cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Շահող կտրոն
Պատմություն
Ֆիսկալային կտրոնները Հայաստանում առաջին անգամ մուտք են գործել 1999 թվականին՝ հին ՀԴՄ-ները նորերով փոխարինելով։ Հայաստանի ցածր հարկային սակագները և միջին կառավարական ծախսումը նրան տպավորիչ ֆիսկալ ազատություն են տալիս ։ Սակայն հազարավոր հարկատուներ տարիների ընթացքում փորձել են խուսափել հարկերի վճարումից, վաճառած ապրանքները կամ ծառայությունները չգրանցելով ։ Հայաստանի տարեկան հարկային եկամուտը 2001 թվականին կազմել է $301.4 միլիոն, իսկ 2008 թվականին հարկային եկամուտը կազմել է ՀՀ ՀՆԱ-ի 16.5 տոկոսը ։ Վարկերից խուսափումը կանխելու համար, 2008 թվականի հոկտեմբերին որոշում է կայացել վարկային վիճակահանություն ընձեռնելու, իսկ այն գործնական ոլորտ է անցել 2009 թվականի հունվարից ։ Նախքան Հայաստան, հարկային վիճակահանությունը գործադրվել է Չինաստանում, Սինգապուրում, և Թայվանում, իսկ Հայաստանը այն կրկնօրինակել է վերջինից ։
Չեչերեկ
Չեչերեկ կամ Ճալա (Ճաճարակ, վրաց.` ჭაჭარაქი - Ճաճարաքի), հայաբնակ գյուղ Վրաստանի Սամցխե-Ջավախք մարզի Ախալցխայի շրջանում, Ախալցխայից 3 կմ հարավ-արևելք, Կուր և Փոցխով գետերի միախառնման վայրից ոչ հեռու։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 1000 մ բարձրության վրա։
Իթինգեն
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Չեչերեկ
Բնակչությունը
Համաձայն 2002 թվականի տվյալների, գյուղն ուներ 420 բնակիչ, հիմնականում հայեր, իսկ 2014 թվականին գյուղում ապրում էր 395 մարդ, ովքեր զբաղվում էին պտղաբուծությամբ և անասնապահությամբ։ Գյուղն ունի դպրոց, ակումբ և հիվանդանոց։
Շահող կտրոն
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հարկումը Հայաստանում
Չեչերեկ
Պատմությունը
Գյուղի բնակիչների նախնիները եկել են Էրզրումի նահանգից` 1828 թվականին։ Գյուղում պահպանվել է միջնադարյան եկեղեցին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ախալցխայի շրջան
Պոդոլսկոե (գյուղ, Կամենեց-Պոդոլսկիի շրջան)
Պոդոլսկոե (Подільське), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կամենեց-Պոդոլսկիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Պոդոլսկոե գյուղում բնակվում էր 828 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2559 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 323,56 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կամենեց-Պոդոլսկիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1801 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Պալե (համայնք)
Պալե համայնք (Општина Пале), համայնք Բոսնիա և Հերցեգովինայի Սերբական Հանրապետություն վարչական կազմավորման հարավարևելյան հատվածում։ Վարչական կենտրոնը համարվում է Պալե քաղաքը։
Բնակչություն
Ըստ 2013 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ համայնքի բնակչությունը կազմում է 22 282 մարդ ։
Բնակավայրեր
Համայնքի կազմի մեջ են մտնում 63 բնակավայրեր, որոնց թվում է Պալե քաղաքը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սերբական Հանրապետության համայնքներ
Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսների ցանկ (Ռոստովի մարզ)
Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսսների ցանկ. ստորև նշված է Ռոստովի մարզի այն քաղաքացիների անունները, որոնք արժանացել են «Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի» կոչման։
Պատմություն
Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի կոչմանն առաջին անգամ արժանացել են Վ. Բեզուգլովը, Պ. Գարցուևը, Ա. Կոտենկոն, Կ. Մազուրովը (1943, նոյեմբերի 5)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզ Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ Կատեգորիա:Ցանկեր
Ահմադ Մաթար
Ահմադ Մաթար (Ahmad Mattar, ամբողջական անունը՝ Ահմադ բին Մուհամեդ Մաթար, ), սինգապուրցի նախկին քաղաքական գործիչ, Սինգապուրի կառավարության անդամ ):
Կենսագրություն
Ահմադ Մաթարը ծնվել է 1940 թվականի օգոստոսի 13-ին։ Ռաֆլսի ինստիտուտի շրջանավարտ Մաթարը 1963 թվականին ավարտել է Սինգապուրի համալսարանը՝ մասնագիտանալով ֆիզիկայի բնագավառում։ Ահմադը մագիստրոսի աստիճան ստացել է Շեֆիլդի համալսարանում՝ Կոլոմբո Փլան կազմակերպության տրամադրած կրթաթոշակով, իսկ դոկտորի աստիճան ստացել է Սինգապուրի համալսարանում։ Նախքան քաղաքական դաշտ մտնելը՝ դասախոսել է Սինգապուրի պոլիտեխնիկում և ղեկավարել բնակելի տարածքներում երթևեկային աղմուկի ազդեցության մասին առաջին մեծածավալ ուսումնասիրությունը (ուսումնասիրությունը ապագայում հիմք հանդիսացավ երթևեկային աղուկին վերաբերող օրենքների և հետազոտությունների համար) ։ 1972 թվականին Աբդուլ Ռահիմ Իսհակի երաշխավորությամբ Ահմադ Մաթարն առաջադրվել էր Լենգ Քի ընտրատարածքում, այնուհետև՝ Սիգլափ ընտրատարածքում։ 1985-1995 թվականներին հանդիսացել է Բնապահպանության նախարար ։ Որպես Բնապահպանության նախարար՝ նրա պաշտոնավարման տարիները հայտնի են քլորֆտորածխածիններ պարունակող աերոզոլների վաճառքի համար սահմանափակումների խստացմամբ և աղտոտման դեմ պայքարելու նպատակով ուղղիչ աշխատանքային կարգերի ներդրմամբ։ 1991 թվականին Ահմադ Մաթարը նախատեսում էր հրաժարական տալ Կառավարության իր պաշտոնից, սակայն նորընտիր վարչապետ Գոհ Չոք Թոնգը կարողացավ հետ պահել նրան։ 1996 թվականին նա դուրս եկավ քաղաքականությունից և հեռացավ ասպարեզից։
Ահմադ Մաթարը նաև եղել է Մոնդակիի հիմնադիր նախագահը (1982-1989), որը հիմնվել էր մալայան/մուսուլմանական համայնքի կրթությամբ և բարեկեցությամբ զբաղվելու համար ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սինգապուրի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Սինգապուրի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Շեֆիլդի համալսարանի շրջանավարտներ
Երկիր Նաիրի (այլ կիրառումներ)
Երկիր Նաիրի, կարող է վերաբերել՝
Երկնային արքայություն (այլ կիրառումներ)
Երկնային արքայություն, կարող է վերաբերել՝
Պետրոպավլովկա (գյուղ, Նովոուսմանսկի շրջան)
Պետրոպավլովկա (Петропавловка), գյուղ Ռուսաստանի Վորոնեժի մարզի Նովոուսմանսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 125 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Վորոնեժի մարզի Նովոուսմանսկի շրջանի բնակավայրեր
Աբազով
Աբազով, հայաբնակ գյուղ Ռուսաստանում, Կրասնոդարի երկրամասում, շրջկենտրոնից 23 կմ հարավ։
Պատմություն
Հիմնել են Համշենից գաղթած հայերը 1919 թվականին։
Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի Բելորեչենսկի շրջանի բնակավայրեր
Կորադո Կորոլևիչ
Կորադո Կորոլևիչ (Korado Korlević, ), խորվաթ աստղագետ, գիսաստղերի և աստերոիդների հայտնաբերող, աշխատել է Վիշնյանի աստղադիտարանում։ 1995 թվականից 2001 թվականները հայտնաբերել է 1286 աստերոիդ, որոնցից 131-ը հայտնաբերել է համատեղ այլ խորվաթ աստղագետների հետ ։ Կորոլևիչը հայտնաբերել է նաև երկու կարճ պարբերությամբ գիսաստղեր 183P/Կորոլևիչ-Յուրիչ և 203P/Կորոլևիչ։
Կենսագրություն
Կորոլևիչը ակտիվորեն սկսել է զբաղվել աստղագիտությամբ Պուլայի քոլեջում ուսանելու տարիներին, որտեղ սկսել է մասնակցել տեղական սիրողական աստղագիտական միությունների գործողություններում ։ 1981 թվականին Կորոլևիչը ստացել է բակալավրի աստիճան։ 1980-ական թվականների վերջում նա դարձավ հարավսլավական աստղագիտության դպրոցի հիմնադիրներից մեկը, ավելի ուշ այն հայտնի դարձավ որպես Վիշնյանի աստղագիտական դպրոց։
Այս դպրոցի շրջանակներում Կորադո Կորոլևիչը ստացավ աստերոիդների և ասուպների դիտարկման փորձ։ Ավելի ուշ նա մասնակցել է Միջազգային ասուպների կազմակերպության հիմնադրմանը, որը զբաղվում է ասուպային հոսքերի դիտարկումներով։ Կորոլևիչը մասնակցել է Առաջին միջազգային Տունգուսկյան արշավախմբին ։ Այս արշավից հետո նա սկսեց Վիշնյանի գլխավոր աստղադիտակի փոխման աշխատանքները, որը լրջորեն վնասվել էր Բոսնիական պատերազմի ընթացքում։ Մասնավորապես, աստղադիտակը ուղարկվել էր Սարաևո, պաշարման ժամանակ քաղաքի պաշտպաններին օգնելու համար։ Մի քանի տարվա աշխատանքների արդյունքում Կորոլևիչին և մի խումբ այլ աշխատակիցներին հաջողվեց տեղադրել նոր աստղադիտակ և 1995 թվականին նրանով սկսվեցին կատարել պարբերական դիտարկումներ։
Պասեո դե լա Ռեֆորմա պողոտա (Մեխիկո)
Պասեո դե լա Ռեֆորմա պողոտա (Paseo de la Reforma), Մեխիկոյի գլխավոր պողոտան է։
Կորադո Կորոլևիչ
Կենսագրություն
Կորոլևիչի թիմը կառուցեց ևս մի աստղադիտարան, Տիկան քաղաքից 3 կմ հեռավորության վրա, որտեղ և շարունակվեցին մերձերկրյա մարմինների դիտարկումները։ Այստեղ է կառուցվել աշխարհում ամենամեծ Շուման-անտենան, որը նախատեսվում է օգտագործել ասուպների իոնոսֆերայի վրա ունեցած մեծ ազդեցության ապացուցելու համար։
Կորադո Կորոլևիչը եղել է նաև «Երկնային լուսատուները» (Nebeske krijesnice) աստղագիտական ամսագրի խմբագիրը և հրապարակել է բազմաթիվ հաճախակի հիշատակվող աստղագիտական հոդվածներ, հատկապես փոքր մոլորակների բնագավառում։ Բացի իր գիտական գործունեությունից, նա նաև դասավանդում է աստղագիտություն։
Պասեո դե լա Ռեֆորմա պողոտա (Մեխիկո)
Տվյալներ
Անվանումը թարգմանաբար նշանակում է «բարեփոխումների բուլվար» (ի նկատի ունի Բենիտո Խուարեսի բարեփոխումները)։ Պողոտայի ամենատեսարժան վայրը Անկախության հուշարձանն է։
Կորադո Կորոլևիչ
Անդամություն կազմակերպություններում
Կորադո Կորոլևիչը հանդիսանում է հետևյալ կազմակերպությունների անդամ՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորվաթ աստղագետներ Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Պասեո դե լա Ռեֆորմա պողոտա (Մեխիկո)
Տվյալներ
Պողոտան հատում է Չապուլտեպեկ զբոսայգին, շրջանցում Torre Mayor-ը (2003-2010 թվականներին եղել է Լատինական Ամերիկայի ամենաբարձր շենքը), անցնում Zona Rosa թաղամասով, հատում Խուարես և Ֆրաննցիսկ I պողոտաները և հասնում մինչև Մադերո փողոց  ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մեխիկոյի փողոցներ
Ֆորեսթ Գամփ
«Ֆորեսթ Գամփ» (Forrest Gump), ռեժիսոր Ռոբերտ Զեմեկիսի 1994 թվականին նկարահանված ֆիլմ, գլխավոր դերում հանդես է գալիս Թոմ Հենքսը։
Ֆիլմի հիմքում Ուինսթոն Գրումի համանուն վեպն է, որը լույս է տեսել 1986 թվականին։
Սյուժե
Ֆիլմի գլխավոր հերոսը Ֆորեսթ Գամփն է (forest gump, որ թարգմանաբար նշանակում է «անտառի հիմարիկ»), ով ապրում է Ալաբամա նահանգում՝ Գրինբոու անվանումով մի փոքրիկ հորինված քաղաքում։ Ֆիլմը սկսվում է մի տեսարանով, որտեղ Ֆորեսթը նստած է կանգառի նստարանին և պատմում է իր կյանքի պատմությունը տարբեր մարդկանց, ովքեր այդ պահին նստած են իր կողքին։
Նա պատմում է, որ ծնվել է Գրինբոու քաղաքում։ Հաշմանդամություն ունի և տեղաշարժվում է դժվարությամբ։ Դրանից բացի նրա ինտելեկտի գործակիցը (IQ) 75 է, և դպրոցի տնօրենը չի ցանկանում նրան ընդունել դպրոց (մայրը համաձայնվում է սեռական կապի մեջ մտնել տնօրենի հետ, որից հետո միայն Ֆորեսթը ընդունվում է դպրոց)։
Ֆորեսթի մայրը մահանում է քաղցկեղից, որից հետո նա սկսում է զբաղվել մի այլ գործով՝ իր մեքենայով անվճար հնձում է կանաչապատ տարածքները։ Մի անգամ նրան պատահաբար այցի է գալիս իր դպրոցական ընկերուհի Ջեննին (ում նա վերջին անգամ տեսել էր գիշերային ակումբներից մեկում որպես մերկապարուհի աշխատելիս), Ֆորեսթը նրան ամուսնության առաջարկություն է անում, իսկ Ջեննին մերժում է։ Սակայն նրանք մի գիշեր իրար հետ են անցկացնում, իսկ առավոտյան Ջեննին հեռանում է՝ նրան նվիրելով մեկ զույգ սպորտային կոշիկ։ Այդ դեպքից հետո Ֆորեսթը սկսում է վազել (Ջեննիի նվիրած մարզակոշիկներով)։ Նա սկսում է վազել ամբողջ երկրով մեկ՝ հատելով երկրի սահմանը մի քանի անգամ։ Դրանով նա արժանանում է ողջ երկրի հետաքրքրությանը, շատ լրագրողներ ու հասարակական ընկերություններ հետաքրքրվում են թե ինչու է նա վազում, հանուն ինչի կամ ինչ գաղափարի, սակայն նա պատասխանում է, որ ուղղակի ցանկանում է վազել և վազում է։ Վազելու ընթացքում նա շատ հետևորդներ է ունենում, ովքեր նույնպես վազում են նրա հետ, և մի օր, ինչպես Ֆորեսթն է պատմում, անսպասելիորեն նա դադարում է վազելուց, նույնքան անսպասելի, ինչպես սկսել էր վազել։
Դրանով նրա պատմությունը նստարանին նստած ավարտվում է։ Իր վերջին ունկնդրին նա պատմում է, որ Ջեննին տեսել էր իրեն հեռուստացույցով վազելիս, իմացել իր տեղը և նամակ գրել։ Ֆորեսթը գտնում է Ջեննիին և պարզվում է, որ նա երեխա է ունեցել Ֆորեսթից, ում նույնպես անվանել է Ֆորեսթ ի պատիվ հոր՝ Ֆորեսթ Գամփի։ Ջեննին պատմում է, որ ինքը վարակված է մի համաճարակով, որի դեմ դեղամիջոց չկա և նա պետք է մահանա։ Չնայած դրան նրանք ամուսնանում են։ Ամուսնությանը ներկա է գտնվում նաև լեյտենանտ Դենը, ով արդեն քայլում է տեղադրված երկաթյա «ոտքերի» օգնությամբ։ Դենը նույնպես ամուսնանում է։ Որոշ ժամանակ անց Ջեննին մահանում է։
Ֆիլմը միաժամանակ նաև ԱՄՆ-ի պատմության յուրօրինակ ժամանակագրություն է, որտեղ միաժամանակ նկարագրվում են ԱՄՆ-ի պատմության տարբեր դեպքեր։ Ֆիլմում կան կադրեր կապված Էլվիս Փրեսլիի, Ջոն Լենոնի, ԱՄՆ-ի տվյալ ժամանակի նախագահներ Ռիչարդ Նիքսոնի և Ջոն Քենեդիի հետ։
