cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Թրոմբոցիտոզ
Նշաններ և ախտանիշներ
Արյան մեջ թրոմբոցիտների բարձր քանակությունը պարտադիր չէ, որ ընթանա որևէ կլինիկական նշաններով  և կարող է  հայտնաբերվել արյան ընդհանուր քննությամբ։ Այնուամենայնիվ, անհրաժեշտ է հավաքել ամբողջական անամնեզ, որպեսզի հաստատվի, որ թրոմբոցիտների քանակի ավելացումը պայմանավորված չէ երկրորդային գործընթացներով։ Թրոմբոցիտոզը հաճախ առաջանում է բորբոքման դեպքում, քանի որ այդ կլինիկական իրավիճակում բարձրանում է թրոմբոցիտների արտադրության խթանիչները (օրինակ՝ թրոմբոպոետինը), որպես սուր փուլի պատասխանի մաս։ Թրոմբոցիտների բարձր քանակություն հայտնաբերվում է իրական պոլիցիտեմիայով հիվանդների մոտ (արյան մեջ էրիթրոցիտների բարձր քանակություն) և հանդիսանում է լրացուցիչ ռիսկի գործոն բարդությունների համար ։
Գիտական գրականության մեջ թրոմբոցիտոզը երբեմն բացառվում է թրոմբոֆիլիայի կազմից, բայց գործնականում ըստ թրոմբոֆիլիայի սահմանման, որպես թրոմբոզների նկատմամբ նախատրամադրվածության բարձրացում , թրոմբոցիտոզը, հատկապես էսենցիալ, համարվում է թրոմբոֆիլիայի պոտենցիալ պատճառ։ Երկրորդային թրոմբոցիտոզը շատ հազվադեպ է  առաջացնում թրոմբոտիկ բարդություններ ։
Պատճառներ
Չափազանց հազվադեպ դեպքերում կարող է դիտվել կեղծ թրոմբոցիտոզ։ Դա պայմանավորված է արյան մեջ թրոմբոցիտներ հիշեցնող, ոչ թրոմբոցիտային այնպիսի կառույցների առկայությամբ, ինչպիսիք են՝ կրիոգլոբուլինի ասեղանման բյուրեղները, շրջանառվող լեյկեմիկ բջիջների ցիտոպլազմատիկ ֆրագմենտները, բակտերիաները և էրիթրոցիտների միկրովեզիկուլները։ Այս տարրերը  որպես թրոմբոցիտներ հաշվում են  ավտոմատացված հաշվիչի միջոցով, հետևաբար ի հայտ է գալիս թրոմբոցիտների թվի կեղծ բարձրացում։ Այնուամենայնիվ նման սխալից կարելի է խուսափել՝ կատարելով ծայրամասային արյան քսուքի հետազոտություն ։
Ախտորոշում
Լաբորատոր հետազոտությունները կարող են ներառել՝ արյան ընդհանուր քննություն, լյարդի ֆերմենտների, երիկամների ֆունկցիայի հետազոտություն և էրիթրոցիտների նստեցման արագության որոշում։
Եթե թրոմբոցիտոզի պատճառը մնում է անհասկանալի, ապա կատարվում է ոսկրածուծի բիոպսիա՝ տարբերակելու համար՝ այն ռեակտիվ է, թե էսենցիալ։
Բուժում
Հաճախ ռեակտիվ թրոմբոցիտոզը բուժում չի պահանջում, կամ չի լինում դրա անհրաժեշտությունը։ Ռեակտիվ թրոմբոցիտոզի այն դեպքերում, երբ թրոմբոցիտների քանակը արյան մեջ գերազանցում է 1,000x109/լ, թրոմբոզի և  ինսուլտի ռիսկը նվազեցնելու համար կարող է կիրառվել ասպիրինի ցածր չափաբաժիններ (օրինակ 65 մգ) ։
Մինչդեռ, էսենցիալ թրոմբոցիտոզի դեպքում, երբ արյան մեջ թրոմբոցիների քանակը գերազանցում է 750x109/լ կամ 1,000x109/լ, հատկապես, եթե առկա են թրոմբոզի զարգացման այլ ռիսկի գործոններ, բուժումը կարող է անհրաժեշտ լինել։ Այդ դեպքում օգտագործում են ասպիրինի ցածր դեղաչափեր։ Այրան մեջ թրոմբոցիտների չափազանց բարձր քանակության դեպքում բուժման համար կարող է կիրառվել Հիդրօքսիուրեա (ցիտոռեդուկտիվ նյութ) կամ Անագրելիդ (Ագրիլին) ։
Յանուս կինազ 2 դրական խանգարումների դեպքում կարող է արդյունավետ լինել Ռուկսոլիտինիբի (Jakafi)  կիրառումը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արյան հիվանդություններ Կատեգորիա:Արյունաբանություն
Աֆրոդիտեի սրբավայր
Աֆրոդիտեի սրբավայր Աֆրոդիզիասում՝ հին հունական քաղաք ժամանակակից Թուրքիայի տարածքում, նվիրվել է հին հունական աստվածուհի Աֆրոդիտեին ։
Պատմություն
Մ.թ.ա. առնվազն 7-րդ դարից սկսած սրբավայր ծառայել է որպես տեղական պաշտամունքի կենտրոն, որը կենտրոնացված է պտղաբերության աստվածուհու շուրջը։ Հելլենիստական դարաշրջանում Աֆրոդիզիայի  աստվածուհի Աֆրոդիտեն սկսեց նույնացվել հունական աստվածուհի Աֆրոդիտեի հետ, այնպես, ինչպես Եփեսոսի Արտեմիսը ի սկզբանե տեղական աստվածուհի էր, որը նույնացվում էր Արտեմիսի հետ, և քաղաքը դարձավ ուխտագնացության վայր Անատոլիայի և Էգեյան ծովի բոլոր մարդկանց համար։
Կառուցվածք
Առաջին սրբավայրը թվագրվում է մ.թ.ա. 7-րդ դարի վերջից կամ 6-րդ դարի սկզբից։ Նոր և ավելի մոնումենտալ տաճար է կառուցվել մ.թ.ա. 1-ին դարում, հելլենիստական դարաշրջանում և ֆինանսավորվել է մեծահարուստ ազատարար Զոլիուսի կողմից։ Սրբավայրը ստացել է ապաստանի կարգավիճակ senatus consultuni de Aphrodisiensibus-ից մ․թ․ա 39 թվականին։ Տաճարը ծառայել է որպես քաղաքի կենտրոն և նպաստել է նրա բարգավաճմանը։ Աֆրոդիսյան քանդակագործները հայտնի դարձան և քաղաքի մերձակայքում օգտագործեցին մարմարի մեծ պաշարները՝ ստեղծելով բազմաթիվ աշխատանքներ, որոնք կարելի է տեսնել պեղումների վայրում և տեղի թանգարանում ։
Կործանում
Տաճարի շենքը վերափոխվեց՝ դարնալով քրիստոնեական բազիլիկ։ Ենթադրվում է, որ շենքը ապամոնտաժվել է 481-484 թվականներին Բյուզանդական կայսր Ֆլավիուս Զենոնի հրամանով, քանի որ Աֆրոդիսիայում գտնվող հեթանոսական տաճարը ընդդիմության կենտրոնն էր հանդիսանում Զենոնի նկատմամբ, աջակցելով Իլլային, որը խոստացել էր վերականգնել հելլենիստական ծեսերը, պահպանված տաճարներում, որոնք հետապնդվում էին ուշ Հռոմեական կայսրությունում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգություն Կատեգորիա:Տաճարներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Բազիլիկ եկեղեցիներ ըստ քաղաքի
Կրոպիվնիցկոե (այլ կիրառումներ)
Կրոպիվնիցկոե, կարող է վերաբերել՝
Խոսե Բադեմյան
Խոսե Բադեմյան Օրչանյան (José Bademian Orchanian, ), հայկական ծագմամբ ուրուգվայցի շախմատիստ, ՖԻԴԵ-ի վարպետ։
1976 թվականի Ուրուգվայի չեմպիոն։ 1974 թվականի Ուրուգվայի առաջնության արծաթե մեդալակիր։ 1987 թվականի Ուրուգվայի առաջնության բրոնզե մեդալակիր։
1974, 1976, 1978 և 1986 թվականներին Ուրուգվայի հավաքականի կազմում չորս շախմատային օլիմպիադաների, 1987 թվականի Պանամերիկյան թիմային առաջնության, 1954 թվականի ԽՍՀՄ հավաքականի հետ մրցախաղի մասնակից։
Մար դել Պլատայի բաց մրցաշարերի բազմակի մասնակից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շախմատային օլիմպիադաների մասնակիցներ Կատեգորիա:Շախմատիստներ այբբենական կարգով
Սերգեյ Կիսլյակ
Սերգեյ Վիկտորովիչ Կիսլյակ (Сяргей Віктаравіч Кісляк, ), բելառուսցի ֆուտբոլիստ, թուրքական «Գազիանտեպսպոր» և Բելառուսի հավաքականի թուրքական կիսապաշտպան։
Ակումբային
Կամենեցի ՄՊՍԴ սան։ Առաջին մարզիչը՝ Վ. Ն. Կիսլյակ։
Մասնագիտական կարիերան սկսել է Մինսկի «Դինամոյի» կազմում, 2004 թվականին. խաղացել է փոխարինոցղ կազմում և նորամուտը նշել Բելառուսի Պրեմիեր Լիգայում։ 2006 թվականին տեղ է գտել հիմնական կազմում։ ԲՖՖ-ի կողմից ընդգրկվել է 2006 թվականի Բելառուսի առաջնության լավագույն 22 ֆուտբոլիստների ցուցակում։
2010 թվականի դեկտեմբերին ռուսական «Ռուբինի» և խաղացողի միջև կնքվեց պայմանագիր։ Եվրոգավաթներում Կիսլյակը «Ռուբինի» կազմում նորամուտը նշեց 2012 թվականի փետրվարի 23-ին, Եվրոպայի Լիգայի 2011-2012 մրցաշրջանի պիրեյան «Օլիմպիակոս ՖԱ»-ի դեմ խաղում ։ 2012 թվականի հուլիսի 8-ին մինչև տարվա ավարտ վարձակալության հանձնվեց «Կրասնոդարում» ։ 2013 թվականին վերադարձավ Կազան, 1/16 եզրափակչից սկսելով մասնակցել Եվրոպայի Լիգա 2012-2013-ին, հետո 2013-2014-ին ։
2016 թվականի հունիսի 8-ին երկամյա պայմանագիր կնքեց թուրքական «Գազիանտեպսպոր» ակումբի հետ ։
Միջազգային
2009 թվականի Շվեդիայի Եվրոպայի երիտասարդական առաջնության մասնակից։ Մրցաշարում խփել է 2 գոլ (շվեդների և իտալացիների դարպասներին).
