cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կարոշի
Պատմություն
Ճապոնական տնտեսության աճը սկսած իր անկումից Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ և մինչև հետագա ծաղկունքը դիտարկվում է որպես այն երևույթի պատճառներից մեկը, որը անվանել են նոր համաճարակ։ Ակնհայտ է դարձել այն, որ աշխատողները չեն կարող աշխատել 12 և ավել ժամ շաբաթական 6–7 օր տարեց տարի առանց բարոյական և ֆիզիկական հետևանքների։ Շատ հաճախ այդպիսի աշխատանք չի վարձատրվում։
Հասարակության վրա ունեցած ազդեցությունը
Որոշ դեպքերում ապացուցվել է, որ գործատուները տեղյակ էին իրենց աշխատակիցների վատ առողջության մասին։
Միևնույն ժամանակ, Ճապոնիայում գերզբաղվածությանը մահվան պատճառ դարձած դատական հայցերի թիվը մեծանում է, երբ զոհվածների հարազատները փոխհատուցում են պահանջում։ Բայց քանի որ փոխհատուցման հանձնարարությունը պահանջում է ապացուցել, որ մահը կապված է աշխատանքի հետ, բոլոր հանգամանքների մանրամասն ուսումնասիրությունը կարող է տևել երկար տարիներ։ Այս առումով շատերը հրաժարվում են փոխհատուցման հայտ ներկայացնելուց։
Արտաժամյա աշխատանքի հետ կապված իրավիճակը մեծապես ազդում է ընտանիքի վրա։ Ճապոնացի կանանց ավելի քան 80% -ը ցանկանում է, որ իրենց ամուսինները ավելի շատ ժամանակ անցկացնեն իրենց երեխաների հետ։ Երիտասարդ տղամարդիկ հաճախ տուն են գալիս ժամը 23:00-ից ոչ շուտ։ Նույնիսկ եթե նրանք շուտ են տուն գալիս, նրանց երեխաները արդեն քնած են։ 30-ից 50 տարեկան ճապոնացի տղամարդկանց 20%-ը աշխատում են շաբաթական ավելի քան 60 ժամ, չհաշված ժամանակը, որ նրանք ծախսում են տանը աշխատանքային հաղորդակցման և ավելորդ աշխատանքի վրա։ Միջին հաշվով նրանք ունեն օրական 30 րոպեից քիչ իրենց ընտանիքների հետ շփվելու համար։
Կառավարության արձագանքը
Ճապոնիայի դատարանները նշում են հարազատների կրած վնասը այն դեպքերում, երբ գերհոգնածությունից առաջացած սթրեսը կամ դեպրեսիան հանգեցնում են ինքնասպանության։ Այդ դեպքում փոխհատուցման պահանջները մերժվում են Աշխատանքի ստանդարտների վարչության կողմից։ Կամավոր չվճարված աշխատանքը հանդիսանում է կարոշիի հիմնական պատճառներից մեկը։
Այն ժամանակվանից, ինչ Ճապոնիայում տարածում ստացավ 新卒一括採用 սինսոցու իկկացու սայո (“նոր շրջանավարտների միաժամանակ ընդունում”) կոչվող աննախատիպ սովորույթը, դժվար, համարյա անհնարին է դառնում աշխատանք գտնել, եթե հեռացրել են աշխատանքից միջին տարիքի մարդու։ Այդ իսկ պատճառով աշխատողները չեն կարող հրաժարվել արտաժամյա չվճարվող աշխատանքից։
Ճապոնիայի կառավարությունը սկսել է ընդունել կոմպանիաների պատասխանատվության չափը իրենց աշխատողների գերզբաղվածության հետ կապված դեպքերում և նշանակել փողհատուցումը դատական կարգով։
Կորպորացիաների պատասխանատվությունը
Միջոցներից մեկը, որը կարող է ստիպել կորպորացիաներին հետևել աշխատակիցների առողջությունը, փոխհատուցման վճարում է։ 2008 թվականի ապրիլի 29-ին ճապոնական ընկերություններից մեկը ստիպված էր վճարել 200 մլն յեն (մոտ 2 մլն դոլար) աշխատակցին, որը կոմայի մեջ էր կարոշիի պատճառով։ Արտաժամյա աշխատանքով ծանրաբեռնող ընկերություններից ամենահայտնի ընկերություններից մեկը՝ Toyotaն, այժմ ընդունել է տարին 360 ժամվա արտաժամյա աշխատանքի սահմանը և որոշ գրասենյակներում տեղեկագիր է ուղարկում, որը 19:00-ից հետո ամեն ժամը մեկ հիշեցնում է, որ տուն գնալու ժամանակն է։
Nissan Motor-ն իր գրասենյակի աշխատակիցներին առաջարկում է դիստանցիոն աշխատանք, որպեսզի հնարավորություն տա աշխատողներին հոգ տանել իրենց երեխաների և ծեր ծնողների մասին։ Շատ ընկերություններ ներմուծում են հատուկ օրեր, երբ բոլոր աշխատողները պարտավոր են հեռանալ գրասենյակից ժամը 17։ 30-ին, բայց քանի որ ծանրաբեռնվածությունը շատ մեծ է, ոմանք այս օրերին օգտագործում են մենակ աշխատելու կամ տանը աշխատելու համար։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հոգեբանություն Կատեգորիա:Ճապոնիայի տնտեսություն
Ֆեֆելովո (գյուղ, Սմոլենսկի շրջան)
Ֆեֆելովո (Фефелово), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սմոլենսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սմոլենսկի շրջանի բնակավայրեր
Սքոթ Ուոքեր
Սքոտ Քիվեն Ուոքեր (Scott Kevin Walker, ), ամերիկացի քաղաքական գործիչ, ներկայացնում է Հանրապետական կուսակցությունը։ 2011-2019 թվականներին եղել է Վիսկոնսինի նահանգի 45-րդ նահանգապետը։
Վաղ տարիներ, կրթություն և գործունեություն
Սքոթ Ուոքերը ծնվել է Կոլորադո նահանգի Կոլորադո Սփրինգսում՝ Պատրիսիա Էննի և Լեվելին Սքոթ Ուոքերի ընտանիքում։ Մայրը հաշվապահ էր, իսկ հայրը՝ բապտիստական քահանա ։ Ընտանիքը տեղափոխվել է Պլեյնֆիլդ, իսկ երբ Ուոքերը դարձել է 10 տարեկան, տեղափոխվել են Դելավան՝ մի քաղաք, որի բնակչությունը 8000 մարդ էր։ Այստեղ հայրը հայտնի քարոզիչ է դարձել ։
Միջնակարգ դպրոցում ուսանելու տարիներին Ուոքերը այցելել է «Ամերիկյան լեգեոն» կազմակերպության կողմից իրականացվող երկշաբաթյա ղեկավարության և կառավարման թրեյնինգներին՝ «Badger Boys State»-ը՝ Վիսկոնսինում, և «Boys Nation»-ը՝ Վաշինգտոնում ։ Այդ ժամանակ նա Վաշինգտոնում հանդիպել է Ռոնալդ Ռեյգանին, որը դարձել է նրա ոգեշնչողը և կուռքը։ Բոյսկաուտների շարքերում Ուոքերը հասել է ամենաբարձր՝ «Սկաուտ արծիվ» աստիճանի ։
1986 թվականին Ուոքերն ավարտել է Դարիենի միջնակարգ դպրոցը և ընդունվել Միլուոքիի Մարկետտի համալսարան ։ Նա այնտեղ սովորել է չորս տարի, բայց չի ավարտել։ Զուգահեռաբար Ուոքերը աշխատել է «IBM»-ում՝ ոչ լրիվ աշխատանքային օրով ։ 1990-1994 թվականներին աշխատել է Ամերիկյան Կարմիր խաչում։
Քաղաքական գործունեություն
Օրենսդիր ժողովում աշխատելիս Ուոքերը հատուկ հետաքրքրություն է ցուցաբերել քրեական արդարադատության ոլորտի նկատմամբ և եղել ուղղիչ հիմնարկների և դատարանների կոմիտեի նախագահ ։ Տարիներ շարունակ նա աշխատել է մի շարք այլ կոմիտեներում, այդ թվում՝ առողջապահության կոմիտեում, ֆինանսական ինստիտուտների կոմիտեում և բնակարանային շինարարության կոմիտեում։ Նա այն օրինագծի ընդունման ակտիվ կողմնակից էր, որն ընտրությունների ժամանակ ընտրողներին պարտադրել է ներկայացնել լուսանկարների վկայականներ։
Քաղաքական դիրքորոշումներ
