cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Չիպոլինո (ֆիլմ)
Սյուժե
Չիպոլինոն կոչ է անում դիմադրել անօրինականությանը։ Երիտասարդ կոմս Բալի և աղախին Մորու օգնությամբ ապստամբները գրավում են հին ամրոցը, դիմադրում Իշխան լիմոնի բանակի պաշարմանը և շուտով վռնդում են բոլոր ճնշողներին՝ ազատ գյուղի վրա բարձրացնելով իրենց հաղթանակի դրոշը։
Արտադրություն
Քանի որ Թամարա Լիսիցիանը, որը որոշ ժամանակ աշխատել էր Իտալիայում, անձամբ ծանոթ է եղել Ջաննի Ռոդարիի հետ, հեքիաթի հեղինակը կատարել է ֆիլմում հեքիաթասացի դերը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:Ջաննի Ռոդարիի ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:1972 ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:«Մոսֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր Կատեգորիա:Թամարա Լիսիցյանի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր
Արա Տեր-Գրիգորյան
Արա Աշոտի Տեր-Գրիգորյան, առողջապահության հայ կազմակերպիչ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (2003), պրոֆեսոր (2006): Արա Տեր-Գրիգորյանն իր գործունեությամբ նպաստել է հայրենիք-Սփյուռք կապերի հաստատմանն ու զարգացմանը։
Կենսագրություն
Արա Տեր-Գրիգորյանը ծնվել է 1953 թվականի մարտի 6-ին, Երևանում։ 1977 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը, 1984-1989 թվականներին աշխատանքի է գործուղվել Սևան՝ որպես շրջանային հիվանդանոցի բժիշկ, գաստրոէնտերոլոգիայի բաժնի վարիչ, ապա՝ փոխտօրեն։ Արա Տեր-Գրիգորյանն աշխատել է Հայաստանի առողջապահության նախարարության տարբեր վարչություններում, եղել Հայաստանի առողջապահության նախարարի օգնական, կադրերի վարչության, ապա՝ միջազգային կապերի և մարդասիրական օգնության վարչության պետ. 1989-1991 թվականներին՝ Հայաստանի առողջապահության նախարարի օգնական, 1991 թվականին՝ առողջապահության նախարարության կադրերի և ուսումնական հաստատությունների վարչությունների պետ։ Ավարտել է Մոսկվայի առաջին բժշկական ինստիտուտի ասպիրանտուրան, պաշտպանել թեկնածուական, այնուհետև՝ դոկտորական ատենախոսություն։ 1994-1998 թվականներին եղել է Հայ բժիշկների միջազգային կոմիտեի վարչության անդամ, երևանյան գրասենյակի ղեկավար։ 1998-2002 թվականներին զբաղեցրել է Հայաստանի կառավարությանն առընթեր պետական առողջապահական գործակալության պետ, 2002-2013 թվականներին՝ Հայաստանի առողջապահության նախարարության պետական առողջապահական գործակալության պետ։ 2013 թվականից եղել է ՀՀ ԱԺ-ի առողջապահության, մայրության և մանկության հարցերի մշտական հանձնաժողովում խորհրդական ։ Եղել է Երևանի պետական բժշկական համալսարանի առողջապահության կառավարման և տնտեսագիտության ամբիոնի պրոֆեսոր, հեղինակ է գիտական մենագրությունների և բազմաթիվ հոդվածների։ Աշխատանքները վերաբերում են Հայաստանում բժշկական օգնության կազմակերպման և ֆինանսավորման վերափոխումների գիտական հիմունքներին՝ նոր տնտեսական հարաբերությունների պայմաններում։ Հեղինակ է «Բուժօգնության կազմակերպման և ֆինանսավորման ժամանակակից մոդելների կիրառումը Հայաստանի Հանրապետությունում» (2004) ուսումնական ձեռնարկի ։
Պարգևներ
Մահ
Մահացել է 2016 թվականին։ Թաղված է Երևանի քաղաքային պանթեոնում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Առողջապահության կազմակերպիչներ Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Էլեոնորա Մանդալյան
Էլեոնորա Մանդալյան (Eleonora Mandalian, ), գրող, քանդակագործ, նկարիչ, լրագրող, մանկավարժ։
Կենսագրություն
Էլեոնորա Մանդալյանը ծնվել է Մոսկվայում։ Սովորել է տեղի № 47 միջնակարգ դպրոցում։
1959 թվականին տեղափոխվել է Երևան՝ պայմանավորված ամուսնությամբ։ 1964 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ակադեմիայի (նախկինում՝ Արվեստի և թատրոնի ինստիտուտ) քանդակագործության ֆակուլտետը։ Աշխատել է «Հայֆիլմ» կինոընկերությունում՝ որպես կինոյի նկարիչ, ապա՝ նկարիչ-մուլտիպլիկատոր։
Մանդալյանի քանդակները կանոնավոր կերպով ցուցադրվել են Հայաստանի նկարիչների միության ցուցահանդեսներում։ Զուգահեռ Երևանի № 71 դպրոցում 20 տարի շարունակ դասավանդել է կերամիկական և կիրառական արվեստի փորձարարական դասընթացներ՝ օգտագործելով իր սեփական մեթոդիկան և ծրագիրը։ Ռուսաստանի մանկավարժական գիտությունների ակադեմիայում պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն մանկավարժության ոլորտում։
1964 թվականից մինչ օրս զբաղվում է լրագրությամբ։ 1990 թվականին ամուսնու և երկու որդիների հետ տեղափոխվել է Մոսկվա։ Աշխատել է ԽՍՀՄ Պետկինոյում («Սիրին» ընկերություն)՝ որպես սցենարիստ, ապա՝ Ռուսաստանի կրթության ակադեմիայի գեղարվեստական կրթության և մշակութաբանության ինստիտուտում՝ որպես ավագ գիտաշխատող։
1994 թվականից առ այսօր ընտանիքի հետ ապրում է ԱՄՆ-ում՝ Լոս Անջելեսում։ Աշխատել է որպես «Պանոմարա» ալմանախի խմբագիր և վարել «Անճանաչելի» խորագիրը կրող սյունակը, այնուհետև եղել է Կենսաբանական իմիջների ինստիտուտի համակարգչային դիզայները։
Ստեղծագործություններ
Մանդալյանն ունի ավելի քան երեք տասնյակ հրատարակված գիրք գիտական ֆանտաստիկայի և ֆենտեզի ժանրում՝ հեղինակային ժողովածուներ, մասնակցություն ալմանախներին։ Խորհրդային տարիներին տպագրվել է «Մանկական գրականություն», «Երիտասարդ գվարդիա», «Խորհրդային գրող․ Օլիմպոս», «Խորհրդային գրող» հրատարակչություններում, «Որոնող», «Գիտություն և կրոն», «Գրական Հայաստան» ամսագրերում։
Երևանում պարբերաբար տպագրվել է «Կոմունիստ» կենտրոնական թերթում (արվեստի և մանկավարժության մասին հոդվածներ), «Լիտերատուրնայա Արմենիա» ամսագրում (գեղարվեստական ստեղծագործություններ), «Ծիծեռնակ» և «Պիոներ» մանկական ամսագրերում (նկարազարդումներ, հոդվածներ), «Ոզնի» կատակերգական ամսագրում (ծաղրանկարներ)։
Ամերիկայում բնակվելու տարիներին Էլեոնորա Մանդալյանը ավելի քան հազար հոդված է գրել ռուսալեզու թերթերի ու ամսագրերի համար։ Դրանց թվում են՝ «Փաստեր և փաստարկներ», «Կոմսոմոլսկայա պրավդա», հայկական ամսագիր «Նոյան տապան» (Մոսկվա) , «Նոր ռուսական խոսք» (Նյու Յորք), «Պանորամա» (Լոս Անջելոս) , «Նոր Լույսի ներքո» (Նյու Յորք)։ Տպագրվել է նաև մի շարք ամսագրերում՝ «Seagull» (Բալթիմոր) , «Մտահորիզոն» (Բոստոն) և «Նոր ոճ» (Անգլիա) ։
2012 թվականին ԱՄՆ-ում հրատարակվել է Էլեոնորա Մանդալյանի «Չարի անատոմիան» գիտաֆանտաստիկ վեպը։
