cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ուսուցման բիհեյվիորիստական և կոգնիտիվ տեսություններ
Այս հայեցակարգի հեղինակները մարդու ուսուցումը  նմանեցնում են կենդանիների վարժեցմանը։ Վարժեցման  գործընթացում գտնվող կենդանին տիրապետում է վարքի որոշակի ռեպերտուարին, որը ստեղծում է ռացիոնալության պատրանք։ Իրականում սա զուտ մեխանիկական վարքագիծ է, որը որոշակիորեն ընդլայնում է նրա բնական անգիտակցական բնազդը։
Հայտնի ռուս ֆիզիոլոգ Ի.Պ.Պավլովն այս պահվածքը անվանել է պայմանական ռեֆլեքս։ Այս ռեֆլեքսը ձևավորվում է շատ պարզ բանաձևի համաձայն.
S - > R - խթան - արձագանք
Որպես խթանի և ռեակցիայի միջև կապի ձևավորման և ամրապնդման հիմնական օրենքներ նշվում են ազդեցության օրենքը, կրկնության (վարժության) և պատրաստակամության օրենքը։
Ազդեցության օրենքը. Ազդեցությունը կարող է լինել և՛ դրական, և՛ բացասական։ Ձևավորված կապի դրական ազդեցությունն առաջացնում է բավարարվածության վիճակ. բավարարվածության ազդեցությունն ուղղակիորեն գործում է ձևավորված կապի վրա՝ հանգեցնելով դրա ամրապնդմանը։
Ըստ այս օրենքի գիտակցության մեջ  կապերն ավելի  հաջող են հաստատվում, եթե գռգռիչին արձագանքը ուղղեկցվում է պարգևատրմաբ։
Ընդհակառակը, հիասթափության, ձախողման (բացասական էֆեկտի) փորձը որոշիչ ազդեցություն ունի ձևավորված կապի վրա, հանգեցնում է դրա կործանմանը։
Վարժության օրենքի դեպքում որքան հաճախ կրկնվի ստիմուլի ժամանակային հաջորդականությունը և համապատասխան արձագանքը, այնքան կապը ուժեղ կլինի։
Պատրաստակամության օրենքը ցույց է տալիս կապի արագ ձևավորման  կախվածությունը առարկայի ներկա վիճակին  համապատասխան։
Այս օրենքի հիմքում ընկած է մոդուլային համակարգը։ Յուրաքանչյուր սովորող կրթություն է ստանում անհատական գրաֆիկով,ունեն անհատական մտածելակերպ և աստիճանաբար են յուրացնում նյութը ,հետևաբար խիտտ գրաֆիկով դասավանդումը հանգեցնում է դպրոցներում և բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում  ակադեմիական  ձախողման բարձր մակարդակի։
Բիհեյվիորիզմի առանձին ոլորտների միջև եղած տարբերությունները վերաբերում են ուսուցման անհատական սկզբունքների ըմբռնմանը և կրթության գործընթացում դրանց դերին և խթանի և արձագանքի միջև կապի ամրապնդմանը, ինչպես նաև որոշ լրացուցիչ պայմանների բնույթին և դերին ։
Այսպիսով, ազդեցության օրենքի (ամրապնդման սկզբունքի) դերը գնահատելիս կան երեք տարբեր տեսակետներ. Ուսուցման նկատմամբ վարքային մոտեցման որոշ ներկայացուցիչներ (Է. Թորնդայք, Կ. Հալլ և ուրիշներ) կարծում են, որ ուսումն անհնար է առանց ամրապնդման, ինչը սովորողի կողմից պահանջվող ռեակցիան կատարելուց դրական ազդեցություն է ունենում։
Վարքային տեսություններում  հիմնական շեշտը դրվում է դրական (պարգևատրում) կամ բացասական (պատիժ) հետևանքների ամրապնդման վրա։ Էդվարդ Լ. Թորնդայկն էր, ով հայտնաբերեց  այս օրինաչափությունը, որը հետագայում ստացավ իր անունը և հոգեբանության մեջ հայտնի է որպես « Թորնդայկի էֆեկտի » օրենք։
Վարքագծի գրավիչ և ոչ գրավիչ հետևանքները ազդում են այդ հետևանքների հանգեցնող վարքագծային ակտերի սկզբնավորման հաճախականության վրա։ Այն վարքագիծը, որն առաջացնում է դրական հետևանքներ, հակված է շարունակել և կրկնվել, մինչդեռ այն վարքագիծը, որն առաջացնում է բացասական հետևանքներ, հակված է դադարեցնել» ։
Ուսուցման կոգնիտիվ տեսությունները ուղղված են ճանաչողական գործընթացի ուսումնասիրմանը։ Համեմատելով ուսուցման գործընթացը այսբերգի հետ՝ '''Տ.Վ. Գաբայը''' գրում է, որ բիհեյվիորիստներին հետաքրքրում էր միայն այսբերգի մակերեսը, տեսանելի մասը, մինչդեռ դրա հիմնական մասը ջրի տակ է։ Կոգնիտիվիստները դիմեցին վարդապետության այս անտեսանելի մասին՝ ճանաչողական գործընթացին, որը հանգեցնում է այս կամ այն պատասխանի (ռեակցիային)։
Ճանաչողական ուսուցման տեսությունները կարելի է բաժանել երկու խմբի. Առաջին խումբը տեղեկատվական տեսություններն են։ Դրանցում ուսուցումը դիտարկվում է որպես տեղեկատվական գործընթացի տեսակ։
Ճանաչողական մոտեցման ներկայացուցիչների երկրորդ խումբը մնում է հոգեբանության մեջ և ձգտում է նկարագրել այս գործընթացը հիմնական հոգեկան գործառույթների օգնությամբ՝ ընկալում, հիշողություն, մտածողություն և այլն։
Առանձնացնում են ճանաչողության երկու տեսակ՝ նկարագրական և գնահատողական։
Նկարագրական ճանաչողությունը. պարունակում է տեղեկատվություն իրականության մասին,այն մասին թե ինչ է մարդ ընկալըլ իրեն շրջապատող աշխարհում։
Գնահատողական ճանաչողությունը պարունակում է կապ այս իրականության հետ(գնահատում է տեղեկատվությունը իրականության մասին։
Ընդհանուր առմամբ ուսուցման տեսությունների միջև տարբերությունները որոշվում են նրանով, թե ինչպես է ընկալվում ուսուցման գործընթացի բնույթը, ինչն է առանձնացվում դրանում որպես ուսումնասիրության առարկա, ինչ միավորներում է վերլուծվում այս գործընթացը ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Բիհեյվիորիզմ Կատեգորիա:Կոգնիտիվ գիտություն
Տուուլովա
Տուուլովա (Tuulova), գյուղ Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Մեռեմյաե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 0 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Մեռեմյաե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Կոզլովկա (գյուղ, Պավլովսկի շրջան)
Կոզլովկա (Козловка), գյուղ Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Պավլովսկի շրջանի կազմում։
Քոքն
Քոքն, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Արճեշի գավառակում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Սեմենովկա (Մորոզովի շրջան)
Սեմենովկա (Семеновка), գյուղ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Մորոզովսկի շրջանում։ Մտնում է Վոլնո-Դոնսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։ 2009 թ. տվյալներով Բնակչությունը կազմում է 41 մարդ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Մորոզովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի խուտորներ
960
Մահեր
Կատեգորիա:960 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Մանակարա
Մանակարա, քաղաք Մադագասկարի հարավ արևելքում։ Քաղաքը Վատովավի-Ֆիտովինանի շրջանի կենտրոնն է։ Բնակչությունը կազմել է 39,450 մարդ՝ 2012 թվականի տվյալներով։
Կատեգորիա:Աֆրիկայի քաղաքներ Կատեգորիա:Մադագասկարի քաղաքներ Կատեգորիա:Վատովավի-Ֆիտովինանի շրջանի բնակավայրեր
Սլովենիայի ռադիոհեռուստատեսություն
Սլովենիայի ռադիոհեռուստատեսություն (Radiotelevizija Slovenija), Սլովենիայի ազգային հեռուստաընկերութունը։ Հիմնվել է 1958 թվականին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սլովենիայի հեռուստաընկերություններ
