cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Դեղերի անհամատեղելիություն
Սրտային գլիկոզիդներ (IV)
Սրտային գլիկոզիդները (IV) հիդրոլիզի են ենթարկվում և՛ թթվային, և՛ հիմնային միջավայրում։ Ուժեղ թթվային միջավայրում հիդրոլիզի հետևանքով մոլեկուլից անջատվում է շաքարային մասը (IV, R '' -գլիկոն) առանց արտաքին նշանների (մի քանի ժամում դեղաձևի ակտիվությունը նվազում է 50-60 %-ով), իսկ հիմնային միջավայրում բացվում է լակտոնային օղակը (R’), ինչը նույնպես ուղեկցվում է ակտիվազրկմամբ։ Ուրեմն այդ դեղանյութերը չի կարելի զուգակցել թթվային (ասկորբինաթթվի, կատվախոտի արմատի թուրմի…) և հիմնային բնույթի (սուլֆանիլամիդների, բարբիտուրատների աղային ձևերի, NaHCO3…) նյութերի հետ։ Բացի դրանից, միջավայրի pH-ից կախված՝ կարող են փոփոխվել նաև 6-անդամանի ցիկլերի տարածական կոնֆորմացիաներն, ինչն հանգեցնում է տեղակալիչների դիրքերի, հետևաբար նաև կենսաբանական ակտիվության փոփոխման։ Կոնդենսացված ցիկլոհեքսանային օղակների յուրաքանչյուր զույգի միացման տեղում հնարավոր է տարածական իզոմերիայի (ցիս-տրանս) առկայությունը (V), իսկ ցիկլոհեքսանային օղակները կարող են լինել «բազմոցի» (բ) կամ «նավակի» (ն) տեսքով։ Թթվային միջավայրում Ա/Բ բազմոց/բազմոց (բ/բ) կոնֆորմացիան վերածվում է նավակ/բազմոցի (ն/բ), ինչը դիգիտալիսի շարքի գլիկոզիդների (Digitoxin, Digoxin, Celanid…) ակտիվության վրա էապես չի ազդում (IV, R = CH3), սակայն ստրոֆանտի գլիկոզիդների (R = CHO, Strophantinum K…) Ա/Բ տրանս բ/բ (a) կոնֆորմացիան տրանս ն/բ –ի (b) վերածվելիս ակտիվ ֆունկցիոնալ խմբերի (V, հիդրոլիզից առաջացած 3-րդ դիրքի OH -ի և 10-րդ դիրքի -CHO -ի) տարածական մոտեցման և փոխազդման հետևանքով մոլեկուլը վերածվում է ակտիվազուրկ կիսաացետալային ձևի (c), հետևաբար, ի տարբերություն մատնոցուկի պատրաստուկների (Digitoxin, Digoxin…), ստրոֆանտի դեղաձևերը ներմուծելիս շրջանցում են ստամոքս-աղիքային համակարգը (Strophantinum K, Strophantidini acetas…):
Ասկորբինաթթու
Ասկորբինաթթվի (ԱԹ, վիտամին C, VIII, a) ուժեղ վերականգնիչ հատկությունները (հակաօքսիդանտ է) պայմանավորված են ենդիօլային խմբավորումով (ընդգծվածը)։ Այն օքսիդանում է (b)՝ վերականգնելով օքսիդիչներին, և տեսանելի ռեակցիաները կիրառում են ասկորբինաթթվի իսկությունը հաստատելու համար [AgNO3 → Ag+↓, KMnO4 → Mn+2, Fe+3 → Fe+2, J2 → 2J- (ՊԴ)]:
Ասկորբինաթթուն թթվային հատկությունների (միահիմն թթու է) պատճառով անհամատեղելի է հեքսամեթիլենտետրամինի, կարբոնատների, բենզոատների, սալիցիլատների, բարբիտուրատների, սուլֆանիլամիդների աղային ձևերի, մետաղների աղերի հետ։ Հակառակ դեպքում ստացվում են մետաղների ասկորբինատներ (VIII, c, d): Ասկորբինաթթուն մտնում է բազմաթիվ բազմավիտամինների բաղադրության մեջ, չնայած առանձին ընդունելն ավելի ճիշտ է։ Վիտամինները զուգակցելիս նկատվում են միակողմանի կամ երկկողմանի ակտիվազրկում (թիամին-նիկոտինաթթու, ասկորբինաթթու, պիրիդօքսին, ռիբոֆլավին կամ ռետինոլ֊էրգոկալցիֆերոլ)։ Դեղանյութերի ֆարմացևտիկ անհամատեղելիությունը կանխելու նպատակով կիրառում են առավել արդյունավետ կայունացնողներ, էմուլգատորներ, փաթեթանյութեր, լուծիչներ։ Դեղաձևում իր համար վտանգավոր նյութերից մեկուսացնելու նպատակով ասկորբինաթթուն առանձին են հատիկավորում (գրանուլացնում), ինչը հնարավորություն է տալիս զգալիորեն երկարացնել պիտանիության ժամկետը (օր., «Антигриппин»):
Հեշտ օքսիդանում են նաև ռետինոլը (վիտամին A), ռիբոֆլավինը (B2), տոկոֆերոլը (E)։
Տետրացիկլիններ
Տետրացիկլինները (Տ, IX, T) քիմիապես տարբերվում են 5-րդ, 6-րդ, 7-րդ դիրքերի տեղակալիչներով (ինչով պայմանավորված են դրանց ֆարմակակինետիկական պարամետրերը՝ ներծծում, տարածում, մետաբոլիզմ, արտաքսում), սովորաբար կայուն են թթվային (բացի օքսիտետրացիկլինից) և չեզոք միջավայրերում և քայքայվում են հիմնայինում։ Ուժեղ թթվային և հիմնային միջավայրերում տետրացիկլինները ակտիվազրկվում են, վերածվում են իզո- և անհիդրոտետրացիկլինների (IX, a, b), նկատվում է գույնի ուժգնացում լույսի տեսանելի և ՈւՄ- մարզերում, ինչից օգտվում են դեղի որակական և քանակական անալիզում։
Տետրացիկլինի C-4 դիրքում դիմեթիլամինախմբի ալֆա-կողմնորոշումից է կախված մոլեկուլի կենսաակտիվությունը։ Որոշակի պայմաններում (pH ~ 4) տետրացիկլինները կարող են ենթարկվել դարձելի իզոմերման (էպիմերացում), որը դանդաղ է ընթանում պինդ դեղաձևերում և ուղեկցվում է պրոտոնի անջատումով և միացումով։ Երկրորդ փուլում պրոտոնը միջանկյալ արգասիքին (intermediate) կարող է մոտենալ նույն կամ հակառակ կողմից, ինչը հանգեցնում է իզոմերների խառնուրդի առաջացմանը (տետրացիկլին - ակտիվազուրկ 4-էպիտետր., X), և բուժամիջոցը մոտ 50%-ով կորցնում է ակտիվությունը։ Էպիտետրացիկլիններն օժտված են տեսակարար պտույտի մեծ բացասական արժեքով, որով կարելի է կողմնորոշվել խառնուրդի քանակական հարաբերությունում։
Տետրացիկլինների մոլեկուլում (IX, T) ֆենոլային հիդրօքսիլի (10) և բազմաթիվ թթվածնային ֆունկցիոնալ խմբերի (1, 11, 12, 12ա) առկայությամբ է պայմանավորված երկ- կամ եռվալենտային կատիոնների (Ca+2, Fe+2, Al+3…) հետ դրանց կայուն, ակտիվազուրկ, ջրում չլուծվող կոմպլեքս միացությունների (c, անլուծելի խելատների` ՝ խեցգետին) առաջացումը, որոնք զուրկ են ակտիվությունից, կուտակվում են (կումուլացում) օրգանիզմում։ Հետևաբար, տետրացիկլինը չի կարելի համատեղել անտացիդների, նաև կատիոններով հարուստ սննդի (օր., կաթնեղեն) հետ։ Այս անհամատեղելիությունը ի հայտ է գալիս ներծծման պրոցեսում (ֆարմակակինետիկական)։ Մետաղների իոնների հետ ֆտորխինոլոնների (Ciprofloxacin, Moxifloxacin, Norfloxacin…), ինչպես նաև պենիցիլինների չներծծվող կոմպլեքս միացությունների առաջացման պատճառը մոլեկուլում կարբօքսիլ խմբի առկայությունն է։
Սուլֆանիլամիդներ
Սուլֆանիլամիդները (Ս, պ-ամինաբենզոլսուլֆաթթվի ածանցյալները, ՊԱԲՍԹ՝ p-ABSac) մանրէականգ հատկություններով օժտված ակտիվ բուժամիջոցներ են, կիրառվում են բազմաթիվ գրամդրական (+) և գրամբացասական (-) մանրէների կողմից հարուցվող վարակիչ հիվանդությունների բուժման նպատակով, ինչը բացատրվում է պարա-ամինաբենզոյական (ՊԱԲԹ - p-ABac) և ՊԱԲՍԹ֊ի մրցակցային ներհակությամբ (antagonisma): ՊԱԲԹ-ը օրգանիզմում պուրինային և պիրիմիդինային հիմքերի, կարևոր կոֆակտորների (կամ կոֆերմենտ)՝ ֆոլաթթվի, դիհիդրոֆոլաթթվի կենսասինթեզի ելանյութն է, որոնք սինթեզվում են աղիքային միկրոֆլորայում պտերինից (XI, P), ՊԱԲԹ-ից (p-ABac) և գլուտամինաթթվից (G), պատկանում են B վիտամինների շարքին և անհրաժեշտ են մանրէային բջիջների աճի ու բազմացման համար (Lactobacillus, Bifidobacterium, Escherichia coli…): Սակայն օրգանիզմ ախտածին մանրէ թափանցելիս աճի գործոնը դառնում է վտանգավոր։ Սուլֆանիլամիդների մանրէականգ ազդեցությունը պայմանավորված է ֆոլաթթվի սինթեզի ժամանակավոր խափանումով (XI):