2016-2017 թվականներին Մանդալյանի ստեղծագործությունների ամբողջական ժողովածուն թողարկվել է էլեկտրոնային և աուդիո գրքերով, որոնք վաճառքի են հանվել բոլոր խոշոր ինտերնետ-խանութներում, այդ թվում՝ «Amazon», «Google Play», «LitRes»   ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի լրագրողներ Կատեգորիա:Հայ մանկագիրներ Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ Կատեգորիա:Հայ սցենարիստներ Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ Կատեգորիա:Հայ մուլտիպլիկատորներ Կատեգորիա:Մանկավարժական գիտությունների թեկնածուներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժուռնալիստների միության անդամներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի գրողների միության անդամներ
Բյելաշնիցա (լեռ)
Բյելաշնիցա (Бјелашница), լեռ Բոսնիա և Հերցեգովինայի Սերբական Հանրապետություն վարչատարածքային կազմավորումում։ Լեռան ամենաբարձր գագաթը համարվում է Մեծ Բելաշնիցան, որի բարձրությունը ծովի մակարդակից կազմում է 1 867 մետր։ Լեռան ստորոտին տեղակայված են Գացկո և Գաչատի պոլե քաղաքները։ Լեռան մակերևույթը բավականին քարքարոտ է, որը տիպիկ է Դինարյան բարձրավանդակի լեռներին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի լեռներ
Կարեպուի
Բնակչությունը 2006 թվականի դրությամբ կազմում է 280 մարդ, բնակչության խտությունը` 50.91 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 5.5 կմ² տարածք։
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 179 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 127-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 52։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 70,9 %։ 127 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 119 անձ (64 տղամարդ և 55 կին)։ Գործազուրկ են եղել 8 անձ (1 տղամարդ և 7 կին)։ 52 անաշխատունակներից 15-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 23-ը` թոշակառուներ, իսկ 14-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Իզաբելլա Յայլյան
Կենսագրություն
Իզաբելլա Յայլյանը ծնվել է 1995 թվականի հունվարի 4-ին, Երևան քաղաքում ։
2009 թվականի Եվրոպայի երիտասարդական առաջնությունում Յայլյանը մինչև 48 կգ քաշային կարգում զբաղեցրել է երկրորդ տեղը՝ 136 կգ արդյունքով։ 2010 թվականին Իզաբելլան մասնակցել է Սինգապուրի պատանեկան օլիմպիական խաղերի որակավորման մրցաշարին և մինչև 53 կգ քաշային կարգում նվաճել արծաթե մեդալ։
2011-2012 թվականների հայ մարզիկը դարձել է պատանիների Եվրոպայի չեմպիոն։ Նույն թվականին նա մասնակցել է մեծահասակների աշխարհի առաջնությանը, որտեղ 168 կգ (75+93) արդյունքով զբաղեցրել է 24-րդ հորիզոնականը։
2014 թվականի աշխարհի առաջնությունում Իզաբելլա Յայլյանը ներկայացրել է Հայաստանը, որտեղ մինչև 63 կգ քաշային կարգում զբաղեցրել է 18-րդ հորիզոնականը՝ 207 կգ (97 + 110) արդյունքով։ Նույն թվականին հանդես է եկել Եվրոպայի պատանեկան առաջնությունում և մինչև 58 կգ քաշային կարգում նվաճել է ոսկե մեդալ։
2015 թվականին Թբիլիսիում տեղի ունեցած Եվրոպայի առաջնությունում մինչև 58 կգ քաշային կարգում զբաղեցրել է 6-րդ հորիզոնականը․ նա «պոկում» վարժությունում բարձրացրել է 89 կգ, «հրումում»՝ 109 կգ։ Նույն թվականին նա իր կարիերայում երկրորդ անգամ դարձել է Եվրոպայի պատանիների չեմպիոն։
Ջորջե Էնեսկու
Ջորջե Էնեսկու (George Enescu; ), ռումինացի կոմպոզիտոր, ջութակահար, դիրիժոր և մանկավարժ, ազգային դասական, 20-րդ դարի մեծագույն երաժիշտներից մեկը։
Իզաբելլա Յայլյան
Կենսագրություն
2015 թվականին Հյուսթոնում կայացած աշխարհի առաջնությունում նա հանդես եկել մինչև 58 կգ քաշային կարգում և բարձրացրել 89 կիլոգրամ «պոկում» վարժությունում, 112 կիլոգրամ՝ «հրում» վարժությունում և զբաղեցրել է 14-րդ հորիզոնականը։
Ջորջե Էնեսկու
Կենսագրություն
Սկսել է ստեղծագործել հինգ տարեկանից։ Յոթ տարեկանում ուղարկել են Վիեննայի կոնսերվատորիա սովորելու, որն ավարտել է արծաթե մեդալով։ Վիեննայում ելույթ է ունեցել համերգներով։ 1895 թ. գնացել է Փարիզ, որտեղ սովորել է Ժյուլ Մասնեի և Գաբրիել Ֆորեի մոտ Գի Ռոպարցի հետ նույն կուրսում։ 1923 թ. առաջին անգամ ելույթ է ունեցել Նյու Յորքում, որպես դիրիժոր։ 1920-1930 թթ. ապրել է Բուխարեստում և Փարիզում, իսկ 1946 թ.-ից հետո Փարիզում, համերգներով ելույթ է ունեցել Եվրոպայում և ԱՄՆ-ում, որպես ջութակահար և դիրիժոր, նաև Մոսկվայում 1946 թ. (նա եղել է այնտեղ 1909 և 1919 թթ.) նվագել է Բ. Բարտոկի, Է. Իզաիի, Կ. Հասկիլի, Պ. Կազալսի, Դ. Օյստրախի, Գ. Նովաիշի և ուրիշ մեծ կատարողների հետ։ Ջ. Էնեսկուի աշակերտներից են աշխարհահռչակ երաժիշտներ Իեգուդի Մենուխինը, Արթյուր Գրումյոն, Ժինեթ Նեվյոն, Քրիստիան Ֆերրան և ուրիշներ։
Իզաբելլա Յայլյան
Կենսագրություն
2016 թվականի Եվրոպայի առաջնությունում նա զբաղեցրել է 10-րդ տեղը՝ բարձրացնելով ընդհանուր 190 կգ։
Աշխաբադում 2018 թվականի աշխարհի առաջնությունում հայազգի ծանրորդը մինչև 59 կգ քաշային կարգում, «պոկում» վարժությունում բարձրացնել է 95 կգ, իսկ «հրումում»՝ 115 կգ և զբաղեցրել է 10-րդ հորիզոնականը։
Ջորջե Էնեսկու
Ստեղծագործություն
Հետագայում Էնեսկուի երաժշտությունը զարգացել է Ստրավինսկու, Պրոկոֆևի որոնումներին զուգահեռ, իսկ օպերային ժանրում՝ («Էդիպ» օպերա 1910-1931 թթ.) ընդունել է Ռիխարդ Շտրաուսի, նորվիեննական դպրոցի, նոր դասականության, նեոբարոկկոյի ազդեցությունը։ Այդ բոլոր փուլերում Էնեսկուի համար կարևոր և բնորոշ է եղել ռումինական ֆոլկլորի օգտագործումը (հայտնի են նրա երկու «Ռումինական Ռապսոդիաները» 1901 և 1902 թթ.)։ Վարպետի ավարտված ստեղծագործությունները շատ չեն (33 ստեղծագործություն), իսկ ահագին ստեղծագործություններ (այդ թվում երկու սիմֆոնիա) մնացել են անավարտ։
Իզաբելլա Յայլյան
Կենսագրություն
2019 թվականի Բաթումում կայացած Եվրոպայի առաջնությունում Յայլյանը զբաղեցրել է հինգերորդ տեղը՝ բարձրացնելով 207 կգ, իսկ պոկում վարժությունում գրավել է երկրորդ տեղը։
Ջորջե Էնեսկու
Ճանաչում
Էնեսկուի մահից հետո Լիվենի գյուղը վերանվանվել է երաժշտի անունով։ Նրա անունով ստեղծվել է միջազգային ընկերություն, որի հովանու տակ հրատարակվում են կոմպոզիտորի ստեղծագործությունները, լույս են տեսնում նրա ստեղծագործությունների ուսումնասիրության երկերը։ Ռումինական Ֆիլհարմոնիան կրում է Էնեսկուի անունը։ Բուխարեստում երկու տարին մեկ անգամ կազմակերպվում է Ջորջե Էնեսկուի անվան միջազգային մրցույթ-փառատոն։
Իզաբելլա Յայլյան
Կենսագրություն
Թաիլանդի Պատտայա քաղաքում տեղի ունեցած 2019 թվականի ծանրամարտի աշխարհի առաջնությունում հայազգի մարզուհին հինգ կիլոգրամով պակաս է բարձրացրել և զբաղեցրել է 14-րդ հորիզոնականը։
