cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հայկական թատրոն
Հին հայկական թատրոն
Հույն պատմաբան Պլուտարքոսի վկայությամբ մ.թ.ա. 69 թ. Տիգրան Մեծ (Տիգրան Բ Մեծ) արքան պատմական Հայաստանի հարավային մայրաքաղաք Տիգրանակերտում կառուցել է Սիրիայի հելլենիստական ամֆիթատրոնների նման մի շինություն, որտեղ ներկայացումներ էին բեմադրվում։ Հայտնի է նաև, որ Տիգրանի որդի Արտավազդ Բ-ն (մ.թ.ա. 56-34 թթ, ով ողբերգություններ էր գրում Հայաստանի հյուսիսային մայրաքաղաք Արտաշատում (որին հռոմեացիները Հայաստանի Կարթագեն էին անվանում), ստեղծել է հելլենիստական ոճի թատրոն Պատմական աղբյուրների համաձայն այստեղ ելույթ է ունեցել ողբերգակ-կատակերգակ Յազոնի գլխավորությամբ մի թատերախումբ, իսկ մ.թ.ա. 53 թ. բեմադրվել է Եվրիպիդեսի «Բաքոսուհիներ» ողբերգությունը։ Սկսած մ.թ.ա. 1-ին դարից բազմաթիվ պատմական փաստեր վկայում են հայկական բազմաժանր և բազմատեսակ պրոֆեսիոնալ թատրոնի գոյության մասին ։ Օրինակ՝ Արմավիրում՝ հայկական հնագույն մայրաքաղաքում, գտել են հույն հեղինակների կամ Արտավազդ Բ-ի ողբերգություններից հատվածներ՝ գրված հունարեն լեզվով ։
Հին հայկական թատրոնում զարգացել է նաև մնջախաղը։ 2-րդ դարից արդեն հայտնի է մնջախաղի հայ դերասանուհի Նազենիկը։ 2-3-րդ դարերում հայ ողբերգակ դերասանները (ձայնարկու գուսանները և ողբերգու գուսանները) խաղում էին հունական և հայկական ներկայացումներում, իսկ 4-րդ դարի կեսերից ներկայացումներ էին բեմադրվում Արշակ Բ թագավորի պալատում ։
Հայկական թատրոնը միջնադարում (4-15-րդ դար)
301 թվականին քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն ընդունելուց, ինչպես նաև ավատատիրական կարգերի ամրապնդվելուց հետո նկատվեց եկեղեցու հակազդեցությունը թատերական արվեստի վրա։ Հայտնի են օրինակ կաթողիկոս Հովհաննես Մանդակունու (5-րդ դար) քարոզները՝ ուղղված թատերական արվեստին ։
Չնայած դրան ներկայացումներ էին բեմադրվում անտիկ դրամատուրգների (Մենանդրոսի, Եվրիպիդեսի), ինչպես նաև հայ կատակերգակների, ողբերգակների ստեղծագործություններից ։ Հովհան Մանդակունին վկայել է, որ հին ամֆիթատրոնների օրինակով ստեղծվել են նաև առանձնացված տեղերով հատուկ թատերական շինություն կանանց համար ։ Թատերական ներկայացումների հանրահայտությունն է դրդել հոգևորականությանը եկեղեցական ծիսակատարությունների մեջ ներառել թատերականացված տարրեր։ Օրինակ՝ պատարագային դրամայից է առաջացել քրիստոնեական կրոնական դրաման, որը համարվում է ֆեոդալական դարաշրջանին բնորոշ ծնունդ։ 6-7-րդ դարերի հայտնի գիտնական փիլիսոփաների աշխատությունների վերլուծությունները ցույց են տալիս, որ այդ ժամանակաշրջանում թատրոնը երևելի տեղ է գրավել հայ հասարակության կյանքում։ Ուշ միջնադարում թատերական ներկայացումներ են բեմադրվել նաև Վասպուրականի, Անիի և Կիլիկիայի թագավորություններում ։ Ենթադրվում է, որ Աղթամար կղզում նույնպես թատերախմբեր են հանդես եկել։ 10-րդ դարում կառուցված Աղթամարի տաճարի պատերին պատկերված են հայկական թատրոնի դիմակներ՝ նրա 2 տարատեսակներով. կենցաղային կատակերգության և ծաղրածուի դիմակներ։ 12-րդ դարում Կիլիկիայի թագավորությունում կազմավորվում է հայկական թատրոն, որը աստիճանաբար դառնում է հայ մշակույթի կենտրոններից մեկը։ Այդ ժամանակաշրջանին են վերաբերում նաև հայ դրամատուրգիայի առաջին պահպանված ստեղծագործությունները՝ Հովհաննես Երզնկացու դրամատիկական պոեմը և Առաքել Սյունեցու «Ադամգիրքը» ։
Հայկական թատրոնը 15-18-րդ դարերում
14-րդ դարի վերջին՝ Կիլիկյան թագավորության անկումից հետո, հայ ժողովուրդը կորցնում է իր ազատությունը։ Օտարերկրյա կապանքները անդրադառնում են նաև արվեստի վրա։ 15-16-րդ դարերում թատերական արվեստը զգալիորեն անկում է ապրում։
Հայկական նոր թատրոնը առաջացել է 17-18-րդ դարերում։ Ֆրանսիացի ճանապարհորդ Ժան Շարդենը հաղորդում է 3 գործողությամբ մի կատակերգության մասին, որը բեմադրել են հայ գուսանները, և որը նա տեսել է 1664 թ. Երևանի քաղաքային հրապարակում Հայկական նոր թատրոնը զարգանում է հայ գաղթականների շրջանում։ 1668 թ.-ից հայտնի են հայկական դպրոցական թատրոններ (եկեղեցական և աշխարհիկ) այն քաղաքներում, որտեղ կային հայկական գաղութներ (Լվով, Վենետիկ, Վիեննա, Կոստանդնուպոլիս, Մադրաս, Կալկուտա, Թբիլիսի, Մոսկվա, Դոնի Ռոստով)։ Այս թատրոնները, որոնք դասական ուղղվածություն ունեին, արտահայտում էին ազգային ազատագրական շարժման գաղափարներ։ Պահպանվել է «Սուրբ Հռիփսիմեի չարչարանքները», որը բեմադրվել է 1668 թվականին Լվովի հայկական դպրոցում ։
Արևելյան Հայաստան
1827 թվականին արևելյան Հայաստանի միացումը Ռուսաստանին առանցքային դեր խաղաց նոր ժամանակաշրջանի թատրոնի զարգացման մեջ՝ մասնավորապես արևելահայության թատերական կյանքում, քանի որ թատերական գործիչները հնարավորություն ստացան ավելի սերտ շփվել ռուսական մշակույթի հետ։ Հատկանշական է այն, որ Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի «Խելքից պատուհասը» ստեղծագործության առաջին բեմադրությունը, որին ներկա էր նաև հեղինակը, բեմադրվել է Երևանում 1877 թվականի դեկտեմբերին։ Արդեն 1820-ական թվականներին Թիֆլիսի Ա. Ալամդարյանի հայկական սեմինարիաներում և Կարասուբազարում (այժմ՝ Բելոգորսկ) բեմադրվեցին հայկական առաջին սիրողական դպրոցական ներկայացումները։ Կարևոր իրադարձություն էր 1836 թվականին Թիֆլիսում Գ. Շերմազանյանի կողմից «Շերմազանյան դարպաս» թատրոնի ստեղծումը, որտեղ 1842 թվականին բեմադրվել է նրա «Եպիսկոպոս Կարապետի մի քանի գործերի նկարագրումը» («Описание некоторых делишек епископа Карапета») կատակերգությունը, որը քննադատում էր հոգևորականությանը, առևտրականներին և պաշտոնյաներին։
1859 թվականին հայ ականավոր գրող Միքայել Նալբանդյանը Մոսկվայի հայ ուսանողների կողմից բեմադրված ներկայացումների (Ս. Վանանդեցու «Արիստակես» պատմական ողբերգությունը և Ն. Ալադատյանի «Կորան իմ 50 չերվոնեցները» կենցաղային կատակերգությունը) գրախոսականում հայտնեց իր կարծիքը թատերական արվեստի դերի և նշանակության վերաբերյալ, որը տեսական հիմք դարձավ հայկական ժողովրդավարական թատրոնի հետագա զարգացման համար։
1850-1860 թվականներին ի հայտ եկան Մ. Պատկանյանի, Նիկողայոս Պուղինյանի, Մ. Տեր-Գրիգորյանի, Հովհաննես Գուրգենբեկյանի և այլ դրամատուրգների կենցաղային կատակերգությունները։ 1863 թվականին Գևորգ Չմշկյանի ղեկավարությամբ Թիֆլիսում ստեղծվում է հայկական թատրոն։ 1865 թ Երևանում բեմադրվում են առաջին հայկական ներկայացումները, իսկ 1873 թվականին դրամատուրգ, դերասան և ռեժիսոր Էմին Տեր-Գրիգորյանի ղեկավարությամբ ստեղծվում է թատերախումբ ։
Արևմտյան Հայաստան
