cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կենդանական պաշարներ
Կենդանական պաշարների նվազում
Չկարգավորված օգտագործման և բնակմիջավայրերի էկոլոգիական պայմանների վատթարացման հետևանքով կենդանական պաշարները նվազել են. որոշ տեսակներ հայտնվել են անհետացման եզրին և գրանցվել ՀՀ կենդանիների Կարմիր գրքում. կենդանական պաշարների պահպանության և պաշտպանության հիմնական խնդիրներն են կենդանական աշխարհի տեսակային բազմազանության ամբողջականության պահպանումը, կենդանական աշխարհի օբյեկտների տնտեսական նպատակներով շահագործումը՝ ՀՀ օրենսդրության պահանջներին համապատասխան, կենդանական աշխարհի օբյեկտների ապօրինի օգտագործման կանխումը, հիվանդություններից ու բնական աղետներից պաշտպանումը և այլն։ Կենդանական պաշարների պահպանության և վերարտադրության հիմնական միջոցառումներն են որսի կարգավորումը (պետք Է կատարել հատուկ կանոնակարգով, որոշակի ժամկետներում, որոշակի քանակներով, իսկ որոշ դեպքերում պետք Է ընդհանրապես արգելել), կենդանիների բնակմիջավայրերի, տեղաշարժման ուղիների և բնադրավայրերի պահպանումը՝ բնության հատուկ պահպանվող տարածքների, արհեստական ջրավազանների, գետերում շրջանցման հատուկ ջրանցքների (ձկների համար) ստեղծմամբ, գետերի «ծանծաղման» կանխմամբ, կենսատեխնիկական միջոցառումների կիրառումը՝ սմբակավորների համար կերաբույսերի ցանքը, ջրում բնակվող կենդանիների համար՝ ջրային բույսերի, առափնյա ճահճային բույսերի և թփուտների ցանքը, ձմռանը կենդանիների կերակրումը, կենդանիների կլիմայավարժեցումն ու վերաբնակեցումը, արժեքավոր կենդանատեսակների թշնամիների ոչնչացումը, կենդանիների պաշտպանությունը պեստիցիդներից (բույսերի վնասատուների դեմ պայքարը ոչ թե քիմիական, այլ կենսաբանական միջոցներով), նավթամթերքներից, ճառագայթաակտիվ նյութերից։
Կատեգորիա:Բնապահպանություն
Ամեն ինչ անցյալում է
«Ամեն ինչ անցյալում է» (Всё в прошлом), ռուս նկարիչ Վասիլի Մաքսիմովի նկարը՝ ավարտված 1889 թվականին։ Պատկանում է Տրետյակովյան պատկերասրահին ( 589)։ Նկարի չափերը՝ ։
Նկարի ստեղծման գաղափարը նկարչի մեջ առաջացել է 1866 թվականին, երբ նա ապրում էր Տվերի նահանգի Շուբինո գյուղում։ 1880-ական թվականներին նա ապագա կտավի համար նկարել է էտյուդների և էսքիզների շարք։ Նկարի վրա Մաքսիմովն աշխատել է 1888-1889 թվականներին Վոլխով գետի ափին տեղակայված Լյուբշա դաստակերտում, որը 1885 թվականին ժառանգաբար անցել էր կնոջը՝ Լիդիա Ալեքսանդրովնային։
Նկարի աշխատանքներն ավարտվել են 1889 թվականին։ Կտավը ցուցադրվել է Գեղարվեստական շրջիկ ցուցահանդեսների ընկերության («պերեդվիժնիկների») 17-րդ ցուցահանդեսում, որն անցկացվել էր Պետերբուրգում և Մոսկվայում։ Մաքսիմովի նկարն «ուներ բացառիկ հաջողություններ», քննադատ Վլադիմիր Ստասովը գրել է, որ «այդ թեման հրաշալի է վերցված և հրաշալի է հաղորդված»։ 1889 թվականին նկարը գնել է Պավել Տրետյակովը։
«Ամեն ինչ անցյալում է» նկարից հետո Մաքսիմովն այլևս այդ մակարդակի ստեղծագործություն չի ունեցել։ Իր և իր ընտանիքի համար ապրուստ վաստակելու համար նա բազմիցս կրկնօրինակել է այդ նկարը, որը հանրաճանաչ էր գնորդների շրջանում։ Արվել է նկարի ավելի քան 40 հեղինակային կրկնություն։
Պատմություն
1863 թվականից Վասիլի Մաքսիմովը սովորել է Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայում, իսկ 1866 թվականին տեղափոխվել է Տվերի նահանգի Կորչևայի գավառի Շուբինո գյուղ, որտեղ անվանի կոմս Գոլենիշև-Կուտուզովների մոտ աշխատել է որպես նկարչության ուսուցիչ։ Նկարչի վրա մեծ տպավորություն են թողել կոմսական դաստակերտի հարուստ կահավորանքը, անցած-գնացած մեծությունների և այն մասին պատմությունները, թե ինչպես է ամեն ինչ անկում ապրում։ Ըստ նրա դստեր՝ Արիադնա Մաքսիմովա-Սկալոզուբովայի՝ հենց այդտեղ՝ Շուբինայում է 1866 թվականին Վասիլի Մաքսիմովի մեջ «… ծագել «Ամեն ինչ անցյալում է» նկարի գաղափարը, որը նա մտահղացել է մոտ 30 տարի»։
Այդտեղ էլ Մաքսիմովը ծանոթացել է իր ապագա կնոջ՝ պետական խորհրդական (հետագայում՝ գործող պետական խորհրդական) Ալեքսանդր Ալեքսանդրովիչ Իզմայլովի և նրա կին Նադեժդա Կոնստանտինովնա Իզմայլովայի դուստր Լիդիա Ալեքսանդրովնայի հետ։ Նադեժդա Իզմայլովային էր պատկանում Լյուբշայի ոչ մեծ մի դաստակերտ, որը գտնվում էր Վոլխով գետի ափին (ներկայումս այն վայրը, որտեղ գտնվում էր դաստակերտը, մտնում է Սելցո-Գորկա գյուղի կազմի մեջ)։ Մաքսիմովը, ըստ Լիդիա Ալեքսանդրովնայի մասին նրա հիշողությունների, «սիրել է այդ հմայիչ աղջկան, սիրել է կրքոտ, մաքուր»։ Նրանք ամուսնացել են 1868 թվականի հունվարի 29-ին։
Ալեքսանդր Ալեքսանդրովիչ Իզմայլովը մահացել է 1877 թվականին, իսկ 1885 թվականին մահացել է Նադեժդա Կոնստանտինովնան, և Մաքսիմովների ընտանիքը նրանից ժառանգություն է ստացել Լյուբշայի դաստակերտը։ Արիադնա Մաքսիմովա-Սկալոզուբովան գրել է․ «Լյուբշան փոքրիկ դաստակերտ է Վոլխովի աջ, զառիվեր ափին։ Հին տուն է թխենուց պատրաստած պատուհաններով։ Լքված մեծ այգին թեքությամբ իջնում է ափի սարերից, շրջապատված է սալաքարերի և ցանկապատների մնացորդներով, այգու ներքևի՝ դարավոր եղևնիների ստվերի տակի խոր ջրհորով, լորու ծառուղիներով, յասամանի, վարդի և ակացիայի, ելակի, կոկռոշի, հաղարջի թփերով»։ Այդ դաստակերտի այգին էլ դեկորացիա է ծառայել նկարի համար, որը մտածվել էր շատ տարիներ առաջ, իսկ ազնվական տան նախատիպը եղել է հարևան տունը, որը պատկանում էր կալվածատեր Բոգդանովին։ Այդ տունը պատկերված է էտյուդում, որը, ըստ երևույթին, նկարիչն ստեղծել է 1880-ական թվականներին, իսկ ավելի ուշ եղել է Ա․ Վ․ Մաքսիմով-Սկալոզուբովի հավաքածուի կազմում։
Ապագա նկարի գեղանկարչական առաջին էսքիզն ստեղծվել է 1885 թվականին, իսկ հաջորդ երկու տարիներին Մաքսիմովն զբաղված էր դաստակերտի կարգավորման հարցերով։ 1887 թվականին ավարտվեցին սենյակների և արվեստանոցի (այն նույնպես դաստակերտում էր գտնվում) շինարարական աշխատանքները։ Նույն թվականին Մաքսիմովը տոնեց բնակարանամուտը, իսկ շուտով նկարեց այդ սյուժեով նկարը, որն այդպես էլ անվանվեց՝ «Բնակարանամուտ»։ Երևում է, որ այդ նկարի ավարտից հետո նկարիչը ձեռնամուխ է եղել նոր՝ «Ամեն ինչ անցյալում է» կտավի ստեղծմանը, որի վրա աշխատել է 1888 և 1889 թվականներին։ Այդ նկարի համար Մաքսիմովը նկարել է մի շարք բնանկարային էտյուդներ։ Այդ շրջանին վերաբերող բնանկարներից է «Մայրամուտային բնանկարը» (1888), որը գտնվում էր Տրետյակովյան պատկերասրահում, իսկ այնուհետև Թանգարանների պետական հիմնադրամի միջոցով հանձնվել է Զլատոուստի քաղաքային գավառագիտական թանգարանին ։
