cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Էրիթրոմիցին
Կողմնակի երևույթներ
Ավելի լուրջ կողմնակի երևույթները ներառում են առիթմիան՝ QT ինտերվալի երկարացմամբ, torsades de pointes, և ձևավորվող խլությունը։ Ալերգիկ ռեակցիաները կարող են դրսևորվել ցանավորումից մինչև անաֆիլաքսիա։ Խոլեստազը, Սթեֆենս-Ջոնսոնի համախտանիշը և տոքսիկ վերնամաշկային նեկրոլիզը մնացած մի քանի կողմնակի երևույթներն են, որոնք կարող են դրսևորվել։
Հետազոտությունները ի հայտ են բերել մի շարք ապացույցներ, որ էրիթրոմիցինի պրենատալ և պոստնատալ կիրառումները թողնում են և՛ համազդիչ, և՛ հակազդիչ էֆեկտներ պիլորիկ ստենոզի վրա ։ Էրիթրոմիցինի ազդեցությունը (առավելապես հակաբակտերիալ դոզաների երկարատև կուրսերը, ինչպես նաև կրծքով կերակրումը) կապված է փոքր երեխաների մոտ պիլորիկ ստենոզի առաջացման ռիսկի բարձրացման հետ  ։ Անտոլերանտություն ունեցող երեխաների մոտ Էրիթրոմիցինի կիրառումը կապված չէ հիպերտրոֆիկ պիլորիկ ստենոզի հետ ։
Էրիթրոմիցինի էսթոլատի հեպատոտոքսիկությունը հղիների մոտ կապված է արյան շիճուկում գլյուտամինո-օկսալաթթվային տրանսամինազների քանակության բարձրացման հետ, և դրանով էլ պայմանավորված՝ խորհուրդ չի տրվում կիրառել հղիության ընթացքում։ Որոշ հետազոտություններ այլ պոպուլյացիաներում բացահայտել են միանման հեպատոտոքսիկ էֆեկտներ ։
Այն կարող է նաև ազդել կենտրոնական նյարդային համակարգի վրա՝ առաջացնելով փսիխոտիկ ռեակցիաներ, գշերային մղձավանջներ և վախերկյուղներ ։
Ամպեր (չափման միավոր)
Ձևակերպումը
Ավելի ուշ՝ Միավորների միջազգային համակարգում Ամպերը սահմանվել է՝ 1 Ա այն էլեկտրական անփոփող հոսանքի ուժն է, որն անցնելով վակումում իրարից 1 մ հեռավորության վրա գտնվող ուղիղ, զուգահեռ, անվերջ երկար և չափազանց փոքր լայնական կտրվածք ունեցող 2 հաղորդիչներից յուրաքանչյուրով՝ նրանց ամեն 1 երկարության վրա առաջ է բերում 2·10 −7 Ն փոխազդեցության ուժ։
Արշալույս Բաբայան (այլ կիրառումներ)
Արշալույս Բաբայան կարող է վերաբերել՝
Ամպեր (չափման միավոր)
Տես նաև
Կատեգորիա:Էլեկտրականություն Կատեգորիա:Չափման միավորներ
Էրիթրոմիցին
Կողմնակի երևույթներ
Այն կարող է նաև փոփոխել կոմբինացված հակաբեղմնավորիչների ազդեցությունը, քանի որ ունի ազդեցություն աղիների միկրոֆլորայի վրա։ Էրիթրոմիցինը հանդիսանում է ցիտոքրոմ-P450 համակարգի ինհիբիտոր, ինչը նշանակում է, որ այն կարող է թողնել արագացնող ազդեցություն այս համակարգի կողմից կարգավորվող դեղերի մետաբոլիզմի վրա, օրինակ՝ Վարֆարին։
Փոխազդեցություններ
Էրիթրոմիցինը նյութափոխանակության մեջ է մտնում ցիտոքրոմ P450-ի ֆերմենտներով՝ մասնավորապես CYP3A սուպերընտանիքի իզոզիմներով ։ CYP3A ֆերմենտների ակտիվությունը կարող է ակտիվանալ կամ թուլանալ որոշ դեղորայքային միջոցների ազդեցությամբ (օրինակ՝ դեքսամետազոն) որն էլ կարող է ազդել այլ դեղերի ակտիվության վրա, ներառյալ Էրիթրոմիցինը։ Եթե CYP3A սուբստրատ-պրեպարատները շարքից դուրս են գալիս, օրինակ՝ սիմվաստատին (Զոկոր), Լովաստատին (Մեվակոր) կամ Ատորվաստատին (Լիպիտոր)՝ միաժամանակ կիրառվում են էրիթրոմիցինի հետ, սուբստրատների մակարդակը բարձրանում է և բերում կողմնակի երևույթների առաջացման։ Տարբեր դեղերի գրանցված փոխազդեցությունները ներառում են էրիթրոմիցինը և սիմվաստատինը, որը բերում է սիմվաստատինի մակարդակի և ռաբդոմիոլիզի պոտենցիալ ռիսկի բարձրացման ։ Մեկ այլ խմբի՝ CYP3A4-ին պատկանող սուբստրատները դեղեր են, որոնք կիրառվում են միգրենի համար, օրինակ՝ Էրգոտամին և դիհիդրոէրգոտամին․ նրանց կողմնակի էֆեկտներն ավելի վառ են արտահայտվում, եթե միաժամանակ կիրառվում են էրիթրոմիցինի հետ ։ Ավելի վաղ հանդիպած դեպքերը ստիպել են կատարել հետազոտություններ մեծ խմբի մոտ, որոնք հաստատել են էրիթրոմիցինի կապը փորոքային տախիկարդիայի և սրտային հանկարծամահության հետ այն պացիենտների մոտ, ովքեր օգտագործել են էրիթրոմիցինի մետաբոլիզմը CYP3A4-ի հետ փոխազդեցության միջոով արագացնող դեղեր (օրինակ՝ վերապամիլ և դիլտիազեմ) ։ Էրիթրոմիցինը չպետք է նշանակել այս դեղերը կիրառող մարդկանց, ինչպես նաև QT ինտերվալը երկարացնող դեղորայք օգտագործողներին։ Այլ օրինակները ներառում են տերֆենադինները (Սելդանե, Սելդանե-D) աստեմիզոլ(Հիսմանալ), ցիսապրիդ(Պրոպուլսիդ, որը մի շարք երկրներում հանվել է կիրառումից, քանի որ բերում էր QT ինտերվալի երկարացման) և պիմոզիդ (Օրապ)։ Թեոֆիլինը, որը կիրառվում է ասթմայի համար՝ նույնպես հակացուցված է։
Էրիթրոմիցինը և դոքսիցիկլինը կարող են ունենալ համազդիչ ազդեցություն բակտերիաների ոչնչացման գործում (Է․ Կոլի) ավելի բարձր էֆեկտիվությամբ, քան երկու դեղերը իրար հետ միասին։ Այս համազդիչ էֆեկտը ժամանակավոր է։ 72 ժամ անց նրանց փոխազդեցությունը վերածվում է հակազդիչի, և նույնիսկ նրանց 50/50 միաժամանակյա կիրառումը ավելի թույլ ազդեցություն է թողնում, քան նրանց կիրառումը առանձին վերցրած ։
Ազդեցության մեխանիզմ
Էրիթրոմիցինը թողնում է բակտերիոստատիկ էֆեկտ կամ նվազեցնում է բակտերիաների աճը բացառապես բարձր դոզաներրի դեպքում ։ Միանալով բակտերիալ կոմպլեքսի ռ-ՌՆԹ-ի 50S ենթամիավորի հետ, այն ընկճում է կյանքի համար պարտադիր այնպիսի ֆունկցիաներ, ինչպիսիք են սպիտակուցի սինթեզը և այլ կառուցվածքային գործընթացները ։ Էրիթրոմիցինը միջամտում է ամինոացիլի տրանսլոկացիային, կանխելով թ-ՌՆԹ-ի փոխադրումը, ռ-ՌՆԹ-ի A հատվածից մինչև ռ-ՌՆԹ-ի P հատված։ Առանց այս տեղափոխման А հատվածը մնում է զբաղված, և այս եղանակով եկող թ-ՌՆԹ-ի և առաջացող պոլիպեպտիդային շղթային ամինաթթուների միացումը ճնշվում է։ Այն խանգարում է ֆունկցիոնալ առումով օգտակար սպիտակուցների սինթեզը, ինչն էլ հանդիսանում է հակամիկրոբային ազդեցության հիմքը։
Լեսնա
Լեսնա (Läsna), գյուղ Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Կադռինա շրջանում։
Էրիթրոմիցին
Ազդեցության մեխանիզմ
Էրիթրոմիցինը՝ կապվելով Մոտիլինի հետ, բարձրացնում է աղիների շարժունակությունը, այդ եղանակով այն հանդիսանում է Մոտիլինի ագոնիստը՝ համալրելով նրա հակամիկրոբային ազդեցությանը։
Ֆարմակոկինետիկա
Էրիթրոմիցինը հեշտությամբ ինակտիվանում է ստամոքսաթթվից․ դա է պատճառը, որ նրա պերօրալ կիրառվող ձևերը ներկայացված են էնտերոսոլյուբիլ թաղանթներով և ավելի կայուն աղերի կամ բարդ եթերների տեսքով, ինչպես օրինակ՝ էրիթրոմիցինի էթիլսուկցինատը։ Էրիթրոմիցինը շատ արագ է ներծծվում և կլանվում հյուսվածքների մեծամասնության և ֆագոցիտների կողմից։ Ֆագոցիտներում բարձր կոնցենտրացիա ունենալու շնորհիվ Էրիթրոմիցինը հեշտությամբ հասնում է վարակի օջախ, որտեղ էլ ակտիվ ֆագոցիտոզի շնորհիվ ազատվում է մեծ քանակությամբ էրիթրոմիցին։
Մետաբոլիզմ
