cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մարիների հովիտներ
Տիտոնիուս և Իուս կիրճեր
Տիտոնիուս կիրճը նման է Իուսին, սակայն կան տարբերություններ։ Մասնավորապես պատերի վրա չկան այդ քանակի հովիտներ, իսկ հատակի որոշ հատվածներ ունեն քամու էրոզիայի հետքեր (ենթադրաբար էրոզիայի է ենթարկվել նստած հրաբխային մոխիրը)։
Մելաս, Օֆիր և Կանդոր կիրճեր
Մարիների հովիտների մյուս մասը կազմված է երեք կիրճերից (հյուսիսից հարավ)՝ Մելաս, Օֆիր և Կանդոր։ Մելասը դա Իուսի արևելյան շարունակությունն է, Կանդորը շարունակում է Տիտոնիուսին, Օֆիրը ունի օվալի ձև և ընկած է Կանդորի մեջ։ Բոլոր երեք կիրճերը միանում են իրար։
Այս կիրճերի հատակը ունի զգալի բարձրությունների տարբերություններ։
Մելասի հատակը ծածկված է, ինչպես ենթադրվում է, քամու էրոզիայի ենթարկված հրաբխային մոխրով։ Բացի այդ, այն կազմված է նաև փլուզված պատերի նյութից։ Մելասի պատերի երկայնքով սփռված է փլուզված ապարների շերտը։
Մելասի տարածքում է գտնվում Մարսի վրա ամենացածր կետը, 11 կմ-ով ցածր հովտի շրջապատող մակերևույթից։ Մելասի և Կանդորի միջև հատակը ունի ակոսավոր մակերես։ Սա կարող է բացատրվել սառույցի և հեղուկների շարժման հետ կապված բերածոներով և այլ գոյացություններով։ Այստեղ կա նաև շատ հրաբխային ծագման նյութեր, ընդ որում նաև քամու էրոզիայի հետքերով։ Հանդիպում են նաև պիկեր, որոնք ունեն նույն կազմությունը ինչպես և կիրճերի պատերը։
Կոպրատ կիրճ
Շերտավորություն է հայտնաբերվել նաև Կոպրատ կիրճի հատակին։ Երկրագնդի վրա այսպիսի կառույցներ առաջանում են նստվածքային ապարներից, որոնք աստիճանաբար հավաքվում են մեծ ջրամբարների հատակին։ Ենթադրվում է, որ նույնությամբ և Մարսի վրա շերտավոր կառույցները առաջացել են հնում գոյություն ունեցած լճերի և ծովերի հատակին։ Սակայն հետազոտողները կոչ են անում զգուշությամբ մոտենալ այս վարկածին, քանզի շերտավոր կառույցները կարող էին առաջանալ նաև բոլորովին այլ գործընթացների հետևանքով։ Այնուամենայնիվ, իրենց ձևավորման ընթացվքում ջրի և բրածո մնացորդների հնարավոր առկայության պատճառով հենց այս վայրերն են, որ առանձնակի հետաքրքրություն են ներկայացնում Մարսի վրա կյանքի որոնման ընթացքում։
Շերտավոր կառույցների հետազոտությունները թույլ կտան հասկանալ Մարսի վաղ երկրաբանական պատմությունը։
Էոս և Գանգես կիրճեր
Ավելի արևելք տեղակայված են Էոս և Գանգես կիրճերը։ Էոսի արևելյան մասում կան բծեր և ակոսներ, որոնք ենթադրաբար առաջացել են հեղուկի հոսքերի արդյունքում։ Գանգեսը հանդիսանում է Էոսի «ճյուղավորումը»։ Գանգեսի հատակը հիմնականում կազմված է բերածո նստվածքներից, որոնց նյութերը նույնացվում են պատերի քանդված նյութի հետ։
Քրիսե հարթավայր
Մարիների հովիտների ամենաարևելյան մասում է գտնվում Քրիսե հարթավայրը, որտեղ վայրէջք է կատարել Վիկինգ-1 իջեցվող սարքը։ Քրիսե հարթավայրը տեղակայված է ընդամենը մեկ կիլոմետր ավելի բարձր քան Մարիների հովիտների ամենացածր կետը։ Այստեղ տեղանքը քաոտիկ է, որը հիշեցնում է Վաշինգտոն նահանգի արևելյան մասի տեղանքը։ Երկրի վրա այս կառուցվածքը առաջացել է պլեյստոցենում, հավանաբար, աղետային ջրհեղեղների հետևանքով։ Քրիսեյում, ինչպես և Վաշինգտոնում, կան արցունքանման «կղզիներ», երկարավուն հոսանքներ, հարթ մակերևույթներ տարբեր բարձրությունների վրա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մարսի շրջաններ Կատեգորիա:Մարս մոլորակ
Գլեդիս Ադդա
Գլեդիս Ադդա (Gladys Adda, ), թունիսցի կոմունիստ և անկախության ու կանանց իրավունքների համար պայքարող ակտիվիստ։
Կյանք
Գլեդիս Ադդան ծնվել է Գաբեսում 1921 թվականի հունիսի 2-ին հրեական ընտանիքում ։ Անսովոր կերպով նա նախ կրթություն է ստացել աղջիկների հետ, այնուհետև՝ համակրթականորեն։ Չնայած տարրական դպրոց է հաճախել մահմեդական, հրեա և եվրոպացի աղջիկների հետ, բոլոր ուսուցչուհիները ֆրանսիացի կամ եվրոպացի են եղել․ եվրոպացի ուսուցիչների անթաքույց ռասիզմն արթնացրել է Ադդայի տեղեկացվածությունը եվրոպական գաղութատիրության մասին։ Նրա հրեական համայնքը որոշակի ռասիզմի է ենթարկվել հակահրեական ֆաշիստների կողմից, բայց մահմեդական մեծամասնությունը պաշտպանել է նրանց։ Տասնհինգ տարեկանում նրան ամուսնացրել են իրենից յոթ տարով մեծ տղամարդու հետ և այդ ամուսնությունը տևել է յոթ տարի, որից հետո ամուսնալուծվել է։ Այն ժամանակ Թունիսը Ֆրանսիական կայսրության մաս էր կազմում, բացառությամբ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակահատվածի, երբ նացիստական Գերմանիան է այն նվաճել։ Զբաղվել է քաղաքական ակտիվությամբ՝ թաքուն բաժանելով հակաացիստական և հակագաղութային թռուցիկներ Վիշի Թունիսում գերմանական օկուպացիոն ուժերի դեմ ։
1944 թվականին հանդիպել և ամուսնացել է երկրորդ ամուսնու՝ Ժորժես Ադդայի հետ ու երկվորյակ ունեցել նրանից։ Նրանց որդին՝ Սերժ Ադդան, հաջողակ ֆրանսիացի գործարար է դարձել ։ Նույն տարում Նեյլա Հադադի և Գիլդա Խիարիի հետ համահիմնադրել են Թունիսի կանանց միությունը (UFT) ։ Սա մի կազմակերպություն էր, որը կապված էր տեղական կոմունիստական կուսակցության հետ և որը ղեկավարում էր մահմեդական Նաբիհա Բեն Միլդը։ Գլեդիսն սկսել է զբաղվել կանանց համար անվճար կլինիկաների և երեխաների ու մեծահասակների համար այլընտրանքային կրթության կազմակերպմամբ․ այն ժամանակ գաղութային դպրոցներում կրթության հասանելիությունը մերժվում էր Թունիսի անկախության պահանջների պատճառով։ Ադդաներին վտանգավոր են համարել ու 1950-ական թվականներին Ժորժեսին բանտարկել են ։
Գլեդիսը և Թունիսի կանանց միությունը մասնակցել են դատապարտված թունիսցի բանտարկյալների անունից Ֆրանսիայի իշխանություններին խնդրագրեր ներկայացնելուն։ 1956 թվականին Թունիսն անկախություն է ստացել և ի տարբերություն շատերի՝ Գլեդիսն ու իր ամուսինը որոշել են մնալ այնտեղ։ Գլեդիսը մնացել է Թունիսի կանանց միությունում, որը չի լուծարվել և նրանք իրենց աջակցությունն են ցույց են տվել Ալժիրի ակտիվիստներին, ովքեր դեռ փորձում էին անկախություն ձեռք բերել Ֆրանսիայից։ Մի գործընկերոջ հետ ներգրավվել է Թունիսի թերթերի տարածման մեջ, և արդյունքում դասախոսություններ կարդացել Թունիսում ։
Ամուսինը մահացել է 2009 թվականին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թունիսի կոմունիստներ Կատեգորիա:Թունիսցի ակտիվիստներ Կատեգորիա:Հրեա ֆեմինիստներ Կատեգորիա:Թունիսցի կանայք Կատեգորիա:Սոցիալիստ ֆեմինիստներ Կատեգորիա:1955 մահեր
Պոդլիստվենկի
