cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Անհավատալի (մինի սերիալ)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2019 հեռուստասերիալներ Կատեգորիա:Անգլերեն հեռուստասերիալներ Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա հեռուստասերիալներ Կատեգորիա:Նեթֆլիքսի բնօրինակ ծրագրեր
Սափորով աղջիկը
«Սափորով աղջիկը» («Девушка с кувшином», անվան այլ տարբերակներ՝ «Կաթնավաճառուհի», «Ցարսկոսելոյի արձան», «Պերետտա»), շատրվան Սանկտ Պետերբուրգ Ցարսկոյե Սելոյի Եկատերինյան այգում (նախագծի հեղինակ՝ Ավգուստին Բետանկուր, քանդակագործ՝ Պավել Սոկոլով), 19-րդ դարի սկզբի այգեգործական ճարտարապետության և քանդակագործության հուշարձան, որն ունի դաշնային և միջազգային նշանակություն, ճանաչման է հասել որպես «Ցարսկոսելոյի արձան»։ Արձանը դարձել է Ցարսկոյե Սելոյի այգիների բանաստեղծական խորհրդանիշը։ Ռուսական պետական թանգարանի գեղանկարչության բաժնի ավագ աշխատակից Վսևոլոդ Պետրովի կարծիքով՝ արձանն իրենից ներկայացնում է Պավել Սոկոլովի ստեղծագործության բարձրակետը և պատկանում է ռուսական այգեգործական քանդակագործության ամենահիասքանչ նվաճումների թվին։
Ժամանակակիցները ենթադրել են, որ արձանի համար սյուժեի աղբյուր ծառայել է Ժան դը Լաֆոնտենի «Կաթնավաճառուհի, կամ Կաթով սափոր» առակը։ Առանձին ուսումնասիրողներ արձանի մեջ տեսել են կայսր Ալեքսանդր I-ի կնոջ՝ Ելիզավետա Ալեքսեևնայի դիմանկարային պատկերումը և համարել են, որ շատրվանը նրա սգո այլաբանությունն է հանդիսանում՝ իր մեռած նորածին դստրերի և դրանից կարճ ժամանակ առաջ մահացած սիրեցյալի հետ կապված։ Շատրվանը ոգեշնչել է ռուսական մշակույթի բազմաթիվ գործիչների՝ ստեղծելու գրական և երաժշտական աշխատանքներ։ Դրանց թվում էին Ալեքսանդր Պուշկինի «Ցարսկոսելոյի արձանը», Աննա Ախմատովայի «Ցարսկոսելոյի արձանը», Ցեզար Կյուիի «Ցարսկոսելոյի արձանը (ըստ Պուշկինի)» ռոմանսը։
Շատրվանի ստեղծման պատմություն
Սկզբնապես այդ վայրում գտնվել է աղբյուր, որը Վանգազի գետի ակունքն է եղել։ Եկատերինա I թագուհու օրոք այնտեղ տարել է տուֆի մի տեսակից աստիճանաշարը։ Փայտե փողրակի վրա, որով հոսում էր ջուրը, կառուցվել է կամար, որը հենվել է նույն քարից կառուցված սյուների վրա։ Ցարսկոսելոյի թանգարանի աշխատակից Վիկտոր Սեմյոնովը ուրվագծային վերակառուցման ժամանակ վերստեղծել է աղբյուրն այնպես, ինչպես եղել է այն ժամանակ։ 1757 թվականին նրա մոտակայքում սահադաշտի կառուցումից հետո աղբյուրը թաքցրել են հատուկ խցիկի մեջ, որից ջուրը ստորգետնյա ջրատարով թափվել է լճակը։ Մակերևույթ ջրատարի ելքի վրա պատնեշ է կառուցվել։ Դրանից բխել է լայն և երկար ջրանցք՝ գլաքարով սալարկված։ Այն օգտագործվել է աշխատող մարդկանց և ձիերի կողմից՝ որպես այդ ժամանակներում խմելու ջրի միակ աղբյուր։
1809 թվականին Ցարսկոյե Սելոյում արդեն գործում էր Տաիցկի ջրատարը, որը մեծ քանակությամբ ջուր էր մատակարարում Իժորի լեռնանցքից, այդ իսկ պատճառով աղբյուրի կիրառական գործառույթն անկում է ապրել։ 1808-1810 թվականներին այգեգործ Իոսիֆ Բուշը և ճարտարապետ Լուիջի Ռուսկան, նախկին սահադաշտի մի տեղամասը կանաչապատելով, վերափոխել են իրենց ստեղծած գրանիտե սանդղափուլը և Մեծ լճակի միջև ընկած լանջը կանաչ խորշերի տեսքով, որոնց երկայնքով անցնում էին ուղիները ։
Ինժեներ Ավգուստին Բետանկուրի առաջ խնդիր է դրվել «սանդղավանդը, որտեղով անցնում է հիմնական ջուրը, այդ վայրը ճաշակով վերջնամշակել»՝ զարդարել այդ տարածքը։ Նրա կողմից իրականացված ուսումնասիրությունները պարզել են, որ այս վայրի ստորգետնյա տարածքում կա կրաքարային ջրատար։ Ջրակայուն շերտը իրենից ներկայացնում էր երեք-չորս մետր խորությամբ կրաքարի տակ գտնվող Քեմբրիի ժամանակաշրջանի կավե շերտ։ Տեղանքի ռելիեֆն ունի իջեցում դեպի Մեծ լճակը, ինչի պատճառով էլ գործում է աղբյուրը։ Բետանկուրը վերակառուցել է աղբյուրը պաշտպանելու համար գոյություն ունեցող խցիկը (այն պաշտպանիչ խցից վերածվել էր կապտաժի)՝ կտրելով ջրատար շերտը։ Խցիկը պատրաստվել է եղևնու կրկնակի եզրաշերտերի հատվածքի ձևով, որը երեք կողմերից կավով էր ծածկված։ Խցիկի և ջրատարի միջև բարձրության տարբերությունը երկու մետր էր, ինչը միանգամայն բավարար էր շատրվանի ստեղծման համար։
Շատրվանի համար արձանն ստեղծել է ռուսական կլասիցիզմի ներկայացուցիչ, Նկարչության կայսերական ակադեմիայի ակադեմիկոս Պավել Սոկոլովը։ Բետանկուրի կենսագիր պրոֆեսոր Վլադիմիր Պավլովը գրել է, որ հենց քանդակագործն է իսպանացի ճարտարագետին ապագա շատրվանի նախագիծ կազմելու առաջարկ ներկայացրել։ Պավլովի պնդմամբ Բետանկուրին պատկանել է ջրամատակարարումը և ջրաբաժանումը, պատվանդանի տեղադրումը և հիմքի քարե իջեցումը, ինչպես նաև արձանի տեղադրման վայրի ընտրությունը։ Նրա համար մոդելը պատրաստվել է ալեբաստրից։ Քարը, որն օգտագործվել է պատվանդանի կառուցման համար, տեղադրվել է խողովակի տակ, որով ջուրը կապտաժային խոռոչից հասել է ջրանցք, իսկ հենց քարը շաղափել են։ Շատրվանը գործարկել են 1810 թվականին Ցարսկոյե Սելոյում՝ Ցարսկոյե Սելոյի հարյուրամյակին, սակայն Սոկոլովը չի հասցրել մինչև այդ ժամանակը արձանը դարձնել բրոնզե։ 1816 թվականի հունիսի 16-ին ճարտարագետ Ֆրանցիսկ Կանոբիոն նամակ է ուղարկել՝ հիշատակելով շատրվանի արտաքին տեսքում որոշակի փոփոխություն. «Ցարսկոյե Սելոյի վերին այգում վերակառուցված սանդղավանդը` ալաբաստրե արձանով, այժմ կատարելապես կարգի է բերվել և ամբողջությամբ ավարտուն է»։ Սեմյոնովը գնահատել է այդ հաղորդագրությունը որպես ալաբաստրե արձանի փոխարեն բրոնզե քանդակ տեղադրելու վկայություն՝ հաշվի առնելով այն, որ այդ նույն տարվա օգոստոսին քանդակագործին վճարվել է 3000 ռուբլի։ Այդ նույն ժամանակներից պահպանվել են Սոկոլովի արած գրությունը «հենց Ձերդ Մեծության հանձնարարությամբ աշխատանքի» կատարման մասին։ Մեկ այլ տվյալի համաձայն՝ բրոնզե արձանը հայտնվել է միայն 1817 թվականին։ Հայտնի է, որ այն ձուլվել է Նկարչության կայսերական ակադեմիայի արհեստանոցում։ Արձանի հեղինակային գիպսե մոդելը ներկայումս պահվում է Ռուսական պետական թանգարանում ։ Լյուդմիլա Դորոնինան ռուսական արձանների պատմության մասին երկհատոր ուսումնասիրության մեջ գրել է, որ Բետանկուրը հիացած է եղել Պավել Սոկոլովի արձանով։ Հատուկ իսպանացի ճարտարագետի համար (և նրա խնդրանքով) քանդակագործը ստեղծել է մարմարե կրկնօրինակը։
Բետանկուրի ստեղծած արձանի նախնական ճարտարապետական կոմպոզիցիան հավելվել է այրով, որը լուծարվել է 19-րդ դարի կեսերին։
Շատրվանի և շրջակա բնապատկերի արտաքին տեսք
Անտիկ պատմուճանով բոբիկ աղջիկը մոխրագույն, մեծ քարի վրա է, իրեն է սեղմել ոտքերը, ձախ ձեռքը բաց թողել սափորի՝ իրեն սեղմած խեցեբեկորից։ Աջ ձեռքը հենել է կռացրած գլխին, մազի փունջը ընկած է պարանոցին, ձախ ուսը և կուրծքը մերկ են։ Աղջկա կողքին ընկած է կոտրված սափորը, որից շարունակական շիթերով թափվում է աղբյուրի ջուրը։
Ցարսկոյե Սելոյի այգիների գլխավոր այգեգործ Իոսիֆ Բուշը շատրվանը ներառել է ռոմանտիկ բնանկարում։ Գրանիտե պատվանդանը բարձրանում է բաց տարածությունում, դրա շուրջբոլորը աճում են ծառեր։ Սեմյոնովի խոսքերով՝ նրանք ստեղծում են «ինչ-որ վեհասքանչ և միաժամանակ հանելուկային զարմանալի զգացողություն»։
19-20-րդ դարերում
