cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Տոն (ֆիլմ, 2001)
«Տոն», ռուսական գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Իգոր Սուկաչյովը  2001 թվականին Իվան Օխլոբիստինի հետ համատեղ գրված սցենարով։ Ֆիլմը նկարահանվել է Կալուգայի մարզում՝ Կոզելսկի շրջանում։ Զանգվածային տեսարաններում նկարահանվել են տեղի բնակիչները։
Սյուժե
1941 թվականի հունիսի 22-ին ընտանիքը ԽՍՀՄ սահմանամերձ արևմուտքում նշում է դստեր ծննդյան օրը, և այդ տոնին մասնակցում է ողջ գյուղը։ Ոչ ոք դեռ չգիտի, որ հայրն աշխատանքի համար կգնա շրջկենտրոն և մի քանի ժամից կվերադառնա աշխարհազորականի զինվորական համազգեստով՝ ընտանիքին հրաժեշտ տալու համար։ Իսկ հրաժեշտի պահին արդեն գյուղ կմտնեն գերմանական զորքերը։ Իսկ այսօր բոլորը զվարճանում են, երգում են երգեր ու կենացներ ասում ապագայի համար, աղջկա երջանիկ կյանքի համար՝ չմտածելով, որ շատ շուտով այդ նույն վայրում կյանքը կարող է հանկարծ ընդհատվել… «Սա մի պատմություն է պարզ ընտանիքի՝ հոր, մոր և նրանց հնգամյա դստեր կյանքի երկու օրվա մասին։
1941 թվականի հունիսի 22-ին ընտանիքը նշում է դստեր ծննդյան օրը։ Դա մի գեղեցիկ արևոտ օր է՝ ուրախ ու երջանիկ։ Աղջկա համար այն լի է կարևոր իրադարձություններով ու արկածներով, նրա տոնը նշում են ոչ միայն հարազատներն ու մտերիմները, այլև ամբողջ գյուղը ։ Եվ դեռ ոչ ոք չգիտի, որ վաղը հայրն աշխատանքի համար կգնա շրջկենտրոն և մի քանի ժամից կվերադառնա աշխարհազորականի զինվորական համազգեստով՝ ընտանիքին հրաժեշտ տալու համար։ Իսկ հրաժեշտի պահին արդեն գյուղ կմտնեն գերմանական զորքերը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսական ֆիլմեր Կատեգորիա:2001 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Պահեստային (գիրք)
«Պահեստային» (Spare), արքայազն Հարիի հուշագրությունը, որը գրել է Հարրին լրագրող Ջոն Մեհրինգերի հետ համատեղ ։ Գիրքը հրապարակվել է 2023 թվականի հունվարի 10-ին։ Դեռ հրապարակումից առաջ հասարակական ընդվզումներ են տեղի ունեցել՝ կապված բրիտանական թագավորական ընտանիքի մասին սպասվող բացահայտումների հետ։
Հրապարակում
Արքայազնի հուշերից առանձին հատվածներ բրիտանական լրատվամիջոցները հրապարակել են 2023 թվականի հունվարի սկզբին։ Նրանք պատմում են, թե ինչպես է Հարրին իր պատանեկության տարիներին թմրամիջոց օգտագործել, ինչպես է կորցրել կուսությունը, ինչպես է ծառայել Աֆղանստանում, որտեղ սպանել է 25 մարդու ։ «Պահեստային»-ի ամբողջական տեքստը հրապարակվել է 2023 թվականի հունվարի 10-ին , սակայն իսպանական En La Sombre («Ստվերում») հրատարակչության խմբաքանակի մի մասը, 2023 թվականի հունվարի 5-ին հայտնվել է Իսպանիայի գրախանութներում , թեև շտապ հանվել է վաճառքից  ։ Գիրքը պետք է հրատարակվի մինչև 16 լեզվով, իսկ հասույթի մի մասը ուղղվելու է բարեգործությանը ։
Համառոտ սյուժե
Գրքի ողջ սյուժեի հիմքում ընկած է պահեւստային լինելու հետ կապված արքայազնի զայրույթը։ Առանձին գլուխներում նկարագրվում է նրա վաղ մանկությունը, սովորելու տարիները, Թագավորական և Բրիտանական բանակում ծառայելու ժամանակաշրջանը, հարաբերությունները ծնողների և եղբոր, ինչպես նաև կնոջ՝ Մեգանի հետ իրենց ծանոթությունից հետո մինչև ամուսնանալը և երեխաների լույս աշխարհ գալը ։
Մանկության տարիներ և արքայադուստր Դիանայի մահը
Ստեղծագործության գլուխներից մեկում Հարին իր ծննդյան հետ կապված սեփական խորհրդածություններն է կիսում՝ մտովի արտապատկերելով մոր՝ Ուելսի արքայադուստր Դիանայի հետ ունեցած արքայազն Չարլզի կարճ զրույցը։ «Հրաշալի՛ է։ Այժմ դու ինձ ժառանգ և պահեստային պարգևեցիր. իմ գործն արված է»։ Հարիի խոսքով նա իր հոր համար ծնվել է որպես պահուստ, որպեսզի հարկ եղած դեպքում լինի դոնոր վերջինիս օրգանների փոխպատվաստման կամ արյան փոխներարկման համար։ Արքայազնը հերքում է բոլոր այն շշուկները, որ ինքը ոչ թե Չարլզի, այլ իր մոր սիրեկաններից մեկի՝ Ջեյմս Հեվիթի որդին է։
Անդրադառնալով արքայադուստր Դիանայի մահվանը՝ Հարին հիշում է, որ իրեն ողբերգական լուրը վաղ առավոտոյան առաջինը հայտնել է հայրը։ Արքայազնը պատմում է՝ ինչ սարսափազդու տպավորություն են թողել հասակակիցների վրա իրեն և եղբորը պատկերող մոր թաղման տեսարանները։ Նա ասում է, որ 10 տարի շարունակ հավատացած է եղել, որ մայրը փախուստի մեջ է, թաքնվում է ինչ-որ տեղ՝ լրագրողների հայացքից և հարցապնդումներից խուսափելու համար. նրա պնդմամբ՝ եղբայրը նույնպես այդ մտքերով է ապրել։ Արքայազնը քննարկման առարկա է դարձնում նաև մոր մահվան հանգամանքների հետաքննությունը՝ այն համարելով «պարզունակ և անհեթեթ»։ Նա հարց է տալիս, թե ինչու արքայադուստր Դիանային հետապնդող պապարացիները մինչ օրս այդպես էլ բանտում չհայտնվեցին։ Արքայազնի խոսքով, ինքն ու եղբայրը ցանկացել են համատեղ հայտարարությամբ հանդես գալ՝ պահանջելով գործի վերաբացումը, սակայն իրենց հայցը մերժվել է։ Հարին նշում է, որ 2007 թվականի ռեգբիի աշխարհի գավաթին Փարիզ կատարած այցելության ժամանակ ինքը խնդրել է, որ իրեն մեքենայով ուղեկցեն այն թունելի միջով, որտեղ տեղի է ունեցել պատահարը։ Արքայազնը խոստովանում է, որ հետո զղջացել է նման ցանկության համար, քանի որ իր խոսքերով այն «չափազանց ցավոտ է եղել» ։
Պատանեկություն, թմրանյութեր, ծառայությունը Աֆղանստանում
Իր հուշերում Հարին խոստովանում է, որ 17 տարեկանում տարված է եղել կոկաինով, ինչը օգնել է նրան «զգալ ուրիշներից տարբեր»։ Նա հիշում է նաև մարիխուանայի ազդեցության տակ երևակայան աղվեսի ականջին շշնջալը ։ Արքայազնն այնուհետև պատմում է մարդաշատ գարեջրատան հետնամասի այգում «ձիերին սիրող տարեց կնոջ հետ» կուսությունը կորցնելու «նվաստացուցիչ տեսարանի» մասին ։
Հարին հիշում է, թե ինչպես եղբայրը՝ Ուիլյամը, և ապագա հարսը՝ Քեթրինը, 2005 թվականին «Հայրենական և գաղութատիրական» տարազների խնջույքին ընդառաջ առաջարկեցին իրեն օդաչուի արտահագուստը նացիստական համազգեստով փոխարինել։ Նա նշում է, որ Քեթրինին «հավանել էր» առաջին հանդիպումից, որտեղ մեծապես տպավորված էր եղել ապագա հարսի քրքջոցով։ Վերհիշելով Աֆղանստանի մարտական գործողությունները՝ արքայազնն ասում է, որ այդ երկիր ուղևորվել է վեց անգամ, որի ընթացքում Թալիբան խմբավորման «25 անդամ է զոհվել»։ Հարրի խոսքերով ինքը վերջիններիս վերաբերվել է ոչ թե որպես մարդկանց, «այլ որպես շախմատի խաղաքարերի, որոնց տախտակից հեռացրել էին»։ Արքայազնը հավելում է նաև, որ «դա այնպիսի թիվ չէր, որն ինձ բավարարեր, համենայն դեպս ամոթի զգացում էլ չէր առաջացնում» ։
