cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մակար Բարխուդարյան
Պատմահնագիտական աշխատանքներ
Մակար Բարխուդարյանը հետագայում ավելի շատ զբաղվել է հնագիտական և ազգագրական աշխատություններ հրատարակելով։ Նրան հատկապես մտահոգում էր մարդկանց անտարբերությունը պատմամշակութային հուշարձանների նկատմամբ, որից օգուտ են քաղում օտարները։ Այս բնագավառում նրա առաջին կարևոր աշխատություն էր «Աղվանից երկիր և դրացիք» երկհատորյակը (Թիֆլիս, 1893), որը կազմում էր Հայաստանի արևելյան գավառների (պատմական Ուտիք և Արցախ նահանգների) պատմությունը, ազգագրությունը, նյութական և հոգևոր մշակույթի հուշարձանները։
Երկրորդ և առավել բարձրարժեք հրապարակումն էր «Արցախ» գիրքը (1895), որն այսօր էլ դեռ աղբյուրագիտական անգնահատելի նշանակություն ունի (մասնավորապես այն պատճառով, որ շատ արժեքավոր հուշարձաններ չեն պահպանվել)։ Մակար Բարխուդարյանը ներշնչում է իր ընթերցողին տեր կանգնել սեփական հայրենիքին, ճանաչել նրա պատմական ժառանգությունը, բնությունը և բնակիչներին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ Կատեգորիա:Հայ հնագետներ Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ Կատեգորիա:Հայ ազգագրագետներ Կատեգորիա:Հայ հոգևորականներ
Հայերը Մերձավոր Արևելքում
Հայերը Մերձավոր Արևելքում, տվյալ տարածաշրջանում ապրող հայերը հիմնականում կենտրոնացված են Իրանում, Լիբանանում, Կիպրոսում, Սիրիայում, Հորդանանում և Երուսաղեմում, սակայն միանգամայն կայացած համայնքներ կան նաև Իրաքում, Եգիպտոսում, Թուրքիայում և այլ տարածաշրջանային երկրներում, որոնց թվում է նաև Հայաստանը։ Նրանք, որպես կանոն, խոսում են արևմտահայերենով (բացառությամբ Իրանի հայկական համայնքի), և նրանց մեծ մասը Հայ առաքելական եկեղեցու հետևորդներն են, սակայն կան նաև կաթոլիկ և բողոքական փոքրամասնություններ։ Իսրայելում, հատկապես Երուսաղեմի հայկական թաղամասում, հաշվվում է հազարավոր հայ բնակչություն, որի պատմությունը 2000 տարվա պատմություն ունի։ Լիբանանի հայերն ունեն ամենամեծ ազատությունները, քանի որ համեմատած այս տարածաշրջանի մյուս երկրների հետ, այստեղ ավելի մեծ թվով հայեր են ապրում։
(5832) Մարտապրինսիպ
(5832) Մարտապրինսիպ (Martaprincipe), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1991 թվականի հունիսի 15-ին Էլեանոր Հելինի կողմից Պալոմարում ։
Հայերը Մերձավոր Արևելքում
Պատմություն
Հայկական թագավորությունները մշտապես սերտ կապեր է ունեցել հարևան Պարսկաստանի հետ։ Մ.թ.ա. I դարում Տիգրան Մեծը՝ Հայոց արքայից արքան, կառավարում էր տարածաշրջանի զգալի մասը։ Հայերն այս տարածաշրջանում ունեն հազարամյա պատմություն և հանդիսանում են Իրանից հյուսիս-արևմուտք ընկած Հայկական լեռնաշխարհի բնիկ բնակիչները։ Ժամանակակից Իրանի հյուսիս-արևմուտքում են գտնվում նաև հնագույն հայկական եկեղեցիներից շատերը, մատուռներն ու վանքերը։
Միջնադարի ընթացքում հայերը նոր թագավորություն են հիմնադրել Կիլիկիայում, որը, չնայած կրում էր եվրոպական ուժեղ ազդեցություն, ի տարբերություն Կիպրոսի, հաճախ դիտվում էր որպես Լևանտի, այսինքն՝ Մերձավոր Արևելքի մաս։ Գոյություն են ունեցել հայկական համայնքներ (խոշոր քաղաքներում լավ կազմակերպված թաղամասերի տեսքով) Եդեսիայի շրջանում, Հյուսիսային Սիրիայում, Երուսաղեմում, Եգիպտոսում, որոնք անմիջական դեր են խաղացել բազմաթիվ առանցքային իրադարձությունների ժամանակ, որոնցից են, օրինակ, խաչակրաց արշավանքները։
(5832) Մարտապրինսիպ
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,624787 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,317 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9326 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1553,24 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,231773 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 28,21° անկյուն։
Հայերը Մերձավոր Արևելքում
Պատմություն
Հայերի ներկայությունը Հյուսիսային Պարսկաստանում (Իրանում) շարունակում էր ավելանալ։ Սակայն նրանց ներկայությունը նկատելիորեն մեծացել է 1604-1605 թվականներին, երբ շահ Աբբասը 250-300 հազար հայերին իրենց հայրենիքից գաղթեցրել է Պարսկաստանի խորքերը։ Հատկապես Իրանի հայերը, հայտնի են եղել որպես խորաթափանց գործարարներ և հռչակվել են ամբողջ աշխարհում։
Օսմանյան ժամանակաշրջանում Լևանտական հայ համայնքների թվաքանակը զգալիորեն նվազել է նախորդ հակամարտությունների պատճառով, որոնցից են, օրինակ, մամլուքների ներխուժումը Կիլիկիա, Լենկթեմուրի ներխուժումը Սիրիա և այլն։
(5832) Մարտապրինսիպ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1991 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էլեանոր Հելինի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Հայերը Մերձավոր Արևելքում
Պատմություն
16-րդ դարից մինչև 1828 թվականը ողջ Արևելյան Հայաստանը, որն իր մեջ ներառում է Հայաստանի ողջ ժամանակակից հանրապետությունը, եղել է Ղաջարական Պարսկաստանի մի մասը՝ Անդրկովկասի մնացած մասի և Հյուսիսային Կովկասի հետ միասին։ Թուրքմենչայի պայմանագրի արդյունքում Իրանը Արևելյան Հայաստանը անվերադարձ զիջեց հարևան ցարական Ռուսաստանին ։ Նույն պայմանագրի մնացած կետերով նախատեսում էր Պարսկաստանի շատ մեծ հայ համայնքին բնակություն հաստատել Ռուսաստանի նոր գրավված Կովկասյան տարածքներում։ Տասնյակ հազարավոր հայեր են տեղահանվել և փոխադրվել ռուսական գրավյալ տարածքներ։ Դրանից մեկ տարի անց, համաձայն 1829 թվականի Ադրիանապոլսի պայմանագրի, որը կնքվել է Օսմանյան Թուրքիայի հետ, Օսմանյան կայսրության հայ բնակչությունը նույնպես իրավունք է ստացել փոխադրվել նոր գրավված տարածքներ։ Արդյունքում՝ Մերձավոր Արևելքում հայերի թիվը նվազել է (այդ ժամանակ հայերը մեծ թիվ էին կազմում միայն Օսմանյան կայսրությունում և Ղաջարական Պարսկաստանում)։
Հայոց ցեղասպանության ժամանակ, երբ սպանվել են 1,5 միլիոն հայեր, Օսմանյան կայսրությունում ապրող շատ հայեր բռնի կերպով եկել են Լևանտ և Միջագետք (այսօր հայտնի է որպես Իրաք), մինչդեռ շատերն էլ գաղթել են հարևան Իրան և դարձել այնտեղ գտնվող մեծ հայ համայնքի մաս, մյուսները տեղափոխվել են Ռուսաստան և աշխարհի այլ մասեր։
Մեր ժամանակներում հայերը տարածաշրջանում ստիպված են եղել մասնակցել բազմաթիվ հակամարտությունների, ինչպիսիք են արաբա–իսրայելական հակամարտությունը, Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմը, ինչպես նաև Սադդամ Հուսեյնի օրոք 1980–ականների իրանա-իրաքյան պատերազմը և 1990-1991 թվականների Պարսից ծոցում տեղի ունեցած առաջին պատերազմը։