Պ-ամինաբենզոլսուլֆաթթուները (p-ABSac) քիմիական կառուցվածքով (միջատոմական տարածություններ, էլեկտրոնային ամպերի բաշխվածություն…) շատ նման են պ-ամինաբենզոյական թթվի (p-ABac) ածանցյալներին և օրգանիզմ ներմուծվելիս ընդգրկվում են ֆոլաթթվի կենսասինթեզի պրոցեսներում՝ որպես վերջինիս մրցակցային ներհակորդներ։ Արդյունքում ստացվում է «կեղծ ֆոլաթթու» (ps. Folic acid): Սուլֆանիլամիդային բուժման արդյունավետությունը մեծացնելու համար անհրաժեշտ են՝
Դեղաբանական անհամատեղելիություն
Բջջի, հյուսվածքի, օրգանի, համակարգի վրա մի քանի դեղերի տարաբնույթ ազդեցության հետևանքով կարող է նկատվել բուժիչ ազդեցության ուժեղացում, թուլացում, իսպառ անհետացում կամ անսպասելի երևույթների առաջացում։ Զուգակցված դեղերի ազդեցությունները կարող են մասամբ կամ լրիվ հակադրվել կամ միավորվել։
Դեղաբուժությունը ապահովագրված չէ դեղի կողմնակի, թունավոր ազդեցությունից, սակայն դեղի մշտապես սպառնացող վտանգը չի կարող մեզ հետ պահել դրա կիրառումից։ Դեղանյութերի հիմնավորված համատեղումը արդյունավետ և անվտանգ դեղերի ստեղծման ուղիներից է, որն ունի լայն հնարավորություններ և պետք է ենթարկվի որոշակի դրույթների՝
ՀԱԿ֊ի առաջարկած «Հիմնական դեղերի ցուցակը» (2010 թ.) ընդգրկում է 18 բուժամիջոց, որոնք 2 կամ ավելի ակտիվ նյութերի խելամիտ զուգակցումներ են։ Դրանցից են՝
Դեղերի դեղաբանական անհամատեղելիության տեսակներն են՝ ֆարմակակինետիկական և ֆարմակադինամիկական։
ֆարմակակինետիկական
Ֆարմակակինետիկականի դեպքում մի նյութի ազդեցության տակ արյան մեջ փոխվում է մյուսի (կամ մետաբոլիտի) կոնցենտրացիան, ինչը կախված է դեղանյութի ներծծման, բաշխման, մետաբոլիզմի և արտաքսման պրոցեսներից։ Բոլոր նշված փուլերում զուգակցված դեղանյութերը (ԴՆ) կարող են փոխազդել միմյանց հետ և էապես ազդել միմյանց արդյունավետության վրա։ Դեղի ազդման հետ կապված այդ տարբեր ֆազերի ուսումնասիրությունները կարելի է իրագործել ֆիզիկական, քիմիական և կենսաբանական մեթոդներով, ինչպես նաև նյութի անմիջական ֆարմակադինամիկական ակտիվության որոշումով։
Ներծծում
Թերապևտիկ նշանակություն ունի ստամոքսաղիքային համակարգից դեղի ներծծման արագությունն ու ամբողջականությունը։ Զուգակցված դեղերի հետ քիմիական փոխազդեցության արդյունքում կարող է փոխվել ստամոքսի կամ աղիների պարունակության թթվայնությունը, ինչը ազդում է այդ պարունակության անցմանը մարսողական համակարգ կամ փոխում է միկրոֆլորան։ Պրեպարատների մի մասը ճնշում է, մյուս մասը խթանում է այդ պրոցեսը (տե՛ս տետրացիկլիններ, X, c):
Բաշխում
Դեղանյութերը թափանցելով արյան մեջ դարձելիորեն կապվում են արյան պլազմայի սպիտակուցների հետ (ոչ սպեցիֆիկ ընկալիչներ) և դրանց մի մասը մինչև սպիտակուցից ազատվելը չի մասնակցում կենսապրոցեսներին։ Որոշ նյութեր նպաստում կամ խանգարում են մյուսների փոխազդեցությանը սպիտակուցների հետ։ Շատ դեղանյութեր 90֊98%-ով կապվում են պլազմայի սպիտակուցների հետ (Phenylbutazone, Indometacinum, Sulfadimethoxinum, Warfarin…) և, եթե օրգանիզմ ներմուծվի այդ նույն սպիտակուցի նկատմամբ մեծ հակում ունեցող այլ նյութ, ապա առաջինները դուրս կմղվեն սպիտակուցների հետ առաջացրած կոմպլեքսից, կմեծանա արյան մեջ դրանց դեղաբանական ակտիվ ձևը, ինչը կտրուկ մեծացնում է դեղի թերապևտիկ կոնցենտրացիան կամ թունայնությունը։
Մետաբոլիզմ
Ֆերմենտաինհիբիտորները ինակտիվացնող ֆերմենտների հետ կովալենտորեն կապվելով դանդաղեցնում են մետաբոլիզմի պրոցեսները, ինչը վտանգավոր է հատկապես դեղերի կանոնավոր ընդունման ժամանակ։ Մետրոնիդազոլը, լևոմիցետինը, ֆուրազոլիդոնը, ցեֆալոսպորինները, տետուրամը… ճնշում են ացետալդեհիդ դեհիդրոգենազ ֆերմենտի (ADF) ակտիվությունը, որի արդյունքում օրգանիզմում սպիրտից առաջացած ացետալդեհիդը չի վերածվում քացախաթթվի և թունավորում է օրգանիզմը (ջերմություն, հևոց, վախ, ճնշման անկում, մահ)։ Դեղնամորթների ~ 70%-ի մեջ այդ ֆերմենտը բացակայում է։ Ալկոհոլի և հակադեպրեսանտների, հոգեմետների, տագնապամարիչների, թմրեցնող ցավազրկողների զուգակցումը ճնշող ազդեցություն է թողնում ԿՆՀ-ի վրա, կլոֆելինի դեպքում՝ կոլապս, հիշողության կորուստ, մահ։
Ներկայում ուսումնասիրված է մրգահյութերի (հատկապես թուրինջի) ինհիբիտորային ազդեցությունը ցիտոքրոմ P-4504 3A4 (CYP3A4) իզոֆերմենտի ակտիվության վրա, որը մասնակցում է բոլոր հայտնի բուժամիջոցների մոտ 60%-ի մետաբոլիզմի պրոցեսներում։ Դա պայմանավորված է ֆուրանակումարիններով (բերգամիտին) և կենսաֆլավանոիդներով (նարինգին), որոնք կովալենտորեն կապվում են իզոֆերմենտի հետ՝ ակտիվազրկելով այն։ Ընդ որում այդ տեսակետից սպիտակ թուրինջը գերազանցում է կարմրին։ Ֆելոդիպինի, նիֆեդիպինի, որոնք CYP3A4-ի սուբստրատն են, ֆարմակակինետիկական կորից ներքև ընկած մակերեսը (AUC, XII, տե՛ս կենսամատչելիություն ) զգալիորեն մեծանում է թուրինջի չոր էքստրակտի հետ զուգակցելիս։ Ներկայում հայտնի է, որ թուրինջի հյութն արյան արենահյութում (պլազմա) մեծացնում է կալցիումական մղանցքների պաշարիչներից ոչ միայն դիհիդրոպիրիդինային, այլև ֆենիլալկիլամինների (Verapamilum, ~ 1,45 անգամ), ինչպես նաև բենզթիազեպինների (Diltiazem) ածանցյալների, հակաառիթմիկների (Amiodarone), ստատինների (Simvastatin), հակաբիոտիկների (Clarithromycin), հոգեմետների կոնցենտրացիան։ Թուրինջի հյութը ճնշում է սիլդենաֆիլի (Sildenafil կամ Viagra) մետաբոլիզմը՝ արյան մեջ զգալիորեն մեծացնելով վերջինիս կոնցենտրացիան (XII, AUC1-ը AUC2-ի համեմատ), ինչը կարող է հանգեցնել հիպոտոնիայի կամ մահվան։ Մյուս հյութերը ևս օժտված են նույնանման հատկություններով, սակայն ավելի քիչ են ուսումնասիրված։
Արտաթորում
Դեղանյութերի փոխազդեցությունը կարող է տեղի ունենալ նաև օրգանիզմից դրանց արտաքսման պրոցեսում, որի կարևորագույն ուղիներն են երիկամները և լեղին։ Մի դեղանյութն ազդում է մյուսի արտաքսման արագության վրա։ Մեզի թթվային ռեակցիան նպաստում է հիմնային և խոչընդոտում է թթվային բնույթի նյութերի արտաթորմանը։ Թթվային բնույթի նյութերով թունավորվելու դեպքում (օր., բարբիտուրատներով) ընդունում են նատրիումի հիդրոկարբոնատ կամ այլ հիմնային, իսկ ալկալոիդների դեպքում՝ թթվային բնույթի նյութեր (միջավայրի pH-ը փոխելու տարբերակը)։
Ֆարմակադինամիկական