Պոդլիստվենկի (Подлиственки), գյուղ Ռուսաստանի Խակասիա հանրապետության Օրջոնիկիձեևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2004 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 68 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Խակասիա հանրապետության Օրջոնիկիձեևսկի շրջանի բնակավայրեր
Ասմա
Ասմա, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Երևանի նահանգի Սուրմալուի գավառում ։
Զիյա Բունիյաթով
Զիյա Մուսայի Բունիյաթով (Ziya Musa oğlu Bünyadov, 1921 դեկտեմբերի 24 - 1997 փետրվարի 21), խորհրդային և ադրբեջանական գիտնական, արևելագետ, Ադրբեջանի գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս, Խորհրդային Միության հերոս, Ուրգենչ քաղաքի պատվավոր քաղաքացի ։
Բունիայթովը Ադրբեջանի, Հայաստանի և Արցախի պատմության վիճարկելի կոնցեպցիաների հեղինակ է, որոնք մի շարք հեղինակավոր մասնագետներ բնութագրում են որպես ռևիզիոնիստական կամ կեղծարարական։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի ԳԱԱ ակադեմիկոսներ Կատեգորիա:Ադրբեջանցի պատմաբաններ Կատեգորիա:Ադրբեջանցի արևելագետներ Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ Կատեգորիա:Ադրբեջանցի ռազմական գործիչներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Ադրբեջանի Միլլի Մեջլիսի պատգամավորներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:20-րդ դարի թարգմանիչներ Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմաբաններ Կատեգորիա:Ադրբեջանում հրազենից մահացածներ Կատեգորիա:Խորհրդային պատմաբաններ
Ախկոսի վանք
Ախկոսի վանք, Աղգյոզ, հայկական վանք Կարսի նահանգի Ախկոս գյուղում։ XX դարի սկզբներին ավերված ու լքված էր ։
(20337) Նաեվե
(20337) Նաեվե, աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Այս աստերոիդը հայտնաբերվել է 1998 թվականի մարտի 31-ին ԼԻՆԵԱՐ ծրագրի կողմից Սոկոռոյում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1998 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:LINEAR ծրագրի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ
Գրիգոր Բադալյան (բժիշկ, 1913)
Գրիգոր Ստեփանի Բադալյան (1913, Փորադաշտ-1986), հայ բժիշկ ։
Կենսագրություն
Գրիգոր Բադալյանը ծնվել է 1913 թվականին Փորադաշտ գյուղում՝ Երնջակ գավառում ։
Աշխատանքային գործունեություն
Ընտանիքով 1918 թվականին տեղափոխվում է Վարդենիս։ 1941 թվականին Երևանի պետական ինստիտուտը ավարտելուց հետո զորակոչվել է բանակ։ Մասնակցել է Կովկասյան, Ղրիմ, 1-ին բելոռուսական ռազմաճակատներին։ Ծառայել է 89-րդ Հայկական Թամանյան դիվիզիայում, և եղել է 400-րդ սանիտարական վաշտի հարամանատար։ Արժանացել է մի շարք շքանշանների ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1913 ծնունդներ Կատեգորիա:1986 մահեր Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Իզորա
Իզորա (Изора), գյուղ Ռուսաստանի, Լենինգրադի մարզի Գատչինսկի շրջանի կազմում։
Ակնջի վանք
Ակնջի վանք, Ակընջի վանք, վանք Մեծ Հայքի Բարձր Հայք նահանգի Եկեղյաց գավառում։ 1599 թվականին Ակնջի վանքում ընդօրինակված Աստվածաշնչի հիշատակարանում պատմվում է թուրքերի կողմից վանքի կողոպտելու մասին ։
Իզորա
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 63 մարդ։
Ակնջի վանք
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական առաքելական գոյություն չունեցող վանքեր և եկեղեցիներ (Թուրքիա)
Աստերոիդների ցանկ (180201-180300)
Աստերոիդների ցանկ (180101-180200) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (180301-180400)
|}
Կուտկովցի (գյուղ, Չեմերովեցի շրջան)
Կուտկովցի (Кутківці), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Չեմերովեցի շրջանում։
Mitsubishi Pajero
Mitsubishi Pajero, լիաչափ ճապոնական ջիպ, որը Mitsubishi ընկերության առաջատար մոդելն է։ 2007 թվականին այն 12–րդ անգամ դարձավ «Դաքարի» մրցավազքի չեմպիոն։ Մինչ օրս դեռևս արտադրվել է մեքենաների չորրորդ սերունդը ։ Առաջին անգամ Pajero–ն ներկայացվել է  1976 թվականին Տոկիոյի ավտոսալոնում որպես «լողափ–մեքենա(ապագա մեքենայի նախատիպ)» և ստեղծվել է Mitsubishi Jeep-ի հիման վրա։ Pajero մոդելը (, пахе́ро) սկզբում անվանվել է Leopardus pajeros (փոքրիկ կատվազգի Պատագոնիայի և Արգենտինայի պամպասյան շրջաններից) ։ Սակայն, քանի որ (пахе́ро) բառը ունի իսպաներեն լեզվով «օնանիստական» ծագման իմաստ, որոշ արտասահմանյան երկրներում մեքենային որոշվել է տալ այլ անվանում ։ Օրինակ, Իսպանիայում, Հնդկաստանում և Ամերիկայում (բացի Բրազիլիայից) անվանվում է Mitsubishi Montero (նշանակում է «լեռնագնաց»), իսկ Մեծ Բրիտանիայում `Mitsubishi Shogun: Ճապոնիայում Pajero բառը արտասանվում է «padzéro», Ռուսերենում արտասանվում է «падже́ро», որից ստեղծվել է բազմաթիվ տարբեր անուններ։
Առաջին արտադրանք
Առաջին սերնդի Mitsubishi Pajero–ն իր նորամուտը նշել է Տոկիոյի ավտոսալոնում 1981 թվականի հոկտեմբերին, իսկ 1982 թվականի մայիսին առաջինը վաճառքի է հանվել բենզինային (4G63 — 2.0 լ ) և դիզելային (4d55 — 2.3 լ) տարբերակները։ 1983 թվականի հունվարին, արտադրության սկսվելուց ընդամենը մեկ տարի անց, Pajero–ն մուտք գործեց ավտոսպորտի աշխարհ։ 1983 թվականի փետրվարին թողարկվեց երկար անվահեծերով և հինգ դռներով մոդիֆիկացիա՝ երկու տարբեր շարժիչներից բաղկացած՝ 2.0 լիտրանոց 4g63t բենզինային տուրբո ("2.0 Turbo"), և 2,3 լիտրանոց տուրբո 4d55t դիզելային ("2,3 TD")։
Կուտկովցի (գյուղ, Չեմերովեցի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Չեմերովեցի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Mitsubishi Pajero
Առաջին արտադրանք
1984 թվականի հունիսին Pajero-ն վերամշակվել է։ Տուրբո դիզելային շարժիչներն ավելի հզոր են դարձել, երկար անիվային մոդելները ստացել են բոլոր անիվների սկավառակային արգելակները, որպես ստանդարտ սարքավորումներ։ 1985 թվականին Փարիզ-Դաքար ավտոարշավի ժամանակ Mitsubishi–ի թիմը մարաթոնի A դասի առաջին տեղն Է զբաղեցրել, ինչից հետո անցել է B խմբի։ 1987 թվականի սկզբին ներկայացվել է Pajero-ի նոր առաջատար մոդելը՝ երկգույն ներկով, 15-դյույմանոց անվահեծերով, տաքացվող առջևի նստատեղերով։ 1987 թվականին Pajero–Montero տարբերակը ԱՄՆ-ում սկսեց վաճառվել որպես "Dodge Raider"։ 1986 թվականից սկսել է ստեղծվել նոր դիզելային շարժիչ (4D56T — 2.5 լ)՝ տուրբինով, 1988-ից՝ ինտերկուլերով։ 1990 թվականից ի վեր սկսել է ստեղծվել նոր բենզինային V - աձև շարժիչ (6G72 — 3.0 լ), ներկայումս այդ շարժիչը փոքր փոփոխություններով օգտագործվում է ճապոնական շուկայի և արաբական երկրների համար։
