cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մարիա Չեխովա
Կենսագրություն
1886-1904 թվականներին նա դասավանդել է պատմություն և աշխարհագրություն Մոսկվայի Լ. Ֆ. Ռժևսկայայի կանանց մասնավոր գիմնազիայում։ 1903 թվականին Չեխովան ստացել է ոսկե մեդալ՝ «Եռանդուն կրթության» համար, Ստանիսլավսկու ժապավենի վրա։ Մարիա Չեխովան լրջորեն զբաղվել է գեղանկարչությամբ։ 1890-ականներին նա գեղանկարչություն էր սովորել Ստրոգանովի ուսումնարանում և Ա. Ա.Խոտյանցևայի մասնավոր ստուդիայում։ Գեղանկարչության մեջ նրան օգնել են Վալենտին Սերովը, Կոնստանտին Կորովին ը, Իսահակ Լևիտան ը։ Մելիխովոյում նա օգնել է իր եղբորը՝ Անտոն Չեխովին դպրոցներ կառուցելիս, գյուղացիներին բուժելիս և տնտեսական աշխատանքներ կատարելիս։ Եղբոր մահից հետո նա իր կյանքը նվիրել է նրա գրական և նամակագրական ժառանգության հավաքագրմանը և հրատարակմանը։
1914 թվականին Մարիա Չեխովան Անտոն Պավլովիչի անձնական իրերը նվիրել է Տագանրոգի թանգարանին, ինչպես նաև ներկա է գտնվել Տագանրոգում գրադարանի և թանգարանի նոր շենքի բացմանը և օծմանը, որը կառուցվել է Անտոն Չեխովի ընկերոջ՝ ակադեմիկոս Ֆեոդոր Շեխտել ի նախագծով։ 1921 թվականից եղել է իր կողմից ստեղծած Անտոն Չեխովի Յալթայի տուն-թանգարանի մշտական տնօրենը։
1935 թվականին Օլգա Կնիպեր-Չեխովայի հետ միասին նա եկել է հայրենի Տագանրոգ՝ մասնակցելու Անտոն Չեխովի ծննդյան 75-ամյակին նվիրված տոնակատարություններին։ Տագանրոգի թիվ 2 դպրոցը կոչվել է Անտոն Չեխովի անունով։ Յալթայի տուն-թանգարանի պահպանման և Անտոն Չեխովի գրական ժառանգությունը հրատարակելու երկար տարիների աշխատանքի համար 1944 թվականի հուլիսի 14-ին Մարիա Չեխովան պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ Կատեգորիա:Խորհրդային հուշագիրներ Կատեգորիա:Անտոն Չեխով Կատեգորիա:Ռուս արվեստագետներ Կատեգորիա:Ռուս խմբագիրներ Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ
Դուբայ մոլ
Դուբայ մոլ, ամենախոշոր ժամանցային կենտրոնն աշխարհում, գտնվում է Դուբայի դաունթաունում։ Կենտրոնի ընդհանուր մակերեսը 1․2 միլիոն մ² է, առևտրային տարածքը՝ 350 244 մ²։ 2009 թվականին Դոհայի փողոցի կողմից կառուցվել է համալիրի երկհարկանի մուտք։
Երկու անգամ հետաձգվելուց հետո Դուբայ մոլը բացվել է 2008 թվականի նոյեմբերի 4-ին՝ մոտ 1000 մանրավաճառով, որը պատմության մեջ երկրորդ ամենամեծ մանրածախ առևտրի կենտրոնն էր « West Edmonton Mall »-ից հետո։ Այնուամենայնիվ, այն չունի ամենամեծ վարձակալվող տարածքը։ Այդ կատեգորիայում այն զիջում է 19 առևտրի կենտրոնի, ներառյալ՝ «New South China Mall», որը մեծությամբ երկրորդն է աշխարհում, «Golden Resources Mall», «SM City North Edsa» և «SM Mall of Asia»։
Նկարագրություն
Մոլի պաշտոնական բացումը կայացել է 2008 թվականի նոյեմբերի 4-ին։ Դուբայ մոլը «Emaar Properties» խմբի ստորաբաժանում «Emaar Malls Group» ընկերության առաջատար նախագիծն է։ Այն զբաղվում է նաև առևտրի կենտրոններով։ Այստեղ մեկ հարկի տակ 1200 խանութ կա, ինչպես նաև համաշխարհային մակարդակի մշակութային և զվարճանքի օբյեկտներ ։ Դուբայ մոլում գտնվող տեսարժան վայրերից և հաստատություններից են․
Առևտրի կենտրոնն ունի փակ ավտոկայանատեղի՝ նախատեսված 14 000 մեքենայի համար։ Դուբայ մոլի հարևանությամբ գտնվում է «The Address» հինգաստղանի հյուրանոցը, որն ունի 250 սենյակ և 450 սպասարկվող բնակարան։ Դուբայ մոլը գտնվում է այսպես կոչված «աշխարհի ամենահեղինակավոր քառակուսի կիլոմետրի վրա»՝ Բուրջ Խալիֆայի դաունթաունում, որը կառուցված է աշխարհի ամենաբարձր շինության՝ Բուրջ Խալիֆայի շուրջը։ Օլիմպիական չափսերի սահադաշտը, որն օգտագործվում է ոչ միայն սիրողական նպատակներով, այլև տարբեր հանրային և մասնավոր միջոցառումների կազմակերպման համար, ունի փակ ծառուղի՝ շարժական տանիքով։
Դուբայ մոլի տանիքի տակ տեղակայված եզակի օբյեկտների թվում է աշխարհի ամենամեծ փակ ակվարիումը, որտեղ կարելի է տեսնել ավելի քան 33 000 ձուկ և ծովային կենդանիներ, այդ թվում՝ շնաձկներ և կատվաձկներ։ Ակվարիումի միջով, որը պարունակում է 10 միլիոն լիտր ջուր, անցնում է ապակյա ծածկով թունել, որպեսզի այցելուները կարողանան մոտ հեռավորությունից դիտել իրենց վերևում լողացող ակվարիումի բնակիչներին։ Ակվարիումի վերևում գտնվում է «Discovery Center»-ը, որտեղ կարելի է ավելին իմանալ ծովերի և օվկիանոսների կյանքի մասին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դուբայ Կատեգորիա:Առևտրի կենտրոններ Կատեգորիա:ԱՄԷ-ի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:ԱՄԷ-ի տնտեսություն Կատեգորիա:2009 հիմնադրումներ
Թուքուշ
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Յավնոե
Յավնոե (Явне), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Բարանովի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Յավնոե գյուղում բնակվում էր 255 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1122 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 227,27 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Բարանովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Լուտովինովկա (գյուղ, Կոզելշչինայի շրջան)
Լուտովինովկա (Лутовинівка), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոզելշչինայի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոզելշչինայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1923 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Գուրգեն Սարյան
Գուրգեն Սարյան (Գուրգեն Մկրտչի Սարգսյան, ), հայ լրագրող, թարգմանիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1950 թվականից։ ԽՄԿԿ անդամ 1940 թվականից։
Կենսագրություն
Մահացել է 1974 թվականին Երևանում։ Թաղված է Թոխմախի գերեզմանատանը ։
Ստեղծագործություններ
Գուրգեն Սարյանի գրչին են պատկանում «Ձմռան մի երեկո...», «Նրա սերը» պատմվածքները, մի քանի պիեսներ ու մի շարք բանաստեղծություններ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ Կատեգորիա:1904 ծնունդներ Կատեգորիա:1974 մահեր Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:Երևան քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:Թոխմախի գերեզմանատանը թաղվածներ
Անտառային կաչաղակ
Արտաքին կառուցվածք
