cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Թինի Քոքս
Կուսակցական գործունեություն
1993 թվականին դարձել է Սոցիալիստական կուսակցության գլխավոր քարտուղար, որը կուսակցության գործադիր իշխանության ամենաբարձր պաշտոնն է։ Յան Մարինիսենի հետ Քոքսը ղեկավարում էր կուսակցությունը։ Երբ Մարինիսենը կենտրոնացած էր 1994 թվականի Հոլանդիայի համընդհանուր ընտրությունների վրա, իսկ Քոքսը կենտրոնանում էր ամենօրյա կուսակցական գործի վրա, դուետը կուսակցությունը փոքր ձախակողմյան քաղաքական խմբից վերափոխեց ժամանակակից սոցիալիստական կուսակցության  ։
Ֆոուլեր (Կալիֆոռնիա)
Ժողովրդագրություն
Մարդահամարի տվյալների համաձայն՝ 5,523 մարդ (բնակչության 99.2%-ը) բնակվում է վարձով, 0 (0%)՝ ոչ պաշտոնական խմբային թաղամասերում և 47 (0.8%)՝ հատուկ կառույցներում:
Թինի Քոքս
Կուսակցական գործունեություն
Բացի գլխավոր քարտուղար լինելուց, 1994 թվականի Եվրախորհրդարանի ընտրությունների ժամանակ Քոքսը նաև կուսակցության դեմքն էր, և 1994-2003 թվականներին Նիդեռլանդների համընդհանուր ընտրությունների ժամանակ քարոզարշավի ղեկավարը ։
Ֆոուլեր (Կալիֆոռնիա)
Ժողովրդագրություն
Բնակչությունը բաշխվել է հետևյալ կերպ՝ 1,662 մարդ (29.8%) մինչև 18 տարեկան, 591 մարդ (10.6%) 18-24 տարեկան, 1,558 մարդ (28.0%) 25-44 տարեկան, 1,203 մարդ (21.6%) 45-64 տարեկան և 556 մարդ (10.0%) 65 և ավելի բարձր տարիքի: Բնակիչների միջին տարիքը կազմել է 31.6 տարի: Յուրաքանչյուր 100 կնոջը բաժին է ընկնում 99.5 տղամարդ: 18 տարեկանից բարձր յուրաքանչյուր 100 կնոջը բաժին է ընկնում 94.6 տղամարդ:
Թինի Քոքս
Հոլանդիայի սենատի անդամ
2003 թվականին Նիդեռլանդների Սենատի ընտրությունների ժամանակ Քոքսն ընտրվեց որպես սենատոր։ Նա լքեց Սոցիալիստական կուսակցության գլխավոր քարտուղարի պաշտոնը և դարձել Սենատի Սոցիալիստական կուսակցություն-խմբակցության ղեկավար։ 2006 թվականին Սոցիալիստական կուսակցությունը այդ տարվա համընդհանուր ընտրությունների խոշոր հաղթողներից էր։ Քոքսն ի սկզբանե ընտրվեց, բայց փոխարենը որոշեց մնալ Սենատում։
Ֆոուլեր (Կալիֆոռնիա)
Ժողովրդագրություն
Քաղաքն ուներ 1,842 բնակելի միավոր՝ մեկ քառակուսի կիլոմետրի (280.9/կմ²) դեպքում 727.7 միջին խտությամբ, որից 1,723-ը զբաղված էր, ընդ որում՝ 1,102-ը (64.0%) զբաղված էր սեփականատերերի, իսկ 621-ը (36.0%)՝ վարձակալների կողմից: Տնային տնտեսության թափուր աշխատատեղերի մակարդակը կազմել է 2.6%. վարձակալության թափուր աշխատատեղերի մակարդակը կազմել է 5.2%: 3,651 մարդ (բնակչության 65.5%) ապրում էր սեփական բնակարանում, իսկ 1,872 մարդ (33.6%)՝ վարձակալությամբ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կալիֆոռնիայի քաղաքներ Կատեգորիա:1908 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Թինի Քոքս
Հոլանդիայի սենատի անդամ
Սենատորի իր կարիերայի ընթացքում Քոքսը մի քանի նշանավոր նախաձեռնություններ է իրականացրել։ Լեյբորիստական կուսակցության և Քրիստոնեական միության սենատորների հետ միասին նա առաջ քաշեց Սենատի նախաձեռնած առաջին խորհրդարանական ուսումնասիրության առաջարկը, որի արդյունքում հրապարակվեց «Verbinding verbroken» (Անջատված) փաստաթուղթը Նիդեռլանդներում պետական ծառայությունների սեփականաշնորհման վերաբերյալ ։ 2018 թվականին Քոքսը ներկայացրեց մի առաջարկ, որը կենտրոնացած էր Նիդեռլանդներում մանկական աղքատության հաղթահարման վրա ։
Ավելին, 2020 թվականին COVID-19 համաճարակի ժամանակ Սենատն ընդունեց Քոքսի առաջարկը՝ կոչ անել Նիդեռլանդների կառավարությանը կառուցվածքայինորեն բարձրացնել առողջապահության ոլորտի հոլանդացի աշխատողների աշխատավարձը ։ Նույն թվականին Սենատն անվստահության քվե ընդունեց Քոքսի նախաձեռնության վերաբերյալ։ Ուշագրավ մի բան, քանի որ Սենատը մինչ այդ 145 տարվա ընթացքում չէր ընդունել անվստահություն որևէ քվե։ Անվստահության քվեն ուղղված էր վարձակալության վերաբերյալ Նիդեռլանդների կառավարության քաղաքականությանը, և Քոքսի անվստահության քվեից ինը ամիս անց կառավարությունը որոշեց դադարեցնել Նիդեռլանդների բոլոր սոցիալական բնակարանների վարձավճարի բարձրացումը ։
Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովի (ԵԽԽՎ) անդամ
Բացի խորհրդարանում իր աշխատանքից, Քոքսը նաև 2003 թվականից եղել է Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովում Նիդեռլանդների պատվիրակության անդամ։ Ներկայումս նա ղեկավարում է Միասնական եվրոպական ձախ խումբը, որը բաղկացած է եվրոպական կանաչներից և ձախերի թևերի կուսակցություններից։ Որպես այս խմբի ղեկավար՝ նա մասնակցել է համագումարի նախագահական հանձնաժողովին, բյուրոյին և մշտական հանձնաժողովին։ Վեհաժողովի անունից նա նաև բազմաթիվ զեկույցներ է գրել Եվրոպայի խորհրդի վերաբերյալ  ։ Քոքսը նաև ղեկավարել է բազմաթիվ առաքելություններ՝ որպես ընտրությունների միջազգային վերահսկող Բոսնիայում (2010, 2014), Ռուսաստանում (2011, 2012), Թուրքիայում (2015) և Վրաստանում (2020) ։ 2021 թվականին Եվրոպայի խորհրդի ռազմավարական առաջնահերթությունների վերաբերյալ նրա առաջարկները հավանության արժանացան Վեհաժողովի կողմից և ներկայացվեցին Եվրոպայի խորհրդի Նախարարների կոմիտեին։
2011 թվականին Վեհաժողովն ընդունեց Քոքսի առաջարկը՝ Պաղեստինի Օրենսդիր խորհրդին «ժողովրդավարության գործընկերոջ» կարգավիճակ շնորհելու, ինչպես նաև Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովում նրանց պատվիրակություն տրամադրելու մասին ։
2021 թվականի սեպտեմբերի 28-ին Քոքսը UEL-խմբի կողմից առաջադրվել է որպես Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովի նախագահ 2022 և 2023 թվականների համար՝ ԵԽԽՎ հինգ քաղաքական խմբերի միջև 2008 թվականի ռոտացիոն համաձայնագրի հիման վրա։ Նա ընտրվեց Խորհրդարանական վեհաժողովի նախագահ 2022 թվականի հունվարի 24-ին։ Սա նրան դարձրեց 34-րդ նախագահը 1949 թվականից ի վեր և երրորդ Հոլանդիայի քաղաքացին, ով զբաղեցնում էր այս պաշտոնը ։
Պաշտոնը ստանձնելուց անմիջապես հետո Քոքսը բախվեց Ուկրաինայի դեմ Ռուսաստանի ագրեսիվ պատերազմին։ Որպես նախագահ նա հրատապ համատեղ հանձնաժողովի նիստ հրավիրեց վարչապետի հետ և վեհաժողովի արտահերթ նստաշրջան, որի հիման վրա Ռուսաստանը նախ կասեցվեց, ապա հեռացվեց Եվրոպայի խորհրդի կազմից ։ Ըստ Kox-ի՝ Ռուսաստանը, ներխուժելով Ուկրաինա, հատել է Եվրոպայի ամենահին և ամենալայն պայմանագրային կազմակերպության «կարմիր գիծը», որը ստեղծվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի հետևանքով խաղաղ համագործակցության միջոցով խաղաղության պահպանման և պաշտպանության համար՝ կանոնների հարգման հիման վրա իրավունքի, մարդու իրավունքների և ժողովրդավարության մասին։ Կարճ ժամանակ անց նա Գերագույն Ռադայի նախագահի կողմից հրավիրվել է Ուկրաինա և եղել է միջազգային կազմակերպությունների առաջին ղեկավարներից, որ այցելել են Ուկրաինա ։
