cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Քրիստոնեության պատմություն
«Առաքելական այրեր»
I - II դարերի վաղ քրիստոնեական ժամանակաշրջանը նշանավորվել է այսպես կոչված «Առաքելական այրերի», այսինքն՝ վաղ քրիստոնեական գրողների՝ առաքյալների նախկին աշակերտների գործունեությամբ։ Դրանցից ամենահայտնիներից են սուրբ նահատակ Իգնատիոս Անտիոքացին, որը դատապարտվել է մահվան  Տրայանոս կայսեր հետապնդումների ընթացքում և սուրբ նահատակ Պողիկարպոս Զմյուռնիացին, որն այրվել է խարույկի վրա Մարկոս Ավրելիոս կայսեր հետապնդումների ընթացքում († 167 թվական)։
Արևմուտքում քրիստոնեական եկեղեցու սկզբնական փուլը կապված էր Եվրոպայի երկու հիմնական մշակութային կենտրոններ՝ Աթենքի  և  Հռոմի  հետ։ Արևմտյան եկեղեցու ամենահայտնի «առաքելական այրեր» համարվում են սուրբ նահատակ Դիոնիսիոս Արիոպագացին՝ Պողոս առաքյալի աշակերտը և Աթենքի առաջին եպիսկոպոսը, որին վերագրվում են քրիստոնեական միստիկայի  (այսպես կոչված՝ «արեոպագիտիկա») վերաբերյալ մի քանի նամակներ և մեկնաբանություններ, նշանավոր քարոզիչ Կղեմես I-ը, որի գրություններից պահպանվել է միայն Կորնթացիներին ուղղված նրա ուղերձը։ Ըստ ավանդության՝ 95 թվականին  Դիոնիսիոս Արիոպագացին Սուրբ Կղեմեսի կողմից ուղարկվել է Գալլիա՝ քարոզելու առաքինությամբ, որտեղ էլ նա մահացել է Դոմիցիանոսի հալածանքի ժամանակ՝ մոտավորապես 98 թվականին։ Ինքը՝ Սուրբ Կղեմեսը, Տրայանոս կայսեր  կողմից աքսորվել է Ինկերման քարհանք (Ղրիմ) և խեղդվել մոտ 101 թվականին։
Առաքելական այրերի թվին են պատկանում. Առաքելական այրերի աշխատությունների թվին է դասվում նաև «Դիդախե» շարադրանքը (12 առաքյալների ուսմունք)։
«Ջատագովներ»
Առաքելական այրերը եղել են անցումային խումբ առաքյալների և այսպես կոչված ջատագովների միջև։ Ջատագովությունը (հուն.՝ «արդարացում») բարեխոսության խոսքն է՝ ուղղված հալածող կայսերին։ Հիմնավորելով քրիստոնեությունը՝ որպես արդար և ողջամիտ կրոն՝ ջատագովներն ինքնակամ կամա թե ակամա թարգմանել են հավատքի ճշմարտությունները բանականության լեզվով և այդպիսով ծնվել է քրիստոնեական Աստվածաբանությունը։  Աստվածաբան-ջատագովներից առաջինը եղել է նահատակ Հուստինոս Փիլիսոփան՝ պլատոնական փիլիսոփա, որն հավատքի դառնալուց հետո (մոտ 133 թվականին) ժամանել է Հռոմ, որտեղ հիմնել է աստվածաբանական դպրոց՝ հերետիկոս-գնոստիկների դեմ պայքարելու համար։ Հուստինոս Փիլիսոփան մահացել է 166 թվականին  Մարկոս Ավրելիոս կայսեր հետապնդումների արդյունքում։
Մոտ 179 թվականին փիլիսոփա Պենտենը Ալեքսանդրիայի հրապարակախոսական ուսումնարանը (ըստ ավանդության, այն հիմնադրվել է դեռևս առաքյալ և ավետարանիչ Մարկոսի կողմից) վերափոխել է աստվածաբանական դպրոցի։ Այստեղ ծնվել  է Ալեքսանդրյան ասատվածաբանության ամենահին ավանդույթը, որի ակունքում կանգնած էին․
Քրիստոեական դավանաբանության հայր է համարվում արևմտյան աստվածաբան Հիրենեոս Լիոնացին († մոտ 202 թվական), որը եղել է Պողիկարպոս Զմյուռնիացու աշակերտը, իսկ մոտ 180 թվականին դարձել է Գալլիայի Լիոնյան եկեղեցու եպիսկոպոսը, որտեղ գրել է «Հինգ գիրք հերետիկոսությունների դեմ» ծավալուն աշխատությունը։ Նահատակվել է Սեպտիմիոս Սևերոս կայսեր հալածանքի հետևանքով։
Սուրբ Կիպրիանոս Կարթագենացին և Կոռնելիոս (Հռոմի պապ) նոր Պապը հավատում էին, որ հնարավոր է (որոշակի պայմաններում)։ Հռոմի խիստ նախարար Նովատիանոսը կարծում էր, որ եկեղեցին չպետք է ների այն մեղավորներին, ովքեր հալածանքների ժամանակ հրաժարվեցին Քրիստոսից։ Նա Կոռնելիոսին մեղադրեց անընդունելի զիջումների մեջ և իրեն հռչակեց Ֆաբիանի (այսպես կոչված ՝ հակապապ) իսկական իրավահաջորդը և, այսպես կոչված «Մաքուր Եկեղեցիների» («կաֆարների») ղեկավարը։ Սուրբ Կիպրիանոսը և Կոռնելիոսը 251-րդ խորհրդում ողորմության և կրոնական կարգապահության խախտման համար եկեղեցուց վտարեցին նովաթացիներին։   Հաջորդ հալածանքի ժամանակ Սուրբ Ն.Ս. Օ. Տ. Տ. Կիպրիանոսը կամավոր մահ ընդունեց Քրիստոսի համար։ Այսպիսին է առաջին կարգապահական պառակտումներից մեկի (այսպես կոչված «Նովաթյան») պատմությունը։
Դա մեծ հետևանքներ ունեցավ, որովհետև Դոնիկացու շրջանի ավարտը նշանավորվեց կայսրեր Դիոգկղետիանոսի և Գալերիուսի ամենամեծ հալածանքներով (302-311 թվականներ)։ Մեծ թվով սուրբ նահատակներ ընկան։ Ավերածությունները լրացվեցին քաղաքական իրարանցումներով, որոնք ավարտվեցին միայն Կոստանդին Մեծի մուտքով։ 313 թվականին Կոստանդինը եկեղեցուն շնորհեց կրոնի ազատություն (այսպես կոչված «Միլանի հրովարտակը»)։ Բայց աֆրիկյան եպիսկոպոսների մի մասը Դոնատուսի գլխավորությամբ (մրցակից լինելով օրինական եպիսկոպոս Սեսիլյանին) ստեղծեց նոր պառակտում՝ իրեն հռչակելով «Նահատակաց եկեղեցի», իսկ մնացածներին՝ դավաճաններ և փոխզիջում իրականացնողներ, որոնք ունեին անաստված պետական իշխանություն (Սուրբ կայսր Կոստանդինոսը մկրտվեց միայն նրա մահից առաջ)։ Սուբյեկտիվորեն սա եկեղեցու պետականացման դեմ ուղղված շարժում էր՝ իր ազատության պահպանման համար։ Բայց օբյեկտիվորեն այն ոչնչացրեց Աֆրիկայի (Կարթագենյան) եկեղեցին և դարձավ դրա հետագա ոչնչացման հիմնական պատճառը։
Ռասկոլնիչյան և դոնատիստական գայթակղությունները հետագայում Արևմուտքում արձագանքեցին կատարների և վալդենսների հերեսիաներին, իսկ արևելքում ՝ բոգոմիլների և ստրիգոլների շարժմանը։
Հայտնի է նաև առաջին դարերի եկեղեցական կյանքի այլ քրիստոնեական ջատագովները․
Դոնիկյան ժամանակաշրջանն ավարտվել է քրիստոնեության պատմության մեջ խոշորագույն «Դիոգկղետյան հալածանքներով» (302-311 թվականներ), որի նպատակն էր եկեղեցու ամբողջական ոչնչացումը։ Բայց, ինչպես միշտ, հալածանքը միայն նպաստեց քրիստոնեության հաստատմանն ու տարածմանը։
Քրիստոնեությունը հռոմեական կայսրությունից դուրս
301 թվականին Մեծ Հայքը դարձավ առաջին երկիրը, որն ընդունեց քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն, որը կապված էր սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի և հայոց արքա Տրդատ III Մեծի անունների հետ։ Դիոկղետիանոս կայսեր մեծ հալածանքների օրոք է, որ կայսրը ստիպում է եկեղեցու կույս համայնքին  փախչել Հայաստան՝ փրկվելով Հռոմից։ Սակայն սուրբ կույսերը խոշտանգվեցին և սպանվեցին հայոց արքա Տրդատի կողմից, որը նաև քրիստոնյաների հալածողն էր։ Բայց դրանից հետո Տրդատը ծանր հիվանդացավ և նրան բուժեց միայն Գրիգոր Լուսավորիչը, ով նախկինում 13 տարի բանտարկված էր  իր հավատքի համար՝ Քրիստոսի հանդեպ։ Ծանր հիվանդությունից ապաքինվելուց հետո Տրդատ թագավորը, ապաշխարեց Աստծո առաջ իր հանցանքների մասին, մկրտվեց և քիրստոնեությունը հայտարարեց պետական և միակ կրոնը Հայաստանում։ Այսպիսով Մեծ Հայքը դարձավ աշխարհում առաջին քրիստոնյա  պետությունը   ։