Արդեն 1810 թվականին Կոստանդնուպոլսում, որը համարվում էր արևմտահայերի մշակութային կենտրոնը, Մ. Բժիշկյանի ղեկավարությամբ բեմադրվում են առաջին հայկական ներկայացումները։ Պատմական կարևոր նշանակություն ուներ Հովհաննես Գասպարյանի «Արամյան թատրոն»-ը (1846-1866 թթ.), որը պահպանեց հին հայկական թատրոնի ավանդույթները։ 1850-ական թվականներին Կոստանդնուպոլսում գործել են նաև հայկական սիրողական թատերախմբեր։ Պոետ-դրամատուրգ Մ. Պեշիկթաշլյանը 1856 թվականին հիմնադրում է հայկական ազգային թատրոն։ 1857 թ հրատարակվում է «Արարատի մուսաները» թատերական ամսագիրը։ Արևմտահայկական դրամատուրգիան զարգանում էր Մ. Պեշիկթաշլյանի, Ս. Հեքիմյանի, Պետրոս Դուրյանի և Տ. Թերզյանի ստեղծագործություններով։
1860-ական թվականներին Կոստանդնուպոլսում և Թիֆլիսում հանդես եկող հայկական սիրողական թատերախմբերը դառնում են պրոֆեսիոնալ հայկական թատրոններ։ Պատմական կարևոր իրադարձություն է դառնում Հակոբ Վարդովյանի կողմից «Արևելյան թատրոն»-ի հիմնումը 1861 թվականին, իսկ 1869 թվականին Կոստանդնուպոլսում ստեղծում է «Վարդովյան թատերախումբ»-ը, որը գործում է մինչև 1877 թվականը՝ ռուս-թուրքական պատերազմի սկսվելը։ 1873 թ ստեղծվում է մի թատերախումբ, որը ղեկավարում էր դրամատուրգ, դերասան և ռեժիսոր Էմին Տեր-Գրիգորյանը։
1870-ական թվականների վերջերին թուրքական կառավարությունը Կոստանդնուպոլսից վտարեց հայկական թատրոնները։ Այդ թվականին Կոստանդնուպոլսից Անդրկովկաս տեղափոխվեցին բազմաթիվ հայ դերասաններ, որոնց թվում են Պետրոս Ադամյանը, Սիրանույշը, Աստղիկը, Ազնիվ Հրաչյան, Մ. Մնակյանը և այլք ։
Անդրկովկաս
Երկար ժամանակ Վրաստանի մայրաքաղաք Թիֆլիսը Անդրկովկասի մշակութային կենտրոնն էր։ Նրա հետ են կապված հայ ժողովրդի թատերական ավանդույթները։
Թիֆլիսում 1824 թվականից սկսած հայկական Ներսիսյան դպրոցում ներկայացումներ էին բեմադրվում հայերեն լեզվով, իսկ հետագայում այդ ներկայացումները ցուցադրվեցին նաև քաղաքի այլ բեմերում։ Եվ արդեն 1856 թվականին ստեղծվում է պրոֆեսիոնալ հայկական թատրոն՝ պրոֆեսիոնալ թատերախմբով, որը գլխավորում էր Գևորգ Չմշկյանը։ Նրա ղեկավարությամբ թատրոնում մեծացել է դերասանների առաջին սերունդը՝ Մ. Ամրիկյան, Ա. Սուքիասյան, Ամիրան Մանդինյան, Ս. Մատինյան, Կ. Արամյան, Գեդեոն Միրաղյան, Ս. Շահինյան, Սաթենիկ և այլք։ Այդ ժամանակաշրջանում թատրոնի հետ համագործակցել են դրամատուրգներ Ն. Ալադադյանը, Նիկողայոս Պուղինյանը, Մ. Տեր-գրիգորյանը և իհարկե հայկական ռեալական դրամատուրգիայի հիմնադիր Գաբրիել Սունդուկյանը։ Թիֆլիսը ոչ միայն թբիլիսյան հայ դերասանների թատերական կենտրոնն էր, այն նաև խթանում էր հայ տաղանդավոր դերասանների ի հայտ գալուն, այնպիսիք, ինչպիսիք էին Պետրոս Ադամյանը, Սիրանույշը, Ազնիվ Հրաչյան, Դ. Տուրյանը և շատ ուրիշներ ։
Թատրոնի հետագա զարգացումը կապված է ինչպես Հակոբ Պարոնյանի դրամատուրգիայի հետ, ով ստեղծել է այնպիսի երգիծական կատակերգություններ, ինչպիսիք են «Պաղտասար աղբար», «Ատամնաբույժն արևելյան», «Շողոքորթը», այնպես էլ Ալեքսանդր Շիրվանզադեի դրամատուրգիայի հետ, ով այնպիսի հայտնի ռեալական հոգեբանական դրամաների հեղինակ է, ինչպիսիք են «Պատվի համար», «Նամուս», «Չար ոգի», «Ավերակների վրա»։ Հայկական թատրոնների խաղացանկի մեջ հայտնի էր նաև Էմին Տեր-Գրիգորյանի ստեղծագործությունները՝ «Բարեգործության դիմակի տակ», «Զրկանքի զոհ»։ Ռոմանտիկ տենդենցով հագեցած է Մուրացանի ստեղծագործությունները՝ «Ռուզան» պատմական դրաման։
Հայկական թատրոնում ռեալական ուղղվածությունը պահպանել են դերասաններ Ալեքսանդր Աբելյանը, Սիրանույշը, Պողոս Արաքսյանը, Ա. Հարությունյանը, Արմեն Արմենյանը, Արամ Վրույրը, Գրիգոր Ավետյանը, Օվի Սևումյանը, Գևորգ Պետրոսյանը, Օլգա Մայսուրյանը, Զաբելը, ովքեր խաղացել են Թիֆլիսում, Բաքվում և այլ քաղաքներում։
Հայկական թատրոնը 1900-1920-ական թվականներին
1905-1907 թվականներին հայկական թատրոնը զգալի վերելք է ապրել։ Դեռևս 1890-1900 թվականներին մեծ քաղաքների (Թբիլիսի, Բաքու) բանվորական շրջաններում կազմակերպվում էին հայկական սիրողական ներկայացումներ։ Այնուհետև ստեղծվում են ժողովրդական թատրոններ, որտեղ խաղում են և սիրողական մակարդակի դերասաններ, և պրոֆեսիոնալներ։
Թիֆլիսում ստեղծվում են հանրամատչելի թատրոններ՝ «Ավչալյան լսարանը» (1901 թ), «Մուրաշկո թատրոնը» (1902 թ), «Արաքսյանի հավլաբարյան թատրոնը» (1903 թ), «Զուբալովի անվան ժողովրդական տունը» (1909 թ)։
Ժողովրդական թատրոնների գործունեության մեջ իրենց ներդրումն ունեն հետևյալ դերասանները և ռեժիսորները՝ Պողոս Արաքսյան, Ամո Խարազյան, Գրիգոր Տեր-Գրիգորյան, Վահան Գալստյան, Մ. Գավրոշ, Դավիթ Գուլազյան և այլք։
1910-ական թվականներին հայտնվում են նոր դերասաններ, ովքեր դառնում են բեմի վարպետներ՝ Հասմիկ, Իսահակ Ալիխանյան, Պետրոս Ադամյան, Օլգա Գուլազյան, Քնարիկ, Միքայել Մանվելյան, Արշակ Մամիկոնյան, ավելի ուշ՝ Արուս Ոսկանյան, Վահրամ Փափազյան, Հովհաննես Զարիֆյան, նոր դրամատուրգ՝ Լևոն Մանվելյանը։
Քաղաքական անօրինականությունները, ազգային ճնշումները խոչընդոտում էին ազգային թատրոնի զարգացմանը։ Նյութական և կազմակերպչական աջակցության բացակայությունը, գրաքննական ճնշվածությունը խանգարում էին բեմական արվեստի զարգացմանը։
Ամենախորը ճգնաժամը թատրոնն ապրեց 1918-1920 թթ։
Ձեռագրեր Մատենադարանում
Մատենադարանում կան բազմաթիվ ձեռագրական տեղեկություններ թատրոնի վերաբերյալ։ Հայկական թատրոնը ավելի քան 2000 տարվա պատմություն ունի։ Հույն պատմիչ Պլուտարքոսը վկայել է, որ մ.թ.ա. 53 թ. Արտաշատում բեմադրվել է Եվրիպիդեսի «Բաքոսուհիները» պիեսը և որ հայոց Արտավազդ Բ-ն գրել է ողբերգություններ։ Հետագա դարերում Հայաստանում գործող ինքնատիպ ժողովրդական թատրոնների մասին վկայություններ կան հայ պատմիչների երկերում, իսկ մանրանկարչական որոշ ձեռագրերում պահպանված են դիմակավոր դերասանների պատկերներ։ Նման արժեքավոր վկայություններից է 1286 թ. Ձեռագիրը։ Հայոց թագավոր Հեթում Բ-ի սեփականությունը հանդիսացող ձեռագրում նկարված է պանտոմիմային թատրոնի դերասանը կրկնակի դիմակը գլխին։
Թատրոնի մասին արժեքավոր տեղեկություններ է հաղորդում 5-րդ դարի մատենագիր Հովհան Մանդակունին և Դավիթ Քերթողը, հետագայում Թովմա Արծրունին (9-10-րդ դարեր) և ուրիշներ, որոնք վկայում են այն մասին, որ թատրոնը հարատևել է նաև հետագա դարերում։
Կասեկյուլա
Կասեկյուլա (Kaseküla), գյուղ Էստոնիայի Լյաենեմաա նահանգի Հանիլա շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Լյաենեմաա նահանգի Հանիլա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Նովիցկու նռնակ
Նովիցկու համակարգի նռնակ (հայտնի է նաև «Հինգֆունտանի» կամ «Հնգաֆունտ» ոչ պաշտոնական անվամբ ), Ռուսական կայսրության բարձր պայթունակության (ֆուգաս) ձեռքի նռնակ ։
Պատմություն
