cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Վճարային հաշվեկշիռ
1971–2009. Անցումային շրջան, Վաշինգտոնյան համաձայնություն, Բրետոն Վուդս II
Վճռորոշ իրադարձություն էր 1997 թվականին վճարային հաշվեկշռի ճգնաժամն ասիական երկրներում, որտեղ քաղաքական գործիչները ստիպված էին վերանայել ազատ շուկայական հարաբերությունների գաղափարախոսության վրա հիմնված իրենց մոտեցումները,  1999 թվականի դրությամբ զարգացող երկրներում այլևս չէին հանդիպում ընթացիկ հաշվի ճգնաժամեր մինչդեռ ԱՄՆ ընթացիկ հաշվի պակասուրդը սկսում է կտրուկ աճել։ Այս նոր տեսակի անհավասարակշռվածությունը սկսեց զարգանալ մասամբ զարգացող երկրներում, մասնավորապես Չինաստանում, դոլարի նկատմամբ ազգային արժույթները ֆիքսելու արդյունքում՝ դրանք ազալ լողալ թողնալու փոխարեն։ Արդյունքում ստեղծվեծ մի իրավիճակ, որն անվանում էին Բրետոն Վուդս երկուս։ Ըստ Ա. Չանի «անհաշվեկշռվածության հիմքում յուանի փոխարժեքը դոլարի նկատմամբ կայուն պահելու Չինաստանի մեծ ցանկությունն էր։ Սովորաբար, առևտրի աճող ավելցուկը հանգեցնում է արժույթի արժեվորման։ Արժույթի արժևորումը արտահանումը դարձնում է ավելի թանկ, ներմուծումը ավելի էժան, և առևտրի ավելցուկը գնում է դեպի հաշվեկշռված վիճակ, որտեղ արտահանումը հավասար է ներմուծմանը։ Չինաստանը խուսափել է իրերի այսպիսի ընթացքից արտարժութային շուկաներում ինտերվենցիաներ անելով և յուանի արժեքը պահելով ցածր մակարդակի վրա»։ Ի տարբերություն զարգացող երկրների, որտեղ քաղաքականության մեջ փոփոխություններ էին արվում, ԱՄՆ-ում տնտեսագետները և քաղաքականության մշակման համար պատասխանատուները մնում էին համեմատաբար անվրդով վճարային հաշվեկշռի անհաշվեկշռվածությունների վերաբերյալ։ 1990-ականների սկզբներից մինչև կեսերը ազատ շուկայական տնտեսության գաղափարներին կողմնակից տնտեսագետները և քաղաքականության մշակողները, ինչպես օրինակ ԱՄՆ գանձապետարանի քարտուղար Փոլ Օ Նիլը և Դաշնային պահուստային համակարգի նախագահ Ալան Գրինսփինը հայտարարեցին որ ԱՄՆ աճող պակասուրդը մեծ խնդիր չէ անհանգստանալու համար։ Մինչդեռ որոշ զարգացող երկրներ ուշ 1980-ականներին քայլեր են ձեռնարկել պահուստները ավելացնելու և ազգային արտահանողներին աջակցելու համար, նրանց զուտ ընթացիկ հաշիվը սկսել է ավելցուկային դառնալ միայն  1999 թվականից հետո։ Սա արտացոլվեց նույն տարվանից սկսած ԱՄՆ ընթացիկ հաշվի պակասուրդի ավելի արագ աճի մեջ, միևնույն ժամանակ ավելցուկ ունեցող երկրներում ավելցուկը, պակասուրդ և դրանց հետ կապված պահուստների կուտակումը տարեցտարի աճելով հասան ռեկորդային մակարդակի վաղ 2000-ականներին։
Որոշ տնտեսագետներ, ինչպես օրինակ Քենետ Ռոգոֆը և Մորիս Օբսթֆելդը, արդեն 2001 թվականին սկսեցին զգուշացնել, որ շուտով անհրաժեշտություն կառաջանա  արձագանքել ռեկորդային անհաշվեկշռվածություններին, 2004 թվականին նրանց միացավ Նուրիել Ռուբինին, բայց  տնտեսագետների գերակշիռ մասը այդ անհանգստություններին սկսեցին միանալ միայն 2007 թվականին։
2009 և դրանից հետո. Վաշինգտոնյան համաձայնությանը հետևող շրջան
2009 թվականին Լոնդոնում Մեծ քսանյակի համածողովից հետո Գորդոն Բրաունը հայտարարեց՝ «Վաշինգտոնյան համաձայնությունն ավարտված է»։ Այժմ բոլորը հիմնականում համաձայն են, որ մեծ չափերի հասնող անհաշվեկշռվածությունները կարևոր են, օրինակ ամերիկացի տնտեսագետ Ֆրեդ Բերգսթենը պնդում էր, որ ԱՄՆ պակասուրդը և դրա հետ կապված մեծ կապիտալի ներհոսքը 2007–2010 թվականների ֆինանսական ճգնաժամի պատճառն էին։ Ճգնաժամից հետո կառավարության կողմից ինտերվենցիաները վճարային հաշվեկշռին առնչվող մի շարք բնագավառներում, ինչպես օրինակ կապիտալի վերահսկողությունը կամ արտարժութային շուկաներում ինտերվենցիաները, դարձան սովորական երևույթ և մեծամասամբ ավելի քիչ անհավանության են ենթարկվում տնտեսագետների, միջազգային կառույցների և  կառավարությունների կողմից։
2007 թվականին, երբ ճգնաժամը սկիզբ առավ, վճարային հաշվեկշռի համաշխարհային անհաշվեկշռվածությունները միասին կազմում էին $1680 միլիարդ։ Կրեդիտային հատվածում, ընթացիկ հաշվի ամենամեծ ավելցուկը դիտվում էր Չինաստանում՝ մոտ $362 միլիարդ, որին հետևում էին Ճապոնիան $213 միլարդով և Գերմանիան՝ £185 միլիարդով, մեծ չափերի հասնող ավելցուկ ունեին նաև նավթ արդյունահանող երկրները, ինչպես օրինակ Սաուդյան Արաբիան։ Դեբետային հատվածում ԱՄՆ-ն ուներ ընթացիկ հաշվի ամենամեծ պակասուրդը՝ $1100 միլիարդից ավել, որին հետևում էին Մեծ Բրիտանիան, Իսպանիան և Ավստրալիան, որոնց ընթացիկ հաշիվների պակասուրդները միասին կազմում էին մոտ $300 միլիարդ։
«Ֆայնենշալ Թայմսի» հոդվածում 2009 թվականի հունվարին Ջիլիան Թետը գրեց, որ ինքը սպասում է, որ արտարժութային փոխարժեքները գալիք մի քանի տարիներին քաղաքականության մշակման համար պատասխանատուներին ավելի շատ կանհանգստացնեն։[76]  2009 թվականի հունիսին ԱՄՀ գլխավոր տնտեսագետ Օլիվիեր Բլանշարդը գրեց, որ կայուն վերականգնման համար համաշխարհային տնտեսության հաշվեկշռվածության վերականգնման համար կպահանջվի կրճատել մեծ չափերի հասնող ավելցուկները և պակասուրդները ։
2008 և 2009 թվականներին նկատվում էին անհաշվեկշռվածությունների որոշակի կրճատումներ, բայց 2009 թվականի վերջի դրությամբ կրկին դիտվում էին միտումներ, որ խոշոր անհաշվեկշռվածությունները, ինչպես օրինակ ԱՄՆ ընթացիկ հաշվի պակասուրդն էր, նորից սկսում են աճել ։
Ճապոնիան թույլ տվեց, որ իր ազգային արժույթն արժևորվի 2009 թվականի ընթացքում, բայց մասամբ ծերացող բնակչություն ունենալու պատճառով նա սահմանափակ հնարավորություն ուներ համաշխարհային հաշվեկշռվածության ջանքերին աջակցելու համար։ Գերմանիայի կողմից օգտագործվող եվրոն ազատ լողացող է և արժեքը ձևավորվում է շուկայում գործարքների արդյունքում, սակայն դրա արժևորումը խնդիրներ կստեղծեր արժութային միության այլ անդամների համար, ինչպես օրինակ Իսպանիայի, Հունաստանի և Իռլանդիայի, որոնք մեծ պակասուրդներ ունեին։ Հետևապես, Գերմանիային խնդրեցին հաշվեկշռվածության վերականգնմանը նպաստել երկրում ներքին պահանջարկը խթանելով, բայց Գերմանիայի իշխանությունների կողմից սա լավ չընդունվեց ։
