cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մարիա դե Դոմինիչի
Մարիա դե Դոմինիչի (Maria de Dominici ), մալթացի առաջին նկարչուհի, քանադակագործ և կարմելիտների օրդենի միանձնուհի ։
Կենսագրություն
Մարիա դե Դոմինիչին ծնվել է Վիտտորիոզա քաղաքում (այժմ՝ Բիրգու) Մալթայի օրդենին հարող ոսկերչի ընտանիքում ։ Նրա ընտանիքում շատ են եղել արվեստի գործիչներ ։ Եղբայրներ Ռայմոնդոն և Ֆրանչեսկոն նույնպես դարձել են հայտնի նկարիչներ, իսկ Ռայմոնդոյի որդին՝ Բերնարդո դե Դոմինիչին արվեստի պատմաբան և գրքի հեղինակ է, որում հիշատակվում է նաև Մալթայի արվեստը ։ Ջովաննանտոնիո Չանտարայի (Giovannantonio Ciantar) «Պատկերազարդ Մալթան» մատենագրության մեջ կա մի նկար կնոջ պատկերով՝ իր անելիքը իմացողի կեցվածքով. խոսքը Մարիա Դոմինիչիի մասին է։
Կանացի սահմանափակումներ
Չանտարը գրել է, որ նա «ցուց է տվել տիպիկ կանացի պարտականությունների նկատմամբ իր հակակրանքը, որի համար ծնողներից նկատողությունների է արժանացել և զբաղվել է այն իրերի պատկերմամբ, որոնք կցանկանար պատկերել»։ Արդյունքում, ծնողները հարմարվել են իրենց դստեր ցանկությանը և արվեստի վարպետ են հրավիրել նրա հետագա կրթության համար ։
Նրա սեռը, անկասկած, ամենամեծ խոչընդոտն է եղել նրա կյանքում։ Այն ժամանակ կանայք իրավունք չեն ունեցել ուսումնասիրել տղամարդու անատոմիան, ինչըն էլ կարող էր պատճառ հանդիսանալ, որ նրա ստեղծած կերպարները ավելի կանացի էին և պակաս հստակ, քան իր տղամարդ գործընկերներին ստեղծած կերպարները։ Թերևս, եթե նրան թույլ տրվեր հղկել իր հմտությունները, նա կարող էր էլ ավելի մեծ արդյունքների հասնել որպես նկարիչ ։
Մահացել է միջին տարիքում՝ ընդամենը 57 տարեկանում, ինչը խանգարել է նրան ստեղծել մեծ քանակությամբ աշխատանք և, հնարավոր է, դառնալ նկարչության վարպետ։
Որմնանկարներ
Մարիան սովորել է նկարիչ և քանդակագործ Մաթիա Պրեթիի մոտ, որը նախագծել է Վալետայի Սուրբ Հովհաննես տաճարը։ Ենթադրվում է, որ 1661-1666 թվականներին նա օգնել է Պրեթիին նկարել որմնանկարներ Հովհաննես Մկրտչի կյանքի և նահատակության մասին, որոնք պատկերված են տաճարի կամարներին (свод - թաղ) ։ Մարիայի մասին գրել են որպես խելացի և բազմակողմանի զարգացած կին, ինչի մասին վկայում են նրա երկու կտակները ։ Ջովաննանտոնիո Չանթարը գրել է, որ Մարիան Պրեթիի ղեկավարության ներքո աշխատել է ջանադրաբար։ Պրեթին թույլ է տվել նրան պատկերել որոշ կանացի կերպարներ Սուրբ Հովհաննեսի տաճարը նկարելիս, որում Մարիան ավելի մեծ հաջողության է հասել, քան ինքը՝ վարպետը ։ Մեկ այլ պատմագիր՝ Ջուզեպպե Մարիա դե Պիրոն, 1839 թվականին Մարիայի մասին գրել է, որ նա «հմտությամբ գերազանցել է իր մյուս բոլոր ուսանողներին, ինչի շնորհիվ վարպետը նրան է ընտրել տաճարը նկարազարդելու և կամարների ու պատերի վրա կանացի կերպարներ պատկերելու համար» ։
Հռոմ
Մարիան կարմելիտական ​​օրդենի անդամ էր, ուստի կարող էր ապրել վանքի պատերից դուրս՝ ընտանեկան կապերից հեռու։ 1682 թվականին նա հեռացել է Մալթայից իր զարմիկի՝ Մալթայի օրդենի գրոսմայստերի և նրա կնոջ` Իզաբելլա դ’Ավալոս դ’Ակվինո դ’Արագոնայի հետ։ Հռոմում Մարիան ունեցել է իր սեփական արվեստանոցը, որտեղ զբաղվել է քանդակների արտադրությամբ և նկարների պատվերներով։ Նրա համար միջնորդ է եղել անձամբ գրոսմայստերը։ Մարիայի տունը գտնվել է San Giovanni dei Fiorentini եկեղեցուց ոչ հեռու ։
Մարիա դե Դեմոչինին մահացել է 1703 թվականին և թաղվել Սանտա Մարիա ին Տրանսպորտինա (Santa Maria in Traspontina) եկեղեցում։
Աշխատանքներ
Մալթայում Սուրբ Հովհաննես տաճարի պատերն ու կամարները նկարելուց բացի, Մարիա դե Դեմոչինին հայտնի է դարձել որպես սրբերի քանդակներ փոխադրոություններ կատարող հեղինակ, որոնք տեղադրվել են կրոնական տոներին և փողոցային երթերի օրերին։ Մարիայի ամենահայտնի գեղարվեստական ​​աշխատանքներն են՝ «Այցելություն» (Զաբուջի ծխական եկեղեցի), «Բեատո Ֆրանկո» (Վալետայի Կարմելիտական ​​եկեղեցի) և «Ավետում» (Վալետայի տաճարի թանգարան)։
Հիշատակ
Մարիան հիշատակվել է Դելայ Գազեի (Delia Gaze) երկհատոր «Նկարիչների բառարան»-ում (Dictionary of Women Artists): 2010 թվականին նրա անունով է կոչվել Մերկուրի մոլորակի խառնարաններից մեկը (Dominici crater) : Մերկուրիի վրա գտնվող օբյեկտների անունների շտեմարանում մալթացի նկարչի անունը ներառելու փաստը նշել է նաև Սյուզան Հոուն «Մալթա. Կանայք, պատմություն, գրքեր և վայրեր» գրքում (Malta: Women, History, Books and Places) :
Դե Դոմինիչիի անունով է կոչվում Մալթայի Սանտա Լյուչիա փողոցը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նկարչուհիներ Կատեգորիա:Կին արվեստագետներ Կատեգորիա:Բարոկկո ոճի նկարիչներ
Սարգիս Կուկունյան
Սարգիս Մովսեսի Կուկունյան (սկզբնապես՝ Սարգիս Ավետիսյան, ), հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ ։
Կենսագրություն
Սարգիս Կուկունյանը (Ավետիսյան) ծնվել է 1863 թվականի հունվարի 23–ին Նուխի գավառի Նիժ գյուղում։ Նախնական կրթությունը ստացել է գյուղի տեր–թոդիկյան դպրոցում, ապա 1877 թվականին ընդունվել Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարան։ Ուշիմ ու աչքաբաց Սարգիսին վիճակված չէր ավարտել ճեմարանական դասընթացը։ 1883 թվականին տեղի ունեցած աշակերտական խռովությունների պատճառով ճեմարանից հեռացվեցին շուրջ 80 աշակերտ, որոնց թվում էր 6–րդ դասարանցի Սարգիսը, ով դեռ կրում էր Ավետիսյան ազգանունը։ Էջմիածնից Սարգիսը գնում է Երևան, փորձում մտնել Ուսուցչական սեմինարիա, բայց չի հաջողվում։ Հորեղբոր աջակցությամբ նա տեղափոխվում է Թիֆլիս, մտնում զինվորական դպրոց։ Այստեղ նա երկար չի մնում և, թողնելով զինվորական դպրոցը, փորձում է ընդունվել Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոց։ Սակայն վերջինիս ղեկավարությունը Գևորգյան ճեմարանի վարչության կողմից արդեն տեղեկացված էր արտաքսվածների մասին։ Այդ ժամանակ նա դիմում է ներկայացնում Կուկունյան ազգանունով և ընդունվում Ներսիսյան դպրոց։ 1884 թվականին մեկնում է Բաքու և մասնավոր դասեր տալիս։ Շուտով, թողնելով Բաքուն, մեկնում է Սանկտ Պետերբուրգ և ուսումը շարունակում տեղի համալսարանում, որտեղ, տարվելով հայրենասիրական գաղափարներով, շուտով դառնում է Պետերբուրգի հայ ուսանողության կենտրոնական դեմքերից մեկը ։ Ուսանելուն զուգընթաց Ս. Կուկունյանն ազատ ժամերին շուրջ մեկ տարի զբաղվում է զինավարժությամբ իր ընկերներ Կոստանդին Լիսինյանի և Ռուբեն Հովհաննիսյանի հետ։ Այստեղ էլ Ս. Կուկունյանը համակվում է Արևմտյան Հայաստան տեղափոխվելու գաղափարով։