2021 թվականին Մոսկվայում կայացած Եվրոպայի առաջնությունում մինչև 55 կգ քաշային կարգում «պոկում» վարժությունում գրավել է երկրորդ տեղը և ամփոփիչ չորրորդ տեղը՝ 195 կգ արդյունքով ։
Երևանում տեղի ունեցած Եվրոպայի 2023 թվականի առաջնությունում Իզաբելլա Յայլյանը 55 կգ քաշային կարգում երկամարտի 196 կգ արդյունքով երկու վարժությունների հանրագումարով նվաճել է բրոնզե մեդալ։ Առանձին վարժություններում նա ևս երկու փոքր բրոնզե մեդալ է նվաճել ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ ծանրամարտիկներ Կատեգորիա:Հայ օլիմպիական ծանրամարտիկներ Կատեգորիա:Հայ ծանրամարտուհիներ Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Չեռնիգովսկի նրբանցք (Մոսկվա)
Չեռնիգովսկի նրբանցք (Черни́говский переу́лок), նրբանցք Մոսկվայի կենտրոնական վարչական շրջանի Զամոսկվորեչե թաղամասում։ Անցնում է Պյատնիցկայա փողոցից մինչև Բոլշայա Օրդինկա։ Մոսկվայի «կորագիծ» նրբանցքներից մեկն է։ Տների համարակալումը սկսվում է Պյատնիցկայա փողոցից։
Անվան ծագում
Նրբացքն իր անունը ստացել է այնտեղ տեղակայված Միխայել և Ֆեոդոր Չեռնիգովցի հրաշագործների տաճարի անունից։ Իշխան Միխայիլ Չեռնիգովն ու նրա սպասավոր բոյարին Ֆեոդորը 1246 թվականին զոհվել են Ոսկե հորդայում։ Նրանց մասունքները ժամանակավորապես թաղել են Իվանովոյի վանքում (1572 թ.): Ի հիշատակ նրանց, կառուցվել է Միխայել և Ֆեոդոր Չեռնիգովների տաճարը (գոյություն ունեցող քարե եկեղեցի`1675 թ.):
Ակնառու շենքեր և կառույցներ
Փողոցի կենտ համարակալմամբ կողմ
Փողոցի զույգ համարակալմամբ կողմ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի փողոցներ
Գրիպի B վիրուս
Գրիպի B վիրուսը պատկանում է  Betainfluenzavirus տեսակի  Orthomyxoviridae ընտանիքին։1 ]
Գրիպի B վիրուսը հայտնի է մարդկանց և ծովառյուծներին վարակելու հատկությամբ[2][3][4]։Այս վարակվածների սահմանափակ շրջան ունեցող վիրուսը, ըստ երևույթի պատասխանատու է ասոցացված պանդեմիկ գրիպի բացակայության համար, ի տարբերություն այլ մորֆոլոգիական ձևերի պայմանավորված գենային մուտացաիայով, անտիգենային դրեյֆով և վերադասվորմամբ[5][6][7]։Գոյություն ունի B գրիպի 2 ցիրկուլացվող տեսակ։Հիմնված հեմագլյուտինինի գլիկոպրոտեիդի մակրեսային անտիգենների վրա, նույն ընտանիքին են պատկանում B/Yamagata/16/88-like and B/Victoria/2/87 վիրուսները[8]։ Քառավալենտ վակցինան գրիպի դեմ լիցենզավորված CDC ի կողմից ներկա պահին նախատեսված է  B գրիպի երկու տեսակների համար և ապացուցված է նրա էֆֆեկտիվությունը գրիպի   պրոֆիլակտիկյում։Քառավալենտ վակցինան ավելի լավ ազդեցություն է թողնում քան եռավալենտ վակցինան[9]։
Այս վիրուսի ազդեցությունը գնալով նվազում է «մարդկանց մոտ գրիպի B վիրուսները զարգանում են ավելի դանդաղ, քան A վիրուսները և ավելի արագ, քան C վիրուսները»[10]։ B վիրուսը մուտացիաի է ենթարկվում ավելի 2-3 անգամ ավելի դանդաղ քան A[11]։Այնուամենայնիվ, ընդունվում է, որ գրիպի վիրուսը առաջացնում է էական հիվանդացություն և մահացություն ամբողջ աշխարհում, և էականորեն ազդում է դեռահասների և դպրոցականների վրա[12]։
Մորֆոլոգիա
Գրիպի B վիրուսի կապսիդը պարուրված է, իսկ նրա վիրոնի պատիճը  կազմված է  մատրիքսային սպիտակուցից, նուկլեոպրոտեիդային կոմպլեքսից նուկլեոկապսիդներից և պոլիմերազային կոմպլեքսից։Այն երբեմն գնդաձև է, երբեմն ՝ թելիկավոր։ Մակերեսին կա 500  և ավելի արտափքումներ կազմված հեմագլյուտինինից և նեյրամինիդազայից[13]։
Գենոմի կառուցվածք
Գրիպի վիրուսի գենոմի երկարությունը 14,548 նուկլեոտիդ է։Գենոմը ձևավորված է ութ ֆրագմենտներով կազմված բացասական շղթա ՌՆԹ-ով։ Միջուկը շրջապատված է բջջային ծագման երկշերտ լիպոպրոտեյինային թաղանթով՝ սուպերկապսիդով, որը միջուկի հետ կապված է մատրիքսային M սպիտակուցով ձևավորված՝ վիրոնի կառուցվածքը կայունացնող, շերտով[13]։
Բուդապեշտի տեխնոլոգիայի և տնտեսագիտության համալսարան
Բուխարեստի տեխնոլոգիայի և տնտեսագիտության համալսարան, (Budapesti Műszaki és Gazdaságtudományi Egyetem, կարճ` Műegyetem), հունգարերեն հապավումով՝ BME, անգլերեն հապավումով՝ BUTE, Հունգարիայի առանցքային նշանակություն ունեցող տեխնոլոգիական համալսարաններից է, համարվում է աշխարհի ամենահին տեխնոլոգիական ինստիտուտը։ Հիմնադրվել է 1782 թվականին։
Պատմություն
ԲՏՏՀ համարվում է աշխարհի ամենահին տեխնոլոգիական ինստիտուտը, որն ունի համալսարանի վարկանիշ և ենթակառուցվածք։ Այն եվրոպայում համալսարանական մակարդակով ճարտարագետներ վերապատրաստող առաջին ինստիտուտն է ։
Հիմնադրվել է 1782 թվականին կայսր Ժոզեֆ II-ի կողմից և անվանվել է Institutum Geometrico-Hydrotechnicum (Երկրաչափություն և հիդրոտեխնիկայի ինստիտուտ)։
Համաձայն 2014 թվականի վեբոմետրիկսի արդյունքների համալսարանը աշխարհի 8000 համալսարանների շարքում զբաղեցնում է 359-րդ տեղը ։
Համալսարանն ունի 1,100 ֆակուլտետային անդամներ։ 25 000 ուսանողների շուրջ 1/3 օտարերկրացիներ են 50 երկրներից ։
Ֆակուլտետներ
Ներկայումս համալսարանն ունի ութ ֆակուլտետ
Տեղայնք
Համալսարանը գտնվում է Դանուբի աջ ափին Szabadság և Petőfi կամուրջների միջև ձգվում է դեպի Rákóczi կամուրջ։ Համալսարանն ունի երկար ու նեղ տարածք և համալսարանի մի ծայրից մյուսը հասնելու համար պահանջվում է 20 րոպե։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի համալսարաններ Կատեգորիա:Բուդապեշտ
Իվան Իլչև
Իվան Իլչև Դիմիտրով (Иван Илчев Димитров, ), բուլղարացի պատմաբան, Սոֆիայի համալսարանի ռեկտորը 2008-2015 թվականներին, պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, Բուլղարիայի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամ 2012 թվականից։
Կենսագրություն
Իվան Իլչևը ծնվել է 1953 թվականի հունիսի 25-ին Սոֆիայում՝ ակադեմիկոս Իլչո Դիմիտրովի ընտանիքում։ Ավարտել է Սոֆիայի թիվ 114 անգլիական գիմնազիան, այնուհետև ուսումը շարունակել է Սոֆիայի համալսարանի պատմության ֆակուլտետում (նոր և նորագույն համաշխարհային պատմության ամբիոն)։ 1978 թվականից եղել է ասիստենտ Սոֆիայի համալսարանի պատմության ֆակուլտետում, 1981 թվականին պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսությունը «Բուլղարիան անգլիական բալկանյան քաղաքականության մեջ (1913-1918)» (България в балканската английска политика (1913 - 1918)), իսկ 1987 թվականին ստացել է բալկանյան ժողովուրդների նոր և նորագույն պատմության դոցենտի կոչում։ Պաշտպանել է «Իմ երկիրն է՝ ճիշտ է, թե ոչ։ Բալկանյան ժողովուրդների արտաքին քաղաքական քարոզչությունը» (Родината ми — права или не! Външнополитическа пропаганда на балканските народи) թեմայով ատենախոսություն՝ ստանալով պատմական գիտությունների դոկտորի աստիճան։ Սոֆիայի համալսարանի պրոֆեսոր է 1995 թվականից։