Բելառուսի ազգային հավաքականում դեբյուտել է 2009 թվականի նոյեմբերի 14-ին Դամմամում կայացած Սաուդյան Արաբիայի հավաքականի դեմ ընկերական խաղում (1-1) ։ Հավաքականում իր առաջին գոլը խփել է 2010 թվականի մայիսի 30-ին ավստրիական Կուֆշտայնում կայացած Հարավային Կորեայի դեմ ընկերական խաղում (1-0) ։ 2010 թվականի սեպտեմբերի 3-ին Եվրո 2012-ի որակավորման փուլի առաջին խաղում, Սեն Դենիում խփել է Ֆրանսիայի հավաքականի դեմ խաղի միակ և հաղթական գոլը (0-1) ։ Աչքի է ընկել նաև ընկերական խաղերում. 2011 թվականի օգոստոսի 11-ին Մինսկում՝ Բուլղարիայի դեմ խաղում (1-0), 2012 թվականի նոյեմբերի 14-ին Երուսաղեմում՝ Իսրայելի դեմ խաղում (2-1)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բելառուս ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Թուրքական Սուպեր լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բելառուսի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Սուրբ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցի (Թավրիզ)
Սուրբ Մարիամ Աստվածածին, հայ առաքելական եկեղեցի Իրանի Արևելյան Ադրբեջան նահանգի Թավրիզ քաղաքում։ Պատկանում է Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության Ատրպատականի հայոց թեմին։ Գտնվում է Թավրիզի Ղալա (Բերդաթաղ) թաղամասում։ Եկեղեցու նոր շինությունը թվագրված է 1785 թվականին։ Այն Թավրիզի ամենամեծ և ամենահին քրիստոնեական եկեղեցին է, հայ համայնքի կողմից կազմակերպված ազգային և կրոնական արարողությունների նշանավոր կենտրոնը։
Հյուսիսային Լինքոլնշիր
Պատմություն
Կազմավորվել է 1996 թվականի ապրիլի 1-ին՝ Գլենֆորդ, Սկանտորպ, Բոտֆերի շրջանների վերակազմավորման և Լինքոլնշիր կոմսության կազմի մեջ մտնելու ժամանակ (նախկինում մտնում էին Համբերսայդ կոմսության կազմի մեջ)։
Սուրբ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցի (Թավրիզ)
Պատմություն
Իրանահայ ամենահին` Ատրպատականի թեմը միավորում էր հյուսիսային նահանգներում բնակվող հայերին։ Թավրիզի առավել հին եկեղեցին թվագրված է 12-րդ դարի։ Այն նկարագրված է Մարկո Պոլոյի հուշերում 1275 թվականին ։ Նրա տարածքում գնտված առաջին դամբարանը թվագրվում է 16-րդ դարի։ Եկեղեցու պատին կա արձանագրություն, որի համաձայն այն ավերվել է 1780 թվականի երկրաշարժի ժամանակ։ Վերակառուցվել է 1782-85 թվականներին՝ Սեֆյան ոճով։
Հյուսիսային Լինքոլնշիր
Կազմ
Ունիտար միավորի կազմի մեջ մտնում է 8 քաղաք՝
Բնակչություն
Հյուսիսային Լինքոլնշիր ունիտար միավորի տարածքում բնակվում է 152 849 մարդ։ Բնակչության միջին խտությունը 181 մարդ/կմ² է (2001 թվականի տվյալներ) ։
Սուրբ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցի (Թավրիզ)
Պատմություն
Մինչև 1833 թվականը Ատրպատականի թեմի կենտրոնը Մակուի Սուրբ Թադևոսի վանքն էր։ 1828 թվականի Թուրքմենչայի պայմանագրով Արևելյան Հայաստանի` Ռուսաստանին միանալուց հետո Ատրպատականի թեմի կենտրոնը տեղափոխվեց Թավրիզ։ Ազգային առաջնորդարանը Թավրիզ փոխադրվելուց հետո մինչև 1936 թվականը գտնվում էր Ղալա թաղամասի Սուրբ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցու բակում։ Հետագայում այն տեղափոխվեց Հայոց ազգային կենտրոնական դպրոցի շենքը, որը գտնվում է Թավրիզի հարավային Շարիաթի պողոտայում ։ Դա հայաբնակ երկու թաղամասերից մեկն էր՝ Լիլավայի հետ միասին։ Հայերը հաճախ այն կոչում էին «Աստվածամայր եկեղեցու թաղ» ։
Հյուսիսային Լինքոլնշիր
Սպորտ
Սկանտորպ քաղաքում հիմնվել է պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլային ակումբ՝ «Սկանտորպ Յունայթեդ», որը 2010/2011 թվականին մասնակցել է Անգլիայի ֆուտբոլային լիգայի առաջնությանը՝ մրցակիցներին ընդունելով Գլենֆորդ Պարկ մարզադաշտում (9 հազար հանդիսատես)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լինքոլնշիր Կատեգորիա:Անգլիայի կոմսությունների ցանկ
Սուրբ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցի (Թավրիզ)
Ճարտարապետություն
Եկեղեցին ունի 16 մետր երկարություն և 14 մետր լայնություն։ Զանգակատունը չորս քառակուսի սյուների վրա է, եկեղեցու կենտրոնում։ Սյուների միջև բիբլիական նկարներով չորս կամար կա։ Խորանը կառուցվել է հայկական ճարտարապետության ոճով, որի մի մասը կարելի է թվարկել մինչև 12-րդ դար։ Եկեղեցու հիմքը կազմված էր կրաքարից։ Պատերը և սյուները քարե և աղյուսից են։
Սլովեներեն Վիքիպեդիա
Սլովեներեն Վիքիպեդիա (Slovenska Wikipedija), Վիքիպեդիա բազմալեզու և ազատ հանրագիտարանի սլովեներեն տարբերակն է։
Ինչպես և բոլոր Վիքիմեդիա-նախագծերը, Սլովեներեն Վիքիպեդիայի բովանդակությունը գտնվում է ազատ արտոնագրի ներքո և յուրաքանչյուր ոք կարող է օգտագործել, խմբագրել ու տարածել այդ բովանդակությունը, քանի դեռ հետագա տարբերակները տարածվում են նույն սկզբունքներով և նշվում են հեղինակները։
Լիսովկա (գյուղ, Պոչինկովսկի շրջան)
Լիսովկա (Лысовка), գյուղ Ռուսաստանի, Սմոլենսկի մարզի Պոչինկովսկի շրջանի կազմում։
Սլովեներեն Վիքիպեդիա
Արտաքին հղումներ
Սլովեներեն
Լիսովկա (գյուղ, Պոչինկովսկի շրջան)
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 410 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Պոչինկովսկի շրջանի բնակավայրեր
Ռոբերտո Պերեյրա
Ռոբերտո Պերեյրա (իտալ.՝ Roberto Maxilimiano Pereyra, ), արգենտինացի կիսապաշտպան, ով հանդես է գալիս իտալական Յուվենտուսում։
Ռիվեր Փլեյթ
Ռոբերտոն իր կարիերան սկսել է արգենտինական Ռիվեր Փլեյթում։ 2009 թվականի մայիսի 16-ին իր դեբյուտն է նշել «Ուրականի» դեմ խաղում։ 2009/2010 մրցաշրջանում թիմի կազմում անցկացրել է 15 հանդիպում։
Ուդինեզե