Կուկունյանի խմբի ձևավորում
Սարգիս Կուկունյանի ու նրա համախոհների գործունեության նկատմամբ հետաքրքրություն է ցուցաբերում և իր աջակցությունը հայտնում Կարապետ Եզյանը, որը խիստ պահպանողական գործչի համբավ ուներ։ Սարգիս Կուկունյանը օգնել է Կարապետ Եզյանին՝ կազմել «Պետրոս Մեծին հարաբերությունները հայ ազգին հետ» (1898թ.) վավերագրական ժողովածուն։ Կարապետ Եզյանը Սարգիս Կուկունյանին առաջարկում է գնալ Պարսկաստան, այնտեղ անցնել ծառայության, ստանալ խանի տիտղոս, իր` Եզեանի աջակցությամբ հաստատվել թուրք–պարսկական սահմանների մոտ, և, բավականաչափ ուժ հավաքելուց հետո կազմակերպել շարժումներ Վասպուրականում։ Բայց Կարապետ Եզյանի ծրագրի կենսագործումը երկարատև ժամանակ էր պահանջում, իսկ Սարգիս Կուկունյանը շտապում էր օր առաջ նետվել պայքարի ասպարեզ։ Եվ, ահա, 1890 թվականի մայիսին մի քանի երիտասարդների գլուխ անցնելով, Սարգիս Կուկունյանը գալիս է Թիֆլիս։ Այստեղ Կոջոր ամառանոցում նա հանդիպում է «Մշակ» թերթի խմբագիր Գրիգոր Արծրունու հետ։ Վերջինս նրան խորհուրդ է տալիս հրաժարվել Կարապետ Եզյանի առաջարկած ծրագրից, որը երկար ժամանակ էր պահանջում։ Փոխարենը Գրիգոր Արծրունին առաջարկում է Կովկասում կազմավորել խումբ, տեղափոխվել Արևմտյան Հայաստան և հայկական դատին միջազգային ճանաչում տալու համար կատարել մի քանի հարձակումներ։ Իսկ «Դեյլի նյուս» թերթի թղթակից Ֆից-Ջերալդը խոստանում է թղթակցություններով հասարակական կարծիք ստեղծել մեծ տերությունների մեջ։
Թիֆլիսում, այնուհետև Ալեքսանդրապոլում տեղի է ունենում խմբի համալրում։ Խմբին են միանում Ռուբեն Դերձակյանը, Հովսեփ Մովսիսյանը, Եփրեմ Դավթյանը, Արամայիս Ազնավուրյանը, Արշակ Գավաֆյանը, Սարդար Ավետիսյանը, Աբրահամ Տեր-Անդրեասյանը, Ստեփան Ստեփանյանը (Բալաջան), Մեսրոպ Վարդանյանը և ուրիշներ։ Խմբի անդամները տեղակայվում են Կարսի մարզի Բերնա, Չորուք, Շադևան, Արմուդլի գյուղերում և զբաղվում զինավարժությամբ։
Օգոստոսի 14-ին Կարսի Ճալա գյուղի ձորում Սարգիս Կուկունյանի հանձնարարությամբ սպանվում է մշեցի Հակոբ գալֆա Սարկավագը (Հակոբ Տեր-Ղևոնդյան), որը Կուկունյանի օգնականն էր և տարաձայնություններ ուներ վերջինիս հետ։ Նույն օրը Սատաշանյան բաժանմունքի կողմից Չորուք գյուղում խմբի անդամներից մեկը սպանվում է, իսկ 6-ը` ձերբակալվում։
Միևնույն ժամանակ Թիֆլիսում հրավիրված Հայ Յեղափոխական Դաշնակցության «Սահմանադիր ժողովը» որոշում է ուժ տալ և միաժամանակ ղեկավարել Կուկունյանի արշավախմբի նախապատրաստական աշխատանքները, բայց Արևմտյան Հայաստանից Հովսեփ Արղությանի և Մարտիրոս Մարգարյանի վերադարձից հետո ՀՅԴ-ն փոխում է իր դիրքորոշումը Կուկունյանի արշավախմբի հանդեպ և հանձնարարում է Կարսում գտնվող Մարտին Շաթիրյանին` հետաձգել արշավանքը, որևհետև ռուսական ժանդարմերիան մանրամասն տեղյակ է Կուկունյանի խմբի մարտիկների տեղակայման վայրերի, նրանց զինվածության, Արևմտյան Հայաստան անցնելու մտադրության և այլնի մասին։
Մարտին Շաթիրյանի, Հովսեփ Արղությանի, Կոստանդին Խատիսյանի և Սիմոն Զավարյանի բոլոր ջանքերը` հետաձգելու Կուկունյանի արշավախմբի սահմանանցումը, անցնում են ապարդյուն։ Հետևելով Գրիգոր Արծրունու` հնարավորինս շուտ Արևմտյան Հայաստան տեղափոխվելու հորդորներին` Սարգիս Կուկունյանն իր 107 հոգուց բաղկացած խմբով սեպտեմբերի 23-ի գիշերը Սաաթվերան գյուղի վերնամասով անցում է Արաքս գետն ու ափով ուղղվում դեպի Չիչակլու կիրճը։
Թոփրակկալեի թուրքական կայազորի հրամանատարությունն ու ռուս սահմանապահներն արդեն տեղյակ էին խմբի նպատակի մասին։ Իսկ Երկրի խորքերը տանող լեռնալանջերը ծածկված էին քրդական աշիրեթներով։ Սահմանանցումից շատ չանցած խումբը երեք կողմից շրջապատվում է թուրքական ուժերով, իսկ չորրորդ կողմից` ռուսական սահմանի երկարությամբ կանգնած էին ռուս սահմանապահները։ Սկսվում է կռիվ, որը տևում է մինչև երեկո։ Երեկոյան թուրքերը նահանջում են Ալաշկերտ։ Առանց սննդի և ռազմամթերքի մնացած խումբը որոշում է վերդառնալ ռուսական սահման։ Խումբը իջնում է Արաքսի հովիտը, անցնում գետը և հանգիստ է առնում Խառ գյուղի այգիներում, որտեղ էլ Կաղզվանի գավառապետի օգնական Կուգուշևի և նրան օգնության եկած ռուսական 154-րդ գնդի զինվորների կողմից խմբի անդամների մի մասը ձերբակալվում է, իսկ մյուս մասը, կռվով ճանապարհ բացելով, հեռանում՝ խուսափում ձերբակալությունից։
Դատավարությունն ու աքսորը
Ձերբակալվածներին 25 օր Կաղզվանի բանտում պահելուց հետո` հոկտեմբերի 23-ին շղթայակապ փոխադրում են Կարսի բանտ։ Այն միտքը, թե իրենց այսօր-վաղը ազատ կ'արձակեն, խմբի անդամներին զերծ է պահում փախուստի մտքից։ Հակառակ այս սպասումների` ցարական իշխանությունները խմբի անդամների հանդեպ ընդունում են խստագույն վճիռներ` նրանց մեղադրելով,, սպանության, ավազակության և իշխանությանը դիմադրելու մեջ’’:
Երկու տարի տևած նախաքննությունից հետո` 1893 թ. ապրիլի 7-ին Կարսում սկսվում է 43 ձերբակալվածների դատավարությունը, որտեղ ձերբակալվածներից 16-ը ազատ են արձակվում, իսկ 26-ը դատապարտվում են, որոնցից Սարգիս Կուկունյանը դատապարտվում է 20, խմբի անդամներից 19-ը` 15, 1-ը` 12, 4-ը` 8, 1-ը` 3 տարվա տաժանակիր աշխատանքի։ Թիֆլիսի վերաքննիչ ատյանը 1893 թ. մայիսի 26-ին, իսկ սենատը 1894 թ. հունվարի 28-ին անփոփոխ են թողնում Երևանի շրջանային դատարանի որոշումը։ 1895 թ. մարտի 1-ին բանտարկյալները շղթայակապ աքսորվում են Սիբիր։
Չնայած Կուկունյանի արշավանքը գործնականում ձախողվեց, բայց արևելահայերի շրջանում առաջ բերած աննախադեպ ոգևորության և,, դեպի Երկիր’’ գաղափարախոսության տարածման առումով  Կուկունյանի արշավանքը կարևոր դեր խաղաց։
Բանտարկյալ Սարգիս Կուկունյանը կամավոր մասնակցում է 1904-1905 թթ. ռուս-ճապոնական պատերազմին։ Սրա շնորհիվ Սարգիս Կուկունյանն ազատվում է բանտարկությունից և իր հայազգի կնոջ հետ, որի հետ ծանոթացել էր Սախալինում, վերադառնում է Կովկաս։
Վերադարձ աքսորից (Կյանքի վերջին տարիները)