Ֆարմակադինամիկականի դեպքում ուսումնասիրում են դեղերի, ինչպես նաև դրանց մետաբոլիտների կողմից առաջացրած օրգանիզմի ֆունկցիաների փոփոխությունները։ Նյութերից մեկը կարող է ազդել մյուսի ինչպես հիմնական, այնպես էլ կողմնակի դեղաբանական էֆեկտի վրա։ Ֆարմակադինամիկական փոխազդեցության արդյունքում, ի տարբերության ֆիզիկականի և քիմիականի, փոխազդում են ոչ թե անմիջականորեն դեղանյութերը, այլ դրանց էֆեկտները, ինչի դեպքում հնարավոր է ինչպես ազդեցության փոխադարձ ուժեղացում, այնպես էլ էֆեկտի թուլացում՝ օրգանիզմի որոշակի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ համակարգերի վրա դեղերի հակառակ ազդեցության հետևանքով։ Մի նյութն ազդում է մյուսի դեղաբանական ազդեցության ծագման ու իրացման ընթացքի՝ ազդման մեխանիզմի վրա (մոլեկուլ-թիրախ) և լինում են ուղղակի (երբ ազդում են սուբստրատի վրա) և անուղղակի։ Այս անհամատեղելիությունն արտահայտվում է սիներգիզմի, (մասնակի դեպքը՝ գերգումարային սիներգիզմ), երբ սովորաբար դեղանյութերն ազդում են նույնանման մեխանիզմով (sinergia` համատեղ ազդեցություն) և անտագոնիզմի (մասնակի դեպքը՝ մասնակի անտագոնիզմ) երևույթներով։
Սիներգիզմ
Սիներգիզմի (syn` միասին, erg` աշխատանք) երևույթը դեղանյութերի զուգակցման արդյունքում դեղի ազդման ուժի գերազանցումն է բաղադրիչներից յուրաքանչյուրի ազդման ուժը՝ նույն դեղաչափերի դեպքում։
Գերգումարային սիներգիզմը (ԳՍ, потенцирование) սիներգիզմի մասնակի դեպքն է, երբ զուգակցված բուժամիջոցը ազդեցությամբ գերազանցում է (երբեմն մի քանի անգամ) բաղադրիչների էֆեկտների գումարը։ Սիներգիզմի երևույթները վերաբերում են դեղերի ոչ միայն առաջնային, այլև վտանգավոր, կողմնակի երևույթներին (ստրեպտոմիցինի և ֆուրոսեմիդի զուգակցումը կարող է հանգեցնել օտոտոքսիկ բարդությունների՝ լսողության կորուստ, գլխապտույտ)։ Անհամատեղելիության այս տեսակները համարվում են հարաբերական, քանի որ տեղյակ լինելու դեպքում կարելի է կիրառել փոքրացված դեղաչափեր, հասնել բարձր արդյունավետության, խուսափել անցանկալի հետևանքներից, ստանալ տնտեսական օգուտներ։ Գերգումարային սիներգիզմի կանխատեսման որոշակի դրույթներ չկան, որի պատճառով այդ երևույթները, ցավոք, բացահայտվում և ուսումնասիրվում են դժբախտ դեպքերից հետո։
Անտագոնիզմ
Անտագոնիզմը լինում է ուղղակի, անուղղակի, մասնակի, մեկ կամ երկկողմանի։ Անտագոնիստները կարող են ծառայել որպես հակաթույներ՝ ֆիզքիմիական եղանակներով վնասազերծել օրգանիզմում հայտնված թույները (օր., ունիտոլը) կամ հանդիսանալ թույների անտագոնիստներ ֆերմենտների և ընկալիչների վրա ազդելու միջոցով (ֆունկցիոնալ անտագոնիզմ)։
Ուղիղ անտագոնիզմը կոչվում է մրցակցային, երբ օրգանիզմում միաժամանակ շրջանառվում են քիմիական բնույթով և տարածական կառուցվածքով նման միացություններ։ Սուլֆանիլամիդները (XIII) և սուլֆանիլմիզանյութի ածանցյալները (XIV, պերօրալ հիպոգլիկեմիկ միջոցներ) պայքարում են բջջի միևնույն ընկալիչի հետ կապվելու համար, փոխադարձաբար ազդելով միմյանց կինետիկական պրոցեսների վրա։ Օրգանիզմում կարող են առաջանալ այդ դեղանյութերի գերդեղաբաժիններ՝ համապատասխան ծանր հետևանքներով (դիսբակտերիոզ, հիպոգլիկեմիա)։ Մրցակցային անտագոնիզմի երևույթ է նաև մորֆինի (XV) տոքսիկ ազդեցության վերացումը նալորֆինով (XVI): Տե՛ս նաև սուլֆանիլամիդները, XI):
Մեթոտրեքսատը բնական մետաբոլիտ է՝ պուրինային և պիրիմիդինային հիմքերի, ֆոլաթթվի կառուցվածքային նմանակը և մրցակցում է դրանց հետ՝ խախտելով նուկլեինաթթուների սինթեզը, արգելակում չարորակ գոյացումների աճը։
Անուղղակի անտագոնիզմի դեպքում ենթադրվում է, որ դեղերը միևնույն ընկալիչների վրա ազդում են տարբեր մեխանիզմներով։ Երկկողմանի անտագոնիզմի դեպքում դեղերը փոխադարձաբար ակտիվազրկվում են՝ անկախ ներմուծման հերթականությունից։ Լրիվ կամ մասնակի անտագոնիզմի ( Antagonisma - ներհակություն) դեպքում զուգակցված բուժամիջոցում ակտիվ նյութի հատկությունները լրիվ կամ մասնակիորեն վերանում կամ նվազում են այլ դեղանյութի ներկայությամբ։
Ֆենոբարբիտալի և պսևդոէֆեդրինի զուգակցման արդյունքում թուլանում է ֆենոբարբիտալի շշմեցնող ազդեցությունը, սակայն ուժեղանում է հակացնցումայինը (Fali-Lepsin, Գերմանիա), այսինքն, նկատվում են սիներգիզմի և մասնակի անտագոնիզմի երևույթների զուգակցում (սիներգո-անտագոնիզմ)։ Կիրառվում է էպիլեպսիաների դեպքում։
Պենիցիլինային բուժման ընթացքում հակացուցված է ասկորբինաթթվի, վիկասոլի, ցիանկոբալամինի կիրառումը, քանի որ դրանք մեծացնում են արյան մակարդելիությունը և օրգանիզմում կարող են զարգանալ տրոմբագոյացման պրոցեսներ։ Մանկական բնագավառում պենիցիլինների և լևոմիցետինի զուգակցումը մեծացնում է մենինգոկոկային սեպսիսից մահվան վտանգը։
Հակաբիոտիկները առանց խիստ անհրաժեշտության չի կարելի զուգակցել ջերմիջեցնող, քնաբեր, գլյուկոկորտիկոիդային (Cortisone, Hydrocortisone, Prednisolonum...) պատրաստուկների հետ։ Վերջին դեպքում զուգակցումը արդարացի է գլյուկոկորտիկոիդային, բայց ոչ հակաբիոտիկային թերապիայի դեպքում։ Մորֆինը օրգանիզմ ներմուծելիս շնչառական կենտրոնի հնարավոր ճնշումը խափանելու համար ներմուծում են ատրոպին, ինչը չի թուլացնում մորֆինի հիմնական էֆեկտը։
Սրտային գլիկոզիդները սրտի քրոնիկ անբավարարության դեպքում հիմնական բուժամիջոցներն են ինչը, ըստ երևույթին, պայմանավորված է Na+, K+ - ԱՏՖ-ազ ֆերմենտի (էներգիայով ապահովում է բջջային թաղանթի միջով Na+, K+ իոնների ակտիվ տրանսպորտը) արգելակման հատկությամբ, այսինքն խախտում է, այսպես կոչված նատրիումական պոմպի աշխատանքը, ինչի արդյունքում մեծանում է ներբջջային նատրիումի իոնների և փոքրանում կալիումի իոնների քանակը։ Հետևաբար, սրտային գլիկոզիդները չի կարելի զուգակցել նաև բենզոթիադիազինի ածանցյալների (K+ -ը չխնայող միզամուղների՝ հիպոթիազիդ, ֆուրոսեմիդ…), էթակրինաթթվի (Etacrynic acid կամ Uregit, ներկայում արգելված է ԱՄՆ-ում՝ բարձր օտոտոքսիկ հատկությունների պատճառով, առավել ևս վտանգավոր է այն նման հատկություններով այլ դեղերի հետ զուգակցելիս, օր., ամինագլիկոզիդների), կորտիկոստերոիդների… հետ, որոնք առաջացնում են հիպոկալեմիա։ Երկարատև կիրառումից սրտային գլիկոզիդները աստիճանաբար կուտակվում են օրգանիզմում, ինչն ավելի բնորոշ է մատնոցուկի, քիչ՝ ստրոֆանտի գլիկոզիդներին։ Դիաբետով և սրտային անբավարարությամբ տառապող մարդուն չի կարելի միաժամանակ նշանակել ինսուլին և սրտային գլիկոզիդներ՝ միոկարդի վրա հակասական էֆեկտի պատճառով։ Ասկորբինաթթուն նպաստում է պրոտրոմբինի առաջացմանը, այսինքն՝ բարձրացնում է արյան մակարդելիությունը։ Այս և բոլոր նման դեպքերում դեղը չի կարելի զուգակցել նույնանման (մակարդիչներ, վիտամին K) կամ հակառակ (հակամակարդիչներ՝ կումարինի ածանցյալներ) ազդեցությամբ բուժամիջոցների հետ։ Առաջին