2011 թվականի օգոստոսի 30-ին Ռոբերտոն պայմանագիր է կնքել իտալական Ուդինեզեի հետ։ Ուդինեզեն նրա համար արգենտինական ակումբին վճարել է 2 միլիոն եվրո։ 2011 թվականի սեպտեմբերի 29-ին նա իր դեբյուտն է նշել Եվրոպայի Լիգայի Սելթիկի դեմ խաղում։ 2012 թվականի հունվարի 28-ին նա իր դեբյուտն է նշել Ա Սերիա-ում՝ Յուվենտուսի դեմ խաղում։ Ուդինեզեի կազմում իր առաջին գոլը խփել է 2012 թվականի ապրիլի 29-ին Լացիոյի դեմ խաղում։ 2012 թվականի նոյեմբերի 18-ին իր առաջին հանդիպումն է անցկացրել 2012/2013 մրցաշրջանում։
Յուվենտուս
2014 թվականի աշնանը Ռոբերտոն վարձավճարով տեղափոխվել է Յուվենտուս ։
Ազգային հավաքական
Պերեյրան 2011 թվականին Արգենտինայի Մ20 հավաքականի կազմում մասնակցել է 2011 թվականի Աշխարհի երիտասարդական առաջնությանը։ Մասնակցել է Մեքսիկայի, Հյուսիսային Կորեայի և Անգլիայի հավաքականների դեմ խաղերին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուդինեզեի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Յուվենտուսի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Արգենտինայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Ժան Անրի Ֆաբր
Ժան Անրի Ֆաբր (Jean Henri Fabre, ), ֆրանսիացի գիտնական-միջատաբան, գրող, Պատվավոր Լեգեոնի շքանշանակիր։
Հիմնականում զբաղվել է միջատների, ինչպես նաև սարդերի ու կարիճների կենսակերպի, բնազդների ուսումնասիրությամբ։ Հատուկ ուշադրության է արժանի նրա «Միջատաբանական հուշեր» (1879 - 1907 թթ. տասհատորյակը, որտեղ ամփոփված են նրա երկարամյա դիտողությունների արդյունքները միջատների և այլ հոդվածոտանիների վերաբերյալ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1823 թվականի դեկտեմբերի 21-ին Ֆրանսիայի Սեն Լեոնե քաղաքում։
Ֆաբրը նաև մի շարք դասագրքերի և գիտահանրամատչելի գրքերի հեղինակ էր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գիտնականներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բուսաբաններ Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կենդանաբաններ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կենսաբաններ Կատեգորիա:Միջատաբանություն Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բնապահպաններ Կատեգորիա:Բնագետներ Կատեգորիա:Էթոլոգիա Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մանկավարժներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ Կատեգորիա:Ֆրանսալեզու բանաստեղծներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Միջազգային երկրաֆիզիկական տարի
Միջազգային երկրաֆիզիկական տարի, ՄԵՏ (International Geophysical Year, Année géophysique internationale), 1957 թվականի հուլիսի 1-ից մինչև 1958 թվականի դեկտեմբերի 31-ը ընկած ժամանակահատվածը (18 ամիս), որի ընթացքում 67 պետություններ ամբողջ երկրագնդի տարածքում միասնական ծրագրով և մեթոդով կատարեցին երկրաֆիզիկական դիտարկումներ և հետազոտություններ։
ՄԵՏ-ը հաջորդեց երկու Միջազգային բևեռային տարիներին։ Նրա անցկացումը ղեկավարեց հատուկ կոմիտե։ 1959 թ.-ին ՄԵՏ-ը շարունակվեց որպես Միջազգային երկրաֆիզիկական համագործակցություն (ՄԵՀ)։ ՄԵՏ-ի ծրագրի մեջ, որը հարմարեցված էր արեգակի մաքսիմում ակտիվության ժամանակին, մտնում էին օդաբանական, օդերևութաբանական, օվկիանոսագիտական, սառցադաշտաբանական, մագնիսային, գրավիմետրական և սեյսմիկ դիտարկումներ։
Ուսումնասիրվեցին մթնոլորտի վերին շերտերը՝ բևեռափայլը, իոնոսֆերան, երկնաքարերը, ինչպես նաև տիեզերական ճառագայթները։ Դա մեծ ներդրում էր Արեգակ-Երկիր կապերի հետազոտման գործում։ Հատուկ նշանակություն ունեցավ Անտարկտիկայի ուսումնասիրությունը, որտեղ տարբեր երկրներ ստեղծել էին բազաներ դիտարկումների համար (օրինակ, սովետական «Միրնի» դիտակայանը)։ Բոլոր օվկիանոսներում կատարվեցին բազմաթիվ հիդրոգրաֆիական կտրվածքներ, մասնավորապես սովետական «Վիտյազ» և «Օբ» նավերով։ ԽՍՀՄ-ը և ԱՄՆ-ը Արկտիկայում մեծ սառցաբեկորների վրա տեղակայեցին մի քանի լողացող դիտակայաններ։ ՄԵՏ-ի անցկացման ժամանակ օգտագործվեցին նորագույն սարքեր և ուսումնասիրության միջոցներ (օրինակ, արձակվեցին մեծ քանակությամբ երկրաֆիզիկական հրթիռներ, Երկրի արհեստական արբանյակներ), և դրանց օգնությամբ տրվեցին մթնոլորտի խորության և ջերմաստիճանի առաջին գնահատականները 200 կմ-ից վեր շերտերում։ Բացահայտվեցին Երկրի ռադիացիոն գոտիները։ Հաջողվեց որոշել երկնաքարային նյութի խտությունը միջմոլորակային տարածությունում (որը կարևոր է տիեզերական թռիչքների անվտանգության ապահովման համար)։ ՄԵՏ-ի դիտարկումների նյութերով Անտարկտիդայում հայտնաբերվեց ցրտության Հարավային բևեռը մինչև -57°С միջին տարեկան ջերմաստիճաններով, որոշվեց Անտարկտիդայի ափերի մոտ ցիկլոնների առավել կրկնողության 6 մարզերի միջին դիրքը։
Երկնաքարերի լույս արձակող (լուսատու) հետքերի տեսողական ռադիոլոկացիոն դիտարկումները հնարավորություն ընձեռեցին որոշել քամու արագությունը և ուղղությունը մինչև 110 կմ բարձրության վրա։ Օվկիանոսի առավել խոր մասերում հայտնաբերվեցին բավական արագ հոսանքներ։ Սեյսմիկ դիտարկումները ցույց տվեցին, որ մայր ցամաքների եզրերով ձգվող հրաբխային զոնաները կապված են նուրբ օվկիանոսային երկրակեղևից հզոր ցամաքայինի անցման հետ։ Նոր սառցադաշտային շրջաններ գտնվեցին Արևելյան Սիբիրում։ Բևեռափայլի սպեկտրի օգնությամբ ապացուցվեց հելիումի առկայությունը Երկրի վերին մթնոլորտում։ ՄԵՏ-ի առաջին գիտական արդյունքները ամփոփեցին 1958 թ.-ին, Մոսկվայում կայացած ՄԵՏ-ի ասամբլեայում։ ՄԵՏ-ի դիտարկումների բոլոր նյութերի կրկնօրինակները պահպանվում են տվյալների համաշխարհային կենտրոններում (ՏՀԿ)՝ Վաշինգտոնում, Մոսկվայում և մի քանի այլ կենտրոններում, օրինակ՝ Ժնևում, Լոնդոնում։
16 մոմ
«Տասնվեց մոմ» (Sixteen Candles), 1984 թվականի ֆիլմը, որը ճանաչվել է երիտասարդական ֆիլմերի չափանիշ։ Ֆիլմի ռեժիսորը և սցենարի հեղինակը Ջոն Հյուզն է