1906 թ. օգոստոսին Կուկունյանն արդեն Թիֆլիսում էր, իսկ երկու ամիս անց՝ հոկտեմբերի 30-ին վերադառնում է իր հայրենի գյուղը՝ Նիժ։ Այստեղ Կուկունյանը ձեռնամուխ է լինում սոցիալական պայքարին՝ հանուն աղքատների բարօրության ընդդեմ հարուստ գյուղացիների։ Նա անդամակցում է 1907 թ. սեպտեմբերից Նիժում իր գործունեությունը ծավալած «Գյուղացիական միություն» ընդհատակյա կազմակերպությանը։
1908 թվականից հեղափոխականների հանդեպ Կովկասում ծայր առած քաղաքական բռնաճնշումները չանտեսեցին նաև Սարգիս Կուկունյանին։ Մեղադրվելով «Գյուղացիական միությանն» անդամակցության մեջ՝ 1909 թ. փետրվարի 6-ին նա Բաքվում դարձյալ ձերբակալվում է և հինգ տարով աքսորվում Ռոստով։ Բայց, ընկերների օգնությամբ Կուկունյանն ազատվում է վարչական աքսորից և 1909 թ. վերջերից կրկին աշխատանքի է անցնում Բաքվում։
1910 թ. հոկտեմբերի 15-ին Նիժում ձերբակալվում են ութ հոգի։ Նրանց մոտ հայտնաբերվում են ռումբեր և այլ զենքեր։ Իշխանությունները նրանց ճանաչում են որպես հեղափոխականներ, որոնք իբրև Կուկունյանի հրահանգով Բաքվից եկել էին Նիժ՝ պատժելու համար գյուղի վաշխառուներին։ 1910 թ. հոկտեմբերի 18-ին Բաքվում Սարգիս Կուկունյանը ձերբակալվում է արդեն երրորդ անգամ։ 1911 թ. նոյեմբերի 11-ին Գանձակում կայացած դատական վարույթում Թիֆլիսի դատական պալատը, չնայած իրենց հետ կապ չունենալու ամբաստանյալների պնդումներին, Սարգիս Կուկունյանին դատապարտում է 15 տարվա տաժանակրության։ Տարբեր տարիների ազատազրկման դատապարտվեցին նաև խմբի ձերբակալված մյուս անդամները։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ ֆիդայիներ
Ելկիբաևո (գյուղ, Ալնաշսկի շրջան)
Ելկիբաևո (Елкибаево), գյուղ Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Ալնաշսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2008 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 214 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Ալնաշսկի շրջանի բնակավայրեր
Չալեք (Ջուլամերկի գավառ)
Չալեք, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Հեքյարիի գավառում ։ Գտնվում էր Ջուլամերկ քաղաքից 3 կմ հյուսիս-արևմուտք, հարթ գետահովտում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ադրբեջանական փախլավա
Ադրբեջանական փախլավա (Azərbaycan paxlavası), փախլավայի տեսակ, որը պատրաստվում է Ադրբեջանում ։
Փախլավայի պատրաստման ժամանակ օգտագործվում է թթխմոր, կաղին կամ ընկույզ, աղացած մեխակ, հիլ և քրքում, իսկ որպես խճողակ՝ աղացած ընկույզ և հատիկավոր շաքար։
Պատրաստում
Խմորից բացվում է 2 մմ հաստությամբ շերտ, դրվում է թավայի մեջ, քսվում է կարագ և առատ շաղ տրվում միջուկը։ Այս գործընթացը կրկնվում է մինչև 9-10 շերտի ձևավորվումը, վերջին շերտին քսվում է քրքումի հետ խառնված ձվի դեղնուց։ Հետո փախլավան կտրվում է շեղանկյունաձև, յուրաքանչյուր կտորի վրա դրվում է կա՛մ կաղին, կա՛մ հունական ընկույզի մի մաս։ Թխվում է 180-200 աստիճան ցելսիուս ջերմաստիճանի տակ 30-40 րոպե ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանական խոհանոց Կատեգորիա:Թխվածքներ Կատեգորիա:Աղանդեր Կատեգորիա:Աղանդեր ըստ երկրի
Նիժնի Բասկունչակ
Նիժնի Բասկունչակ (Нижний Баскунчак), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Աստրախանի մարզի Ախտուբինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2870 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Աստրախանի մարզի Ախտուբինսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1884 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ոլենի
Ոլենի (այժմ կոչվում է՝ Քոլան Kolanı), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շահբուզի շրջանում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շահբուզի շրջանի բնակավայրեր
Պահեստներ
Պահեստներ, շենքեր և կառույցներ, որոնք նախատեսված են նյութերի, հումքի, սարքավորումների, արտադրանքի և այլ իրերի պահպանման համար։ Լինում են բազային, արտադրական, առևտրաարտադրական, առևտրական, փոխաբեռն ման, բաշխման, ունիվերսալ, մասնագիտացված։ Կառուցվում են հիմնական բեռնահոսքերի ուղիներում, անծածկ՝ բաց տարածություններում, կիսածածկ՝ միա և բազմահարկ, ծածկով (վերգետնյա, կիսա֊ստորգետնյա, ստորգետնյա)՝ միա և բազմահարկ, ջեռուցվող և չջեռուցվող։ Հատային կամ փաթեթավորված բեռները պահպանվում են դարսակներում և դարակաշարերում, հեղուկը՝ մետաղե կամ երկաթ բետոնե ռեզերվուարներում, սորուն նյութերի պահպանման համար կառուցվում են անծածկ կամ ծածկով, իսկ հացամթերքների, ցեմենտի և արժեքավոր այլ նյութերի համար՝ սիլոսային պահեստներ։ Պահեստներում կիրառվում են կոնվեյերներ, էլեկտրա և ավտո ամբարձիչներ, կռունկ-դարսակներ են։ Դրանցում հաճախ իրականացվում են նախապատրաստման և արտադրական որոշ օպերացիաներ (կոմպլեկտավորում, կշռաբաշխում ևն)։
Կատեգորիա:Պահեստներ
Գիշատիչներ
Carnivora բառի լատիներեն թարգմանությունը «մսակեր» է և կազմված է երկու արմատներից՝ caro (carnis բառի սեռական հոլով) «միս» և vorare «խժռել»։
Միշտ չէ, որ գիշատիչները սնվում են մսով։ Արջերը (Ursidae) ամենակերներ են, իսկ որոշ տեսակներ, օրինակ՝ մեծ պանդան ընդհանրապես բուսակեր է։ Միևնույն ժամանակ կան նաև կաթնասուններ, որոնք չեն պատկանում գիշատիչների կարգին, բայց գիշատիչ են։ Դրանցից են առնետները, ոզնիները, կուղբերը, փորսուղները, որոշ կապիկներ, օպոսումներ, զրահակիրներ և այն։
Կենդանաբանները տարբերում են գիշատիչներ (մսակերներ), կապված կենդանու սննդառությունից և գիշատիչներ, որպես առանձին տաքսոնոմիական միավոր։ Առօրյա կյանքում գիշատիչ անվանում են ոչ միայն կաթնասուններին, այլ նաև տարբեր ոչնչացած ողնաշարավորներին, շնաձկներին, թռչուններին և այլն։ Ըստ Հրաչյա Աճառյանի՝ գիշատիչ անվանումը ծագում է գէշ արմատից (նշանակում է՝ դի, դիակ, նաև՝ բզկտված մարմնի կտոր, հետագայում բարբառներում ձեռք է բերել վատ, տգեղ, անբարո նշանակությունը)։ Այսպիսով, գիշատիչ նշանակում է դիակ բզկտող, պատառոտող։
Գիշատիչների դասակարգումը վերջին տարիներին, կապված մոլեկուլագենետիկական ուսումնասիրությունների հետ, կրել է մի շարք փոփոխություններ։ Ներկայումս գիշատիչների կարգը ստորաբաժանվում է երկու ենթակարգի՝ շնանմանների և կատվանմանների, որոնք ներառում են 15 կամ 16 ընտանիքի շուրջ 280 կաթնասուններ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Կաթնասուններ Կատեգորիա:Գիշատիչներ