1830 թվականին Կազանի կայսերական համալսարանի վաստակավոր պրոֆեսոր և ռեկտոր Իլյա Յակովինը կազմել է շատրվանի մանրամասն նկարագրություն՝ հիշատակելով, որ ձմռանը աղջկա մարմինը ծածկվում է «տախտակե պատյանով»։ Հեղինակը հիացել է արձանի միջոցով նրա «վշտի», «ներքին կոտրվածության» արժանահավատությամբ, «ամբողջ մարմնի չափսերի» ճշտությամբ։
Այգեգործական վարչությունը երկար ժամանակ չի իմացել ճշգիտ վայրը, որտեղից ջուրը մտնում է շատրվան։ 1877 թվականին, երբ սափորից դուրս եկող շիթերն սկսել են անհետանալ, պարզվել է, որ ջրամբարձ համակարգի գծագրեր չկան։ Հետազոտական հատուկ աշխատանքները հանձնարարվել են ինժեներ Չերնյավսկուն։ Նրան հաջողվել է պարզել և արձանագրել գծագրերում ջրամբարձ համակարգը, որն ստեղծել էր Բետանկուրը։ Համակարգը ճանաչվել է բավարար և անհրաժեշտ է եղել միայն աննշան վերակառուցում։ Փոխվել է կապտաժային խցի ամբողջովին նեխած վերածածկը, մաքրվել են խողովակները, որոնց կեղտոտվածությունն էլ հանգեցրել էր ջրի մատակարարման դժվարություններին։ Սեմյոնովը ենթադրել է, որ հենց այդ ժամանակ՝ կապված մամուլում լայն լուսաբանված վերանորոգման աշխատանքների հետ, ի հայտ է եկել լեգենդ, որ շատրվանի ջուրը ապաքինում է մարմնի և սրտի հիվանդություններից։ Այն լայն տարածում է ստացել և նույնիսկ մասնագետների հետաքրքրությունն է շարժել։ Շատրվանի մոտ տեղադրվել է քարե կարճասյուն, որից երկաթե շղթայով բազմաթիվ ուխտավորների համար մեխվել է բաժակ։ 1910 թվականին բժիշկ Գուկտովկինի անցկացրած քիմիական վերլուծությունը ցույց է տվել, որ շատրվանի ջրի որակը զիջում է Ցարսկոյե Սելոյի ջրմուղային ջրին։ Այնտեղ ավելի շատ բակտերիաներ կային և ավելի կոշտ էր։ 19-րդ դարի վերջին շատրվանի շուրջ հայտնվել է երկաթե տափակ ու նեղ ցանկափայտերի տեսքով պարիսպ (այն ստեղծվել էր այդ ժամանակներում այգիներում օգտագործվող փայտե ցանկափայտերի օրինակով)։ Պարիսպը տեղադրվել է կանաչ ցածրիկ ներդիրներով։ 1937 թվականին պարիսպը հանվել է, միաժամանակ հանվել է նաև քարե թմբիկը, որը կանգնեցված էր սափորից ջրի թափվելու տեղում։
Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ գերմանական օկուպացիայից առաջ զինվորները թաղել են արձանը, և երեք տարի այն մնացել է հողի տակ, այդ իսկ պատճառով չի վնասվել (Դմիտրի Կուզնեցովը դա համարել է խորհրդանշական, որ Պավլովի մայրուղում կոմսուհի Յուլյա Սամոյլովայի ամառանոցը, որը հեռու չէր արձանի թաղած վայրից, տեղակայվել է իսպանացի կամավորների 250-րդ դիվիզիայի շտաբը)։ Քաղաքի ազատագրումից հետո թաքստոցից փորված ու հանված արձանը որոշ ժամանակ գտնվել է Ցարսկոյե Սելոյի լիցեյի բանաստեղծի սենյակում (այդտեղ այն գտնվել է պարկացու կտորով ծածկված սովորական արկղում), որտեղ ստեղծված է եղել պուշկինյան անկյունը։ Շատրվանի կոտրված անոթը կորել է։ Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ քաղաքի ջրամատակարարման համակարգը քանդվել է, իսկ արձանից զրկված շատրվանը դարձել է խմելու ջրի միակ աղբյուրը Ցարսկոյե Սելոյի և շրջակայքի բնակիչների համար ։ 1945 թվականին արձանը վերադարձրել են իր տեղը, իսկ 1947 թվականին կրկին ստեղծել են կոտրված սափորը, որից կրկին հոսել է ջուրը։ 1951 թվականին շատրվանը վերակառուցվել է (դրանից հետո որոշ ժամանակ շատրվանի շուրջը պարիսպ է եղել)։
1989 թվականին իրականացվել է շատրվանի նոր վերակառուցումը. կապտաժային խցի փտած գերանները փոխարինվել են երկաթբետոնե մասերով, թուջե խողովակները՝ պլաստմասսայով, գրանիտե պատում զբոսաշրջիկների համար ջրի հարմար ցանկապատ են սարքել։ Ներկայումս նախնական արձանը գտնվում է թանգարանի ֆոնդում, իսկ այգում գտնվում է կրկնօրինակը, որն ստեղծվել է «Монументскульптура» գործարանում 1990 թվականին ։ Ցարսկոյե Սելոյի ֆոնդում գտնվում է արձանի մեկ այլ կրկնօրինակ, որն ստեղծվել է վանդալության դեպքի համար։
Այդ արձանի կրկնօրինակը Նիկոլայ I ցարի կին Ալեքսանդրա Ֆեոդորովնան նվիրել է իր եղբորը՝ Պրուսական արքայազն Ֆրիդրիխ Կառլ Ալեքսանդրին։ Այն տեղադրվել է Պոտսդամի մոտ գտնվող Գլինինկե պալատում։ Այդ արձանը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ կորել է։ Ներկայումս դրա փոխարեն ևս դրվել է կրկնօրինակը՝ ստեղծված ԽՍՀՄ-ում։ Արձանի հեղինակային բրոնզե կրկնօրինակը գտնվում է Սուխանովո կալվածքում ։ Խորհրդային և ռուս գիտնական, աստվածաբան, գրականագետ, Մոսկվայի հոգևոր ակադեմիայի պրոֆեսոր Միխայիլ Դունաևը հետևել է շատրվանի՝ Պավել Սոկոլովի ստեղծած կրկնօրինակի ճակատագրին։ Նրա տվյալներով այն Ցարսկոյե Սելոյի պես զարդարել է այգում գտվող լճի մոտի փոքրիկ աղբյուրը։ Հետագայում այն տեղափոխվել է իշխան Վոլկոնսկիների կալվածքի տերերի դամբարան։ Այն ստեղծվել է 1813 թվականին և Դունաևը այն գլուխգործոց է համարել։ Դունաևը նշել է «Սափորով աղջկա» որոշ փոքրիկ վնասվածքներ, սակայն ընդհանուր առմամբ կարծել է, որ այն գտնվում է բավարար վիճակում։
1992 թվականի հունիսին ԱՄՆ Կոլումբուս քաղաքում ցուցադրվել է Սոկոլովի արձանի բնօրինակը AmeriFlora-92 ցուցահանդեսի ժամանակ, որը կազմակերպվել էր Քրիստափոր Կոլումբոսի կողմից Ամերիկայի հայտնագործման 400-ամյակի առիթով։ Դրա համար փորվել է հատուկ ջրամբար, որի ափին տեղադրվել է մեծ քար։ Վերևում ամրացրել են սափորով արձանը և ջուր մատակարարել։
Արձանի սյուժեի վարկածներ
Ժամանակակիցները ենթադրում են, որ արձանի համար սյուժեի աղբյուր է ծառայել Ժան դը Լաֆոնտենի «Կաթնավաճառուհին, կամ Կաթով սափորը» առակը։ Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր, Սանկտ Պետերբուգի Պյոտր Մեծի անվան ճարտարագիտական համալսարանի պրոֆեսոր Դմիտրի Կուզնեցովը ֆրանսիացի առակագրին անվանել է Ալեքսանդր I-ի և Ավգուստին Բետանկուրի սիրելի բանաստեղծը։ Առակի սյուժեն հետևյալն է. կաթնավաճառուհի Պերետտան շտապում է շուկա՝ պլանավորելով կաթի շնորհիվ ձեռք բերած փողերով գնել ճուտիկներ, իսկ հետո դրանք վաճառելով՝ զբաղվել խոճկորի բուծմամբ, որից հետո վաճառելով գոճիները՝ գնել հորթեր։ Այդ ժամանակ նա կոտրում է կաթով լի սափորը։ Նստելով կոտրված սափորի մոտ՝ Պերետտան զղջում է այդպես էլ չիրականացած երազանքների համար, փորձում է կատարվածի բացատրություն մտածել ամուսնու համար։ Գրող, պատմաբան և լրագրող Պավել Սվինյինը, լինելով արձանի մասին առաջին հիշատակություն թողնողը, 1817 թվականին գրել է. «Հիասքանչ գեղջկուհին նստած է գրանիտին իր կոտրված ամանի վշտի մեջ, որից թափվում է շրջակայքի ամենամաքուր ջուրը»։ Հայտնի գավառագետ, հրապարակախոս և բելետրիստ Միխայիլ Պիլյաևը 1889 թվականին իր «Պետերբուրգի շրջակայքի մոռացված անցյալ» գրքի մեջ հիշատակել է շատրվանի սյուժեի միայն այդ տարբերակը։
1999 թվականին «Գիտություն և կրոն» հանդեսի հոդվածում քանդակագործ Պավել Սոկոլովի արվեստի ուսումնասիրող Լյուդմիլա Բելոզյորովան ենթադրել է, որ արձանի համար մոդել է ծառայել Ալեքսանդր I ցարի կին Ելիզավետա Ալեքսեևնան։ Հետագայում այդ հոդվածը հրատարակվել է «Ալեքսանդր ցարի հրեշտակ» ժողովածուի մեջ, որը լույս է տեսել 2008 թվականին «Քրիստոնեական մշակույթ։ Պուշկինյան դարաշրջան» շարքում։ Սաքսոնական կուրֆյուրստի (կայսր ընտրող իշխան հին Գերմանիայում) պատգամավորության քարտուղարն այսպես է նկարագրել Ելիզավետա Ալեքսեևնայի արտաքին տեսքը.