Տարածաշրջանում քաղաքական ցնցումների և լարվածության պատճառով (ինչպիսիք են Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմը և Իսլամական հեղափոխությունը) շատ մերձավորարևելյան հայեր արտագաղթել են Արևմտյան Եվրոպա, Միացյալ Նահանգներ, Կանադա, Ավստրալիա և Պարսից ծոցի երկրներ։ Չնայած նրանցից շատերը լքել են այդ տարածաշրջանը, բայց նրանք երբեք չեն կորցրել իրենց նշանակալիությունը Արևելքում։
Բահրեյն
Բահրեյնում հայերի թիվը հասնում է մոտ 50-ի, որոնք հիմնականում բնակվում են երկրի մայրաքաղաք Մանամայում։ Նրանք եկել են Լիբանանից և Սիրիայից, որոնք ներգրավված են այդ երկրի տրամադրած տնտեսական հնարավորությունների փաթեթների մեջ։ Բահրեյնի հայերը Հայ առաքելական եկեղեցու հետևորդներ են, որոնք գտնվում են Կիլիկիայի Սուրբ Աթոռի իրավասության ներքո։ Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսությունը (նաև հայտնի է որպես Կիլիկիայի Սուրբ Աթոռ) հիմնադրել է «Քուվեյթի և Պարսից ծոցի երկրների թեմը», որի կենտրոնակայանը գտնվում է Քուվեյթում, բայց նաև սպասարկում Պարսից ծոցի մնացած երկրներում ապրող հայերին, ներառյալ Բահրեյնը։
Կիպրոս
Հայերը Կիպրոսում զգալի ներկայություն են՝ կազմելով շուրջ 3500 մարդ, որը հիմնականում կենտրոնացած է Նիկոսիայում, ինչպես նաև Լիմասոլում և Լառնակայում գտնվող համայնքների հետ։
Եգիպտոս
Եգիպտոսի հայերի համայնքը երկար տարիների պատմություն ունի։ Նրանք կազմում են փոքրամասնություն, որոնք ունեն սեփական լեզվ, դպրոցներ, եկեղեցիներ և սոցիալական հաստատություններ։ Եգիպտոսում հայերի թիվը կրճատվում է դեպի այլ երկրներ արտագաղթի և դեպի Հայաստան հետադարձ միգրացիայի պատճառով։ Նրանց թիվը մոտ 6000 է, որոնք կենտրոնացած են Կահիրեում և Ալեքսանդրիայում՝ Եգիպտոսի երկու խոշորագույն քաղաքներում ։
Իսրայել
Հայ համայնքը Սուրբ Երկրում ապրում է արդեն երկու հազարամյակ։ 1948 թվականի արաբա-իսրայելական պատերազմից և Իսրայել պետության ստեղծումից հետո մի շարք հայեր, որոնք բնակվում էին բրիտանական մանդատի ներքո գտնվող Պաղեստինում, ընդունել են Իսրայելի քաղաքացիություն, մինչդեռ Երուսաղեմի Հին քաղաքի և Հորդանանի կողմից գրավված տարածքի մյուս հայ բնակիչները՝ Հորդանանի քաղաքացիություն։
Իսրայելի քաղաքացիություն ունեցող հայերի թիվը հասնում է շուրջ 1000-ի, որոնք հիմնականում բնակվում են Երուսաղեմում, Թել Ավիվում, Յաֆֆայում և Հայֆայում։ Եթե հաշվի առնենք Պաղեստինի ինքնավարության տարածքում ապրող հայերի, Իսրայելի հայ համայնքի և Հորդանան գետի արևմտյան ափի կողմից վերահսկվող շրջաններում հայերի ընդհանուր թիվը, ապա հայերի թիվը կարող է կազմել մոտ հինգ հազար մարդ ։
Քուվեյթ
Քուվեյթի հայ բնակչության թիվը ամենամեծ ժամանակ հասել է 12 000-ի ։ Սակայն իրաքյան ներխուժումներից հետո Քուվեյթում բնակվող հայերի թիվը զգալիորեն կրճատվել է՝ հասնելով 500-ի, երբ նրանք հեռացել են երկրից։
Լիբանան
Դարեր շարունակ հայերն ապրել են Լիբանանում։ Թեև արդեն մի քանի տասնամյակ մարդահամար չի անցկացվել, քանի որ քրիստոնյաների և մուսուլման միջև հավասարակշռությունը անկայուն է համարվում, ըստ գնահատականների՝ Լիբանանում հաշվվում է մոտ 150 000 հայ, կամ բնակչության մոտ 4%-ը ։ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմից առաջ այդ թիվն ավելի բարձր է եղել, բայց համայնքը արտագաղթի պատճառով կորցրել է իր բնակչության մի մասին։
Քաթար
Քաթարում էթնիկ հայերի թիվը հասնում է շուրջ 400-500-ի, որոնք ապրում են հիմնականում երկրի մայրաքաղաք Դոհայում։
Լիբանանից, Սիրիայից և արաբական այլ երկրներից եկող շատ հայեր ներգրավված են եղել Քաթարի կողմից տրամադրվող տնտեսական հնարավորությունների մեջ, և նրանք աշխատանքի են եկել Քաթար։ 1990-ականներից Հայաստանից և Ռուսաստանից հայեր են եկել Քաթար՝ որպես տնտեսական միգրանտներ։
Սուդան
Սուդանում նույնես կա հայկական համայնք (ըստ գնահատականների՝ մոտ 1000 հայ)։ Նրանց մեծ մասը կենտրոնացած է Սուդանի մայրաքաղաք Խարթումում։
Սուդանի հայ համայնքն ունի իր սեփական եկեղեցին՝ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ հայ առաքելական եկեղեցին ։ Այն գտնվում է սուրբ Էջմիածնի գահակալության ներքո։
Գոյություն ունի նաև գործող հայկական ակումբ։
Սիրիա
Սիրիան և հարակից շրջանները հաճախ ապաստան են ծառայել պատերազմներից և հետապնդումներից փախած հայերի համար, որոնցից է եղել, օրինակ, Հայոց ցեղասպանությունը։ Հաշվարկված է, որ Սիրիայում բնակվում է 100 000-ից ոչ ավելի հայ, որոնց մեծ մասը բնակվում է Հալեպում։ Քասաբ քաղաքը մեծ հայկական քաղաք է Սիրիայում։
ԱՄԷ
Արաբական Միացյալ Էմիրություններում բնակվող հայերի թիվը մոտ 3,000 է ։
Հայերն ապրում են հիմնականում Դուբայում և Աբու Դաբիում։
Լիբանանից, Սիրիայից և արաբական այլ երկրներից եկող շատ հայեր ներգրավվել են ԱՄԷ-ի տրամադրած տնտեսական հնարավորությունների մեջ, և նրանք ԱՄԷ են եկել աշխատելու համար։ Թեև հստակ վիճակագրություն չկա, և նրանց թիվը տատանվում է, ժամանակի ընթացքում դրանց թիվը հասել է մոտ 3000-ի։
Վերջերս Հայաստանից և Ռուսաստանից հայեր են եկել ԱՄԷ՝ որպես տնտեսական միգրանտներ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Միջին Արևելք Կատեգորիա:Հայկական սփյուռք
Արամ Երկանյան
Արամ Երկանյան, հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, ֆիդայի, ՀՅԴ անդամ։ 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նրան հաջողվում է խուսափել տեղահանումից և անցնել Կովկաս։ 1917 թվականին կամավոր զինվորագրվում է, 1918 թվականին նշանակվում ռազմակայանի պետ Կարին-Դերջան ճանապարհին, որին վստահված էր ռուս զորքերի թողած պահեստների պահպանումը։ 1918 թվականի մայիսին մասնակցում է Բաշ-Ապարանի ճակատամարտին որպես դասակի հրամանատար։ 1921 թվականի ապրիլի 17-ին «Նեմեսիս» գործողության շրջանակներում Բեռլինում Արշավիր Շիրակյանի հետ ոչնչացնում է երիտթուրքական գործիչներ Բեհաէդդին Շաքիրին և Ջեմալ Ազմիին։
Իմրե Վալյոն
Իմրե Վալյոն (Imre Vallyon, ), մարմնի, հոգու և մտքի բնագավառի նորզելանդացի գրող։ 2008 թվականին արժանացել է Էշթոն Ուայլի անվան բարեգործական վստահության գիրք մրցանակին իր քառահատոր «Մտքի երկինքն ու դժոխքը» տրակտատի համար, որը քննադատները նկարագրում են որպես «մարդկային գիտակցության և տարիքային իմաստության ուշագրավ և սպառիչ աշխատանք» ։