(4206) Վերուլամիում
(4206) Վերուլամիում (Verulamium), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1986 թվականի օգոստոսի 25-ին Անրի Դեբեոնի կողմից Լա Սիլյայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,862299 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,8119 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9127 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1768,77 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,203531 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 1,17° անկյուն։
Ջեյմս Մոնտգոմերի Ֆլեգ
Ջեյմս Մոնտգոմերի Ֆլեգ (James Montgomery Flagg, ), ամերիկացի նկարիչ։ Ստեղծագործել է կերպարվեստի տարբեր ժանրերում՝ գեղանկարչությունից մինչև ծաղրանկար, սակայն առավել հայտնի է պաստառներ շնորհիվ, որոնցից է հանրահայտ «I want you for U.S. Army» պաստառը։
Կենսագրություն
Իր առավել հայտնի ստեղծագործությունը Ֆլեգը ստեղծել է 1917 թվականին։ Այն պաստառ էր, որը Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին ամերիկյան բանակին կամավորագրվելու կոչ էր՝ ուղղված ամերիկացիներին։ Ոգեշնչվելով բրիտանական ռազմական գործիչ լորդ Հորացիոս Կիտչեների նկարով պաստառով՝ Ֆլեգը պատկերել է Քեռի Սեմին, որը մատնացույց է անում դիտողին հետևյալ խոսքով․ «I want you for U.S. Army» «I want you for U.S. Army» ։ Առաջին աշխարհամարտի տարիներին այս պաստառը տպվել է ավելի քան 4 միլիոն օրինակով։
Երկրորդ տպաքանակը տպվել է Երկրորդ աշխարհամարտի զորահավաքի ժամանակ։ Քեռի Սեմին պատկերելիս Ֆլեգը պատկերել է իրեն, իր դիմագծերը։
Ջեյմս Ֆլեգը մահացել է 1960 թվականին Նյու Յորքում, թաղվել է Բրոնքսի Վուդլոն գերեզմանատանը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պատկերազարդողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի նկարիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի նկարիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ծաղրանկարիչներ
Ծաղրածու-մարդասպանները տիեզերքից
«Ծաղրածու-մարդասպանները տիեզերքից» (Killer Klowns From Outer Space), ամերիկյան ֆանտաստիկ կատակերգություն, 1988 թվականի սարսափ ֆիլմ, որի ռեժիսորն է Սթիվեն Չիոդոն։ Ֆիլմի պրեմիերան տեղի է ունեցել 1988 թվականի մայիսի 27-ին։ Սյուժեն պատմում է օտար ծաղրածուների մասին, որոնք պատրաստվում են մարդկանց վերածել մթերքի։ Ֆիլմը արժանացել է բուռն արձագանքների։
Սաունդթրեք
Ֆիլմի երաժշտությունը գրել և կատարել է ամերիկյան The Dickies փանք-ռոք խումբը ։
Շարունակություն
2011 թվականին տեղեկություններ կային ֆիլմի հնարավոր շարունակության մասին՝ հետևյալ անվանումով «Մարդասպան-ծաղրածուների վերադարձը տիեզերքից» 3D ձևաչափով (The Return of the Killer Klowns from Outer Space in 3D) : Գրանտ Կրամերը, որը խաղացել է Մայքի Տաբակոի բնօրինակ դերում, հայտնել է, որ գրել է նոր ֆիլմի սցենարը, սակայն նկարահանումները չի կարող սկսել, քանի դեռ դիստրիբյուտորների հետ պայմանագիր չի կնքվել ։
2016 թվականին Սթիվեն Չիոդոն պատմել է, որ ֆիլմի շարունակություն կստանա նոր կյանք հեռուստասերիալի տեսքով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1988 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆանտաստիկ սարսափ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան սարսափ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր այլմոլորակայինների մասին Կատեգորիա:Ամերիկյան գիտաֆանտաստիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր հրեշների մասին Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում ԱՄՆ-ում Կատեգորիա:Ամերիկյան սարսափ կատակերգություն ֆիլմեր
Ջոնս շրջան (Այովա)
Ջոնս շրջան (Jones County), ԱՄՆ Այովա նահանգի 99 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.489 կմ² է, բնակչությունը՝ 20.638 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Անամոսա բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1837 թ.։
Կատեգորիա:Այովայի շրջաններ
Սադովոե (գյուղ, Դերաժնյայի շրջան)
Սադովոե (Садове), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Դերաժնյայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Սադովոե գյուղում բնակվում էր 234 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1301 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 179,86 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Դերաժնյայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Խմելև (գյուղ, Ռոմնիի շրջան)
Խմելև (Хмелів), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Ռոմնիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Խմելև գյուղում բնակվում էր 1 540 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Ռոմնիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Յոլկինո (քաղաքատիպ ավան, Լեսնոյ քաղաք քաղաքային օկրուգ)
Յոլկինո (Ёлкино), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Սվերդլովսկի մարզի Լեսնոյ քաղաք քաղաքային օկրուգի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 247 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սվերդլովսկի մարզի Լեսնոյ քաղաք քաղաքային օկրուգի բնակավայրեր
Չաման (Հեքյարիի գավառ)
Չաման, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Հեքյարիի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Վան Շիֆու
Վան Շիֆու (王實甫, ), չին դրամատուրգ (յուանյան դրամա), որը ենթադրաբար ապրել է 13-րդ դարի վերջում և 14-րդ դարի սկզբում։
Կենսագրություն
Ծնվել է Յուան կայսրության մայրաքաղաք Դադուում (այժմ՝ Պեկին)՝ մոտավորապես 1250 թվականին։ Իսկական անունը եղել է Դեսին, սակայն գրել է Շիֆու ծածկանվան տակ։ Մահվան տարին համարվում է մոտ 1307 թվականը։
Ստեղծագործություն
Ամենակարևոր ստեղծագործությունը «Արևմտյան թևն» է, որի սյուժեն ծագում է Յուան Չժենի (799-831 թվականներ) «Ին-ինի մասին վիպակ» նովելից և ավելի ուշ ոչ մեկ անգամ է վերամշակվել գրականության և բանահյուսության մեջ (Վան Շիֆուն այն վերցրել էր Դուն Ցզեյուանի «Արևմտյան թև» չժուգունդյաոյից, 13-րդ դարի վերջ)։ Այս վիպակը վերածվել է հեքիաթի, որը կատարվում էր երաժշտության ներքո։ Վիպակից կարելի էր դատել նաև հասարակության մեջ տեղի ունեցող փոփոխությունների մասին, որտեղ առաջ էր գալիս հարգանքը քաղաքացիների նկատմամբ։ Ինչպես նաև հնչում էր հեգնանքը բուդիստների նկատմամբ, նրանք անվանվում էին տունեյադցիներ։