Չինաստանին պահանջեցին թույլ տալ, որ իր ազգային արժույթն թանկանա բայց մինչև 2010 թվականը երկիրը հրաժավում էր այդ պահանջը կատարելուց, երկրի վարչապետ Վէն Ցզյաբաօյի դիրքորոշումը այնպիսին էր, որ դոլարի նկատմամբ ազգային արժույթի արժեքը կայուն պահելով Չինաստանը օգնում է համաշխարհային տնտեսության մեջ հաշվեկշռվածության վերականգնման ջանքերին և գտնում էր, որ իր ազգային արժույթի արժեքը բարձրացնելուն ուղղված հորդրոների նպատակը Չինաստանի զարգացումը զսպելն է ։ Այնուամենայնիվ, երբ Չինաստանի 2009 թվականի դեկտեմբերի արտահանման ցուցանիշները հրապարակվեցին և դրանք բարենպաստ էին, «Ֆայնենշալ Թայմսը» գրեց, որ վերլուծաբանները լավատես են, որ Չինաստանը թույլ կտա ազգային արժույթի որոշակի թանկացում 2010 թվականի կեսերին ։
2010 թվականի Ապրիլին Չինաստանի մի շարք պետական գործիչներ ակնարկեցին, որ կառավարությունը մտածում է ազգային արժույթի արժևորում թույլ տալու մասին, բայց մայիսին վերլուծաբանները գրում էին, որ արժևորումն ամենայն հավանականությամբ կհետաձգվի 2010 թվականի Եվրոպական պարտքային ճգնաժամից հետո Եվրոյի արժեզրկման պատճառով ։ 2010 թվականի հունիսին Չինաստանը հայտարարեց, որ այլևս չի պատրաստվում ֆիքսել իր ազգային արժույթի արժեքը դոլարի նկատմամբ, ինչը մեծ ոգևորությամբ ընդունվեց շուկաների կողմից և օգնեց 2010 թվականին Տորոնտոյում Մեծ Քսանյակի համաժողովից առաջ մեղմել անհաշվեկշռվածությունների շուրջ ստեղծված լարվածությունը։ Ինչևիցե, Չինաստանի ազգային արժույթը մնում է կարգավորվող, չնայած որոշակի ճկունության. դոլարի նկատմամբ ֆիքսվածությունը վերացնելուց երկու ամիս անց, Չինաստանի ազգային արժույթը միայն 0.8%-ով էր թանկացել դոլարի նկատմամբ։
2011 թվականի հունվարի դրությամբ Չինաստանի արժույթը դոլարի նկատմամբ արժևորվել էր 3.7%-ով, ինչը նշանակում է որ միջին տարեկան անվանական աճը կհասնի 6%-ի, իսկ Չինաստանի բարձր գնաճը հաշվի առնելով՝ 10%: Չնայած ԱՄՆ գանձապետարանը՝ 2011 թվականի փետրվարին կոնգրեսին ուղղված իր զեկույցում  զերծ մնաց Չինաստանին արժութային մանիպուլյատոր անվանելուց, այնուամենայնիվ գանձապետարանի ներկայացուցիչները հայտնում էին, որ արժևորման տեմպը դեռևս անբավարար է համաշխարհային տնտեսության համար ։
Արժևորումը 2009 թվականից հետո
Մեկնաբանները մեծապես համաձայն էին, որ շատ փոքր առաջընթաց գրանցվեց անհաշվեկշռվածությունների հարցի շուրջ նոյեմբերի Մեծ քսանյակի համաժողովում։ Համաժողովից հետո Արժույթի միջազգային հիմնադրամի հրապարակած զեկույցում ասվում էր, որ եթե այս հարժի շուրջ առաջընթաց չդիտվի կա ռիսկ, որ անհաշվեկշռվածությունը կրկնակի անգամա կավելանա և 2014 թվականի դրությամբ կհասնի մինչև ճգնաժամը եղած մակարդակին։
Հայաստանի վճարային հաշվեկշիռը
ՀՀ վճարային հաշվեկշիռն առաջին անգամ կազմվել է 1993թ. համար ՀՀ ազգային վիճակագրական ծառայության (ՀՀ ԱՎԾ) կողմից։ Համաձայն ՀՀ ԱՎԾ և ՀՀ կենտրոնական բանկի (ՀՀ ԿԲ) միջև 17.12.2010թ. ստորագրված երկկողմանի փոխըմբռնման հուշագրի դրույթների, 2011 թվականից սկսած ՀՀ վճարային հաշվեկշռի, միջազգային ներդրումային դիրքի և արտաքին պարտքի (արտաքին հաշիվների) վիճակագրության վարումը (վերջնական կառուցումը) ՀՀ ԱՎԾ-ից տեղափոխվել է ՀՀ ԿԲ։ Համաձայն փոխըմբռնման հուշագրի՝ ՀՀ արտաքին հաշիվների որոշ հոդվածների վերաբերյալ (հիմնականում մասնավոր հատվածի գծով) տեղեկատվությունը հավաքագրվում է ՀՀ ԱՎԾ-ի կողմից և ամփոփ տեսքով (ըստ վճարային հաշվեկշռի ստանդարտ հոդվածների) տրամադրվում է ՀՀ ԿԲ-ին։ Միևնույն ժամանակ, ըստ փոխըմբռնման հուշագրի, ՀՀ վճարային հաշվեկշռի, միջազգային ներդրումային դիրքի և համախառն արտաքին պարտքի վերաբերյալ վերջնական ցուցանիշները ՀՀ ԿԲ-ն տրամադրում է ՀՀ ԱՎԾ-ին ՀՀ ԱՎԾ հրապարակումներում և տվյալների բազաներում զետեղելու համար։
ՀՀ վճարային հաշվեկշռի և միջազգային ներդրումային դիրքի վերաբերյալ տվյալները ՀՀ ԿԲ-ն իր կայքէջում հրապարակում է յուրաքանչյուր եռամսյակի ավարտին։ Այդ տվյալները համառոտ հրապարակվում են նաև ԿԲ ամենամսյա տեղեկագրերում։ ՀՀ ԱՎԾ-ն նույն տեղեկատվությունը նույնպես հրապարակում է իր կայքէջում, ինչպես նաև համառոտ՝ «ՀՀ սոցիալ-տնտեսական վիճակը» և «Հայաստանի վիճակագրական տարեգիրք» հրապարակումներում։
Սկզբնական շրջանում ՀՀ վճարային հաշվեկշիռը կազմվել է կրճատ տարբերակով, սկսած 1996թ. մինչև 2011թ.` Արժույթի միջազգային հիմնադրամի (ԱՄՀ) կողմից մշակված «Վճարային հաշվեկշռի ձեռնարկ 5»-ի հոդվածներին (BPM-5), իսկ 2012թ. սկսած՝ «Վճարային հաշվեկշռի և միջազգային ներդրումային դիրքի ձեռնարկ 6»-ի (2009թ.) հոդվածներին համապատասխան։ Միաժամանակ, վերանայվել են 1993թ.-ից վճարային հաշվեկշռի տվյալների դինամիկ շարքերն՝ ամբողջովին համապատասխանեցնելով «Վճարային հաշվեկշռի և միջազգային ներդրումային դիրքի ձեռնարկ 6»-ի դրույթներին։
Վիրենդելի հեծան
Վիրենդելի հեծան կամ Վիրենդելի կամուրջ, ծածկի հորիզոնական կրող տարր շինարարությունում։ Ֆերմայի տարատեսակ, որը թույլատրում է 40 մետրանոց թռիչքներ ծածկել, առանց միջանկյալ հենարանների։ 19-րդ դարի վերջին հայտնագործել է Բելգիացի ճարտարագետ Արթուր Վիրենդելը։ Այս կառուցվածքի հաշվարկը Վիրենդելը կատարել է 1896 թվականին։ Նման մեթոդով առաջին կամուրջը կառուցվել է 1902 թվականին Բելգիայում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կամուրջներ ըստ կառուցվածքի
Կուղխ (Marvel Comics)
Կուղխ (Wolverine), կոմիքսների հորինված սուպերհերոս, որը թողարկվել է Marvel Comics ընկերության կողմից։ Կուղխը ծնվել է Ջեյմս Հոուլեթ անունով և սովորաբար հայտնի է որպես Լոգան։ Կուղխը ուժեղ զգայարաններով և գերմարդկային ունակություններով մուտանտ է, ով ունի ապաքինող գործոն, որը նրան թույլ է տալիս արագ վերականգնել գրեթե ցանկացած վերք կամ հիվանդություն։ Ապաքինող գործոնը նաև դադարեցնում է նրա ծերացման գործընթացը` հնարավորություն տալով նրան ապրել նորմալ մարդկային կյանքով։
Կուղխը նաև հայտնի է որպես «Իքս-մարդիկ» խմբի անդամ։
Ֆիլմեր
Բոլոր թողարկված ֆիլմերում Կուղխի դերը կատարում է Հյու Ջեքմանը։
Կատեգորիա:Marvel Comics-ի սուպերհերոսներ Կատեգորիա:Իքս Մարդկանց կերպարներ Կատեգորիա:Մուլտֆիլմերի կերպարներ
Զիվան Նախիջևանի
Զիվան Նախիջևանի, ակքակազգիներին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։
Նկարագրություն
Մինչև 60 սմ բարձրությամբ բազմամյա խոտաբույս է։ Ստորին ցողունային տերևները ամբողջական են, իսկ մնացածը՝ 1-2 զույգ եզրային մանր մասերով։ Ամբողջ բույսը խիտ ծածկված է խոզանման մազիկներով։ Ծաղիկները դժգույն դեղին են և հավաքված գլխիկանման ծաղկաբույլերում ։
Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է միայն Դարեղեգիսի ֆլորիստիկական շրջանում (Ջերմուկի շրջակայք)։ Հանդիպում է նաև Նախիջևանում ։
Էկոլոգիա
Աճում է ենթալպյան գոտում՝ ծովի մակարդակից մոտ 2200 մ բարձրության վրա, բարձրախոտում։ Ծաղկում է հուլիս-օգոստոս ամիսներին, պտղակալում՝ օգոստոս-սեպտեմբերին ։
Պահպանություն
Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հարավային Անդրկովկասի էնդեմիկ է։ Ներկայումս հայտնի է ընդամենը մեկ պոպուլյացիա, որի տարածման և բնակության շրջանները 10 կմ²–ից պակաս է։ Տեսակին, կապված Ջերմուկի առողջարանի շրջակայքում աճելավայրերի պայմանների փոփոխության հետ, սպառնում է անհետացում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման անմիջական սպառնալիքի ենթակա։ CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ ։
Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ Կատեգորիա:Ծածկասերմեր Կատեգորիա:Ակքակազգիներ Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Ուրման (գյուղ, Նուրիմանովսկի շրջան)
Ուրման (Урман, Урман), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Նուրիմանովսկի շրջանի կազմում։
Պիռու (գյուղ, Պուկա շրջան)
Պիռու (Põru), գյուղ Էստոնիայի Վալգամաա նահանգի Պուկա շրջանում։
Ուրման (գյուղ, Նուրիմանովսկի շրջան)
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 67 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Նուրիմանովսկի շրջանի բնակավայրեր
Պիռու (գյուղ, Պուկա շրջան)
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 27 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վալգամաա նահանգի Պուկա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Ջոյաշրի Ռոյ
Ջոյաշրի Ռոյ (Joyashree Roy, ), հնդիկ տնտեսագետ, էներգետիկայի և կլիմայի գիտնական։ 2018 թվականին նշանակվել է Ասիական տեխնոլոգիական ինստիտուտի նորաբաց Բանգաբանդու ամբիոնի վարիչ ։
Կյանք
Դոկտորական կոչումն ստացել է Ջադավպուրի համալսարանում ։ Եղել է Հնդկաստանի հասարակական գիտությունների խորհրդի գիտաշխատող ու Լոուրենս Բերկլիի ազգային լաբորատորիայի Ֆորդ հիմնադրամի ասպիրանտ ։ Ջադավպուրի համալսարանում աշխատել է տնտեսագիտության բաժնում ։
2008 թվականի մարտի 15-ին պաշտոնապես բացվել է Կայուն էներգիայի Բանգաբանդու ամբիոնը, որին նախորդել էր հուշագրի ստորագրումը Ասիական տեխնոլոգիական ինստիտուտի և Բանգլադեշի կառավարության արտաքին գործերի նախարարության միջև ։
Աշխատանք
Ռոյը հոլիստիկ մոտեցում է ցուցաբերում կայուն էներգիայի հետազոտությանը, այն կապում քաղաքականություն մշակման հետ ու նաև ընդգծել է կլիմայական ճգնաժամի գլոբալ և բազմոլորտային բնույթը։
2007 թվականի ՄԱԿ-ի Կլիմայի փոփոխության միջկառավարական հանձնաժողովի չորրորդ գնահատման զեկույցի համահեղինակ է, որն արժանացել է Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի ։ Նույն հանձնաժողովի 2018 թվականի «1.5 ° C գլոբալ տաքացման հատուկ զեկույցի» հեղինակներից մեկն է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հնդիկներ Կատեգորիա:Գիտնականներ ըստ ազգության Կատեգորիա:Կին գիտնականներ Կատեգորիա:Կին գիտնականներ ըստ ոլորտի և ազգության
(1243) Պամելա
(1243) Պամելա (Pamela), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1932 թվականի մայիսի 7-ին Սիրիլ Ջեքսոնի կողմից Յոհանեսբուրգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,095083 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,9517 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,2385 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1988,87 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,181007 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 13,29° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1932 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Սիրիլ Ջեքսոնի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ուռուցքներ
Ուռուցքներ, նորագոյացություններ, բլաստոմաներ, ավելցուկային, ախտաբանական հյուսվածքների գերաճ, որը շարունակվում է նույնիսկ ուռուցքածին պատճառի ազդեցության ընդհատումից հետո։ Ուռուցքը տիպիկ պաթոլոգիական պրոցես է։ Դա չկանոնավորվող անսահման հյուսվածքային աճ է։ Ուռուցքները կազմված են որակապես փոփոխված, տարբերակումը կորցրած բջիջներից, որոնց հատկությունները փոխանցվում են իրենց սերունդներին։
Պատճառական գործոններ
Տարբեր ուռուցքների զարգացման հարցում կարող են գերակշռել առանձին պատճառական գործոններ։ Այսպես, մաշկի քաղցկեղի առաջացմանը նպաստում են ուլտրամանուշակագույն ճառագայթները, թոքերի և ըմպանի քաղցկեղին՝ ուռուցքածին նյութերը, աղտոտված մթնոլորտային օդի մշտական շնչումը, միզապարկի քաղցկեղին՝ ուռուցքածին ցիկլիկ ամինները, իսկ այլ դեպքերում՝ օրգանիզմի ներքին ուռուցքածին գործոնները՝ տրիպաոֆանի կամ թիրոզինի ածանցյալները։ Ուռուցքածին նյութերի ազդեցությանը կարող են նպաստել նյութափոխանակության, ինչպես նաև ֆերմենտային համակարգի խանգարումները, միզակապությունը ևն։ Արգանդի, կրծքագեղձի, շականակագեղձի, վահանագեղձի, հիպոֆիզի և մակերիկամի ուռուցքի առաջացման համար մեծ է հորմոնային տեղաշարժերի դերը։ Ուռուցքածին գործոններն ազդում են բջիջների այն մակրոմոլեկուլների վրա, որոնցով պայմանավորված է սպիտակուցի կենսասինթեզը, հետևապես բջիջների աճը, տեսակավորումը, բազմացումը և վարքագիծը։
Ուռուցքային բջիջներն իրենց կաոուցվածքով, տեղակայմամբ և փոխհարաբերակցությամբ զգալիորեն տարբերվում են մայր հյուսվածքի բջիջներից։ Ուռուցքների աճը և բազմացումը պայմանավորված է նրանց բջիջների ակտիվ կիսմամբ։ Փորձառական ճանապարհով լիովին հնարավոր է ուռուցքային բջիջները տեղափոխել մի օրգանիզմից մյուսը և ստանալ նոր ուռուցք, ինչպես նաև մեկուսացնել այդ բջիջները, աճեցնել և երկար ժամանակ պահպանել որպես բջջային կուլտուրա։ Ուռուցքի աճին զուգընթաց ուռուցքային բջիջներից գոյացած նոր բջիջները կարող են ձեռք բերել նոր հատկանիշներ և տարբերվել ուռուցքային մայր բջիջներից։
Ի տարբերություն մյուս պաթոլոգիական պրոցեսների ուռուցքները գրականության մեջ ի հայտ են գալիս բազմակի և բազմանշանակ անուններով։ Հաճախակի օգտագործվում է՝