Արամ Երկանյան
Կենսագրություն
Հետագայում Երկանյանների մի ճյուղը տեղափոխվել է Էրզրում, ուր և 1900 թվականին ծնվել է Արամը։ 1911 թվականին պատանի Արամը ձեռքն է վերցնում Վենետիկի Մխիթարյանների հրատարակած պատկերազարդ գիրքը՝ 1894-1896 թվականների և 1909 թվականի Ադանայի հայկական ջարդերի մասին։ Դիտելով ջարդերի սահմռկեցուցիչ պատկերները՝ նա երդվում է, որ կդառնա վրիժառու, և պահում է իր երդումը։
Գործունեություն
Հայ վրիժառուն եղել է նաև կամավորական շարժման գործուն մասնակից ։ 1917 թվականին նա եղել է Կովկասյան ռազմաճակատի Էրզրում-Մամախաթուն հատվածի հաղորդակցության ճանապարհների ձիավոր խմբի պետ։ 1918 թվականի Բաշ-Ապարանի հաղթական ճակատամարտում՝ հայտնի ֆիդայի Զեմլյակի ձիավոր խմբի հետ իբրև գնդացրային դասակի պետ։ 1918 թվականի դեկտեմբերին, դառնալով Հայաստանի Հանրապետության բանակի հատուկ հանձնարարությունների զինվոր, Արամը կարճ ժամանակում լիկվիդացրել է Լոռվա շրջանի, մասնավորապես՝ Ղարաքիլիսայի շրջակայքում գործող թյուրքական ավազակախմբերը (ի դեպ, նրա հարազատները, գաղթելով հայրենի Էրզրումից, ապրում էին Ղարաքիլիսայում)։ 1920 թվականի հունիսի 19-ին Թիֆլիսի Գոլովինսկու (հիմա՝ Ռուսթավելու պողոտա) փողոցում Արամը սպանեց Խան-Խոյսկուն և նրա երկու օգնականներին։ Այնուհետեւ մեկնել է Պոլիս, որտեղ գնդակահարել է Վահե Իհսանին և Արթին Քեհյանին, ովքեր հավաքագրել էին Կոստանդնոպոլիսի հայ մտավորականության ցուցակը, որոնց 1915 թվականի ապրիլի 24-ի ձերբակալումով սկիզբ դրվեց Ցեղասպանությանը։
Իմրե Վալյոն
Վալյոնը հիմնադրել է Բարձրագույն ուսուցման հիմնադրամը, որը միջազգային հոգևոր դպրոց է՝ ստեղծված օգնելու մարդկանց՝ հնարավորություն ընձեռելով խմբակային միջավայրում զբաղվելու հոգևոր աշխատանքով, ինչպես նաև ղեկավարում է 2006 թվականին հիմնադրված Sounding-Light հրատարակչությունը՝ «տպագրելու բարձրորակ գրքեր և մուլտիմեդիա նրանց համար, ովքեր զգում են համընդհանուր իմաստության և գիտելիքի կապը» ։
Արամ Երկանյան
Գործունեություն
Հետո տեղափոխվել է Բեռլին։ Այդ նույն ժամանակ Սողոմոն Թեհլիրյանն արդեն սպանել էր Թալեաթ փաշային, իսկ Արամը պետք է սպաներ Բեհաէտդին Շաքիրին։ Եվրոպական կրթություն ստացած, բժշկի դիպլոմով այս մարդը Թալեաթի աջ ձեռքն էր ու Իթթիհատի ն կից Յատուկ Կազմակերպության հիմնադիրն ու գլխավոր պատասխանատուն։ 1922 թվականին մարտին գալով Բեռլին, ապրիլի 17-ին քաղաքի Ուլանդշտրասե փողոցի վրա, կեսգիշերին Թալեաթի կնոջ աչքերի առջև գնդակահարվեցին Բեհաէտդին Շաքիրը և Տրապիզոնի հայերի ջարդարար՝ նահանգապետ Ջեմալ Ազմին՝ Արամ Երկանյանի եւ Արշավիր Շիրակյանի ձեռքով։
Իմրե Վալյոն
Նոր Զելանդիայի գրողների միության անդամ է ։
Արամ Երկանյան
Գործունեություն
1922-1927 թվականներին Արամն ապրել է Ռումինիայում, հետո անցել Արգենտինա։ Բուենոս Այրեսում 1930 թ. հիմնել է տպարան, որը հիմք է դարձել 1931-ին հիմնադրված եւ առ այսօր հրատարակվող «Արմենիա» թերթի լոյսընծայման։ Ամուսնացել է, ունեցել է մեկ դուստր։
Իմրե Վալյոն
Կենսագրություն
Իմրե Վալյոնը ծնվել է 1940 թվականին Բուդապեշտում։ Իմրեն Նոր Զելանդիա է գաղթել 16 տարեկան հասակում։ Չնայած ծնվել է որպես հռոմեական կաթոլիկ, արագորեն ընկղմվել է այլ հոգևոր աշխարհ։ Նա միացել է արևմտյան մոգական, հերմետիկ, ռոզենկրեյցերական և կաբալիստական ուխտերում, աշխատել է արևելյան տարբեր յոգերի և սվամիների հետ։ Նա ուսումնասիրել է յոգա, զեն, սուֆիզմ, արևելյան և արևմտյան միստիցիզմ, տարո քարտեր, աստղագուշակություն, նումերոլոգիա, էզոթերիկ հոգեբանություն և պարա հոգեբանություն։ Նրա ուսուցումը վերը թվարկված ուղղություններից շատերը ներառում է մեկում՝ ուսուցանելով Mantra-Yoga, Kabbalah, շնչառական տեխնիկա, լուռ մեդիտացիա, տանտր տեխնիկա և այլն։ 1980 թվականից Իմրե Վալյոնը իր ծավալուն գրվածքների և սեմինարների միջոցով ամբողջ աշխարհում ուսուցանում է «Տարիքի հետ եկող իմաստություն»։
Արամ Երկանյան
Գործունեություն
Երկանյանը ապրել է ընդամենը 34 տարի։ Թոքախտից վարակվելով, անցել է Կորդովա նահանգը, որտեղ եւ մահացել է։ Գերեզմանը գտնվում է նահանգի մայրաքաղաք Կորդովայի ՀՅԴ «Անդրանիկ» ակումբում։
Իմրե Վալյոն
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նորզելանդացի գրողներ
Արամ Երկանյան
Հիշատակի հավերժացում
ի անունը փորագրված է Երևանի Օղակաձև զբոսայգու չորրորդ հատվածում 2023 թվականի ապրիլի 25-ին բացված «Ազգային արժանապատվության ասպետներին» աղբյուր-հուշակոթողին ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ վրիժառուներ Կատեգորիա:Նեմեսիս գործողության մասնակիցներ Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության ականատեսներ Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում Կատեգորիա:Անձինք Էրզրումից Կատեգորիա:Հայ ֆիդայիներ
Աբդալար (Քաշաթաղի շրջան)
Աբդալար, Աբդալլար, Ավդալար, Ուրուջլու, գյուղ Արցախի Քաշաթաղի շրջանում, Հագարի գետի ձախ ափին՝ շրջապատված անտառներով ու այգիներով։ Բնակիչները զբաղվում են երկրագործությամբ, անասնապահությամբ և մասամբ այգեգործությամբ ։
Գիտիրիս
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Գազան (անձնանուն)
Գազան, հայկական արական անուն։ Առաջացել է հայերեն գազան բառից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական արական անձնանուններ
Կունիլա
Կունիլա (Kunila), գյուղ Էստոնիայի Լյաենեմաա նահանգի Լիհուլա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 6 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Լյաենեմաա նահանգի Լիհուլա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Կամախ
Կամախ (Քեմախ, Kemax, Dörtağaç), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Բիթլիսի գավառում, Դատվանի գյուղախմբում։ Գտնվում էր Բաղեշ քաղաքից 8 կմ հյուսիս-արևելք՝ Ռահօվա լեռան սարահարթում, Մուշ տանող ճանապարհից աջ՝ բլուրներով պատված գոգավորությունում։
Բնակչություն
Գյուղը եղել է զուտ հայաբնակ և XX դարի սկզբին ուներ 45 տուն՝ 260 հայ բնակչով։ Բնակչությունը թուրքերի կողմից ջարդերի ու կողոպուտի է ենթարկվել 1895 թվականին, իսկ 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ գյուղն ավերվել է։
Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։
Պատմամշակույթային կողթողներ
Գյուղում գործում էին երկու եկեղեցի (Քառասուն Մանուկ և Ս. Ստեփանոս)։ Գյուղի մոտ գտնվում էր Խաթունակ աղբյուրը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Սենեքերիմ Մելքոնյան
