cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Apple TV
HD
2015 թվականի սեպտեմբերի 9-ին Apple-ը ցուցադրեց չորրորդ սերնդի Apple TV-ն։ Այս մոդելում օգտագործվում էր tvOS օպերացիոն համակարգը, հավելվածների խանութով, որը թույլ էր տալիս տեղադրել արտաքին հավելվածներ տեսահոլովակների, երաժշտությունների, խաղերի։ Թողարկման պահին հասանելի են սահմանափակ քանակությամբ հավելվածներ, իսկ արդեն նոր API բացել է նոր հնարավորություններ մի թվով հավելվածների համար։ Չորրորդ սերունդը աշխատում է 64-բիթային Apple A8 պրոցեսրով և աջակցում էր Dolby Digital Plus ֆունկցիա ։
4K (առաջին սերունդ)
2017 թվականի սեպտեմբերի 12-ին Apple ընկերությունը թողարկեց Apple TV 4K, որը ապահովում է պատկերի արտաբերում՝ 2160p կետայնությամբ, HDR10, Dolby Vision և օժտված է ավելի արագ պրոցեսրով՝ Apple A10X Fusion։ Dolby Atmos-ի աջակցումը ավելացվեց tvOS 12-ի հետ միասին ։ Նոր տարբերակի թողարկումից հետո, Apple TV HD 64 Գբ հանվել է վաճառքից ։
Apple TV 4K (երկրորդ սերունդ)
2021 թվականի ապրիլի 20-ին Apple ընկերություը ցուցադրեց Apple TV 4K-ի երկրորդ սերունդը A12 Bionic պրոցեսրով, HDR, HDMI 2.1 և Wi-Fi 6 մոդուլներով։ HDMI միակցիչը աջակցում է ARC և eARC ֆունկցիաներ, որը թույլ է տալիս այլ սարքերի միջոցով նվագարկել ձայնը, այդ թվում AirPlay բարձրախոսներ օրինակ՝ HomePod ։
Մոդելը նաև ներառում է ավելի հաստ և թարմացված հեռակառավարման վահանակ՝ Siri Remote, շրջանաձև սենսորային վահանակով և ղեկավարվող ստեղներով, ինչպես նաև միացման և ձային կարգավորման ստեղներով ։ Վահանակը օժտված չէ ակսելերոմետրով և գիրոսկոպով, ինչն էլ անհամատեղելի է դարձնում վահանակը շատ խաղերի հետ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սարքեր Կատեգորիա:Հեռուստատեսություն Կատեգորիա:Օպերացիոն համակարգեր Կատեգորիա:Թվային համակարգեր
Գարնանային և աշնանային ժամանակաշրջան
Իրավիճակը գարնանային և աշնանային շրջանի վերջին
Գարնանային և աշնանային ժամանակաշրջանի վերջում տեղի ունեցավ մի իրավիճակ, երբ Ձինը՝ հյուսիսում, և Չունը՝ հարավում, կորցրեցին իրենց իշխանությունը։ Երկու երկրները՝ Վոլը և Օն, հանկարծակի առաջացան Յանցզի գետի հարավում։ Այս երկու երկրների պատմության մասին քիչ բան է հայտնի, սակայն գարնանային և աշնանային շրջանի երկրորդ կեսին Օն առաջին անգամ հայտնվում է պատմության մեջ։ Ձինը աջակցեց Օի ռազմական արդիականացմանը, որպեսզի զսպի Ցոի առաջխաղացումը դեպի հյուսիս։ Արդյունքում, Օն գրավեց Ցոյի մայրաքաղաքը, և Ցոն դաշինք կնքեց Վոլի հետ։ Արդյունքում Օի և Վոլի միջև ճակատամարտը կրկնվեց։ Սա հայտնի պատմական իրադարձություն է դարձել, որը կոչվում է «պառկել վառելափայտի վրա և դառը լեղի համտեսել»։ Արդյունքում Օ դինաստիայի արքա Բուչան պարտվում է և ինքնասպան է լինում, և Օ դինաստիան կործանվում է։
Վոլի հաղթական արքա Գու Ցիանը առաջ մղեց իր իշխանությունը դեպի հյուսիս, իր տիրապետության տակ վերցրեց Շանդուն և Հենան նահանգների հարավարևելյան շատ երկրներ և մի անգամ մայրաքաղաքը տեղափոխեց Նանգյա։ Հետագայում Օ դինաստիան նորից ոտքի ելավ և հաղթեց Լուին և Քիին, իսկ մ.թ.ա. 482 թվականին Հվանջիում հավաքեց իշխաններին և պայքարեց Ձին դինաստիայի դեմ։ Անհասկանալի է, թե ինչու հանկարծ այս երկու երկրները հայտնվեցին գարնան երկրորդ կեսին և աշնանը, և ժամանակին այնպիսի իրավիճակ ունեցան, որը գերազանցեց Ցո և Ձին դինաստիաներին։ Օն, որը ներառում էր Վոլի տիրույթը, նույնպես շուտով անկում ապրեց, սակայն դրա պատճառը պարզ չէ։
Բեբուտովի եկամտաբեր տուն
Բեբուտովի եկամտաբեր տուն (Доходный дом Бебутовой), ճարտարապետական հուշարձան Մոսկվայում։
Գարնանային և աշնանային ժամանակաշրջան
Իրավիճակը գարնանային և աշնանային շրջանի վերջին
Ձինի հյուսիսային հատվացում այնպիսի իրավիճակ էր, որ երկիրը կանգնեց մասնատման եզրին։ Դրա պատճառը վեց ազնվակների՝ Բոի, Ջունգհենգի, Ջիի, Չժաոի, Վեյի և Հանի կոչերն եին։ Ազնվականներն, ինչպիսիք են Բոն և Ջունգհենգը, որոնք Ջին ընտանիքի անդամներ չեն, հող են ստացել հեռավոր վայրերում, ուստի նրանք ձեռք են բերել հողը և մեծացնել են իրենց իշխանությունը, այլ ոչ թե հաղթել են Ձին ընտանիքի ազնվականներին, և իրական իշխանության են հասել քաղաքականության մեջ։ Ավելին, Ձին դինաստիայում քիչ էին վարչական կազմակերպությունները, և քաղաքականությունը վարում էին այս վեց ազնվականները։ Ձինհուի դիրքորոշումը իրական ուժ չուներ, նույնիսկ Ձինհուի անմիջական վերահսկողության տակ գտնվող տարածքը չի հասել վեց ազնվականներից մեկին։ Արդյունքում, այն եղել է հյուսիսային դինաստիայի կենտրոնը Մուն Գոնգից ի վեր, սակայն այն շարժվեց դեպի մասնատում։ Այս վեց ազնվականները Ձինհուին բացառում էին քաղաքականությունից և պայքարում էին իշխանության համար։ Արդյունքում երկու ընտանիքները՝ Բոն և Չժոնհենգը, ոչնչացվեցին մյուս չորս ընտանիքների կողմից, և նրանց տարածքները բաժանվեցին հաղթողների միջև։
Նիկուլինո (գյուղ, Սաֆոնովսկի շրջան)
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 21 մարդ։
Կիվիներ
Կիվիներ (Apteryx) անողնուցավոր թռչունների կարգի ներկայացուցիչ։ Կիվիները տարածված են Նոր Զելանդիայում (Ստյուարտ կղզում)։ Հայտնի է 3 տեսակ։ Թևերը շատ փոքր են և փափուկ փետուրների մեջ չեն երևում (այդ պատճառով նրան անվանում են «ապտերիքս», լատիներենից թարգմանաբար՝ անթև)։ Կիվին զարմանահրաշ թռչուն է. նա մի շարք հատկանիշներով տարբերվում է մյուս փետրավորներից. քթանցքերը տեղադրված են կտուցի ծայրին (մնացած բոլոր թռչուններինը կտուցի հիմքի մոտ են), աչքերը շատ մանր են, տեսողությունը թույլ է զարգացած։ Դրա համար կիվին որսը (որդեր, փափկամարմիններ, միջատներ) փնտրում է հոտառության և շոշափման միջոցով. նրա կտուցի հիմքի շուրջը կան երկար մազանման փետուրներ, որոնք նույն գործառույթն են կատարում, ինչ կաթնասունների բեղիկները (վիբրիսներ)։ Կիվին նաև ռեկորդակիր է. ձվի չափերը կազմում են մարմնի զանգվածի 15 %-ը։
Նիկուլինո (գյուղ, Սաֆոնովսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սաֆոնովսկի շրջանի բնակավայրեր
Կիվիներ
Կիվիները վարում են գիշերային կյանք, ցերեկը թաքնվում են խիտ թփուտներում։ Թվաքանակը խիստ նվազել է, և գտնվում են պաշտպանության տակ։ Կիվին պատկերված է Նոր Զելանդիայի զինանշանի վրա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անողնուցավորներ
Գարնանային և աշնանային ժամանակաշրջան
Իրավիճակը գարնանային և աշնանային շրջանի վերջին