1990 թվականին թողարկվել է երկարատև "Mitsubishi Pajero Elite" շարքը, որը տարբերվում էր ընկուզենու փայտից սարքերի և դռների երեսպատման բազային տարբերակից, տանիքի դռնակով, կապույտ կամ մոխրագույն գույնի ներկով։ 1990 թվականին Mitsubishi-ն առաջին տեղն Է զբաղեցրել Թունիսում կայացած հանրահավաքի T3 խմբում, իսկ 1991 թվականին Փարիզ-Դաքար հանրահավաքի ընդհանուր հաշվարկում գրավել է 2–րդ տեղը։
Hyundai Precision Products ընկերությանը 1991 թվականին վաճառել է Pajero-ի արտադրության լիցենզիան,այն արտադրվել է 1991-2003թթ. Hyundai Galloper-ի նման։
Մինչև ռեստայլինգ
1991 թվականին սկսվեց Pajero-ի երկրորդ սերնդի արտադրությունը, որի վրա առաջին անգամ հայտնվեց Super Select 4WD Քարշակը, որը թույլ է տալիս ամբողջ քարշակի վրա չոր ծածկույթով տեղաշարժվել դիֆերենցիալ ունենալու հաշվին։ Ստեղծվել է շարժիչային երկու տարբերակով՝ բենզինային (6G72-3.0 լ) և դիզելային (4d56-2.5 լ)։ 5-դռնանի տարբերակում հայտնվել է նստատեղերի երրորդ շարքը։ Երկրորդ սերնդի Pajero-ում առկա էր A/M սրահի, ամորտիզատորների, առջևում՝ լամպերի, ետևում՝ բեռնախցիկի, ինչպես նաև հիդրոսիստեմի փոփոխություններ։
Հարմարավետ Pajero–ի հետ մեկտեղ արտադրվել է նաև կոմերցիոն տարբերակ՝ առաջին սերնդի 4g54 բենզինային և 4d56 դիզելային շարժիչներո, հետևի անիվների արագընթացությամբ և հարմարավետ սրահով։
1993 թվականին ի հայտ եկան երկու նոր Բենզինով (6G74 — 3.5 լ) և դիզելային (4M40-2.8 լ) շարժիչներ։ Նույն թվականին տեղի է ունեցել 6g72 բենզինային շարժիչի արդիականացումը, որը բաղկացած էր 4 մխոցներից։
1996 թվականին սկսեց տեղադրվել դռների կողպեքի կենտրոնացված կառավարման համակարգ, Երկրորդ շարքի առանձին նստատեղ (երկարապազային մոդելների վրա) և, որպես լրացուցիչ տարբերակներ, նրանց վրա դրվեցին նաև էլեկտրական կառավարվող տանիքի պատուհան։
Արտադրություն և վաճառք
(Источники: 20-летняя история Pajero 4WD (Japanese), Facts & Figures 2005, Facts & Figures 2008, веб-сайт Mitsubishi Motors)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2000-ականների ավտոմեքենաներ Կատեգորիա:2010-ականների ավտոմեքենաներ
Աստերոիդների ցանկ (901-1000)
Աստերոիդների ցանկ (801-900) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (1001-1100)
Ամպֆինգ
Ամպֆինգ (Ampfing), կոմունա Գերմանիայում, Բավարիա երկրամասում։
Ենթարկվում է Վերին Բավարիա երկրամասին։ Գտնվում է Իննեի Մյուլդորֆ շրջանում։ Բնակչությունը կազմում է 6074 մարդ (2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով ։ Տարածքը 31,14 կմ² է։ Պաշտոնական կոդը՝ 09 1 83 112։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Միշել Ֆուկո
Միշել Ֆուկո (Michel Foucault, ), ֆրանսիացի պատմաբան, փիլիսոփա, քաղաքագետ և սոցիոլոգ։
Խոջօղլի
Խոջօղլի, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Տրապիզոնի գավառում ։
Միշել Ֆուկո
Կենսագրություն
1943 թվականին ստացել է բակալավրի կոչում և մեծ նվաճումներ է ունեցել ֆրանսերեն, հունարեն և լատիներեն լեզուներ սովորելու գործընթացում։ 1945 թվականին երկրորդ անգամ պատրաստվել է ընդունելության քննություններ հանձնել Փարիզի Բարձրագույն Դպրոց ընդունվելու համար և այս անգամ հաջողությամբ պսակել այդ գործը։ Վերջինս ավարտելու վերջին տարում Ֆուկոն սկսում է անդամակցել Ֆրանսիական Կոմունիստական կուսակցությանը, թերևս դրա ժողովներին ու հանդիպումներին Ֆուկոն երբեք չէր մասնակցում, քանի որ կտրականապես չէր ընդունում դրա հայացքները հոմոսեքսուալության վերաբերյալ, ինչը այդ ժամանակ Ֆուկոն արդեն ընդունել էր իբրև իր կյանքի կարևոր մի մաս։ Հոմոսեքսուալ հակումների պատճառով մի քանի անգամ փորձել է ինքնասպան լինել։ 1955 թվականին Ֆուկոն արդեն դառնում է Փարիզի Բարձրագույն Դպրոցի դասախոս կենտրոնանալով երկու առարկաների վրա՝ հոգեբանության և փիլիսոփայության։ Երեք տարի անց Ֆուկոն ստանում է կրտսեր դասախոսի պաշտոն Շվեդիայի Ուպսալա համալսարանում, որտեղ սկսում է ֆրանսիական գրականության դասեր տալ։ 1959 թվականին դառնում է Համբուրգի Ֆրանսիական համալսարանի տնօրեն։ 1960 թվականին հանդիպում է փիլիսոփայության ֆակուլտետի ուսանողի՝ Դանիել Դեֆերտի հետ, ով դառնում է Ֆուկոյի ողջ կյանքի ուղեկիցը։ 1962 թվականին Ֆուկոյի գաղափարները ավելի մեծ ճանաչում են գտնում և նրան հրավիրում են Կլերմոն քաղաքի համալսարան իբրև փիլիսոփայության պրոֆեսոր։ 1966-1968 թվականներին Դեֆերտի հետ մեկնում է Թունիս, որտեղ Դեֆերտը պետք է զին. ծառայություն անցներ և դառնում է Թունիսի համալսարանի հրավիրյալ դասախոս։
1968 թվականին Ֆրանսիայի կառավարությունը փորձարարական համալսարան է հիմնում և նշանակում է Ֆուկոյին այդ համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետի դեկան։ Երբ սկսվեցին ուսանողական ցույցեր այն պատճառով, որ առարկաների մեծ մասը իրենց մեջ կրում էին մարքս-լենինյան հայացքներ, Ֆուկոն նույնպես միացավ ցույցերին և բախումներին ոստիկանների հետ, քանի որ կտրականապես մերժում էր դրանք։ Թերևս Ֆուկոյի ակտիվիստությունը երկար կյանք չունեցավ, քանի որ 1970-ական թվականներին նա ընտրվեց Ֆրանսիայի ամենահեղինակավոր ակադեմիական կառույց՝ Քոլեջ դե Ֆրանս, իբրև Մտածողության Համակարգերի Պատմության ամբիոնի վարիչ։
Խոջօղլի
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Միշել Ֆուկո
Կենսագրություն
1979 թվականին Ֆուկոն երկու անգամ մեկնեց Իրան ուսումնասիրելու հասարակության քաղաքական կարգերը և հետազոտելու սոցիալական կարգ ու կանոնը Իրանական հեղափոխությունից հետո և աջակցելու նոր ձևավորվող իշխանություններին։ Ֆուկոն մեծ ազդեցություն ունեցավ ֆրանսիական, ինչպես նաև համաշխարհային գիտության ոլորտում ստեղծելով առաջին հոգեվերլուծության ամբիոնը։ Նրա գրքերը բժշկության, սոցիալական գիտությունների, բանտերի, խելագարության և սեքսուալության թեմաներով նպաստեցին այդ ոլորտների նկատմամբ այլ հետազոտողների ու գիտնականների ուշադրության կենտրոնացմանը և մեծ հեղինակություն և ճանաճում բերեցին Ֆուկոյին՝ դասելով նրան 20-րդ դարի ամենաազդեցիկ մտածողների շարքին։ Ֆուկոյի աշխատանքները իշխանության, գիտելիքի և դիսկուրսի ոլորտում մեծ ազդեցություն թողեցին սոցիալական գիտությունների զարգացման վրա։ 1960-ականներին Ֆուկոն ասոցացվում էր ստրուկտուրալիզմի հետ, որից նա հնարավորին չափով հեռացնում էր իրեն։ Ֆուկոն նաև մերժում էր պոստստրուկտուրալիզմի և պոստմոդերնիզմի պիտակները՝ նախընտրելով իր մտքերը դասել մոդեռնի քննադատական պատմության մեջ, որը սկիզբ էր առնում Կանտից։ Ֆուկոն մահացավ 1984 թվականին Փարիզում, ՁԻԱՀ-ից։
Ստեղծագործություն