Հարաբերությունները Մեգանի հետ և հայր դառնալը
Հարին պատմում է, որ Մեգան Մարքլի հետ առաջին ժամադրությանը օրը նավով դուրս էր եկել ծով մրցավազքի, որտեղ ստիպված է եղել «թրջել տակը», քանի որ տարածքում սանհանգույց չի եղել։ Նա հիշում է նաև մինչև ամուսնությունը դերասանուհու հետ «արագ ծավալվող» սիրային հարաբերությունները վերանայելու եղբոր հորդորները։ Հեղինակը համոզմունք է հայտնում Մեգանին օգնելու հարցում իրենց օգնել է մայրը։ Նա հավելում է նաև, որ Ուիլյամն ի սկզբանե դեմ է եղել Վեստմինստերյան աբբայությունում կամ Սուրբ Պողոսի տաճարում իրենց պսակադրության գաղափարին։
Հեղինակն ի թիվս այլոց պատմում է ամուսնության վաղ շրջանում Մեգանի և Ուիլյամի կնոջ՝ Քեթրինի միջև տարաձայնությունների մասին։
Խոսելով հայր դառնալու մասին՝ արքայազնը հիշում է. որ իրենց առաջնեկի լույս աշխարհ գալու մասին իրեն հուշել են երկու նշան՝ Մեգանի երգը ծովաշներին, որոնք ի պատասխան արձագանքել են նրան և տան պայմաններում երբեմն-երբեմն արվող հղիության թեստերը։ Հարին հաստատում է նաև 2018թ. հոկտեմբերին զարմիկ էժենիի հարսենական արարողության ժամանակ ընտանիքին այդ լուրը հայտնելը։ Հարին խոստովանում է նաև, որ Մեգանի ծննդաբերության ժամանակ մեկ ցիստեռն ծիծաղեցնող գազ է օգտագործել «հանդարտությունը պահպանելու համար» ։ Արքայազնը կիսվում է նաև 2020-ին Մեգանի վիժումից հետո ունեցած տխուր փորձառություններով ։ Հարին ասում է, որ իր համար անսպասելի է եղել արքայական տիտղոսից հրաժարվելուց հետո պետական ֆինանսավորմամբ անվտանգության ծառայությունից զրկվելը։
Արքայական տիտղոսից հրաժարվելը
Հեղինակը գրքում մանրամասն անդրադարձ է կատարում 2019թ.եղբոր հետ ունեցած տարաձայնություններին ։ Նա պատմում է նաև, որ իր հորը խիստ զարմացրել է «խնայողություններ անել» չկարողանալու պատրվագով Մեգանի դերասանական կարիերայով զբաղվել շարունակելու ցանկությունը։ Չարլզը ֆինանսապես սատարել է զույգին մինչև նրանց Միացյալ Թագավորությունից հեռանալը։ Նրան առավելապես մտահոգել է Մեգանի հանրահայտ լինելը, ինչն իր կարծիքով կարող էր «ստվեր գցել» ընտանիքի վրա ։
Հարրին հիշատակում է նաև պապի՝ Արքայազն Ֆիլիպի թաղման արարողությանը Չարլզի և Ուիլյամի հետ ունեցած տխուր հանդիպումից մեկ դրվագ, որտեղ հայրն ասում է, «Խնդրում եմ տղաներ, կյանքիս վերջին տարիները մի՛ վերածեք թշվառության» ։
Վաճառք
Հրատարակությունից հետո մեկ շաբաթվա ընթացքում Միացյալ Թագավորությունում վաճառվեց գրքի ընդհանուր առմամբ 467 օրինակ, որից 183-ը տպագիր են։
Արձագանք
Գրքի հատվածների հրապարակումը լայն հասարակական բողոքի է արժանացել՝ պայմանավորված դրանց պոտենցիալ բացահայտող բնույթով և արքայազն Հարիի ժողովրդականությամբ։ Փորձագետները կարծում են, որ «պահեստային»-ը կարող է հարված լինել բրիտանական թագավորական ընտանիքի առանձին անդամներին, բայց ոչ ամբողջ Բրիտանական միապետության ինստիտուտին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ինքնակենսագրություններ Կատեգորիա:Անգլերեն գրականություն Կատեգորիա:21-րդ դարի գրականություն Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործություններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր
Կբիլար
Կբիլար (ქბილარი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Իմերեթի մարզի Ճիաթուրայի շրջանում ։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 850 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Ճիաթուրայից հեռու է 25 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 51 մարդ ։
Գոլիե Բուգրի (Բագաևսկի շրջան)
Գոլիե Բուգրի (Голые Бугры), գյուղակ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Բագաևսկի շրջանում։ Մտնում է Բագայևսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։ Բագաևսկայա շրջկենտրոնից գտնվում է 6 կմ հեռավորության վրա։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Բագաևսկի շրջանի բնակավայրեր
Կանտորա շրջան
Կանտորա (Kantora District [Կանտորա]), Գամբիայի 37 շրջաններից մեկը, որը գտնվում է երկրի արևելյան մասում տեղակայված Վերին գետ մարզում։ Կանտորան արևելքում սահմանակցում է Սենեգալի հետ։ Բնակչությունը 2013 թվականի տվյալներով կազմում է 32.682 մարդ։
Տես նաև
Կատեգորիա:Գամբիայի շրջաններ Կատեգորիա:Վերին գետ մարզի բնակավայրեր
Չերկասի (գյուղ, Դաոլեկանովսկի շրջան)
Չերկասի (Черкассы, Черкассы), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Դաոլեկանովսկի շրջանի կազմում։
Մեսգուշկա (Կուդեբի վտակ)
Մեսգուշկա (Месгушка), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Յարոսլավլի մարզով։ Գետաբերանը գտնվում է Կուդեբ գետի ձախ ափից 60 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 10 կմ։
Չերկասի (գյուղ, Դաոլեկանովսկի շրջան)
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Դաոլեկանովսկի շրջանի բնակավայրեր
Մեսգուշկա (Կուդեբի վտակ)
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Վադնիյե, գետը ենթաավազան չունի, գետի գետային ավազանը Նարվա ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Դաչնի (Բագաևսկի շրջան)
Դաչնի (Дачный), ավան Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Բագաևսկի շրջանում։ Մտնում է Բագայևսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Բագաևսկի շրջանի բնակավայրեր
Իծաքարի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Տավուշի մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Տավուշի մարզի Իծաքար գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 9 հուշարձան (7 միավոր)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի հուշարձանների ցանկեր
Քուրդ-Քիլավուզ
Քուրդ-Քիլավուզ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Քաղաքը (ֆիլմ, 1991)
«Քաղաքը» (कस्बा, Kasba), 1991 թվականի հնդկական դրամատիկ ֆիլմ։ Սցենարի հեղինակը և ռեժիսորը Կումար Շահանին է։ Սյուժեի հիմքում ընկած է ռուս գրող Անտոն Պավլովիչ Չեխովի «Ձորակում» վիպակը ։ Ֆիլմը կարևոր աշխատանք է համարվում հնդկական զուգահեռ կինոյի շարժման մեջ։ Դա այդ ուղղության վերջին ֆիլմերից մեկն է եղել, որից հետո այն սպառել է իրեն 1990-ական թվականների սկզբներին։
Մրցանակներ և քննադատություն
«Քաղաքը» ֆիլմը դարձել է Կումար Շահանիի երրորդ ֆիլմն է, որն ստացել է Filmfare Awards «Քննդատների կարծիքով լավագույն ֆիլմ» անվանակարգում ։