Մ.թ.ա 453 թվականին երեք տոհմերը՝ Հանը, Վին և Չժաոն, հարձակվեցին ամենահզոր դինաստիայի՝ Ձին կլանի վրա։ Այս երևույթը, որտեղ ազնվականությունը ճնշում է արքայազնին և զավթում է երկրի քաղաքական իշխանությունը, կարելի է գտնել նաև Նոյում և Գիում, և ընդհանուր միտումը դիտվում էր գարնան և աշնան շրջանի երկրորդ կեսին։ Միջազգային դիվանագիտություն իրականացվեց նաև «Երգ խաղաղության» կոնֆերանսում։ Այսինքն, գրեթե ամբողջն արվել է ազնվականների ձեռքերով։ Երեք տոհմերը՝ Հանը, Վին և Չժաոն, ճանաչվել են որպես արքայազներ Չժոու թագավորի կողմից Մ.թ.ա. 403 թվականին, սակայն որպես անկախ պետություններ դառնում են Մ.թ.ա. 453 թվականից։ Այս տարին տարվա բեկումնային պահն էր, երբ Ձինը, Գարնան և Աշնան ժամանակահատվածում, բոլորովին ոչնչացվեց։ Դրանից հետո այն կոչվում է Պատերազմող պետությունների շրջան։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Չինաստանի պատմություն Կատեգորիա:Չինաստանի պատերազմներ Կատեգորիա:Չինաստանի պատմություն ըստ ժամանակաշրջանի
Բեբուտովի եկամտաբեր տուն
Պատմություն
Շենքը կառուցվել է 1908-1909 թթ. գերմանական ծագմամբ ճարտարապետ և Մոսկվայի մոդեռն ճարտարապետության մեծ վարպետ Գուստավ Գելրիխի նախագծի հիման վրա։
Եկամտաբեր տան առաջին տերերը եղել են պետական խորհրդական Վլադիմիր Գրիգորևիչ Բեբուտովը և նրա կինը` Ռոզալիա Բորիսովնան, ինչպես նաև նրանց չորս երեխաները ։ Մինչև 1919 թվականն ամբողջ ընտանիքը զբաղվել է բարեգործությամբ, այդ թվում վանական համալիրների և այլ ճարտարապետական կառույցների վերականգնմամբ։
1910-ական թվականներին այս շենքում է ապրել 20-րդ դարի առաջին կեսի միստիկ փիլիսոփա, կոմպոզիտոր և ճանապարհորդ Գեորգի Գյուրջիևը։
Որոշ ժամանակ այս շենքում է գտնվել խորհրդային քանդակագործ-մոնումենտալիստ և Պուշկինի պետական գեղարվեստի պետական թանգարանի տնօրեն Սերգեյ Մերկուրովի արվեստանոցը։
Մինչև 1917 թվական եկամտաբեր տանն է գտնվել Մոսկվայում Ֆրանսիայի գլխավոր հյուպատոսությունը։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո և մինչ օրս շենքը բնակեցված է։
Բեբուտովի եկամտաբեր տունը պաշտպանվում է որպես դաշնային նշանակության մշակութային ժառանգության օբյեկտ։
Ճարտարապետություն
Շենքն ունի հինգ հարկ և ավարտվում է յուրահատուկ քիվերով։ Առանձնակի հետաքրքրություն են ներկայացնում շենքի երկրորդ հարկի բարձրաքանդակներն ու պատշգամբները։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի տեսարժան վայրեր Կատեգորիա:1909 հիմնադրումներ
Հայ բանահյուսություն
Բանահյուսության ժանրային համակարգը ձևով բաժանվում է 3 խմբի՝ արձակ-պատումային (հեքիաթ, առակ, ավանդություն, զրույց), չափածո–երգային (ժողովրդական վեպ, վիպական, ծիսական, քնարական երգեր), բանաձևային (առած, հանելուկ, երդում, անեծք, օրհնանք, հմայական աղոթք)։ Բանահյուսությունը իր բնույթով ու կիրառությամբ բաժանվում է մի քանի խմբի՝ ծիսահմայական, վիպական և այլն։
Ծիսահմայական բանահյուսություն
Ծիսահմայական բանահյուսությունը հայ բանավոր ավանդության վաղնջական և կարևոր բաղադրիչներից է, ամփոփում է հետևյալ տեսակներն ու ենթատեսակները՝ անեծքներ, օրհնանք–մաղթանքներ, երդումներ, հմայական աղոթքներ, ծիսատոնական տարբեր բնույթի երգեր, խաղեր ու բանաձևեր։ Խումբն ունի կիրառական որոշակի նպատակ և նշանակություն՝ առնչված ժողովրդի ապրած բնական միջավայրի, տնտեսական, սոցիալ-կենցաղային կյանքի հետ, բարոյական ու կրոնապաշտամունքային ընկալումների տարբեր կողմերն ու երևույթները խորհրդանշող ծիսական ու հմայական արարողությունների հետ։ Բանահյուսական հիշյալ բոլոր տեսակները բնորոշվում են խոսքի հմայական ներգործության զորության հանդեպ հավատի առկայությամբ, ծիսահմայական արարողություններին ենթակա անձի, առարկայի կամ երևույթի տվյալ վիճակը փոխելու ցանկությամբ՝ արտահայտված հաճախ սիմվոլիկ–այլաբանական պատկերներով ու համեմատություններով։ Հմայական համեմատաբար պարզ բանաձևերից են անեծքները, օրհնանք-մաղթանքներն ու երդումները, որոնք ունեն լայն կիրառություն։ Գործածվում են նաև ծիսահմայական արարողությունների ժամանակ (ծննդյան, մահվան, հարսանիքի, ժողովրդական տարբեր հանդիսությունների, սեղանի, ողջույնի, հրաժեշտի, շնորհավորանքի, բարեմաղթությունների)։
Հմայական բարդ բանաձևերից են կապքի (կախարդական արգելքի հմայության) աղոթքները, որոնք, վիպական–նկարագրական սկզբնամասից բացի, բաղադրվում են անեծքի, բարեմաղթության, երդման և սպառնալիքի բանաձևերից, ուղեկցվում են որոշակի արարողություններով, մեծ մասամբ ունեն պահպանական–ապահովական բնույթ, կիրառվում են չար ոգիներից հարուցվող զանազան ցավերից, հիվանդություններից (չար աչքի, գորտնուկի, մրջմուկի, ծննդկանին ու նորածնին սպառնացող թպղայի, ալքի), ունեցվածքն ու անասուններին փորձանքից (գայլ ու գազանից, չարիքից) զերծ պահելու, չար ոգիների կախարդանքով կալած–կապված երևույթները (երաշտ, անբերրիություն, անքնություն և առհասարակ ամեն մի չար հմայություն) վերացնելու նպատակով։
Ծիսատոնական երգերը, խաղերն ու բանաձևերը կատարվում են ժողովրդական ու կրոնական նշանավոր ծիսակատարությունների, ժողովրդական օրացուցային տոնախմբությունների ժամանակ (Քրիստոսի ծնունդ, Նոր տարի, բարեկենդան, տերընդեզ, Զատիկ, համբարձում, ծաղկազարդ, վարդավառ, Աստվածածնի վերափոխման տոն և Սուրբ խաչ)։ Սրանցից յուրաքանչյուրն ունեցել է իրեն հատուկ երգային, խաղային, բանաձևային ծիսական շարքերը, որոնցից քչերն են պահպանվել։ Ծիսաընտանեկան բանաձևերի ու երգերի տակ խմբվում են մարդու հիմնական կենսաշրջանները (ծնունդ, ամուսնություն, մահ և թաղում) սրբագործող ծիսական արարողություններին ուղեկցող երգերը, խաղերն ու մաղթանքի բանաձևերը։ Ծիսական յուրաքանչյուր շարք ունի իր պարտադիր ավանդ, մաղթանքները։ Բանահյուսական նյութերի առատությամբ, կայունությամբ և ավանդականությամբ են հատկանշվում ամուսնության ու մահվան ծիսական արարողությունները։ Հարսանեկան ու սգո երգերն իրենց ժողովրդական բնույթով վկայված են հնից, հետագայում ենթարկված քրիստոնեական գաղափարներով վերաիմաստավորման։
Հայ հին առասպելներ
Հայ հին առասպելները ավանդվել են գրավոր, պատմական զրույցների, ավանդությունների և վիպական երգերի տեսքով։ Պահպանվել են նաև հին ու նոր ժողովրդական վեպերի, հեքիաթների, ավանդությունների, հանելուկների և երգերի մեջ։ Հնագույսներն են Հայկի, Արամի, Արա Գեղեցիկի, Անգեղյա Տորքի, Արտավազդի, Վահագնի, Տիգրանի և Աժդահակի, Երվանդի և Երվազի, վիշապների և վիշապազունների մասին վիպվող զրույցներն ու երգերը, որոնց մեջ հին առասպելական կերպարները վիպականացել են, պատմականացել, դարձել հայ ցեղի նախնիներ, արքաներ, արքայազուններ կամ նրանց օտար հակառակորդներ։ Հայկական հին առասպելները կառուցված են դասական առասպելաբանությանը յուրահատուկ երկհակադրության սկզբունքով, հակոտնյա կերպարների հակադրության և պայքարի վրա․ դրական կամ բարի սկզբունքը մարմնավորում են յուրային հերոսները, բացասականը՝ օտար ու չար հակառակորդները։ Այդ հակադրությունն ու պայքարը ավարտվում է մեծ մասամբ յուրայինի, բարու հաղթանակով, օտարի, չարի պարտությամբ։