Ելնելով հյուսվածքային պատկանելությունից՝ տարբերում են էպիթելային, շարակցահյուսվածքային, մկանային և նյարդային ծագում ունեցող բարորակ և չարորակ ուռուցքներ։ էպիթելային ծագում ունեցող բարորակ ուռուցքներն անվանում են պապիլոմա, ադենոմա, պոլիպ և այլն, իսկ չարորակ բնույթի ուռուցքներն ամփոփվում են քաղցկեղ ընդհանուր հասկացության մեջ։ Շարակցահյուսվածքային չարորակ ուռուցքները համախմբվում են սարկոմա հասկացությունում, որին ավելացվում է նաև կոնկրետ տեսակը։ Ուռուցքներն ախտորոշվում են ռենտգենաբանական, էնդոսկոպիական, ռադիոիզոտոպային, լաբորատոր ևն հետազոտություններով։ Ուռուցքների բուժման հիմնական մեթոդը վիրաբուժականն է, որը համարյա մշտապես լրացվում է ճառագայթային, դեղորայքային, հորմոնային և իմունաբանական եղանակներով։
Հաճախակի օգտագործվում են նաև՝
Ուռուցքներն ըստ աճի
Էքսպանսիվ աճի ժամանակ ուռուցքային բջիջները սահմանափակված են և մետաստազներ չեն հարուցում։ Բարորակ ուռուցքներին բնորոշ է էքսպանսիվ աճը, որի հետևանքով ճնշվում, երբեմն ետ են զարգանում հարևան հյուսվածքները։ Բարորակ ուռուցքները ունենում են պատիճ։ Բարորակ ուռուցքները դիտվում են որպես տեղային հիվանդություններ, սակայն այստեղ մեծ նշանակություն ունի տեղակայումը։ Օրինակ, եթե ուռուցքը գտնվի ուղեղում և լինելով բարորակ ճնշի որևէ կարևոր կենտրոն, ապա դա կարող է բերել նույնիսկ մահվան։ Ուռուցքների առաջացման պատճառը 90%-ով արտաքին աշխարհի վնասակար գործոններն են, իսկ 10%-ը՝ ժառանգական գործոններն ու վիրուսները։
Ինֆիլտրատիվ աճ նկատվում է չարորակ ուռուցքներում։ Չարորակ ուռուցքները ներաճում են հարևան հյուսվածքների մեջ և քայքայում։ Դրանց բնորոշ է մետաստազավորման հատկանիշը, որով և տարբերվում են բարորակ նորագոյացություններից։ Գոյություն ունեն նաև այսպես կոչված տեղային կազմափոխական աճով բնորոշվող ուռուցքներ, որոնք ունեն ինֆիլտրացնող ներաճող հատկություն՝ առանց մետաստազավորման։ Չարորակ ուռուցքները տարածված հիվանդություններ են են և հաճախ բերում են մահվան։ Տնտեսապես զարգացած երկրներում ընդհանուր մահացության պատճառների մեջ ուռուցքները գրավում են 2-րդ տեղը, զիջելով սիրտանոթային համակարգի հիվանդություններին։ Ուռուցքներով տարեկան հիվանդանում է մոտ 6,3 միլիոն մարդ, որոնցից մահանում է 4,3 միլիոնը։ Մահացությունը հիմնականում բարձր է թոքի, կրծքագեղձի և վերջնաղու քաղցկեղից։
Բնականոն և ուռուցքային բջիջների տարբերությունը պայմանավորված է գենոմների փոփոխություններով, որոնք լինում են 3 տեսակի՝
Սակայն ապացուցված չէ, որ ուռուցքային և բնականոն բջիջների ժառանգական տարբերությունները հանգում են միայն էպիգենոմային փոփոխությունների։ Նույն ուռուցքի զարգացման տարբեր փուլերի ընթացքում ժառանգական տարատեսակի փոփոխությունների դերը տարբեր է։ Ուռուցքային բջիջների բազմացման կարգավորումը խիստ փոփոխվում է, քանի որ վերանում է միկրոմիջավայրի կանոնավորող գործոնների ազդեցությունը բջիջների բազմացման արագության վրա։ Ուռուցքի աճի արագությունը պայմանավորված է նրա հյուսվածքի կինետիկ բնութագրով՝ բջիջների միտոտիկ ցիկլի տևողությամբ, աճման ֆրակցիայի չափերով և բջիջների մահվան արագությամբ։ Ուռուցքային հյուսվածքի աճի արագությունը պայմանավորող կինետիկ ցուցանիշներից յուրաքանչյուրի փոփոխությունն առաջ է բերում ուռուցքի աճման արագության փոփոխություն։ Օրինակ, ուռուցքի աճի դանդաղեցումը կարող է պայմանավորված լինել ինչպես միտոտիկ ցիկլի երկարատևությամբ, այնպես էլ աճման ֆրակցիայի փոքրացմամբ և բջիջների մահվան գործոնի մեծացմամբ։
Ուռուցքները տարածված են ինչպես մարդկանց, այնպես էլ կենդանիների ու բույսերի մոտ։
Ուռուցքների հետազոտության հարցերով զբաղվում է ուռուցքաբանությունը։
Չարորակ ուռուցքների էքսպերիմենտալ ուսումնասիրությունները
Էքսպերիմենտներում չարորակ ուռուցքների վերարտադրման նպատակով օգտագործում են ինդուկցիայի, էքսպլանտացիայի և տրանսպլանտացիայի մեթոդները։
Ինդուկցիոն մեթոդի էությունը
Չարորակ ուռուցքների վերարտադրման անեմաշատ տարածված մեթոդը ինդուկցիոն մեթոդն է։ Դա կատարվում է զանազան քիմիական միացություների, ֆիզիկական ազդակների, վիրուսների ազդեցության միջոցով։
Քիմիական նյութերով ուռուցքների ինդուկցիան առաջին անգամ իրագործել են ճապոնացի գիտնականներ Իշիկավան և Յամագիվան (1915 թվականին)։ Նրանք 6 ամիս շարունակ ճագարի մաշկը շփել են ածխի ձյութով և ստացել են մաշկի չարորակ ուռուցք։
Հետագայում չարորակ ուռուցքների էթիոլոգիայում ի հայտ եկավ վիրուսային տեսությունը, որին նախորդել են շատ փորձեր։ Ռաուսը առողջ հավին ներարկել է հավի սարկոմայի բջիջներ և առողջ հավի մոտ ի հայտ է եկել սարկոմա։ Կաթի ֆակտորը բացահայտել է Բիտները։ Այսպես առաջ քաշվեց վիրուսայն տեսությունը։ Եվ վերջապես ուռուցքի ինդուկցիան հնարավոր է ֆիզիկական ազդակների միջոցով։ Դրանցից են իոնիզացնող, ռենտգենային, ռադեոակտիվ իզոտոպների ինչպես նաև իոնիզացնող ճառագայթները։
Էքսպլանտացիայի մեթոդի էությունը
Էքսպլանտացիայի մեթոդի էությունն այն է, որ ուռուցքը աճեցվում է օրգանիզմից դուրս։ Վերցվում է ուռուցքը և օրգանիզմից դուրս, հյուսվածքի մեջ ֆիզիկական, քիմիական ազդակներով աճեցվում է։ Սա արժեքավոր է որովհետև ուռուցքն աճեցվում է մարդկային հյուսվածքում։
Տրանսպլանտացիայի մեթոդի էությունը
Կան տրանսպլանտացիայի ենթարկվող տարբեր շտամներ։ Ուռուցքների հալոգեն տրանսպլանտացիան, այսինքն ուռուցքների տեղափոխումը նույն կենդանիներից ոչ ինբրենտային կենդանիներին, երբ առանց իմունոդեպրեսիայի տրանսպլանտացիան չի ստացվում։ Եթե ներարկում են ուռուցքային բջիջներ, դրանով իսկ իմուն համակարգը ընկճվում է, ուժեղանում է ուռուցքի աճը։ Իսկ եթե ներարկում ենք ուռուցքային բջիջների ավելի փոքր քանակ, ապա դա կբերի իմունիզացիայի և ուռուցքային տրանսպլանտացիայի մերժման։ Ուռուցքի հաջող տրանսպլանտացիայի վրա ազդում են ինչպես էկզոգեն այնպես էլ օրգանիզմի էնդոգեն միջավայրի փոփոխությունները։
Ուռուցքի էթիոլոգիան