Նռնակը մշակել է շտաբս–կապիտան Նովիցկին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի մեկնարկից առաջ։ Այն նախատեսված էր մետաղալարերի պատնեշները և այլ խոչընդոտներ ու ամրություններ ոչնչացնելու համար։ 1914 թվականի օգոստոսի 19-ին նռնակների գծագրությունը, նկարագրությունն և արտադրության պայմանները հաստատվել են Ռուսական կայսերական բանակի ԳՌՏՎ–ի (ГВТУ ) տեխնիկական հանձնաժողովի կողմից ։
Քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում օգտագործվել են Նովիցկիի նռնակների հիմնական պաշարները, օգտագործվել են նաև Խորհրդային-Լեհական պատերազմի համար։ Այսպիսով, 1920 թվականի մայիսին Կարմիր բանակի 5-րդ հետևակային դիվիզիայի 43-րդ հրաձգային գունդը՝ Վ. Ի. Չույկովի հրամանատարությամբ, ստացավ հարյուրավոր Նովիցկու նռնակներ, որոնք օգտագործվեցին Լեհաստանի բանակի Նովոգրուդսկյան գնդի դեմ Լեփել քաղաքից 3-5 կմ արևելք ։
Նկարագրություն
Նռնակը կազմված էր գլանաձև մետաղյա իրանից, պայթյուցիկ լիցքով (1,64 կգ պիրոքսիլինը դետոնատորով) և փայտե բռնակից, որը պարունակում էր գլանաձև զսպանակով հարվածիչը և հեռակառավարման խողովակը ։
Նռնակի երկարությունը 135 մմ էր, իսկ բռնակի երկարությունը՝ 213,5 մմ։ Նռնակի ընդհանուր զանգվածը կազմել է 2,25 կգ ։
Հասան Բ Դոփյան
Հասան Բ Դոփյան (ծննդյան թվականն անհայտ է - 1287 թ.), Խաչենի, Ականի, Հանդաբերդի, Ծարի գահակալ, իշխանաց-իշխան։
Գործունեությունը
Հասան Բ-ն Զաքարե և Իվանե Զաքարյանների քրոջ՝ Դոփի թոռն է (նրա անունով է իշխանական այդ տոհմին տրվել Դոփյաններ անվանումը), Գրիգոր Ա-ի որդին։ Հասան Բ-ն մասնակցել է Հուլավյան տիրակալների արշավանքներին և քաջության շնորհիվ վերանվաճել իր հայրենի տիրույթները։ Նրա որդի Գրիգոր Ա-ն հոր հիշատակին կանգնեցրած խաչքարի պատվանդանին փորագրել է տվել, որ իր հայրը հայրենի տարածքները նվաճել է որպես,, պարգև քաջութեան,,։ Հասան Բ-ի կինն էր Արարատյան կողմնակալության կողմնակալ-հրամանատար, այդ ժամանակի ամենաազդեցիկ անհատներից մեկի իշխանաց-իշխան Քուրդ Ա Վաչուտյանի դուստր Մամքանը։
Զեյդեկան
Զեյդեկան, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Ալաշկերտի գավառակում ։ Գտնվում էր Շառիան գետի ձախ կողմում, Ալաշկերտի դաշտում, Բայազետ-Տրապիզոն ճանապարհի մոտ։
Աշխարհագրություն
Գյուղն ունի արգավանդ հողեր, որի զգալի մասը ջրառատ է։
Պատմություն
Գյուղն ավերվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Բնակիչների մի մասին հաջողվել է գաղթել Արևելյան Հայաստան։
Բնակչություն
Եղել է զուտ հայաբնակ գյուղ։ XIX դարի կեսերին ուներ 60-65 տուն։ 1878 թվականին բնակիչների մի մասը գաղթել է Արևելյան Հայաստան և բնակիչների թիվը կազմել է 35 տուն։ 1913 թվականին ուներ 80 տուն հայ բնակիչ։
Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրագործություն, անասնապահությունն ու առևտուրն էր։
Պատմամշակութային կառույցներ
Զեյդեկանն ուներ '''Ս. Գևորգ''' անունով եկեղեցի։ Գյուղի մոտ կա խաչքարներով գերեզմանատուն, եկեղեցու և բնակավայրի մնացորդներ։
Կրթություն
Գյուղում գործում էր վարժարան, որն ուներ մի քանի տասնյակ աշակերտներ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Պիթեկանթրոպոս
Պիթեկանթրոպոսի կմախքի մնացորդներ (գանգի կափարիչ, կոնքոսկր, ատամներ) առաջին անգամ հայտնաբերել է հոլանդացի գիտնական Է․ Դյուբուան՝ 1890-1892 թվականներին։ Մինչև 1973 թվականը գտնվել են ավելի քան 20 նմուշի գանգամասեր, ստորին ծնոտներ, կոնքոսկրերի հատվածներ, առանձին ատամներ։ Առանձնապես հետաքրքիր է 1969 թվականին գտնված գանգը (պահպանված դիմահատվածով)։
Պիթեկանթրոպոսը քայլել է ուղղահայաց դիրքով, ունեցել խոշոր (միջինը՝ 900 սմ³) և բարդ կառուցվածքով ուղեղ։ Գանգը եղել է կարճ, անկյունավոր ծոծրակով, ակնավերևի զարգացած թմբիկով, ստորին ծնոտը՝ առանց կզակի ելուստի։ Պիթեկանթրոպոս սինանթրոպոսի, ատլանթրոպոսի և հայդելբերգյան մարդու հետ մտնում է Homo erectus (ուղղակեցվածք մարդ) տեսակի մեջ։ Նոր տվյալներով (1972) պիթեկանթրոպոսն ունի 1,2 մլն տարվա վաղեմություն։
Կատեգորիա:Մարդաբանություն
Խարտովկա
Խարտովկա (Хартовка), գյուղ Ռուսաստանի, Սմոլենսկի մարզի Ռոսլավլսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 25 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռոսլավլսկի շրջանի բնակավայրեր
(5481) Կիուչի
(5481) Կիուչի (Kiuchi), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1990 թվականի փետրվարի 15-ին Կին Էնդատեի և Կաձուրո Վատանաբեի կողմից Կիտամիում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,339391 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,1911 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,4877 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1306,93 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,275454 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 5,96° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1990 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կին Էնդատեի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Կաձուրո Վատանաբեի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Բաֆրայի գավառակ
Բաֆրա, գավառակ Օսմանյան կայսրության Տրապիզոնի վիլայեթում։ Գտնվում էր Սև ծովի առափնյակում, Ալյուսի (Կզըլ-իիմաք) գետաբերանի ափին։ Կենտրոնը Բաֆրա քաղաքն է։
Բնակչություն
Բնակչության զգալի մասը հայեր էին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գավառներ
Ռոշչինսկի (գյուղ, Չապլիգինսկի շրջան)
Ռոշչինսկի (Рощинский), գյուղ Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Չապլիգինսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Չապլիգինսկի շրջանի բնակավայրեր
Հմայիլ
Հմայիլ, աղոթքների, աղերսների, մաղթանքների հնամենի նշանագիր, ունի պահպանիչ-բուժիչ նշանակություն. այն կրողին պահպանում է փորձանքներից։ Բառը ծագել է պահլավերեն humav ( թարգմանաբար՝ օրհնեալ) բառից։ Որպես կանոն պահել են կտորեղենից կարված կամ կաշվե պատյաններում, երբեմն նաև փայտյա կամ մետաղյա տուփերում, որոնք կոչվել են կշտապանակներ ։
Ծանրամարտ
Ծանրամարտ (Ծանր աթլետիկա), մարզաձև, որը 1972 թվականից բաղկացած է երկու մարզավարժությունից՝ պոկում և հրում։
Մարզիկի խնդիրն է, ծանրաձողը գետնից բարձրացնելով, այն ուղիղ ձեռքերով պահել գլխից վեր. այդ պահին ոտքերը պետք է լինեն ուղիղ, իսկ թաթերը՝ մեկ ուղիղ գծի վրա։ Օլիմպիական խաղերում հաղթում է երկամարտի գումարով առավել բարձր արդյունք ցույց տված ծանրորդը։ Աշխարհի, Եվրոպայի առաջնություններում և այլ մրցաշարերում պաշտոնապես որոշվում են նաև առանձին մարզավարժությունների հաղթողները։ Յուրաքանչյուր մարզավարժության համար մարզիկին տրվում է երեք մրցափորձ։ Ծանրաձողի մեկնարկային քաշը որոշում է մարզիչը։ Երեք մրցափորձերի անհաջող ելքի դեպքում մարզիկը դուրս է մնում տվյալ վարժության մրցությունից։ Հաջող մրցափորձի դեպքում մարզիկը կարող է ավելացնել ծանրաձողի քաշը, բայց ոչ պակաս, քան մեկ կիլոգրամ։ Ծանրորդները մրցում են 4x4 մետր մրցահարթակի վրա։