Ուոքերը ցանկացած պարագայում դեմ էր աբորտներին, այդ թվում՝ բռնաբարության, արյունապղծության կամ մոր կյանքը պաշտպանելու դեպքում ։ Նա աջակցում է սեռական լուսավորությանը, հանրային դպրոցներում սահմանափակ ժուժկալությանը, ինչպես նաև դեմ է պետության կողմից աջակցվող առողջապահական ծառայություններին, որոնք ապահովում են մինչև 18 տարեկան անձանց առանց ծնողների համաձայնության ծննդյան վերահսկողության, թեստավորման և սեռական հիվանդությունների բուժման գործընթացը։ Նա պաշտպանում է դեղագործների իրավունքը հրաժարվել դեղատոմսերը կրոնական կամ բարոյական նկատառումներով լրացնելուց ։ Ուոքերն աջակցում է մեծահասակների ցողունային բջիջների հետազոտությանը, սակայն դեմ է մարդու սաղմնային ցողունային բջիջների հետազոտությանը ։
Անձնական կյանք
1993 թվականի փետրվարին Ուոքերը ամուսնացել է Տոնետա Տարանտինոյի հետ ։ Նրանք ունեցել են երկու երեխա՝ Ալեքսը և Մեթը ։ Ամուսինները Վաուվատոսի միջկրոնական ավետարանական եկեղեցու անդամներ են ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:IBM աշխատակիցներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի քաղաքական գործիչներ
Արապոեմա
Արապոեմա (Arapoema), համայնք Բրազիլիայում՝ Տոկանտինս նահանգի կազմում։ Գտնվում է Արևմտյան Տոկանտինսի մարզում։ Մտնում է Արագուաինայի գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 6641 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 1 552,207 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 4,3 մարդ/կմ²։
Քաղաքի տոնը նշվում է նոյեմբերի 7-ին։
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1963 թվականի նոյեմբերի 7-ին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Տոկանտինս նահանգի բնակավայրեր
(7223) Դոլգոռուկիյ
(7223) Դոլգոռուկիյ (Dolgorukij), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1982 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Լյուդմիլա Ժուրավլյովայի և Լյուդմիլա Կարաչկինայի կողմից Նաուչնիում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,350156 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9364 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,7639 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1315,96 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,273564 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 1,56° անկյուն։
Ճառագայթում
Ճառագայթում, ներթափանցող ճառագայթում, ռադիացիոն պաշտպանություն, պաշտպանություն ռադիոակտիվ և ռենտգենյան ճառագայթումից, նուկլիդներ, ռադիոնուկլիդներ և այլն։ Այս եզրերի բազմազանություը, որոնք որոշ չափով կրկնում են միմյանց, հաճախ բերում են ոչ միանշանակ հասկացության ու մեկնաբանման։ Որոշ աբստրակտացմամբ կարելի է ասել, որ ճառագայթումը դա երևույթ է, որը տեղի է ունենւմ ռադիոակտիվ տարրերում, միջուկային ռեակտորներում, ատոմային զենքի կիրառման ժամանակ, որի ընթացքում արձակվում են մասնիկներ և բազմազան ճառագայթներ, ինչի արդյունքում առաջանում են մարդու վրա ազդող վնասակար և վտանգավոր գործոններ։ Հետևաբար, իոնացնող ճառագայթումը դա ռադիոակտիվ տարրերում ընթացող ֆիզիկաքիմիական պրոցեսների կողմերից մեկն է։ Ներթափանցող ճառագայթումը կարելի է հասկանալ ինչպես իոնացնող ճառագյթման խոցող գործոն, որը առաջանում է, օրինակ միջուկային ռեակտորի պայթյունի ժամանակ։ Իոնացնող ճառագայթումը դա ցանակցած ճառագայթ է, որը առաջ է բերում միջավայրի իոնացում, այսինքն՝ միջավայրում (ինչպես և մարդու օրգանիզմում) էլեկտրական հոսանքի առաջացում, որը բերում է բջիջների քայքայմանը, արյան բաղադրության փոփոխմանը, այրվածքների և այլ ծանր հետևանքների։
Իոնացնող ճառագայթման տեսակները և աղբյուրները
Իոնացնող ճառագայթման աղբյուր են հանդիսանում ռադիոակտիվ տարրերը և նրանց իզոտոպները, միջուկային ռեակտորները, լիցքավորված մասնիկների արագացուցիչները և այլն։ Ռենտգենյան սարքավորումները, հաստատուն հոսանքի բարձրավոլտ աղբյուրները հանդիսանում են ռենտգենյան ճառագայթման աղբյուր։ Այստեղ պետք է նշել որ նորմալ օգտագործման ժամանակ նրանց վտանգը չնչին է, այն մեծանում է վթարային ռեժիմում և կարող է երկար ժամանակ հանդես գալ միջավայրի ռադիոակտիվ աղտոտման տեսքով։ Իոնացնող ճառագայթումը բաժանվում է 2 տիպի՝ Էլեկտրամագնիսական (γ և ռենտգենյան ճառագայթներ) և կորպուսկուլար՝ α և β մասնիկներ, նեյտրոններ և այլն։ Իրենց հատկություններով α մասնիկները ունեն փոքր թափանցելիություն և մեծ վտանգ չեն ներկայացնում, մինչդեռ α մասնիկներ ճառագայթող նյութը չի ներթափանցել օրգանիզմ վերքի միջով կամ սննդի կամ ներշնչած օդի հետ միասին։ Այս դեպքում նրանք չափազանց վտանգավոր են։β մասնիկները կարող են ներթափանցել օրգանիզմ մինչև 2սմ խորություն։ Մեծ թափանցելիություն ունեն γ մասնիկները, որոնք տարածվում են լույսի արագությամբ։ Վերջիննես կարող են արգելակվել միայն կապարի կամ բետոնի հաստ շերտով։
Հասկացություն նուկլիդների և ռադիոնուկլիդների մասին
Քիմիական բոլոր տարրերի միջուկները կազմում են մի խումբ, որը կոչվում է “նուկլիդներ”։ Նուկլիդների մեծամասնությունը անկայուն են, այսինքն՝ նրանք անընդհատ վերածվում են այլ նուկլիդների։ Օրինակ ուրանիում-238-ի ատոմը ժամանակ առ ժամանակ ճառագայթում է 2պրոտոն և 2 նեյտրոն (α մասնիկ) և վերածվում է Թորիում-234-ի։ Բայց թորիումը իր հերթին անկայուն մասնիկ է, և քայքայման շղթան վերջանում է միայն կապարի կայուն նուկլիդով։ Նուկլիդի ինքնակամ քայքայումը կոչվում է ռադիոակտիվ քայքայում, իսկ այդպիսի նուկլիդը՝ ռադիոնուկլիդ։ Ամեն քայքայման ժամանակ անջատվում է էներգիա, որն էլ արձակվում է ճառագայնթման տեսքով։ Այս պատճառով կարելի է ասել, որ միջուկի մասնիկներ արձակելը, որը բաղկացած է 2 նեյտրոնից և 2 պրոտոնից, α ճառագայթում է։ Էլեկտրոններ արձակելը β ճառագայթում է։ Որոշ դեպքերում առաջանում է նույնպես γ ճառագայթում։ Ռադիոնուկլիդների առաջացումը և տարածումը բերում է օդի, հողի և ջրի ռադիոակտիվ աղտոտման, ինչը պահանջում է վերջիններիս պարունակության անընդհատ հսկողություն և չեզոքացման միջոցներ։
Ճառագայթումը մեր շուրջը