Թևի վերին մեծ ծածկափետուրները երկնագույն են, սև շերտերով, առաջին կարգի թափահարող փետուրները՝ սև։ Մարմնի երկարությունը 34-35 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 52-58 սմ, քաշը՝ 160 գ։ Ճակատը սպիտակավուն է, գագաթը՝ սև, մարմինը՝ բաց մոխրաշիկավուն, պոչը՝ սպիտակ։ Մարմինը խամրած վարդագույն է, գոտկատեղն ու ներքնապոչը՝ սպիտակ։ Գագաթը, բեղաշերտը, թափահարողները և պոչը՝ սև։ Թևերը կարճ են, կլորավուն, երկրորդայինները՝ սև՝ սպիտակ շերտով, թևավերևը՝ կապույտ ու սև զոլավոր հատվածով։ Սպիտակ գոտկատեղն ու թևի կապտավուն հատվածները հատկապես նկատելի են թռիչքի պահին։ Սովորաբար թաքնվում է ծառերի ու թփուտների սաղարթում։ Աղմկոտ է, ձայնը՝ կոպիտ, բարձր, ընդօրինակում է այլ թռչունների ձայները։ Թռչում է թևերի խոր ու անհավասար թափահարումներով։ Ընդունակ է տրամաբանական որոշ գործողությունների։ Ձմռանը կազմում է փոքր երամներ։ Բնակվում է սաղարթավոր անտառներում, ծառածածկ գետահովիտներում։
Սննդառություն
Սնվում է անողնաշարավորներով, մանր ողնաշարավորներով, պտուղներով։ Հարսանեկան զույգերը ձևավորվում են ապրիլի ընթացքում։ Էգի ընտրությունը կատարվում է արուների ոչ թեժ կռիվներում։
Բազմացում և զարգացում
Բույնը գավաթաձև է՝ բարակ ճյուղերից՝ ծառերի խիտ սաղարթում, կառուցում են էգն ու արուն։ Ձվերը լրիվ քանակով հայտնվում են ապրիլի վերջին, կրկնակի բնադրման դեպքում՝ հունիսի ընթացքում։ Դնում է 31 մմ տրամագծով, կապույտ՝ բաց դեղնադարչնագույն պտերով 3-6 ձու։ Թխսակալում են էգը և արուն՝ 16-17 օր։ Ձագերը հայտնվում են մայիսի 2-րդ կեսից, թռիչքին տիրապետողները բնից հեռանում են հունիսի 1-ին կեսից։ Երիտասարդներն ընտանեկան խմբից բաժանվում են հուլիս-օգոստոսին։ Կրկնակի բնադրման դեպքում բնից նոր դուրս եկած ձագեր են հայտնվում օգոստոսի սկզբին։ Թևի կապույտի և կոպիտ ագռավային ձայների շնորհիվ լավ ճանաչելի է դաշտային պայմաններում։
Տարածվածություն
Տարածված է Եվրոպայում, Ասիայում, Աֆրիկայի հյուսիս–արևմուտքում, Ռուսաստանում, Ուկրաինայում՝ հիմնականում Ղրիմի, ինչպես նաև Կովկասյան անտառներում։
Հայաստանի անտառներում և այգիներում հանդիպում է կովկասյան ճայը։ Սնվում է միջատներով ու թրթուրներով, հատապտուղներով, սերմերով, անտառներում՝ հիմնականում կաղինով, որը ձմռան համար թաղում է հողում և այդպիսով նպաստում կաղնու տարածմանը։
Պատկերասրահ
Կատեգորիա:Ագռավներ Կատեգորիա:Եվրասիայի թռչուններ
Բերնհարդ Շլինկ
Բերնհարդ Շլինկ (Bernhard Schlink, ), գերմանացի իրավաբան, գրող։ Ծնվել է Բիլֆելդում (Գերմանիա), հայրը գերմանացի էր, մայրը՝ շվեյցարացի, իսկ նա ընտանիքի չորրորդ՝ ամենափոքր երեխան էր։ Երկու տարեկանից մեծացել է Հայդելբերգում։ Սովորել է Արևմտյան Բեռլինի «Ազատ համալսարանի» իրավաբանության ֆակուլտետում և ավարտել այն 1968 թվականին։ Դասավանդել է իրավաբանություն Բոննի համալսարանում և Ֆրանկֆուրտ Մայնի Յոհան Վոլֆգանգ Գյոթեի համալսարանում, ապա՝ 1992 թվականից նաև Բեռլինի Հումբոլդտի համալսարանում։ Այժմ Շլինկը ապրում և ստեղծագործում է Նյու Յորքում և Բեռլինում։
Գրողի ստեղծագործական կարիերան սկսվել է մի քանի դետեկտիվ պատմվածքներից։ 1995 թվականին տպագրվում է «Ընթերցողը», որը շուտով դառնում է բեսթսելլեր Գերմանիայում, ԱՄՆ-ում և թարգմանվում 39 լեզուներով։ Թարգմանվել է նաև հայերեն և 2012 թվականին տպագրվել է «Զանգակ» հրատարակչության կողմից ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանացի իրավաբաններ Կատեգորիա:Գերմանացի գրողներ Կատեգորիա:Գերմանալեզու գրողներ Կատեգորիա:Գերմանացի վիպասաններ Կատեգորիա:Գերմանացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Հայդելբերգի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Գերմանացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների դոկտորներ
Բուվե
Բուվե (Bouvetøya), անմարդաբնակ հրաբխային կղզի Ատլանտյան օվկիանոսի հարավային մասում։ Մակերեսը 49 կմ² է, տարածքի մեծ մասը պատված է սառույցով։ Նորվեգիայից կախում ունեցող տարածք է (biland): Մայրցամաքներից շատ հեռու գտնվող կղզիներից մեկն է աշխարհում (Զատկի և Տրիստան դա Կունյա կղզիներից հետո)։
Աշխարհագրություն
Բուվե կղզու ստորջրյա մաը վահանային հրաբուխ է, որ գտնվում է Արևմտահնդկական լեռնաշղթայի հարավ-արևմուտքում։ Բուվեի հիմքը կազմում են բազալտն ու ռիոլիթը։ Կղզու հյուսիսարևմտյան մասում ձևավորվել է կալդերա։ Կղզում վերջին ժայթքումը տեղի է ունեցել 2.000 տարի առաջ։
Կլիմա
Կղզում գերակշռում է ծանր ամպամածությամբ և մառախուղներով կլիման։ Միջին ջերմաստիճանը հունվարին -1 °C-ից մինչև 1 °C է, սեպտեմբերին` -3 °C: Առավելագույն ջերմաստիճանը` 14 °C, գրանցվել է 1980 թվականի մարտին։
Պատմություն
Կղզին կոչվել է այն հայտնաբերողի` Բուվե դե Լոզիեի անունով։ Այն հայտնաբերվել է 1739 թվականի հունվարի 1-ին։ Բուվեն մառախուղի պատճառով կղզին հրվանդանի տեղ է ընդունել` կարծելով, որ նրա հետևում տարածվում է մեծ երկիր, որ քարտեզներում նշվում է որպես «անհայտ հարավային երկիր»։ Նա կաթոլիկ և ուղղափառ եկեղեցիներում նշվող տոնի առթիվ կղզին անվանել է «Տիրոջ թլփատում» (տոնը նշվել է հունվարի 1-ին)։ Կղզու հյուսիսարևմտյան ծայրամասը մինչ օրս կոչվում է այդ անունով։
18-19-րդ դարերում կղզին հատկապես ուսումնասիրվել է անգլիացիների կողմից։ 1772 թվականին Ջեյմս Կուկը ուղևորվել է Բուվե, սակայն շեղվել է` չհասնելով նպատակակետին։ 1808 թվականին կետորսանավի կապիտան Ջեյմս Լինդսեյը առաջին անգամ ճշգրիտ որոշել է կղզու կոորդինատները` կղզին անվանելով իր անունով։ 1822 թվականին կապիտան Բենջամին Մորելը հավանաբար առաջին անգամ ոտք է դրել կղզու վրա, այնտեղ զբաղվել փոկերի որսով, սակայն դա հավաստի տեղեկություն չէ։ 1825 թվականի դեկտեմբերի 10-ին կապիտան Նորիսը կատարել է առաջին` փաստերով հիմնավորված մուտքը կղզի` այն հռչակելով բրիտանական սեփականություն և անվանելով «Լիվերպուլի կղզի»` ի պատիվ Մեծ Բրիտանիայի լորդ Ռոբերտ Լիվերպուլի։
1959 թվականին ստորագրված Անտարկտիկայի մասին պայմանագիրը չի տարածվում Բուվե կղզու վրա։
1964 թվականին խորտակվել է կղզու մոտով անցնող նավի փրկարարական նավակը (նավի խորտակման պատճառը նույնպես հայտնի չէ)։ Հետո տեղ հասած փրկարարները պարզել են, որ կղզու վրա ուտելիքը և պահուստային հանդերձանքները մնացել են չօգտագործված, սակայն անձնակազմի անդամներին հայտնաբերել չի հաջողվել։ Դա զարմանալի է, քանի որ նրանք կղզում շատ լավ հնարավորություններ են ունեցել պահպանելու իրենց գոյությունը ։
1979 թվականի սեպտեմբերի 22-ին Բուվեի շրջանում գրանցվել են պայթյուններ, որոնք մեկնաբանվել են որպես ատոմային փորձարկումներ։ Ոչ մի երկիր կատարվածի համար պատասխանատվություն չի ստանձնել։ Ենթադրվում է, որ այդ պայթյունները, ինչպես նաև 1981 թվականի պայթյունները իրականացրել է Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունը Իսրայելի հետ համատեղ։