«Քաղաքը» ֆիլմն ստացել է դանդաղ և մելոդրամատիկ ֆիլմի բնութագիր, որը բնութագրական չէ Շահանիի ոճի համար։ Ellipsis կինոբլոգը դրական կարծիք է հայտնել ֆիլմի մասին՝ նշելով, որ «ֆիլմի ամենատպավորիչ գեղագիտական տարրերից մեկը կինոխցիկի դիրքավորումն է, որը շարժվում է հերոսների հոգեբանական և զգացմունքային վիճակներին զուգահեռ, իսկ պատուհանները և դռան խորշերը բազմիցս հայտնվում են հերոսների գործողությունների ընթացքում այն ձևով, որ արտաքին բնանկարները միահյուսվում են ներքին ձևավորման հետ՝ ստեղծելով սոցիալական իներցիայի և նույնիսկ գյուղական դեկադանսի տպավորություն։ Երբեմն Շահանին շեշտադրում է ծեսերը և ավանդույթները, որոնք կապված են ընտանիքի պատմության հետ, որը հիշեցնում է փիլիսոփայական մերձեցում է ստեղծում՝ բնութագրական մարդաբանների համար» ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անտոն Չեխովի ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:1991 ֆիլմեր Կատեգորիա:Հնդկական ֆիլմեր Կատեգորիա:Հինդի լեզվով ֆիլմեր
Ոսկեպար
Ոսկեպար, գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Տավուշի մարզի հյուսիս-արևելքում` հայ-ադրբեջանական շփման գծի անմիջական հարևանությամբ։ Ընդգրկված է Նոյեմբերյան համայնքի կազմում ։
Աստերոիդների ցանկ (99101-99200)
Աստերոիդների ցանկ (99001-99100) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (99201-99300)
Ոսկեպար
Ունի դարերի պատմություն և հարուստ է պատմամշակութային հուշարձաններով։ Բնությունը գեղեցիկ է, կազմված է մեծամասամբ անտառապատ լեռներից, իսկ բնակավայրի տարածքով հոսում է համանուն գետը ։
Գյուղի արևելյան և արևմտյան կողմում են գտնվում Վերին Ոսկեպար և Ներքին Ոսկեպար նախկին բնակավայրերը, որոնց տարածքը պատմամշակութային առումով անմիջականորեն կապված է Ոսկեպար գյուղի հետ ։
Բնակավայրի անուն
Բնակավայրի անվան ծագման մասին ստույգ տվյալներ հայտնի չեն, սակայն, ըստ ուսումնասիրությունների, մեզ հասած «Ոսկեպար» անունը դարերի, միգուցե նաև հազարամյակների վաղեմություն ունի և խորհրդանշում է արգասաբերություն ու առատություն ։ Գյուղը պաշտոնապես կոչվում է Ոսկեպար, նախկինում անվանել են նաև Ոսկեպատ, Ոսկեպարիսպ ։
Ադրբեջանցիները գյուղն անվանել են հայկական Ոսկեպար անվան աղավաղված ձևով՝ Ախսիբարա ։
Աշխարհագրություն
Ոսկեպար բնակավայրը գտնվում է մարզկենտրոն Իջևան քաղաքից ուղիղ գծով 22 կմ հյուսիս-արևմուտք, մայրուղով՝ 32 կմ հեռավորության վրա։ Ունի 1156.83 հա տարածք, որից 56.11 հա անտառային հողեր են։ Տեղաբաշխված է Ոսկեպար գետակի աջակողմյան հյուսիսահայաց ձորալանջին։ Ծովի մակերևույթից բարձր է 740-920 մ։ Գյուղի կողքով անցնում է Իջևան-Նոյեմբերյան ավտոմոբիլային ճանապարհը ։
Ոսկեպար բնակավայրը արևելքից, հյուսիս-արևելքից և հարավ-արևելքից շրջապատված է անտառապատ լեռներով, իսկ արևելքում՝ հիմնականում լերկ լեռներով, որոնք, ձգվելով դեպի Ադրբեջանի վերահսկողության ներքո գտնվող Գավազան լեռ, վերածվում են դաշտերի ։
Բնակավայրը գտնվում է բարեխառն գոտում։ Ամռանը միջին ջերմաստիճանը +30C է, ձմռանը`-2C։
Պատմություն
Ոսկեպարը Հայաստանի հնագույն բնակավայրերից է։ Որպես գյուղը հիմնադրվել է առնվազն 6-ից 7-րդ դարերում։ Հարուստ է պատմամշակութային հուշարձաններով։
Գյուղի և հարակից տարածքներում պահպանված հուշարձանների ու ավերակների ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ տարբեր ժամանակաշրջաններում առնվազն երեք անգամ ենթարկվել է փոքր տարածության վրա տեղափոխության՝ զբաղեցնելով մերթ ներկայիս Վերին Ոսկեպար, մերթ Ներքին Ոսկեպար անունը կրող նախկին բնակավայրերի և հարակից գյուղատեղիների տարածքները, որտեղ 19-րդ դարից սկսել են բնակություն հաստատել թուրքեր ։
Արցախյան ազատամարտ
1991 թվականի մայիսի 5-ի լույս 6-ի գիշերը Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի տարածքում տեղակայված խորհրդային զորքերի 4-րդ բանակի ստորաբաժանումները և ադրբեջանական ՕՄՈՆ-ը ուղղաթիռների, տանկերի և ծանր հրետանու օգտագործմամբ և փակում են Հայկական ԽՍՀ-ի Նոյեմբերյանի շրջանի Ոսկեպար գյուղի մուտքերն ու մտնում գյուղ։ Գյուղ մտած խորհրդային բանակի ու ադրբեջանական ՕՄՈՆ-ի ստորաբաժանումները պայթեցնում են 1 ավտոմեքենա՝ սպանելով 2 և ծանր վիրավորելով 7 խաղաղ բնակիչ ։
Իմանալով Ոսկեպարում տեղի ունեցածի մասին՝ Նոյեմբերյանի շրջանի ներքին գործերի բաժնի 20 միլիցիոներ և 3 քաղաքացիական ուղեկիցներ բնակիչների պաշտպանության համար փորձել են անտառի միջով գյուղ մտնել։ Նրանցից 11-ը դաժանաբար սպանվել են, իսկ մյուսները գերևարվել ու տեղափոխվել Ադրբեջանական ԽՍՀ-ում գտնվող Կիրովաբադ քաղաքի բանտ, որտեղ մահացել են ևս 3 հոգի։ Խորհրդային զորքերի ստորաբաժանումները գերևարեցին և ադրբեջանական ՕՄՈՆ-ին հանձնեցին նաև գյուղում գտնվող և բնակավայրը պաշտպանող 45 ոստիկանի, ովքեր նույնպես ադրբեջանական բանտում խոշտանգումների ենթարկվեցին ։
Հետագայում անմարդկային հանցագործության պատասխանատվությունից խուսափելու և միջազգային հասարակական կարծիքը մեղմելու համար կազմակերպվել է հետաքննություն, Ռուսաստանի Գլխավոր խորհրդում լսումներ են անցկացրել, սակայն այդպես էլ կազմակերպիչներն ու պատասխանատուները չեն պատժվել ։
Հայ-ադրբեջանական պատերազմ, 2020
2020 թվականի հայ-ադրբեջանական պատերազմի ընթացքում Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահ Իլհամ Ալիևի, Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինի համատեղ ստորագրված համաձայնագրի նախնական տարբերակում նշված էր, որ բացի Արցախի Հանրապետության մի շարք շրջաններից, նաև պետք է Տավուշի և Արարատի մարզերի մաս կազմող Խորհրդային Ադրբեջանի անկլավները, այդ թվում՝ Ոսկեպար գյուղի հարևանությամբ գտնվող Վերին Ոսկեպար բնակավայրը, հանձնվեն Ադրբեջանի Հանրապետությանը։ Հետագայում անկլավների վերաբերյալ կետը հանվեց համաձայնագրից, սակայն այդ մասին տարբեր հարթակներում խոսակցությունները շարունակվեցին ։
2020 թվականի նոյեմբերի վերջերին Տավուշի մարզպետ Հայկ Չոբանյանը հերքեց այդ լուրերը՝ ասելով որ Տավուշի մարզից որևէ տարածք չի հանձնվելու Ադրբեջանին ։ Հետագայում Հայկ Չոբանյանը կրկին հերքեց այդ տարածքների հանձնման լուրերը՝ ասելով որ «Ընդդիմություն լինեն, արկածախնդիր լինեն, իշխանություն լինեն, ադրբեջանցի թե թուրք՝ հիմա թե երբևէ կսատկացնենք, բայց թույլ չենք տա Տավուշի սահմանները սակարկեն» ։