Սենեքերիմ Արշակի Մելքոնյան, հայ լեզվաբան, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, թումանյանագետ։
Կենսագրություն
Սենեքերիմ Մելքոնյանը ծնվել է 1929 թվականի օգոստոսի 31-ին, Թորոսգյուղում։ Ավարտել է Լենինականի (այժմ Գյումրի) Մ. Նալբանդյանի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետը։ 1955 թ. պաշտպանելով «Հ. Թումանյանի պոեմների լեզուն և ոճը» թեզը՝ ստանում է բանասիրական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան։
Հղումներ
Կատեգորիա:Թորոսգյուղ գյուղում ծնվածներ‎ Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների թեկնածուներ
Աբիբոս
Աբիբոս, վանք Վրաստանի Ծալկայի շրջանում, Ռեխա գյուղում, հիշատակել է Վախուշտին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի վանքեր Կատեգորիա:Սամցխե-Ջավախքի մարզի շենքեր և կառույցներ
Մարկ Տվեն
Մարկ Տվեն (Mark Twain, իսկական անունը՝ Սեմյուել Լենգհորն Քլեմենս, Samuel Langhorne Clemens, ), ամերիկացի գրող, երգիծաբան, լրագրող, հրատարակիչ, դասախոս, հասարակական գործիչ, ամերիկյան գրականության ամենանշանավոր գրողներից մեկը։ Նրա առավել հայտնի ստեղծագործություններից են «Թոմ Սոյերի արկածները» (1876) և «Հեքլբերի Ֆիննի արկածները» (1885). վերջինս հաճախ կոչվում է «Ամերիկյան մեծ վեպ»։ 20-րդ դարի համաշխարհային գրականության մեջ Տվենը ճանաչվել է որպես դասական, միաժամանակ՝ իսկական ազգային գրող, որը հայտնագործել է այն Ամերիկան, որտեղ ողբերգականը կատակերգականի կողքին է, սարսափելին՝ բանաստեղծականի ։
Մարկ Տվենը մեծացել է Միսսուրի նահանգի Հանիբալ քաղաքում, որը հետագայում պատկերել է «Թոմ Սոյերի արկածները» և «Հեքլբերի Ֆիննի արկածները» վեպերում։ Ծառայել է որպես տպագրիչի աշակերտ, ապա աշխատել է որպես գրաշար՝ գրելով հոդվածներ իր ավագ եղբոր՝ Օրայոն Քլեմենսի թերթի համար։ Հետագայում դարձել է լոցման Միսիսիպի գետով նավարկող նավի վրա, ապա մեկնել է արևմուտք՝ Նևադա՝ Օրայոնի մոտ։ Նա հումորով է պատմել հանքարդյունաբերության բնագավառում իր անհաջող փորձի մասին՝ հանդես գալով որպես լրագրող Վիրջինիա Սիթիի Territorial Enterprise թերթի համար ։ 1865 թվականին հրատարակված «Նշանավոր ցատկռտող գորտը Կալավերասից» («The Celebrated Jumping Frog of Calaveras County») հումորային պատմվածքի համար հիմք է ծառայել պատմությունը, որ նա լսել էր Կալիֆոռնիայի Էնջելս Քեմփում (Angels Camp)՝ Angels հյուրանոցում, որտեղ նա որոշ ժամանակ աշխատել է որպես հանքափոր։ Պատմվածքն արժանացել է համաշխարհային ուշադրության և թարգմանվել ֆրանսերեն ։ Մարկ Տվենի սրամտությունն ու սատիրան, որոնք իրենց արտացոլումն էին գտնում նրա արձակ ստեղծագործություններում ու խոսքում, արժանացել են քննադատների ու շրջապատի մարդկանց գովասանքին։ Նրա ընկերների շարքում էին նախագահներ, արտիստներ, արդյունաբերողներ և եվրոպական թագավորական ընտանիքների անդամներ։
Մարկ Տվենը մեծ գումարներ էր վաստակում իր երկերի ու դասախոսությունների շնորհիվ, սակայն նա ներդրումներ էր կատարում այնպիսի ձեռնարկություններում, որոնք անհաջողություն էին կրում՝ կորցնելով մեծ գումարներ. մասնավորապես հայտնի է Paige Compositor մեխանիկական տողաշար մեքենայի անհաջողությունը, որի պատճառը նրա բարդությունն ու անճշտությունն էր։ Այդ անհաջողությունների պատճառով Մարկ Տվենը ստիպված է եղել հայտարարվել սնանկ, սակայն ֆինանսական խնդիրները հաղթահարել կարողացել է միայն Հենրի Հաթլիստոն Ռոջերսի օգնության շնորհիվ։ Նա նախընտրել է վճարել սնանկությունից առաջ ունեցած իր բոլոր պարտքերը, թեև իրավաբանական առումով նման պարտավորություն չի ունեցել։
Վաղ կյանք
Մարկ Տվենը ծնվել է 1835 թվականի նոյեմբերի 30-ին Միսսուրի նահանգի Ֆլորիդա գյուղում։ Եղել է Ջեյն (օրիորդական ազգանունը՝ Լեմփթոն, 1803-1890, ծնունդով Կենտուկիից) և Ջոն Մարշալ Քլեմենսների (1798-1847, ծնունդով Վիրջինիայից) ընտանիքի յոթ երեխաներից վեցերորդը։ Նրա ծնողները հանդիպել են հոր՝ Միսսուրի տեղափոխվելուց հետո և ամուսնացել են 1823 թվականին ։ Մարկ Տվենն ունեցել է կորնական, անգլիական ու շոտլանդա-իռլանդական արմատներ   ։ Նրա քույրերից ու եղբայրներից չափահասության տարիքի հասել են միայն երեքը՝ Օրայոնը (1825-1897), Հենրին (1838-1858) ու Պամելան (1827-1904)։ Քույրը՝ Մարգարետը (1830-1839), մահացել է, երբ նա երեք տարեկան էր, եղբայրը՝ Բենջամինը (1832-1842), մահացել է երեք տարի անց։ Մյուս եղբայրը՝ Փլեզանթ Հանիբալը (Pleasant Hannibal, 1828), մահացել է երեք շաբաթականում  ։
Երբ Մարկ Տվենը եղել է չորս տարեկան, նրա ընտանիքը տեղափոխվել է Միսուրի նահանգի Հանիբալ քաղաք, որ նավահանգստային քաղաք է Միսիսիպի գետի ափին և դարձել է «Թոմ Սոյերի արկածները» և «Հեքլբերի Ֆիննի արկածները» վեպերում պատկերված Սենտ-Պիտերսբուրգ քաղաքի նախատիպը ։ Այդ ժամանակ ստրկատիրությունն օրինական էր Միսսուրիում, ինչը հետագայում դարձել է գրողի ստեղծագործությունների թեմա։ Նրա հայրը, որ աշխատում էր որպես փաստաբան և դատավոր, մահացել է թոքաբորբից 1847 թվականին, երբ ապագա գրողը տասնմեկ տարեկան էր ։ Հաջորդ տարի նա հինգերորդ դասարանից հետո թողել է դպրոցն ու դարձել տպագրիչի աշակերտ ։ 1851 թվականին նա սկսել է աշխատել որպես գրաշար՝ միաժամանակ հոդվածներ ու հումորային ակնարկներ գրելով եղբոր՝ Օրայոնի Hannibal Journal թերթի համար։ Տասնութ տարեկանում Մարկ Տվենը հեռացել է Հանիբալից և որպես տպագրիչ աշխատել Նյու Յորքում, Ֆիլադելֆիայում, Սենթ Լուիսում, Ցինցինատիում՝ միանալով նորաստեղծ Միջազգային տպագրական միությանը, որ տպագրիչների արհեստակցական միություն էր։ Երեկոներն ապագա գրողն զբաղվել է ինքնակրթությամբ՝ գրադարանում գտնելով ավելի լայն տեղեկատվություն, քան կարող էր ստանալ սովորական դպրոցում ։
«Կյանքը Միսիսիպիի վրա» («Life on the Mississippi» գրքում Մարկ Տվենը պատկերել է իր պատանեկությունը՝ պնդելով, որ իր ընկերների շրջանում տիրում էր մեկ ձգտում՝ աշխատել շոգենավի վրա. Լոցմանն ամենահիանալի տեղն էր բոլորի համար։ Լոցմանը նույնիսկ այն աննշան աշխատավարձերի օրերին ստանում էր արքայական աշխատավարձ՝ հարյուր հիսունից մինչև երկու հարյուր հիսուն ամսական, և ոչ մի վճարում չէր անում։