Արձանը դեմքով և կազմվածքով իրոք հիշեցնում է Ելիզավետա Ալեքսեևնային, սակայն Ալեքսանդրի կառավարման ժամանակ դա չի շեշտադրվել ցարի և կնոջ բարդ հարաբերությունների պատճառով, կամ էլ մնացել է աննկատ ։ Բելոզյորովան որպես ապացույց նաև արձանագրել է, որ ի հիշատակ կայսրուհու՝ կյանքից հեռացած դստեր` իտալացի քանդակագործ Պաոլո Տրիսկորնիին այդ նույն ժամանակ արդեն Ելիզավետա Ալեքսեևնայի համար ստեղծել էր նմանատիպ թեմայով քանդակ. երիտասարդ տխուր կինը նստած է՝ գլուխը հենած ձեռքերին։ Կայսրուհու դուստր Մարիան մահացել է 1800 թվականի հուլիսին՝ ապրելով մեկ տարուց քիչ ավելի։ Բելոզյորովայի կարծիքով, որին համաձայնվել են բազմաթիվ ուսումնասիրողներ, այդ նույն կերպարն է Բետանկուրը ներկայացրել որպես շատրվանի հիմնական գաղափար։ 1806 թվականին կայսրուհին ծնել է ևս մեկ դուստր՝ Ելիզավետային, սակայն նա ևս մահացել է երկու տարի անց։ Կայսրուհին սկսել է վարել ճգնավորի կյանք՝ հազվադեպ լքելով Ցարսկոյե Սելոն։ Կայսրուհու մենակեցության և վշտի մեկ այլ պատճառ էր դարձել նրա սիրեցյալի՝ Կավալերագարդի գնդի քսանյոթամյա շտաբս-ռոտմիստր Ալեքսեյ Օխոտնիկովի մահը տուբերկուլոզից, իսկ ըստ արքունական ասեկոսեների՝ նրա սպանությունը մեծ իշխան Կոնստանտին Պավլովիչի նախաձեռնությամբ էր եղել՝ 1807 թվականի հունվարին Էրմիտաժի թատրոնում ներկայացումից վերադառնալիս։ Մեծ իշխանն անպատասխան սիրում էր կայսրուհուն։
Արվեստի պատմաբանները և մշակութաբանները շատրվանի գեղարվեստական առանձնահատկությունների մասին
Բանասիրական գիտությունների թեկնածու, մշակութաբան Նիկոլայ Անցիֆերովը նշել է շատրվանի հաջող տեղադրությունը. այն գտնվում է լճի ափին գրանիտե խորշին մոտ՝ փոքրիկ պուրակում։ Դրա հետ կապված նա արձանն անվանել է խորը վշտով համակված նիմփա։ Նա կարևոր է համարել, որ աղբյուրից թափվող ջուրը չի սառչում նույնիսկ ձմռանը. բրոնզե արձանը պատված է ձյունե շղարշով, իսկ սափորի շուրջը կախված են սառցալուլաներ, սակայն ջուրը շարունակում է կարկաչել։ Անցիֆերովը գրել է, որ Պուշկինը վազվզել է այստեղ ոչ միայն Լիցեյում սովորելու ժամանակ գանգրահեր մանուկ լինելով, այլև հասուն տարիքում ևս եկել է շատրվանի մոտ Սանկտ Պետերբուրգից հետիոտն երկար զբոսանքներից հետո։
Եկատերինյան թանգարանի գիտաշխատող Լիդիա (Ցիրա) Եմինան նշել է, որ եթե Լաֆոնտենը իր առակում հանգում է երազանքների ապարդյունության մասին եզրակացության, ապա Սոկոլովի արձանն ընդհակառակը՝ խորհրդանշում է կյանքում ուրախության հաղթանակը վշտի հանդեպ։ Նա «Կաթնավաճառուհին» արձանի մեջ տեսել է ռուսական ռեալիստական քանդակագործության օրինակ, նշել է քնարականությունը և ճշմարտացիությունը։
Բանասիրական գիտությունների դոկտոր Ալեքսեյ Իլյիչևը գրել է, որ Սոկոլովի արձանը հաղորդում է «միայն ամենաընդհանուր գաղափարը՝ Պերետտայի տխրությունը և վիշտը»։ Աղջկա կերպարն իրականացված է ընդհանուր առմամբ դասական ձևով։ Արձանի հենց այդ դասական գծերն են հիմք դարձել հետագայում Պուշկինի համար՝ դիմելու հունական էպիգրամայական ժանրին։ Իլյիչևի կարծիքով իմաստություն մտածված գեղեցկությունը ավելի նշանակալի տարր է արձանի համար։ Խորհրդային գավառագետ Նինա Սեմեննիկովան ևս ընդգծել է կլասիցիզմի ազդեցությունը Սոկոլովի արձանի վրա։ Նա գրել է, որ շատրվանը ասես թաքնվել է հետաքրքրասեր աչքերից թփերի և ծառերի արանքում։ Նրա կարիծքով աղջկա իդեալական ճիշտ դիմագծերում, կազմվածքի բարեկազմ համամասնություններում արտացոլվել է կատարյալ անտիկ գեղեցկության մասին պատկերացումը։ Պատվանդանի կոպիտ գրանիտն ավելի է ընդգծում աղջկա քնքշությունը։
Ակադեմիկոս Դմիտրի Լիխաչովը կարծել է, որ Եզոպոսի և Լաֆոնտենի առակների թեման, որոնք նախկինում բավականին հաճախ էին հանդիպում այգեգործության մեջ, չեն անհետանա 19-րդ դարի առաջին կեսին, այլ ձեռք կբերեն «sensibility» երանգ, հատկապես դա երևում է «Կաթնավաճառուհին» արձանում։ Պավել Սոկոլովը առաջին պլան է քաշել ոչ թե Լաֆոնտենի առակի բարոյախոսական տեսակետը, այլ զգայական «sensibility»։ Նրա կարծիքով Պուշկինը իր բանաստեղծություններում արձագանքել է առաջին հերթին Ցարսկոյե Սելոյի բնության «sensibility»-ին որպես «լորենյան բնանկարների» բանաստեղծական ուրվանկար, ինչպես նաև «նրանում ամփոփված ազատ փիլիսոփայությանը»։
Ռուս գավառագետ Ելենա Եգորովան գրել է, որ Սոկոլովը խորացրել է Լաֆոնտենի առակի բովանդակությունը։ Արձանում պատկերված է ոչ թե ֆրանսիացի հասարակ գեղջկուհի, այլ անտիկ աղջիկ։ Մասամբ կա առակի հետ սյուժետային նմանություն, «իսկ հուշը գործնականում ընդհանրապես բացակայում է»։ Արվեստաբանության թեկնածու Լյուդմիլա Դորոնինան նշել է, որ «հիասքանչ կերտված կերպարը, որը պատկերված է բնական և անբռնազբոսիկ դիրքով, առաջացնում է անտիկ կերպարների հիշողություն»։ Նա նաև գրել է, որ գլաքարը, որի վրա տեղադրված է կնոջ մարմինը, հիշեցնում է բնական ձև, թեպետ «հմտորեն ուղղվել է վարպետի ձեռքով» (ինչպես բնութագրում է Դորոնինան Բետանկուրին), դրա շնորհիվ կաթնավաճառուհին բնահատուկ է դիտվում Եկատերինյան այգու մեկուսի անկյունում, իսկ շրջապատի լանդշաֆտն ընդգծում է «կերպարի քնարական-տխուր ելևէջը»։ Ավգուստին Բետանկուրի կենսագիր Դմիտրի Կուզնեցովը գրել է, որ սափորից թափվող ջրի բարակ շիթը պետք է խորհրդանշեր «մարդկային կեցության փխրունությունը և օդային ամրոցների թափանցիկություն»։ Կոտրված սափորը նրա կարծիքով պետք է խորհրդանշեր մահը, իսկ իր մեջ հավերժության գաղտնիքն ամփոփող ջուրը՝ անմահությունը։
Քնարերգություն
Եգորովի կարծիքով Պուշկինը իր «Ցարսկոսելոյի արձանը» փոքրիկ բանաստեղծությունում (1830) վստահաբար հասկացել է արձանի հղումը անտիկ ժամանակներին. բանաստեղծը շատրվանին ձոնված իր ստեղծագործությունը ներառել է «Անֆոլոգիական էպիգրամաներ» շարքում, որն ստեղծված է անտիկ աշխարհազգացության ոգով։ Բանաստեղծությունն ինքը գրված է անտիկ շրջանում տարածված եղերերգական երկտող ոտանավորների (հեկզամետր և պենտամետր) ձևով և անտիկ էկֆրասիսի օրինակ է հանդիսանում (արվեստի ստեղծագործության մանրամասնացված նկարագրություն)։ Բանաստեղծը նաև ընդգծել է անտիկ դարաշրջանի առօրյա կյանքի տարրերը, որոնք առկա են արձանում՝ սանրվածք, հագուստ, դասական ձևեր։ Աբրամ Տերցը (Անդրեյ Սինյավսկու գրական կեղծանունը) «Սափորով աղջկա» հետ կապված նշել է, որ Պուշկինին «արձանի մեջ ձգել է հոգու հարազատությունը և գաղափարների համընկնումը՝ փախչող ակնթարթը պահելու երազանքը»։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր Տատյանա Մալչուկովան նշել է, որ հեղինակային ձեռագրում առկա է եղել վերնագիր՝ «Ցարսկոյե Սելոյի արձանին», որը Մալչուկովան ընկալել է որպես «գրություն արձանին»։ Այդ բանաստեղծության մեջ ուսումնասիրողը տեսել է մակագրության ժանրի տարրեր. «կապը գրության հետ, բնութագրական չափսը, պարզության անխուսափելի կրկնությունը և ոճի կարևորությունը, երկմաս կոմպոզիցիան, «գեղավեստական հուշարձանի» բաց նկարագրությունը և նրա գեղեցկությամբ ծնված «ակնթարթային միտքը»։