Սերեբրինցի
Սերեբրինցի (Серебринці), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Մոգիլյով-Պոդոլսկիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Սերեբրինցի գյուղում բնակվում էր 874 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2,6 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 336,15 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Մոգիլյով-Պոդոլսկիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ակսինինո (գյուղ, Ստուպինսկի շրջան)
Ակսինինո (Аксиньино), գյուղ Ռուսաստանի Մոսկվայի մարզի Ստուպինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը վերջին գրանցված տվյալներով կազմում էր 591 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Մոսկվայի մարզի Ստուպինսկի շրջանի բնակավայրեր
Պարեկող զինամթերք
Պարեկող զինամթերք (loitering munition), ինչպես նաև դռոն-կամիկաձե (kamikaze drone) ինտեգրված մարտագխիկով անօդաչու թռչող սարքի տեսակ, որն ունակ է երկար ժամանակ օդում մնալ թիրախի գտնվելու հատվածում սպասողական ռեժիմում և օպերատիվորեն հարձակում իրականացնել նրա վրա՝ օպերատորից համապատասխան հրաման ստանալուց հետո կամ խնդիրներ կատարել ներկառուցվածով նախատեսված ալգորիթմով ։
Այս տեսակի համալիրներն, ըստ իրենց բնույթի, պետք է համատեղեն անօդաչու թռչող սարքի (ԱԹՍ) և ավիացիոն ռումբի մարտական մասի առավելությունները։
Պարեկող զինամթերքի ստեղծման գաղափարը ծագել է 1970-ական թվականներին։
Ժամանակակից պարեկող զինամթերքը հաճախ պաշտպանված է հակառակորդի ռադիոէլեկտրոնային պայքարի ազդեցությունից՝ արհեստական բանականության համակարգերի կիրառման շնորհիվ նրանք կարող են ինքնուրույն գտնել և ոչնչացնել տվյալ թիրախները, ինչը հատկապես արդյունավետ է հակառակորդի հակաօդային պաշտպանության համակարգերը նրա պաշտպանության խորքում ոչնչացնելու համար։ Կամիկաձե անօդաչու սարքերի փոքր չափի, ցածր արագությամբ թռչելու հնարավորությունը, կոմպոզիտային նյութերը թույլ են տալիս շրջանցել հակաօդային պաշտպանության բազմաթիվ համակարգեր, որոնք նախատեսված են շատ ավելի մեծ մարտական ինքնաթիռների և թևավոր հրթիռների դեմ օգտագործելու համար։ Պարեկող զինամթերքի լրացուցիչ առավելությունն այն է, որ դրանք շատ ավելի էժան են, քան հակառադիոլակացիոն հրթիռները ։
Պատմություն
Ի սկզբանե պարեկող զինամթերքը հիշատակվում էր ոչ թե որպես այդպիսին, այլ որպես «մահապարտ անօդաչու թռչող սարք»։ Տարբեր աղբյուրներ նշում են տարբեր նախագծեր՝ որպես զենքի կատեգորիայի ծագում։ 1980-ականների սկզբին հիշատակվում են Delilah սկզբնական իսրայելական տարբերակները կամ ամերիկյան անհաջող AGM-136 Tacit Rainbow ծրագիրը ։
Էվոլյուցիան լրացուցիչ դերերում
2000-ական թվականներից ի վեր պարեկող զենքը մշակվել է լրացուցիչ դերերի համար՝ SEAD-ի սկզբնական դերից դուրս՝ սկսած համեմատաբար հեռահար հարվածներից և կրակի ապահովումից    մինչև մարտավարական, մարտադաշտում շատ կարճաժամկետ օգտագործումը, ինչպիսին է AeroVironment Switchblade-ը, որը տեղակայված է դասակի մակարդակում և տեղավորվում է ուսապարկի մեջ։
Կիրառող և արտադրող երկրներ
2023 թվականի դրությամբ պարեկող զինամթերքները կիրառվում են մի քանի երկրների զինված ուժերի կողմից, այդ թվում՝
Ծանոթագրություն
Կատեգորիա:Զինամթերք Կատեգորիա:Զինված ուժեր
Հարֆ ալ-Մուսեյթիրա
Հարֆ ալ-Մուսեյթիրա (حرف المسيترة), քաղաքատիպ ավան Սիրիայի Արաբական Հանրապետության արևմուտքում՝ Լաթակիայի մարզում։ Ալ-Կարդահայի գավառի համանուն շրջանի վարչական կենտրոնն է։ Շրջանն ունի 6 609 բնակչություն։
Տնտեսություն
Քաղաքի բնակչության մեծ մասն զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ. նրանք աճեցնում են նարնջի, կիտրոնի ու ձիթապտղի ծառեր, ինչպես նաև մշակում են բանջարեղեն։ Քաղաքի կենտրոնի բնակչությունն զբաղվում է առևտրով։ Կան նաև բամբակի ու նարնջի հյութի արտադրությմբ զբաղվող գործարաններ։
Աշխարհագրություն
Հարֆ ալ-Մուսեյթիրան գտնվում է ալ-Նուսայրիայի լեռներում՝ 850 մ բարձրության վրա։ Մարզկենտրոն Լաթակիա քաղաքից 34 կմ դեպի հարավ-արևելք է, 10 կմ հեռավորության վրա գտնվում է Ալ-Կարդահա քաղաքը։
Բնակչություն
2012 թվականի տվյալներով՝ շրջանի բնակչությունը կազմում է 6 609 մարդ ։ Հիմնական մեծամասնությունը մուսուլմաններ են՝ ալավիներ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սիրիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Ալ-Կարդահայի գավառ
Մելիքսեթ Խաչիյան
Մելիքսեթ Խաչիյան (ծնվել է 1970-ի հուլիսի 6-ին, Բաքվում), հայ շախմատիստ, գրոսմայստեր (2006), այժմ ներկայացնում է ԱՄՆ-ը, ԱՄՆ-ի կանանց հավաքականի մարզիչն է։
Կենսագրություն
Մելիքսեթ Խաչիյանը ծնվել է 1970-ին, Բաքվում։ Շախմատ սկսել է խաղալ ութ տարեկանում ։ Երկու տարի անց հաղթել է Բաքվի պատանեկան առաջնությունում՝ լրացնելով առաջին կարգ։ 12 տարեկանում դարձել է ԽՍՀՄ վարպետության թեկնածու։ Եվս վեց տարի անց նա ստացել է վարպետի կոչում։ Մանկական տարիներին՝ 1983-1984 թթ.-ին, նրան շախմատի դասեր է տվել աշխարհի 9-րդ չեմպիոն Տիգրան Պետրոսյանը։ Նրան մարզել են նաև անվանի մարզիչներ Ալեքսանդր Նիկիտինը և Ալեքսանդր Շաքարովը, որոնք հայտնի են աշխարհի 13-րդ չեմպիոն Գարի Կասպարովի հետ աշխատանքով։ 1995 թ.-ին նա ստացել է միջազգային վարպետի կոչում։ Գրոսմայստերի կոչում ստացել է 2006 թ.-ին՝ ԱՄՆ մշտական բնակության տեղափոխվելուց հետո։
Հայաստանի երկրորդ հավաքականի կազմում մասնակցել է 1996 թ.-ին Երևանում կայացած համաշխարհային օլիմպիադային, որտեղ երկրորդ խաղատախտակի վրա 8 հնարավորից վաստակել է 3½ միավոր ։ 1997 թ.-ին Լյուցեռնում (Շվեյցարիա) մասնակցել է նաև աշխարհի թիմային առաջնությանը, որտեղ եղել է երկրորդ պահեստային խաղացողը (2 հնարավորից՝ 1 միավոր) ՝ արժանանալով թիմային բրոնզե մեդալի։
Շախմատիստի կարիերային զուգահեռ 1990 թ.-ից Մելիքսեթ Խաչիյանը սկսել է ծավալել նաև մարզչական գործունեություն։ 1991-1997 թթ.-ին նա եղել է Հայաստանի շախմատի այսօրվա առաջատար Լևոն Արոնյանի առաջին մարզիչը ։ Այդ տարիներին Լևոնը երրորդ կարգային շախմատիստից դարձավ միջազգային վարպետ։ 1995 թ.-ին Արոնյանը, հաղթելով ֆրանսիացի Էթիեն Բաքրոյին, դարձավ պատանիների աշխարհի չեմպիոն։ Դա Մելիքսեթ Խաչիյանի մարզչական կարիերայի ընթացքում մեծագույն նվաճումն է ։ Բացի Արոնյանից Խաչիյանի ևս երեք աշակերտ՝ Էլմիրա Սկրիպչենկո-Աղաբաբյանը, Էլինա Դանիելյանը և Սթիվեն Ցիրկը, դարձել են տարբեր տարիքային խմբերի աշխարհի չեմպիոն։ 1995 թ.-ին արժանացել է Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր մարզչի կոչմանը։ Նույն թվականին նրան շնորհվել է նաև Մոլդովայի Հանրապետության վաստակավոր մարզչի կոչմումը։