Էրիթրոմիցինի մեծ մասը մետաբոլիզվում է լյարդում՝ դեմեթիլացվելով լյարդային CYP3A4 ֆերմենտի կողմից։ Նրա էլիմինացիայի հիմնական ճանապարհը լեղին է՝ երիկամային չնչին էքսկրեցիայի դեպքում, 2%-15% անփոփոխ ձևով։ Էրիթրոմիցինի կիսադուրսբերման պարբերությունը տատանվում է 1,5-2 ժամի սահմաններում այն դեպքում, երբ երիկամային անբավարարաության վերջին փուլերում այն կազմում է 5-6 ժամ։ Արյան շիճուկում էրիթրոմիցինը հասնում է իր խտության բարձրակետին դոզավորումից 4 ժամ անց․ էթիլսուկցինատի բարձրակետը հասունանում է դոզավորումից 0,5-2 ժամ հետո, սակայն սնունդ ընդունելու հետ զուգակցման դեպքում այդ ժամանակը կարող է երկարաձգվել ։
Վաղարշապատ
Բնակչություն
Ըստ Փավստոս Բուզանդի քաղաքը 4-5-րդ դարերում մոտ 120000 բնակիչ ուներ։ Պարսպապատված տարածքում քաղաքը, իհարկե, չէր կարող ունենալ այդքան բնակիչ, ինչպես։ Եթե տեղեկությունը հավաստի է, ապա բնակիչների մի մասր, անշուշտ, ապրել է քաղաքի պարիսպներից դուրս՝ այգիներում ու դաշտերում։ Այդ է վկայում նրա մեկ այլ անվանումը՝ Քաղաքուդաշտ ։
Լեսնա
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 34 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Կադռինա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Վաղարշապատ
Բնակչություն
Ըստ 2001 և 2011 թվականների մարդահամարի Վաղարշապատի բնակչությունը ըստ առկա ու մշտական և սեռի եղել է՝ Բնակչությունը կազմել են հայ, ռուս, եզդի, քուրդ, ասորի ազգերը ։
Դրոշ
Էջմիածին քաղաքի դրոշը պատկերային, գունային համակցությամբ նշան է։ Ուղղանկյուն պատկերի դեղին գույնի ֆոնի մեջ մանուշակագույնով, կենտրոնից քիչ ձախ շեղումով պատկերված է խաչ, իսկ վերջինիս մեջտեղում զետեղված է շերտավոր, շրջանաձև, եզրը ներկված շականակագույնով։ Առաջին շերտում դեղին գույնով պատկերված են խաղողի վազեր, որոնք վերևի մասում ընդհատվում են շրջանից դուրս եկած, դեղին գույնով պատկերված ամրոցով։ Երկրորդ շերտը առաջինից անջատվում է նարնջագույնով ներկված կապույտով, որի մեջ՝ վերևի մասում, հայերեն մեծատառերով գրված է «Էջմիածին» բառը։ Դրան ուղղահայաց ներքև և կենտրոնից հորիզոնական աջ և ձախ հինգ նարնջագույն վանդակների միջոցով խաչաձև թվով երեք պատկերներ են։ Երրորդ շերտը, որն առանձնացված է երկրորդից նարնջագույն բարակ պատով, ներառում է մանուշակագույն և կապույտ գույների համակցությամբ կիսաշրջանակներով արտահայտված խաչաձև պատկեր՝ եզրերում հրեշտակներ։ Չորրորդ շերտը, որը հանդիսանում է զինանշանի կենտրոնը, կապույտ գույնի մեջ նարնջագույնով պատկերում է հայերեն մեծատառ նախշազարդ «Է» տառը՝ էություն, Աստված։ Դրոշի դեղին գույնը՝ ծիրանագույնը, խորհրդանշում է արքայական ծիրանին, քանի որ Էջմիածինը եղել է արքայանիստ քաղաք, իսկ մանուշակագույնը խորհրդանշում է կաթողիկոսանիստ լինելը նաև ։
Զինանշան
Էջմիածին քաղաքի զինանշանը պատկերային, գունային համակցությամբ նշան է։ Ուղղանկյուն պատկերի դեղին գույնի ֆոնի մեջ մանուշակագույնով, կենտրոնից քիչ ձախ շեղումով պատկերված է խաչ, իսկ վերջինիս մեջտեղում զետեղված է շերտավոր, շրջանաձև, եզրը ներկված շականակագույնով։ Առաջին շերտում դեղին գույնով պատկերված են խաղողի վազեր, որոնք վերևի մասում ընդհատվում են շրջանից դուրս եկած, դեղին գույնով պատկերված ամրոցով։ Երկրորդ շերտը առաջինից անջատվում է նարնջագույնով ներկված կապույտով, որի մեջ՝ վերևի մասում, հայերեն մեծատառերով գրված է «Էջմիածին» բառը։ Դրան ուղղահայաց ներքև և կենտրոնից հորիզոնական աջ և ձախ հինգ նարնջագույն վանդակների միջոցով խաչաձև թվով երեք պատկերներ են։ Երրորդ շերտը, որն առանձնացված է երկրորդից նարնջագույն բարակ պատով, ներառում է մանուշակագույն և կապույտ գույների համակցությամբ կիսաշրջանակներով արտահայտված խաչաձև պատկեր՝ եզրերում հրեշտակներ։ Չորրորդ շերտը, որը հանդիսանում է զինանշանի կենտրոնը, կապույտ գույնի մեջ նարնջագույնով պատկերում է հայերեն մեծատառ նախշազարդ «Է» տառը՝ էություն, Աստված։ Զինանշանի դեղին գույնը՝ ծիրանագույնը, խորհրդանշում է արքայական ծիրանին, քանի որ Էջմիածինը եղել է արքայանիստ քաղաք, իսկ մանուշակագույնը խորհրդանշում է կաթողիկոսանիստ լինելը։
Օրհներգ
Վաղարշապատն ունի նաև իր օրհներգը, որի հեղինակը երգահան Ավետ Բարսեղյանն է ։
Մշակույթ
Վաղարշապատում գործում է Կոմիտասի անվան մշակույթի պալատ։ Այն կառուցվել է ճարտարապետ Սոս Մանուկյանի անմիջական աջակցությամբ։ Կառուցումն սկսել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից առաջ, ընդհատվել պատերազմի պատճառով և շարունակվել է ավարտից հետո։ Սկսել է գործել 1957 թվականից։ Քանի որ կառուցվել է կոլխոզի միջոցներով, ապա սկզբում կոչվել է Կոլխոզի ակումբ։ 1960 թվականին ակումբը անվանվել է Լենինի անվամբ։ Այժմ կոչվում է Կոմիտասի անվամբ։ Մշակույթի պալատում գործել են տարբեր խմբակներ, ժողովրդական թատրոնը և ժողգործիքների, երգ ու պարի խմբեր։ 1990 թվականից սկսած թատրոնը չի գործել, միայն 2006 թվականին է այն վերաբացվել։
Երկու երաժշտական դպրոց՝
Գործում են Էջմիածնի քաղաքապետարանի Եղիշե Թադևոսյանի անվան գեղարվեստի դպրոցը և ութ գրադարան ։
Արդյունաբերություն
Խորհրդային տարիներին քաղաքը նախկինում համարվել է խոշոր արդյունաբերական կենտրոն։ Կային ժամանակակից տեխնիկայով ու սարքավորումներով հագեցված հզոր գործարաններ, ինչպիսիք են «Ռաստր», «Ռեզիստր», «Էլեկտրոն» և «Սարքաշինական» գործարանները, որոնք գործել են միութենական ռազմաարդյունաբերության համալիրի կազմում և թողարկել գերճշգրիտ սարքեր։ Այժմ այդ գործարաններն աշխատում են ոչ լրիվ հզորությամբ։
Ներկայում «Պլասմասա», «Գրանիտ», «Հայքար», «Կարին», «Էջմիածնի սարքաշինական գործարան» ԲԲԸ, «Ռեզիստր» ԲԲԸ, «Ռաստր» ԲԲԸ, «Էջմիածին հաց» ԲԲԸ, «Էլեկտրոն» գործարան, «Էջմիածին կաթ» ՍՊԸ, «Իմպերիալ տուր» ՍՊԸ, «Շինարարական իրերի և կահույքի պատրաստման ֆաբրիկա», «Էջմիածին գինու գործարան», Էջմիածնի պահածոների գործարան, «Կոնսեր» ՍՊԸ, ձեռնարկություններն իրականացնում են լայն սպառման ապրանքների և կենցաղային իրերի արտադրություն ։
Առողջապահություն
Քաղաքի առողջապահական համակարգում ընդգրկված են հիվանդանոցներ, պոլիկլինիկաներ, ատամնաբուժարաններ, ծննդատուն, շտապօգնության և հիգիենիկ հակահամաճարակային պետական ձեռնարկություններ ։
Մարզադպրոց
Քաղաքում գործում է Էջմիածնի քաղաքապետարանի թիվ 1 մարզադպրոցը։ Նրա սաներից՝
Մարզադաշտ
Քաղաքային մարզադաշտ գտնվում է Մայր Աթոռի հարավային տարածքում։ Կառուցվել ու բացվել է 1973 թվականին։ Մարզադաշտը տեղավորում է 3000 հանդիսական։ Մինչև 2005, մարզադաշտը ծառայել է որպես «Վաղարշապատ» ֆուտբոլային ակումբի տնային խաղերի հյուրընկալման վայր, Հայաստանի առաջնության խաղերում։ Այն սեփականաշնորհվել է Մայր Աթոռին՝ Հայաստանի Կառավարության 2005 թվականի որոշման հիման վրա ։