Սյուժեն
Իր 16- ամյակի օրը Սամանթա Բեյքերը իրեն զգում է աշխարհի ամենադժբախտ մարդը, քանի որ իր քրոջ՝ Ջինի, հարսանիքի պատճառով, ոչ ոք չի հիշել իր ծննդյան օրվա մասին։ Բացի այդ, նյարդայնացնող պապիկն ու տատիկը ստիպում են նրան ինչ-որ անծանոթ չինացու հետ գնալ դպրոցական երեկոյի, մյուս կողմից էլ նա ոչ մի ձև չի կարողանում ազտավել տհաճ նորեկից, ով անսահման սիրով էր լցված նրա նկատմամբ։ Իսկ սրտի խորքում Սամանտան հույս ունի, որ իր երազանքների տղան՝ Ջեկ Ռայանը ուշադրություն կդարձնի նրա վրա։
Հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:1984 ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Universal Pictures ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ամերիկյան պատանեկան կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր հասունացման տարիքի մասին
Արտազյան
Արտազյան, հայկական ազգանուն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Տեղանվանական հիմքով ազգանուններ Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Ամանորը Մոնղոլիայում
Ամանորը Մոնղոլիայում (Цагаан сар; Сагаан hара; Сагаалган; Цаhан сар; Шагаа; Чага-Байрам; Цаған ай; ཟླ་བ་དག་པ།), Ցագան Սառ տոնը հին մոնղոլական ժողովուրդների ազգային և կրոնական ավանդույթներից է։ Այն հանդիսանում է մարդու և բնության նորացման, մտքերի անկեղծության և մաքրության, հույսի և բարի սպասումների խորհրդանիշ։ Տոնի անվանումը մոնղոլական ծագում ունի։ Մոնղոլական ցագաան-սպիտակ և սառ-ամիս։«Սպիտակ ամիս»ը սկզբնական շրջանում համարվում էր կաթնային մթերքների տոն ու նշվում էր աշնանը Այդ ժամանակ ավարտվում էր կաթնային մթերքների մշակումը, որոնք էլ օգտագործվում էին տոնին։
Տոնը XIII դարում
Չինգիզ խանի թոռը՝ Խան Յուանական Խան դինաստիայի մեծ խան Խուբիլայը չինական աստղագիտության ազդեցությամբ Նոր Տարվա նշումը տեղափոխեց աշնանից ձմռան վերջ։ Այսպիսով «Սպիտակ ամիսը» տասներկուամյա ցիկլի համաձայն տեղափոխվեց տարվա սկիզբ։ Պալատական Մարկո Պոլոն «Սպիտակ ամսվա» ականատեսն ու Խուբիլայի ժամանակակիցը այսպես է նկարագրել այն։ Տարին նրանց մոտ սկսվում էր փետրվարից, մեծ խանն ու նրա բոլոր ենթակաները այսպես էին նշում տոնը. սովորություն համաձայն՝ բոլորը հագնվում էին սպիտակ(և՛ կանայք, և՛ տղամարդիկ), ով ինչպես կարող էր։ Սպիտակ շորը նրանց մոտ երջանիկ էր համարվում, դրա համար էլ նրանք սպիտակ էին հագնվում, որ ողջ տարին լինի երջանկություն և բարեկեցություն։ Նվերներ էին տալիս խանին, որ ողջ տարին մեծ խանի հարստությունը շատ լինի, և նա լինի ուրախ ու զվարթ։ Ասեմ ավելին, իշխաններն ու ասպետները, ընդհանրապես ողջ ժողովուրդը իրար սպիտակ առարկաներ են նվիրում, փաթաթվում են, ուրախանում, զվարճանում, որպեսզի երջանիկ և լավ ապրեն ամբողջ տարին։
Կաասիկսաառե
Կաասիկսաառե (Kaasiksaare), գյուղ Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Լաեկվեռե շրջանում։
Ամանորը Մոնղոլիայում
Տոնը XIII դարում
Այդ օրը մեծ խանին նվիրում են ավելի քան հարյուր հազար թանկարժեք ձիեր։ Հենց այդ օրը սպիտակի ներքո դուրս են բերում հինգ հազար փղեր՝ թռչուններով և կենդանիներով նկարազարդված վերմակներով, ամեն փղի մեջքին երկու գեղեցիկ և թանկարժեք արկղիկ, իսկ նրանցում մեծ խանի սպասքն ու թանկարժեք զենք ու զրահ այդ սպիտակ հավաքածուի համար։ Բերում են նաև բազմաքանակ ուղտեր, նրանք նույնպես վերմակների տակ են և բեռնավորված նվերի համար անհրաժեշտ ամեն ինչով։ Ե'վ փղերը, և՛ ուղտերը գնում են մեծ խանի առջևից, և այդպիսի գեղեցկություն ոչ մի տեղ չի տեսնված։ Մեծ ղեկավարի՝ նվերները ուսումնասիրելուց հետո սեղաններ են դրվում, և բոլորը նստում են դրանց շուրջը։ Ճաշից հետո գալիս է աճպարարն ու ցվարճացնում պալատականներին։ Այս ամենի ավարտից հետո բոլորը գնում են տուն։ Մոնղոլների Չինաստանից դուրս քշվելուց հետո XIV դարում, Ցագան Սառի ձմռան վերջին տոնելու ավանդույթը տեղափոխվեց Մոնղոլիա։ Այսպիսով տոնի անունը(«սպիտակ») կորցրեց իր նախնական (կաթնային) նշանակությունը և ձեռք բերեց ավելի ընդհանուր իմաստ։ «Սպիտակ ամիս» անվան մեջ արտացոլում գտավ գունային խորհրդանիշը, ընդհանուր մոնղոլական ազգերի համար, որի համաձայն՝ սպիտակ գույնը սրբության ու մաքրության խորհրդանիշը ասոցացվում է երջանկության ու բարեկեցության հետ։ Ավանդական ողջույնը կարևոր էր, որով իրար հանդիպած մարդիկ իրար էին դիմում։ Այդ ողջույնի իմաստը այնքան մեծ էր և կատարման տևողությունը այնքան երկար, որ, օրինակ, մարդիկ իրար կարող էին չողջունել՝ պատճառաբանելով դա նրանով, որ Սպիտակ ամսում նրանք արդեն ողջագուրվել են։ Կալմիկներին հանդիպելիս հարցնում էիմ. Այս խոսքերը ուղեկցվում էին հատուկ ժեստերով` կախված սեռից ու տարիքից։ Մոնղոլները, բուրյաննները և տուվիները Սպիտակ ամսվա ժամանակ անում էին հետևյալ ժեստը. փոքրը մեծին, կինը` տղամարդուն(եթե տարեկիցներ են) մեկնում են երկու ձեռքը՝ ափերը դեպի վեր, հասակավորը դնում է նրանց վրա՝ ափերը դեպի ներքև, փոքրը պահում է հասակավորին։ Այս ժեստում և' հարգանք կար, և' անհրաժեշտության դեպքում օգնության և նեցուկ լինելու խոստում։ Կալմիկները ողջունման համանման այլ ձևեր ունեին։ Փոքրը մեծին էր մեկնում երկու ձեռքը, հասակավորը նրան էր տալիս միայն աջը։ Փոքրը երկու կողմից այն բռնում էր իր ձեռքերով։ Երկուսն էլ թեթևակի խոնարհում են գլուխները։ Տարեցը կարող էր տալ երկու ձեռքն էլ։ Այդ դեպքում երկուսն էլ նույն ժեստն էին անում՝ բռնելով իրար աջ ձեռքը։ Այս ժեստով ողջունում էին իրար հասակակիցները։ Օտարի տանը շնորհավորանքը արվում էր այսպես։ Բարևողները կանգնում էին աջ ծնկի վրա, ձեռքի ափը տանում էր ճակատին և ասում էր ավանդական ողջույնի խոսքը.