Շոգենավի լոցման Հորացի Ե. Բիքսբին Մարկ Տվենին վերցրել է նավ որպես պատանի լոցման՝ սովորեցնելու նավարկել Նոր Օռլեանից մինչև Սենթ Լուիս 500 դոլարով, որ պետք է վճարվեր սովորելուց հետո նրա ստացած աշխատավարձերից։ Մարկ Տվենը սովորել է նավարկել Միսիսիպիով, ինչպես նաև սովորել է կարդալ գետն ու նրա մշտապես փոփոխվող ջրանցքները, խութերը, ջրի տակ գտնվող խոչընդոտներն ու քարերը, որ կարող էին կործանման պատճառ դառնալ ։ Ավելի քան երկու տարի անց նա ստացել է որպես լոցման աշխատելու թույլտվություն։ Այդ աշխատանքին է նա պարտական իր գրական կեղծանվան համար. «mark twain» («նշում երկու» գոռում էին այն ժամանակ, երբ գետի խորությունը երկու ծովային սաժեն էր (12 ֆուտ), ինչը շոգենավի ապահով երթևեկման համար անհրաժեշտ ջրի նվազագույն խորությունն էր ։
Սովորելու ընթացքում Սեմյուել Քլեմենսն իր կրտսեր եղբորը՝ Հենրիին, կանչել է իր հետ աշխատելու։ Վերջինս մահացել է 1858 թվականի հունիսի 21-ին, երբ պայթեցվել է իրենց Փենսիլվանիա շոգենավը։ Մարկ Տվենը պնդել է, որ այդ պատահարն ինքը տեսել էր երազում մեկ ամիս առաջ, ինչն էլ նրա մեջ հետաքրքրություն է առաջացրել դեպի պարապսիխոլոգիան. նա դարձել է Հոգեբանական հետազոտությունների միության առաջին անդամներից մեկը ։ Այդ դեպքի համար մեղքի զգացումը նրան ուղեկցել է իր ողջ կյանքի ընթացքում։ Մարկ Տվենը շարունակել է աշխատել որպես լոցման մինչև քաղաքացիական պատերազմի սկսվելը 1861 թվականին, երբ սահմանափակվել է նավարկությունը Միսիսիպի գետի վրա։ Ռազմական գործողությունների սկսվելուց հետո նա կարճ ժամանակով հաշվառվել է տեղի Կոնֆեդերացիայի միությունում։ Հետագայում նա գրել է «Անհաջողություն կրած արշավի գաղտնի պատմությունը» («The Private History of a Campaign That Failed») ակնարկը, որում նկարագրել է, թե ինչպես են ինքն ու իր ընկերները երկու շաբաթ եղել Կոնֆեդերացիայի կամավորներ, նախքան իրենց կցրեին ։ Դրանից հետո նա մեկնել է Նևադա՝ աշխատելու Օրայոնի մոտ, որը Նևադայի տարածքի քարտուղարն էր։ Իր կյանքի այդ շրջանը նա նկարագրել է իր Roughing It գրքում ։
Ուղևորություններ
Օրայոնը դարձել էր Նևադայի տարածքի նահանգապետ Ջեյմս Վ. Նայի քարտուղարը 1861 թվականին, և Մարկ Տվենը միացել է նրան։ Եղբայրները փոստակառքով ավելի քան երկու շաբաթ ճանապարհորդել են Մեծ Հարթավայրերում ու Ժայռոտ լեռներում՝ այցելելով մորմոնների համայնք Սոլթ Լեյք Սիթիում։
Մարկ Տվենի ճանապարհորդությունն ավարտվել է Վիրջինիա Սիթիում, որտեղ զբաղվում էին արծաթի արդյունահանությամբ. այնտեղ նա դարձել է հանքափոր Քոմսթոք Լոուդում (Comstock Lode), սակայն անհաջողություն է կրել և սկսել աշխատել Վիրջինիա Սիթիի Territorial Enterprise թերթում իր ընկերոջ՝ գրող Դեն Դեքվիլի (Dan DeQuille) մոտ։ Այդտեղ էլ առաջին անգամ օգտագործել է իր գրական կեղծանունը, երբ 1863 թվականի փետրվարի 3-ին տպագրել է ճանապարհորդական հումորային հաղորդում «Letter From Carson – re: Joe Goodman; party at Gov. Johnson's; music» վերնագրով և ստորագրել «Մարկ Տվեն» ։
Միացյալ Նահանգների արևմուտքում անցկացրած ժամանակաշրջանի մասին նա 1870-71 թվականներին գրել է «Roughing It» ստեղծագործությունը, որ տպագրել է 1872 թվականին։ Էնջելս Քեմփում (Կալավերաս գավառ, Կալիֆոռնիա) լսած մի պատմության հիման վրա նա հետագայում գրել է «Նշանավոր ցատկռտող գորտը Կալավերասից» (The Celebrated Jumping Frog of Calaveras County, 1865) ստեղծագործությունը։
1864 թվականին Մարկ Տվենը տեղափոխվել է Սան Ֆրանցիսկո, որտեղ հանդիպել է այնպիսի գրողների հետ, ինչպիսիք են Ֆրենսիս Բրեթ Հարթն ու Արտեմուս Վարդը։ Հնարավոր է՝ նա ռոմանտիկ հարաբերություններ է ունեցել գրող Ինա Քուլբրիթի (Ina Coolbrith) հետ ։
Որպես գրող՝ Մարկ Տվենն իր առաջին հաջողությանը հասել է «Նշանավոր ցատկռտող գորտը Կալավերասից» ստեղծագործության շնորհիվ, որ տպագրվել է 1865 թվականի նոյեմբերի 18-ին Նյու Յորքի The Saturday Press շաբաթաթերթում, և որի շնորհիվ հեղինակը ճանաչում է ձեռք բերել երկրում։ Մեկ տարի անց նա ճանապարհորդել է դեպի Սանդվիչյան կղզիներ (ներկայում՝ Հավայան կղզիներ) որպես Sacramento Union-ի թղթակից։ Պարբերականին ուղարկված նրա նամակները ժողովրդականություն են վայելել և հետագայում հիմք են դարձել նրա առաջին դասախոսությունների համար ։
1867 թվականին տեղի թերթը ֆինանսավորել է Մարկ Տվեն ուղևորությունը դեպի Միջերկրական ծով Quaker City նավով, որը ներառում էր ճանապարհորդություն Եվրոպայում և Միջին Արևելքում։ Նա գրել է ճանապարհորդական նամակների ժողովածու, որը հետագայում հիմք է հանդիսացել «Պարզամիտ մարդիկ արտասահմանում» («The Innocents Abroad», 1869) գրքի համար, որը նշանավորել է բանահյուսական հումորի հաղթական մուտքը մեծ գրականություն ։ Այդ ճանապարհորդության ընթացքում նա ծանոթացել է ուղևորներից մեկի՝ Չարլզ Լենգդոնի հետ, որը նրան ցույց է տվել իր քրոջ՝ Օլիվիայի նկարը։ Մարկ Տվենը հետագայում պնդել է, որ ինքն առաջին հայացքից սիրահարվել է Օլիվիային։
Միացյալ Նահանգներ վերադառնալուց հետո՝ 1868 թվականին, Մարկ Տվենին առաջարկվել է դառնալ Եյլի համալսարանի Փաթեթ և բանալի (Scroll and Key) գաղտնի միության պատվավոր անդամ ։
Ամուսնություն և երեխաներ
Մարկ Տվենն ու Օլիվիա Լենգդոնը նամակագրական կապ են պահել 1868 թվականին։ Աղջիկը մերժել է Մարկ Տվենի կողմից արված ամուսնության առաջին առաջարկությունը, սակայն 1870 թվականի փետրվարին նրանք ամուսնացել են Էլմիրայում (Նյու Յորք), որտեղ Մարկ Տվենը կարողացել է արժանանալ աղջկա սիրուն, ինչպես նաև հաղթահարել նրա հոր դժկամությունը ։ Օլիվիա Լենգդոնը սերում էր «հարուստ, բայց լիբերալ ընտանիքից», և նրա միջոցով Մարկ Տվենը ծանոթացել է աբոլիցիոնիստների, «սոցիալիստների, սկզբունքային աթեիստների և կանանց իրավունքների ու սոցիալական հավասարության համար պայքարող ակտիվիստների հետ», որոնց թվում էին Հարիեթ Բիչըր Սթոուն (նրա հարևանը Հարթֆորդում, Կոնեկտիկուտ), Ֆրեդերիկ Դուգլասը և գրող ու ուտոպիստ սոցիալիստ Ուիլյամ Դին Հոուելսը , ում հետ ընկերներ են եղել երկար տարիներ։ Զույգն ապրել է Բուֆֆալոյում (Նյու Յորք) 1869-1871 թվականներին։ Մարկ Տվենը դարձել է Buffalo Express թերթի համասեփականատեր և աշխատել որպես խմբագիր ու գրող։ Բուֆֆալոյում ապրելու տարիների նրանց որդին՝ Լենգդոնը, մահացել է դիֆթերիայից 19 ամսականում։ Նրանք ունեցել են երեք դուստր՝ Սուսին (1872-1896), Կլարան (1874-1962) և Ջինը (1880-1909)։
Մարկ Տվենն իր ընտանիքը տեղափոխել է Հարթֆորդ (Կոնեկտիկուտ), որտեղ սկսել է տան շինարարությունը 1873 թվականին։ 1870-ական և 1880-ական թվականներին ընտանիքը ամառներն անցկացրել է Էլմիրայում՝ Քվերի ֆերմայում՝ Օլիվիայի քրոջ՝ Սուսան Քրեյնի տանը ։ 1874 թվականին Սուսանը կառուցել է աշխատասենյակ տնից առանձին, որտեղ Մարկ Տվենը կարող էր հանգիստ ստեղծագործել։ Միևնույն ժամանակ գրողը մշտապես ծխում էր, և Սուսանը չէր ցանկանում, որ նա ծխի իր տանը։