Մարզական միջոցառումներ
Մի քանի տարի է՝ Էջմիածնում նշվում է օլիմպիականի միջազգային օրը։ Կազմակերպվում են մարզական միջոցառումներ, որին մասնակցում են քաղաքի մարզադպրոցի սաները, մարզասեր հասարակությունը։ Անց են կացվում ԵԿՄ վարչության նախագահ, Արցախի հերոս, գեներալ Մանվել Գրիգորյանի ֆուտբոլային փոխանցիկ գավաթի խաղարկությունը։ Տեղի ունեցել «Հայկի նետեր» նետաձգության միջազգային բաց առաջնությունը։ Էջմիածնի «Արա և Այծեմնիկ» ձիասպորտի ակումբում անց է կացվում «Արա և Այծեմնիկ» գավաթի խաղարկությունը, Մարզադպրոցում անց է կացվում «Մարտեր առանց կանոնների» բաց առաջնությունը ։
Կլիմա
Կլիման չոր, խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին, հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -3-ից -5։ Ամառը տևական է՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24 °C-ից 26 °C, իսկ առավելագույնը՝42 °C։
Քույր-քաղաքներ
Էջմիածինը անդամ է Համաշխարհային պատմական ժառանգության քաղաքներ կազմակերպությունը (OWHC), 2007 թվականից ։
Ստորև ներկայացված է Վաղարշապատի քույր-քաղաքների ցանկը․
Պատվավոր քաղաքացիներ
Վաղարշապատի պատվավոր քաղաքացիները հետևալն են ՝
Հայտնի բնիկներ
Վաղարշապատում ծնվել են՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վաղարշապատ Կատեգորիա:Սրբազան քաղաքներ Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 685 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Արշակունիների թագավորության մայրաքաղաքներ
Էրիթրոմիցին
Մետաբոլիզմ
Էրիթրոմիցինը թափանցում է ընկերքային պատնեշով և մտնում մայրական կաթի մեջ։ Մանկաբույժների Ամերիկյան Ասոցիացիան հաստատել է կրծքով կերակրման դեպքում էրիթրոմիցինի կիրառության անվտանգ լինելը ։ Ապացուցված է, որ հղի կանանց շրջանում դեղի ներծծումը փոփոխական է, և հաճախ մակարդակը լինում է ավելի ցածր, քան ոչ հղիների մոտ ։
Բաղադրություն
Ստանդարտ որակի էրիթրոմիցինը սովորաբար բաղկացած է 4 միանման միացություններից՝ էրիթրոմիցին A, B, C և D։ Այս միացություններից յուրաքանչյուրը՝ կախված դեղի տվյալ խմբաքանակից, կարող է պարունակվել տարբեր քանակություններով։ Ապացուցված է, որ Էրիթրոմիցին А-ն ունի ամենաբարձր հակաբակտերիալ ակտիվությունը, որին հաջորդում է էրիթրոմիցին B-ն։ Էրիթրոմիցին C-ն և D-ն իրենց ակտիվությամբ կրկնակի անգամ զիջում են էրիթրոմիցին А-ին ։ Այս միացություններից որոշները սինթեզվել են մաքուր ձևով և կարող են ուսումնասիրվել առանձին վերցված։
Սինթեզ
Երեք տասնամյակի ընթացքում՝ էրիթրոմիցին А-ի և նրա հակամիկրոբային ակտիվության բացահայտումից հետո կատարվել են բազմաթիվ փորձեր՝ այն լաբորատորիայում սինթեզեու համար։ Ածխածնի ստերեոսպեցիֆիկ 10 ատոմների առկայությունը և մի քանի կետերում նրանց հստակ տեղակայումը մեծ դժվարությամբ հնարավորություն է տվել սինթեզել Էրիթրոմիցին А : Էրիթրոմիցինի հետ կապված միացությունների սինթեզի ավարտը,օրինակ՝ 6-դեզօքսիէրիթրոնոլիդ-B-ն, հնարավորություն տվեց սինթեզել էրիթրոմիցինի տարբեր տեսակներ և մակրոլիդային այլ հակաբիոտիկներ ։ Վուդվարդը հաջողությամբ ավարտել է էրիթրոմիցին А-ի սինթեզը  ։
Պատմություն
Էրթրոմիցինը հայտնաբերվել է Աբելարդո Ագիլարի կողմից, երբ նա որպես հետազոտող աշխատում էր Eli Lilly and Company դեղագործական ընկերությունում ։
Lilly-ն հայց է ներկայացրել հեղինակային իրավունքները ստանալու համար․ Ամերիկյան արտոնագիրը տրվել է 1953 թվականին։ Դեղորայքը մտել է շրջանառության մեջ 1952 թվականին Իլոսոն անվամբ (Ֆիլիպինների Իլոիլո շրջանի պատվին, որտեղ առաջին անգամ սինթեզվել էր)։ Նախկինում Էրիթրոմիցինը անվանվել է նաև Իլոտիցին։
1981 թվականին Նոբելյան մրցանակակիր (1965 թվականին քիմիայի ոլորտում) և Հարվարդի համալսարանի քիմիայի պրոֆեսոր Ռոբերտ Բ․ Վուդվարդը (հետմահու) ներառյալ հետազոտական խմբի մի խումբ անդամներ հայտարարել են էրիթրոմիցին А-ի ստերեովերահսկվող ասիմետրիկ քիմիական միացության սինթեզի մասին։
Հակաբիոտիկ կլարիթրոմիցինը սինթեզվել է 1970-ականներին ճապոնական Տաիշո դեղագործական ընկերության գիտնականների կողմից, էրիթրոմիցինի թթվային անկայունությունը հաղթահարելու մեծ ջանքերի շնորհիվ։
Չունգայ դեղագործական ընկերության գիտնականները հայտնաբերել են Էրիթրոմիցինից ստացված և մոտիլինի ագոնիստ հանդիսացող միտեմցինալը, որն օժտված է շատ ուժեղ պրոկինետիկ ակտիվությամբ (էրիթրոմիցինին համանման) սակայն օժտված չէ հակաբակտերիալ ակտիվությամբ։ Էրիթրոմիցինը սովորաբար չի կիրառվում ստամոքսի մոտորիկայի խանգարումների ժամանակ, օրինակ՝ գաստրոպարեզ։ Եթե հնարավոր լինի ապացուցել միտեմցինալի պրոկինետիկ էֆեկտիվությունը, ապա այն զգալի առաջընթաց կապահովի ստամոքսաղիքային շրջանի համար, քանի որ այն չի նպաստի համաբակտերիալ դեղամիջոցների հանդեպ կայուն մանրէների աճին։
Արժեք
Այն հասանելի է եղել չպատենտավորված դեղերի տեսքով և երկար տարիների ընթացքում թանկարժեք չի եղել ։ ԱՄՆ-ում մեկ հաբի արժեքը տատանվում էր 0,03-0,06 դոլարի սահմաններում ։
2010-2015 թվականների ընթացքում էրիթրոմիցինի գինը եռապատկվել է՝ 2010-ի 24 ցենտից հասնելով 2015-ի 8,96 դոլարի մեկ հաբի համար ։ 2017 թվականին Կայզեր Հելֆ Նյուզ հետազոտությունը ցույց է տվել,որ տասնյակ չպատենտավորված դեղերի արժեքը կրկնապատկվել և նույնիսկ եռապատկվել է 2015-2016 թվականների ընթացքում՝ մեծացնելով Մեդիքեյդ ծրագրի ծախսերը։ Դեղարտադրողների կողմից գների բարձրացման պատճառով Մեդիքեյդը 2016-ին էրիթրոմիցինի համար վճարել է 2,685,330 դոլարով ավելի, քան 2015-ին (չհաշված զեղչերը) ։ 2018 թվականին չպատենտավորված դեղամիջոցների գները ավելացել են ևս 5%-ով ։
Բրենդային անուններ
Բրենդային անունները ներառում են Ռոբիմիցին, Է-Միցին, Է․Է․Ս․ գրանուլներ, Է․Է․Ս․-200, Է․Է․Ս․-400 Ֆիլմտաբ, Էրիմաքս, Էրի-տաբ, Էրիկ, Ռանբաքսի, Էրիպար, ԷրիՊեդ, ԷրիՊեդ 200, ԷրիՊեդ 400, Էրիթրոմիցին Ստեարատ Ֆիլմտաբ, Էրիթրոկոտ, Է-Բեյս, Էրիթրոպեդ, Իլոսոն, Պեդիամիցին, Զիներիտ, Աբոտիցին, Աբոտիցին- ԷՍ, Էրիցին, ՊՍԷ Դիսպերտաբ, Ստիեմիցին, Ակնազոլ և Տիլորիթ։
Տես նաև
Էրիթրոմիցին/տրեթինոին, Տրեթինոինի և հակաբիոտիկ էրիթրոմիցինի խառնուրդ է։
Եղոնց
Եղոնց, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խիզանի գավառակում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Տես նաև
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ֆոչա (համայնք)
Ֆոչա համայնք (Opština Foča, Општина Фоча, Općina Foča), համայնք Բոսնիա և Հերցեգովինայի Սերբական Հանրապետություն վարչական կազմավորման հարավարևելյան հատվածում: Վարչական կենտրոնը համարվում է Ֆոչա քաղաքը:
Բնակչություն