Իշխանական «Իմ քայլ» խմբակցությունից Հայաստանի ազգային ժողովի պատգամավոր Վահե Ղալումյանը 2021 թվականի հունիսին հաստատել էր, որ պետք է ստեղծվի սահմանային հարցերը կարգավորող հանձնաժողով։ Անդրադառնալով լրագրողի հարցին՝ նա ասել էր, որ «Տավուշում Տավուշի մարզում և՛ ադրբեջանական հողեր կան, որ գտնվում են մեր վերահսկողության տակ, եև՛ կան հայկական տարածքներ» ։ Մասնավորեցնելով թե որոնք են ադրբեջանական հողեր, նա նշել է՝ «Անկլավները։ Գյուղերի անուններն են՝ Բարխուդարլու, Խեյրիմլի, Սոֆուլու, Ոսկեպար» ։
Պատմամշակութային հուշարձաններ
Ոսկեպարը հարուստ է տարբեր դարերով թվագրվող պատմամշակութային հուշարձաններով ։
Ոսկեպար գյուղի թվով 14 հուշարձան Հայաստանի կառավարության կողմից 2004 թվականին հաշվառվել և ներառվել են Ոսկեպարի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկում ։ Հաշվառված հուշարձաններն են գյուղից մոտ 8 կմ արևմուտք՝ Ոսկեպար գետի հոսանքով դեպի վեր ու մ․թ․ա․ 2-1 հազարամյակով թվագրվող «Շաքարաբերդ» ամրոցը, գյուղի եզրին գտնվող և 6-ից 7-րդ դարերով թվագրվող ամրոցը, գյուղից 6 կմ արևմուտք գտնվող և 10-ից 13-րդ դարերով թվագրվող ամրոցը, գյուղից 3 կմ հարավ-արևմուտք գտնվող և 10-ից 14-րդ դարերով թվագրվող ամրոցը, գյուղից 3 կմ հյուսիս գտնվող և 10-ից 13-րդ դարերով թվագրվող «Կոռաբերդ» անունը կրող ամրոցը, գյուղի մեջ գտնվող և 19-րդ դարով թվագրվող գերեզմանոցը, գյուղի հյուսիս-արևելյան մասում գտնվող և 19-ից 20-րդ դարերով թվագրվող գերեզմանոցը, գյուղի մեջ գտնվող և 19-րդ դարով թվագրվող գերեզմանոցը, գյուղից 1 կմ հյուսիս-արևելք՝ Ոսկեպար գետակի ձախ կողմի բլրալանջին գտնվող և 7-րդ դարով թվագրվող Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, գյուղի հարավ-արևմտյան մասում գտնվող և ուշ միջնադարով թվագրվող «Անտառամուտի» եկեղեցին, գյուղի մեջ՝ Ոսկեպար գետակի վրա կառուցված և ուշ միջնադարով թվագրվող կամուրջը, գյուղից 4 կմ արևմուտք գտնվող և 8-րդ դարով թվագրվող «Ջորու» կամուրջը, 1983 թվականին գյուղի մեջ կառուցված և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում զոհվածներին նվիրված հուշարձանը, 1978 թվականին գյուղի արևելյան մասում կառուցված և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում զոհվածներին նվիրված հուշարձանը ։ Նշված հուշարձաններից յուրաքանչյուրն իրենից ներկայացնում է բազմաթիվ հուշարձաններից կազմված համալիր՝ եկեղեցիներ, մատուռներ, խաչքարեր և տապանաքարեր, գերեզմանոցներ և գյուղատեղիներ, ամրոցներ, պաշտպանական շինություններ և այլ նշանակության կառույցներ ։
Ոսկեպարի հուշարձաններն ուսումնասիրել են մի շարք մասնագետներ։ Լայնամասշտաբ ուսումնասիրություն է իրականացրել Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող կազմակերպությունը, որը 2013 թվականին հուշարձանագետ Սամվել Կարապետյանի հեղինակությամբ հրատարակել է «Ոսկեպարի պատմական հուշարձանները» գիրքը ։
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի
Ոսկեպարի տարածքում եղել է Սուրբ Աստվածածին անունով երկու եկեղեցի։ Եկեղեցիներից մեկը՝ առավել հայտնին, կառուցվել է 6-ից 7-րդ դարերում և ներկայում կանգուն է, մյուսը կառուցվել է 1875 թվականին, ներկայում գոյություն չունի ։
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին գտնվում է հայ-ադրբեջանական շփման գծի տավուշյան հատվածի անմիջական հարևանությամբ դեպի հայկական կողմում։ Հայ առաքալական եկեղեցի է։ Կառուցման ժամանակի վերաբերյալ մատենագրական և վիմագրական տեղեկություններ հայտնի չեն, բայց ճարտարապետական վերլուծությունից ելնելով՝ այն թվագրվում է 6-ից 7-րդ դարերով։ Քառակուսի հատակագծով աղոթասրահի կենտրոնական ծավալը շարունակվում է գմբեթով։ Թմբուկը ներսից և դրսից ութանիստ է։ Անցումը գմբեթատակ քառակուսուց գմբեթի բոլորակ հիմքին իրականացված է տրոմպների հաջորդական երեք շարքով։ Գմբեթածածկ քառանկյունի ծավալի նիստերին կցված են արտաքուստ ուղղանկյուն, ներսից կիսաշրջանաձե խորաններ։ Արևելյան խորանի երկու կողմի սենյակները խորանի ծավալից զգալի ցածր են, որի հետևանքով կառույցի ընդհանուր ծավալատարածական հորինվածքում ունեն երկրորդական նշանակություն ։
Սուրբ Աստվածածին անունը կրող երկրորդ եկեղեցին կառուցվել է 1875 թվականին, սակայն օծումը տեղի է ունեցել 9 տարի անց՝ 1884 թվականի հուլիսի 26-ին։ Նոր եկեղեցու կառուցման անհրաժեշտությունը պայմանավորված է 1860-ական թվականներին բնակության համար գյուղացիների տեղափոխության հետևանքով։ 1890-ական թվականներին սկզբներին հիշվում է որպես փայտածածկ եկեղեցի։ 1929 թվականից դադարել է գործել, իսկ ավելի ուշ իշխանությունների կարգադրությամբ քայքայված շինությունը քանդում են ։
Բերդավանք վանք
Բերդավանք վանքը գտնվում է Ոսկեպար գյուղից 6 կմ արևմուտք` Ոսկեպար գետի ձախակողմյան հարավարևելահայաց անտառածածկ լեռնալանջին և ծովի մակերևույթից բարձր է 1054 մ։ Ըստ ուսումնասիրությունների՝ հիմնադրվել է 13-րդ դարում հայ քաղկեդոնականների կողմից։ Վանքի սկզբնական անունը մոռացված է, իսկ Բերդավանք անունը ստացել է տեղացիների կողմից։ Վանքը բաղկացած է արևմտյան ճակատի ողջ լայնությամբ կից սրահով կենտրոնագմբեթ հորինվածքով մեկ եկեղեցուց, որն ունի զույգ ավանդատներ։ Եկեղեցին շրջափակված է ամրակուռ բազմանկյուն պարսպապատով, որի առավել լավ պահպանված հատվածը արևելյանն է, որն ունի 73,5 մ երկարություն։ Այն հզորացված է կիսաբոլորակ երեք աշտարակներով։ Վանքն ունեցել է նաև կրկնապարիսպ, որից պահպանվել է միայն հարավարևելյան հատվածն իր անկյունային կիսաշտարակով հանդերձ։ Եկեղեցին կառուցված է թրծված աղյուսով, որոնց մեջ հանդիպում են նաև ջնարակվածները։ Եկեղեցու և սրահի քիվերը քարակերտ են և պատված զարդաքանդակներով ։
Ոսկեպարի հարակից տարածքներում հաստատված ադրբեջանցիների կողմից մինչև 1950-ական թվականները Բերդավանքն օգտագործվել է որպես աղյուսի հանքավայր, ովքեր թոնիրներ կառուցելու նպատակով հայկական եկեղեցու աղյուսները քանդել և տարել են։ Եկեղեցու քիվերից մեկը խորհրդային տարիներին օգտագործվել է «Թալանի» աղբյուրի կառուցման համար (ներկայում Գրիգորյանների) ։
Ջուխտակ վանք