1998 թ.-ին նա բացել է շախմատի փորձարարական դպրոց, որի ամենահայտնի շրջանավարտներից է Հայաստանի ուժեղագույն գրոսմայստերներից մեկը՝ Տիգրան Լ. Պետրոսյանը։ Նա այսօր էլ համացանցի օգնությամբ խորհուրդներ է ստանում Մելիքսեթ Խաչիյանից։
2001 թ.-ին Խաչիյանը մշտական բնակության է տեղափոխվել ԱՄն։ Այնտեղ նա մասնակցել է մի շարք հեղինակավոր մրցաշարերի և դարձել հաղթող։
Այժմ նա ԱՄՆ-ում մարզում է մի շարք տաղանդավոր պատանի շախմատիստների, որոնց թվում է խոստումնալից Սամվել Սևյանը։
2010 թ.-ից մինչ օրս Մելիքսեթ Խաչիյանը ԱՄՆ-ի կանանց հավաքականի մարզիչն է ։
Մելիքսեթ Խաչիյանը ընտանիքի հետ ապրում է Գլենդեյլում (Կալիֆոռնիա)։ Նրա հետ են բնակվում հայրը՝ Զավենը, կինը՝ Լադան, որդին՝ Դավիթը։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ շախմատիստներ Կատեգորիա:Հայ գրոսմայստերներ Կատեգորիա:Ամերիկահայեր
Էդիտա Մոզեր
Էդիտա Մոզեր (Editha Moser, ), ինչպես նաև Դիտա Մոզեր, ավստրիացի նկարչուհի, գրաֆիկական դիզայներ, վիեննական սեցեսսիոնիզմ գեղարվեստական խմբի անդամ։
Ընտանիք
Էդիտան ծնվել է հարուստ արդյունաբերող և մեկենաս Կառլ Ֆերդինանդ Մաուտներ ֆոն Մարկհոֆի և նրա երկրորդ կնոջ՝ Էդիտա Սունստենաու ֆոն Շյուտցենտալի ընտանիքում։ Բացի նրանից՝ ընտանիքում ծնվել է ևս 4 աղջիկ։ Մաուտներ ֆոն Մարկհոֆի ընտանիքը ծագում էր Բոհեմիայից։ Ադոլֆ Իգնացը՝ Էդիտայի պապը, ստեղծել է գարեջրի սառնարան, որը թույլ է տվել ամբողջ տարվա ընթացքում գարեջուր արտադրել։ Էդիտայի հայրն ու պապը հիմնադրել են Բոհեմիայի և Վիեննայի բարեգործական հիմնադրամներն ու կազմակերպությունները, հովանավորել Վիեննայի հիվանդանոցը և իրենց ֆաբրիկաներում զինվորական հոսպիտալներ են տեղակայել 1859 թվականին, 1864 թվականին, 1866 թվականին և այլն։ 1872 թվականին ընտանիքին շնորհվել է ազնվականության տիտղոս ։ Կառլ Ֆերդինանդը հովանավորել է մանկական հիվանդանոցի, եկեղեցու և ինֆեկցիոն հիվանդանոցի թևի շինարարությունը ։
Կենսագրություն
1902-1905 թվականներին Էդիտա Մոզերը՝ որպես հրավիրված ուսանողուհի, սովորել է Վիեննայի կիրառական արվեստի համալսարանում։ Այնտեղ նա ուսումնասիրել է ճարտարապետություն Յոզեֆ Հոֆմանի, նկարչություն Կառլ Օտտո Չեշկայի, ինչպես նաև վայելչագրություն և հերալդիկա (զինանիշագիտություն) Ռուդոլֆ ֆոն Լարիշի դասարաններում ։
1903 թվականին նա ծանոթացել է Կոլոման Մոզերի հետ, իսկ 1905 թվականի հուլիսի 1-ին ամուսնացել նրա հետ ։ Ունեցել է երկու որդի՝ Կառլը (1906-1976) և Դիտրիխը (1909-1925)։ Նրանց ամուսնությունը ձգվել մինչև 1918 թվականը, երբ Կոլոմանը մահացել է քաղցկեղից ։
1919 թվականին Դիտա Մոզերը ստիպված էր հղիության պատճառով ամուսնանալ։ Նրա երկրորդ ամուսինը սրճարանի սեփականատեր Ադոլֆ Հաուսկան էր (1881-1929)։ Այս ամուսնությունից երեք երեխա է ծնվել՝ Էդիտան (1919-1920), Թեոդորը (1920-1921) և Ադոլֆը (1922-1945)։
Դիտա Մոզերը մահացել է 1969 թվականին՝ 86 տարեկանում և թաղվել է Կոլոման Մոզերի գերեզմանում՝ Հիտցինգեր գերեզմանատանը։ Այնտեղ են թաղվել նաև նրանց որդիները՝ Դիտրիխը և Կառլը։
Ստեղծագործություններ
Դիտա Մոզերը հայտնի է դարձել որպես օրացույցների և խաղաթղթերի նախագծման ոլորտում մասնագիտացած գրաֆիկ-նկարիչ։ Ամուսնու, ուսուցիչների և այլ հայտնի արվեստագետների հետ, ինչպիսին էր Գուստավ Կլիմտը, Էդիտա Մոզերը վիեննական սեցեսսիոնի անդամ էր։ Երբ 1905 թվականին Կոլոման Մոզերը Գուստավ Կլիմտի և այլ նկարիչների հետ դուրս է եկել Վիեննական սեցեսիոնից, Էդիտա Մոզերն օգնել է իր ամուսնուն հիմնել «Վիեննայի արհեստանոցներ» (Wiener Werkstätte) նոր խումբը, որտեղ արվեստագետները կարող էին համագործակցել իրենց աշխատանքների շուրջ ։
1906 թվականին Դիտա Մոզերը ճանաչում է ձեռք բերել տարոյի քարտերի թողարկման շնորհիվ, որոնք ճանաչվել են որպես գրաֆիկական դիզայնի հաղթանակ։ 1908-1913 թվականներին նա թողարկել է աստվածաշնչյան և դիցաբանական սյուժեներով պատկերազարված օրացույցներ, որոնք հրատարակվել են քիչ տպաքանակով՝ որպես ընկերներին ամանորյա նվերներ։
Չնայած նրան, որ Դիտան ճանաչում է ստացել որպես գրաֆիկական դիզայներ, նրա աշխատանքները տպագրվել են սահմանափակ քանակությամբ, և միայն մի քանի օրինակ է մեզ հասել ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո նա ամբողջությամբ դադարեցրել է գեղարվեստական գործունեությունը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նկարիչներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ավստրիացի արվեստագետներ Կատեգորիա:Ավստրիացի գրաֆիկական դիզայներներ Կատեգորիա:Վիեննական սեցեսսիոնիզմ Կատեգորիա:Ավստրիացի նկարչուհիներ
Սյուրյոյա
Սյուրյոյա (Сюряоя), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Պրյաժինսկի շրջանում և Կարելական ինքնավար հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Վիդլիցա գետի աջ ափին՝ 61 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 11 կմ է։ Դեպի արևմուտք ակունքը գտնվում է Կոյվուսելգա գյուղի մոտ։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Բալթիկ ծովի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ ջրային ավազանյի շրջան, գետի ենթաավազանը՝ Նևա և Լադոժսկի լիճ։ Պատկանում է Նևա ավազանային շրջանին։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Աստերոիդների ցանկ (288401-288500)
Աստերոիդների ցանկ (288301-288400) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (288501-288600)
Կոզլովկա (գյուղ, Պիլնինսկի շրջան)
Կոզլովկա (Козловка), գյուղ Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Պիլնինսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Պիլնինսկի շրջանի բնակավայրեր
Ստեպովոե (գյուղ, Նովգորոդ-Վոլինսկի շրջան)
Ստեպովոե (Степове), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Նովգորոդ-Վոլինսկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1994 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Ստեպովոե գյուղում բնակվում էր 154 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,24 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 641,67 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Նովգորոդ-Վոլինսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1994 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Անօրինական ներգաղթ
Անօրինական միգրացիա, երկրի միգրացիոն օրենսդրության խախտմամբ միգրացիա։
Տերմինաբանություն
Հետևյալ կատեգորիաները պատկանում են անօրինական միգրանտների սահմանմանը.