Իր հերթին Վան Շիֆուի «Արևմտյան թև» դրաման հիմք է հանդիսացել այդ սյուժեի բազմաթիվ տարբերակների համար՝ «Վերջնական», «Ընդհակառակը», «Ուշացածը», «Շարունակություն» անվանումներով, որոնք ստեղծվել էին Մին և Ցին դինաստիաների կառավարման ժամանակ։
Վիպակի սյուժեն պտտվում էր դպրոցական Չժան Ցզյունժույի շուրջ, որը սիրահարվում է գեղեցկուհի Ցույ Ին-ինին։ Հոր հուղարկավորության ժամանակ ավազակները պահանջում են կնության տալ Ցույ Ին-ինին, բայց տղան խորամանկությամբ թույլ չի տալիս իրերի այդպիսի ընթացքը՝ հույս ունենալով ինքն ամուսնանալ աղջկա հետ։
«Լքված բրուտանոցը» վիպակում ազնիվ, բայց աղքատ ուսանողը սիրահարվում է մի ազնվական աղջկա և հասնում է փոխադարձ սիրո։ Երջանկության ճանապարհին կանգնում են շատ արգելքներ, բայց պատանին հաղթահարում է դրանք՝ փայլուն հնձնելով պետական քննությունը։
ՈՒշ Մին դինաստիայի հայտնի քննադատ և դրամատուրգ Ցզին Շենտանը (1608-1661 թվականներ) մատնանշել է «Արևմտյան թև» վիպակի կարևորությունը՝  ընդգրկելով այն իր «Վեց հանճարեղ ստեղծագործություններ» (六才子書) դասական հավաքածուի մեջ՝ այնպիսի հեղինակների ստեղծագործություններից հետո, ինչպիսիք են Չժուան-ցզին, Ցյույ Յուանը, Սիմա Ցյանը, Դու Ֆուն և Շի Նայանը:
Հետագայում (Ցին արքայատոհմի օրոք) Վան Շիֆուի ստեղծագործությունները դիտարկվել են որպես անբարոյական՝ նրա ստեղծագործություններին բնորոշ,Չինաստանում արգելված, մինչամուսնական ծանոթությունների թեմայի հետ կապված։ «Արևմտյան թևը» չինական դասական գրականության առաջին արգելված ստեղծագործություններից մեկն էր։ Ծագել էր մի ավանդույթ, ըստ որի Վան Շիֆուն, չավարտելով «Արևմտյան թևը», ստացել էր «ճակատագրական հատուցում»՝ կծելով պոկել է իր լեզուն և մահացել։ Կամ մյուս վարկածի համաձայն Վան Շիֆուի սիրտը չի դիմացել նրա վիպակի հերոսների տառապանքներին և նա մահացած ընկել է հետևյալ տողերը գրելուց հետո. Երկինքը ծանր ամպերի մեջ է, Երկիրը՝ թոռոմած թերթիկներում։ Արևմուտքից բարձրացավ խիստ քամին, Եվ կարապներն հյուսիսից հարավ են չվում։ Իմացի՛ր, թե ինչու է ողջ անտառը կարմրել եղյամից, Այն հարբել էր բաժամումից թափված արցունքներից։ «Արևմտյան թև» վիպակը խորհրդային թատրոններում ներկայացվում էր Ա. Պ. Գլոբի վերամշակմամբ՝ «Լցված բաժակ» անվանումով։
Գրականություն
Կատեգորիա:Չինացի դրամատուրգներ Կատեգորիա:Չինացի գրողներ
Տիգրան Հարությունյան (շախմատիստ)
Տիգրան Կարենի Հարությունյան, հայ շախմատիստ, գրոսմայստեր (2019)։
Կենսագրություն
Տիգրան Հարությունյանը ծնվել է 1997 թվականի հունվարի 15-ին ։
Մինչև 14 տարեկանների Հայաստանի կրկնակի չեմպիոն է (2010, 2011) ։ Ընդհանուր առմամբ Տիգրանն ութ անգամ դարձել է Հայաստանի տարբեր տարիքային խմբերի չեմպիոն (2006, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2015) ։
2011 թվականին Հայաստանի պատանեկան հավաքականի կազմում դարձել է մինչև 16 տարեկանների համաշխարհային օլիմպիադայի փոխչեմպիոն ։ Նույն թվականին հավաքականի կազմում նա հաղթել է Դվորկովիչի գավաթի խաղարկությունում։ Այստեղ երրորդ տախտակի վրա Տիգրանը նվաճել է 3-րդ մրցանակը ։
2012 թվականին Տիգրան Հարությունյանը դարձել է աշխարհի ու Եվրոպայի մինչև 16 տարեկանների առաջնության 4-րդ մրցանակակիր։ Հաջորդ տարի նույն տարիքային խմբի Եվրոպայի առաջնությունում զբաղեցրել է 5-րդ հորիզոնականը ։
Մինչև 18 տարեկանների 2014 թվականի Եվրոպայի պատանիների առաջնությունում Տիգրանը զբաղեցրել է 5-րդ, իսկ աշխարհի առաջնությունում՝ 6-րդ հորիզոնականները։ Նույն թվականին նա դարձել է Կարեն Ասրյանի միջազգային հուշամրցաշարի երրորդ մրցանակակիր և «Աշխարհի պատանի աստղեր» միջազգային մրցաշարի հաղթող ։
2015 և 2019 թվականների Նոնա Գափրինդաշվիլու գավաթի (Վրաստան) հաղթողն է ։
2019 թվականի Եվրոպայի համալսարանների թիմային առաջնությունում, Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարանի թիմի կազմում, դարձել է արծաթե մեդալակիր, իսկ անհատական պայքարում նվաճել է ոսկե մեդալը ։
2020 թվականին Տիգրան Հարությունյանը դարձել է «Աերոֆլոտ օփեն» միջազգային մրցաշարի (Մոսկվա) Բ խմբի պայքարի հաղթող ։
2021 թվականին Տիգրանը դարձել է Կիրիշիում անցկացված «Աշխարհի պատանի աստղեր» մրցաշարի հաղթող ։
Միջազգային կոչումներ
2012 թվականին դարձել է ՖԻԴԵ-ի վարպետ, 2014-ին՝ միջազգային վարպետ, իսկ 2019 թվականի մարտի 4-6-ին Աստանայում կայացած ՖԻԴԵ-ի կոնգրեսում նրան շնորհվել է գրոսմայստերի կոչում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ գրոսմայստերներ
Մշակութային կոթողներ Դսեղում
Մշակութային կոթողներ, պաշտամունքային նշանակություն ունեցող, հայ միջնադարյան մշակույթի ինքնատիպության խորհրդանիշներ՝ կանգնեցված ուղղաձիգ դիրքով, որոնք բավականին մեծ քանակությամբ հանդիպում են Դսեղում։
Դսեղի պատմություն
Դսեղ գյուղը գտնվում է այն բարձրավանդակի վրա, որ տարածվում է Դեբեդ գետի երկու մեծ ճյուղերի միախառնման աջ կողմում։ Երեք կողմից պատած է խոր ձորերով։ Գյուղի արևելյան կողմում բարձրանում է մի բլրակ՝ Դիդ անունով։ Իսկ հարավային կողմում բարձրանում է Տզրակածովի գլուխ, Սարի գլուխ և Բերթաղ բլրակների շարքը։ Առաջին բլուրի վրա կա մի փոքրիկ լճակ՝ տզրուկներով լի, որի պատճառով էլ լիճը կոչվում է Տզրկածով, իսկ բլուրը՝ Տզրկածովի գլուխ, քանի որ վերջինիս վրա երևում են հին բերդի հետքերը ։
Գյուղի գրեթե կենտրոնում գտնվում է մի հին գերեզմանատուն, ուր բազմաթիվ տապանաքարերի մէջ նշանավոր է մի կոթող և մի խաչարձան։ Կոթողը քառանկյունի է, 2 մ բարձրությամբ, չորս երեսն էլ քանդակներով զարդարված, որի պատվանդանի վրա դժվարությամբ կարդացվում է՝
Խաչարձանը կանգնած է երեք մեծ քարից կազմած պատվանդանի վրա, և ճակատին ունի մի առանձին քար՝ փոքր ինչ թեք տեղադրված, թերևս անձրևից պահպանելու համար։ Այս քարի վրա քանդակված է Փրկիչը նստած դիրքով, աջ ձեռքը բարձրացրած, շուրջը տարբեր պատկերներ, իսկ ձախ ձեռին բռնած մագաղաթ՝ վրան գրած.
Աջ կողմից կա մի աջ և մի աղավնի, շուրջը գրված է․
Խաչած Հիսուսի մի ձեռից մինչև մյուսը՝ խաչի վրա գրված է.
