cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կարելի
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Կարդիմովսկի շրջանի բնակավայրեր
Կրասնի Կուտ (Վեսյոլիի շրջան)
Կրասնի Կուտ (Красный Кут), գյուղակ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Վեսյոլիի շրջանում։ Մտնում է Պոզդնեևսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Վեսյոլիի շրջանի բնակավայրեր
(1703) Բարրի
(1703) Բարրի (Barry), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1930 թվականի սեպտեմբերի 2-ին Մաքս Վոլֆի կողմից Հայդելբերգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,214858 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,836 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,5937 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1203,97 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,29901 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,52° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1930 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Մաքս Վոլֆի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
IPad mini
iPad mini, Apple կորպորացիայի iPad ինտերնետ պլանշետի փոքրացված տարբերակ։ Պլանշետը օգտագործում է Apple A5 պրոցեսոր, հագեցած է L ightning միակցիչով։ Այն ունի նույն հատկությունները, ինչ որ iPad 2-ը, ներառյալ նրա ցուցադրման բանաձևը։ IPad (2, 3, 4) սերիայի այլ սարքերի համեմատ iPad mini-ի թողարկման պահին օգտագործվել է էկրանի ձախ և աջ կողմում շատ ավելի նեղ շրջանակ։
Ներկայացվել է Ֆիլիպ Շիլերի կողմից 2012 թվականի հոկտեմբերի 23-ին Սան Խոսե ում (The California Theatre) կայացող Apple-ի շնորհանդեսի ժամանակ  ։
Բնութագիր
Դիսփլեյ։
Պրոսեոր։
Ներկառուցված ֆլեշ հիշողություն։
Камера iSight
Չափը և զանգվածը
Գույն․ Սև կամ մոխրագույն
Կապ
Պլանշետը թողարկվում է երեք տարբերակով, որոնցից երկուսը բջջային կապի ցանցերի միջոցով տվյալների փոխանցման հնարավորություն ունեն։
GSM աջակցությամբ մոդելը կարող է աշխատել ցանցերում.
Միայն Wi-Fi-ի աջակցությամբ մոդել
Արժեք
ԱՄՆ-ում iPad mini-ի մոդելների արժեքը վաճառքի մեկնարկի պահին կազմել է․
Բջջային ցանցի աջակցությամբ մոդելները իր վաճառքը սկսել է 2012 թվականի նոյեմբերի 16-ից Apple Store-ում, AT&T-ում, Sprint-ում, Verizon-ում ԱՄՆ-ում։ Ուրբաթ օրը՝ դեկտեմբերի 14-ին, ժամը 18:00-ին Ռուսաստանում մեկնարկել է iPad mini-ի պաշտոնական վաճառքը։
2015 թվականի հունիսի 19-ին iPad mini-ն հանվել է վաճառքից ։
Retina դիսփլեյով iPad mini
Retina դիսփլեյով նոր iPad mini-ն վաճառքի է հանվել 2013 թվականի նոյեմբերին։ Նախորդ մոդելի համեմատ, պլանշետը ենթարկվել է զգալի ֆունկցիոնալ թարմացման։ Apple A7 64-բիթ պրոցեսորը ավելացրել է արտադրողականությունը և ընդլայնել ծրագրային ապահովման, հավելվածների և խաղերի աջակցության հնարավորությունները։ Retina-ի ցուցադրումը ապահովել է ծայրահեղ բարձր բանաձև և պիքսելների խտություն՝ պատկերի ընկալման հարմարավետության համար։
iPad mini 3
iPad mini-ն՝ Retina դիսփլեյով, վաճառքի է հանվել 2014 թվականի նոյեմբերին։ Այս սարքի առանձնահատկությունը նախորդ մոդելի համեմատ Touch ID մատնահետքերի սքաների առկայությունն է ։
iPad mini 4
iPad mini 4-ը ներկայացվել է 2015 թվականի սեպտեմբերին։ Այս մոդելի առանցքային առանձնահատկությունը Apple A8 նոր պրոցեսորն է, որը նման է iPhone 6-ի, ինչպես նաև երկու գիգաբայթ օպերատիվ հիշողության առկայությանը։ Սա թույլ է տվել Apple ընկերությանը թարմացնել նոր iPadOS 14 ։
iPad mini 5
Նոր iPad mini-ն ներկայացվել է 2019 թվականի մարտի 18-ին։ 2019 թվականի նոր iPad mini-ն ստացել է A12 Bionic բարելավված պրոցեսոր և Apple Pencil-ի աջակցությունը ։
Ընկնող մարդ (լուսանկար)
«Ընկնող մարդ» (The Falling Man), լուսանկար, որն արվել է «Ասոշիեյթիդ փրեսի» լուսանկարիչ Ռիչարդ Դրյուի կողմից 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ին Նյու-Յորքում ժամը 9:41:15 տեղական ժամանակով։ Լուսանկարում պատկերված է մի մարդ, որի ինքնությունը չի հաջողվել պարզել, գլխով դեպի ներքև ընկնելիս։ Համարվում է, որ այդ օրն առնվազն 200 մարդ են դեն նետվել կամ ստիպված են եղել դուրս ցատկել Համաշխարհային առևտրային կենտրոնի այրվող աշտարակներից ։ Շատերի անունները հայտնի չեն, քանի որ իշխանություններին չի հաջողվել նույնականացնել բոլոր զոհվածներին ։ Իրավաբանորեն նրանք բոլորն էլ (բացի ահաբեկիչներից) համարվում են զոհ, այլ ոչ թե ինքնասպաններ (ջամփերներ), նույնիսկ եթե «իրենք են նետվել»։ Պաշտոնապես «ջամփերը նա է, ով վաղ առավոտյան գալիս է գրասենյակ՝ հաստատապես իմանալով, որ այսօր նա դուրս է նետվելու»։
Պատկերը դիտելիս տպավորություն է ստեղծվում, որ մարդն ընկնում է գրեթե ձգված ներքև, սակայն այս մարդու անկման մյուս լուսանկարներում երևում է, որ նրա մարմինը բառացիորեն թափահարվում է օդում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2001 լուսանկարներ Կատեգորիա:ԱՄՆ լուսանկարներ Կատեգորիա:Չնույնականացված մարդիկ Կատեգորիա:2001 սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչությունների զոհեր Կատեգորիա:Լուսանկարներ
Թոփթալա
Թոփթալա, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Ամասիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Սոևա
Սոևա (Soeva), գյուղ Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Աուդռու շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 73 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Աուդռու շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Ունդինա
Ունդինա (unda — «ալիք»), դիցաբանական մարդանման արարած, կնոջ մարմնով, կապված ջրամբարների հետ ջրի ոգին։ Գերմանո-սկանդինավյան և մերձբալթյան արարածներ նման սլավոնական ջրահարսներին։
Ունդինիաներ - գեղեցիկ աղջիկներ, երբեմն ձկան պոչով, որոնք դուրս էին գալիս ջրից և սանրում մազերը, երգելով և գեղեկուցթյամբ գրավում էին ճանապարհորդներին ջրի խորքերը։ Նրանք հրապուրում են տղամարդկանց, քանի որ եթե նրանք երկրային մարդուց երեխա ունենան, կունենան անմահ հոգի։
