Լուի_Արև_արքա
Լուի XIV-ի արտաքին քաղաքականությունը
Մյուս կողմից XVII դարի երկրորդ կեսից սկսած Ֆրանսիայի բացարձակ միապետությունը դառնում էր ավելի ու ավելի ագրեսիվ։ Դեռ 1659 թվականին Պիրենեյան հաշտության մեջ Մազարինին մտցրել էր մի կետ, որով իսպանական արքայադուստր Մարիա Թերեզան պետք է ամուսնանար երիտասարդ Լուի XIV-ի հետ։ Դրանով Մազարինին ապահովում էր ֆրանսիական գահի հավակնությունները իսպանական գահի նկատմամբ։ Այդ պատճառով իսպանական իշխանությունները պահանջեցին, որ Մարիա Թերեզան հրաժարվի որևէ հավակնությունից իսպանական գահի հանդեպ։ Դրանով իսպանական դիվանագիտությունը թույլ տվեց սխալ և իրեն գցեց ծուղակի մեջ՝ խոստանալով որպես օժիտ Մարիա Թերեզային տալ 500 000 ոսկե էքյու, որը Իսպանիան չուներ։ Իսպանիայի պատվիրակությունը գտնում էր, որ կարելի է խոստանալ և դրանով եզրափակել։ Եթե փոխհատուցում չտրվեր Մարիա Թերեզայի, ապա Մազարինին խոստացավ պատասխանել Ֆրանսիայի զինվորական ուժով։ 1665 թվականին մահացավ Իսպանիայի թագավոր Ֆիլիպ IV-ը։ Ֆրանսիան պահանջեց չվճարված փողի դիմաց Ֆրանսիային տալ Իսպանիայի Հարավային Նիդեռլանդները։ Մերժումի դեպքում Ֆրանսիան Իսպանիային հայտարարում էր պատերազմ, որը պետք է կրեր դեվոլյուցիոն անունը՝ դեվոլյուցիոն օրենքի անունից, որը Մարիա Թերեզային ճանաչում էր ֆրանսիական հարստության կրող։ Իսպանաիան այդ պատերազմին պատրաստ չէր։ Ֆրանսիական զորքերը արագորեն օկուպացրեցին Ֆլանդրիան և Ֆրեշ-Կոնտեն։ Սակայն Լուի XIV-ի հաղթանակը հետաձգեց Եվրոպան։ Ոչ վաղանցյալի դաշակից Անգլիան, Հոլանդիան, և Շվեդիան կազմեցին հակաֆրանսիական կոալիցիա և Ֆրանսիան ստիպված եղավ հաստատել խաղաղություն և ետ վերադարձնել Իսպանիայն այնքան հեշտությամբ գրավված Ֆրեշ-Կոնտեն։ 1668 թվականի մայիսի 2-ին կնքվեց Ախենյան հաշտությունը, որով Ֆրանսիան պահպանեց միայն Ֆլանդրիայի մի մասը՝ այդ թվում և Լիլը։ Դրանից հետո մի քանի տարի պահանջվեց դիվանագիտական նախապատրաստություն տեսնելու համար։ Անգլիայի թագավոր Չարլզ II-ը գնվեց մեծաթիվ գումարներով, Շվեդական իշխանությունները նույնպես եկան Ֆրանսիայի կողմը։ Ֆրանսիայի ռազմական նախարար Ուվուան գնեց մեծ թվով զենք Հոլանդիայից և 1672 թվականի ամռանը սկսեց պատերազմ հենց Հոլանդիայի դեմ։ Ֆրանսիական բանակը արագորեն տիրացավ Ուտրեխտին, Օվերլեյսին, Հելդերնին և մոտեցավ Ամստերդամին։ Հոլանդական իշխանությունները գնացին բանակցությունների Լուի XIV-ի հետ, սակայն նա առաջադրեց այնպիսի պայմաններ, որոնք անընդունելի էին և Հոլանդական իշխանությունները բացեցին ամբարտակները և նախընտրեցին խորտակել երկրի մեծ մասը, քան ընդունել անընդունելին։ Ֆրանսիան ստիպված