Կաասիկսաառե
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 38 մարդ։
Ամանորը Մոնղոլիայում
Ընծայաբերում
Տոնի վաղ առավոտյան կատարվում է ջրցանման արարողակարգ։ Տան շեմն անցնելով՝ տանտերը ջուր էր ցանում նոր եփված թեյի առաջին բաժակի շուրջ, որպես ընծայում նախնիներին և Սպիտակ ալևորին։ Արևի և լոտոսի տեսքով բոռցոկներն գործածվում էին խորհրդանշական ընծայման համար։ Արևի տեսքով բոռցոկները մեծ բլիթներ են, որոնք էթնիկական խմբերից մեկում կոչվում են «խավտխա», իսկ մյուսում՝ «ցելվգ»։ Այս հավաքածուին էին միացվում նաև մյուս բոռցոկները։
Կաասիկսաառե
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Լաեկվեռե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Ամանորը Մոնղոլիայում
Նվերներ
Մոնղոլական ավանդական ծիսական նվերը ալյուրից պատրաստված ազգային ճաշատեսակն է՝ բոռցոկը։ Բոռցոկները պատրաստվում էին խտացված խմորից և տապակվում եռացող յուղի մեջ։ Նրանցից կազմվում էին հավաքածուներ, ինչպես աստվածներին ընծայելու, այնպես էլ տոնական այցելությունների ժամանակ հարազատներին նվիրելու համար։ Բոռցոկի առաջին չափաբաժինը ընծայվում էր Բուդդային։ Հավաքածուներում ընդգրկված բոռցոկների ձևերն ունեին խորհրդանշական իմաստ. օրինակ՝ կենդանիների պատկերներով բոռցոկները անասունի աճի մաղթանք էին պարունակում իրենց մեջ, սանձի տեսքով պատկերները՝ հաջողության։ Եզան տեսքով թխված բոռցոկն արտահայտում էր այդ տիպի անասունների մեծ ծնաճի մաղթանք և ինչ-որ չափով արտացոլում էր կենդանիների զոհաբերության հնագույն ծեսը, սակայն կենդանին փոխարինվում էր իր իսկ արտացոլմամբ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամանորն աշխարհում Կատեգորիա:Ամանոր
Կրուգլիկ (այլ կիրառումներ)
Կրուգլիկ, կարող է վերաբերել՝
Մոտեջանա
Մոտեջանա (Motteggiana), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լոմբարդիա մարզի Մանտուա գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 1959 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Խտությունը՝ 82 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 24 կմ²։ Էլեկտրոնային փոստ՝ 46020։ Հեռախոսային կոդ՝0376։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Կրուգլոե (այլ կիրառումներ)
Կրուգլոե, կարող է վերաբերել՝
Արտամետցյան
Արտամետցյան, հայկական ազգանուն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Անտառապահ (լեռնագագաթ)
Անտառապահ, լեռնագագաթ Հայաստանի Լոռու մարզում, Փամբակի լեռնահամակարգում, Սուրբ Կիրակի ջուր գետի աջ կողմում, Շահումյան գյուղից 1,5 կմ հարավ-արևելք։ Բարձրություն 1844 մ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեռնագագաթներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ Կատեգորիա:Լոռու մարզի լեռներ
Կարդեդու
Կարդեդու(Cardedu), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Սարդինիա մարզի Օլիաստրա գավառում։
Բնակչությունը 1465 մարդ (2008 թվականի տվյալներով), բնակչության խտությունը 45 կմ²։ Զբաղեցնում է 32 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 08040։ Հեռախոսային կոդ՝ 0782։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության աչը
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:1984 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ Կատեգորիա:1984 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Մագոմեդ Իսրաֆիլով
Մագոմեդ Նաբի օղլը Իսրաֆիլով (Məhəmməd Nəbi oğlu İsrafilov) կամ Իսրաֆիլ բեկ Մագոմեդ (İsrafil bəy Məhəmməd) կամ Իսրաֆիլ բեկ Եդիգարով (İsrafil bəy Yadigar; Israfil Bek Jedigar), հայտնի է նաև որպես Եդիգար բեկ (Jedigar Bek) և Իսրաֆիլ բեյ, ՍՍ-ի շտանդարտենֆյուրեր, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին «Ադրբեջան» մարտական ջոկատի հրամանատար , Ադրբեջանի կոմիտեի նախագահ (1943—1944), ռուսական և լեհական նախկին սպա , էմիգրանտ։
Կենսագրություն
Տարբերակներից մեկի համաձայն, Իսրաֆիլ բեկը ծնվել է 1892 թվականի հուլիսի 5-ին, մյուսի համաձայն էլ՝ 1893 թվականի հունվարի 25-ին ։ Ինքն՝ Իսրաֆիլ բեկը 1924 թվականին լեհական բանակում ծառայության անցնելու համար նախապատրաստված ինքնակենսագրության մեջ նշել է, որ ծնվել է 1888 թվականի օգոստոսի 7-ին Թիֆլիսում ։ 1898 թվականին՝ 10 տարեկան հասակում, ուսման է ուղարկվել Թիֆլիսի կադետական կորպուս։ 1910 թվականի օգոստոսին, ավարտելով ուսումը, Նիժեգորոդսկի 17-րդ դրագունական գնդում ստացել է պոդպորուչիկի կոչում։
1911 թվականին ամուսնացել է Ադիլե խանում Աթաբեկովա-Կոբլանսկայայի հետ։ 1912 թվականին ծնվել է նրանց որդին՝ Էնվերը։ 1913 թվականին ստացել է պորուչիկի կոչում։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին իր գնդի հետ միասին գտնվել է Վարշավայի մատույցներում։ Որոշ ժամանակ բուժվելով հոսպիտալում՝ ստանձնել է 2-րդ էսկանդրոնի հրամանատարի պաշտոնը։ 1915 թվականի հունվարին ուղարկվել է Կովկասյան ռազմաճակատ։ Նույն տարում ստացել է շտաբս ռոտմիստրի կոչում։ Որոշ ժամանակ անց տեղափոխվել է Օդեսա, որտեղ սկսել է նախապատրաստվել Բուլղարիա ուղարկմանը։ Ավելի ուշ, ուղարկվել է Պարսից ծոց՝ անգլիացիներին օգնության։ 1916 թվականին ստանալով ռոտմիստրի կոչում, տեղափոխվել է Կովկասյան հեծելազորային դիվիզիա, որը հետագայում պետք է ուղարկվեր Ռումինիա։ 1917 թվականի հունվարին ստացել է փոխգնդապետի կոչում և նշանակվել Կովկասյան դիվիզիաներից մեկի հրամանատար։ Նա ստացել էր հրաման՝ ձևավորելու 2-րդ թաթարական գնդի պահեստազորային բրիգադ։ Մինչև 1917 թվականի վերջ մնացել է բանակում, որից հետո անցել թոշակի և վերադարձել հայրենի բնակավայր։ 1918 թվականին, վրացական բանակի կազմում, կռվել է Հայաստանի դեմ։ 1919 թվականին հեռացել է ծառայությունից և բնակվել գյուղում ։
1921 թվականի փետրվարին, Խորհրդա-վրացական պատերազմի սկսման պահից, նորից անցել է ծառայության և դարձել թաթարական (ադրբեջանական) պարտիզանների ջոկատի հրամանատար։ Նույն տարվա մարտին կրելով պարտություն, տեղափոխվել է Կոստանդնուպոլիս։ 1922 թվականի սեպտեմբերին երկրորդ անգամ ամուսնացել է Զուլեյհե խանումի հետ։ 1922 թվականի նոյեմբերին տեղափոխվել է Լեհաստան, որտեղ նրան ուղարկել են սպայական դպրոց։ Վերջինս դարձել էր վրացի սպաների կենտրոն։ Դպրոցն ավարտելուց հետո, ուսումը շարունակելու նպատակով, ուղարկվել է Գրոդնո և ուսումն ավարտել 1924 թվականի հոկտեմբերի 10-ին։ Ծառայել է լեհական բանակի 29-րդ հետևակային դիվիզիայում ։ Տարբեր ժամանակներում ունեցել է ռոտմիստրի և մայորի կոչումներ ։ Հետագայում ստացել է լեհական բանակի փոխգնդապետի կոչում՝ ծառայելով 11-րդ հեծելազորային գնդում ։
1943 թվականի ամառվանից մինչև 1944 թվականը եղել է Բեռլինում Ադրբեջանի կոմիտեի նախագահ։ 1943 թվականի մայիսից սեպտեմբեր ամիսներին եղել է 162-րդ թյուրքական հետևակային դիվիզիայի 314-րդ հետևակային գնդի հրամանատար։ 1944 թվականի դեկտեմբերի 12-ից եղել է ՍՍ-ի «Ադրբեջան» մարտական ջոկատի հրամանատար։ 1945 թվականի մարտի 17-ին նշանակվել է Ադրբեջանի ազգային կոմիտեի ռազմական հարցերով պատասխանատուի պաշտոնում ։
(21727) Ռինես
(21727) Ռինես, աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Այս աստերոիդը հայտնաբերվել է 1999 թվականի սեպտեմբերի 9-ին ԼԻՆԵԱՐ ծրագրի կողմից Սոկոռոյում ։
Մագոմեդ Իսրաֆիլով
Կենսագրություն