Ինչպես Նիմփաները և ջրահարսերը, ունդինիաները ապրում են արտերում և մարգագետիններում։ Ըստ լեգենդի, պտերին ծաղիկ տվող մարդը կարող է անխափան կերպով նայել ունդինիային, առանց ընկնելու նրա ազդեցության տակ, և նույնիսկ ստանալ ունդինիաների օգնությունը դաշտային գործերի մեջ՝ նրանք կարող են կառավարել եղանակը, առաջացնելով անրձրև ։
Միջնադարյան ալքիմիկոսների համար ունդինիաները ոգիներ էին, որոնք կառավարում էին ջրային տարրերը։
Ունդինիաները աստղագիտության մեջ
Ունդինա է կոչվել գլխավոր գոտու աստերոիդ (92), հայտնաբերվել է 1867 թվականի հուլիսի 7-ին, ամերիկաի աստղագետ Քրիստիան Փեթերի կողմից, ԱՄՆ-ի Լիտչիլդ աստղադիտարանում։
Գրականություն
Կատեգորիա:Կերպարներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Դիցաբանական էակներ Կատեգորիա:Դիցաբանություն Կատեգորիա:Ջրի ոգիներ Կատեգորիա:Ձկան պոչով կերպարներ
Ֆոբելո
Ֆոբելո (Fobello), կոմունա Իտալիայում, Պիեմոնտ մարզում։ Մտնում է Վերչելի գավառի կազմի մեջ։ Զբաղեցնում է 29 կմ² տարածք։ Բնակչությունը 2008 թվականի տվյալներով 246 մարդ է։ Հեռախոսային կոդը՝ +39 0163։ Փոստային ինդեքս 13025։ Խտությունը՝ 9 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Անտոնիո Սանաբրիա
Առնալդո Անտոնիո Սանաբրիա Այալա (Arnaldo Antonio Sanabria Ayala մարտի 4, 1996 թ, Սան Լորենսո), պարագվայցի ֆուտբոլիստ, Ռոմա ֆուտբոլային ակումբի և Պարագվայի հավաքականի հարձակվող։
Ակումբային կարիերա
Անտոնիոն իր կարիերան սկսել է մինի-ֆուտբոլում, որտեղից և հայտնվել է մեծ ֆուտբոլում։ 2004 թվականին Սանաբրիան ընդունվել է Սան Լորենսո ակումբի ակադեմիա ։ 2007 թվականին ֆուտբոլիստը ընտանիքի հետ միասին տեղափոխվում է Իսպանիա, որտեղ սկսում է մարզվել ֆուտբոլային չափանիշներով համեստ Լա Բլանկա Սուբուր թիմի կազմում։ Այդ թիմի կազմում Անտոնիոյին հաջողվում է մեկ մրցաշրջանի ընթացքում դառնալ 70 գոլի հեղինակ, նման հաջողությունից հետո ֆուտբոլիստի վրա աչք են դնում Մադրիդի Ռեալը և կատալոնական Բարսելոնան։
2009 թվականին՝ 13 տարեկան հասակաում Սանաբրիան միանում է Բարսելոնայի ակադեմիային ։ 2 տարի անց Սանաբրիան 28 խաղում խփելով 26 գնդակ դառնում է «Կադետե А» կատեգորիայի լավագույն ռմբարկու։ 2012 թվականին Անտոնիոն արդեն մարզվում էր ավագ թիմի հետ ։ 2014 թվականի հունվարին Սանաբրիան լքեց կատալոնական ակումբը և տեղափոխվեց իտալական Ռոմա, վերջինս ֆուտբոլիստին միանգամից վարձավճարով տվեց Սասսուլոյին մինչև 2013/14 մրցաշրջանի ավարտը։ 2014/15 մրցաշրջանում Սանաբրիան հայտավորված է Ռոմայի կազմում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Պարագվայցի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:1996 ծնունդներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Ռոմայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Մարտի 4 ծնունդներ Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Նիկողայոս Ծաղկարար
Նիկողայոս Ծաղկարար կամ Մելանավոր (ծնված թվականը անհայտ - մահ. 1693), ղրիմցի-հայ նկարիչ, մանրանկարիչ, կազմարար, գրիչ, ոսկերիչ։ 17-րդ դարում նշանավոր գեղագիր։
Կենսագրություն
Ապրել էր Ղրիմում, և, հավանաբար այնտեղ և ծնվել է (ծննդյան ամսաթիվը անհայտ է)։ Աշխատել է Թեոդոսիայի Սուրբ Սարգիս եկեղեցում որպես գրիչ։ Այդ եկեղեցում էլ գտնվում է գրիչի աճյունը ։
Կաֆայում աշակերտել Է գրիչ և ծաղկող Զաքարիա քահանային ։
1686 թվականին, երբ տարածվեց համաճարակը, նրան զոհ գնացին նկարիչի կինը և նրա երկու աղջիկները։ Որպես հիշողություն, նա պատվիրեց խաչքար, որը պահպանվել է եկեղեցու ներքին պատի նարտեքսում ։
1691 թվականին ուսուցանել է գեղագրություն և գրքային մանրանկարչություն Բախչիսարայյում կառուցված նոր հայկական եկեղեցիներում։ Միայն Մատենադարանում է պահվում նրա 29 ձեռագրերը, որոնք ստորագրվել են վարպետի կողմից։
Հայտնի է, որ նա մահացել է 1693 թվականին։
(9576) վան դեր Վեյդեն
(9576) վան դեր Վեյդեն (van der Weyden), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1989 թվականի փետրվարի 4-ին Էրիկ Էլստի կողմից Լա Սիլյայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,065803 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,7262 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,4054 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1960,72 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,183606 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 8,62° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1989 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էրիկ Էլստի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ստոլբովոյ (Կրուտենկայայի վտակ)
Ստոլբովոյ (Столбовой), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կարագինսկի շրջանում, Կամչատկայի երկրամասում։ Գետի երկարությունը 17 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Անադիրո-Կոլիմսկի ավազանային շրջանին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Ալի (Սիցիլիա)
Ալի  (Alì), կոմունա Իտալիայում, Սիցիլիա մարզի Մեսինա գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 933 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 58 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 16 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 98020։ Հեռախոսային կոդը՝ +39 0942։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Սիցիլիայի քաղաքներ
Գորոդիշչե (գյուղ, Լիտինկայի շրջան)
Գորոդիշչե (Городище), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Լիտինկայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 690 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Գորոդիշչե գյուղում բնակվում էր 1 273 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,286 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 4451,05 մարդ/կմ²։
Հոգեբանական ճկունություն
Հոգեբանական ճկունություն, ճգնաժամը կամ նախաճգնաժամային իրավիճակը մտովի կամ հոգեբանորեն արագ հաղթահարելու կարողություն ։ Մարդը հոգեբանորեն ճկուն է, եթե անձը իր "միտքը և վարքագիծը կարողանում է կառավարել պաշտպանվելու ճգնաժամի բացասական ազդեցություններից" ։ Պարզ ասած մարդն ունի հոգեբանական ճկունություն, եթե նա զարգացրել է հոգեբանական և վարքագծային կարողություններ, որոնք նրան թույլ են տալիս հանգիստ մնալ ճգնաժամային իրավիճակներում և դեպքից դուրս գալ առանց երկարատև բացասական հետևանքների։