Գյուղացիները այս երկու գերեզմանները համարում են քույր և եղբայր, մեկին՝ Աստվածածին, մյուսին Լուսավորիչ անվանելով։ Գյուղի մեջ և շրջակայքում հաճախ հնություններ են գտնվում։ Այսպես մի գյուղացի տարածքը փորելու ժամանակ բացել է մի ընդարձակ հատակ՝ կարմիր ներկած աղյուսներով սալահատակած։ Սրա մի կողմում եղել է մի փոքրիկ տաշտաձև, քարե ավազան, իսկ մէջտեղում՝ մի աղյուս, գծերով չորս մասի բաժանված և յուրաքանչյուր մասում նկատելի է կնիք և մի տառ։ Գյուղացիներն այդ տեղին «Թագավորի աղջկա բաղնիս» են անվանում;
Գյուղամիջյան հնագույն գերեզմանոց 7-9-րդ դարեր
Դսեղ գյուղում և նրա շրջակայքում կան միջնադարյան բազմաթիվ գերեզմանոցներ՝ Լուսավորիչ եկեղեցու բակում, «Քարի գլուխ» կոչվող թաղամասում։ Գերեզմանատեղեր կան նաև գյուղից դուրս գտնվող հուշարձանների հարևանությամբ՝ Քառասնից Մանկանց, Սուրբ Գրիգոր Բարձրաքաշ վանական համալիրների և բազմաթիվ այլ վայրերում գտնվող խաչքարերի շուրջ։
Գյուղի կենտրոնում է գտնվում Լոռու ամենահին գերեզմանոցներից մեկը, որտեղ հրաշքով պահպանվել և մեզ են հասել Քառակող կոթողը, Խաչելության խաչքարը, ևս մի քանի պահպանված ամբողջական խաչքարեր, խաչքարային բազմաթիվ բեկորներ, հարյուրավոր խաչքարերի թափուր պատվանդաններ և ավերված միանավ եկեղեցի։
Գերեզմանոցը լիարժեք ուսումնասիրված չէ։ 2014 թվականին կազմակերպվել է Քառակող կոթողի պատվանդանի ամրակայման և հետախուզական պեղման աշխատանքներ, որի շնորհիվ պարզվել է, որ տեղանքը բազմաշերտ է և մինչ այդ ներկայացված «եռաստիճան» պատվանդանը՝ հնգաստիճան է, որի ստորին հատվածում պահպանվել են ևս երկու հսկա սալաքարային աստիճաններ ։
Խորհրդային տարիներին գերեզմանոցի տարածքը անուշադրության է մատնվել, որի պատճառով էլ ավելացել է հողի վերնաշերտը՝ ներքևում թողնելով վաղ շրջանի տապանաքարերը։ 2004 թվականին ՊՄՊ Լոռու մարզային ծառայության նախաձեռնությամբ՝ «Նպաստ աշխատանքի դիմաց» ծրագրով, բարեկարգվել է հուշարձանի տարածքը և մի քանի ընկած, բայց անվնաս մնացած խաչքարեր, կրկին տեղադրվել են իրենց պատվանդանների վրա։
Վահրամ «քարգետ»
13-րդ դարում Դսեղում Վահրամ Վարպետին հայտնի հայ քարգործ էին կոչում։ Այսօր պահպանվել է նրա մի խաչքարը (1281), որը գտնվում է Դսեղ գյուղի գերեզմանատանը։ Խաչքարը պատվանդանի վրա է, ճակատին՝ քիվը կազմող առանձին քարի վրա, քանդակված է Հիսուս Քրիստոսի պատկերը՝ նստած, աջ ձեռքը բարձրացրած, ձախ ձեռքին՝ մագաղաթ։ Կենտրոնում խաչելությունն է՝ մի կողմում Հովհաննեսի, Նիկադիմոսի, մյուսում՝ Աստվածածնի և Հովսեփի պատկերներով։ Պատվանդանի ընդարձակ արձանագրությունում նշված են պատվիրատուների անունները, ապա և կազմողի ստորագրությունն է։ Վարպետ Վահրամի կազմած խաչքարն աչքի է ընկնում իր եզակիությամբ, հարուստ պատկերաքանդակներով և կառուցվածքային նրբագեղությամբ։
Միջնադարյան խաչքարեր Դսեղում
Հայկական միջնադարյան մշակույթին բնորոշ կոթող-հաշարձան, որի արևմտյան ճակատին կա պատկերով, զարդաքանդակների հորինվածքով ուղղաձիգ կանգնեցված սալաքար։ Խաչքարերը հորինվածքով և դեկորատիվ հարդարանքով բազմազան են՝ պայմանավորված ժամանակաշրջանով, հուշարձան կանգնեցնելու նպատակով, այլ հանգամանքներով։
Ունենալով կոթողներ կանգնեցնելու վաղեմի սովորույթ՝ մենհիրներ՝ «վիշապ» կոչված քարե կերտվածքներ, ուրարտա կոթողներ, արամեատառ արձանագրություններով սահմանաքարեր՝ «թևավոր խաչով» պսակված (4-7-րդ դարեր, պատկերաքանդակներով կոթողներ և այլն)՝արաբական նվաճումներից հետո, երբ Հայաստանում վերականգնվել է քաղաքական անկախությունը, և զարգացման նոր շրջան են ապրել ճարտարապետությունն ու քանդակագործությունը, հայ իրականության մեջ ստեղծվել է հուշարձանի մի նոր տիպ, որն անվանել են խաչքարեր։
Սիրուն խաչ
Դսեղի միջնադարյան հուշարձանների շարքը զարդարում են 13-րդ դարում կերտված խաչքարերը։ Սիրուն խաչը նրանց զարդն է։ Այն գտնվում է Բարձրաքաշ վանք իջնող արահետից 500 մ դեպի աջ՝ ձորագլխին, և կառուցվել է որպես հուշարձան։ Սիրուն անունը խաչքարին տվել են տեղացիները՝ կառույցի եզակի գեղեցկությունը շեշտելու համար։
Խաչքարի որջ ճակատը ծածկված է նրբակերտ զարդաքանդակներով, իսկ կենտրոնում ծաղկազարդ խաչն է։ 1969 թվականին խաչքարը ցուցադրվել է Փարիզի ցուցահանդեսներից մեկում և արժանացել II կարգի մրցանակի։ Տեղափոխման ժամանակ խաչի հորիզոնական թևերից մեկը վնասվել է։
Սիրուն խաչը դասվում է XIII դարի հայկական խաչքարերի գլուխգործոցների շարքին։ Լավագույններն են համարվում նաև Դադիվանքի և Գոշավանքի խաչքարերը՝ նախշերի բազմաշերտ դասավորությամբ, նրանց հաջորդում են Խաչոտ Մաստարեցու ժանեկազարդ խաչքարը՝ Մաստարայում, Գրիգոր Տուտեորդու խաչքարը՝ Սանահինում, Սիրուն խաչը՝ Դսեղում, Մոմիկի պատրաստված խաչքարը՝ Նորավանքում։
Մարծպան > Գրիգոր > Մամիկոն > Վարդան ճյուղագրությունից կարելի է եզրակացնել, որ Սիրուն խաչը կառուցվել է 13-րդ դարի վերջերին և մեզ հասած հուշարձաններց հավանաբար ամենաուշ ստեղծվածն է։
Խաչքարի արձանագրության բովանդակությունը թույլ է տալիս կարծիք հայտնել մի մարդու մասին, որի շնորհիվ 13-րդ դարում Դսեղը հայտնի է եղել տարածաշրջանում։ Նա Զաքարե և Իվանե Զաքարյանների քույր Նիրջիսի ամուսինն է, որի անունը մեզ հայտնի չէ։ Հայտնի է միայն, որ Նիրջիսը երեխա չի ունեցել։ Ենթադրվում է, որ Նրջիսի ամուսինը պետք է լիներ Բարձրաքաշը կառուցող Մարծպանի տղա Ասլաբեկը։ Նա միջնադարի հայտնի զորավարներից մեկն էր և գործել է մինչև 1240 թվականը։
Կոթող
Գերեզմանոցի տարածքում, եկեղեցու ավերակներից դեպի հարավարևմուտք գտնվում է VI-VII դարերի դեղին ֆելզիտով կառուցված քառակող, եռաստիճան խարսխի վրա բարձրացող քանդակազարդ կոթողը, որը կանգնած է կարմրագույն խորանարդաձև պատվանդանի վրա։ Կոթողից հարավարևելք, գերեզմանոցի եզրին 1281 թվականին Վահրամ վարպետի կերտած «Խաչելություն» խաչքարն է, որը նույնպես աչքի է ընկնում հարուստ պատկերաքանդակներով և զարդամոտիվներով։
Քառակող կոթողը գտնվում է Դսեղ գյուղի միջնադարյան գերեզմանատանը։ Կոթողի սյան բարձրությունը 2 մ է, կերտված է բաց դեղնավուն ֆելզիտից, կանգնեցված է տուֆ քարից պատրաստված եռաստիճան պատվանդանին, որի վերին միակտոր քարի վրա պատկերված է խաչապատկեր, իսկ մյուս կողմում կա վիմագիր արձանագրություն։ Կոթողը վերաբերում է վաղ միջնադարյան շրջանին, իսկ պատվանդանը տեղում հավաքել է հայտնի խաչքարագործ Վահրամ Մամիկոնյանը։ Նույն տարածքում է գտնվում նաև վարպետի «Խաչելություն» խաչքարը՝ 1281 թվագրմամբ։ Կոթողի բոլոր կողմերն էլ ունեն իրենց խորհրդանշական բովանդակությունը։