Հմայիլ
Պատմություն
Հեթանոսական հավատալիքների համաձայն հմայիլները պատրաստվել են հատուկ ծեսով՝ լռության մեջ, կամ մոգական աղոթքներով, որպեսզի վարպետն իր խոսքով չխափաներ թալիսմանի կախարդական ուժը։ Դրանք պահպանել են չարիքից և հաջողություն ու բարօրություն են պարգևել ։
Ծանրամարտ
Ծանրամարտը կամ ծանր աթլետիկան մարզաձև է, որն ընդգրկում է ծանրություն (ծանրաձող) բարձրացնելու մրցումները։ Մարզիկի խնդիրն է ծանրաձողը գետնից բարձրացնելը և որոշակի ժամանակամիջոցի ընթացքում այն ուղիղ ձեռքերով գլխից վեր պահելը։ Ծանրության բարձրացման վարժությունները հայտնի են եղել հին ժամանակներից, սակայն ծանրամարտի առաջին պաշտոնական մրցումներն անցկացվել են 19-րդ դարի 60-ական թվականներին ԱՄՆ-ում և 70-ական թվականների սկզբին՝ Եվրոպայում։ Որպես առանձին մարզաձև՝ 1896 թվականին ծանրամարտն ընդգրկվել է օլիմպիական խաղերի ծրագրում։ Հայաստանում ծանրամարտը սկզբնավորվել է 1927 թվականին, երբ Հանրապետական սպորտկոմիտեին կից կազմակերպվեց ծանրամարտի խմբակ, իսկ 1928 թվականին՝ Հանրապետական ֆեդերացիա։ Նույն թվականին անցկացվել է հանրապետության անդրանիկ առաջնությունը։ 1972 թվականին հաստատված ծանրամարտի պաշտոնական մրցումների
Հմայիլ
Պատմություն
Հայաստանում քրիստոնեության ընդունումից հետո հմայական թալիսմանները պահպանել են իրենց նշանակությունը և փոխարինվել են քրիստոնեական հմայագիր աղոթքներով։ Միջնադարյան հմայիլները ոլորան արված մագաղաթներ են, որոնց վրա գրվել են բուժիչ պահպանիչ աղոթքներ և զարդարվել մանրանկարչական նախշերով ու քրիստոնեական սրբերի պատկերներով։
Ծանրամարտ
Պատմություն
Ծանրությունների բարձրացման մրցումները հայտնի են հնագույն ժամանակներից, սակայն առաջին պաշտոնական մրցումները կազմակերպվել են ԱՄՆ-ում 19-րդ դարի կեսերին։ Ծանրամարտը, որպես առանձին մարզաձև, ընդգրկվել է 1896 թվականի ժամանակակից առաջին օլիմպիական խաղերի ծրագրում։ Եվրոպայի առաջին առաջնությունը տեղի է ունեցել Ռոտերդամում 1896 թվականին, իսկ աշխարհի անդրանիկ առաջնությունը կայացել է 1898 թվականին Վիեննայում։ 1912 թվականին ստեղծվել է ծանրամարտի համաշխարհային ֆեդերացիան, որը և հաստատել է ծանրամարտի միջազգային մրցումների անցկացման կանոնադրությունը։ ծրագրում հաշվարկվում են պոկում վարժությունը (ծանրաձողը գետնից բարձրացվում է մեկ շարժումով), հրում վարժությունը (ծանրաձողը բարձրացվում է 2 շարժումով՝ նախ՝ կրծքի վրա, ապա՝ կրծքից վեր) և դրանց միագումար (երկամարտ) արդյունքները։ Օլիմպիական խաղերում հաղթում է երկամարտի գումարով առավել բարձր արդյունք ցույց տվող ծանրորդը։ Աշխարհի, Եվրոպայի առաջնություններում և այլ մրցաշարերում պաշտոնապես որոշվում են նաև առանձին մարզավարժություններում հաղթողները։ 2001 թ.-ից անցկացվում են նաև կանանց ծանրամարտի առաջնություններ։ Ծանրորդներից հայտնի են՝
Հայ ծանրորդներից տարբեր ժամանակներում օլիմպիական խաղերի, աշխարհի, Եվրոպայի տարբեր մրցումների հաղթող ու ռեկորդակիր են դարձել՝
Ծանրամարտը Հայաստանում
Հայաստանում ծանրամարտով սկսել են զբաղվել 1927 թվականից, երբ հանրապետական սպորտկոմիտեին կից սկսեց գործել ծանրամարտի խումբը։ Մեկ տարի անց, 1928 թվականին Երևանում անցկացվեց ծանրամարտի հանրապետական առաջին առաջնությունը։ Հայ ծանրամարտիկները, սկսած 1928 թվականից, մասնակցել են Խորհրդային Միության, 1947 թվականից՝ Եվրոպայի առաջնություններին ։ Հայաստանի ծանրամարտիկներից հայտնի են Ս. Համբարձումյանը, Ռ. Մանուկյանը, Ի. Ազդարովը, Մ. Հակոբյանը, Ռ. Չմշկյանը, Լ. Բաբայանը, Գ. Դալոյանը, Ռ. Հարությունյանը, Գ. Հարությունյանը, Ռ. Հովհաննիսյանը, Վ. Կիզօղլյանը, Վ. Միլիտոսյանը, Յուրի Վարդանյանը, Գ. Կարապետյանը ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Ամառային օլիմպիական մարզաձևեր Կատեգորիա:Ծանրամարտ Կատեգորիա:Անհատական մարզաձևեր
Հմայիլ
Կառուցվածք
Ժապավենաձև հմայիլները լինում են թե՛ ձեռագիր, թե՛ տպագիր։ Հմայիլները, որպես կանոն, զարդարված են մանրանկարներով, իսկ տպագրերի դեպքում՝ փորագրանկարներով։ Գալարաձև փաթաթվող հմայիլները՝ կազմված են իրար սոսնձված, առանձին դեպքերում՝ կարված, թղթերից կամ մագաղաթից. դրանց երկարությունը տատանվում է մի քանի մետրից մինչև շուրջ 3 տասնյակ մետրի։
Ձեռագիր, ինչպես նաև տպագիր հմայիլներում, ձևավորված ավանդույթի համաձայն, հիմնականում աղոթքների վերջում լրացվել է պատվիրատուի անունը, կամ վերջինիս բացակայության դեպքում ազատ տեղ է թողնվել՝ հետագայում լրացնելու համար, ինչն ավելի բնորոշ է տպագրերին։ Հայ հնատիպ գրքի պատմության մեջ ևս, ինչպես ձեռագիր մատյանների պարագայում, իրենց ձևով և բովանդակությամբ առանձնանացել են հմայիլները, որոնց հիմքում ընկած են գրչագիր օրինակները։ Նախնական ձևի՝ գալարի կամ փաթեթի, ազդեցությունն ակնհայտ է նաև տպագիր օրինակներում. հայ տպագրության պատմության վաղ շրջանում հայերը չեն ունեցել և ոչ մի գրքաձև հմայիլ։
Ձեռագիր և հնատիպ հմայիլներն առհասարակ բոլոր առումներով փոխկապակցված են. եթե հնատիպ հմայիլների համար հիմք են ծառայել ձեռագիր օրինակները, ապա 17-րդ դարի երկրորդ կեսից ի վեր տարածում գտած տպագիր հմայիլներն օրինակ են դարձել մի շարք ձեռագիր հմայիլների համար։ Այս փոխազդեցությունը բնորոշ է ձեռագիր մատյանների և տպագիր գրքերի բոլոր տեսակներին, քանի որ տպագրությունը թեև ապահովել է «քանակ» (տպաքանակ), սակայն հայկական տպարանների կարճատև գործունեությունը, այն էլ հիմնականում հայրենիքի սահմաններից հեռու, գրքերի պահանջարկը, ցանկությունը՝ ունենալ սեփական օրինակը, ստիպել են տպագիր օրինակներից արտագրել, ստեղծելով ձեռագիր օրինակներ, որոնց մեջ երբեմն նշվել է տպագրից արտագրված լինելու փաստը ։
Բովանդակություն
Հայերեն հնատիպ հմայիլներում տեղ են գտել հիմնականում միևնույն աղոթքները, որոնք ունեն գրեթե միևնույն դասավորվածությունը. որպես կանոն՝ հմայիլներն սկսվում են Ներսես Շնորհալու «Հավատով խոստովանիմ»-ի մի հատվածով և ունեն Գրիգոր Նարեկացու «Մատյան ողբերգության» աշխատությունից հատվածներ՝ մասնավորապես Բան ԺԲ-ից և Բան ԽԱ-ից։ Մի քանի հմայիլներում չորս Ավետարաններից քաղված հատվածներըՙ Քրիստոսի բժշկության տեսարանները, սկզբի մասում են, իսկ մյուսներում աստվածաշնչյան հատվածները վերջերում են։ Աղոթքների ընդհանուր թիվը մեկ հմայիլում հասնում է մոտ երեք տասնյակի ։
