cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մովսես (Միքելանջելո)
«Մովսես», հինկտակարանային մարգարեի մարմարե քանդակ՝ 235 մ բարձրությամբ, որը կենտրոնական տեղ է զբաղեցնում Հուլիոս II պապի դամբարանի քանդակախմբում Սան Պիետրո ին Վինկոլի բազիլիկում։ Այդ քանդակի վրա Միքելանջելոն աշխատել է 1513-1515 թվականներին։ Մովսեսի երկու կողմերում տեղադրված են մեծ վարպետի աշակերտների կողմից ստեղծված Լիայի և Ռաքելի քանդակները։
«Մովսես»-ը Հուլիոս II-ի դամբարանի հոյակապ մտահղացման մասն էր կազմում, որը չիրականացավ ֆինանասկան խնդիրների պատճառոով։
Սկզբնապես դամբարանը նախատեսվում էր տեղադրել Սուրբ Պետրոսի բազիլիկում։ Քանդակագործը դամբարանի համար նախատեսել էր ևս մի քանի կերպար, այդ թվում և «Ըմբոստ ստրուկը», «Մեռնող ստրուկը», որոնք չմտան դամբարանի վերջնական հորինվածքի մեջ չափերի փոփոխության պատճառով։
Արվեստաբանները քանդակում տեսնում են Դոնատելլոյի «Հովհաննես Ավետարանիչի» (Ֆլորենցիայի Օպերա դել Դուոմոյից) մտահղացման վերաիմաստավորում և այն պլաստիկան, որով Միքելանջելոն պատկերել է մարգարեներին Սիքստինյան կապելլայի առաստաղին։
Մարգարեն պատկերված է եղջյուրներով, որն աստվածաշնչյան «Ելք» գլխի մի քանի տողի Վուլգաթայի ոչ ճիշտ թարգմանության արդյունքն է ։  Եբրայերեն տեքստում ասվում է, որ հրեաների համար դժվար էր նայել Մովսեսի դեմքին
כי קרן עור פניו:
Համարվում է, որ սա առաջին քանդակն է, որի ընկալման համար նշանակալի է ժամանակային ասպեկտը ։ Շրջանցելով քանդակը՝ դիտորդը  բացահայտում է նրա մեջ թաքնված ուժը և շարժումը:
Իր ստեղծման պահից «Մովսեսը» համարվում է մարդկային հանճարի մեծագույն հղացումներից մեկը «գուցե մարդկային ուժի և հասունության մեծագույն կերպար ողջ արևմտյան քանդակագործության մեջ»։ Հինկտակարանային հերոսի վիթխարի հոգևոր ուժն արտահայտված է քանդակի լեզվով, որն իր հարստությամբ և ուժով համարվում է կերպարվեստի մեծագույն ձեռքբերումներց մեկը ։
Մովսեսի քանդակի մոտ իր անվանակցի հետ համր երկխոսությանն է նվիրված է Միքելանջելո Անտոնիոնիի «Միքելանջելոյի հայացքը» ֆիլմը (2004)։ ««Մովսես» Միքելանջելո» աշխատության մեջ (1914) կերպարին հոգեվերլուծական մեկնաբանություն էտալիս Զիգմունդ Ֆրոյդը:
Գրականություն
Կատեգորիա:Մշակույթը Հռոմում Կատեգորիա:Վերածննդի արվեստ Կատեգորիա:Միքելանջելոյի ստեղծագործություններ Կատեգորիա:Քանդակագործություն Կատեգորիա:Միքելանջելո Կատեգորիա:16-րդ դարն արվեստում Կատեգորիա:Քանդակներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Իտալիայի արվեստ
Օզերյանի (գյուղ, Լուցկի շրջան)
Օզերյանի (Озеряни), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Լուցկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1946 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Օզերյանի գյուղում բնակվում էր 286 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1,01 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 283,17 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Լուցկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1946 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Հովակ Գալոյան
Հովակ Գառնիկի Գալոյան, հայ դերասան։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի («Հայրենական մեծ պատերազմ», 1941-1945) գործողությունների մասնակից։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1978) ։
Դերասան Հովակ Դավթի Գալոյանի պապն է։
Կենսագրություն
1949 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը և նույն թվականից աշխատել է Երևանի Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնում  ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ Կատեգորիա:ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Կանն
Կանն (Cannes), քաղաք-կուրորտ Ֆրանսիայի հարավում, Միջերկրական ծովի ափին։ 1964 թվականից Կաննի միջազգային կինոփառատոնի անցկացման վայրն է։
Կլիման մերձարևադարձային է։
Անվանում
Անվանումն առաջացել է լատիներեն Canna «եղեգ» բառից։ Բնորոշ է անվանման ֆրանսերեն գրության հոգնակի Cannes ձևը, որը պահպանվում է մինչև այժմ ։
Առողջապահություն
Կաննում բուժվում են նյարդային համակարգի, շնչառական օրգանների խանգարումներով, սրտի, երիկամների և այլ հիվանդություններով տառապողները։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի նավահանգիստներ‎ Կատեգորիա:Միջերկրականի նավահանգիստներ Կատեգորիա:Ծովափնյա Ալպեր գավառի բնակավայրեր
Հայ ավետարանական եկեղեցի (Էլյազըղ)
Հայ Ավետարանական եկեղեցի (Ermeni Protestan Kilisesi), հայ ավետարանական եկեղեցի, որը գտնվում է Թուրքիայի Էլյազըղ (Մեզիրե) քաղաքի կենտրոնում, Խարբերդից 5կմ հարավ-արևմուտք։ Հայոց ցեղասպանությանից հետո, երբ տեղի հայ համայնքը տեղահանվեց և սպանվեց, թուրքերը եկեղեցին սկսեցին օգտագործվել է որպես հասարակական զուգարան։
Եկեղեցին կառուցվել է 19-րդ դարում և ծառայել է որպես Էլյազըղի հայ ավետարանական եկեղեցու կենտրոնակայան։ Հայոց ցեղասպանությունից հետո եկեղեցին օգտագործվել է որպես Արփաչի փոշի արդյունաբերության գործարան, այնուհետև որպես խաղահրապարակ երեխաների համար, շուկա և կենդանիների ապաստարան։ Չնայած եկեղեցու անհերքելի հայկական պատկանելությանը, թուրքական իշխանությունները 1973 թվականին այն անվանեցին «Պատմական ասորական եկեղեցի»։ 2007 թվականին թուրքական պետությունը հայտարարեց, որ եկեղեցին կվերածի հիվանդանոցի, սակայն 2014 թվականի դրությամբ ոչ մի փոփոխություն չի կատարվել։ Էլյազըղի կենտրոնում գտնվելու պատճառով այն օգտագործվում է որպես մեքենաների կայանատեղի և որպես հանրային զուգարան։
Եկեղեցու ներքին պատերին Հիսուսի և Մարիամի որմնանկարները խիստ վնասված են, բայց դրանք դեռ տեսանելի են։ Մուտքը վնասված է, տանիք չի պահպանվել։
Մոտոխովո
Մոտոխովո (Мотохово), գյուղ Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Կիրիշսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 126 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Կիրիշսկի շրջանի բնակավայրեր
Բորգոսատոլլո
Բորգոսատոլլո (Borgosatollo), կոմունա Իտալիայում, տեղակայված է Լոմբարդիա մարզի Բրեշիա գավառում ։ Բնակչությունը ըստ 2004 թվականի տվյալների կազմում է 8282 մարդ, խտությունը՝ 996 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 8 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 25010։ Հեռախոսային կոդ՝ 030։
Սահմանափակված է Բրեշիա, Կաստենեդոլո, Մոնտիրոնե, Պոնկարալե և Սան Ձենո Նավիլիո համայնքներով և գտնվում է Բրեշիայից անմիջապես հարավում՝ հարթավայրում։