Ջուխտակ վանքը (նաև Ջուխտակ Եղցի վանքը) գտնվում է Ոսկեպար գյուղից 8 կմ հարավ-արևմուտք` Ոսկեպար գետի ձախակողմյան անտառածածկ հարավարևելահայաց լեռնաճյուղին և ծովի մակերևույթից բարձր է 1278 մ։ Հայ առաքալական եկեղեցի է։ Վանական համալիրն իրականում բաղկացած է փոքր հեռավորությամբ հյուսիս-հարավ ուղղությամբ միմյանց հաջորդող չորս կառույցներից, որոնցից երեքը եկեղեցիներ են, իսկ մեկը` մատուռ ։ Եկեղեցիներից երկուսը և մատուռը կանգուն են, իսկ չափերով ամենամեծ եկեղեցին՝ կիսավեր։ Առաջին եկեղեցին միանավ երկխորան հորինվածքով և երկլանջ ծածկով թաղածածկով շինություն է։ Կառուցված է տեղական անմշակ, մասամբ էլ կոփածո քարով և կրաշաղախով։ Քիվերն ու ծածկը կառուցվել են սրբատաշ քարով։ Միակ մուտքը գտնվում է արևմտյան կողմում ։ Առաջինից 4-5 մ դեպի հարավ գտնվում է համալիրի երկրորդ եկեղեցին, որն ունի միանավ թաղածածկ բազիլիկ հորինվածք ։ Երրորդ եկեղեցին գտնվում է երկրորդից 3 մ հարավ։ Այն վանական համալիրի ամենաընդարձակ կառույցն է։ Ունի միանավ հորինվածք։ Տանիքը երկլանջ թաղածածկ է եղել, որն այժմ ավերված է։ Հյուսիսային մուտքը պահպանվել է, որին կից գտնվում է ավանդատունը ։ Համալիրի չորրորդ կառույցը թաղակապ ուղղանկյուն հատակագծով փոքր մատուռն է, որը եկեղեցիներից հեռու է մոտ 20 մ ։ Վանքի տարածքում առկա տարբեր դարերով թվագրվող բազմաթիվ խաչքարեր, տապանաքարեր։ Առավել ուշագրավ է 1272 թվականին ստեղծված կոտրված վիճակում գտնվող թևավոր խաչը ։ Տարբեր շինությունների պատերին առկա են հայերեն արձանագրություններ ։
Գոմաձորի եկեղեցի
Գոմաձորի եկեղեցին գտնվում է Ոսկեպարից մոտ 0,5 կմ հարավ-արևելք` փոքր ձորակի ձախ կողմում գտնվող անտառապատ տարածքում և ծովի մակերևույթից բարձր է 911 մ։ Ամենայն հավանականությամբ կառուցվել է 12-ից 13-րդ դարերում։ Ներկայում մեծամասամբ ավերված է։ Ճարտարապետական տեսակետից միանավ հորինվածքով թաղածածկ շինություն է։ Հայտնի է եղել նաև Մուքել աղի եկեղեցի անվամբ, քանի որ ինչ-որ ժամանակահատվածում գտնվելիս է եղել նրա հողամասի տարածքում ։
Ղազանչու Ժամ եկեղեցի
Ղազանչու Ժամ եկեղեցին գտնվում է Ոսկեպար գյուղի հարավարևմտյան բարձրադիր եզրին և ծովի մակերևույթից բարձր է 905 մ։ Ճարտարապետական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությամբ կարելի է ենթադրել, որ կառուցվել է 16-ից 17-րդ դարերում։ Արևելյան կողմում կիսաբոլորակ խորանով միանավ թաղածածկ կառույց է, որից պահպանվել է միայն խորանի կողմի պատի փոքր հատված ։
Խլխլան աղբրի եկեղեցի
Խլխլան աղբրի եկեղեցի գտնվում է Ոսկեպար գյուղից մոտ 1 կմ հյուսիս` լեռնաճյուղի սկսվելու մասում և ծովի մակերևույթից բարձր է 1078 մ։ Ամենայն հավանականությամբ կառուցվել է 16-ից 17-րդ դարերում։ Ճարտարապետական կառուցվածքի տեսակետի իրենից ներկայացնում է ոչ թե եկեղեցի, այլ կիսաբաց խորան, որի որմերում տեղադրված խաչքարերն և գերեզմանաքարեր տեղադրվել են կառուցման ժամանակ։ Եկեղեցին ունի հազվադեպ հանդիպող «բաց խորան» հորինվածք։ Չաթերով փոքր հուշարձանում առկա է պատմամշակութային չորս փուլերին վերաբերող նյութական մշակույթի հուշարձաններ։ Այստեղ հանդիպում է 6-ից 7-րդ դարերով թվագրվող քառակող կոթողի քանդակազարդ բեկոր, որն ամրացված է խորանի արևմտյան ճակատի հյուսիսային կողմում։ Հայտնաբերվել է 9-ից 11-րդ դարերին բնորոշ զարդանախշերով հարուստ խաչքարի բեկոր։ Առկա են նաև 12-ից 13-րդ դարերի գեղաքանդակ խաչքարեր և խաչքարերի բեկորներ։ Կան նաև 16-ից 18-րդ դարերի խաչքարերի մնացորդներ։ Ըստ ուսումնասիրողների՝ պատմամշակութային նշված կոթողները պահպանության նպատակով Խլխլան ժամ են տեղափոխվել հարակից վայրերում գտնվող հնավայրերից ։
Կորաբերդ ամրոց
Կորաբերդ ամրոցը գտնվում է Ոսկեպար գյուղից շուրջ 3 կմ հյուսիս-արևմուտք` շրջապատի նկատմամբ իշխող դիրք ունեցող ժայռապատ լեռան գագաթին և ծովի մակերևույթից բարձր է 1268 մ։ Որմերի շարվածքային և կառուցողական առանձնահատկությունները հուշում են, որ բերդը կառուցվել է 12-ից 13-րդ դարերում։ Կառուցված է անմշակ քարով և կրաշաղախով։ Ամրացվել են լեռան միայն հյուսիսային և արևելյան գագաթամերձ առանձին հատվածները։ Հյուսիս-հարավ ձգվածությամբ ունի շուրջ 40 մ երկարություն և առավել ընդարձակ մասում` մինչև 18 մ լայնություն։ Պարսպապատերի միջին հաստությունը 90 սմ է։ Միակ մուտքը բացված է հյուսիսային կողմից ։
Վերին Ոսկեպար գյուղատեղի
Վերին Ոսկեպար գյուղատեղին նաև կոչվում է Հին Ոսկեպար (չշփոթել գյուղից հյուսիս գտնվող և Հին Ոսկեպար անունը կրող մեկ այլ գյուղատեղիի հետ) և համընկնում է ներկայում Վերին Ոսկեպար նախկին բնակավայրին ։ Մինչև 1720-ական թվականները այստեղ եղել է հայկական բնակավայր։ 19-րդ դարի կեսերից մինչև 20-րդ դարի վերջը բնակվել են թուրքեր։ Ըստ Հայաստանի Հանրապետության վարչատարածքային բաժանման՝ Վերին Ոսկեպարի տարածքը գտնվում է Տավուշի մարզում ,
Վերին Ոսկեպար գյուղատեղիում է գտնվում հայկական հին գերեզմանոցը, որտեղ պահպանվել են միջնադարյան և ուշմիջնադարյան մի քանի խաչքարեր ու տապանաքարերով։ Գտնվում է Ոսկեպարի հին կամրջից մոտավորապես 150 մ հյուսիս-արևմուտք` ճամփեզրին և ծովի մակերևույթից բարձր է 850 մ։ Դեռևս 19-րդ դարի վերջերին գերեզմանոցի հարևանությամբ նստակեցության անցած թուրքական ցեղերից մեկը ժամանակի ընթացքում որպես շինանյութ գործածել է գերեզմանի հուշարձանների մեծ մասը՝ գրեթե ամբողջությամբ ոչնչացնելով այն։ Խորհրդային տարիներին գերեզմանոցի հուշաքարերի բեկորներ նկատելի են եղել ադրբեջանաբնակ Վերին Ոսկեպարի բնակելի տների պատերին։ Բուն գերեզմանոցում պահպանվել է 17-18-րդ դարերով թվագրվող մի տապանաքար, որի վրա քանդակվել են կենցաղային թեմաներով տեսարաններ ։ Վերին Ոսկեպար գյուղատեղիի արևելյան եզրին է գտնվում 19-րդ դարի կեսերից այստեղ բնակություն հաստատած թուրքերի գերեզմանոցը, որտեղ արաբերենով և արաբատառ թուրքերենով արձանագրված ամենահին տապանաքարերը վերաբերում են 1880-ական թվականներին ։
Վերին Ոսկեպար նախկին բնակավայրի տարածքում պահպանվել են վանական համալիրի, բերդի, 13-րդ դարի դիտակետ-աշտարակի, ստորգետնյա գաղտնուղու ավերակներ, ինչպես նաև միջնադարյան կամուրջներ  ։
Կալապան գյուղատեղի
Գյուղատեղին տեղացիների շրջանում առավել հայտնի է Կլապաններ անունով և գտնվում է Ոսկեպար գյուղից մոտավորապես 3,5 կմ հարավ-արևմուտք` լեռնաճյուղի անտառապատ լանջին և ծովի մակերևույթից բարձր է 1045 մ։ Միջնադարով թվագրվող գյուղատեղին կազմված է հայտնի եկեղեցու և գերեզմանոցի ավերակներով։ Եկեղեցին թվագրվում է 13-րդ դարով և համանման միանավ կառույցներից առանձնանում է ավանդատների բացակայության պայմաններում շինության հիմնական լայնության համեմատ արևելյան ճակատի կարճված առանձնահատկությամբ։ Եկեղեցու համեմատաբար պահպանված հատվածներն են խորանի ետնապատն ու խորանի դիմաց գտնվող պատը։ Կառույցի շարվածքն իրականացվել է տեղական անմշակ քարերով և կրաշաղախով ։
Կամուրջներ