Նրա խոսքով, ռուսական միակողմանի ագրեսիան ընդգծում է պետությունների և կառավարությունների ղեկավարների նոր գագաթնաժողով կազմակերպելու հրատապ անհրաժեշտությունը՝ Եվրոպայում արդյունավետ բազմակողմանիությունը վերականգնելու և ամրապնդելու համար, որում Եվրոպայի խորհուրդը պետք է ունենա ամենաարդիական դերը։ Այս գագաթնաժողովն անցկացնելու մասին որոշումը հրապարակվել է 2022 թվականի նոյեմբերի 7-ին Եվրոպայի խորհրդի Նախարարների կոմիտեի Իռլանդիայի նախագահության կողմից ։ Այն տեղի կունենա 2023 թվականի մայիսի 16-ին և 17-ին, Ռեյկյավիկում, ինչպես նույն օրը հայտարարեց Իսլանդիայի վարչապետ Քաթին Յակոբսդոտտիրը։ Որոշումը ողջունվեց Քոքսի կողմից՝ նշելով, որ «գագաթնաժողովը պետք է ամրապնդի և հանգեցնի նորացված, բարելավված և ուժեղացված Եվրոպայի խորհրդի՝ նոր իրավասություններով և ժողովրդավարական անվտանգությունը պաշտպանելու և խթանելու համար օժտվածությամբ» ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հոլանդացի քաղծառայողներ Կատեգորիա:Հոլանդացի իրավաբաններ
Ելենա Յովանովա
Ելենա Յովանովա (Jelena Jovanova, ), մակեդոնացի դերասանուհի։
Կենսագրություն
Ծնվել է Բոսնիա և Հերցեգովինայում, մեծացել է Մակեդոնիայում։ Ամուսնացել և ներկայումս ապրում է Խորվաթիայում։ Ավարտել է Կիրիլի և Մեթոդիոսի անվան Սկոպյեի համալսարանի դրամատիկական արվեստների ֆակուլտետը։ 2006 թվականից Մակեդոնիայի ազգային թատրոնի անդամ է, որտեղ մարմնավորել է ավելի քանի 25 գլխավոր դերեր։
Ֆիլմերում նրա առաջնախաղը եղել է Յուանիտա Վիլսոնի «Եթե ես այստեղ չեմ» ֆիլմը, որը ներառվել է Օսկարի 84-րդ մրցանակաբաշխության Լավագույն օտարալեզու ֆիլմերի կարճ ցուցակում։
2010 թվականին նա ներառվել է Անջելինա Ջոլիի «Արյան և մեղրի երկրում» ֆիլմի դերասանական կազմում, որը Ջոլիի առաջին դեբյուտային ռեժիսորական ֆիլմն է ։ Ֆիլմը ներկայացվել է Ոսկե գլոբուս մրցանակի։ Այս ֆիլմը Ելենայի առաջին հոլիվուդյան ֆիլմն էր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մակեդոնացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Սկոպիեի համալսարանի շրջանավարտներ‏
Նեմերչե (այլ կիրառումներ)
Նեմերչե, կարող է վերաբերել՝
Մալաթիայի կրթասիրաց ընկերություն
Մալաթիայի կրթասիրաց ընկերություն, հայրենակցական միություն։ Հիմնադրվել է 1904 թվականի հունվար 30-ին, Նյու Յորքում, մալաթիացիների նախաձեռնությամբ։ Նպատակն էր օգնել ծննդավայրի հայկական դպրոցներին, իսկ 1915 թվականից հետո՝ Մեծ եղեռնից փրկված հայրենակիցներին։ Մալաթիայի կրթասիրաց ընկերության նախաձեռնությամբ ու խնդրանքով, Խորհրդային Հայաստանի կառավարության որոշմամբ 1927 թվականին հիմնադրվեց Նոր Մալաթիա ավանը, որի առաջին բնակիչները դարձան ներգաղթած մալաթիացիները (Ֆրանսիայից, Հունաստանից, Թուրքիայից և այլն)։ Ընկերության միջոցներով Նոր Մալաթիայում հիմնադրվեց տրիկոտաժի արհեստանոց (որի հիմքի վրա հետագայում կառուցվեց Շահումյանի շրջանի JSP 1 տրիկոտաժի ֆաբրիկան)։ Մալաթիայի կրթասիրաց ընկերությունը միջոցներ հատկացրեց նաև Լենինականի երկրաշարժից տուժածների օգնության ֆոնդին, իսկ 1941-1945 թվականի երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին և դրանից հետո՝ «Սասունցի Դավիթ» տանկային շարասյանը և ներգաղթի հանգանակությանը։ 1960-ական թվականներին սերտացան Մալաթիայի կրթասիրաց ընկերության կապերը Խորհրդային Հայաստանի, Նոր Մալաթիայի միջնակարգ դպրոցի, «Մալաթիա» հիվանդանոցի (որին ընկերությունը նվիրել է շուրջ 100 հազար դոլլարի արժողության բժշկական սարքավորումներ) հետ։ Նոր Մալաթիայի հիմնադրման 40-ամյակի կապակցությամբ ընկերության նախաձեռնությամբ ու միջոցներով Նոր Մալաթիայում կառուցվել է հուշարձան։ Մալաթիայի կրթասիրաց ընկերություն մասնաճյուղեր ունի ԱՄՆ-ի, Հարավային Ամերիկայի, Ֆրանսիայի հայաշատ քաղաքներում, Կուբայում, Լիբանանում, Սիրիայում, Երուսաղեմում և այլն։ Ընկերությունն ամեն տարի հրավիրում է պատգամավորական ժողով։ Կենտրոնական վարչությունը, որ երկար տարիներ գտնվում էր ԱՄՆ-ի Ֆիլադելֆիա քաղաքում, փոխադրվել է Ուստր։ Նախագահն է Գ. Մուրադյանը, քարտուղարը՝ Ս. Պաղտասարյանը։ 1935 թվականից Մալաթիայի կրթասիրաց ընկերություն հրատարակում է «Նոր Մալաթիա» պաշտոնաթերթը։ 1961 թվականին հրատարակել է «Պատմություն Մալաթիո հայոց» (հեղ. Ա. Ալպոյաճյան) պատմաազգագրական գիրքը։
Կատեգորիա:Հայրենակցական միություններ Կատեգորիա:Ամերիկահայ հասարակական կազմակերպություններ
Սելվիրիա
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Մատու Գրոսու դու Սուլ նահանգի բնակավայրեր
Նեմիրինցի (այլ կիրառումներ)
Նեմիրինցի, կարող է վերաբերել՝
Արփիարյան
Արփիարյան, հայկական ազգանուն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Դոնավիա
Դոնավիա, ռուսական ավիաընկերություն, որը «Աերոֆլոտ» ազգային ավիափոխադրողի 100% դուստր ձեռնարկությունն էր։ Ներքին և միջազգային թռիչքներ է իրականացրել Ռուսաստանի հարավային քաղաքներից, ինչպիսիք են Դոնի Ռոստովը, Կրասնոդարը և այլն ՝ «Աերոֆլոտ» անվանմամբ։ Ներկայումս այն դադարեցրել է իր գործունեությունը. օդային օպերատորի վկայականը հետ է կանչվել։
Պատմություն
Դոնավիա ավիաընկերությունը հիմնադրվել է 1925 թվականի հունիսի 15-ին։ Պատերազմից առաջ հիմնականում թռիչքներ էին իրականացնում դեպի՝ Մոսկվա, Թիֆլիս, Բաքու և Խարկով։ Երբ եկան նոր օդանավեր, ավիաընկերությունը չվերթների թիվը ավելացրեց թռչելով դեպի՝ Օրյոլ, Մին Վոդի։
1981 թվականից ավիաընկերությունը սկսեց իրականացնել կանոնավոր չվերթներ արտասահմանում։ Սոչիից Բուդապեշտ, Պրահա։ Ավելի ուշ բացվեցին շատ թռիչքներ Մերձավոր Արևելքում և Արևմտյան Եվրոպայում։
Տուրիզմ
Դոնավիան իրականացնում է կանոնավոր չվերթներ Ռուսաստանում։ 2013 թվականին Դոնավիան տեղափոխել է 1,353,600 ուղևոր, հասցրել 2312,6 տոննա բեռ և փոստ։ Դոնավիան իրականացրել է կանոնավոր չվերթներ հետևյալ քաղաքներում՝ Մոսկվա, Սանկտ Պետերբուրգ, Սոչի, Դոնի Ռոստով, Ստավրոպոլ Երևան, Իստանբուլ, Եկատերինբուրգ, Օմսկ, Կրասնոդար, Տաշքենդ, Թել Ավիվ։
Աուշտրյան
Աուշտրյան, հայկական ազգանուն։
Դոնավիա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսական ավիաընկերություններ Կատեգորիա:1992 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Աուշտրյան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Գավի (Ալեսանդրիա)
Ժողովրդագրություն
Բնակչության գրաֆիկը.