Հմայիլների նկարազարդումները ևս հիմնականում պայմանավորված են բովանդակությամբ, քանի որ ձեռագիր նախօրինակների նմանողությամբ նախորդում են տեքստերին, որոնք կապված են տպագրանկարում առկա կերպարի կամ հորինվածքի հետ (օրինակՙ Ներսես Շնորհալին պատկերվում է իր գրչին պատկանած ստեղծագործություններից առաջ, Սուրբ Սարգիսը կամ Սուրբ Գևորգըՙ իրենց ուղղված աղոթքներից առաջ, Եզեկիել մարգարենՙ վերջինիս մարգարեությունից կատարված մեջբերումից առաջ և այլն)։ Սրբերի պատկերների համար հաճախ օգտագործված է միևնույն տպագրատախտակը, և սրբերը տարբերվում են միայն կա՛մ ըստ բացատրագրերի, կա՛մ նկարից հետո սկսվող աղոթքի վերնագրից։ Հնատիպ հմայիլները զարդարված են նաև սուրբգրային թեմաներով ստեղծված պատկերներով՝ «Սուրբ Երրորդութիւն», « Աւետում », « Ծնունդ », « Մոգերի երկրպագութիւն », « Ընծայումն տաճարին », «Մկրտութիւն», «Խաչելութիւն», «Թաղումն», « ԺԲ. առաքեալք » և այլն։ Մեկ հմայիլում զուտ թեմատիկ նկարների քանակը կարող է գերազանցել երեք տասնյակը։
Գրիգոր Մարզվանեցու ձևավորումների հիմքում ընկած է հայ տպագրության պատմության մեջ իր ուրույն տեղն ունեցող Սուրբ Էջմիածնի և Սուրբ Սարգսի անունը կրող կամ Ոսկանյան տպարանը, որը ոչ միայն նոր որակ և շունչ է հաղորդել հայկական տպագրությանը, այլև առաջինն է եղել, որ անընդմեջ գործել է քառորդ դարՙ 1660-1686 թվականներին։ Գրիգոր Մարզվանեցին նախ յուրացրել է Ոսկանյան տպարանի հարդարանքի ավանդույթները՝ ընդօրինակելով գրեթե ամեն մի տարր՝ պատկերի կառուցվածքը, գործող անձանց քանակը, նրանց տեղաբաշխվածությունը տեսարանի տարածական հորինվածքում, կերպարների շարժումները և մարմինների դիրքերը, ճարտարապետական շինությունները և բնանկարային մանրամասները։ Մարզվանեցին իր ստորագրություններն անգամ հաճախ դրել է պատկերի այն նույն տեղում, ուր Քրիստոֆել Վան Զիխեմինն է դրել։
Պահպանում
Հմայիլների ամենամեծ հանգրվանը Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարան հին ձեռագրերի ինստիտուտն է, որտեղ պահվում են 521 ձեռագիր միավոր, որոնք ներկայացնում են առանձին ձեռագրական հավաքածու և կրում են համապատասխանաբար 1-521 թվահամարները։ Այս հավաքածուում է գտնվում թվական ունեցող հնագույն Հմայիլը՝ ստեղծված 1428 թվականին Մուֆարղինում (Դիարբեքիրի նահանգ, հնում՝ Տիգրանակերտ ք. Մեծ Հայքի Աղձնիք աշխարհում) Սիմէոն դպրի կողմից (Հմր 116)։ Երկրորդ խոշոր հավաքածուն Էջմիածնի Մայր Տաճարինն է՝ ավելի քան հինգ տասնյակ ձեռագիր։
Մատենադարանում առկա 13-րդ և 14-րդ դարերի ձեռագրերը, ունեն հմայիլներ։ Դրանցից մեկը թիվ 5473 ձեռագիրն է, որը պարունակում է նաև հմայագիր ու գրված է 14-րդ դարում։ Իսկ 1290 թվականին Սկևռայի վանքում գրված Ավետարանը վերջում ունի նաև հմայական հատված՝ «Աղօթք երաշտի» (ձեռագիր 2630)։ Հետաքրքիր է, որ բավական թվով հմայիլներ զետեղված են Գրիգոր Տաթևացու « Քարոզգրքի » հետ (օր. ձեռ. 2145): Իսկ 1373, 1480 թվականներին գրված թիվ 2001 ձեռագիրը մի ժողովածու է, որի ճանաչողական արժեքը շատ մեծ է։ Նրանում կան ոչ միայն հմայիլներ, այլև ամենաբազմազան նյութեր, որոնք ներկայացնում են 14-15-րդ դարերի հայ հոգևորականության, ինչպես նաև գրել, կարդալ իմացող մարդկանց հետաքրքրությունների շրջանակը։ Ձեռագիրը գրված է Աղթամարի վանքում ։
Հայաստանի Ազգային գրադարանում պահվում է 13 միավոր, Հայաստանի պատմության թանգարանումՙ Ազգագրության բաժնում՝ 9 միավոր, Նոր Ջուղայի Ս. Ամենափրկիչ վանքում՝ 7, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում՝ 5: Հնատիպ հմայիլներ կան նաև Եղիշե Չարենցի անվան Գրականության և արվեստի թանգարանում, Վենետիկի Մխիթարյան միաբանությունում, մի շարք անհատների մոտ և այլուր, մեկ նմուշ էլ գտնվում է Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Զոլաքար գյուղում, Ավեդի Ավեդրան կոչվող սրբավայրում ։
Ֆրանսիայի Մարսել քաղաքի մշակութային կենտրոնը Մատենադարանին նվիրաբերել է 19-րդ դարի «Հմայիլ» ձեռագիրը։ Նվիրատուն Վարուժան Արթինն է՝ Մարսելի «Արամ» միության նախագահը։ «Հմայիլ»-ը զարդարված է ձեռագրերին բնորոշ մի քանի յուրահատուկ մանրանկարներով՝ կատարված գծանկարայի ոճով։ Ցավոք, այն ամբողջական չէ, ինչի պատճառով էլ անհայտ են մնացել գրչի, տեղանվան և մի շարք այլ կարևոր տվյալներ։ Չնայած այս ամենին՝ «Հմայիլ»-ի արժեքը մեծ է։ 19-րդ դարի սկզբին ժապավենաձև հայերեն «հմայիլը» թվագրվել է Մատենադարանի հմայիլների հավաքածուի 518 համարի ներքո։ «Հմայիլ»-ն ունի 450 սմ երկարություն և 6, 7 սմ լայնություն, գրված է նոտագրով ։
Դավիթ Ղազարյան
Դավիթ Ղազարյանը շուրջ հինգ տարվա ուսումնասիրության արդյունքում պարզել է, որ 1659-1731 թվականների ընթացքում հինգ տպարաններից լույս է տեսել 19 հմայիլ (մեկական՝ Գուլբասարի և Էտկար Գնդևանեցու, չորսը՝ Գրիգոր Մարզվանեցու, տասներկուսը՝ Աստվածատուր Կոստանդնուպոլսեցու և մեկը՝ դեռևս անհայտ). այս 19-ից 6-ը հայտնի է դարձել Մատենադարանի հնատիպ հմայիլների ուսումնասիրության արդյունքում, իսկ մեկը՝ մոտ երեք տարի առաջ մի մասնավոր հավաքածուի ։
Աղբյուրներ
Ֆրանսիացի հայագետ Ֆրեդերիկ Ֆեյդին գրել է «Քրիստոնեական Հայաստանի հմայիլները» գիրքը ։ Առաջաբանում խոսել է հմայիլների ժանրի, հարցի պատմության և իր կատարած աշխատանքի մասին։ Գիրքն ունի հետևյալ բաժինները՝ «Հաղորդում», «Ձեռագրացուցակ», «Հմայիլների քննական վերնագրեր»։ Հմայիլների ձեռագրերի արտագրումն սկսել է 1933-1934 թվականների ձմռանը Սուրբ Ղազար կղզում։ Օգտվել է Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության ձեռագրերից, որոնք 24-ն էին, պարունակել են հիշատակարաններ, դրանց թվահամարներն են՝ 1677, 1680, 1690, 1693, 1703, 1710, 1713, 1715, 1742, 1760, 1779, 1808: Ֆեյդին օգտվել է նաև Ֆրանսիայի ազգային թանգարանում պահվող 6 ձեռագրերից։ Նրանցից երեքը ունեցել են տարեթվեր՝ 1743, 1766, երրորդինը ջնջված է եղել։ Ֆեյդիին ևս երկու ձեռագիր տրամադրել է Ֆրեդերիկ Մակլերի կինը։ Մի ձեռագիր էլ նա ձեռք է բերել Կոստանդնուպոլսում եղած ժամանակ, որոնք 17-րդ, 18-րդ, 19-րդ դարերի են ։
Թվագրում
Հայագետի կարծիքով Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահվող ձեռագիր հմայիլների հնագույն օրինակները գալիս են 15-րդ դարից։ Նա անհնար է համարում գտնել որևէ թվական և ասել, թե հենց այդ ժամանակից հմայիլները մտան գործածության մեջ։ Սակայն կա վավերական փաստ, որ դրանք գալիս են 5-րդ դարի երկրորդ կեսից, և այդ փաստերը կապվում են ժամանակի հայոց կաթողիկոս Հովհան Մանդակունու (մոտ 400-499) հետ։ Նրա ճառերից հասկանալի է դառնում, որ հենց 5-րդ դարում հայերն օգտագործել են «գիր պահարան»։ Մանդակունին իր ԻԶ (26) ճառն ամբողջությամբ նվիրել է կախարդական նման երևույթներին։ Քրիստոնեական ըմբռնմամբ ամեն ինչ կախված է Աստծուց. այդ մասին շատ հստակ պատմում են չորս ավետարանիչները։
Նկարազարդում