Գորոդիշչե (գյուղ, Լիտինկայի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Լիտինկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:690 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Հոգեբանական ճկունություն
Նախապատմություն
Սովորաբար ճկունությանը սթրեսային կամ անբարենպաստ իրավիճակից դուրս գալու "դրական հարմարվողականության" իմաստն են վերագրում ։ Երբ մարդն ամեն օր ռմբակոծվում է սթրեսներով, դա խաթարում է նրանց ներքին և արտաքին հավասարակշռությունը, ներկայացնելով մարտահրավերներ, ինչպես նաև հնարավորություններ։ Այնուամենայնիվ, ամենօրյա սթրեսորները կարող են դրական ազդեցություն ունենալ, ինչը նպաստում է ճկունությանը։ Դեռևս անհայտ է, թե յուրաքանչյուր անհատի համար որն է սթրեսի ճիշտ մակարդակը։ Որոշ մարդիկ կարող են ավելի քանակությամբ սթրես կարգավորել, քան մյուսները։ Համաձայն Գերմեյնի և Գիտերմանի (1996), սթրեսը զգացվում է անհատի կյանքում դժվար անցումներում, ներառյալ հասարակական փոփոխությունները, տրավմատիկ իրադարձությունները, ներառյալ վիշտն ու կորուստը, շրջապատի ճնշումները, այդ թվում աղքատությունը և բռնությունը հասարակության մեջ ։ Ճկունությունը "լավ թե վատ" հանգամանքներում ֆիզիկական, մտավոր և հոգեկան համապարփակ փոխակերպումն է, կյանքի տարբեր փուլերում ինքնության ու նորմատիվ առաջադրանքների համահունչ իմաստավորման ունակությունն է ։ Ռոչեստերի համալսարանի երեխաների ինստիտուտը բացատրում է, որ "ճկունության հետազոտությունտը կենտրոնանում է նրանց վրա, ովքեր կյանքին վերաբերում են հույսով և հումորով, չնայած աղետալի կուրուստներին" ։ Ճկունությունը միայն սթրեսային իրավիճակից դուրս գալու մասին չէ, այլ նաև նշված իրավիճակից կոմպետենտ ձևով դուրս գալու մասին է։ Ճկունությունը մարդուն ձախորդությունից ավելի ուժեղ և կարող է դարձնում ։ Ահարոն Անտոնովսկին 1979 թվականին հայտարարել է, որ երբ իրադարձությունը կանխատեսելի է, վերահսկելի է և որոշ չափով բացատրելի, ապա ճկուն պատասխանը ավելի հավանական է ։
Պատմություն
Ճկունության վերաբերյալ առաջին հետազոտությունը հրատարակվել է 1973 թվականին։ Ուսումնասիրության մեջ օգտագործվել է համաճարակաբանություն, որը հիվանդության տարածվածության ուսումնասիրությունն է` բացահայտելու ռիսկերը և ճկունության ազդեցությունը Մեկ տարի անց, հետազոտողների նույն խումբը ստեղծեց գործիքներ` աջակցելու ճկունության զարգացմանը ։ Էմմի Վերները 1970-ականներին ճկունություն տերմինն օգտագործող վաղ գիտնականներից մեկն էր։ Նա հետազոտել է Կաուայի, Հավայ, երեխաների մի խմբաքանակ։ Կաուային բավականին աղքատ է և հետազոտված երեխաներից շատերը մեծանում էին հարբեցող կամ հոգեկան հիվանդ ծնողների հետ։ Ծնողներից շատերը նաև գործազուրկ էին ։ Վերները նկատել է, որ այդ աննախանձելի պայմաններում ապրող երեխաների երկու երրորդը հետագայում կործանարար վարք են դրսևորել, ինչպես քրոնիկ գործազրկութթյուն, ալկոհոլի չարաշահում և արտամուսնական ծննդաբերություններ։ Այնուամենայնիվ այս երիտասարդների մեկ երրորդը կործանարար վարք չի դրսևորել:Վերներն այս վերջին խումբն անվանել էր 'ճկուն' ։ Այսպիսով, ճկուն երեխաները և նրանց ընտանիքները դրսևորում են հատկություններ, որոնցով նրանք ավելի հաջողակ են դառնում, քան ոչ ճկուն երեխաները և նրանց ընտանիքները։
1980-ականներից հոգեբանական ճկունությունը դարձավ նաև շեզոֆրենիայով հիվանդ և շեզոֆրենիայով հիվանդ մայր ունեցող երեխաների ուսումնասիրության տեսական և հետազոտական գլխավոր թեմա ։ 1989 թվականին անցկացված ուսումնասիրության արդյունքները ցույց են տվել, որ շիզոֆրենիկ ծնողներ ունեցող երեխաները չեն կարող ձեռք բերե համապատասխան մակարդակի խնամք՝ համեմատած առողջ ծնողների երեխաների հետ, ինչը շատ հաճախ վնասակար ազդեցություն է ունենում երեխաների զարգացման վրա ։ Մյուս կողմից հիվանդ ծնողների որոշ երեխաներ լավ զարգանում են և ակադեմիական հաջողություններ են գրանցում։ Այս հանգամանքը հետազոտողներին ստիպեց ջանքեր գործադրելու նման դրսևորումները հասկանալու համար։
Մինչ ճկունության վերաբերյալ հետազոտությունները սկսելը, հետազոտողները հիմնական ուշադրությունը դարձնում էին ապրելու պայմաններին՝ ալկոհոլի չարաշահմանը կյանքի աղետալի դեպքերին, կամ քաղաքային աղքատությանը ։ Հետազոտական աշխատանքների ուշադրության ուղղությունը տեղափոխվեց հասկանալու հիմքում ընկած պաշտպանական պրոցեսները։ Հետազոտողները փորձում են պարզել, թե ինչպես են որոշ գործոններ բերում դրական արդյունքների ։
Գործընթաց
Բոլոր այս դեպքերում ճկունությունը ընկալվում է որպես գործընթաց։ Այնուամենայնիվ, հաճախ, սխալմամբ ենթադրվում է որպես անհատի հատկություն՝ "ճկունություն" ։ Ժամանակակից ուսումնասիրությունների մեծ մասը ցույց է տալիս, որ ճկունությունը անհատի կարողության դրսևորումն է, որով նա կարողանում է փոխազդել միջավայրի և այն գործընթացների վրա, որոնք նրան պաշտպանում են ռիսկի գործոնների ճնշող ազդեցությունից ։ Կարևոր է հասկանալ ճկունության գործընթացը կամ ցիկլը։ Երբ մարդիկ բախվում են անբարենմաստ իրավիճակի, հանգուցալուծման երեք եղանակ գոյություն ունի։
Միայն երրորդ մոտեցումն է նպաստում բարեկեցությանը։ Այն աշխատում է ճկուն մարդկանց մոտ, ովքեր նեղվում են քայքայող իրավիճակից և փոխում են իրենց ներկա գործելաոճը, խնդրին լուծում տալու համար։ Առաջին և երկրորդ մոտեցումները մարդկանց տանում են ուրիշներին մեղադրելու զոհի կարգավիճակի ստանձման և հաղթահարման ցանկացած մեթոդի մերժման, նույնիսկ ճգնաժամի ավարտից հետո։ Այս մարդիկ նախընտրում են բնազդով գործել, քան իրավիճակին համապատասխան։ Նրանք, ովքեր ճգնաժամային իրավիճակները հաղթահարում են հարմարվելով, ուննակ են ետ քաշվել և ճգնաժամը դադարեցնել։ Բացասական էմոցիաները՝ վախ, զայրույթ, անհանգստություն, հյուծում, անօգնականություն և հուսահատություն նվազեցնում են անձի՝ իր առջև ծառացած խնդիրները լուծելու ունակությունը և թուլացնում է դիմացկունությունը։ Մշտական վախը և անհանգստությունը թուլացնում են մարդու իմունային համակարգը և մեծացնում նրանց խոցելիությունը հիվանդությունների նկատմամբ ։