Հիմնական աշխատանքների ցանկ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պատմաբաններ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:20-րդ դարի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:ՁԻԱՀ-ի հետ կապված հիվանդություններից մահացածներ Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Պոստմոդեռնիզմ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սոցիոլոգներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քաղաքագետներ Կատեգորիա:Ստրուկտուրալիստներ
Էյվբերի
Էյվբերի (Avebury), Մեծ Բրիտանիայում վաղ բրոնզե դարի և նեոլիթի շրջանի հուշարձան։ Խոշոր կրոմլեխ է, որը կազմված է մեգալիթյան դամբարաններից և սրբավայրերից։ Անվանումը ստացել է մոտակա գյուղի անունից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Միացյալ Թագավորությունում Կատեգորիա:Դամբարաններ
Սարիբեկ Սուքիասյան
Սարիբեկ Ալբերտի Սուքիասյան, հայ տնտեսագետ, տնտեսագիտության թեկնածու, Հայէկոնոմբանկի խորհրդի նախագահ, «Սիլ Կոնցեռն» ՍՊԸ փոխնախագահ, «Հայաստանի արդյունաբերողների և գործարարների միության» նախագահության կազմի անդամ։
Կենսագրություն
Սարիբեկ Ալբերտի Սուքիասյանը ծնվել է 1965թ. սեպտեմբերի 7-ին Երևանում։
Միջնակարգ կրթություն է ստացել Ա.Խանջյանի անվան թիվ 53 դպրոցումː Իր ուսումնառության ընթացքում՝ 1985-1987թթ., ժամկետային զինծառայության է անցել ԽՍՀՄ զինված ուժերում։ 1990թ. ավարտել է Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտը ։
2000թ. պաշտպանել է թեկնածուական թեզ և ստացել տնտեսագիտության թեկնածուի գիտական աստիճան։
Մասնակցել է տնտեսագետների որակավորման բարձրացման դասընթացների Հայաստանում և արտերկրում։
Աշխատանքային գործունեություն
1999թ.-ից Սարիբեկ Սուքիասյանը հանդիսանում է տնտեսության տարբեր ոլորտներում բազմաբնույթ գործունեություն ծավալող «ՍԻԼ-Կոնցեռնի» փոխնախագահː 2006թ.-ից առ այսօր զբաղեցնում է «ՀԱՅԷԿՈՆՈՄԲԱՆԿ» ԲԲԸ խորհրդի նախագահի պաշտոնըː
Նա հանդիսանում է «Հայաստանի արդյունաբերողների և գործարարների միության» նախագահության կազմի անդամ։
Մեկենասություն
Սարիբեկ Ալբերտի Սուքիասյանը ներգրավված է եղել և առ այսօր ակտիվորեն մասնակցում է բարեգործական մի շարք ծրագրերի և նախագծերի։
Պարգևներ և մրցանակներ
Մշակույթի զարգացումը խթանելու և մեկենասության հայրենի ավանդույթները վերահաստատելու համար ՀՀ մշակույթի նախարարության և «Ոսկե Ծիրան» Երևանի միջազգային կինոփառատոնի կողմից Սարիբեկ Սուքիասյանը պարգևատրվել է «Մանթաշյանց ասպետ» պատվո արծաթե շքանշանով։
Ընտանիք
Ամուսնացած է, ունի չորս երեխա։
Հղումներ
Կատեգորիա:Հայ գործարարներ Կատեգորիա:Հայ բարերարներ Կատեգորիա:Հայ ձեռնարկատերեր Կատեգորիա:Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:1965 ծնունդներ
Սուրբ Զորավոր եկեղեցի (Ահավանք)
Սուրբ Զորավոր եկեղեցի, Ահավանից Սուրբ Զորավոր եկեղեցի, եկեղեցի Վանի նահանգի, Ահավանք գյուղում, Աղթամար կղզու դիմաց ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական առաքելական գոյություն չունեցող վանքեր և եկեղեցիներ (Թուրքիա) Կատեգորիա:Վանի նահանգ
Աիցռա
Աիցռա (Aitsra), գյուղ Էստոնիայի Վալգամաա նահանգի Հումմուլի շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 14 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վալգամաա նահանգի Հումմուլի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Աստաֆլու
Աստաֆլու, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Երևանի նահանգի Սուրմալուի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Բայշու Ամազոնասի մարզ
Բայշու Ամազոնասի ագլոմերացիա (Mesorregião do Baixo Amazonas) վարչական մեզոշրջան Բրազիլիայում, մտնում է Պարա նահանգի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 695.950 մարդ 2007 թվականի տվյալով։ Զբաղեցված տարածքը 340 452,728 կմ²։ Բնակչության խտությունը 2.0 մարդ/կմ²։
Սուրբ Մարինե եկեղեցի (Աշտարակ)
Սուրբ Մարինե , եկեղեցին գտնվում է Արագածոտնի մարզի Աշտարակ քաղաքի հյուսիս-արևելքում։ Ընդգրկված է Աշտարակի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։
Նկարագրություն
Կառուցվել է 1281 թվականին դարչնագույն սրբատաշ տուֆից, իսկ 1838 թվականին կառուցվել է զանգակատունը։ Ներքուստ այն խաչաձև կենտրոնագմբեթ է, իսկ արտաքուստ՝ ուղղանկյուն (11.45 X 8.88 մետր)։ Եկեղեցու թմբուկը ներսից կլորաձև է, դրսից՝ տասանիստ։ Հարավային ճակատին պահպանվել է արևային ժամացույցը։ Սուրբ Մարիանեն աչքի է ընկնում իր սլացիկ համաչափություններով, թմբուկի շքեղությամբ և սլացիկ գմբեթով։ Հարդարանքից ուշագրավ են պատուհանների կիսագլանային հատվածքի քառանկյուն պարակալները՝ խաչաձև դասավորված եռաթև հավելումներով։ Հարավային խաչաթևի կտուրի զանգաշտարակը կառուցվել է 1838 թվականին։ Շուրջը պահպանվել են խոշոր, անմշակ բազալտից պարսպի մնացորդներ։
Ծանոթագրություններ
մ մ մ Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի տեսարժան վայրեր Կատեգորիա:Մշակութային ժառանգություն Կատեգորիա:Հայ Առաքելական Եկեղեցի Կատեգորիա:Հայկական ճարտարապետություն
(20336) Գրեյթմիլլս
(20336) Գրեյթմիլլս (Gretamills), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1998 թվականի մարտի 31-ին ԼԻՆԵԱՐ ծրագրի կողմից Սոկոռոյում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1998 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:LINEAR ծրագրի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ
Աշխարհի վերջ
Աշխարհի վերջ, տարածված դարձվածք, որը նշանակում է քաղաքակրթության, ամբողջ մարդկության, Երկրի և մինչև անգամ ամբողջ Տիեզերքի գոյության ընդհատման իրական կամ երևակայական վտանգ։ Ավելի նեղ իմաստով՝ ցանկացած կենդանականի վերացում։
Գիտական տեսանկյուն
Բնակության շրջաններին սպառնացող վտանգ․
Բուդդայականություն
Բուդդայականությունում աշխարհի ցիկլայնությունը նկարագրվում է Մեծ Կալպա (մահա-կալպա) կոչվող հասկացողության մեջ։ Ցիկլի ավարտման հետ սկսում են փլուզվել բոլոր աշխարհները՝ ներառյալ մարդկայինը։ Ապա, երկար ժամանակ անց, Երկիրը կրկին սկսում է զարգանալ։ Մահա-կալպաների շարքը բուդդայականությունում համարվում է անսահման և սկիզբ չունեցող։
Աշխարհների վերացումը տեղի է ունենում ընդերքից դեպի վեր․ սկզբում սկսում են խորտակվել և փլվել «ամենաերկարաժամկետ» և սարսափելի դժոխքները (գոյություն ունի տեսություն՝ համաձայն որի, այդ փլուզումները տեղի կունենան այն պատճառով, որ դժոխքներում այլևս ոչ ոք չի ծնվի, քանի որ Տիեզերքում այլևս չեն լինի չարագործ օրինախախտներ)։ Ստորերկրյա աշխարհներից հետո կսկսեն փլուզվել նաև մարդկային աշխարհները։ Երբ դրանք էլ մոխիր դառնան, աստվածների և կիսաստվածների աշխարհները ևս կսկսեն մահանալ, և վերջնական արդյունքում կոչնչանան անգամ երկնակյացների պալատները։ Կալպայի ավարտին ողջ Տիեզերքը ոչնչացված կլինի։