Տարածքի յուրացում
Բուվե կղզին մայրցամաքներից շատ հեռու գտնվող կղզիներից մեկն է աշխարհում (Զատկի և Տրիստան դա Կունյա կղզիներից հետո)։ Բուվեի մոտակա ցամաքային ափը Անտարկտիդայի ափն է, որից ունեցած հեռավորությունը 1.600 կմ է, Քեյփթաունից` 2.500 կմ։ Կղզում գտնվում է եղանակի արձնագրման ավտոմատ կայան։
Դեռևս ոչ մի մարդ տարվա ցուրտ եղանակը չի անցկացրել կղզում (հարավային բևեռում ձմեռը հյուսիսային բևեռի ամառն է)։ Կղզու նվաճումը հատկապես բարդանում է արշավախմբերի` կղզի հասնելու դժվարությունների հետ կապված. սառույցը խանգարում է հարավային և արևելյան ափերին կայանմանը, մինչդեռ 490 մ բարձրությամբ ուղղաբերձ ժեռուտ քարափները խամգարում են հյուսիս և արևմուտք իջնելուն։ Կղզի հասնելու ամենահարմար եղանակը ուղղաթիռն է։
Նույնականացում
Բուվե կղզու համացանցային դոմենը .bv-ն է, որը դեռևս չի օգտագործվում։ Թվային կոդն է՝ ISO 3166 — 074:
Դրսևորումներ մշակութում
1934 թվականի փետրվարին թողարկվել են նորվեգական նամականիշեր «Միլֆորտ նավի»` կղզի հասնելու կապակցությամբ։ Դրանց թողարկումը կասկածելի բնույթ է կրում, քանի որ թույլտվությունը տվել է Նորվեգիայի դեսպանը Քեյփթաունում, ոչ թե Նորվեգիայի փոստային կազմակերպությունը։ 1955 թվականին Բուվե կղզում աշխատել է գիտական արշավախումբ, որը պաշտոնապես գործել է «Bouvet Island. Expedition» կնիքով։
Կինոյում
«Օտարը գիշատչի դեմ» ֆանտաստիկ ֆիլմում գործողություններն ընթանում են Բուվե կղզու` սառույցով պատված հին բուրգում։ Դրանով հանդերձ` քարտեզին և նկարներում նշվում է Ալեքսանդր I-ի երկիրը։
Արտաքին հղումներ
Բուվե կղզին Վիքիպահեստում
Կատեգորիա:Հարավային օվկիանոս Կատեգորիա:Կախյալ տարածքներ Կատեգորիա:Անմարդաբնակ կղզիներ
Սարի-Մազի
Սարի-Մազի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայի Պելյանի գավառակում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Տես նաև
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ուվարովո (գյուղ, Սաֆոնովսկի շրջան)
Ուվարովո (Уварово), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սաֆոնովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սաֆոնովսկի շրջանի բնակավայրեր
Հնդեվրոպական նախալեզու
Հնդեվրոպական նախալեզու, այն հիմք լեզուն, որից սերում են հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի լեզուները։
Նախահայրենիք
Հնդեվրոպական լեզուն կրողների հայրենիքի հարցի քննարկումն սկսել է հնդեվրոպական լեզվաբանության առաջացման հետ միաժամանակ, սակայն դեռևս հստակ չէ նախահայրենիքի տեղադրությունը։ Դրա վերաբերյալ կան բազմաթիվ վարկածներ։ Լեզվաբան Ուիլյամ Ջոնսը ենթադրում էր, որ նախահայրենիքը գտնվել է Իրանում։ XIX դարի սկզբներին մի շարք գիտնականներ կարծիք հայտնեցին, թե նախահայրենիքը գտնվել է Հիմալայներում ։
Հնդեվրոպական նախահայրենիքի տեղադրության վերաբերյալ կա նաև, այսպես կոչված, հայկական վարկածը, ըստ որի՝ հնդեվրոպական նախահայրենիքը գտնվել է Հայկական լեռնաշխարհում։ Այս վարկածն առաջ են քաշել ու փաստերով հիմնավորել Թամազ Գամկրելաձեն ու Վյաչեսլավ Իվանովը։
Հնչյունաբանություն
Հնդեվրոպական նախալեզվի ձայնավորական համակարգը բնութագրվել է երկար ու կարճ ձայնավորների առկայությամբ, այսինքն՝ ձայնավորների երկարությունն ու կարճությունը հնչույթային արժեք է ունեցել։
Հնդեվրոպական նախալեզվի ձայնորդները միջին տեղ են գրավել ձայնավորների ու բաղաձայնների միջև։ Դրանք կարող էին հանդես գալ և՛ որպես ձայնավոր (վանկարար տարր), և՛ որպես բաղաձայն (ոչ վանկարար տարր). u, i հնչյունները հանդես են եկել ոչ թե որպես ինքնուրույն ձայնավորներ, այլ որպես համապատասխան ձայնորդների դիրքային տարբերակներ՝ վանկարար ձայնորդներ։
Հնդեվրոպական նախալեզուն հարուստ է եղել պայթական բաղաձայններով, իսկ կիսաշփականներ ընդհանրապես չի ունեցել։ Հավաստիորեն վերականգնվող միակ շփականը *s հնչյունն է, որը ձայնեղ բաղաձայններից առաջ ընկած դիրքում հանդես է եկել որպես *z։
Հնդեվրոպական նախալեզվում շեշտն ազատ էր, այսինքն՝ կարող էր ընկնել բառի ցանկացած վանկի վրա։
Բառապաշարը
Հնդեվրոպական նախալեզվի բառապաշարի ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս պարզել հնդեվրոպացիների վարած կենսակերպի վերաբերյալ։
Ձևաբանական առանձնահատկությունները
Հնդեվրոպական նախալեզուն ունեցել է որոշակի թեքական–համադրական կառուցվածք. մեկ վերջավորությունն ի վիճակի է եղել արտահայտելու մեկից ավելի քերականական իմաստներ։ Եզակին, երկակին և հոգնակին միևնույն իմաստների արտահայտության համար ունեցել են տարբեր վերջավորություններ, հաճախակի տեղի է ունեցել հիմքի և վերջավորության սահմանային տարրերի ձուլում։ Սակայն քերականական զանազան մասնիկների գործածությունը առաջացրել է կցականության և վերլուծականության տարրեր, որոնք հետագայում զգալի զարգացում են ապրել առանձին հնդեվրոպական լեզուներում։ Հնդեվրոպական նախալեզվի ձևաբանական հիշյալ առանձնահատկության հետ միասին և հաճախ նրա հետ կապված՝ կարելի է նշել մի շարք այլ առանձնահատկություններ ևս՝ վերջնամասնիկների առատությունը և նախամասնիկավորման գրեթե բացակայությունը, բայի կազմում միջմասնիկավորման առկայությունը, վերջավորությունների հետ միասին հերթագայությունների և տոնային (բարձրության) տարբերությունների խաղացած կարևոր դերը, այսպես կոչված բնավոր (թեմատիկ՝ e/o- ով վերջացող) և անբուն (աթեմատիկ՝ բաղաձայնով, ձայնորդով և e/o – ից տարբեր ձայնավորով վերջացող) հիմքերի հակադրությունը, անվանական և բայական հիմքերի ձևաբանական ուժեղ և ընդհակառակն, անվանական խոսքի մասերի՝ գոյականների, ածականների և թվականների թույլ տարբերակվածությունը, դերանունների՝ անուններից տարբեր թեքումը, քերականական կարգերի բազմազանությունն ու հարստությունը, երկակի թվի առկայությունը, անվան սեռային տարբերակումը և բազմահոլովայնությունը, բայի սեռի տարբերակման անհստակությունը, կերպի արտահայտման կարևորությունը և ժամանակային տարբերակման աղքատությունն ու անհստակությունը, անորոշ ձևի բացակայությունը և այլն։
Հնդեվրոպական նախալեզվում անունն ունեցել է 3 սեռ` արական, իգական և չեզոք, ընդ որում` արականն ու իգականը տարբերակվել են նախկին ընդհանուր – շնչավոր դասի ներսում, որ հակադրվել է հետագայում չեզոքի փոխված անշնչին, 3 թիվ` եզակի, երկակի և հոգնակի, 8 հոլով` ուղղական, կոչական, սեռական, տրական, հայցական, բացառական, գործիական և ներգոյական։