Այս գործընթացները ներառում են անհատական հաղթահարման ռազմավարությունները, կամ այնպիսի պաշտպանական միջավայրերը, ինչպիսին են լավ ընտանիքը, դպրոցը, համայնքը և սոցիալական քաղաքականությունը, որոնք ավելի հավանական են դարձնում կայունության ի հայտ գալուն ։ Այս իմաստով «դիմացկունությունը» ի հայտ է գալիս, երբ կան կուտակային «պաշտպանիչ գործոններ»։ Այս գործոնները, հավանաբար, այնքան ավելի կարևոր դեր են խաղում, որքան ավելի շատ է անհատը ենթարկվում ռիսկի կուտակային գործոնների։
Կենսաբանական մոդելներ
Ճկունության երեք կարևոր հիմքեր․ ինքնավստահություն, սեփական արժանապատվության զգացում և ես կոնցեպցիա, բոլորն էլ արմատներ ունեն համապատասխանաբար երեք տարբեր ներվային համակարգերում, սոմատիկ նյարդային համակարգ, վեգետատիվ նյարդային համակարգ և կենտրանական նյարդային համակարգ ։
Ճկունության ուսումնասիրության նոր ուղղություն է սթրեսի նկատմամբ ճկունության նեյրոկենսաբանական հիմքը ։ Օրինակ, կարծիք կա, որ նեյրոպեպտիդ Y-ն (NPY) և 5-Dehydroepiandrosterone-ը (5-DHEA) սահմանափակում են սթրեսին պատասխանը նվազեցնելով սիմպատիկ նյարդային համակարգի ակտիվացումը և ուղեղը համապատասխանաբար պաշտպանելով կորտիզոլի քրոնիկ բարձր մակարդակների հնարավոր վնասակար հետևանքներից ։ Բացի այդ կարծիք կա, որ սոցիալական աջակցության և սթրեսի նկատմամբ ճկունության միջև փոխհարաբերությունը միջնորդավորված է հիպոթալամիկ-հիպոֆիզի-վերերիկամային առանցքի վրա օքսիթոցինային համակարգի ազդեցությամբ ։ "Ճկունությունը, որը դիտարկվում է որպես դրական կենսահոգեբանական հարմարվողականություն, ապացուցվել է որպես օգտակար տեսական ենթատեքստ, երկարաժամկետ առողջության և բարեկեցության կանխատեսման փոփոխականները հասկանալու համար" ։
Որոշ սահմանափակ հետազոտություններ ենթադրում են, որ ճկունությունը կարող է ժառանգական լինել, սակայն դրանց հետևում կանգնած գիտությունը նախնական է ։
Առնչվող գործոններ
Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ գոյություն ունեն մի շարք գործոններ, որ զարգացնում և կայունացնում են անձի ճկունությանը․
Ճկունության բացակայությունը կապված է անհատի նևրոտիկիզմի և բացասական հուզականության հատկությունների հետ, ինչն արտահայտվում է աշխարհը որպես սպառնալից, խնդրահարույց և նեղացնող, և իրեն այնտեղ խոցելի համարելու հակվածությամբ։ Ճկունությունը կապված է բացության և դրական հուզականության անհատական հատկությունների հետ, ինչը ներառում է շրջապատը ներգրավելու և դժվարություններին դիմակայելու, հակումներ՝ հաջողության հասնելու վստահությամբ ։
Դրական էմոցիաներ
Գիտական գրականության մեջ առկա են դրական էմոցիաների և ճկունության միջև փոխկապակցվածության վերաբերյալ նշանակալի հետազոտություններ։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ անբարենպաստ պայմանների դեպքում դրական էմոցիաների պահպանումը նպաստում է մտածողության և խնդիրների լուծման ճկունությանը։ Դրական էմոցիաները կարևոր դերակատարում ունեն սթրեսային իրավիճակներից անհատին օգնելու վերականգնվելու կարողությամբ։ Ընդ որում դրական հուզականության պահպանումը նպաստում է բացասական հույզերի ֆիզիոլոգիական հետևանքներին դիմակայելուն։ Այն նաև նպաստում է հարմարվողականությանը, ստեղծում է կայուն սոցիալական ռեսուրսներ և բարձրացնում բարեկեցությունը ։
Գիտակցված ընկալման ձևավորումը և սեփական սոցիալական-էմոցիոնալ գործոնների վերլուծությունը համարվում է դրական հույզերի կայունության գրավական։ Սա չի նշանակում, որ դրական էմոցիաները զուտ ճկունության կողմնակի արդյունք են, այլ այն, որ դրական զգացողությունը, անհատի կողմից սթրեսային իրավիճակը հաղթահարելու մեջ, կարող է օգնել հարմարվողականության դրսևորմանը ։ Այս կանխատեսման փորձնական ապացույցները բխում են կայուն անհատների վարքագծերի ուսումնասիրություններից, որոնք հակվածություն ունեն դեպի ռազմավարությունները, որոնք առաջացնում են կոնկրետ դրական հույզեր, ինչպիսիք են իրավիճակից օգուտների որոնումը և ճանաչողական վերագնահատումը, հումորը, լավատեսությունը և նպատակին հասնելուն ուղղվածությունը։ Անհատները, որոնք հակված են սթրեսային իրավիճակները հաղթահարել այս մեթոդներով, կարող են ուժեղացնել սթրեսի նկատմամբ իրենց դիմադրողականությունը, ավելացնելով դրական էմոցիաների այլ ռեսուրսներ ևս ։
Դրական էմոցիաները ոչ միայն ֆիզիկական, այլ նաև ֆիզիոլոգիական ազդեցություն են ունենում։ Հումորի միջոցով առաջացած ֆիզիոլոգիական ազդեցություններն են․ իմունային համակարգի գործունեության բարելավում և թուքային իմունոգլոբուլին A- ի մակարդակի բարձրացում, կենսական համակարգի հակամարմին, որը շնչառական հիվանդություններում մարմնի պաշտպանական առաջնագիծն է ։ Կայուն և սիրտ-անոթային համակարգի արագ վերականգնման հայտանիշներով մարդկանց մոտ դրական էմոցիաների հետազոտություն է իրականացվել․ այն բանից հետո երբ նրանք բացասական էմոցիաներ են ստացել։ Հետազոտության արդյունքները ցույց են տվել, որ կայուն հայտանիշներով մարդիկանց մոտ, սկզբնական բացասական հույզերից հետո սիրտ-անոթային համակարգը շատ արագ վերականգնվել է ։
Կյանքի ձեռքբերումներում գրիտը նույնքան կարևոր է, որքան տաղանդը։
Հաստատակամություն
Գրիտն ազդում է անհատի համար կարևոր ուղու ջանքերի վրա։ Երբ մարդիկ կարևորում են նպատակը որպես ավելի արժեքավոր, իմաստալից, կամ իրենց արժեհամակարգին համապատասխան, անհրաժեշտության դեպքում նրանք պատրաստ են ավելի ջանք գործադրել դրա համար։ Երբ հաստատակամ և քիչ հաստատակամ մարդիկ միևնույն առաջադրանքն են կատարում, նրանք տարբեր մակարդակի ջանքերի գործադրում են դրսևորում։ Հաստատակամությունը կապված է պոտենցիալ մոտիվացիայի տարբերությունների հետ, մոտիվացիոն ինտենսիվության մեկ ուղի։ Հաստատակամությունը կարող է ազդել նաև անհատի կողմից խնդրի ընկալման դժվարության վրա ։
Հաստատակամությունը խիստ կապված է հոգեբանական մեծ հնգյակի բարեխղճության հետ ։ Գրիտը և բարեխղճությունը մեծ մասամբ հատվում են նաև ձեռքբերումների տեսակետից, նրանք տարբերվում են շեշտադրությամբ։ Գրիտն ընդգծում է երկարատև կայունությունը, մինչդեռ բարեխղճությունը կենտրոնանում է կարճաժամկետ ինտենսիվության վրա Grit emphasizes long-term stamina, whereas conscientiousness focuses on short-term intensity.