Կանգուն
Կանգուն, երկարության հին միավոր, չափի ձող։ Տարբեր ժամանակներում տարբեր ժողովուրդների օգտագործած կանգուն համապատասխանել է արմունկից մինչև բացված ձեռքի միջամատի ծայրը, անրակից մինչև արմունկը, անրակից մինչև միջամատի ծայրը եղած երկարությանը։ Հիշվել է անանուն պատմիչի մոտ (7-րդ դար) և հավասար է եղել 0,76704 մ։
Եգիպտոսում կիրառվել է, այսպես կոչված, արքայական կանգուն, որը համապատասխանել է 0,532 մ։ Հայկական աղբյուրներում կանգունի և երկարության այլ միավորների առնչությունը հետևյալն է՝ Ռուսական գրավոր աղբյուրներում կանգունը հիշատակվել է 11-րդ դարից և հավասար է եղել 455-475 մմ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Երկարության չափման միավորներ
Մամիա Օրախելաշվիլի
Մամիա Օրախելաշվիլի (მამია ორახელაშვილი, Иван Дмитриевич Орахелашвили, ), վրացի բոլշևիկ հեղափոխական («հին բոլշևիկ») և խորհրդային պետական և կուսակցական գործիչ, Կոմունիստական կուսակցության անդամ (1903)
1899 թվականից սովորել է Խարկովի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում, 1902 թվականից՝ Պետերբուրգի ռազմաբժշական ակադեմիայում։ Պետերբուրգում մասնակցել է 1905–1907 թվականների Ռուսական հեղափոխությանը։ 1906 թվականին ձերբակալվել է Հավլաբարի տպարանի գործով։ 1908 թվականից, ռազմաբժշկական ակադեմիան ավարտելուց հետո, որպես բժիշկ աշխատել է Անդրկասպյան մարզում։ 1914–1917 թվականներին եղել է զինվորական բժիշկ գործող բանակում։ 1917–1918 թվականներին եղել է ՌՍԴԲ(բ) կ Վլադիկավկազի կոմիտեի և Խորհրդային նախագահ, ՌՍԴԲ(բ)կ Կովկասյան երկրային կոմիտեի անդամ։ 1918 թվականին Վրաստանի մենշևիկների կառավարության կողմից ձերբակալվել է։ 1920–1921 թվականներին եղել է Վրաստանի Կ(բ) կ ԿԿ–ի նախագահ և ՌԿ(բ) կ ԿԿ–ի Կովկասյան բյուրոյի անդամ։
1921–1925 թվականներին եղել է Վրաստանի հեղկոմի նախագահ, Վրաստանի Կ(բ) կ ԿԿ–ի քարտուղար, Վրաստանի ԺԿԻ նախագահի տեղակալ, Անդրֆեդերացիայի ԺԿԽ նախագահ, 1923–1925 թվականներին՝ ԽՍՀՄ ԺԿԽ նախագահի տեղակալ։ 1926–1929 թվականներին՝ ՀամԿ(բ) կ Անդրերկրկոմի առաջին քարտուղար, միաժամանակ՝ «Զարյա Վոստոկա» թերթի պատասխանատու խմբագիր։ 1930 թվականին՝ «Պրավդա» թերթի խմբագրական կոլեկտիվի անդամ Մոսկվայում, 1931 թվականին՝ կրկին Անդրֆեդերացիայի ԺԿԽ նախագահ, ապա՝ ՀամԿ(բ) կ Անդրերկրկոմի առաջին քարտուղար։
1932–1937 թվականներին եղել է ՀամԿ(բ) կ ԿԿ–ին կից ՄԷԼԻ–ի տնօրենի տեղակալ, 1927–1930 թվականներին՝ Սովետական մեծ հանրագիտարանի գլխավոր խմբագրության անդամ։ Եղել է նաև Կուսակցության 12, 15–17 համագումարների պատգամավոր, 12 և 14 համագումարներում ընտրվել է կուսակցության ԿԿ–ի անդամության թեկնածու, 15–16-ում՝ Համ Կ(բ) կ ԿԿ–ի, 16-ում՝ ԿՎՀ–ի անդամ։
Ձերբակալվել և գնդակահարվել է 1937 թվականներին՝ «Մեծ զտման» ժամանակաշրջանում։ Նույն ճակատագրին է արժանացել կինը՝ Վրացական ԽՍՀ լուսավորության մինիստր Մարիամ Օրախելաշվիլին։ Հետագայում դուստրը՝ Քեթևանը աքսորվել է ԳՈւԼԱԳ-ի ուղղիչ-աշխատանքային գաղութ, իսկ նրա ամուսինը՝ նշանավոր դիրիժոր Եվգենի Միքելաձեն, տանջամահ արվել ։
Օրախելաշվիլիների ընտանիքը ռեաբիլիտացվել է 1955 թվականին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Խարկովի համալսարանի շրջանավարտներ
Թորոս Թորամանյան
Մանկությունը եւ ուսումը
Ծնվել է Փոքր Հայքի Շապին-Գարահիսար քաղաքում (ուր ծնվել է նաև Զորավար Անդրանիկը) 1864 թվականին, հողագործի ընտանիքում։ 1878 թվականին 14 տարեկանում զրկվել է ծնողներից։ Սկզբնական կրթությունը ստացել է իր ծննդավայրի Մուշեղեան վարժարանում։ 1883 թվականին ուսումը շարունակելու նպատակով մեկնել է Կ. Պոլիս, որտեղ աշխատել որպես քարկոփի եւ ապա հյուսնի աշկերտ, նույն ժամանակ պատրաստվելով համալսարանական մուտքի քննություններին։ 1888-1893 թթ. սովորել է Կ.Պոլսի Կայսերական Գեղարվեստից ճեմարանի ճարտարապետական բաժնում։
Թորամանյանը՝ ճարտարապետությունից դեպի գիտություն
Ավարտելուց հետո նույն քաղաքում աշխատում է որպես ճարտարապետ, նախագծում մենատներ։ 1895 թվին Կ.Պոլսո հայ բնակչության հանդեպ երկօրյա կոտորածներից հետո լքել է Կ.Պոլիսը և մեկնել է Բուլղարիա։ 1896-1900 թթ. ապրել է Բուլղարիայում, զբաղվել շինարարությամբ, նախագծելով մի քանի շենքեր, գլխավորապես հարուստ հայերի (Մանուկյանների, Սարգիս Ֆադյանի, Դանիել Բուլղարացու և այլն) համար։ Մի կարճ ժամանակով ապրել է նաև Ռումինիայում։ Սակայն նրան ավելի շատ հետաքրքրել է ճարտարապետության տեսությունը։ Այդ նպատակով 1900 թվականին այցելել է Հունաստան, ապա Եգիպտոս և Իտալիա անձամբ մոտիկից հին աշխարհի ճարտարապետական գլուխգործոցներին ծանոթանալու համար։ 1902 թվականին մեկնել է Փարիզ՝ Սորբոն, ուր հետևել է ժամանակի հայտնի ճարտարապետության պատմության պրոֆեսորների դասախոսություններին, ճարտարապետության պատմության և արվեստի մասին։ Զբաղվել է արևելյան հնագիտական առարկաների ուսումնասիրությամբ։
Անիում
Թորամանյանը 1903 թվականին կարճ ժամակով վերադարձել է Բուլղարիա։ Սակայն նույն թվականին գարնանը Փարիզաբնակ հայագետ Կարապետ Պասմաճյանի առաջարկով, եւ նրա հետ, երեք ամսով գնացել է Անի՝ ուսումնասիրություններ կատարելու համար։ Սակայն Անին մեծ անակնկալ եղավ Թորամանյանի համար։ Այս կապակցությամբ Թորամանյան իր «Զվարթնոց եկեղեցին» հոդվածի մեջ գրել է՝ «Ես այս ամենը տեսա, երբ երկու տարի առաջ այցելեցի Անի։ Զարմանքով կը դիտեի չորս կողմս եւ չէի ուզեր հավատալ տեսածներուս իրականությանը»։
Այս տողերով Թորամանյան ակնարկել է, որ մինչեվ XX դարի սկիզբը, հայկական ճարտարապետությունը ճանաչված չէր որպես ինքնուրույն ճարատարապետական ոճ ունեցող առանցին դպրոց։ Այս մասին Թորամանյան իր «Զվարթնոց եկեղեցին» հոդվածի մեջ գրել է՝«Դժբախտաբար, ոչ մեկ տեղ չի պատահեցա «Հայկական ճարտարապետություն» խորագրի տակ բացված բաժնի մը, ոճերու ուսումնասիրությանց շարքին մէջ։ Հետեւաբար հայ ոճի մը գոյութեանը չէի երեվակայեր իսկ»։ Հենց այս պատճառով Թորամանյանը որոշել է մնալ Անիում եւ անձամբ ուսումնասիրել հայ ժողովրդի քարակերտ ժառանգությունը։ Այդ որոշման իրականացմանը նպաստել է հայտնի հնագետ Նիկողայոս Մառի Անիում լինելը, որը երկրորդ անգամ էր եկել Անի՝ պեղումներ կատարելու։ Թորամանյանն ունեցել է Մառի նյութական աջակցությունը։
Զվարթնոց