Ոսկեպարի տարածքում կան բազմաթիվ կամուրջներ։ Հայտնիներից է Ոսկեպարի հին կամուրջը, որը գտնվում է գյուղից մոտ 3,5 կմ արևմուտք` Ոսկեպար գետի վրա և ծովի մակերևույթից բարձր է 822 մ։ Կառուցման ստույգ թվականը հայտնի չէ, սակայն կառուցողական, հորինվածքային և շարվածքային առանձնահատկությունները այն թվագրում են 13-րդ դարով։ Կառուցված է տեղական անմշակ քարով և կրաշաղախով, կամարակապ է։ Նախատեսված է եղել միայն հետիոտնի և հեծյալի համար ։
Մյուս կամուրջը գտնվում է Ոսկեպար գյուղից 1,2 կմ արևմուտք` համանուն գետին աջից միախառնվող փոքր վտակի վրա և Ծովի մակերևույթից բարձր է 808 մ։ Իր ճարտարապետական տեսքով նման է ուշ միջնադարում կառուցված կամուրջներին, սակայն ուսումնասիրողների պնդմամբ հնարավոր է կառուցված լինի 12-ից 13-րդ դարերում։ Կառուցված է անմշակ քարերով և կրաշաղախով ։
Հյուսիսարևմտյան գերեզմանոց
Ոսկեպարի հնագույն գերեզմանոցներից մեկը գտնվում է բնակավայրի հյուսիսարևելյան եզրին` Իջևան-Նոյեմբերյան ավտոմոբիլային ճանապարհին կից և ծովի մակերևույթից բարձր է 754 մ։ Ըստ ուսումնասիրությունների՝ այն հիմնադրվել է վաղ միջնադարում և պատկանել է Սուրբ Աստվածածին եկեղեցուն։ Գործել է մինչև 13-14-րդ դարերը, սակայն հետագայում երբեմն կատարվել են թաղումներ։ Վերջին թաղումները տեղի են ունեցել 1830-1860 թվականներին։ Գերեզմանոցի տարածքում պահպանվել են խաչքարերի պատվանդաններ, ինչպես նաև ավելի ուշ կատարված թաղումներից մնացած ուղղանկունաձև արձանագիր տապանաքարեր։ Վերջինները թվագրվում են 1831, 1835, 1858, 1860, 1864 թվականներով ։
Բնակչություն
Ոսկեպարը Հայաստանի Հանրապետության հնագույն բնակավայրերից է, որի բնակչությունը մշտապես եղել են հայեր։ Գյուղի բնակչությունը բնիկ են   ։
Բնակչության վիճակագրական թվային տվյալներ հայտնի են սկսած 1831 թվականից  ։
19-ից 20-րդ դարերի վիճակագրական տվյալները բնիկ և զուտ հայաբնակ Ոսկեպարի բնակչության թվաքանակի մասին փաստում են, որ գյուղն իր մարդաշատությամբ եղել է իր տարածաշրջանի միջին մեծության բնակավայրերից ։
Տարբեր դարերում գյուղը մի քանի անգամ տարբեր պատճառներով փոքր տեղափոխության է ենթարկվել՝ զբաղեցնելով մերթ ներկայիս Վերին Ոսկեպար, մերթ Ներքին Ոսկեպար անունը կրող նախկին բնակավայրերի և հարակից գյուղատեղիների տարածքները, սակայն մշտապես պահպանել է իր բնիկ բնակչությունը ։
Համաձայն Հայաստանի Հանրապետության 2011 թվականի համընդհանուր մարդահամարի արդյունքների՝ Ոսկեպար գյուղում բնակվում է 818 մարդ, որից 415-ը արական սեռի, 403-ը՝ իգական ։
Համայնքային կյանք
Ոսկեպար գյուղն ընդգրկված է Նոյեմբերյան համայնքի կազմում, որն իր կազմում միավորում է նաև Նոյեմբերյան քաղաքը, Բաղանիս, Բարեկամավան, Բերդավան, Դովեղ, Կոթի, Ոսկեվան, Ջուջևան գյուղերը ։
Ոսկեպարում առկա է միջնակարգ դպրոց, մշակույթի տուն , բուժկետ, գյուղապետարան։ Համայնքային ճանապարհները ասֆալտապատ են, գրունտային և խճապատ։ Ենթակառուցվածքների տեսակետից գյուղը զարգացած է․ հասանելի է հեռուստատեսությունը, համացանցը, ռադիոն։ Ոսկեպարն ապահովված է էլեկտրաէներգիայով, գազամատակարարմամբ և ջրամատակարարմամբ ։
Գտնվելով հայ-ադրբեջանական շփման գծի անմիջական հարևանությամբ՝ հաճախակի ենթարկվում է Ադրբեջանի զինված ուժերի ստորաբաժանումների կողմից տարբեր տրամաչափի զինատեսակներից արձակված գնդակոծության, որոնց հետևանքով վիրավորվում են խաղաղ բնակիչներ, վնասվում բնակավայրի շինություններ ։ Ադրբեջանական մարտական դիտակետերից արձակվող գնդակոծություններից Ոսկեպար-Բաղանիս ավտոճանապարհով երթևեկողների անվտանգությունը պաշտպանելու նպատակով կառուցվել է հիմնական ճանապարհը շրջանցող ճանապարհ  ։
Պատմական ակնարկ
Հնում Ոսկեպարն ունեցել է ջրաղաց, որից օգտվել են նաև հարևան գյուղերի բնակչությունը։ Մինչև 1940 թվականը գյուղն էլեկտրականություն էր ստանում համանուն գետի վրա կառուցված հիդրոէլեկտրակայանից ։
Տնտեսություն
Գյուղի բնակիչներից ոմանք աշխատում են նաև Ոսկեպարի միջնակարգ դպրոցում, գյուղապետարանում, մշակույթի տանը և այլն։
Կրթություն
Գյուղում գործում է նաև մշակույթի տուն, որը նույնպես գտնվում է Տավուշի մարզպետարանի ենթակայության ներքո ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գյուղեր Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Բերյոզովկա (գյուղ, Բերշադի շրջան)
Բերյոզովկա (Березівка), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Բերշադի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1890 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Բերյոզովկա գյուղում բնակվում էր 569 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 4 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 14,23 մարդ/կմ²։
Աստերոիդների ցանկ (271801-271900)
Աստերոիդների ցանկ (271701-271800) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (271901-272000)
Քուրդքյոյ (Սեբաստիայի գավառ)
Քուրդքյոյ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Քվացիխե
Քվացիխե (ქვაციხე), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Իմերեթի մարզի Ճիաթուրայի շրջանում ։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 560 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Ճիաթուրայից հեռու է 18 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 451 մարդ ։
(1332) Մարկոնիա
(1332) Մարկոնիա (Marconia), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1934 թվականի հունվարի 9-ին Լուիջի Վոլտայի կողմից Պինո Թուրինեզեյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,063803 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,677 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,4506 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1958,8 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,183786 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,45° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1934 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Լուիջի Վոլտայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Մոխրոտը (ֆիլմ, 1947)
«Մոխրոտը», խորհրդային գեղարվեստական ֆիլմ-հեքիաթ՝ բեմադրված 1947 թվականին «Լենֆիլմ» կինոստուդիայում ռեժիսորներ Նադեժդա Կոշևերովայի և Միխայիլ Շապիրոյի կողմից։ Ֆիլմի սցենարը գրել է դրամատուրգ Եվգենի Շվարցը Շառլ Պեռոոյի համանուն հեքիաթի հիման վրա։ 1947 թվականի նոյեմբերի 28-ին ֆիլմը ցուցադրվել է Ֆինլանդիայում, դեկտեմբերի 23-ին՝ Ավստրիայում, 1948 թվականի մարտի 24-ին՝ Ֆրանսիայում, 1949 թվականի նոյեմբերի 13-ին՝ Շվեդիայում, 1951 թվականի մարտի 24-ին՝ Ճապոնիայում ։