Անօրինական միգրացիայի գործոններ
Անօրինական ներգաղթի գործոններից են՝
Հետևանքներ
Անօրինական ներգաղթի առավել ակնհայտ հետևանքներից են՝ Основные нарушения … : 33 % образцов продовольственного сырья, … продуктов … не отвечали требованиям нормативных документов по микробиологическим показателям (в том числе салаты … для шаурмы — 87,5 %; … шаурма, куры-гриль — 44,8 % …); … 46 % смывов с рук персонала, оборудования и инвентаря обнаружены бактерии группы кишечной палочки … ։
Երկարաժամկետ հեռանկարում դա հանգեցնում է տարածքի գերիշխող բնակչության փոփոխության, ինչպես նաև ներգաղթյալների կողմից բնիկ բնակչության ոչնչացմանը, ինչը պատմության ընթացքում տեղի է ունեցել ավելի քան մեկ անգամ։
Անօրինական ներգաղթյալների իրավունքներ
Այն անձը, ով անօրինական կերպով գտնվում է երկրի տարածքում, ամեն դեպքում ավելի քիչ իրավունքներ ունի, քան այս պետության քաղաքացին։ Ռուսաստան ամենաշատ ներգաղթյալները գալիս են Կենտրոնական Ասիայից (հիմնականում Ուզբեկստանից, Տաջիկստանից և Ղրղզստանից) և Անդրկովկասից (հիմնականում Հայաստանից և Ադրբեջանից)։ 2016 թվականի կեսերին մոտ չորս միլիոն մարդ կար։
Որպես կանոն, անօրինական միգրանտները ապրում են էժան հանրակացարաններում կամ ձեռնարկությունների պահեստներում։ Նրանք իրավունքներ չունեն, եթե գործատուի հետ պաշտոնական պայմանագիր չի կնքվել, և այդ մարդիկ սոցիալապես պաշտպանված չեն։ Նշվում է, որ ապօրինի ներգաղթյալները երբեմն կարող են հայտնվել աշխատանքային ստրկության մեջ, իսկ նրանց աշխատանքը որոշ գործատուներ վճարում են մեծ ուշացումներով, երբեմն ընդհանրապես չեն վճարում։
Ապօրինի ներգաղթյալների օրինականացում
ԱՄՆ-ում և Եվրոպայում հնարավոր է օրինականացնել անօրինական միգրանտներին, ինչը կախված է երկիր մուտք գործելու ամսաթվից, գտնվելու տևողությունից և աշխատանքային պայմանագրից։ Ռուսաստանում անօրինական ներգաղթյալների օրինականացումը դեռ չի իրականացվել։
Առանց փաստաթղթերի աշխատանքային միգրացիան Ռուսաստանի Դաշնությունում
Հաճախ «Ապօրինի միգրացիա Ռուսաստանի Դաշնություն» արտահայտությունը փոխարինվում է «Առանց փաստաթղթերի աշխատանքային միգրացիա դեպի Ռուսաստանի Դաշնություն» արտահայտությամբ, ինչը սխալ է։ Ռուսաստանը վիզային ռեժիմ չունի նախկին ԽՍՀՄ հանրապետությունների հետ (բացառությամբ Թուրքմենստանի և Բալթյան երկրների), որտեղից հիմնականում աշխատանքային միգրացիան գնում է Ռուսաստան, ուստի այդ հանրապետություններից անօրինական միգրացիա չի կարող լինել։ Երբ առանց վիզայի երկրների աշխատանքային միգրանտներն ունեն փաստաթղթեր, որոնք կարգին չեն (աշխատանքի թույլտվություն կամ գրանցում չկա, կամ այդ փաստաթղթերը ժամկետանց են), նրանց պետք է անվանել «Չկարգավորված կարգավիճակ ունեցող աշխատանքային միգրանտներ» կամ «Առանց փաստաթղթերի աշխատանքային միգրանտներ»։
Փորձագիտական ​​մոտավոր հաշվարկներով (2002 թվական) միգրանտների կողմից Ռուսաստանից տարեկան արտահանվում է 2,3 միլիարդից մինչև 6,54 միլիարդ դոլար ։
Ըստ Ռուսաստանի իշխանությունների տվյալների (2006 թվական), «Անօրինական միգրացիայի հետևանքով Ռուսաստանին հասցված տնտեսական վնասը հարկերի չվճարման տեսքով կազմում է ավելի քան 8 միլիարդ դոլար։ Ամեն տարի ԱՊՀ երկրներից ներգաղթյալները Ռուսաստանից դուրս են բերում ավելի քան 10 մլրդ դոլար», - հայտարարել է Ռուսաստանի Դաշնային միգրացիոն ծառայության ղեկավար Կոնստանտին Ռոմոդանովսկին ։
Եթե, ըստ պաշտոնական տվյալների, օտարերկրյա աշխատողների մասնաբաժինը 2009 թվականին կազմել Է ԱՊՀ-ում զբաղվածների ընդհանուր թվի 3,1 տոկոսը, ապա իրական մասնաբաժինը, հաշվի առնելով միգրացիայի չկարգավորվող բաղադրիչը, կկազմի 8-9 % ։ Այս ցուցանիշը մոտ է համապատասխան համամասնությանը Եվրոպայի շատ հյուրընկալող երկրներում, ինչպիսիք են Իտալիան, Միացյալ Թագավորությունը կամ Գերմանիան։
2013 թվականին Ռուսաստանի Դաշնությունը պաշտոնապես ընդունել է ավելի քան 17 միլիոն միգրանտների։ Տնտեսագիտության բարձրագույն դպրոցի տվյալներով՝ 2013 թվականին Ռուսաստանում օրինական և անօրինական օտարերկրյա աշխատանքային միգրանտների թիվը կազմել է մոտ 7 միլիոն մարդ, Ռուսաստանի Դաշնային միգրացիոն ծառայության տվյալներով՝ 4,5 միլիոն , որոնց ավելի քան 83%-ը ԱՊՀ երկրների քաղաքացիներ են՝ Ռուսաստան մուտքի առանց վիզայի կարգով ։ 2014 թվականի հուլիսի դրությամբ Ռուսաստանում կար ավելի քան 11 միլիոն օտարերկրյա քաղաքացիներ և քաղաքացիություն չունեցող անձինք։ Նրանցից միայն 1,5 միլիոնն է օրինական աշխատել ։
Ըստ «Ռուսաստանի Դաշնային միգրացիոն ծառայության» տվյալների՝ 2015 թվականի հունվարին Ռուսաստանում միաժամանակ եղել է 10,9 միլիոն օտարերկրյա միգրանտ, և նրանցից միայն 1,8 միլիոնն է աշխատանքի համար արտոնագրեր գնել 2015 թվականին ։
ԱՄՆ
ԱՄՆ-ում անօրինական ներգաղթի հետ կապված հսկայական խնդիր կա։ Պաշտոնական գնահատականներով՝ երկրում ավելի քան 13 միլիոն (իսկ ոչ պաշտոնական գնահատականներով՝ մոտ 40 միլիոն) ապօրինի միգրանտներ կան։ Ապօրինի ներգաղթյալների երկու տեսակ կա՝ նրանք, ովքեր օրինական են ժամանել և մնացել են ժամկետանց վիզաներով, և նրանք, ովքեր ապօրինի հատել են երկրի սահմանները։ Անօրինական միգրանտների մեծ մասը ԱՄՆ է հասել Մեքսիկայի հետ հարավային սահմանով, հիմնականում Մեքսիկայից և Լատինական Ամերիկայի այլ երկրներից
Ճապոնիա
և դրանում անօրինական ներգաղթ գրեթե չկա։
Հարավային Կորեա
Երկրում օրինական կերպով աշխատում է 2 միլիոն միգրանտ՝ հիմնականում Չինաստանից, Հնդկաստանից և ԱՊՀ երկրներից։ Մոտ 3 միլիոն անօրինական միգրանտներ՝ հիմնականում արաբական երկրներից և Չինաստանից։
Ռուսաստան
2013 թվականին՝
2013 թվականի սկզբից մինչև 2013 թվականի հոկտեմբերի 3-ը օրենքը խախտած օտարերկրյա 250,4 հազար քաղաքացիների մուտքը Ռուսաստանի Դաշնություն արգելվել է։
Ռուսաստանի Դաշնային միգրացիոն ծառայության ղեկավար Կ.Ռոմոդանովսկու խոսքով՝ 2015 թվականի հունվարին Ռուսաստանում անօրինական կերպով գտնվել է 3 միլիոն օտարերկրյա միգրանտ՝ զգալիորեն գերազանցելով օրինական գտնվելու ժամկետը՝ 90 օր ։