1904 թվականին մեկնել է Էջմիածին՝ վաղ միջնադարյան հայ ճարտարապետության հուշարձաններն ուսումնասիրելու համար։ Այդպիսով, նա հասել է Զվարթնոց, որտեղ 1900 թվականից պեղումներ էր սկսել Խաչիկ Վարդապետ Դադյանը։ Խաչիկ Վարդապետը չունենալով այն մասնագիտական որակավորումը, որ ուներ Թորամանյանը, պեղումներն արդեն դադարեցրել էր, երբ Թորամանյանը հասել է այնտեղ, առանց կարողացած լինելու գործը ավարտին հասցնել։ Մինչ այդ պեղումները, Զվարթնոց տաճարի ավերակները թաղված են եղել հողի թանձր շերտի տակ։ Տաճարը, ինքնատիպ կոթող լինելով եւ գրեթե ավերակ վիճակով մեզ հասած լինելով, իսկական հանելուկ է այն տեսնողների համար։ Կառույցի սկսբնական տեսքը, ինչպես նաեւ հատակագծում երեւացող յուրահատուկ ձեւերի իմաստը ոչ ոք չէր կարողացել հասկանալ։ Թորամանյանի գլխավորությամբ պեղումները վերսկսել են։ Նա լծվել է տաճարի հորինվածքի մանրամասն ուսումնասիրության գործին, որի արդյունքները 1905 թվականին տպագրել է Թիֆլիսում հրատարակվող Մուրճ մասագրում՝ «Զվարթնոց եկեղեցին» վերնագրված հոդվածով։ Այստեղ Թորամանյան առաջարկել է տաճարի իր վերակազմությունը, ըստ որի այն եղել է բոլորակաձեվ հատակագծով եռահարկ գմբեթավոր կառոյց։ Թորամանյանի տեսությունը կասկածանքով է ընդունվել հայ հասարակության կողմից, եւ բազմաթիվ վեճերու առիթ էր հանդիսացել, պարզ այն պատճառավ որ մինջ այդ ոչ ոք նման բան տեսել էր, եւ այն ժամանակվա համար դա մի չափազանց անսովոր բան էր։
Վեճերը վերջապես վերջ են գտել երբ Նիկողայոս Մառը Անիում Գագիկաշեն սբ.Գրիգոր եկեղեցու պեղումների ժամանակ հայտնաբերել է Գագիկ Ա. թագավորի արձանը՝ տաճարի մանրակերտը ձեռքին։ Այսպիսով հաստատվել է որ Թորամանյանին հաջողվել էր Զվարթնոցի հատակագծի ուսումնասիրությամբ ճշգրտորեն վերարտադրել շինության ծավալատարածական կառուցվածքը, քանի որ համաձայն պատմական աղբյուրների, Գագիկաշենը լինելու էր Զվարթնոցի կրկնությունը։
Վիեննա, Յոզեֆ Ստրժիգովսկու հրավերով
1913 թվականին Թորամանյանը Յոզեֆ Ստրժիգովսկու հրավերով մեկնել է Վիեննա, միասնաբար հայկական ճարտարապետության մասին աշխատություն մը գրելու նպատակավ։ Որոշ ժամանակ անց նա որոշել է հետ վերադառնալ Հայաստան, որոշ լրացումներ կատարելու համար։ Սակայն սկսել է Առաջին աշխարհամարտը, եւ նա հետ չի կարողացել գնալ Վիեննա։  Թորամանյան իր հետ տարած է եղել իր ահագին արխիվը, ինչպես գծագիրներ, լուսանկարներ, գրարումներ եւ այլն, եւ որոնք վերջնականապես մնացել են այնտեղ, Ստրժիգովսկու մոտ, առանց որ Թորամանյանը կարողանա նրանք հետ վերադարձնել։ 1918 թվականին Ստրժիգովսկին ինքնուրույն հրատարակում է «Հայերի ճարտարապետությունը և Եվրոպան» իր երկհատորանոց աշխատությունը, ամբողջությամբ հիմնվելով Թորամանյանի նյութերի վրա, ի հարկե առանց մոռանալու հիշել Թորամանյանին որպես նյութերի հեղինակի։
Հետագա գործունեությունը
1905-1909 թթ. հայտնի հնագետ Նիկողայոս Մառի արշավախմբի հետ մասնակցել է Անիում տարվող պեղումներին, ուսումնասիրել, չափագրել եւ լուսանկարել է նրա ավերակների ողջ ճարտարապետական ժառանգությունը (եկեղեցիներ, պալատներ, պարիսպներ և այլն), ինչպես նաև կատարել նրանցից որոշների վերակազմությունը։
Որպես հետազոտողի, Թ. Թորամանյանը  իր բեղուն գործունեության տարիներին կատարել է բազմաթիվ ճարտարապետական հուշարձանների չափագրություններ, լուսանկարներ եւ վերակազմություններ։ Ան Հրատարակել է նաև բազմաթիվ հոդվածներ, սակայն չի հասցրել գրել ամբողջական գրքեր։ Իր մահվանից հետո տպագրված գրքերը ավելի շուտ իր աշխատանքների ժողովածումեր են։
1921 թվականին ԵՊՀ-ում դասախոսություններ է կարդացել հին Հայաստանի ճարտարապետության պատմությունից։
Թորամանյանը մահացել է 1934 թվականին Երևանում։ Աճյունն ամփոփված է Երևանի Կոմիտասի անվան պանթեոնում։
Թ. Թորամանյանը չափազանց կարեվոր ներդրում է ունեցել հայկական ճարտարապետության միջազգային գնահատման գործում։ Նրա արած գործը, բազմաթիվ զրկանքների գնով, կարելի է համեմատել ամբողջ գիտահետազոտական հիմնարկի մը աշխատանքին հետ։ Նա ոչ միայն եղել է հմուտ մասնագետ, այլ նվիրյալ հայ մը, որ զինված էր անսահման սիրով դեպի հայ ճարտարապետությունը։ Հայ մշակույթի համար իր ըրած վիթխարի գործին համար, իրավամբ, նրան համարում ենք հայկական ճարտարապետության գիտական ուսումնասիրության հայր։
Ստեղծագործություններ
Թ. Թորամանյանի ստեղծած նյութերով՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ Կատեգորիա:Կոմիտասի անվան պանթեոնում թաղվածներ Կատեգորիա:Հայաստանի ճարտարապետների միության անդամներ Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ Կատեգորիա:Հայ հնագետներ Կատեգորիա:Հայ լուսանկարիչներ
Լյուբուշա
Լյուբուշա (Любуша), գյուղ Ռուսաստանի, Սմոլենսկի մարզի Նովոդուգինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 4 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Նովոդուգինսկի շրջանի բնակավայրեր
Բանդուրովո (գյուղ, Գայվորոնի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Գայվորոնի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:18-րդ դարում հիմնադրված բնակավայրեր
Ռեշետնիկովո (գյուղ, Նովոդուգինսկի շրջան)
Ռեշետնիկովո (Решетниково), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Նովոդուգինսկի շրջանի կազմում։
Ղարաբաղցի կինը (քանդակ, Երևան)
«Ղարաբաղցի կինը» քանդակ, գտնվում է Երևանում, Օպերայի մոտ՝ Սայաթ-Նովայի պողոտայի և Տերյան փողոցների խաչմերուկում։ Քանդակը ստեղծվել է 1985 թվականին, քաղաքում տեղադրվել է 1988 թվականին։
Ռեշետնիկովո (գյուղ, Նովոդուգինսկի շրջան)
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1 մարդ։
Ղարաբաղցի կինը (քանդակ, Երևան)
Տվյալներ
Քանդակը բրոնզից է, բարձրությունը 3 մետր է։
Ռեշետնիկովո (գյուղ, Նովոդուգինսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Նովոդուգինսկի շրջանի բնակավայրեր
Ղարաբաղցի կինը (քանդակ, Երևան)
Պատմություն
Քանդակը տեղադրվել է 1988 թվականի նոյեմբերի 11-ին Օպերային թատրոնի մերձակա այգում։ Հեղինակը՝ Դավիթ Երևանցին, այն նվիրել է Մշակույթի հայկական ֆոնդին։
Քանդակագործը արձանը կերտել է ծնունդով շուշեցի, մենապարուհի ու երգչուհի Արև Բաղդասարյանի կերպարով։ Խորհրդային իշխանություններն արգելել էին քանդակը տեղադրել քաղաքում. այն երկու տարի գտնվում էր ձուլարանում։ Արցախյան շարժումից հետո՝ 1988 թվականին, արձանը տեղադրվեց Կարապի լճի վերին հատվածում ։ Հուշարձանի պատվանդանին փորագրված է. «Ժող. արտիստ Արև Բաղդասարյանի հիշատակին»։
Լուսահովիտ
Բնակչություն
Ըստ ՀՀ 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների` Լուսահովիտի մշտական բնակչությունը կազմել է 364, առկա բնակչությունը` 304 մարդ, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում` ստորև.