Ածականն ունեցել է համեմատության երեք աստիճան։ Ամենից ավելի տարածված են եղել բաղդատականի es/ os – ով ու tero – ով և գերադրականի - es – to – ով ու tmmo – ով ձևերը։ Համեմատության աստիճաններ ունեցել են նաև մակբայները։
Հնդեվրոպական նախալեզվի դերանուններն աչքի են ընկնում թեքման յուրահատկությամբ (դերանվանական հոլովում), տարածված է ուղիղ և թեք հոլովների եզակի, երկակի և հոգնակի թվերի տարահիմքությունը։ Անձնական դերանունները տարբերակված են ըստ դեմքի, թվի և հոլովի (անձնական դերանուններ են առաջին և երկրորդ դեմքերի դերանունները, երրորդ դեմքի համար գործածվում են ցուցական և, որոշ առումով նաև անդրադարձ դերանունները)։ Անձնական դերանունների թեք հիմքերից կազմվում են համապատասխան ստացական դերանուններ։ Ցուցական դերանունները տարբերակված են ըստ դիրքի (այսպես է կոչվում այն քերակարգը, որ բնորոշում է խոսողի նկատմամբ առարկայի մերձավորությունը կամ հեռավորությունը, խոսքում նախապես հիշված լինել կամ չլինելը), թվի, սեռի և հոլովի։ Սրանցից բացի եղել են նաև անդրադարձ, հարաբերական և հարցական դերանուններ։
Բայական հիմքերը ևս լինում են բնավոր և անբուն, ինչպես անվանականը։ Անվանական քերակարգերից բային հատուկ է միայն թիվը իր երեք դրսևորումներով՝ եզակի, երկակի և հոգնակի։ Ի տարբերություն սեմականի` հնդեվրոպական նախալեզվում բայը չունի սեռային տարբերակիչներ։ Դերանվանական կարգերից բային հատուկ է դեմքը։ Բուն բայական քերակարգերից են եղանակը, բայասեռը, կերպը և ժամանակը։ Սրանցից եղանակն արտահայտվում է` ա) հատուկ կազմիչ տարրերով, որոնք անմիջապես նախորդում են դիմային վերջավորություններին, բ) զրո նիշով, գ) երբեմն էլ հատուկ վերջավորություններով։ Կերպը և ժամանակը հստակորեն չեն տարբերվում, կերպային հիմնաձևերը փաստորեն արտահայտում են նաև ժամանակային իմաստներ, ընդ որում՝ հնդեվրոպական նախալեզուն ժամանակներով հարուստ չէ։ Հնդեվրոպական նախալեզվի համար տարբերում են կերպաժամանակային երեք հիմնական ձևախումբ-կաղապար՝ ներկա, աորիստ և կատարյալ (հնդեվրոպական նախալեզվի կատարյալը համապատասխանում է հայերենի վաղակատար–հարակատարին)։
Ներկայի համար վերականգնում են հետևյալ վերջավորությունները.
Աորիստ վերջավորությունները, ի տարբերություն ներկայի, վերջում չունեն –i նիշը, որ խոսում է ներկայի վերջավորությունների երկրորդայնության մասին.
Կատարյալի վերջավորություններն են՝
Սրանք սահմանական եղանակի ձևեր են, իսկ հնդեվրոպական նախալեզուն ունեցել է նաև հրամայական, ստորադասական և ըղձական եղանակներ։ Հրամայականի եզակի երկրորդ դեմքը հավասար է ներկայի երկրորդ դեմքին՝ առանց սրա վերջավորության, հոգնակին՝ հոգնակի երկրորդ դեմքին՝ վերջավորությամբ հանդերձ։
Ստորադասականը հավանաբար արտահայտել է ենթադրվող, սպասվող գործողություն՝ տարբեր լեզուներում ստանալով ըղձականի, երբեմն էլ պարզապես ապառնիի իմաստ։ Ըղձականն արտահայտել է ըղձական կամ հնարավոր գործողություն։
Շարահյուսական առանձնահատկությունները
Շարահյուսական առումով հնդեվրոպական նախալեզուն բնութագրվել է նախադասության անդամների հարաբերական ինքնուրույնությամբ և սրա հետ կապված՝ ձևական խնդրառության բացակայությամբ։ Բառերն ստացել են այս կամ այն ձևը ըստ նախադասության ընդհանուր իմաստի։ Բառերի քերականական հատուկ ձևավորման և զարգացած համաձայնության պայմաններում շարադասությունը քերականական դեր գրեթե չի կատարել, այսինքն՝ ազատ է եղել։ Նախադասության սկզբում դրվել է գլխավոր (ընդգծվող, տրամաբանական շեշտ կրող) բառը։ Որոշիչը համաձայնել է որոշյալի հետ սեռով, թվով և հոլովով, անուն ենթական՝ միայն թվով, այն էլ ոչ թե ձևականորեն, այլ ըստ իմաստի։ Դիմավոր բայ – ստորոգյալի մոտ անձնական դերանունները որպես ենթակա գործածվել են միայն ընդգծվելու դեպքում։ Նախդիրը դեռևս ազատ բնույթ է ունեցել. չի հարել ոչ անվանը և ոչ բային։
Հնդեվրոպական նախալեզուն չունի երկրորդական նախադասությունների և, հետևաբար, ստորադասական շաղկապների զարգացած համակարգ. բառիս բուն իմաստով կարելի է խոսել միայն հարաբերական երկրորդական նախադասությունների և հարաբերական բառերի մասին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հնդեվրոպական լեզուներ
Իբրե
Իբրե, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Էսկասու համաձայնագիր
Տեղեկատվության մատչելիության, հասարակության մասնակցության և բնապահպանական հարցերում արդարադատության մասին Լատինական Ամերիկայի և Կարիբյան ավազանի տարածքային համաձայնագիր, որն ավելի հայտնի է որպես Էսկասու համաձայնագիր (Acuerdo de Escazú), միջազգային պայմանագիր, որն ստորագրել են Լատինական Ամերիկայի և Կարիբյան 24 պետություններ՝ շրջակա միջավայրի վերաբերյալ տեղեկատվության մատչելիության, շրջակա միջավայրի վերաբերյալ որոշումների կայացման գործընթացում հասարակության մասնակցության, շրջակա միջավայրի արդարադատության և ներկա ու ապագա սերունդների առողջ և կայուն միջավայրի իրավունքների վերաբերյալ ։ Համաձայնագրին մասնակցել են Լատինական Ամերիկայի և Կարիբյան ավազանի 33 երկրներ։ 24 ստորագրող երկրներից այն վավերացվել է տասներկու կողմից՝ Անտիգուա և Բարբուդա, Արգենտինա, Բոլիվիա, Էկվադոր, Գայանա, Մեքսիկա, Նիկարագուա, Պանամա, Սենթ Վինսենթ և Գրենադիններ, Սենթ Քիթս և Նևիս, Սենթ Լյուսիա և Ուրուգվայ ։
Լեֆորտովոյի բանտ
Լեֆորտովոյի բանտ (Лефортовская тюрьма), Ռուսաստանի Դաշնության Արդարադատության նախարարության ենթակայության տակ գտնվող Մոսկվայի քննչական մեկուսարանի բաժանմունք։ Գտնվում է Լեֆոտովո շրջանում։
Պատմություն
Բնատը հիմնադրվել է 1881 թվականին որպես զինվորական բանտ։ Այստեղ դատապարտվում էին ստորին պաշտոնյաներ։ Նախնական շենքը կառուցվել է ճարտարապետ Կոզլովի կողմից։ Բանտը բազմիցս անգամ վերակառուցվել է։
Էսկասու համաձայնագիր
Համաձայնագիրը ծնունդ է առել ՄԱԿ-ի Կայուն զարգացման վերաբերյալ 2012 թվականի խորհրդաժողովում և միակ պարտադիր պայմանագիրն է, որն ընդունվել է համաժողովի արդյունքում։ Այն կազմվել է 2015 թվականից 2018 թվականն ընկած ժամանակահատվածում և ընդունվել է 2018 թվականի մարտի 4-ին Էսկասու քաղաքում, Կոստա Ռիկա։ Համաձայնագիրը ստորագրվել է 2018 թվականի սեպտեմբերի 27-ին և ստորագրության համար բաց է մնացել մինչև 2020 թվականի սեպտեմբերի 26-ը ։ Համաձայնագրի ուժի մեջ մտնելու համար պահանջվել էր տասնմեկ վավերացում, որը ձեռք է բերվել 2021 թվականի հունվարի 22-ին՝ Մեքսիկայի և Արգենտինայի միանալով ։ Համաձայնագիրն ուժի մեջ կմտնի 2021 թվականի ապրիլի 22-ին ։