էր նահանջել։ Պատերազմի կենտրոն տեղափոխվեց Պֆալց՝ Գերմանիայի հարավ։ Այստեղ նրանք ոչնչացրին ամբողջ խաղաղ բնակչությունը։ Պատերազմը ընթանում էր նաև Սիցիլիայում, որը պատկանում էր Իսպանական թագավորությանը։ 1678 թվականին կնքվեց Նիմվեյան Հաշտությունը, որով Ֆրանսիան ստացավ Ֆրանշ-Կոնտեն և Իպր, Վալանսիեն, Կամբրե Մորեժ և այլ քաղաքներ հարավային Նիդեռլանդներում Հաղթանակները բավականին բարձացրին Ֆրանսիայի հեղինակությունը Եվրոպայում և Ֆրանսիան կարող էր իր կամքը թելադրեր Եվրոպային։ Նա պատվիրեց քանդակել իր արձանը ձիու վրա՝ պատկերելով Էլբա գետը, որը նա նայում էր որպես Ֆրանսիայի արևելյան սահման։ 1681 թվականի աշնանը Ֆրանսիային միացվեց Ստրասբուրգը, որը բռնակցվեց ֆրանսիական 20000-անոց զորքի կողմից։ Հենց այդ ժամանակ Լուի XIV-ը պահանջեց Ֆրանսիային տալ Ալոստ քաղաքը, որը պատկանում էր Նիդեռլանդներին՝ պատճառաբանելով, որ այն մոռացել էին մտցնել հաշտության պայմանների մեջ։ 1684 թվականին Սրբազան Հռոմեական Կայսրության կայսրը և Իսպանիայի թագավորը Ռեգենսբուրգյան համաձայնագրով ճանաչեցին Ֆրանսիայի բոլոր նվաճումները։ Սակայն Ֆրանսիայի դեմ կազմավորվեց Աբսբուրգյան լիգան, որի մեջ մտնում էին Կայսրությունը, Հոլանդիան, Շվեդիան, Իսպանիան և այլ պետություններ, որոնց սպառնում էր ֆրանսիական վտանգը։ 1688 թվականին նրանց միացավ նաև Անգլիան՝ կապված այն բանի հետ, որ Հոլանդացի Վիլհելմ III Օրանացին դարձավ անգլիական թագավոր։ Այդ ժամանակ Ֆրանսիան նորից մտավ Պֆալց, ինչպես նաև փորձեց անգլիական գահը վերադարձնել որդուն Կառլ II Յակովին։ Անգլիա-հոլանդական միացյալ բանակը ջախջախեց ֆրանսիական նավատորմը ու թեև ֆրանսիական ցամաքային զորքերը հաղթեցին Իսպանիայում, Իտալիայում, Նիդեռլանդներում և Ռեյնում, այնուամենայնիվ անգլիական նավատորմը ռմբակոծում էր Դեպպը, Հավրը, Սան-Մալոն, Դյունկերկը և Կալեն։ Այդ էր պատճառը, որ 1715 թվականին Լուի XIV-ի մահը 54-ամյա կառավարումից հետո ընդունվեց հանգստությամբ։ 1697 թվականի աշնանը Լուի XIV-ը ստորագրեց Ռիսվիսյան հաշտությունը, որով Ֆրանսիան ստիպված եղավ դաշնակիցներին վերադարձնել նրանցից գրավված բոլոր տարածքները՝ բացառությամ Իսպանիայից և Ստրասբուրգից խլված մի քանի կետեր։ Դրանից բացի Լուի XIV-ն ստիպված եցավ հրաժարվել Յակով Ստյուարտին ճանաչել Անգլիայի Վիլհելմ III թագավոր։ 1700 թվականին, երբ մահացավ Իսպանիայի վերջին թագավորը՝ Հաբսբուրգների տոհմից Կառլ II-ը՝ չթոցնելով ժառանգորդ, Լուի XIV-ը դրեց պահանջ իսպանակն թագը տալ իր թոռանը՝ Ֆիլիպ Անժուացուն2։ Պահանջը հիմնավորվում էր այն նույն դեվոլյուցիոն օրենքով։ Սակայն այդպիսի պահանջ դրեց նաև Գերմանիայի կայսր