Այն նյութերը, որոնք առաջացնում են չարորակ ուռուցք կոչվում են կանցերոգեններ կամ բլաստոմատոգեններ։ Այն նյութերը որոնք հարուցում են քաղցկեղ կոչվում են կանցերոգեններ։ Քաղցկեղի առաջացման գործընթացը կոչվում է կանցերոգենեզ կամ բլաստոմատոգենեզ։ Չարորակ ուռուցքների էթիոլոգիայի մասին խոսելիս անհրաժեշտ է ներկայացնել կանցերոգեն նյութերի մի շարք առանձնահատկություններ։ Դրանք ուղղակի կամ անուղղակի ձևով ազդում են բջիջների գենոմների վրա։ Այս հատկությամբ օժտված են քիմիական նյութերը, ֆիզիկական և կենսաբանական կանցերոգենները։ Հավանաբար դրանք ազդում են նուկլեինաթթուների, մասնավորապես գուանինի վրա։ Այդ նյութերն ունակ են ներթափանցել օրգանիզմ արտաքին և ներքին պատնեշներից։ Քանի որ բջիջները կազմված են լիպիդոպրոտեիդներից, հետևաբար դրանցով թափանցում են լիպիդալույծ նյութեր։ Այնուհետև կանցերոգեն նյութերը պետք է դոզավորված լինեն այնպես, որ բջիջը վնասվի, բայց մնա կենդանի։ Մեծ դոզաների ազդեցությամբ բջիջը մինչև ուռուցքայինի վերածվելը մահանում է։ Բացի այդ բլաստոմատոգենեզի համար անհրաժեշտ է կանցերոգեն նյութերի համեմատական թույլ, բայց երկարատև ազդեցություն։ Այդ կանցերոգեն նյութերը ընկճում են հյուսվածքային շնչառությունը և իմուն ռեակցիաները։
Քիմիական կանցերոգեն նյութեր
Սրանք լինում են էկզոգեն և էնդոգեն ծագումով։ Առաջիններն առաջանում են և գոյություն ունեն արտաքին միջավայրում, իսկ հետագայում մտնում են օրգանիզմ, իսկ երկրորդներն առաջանում են օրգանիզմի ներսում։ Վերջիններիս մեջ են մտնում մի շարք հորմոններ՝ մեծ չափաքանակով։ Քիմիական կանցերոգեններից են պոլիցիկլիկ արոմատիկ ածխաջրերը։ Դրանք հիմնականում ունեն տեղային ազդեցություն՝ ենթամաշկում ներարկելով առաջանում է սարկոմա, մաշկի վրա՝ քաղցկեզ, եթե դուրս է գալիս կրծքագեղձով՝ կրծքագեղձի, իսկ եթե մեզի հետէ երիկամների քաղցկեղ։ Կանցերոգեն են նաև ամինոազոմիացությունները, որոնք առաջացնում են լյարդի քաղցկեղ, նավթիլամինը՝ միզապարկի քաղցկեղ։ Նիտրոզամինները HCl-ի ազդեցության տակ ստամոքսում առաջանում են նիտրիտներից, ամիններից։
Անօրգանական կանցերոգեն նյութերից են կոբալտը, նիկելը, քրոմը, արճիճը և այլն։
Ֆիզիկական կանցերոգեն նյութեր
Այստեղ նշանակութոյւն ունեն ուլտրամանուշակագույն, իոնիզացնող ճառագայթները, ավելի քիչ ջերմային էներգիան, ուլտրաձայնը։ Սակայն կարող են լինել սինկանցերոգեն և կոկանցերոգեն նյութեր։ Կարևոր նշանակություն ունեն հատկապես գամմա-ճառագայթները։ Վերջինս ի տարբերություն ալֆա- և բետտա-ճառագայթների ունի խորը թափանցելիություն։ Գամմա-ճառագայթները նման են ռենտգենյան ճառագայթներին՝ որոնք առաջացնում են քաղցկեղ ռենտգենոլոգների մոտ։
Կանցերոգեն ազդեցություն ունեն նաև երկարատև մեխանիկական գրգռումները։
Բոյանայի եկեղեցի
Բոյանայի եկեղեցի (Боянска църква), միջնադարյան եկեղեցի Բուլղարիայում։ Տեղակայված է մայրաքաղաք Սոֆիայից 8 կմ հեռավորության վրա, Վիտոշա լեռան ստորոտին գտնվող Բոյանա գյուղում։ 1979 թվականին ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում ։
Պատմություն
10-րդ դարում Բոյանա գյուղում կառուցվել է առաջին փոքրիկ եկեղեցին, որը նվիրված էր Սուրբ Նիկողայոս Զմյուռնիացուն և Պանտելեիմոնին։ 13-րդ դարի սկզբին սևաստոկրատոր Կալոյանի ցուցումով այս եկեղեցուն կից կառուցվել է որմնանկարներով զարդարված (ավարտվել են 1259 թվականին) նոր երկհարկանի եկեղեցի։ Որմնանկարներից մեկի վրա պահպանվել է կտիտորյան մակագրություն․
Ճարտարապետական առանձնահատկություններ
Եկեղեցին բաղկացած է տարբեր ժամանակաշրջանների շինվածքներից․
Բոլոր շինությունները պատրաստված են աղյուսից։
Ֆրեսկոներ
Որմնանկարչություններից եկեղեցում պահպանվել են․
(9104) Մացուո
(9104) Մացուո (Matsuo), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1996 թվականի դեկտեմբերի 20-ին Տակաո Կոբայաշիի կողմից Օիզումիյում ։
Բոյանայի եկեղեցի
Ֆրեսկոներ
Եկեղեցու պատերը զարդարում են 240 առանձին ֆիգուրներ և 89 կոմպոզիցիաներ (նորկտակարանային պատմություններ, Սուրբ Նիկողայոսի վարքագրությունից դրվագներ)։ Եկեղեցու որմնանկարային ցիկլը համարվում է բուլղարական միջնադարյան որմնանկարի ամենաարժեքավոր հավաքածուներից մեկը։
(9104) Մացուո
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,783143 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,3224 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,2438 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1695,91 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,212276 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 8,52° անկյուն։
Բոյանայի եկեղեցի
Ֆրեսկոներ
Բոյանայի գեղանկարչությունը վերաբերում է Խաչակիրների կողմից Բյուզանդական կայսրության գրավման ժամանակաշրջանին։ Գրավումը հանգեցրել է տեղի դպրոցների և արվեստի դպրոցների նշանակության բարձրացման։
(9104) Մացուո
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1996 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Տակաո Կոբայաշիի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Բոյանայի եկեղեցի
Ֆրեսկոներ
Եկեղեցում կան նաև պատմական դեմքերի պատկերներ՝ սևաստոկրատոր Կալոյանի և նրա կին Դեսիսլավայի, թագավոր Կոնստանտին I Տիհի և թագուհի Իրինայի (եկեղեցու հյուսիսային պատ)։ 18 տեսարաններ պատկերում են Նիկողայոս Զմյուռնիացու կյանքը։
Մետաղադրամներ
1981 թվականին Բոյանայի եկեղեցու պատկերով մետաղադրամ է հատվել։ Այն ներառված է Բուլղարիայի 1300 ամյակին նվիրված մետաղադրամների շարքում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգությունը Բուլղարիայում
Տվայան
Տվայան (Тваян), գետ Ռուսաստանում, Կամչատկայի թերակղզում։ Գետի երկարությունը 53 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Անադիրո-Կոլիմսկի ավազանային շրջանին։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Դևիդ Մեթյու Մաքֆեդյեն
Դևիդ Մեթյու Մաքֆեդյեն (David Matthew Macfadyen, ), անգլիացի դերասան։
Կենսագրություն
Մեթյուն ծնվել է 1974 թվականի հոկտեմբերի 17- ին Մեծ Բրիտանիայի Գրեյթ Յարմուտ քաղաքում։
Կարիերա
Նրա դեբյուտային աշխատանքը եղել է BBC հեռուստալիքով ցուցադրվող «Մոլեգին հողմերի դարավանդը» մինի սերիալում, որը հիմնված է Էմիլի Բրոնտեի համանուն վեպի վրա։ Դրանից հետո նա կայուն կերպով շարունակել է իր կարիերան հեռուստատեսությունում և կինոյում։ Secret life հեռուստաֆիլում մասնակցելու համար նոմինացվել և մրցակցել է Բաֆտա մրցանակի «Լավագույն TV դերասան» կատեգորիայի համար ։
Նրա վերջին կիոաշխատանքներից է եղել շերիֆ Նոթինգեմի դերը 2010 թվականի «Ռոբին Հուդ» ֆիլմում, որտեղ նրա հետ միասին նկարահանվել են այնպիսի դերասաններ, ինչպիսիք են` Ռասսել Քրոուն, Քեյթ Բլանշետը և Վանեսա Ռեդգրեյվը։
Անձնական կյանք