Լեֆորտովոյի բանտ
Պատմություն
1920 թվականի տվյալների համաձայն բանտը կոչվել է «Մոսկվայի Լեֆորտովի բանտային դիստրիբյուտոր»։
1924 թվականից եղել է հատուկ նշանակություն ունեցող մեկուսարան։ 1930 թվականին բանտը աշխատանքային գաղութի։
Էսկասու համաձայնագիր
Էսկասու համաձայնագիրը Լատինական Ամերիկայում և Կարիբյան ավազանում առաջին միջազգային պայմանագիրն է, որը վերաբերում է շրջակա միջավայրին, և աշխարհում առաջինն է, որը ներառում է դրույթներ բնապահպանական պաշտպանների վերաբերյալ ։ Համաձայնագիրը ամրապնդում է կապերը մարդու իրավունքների և շրջակա միջավայրի պահպանության միջև՝ անդամ պետություններին շրջակա միջավայրի պաշտպանների իրավունքների պահանջներ դնելով։ Այն նպատակ ունի ապահովել շրջակա միջավայրի վերաբերյալ տեղեկատվության, բնապահպանական որոշումների կայացման, ինչպես նաև բնապահպանական հիմնախնդիրների վերաբերյալ իրավական պաշտպանության և օգտագործման համար հասարակության լիարժեք մատուցումը։ Այն նաև ճանաչում է ներկա և ապագա սերունդների առողջ միջավայրի և կայուն զարգացման իրավունքը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շրջակա միջավայր
Լեֆորտովոյի բանտ
Պատմություն
«Խոշոր ահաբեկչության» ժամանակ լայնորեն կրառվել է որպես հարցաքննության վայր։ 1954֊1991 թվականներին բանտը եղել է ԽՍՀՄ Պետական անվտանգության կոմիտեի հետքննչական մեկուսարան։
Արդիականություն
2017 թվականի սեպտեմբերի 26֊ին Մոսկվայի մարդու իրավունքների պաշտպանի պաշտոնատար Տատյանա Պոտյաևան հայտարարել է, որ մինչև տարեվերջ Լեֆորտովի կալանավայրում պետք է տաք ջուր լինի ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բանտեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի շենքեր և կառույցներ
Մեծ Տիգիրեկ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Անկատար դերբայ
Անկատար դերբայ, հայերենի կախյալ դերբայներից կամ ձևաբայերից մեկը։ Ցույց է տալիս ընթացքի մեջ գտնվող հարաձիգ գործողություն։ Արևմտահայերենում բացակայում է այս դերբայը ։ Առաջին անգամ դերբայ է ճանաչվել Մանուկ Աբեղյանի կողմից ։
Կազմություն
Կազմվում է -ում մասնիկով, որը դրվում է անորոշ դերբայի -ել, -ալ մասնիկների փոխարեն, ինչպես՝
Ժամանակաձևեր
Անկատար դերբայը միշտ հանդես է գալիս օժանդակ բայի ներկա և անցյալ ձևերի հետ՝ կազմելով սահմանական եղանակի ներկա անկատար և անցյալ անկատար ժամանակաձևերը.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բայ
Պիռմաստու
Պիռմաստու (Pirmastu), գյուղ Էստոնիայի Վիլյանդիմաա նահանգի Պաիստու շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 36 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վիլյանդիմաա նահանգի Պաիստու շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Սաղուլիա
Սաղուլիա (საყულია), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Իմերեթի մարզի Ծղալտուբոյի շրջանում ։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 45 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Ծղալտուբոից հեռու է 40 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 1869 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ծղալտուբոյի շրջան
Ավստրալիական դոլար
Ավստրալիական դոլար (նշան`$; կոդ`AUD), Ավստրալիայի միության արժույթ, ներառյալ Ծննդյան կղզիներ, Կոկոսյան կղզիներ և Նորֆոլք կղզիներ, ինչպես նաև խաղաղօվկիանոսյան պետություններ Կիրիբատին, Նաուրուն և Տուվալուն։ Բաղկացած է 100 ցենտից։ Սովորաբար նշվում է կարճ տարբերակով`դոլարի նշանով ($), բայց գոյություն ունի այլ տարբերակներ ևս` A$, $A, AU$ և $AU:
Ավստրալիական դոլարը աշխարհի ամենաշատ վաճառվող արժույթների շարքում զբաղեցնում է վեցերորդ տեղը (ԱՄՆ դոլարից, եվրոից, իենից, ֆունտ ստերլինգից և շվեյցարական ֆրանկից հետո), կազմում է համաշխարհային արժութային գործարքների 5%-ը։ Ավստրալիական դոլարի տարածվածությունը, արժույթի վաճառողների շրջանում, պայմանավորված է Ավստրալիայում ունեցած բարձր տոկոսադրույքով, ինչն էլ պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ  արժույթի շուկայում բացակայում է կառավարության միջամտությունը։ Կայուն է ընդհանուր ավստրալիական տնտեսությունը և  քաղաքական համակարգը ։
Պատմություն
Ավստրալիական դոլարը, որը հանդիսանում է տասնորդական արժույթ, շրջանառության մեջ է դրվել 1966 թվականի փետրվարի 14-ից և փոխարինել է տասներկուերորդական ավստրալիական ֆունտին ։
Ազգային նոր արժույթի թողարկումը դեռևս 1960 թվականին նախաձեռնել էր Ավստրալիայի պահուստային բանկը։ Երկար ժամանակ երկրում նախապատրաստական աշխատանքներ էին տարվում, նախագծում էին նոր արժույթի նշանը։ Այդ ընթացքում ավելի քան հազար տարբերակ է եղել արժույթի անվան վերաբերյալ։ 1965 թվականին Ավստրալիայի վարչապետ Ռոբերտ Մենզիսը առաջարկեց «the royal» անվանումը։ Սակայն այն բնակչության կողմից չպաշտպանվեց, այդ իսկ պատճառով արժույթը ստացավ դոլար անվանումը ։ Տրեյդերների խոսակցականում ավստրալիական դոլարը անվանվում է «օզզի» (aussie):
1988 թվականին թողարկվեց առաջին պլաստիկե թղթադրամները ։
Մետաղադրամներ
1966 թվականին շրջանառության մեջ դրվեց 1, 2, 5, 10, 20 և 50 ցենտ արժողությամբ մետաղադրամները։ Մեկ դոլարանոց մետաղադրամը թողարկվել է 1984 թվականին, իսկ երկու դոլար արժողությամբ մետաղադրամը`1988 թվականին ։ 1 և 2 արժողությամբ մետաղադրամները շրջանառությունից դուրս է եկել 1991 թվականին, 1 դոլարանոց թղթադրամը`1984 թվականին, իսկ 2 դոլարանոցը`1988 թվականին։
Բոլոր ավստրալիական դոլարների մետաղադրամների դիմերեսին Եղիսաբեթ II թագուհին է և հատվում է Ավստրալիայի Թագավորական դրամահատարանում (անգլ.` Royal Australian Mint):
Ավստրալիան պարբերաբար թողարկում է հիշարժան մետաղադրամներ 50 ցենտ արժողությամբ։ Առաջինը թողարկվեց 1970 թվականին`ի հիշատակ հետազոտող Ջեյմս Կուկի, որը հետազոտություններ էր իրականացրել Ավստրալիա մայրցամաքի արևելյան ափերին։ Այնուհետև հաջորդել է` 1977 թվականի մետաղադրամը, որը նվիրված էր Եղիսաբեթ II արծաթե հոբելյանին, 1981 թվականի մետաղադրամը`ի պատիվ արքայազն Չարլզ ի և Դիանայի ամուսնության, 1982 թվականի մետաղադրամը`ի պատիվ Բրիսբենի Համագործակցության Խաղերին և այլն։ Բացի այդ, իրականացրեցին մետաղադրամների հատուկ թողարկում` 20 ցենտ և 1 դոլար արժողությամբ։
Թղթադրամներ
1966 թվականին թողարկվեց ավստրալիական դոլարի առաջին թղթե թղթադրամները։ 1, 2, 10 և 20 դոլար արժողությամբ թղթադրամները համարժեք էին նախկին ավստրալիական ֆունտին։ Հինգ դոլարանոց թղթադրամը թողարկվել է 1967 թվականին, այն բանից հետո, երբ բնակչությունը ծանոթացավ տասնորդական դրամական համակարգին։