Ֆեյդին խոսել է նաև հմայիլների նկարազարդումների մասին, որոնք արտասովոր են։ Որոշ բնագրերում կարելի է տեսնել ծառ, որը չունի ոչ ճյուղեր, ոչ տերևներ, ոչ արմատներ. նրա վրա նստած է արծիվ՝ առանց գլխի, ճանկերի ու թևերի։ Նա շատ հետաքրքիր է համարել այն փաստը, որ հմայիլների ձեռագրերից և ոչ մեկը չունի ինչ-ինչ դեղերի բաղադրատոմսեր, նրանցում միայն աղոթքներ են՝ հոգևոր բնույթի և որոշ կախարդանքներ։ Որոշ հմայիլներ ունեն Սողոմոնի կնիքը, կամ գրված են գնդականման տառերով։
Լեզու
Ֆեյդին նկատել է, որ հմայիլների լեզուն բնականաբար դասական է։ Սակայն այդ լեզուն ունի թերություններ, որովհետև հմայիլների բնագրերը կազմվել են մեծ մասամբ ցածրաստիճան հոգևորականների կողմից։ Բնագրերում կան բազմաթիվ սխալներ, որոնք արդյունք են գրել-կարդալ գրեթե չիմացողների արտագրությամբ։ Կան նաև դեպքեր, երբ գրիչը չի իմացել ուղղագրական կանոնները, որն էլ հանգեցրել է կոպիտ սխալների ։
Սարգիս Հարութունյան
Բանահյուսկան հմայիլների մասին մեծարժեք աշխատություն է գրել վաստակաշատ բանագետ Սարգիս Հարությունյանի։ Այն վերնագրված է «Հայ հմայական և ժողովրդական աղոթքներ» ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բանահյուսություն Կատեգորիա:Ձեռագրեր ըստ հավաքածուի Կատեգորիա:Քրիստոնեական աղոթքներ Կատեգորիա:Թալիսմաններ Կատեգորիա:Սնահավատություններ Կատեգորիա:Ժողովրդական բանահյուսություն
Զավեն Հարությունյան
Զավեն Հրանտի Հարությունյան, հայ հաղորդավար, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ։
Կենսագրություն
1969-1974 թվականներին սովորել է Երևանի Վալերի Բրյուսովի անվան ռուսաց և օտար լեզուների պետական մանկավարժական ինստիտուտի ֆրանսերենի բաժնում, 1981 - 1986 թվականներին Մոսկվայի պետական Մորիս Տորեզի անվան օտար լեզուների ինստիտուտի ասպիրանտուրայում, պաշտպանել է թեկնածուական թեզ՝ ստանալով գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան։ 1974-1976 թվականներին աշխատել է Քասախ գյուղի միջնակարգ դպրոցում՝ որպես ուսուցիչ։ 1994-1997 թվականներին եղել է Երևանի Մարզահամերգային համալիրի փոխտնօրենը։ 1974 - 1981 թվականներին Վալերի Բրյուսովի անվան Երևանի պետական լեզվաբանական համալսարանում ֆրանսերեն է դասավանդել 1-2-րդ կուրսերում, 1986 - 1993 թվականներին` նույն համալսարանի 3-4-րդ կուրսերի ֆրանսերեն լեզվի դասախոս։ 1993 - 2002 թվականներին Երևանի պետական համալսարանի ռոմանագերմանական բանասիրության ամբիոնի վարիչ, 2009 թվականից` Երևանի պետական համալսարանի ֆրանսիական բանասիրության ամբիոնի վարիչ, դոցենտ ։
Գործունեություն
1960 թվականից ներգրավվել է հայկական հեռուստատեսության տարբեր ծրագրերում, դերակատարումներով մասնակցել է մանկական ներկայացումներին, վարել է «Պատանի լենինյան» հեռուստահանդեսը, «ABC» երիտասարդական, «Ֆրանսերենի հեռուստադպրոց» հաղորդաշարերը։ Կազմակերպել է մշակութային տարաբնույթ միջոցառումներ։ Հեղինակել է բազմաթիվ գիտական հոդվածներ, գիտա-մեթոդական աշխատություններ, ուսումնական ձեռնարկներ։ Վերապատրաստվել է Ֆրանսիայի Գրենոբլ քաղաքի համալսարանում և ստացել էստրադային ռեժիսորի մասնագիտություն։ Կազմակերպել է բազմաթիվ մասշտաբային միջոցառումներ, ամանորյա, հոբելյանական երեկոներ՝ «Փարիզյան էսքիզներ», «Պատնեշ», «Բոհեմ», «Վերջին սկիզբ` Սիմոն Տերյան», «Արամ Սաթյան» և այլն։ 1996 թվականին ԵՊՀ ռոմանագերմանական բանասիրության ամբիոնի դասախոսների և ուսանողների ուժերով ստեղծել է թատերախումբ և «Գանձի առեղծվածը» խորագրով ներկայացումով հանդես եկել Ֆրանսիայի մի քանի քաղաքներում։ 2002 թվականին Հայաստանի Հանրային հեռուստաընկերությամբ հեղինակել և վարել է «Ակնթարթ» ծրագիրը։ 2003 թվականից «Կենտրոն» հեռուստաընկերությամբ հեղինակում և վարել է «Դիպված» հաղորդաշարը ։
Երուսաղեմի հին քաղաք
Երուսաղեմի հին քաղաք, 0.9 կմ մակերեսով շրջան Երուսաղեմում, Իսրայել։ Ընդհուպ մինչև 1860 թ. Հին քաղաքը ներկայացնում էր ողջ Երուսաղեմը։ Հին քաղաքում են գտնվում մի շարք մեծ կարևորության սրբավայրեր քրիստոնյաների և մուսուլմանների համար։
Ավանդաբար Հին քաղաքը բաժանվում է չորս թաղամասերի՝ Հայկական, մուսուլմանական, հրեական և քրիստոնեական։
1981 թ. Հորդանանի նախաձեռնությամբ Հին քաղաքը մտցվեց ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում ։
Հին քաղաքը շրջապատված է 1538 թ. կառուցված պարիսպով, որ ձգվում է 4,5 կմ և ունի 5-15 մետր բարձրություն ու 5 մետր հաստություն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երուսաղեմ Կատեգորիա:Բերդաքաղաքներ Կատեգորիա:Պատմական մարզեր Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Իսրայելում
Ալիքներ
Ալիք, տատանումների տարածումը ժամանակի ընթացքում տարածության մեջ։ Ալիքները բնության մեջ հաճախ հանդիպող երևույթ են։ Ձայնը, լույսը, էլեկտրամագնիսականությունը ալիքային երևույթներ են։ Ալիքի երկու հիմնական տիպ կա՝ մեխանիկական և էլեկտրամագնիսական։ Մեխանիկական ալիքները տարածվում են միջավայրում՝ փոխազդելով նրա մասնիկների հետ և առաջացնելով միջավայրի նյութի դեֆորմացիա։ Ձայնը մեխանիկական ալիք է։ Էլեկտրամագնիսական ալիքները լիցքավորված մասնիկների ստեղծած էլեկտրական և մագնիսական դաշտերի պարբերական տատանումներ են և կարող են տարածվել վակուումում։ Այս տիպի ալիքները տարբեր ալիքի երկարություններ ունեն և ըստ դրա դասակարգվում են ռադիոալիքների, միկրոալիքների, ինֆրակարմիր ճառագայթման, տեսանելի լույսի, ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման, ռենտգենյան և գամմա-ճառագայթների։
Լայնական և երկայնական ալիքներ
Այն ալիքը, որում միջավայրի մասնիկները տատանվում են նրա տարածման ուղղությանն ուղղահայաց կոչվում է լայնական։ Ջրի մակերևույթին տարածվող ալիքների դեպքում ջրի մասնիկներն ու ալիքի վրայով լողացող փայտի կտորը վեր ու վար են շարժվում, իսկ ալիքը հեռանում է հորիզոնական ուղղությամբ։ Պարանի ծայրը վերև-ներքև շարժվելիս ալիքը տարածվում է այդ շարժման ուղղահայաց ուղղությամբ։
Այն ալիքը, որում միջավայրի մասնիկները տատանվում են ալիքի տարածման ուղղությամբ, կոչվում է երկայնական։ Երկայնական ալիքի օրինակ՝ եթե ձեռքով պարբերաբար հարվածենք մի ծայրը պատին ամրացրած երկար, թույլ զսպանակի ազատ ծայրին, ապա կնկատենք, թե ինչպես է զսպանակի երկայնքով գալարների խտացումների և նոսրացումների տեսքով ալիք տարածվում։ Հարվածի ժամանակ գալարները զսպանակի այդ ծայրում մոտենում են իրար՝ կազմելով գալարների խտացում, իսկ երբ ձեռքը հեռացնում ենք զսպանակից, գալարները հեռանում են իրարից, և նախկին խտացման տեղում առաջանում է գալարների նոսրացում։ Զսպանակի գալարներն այսպիսով տատանվում են։
Դերասան (Պիկասո)
«Դերասան» (L'Acteur), իսպանացի և ֆրանսիացի նկարիչ Պաբլո Պիկասոյի նկարը՝ վրձված յուղաներկով Փարիզում 1904-1905 թվականների ձմռանը՝ վարդագույն շրջանի սկզբում։ Պահվում է Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարանում։ Նկարի չափսերն են՝ 196,2 × 115,3 սմ ։