1889 թվականի հունվարի 14-ին Պավել Տրետյակովին ուղղված նամակում Մաքսիմովն իր նոր նկարն անվանել է «Մոռացված դաստակերտ», նա գրել է․ «Ուրախությամբ սպասում եմ իմ վրձնի ընկերների այցելությանն իմ խղճուկ արվեստանոց, ինչ-որ բան կասե՞ն իմ «Մոռացված դաստակերտ» նկարի մասին»։ Բայց երեք ամիս հետո՝ 1889 թվականի ապրիլի 8-ին, Տրետյակովին գրած նամակում Մաքսիմովն արդեն օգտագործել է «Ամեն ինչ անցյալում է» անվանումը, և նկարը մինչև օրս էլ այդպես է կոչվում։
1895 թվականի դեկտեմբերի 5-ին նկարիչ Իլյա Օստրոուխովին հասցեագրված նամակում Մաքսիմովն այսպես է պատմել այդ նկարի ստեղծման մասին․ «Տունը և ամբողջ բնապատկերն ավելի վաղ եմ ստեղծել, քան մշակել եմ կերպարները, որոնց վրա ես երկար եմ մտածել և գլխի եմ ընկել միայն նկարի վրա աշխատելիս՝ մշակելով նրա անկյունները։ Բոլոր զգեստները և բոլոր պարագաներն իմ պահեստում էին, որպես իմ զոքանչի՝ քառասնական թվականների պչրուհի-պրոֆեսորի ժառանգություն»։
«Ամեն ինչ անցյալում է» նկարն ավարտել է 1889 թվականին, և այն ցուցադրվել է Գեղարվեստական շրջիկ ցուցահանդեսների ընկերության («պերեդվիժնիկների») 17-րդ ցուցահանդեսում, որն տեղի է ունեցել Պետերբուրգում և Մոսկվայում։ Նույն թվականին էլ այն հեղինակից գնել է Պավել Տրետյակովը։
«Ամեն ինչ անցյալում է» նկարն ավարտելուց հետո Մաքսիմովն ստիպված է եղել բազմիցս այն վերանկարել, որպեսզի հոգա իր և ընտանիքի հոգսերը։ Նկարը հեղինակի կողմից վերանկարվել է ավելի քան 40 անգամ։
Նկարագրություն
Առաջին պլանում պատկերված է 2 տարեց կին՝ կալվածատիրուհին և նրա մտերիմ աղախինը։ Նրանք նստած են կողաշենքի շեմին, իսկ հիմնական դաստակերտի հիմնական շենքը գտնվում է հետին պլանում՝ անմխիթար վիճակում, մեխված պատուհաններով։ Նրա շուրջը չորացած ծառեր են, իսկ այնտեղ, որտեղ ինչ-որ ժամանակ եղել են ջարդոտված ծաղկաթմբեր, ընկած են չորուկների կույտեր։ Կողաշենքի մոտ ծաղկել են յասամանի թփերը, որոնց ստվերում էլ այդ գարնանային արևոտ օրը նստած են կալվածատիրուհին ու աղախինը։
Կալվածատիրուհին բազկաթոռին նստած է մտահոգ հայացքով, կիսափակ աչքերով։ Նրա վայելուչ կեցվածքում նկատելի է ազնվազարմ խառնվածք, որը պահպանվել է՝ չնայած նրա զառամյալ տարիքին։ Նրա գլխին ձյունասպիտակ շորագլխարկ է, ձեռքերին՝ թանկագին քարով ոսկե մատանիներ, նա հագած է ժապավենակապերով զարդարված զգեստ և թավշե թիկնոց՝ մորթով զարդարված։ Իջեցված ձեռքին պահել է կոթավոր ակնոց։ Ոտքերի տակ դրված է բարձ, որի կողքին տեղավորված է սպանիել շունը։ Էսքիզի հետ համեմատած՝ նկարում կալվածատիրուհու կերպարը դարձել է ավելի բարդ։ Երևում է՝ նա ինչ-որ բան է հիշում իր անցյալից։ «Նա լիովին գիտակցում է իր նախկին արժանապատվությունը։ Մեր առջև է երբեմնի տիրահզոր և դաժան կալվածատիրուհին»։ Կալվածատիրուհու դերում կեցվածք է ընդունել նրա հարս Վառվարան (իր եղբայր Ալեքսեյի կինը)։
Աղախինը նստած է ոտնատեղին՝ ինքնաեռի կողքին։ Նկարիչը նրան պատկերել է ինչպես հասարակ ծեր գեղջկուհու։ Նա հագին ունի գույնզգույն կիսաշրջազգեստ և կոֆտա, որի վրայից կապել է մուգ գոգնոց։ Գլխին ատլասե թաշկինակ է։ Նա հիմա էլ չի դադարում աշխատել․ կենտրոնացած գուլպա է գործում։
Նկարիչը հմտորեն ցույց է տալիս սոցիալական տարբեր խավերին պատկանող երկու կանանց հակադրությունը, որոնք ներկայացնում են հին գյուղի տարբեր դասակարգեր։ Մասնավորապես, այդ հակադրությունն ընդգծված է բաժակներով, որոնցով նրանք թեյ են խմում․ կալվածատիրուհու համար ճենապակե, ոսկեզօծ նուրբ բաժակ և աղախնի համար մեծ բաժակ, որը դրված է նրա կողքին՝ սանդուղքի վրա։
Նկարի էսքիզներ և կրկնօրինակներ
Պահպանվել է նկարի ամենավաղ գրաֆիկական էսքիզներից մեկը՝ թվագրված 1868 թվականին․ այն գտնվում է Մոսկվայի մասնավոր հավաքածուում։ Իվանովոյի մարզային գեղարվեստական թանգարանի հավաքածուի մեջ է 1888 թվականի գեղանկարչական էսքիզը, որը նկարված է յուղաներկով։ Գեղանկարչական և գրաֆիկական մի քանի էսքիզներ գտնվում են Սանկտ Պետերբուրգի Ռուսական պետական թանգարանում։ Բացի դա, այդ նկարի որոշ էսքիզներ կան մասնավոր հավաքածուների մեջ, որոնք նախկինում պատկանել են Ա․ Վ․ Մաքսիմով-Սկալոզուբովին (Տյումենի մարզի Սամարովո գյուղ)։
Արվեստագետ Ալեքսեյ Լեոնովի՝ Վասիլի Մաքսիմովի ստեղծագործությանը նվիրված մենագրության մեջ հիշատակվում է 1885 թվականի էսքիզը, որը 1895 թվականին Մաքսիմովն ուղարկել էր նկարիչ Իլյա Օստրոուխովին։ 1895 թվականի դեկտեմբերի 5-ին Օստրոուխովին ուղարկված նամակում Մաքսիմովը գրել է․ «Գինը քեզ համար նշանակված է 25 ռուբլի, բայց եթե այն քեզ պետք չլինի, դուր չգա, այն վաճառիր ավելի թանկ, ինչի համար ես քեզ շնորհակալություն կհայտնեմ, բայց, ի՛մ ընկեր, ինձ համար հաճելի կլինի, եթե դու այն քեզ մոտ պահես, քանի որ սա միակ էսքիզն է, որով պատկերել եմ իմ նկարը»։ Հետագայում այդ էսքիզն Իլյա Օստրոուխովի հավաքածուից տեղափոխվեց Տրետյակովյան պատկերասրահ։ Սակայն, համաձայն Տրետյակովյան պատկերասրահի քարտագրացուցակի, նրա հավաքածուում չկա այդ նկարի գեղանկարչական ոչ մի էսքիզ, նշված չէ Իվանովոյի թանգարանի էսքիզի հետ հնարավոր որևէ կապ։
Կան «Ամեն ինչ անցյալում է» նկարի մի շարք հեղինակային համանուն կրկնօրինակներ։ Դրանցից մեկը, որ նկարվել է 1890-ական թվականներին, պատկանում է Բելառուսի ազգային արվեստի թանգարանի հավաքածուին։ Տրետյակովյան պետական պատկերասրահում կա թղթի վրա սեպիայով նկարված կրկնօրինակ նկար։ Այնտեղ է գտնվում նաև նկարի փոքրացված կրկնօրինակը (1900, ստվարաթուղթ, յուղաներկ,, Ժ-1752), որը 1973 թվականին տրվել է Մոսկվա քաղաքի Օկտյաբրսկի շրջանի ֆինվարչության կողմից (հնարավոր է, որ ավելի վաղ այն գտնվել է Ալեքսեյ Լանգովոյի հավաքածուում)։ Սանկտ Պետերբուրգի Ռուսական պետական թանգարանում նույնպես կա «Ամեն ինչ անցյալում է» նկարի հեղինակային կրկնօրինակ, որը բնօրինակի կեսով չափ է (1890-ական թվականներ, ստվարաթուղթ, յուղաներկ, ,  Ժ-12061, 2000 թվականին նվիրել են պետերբուրգցի կոլեկցիոներներ Յակով Ռժևսկին և Իոսիֆ Ռժևսկին)։ Բացի դրանից, նկարի հեղինակային կրկնօրինակներ կան Արխանգելսկի կերպարվեստի թանգարանում (1904, նրբատախտակ, յուղաներկ, ,  Ժ-1445) , Կիսլովոդսկում նկարիչ Նոկոլայ Յարոշենկոյի թանգարան-դաստակերտում( Ժ-244) և այլ հավաքածուներում։
Արձագանքներ
Նկարիչ Յակով Մինչենկովն իր «Հիշողություններ պերեդվիժնիկների մասին» աշխատության մեջ այսպես է գրել Մաքսիմովի մասին․