Հայկական ցեղի առասպելական նախնու՝ Հայկի վիպական պատմության ընդերքում ընկած է խավարն ու տիեզերական խառնաշփոթությունը խորհրդանշող բռնակալ Բելի դեմ աստեղային հերոս, առասպելական որսորդ, աղեղնավոր Հայկի մղած պայքարի առասպելը։ Հայկը դարձել է հայկական ցեղի, երկրի հիմնադիր, անվանատու նախնի, իսկ նրա հակառակորդ Բելը՝ հայրենի երկիրը խուժած բաբելոնացի բռնակալ։ Հայկը կռվով ելնում է Բելի դեմ, սպանում նրան, ապահովում իր ցեղի ու երկրի գոյատևումը։ Հայկը Օրիոն համաստեղության հայկական անվանումն է, Բելը՝ արևմտյան սեմական ցեղերի գերագույն աստծու։ Հայկական ցեղի երկրորդ անվանատու նախնին է Հայկի տոհմից սերված առասպելական Արամը (թերևս ծագած նախահայկական արիմ ցեղանունից)։ Մեռնող–հառնող երիտասարդ աստծու առասպելն է մարմնավորում Արա Գեղեցիկի և Շամիրամի պատմականացած զրույցը։
Վիշապների դեմ մղված ամպրոպային աստծու տիեզերական կռվի վաղնջական առասպելն իր տարբեր արտահայտություններն է գտել հայ հնագույն «Վիպասանք» կամ հատկապես՝ Տիգրանի և Աժդահակի, վիշապաքաղ Վահագնի, Արտավազդի և վիշապազունների մասին երգվող ու վիպվող դրվագներում։ Հայոց ամպրոպային աստված Վահագնը ծնվում է Երկնքի ու Երկրի և ծիրանի ծովի երկունքից, ծովում բոցավառվող եղեգնի փողից։ Ծնվելուն պես նա շտապում է տիեզերակործան վիշապների դեմ կռվելու։ Տիգրանի և Աժդահակի վիպական դրվագներում ամպրոպային աստվածը պատմականացել է, դարձել հայոց Տիգրան թագավոր, իսկ նրա հակառակորդ վիշապը՝ թշնամի Մարաստանի Աժդահակ (= վիշապ) թագավոր։ Վահագնը ևս պատմականանալով՝ դարձել է Տիգրանի երրորդ զավակը, իսկ մեկ այլ առասպելում՝ հայոց ազգի նախնի, որ գողանում է ասորեստանցիների նախնի Բարշամի հարդը՝ դրա հետքը ընդմիշտ դաջված թողնելով երկնքում (այստեղից էլ՝ «Հարդագողի ճանապարհ»)։
Ժայռում կամ ջրերում արգելափակված հերոսի առասպելաբանական սյուժեի տարբեր դրսևորումներն են Մասիսի վիհում Արտաշեսի որդի Արտավազդի կամ վերջինիս որդի Շիդարի, Դավթի որդի Փոքր Մհերի («Սասնա ծռեր» վեպում), ջրերի խորքում Երվանդի՝ վիշապներից կամ քաջքերից բանտարկվելու վիպական գրվածքները։ Սրբազան երկվորյակների վաղնջական պաշտամունքի և առասպելի տարբեր արտահայտություններ են Երվանդի և Երվազի, Սարասարի և Ադրամելիքի («Սասնա ծռերում»՝ Սանասարի և Բաղդասարի), Մտուկի և Կռնակի, Դեմետրի և Գիսանեի պատմականացած ու վիպականացած զրույցները։
Մի շարք առասպելներ պահպանվել են միայն բանավոր ավանդությամբ։ «Սասնա ծռեր» վեպում պահպանվել են հայոց երկնայիս լույսի և արեգակի աստված Միհրի անունը (Մեծ և Փոքր Մհեր) և առասպելաբանական մոտիվները (Մեծ Մհերի առյուծ սպանելը, Փոքր Մհերի ժայռում փակվելը, առանձին տոների՝ նրա ժայռից դուրս գալը)։ Բազմաթիվ ավանդական զրույցներ կան Արևի և Լուսնի, Արևամանկան և Արևամոր, համաստեղությունների (Մեծ Արջ, Ծիր Կաթին), ջրի և հրի, թռչունների (արագիլ, ագռավ, կռունկ, աղավնի, ծիծեռնակ), կենդանիների, բույսերի ծագման, անձնավորման, անունների ստուգաբանության վերաբերյալ։
Ավանդություններ
Ավանդությունները կարճ, արձակ, տեղեկատու բնույթի զրույցներ ու հուշապատումներ են՝ տեղային նշանակություն ունեցող դեպքերի ու դեմքերի, բնական ու մշակութային առարկաների, երևույթների մասին, իրական կամ հրաշապատում բովանդակությամբ։ Բնույթով լինում են իրերի ու երևույթների ծագումը պատճառաբանող, անունները ստուգաբանող կամ Էլ պատմական անձանց որևէ արարք վիպող զրույցներ։
Ավանդություններին են հարում նաև սնահավատական զրույցները (կոչվել են նաև «բան», «բանս»), ժողովրդական հավատալիքների հիման վրա ձևավորված մանրապատում–հուշապատումները (գերբնական էակների, ոգիների մասին) ընկալվում են իբրև եղելություններ՝ կատարված հաճախ զրույցը պատմող ականատեսի հետ։
Ժողովրդական վեպ
Երկրորդ հին վեպը «Պարսից պատերազմ» հերոսավեպն է՝ հորինված մ․ թ․ III–IV դարերում Հայաստանի ներքին և արտաքին կյանքի պատմական իրադարձությունների հիմքի վրա։ Հիմնական բովանդակությունը Հայաստանի և Սասանյան Պարսկաստանի միջև մղված դարավոր կռիվներն են, ինչպես նաև հայ Արշակունի արքայատոհմի և նախարարական տների միջև ծագած հակասություններն ու դրամատիկ, իրադարձությունները։ Վեպում հանդես եկող հայ և պարսիկ թագավորները, սպարապետներն ու իշխանները իրական պատմական նախատիպերի վրա ձևավորված, վիպական, գեղարվեստական կերպարներ են, վիպասանների ու գուսանների կողմից ենթարկված գաղափարականացման, հերոսացման (Վասակ, Մուշեղ, Մանվել Մամիկոնյաններ)։
Երրորդ հին վեպը «Տարոնի պատերազմն» է, որը որոշ խմբագրումներով ու վերամշակումով պահպանվել է Սեբեոսի և Հովհան Մամիկոնյանի պատմագրական երկերում։ Բաղկացած է ժողովրդական բազմաթիվ զրույցներից, ավանդություններից, մասամբ և վիպական երգերից, հյուսված է Մամիկոնյան իշխաններ Մուշեղի, Գայլ Վահանի, Սմբատի, Վահան Կամսարականի և Տիրանի անունների շուրջը, հոր և որդու հաջորդությամբ։ Վիպական այդ կերպարներում և նրանց արարքներում տեսանելի են V դարի պատմական նշանավոր գործիչներ Վարդան և Վահան Մամիկոնյանները, պարսիկների դեմ նրանց մղած ապստամբական կռիվների արձագանքները։ Վիպական բաղադրությամբ և հիմնական բովանդակությամբ առնչվում է «Պարսից պատերազմին»։
Չորրորդ վեպը «Սասնա ծռեր» հերոսավեպն է, պահպանված բանավոր ավանդությամբ, գրառված XIX դարի վերջին քառորդից տարբեր բանահավաքների կողմից՝ 160-ի հասնող տարբերակներով։ Բաղկացած է վիպական չորս հիմնական սերնդի մասին պատմող ճյուղերից, հերոսների ժառանգական հաջորդությամբ՝ պապից ծոռ (Սանասար և Բաղդասար, Մեծ Մհեր, Դավիթ, Փոքր Մհեր)։ Սկսվում է այդ տոհմի ծագումից ու Սասնա տան հիմնադրումից և ավարտվում տոհմի վերջին ներկայացուցիչ՝ անմահ ու անժառանգ Փոքր Մհերի ժայռում փակվելով։ Բաղկացած է վիպական տարբեր շարքերից, բայց և նույն թեմաներից ու համանման սյուժեներից, դրանց մեջ միավորված բազմաթիվ ու բազմազան մոտիվներից։ Առաջնային ու միավորիչ թեման, որ առկա է բոլոր ճյուղերում, հակադրությունն է օտար և հայրենի երկրների։ Հաջորդ թեման՝ հերոսական ամուսնությունն է։ Այս թեմաների վիպականացման մեջ մեծ տեղ է գրավում մարտերի նկարագրությունը՝ միշտ յուրային հերոսի հաղթանակով ավարտվող։ Վերոհիշյալ թեմաներին են հարում հերոսների շինարարության և տոհմային զորեղ ժառանգ ունենալու