Ալիքներ
Լայնական և երկայնական ալիքներ
Հեղուկների մեջ և գազերում կարող են տարածվել միայն երկայնական ալիքներ, իսկ պինդ մարմիններում` և՛ երկայնական, և՛ լայնական։
Դերասան (Պիկասո)
Պատմություն և նկարագրություն
1904 թվականին Պիկասոն հանգրվանել էր Մոնմարտր աղքատ թաղամասում՝ նկարիչների, թափառաշրջիկ կրկեսի դերասանների և փողոցային արտիստների շրջանում։ Նա ապրում էր բոհեմական հանրակացարանում՝ Ռավինյան փողոցի թիվ 13 տանը։ Գետային բեռնանավերի հետ (որոնց վրա լվացվում էր լվացքը) արտաքին նմանության պատճառով շենքը անվանում էին Բատո-Լավուար (նավ- լվացքատուն)։ Այստեղ Պիկասոն հանդիպել է Ֆերնանդ Օլիվիեին՝ բարձրահասակ և մռայլ մի աղջկա, որը դարձել է նրա առաջին մեծ սերը ։ Ֆերնանդայի հետ կյանքը աստիճանաբար դուրս է մղել կապույտ շրջանի մռայլ գույները։ Պիկասոն վերջապես հաղթահարել է դեպրեսիան։ Նրա պալիտրայում հայտնվել են վարդագույն և ոսկեգույն-մոխրագույն երանգներ։ Նկարների նոր հերոսներ են դարձել թափառող կատակերգակները, կրկեսային ակրոբատները և ատլետները։
Ալիքներ
Ալիքի տարածման արագություն
Դժվար չէ նկատել, որ զսպանակի ձախ ծայրում առաջացած խտացումներն ու նոսրացումները աջ ծայր հասնում են ոչ թե միանգամից, այլ որոշ ժամանակ անցնելուց հետո։ Դա նշանակում է, որ տատանումները զսպանակի միջոցով տարածվում են ոչ թե ակնթարթորեն, այլ մի որոշ արագությամբ։ Այդ արագությունը կոչվում է ալիքի տարածման արագություն։ Ալիքի արագությունը որոշվում է այն միջավայրի հատկություններով, որում տարածվում է։
Ալիքի երկարություն
Միջավայրով ալիքի տարածման ժամանակ միջավայրի մասնիկները միաժամանակ չեն սկսում տատանողական շարժումը։ Այն մասնիկները, որոնք ալիքի առաջացման կետից ավելի հեռու են գտնվում, ավելի ուշ կսկսեն տատանվել։ Պարզ է, որ ուշացման ժամանակամիջոցը կախված է ալիքի տարածման արագությունից։
Դերասան (Պիկասո)
Պատմություն և նկարագրություն
Նկարում պատկերված է դերասանը՝ վարդագույն տրիկոյով և կապույտ կիսագուլպաներով։ Նա կանգնած է թիկունքով դեպի հանդիսատեսը։ Նրա գլուխը շրջված է դեպի աջ, բերանը կիսաբաց է։ Դերասանը ինչ-որ բան է ասում, հնարավոր է՝ բանաստեղծություն։ Նրա մեծ աչքերը տեղադրված են սև հոնքերի տակ։ Գեղանի երկարավուն կազմվածքը և ձեռքերի անսովոր խաղը հիշեցնում են «կապույտ շրջանի» աշխատանքները, որոնք իրենց ոճով նման էին իսպանացի նկարիչ Էլ Գրեկո յի նկարներին։
Ալիքներ
Ալիքի երկարություն
Ենթադրենք, թե ալիքի առաջացման կետում մասնիկը կատարում է տատանում T պարբերությամբ։ T ժամանակ անց կսկսեն տատանվել միջավայրի այն մասնիկները, որոնք գտնվում են նշված կետից vT հեռավորության վրա։ Այդ հեռավորությունն անվանում են ալիքի երկարություն և նշանակում Λ|λ (լյամդա) տառով։ Այսպիսով, ալիքի երկարությունը`
որտեղ v-ն ալիքի փուլային արագությունն, իսկ \nu-ն՝ հաճախությունը, \omega-ն՝ անկյունային հաճախությունը։
Ծովի կամ գետի մակերևույթին առաջացող ալիքների համար ալիքի երկարությունը մի ալիքի փոսից մինչև հաջորդ ալիքի փոսը կամ մի ալիքիկատարից մինչև հաջորդ ալիքի երկարություն ունեն, քան գետի ալիքները։ Զսպանակում առաջացող ալիքների դեպքում դա երկու հարևան խտացումների կամ նոսրացումների միջև եղած հեռավորությունն է։
Դերասան (Պիկասո)
Պատմություն և նկարագրություն
Նկարի առաջին սեփականատերն Է դարձել Պիկասոյի ընկերը՝ ֆրանսո-ամերիկյան հարուստ նկարիչ Ֆրենկ Բյորթի Հավիլանդը։ Այնուհետև այն ձեռք է բերել գերմանացի արդյունաբերող Պոլ Լեֆմանը։ 1938 թվականին նրա ընտանիքը ստիպված էր ֆաշիստական Գերմանիայից փախչել նախ Իտալիա, ապա՝ Շվեյցարիա։ Լեֆմանը փողի կարիք է ունեցել և կտավը 12 000 դոլարով վաճառել Է Պիկասոյի դիլերներին։ 1952 թվականին կտավը Մետրոպոլիտեն թանգարանին է հանձնել ամերիկյան ավտոմոբիլային մագնատ Ուոլթեր Քրայսլերի ժառանգորդ Թելմա Քրայսլեր Ֆոյը ։
Ալիքներ
Հարթ էլեկտրամագնիսական ալիքներ
Էլեկտրամագնիսական ալիքները լայնական ալիքներ են։ Դիտարկենք անսահման եռաչափ տարածություն դեկարտյան կոորդինատային համակարգում՝x,y,z, որի ամեն կետում տրված է վեկտորային պոտենցիալը, որը փոփոխվում է հետևյալ օրենքով.
Այդ դեպքում ասում են, որ տարածության մեջ կա մոնոքրոմատիկ հարթ ալիք։ Կոսինուսի արգումենտը՝ , որը կոչվում է փուլ, t ժամանակի և z կոորդինատի ֆունկցիան է։ Եթե ֆիքսված է z-ը, ապա A մեծությունը T=2π/ω պարբերությանը կենտ ժամանակահատվածներում ընդունում է նույն արժեքները։ Եթե ֆիքսված է ժամանակը, ապա A մեծությունը z առանցքով պարբերաբար փոփոխվում է λ ալիքի երկարություն կոչվող պարբերությամբ։ Պարզ է, որ
ալիքային թիվ մեծության ֆիզիկական իմաստն այն է, որ ցույց է տալիս, թե քանի ռադիանով է փոխվում ալիքի փուլը, երբ ալիքն անցնում է 1 մ ճանապարհահատված։
հարթությունը, որը բավարարում է այս հավասարմանը, կկոչենք հարթ ալիքի ալիքային ճակատ։
Կամավոր (զինվորական)
Կամավոր ( volontaire, voluntarius ), կամավոր ՝ կամավոր կերպով զինվորական ծառայության անցած անձ ։
Ալիքներ
Հարթ էլեկտրամագնիսական ալիքներ
Դիտարկվող դեպքում ալիքային ճակատներն անվերջ հարթություններ են, որոնք ուղղահայաց են z առանցքին, և տարածվում են
Դերասան (Պիկասո)
Պատմություն և նկարագրություն
2010 թվականին Մետրոպոլիտեն թանգարանի այցելուն, կորցնելով հավասարակշռությունը, ընկել է հենց նկարի վրա, ինչի հետևանքով կտավի ստորին աջ անկյունում մոտ 15 սանտիմետր երկարությամբ պատռվածք է առաջացել։ Նկարը ուղարկվել է վերանորոգման։ Հենց այդ ժամանակ էլ փորձագետները ներկի շերտի տակ մեկ այլ աշխատանք են հայտնաբերել՝ բնապատկեր ջրով, ժայռերով և մարդու կերպարանքով։ Բնապատկերը արված էր մեկ այլ նկարչի, ամենայն հավանականությամբ, Պիկասոյի ժամանակակիցներից մեկի կողմից ։
Կամավոր (զինվորական)
Նաև ոմանք կամավոր են անվանում նրանց, ովքեր մասնակցում են պետության տարածքում մարտերին, որոնց քաղաքացիները կամ բնակիչները չեն։ 2014-2016 թվականներին Ուկրաինայում զինված հակամարտությունից հետո մի շարք պետություններ քրեական պատասխանատվություն են սահմանել այլ պետության տարածքում մարտերին քաղաքացիների՝ առանց վարձատրության մասնակցելու համար՝ առանց այդ պետությունների իշխանությունների համաձայնության։
Ալիքներ
Հարթ էլեկտրամագնիսական ալիքներ
արագությամբ, որը կոչվում է փուլային արագություն։
Դերասան (Պիկասո)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1905 նկարներ Կատեգորիա:1905 նկարներ Կատեգորիա:Մետրոպոլիտեն թանգարանի նկարներ
Ալիքներ
Հարթ էլեկտրամագնիսական ալիքներ
Դիտարկենք հարթ ալիքների կոմպլեքս ամպլիտուդները։ Դրական ուղղությամբ տարածվող ալիքը՝
Կամավոր (զինվորական)
Պատմություն