Նկարիչ և արվեստագետ Ալեքսանդր Զամոշկինը նշել է, որ ««Ամեն ինչ անցյալում է» (1889) նովելի թեման՝ հետռեֆորմյան Ռուսաստանի կյանքի պայմաններում «ազնվական օջախի» քայքայումը, Մաքսիմովի կողմից ներկայացված է մեծ վարպետությամբ»։ Արվեստագետ Ալեքսեյ Լեոնովը գրել է, որ Մաքսիմովի նկարը «ունեցել է բացառիկ հաջողություններ»։ Ըստ նրա՝ նկարիչը «ստեղծել է սոցիալական խորը իմաստով և գեղարվեստական մեծ արտահայտչականությամբ կտավ», որը դարձել է «անցած հետռեֆորմյան Ռուսաստանի խորհրդանիշը»։ Համաձայն արվեստագետ Մարգարիտա Չիժմակի խոսքերի՝ «Ամեն ինչ անցյալում է» նկարը ստեղծման պահից սկսած չի կորցրել իր հմայքը, և այն «Տրետյակովյան պատկերասրահի սրահներում դյութիչ «պատմությամբ» ներկայացնում է կալվածատիրական Ռուսաստանն իր հերոսներով, կացութաձևով ու բարքերով»։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1889 նկարներ Կատեգորիա:Տրետյակովյան պատկերասրահի նկարներ
Մարկիտոս
Ֆուտբոլիստի հայրն է Մարկոս Ալոնսոն։ Խաղացել է Ռայո (Կանտաբրիա), Ռասինգ, Ռեալ Մադրիդ, Մուրսիա, Կալվո ակումբներում։ 1955 թվականին Իսպանիայի հավաքականի կազմում անցկացրել է 2 հանդիպում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 16 ծնունդներ Կատեգորիա:1933 ծնունդներ Կատեգորիա:Մարտի 6 մահեր Կատեգորիա:2012 մահեր Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ Կատեգորիա:Իսպանացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իսպանիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ռասինգ Սանտանդերի ֆուտբոլիստներ
Քայլ առաջ 3D
Քայլ առաջ 3D («Step Up 3D»), 2010 թվականի երիտասարդական երաժշտական մելոդրամա։ Հանրաճանաչ Քայլ առաջ ֆիլմի երրորդ մասն է` ստեղծված 3D տեխնոլոգիայով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան երաժշտական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան մելոդրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:2010 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Նյու Յորքում Կատեգորիա:Նյու Յորքում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան եռաչափ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան սիքվել ֆիլմեր Կատեգորիա:2010-ականների ռոմանտիկ դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Touchstone Pictures ֆիլմեր Կատեգորիա:3D ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր դեռահասների համար Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական ֆիլմեր Կատեգորիա:Summit Entertainment ֆիլմեր
Միջազգային իրավունք
Միջազգային իրավունքը, պետությունների, ազգերի և կազմակերպությունների միջև ընդունված վարքագծի կանոնների ամբողջությունն է։ Տարբերվում է ազգային իրավական համակարգերից նրանով, որ միջազգային իրավունքը կապ չունի ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց հետ, փոխարենը՝ վերահսկում է կազմակերպությունների և պետությունների հարաբերությունները։ Միջազգային իրավունքը կոչված է ապահովելու պետական և հասարակական հարաբերությունների կայունությունը։ Եթե միջազգային իրավունքը դիտարկենք, որպես ազգերի միջև հարաբերությունների վերահսկողության տեսակ, ապա հարկ է նշել, որ առաջին սովորութային նորմերը ծնունդ են առել դեռևս հին աշխարհում՝ նախնադարյան համայնական հասարակության պայմաններում՝ պետության և կայուն հասարակության ձևավորումից շատ դարեր առաջ։ Որպես իրավունքի տեսակ՝ միջազգային իրավունքը ձևավորվել է պետությունների առաջացման գործընթացին զուգահեռ։ Միջազգային իրավունքն ունի բնական օբյեկտիվ նշանակություն։ Դրա ծագման գլխավոր նախադրյալը ոչ թե պետության կամքն է, այլև մարդկության նյութական և հոգևոր պահանջմունքների բավարարման անհրաժեշտությունը։ Հենց այս ամենով է պայմանավորված այն հանգամանքը, որ մարդկային հասարակությանը առանց միջազգային իրավունքի գերակայության գոյություն ունենալ չի կարող։ Միջազգային իրավունքը անմիջական ներգործություն ունի իրավագիտության, հասարակագիտության և միջազգային հարաբերությունների բնագավառների վրա։ Միջազգային հարաբերություններում միջազգային իրավունքը կատարում է կոորդինացնող դեր՝ սահմանելով բոլոր պետությունների համար համընդհանուր վարքագծի կանոններ։
Միջազգային իրավունքի մեջ առանձնանում են երեք հիմնական ուղղություններ․ Միջազգային իրավունքի առարկա է կոչվում հասկացությունների այն ամբողջությունը, որոնցով իրավունքի այս ճյուղը ներկայացնում է օբյեկտիվ իրականությունը։ Միջազգային իրավունքի գլխավոր հասկացություններից կարելի է առանձնացնել միջազգային իրավական համակարգի, արտաքին քաղաքականության և դիվանագիտական հարաբերությունների հասկացությունները։ Միջազգային իրավունքի համակարգը ներքին կարգով փոխկապակցված համընդհանուր սկզբունքների, միջազգային իրավունքի նորմերի, միջազգային կազմակերպությունների որոշումների և իրավական ինստիտուտների առարկայական ամբողջությունն է։ Իսկ ինչ վերաբերվում է դիվանագիտությանը, ապա վերջինիս վրա միջազգային իրավունքն ազդում է ինչպես միջնորդավորված (արտաքին քաղաքականության վճռում), այնպես էլ անմիջականորեն (դիվանագիտության կողմնորոշում)։
Միջազգային իրավունքն ունեն նաև հիմնարար սկզբունքներ, որոնցից են պետությունների ինքնիշխան հավասարությունը, պետական սահմանների անքակտելիությունը, տարածքային ամբողջականությունը, ազգերի և ժողովուրդների ինքնորոշման անօտարելի իրավունքը, միջազգային վեճերի խաղաղ լուծումը և այլն։ Միջազգային իրավական դաշտում կարևոր նշանակություն ունի նաև իրավահաջորդության հասկացությունը։ Միջազգային իրավունքում իրավահաջորդությունը մեկ պետության իրավունքների ու պարտականությունների անցումն է մյուսին։ Ներկայումս աշխարհում գործում են մի շարք միջազգային կազմակերպություններ, որոնք կոչված են խաղաղություն հաստատելու միջպետական հարաբերություններում։ Համաշխարհային գլխավոր խաղաղապահ կազմակերպությունը Միավորված Ազգերի Կազմակերպությունն է (ՄԱԿ)։ Կան նաև մի շարք տարածաշրջանային նմանօրինակ կառույցներ, ինչպիսիք են օրինակ Եվրոպական Միությունը, Եվրոպայի Խորհուրդը, Նավթ արտահանող երկրների կազմակերպությունը, Հյուսիսատլանտյան դաշինքը, Անկախ Պետությունների Համագործակցությունը և այլն։
Միջազգային իրավունքն ունի առանձին ոլորտներ, որոնք կարգավորում են ծովի և ջրային ավազանների, օդային տարածքների, տիեզերական տարածության և երկնային մարմինների իրավական ռեժիմը որոշող, դրանց հետազոտման և օգտագործման ընթացքում պետությունների հարաբերությունները կարգավորող սկզբունքներն ու նորմերը։ Միջազգային իրավունքի յուրօրինակ ճյուղ է միջազգային մարդասիրական (հումանիտար) իրավունքը։ ՄՄԻ-ն կարգավորում է պատերազմի ժամանակ գործող վարքականոնները և պատերազմի իրավունքը։ Այն միջազգային իրավունքի այն ճյուղն է, որը ձգտում է սահմանափակել զինված ընդհարման ազդեցությունը՝ պաշտպանելով այն անձանց, ովքեր չեն մասնակցում ռազմական գործողություններին։ Միջազգային իրավունքի կարևոր ֆունկցիաներից է միջազգային քրեական իրավունքի նորմերը խախտող կազմակերպությունների գործունեության դատապարտումը։ Միջազգային քրեական իրավունքի հիմնական քրեաիրավախախտումներից կարելի է առանձնացնել ցեղասպանությունը, պատերազմական գործողությունների անօրինական սանձազերծումը, մարդկանց առանձին խմբերի (կամ կամայական անհատների) դեմ իրականացվող հանցավոր գործողությունները և որև այլ պետության նկատմամբ ագրեսիայի ներգործումը։