Պատերազմի ավարտից հետո ամերիկացիների կողմից հանձնվել է ԽՍՀՄ-ին և 1945 թվականի հուլիսի 11-ին Բաքվի զինվորական շրջանի ռազմական տրիբունալի կողմից դատապարտվել է մահապատժի ։ Գնդակահարվել է 1946 թվականին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի կոլաբորացիոնիստներ Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Ադրբեջանական-Նացիստական համագործակցություն
(21727) Ռինես
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1999 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:LINEAR ծրագրի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ
Կոյուղի
2. Անջատ համակարգ (2 ցանցով), երբ մեկ ցանցով (կենցաղային-արտադրական կոյուղու ցանց) դեպի մաքրման կայան են տարվում կենցաղային և արտադրական կեղտաջրերը, իսկ մյուս ցանցով (հեղեղատար կոյուղու ցանց) հեռացվում են մթնոլորտային կեղտաջրերը և առանց մաքրվելու լցվում ջրավազան։
Հայաստանում կոյուղու շինարարությունը սկսվել է վաղ ժամանակներից։ Կենցաղային և մթնոլորտային կեղտաջրերի հեռացման կառույցներ են ունեցել էրեբունին (մ. թ. ա. VIII դ.), Դվինը, Անին, Ամբերդը, Լոռե բերդը, Գառնին և այլն։
Կատեգորիա:Հիգիենա Կատեգորիա:Կոյուղի
Ֆերենց Շանտա
Ֆերենց Շանտա (Sánta Ferenc, ), հունգարացի վիպասան, սցենարիստ: Կոշութի անվան պետական մրցանակի դափնեկիր (1973) :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հունգարացի գրողներ Կատեգորիա:Հունգարացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Կոշութի մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ
Լիտվերեն Վիքիպեդիա
Լիտվերեն Վիքիպեդիա (Lietuviška Vikipedija), Վիքիպեդիա բազմալեզու և ազատ հանրագիտարանի լիտվերեն տարբերակն է։
Ինչպես և բոլոր Վիքիմեդիա-նախագծերը, Լիտվերեն Վիքիպեդիայի բովանդակությունը գտնվում է ազատ արտոնագրի ներքո և յուրաքանչյուր ոք կարող է օգտագործել, խմբագրել ու տարածել այդ բովանդակությունը, քանի դեռ հետագա տարբերակները տարածվում են նույն սկզբունքներով և նշվում են հեղինակները։
Արտաքին հղումներ
Լիտվերեն
Կրուպեց (այլ կիրառումներ)
Կրուպեց, կարող է վերաբերել՝
Արունտերյան
Արունտերյան, հայկական ազգանուն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Լիսովո (գյուղ, Կրասնինսկի շրջան)
Լիսովո (Лисово), գյուղ Ռուսաստանի, Սմոլենսկի մարզի Կրասնինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Կրասնինսկի շրջանի բնակավայրեր
Ռանինո (գյուղ, Միչուրինսկի շրջան)
Ռանինո (Ранино), գյուղ Ռուսաստանի Տամբովի մարզի Միչուրինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը վերջին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1000 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1636 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Տամբովի մարզի Միչուրինսկի շրջանի բնակավայրեր
Առնասպար
Առնասպար, գնարբուկազգիների ընտանիքի միամյա կամ երկամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 100 (այլ տվյալներով՝ 120), ՀՀ-ում՝ 8 տեսակ՝ , , , և այլն։
Ձևաբանություն
Բարձրությունը 2-30 սմ է, տերևները ձվաձև, Էլիպսաձև կամ գծանման են՝ արմատամերձ վարդակում։ Ծաղիկները սպիտակ են կամ վարդագույն՝ մեկական կամ հավաքված հովանոցանման ծաղկաբույլերում։ Ծաղկում է ապրիլ-հուլիսին։ Պտուղը գնդաձև տուփիկ է, սերմերը՝ մանր, փոքրաթիվ։ Որոշ տեսակներ դեղաբույսեր են։ Գեղազարդիչ է։
Տարածվածությունը Հայաստանում
Հայաստանում տարածված է Լոռու, Տավուշի, Գեղարքունիքի, Վայոց ձորի, Սյունիքի և այլ մարզերում։ Աճում է ստորին լեռնայինից մինչև ալպյան գոտու քարքարոտ, խճաքարային վայրերում, խոտածածկ չոր լանջերին, ցանքերում և այլն։
Կատեգորիա:Գնարբուկազգիներ Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կայսր Նորթոն
Ջոշուա Աբրահամ Նորթոն, նույն ինքը՝ Կայսր Նորթոնը, Սան Ֆրանցիսկոյի բնակիչ, ով 1859 թվականին իրեն հռչակեց "Նորթոն I, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Կայսր" , ապա նաև՝ "Մեքսիկայի տիրակալ" :
Նորթոնը ծնվել է Անգլիայում, բայց կյանքի մեծ մասն անցկացրել է Հարավային Աֆրիկայում։ Նա արտագաղթել է Սան Ֆրանցիսկո այն բանից հետո, երբ իր հոր ունեցվածքից ստացել է 40.000 դոլար հրիտակ (ինչը համարժեք է 1,1 միլիոն դոլարի՝ 2014 թ. կուրսով)։ Նա սկսեց զբաղվել գործարարությամբ, սակայն անհաջողություն կրեց՝ ներդնելով պերուական բրնձի գործի մեջ ։
Նորթոնը փորձեց դատարանի միջոցով լուծել բրնձի վերաբերյալ իր պայմանագիրը, սակայն անհաջողություն կրելուց հետո նա դադարեց հանրային կերպար լինելուց։ Նա կրկին հայտնվում է 1859 թ. սեպտեմբերին, երբ իրեն հռչակում է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Կայսր ։ Թեև նա որևէ քաղաքական ազդեցություն չուներ և հիմնականում իր շրջապատի կողմից ենթարկվում էր ծաղրի, բայց Սան Ֆրանցիսկոյում նրան ընդունում էին որոշակի հարգանքով և նրա պատվին թողարկված դրամն օգտագործվում էր այն հաստատություններում, ուր նա հաճախ էր այցելում։
Կենսագրություն
Նորթոնի ծնողներն անգլիացի հրեաներ էին՝ հողագործ և վաճառական Ջոն Նորթոնը և հաջողակ վաճառական Աբրահամ Նորդենի դուստր՝ Սարա Նորդենը ։
Ամենայն հավանականությամբ Նորթոնը ծնվել է Դեփթֆորդի Քենթիշ ավանում, որը ներկայում Լոնդոնի շրջագծի մեջ է ։
Մեջերդա
Մեջերդա (Ուեդ Մեջերդա, وادي مجردة, Բագրադի հնագույն անունը), գետ Ալժիրում և Թունիսում։
Կայսր Նորթոն
Իրեն կայսր հռչակելը
1859 թ. դրությամբ Նորթոնը վերջնականապես հիասթափվեց իր կարծիքով՝«ԱՄՆ-ի իրավական և քաղաքական կառուցվածքի անպետքությունից»։ 1859 թ. սեպտեմբերի 17-ին նա նամակներ հղեց քաղաքի տարբեր թերթերին՝ իրեն հռչակելով «Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Կայսր»։
Մեջերդա
Գետի երկարությունը մոտ 460 կմ է։ Այն Թունիսի ամենաերկար գետն է։ Գետի ակունքները գտնվում են Ալժիրի հյուսիս-արևելքում (Թել Ատլաս), այնուհետև Մեջերդան հոսում է արևելքից և հյուսիս-արևելքից, ընկնելով դեպի Միջերկրածովյան Թունիս ծոց, դելտա կազմելով։
Գետից ոչ հեռու կառուցվել են այնպիսի կարևոր քաղաքներ, ինչպիսիք են Ուտիկան ու Կարթագենը։ Նաև պահպանվել են բազմաթիվ ժողովուրդների շենքերի ավերակներ (բերբերներ, փյունիկներ, մավրեր, հռոմեացիներ, վանդալներ, հույներ, բյուզանդացիներ, արաբներ, օսմաններ)։ Գետի հովտում հայտնաբերվել են այնպիսի տեսարժան վայրեր, ինչպիսիք են Ալեքսանդր Սևերոսի կամարը, Ֆորումի ավերակները և Կապիտոլը, Սատուրնի տաճարը, Յունոնի սրբարանը, մոզաիկներով տներ, ինչպես նաև լեռան վրա տեղադրված 3500 տեղանոց թատրոններ ։ Սա Հին Աշխարհի երկու` մ.թ.ա. 240 թվականին Կարթագենում վարձկանների պատերազմի և մ.թ.ա. 49 թվականին Կեսարի և Պոմպեյի միջև տեղի ունեցած քաղաքացիական պատերազմի հայտնի վայրն է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թունիսի գետեր Կատեգորիա:Ալժիրի գետեր
Կայսր Նորթոն
Իրեն կայսր հռչակելը
Այդ մասին լուրն առաջին անգամ տպագրվեց San Francisco Bulletin թերթում որպես երգիծական նյութ ։ Նորթոնը հետագայում իրեն հռչակեց նաև «Մեքսիկայի Տիրակալ», այդպիսով սկիզբ դնելով իր 21-ամյա աննախադեպ և անլուրջ իշխանությանն Ամերիկայում։ Ինքնահռչակ կայսրն օգուտ չէր տեսնում օրենսդրական մարմնի մեջ և 1859 թ. հոկտեմբերի 12-ին նա «ցրում է» ԱՄՆ Կոնգրեսը։ 1860 թ. նա հրաման է արձակում, որով հրահանգում է կաթոլիկ և բողոքական եկեղեցիներին՝ իրեն հռչակել «Կայսր»։ 1869 թ. օգոստոսի 12-ին նա լուծարում է ԱՄՆ-ի Հանրապետական և Դեմոկրատական կուսակցությունները։