1984 թվականին 1 դոլարանոց թղթադրամը փոխարինվեց մետաղադրամով, իսկ 2 դոլար արժողությամբ թղթադրամը`1988 թվականին։ 50 դոլարանոց թղթադրամը թողարկվել է 1973 թվականին, իսկ 100 դոլարանոցը`1984 թվականին։ Ավստրալիական բոլոր թղթադրամները ունեն հավասար բարձրություն, բայց տարբեր երկարություն։
1988 թվականին թողարկվեց առաջին պլաստիկե թղթադրամը (այն նվիրված էր Ավստրալիայի եվրոպական վերաբնակեցման երկու հարյուր ամյակին)։ Ներկայումս բոլոր թղթադրամները պատրաստված են հատուկ պլաստիկից։
2014 թվականին Ավստրալիայի պահուստային բանկը հայտարարեց նոր սերնդի թղթադրամների թողարկաման մասին ։ Նոր սերնդի թղթադրամները կունենային պաշտպանության նոր միջոցներ, ինչպես նաև ռելիեֆային նախշեր` կույրերի և վատ տեսողություն ունեցողների համար։ 5 դոլար արժողությամբ թղթադրամը շրջանառության մեջ դրվեց 2016 թվականի սեպտեմբերի 1-ին, 10 դոլար արժողությամբ թղթադրամը շրջանառության մեջ է դրվեց 2017 թվականի վերջին ։
Փոխարժեքի ռեժիմ
Ներկայումս Ավստրալիայում կիրառում են ազատ լողացող փոխարժեքի ռեժիմ։ Փոխարժեքի նմանատիպ քաղաքականության արդյունավետությունը գնաճի ցուցանիշներն են։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դրամական միավորներ Կատեգորիա:Դոլար Կատեգորիա:Տուվալու Կատեգորիա:Դրամական միավորներ ըստ երկրի Կատեգորիա:Նաուրու Կատեգորիա:Կոկոսյան կղզիներ
Silicon Graphics
Silicon Graphics, Inc. (SGI երբեմն պատմական պատճառներով անվանվող Silicon Graphics Computer Systems (SGCS)), ամերիկյան ընկերություն, որը Բարձր արդյունավետության հաշվարկման լուծումների արտադրող է։ Արտադտանքը ներառնում է և սարքակազմ, և ծրագրային ապահովում։ SGI հիմանդրվել է Ջեյմս Կլարկի և Էբբեյ Սիլվերստոնի կողմից 1982 թվականին, որպես 3D գրաֆիկայի տերմինալների արտադրող։ Ընկերությունը մեծ ավանդ է ներդրել համակարգչային գրաֆիկայի և զարգացման մեջ՝ հայտնի OpenGL համակարգը ստեղծվել էր SGI-ի կողմից։
Արտաքին Հղումներ
Կատեգորիա:Համակարգչային ընկերություններ Կատեգորիա:ՆԱՍԴԱՔ-ում ցուցակված ընկերություններ
Նատալիա (գյուղ, Բարանովի շրջան)
Նատալիա (Наталія), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Բարանովի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Նատալիա գյուղում բնակվում էր 458 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 6685 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 68,51 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Բարանովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
(1192) Պրիզմա
(1192) Պրիզմա (Prisma), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1931 թվականի մարտի 17-ին Առնոլդ Շվասմանի կողմից Բերգդորֆում ։
Պրիզմա աստերոիդը պատկանում է Ֆոկեայի աստերոիդների ընտանիքին։ Այս ընտանիքի աստերոիդների ուղեծրերը ունեն մեծ կիսաառանցքներ, ընկած 2,25-ից մինչև 2,5 ա. մ. միջակայքում և 0,1-ից ոչ մեծ էքսցենտրիսիտետ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆոկեայի ընտանիքի աստերոիդներ Կատեգորիա:1931 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Առնոլդ Շվասմանի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Կապդեպերա (ամրոց)
Կապդեպերա (Castell de Capdepera), ամրոց Իսպանիայի Մալյորկա կղզում՝ Կապդեպերա համայնքում։ Կառուցվել է 14-րդ դարում։ Տեղակայված է կղզու հյուսիս-արևելքում գտնվող լեռան վրա՝ Մալյորկան ու Մենորկան բաժանող նեղուցի ափից 2,5 կմ հեռավորության վրա։
Պատմություն
Ամրոցի ներկայիս տարածքը հին ժամանակներում պատկանել է այդ լեռան ստորոտներին բնակություն հաստատած մարդկանց։ 10-րդ դարում մավրերը այդտեղ հիմնել են պաշտպանական կառույցներ, որոնցից պահպանվել է միայն աշտարակի ներքին հատվածը։ 1229 թվականին շինությունը գրավել է Արագոնի թագավոր Խայմե I-ը։ 1231 թվականին աշտարակում կնքվել է Կապդեպերայի համաձայնագիրը, ըստ որի՝ Մենորկան անցել է Խայմե I-ի տիրապետության տակ ։
1342 թվականին կառուցվել են ամրոցի պատերն ու դարպասները։ 1386 թվականին ավարտին է հասցվել աշտարակների շինարարությունը։ 16-17-րդ դարերում կղզու վրա պարբերաբար հարձակվել են ծովահենները։ Այդ ժամանակ էլ ծաղկում է ապրել բնակավայրը։ 17-րդ դարի վերջին բնակավայրը տարածվել է ամրոցի սահմաններից դուրս, իսկ 18-րդ դարում՝ կղզու պաշտպանական կառույցների վերակազմավորումից հետո, բնակչությունը տեղափոխվել է ավելի անվտանգ վայրեր։ Ամրոցում մնացել է միայն կայազորը։
Նկարագրություն
Ամրոցը տեղակայված է կղզու հյուսիս-արևելքում գտնվող լեռան վրա, որ ունի ծովի մակարդակից 130 մետր բարձրություն։ Այդտեղից երևում են մոտակա մի քանի ծովախորշերը և Մալյորկա ու Մենորկա կղզիների միջև ընկած նեղուցը ։
Ամրոցը տեղակայված է ժայռի զառիվայր ստորոտին և հիմքում ունի եռանկյունու ձև։ Գլխավոր աշտարակը, որ կառուցվել է մավրերի կողմից, տեղակայված է գագաթից փոքր-ինչ ներքև։ Ամրոցի ավելի հին ներքին հատվածը քառակուսաձև է, նրա վրա կառուցվել է կոնաձև վերին հատվածը։ Ամրոցի հյուսիսային կողմում գտնվում է Վիրգին դե Էսպերանսա եկեղեցին, որ իր ներկայիս տեսքն ստացել է 18-րդ դարում։ Նրա հարթ տանիքին տեղակայված է պահակային ու հրետանային հարթակ։
Ամրոցում չկան խմելու ջրի աղբյուրներ, այդ պատճառով էլ եկեղեցուց ոչ հեռու կառուցվել է ջրի գետնապահեստ։ Ամրոցի արևելյան պատի վրա կառուցվել են Եղջյուրի ու Տիկնոջ աշտարակները, Հարավային պատի վրա՝ Մշուշային, Խայմե թագավորի և Ափի բնակիչների աշտարակները։
Ամրոցի գլխավոր դարպասները գտնվում են Խայմե թագավորի աշտարակում, իսկ 17-րդ դարում կառուցվել են նոր դարպասներ Տիկնոջ և Մշուշային աշտարակների միջև։ Եղջյուրի աշտարակում ու երկու դարպասների վերևում կառուցվել են հրակնատներ։
Ներկայումս ամրոցի պատերի ներսում գտնվող տներից պահպանվել են միայն 19-րդ դարում կառուցված Նահանգապետի տունն ու Տիկնոջ տունը համանուն աշտարակի մոտ։
2000 թվականին նշվել է ամրոցի հիմնադրման 700 տարին ։
Տարիքային հետընթաց