Բազմաթիվ քրիստոնյա համայնքներ գոյություն են ունեցել նաև Կենտրոնական Ասիայում։
Հռոմեական կայսրության հալածանքներն ավարտվեցին սուրբ Կոստանդիանոս Մեծի օրոք։ Եկեղեցու պատմության մեջ սկսվեց նոր շրջան։
Միլանի հրովարտակ
313 թվականին Կոստանդիանոս Մեծ կայսեր օրոք տեղի ունեցավ նշանակալի իրադարձություն քրիստոնեության կյանքում՝ Հռոմեական կայսրությունում եկեղեցին ստացավ գործունեության լիակատար ազատություն։ Քրիստոնեական աստվածաբանության  և պաշտամունքային  պրակտիկայի մեջ միասնականության հասնելու համար սկսեցին գումարվել Տիեզերական ժողովներ, որտեղ տեղի էր ունենում դավանանքների ձևավորումն ու բացահայտումը։ Սակայն, որոշ տաճարներ ոչ միայն չէին հաշտեցնում եկեղեցու հակառակորդներին, այլ ծառայում էին քրիստոնեությունը բաժանող առանձին շարժումների՝  արիոսականությանը, նեստորականությանը, մոնոֆիզիտությանը։
Կայսր Թեոդոսիոս Մեծը (346—395 թվականներ)  քրիստոնեությունը դարձրեց պետական կրոն։ Միջամտելով եկեղեցու գործերին՝ կայսրերը երբեմն դառնում էին հովանավորներ և նույնիսկ նախաձեռնողներ՝ հերետիկոսներ (օրինակ, միակամություն և պատկերամարտություն — սովորաբար կայսերական հերետիկոսություն)։
Միաբանության ծաղկումը Եգիպտոսում, Սիրիայում և Պաղեստինում
Հեթանոսական հսկայական զանգվածների վերափոխումը իջեցրեց գիտակից քրիստոնյաների տոկոսը նրանց ընդհանուր թվից, ինչը հանգեցրեց եկեղեցու աշխարհիկացմանը  և բողոքական շարժումների առաջացմանը։ Քրիստոնյաները աշխարհիկ գայթակղություններից  թաքնվում էին  անապատներում, նրանց շնորհիվ IV դարում  առաջանում և արագ ծաղկում է  վանականությունը, հայտնվում են վանքեր։
Պաղեստինում վանականության հիմնադիրներն էին Հարիտոն վարդապետը՝ Փարան Lավրայի շինարարը (330 թվական)  և   Իլարոն Մեծը՝ Մայումում Լավրայի շինարար (մոտ 338 թվական)։
Սիրիայում գործող Նիզիբայի վանական վարդապետ Հակոբ Մծբնացին (340 թվական) և նրա աշակերտը՝ սիրիացի  Եփրեմը  (373 թվական), որը  հայտնի է որպես Էդեսա-Նիզիբյան աստվածաբանական դպրոցի հիմնադիր։
Իսլամի գալուստ
VII դարի սկզբին քրիստոնեական աշխարհում խոշոր իրադարձություններ տեղի ունեցան՝ կապված իսլամի  ագրեսիվ  ընդլայման հետ։ Քրիստոնեության ծննդավայրը՝ Պաղեստինը, ինչպես նաև հնագույն քրիստոնեական շրջանները(Սիրիա, Եգիպտոս, Փոքր Ասիա, ամբողջ Հյուսիսային Աֆրիկա) գրավել են քրիստոնեության թշնամիները։ 1711 թվականին արաբները հատելով  Ջիբրալթարի նեղուցը արագ գրավեցին  Իսպանիան և շարժվեցին դեպի ժամանակակից Ֆրանսիայի  խորքերը։
Եկեղեցիների տարանջատում (պաշտոնապես 1054 թվական)
4-րդ դարի սկզբին Հռոմեական կայսրությունը բաժանվեց երկու մասի՝ արևելյան (Բյուզանդական կայսրություն) և արևմտյան։ Արևելյան մասում հաստատվեց ուղղափառ նիկիական հավատքը, իսկ արևմտյանը նվաճեցին տարբեր, հիմնականում գերմանացի, բարբարոսներ (վեստգոթերներ, օստգոթերներ, վանդալներ, լանգոբարդներ, սուևներ, ալաններ), ովքեր ընդունեցին քրիստոնեությունը արիոսականության տեսքով։
1054-ի Մեծ սխիզմի պատճառը վեճն էր՝ Հարավային Իտալիայում գտնվող հողերի շուրջ, որոնք պաշտոնապես պատկանում էին Բյուզանդիային։ Իմանալով, որ այնտեղ հունական ծեսը դուրս է մղվում և մոռացվում, Պոլսո պատրիարք Միխայիլ Կերիուլարիուսը փակեց Կոստանդնուպոլսում լատինական ծեսի բոլոր տաճարները։ Միևնույն ժամանակ, նա պահանջեց, որ Հռոմը իրեն հավասար ճանաչի  Տիեզերական Պատրիարքի պատվին։ Լեո IX-ը  մերժեց նրան և շուտ մահացավ։  Պապական դեսպանները՝  կարդինալ  Հումբերտի գլխավորությամբ ժամանեցին Կոստանդնուպոլիս։ Պատրիարքը չընդունեց նրանց, այլ պարզապես  լատինական ծեսերի չեղարկման վերաբերյալ գրավոր  դիմումներ  ներկայացրեց։ Հումբերտմբերտը, իր հերթին, մեղադրել է պատրիարքին մի քանի հերետիկոսությունների մեջ և 1054 թվականի հուլիսի 16-ին ինքնակամ դա  հայտարարել է պատրիարքին և նրա հետևորդներին։ Միխայիլ Կերիուլարիուսը  Խորհրդի որոշմամբ պատասխանել է( Փոտ պատրիարքի մեղադրանքները՝  867 թվականին)  անաֆեմայով՝ բոլոր դեսպանատներին։ Այսպիսով, սա ևս մեկ   հերետիկոսություն  էր, որը անհապաղ ճանաչվեց որպես Արևելքի (Ուղղափառություն) և Արևմուտքի (Կաթոլիկություն) միջև վերջնական անջատումը։ Եկեղեցիների իրական բաժանումը երկար գործընթաց էր, որը տեղի է ունեցել չորս հարյուրամյակների ընթացքում (IX-XII դարեր), իսկ դրա պատճառը եղել է եկեղեցական ավանդույթների աճող տարբերությունը։
Խաչակրաց արշավանքներ
Խաչակրաց արշավանքները (1095–1270 2թվականներ), Մերձավոր Արևելքում (դեպի Պաղեստին, Սիրիա, Եգիպտոս, Թունիս) ավարտված եվրոպացիների ռազմական գաղութացման արշավանքներն են XI—XIII դարերի ավարտին, ուխտագնացության ձևով դեպի սուրբ երկիր (Պաղեստին) և սուրբ գերեզման՝ Երուսաղեմը «անհավատներից»(մահմեդականներ) ազատագրելու  նպատակով։ Պաղեստին մեկնելիս մասնակիցները կրծքին կարմիր խաչ էին կարում, վերադառնալով՝ այն կարել են  մեջքին, այստեղից էլ ծագեց «խաչակիրներ» անունը։
Խաչակրաց շարժման նախաձեռնողն ու գլխավոր կազմակերպիչը պապականությունն էր, որն էապես ամրապնդեց իր դիրքերը XI դարի երկրորդ կեսին։ Կլունյան շարժման (տես նաև Կլյունյան աբբայություն) և Գրիգոր VII-ի (1073-1085) բարեփոխումների արդյունքում զգալիորեն աճել է կաթոլիկ եկեղեցու հեղինակությունը, և նա կրկին կարող էր հավակնել արևմտյան քրիստոնեական աշխարհի առաջնորդի դերին։
Մոնղոլ-թաթարական լուծ
XIII դարի կեսերին ամբողջ Եվրասիան ցնցվեց իր ծավալով աննախադեպ մոնղոլական ագրեսիայից։  Քաղաքական արմատական փոփոխությունները ազդեցին քրիստոնեության պատմության վրա։ Համեմատաբար երիտասարդ Ռուս Ուղղափառ եկեղեցին ուժեղ հարված ստացավ, որից հետո Կիևը  և Ռուսաստանի մյուս ուղղափառ հարավ-արևմտյան իշխանությունները այնքան սննկացան, որ նրանք հեշտ դարձան Լիտվայի համար որպես որս, որտեղ գերակշռում էին  կաթոլիկության ընդունման հակում ունեցող հեթանոսները։ Ռուս ուղղափառ բնակչությունը փրկություն էր փնտրում Տայգայի անտառներում եւ հյուսիս-արեւելյան հողերի ճահիճներում, որտեղ հեթանոսական բնակչությունը դեռևս գերակշռում էր ուղղափառների վրա։ Ռուսական եկեղեցու կենտրոնը Կիևից տեղափոխվեց այստեղ՝  Վլադիմիրո-Սուզդալյան իշխանությոան տարածք։  1325 թվականի վերջին  Մոսկվա քաղաքը դարձավ Կիևի մետրոպոլիտների մշտական նստավայրը։