դեպքում ուժեղանում է դեղի ազդեցությունը, երկրորդ դեպքում չեզոքանում է այն, ինչը երկու դեպքում էլ խիստ վտանգավոր է։ Առաջին երևույթը, եթե անհրաժեշտ է, կարելի է օգտագործել, տեսականորեն սահմանելով զուգակցված բաղադրիչների առավել փոքր՝ հաշվարկված դեղաբաժիններ և ստանալ անհրաժեշտ արդյունավետություն։ Ասկորբինաթթվի մեծ դեղաբաժինները ճնշում են ենթաստամոքսային գեղձի ֆունկցիան, արյան մեջ բարձրացնում սալիցիլատների (մեզում բյուրեղների առաջացում՝ կրիստալուրիա), բենզիլպենիցիլինի, տետրացիկլինների տոկոսը։ Ասկորբինաթթուն մեծացնում է արյան մեջ սալիցիլատների (բյուրեղագոյացում), բենզիլպենիցիլինի, տետրացիկլինի կոնցենտրացիան և իջեցնում կումարինի ածանցյալների հակամակարդիչ էֆեկտը։ Նպաստում է աղիներում երկաթի միացությունների ներծծմանը, արագացնում էթանոլի արտամղումը արյան համակարգից։ Ասկորբինաթթուն զուգակցված ռուտինի հետ (Ascorutinum, 0,05 : 0,05 + 0,2 գ գլյուկոզ) կիրառում են մազանոթների թափանցելության մեծացման դեպքում, խիստ հակացուցված է շաքարախտի, տրոմբոֆլեբիտի, միզաքարային հիվանդությունների դեպքում, հղիության 1-ին եռամսյակում, 3-ից ցածր տարիքում։ Այս տվյալները պետք է հաշվի առնել ասկորբինաթթվի զուգակցումների ժամանակ։ Օրգանիզմում ասկորբինաթթվի, ինչպես նաև էրգոկալցիֆերոլի, տոկոֆերոլի, վիկասոլի փոխանակությունը խանգարվում է ռետինոլի ավելցուկից։
Տետրացիկլինների (IX, T) կանոնավոր կիրառումը կամ զուգակցումը լայն ազդման սպեկտրով այլ հակաբիոտիկների հետ կարող է առաջացնել սնկային հիվանդություններ, հանգեցնել աղիքային միկրոֆլորայի խախտման (դիսբակտերիոզ, որի առաջացման պատճառը հիմնականում սխալ դեղաբուժությունն է), հետևաբար, վտանգավոր են զուգակցումները նաև ինչպես ուղղակի (հեպարինոիդներ, Heparinum), այնպես էլ անուղղակի (կումարինի ածանցյալներ) ազդող հակամակարդիչների հետ, քանի որ վիտամին Կ-ն, որն օրգանիզմում մասնակցում է պրոտրոմբինային կոմպլեքսի կենսասինթեզին, սինթեզվում է աղիքային միկրոֆլորայում։ Հետևաբար, հնարավոր է արյունահոսություն (геморрагия): Հակաբիոտիկները առանց խիստ անհրաժեշտության չի կարելի զուգակցել ջերմիջեցնող, քնաբեր, գլյուկոկորտիկոիդային (Cortisone, Hydrocortisone, Prednisolonum...) բուժամիջոցների հետ։ Վերջին դեպքում զուգակցումը արդարացի է գլյուկոկորտիկոիդային թերապիայի դեպքում։
Ասպիրինը սովորաբար խմում են կաթով, որը պահպանում է ստամոքսի լորձաթաղանթը (այդ նպատակի համար ավելի հարմար է օմեպրազոլը), սակայն ներկայում համարում են, որ այդ դեպքում ասպիրինի ազդեցությունը լրիվ չեզոքանում է։ Կաթը թեյի, սուրճի հետ խմելիս ակտիվազրկում է կոֆեինի ~ 40%ը։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Դեղագիտություն
Մի անգամ գիշերը (ֆիլմ, 2001)
Մի անգամ գիշերը ('Twas the Night), 2001 թվականին նկարահանված ամերիկյան մանկական սուրբծննդյան հեռուստաֆիլմ։ Disney Channelի օրգինալ ֆիլմերից։
Սյուժե
Նիկ Ռիգլին անպատասխանատու մարդ է, որի հետ միշտ դժբախտությոններ են պատահում։ Մի անգամ հանցագործների խումբը որոշում է նրա միջոցով կոտրել նրա ղեկավարի բանկային հաշիվը։ Վախեցնելով նրան՝ ժամանակ են տալիս մինչև Սուրբ ծնունդ։ Նիկը փախչում է իր եղբոր՝ Ջոնի մոտ։
Ողջ ընտանիքից միայն Ջոնի և Էբբիի որդին՝ Դենին է ուրախ տեսնել հորեղբորը։ Ջոնին և Էբիին շտապ կանչում են հիվանդանոց, որտեղ նրանք աշխատում են և նրանք ծանր սրտով թողնում են իրենց երեք երեխաներին Նիկի հսկողության տակ։
Սուրբ ծննդյան նախօրեին տանը հայտնվում է Սանտա Կլաուսը՝ ժամանակը կանգնեցնելու մեքենայով։ Դժբախտ պատահարի հետևանքով Սանտան կորցնում է գիտակցությունը, իսկ Նիկը և Դենին իրենց վրա են վերցնում երեխաներին նվերներ հանձնելու պարտականությունը։ Շուտով Դենին հասկանում է, որ Նիկը նրան խաբել է և թալանել Սանտային։ Սանտա Կլաուսը գիտակցության է գալիս և Դենիին նրան բացատրում է ստեղծված իրավիճակը։
Շրջու (գյուղ)
Շրջու կամ Սրջու, միջնադարյան խոշոր հայաբնակ գյուղ Մեծ Հայքի Վասպուրական աշխարհի Գողթն գավառում, ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Որդուարի շրջանի տարածքում։ Գտնվում էր Տևի գյուղից արևելք, ձորի մեջ ։
Ընդգրկել է շուրջ 60-80 բնակելի և այլ շինություններ։ 19-րդ դարի կեսերից գյուղը լքվել և ավերակների է վերածվել։ Ավերակներում, 1980-ականների դրությամբ, դեռ կանգուն էր եկեղեցին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գողթն գավառի բնակավայրեր Կատեգորիա:Որդուարի շրջանի լքված բնակավայրեր Կատեգորիա:Լքված գյուղեր
Մի անգամ գիշերը (ֆիլմ, 2001)
Սյուժե
Նիկը վերադարձնում է Սանտայի սարքը և օգնում նրան նորոգել ջարդված սահնակը։ Հաջորդ առավոտյան նա հայտնաբերում է Սանտա Կլաուսի նվերը՝ կիթառը, որի մասին երազել էր մանկուց, սակայն ստանում է միայն հիմա, երբ հրաշագործը իրեն ջնջել է անհնազանդ երեխաների ցուցակից։
Մրցանակներ և կոչումներ
2002-ին ֆիլմը ներկայացվել է տարբեր մրցանակների 5 անվանակարգերում և շահել է նրանցից 2-ը ։
Հղումներ
Կատեգորիա:2001 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան հեռուստաֆիլմեր Կատեգորիա:Սուրբծննդյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Disney հեռուստաալիքի օրիգինալ ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Դիսնեյյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ընտանեկան ֆիլմեր
Այծից
Այծից, լեռ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Զանգեզուրի լեռնահամակարգի հյուսիսային մասում, Որոտան գետի աջափևյակում, Սպանդարյան գյուղից 2 կմ հարավ-արևմուտք։ Բարծրություն 2342 մ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռներ
Յանինո-1
Յանինո-1 (Янино-1), գյուղ Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Վսևոլոժսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 4452 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1853 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Վսևոլոժսկի շրջանի բնակավայրեր
Շիկլի
Շիկլի (Scicli), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Սիցիլիա մարզի Ռագուզա գավառում։
Բնակչությունը 25832 (2004 թվականի տվյալներով) մարդ բնակչության խտությունը 187 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 137,57 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 97018։ Հեռախոսային կոդ՝ 0932։
Բնակչության հովանավոր համարվում է սուրբ Madonna delle milizie։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Իտալիայում
Ժողովածու (4145)