Ֆիլմի մասին
Ֆիլմը ցույց է տալիս մեզ շրջապատող աշխարհը Ֆորեսթ Գամփի տեսանկյունից, ով իրերին այլ կերպ է նայում և ունի իր ուրույն ու միաժամանակ շատ հետաքրքիր աշխարհընկալումը։ Ֆորեսթը միամիտ է, արդար, ֆիզիկապես ուժեղ ու բարի։
Մրցանակներ և փաստեր
Ֆիլմը 1994 թվականի ամենաշահութաբեր ֆիլմն է աշխարհում։
Արժանացել է մոտ 32 կինոմրցանակի ամբողջ աշխարհում, այդ թվում ստացել է նաև 6 Օսկար հետևյալ անվանակարգերում՝
3 Ոսկե Գլոբուս`
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան մելոդրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:1994 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռոբերտ Զեմեկիսի ֆիլմեր Կատեգորիա:Օսկարակիր ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:Paramount Pictures ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Նյու Յորքում Կատեգորիա:IMAX ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան վեպերի էկրանավորումներ Կատեգորիա:Կալիֆոռնիայում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:1990-ականների դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիր ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան կատակերգական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ֆիլմերի ազգային գրանցամատյանի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր հասունացման տարիքի մասին Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Վաշինգտոն ԿՇ-ում Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Սան Ֆրանցիսկոյում Կատեգորիա:Ամերիկյան սպորտային ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոէպոպեաներ Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1960-ականներին
Հողեր
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Ղարաբաղի Լեռնաշղթայի արևելյան  Իշխանասարի լեռնաճյուղերի հյուսիսային կողմում, ձորի ձախ լանջերի  հարթավայրային մասում, Իշխանագետի միջին հոսանքի աջ գետահովտում, Գոգա վտակի վրա, Ջրակուս գյուղից 1-2 կմ հեռու, Հադրութ քաղաքից 25 կմ  դեպի հյուսիս։
Գտնվում է ծովի մակերևույթից 700մ բարձրության վրա։
Գյուղը Արցախյան ազատամարտին
Գյուղի հայ բնակիչները 1988-1989 թվականներին կազմավորել են ինքնապաշտպանական ջոկատ, որն առանձին, իսկ 1992 թվականին Հադրութի Առաջին պաշտպանական շրջանի  ստորաբաժանումների կազմում մասնակցել է Հադրութի, Մարտունու և ԼՂՀ այլ րջանների  բնակավայրերի ինքնապաշտպանական  և ազատագրական մարտերին ։
Հայ-ադրբեջանական պատերազմ (2020)
2020 թվականի հայ-ադրբեջանական պատերազմի հետևանքով գյուղն անցել է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո  ։
Բնակչություն
Հողեր գյուղում բնակչության թիվը 19-րդ դարի վերջի տվյալներով կազմել է 130 հայ բնակիչ, 2005 թվականի մարդահամարի  տվյալներով կազմել է  4 մարդ, իսկ 2010 թվականի տվյալներով բնակչություն չկար։
Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
Պատմամշակութային հուշարձաններ
Գյուղում և նրա շրջակայքում պահպանվել են ՝ սբ․Աստվածածին եկեղեցին  (վերակառուցվել է 1880 թվականին), 15-18-րդ դարերի գյուղատեղի մնացորդները, 19-րդ դարի գերեզմանոցը։  Գերեզմանոցին մոտ  ձորակում պահպանվել է  հայ քարագործների կառուցած աղբյուրը։ ։
Հասարակական կառույցներ
Մինչև 1960 թվականը Հողեր գյուղում գործել է  միջնակարգ դպրոց, որտեղ սովորել են նաև  հարևան Ծակուռի, Ջրակուս, Քյուրաթաղ (Դուդուկչի.), Ուխտաձոր (Էդիլլու), Ակնաղբյուր, Ծաղկավանք գյուղերի 4-րդ և 7-րդ դասարանի աշակերտները։ 1960 թվականին միջնակարգ դպրոցը դարձել է  ութամյա, 1970 թվականին՝ տարրական, 1974 թվականին  դպրոցը փակվել է։ 1974-1988 թվականներին  Հողեր գյուղի երեխաները սովորել են  Ջրակուս գյուղում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի կողմի բռնազավթված տարածքներ
Զենկինո (գյուղ, Վյազեմսկի շրջան)
Զենկինո (Зенкино), գյուղ Ռուսաստանի, Սմոլենսկի մարզի Վյազեմսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 6 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վյազեմսկի շրջանի բնակավայրեր
Իստր
Իստր (Istres), համայնք Ֆրանսիայի Պրովանս Ալպեր Լազուր ափ մարզի Բուշ դյու Ռոն գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 42603 մարդ, բնակչության խտությունը` 374.60 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 113.73 կմ² տարածք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 28821 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 20727-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 8094։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 71,9 %։ 20727 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 18179 անձ (9923 տղամարդ և 8256 կին)։ Գործազուրկ են եղել 2548 անձ (1007 տղամարդ և 1541 կին)։ 8094 անաշխատունակներից 2470-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 2673-ը` թոշակառուներ, իսկ 2951-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Նիժնյայա Սիրովատկա
Նիժնյայա Սիրովատկա (Нижня Сироватка), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Սումիի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1659 թվականին։
Աղթամարի կղզում
«Աղթամարի կղզում», Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծություններից՝ գրված 1915 թվականին ։
Պատմություն
Թումանյանն այս բանաստեղծությունը գրել է 1915 թվականի հունիսի 16-ին, Աղթամար կղզում ։
Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի Թումանյանի ֆոնդի № 71-ում պահվում է ուրիշի արտագրված մի օրինակ, որի քսաներեքերորդ տողը Թումանյանն է ուղղել։ Այն եղել է «Սերը որ մեռավ», իսկ Թումանյանը փոխել է «Սիրտը որ մեռավ» ։
Առաջին անգամ տպագրվել է 1915 թվականի հունիսի 24-ին Վանում լույս տեսած «Աշխատանք» շաբաթաթերթի № 27-ում, այնուհետև՝ Երևանում՝ 1940-1959 թվականներին լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի երկերի ժողովածուի գիտական հրատարակության առաջին հատորում (էջ 177-178) ։
Հովհաննես Թումանյանի երկերի լիակատար ժողովածուի 1-ին հատորում արտատպվել է «Աշխատանք» շաբաթաթերթից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բանաստեղծություններ Կատեգորիա:Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծություններ Կատեգորիա:1915 գրականությունում