Ղարաբաղցի կինը (քանդակ, Երևան)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ Կատեգորիա:Դավիթ Երևանցու քանդակներ Կատեգորիա:Կանանց հուշարձաններ
Լուսահովիտ
Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ և ծխախոտագործությամբ։
Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղից անմիջապես հարավ-արևմուտք գտնվում է V-VII դարերի Մորո Ձորո վանքը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի բնակավայրեր Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գյուղեր
Տաղավար տոներ
Տաղավար կամ Տաղավար տոներ են կոչվում Հայ Առաքելական եկեղեցու հինգ Տերունի տոները, որոնք ունեն շաբաթապաս (Պահք), նավակատիք, մեռելոց և տևում են մի քանի օր։ Այդ տոներն են՝ Սուրբ Ծնունդ և Աստվածահայտնություն, Զատիկ, Վարդավառ, Վերափոխումն Սբ. Աստվածածնի և Խաչվերաց։ Հին կտակարանում նկարագրվում է հրեաների մեծահանդես արարողությամբ տոնակատարվող Տաղավարահարաց տոնը՝ աշնանային բերքահավաքի տոնը. կատարվել է յոթերորդ ամսվա 15-րդ օրը և տևել յոթ օր (Ղևտ. 23.33–43, Բ Օր. 16.13–17)։ Տաղավարահարաց տոնը հիշատակվում է նաև Նոր կտակարանում (Հովհ. 7.2–10), նաև հիշատակվում են Հիսուսի ուսուցումները տոնակատարության ժամանակ (Հովհ. 7.11–24, 37–39)։ Այդ օրերին հրեաները յոթ օր ապրել են վրաններում (տաղավարներում, այստեղից էլ՝ տոնի անունը) և մեծ տոնախմբություններով, ողջակեզ մատուցելով, հանդեսներով երախտագիտություն հայտնել Աստծուն՝ պարգևած բարիքների համար։ Ենթադրվում է, որ Տաղավար անվանումն առաջացել է այդտեղից և գործածական դարձել քրիստոնեական մեծ Տերունի տոների համար։
Սուրբ Ծնունդ և Աստվածահայտնություն
Տաղավար տոներից առաջինը, որը նվիրված է Աստծո Որդու՝ Հիսուս Քրիստոսի Ծննդյանն ու Աստվածահայտնությանը(Մկրտությանը)։ Տիրոջ ծննդյան տոնակատարության առաջին հիշատակությունները սկսվում են III դարից։ Արևելքում մինչև IV դ. Քրիստոսի ծննդյան տոնը կապվել է Աստվածահայտնության, այսինքն՝ Մկրտության տոնի հետ, որը նշվել է հունվարի 6-ին։ Սակայն 336-ին Հռոմի եկեղեցին դեկտեմբերի 25-ը պաշտոնապես որոշել է Հիսուս Քրիստոսի Ծննդյան օր։ Հետագայում՝ IV դ. վերջին, Ասորիքում, իսկ ապա՝ V դ. կեսին, գրեթե ողջ Արևելքում (Ալեքսանդրիայում, Անտիոքում, Կ. Պոլսում) Քրիստոսի Ծննդյան տոնի օրը փոխադրվել է դեկտեմբերի 25-ին, իսկ հունվարի 6-ը մնացել որպես Տիրոջ Աստվածահայտնության օր։ 451-ին Քաղկեդոնի ժողովը դեկտեմբերի 25-ը վերջնականապես հաստատել է Հիսուսի Ծննդյան օր, թեև Երուսաղեմի եկեղեցին մինչև 549-ը շարունակել է նշել հունվարի 6-ին։ Միայն Հայ Եկեղեցին է, որ հաստատուն է մնացել հնագույն ավանդույթին և Քրիստոսի Ծննդյան ու Աստվածահայտնության տոնը շարունակում է նշել միասին՝ հունվարի 6-ին։ Հայ եկեղեցում Սուրբ Ծնունդը և Աստվածահայտնությունը օրացուցային տարվա առաջին տոնն է։
Արարողությունը
Եկեղեցական տոնակատարությունն սկսվում է հունվարի 5-ի երեկոյան՝ Ճրագալույցի կամ Խթման Սբ. Պատարագով, որին նախորդում է յոթօրյա պահեցողության ու ապաշխարության շրջանը։ Երեկոյան Սբ. Պատարագի ընթացքում հնչում է ավետիսը՝ «Քրիստոս ծնավ և հայտնեցավ»։ Պատարագից հետո պահքը լուծվում է, և սկսվում ուտիքի ու տոնակատարության շրջանը, որը տևում է մինչև հունվարի 13-ը։ Այս բոլոր օրերին քրիստոնյաները միմյանց ողջունում են «Քրիստոս ծնավ և հայտնեցավ» ավետիսով, որի պատասխանն է՝ «Ձեզ և մեզ մեծ ավետիս»։ Գլխավոր տոնակատարությունը կատարվում է հունվարի 6-ին՝ Սբ. Պատարագի հանդիսավոր արարողությամբ ու Ջրօրհնյաց մեծաշուք հանդեսով։ Ջրօրհնեքը նվիրված է Տիրոջ մկրտությանը և այդպիսով՝ ջրի սրբագործման մեծագույն խորհրդին։ Հունվարի 7-ը, ինչպես և բոլոր Տաղավար տոներին հաջորդող օրերը, մեռելոց հիշատակության օր է, երբ հոգեհանգստյան Սբ. Պատարագից հետո հավատացյալներն այցելում են իրենց հարազատների շիրիմներին։ Հանդիսություններն ավարտվում են հունվարի 13-ին՝ Հիսուսի Անվանակոչության տոնակատարությամբ, որը նվիրված է Տիրոջ յոթ օրական հասակում տաճար բերվելու, 8-րդ օրը թլփատվելու և Հիսուս անունը ստանալու հիշատակին։
Երաժշտություն
Ծննդյան տոնի հոգևոր երգերը վերագրվում են պատմահայր Մովսես Խորենացուն (ըստ Ն. Թահմիզյանի, Մովսես Խորենացուն պատկանող Ծննդյան, Տյառնընդառաջի, Աստվածածնի Վերափոխման և այլ տոներին նվիրված երգերի ընդհանուր թիվը 120 է)։ Դրանցից առանձնապես ճանաչված է «Խորհուրդ մեծ»-ը։ Ջրօրհնեքին, ի թիվս այլ հոգևոր երգերի, կատարվում են երկու հանրածանոթ ստեղծագործություններ՝ Գրիգոր Գ Պահլավունու (XII դ.) «Ով զարմանալի» տաղը և Հովհաննես Երզնկացի Պլուզի (XIII դ.) «Այսօր ձայնն հայրական» հորդորակը։ Տոնի սրբասացությունը Ներսես Շնորհալու «Բազմութիւնք հրեշտակացն» է։
Պատկերագրություն
Ըստ Մատթեոս և Ղուկաս ավետարանիչների «Ծնունդը» քրիստոնեական արվեստում պատկերագրական հարուստ ավանդներ ունեցող, նաև հին կանոնից շեղվող, ձևի թարմության ձգտող թեմաներից է։ «Ծննդյան» տեսարանի հին օրինակները պահպանվել են Պաղեստինի նկարազարդ սրվակներին, Կապադովկիայի ժայռափոր տաճարների որմերին, Հռոմի Սանկտա Սանկտորիում եկեղեցու մետաքսե գործվածքի վրա։ Օձունի հայտնի կոթողի հարթաքանդակը և «Էջմիածնի Ավետարան»-ի «Մոգերի երկրպագությունը» մանրանկարը (VI դ.) «Ծննդյան» թեման ներկայացնող հայկական արվեստի վաղ շրջանի նմուշներից են։ Քրիստոնեական կանոնի համաձայն՝ Բեթղեհեմի նշանավոր քարայրում մանուկ Հիսուսը շորերով փաթաթված կամ մերկ դրված է մսուրի մեջ, որի աջ մասում Տիրամայրն է, ձախում՝ եզ և ավանակ։ Վերևի հատվածում սովորաբար պատկերվում են հրեշտակները, ներքևի մասում՝ հովիվներն ու մոգերը։ Պատկերի առաջամասում՝ ամենաներքևի հատվածում, նկատելի է մտորող Հովսեփը։ Այդ մասում երբեմն պատկերվում են Եվան ու Սողոմեն՝ ավազանի մեջ Հիսուսին լողացնելիս։ Հայկական արվեստում թեմայի լավագույն իրագործումներից են Թորոս Ռոսլինի, Գրիգոր Ծաղկողի, Հովհաննես Սանդղկավանեցու համապատասխան մանրանկարները, Աղթամարի վանքի Ս. Խաչ եկեղեցու (921) որմնանկարը։
Զատիկ
Սուրբ Զատիկը(Յարութիւն Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի) նվիրված է Հիսուս Քրիստոսի Հարությանը։ Հին կտակարանի Պասեքի տոնը քրիստոնեության մեջ վերածվել է Քրիստոսի Հարության տոնի, որը հայոց մեջ հաճախ կոչվել է Զատիկ Հարության։ Քրիստոսի Հարությունը հիշատակվում է Զատիկ անվամբ։ Զատիկ բառի վերջնական բացատրություն ցայսօր չկա, այն մերթ մեկնաբանվում է իբրև բիսախ բառի հայկական թարգմանություն՝ զատվելու, ազատվելու իմաստով, մերթ իբրև դիցաբանական անուն՝ սերված հին եգիպտական Սադի, հին հնդկական Սատի աստծո անունից (Ղ. Ալիշան), երբեմն էլ մեկնաբանվում է երկու նշանակությամբ՝ և որպես զոհ, և որպես ուրախության տոն, ազատություն (Հ. Աճառյան)։ Իր բարձրագույն իմաստով՝ Հին ուխտի Պասեքը խորհրդանշում է Հիսուս Քրիստոսին, նրա թափած սուրբ քավչարար արյունը և հառնումը մեռելների միջից՝ հանուն մարդկության փրկության ու ազատության։ Ինչպես որ Իսրայելը (Աստծո ժողովուրդը), գերի լինելով Եգիպտոսում (խորհրդաբանորեն՝ մեղքի ծառայության մեջ), նոխազի արյան (խորհրդաբանորեն՝ Հիսուսի արյան) միջոցով ճանաչվեց Տիրոջ կողմից, և զատված լինելով, խուսափեց Ոչնչացնողի (Ելք 12.23) հարվածներից ու դուրս եկավ Եգիպտոսից դեպի Ավետյաց երկիր (խորհրդաբանորեն՝ Աստծո թագավորություն), այդպես էլ Հիսուս Քրիստոսը՝ «Գառն Աստուծո» (Հովհ. 1.29), հեղեց իր Սուրբ արյունը՝ հանուն մարդկության փրկության և հարություն առավ՝ զատվեց մեռելներից, մեզ ևս շնորհելով հավիտենական կյանքի ավետիսը՝ Սուրբ Հոգու միջոցով։
