cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ռիգա
Լեզուներ
Ռիգայի բնակիչների լեզվական կազմի դինամիկան 1867-1930 թվականներին, ինչպես նաև 2011 թվականին, ըստ նրանց մայրենի կամ խոսկցական լեզվի, ներկայացված է ստորև բերված աղյուսակում. * 1881 թվականի տվյալներում լեհ և լիտվախոս բնակիչներն ընդգրկվել են այս խմբում։
Կառավարում և քաղաքականություն
Ռիգայում են գտնվում Լատվիայի Հանրապետության նախագահի նստավայրը, խորհրդարանը`Սեյմը (Saeima), նախարարությունները, Գերագույն դատարանը (Latvijas Republikas Augstākā tiesa), դիվանագիտական շատ ներկայացուցչություններ։
Սոմելիե
Գրականություն
Կատեգորիա:Ծառայության ոլորտի մասնագիտություններ
Ռիգա
Կառավարում և քաղաքականություն
Քաղաքի վարչական կազմը գործում է Ռատուշայի հրապարակի քաղաքապետարանի շենքում, որը գտնվում է Հին քաղաքում։
Քաղաքային դուման ունի 60 պատգամավոր, որոնք ընտրվում են չորս տարին մեկ։ Նրանցից է նշանակվում Ռիգայի քաղաքապետը։
2017 թվականի ընտրություններից հետո Ռիգայի դումայում ներկայացվել են հետևյալ քաղաքական ուժերը՝ «Համերաշխություն» սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցությունը (Saskaņa), «Պատիվ է Ռիգային ծառայել» (Gods kalpot Rīgai) կուսակցությունը - 32 մանդատ, «Լատվիական շրջանների միավորում» (Latvijas Reģionu Apvienība) և «Լատվիայի զարգացում» (Latvijas attīstībai) - 9 մանդատ, «Նոր պահպանողական կուսակցություն» (Jaunā konservatīvā partija) - 9 մանդատ, «Բոլորը Լատվիային՝ հայրենիքին ու ազատությանը» (Nacionālā apvienība «Visu Latvijai!) - 6 մանդատ, «Միություն» (VIENOTĪBA) - 4 մանդատ։ Իշխող կոալիցիա են կազմել «Համերաշխություն» և «Պատիվ է Ռիգային ծառայել» կուսակցությունները` 60-ից ստանալով 32 մանդատ (նախորդ ընտրություններում միասին ստացել են 39 մանդատ) ։
Տնտեսություն
Ռիգան տնտեսապես առավել զարգացած շրջան է։ Այն Լատվիայի արդյունաբերական խոշորագույն կենտրոնն է։ Քաղաքում է գործում լատվիական ընկերությունների 60 %-ը և աշխատում է աշխատունակ բնակչության 50 %-ը։ Քաղաքում առանձնանում են սննդի, ինչպես նաև փայտամշակման, տեքստիլ, քիմիական, դեղագործական արդյունաբերական ձեռնարկությունները։ Աճում են օտար ներդրումները, ինչի շնորհիվ Ռիգան դառնում է ցուցահանդեսների կազմակերպման կարևոր վայր Մերձբալթիկայում ։
Լատվիայի գրեթե բոլոր խոշոր գործարանները գործում են Ռիգայում։ Դրանց թվում են նաև պետական էներգետիկ «Latvenergo», գազային «Latvijas Gāze», երկաթուղային «Latvijas dzelzceļš» ընկերությունները, փոստային պետական բաժանմունքը՝ «Latvijas Pasts», բջջային կապի օպերատորները՝ «Latvijas Mobilais Telefons» (LMT), «TELE2», «Bite Latvija» և «airBaltic» ավիաընկերությունը։
Միակ ֆոնդային բիրժան՝ «NASDAQ OMX Riga»-ն, նույնպես գտնվում է մայրաքաղաքում։ Լատվիական գրեթե բոլոր ֆինանսական կարևոր ձեռնրկությունները, այդ թվում՝ Լատվիայի բանկը, ևս կենտրոնացված են Ռիգայում։ Եվրամիությանն անդամակցությունը Լատվիային թույլ է տվել ընդլայնել առևտրական կապերը եվրոպական պետությունների` հատկապես Գերմանիայի, Շվեդիայի և Մեծ Բրիտանիայի հետ։ Ռուսաստանը մնում է Լատվիայի ավանդական առևտրական գործընկերը։
Քաղաքի եկամտի կարևոր աղբյուր է զբասաշրջությունը. զբոսաշրջիկների 90 %-ը, որոնք այցելում են Լատվիա, ուղևորվում են հենց Ռիգա։