Ինչպես է ազդում ճառագայթումը մարդու և շրջակա միջավայրի վրա։ Սա այսօրվա բազմաթիվ խնդիրներից մեկն է և այն, որը շատ մարդկանց ուշադրություն է գրավում։ Ճառագայթումը, իսկապես, վտանգավոր է. մեծ քանակություններով այն բերում է հյուսվածքների, կենդանի բջիջների քայքայման, իսկ փոքր չափաբաժիններով՝ առաջացնում է քաղցկեղային հիվանդություններ և խթանում է գենետիկական փոփոխությունները։ Սակայն, վտանգ են ներկայացնում ոչ այն ճառագայթման աղբյուրները, որոնց մասին ընդունված է խոսել։ Միջուկային էներգետիկայի զարգացումից եկող ճառագայթման բաժինը չնչին մաս է կազմում, ճառագայթման հիմնական մասը ազգաբնակչությունը ստանում է ճառագայթման բնական աղբյուրներից՝ տիեզերքից, երկրակեղևում գտնվող ռադիոակտիվ նյութերից, բժշկությունում կիրառվող ռենտգենյան սարքավորումներից։ Մարդիկ նույնպես ճառագայթվում են ինքնաթիռով երթևեկելիս։ Քարածխի ահռելի քանակությունների այրումը նույնպես ճառագայթման աղբյուր է։ Ռադիոակտիվությունը նոր երևույթ չէ, և կապել նրա առկայությունը ատոմային էլեկտրակայանների կառուցման կամ միջուկային զենքի ստեղծման հետ սխալ է։ Այն գոյություն է ունեցել երկրի վրա շատ ավելի վաղ, քան կյանք է առաջացել։ Տիեզերքի առաջացման պահից՝ արդեն 20 միլիարդ տարի, ճառագայթումը անընդհատ տարածվում է տիեզերքում։ Շատերը զարմանում են, պարզելով, որ մարդը նույնպես որոշ չափով ռադիոակտիվ է։ Մարդու մկաններում, ոսկորներում և մի շարք այլ հյուսվածքներում կան ռադիոակտիվ նյութերի միկրոսկոպիկ բաժիններ։ Քանի որ ճառագայթման հիմնական չափաբաժինը ազգաբնակչությունը ստանում է ճառագայթման բնական աղբյուրներից, նրանց մեծ մասից խուսափել պարզապես անհնար է։ Մարդը ենթարկվում է ճառագայթման 2 տեսակների՝ արտաքին և ներքին։ Ճառագայթման չափաբաժինները զգալիորեն տարբերվում են և կախված են նրանից, թե որտեղ է մարդ ապրում։
Ճառագայթման արտաքին աղբյուրները
Տիեզերական ճառագայթմամբ ստեղծվող ռադիոակտիվ ֆոնը (0.3 մԶվտ/տարին) կազմում է մարդու ստացած ողջ արտաքին ճառագայթման (0.65 մԶվտ/տարին) կեսից փոքր-ինչ քիչ։ Երկրի վրա գոյություն չունի այնպիսի տեղ, որտեղ չներթափանցեն տիեզերական ճառագայթները։ Պետք է նշել, որ բևեռները ճառագայթվում են ավելի շատ, քան հասարակածը։ Սա կապված է երկրի մագնիսական դաշտի առկայության հետ, որի ուժագծերը մտնում և դուրս են գալիս բևեռներում։ Այնուամենայնիվ ավելի մեծ դեր է խաղում այն, թե որտեղ է գտնվում մարդը։ Որքան բարձր է մարդ ծովի մակարդակից, այնքան մեծ է ճառագայթման աստիճանը, քանզի օդային շերտի հաստությունը և խտությունը բարձրանալու հետ նվազում է և թուլանում են պաշտպանիչ ունակությունները։ Այսինքն՝ ծովի մակարդակի վրա ապրողը ստանում է տարեկան 0.3 մԶվտ, իսկ 4000 մետր բարձրության վրա ճառագայթումը արդեն 1.7 մԶվտ է։ 12կմ բարձրության վրա, տիեզերական ճառագայթների հաշվին, ճառագայթման մակարդակը աճում է երկրայինից 25 անգամ։ Ինքնաթիռների անձնակազմը ստանում է 10 մկԶվտ չափաբաժին 2400կմ անցնելիս։ Այստեզ նշանակություն ունի ոչ միայն թռիչքի տևողությունը, այլև բարձրությունը։ Երկրային ռադիացիան՝ միջինում 0.35 մԶվտ/տարին, հիմանականում ճառագայթվում է այն օգտակար հանածոներից, որոնք պարունակում են կալիում-40, ռուբիդիում-87, ուրանիում-238 և թորիում-234։ Բնականաբար երկրային ռադիոակտիվությունը ամենուրեք նույնը չէ, այն տատանվում է միջինում 0.3 - 0.5 մԶվտ/տարին սահմաններում։ Գոյություն ունեն վայրեր, որտեղ այս ցուցանիշը բազմաթիվ անգամներ մեծ է։
Բնակչության ներքին ճառագայթումը
Ընդհանուր առմամբ միջուկային զենքի փորձարկումներ մթնոլորտում իրականացվել է՝ Չինաստան՝ 193, ԽՍՀՄ՝ 142, Ֆրանսիա՝ 45, ԱՄՆ՝ 22, Մեծ Բրիտանիա՝ 21 անգամ։ 1980 թվականից հետո մթնոլորտում փորձարկումները գործնականում դադարեցին, բայց ստորգետնյաները շարունակվում են մինչ օրս։ Միջուկային էներգետիկան, սակայն և փոքր դեր է խաղում ռադիոակտիվ աղտոտման գործում, հանդիսանում է բազմաթիվ վեճերի աղբյուր։ Եթե միջուկային սարքավորումները սարքին են և աշխատում են նորմալ, ապա նրանց արտանետումները փոքր են։ Պարզ է, որ միջուկային ռեակտորից ստացած ճառագայթման չափաբաժինը կախված է հեռավորությունից և ժամանակից։ Որքան հեռու է մարդ ԱԷԿ-ից, այնքան փոքր է ստացած չափաբաժինը։ Սա կախված է նրանից, որ մթնոլորտ արտանետվող ռադիոնուկլիդների մեծամասնությունը շատ արագ քայքայվում է և հետևաբար ունեն միայն տեղային նշանակություն։ Իհարկե, գոյություն ունեն երկարակյաց ռադիոնուկլիդներ, որոնք կարող են տարածվել ողջ երկրագնդով մեկ և պահպանել իրենց գոյությունը գործնականորեն հավերժ։ Ռադիոակտիվ աղտոտման այլ աղբյուրներ են հանդիսանում հանքերը և հարստացնող գործարանները։ Ուրանի հարստացման ընթացքում առաջանում են բազմաթիվ թափոններ՝ “պոչեր”, որոնք պահպանում են իրենց գոյությունը միլիոնավոր տարիներ։ Սրանք են բնակչության ճառագայթման հիմնական երկարակյաց աղբյուրը։ Որպես եզրակացություն կարելի է ասել, որ միջուկային էներգետիկայից ստացած ճառագայթումը հիմնականում կազմում է բնական աղբյուրներից ստացած ճառագայթման 2%-ից քիչ մասը։
Իոնացնող ճառագայթման ազդեցությունը
Իոնացնող ճառագայթման ցանկացած տեսակ օրգանիզմում առաջ է բերում կենսաբանական փոփոխություններ, ինչպես ներքին, այնպես էլ արտաքին ազդեցության դեպքում։ Միանգամյա ճառագայթումը առաջացնում է կենսաբանական փոփոխություններ, որոնք կապված են գումարային ստացված չափաբաժնից։ Այսպիսով, 0.25Գր չափաբաժնի դեպքում զգալի փոփոխություններ չեն նկատվում, բայց արդեն 4-5Գր չափաբաժնի դեպքում, մահացությունը հասնում է 50%-ի, իսկ 6Գր-ից ավելի դեպքում մահացությունը 100% է։ Ազդեցության հիմնական մեխանիզմը կապված է կենդանի հյուսվածքների ատոմների և մոլեկուլների իոնացման պրոցեսի հետ, մասնավորապես ջրի մոլեկուլների իոնացման հետ, որոնք էլ ենթարկվում են ինտենսիվ քայքայման։ Առաջացած փոփոխությունները կարող են լինել շրջելի և անշրջելի և կարող են հանդես գալ քրոնիկ ճառագայթային հիվանդության տեսքով։
Իոնացնող ճառագայթման վտանգի չափանիշները
Իոնացնող ճառագայթման կենդանի օրգանիզմի վրա ազդեցության մակարդակը կախված է չափաբաժնից, ազդեցության տևողությունից, ճառագայթման տեսակից և օրգանիզմ ընկած ռադիոնուկլիդի տեսակից։ γ և ռենտգենյան ճառագայթումը քանակապես բնութագրելու համար մտցրել են չոր օդում էքսպոզիցիոն չափաբաժնի հասկացությունը։ Վերջինիս չափման միավորն է Կլ/կգ։ Կլանված չափաբաժին է անվանվում ճառագայթման էներգիայի քանակը, որը կլանվել է միավոր զանգվածի կողմից։ Չափվում է Գր-երով (Գրեյ)։ Սակայն այս չափանիշը հաշվի չի առնում այն, որ նույն քանակությամբ կլանված α-մասնիկները շատ ավելի վտանգավոր են, քան β-մասնիկները կամ γ-ճառագայթները։ Այս պատճառով ներմուծվել է համարժեք ճառագայթման հասկացությունը։ Չափվում է Զվտ-երով (Զիվերտ)։ 1Զվտ = 1Ջ/կգ, այստեղ հաշվի է առնվում ճառագայթման վտանգավորության աստիճանը։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Ճառագայթում Կատեգորիա:Ֆիզիկա
Օտարերկրյա քաղաքացիների նախապատրաստական ֆակուլտետ
Օտարերկրյա քաղաքացիների նախապատրաստական ֆակուլտետ