Միջազգային իրավունքի ծագում
Միջազգային իրավունքի հիմքերը ծագել են դեռևս մարդկության պատմության վաղ շրջանում՝ նախնադարյան համայնական հասարակարգում։ Այդ ժամանակվանից ի վեր գոյություն ունեին համընդհանուր սովորութային նորմեր, որոնք ընդհանուր էին մեկ ցեղի կամ մարդկային խմբի անդամների համար։ Պատմական և հնագիտական հետազոտություններն ու ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ տարբեր ցեղերի դաշնակցային և փոխհամաձայնեցված կապերը չէին սահմանափակվում միայն փոխադարձ պաշտպանության պահպանմամբ, այլև ընդգրկում էին վարքագծի շատ այլ կանոններ, որոնք ժամանակի ընթացքում խորանալով հիմք ծառայեցին համընդհանուր իրավունքի ձևավորման համար։ Ավելի ոչ ընդհանրական ձևով, միջազգային իրավունքը սկսել է ձևավորվել պետությունների ծագմանն ու նրանց միջև հարաբերությունների զարգացմանը զուգընթաց։ Ստրկատիրական աշխարհում միջազգային իրավական սովորույթը միջազգային իրավունքի հիմնարար աղբյուրն էր։ Միջազգային իրավունքը հասարակական պրակտիկայի արդյունք է։ Սկզբնական շրջանում այն ծագելով, որպես մարդկանց խմբերի կամ դասերի կողմից իրենց նյութական շահերի գիտակցման միջոց, այն ներազդել է պետությունների և ժողովուրդների, ինչպես նաև քաղաքակրթության և մշակույթի զարգացման վրա։
Միջազգային իրավունքի բնական օբյեկտիվ նշանակության հիմքում ընկած է այն հանգամանքը, որ բոլորի համար համընդհանուր իրավական նորմերը, որոնք ծառայում են որպես առանձին պետությունների և այդ տարածքներում ապրող անհատների (ֆիզիկական անձանց, իրավաբանական անձանց, քաղաքացիություն չունեցող անձանց և երկքաղաքացիների) անվտանգ կենսագործունեության կարևոր պայման, նախագծում են մարդկային բնականոն կյանքը անվտանգ հասարակությունում։ Հետևաբար՝ հասարակական գաղափարների բաղադրիչ հանդիսացող միջազգային իրավունքն իր ազդեցությունն է ունենում մարդկանց, ժողովուրդների և ինքնիշխան պետությունների վրա՝ հանդիսանալով մարդկության առաջադիմության և զարգացման աղբյուրներից մեկը։ Հին աշխարհում միջազգային հարաբերությունները բնութագրվում էին իրենց տարածաշրջանականությամբ, իսկ ներկայիս հասարակությունում միջազգային իրավունքը գտնվում է համընդհանուր ճանաչման և կիրառման փուլում։ Այսուհանդերձ, իրենք զգալի ազդեցությունն ունեն տարածաշրջանային միտումները (Եվրոպական Միության համակարգային միատարրություն, ԱՊՀ հավաքական անվտանգության ծրագրերի տարրաբնույթություն, իսլամադավան պետությունների ազգային օրենսդրության և միջազգային իրավունքի նորմերի անհամատեղելիություն)։ Պատմական տարբեր ժամանակաշրջաններում միջազգային իրավունքի ձևավորման վրա իրենց ազդեցությունն են ունեցել Հին Եգիպտոսը, Հին Հունաստանը, Միջագետքի տերությունները, Մեծ Հայքի թագավորությունը, Հռոմեական կայսրությունը, ավելի ուշ նաև՝ Ֆրանսիան, Մեծ Բրիտանիան, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները, Գերմանիան և այլն։
Միջազգային իրավունքի նշանակություն
Համաձայն տարածված կարծիքների՝ միջազգային իրավունքը սուբյեկտների հարաբերությունները կարգավորող սկզբունքներից ու նորմերից կազմված ամբողջական համակարգ է։ Այս սահմանումը ներկայացնում է միջազգային իրավունքի իրավաբանական նշանակությունը, սակայն չի բացատրում դրա բուն էությունը։ Միջազգային իրավունքը սկզբունքների և կանոնների մեկ ընդհանուր համակարգ լինելուց բացի նաև ավելի քան հինգ հազար տարի առաջ ծնունդ առած իրավունքի գիտության միջազգային նորմատիվային ձևի արտահայտություն է, որպես մարդկանց՝ իրենց շահերի գիտակցման արդյունք։ Միջազգային իրավական ակտերում և միջազգային իրավունքի նորմեր պարունակող այլ օրենքներում արտացոլվում են աշխարհի ինքիշխան պետությունների համագործակցությունը, դրանց հարաբերակցությունների հիմքում ընկած սկզբունքները և հասարակական գործընթացների մշտապես վերափոոխվող բարդ գործընթացը։ Ըստ որոշ փորձագետների՝ իրավունքի ձևավորումն ու զարգացումը կապված է մարդկային հասարակության սոցիալականացման և դասակարգային բաժանման, ինչպես նաև պետությունների առաջադիմության հետ։ Միջազգային իրավունքի օգտակարության մասին դատողությունները կամ վերջինիս անհրաժեշտության մասին կասկածները, փոխարինվում են այդ համակարգի համընդհանուր ճանաչմամբ։
Միջազգային իրավունքը պետությունների միջև ազգամիջյան հարաբերություններում կատարում է կոորդինացնող (համակարգող) դեր։ Վերջինիս նորմերի ներազդմամբ պետությունները համագործակցության տարբեր բնագավառներում սահմանում են համընդհանուր վարքագծի տիպօրինակներ։ Միջազգային իրավունքը սահմանող իրավական ակտերը պարունակում են վարքագծի որոշակի կանոններ, որն էլ ապահովում է վերջինիս խաղաղապահ, ապահովագրական գործընթացը։ Իրավունքի այս ճյուղն ապահովում է նաև ինքնիշխան պետությունների օրինական իրավունքների ու շահերի պաշտպանությունը։ Վերջինիս կողմից կարգավորվող իրավահարաբերությունների գլխավոր առանձնահատկությունն այն է, որ ազգամիջյան հարաբերություններում գոյություն չունեն հարկադրանքի վերպետական մեխանիզմներ։
Միջազգային իրավունքի տեսակներ
Միջպետական հարաբերությունները չեն սահմանափակվում միջիշխանական և միջպետական հարաբերությունների ուսումնասիրմամբ, քանի որ միջազգային պրակտիկայի անբաժանելի մասն են կազմում ոչ կառավարական մակարդակի շփումները տարբեր պետությունների ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց միջև։ Այդ շփումների ժամանակ պարտադիր պայման են առաջնորդվել կա՛մ համապատասխան պետության ազգային օրենսդրությանը և կա՛մ էլ միջազգային մասնավոր իրավունքի սկզբունքներով։
Միջազգային իրավունքն ունի երկու հիմնական տարատեսակներ՝ միջազգային հանրային և միջազգային մասնավոր իրավունք։ Միջազգային իրավունքի երկու տեսակներն էլ լայն իմաստով կարգավորում են ազգամիջյան հարաբերությունները։ Իրավունքի այս երկու տեսակներն էլ կազմված են այնպես, որպեսզի չհակասեն միջազգային համընդհանուր իրավունքի բուն էությանը։
Միջազգային մասնավոր իրավունք