Ալեքսեյ Իլյիչյովի կարծիքով Պուշկինի էպիգրամը և՛ որպես Ցարսկոյե Սելոյի արձանի նկարագրություն, և՛ որպես արձանացած աղջկա և հավերժական աղբյուրի վերածման առասպել կրում է նկարագրական և պատմողական բնութագիր։ Նրա տեսակետի համաձայն՝ տեքստը բաժանվում է երկու մասի։ Առաջին երկատողը ներառում է պատմողական միկրոսյուժե՝ անցյալից ներկա շրջելով ժամանակի մեջ («գցելով», «ջարդվեց», «նստած է», «պահելով»), իսկ երկրորդ երկտողն իրենից ներկայացնում է շատրվանի նկարագրությունը։
1832 թվականին երիտասարդ Միխայիլ Դելարյուն, որ Ցարսկոյե Սելոյի լիցեյի 5-րդ կուրսի ուսանող էր, հրատարակել է «Պերետտայի արձանը Ցարսկոյե Սելոյի այգում» բանաստեղծություն «գերմաներենից» նշմամբ (այդ արտահայտությունը հանված է ավելի ուշ հրատարակություններում, դրա պատճառով բանասիրական գիտությունների դոկտոր Սերգեյ Կիբալնիկը ենթադրել է, որ դա մոլորության համար էր)։ Հայտնի է, որ Դելարյուն ծանոթ է եղել Պուշկինի հետ Անտոն Դելվիգի շրջանակում, ակտիվորեն համագործակցել է «Գրական թերթ» և «Հյուսիսային ծաղիկներ» հանդեսների հետ, որտեղ հրատարակվել է նաև Պուշկինի բանաստեղծությունը։ Դելարյուն ավելի ճշգրիտ է արտացոլել Լաֆոնտենի սյուժեն, քան Պուշկինը, սակայն նրա բանաստեղծությունը ակնհայտորեն ավելի թույլ է (հակառակ տեսակետ է հայտնել Բորիս Չուխլովը)։ Որոշ գրականագետներ Դելարյուի ստեղծագործությունը համարել են Պուշկինի բանավիճական պատասխանը. նա «ուղղում է» անճշությունները և շեշադրումը արձանից տեղափոխում է շատրվանին՝ այն դարձնելով հույսի այլաբանություն։ 1889 թվականին արձանի մասին հիշատակություն է ներառել Կոնստանտին Ֆոֆանովը իր «Խոհեր Ցարսկոյե Սելոյի մասին» պոեմում։ 1861 թվականին կոմս Ալեքսեյ Տոլստոյը գրել է Սոկոլովի արձանի մասին Պուշկինի բանաստեղծության ծաղրանմանակում՝ «Ցարսկոսելոյի արձանը» (1830)։
Հուշարձանը հիշատակվում է Վսեվոլոդ Ռոժդեստվենսկու ավելի ուշ «Тяжёлым куполом покрыт наш душный храм» (1920), Տատյանա Գնեդիչի «Зелёный парк шумит, не увядая» (1958), Աննա Շիդլովսկայայի «Ցարսկոսելոյի արձանը» բանաստեղծություններում։
Երաժշտության մեջ
1900 թվականին ռուս կոմպոզիտոր Ցեզար Կյուին թողարկել է «Ցարսկոսելոյի արձանը (ըստ Պուշկինի)» ռոմանսը (ստեղծ. 57, № 17) ։ Այն ներառված է «Պուշկինի քսանհինգ բանաստեղծություններ» շարքում, որը գրվել է 1899 թվականին Պուշկինի հոբելյանին և առաջին անգամ կատարվել է 1900 թվականի դեկտեմբերի 17-ին Մոսկվայի «Սլավոնական շուկա» սրահում։ Արժանացել է հանդիսատեսի ջերմ ընդունելությանը։ Հիացած քննադատը գրել է. «Բոլոր ռոմանսներում պահպանված է հարազատությունը բանաստեղծություններին, նրանք գեղեցիկ են, պարզ, ծավալով ոչ մեծ, տեքստը միաձուլված է երաժշտությանը, վերջապես այն նույն միջին վոկալային կարողությունների տեր երգչի ուժերին համապատասխան է։ Այդ ռոմանսներից շատերի համար կարելի է լայն ճանաչումը նախագուշակել երաժշտական աշխարհում»։ 20-րդ դարի սկզբին հաշվվում էր Պուշկինի «Ցարսկոսելոյի արձանը» բանաստեղծության արդեն վեց երաժշտական վերածումներ։ 1937 թվականին Կարա Կարաևը գրել է դաշնամուրային «Ցարսկոսելոյի արձանը (ըստ Պուշկինի)» պատկեր։
Կերպարվեստում
Շատրվանը գրավել է ռուս նկարիչների, գրաֆիկների, նկարազարդողների ուշադրությունը։ Անդրեյ Մարտինովի վիմագրությունը ներառվել է նրա «Սանկտ Պետերբուրգի և նրա շրջակայքի տեսարանները» շարքում։ Ա. Ս. Պուշկինի ստեղծագործությունների հրատարակության հեղինակները նշել են Ցարսկոյե Սելոյի արձանի նմանությունը «Եվգենի Օնեգին» պոեմի 3-րդ գլխի բանաստեղծի տեսարանի հետ (ПД 835. Л. 7 об.), որտեղ պատկերված է վշտացած Տատյանան։ Գրականագետ Ելենա Ստուպինան գրել է, որ համընկնում են պարանոցի, մազերի, վզին ընկած գանգուրների ելևէջները, մերկ ուսը, ձեռքի դիրքը։ Մեկ այլ հաստատում նա գտել է XXXII տան սևագրության մեջ, որը գտնվում է Տատյանայի պատկերի մոտ, որը նստած է անկողնում. «քարացած» բառը գտնվում է Տատյանայի մարմնի դիրքի բանաստեղծական նկարագրության մոտ։ Ստուպինան նաև հիշատակել է մեկ այլ նկար, որի վերարտադրումը դրել է իր հոդվածում. Տատյանան գլուխը ափերի մեջ կանգնած է ողջ հասակով՝ շրջված դիտողներից (ПД 835. Л. 7)։ ПД № 835 տետրը, որտեղ գտնվում են երկու նկարներն էլ, հայտնի են «մասոնական երկրորդ» տետրեր անունով։ 1822 թվականին Քիշնևի մասոնական «Օվիդիուս» ժողովարանի փակումից հետո գանձապետ և Պուշկինի մոտ ծանոթ Նիկոլայ Ալեքսեևը բանաստեղծին է նվիրել երեք տետր (բացի այդ՝ ПД № 834 և ПД № 836)։ ПД № 835-ը կաշվե կազմով է, նրա երեսին տպված է մասոնական «OV» նշանը եռանկյունու մեջ։
Ռուսաստանում լուսավիմագրության հիմնադիր Ալբերտ Մեյը 1877 թվականին ներառել է շատրվանի նկարը «Ցարսկոյե Սելոյի տեսարաններ» ալբոմի մեջ ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտներ Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի շատրվաններ
Սլիմա
Սլիմա (մալթայերեն՝ Tas-Sliema), նավահանգստային քաղաք Մալթայի հյուսիսային մասում, մայրաքաղաք Վալետայից 6 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Առևտրի և հանգստի կարևոր կենտրոն է։ Զբոսաշրջությունը եկամտի կարևոագույն աղբյուրներից է։ 2014 թվականի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 12 786 ։ Բնակավայրը կառուցվել է ռազմավարական տեսակետից կարևոր վայրում։ Պահպանվել է Tigné Point ամրոցը։ Պատմամշակութային կարևոր հուշարձաններից է նաև 1855 թվականին կառուցված ու օծված Stella Maris ծխական եկեղեցին։
Ծնունդով Սլիմայից են շվեյցարական Krokus երաժշտախմբի երգիչ Մարկ Ստորացը, Եվրատեսիլ-2002-ում և Եվրատեսիլ-2016-ում Մալթան ներկայացրած երգչուհի Իռա Լոսկոն, մալթացի մի շարք քաղաքական գործիչներ։ Քաղաքի Sliema Wanderers ֆուտբոլային թիմը շուրջ 30 անգամ հռչակվել է Մալթայի չեմպիոն։
Ստուգաբանություն
Sliema բառը մալթայերեն նշանակում է խաղաղություն, հանգստություն և գործածվել է մեկմեկու բարևելիս, ողջունելիս ։