2004 թվականից Մեթյու Մաքֆեդյենը ամուսնացած է Կիլի Հոուսի հետ։ Նրա հետ ծանոթացել է 2002 թվականին «Ուրվականներ» հեռուստասերիալի նկարահանումների ժամանակ։ Նրանք ունեն երկու երեխա. Մեգգին (ծնվել է 2004 թվականին) և Ռալֆը (ծնվել է 2006 թվականին)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անգլիացի դերասաններ Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ Կատեգորիա:Դրամատիկական արվեստի թագավորական ակադեմիայի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Բրիտանացի հեռուստատեսային դերասաններ Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիրներ
Մենդոսա (պրովինցիա)
Մենդոսա, (Mendoza), Արգենտինայի 23 նահանգներից մեկը, որը գտնվում է երկրի կենտրոնական մասի արևմուտքում՝ Կույո շրջանում։ Հարևան նահանգները (ժամացույցի սլաքի ուղղությամբ, սկսած հյուսիսից). Սան Խուան, Սան Լուիս, Լա Պամպա, և Նեուկեն։ Արևմուտքում սահմանակից է Չիլիին։
Աշխարհագրություն և կլիմա
Տեղանքի ռելիեֆը տատանվում է արևելքի կիսահարթավայրային հողերից մինչև 6959 մ (Ակոնկագուա լեռը) նահանգի արևմուտքում։ Մի շարք երկայնական հովիտներում, ինչպիսիք են Ուսպալյաները, առանձնացնում են Անդերը ավելի ցածր լեռներից՝ Պրեկորդիլիերներից։ Դեպի արևելք գտնվում են Կույո հովիտները, որոնց միջով հոսում են Դեսագուադերո գետի վտակները, որոնցից կարևորագույններն են Մենդոսան, Թունույանը, Դյամանտեն և Աթուելը։
Կլիման մայրցամաքային, արևոտ և չոր է նահանգի ամբողջ տարածքում, տաք ամառային և համեմատաբար ցուրտ ձմեռային եղանակներով։ Չորային հողում՝ սակավ տեղումների և ցերեկային և գիշերային ջերմաստիճանների մեծ տարբերության պատճառով, հիմնականում աճում են քսերոֆիտներ և ծառերի որոշ տեսակներ։ Տարեկան թափվում են 150-ից մինչև 350 մմ տեղումներ, որոնց թվում կարկուտը շատ սովորական երևույթ է և համարվում է տեղական խաղողագործության գերագույն խնդիրը։ Պարարտ հողեր կան Կորդիլիերի սառցադաշտերից ծագող բազմաթիվ գետերի ավազանների շուրջ։
Խալոն դե Կամերոս
Խալոն դե Կամեր (Jalón de Cameros), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, գտնվում է Ռիոխա պրովինցիայում՝ Ռիոխա (Լոգրոնիո) ինքնավար համայնքի կազմում։ Մտնում է Արո շրջանի (կոմարկայի) կազմի մեջ։ Զբաղեցնում է 8,43 կմ2 տարածք։ Բնակչությունը կազմում է 29 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Գտնվում է պրովինցիայի վարչական կենտրոնից 40 կմ հեռավորության վրա։
Մենդոսա (պրովինցիա)
Աշխարհագրություն և կլիմա
Լանդշաֆտը պայմանավորված է տարբեր քամիներով, հիմնականում Զոնդոյով, ինչպես նաև թեթև Պամպերոյով, ջերմ Վիենտո Նորտեով և ձմռեռային շատ հազվադեպ Սուդեստադայով՝ հարավ-արևելքում։ Վերջինս հիմնականում բնորոշ է պամպաս գոտուն։
Խալոն դե Կամերոս
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Մենդոսա (պրովինցիա)
Պատմություն
Հնագիտական գտածոները, որոնք վկայում են մարդկանց կողմից տարածքի բնակեցման մասին, թվագրվում են մ.թ.ա. 2000 թվականը։ Աթուել գետի ավազանում մ.թ.ա. 300 տարի ապրել է մարդկանց մի խումբ, որը զբաղվում էր որսորդությամբ, եգիպտացորենի, դդումի և լոբու աճեցմամբ։
Իսպանացիների ժամանման պահին տարածքը բնակեցրած ցեղերի թվում էին խուարպեն (ուարպեն) և պուելչեն։ Առաջին իսպանացի նվաճողները ժամանել են մոտ 1550 թվականին Պերուի փոխթագավորությունից։ Այնուհետև չիլիացի գեներալ-հրամանատար Գարսիա դե Մենդոսան ուարպե ժողովրդին հպատակեցրել է իսպանական իշխանությանը։ 1561 թվականին սպա Պեդրո դել Կաստիլյոն հիմնադրել է Մենդոսա քաղաքը, որը կոչվել է գեներալ-հրամանատարի պատվին։
1771 թվականին այստեղ հիմնադրվել է Ֆուերտե դե Սան Կառլոս (Fuerte de San Carlos), 1772 թվականին՝ Ֆուերտե դե Սան Խուան Նեպոմուչենո քաղաքը (Fuerte San Juan Nepomuceno)։
Հռչակավոր Խոսե դե Սան Մարտինը եղել է շրջանի նահանգապետը և զգալի աջակցություն է ստացել Մենդոսայի ժողովրդից, երբ 1817 թվականին ներկայացվել է Պլումերիլյոյից ժամանած Անդյան բանակի ղեկավարի պաշտոնում, որպեսզի Չիլիի՝ «Իսպանիայի ճնշումներից» ազատագրման արշավի ընթացքում անցնի Անդերը։
1861 թվականի երկրաշարժը գրեթե ավերել է Մենդոսու քաղաքը, որը հետագայում գրեթե ամբողջությամբ վերականգնվել է։ 1885 թվականին գավառով երկաթուղային գծեր են ձգվել, ինչը թույլ է տվել շրջանի գինիները արագորեն տեղափոխել Բուենոս Այրեսի նավահանգիստներ։ Մինչև 1812 թվականը նահանգը Կորդովա նահանգի մի մասն էր, 1812-1820 թվականներին այն հայտնի էր որպես Կույոյի նահանգ։
Մոտ 1900 թվականին՝ նահանգում գինու արդյունաբերության զարգացումից հետո, Մենդոսան սկսեց արագ զարգանալ, ներգրավելով տասնյակ հազարավոր եվրոպական ներգաղթյալների, հատկապես իսպանացիների, ֆրանսիացիների, իտալացիների, ինչպես նաև արաբների՝ Լիբանանից և Սիրիայից։ 1895-1947 թվականներին նահանգի բնակչությունն ավելացել է 5 անգամ (116-ից 588 հզր. մարդ)։ 1939 թվականին հիմնադրվել է Կույոյի ազգային համալսարանը, որը երկրի ամենանշանակալից համալսարաններից մեկն է։
Մասամբ ի պատասխան նախագահ Խուան Պերոնի պոպուլիստական որոշումների, որոնցից մի քանիսը քաղաքների զարգացման և հասարակական աշխատանքների ֆինանսավորման համար իրենցից գյուղատնտեսական գործունեության բարձր հարկ էին ներկայացնում, Մենդոսի հողատերերը ստեղծել են պահպանողական Ժողովրդավարական կուսակցություն (Partido Democrata), որը 1958 թվականին իր հետևից ամրացրել է փոխնահանգապետի պաշտոնը։ Մեծացնելով իրենց ներկայությունը Օրենսդիր մարմիններում, դեմոկրատները ընդդիմացել են առաջադեմ նահանգապետ՝ նախագահ Արթուրո Ֆրոնդիսիի դաշնակից Էռնեստո Ուելչիին (Ernesto Ueltschi): 1961 թվականին՝ տիրապետելով երկու պալատների մեծամասնությանը, նրանք կարողացել են պաշտոնանկ անել Ուելչիի նահանգապետին և իրենց փոխնահանգապետի ներկայացուցիչ Ֆրանսիսկո Գաբրիելլիին (Francisco Gabrielli) առաջադրել նահանգապետի պաշտոնի համար։ 1963 թվականին, իր սեփական կանոններով լինելով ընտրյալ նահանգապետ, Գաբրիելլին պաշտոնից հեռացվել է 1966 թվականի հունիսին՝ նախագահ Արթուրո Իլիայի դեմ տեղի ունեցած դավադրության արդյունքում. սակայն դեռևս օգտվելով պահպանողականի լիազորություններից, նա 1970 թվականին՝ ռազմական վարչակարգի կողմից դե ֆակտո նշանակվել էր նահանգապետի պաշտոնում։