Գրիտը կախված է կրթության մակարդակից և տարիքից։ Առավել կրթաված մեծահասակները ավելի բարձր գրիտ ունեն, քան նույն տարիքի քիչ կրթվածները ։ Հաստատակամ մարդիկ ավելի բարձր կրթական մակարդակ ունեն և կարիերայի քիչ փոփոխություններ են կատարել, քան նույն տարիքի քիչ հաստատակամ անհատները ։ Հաստատակամությունը տարիքի հետ բարձրանում է, երբ կրթության մակարդակը պահպանվում է ։
Կյանքի ձեռբերումներում հաստակամությունը նույնքան կարևոր է, որքան տաղանդը ։ West Point ռազմական ակադեմիայում կատարված ուսումնասիրություններից պարզվել է, որ հաստատակամությունն ավելի վստահելի կանխատեսում է առաջին ամառն անցկացնելու համար, քան ինքնատիրապետումը կամ կադետային որակի ամփոփ չափանիշը ։
Գրիտը կարող է նաև ծառայել որպես ինքնասպանության դեմ պաշտպանական գործոն։ Ստենֆորդի համալսարանի ուսումնասիրությունները վկայում են, որ գրիտը բժշկական հաստատությունների աշխատակիցների հոգեկան առողջության և բարեկեցության գրավական էր ։ Հաստատակամ անհատները տիրապետում են ինքնավերահսկմանը և նպատակների կանոնավոր նվիրվածությանը, ինչը թույլ է տալիս դիմակայել այնպիսի ազդակներին, ինչպիսին ինքնասպանությունն է։ Բարձր գրիտով անհատները կենտրոնանում են ապագա նպատակների վրա, ինչը կարող է նրանց հետ պահել ինքնասպանությունից։ Կարծիք կա, որ քանի որ գրիտը անհատներին խրախուսում է ստեղծել և պահպանել կյանքի նպատակներ, և այդ նպատակները իմաստ և կամք են հաղորդում կյանքին։ Գրիտը միայնակ բավարար չի թվում։ Միայն երախտագիտությամբ և հաստատկամությամբ օժտված անհատների մոտ է երկար ժամանակոում նվազել ինքնասպանության վերաբերյալ մտքերը։ Երախտագիտությունը և գրիտը միասին աշխատելով բարձրացնում են կյանքի իմաստը, պաշտպանելով մահի, ինքնասպանության մասին մտքերից ։
Այլ գործոններ
Բարձրորակ մասնագետների շրջանում, ովքեր աշխատում էին դժվար՝ ճկունություն պահանջող, իրավիճակներում, հետազոտություն իրականացվեց։ Հետազոտությանը մասնակցում էին 13 բարձրակարգ մասնագետներ, տարբեր բնագավառներից, որոնցից բոլորն աշխատանքային գործունեության ընթացքում ունեցել են մարտահրավերներ և կյանքի բացասական իրադարձություններ, բայց միևնույն ժամանակ իրենց մեծ ձեռքբերումներով հայտնի են իրենց ոլորտներում։ Հարցերը վերաբերում էին ինչպես մասնակիցների առօրյա աշխատանքային կյանքին, այնպես էլ նրանց փորձառությանը ճկունության և կայունության մեջ։ Հետազոտությունը բացահայտեց ճկունության վեց հիմնական նախապայման․ դրական և նախաձեռնող անհատականություն, փորձառություն և գիտելիք, վերահսկողության զգացում, ճկունություն և հարմարվողականություն, հավասարակշռություն և հեռանկար, ինչպես նաև սպասվող սոցիալական աջակցություն։ Պարզվել է նաև, որ բարձր ձեռքբերումներ ունեցողները բազմաթիվ զբաղմունքներ ունեին․ հոբբիներ, սպորտ, ընկերների և սիրեցյալի հետ հանդիպումներ։
Կյանքի ոչ բարենպաստ իրավիճակների բացասական հետևանքների վրա ազդելու մի շարք գործոններ են բացահայտվել։ Բազմաթիվ ուսումնասիրություններ ցույց են տալիս, որ ճկունության զարգացման առաջնային գործոնը սոցիալական աջակցությունն է ։ Թեև գոյություն ունեն սոցիալական աջակցության շատ մրցակցային սահմանումներ, սակայն դրանց մեծ մասը կարելի է դիտարկել որպես իրենց նման այլ անհատների հետ կապվածության աստիճանը։. Սոցիալական աջակցությունը ոչ միայն պահանջում է, որ դուք ուրիշների հետ հարաբերություններ ունենաք, այլև այդ հարաբերությունները ենթադրում են միասնության և վստահության առկայություն, ինտիմ հաղորդակցություն և փոխադարձ պարտավորություն թե ընտանիքում և թե դրանից դուրս ։ Ճկունության հետ կապված են նաև հավելյալ գործոններ, ինչպիսիք են իրատեսական պլաններ կազմելու կարողությունը, ինքնավստահություն և դրական ինքնապատկեր ունենալը, հաղորդակցման հմտություններ, և ուժեղ զգացմունքներն ու ազդակները կառավարելու կարողություն զարգացնելը ։
Այլ պաշտպանիչ գործոններ վերաբերում են շրջակա միջավայրի վտանգների բացասական հետևանքների կամ սթրեսային իրավիճակի մեղմմանը։ Դրանք փորձում են խոցելի անհատներին լավատեսական ուղիներ տանել։ Ավելի կոնկրետ, 1995 թ. ուսումնասիրությունը առանձնացրեց պաշտպանիչ գործոնների երեք կոնտեքստ․
Բացի ճկունության վերոնշյալ տարբերությունից, հետազոտությունը նվիրված է եղել նաև ճկունության անհատական տարբերությունները հայտնաբերելուն։ Ինքնասիրությունը, էգո-հսկողությունը և էգո-ճկունությունը կապված են վարքագծային հարմարվողականության հետ ։ Օրինակ, կոպիտ վերաբերմունքի արժանացաժ երեխաները, ովքեր լավ են զգում, կարող են տարբեր ռիսկային իրավիճակներում իրենց տարբեր կերպ դրսևորել, խուսափելով բացասական ինքնաընկալումից։ Էգո-հսկողությունը «անհատի զգացմունքների և ցանկությունների արտահայտման կամ զսպման շեմն կամ գործառնական բնութագիրն է ։ Էգո ճկունությունը անհատի էգո վերահսկողության մակարդակի ցանկացած ուղղությամբ փոփոխելու դինամիկ կարողությունն է, համապատասխան շրջակա իրավիճակի ։
Կոպիտ վերաբերմունքի ենթարկված երեխաները, ովքեր ունեցել են ռիսկի որոշ գործոններ (օրինակ ՝ միայնակ ծնողներ, մոր սահմանափակ կրթություն կամ ընտանեկան գործազրկություն), ցույց են տվել ավելի ցածր էգո-կայունություն և խելք, քան չհալածված երեխաները։ Բացի այդ, հալածված երեխաների մոտ ավելի հավանական է քայքայիչ-ագրեսիվ, փակ և ներփակ վարքագծի դրսևորում։ Ի հավելումն, էգո-ճկունությունը դրական ինքնագնահատականը հալածված երեխաների հարմարվողականության կարողության նախադրյալներն են ։
Ճկունությունը կանխատեսելու համար օգտագործվում են նաև ժողովրդագրական տեղեկությունները (օրինակ ՝ սեռը) և ռեսուրսները (օր. ՝ սոցիալական աջակցություն)։ Աղետից հետո մարդկանց հարմարվողականության ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ կանայք ավելի քիչ ճկուն են, քան տղամարդիկ։ Բացի այդ անհատներն, ովքեր ավելի քիչ են ներգրավված հարազտների և կազմակերպությունների խմբերում, նրանց կայունությունն ավելի ցածր է ։
Ռազմական հետազոտություններում պարզվել է, որ ճկունությունը կախված է նաև խմբի անդամների աջակցությունից. ստորաբաժանման համախմբվածությունն ու բարոյականությունը մարտական դիմակայության լավագույն նախապայմանն են։ Կայունությունը փոխկապակցված է հասակակիցների աջակցության և խմբային համախմբվածության հետ։ Բարձր համախմբվածությամբ ստորաբաժանումները հակված են դրսևորել հոգեբանական խանգարումների ավելի ցածր մակարդակ, քան ավելի ցածր համախմբվածություն և բարոյականություն ունեցողները։ Բարձր համախմբվածությունն ու բարոյականությունը ուժեղացնում են սթրեսին դիմակայելու ռեակցիաները ։