Ժողովածու (4145), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 4145 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1621-1655 թվականներին Մկրտիչ (Ա) և Գրիգոր դպիր (Բ) գրիչների կողմից։ Ծաղկող՝ ենթադրաբար Հովհաննես։ Ստացողը եղել է Թումայ եպիսկոպոս (Ա) և Արիստակես վարդապետ (Բ)։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 25x19 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 340 թերթից։ Գրված է երկսյուն, բոլորագրով։ Ունի կիսախորան և լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Պահպանակը ունի 4 էջ, գրված է՝ մագաղաթի վրա՝ երկաթագրով, Ավետարան։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ, աստառը՝ դրոշմազարդ կտավ։ Հիշատակարաններ՝ 14ա, 142ա, 144ա (1621 թվական), 340ա (1655 թվական), ծաղկողի՝ 3բ, 13բ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Վախշ (գետ)
Վախշ (Вахш; ), գետ Տաջիկստանում։
Աշխարհագրություն
Վախշ գետը սկիզբ է առնում Կիզիլսուի և Մուկսուի միախառնման վայրից և թափվում է Ամուդարիա։ Ակունքը ծովի մակարդակից գտնվում է 1834 մ բարձրության վրա։ Գետի ափին են գտնվում Վախշ, Նուրեկ, Սարբանդ, Կուրգան-Տյուբե, Սարի-Տաշ, Դարոտ-Կորգան քաղաքները։
Հիդրոգրաֆիա
Վախշ գետի երկարությունը կազմում է 524 կմ, ավազանի մակերեսը՝ 39100 կմ2 է։ Գետի ջրի ծախսը միջինում կազմում է 156 մ3։
Տես նաև
Կատեգորիա:Տաջիկստանի գետեր Կատեգորիա:Ասիայի միջազգային գետեր
Գրեբենիկի (գյուղ, Վալկիի շրջան)
Գրեբենիկի (Гребінники), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Վալկիի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1820 թվականին։
Դեմիդովկա (գյուղ, Սմոլենսկի շրջան)
Դեմիդովկա (Демидовка), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սմոլենսկի շրջանի կազմում։
Գրեբենիկի (գյուղ, Վալկիի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Գրեբենիկի գյուղում բնակվում էր 50 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 5,94 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 8420 մարդ/կմ²։
Դեմիդովկա (գյուղ, Սմոլենսկի շրջան)
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 124 մարդ։
Գրեբենիկի (գյուղ, Վալկիի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Վալկիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1820 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Դեմիդովկա (գյուղ, Սմոլենսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սմոլենսկի շրջանի բնակավայրեր
Շնորհիկ Շահինյան
Շնորհիկ Շահինյան, հայ արձակագիր, լրագրող։ Հայաստանի գրողների միության անդամ (2007) ։
Բանաստեղծ, թարգմանիչ Արա Արթյանի կինն է։
Կենսագրություն
Շնորհիկ Շահինյանը ծնվել է 1952 թվականի օգոստոսի 23-ին, Կամո գյուղում (այժմ՝ Հայաստանի Կոտայքի մարզում)։ Ավարտել է Երևանի Ա. Բակունցի անվան մանկավարժական ուսումնարանը, 1974 թվականին՝ Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի երեկոյան բաժինը։ «Հայորդիք» գրական-գեղարվեստական ամսագրի խմբագիրն է։ Թարգմանվել է անգլերեն, ռուսերեն, վրացերեն։ 2007 թվականից Հայաստանի գրողների միության անդամ է։ Հրատարակվել են Շնորհիկ Շահինյանի «Զարմը» (2007), «Սրսուռ ձյուն Սանդո մամի համար» (2011, մանկապատանեկան պատմվածքների ժողովածու) գրքերը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Խնդակ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական արական անձնանուններ
Հևի մետալ
Հևի մետալ (heavy metal - ծանր մետալ), ռոք երաժշտության ժանր, մետալի առաջին և սկզբնական ուղղվածությունը։ Հիմնականում այս տերմինով անվանում են «դասական» մետալը, որը ստեղծվել էր 1970-ական թվականների սկզբին Black Sabbath և Judas Priest խմբերի կողմից։
Պայտինգ
Պայտինգ  (Peiting), կոմունա Գերմանիայի Բավարիա երկրամասում։
Հևի մետալ
Հևի մետալը վերջնականապես ձևավորվել է 1970-ական թվականների վերջին՝ բրիտանական հևի մետալի նոր ալիքի հայտնվելով։ Ժամանակակից հևի մետալի համար բնորոշ են՝ միջին կամ արագացված տեմպ, զգալի ագրեսսիա, սոլո-կիթառահարի կենտրոնական դերը, երկարատև և ճկուն կիթառային սոլոներ, բարձր վոկալ։ Տեքստերի թեմատիկան բազմիմաստ է, կարող են լինել երգեր պատերազմական, հասարակական, փիլիսոփայական, կրոնական, երբեմն էլ՝ սիրո մասին։
Պայտինգ
Ենթարկվում է Վերին Բավարիա շրջանին։ Գտնվում է Վայլհայմ Շոնգաու շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 11 611 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի) ։ Տարածքը կազմում է 75,14 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 1 90 140։
Ամանորն Ուկրաինայում
Ամանորն Ուկրաինայում, երկրի պետական տոներից մեկն է։ Այն նշվում է ամեն տարի հունվարի մեկին։ Տոները սկսվում են դեկտեմբերի 31-ի գիշերը և շարունակվում են մինչև հունվարի 1-ը ըստ գրիգորյան տոմարի: Վերջին հարյուրամյակում այս ավանդույթը փոփոխությունների չի ենթարկվել։
Մոգրիցկի գյուղական խորհուրդ (Սումսկի շրջան)
Մոգրիցկի գյուղական խորհուրդ  (Могрицька сільська рада), Ուկրաինայի Սումիի մարզի Սումսկի շրջանում ։
Հևի մետալ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մետալ Կատեգորիա:Ռոք երաժշտության ժանրեր
Պայտինգ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Ամանորն Ուկրաինայում
Պատմություն
Ուկրաինական հողերը, որոնք մտել են Լիտվական մեծ իշխանության, իսկ ավելի ուշ Ռեչ Պոսպոլիտայի կազմի մեջ, 1362 թվականից Նոր տարվա սկիզբ համարվել է հունվարի 1-ը, իսկ թվականությունը՝ «Քրիստոսի ծնունդից սկսած»։ Այս համակարգը հանդիպում է այդ ժամանակների գրավոր հիշատակարաններում ։ Ռուսական կայսրության կազմի մեջ եղած շրջանում հունվարի 1-ը որպես Նոր տարի նշելու տոն հաստատել է Պետրոս I-ը: Այդ օրենքը տարածում գտավ նաև Փոքր Ռուսիայի մեծ տարածքներում (ժամանակակից Ուկրաինա) 1700 թվականից ։ XVIII-XIX դարերում Ամանորի նախատոնակը փոքրռուսիական հողերում կոչվում էր «շռայլ երեկո»։ Այդ ժամանակ երեխաները գնում էին տնետուն, իրենց հետ վերցնելով մեծ ծղոտե տիկնիկ։ Շնորհավորում էին տանտերերին, ինչպես նաև երգում ծիսական ինքնատիպ երգեր՝ «շչեդռովկաներ» կամ «կոլյադաներ»։ Դրան տանտերերը պատասխանում էին երեխաներին և հյուրերին նվերներ տալով, որն իրենից ներկայացնում էր խմորից կենդանակերպ ու թռչնակերպ թխվածքներ ։ Այս ժամանակաշրջանում ուկրաինական պատմության մեջ ամենակարևոր տոնը մնում էր բոլոր ուղղափառների, այդ թվում և Ռուսական կայսրության՝ Սուրբ ծնունդը։ XIX դարում արևելյան սլավոնների ֆոլկլյորում Ձմեռ պապի կերպարի հետ հանդես եկավ նաև Ձյունանուշը։
Մոգրիցկի գյուղական խորհուրդ (Սումսկի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Մոգրիցկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 849 մարդ։ Խորհրդում կա 1 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Ամանորն Ուկրաինայում