Տարիքային հետընթաց ( — հետընթաց [1]), հիպնոզային երևույթ է, որի ընթացքում անձը կրկին վերապրում է իրադարձություններ իր անցյալից։ Ինտենսիվ տարիքային հետընթաց դեպքում անձը կրկին վերապրում է իրադարձությունները այնպիսի ուժով, ինչպես այն կկատարվեր ներկա ժամանակ։ Մասնավորապես, հիպնոզային տրանսի ժամանակ հոգեբանորեն առողջ տարիքով մարդկանց նոտ կարող են առաջանալ վարքի ձևեր, որոնք բնորոշ են մանկության վաղ ժամանակաշրջանին։ Շրջապատող աշխարհի ընկալումը նույնպես կլինի այնպիսին, ինչպիսին նա եղել է համապատասխան տարիքում(օրինակ, մանկության հետընթաց ժամանակ անձը կարող է տեսնել շրջապատող առարկաները և մարդկանց ավելի մեծ չափսերի).Սակայն, ամենայն հավանականությամբ, այդ ֆենոմենները իսկապես տարիքով մարդու հոգեկանի ստեղծած վերակառուցումն է։ Բացի դրանից, նույնիսկ շատ ինտենսիվ տարիքային հետընթաց դեպքում անձի գիտակցության մեջ դեռևս պահպանվում է մասնակի կապ իրականության հետ։
Այդ երևույթը կարող է առաջանալ ինչպես հանկարծակի, այնպես էլ հիպնոթերապևտի ազդեցությամբ։ Տարիքային հետընթացի երևույթը կարող է առաջանալ նաև гештальттерапии,գիտակցաբար երազի, հոգեվերլուծության, փսիխոդրամայի մեթոդների օգնությամբ։
հետընթացն կարող է օգտագործվել նաև մանկական կամ դեռահաս տարիքում, օրինակ, գովազդում և այդպես կոչված «քրեական հիպնոզի» ժամանակ։
Պատմություն
Տարիքային հետընթացի մեթոդը հայտնի է դեռևս 1880-ականների վերջից։ Այդ ձևը օգտագործել է, օրինակ, ֆրանսիացի բժիշկ՝ Պիեր Ժանեն (Пьер Жане)։1889 թվի մի հոդվածում Ժանեն նկարագրում է տարիքային հետընթացի օգտագործումը Սալպետրիեռ Սալպետրիեռ|(Сальпетриер) հոգեբուժարանի հիվանդ՝ Մարիի համար։ Այդ 19 ամյա աղջիկը տառապում էր բազմաթիվ հիստերիկ ախտանշաններով։ Օրինակ՝ նրա ձախ աջքը կույր էր։ Սակայն՝ հիպնոսի վիճակում, երբ Ժանեն ներշնչեց Մարիին, որ նա 5 տարեկան աղջիկ է՝ նրա տեսողությունը վերադարձավ։ Մարին պատմեց, որ այդ տարիքում նրան ուժով քնեցրել են մի երեխայի կողքին, որը տառապում էր դեմքի մաշկի հիվանդությամբ։ Դրանից հետո նմանատիպ ախտանիշներ հայտնվեցին Մարիի դեմքին, այնուհետև նրա ձախ աջքը կուրացավ։ Հիպնոսի սեանսի ժամանակ Ժանեն ներշնչեց Մարիին, որ երեխան ոչ-մի մաշկային հիվանդություն չունի։ Սեանսից հետո հիվանդի կուրուցունը ընդմիշտ անհետացավ։
Տարիքային հետընթացի ձևերը
Մինիմալ հետընթացն- անցյալից որոշակի եպիզոդի վերաբերյալ հասարակ հիշողություն է։ Այդպիսի հետընթացն կարող է լինել ինքնաբերաբար, ոչ-մի կապ չունենալով հիպնոսային ներշնչանքի հետ։ Այն կարող է առաջանալ, օրինակ, ֆիլմ կամ հին լուսանկարներ դիտելու ժամանակ։
Հիպերմնեզիայի (այդ տերմինը կարելի է թարգմանել որպես գերհիշողություն) ժամանակ անձը մնում է իր իրական տարիքում, բայց նրա հիշողությունները զգալիորեն վառ են և մանրամասն քան սովորաբար լինում է։ Այդ ժամանակ անձը իրեն զգում է միաժամանակ և՛ գործող, և՛հետևող, պահպանում է գիտելիքի փորձը և տարիքով մարդու անալիտիկ ընդունակությունները։ Հիպնոթերապիայում հետընթացիայդ ձևը օգտագործվում է սովորաբար ծանր տրավմատիկ հիշողությունների հետ, քանզի անձը ոչ լիովին է ընկղմվում նրա մեջ։
Ռեվիֆիկացիա ֆենոմենի առաջացման ժամանակ (այսինքն «կրկնակի ապրել») անձը մտածում է և իրեն այնպես է պահում, ասես իրականում վերադարձել է համապատասխան տարիք (օրինակ՝ իրեն պահում է փոքր երեխայի պես)։Հաճախ հատկապես ռեվիֆիկացան են անվանում «իրական տարիքային հետընթաց»:Տարիքային հետընթացիայդ ձևում անձը իրեն զգում է գործող, այլ ոչ թե հետևող։ Նա կորցնում է ամբողջ իմածությունը, ձեռքբերված չափահաս տարիքում, և այնպես է մտածում, ասես նա իրականում վերադարձել է իր մանկության համապատասխան ժամանակաշրջան (օրինակ՝ չի կարողանում կարդալ)։Անձը անցյալից հատվացը այնպես է վերապրում, ասես եթե հայտնվեր այնտեղ առաջին անգամ։ Այդ վիճակում անձը հաճախ ցուցաբերում է երեխաներին բնորոշ էմոցիոնալ վերապրումների ինտենսիվություն (այդ պատճառով հիպոթերապևտը պետք է ցուցաբերի զգուշություն մանկական տրավմատիկ հիշողությունների հետ)։Բարձր աստիճանի հիպնոստիկ ներշնչանք ունեցող անձանց մոտ հնարավոր է նույնիսկ առաջանան հալյուցինացիաներ.նրանք կարող են հայտնվել խոր էքստազի վիճակում բաց աչքերով։ Նրանք կարող են, օրինակ, հիպնոթերապևտի ընդունարանը ընկալել որպես դասասենյակ, որտեղ նրանք երբևէ սովորել են։ Ռեվիֆիկացիան նույնպես կարող է առաջանալ ինքնաբերաբար, օրինակ,հոգեախտաբանական վերապրումի ձևով։
Կատեգորիա:Պաշտպանական մեխանիզմեր
Կարապետ Փափազյան
Փափազյան Կարապետ (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ), 19-րդ դարի արևմտահայ առաջին կոմպոզիտորներից և դիրիժորներից։ Կենսագրական հավաստի տեղեկություններ քիչ են պահպանվել։ Հայտնի է, որ քսան տարի (1846–1866) աշխատել է Կոստանդնուպոլսի հայ առաջին պրոֆեսիոնալ թատրոն-կրկեսի հիմնադիր Հ․ Գասպարյանի հետ և եղել «հարավայան թատրոնի» նվագախմբի ստեղծողը։ Թատերական ներկայացումներում օգտագործել է իր գրած քայլերգերը և այլ ստեղծագործություններ (չեն պահպանվել), ինչպես և ուրիշ հեղինակների գործեր։ «Արամյան թատրոնի» կազմում մասնակցել է 1849–1851 թվականներին Թիֆլիսում, Նախիջևանում, Թավրիզում, Երևանում, էջմիածնում կայացած հյուրախաղային ներկայացումներին, դրանց համար տեղական երաժիշտներից ստեղծել երաժշտախմբեր։
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Հայ դիրիժորներ Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Խարչենկի (գյուղ, Կոզելշչինայի շրջան)
Խարչենկի (Харченки), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոզելշչինայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Խարչենկի գյուղում բնակվում էր 165 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոզելշչինայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Երևան (թերթ, Աթենք)
Տպագրել է հոդվածներ հունահայ գաղութում ազգային-գրական գործը վերակազմակերպելու, Խորհրդային Հայաստանի հետ կապը ամրապնդելու վերաբերյալ։ Լայն տեղ էր հատկացնում գեղարվեստական ստեղծագործություններին, բարձրացրել դպրոցական-մանկավարժական հարցեր։
Տես նաև
Կատեգորիա:Հունաստանի հայկական շաբաթաթերթեր Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Նինո Բացիաշվիլի
Նինո Բացիաշվիլի (ნინო ბაციაშვილი, ), վրացի շախմատիստուհի, գրոսմայստեր (2018)։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1987 թվականի հունվարի 1-ին Բաթում քաղաքում։ 2012 թվականին նա ճանաչվել է է Մոսկվայի բաց առաջնության E խմբի հաղթող  ։ 2013 թվականին Բացիաշվիլին նվաճել է Լեհաստանի Վրոցլավ քաղաքում անցկացվող Կրիստինա Ռադզիկովսկայի հուշամրցաշարի գավաթը՝  թայ-բրեյքում հաղթելով լեհ շախմատիստուհի Յոհաննա Մայդան-Գաևսկային։
2015 թվականին Նինոն հաղթել է Վրաստանի կանանց շախմատի առաջնությունում երկրորդ տեղն զբաղեցրել շախմատի Եվրոպայի կանանց անհատական առաջնությունում ։