Ըստ 2013 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ համայնքի բնակչությունը կազմում է 19811 մարդ :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սերբական Հանրապետության համայնքներ
Աբդալ
Աբդալ, թուրքական ծագումով հայկական արական անձնանուն։ Ծագում է թուրքերեն ابدال (Abdal) անունից, որը նշանակում է՝ անհոգ, պարզամիտ ճգնավոր մարդ։ Հայերի մեջ հանդիպում է 15-րդ դարում։ Կա նաև Աբդալյան (Աբդալեան) ազգանունը, որը հնարավոր է առաջացած լինի աբդալ ածականից` ոչ թե ազգանուն, այլ որպես մականուն ։
Զանգեզուր (այլ կիրառումներ)
Զանգեզուր, հայկական աշխարհագրական տեղանուն է, որը կարող է օգտագործվելլ՝
Վալերի Պորկույան
Վալերի Սեմյոնովիչ Պորկույան (ազգանվան նախնական տարբերակը՝ Պարկույան, Валерій Семенович Поркуян, ), հայկական արմատներով խորհրդային և ուկրաինացի ֆուտբոլիստ, մարզիչ, խորհրդային ակումբների և ԽՍՀՄ հավաքականի հարձակվող, ԽՍՀՄ միջազգային կարգի սպորտի վարպետ (1966), ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետ (1991)։ Խաղացել է Դինամո ֆուտբոլային ակումբում։
Կենսագրություն
Վալերի Պորկույանը ծնվել է Ուկրաինայում՝ Կիրովոգրադում։ Ֆուտբոլ սկսել է խաղալ 1957 թվականին հայրենի քաղաքի՝ «Աստղեր» մանկապատանեկան մարզադպրոցում։ Նորամուտը նշել է մարզիչ Մատվեյ Չերկասսկու գլխավորությամբ, ով շուտով տեղափոխվել է «Չեռնոմորեց»՝ իր հետ տանելով Պորկույանին։ 1965 թվականի մրցաշրջանի երկրորդ շրջանից հաստատվել է «Չեռնոմորեց»-ի հիմնական կազմում։ 1966 թվականի սկզբին ստիպված է եղել տեղափոխվել Կիևի «Դինամո», թեև չի ցանկացել հեռանալ «Չեռնոմորեց»-ից։ ԽՍՀՄ գավաթի խաղարկության «Զենիթի» դեմ առաջին խաղում դարձել է գոլի հեղինակ։ Անգլիայում աշխարհի առաջնությունը սկսելու պահին եղել է երկրի առաջատար ռմբարկուների թվում՝ առաջնությունում խփել է 4 գոլ։ Վերջին պահին նրան տարել են առաջնություն, Կաչալինը պաշտպանել է նրա թեկնածությունը։ Թիմի հետ մեկնել է ուսումնամարզական հավաքների Շվեդիայում, որտեղ ստուգողական խաղերում խփել է 4 գնդակ։ Ազգային հավաքականի խմբում հաղթել է 2 խաղում, որից հետո Նիկոլայ Մորոզովը որոշել է նրան ընդգրկել ռեզերվում չիլիացիների դեմ խաղում։ Պորկույանը ազգային հավաքականում իր նորամուտի խաղում երկու գոլ է խփել, իսկ առաջնության հաջորդ հանդիպումներին մեկնել է թիմի հիմնական կազմում։
1/4 եզրափակչում՝ Հունգարիայի դեմ խաղում, գոլ է խփել, իսկ հետո սեփական դարպասի մոտ վտանգավոր պահերից մեկում ազգային թիմին փրկել անխուսափելի գոլից՝ կրծքով հետ մղելով դեպի դարպասը թռչող գնդակը։ Գոլ խփել է նաև կիսաեզրափակչում՝ Գերմանիայի դեմ խաղում։ Նա կարող էր նույնիսկ հաշիվը հավասարեցնել, բայց անհաջող գլխի հարվածով գնդակը ընթացել է դարպասից վերև։
Աշխարհի առաջնությունից հետո, սակայն, նա չի դարձել թիմի առաջատար խաղացող․ ներքին խարդավանքների պատճառով Պորկույանը դուրս մնացել հիմնական կազմից։ Ակումբի կազմում նա հազվադեպ է խաղադաշտ դուրս եկել և հազվադեպ է գոլ խփել։ 1969 թվականի մրցաշրջանից հետո որոշել է տեղափոխվել «Չեռնոմորեց»։ Թեև «Դինամոյի» ղեկավարությունը դեմ է եղել դրան, սակայն մարզիչ Վիկտոր Մասլովի պնդմամբ Պորկույանին թույլ են տվել մեկնել Օդեսա։
«Չեռնոմորեց»-ից Պորկույանին հրավիրվել են ԽՍՀՄ հավաքական, և նա մասնակցել է Մեքսիկայի աշխարհի առաջնությանը (1970)։ Երբեք չի խաղացել աշխարհի առաջնությունում, քանի որ մարզիչները կարծել են, որ Պորկույանն ավելի թույլ է, քան մյուս հարձակվողները։ «Չեռնոմորեց»-ը դուրս է մնացել բարձրագույն լիգայից և Պորկույանին հրավիրել են «Դնեպր», երիտասարդ մարզիչ Վալերի Լոբանովսկին (թիմը նոր է մտել բարձրագույն լիգա) խաղացողին ճանաչել են Օդեսայի «Չեռնոմորեց»-ից համատեղ աշխատանքից։ 1971 թվականի մրցաշրջանը Պորկույանը խաղացել է «Չեռնոմորեցի» կազմում, բայց քանի որ թիմը չի կարողացել վերադառնալ բարձրագույն լիգա, նա որոշել է ընդունել Լոբանովսկու առաջարկը։ 1972-1975 թվականներին հանդես է եկել «Դնեպրում»։ Մինչ Լոբանովսկին եղել է թիմի մարզիչը, Պորկույանն անփոխարինելի է եղել։ 1974 թվականին Լոբանովսկուն փոխարինել է Վիկտոր Կանևսկին, ով 1975 թվականի մրցաշրջանի վերջում Պորկույանին հասկացրել է, որ ակումբն այլևս նրա կարիքը չունի։
Պորկույանը որոշել է կարիերան շարունակել «Տավրիա»-ում, սակայն թույլ չեն տվել հայտագրվել։ Մարզիչ Սերգեյ Շապոշնիկովը նրան առաջարկել է զբաղվել մարզչական աշխատանքով, գլխավորել Կերչի թիմը (որը խաղացել է ֆիզկուլտուրայի թիմերում)։ Թիմի հետ Պորկույանը նախամրցաշրջանային հավաք է անցկացրել, ապա գլխավորել մրցաշրջանի առաջին հատվածը։ Տարվա երկրորդ կեսին ակումբի հովանավորների հետ կոնֆլիկտի պատճառով նա հեռացել է թիմից։ 1977 թվականից մարզել է ԽՍՀՄ առաջնության երկրորդ լիգայի ուկրաինական գոտու մի քանի թիմեր։
Այնուհետև աշխատել է Օդեսայի ԲՍԱ-ի երիտասարդների հետ, 1982 թվականին եղել է Չեռնոմորեցում սելեկցիոներ մարզիչ։ Որոշ ժամանակ անց նա խաղացել է վետերանների թիմերի խաղերում։ Խաղերից մեկում նրան մոտեցել է Բլագոեի կոլտնտեսության նախագահը (Օդեսայի մարզ) և առաջարկել մարզչական աշխատանք կատարել կոլտնտեսությունում։ Պորկույանը համաձայնել է և 10 տարի աշխատել այդտեղ։ 1990-ականներին Լեոնիդ Բուրյակի հրավերով դարձել է նրա օգնականը Չեռնոմորեցում։
2014 թվականի փետրվարի 19-ին «Չեռնոմորեց»-ի ֆուտբոլային փառքի պուրակում (Օդեսա) բացվել են երկու նոր անհատական սալաքարեր, որոնցից մեկը նվիրված է Վալերի Պորկույանին ։
Պորկույանի կինը՝ Ալլան, Անատոլի Լիսակովսկու քույրն է ։
Թիմային
Դինամո(Կիև)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ուկրաինացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Դինամո Կիևի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Դնեպրի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Խորհրդային ֆուտբոլային մարզիչներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Խորհրդահայեր Կատեգորիա:Հայկական ծագումով ուկրաինացիներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ միջազգային կարգի սպորտի վարպետներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Լասսի (գյուղ, Էմմաստե շրջան)
Լասսի (Lassi), գյուղ Էստոնիայի Հիյումաա նահանգի Էմմաստե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 40 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Հիյումա նահանգի Էմմաստե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Տուրգենևկա (գյուղ, Բախչիսարայի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Բախչիսարայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Առաջավորաց պահք