Մոնղոլական զորքերը ջախջախիչ կերպով անցան Եվրոպայի մյուս քրիստոնյա երկրներ՝ հասնելով Ադրիատիկ ծով, բայց արագ լքեցին դրանք։ Հետեւաբար, կաթոլիկությունը պահպանվեց Եվրոպայի Արեւելքի ստրկացված ուղղափառ ժողովուրդների շրջանում (Նևայի ճակատամարտ, Սառցաջարդ, Լատինական կայսրություն Կոստանդնուպոլսում և այլն)։
Սկզբում մոնղոլները հանդուրժում էին բոլոր կրոնները՝ ներառյալ քրիստոնեությունը։ Քրիստոնյաները հնարավորություն ստացան նույնիսկ տարածել իրենց դավանանքը հեթանոսների շրջանում, Ուղղափառ Սարայի թեմը հայտնվեց Մոնղոլական Ոսկե հորդա Սարայի մայրաքաղաքում։ Զգալի կրոնական ազատություն էին ձեռք   բերել նեստորականները, որոնք  գոյություն ունեին Կենտրոնական Ասիայում՝ Չինաստանում և Հնդկաստանում, որոնք նույնպես գրավվել էին մոնղոլների կողմից։
Ռուսական մետրոպոլիտենի բաժանում
Լիտվացի իշխանները, որոնք գրավեցին ռուսական հողերի զգալի մասը ուղղափառ բնակչությամբ, չէին ցանկանում ենթարկվել մետրոպոլիտին, որը մշտապես բնակություն էր հաստատել  Մոսկվայում  և համառորեն պահանջում էին Կոստանդնուպոլսի պատրիարքին, որին այն ժամանակ դեռ ենթարկվում էր ամբողջ ռուսական եկեղեցին (առանձին միտրոպոլիտ)։ Կոնստանդնուպոլսի  գահի թեմերի որմնանկարների մի քանի ցուցակներում, որոնք կազմվել են Անդրոնիկոս II-ի օրոք, գրված է, որ լիտվական մետրոպոլիան գոյություն է ունեցել 6800(1291/2) տարի, իսկ լիտվական մետրոպոլիայի հիմնադրման տարեթվի մեկ ցուցակում նշված է 6808(1299/1300) տարի ։ Որմնանկարներով ցուցակում կա հստակեցում․ Լիտվան՝ Մեծ Ռուսիա թեմը, որի մայրաքաղաքն ունի Մալի Նովոգրուդոկում   ։ Ռուս պատմաբան Ա․ Պավլովը ենթադրել է, որ 1292 թվականը թվագրելը, ամենայն հավանականությամբ, գրողի սխալն է, և Լիտվայի միտրոպոլիայի հիմնադրման հավանական տարեթիվը պետք է համարել 1300 թվականը ։
Բացի այդ, Ռուսաստանի մետրոպոլիայի հարավ-արևմտյան հատվածը կառավարելու համար, 1303 թվականին Կոստանդնուպոլսի Աթանասիոս պատրիարքը բարձրացրեց Գալիսիայի եպիսկոպոս Նիֆոնտի՝ մինչև Գալիսիական մետրոպոլիայի աստիճանը։
1385 թվականում Լիտվայի Մեծ իշխան Յագայլոն, ամուսնանալով Լեհաստանի թագուհի Յադվիգայի հետ, կնքվել է համաձայնագիր Լիտվայի և կաթոլիկ Լեհաստանի մեծ իշխանության միջև՝ դինաստիական միության մասին, որով նա հռչակվել է Լեհաստանի թագավոր, իր բոլոր ռուս ուղղափառ հպատակներին կաթոլիկության մեջ դարձնելու խոստումով։
Կոստանդնուպոլսի անկումը 1453 թվականին
Բյուզանդական կայսրության աստիճանաբար թուլացումը, որը տևեց մի քանի դար, հանգեցրեց Օսմանյան թուրքերի կողմից մայրաքաղաք Կոստանդնուպոլսի գրավմանը՝ 1453 թվականին։ Բոլոր ուղղափառ երկրները գտնվում էին մահմեդականների լծի տակ։ Մոսկվայի մեծ իշխանությունը մինչև Մեծ կանգառ ՈՒգրա գետի վրա 1480 թվականին  շարունակում էր մնալն  Ուլուսի  Ոսկե հորդա գաղութներից մեկը։
Ուղղափառ արևելքում ռուսական եկեղեցու հեղինակության աճ
ՈՒղղափառ եկեղեցին հյուսիս-արևելյան Ռուսաստանում 1448 թվականին  Մոսկվայում գտնվող եպիսկոպոսական տաճարում ընտրեց իր առաջնորդին, որը  1589 թվականի  դե ֆակտո ճանաչեց մոսկովյան եկեղեցու անկախ գոյության սկիզբը (Կիևի մետրոպոլիտը մինչև 17-րդ դարի կեսը մնացել է  Կոստանդնուպոլսի պատրիարքության  մասը)։ 1480 թվականին մոսկովյան պետությունը ձեռք բերեց լիակատար անկախություն՝ ազատվելով մոնղոլ-թաթարական տիրապետությունից։  1547-1721 թվականից ի վեր ռուսական կայսրությունը  երեք դարերի ընթացքում անընդհատ ընդլայնում է իր տարածքները՝ միաժամանակ հաստատելով ռուսական եկեղեցու իրավասությունը։
Հին հավատացյալների պառակտում
Արտաքին բարեփոխումների հիման վրա ռուսական եկեղեցու և պետության ներսում տեղի են ունենում բողոքական շարժումներ (հրեաների հերետիկոսություն, ժողովրդական ընդվզումներ, անհանգիստ ժամանակներ, հողի համար խռովություններ և այլն)։ Հին հավատացյալների պառակտումը ճանաչվել է ամենաերկարը։ Ռուսաստանը մնալով միակ ուղղափառ եկեղեցին սկսեց հավակնել առաջնորդի և հոգևոր կենտրոնների դերին։ Ալեքսեյ Միխայլովիչ և Մոսկվայի պատրիարք Նիկոնի կարծիքով հունական եկեղեցու ծիսական տարաձայնություններից հետո սկիզբ է առել ռուսական եկեղեցին։ Սակայն Ռուսաստանում ոչ բոլորն են ընդունել կատարված փոփոխությունները։ Հակառակորդները հրաժարվեցին շփումից՝ ստեղծվեց պառակտում։ Հետագայում հին հավատացյալները բաժանվեցին մի քանի խմբերի՝ քահանայության, մուրացկանության, անհավատության, միահավատության  և այլն։
Բողոքականության առաջացում և զարգացում
Բոլոր քրիստոնեական երկրներում իշխանությունները ինքնակամ նշանակեցին և հեռացրեցին եպիսկոպոսներին և քահանաներին, սակայն 1054 թվականին քրիստոնեական եկեղեցու պառակտումից անմիջապես հետո Գրիգորի VII-ը (Հռոմի Պապ) անսպասելիորեն հռչակեց եկեղեցու իշխանության գերակայությունը աշխարհիկ իշխանությունում և իր իրավունքն ապացուցելու համար հիմնադրեց Բոլոնյան համալսարանը, որտեղ մանրակրկիտ ուսումնասիրության և քրիստոնեական մեկնաբանման ենթարկվեցին բյուզանդական կայսրության Հուստինիանոս  կայսեր Պանդեկտների հատորները։ Ամբողջ ֆեոդալապես մասնատված Արևմտյան Եվրոպայի պապական իշխանության ենթարկվելը նպաստեց իտալական համալսարաններում եվրոպական գիտության առաջացմանը, վիթխարի  տաճարների և ասպետական   ամրոցների կառուցման տեխնոլոգիաների զարգացմանը, հրազենի տարածմանը, գրատպությանը, վերածննդի արվեստին  և աշխարհագրական մեծ հայտնագործություններին։ Եվրոպացիների կյանքի բոլոր ոլորտներում (ինկվիզիցիան) զանազան բողոքների պատճառ դարձան՝  «Ներդրումների համար պայքարը» և դրան հաջորդած եկեղեցու աննախադեպ միջամտությունը։  Սուրբ կարգի զանգվածային չարաշահումների պատճառ են հանդիսացել  Մարտին Լյութերի, Ժան Կալվինի, Հենրի VIII-ի և հռոմի պապի դեմ նրանց կողմնակիցների ելույթնեը։ Շմալկալդենի պատերազմ լիակատար հաղթանակին չհասան ոչ բողոքականնեերը և ոչ էլ կաթոլիկները։ ՈՒստի երկու կրոնների գոյության պահպանմանը նպաստեց  Աուգսբուրգի կրոնական աշխարհը։ Եվրոպական գաղութացման տարածումը ամբողջ աշխարհում, նույնիսկ աշխարհի ամենահեռավոր վայրերը հասանելի են դարձել քրիստոնյա քարոզիչներին։ Սակայն բուրժուական հասարակության ծագած շատ հիմնարար սկզբունքներ օտար  և խորթ  են  ավետարանական սկզբունքներին։  Ազատ մտածելակերպը, մարդասիրությունը, իրատեսությունը հիմք դրեցին լուսավորության, դաժանության, անզուսպ հարստացման  և լիակատար աթեիզմի դարաշրջանին։ Քրիստոնեության դեմ առավել կատաղի պայքարը Ռուսաստանում տեղի է ունեցել XX դարի կեսերին (ԽՄԿԿ-ի հետապնդումներից )։  Քրիստոնեությունը դեմ է անբարոյականությանը, թմրամոլությանը, դաժանությանը, անհագ հարստացմանը, հաճույքների պաշտամունքին՝ գլոբալացման  դարաշրջանում։