Որոշ պետություններում կամավորության համակարգը մինչև համընդհանուր զորակոչի ներդրումը զինված ուժեր հավաքագրելու հիմնական միջոցն էր (օրինակ՝ Մեծ Բրիտանիայում)։ 19- րդ դարի 1-ին կեսերին Հաբսբուրգյան կայսրությունում, Ֆրանսիայում և Իտալիայում գոյություն են ունեցել կամավորական գումարտակներ և գնդեր, որոնք միավորվել են կանոնավոր բանակի մեջ։
19-րդ դարում, համընդհանուր զինծառայության ներդրմամբ, ենթասպաներին ծառայության պարտադիր ժամկետից հետո ծառայության մեջ պահելու ցանկությունը հանգեցրեց նրանց կամավոր հիմունքներով լրացուցիչ ծառայության մեջ մնալու հնարավորության ներդրմանը։ Ռուսական բանակում յուրաքանչյուր վաշտում ( էսկադրիլիա, մարտկոց, պարկ) պետք է լիներ ոչ ավելի, քան մեկ արտածառայության սերժանտ մայոր և երկու արտածառայության դասակի ենթասպա  ։
Ալիքներ
Հարթ էլեկտրամագնիսական ալիքներ
Ցանկացած իրական միջավայրում ալիքի տարածումը կապված է ջերմային կորուստներով պայմանավորված նրա ամպլիտուդի անկման հետ։
\alpha-ալիքի մարման հաստատունն է։
Կամավոր (զինվորական)
Պատմություն
Ռուսերենում ժամանակակից զինված ուժերի առնչությամբ օգտագործվում է պայմանագրային զինծառայություն տերմինը։ Զինված ուժերի համալրման այս ձևը, խաղաղ ժամանակ, միակն է շատ նահանգներում։ Այն գոյություն ունի նաև այն պետություններում, որտեղ գործում է համընդհանուր զինվորական պարտականություն (ծառայություն)։ Այսպիսով, Դանիայում ծառայությունը պարտադիր է, բայց իրականում առկա բոլոր տեղերի 99,99%-ը զբաղեցնում են կամավորները, իսկ մասնակիցների մնացած 0,01%-ը բռնի կերպով ընտրվում են վիճակախաղով բոլոր պիտանի տղամարդկանցից և ուղարկվում բանակ կամ այլընտրանքային ծառայության. Պրոֆեսիոնալ զինվորները, ոմանք համարում են, որ ավելի լավն են, քան ժամկետայինները՝ ըստ բարդ ռազմական տեխնիկա օգտագործելու և սպասարկելու։
Ալիքներ
Հարթ էլեկտրամագնիսական ալիքներ
-ն՝ տարածման հաստատուն, որի իրական մասը փուլի փոփոխման օրենքն է որոշում, իսկ կեղծը բնորոշում է մարումը։
Կամավոր (զինվորական)
Պատմություն
Սառը պատերազմի ավարտից հետո շատ պետություններ, բայց ոչ բոլորը, խաղաղ ժամանակ հրաժարվեցին համընդհանուր զորակոչից։ Լայնածավալ պատերազմի վտանգը զգալիորեն կրճատվել էր, իսկ տեղական ռազմական հակամարտությունների համար համեմատաբար փոքր պրոֆեսիոնալ (վարձկան) զինված ուժերը, ոմանց կարծիքով, ավելի հարմար են, քան զորակոչիկները։ Այնուամենայնիվ, որոշ երկրներ ( Լիտվա և Շվեդիա ) չկարողացան հավաքագրել իրենց անհրաժեշտ թվով զինվորներ միայն պայմանագրային զինծառայողներից և նորից սկսեցին զորակոչը ։
Ալիքներ
Հարթ էլեկտրամագնիսական ալիքներ
Երբ ինչ - որ կետային աղբյուր գրգռում է անվերջ համասեռ տարածությունը, ասում են, որ տեղի ունի գնդային ալիք։ Ալիքային ճակատները՝ գնդեր են։
Կամավոր (զինվորական)
Պատմություն
Ըստ Ռուսաստանի պաշտպանության նախարար Ս.Շոյգուի ՝ 2013 թվականին պայմանագրով Ռուսաստանի Դաշնության զինված ուժերում ծառայության է ընդունվել 77 հազար մարդ, իսկ 2014 թվականից նրանց թիվը կազմել է 240 հազար մարդ ։
Ալիքներ
Հարթ էլեկտրամագնիսական ալիքներ
որտեղ r-ը շառավղային կոորդինատն է։ Աղբյուրներից բաղկացած z առանցքով տեղավորված անվերջ շղթայի գրգռված ալիքները կոչվում են գլանաձև ալիքներ։ Ալիքային ճակատները համակենտրոն գլաններ են։
Հարթ էլեկտրամագնիսական ալիքների հատկությունները
Եթե ճառագայթիչն ու ընդունիչը գտնվում են համասեռ և իզոտրոպային՝ դիելեկտրիկական միջավայրում, իրարից մեծ հեռավորության վրա և ճառագայթումը կատարվւմ է բոլոր կողմերով հավասարաչափ, ապա ալիքները կլինեն սֆերիկ (գնդաձև)։ Ավելի ճիշտ ասած գնդաձև կլինի ալիքի ճակատը, այսինքն՝ այն մակերևույթը, որի բոլոր կետերում ալիքն ունի միևնույն ֆազը (օրինակ, կատար)։ Համասեռ միջավայրում ալիքները տարածվում են ուղղաձիգ. ալիքի ճակատը իր յուրաքանչյուր տարրական մակերեսով ուղղահայաց է այդ մակերեսը ծակող-անցնող ուղղաձիգ ճառագայթին։ Այդ ճառագայթներից մեկը ուղղված է ճառագայթիչներից դեպի ընդունիչ։
Ճառագայթչից բավականաչափ մեծ հեռավորության վրա թույլատրելի է հարթ համարել ալիքի ճակատի այն տեղամասը, որն ունի նույնիսկ վերջնական, այլ ոչ թե անվերջ փոքր չափեր, իսկ այդ տեղամասը ծակող-անցնող ճառագայթները՝ զուգահեռ։ Հետևաբար, ընդունիչ սարքի վրա ներգործող ալիքները գործնականում կարելի է համարել հարթ։
Սեյսմական ալիքներ
Երկրաշարժերի կամ հզոր պայթյունների օջախներից Երկրի ներսում ալիքներ են տարածվում։ Այդ ալիքները կոչվում են սեյսմական։ Քանի որ Երկիրը հիմնականում պինդ է, ապա նրանում միաժամանակ կարող են առաջանալ երկու տեսակի ալիքներ՝ երկայնական և լայնական։ Այս ալիքների արագությունը նույնը չէ, երկայնական ալիքները լայնականներից արագ են տարածվում։ Օրինակ՝ 500 կմ խորության վրա լայնական սեյսմիկ ալիքների արագությունը մոտավորապես 5 կմ/վ է, իսկ երկայնական ալիքները՝ 10 կմ/վ։ Սեյսմական ալիքներով պայմանավորված Երկրի մակերևույթի տատանումների արձանագրումն ու գրանցումն իրականացվում է սեյսմոգրաֆի միջոցով։ Սեյսմոգրաֆի հիմնական մասը ճոճանակն է, որը սկսում է տատանվել սեյսմական ալիքների ի հայտ գալուց։ Սարքավորման պարզագույն տեսակի դեպքում ճոճանակը միացնում են գրող սարքին, որը հատուկ ժապավենի վրա գծում է տատանումների գրաֆիկը։ Տարածվելով երկրաշարժի օջախից՝ առաջինը սեյսմական կայանին են հասնում երկայնական ալիքները, իսկ որոշ ժամանակ անց՝ լայնականները։ Իմանալով երկրակեղևում ալիքների տարածման արագությունը՝ կարելի է որոշել մինչև երկրաշարժի էպիկենտրոն ընկած R հեռավորությունը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկայի հասկացություններ Կատեգորիա:Ալիքներ
Կամավոր (զինվորական)
Պատմություն
2016 թվականի վերջի դրությամբ պայմանագրով ծառայում է 384 հազ. մարդ։ Ռուսաստանի պատմության մեջ առաջին անգամ ենթասպաները լիովին պրոֆեսիոնալ դարձան ,։
Պայմանագիրն ուժի մեջ է մտնում համապատասխան պաշտոնատար անձի կողմից ստորագրվելու պահից և դադարում է զինծառայողի կողմից զինծառայության համար այլ պայմանագիր կնքելու օրվանից։ Պայմանագրի կնքման (երկարացնելու կամ չերկարացնելու) համար զինծառայողը հրամանատարության կարգով նախապես ներկայացնում է գրավոր հաշվետվություն։ Համաձայն «Զինապարտության և զինվորական ծառայության մասին» դաշնային օրենքի՝ պայմանագիրը չի կարող երկարաձգվել առանց զինծառայողի իմացության (ստիպողաբար), ինչպես նաև չի կարելի առանց բավարար հիմքերի հրաժարվել պայմանագրի երկարաձգումից։ Պայմանագրի ժամկետի ավարտը զինծառայողների կողմից ծառայողական պարտականությունների կատարման դադարեցման հիմք չէ։ Զինծառայողին զինծառայությունից ազատելու օր է համարվում զորամասի ցուցակներից բացառելու փաստագրված օրը։