Բուդդան բերել է երկարատև Մեծ Կալպայի մասին օրինակ․
Մի խոսքով՝ շատ մեծ սխալ կլիներ համարել, որ բուդդայականությունը ընդհանրապես ընդունում է աշխարհի վերջը։ Աշխարհի վերջի մասին ենթադրությունը հակառակում է Բուդդայի ուսուցման կանխադրույթներին, որոնց մեջ խոսվում է կյանքի հավերժության և անսահմանության մասին։ Մեծ Կալպան ավարտվում է, սակայն որոշ ժամանակվա ընթացքում աշխարհաստեղծումը կրկին սկսվում է․ ցիկլը միլիարդավոր տարիներ կրկնվում է։ Այդ պատճառով Բուդդայի կարծիքով սանսարան երբեք չի սկսվել և երբեք չի ավարտվի։
Քրիստոնեություն
Քրիստոնեության մեջ դեպքերը, որոնք Աստվածաշնչի որոշ մեկնաբանների կողմից վերագրվում են աշխարհի վերջին՝ Արմագեդոնին, նկարագրված են Հայտնություն Հովհաննեսի գրքում, որը, համաձայն Սուրբ Ավանդույթի, գրվել է Քրիստոսի աշակերտ Հովհաննես առաքյալի կողմից։
Բողոքականության որոշ ուղղություններում համարում են, որ Երկիրը բառացիորեն կոչնչացվի ։
Աշխարհի վերջի սպասման պատմական փաստեր
Ռուսական պետական հումանիտար համալսարանի պրոֆեսոր Ն․ Ի․ Բասկովսկու խոսքերով՝ արևմտաեվրոպական միջնադարը «կարելի է ասել ծնվել է աշխարհի վերջի նշանի տակ», ինչը կապված էր Արևմտահռոմեական կայսրության կործանման և բարբարոսների ներխուժման հետ։ Ժամանակակիցների կողմից դա ընդունվում էր որպես աշխարհի վերջ։ Չէ՞ որ հռոմեացիները համոզված էին, որ իրենց աշխարհը անհաղթելի է։ Արևմտյան եկեղեցու ազդեցության շրջանում աշխարհի վերջը Արևմտյան Եվրոպայում սպասվում էր 1000 թվականին։ Սպասվում էր Քրիստոսի Երկրորդ Գալուստը ։
Հստակ սպասումներ կային՝ կապված 1037 թվականի հետ։ Ինչպես հայտնի է՝ Եվրոպայում հավատացյալների ուշադրությունը կենտրոնացած էր 1000 թվականի վրա, և Աշխարհի Վերջի չգալը մեծ փոփոխություններ առաջացրեց մարդկանց կյանքում։ Ռուսիայում 1000 թվականին քրիստոնեական ինքնագիտակցությունը անհրաժեշտ աստիճանի զարգացում չուներ․ դա տեղի ունեցավ քիչ ավելի ուշ։ Բացի այդ՝ Ռուսիայում հաշվարկման այլ համակարգ էին օգտագործում։ Ստեղծվեց տեսություն, որը բացատրում էր, թե ինչու Աշխարհի Վերջը տեղի չունեցավ 1000 թվականին։ Համաձայն այդ ժամանակ հայտնի «Մեթոդիոս Պատարացու խոստովանությունը» անհավաստի գրության՝ հազար տարի պետք էր հաշվել ոչ թե սկսած Քրիստոսի ծննդից, այլ մահվանից։ Բացի այդ հայտնի էր, որ Հիսուսը համբարձումից հետո իջել է դժոխք և մենամարտել սատանայի հետ, ինչից հետո շղթայել է նրան հազար տարով և ազատ արձակել մեղսավորներին։ Այսինքն Հակաքրիստոսը կապանքներից պիտի դուրս գար 1033 թվականին։ Երեքուկես տարի շարունակ պիտի շարունակվեր նրա թագավորությունը։ 1037 թվականին սպասվում էր Քրիստոսի Երկրորդ Գալուստը։
Հենց այդ ժամանակշրջանին են պատկանում Կիևի ոսկե դարպասների և Սոֆիայի տաճարի շինարարությունը՝ կոստանդնուպոլսյան Սոֆիայի օրինակով, ինչպես նաև Սուրբ Գեորգիի և Սուրբ Իրինայի (Յարոսլավի և Ինգիգերդայի մկրտության անունները) վանքերի կառուցումը։ Ենթադրաբար՝ հենց այդ ժամանակ էլ ստեղծվել է «Տարեգրությունների ամենահին ժողովածուն»։ Տարեգրությունների գործառույթը այդ դեպքում հանդիսանում էր Աստծո առաջ «կատարված աշխատանքի» գրավոր հաշվետվություն։
Այնուամենայնիվ՝ կային ընդամենը մի քանի հաշվարկման սանդղակներ, սակայն դրանց արդյունքների համընկնումը համատարած վստահություն առաջացրեց սպասվածի նկատմամբ։ Գոյություն ուներ կանխատեսում, ըստ որի Աշխարհի Վերջը կգա, երբ Սուրբ Զատիկը կհամընկնի Ավետման տոնի (մարտի 25-ին) հետ։ Այսպես՝ 1038 թվականին Ավետման տոնը համընկավ Սուրբ շաբաթի հետ, ինչը գրեթե լիակատար համընկնում էր։ Հենց այդ օրը միտրոպոլիտ Իլարիոնը կարդաց իր հայտնի ուղերձը՝ «Խոսք Օրենքի և Երանության մասին», որում հավաստիացրեց, որ փրկվելու համար բավական է կնքվել և հետևել արարողությանը։
1492 թվականը նշանակված էր հերթական «աշխարհի վերջ»։ Շարժական տոների աղյուսակը հաշվված էր միայն մինչև այդ տարի, որը վերջում գրություն դարձավ։ Համարվում էր, որ դա Աշխարհաստեղծման 7000-րդ տարին էր, իսկ 7000 տարին աշխարհի գոյության ժամկետն էր։ Այդ թվականին Քրիստափոր Կոլումբոսը հայտնագործեց Ամերիկան։ 1491 թվականին շատերը չէին ցանել իրենց դաշտերը, ինչի պատճառով սով սկսվեց։ Մեծ իշխանի կնոջ` Սոֆյա Պալեոլոգի շրջապատից մի հույն` Դմիտրի Տրախանիոտը, արքեպիսկոպոս Գենադի Նովգորոդսկու համար այդ ամենի մասին գրել է «Յոթերորդ հազարի տարիների մասին»-ը՝ հավաստիացնելով, որ աշխարհի վերջը 7000 թվականին կարող է և չլինել, սակայն աշխարհի վերջի տարեթիվը անպայման կապված է լինելու 7 թվի հետ. 7007, 7070, 7077 տարիներ աշխարհի ստեղծումից հետո։ Յուպիտերի և Սատուրնի տպավորիչ մոտեցման պատճառով սպասումները 1584 և 1604 թվականներն էին ։ Հաջորդ տարեթիվը դարձավ 1666 թվականը, որը, ամենայն հավանականությամբ, կապել են Նիկոնի կերպարանափոխման և ռուսական եկեղեցու պառակտման հետ։ Դրանից հետո ուղղափառները այլևս նմանատիիպ հաշվարկներով չեն զբաղվում, իսկ Տոնացուցակը Մոսկվայի եկեղեցական ժողովի կողմից հետաձգվեց ևս 1000 տարի` մինչև 2492 թվականը։
Աղանդներ
Տարբեր աղանդների հիմնադիրների կողմից կատարվում էին «կանխատեսումներ» ենթադրյալ աշխարհի վերջի մասին։ Կողմնակիցները նորմալ էին վերաբերվում այդպիսի լուրերին, օրինակ`
Կաբալա
Կաբալայում աշխարհի վերջի մասին պատկերացումը հիմնվում է աշխարհաստեղծման գաղափարի և նպատակի բացահայտման վրա, ինչպես բնության անցումը զարգացման մակարդակի, որը կոչվում է գմար տիկկուն («վերջնական ճշգրտում»), ողջ տիեզերքի վերջնական վիճակը, երբ ստեղծվածի ցածրագույն կետը հասնում է նույն վիճակի, ինչ բարձրագույնը։ Բոլոր հատկությունների վերջնական ճշգրտում և միաձուլում Արարչի հետ
Ըստ Մայաների օրացույցի
Համաձայն մայաների օրացույցի` ժամանակակից դարաշրջանը սկսվել է Ք.ա. 3114 թվականի օգոստոսի 13-ին և վերջացել 2012 թվականի դեկտեմբերի 21-ին (կամ 23-ին)։ Դեռևս 1960-ականների սկզբում այս փաստի հիման վրա պրոֆեսոր-մայագետ Մայքլ Քոուն կատակով եզրակացրեց, որ 2012 թվականին տեղի կունենա աշխարհի վերջ ։ Այս պնդումը XXI դարասկզբին արդեն ամենայն լրջությամբ տարածվել էր ամբողջ աշխարհում` զանգվածային լրատվության միջոցներով։
Աշխարհի վերջի տարեթվեր