Համայնքում մարտի 25-ին հատկապես նշվում է Սուրբ Մարիամ Աստվածածնի Ավետման տոնը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ջուզեպպե Սարակկո
Ջուզեպպե Սարակկո (Giuseppe Saracco, ), իտալացի քաղաքական և պետական գործիչ, եղել է Իտալիայի վարչապետը 1900 թվականի հունիսի 24-ից մինչև 1901 թվականի փետրվարի 15-ը։
Կենսագրություն
Ջուզեպպե Սարակկոն ծնվել է 1821 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Բիստանոյում, իրավաբանական կրթություն ստանալուց հետո աշխատել է որպես փաստաբան։
1851 թվականին դարձել է պատգամավոր՝ նախ Սարդինիայի, ապա՝ Իտալիայի խորհրդարանի։
1865 թվականից դարձել է սենատոր, որոշ ժամանակ՝ սենատի փոխնախագահ։
1887 թվականին ստացել է հանրային աշխատանքների նախարարի պաշտոնը Դեպրետիսի կառավարությունում և եղել է այդ պաշտոնում մինչև 1889 թվականը։ Անտոնիո Ստարաբբան նույնպես նրան առաջարկել է նախարարական պորտֆել, սակայն Սարակկոն հրաժարվել է։
1898 թվականի նոյեմբերից եղել է Սենատի նախագահը։
1900 թվականի հունիսին, Պելլուի պաշտոնաթողությունից հետո, ձևավորել է «գործարար» նախարարություն, որտեղ ստանձնել է Իտալիայի ներքին գործերի նախարարի պաշտոնը։
Սարակկոյի օրոք սպանվել է թագավոր Ումբերտո I-ն և գահ է բարձրացել Վիկտոր Էմանուիլ III-ը։
Սարակկոն վերընտրվել է սենատի նախագահ և այդ պաշտոնում մնացել մինչև 1904 թվականը։
Ջուզեպպե Սարակոն մահացել է 1907 թվականի հունվարի 19-ին Բիստագնոյում։
Սարակկոն 1898 թվականին Ումբերտո թագավորի կողմից ստացել է Աննունցիատայի ասպետության բարձրագույն կոչումը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի վարչապետներ Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Իտալիայի սենատորներ Կատեգորիա:Իտալիայի նախարարներ Կատեգորիա:Իտալացի իրավաբաններ Կատեգորիա:Թուրինի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Իտալացի փաստաբաններ Կատեգորիա:Իտալիայի պետական գործիչներ
Արկադի Մանուչարով
Արկադի Մանվելի Մանուչարով (սեպտեմբերի 22, 1931, Ստեփանակերտ, ԼՂԻՄ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ- հունվարի 4, 2008, Մոսկվա, Ռուսաստան), հայ քաղաքական գործիչ, ղարաբաղյան շարժման առաջնորդներից մեկը, «Կռունկ» կոմիտեի նախագահ։
Կենսագրություն
Ուսումն ավարտելուց հետո 1955-1958 թթ.-ին աշխատել է Չելյաբինսկի Զլատոուստ քաղաքում եղել է ԽՍՀՄ Պաշտպանական արդյունաբերության նախարարության աշխատանքային ղեկավար, այնուհետև տեղամասի պետ, իսկ հետո ստացել բարձրացում ու աշխատել որպես քաղաքացիական շինարարության գծով ձեռնարկության գլխավոր ինժեներ։ 1958 թ. վերադառնում է Արցախ ու աշխատում որպես Ստեփանակերտի արդյունաբերաքաղաքացիական շրջանային շինարարության գլխավոր ինժեներ, իսկ 1962 թ.-ից 1966 թ.-ը արդեն նույն գերատեսչության գլխավոր ինժեներ ։
1965 թվականի արցախյան շարժում
1965-1966 թվականներին Արկադի Մանուչարովը առաջիններից մեկն է միացել պատմաբան Բագրատ Ուլուբաբյանի կազմակերպած շարժմանը․ նա եղել է այն 13 հոգանոց խմբի մեջ, ովքեր դիմել են պաշտոնական Մոսկվային Արցախը Հայաստանին վերամիավորելու խնդրանքով ։ Մանուչարովը առաջիններից էր, ովքեր համարձակվել են հանրային խոսել Արցախի հիմնահարցից, ինչի արդյունքում Ադրբեջանական ԽՍՀ Կոմկուսի որոշմամբ նա ու շարժման այլ 4 ղեկավարներ հեռացվում են կուսակցությունից ու վտարվում ԼՂԻՄ տարածքից։ Հայկական ԽՍՀ ղեկավարությունը սակայն հրավիրում է Մանուչարովին Հայաստան։ 1966 թ. Մանուչարովը ընտանիքով հաստատվում է Երևանում ։
Կյանքը մինչ 1988 թվականը
Մինչ 1972 թվականը նա եղել է շինարարական վարչության գլխավոր ինժեներ, այնուհետև՝ ղեկավար։ Նույն թվականին աշխատել է տրեստի գլխավոր ինժեներ։ 1973-1977 թվականներին եղել է շինարարական տրեստի կառավարիչ։
1977 թվականի օգոստոսին ընտանիքով կրկին վերադառնում է Ստեփանակերտ ու աշխատում որպես շինարարական նյութերի գործարանի տնօրեն։ Հետագա 10 տարիների ընթացքում գործարանի արտադրողականությունը բարձրացել է 9 անգամ, իսկ արտադրությունը՝ 24 անգամ։ 1982 թվականին Արկադի Մանուչարովը ճանաչվում է ողջ Խորհրդային միության ղեկավար-արտադրության ոլորտի լավագույն մասնագետ, իսկ 1978-1987 թվականներին գործարանը եղել է ճյուղային նախարարության համամիութենական հաղթող ։
1988 թվականի արցախյան շարժում
1988 թվականին կանգնել է Արցախյան շարժման առաջնորդներից մեկը։ Փետրվարի 20-ին Ստեփանակերտում անցկացված զանգվածային հանրահավաքի ժամանակ ինքնաբուխ կերպով ստեղծվել է Կռունկ կոմիտեն, որը մարտի 1-ին պաշտոնապես գրանցվում է որպես հասարակական-քաղաքական կազմակերպություն։ Նախագահ է ընտրվում Մանուչարովը, ով ակիվիստներից ամենաավագնն էր ու մասնակցել էր 1960-ականների շարժմանը։ Կռունկի ծրագրային փաթեթը ու կանոնադրությունը գրում է Ռոբերտ Քոչարյանը ։ Քանդակագործ Արմեն Հակոբյանի առաջարկությամբ կոչվել է «Կռունկ», որը բացի խորհրդանշական թռչունի անունից նաև հապավում էր՝ Լեռնային Ղարաբաղի Հեղափոխական Կառավարման Կոմիտե (Комитет революционного управления Нагорного Карабаха)։ Նախապես կազմվում է մոտ 150 հոգուց բաղկացած ցուցակ, որը սակայն հետ կրճատվում է, քանի որ դահլիճում ֆիզիկապես բավական տեղ չկար բոլոր անդամներին ներառելու։ Վերջնական մնում է 66 անուն, որոնցից 11-ը ընտրվում են նախագահության կազմում։ Կռունկը գործունեության կարճ ժամանակահատվածում կազմակերպում է Սումգայիթի զոհերի հիշատակի ցույց, կազմակերպում է Ռոբերտ Քոչարյանի ու Մաքսիմ Միրզոյանի այցը Մոսկվա, որտեղ վերջիններս հանդիպում են Կոմկուսի քարտուղար Եգոր Լիգաչովի հետ։ Կռունկ կոմիտեն գործում է մինչ մարտի 24-ը, երբ Ադրբեջանի Գերագույն խորհուրդը ընդունում է Կռունկը լուծարելու որոշում՝ մեղադրելով այն զանգվածայն անկարգություն հրահրելու մեջ ։
1988 թվականի ապրիլի 15-ին Արկադի Մանուչարովը՝ ղարաբաղյան պատվիրակության հետ հանդիպել է ՌԽՖՍՀ կառավարության ղեկավար Վիտալի Վորոտնիկովի հետ ։
1988 թվականի կեսերին ԼՂԻՄ մարզկոմի առաջին քարտուղար Հենրիկ Պողոսյանի խնդրանքով Արկադի Մանուչարովը մեկնում է Բաքու՝ հանդիպելու Ադրբեջանի նորանշանակ առաջին քարտուղար Աբդուրահման Վեզիրովի հետ։ Պողոսյանին առաջարկել էին Արցախի ինքնավար մարզի կարգավիճակը փոխարինել ինքնավար հանրապետության, ինչը Պողոսյանը դիտում էր որպես ընդունելի փփոխություն։ Այցի մասին գիտեին փոքր թվով մարդիկ, ու հետագայում շատերը սկսում են մեղադրել Մանուչարովին իրենց մեջքի հետևում Ադրբեջանի հետ բանակցութուններ վարելու մեջ ։