Միջազգային բնույթի քաղաքացիաիրավական հարաբերությունները կարգավորվում են միջազգային մասնավոր իրավունքի կողմից։ Այս տեսակի իրավահարաբերությունների մասնակիցներն են ինքնիշխան պետությունները, արտասահմանյան պետությունների քաղաքացի հանդիսացող իրավաբանական անձինք, ինչպես նաև այդ հարաբերությունների օբյեկտ հանդիսացող արտասահմանյան գույքը։ Միջազգային մասնավոր իրավունքն առաջին հերթին կարգավորում է պետությունների տնտեսական և գիտատեխնիկական համագործակցության ընթացքում ծագած հարաբերությունները։ Միջազգային մասնավոր իրավունքի բնագավառին են վերաբերում օտարերկրացիների, օտարերկրյա իրավաբանական անձանց ու խառը ընկերությունների իրավական դրությանը վերաբերվող հարցերը, սեփականության իրավունքը, պարտավորական իրավունքը, ծովային, երկաթուղային-ավտոմոբիլային և օդային փոխադրումների պայմանագրերը, վարկ-հաշվարկային հարաբերությունները, հեղինակային և գյուտարարական իրավունքի հարցերը։
Միջազգային մասնավոր իրավունքի նորմերը կա՛մ ուղղակի սահմանում են որոշակի իրավունքներ ու պարտականություններ, կա՛մ մատնանշում, թե որ պետության օրենքով կարող է կարգավորվել տվյալ հարաբերությունը։ Միջազգային մասնավոր իրավունքը սերտորեն առնչված է միջազգային հանրային իրավունքի հետ։ Հաճախ Միջազգային մասնավոր իրավունքի նորմերը բխում են հանրային իրավունքի ընդհանուր սկզբունքներից։ Միջազգային մասնավոր իրավունքի նորմերի մի մասն ամփոփված է ներպետական նորմերում, մյուսը՝ միջազգային պայմանագրերում ու սովորույթներում։ Միջազգային մասնավոր իրավունքի սուբյեկտներ կարող են լինել ինչպես պետությունները, այնպես էլ քաղաքացիներն ու իրավաբանական անձինք։
Միջազգային մասնավոր իրավունքի կարևորագույն սուբյեկտներից են միջազգային կազմակերպությունները․
ՄԱԿ-ի միջազգային դատարանը Հաագայում
Դատարանը տեղակայված է Հաագայում՝ Խաղաղության պալատում (Նիդեռլանդներ) Միավորված ազգերի կազմակերպության վեց հիմնական մարմիններից միակն է, որ տեղակայված չէ Նյու Յորքում (Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ)։ Միջազգային դատարանը ստեղծված է միջազգային հակասությունները խաղաղ ճանապարհով լուծելու ռազմավարության առանցքային բաղադրիչը դառնալու և կարգուկանոնի և օրինականությանը ապահովման համար։ Նաև խորհրդատվական կարծիք է տրամադրում ՄԱԿ-ին և նրա մասնագիտացված գործակալություններին։
Միջազգային արբիտրաժային դատարանը Հաագայում
Միջնորդ Դատարանի Մշտական Պալատ, միջազգային իրավարարական մարմին․ ստեղծվել է Խաղաղության առաջին կոնֆերանսում (Հաագա, 1899), դիվանագիտական ճանապարհով չհարթված միջազգային վեճի դեպքում միջնորդ դատարանին դիմելու հնարավորությունը դյուրացնելու համար ։ Պալատի աջակցությամբ, իրավարարական կարգով, քննարկում են գլխավորապես իրավաբանական բնույթի վեճեր։
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը Ստրասբուրգում
Դրա խնդիրն է երաշխավորել կոնվենցիայում ամրագրված իրավունքների և երաշխիքների նկատմամբ հարգանքը անդամ պետությունների կողմից, ինչը Դատարանն իրականացնում է անհատների, երբեմն նաև պետությունների ներկայացրած բողոքները (որոնք հայտնի են որպես «հայցադիմումներ») զննելու միջոցով։ Եթե այն գտնում է, որ անդամ պետությունը ոտնահարել է վերոնշյալ իրավունքներից և երաշխիքներից մեկը կամ ավելին, ապա որոշում է կայացնում։ Որոշումները պարտադիր իրավական ուժ ունեն։ Խնդրո առարկա պետությունները պարտավոր են ենթարկվել դրանց։
Միջազգային արբիտրաժային դատարան Փարիզում
Միջազգային առևտրի պալատի (անգլ. International Court of Arbitration of the International Chamber of Commerce) միջազգային դատարան, միջազգային դատարան, որը լուծում է առևտրային վեճերը։ Հիմնադրվել է 1923 թվականին ֆինանսների նախարար Էտենոմ Կլեմենտելեմի կողմից։ Հանդես է գալիս որպես միջնորդ միջնորդի վեճերի կարգավորման հարցում։ Դատարանի որոշումները պարտադիր ուժ չունեն ։
Եղևին կիլիկիական
Եղևին կիլիկիական, սոճազգիների ընտանիքի, եղևին ցեղի բույս։
Տարածվածություն
Բնական պայմաններում աճում է Փոքր Ասիայի հարավում, Սիրիայի հյուսիսային մասերում, որտեղ Տավրոսի և Անտիտավրոսի լեռներում աճում է լիբանական մայրու, բազմաթիվ կաղնիների և գիհիների, ինչպես նաև կենու (կարմրածառ), սև սոճու հետ միասին, բարձրանալով դեպի լեռները մինչեւ 2000 մ բարձրության վրա։
Առաջին անգամ մշակվել է 1853 թվականին։ Կովկասում մշակվում է Սևծովյան ափերում (Ադլեր, Սոլխումի և այլն)։ Աճում է նաև Թբիլիսիում։
Մեր հանրապետությունում մշակվում է Իջևանի դենդրարիում, որտեղ միանգամայն հեռանկարային է։
Կիրառություն
Չափազանց դեկորատիվ ծառ է։ Ուշադրության արժանի է երաշտադիմացկուն և հողերի նկատմամբ սակավապահանջ լինելու շնորհիվ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սոճազգիներ
Ուլե Էյնար Բյորնդալեն
Ուլե Էյնար Բյորնդալեն (Ole Einar Bjørndalen, ), նորվեգացի բիաթլոնիստ, օլիմպիական ութակի չեմպիոն, բիաթլոնի աշխարհի առաջնությունների պատմության մեջ ամենատիտղոսակիր մարզիկը (20 հաղթանակ) ։ Սոլթ Լեյք Սիթիում կայացող 2002 թվականի Ձմեռային օլիմպիական խաղերում բիաթլոն մարզաձևը ներկայացնող Ուլե Էյնարը 4 հնարավոր հաղթանակներից տարել է 4-ը և դարձել աշխարհում բիաթլոնի միակ բացարձակ օլիմպիական չեմպիոն։ Բյորնդալենը 96 անհատական հաղթանակ է տարել բիաթլոնի և դահուկավազքի աշխարհի գավաթի խաղարկությունում (համապատասխանաբար՝ 95 և 1), իսկ ընդհանուր առմամբ՝ 133 հաղթանակ ունի թիմային մարզաձևերում։ 2014-2016 թվականներին եղել է Միջազգային օլիմպիական կոմիտե ի անդամ։
Անհատական մրցումներում բիաթլոնի աշխարհի գավաթի փուլերի ամենատարեց հաղթողն է՝ 41 տարեկան, 10 ամսական և 5 օր։ Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի պատմության ամենատարեց հաղթողն է․ 2014 թվականին Սոչիում նվաճել է ոսկե մեդալ, երբ նա արդեն 40 տարեկան էր։ Այսպիսով, գերազանցել է «Դաֆ Գիբսոնի»՝ կանադացի սկելետոնիստի նվաճումները, որը ոսկե մեդալ էր նվաճել 39 տարեկան հասակում ։
44 տարեկան հասակում՝ 2018 թվականի ապրիլի 3-ին, հայտարարել է մարզական կարիերան ավարտելու մասին ։
Կենսագրություն
Ուլե Էյնար Բյորնդալենը ծնվել է 1974 թվականի հունվարի 27-ին նորվեգական Դրամեն քաղաքում, մեծացել է Սիմոստրանդա քաղաքում՝ ագարակատերերի ընտանիքում։ Ուսումով շատ քիչ է հետաքրքրվել, ընդ որում՝ բավականին շատ ժամանակ է անցկացրել սպորտային բաժանմունքներում։ Խաղացել է ֆուտբոլ, գնացել հանդբոլի մարզումների, նիզակ է նետել, 3000 մետր վազքում մասնակցել է հեծանվավազքի և թեթև աթլետիկայի մրցումների ։ Ուլե Էյնարի հայրը պատանեկության տարիներին զբաղվել է թեթև ատլետիկայով, սակայն ստիպված է եղել թողնել սպորտով զբաղվելը, որպեսզի կարողանա կյանքի ապրուստ վաստակել ։ Ուլե Էյնարից բացի ընտանիքում ևս երկու որդի և երկու դուստր կա։ Եղբայրներից ավագը՝ Դագը, ընտանիքում առաջինն է սկսել զբաղվել բիաթլոնով ։ Նրա հետքերով գնացել է նաև Ուլե Էյնարը, որը 1982 թվականին 8 տարեկան հասակում սկսել է զբաղվել դրանով։ Կրտսեր եղբայրը եղել է Հանս Անտոնը ։