Խորհրդային շրջան
1930—1947 թվականներին Նոր տարին ԽՍՀՄ-ում, ինչպես նաև Խորհրդային Ուկրաինայում փաստացիորեն պետական տոների ցուցակի մեջ մտած չէր։ Խորհրդային գաղափարախոսության տարածմանը զուգընթաց Սուրբ ծնունդը հետին պլան մղվեց և առաջնությունը տրվեց միայն Նոր տարուն։ Ժամանակակից Ուկրաինայի ամանորի տոնակատարությունները իրենց այսօրվա տեսքը ստացել են հենց այդ ժամանակաշրջանում։ Ինչպես Ուկրաինայում, այնպես էլ Մերձբալթյան երկրներում գոյություն ունեն Ամանորը նշելու ուրույն եղանակներ։
Իմաստավորում և աշխարհագրական տարածում
Վերջին շրջանում իրականացված վիճակագրական հարցումների արդյունքում ուկրաինացիների 65 % Ամանորը համարում են իմաստալից տոներից։ Սակայն տոնի նշանակությունը նույնը չէ ուկրաինական էթնոլեզվական տարբեր խմբերում։ Ռուսախոս բնակչության տարածման շրջանում, որը երկրի հյուսիսարևելյան շրջանն է, տոնը համարվում է ամենակարևորը ըստ հարցվածների 78 %-ի։ Իսկ երկրի արևմտյան շրջաններում՝ ուկրաինախոս տարածքներում գլխավոր տոնը համարվում է Սուրբ ծնունդը (72 %) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամանորն աշխարհում Կատեգորիա:Ուկրաինայի տոներ
Զելյոնոե (գյուղ, Նեդրիգայլովի շրջան)
Զելյոնոե (Зелене), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Նեդրիգայլովի շրջանում։
Բառգիրք (535)
Բառգիրք (535), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 535 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 17-րդ դարում։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 14X10 չափս։ Գրված է երկսյուն, նոտրգրով, բոլորագիծ երկաթագրով։ Կազմը` կաշվեպատ տախտակ դրոշմազարդ ։
Զելյոնոե (գյուղ, Նեդրիգայլովի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Զելյոնոե գյուղում բնակվում էր 318 մարդ։
Բառգիրք (535)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Զելյոնոե (գյուղ, Նեդրիգայլովի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Նեդրիգայլովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ժողովածու (4490)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Ա. Ի. Ալեքսեևի փողոց (Կրասնի Սուլին)
'''Խորհրդային Միության հերոս Ա. Ի. Ալեքսեևի փողոց''' (Улица Героя Советского Союза А. И. Алексеева), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքի Գոռնյացկի միկրոշրջանում։ Անվանվել է խորհրդային սպա, Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից, Խորհրդային Միության հերոս Ալեքսանդր Իվանովիչ Ալեքսեևի (1922-1943) պատվին։ Սկիզբ է առնում Ավտոմոբիլիստների փողոցից և ավարտվում Բրատսկայա փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունն ընդամենը 400 մետր է։
Նկարագրություն
Կրասնի Սուլին քաղաքի Խորհրդային Միության հերոս Ա. Ի. Ալեքսեևի փողոցը սկսվում է Ավտոմոբիլիստների փողոցից և ավարտվում Բրատսկայա փողոցի հետ հատումով։ Կարճ փողոց է. նրա երկարությունն ընդամենը 400 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 4 շինություն փողոցի աջ կողմում (զույգ համարներ)։
Փողոցն անվանվել է խորհրդային սպա, Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից, Խորհրդային Միության հերոս, լեյտենանտ Ալեքսանդր Իվանովիչ Ալեքսեևի (1922-1943) պատվին։ 1943 թվականի հոկտեմբերի 13-ին Ա. Ի. Ալեքսեևի վաշտը աչքի է ընկել թշնամու մեծաթիվ ուժերի դեմ մարտերում։ Լեյտենանտ Ալեքսեևը թշնամու հակագրոհը հետ մղելիս հերոսի մահով զոհվել է 1943 թվականի հոկտեմբերի 14-ին։ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության 1944 թվականի հունվարի 10-ի հրամանագրով նրան հետմահու շնորհվել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կրասնի Սուլինի փողոցներ
Կուզինո (Իտալիա)
Կուզինո (Cusino), կոմունա Իտալիայում, տեղակայված է Լոմբարդիա մարզի Կոմո գավառում ։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Յանինո-2
Յանինո-2 (Янино-2), գյուղ Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Վսևոլոժսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 218 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Վսևոլոժսկի շրջանի բնակավայրեր
Ժողովածու (596)
Ժողովածուն (596), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 596 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 14-րդ դարում։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 17x12 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 190 թերթից։ Գրված է միասյուն, գոլորագրով։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ, աստառը՝ սպիտակ կտավ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Ֆլորեշտի
Ֆլորեշտի (Florești), քաղաք, նույնանուն շրջանի վարչական կենտրոն Մոլդովայում, Դնեստր գետի աջ վտակ Ռեուտի ափին, երկրի մայրաքաղաք Քիշնևից մոտավորապես 130 կիլոմետր դեպի հյուսիս-արևմուտք։ Բելցի-Սլոբոդկա (Օդեսայի մարզ) երկաթգծի վրա ունի երկաթուղային կայարան։ 2014 թվականին անցկացված մարդահամարի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 11 998 (ըստ այլ աղբյուրների՝ մոտավորապես 15 500 ):
Պատմություն
Ենթադրվում է, որ քաղաքի անվանումը ծագում է մոլդավական Ֆլոարեա ազգանունից, որը նշանակում է ծաղիկ։ Պատմական փաստաթղթերում բնակավայրն այդ անվանումով առաջին անգամ հիշատակվել է 16-րդ դարի վերջերին՝ 1588 թվականին։ 1946 թ. Ֆլորեշտին ստացել է քաղաքի կարգավիճակ։ Խորհրդային տարիներին այստեղ զարկ է տրվել արդյունաբերության զարգացմանը (գործել են ապակեղենի, ծխախոտի, գինեգործական, կարագի արտադրության և այլ ձեռնարկություններ) ։
Ֆլորեշտիի մերձակայքում 1955—1958 և 1960—1961 թվականներին իրականացվել են հնագիտական պեղումներ, որոնց արդյունքում հայտնաբերվել են ուշ նորքարեդարյա ժամանակների՝ մեր թվականությունից առաջ 4-րդ հազարամյակի սկզբների բնակավայրի մնացորդներ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մոլդովայի քաղաքներ Կատեգորիա:Մոլդովայի բնակավայրեր
Ռուզա (գետ)
Ռուզա (Руза), գետ Ռուսաստանում (Մոսկվայի մարզ)։
Աշխարհագրություն
Ռուզա գետը սկիզբ է առնում Մալոյե Կրուտոյե գյուղից և թափվում է Մոսկվա (գետ)։ Գետը պատկանում է Կասպից ծովի ավազանին։
Հիդրոգրաֆիա
Ռուզա գետի երկարությունը կազմում է 145 կմ, ավազանի մակերեսը՝ 1990 կմ2 է։ Գետի ջրի ծախսը միջինում կազմում է 13,1 մ3։
Վտակներ
Ռուզա գետի վտակներն են ձախից՝ Օզերնա, Պեդնյա, Վոլոշնյա, Կոստինկա (Խլուպնյա), Բելայա, աջից՝ Աջ Պեդնյա, Մուտնյա, Ժարովնյա գետերը։
Տես նաև