1988 թվականին Մանուչարովին փորձել են ձերբակալել Ադրբեջանի Ներքին զորքերի ծառայակիցները, սակայն առաջին փորձը ձախողվել է։ Նա ձերբակալվում է նոյեմբերի 28-ին, տեղափոխվում Աղդամի, հետո Շուշիի բանտ, իսկ այնուհետև փոխադրվում Մոսկվայի Բուտիրկա կալանավայրը, որտեղ նա պահվում է 548 օր ։ Համակիրների, քաղաքագետների և իրավապաշտպաններ Սախարովի և Ստարավոյտովայի, ինչպես նաև իր առաջնորդին ազատել պահանջող հայ ազգի ջանքերի շնորհիվ նա ճանաչվել է քաղբանտարկյալ։ Գտնվելով «Բուտիրկա» կալանավայրում՝ երկու անգամ ընտրվել է Հայկական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի ժողովրդական պատգամավոր, ինչն աննախադեպ էր համաշխարհային պրակտիկայում։ 1990 թվականին Եվրախորհրդարանը ընդունել է բանաձև՝ պահանջելով Մանուչարովին ազատ արձակել, իսկ Ամնեսթի Ինթերնեշնլ իրավապաշտպան կազմակերպությունը նրան շնորհել է ԽՍՀՄ վերջին քաղբանտարկյալ կոչումը ։ Արկադի Մանուչարովը ազատ է արձակվում 1990 թվականի մայիսի 29-ին ։
Բանտում եղած ժամանակ՝ 1989 թվականի դեկտեմբերի 1-ին ԼՂԻՄ Ազգային խորհուրդը՝ Հայկական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի հետ համատեղ 1989 թվականի դեկտեմբերի 1-ին ընդունում է որոշում ԼՂԻՄ-ը Հայկական ԽՍՀ-ի հետ վերամիավորելու վերաբերյալ ։ Արկադի Մանուչարովը այս որոշման հետ կապված նշել է, որ որոշումը կարևոր էր, սակայն չիրականացվեցին քայլեր գործնականում ապահովելու այդ միավորվելու որոշումը, ինչն իր հերթին նույնիսկ վտանգում էր Արցախի անվտանգությունը ու Ադրբեջանին թույլ տալիս հիմնավորելու գործընթացը որպես Հայաստանի կողմից ոտնձգություն Արցախի դեմ ։
Մանուչարովը մասնակցել է 1991 թվականի սեպտեմբերի 22-ին Ստեփանակերտում Ռուսաստանի նախագահ Բորիս Ելցինի ու Ղազախստանի նախագահ Նուրսուլթան Նազարբաևի հանդիպմանը։ 1991 թվականի դեկտեմբերի 28-ին № 18 ընտրատարածքից ընտրվել է Արցախի նորընտրիր Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։
Վերջին տարիները
Կյանքի վերջին տարիներին ապրել է Մոսկվայում։ Մահացել է 2008 թվականի հունվարի 4-ին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ստեփանակերտ քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ կալանավորներ և ձերբակալվածներ
(3632) Գրաչևկա
(3632) Գրաչևկա (Grachevka), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1976 թվականի սեպտեմբերի 24-ին Նիկոլայ Չեռնիխի կողմից Նաուչնիում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,762939 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8969 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,629 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1677,47 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,214609 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 6,44° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1976 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Նիկոլայ Չեռնիխի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Անհայտը․․․
«Անհայտը...» («Неизвестная...»), 1966 թվականի խորհրդային գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Մարիա Մուատը Իգոր Ակիմովի և Վլադիմիր Կարպեկոյի «Օտար շեմին» վեպի հիման վրա ։
Սյուժե
1944 թվականի աշուն։ Կարմիր բանակի զորքերը դուրս են եկել Բալթիական ափ՝ գլխատելով գերմանացի թշնամու առանց այդ էլ մարտունակ ուժերը։ Սակայն հակառակորդը մտադիր չէ հանձնվել, և փնտրում է հարվածից դուրս գալու և հետագա պատասխանի բոլոր նոր հնարավորությունները։ Այդ ժամանակ նրանց ձեռքում է հայտնվում խորհրդային հետախույզ Ռուտա Յանսոնը, որին նացիստները ցանկանում են օգտագործել իրենց նպատակների համար։ Սակայն ժամանակի ընթացքում պարզվում է, որ հենց Յանսոնն է խաբում գերմանական հրամանատարությունը՝ Դիտցի և Կրամմլիխի գլխավորությամբ, և կարողացել է թելադրել իր պայմանները գերողներին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:1966 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր Հայրենական մեծ պատերազմի մասին Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր
Սուխոմլինովկա
Սուխոմլինովկա (Сухомлинівка), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Կրասնոկուտի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Կրասնոկուտի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Գաչակայա (այլ կիրառումներ)
Գաչակայա, կարող է վերաբերել՝
Թասմանյան հրեշ
Թասմանյան հրեշ (Թասմանյան հրեշ կամ պարկավոր սատանա, ),  պարկավոր գիշատիչ կաթնասուն, «Sarcophilus» ցեղի միակ տեսակը։ Նրա սև գունավորման, սուր ատամներով հսկայական բերանի, արձակած գիշերային սարսափելի ձայների և կատաղի տրամադրվածության պատճառով եվրոպական առաջին բնակիչները այս գիշատչին անվանեցին «հրեշ»։ Ցեղի «Sarcophilus» անվանումը ծագել է միս (σάρξ)  և սիրում եմ (φιλέω) («սիրել մարմին») բառերից։.
Ֆիլոգենետիկական հետազոտությունները ցույց տվեցին թասմանյան հրեշի ազգակցական կապը բծավոր պարկավոր կզաքիսների հետ և ավելի հեռավոր կապը՝ ոչնչացված պարկավոր գայլերի («Thylacine cynocephalus») հետ։
Արտաքին տեսք
Թասմանյան հրեշը ժամանակակից ամենխոշոր պարկավոր գիշատիչն է։ Սա գետնաբնակ, ձիգ մարմնով, ոչ մեծ շան չափեր ունեցող կենդանի է, սակայն ծանր մարմնակազմվածքով և մուգ գունավորմամբ ավելի շատ հիշեցնում է փոքր արջի։ Մարմնի երկարությունը հասնում է 50-80 սանտիմետրի, պոչի չափերը՝ 23-30 սանտիմետրի։ Մարմնի չափերը կախված են տարիքից, սնման եղանակից և բնակության վայրից։ Արուները էգերից ավելի խոշոր են։ 30 սանտիմետր բարձրություն ունեցող խոշոր արուների կշիռը հասնում է մինչև 12 կիլոգրամ։
Թասմանյան հրեշի մարմինը զանգվածեղ է և անդյուրաշարժ։ Վերջույթները ուժեղ են և կարճացած, առջևի ոտքերը հետևի ոտքերից  մի փոքր երկար են, ինչը բնորոշ չէ պարկավորներին։ Գլուխը անհամամասնորեն մեծ է, դունչը՝ բթացած։ Ունի վարդագույն ոչ մեծ ականջներ։ Մազածածկույթը կարճ է և ունի սև գունավորում՝ կրծքային և սրբանային հատվածում հիմնականում սպիտակ կիսալուսնաձև բծերով, իսկ կողերի վրա հանդիպում են ոչ մեծ կլոր բծեր։  Պոչը կարճ է և հաստ, նրանում թասմանյան հրեշի մոտ պահեուստային ճարպ է կուտակվում, իսկ հիվանդ կամ քաղցած կենդանու պոչը բարակում է։ Պոչը ծածկված է երկար մազերով, որոնք հաճախ թափվում են, և այն դառնում է գրեթե մերկ։ Հետևի վերջույթների առաջին մատը բացակայում է, ունի մեծ ճանկեր։ Գանգը զանգվածեղ է, խոշոր, սուր ատամներով, բորենու սեղանատամների նման թասմանյան հրեշինը նույնպես կծում և ջարդում են ոսկրերը։ Մեկ անգամ կծելով պարկավոր հրեշը կարող է պոկել իր զոհի ողնաշարը կամ ջարդել գանգը։ Թասմանյան հրեշի կծելու ուժը համեմատական է մարմնի զանգվածին՝ ամենաբարձրն է կաթնասունների ։ Էգի պարկը պայտի տեսքով մաշկային ծալք է, որը բացվում է դեպի հետ, պտուկների թիվը 4-ն է։