Առաջավորաց պահք, Հայ առաքելական եկեղեցում ընդունված պահոց շրջան, որն ըստ ավանդության սահմանվել է Գրիգոր Ա Լուսավորչի կողմից։ Հատուկ է միայն Հայ եկեղեցուն։ Լինում է Մեծ պահքից 3 շաբաթ առաջ։ Պահանջվում է խիստ պահեցողություն։ Հնում թույլատրվել է ուտել միայն աղ ու հաց։ Այդ օրերին չի արտոնվում Պատարագ մատուցել, եկեղեցում ընթերցել Սուրբ Գիրք կամ Ավետարան։ Տարբեր մեկնությունների համաձայն, այս պահքը «Առաջավորաց» է կոչվել իբրև ազդարար Մեծ պահքի կամ, իբրև Հայոց պահք՝ նշանակ Հայաստանի հոգևոր լուսավորության։ Ըստ մեկ այլ բացատրության, Աստված 6-րդ օրը մարդուն ստեղծելուց հետո միայն 5-րդ օրն է ուտելու հրաման տվել (Ծննդ. 1.29–30), և չուտիքի հենց այդ 5 օրն է ակնարկում «Առաջավորաց»-ը։ Առաջավորաց պահքի 5-րդ օրը (ուրբաթ) հիշատակվում է ս. Հովնանի քարոզությունն ու Նինվեի ապաշխարությունը, բայց ոչ իբրև Հովնան մարգարեի տոն, այլ իբր մեծ ապաշխարության և ծոմապահության օրինակ։ Առաջավորաց պահքի խորհուրդը հեթանոս. ապականությունից, ադամական մեղքից մարդկային 5 զգայարանների սրբումն է։ Հին եկեղեցում սովորություն կար մկրտությունից առաջ 5 օր ծոմ պահել։ Գրիգոր Ա Լուսավորիչը նույնպես սահմանում է, որ Տրդատ Գ թագավորն ու մյուսները մկրտությունից առաջ 5 օր ծոմ պահեն, ինչի շնորհիվ էլ նրանք փրկվում են այսահարությունից։ Այստեղից էլ Առաջավորաց պահքը կոչվել է նաև Փրկության պահք։ Առաջավորաց պահքը միջնադարում թյուրիմացաբար անվանվել է ս. Սարգսի պահք՝ ելնելով այն հանգամանքից, որ Առաջավորաց պահքին հաջորդող շաբաթ օրը Հայ եկեղեցին տոնում է ս. Սարգսի տոնը։ Հայ մատենագիրների վկայությամբ, Առաջավորաց պահքը հնում գոյություն է ունեցել նաև հույների ու լատինների մոտ։
Աղբյուր
Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու պահքեր
Աբդալ (այլ կիրառումներ)
Աբդալ անվանումը կարող է վերաբերվել հետևյալ բնակավայրերին
(5954) Էպիկուրոս
(5954) Էպիկուրոս (Epikouros), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1987 թվականի օգոստոսի 19-ին Էրիկ Էլստի կողմից Լա Սիլյայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,449278 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0326 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8659 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1400,09 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,257127 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 6,51° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1987 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էրիկ Էլստի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Մոնտեկյարո դ’Ակվի
Մոնտեկյարո դ’Ակվի (Montechiaro d'Acqui), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Ալեսանդրիա գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է՝ 582 մարդ (2008)։ Բնակչության խտությունը՝ 33 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 18 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 15010։ Հեռախոսային կոդ՝ 0144։
Սենցովո (գյուղ, Լիպեցկի շրջան)
Սենցովո (Сенцово), գյուղ Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Լիպեցկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Լիպեցկի շրջանի բնակավայրեր
Ականջաբուրդ
Ականջաբուրդ , բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։ Հայրենիքը Հարավային Եվրոպան է։
Նկարագրություն
50 սմ բարձրությամբ փռված ճյուղերով, մանր, սպիտակափայլ խավով պատված տերևներով խոտաբույս է։ Բազմանում է կտրոններով, ջերմատան պայմաններում։ Վաղ գարնանը կտրոնները աճեցնում են ջերմատանը պահվող մայրակներից, գետի մաքուր, լվացած ավազով լի արկղերի մեջ։ Անհրաժեշտ է խուսափել ավելորդ խոնավությունից, որը կարող է կտրոնների նեխման պատճառ դառնալ։ Հուլիս-օգոստոս ամիսներին արմատակալած առողջ կտրոններն անհրաժեշտ է տնկել սկզբում 7-9, իսկ հետագայում՝ 11-12 սմ-անոց թաղարներում։ Մշակության մեջ հանդիպում են G.lanatum Hort. և G. minimum Hort. տեսակները։ Վերջինիս տերևները համեմատաբար փոքր են։ Ականջաբուրդը նախընտրում է լուսավոր վայրերը։ Հողի նկատմամբ պահանջկոտ չէ։ Պահանջում է չափավոր ոռոգում ։
15-25 սմ բարձրություն ունեցող ուղիղ ցողունների վրա հերթադիր դասավորված են պարզ ամբողջաեզր նստադիր տերևները։ Երկարավուն արմատամերձ տերևները հակաձվաձև են, իակ ցողունայինները՝ գծային-նշտարաձև։ Ցողուններն ու տերևները ծածկված են խիտ սպիտակ մազիկներով։ Դեղին կամ նարնջագույն, մանր, խողովակաձև ծաղիկները հավաքված են ընդհանուր գնդաձև ծաղկակալի վրա դասավորված միածաղիկ զամբյուղներում, որոնք հիմքային մասում շրջապատված են բարակ փշանման կոշտ մազիկների փնջերով։ Փաթաթոցի արտաքին բաց-երկնագույն երկարավուն տերևիկները ավարտվում են երկար փշերով։ Երկսեռ խողովակաձև ծաղիկները բաց երկնագույն են կամ սպիտակ, իսկ ծաղկաբույլերն ունեն ամպագույն-մոխրագույն երանգ։ Ծաղկաբույլի ընդհանուր փաթաթոցի տերևիկները կարճ են, խոզանաձև, ետ ծալված և ցողունին կպած։ Պտուղները գլանաձև երկարավուն սերմիկներ են՝ ծածկված խիտ մազիկներով և խոզաններից կազմված փուփուլիկ ։
Տարածվածություն
Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիների խոնավ վայրերում, գետափերին, աղբավայրերում։ Հանդիպում է Շիրակի, Գեղարքունիքի, Արարատի, Արմավիրի, Սյունիքի մարզերում և Երևանում ։
Նշանակություն
Ձմռան ընթացքում բույսերը լավ խնամելուց հետո վաղ գարնանը կարելի է օգտագործել որպես մայրակներ։ Ծաղկային ձևավորումներում կարելի է օգտագործել եզրաշերտերի և խմբերի ձևավորման համար։ Լավ արդյունք է ստացվում բույսը բույսից 8-10 սմ հեռավորության վրա տնկելու դեպքում։ Լավ է դիմանում խուզմանը, ինչի շնորհիվ բույսին կարելի է տալ ցանկացած ձև։ Ավելի ձևավոր դարձնելու նպատակով կարելի է փայտե կարթերով ամրացնել գետնին ։
Բուժական նպատակներով գործածում են սերմնապտուղները, որոնք պարունակում են ճարպային յուղեր, ալկալոիդներ (էխինոպսին և այլ)։ Օգտագործում են որպես քրտնաբեր և միզամուղ միջոց։ Ճարպային յուղը արտաքին կիրառման եղանակով գործածվում է մի շարք մաշկային հիվանդությունների բուժման համար ։
Վիլգորտ (գյուղ, Չերդինսկի շրջան)
Վիլգորտ (Вильгорт), գյուղ Ռուսաստանի Պերմի երկրամասի Չերդինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2002 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 641 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պերմի երկրամասի Չերդինսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1579 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ֆիտոքրոմ