Կառուցում
Կոգնիտիվ վարքային թերապիայում ճկունության կառուցումը դա բազային վարքագծի և մտածողության մոդելի գիտակցված փոփոխության հարց է ։ Առաջին քայլը դա ինքն իր հետ խոսելու բնույթի փոփոխությունն է։ Ինքն իր հետ խոսելը դա ներքին մենախոսություն է, որով մարդիկ ամրապնդում են անձի ինքնարդյունավետության և ինքնագնահատականի վերաբերյալ հավատը։ Ճկունություն կառուցելու համար անհատը պետք է վերացնի բացասական ինքնաքննադատությունը, "Ես սա չեմ կարող անել" և "Ես դրանից գլուխ չեմ հանի", և դրանք փոխարինի դրական ներքին խոսակցությամբ, օրինակ "Ես սա կարող եմ" և "Ես սրանից գլուխ կհանեմ"։ Մտածողության ձևի այս փոքր փոփոխությունը օգնում է նվազեցնել հոգեբանական սթրեսը, երբ անհատը առերեսվում է դժվար իրավիճակի ։ Բիզնեսում պատրաստվածությունը ստեղծվում է արտակարգ իրավիճակների արձագանքման պլանների, բիզնեսի շարունակականության պլանների և արտակարգ իրավիճակների պլանների մշակմամբ։ Անհատաը կարող է ֆինանսական միջոցներ կուտակել տնտեսական ճգնաժամերը հաղթահարելու համար, սոցիալական կապեր զարգացնել անձնական ճգնաժամերը հաղթահարելու համար, և տնային տնտեսության համար մշակել արտակարգ իրավիճակների արձագանքման ծրագրեր։
Ճկունությունը նաև բարելավվում է սթրեսի հաղթահարման արդյունավետ հմտություններ զարգացնելու միջոցով ։ Հաղթահարման հմտությունները անհատին օգնում են իջեցնել սթրեսի մակարդակը, ուստի դրանք գործուն են մնում։ Սթրեսի հաղթահարման հմտությունները ներառում են մեդիտացիա, մարզանք, սոցիալականացում և ինքնազարգացում պրակտիկայի օգտագործում։ Բացիվերը թվարկածները գոյություն ունեն նաև այլ միջոցներ, որ օգնում են հոգեբանական ճկունության զարգացմանը։
Ամերիկյան հոգեբանական ասոցիացիան առաջարկում է "Ճկունության ձեռքբերման 10 եղանակ", which are:
Բնական կայունության կառուցման Բեշթի մոդելը իդեալական ընտանիքն է, ընտանիքի և ընկերների կողմից դրական մոտեցմամբ և աջակցությամբ երեխաների դաստիարակությամբ, չորս հիմնական ցուցիչ են դրսևորում։ Նրանք են։
Այս մոդելում ինքնարդյունավետությունը անհրաժեշտ և ցանկալի նպատակներին հասնելուն ուղղված գործողություններ մշակելու և իրականացնելու սեփական ուժերի կարողության նկատմամբ հավատն է, իսկ հոգեբանական կայունությունը նվիրվածության, վերահսկողության և մարտահրավերի նկատմամբ փոխկապակցված վերաբերմունքն է։
Ինքնազարգացման մի շարք մոտեցումներ են մշակվել, գլխավորապես ճանաչողական վարքային թերապիայի (CBT) և ռացիոնալ էմոցիոնալ վարքի թերապիայի տեսության և պրակտիկայի վրա (REBT) ։ Օրինակ, խմբային ճանաչողական-վարքային միջամտությունը՝ Penn Resiliency Program (PRP), նպաստում է ճկունության տարբեր ասպեկտների։ PRP- ի 17 ուսումնասիրությունների մետա-վերլուծությունը ցույց է տվել, որ միջամտությունը ժամանակի ընթացքում զգալիորեն նվազեցնում է դեպրեսիվ ախտանիշները ։
«Կայունության կառուցման» գաղափարը վիճելի է և հակասում է կայունությունը որպես պրոցես կոնցեպցիային, քանի որ այն ենթադրվում է, որպես ինքնազարգացման բնութագիր ։ Նրանք, ովքեր չնայած ձախորդություններին, կայունությունը դիտարկում են որպես հաջողակության ցուցանիշ, դիմացկունության ձևավորման ջանքերը դիտարկում են որպես կայունություն զարգացնելու մեթոդ։ Բիբլիոթերքպիան, իրադարձությունները դրական անկյան տակ տեսնելը և հոգեբանական ռեսուրսներով հոգեբանական դիմակայությունը բարձրացնելը, ճկունության կառուցման այլ մեթոդներ են ։ Այս եղանակով անհատի ռեսուրսների բարձրացումը բացասական երևույթները հաղթահարելու կամ այլ կերպ լուծելու համար, կայունություն է խրախուսում ։
Հակադիր հետազոտությունները գտնում են են, որ կայունությունը ամրապնդելուն ուղղված էմոցիաները կարգավորելու և վերահսկելու ռազմավարությունները ավելի լավ արդյունքներ տալիս հոգեկան հիվանդության դեպքում ։ Մինչ գիտնականների կողմից սկզբնական կայունության զարգացման հետազոտությունները տարվում էին բարձր ռիսկի պայմաններում գտնվող երեխաների շրջանում, 230 մեծահասակների մոտ անցկացված հետազոտությունը, որոնք ախտորոշվել էին դեպրեսիայի և անհանգստության մեջ, ցույց տվեց, որ էմոցիոնալ կարգավորումը, նպաստում է հիվանդների ճկունության զարգացմանը։ Այս մոտեցումները կենտրոնացած էին պլանավորման, իրադարձությունների դրական վերաիմաստավորման և մտորումների նվազեցման վրա, ինչը օգնեում էր պահպանել առողջ շարունակականություն ։ Ճկունությունը զարգացրած հիվանդները ավելի լավ ցուցանիշներ էին դրսևորում, քան հիվանդները, որոնց բուժման պլանում չէր ներառված ճկունության զարգացումը ։.
Երեխաներ
Երեխաների ճկունությունը վերաբերում է անհատներին, ովքեր սպասվածից ավելի լավ են իրենց դրսևորում, կապված ռիսկի և անբարենպաստ փորձառության հետ։ Նշենք, որ դա հատկանիշ չէ, որ երեխան պարզապես տիրապետում է։ Չկա անխոցելի երեխա, ով կհաղթահարի յուրաքանչյուր դժվարություն, յուրաքանչյուր խոչընդոտ, որ կառերեսվի կյանքում ։ Ճկունությունը զարգացման պրոցեսների շարք է ժամանակի ընթացքում, ինչը երեխաներին հնարավորություն է տալիս դժվարությունների և տարիքային մարտահրավերների միջով անցնելով ձեռք բերել ունակություններ և դառնալ բանիմաց ։ Սա երեխաներին տալիս է անձնական հպարտության և ինքնարժևորման զգացողություն ։
Պաշտպանիչ գործոնների» վերաբերյալ հետազոտությունները, որոնք հատկապես օգնում են երեխաներին ռիսկի համատեքստում, գիտնականներին օգնել է հասականալ, որն է ամենաէկանը կերեխաների կենսունակության համար։ Դրանցից երկուսը, որոնք բազմիցս հայտնվել են ճկուն երեխաների ուսումնասիրությունների ընթացքում, լավ ճանաչողական գործառույթն են (ինչպես ճանաչողական ինքնակարգավորումը և IQ) և դրական փոխհարաբերությունները (հատկապես քաջատեղյակ մեծահասակների հետ, ինչպիսին ծնողներն են) ։ Երեխաները, ում մոտ առկա են պաշտպանիչ գործոնները, ավելի հեշտ են տանում ռիսկային իրավիճակները, քան դրանք չունեցող երեխաները նույն իրավիճակներում։ Սակայն դա արդարացում չէ երեխաներին ռիսկային փորձության ենթարկելու համար։ Երեխաներն իրենց ավելի լավ են զգում, երբ նրանք ռիսկի կամ վտանգի չեն առընչվում։
Դասարանում