Արարողությունը
Եկեղեցին Հիսուսի հրաշափառ Հարությունը տոնում է որպես Զատիկ, որովհետև նա է հավիտենական այն զոհը կամ պատարագը, որի միջոցով մարդն ստանում է մեղքերի թողություն, ապա՝ կյանք և հարություն։ Պողոս առաքյալը Հիսուսին հենց այդպես էլ կոչում է՝ Զատիկ, «..քանզի Քրիստոս՝ մեր զատիկը, մորթվեց...» (Ա Կորնթ. 5.7–8)։ Ըստ Նոր կտակարանի (Մատթ. 28, Մարկ. 16, Ղուկ. 24, Հովհ. 20, 21)՝ խաչյալ և թաղյալ Հիսուսը երրորդ օրը առավոտյան հարություն է առել, երևացել Մարիամ Մագդաղենացուն, ապա առաքյալներին՝ Պետրոսին, Հովհաննեսին և մյուսներին՝ Երուսաղեմոում։ Ութ օր հետո դարձյալ հայտնվել է աշակերտներին՝ Թովմասին հավատքի մեջ հաստատելու համար։ Երրորդ անգամ հարուցյալ Հիսուսը աշակերտներին երևացել է Գալիլիայում, ծովեզերքին։ Քառասուն օրերի ընթացքում նա հայտնվել է շատերին, այդ թվում նաև Էմմավուսի ճամփորդներին՝ հավաստելով իր հարությունը մարմնով, ապա Ձիթենյաց լեռան վրայից համբարձվել երկինք(Համբարձում)։ Զատկի տոնախմբության օրը (Հարության ճշգրիտ թվականը) քննարկման առարկա է դարձել եկեղեցիների միջև։ Նիկիայի Ա տիեզերական ժողովը (325) որոշել է Զատկի օրը առանձնացնել հրեական Պասեքից և որպես շարժական տոն, ըստ Ալեքսանդրյան կանոնի, տոնել գարնանային օրահավասարին հաջորդող առաջին կիրակի օրը։ Հետագայում, երբ տոմարը փոփոխության է ենթարկվել, օրթոդոքս եկեղեցին հավատարիմ է մնացել հուլյան տոմարին, որով Զատիկը կատարում են 13 օրվա տարբերությամբ։ Մինչև Զատիկը լինում է պահք (քառասնօրյա պաս՝ շաբաթ-կիրակիները հանած), որը սկսվում է Բուն Բարեկենդանին հաջորդող երկուշաբթի օրվանից (Մեծ պահք)։ Զատկի նախընթաց երեկոյան եկեղեցում կատարվում է Ճրագալույց։ Որպես բեղմնավոր կյանքի, փրկության և ուրախության խորհրդանշան՝ ներկվում է կարմիր ձու (հավկիթ)։ Գրիգոր Տաթևացին ձուն համարել է աշխարհի խորհրդանշանը. դրսի կեղևը՝ երկինքը, թաղանթը՝ օդը, սպիտակուցը՝ ջուրը, դեղնուցը՝ երկիրը։ Իսկ կարմիր ներկելը նշանակում է, թե ամբողջ աշխարհը փրկագնվել է Քրիստոսի արյունով։ Զատկի օրը, վաղ առավոտյան սկսվում է ժամերգությունը, որի ավարտին ընթերցվում են հատվածներ չորս Ավետարաններից, երգվում շարականներ, կատարվում է անդաստան, ապա սկսվում է Պատարագը։ Հավատացյալները միմյանց ողջունում են «Քրիստոս հարյավ ի մեռելոց» ավետիսով և ստանում «Օրհնյալ է հարությունը Քրիստոսի» և «Փառք Քրիստոսի ամենազոր հարության» պատասխանները։ Զատկի հաջորդ օրը լինում է մեռելոց։ Ներկայումս Հայ եկեղեցին Զատկիը նշում է գարնան գիշերահավասարին հաջորդող լուսնի լրման առաջին կիրակի օրը (35 օրվա շարժականությամբ, մարտի 21-ից հետո՝ մինչև ապրիլի 26-ը)։
Երաժշտություն
Հարության օրհնությունները Ստեփանոս Սյունեցունն են (VIII դ.)։ Ութ հարցնակարգերի մեծ մասի (ըստ Ն. Թահմիզյանի՝ 186 երգ) հեղինակն Անանիա Շիրակացին է (VII դ.)։ Հարցնակարգերն ընդմիջարկող Տապանակի կանոնը հեղինակել է Հովհաննես Ա Մանդակունին (V դ.)։ Հարության և Ծննդյան մի շարք մեծացուսցեների մեծ մասը վերագրվում է Բարսեղ Ճոնին (VIIդ.)։ Տոնը ներառում է նաև այլ հոգևոր երգեր, որոնցից հիշարժան է Ներսես Շնորհալու (XII դ.) «Գովեա Երուսաղեմ» ստեղծագործությունը։ Օրվա սրբասացությունն է՝ «Ով է որպէս Տէր»-ը։ Հարությանը նվիրված տաղերից են Գրիգոր Նարեկացու «Հաւուն, հաւուն»-ը, «Սայլնայն իջանէր»-ը, Ներսես Շնորհալու «Նոր ծաղիկ»-ը ևն։ Հարության տոնին է նվիրված նաև Գրիգոր Նարեկացու թերևս միակ շարականը՝ «Փառք Քրիստոսի ամենազօր յարութեանն» Հարության տեր երկնիցը, որն ունի մի շարք զուգահեռներ «Սայլն այն իջանէր» տաղի հետ։
Պատկերագրություն
«Հարության» պատկերներն ի հայտ են եկել III դ.: Հնագույնը ասորական Դուրա Եվրոպոսի մկրտարանի որմնանկարն է։ Հայկական արվեստում «Հարության» տեսարանի վաղագույն օրինակներն են Աղթամարի վանքի Ս. Խաչ եկեղեցու որմնանկարները (X դ.), որտեղ Յուղաբեր կանանց հետ պատկերված են Պետրոս և Հովհաննես առաքյալները։ «Հարության» տեսարանում սովորաբար պատկերվում են հրեշտակը, գերեզմանը, որից մի փոքր հեռու կամ արդեն մոտեցած՝ Մարիամ Մագդաղենացին, երկու (երբեմն ավելի) կանայք՝ յուղի սրվակներով։ Մարիամ Մագդաղենացին երբեմն պատկերվում է միայնակ, և այդ տեսարանը հայտնի է «Քրիստոսի հայտնությունը Մարիամ Մագդաղենացու» անունով՝ ի տարբերություն «Հրեշտակի հայտնությունը Յուղաբեր կանանց» առավել հնավանդ խորագրի և հորինվածքային կառուցվածքի։ Վերևի կամ կենտր. Հատվածում պատկերված են հրեշտակները, իսկ ներքևում՝ քնած զինվորները։ Հրեշտակների ձեռքերին շեփորներ կամ գավազաններ կան։ Վերածննդի արվեստում «Հարության» տեսարանը պատկերվում է Հիսուսի անմիջական մասնակցությամբ, մինչդեռ բյուզանդական և հայկական մանրանկարչության մեջ Հիսուսը բացակայում է՝ Հարությունն առավել խորությամբ արտահայտելու նպատակով։ Հայտնի են Թորոս Ռոսլինի, Սարգիս Պիծակի, Ռստակեսի և այլ հայ մանրանկարիչների «Հարության» պատկերները։
Արարողությունը
Հույները և լատինները Վարդավառը տոնում են օգոստոսի 6-ին։ Հայ եկեղեցին, [ Ա Լուսավորչի կարգադրությամբ, նախկինում տոնել է հայկական տոմարի տարեգլխին, Նոր տարվա առաջին օրը՝ Նավասարդ ամսվա 1-ին, որ համապատասխանում է օգոստոսի 11-ին։ Ըստ մեկ այլ տեսակետի՝ այս կարգադրությամբ Գրիգոր Ա Լուսավորիչը քրիստոնեացրել է Նավասարդի հեթանոսական այն մեծ տոնը, որը հանդիսավորությամբ կատարվել է հեթանոսական Հայաստանի գլխավոր սրբավայրեր Աշտիշատում և նրանից քիչ հեռու ընկած Իննակնյա մեհյանի շուրջը (Մշո Ս. Կարապետ վանքի տեղում)։ Հայկական թվականի հաստատումով (551 թ. = հայոց 1 թ.) Վարդավառի տոնը բաժանվել է Նավասարդից, կապվել Քրիստոսի Հարության տոնի շարքին և սկսել տոնվել Սբ. Զատկին հաջորդող 14-րդ կիրակի օրը՝ տատանվելով հունիսի 28-ից օգոստոսի 1-ի միջև։ Թեև բաժանվել է Նավասարդյան տոնից, սակայն պահպանել է Վարդավառ անունը և հեթանոսական այնպիսի սովորություններ, ինչպիսիք են վարդերով ու ծաղիկներով զարդարվելը, միմյանց վրա ջուր ցողելը, աղավնի թռցնելը։ Ինչպես Վարդավառի, այնպես էլ մյուս չորս Տաղավար տոներին հաջորդող օրը մեռելոց է՝ հիշատակի օր, երբ ննջեցյալների հոգիների համար մատուցվում է Սբ. Պատարագ և կատարվում հոգեհանգիստ։ Հայ մատենագրության մեջ Վարդավառին նվիրված առավել հայտնի երկերից են Մովսես Խորենացու անվամբ կենցաղավարած «Յաղագս Վարդավառին խորհրդոյ» (Մովսես Խորենացի, «Մատենագրութիւնք», 1865, էջ 326– 338), «Ի մեծի աւուր տապանակին..., որ ի Կարիաթարիմ, որ բերէ զտօն Վարդավառի» («Սոփերք հայկականք», հ. 18, 1854, էջ 71–86) ճառերը, Գրիգոր Նարեկացու նշանավոր տաղը («Գոհար վարդն...»), Ներսես Շնորհալու տաղերը («Արփիական լոյսն...») և այլն։