Նա բնակվում է Ավստրիայում՝ Տիրոլ դաշնային հողում գտնվող Օբերտիլիի կոմունայում ։
Անձնական կյանք
2016 թվականի ապրիլի 5-ին հայտնի է դարձել, որ բելառուս բիաթլոնիստուհի Դարյա Դոմրաչևան Բյորնդալենից երեխայի է սպասում ։ 2016 թվականի հուլիսի 16-ին Բյորնդալենն և Դոմրաչևան ամուսնացել են Օսլոյում։ 2016 թվականի հոկտեմբերի 1-ին Մինսկում ամուսինները ունեցել են դուստր, որի անունը դրել են Քսենիա ։
Դահուկավազք
Բյորնդալենն առանձնանում է գերազանց լեռնադահուկային նախապատրաստմամբ, որը թույլ է տվել նրան մասնակցել և՛ լեռնադահուկային մրցավազերի, և՛ նույնիսկ հաջողության հասնել։ Սոլթ Լեյք Սիթիում 2002 թվականի ձմեռային Օլիմպիական խաղերի ժամանակ, բացի բիաթլոնի մրցույթներից, մասնակցել է ազատ ոճի զանգվածային մեկնարկից 30 կմ հեռավորության վրա անցկացված դահուկավազքին և զբաղեցրել վեցերորդ տեղը (Իսպանիայում հանդես եկող գերմանացի դահուկորդ Յոհան Մյուլեգգի որակազրկումից հետո՝ հինգերորդ տեղը)՝ Ավստրիայից հաղթող Քրիստիան Հոֆմանին զիջելով 13,5 վայրկյանով։
Դահուկավազքի աշխարհի երկու առաջնությունների մասնակից է։ 2005 թվականին մասնակցել է Գերմանիայի Օբերստդորֆ քաղաքում կայացած աշխարհի առաջնությանը և 15 կմ ազատ ոճում վազքում գրավել է 11-րդ տեղը։ Ճապոնիայի Սապորո քաղաքում 2007 թվականի աշխարհի առաջնությունում վատ եղանակային պայմանները նույնպես թույլ չեն տվել Բյորնդալենին լավ արդյունք ցույց տալ նույն մրցավազքում, որտեղ զբաղեցրել է միայն 13-րդ տեղը։
Մասնակցել է դահուկավազքի աշխարհի գավաթի խաղարկությունում տասնյոթ մրցավազքի, որտեղ անձնական մրցավազքերում երեք անգամ բարձրացվել է պատվո պատվանդանի վրա՝ Դրանից բացի նա նորվեգական էստաֆետային հավաքականի կազմում երկու անգամ զբաղեցրել է մրցանակային տեղեր՝ Տասներկու մրցավազքերում Ուլե Էյնարի չի հաջողվել մրցանակային տեղեր զբաղեցնել`
Դրանից բացի հանդես է եկել մրցույթներում, որոնք չեն ընդգրկվել աշխարհի գավաթի հաշվում`
Մարզչի կարիերա
2019 թվականի սեպտեմբերին դարձել է Չինաստանի հավաքականի գլխավոր մարզիչը, իսկ նրա կինը՝ Դարյա Դոմրաչևան, գլխավորել է կանանց հավաքականը ։
Հաղթանակներ անհատական մրցավազքերում
Բիաթլոնում Բյորնդալենի հաշվին 95 անձնական հաղթանակ է գրանցվել, ինչը հանդիսանում է բացարձակ ռեկորդ։
Հաղթանակներ թիմային մրցապայքարում
Բյորնդալենի հաշիվին են թիմային մրցապայքարում 41 հաղթանակ՝ թիմային մրցավազք, էստաֆետաներ, խառը էստաֆետաներ։ Դա համարվում է բացարձակ ռեկորդ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի բիաթլոնիստներ Կատեգորիա:Նորվեգացի դահուկավազորդներ Կատեգորիա:Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի անդամներ Կատեգորիա:Նորվեգացի մարզիկներ Կատեգորիա:Օլիմպիական չեմպիոններ Կատեգորիա:Նորվեգացի դահուկորդներ Կատեգորիա:Օլիմպիական մեդալակիրներ Կատեգորիա:Օլիմպիական գործիչներ
Զաուրոպոդներ
Զաուրոպոդներ կամ Զավրոպոդներ (լատիներեն - Sauropoda՝ բառացի «մողեսաոտային դինոզավրեր»), մողեսակոնքային դինոզավրերի կարգին պատկանող չորսոտանի խոտակեր դինոզավրերի մեծ խումբ, որոնք ապրել են յուրային ժամանակաշրջանից մինչև կավճի ժամանակաշրջանը (մոտ 200-85 միլիոն տարի առաջ )։ Ապրել են բոլոր մայրցամաքներում և ընդգրկում են մոտ 130 տեսակներ, 13 ընտանիք և մոտ 70 ցեղեր։ Զաուրոպոդների համեմատաբար հայտնի ներկայացուցիչներն են դիպլոդոկները, բրախիոզավրերը, ապատոզավրերը։
Նկարագրություն
Բրախիոզավրերը իրենցից ներկայացնում էին հսկայական չորսոտանի դինոզավրեր և ունեին մարմնի համեմատ փոքր գանգ, հսկայական մարմին և երկար վիզ, որը որոշ տեսակների մոտ հասնում էր 9-11 մետրի։ Քթանցքերը ուղղված են աչքերի կողմը։ Ատամները մանր են և ունեն մածկաթիակի տեսք։ Այս հսկաների քաշը տատանվում է 15-ից մինչև 35 տոննայի սահմաններում։ Այս խմբի խոշորոգույն ներկայացուցիչներից մեկն է սեյսմոզավրը, որը հասնում էր 36 մետր երկարության։
Գանգը
Զաուրոպոդները առանձնանում ենհարաբերականորեն ոչ մեծ գանգով, 1/200 հարաբերակցությամբ ընդհանուր չափերի հետ։ կմախքի մյուս մասերի հետ համեմետած զաուրոպոդների գանգը հնէաբանների համար հանդիսանում է հազվագյուտ գտածո։ Զաուրոպոդների ընդհանուր քանակի միայն 1/3-ի գանգերն են հայտնաբերված։ Աբիդոզավրի կմախքի հայտնաբերումը(հիանալի պահպանված գանգով) նպաստեց ատամների փոքրացման տեսության ապացուցմանը(վաղ յուրայից մինչև կավճի շրջան )։
Ոտքերը
Վերջույթների կառուցվածքով նման ոչ թե մողեսներին, այլ փղերին(ունեն ընդհանուր գիգանտիզմային հատկանիշներ)։ Առջվի վերջույնթերը ավելի երկար են քան հետինները, որը վկայում է, որ սնունդը հավաքել են իրանից վերև՝ սնվել են ծառերի թփերով (որոշ տեսակներ կարող էին սնվել ջրային և մերձջրային բուսականությամբ կամ թփերով)։
Սրբոսկրային ուղեղ
Ողնաշարի սրբոսկրային հատվածի ողերը ձևափոխվել են և առաջացրել գանգի նման մի գոյացություն։ Սրբոսկրային ուղեղը չափերով գլխուղեղին գերազանցում էր 20 անգամ։
Պոչը
Պոչը օգտագործվում էր բազմացման ժամանակ։ Արուները պոչով խփում էին գետնին առաջացնելով մարդու համար խլացնող ձայն և էգը ընտրում էր այս արուին, ում առաջացրած ձայնը ամենաուժգինն էր։ Պոչի այն մասը, որտեղ արագությունը գերազանցում էր ձայնի արագությունը ողերը սերտաճում և ավելի կարծրանում։ Պոչով հարվածները կարող էին օգտագործվել նաև գիշատիչնեչից պաշտպանվելու համար։
Զարդարանքները
Շատ զաուրպոդներ իրենց վրա կրում էին ամենատարբեր ձևերի փշեր և այլ գոյացություններ, որը վիզուալ կերով մեծացնում էր նրանց չափերը և հավանաբար օգնում էր շփում հաստատել նույն տեսակի առանձնյակների հետ՝ ցույց տալով տեսակային պատկանելիությունը։ Նաև ցույց էին տալիս առանձնյակի սեռահասուն լինելը, բայց այս գոյացությունների հիմնական մասը պիտանի չէին գիշատիչներից պաշտպանվելւ համար։
Ապրելակերպը
Զաուրոպոդները բուսակեր կենդանիներ էին։ Երկար ժամանակ նրանք համարվում էին կիսաջրային ապրելակերպ վարող կենդանիներ, несмотря на полное отсутствие в скелете признаков, специфичных для водных животных չնայած այն հանգամանքին, որ կմախքում բացակայում էին ջրային կենդանիներին բնորոշ հարմարանքներ։ Վզի տեսականորեն օգտագործումը, որպես շնորկել անհնար է, քանի որ այդ դեպքում կրծքավանդակը չէր կարող պահել ջրի ճնշումը ։ Ներկայիս տեղեկություններ համաձայն զաուրոպոդների երկար վիզը հարմարողականութուն է բարձր ծառերից սնվելու համար ։ Այդպիսի տեսության հակափաստարկ է համարվում Ռ․ Սեյմուրի կողմից կատարված հաշվարկները, որոնցում ցույց է տրված, որ արյան ճնշումը օրգանիզմում պետք է լինի այնքան մեծ որպեսզի գլուխը ուղղահայց վիճակում պահվի և այդ պրոցեսի համար կծախսվի օրգանիզմի կենսագործունեության համար պահանջվող էներգիայի կեսը։