Տարածվածություն
Ներկա ժամանակում թասմանյան հրեշը հանդիպում է միայն Թասմանիա կղզում, չնայած նախկինում բնակվում էր նաև Ավստրալիա մայրցամաքում։ Մայրցամաքից այն անհետացել է մոտավորապես 600 տարի առաջ (Ավստրալիայում առաջին եվրոպացիների հայտնվելուց 400 տարի առաջ)։ Ենթադրվում է, որ թասմանյան հրեշներին դուրս են մղել և ոչնչացրել աբորիգենների կողմից վարժեցված դինգո շները։ Թասմանիայի եվրոպացի բնակիչները նույնպես անողոքաբար ոչնչացրել են թասմանյան հրեշին, քանի որ սրանք կոտորում էին հավերին։ Մարդկանց կողմից կղզու յուրացմանը զուգընթաց պարկավոր հրեշը նահանջում էր դեպի Թասմանիայի չհետազոտված անտառները և լեռնային շրջանները, և նրա թվաքանակը գնալով կտրուկ նվազում էր, մինչև 1941 թվականին թասմանյան հրեշի որսը պաշտոնապես արգելվեց։ Այժմ թասմանյան հրեշները հանդիպում են կղզու կենտրոնական, հյուսիսային և արևմտյան մասերում, ոչխարների համար որպես արոտավայր նախատեսված տարածքներում, ինչպես նաև Թասմանիայի ազգային պարկում։
Կենսակերպ և սննդակարգ
Թասմանյան հրեշը շատակեր է (նրա սննդի օրական չափաբաժինը հավասար է կենդանու մարմնի կշռի 15 % -ին), սնվում է մանր և միջին չափեր ունեցող կաթնասուններով, թռչուններով, միջատներով, օձերով, երկկենցաղներով, ինչպես նաև բույսերի ուտելի արմատներով և արմատապտուղներով։ Հաճախ թափառում է ջրամբարների ափերին, որտեղ գտնում և ուտում է երկկենցաղների և խեցգետինների, իսկ ափամերձ տարածքներում` ափ նետված ծովի մանր չափեր ունեցող բնակիչների։ Այնուամենայնիվ պարկավոր հրեշը սննդի մեծ մասը հայթայթում է լեշի ձևով`օգտագործելով իր լավ զարգացած հոտառությունը, նա գտնում և ուտում է ցանկացած դիակ`ձկներից մինչև ոչխարների և կովերի, ընդ որում գերադասում է արդեն քայքայված, փտած, որդ ընկած միսը։ Նրա հիմնական որսը կազմում են մահացած վոմբատնորը, վալլաբիները, կենգուրուանման առնետները, ճագարները և այլն։ Հավանական է, որ նախկինում թասմանյան հրեշը սնվելէ պարկավոր գայլի սննդի մնացորդներով, հիմա նա հաճախակի է խլում որսը պարկավոր կզաքիսներից։ Թասմանյան հրեշը որսը ուտում է ամբողջությամբ՝ մաշկի և ոսկրերի հետ (բացի ամենախոշորներից)։ Որպես լեշակերներ և խոշոր գիշատիչներ պարկավոր հրեշները կարևոր դեր են խաղում թասմանիայի էկոհամակարգում։ Մասնավորապես նրանք նվազեցնում են ոչխարների մսի ճանճերով վարակվելու վտանգը, քանի որ սնվում են դիակներով, որոնցում զարգանում են ճանճերի թրթուրները։ Շատակեր լինելուց բացի այս կենդանին առանձնանում է սննդում իր վատ կողմնորոշմամբ։ Նրա արտաթորանքում հայտնաբերել են ասեղներ, ռետինե կտորներ, արձաթափայլ թիթեղներ, կաշվե կոշիկների կտորներ, սրբիչների կտորներ, գազարի և եգիպտացորենի  չմարսված մնացորդներ։
Հրեշները տարածքային կենդանիներ չեն, սակայն ունեն որոշակի վայրեր, որոտեղ գիշերները շրջում են որս փնտրելով։ Նրանց մակերեսը կազմում է 8-ից 20 կիլոմետր քառակուսի, տարբեր կենդանիների տարածքները հատվում են։ Թասմանյան հրեշները վարում են խիստ մենակյաց կենսակերպ, միակ դեպքը, երբ մի քանի հրեշներ հավաքվում են միասին՝ դա խոշոր որսը միասին ուտելն է։ Սննդառությունը ուղեկցվում է հիերարխիկ բախումներով և բարձր աղմուկով, որը երբեմն լսվում է մի քանի կիլոմետր հեռավորության վրա։
Պարկավոր հրեշը արձակում է մեծ թվով սարսափազդու ձայներ՝ միատոն մռնչոցից և խուլ «հազից» մինչև սարսափելի ճիչերը, որոնք նրա համար վատ հեղինակություն են ստեղծում։ Դեռևս անհայտ կենդանու գրշերային սարսափազդու ճիչերի պատճառով առաջին եվրոպացիները նրանց տվեցին «հրեշ» անվանումը։
Պարկավոր հրեշները բավականին ագրեսիվ կենդանիներ են, սակայն նրանց բերանը լայն բացելու սովորությունը ոչ թե վախեցնելու կամ ագրեսիայի նշան է, այլ ավելի շուտ՝ անվստահության։ Անհանգստացած վիճակում թասմանյան հրեշը սկունսի նման արձակում է տհաճ հոտեր։ Չնայած կատաղածությանը, նույնիսկ հասուն պարկավոր հրեշներին կարելի է վարժեցնել և պահել որպես ընտանի կենդանոի։
Հանգիստ վիճակում պարկավոր հրեշը բավականին դանդաղաշարժ է, բայց հատուկ իրավիճակներում կարող է տեղաշարժվել 13 կմ/ժ արագությամբ։ Երիտասարդ հրեշները ճարպիկ են ու շարժուն, կարողանում են մագլցել ծառերի վրա։ Հասուն առանձնյակները ավելի վատ են մագլցում, սակայն նրանք կարող են մագլցել թոք բներով և թափանցել հավաբները։ Պարկավոր հրեշները բավականին լավ են լողում։
Ագրեսիվ պահվածքի և գիշերային կենսակերպի պատճառով հասուն պարկավոր հրեշները քիչ բնական թշնամիներ ունեն։ Նախկինում նրանց որսում էին պարկավոր գայլերը (տիլացինները) և դինգո շները։ Երիտասարդ պարկավոր հրեշները հաճախ են գիշատիչ թռչունների և Իսպանական պարկավոր կզաքիսի (Dasyurus maculatus) զոհ դառնում։ Թասմանյան հրեշի նոր թշնամին և սննդային մրցակիցը սովորական աղվեսն է, որը անօրինական ձևով Թասմանիա է բերվել 2001 թվականին։
Պոպուլյացիայի կարգավիճակ
Թասմանյան հրեշների թվաքանակի նախավերջին անկումը տեղի է ունեցել 1950 թվականին, մինչև DFTD համաճարակը նրանց թվաքանակը կազմում էր 100000-ից 150000 առանձնյակ, 10-20 կմ² քառակուսու վրա՝ 20 առանձնյակ։
Հիվանդություններ
Առջին անգամ այս մահացու հիվանդությունը, որը կոչվում է devil facial tumour disease հրեշի դեմքի ուռուցքային հիվանդություն կամ DFTD գրանցվել է 1999 թվականին։ Ըստ տարբեր գնահատականների այս հիվանդությունից մահացել է պարկավոր հրեշների պոպուլյացիայի 20-ից 50 % -ը, հիմնականում կղզու հարավային մասում։
Nature News-ի տվյալների համազայն գիտնականներին հաջողվել է հայտնաբերել այս հիվանդության նկատմամբ գենետիկորեն կայուն առանձնյակների ( 1995 թվականից սկսած հիվանդությունը ոչնչացրել է պոպուլյացիանորի 80 % -ից ավելին) ։ Վերջերս կատարած ուսումնասիրությունների արդյունքում գիտնականները պարզեցին, որ սկզբում հիվանդությունը առաջանում է այն բջիջներում,որոնք պաշտպանում են կենդանիների նյարդերը։Այս հայտնագործությունը հանգեցրեց թեստի մշակմանը, որը հնարավորություն կտա ախտորոշել ուռուցքը զարգացման վաղ փուլում ։
2006 թվականին հետազոտողները պարզեցին, որ տարբեր հրեշների ուռուցքներում քրոմոսոմները ենթարկվում են միանման փոթոխությունների։ Բացի այդ գիտնականները հայտնաբերեցին այնպիսի գենետիկական արատով անհատների, որոնց մոտ ուռուցքյին բջիջները բացակայում էին։ Այս ամենը ցույց էր տալիս, որ ուռուցքային բջիջները «արտաքին» են, այսինքն փոխանցվում են հիվանդ օրգանիզմից առողջին ։