Ենթադրվում է, որ բնակավայրն իր անվանման համար պարտական է ներկայումս այլևս գոյություն չունեցող Բարի ճանապարհորդության Աստվածամոր մատուռին, որը երկար տարիներ կողմնորոշիչ դեր է կատարել նավաստիների ու ձկնորսների համար։ Մատուռի կառուցման տարեթիվը հայտնի չէ, սակայն հայտնի է, որ այն նշված է եղել Սուրբ Հովհաննեսի ասպետական ուխին տրված քարտեզի վրա՝ դեռ նախքան Մալթայի կղզեխումբը նրանց տնօրինմանը հանձնելը ։
Քույր քաղաքներ
Սլիման բարեկամական ու գործընկերային սերտ կապեր է հաստատել հետևյալ քաղաքների հետ.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մալթայի քաղաքներ Կատեգորիա:Մալթայի բնակավայրեր
Կամերային բալետ
Կամերային բալետ, փոքրիկ թատերախումբ է, որի խաղացանկում դասական և ժամանակակից, առավել հաճախ` անտրեպրիզային բեմադրություններն են։ Կամերային բալետ անվանումը ծագել է chamber և chambre բառերից, որը թարգմանաբար նշանակում է սենյակ, փոքր մասշտաբով տարածք։ Ներկայացումները բեմադրվում են փոքր համերգասրահում կամ թատրոնում` մի քանի ձայներով, մի քանի գործիքներով և նախատեսված են ունկնդիրների, հանդիսատեսների փոքր, նեղ շրջանի համար ։ Ֆրանսերեն այն հնչում է որպես կամերային երաժշտություն (Musique de chambre), կամերային նվագախումբ (Orchestre de chambre):
Կամերային թատրոն գոյություն է ունեցել Յուսուպովների ընտանիքում` Մոյկայի նրանց տանը, ձևով այն ճիշտ Մեծ թատրոնի պատճենն է, բայց դահլիճի չափսը նախատեսված է 150 հանդիսատեսի համար, իսկ տունը նաև ուներ ակուստիկ երաժշտական հյուրասրահ և ընդունելության սրահ, որտեղ երաժշտախումբը տեղակայվում էևր երկրորդ հարկում։ 1910 թվականին կոմս Ալեքսանդր Շերեմետևի նախաձեռնությամբ Նևսկի և Մեծ ծովային փողոցների անկյունում գտնվող տանը (այժմ` Նևսկի տուն 16) ստեղծվել է տնային թատրոն, որը կազմված էր կամերային նվագախմբից և երգչախմբից։ Էրմիտաժը ուներ նաև փոքր` Էրմիտաժյան թատրոն, որում ներկայացումներ էին բեմադրվում, հիմա այն Մարիինյան թատրոնի արվեստագետների սիրված վայրերից մեկն է։
Պատմական ժառանգության շնորհիվ մեր օրերում անցկացվում է «Սանկտ Պետերբուրգի պալատները» միջազգային երաժշտական փառատոնը, որի ընթացքում դասական երաժշտություն է հնչում Եկատերինսկի, Մեծ Պետերգոֆսկի, Մենշիկովսկի պալատներում, ինչպես նաև` Էրմիտաժի թատրոնում, Մարիինսյան, Միխայլովսկի, Մրամորնի, Շերմետևի պալատներում, Մոյկայի Յուսուպովի պալատում և Ֆոնատեկի Յուսուպովի պալատում ։
Կամերային թատրոն
«Ինտիմ թատրոնը» հիմնադրվել է 1910 թվականին, Վսևոլոդ Մեյերխոլդի և Նիկոլայ Կուլբինի կողմից, որտեղ Կասյան Գոլեյզովսկին բեմադրել է բալետային «Հարսնացուի ընտրությունը» և «Այծի ոտքը» ներկայացումները, նա նաև ներկայացումներ է բեմադրել կամերային փոքր Մամոնտի մանրապատումների թատրոնում։
1908 թվականին Նիկիտա Բալիևն ստեղծել է «Չղջիկ» թատրոն-կաբարեն, որը նա վերստեղծել է 1919 թվականին, արդեն արտագաղթի ժամանակ։ Թատերական ռեժիսոր Գրիգորի Գուրվիչը 1988 թվականին ստեղծել է «Չղջիկ» պրոֆեսիոնալ թատրոնը, որը գտնվում է Գնեզդիկովսկի նրբանցքում։ Թատրոնում խաղում և երգում էին շնորհալի դերասաններ, սակայն Գուրվիչը վաղ է հեռացել կյանքից ։
Սանկտ-Պետերբուրգում 1906-1931 թվականներին ներկայացումներ էր բեմադրում «Ծուռ հայելի» փոքր թատրոնը` պարոդիայի ժանրով։
Ալեքսանդր Թաիրովի կողմից հիմնվել է կամերային թատրոն, որտեղ առաջին ներկայացումը` «Սակունտալան», ցուցադրվել է 1914 թվականի դեկտեմբերի 12-ին։
Բորիս Պորկովսկու կամերային երաժշտական թատրոնը, որը նա ղեկավարում էր մինչև կյանքի վերջը, հիմնադրվել է 1972 թվականին, գտնվում է Նիկոլյան փողոցում։
Լիտեյնի փողոցում գտնվող թատրոնը նախկինում անվանել են «Ծուռ Ջիմմի»։ Մոսկովյան «Ծուռ Ջիմմի» (1924 թվականից` «Սատիրայի թատրոն») թատրոնի համար, որը ղեկավարել է կոնֆերանսիե Ա. Ալեքսեևը, Կասյան Գոլեյզովսկին բեմադրել է պլաստիկ ինտերմեդիա` «Բուռլակներ», Ռեպինի նկարի թեմայով, որը «կենդանացել է» «Эй, ухнем!» երգի տակ։ «Ծուռ Ջիմմի» թատրոնում բեմադրվել են «Ֆոքս-Տրոտ», «Աղմկում է գիշերային Մարսելը», «Մահվան պարը», «Նոր էքսցենտրիկ պար», «Հունգարական պար», «Պայանցի սերը», «Հումորեսկ», «En Orange» և այլ ներկայացումներ։
Սոլոմոն Միխոելսի կամերային թատրոնը 1925-1950 թվականներին կոչվել է Մոսկվայի պետական հրեական թատրոն։ Հրեական երաժշտական կամերային թատրոնն ունեցել է իր ստեղծագործական կյանքը 1977-1985 թվականներին ` Յուրի Շերլինգի ջանքերի շնորհիվ ։
Վարդուհի Նազարյան
Վարդուհի Նազարյան, հագուստի դիզայներ։ Ապրանքանիշ-լոգոն «Հազարան բլբուլն» է։
Կենսագրություն
Վարդուհի Նազարյանը ծնվել է 1984 թվականին, Լենինականում։ 1999 թվականին Վարդուհու ընտանիքը տեղափոխվել է Մոսկվա, որտեղ նա ընդունվել է Դիզայնի և տեխնոլոգիայի համալսարան։ Դասական երաժշտության կատարողների համերգների համար Վարդուհին ստեղծել է բեմական հագուստներ։ Իր առաջին Inkand Paper հավաքածուն ներկայացրել է 2006 թվականին։ 2007 թվականի դեկտեմբերին ստեղծել է համանուն Vardoui Nazarian բրենդը ։
2008 թվականի փետրվարին Վարդուհի Նազարյանի հագուստները տեղ են գտել ռուսական Vogue ամսագրի էջերում։ 2009 թվականից նա դարձել է «Մաստեր քարտ» ծրագրի «Cycles & Seasons»-ի մասնակիցը` ներկայացնելով իր աշուն-ձմեռ հավաքածուն, որը ստեղծել է ոգեշնչվելով Հայաստանի ինքնատիպ ճարտարապետությամբ, մասնավորապես` Էջմիածնի տաճարով, խաչքարերի բարդ ուրվագծերով զարդարելով մոդելների հագուստները ։ Վարդուհի Նազարյանի հագուստները ներկայացված են Մոսկվայի Tsvetnoy Central Market, Kuznetsky Most 20 խանութներում։ Վարդուհի Նազարյանը ոգեշնչվում է Հայաստանի միջնադարյան ճարտարապետությունից։ Նրա հավաքածուն առանձնանում է պարզությամբ և, միևնույն ժամանակ, անսովոր տարրերի բարդությունը ։ Գարուն-ամառ-2018 հագուստի հավաքածուն ստեղծել է՝ ոգեշնչվելով Սերգեյ Փարաջանովի տուն-թանգարանում 1978 թվականի «Կրեպ դե ջինի» նմուշները» գործով ։
Մրցանակներ
«Մոխրագույն նռնակներ» հավաքածուի համար Վարդուհինն արժանացել է «Ռուսական երկնագույն» մրցույթի «Կոսմոս-Ոսկու» մրցանակին և դրամաշնորհին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հագուստի դիզայներներ
Մալթական սկուդո
Մալթական սկուդո (scudo maltese), Մալթայի օրդենի դրամական միավոր։ Մալթական 1 սկուդոն = 12 թարի = 240 գրանո։ Մինչև 1777 թվականը թողարկվել են նաև պիկոլի մետաղադրամները (գրանոն = 6 պիկոլի)։
Պատմություն
Օրդենը դրամ է թողարկել դեռևս 1318 թվականին՝ Հռոդոսը գրավելուց անմիջապես հետո։ Հայտնի առաջին դրամը եղել է արծաթե գրոսոն՝ մոտ 4 գ քաշով։ Հիսուն տարի անց թողրկվել են ոսկե ցեքիններ։ Առաջին մետաղադրամների արտաքինը կրել է այլ երկրների (Ֆրանսիա, Վենետիկ) դրամական միավորների ազդեցությունը։