Ֆիտոքրոմ, ֆոտոռեցեպտոր է, կապտականաչ գունանյութ, որը գոյություն ունի երկու փոխադարձ փոխակերպող ձևերով: Մեկը կլանում է կարմիր լույսը (λ ~ 660 նմ), մյուսը կլանում է մուգ կարմիր լույսը (λ ~ 730 նմ):Լույսը կլանելով ֆիտոքրոմը մի ձևից անցնում է մյուսը:Այս գունանյութը կարևոր դեր է խաղում մի շարք գործընթացներում, ինչպիսիք են ծաղկումը և սերմերի բողբոջումը:Հայտնի է դրա ազդեցությունը ազդեցություն քրոմոսոմի շեղման արդյունքի վրա սկերդայի սերմերի գամմա ճառագայթահարումից հետո:Բացի այդ, այն օգնում է հաստատել ցիրկադային ռիթմեր, կարգավորում տերևների չափը, ձևը և քանակը, քլորոֆիլի սինթեզը և էպիկոտիլային և հիպոկոտիլների ընդլայնումը երկշաքիլավոր բույսերի սերմերում:
Կենսաքիմիայի տեսանկյունից ֆիտոքրոմը սպիտակուց է, որը պարունակում է բիլինային քրոմոֆոր:
Ֆիտոքրոմը հայտնաբերվել է գրեթե բոլոր բույսերի մեջ, ներառյալ բարձրագույնները, իսկ որոշ բակտերիաներում ՝ նմանատիպ կառուցվածքի մոլեկուլներ:Այս գունանյութերի մեծ մասն այժմ ունի եռաչափ կառուցվածք:
Բացի ֆիտոքրոմից, բույսերն ունեն ծպտյալ քրոմներ և ֆոտոտրոպներ, որոնք զգայուն են սպեկտրի կապույտ և ուլտրամանուշակագույն մասերի նկատմամբ:
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ներկանյութեր Կատեգորիա:Ռեցեպտորներ
Կատվի տունը (մուլտֆիլմ)
Կատվի տունը (Кошкин дом), խորհրդային տիկնիկային մուլտֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Իվան Ուֆիմցևն ըստ Սամուիլ Մարշակի համանուն հեքիաթի։ Մուլտֆիլմը նկարահանվել է 1987 թվականին, «Սոյուզմուլտֆիլմ» կինոստուդիայում։ «Կատվի տունը» դարձել է կոմպոզիտոր Մաքսիմ Դունայևսկու լիակատար հաջողությունը
Սյուժե
Հարուստ Կատվին հյուր են գալիս Աքաղաղը, Հավը, Այծերը և Խոզուկը։ Միևնույն ժամանակ նրա տանն են մոտենում կատվի փոքրիկ ձագեր` իր աղքատ եղբորորդիները։ Կատուն ուրախությամբ ընդունում է հյուրերին, բայց քշում է կատվի ձագերին։ Տանտիրուհին հյուրերին ներս է տանում և հյուրերին ցույց է տալիս իր հարուստ կահավորանքը։ Հյուրերը հիանում են և ասում, որ Կատվի տունը քննարկում են ամբողջ քաղաքում։ Փոքրիկ կատուներն ուզում են պատշգամբով տուն մտնել, բայց վախենում են Այծից։ Նրանք իջնում են պատշգամբից և խղճալի երգ են երգում, որում խնդրում են իրենց տաքացնել և կերակրել։ Այդ ժամանակ հյուրերը զվարճանում են, իսկ կատվիկներին վռնդում է դռնապահ Վասիլին։ Կատուն ցույց է տալիս հյուրին մկան թակարդը, և դռնապահը ցուցադրաբար դուրս է թողնում երկու մկներին, որոնք, սակայն փախչում են։ Այդ ժամանակ դռնապահը միացնում է մեխանիկական մկանը, որը վախեցնում է հյուրերին, աքլորը ցատկում է բուխարու վրա, նրա պոչն սկսում այրվել, ինչից բոցավառվում է վարագույրն ու ամբողջ տունը հրդեհվում է։ Հյուրերը փախչում են և չեն լսում Կատվի` կահույքը փրկելու մասին խնդրանքը։ Հյուրերը տանում են միայն դաշնամուրը, իսկ Վասիլին Կատվին ուժով հեռացնում է տնից, որպեսզի վերջինս պարսկական գորգը դուրս հանելիս չմեռնի։ Տունը մինչև վերջ վառվում է։ Կատուն և Վասիլին տխրում են, քանի որ հրդեհից հետո իրենց ոչ մեկին պետք չէին։ Նրանք խնդրում են փոքրիկ կատուներին, որպեսզի ապրեն նրանց մոտ, և կատուները նրանց չեն մերժում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:«Էկրան» ստեղծագործական միության մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Մուլտֆիլմեր կատուների մասին Կատեգորիա:1982 մուլտֆիլմեր
Լի (Խիզանի գավառ)
Լի (Akdik), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խիզանի գավառակում։ Գտնվում էր Բիթլիս քաղաքից 43 կմ հարավ-արևելք՝ սարալաջի վրա։
Գյուղում կար '''Ս. Սարգիս''' անունով հայկական եկեղեցի, այժմ՝ կիսաքանդ վիճակում։
1850-ական թվականներին ուներ 28 տուն՝ 146 հայ բնակչով։
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում էր անասնապահությամբ և գյուղատնտեսությամբ։
Հայերին թուրքերը կոտորել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ, իսկ գյուղը ենթարկվել է ավերվածության ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Շեֆրևիլ Տոնանկուր
Շեֆրևիլ Տոնանկուր (Cheffreville-Tonnencourt), համայնք Ֆրանսիայի Ստորին Նորմանդիա մարզի Կալվադոս գավառում ։
2017 թվականի հունվարից Լիվարո, Օքենվիլ, Լեզ Օտել Սեն Բազիլ, Բելլու, Սերքե, Լա Կրուպթ, Ֆամիյի, Ֆերվակ, Էրտվան, Լը Մենիլ Բակլե, Լը Մենիլ Դյուրան, Լը Մենիլ Ժերմեն, Մել, Լե Մուտիե Յուբեր, Նոտր Դամ դը Կուրսոն, Պրեո Սեն Սեբաստիեն, Սենտ Մարգերիտ դե Լոժ, Սեն Մարտեն դյու Մենիլ Ուրի, Սեն Միշել դը Լիվե, Սեն Ուան լեզ Ու, Տորտիզամբեր համայնքների հետ միասին հանդիսանում է Լիվարո Պեի դ'Օժ համայնքի մաս։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 155 կմ արևմուտք, Կան քաղաքից` 50 կմ արևելք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 170 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 129-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 41։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 75,9 %։ 129 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 118 անձ (60 տղամարդ և 58 կին)։ Գործազուրկ են եղել 11 անձ (3 տղամարդ և 8 կին)։ 41 անաշխատունակներից 15-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 18-ը` թոշակառուներ, իսկ 8-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Տրուդոլյուբովկա (գյուղ, Բախչիսարայի շրջան)
Տրուդոլյուբովկա (Трудолюбівка, Yañı Badraq), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Բախչիսարայի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Նովիյ Բոդրակ։
Շեֆրևիլ Տոնանկուր
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Տրուդոլյուբովկա (գյուղ, Բախչիսարայի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Տրուդոլյուբովկա գյուղում բնակվում էր 514 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Բախչիսարայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ժամացույց
Ժամացույց անվանումը առաջացել է կելտական clagan և clocca բառերից, որոնք նշանակում են զանգ։ Ժամացույցը համարվում է մարդկության հնագույն գյուտերից մեկը, որը բավարարում է ժամանակի ավելի կարճ միավորների չափման պահանջը, քան բնական օր, լուսնային ամիս, ամիս և տարի միավորներն են։ Մի քանի ֆիզիկական գործընթացներից բաղկացած սարքերը օգտագործվել են հազարամյակներ շարունակ։ Սովորաբար գործածվող ժամացույց բառը վերաբերում է ժամ ցույց տվող ցանկացած սարքին։ Ձեռքի ժամացույցները հաճախ տարբերվում են սովորական ժամացույցներից։
Դասակարգում
Ժամացույցները դասակարգվում են՝ ըստ չափերի և դյուրակրության ու ըստ չափման կառուցվածքի։ Ըստ չափսերի և դյուրակրության լինում են՝