Ներկա ժամանակում հիվանդության բուժման ոչ մի դեղորայք չկա, այդ պատճառով հրեշնորը հիվանդության դեմ պայքարում են բնական մեխանիզմների միջոցով։ Ինչպես պարզվեց, դրանք այս կենդանիների մոտ առկա են։ Նախ թասմանյան հրեշների մոտ արագացել է սեռական հասունացումը։ 2008 թվականի հուլիսին Թասմանիայի համալսարանի գիտնականներիը պարզեցին, որ մինչև մեկ տարեկան հղի էգերի թիվը զգալիորեն աճել է (որոշ հսկվող պոպուլյացիաներում աչը կազմում է մինչև 80 %)։ Սովորաբար էգորի բազմացումը քը սկսվում է երկու տարեկանից հետո, սակայն հետագա վերլուծությունը ցույց տվեց, որ այժմ նրանք հասունանում են 6-12 ամիս շուտ։ Հաշվի առնելով, որ թասմանյան հրեշների կյանքի միջին տևողությունը 6 տարի է, սա նշանակալի «տեղաշարժ» է։ Երկրորդը, հրեշները բազմանում են ամբողջ տարվա ընթացքում, մինչդեռ նախկինում զուգավորումը տևում էր մի քանի ամիս։ Հետազոտողների կարծիքով, բազմացման ռազմավարության փոփոխությունը փոխհատուցում է հիվանդության հասցրած վնասները։
Մինչև օրս ուռուցքը ոչնոացրել է թասմանյան հրեշների պոպևլյացիաների ավելի քան յոթանասուն տոկոսը ։
Արտահանում
Թասմանյան հրեշի արտահանումը արգելված է։ Ավստրալիայի սահմաններից դուրս վերջին թասմանյան հրեշը մահացել է Կալիֆորնիայում 2004 թվականին։ Այժմ քննարկվում է այս պարկավոր գիշատչին  Կարմիր գրքում «խոցելի» (Vulnerable) կարգավիճակի վերագրման հարցը։ Այնուամենայնիվ, 2005 թվականին թասմանիայի կառավարությունը բացառություն կատարեց և երկու թասմանյան հրեշների նվիրեց Դանիայի թագաժառանգ Ֆրեդերիկին և նրա կնոջը՝ Մերիին (ծնվել է Թասմանիայում) նրանց առաջնեկի ծնվելուց հետո։ Այժմ այդ կենդանիները ապրում են Կոպենհագենում։
Կենդանիների պաշտպանություն
2009 թվականին Linux զարգացման համայնքը որոշեց հասարակության ուշադրությունը հրավիրել անհետացող տեսակների վրա։ Linux 2.6.29-ը ստացավ նոր պատկերանշան՝ Թուխ պինգվինի տեղը ժամանակավորապես զբաղեցրեց Թուզ թասմանյան հրեշը ։
Թասմանյան հրեշը կուլտուրայում
Թասմանյան հրեշը համարվում է խորհրդանշական ավստրալիական կենդանի, նա պատկերված է թասմանյան ազգային պարկի և վայրի բնության ծառայության և Ավստրալիայի նախկին՝ «Թասմանյան Հրեշներ» ֆուտբոլային թիմի խորհրդանիշների վրա։ Ավստրալիայի Նախկին բասկետբոլային «Հոբարտ Դեվիլիս» թիմը նույնպես կոչվել թասմանյան հրեշի պատվին։ Թասմանյան հրեշը հանդիսանում է վեց էնդեմիկ կենդանիներից մեկը, որը պատկերված է 1989-ից 1994 թվականներին թողարկված հուշադրամների վրա։ Թասմանյան հրեշները մեծ հետաքրքրություն են ներկայացնում ինչպես ավստրալիական, այնպես էլ արտասահմանյան զբոսաշրջիկների համար։ Իր բնորոշ պահվածքի և արտաքին տեսքի շնորհիվ այս կենդանին բնութագրվում է բազմաթիվ վավերագրական ֆիլմերում և մանկական գրքերում  ։ «Թասմանյաի սարսափներ» (Terrors of Tasmania) վերջին վավերագրական ֆիլմը նկարահանվել է 2005 թվականին։Նրանում պատմվում է էգ հրեշի ճակատագրի մասին՝ զուգավորման և ձագերի խնամքի ժամանակահատվածներում։ֆիլմում նաև խոսվում է միջոցների մասին, որոնք կիրառվում են տեսակի պահպանման նպատակով։ Այս ֆիլմը ցուցադրվել է ինչպես ավստրալիական հեռուստատեսությունում, այնպես էլ ամերիկյան Ազգզյին Աշխարհագրություն հեռուստաալիքով։
Թասմանյան հրեշը լայնորեն հայտնի է Ավստրալիայ սահմաններից դուրս՝ Թազ անունով Լոնի Թունզ մուլտֆիլմի կերպարի շնորհիվ։ Գենետիկները թասմանյան հրեշ են անվանել նաև մուտանտ մկանը, որը ունի ներքին ականջի զգայական բջիջների խանգարում։ Դա հանգեցնում է մուտանտի վարքագծի խանգարմանը, մասնավորապես՝ գլուխը տարբեր կողմերի վրա թեքելուն և շրջաններով վազելուն, ինչով ավելի շատ հիշեցնում է մուլտֆիլմի հերոսի, քան իրական թասմանյան հրեշի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Պարկավորներ
Գորնոստաևո (գյուղ, Կոլոմենսկի շրջան)
Գորնոստաևո (Горностаево), գյուղ Ռուսաստանի Մոսկվայի մարզի Կոլոմենսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2006 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 18 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Մոսկվայի մարզի Կոլոմենսկի շրջանի բնակավայրեր
Օլեշնյանսկի գյուղական խորհուրդ (ախտիրսկի շրջան)
Օլեշնյանսկի գյուղական խորհուրդ  (Олешнянська сільська рада), Ուկրաինայի Սումիի մարզի Ախտիրսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Օլեշնյանսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 1420 մարդ։ Խորհրդում կա 7 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Պրոսեկի (գյուղ, Կրասնոպոլիեի շրջան)
Պրոսեկի (Просіки), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Կրասնոպոլիեի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Կրասնոպոլիեի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Nothing Records
Nothing Records, ամերիկյան ձայնագրման լեյբլ է, հիմնվել է 1992 թվականին Nine Inch Nails խմբի պրոդյուսեր Թրենտ Ռեզնորի և մենեջեր Ջոն Մալմ կրտսերի կողմից։ Լեյբլը ձայնագրվում են ինդաստրիալ-մետալ և ալտերնատիվ ռոք ուղղվածություններով երաժշտական նախագծերը։
Լեյբլը հայտնի է դարձել, քանի որ այստեղ ձայնագրվել են հանրաճանաչ Nine Inch Nails և Marilyn Manson մետալ-խմբերը։
2004 թվականին, Թրենտի և Մալմի միջև կայացած դատավարությունից հետո լեյբլը փակվեց ։
Ծանուցումներ
Կատեգորիա:Ձայնագրման լեյբլներ
Ադամսի շրջան (Իլինոյս)
Ադամսի շրջան (Adams County), ԱՄՆ Իլինոյս նահանգի 102 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածքը 2.220 կմ² է, բնակչության թվաքանակը 2020 թվականի մարդահամարի տվյալներով եղել է 65.737 ։ Շրջկենտրոնն է Քուինսի բնակավայրը ։ Կազմավորվել է 1825 թ.։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իլինոյսի շրջաններ
Փարդան
Փարդան, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Երզնկայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Մեծ Իսերգա
Մեծ Իսերգա (Большая Исерга), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Օմուտինսկի շրջանում, Կիրովի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Լուպյա գետի աջ ափին՝ 83 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 11 կմ է։
Գետի ակունքը գտնվում է Վերին Կամայի բարձունքում, Լուպյա գյուղից 8 կմ արևելք։ Գետը հոսում է հյուսիս-արևմուտք անմարդաբնակ անտառային տարածքով։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Կամսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Կամա, գետի ենթաավազանը՝ Կամից մինչև Սպիտակ գետի վտակները։ Գետի ավազանը՝ Կամա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մինչև 50 կմ երկարությամբ գետեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Ասմոդեուս