ենթաթեմաները։ Հնագույնն ու ելակետայինը հրաշածնունդ երկվորյակներ Սանասարի ու Բաղդասարի առասպելն է, հարակցված ու մշակված մ․թ․ա․ VII դարից սերող Ասորեստանի Սինախերիբ (Սենեքերիմ) թագավորի հայրասպան որդիների փախուստի և Արարատյան երկիրը ապաստանելու պատմական ավանդության հետ։ Այն, տեղայնանալով, երկրորդ անգամ է պատմականացել, ենթարկվել միջնադարյան Բաղդադի արաբական խալիֆայության, մասամբ և Մսրա (Եգիպտոսի) էյուբյան մելիքների տիրապետության ժամանակների (VII-XIII դարերի) իրադարձությունների ազդեցությանը։ Մեծ Մհերի, Դավթի և Փոքր Մհերի վիպական ճյուղերի նախահիմքում ընկած են խեթախուռիական ակունքներից սերող հնդեվրոպական ամպրոպային աստծու և հին հայոց երկնային լույսի ու արեգակնային աստված Միհրի առասպելները՝ հարակցված առաջին ճյուղի երկվորյակ եղբայրների վաղնջական առասպելին, վաղ միջնադարի և հատկապես VIII XIII դարերի պատմական կոնկրետ անցուդարձերի՝ արաբ, տարբեր բռնապետությունների դեմ ուղղված ժողովրդական ապստամբությունների (749 և 851), ըմբոստ ելույթների ազդեցությամբ խիստ փոխակերպված։
Որոշակի պատմաշրջանի հավաստի դրոշմ կրելով հանդերձ՝ «Սասնա ծռերը» ներառել և իր մեջ գեղարվեստորեն համաձուլել է հայ ժողովրդի տարբեր դարաշրջանների նյութական ու հոգևոր կյանքի տարբեր իրողությունները, ժողովրդի աշխատավոր խավերի իղձերն ու ակնկալիքները։
Հեքիաթներ
Հեքիաթները հայ բանահյուսության հնագույն և բազմաքանակ տեսակներից են․ որոշ սյուժեներ ու փոքրածավալ հեքիաթներ գրառվել են միջնադարում, իսկ հիմնականում՝ XIX դարի երկրորդ կեսից։ Բնույթով բաժանվում են երկու մեծ խմբի՝ հրաշապատում և իրապատում։ Կան նաև արկածային-նովելատիպ և կումիլյատիվ (շղթայաձև) հեքիաթների ենթախմբեր։
Հրաշապատում հեքիաթները սերել են վաղնջական առասպելներից և մեծ մասի սյուժեները հեքիաթների փոխարկված հնագույն առասպելներ են։ Իրենց ֆանտաստիկ բովանդակությամբ, միջավայրով ու կերպարներով դրանք սերտորեն կապված են Հայաստանի կոնկրետ աշխարհագրական միջավայրի, ժողովրդի ապրած ֆեոդալական ժամանակաշրջանի սոցիալ-պատմական կյանքի երևույթների հետ։
Իրապատում հեքիաթները ձևավորվել են ֆեոդալական հարաբերությունների իրական պատմական հիմքի վրա, արտացոլում են այդ հասարակարգին բնորոշ տնտեսական, սոցիալական, իրավական ու տնտեսական–կենցաղային կյանքի տարբեր կողմերն ու երևույթները։ Մեծ մասամբ հագեցած են աշխատավոր մարդու հոգեբանությամբ ու իմաստնությամբ, գործող անձինք միմյանցից տարբերվում են աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքով, աշխատանքը նրանց փոխհարաբերությունների հիմնական շարժիչ ուժն է։ Իրապատում հեքիաթներում ևս դրսևորվում են հրաշապատում մոտիվներ ու միջադեպեր, որոնք, սակայն, էապես չեն ազդում պատումի ընթացքի վրա և ենթակա են նրա ընդհանուր իրապատում տրամաբանությանը։
Առակներ ու զվարճապատում զրույցներ
Առակներն ու զվարճապատում զրույցները հայ բանավոր արձակի հնագույն տեսակներից են։ Առակները՝ կենդանիների, մասամբ նաև բույսերի մասին իրապատում զրույցներ են, գրառվել ու գրական մշակման են ենթարկվել միջնադարում, հատկապես XII դարի, Մխիթար Գոշի և Վարդան Այգեկցու կողմից։ Դրանցում ուղղակի կամ խրատական այլաբանության ձևով արտացոլվել է միջնադարյան Հայաստանի սոցիալ-կենցաղային կյանքի, բարքերի պատկերը՝ իր տարբեր կողմերով ու հարաբերություններով։ Միջնադարյան առակների շատ նմուշներ, նույնությամբ կամ վերափոխված, ինչպես նաև բազմաթիվ նոր առակներ ու կենցաղային զրույցներ գրառվում են՝ սկսած XIX դարի երկրորդ կեսից։ Սոցիալ–կենցաղային բովանդակությամբ զրույցներին են հարում անեկդոտներն ու երգիծական զանազան զվարճապատումները։ Դրանք, հաճախ ծագելով իրական դիպվածներից, բանավոր ավանդության սկզբունքներով մշակվում են ու ընդհանրացվում կամ, լինելով ավանդական սյուժեներ, նորոգվում են ու փոխակերպվում, հարմարեցվում կյանքի նոր պայմաններին և ձեռք բերում գեղարվեստական ընդհանրացման նոր արժեք։ Այդպիսի զրույցները հաճախ խմբվում են կոնկրետ պատմական անձնավորությունների, միջազգային, ազգային կամ տեղական սրամիտ զվարճախոսների, որոշակի տեղավայրերի կամ ազգագրական շրջանների անունների շուրջը, առաջ բերելով անեկդոտների, զվարճապատումների տեղական անվանական շարքեր։ Հայ բանավոր ավանդության մեջ հայտնի են Մոլլա Նասրեդդինի (հարևան իսլամադավան ժողովուրդներից փոխառված), Պոլոզ Մուկուչի, Պըլը Պուղու, Վարդանիկի, ինչպես նաև լենինականցիների, լոռեցիների, քյավառցիների, վանեցիների և այլոց անեկդոտային շարքերը՝ տեղական բարբառով ու արտահայտչամիջոցներով։
Վիպական երգեր
Վիպական երգերը վիպական բանահյուսության չափածո երգային ստեղծագործություններ են՝ հորինված առասպելական, կրոնական և պատմական անձանց ու իրադարձությունների շուրջը։ Հնագույնը առասպելաբանական վիպերգերն են՝ նվիրված աստվածների, դյուցազունների ծննդի ու արարքների նկարագրությանը, հիմնված առասպելական հավատալիքների ու պատկերացումների վրա («Վահագնի երգը»)։
Համեմատաբար ուշ շրջանի արգասիք են կրոնական վիպերգերը («Նարեկացի», «Կարոս խաչ»)։ Դրանց մի մասը (ծննդյան ավետիսներ) ունի ծիսական բնույթ, կատարվում է Քրիստոսի ծննդյան կամ Նոր տարվա տոնական արարողություններին։ Ամենատարածվածը պատմական վիպերգերն են․ հորինված են իրական դեպքերի և պատմական անձանց անունների շուրջը, ունեն հակիրճ սյուժե։ Մեզ ամբողջությամբ հասած ամենավաղ պատմական վիպերգը «Լևոնի երգն» է՝ հորինված XIII դարի Կիլիկիայի Հեթում Ա թագավորի որդու գերման առիթով։ Դասական պատմական վիպերգի նմուշ է «Մոկաց Միրզան»։
Համեմատաբար շատ են պահպանվել XIX-XX դարերի ռուս–պարսկական և ռուս–թուրքական պատերազմների հայազգի հերոսների (Ռոստոմ Բեկ, Միքայել Լոռիս–Մելիքով, Արշակ Տեր–Ղուկասով, Հասանղալայի ճակատամարտ) և հայ ազատագրական կռիվների հերոսների (Աղբյուր Սերոբ, Գևորգ Չաուշ, Անդրանիկ և այլն) վերաբերյալ երգերը՝ պատմահերոսական և պատմաողբերգական բովանդակությամբ։ Կան նաև բազմաթիվ տեղային պատմակենցաղային վիպերգեր («Դուլաբեցի Արշակի երգը»)։ Այս հիմնական խմբերից բացի, կան նաև ընդհանուր բնույթի ծավալուն վիպերգեր, որոնց մեջ հարակցվել ու միաձուլվել են կրոնա–առասպելաբանական, պատմական ու կենցաղային մոտիվներ, սյուժեներ, կերպարներ («Ասլան աղա», «Մեռավ էն, ինչ շատ մալ ուներ»)։
Քնարական բանահյուսություն
Քնարական բանահյուսությունը բանաստեղծական–տաղաչափական համակարգով բաժանվում է երկու հիմնատիպի՝ հայրենների և խաղիկների։