Ըստ չափման կառուցվածքի լինում են՝
Արեգակնային ժամացույց
Այս ժամացույցները հիմնված են այն բանի վրա, որ արևը ստվեր է նետում իրերի վրա, և նրա ուղին երկնքում նույնն է տարբեր տարիների նույն օրերին։ Ժամանակը որոշվում է թվատախտակի վրա ձողի ստվերով և հորիզոնական գծով կազմած անկյունով։ Ձողն անշարժ է և ուղղված երկրագնդի առանցքին զուգահեռ ։ Արեգակնային ժամացույցները՝ կախված ձողի դիրքից, կարող են լինել հորիզոնական, ուղղահայաց կամ այլ կողմնորոշման։ Արեգակնային ժամացույցները օգտագործվում են հնագույն ժամանակներից ։
Ջրային ժամացույց
Ջրային ժամացույցը, որին նաև անվանում են Կլեպսիդրա, ունի ավազե ժամացույցի աշխատանքի նույն մեխանիզմը: Արևային ժամացույցների շարքում է, հնարավոր է՝ համարվում է ժամանակի չափման հնագույն սարք, եթե հաշվի չառնել ուղղահայաց ձողը՝ գնոմոնը, որի գցած ստվերի երկարությամբ կողմնորոշվում էին ժամանակի մեջ հին անասնապահները ։ Հաշվի առնելով ջրային ժամացույցի հնությունը, թե որտեղ և երբ են նրանք առաջին անգամ հայտնվել գիտության մեջ՝ հայտնի չէ։ Թասաձև ջրատար խողովակը համարվում է ջրային ժամացույցի պարզագույն ձև, և ինչպես հայտնի է՝ գոյություն է ունեցել Բաբելոնում և Եգիպտոսում մ.թ.ա. մոտավորապես 16-րդ դարում։ Աշխարհի այլ երկրներում, ներառած նաև Հնդկաստանն ու Չինաստանը, նույնպես կան հին ջրային ժամացույցի գոյության հայտանիշներ, բայց դրանց հայտնվելու ամենահին թվագրությունը համարվում է ավելի քիչ որոշակի։ Մի քանի հեղինակներ, սակայն, գրում են, որ ջրային ժամացույցներ եղել են այդ երկրամասերում արդեն մ.թ.ա. 4000 թվականին ։
Հին հունական և Հին հռոմեական քաղաքակրթություններին է տրվում առաջնությունը, նրանք են կատարելագործել ջրային ժամացույցի ձևը՝ ստանալով ատամնանիվով բարդ ու հրաշալի կառուցվածք՝ հաշվարկված շուրջօրյա աշխատանքի համար ։
Բարելավումները նպաստեցին նաև ճշգրտությանը։ Այդ նվաճումները փոխանցվեցին Բյուզանդիայի միջոցով դեպի Իսլամական աշխարհին, և վերջին հաշվով վերադարձան նորից Արևմտյան Եվրոպա։ Անկախ հունա-հռոմեական աշխարհից՝ չինացիները 725 թվականին մշակեցին իրենց սեփական բարդացված ջրային ժամացույցները (水鐘)` փոխանցելով իրենց մտահղացումները Կորեային և Ճապոնիային։
Ջրային ժամացույցների մի քանի նախագծեր մշակվեցին իրարից անկախ, իսկ որոշ գիտելիքներ օգտագործվեցին որպես առևտրի տարածման միջոց։ Ժամանակակից հասարակությանը նախորդողներում չկար բարձր քրոնոմետրիական ճշգրտությամբ մեթոդների կարիք, որը գույություն ունի ժամանակակից արդյունաբերական հասարակությունում, որտեղ վերահսկվում է ամեն աշխատանքային կամ հանգստի ժամը, և աշխատանքը կարող է սկսվել կամ ավարտվել ցանկացած ժամանակ` անկախարտաքին պայմաններից։ Դրանց փոխարեն ջրային ժամացույցները հին հասարակություններում օգտագործվում էին հիմնականում Աստղաբանական չափումների համար։ Այդ հին ջրային ժամացույցները համապատասխանեցված էին Արեգակնային ժամացույցին։ Երբեք չհասնելով ժամանակակից ժամացույցների ճշգրտությանը՝ ջրային ժամացույցները եղել են ամենաճիշտը մի քանի հազարամյակների ընթացքում և լայնորեն կիրառվում էին ինչպես քրոնոմետրաժի սարք, քանի դեռ Եվրոպայում 17-րդ հարյուրամյակում չփոխարինվեցին ավելի ճշգրիտ ճոճանիվային մեխանիկական ժամացույցով։
Իսլամական քաղաքակրթությանն է վերագրվում ջրային ժամացույցի ինժեներորեն մանրամասն մտածված հետագա բարելավումը։ 797 թվականին (կամ, հնարավոր է 801 թվականին) Բաղդատի խալիֆ Հարուն ալ-Ռաշիդը Աբբասյանների դինաստիայից Կառլոս Մեծին նվիրեց Աբուլ-Աբբաս մականվամբ հնդկական փիղ և ջրային ժամացույցի մի «բարդ օրինակ» ։ Պապ Սիլվեստր 2-րդը 1000-ական թվականներին ներկայացրեց ժամացույցներ Հյուսիսային և Արևմտյան Եվրոպային ։
XIII դարում (1136-1206 թվականներին) քուրդ ինժեներ Ալ-Ջազարին Մեսոպոտամիից, ով աշխատում էր Արտուկիդների դինաստիայից Դիար-Բաքիր ալ-Դինի համար, ստեղծեց տարբեր ձևի և չափերի բազմաթիվ ժամացույցներ։ Գրքում նկարագրված է վեց կատեգորիայի 50 մեխանիկական սարքեր, այդ թվում՝ ջրային ժամացույցներ։ Ամենահայտնի ժամացույցները ներառում են «Փիղ», «Գրիչ» և «Կողպեք», որոնք բարեհաջող վերականգնվեցին։
Ավազի ժամացույց
Այս ժամացույցները հիմնված են այն բանի վրա, որ ճշգրտորեն չափված գետի ավազը մեկական ավազիկներով անցնում է նեղ անցքով նույն ժամանակամիջոցում։ Ընդ որում, մարդիկ արագ կռահեցին օգտագործել 2 խոռոչ՝ միացված նեղ վզիկով ավազի հոսքի համար։ Ապակե անոթի երկու կեսերը ունեին թասի տեսք և նախատեսված էին ոչ մեծ ժամանակահատվածների չափման համր, բայց ունեին թերություն. ավազի վերին խոռոչից ներքինը հոսալուց հետո ստիպված պետք էր շրջել։
Նավատորմում ավազե ժամացույցին անվանում են склянка (երկշիշ տարողությամբ աման)։
Հրե ժամացույց
Հրե ժամացույցներն առաջին անգամ եղել են Չինաստանում։ Նրանք կազմված էին պարույրից (спираль) կամ կախված մետաղական գնդիկներով դյուրավառ նյութից ձողիկներից։ Նյութի այրվելուց հետո գնդիկները թափվում էին ճենապակե սկահակի վրա՝ արձակելով զրնգոց։
Լասսի (գյուղ, Սալմե շրջան)
Լասսի (Lassi), գյուղ Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Սալմե շրջանում։
Իստոչնի Ստարի Գրադ (համայնք)
Իստոչնի Ստարի Գրադ համայնք (Општина Источни Стари Град), համայնք Բոսնիա և Հերցեգովինայի Սերբական Հանրապետություն վարչական կազմավորման հարավարևելյան հատվածում։ Վարչական կենտրոնը համարվում է Հրեշա գյուղը։
Բնակչություն
Ըստ 2013 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ համայնքի բնակչությունը կազմում է 1175 մարդ ։
Բնակավայրեր
Համայնքի կազմի մեջ են մտնում 19 բնակավայրեր, որոնց թվում է Հրեշա գյուղը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սերբական Հանրապետության համայնքներ
Լասսի (գյուղ, Սալմե շրջան)
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 20 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Սալմե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Ժամացույց
Հրե ժամացույց
Հետագայում հրե ժամացույցների տարատեսակները հայտնվեցին Եվրոպայում։ Այստեղ օգտագործվում էին մոմեր, որոնց վրա արվում էին հավասարաչափ նշումներ։ Նիշերի միջև եղած տարածությունը ծառայում էր որպես ժամանակի միավոր։
Մեխանիկական ժամացույց
Որպես ժամանակաչափ, բառի նեղ իմաստով, ծառայում է կարգավորիչը։ Ատամնանիվը, նրան ամրացված թվացուցակի սլաքները՝ կարգավորիչի կողմից ժամանակի միավորների հաշվիչն է։ Երկրի օրական պտույտը իր առանցքի շուրջը ընդունելով խիստ հավասարաչափ՝ մենք ունենում ենք միակ մասշտաբը ժամանակամիջոցների կամ ժամանակի միավորների համեմատման համար։ Սովորաբար որպես ժամանակի չափման միավոր ընդունվում է վայրկյանը՝ օրվա 1/86400 մասը։ Ժամանակի այլ հաշվարկման, աստղային, միջին, իրական օրերի մասին տես՝ Ժամանակ հոդվածը։