Գրականություն
Կատեգորիա:Քրիստոնեության պատմություն
Սալի Փոթեր
Սալի Փոթեր (Sally Potter, )՝ անգլիացի կինոռեժիսոր և սցենարիստ ։
Ֆիլմագրություն
1979 թվական՝ Թրիլեր-Thriller
1980 թվական՝ Լոնդոնյան պատմություն-London Story
1983 թվական՝ Ոսկեորոնող - The Gold Diggers
1992 թվական՝ Օրլանդո - Orlando
1997 թվական՝ Տանգոյի դաս - The Tango Lesson
2000 թվական՝ Մարդ, ով լացում էր -The Man Who Cried
2004 թվական՝ Այո - Yes
2009 թվական՝ Զայրույթ - Rage
2012 թվական՝ Ռումբ - Ginger & Rosa
Պարգևներ
1984 թվական՝ Բեռլինյան կինոփառատոնին ստացել է մրցանակ՝ «Ոսկեորոնողները» ֆիլմի համար ։
1992 թվական՝ Վենետիկյան կինոփառատոնին ստացել է մրցանակ՝ «Օրլանդո» ֆիլմի համար ։
1993 թվական՝ Կատալոնական միջազգային կինոփառատոնի ստացել է մրցանակ՝ «Օրլանդո» ֆիլմի համար ։
1994 թվական՝ ստացել է «Անկախ ոգի» մրցանակ «Օրլանդո» ֆիլմի համար
1997 թվական՝ Մար-դել-Պլատա «Տանգոյի դաս» ֆիլմի համար ստացել է մրցանակ ։
Անվանակարգեր
2005 թվականին՝ Էմդենի միջազգային կինոփառատոնին ստացել է մրցանակ՝ «Այո» ֆիլմի համար ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կինոռեժիսորներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Անգլիացի ռեժիսորներ Կատեգորիա:Անգլիացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Անգլիացի կինոպրոդյուսերներ Կատեգորիա:Թատերական ռեժիսորներ Կատեգորիա:Անգլիացի դերասանուհիներ
Ժաննա Էրշ
Ժաննա Էրշ (Jeanne Hersch, ), շվեյցարացի փիլիսոփա։
Կենսագրություն
Ժաննա Էրշը ծնվել է հրեաների ընտանիքում. մայրը ծնունդով Վիլնյուսից էր, հայրը՝ Վարշավայից։ Մաթեմատիկոս Յոզեֆա Հերշայի (1925—2012) քույրն է, մաթեմատիկոս Ալֆրեդ Տարսկիի բարեկամուհին ։ Հայրը Ժնևի համալսարանում դասավանդել է ժողովրդագրություն և վիճակագրություն, մայրը եղել է բժշկուհի։ Փիլիսոփայություն սովորել է Ժնևում, Փարիզում, Հայդելբերգում, Ֆրայբուրգում։ Կարլ Յասպերսի ուսանողն ու աշխատությունների թարգմանիչն է, նրա մասին մենագրության հեղինակը։
Եղել է Ժնևի համալսարանի փիլիսոփայության պրիվատ-դոցենտ (1947-1956), այնուհետև պրոֆեսոր (1956-1977), ԱՄՆ-ի, Կանադայի, Լատինական Ամերիկայի համալսարանների հրավիրված պրոոֆեսոր, Սոցիալիստական կուսակցության անդամ, Եվրոպական դաշնային միության ակտիվիստ։
Ընկերական և ստեղծագործական կապեր
Ընկերություն է արել Ռայմոն Արոնի, Ստանիսլավ Վինցենցի, Յուզեֆ Չապսկիի, Չեսլավ Միլոշի հետ, թարգմանել է Չ. Միլոշի «Իսսա հովիտը» ինքնակենսագրական վեպը (1956)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Ժնևի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայդելբերգի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հրեա փիլիսոփաներ Կատեգորիա:20-րդ դարի փիլիսոփաներ
Բելգիական Կոնգո
Բելգիական Կոնգո (Congo Belge), բելգիական գաղութ, որը գոյություն է ունեցել 1908 թվականի նոյեմբերի 15-ից մինչև 1960 թվականը՝ Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության ներկայիս տարածքում։ Կոնգոյում բելգիական գաղութը ստեղծվել է այն բանից հետո, երբ Բելգիայի թագավոր Լեոպոլդ II-ը գործող կառավարությունից գնում է Կոնգոյի տարածքը։
1908 թվականի հոկտեմբերին Բելգիայի խորհրդարանն ընդունում է «Բելգիական Կոնգոյի կառավարման մասին» օրենքը՝ այսպես կոչված գաղութային կանոնադրությունը։ Ըստ այդ օրենքի՝ Կոնգոյի ղեկավարումն իրականացնում է Բելգիայի թագավորն ու խորհրդարանը, ինչպես նաև գեներալ-նահանգապետը, ով ընտրվում է գործադիր իշխանության կողմից։ Բելգիական Կոնգոյի առաջին մայրաքաղաքը եղել է Բոման, որին 1926 թվականին փոխարինել է Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության ներկայիս մայրաքաղաքը՝ Լեոպոլդվիլը (այժմ՝ Կինշասա)։ Խոշոր քաղաքներից էին նաև Ատենլիվիլը և Էլիզավետվիլը։
Բելգիական Կոնգոյի տնտեսական հիմնական գործունեությունը կենտրոնացված է եղել Կատանգայի նահանգում։ Եկամտի հիմնական աղբյուրը եղել է հանքանյութերի արդյունահանումը։ Նացիստական ուժերի կողմից Բելգիայի բռնազավթման ժամանակ Կոնգոն եղել է «Ազատ Բելգիայի ուժերի» վերահսկողության տակ։ Բելգիացիները Կոնգոյից լեռնանյութեր են արտահանել Մեծ Բրիտանիա և Միացյալ Նահանգներ։ Մասնավորապես, Բելգիայից Միացյալ Նահանգներին մատակարարվել է ուրան՝ Հերոսիմայի և Նագասակիի ռմբակոծության համար ծառայած միջուկային զենքի ստեղծման համար ։
1921 թվականին Սիմոն Կիմբանգիի նախաձեռնությամբ հիմնադրվում է Կոնգոյի ազգային-ազատագրության պայքարի կազմակերպությունը՝ «Կոնգոն՝ կոնգոլեզցիների համար» կարգախոսով։ Սկզբնական շրջանում այն գաղտնի կազմակերպություն էր, սակայն պատերազմից հետո Կոնգոյի ազատագրական պայքարի գրասենյակը վերածվեց մշակութային և կրթական կենտրոնի։
Աֆրիկյան գաղութների անկախացման դարաշրջանում Բրյուսելի բանակցություններից հետո 1960 թվականի հունիսի 30-ին Բելգիան ստիպված է լինում ճանաչել Կոնգոյի անկախությունը։ Անկախացումից հետո նորանկախ Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետությունը հայտնվեց ճգնաժամային իրադրության եզրին և երկրում բռնկվեց քաղաքացիական պատերազմ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության պատմություն Կատեգորիա:Բելգիական գաղութներ Կատեգորիա:Աֆրիկայի գաղութացում Կատեգորիա:Աֆրիկայի նախկին գաղութներ Կատեգորիա:1908 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Վիգեն Միրումյան
Վիգեն Արտյուշայի Միրումյան (ծնվել է 1977-ի սեպտեմբերի 29-ին, Երևանում), հայ շախմատիստ, գրոսմայստեր (2008), 2001 թվականից ներկայացնում է Չեխիան։
Կենսագրություն
1990-1992 թթ. Միրումյանը երեք անգամ մասնակցել է ԽՍՀՄ պատանիների առաջնությանը, իսկ Խորհրդային Միության փլուզումից հետո սկսել է ներկայացնել Հայաստանը` մասնակցելով տարբեր տարիքային խմբերի աշխարհի և Եվրոպայի առաջնություններին։ Ամենամեծ նվաճումը եղել է 1997 թվականին, երբ նա Լեհաստանի Ժագան քաղաքում կայացած մինչև 20 տարեկանների աշխարհի առաջնությունում նվաճեց արծաթե մեդալ։
1996 թ. Հայաստանի առաջնությունում զբաղեցրել է երրորդ տեղը` առաջին անգամ լրացնելով գրոսմայստերի նորմա։ Նույն թվականին Հայաստանի 2-րդ հավաքականի կազմում մասնակցել է Երևանում անցկացված համաշխարհային 32-րդ օլիմպիադային, որտեղ առաջին խաղատախտակի վրա անցկացրել է 10 պարտիա՝ վաստակելով 3½ միավոր ։
1998 թ. հաղթել է Պլզենում կայացած բաց մրցաշարում, իսկ 1999-ին հաղթել է Լիպշտադի (այստեղ նա 2-րդ անգամ է լրացրել գրոսմայստերի նորման) և Օլոմոուցի մրցաշարերում։