«Ռուսաստանի Դաշնության արագացված սոցիալ-տնտեսական զարգացման տարածքների մասին» 473-ՖԶ3 օրենքի ընդունմամբ իրավիճակը կարող է զգալիորեն փոխվել։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ օրենքի ընդունումն ուղեկցվել է կարգավորող այլ փաստաթղթերում, մասնավորապես, Աշխատանքային օրենսգրքում կատարված փոփոխություններով:Աշխատանքային օրենսգրքի 55-րդ գլխի 351-րդ հոդվածի համաձայն, կատարվում է փոփոխություն. Ենթադրվում էր, որ դա իրավական նախադրյալներ կստեղծի Ռուսաստանի Դաշնություն օտարերկրյա աշխատուժի զգալի ներհոսքի համար, քանի որ դա այլևս (իրավաբանորեն) չի հանդիսանա գործող օրենսդրության խախտում։ Առավել ակտիվ ներհոսքի հավանական վայրը կարող է լինել Հեռավոր Արևելքի նոսր բնակեցված տարածքները, որոնք սահմանակից են ՉԺՀ-ի խիտ բնակեցված տարածքներին ։ 2014 թվականի վերջին Ռուսաստանում առանց վիզայի օտարերկրյա աշխատանքային միգրանտների քվոտաների համակարգը չեղարկվեց և ներդրվեց աշխատանքային միգրանտների կողմից աշխատանքի արտոնագրեր գնելու, ինչպես նաև ռուսաց լեզվի և Ռուսաստանի պատմության իմացության պարտադիր քննություններ հանձնելու համակարգը։ 2014-2015 թվականներին արտոնագրերի բարձր արժեքը և ցածր աշխատավարձերը կրկին ստիպում են օտարերկրյա միգրանտներին անցնել ստվերային զբաղվածության ։  Օտարերկրյա միգրանտների մեծ մասը շարունակում է անօրինական աշխատել  ։
Հոդվածը ցույց է տալիս, որ միգրանտների վատ վերահսկվող ներհոսքի պատճառով ծագող բազմաթիվ խնդիրներ պայմանավորված են այն հանգամանքով, որ որոշումներ կայացնելիս վատ են հաշվի առնվում Ռուսաստանի Դաշնության քաղաքացիների շահերը։ Այսպիսով, միգրանտների թիվը բազմիցս գերագնահատված է, նրանց մի զգալի մասը չունի ոչ աշխատանք, ոչ էլ նորմալ բնակարան (ինչը վատթարանում է քրեածին և սանիտարահիգիենիկ իրավիճակը), բայց նրանց ներկայությունը ավելորդ քանակությամբ  նպաստում է տեղի բնակչության աշխատավարձերի նվազմանը (այսինքն՝ ձեռնարկատերերի շահույթի ավելացմանը), և ավելի բարենպաստ հնարավորություններ է ստեղծում կոռուպցիայի համար (հարստացնելով պաշտոնյաներին)։ Վերջին երկու շահագրգիռ կողմերը, ըստ էության, միգրանտների հոսքից բոլոր ծախսերը տեղափոխում են հասարակության և Ռուսաստանի Դաշնության այլ քաղաքացիների վրա, քիչ մտահոգություն կա, որ դա ապագայում միջկրոնական և ազգամիջյան հակամարտությունների վտանգ է ներկայացնում (ինչպես Կոսովոյում միգրանտների տեղավորումը)։
Չինաստան
Չինաստանում օրինական աշխատում է 8 միլիոն մարդ, իսկ անօրինական միգրանտների թիվը (հիմնականում Պակիստանից և Հնդկաստանից) հասնում է 50 միլիոնի, որից 300 հազարը՝ Ռուսաստանում։
Ավստրալիա
Երկրում օրինական կերպով աշխատում է 3 միլիոն միգրանտ, անօրինական՝ 5 միլիոն միգրանտ։ Միաժամանակ օրինական միգրանտների թիվը տարեկան աճում է 300 հազար մարդով, մինչդեռ անօրինական միգրանտների թիվը տարեկան նվազում է 9%-ով։
Շվեյցարիա
Շվեյցարիայում 2006 թվականի սեպտեմբերի 24-ի հանրաքվեի ժամանակ բնակիչների երկու երրորդը (մոտ 70 %) կողմ է արտահայտվել ներգաղթի կտրուկ սահմանափակմանը։ Հանրաքվեի արդյունքները եղել են աջ քաղաքական գործիչների գործունեության արդյունք։ Նոր օրենքները խոչընդոտ կդառնան նրանց համար, ովքեր քաղաքական ապաստանի պատրվակով ցանկանում են իրենց համար ավելի բարձր կենսամակարդակ ապահովել։ Շվեյցարիայի ժողովրդի որոշմանը կարող է խանգարել Շենգենյան համաձայնագրին միանալը, որն ուժի մեջ է մտել 2007 թվականի հունվարի 1-ից և սողանցքներ կստեղծի ամենատարբեր պատրվակներով մնալ ցանկացողների համար։
Արտաքին հղումներ
Ռուսաստան
ԱՄՆ
Կատեգորիա:Ներգաղթ ըստ երկրի Կատեգորիա:Ներգաղթածներ ըստ ներգաղթի երկրի Կատեգորիա:Միգրացիոն իրավունք Կատեգորիա:Ներգաղթ Ռուսաստան Կատեգորիա:Ներգաղթ ըստ մայրցամաքի Կատեգորիա:Ներգաղթ Եվրոպա Կատեգորիա:Ներգաղթ Ասիա
Սիբիրկի (Մորոզովի շրջան)
Սիբիրկի (Сибирьки), գյուղ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Մորոզովսկի շրջանում։ Մտնում է Վոլնո-Դոնսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։ 2010 թ. տվյալներով բնակչությունը կազմում է 290 մարդ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Մորոզովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի խուտորներ
961
Մահեր
Կատեգորիա:961 Կատեգորիա:Տարեթվեր
(9908) Այու
(9908) Այու (Aue), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1971 թվականի մարտի 25-ին Կոռնելիս վան Հաուտենի, Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդի և Թոմ Գերելսի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,898628 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,7415 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,0558 ա. մ., իսկ Երկրի ուղեծրին Այու աստերոիդը նվազագույնը մոտենում է 1,7558 ա. մ. հեռավորության վրա ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1802,55 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,199717 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,48° անկյուն։
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է S դասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս S Կատեգորիա:Կորոնիսի ընտանիքի աստերոիդներ Կատեգորիա:1971 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կոռնելիս վան Հաուտենի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Ինգրիդ Հաուտեն-Գրունենվելդի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Թոմ Գերելսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Հայաստանի ավտոմոբիլային ճանապարհներ
Հայաստանի ավտոմոբիլային ճանապարհներ, ավտոմոբիլային տրանսպորտային ճանապարհների ցանց, որը հանդիսանում է Հայաստանի տրանսպորտային ցանցի հիմնական ու գլխավոր հատվածը։ Քանի որ Հայաստանը ունի թշնամական հարաբերություններ իր արևելյան ու արևմտյան հարևաններ՝ Թուրքիայի Հանրապետության ու Ադրբեջանի Հանրապետության հետ, ինչպես նաև չունի ելք դեպի ծով, ավտոմոբիլային ճանապարհները դարձել են Հայաստանի կենսունակության ապահովման հիմնական միջոցը ։
Հայաստանի տարածքում գործում են երեք մակարդակի ավտոմոբիլային ճանապարհներ՝ միջպետական, հանրապետական, տեղական (մարզային) ավտոճանապարհներ։ Ավտոմոբիլային ճանապարհների ցանցը կազմված է տարբեր բարդության ճանապարհներից, վերջիններս իրար կապող կամուրջներից և թունելներից ։
Պատմական ակնարկ