Ֆիզիոկրատներ
Այսպիսով, ֆիզիոկրատների դերը տնտեսագիտության պատմության մեջ այն է, որ նրանք երևույթների ուսումնասիրությունը շրջանառության ոլորտից տեղափոխեցին արտադրության ոլորտ և դրանով հիմք դրեցին հասարակական արտադրության գիտական վերլուծությանը։ Իր ժամանակին Կարլ Մարքսը ֆիզիոկրատներին անվանել է ժամանակակից քաղաքատնտեսության իսկական հայրեր։
Տնտեսական քաղաքականության մեջ նրանք հանդես են եկել որպես տնտեսական կյանքին չմիջամտության կողմնակիցներ, ցանկացած մոնոպոլիայի հակառակորդ և ազատ մրցակցության կողմնակիցները։
Կենսաֆիզիկա
Կենսաֆիզիկա, բիոֆիզիկա կամ կենսաբանական ֆիզիկա (βίος — կյանք, φύσις — բնություն)։
Կենսաֆիզիկայի դասկարգում
Ներկայումս, համաձայն տեսական և կիրառական կենսաֆիզիկայի Միջազգային միության (1961) ընդունած դասակարգման, կենսաֆիզիկան ընդգրկում է երեք հիմնական բաժիններ․
Մոլեկուլային կենսաֆիզիկա
Մոլեկուլային կենսաֆիզիկայի ուսումնասիրության առարկան են կենսաբանական միկրոմոլեկուլները և մակրոմոլեկուլային համալիրները, նրանց կառուցվածքը, փոխազդեցության բնույթը, էներգետիկան, կենսամոլեկուլների ֆիզիկական պարամետրերի կապը նրանց ֆունկցիայի հետ։
Բջջի կենսաֆիզիկա
Բջջի կենսաֆիզիկան հետազոտում է բջջի և նրա բաղադրամասերի ֆիզիկական և ֆիզիկաքիմիական հատկությունները, բջջաթաղանթի մոլեկուլային և վերմոլեկուլային կառուցվածքը, նրա կապը թափանցելիության, ակտիվ տեղափոխության, կենսապոտենցիալների առաջացման հետ։ Բջջի կենսաֆիզիկան ուսումնասիրում է նշված պրոցեսների էներգետիկան և թերմոդինամիկան, ինչպես նաև կենսասինթեզի և բջջի տարբեր բաղադրամասերի գործունեության հետ կապված պրոցեսները։
Բարդ համակարգերի կենսաֆիզիկա
Բարդ համակարգերի կենսաֆիզիկան զբաղվում է տարբեր կենսահամակարգերի ղեկավարման և կարգավորման պրոցեսների ուսումնասիրության հարցերով և այլն։
Կենսաֆիզիկայի խնդիրներ
Կենսաֆիզիկա զբաղվում է նաև օրգանիզմի վրա ֆիզիկական տարբեր գործոնների ազդեցության, իոնացնող ճառագայթների կենսաբանական ազդեցության հարցերով, որը ռադիոկենսաբանության հիմնական խնդիրն է։ Ըստ ուսումնասիրվող առարկայի, կենսաֆիզիկաում տարբերում են․
Կենսաֆիզիկայի ուղղություններ
Կենսաֆիզիկայի ուղղությունը որոշվում է ուսումնասիրվող օբյեկտով, կիրառման բնագավառով կամ գիտության որևէ ճյուղին մոտ լինելով, օրինակ՝ միկրոօրգանիզմների կենսաֆիզիկան, բույսերի կամ կենդանիների, բժշկական, տեսական, կիրառական, ռադիացիոն կենսաֆիզիկան։
Պատմություն
19-րդ դարի վերջում, Ռուսաստանում կենսաֆիզիկաի զարգացմանը նպաստեցին Կ. Տիմիրյազևի, Ի.Սեչենովի, Ա. Աամոյլովի, Պ. Լազարևի, Ն. Կոլցովի հետազոտությունները։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո ԽՍՀՄ-ում կենսաֆիզիկաի զարգացման համար ստեղծվեցին նպաստավոր պայմաններ։ 1919 թվականին Պ. Լազարևը Մոսկվայում հիմնադրեց կենսաբանական ֆիզիկայի ինստիտուտը։ Համաշխարհային երկրորդ պատերազմից հետո կենսաֆիզիկան սկսեց բուռն կերպով զարգանալ։ Կենսաֆիզիկական կենտրոններ սկսեցին կազմավորվել ինչպես ակադեմիայի հաստատություններում, այնպես էլ բուհերում։ Մոլեկուլային կենսաֆիզիկան ուսումնասիրում է կենսաբանական երևույթները ատոմների և մոլեկուլների, իոնների ու ռադիկալների փոխազդեցության տեսանկյունով և սերտորեն կապված է կենսաքիմիայի, գենեաիկայի, բջջաբանության, մոլեկուլային կենսաբանության հետ։ ԽՍՀՄ-ում կենսաֆիզիկայի կարևորագույն հարցերի պարզաբանմամբ զբաղվում են բազմաթիվ գիտահետազոտական հիմնարկություններում, մասամբ ԽՍՀՄ ԳԱ կենսաֆիզիկայի, ԽՍՀՄ ԳԱ մոլեկուլային կենսաբանության ինստիտուտներում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կենսաֆիզիկա Կատեգորիա:Կենսաբանության բաժիններ
Երկրորդ ալիք (այլ կիրառումներ)
Երկրորդ ալիք, կարող է վերաբերել՝
Իրանի հայկական վանքերի և եկեղեցիների ցանկ
Իրանի հայկական վանքերի և եկեղեցիների ցանկ, հայ առաքելական, կաթոլիկ, ավետարանական կրոնական կառույցներ Իրանի Իսլամական Հանրապետությունում։
Իրանում հաշվվում են հայ առաքելական եկեղեցու երեք թեմեր՝ Ատրպատականի, Թեհրանի և Սպահանի։ 1958 թվականից բոլորը պատկանում են Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսությանը։
Ատրպատականի հայոց թեմ
Կենտրոնական Թավրիզ քաղաքում գտնվում են հետևյալ եկեղեցիները.
Խոյ քաղաքի հայկական գյուղերում եղել են՝
Մարաղա քաղաքում վերանորոգվել է՝
Մակու քաղաքում և նրա շրջակայքում են՝
Սալմաստ քաղաքից ոչ հեռու են գտնվում՝
Ուրմիա քաղաքի շրջակայքում կառուցվել են՝
Թեհրանի թեմ
Մայրաքաղաք Թեհրանում գտնվում են հետևյալ եկեղեցիները.
Սուրբ Մեսրոպ անունով ևս երեք եկեղեցի կա Իրանի հյուսիսում՝
Գիլանում, Ռաշթից բացի ևս մեկ եկեղեցի կա Բանդարե Անզալիում՝
Մեկական եկեղեցիներ կան Համադանում և Ղազվինում
Սպահանի թեմ
Սպահան քաղաքում այժմ կանգուն են՝
Ժամանակի ընթացքում ավերվել են՝
Սպահանի թեմին են ենթարկվում նաև՝
Այլ եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Ցանկեր:Իրան Կատեգորիա:Իրանի հայկական եկեղեցիներ Կատեգորիա:Եկեղեցիների ցանկեր
Սելվե
Սելվե, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Գյումուշխանեի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Աստերոիդների ցանկ (174001-174100)
|}
Աստերոիդների ցանկ (173901-174000) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (174101-174200)
Մարսելանդիա
Մարսելանդիա  (Marcelândia), համայնք Բրազիլիայի Կենտրոնաարևմտյան տարածաշրջանում՝ Մատու Գրոսու նահանգի կազմում   ։ Գտնվում է Մատու Գրոսու նահանգի հյուսիսարևելյան մարզում։ Բնակչությունը կազմում է 18 634 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 12 294,144 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում է՝1,5 մարդ/կմ2։
ԱՄՆ ռազմական պատմություն
ԱՄՆ ռազմական պատմություն, որը տևում է ավելի քան երկու դար։ Այդ տարիներին Միացյալ Նահանգները զարգացան նորաստեղծ ազգից, որը պայքարեց Բրիտանիայի անկախության համար (1775–1783), Ամերիկայի քաղաքացիական պատերազմի (1861–1865) ժամանակաշրջանում և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում դաշնակիցների հետ հաղթական համագործակցությունից հետո (1941–1945), համաշխարհային գերտերություն քսաներորդ դարի վերջից մինչ օրս ։
Մարսելանդիա
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1980 թվականի դեկտեմբերի 7-ին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Մատու Գրոսու նահանգի բնակավայրեր
ԱՄՆ ռազմական պատմություն