2002-2006 թվականներին ՖԻԴԵ-ի հովանու ներքո անցկացվող ոչ մի մրցաշարի չի մասնակցել։ 2007 թ. վերադարձել է ակտիվ շախմատ՝ հաղթելով Թբիլիսիում կայացած մրցաշարում։ Այստեղ նա 3-րդ և վերջին անգամ է լրացրել գրոսմայստերի նորման՝ հաջորդ տարի ստանալով այդ կոչումը։
Անհատական վարկանիշի առավելագույն կետին հասել է 2000 թվականի հուլիսին՝ 2557, որն այդ պահին Հայաստանի շախմատիստների մեջ 7-րդ արդյունքն էր ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ շախմատիստներ Կատեգորիա:Հայ գրոսմայստերներ Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Հուշարձանների և տեսարժան վայրերի միջազգային օր
Հուշարձանների և տեսարժան վայրերի միջազգային օր, ապրիլի 18-ին նշվող ամենամյա տոն ։ Այդ օրը աշխարհով մեկ տարբեր միջոցառումներ են իրականացվում՝ համաշխարհային ժառագության և պարզապես հուշարձանների այցելություններ, համաժողովներ, հուշարձանների և տեսարժան վայրերի մաքրում, կլոր սեղաններ։ Հնարավորություն է ընձեռվում մեծացնելու հասարակության տեղեկացվածությունը համաշխարհային ժառանգության բազմազանության, դրա պահպանությանն ու պաշտպանությանն ուղղված ջանքերի վերաբերյալ ։
Պատմություն
Հուշարձանների և տեսարժան վայրերի միջազգային օրը նշելը առաջարկել է Հուշարձանների և տեսարժան վայրերի պահպանման միջազգային խորհուրդը (ICOMOS) 1982 թվականի ապրիլի 18-ին։ 1983 թվականին ընդունվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Գլխավոր ասամբլեայի որոշմամբ։ Նպատակն է բարձրացնել մարդկության իրազեկությունը մշակութային ժառանգության, նրանց խոցելիության մասին և անհրաժեշտ ջանքեր գործադրել նրա պաշտպանության և պահպանման համար ։
Տարեկան թեմաներ
Յուրաքանչյուր տարի Հուշարձանների և տեսարժան վայրերի պահպանման միջազգային խորհրդի կողմից առաջադրվում է օրվա խորհրդին առնչվող որևէ յուրահատուկ թեմա, ինչը հնարավորություն է տալիս շեշտելու համաշխարհային ժառանգության բազմազանությունը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ՄԱԿ Կատեգորիա:Միջազգային օրեր Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի միջազգային օրեր Կատեգորիա:ՅՈՒՆԵՍԿՕ Կատեգորիա:Ապրիլի 18 Կատեգորիա:Տոն օրեր Կատեգորիա:Ապրիլի տոներ
Բռնիր ինձ, եթե կարող ես
«Բռնիր ինձ, եթե կարող ես» (Catch Me If You Can), 2002 թվականի ամերիկյան կենսագրական, դրամա ֆիլմ, որը պատմում է Ֆրենկ Աբիգնեյլի կյանքի մասին, ով մինչև իր 19-ամյակը ձեռք է բերել միլիոնավոր դոլարներ՝ ձևանալով «Pan American» ավիաուղիների օդաչու, Ջորջիա նահանգում ներկայանում է որպես բժիշկ, Լուիզիանա նահանգում՝ որպես դատախազի օգնական։ Նրա հանցագործությունները համարվում էին խարդախություններ, նա այնքան փորձառու էր դարձել իր գործում, որ նույնիսկ օգնում էր ՀԴԲ–ին ուրիշ խարդախություններ հայտնաբերելու գործում։ Ֆիլմի ռեժիսորն է Սթիվեն Սփիլբերգը, գլխավոր դերակատարներն են Լեոնարդո ԴիԿապրիոն, Թոմ Հենքսը, Քրիստոֆեր Ուոքենը, Մարտին Շինը և Նատալի Բեյը։
Ֆիլմի զարգացման աշխատանքերը սկսել են 1980 թվականին, սակայն չեն ունեցել առաջընթաց մինչև 1997 թվականը, երբ Աբիգնեյլի գիրքը գնվեց Սփիլբերգի DreamWorks կինոընկերության կողմից։ Դեյվիդ Ֆինչերը, Գոռ Վերբինսկին, Լեսի Հալսթրոմը, Միլոշ Ֆորմանը և Քամերոն Քրոուն հնարավորություն ունեին դառնալու ֆիլմի ռեժիսոր, մինչև Սփիլբերգի որոշելը։ Նկարահանումները տեղի են ունեցել փետրվարից մինչև 2002 թվականի մայիսը։ Ֆիլմը ունեցավ ֆինանսական և քննադատական մեծ հաջողություններ, իսկ իրական Ֆրենկ Աբիգնեյլը դրական արձագանքեց դրան։
Սյուժե
1963 թվականին պատանի Ֆրենկ Աբիգնեյլը (Լեոնարդո ԴիԿապրիո) ապրում էր իր հոր՝ Ֆրենկ Աբիգնեյլ Ավագի (Քրիստոֆեր Ուոքեն) և ֆրանսիացի մոր՝ Պաուլա Աբիգնեյլի հետ (Նատալի Բեյ) Նյու Յորքում գտնվող Նոր Ռոշել քաղաքում։ Երբ Ֆրենկ Ավագին մերժում են բիզնես վարկ տալ բանկից, նա հայտնվում է դժվարությունների մեջ, և ընտանիքը ստիպված է լինում իրենց մեծ տնից տեղափոխվել փոքր բնակարան։ Պաուլան սկսում է հանդիպել Ջեքի (Ջեյմս Բրոլին)՝ իր ամուսնու ընկերոջ հետ։ Այդ ժամանակ Ֆրենկ կրտսերը իրեն ձևացնում է ֆրանսերենի ուսուցչի փոխարինող և անցկացնում դասերը։ Ֆրենկի ծնողները ապահարզանի դիմում են տալիս, և նա փախչում է տնից։ Երբ նրա փողերը վերջանում են, նա սկսում է գոյատևել խարդախություններ անելով։ Շուտով նս սկսում է ձևանալ օդաչու։ Նա կեղծում է «Pan Am»–ի աշխատավարձի չեկերը, և նրան հաջողվում է գողանալ ավելի քան 2.8 միլիոն դոլար։
Այդ ժամանակ ՀԴԲ–ի գործակալ Քարլ Հենրեթին (Թոմ Հենքս) սկսում է հետապնդել Ֆրենկին։ Ֆրենկը և Քարլը հանդիպում են իրար մի հյուրանոցում, որտեղ Ֆրենկը ներկայանում է, իբր Բարի Ալլեն գաղտնի ծառայությունից է։ Ֆրենկը հեռանում է, և Քարլը մեկ րոպե անց հասկանում է, որ խաբվել է։ Ավելի ուշ՝ Սուրբ ծննդին, երբ Քարլը դեռ աշխատանքի վայրում էր, Ֆրենկը զանգահարում է նրան և փորձում է ներողություն խնդրել։ Քարլը չի ընդունում Ֆրենկի ներողությունը և ասում է, որ նա շուտով բռնվելու է, բայց ծիծաղում է, երբ հասկանում է, որ Ֆրենկը զանգահարել էր իրեն, որովհետև չկա մեկը, որպեսզի խոսի հետը։ Քարլը շարունակում է իր հետաքննությունները, և հասկանում է (մատուցողի շնորհիվ), որ «Բարի Ալլեն» անունը «Ֆլեշ» կոմիքսից է, և Ֆրենկը իրականում դեռահաս է։
Մինչդեռ Ֆրնեկը ձևանում է որպես բժիշկ և փաստաբան, նա սիրահարվում է Բրենդային (Էմի Ադամս), ում ի վերջո ասում է իր մասին ճշմարտությունը և խնդրում փախչել իր հետ։ Քարլը հետքերով գտնում է Ֆրենկին, նրա և Բրենդայի նշանադրության ժամանակ, որտեղ Ֆրնեկը թողնում է Բրենդային՝ խնդրելով իր հետ հանդիպել երկու օրից, որպեսզի նրանք կարողանան գաղտնի մեկնել։ Ֆրենկը երկու օր անց տեսնում է Բրենդային իրեն սպասելիս, սակայն տեսնում է նաև քաղաքային հագուստով հագնված ՀԴԲ–ի գործակալների, ովքեր սպասում էին, որպեսզի ձերբակալեին իրեն, գիտակցելով, թե ինչ կարող է լինել, նա խուսափում է Եվրոպա մեկնելուց։
Յոթ ամիս անց Քարլը ցույց է տալիս իր բոսին, որ Ֆրենկը արդեն կատարել է խարդախություններ ամբողջ Արևմտյան Եվրոպայում և թույլտվություն է խնդրում գնալ Եվրոպա, որպեսզի փնտրի նրան։ Երբ բոսը հրաժարվում է, Քարլը Ֆրենկի չեկերը տանում է պրոֆեսիոնալ տպագրիչների մոտ, ովքեր պնդում են, որ չեկերը տպագրվել են Ֆրանսիայում։ Ֆրենկի մոր հետ հարցազրույցից հետո, Քարլը հիշում է, որ Պաուլան ծնվել է Ֆրանսիական Մոնիշար քաղաքում։ Նա գնում է այնտեղ և գտնում Ֆրենկին, և ասում է, որ ֆրանսիական ոստիկանությունը կսպանի նրան, եթե նա հանգիստ չգա իր հետ։ Սկզիբից Ֆրենկը մտածում էր, որ Քարլը խաբում է, բայց Քարլը խոստացել էր, որ երբեք չի խաբի նրան, և երբ Քարլը դուրս է բերում նրան, ֆրանսիական ոստիկանությունը Ֆրենկին տանում է բանտ։