Հին Հայաստանի ճանապարաշինարարությունն ու ճանապարհային ներքին ցանցը բավականին զարգացած է եղել՝ զուգահեռաբար լինելով նաև միջազգային ճանապարհային ցանցի անքակտելի մաս։ Ճանապարհները կառուցվել են՝ հաշվի առնելով տեղանքի ռելիեֆը, եղանակային առանձնահատկությունները։ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, պայմանավորված ձմռանը ձյան հաստ շերտի հնարավորությունը, ճանապարհներիեզրերին և հատկապես խաչմերուկներում տեղադրվել են բարձր ուղեցույց-քարեր, որոնց ձյան հաստ շերտը չէր կարող ծածկել։ Այդ քարերից յուրաքանչյուրի վրա անցք է եղել, որի միջով նայելիս երևացել է այն ուղղությունը, դեպի որտեղ ձգվում է ճանապարհը։ Հնագույն Հայաստանի ճանապարհներից շատերը ունեցել են սալահատակ։ Զարգացած է եղել կամրջաշինությունը, որը հնարավորություն է տվել էապես կարճացնել ու հարմարավետ դարձնել ճանապարհները։ Հնագույն ճանապարհների վրա կառուցվել են նաև իջևանատներ (քարավանատներ), որը ճանապարհորդներին հնարավորություն է տրվել գիշերել։ Հայաստանի տարածքում պահպանվել են հնագույն Հայաստանի ճանապարհային ցանցի տարբեր օբյեկտներ՝ սալապատված ճանապարհներ, կամուրջներ, քարավանատներ։
Հայաստանի տարածքում ավտոմոբիլային ցանցի ձևավորումը հիմնականում տեղի է ունեցել արդեն ձևավորված ճանապարհային ցանցի հիմքի վրա։ 1918-1920 թվականներին անկախություն հռչակած Հայաստանում կատարվեցին ճանապարհաշինարարական որոշակի աշխատանքներ, որոնք շարունակվեցին արդեն ԽՍՀՄ տիրապետության ընթացքում։ Հայաստանի ներկայիս ավտոմոբիլային ճանապարհային ցանցը ստեղծվել է հենց խորհրդային տարիներին:, երբ ստեղծվեցին ու ասֆալտապատվեցին միջպետական, հանրապետական ու մարզային նշանակության բազմաթիվ ճանապարհներ, կառուցվեցին թունելներ ու կամուրջներ։
1991 թվականին անկախություն հռչակելուց հետո Հայաստանի ավտոմոբիլային ճանապարհային ցանցը զգալիորեն տուժեց, քանի որ երկրում տիրող սոցիալ-տնտեսական, ռազմա-քաղաքական բազմաթիվ խնդիրները այն ետին պլան մղեցին։ Որոշակիորեն իրավիճակը դրականորեն փոխվեց 2000-ական թվականների սկզբին, երբ հայազգի Քըրք Քըրքորյան Լինսի հիմնադրամի միջոցով Հայաստանում իրականացրեց բավականին մեծ քանակությամբ ճանապարհաշինարարական աշխատանքներ։
Միջպետական նշանակության ավտոմոբիլային ճանապարհներ
Միջպետական նշանակության ավտոմոբիլային ճանապարհները նրանք են, որոնք կապում են Հայաստանի ճանապարհային ցանցն այլ պետությունների ավտոմոբիլային ճանապարհների ցանցին և ապահովում են միջազգային տրանսպորտային հաղորդակցությունը ։ Այս տեսանկյունից Հայաստանն ունի 17 միջպետական նշանակության ճանապարհ, որոնք դասակարգվում են օրենքով նախատեսված կարգով։ Համաձայն օրենքի՝ միջպետական նշանակության ճանապարհների անվանումները սկսվում են «Մ» («M») տառով։ Ստորև աղյուսակի տեսքով ներկայացված են ՀՀ միջպետական նշանակության ճանապարհների առաջնային տվյալները.
Հանրապետական նշանակության ավտոմոբիլային ճանապարհներ
Հանրապետական նշանակության ավտոմոբիլային ճանապարհները նրանք են, որոնք կապում են հանրապետության քաղաքները մայրաքաղաքի և միմյանց, մշակութային, հոգևոր կենտրոնների և միջպետական նշանակության ավտոմոբիլային ճանապարհների հետ ։ Այս տեսանկյունից Հայաստանն ունի 84 հանրապետական նշանակության ճանապարհ, որոնք դասակարգվում են օրենքով նախատեսված կարգով։ Համաձայն օրենքի՝ հանրապետական նշանակության ճանապարհների անվանումները սկսվում են «Հ» («H») տառով։ Ստորև աղյուսակի տեսքով ներկայացված են ՀՀ հանրապետական նշանակության ճանապարհների առաջնային տվյալները.
Մարզային նշանակության ավտոմոբիլային ճանապարհներ
Մարզային (տեղական) նշանակության ավտոմոբիլային ճանապարհները նրանք են, որոնք կապում են հանրապետության գյուղական բնակավայրերը միմյանց, այլ քաղաքների, հանրապետական և միջպետական նշանակության ավտոմոբիլային ճանապարհների հետ ։ Այս տեսանկյունից Հայաստանի մարզային ճանապարհները դասակարգվում են ըստ մարզերի։ Ստորև աղյուսակի տեսքով ներկայացված են ՀՀ մարզային նշանակության ճանապարհների առաջնային տվյալները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի ճանապարհներ
962
Մահեր
Կատեգորիա:962 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Վեգա դե Ռուիպոնսե
Վեգա դե Ռուիպոնսե (Vega de Ruiponce), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Վալյադոլիդ պրովինցիայում (Կաստիլիյա և Լեոն ինքնավար մարզում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Տերրա դե Կամպոս շրջանի կազմում։ Զբաղեցրած տարածքը 31,37 կմ² է։ Բնակչությունը 117 մարդ (2010 թվականին)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 86 կմ։
Ժողովրդագրություն
Կատեգորիա:Վալյադոլիդ պրովինցիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Կաստիլիա և Լեոնի բնակավայրեր
Քսաուլ
Քսաուլ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վանի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ամնիոցենտեզ
Ամնիոցենտեզ, բժշկական միջամտություն, որը հիմնականում օգտագործվում է գենետիկական անոմալիաները նախածննդյան շրջանում ախտորոշելու նպատակով ։ Այն ունի մի շարք այլ կիրառումներ ևս, ինչպիսիք են, օրինակ՝ ներարգանդային վարակի առկայության որոշումը և պտղի թոքերի հասունության գնահատումը ։ Նախածննդյան ախտորոշիչ թեստերը, ոորնք ներառում է ամնիոցենտեզը, նախատեսված են գենետիկ անոմալիաների մեծամասնության վերջնական ախտորոշման համար, ընդ որում, ամնիոցենտեզը համարվում է «ոսկե ստանդարտ» պրոցեդուրա և կարելի է իրագործել հղիության 15 շաբաթական ժամկետից սկսած ։ Այս միջամտության ժամանակ կիրառվում է շատ բարակ ասեղ, որը ներմուծվում է հղի կնոջ որովայնի մեջ ։ Ասեղը ծակում է ամնիոտիկ թաղանթը՝ պտղապարկը, որը հենց այն թաղանթն է, որը շրջապատում է զարգացող պտուղը ։ Պտղապարկի ներսում առկա հեղուկը կոչվում է ամնիոտիկ հեղուկ՝ պտղաջրեր։ Քանի որ այդ հեղուկը շրջապատում է պտուղը, այն պարունակում է պտղին բնորոշ բջիջներ ։ Ամնիոտիկ հեղուկը նմուշառվում և վերլուծվում է այնպիսի մեթոդների միջոցով, ինչպիսիք են կարիոտիպավորումը և գենետիկական անոմալիաների հայտնաբերման ԴՆԹ հետազոտության տեխնոլոգիան։ Ամնիոցենտեզը սովորաբար կատարվում է հղիության երկրորդ եռամսյակում, հղիության 15-րդ և 20-րդ շաբաթների միջև ։ Կանայք, ովքեր որոշում են անցնել այս հետազոտությունը, հիմնականում ունեն գենետիկ և քրոմոսոմային խնդիրների առաջացման մեծ ռիսկ, քանի որ թեստը ինվազիվ է և հղիության կորստի փոքր վտանգ այնուամենայնիվ պարունակում է ։ Ամեն դեպքում, Մանկաբարձների և գինեկոլոգների ամերիկյան քոլեջը խորհուրդ է տալիս բոլոր կանանց առաջարկել անէուպլոիդիայի կամ քրոմոսոմների անոմալ քանակի նախածննդյան գնահատում գենետիկական զննման կամ ախտորոշիչ թեստավորման միջոցով՝ անկախ մոր տարիքից կամ ռիսկի գործոնների առկայությունից ։ Ամնիոցենտեզի իրագործման համար կան հարաբերական հակացուցումներ, սակայն բացարձակ հակացուցումներ չեն հայտնաբերվել ։ Դեռևս 1800–ականներին բժիշկները տրանսաբդոմինալ ճանապարհով տեղադրում էին ասեղը, ստանում ամնիոտիկ հեղուկ, և այս եղանակով կատարում գերջրության բուժում ։