Առաջացումը և էվոլյուցիան
Գիտնականները կարծում են, որ զաուրոպդները առաջացել են Գոնդվանայի տարածքում և այնուհետև ցրվել են բոլոր մայրցամաքներում (ինչպես տերոպոդները)։ Բրածո մնացորդների շնորհիվ հայտնի է, զաուրոպոդները 200 միլիոն տարի առաջ արդեն գոյություն են ունեցել Երկրի վրա և պրոզաուրոպոդներին զուգահեռ զարգացել ։ Ամենահին և պրիմիտիվ զաուրոպոդներից են Իսանոզավրերը (հայտնաբերված Թայլանդում) և Վուլկանոդոնը (հայտնաբերված Զիմբաբվեում), որոնք ապրել են հին տիրասյան ժամանակաշրջանում՝ Թետիս օվկիանոսի տարբեր հատվածներում։ Դա ապացուցում է, որ զաուրոպոդները ունեցել են երկար էվոլյուցիոն պատմություն ուշ տիրասի ժամանակաշրջանի ընթացքում։ Մոտ 190 միլիոն տարի առաջ զաուրոպոդները բնակեցրել են Հնդկաստանի տարածքը (Barapasaurus, Kotasaurus), որը այն ժամանակ հանդիսանում էր Գոնդվանա մայրցամաքի մաս։ Մոտավորապես այդ ժամանակահատվածում նրանք սկսեցին բնակեցնել նաև այլ տարածքներ՝ մասնավորապես ներկայիս Հարավային Աֆրիկայի տարածքը ։ Բրածո մնացորդները ցույց են տալիս, որ մոտ 190-180 միլիոն տարի առաջ զաուրոպոդները արդեն գոյություն ունեին Չինաստանում (Zizhongosaurus, Kunmingosaurus), Եվրոպայում (Ohmdenosaurus) և Մարոկկոյում (Tazoudasaurus)։ Հյուսիսային Ամերիկայի տարածք զաուրոպոդները գաղթել են ավելի ուշ։ Հայտնի է, որ ուշ տիրասյան ժամանակահատվածում տերոպոդները արդեն զբաղեցրել էին Հյուսիսային Ամերիկայի տարածքը, բայց զաուրոպոդների հետքեր այդ ժամանակահատվածում չեն հայտնաբերվել։ Միասնական կարծիք այս հարցի շուրջ չկա։ Գիտկականների մի խումբ կարծում է, որ պատճառը ոչ բարենպաստ կլիմատն էր հանդիսանում ։ Մեծ բազմազանության զաուրոպոդները հասել էին միջին յուրայ շրջանում՝ տալով մեծաքանակ տեսակներ։ Յուրայի ժամանակաշրջանի վերջում տեսակային բազմազանությունը սկսեց նվազել։ Կավճի ժամանակաշրջանի սկզբում արդեն զաուրոպոդները բնակեցրել էին համարյա բոլոր մայրցամաքների տարածքները՝ Բրախիոզավր - Աֆրիկա, Ադապտոզավր և Դիպլոդոկ - Հյուսիսային Ամերիկա , Քսենոպոսեյդոն - Եվրոպա և Qiaowanlong - Ասիա ։ Ուշ կավճի ժամանակաշրջանում տեղի է ունենում իսկական բռնկում (հատկապես հարավային մայրցամաքներում, որտեղ օրնիտոպոդների հետ մրցակցությունը մինիմալ էր)։ Հիմնական բազմազանությունը այդ ժամանակահատվածում տիտանոզավրերի խումբն էր։
Գտածոներ
Ավստրալիայում 2004 թվականին հատվնաբերվել էին ամենամեծ զաուրոպոդի կմախքի ոսկորները, որի երկարությունը հասնում էր 30 մետրի։ Ավելի ուշ գիտնականները նրան դասեցին տիտանոզավրերի խմբին։ Գիտնականները հավաստիացնում են, որ այս դինոզավրը նոր տեսակի ներկայացուցիչ է, որին դեռ չեն անվանակոչել ։ 2011 թվականին Բրազիլիայի գիտությունների ակադեմիայում(Anais da Academia Brasileira de Ciências) հրապարակված հոդվածը նվիրված էր 2005 թվականին միջազգային հնէաբանական գիտարշավի ժամանակ կատարված հայտնագործությանը։ Այդ գիտարշավում հայտնաբերվել էին բուսակեր զաուրոպոդ դինոզավրի(մոտ 13 մետր երկարություն ունեցող դինոզավր) առջևի վերջույթների մնացորդներ, (Անգոլա, Լուանդայից մոտ 70 կիլոմետր հյուսիս) որը ստացավ Angolatitan adamastor անվանումը (Angolatitan - ալգոլյան տիտան, adamastor - առասպելական հսկա Ադամաստոր, որը հիշատակվել է Լյուիս դե Կամոենսի «Լուզիադներ» հերոսապատումում)։
Դասակարում
Ստորև ներկայացված դասակարգումը վերցված է հետևյալ աշխատանքներից՝ Wilson & Sereno, 1998 Yates, 2003 Galton, 2001, Wilson 2002 և Benton, 2004 ։
Տաքսոնոմիա
Ուրիշ ներկայացուցիչներ
Ֆիլոգենիա
Հետևյալ կլադոգրամման իրենից ներկայացնում է պարզեցված սխեմա, որը ներկայացված է Ուիլսոնի աշխատանքում։ (Wilson, 2002 ).
Հղումներ
Կատեգորիա:Դինոզավրեր Կատեգորիա:Զաուրոպոդներ Կատեգորիա:Յուրայի դարաշրջանի դինոզավրեր
Մեծավան (գետ)
Մեծավան, գետ Հայաստանի Լոռու մարզում։ Սկիզբ է առնում Վիրահայոց լեռներից և Տաշիր քաղաքից 3 կմ հյուսիսում ձախից միախառնվում Տաշիր գետին։ Երկարությունը՝ 11 կմ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լոռու մարզի գետեր Կատեգորիա:Տաշիր գետի վտակներ
Բարա (համայնք)
Բարա (Barras), համայնք Ֆրանսիայի գտնվում է Պրովանս-Ալպեր-Լազուր ափ մարզի Վերին Պրովանսի Ալպերի գավառում։ Մտնում է Դին լե Բեն կանտոնի կազմի մեջ։ Կոմունայի շրջանը՝ Դին լե Բեն։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 04021։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 156 մարդ։
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 92 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 63-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 29-ը անգործ (ակտիվության ցուցանիշը 68,5 %, 1999 թվականին եղել է՝ 79,5 %)։ 63 աշխատունակ բնակիչներից 60-ը աշխատում էին (32 տղամարդ և 28 կին), անաշխատանք էին 3-ը (1 տղամարդ և 2 կին)։ 29 անգործ մարդկանցից 7-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 10-ը թոշակառու, 12-ը չէին աշխատում այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Արթուր Նիկողոսյան
Արթուր Գարեգինի Նիկողոսյան, աստղաֆիզիկոս։ Ֆիզիկա-մաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր (1986)։
Աշխատանքային գործունեություն
1965-1966 և 1969-1974 թթ. եղել է ՀՀ ԳԱԱ Բյուրականի աստղադիտարանի կրտսեր գիտաշխատող, 1974-1983 թվականներին՝ ավագ գիտաշխատող, 1987-2006 թվականներին՝ առաջատար գիտաշխատող, 2006 թվականից՝ գլխավոր գիտաշխատող։ 1965-1994 թթ., համատեղությամբ դասավանդել է Երևանի պետական համալսարանի ֆիզիկայի ամբիոնում։ 2006 թվականից՝ ԵՊՀ ավագ դասախոս։ «Աստղաֆիզիկա» միջազգային գիտական հանդեսի խմբագրի տեղակալն է, ՀՀ ԳԱԱ Բյուրականի աստղադիտարանի «Աստղագիտություն» մասնագիտական խորհրդի նախագահի տեղակալը ։ Միջազգային աստղագիտական միության անդամ է, Եվրոպական աստղագիտական միության անդամ ։
Գիտական գործունեություն
Աշխատանքները վերաբերում են գազային միգամածությունների ֆիզիկային, ճառագայթման տեղափոխման ոչ գծային խնդիրների լուծմանը և ոչ կոհերենտ ցրման տեսության մաթեմատիկական ապարատի ստեղծմանը, աստղային մթնոլորտներում բռնկումային երևույթների ֆիզիկային։
Պարգևներ
Անանիա Շիրակացու մեդալ, 2011
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ աստղաֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Գորգոնա (կղզի)
Գորգոնա (Isola di Gorgona), կղզի Միջերկրական ծովում։ Պատկանում է Տոսկանյան կղզեխմբին, Իտալիա։ Վարչականորեն Գորգոնա կղզին Լիվոռնոյի կոմունաներից է, Լիվորնո գավառի կազմում, Տոսկանա շրջան։ Տոսկանական կղզեխմբում ամենափոքր կղզին է։
Պատմություն