Արտասահմանյան ուսանողների թվաքանակի աճը 1961 թ-ին հանգեցրեց արտասահմանյան քաղաքացիների նախապատրաստական ֆակուլտետի բացմանը։ Մինչ այժմ այստեղ նախապատրաստական դասընթացներ են անցել 55 երկրների շուրջ 6000 քաղաքացիներ (այդ թվում՝ 2600 սփյուռքահայեր)։
Մեկ ուսումնական տարվա ընթացքում ուսանողները ձեռք են բերում համապատասխան գիտելիքներ՝ հետագայում հայոց լեզվով մասնագիտական կրթություն ստանալու համար։
Ըստ հայոց լեզվից ունեցած նախնական գիտելիքների՝ ուսանողները բաժանվում են հետևյալ խմբերի. 1. հայերենին չտիրապետողներ 2. լեզվին տիրապետողներ
Բնագիտական առարկաների բաժինն իրականացնում է մաթեմատիկա, ֆիզիկա, քիմիա, կենսաբանություն, հաշվիչ մեքենաներ և ինֆորմատիկա, իսկ հասարակագիտականը՝ պատմություն, աշխարհագրություն առարկաների դասավանդումը։
Ուսումնամեթոդական աշխատանքների՝ տարիների ընթացքում կուտակված դրական փորձը հիմք է ծառայել հայերենը և ռուսերենը՝ որպես օտար լեզու, ուսումնասիրելու արդյունավետ մեթոդիկայի մշակման համար։ Արդյունքում՝ օտարերկրացիներն ուսումնառության առաջին երկու ամսում կարողանում են հաղորդակցվել, հաջորդ շրջանում այդ լեզուների միջոցով նաև ուսումնասիրել մասնագիտական առարկաները։
2000 թ. հայոց և օտար լեզուների դասախոսների ուժերով լույս է ընծայվել «Քերականական եզրեր» եռալեզու բառարանը (հայերեն, ռուսերեն, անգլերեն), իսկ այժմ պատրաստ է հրատարակման բառարանի վերամշակված նոր տարբերակը (այժմ հինգ լեզվով. ավելացել են ֆրանսերենն ու գերմաներենը)։ Բառարանի օգնությամբ արտասահմանցի ուսանողը կարողանում է քերականական զուգահեռներ անցկացնել իր մայրենի և ուսումնասիրվող լեզվի միջև։
Ֆակուլտետը հնարավորություն ունի ուսանողներին ապահովելու հարմարավետ հանրակացարանով, որը գտնվում է ուսումնական մասնաշենքում։ Հանրակացարանում գործում են գրադարան-ընթերցասրահը, լինգաֆոնային և համակարգչային լսարաններ։
Ֆակուլտետում ուսման տևողությունը մեկ տարի է (սեպտեմբերի 1-ից հուլիսի 30-ը), որն ընդհատվում է ձմեռային մեկամսյա (հունվար) արձակուրդով։
Օտարերկրյա քաղաքացիների ընդունելության կանոններն ու կարգը
ԵՊՀ օտարերկրյա քաղաքացիների նախապատրաստական ֆակուլտետ կարող են ընդունվել այն օտարերկրացիները, որոնց կրթական մակարդակը համապատասխանում է ՀՀ միջնակարգ դպրոցի ծրագրին, այդ թվում նրանք, ովքեր վատ են տիրապետում հայերենին։ Օտարերկրյա ուսանողները, ընդհանուր կրթության գիտելիքների (մաթեմատիկա, պատմություն, քիմիա, կենսաբանություն, աշխարհագրություն, օտար լեզու և այլն) ամրապնդմանը զուգընթաց, սովորում են հայերեն կամ լրացնում են հայոց լեզվի իրենց իմացությունը։
Ուսումնական տարվա վերջում օտարերկրյա այն ուսանողները, ովքեր հաջողությամբ հանձնել են իրենց քննությունները, ընդունվում են համապատասխան ֆակուլտետներ։
ԵՊՀ բակալավրիատ կարող են ընդունվել օտարերկրյա այն քաղաքացիները, ովքեր ազատ տիրապետում են հայոց լեզվին և նախընտրած ֆակուլտետի համար կարող են հաջողությամբ հանձնել ընդունելության քննությունները։
ԵՊՀ մագիստրատուրա կարող են ընդունվել օտարերկրյա այն քաղաքացիները, ովքեր ազատ տիրապետում են հայերենին և ունեն բակալավրի աստիճան։ Եթե դիմորդը շարունակում է իր կրթությունը մեկ այլ մասնագիտությամբ, ապա նա պետք է ընդունելության քննությունը հանձնի նախընտրած ֆակուլտետի մասնագիտական առարկաներից։
Բացառիկ դեպքերում օտարերկրյա քաղաքացիներին անհատական ուսումնական ծրագրով (1-2 ուսումնական տարով) հնարավորություն կտրվի սովորել մագիստրատուրայում։
ԵՊՀ դիմող օտարերկրյա քաղաքացիները պետք է ներկայացնեն հետևյալ փաստաթղթերը.
դիմում ԵՊՀ ռեկտորին, որտեղ պետք է նշվի մասնագիտացումը դիպլոմի պատճենը՝ հաստատված նոտարական գրասենյակի կողմից, որտեղ նշված են ուսումնասիրած առարկաներն ու հանձնած քննությունների գնահատականները ընդհանուր բժշկական փաստաթուղթ փաստաթուղթ ՁԻԱՀ-ի բացակայության մասին անձնագրի պատճենը ծննդյան վկայականի պատճենը վեց լուսանկար (4x5 չափի)
Նրանք, ովքեր որպես հետազոտող (1-2 ուսումնական կիսամյակ) ցանկանում են ընդունվել ԵՊՀ, ասպիրանտ՝ գիտությունների թեկնածուի աստիճան ստանալու համար (3 տարվա ուսումնառություն), պետք է ներկայացնեն հետևյալ լրացուցիչ փաստաթղթերը. ուսումնական պլան և համառոտ հոդված (անոտացիա) ապագա ատենախոսության մասին՝ նշելով ատենախոսության վերնագիրը հրատարակված հոդվածների պաշտոնապես հաստատված ցանկը կամ գիտական թեզին վերաբերող 2-3 թեմա Վերոնշյալ փաստաթղթերը պետք է վավերացվեն այդ երկրում ՀՀ դեսպանատան, ՀՀ արտաքին գործերի նախարարության կողմից։ Փաստաթղթերն ու զեկույցները ներկայացվում են հայերեն, ռուսերեն կամ անգլերեն։
Օտարերկրյա քաղաքացիների արտագնա ուսումնական ծրագիրը
Արտասահմանյան համալսարանների 3-4-րդ կուրսերի այն ուսանողները, ովքեր բավարար գիտելիքներ ունեն հայերենից, մեկ ուսումնական տարով նույնպես կարող են ընդունվել ԵՊՀ։ Նրանք սովորում են ֆակուլտետի հիմնական մասնագիտական (8-10), ինչպես նաև ԵՊՀ-ի կողմից առաջարկվող և համալսարանում դասավանդվող առարկաներ։ Ֆակուլտետի դեկանն անհատական պլան է կազմում ընտրված առարկան ուսումնասիրելու համար, որը հաստատվում է ֆակուլտետի պատասխանատու անձի և գիտական քաղաքականության և միջազգային համագործակցության գծով պրոռեկտորի կողմից։ Ավարտելուց հետո ուսանողին տրվում է վկայական, որտեղ, ըստ ժամաքանակի, նշված են անցած առարկաները։
Կատեգորիա:Երևանի պետական համալսարան
Վանի թագավորության մասնավոր տնտեսությունները
Վանի թագավորության մասնավոր տնտեսություններ, ազնվական դասի մասնավոր տնտեսություններ, ինչպես արքայական տոհմի ներկայացուցիչների, այդպես էլ զինվորների ու ծառայողների։ Ըստ երևույթին, այդպիսի տնտեսությունների մասին է ակնարկում ուրարտական արձանագրություններից մեկը, ըստ որ թագավորը «... բաց թողեց նետը այստեղից՝ Գիլուլարանիի անտառի առջևից, մինչև Իշպիլինիի, Բատուի որդու, այգին, 950 կանգուն»։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Վանի թագավորության տնտեսություն
Դաշչենկի
Դաշչենկի (Дащенки), գյուղ Ուկրաինայի Չեռնիգովի մարզի Վարվայի շրջանում։
2006 թվականի տվյալներով Դաշչենկի գյուղում բնակվում էր 495 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 396,96 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Չեռնիգովի մարզի Վարվայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ֆիլատի
Ֆիլատի (Филаты), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Կրասնինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Կրասնինսկի շրջանի բնակավայրեր