Իվան Իլչևը Օհայո նահանգի Պետական համալսարանի, Կոլումբիայի համալսարանի, Մերիլենդի պետական համալսարանի (1984-1986), Վաշինգտոնի Վուդրո Վիլսոնի կենտրոնի (1990-1991) ու Ճապոնիայի Տիբա համալսարանի (1999-2000) պատվավոր պրոֆեսոր է։ 1997 թվականից մինչև 2002 թվականը եղել է Բարձրագույն որակավորման հանձնաժողովի անդամ, իսկ 2003 թվականից՝ պատմության ֆակուլտետի դեկան ու ֆակուլտետի գիտական խորհրդի նախագահ։ 2008 թվականից մինչ 2015 թվականը Իվան Իլչևը եղել է Սոֆիայի համալսարանի ռեկտոր ։
2013 թվականին Իվան Իլչևն իր աջակցությունն է հայտնել այն ուսանողներին, ովքեր բողոքում էին Պլամեն Օրեշարսկու կառավարության դեմ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի պատմաբաններ Կատեգորիա:Սոֆիայի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ
Մեթյու Հոփկինս
Մեթյու Հոփկինս (Matthew Hopkins, ), անգլիացի վհուկների որսորդ, որը գործունեություն է ծավալել անգլիական հեղափոխության ժամանակ։ Հավակնում էր լինել գլխավոր կախարդի ժամանակավոր պաշտոնակատար (Witchfinder General), թեև խորհրդարանի կողմից երբևէ նման պաշտոն չէր հաստատվել։ Գործել է հիմնականում արևելյան շրջաններում՝ Սաֆոլկ, Էսեքս, Նորֆոլկ, ինչպես նաև, ավելի քիչ ակտիվորեն, Քեմբրիջշիրում, Նորթհեմփթոնշիրում, Բեդֆորդշիրում և Հանթինգդոնշիրում ։
Հոպկինսի՝ որպես վհուկների որսորդի կարիերան սկսվել է 1645 թվականի մարտին և ավարտվել 1647 թվականին ։ Այս ժամանակահատվածում Հոպկինսը և նրա օգնականները նպաստել են կախարդության համար ավելի շատ մահապատիժների, քան վերջին 100 տարում, և նրանք նույնպես պատասխանատու են եղել նման մեղադրանքների քանակի ընդհանուր աճի համար ։ Ենթադրվում է, որ 15-18-րդ դարերում Անգլիայում կախարդության համար մահապատժի է ենթարկվել ավելի քան 500 մարդ   ։ Հետևաբար, Հոպկինսի և նրա գործընկեր Ջոն Սթերնի գործունեությունը կազմել է (նվազագույն գնահատականով) այս թվի մոտ 40%-ը    ։ Իրենց 14 ամսվա գործունեության ընթացքում Հոփկինսն ու Սթերնը մահապատժի են ենթարկել ավելի շատ մարդկանց, քան բոլոր մյուս վհուկների որսորդները Անգլիայում կախարդության հետապնդման 160 տարիների ընթացքում ։
Վաղ տարիներ
Մինչև 1644 թվականը Մեթյու Հոփկինսի կյանքի մասին շատ քիչ բան էր հայտնի. ոչ մի փաստաթուղթ, որը վերաբերում էր նրան այդ ընթացքում կամ նրա ընտանիքին, չի հասել մեզ ։ Ծնվել է Գրեյթ Ուենհեմում՝՝ Սաֆոլքում, նա Ջեյմս Հոպկինսի՝ պուրիտանական նախարար և Սենտ Ջոնսի կուրատոր Գրեյթ Ուենհեմի վեց զավակներից չորրորդն էր  ։ Ժամանակին Հոփկինս ընտանիքը ուներ «հողեր և շենքեր Ֆրամլինգհեմում»   ։ Մեթյուի հայրը որոշակի ժողովրդականություն էր վայելում ծխականների շրջանում, և 1619-ին նրանցից մեկը գումար է նվիրաբերել փոխանորդի երեք որդիներին՝ Ջեյմսին, Ջոնին և Թոմասին Աստվածաշունչ գնելու համար  ։ Այսպիսով, Մեթյու Հոպկինսը չէր կարող ծնվել մինչև 1619 թվականը, և նա մահացավ ոչ ավել քան 28 տարեկան (ավելի ճիշտ՝ մոտ 25 տարեկան) հասակում  ։ Մեթյու Հոպկինսի եղբայր Ջոնը 1645 թվականին դարձել է Սաութ Ֆեմբրիջի նախարար, բայց մեկ տարի անց կորցրել է իր պաշտոնը՝ աշխատանքը անտեսելու պատճառով ։
Իր The Discovery of Witches գրքում Հոփկինսը նշում է, որ նա «երբեք չի ձեռնարկել երկար ճանապարհորդություն… իր փորձառության համար»։ 1640-ականների սկզբին Հոպկինսը տեղափոխվել է Էսեքս նահանգի Մունինգթրի քաղաք, որը գտնվում է Գրեյթ Ուենհեմից մոտ 15 կմ հեռավորության վրա և Կոլչեսթերից բաժանված է Սթուր գետով ։ Նա օգտագործել է հարյուր մարկ նոր ստացված ժառանգությունը Միսլիում գտնվող Թորն պանդոկը գնելու համար։ Ելնելով այն բանից, թե ինչպես է Հոպկինսը ներկայացրել իր ապացույցները կախարդության դատավարություններում, նա երբեմն համարվել է մասնագիտությամբ փաստաբան, չնայած քիչ ապացույցներ են պահպանվել դա հաստատելու համար ։
Վհուկների որս
Լանկաստերի վհուկների դատավարությունից հետո, որը տեղի է ունեցել 1634 թվականին, անգլիական Չարլզ I թագավորի բժիշկ Ուիլյամ Հարվիին հանձնարարվել է հետազոտել կախարդության մեջ մեղադրվող չորս կանանց, և դրանից հետո պահանջվել է ներկայացնել իրեղեն ապացույցներ նման մեղադրանքների համար։ Հոպկինսի և Սթերնի գործը ոչ թե մեղադրյալի կատարած վայրագությունների ապացույցներ գտնելն էր, այլ սատանայի հետ իր գործարքի փաստն ապացուցելը  ։ Մինչև այդ պահը մեղադրյալների հանցագործությունները դիտարկվում էին այլ հանցագործների նմանատիպ արարքների հետ հավասար ։ Երբ ապացուցված է համարվել սատանայի հետ կամավոր գործարքի փաստը, մեղադրյալը դարձել է հերետիկոս, ինչն ինքնին ամենամեծ հանցագործությունն էր ։ Թե՛ մայրցամաքային, թե՛ հռոմեական իրավունքում կախարդությունը համարվում էր այնպիսի ծանր հանցագործություն, որ այն ենթակա չէր սովորական իրավական ընթացակարգերի։ Քանի որ սատանան ինքը չի կարողացել «խոստովանել» հանցանքը, հարկ է համարվել ստանալ մեղադրյալի խոստովանությունը ։
Սթերնը և Հոպկինսը գործել են հիմնականում պուրիտանական և խորհրդարանական մեծագույն ազդեցության տարածքներում ։ Դրանք հիմնականում եղել են Արևելյան ասոցիացիայի վերահսկողության տակ գտնվող տարածքները՝ 1644-1647 թվականներին պառլամենտի կողմնակիցների հզոր բանակ, որը հիմնված էր Էսեքսում ։ Հոպկինսն ու Սթերնը իրենց հետ պաշտպանական նամակներ էին կրում՝ արևելյան շրջաններով ազատ ճանապարհորդելու համար։ Ըստ Հոփկինսի «Վհուկների բացահայտումը» գրքի, նա սկսել է իր կարիերան որպես վհուկների որսորդ այն բանից հետո, երբ 1644 թվականի մարտին Մանինգտրիում մի քանի կանայք քննարկել են սատանայի հետ իրենց հանդիպումները ։ Փաստորեն, Ջոն Սթերնը կախարդության գործով առաջին դատախազն էր, իսկ Հոպկինսը նրա օգնականը։ Գործընթացը տեղի է ունեցել 1645 թվականին, Չելմսֆորդում։ Քաղաքացիական պատերազմի պատճառով գործը քննվել է ոչ թե երդվյալ ատենակալների, այլ համաշխարհային դատարանի կողմից՝ կոմս Ուորվիքի ղեկավարությամբ  ։ Մեղադրյալներից չորսը մահացել են բանտում (կտտանքներից), մնացած 19-ը դատապարտվել են և կախաղան հանվել։ Միևնույն ժամանակ, ըստ այս ժամանակաշրջանի այլ գրառումների (բացի Միդլսեքսից և չարտերային քաղաքներից), կախարդության գործերով բոլոր դատավճիռները կայացվել են ժյուրիի կողմից։ Հոպկինսը և Սթերնը կանանց ուղեկցությամբ (ներարկման թեստի համար) ճանապարհորդել են ամբողջ արևելյան Անգլիայով՝ պնդելով, որ հետևում են խորհրդարանի հրամաններին։ Նրանց ծառայությունները լավ վարձատրվել են, և ենթադրվում է, որ դա է եղել նրանց գործունեության շարժառիթը ։ Հոպկինսը նշում է, որ «գումարը, երեք ձիերի հետ միասին գնացել է իր ընկերության ծախսերը ապահովելու համար», և որ ինքը քաղաքից վերցրել է «քսան շիլլինգ» ։ Այնուամենայնիվ, ըստ Սթոումարքետի գրառումների, Հոպկինսին վճարվել է 23 ֆունտ (~ 6700 ֆունտ ստերլինգ 2011 թվականին,1 ֆունտ = 20 շիլլինգ)՝ չհաշված ճանապարհածախսը ։ Հոպկինսի և նրա ընկերության վճարումները այնքան մեծ էին, որ 1645 թվականին Իպսվիչում անհրաժեշտ է համարվել սահմանել հատուկ հարկ։ Խորհրդարանը քաջատեղյակ էր Հոփկինսի գործունեության մասին, ինչի մասին վկայում են Բյուրի Սենտ Էդմունդսում վհուկների դատավարությունների համար անհանգստացնող հաղորդումները ։ Գործընթացի մեկնարկից առաջ խորհրդարան է ուղարկվել զեկույց, որտեղ ասվում էր, որ «հնարավոր է, որ չարտոնված միջոցներ են օգտագործվել խոստովանություն ստանալու համար» (as if some busie men had made use of some ill Arts to extort such confession), և հատուկ հանձնաժողով  է ուղարկվել Բյուրի (Commission of Oyer and Terminer)՝ կախարդական դատավարություն անցկացնելու համար։ Դատավարությունից և մահապատժից հետո «Moderate Intelligencer» խորհրդարանական հրատարակությունը (1645 թվականի սեպտեմբերի 4-11-ի թողարկում) իր մտահոգությունն է հայտնել Բուրիում տեղի ունեցող գործերի վերաբերյալ  ։
Հետաքննության մեթոդներ
Թեև այդ ժամանակ Անգլիայում խոշտանգումն արդեն արգելված էր, Հոպկինսը հաճախ օգտագործում էր ահաբեկման տարբեր մեթոդներ (օրինակ՝ քնի պակասը)՝ իր զոհերից խոստովանություններ կորզելու համար ։ Նա կարող էր բութ դանակով կտրել մեղադրյալի ձեռքը. եթե արյունահոսություն չսկսվեր, կախարդության մեղադրանքը համարվում էր ապացուցված։ Մեկ այլ փորձություն այն էր, որ ենթադրյալ կախարդին կապել են աթոռից և նետել ջուրը։ Եթե մեղադրյալին հաջողվում էր լողալով դուրս գալ, նրան մահապատժի էին ենթարկում որպես կախարդ։ Այս մեթոդի «տեսական» հիմնավորումն այն էր, որ ջուրը չէր ընդունի մկրտության խորհուրդը մերժող վհուկներին ու կախարդներին։ Հոպկինսը նախազգուշացում է ստացել չօգտագործել այս թեստն առանց մեղադրյալի համաձայնության։ Արդյունքում, 1645 թվականի վերջին ջրային փորձարկումը դուրս է եկել գործածությունից ։
Հոպկինսը և նրա օգնականները մարմնի վրա փնտրել են «սատանայի հետքը»՝ այն հետքը, որը սատանան թողնում է բոլոր նրանց մարմնի վրա, ովքեր գործարք են կնքել նրա հետ. փոքր կետ, որն անզգայուն է ցավի նկատմամբ և ծակելիս չի արյունահոսում ։ Իրականում, նման «նշան» ամենից հաճախ դառնում էր խալը կամ բնածին հետքը։ Ենթադրվում էր, որ այս նշանից ֆամիլյարը (առավել հաճախ՝ կատուն կամ շունը) կախարդի արյուն է խմելու, ինչպես երեխան կրծքից խմում է մոր կաթը։ Եթե մեղադրյալի մարմնի վրա տեսանելի հետքեր չկային, ապա անտեսանելի հետքեր էին փնտրում՝ հատուկ այդ նպատակով վարձված կանայք դանակներով և հատուկ ասեղներով ծակել են զոհին։ Ամենից հաճախ, մինչ այս, մեղադրյալի մարմնից սափրվել է ամբողջ մազածածկույթը ։
Ընդդիմություն
Հոպկինսը և նրա օգնականները դիմադրության են հանդիպել գրեթե անմիջապես այն բանից հետո, երբ սկսել են իրենց գործունեությունը։ Նրա ամենաակտիվ հակառակորդներից էր Մեծն Ստութոնի փոխանորդ, վերապատվելի Ջոն Գալը ։ Գալլը բանտում այցելել է Սենթ Նեոտից մի կնոջ, որը սպասում էր Հոպկինսի ժամանումին՝ կապված նրա կախարդության մեղադրանքի հետ։ Հոպկինսը, իմանալով այդ մասին, նամակ է ուղարկել Սենթ Նեոտին, որտեղ նա մտածում է, թե արդյոք իրեն «լավ ընդունելության կարժանացնեն» ։ Գոլը որպես պատասխան հրապարակել է «Վհուկներին և կախարդություններին վերաբերող բացառիկ դեպքեր» (Select Cases of Conscience touching Witches and Witchcrafts, Լոնդոն, 1646), հասցեագրված Համայնքների պալատի գնդապետ Վալենտին Ուոլթոնին, ինչպես նաև սկսել է մի շարք կիրակնօրյա քարոզներ անցկացնել, որոնք դատապարտում էին վհուկների որսը ։ Նորֆոլկում ժյուրին հարցաքննել է Հոպկինսին և Սթերնին խոշտանգումների և քաղաքներից գանձվող վճարների մասին։ Դատավորներին հետաքրքրում էր՝ արդյոք հետաքննության նման մեթոդները որսորդներին մեղավոր չեն դարձնում կախարդության մեջ, և արդյոք Հոպկինսը իր գործունեության մեջ կիրառել է «արգելված մեթոդներ և խոշտանգումներ» ։ Երբ սկսվել է դատարանի հաջորդ նիստը (1647 թվական), երկու վհուկների որսորդներն էլ լքել էին Նորֆոլկը  ։
Ազդեցությունը գաղութների վրա
Հոփկինսն իր մեթոդներն ուրվագծել է 1647 թվականին հրատարակված «Վհուկների հայտնաբերումը» (The Discovery of Witches) աշխատության մեջ ։ Ավելի ուշ նմանատիպ առաջարկություններ հայտնվել են օրենքի այլ գրքերում։ Հոպկինսի գրքի հրապարակմանը հաջորդող տարվա ընթացքում Նոր Անգլիայի գաղութներում սկսվեցին հետաքննություններ և մահապատիժներ կախարդության համար ։ Նահանգապետ Ջոն Ուինթրոպն իր հուշագրություններում նշել է, որ առաջին մահապատժի ենթարկված Մարգարեթ Ջոնսի դեմ ապացույցները հավաքվել են Հոփկինսի տեխնիկայի միջոցով։ Ջոնսի մահապատիժը բացել է վհուկների որսի շրջան, որը տևել է 1648-1663 թվականները, Նոր Անգլիայում։ Շուրջ 80 մարդ մեղադրվել է կախարդության մեջ ամբողջ Նոր Անգլիայում, որից 15 կին և երկու տղամարդ մահապատժի են ենթարկվել։ Հոպկինսի որոշ մեթոդներ կրկին շրջանառության մեջ դրվեցին Սալեմի կախարդների դատավարությունների ժամանակ, որոնք տեղի ունեցան 1692-1693 թվականներին, հիմնականում Մասաչուսեթս նահանգի Սալեմ քաղաքում ։ Դատավարության արդյունքում 20 մարդ մահապատժի է ենթարկվեց, ևս 150-ը հայտնվել են բանտում ։
Մահն ու կերպարը մշակույթում
Մեթյու Հոփկինսը մահացավ 1647 թվականի օգոստոսի 12-ին Էսեքսի Մունինգթրի քաղաքում գտնվող իր տանը՝ հավանաբար թոքային տուբերկուլյոզից։ Նրան թաղեցին մահից մի քանի ժամ անց՝ Սուրբ Մարիամի եկեղեցու գերեզմանոցում՝ Միսլի Հիթում ։ Հոպկինսի մահվան հանգամանքների շուրջ ստեղծվել է «գեղեցիկ լեգենդ» (պատմաբան Ջեյմս Շարփի խոսքերով) այն մասին, որ նա ենթարկվել է ջրի սեփական փորձարկման և մահապատժի է ենթարկվել կախարդության մեղադրանքով։ Իրականում, ծխական մետրային գիրքը հաստատում է նրա թաղումը Միսլիում։
Հոփկինսի կերպարը բազմիցս օգտագործվել է արվեստում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Տուբերկուլոզից մահացածներ Կատեգորիա:Տղամարդիկ Կատեգորիա:Ինկվիզիցիա Կատեգորիա:Անձինք Կատեգորիա:Վհուկներ Կատեգորիա:17-րդ դարի ծնունդներ Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված անգլիացիներ
Մ.թ.ա. 1450
Մահեր
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 1450 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Թաղեք ինձ շրիշակի հետևում