Կղզին բնական արգելոց է։ Տեղակայված է Լիվորնոյից 35 կմ հեռավորության վրա։ Առանց Իտալիայի Արդարադատության նախարարության թույլտվության մուտքը դեպի կղզի արգելված է։ Անցկացվում են միայն բացառիկ շրջագայություններ, որոնք հսկվում են ։ Լուսանկարչական սարքավորումներ չեն թույլատրվում։ Մասնավոր նավերը կարող են մոտենալ կղզուն ոչ ավելի քան 500 մետր։ Միակ նավահանգիստը Cala dello Scalo-ն է, որը գտնվում է կղզու հյուսիսարևելյան հատվածում։ Նավահանգստից դեպի բնակավայր ճանապարհն անցնում է երկու բլուրների միջով, հարավում՝ Պունտա Գորգոնա (254 մ), և հյուսիսում՝ Պունտա Զիրի (213)։ Կղզու արևմտյան կողմում քարափների վրա կա դիտակետ՝ Torre Vecchia (հին աշտարակ), որը կառուցվել է 12-րդ դարում, Պիզայի հանրապետության ժամանակաշրջանում։
17-րդ դարում կղզու վրա կառուցվել է Torre Nuova (նոր աշտարակ) պահակադիտանոց՝ Տոսկանայի Մեծ դքսության պատվերով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի կղզիներ Կատեգորիա:Իտալիայի աշխարհագրություն
Լյուբոմիր Իվանովիչ
Լյուբոմիր «Լյուբա» Իվանովիչ (սերբերեն՝ Љубомир Ивановић․ ), 20-րդ դարի սերբ նկարիչ, սերբական թագավորական ակադեմիայի անդամ։ Համարվում է սերբ առաջին իմպրեսիոնիստներից մեկը ։ Բարձր են գնահատվում հատկապես նրա գրաֆիկական աշխատանքները ։ Սերբիայում ու նրա սահմաններից դուրս լայն ճանաչման է արժանացել որպես տպավորիչ մատիտանկարների հեղինակ։
Կենսագրություն
Սովորել է Կիրիլ Կուտլիկի նկարչական դպրոցում, ապա Բետա և Ռիստո Վուկանովիչների դեկորատիվ-կիրառական արվեստների դպրոցում (Բելգրադ, 1899-1905 թթ.)։ Իր աշխատանքներն առաջին անգամ ներկայացրել է 1904 թվականին, հարավսլավական նկարիչների առաջին ցուցահանդեսում ։
1905 թվականին մեկնել է Մյունխեն, ընդունվել Անտոն Աժբեի նկարչական մասնավոր դպրոցը, միաժամանակ սովորել տեղի գեղարվեստի ակադեմիայի Kunstgewerbeschule-ում (1905-1909 թթ.) ։ Ուսումնառությունն ավարտելով՝ վերադարձել է հայրենիք, աշխատանքի անցել Բելգրադի գիմնազիայում որպես նկարչության ուսուցիչ։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին եղել է զինվորական հոսպիտալի բուժակ։ Այդ շրջանի նրա լավագույն աշխատանքներից են «Փախուստը» և «Ընկած զինվորը» գծանկարները (1915 թ․) ։
Պատերազմից հետո նկարչություն է դասավանդել Բելգրադի արվեստների ու արհեստների դպրոցում՝ պրոֆեսորի կոչումով։ Եղել է Բելգրադում նկարիչների ընկերակցության հիմնադիրներից մեկը (1919 թ․), անդամագրվել է նաև «Lada» գեղարվեստական ընկերակցությանը ։ 1922 թվականին դարձել է սերբական թագավորական ակադեմիայի (հետագայում՝ գիտությունների և արվեստների սերբական ակադեմիա) անդամ ։
1940-1945 թվականներին գրաֆիկայի և գրավյուրայի հաստիքային պրոֆեսոր էր Բելգրադի գեղարվեստի ակադեմիայում ։ Իր ողջ կյանքի ընթացքում Լյուբոմիր Իվանովիչն ստեղծել է դեկորատիվ-կիրառական արվեստի նմուշների հարուստ հավաքածու, որը ներկայումս գտնվում է Բելգրադի կիրառական արվեստների թանգարանում։
Նկարչի գործերը պահպանվում ու ցուցադրվում են Սերբիայի մի շարք գեղարվեստական թանգարաններում ու պատկերասրահներում։ Դրանց մի մասն էլ գտնվում է Միլան Յովանովիչ Ստոիմիրովիչի մասնավոր հավաքածուում, ով իր հավաքածուի զգալի մասը կտակել է Սմեդերևոյի թանգարանին ։։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սերբ նկարիչներ Կատեգորիա:Մանկավարժներ Կատեգորիա:Իմպրեսիոնիստներ
Դավիդ Օյստրախ
Դավիդ Ֆիշելեվի Օյստրախ (Ойстрах Давид Фёдорович, ), խորհրդային ջութակահար և երաժշտական մանկավարժ։
Դավիդ Օյստրախը ջութակ և ալտ նվագել է 5 տարեկանից։ 1926 թվականին ավարտել է Օդեսայի երաժշտադրամատիկական ինստիտուտը (Պյոտր Ստոլյարսկու դասարանը)։ Դեռևս ուսանողական տարիներից Օյստրախը ելույթներ է ունեցել Օդեսայի սիմֆոնիկ նվագախմբի հետ՝ որպես մենակատար և դիրիժոր։ 1932–1934 և 1941 թվականներին եղել է Մոսկվայի ֆիլհարմոնիայի մենակատար։ 1934 թվականից դասավանդել է Մոսկվայի կոնսերվատորիայում (1939 թվականից՝ պրոֆեսոր, 1950 թվականից՝ ջութակի ամբիոնի վարիչ)։ Երկրորդ աշխարհամարտի (1939–1945 թվականներ) տարիներին ելույթներ է ունեցել զորահավաքային կետերում, հոսպիտալներում, պաշարված Լենինգրադում։ 1943 թվականից Օյստրախը դաշնակահար Լև Օբորինի և թավջութակահար Սվյատոսլավ Կնուշևիցկու հետ հանդես է եկել անսամբլով։ Պատերազմից հետո շարունակել է համերգային գործունեությունը։ 1945 թվականին ԽՍՀՄ հյուրախաղերի եկած ամերիկացի ջութակահար Իեհուդի Մենուհինի հետ կատարել է Բախի կրկնակի կոնցերտը։ 1960-ական թվականներին Օյստրախի դիրիժորական երկացանկն ընդգրկել է դասական և ռոմանտիկական ստեղծագործություններ (Յոհան Բախ, Վոլֆգանգ Մոցարտ, Ֆրանց Շուբերտ, Լյուդվիգ վան Բեթհովեն և ուրիշներ)։
Օյստրախը ուրիշների ստեղծագործությունների վերաբերյալ
Օյստրախը կատարել է նաև ժամանակակից կոմպոզիտորների՝ Դմիտրի Շոստակովիչի, Սերգեյ Պրոկոֆևի, Արամ Խաչատրյանի, Նիկոլայ Մյասկովսկու, Պաուլ Հինդեմիտի և ուրիշների ջութակի սոնատներն ու կոնցերտները։ Նա Շոստակովիչի Ջութակի առաջին սոնատի և Ջութակի առաջին կոնցերտի կատարողն է (հեղինակը նվիրել է Օյստրախին)։ Նրան գործեր են նվիրել նաև Ա. Խաչատրյանը (Օյստրախը նրա Ջութակի կոնցերտի առաջին կատարողն է), Ս. Պրոկոֆևը, Ն. Մյասկովսկին, Մոիսեյ Վայնբերգը, Էռնստ Մայերը։ Օյստրախը բազմաթիվ հյուրախաղեր է ունեցել արտասահմանում և վայելել մեծ հեղինակություն։ Եվրոպայում նրան անվանել են «Դավիդ թագավոր»։ Օյստրախի կատարողական արվեստին բնորոշ էին պլաստիկությունը, նրբագեղությունը, բարձր տեխնիկան, մաքուր հնչերանգը։ Օյստրախը երաժիշտ-կատարողների համամիութենական մրցույթի (Լենինգրադ, 1935 թ., 1-ին մրցանակ), Հենրիկ Վենյավսկու անվան (Վարշավա, 1935 թ., 2-րդ մրցանակ) և Էժեն Իզայիի անվան (Բրյուսել, 1937 թվական, 1-ին մրցանակ) ջութակահարների միջազգային մրցույթների դափնեկիր է։ Օյստրախը եղել է Լոնդոնի երաժշտության թագավորական ակադեմիայի, Բոստոնի արվեստի և գիտության ամերիկյան ակադեմիայի պատվավոր անդամ, Հռոմի «Սանտա Չեչիլիա» ազգային ակադեմիայի պատվավոր ակադեմիկոս, Բեռլինի արվեստի գերմանական ակադեմիայի թղթակից անդամ, Քեմբրիջի համալսարանի դոկտոր։
Օյստրախի պարգևատրումները
Օյստրախն արժանացել է ԽՍՀՄ Պետական (1943 թվական) և Լենինյան (1960 թվական) մրցանակների, պարգևատրվել Լենինի 2 շքանշանով։ 2006 թվականին ստեղծվել է Դավիդ Օյստրախի անվան բարեգործական հիմնադրամը, նույն թվականից Մոսկվայում անցկացվում են ջութակահարների՝ Դավիդ Օյստրախի անվան միջազգային մրցույթներ, Էստոնիայի Պյառնու քաղաքում՝ Դավիդ Օյստրախի անվան ամենամյա երաժշտական փառատոն։ 2008 թվականին Ռուսաստանի բանկը թողարկել է արծաթե մետաղադրամ՝ նվիրված Դավիդ Օյստրախի ծննդյան 100-ամյակին։