Ինզիրեյվիս
Ինզիրեյվիս (Инзырейвис), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Շելինա գետի ձախ ափին՝ 476 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 11 կմ։
Հայելային արտացոլում
Հայելային կամ սպեկուլյար անդրադարձում, կամ ճշգրիտ արտապատկերում (Specular reflection), օպտիկական երևույթ, ալիքների հայելանման անդրադարձում, ինչպես լույսն արտացոլվում է հանդարտ ջրի մակերեսից ։
Ինզիրեյվիս
Ջրագրության տվյալներ
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Հայելային արտացոլում
Ըստ անդրադարձման օրենքի՝ մակերևույթից անդրադարձող լույսի արտացոլված ճառագայթը դուրս է գալիս մակերևույթի նորմալի նկատմամբ նույն անկյան տակ, ինչ անկյան տակ ընկնում է։ Սա առաջին անգամ նկարագրել է Հերոն Ալեքսանդրիացին (մ.թ. մոտ 10-70 թթ.) :
Հայելային անդրադարձումը տարբերվում է ցրված կամ դիֆուզիոն անդրադարձումից, որի դեպքում լույսը ցրվում է մակերեսից տարբեր ուղղություններով։
Անդրադարձման օրենք
Երբ լույսը հանդիպում է նյութի սահմանին, դրա վրա ազդում են էլեկտրամագնիսական ալիքների նկատմամբ նյութի օպտիկական և էլեկտրոնային արձագանքման գործառույթները։ Օպտիկական գործընթացները, որոնք ներառում են արտացոլումը և բեկումը, արտահայտվում են սահմանի երկու կողմերում բեկման ցուցիչի տարբերությամբ, մինչդեռ ռեֆլետիվությունը (անդրադարձման ունակությունը) և կլանումը նյութի էլեկտրոնային կառուցվածքով են պայմանավորված ։ Այս պրոցեսներից յուրաքանչյուրի բևեռացման աստիճանը կախված է լույսի հաճախականությունից կամ ալիքի երկարությունից, բևեռացումից և անկման անկյունից։ Ընդհանուր առմամբ, անդրադարձումը մեծանում է անկման անկյան մեծացմամբ և սահմանի վրա կլանման մեծացմամբ։ Ֆրենելի բանաձևերով նկարագրվում են ֆիզիկական երևույթները օպտիկական սահմանի վրա։
Արտապատկերումը կարող է առաջանալ որպես սպեկուլյար կամ հայելանման անդրադարձում և դիֆուզիոն անդրադարձում։ Հայելանման անդրադարձումն արտացոլում է ամբողջ լույսը, որը գալիս է տվյալ ուղղությամբ նույն անկյան տակ, մինչդեռ դիֆուզիոն անդրադարձումն արտացոլում է լույսը ուղղությունների լայն շրջանակով։ Արտապատկերումը կարելի է ցույց տալ փայլուն և փայլատ (матовой) ներկերով պատված մակերեսներով։ Փայլատ ներկերն ըստ էության ցուցադրում են ամբողջական դիֆուզիոն (ցրված) անդրադարձումը, մինչդեռ փայլուն ներկերն ավելի շատ ցույց են տալիս սպեկուլյար (հայելային) վարք։ Մակերեւույթը, որը կառուցված է ոչ կլանող փոշուց, ինչպիսին է գաջը, կարող է համարյա կատարյալ դիֆուզիոն լինել, մինչդեռ փայլեցված մետաղական առարկաները կարող են ակնառու կերպով շատ արդյունավետ կերպով անդրադարձնել լույսը։ Հայելիների պատրաստման համար օգտագործվում է անդրադարձնող նյութ, որը սովորաբար ալյումին է կամ արծաթ։
Լույսը տարածվում է տիեզերքում որպես էլեկտրամագնիսական դաշտերի ալիքային ճակատ։ Լույսի ճառագայթը բնութագրվում է մակերևույթի վրա ալիքի նորմալի ուղղությամբ։ Երբ ճառագայթը բախվում է մակերևույթին, այն անկյունը, որը ալիքի նորմալը կազմում է մակերեսի նորմալի նկատմամբ, կոչվում է անկման անկյուն, իսկ երկու ուղղություններով սահմանված հարթությունը՝ անկման հարթություն։ Ընկնող ճառագայթի անդրադարձում տեղի է ունենում նաև անկման հարթությունում։
Արտացոլման օրենքն ասում է, որ ճառագայթի անդրադարձման անկյունը հավասար է նորմալի նկատմամբ անկման անկյունին, և որ անկման ուղղությունը, մակերևույթի նորմալը և անդրադարձած ուղղությունը գտնվում են մի հարթության մեջ, այսինքն համահարթ են (coplanar)։
Երբ լույսն ընկնում է մակերեսին ուղղահայաց, այն անդրադառնում է աղբյուրի ուղղությամբ ուղիղ ետ։
Անդրադարձման երեւույթն առաջանում է հարթ սահմանի վրա հարթ ալիքի դիֆրակցիայից։ Երբ սահմանի չափը շատ ավելի մեծ է, քան ալիքի երկարությունը, ապա սահմանի վրա գտնվող էլեկտրամագնիսական դաշտերը տատանվում են հենց փուլային միայն սպեկուլյար ուղղությամբ։
Վեկտորային ձևակերպում
Անդրադարձման օրենքը կարող է համարժեք արտահայտվել նաև գծային հանրահաշվում։ Անդրադարձած ճառագայթի ուղղությունը որոշվում է անկման վեկտորով և մակերևույթի նորմալի վեկտորով։ Հաշվի առնելով անկման ուղղությունը և մակերևույթի նորմալի  ուղղությունը, հայելային անդրադարձման  ուղղությունը (բոլորը միավոր վեկտորներ) հետևյալն է.
որտեղ ստացված սկալյարն է սկալյար արտադրյալով։ Տարբեր հեղինակներ կարող են սահմանել անկման և անդրադարձման ուղղությունները տարբեր նշաններով։ Ենթադրելով, որ այս Էվկլիդյան վեկտորները ներկայացված են սյունի տեսքով, հավասարումը կարող է համարժեք արտահայտվել որպես մատրիցա-վեկտորի արտադրյալ.
որտեղ \mathbf{R} -ը, այսպես կոչված, Հաուզհոլդերի արտապատկերման մատրիցն է, որը սահմանվում է որպես.
այսինքն \mathbf{I} նույնականության մատրիցայի և արտաքին արտադրյալի կրկնապատիկի տարբերությունը։
Ռեֆլեկտիվություն
Ռեֆլեկտիվությունը կամ անդրադարձման ունակությունը անդրադարձած ալիքի ուժի հարաբերությունն է ընկնող ալիքի ուժին։ Այն ճառագայթման ալիքի երկարության ֆունկցիան է և կապված է նյութի բեկման ցուցիչի հետ, որն արտահայտվում է Ֆրենսելի հավասարումներով։ Էլեկտրամագնիսական սպեկտրի այն շրջաններում, որտեղ նյութի կողմից կլանումը նշանակալի է, այն կապված է կլանման էլեկտրոնային սպեկտրի հետ՝ կոմպլեքս բեկման ինդեքսի կեղծ բաղադրիչի (imaginary component) միջոցով։ Անթափանց նյութի էլեկտրոնային կլանման սպեկտրը, որը դժվար է կամ անհնար է ուղղակիորեն չափել, հետևաբար կարող է անուղղակիորեն որոշվել անդրադարձման սպեկտրից Կրամերս-Կրոնիգի փոխակերպմամբ։ Անդրադարձված լույսի բևեռացումը կախված է ներթափանցող լույսի դասավորության համաչափությունից՝ նյութի մեջ ներծծող անցումների դիպոլային մոմենտների նկատմամբ։
Հայելային անդրադարձման չափումը կատարվում է նորմալ կամ փոփոխական անկման անկյամբ արտացոլման սպեկտրոֆոտոմետրերով (ռեֆլեկտոմետր)՝ օգտագործելով սկանավորող փոփոխական ալիքի երկարության լույսի աղբյուր։ Ցածր որակի չափումները՝ օգտագործելով փայլաչափ, քանակականացնում են մակերեսի փայլուն տեսքը փայլի միավորներով։
Ներքին անդրադարձում
Երբ լույսը թափանցում է նյութի մեջ՝ ընկնելով բեկման ավելի ցածր ցուցիչով նյութի մակերևույթին, ապա լույսի մի մասն է արտացոլվում։ Եթե անկման անկյունն ավելի մեծ է, քան կրիտիկական անկյունը, տեղի է ունենում լրիվ ներքին անդրադարձում. ամբողջ լույսն անդրադառնում է։ Կրիտիկական անկյունը կարելի է արտահայտել հետևյալ հավասարումով.