Հայրենները քնարական հնագույն երգատիպերից են, վկայված X դարի իբրև ժողովրդական սգերգ (Գրիգոր Նարեկացի, «Մատեան ողբերգության», բան ԻԶ)։ «Հայերեն», «հայրէն», «հարեն» են կոչվել ազգային առանձնահատուկ տաղաչափության («հայրենի կարգաւ») համար։ Հայրենի չափով հորինվել են տարաբնույթ երգեր։ Ամենավաղ և ամենաշատ վկայվածն ու տարածվածը սիրո և ուրախության հայրեններն են, որոնք հորինվել են միջնադարյան քաղաքներում՝ գուսանների և վարձակների (կին գուսաններ) կողմից, կատարվել խնջույքների ժամանակ՝ թմբուկի, սրինգի, քնարի, փողի նվագակցությամբ։ XIII դարից սկսած հայրենները գրառվել ու մտել են միջնադարյան ձեռագիր տաղարանները, շարունակելով մնալ նաև ժողովրդական բանավոր երգարվեստում․ XIX–XX դարերի բանահավաքները գրառել են «հարեն», «հերեն», ավելի հաճախ «անտունի» անվանումներով։
Քնարական բանահյուսությունը իր բնույթով, կիրառությամբ ու թեմատիկայով ևս բաժանվում է մի քանի տեսակի՝ գեղջկական աշխատանքային երգեր, պանդխտության երգեր և այլն։
Գեղջկական աշխատանքային երգեր
Գեղջկական աշխատանքային երգերը վիպա–քնարական բնույթի ստեղծագործություններ են, ուղեկցել են դաշտային և առտնին աշխատանքային տարբեր պրոցեսների։ Հատկանշվում են գործիքների, բանող անասունների գովքով, աշխատավոր գյուղացու երազանքների իրագործման ձգտումով, սոցիալ–դասակարգային բնույթի բողոքներով։
Պանդխտության երգեր
Պանդխտության կամ ղարիբի երգերն առնչվում են միջնադարից սկսած հայ ազգային-սոցիալական կյանքին բնորոշ երևույթներից մեկի՝ պանդխտության հետ։ Այդ երգերին բնորոշ են օտարություն մեկնողի և նրա հարազատների հրաժեշտի, պանդուխտի կարոտի, տառապանքի, հիվանդության, մահվան, հայրենիքում հարազատների սպասումների, ինչպես նաև պանդուխտի վերադարձի ու դրա հետ կապված ուրախ ապրումների մոտիվները։
Զինվորի երգեր
Զինվորի երգերը հայ քնարական բանահյուսության համեմատաբար նոր տեսակներից են, կապված XIX դարի վերջերին և XX դարի սկզբներին հայերին ցարական և թուրքական բանակ պարտադիր զինվորական ծառայության զորակոչելու իրողության հետ։ Հորինված են ավանդական երգերի (պանդխտության, հարսանեկան, հրաժեշտի, ողբի) ոճական ազդեցությամբ, ունեն երգային կայուն բանաձևեր ու կրկնակներ («Սալդաթ եմ, կերթամ», «Ասքյար եմ, կերթամ», «Վագոն, մի ժաժա»), համախմբված են որոշակի մոտիվների՝ զորակոչի վիճակահանության («Կանցիլարի դուռը», «Մտա եկեղեցին»), հրաժեշտի և ուղևորման («Գնալով գնացի, գյուղից հեռացա», «Մայրիկ ջան, քույրիկ ջան»), զորանոցային կյանքի անցուդարձերի, ռազմաճակատում զինվորի ապրումների, վիրավորվելու, գերվելու շուրջը («Հասանղալա», «Կերչի հողը», «Սև ծովի ափին, մայրիկ ջան», վերջին երկուսը՝ Հայրենական մեծ պատերազմի երգաշարից)։
Օրորոցային և մանկական երգեր
Օրորոցային և մանկական երգերն ունեն համապատասխան, կրկնակներ, հորինված են թե հայրենի և թե բանահյուսական այլ չափերով։ Ըստ կիրառության ու բնույթի բաժանվում են մի քանի ենթատեսակի՝ օրորոցային կամ օրորի (հորինել և կատարել են կանայք), մանկախաղաց՝ մանուկներին խաղացնող երգեր (դանդանաներ, դարձյալ մեծ մասամբ կանանց կողմից կատարվող), մանկան լոգանքի ու քայլքի և զուտ մանկական երգեր՝ մանուկների համար և մանուկների կողմից կատարվող։ Մանկական քնարական երգերը հագեցած են վիպական և դրամատիկ տարրերով, նվիրված են բնության երևույթներին, երկնային լուսատուներին, թռչուններին, կենդանիներին և արտահայտված են մանկական լեզվով ու հոգեբանությամբ։
Առածներ և ասացվածքներ
Առածները և ասացվածքները ժողովրդական կենդանի խոսակցական լեզվով հորինված բանահյուսական բանաձևային ասույթներ են, բաղկացած են առնվազն երկու բառից՝ որոշակի թեմա և իմաստ արտահայտող։ Դրանք ժողովրդի դարավոր կենսափորձից բխող սեղմ ու պատկերավոր, իմաստալից ընդհանրացումներ են սոցիալական կյանքի, մարդկային բարքերի ու կենցաղի ամենաբազմազան երևույթների վերաբերյալ։
Առածը այլաբանական ստեղծագործություն է, որի բուն իմաստն արտահայտվում է անուղղակի, սիմվոլիկ–միջնորդավորված ձևով («Հավը կածի, ուրուրը կտանի»), մինչդեռ ասացվածքը իրականությունը դրսևորում է անմիջապես, ուղղակի («Օրենքը հարուստի համար է, պատիժը՝ աղքատի»)։ Առած–ասացվածքները հաճախ ծագում են առակներից, դառնում նրանց բարոյախրատական իմաստի բանաձևված ընդհանրացումը։
Հանելուկ
Հանելուկը հայ բանահյուսության և գրականության հնագույն տեսակներից է, գրական մշակմամբ վկայված է V և հետագա դարերից, արձակ, չափածո մեկ կամ մի քանի տողերից կազմված սեղմ բանաձև է, մեծ մասամբ՝ հարց։ Հորինվածքը բաղկացած է երկու միմյանց պայմանավորող մասերից՝ գուշակման ենթակա հանելուկի առարկայից և հանելուկի բանաձևից։ Խոր հնադարում ունեցել է լայն կիրառություն, իբրև մարդու մտավոր հասունությունն ու հնարամտությունը փորձելու, աշխարհաճանաչման միջոց, հետագայում վերածվել է մտավարժության, իսկ մեր օրերում՝ մանկական ժամանցի։ Հանելուկներում պահպանվել են վաղընջական շատ առասպելաբանական պատկերացումներ, տնտեսական, կենցաղային հնօրյա իրողությունների հիշատակներ, որով դրանք ձեռք են բերում պատմամշակութային կարևոր արժեք։
Հայ բանահյուսության բանաձևային կայուն տեսակների մեջ են մտնում հնչյունախաղերի վրա կառուցված շուտասելուկները, մանկական հանգավոր բառախաղ ասելուկները, խաղերգերը (հաճախ երկխոսական), փաղաքշանքի, սպառնալիքի, հիշոց–հայհոյանքի բանաձևերը և դարձվածքները։
Խորհրդահայ բանահյուսություն
Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին վերածնվում են ռազմի և զինվորի հին երգերը, փոխակերպվում, ձեռք բերում ժամանակի իրադարձություններին համահնչուն նոր բովանդակություն, ներառնում նոր անուններ ու իրողություններ։ Հայրենասիրական և հաղթանակի նկատմամբ ընդհանուր լավատեսական տրամադրություններին զուգահեռ, այդ երգերում, հատկապես ռազմաճակատ ճանապարհելու կամ այնտեղ վիրավոր ու մահամերձ ընկած զինվորի հոգեկան տըվայտանքների մոտիվներում նկատվում են անկեղծ ու հուզաթաթավ, բոլոր ժամանակներին բնորոշ մարդկային ապրումները («Խաբեք մորս՝ վիրավոր եմ», «Սև ծովի ափին, մայրիկ ջան, փրփուր չի բռնի»)։ Հայրենական մեծ պատերազմի օրերին մանկական հին ծաղրերգերի, ժողովրդական խաղիկների նմանությամբ հորինվում են Հիտլերին ու ֆաշիստներին ծաղրող, անիծող, պարսավող բազմաթիվ մանկական երգեր ու ասելուկներ, խաղիկներ։ Հորինվում են անգամ ժամանակաշրջանը բնորոշող առած–ասացվածքներ։ ժողովրդի հիշողությունից հետզհետե անհետացող վիպական բանահյուսության ավանդական ժանրերի փոխարեն նոր բանահյուսության մեջ նորացում են ապրում ժողովրդական զրույցների մի քանի տեսակներ՝ անեկդոտը, առակը, երգիծական տարբեր մանրապատումները՝ բարոյակենցաղային, սոցիալական, քաղաքական նոր բովանդակությամբ։ Հիշատակելի են Պոլոզ Մուկուչի և Ծիտրո Ալեքի, Վարդանիկի և ընկեր Մարգոյի, Կիրովականցի Ռուբենի անեկդոտաշարերը, հայկական տարբեր ազգագրական խմբերի թուլություններն ու թերությունները ծաղրող զվարճապատումները։ Սովետահայ բանահյուսության նոր ու նորոգվող նմուշների կողքին, թեպետ շատ կորնչումներով, տակավին շարունակում է գոյատևել ավանդական բանահյուսությունը, մշտական հիմք ու ատաղձ ծառայելով նոր բանահյուսության զարգացման ու փոխակերպման համար։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հայ գրականություն