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
(3848) Անալուչիա
(3848) Անալուչիա (Analucia), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1982 թվականի մարտի 21-ին Անրի Դեբեոնի կողմից Լա Սիլյայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,452931 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,2166 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,6892 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1403,22 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,256552 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,49° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1982 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Անրի Դեբեոնի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Էդմոնդ Ավետյան
Էդմոնդ Գեղամի Ավետյան, հայ փիլիսոփա, լեզվաբան։ Փիլիսոփայական գիտությունների թեկնածու (1966), պրոֆեսոր (1992)։ Հայկական նշանագիտության հիմնադիրներից։
Կենսագրություն
Էդմոնդ Ավետյանը ծնվել է Ուզբեկստանի Անդիժան քաղաքում։ 1956 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ 1956-1961 թվականներին ռուսաց լեզու և գրականություն է դասավանդել հանրակրթական դպրոցներում, 1965 թվականից (ընդհատումներով)՝ ԵՊՀ-ում։ 1961-1964 թվականներին սովորել է համալսարանի ասպիրանտուրայում, 1966 թվականին պաշտպանել թեկնածուական ատենախոսություն։
1982 թվականին, որպես այլախոհ, ձերբակալվել է, մեղադրվել ռուս գրող Ալեքսանդր Սոլժենիցինի հետ ունեցած նամակագրության և արգելված գրականություն պահելու մեջ։ Հարկադրաբար ուղարկվել է հոգեբուժարան, որտեղից ազատ է արձակվել 1984 թվականին։ 1986-1989 թվականներին՝ հանրապետական ուսումնամեթոդաբանական կաբինետի մեթոդիստ, 1991 թվականից վերսկսել է դասավանդել ԵՊՀ-ում, 1994 թվականին՝ ընդհանուր լեզվաբանության ամբիոնի վարիչ։
Ստեղծագործություններ
Ավետյանի աշխատությունները վերաբերում են լեզվաբանության մետաֆիզիկական փիլիսոփայության հարցերին, իմաստի և արտահայտության, լեզվի և խոսքի, լեզվականի և հասկացականի փոխհարաբերություններին, լեզվական միավորների բնույթին, գիտական ուսումնասիրությունների արդյունքներն ամփոփված են շուրջ քսան մեծարժեք հոդվածներում ու մենագրություններում` «Լեզվական նշանի բնույթը» (ռուսերեն, Երևան, 1968), «Իմաստ և նշանակություն» (ռուսերեն, Երևան, 1979), «Նշանագիտություն և լեզվաբանություն» (ռուսերեն, Երևան, 1989))։
Ուշագրավ են 1980-1990-ականներին Ավետյանի՝ մամուլում հրատարակած հրապարակախոսական հոդվածները. դրանցով հեղինակը ներկայանում է որպես անհատ և քաղաքացի։ Անցած կյանքի ուղու փիլիսոփայական իմաստավորման ձգտումն է արտահայտված վերջին տարիներին լույս տեսած նրա գրքերում. «Վերադարձի օղակ» (ռուսերեն, Երևան, 1998, 2003), «Բանտային բանաստեղծություններ» (ռուսերեն, Երևան, 2002) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Գիտությունների թեկնածուներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների թեկնածուներ Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Դեմիդովո (գյուղ, Օկուլովսկի շրջան)
Դեմիդովո (Демидово), գյուղ Ռուսաստանի Նովգորոդի մարզի Օկուլովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2006 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 6 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նովգորոդի մարզի Օկուլովսկի շրջանի բնակավայրեր
Մեհմեդ V
Մուհամմեդ V Ռեշադ (محمد خامس, Beşinci Mehmet, Reşat Mehmet, ), Օսմանյան կայսրության սուլթան 1909- 1918 թթ.։ Աբդուլ Մեջիդ-ի որդին է։
Գրականություն
Կատեգորիա:Օսմանյան արքայատոհմ Կատեգորիա:Ստամբուլում ծնված անձինք Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության թուրքեր Կատեգորիա:Երկու սուրբ մզկիթների պահապան Կատեգորիա:Անձինք Կոստանդնուպոլսից Կատեգորիա:19-րդ դարի Օսմանյան կայսրության անձինք Կատեգորիա:Թուրք գրողներ Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի օսմանյան մասնակիցներ
Վիբեքե Սթենե
Վիբեքե Սթենե (Vibeke Stene, ), նորվեգացի երգչուհի։ Առավել հայտնի է որպես Tristania սիմֆոմետալ-գոթական խմբի վոկալիստ։ Խմբին նա միացել է իր առաջին դեմո ձայնագրությունից ոչ շատ առաջ։ Սկզբում նա եղել է որպես փոխարինող երգչուհի։ Ավելի ուշ, խմբի անդամները հասկացել են, որ նրա ձայնը հիանալիորնե լրացնում է մթնոլորտը, որը խումը ցանկանում էր ստեղծել իր երաժշտության մեջ։ 2007 թվականի փետրվարի 7-ին անձնական պատճառներով լքել է խումբը։ Որպես պաշտոնական պատճառ՝ նա նշել է, որ ցանկանում է իրականացնել իր երազանքը՝ վոկալի դասավանդումը։
Համագործակցություն այլ խմբերի հետ
2013 թվականի հունիսի 7-ին ֆեյսբուքյան իր էջում հայտարարել է իր վերադարձի մասին։ Բացի սոլո ալբոմի ձայնագրությունից, նա կմասնակցի նաև God of Atheists նախագծին։
Լրացուցիչ տեղեկատվություն
Ազատ ժամանակ սիրում է զբաղվել հյուսքով, ընթերցանությամբ և շփվել ընկերների ու ընտանիքի հետ։ 13 տարեկանից Սթենեն ստացել է դասական երգեցողության դասեր։ Ավագ դպրոցում ուսումնառության առաջին տարիներին հանդիպել է Tristania խմբի անդամների հետ։
2007 թվականի գարնանը, երբ Վիբեքեն լքել էր Tristania-ն, տարածվեց տեղեկատվություն, որ նա կմիանա ֆիննական սիմֆոնիկ փաուեր մետալ Nightwish խմբին։ Լուրը հետագայում հերքվել է Վիբեքեի կողմից։ Լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ Սթենեն ասել է, որ ինքը չի միանա «Nightwish» խմբին ։
2007 թվականին ունեցել է որդի՝ Գյուլվե անունուվ։ Տարրական դպրոցում աշխատում է որպես ուսուցչուհի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի երգչուհիներ Կատեգորիա:Նորվեգացի սոպրանոներ Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ
Հոլցգերլինգեն
Հոլցգերլինգեն (Holzgerlingen), կոմունա Գերմանիայում, Բադեն Վյուրտեմբերգ երկրամասում։
Գտնվում է Շտուտգարտի վարչական շրջանի ենթակայության տակ։ Մտնում է Բյոբլինգեն շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը 12 722 է (2010 թվականի դեկտեմբերի 31–ի տվյալներով) ։ Զբաղեցնում է 13,38 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդը՝ 08 1 15 024։
Կոմունան ստորաբաժանվում է 4 քաղաքային շրջանների․
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Երաժշտության պատմություն