Բժշկական կիրառում
Ամնիոցենտեզը կարող է կիրառվել է և՛ բուժիչ, և՛ ախտորոշիչ նպատակով։
Գենետիկական ախտորոշում
Նախածննդյան գենետիկական սքրինինգը նախատեսված է հայտնաբերելու այն հիվանդներին, ովքեր ունեն գենետիկ հիվանդություններ ունեցող պտուղ ունենալու մեծ հավանականություն, մինչդեռ նախածննդյան գենետիկ ախտորոշիչ թեստը բարձր ճշգրտությամբ հայտնաբերում է, թե արդյոք տվյալ պտղի մոտ առկա է գենետիկական այս կամ այն անոմալիան ։ Ամնիոցենտեզը, խորիոնի թավիկների բիոպսիայի հետ մեկտեղ, նախածննդյան ախտորոշիչ թեստերի օրինակներ են։ Ամնիոցենտեզը կամ խորիոնի թավիկների բիոպսիան անհրաժեշտ են գենետիկ խանգարումների մեծամասնությունը վերջնականապես ախտորոշելու համար, ընդ որում ամնիոցենտեզը համարվում է «ոսկե ստանդարտ» հղիության 15 շաբաթից հետո ։ Տրանսաբդոմինալ խորիոնի թավիկների բիոպսիան ամնիոցենտեզին այլընտրանք է, եթե գենետիկ ախտորոշիչ թեստավորումը պետք է կատարվի հղիության 10-ից 15 շաբաթական ժամկետում՝ հղիության առաջին եռամսյակում ։ Կարևոր է նշել, որ նախածննդյան գենետիկական թեստավորումը չի կարող բացահայտել պտղի բոլոր հնարավոր գենետիկական անոմալիաները կամ դրանց զարգացման հետագա հետևանքները ։ Երբ որոշում Է կայացվում կատարել այնպիսի ինվազիվ գենետիկ ախտորոշիչ թեստավորում, ինչպիսին է ամնիոցենտեզը, հիվանդները և նրանց բժիշկները պետք է մասնակցեն ընդհանուր որոշումների կայացման գործընթացին, որը հաշվի է առնում հիվանդի անհատական ​​ռիսկի պրոֆիլը և նախընտրությունները ։
Ամնիոցենտեզը կարող է առաջարկվել այն հիվանդներիմ, ովքեր ունեն գենետիկ խանգարումներով պտուղ ունենալու ավելի մեծ ռիսկ ։
Գործոնները, որոնք կարող են հիվանդներին ընդգրկել պտղի գենետիկական խանգարումների զարգացման բարձր ռիսկի տակ, հետևյալներն են՝
Ամնիոտիկ հեղուկի նմուշառումը և վերլուծումն իրագործվում է կարիոտիպավորման և ԴՆԹ հետազոտության միջոցով ։ Կարող են հայտնաբերվել այնպիսի քրոմոսոմային անոմալիաներ, ինչպիսիք են տրիսոմիա 13–ը՝ Պատաուի համախտանիշը, տրիսոմիա 18–ը՝ Էդվարդսի համախտանիշը, տրիսոմիա 21–ը՝ Դաունի համախտանիշը, Տերների համախտանիշը և Կլայնֆելտերի համախտանիշը, միկրո–դելեցիաները կամ միկրո–դուպլիկացիաները, ինչպիսիք են ԴիՋորջի համախտանիշը կամ Մլավոցի սինդրոմ, (անգլ.՝ cri du chat syndrome, ֆր.՝ maladie du cri du chat) կամ Լեժենի սինդրոմը, սեռի հետ կապված խանգարումները, ինչպիսիք են հեմոֆիլիան և Դյուշենի մկանային դիստրոֆիան և որոշակի այլ գենետիկ մուտացիաներ, նախկինում ընտանիքում հայտնաբերված կամ պտղի ուլտրաձայնային հետազոտության արդյունքների հիման վրա հայտնաբերված հիվանդությունները, օրինակ՝ մանգաղաբջջային հիվանդությունը, Թեյ-Սաքսի հիվանդությունը, նեյրոֆիբրոմատոզը և ցիստիկ ֆիբրոզը ։
Պտղի թոքերի հասունության գնահատում
Պտղի թոքերի զարգացման աստիճանը կարելի է ստուգել՝ ամնիոցենտեզի միջոցով ստացված ամնիոտիկ հեղուկում սուրֆակտանտի քանակի նմուշառմամբ ։ Հասանելի են մի քանի թեստեր, ներառյալ լեցիտին-սֆինգոմիելին հարաբերակցությունը («L/S հարաբերակցություն»), ֆոսֆատիդիլգլիցերինի (PG) առկայությունը և սուրֆակտանտ/ալբումին (S/A) հարաբերակցությունը ։ Լեցիտին-սֆինգոմիելին 2․0 հարաբերակցությունը կապված է նորածինների շնչառական դիսթրես համախտանիշի ավելի ցածր հաճախականության հետ ։
Այժմ պտղի թոքերի հասունության գնահատման համար ամնիոցենտեզի կատարման արդյունավետությունը կասկածի տակ է դրվել ։ Յունիս Քենեդի Շրայվերի Երեխայի առողջության և մարդկային զարգացման ազգային ինստիտուտի և մայր-պտուղ բժշկական ընկերության համատեղ հայտարարության մեջ ասվում է, որ «եթե առկա են մայրական կամ պտղին առնչվող զգալի ռիսկեր, ծննդաբերությունը պետք է տեղի ունենա անկախ կենսաքիմիական հասունությունից, և եթե թոքերի հասունության բացակայության դեպքում արագ ծննդաբերության խիստ ցուցում չկա, ապա ծննդաբերությունը կարող է հետաձգվել» ։ Պտղի թոքերի հասունությունը գնահատելու համար ամնիոցենտեզի իրականացումը կարող է հնանալ՝ ամնիոցենտեզի հետ կապված ռիսկերը և սահմանափակ ցուցումները հաշվի առնելով, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ հղիության գեստացիոն ժամկետն անհայտ է ։
Վարակի գնահատում և կառավարում
Խորիոնամնիոնիտը կամ ամնիոտիկ հեղուկի վարակը, ընկերքի, պտղի, պտղաթաղանթների կամ դեցիդուալ թաղանթի ցանկացած համակցության ինֆեկցումն է ։ Խորինոամնիոնիտի ախտորոշման «ոսկե ստանդարտը» ամնիոցենտեզի միջոցով ստացված ամնիոտիկ հեղուկի ներկումն է ըստ Գրամի, գլյուկոզայի մակարդակի որոշումը կամ ամնիոտիկ հեղուկի ցանքսի միջոցով ։ Այնուամենայնիվ, կլինիկական պրակտիկայում խորիոնամնիոնիտի ախտորոշման նպատակով ամնիոցենտեզ կատարելը հազվադեպ է և դրա փոխարեն ախտորոշվում է կլինիկական նշանների հիման վրա՝ արագ բուժում ապահովելու և ինվազիվ նախածննդյան թեստավորումից խուսափելու համար ։
Ամնիոցենտեզը կարող է օգտագործվել այլ բնածին վարակների հայտնաբերման համար, ինչպիսիք են ցիտոմեգալովիրուսը, հեպատիտ B-ն, պարվովիրուս B19–ն և տոքսոպլազմոզը ։
Rh իզոիմունիզացիայի ծանրության գնահատում