Տեսարանը փոխվում է, երբ արդեն Քարլը Ֆրենկին վերադարձնում է տուն և հայտնում է նրա հոր մահվան մասին։ Վշտահար Ֆրենկը փախչում է ինքնաթիռից և գնում իր հին տուն, որտեղ գտնում մորը, այն մարդուն, ում համար մայրը հեռացել էր նրա հորից, ինչպես նաև մի աղջկա, ով (ինչպես հասկացավ Ֆրենկը) իր խորթ քույրն է։ Ֆրենկը հանձնվում է և դատապարտվում 12 տարվա ազատազրկման. ժամանակ առ ժամանակ նրան այցելում էր Քարլը։ Երբ Ֆրենկը գտնում է, որ Քարլի բերած չեկը կեղծ է, Քարլը համոզում է ՀԴԲ–ին Ֆրենկին առաջարկել աշխատել ՀԴԲ բանկային խարդախոությունների բաժնում իր ազատազրկման տարիների ընթացքում, որին Ֆրենկը համաձայնվում է։ ՀԴԲ–ում աշատելու ժամանակ նա զգում է անհասկանալի մի զգացմունք և նույնիսկ փորձում է կրկին թռչել, որպես օդաչու։ Նա հանդիպում է Քարլին, ով ասում է նրան, որ նա վերադառնալու է իր աշխատանքին, քանի որ ոչ–ոք չի հետապնդում իրեն։ Հաջորդ երկուշաբթի Քարլը նյարդային վիճակում էր գտնվում, որովհետև Ֆրենկը դեռ չէր եկել աշխատանքի։ Սակայն, Ֆրենկը ի վերջո եկավ և նրանք քննարկեցին իրենց մյուս գործը։
Դերակատարներ
Իրական Ֆրենկ Աբիգնեյլը երևում է, որպես ֆրանսիացի ոստիկան, որը ձերբակալում էր իր կերպարին ։
Լսումներ
Ըստ Վերբենսկիի Քարլ Հենրեթիի դերում պետք է խաղար Ջեյմս Գոդոլֆինին, Ֆրենկ Կրտսերի դերում՝ Էդ Հարիսը, իսկ Բրենդա Սթրոնգի դերում՝ Քլոե Սևանին ։ Վերբենսկին լքեց ծրագիրը Լեոնարդո ԴիԿապրիոյի պատճառով, ով ցանկանում էր նկարանվել «Նյու Յորքի ավազակախմբերը» ֆիլմում ։ 2001 թվականի մայսիսին, Լեսի Հալսթրոմը ցանկանում էր դառնալ ֆիլմի ռեժիսոր, սակայն դուրս է մնում ծրագրից 2001 հուլիսին։ Այս փուլում Հարիսը և Սևին լքել էին ֆիլմը, բայց Գոդոլֆինին դեռ մնացել էր ։ Սփիլբերգը՝ «DreamWorks» կինոընկերության համահիմնադիրը, Միլոշ Ֆորմանին առաջարկում է լինել ֆիլմի ռեժիսոր։ 2001 թվականի օգոստոսին Սփիլբերգը պաշտոնապես դարձավ ֆիլմի ռեժիսոր։
Ամանդա Սթրոնգի դերը մարմնավորելու համար դերասանուհի գտնելը տևեց ամիսներ, սակայն ի վերջո ընտրվեց Էմի Ադամսը։ Սփիլբերգը «սիրեց» նրա տեսակը և ֆիլմի պրոդյուսեր Ուոլթեր Պարկսը մեկնաբանել է նրան «ամենաթարմ և ամենաազնիվ, ում մենք երբևէ տեսել ենք», և նա ունի կարևոր դեր ֆիլմում։ Պարկսի առաջարկով, Ֆրենկ Ավագի դերը մարմնավորում է Քրիստոֆեր Ուոքենը։ Ռոջեր Սթրոնգի դերը մարմնավորում է Մարտին Շինը։ Սփիլգերգը ցանկանում էր, որ Պաուլա Աբիգնեյլի դերը մարմնավորեր ֆրանսիացի դերասանուհի։ Նա Ֆրանսիայում ապրող Բրայան դե Պալմայից օգնություն խնդրեց, ով առաջարկեց մի քանի դերասանուհիներ, որոնց թվում էր Նատալի Բեյը։ Սփիլբերգը տեսել էր Ջենիֆեր Գարներին «Լրտեսուհին» հեռուստասերիալում և ցանկանում էր, որպեսզի նա մի փոքր դեր կատարեր ֆիլմում ։
Նկարահանումներ
Ֆիլմի պաշտոնական նկարահանումները պետք է սկսեին 2002 թվականի հունվարին, սակայն հետաձգվեցին մինչև փետրվարի 7՝ Կալիֆորնիա նահանգի, Լոս Անջելես քաղաքում ։ Ֆիլմը նկարահանվել է նաև Բըրբանքում, Դաունիում, Նյու Յորքում, Օնտարիոյի միջազգային օդանավակայանում (որը երևում էր որպես Մայամիի միջազգային օդանավակայան), Քվեբեկում և Մոնրեալում ։ Ֆիլմը նկարահանվել է 147 տարբեր վայրերում և ընդամենը 52 օրում։ Նկարահանումները սկսեցին ապրիլի 25–30–ին Ավենյու Պարկում։ Անձնակազմը տեղափոխվել է Նյու Ջերսի նահանգի Օրանժ քաղաք, ապա վերադարձել Բրուքլին, բանկի և դատարանի տեսարանները նկարահանելու համար։ Նկարահանումները նաև տեղի են ունեցել Ջոն Քենեդիի միջազգային օդանավակայանում ։ Քվեբեկ քաղաքը ընտրվել էր իր եվրոպական բնույթի և ֆրանսիական զգացմունքների համար։ Նկարահանումները վերջացել են մայիսի 12–ին Մոնրեալում ։
Երաժշտություն
Ֆիլմի սաունդթրեքը թողարկվել է 2002 թվականի դեկտեմբերի 10–ին, DreamWorks Records–ի կողմից։ Բնօրինակը գրել է Ջոն Ուիլյամսը։
Թեմաներ
«Բռնիր ինձ, եթե կարող ես» ֆիլմի հիմքում ընկած է անհաջող ընտանիքների և ծանր մանկության թեման։ Ինչպես Ֆրենկ Աբիգնեյլի, այնպես էլ Սփիլբերգի ծնողները ամուսնալուծվել են, երբ նրանք դեռահաս էին։ Ֆիլմում, Քարլ Հենրեթին նույնպես ամուսնալուծված է, նրա դուստրը և կինը ապրում են Չիկագոյում։ Սփիլբերգը նաև ցանկանում էր ստեղծել մի ֆիլմ խաբեբաների մասին։
Շահույթ
«Բռնիր ինձ, եթե կարող ես» ֆիլմը թողարկվել է 2002 թվականի դեկտեմբերի 25–ին՝ վաստակելով ավելի քան 30 միլիոն դոլար 3,225 կինոթատրոններում ։ Ֆիլմը վաստակեց 164.6 միլիոն դոլար Հյուսիսային Ամրիկայում, 187.5 միլոն դոլար՝ այլ երկրներում, ընդհանուր՝ 352.1 միլիոն դոլար. ։ Բռնիր ինձ, եթե կարող ես ֆիլմը եղել է տասնմեկերորդ ամենահաջողված ֆիլմը 2002 թվականին ։
Քննադատական կարծիքներ
Rotten Tomatoes–ում ֆիլմը գնահատել են 96% ։ Internet Movie Database–ում ֆիլմը գնահատվել է 8.0/10։
DVD սկավառակ
«Բռնիր ինձ, եթե կարող ես» ֆիլմի DVD–ն թողարկվել է 2003 թվականի մայիսի 6–ին, իսկ Blu-ray–ը 2012 թվականի դեկտեմբերի 4–ին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2002 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:Սթիվեն Սփիլբերգի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Նյու Յորքում Կատեգորիա:Կալիֆոռնիայում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Փարիզում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Իրական դեպքերի վրա հիմնված դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Իրական դեպքերի հիման վրա նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիր ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Կալիֆոռնիայում Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Ֆրանսիայում Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Վաշինգտոն ԿՇ-ում Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Amblin Entertainment ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1960-ականներին Կատեգորիա:Ամերիկյան կենսագրական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում ԱՄՆ-ում Կատեգորիա:Ամերիկյան թրիլեր ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր ոստիկանների մասին Կատեգորիա:Նյու Ջերսիում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Նյու Յորքում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան կատակերգական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Լոս Անջելեսում Կատեգորիա:Ամերիկյան կենսագրական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Սթիվեն Սոդերբերգի ֆիլմեր