Կինովարձույթը (1947)՝ 18,27 միլիոն հանդիսատես (4-րդ տեղ) ։
1967 թվականին վերականգնվել է «Մոսֆիլմ» կինոստուդիայում, իսկ Մ. Գորկու անվան կինոստուդիայում՝ 1981 թվականին։ Ռեստավրացիայի և կոլորիզացիայի է ենթարկվել 2009 թվականին «Крупный план» կինովիդեոմիավորումում «Ռուսաստանի Առաջին ալիք» ԲԲԸ պատվերով։
Սյուժե
Հեքիաթային թագավորությունում երիտասարդ Մոխրոտն ապրում է խորթ մոր, երկու խորթ քույրերի ու հոր հետ։ Մի անգամ թագավորը պարահանդես է հայտարարում, որտեղ հրավիրվում է նաև Մոխրոտի ընտանիքը, սակայն խորթ մայրը Մոխրոտին պատվիրում է այնքան տնային գործեր կատարել, որ խեղճը չի հասցնում պատրաստվել պարահանդեսին։ Նա գնում է պալատի այգին, որպեսզի հեռվից դիտի տոնը։ Այստեղ նրա առաջ հայտնվում են փերին ու նրա դրանիկը։ Փերին դդումը վերածում է կառքի, առնետին՝ կառապանի, իսկ Մոխրոտի ցնցոտիները՝ շքեղ զգեստի։ Դրանիկը աղջկան նվիրում է բյուրեղապակյա կոշիկներ, իսկ փերին զգուշացնում է, որ կախարդանքը կեսգիշերին կանհետանա։
Պարահանդեսում Մոխրոտը հիացնում է թագավորին ու արքայազնին, հյուրերին ուրախացնում «Բարի բզեզ» երգով, ուտում պաղպաղակ ու մոռանում ժամանակի մասին։ Ժամացույցի զարկերի ներքո շտապելով Մոխրոտը փախչում է պալատից և աստիճանների վրա կորցնում բյուրեղապակյա կոշիկը։ Ժամացույցի վերջին զարկի հետ կախարդանքը վերանում է, և Մոխրոտը վերադառնում է տուն։
Թագավորը զինվորներին հրամայում է կոշիկով գտնել անծանոթուհուն։ Մոխրոտի քույրերին կոշիկը չի լինում, և այդ ժամանակ խորթ մայրը Մոխրոտին հրամայում է իր ճարպիկ ձեռքերով կոշիկը հագցնել Աննայի ոտքին։ Աննային չճանաչելով որպես պարահանդեսի հիասքանչ հյուր՝ թագավորն ու պարահանդեսային պարերի նախարարն ստուգում են կազմակերպում։ Կոշիկն Աննայի ոտքի համար չափազանց փոքր էր։ Այդ ժամանակ Մոխրոտը հոր հետ հայտնվում է պալատում և հավաքվածներին ցույց տալիս բյուրեղապակյա երկրորդ կոշիկը։ Չար խորթ մայրը դուստրերի հետ մնում է անգործ։
Նկարահանող խումբ
Ֆիլմի գունավոր տարբերակն ստեղծվել է «Крупный план» միությունում՝ «Legend Films» (ԱՄՆ) և «ՅՈՒՊիտեր» ընկերությունների մասնակցությամբ։
Գունավոր տարբերակ
Ռուսաստանի Առաջին ալիքի պատվերով 2009 թվականի վերջին ավարտվել են ֆիլմի ռեստավրացիայի և կոլորիզացիայի աշխատանքները ։ Ռեստավրացիայի և կոլորիզացիայի համար օգտագործվել է 1947 թվականի ֆիլմի բնօրինակ տարբերակը։
Այդ ժամանակ բնօրինակ ժապավենն ու երաժշտությունը եղել են վատ վիճակում. ժապավենն ստիպված են եղել սկանավորել մի քանի անգամ։ Ֆիլմը վերականգնելիս կատարվել է կոլորիզացիա, պատկերի կադր առ կադր թվային ռեստավրացիա, ձայնի ռեմասթերինգ և ավտորինգ «Крупный план» ընկերության կողմից «Legend Films» և «ЮПитер» ընկերությունների մասնակցությամբ։ Դեկորացիաների, ինտերիերի առարկաների և կերպարների հագուստների գույներն ընտրվել են Նիկոլայ Ակիմովի էսքիզներին համապատասխան («Լենֆիլմի» «Մոխրոտ» ֆիլմի ոչ մի բնօրինակ հագուստ չի պահպանվել) ։
Կոլորիզացիան կատարվել է ԱՄՆ-ում՝ «Legend Films» ստուդիայում։ 120 հազար կադրերի մշակումը կատարվել է ավելի քան մեկ տարում, աշխատանքի արժեքը կազմել է 1 միլիոն ԱՄՆ դոլարից ավելի ։
Կոլորիզացված տարբերակի պրեմիերան կայացել է 2010 թվականի հունվարի 1-ին Ռուսաստանի Առաջին ալիքով։
Չնայած կոլորիզացիան նկարները մաքրել է և դրանք ավելի պարզեցրել, այնուամենայնիվ այն քննադատվել է. չնայած գույներն ընտրվել են Ակիմովի պահպանված էսքիզներին համապատասխան, դերասանուհի Տատյանա Պիլեցկայան, որը նկարահանվել է զանգվածային տեսարաններում, պնդել է, որ շատ հագուստների գույներ իրականությանը չեն համապատասխանում ։
Լրացուցիչ փաստեր
Համաձայն Յանինա Ժեյմոյի հիշողությունների՝ նկարահանումներն սկսելուց առաջ նրան ուղարկել առողջարան «լավ սնվելու, որպեսզի չափազանց նիհար տեսք չունենա»։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1947 ֆիլմեր Կատեգորիա:«Լենֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր Կատեգորիա:Շառլ Պերոյի ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային սև-սպիտակ ֆիլմեր
Մատապոսուելոս
Մատապոսուելոս (Matapozuelos), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Բալյադոլիդ պրովինցիայի Կաստիլա և Լեոն ինքնավար մարզերի կազմում։ Մունցիպիլատետը մտնում է Տերրա դե Մեդինա շրջանում։ Տարածքը կազմում է 50,5 կմ2, բնակչությունը՝ 1053 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից հեռու է 26 կմ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վալյադոլիդ պրովինցիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Կաստիլիա և Լեոնի բնակավայրեր
Տիգրայ
Տիգրայ (ትግራይ ክልል)) Եթովպիայի ինը շրջաններից մեկը, որը նախկինում հայտնի էր որպես Շրջան 1։ Վարչական կենտրոնը Մեկելե քաղաքն է։ Այն հյուսիսում սահմանակից է՝ Էրիթրեայի, արևմուտքում՝ Սուդանի, արևելքում՝ Աֆարի, իսկ հարավում՝ Ամհարայի շրջանի հետ։
Բացի վարչական կենտրոն Մեկելե քաղաքից, գլխավոր քաղաքներն են՝ Ադի Գրատը, Ադուան և Ակսումը։
Բնակչություն
2007 թվականի մարդահամարի համաձայն՝ շրջանի բնակչությունը կազմում է 4,316,988 մրադ` 2,126,465 տղամարդ և 2.190.523 կին։ Քաղաքային բնակչությունը կազմում է 844.040 մարդ (19,55%)։ Բնակչության միջին խտությունը կազմում է 104,2 մարդ/կմ²։ Մարզի տարածքում կա 992.635 մասնավոր ​​տնտեսություն, այդ իսկ պատճառով յուրաքանչյուր տնտեսությունում միջին հաշվով կա 4,4 մարդ (քաղաքներում`3.4 մարդ և գյուղական բնակավայրերում` 4,6 մարդ) ։
Էթնիկական կազմ. բնակչության 96,55%-ը տիգրայիներ են. մյուս էթնիկ խմբերը կազմում են են ամհարաները (1,63%), իրոբեսները (0,71%), աֆարները (0,29%), ագաուներնը (0,19%), օրոմոներները (0,17%) և այլն, 95.6% բնակչությունը՝ ղպտիկ քրիստոնյաներ, 4,0%-ը՝ մուսուլմաններ, 0,4% -ը՝ կաթոլիկներ և 0,1%-ը՝ բողոքականներ։
Ըստ անցյալ 1994 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ բնակչությունը կազմում էր 3,136,267 մարդ՝ 1,542,165 տղամարդ և 1.594,102 կին։ Քաղաքային բնակչությունը կազմել է 621,210 մարդ (14%)։
2004 թվականի դրությամբ բնակչության 53,99% -ը ունի մաքուր խմելու ջուր։ Գրագիտության մակարդակը տղամարդկանց համար կազմում է 67,5%, իսկ կանանց՝ 33.7%: Նորածինների մահացության մակարդակը 1000 ծննդյան դեպքում 67 է (ինչը ցածր է ազգային միջինից`1000-ի համար 77) ։
Գյուղատնտեսություն