Արևմտյան ռազմաճակատ (Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ)
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի արմտյան ռազմաճակատ, 1939-1945 թվականների Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ռազմական թատերաբեմ արևմտյան Եվրոպայում։
Արևմտյան ճակատը նշանավորվել է լայնածավալ մարտական գործողությունների երկու փուլով․ առաջին փուլի ռազմական գործողությունները ծավալվեցին պատմական Նիդեռլանդների տարածքում և Ֆրանսիայի հյուսիսային կեսում՝ 1940 թվականի մայիսին և հունիսին, որի ընթացքում տեղի ունեցավ Լյուքսեմբուրգի, Նիդեռլանդների, Բելգիայի և Ֆրանսիայի կապիտուլյացիան, այնուհետև շարունակվեց Գերմանիայի և Բրիտանիայի միջև օդային պատերազմով, որն էլ հանգուցալուծվեց Բրիտնիայի ճակատամարտով, երկրորդ փուլի մեկնարկը դրվեց 1944 թվականի հունիսի 6-ին՝ օկուպացված Հյուսիս-արևմտյան Ֆրանսիա դաշնակցային զորքերի ափհանումներով։ Հակաֆաշիստական ռազմական միջամտությունները Հարավային Եվրոպայում և այլուր հիմնականում դիտվում են որպես առանձին թատերաբեմեր։
1944 թվականի հուլիսի սկզբին այստեղ գործում Էր Գերմանիայի և նրա դաշնակիցների 235 դիվիզիա, իսկ Արևմուտքում՝ միայն 65 դիվիզիա։ Օգտվելով ուժերի ն միջոցների հսկայական գերազանցությունից՝ դաշնակից զորքերը 1944-1945 թվականներին անցկացրին մի շարք հաջող գործողություններ և 1945 թվականի մայիսի սկզբին դուրս եկան Էլբա և Ավստրիայի ու Չեխոսլովակիայի արևմտյան շրջանները, որտեղ հանդիպեցին խորհրադային զորքերին։ Ավարտվեց նաև Իտալիայի ազատագրումը։
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի արևմտյան եվրոպական ռազմաճակատ Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի եվրոպական թատերաբեմ
Ելիզարովո (այլ կիրառումներ)
Ելիզարովո, կարող է վերաբերել՝
Տարաշանի
Տարաշանի (Тарашани), գյուղ Ուկրաինայի Չեռնովցիի մարզի Գլիբոկայայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Տարաշանի գյուղում բնակվում էր 987 մարդ։
Գրադարանամատենագիտական կրթություն
Գրադարանամատենագիտական կրթություն, բարձրագույն ու միջին որակավորման գրադարանավարների և մատենագետների պատրաստման համակարգ։
Պատմություն
Սկզբնավորվել է Գյոթինգենի համալսարանում (Գերմանիա)՝ գրադարանագիտության և մատենագիտության ամբիոնի ստեղծմամբ (1886)։
Երևանում քաղլուստեխնիկում (գրադարանային բաժնով) կազմակերպվել է 1929 թվականին, որը հետագայում կոչվել է ակումբագրադարանային տեխնիկում. գործել է մինչև 1961 թվականը (1941-1946 թվականներին չի գործել)։ 1961-1969 թվականներին ակումբագրադարանային բաժին է ունեցել Ա. Բակունցի անվան մանկավարժական ուսումնարանը։ 1969 թվականին ակումբագրադարանային ուսում­նարան է հիմ­նադրվել Էջմիածնում (առկա և հեռակա բաժիններով)։ Բարձրագույն գրադարանային բաժին է գործել ԵՊՀ-ում (1949-1955 թվականներին՝ առկա, 1960-1970 թվականներին՝ հեռակա), Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտում (1954-1964)։
Խորհրդային տարիներին ՀԽՍՀ մշակույթի նախարարությունը պարբերաբար գրադարանավարների 1–2-ամսյա վերապատրաստման դասընթացներ է կազմակերպել տեղերում։ 1970 թվականին ՀՊՄՀ մշակույթի ֆակուլտետում հիմ­նադրվել է գրադարանագիտության և մատենագիտության ամբիոն (1999 թվականից վարիչ՝ Գագիկ Սուքիասյան), դասավանդվում է «Գրադարանագիտություն» առարկան։
2009 թվականից ՀՀ ԳԱԱ գիտակրթական միջազգային կենտրոնում իրականացվում է «Գրադարանային-տեղեկատվական աղբյուրներ» մագիստրոսական կրթական ծրագիր, որի նպատակը գրադարանային գործում ՏՏ ոլորտի ձեռքբերում­ների կիրառման տեխնոլոգիան ուսանողներին սովորեցնելն է՝ հասարակության փոփոխվող կարծիքները բավարարելու համար։
Ռեինոսո դե Սեռատո
Ռեինոսո դե Սեռատո (Reinoso de Cerrato), բնակավայր և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, գտնվում է Պալենսիա պրովինցիայում (Կաստիլիա և Լեոն ինքնավար համայնքում)։ Մունիցիպալիտետը մտնում է Էլ Սեռատո Պալենտինո շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը կազմում է 23,13 կմ2։ Բնակչությունը 60 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։
Սյույչժոու
Սյույչժոու (徐州), քաղաք Չինաստանի արևելքում, Ցզյանսու նահանգում։ Մոտ 8,6 միլիոն բնակչությամբ (2010)։ Երկաթուղային կարևոր հանգույց է։ Զարգացած է մետալուրգիան, լեռնային սարքավորումների արտադրությունը, բամբակեղենի և սննդի արդյունաբերությունը․, արհեստագործությունը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Չինաստանի քաղաքներ
Ելիմբետովո (այլ կիրառումներ)
Ելիմբետովո, կարող է վերաբերել՝
Աստերոիդների ցանկ (236501-236600)
Աստերոիդների ցանկ (236401-236500) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (236601-236700)
Գրական կյանք
«Գրական կյանք», ամսաթերթ։ Երևանի գրողների միության պաշտոնաթերթ։
Պատմություն
Լույս է տեսնում 2009 թվականից Երևանում։ Հիմ­նադիր-խմբագիր՝ Աբգար Ափինյան, խմբագիր՝ Սուսաննա Ղազարյան։ Տպագրում է երիտասարդ գրողների ստեղծագործություններ, համաշխարհային դասականներից՝ թարգմանություններ (առաջին անգամ հրատարակված), հայ դասականների անտիպ էջեր, գրականագիտական վերլուծություններ, անդրադառնում է Հայաստանի գրական, գրահրատարակչական և կրթամշակութային նորություններին, հասարակական-քաղաքական կյանքում տեղի ունեցող կարևոր իրադարձություններին։
Կատեգորիա:Հայկական պարբերականներ
Լոսոյա
Լոսոյա (Lozoya) քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Մադրիդ պրովինցիայի Մադրիդ ինքնավար համայնքի կազմում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Սեռա Նորտե շրջանում։ Բնակչությունը՝ 670 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 85 կմ հեռավորության վրա։
Կատեգորիա:Մադրիդ ինքնավար համայնքի բնակավայրեր
Նիկուլինո (գյուղ, Սմոլենսկի շրջան)
Նիկուլինո (Никулино), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սմոլենսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 0 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սմոլենսկի շրջանի բնակավայրեր