Իգոր Տոլմաչով
Իգոր Անատոլևիչ Տոլմաչով (Игорь Анатольевич Толмачёв, ), խորհրդային և ռուսական դատական բժիշկ, բժշկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, բժշկական ծառայությունների փոխգնդապետ ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1963 թվականին, Կրասնոդարում։ 1980 թվականին ընդունվել է Մինսկի պետական բժշկական ինստիտուտը։ 1984 թվականին Կուբուշեսկովի բժշկական ինստիտուտի ռազմա-բժշկական ֆակուլտետի ուսանող էր, որը ավարտել է 1986 թվականին։ 1986-1989-ական թվականներին ծառայել է Բելառուսի և Անդրկովկասի բժշկական զորամասում։ Ներկայումս Ս. Մ. Կիրովի անվան ռազմա-բժշկական ակադեմիայի դատական բժշկության ամբիոնի վարիչն է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Խորհրդային պրոֆեսորներ Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի 2-րդ աստիճանի մեդալով պարգևատրվածներ Կատեգորիա:Խորհրդային բժիշկներ Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ Կատեգորիա:«Խիզախության համար» մեդալով պարգևատրվածներ (ԽՍՀՄ)
Վերադարձ Օլիմպոսից
Վերադարձ Օլիմպոսից (Возвращение с Олимпа), խորհրդային նկարված մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ` ըստ հին հունական դիցաբանության մոտիվների, ռեժիսորն Ալեքսանդրա Սնեժկո-Բլոցկայան է։
Սյուժե
Օլիմպոս։ Այստեղ բոլորն ամենագլխավոր աստվածներն են. ամենակարող Զևս շանթարգելը, նրա դաժան կինը` ամուսնության հովանավորուհի աստվածուհի Հերան, գեղեցիկ երգիչ Ապոլլոն–նետաձիգը, Ծովերի արքա Պոսեյդոնը, ռազմիկ Արեսը, գեղեցկության և սիրո աստվածուհին Աֆրոդիտեն և իմաստուն Աթենասը։
Բացվում է առավոտը, և Հերակլեսը պետք է վերադառնալ Օլիմպոս։ Շրջվելով` նա նկատում հրեշների, որոնք մի անգամ հաղթվել էին, բայց նորից էին հայտնվել. դրանք են Հիդրան, Ստիմֆալիկական թռչունը, նաև տեսնում է շղթաներով բանտարկյալին։ Չդիմանալով` Հերակլեսը որոշում է մնալ երկրի վրա։ Եվ որքան էլ արծիվը փորձում է համոզել Հերակլեսին վերադառնալ Օլիմպոս, Հերակլեսը անկոտրում էր` դառնալով աստված, բայց միևնույն է նա մարդ էր մնացել։
Թողարկում տեսահոլովակով
1980-ական թվականներին ԽՍՀՄ–ում մուլտֆիլմը թողարկվել է VHS ձևաչափով։ Ռուսաստանում 1990-ական թվականներին թողարկվել է «Խոշոր պլան» կինոմիավորման կողմից, VHS ձևաչափով, 1990-ական թվականների կեսերին` Video CD կոմպակտ–սկավառակներով «Պրոմեթևս» և «Հերակլեսն Ադմետոսի մոտ» մուլտֆիլմերի հետ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:«Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Ալեքսանդրա Սնեժկո-Բլոցկայայի մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:1969 մուլտֆիլմեր
Ալիա (Արյեժի գավառ)
Համայնքի INSEE կոդ՝ 09006։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 64 մարդ։
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 48 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 30-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 18-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 62,5 %, 1999 թվականին եղել է՝ 70,7 %)։ 30 աշխատունակ բնակիչներից 25-ը աշխատում էին (14 տղամարդ և 11 կին), անաշխատանք էին 5-ը (2 տղամարդ և 3 կին)։ 18 անգործունակ մարդկանցից 3-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 9-ը թոշակառու, 6-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
ՆՆՏԿ
ՆՆՏԿ (Անկախ ազգային ստեղծագործական կորպորացիա), երաժիշտների և արտադրողների ոչ ֆորմալ ասոցիացիա, որը մասնագիտանում է ռուսերենի խթանման գործում և գործում է որպես երաժշտական լեյբլ, և համերգային գործակալություն։
Տարբեր ժամանակներում ՆՆՏԿ-ի հովանու ներքո մի քանի ռոք երաժշտական ակումբներ, փորձարկման բազաների ցանց, ձայնագրման ստուդիա գործում է Մոսկվայում։  2003-2006 թվականներին երիտասարդական ասոցիացիան  մշակութային և կրթական թերթեր է պատրաստել «Դոկտրին» և «Անջատման գիծ»ը։  2000-ական թվականներից ի վեր, ավելի հայտնի է որպես «Հավերժական գարուն» ամենամյա սիբիրյան ռոք փառատոների կազմակերպիչ    և «Պեպել»ի    ։ Նա նաև «Ռուսական բեկում», «Խալթուրին ֆեստ», «Բուրեվեստիկ» և «Յուրական դարաշրջանի պանկ»          ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ընկերություններ այբբենական կարգով
Արթուր Չիբուխչյան
Արթուր Լյովայի Չիբուխչյան, հայ շախմատիստ, գրոսմայստեր (2009)։
1996-ին Հայաստանի 3-րդ հավաքականի կազմում մասնակցել է Երևանում կայացած համաշխարհային 32-րդ օլիմպիադային։ Լինելով երկրորդ պահեստային խաղացողը` նա անցկացրել է 5 պարտիա, որոնցում տարել է 3 հաղթանակ և կրել 2 պարտություն ։
Դառնալով «Գյումրի-2009» միջազգային մրցաշարի երկրորդ մրցանակակիր և երրորդ անգամ լրացնելով գրոսմայստերի նորման ՝ շուտով Հունաստանի Հալկիդիկի քաղաքում կայացած ՖԻԴԵ-ի 80-րդ նստաշրջանում արժանացավ այդ կոչմանը ։
2014 թ. փետրվարին Թբիլիսիում կայացած շրջանաձև մրցաշարում զբաղեցրել է 3-րդ հորիզոնականը ։
Վերջին տարիներին կատարում է նաև մարզչական գործունեություն։ 2011 թ. օգոստոսին Հայաստանի շախմատի ֆեդերացիայի որոշմամբ նշանակվել է Հայաստանի շախմատի կանանց հավաքականի մարզիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ շախմատիստներ Կատեգորիա:Հայ գրոսմայստերներ
Նովի Լիգուրե
Նովի Լիգուրե (Novi Ligure) քաղաք և կոմունա Իտալիայում, Պիեմոնտ մարզի Ալեսանդրիա գավառում ։
Աշխարհագրություն
Նովի Լիգուրե քաղաքը գտնվում է Իտալիայից հյուսիս-արևմուտք՝ Ալեսսանդրիա պրովինցիայում և Պեմոնտ նահանգում։ Քաղաքը բաղկացած է 2 մասից՝ Մարելլա և Բերմելլոտտա ։ Բնակչությունը ըստ 2009 թվականի տվյալների հավասար է 28.591 մարդ։ Տարածքը՝ 54,22 կմ²։ Խտությունը կազմում է 527 մարդ/կմ²։
Պատմություն
1799 թվականի օգոստոսի 28-ինայստեղ, Նովիի ճակատամարտում, երբ ռուս և ավստրիական բանակի զորահրամանատար Ալեքսանդր Սուվորովին հաղթեց ֆրանսիական բանակին։
Անդրե Նզապեիկե
Անդրե Նզապեիկե (André Nzapayeké, ), քաղաքական և պետական գործիչ, Կենտրոնաաֆրիկյան Հանրապետության վարչապետը 2014 թվականի հունվարի 25-ից մինչև օգոստոսի 10-ը։
Նովի Լիգուրե
Ժողովրդագրություն
Բնակչության աճը
Անդրե Նզապեիկե
Վարչապետի պաշտոնում