Մարկ Տվենն իր դասական վեպերի մեծ մասը գրել է Հարթֆորդում անցկացրած 17 տարիների (1874-1891) և Քվերի ֆերմայում անցկացրած քսանից ավելի ամառների ընթացքում։ Դրանց թվում են՝ «Թոմ Սոյերի արկածները» (The Adventures of Tom Sawyer, 1876), «Արքայազնը և աղքատը» (The Prince and the Pauper, 1881), «Կյանքը Միսիսիպիի վրա» (Life on the Mississippi, 1883), «Հեքլբերի Ֆիննի արկածները» (Adventures of Huckleberry Finn, 1885) և «Կոնեկտիկուտցի Յանկին Արթուր թագավորի արքունիքում» (A Connecticut Yankee in King Arthur's Court, 1889)։
Մարկ Տվենի ու Օլիվիայի ամուսնությունը տևել է 34 տարի՝ մինչև Օլիվիայի մահը 1904 թվականին։ Քլեմենս ընտանիքի բոլոր անդամները թաղված են Էլմիրայում՝ Վուդլոն գերեզմանատանը։
Սեր դեպի գիտությունն ու տեխնոլոգիան
Մարկ Տվենը տարված է եղել գիտությամբ ու գիտական հետազոտություններով։ Նա երկար ժամանակ մտերիմ հարաբերություններ է պահպանել Նիկոլա Տեսլայի հետ, և նրանք երկուսով միասին շատ ժամանակ են անցկացրել Տեսլայի լաբորատորիայում։
Մարկ Տվենն արտոնագրել է երեգ հայտնագործություններ, որոնց թվում էին «Հագուստի կարգավորվող ու անջատվող գոտիների կատարելագործումը» (շալվարակալների փոխարինման համար) և պատմության trivia game-ը ։ Առևտրային տեսանկյունից առավել հաջողակ էր ինքնասոսնձվող սքրեփբուքը, որի էջերի վրայի չոր սոսինձը պետք էր ուղղակի խոնավացնել օգտագործումից առաջ ։ Դրանից վաճառվել է ավելի քան 25,000 օրինակ ։
Մարկ Տվենի «Կոնեկտիկուտցի Յանկին Արթուր թագավորի արքունիքում» վեպը (1889) պատմվում է ժամանակակից ԱՄՆ-ում ապրող մի մարդու, որ ճանապարհորդում է ժամանակի մեջ և գիտության բնագավառին վերաբերող իր գիտելիքներն օգտագործում Արթուր թագավորի ժամանակաշրջանի Անգլիայում ժամանակակից տեխնոլոգիաները ներկայացնելու համար։ Սյուժեի կառուցման նման ձևը տարածում է գտել ընդհանուր գիտաֆանտաստիկական արձակի այլընտրանքային պատմություն ենթաժանրում։
1909 թվականին Թոմաս Էդիսոնն այցելել է Մարկ Տվենին Ռեդինգում (Կոնեկտիտուկ) գտնվող իր տանը և նկարահանել ֆիլմ նրա մասին։ Այդ կադրերի մի մասն օգտագործվել է «Արքայազնը և աղքատը» (1909) կարճամետրաժ ֆիլմում։ Դա միակ հայտնի տեսանյութն է, որում նկարահանվել է Մարկ Տվենը ։
Ֆինանսական դժվարություններ
Իր գեղարվեստական ստեղծագործությունների շնորհիվ Մարկ Տվենը մեծ գումարներ է վաստակել, սակայն շատ փող է կորցրել տարբեր ներդրումների պատճառով։ Նա հիմնականում ներդրումներ է կատարել գյուտերի ու տեխնոլոգիաների բնագավառում և մասնավորապես Paige տողաշար մեքենայի ստեղծման գործում։ Դա հիանալի նախագծված մեխանիկական սարք էր, որ դիտողներին զարմացնում էր իր աշխատանքով, սակայն հակված էր վթարումների։ Մարկ Տվենը $300,000 (ինչը հավասար է $8,000,000՝ հաշվի առնելով ինֆլյացիան) է ծախսել դրա վրա 1880 թվականից մինչև 1894 թվականը, սակայն մինչ այն կկատարելագործվեր, ստեղծվել է Linotype-ը, և այն համարվել է հնացած։ Մարկ Տվենը կորցրել է իր գրքերից ստացած գումարի մեծ մասը, ինչպես նաև իր կնոջ ստացած ժառանգության հիմնական մասը ։
Մարկ Տվենը գումար է կորցրել նաև իր Charles L. Webster and Company հրատարակչության պատճառով, որն սկզբում հաջողություն է ունեցել Ուլիսես Ս. Գրանթի հուշերի գրքի վաճառքի շնորհիվ, սակայն կարճ ժամանակ անց անհաջողություն է կրել Հռոմի պապ Լևոն XIII-ի կենսագրության հրատարակությունը, որը վաճառվել է 200-ից էլ քիչ օրինակով ։
Մարկ Տվենն ու իր ընտանիքը հրաժարվել են Հարթֆորդի իրենց թանկարժեք տնից եկամտի նվազումից հետո և տեղափոխվել Եվրոպա 1891 թվականի հունիսին։ Վիլյամ Մ. Լաֆանը The New York Sun պարբերականից և McClure Newspaper Syndicate թերթն առաջարկել են տպագրել Եվրոպական վեց նամակների շարք։ Մարկ Տվենը, Օլիվիան և նրանց դուստրը՝ Սուսին, առողջական խնդիրներ ունեին, և ենթադրում էին, որ եվրոպական բաղնիքները կարող են օգտակար լինել ։ Ընտանիքը եղել է հիմնականում Ֆրանսիայում, Գերմանիայում ու Իտալիայում մինչև 1895 թվականի մայիս՝ առավել երկարատև ժամանակ անցկացնելով Բեռլինում (1891/92 ձմեռ), Ֆլորենցիայում (1892/93 աշուն և ձմեռ) ու Փարիզում (1893/94 և 1894/95 ձմեռները և գարունները)։ Այդ ընթացքում Մարկ Տվենը չորս անգամ մեկնել է Նյու Յորք բիզնեսի շարունակական խնդիրների պատճառով։ 1893 թվականի սեպտեմբերին նա օրական 1,50 դոլարով «էժան սենյակ» է վերցրել The Players Club-ում, որը պետք է օգտագործեր մինչև 1894 թվականի մարտ։
Մարի Տվենը կարողացել է բարելավել իր ֆինանսական վիճակն իր գրական երկերի ու դասախոսությունների, ինչպես նաև նոր ընկերոջ օգնության շնորհիվ ։ 1893 թվականի աշնանը նա ընկերացել է ֆինանսիստ Հենրի Հաթլիստոն Ռոջերսի հետ, որ Standard Oil նավթային կորպորացիայի տնօրենն էր. նրանց ընկերությունը շարունակվել է հետագա ողջ կյանքի ընթացքում։ Ռոջերսը նրան ստիպել է հայտարարել սնանկության մասին 1894 թվականի ապրիլին, ապա Մարկ Տվենին համոզել է իր գրական երկերի հեղինակային իրավունքները փոխանցել կնոջը, որպեսզի կանխվի դրանց յուրացումը վարկատուների կողմից։ Ռոջերսը նաև իր վրա է վերցրել Մարկ Տվենի փողերի ողջ պատասխանատվությունը, մինչև նա վճարել է իր բոլոր պարտքերը ։
Մարկ Տվենն ավստրալիացի լրագրող Ռոբերտ Սփերոու Սմիթի առաջարկով 1895 թվականի հուլիսին մեկնել է դասախոսությունների մեկամյա համաշխարհային շրջագայության, որպեսզի կարողանա վճարել իր բոլոր վարկատուներին, թեև նա իրավաբանական ոչ մի պարտավորություն չուներ դա անելու ։ Դա եղել է երկարատև ու դժվարին ճանապարհորդություն, որի ընթացքում նա մեծ մասամբ հիվանդ է եղել հիմնականում մրսելու և կարբունկուլի պատճառով։ Ուղևորության սկզբում նա եղել է Հյուսիսային Ամերիկայում, Բրիտանական Կոլումբիայում, Կանադայում մինչև օգոստոսի երկրորդ կես։ Դրանից հետո նա անցել է Խաղաղ օվկիանոսը։ Հոնոլուլուում (Հավայան կղզիներ) նշանակված դասախոսությունը չեղարկվել է խոլերայի համաճարակի պատճառով ։ Մարկ Տվենը եղել է Ֆիջիում, Ավստրալիայում, Նոր Զելանդիայում, Շրի Լանկայում, Հնդկաստանում, Մավրիկիոսում և Հարավային Աֆրիկայում։ Հնդկաստանում անցկացրած երեք ամիսները հետագայում հիմք են դարձել «Հետևելով հասարակածին» («Following the Equator») 712 էջանոց գրքի համար։ 1896 թվականի հուլիսի երկրորդ կեսին Մարկ Տվենը վերադարձել է Անգլիա՝ ավարտելով շուրջերկրյա ճանապարհորդությունը, որ սկսել էր տասնչորս ամիս առաջ ։