Ասմոդեուս, (Ασμοδαίος, Asmodaios) կամ Աշմեդայ (אַשְמְדּאָי, ʾAšmədʾāy) դևերի թագավորը, որը հիմնականում հայտնի է պարականոն Տոբիթի գրքից, որտեղ գլխավոր հերոսն է ։ Դևի մասին խոսվում է նաև որոշ թալմուդյան առասպելներում, օրինակ՝ Սողոմոնի տաճարի կառուցման առասպելում։ Որոշ Վերածննդի քրիստոնյաներ Ասմոդեուսին համարում էին դժոխքի յոթ հարկերի թագավորը։ Ասմոդեուսին համարում են նաև դժոխքի յոթ արքայազներից մեկը։ Բինսֆելդի դևերի դասակարգման մեջ, յոթ արքայազններից յուրաքանչյուրը համապատասխանում են յոթ մահացու մեղքերից մեկին՝ բղջախոհություն, որկրամոլություն, նախանձ, ծուլություն, բարկություն և հպարտություն։ Ասմոդեուսը բղջախոհության դևն է և դրա համար պատասխանատու է մարդկանց սեռական ցանկությունների փոփոխության համար, որի մասին խոսվում է Տոբիթի գրքում ։
Ծագումնաբանություն
Ասմոդայ բառը ենթադրաբար ծագել է ավեստերեն *aēšma-daēva-ից, որտեղ aēšma նշանակում է «բարկություն» իսկ daēva նշանակում է «դև» կամ «աստվածային էակ»։ Զրադաշտականության մեջ daēva Aēšma-ն բարկության դևն է, սակայն aēšma-daēva ձևով բառը զրադաշտական տեքստերում չի հանդիպում։ Ենթադրվում է, սակայն, որ այսպիսի ձև գոյություն է ունեցել. Տոբիթի գրքի «Ասմոդայոս»-ը (Ἀσμοδαῖος) և թալմուդյան «Աշմեդայ»-ը (אשמדאי) ծագել են այդ ձևից ։
Օգտագործվում են նաև Ասմոդայ, Աշմոդի  , Օսմոդեուս  և Օսմոդայ  անվանումները։ 1906 թվականին տպագրված «Հրեական հանրագիտարանը» մերժում է ընդունված տեսակետն, ասելով, որ պարսկական զրադաշտականությունը չէր կարող ունենալ այդպիսի մեծ ազդեցություն հրեական աստվածաբանության վրա ։ Ենթադրվում է նաև, որ դևի անվանումը կարող է ծագել Ռամզես Մեծի հունական անվանումից՝ Օզիմանդիասից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դևեր
Սուրբ Եղիա և Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ տաճար
Սուրբ Եղիա և Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի, Հայ կաթոլիկ եկեղեցու տաճար Լիբանանի Բեյրութ քաղաքի կենտրոնական Դեբբաս հրապարակում։ Շինարարությունը 1928 թվականին ֆինանսավորել է Պիոս XI պապը ։ Այն Կիլիկիո Հայ Կաթողիկե պատրիարքության տաճարն է ։
Տաճարի ճարտարապետությունն արտացոլում է որոշ փոփոխություններ հայկական ավանդական ճարտարապետության համեմատ՝ գեղարվեստական ներշնչանք ստանալով Հռոմից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լիբանանի հայկական եկեղեցիներ
Գագիկ Ստեփանյան (այլ կիրառումներ)
Գագիկ Ստեփանյան կարող է վերաբերել՝
Եղերդակ
Կենսաբանական նկարագիր
Աստղածաղկավորների կամ բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող, 60-120 սմ բարձրության բազմամյա խոտաբույս է։ Ճյուղերը փռված են, ստորին տերևները՝ փորոքամատնաբաժան, իսկ վերինները՝ նշտարաձև ու լայն։ Արմատը հաստ է, իլիկաձև։ Ցողունը կանգուն է, վերին մասում՝ ճյուղավորվող, բարձրությունը՝ 50-100 սմ։ Ցողունի վերին մասի տերևները նստադիր են, նշտարաձև, ստորին մասինը՝ փետրաբաժան, ատամնաեզր։ Ծաղկազամբյուղները բացվում են առավոտյան, իսկ կեսօրից հետո և վատ եղանակներին փակվում են։ Հողի մեջ մինչև 1,5 մ թափանցող մսալի արմատը անհոտ է, դառը համով։ Բույսը բազմանում է սերմերով։ Ծաղկաբույլը զամբյուղ է, ծաղիկները՝ երկնագույն կամ բաց կապույտ։ Ծաղկում է մայիսի սկզբից մինչև ուշ աշուն։ Պտուղը փուփուլավոր սերմիկ է։
Տարածում և բնական միջավայր
Բույսի հայրենիքը համարվում է միջերկրածովյան երկրները։ Այս բույսի տարածումը կախված է կլիմայից։ Հանդիպում է Եվրասիայում, Աֆրիկայում, Հարավային Ամերիկայում, Ավստրալիայում, Հարավային Ամերիկայում և Նոր Զելանդիայում։
Տարածված է Լոռու, Կոտայքի, Վայոց ձորի, Սյունիքի և այլ մարզերում, Երևանի շրջակայքում։ Աճում է չոր մարգագետիններում, ճանապարհների և դաշտերի եզրերին, բնակավայրերի շրջակայքում։
Կիրառում
Արմատները պարունակում են ինուլին (40-61%, այլ տվյալներով՝ մոտ 49% ) ճարպ, արգինին, խոլին, գլիկոզիդներ (ցիկորիին, ինտիբին), եթերայուղ, դաբաղանյութեր, խեժ, ֆրուկտոզ, C, B խմբի վիտամիններ, պեկտին։
Տերևներում հայտնաբերված են ինուլին, C, B խմբի վիտամիններ, կարոտին, եղերդակաթթու, ծաղիկներում՝ գլիկոզիդ ցիկորիին, կաթնահյութի մեջ՝ դառը նյութեր (լակտուցին, լակտուկոպիկրին), կաուչուկ (2-3%), սերմերում՝ ինուլին, պրոտոկատեխինային ալդեհիդ և այլն։ Դեղաբույս է. պարունակում է ինուլին, գլիկոզիդներ, աղաղանյութեր, շաքարներ, թթուներ, վիտամիններ C, B, խեժ և այլն։ Պատրաստուկներն օգտագործում են որպես լեղամուղ (լյարդի, լեղապարկի բորբոքումների), միզամուղ (երիկամների հիվանդությունների) միջոց, նաև փորկապության, ստամոքսաբորբի, շաքարախտի և այլ դեպքերում։ Դալար ընձյուղները, ցողուններն ու տերևներն օգտագործում են սննդի մեջ՝ որպես աղցան, արմատները՝ սուրճին փոխարինող միջոց։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խոտաբույսեր Կատեգորիա:Աստղածաղկազգիներ
Ռովիլեր
Ռովիլեր (Rauwiller), համայնք Ֆրանսիայի Գրանդ Էստ մարզի Ստորին Հռենոս գավառում ։
Բնակչությունը 2006 թվականի դրությամբ կազմում է 213 մարդ, բնակչության խտությունը` 43.56 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 4.89 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 350 կմ արևելք, Ստրասբուրգ քաղաքից` 55 կմ հյուսիս-արևմուտք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 147 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 123-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 24։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 83,7 %։ 123 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 116 անձ (63 տղամարդ և 53 կին)։ Գործազուրկ են եղել 7 անձ (0 տղամարդ և 7 կին)։ 24 անաշխատունակներից 6-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 12-ը` թոշակառուներ, իսկ 6-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Բրիտանիայի միապետների ցանկ
Անգլիայի և Մեծ Բրիտանիայի թագավորներն ու արքայատոհմերը
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Բրիտանական կայսրություն Կատեգորիա:Ցանկեր:Մեծ Բրիտանիա:Միացյալ Թագավորություն Կատեգորիա:Միապետների ցանկեր
Գլոբալ տաքացում