Երաժշտության պատմությունը երաժշտագիտության (գիտություն և ուսումնական գիտակարգ) բնագավառ է, որն ուսումնասիրում է երաժշտությունն ըստ դարաշրջանների, երկրների և դպրոցների։ Երաժշտությունը, որպես մշակույթի մաս, գտնվում է նրա բոլոր բաղկացուցիչ մասերի ազդեցության տակ՝ ներառյալ սոցիալ-տնտեսական կազմակերպությունը և փորձը, կլիման և տեխնոլոգիաներից օգտվելու հնարավորությունը։ Երաժշտության մեջ արտահայտվող զգացմունքներն ու գաղափարները, իրավիճակները, որոնցում երաժշտությունը կատարվում և ընկալվում է, ինչպես նաև, վերաբերմունքը կատարողների և կոմպոզիտորների նկատմամբ փոփոխվում է՝ կախված տարածաշրջանից ու դարաշրջանից։
Խորհրդային մեթոդաբանական ավանդույթը (Յու․ Վ․ Կելդիշ) երաժշտության պատմության մեջ ընդգրկել է նաև երաժշտական հնագրությունը, երաժշտական ձևերի համակարգումն իրենց պատմական զարգացման մեջ և գործիքագիտությունը ։ Երաժշտական հնագրությամբ արևմտյան գիտության մեջ զբաղվում են բանասերները, ձևն ուսումնասիրում են երաժշտության տեսաբանները, իսկ գործիքներն (դրանց կառուցվածքը, պատմական նկարագրությունը, ձայնաբանական համակարգը) ուսումնասիրում են բոլոր երաժշտագետները (պատմաբաններ, տեսաբաններ, երաժշտագետ-բանահավաքներ և ուրիշներ)՝ առանց բացառության։
Նախապատմական երաժշտություն
Ենթադրվում է, որ ժամանակակից մարդու ի հայտ գալը տեղի է ունեցել շուրջ 160․000 տարի առաջ Աֆրիկայում։ Մոտ 50․000 տարի առաջ մարդիկ բնակեցրել են կյանքի համար պիտանի բոլոր մայրցամաքները։ Քանի որ աշխարհի բոլոր մարդիկ, ներառյալ ամենաշատ մեկուսացած ցեղային խմբերը, տիրապետում են երաժշտության որոշակի ձևերի, պատմաբանները հանգել են այն եզրակացության, որ երաժշտությունն առաջինը պիտի որ ծագեր Աֆրիկայում՝ առաջին մարդկանց շրջանում, մինչ նրանց տարաբնակեցումը Երկրագնդով մեկ։ Ենթադրվում է, որ Աֆրիկայում առաջանալուց հետո երաժշտությունը գոյություն ունի, առնվազն, 50․000 տարի և, աստիճանաբար, դառնում է մարդկային կյանքի անբաժանելի մասը ողջ Երկրագնդում ։
Նախապատմական կամ պարզունակ ընդունված է անվանել բանավոր երաժշտական ավանդույթը։ Ժամանակակից ամերիկյան և ավստրալիական աբորիգենների երաժշտությունը երբեմն նույնպես անվանվում է նախապատմական, սակայն այդ տերմինը, սովորաբար, կիրառվում է եվրոպական երաժշտության համար։ Ոչ եվրոպական մայրցամաքների նախապատմական երաժշտության համար հաճախ կիրառում են ֆոլկլոր տերմինը՝ ժողովրդական կամ ավանդական երաժշտություն։
Հին աշխարհի երաժշտություն
Նախապատմական դարաշրջանն ավարտվում է գրավոր երաժշտական ավանդույթին անցումով։ Հաջորդ դարաշրջանն ստացավ «հին աշխարհի երաժշտություն» անվանումը։ Մեզ հայտնի հնագույն երգը՝ գրառված սեպագիր աղյուսի վրա, գտնվել է Նիպպուրի պեղումների ժամանակ, այն թվագրվում է մ.թ.ա. 2000 թվականով։ Աղյուսը վերծանվել է Բերկլիի համալսարանի պրոֆեսոր Ա. Դ. Կիլմերի կողմից, ցույց տրվեց նաև, որ այն շարադրված է տերցիաներով և օգտագործվել է պյութագորյան համակարգը։
Այնպիսի կրկնակի փողերը, որոնք օգտագործվում էին, օրինակ, հին հույների կողմից, հին պարկապզուկները, ինչպես նաև սափորների և պատերի վրայի հին պատկերների զննումը, հին գիրը (օրինակ՝ Արիստոտելի «Խնդիրները», գիրք XIX.12 ), որում նկարագրված է այդ ժամանակվա երաժշտական տեխնիկան, վկայում են պոլիֆոնիայի մասին։ Ավլոսում (երգեհոնի նախատիպը) մի փողը, հավանաբար, ձայնային ֆոն էր ստեղծում, միևնույն ժամանակ մյուսը նվագում էր երաժշտական ելևէջներ։ Այնպիսի գործիքներ, ինչպիսին էին յոթ անցք ունեցո ֆլեյտան և լարային գործիքների տարբեր տեսակներ, հայտնաբերվել են Ինդոսի հովտի քաղաքակրթությունների մոտ։
Բուրգերի պատերին, հին պապիրուսներում, «Բուրգերի տեքստեր» և «Մեռյալների գիրք» ժողովածուներում կան կրոնական օրհներգերի տողեր։ Հանդիպում են «չարչարանքներ» ու «միստերիաներ»։ Հայտնի էին իրենց սյուժեով Օսիրիսի «չարչարանքները», որն ամեն տարի մեռնում և հարություն էր առնում, ինչպես նաև, կանացի երգ-լացերը մեռած Օսիրիսի համար։ Երգերի կատարումը կարող էր ուղեկցվել դրամատիկական տեսարաններով ։
Երաժշտությունը կարևոր դեր էր խաղում հին եգիպտացիների կյանքում։ Հին Եգիպտոսում երաժշտության նշանակության մասին են խոսում հին եգիպտական տաճարների ու դամբարանների քարե բարձրաքանդակները՝ երաժիշտների պատկերներով։ Եգիպտացիների հնագույն երաժշտական գործիքներն էին տավիղը և ֆլեյտան։ Նոր թագավորության շրջանում եգիպտացիները նվագում էին զանգակներ, դափ, թմբուկ և քնար, որոնք ներմուծվել էին Ասիայից ։ Հարուստ մարդիկ ընդունելություններ էին կազմակերպում՝ հրավիրելով արհեստավարժ երաժիշտների ։
Համարվում է, որ հենց Հին Հունաստանում է երաժշտությունը հասել Հին աշխարհի մշակույթի մեջ ամենաբարձր ծաղկմանը։ Հենց «երաժշտություն» բառն ունի հին հունական ծագում։ Հին Հունաստանում է առաջինը նշվել հնչյունի բարձրության ու թվի միջև օրինաչափ հարաբերությունը, որի հայտնագործումն ավանդույթը վերագրում է Պյութագորասին։ Երաժշտությունը՝ որպես կրթության ու դաստիարակության առարկա և որպես հասարակական կյանքի բաղկացուցիչ, հսկայական նշանակություն է ունեցել հին հույների և, ընդհանրապես, ողջ հնագույն եվրոպական քաղաքակրթության համար։
Հնամյա երաժշտություն
Հնամյա երաժշտությունն ընդհանուր տերմին է, որը կիրառվում է նկարագրելու համար եվրոպական դասական երաժշտությունը՝ մ.թ. 476 թ. Հռոմեական կայսրության անկման ժամանակներից մինչև բարոկկոյի դարաշրջանի ավարտը՝ XVIII դ. կեսերը։ Երաժշտությունը այս հսկայական ժամանակամիջոցում ծայրաստիճան բազմազան է եղել՝ ընդգրկելով բազմակի երաժշտական ավանդույթներ լայն աշխարհագրական տարածքի սահմաններում։ Շատ մշակութային խմբեր, որոնցից միջնադարյան Եվրոպան զարգացավ, արդեն ունեին երաժշտական ավանդույթներ, որոնց մասին քիչ բան է հայտնի։ Այս մշակույթներին միավորող սկզբունքը Միջնադարում հանդիսանում էր հռոմեա-կաթոլիկական եկեղեցին, և նրա երաժշտությունը ծառայում էր որպես օջախ երաժշտության զարգացման համար այդ ժամանակաշրջանի առաջին հազարամյակի ընթացքում։ Աշխարհիկ հնամյա երաժշտությունը նույնպես պահպանվել է սկզբնաղբյուրների մեծ քանակության մեջ։
Միջնադարյան երաժշտություն
Համաձայն բազմաթիվ հնամյա փաստաթղթերի և գեղարվեստական պատկերների՝ վաղ Միջնադարի ժամանակաշրջանի (մինչև մ.թ. 800-ական թթ.) երաժշտական կյանքը բավական հարուստ ու հագեցած է եղել։ Սակայն պատմությունը մինչև մեր օրեր պահպանել է, հիմնականում, հռոմեա-կաթոլիկական եկեղեցու պատարագային երաժշտությունը, որի զգալի մասն է զբաղեցնում, այսպես կոչված, գրիգորյան խորալը (բազմաձայն օրհներգ), որն իր անունը ստացել է ի պատիվ Գրիգորիոս I պապի։ Ժամանակակից գիտնականները Գրիգորիոս Մեծի երաժշտական ավանդի մասին վկայություններն առասպել են համարում։ Գրիգորիոս I-ի և Կառլոս Մեծի գործունեության փուլերի միջև ընկած շրջանի գրիգորյան խորալի ստեղծագործությունների մեծամասնությունը պատկանում է անհայտ հեղինակների։