Աշխարհի վերջի տարեթիվը կանխագուշակելու բազմաթիվ փորձերը` հիմնված ինչպես կրոնական մարգարեությունների, այնպես էլ այլ ենթադրությունների վրա, պատմության մեջ տեղի են ունեցել ամենատարբեր ժամանակներում և տեղի են ունենում ներկայում։
Մասայական մշակույթում
Պոստապոկալիպտիկա, գրականության և ֆիլմի ժանր` նվիրված հիպոթետիկ կործանումներին, այսպես թե այնպես ցույց տվող մարդկության մահ կամ մահվան վտանգ։ Դրանցից մի քանիսը անվան մեջ նույնիսկ պարունակում են «Աշխարհի վերջ» արտահայտությունը («Ժամանակների վերջ», «Օրերի վերջ»)։ Ֆանտաստիկ ֆիլմ-աղետներում Երկրի վրա տեղի էին ունենում կլիմայի փոփոխություն, միջուկային պատերազմներ, համաճարակներ, մակաբույծների կամ բակտերիաների հարձակումներ, այլմոլորակայինների կողմից մարդկության ոչնչացում, ինչպես նաև դեպքերի շարքում աշխարհի վերջը կանխվում էր ամբողջ մարդկության կամ առանձին մարդկանց ձեռնարկած գործողություններով։ 2009 թվականին թողարկվեցին «2012» ֆիլմը, որը տեղեկացնում էր սպասվող աշխարհի վերջի մասին` համաձայն մայաների մարգարեությունների, և «Նախանշաններ» ֆիլմը, որը պատմում էր արևի մակրոճառագայթման միջոցով Երկրի համընդհանուր հրկիզման մասին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վախճանաբանություն Կատեգորիա:Դավադրության տեսություն
Պոդլյակինո
Պոդլյակինո (Подля́кино), գյուղ Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Գրյազինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1923 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Գրյազինսկի շրջանի բնակավայրեր
Աղմաղարա
Աղմաղարա, եկեղեցի Կարսի նահանգի Կաղզվանի շրջանի Չանգլի գյուղից 5-6 կմ դեպի արևելք։ Ժայռափպր է։ Բեմի մի մասը կանգուն էր։ Շուրջ կային բնակավայրի ավերակներ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական առաքելական գոյություն չունեցող վանքեր և եկեղեցիներ (Թուրքիա) Կատեգորիա:Կարսի մարզ
Յունոնա
Յունոնա (լատիներեն՝ Iuno), ամուսնության, ծննդյան, մայրության, կանանց և կնոջ կենսատու ուժի հռոմեական դիցուհի, Յուպիտերի կինը (համապատասխանում է հունական Հերային՝ Զևսի կնոջը), հովանավորում էր կանանց և ընտանեկան կյանքը, Յունոնայի անունից է ծագում հունիս ամսվա անունը։
Կատեգորիա:Աստվածներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հունիս Կատեգորիա:Հերա Կատեգորիա:Հռոմեական դիցարանի աստվածուհիներ
Խաչակրաց չորրորդ արշավանք
Չորրորդ խաչակրաց արշավանք, թվով չորրորդ խաչակրաց արշավանքը։ Սկզբնապես նախատեսված էր հարձակվել Եգիպտոսի վրա, ազատագրել մուսուլմանների կողմից վերագրաված Երուսաղեմը։ Սակայն այն բանից հետո, երբ բյուզանդական թագաժառանգ Ալեքսեյը օգնություն խնդրեց խաչակիրներից, իշխանությունը վերականգնելուց հետո հրաժարվեց վճարել իր խոստացած գումարը։ Ինչից հետո խաչակիրները գրավեցին ողջ Բյուզանդիան և հաստատեցին իրենց Լատինական կայսրությունը։ Հակառակ դրան խաչակիրները նվաճեցին Բյուզանդական կայսրության մայրաքաղաք՝ Կոստանդնուպոլիսը։ Սա համարվում է այն քայլը, որով վերջնականապես տարանջատվեցին Ուղղափառ և Կաթոլիկ եկեղեցիները։
Խաչակիրները բյուզանդացիներից նվաճված տարածքի մի մասի վրա հիմնեցին Լատինական կայսրությունը (1204–1261), իսկ մնացած հատվածում ձևավորվեցին Էպիրոսի բռնակալությունը, Նիկեայի կայսրությունը և Տրապիզոնի կայսրությունը։
Կատեգորիա:Խաչակրաց չորրորդ արշավանք Կատեգորիա:13-րդ դարի խաչակրաց արշավանքներ Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլիս Կատեգորիա:Ստամբուլի պատմություն
Կրասնոստավցի (գյուղ, Չեմերովեցի շրջան)
Կրասնոստավցի (Красноставці), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Չեմերովեցի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կրասնոստավցի գյուղում բնակվում էր 1 149 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2,66 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 431,95 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Չեմերովեցի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1565 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ռեյ Քլուուն
Ռեյ Քլուուն, իրական անունը՝ Ռեյմոնդ վան դե Քլունդերտ (Raymond van de Klundert, Rau Kluun, ), նիդեռլանդացի գրող։
Կենսագրություն
Ռեյը ծնվել է 1964 թվականի ապրիլի 17-ին։ Առաջին անգամ ամուսնացել է 1995 թվականին։ Նախկինում նա զբաղվել է մարքետինգով ։ Նրա կինը՝ Ջուդիթը, մահացել է 2000 թվականին, 36 տարեկան հասակում կրծքագեղձի քաղցկեղից։ Քլունը ցանկացավ արտահայտել իր զգացմունքները, ուստի երեք տարի անց՝ 2003 թվականին նա գրել է իր առաջին վեպը՝ «Առայժմ մենք միասին ենք» ։ Նրա հաջորդ աշխատանքներն էին՝ «Օգնեցեք, կինս հղի է» և «Այրին» վավերագրական ֆիլմերը («Առայժմ մենք միասին ենք» գրքի շարունակությունը) ։
Հղումներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի գրողներ Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ Կատեգորիա:Հոլանդացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Սյունակագիրներ
Պիրամ և Ֆիսբա
Պիրամ և Ֆիսբա (Թիսբա, Πύραμος καὶ Θίσβη), առասպելական բաբելոնյան սիրահարների զույգ , որոնց պատմությունը նման է շեքսպիրյան դժբախտ սիրահարների պատմությանը։
Լեգենդ
Ֆիսբայի և Պիրամի ծնողները, որոնք թշնամի են միմյանց, չէին ուզում թույլ տալ երիտասարդ զույգի ամուսնական միությունը, և սիրահարները կարող էին ժամադրության ժամանակ խոսել միմյանց հետ միայն իրենց ծնողներին պատկանող տարածքները բաժանող պատի ճեղքի միջով։
Մի գիշեր նրանք պայմանավորվել էին հանդիպել թթի ծառի մոտ։ Ֆիսբան առաջինն էր եկել ժամադրության, բայց հանդիպելով էգ առյուծի, որը հենց նոր էր որս արել, փախչում է՝ կորցնելով իր քողը, որը առյուծը հոշոտում է արյունոտ երախով։
Պիրամը, գալով պայմանավորված վայր, գտնում է միայն Ֆիսբայի արնոտ քողը, և որոշելով, որ իր սիրեցյալը մահացել է, սրով խոցում է իրեն։ Ֆիսբան, վերադառնալով ժամադրության վայր, գտնում է իր սիրելիին մահամերձ վիճակում։ Նա վերցնում է սուրը և, այն ուղղելով ուղիղի իր սրտին, նետվում է նրա վրա ։ Նրանց արյունից թութը ներկվել է կարմիր գույնով, և այդ ժամանակից ի վեր դրա պտուղները արնագույն են դարձել։
Օվիդիոս