Մայրցամաքային կոնգրեսը 1775 թվականին հիմնադրեց մայրցամաքային բանակը, մայրցամաքային նավատորմը և մայրցամաքային ծովային հետևակայինները, նրանց հրամանատար նշանակեց գեներալ Ջորջ Վաշինգտոնին։ Այս նորաստեղծ բանակը, կռվելով ֆրանսիացի զինվորների և նավաստիների կողքին, կարողացավ պատերազմում հաղթել անգլիացիներին և տանել անկախության Փարիզի պայմանագրի միջոցով։ 1789 թվականի նոր սահմանադրությունը նախագահին դարձրեց գերագույն գլխավոր հրամանատար՝ Կոնգրեսի իրավասությամբ հարկեր գանձելու, օրենքներ սահմանելու և պատերազմներ հայտարարելու ։
2019 թվականի դրությամբ ԱՄՆ-ի զինված ուժերը կազմված են բանակից, ծովային հետևակայիններից, ռազմածովային ուժերից, օդային և տիեզերական ուժերից, որոնք գտնվում են Պաշտպանության դեպարտամենտի հրամանատարության ներքո և առափնյա պահպանության ծառայությունից, որը վերահսկվում է Ազգային անվտանգության նախարարության կողմից։
Միացյալ Նահանգների նախագահը գերագույն գլխավոր հրամանատարն է և իր լիազորություններն իրականացնում է պաշտպանության նախարարի և Միացյալ կոմիտե շտաբերի ղեկավարների միջոցով, որն ուղղորդում է պատերազմը։ Նահանգապետերը վերահսկում են յուրաքանչյուր նահանգի բանակի և օդային ազգային գվարդիայի ստորաբաժանումները սահմանափակ նպատակներով։ Նախագահն ունի ազգային գվարդիայի ստորաբաժանումները դաշնայնացնելու հնարավորություն՝ դրանք դնելով Պաշտպանության նախարարության բացառիկ վերահսկողության ներքո
Գաղութային պատերազմներ (1620–1774)
Միացյալ Նահանգների զինված ուժերի ծագումը անապատում որսորդության և տարրական գոյատևման համար զինված քաղաքացիական սահմանի վերաբնակիչներն են։ Նրանք կազմավորվել էին տեղական աշխարհազորայինների մեջ՝ փոքր ռազմական գործողությունների համար, հիմնականում հնդկական ցեղերի դեմ, բայց նաև հարևան եվրոպական գաղութների փոքր զինված ուժերի հնարավոր ներխուժումները հետ մղելու համար։ Ցանկացած խոշոր ռազմական գործողության համար նրանք ապավինում էին բրիտանական կանոնավոր բանակին և նավատորմին ։
Տեղանքից դուրս խոշոր գործողություններում աշխարհազորը չի օգտագործվել որպես մարտական ուժ։ Փոխարենը, գաղութը խնդրեց (և վճարեց) կամավորների, որոնցից շատերը նույնպես աշխարհազորի անդամներ էին ։
Հյուսիսային Ամերիկայի բրիտանական գաղութացման առաջին տարիներին տասներեք գաղութներում ռազմական գործողությունները, որոնք արդյունքում դարձան ԱՄՆ, Ամերիկայի բնիկների հետ բախումների արդյունք էին, ինչպիսիք են 1637 թվականի Պեկոտ պատերազմը, 1675 թվականին Ֆիլիպոս թագավորի պատերազմը, Յամաշին, 1715 թվականի պատերազմը և Ռեյլի հայրական պատերազմը `1722-ին։
1689 թվականից սկսած, գաղութները ներգրավվեցին Բրիտանիայի և Ֆրանսիայի միջև Հյուսիսային Ամերիկան վերահսկելու համար մի շարք պատերազմների մեջ, որոնցից ամենակարևորը Աննա թագուհու պատերազմն էր, որում բրիտանացիները նվաճեցին Ակադիայի ֆրանսիական գաղութը և վերջին պատերազմը Ֆրանսիացիներ և հնդկացիներ (1754–63), երբ Բրիտանիան ջախջախեց Հյուսիսային Ամերիկայի բոլոր ֆրանսիական գաղութները։ Այս վերջին պատերազմը հազարավոր գաղութարարների, այդ թվում՝ Վիրջինիայի գնդապետ Ջորջ Վաշինգտոնին տալու էր ռազմական փորձը, որը նրանք օգտագործում էին Ամերիկյան հեղափոխական պատերազմի ժամանակ
Ջենկինսի ականջի պատերազմը (1739-1748)
Հյուսիսային Ամերիկայի վերահսկողության համար պայքարում Բրիտանիայի և Ֆրանսիայի պայքարը կարևոր էր, իսկ Իսպանիայի հետ հակամարտությունը՝ անկումային ուժը, կարևոր էր, բայց երկրորդական։ Այս վերջին կոնֆլիկտը գագաթնակետին հասավ «Ջենկինսի ականջի պատերազմով», որը հանդիսանում էր Ավստրիայի իրավահաջորդական պատերազմի նախերգանքը, որը սկսվեց 1739 թվականին և բրիտանացիներին և նրանց ամերիկացի գաղութարարներին մղեց իսպանացիների դեմ պայքարի
Գաղութներում պատերազմը ծավալվում էր Ֆլորիդայում և Արևմտյան Հնդկաստանում իսպանացիների և Հարավային Կարոլինայում ու Ջորջիա նահանգում գտնվող բրիտանացի գաղութարարների միջև։ Այնուամենայնիվ, դրա ամենանշանավոր դրվագը բրիտանական արշավախումբն էր դեպի Յամայկա ընդդեմ Կարտախենայի՝ Կոլումբիայի իսպանական գաղութի գլխավոր նավահանգստի։ Մայրցամաքում գտնվող գաղութները մասնակցում էին հարձակմանը որպես բրիտանական կանոնավոր զորքեր, որոնք գտնվում էին բրիտանական հրամանատարության ներքո։ Արշավախումբն ավարտվեց աղետով` կլիմայի, հիվանդության և բրիտանացի հրամանատարների անգործության պատճառով, և դրան մասնակցած ավելի քան 3000 ամերիկացիներից շուրջ 600-ը միայն երբևէ վերադարձան իրենց տները ։
Անկախության պատերազմ (1775–1783)
Ընթացիկ քաղաքական լարվածությունը Բրիտանիայի և տասներեք գաղութների միջև հասավ ճգնաժամի 1774 թվականին, երբ Մասաչուսեթսում բրիտանացիները ռազմական դրություն հայտարարեցին այն բանից հետո, երբ պատրիոտները բողոքեցին հարկերի դեմ, ինչը նրանք համարում էին որպես անգլիացի իրենց սահմանադրական իրավունքների խախտում։ Երբ 1775 թվականի ապրիլին Լեքսինգթոնում և Կոնկորդում սկսվեցին կրակոցները, ամբողջ Նոր Անգլիայի աշխարհազորայինները ներխուժեցին Բոստոն և քաղաքում բերման ենթարկեցին բրիտանացիներին։ Մայրցամաքային կոնգրեսը նշանակեց Ջորջ Վաշինգտոնին նորաստեղծ մայրցամաքային բանակի գերագույն գլխավոր հրամանատար, որն ամբողջ պատերազմի ընթացքում լրացվում էր գաղութային աշխարհազորով։ Բացի բանակից, Կոնգրեսը ստեղծեց նաև մայրցամաքային նավատորմը և մայրցամաքային ծովային հետևակը։ Նա դուրս մղեց բրիտանացիներին Բոստոնից, բայց 1776 թվականի ամռան վերջին նրանք վերադարձան Նյու Յորք և քիչ մնաց գրավեին Վաշինգտոնի բանակը։ Մինչդեռ հեղափոխականները 1776 թվականի հուլիսի 4-ին վտարեցին բրիտանացի պաշտոնյաներին 13 նահանգներից և իրենց անկախ պետություն հռչակեցին
Իսկ բրիտանացիները չունեին մեկ հրամանատարություն կամ հաղթանակի հստակ ռազմավարություն։ Թագավորական նավատորմի օգնությամբ բրիտանացիները կարողացան գրավել ծովափնյա քաղաքները, բայց գյուղի վերահսկողությունը դուրս եկավ նրանց ջեռքից։ 1777 թվականին Կանադայից բրիտանիաական մեկնումը ավարտվեց Սարատոգայում բրիտանական բանակի աղետալի հանձնմամբ։ 1777 թվականին գեներալ Ֆոն Շտյուբենի գալով սկսվեց պրուսական սկզբունքներին համապատասխան վարժանքն ու կարգապահությունը, իսկ մայրցամաքային բանակը սկսեց վերափոխվել ժամանակակից ուժի։ Դրանից հետո Ֆրանսիան և Իսպանիան պատերազմ սկսեցին Բրիտանիայի դեմ ՝ որպես ԱՄՆ դաշնակիցներ, դադարեցնելով նրա ռազմածովային առավելությունը և վերաճելով համաշխարհային պատերազմի։ Ավելի ուշ Նիդեռլանդները բռնակցեցին Ֆրանսիային, իսկ Երկրորդ աշխարհամարտում բրիտանացիները և ցամաքով և ծովով շատ էին, քանի որ բացի հնդկական ցեղերից՝ հավատարիմներից և հեսիանացիներից, այլ խոշոր դաշնակիցներ չունեին։