Մարկ Տվենի ընտանիքը ևս չորս տարի բնակվել է Եվրոպայում՝ հիմնականում Անգլիայում ու Ավստրիայում՝ (1897 թվականի հոկտեմբերից մինչև 1899 թվականի մայիս)՝ առավել երկար ժամանակ անցկացնելով Լոնդոնում և Վիեննայում։ Կլարան ցանկացել է սովորել դաշնամուր նվագել Վիեննայում՝ Թեոդոր Լեշետիցկու մոտ ։ Սակայն Վիեննայում բժիշկները չեն կարողացել օգնել Ջինին, և ընտանիքը 1899 թվականի գարնանը տեղափոխվել է Լոնդոն՝ հետևելով ամերիկացի լրագրող Փոլթնի Բիգելոուի (Poultney Bigelow) խորհրդին, որին բուժել էր շվեդ բժիշկ Ջոնաս Հենրիկ Քելգրենը, որ օստեոպատիկ բժշկությամբ էր զբաղվում Բելգրեյվիայում։ Նրանք ամառն անցկացրել են Քելգրենի առողջարանում, որ գտնվում էր շվեդական Սաննա գյուղում՝ լճի ափին։ Այնտեղից նրանք վերադարձել են աշնանը և բուժումը շարունակել Լոնդոնում, մինչև Մարկ Տվենը երկարատև հարցումների արդյունքում համոզվել է, որ նման բուժում հասանելի է նաև Ամերիկայում ։
1900-ական թվականների կեսերին Մարկ Տվենը հյուրընկալվել է թերթի սեփականատեր Հյու Գիլզիան Ռիդի տանը՝ Dollis Hill House, որ տեղակայված էր Լոնդոնի հյուսիսային կողմում։ Մարկ Տվենը գրել է, թե ինքը երբեք չի տեսել այդպիսի մի վայր, որ ունենա այդպիսի գոհացուցիչ տեղադրություն իր հիանալի ծառերով և այն ամենով, ինչը կյանքը դարձնում է հիասքանչ ։ 1900 թվականի հոկտեմբերին Մարկ Տվենը վերադարձել է Ամերիկա՝ վաստակած լինելով այնքան գումար, որ կարողանա վճարել բոլոր պարտքերը։ 1900-1901 թվականների ձմռանը նա դարձել է իմպերիալիզմի ամենահայտնի հակառակորդն իր երկրում՝ այդ հարցին անդրադառնալով իր ելույթներում, հարցազրույցներում ու գրական երկերում։ 1901 թվականի հունվարին նա դարձել է Նյու Յորքի հակաիմպերիալիստական լիգայի փոխնախագահ ։
Ելույթներ
Մարկ Տվենը մեծ ժողովրդականություն է վայելել որպես հռետոր, ներկայացրել է հումորային ելույթներ՝ նման ներկայիս սթենդ-ափ հումորային համարներին ։ Նա վճարովի ելույթներ է ունեցել տարբեր ակումբներում, ներառյալ՝ Authors' Club, Beefsteak Club, Vagabonds, White Friars և Monday Evening Club (Հարթֆորդ)։
1890-ական թվականների վերջին նա ընտրվել է Լոնդոնի Savage Club-ի պատվավոր անդամ։ Երբ նրան ասել են, որ այդ պատվին արժանացել է միայն երեք մարդ, որոնց թվում է Ուելսի արքայազնը, նա պատասխանել է. «Լավ, դա պետք է արքայազնին ստիպի իրեն շատ լավ զգալ» ։ 1895 թվականին նա այցելել է Մելբուռն և Սիդնեյ դասախոսությունների համաշխարհային շրջագայության շրջանակներում։ 1897 թվականին նա ելույթ է ունեցել Վիեննայի Concordia Press Club-ում որպես հատուկ հյուր։ Իր Die Schrecken der deutschen Sprache («Գերմաներենի սարսափները», «The Horrors of the German Language») խորագրով (գերմաներեն)՝ ի մեծ հաճույս լսարանի ։ 1901 թվականին նա հրավիրվել է ելույթ ունենալու Փրինսթոնի համալսարանի Cliosophic գրական միությունում, որի պատվավոր անդամ է դարձել ։
Ուղևորություններ Կանադա
1881 թվականին Մարկ Տվենին պատվել են Մոնրեալում (Կանադա) կազմակերպված հանդիսավոր ճաշկերույթում, որում նա խոսել է հեղինակային իրավունքների պաշտպանության վերաբերյալ ։ 1883 թվականին նա կարճ ժամանակով եղել է Օտտավայում, ինչպես նաև 1884 և 1885 թվականներին երկու անգամ այցելել է Տորոնտո ամերիկացի գրող Ջորջ Վաշինգտոն Քեբլի հետ շրջագայության ընթացքում, որ հայտնի է որպես «Տաղանդի երկվորյակներ» շրջագայություն ։
Տորոնտո կատարած ուղևորությունների նպատակն էր Կանադայում և Մեծ Բրիտանիայում ապահովել հեղինակային իրավունքների պաշտպանությունը հրատարակվելիք «Հեքլբերի Ֆիննի արկածները» գրքի համար, ինչի մասին նա հիշատակել է Մոնրեալ կատարած այցելության ժամանակ։ Օտտավա կատարած ուղևորության նպատակն էր  Կանադայում և Մեծ Բրիտանիայում ապահովել հեղինակային իրավունքների պաշտպանությունը «Կյանքը Միսիսիպիի վրա» գրքի համար ։ Այդ ժամանակ Տորոնտոյում կատարվել էին նրա գրքի չլիազորված հրատարակություններ, նախքան հեղինակային իրավունքների պաշտպանության միջազգային համաձայնության կնքումը 1891 թվականին ։ Դրանք վաճառվում էին ինչպես Միացյալ Նահանգներում, այնպես էլ Կանադայում՝ հեղինակին զրկելով հոնորարներից։ Նա հաշվել է, որ Բելֆորդ եղբայրների կողմից «Թոմ Սոյերի արկածները» գրքի հրատարակությունն իրեն տվել է 10 հազար դոլարի վնաս։ Նա անհաջող կերպով փորձել է պաշտպանել «Արքայազնը և աղքատը» գրքի հեղինակային իրավունքները 1881 թվականին, երբ մեկնել էր Մոնրեալ ։ Ի վերջո նրան խորհուրդ են տվել գրանցել հեղինակային իրավունքը Կանադայում (Կանադայի ու Մեծ Բրիտանիայի համար) նախքան Միացյալ Նահանգներում գրքի հրատարակվելը  ։ Սակայն Կանադայում հեղինակային իրավունքը պետք է գրանցվեր երկրի բնակչի անունով, և նա կարգավորել է այդ հարցերն իր կարճատև ուղևորությունների ընթացքում  ։
Կյանքի վերջին տարիներ և մահ
Իր կյանքի վերջին տարիները Մարկ Տվենն անցկացրել է Մանհեթենում ։
Մարկ Տվենն ընկել է խորը դեպրեսիայի մեջ 1896 թվականին, երբ մինինգիտից մահացել է նրա դուստրը՝ Սուսին։ 1904 թվականին մարտի 20-ին մահացել է Օլիվիան, իսկ 1909 թվականի դեկտեմբերի 24-ին՝ Ջինը, ինչն ավելի է խորացրել նրա ընկճվածությունը ։ 1909 թվականի մայիսի 20-ին հանկարծակի մահացել է նրա մոտ ընկերը՝ Հենրի Ռոջերսը։ 1906 թվականին Մարկ Տվեն սկսել է տպագրել իր ինքնակենսագրությունը North American Review պարբերականում։ Ապրիլին նա իմացել է, որ իր ընկերը՝ Ինա Քուլբիրթը, կորցրել է իր գրեթե ողջ ունեցվածքը նույն թվականին Սան Ֆրանցիսկոյում տեղի ունեցած երկրաշարժի հետևանքով։ Նրան օգնելու համար Մարկ Տվենը տվել է իր ինքնագրով մի քանի լուսանկարներ, որպեսզի վաճառքից ստացված գումարը հատկացվի Քուլբրիթին։ Նույնպես վերջինիս օգնելու նպատակով Ջորջ Ուորթոն Ջեյմսն այցելել է Մարկ Տվենին Նյու Յորքում և ստեղծել լուսանկարների նոր շարք։ Մարկ Տվենը նշել է, որ դրանցից չորսն իր երբևէ արված լավագույն լուսանկարներն են ։
Օքսֆորդի համալսարանը 1907 թվականին Մարկ Տվենին շնորհել է գրականության դոկտորի պատվավոր կոչում։
Մարկ Տվենի կանխատեսումը ճիշտ էր. նա մահացել է սրտամկանի ինֆարկտից Ռեդինգում (Կոնեկտիկուտ) 1910 թվականի ապրիլի 21-ին՝ Հալլեյի գիսաստղի՝ Երկրին առավելագույնս մոտենալուց մեկ օր անց։
Մարկ Տվենի մահվանն լուրն իմանալուց հետո Միացյալ Նահանգների նախագահ Վիլյամ Հովարդ Թաֆտն ասել է.