Երաժշտություն
Շարակնոցում Վարդավառի Ա օրվա կանոնը («Որ ի լերինն այլակերպեալ») վերագրվում է Անանիա Շիրակացուն, իսկ Բ («Ճառագայթ փառաց») և Գ («Այսօր որ էն ի յերկինս բան») օրերի կանոնների երգերը հեղինակել է Ներսես Շնորհալին։ Գրչագիր Գանձարաններում ևս պահպանվել են Վարդավառին նվիրված մի շարք խազագրված տաղեր և մեղեդիներ, որոնցից մի քանիսը երգվում են առ այսօր։ Դրանցից են, օր., Գրիգոր Նարեկացու «Տաղ Վարդավառի», ինչպես նաև անանուն «Այսօր լեառն Թաոր» և «Լեառն ցնծա դու Թաբոր» տաղերը։
Պատկերագրություն
«Պայծառակերպության» կամ Վարդավառի պատկերագրությունն իր կանոնական հորինվածքով, գունային և լուսային համապատասխան հարաբերակցությամբ մասնավոր տեղ է զբաղեցրել հայ միջնադարի մանրանկարչության և արվեստի մեջ։ «Պայծառակերպության» տեսարանի հնագույն օրինակն Աղթամարի Ս. Խաչ եկեղեցու որմնանկարն է, սակայն այս թեմայի պատկերումները հայտնի են դեռևս VI դ. բյուզանդական արվեստից։ Մանրանկարներում սովորաբար Հիսուսը պատկերվում է Թաբոր լեռը խորհրդանշող բարձունքի վրա, աջ և ձախ կողմերում՝ Եղիա և Մովսես մարգարեները, ներքևում՝ վախեցած կամ զարմացած Պետրոս, Հակոբոս, Հովհաննես առաքյալները։ Երբեմն Քրիստոսին նկարում են կլոր կամ էլիպսաձև մանդոռլայի (Քրիստոսի փառքի խորհրդանիշը) մեջ։ Հին օրինակներում վերևում պատկերվում են Աստծո Աջը, աստղեր, խաչ։ Եղիան և Մովսեսը պատկերվում են կիսատ մարմնով, իսկ առաքյալների փոխարեն պատկերվում են երեք գառներ։ Հատկապես ուշագրավ են XI–XIII դդ. հայկական մանրանկարները։
Վերափոխումն Սուրբ Աստվածածնի
Ննջումն Աստվածածնի, Մարիամ Աստվածածնի երկինք փոխադրվելու հիշատակի օրն է, որ Հայ եկեղեցին տոնում է Սբ. Աստվածածին, Փոխում, Ննջում, Վերափոխում անունների ներքո օգոստոսի 15-ի մերձակա կիրակի օրը (օգոստ. 12–18-ը)։ Մարիամ Աստվածածնի վերափոխման մասին Նոր կտակարանում հիշատակություններ չկան։ Գոյություն ունի մի ավանդություն, ըստ որի, Հիսուսը համբարձվելուց առաջ, Ձիթենյաց լեռան վրա առաքյալներին պատվերներ տալիս՝ մորը խոստացել է տանել իր մոտ։ Քանի որ խաչելությունից առաջ Հիսուսը Հովհաննես առաքյալին էր ասել. «Ահա քո մայր։ Եվ այդ պահից աշակերտը նրան իր մոտ առավ» (Հովհ. 19.27), Տիրոջ համբարձումից հետո Աստվածամայրը տասնհինգ տարի ապրել է Հովհաննես առաքյալի խնամակալության ներքո և սպասել Որդու խոստումին։ Ննջելուց հետո Աստվածամորն առաքյալները հուղարկավորել են Գեթսեմանիի պարտեզում։ Բարդուղիմեոս առաքյալը, որ ներկա չի եղել հուղարկավորությանը, վերադառնալով Երուսաղեմ և իմանալով Սբ. Կույսի ննջումի մասին, ստիպել է առաքյալներին բացել գերեզմանը՝ գոնե Տիրամոր դեմքը տեսնելու և նրան վերջին հրաժեշտը տալու համար։ Սակայն, ի զարմանս առաքյալների, մարմինը գերեզմանում չեն գտել և հասկացել են, որ Հիսուսը մորը չի թողել գերեզմանում, այլ, իր խոստման համաձայն, հարություն է տվել ու տարել իր մոտ։ Այս ավանդության վրա հիմնվելով՝ եկեղեցու հայրերը հաստատել են Սբ. Աստվածածնի Վերափոխման տոնը։ Հայկական ավանդույթի համաձայն, Տիրամոր պատկերը տրվել է Բարդուղիմեոս առաքյալին, որն էլ այն բերել է Հայք։ Սկզբում Անձևացիք գավառում (Դարբնաց քար կոչված վայրում) կառուցել են Սբ. Աստվածածին եկեղեցին, ապա՝ կուսանոց և Հոգեաց վանքը, իսկ պատկերը դրվել է այնտեղ։ Շուտով վանքն ու շրջապատը դարձել են ուխտավայր-սրբատեղի, ուր մարդիկ այցելել են պատկերի միջոցով բժշկվելու նպատակով։ Դարերի ընթացքում սրբապատկերի հետքերը կորել են, բայց մնացել է տոնը և Աստվածածնի անունը կրող եկեղեցիներն ու վանքերն ուխտի գնալու սովորույթը։
Արարողությունը
Հին Հայաստանում գրեթե յուրաքանչյուր բնակավայր ուներ Աստվածածնի տոնի առիթով ուխտագնացության իր սրբատեղին (եկեղեցի, վանք, մատուռ, խաչքար, սբ. մասունք)։ Երևանի և նրա շրջակայքի բնակչության համար դա հիմնականում Նորքի Սբ. Աստվածածին եկեղեցին էր, Ջավախքի համար՝ Վարձիայի Վերափոխման կամ Գյումրու Յոթ վերք եկեղեցիները, Օձունի շրջակա բնակավայրերի համար՝ Օձունի Սբ. Աստվածածին կամ Խաչգունդ եկեղեցին և այլն։ Հայ եկեղեցին Վերափոխման տոնի օրը Սբ. Պատարագի ընթացքում կատարում է Խաղողօրհնեք, որը տոնի մաս է կազմում։
Երաժշտություն
Վերափոխումն Սուրբ Աստվածածնի տոնի շարականները միջնադարյան աղբյուրներում վերագրվում են Մովսես Խորենացուն և Հովհաննես Ա Մանդակունուն։ XII դ. Վերափոխման և Խաղողօրհնեքի կանոնները ճոխացրել և վերանայել է Ներսես Շնորհալին, որը և հեղինակել է տոնի Բ և Գ օրերի կանոնների շարականները։
Պատկերագրություն
«Ննջումն Աստվածածնի» պատկերագրական թեմայի տարրերը սկզբնավորվել են IX դ. և զարգացել հետագա դարերում։ Հայ արվեստում հնագույն պատկերները Աղթամարի վանքի Սբ. Խաչ (921),Անիի Տիգրան Հոնենցի (XIII դ.) եկեղեցիների որմնանկարներն են։ Առանձնահատուկ պատկերագրական սկզբունքներով և գեղարվեստական բարձր մակարդակով աչքի է ընկնում «Թարգմանչաց Ավետարան»-ի (XIII դ.) համապատասխան մանրանկարը։ «Վերափոխման» տեսարանում սովորաբար ներկայացվում է մահվան մահճում ասես քնած Աստվածածինը, ում շուրջը խմբված են առաքյալներն ու հրեշտակները։ Սնարի վերևում Սբ. Կույսին երկինք փոխադրելու առաքելությամբ հայտնված Հիսուս Քրիստոսն է (պատկերվում է նաև երկնքում՝ հրեշտակների ուղեկցությամբ)։ Աստվածամոր հոգին պատկերվում է մանկան կերպարանքով։ Այն Հիսուսի գրկում է, երբեմն Գաբրիել հրեշտակապետն է իր գրկից մանկանը փոխանցում Հիսուսին։ Գլխավոր այս պատկերի ներքևում որոշ մանրանկարիչների ստեղծագործություններում երևում են Աստվածամոր դագաղին հարվածող Սոփոնիան և նրա ձեռքերը սրով կտրող հրեշտակը։ «Վերափոխման» տեսարանում պատկերագրական տարբեր լուծումներ է ունեցել հատկապես այս վերջին գործողությունը, որը ծագում է պարականոն գրքերից։
Խաչվերաց