Բևեռացում
Երբ լույսն ընկնում է երկու նյութերի բաժանման սահմանի վրա, անդրադարձած լույսը հիմնականում մասամբ բևեռացված է։ Այնուամենայնիվ, եթե լույսն ընկնում է բաժանման սահմանի վրա բևեռացման անկյան (կամ Բրյուսթերի անկյան) տակ, ապա արտացոլված լույսն ամբողջովին գծային բևեռացված է՝ հարթության բաժանման սահմանին զուգահեռ։ Բրյուսթերի անկյունը որոշվում է հետևյալ բանաձևով.
Պատկերի արտացոլում
Հարթ հայելու մեջ արտացոլվում է հայելային պատկերը ։ Հայելու մեջ արտացլված առարկան.
Օրինակներ
Հայելային անդրադարձման դասական օրինակ է հայելին, որը հատուկ նախատեսված է հայելային արտացոլման համար։
Բացի տեսանելի լույսից, հայելային արտացոլում կարող է դիտվել ռադիոալիքների իոնոսֆերային անդրադարձման և թռչող օբյեկտների կողմից ռադիո- կամ միկրոալիքային ռադարային ազդանշանների անդրադարձման մեջ։ Ռենտգենյան անդրադարձման ունակության չափման տեխնիկան օգտագործում է սպեկուլյար անդրադարձողականությունը՝ ուսումնասիրելու ենթանանոմետրային լուծաչափով բարակ թաղանթները և մակերևույթի սահմանները՝ օգտագործելով կա՛մ ժամանակակից լաբորատոր աղբյուրներ, կա՛մ սինխրոտրոնային ռենտգենյան ճառագայթներ։
Ոչ էլեկտրամագնիսական ալիքները նույնպես կարող են ունենալ հայելային անդրադարձում, ինչպես ակուստիկ հայելիներում, որոնք անդրադարձնում են ձայնը, և ատոմային հայելիներում, որոնք անդրադարձնում են չեզոք ատոմներ։ Պինդ մարմնի հայելուց ատոմների արդյունավետ անդրադարձման համար օգտագործվում են շատ սառը ատոմներ և/կամ սահող անկում (grazing incidence)՝ զգալի քվանտային արտացոլում ապահովելու համար։ Օրինակ, Ֆրենելի կրկնակի հայելիներն օգտագործվում են ատոմների հայելային արտացոլումն ուժեղացնելու համար։ Նեյտրոնային ռեֆլեկտոմետրիան օգտագործում է հայելային անդրադարձ՝ նյութի մակերեսները և բարակ թաղանթների բաժանման սահմանները ուսումնասիրելու համար (ռենտգենյան ճառագայթների անդրադարձման ունակության անալոգիայով)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երկրաչափական օպտիկա Կատեգորիա:Լույս Կատեգորիա:Ֆիզիկայի օրենքներ Կատեգորիա:Ալիքային տեսություն Կատեգորիա:Քվանտային օպտիկա Կատեգորիա:Ֆիզիկական օպտիկա Կատեգորիա:Օպտիկական երևույթներ Կատեգորիա:Ֆիզիկական էֆեկտներ և երևույթներ Կատեգորիա:Մթնոլորտային օպտիկական երևույթներ
Սերկևիլ (Քղիի գավառ)
Սերկևիլ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Քղիի գավառակում ։ Գտնվում էր Քղի քաղաքից 12 կմ հարավ-արևմուտք, Խնուսի գետի հովտում։
Պատմություն
1895 թվականին գյուղը կողոպտվել ու ավերվել է։ նախքան 1915 թվականը 100 հայ գաղթել է ԱՄՆ։ 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ թուրքական յաթաղանի զոհ դարձան 568 հայեր։
Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 644 հայ և 120 թուրք բնակիչ։
Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահություն, հողագործություն, մեղվապահությունն ու արհեստներն էր։
Պատմամշակութային կառույցներ
Սերկևիլն ուներ 3 եկեղեցի. Ս. Սարգիս, որի մասին հիշատկված է արխիվային վավերագրերում, Ս. Աստվածածին՝ կառուցված 801 թվականին, Ս. Փրկիչ՝ կառուցված 1139 թվականին և տիկին Օ. Մուրադյանի միջոցներով վերանորգված 1870 թվականին։
Ըստ Գ. Հալաջյանի առաջին երկու եկեղեցիները կոչվում էին Ս. Գևորգ և Ս. Ստեփանոս նախավկա։
Կրթություն
Գյուղում գործում էր հայկական երկսեռ վարժարան ։
Պատրիցիա Նիլ
Պատրիցիա Նիլ (Patricia Neal, ), ամերիկացի դերասանուհի, որը հայտնի է իր ուժեղ բնավորությամբ և անձնական կյանքի ողբերգական մանրամասներով։ «Օսկար» մրցանակի դափնեկիր է և հայտնի է «Այն օրը, երբ երկիրը կանգ առավ» (1951), «Նախաճաշ Թիֆանիի մոտ» (1961) և «Հադ» (1963) ֆիլմերում կատարած իր դերերով։
Կենսագրություն
Պատրիցիա Նիլը (ծնված՝ Փեթսի Լուիզա) ծնվել է Թենեսիում։ Երիտասարդ հասակում տեղափոխվել է Նյու Յորք, որտեղ Բրոդվեյում կայացել է նրա դերասանական առաջնաելույթը։ 1946 թվականին՝ «Թոնի» մրցանակի առաջին մրցանակաբաշխության ժամանակ, իր բրոդվեյական դերերից մեկի համար դերասանուհին արժանացել է «Թոնի» մրցանակին։
1949 թվականին՝ «Աղբյուրը» ֆիլմի նկարահանումների ժամանակ, Պատրիցիան առանց գիտակցելու սիրահարվել է այդ ժամանակվա ամենապահանջված հոլիվուդյան դերասան Գերի Կուպերին, որը նրանից մեծ էր շուրջ քառորդ դար։ Այն բանից հետո, երբ Կուպերի կինը հանդես է եկել պաշտոնական բողոքով, իսկ նրա դուստրը հասարակությունում թքել է Պատրիցիայի վրա, միլիոնավոր մարդկանց կուռքի հետ նրա կապը դարձել է լրագրողներին հասանելի։ Հասարակական կարծիքի ազդեցության տակ դերասանուհին ստիպված է եղել բաժանվել Կուպերից և աբորտ անել երեխային։
Հետագայում նա ամուսնացել է անգլիացի ականավոր գրող Ռոալդ Դալի հետ, որից ունեցել է հինգ երեխա։ Սակայն ավագ դուստրը մահացել է կարմրուկի էնցեֆալիտից, իսկ որդին գրեթե մահացել է, երբ նրա սայլակին հարվածել է տաքսին, և անմխիթար մայրը դարձել է տեղի քրիստոնեական եկեղեցիներից մեկի ծխական։ 1965 թվականին, իմանալով կրտսեր դստեր հղի լինելու մասին, նա երեք շաբաթ կոմայի մեջ է ընկել և մի քանի ամիս եղել է կաթվածահար, սակայն ուշքի է եկել, վերադարձել կինո և 1969 թվականին առաջադրվել «Օսկար» մրցանակի։
1981 թվականին անգլիացի հայտնի դերասանուհի Գլենդա Ջեքսոնը «Պատրիցիա Նիլի պատմությունը» կենսագրական հեռուստաֆիլմում կատարել է Պատրիցիայի դերը։
Պատրիցիա Նիլը մահացել է 2010 թվականի օգոստոսի 8-ին թոքի քաղցկեղից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասանուհիներ Կատեգորիա:«Թոնի» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Թոքի քաղցկեղից մահացածներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Օսկարակիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:«Էմմի» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Աստերոիդների ցանկ (53301-53400)
Աստերոիդների ցանկ (53201-53300) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (53401-53500)