2005 թվականի դրությամբ մարզն ունի 2.713.750 գլուխ խոշոր եղջերավոր անասուն (ընդհանուրի 7%-ը Եթովպիայում), 72.640 ոչխար, 208.970 այծ, 1200 ձի, 9190 ջորի, 386.600 էշ, 32.650 ուղտ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Եթովպիա
Ռաելա
Ռաելա (Raela), գյուղ Էստոնիայի Ռապլամաա նահանգի Ռաիկյուլա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 96 մարդ։
Սեռի պայմանավորում
Սեռային տարբեր զարգացումները, որ հայտնի են ինտերսեքս անվամբ, կարող են լինել գենետիկ կամ հորմոնալ գործոնների ազդեցությամբ ։
Ռաելա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Ռապլամաա նահանգի Ռաիկյուլա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Սեռի պայմանավորում
Սեռի որոշում
Շատ կաթնասուններ, այդ թվում մարդիկ, ունեն XY սեռային տարբերության համակարգը, որտեղ Y քրոմոսոմը պատասխանատու է արական սեռի ներկայացուցիչների օրգանների ձևավորման համար։ Y քրոմոսոմի բացակայության դեպքում, սաղմը զարգանում է՝ կրելով իգական սեռի ներկայացուցիչներին հատուկ օրգանների ձևավորումը։ Սրա պատճառը SPY գենն է, որ առկա է Y քրոմոսում ։ Այսպիսով, արական կաթնասունները սովորաբար ունեն X և Y քրոմոսոմներ, իսկ իգական կաթնասունները ունեն 2 X քրոմոսոմ։ Մարդկանց մոտ կենսաբանական սեռը պայմանավորվում է գործոնների առկայությամբ ծննդյան պահին․ Y քրոմոսոմի առկայություն կամ բացակայություն, գոնադների տեսակ, սեռային հորմոններ, ներքին սեռական օրգաններ (այդ թվում սաղմ իգական սեռի մոտ) և արտաքին սեռական օրգաններ ։
Քրոմոսոմներով սեռի պայմանավորումը տեղի է ունենում բեղմնավորման ժամանակ․ քրոմոսոմը (X կամ Y) սերմնահեղուկից միաձուլվում է ձվաբջջի X քրոմոսոմին։ Գոնադներով սեռի պայմանավորումը վերաբերում է գոնադներին, այսինքն՝ ամորձիներին կամ ձվարաններին՝ կախված այն բանից, թե որ գեներն են արտահայտված։ Ֆենոտիպով պայմանավորված սեռային տարբերությունը վերաբերում է արտաքին ու ներքին սեռական օրգանների ձևավորմանը։
Մարդու սաղմը ձևավորում է արտաքին սեռական օրգանները բեղմնավորումից 6 շաբաթ հետո։ Սաղմը սեռական առումով չեզոք է և ո՛չ արական, ո՛չ էլ իգական սեռին բնորոշ ոչինչ չունի դեռ։ Հաջորդ 5 շաբաթների ընթացքում այն սկսում է ձևավորել հորմոնները, որի արդյունքում սեռական օրգաններն աճում են և պայմանավորում նրա սեռը։ Այս գործընթացը կոչվում է սեռի պայմանավորում։
Վերարտադրողական համակարգ
Սեռերի միջև սեռական օրգանների տարբերությունը հանդիպում է ողջ կյանքի ընթացքում։ Այն ընդգրկում է և՛ ներքին, և՛ արտաքին սեռական օրգանների տարբերությունը։ Ե՛վ արական, և՛ իգական սեռի մոտ սեռական օրգանները բաղկացած են 3 մասից՝ գոնադներ, ներքին և արտաքին սեռական օրգաններ։ Արական սեռի մոտ գոնադները ամորձիներն են, իսկ կանանց մոտ ձվարանը։ Դրանք այն օրգաններն են, որոնք արտադրում են գամետներ (ձվաջիջ և սերմնահեղուկ), արտադրողական բջիջներ, որոնք ի վերջո հանդիպում են զիգոտ ձևավորելու համար։
Երբ զիգոտը բաժանվում է, այն նախ դառնում է նախասաղմ, որը հատուկ է 0-ից 8 շաբաթներին։ Դրանից հետո մինչև ծնունդը այն համարվում է սաղմ։ Ներքին սեռական օրգանները այն օժանդակ խողովակներն են, որոնք գոնադները կապում են արտաքին աշխարհի հետ։ Արտաքին սեռական օրգանները կազմված են արտաքին վերարտադրողական կառույցներից։ Նախասաղմի սեռը հնարավոր չէ որոշել, քանի որ վերարտադրողական կառույցները չեն տարբերակվում մինչև 6-րդ շաբաթ։ Դրանից առաջ երեխան համարվում է երկսեռ (Bipotential), քանի որ անհնար է որոշել արական, թե իգական սեռի է նա։
Ներքին սեռական օրգաններ
Ներքին սեռական օրգանները բաղկացած են երկու օժանդակ մասերից՝ մեզոնեֆրիկ խողովակներից (արական) և պարամեզոնեֆրիկ խողովակներից (իգական)։ Մեզոնեֆրիկ համակարգը արական սեռի մոտ սեռական օրգանների սկզբնական ձևն է, իսկ պարամեզոնեֆրիկը իգական սեռի մոտ վերարտադրողական համակարգի ։ Ընդ որում, համակարգի զույգերից մեկը զարգանում է, իսկ մյուսը հետընթաց է ապրում։ Դա կախված է Y քրոմոսոմի՝ սեռը որոշող շրջանի առկայությունից կամ բացակայությունից, որը հայտնի է նաև որպես SRY գեն ։ Ֆունկցիոնալ SRY գենի առկայության դեպքում երկսեռ գոնադները վերածվում են ամորձիների։ Գոնադները պատմականորեն տարբերվում են հղիության 6-8 շաբաթներում։
Մեկ հավաքածուի հետագա զարգացումը և մյուսի հետընթացը կախված է 2 ամորձիների հորմոնների՝ տեստոստերոնի և հակամյուլերային հորմոնի (AMH) առկայությունից կամ բացակայությունից։ Տիպիկ զարգացման խաթարման արդյունքում մորֆոլոգիապես ինտերսեքս փոփոխություններ կարող են տեղի ունենալ։
Արական․ SRY գենը արտատպվելիս և մշակելիս արտադրում է SRY սպիտակուց, որը կապվում է ԴՆԹ-ի հետ և օգնում է գոնադների զարգացմանը ամորձիների։ Արական սեռի զարգացումը կարող է սկսվել միայն այն ժամանակ, երբ սաղմի ամորձին առանցքային հորմոններ է արտազատում հղիության վաղ շրջանում։
Արտաքին սեռական օրգաններ
Արական սեռը սկսում է չափազանց շատ տարբերություններ կրել 8-12-րդ շաբաթների ընթացքում, երբ անդրոգեները մեծացնում են անդամը և առաջացնում միզասեռական ակոսն ու սինուսը՝ միաձուլվելով միջին գծում ու առաջացնելով ամբողջական առնանդամը՝ ֆալային միզուկով և նոսրացած, կոպիտ գլխիկով։
Բավարար քանակով անդրոգեները կարող են ստեղծել արտաքին առնականությունը։ Ամենաուժեղը դիհիդրոտեստոստերոնն է (DHT), որը առաջանում է մաշկի և սեռական օրգանների հյուսվածքների տեստոստերոնից 5ա-ռեդուկտազի ազդեցությամբ։ Արական սաղմը կարող է լինել թերի առնական, եթե այս ֆերմենտը կրում է պակասություն։ Ամորձիները սկսում են արտազատել 3 հորմոններ, որոնք ազդում են արական արտաքին ու ներքին սեռական օրգանների վրա։ Դրանք արտազատում են հակամյուլերային հորմոն, տեստոստորոն և դիհիդրոտեստոստերոն։ Առաջինն առաջացնում է պարամեզոնեֆրիկական խողովակների նահանջ։ Տեստոստորոնը նպաստում է արական օժանդակ կառուցվածքների ձևավորմանը։ Դիհիդրոտեստոստերոնը տարբերակում է արտաքին սեռական օրգանների մնացած արական առանձնահատկությունները ։
Արտաքին սեռական օրգանների հետագա տարբերակումը տեղի է ունենում սեռական հասունության շրջանում, երբ անդրոգենային մակարդակը կրկին դառնում է անբավարար։ Տեստոստերոնի մակարդակները արական սեռի մոտ ուղղակիորեն առաջացնում են առնանդամի աճ, իսկ անուղղակիորեն (դիհիդրոտեստոստերոնի միջոցով)՝ շագանակագեղձի ձևավորում։
Կրծքեր
Արտաքին տարբերությունն արտահայտվում է սեռական հասունության ժամանակ, երբ էստրադիոլը և այլ հորմոններ պատճառ են դառնում կրծքերի ձևավորմանը իգական սեռի ներկայացուցիչների մոտ։