«Թաղեք ինձ շրիշակի հետևում» («Похороните меня за плинтусом»), ռուս գրող, կինոռեժիսոր և սցենարիստ Պավել Սանաևի ինքնակենսագրական վիպակը, որը գրել է 1994 թվականին՝ հիմնվելով իր մանկության հուշերի վրա։ Սանաևը գիրքը նվիրել է խորթ հորը՝ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Ռոլան Բիկովին ։
Վիպակը պատմում է Սանաևի ինը տարվա (երկուսից տասնմեկ տարեկան) կյանքի մասին իր պապի՝ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Վսեվոլոդ Սանաևի և նրա կնոջ՝ Լիդիայի ընտանիքում։
Առաջին անգամ տպագրվել է 1996 թվականին «Օկտյաբր» ամսագրում։ Արժանացել է «Օկտյաբր» ամսագրի մրցանակին 1996 թվականի լավագույն նորամուտի համար ։ Առաջադրվել Է Բուքերյան մրցանակի։
Առաջին անգամ առանձին հրատարակությամբ գիրքը լույս է տեսել 2003 թվականին ռուսական «ՄԿ-Պերիոդիկա» (Մոսկվա) հրատարակչության «Ժամանակակից գրադարան ընթերցանության համար» («Современная библиотека для чтения») շարքում ։
2009 թվականի դեկտեմբերին կինոթատրոնների էկրաններին համանուն գեղարվեստական ֆիլմի թողարկումից հետո, որը ռեժիսոր Սերգեյ Սնեժկինը նկարահանել է վեպի մոտիվներով, և որը լայն ճանաչում է ստացել հանդիսատեսի շրջանում, «ԱՍՏ» հրատարակչությունը 2010 թվականին թողարկել է հատուկ նվեր-հրատարակություն հայտնի նկարչուհի Ալեքսանդրա Նիկոլաենկոյի նկարազարդումներով՝ այն լրացնելով նախկինում չհրապարակված երեք գլուխներով («Ժապավենի վրա» («На ленточки»), «ԱՐագություն» և «Իրականացավ հիմարիկի երազանքը» («Сбылась мечта идиотика») ։
2011 թվականի փետրվարին վիպակն ընդգրկվել է Մոսկվայի «Մոսկվա» գրքի առևտրի տան՝ անցած տասնամյակի ամենաշատ գնված գրքերի ցանկում (զբաղեցրել է 4-րդ տեղը՝ վաճառված 20 762 օրինակով), Իսկ Պավել Սանաևը զբաղեցրել է 16-րդ տեղը այն հեղինակների ցանկում, ում գրքերն ամենաշատն են գնել ։
Սյուժե
Հերոսն իր պատմությունն սկսում է հետևյալ բառերով. «Ես սովորում եմ երկրորդ դասարանում և ապրում եմ տատիկիս ու պապիկիս մոտ։ Մայրս ինձ փոխել է արյունախում թզուկի հետ և ծանր խաչի պես կախել տատիկիս պարանոցից։ Այդպես ես չորս տարեկանից կախված եմ» («Меня зовут Савельев Саша. Я учусь во втором классе и живу у бабушки с дедушкой. Мама променяла меня на карлика-кровопийцу и повесила на бабушкину шею тяжкой крестягой. Так я с четырёх лет и вишу»)։
Տատը ատում և դատապարտում է իր «անառակ» դստերը, որը գտել է նոր ամուսին, և չի վստահում նրան որդու՝ Սաշայի դաստիարակությունը, ուստի ինը տարեկան տղան ապրում է տատի ու պապի տանը։
Սաշա Սավելևը բացասաբար է արձագանքում գիտակցության այս մշակմանը և փորձում է դուրս գալ տնային բռնապետության ճնշման տակից։
Գործող անձինք և նախատիպեր
Պատմության հերոսների նախատիպերն իրական մարդիկ են.
Ստեղծման պատմություն
Պատմվածքները, որոնցից կազմվել է գիրքը, Պավել Սանաևը սկսել է գրել դպրոցական տարիներին՝ ի պատասխան խորթ հոր՝ անգործության վերաբերյալ նախատինքների, որպեսզի «օրինական իրավունք ունենա պորտաբուծություն անելու». ծնողներն ու հյուրերը դրանք համարել են բավականին զվարճալի։ Հատվածներից ամբողջական գիրք (բովանդակությամբ, հասկանալի մտքով, զարգացմամբ) կազմել Պավելին հաջողվել է միայն ՎԳԻԿ-ն ավարտելուց հետո, երբ նա սկսել է հասկանալ, թե որ պատմվածքներն արձագանք գտնում ընթերցողի մոտ, որոնք՝ ոչ ։
Գիրքը գրելու համար պահանջվել է մոտ երեք տարի։ «Օկտյաբր» ամսագրում հրապարակմանը նախորդող առաջին մեկուկես-երկու տարին այն մնացել է սեղանի վրա։ Իսկական ճանաչում այն ձեռք է բերել միայն 2003 թվականին, երբ Իգոր Կլեխն այն ընդգրկել է «Ընթերցանության ժամանակակից գրադարան» շարքում։ 2007 թվականին ստեղծագործությունը ձեռք է բերել «ԱՍՏ» հրատարակչությունը, և միայն այդ ժամանակ է գիրքը սկսել վաճառվել հսկայական տպաքանակով ։
Շարունակություն
2013 թվականին լույս է տեսել Պավել Սանաևի «Դատարկապորտի ժամանակագրությունը։ Թաղեք ինձ շրիշակի հետևում 2» («Хроники Раздолбая. Похороните меня за плинтусом 2»): Հեղինակը պարզաբանել է, որ տվյալ գիրքն ինքնուրույն ստեղծագործություն է, իսկ նախորդ վեպի անվանումը շապիկին հայտնվել է մարքեթինգային նկատառումներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գրքեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:1996 գրքեր
Օզումա
Սյուժե
Գործողությունները կատարվում են հեռավոր ապագայում։ Արևային մեծ ակտիվության պատճառով Երկրի բնությունը կամաց-կամաց մահանում է, և այն վերածվում է անապատի։ Մարդկությունը բաժանվում է երկու իրար հակասող ճամբարների։ Առաջինը, գենետիկորեն փոփոխված մարդիկ կամ ռազմականները, պահպանում են քաղաքակրթությունն ու ստեղծել են այսպես կոչված ամրոցներ, իսկ մյուս կողմը սովորական մարդիկ են, որոնք հարմարվել են անապատային կյանքին։ Գլխավոր հերոսը՝ Սեմ Կոյնը, հատուկ նավի անձնակազմի հետ մեկնում է հսկայական ավազային կետ գտնելու։ Բայց պատահաբար հանդիպում է մի առեղծվածային աղջկա, ում հետևից ընկած են ռազմականները։ Պարզվում է, որ այդ աղջիկը ծնունդով մոտակա գյուղաքաղաքից է ։
Հերոսները
Սեմ Կոյն (サム・コイン Սամու Կոին) Պատմության գլխավոր հերոսը։ Այն բանից հետո, ինչ նրա եղբորը գերի վերցրեցին, նա միանում է «Բալդանոս»-ի անձնակազմին։ Նա հաճախ է հայտնվում անհաջողությունների մեջ, և անձնակազմը միշտ ծիծաղում է դրա համար։ Փրկում է Մայային, ում հետևում էր Տեսեյի բանակը։ Սեմը շատ ինքնավստահ է, ու չի մտածում ռիսկի դիմելուց առաջ։ Միշտ պատրաստ է օգնել մյուսներին։
Մայա (マヤ) Մայան առեղծվածային աղջիկ է, ում հետևում է Տեյեյի բանակը։ Նրան փրկում է Սեմ Կոյնը և բերում Բալդանոսի վրա։ Հանդիսանում է «իդեալական երեխաներից» մեկը, որոնք ստեղծված էին Տեսեյի կլոնավորման գործողության համար։ Քանի որ արտադրության որակը կամաց-կամաց ընկնում է, ու նրանց հարկավոր է «թարմ մատերիալ», սերունդների շարունակմնա համար։
Միմեյ (ミメイ) Միմեյ, Սեմ Կոյնի մանկության ընկերը և Բալդենոսի անձնակազմի անդամ։ Սեմի նկատմամբ ունի բարի, սիրային զգացմունքներ, բայց Սեմը դա չի նկատում։
Բայնաս (バイナス Բայնասու) Բալդանոսի անձնակազմի կապիտանը։
Գվիդո Գայլեր (ギド・ガイラー Գիդո Գաիրա) Տեսեյի բանակի հրամանատարը։ Թաքցնում է իր դեմքը դիմակի տակ։
Կարտինի
Կարտինի (Cartigny), համայնք Ֆրանսիայի Պիկարդիա մարզի Սոմ գավառում ։
Բնակչությունը 2006 թվականի դրությամբ կազմում է 647 մարդ, բնակչության խտությունը` 42.71 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 15.15 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 130 կմ հյուսիս, Ամյեն քաղաքից 55 կմ արևելք։