Ի հակադրություն պրագմատիզմի, որով տարբերվել է նրա ղեկավարությունը 1963-66 թվականներին, Գաբրիելլին սկսել է կոշտ քաղաքականություն վարել, սառեցրել է պետական աշխատավարձերը, ավելացրել արտադրական նորմերը, օգտագործել է Մենդոսայի ոստիկանությանը այլախոհությունը ճնշելու համար և միջամտել է արտաքին քաղաքականությանը՝ չիլիացի ապստամբների հետ համագործակցությամբ, որոնք հանդես են եկել իրենց նոր մարքսիստ նախագահ Սալվադոր Ալյենդեի դեմ։ Այդ գործողությունները իրենց գագաթնակետին են հասել 1972 թվականի ապրիլին, երբ կատաղի բողոքի ցույցերը Գաբրիելիին ստիպել են հրաժարական տալ ։
1973 թվականի մարտին՝ ժողովրդավարությանը վերադառնալուց հետո, Մենդոսայի ընտրազանգվածը սկսում է համակրել ձախ թեքումով պերոնիստ Ալբերտո Մարտինես Բակային (Alberto Martinez Baca)։ Արագորեն իրականացնելով անհրաժեշտ աշխատանքային և հողային բարեփոխումներ՝ Մարտինես Բական, այնուամենայնիվ, սխալ է գործում՝ միանալով Մոնտոներոս ծայրահեղ ձախ շարժման թևին, մի կազմակերպության, որի զինված ջոկատները մի շարք դաժան հանցագործություններ են կատարել՝ սկսած 1970 թվականից (և շարունակել են կատարել հետագայում)։ Նախագահ Պերոնը՝ անհանգստացած պրագմատիկությունից այս ձևով հեռանալուց, 1974 թվականի հունիսին Բաքին հեռացրել էր պաշտոնից։
1983 թվականին՝ իրար հաջորդող անհաջողություններից հետո, Մենդոսայի ընտրողներն ընտրել են կենտրոնամետ Քաղաքացիական արմատական միությանը, իսկ պոպուլիստական Խուստիսիալիստական (Պերոնիստական) կուսակցությանն ընտրել են օրենսդիրները։ Չնայած Մենդոսան այդ ժամանակից ի վեր հիմնականում բարգավաճել է, նրա գինու տնտեսությանը պատշաճ ուշադրություն չեն դարձրել, ինչն արդյունքում հանգեցրել է պետական ԳԻՈԼ (GIOL) գինու առևտրային ընկերության գրեթե լիակատար փլուզմանը, որը եղել է աշխարհում մեծությամբ երկրորդ ընկերությունը և ունեցել 6 մլրդ ԱՄՆ դոլար պարտք ։ ԳԻՈԼԸ դադարել է գոյություն ունենալ 1991 թվականին։
2008 թվականի հուլիսի 16-ին փոխնախագահ Կոբոսը ապշեցրել է քաղաքական դիտորդներին՝ նախաձեռնելով քվեարկություն նախագահի կողմից Սենատում առաջարկվող մի շարք գյուղատնտեսական ապրանքների արտահանման մաքսատուրքերի բարձրացման դեմ:
Վարչատարածքային բաժանում
Նահանգը բաժանված է 18 վարչական միավորների, որոնք կոչվում են դեպարտամենտներ (departamentos): Յուրաքանչյուր դեպարտամենտ բաղկացած է մեկ կամ մի քանի շրջաններից, ունի Գործադիր բաժին (ղեկավարվում է քաղաքապետի կողմից կամ ինտենդենտե) և Խորհրդակցական բաժին (օրենսդիր)՝ տեղական ծառայությունների կառավարման համար։ Քաղաքապետն ընտրվում է համաժողովրդական քվեարկության պարզ մեծամասնությամբ յուրաքանչյուր չորս տարին մեկ, նույն պահին խորհրդակցական բաժնի կեսը թարմացվում է յուրաքանչյուր երկու տարին մեկ (վերընտրությունը հնարավոր է երկու դեպքում էլ)։ Վարչությունները կարող են որոշումներ կայացնել համաձայն նահանգի սահմանադրության և Համայնքների Ներքին Օրենքի, բայց ֆինանսապես չի կարող գանձել հարկերը, այլ միայն սպասարկման վճարը։ Առավել բնակեցված քաղաքները բաժինների կազմում կարող են ունենալ քաղաքացիական կոմիտեներ՝ նախատեսված քաղաքային ղեկավարության կողմից սահմանված որոշակի գործառույթների կատարման համար ։
Տնտեսություն
Ամբողջ աշխարհում լինելով հայտնի իր խաղողագործությամբ (Արգենտինայի գինու արտադրանքի 1,5 մլրդ լիտրի 70%-ը) ՝ Մենդոսայի տնտեսությունը (Արգենտինայում մեծությամբ հինգերորդ), այնուամենայնիվ, բավական բազմազան է։ 2006 թվականին այն գնահատվել է 13,8 մլրդ ԱՄՆ դոլար, կամ 8720 ԱՄՆ դոլար մեկ շնչի հաշվով (մոտավորապես միջինում) ։ Գյուղատնտեսությունը, բնականաբար (թեև կազմում է ամբողջ տնտեսության ընդամենը 7%-ը), երկար ժամանակ հանդիսացել է Մենդոսի արժութային եկամտի հիմնական աղբյուրը (մեծությամբ հաջորդը զբոսաշրջությունն էր, հիմնականում՝ Չիլիից)։ Բացի խաղողից, այլ կարևոր գյուղատնտեսական մշակույթներ (հիմնականում Արգենտինայի շուկայի համար) են համարվում խնձորը, տանձը, լոլիկը, սոխը, սալորը, ձիթապտուղը, բալը, դեղձը և սերկևիլը։ Մեղվաբուծությունը, որն ունի 30 000 փեթակ, ևս մեկ աճող ոլորտ է, ինչը բարենպաստ է Մենդոսայի չոր եղանակին։ Լեռնային արդյունաբերությունը Մենդոսի տնտեսության կարևոր մասն է, որը վերջին տարիներին բուռն կերպով զարգանում է, 2005 թվականին արտադրության ծավալի 22 տոկոսն է կազմում (երկրի միջին թվից գրեթե 5 անգամ ավելի) ։ Պետական նավթային պաշարների տասնչորս տոկոսը կենտրոնացված Է Մենդոսայում, ինչպես նաև իրականացվում է կրաքարի և ուրանի հանքերի լայնածավալ մշակում։ Արտադրությունը երկար ժամանակ նպաստել է նահանգի բարգավաճմանը և դեռ կազմում է տնտեսության 16 %-ը ։ Մենդոսի գլխավոր ճյուղերն են. գինու արտադրությունը, որտեղ հաշվվում է 1200 գինու գործարան և որը 2005 թվականին 1,1 միլիարդ լիտր գինի է արտադրել, պահածոյացված մրգերի արտադրությունը, մեծ նավթավերամշակման (Լուհան դե Քույոյում), ցեմենտի գործարանները և այլն։ Ավիաշինությունը ներկայացված է «Պուելչե» թեթև ինքնաթիռներ արտադրող Laviasa ընկերության գործարանով ։ Մենդոսի ծառայությունների ոլորտը զարգացած և բազմազան է մի փոքր ավելի քիչ, քան երկրի միջինում։ Զբոսաշրջությունը, որը վաղուց գործում է գեղատեսիլ նահանգում, 2002 թվականին՝ սկսած Արգենտինական պեսոյի արժեզրկումից, դարձել է եկամտի կարևորագույն աղբյուրներից մեկը, որը տարեկան գրավում է մոտավորապես 700000 զբոսաշրջիկ։ Հիմնական տեսարժան վայրերն են Լաս Լենյաս լեռնադահուկային կենտրոնը, Ակոնկագուա լեռը, տարածաշրջանային զբոսայգիներ. Աթուել կիրճ, Պուենտե դել Ինկա, Գուայմալիեն և ուրիշներ։ Արգենտինական գինու արտադրության մեջ տեղի ունեցող վերջին իրադարձությունների շնորհիվ՝ գինու զբոսաշրջությունը, նահանգում ամենուր հայտնվող՝ նրա վրա կենտրոնացած բազմաթիվ հյուրանոցներով, դարձել է շատ տարածված։ Գինու գործարանները սովորաբար առաջարկում են անվճար էքսկուրսիաներ տարածքում՝ այցելության վերջում գինու համտեսմամբ։ Ֆիեստա դե լա Վենդիմիան (խաղողի բերքահավաքի տոն) գրավում է բազմաթիվ զբոսաշրջիկների փետրվարի վերջին՝ մարտի սկզբին։ Լեռներում՝ Չիլիի հետ սահմանին տեղակայված Անդյան Քրիստոս արձանը ընդգրկված է բազմաթիվ էքսկուրսիաների երթուղիներում։
Սպորտ
Նահանգում կան չորս գլխավոր պրոֆեսիոնալ սպորտային ակումբներ, ավելի հայտնի իրենց ֆուտբոլային հավաքականներով. «Գոդոյ Կրուս», «Ինդեպենդենտե Ռիվադավիա», «Սան Մարտին» և «Հիմնասիա և Էսգրիմա»։