1779 թվականին Հարավային Ամերիկայի նահանգների ուշադրության կենտրոնացումը հանգեցրեց մի շարք բրիտանական հաղթանակների, բայց գեներալ Նաթանայել Գրինը մասնակցեց պարտիզանական պատերազմում և թույլ չտվեց նրանց ռազմավարական առաջընթաց գրանցել։ Բրիտանական հիմնական բանակը շրջապատված էր ամերիկյան և ֆրանսիական ուժերով Վաշինգտոնի Յորքթաունում 1781 թվականին, երբ ֆրանսիական նավատորմը արգելափակեց Թագավորական նավատորմի փրկարարական գործողությունը՝ բրիտանացիները խաղաղություն պահանջեցին։
Ջորջ Վաշինգտոն
Գեներալ Ջորջ Վաշինգտոնը (1732–1799) հիանալի կազմակերպիչ և ադմինիստրատոր էր, ով հաջողությամբ աշխատում էր Կոնգրեսի և նահանգապետերի հետ՝ ընտրելով և մարզելով իր ավագ սպաներին, աջակցելով և մարզելով իր զորքերը և աջակցելով իդեալիստական հանրապետական բանակին։ Նրա ամենամեծ խնդիրը լոգիստիկան էր, քանի որ ոչ Կոնգրեսը, ոչ էլ նահանգները ֆինանսավորում չունեին զինծառայողների համար անհրաժեշտ սարքավորումներ, զինամթերք, հագուստ, աշխատավարձեր և նույնիսկ սնունդ ապահովելու համար։ Լինելով ռազմի դաշտի մարտավարիչ՝ Վաշինգտոնը հաճախ էր խաղարկվում բրիտանացի իր գործընկերների կողմից։ Սակայն, որպես ռազմավար, նա նրանցից լավ էր հասկանում, թե ինչպես հաղթել պատերազմում։ Անգլիացիները չորս զավթիչ բանակ ուղարկեցին։ Վաշինգտոնի ռազմավարությունը առաջին բանակը դուրս մղեց Բոստոնից 1776 թվականին և պատասխանատու էր երկրորդ և երրորդ բանակները Սարատոգայում (1777) և Յորքթաունում (1781) հանձնելու համար։ Նա սահմանափակեց բրիտանական վերահսկողությունը Նյու Յորքում և մի քանի վայրերում, միևնույն ժամանակ պահպանելով պատրիոտների վերահսկողությունը բնակչության ճնշող մեծամասնության վրա։ Հավատարիմները, որոնց վրա չափազանց մեծ հույս էին դնում բրիտանացիները, կազմում էին բնակչության մոտ 20% -ը, բայց երբեք լավ չէին կազմակերպված։ Պատերազմի ավարտին Վաշինգտոնը հպարտությամբ դիտեց, թե ինչպես է բրիտանական վերջին բանակը լուռ հեռանում Նյու Յորքից 1783 թվականի նոյեմբերին՝ իր հետ տանելով հավատարիմ ղեկավարությանը ։ Վաշինգտոնը զարմացրեց աշխարհին, երբ իշխանությունը զավթելու փոխարեն, նա լուռ թոշակի անցավ Վիրջինիա նահանգի իր ֆերմայում ։
Հայրենասերները խիստ անվստահություն ունեին «մշտական բանակի» նկատմամբ, ուստի մայրցամաքային բանակն արագ զորացրվեց, և հող տրամադրվեց վետերաններին։ Գեներալ Վաշինգտոնը, որը պատերազմի ողջ ընթացքում ենթարկվում էր ընտրված պաշտոնյաներին, կանխեց հավանական պետական հեղաշրջումը և պատերազմից հետո հեռացավ գլխավոր հրամանատարի պաշտոնից՝ հաստատելով Միացյալ Նահանգների ռազմական քաղաքացիական վերահսկողության ավանդույթը
Վաղ ազգային շրջան (1783–1812)
ԱՄՆ-ի Անկախության պատերազմից հետո ԱՄՆ-ը բախվեց հնարավոր ռազմական բախման ինչպես բաց ծովում, այնպես էլ արևմտյան սահմանին։ Այն ժամանակ Միացյալ Նահանգները փոքր ռազմական տերություն էր, ուներ միայն համեստ բանակ, ծովային հետևակայիններ ու նավատորմ։ Ավանդական անվստահությունը կանգուն բանակի նկատմամբ, զուգորդված տեղական աշխարհազորային ուժերի հնարավորությունների հետ, կանխել են լավ պատրաստված ստորաբաժանումների և պրոֆեսիոնալ սպայական կազմի ստեղծումը։ Ջեֆերսոնյան ղեկավարները գերադասում էին փոքր բանակն ու նավատորմը ՝ վախենալով, որ մեծ ռազմական կառույցը Միացյալ Նահանգները կքաշի արտասահմանյան չափազանց մեծ պատերազմների մեջ և հնարավոր է, որ ներքին բռնակալը տիրի իշխանությանը ։
Փարիզի պայմանագրի համաձայն, հեղափոխությունից հետո, անգլիացիները Ապալաչյան լեռների և Միսիսիպի գետի միջև հող հանձնեցին ԱՄՆ-ին ՝ առանց խորհրդակցելու այնտեղ բնակվող շաունի, չերոկի, չոկտե և այլ փոքր ցեղերի հետ։ Քանի որ շատ ցեղեր կռվում էին որպես բրիտանացիների դաշնակիցներ, Միացյալ Նահանգները ստիպում էին ցեղապետերին ստորագրել հետպատերազմյան պայմանագրերով նախատեսված հողերը և սկսեցին բաժանել այդ հողերը կարգավորման համար։ Սա պատերազմ հրահրեց Հյուսիսարևմտյան տարածքում, որում ԱՄՆ ուժերը վատ հանդես եկան. Վաբաշի ճակատամարտը 1791 թվականին ամենավատ պարտությունն էր, որ Միացյալ Նահանգները երբևէ կրել են ամերիկացի հնդկացիների կողմից։ Նախագահ Վաշինգտոնը գեներալ Էնթոնի Ուեյնի գլխավորությամբ նոր մարզված բանակ ուղարկեց տարածաշրջան, որն ի վերջո ջախջախեց անտառների ճակատամարտում Հնդկաստանի Համադաշնությանը 1794 թվականին ։
Երբ հեղափոխական Ֆրանսիան 1793 թվականին պատերազմ հայտարարեց Բրիտանիային, ԱՄՆ-ը ձգտում էր չեզոքություն պահպանել, բայց Ջեյի շահեկան պայմանագիրը զայրացրեց Ֆրանսիայի կառավարությանը, որը դա համարում էր 1778 թվականին Դաշինքի պայմանագրի խախտում։ Ֆրանսիացի շարքայինները սկսեցին առեւանգել ամերիկյան նավերը՝ հանգեցնելով չհայտարարված «քվազի պատերազմի» երկու երկրների միջեւ։ ԱՄՆ-ը ծովում կռվել է 1798-1800 թվականներին և մի շարք հաղթանակներ տարել Կարիբյան ավազանում։ Ջորջ Վաշինգտոնը պաշտոնանկ արվեց ՝ «ժամանակավոր բանակ» ղեկավարելու համար ֆրանսիացիների ներխուժման դեպքում, բայց Նախագահ Ջոն Ադամսը կարողացավ բանակցել այն զինադադարի շուրջ, որում Ֆրանսիան համաձայնվեց լուծարել նախորդ դաշինքը և դադարեցնել իր գրոհները ։
Բարբարոսական պատերազմներ
Բերբերյան ափի (ներկայիս Լիբիա) բարբարոսները ծովահեններ էին ուղարկել առևտրական նավեր առևանգելու և փրկագին ստանալու համար անձնակազմերը պահելու։ ԱՄՆ-ը պաշտպանության փողեր վճարեց մինչև 1801 թվականը, երբ Նախագահ Թոմաս Ջեֆերսոնը հրաժարվեց վճարել և նավատորմ ուղարկեց Բարբարի Պետությունները մարտահրավեր նետելու համար, հաջորդեց Առաջին Բարբարոսական պատերազմը։ 1803 թվականին ԱՄՆ Ֆիլադելֆիան առևանգելուց հետո լեյտենանտ Ստիվեն Դեկատուրը ղեկավարեց արշավանք, որը հաջողությամբ այրեց առևանգված նավը՝ կանխելով Տրիպոլիի կողմից օգտագործումը կամ վաճառքը։ 1805 թվականին Ուիլյամ Իթոնը Դեռնա քաղաքը գրավելուց հետո, Տրիպոլին կնքեց հաշտության պայմանագիր։ Բարբարիի մյուս նահանգները շարունակում էին հարձակվել ԱՄՆ-ի նավերի վրա մինչև 1815 թվականի Երկրորդ բարբարոսական պատերազմը ավարտեց այդ պրակտիկան
1812 թվականի պատերազմ