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 469 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 342-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 127։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 72,9 %։ 342 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 273 անձ (154 տղամարդ և 119 կին)։ Գործազուրկ են եղել 69 անձ (33 տղամարդ և 36 կին)։ 127 անաշխատունակներից 36-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 52-ը` թոշակառուներ, իսկ 39-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Սարաչինեսկո
Սարաչինեսկո  (Saracinesco), կոմունա Իտալիայում, տեղակայված է Լացիո մարզի Հռոմ գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 169 մարդ (2008 թվական), խտությունը կազմում է 15 մարդ/քառ. կմ։ Զբաղեցնում է 11 քառ. կմ տարածք։ Փոստային ինդեքս - 20, հեռախոսային կոդ - 0774։
Սուրբ Միքայել հրեշտակապետը մեծարվում է որպես համայնքի հովանավոր սուրբ։ Տոնակատարությունը սեպտեմբերի վերջին կիրակի օրն է։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության դինամիկան.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Քամուն ուղղված շշուկ
Քամուն ուղղված շշուկ, ավստրալիացի գրող Ալան Մարշալի հեքիաթային վեպը, որը հրատարակվել է 1969 թվականին։ Ներառելով ինչպես ավստրալիական ֆոլկլորի մոտիվներ, այնպես էլ` ժամանակակից իրականություն՝ պատմվածքը պատմում է պատանի Փիթերի մասին, որն ուղևորվում է վերջին Հրաշալի Արքայադստերը փնտրելու։
Գրող Ջուդա Ուոթենը, որը ծանոթ էր Մարշալի հետ, համեմատել է նրա ստեղծագործությունը մեկ այլ հայտնի ավստրալիական հեքիաթային վիպակի` Նորման Լինդսիի «Կախարդական պուդինգի» հետ ։
Սյուժե
Ավստրալիական թփուտի մոտ գտնվող տնակում ապրում էին Փիթեր անունով տղան և ծերուկ Ծուռ Միկը, որը հրաշալի ձիավոր էր և մեծ հորինող։ Փիթերը նույնպես ձիուկ ուներ, որի անունը Մունլայթ էր («Լուսնի լույս») և որին հեծած նա սիրում էր շրջել մոտակայքում։ Մի անգամ Փիթերը հարցնում է Հարավային Քամուն, թե որտեղ նա կարող է գտնել Հրաշալի Արքայադստերը, ում ինքը կարող է փրկել և ամուսնանալ նրա հետ։ Հարավային Քամին իմանում է աբորիգեններից, որ աշխարհում մնացել է վերջին Հրաշալի Արքայադուստրը, որն ապրում է պալատում և ում հայր-Արքան բաց չի թողնում այնտեղից։ Փիթերը Մունլայթին հեծած` ուղևորվում է փնտրելու Արքայադստերը, իսկ Հարավային Քամին իրեն է տալիս պայուսակ` կախարդական տերևներով. նա, ով կստանա այդպիսի տերև, կդառնա ավելի բարի, քանի որ նա կսկսի հասկանալ. «քեզ սիրում են, դու հարկավոր ես մարդկանց»։ Ծուռ Միկը Փիթերին մտրակ է տալիս, որի օգնությամբ Փիթերը կարող է անհրաժեշտության դեպքում կանչել Ծուռ Մակին։
Շուտով ճանապարհին Փիթերը ծանոթանում է Մոխրագույն Հղկաթուղթ անունով կախարդական պարկով կենգուրուի հետ, որի միջից նա կարող է հանել ամեն ինչ` ճաշի ուտելիքից մինչև փիղ կամ էքսկավատոր։ Նրանք ընկերներ են դառնում և ճանապարհը շարունակում են իրար հետ։ Նրանք անցնում են Ճանկող խոտի դաշտը. այդ դաշտը պետք է անցնի յուրաքանչյուր երեխա, իսկ խոտը ոչ միայն ճանկում է, այլև շշնջում է երեխային, որ նա վատն է և ոչինչ չի կարողանում։ Հետո նրանք հանդիպում են հսկա Յարրախին, որն ուզում է նրանց սպանել, իսկ դրանից հետո, երբ ստանում է կախարդական տերև, ուղեկցում է նրանց իր տուն, որպեսզի կերակրի։ Սակայն հսկայի մեծ խոհանոցում եփվող մսի գոլորշուց ամպեր են հավաքվում և ուժեղ ամպրոպ է սկսվում, որի մեջ սուզվում է ամբողջ խոհանոցը։
Շարունակելով ճանապարհը` Փիթերը և Մոխրագույն Հղկաթուղթը գերի են ընկնում Գունատ Կախարդի մոտ, որը պատրաստվում է նրանց ուտել։ Նա տարված է դեպի Լուսին թռիչքով, որտեղ գողանում է ֆոտոտեսախցիկներ, որոնք այնտեղ էին ուղարկվել Երկրից։ Փիթերը խաբեությամբ վհուկին հանձնում է տերևը, և նա դառնում է նրանց ընկերը։ Վհուկը Փիթերի հետ թռչում է Լուսին, այնտեղ նրանք տիեզերանավ են հանդիպում և դիրքավորվում են տեսախցիկի առաջ։ Ապա Փիթերը և Մոխրագույն Հղկաթերթը տեղափոխվում են Մենակության Անապատ, որտեղ նրանց օգնում է Վիլլի-Վիլլի մարդ-տորնադոն, և անցնում են Անքուն Անտառի միջով, որտեղ ճակատամարտում են Կասկածների Կատուների հետ և հաղթում են նրանց։ Վերջապես, նրանք հասնում են հին նվենուն, որը նրանց Լուսնի լույսի տակ ցույց է տալիս Արքայադստեր պալատ տանող ճանապարհը։
Հասնելով պալատ` Փիթերը և Մոխրագույն Հղկաթուղթն այնտեղ հայտնաբերւմ են Բունիպին, որը Թագավորի հրամանով հսկում է մուտքը և սպանում բոլորին, ով փորձում է մտնել պալատ և խնդրել Արքայադստեր ձեռքը։ Սակայն շուտով կախարդական տերևի օգնությամբ Բունիպը անցնում է Փիթերի կողմը և կազմակերպում է նրա հանդիպումը Լովանա արքայադստեր հետ։ Թագավորը Լովանային պահում է փակի տակ, մինչև նա չհանձնի ուսուցչին բոլոր քննությունները, և շնորհիվ Փիթերի տված կախարդական տերևի Լովանան փայլուն կերպով անցնում է բոլոր փորձությունները։ Թագավորը համաձայնում է Լովանային կնության տալ Փիթերին, եթե նա կատարի երեք առաջադրանք. հաղթի Թագավորին ստախոսությամբ, սանձի վայրի հովատկին և և լճից հանի արքայադստեր թագը, որն այնտեղ է նետել Գունատ Վհուկը։ Ստախոսության մրցույթում Փիթերի փոխարեն մասնակցում է Ծուռ Մակը և հաղթում է. Փիթերը հաջողությամբ սանձում է հովատակը, իսկ Վհուկը ցույց է տալիս լճի այն տեղը, որտեղ նա նետել է թագը, և Յարրախը հանում է այն։
Թարգմանություններ
Պատմվածքը Գերմանիայի դեմոկրատական հանրապետությունում թարգմանվել է գերմաներեն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1969 հեքիաթներ
Սերգեյ Ումառյան
Սերգեյ Հովհաննեսի Հարությունյան (, գրական անուն է դարձրել տոհմական Ումառյան ազգանունը), հայ արձակագիր, թարգմանիչ, բժշկական ծառայության լեյտենանտ, կապիտան։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1964 թվականից։ ԽՄԿԿ անդամ 1943 թվականից։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։
Կենսագրություն
Սերգեյ Ումառյանը ծնվել է 1920 թվականի մայիսի 21-ին, Լեռնաձոր գյուղում։ Ավարտել է Երևանի բժշկական ուսումնարանը և աշխատել հայրենի գյուղում։ 1941 թվականին զորակոչվել է Խորհրդային բանակ և 1941-1945 թվականներին մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ Ծառայության ընթացքում նրան շնորհվել է բժշկական ծառայության լեյտենանտի կոչում։ Բելառուսական ռազմաճակատում 90-րդ հեծելազորային գնդի սանիտարական գումարտակում օգնել է հարյուրավոր վիրավորների։ Եղել է բժշկական ծառայության լեյտենանտ, սանիտարական գումարտակի հրամանատար, մասնակցել է Մոսկվայի պաշտպանությանը, Նեմանի սառցահատի մարտական գործողությանը, Քյոնիգսբերգի գրավմանը, Լեհաստանի ազատագրման մարտերին։ Բեռլինի գրավումից հետո սանիտարական գումարտակի հրամանատար, կապիտան Ումառյանը զորացրվել և վերադարձել է հայրենիք ։ 1951 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի արևելյան լեզուների և գրականության բաժինը։ 1952 թվականից աշխատել է «Հայաստան» (1976 թվականից՝ «Սովետական գրող») հրատարակչության գեղարվեստական գրականության խմբագրությունում՝ որպես ավագ խմբագիր ։