Շվայկովկա
Շվայկովկա (Швайківка), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Բերդիչևի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Շվայկովկա գյուղում բնակվում էր 966 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2525 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 382,57 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Բերդիչևի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Աերոլոցիա
Աերոլոցիա  (աերո+ լոցիա), օդային ուղեգծի (տրասսայի) կամ թռիչքի շրջանի մանրամասն նկարագրություն։ Հնարավորություն է տալիս օդաչուին թռիչքի նախապատրաստվելիս ուսումնասիրել այդ շրջանի կամ ուղեգծի առանձնահատկությունները, հեշտացնում է կողմնորոշումը, նպաստում թռիչքի անվտանգության ապահովմանը։
Աերոլոցիան ընդգրկում է թռիչքի բարձրությունից երկրի մակերևույթի վրա երևացող բնորոշ կողմնորոշիչների, օդանավակայանների և վայրէջքի հրապարակների, ուղեգծի կամ թռիչքի շրջանի ֆիզիկա-աշխարհագրական նկարագիրը, տեղեկություններ թռիչքի օդերևութաբանական պայմանների և երկրային ապահովման միջոցների մասին, նրանց բնութագիրը և դասավորությունը։
Կատեգորիա:Ավիացիա
Ղզըլթութ (Սեբաստիայի գավառ, այլ գյուղ)
Ղզըլթութ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ջեյմս Բլեյն
Ջեյմս Գիլեսպի Բլեյն (James Gillespie Blaine, ), ամերիկացի հանրապետական քաղաքական գործիչ, ով աշխատել է որպես Միացյալ Նահանգների Ներկայացուցիչների պալատի անդամ, Միացյալ Նահանգների Ներկայացուցիչների պալատի խոսնակ, Մեյնից ԱՄՆ սենատոր և երկու անգամ ԱՄՆ պետքարտուղար։ Նա նախագահի թեկնածու էր 1884 թվականին, բայց փոքր տարբերությամբ պարտություն կրեց դեմոկրատ Գրովեր Քլիվլենդից։ Բլեյնը 19-րդ դարի վերջին առաջատար հանրապետականներից էր և կուսակցության չափավոր ռեֆորմիստական խմբակցության առաջնորդ, որը հայտնի էր որպես «կիսարյուններ» (անգլ.՝ Half-Breeds)։
Կենսագրություն
Որպես պետքարտուղար՝ Բլեյնը անցումային գործիչ էր՝ իր գործունեությամբ նշանավորելով արտաքին քաղաքականության մեջ մեկուսացման դարաշրջանի ավարտը և նախանշելով այն, ինչ ոմանք անվանում են «ամերիկյան դարաշրջան», որը սկսվեց Իսպանա-ամերիկյան պատերազմով։ Ամերիկյան առևտրի և ազդեցության ընդլայնմանն ուղղված նրա ջանքերը նշանավորեցին Միացյալ Նահանգների կողմից ավելի ակտիվ արտաքին քաղաքականության անցման սկիզբը։ Բլեյնը մաքսատուրքերի «փոխադարձության» ռահվիրա էր և կոչ էր անում երկրի ավելի մեծ ներգրավվածությունը Լատինական Ամերիկայի պետությունների գործերին։ Բլեյնի էքսպանսիոնիստական քաղաքականությունը մեկ տասնամյակից էլ պակաս ժամանակահատվածում կհանգեցնի Միացյալ Նահանգների կողմից Խաղաղ օվկիանոսի գաղութների ձեռքբերմանը և Կարիբյան տարածաշրջանի գերիշխանությանը։
Գրականություն
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հանրապետական կուսակցության անդամներ
Ղորղանյաններ
Պատմություն
18-րդ դարի վրաց պատմագիր Վախուշտիի հավաստմամբ Ղորղանյանների նախնին՝ Ղորղանը, իր գերդաստանով Հայաստանից (Սուրմալուի Ղորղան ամրոցից) 1415 թվականին գաղթել է Վրաստան։ Ազնվականի իրավունքներով նա կալվածքներ է ստացել Բորչալուի գավառում, ապա՝ Թիֆլիսի մոտակայքում (Մեծ և Փոքր Ենագեթի գյուղերը)։ Վրաստանում Ղորղանյանները վարել են պալատական և զիվորական պաշտոններ։ Վրաստանը Ռուսաստանին միանալուց (1801) հետո Ղորղանյանները պահպանել են իրենց ազնվական իրավունքները։
Վոլնոե (գյուղ, Կոզելշչինայի շրջան)
Վոլնոե (Вільне), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոզելշչինայի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոզելշչինայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Պիռու (գյուղ, Ռիուգե շրջան)
Պիռու (Põru), գյուղ Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Ռիուգե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 5 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Ռիուգե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
(9105) Մացումուրա
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,880625 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,6237 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,1376 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1785,78 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,201592 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,17° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1997 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Տակաո Կոբայաշիի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Եղիա Տեմիրճիպաշյան
Եղիա Տեմիրճիպաշյան, արևմտահայ արձակագիր, բանաստեղծ, փիլիսոփա։
Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսի Խասգյուղ թաղամասում։ Նախնական ուսումը ստացել է Օհաննես Պատվելիի դպրոցում, ապա ժամանակի լավագույն՝ Խասգյուղի Ներսիսյան վարժարանում՝ աշակերտելով Թովմաս Թերզյանին և Մատաթիա Գարագաշյանին, որոնցից մխիթարյան-գրաբարյան հիանալի գիտելիքներ է ստանում։ Դպրոցում կողք կողքի էին նստում Մինաս Չերազի հետ։ Դասընկերներից էր նաև Ռեթեոս Պերպերյանը։ 1866 թ. փոխադրվում է Խասգյուղ՝ Նուբար փաշայի նոր հիմնած Շահնազարյան վարժարան։ Այստեղ ուսանելուն զուգահեռ օգնական ուսուցիչ էր կրտսեր դասարաններում։ Մոլի ընթերցասեր էր։ 1870 թվականին Տեմիրճիպաշյանը Բարձր դռան տպագրության դիվանի անդամ էր, ուր կարդում էր այնտեղ ուղարկվող ողջ մամուլը, ապա ստանձնում է Հանրօգուտ շինությունների նախարարության վարչական ժողովի քարտուղարի պաշտոնը, որից նույնպես շուտով հրաժարվեց։
1874 թ. մի օրիորդի հանդեպ սիրով լի, որը որոշել էր ամուսնանալ հարուստ մի պաշտոնյայի հետ, հուսահատությունից փորձում է ինքնասպան լինել՝ նետվելով ծովը։ Սակայն ջրի պաղությանը չի դիմանում և դուրս է գալիս։ Նույն թվին մեկնում է Ֆրանսիա՝ Մարսելի Առևտրական բարձրագույն վարժարանում ուսանելու, բայց դրա փոխարեն հրատարակում է «Le Moniteur Litteraire et Financier de Marseille» շաբաթաթերթի մի քանի համար՝ Արևմուտքին հայությունը ներկայացնելու ձգտումով։ Այս ընթացքում հանգամանորեն ուսումնասիրում է նաև պոզիտիվիստ փիլիսոփաների, հատկապես Էմիլ Լիտրեի երկերը։ Ծանոթանում է Ֆրանսիայի նշանավոր գործիչների, այցելում Վիկտոր Հյուգոյին։