Հետաքրքրական է, որ Նորթոնն առաջարկում էր ստեղծել Ազգերի լիգա ։
Վերջին տարիները և մահը
1867 թ. ոստիկանությունը նրան ձերբակալում է՝ հարկադիր մտավոր բուժման ուղարկելու նպատակով, սակայն հանրային ճնշման տակ նրան ազատ են արձակում։
1880 թ. հունվարի 8-ի երեկոյան՝ Կալիֆորնիայի Գիտությունների ակադեմիայում դասախոսության գնալու ճանապարհին Նորթոնը կորցնում է գիտակցությունը։ Մինչ ոստիկանության կանչած շտապ օգնության կառքը տեղ կհասներ, Նորթոնը մահանում է։
Հիշատակը
Մարք Տվենի «Հեքլբերի Ֆինի արկածները» գրքում Արքայի կերպարը հիմնված է Ջոշուա Նորթոնի անձի վրա ։
ՆորթոնըՌոբերտ Լյուիս Սթիվենսոնի 1892 թ. «Նավաբեկված»-ը նորավեպի կերպարներից մեկն է ։
1980 թվականի հունվարին Սան Ֆրանցիսկոյում կազմակերպվեցին միջոցառումներ՝ նվիրված «Միացյալ Նահանգների առաջին և միակ Կայսեր» մահվան հարյուրամյա տարելիցին ։
Մայսկոե (գյուղ, Բոբրինեցի շրջան)
Մայսկոե (Майське), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Բոբրինեցի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Բոբրինեցի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Վիբո Վալենտիա
Վիբո Վալենտիա (Vibo Valentia), կոմունա Իտալիայում, Կալաբրիա մարզում՝ Վիբո Վալենտիա գավառում։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության աճ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Կրուպոդերինցի (այլ կիրառումներ)
Կրուպոդերինցի, կարող է վերաբերել՝
(5280) Էնդրյուբեկեր
(5280) Էնդրյուբեկեր (Andrewbecker), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1988 թվականի օգոստոսի 11-ին Սելինա Միկոլայչեկի և Ռոբերտ Քոկերի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,58787 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0464 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,1294 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1520,59 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,23675 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 12,88° անկյուն։
Քրոնոս
Քրոնոս ժամանակի անձնավորումը։ Ըստ օրփեոսականների Քրոնոսը աշխարհի հիմքերից մեկն է՝ Զևսին և Երկրին հավասար։ Կրակը, օդը և ջուրը եղել են Քրոնոսի ծնունդ, իսկ այդ տարրերից առաջացել են աստվածների մի շարք սերունդներ։ Ոմանք անունների նմանության պատճառով նույնացրել են Քրոնոսին Կրոնոսի հետ։ Նոր ժամանակի արվեստում Քրոնոսը սովորաբար պատկերվում է գերանդին ձեռքին ծերունու տեսքով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն Կատեգորիա:Հին հունական աստվածներ Կատեգորիա:Կերպարներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Աստվածներ այբբենական կարգով
Կաասիկու (գյուղ, Մառտնա շրջան)
Կաասիկու (Kaasiku), գյուղ Էստոնիայի Լյաենեմաա նահանգի Մառտնա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 33 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Լյաենեմաա նահանգի Մառտնա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Պրագմատիկական մանկավարժություն
Պրագմատիկական մանկավարժություն, մանկավարժական ուղղություն, տարածված է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում, Անգլիայում և այլ երկրներում։
Հիմքում ընկած են պրագմատիզմի գաղափարները։ Հիմնադիրն է Ջոն Դյուին։ Հայտնի է նաև էքսպերիմենտալիզմ, կոնստրուկտիվիզմ, ինստրումենտալիզմ, պրոգրեսիվիզմ անուններով։ Պրագմատիկական մանկավարժությունը ժխտում է դաստիարակության հեռանկարային նպատակը և ընդունում միայն տվյալ իրավիճակից բխող «անմիջական նպատակները», որոնք բավարարելու են երեխայի պահանջները։ Համակարգված կրթությունը փոխարինում է կոմպլեքսային ուսուցմամբ (երեխաների աշխատանքային և խաղային գործունեությամբ)։
Երեխան ինքն է պլանավորում սեփական գործունեությունը, ուսուցիչը հանդես է գալիս իբրև խորհրդատու, օգնական։
Կատեգորիա:Մանկավարժություն
Օրյան Նիլանդ
Օրյան Հասկյոլդ Նիլանդ (Ørjan Håskjold Nyland, սեպտեմբերի 10, 1990 թվական, Վոլդա, Նորվեգիայի թագավորություն), նորվեգացի ֆուտբոլիստ, գերմանական «Ինգոլշտադտ 04»-ի և Նորվեգիայի հավաքականի դարպասապահը։
Ակումբային կարիերա
Փոքր հասակում Օրյանը բացի ֆուտբոլից զբաղվել է նաև հանդբոլով և լեռնադահուկային սպորտով ։ Ֆուտբոլային կարիերան դարպասապահը սկսել է իր իր ծննդավայրի՝ Վոլդայի ֆուտբոլային դպրոցում։ 2007 թվականին Նիլանդը դառնում է «Հյոդ» ֆուտբոլային ակումբի մինչև 21 տարեկանների երիտասարդական ակումբի ֆուտբոլիստ ։ Իր անցկացրած առաջին մրցաշրջանում Օրյանը հանդիսանում էր թիմի երրորդ դարպասապը՝ հիմնական դարպասապահ Կիմ Լեյնոֆից և Վեյբյորն Սկիիյդեից հետո։ 2008 թվականին Օրյանը տեղափոխվում է  Նորվեգիայի ֆուտբոլի առաջնությունում և մասնակցում է երեք հանդիպման։ Նույն թվականին նա ճանաչվում է Նորվեգիայի ֆուտբոլի պատմության ամենատաղանդավոր դարպասապահներից մեկը և մարզումներ է անցկացնում նորվեգական «Ռուսենբորգի» և «Մոլդեի» և «Էվերթոնի» հետ։
2010 թվականին Նիլանդը դառնում է թիմի հիմնական դարպասապահը։ 2012 թվականին նորվեգական «Տրյոմսյոն» ցանկանում է ձեռք բերել Նիլանդին՝ որպես Մարկուս Սալմանին փոխարինող ֆուտբոլիստ։ Գործարքը տեղի չի ունենում, քանի որ ֆինանսական պահանջները չեն ապահովվում ։ Նույն թվականին Օրյանը օգնում է իր թիմի հաղթանակ տանել Նորվեգիայի ազգային գավաթի խաղարկությունում ։
2015 թվականի ամռանը Օրյանը չորսամյա պայմանագիր է կնքում Բունդեսլիգայի «Ինգոլշտադտ 04» ֆուտբոլային ակումբի հետ ։ Օգոստոսի 22-ին «Դորտմունդի Բորուսիայի» դեմ խաղում նա կատարում է իր առաջնամուտը Գերմանիայի ֆուտբոլի լիգայում ։
Միջազգային կարիերա
Նորվեգիայի երիտասարդական հավաքականի կազմում Օրյանը մասնակցում է Իսրայելում կայացվող Եվրոպայի երիտասարդական առաջնությանը։ Մրցաշարի շրջանակներում նա մասնակցություն է ունենում Անգլիայի, Իսրայելի , և Իսպանիայի երիտասարդական հավաքականների դեմ խաղերին ։ Առաջնության արդյունքներով Օրյանը ընդգրկվում է խորհրդանշական հավաքականի կազմում ։
2013 թվականի նոյեմբերի 19-ին Շոտլանդիայի ազգային հավաքականի դեմ ընկերական հանդիպման ընթացքում Նիլանդը կատարում է իր նորամուտը արդեն Նորվեգիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի կազմում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի դարպասապահներ Կատեգորիա:Նորվեգացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Նորվեգիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ
Իվան Շահնազարով
Իվան Կարենի Շահնազարով (հունվարի 25, 1993, Մոսկվա, ՌԴ), հայազգի ռուս ռեժիսոր, սցենարիստ, դերասան։
Ռեժիսոր Կարեն Շահնազարովի որդին։
Կենսագրություն
Իվան Շահնազարովը ծնվել է 1993 թվականի հունվարի 25-ին։ Ավարտել է Մոսկվայի Գերասիմովի անվան կինեմատոգրաֆիայի համառուսական պետական ինստիտուտի (ՎԳԻԿ) ռեժիսուրայի ֆակուլտետը (Վլադիմիր Խոտինենկոյի արվեստանոց) ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս դերասաններ Կատեգորիա:Ռուս կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Ռուս սցենարիստներ Կատեգորիա:ՎԳԻԿ-ի շրջանավարտներ
Ասկոխիտա