Rh գործոնը ժառանգական սպիտակուց է, որը գտնվում է արյան կարմիր բջիջների՝ էրիթրոցիտների մակերեսին ։ Եթե մայրը ռեզուս բացասական է, իսկ հայրը՝ ռեզուս դրական, ապա պտուղը ռեզուս դրական լինելու առնվազն 50% հավանականություն ունի ։ Rh անհամատեղելիությունը կարող է դիտվել այն դեպքում, երբ մայրը ունի Rh-բացասական արյուն, իսկ նրա երեխան ունի Rh-դրական արյուն ։ Եթե Rh դրական պտղի արյան կարմիր բջիջները անցնում են իրենց Rh բացասական մոր արյան հոսքի մեջ, ապա այս դեպքում մայրը կանգնած է Rh զգայունության վտանգի տակ։ Սա մի գործընթաց, որի ժամանակ մայրական օրգանիզմում հակամարմիններ են ձևավորվում արյան կարմիր բջիջների Rh հակածինների դեմ ։ Այնպիսի իրավիճակներն, ինչպիսիք են վիժումը, հղիության ընթացքում որովայնի վնասվածքը, արտաարգանդային հղիությունը, հղիության արհեստական ընդհատումը, հղիության ինվազիվ պրոցեդուրաները, ծննդաբերությունը կարող են հանգեցնել պտղի Rh դրական արյան կարմիր բջիջների ներթափանցմանը մայրական ռեզուս-բացասական շրջանառության մեջ ։ Rh իզոիմունիզացիան սովորաբար խնդիրներ չի առաջացնում Rh բացասական կնոջ առաջին հղիության ընթացքում ։ Այնուամենայնիվ, Rh դրական պտղի հետ հաջորդ հղիության ընթացքում ձևավորված հակամարմինները կարող են անցնել պլացենտան և «հարձակվել» պտղի արյան կարմիր բջիջների վրա։ Սա մի գործընթաց է, որը կոչվում է Rh իզոիմունիզացիա, որը կարող է հանգեցնել մի վիճակի, որը հայտնի է որպես ռեզուս հիվանդություն կամ պտղի և նորածնի հեմոլիտիկ հիվանդություն ։
Պտղի և նորածնի հեմոլիտիկ հիվանդությունը կարող է հանգեցնել պտղի մոտ տարբեր աստիճանների սակավարյունության զարգացմանը, ինչը կարող է պոտենցիալ կործանարար հետևանքներ ունենալ՝ ներառյալ նորածնային դեղնուկը, կորիզային դեղնուկը, պտղի ասցիտը և պտղի ներարգանդային մահը ։ RhD իմունոգլոբուլինը (ՌոԳամ) օգտագործվում է կանխելու մայրական Rh իզոիմունիզացիան Rh բացասական հիվանդների մոտ, որոնք սենսիբիլիզացված չեն Rh հակածինների նկատմամբ ։
Նախկինում ամնիոցենտեզներն օգտագործել են իզոիմունացված հղիությունների մոնիտորինգի համար, օգտագործելով սպեկտրոֆոտոմետրիան, չափվում էր բիլիռուբինի մակարդակը՝ էրիթրոցիտների քայքայման արգասիքն, որն առկա է ամնիոտիկ հեղուկում ։ Այնուամենայնիվ, միջին ուղեղային զարկերակի սիստոլիկ արագության պիկը հայտնաբերող ուլտրաձայնային հետազոտությունն այժմ փոխարինում է ամնիոցենտեզներին՝ իզոիմունացված հղիությունների կառավարման տեսակետից ։
Ամնիոցենտեզն ինվազիվ նախածննդյան թեստ է, որը կարող է առաջացնել մոր և պտղի արյան բջիջների «խառնում», ինչը կարող է վատթարացնել Rh իզոիմունիզացիան ։
Գերջրության դեկոմպրեսիա
Գերջրությունը ամնիոտիկ հեղուկի չափազանց մեծ քանակության կուտակում է, որը կարող է հանգեցնել լուրջ պերինատալ և մայրական հետևանքների, ինչպիսիք են պտղի ներարգանդային մահը, վաղաժամ ծննդաբերությունը, պտղաթաղանթների վաղաժամ պատռումը և կեսարյան հատումը ։ Բժիշկները 1800-ականների վերջին գերջրության բուժման նպատակով օգտագործում էին տրանսորովայնային ճանապարհով արգանդի մեջ ասեղի ներդրման մեթոդը՝ ավելորդ ամնիոտիկ հեղուկը հանելու համար, որը նաև հայտնի է որպես ռեդուկտիվ ամնիոցենտեզ կամ դեկոմպրեսիա անվանմամբ ։
Ռեդուկտիվ ամնիոցենտեզը ներկայումս ցուցված է միայն գերջրության ծանր դեպքերի համար ։
Ցողունային բջիջներ
Ամնիոտիկ հեղուկը, որը հեշտությամբ հավաքվում, մշակվում և պահվում է կրիոկոնսերվացիայի միջոցով, կարող է լինել պլյուրիպոտենտ և պոլիպոտենտ մեզենխիմալ, արյունաստեղծ, նյարդային, էպիթելային և էնդոթելային ցողունային բջիջների հարուստ աղբյուր ։ Ամնիոտիկ ցողունային բջիջների օգտագործման հնարավոր օգուտը սաղմերից ստացվածների նկատմամբ այն է, որ դրանք լուծում են աբորտների դեմ պայքարող ակտիվիստների էթիկական մտահոգությունները՝ ստանալով չտարբերակված բջիջների պլյուրիպոտենտ գծեր՝ առանց պտղի կամ սաղմի ոչնչացման ։ Բացի այդ, ապացուցվել է, որ սաղմնային բջիջների օգտագործումը բերում է այնպիսի ուռուցքների առաջացման, ինչպիսիք են տերատոկարցինոմաները և հաճախակի են ձեռք բերում քրոմոսոմային սխալներ, ինչն էլ ավելի է ընդգծում ամնիոտիկ ցողունային բջիջների օգտագործման առավելությունները ։
Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ հղիության երկրորդ եռամսյակի ընթացքում ստացված ամնիոտիկ հեղուկի բջիջները հաջողությամբ տարբերակվում են տարբեր բջջային գծերի ։
Ամնիոտիկ ցողունային բջիջների օգտագործմամբ ստեղծվել են սրտի արհեստական փականներ, աշխատող շնչափողներ, ինչպես նաև մկանային, ճարպային, ոսկրային, նյարդային, սրտի և լյարդի բջիջներ ։ Ամնիոտիկ ցողունային բջիջներից ստացված հյուսվածքները բավականին խոստումնալից են սրտի, լյարդի, թոքերի, երիկամների և ուղեղային հյուսվածքի բնածին հիվանդություններով/արատներով հիվանդների համար ։
Ամնիոտիկ ցողունային բջիջների առաջին բանկը ԱՄՆ–ում գործում է Բոստոնում, Մասաչուսեթս ։
Հակացուցումներ
Ամնիոցենտեզի բացարձակ հակացուցումներ չկան ։ Պրոցեդուրայի հարաբերական հակացուցումները ներառում են ամնիոցենտեզից 48-72 ժամ առաջ հակամակարդիչ թերապիայի չդադարեցումը, վարակները, ինչպիսիք են հեպատիտ B-ը, հեպատիտ C-ը կամ մարդու իմունային անբավարարության վիրուսը (ՄԻԱՎ) և սակավաջրությունը ։ Այս հիվանդները բարդությունների ավելի բարձր ռիսկի են ենթարկվում, եթե նրանց իրականացվում է ամնիոցենտեզ, և նրանք պարտադիր կետրով պետք է համապատասխան խորհրդատվություն ստանան ։ Որոշ դեպքերում, ամնիոցենտեզի արդյունքների ստացման առավելությունները կարող են գերազանցել դրա բարդությունների ռիսկը ։
Ներքին ընդունման (օրալ) հակամակարդիչ թերապիա ստացող հիվանդների մոտ պրոցեդուրայից արյունահոսության բարձր ռիսկ կա և նախքան ամնիոցենտեզը ցանկալի է անցնել ցածր մոլեկուլյար հեպարինի կիրառմանը, որն ավելի քիչ ռիսկ է պարունակում արյունահոսության բարդությունների համար ։ Հեպատիտ B-ով, հեպատիտ C-ով կամ ՄԻԱՎ-ով հիվանդների մոտ ամնիոցենտեզից հետո կա մորից երեխային արյան (ուղղահայաց) փոխանցման ռիսկը ։ Բարձր վիրուսային ծանրաբեռնվածությամբ հիվանդները հեպատիտ B-ի ուղղահայաց փոխանցման ավելի մեծ վտանգի տակ են՝ համեմատած ցածր վիրուսային ծանրաբեռնվածություն ունեցող հիվանդների հետ։ ՄԻԱՎ-ով հիվանդների մոտ ամնիոցենտեզը պետք է հետաձգվի այնքան ժամանակ, մինչև հաստատվի համակցված հակառետրովիրուսային թերապիայի ռեժիմ, և հիվանդը հասնի վիրուսային ցածր կամ չբացահայտվող ծանրաբեռնվածության ։
Թեև սա հակացուցում չի համարվում, բայց ամնիոցենտեզը կարող է հետաձգվել, եթե ամնիոնի և խորիոնի միաձուլումը դեռևս տեղի չի ունեցել ։ Ամնիոնի և խորիոնի միաձուլումից առաջ ամնիոցենտեզ կատարելը ավելի հավանական է, որ կհանգեցնի ընթացակարգի ձախողման, որը կարող է պահանջել նմուշառման հետագա փորձեր ևս։