Գլոբալ տաքացում, Երկրի կլիմայական համակարգի միջին ջերմաստիճանի բարձրացում ։ Սկսած 1970-ական թվականներից, տաքացման էներգիայի ավելի քան 90%-ը պահեստավորվում է օվկիանոսում ։ Չնայած ջերմության հավաքման գործում օվկիանոսի գերակշիռ դերին, գլոբալ տաքացում եզրը հաճախ օգտագործվում է օվկիանոսի ու ցամաքի մակերևույթի օդի միջին ջերմության աճի բարձրացումը նշելու համար ։ 20-րդ դարից սկսած օդի միջին ջերմատիճանը բարձրացել է 0,74 °C-ով, որի մոտավորապես երկու երրորդն ավելացել է 1980 թվականից հետո ։ Վերջին յուրաքանչյուր հաջորդ տասնամյակն ավելի տաք է եղել նախորդից, օդի ջերմաստիճանը բարձր է եղել, քան նախորդ տասնամյակում՝ սկսած 1850 թվականից ։
Գլոբալ տաքացման պատճառների գիտական պարզաբանումը ժամանակի ընթացքում դառնում է ավելի որոշակի։ ԿՓՓՄԽ-ի (2007) Չորրորդ գնահատման զեկույցում 90 % հավանականությունով հաստատվեց այն, որ մարդկային գործոնով պայմանավորված ջերմաստիճանի փոփոխության մեծ մասը ջերմոցային գազերի խտության մեծացումն է ։ 2010 թվականին այդ պնդումը հաստատվել է հիմնական արդյունաբերական երկրների գիտությունների ակադեմիաների կողմից ։ ԿՓՓՄԽ-ի (2013) հինգերորդ զեկույցում որոշակիացվել է այդ գնահատականը՝ "Հաստատվեց մարդու ազդեցությունը մթնոլորտի ու օվկիանոսի ջերմաստիճանի բարձրացման, ջրաբանական ցիկլի գլոբալ փոփոխության, սառույցի և ձյան քանակության քչացման, ծովի միջին մակարդակի գլոբալ բարձրացման և որոշ էքստրեմալ կլիմայական երևույթների վրա... Մարդու ազդեցության վկայությունները ավելի ազդեցիկ դարձան Չորրորդ գնահատու զեկուցումից հետո։ Չափազանց հավանական է, որ մարդու ազդեցությունը տաքացման հիմնական պատճառն է դիտված ХХ դարից…"
Ջերմաստիճանի հնարավոր աճի հավանական մեծությունը, 21-րդ դարի ընթացքում, կլիմայական մոդելների հիման վրա կկազմի 1,1-2,9 °C մինիմալ էմիսիայի սցենարի, և 2,4-6,4 °C մաքսիմալ էմիսիայի սցենարի համար ։ Գնահատականների ցրումը որոշվում է կլիմայի զգայունության, ջերմոցային գազերի խտության փոփոխման հետ ընդունված մոդելների ցուցանիշերին համապատասխան ։
Կլիմայի փոփոխությունները և նրա հետևանքները աշխարհի տարբեր տարածաշրջաններում տարբեր կլինեն  ։
Ջերմաստիճանի գլոբալ աճի արդյունքները հանդիսանում են ծովի մակարդակի բարձրացումը, մթնոլորտային տեղումների քանակի և բնույթի փոփոխությունը, անապատների աճը։
Տաքացումը ամենից ուժեղ արտահայտվում է Արկտիկայում, այն բերում է սառցադաշտերի բացակայությանը, հավերժական սառածությանը և ծովային սառույցներին։ Արկտիկայում հավերժական սառածության ջերմաստիճանը 50 տարվա ընթացքում աճել է -10-ից -5 աստիճան 1970-ից մինչ 2002 թվականը արկտիկական սառցադաշտերի մակերեսը փոքրացել է 25%-ով, իսկ հաստությունը փոքրացել է 1,3 մետրով ։
Տաքացումը բերում է նաև հետևյալ հետևանքներին՝ էքստրեմալ եղանակային երևույթների հաճախության մեծացմանը, ներառյալ տապի ալիքները, հեղեղների և երաշտների, օվկիանոսի թթվեցմանը, ջերմաստիճանային ռեժիմի խախտմամբ կենսաբանական տեսակների ոչնչացմանը։ Մարդկության համար կարևոր հետևանք է նաև սննդային ապահովության անվտանգությունը՝ բերքատվության վրա բացասական ազդեցության պատճառով (հիմնականում Ասիայում և Աֆրիկայում) և մարդկանց բնակության վայրերի կորուստը՝ ծովի մակարդակի բարձրաման պատճառով ։ Մթնոլորտում ածխաթթու գազի քանակությունը հանգեցնում է օվկիանոսի թթվեցմանը ։
Գլոբալ տաքացման հակազդեցության քաղաքականությունը ներառում է նրա մեղմացումը ջերմոցային գազերի կրճատման հաշվին, ինչպես նաև նրա ազդեցության հետ համակերպմանը։ Ապագայում, որոշների կարծիքով, հնարավոր է կլինի երկրաբանական նախագծում։ Երկրների ճնշող մեծամասնությունը մասնակցում է ՄԱԿ-ի կլիմայի փոփոխման շրջանային կոնվենցիային ։ Կոնվենցիայի մասնակիցները միջազգային բանակցություններում մշակում են մեղմացման և համակերպման սահմաններ ։ Նպատակ ունենալով գլոբալ տաքացումը 2,0 °C-ով սահմանափակել, համաձայնել են էմիսիայի խորը կրճատման անհրաժեշտության հետ ։
Համաձայն ՄԱԿ-ի շրջակա միջավայրի ծրագրի, 2011 թվականին հրատարակված զեկուցումների և Միջազգային էներգետիկ ընկերության, 21-րդ դարում 2,0 °C-ով տաքացումը սահմանափակելու նպատակով էմիսիայի կրճատման համար արված ջանքերը, ոչ ադեկվատ էին։
2000-2010 թվականներին ջերմոցային գազերի էմիսիան աճեց յուրաքանչյուր տարում 2,2%-ով։ 1970-2000 թվականներին աճը կազմեց տարում 1,3% ։
Կլիմայական համակարգի ինտենսիվության տեսակետից, անգամ մարդածին ազդեցության ավարտից հետո էլ տաքացմումը ևս 0,6 °С-ով անխուսափելի է ։
Ջերմաստիճանի փոփոխություններ
1906-2005-ական թվականներին օդի մակերևույթային միջին ջերաստիճանը աճել է 0,74±0,18 °C-ով։ Տաքացման տեմպերը այդ փուլի երկրորդ կեսում համարյա երկու անգամ ավելի են, քան ամբողջ ժամանակաշրջանի ընթացքում։ Քաղաքային տեմպի էֆեկտը համարյա աննշան դեր է կատարել այդ պրոցեսում, կազմելով մոտավորապես 0,002 °C սկսած 1900 թվականից ։
Համաձայն արբանյակային չափումների տվյալների, ներքին տրոպոսֆերայի ջերմաստիճանը սկսած 1979 թվականից աճել է տասնամյակում 0,13-0,22 °C տեմպով։ Գնահատման խաչաձև մեթոդները ցույց են տալիս, որ մինչ 1850 թվականը մեկ կամ երկու հազարամյակի ընթացքում ջեմաստիճանը մնացել է համարյա կայուն, ռեգիոնալ ֆլուկտուացիաներով, այնպիսին ինչպիսիք են Միջնադարյան ջերմային դարաշրջանը կամ Փոքր սառցադաշտային դարաշրջանը ։
Երկիրը գտնվում է Արեգակից ստացված դիսբալանսի և տիեզերքին տված էներգիայի վիճակում սկսած 1970-ական թվականներից։ Ավելցուկային էներգիայի ավելի քան 90%-ը կլանվում է օվկիանոսի կողմից, մնացած բաժինը գնում է մթնոլորտի ցամաքի մակերևույթի տաքացման վրա, ընդ որում մթնոլորտին բաժին է հասնում մոտավորապես 1%-ը ։
Մի քանի տասնամյակների մասշտաբում մթնոլորտի տաքացումը համեմատաբար կայուն է, քան տասնամյակի կարգի մասշտաբում, 10 կամ 15 տարին հաճախ ցույց են տալիս տաքացման ավելի թույլ կամ ավելի ուժեղ տենդենցներ ։ Այդպիսի համեմատաբար կարճաժամկետ տատանումները սահմանվում են տաքացման երկարաժամկետ տրենդով և կարող են ժամանակավոր ծածկել այն։ Մթնոլորտային ջերմաստիճանի հարաբերական կայունությունը 2002-2009-ական թվականներին, որը շատ ԶԼՄ-ներ և որոշ գիտնականներ անվանել են «ընդմիջում» կամ գլոբալ տաքացման «դադար», հանդիսանում է այդպիսի էպիզոդի օրինակ ։ Չնայած մթնոլորտի մերձմակերևույթային ջերմաստիճանի աճի տեմպերը նվազել են այդ ընթացքում, օվկիանոսը շարունակել է կուտակել ջերմություն, ընդ որում ավելի մեծ խորությունների վրա, քան առաջ ։