Լեոպոլդ I Հաբսբուրգցին, որը ամուսնացել էր մահացած Կառլ II-ի մյուս քրոջ հետ։ Պայքարի մեջ մտան նաև Անգլիան և Հոլանդիան։ 1701 թվականին սկսվեց պատերազմ Ֆրանսիայի, որին պաշտպանում էին Բավարիան և Քյոլնը, իսկ մյուս կողմից Միացյալ կոալիցիայի, որի մեջ մտնում էին Անգլիան, Հոլանդիան, Կայսրությունը, որոնց միացան նա Դանիան, Սավոյան և Բրանդեբուրգը։ Ֆրանսիայի դեմ կռվում էին նաև երկրից վռնդված կամ փախած հուգենոտների ջոկատներ։ Պատերազմական գործողություններ միաժամանակ տեղի էին ունենում Նիդեռլանդներում, Իսպանիայում, Իտալիայում, Ռեյնի ափերին և ծովերում։ Ֆրանսիան այս պատերազմում իսպանակն թագի համար կրեց բազում ջախջախիչ պարտություններ, ինչպես ծովում, այնպես էլ ցամաքում, այնպես որ, երբ ֆրանսիական նավատորմը 1705 թվականին Մալագայի մոտ պարտվեց Լուի XIV-ը փորձեց բանակցությունների մեջ մտնել հաշտության համար։ Սակայն դաշնակիցների պահանջները հաշտություն կնքելու համար Ֆրանսիային թվացին անընդունելի և բանակցությունները դադարեցվեցին, չնայած ծանր վիճակին։ Այդ պատճառով պատերազմը շարունակվեց։ Սակայն 1708 թվականի աշնանը Լիլլի գրավումից հետո, 1709 թվականի աշնանը հայտնի զորավար Վիլլարի Մալպլակ վայրում, որը գտնվում է Ֆլանդրիայում, պարտությունից հետո Ֆրանսիան հայտնվեց անհուսալի վիճակում։ Բանակին ոչ միայն չէին կարողանում վճարել, այլ նաև սնունդ չկար։ Երկրում իշխում էր սովը և ոչնչով չէր կարելի ցորեն բերել Աֆրիկայի և Լևանտի նավահանգիստներից։ Լուի XIV-ը երկրորդ անգամ հաշտություն խնդրեց։ Հակառակորդները դրեցին բազմաթիվ պահանջներ՝ այդ թվում նաև Ֆիլիպի վռնդումը Իսպանիայից, զիջումներ Ֆլանդրիայի և Էլզասի հարցում, իսկ Ֆրանսիան պատրաստ էր դրանք ընդունել։ Սակայն միջազգային իրադրությունը փոխեց նաև պատերազմող կողմերի ուժերը։ Հակաֆրանսիական կոալիցիան թուլացավ նրանց մեջ եղած հակասությունների պատճառով և Ֆրանսիային հաջողվեց կնքել փրկող հաշտություն 1713 թվականի ապրիլին Ուտրեխտում Հոլանդիայի և Անգլիայի հետ, իսկ 1714 թվականի մարտին Ռաշտատում կկնքվեց պայմանագիր Կայսրության հետ։ Պայմանագրերի արդյունքում Իսպանական գահը պահպանվեց Ֆիլիպ V-րդ Անժուացու ձեռքում՝ հրաժարվելով իր և իր սերունդների հավակնություններից Ֆրանսիական գահի նկատմամբ։ Եվրոպայում Ֆրանսիայի հեգեմոնիայի հետ համարյա վերջ տրվեց։ Պատերազմը հաստատեց նոր հարաբերություններ ինչպես Եվրոպայում, այնպես էլ երկրի ներսում՝ Ֆրանսիայի բացարձակ միապետության մեջ։ Լուի XIV-ի ներքին քաղաքականության հետևանքով Ֆրանսիան կորցրեց 3 մլն մարդ, մեծ պետական պարտքեր՝ 2,6 մլրդ ֆրանկ, այն դեպքում երբ եկամուտները կազմում էին 117 մլն ֆրանկ։