Եղել է Վրաստանի հավաքականի անդամ, որը ոսկե մեդալ է նվաճել 2015 թվականի շախմատի կանանց աշխարհի թիմային առաջնությունում ։ Բացի այդ նա նվաճել է անհատական բրոնզե մեդալ ։
2015 թվականի դեկտեմբերին նա «Քաթարի Մասթեր օփեն» մրցաշարի մեկնարկային տուրում ոչ-ոքի է խաղացել աշխարհի գործող չեմպիոն Մագնուս Կառլսենի հետ  ։
2016 թվականին Նինոն մասնակցել է ՖԻԴԵ-ի Գրան պրիի կանանց մրցաշարին և զբաղեցրել է երկրորդ տեղը ։
2018 թվականին Նինոյին շնորհվել է գրոսմայստերի կոչում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շախմատիստներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Վրացի շախմատիստներ Կատեգորիա:Շախմատի գրոսմայստերներ
Իդելի
Իդելի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում ։
Գալարոսա
Գալարոսա (իսպ․՝ Galaroza), բնակչության շրջան և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Մտնում է Ուելվա պրովինցիայի Անդալուսիա ինքնավար համայնքի կազմի մեջ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Սեռռա դե Ուելվա շրջանի կազմում։ Տարածքը զբաղեցնում է 22 կմ²։ Բնակչությունը 1606 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 117 կմ։
Գևորգ Աբովյան
Գևորգ Կարապետի Աբովյան (, անհետացել է), հայ թատերական գործիչ, երաժշտագետ, մանկավարժ։
Կենսագրություն
Նախնական կրթությունն ստացել է Սանահինի դպրեվանքում, ապա՝ Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում։ 1857 թվականին ավարտել է Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանը, վերադարձել Թիֆլիս։ 1858 թվականին պաշտոնավարել է Ներսիսյան դպրոցում, հետագայում նաև՝ Թիֆլիսի Զինվորական ուսումնարանում։
1854-1866 թվականներին Թիֆլիսում զբաղվել է մանկավարժությամբ, կիրառել նոր ծրագրեր և մանկավարժական մեթոդներ ։ Կազմել է «Համառօտութիւն հայոց ազգի պատմութեան» աշխարհաբարով գրված դասագիրքը, որը լույս է տեսել 1869 թվականին (բ տպագրությունը՝ 1877 թվականին, գ-ն՝ 1884 թվականին)։ 1860-ականների սկզբներին Պերճ Պռոշյանի հետ մասնակցել է արևելահայ թատրոնի ստեղծմանը։ Հորինել է հայ թատրոնում բեմադրված մի քանի պիեսների երաժշտությունը (Շ. Կարենյանի «Շուշանիկ» ողբերգություն և այլն )։ 1866 թվականին, 29 տարեկանում անհետացել է ։ Կա վարկած, որ ցարական ոստիկանությունը նրան գաղտնի աքսորել է Օխոտսկ, որտեղ և մահացել է   ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Օձուն (Լոռու մարզ) գյուղում ծնվածներ Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ Կատեգորիա:Հայ թատերական գործիչներ
(9057) 1992 HA5
(9057) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1992 թվականի ապրիլի 24-ին Անրի Դեբեոնի կողմից Լա Սիլյայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,179257 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,6088 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,7497 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2070,56 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,173866 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,13° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1992 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Անրի Դեբեոնի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Սելևկիա (Պելյանի գավառակ)
Սելևկիա, ավերակ գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայի Պելյանի գավառակում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Շկելզեն Գաշի
Շկելզեն Գաշի (ալբ․՝ Shkëlzen Gashi, ), ալբանացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։ Հանդես է գալիս ամերիկյան «Կոլորադո Ռեպիձ»-ի և Ալբանիայի ազգային հավաքականի կազմում։
Երիտասարդ տարիներ
Գաշին իր ֆուտբոլային կարիերան սկսել է շվեյցարական «Ցյուրիխի» կազմում։ 1999 թվականին պատանի ֆուտբոլիստը ընդունվել է «Գրասհոպեր»-ի ակադեմիա։
«Գրասհոպեր»
2012 թվականին Գաշին տեղափոխվել է «Գրասհոպեր»։ 2013 թվականին երիտասարդ ֆուտբոլիստը նվաճել է իր առաջին գավաթը՝ դառնալով Շվեյցարիայի գավաթակիր։
«Բազել»
2014 թվականի ամռանը Շկելզեն Գաշին 1․5 միլիոն եվրոյի դիմաց տեղափոխվել է «Բազել»։ 2014/15 մրցաշրջանում նա ճանաչվել է առաջնության լավագույն ռմբարկու։ Նա առաջնության ընթացքում դարձել է 22 գոլի հեղինակ, իսկ «Բազելը» իր պատմության մեջ 6-րդ անգամ դարձել է Շվեյցարիայի չեմպիոն։
Միջազգային կարիերա
2004 թվականից Գաշին սկսել է հանդես գալ Շվեյցարիայի տարբեր տարիքայինների հավաքականներում։ Նա հանդես է եկել Շվեյցարիայի Մ17 և Մ19 հավաքականների կազմում։
2013 թվականին չհրավիրվելով Շվեյցարիայի ազգային հավաքական, նա որոշեց հանդես գալ Ալբանիայի ազգային հավաքականում։ Ալբանիայի հավաքականի կազմում իր դեբյուտը Շկելզենը նշել է 2013 թվականի օգոստոսին՝ Հայաստանի հավաքականի դեմ խաղում։
2015 թվականի հոկտեմբերին պարզ դարձավ, որ Ալբանիայի հավաքականը մասնակցելու է Եվրո 2016-ին։ Թիմը խմբում գարվեց 2-րդ տեղը, իսկ Գաշին մասնակցեց որակավորման փուլի 4 հանդիպումների։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ցյուրիխի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բազելի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Ալբանիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2016-ի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ալբանացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Գրասհոպերի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Աարաուի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Կոսովացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Շվեյցարացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ
Ուտան
Ուտան (Утан), գյուղ Ռուսաստանի Անդրբայկալյան երկրամասի Չեռնիշևսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Անդրբայկալյան երկրամասի Չեռնիշևսկի շրջանի բնակավայրեր
Մեծ Սուգաշ
Մեծ Սուգաշ (Большой Сугаш), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի երկրամասում, Ալթայի Հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Կատուն գետի աջ ափով՝ 528 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 23 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Օբ գետն է, գետի ենթաավազանը Բիա և Կատուն գետերն են։ Գետի գետային ավազանը (Վերին) Օբ գետն է՝ մինչև Իրտիշի հետ միախառնման կետը։ Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության ․ ջ