Դիտումների ընթացում ամենաշոգ տարին, սկսած 19-րդ դարի վերջից, համարվում է 2015 թվականը, երբ միջին ջերմաստիճանները 0,13 աստիճանով գերազանցում էին 2014 թվականի անցած ռեկորդային համանման ցուցանիշները ։ Դրան հաջորդում են 1998, 2005 և 2010 թվականները, որոնց միջև տարբերությունները վիճակագրորեն աննշան են  ։ Ինչպես նշված է 2014 թվականը Համաշխարհային մետեորոլոգիական կազմակերպության (ՀՄԿ), 13-ը 14 ամենաջերմ տարիներից մետերոլոգիական դիտումների պատմության ընթացքում արդեն ներկայիս XXI հարյուրամյակում, 2000-ական տասնամյակներում դարձել է ամենատաքը ։
1986-2013 թվականների ժամանակաշրջանի յուրաքանչյուր տարի ավելի շոգ էր քան 1961-1990 ժամանակաշրջանի տարիները ։ 1998 թվականի ջերմաստիճանի վրա ներգործություն ունեցավ հարյուրամյակի ընթացքում ուժեղ Էլ Նինյու երևույթը ։
Goldie (երաժիշտ)
Քլիֆֆորդ Ջոզեֆ Փրայս, Բրիտանական Կայսրության շքանշան (Clifford Joseph Price), առավել հայտնի որպես Goldie Գոլդի, ), բրիտանացի երաժիշտ, պրոդյուսեր, դիջեյ և դերասան։ Նա Metalheadz երաժշտական լեյբլի սեփականատերն է։
Գլոբալ տաքացում
Ջերմաստիճանի փոփոխություններ
Օվկիանոսի վրայի օդի ջերմաստիճանը դանդաղ է աճում մեծ ջերմունակության և գոլորշիացման վրա ծախսվող էներգիայի պատճառով ։ Օվկիանոսում ջերմության դանդաղ տեղաշարժման հետևանքով հյուսիսային կիսագունդը ավելի արագ է տաքանում, քան հարավայինը, ինչպես նաև իր ներդրումն է ունենում բևեռային գոտիների ալբեդոյի տարբերությունը ։ Արկտիկայում տաքացման տեմպերը երկու անգամ ավել են միջերկրականներից, ընդ որում այնտեղ ջերմաստիճանը տարբերվում է խիստ փոփոխականությամբ ։ Չնայած Հյուսիսային կիսագնդում ջերմոցային գազերի էմիսիան շատ ավելի բարձր է, քան Հարավայինում, սակայն տաքցման պատճառը դրանում չէ, քանի որ հիմնական ջերմոցային գազերի կյանքի տևողությունը թույլ է տալիս նրանց էֆեկտիվորեն տեղաշարժվել մթնոլորտում ։
Goldie (երաժիշտ)
Դիջեյ-միքսեր
և այլ երգեր
Գլոբալ տաքացում
Ջերմաստիճանի փոփոխություններ
Օվկիանոսների թերմիկ իներցիան և կլիմայական համակարգի այլ տարրերի դանդաղ ռեակցիան ցույց են տալիս, որ կլիմային, հավասարակշռված վիճակի հասնելու համար, անհրաժեշտ են հարյուրամյակներ։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ մթնոլորտում ջերմոցային գազերը 2000 թվականին կկարգավորվեն, որից հետո տեղի կունենա 0,5 °C-ով հետագա տաքացումը ։
Goldie (երաժիշտ)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլիացի երաժիշտներ Կատեգորիա:21-րդ դարի երաժիշտներ Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ Կատեգորիա:Անգլիացի կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Երաժշտական պրոդյուսերներ Կատեգորիա:Անգլիացի դիջեյներ Կատեգորիա:Անգլիացի դերասաններ Կատեգորիա:Անգլիացի կինոդերասաններ
Գլոբալ տաքացում
Ջերմոցային գազերի արտանետում
Գոյություն ունի գիտական կոնսենսիուս, որ հերթական գլոբալ տաքացումները բարձր հավանականությամբ բացատրվում են մարդկային գործոնով և ի հայտ են գալիս Երկրի մթնոլորտում ածխաթթու գազի մարդածին կոնցենտրացիայի աճով, և որպես հետևանք, ջերմոցային էֆեկտիի բարձրացումով։ Երկիրը իր վրա ընկնող արեգակնային տեսանելի լույսը փոխակերպում է ենթակարմիր ճառագայթման, որը դուրս է գալիս դեպի տիեզերք։ Ջերմոցային գազերը դժվարեցնում են այդ պրոցեսը, մասնակիորեն կլանելով ենթակարմիր ճառագայթումը և պահելով տիեզերք գնացող էներգիան մթնոլորտում։ Մթնոլորտիում ջերմոցային գազեր ավելացնելով, մարդկությունը ավելի շատ է ավելացնում ենթակարմիր ճառագայթման կլանումը մթնոլորտի կողմից, որը բերում է Երկրի ջերմաստիճանի բարձրացմանը։
Ջերմոցայն էֆեկտը հայտնաբերվել է Ժան Բատիստ Ժոզեֆ Ֆուրիեի կողմից 1824 թվականին և առաջին անգամ որակապես ուսումնասիրվել է Սվանտե Ավգուստ Արենիուսը 1896 թվականին։
Երկրի վրա հիմնական ջերմոցային գազեր հանդիսանում են՝ ջրային գոլորշին (պատասխանատու է ջերմոցային էֆեկտի 36-70%-ի համար, առանց ամպերը հաշվի առնելու), ածխաթթու գազը (CO2) (9-26%), մեթանը (CH4) (4-9%) և օզօնը ոտը (3-7%)։ Ազոտը (N2), թթվածինը (O2) և ցանկացած այլ գազեր, որոնց մոլեկուլները ունեն էլեկտրական պոտենցիալի խիստ համաչափ բաշխվածություն, թափանցիկ են ենթակարմիր ճառագայթման համար և ջերմոցային էֆեկտի համար ոչ մի նշանակություն չունեն։ Ջրային գոլորշու յուրահատկություններից է խտացման հատկությունը և նրա կոնցենտրացիայի կախվածությումը մթնոլորտում օդի ջերմաստիճանից, որը նրան տալիս է դրական հետադարձ կապի հատկություն եղանակային համակարգում։ CO2-ի և CH4-ի մթնոլորտային կոնցենտրացիանները աճել են համապատասխանաբար 31% և 149% համեմատած 18-րդ դարի արդյունաբերական հեղափոխության սկզբի հետ։ Համաձայն առանձին հետազոտությունների, կոնցենտրացիայի այդպիսի մակարդակները հասանելի են առաջին անգամ վերջին 650 հազար տարվա ընթացքում, որի համար ստացվել են հավաստի տվյալներ բևեռային սառույցի նմուշներից ։
Պինդ աէրոզոլային մասնիկներ և մուր
Որպես մինիմում 1960-ականների սկզբից, և ծայրահեղ դեպքում, մինչ 1990 թվականը դիտվել են Երկրի մակերևույթին հասնող արեգակնային լույսի աստիճանաբար կրճատում։ Այդ երևույթը անվանում են գլոբալ խավարում Նրա գլխավոր պատճառը հանդիսանում են հրաբխային ժայթքումներից և արդյունաբերական գործունեությունից մթնոլորտ ընկած փոշու մասնիկները։ Այդպիսի մասնիկների առկայությունը մթնոլորտում ստեղծում է սառեցնող էֆեկտ, որը առաջանում է նրանց կողմից արեգակնային լույսի անդրադարձման շնորհիվ։ CO<SUB>2</SUB>-ն՝ բնածո վառելիքի այրման կողմնակի արտադրանքը և աէրոզոլը երկար տարիներ մասնակիորեն փոխարինում էին իրար, քչացնելով տաքացման էֆեկտը այդ ընթացքում ։ Աէրոզոլային մասնիկների ռադիացիոն ազդեցությունը կախված է նրանց խտությունից։ Մասնիկների արտանետման կրճատման խտացման փոքրացումը կանխորոշվում է մթնոլորտում նրանց կյանքի տևողությամբ (մեկ շաբաթվա կարգի)։ Մթնոլորտում ածխաթթու գազը ունի հարյուրամյակների հասնող կյանքի տևողություն, այսպիսով, աէրոզոլերի խտության փոփոխությունը, առաջացած CO<SUB>2</SUB>-ով, ունակ է տաքացմանը տալ լոկ ժամանակավոր ընդմիջում ։ Ածխածնի (մուր) մանրացիր մասնկները, ջերմաստիճանի վրա, իրենց ազդեցությամբ զիջում են միայն CO<SUB>2</SUB>-ին։ Նրանց փոխազդեցությունը կախված է նրանից, թե գտնվում են արդյոք նրանք մթնոլորտում կամ ցամաքի մակերևույթին։ Մթնոլորտում նրանք կլանում են արեգակնային ռադիացիան, տաքացնելով օդն ու սառեցնելով մակերևույթը։ Մրի բարձր խտությամբ մեկուսացված շրջաններում, օրինակ, Հնդկաստանի գյուղական շրջաններում, տաքացման համարյա 50%-ը երկրի մակերևույթին քողարկվում է մրե ամպերով ։ Մակերևույթին թափվելու դեպքում, հիմնականում Արկտիկայի սառցադաշտերի կամ ձյան վրա, մրի մասնիկները առաջացնում են մակերևույթի ջերմացում նրա ալբեդոյի իջեցման պատճառով ։