ՀՀ_Վարչական_իրավունքի_սուբյեկտ
Հասարակական միավորումները՝ որպես վարչական իրավունքի սուբյեկտներ
ՀՀ Սահմանադրության 28 հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է. « Յուրաքանչյուր ոք ունի այլ անձանց հետ միավորումներ կազմելու, այդ թվում արհեստակցական միություններ կազմելու և դրանց անդամագրվելու իրավունք»։ Այս նորմը հասարակական միավորումներ կազմելու սահմանադրական հիմքն է։ Իրավաբանական գրականության մեջ հասարակական միավորումը բնութագրվում է որպես կամավոր, ինքնակառավարվող, ոչ առևտրային կազմավորում, որն ստեղծվել է այնպիսի անձանց նախաձեռնությամբ, ովքեր միավորվել են շահերի ընդհանրության հիման վրա՝ նպատակ ունենալով լուծել միավորման կանոնադրությամբ նախատեսված խնդիրները։ Անձանց միավերվելու իրավունքը ներառում է շահերի պաշտպանության և ընդհանուր նպատակների իրականացման համար կամավոր հիմունքներով հասարակական միավորում ստեղծելու իրավունքը, գործող միավորումնեին անդամագրվելու իրավունքը, իինչպես նաև միավորումներից դուրս գալու իրավունքը։ Հասարակական մաիվորումներ ստեղծելու քաղաքացիների իրավունքն իրացվում է ինչպես ֆիզիկական անձանց անմիջական միավորման, այնպես էլ իրավաբանական անձի իրավունակությամբ օժտված այլ հասարակական միավորումների միջոցով։ Քաղաքացիներն ունեն սեփական ընտրությամբ, առանց որևէ մարմնի նախնական թույլատրության հասարակական միավորում ստեղծելու իրավունք։ Արգելվում է ստեղծել այնպիսի միավորումներ, որոնք հակաօրինական նպատակներ են հետապնդում։ Հասարակական մրավորման հիմնադիրները ֆիզիկական անձինք են, որոնք հրավիրել են ընդհանուր ժողով, որի ընթացքում ընդոնել են կանոնադրություն, ձևավորել միավորման ղեկավար և այլ կառույցներ։ Հիմնադիրներն ունեն հավասար իրավունքներ ու պարտականություններ։ Անդամագրման կամավորությունը ենթադրում է, որ անձինք իրավունք ունեն անդամագրվել ցանկացած միավորման՝ սեփական ցանկությամբ։ ՀՀ Սահմանադրությունն արգելում է որևէ կուսակցության կամ միավորման անդամագրվելու նպատակով մարդու նկատմամբ հարկադրանքի կիրառումը։ Հասարակական միավորման գոյության կարևոր անդամների առկայությունն է։ Անդամներն իրավունք ունեն ընտրել և ընտրվել միավորման ղեկավար և վերստուգիչ-վերահսկիչ մարմիններում, ինչպես նաև միավորման կանոնադրությամը համաձայն վերահսկել նրա զեկավար մարմինների գործունեությունը։ Ինքնակառավարումն այն կարևոր հատկանիշն է, որով հասարակական միավորումը տերբերվում է այլ կազմակերպություններից։ Այն ենթադրում է միավորման ղեկավար անձանց ու մարմինների ընտրությունը նրա պահվածքը, նպատակների, գործունեության ձևերի ու մեթոդների ընտրությամ մեջ։ Հասարակական միավորումների վարչաիրավական կարգավիճակը բնորոշող կարևոր հատկանիշներից է պետության կողմից նրանց գործունեության ղեկավարման բարոյականությունը։ Առևտրային նպատակների բացակայությունը վկայում է, որ հասարակական միավորումը ո առևտրային կազմակերպություն է։ Այն եկամուտ ստանալու նպատակ չի հետապնդում, իսկ եկամուտ ստանալու դեպքում այն չի բաշխում անդամների միջև։ Ստեղծված միավորումները կարող են պետական գրանցում ստանալ ու ձեռք բերել իրավաբանական անձի կարգավիճակ կամ գործել առանց դրա։ Բնական է, միավորումը կարող է օգտվել իրավաբանական անձին օրենսդրությամբ վերապահված իրավունքներից միայն պետական դրանցման պարագայում։ Հասարակական միավորումն ունի կազմակերպաիրավական որոշակի ձև։ Այն կարող է ստեղծվել կուսակցության, հասարակական կամ կրոնական կազմակերպության, արհեստակցական միության կամ այլ ձևով։ Չնայած հասարակական տարբեր միավորումների վարչաիրավական կարգավիճակների տարբերություններին, դրանք ունեն բազմաթիվ մնանություններ, ներառյալ՝ հասարակական միավորումների ձևավորման կամավոր հիմունքները, պետիշխանական լիազորությունների բացակայությունը, իրավաստեղծ գործունեությամբ չզբաղվելը, իրենց անունից գործելը, եկամուտ ստանալու նպատակ չհետապնդելը։ Հասարակական միավորումները, անկախ իրենց կազմակերպաիրավական ձևից, հավասար են օրենքի առջև։ Դրանց գործունեությունը հիմնվում է կամավորության, իրավահավասարության, ինքնակառավարման, օրինականության սկզբունքների վրա։ Միավորման աշխատանքը պետք է լինի հրապարակային, իսկ հիմնադիր փաստաթղթերի մասին տեղեկատվությունը հանրամատչելի է։ Ի տարբերություն պետական մարմինների, որոնք գործում են պետության հանձնարարությամբ ու նրա անունից, հասարակական միավորումները գործում են բացառապես ու նրա անունից, հասարակական միավորումները գործում են բացառապես իրենց անդամների հանձնարարությամբ ու իրենց անունից։ Միավորան կարևոր հատականիշներից է հիմնադիր փաստաթղթի կանոնադրության առկայությունը։ Կանոնադրությունը պարտադիր պետք է պարունակի միավորման անվանումը, գտնվելու վայրը, գործունեության առարկան և նպատակները, անդամագրվելու և անդամությունից դուրս գալու կարգը, անդամների իրավունքներն ու պարտականությունները, կառավարման կարգը, վերակազմակերպման և լուծարման կարգը և այլ դրույթներ։ Հասարակական միավորման վարչաիրավական կարգավիճակը ներառում է նրա իրավունքների ու պարտականությունների համալիրը։ Այն որոշում է կառավարչական հարաբերությունների տեսակները, որոնց սուբյեկտ կարող են լինել միավորումները։ Հասարակական միավորման իրավունքներն են՝ ազատորեն տարածել տեղեկատվություն իր իր գործունեության մասին, ստեղծել զանգվածային լրատվության միջոցներև հրատարակչություններ, կազմակերպել և անցկացել խաղաղ, առանց զենքի ժողովներ, հանրաքվեներ, եթեր, ցույցեր, ստեղծել առանձնացված ստորաբաժանումներ։ Հասարակական միավորման պարտականություններն են ՝պահպանել ՀՀ Սահմանադրությունըև օրենքները, իր կանոնադրությունը, ծրագիրը, որոշումները, վարել իր անդամների հաշվառումը, վարել գործավարություն և հաշվապահական հաշվառում, օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով տեղեկատվություն և հաշվետվություններ ներկայացնել պետական մարմիններ։