Ճկուն երեխաները դասարանում ներկայանում են որպես լավ աշխատող և լավ խաղացող, բարձր սպասելիքներով, որը հաճախ բնութագրվում է օգտագործելով լոկուս վերահսկողություն, ինքնագնահատական, ինքնաարդյունավետություն և անկախություն ։ Այս բոլոր բաները միասին աշխատում են կանխելու ձեռքբերովի անօգնականության հետ կապված ձանձրալի վարքագիծը։
Համայնքի դերը
Համայնքները հսկայական դեր են խաղում կայունության ամրապնդման գործում։ Կուռ և աջակցող համայնքի առկայության ամենավառ ապացույցը հասարակական կազմակերպությունների առկայությունն է, որոնք ապահովում են մարդու զարգացումն առողջ միջավայրում ։ Երեխաները, որոնք հաճախակի տեղափոխվում են չեն օգտվում այդ ռեսուրսներից, քանի որ համայնքի մասնակցությամբ կայունության զարգացման նրանց հնարավորությունները ամեն տեղափոխությունից հետո զրոյանում են ։
Ընտանիքի դերը
Երեխաների կայունության ամրապնդումը պահանջում է ընտանեկան միջավայրեր, որոնք հոգատար են և կայուն, մեծ հույսեր են կապում երեխաների հետ և խրախուսում են նրանց մասնակցությունն ընտանեկան կյանքում ։ Առավել կենսունակ երեխաները ամուր հարաբերություններ ունեն առնվազն մեկ չափահասի հետ, ոչ անպայման ծնողի, ինչն օգնում է հաղթահարել ընտանեկան տարաձայնությունները։ Ծնողների կողմից երեխաների որակյալ և կոմպետենտ դաստիարակություն իրականացնելու կարողությունը, չնայած ռիսկի գործոններին, շատ կարևոր դեր ունի երեխաների մոտ ճկունության զարգացման գործում։ Որակյալ դաստիարակության բնութագրիչների հասկանալը վճռական դեր ունի ծնողական կայունության գաղափարի համար։ Նույնիսկ եթե ամուսնալուծությունը սթրես է առաջացնում, ընտանիքի և համայնքի սոցիալական աջակցության առկայությունը կարող է նվազեցնել այն և բերել դրական արդյունքների ։ Յուրաքանչյուր ընտանիք, որը ընդգծում է յուրաքանչյուրի ներդրումն ուղղված ընտանիքի բարեկեցությանը, եղբայրների, քույրերի՝ միմյանց նկատմամբ հոգատարությունը, աջակցում է կայունությանը ։ Կայունության հետազոտությունն ավանդաբար կենտրոնանում է երեխաների բարեկեցության վրա, քիչ ուշադրություն դարձնելով գործոնների վրա, որոնք կարող են ազդել ծնողների կայունության վրա ։
Աղքատ ընտանիքներ
Բազմաթիվ ուսումնասիրություններ ցույց են տվել, որ աղքատ ծնողների կողմից օգտագործվող որոշ սովորույթներ նպաստում են ընտանիքների կայունության ամրապնդմանը։ Դրանցից են ջերմության, էմոցիոնալ աջակցության և կապվածության հաճախակի ցուցադրումը, երեխաներից ողջամիտ սպասումները, որոնք զուգորդվում են պարզ, ոչ չափազանց կոշտ կարգապահության հետ, ընտանեկան առօրյայի և տոնակատարությունների, ինչպես նաև փողի և ժամանցի հետ կապված ընդհանուր արժեքների պահպանումը ։ Ըստ սոցիոլոգ Քրիստոֆեր Դուբի "Կայուն ընտանիքներում մեծացած աղքատ երեխաները սոցիալական աշխարհ մուտք գործելիս, առաջխաղացման համար նշանակալի աջակցություն են ստանում, սկսած անձնական խնամքից մինչև սովորելը։"
Բուլինգ
Բռնարարքները կանխելուց բացի, կարևոր է նաև հաշվի առնել, թե որքան կարևոր են էմոցիոնալ ինտելեկտի վրա հիմնված միջամտությունները, երբ բռնարարքներն իրոք տեղի են ունենում։ Էմոցիոնալ ինտելեկտի բարձրացումը կարող է կարևոր քայլ լինել զոհերի շրջանում կայունության խթանման համար։ Երբ մարդը բախվում է սթրեսի և ձախորդության, հատկապես կրկնվող բնույթի, նրանց հարմարվելու ունակությունը կարևոր գործոն է, ավելի դրական կամ բացասական արդյունք ունենալու համար ։
2013 թվականին անցկացրած ուսումնասիրության արդյունքում պարզվել է, որ բռնարարքների ենթարկված դեռահասների մոտ հայտնաբերել են մի քանի հետաքրքիր գենդերային տարբերություններ, աղջիկներն ավելի բարձր վարքային կայունություն են դրսևորել, իսկ տղաներն՝ ավելի մեծ էմոցիոնալ ճկունություն ։ Հոգեբանական ինտելեկտը ներկայացվել է սթրեսի նկատմամբ կայունություն խրախուսելու համար և սթրեսը և այլ բացասական էմոցիաները հաղթահարելու ունակությունը կարող է լինել կանխարգելիչ զոհին ագրեսիայի մղելուց ։ Սեփական էմոցիաների կառավարումը կայունության գլխավոր գործոններից է ։ Շնայդերը և այլք (2013) պարզեցին, որ էմոցիոնալ ընկալումը նշանակալի է սթրեսի ժամանակ նվազ բացասական էմոցիաներ առաջացնելու հարցում, իսկ էմոցիոնալ ըմբռնումը նպաստում է կայունության և դրական արդյունքի հետ դրական հարաբերակցություն ունի ։
Ամուսնալուծություն
Հաճախակի ամուսնալուծությունը դիտարկվում է որպես հոգեկան առողջությանը վնաս հասցնող, սակայն ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ ճկունություն զարգացնելը կարող է օգտակար լինել ներգրավված երկու կողմերի համար էլ։ Ծնողների բաժանումից հետո երեխայի ճկունության մակարդակը կախված է թե ներքին և թե արտաքին ազդակներից։ Այդ փափոխականներից մի քանիսը ներառում են նրանց հոգեկան և ֆիզիկական վիճակից և դպրոցից, ընկերներից և ընտանիքի ընկերներից ստացած աջակցությունից ։ Այսպիսի իրավիճակները հաղթահարելու կարողությունը կախված է երեխայի տարիքից, սեռից և խառնվածքից։ Երեխաները ամուսնալուծությունը տարբեր զգացողություն կունենան ամուսնալուծության ընթացքում, ուստի ամուսնալուծությունը հաղթահարելու նրանց ունակությունը նույնպես տարբեր կլինի։ Ամուսնալուծության միջով անցնելիս երեխաների մոտ 20–25% "էմոցիոնալ և վարքագծային խնդիրներ կցուցաբերի" ։ Սա 10% -ով ավելի է քան երեխաների նմանաըիպ խնդիրների առկայությունը ամուր ընտանիքներում ։ Այնուամենայնիվ բաժանված ծնողներ ունեցող երեխաների մոտ 75–80%-ը "կդառնան կայուն չափահասներ առանց տևական հոգեբանական կամ վարքագծային խնդիրների"։ Սա ցույց է տալիս, որ երեխաների մեծամասնությունը անհրաժեշտ ճկունություն ունի ծնողների ամուսնալուծությունից ծագած խնդիրները հաղթահարելու համար։
Ամուսնալուծության հետևանքները ավելին են քան երկու ծնողների տարանջատումը։ Ծնողների միջև մնացած կոնֆլիկտը, ֆինանսական խնդիրները և ծնողների նոր զուգընկեր ունենալը կամ նոր ամուսնությունը կարող են հարատև սթրեսի պատճառ դառնալ ։ Բութի և Ամատոյի ուսումնասիրությունները (2001) ցույց են տվել, որ հետամմուսնական կոնֆլիկտի և երեխայի կյանքի նոր պայմաններին հարմարվելու ունակությունների միջև փոխկապակցվածություն գոյություն չունի ։ Մյուս կողմից Հեթերինգտոնը (1999) նույն թեմայով հետազոտություններն ավարտեց և երեխաների վրա կողմնակի անբարենպաստ հետևանքներ հայտնաբերեց ։ Ինչ վերաբերվում է ընտանիքի ֆինանսական վիճակին, ամուսնալուծությունը կարող է ազդել երեխաների ապրելակերպի վրա։ Երեխայի աջակցությունը հաճախ տրվում է հիմնական կարիքները հոգալու համար, ինչպիսին դպրոցն է։ Եթե ծնողների ֆինանսական միջոցներն արդեն սուղ են, ապա նրանց երեխաները գուցե չեն կարողանա մասնակցել արտադասարանական միջոցառումների, ինչպիսիք են սպորտը և երաժշտության դասերը, ինչը կարող է վնասակար լինել նրանց սոցիալական կյանքի համար։