Ասկոխիտա, անկատար սնկերի ցեղ։ Հայտնի է ավելի քան 500, ՀՀ-ում՝ 120 տեսակ։ Առավել տարածված են բույսերի հիվանդությունների հարուցիչներ , , և այլ տեսակներ։ Պտղամարմինը (պիկնիդիում) գնդաձև է, սև, ունի հերձանցք, որի միջով դուրս են գալիս անգույն, երկբջջանի սպորները։ Վերջիններս տարածվելով՝ ամրանում են բույսի տերևներին կամ ցողուններին և առաջացնում գորշ բծավորություն (ասկոխիտոզ)։
Կատեգորիա:Անկատար սնկեր Կատեգորիա:Բույսերի հիվանդություններ
Կոլոռեկտալ քաղցկեղ
Կոլոռեկտալ քաղցկեղ, հայտնի նաև՝ հաստ աղու քաղցկեղ, ուղիղ աղու քաղցկեղ, աղիների քաղցկեղ, հաստ աղու տարբեր բաժիններից ծագած քաղցկեղի տեսակ ։ Քաղցկեղի մասին խոսելիս պետք է հաշվի առնել, որ այդ բջիջները ունակ են անկանոն բազմանալու, տարածվելու շրջակա հյուսվածքներում և ամբողջ օրգանիզմում ։ Բնութագրական ախտանիշներից են կղանքում արյան առկայությունը, աղիների շարժողականության փոփոխությունները, քաշի կորուստը և շարունակական հոգնածության ու թուլության զգացումը ։
Կոլոռեկտալ քաղցկեղի դեպքերի մեծ մասը դիտվում է մեծ տարիքային խմբում և կապված է ապրելակերպի ու առանձին գործոնների հետ, և միայն քիչ տոկոսն է պայմանավորված ժառանագական խանգարումներով ։ Ռիսկի գործոններից են սննդակարգը, ծխելը և ցածր ֆիզիկական ակտիվությունը ։ Ռիսկային սննդակարգերը հարուստ է կարմիր մսով տապակած մսով և ալկոհոլով ։ Այլ ռիսկի գործոններից են աղիների բորբոքային հիվանդությունները, որոնցից են Կրոնի հիվանդությունը և խոցային կոլիտը ։ Կոլոռեկտալ քաղցկեղի հիմքում ընկած որոշ ժառանագական գործոններից են՝ ընտանեկան ադենոմատոզ պոլիպոզը և ժառանագական ոչ-պոլիպոզ հաստ աղու քաղցկեղը, որոնք կազմում են դեպքերի ընդամենը 5%-ը ։
Հաստ աղու քաղցկեղը ախտորոշվում է սիգմոիդոսկոպիայի կամ կոլոնսկոպիայի ժամանակ վերցված հյուսվածքային կտորի հետազոտությամբ ։ Հաջորդիվ անհրաժեշտ է իրականացնել գործիքային այլ հետազոտություններ՝ տարբեր տեսապատկերման մեթոդների կիրառմամբ, հայտնաբերելու համար հիվանդության տարածումը ։ Կոլոռեկտալ քաղցկեղի դեպքում սկրինինգը շատ արդյունավետ է՝ կանխարգելում և նվազեցնում է մահացությունը ։ Սկրինինգը կատարվում է 50-75տարեկանների շրջանում, իսկ շեմը և մեթոդի ընտրությունը կախված են տվյալ երկու ընդունված մոտեցումներից ։ Կոլոնոսկոիայի ժամանակ, եթե հայտնաբերվում են պոլիպներ, ապա դրանք կարող են հեռացվել ։ Եթե այն չափերով մեծ է կամ կասկածելի տեսք ունի, ապա անհրաժեշտ է իրականացնել բիոպսիա, համոզվելու համար նրա բնույթի մեջ։ Որոշ հետազոտություններ ապացուցել են այն փաստը, որ ցածր դեղաչափով ասպիրինը և մյուս ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղերը նվազեցնում են հաստ աղու քաղցկեղի զարգացման ռիսկը ։ Բայց ընդհանուր առմամբ դրանց կիրառումը սովորական դեղաչափերով երկարատև խորհուրդ չի տրվում կողմնակի ազդեցությունների պատճառով ։
Կոլոռեկտալ քաղցկեղի բուժումը հիմնականում կոմբինացված է՝ վիրահատություն, ճառագայթային թերապիա և թիրախային բուժում (targeted therapy) : Եթե քաղցկեղը սահամանափակվում է աղիքի պատով և դուրս չի գալիս նրա սահմաններից, ապա կարելի է վիրահատական մոտեցմամբ ամբողջությամբ հեռացնել այն, իսկ տարածված քաղցկեղի դեպքում հիմնական նպատակը որոշակի ախտանիշների վերացմանը և կյանքի որակը բարելավմանն են ուղղված ։ ԱՄՆ-ում 5ամյա ապրելիությունը կազմում է մոտավոր 65% ։ Սա շատ ընդհանուր ցուցանիշ է և յուրաքանչյուր դեպքի համար այն անհատական է և էապես կախված է քաղցկեղի փուլից, տարածվածությունից, վիրաբուժական մոտեցմամբ հեռացնելու հնարավորությունից և հիվանդի ընդհանուր վիճակից ։ Կոլոռեկտալ քաղցկեղը քաղցկեղների երրորդ ամենահաճախ հանդիպող տեսակն է, որին բաժին են ընկնում բոլոր քաղցկեղների դեպքերի 10%-ը ։ 2018 թվականին 1,09 միլիոն կոլոռեկտալ քաղցկեղի նոր դեպք է արձանագրվել, իսկ ընդհանուր մահացությունը(մեկ տարում անկախ այն բանից երբ է հայտնաբերվել) կազմել է 551000 ։ Ավելի տարածված է զարգացած երկրներում, որտեղին բաժին են ընկնում դեպքերի 65%-ը ։ Տղամարդկանց շրջանում ավելի տարածված է, քան կանանց ։
Նշաններ և ախտանիշներ
Կոլոռեկտալ քաղցկեղի նշաններն ու ախտանիշները կախված են տեղակայումից և մետաստազավորման առկայությունից կամ բացակայությունից։ Դասական ահազանգող ախտանիշներն են՝ հարաճող փորկապությունը, արյունային կղանքը, կղանքի տրամագծի նվազումը, ախորժակի և քաշի կորուստը, սրտխառնոցը, փսխումը, 50տարեկանից բարձր անձանց մոտ ։ Շուրջ 50% դեպքերում որևէ կլինիկական ախտանիշ չի դիտվում ։
Ռեկտալ(ողիղ աղիքային) արյունահոսությունը և սակավարյունությունը 50տարեկանից բարձր անձանց մոտ համարվում է ահազանգ՝ բարձր ռիսկի ։ Քաշի կորուստը և մարդու աղիների բնականոն գործունեության փոփոխությունները անհանգստացնող են միայն եթե ասոցացված են ռեկտալ արյունահոսության հետ ։
Պատճառագիտությւոն
Կոլոռեկտալ քաղցկեղը 75-95% դեպքերում դիտվում է այն անձանց մոտ, որոնք կա՛մ չունեն ժառանգական նախատրամադրվածություն, կա՛մ դա շատ թույլ ռիսկ համարվող մուտացիա է ։ Ռիսկի գործոններից են մեծ տարիքը, արական սեռը, ճարպերով, ածխաջրերով հարուստ սննդի ընդունումը, ալկոհոլի, կարմիր մսի, տապակած մսամթերքի հաճախակի կիրառումը, ճարպակալումը, ծխելը և ցածր ֆիզիկական ակտիվությունը ։ Դեպքերի մոտ 10%-ը ասոցացված է անբավարար ֆիզիկական ակտիվության հետ ։ Ալկոհոլի, որպես ռիսկի գործոն նշանակությունը ավելանում է օրական 1բաժակից ավելի կիրառման դեպքում ։ Որոշ հետազոտողներ գտնում են, որ օրական 5 բաժակ ջրի օգտագործումը նվազեցնում է կոլոռեկտալ քաղցկեղի և ադենոմատոզ պոլիպի զարգացման ռիսկը ։ Գտնում են, որ Streptococcus gallolyticus-ը ասոցացված է կոլոռեկտալ քաղցկեղի հետ ։ Streptococcus bovis/Streptococcus equinus կոմպլեքսի տարբեր շտամներ հայտնաբերվում են միլիոնավոր մարդկանց մոտ ամեն օր, բայց համարվում են անվտանգ ։ Streptococcus bovis/gallolyticus բակտերեմիա ունեցող 25-80% անձանց մոտ դիտվում են զուգահեռ կոլոռեկտալ ուռուցքներ ։ Streptococcus bovis/gallolyticus-ի առկայության շճաբանական մարկերները կարելի է կիրառել պոպւլյացիոայում քաղցկեղի բարձր ռիսկով մարդկանց առանձնացնելու համար ։
Աղիների բորբոքային հիվանդություններ
Աղիների բորբոքային հիվանդություն(Կրոնի հիվանդություն կամ ոչ սպեցիֆիկ խոցային կոլիտ) ունեցող անձինք կոլոռեկտալ քաղցկեղի զարգացման բարձր ռիկսի խմբում են ։ Ինչքան ավելի երկար է տվյալ պացիենտը տառապել այդ հիվանդությամբ և ինչքան արտահայտված է եղել բորբոքումը, այդքան մեծ է ռիսկը կոլոռեկտալ քաղցկեղի զարգացման ։ Բարձր ռիսկի խմբում որոշ մասնագետներ խորհուրդ են տալիս կանխարգելիչ դեղաչափերով օգտագործել ասպիրին և պարբերաբար կատարել կոլոնոսկոպիաներ ։ Այն պոպուլյացիաներով, որտեղ քաղցկեղի զարգացան բարձր ռիսկի կա, պարբերաբար իրականացվող էնդոսկոպիկ հետազաոտությունները օգնում են հայտնաբրելեու նախաքաղցկեղային վիճակները և բարելավել բուժման արդյունքները և հիվանդության ելքը ։ Աղիների բորբոքային հիվանդություններով անձինք կազմում են կոլոռեկտալ քաղցկեղի բոլոր դեպքերի 2%-ը ։ Կրոնի հիվանդություն ունեցողների մոտ10տարուց հետո կոլոռեկտալ քաղցկեղ զարգանում է 2%-ի մոտ, 20տարուց հետո 8%-ի մոտ, 30տաուց հետո 18%-ի մոտ ։ Ոչ սպեցիֆիկ խոցային կոլիտ ունեցողների16%-ի մոտ առաջիկա 30տարում զարգանում է նախաքաղցկեղային վիճակ և հաստ աղու քաղցկեղ