Ահաբեկչություն Հոթանում
Հարձակման ընթացք
2011 թվականի հուլիսի 16-ին 18 ույղուրցի էքստրեմիստներից բաղկացած խումբը Կաշգարից ժամանել էր Հոթան։ Նրանք իրենց հետ բերել էին մի քանի տասնյակ տարբեր դանակներ, կացիններ և շեղբեր։ Բոլոր ույղուր գրոհայինները եղել են 20-35 տարեկան։ Նրանք պայթուցիկի բաղադրիչները գնել են տեղական շուկայում ։
Սղում
Սղում, հնչյունափոխության տեսակ, որի դեպքում ձայնավոր հնչյունը, զրկվելով շեշտից, ընկնում է։ Սովորաբար սղման են ենթարկվում բազմավանկ բառերի «ի», «ու» ձայնավորները հոլովման, ածանցման կամ բարդման ժամանակ (ամուր-ամրանալ, երկիր-երկրային, նկարիչ-նկարչություն)։ Հազվադեպ լինում են նաև այլ ձայնավորների սղման դեպքեր [ա՝ ամառ-ամռան, քաղաք-քաղքենի, օ՝ օրոր-օրրան, ը՝ սան(ը)ր-սանրել, ծան(ը)ր-ծանրություն]։ Հայերենում սղումն ունի պատմական հիմք, այսինքն՝ հասել է մեզ ավանդությամբ և որպես գործուն հնչյունափոխական երևույթ նորակերտ ու փոխառյալ բառերում այլևս տեղի չի ունենում (կիսահաղորդիչ-կիսահաղորդիչներ, հրթիռ-հրթիռային, շարժուն-շարժունություն, չուգուն-չուգունապատ)։
Ահաբեկչություն Հոթանում
Հարձակման ընթացք
Հերթապահների սպանությունից հետո գրոհայինները իսլամական կարգախոսներ են բղավել՝ ույղուրներին ջիհադի կոչ անելով և դատապարտելով Չինաստանի կառավարությանը։ Այնուհետև գրոհայինները գրոհել են ոստիկանության շենքը՝ նետելով Մոլոտովի կոկտեյլները և նռնակները, ապա ներխուժել ոստիկանական բաժանմունք, որտեղ պատանդներ են վերցրել ոստիկանության աշխատակիցներից և քաղաքացիական անձանցից։
Դրանից հետո ծայրահեղականները ոստիկանական հատվածում ՉԺՀ-ի դրոշը փոխարինել են իսլամական ջիհադի դրոշով (արաբական հյուսվածքով սև դրոշ), այլ տվյալներով՝ կիսալուսնի կապույտ դրոշով։ Ոստիկանության աշխատակիցները Հոթանի այլ շրջաններից սկսել են գրոհել գրավված տեղամասը։
Սղում
Կատեգորիա:Հնչյունափոխություն
Ահաբեկչություն Հոթանում
Հարձակման ընթացք
Մարտերի արդյունքում 14 ույղուրների հարձակվողներ սպանվել են, իսկ 4-ը՝ վիրավորվել։ Պատանդներից ութից վեցը փրկվել են (հան ազգության երկու կանայք սպանվել են) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ահաբեկչական գործողություններ
Կալեսիա (համայնք)
Կալեսիա համայնք (, Општина Калесија), համայնք Բոսնիա և Հերցեգովինայում ։ Վարչականերոն գտնվում է Բոսնիա և Հերցեգովինայի Դաշնությունում։ Համայնքի վարչական կենտրոնն է Կալեսիա քաղաքը։
Բնակչություն
1991 թվականի մարդահամարի տվյալների համաձայն՝ համայնքում բնակվել են 41809 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի վարչական բաժանում Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի Դաշնության համայնքներ
(7308) Հատորի
(7308) Հատորի (Hattori), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1995 թվականի հունվարի 31-ին Յոշիսադա Սիմիձուի և Տակեշի Ուրատայի կողմից Նաչի-Կացուուրայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,066939 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,9355 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,1984 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1961,81 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,183504 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 8,12° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1995 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Յոշիսադա Սիմիձուի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Տակեշի Ուրատայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Սմոգ
Սմոգ (անգլերեն՝ smog, smoke, ծուխ, ծխել և fog - մառախուղ), մթնոլորտի խիստ աղտոտվածությունը արդյունաբերական արտանետվածքներով։
Կատեգորիա:Մթնոլորտային օպտիկական երևույթներ
Վաժ Յու
Վաժ Յու (Важ-Ю), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Պոինգա գետի աջ ափին 56 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 33 կմ։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Վիչեգդա գետն է սկսած Սիկտիվկար քաղաքից մինչև իր գետաբերան, գետի ենթավազանը՝ Վիչեգդա, գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինա ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կոմի Հանրապետության գետեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Բոգոր
Բոգոր ((Bogor, Buitenzorg), քաղաք Ինդոնեզիայի Արևմտյան Ճավա մարզում՝ երկրի մայրաքաղաք Ջակարտայից մոտավորապես 60 կիլոմետր դեպի հարավ։ Մեծությամբ 6-րդն է Ջակարտայի մետրոպոլիսային տարածքում և 14-րդը՝ Ինդոնեզիայում ։ Զբաղեցնում է 118.50 կմ2 տարածք, որի վրա, 2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով, ապրում էր 950.334, 2020 թվականի մարդահամարի տվյալներով՝ 1.043.070 , 2022 թվականի կեսերին՝ 1.099.422 մարդ ։ Քաղաքի կենտրոնում 20 քառակուսի կիլոմետրից  յուրաքանչյուրի վրա ապրում է մի քանի հազար մարդ, և այն համարվում աշխարհի ամենախիտ բնակեցված տարածքներից մեկը։ Բոգորը տնտեսական, գիտական, մշակութային ու զբոսաշրջային կարևոր կենտրոն է, ինչպես նաև՝ լեռնային առողջավայր։
Բոգորի տեսարժանություններից են նախագահական պալատը՝ Իստանա Բոգորը, բուսաբանական այգին՝ Քեբուն Ռայա Բոգորը (Kebun Raya Bogor), որն ամենահներից ու ամենաընդարձակներից մեկն է աշխարհում։ Բոգորին տրվել է «Անձրևոտ քաղաք» մականունը, քանի որ նույնիսկ չոր սեզոնի ընթացքում հաճախ են հորդառատ անձրևներ տեղում այստեղ։
Կլիմա
Ըստ Köppen climate classification-ի դասակարգման՝ Բոգորին բնորոշ է արևադարձային անձրևային անտառների կլիման (tropical rainforest climate, նիշը՝ Af). հարաբերական խոնավությունն այստեղ հասնում է 70 տոկոսի, տեղումների տարեկան միջին քանակությունը՝ շուրջ 1.700 միլիմետրի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ինդոնեզիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Ինդոնեզիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Միլիոնանոց քաղաքներ
Ելնյա (այլ կիրառումներ)
Ելնյա, կարող է վերաբերել՝
Վերջնական նպատակ
Վերջնական նպատակ, կինոսերիալ, որը ստեղծված է Ջեյմս Վոնգ և Գլեն Մորգան ամերիկյան պրոդյուսերների և X- files ընկերության կողմից։ Բոլոր սերիաների ընդհանուր միտքը ֆատալիզմն է, որը նշանակում է, որ մարդ չի կարող հաղթահարել մահը։ Բոլոր սերիաներում կան սլեշեր, որը նշանակում է հերոսների մահը, կարծես կապված իրար հետ շղթայով, այսինք իրար հետևից, և առաջին հայացքից անզգույշ պատահարների պատճառով։ Ֆիլմը կազմված է 5 սերիաներից, որոցից միայն չորրորդն է 3D ֆորմատով։ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում դուրս է եկել մի գիրք։ Նրա մեջ մտնում են ինը գիրք, նաև երեք սերիաների նորացում։ Գրքի անունն է «Վերջնական նպատակ` Գարնանային ընդմիջում»