Գարգառի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Լոռու մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Լոռու մարզի Գարգառ գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 13 հուշարձան (6 միավոր)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լոռու մարզի հուշարձանների ցանկեր
Սառցե հսկա
Սառցե հսկա` հսկա մոլորակ, որը կազմված է հիմնականում ավելի ծանր տարրերից քան ջրածինը և հելիումը, ինչպիսիք են թթվածինը, ածխածինը, ազոտը և ծծումբը։ Արեգակնային համակարգում կա երկու սառցե հսկա՝ Ուրանը և Նեպտունը։
Աստղաֆիզիկայում և մոլորակագիտության մեջ «սառույցներ» տերմինը վերաբերում է ցնդող քիմիական միացություններին, որոնց սառեցման ջերմաստիճանը բարձր է 100 Կ-ից, ինչպիսիք են ջուրը, ամոնիակը կամ մեթանը, որոնց սառեցման ջերմաստիճաններն են 273 Կ (0°C), 195 Կ (-78°C) և համապատասխանաբար 91 Կ (-182°C) են։ 1990-ական թվականներին որոշվոց, որ Ուրանը և Նեպտունը հսկա մոլորակների առանձին տեսակներ են, զատ մյուս հսկա մոլորակներից՝ Յուպիտերից և Սատուրնից, որոնք գազային հսկաներ են՝ հիմնականում կազմված ջրածնից և հելիումից ։
Որպես այդպիսին, Նեպտունը և Ուրանը այժմ կոչվում են սառցե հսկաներ։ Չունենալով լավ արտահայտված ամուր մակերեսներ, դրանք հիմնականում կազմված են գազերից և հեղուկներից։ Դրանց բաղկացուցիչ միացությունները եղել են պինդ նյութեր, երբ դրանք հիմնականում ընդգրկվել են մոլորակների մեջ՝ իրենց ձևավորման ընթացքում, կա՛մ անմիջապես սառույցի տեսքով, կա՛մ թակարդված՝ ջրային սառույցի մեջ։ Այսօր Ուրանի և Նեպտունի վրա ջրի շատ քիչ քանակություն կա սառույցի տեսքով։ Փոխարենը, ջուրը հիմնականում գոյություն ունի որպես գերկրիտիկական հեղուկ իր ներսում գտնվող ջերմաստիճանների և ճնշումների վրա ։ Ըստ զանգվածի՝ Ուրանն ու Նեպտունը կազմված են մոտ 20% ջրածնից և հելիումից, ի տարբերություն Արեգակնային համակարգի գազային հսկաների՝ Յուպիտերի և Սատուրնի հետ, որոնք ավելի քան 90%-ով կազմված են ջրածից և հելիումից։
Տերմինաբանություն
1952 թվականին գիտաֆանտաստիկ գրող Ջեյմս Բլիշը հորինեց գազային հսկա տերմինը և այն օգտագործվում էր Արեգակնային համակարգի խոշոր ոչ երկրային մոլորակները հիշատակելու համար։ Այնուամենայնիվ, 1940-ական թվականների վերջից ի վեր Ուրանի և Նեպտունի կազմությունը զգալիորեն տարբերվում է Յուպիտերի և Սատուրնի կազմություններից։ Դրանք հիմնականում կազմված են ավելի ծանր տարրերից, քան ջրածինն ու հելիումն են, որոնք ամբողջությամբ կազմում են հսկա մոլորակների առանձին տեսակ։ Քանի որ իրենց ձևավորման ընթացքում Ուրանը և Նեպտունը իրենց կազմում ներառում էին կամ սառույց, կամ գազ, որը գտնվում է ջրային սառույցի մեջ, կիրառվեց սառցե հսկա տերմինը ։ 1970-ական թվականների սկզբին տերմինաբանությունը հայտնի դարձավ գիտաֆանտաստիկ ժանրում, օրինակ՝ Բովա (1971 թվականին), բայց տերմինաբանության ամենավաղ գիտական գործածությունը, հավանաբար եղել է Դանն և Բերջեսի (1978 թվականին) կողմից ՆԱՍԱ-ի զեկույցում ։
Ձևավորում
Երկրային և գազային հսկաների ձևավորման մոդելավորումը համեմատաբար պարզ է և անվիճելի։ Արեգակնային համակարգի երկրային մոլորակները, ինչպես հայտնի է, առաջացել են պրոտոմոլորակային սկավառակի ներսում պլանետեզեմալների բախման արդյունքում։ Ենթադրվում է, որ գազային հսկաները՝ Յուպիտերը, Սատուրնը և նրանց արտաարեգակնային երկվորյակ մոլորակները նույն գործընթացի միջոցով ձևավորել են մոտ 10 Երկրի զանգվածի (MEarth) պինդ միջուկներ, մինչդեռ շրջակա արևային միգամածությունից գազի ռումբերը կուտակվել են մի քանի տարուց մինչև մի քանի միլիոն տարիների ժամանակահատվածում (միլիոն տարի), թեև վերջերս առաջարկվում էին  միջուկի ձևավորման այլընտրանքային մոդելներ՝ հիմնված մանրաքարերի կուտակման վրա ։ Դրա փոխարեն որոշ արտաարեգակնային հսկա մոլորակներ կարող էին ձևավորվել գրավիտացիոն սկավառակի անկայունության պատճառով :
Ուրանի և Նեպտունի ձևավորումը միջուկի կուտակման նմանատիպ գործընթացի միջոցով շատ ավելի խնդրահարույց է։ Փոքր պրոտոմոլորակների փախուստի արագությունը Արեգակնային համակարգի կենտրոնից մոտ 20 աստղագիտական միավոր (ԱՄ) հեռավորության վրա համեմատելի կլիներ դրանց հարաբերական արագությունների հետ։ Նման մարմինները, որոնք հատում են Սատուրնի կամ Յուպիտերի ուղեծրերը, կարող էին ուղարկվել հիպերբոլիկ հետագծերով՝ դրանք դուրս մղելով համակարգից։ Այդպիսի մարմինները, որոնց ոչնչացրել են գազային հսկաները, ամենայն հավանականությամբ, կվերածվեին ավելի մեծ մոլորակների կամ կնետվեին դեպի գիսաստղերի ուղեծրեր ։
Չնայած դրանց ձևավորման մոդելավորման դժվարություններին, 2004 թվականից ի վեր աստղերի ուղեծրում դիտարկվել են սառցե հսկաների բազմաթիվ թեկնածուներ։ Սա ցույց է տալիս, որ դրանք կարող են տարածված լինել Ծիր Կաթինում ։
Միգրացիա
Հաշվի առնելով պրոտոմոլորակների ուղեծրային խնդիրները, որոնք գտնվում են Արեգակնային համակարգի կենտրոնից 20 ԱՄ կամ ավելի հեռավորության վրա, պարզ լուծումը կլինի այն, որ սառցե հսկաները ձևավորվել են Յուպիտերի և Սատուրնի ուղեծրերի միջև, նախքան իրենց հեռավոր ուղեծրերի գրավիտացիոն ցրումը ։
Սկավառակի անկայունություն
Այս մոդելի հետ կապված խնդիրն այն է, թե որն է սկավառակի պահպանման կայունության պատճառը, մինչև դրա անկայունության առաջացումը։ Կան մի քանի հնարավոր մեխանիզմներ, որոնք թույլ են տալիս, որպեսզի տեղի ունենա գրավիտացիոն անկայունություն սկավառակի էվոլյուցիայի ընթացքում։ Մեկ այլ նախաստղի հետ սերտ հանդիպումը կարող է գրավիտացիոն հարված ապահովել այլապես կայուն սկավառակի վրա։ Մագնիսական ձևով զարգացող սկավառակը, ամենայն հավանականությամբ, կունենա մագնիսական մեռած գոտիներ՝ ի շնորհիվ իոնացման տարբեր աստիճանների, որտեղ մագնիսական ուժերով շարժվող զանգվածը կարող է կուտակվել՝ ի վերջո դառնալով գրավիտացիոն առումով աննշան անկայուն։ Պրոտոմոլորակային սկավառակը կարող է պարզապես դանդաղ կուտակել նյութը՝ առաջացնելով աննշան գրավիտացիոն անկայունության համեմատաբար կարճ ժամանակաշրջաններ և զանգվածային կուտակման բռնկումներ, որին հաջորդում են այն ժամանակաշրջանները, երբ մակերեսային խտությունը ընկնում է պահանջվող անկայունության պահմանման համար ։