Մշակույթ և ճարտարապետություն
2010 թվականին Ռիգան ընտրվել է Եվրոպայի մշակութային մայրաքաղաք։ Դրա կապակցությամբ ենթակառուցվածքային մի քանի ծրագրեր են իրականացվել. Գունարս Բիրկերտսի նախագծով Դաուգավայի ափին՝ Հին քաղաքի դիմաց, կառուցվել է Լատվիայի ազգային գրադարանի շենքը, համերգասրահ, որը դարձել է Լատվիայի ազգային սիմֆոնիկ նվագախմբի հիմնական բեմը։ Անդրեյսալեի էլեկտրակայանի նախկին շենքում հիմնադրվել է Ժամանակակից արվեստի թանգարանը։
Թանգարաններ
Ռիգայում ընդհանուր առմամբ գործում է 44 թանգարան և տարբեր ուղղվածությունների նմանատիպ հաստատություններ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լատվիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի նավահանգստային քաղաքներ Կատեգորիա:1201 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Եվրոպայում
Տուիմ
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 3767 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Խակասիա հանրապետության Շիրինսկի շրջանի բնակավայրեր
Ողջ կմնան միայն սիրեկանները
«Ողջ կմնան միայն սիրեկանները» (Only Lovers Left Alive), վամպիրական դրամա՝ նկարահանված 2013 թ. ռեժիսոր Ջիմ Ջարմուշի կողմից՝ սեփական սցենարի հիման վրա։ Ջարմուշն իր ֆիլմը բնորոշել է իբրև «կրիպտո–վամպիրական սիրային պատմություն» ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2013 ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական սարսափ ֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական մելոդրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Գերմանական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Գերմանական սարսափ ֆիլմեր Կատեգորիա:Գերմանական մելոդրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Հունական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Հունական սարսափ ֆիլմեր Կատեգորիա:Հունական մելոդրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Սարսափ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր վամպիրների մասին Կատեգորիա:Բրիտանական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆրանսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Արաբերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Գերմանական ռոմանտիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:2010-ականների ֆենտեզի ֆիլմեր Կատեգորիա:Գերմանական ֆիլմեր Կատեգորիա:2010-ականների ռոմանտիկ դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:2013 դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Գերմանական ֆենտեզի ֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական ֆենտեզի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան սարսափ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում ԱՄՆ-ում Կատեգորիա:2010-ականների ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆրանսիական մելոդրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական թրիլեր ֆիլմեր Կատեգորիա:Գերմանական երաժշտական ֆիլմեր Կատեգորիա:Գերմանական թրիլեր ֆիլմեր Կատեգորիա:Գերմանական ֆանտաստիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական ֆանտաստիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան երաժշտական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆրանսիական սարսափ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆրանսիական երաժշտական ֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական երաժշտական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան մելոդրամա ֆիլմեր