Պարգևներ
Պարգևատրվել է շքանշաններով ու մարտական մեդալներով։
Ստեղծագործական ուղի
Ումառյանի թարգմանությամբ լույս են տեսել Ֆիրդուսու «Շահնամե», Օմար Խայամի քառյակները, արևելյան և «Ճապոնական հեքիաթներ»-ի ու գեղարվեստական ստեղծագործությունների ընտրանին։ « Անդոկ », «Ռուսա» պատմական վեպերի, «Սյունիքը դիցարան» և այլ աշխատությունների հեղինակ է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Դարչին
ԳՈՐՇԵՆԻ, դարիճենիկ (նշ. Չինաստանի փայտ), դարսենի, կինամոն կամ ցեյլոնյան դարչնածառ, դափնազգիների ընտանիքի ծառ, որի չորացրած կեղևը դարչինն է, որն օգտագործում են որպես համեմունք։
Կենսաբանական նկարագիր
Մշտականաչ ծառ, մշակաթուփ։ Ճյուղերը գլանաձև են, վերևում՝ եռանիստ։ Տերևները կոթունավոր են, միմյանց հանդիպակաց, ձվաձև-որկարավուն, քիչ սրացող, 7-18 սմ երկարությամբ, հաստակեղև, ունեն 3-ից 7 գլխավոր երակներ։ Ծաղկավելներով հավաքված ծաղիկները կանաչավուն գույն ունեն և բավականին տհաճ հոտ։ Պտուղն իրենից ներկայացնում է մանուշակագույն, 1 սմ տրամագիծ և մեկ կորիզ ունեցող հատապտուղ։ Դարչինն աճեցնում են երկու տարվա ընթացքում, հետո կտրում են արմատից։ Հաջորդ տարվա ընթացքում առաջանում են տասնյակ նոր ընձյուղներ։ Հետո այդ ընձյուղներից կտրվում է կեղևը։ Այն չորացվում է։ Օգտագործվում է միայն արմատի ներսի 0,5 միլիմետրանոց բարակ շերտը։ Արտաքին փայտային մասը հեռացվում է և մնում է դարչինի մեկ մետրանոց գծիկները, որոնք չորանալու ընթացքում գալարվում են՝ վերածվելով երկար խողովակների։ Յուրաքանչյուր չորացած խողովակ կազմված է մի քանի ընձյուղից բաղկացած գծիկներից։ Այդ խողովակները հետագայում վաճառքի նպատակով կտրտվում են 5-ից 10 սմ երկարությամբ կտորների։
Դարչինի եթերայուղ
Դարչինի բույրն ու համը պայմանավորված են նրա մեջ պարունակվող բուրավետ յուղերով, որոնք կազմում են նրա պարունակության 0,5-ից մինչև 1 տոկոս։ Այդ եթերայուղը (դարչինի յուղ) ստացվում է երբ կեղևը մանրացնում են, թրջում են ծովի ջրում և վերջում արագորեն թրմում։ Յուղն ունենում է դեղնաոսկեգույն երանգ, դարչինին բնորոշ հոտ և կծու համ։ Կծու համն ու տաք բույրը առաջացնում է յուղի բաղադրության մեջ մտնող հիմնական բաղադրիչը՝ դարչնաթթվի ալդեհիդը կամ ցինամալը, որը կազմում է եթերայուղի 90 տոկոսը։ Ժամանակի հետ թթվելով՝ յուղը մգանում է և ձեռք է բերում խեժային կառուցվածք։ Եթերայուղի քիմիական բաղադրիչներից են՝ էվգենոլը ՝ շուրջ 10 տոկոս, ցինամալդեգիդ, բետա-կարիոֆիլենը, լինալոոլը, ֆիլլանդրենան և մետիլխավիկոլը։
Պատմություն
Դարչինը հայտնի է հնուց ի վեր։ Այն բավականին բարձր է գնահատվել հին ազգերի կողմից, այդ պատճառով էլ հաճախ այն նվիրում էին միայն միապետներին ու այլ իշխանավորների։ Դարչինը ներմուծվել է Հին Եգիպտոս Հին Չինաստանից՝ մինչև մ․թ․ա 2-րդ հազարամյակը և հիշատակված է կտակարանում, երբ Մովսես մարգարեին պատվիրվում է օգտագործել քաղցր դարչին։ Դարչինի մասին գրել է նաև Հերոդոտը և այլ հին հեղինակներ։ Դարչինը օգտագործել են Հին Հռոմում՝ դիակիզումների ժամանակ, իսկ Ներոն կայսրը, որոշ աղբյուրների համաձայն, այրել է դարչինի տարեկան պաշարը՝ իր կնոջ՝  Պոպպեյ Սաբինի մահվան ժամանակ՝ մ․թ․ 65 թվականին։ Միջին դարերում արևմուտքի երկրների համար դարչնի ծագումը հանելուկ էր մնում։ Արաբ վաճառականները համեմունքը ցամաքային ճանապարհով Ալեքսանդրիայից բերում էին Եգիպտոս, որտեղ այն գնում էին իտալացի վենետիկյան վաճառականները, որոնք Եվրոպայում համեմունքի վաճառքի մենաշնորհ ունեին։ Այդ առևտրի դադարեցումը, որը պայմանավորված էր այլ միջերկրածովային ուժերի ի հայտ գալով, ինչպիսիք էին Մամլուքների դինաստիան և Օսմանյան կայսրությունը, դարձան այն բազմաթիվ հանգամանքներից մեկը, որ եվրոպացիներն ակտիվորեն սկսեցին ծովային ուղի փնտրել դեպի Ասիա։ Վերջապես 15-րդ դարի վերջում պորտուգալացի առևտրականները հայտնաբերեցին Ցեյլոնը (Շրի-Լանկա) և փոխեցին Սալագամա կաստայի կողմից դարչինի արտասրության ավանդական կառուցվածքը։ 1518 թվականին պորտուգալացիները կղզում հիմնեցին ամրոց և իրենց մենաշնորհը պահպանեցին ավելի քան 100 տարի։ Հոլանդացի առևտրականները դուրս մղեցին պորտուգալացիներին՝ միություն կազմելով Ցեյլոնի Քանդի թագավորության հետ։ Նրանք 1638-1640 թվականներին հիմնեցին փոստային ծառայություն, իրենց ձեռքը վերցրեցին գործարանների նկատմամբ հսկողությունը և 1658 թվականին վերջնականապես նեղեցին պորտուգալացիներին։ «Կղզու ափերը լիքն են դրանով և այն լավագույնն է ամբողջ արևելքում, եթե կանգնես քամու ուղղությամբ, ապա կարելի է դարչինի հոտը զգալ նույնիսկ ծովում՝ ափից 8 լյո հեռավորության վրա»։ Հոլանդական արևելահնդկական ընկերությունը շարունակել է վերանայել վայրի վիճակում դարչինի աճեցման մեթոդները և արդյունքում աճեցրել է սեփական ծառերը։ 1976 թվականին  անգլիացիները դուրս են մղում հոլանդացիներին, չնայած ցեյլոնյան մենաշնորհն արդեն այնքան էլ կարևոր չէր։ Դարչինի ծառեր սկսեցին աճեցնել այլ տեղերում, գնորդների համար մատչելի դարչինը դարձավ ավելի ընդունելի, իսկ սուրճը, թեյը, շաքարն ու շոկոլադը սկսեցին դուրս մղել նախկինում հայտնի ավանդական համեմունքներին։
Խոհարարության մեջ
Դարչինի կեղևը լայնորեն օգտագործվում է որպես համեմունք, ցեյլոնյան դարչինի կեղևն ավելի բարձր է գնահատվում, քան չինականը։ Հիմնականում օգտագործվում է խոհարարության մեջ՝ որպես համեմունք կամ հոտավետ հավելում։ Օգտագործվում է մի շարք աղանդերների, շոկոլադի, սառնաշաքարի և լիկյորների պատրաստման ժամանակ։ Մերձավոր Արևելքում դարչինը հաճախ օգտագործում են գառան կամ հավի մսով կծու ուտեստների մեջ։ ԱՄՆ-ում դարչինն ու շաքարը հաճախ օգտագործում են շիլաներում կամ մրգերի՝ հատկապես խնձորի հետ՝ որպես հավելում։ Դարչինն օգտագործում են պահածոյացման՝ հատկապես թթուների պատրաստման ժամանակ։ Դարչինն ունի բարձր հակաօքսիդանտ հատկանիշ։ Դարչինի եթերայուղը նույնպես պարունակում է հակամանրէաբանական հատկանիշներ։ Դարչինի այս հատկանիշը բնորոշ է նաև այլ համեմունքների, որոնք օգնում են տնային պայմաններում երկար պահպանել մթերքները։