Սուրբ Խաչի Վերացման տոն։ Խաչի տոներից ամենահինն է և իր պատմական սկզբնավորությամբ հասնում է մինչև քրիստոնեության ակունքները, որովհետև խաչը վերացնելու (բարձրացնելու) և փառավորելու առաջին գործողությունը վերագրվում է Տեառնեղբայր (Տիրոջ եղբայր) Հակոբոս առաքյալին։ Նա եղել է Երուսաղեմի առաջին եպիսկոպոսը և, խաչը ի տես ժողովրդի բարձրացնելով, «Խաչի քո, Քրիստոս, երկրպագեմք» օրհնությունն ու աղոթքն է ասել։ Ենթադրվում է, որ Հակոբոսը ոչ թե Քրիստոսի բուն խաչն է բարձրացրել, այլ նրա նմանությամբ պատրաստված քառաթևով է այդ արարողությունը կատարել։ Հայ և Ընդհանրական եկեղեցում տոնը հաստատվել է IV դ.: Խաչի փառավորության երկրորդ պարագան Խաչի գյուտն է, երբ բյուզանդական Կոստանդիանոս կայսրի մայրը՝ Հեղինե թագուհին, այն գտնելուց հետո մեծ շուքով զետեղել է Երուսաղեմի Սբ. Հարություն տաճարում։ Խաչվերացի տոնի նախընթաց օրը նավակատիքի հիշատակ կատարելը և այդ հիշատակը Սբ. Հարություն տաճարի նավակատիքի տարեդարձ լինելը, Խաչի գյուտն ու Խաչվերացը ներքին կարգով իրար են միացվում։ Երրորդ պարագան, երբ խաչը հատուկ փառավորություն է ստացել, խաչի վերադարձն է։ 614-ին, պարսկա-բյուզանդական պատերազմի ժամանակ, Պարսից Խոսրով II թագավորը գրավել է Երուսաղեմը՝ գրեթե հիմնովին ավերելով քաղաքը։ Թալանելով Երուսաղեմը՝ պարսիկները նյութական և հոգևոր շատ արժեքների հետ Քրիստոսի Խաչափայտը ևս գերեվարել են և իբրև ավար տարել Պարսկաստան։ Միայն 628-ին բյուզանդացի Հերակլ կայսրը (610–641), հաղթելով Պարսկաստաին և գրավելով Տիզբոնը, վերադարձրել է գերված Խաչափայտը և նույն թվի սեպտեմբերի 14-ին փառավոր հանդեսով զետեղել իր ավանդական տեղում՝ Երուսաղեմի Սբ. Հարություն տաճարում։ Կայսրը և եկեղեցական հայրերը սեպտեմբերի 14-ը հռչակել են Քրիստոսի Խաչափայտի վերադարձի կամ Խաչվերացի տոն։ Հայ եկեղեցին Խաչվերացի տոնը կատարում է սեպտեմբերի 14-ի մոտակա կիրակի օրը (սեպտեմբերի 11–17-ը հանդիպող կիրակին)։ Սահակ Գ Ձորոփորեցի կաթողիկոսը (677–703) կարգավորել է Խաչվերացի արարողությունը՝ գրելով նաև այդ առթիվ երգվող շարականներ։
Արարողությունը
Խաչվերացի տոնին հայոց բոլոր եկեղեցիներում երեկոյան ժամերգության ընթացքում կատարվում է հանդիսավոր թափոր և անդաստան (արարողություն, որի ժամանակ քահանաներն օրհնում են աշխարհի չորս ծագերը)։ Հանդիսավոր թափորի ժամանակ, Մայր աթոռ Սբ. Էջմիածնում, ի տես ժողովրդի, բարձրացվում է Քրիստոսի Խաչափայտի մասունքով ճաճանչավոր մի խաչ, որը սրբությամբ պահվում է Մայրավանքի թանգարանում։
Աղբյուրներ
''«Քրիստոնյա Հայաստան» հանրագիտարան, գլխ. խմբ. Հովհ. Այվազյան, Հայկական հանրագիտարան հրատ., Երևան, 2002:''
Կատեգորիա:Քրիստոնեական տոներ Կատեգորիա:Հիսուս Քրիստոս
Նեմիրով (այլ կիրառումներ)
Նեմիրով, կարող է վերաբերել՝
Բուրթել Օրբելյան
Բուրթել Երկարակյաց Օրբելյան, 14-րդ դարի հայ ռազմական և պետական գործիչ, Օրբելյան տոհմի գահերեց իշխան (1300-1349), իշխանաց-իշխան։
Էլիկում Օրբելյանի որդի Բուրթելին հաջողվել է իր գահերեցության ներքո վերամիավորել մյուս իշխանությունները և ավատատերերի տրոհված զին․ ուժերը։ Նրա օրոք Սյունիքն ապրել է տնտեսական վերելք, աշխուժացել է մշակութային կյանքը։ Մետրոպոլիտներ Հովհաննես Օրբելու և Ստեփանոս-Տարսայիճի աջակցությամբ եռանդուն շինարարական գործունեություն է ծավալել ճարտարապետ Մոմիկը։ Կառուցվել են Արենիի սուրբ Աստվածածին եկեղեցին (1321), Եղեգիսի Զորաց տաճարը (1321), Սպիտակավոր Աստվածածինը (1322), Ամաղուի Նորավանքի կրկնահարկ դամբարան եկեղեցին (1339)։ 1340-ական թվականներին Բուրթելը նշանակվել է իլխանության մայրաքաղաքներ Սուլթանիայի և Թավրիզի քաղաքագլուխ-ամիրա։ Բուրթելի մահից հետո նրա ժառանգների միջև ծագած երկպառակությունները կրկին թուլացրել են Օրբելյանների իշխանապետությունը, որից օգտվելով, Խաղբակյանները փորձել են կրկին իրենց գերիշխանությունը հաստատել Վայոց ձորում։
Եղել է Հայոց և Վրաց զորքերի սպարապետ։ Նա Վաչուտյան տոհմից Քուրդ Բ Ամբերդեցու, Զաքարյան տոհմից Շահնշահ Գ-ի, Գրիգոր Դոփյանի (Խաչենցու) հետ եղել է 14-րդ դարի առաջին կեսի քաղաքական-ռազմական կարևոր դեմքերից մեկը։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հայ ռազմական գործիչներ Կատեգորիա:Օրբելյաններ Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Սպիրոս Լացիս
Սպիրոս Լացիս (Σπύρος Λάτσης, ), հույն գործարար։ 1999 թվականից Սպիրոսը ղեկավարում է Լացիս ընտանիքի ունեցվածքը։ Հայրը՝ նավատեր Յանիս Լացիսը, մահացել է 2003 թվականին ։
Ըստ Forbes ամսագրի՝ 2018 թվականի տվյալներով Սպիրոս Լացիսը աշխարհի միլիարդատերերի ցանկում զբաղեցնում է 729-րդ տեղը։ Լացիսների ընտանիքի կարողությունը 2018 թվականի հունիսի 13-ի դրությամբ կազմում էր 2,8 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։ Ընտանիքը բրիտանական Latsco (London) Ltd. ընկերության միջոցով, որը հիմնադրվել է 2006 թվականին, զբաղվում է նավագնացությամբ, բանկային գործունեությամբ, անշարժ գույքով և նավթի մատակարարմամբ։ Լացիս ընտանիքը լյուքսեմբուրգյան Paneuropean Oil and Industrial Holdings SA-ի միջոցով տիրապետում է Hellenic Petroleum նավթային ընկերության բաժնետոմսերի 45,5 %-ը և հունական Lamda Development ընկերության բաժնետոմսերի 50,9%-ը (կառուցապատող հանրային ընկերություն Հարավ-Արևելյան Եվրոպայում, որը հիմնադրվել է 1977 թվականին)՝ Լյուքսեմբուրգի Consolidated Lamda Holdings SA ընկերության միջոցով։ Ընտանիքը նաև շվեյցարական EFG Bank European Financial Group SA ընկերության միջոցով բաժին ունի (43,8 %) EFG International AG-ից (մասնավոր բանկային խումբ Ցյուրիխում) ։ Ընտանիքը տնօրինում է հունական PrivatSea ընկերությունը, որը մատակարարում է սուպերզբոսանավեր ։
Լացիս ընտանիքը 2013 թվականի փետրվարից բաժնեմաս ունի շվեյցարական La Tour Holding SA հոլդինգում, որին պատկանում է Մերենայի Լա տուր կլինիկան (Hôpital de la Tour) ։ Յանիս Սպիրոս Լացիսը՝ Սպիրոսի որդին, հոլդինգի տնօրենների խորհրդի անդամ է ։
Կենսագրություն
Սպիրոս Լացիսը ծնվել է 1946 թվականի հունվարի 1-ին՝ Յանիս Լացիսի (1910-2003) և Էրետա Ցուկալասի ընտանիքում։ Ունի երկու քույր՝ Մարգարիտա  և Մարիանա Լացիս (, ծնվ՝ 1953) ։ Սովորել է Լոնդոնի տնտեսագիտության և քաղաքական գիտությունների դպրոցում, տնտեսագիտության բակալավրի աստիճան է ստացել 1968 թվականին, տրամաբանության և գիտական մեթոդի բնագավառում մագիստրոսի աստիճան՝ 1970 թվականին և փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան՝ 1974 թվականին  ։
1981 թվականին հիմնադրել է շվեյցարական EFG Bank European Financial Group SA ընկերությունը։ 1989 թվականին դարձել է Լյուքսեմբուրգի EFG Consolidated Holdings SA հոլդինգի նախագահ։ 2005 թվականից EFG International AG-ի ոչ գործադիր տնօրենն է։ Լացիս խմբի և լյուքսեմբուրգյան Paneuropean Oil & Industrial Holdings SA խմբի նախագահն է, որը հիմնադրվել է 1990 թվականին, ինչպես նաև Ժնևում գտնվող Société d 'Etudes techniques et économiques SA (SETE), Մոնակոյի EFG Eurofinanciere d' investissements S. A. M. բանկի տնօրենն է։ Consolidated Lamda Holdings SA հոլդինգի ոչ գործադիր տնօրեն Լյուքսեմբուրգում։ Պրեստոնի Հեռանկարային հետազոտությունների ինստիտուտի հոգաբարձու է և John S. Latsis Public Benefit Foundation բարեգործական հիմնադրամի դիտորդական խորհրդի անդամ ։
2006 թվականին ստացել է գիտությունների պատվավոր դոկտորի աստիճան Վիտեն-Հերդեկեի համալսարանում՝ «2006 Encounters with Freedom» մենագրության համար։
Սպիրոս Լացիսն ապրում է Ժնևում՝ Շվեյցարիայում։ Ամուսնացած է, ունի երկու երեխա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի գործարարներ Կատեգորիա:Հունվարի 1 ծնունդներ Կատեգորիա:Միլիարդատերեր
Նեմիրովկա (այլ կիրառումներ)
Նեմիրովկա, կարող է վերաբերել՝
Գրիգոր Դոփյան
Գրիգոր Դոփյան, 14-րդ դարի հայ ռազմական և պետական գործիչ, իշխանաց-իշխան։