Քառակող կոթողի արևելյան կողմում պատկերված են վեր բարձրացող արմավենու տերևներ։ Կոթողի հյուսիսային ճակատին՝ ընձյուղագալարների միջև, պատկերված են վեր ու վար ուղղորդված արմավենու տերևներ, հարավային կողմում պատկերված է խաղողի որթատունկ։
Խաչքար «Սբ. Տերունական»
Խաչքարը գտնվում է Դսեղ համայնքի հյուսիսարևելյան հատվածի հարթակի եզրին, Քարինջ գյուղի դիմաց, Մարց գետի ձախափնյա կիրճի եզրին։ Խաչքարի բարձրությունը պատվանդանով 4.20 մ է և կերտված է վարդագույն քարից։ Խաչքարի վրա պատկերված է Փրկիչը՝ գահավորակի վրա նստած. աջ և ձախ կողմերում կան վիմագիր հապավումներ՝ ՅՍ - ՔՍ (Յ[իսու]Ս - Ք[րիստո]Ս)։
Խաչքարը կանգնեցված է եռաստիճան պավանդանի վրա։ Համեմատաբար բարվոք վիճակում է, վնասված է միայն խաչաքանդակի ձախ թևի ստորին հատվածը։ Ծաղկյալ խաչի ստորին հատվածից ներքև երկրագնդի խորհրդանիշն է (վնասված է նաև քանդակի ստորին ձախ մասի նախշը)։ Հուշարձանը թվագրվում է 13-րդ դարի կատույց, թեև կարելի է ավելի վաղ ժամանակաշրջանի վերագրել։
Սբ. Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի
Գտնվում է Դսեղ գյուղի կենտրոնում՝ միջնադարյան գերեզմանոցի տարածքում, Հովհաննես Թումանյանի տուն-թանգարանի հարևանությամբ։ Շրջապատված է քարե ցածր պարսպով։ Կառուցվել է VII դարում։ Քանիցս վերակառուցվել է, և նախնական շինությունից գրեթե ոչինչ չի պահպանվել։
Ներկայիս կառույցը ուղղանկյուն դահլիճ է՝ արևելյան կողմում խորանով, որի ուղղանկյուն ծավալը դուրս է գալիս եկեղեցու արևելյան պատի սահմաններից։ Խորանի երկու կողմերում ավանդատներն են։ Հարավային ավանդատունը հետագայում՝ X դարում Մամիկոնյան իշխանների միջոցով վերափոխվել է զանգակատան, որը կառուցվել է դեղնակարմրավուն ֆելզիտով։ Զանգակատան արևելյան ճակատին պահպանվել է Մամիկոնյան տոհմի զինանշանը՝ երկգլխանի արծիվ՝ ճանկերում գառ։ Հարավային պատին փորագրված է արևի ժամացույց։
Եկեղեցին վերակառուցման է ենթարկվել նաև 1900 թվականին, որի մասին հիշատակվում է գմբեթարդի ճակատային կամարի արձանագրության մեջ։ Ներկայիս տեսքը եկեղեցին ստացել է այդ վերակառուցումից հետո:Եկեղեցու վերջին վերակառուցումը վերաբերում է 1969 թվականին։
Դսեղի Սբ. Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին վաղ միջնադարյան այն ճարտարապետական հուշարձաններից է, որտեղ զուգադրվել են տարբեր դարաշրջանների վերակառուցումները։
Քառասնից Մանկանց վանք
Վանքը գտնվում է Դսեղ համայնքի հյուսիսարևմտյան մասում, Դեբեդի կիրճի ստորին հարթակի վրա, «Տախտեր» կոչվող հին բնակավայրի տարածքում։ Սրբավայր կարելի է այցելել միայն ոտքով՝ Դսեղից դեպի Դեբեդի կիրճ տանող քարքարոտ ճանապարհով կամ Ձորագետ համայնքից՝ բարձրանալով դեպի Դսեղ։
Համալիրը բաղկացած է եկեղեցուց, ժամատնից, կացարաններից, օժանդակ շինություններից, գերեզմանոցից և խաչքարերից։ Մեզ է հասել կիսավեր վիճակում։ XIII դ. կառույց է։ Վանքը կոչվել է Քառասուն Մանկանց անունով՝ ի հիշատակ այն 40 հայ պատանիների, ովքեր հավատափոխ չլինելու համար ենթարկվել են դաժան խոշտանգումների, և որոնց մասունքները այրելով թափել են գետը։ Քառասուն Մանուկներն Արևելքի ամենապաշտվող Սրբերից են։
Քառասուն Մանուկների նահատակությունից որոշ ժամանակ անց, Քրիստոսի հավատքին հավատարիմ մնացած հալածյալների մի խումբ՝ Կեսարիայից, Տարոնից և այլ վայրերից, տեղափոխվում է Դսեղ գյուղից դեպի Դեբեդի կիրճ տանող՝ «Տախտեր» կոչվող նախկին բնակավայր և, ի հիշատակ քառասուն նահատակների, կառուցում Քառասնից Մանկանց վանքը։
Հուշարձանը կառուցված է ֆելզիտե վարդագույն նրբերանգ սրբատաշ քարերով։ Որմնամույթերը բազալտից են։ Հարավային և արևելյան կողմերում կան ուշագրավ քանդակներով խաչքարեր։ Պատերը հարուստ են արձանագրությունններով, խաչանախշերով ու վիմագրերով։
Հիմնական կառույցը ուղղանկյուն հատակագծով (11,0 × 8,0 մ) եկեղեցին է, որի գմբեթը չի պահպանվել, պատերը (հատկապես հարավայինը), թաղերն ու գմբեթակիր կամարները խարխլված ու կիսաքանդ վիճակում են։ Հորինվածքով գմբեթավոր դահլիճ տիպի է, որտեղ դասական հորինվածքի արևելյան որմնամույթերը համատեղված են խորանի եզրային մասերին և նրա երկու կողմերին կից ավանդատների ճակատային պատերին:Ավանդատները կրկնահարկ են՝ երկայնական շեշտված ձգվածությամբ, և արևելյան կողմում ավարտվում են կիսաշրջանաձև խորշերով։
Ժամատան հետքերը մեզ չեն հասել, սակայն արևմտյան պատի մի արձանագրությունից, (որի թվականը չի պահպանվել) թվարկվում են նրա երբեմնի գոյությունը և նույնիսկ կառուցողը.
Ըստ վիմագրական տեղեկությունների՝ վանքի շինությունները քանիցս նորոգվել են 13-րդ դարի վերջերին և հետագա դարերում։ Համալիրում մաքրման և տարածքի բարեկարգման աշխատանքներ են իրականացվել նաև 2004 թվականին «Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ի հովանավորությամբ, ՊՄՊ Լոռու մարզային ծառայության կողմից իրականացված «Նպաստ՝ աշխատանքի դիմաց» ծրագրի շրջանակներում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ճարտարապետություն Կատեգորիա:Կոթողներ Կատեգորիա:Խաչքարեր Կատեգորիա:Ճարտարապետական հուշարձաններ Կատեգորիա:Եկեղեցիներ ըստ դարի Կատեգորիա:Լոռու մարզի հուշարձաններ Կատեգորիա:Լոռու մարզի մշակույթ Կատեգորիա:Լոռու մարզի պատմություն
Նիժնի Բատլուխ
Նիժնի Բատլուխ (Нижний Батлух), գյուղ Ռուսաստանի Դաղստան հանրապետության Շամիլսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Դաղստան հանրապետության Շամիլսկի շրջանի բնակավայրեր
Քիոկակ շրջան (Այովա)
Քիոկակ շրջան (Keokuk County), ԱՄՆ Այովա նահանգի 99 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.500 կմ² է, բնակչությունը՝ 10.511 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Սիգուրնի բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1837 թ.։
Կատեգորիա:Այովայի շրջաններ
Աստերոիդների ցանկ (167201-167300)
Աստերոիդների ցանկ (167101-167200) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (167301-167400)
|}
Անանջատ գրություն
Պատմություն
Չնայած որ անանջատ գրությունը հիմանականում հանդիպում է դասական հունարեն և լատիներեն ձեռագրերում, գրության այս ձևը ավելի հին պատմություն ունի։ Հնագույն դասական հունարենում կամ Ալեքսանդրիայում, գիրը ներկայացնում էին որպես մեծատառերի անանջատ շարք, որոնք շարվում էին աջից ձախ։ Հետագայում սա փոխակերպվեց՝ «բուստրոֆեդոնի», որը ներառում էր տարբեր ուղղությամբ շարված տողեր։ Դրանից ավելի ուշ հռոմեացիները լատիներենը գրելու համար սկսեցին կիրառել էտրուսկական այբուբենը, որում բառերը բաժանելու համար սկզբում օգտագործում էին կետեր, բայց հունական ազդեցությամբ՝ անցում կատարեցին անանջատ գրի ։