{{quote|Մարկ Տվենը հաճույք, իրական ինտելեկտուալ բավականություն է պատճառել միլիոնավոր մարդկանց, և նրա ստեղծագործությունները կշարունակեն բավականություն պատճառել դեռ երկար ժամանակ... Նրա հումորն ամերիկյան է, նա գրեթե նույնքան գնահատված է անգլիացիների ու այլ երկրների բնակիչների կողմից, որքան իր հայրենակիցների։ Նա ստեղծել է ամերիկյան գրականության մնայուն մասը։ {{բք|en|Mark Twain gave pleasure — real intellectual enjoyment — to millions, and his works will continue to give such pleasure to millions yet to come … His humor was American, but he was nearly as much appreciated by Englishmen and people of other countries as by his own countrymen. He has made an enduring part of American literature.}}
Ստեղծագործություն
Իր գրական գործունեությունը Մարկ Տվենն սկսել է հումորային թեթև ստեղծագործություններով։ Երիտասարդ Տվենի երգիծանքը երբեմն դառն է, բայց նրա համաշխարհային ճանաչում գտած պատմվածքների մեծ մասը («Հին ու նոր ակնարկներ», 1875, ժողովածու) համակված է վարակիչ կենսուրախությամբ։ 1875 թվականին «Ատլանտիկ մանթլի» («Atlantic Monthly») ամսագրում տպագրել է ակնարկներ («Հին ժամանակները Միսիսիպիի վրա»), 1876 թվականին հրատարակել է «Թոմ Սոյերի արկածները», 1884 թվականին՝ «Հեքլբերի Ֆիննի արկածները» զավեշտական և մարդասիրական վեպերը, 1883 թվականին՝ «Կյանքը Միսիսիպիի վրա» գիրքը, որոնցում նկատելի է անցյալի և ժամանակակից Ամերիկայի միջև եղած անջրպետը։ Տվենին հուզել է միջնադարի խնդիրը։ Անցյալի հիերարխիկ հասարակությունը, որ խռովում էր նրա դեմոկրատական էությունը, նրան պատկերանում էր գրոտեսկային տեսքով։ 1882 թվականին հրատարակվել է Տվենի «Արքայազնը և աղքատը» (հայերեն առաջին անգամ հրատարակվել է «Իշխանն ու աղքատը» վերնագրով 1893 թվականին) վիպակը, որտեղ այլաբանական պատումը կրքոտությամբ մերժում է սոցիալական առանձնաշնորհումների ու միջնապատերի աշխարհը։ Մարտական երանգ ունի Տվենի «Կոնեկտիկուտցի Յանկին Արթուր թագավորի արքունիքում» (1889, հայերեն հրատարակությունը՝ 1970) սուր ծաղրերգական վեպը։ Գրողի կյանքի վերջին երկու տասնամյակներին գրված բազմաթիվ էջեր համակված են դառնության զգացումով («Պարզամիտ Ուիլսոնը», 1894)։ Նոր ժամանակաշրջանի խոշորագույն հումորիստ Տվենը նաև սիրված մանկագիր է։ Նրա ստեղծագործությունը լայն արձագանք է գտել հայ իրականության մեջ։ Դեռևս 19-րդ դարի դարի 90-ական թվականներին Տվենի բազմաթիվ պատմվածքներ թարգմանվել և տպագրվել են հայ պարբերական մամուլում («Արձագանք», «Մուրճ», «Տարազ» և այլն), գրվել են հոդվածներ նրա կյանքի ու գրական գործունեության մասին ։
Իլիչովկա (գյուղ, Սվետլովոդսկի շրջան)
Իլիչովկա (Іллічівка), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Սվետլովոդսկի շրջանում։
Մարկ Տվեն
Ստեղծագործություն
Մարկ Տվենի ստեղծագործությունների ամբողջական ցանկի կազմումը դժվարացնում է այն հանգամանքը, որ նա ստեղծել է մեծ թվով երկեր (դրանք հաճախ ոչ հայտնի պարբերականներում) և օգտագործել մի քանի գրական կեղծանուններ։ Դրանից բացի, գրողի ելույթների ու դասախոսությունների մեծ մասը կորել է կամ չի ձայնագրվել, այդ պատճառով էլ նրա աշխատությունների ցանկի ամբողջացումը շարունակվում է։ Օրինակ, ուսումնասիրողները գրողի տպագրված երկերից վերագտել են 1995 և 2015 թվականներին ։
Իլիչովկա (գյուղ, Սվետլովոդսկի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Իլիչովկա գյուղում բնակվում էր 5 մարդ։
Մարկ Տվեն
Լրագրություն և ուղեգրություններ
Մարկ Տվենը գրում էր Վիրջինիա Սիթիի Territorial Enterprise թերթի համար 1863 թվականին, երբ հանդիպել է այդ պարբերականի մրցակից Virginia Daily Union թերթի խմբագիր փաստաբան Թոմ Ֆիտչին, ով հայտնի էր որպես «Խաղաղ օվկիանոսի արծաթալեզու հռետոր» («silver-tongued orator of the Pacific») ։ Վերջինիս է Մարկ Տվենը պարտական գրելու վերաբերյալ «առաջին իսկապես օգտակար դասի» համար. «Երբ ես առաջին անգամ սկսեցի դասախոսություններ կարդալ, ինչպես նաև իմ առաջին ստեղծագործություններում իմ միակ մտադրությունն էր հումորի հիմք դարձնել այն ամենը, ինչ ես տեսնում և լսում էի» ։ 1866 թվականին նա ներկայացրել է Սանդվիչյան կղզիների մասին իր դասախոսությունը Նևադայի Ուոշո քաղաքում ։ Ֆիտչը նրան ասել է. Քլեմենս, քո դասախոսությունը հոյակապ էր։ Այն պերճախոս էր, սրտաշարժ, անկեղծ։ Կյանքում ես երբեք չէի լսել նկարագրական պատմության այդքան հոյակապ հատված։ Բայց դու թույլ տվեցիր մի աններելի մեղք, աններելի մեղքը։ Դա այն մեղքն է, որ դու երբեք չպետք է կրկնես։ Ամենապերճախոս նկարագրությունը, որով դու լսարանին խիստ հետաքրքրել էիր, դու ավարտեցիր ահավոր հիասթափությամբ, որ զրոյացրեց այն իսկապես հիանալի տպավորությունը, որ դու գործել էիր։
Իլիչովկա (գյուղ, Սվետլովոդսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Սվետլովոդսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Մարկ Տվեն
Լրագրություն և ուղեգրություններ
Այդ օրերին է Մարկ Տվենը դարձել Sagebrush դպրոցի գրող և հետագայում հայտնի էր, որպես այդ ժանրի ամենահայտնի ներկայացուցիչ ։ Նրա առաջին հայտնի գրական ստեղծագործությունը դարձել է «Նշանավոր ցատկռտող գորտը Կալավերասից» պատմվածքը, որ տպագրվել է New York Saturday Press պարբերականում 1865 թվականի նոյեմբերի 18-ին։ Մարկ Տվենի՝ հայտնի դառնալուց հետո Սակրամենտո միությունը (Sacramento Union) հանձնարարել է գրել նամակներ իր ճանապարհորդությունների մասին։ Առաջին ուղևորությունը, որ նա կատարել է այդ աշխատանքի շրջանակներում, եղել է Ajax շոգենավով ուղևորությունը դեպի Սանդվիչյան կղզիներ իր առաջին ճանապարհորդության ժամանակ։ Այդ ընթացքում նա նամակներ է ուղարկել հրատարակչություն, որոնք նախատեսված էին տպագրության համար և ներկայացնում էին իր փորձը՝ համեմված հումորով։ Այդ նամակների շնորհիվ Սան Ֆրանցիսկոյի Alta California թերթը նրան նշանակել է ճանապարհորդող թղթակից Սան Ֆրանցիսկոյից Պանամայի ջրանցքով Նյու Յորք ուղևորվելու համար։
1867 թվականի հունիսի 8-ին նա մեկնել է հինգամսյա ուղևորության Quaker City հածանավով, և այդ ճանապարհորդության արդյունքում գրվել է «Պարզամիտ մարդիկ արտասահմանում, կամ Նոր ուխտագնացների առաջընթացը» («The Innocents Abroad or The New Pilgrims' Progress») ստեղծագործությունը։ 1872 թվականին նա հրատարակել է ճանապարհորդական գրականության իր երկրորդ երկը՝ Roughing It, որում ներկայացնում է իր ճանապարհորդությունը Միսուրիից Նևադա, իր հետագա կյանքն արևմտյան Ամերիկայում և իր այցելությունը Հավայի։ Գրքում ծաղրվում է ամերիկյան ու արևմտյան հասարակությունն այնպես, ինչպես «Պարզամիտ մարդիկ արտասահմանում» գրքում քննադատվում են Եվրոպայի ու Միջին Արևելքի տարբեր երկրներ։ Նրա հաջորդ ստեղծագործությունը, որ կոչվում է «Ոսկեզօծ դարաշրջան։ Այսօրվա պատմությունը» («The Gilded Age: A Tale of Today»), վեպ գրելու նրա առաջին փորձն է։ Այն նաև Մարկ Տվենի՝ համահեղինակությամբ գրված միակ ստեղծագործությունն է՝ ստեղծված իր հարևանի՝ Չարլզ Դադլի Ուորների հետ։
Մարկ Տվենի հաջորդ երկը, որում ներկայացված է նրա կյանքը Միսիսիպի գետով նավարկելու ընթացքում, կոչվում է «Հին ժամանակները Միսիսիպիի վրա» («Old Times on the Mississippi»): Այն ակնարկների ժողովածու է, որ հրատարակվել են Atlantic Monthly պարբերականում 1875 թվականին և արտահայտում են նրա հիասթափությունը ռոմանտիզմից ։ «Հին ժամանակները Միսիսիպիի վրա» ստեղծագործությունը դարձել է սկզբնակետ «Կյանքը Միսիսիպիի վրա» երկի համար։
Թոմ Սոյեր և Հեքլբերի Ֆինն
Մարի Տվենի ամենահայտնի ստեղծագործություններից է «Թոմ Սոյերի արկածները» վեպը, որը հիմնված է Հանիբալում անցկացրած իր մանկության տարիների վրա։ Թոմ Սոյերի կերպարն ստեղծվել է հեղինակի ու նրա դպրոցական ընկերներ Ջոն Բրիգսի ու Ուիլ Բոուենի նմանությամբ։ Գրքում երկրորդական դերով հանդես է գալիս Հեքլբերի Ֆիննը, որի կերպարի համար հիմք է ծառայել Մարկ Տվենի մանկության ընկեր Թոմ Բլանքենշիփը (Tom Blankenship)։