Կարգավորիչները ժամացույցի մեխանիզմում տեղադրվում են այնպես, որ նրանցով չափվող ժամանակամիջոցները հավասարվեն կամ ամբողջ վայրկյանին, կամ կեսին, քառորդին կամ մեկ հինգերորդ վայրկյանին։ եթե կարգավորիչը սկսի ինչ-որ պատճառով չափել ավելի կարժ ժամանակահատվածներ, հաշվիչը կհաշվարկի նրանց ավելի քանակ տրված ժամանակի ընթացքում։ Այս դեպքում ժամացույցն, այսպես ասած, առաջ է ընկնում։ Իսկ եթե կարգավորիչի ինտերվալը ավելին է պահանջվածից՝ ժամացույցը հետ է ընկնում։ Պայմանավորվելով օրվա սկզբնապահի մասին, այլ կերպ ասած՝ թե երբ պետք է ժամացույցի հաշվիչը ցույց տա ժամանակի անցած միավորի 0 նիշը, գալիս ենք ժամացույցի կարգաբերման հասկացողությանը։ Այն դրական է, եթե ժամացույցը հետ է ընկել, բացասական է՝ եթե առաջ են ընկել։ Ժամացույցի ուղղման փոփոխությունը ժամանակի որոշակի հատվածում կոչվում է ժամացույցի ընթացք (օրինակ օրական, շաբաթական, ժամային ընթացք)։ Ընթացքը իրենից ներկայացնում է հենց կարգավորիչով չափվող ժամանակահատվածների շեղումը ընդունված միավորից։ Ժամացույցի ուղղումը պայմանական մեծություն է, և բացի այդ, ցանկացած պահի հաշվիչի րոպեների սլաքի հասարակ առաջ մղմամբ ժամացույցի ուղղումը կարող է դարձնել մեկ րոպեից քիչ։
Ժամացուցի արժանիքը հանդիսանում է նրա փոքրությունը, իսկ գլխավորը՝ ընթացքի մշտականությունը։ Լավ աստղագիտական ժամացույցի և քրոնոմետրի ընթացքը պետք է հնարավորինս կախված չլինի ջերմաստիճանի, ճնշման, օդի խոնավության փոփոխություններից, պատահական ցնցումներից, մեխանիզմի առանցքի տրորումից, քսված յուղի խտացումից, մեխանիզմի տարբեր մասերի մոլեկուլյար փոփոխություններից և այլն։
Աստղագիտական ժամացույց
Աստղագիտական ժամացույցները բաժանվում են երկու գրխավոր տեսակների
Առաջին տեսակի ժամային մեխանիզմները աստղագիտության մեջ անվանում են «ժամացույց»` բառի նեղ իմաստով, կամ «ճոճանակ»։ Նրանք գտնվում են աստղադիտարաններում մշտական աստղագիտական գործիքներով (տես Պրակտիկ աստղագիտություն), ամրացված են քարե սյուներին կամ պատին, հաճախ ժամացույցները տեղավորում են աստղադիտարանի նկուղում, որպեսզի հնարավորինս պահպանվեն ջերմաստիճանի փոփոխություններից («նորմալ» ժամացույց)։ Նկուղ կարող են մտնել միայն ժամացույցը լարելու համար, քանի որ անգամ մարմնի ջերմությունը կարող է ազդել նրանց վրա։ Իակ ժամացույցի ցուցմունքները, այսինքն ճոճանակի «հարվածները» (միշտ վայրկյանները), համեմատվում են մյուս ժամացույցների հետ նկուղում տեղադրված և հեռախոսին միացված խոսափողի օգնությամբ (Արտահայտությունը՝ թե «տկտկոցը» առաջացնում է ճոճանակը թեև ընդունված է, բայց բոլորովին սխալ է, այն ստեղծում է բաց թողման մեխանիզմը)։ Անհրաժեշտ կարգավորումների և խնամքի դեպքում «մշտական» աստղագիտական ժամացույցները պետք է ունենան օրական 0.3 վ ընթացք, իսկ նրա օրական փոփոխությունները չպետք է գերազանցեն վայրկյանի մեկ հարյուրերորդը։
Երկրորդ տեսակի մեխանիզմները կոչվում են քրոնոմետրեր։ Տարբերվում են «սեղանի» կամ բոքս-քրոնոմետրեր (դրանց չափերը մոտավոր՝ 1½-2 դմ տրամագիծ, 1 դմ բարձրություն, բալանսի մեկ պարզ տատանման տևողությունը ½ վ), և գրպանի քրոնոմետրեր (չափերը հանրաճանաչ, սովորական այսպես ասած՝ չորստասանոց, այսինքն բալանսի ամբողջական կրկնակի տատանումը տևում է 0,4 վայրկյան, պարզ տատանումը՝ 1/5 վայրկյան)։
Գրպանի քրոնոմետրի որակը միջին հաշվով ցածր է սեղանի ժամացույցից։ Քրոնոմետրերը օգտագործվում են աշխարհագրական տեղանքի որոշման, փոխադրական աստղագիտական գործիքների հետ աշխատանքների, ժամանակի և ծովի երկայնության և այլ հաշվարկների ժամանակ։ Նավերում սեղանի քրոնոմետրերը տեղադրում են կարդանի կախոցին։ Մշտական ժամացույցները («маятники») գրեթե բացարձակ են, իսկ քրոնոմետրերը մեծ մասամբ կարգավորվում են աստղային ժամանակի վայրկյաններով՝ այսպես կոչված «աստղային» ժամացույցներ կամ քրոնոմետրեր։ Հազվադեպ են օգտագործվում «միջին» քրոնոմետրերը (այսինքն միջին ժամանակով գնացող)։ Ընտրությունը պայմանավորված է հետևման հարմարության կամ այս կամ այն աստղագիտական խնդրի լուծման տեսակից։
Ժամացույցներում և քրոնոմետրերում աստղագետները կարևորում են որոշակի, բայց ոչ հատու և առանց ավելորդ աղմուկի հարվածները («տկտկոցը»)։ Որպես աստղագիտական ժամացույցի կամ քրոնոմետրերի լավագույն վարպետ հարկավոր է նշել Կեսելսին, Պիլին, Դենտին, Տիդեին, Հովյուին, Կնոբլիխին, Ֆրոդշեմին, Նարդինին։ «Բարձր» ժամագործական արվեստի և ժամացույցի մեխանիզմներ ստեղծողներն են. Պյոտր Լերուա (Pierre Le Roy), Ջոն Հարիսոն, Ջորջ Գրեհեմ (George Graham), Դյուտերտր, Ջոն Առնոլդ (John Arnold), Ֆերդինանտ Բերտու (Ferdinand Berthoud).
Ծանրուկավոր ժամացույց
Ծանրուկավոր ժամացույց (ходики) - կշռաքարերով պատի ոչ մեծ պարզեցված մեխանիզմ, անկերավոր, որպես շարժիչ՝ կշռաքարերով մեխանիկական ճոճանակով ժամացույցի տարբերակ։ Մի քանի մոդելներում որպես ճոճանակ օգտագործում էին մեկը մյուսին դեմ դիմաց շարժվող երկու «ոտք»։ Հանդիպում են հետևյալ տարատեսակները. զարկով` էլի մեկ շղթա հանվող կշռաքար զարկի համար, որը ցանկության դեպքում կարելի է հանել շղթայից և կախել կողքի հատուկ կեռից` այսպես ասած «առանց զարկի ռեժիմ»-ի համար։
Կկվով ժամացույց
Կկվով ժամացույց - պատի նրբագեղ ժամացույց, ավելի հաճախ մեխանիկական զարկով՝ նմանեցրած կկվի կանչին։ Սովորաբար ձայնային ազդանշանները հնչում են ժամը մեկ (մեկից մինչև տասներկու), հաշվելով անցնող ժամանակը և երբեմն՝ կոչնազանգով («բում - կու-կու»)։ Մեխանիզմը, որը նմանակում է կկվին, մշակվել է 18-րդ դարի կեսին և այդ ժամանակներից ի վեր գործնականորեն չի փոփոխվել։ Կկվով ժամացույցի հայրենիքը համարվում է Շվարցվալդ շրջանի կենտրոնում գտնվող գերմանական Տրիբերգ քաղաքը, համենայն դեպս, հենց այնտեղ է գտնվում կկվով ժամացույցների թանգարանը ։
Քվարցային ժամացույց
Էլեկտրոնա-մեխանիկական ժամացույցի տարատեսակ։ Աշխատանքի սկզբունքը հիմնված է պիեզաէլեկտրականության էֆեկտի, քվարցի բյուրեղի հատկության վրա, օրինակ արտաքին էլեկտրական դաշտի ազդեցությունից ձևափոխվելը, ինչպես նաև մեխանիկական ձևափոխումից՝ բևեռացվելը։ Այդ դեպքում քվարցի բյուրեղները, որոնք ունեն փոքր չափեր, կարող են գեներացնել նշանակալիորեն մեծ թվով բարձր ժամանակային և ջերմային ստաբիլություն ունեցող տատանումներ։
Քվարցային ժամացույցի մեխանիզմը բաղկացած է սնուցման բաղադրիչից, էլեկտրոնային գեներատորից, բաժանարար հաշվիչից և ուժեղացնող ելքի կասկադից՝ բեռնված սինխրոն էլեկտրաշարժիչի կոճին, որը ատամնանիվների համակարգի միջոցով շարժում է ժամացույցի սլաքները։