1500 թվականից հետո օրդենի դրամական միավորը սեփական տարբերակիչ նշաններն է ձեռք բերել. պատկերվել են Հովհաննես Մկրտիչը, Մեծ մագիստրոսի զինանշանը։ Ժան դե լա Վալետ մագիստրոսի օրոք (1557-1568) մետաղադարամներին հայտնվել է օրդենի նշանը՝ ութաթև մալթական խաչը։
Հարյուրամյակների ընթացքում բարելավվել է դրամի հատման տեխնիկան, կատարելագործվել է օրդենի դրամական միավորի արտաքին տեսքը։ Դրանք գործածության մեջ են մնացել ֆրանսիական բռնազավթման շրջանում, ինչպես նաև այն ժամանակ, երբ բրիտանական զորքերն են գրավել կղզին։ Մալթայի բանկը երկու անգամ թողարկել է 5-ից 1.000 սկուդո արժողությամբ թղթադրամներ, որոնցից մեկի վրա նշված է 1912 թվականը, իսկ մյուսի վրա թվական նշված չէ։
1825 թվականին, երբ կղզում գործածության է դրվել անգլիական դրամական միրավորը, ֆունտ ստերլինգը հավասար է եղել 12 սկուդոյի։ 1827 թվականի նոյեմբերին բրիտանական պղնձե մետաղադրամները հայտարարվել են վճարման միակ օրինական միջոց, իսկ օրդենի պղնձե մետաղադրամները դուրս են եկել գործածությունից։ Օրդենի դրամական միավորի կիրառումը Մալթայում այնքան սովորական է եղել, որ 1827-1913 թվականներին Մալթայում թողարկվել են ⅓ ֆարթինգ (1/12 պենի) արժողությամբ արժույթ, որ համարժեք է 1 գրանոյին։ 1855 թվականի հոկտեմբերին ֆունտ ստերլինգը հայտարարվել է վճարման միակ օրինական միջոցը Մալթայում, սակայն շրջանառության մեջ շարունակել են մնալ օրդենի ոսկյա ու արծաթե մետաղադրամները։ Դրանց կիրառումը դադարեցվել է 1886 թվականին միայն։
1961 թվականին օրդենը վերսկսել է դրամ հատել դրամական հին համակարգով։ 1961 թվականին դրամ է թողարկվել Հռոմում, 1962 թվականին՝ Փարիզում, 1963 թվականին՝ Արեցոյում։ 1964 թվականից դրամի հատումով զբաղվում է Մալթայի օրդենի Դրամական պալատը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Եվրոպական արժույթներ Կատեգորիա:Դրամական միավորներ
Բրանկո Բոշկովիչ
Միջազգային կարիերա
Հարավսլավիայի ազգային հավաքականում նորամուտը նշել է 2002 թվականի մարտի 27-ին՝ Բրազիլիայի դեմ խաղում։ Ազգային հավաքականի կազմում առաջին և միակ գոլը խփել է 2003 թվականի հունիսի 11-ին՝ Ադրբեջանի դեմ խաղում։ Ընդհանուր առմամբ, Սերբիայի և Չեռնոգորիայի հավաքականի կազմում Բոշկովիչն անցկացրել է 12 հանդիպում, որոնցից վերջինը՝ 2005 թվականի նոյեմբերի 16-ին ընդդեմ Հարավային Կորեայի։ Չեռնոգորիայի անկախացումից հետո Բրանկոն սկսել է հանդես գալ նրա հավաքականի կազմում։ Ազգային հավաքականի կազմում նորամուտը նշել է 2007 թվականի մարտի 24-ին՝ Հունգարիայի դեմ ընկերական խաղում։ Չեռնոգորիայի հավաքականի կազմում առաջին գոլը խփել է 2008 թվականի մարտի 26-ին Նորվեգիայի դեմ խաղում։
Ընդհանուր՝ 22 հանդիպում / 1 գոլ, 8 հաղթանակ, 7 ոչ-ոքի, 7 պարտություն
(թարմացվել է 2010 թվականի հոկտեմբերի 12-ի դրությամբ)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Չեռնոգորացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Չեռնոգորիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ցրվենա Զվեզդայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Պարի Սեն Ժերմենի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Տրուայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ռապիդ Վիեննայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Ալեքսանդրա Աննենսկայա
Ալեքսանդրա Աննենսկայա (Алекса́ндра Ники́тична А́нненская, ), 19-րդ դարի և 20-րդ դարի սկզբի մանկավարժ և հայտնի մանկագիր։
Պյոտր Տկաչյովի քույրը և Ն. Աննենսկու կինը ։
Կենսագրություն
1865 բացել է մասնավոր դպրոց փոքր տարիքի երեխաների համար (1867 թվականին փակել է այն` անբավարար միջոցների պատճառով), այնուհետև դասավանդել է կիրակնօրյա դպրոցում։ 1861 թվականին բնակություն է հաստատել քեռու՝ Ֆ. Աննենկսու ընտանիքում, որպես փոքր դուստրերի ուսուցչուհի։ 1866 թվականին ամուսնացել է իր զարմիկ Ն. Աննենսկու հետ, 1880 թվականին նրան հետ մեկնել է աքսորի։
Մասնակցել է շատ ուսուցողական ստեղծագործությունների թարգմանության և ակտիվորեն համագործակցել է սանկտպետերբուրգյան «Ընտանիք և դպրոց» ամսագրի հետ։ Նրա` երեխաների համար գրած վիպակներն ու պատմվածքները տոգորված են 1860-ական թվականների գաղափարներով։
Դանիել Դեֆոյի «Ռոբինզոն Կրուզո» գրքի նրա թարգմանությունը բազմաթիվ անգամներ վերահրատարակվել է։ Պավլենկովի կենսագրական գրադարանի համար Ա. Աննենսկայան կազմել է Նիկոլայ Գոգոլի, Չարլզ Դիքենսի և Ֆրանսուա Ռաբլեի կենսագրությունները, մանկական գրադարանի համար գրել է «Բենջամին Ֆրանկլինի մանկությունն ու պատանեկությունը»։
Մահվանից կարճ ժամանակ առաջ գրել է իր հուշերը` «Անցյալ տարիներից» վերնագրով աշխատությունը, որտեղ նրա հուշերն էին 1912 թվականին մահացած ամուսնու մասին։ Ալեքսանդրա Աննենսկայան մահացել է 1915 թվականին։ Թաղված է Սանկտ Պետերբուրգի Վոլկովսկոյե գերեզմանատանը, ամուսնու կողքին ։
Գրական հանրագիտարանում այսպեղ է նկարագրվում Ա. Աննենսկայայի գրական ներդրումը. «Հեղափոխությունից առաջ Ա.-Ի գրքերը յուրաքանչյուր մանկական գրադարանի հիմնական կորիզի մաս էին կազմում։ Նրա կենսագրությունները, ճանապարհորդությունները և արտասահմանյան գրականության փոփոխումները դեռևս չեն հնացել» ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ռուս մանկագիրներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս գրողներ Կատեգորիա:19-րդ դարի թարգմանիչներ Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության կին գրողներ Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ Կատեգորիա:Ռուս թարգմանիչներ
Առողջության իրավունք
Առողջության իրավունք, համընդհանուր առողջության մինիմալ չափանիշների մակարդակին համապատասխան տնտեսական, սոցիալական և մշակութային իրավունք է, որը պատկանում է յուրաքանչյուր անձին։ Առողջության իրավունքի հայեցակարգն իր արտահայտությունն է գտել Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրում, Տնտեսական, սոցիալական և մշակութային իրավունքների մասին եվրոպական դաշնագրում և Հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների մասին կոնվենցիայում։ Ներկայումս ընթանում են մի շարք քննարկումներ առողջության իրավունքի մեկնաբանման և կիրառման վերաբերյալ, քանի որ չկան հստակ սահմանազատումներ, թե առողջության իրավունքի մեջ նվազագույն ինչ իրավունքներ են ներառվում, և որ հաստատություններ են պատասխանատու վերջինիս իմպլեմենտացման համար։
Առողջության իրավունքը բաղկացած է երկու տարրերից՝
Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության Սահմանադրություն (1946)
Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության 1946թ. Սահմանադրության նախաբանում սահմանվում է, որ առողջությունը ոչ միայն մարդու սոսկ գոյությունն է առանց հիվանդությունների կամ ֆիզիկական արատների, այլև կենսական էներգիայով լեցուն հասարակական և սոցիալական կյանքին ակտիվորեն մասնակցելու, մարդու իրավունքներից անկաշկանդ ձևով օգտվելու և արժանապատիվ կյանքով ապրելու ընդունակությունը ։ ԱՀԿ Սահմանադրությունը առողջության իրավունքը սահմանում է որպես առողջության առավելագույնս հասանելի մակարդակից օգտվելու իրավունք և թվարկում է սույն իրավունքին վերաբերելի մի շարք սկզբունքներ ինչպիսիք են՝ երեխայի առողջ զարգացման իրավունքը, բժշկական գիտելիքների և դրանց առավելությունների արդարացի տարածում, կառավարության կողմից համապատասխան սոցիալական միջոցների իրականացումը պատճաշ առողջ միջավայրի և առողջության ապահովման համար։ Ֆրանկ Գրեդը կարծում է, որ ԱՀԿ Սահմանադրությունը հավակնում է իր մեջ ներառել ժամանակակից միջազգային հանրային առողջապահության ողջ ոլորտը՝ ճանաչելով առողջության իրավունքը՝ որպես մարդու հիմնարար, անօտարելի իրավունք, որը պետություններն իրավունք չունեն սահմանափակել, այլ, ընդհակառակը, պարտավոր են ճանաչել ու պաշտպանել ։
Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիր
Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրի 25-րդ հոդվածը փաստում է, որ յուրաքանչյուր ոք ունի իր և իր ընտանիքի առողջության և բարեկեցության, այդ թվում` սնունդ, հագուստ, բնակարանային և բժշկական օգնության և անհրաժեշտ սոցիալական ծառայությունների համար բավարար կենսամակարդակի իրավունք։ Համընդհանուր հռչակագիրը ֆիզիկական վատթարացման կամ հաշմանդամության դեպքում լրացուցիչ պահանջներ է նախատեսում անվտանգության ապահովման համար և հատուկ նշում է մայրության և մանկության նկատմամբ ցուցաբերվող խնամքի մասին ։ Համընդհանուր հռչակագիրը համարվում է մարդու հիմնարար իրավունքների միջազգային առաջին փաստաթուղթը, որի մեջ ներառված են ինչպես մարդու հիմնական ազատությունները, այնպես էլ իրավունքները։ ՄԱԿ-ի մարդու իրավունքների գերագույն հանձնակատար Նավանեթեմ Պիլլան գրում է, որ Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիրը «ամրագրում է այն տեսլականը, որը պահանջում է մարդու բոլոր իրավունքները` քաղաքացիական, քաղաքական, տնտեսական, սոցիալական կամ մշակութային, դիտարկել որպես անբաժանելի, փոխկապակցված և օրգանական մի ամբողջություն» ։ Ինչպես Գրուսկին է պնդել, Համընդհանուր հռչակագրում արտահայտված իրավունքների փոխկապակցված բնույթը սահմանում է «պատասխանատվություն, որը տարածվում է ոչ միայն հիմնական բժշկական ծառայություններ մատուցելու վրա, այլ նաև սոցիալական այնպիսի որոշիչների վրա, ինպիսիք են համապատասխան կրթությունը, ապրուստը, սնունդը, աշխատանքի բարենպաստ պայմանները և այլն։ Հետագայում նա նշում է, որ նման նախապայմաններով ապահովված լինելը ոչ միայն մարդու իրավունք է, այլև նպաստում է առողջության պահպանմանը ։
Ռասայական խտրականության բոլոր ձևերի վերացման մասին միջազգային կոնվենցիա
Առողջապահությունը հակիրճ ներկայացված է ՄԱԿ-ի «Ռասայական խտրականության բոլոր ձևերի վերացման մասին» միջազգային կոնվենցիայում, որն ընդունվել է 1965 թվականին և ուժի մեջ է մտել 1969 թ.: Կոնվենցիան պետություններին կոչ է անում «արգելել և վերացնել ռասայական խտրականությունն իր բոլոր ձևերով և երաշխավորել բոլորի իրավունքը ՝ առանց խտրականության ռասայի, գույնի կամ ազգային կամ էթնիկ ծագման, օրենքի առջև հավասարության մասին, որի մեջ ներառված է նաև հանրային առողջապահության, բժշկական օգնության, սոցիալական ապահովության և սոցիալական ծառայություններից օգտվելու իրավունքը ։
Կանանց նկատմամբ խտրականության բոլոր ձևերի վերացման մասին կոնվենցիա
1979թ.-ի ՄԱԿ-ի Կանանց նկատմամբ խտրականության բոլոր ձևերի վերացման մասին կոնվենցիայի 12-րդ հոդվածն ընդգծում է կանանց նկատմամբ խտրականության արգելքը բժշկական օգնություն և սպասարկում ստանալիս պայմանավորված իր սեռով։ Սույն կոնվենցիայի 12-րդ հոդվածի ամբողջական տարբերակը ստորև. Հոդված 12. 1.	Անդամ պետությունները պարտավորվում են ձեռնարկել բոլոր անհրաժեշտ միջոցները` առողջության պահպանման ոլորտում կանանց նկատմամբ խտրականությունը վերացնելու համար, որպեսզի տղամարդկանց և կանանց հավասարության հիման վրա ապահովեն առողջապահական ծառայություններ մատչելիությունը, ներառյալ ընտանիքի պլանավորման հարցերի հետ կապված։ 2.	Չնայած սույն հոդվածի 1-ին կետի դրույթներին, անդամ պետությունները Կանանց համար ապահովում են հղիության, ծննդաբերության և հետծննդյան ժամանակահատվածի հետ կապված համապատասխան ծառայություններ, անհրաժեշտության դեպքում ծառայություններն անվճար տրամադրելով, ինչպես նաև բավարար սնունդ ապահովելով հղիության և կրծքով կերակրելու ընթացքում։
Երեխայի իրավունքների մասին կոնվենցիա
Երեխայի իրավունքների մասին կոնվենցիայում առողջության իրավունքը հիշատակվում է մի քանի մակարդակներում։ Կոնվենցիայի 3-րդ հոդվածը կողմերին կոչ է անում ապահովել, որ երեխաների համար նախատեսված բժշկական հաստատությունները պահպանեն առողջության և սանիտարական պայմանների նվազագույն չափանիշները։ Հոդված 17-ը ճանաչում է երեխայի` իր ֆիզիկական և մտավոր առողջության և բարեկեցության հետ կապված տեղեկատվություն ստանալու իրավունքը։ Կոնվենցիայի 23-րդ հոդվածը հատուկ հղում է կատարում հաշմանդամ երեխաների իրավունքներին, որոնք ներառում են բժշկական ծառայություններ, վերականգնողական և կանխարգելիչ բժշկությունը։ Կոնվենցիայի 24-րդ հոդվածն առավել մանրամասն սահմանում է երեխայի բժշկական օգնություն և սպասարկում ստանալու իրավունքի իրացումը. մասնակից պետությունները ճանաչում են երեխայի՝ առողջապահության առավել կատարյալ ստանդարտներից և հիվանդությունների բուժման ու առողջության վերականգնման ծառայություններից օգտվելու իրավունքը։ Մասնակից պետությունները ձգտում են ապահովել, որպեսզի ոչ մի երեխա չզրկվի առողջապահական համակարգի նման ծառայություններից օգտվելու իր իրավունքից։ Մասնակից պետությունները ձգտում են տվյալ իրավունքի լիարժեք իրականացմանը և, մասնավորապես, անհրաժեշտ միջոցներ են ձեռնարկում. -	նորածինների և մանկական մահացության մակարդակն իջեցնելու համար, -	բոլոր երեխաներին անհրաժեշտ բժշկական օգնության և բժշկական սպասարկման տրամադրումն ապահովելու համար՝ առաջնահերթ ուշադրություն