Ամենամեծ ռազմական գործողությունը, որին այդ դարաշրջանում մասնակցել է Միացյալ Նահանգները, 1812 թվականի պատերազմն է ։ Քանի որ Բրիտանիան մեծ պատերազմի մեջ էր Նապոլեոնյան Ֆրանսիայի հետ, նրա քաղաքականությունն էր արգելափակել ամերիկյան մատակարարումները Ֆրանսիա։ ԱՄՆ-ը ձգտում է չեզոքություն պահպանել` միաժամանակ զբաղվելով արտաքին առևտրով։ Չնայած բուռն բողոքներին, Բրիտանիան կտրեց առևտուրը և տպավորեց նավաստիներին Թագավորական նավատորմում ամերիկյան նավերի վրա։ Բրիտանիան աջակցում էր Հնդկաստանի ապստամբությանը ԱՄՆ-ի Միջին Արևմուտքում` այնտեղ հնդկական պետություն ստեղծելու համար, որը կխոչընդոտեր ամերիկյան էքսպանսիան։ Միացյալ Նահանգները վերջապես պատերազմ հայտարարեց Միացյալ Թագավորությանը 1812 թվականին, երբ ԱՄՆ-ն առաջին անգամ պաշտոնապես պատերազմ հայտարարեց։ Հույս չունենալով հաղթել Թագավորական նավատորմին, ԱՄՆ-ը հարձակվեց Բրիտանական կայսրության վրա ՝ ներխուժելով Բրիտանական Կանադա ՝ հույս ունենալով օգտագործել գրավված տարածքը որպես բանակցային գործիք։ Կանադայի ներխուժումը ֆիասկո էր, չնայած արեւմտյան ճակատում ամերիկացի բնիկների հետ զուգահեռ պատերազմները (Տեկումսեի և Քրիքի պատերազմներ) ավելի հաջող էին։ 1814 թվականին Նապոլեոնին հաղթելուց հետո Բրիտանիան վետերանների մեծ բանակներ ուղարկեց Նյու Յորք ներխուժելու, Վաշինգտոն արշավելու և Նոր Օռլեանում Միսիսիպի գետի առանցքային վերահսկողությունը գրավելու համար։ Նյու Յորքի արշավանքը ձախողվեց այն բանից հետո, երբ բրիտանական շատ ավելի մեծ բանակը նահանջեց Կանադա։ Ռեյդերներին հաջողվեց այրել Վաշինգտոնը 1814 թվականի օգոստոսի 25-ին, բայց նրանք հետ մղվեցին Բալթիմորի ճակատամարտում գտնվող Չեսապիկ ծովածոցյան արշավում, և բրիտանացի հրամանատարը սպանվեց։ Լուիզիանայի խոշոր արշավանքը կասեցվեց միակողմանի ռազմական մարտով, որի արդյունքում զոհվեցին Բրիտանիայի երեք լավագույն գեներալները և հազարավոր զինվորներ։ Հաղթողներն էին Նոր Օռլեանի ճակատամարտի հրամանատար, գեներալ-մայոր Էնդրյու Ջեքսոնը, որը դարձավ նախագահ, և ամերիկացիները, ովքեր հաղթանակ տարան շատ ավելի հզոր ազգի նկատմամբ։ Խաղաղության պայմանագիրը հաջող էր, և ԱՄՆ-ն և Բրիտանիան այլևս երբեք չեն պատերազմել։ Պարտվածները հնդիկներն էին, ովքեր երբեք չստացան Մեծ Բրիտանիայի խոստացած անկախ տարածքը Միջին Արևմուտքում
Պատերազմ Մեքսիկայի հետ (1846–1848)
Ֆերմերային տնտեսության արագ աճի հետ միասին, դեմոկրատները սկսեցին նոր հողեր փնտրել արևմուտքում, և այս գաղափարը հայտնի դարձավ որպես «Պարզ ճակատագիր»։ Տեխասի հեղափոխության ժամանակ (1835–1836) վերաբնակիչները հայտարարեցին անկախություն և ջախջախեցին մեքսիկական բանակին, բայց Մեքսիկան վճռական էր վերադարձնել կորցրած նահանգը և սպառնում էր պատերազմել ԱՄՆ-ի հետ, եթե Տեխասը բռնակցվեր։ ԱՄՆ-ը, շատ ավելի մեծ և հզոր, 1845 թվականին բռնակցեց Տեխասը, և 1846 թվականին պատերազմ սկսվեց սահմանային խնդիրների շուրջ ։
1846-1848 թվականների մեքսիկական-ամերիկյան պատերազմի ընթացքում ԱՄՆ բանակը, զորավարությամբ գեներալներ Զաքարի Թեյլորի, Ուինֆիլդ Սքոթի և այլոց, ներխուժեց և մի շարք հաղթական մարտերից հետո (առանց խոշոր պարտությունների) գրավեց Նյու Մեքսիկոն և Կալիֆոռնիան, ինչպես նաև արգելափակեց ափերը և ներխուժեց Մեքսիկա հյուսիս ու հետո ներխուժեցին կենտրոնական Մեքսիկա՝ գրավելով ազգային մայրաքաղաքը։ Խաղաղության պայմանները նախատեսված էին ամերիկացիների կողմից Կալիֆոռնիայից Նյու Մեքսիկո 10 միլիոն դոլարով տարածքի գնման համար
Ամերիկյան քաղաքացիական պատերազմ (1861-1865)
Հյուսիսային և հարավային նահանգների ստրկության հետ կապված երկարատև լարվածությունը հանկարծակի գագաթնակետին հասավ 1860 թվականին ստրկության դեմ նոր հանրապետական կուսակցության Աբրահամ Լինքոլնի ընտրությամբ։ Հարավային նահանգներն առանձնացան ԱՄՆ-ից և կազմեցին առանձին Համադաշնություն։ Համադաշնային նահանգներում կտրվեցին ԱՄՆ մի շարք ամրություններ, որոնք մինչ այժմ միությանն հավատարիմ էին կայազորներով։ Մարտերը սկսվել են 1861 թվականին, երբ հրթիռակոծվեց Ֆորտ Սամթերը ։
Ամերիկյան քաղաքացիական պատերազմը երկու կողմերին էլ թողեց անպատրաստ։ Ո՛չ Հյուսիսի փոքր կանգնած բանակը, ո՛չ էլ հարավի ցրված պետական աշխարհազորայինները չկարողացան հաղթել քաղաքացիական պատերազմում։ Երկու կողմերն էլ շտապեցին հավաքել բանակներ, ավելի մեծ, քան նախկինում ԱՄՆ-ի ցանկացած ուժերը, սկզբում կամավորների բազմակի կոչերով, բայց ի վերջո, ԱՄՆ պատմության մեջ առաջին անգամ, նրանք դիմեցին ոչ ժողովրդական մեծ զորակոչի։
Հյուսիսը սկզբում ձգտում էր արագ հաղթանակի՝ փորձելով գրավել Համադաշնության մայրաքաղաք Ռիչմոնդը, Վիրջինիան, Վաշինգտոնի ԱՄՆ մայրաքաղաքի մոտակայքում գտնվող Կոլումբիան։ Հարավը հույս ուներ հաղթանակի ՝ համոզելով Բրիտանիային և Ֆրանսիային միջամտել, կամ, այլ կերպ ասած, սպառելով կռվելու Հյուսիսի պատրաստակամությունը։
Երկու մայրաքաղաքների միջեւ մարտերը դանդաղելուն պես, Հյուսիսն ավելի լավ արշավներ արեց ՝ օգտագործելով գետեր, երկաթուղիներ և ծովեր ՝ օգնելու տեղաշարժել և մատակարարել իր ավելի մեծ ուժերը, դրանով իսկ խեղդելով հարավը՝ Անակոնդայի ծրագիրը։ Պատերազմը տարածվեց ամբողջ մայրցամաքում և նույնիսկ բաց ծովում։ Չորս տարվա սարսափելի արյունալի բախումից հետո, ավելի շատ զոհեր ունենալով, քան ԱՄՆ մյուս բոլոր պատերազմները միասին, Հյուսիսի ավելի մեծ բնակչությունն ու արդյունաբերությունը կարող են դանդաղեցնել Հարավը։ Ոչնչացվեցին Հարավի ռեսուրսներն ու տնտեսությունը, իսկ Հյուսիսի գործարաններն ու տնտեսությունը ծաղկում էին ՝ կատարելով պատերազմական ժամանակաշրջանի պետական պայմանագրեր։
Ամերիկյան քաղաքացիական պատերազմը երբեմն անվանում են «առաջին ժամանակակից պատերազմ» քաղաքացիական բազայի մոբիլիզացման և ոչնչացման պատճառով ՝ համապարփակ պատերազմ, և բազմաթիվ տեխնիկական ռազմական նորարարությունների՝ ներառյալ երկաթուղիներ, հեռագրեր, հրացաններ, խրամատների պատերազմ և զրահապատ պտուտահաստոցներ, ռազմանավեր, թնդանոթներ ։
Հնդկական պատերազմներ (1865–1891)
Քաղաքացիական պատերազմից հետո բնակչության աճը, երկաթուղու կառուցումը և գոմեշների նախիրների անհետացումը մեծացնում էին ռազմական լարվածությունը դաշտերում։ Մի քանի ցեղեր, հատկապես սիուն և քոմանչին, կատաղորեն դիմակայեցին վերապահումների սահմանափակմանը։ Բանակի հիմնական դերը տեղաբնիկ ժողովուրդներին վերապահումներին պահելն էր և վերացնել նրանց պատերազմները վերաբնակիչների և միմյանց դեմ, որի պատասխանատուներն էին Ուիլյամ Տեկումսե Շերմանը և Ֆիլիպ Շերիդանը։ Դաշտային ժողովուրդների հայտնի հաղթանակը Լիթլ-Բիգ-Խոռն ճակատամարտն էր 1876 թվականին, երբ գնդապետ Ջորջ Արմսթրոնգ Կաստերը և 7-րդ հեծելազորի բանակի երկու հարյուր տարօրինակ անդամներ սպանվեցին Լակոտայից, Հյուսիսային Շայենից և Արապահո ժողովուրդների բնիկների ամերիկացիներից բաղկացած ուժերի կողմից։ Վերջին նշանակալից բախումը տեղի է ունեցել 1891 թվականին ։