Մերժում
Ժամանակի հետ սկսեց օգտագործվել ընթերցանության ավելի դանդաղ, հին տարբերակը, որի ժամանակ կարդում էին բարձրաձայն. բաժանիչ և կետադրական նշանները դառնում են առավելություն ։ Ընդունված է, որ բացատներն առաջին անգամ ի հայտ եկան 7-8-րդ դարերում՝ իռլանդական և անգլոսաքսոնյան աստվածաշնչերում ու կտակարաններում ։ Ժամանակի հետ Եվրոպայի տարբեր հատվածներում սկսեցին օգտագործել անջատ գիրը և 13-14-րդ դարերում բոլոր եվրոպական գրերը դարձան այդպիսին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գիր
Մորդվական լեզուներ
Մորդվական լեզուներ (мордовские языки), մոկշամորդվերեն (մոկշաներեն) և էրզյա-մորդվերեն (էրզյաներեն), պատկանում են ուգրա-ֆիննական լեզվաընտանիքի վոլգա-մերձբալթյան խմբին։ Խոսվում են ՌԴ Մորդովիայի, Բաշկորտոստանի, Թաթարստանի, Չուվաշիայի հանրապետություններում, Նիժնի Նովգորոդի, Օրենբուրգի և այլ մարզերում։ Խոսողների թիվը՝ մոտ 432 հազար (2010)։ Ձևաբանական համակարգը կցական է։ Գոյականն ունի 3 հոլովում, 10 հոլով, բայը՝ 2 խոնարհում, 7 եղանակ։ Բառակազմության մեջ մեծ դեր ունեն ածանցումն ու բառաբարդումը։ Բառապաշարի մեջ շատ են թուրքաբանություններն ու ռուսաբանությունները։ Գրական մորդվական լեզուները ձևավորվել են 20-րդ դարի 30-ական թվականներին։ Այբուբենը՝ նախ լատինագիր, ապա՝ ռուսագիր (18-րդ դարի կեսերից)։
Կատեգորիա:Մորդվական լեզուներ Կատեգորիա:Մորդովիա
Բիֆյա
Բիֆյա (Բիտիյա, , «Ջայի դուստր»), Հին Կտակարանի աստվածաշնչյան կերպար, որը մեզ անհայտ փարավոնի և Հուդայի ցեղից Մերեդ կնոջ դուստրն է ։ Միդրաշում նա համարվել է Մովսես մարգարեին որդեգրած մայրը ։
Ագադիկ գրականությունում
Աստվածաշնչյան տողերում թվարկված մարդկանց անունները, որոնց «ծնել է նա», ագադայում մեկնաբանվել են որպես Մովսես անվան տարբեր նշանակություններ։ Հիշյալ բանաստեղծությունում Բիֆյան կոչվել է մայր, որովհետև որբին դաստիարակող ծնողները համարվել են նրա իսկական ծնողները ։
Մերեդը, որը «վերցրել է» նրան, դա Քալևբն է, որը կոչվել է «ապստամբություն», քանի որ ապստամբել է իր հոր և ընտանիքի դեմ, իսկ Քալեբը ապստամբել է հետախույզների դեմ՝ չցանկանալով հետևել նրանց վատ խորհուրդներին ։
Նա հիշատակվում է այն մարդկանց շարքում, որոնք դրախտ են ընկել կենդանության օրոք։ Այն բանի համար, որ Բիֆիյան փրկել էր Մովսեսին, ընդմիշտ ազատվել է մահից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հուդայական դիցաբանություն
Արմավաշեն
Արմավաշեն (այժմ կոչվում է՝ Կըզըլ Կըշլաղ, Qızıl Qışlaq, մինչև 2003 թվականը՝ Աշաղի Ռամեշին կամ Ներքին Ռամեշին, Aşağı Remeşin), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շահբուզի շրջանում ։ Տեղակայված է Կուքի գետի աջ ափին, Առինջ գյուղից մոտ 8 կմ դեպի Կուքի ։
Պատմություն
Գյուղի մասին գրավոր աղբյուրներ չեն պահպանվել։ Մինչև 19-րդ դարը գյուղում բնակվել է 100 տուն հայ բնակչություն ։
Մատուռ
Արմավաշենում կա 16-17-րդ դարերի միանավ մատուռ ։
Գերեզմանատուն
Արմավաշենի գերեզմատունը գտնվում է գյուղի հյուսիսային կողմում և վերաբերվում է 9-16-րդ դարերին։ Ունի 290 հարթ տապանաքարեր, խաչքարեր։ 1980-ականներին դրությամբ խաչքարերի և տապանաքարերի մի մասը տեղահան են արված, իսկ մի մասն էլ թաղված են հողի մեջ ։
Սենովոդի
2001 թվականի տվյալներով Սենովոդի գյուղում բնակվում էր 4 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,247 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 16,19 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Դերաժնյայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Էթել Սմիթ
Էթել Սմիթ (Ethel Smyth, ), անգլիացի կոմպոզիտոր, կանանց ընտրական իրավունք տրամադրելու սուֆրաժիստական շարժման  առաջնորդներից մեկը։
Կենսագրություն
Սմիթը ծնվել է Սուրեյի կոմսության Ուոկինգ քաղաքում։ Նրա հայրը եղել է թագավորական հրետանու գեներալ-մայոր։ Էթելը ութ երեխաներից մեկն էր։ Նրա ընտանիքը դեմ է եղել, որ նա երաժիշտ դառնա։  Սովորել է Ալեքսանդր Յուինգի հետ,  տասնյոթ տարեկանում հետաքրքրվել է Ռիխարդ Վագներով և Էկտոր Բեռլիոզով ։
Ընտանիքի հետ խոշոր վեճից հետո նրան թույլատրվեց երաժշտություն սովորել Լայպցիգում, կոնսերվատորիայի ավարտից հետո նա մասնավոր դասեր է առել Հենրիխ ֆոն Հերցոգենբերգից։ Կոնսերվատորիայում նա ծանոթացել է մի քանի հայտնի կոմպոզիտորների, այդ թվում՝ Միլան Դվորժակի, Էդվարդ Գրիգի, Գրիգը և Պյոտր Չայկովսկու, բայց նա իր ուսումը համարել է անորակ և մեկ տարի անց թողել կոնսերվատորիան։
Հենրիխ ֆոն Հերցոգենբերգի մոտ սովորելու ընթացքում նա հանդիպել է Կլարա Շումանի և Յոհաննես Բրամսի հետ։ Հետագայում՝ 1891 թվականին նա գրել է «Mass in» ստեղծագործությունը, որը նման էր Բրամսի «Գերմանական Ռեքվիեմ» սիմֆոնիային։ Նա նաև Բրամսի ոճով գրել է մի քանի գերմանական երգեր և յոթ կարճ երգչախմբային նախերգանքներ։
Էթել Սմիթի ստեղծագործությոինների մեջ ընդգրկվել են կամերային գործեր, սիմֆոնիաներ, երգչախմբային ստեղծագործություններ և օպերաներ (ամենահայտնին՝ «The Wreckers»-ը)։
1910 թվականին Սմիթը միացել է կանանց սոցիալական և քաղաքական միությանը, որը քվեարկող իրավունք ունեցող կազմակերպություն էր և գործին նվիրվելու համար երկու տարի հրաժարվել  երաժշտությունից։ 1911 թվականի գրած նրա կանանց քայլերթը  դարձել է կանանց ընտրական իրավունքի շարժման հիմն, չնայած որ ընտրողներն ավելի հաճախ բղավում էին բառեր, քան երգում։  Երբ Կանանց սոցիալ-քաղաքական միության առաջնորդ Էմմելին Պանկհյորսթը  կոչ արեց անդամներին կոտրել ընտրական իրավունքի դեմ պայքարի քաղաքական գործիչների ապակիները՝ ի նշան բողոքի, Սմիթը միացավ  108 հոգու և արեց դա։ Նա երկու ամիս ազատազրկվել Հոլլոուի բանտում ։
1922 թվականին Էթել Սմիթն արժանացել է Բրիտանական կայսրության շքանշանի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անգլիացի կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Անգլիացի դիրիժորներ
Ելմանովո
Ելմանովո (Елманово), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սիչովսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սիչովսկի շրջանի բնակավայրեր
Դամբլդորի ջոկատ
Ստեղծում
Դամբլդորի ջոկատը ստեղծվեց այն ժամանակ, երբ Մութ արվեստների դեմ պաշտապանության ուսուցիչը դարձավ Մոգության նախարարությունից Դոլորես Ամբրիջը, ով նախարար Ֆաջի հրամանով միտումնաբար գործնական հմտությունները չզարգացնելու համար միայն տեսականն էր սովորեցնում։