2014 թվականի հունվարի 25-ին՝ Կենտրոնաաֆրիկյան Հանրապետության կառավարության ու ապստամբների միջև ծավալված կոնֆլիկտի ամենաթեժ պահին Անդրե Նզապեիկեն նշանակվել է երկրի ժամանակավոր վարչապետ ։ Նա ասել է, որ իր համար առաջնահերթ խնդիրներ կլինեն երկիրը 2015 թվականի ընտրություններին նախապատրաստելը և մի քանի ամսվա ընթացքում դադարեցնել երկրի ներսում տեղի ունեցող վայրագությունները` որպես պետության վերականգնման ուղղությամբ կատարվող կարևոր քայլ ։ Հունվարի 27-ին Նզապեիկեն ձևավորել է նոր կառավարություն, որի կազմում ընդգրկված էին 20 նախարարներ, այդ թվում` յոթ կանայք և քրիստոնեական «հակաբալակ» ջոկատի մեկ ներկայացուցիչ ։ ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Պան Գի Մունն Նզապեիկեին և երկրի նախագահ Քաթրին Սամբա Պազային ուղարկված հայտարարության մեջ ողջունել է նրանց նոր կառավարության ձևավորման կապակցությամբ՝ նշելով, որ այն «նոր հնարավորություններ է ընձեռում քաղաքական գործընթացին աջակցելու» համար և որ ներդրված ջանքերի շնորհիվ հաջողվել է սկիզբ դնել անցումային գործընթացին ։
Հունիսի 4-ին՝ Բանգիում ընդհանուր գործադուլի կոչերից և կառավարության հրաժարականի պահանջից հետո, Անդրե Նզապեիկեն որոշել է արգելել SMS հաղորդագրությունների ուղարկումը ամբողջ երկրում ։ Ավելի ուշ Անդրե Նզապեիկեն մուսուլման և քրիստոնյա խմբավորումներին հորդորել է վայր դնել զենքերը և դադարեցնել միջկրոնական բռնությունները։ Արդյունքում, Բանգիի քաղաքապետարան և Բեգուա և Բիմբո մայրաքաղաքային շրջաններ եկել են ոչ թե մարտիկներ, այլ մոտ 200 տեղացի մուսուլմաններ, որոնք գտել էին զենքեր փողոցում։ Նզապեիկեն ասել է, թե «մենք պետք է խրախուսենք բոլոր նրանց, որոնք կամավոր կբերեն նռնակներ և զինամթերք, որոնք աջակցում են խաղաղ գործընթացին։ Մենք պետք է խրախուսենք եկածներին և մնացած բնակչությունը» ։
Օգոստոսի 5-ին նախագահական Քաթրին Սամբա Պազայի մամուլի խոսնակը պետական ​​ռադիոյի եթերում հայտարարել է, որ «վարչապետը Անդրե Նզապեիկեն և նրա կողմնակիցները հրաժարական են տվել պետության ղեկավարի խնդրանքով» ։ Օգոստոսի 10-ին Հարավաֆրիկյան հանրապետության նախագահ Քաթրին Սամբա Պանզան վարչապետի պաշտոնում նշանակել է Մահամաթ Կամունին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կենտրոնաաֆրիկյան Հանրապետության վարչապետներ
Սան Կառլուսի գավառ
Սան Կառլուսի (Microrregião de São Carlos), գավառ Բրազիլիայում, մտնում է Սան Պաուլու նահանգի մեջ։ Մտնում է Կամպինաս մարզի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 307 237 մարդ 2005 թվականի տվյալով։ Զբաղեցված տարածքը 3189,799 կմ²։ Բնակչության խտությունը 96,3  մարդ/կմ²։
Գավառի կազմ
Գավառի կազմի մեջ են մտնում հետևյալ համայնքները.
Կատեգորիա:Բրազիլիայի գավառներ Կատեգորիա:Սան Պաուլու նահանգի գավառներ
Լարրիի կյանքը
«Լարրիի կյանքը» (The Life of Larry), ամերիկյան մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ, նկրահանվել է 1995 թ.։ Այն Սեթ Մաքֆարլեյնի դեբյուտն է։ Այս մուլտֆիլում առաջին անգամ հայտնվում են «Գրիֆինների ընտանիքը» հայտնի մուլտսերիալի հիմնական նախատիպերը։
Նախապատմություն
«Լարրիի կյանքը» մուլտֆիլը ստեղծվել է Սեթ Մաքֆարլեյնի կողմից 1995 թվականին, որպես դիպլոմային աշխատանք, երբ նա սովորում էր Ռոդ Այլենդի դիզայնի դպրոցում (Rhode Island School of Design) ։ Նրա աշխատանքի ղեկավարը, ներշնչվելով ստեղծագործությունից, մուլֆիլմն առաջարկում է Hanna-Barbera ստուդիային, ոին էլ մեծ սիրով այն եթեր է հեռարձակում ։ Հաջողությունից ոգեշնչված Մաքֆարլեյնը երկու տարի անց նկարահանում է մուլտֆիլմի շարունակությունը՝ «Լարին և Ստիվը»։ Այս մուլտֆիլմը ցուցադրվել է Cartoon Network հեռուստաալիքի «The Cartoon Cartoon Show» հաղորդման ժամանակ։ Այս երկու մուլտֆիլմը դիտելուց հետո FOX հեռուստաընկերության գործադիր պրոդյուսորները Մաքֆարլեյնին առաջարկում են ստեղծել մուլտսերիալ, գլխավոր հերոսներ՝ Լարիի (ով վերածվեց Փիթեր Գրիֆֆի) և Սթիվի (ով դարձավ Բրայան) մասնակցությամբ ։ Նոր մուլտսերիալի պիլոտային սերիայի համար Սեթին հատկացրեցին 50 000 դոլար, և վերջինս իր աշխատանքը ներկայացրեց կես տարի անց, ինչպես և խոստացել էր ։ Առաջին սերիան դուր եկավ հեռուստաընկերության ղեկավարությանը, և կնքվեց նոր պայմանագիր, ըստ որի Սեթ Մաքֆարլեյնը պետք է ստեղծեր 30 էպիզոդներից բաղկացած «Գրիֆֆինների» առաջին եթերաշրջանը ։ Պայմանագրի գումարը մուլտիպլիկացիոն եթրաշրջանի համար 2 000 000 դոլար էր ։
Սյուժե
Էպիզոդը չի սկսվում անիմացիայով, Սեթ Մաքֆարլեյնը պատմում է սպասվող մուլտֆիլմի և կերպարների մասին։
Մենք ծանոթանում ենք Կամմինգսների (Cummings) ընտանիքի հետ. ընտանիքի գլուխ՝ ալարկոտ և անճարակ Լարրիի, նրա կինը՝ Լոիս, նրանց որդին՝ փոքրիկ և գեր Միլտ անունով պատանին և ցինիկ խոսացող շուն՝ Սթիվը։
Լարրին զգում է, որ իրենց ընտանեկան հարաբեությունները Միլտի հետ աստիճանաբար մարում են, այդ պատճառով էլ նա օգնության է կանչում Սթիվին, և նրանք միասին մտածում են թե ինչեպես կարելի է վերադարձնել երբեմնի որդիական կապվախությունը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան կարճամետրաժ մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր
Ադլջավազ (այլ կիրառումներ)
Ադլջավազ, կարող է վերաբերել՝
Ադրա (այլ կիրառումներ)
Ադրա, կարող է վերաբերել՝
Բամ
Բամ, քաղաք է Իրանի Քերման նահանգի Բամ շրջանում։ 2006 թվականի մարդահամարի տվյալներով բնակչության թիվը կազմում է 73,823 մարդ կամ 19,572 ընտանիք ։ Իրանական ժամանակակից Բամ քաղաքը ներառում է Բամի միջնաբերդը։ Մինչ 2003 թվականի երկրաշարժը տեղի բնակչության թիվը պաշտոնական տվյալներով կազմում էր 43,000 մարդ ։ Տարբեր կարծիքներ են շրջանառվում քաղաքի և միջնաբերդի հիմնադրման տարեթվերի շուրջ։ Ոմանց կարծիքով՝ այն հիմնադրվել է Պարթևական կայսրության օրոք։ Տնտեսական և առևտրական առումներով Բամն այս շրջանում կարևոր նշանակություն ուներ և հայտնի էր իր տեքստիլի և հագուստների արտադրությամբ։ Արաբ ճամփորդող և աշխարհագրագետ Իբն Հաուքալն իր գրքում Բամը նկարագրել է որպես «Սուրաթ-ուլ՛արդ» կամ «Երկրի պատկերով քաղաք».
Բամի հնագույն համանուն միջնաբերդի պատմությունը թվագրվում է Ք.ա. 2000 թվականով՝ Պարթևական կայսրության ժամանակաշրջանով (Ք.ա.248-224 թթ.), սակայն շատ շինություններ կառուցվել են Սաֆյանների արքայատոհմի օրոք։ 1722 թվականի Աֆղանական արշավանքների հետևանքում քաղաքը երկար ժամանակ ամայանում է, այնուհետև վերաբնակեցվում։ Երկրորդ անգամ անմարդաբնակ է դառնում Շիրազից զավթիչների պատճառով։ Այն որոշ ժամանակահատվածում օգտագործվել է որպես զորանոց։ Մինչ 2003 թվականի ավերիչ երկրաշարժը՝ Բամը գյուղատնտեսական և արդյունաբերական զարգացած կենտրոն էր համարվում։ Այն հայտնի է իր արմավով և ցիտրուսային մրգերով։ Զբոսաշրջային հայտնի այցելավայրերից է, ուր հատկապես այցելում են՝ տեսնելու քաղաքի հոյակերտ միջնաբերդը։