Օվիդիոսը «Կերպարանափոխություններում» պատմում է այն մասին, թե ինչպես են նրանք, չնայած իրենց ծնողների արգելքին, որոշել են մի գիշեր գաղտնի հանդիպել քաղաքի պատերից դուրս ։ Հանդիպումը նշանակվել է բարձր թթենու մոտ, որը գտնվում էր առվի ափին։ Ֆիսբան առաջինն էր եկել, բայց մինչ նա սպասում էր սիրեցյալին, «հայտնվում է փրփուրը բերանին, ցուլերին հենց նոր հոշոտած էգ առյուծ»։ Ֆիսբան փախչում է, բայց այդ ժամանակ նրա ուսերից ընկնում է շալը, որը առյուծը, գտնելով, պատռում է արյունոտ երախով։ Երբ Պիրամը գալիս է և տեսնում արյունոտ շալը, նա պատկերացնում է վատագույնը։ Սգալով իր սիրեցյալի ենթադրյալ մահվան համար՝  նա  սրով  խոցում է  ինքն իրեն։ Նրա արյունը ցայտում է ու ներկում թթի պտուղները։ Ֆիսբան, վերադառնալով, գտնում է իր սիրեցյալին մահամերձ. նա վերցնում է սուրը և, ուղղելով այն իր սրտին, նետվում է նրա վրա ։
Նոննուս
Նոննուսի բանաստեղծության մեջ նրանք վերածվել են գետերի, որոնք մշտապես ձգտում են միմյանց։ Թուրքիայի Պիրամ գետը այժմ կոչվում է Ջեյհան։
Նոր ժամանակներում
Այս պատմությունը քիչ է ներկայացվել անտիկ աշխարհում, այն հայտնի է դարձել հետռենեսանսյան գեղանկարչության մեջ։ Առավել հաճախ նկարիչները պատկերի համար ընտրել են առավել դրամատիկ պահերը՝ երբ Ֆիսբան փախչում է՝ տեսնելով առյուծին կամ գտնում է գետնին ընկած Պիրամի մարմինը, որի կրծքում սուր է երևում, կամ երբ նա նետվում է սրի վրա՝ ինքնասպանություն գործելով։ Հաճախ որոշակի հեռավորության վրա պատկերվել է առյուծը, երբեմն հարձակվելիս ցուլի վրա, որին փորձում են հետ մղել հովիվները։
Մոտ 1361 թվականին Ջովաննի Բոկաչչոն այդ լեգենդը ներառել է «Հայտնի կանանց մասին» գրքում։ 1380 թվականին Ֆիսբայի մասին առաջին անգամ անգլերեն լեզվով գրել է Ջեֆրի Չոսերը «Լավ կանանց մասին լեգենդներում»։
Այս պատմությունը զավեշտալի տեսանկյունից ներկայացվել է Շեքսպիրի «Միջամառային գիշերվա երազ» պիեսում։ Ֆիսբայի անունը հիշատակվում է նաեւ «Ռոմեո և Ջուլիետ» ողբերգության մեջ։
«Պիրամ և Ֆիսբա» ողբերգությունը գրել է Թեոֆիլ դե Վիոն։
Մատիաս Գերունգի (1500—1568/70 թվականներ) «Սիրո այլաբանություն» նկարում պատկերված են 3 սյուժեներ՝ Պարիսի, Պիրամի և Ֆիսբայի դատը, ինչպես նաև Դավթի դիտելը սիրեցյալի լողանալը։ Ներկայումս պահվում է Պուշկինի անվան կերպարվեստի թանգարանում։
1718 թվականին Օվիդիոսի սյուժեով օպերա (La Tisbe) է գրել Ջուզեպպե Անտոնիո Բրեշիանելոն։
1726 թվականին Ֆրանսուա Ռեբելի և Ֆրանսուա Ֆրանկյորի «Պիրամ և Ֆիսբա» օպերան ներկայացվել է Փարիզում։
1768 թվականին Յոհան Ադոլֆ Հասսեն գրել է համանուն օպերան (Piramo e Tisbe) ինտերմեցցոյի ժանրում։
1823 թվականին ֆրանսիացի կոմպոզիտոր Թեոդոր Լաբարը գրել է «Պիրամ և Ֆիսբա» կանտատը։
Աստղագիտության մեջ
Ֆիսբայի պատվին կոչվել է (88) Թեսիբե աստղակերպը, որը հայտնաբերվել է 1866 թվականին։
Նելլի Սահակյան
Նելլի Վարդանի Սահակյան, հայ բանաստեղծուհի, արձակագիր, թարգմանչուհի ։ ԽՍՀՄ գրողների միության (1985), Հայաստանի գրողների միության անդամ։
Կենսագրություն
Նելլի Սահակյանը ծնվել է 1937 թվականի հունիսի 12-ին, Ռուսաստանի Կրասնոդարի երկրամասի Արմավիր քաղաքում, ուր 1905 թվականին նրա մոր նախապապը փախել էր Շուշիի հայ-մուսուլմանական ջարդերից ։ Ծնողների բաժանվելուց հետո նա մոր հետ տեղափոխվել է Բաքու, որտեղ անցել է նրա մանկությունն ու դպրոցական պատանեկությունը։ 1955 թվականին ընդունվել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի ռուսաց լեզվի և գրականության բաժինը և այդ ժամանակից բնակություն է հաստատել Երևանում։ Համալսարանն ավարտելուց հետո զբաղվել է լրագրությամբ՝ աշխատել է ռուսալեզու թերթերի խմբագրություններում։ 1985 թվականից Հայաստանի գրողների միության անդամ է։ 1994-2012 թվականներին եղել է ռուսալեզու «Էլիտարնայա գազետա» («Նովոե վրեմյա» թերթի ամենամսյա հավելվածը) թերթի գլխավոր խմբագիրը։ Ակտիվորեն տպագրվել է «Գոլոս Արմենիի» հասարակական-քաղաքական թերթում և դրան կից գիտահանրամատչելի հավելվածում («Կամուրջ») ։
Հեղինակ է բազմաթիվ բանաստեղծություններ, էսսեներ, պատմվածքներ, որոնք տպագրվել են հայկական և արտասահմանյան թերթերում ու ամսագրերում ։ Հրատարակվել են Սահակյանի «Հանդարտ բանաստեղծություններ» (1982), «Հայկական լեռնաշխարհ» (1990), «Հայերը» (1997), «Իմ պատկերասրահը» (1997), «Աշխարհի լեռ» (2004), «Աստղ երկնային» (2004), «Անտրոպոէտյուդներ» (ռուսերեն, 2007), «Իմ պատկերասրահը» (2010), «Ճանապարհորդություն Հայաստանով» (2011), «Ոգու բոցավառում» (ինքնակենսագրական վիպակ, 2013) և այլ գրքեր ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծուհիներ Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Իզուբրի
Իզուբրի (Изубри), գյուղ Ռուսաստանի, Սմոլենսկի մարզի Ռուդնյանսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 28 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռուդնյանսկի շրջանի բնակավայրեր
Օսկի Թուր
Օսկի Թուր, սրբատեղի Մեծ Հայքի Աղձնիք նահանգի Սասուն գավառի Խիանք գավառակի Իշխանաձոր գյուղի մոտ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական առաքելական գոյություն չունեցող վանքեր և եկեղեցիներ (Թուրքիա)
Ամորֆ վիճակ
Ցածր ջերմաստիճաններում նյութի կայուն պինդ վիճակը բյուրեղայինն է։ Սակայն մոլեկուլների հատկությունից կախված, բյուրեղացումը կարող է քիչ կամ շատ ժամանակ պահանջել (մոլեկուլները պետք է «հասցնեն» բյուրեղային կարգ ընդունել)։ Երբեմն այդ ժամանակը չափազանց մեծ է լինում, և նյութը գործնականում չի բյուրեղանում։ Ամորֆ վիճակ ստացվում է նաև սառեցման ընթացքն արագացնելու ճանապարհով։
Օրինակ՝ բյուրեղային քվարցը հալելուց հետո արագ սառեցնելով ստանում են ամորֆ քվարցային ապակի։ Այդպես են նաև շատ սիլիկատներ, որոնք սառչելով դառնում են սովորական ապակի։ Այդ պատճառով ամորֆ վիճակը հաճախ անվանում են նաև ապակենման վիճակ։ Սակայն անգամ շատ արագ սառեցումը հաճախ բավարար չէ խանգարելու բյուրեղների առաջացմանը, նյութերի մեծ մասը ամորֆ վիճակ չի ընդունում։ Բնության մեջ ամորֆ վիճակ ավելի քիչ է տարածված, քան բյուրեղայինը։ Ամորֆ վիճակում են գտնվում ծիածանաքարը, օբսիդիանը (սատանի եղունգ), սաթը, ձյութերը ևն։ Ամորֆ վիճակում կարող են գտնվել ոչ միայն առանձին ատոմներից և սովորական մոլեկուլներից բաղկացած նյութերը, ապակիներն ու հեղուկները, այլև բարձրամոլեկուլային միացությունները կամ պոլիմերները։
Տես նաև
Կատեգորիա:Պինդ մարմնի ֆիզիկա Կատեգորիա:Պինդ մարմիններ Կատեգորիա:Փուլային անցումներ
(4760) Ջի-քսիանգ
(4760) Ջի-քսիանգ (Jia-xiang), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1981 թվականի ապրիլի 1-ին Հարվարդի աստղադիտարանի կողմից Հարվարդում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,324987 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0243 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,6257 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1294,88 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,278018 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 9,85° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1981 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Հարվարդի աստղադիտարանի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