Նոր զուգընկեր ունենալը կամ նոր ամուսնությունը ընտանեկան միջավայրը կարող է կոնֆլիկտի և զայրույթի հավելյալ մակարդակի բերել։ Նոր զուգընկերոջ լրացուցիչ սթրես առաջացնելու պատճառներից մեկը դերերի և հարաբերությունների պարզության բացակայությունն է, երեխան կարող է չիմանալ ինչպես արձագանքի կամ վարվի իր կյանքում հայտնված նոր "ծնող" գործչի հետ։ Շատ դեպքերում նոր զուգընկերոջ / ամուսնու բերելը առավել սթրեսային է, երբ դա արվում է ամուսնալուծությունից անմիջապես հետո։ Նախկինում ամուսնալուծությունը դիտվում էր որպես «մեկ իրադարձություն», բայց այժմ հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ ամուսնալուծությունը ներառում է բազմաթիվ փոփոխություններ և մարտահրավերներ ։
Բնական աղետներ
Բնական աղետից հետո ճկունությունը կարող է գնահատվել մի շարք տարբեր ձևերով։ Այն կարելի է գնահատել անհատական, համայնքային և ֆիզիկական մակարդակով։ Առաջին մակարդակը անհատականն է, որ կարող է սահմանվել որպես համայնքի յուրաքանչյուր առանձին անհատ։ Հաջորդ համայնքային մակարդակը, կարող է դիտարկվել տուժած տեղանքի բնակչությունը։ Վերջապես ֆիզիկական մակարդակում կարող է դիտարկվել աղետի ենթարկված տարածքի ենթակառուցվածքը ։ [98] Սոցիալական, բնական և տնտեսական ռեսուրսները համախմբելով ՝ նրանք պարզեցին, որ համայնքները ավելի ճկուն և կարող են վերածվել աղետների շատ ավելի արագ, քան անհատականիստական մտածելակերպ ունեցող համայնքները։
UNESCAP-ը ֆինանսավորվել է հետազոտություն, թե աղետների հետևանքով առաջացած իրավիճակում որքանով ճկուն են համայնքները ։ Նրանք պարզել են, որ ֆիզիկապես համայնքները ավելի ճկուն են, եթե նրանք միասին հավաքվեն և համայնքի համատեղ ջանքերով դիմակայեն ։ Սոցիալական աջակցությունը առանցքային է ճկուն վարքագծի և հատկապես ռեսուրսների հավաքման ունակության համար ։ Նրանք պարզեցին, որ սոցիալական, բնական և տնտեսական ռեսուրսները համատեղելում համայնքները ավելի ճկուն և աղետները կարող են հաղթահարել շատ ավելի արագ, քան անհատականիստական մտածելակերպ ունեցող համայնքները ։
2014 թվականի Համաշխարհային տնտեսական ֆորումը հավաքվել էր քննարկելու բնական աղետներից հետո երկրների դիմակայունությունը։ Եզրակացությունը հետևյալն էր, որ այն երկրները, որոնք ավելի տնտեսապես առողջ են և ունեն ավելի շատ անհատներ, ովքեր ունեն իրենց կենսապահովագրությունը դիվերսիֆիկացնելու հնարավորություն, ավելի բարձր մակարդակի ճկունություն են ցուցաբերում ։ Սա դեռ խորապես ուսումնասիրված չէ, բայց այս ֆորումում վեր հանած գաղափարները կարծես թե բավականին համահունչ են արդեն իսկ առկա հետազոտություններին ։
Ընտանիքի անդամի մահ
Փոքր հետազոտություն է կատարվել ընտանիքի անդամի մահվանից հետո, ընտանիքի դիմակայության թեմայով ։ Ավանդաբար ընտանիքի անդամի մահից սգո արարողության կլինիկական ուշադրությունը կենտրոնանում է առանձին անդամների անհատների վերականգնման վրա, այլ ոչ ընտանիքի որպես ամբողջության։ Ճկունությունը տարբերվում է վերականգնումից որպես «կայուն հավասարակշռություն պահպանելու ունակություն», ինչը նպաստում է հավասարակշռության, ներդաշնակության և վերականգնման։ Ընտանիքները պետք է սովորեն կառավարել ընտանիքի անդամի մահվան հետևանքով առաջացած ընտանեկան շեղումները, ինչը կարող է իրականացվել հարաբերությունները, նոր իրավիճակին համապատասխանեցմամբ ։ Տրավմայից հետո կայունություն ցուցաբերելը կարող է հաջողությամբ իրականացնել վերականգնման գործընթացը, առանց երկարաժամկետ բացասական հետևանքների ։
Ընտանիքի անդամի մահից հետո դիմացկուն ընտանիքների կողմից դրսևորվող առողջարար վարքագիծը, դա ազնիվ և բաց հաղորդակցությունն է։ Այն հեշտացնում է ճգնաժամի ընկալումը։ Մահվան մասին մտքերի փոխանակումը կարող է նպաստել սիրվածի կորստի մտքին անհապաղ և երկարաժամկետ հարմարվելուն։ Ցավակցությունը կայունության վճռորոշ բաղադրիչ է, որովհետև այն հնարավորություն է տալիս սգացողներին ընկալելու այլ դիրքորոշումներ, հանդուրժել այլակարծությունը և պատրաստ լինել հաղթահարել առաջացած տարբերությունները։ Կայունության ևս մեկ կարևոր բաղադրիչ է առօրյայի պահպանումը, որն օգնում է կանոնավոր շփման և կարգուկանոնի միջոցով ընտանիքը կապել իրար հետ։ Կրթության շարունակականությունը և դպրոցում հասակակիցների և ուսուցիչների հետ կապը կարևոր աջակցություն է երեխային հաղթահարելու ընտանիքի անդամի մահվանից հետո առաջացած խնդիրները ։
Անհաջողություններ և ձախողումներ մասնագիտական ասպարեզում
Ճկունությունը ստուգվել է նաև աշխատեղում ձախողումների տեսանկյունից ։ Ներկայացնելով դրական կազմակերպչական պահվածքի հիմնական կառուցվածքներից մեկը (Luthans, 2002) և հաշվի առնելով ավելի ու ավելի քայքայիչ և պահանջկոտ աշխատանքային միջավայրերի առկայությունը, գիտնականների և պրակտիկ մասնագետների ուշադրությունը կազմակերպություններում հոգեբանական ճկունության վրա մեծապես աճել է ։ Այս հետազոտության մեջ որպես աշխատավայրի կայունության պոտենցիալ աջակիցներ, կարևորվել են անհատի որոշակի հատկություններ, անձնական ռեսուրսներ (օր. ՝ ինքնաարդյունավետություն, աշխատանքային կյանքի հավասարակշռություն, սոցիալական իրավասություններ), անձնական վերաբերմունքներ (օր., Նպատակի զգացում, աշխատանքի պարտավորություն), դրական հույզեր և աշխատանքային ռեսուրսներ (օր. ՝ սոցիալական աջակցություն, դրական կազմակերպչական միջավայր) ։
Աշխատատեղի ընդհանուր հուսալիությունն ուսումնասիրելուց բացի, ուշադրությունն ուղղված էր նորարարական համատեքստերում ճկունության դերին։ Նորարարության գործընթացում անորոշության և բարդության բարձր աստիճանների պատճառով ձախողումները և դրանց կասեցևմները բնականաբար տեղի են ունենում այս համատեքստում ։ Քանի որ նման ձախողումները և խոչընդոտները կարող են ուժեղ և վնասակար հետևանքներ ունենալ ազդված անձանց մոտիվացիայի և ռիսկերի դիմելու ցանկության վրա, ուստի նրանց ճկունությունը կարևոր է ապագա նորարարական նախաձեռնությունների մեջ արդյունավետ ներգրավվելու համար։