դարձնելով առաջնային առողջապահությանը, -	հիվանդությունների և թերսնման դեմ պայքարելու համար, այդ թվում առաջնային առողջապահության շրջանակներում, ի թիվս այլ բաների՝ մատչելի տեխնոլոգիաների և բավականաչափ սննդարար մթերքների և խմելու մաքուր ջրի տրամադրման միջոցով՝ ուշադրության առնելով շրջակա միջավայրի աղտոտման վտանգավորությունն ու ռիսկը, -	մայրերի համար նախածննդյան և հետծննդյան շրջանում պատշաճ բժշկական օգնություն ապահովելու համար, -	երաշխավորելու համար, որ հասարակության բոլոր տարրերը, մասնավորապես, ծնողներն ու երեխաները տեղեկացված են երեխաների առողջության և սնման, կրծքով կերակրելու առավելությունների, հիգիենայի և շրջակա միջավայրի սանիտարիայի և դժբախտ պատահարները կանխելու մասին հիմնական գիտելիքներին, ինչպես նաև ապահովված է կրթության մատչելիությունը և այդ գիտելիքները կիրառելիս տրամադրվող աջակցությունը, -	զարգացնելու կանխարգելիչ բժշկական սպասարկումը, ծնողների համար ուղեցույցները և ընտանիքի պլանավորման վերաբերյալ կրթությունն ու ծառայությունները։
Գիտական գրականության մեջ առկա սահմանումները
Ընդունված է մարդու իրավունքները սահմանել որպես բացասական իրավունքներ, այսինքն՝ այդ իրավունքները չեն կարող սահմանափակվել քաղաքական գործունեության պատճառով, պետությունն էլ իր հերթին իր վրա է վերցնում մարդու իրավունքների պաշտպանությունն ու իրացման ապահովմանն ուղղված պարտականությունները, սակայն ինչպես նշում է Մերվին Սասերը, առողջության իրավունքը հանդիսանում է պոզիտիվ իրավունք, քանի որ իր էությամբ առանձնանում է այլ իրավունքներից։ Նրանում արտահայտվում է հասարակության պարտականությունը ապահովել որոշակի ռեսուրսներ և հնարավորություններ ողջ բնակչության համար։ Սասերը հետագայում առաջարկում է չորս դրույթներ, որոնք, իր կարծիքով, կարևոր են առողջության իրավունքի համար։ Դրանք են՝ բժշկական ծառայությունների հավասար մատչելիությունը, «բարեխիղճ» սոցիալական ջանքերը՝ տարբեր սոցիալական խմբերի միջև առողջության պահպանմանը հավասարապես խթանելու համար, առողջապահության ոլորտում հավասարության սկզբունքի չափման և գնահատման միջոցները, սոցիալ-քաղաքական համակարգերի հավասարությունը առողջության պահպանման և խթանման գործում յուրաքանչյուրի կարծիքը լսելի դարձնելու համար։ Նա զգուշորեն նշում է, որ, չնայած դա, հավանաբար, ենթադրում է առողջության ռեսուրսների մատչելիության որոշ նվազագույն ստանդարտներ, սակայն այն չի երաշխավորում և չի պահանջում յուրաքանչյուր անձի առողջության հավասար վիճակ՝ առողջական վիճակի բնածին կենսաբանական տարբերությունների պատճառով ։ Այս առանձնահատկությունը կարևոր է, քանի որ «առողջության իրավունքի» ընդհանուր քննադատությունն այն է, որ այն ձգտում է ամրագրել այնպիսի անհասանելի չափորոշիչի իրավունք և հաստատել առողջական այնպիսի վիճակ, որը չափից դուրս սուբյեկտիվորեն փոփոխական է թե անհատապես մարդկանց դեպքում, թե հասարակության մեջ ։ Մինչ Սուսերն իր ուշադրությունը սևեռում է առողջության պահպանման հարցի քննարկման վրա՝ որպես դրական իրավունքի, Փոլ Հանթը հերքում է այս տեսակետը և պնդում է, որ առողջության իրավունքը ներառում է նաև որոշակի բացասական իրավունքի տարրեր, ինչպիսիք են պաշտպանությունը խտրականությունից և բժշկական միջամտությունից հրաժարվելու իրավունքը։ Այնուամենայնիվ, Հանթը խոստովանում է, որ որոշ դրական իրավունքի տարրեր, ինչպիսիք են հասարակության պատասխանատվությունը անապահով և խոցելի անձանց առողջական կարիքներին հատուկ ուշադրություն դարձնելու հարցում, ներառված են առողջության իրավունքի մեջ ։ Փոլ Ֆերմերը անդրադառնում է առողջության անհավասար մատչելիության խնդրին իր՝ «Աշխարհում հիմնական վարակիչ հիվանդությունները. բուժել կամ չբուժել» հոդվածում։ Նա քննարկում է անընդհատ աճող «եկամուտների բացը» բժշկական ծառայություններից օգտվող և չօգտվող բնակչության խմբերի միջև։ Սոցիալապես անապահով անձինք չեն արժանանում այն վերաբերմունքին, որին արժանանում են ապահովված անձինք։ Բժշկության և բուժման բարձր գները խնդրահարույց են դարձնում աղքատ երկրներում բժշկական օգնության տրամադրման հավասար հնարավորությունները։ Նա հայտարարում է, որ գերազանցությունն առանց արդարության դարձել է 21-րդ դարի առողջապահական համակարգի հիմնական դիլեմման ։
Մարդու իրավունքները բժշկական օգնություն և սպասարկում ստանալիս
Առողջության իրավունքն իմաստավորելու ասպեկտներից մեկն էլ մարդու իրավունքներն են բժշկական օգնություն և սպասարկում ստանալիս։ Սույն իրավունքն իր մեջ ներառում է ոչ միայն պացիենտի բժշկական օգնություն և սպասարկում ստանալու իրավունքը, այլև բժշկական օգնություն և սպասարկում իրականացնողների ու բուժաշխատողների իրավունքները, որոնք շատ հաճախ խախատվում են պետության կողմից ։ Բժշկական օգնություն և սպասարկում ստանալիս մարդու իրավունքները ներառում են՝ գաղտնիության իրավունքը, տեղեկատվություն ստանալու իրավունքը, կյանքի և որակյալ խնամքի իրավունքը, ինչպես նաև խտրականության արգելքը, դաժան, անմարդկային և նվաստացուցիչ վերաբերմունքից զերծ մնալու իրավունքը ։ Մարգինալացված կամ խոցելի խմբերը, այնպիսիք, ինչպիսիք են միգրանտները, հաշմանդամություն ունեցող անձինք, ռասայական և ազգային փոքրամասնությունները, սոցիալապես անապահով անձինք, կանայք, ՄԻԱՎ-ոց ապրող մարդիկ, երեխաները, սեռական փոքրամասնությունները և այլք, գտնվում են իրենց առողջության և բժշկական օգնություն և սպասարկում ստանալու իրավունքի խախտումների ռիսկային գոտում ։ Բժշկական օգնություն և սպասարկում իրականացնողների ու բուժաշխատողների իրավունքների մեջ ներառված են՝ աշխատանքային անվտանգ պայմանների, ազատ միավորվելու և միություններ ստեղծելու իրավունքները, ինչպես նաև էթիկական կանոններին հակասող գործողությունների կատարումից հրաժարվելու իրավունքը ։ Պացիենտների և բժշկական օգնություն և սպասարկում իրականացնողների ու բուժաշխատողների իրավունքների վերաբերյալ օրենսդրական բարեփոխումները նպատակ են հետապնդում կայուն երաշխիքներ ստեղծել իրավունքների պաշտպանության համար։ Այնուամենայնիվ, անցումային երկրներում՝ օրենքի թույլ գերակայությամբ, օրենսդրությամբ սահմանված չափանիշները կարող են սահմանափակ լինել ։ Իրավաբանների, բժշկական օգնություն և սպասարկում իրականացնողների, բուժաշխատողների և պացիենտների համար ամրագրված են այն ռեսուրսներն ու գործիքակազմը, որը հնարավորություն են տալիս պաշտպանելու մարդու իրավունքները և դրանց հիման վրա կատարելագործելու առողջապահական իրավական օրենսդրությունը ։