(20329) Մանֆրո
(20329) Մանֆրո, աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Այս աստերոիդը հայտնաբերվել է 1998 թվականի մարտի 31-ին ԼԻՆԵԱՐ ծրագրի կողմից Սոկոռոյում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1998 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:LINEAR ծրագրի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ
Կալա-Գյունեյ
Կալա-Գյունեյ, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Տրապիզոնի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Հռոմեական դիցարանի աստվածների ցանկ
Հին հռոմեական դիցարանը հարուստ էր աստվածներով։ Մարդկային կենսագործունեության յուրաքանչյուր ոլորտ՝ գյուղատնտեսության, երկրագործության գրեթե յուրաքանչյուր գործողություն ունեցել է իր աստված-հովանավորին։
Ճանճասպան վառ դեղին
Ճանճասպան վառ դեղին, Amanitaceae ընտանիքին պատկանող սունկ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։
Էկոլոգիա
Հանդիպում է հազվադեպ, սոճու և հողի վրա, կաղնու-բոխու անտառներում, 1200-1700 մ բարձրության վրա, հոկտեմբեր ամսին։ Միկոռիզա գոյացնող սունկ է, համակեցության մեջ է մտնում փշատերև և լայնատերև ծառատեսակների հետ ։
Պահպանություն
Պահպանվում է «Ծավ» արգելավայրի համապատասխան էկոհամակարգերի կազմում։ Անհետացման եզրին գտնվող տեսակ է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված սնկեր Կատեգորիա:Անհետացման եզրին գտնվող տեսակներ
White Birds Productions
White Birds Productions, մասնավոր ընկերություն, որը զբաղվում է համակարգչային խաղերի մշակմամբ։ Տեղակայված է Փարիզ քաղաքում։ Հիմնադրվել է 2003 թվականին։
Պատմություն
White Birds Productions ընկերությունը հիմնադրվել է Բենուա Սոկալի, Օլիվիե Ֆոնտենի, Ժամ-Ֆիլիպ Մեսսյանի և Միշել Բամսի կողմից 2003 թվականին։ Ընկերության հիմնադիրները ավելի վաղ շրջանում աշխատել են Microïds ընկերությունում, որտեղ Սոկալի գլխավորությամբ մշակել են այնպիսի խաղեր, ինչպիսիք են՝ Syberia, Syberia II և Amerzone-ն։
Արաբկիրլու
Արաբկիրլու, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Երևանի նահանգի Սուրմալուի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
White Birds Productions
Պատմություն
Ինչպես նաև 2006 թվականին, անհատական համակարգիչների համար թողարկվեց երկու արկածային խաղ, որոնք նախատեսված էին երեխաների համար, և մշակված էին համաձայն Մարսել Մարլիերի և Ժիլբեր Դելայի գրքերի։ Այդ խաղերն էին՝ Martine à la Ferme և Martine à la Montagne։ Ավելի ուշ թողարկվեց նաև այս խաղերի Nintendo DS-ի համար նախատեսված տարբերակները  ։
Արաբկիրլու
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Թուրքիայի գյուղեր
White Birds Productions
Պատմություն
2007 թվականին թողարկվեց Sinking Island քվեսթ ժանրի խաղը։ Խաղի դետեկտիվային սյուժեն կետրոնացված է միլլիոնատեր Ուոլտեր Ջոնսոնի սպանության հետաքննության վրա, որին հայտնաբերել էին մահացած սեփական կղզու վրա ։
2008 թվականին White Birds Productions-ը թողարկեց միանգամից մի քանի խաղ։ Այդ թվում՝ Nikopol: Secrets of the Immortals-ը և Nintendo DS-ի համար նախատեսված Paradise խաղի տարբերակը ։
2009 և 2010 թվականներին ընկերությունը թողարկեց մի քանի խաղեր նախատեսված iPhone, iPod Touch և iPad-ի համար՝ Crime Scene, Upside Down , Babel Rising և SocCars ։
Էկսի (գյուղ, Կիուե շրջան)
Էկսի (Äksi), գյուղ Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Կիուե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 25 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Կիուե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Ճանապարհ
Ճանապարհ, մարդկանց, անասունների տեղաշարժման  (նախրուղի) և տրանսպորտի հաղորդակցման միջոց, պետության կամ երկրի տրանսպորտային (ճանապարհային) ենթակառուցվածքների բաղկացուցիչ մաս, hողաշերտ՝  նախատեսված տեղաշարժի համար, կապի ուղի, անցած կամ անցնելիք տարածություն, ընթացքի ուղղություն ։
Հին ժամանակներ
Ամենահին ճանապարհները պատկանում են մ.թ.ա. 4-րդ հազարամյակին։ Նշված հազարամյակի սկզբին են պատկանում Միջագետքի Ուր քաղաքի մոտակայքում և անգլիական Գլաստոնբերի քաղաքի մերձակայքում հայտնաբերված ճանապարհները։ Եվրոպայում գտնվող ամենահին ճանապարհներից մեկը, որը կոչվել է Սվիթ-Թրեկ, հայտնաբերվել է Մեծ Բրիտանիա կղզում։ Ճանապարհը, որը հայտնաբերվել է մ.թ.ա. XXXIX դարում, բաղկացած է իրար վրա դասավորված մոխրի, կաղնու,  լորենու ու հացենու հատակով պատված շերտերից ։ Հին սալահատակ ճանապարհներին են պատկանում Կրետե կղզում հայտնաբերված ճանապարհները։ Կրետական ճանապարհները ծածկված էին մինչև 15 սմ հաստությամբ կրաքարային սալաքարերով և թվագրված են մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակում։ Ճանապարհները սալահատակելու համար աղյուսն առաջին անգամ օգտագործել են Հին Հնդկաստանում մ.թ.ա. շուրջ 3000 թվականին։
Ճանապարհային ցանցի զարգացումը կապված է գրաստային փոխադրամիջոցների և անիվային տրանսպորտի ի հայտ գալու հետ ։ Հին աշխարհի տերություններում ճանապարհների կառուցումը ունեցել է մեծ նշանակություն նվաճողական արշավանքներ իրականացնելու և առևտուր կազմակերպելու անհրաժեշտության պատճառով։ Քարե ճանապարհներ գոյություն են ունեցել Խեթական թագավորությունում, Ասորեստանում, Աքեմենյան կայսրությունում։ Ասորական բանակի կազմում եղել են այնպիսի հատուկ ստորաբաժանումներ, որոնք զբաղվել են կամուրջների և ռազմական կառքերի համար նախատեսված ճանապարհների հարթեցման շինարարությամբ։ Աքեմենյան Կայսրությունում Դարեհ 1-ինի օրոք (մ.թ.ա. 522-486) Եփեսոսից մինչև Սարդիս ու Սուսա կառուցվել է 2,6 հազար կմ երկարությամբ արքայական ճանապարհ, որի վրա տեղադրվել են ճանապարհային հեռավորությունների ցուցումով սյուներ, կայաններ մեկօրյա անցման հեռավորությամբ  հյուրանոցներով, ձիերը փոխելու ախոռներով, մթերային պահեստներով և  կայազորներով։
Չինական դինաստիայի հիմնադիր Ցին Շի Հուանդի օրոք (մ.թ.ա. 221-210) ճանապարհների ցանցը ընդհանուր 7,5 հազար կիլոմետր երկարությամբ գոտևորել է երկիրը ։ Ճանապարհները 15 մետր լայնությամբ երեք գոտիներով էին, ընդ որում կենտրոնական գոտին նախատեսված էր կայսեր համար։