Ֆոտոգոլորշիացում
Օրիոն Թրափիզյըմ Քլասթըր-ի պրոտոմոլորակային սկավառակների ֆոտոգոլորշիացման դիտարկումները ծայրահեղ ուլտրամանուշակագույն (ԾՈՒՄ) ճառագայթման միջոցով, որն արտանետվում է Թետա1 Օրիոն C-ի կողմից, ենթադրում է սառցե հսկաների ձևավորման այլ հնարավոր մեխանիզմ։ Յուպիտերի զանգվածի բազմակի գազային հսկա պրոտոմոլորակները կարող էին արագ ձևավորվել սկավառակի անկայունության պատճառով, նախքան մոտակա զանգվածային աստղի ինտենսիվ ԾՈՒՄ ճառագայթման պատճառով նրանց ջրածնի ռումբերի մեծ մասը կոչնչացվեր ։
Քըրինա միգամածությունում ԾՈՒՄ հոսքերը մոտ 100 անգամ ավելի մեծ են, քան Թրափիզյըմ–ի Օրիոն միգամածությունում։ Երկու միգամածություններում էլ առկա են պրոտոմոլորակային սկավառակներ։ ԾՈՒՄ ճառագայթման ավելի մեծ հոսքերը սա դարձնում են ավելի հավանական հնարավորություն սառցե հսկայի ձևավորման համար։ Ավելի ուժեղ ԾՈՒՄ-ը կմեծացնի գազային ռումբերի հեռացումը պրոտոմոլորակներից, նախքան դրանք կկարողանան բավականաչափ ոչնչացվել՝ հետագա կորուստներին դիմակայելու համար ։
Առանձնահատկություններ
Սառցե հսկաները ներկայացնում են Արեգակնային համակարգում առկա հսկա մոլորակների երկու հիմնովին տարբեր կատեգորիաներից մեկը, մյուս խումբն ավելի ծանոթ գազային հսկաներն են, որոնք կազմված են ավելի քան 90% ջրածնից և հելիումից (ըստ զանգվածի)։ Ենթադրվում է, որ դրանց ջրածինը տարածվում է մինչև իրենց փոքրիկ քարքարոտ միջուկները, որտեղ ջրածնի մոլեկուլային իոնը անցնում է մետաղական ջրածնի հարյուրավոր գիգապասկալների (ԳՊա) ծայրահեղ ճնշման ներքո ։
Սառցե հսկաները, հիմնականում, կազմված են ավելի ծանր տարրերից։ Հիմնվելով տիեզերքի տարրերի առատության վրա, առավել հավանական է թթվածինը, ածխածինը, ազոտը և ծծումբը:Չնայած նրան, որ սառցե հսկաները նույնպես ունեն ջրածնի ռումբեր, դրանք շատ ավելի փոքր են։ Դրանք կազմում են իրենց զանգվածի 20%-ից ավելի քիչ։ Դրանց ջրածինը նույնպես երբեք չի հասնում այն խուրություններին, որոնք անհրաժեշտ են մետաղական ջրածնի ճնշման ստեղծման համար ։ Այնուամենայնիվ, այս ռումբերը սահմանափակում են սառցե հսկաների ներքին դիտարկումը, և հետևաբար, դրանց կազմի և էվոլյուցիայի մասին տեղեկությունը ։
Չնայած Ուրանն ու Նեպտունը կոչվում են սառցե հսկա մոլորակներ, ենթադրվում է, որ դրանց ամպերի տակ գերկրիտիկական ջրային օվկիանոս կա, որը կազմում է դրանց ընդհանուր զանգվածի մոտ երկու երրորդը ։
Մթնոլորտ և եղանակ
Սառցե հսկաների գազային արտաքին շերտերը մի քանի նմանություններ ունեն գազային հսկաների հետ։ Դրանք ներառում են երկարակյաց, բարձր արագությամբ հասարակածային քամիները, բևեռային հորձանուտները, լայնածավալ շրջանառության ձևերը և բարդ քիմիական գործընթացները, որոնք առաջանում են վերևից եկող ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման և մթնոլորտի ստորին հատվածի հետ խառնվելու հետևանքով ։
Սառցե հսկաների մթնոլորտային կառուցվածքի ուսումնասիրությունը նաև պատկերացումներ է տալիս մթնոլորտի ֆիզիկայի վերաբերյալ։ Դրանց կազմը նպաստում է տարբեր քիմիական գործընթացների, և դրանք շատ  ավելի քիչ արևի լույս են ստանում իրենց ամենահեռավոր ուղեծրերում, քան Արեգակնային համակարգի ցանկացած այլ մոլորակ (մեծացնելով ներքին տաքացման կարևորությունը եղանակային կառուցվածքների վրա) ։
Նեպտունի ամենամեծ տեսանելի առանձնահատյությունը կրկնվող Մեծ մութ հետքն է։ Այն ձևավորվում և անհետանում է մի քանի տարին մեկ՝ ի տարբերություն Յուպիտերի վրայի նույն չափսի Մեծ կարմիր բծի, որը գոյություն է ունեցել դարեր շարունակ։ Արեգակնային համակարգի բոլոր հայտնի հսկա մոլորակներից Նեպտունն արձակում է ամենաշատ ներքին ջերմությունը մեկ միավորի կլանված արևի լույսի դիմաց՝ մոտավորապես 2.6 հարաբերակցությամբ։ Սատուրնը՝ հաջորդ ամենամեծ արձակողը, ունի ընդամենը 1.8 հարաբերակցություն։ Ուրանն արձակում է ամենաքիչ ջերմությունը, այնքան որքան Նեպտունի մեկ տասներորդն է։ Կասկած կա, որ դա կարող է կապված լինել իր ամենաբարձր՝ 98˚ առանցքային պտույտի հետ։ Սա հանգեցնում է այն բանին, որ դրա սեզոնային կառուցվածքները խիստ տարբերվում են Արեգակնային համակարգի ցանկացած այլ մոլորակներից ։
Դեռևս չկան ամբողջական մոդելներ, որոնք բացատրում են սառցե հսկաների մոտ նկատված մթնոլորտային առանձնահատկությունները ։ Այս առանձնահատկությունների ըմբռնումը կօգնի լուսաբանել, թե ինչպես են ընդհանուր առմամբ գործում հսկա մոլորակների մթնոլորտները ։ Հետևաբար, նման ըմբռնումները կարող են օգնել գիտնակններին ավելի լավ կանխագուշակել հսկա արտաարեգակնային մոլորակների մթնոլորտային կառուցվածքն ու վարքագիծը, որոնք պարզվում է, որ շատ մոտ են իրենց կենտրոնական աստղերին (պեգասյան մոլորակների) և Արեգակնային համակարգում հայտնաբերված հսկա և երկրային մոլորակների զանգվածներով ու շառավղով արտաարեգակնային մոլորակների միջև ։
Ներքին ճնշում
Իրենց մեծ չափսերի և ցածր ջերմային հաղորդունակության պատճառով մոլորակների ներքին ճնշումները հասնում են մի քանի հարյուր ԳՊա-ի, իսկ ջերմաստիճանը՝ մի քանի հազար կելվինի (Կ) ։
2012 թվականի մարտին պարզվեց, որ սառցե հսկա մոդելներում օգտագործվող ջրի սեղմելիությունը կարող է նվազել մեկ երրորդով ։ Այս արժեքը կարևոր է սառցե հսկաների մոդելավորման համար, և ունի շարունակական ազդեցություն դրանց ըմբռնման վրա ։
Մագնիսական դաշտեր
Ե՛վ Ուրանի և՛ Նեպտունի մագնիսական դաշտերը անսովոր կերպով տեղաշարժված են և թեքված ։ Դրանց դաշտային ուժգնությունը գտնվում է միջանկյալ մակարդակի վրա գազային հսկաների և երկրային մոլորակների դաշտերի միջև՝ համապատասխանաբար 50 և 25 անգամ ավելի, քան Երկիր մոլորակինը։ Ուրանի և Նեպտունի հասարակածային մագնիսական դաշտի ուժգնությունը կազմում է Երկիր մոլորակի 0.305 գաուս՝ համապատասխանաբար 75 և 45 տոկոսը ։ Ենթադրվում է, որ դրանց մագնիսական դաշտերը ծագում են իոնացված կոնվեկցիոն սառցե հեղուկ ծածկույթից ։