Իսպանա – ամերիկյան պատերազմ (1898)
Իսպանա-ամերիկյան պատերազմը կարճ, բայց որոշիչ պատերազմ էր, որը նշանավորվեց արագությամբ՝ ծովում ամերիկացիների գլխապտույտ հաղթանակներով և ցամաքում Իսպանիայի դեմ։ Ռազմածովային ուժերը լավ պատրաստված էին և դափնիներ նվաճեցին, նույնիսկ այն ժամանակ, երբ քաղաքական գործիչները փորձեցին (և չկարողացան) այն վերաբաշխել՝ Արևելյան ափի քաղաքները պաշտպանելու իսպանական թույլ նավատորմի հավանական սպառնալիքներից ։ Բանակը իրեն ցույց է տվել Կուբայի մարտերում։ Այնուամենայնիվ, նա չափազանց կենտրոնացած էր Արևմուտքում փոքր դիրքերի վրա և այնքան էլ պատրաստ չէր արտերկրյա հակամարտությանը ։ Նա հույսը դնում էր կամավորների և պետական զինված խմբավորումների վրա, ովքեր Ֆլորիդայի լողափերում լոգիստիկայի, ուսուցման և սննդի խնդիրներ էին ունենում : ԱՄՆ-ն ազատագրեց Կուբան (ԱՄՆ բանակի կողմից գրավվելուց հետո)։ Խաղաղության պայմանագրի համաձայն՝ Իսպանիան ԱՄՆ-ին զիջեց իր գաղութները՝ Պուերտո Ռիկոն, Գուամը և Ֆիլիպինները ։ Այնտեղ և Հավայան կղզիներում (որոնք կամավոր միացան Միացյալ Նահանգներին 1898 թվականին) ստեղծվեցին ածուխի կայաններ։ ԱՄՆ ռազմածովային ուժերն այժմ ունեն մեծ ներկայություն Խաղաղ օվկիանոսով և (Կուբայում գտնվող Գուանտանամոյի ռազմածովային բազայի վարձակալությամբ) Կարիբյան ավազանում գտնվող մեծ բազա՝ պահպանելով Պարսից ծոցի ափի և Պանամայի ջրանցքի մոտեցումները ։
Իր առաջին գաղութները գրավելու համար ԱՄՆ-ը կորցրեց 385 KIA (369 ծառայողներ, 10 ռազմածովային ուժեր և 6 ծովային հետևակայիններ), 1662 WIA (1594 ծառայողներ, 47 ռազմածովային ուժեր, 21 ծովային ուժեր) և 2061 մարդ մահացել է պատերազմական գոտիներում հիվանդությունից (ընդհանուր առմամբ 5403 մարդ մահացել է հիվանդությունից ՝ բոլոր վայրերում, ներառյալ Միացյալ Նահանգների պաշտոնները)։ Իսպանիայում ամերիկյան զորքերի դեմ մարտերում զոհվածների ընդհանուր թիվը կազմում էր շուրջ 900 մարդ ։
Ֆիլիպին – ամերիկյան պատերազմ (1899–1902)
Ֆիլիպին-ամերիկյան պատերազմը (1899–1902) զինված բախում էր ֆիլիպինցի հեղափոխականների խմբի և ամերիկյան ուժերի միջև Ֆիլիպինները ԱՄՆ տեղափոխվելուց հետո՝ Մանիլայի ճակատամարտում իսպանական ուժերի պարտությունից հետո։ Բանակը ուղարկեց 100000 զինվոր (հիմնականում Ազգային գվարդիայից) գեներալ Էլվել Օտիսի հրամանատարությամբ։ Դաշտում պարտություն կրելով և կորցնելով իրենց կապիտալը 1899 թվականի մարտին՝ թույլ զինված և վատ առաջնորդվող ապստամբները բաժանվեցին զինված խմբերի։ Ապստամբությունն ավարտվեց 1901 թվականի մարտին, երբ առաջնորդ Էմիլիո Ագուինալդոն գրավվեց գեներալ Ֆրեդերիկ Ֆունսթոնի և նրա Մակաբեբի դաշնակիցների կողմից։ Զոհերի մեջ են գործողություններում սպանված 1037 ամերիկացի և հիվանդությունից մահացած 3340 մարդ և 20,000 ապստամբներ սպանվեցին ։
Արդիականացում
Ռազմածովային նավը արդիականացվել է 1880-ից 1890-ական թվականներին, այն որդեգրել էր կապիտան Ալֆրեդ Թայեր Մահանի ռազմածովային ռազմավարությունը, ինչպես և բոլոր խոշոր ռազմածովային ուժերը։ Հին առագաստանավերը փոխարինվեցին ժամանակակից պողպատե մարտանավերով՝ դրանք համապատասխանեցնելով Մեծ Բրիտանիայի և Գերմանիայի նավատորմերին։ 1907 թվականին գծի նավերի մեծ մասը՝ մի քանի օժանդակ նավերով, որոնք ստացել էին «Մեծ սպիտակ նավատորմ» անվանումը, մասնակցեցին 14-ամսյա ճանապարհորդության ամբողջ աշխարհով մեկ։ Նախագահ Թեոդոր Ռուզվելտի անունից այս առաքելությունը նախատեսված էր ցույց տալու Ռազմածովային ուժերի կարողությունը մտնելու պատերազմի համաշխարհային թատրոն ։
Ռազմական քարտուղար Էլիու Ռութը (1899-1904) վերահսկում էր բանակի արդիականացումը։ Գեներալ Նելսոն Մայլսը գլխավորեց իր նպատակը՝ համազգեստով շտաբի պետ, որպես գլխավոր մենեջեր և եվրոպական ոճի գլխավոր շտաբ՝ պլանավորման համար, բայց նրան հաջողվեց ընդլայնել Վեստ-Փոյնթը և հիմնել ԱՄՆ բանակի ռազմական քոլեջ և գլխավոր շտաբ։ Ռութը փոխեց գործողությունների կարգը և դպրոցներ կազմակերպեց ծառայության հատուկ մասնաճյուղերի համար։ Նա նաև մշակեց սպաների շտաբից հերթափոխի ռոտացիայի սկզբունքը։ Ռութը մտահոգված էր բանակի դերով 1898 թվականին ձեռք բերված նոր տարածքների կառավարման գործում և մշակեց Կուբան կուբացիներին փոխանցելու ընթացակարգեր, ինչպես նաև գրեց կառավարության կանոնադրություն Ֆիլիպինների համար ։
Ծովակալ Բրեդլի Ա. Ֆիսկեն ծովային զենքի և հրետանային արվեստի բնագավառում նոր տեխնոլոգիաների առաջատարն էր՝ 1890-1910 թվականներին կրակի կառավարման ոլորտում իր նորարարությունների շնորհիվ։ Նա անմիջապես հասկացավ ավիացիայի ներուժը և կոչ արեց տորպեդո ռմբակոծիչ ստեղծել։ Ֆիսկեն, որպես ԱՄՆ պետքարտուղարի՝ Ֆրանկլին Դ. Ռուզվելտի օգնական 1913–1915 թվականներին, առաջարկեց ռազմածովային ուժերի արմատական վերակազմավորում՝ այն պատերազմի գործիք դարձնելու համար։ Ֆիսկեն ցանկանում էր կենտրոնացնել իշխանությունը ռազմածովային գործողությունների պետի և փորձառու անձնակազմի տեսքով, որոնք կմշակեին նոր ռազմավարություններ, վերահսկում էին ավելի մեծ նավատորմի կառուցումը, համակարգում էին պատերազմի պլանավորումը, ներառյալ ուժերի կառուցվածքը, զորահավաքային ծրագրերը և արդյունաբերական բազան և ապահովում, որ ԱՄՆ ռազմածովային ուժերը տիրապետեն հնարավոր լավագույն մարտական մեքենաներին։ Ի վերջո, նավատորմն ընդունեց իր բարեփոխումները և մինչև 1915 թվականը սկսեց վերակազմակերպվել՝ այն ժամանակվա համաշխարհային պատերազմին հնարավոր մասնակցության համար ։
Բանանի պատերազմներ (1898-1935)
Բանանի պատերազմները ոչ պաշտոնական տերմին են 1898-1935 թվականներին Լատինական Ամերիկայում աննշան միջամտությունների համար։ Դրանք ներառում են ռազմական ներկայությունը Կուբայում, Պանամայում՝ դրա ջրանցքի գոտու հետ միասին, Հայիթիում (1915-1935), Դոմինիկյան Հանրապետությունում (1916-1924) և Նիկարագուայում (1912) – 1925; 1926-1933): Միացյալ Նահանգների ծովային հետևակայինները սկսեցին մասնագիտանալ այդ երկրների երկարաժամկետ ռազմական օկուպացիայի մեջ, առաջին հերթին՝ մաքսային եկամուտները պաշտպանելու համար, որոնք տեղական քաղաքացիական պատերազմների պատճառ էին հանդիսանում ։