Ֆիլմի սյուժեն
Բոլոր սերիաներում սյուժեի սխեման նույնն է։ Մի խումբ մարդիկ հավաքվում են մի տեղ։ Հերոսներից մեկը տեսիլք է ունենում, որտեղ իր տեսած շատ վատ պատահարի ժամանակ մահանում են շատ մարդիկ։ Օրինակ՝ ինքնաթիռի պայթյունը, ավտովթար, ամերիկյան ոլորանների քանդվելը, ռալլի ավտովթարը, կամրջի քանդվելը։ Տեսնելով դրանցից մեկը (ամեն սերիայում կատարվում է նշվածներից մեկը), հերոսը փորձում է կանխատեսել աղետը։ Այդպես, մի քանիսը փրկվում են։ Տեսիլքից մարդկանց հավաքելուց հետո, աղետը տեղի է ունենում իրականում, և մահանում են նրանք, ովքեր չեն լսել հերոսին։ Այդ ամենից հետո փրկվածները մահանում են այն հերթականությամբ, ինչպես պետք է մահանային աղետի ժամանակ, չնայած երկրորդ սերիայում, երբ հերոսները մահանում են հակառակ կարգով։ Գլխավոր հերոսը հասկանում է մահի «պլանը» և փորձում է խաբել մահին այս կամ այն ձևով։ Քիչ է լինում, երբ վերջում մի կերպ փրկվում են մեկ կամ երկու հոգի։
Վերջնական նպատակ 1
Սերիայի գլխավոր աղետը 180-րդ համարի ինքնաթիռի պայթյունը, որը Ամերիկայից ուղևորվում էր Փարիզ։ Մահանում են 287 հոգի։ Թռիչքից մի քանի րոպե առաջ ուղևորներից Ալեքս Բրաունինգը տեսիլք է ունենում։ Նա զգուշացնում է բոլորին, բայց նրան դուրս են հանում։ Դուրս են գալիս մի քանի դպրոցական և մեկ ուսուցչուհի։ Այդ ամենից հետո բոլորը հերթով մահանում են դժբախտ պատահարների պատճառով։ Մնում են միայն երեք հոգի, Ալեքսը, նրա ընկերուհին և Կարտերը։ Հետո Ալեքսն ու Կարտերը մահանում են և մնում է միայն Կլերը, Ալեքսի ընկերուհին։ Նա վախեցած պառկում է հոգեբուժական կլինիկայում, որոշելով, որ նրան մահը հետևում է, սակայն այնտեղ նրան ոչ մի բան չի պատահի։
Վերջնական նպատակ 3
Այս անգամ պատահարը տեղի է ունենում ինքնաթիռի պայթյունից վեց տարի անց։ Պատահարը իրականացման վայրը այս անգամ հանդիսանում է Ամերիկյան ոլորաններ- Սատանայի թռիչքը-։ Ամերիկյան ոլորանների հիդրավլիկայի խափանման և ընթացքի ժամանակ ուղևորներից մեկի հանկարծակի ձեռքից վայր ընկած ֆոտոխցիկի պատճառով, գնացքը դուրս է գալիս երթուղուց և վերածվում մեծ աղետի։ Այս աղետը նախապես կանխատեսում է Վենդի Կրիստենսոնը։ Նրա նյարդային պահվածքի պատճառով մի քանիսը վախեցած իջնում են, իսկ մնցածը չեն էլ նստում։ Երրորդ սերիայի առանձնահատկություններից մեկը ֆոտո նկարներն են, որը նա նկարել է պատահարից առաջ։ Նկարներով նա ակնարկում է, որ բոլոր փրկվածները պետք է մահանան։
Վերջնական նպատակ 4
Չորրորդ սերիայի սյուժեն կախված է հանրահայտ NASCAR ավտոմրցույթի հետ։ Նիկա Օբենոնը ունենում է տեսիլք- կլինի ավտովթար, մեքենաների կոտրված մասերը կթռչեն հանդիսատեսների վրա, ամբունան կքանդվի։ Նա նյարդային վիճակում հանում է իր ընկերներին այնտեղից, որովհետև նրանք էլ էին մահանալու։ Աղետը տեղի է ունենում, և նրանք հազիվհազ փախչում են, սակայն հետո նրանք մահանում են ավելի վատ ձևով քան աղետում պետք է մահանային։
Վերջնական նպատակ 5
Սեմ Լուտենը, որը տեսիլք է ունենում, որ կամուրջը քանդվելու է, հանում է մի քանի մարդ այնտեղից։ Փրկվածները մահանում են։ Մնում են միայն Սեմը, և նրա ընկերուհի Մոլին։ Նրանք երկու շաբաթ անց ուզում են մեկնեն Փարիզ։ Երբ նրանք նստում են, տեսնում են, որ մի քանի հոգու հանեցին ինքնաթիռից, որովհետև մի տղա մտածեց որ ինքնաթիռը պայթելու է։ Նրանք վախենում են։ Ինքնաթիռը թռչում է և մի քանի րոպեից պայթում է 180 համարի ինքնաթիռը, որն առաջին սերիայի սկիզբն է։
Վերջնական նպատակ 6
New Line Cinema-ն և Warner Bros. Company-ն խոսում են հետագա ֆիլմի պլանների մասին, փետրվարին, 2011 թվականին։ Տոնի Տոդը ասում է, որ եթե այդ ժամանակ ամեն ինչ լավ լինի կնկարահաանվեն երկու սերիա միանգամից։ Սակայն օֆիցիալ խոսք վեցերորդ և յոթերորդ սերիաների մասին ոչ մի տեղեկություն չկա, սակայն ստուդիան ասում է այս ֆիլմի երկրպագուներին, որ նրանք կարող են տեսնեն այս երկու ֆիմերը։ Վերլուծաբանները մտածում են, որ վեցերորդ սերիայի գլխավոր աղետը լինելու է ակվապարկի քանդվելը։ Էրիկ Խայսերը հենց դա էլ ուզում էր մտցնել հինգերորդ ֆիլմ։ Վերջերիս հարցազրուցի ժամանակ Ստիվեն Կուեյլին հարցրել են վեցերորդ սերիայի մասին։ Նա ասել է, որ նա կարող է հենց հիմա ել նկարահանել այն, որովհետև նա ամեն ինչ, ինչ անհրաժեշտ է ունի, անգամ մտքեր ֆիլմի համար, բայց նա չի ուզում բացահայտել մտքերը։
Կատեգորիա:Ֆիլմաշարեր
Գեորգի Միրոնով
Կենսագրություն
Գեորգի Միրոնովը ծնվել է Դոնի Ռոստով քաղաքում 1924 թվականի հուլիսի 5-ին։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ 1950 թվականից սկսել է տպագրվել։ Ստացել է բարձրագույն կրթություն՝ 1955 թվականին ավարտելով Ղազախստանի համալսարանի բանասիրակյան ֆակուլտետը։ Հետագայում դարձել է բանասիրական գիտությունների թեկնածու (ատենախոսության թեման էր՝ «Կապիտալիզմի թեման Վ. Գ. Կորոլենկոյի ստեղծագործություններում»)։
Ստեղծագործություն
Գեորգի Միրոնովը հեղափոխական շարժման, քաղաքացիական և Հայրենական մեծ պատերազմների մասնակիցների մասին ակնարկների, պատմվածքների և վիպակների հեղինակ է («Լեգենդ-իրողություն Ռուս Կապիտանի մասին» (1965), «Ճեղքման դիվիզիայի հրամանատար» (1970), «Եղի՛ր ողջ, լեյտենանտ» (1972), «Ռազմական խորհրդի անդամ» (1976), «Մենք բարձրանում էինք գրոհի» (1980), «Ինչպես էր ծառայում զինվորը» (1982), «Գերման Լոպատին» (Լ. Միրոնովի հետ համահեղինակությամբ, 1984), «Կոնստանտին Կալինովսկի» ակնարկ, որը լույս է տեսել «Նշանավոր մարդկանց կյանքը» շարքի ժողովածուում, «Զրահատանկային զորքերի մարշալ Պավել Ռիբալկո»՝ «Հայրենական մեծ պատերազմի գեներալներ և զորահրամանատարներ» ժողովածուում, թողարկում 1, 1970, 1971, «Տիմոֆեյ Ստրոկաչ» և «Սերգեյ Գուսարով»՝ «Սահմանապահներ» ժողովածուում, 1973, 1974, 1977)։ Միրոնովը հեղինակ է նաև ռուս գրողների կենսագրությունների և նրանց մասին ոչ գեղարվեստական գրքերի՝ «Կորոլենկո» (1962, հրատարակվել է «Նշանավոր մարդկանց կյանքը» շարքում)՝ Վ. Գ. Կորոլենկոյի մասին, «Անհամբեր ստեղծագործության բանաստեղծը» (1965)՝ Ն. Գ. Գարին-Միխայլովսկու մասին, «Մեր հարգելի Գլեբ Իվանովիչը...» (1970)՝ Գ. Ի. Ուսպենսկու մասին։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների թեկնածուներ Կատեգորիա:20-րդ դարի գրողներ Կատեգորիա:Ղազախստանի համալսարանի շրջանավարտներ
Դիմիտր Դիմով
Դիմիտր Դիմով (Димитър Тодоров Димов, ), բուլղարացի գրող։
Բուլղարիայի գրողների միության նախագահ (1964-1966)։