Կող (գավառ)
Կող (კოლა), գավառ Մեծ Հայքի Տայք նահանգի կազմում ։ Տեղակայված է Կուր գետի ակունքների (Կրիակունք) լեռնահովտային շրջանում։ Հյուսիսից սահմանակից էր Գուգարքի Արդահան, արևելքից՝ Այրարատի Վանանդ, հարավից՝ Տայքի Բերդաց փոր և արևմուտքից՝ Ճակք գավառներին։ Ենթադրաբար նույնացվում է ուրարտական արձանագրություններում հիշատակվող Կուլխային։ Գավառում գտնվել է Կրիակունք ավանը։
Աշխարհագրություն
Կողը տարածվում էր Կուրի ակունքների շրջանում և իր տարածքով գրեթե համընկնում էր այժմյան Գյոլեհի շրջանին ։ Այստեղ հիշատակվում է համանուն բերդ, որի աշխարհագրական դիրքը դեռ մնում է անորոշ։
Պատմություն
Մովսես Խորենացու վկայությամբ, Հայոց Վաղարշակ թագավորը Կողում հիմնել է այգիներ և ծաղկաստաններ, այն դարձրել արքունի ամառանոց և որսարան, իսկ նրա որդի Արշակի գահակալման ժամանակ Կովկասից խուժած բուլղար ցեղերը հաստատվել են Կողի հարավային արգավանդ, հացառատ դաշտում։ Ըստ Ղևոնդ պատմիչի՝ արաբական հալածանքներից խուսափող 12 հազար հայեր, Ամատունյաց իշխան Շապուհի և նրա որդի Համամի առաջնորդությամբ, 789 թ. Կողում հաղթել են հետապնդող թշնամուն և անցել Խաղտիք։ IX դարի 2-րդ կեսին Կողը անցել է Աբխազական թագավորությանը, սակայն Հայոց թագավոր Սմբատ Ա Բագրատունին (890-914 թթ.) այն վերամիավորել է Հայաստանին։ X դարի 2-րդ կեսին Կողը մտել է Տայքի կյուրոպաղատության, XIդ. սկզբից՝ Բյուզանդական կայսրության, XII դարի վերջից՝ Վրացական թագավորության մեջ։ XIII դարի 1-ին կեսին Կողը նվաճել են թաթար-մոնղոլները, XVIդ.՝ օսմանյան թուրքերը։
1877 թվականին անցել է Ռուսաստանին (մոտավորապես համապատասխանում էր Կարսի մարզի Արդահանի օկրուգի Գյոլի տեղամասին)։ 1918 թ. թուրքական բռնազավթումից հետո Կողի հայերի մի մասը զոհվել է, փրկվածներն ապաստանել են Անդրկովկասում։ 1919 թ. ապրիլին, Կարսի մարզի կազմում, անցել է Հայաստանի Հանրապետությանը, սակայն քեմալական Թուրքիան 1920 թ. հոկտեմբերին կրկին զավթել է մարզը, որը 1921 թ. Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերով տրվել է Թուրքիային։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տայքի գավառներ
Օտտո (շուն)
Օտտո (Otto, ), հայտնի է նաև Օտտո Ջոնս (Otto Jones), բրիտանական շուն, մետիս տակսայի և տերիերի խառնուրդ, որն ապրել է 20 տարի և 334 օր։ Նա 2009 թվականի հոկտեմբերից մինչև 2010 թվականի հունվար՝ իր մահը, պահպանել է Գինեսի ռեկորդը որպես «աշխարհի ամենածեր կենդանի շուն»։
Կենսագրություն
Օտտոն ծնվել է 1989 թվականի փետրվարի 14-ին՝ Սուրբ Վալենտինի օրը։ Լին Ջոնսը Անգլիայի Շրուսբերի քաղաքից որդեգրել է Օտտոյին, երբ նա վեց շաբաթական էր։ Շունը երբեք սերունդ չի տվել։
2010 թվականի հունվարի 14-ին շունը էֆթանազիայի է ենթարկվել այն բանից հետո, երբ նախորդ օրը նրա մոտ ստամոքսի քաղցկեղ էին ախտորոշել (այլ աղբյուրների համաձայն՝ որովայնի խոռոչ )։
Անվանակարգում
2009 թվականի սեպտեմբերին զույգը նրան առաջադրել է աշխարհի ամենածեր շան կոչման համար՝ նախորդ ռեկորդակրի՝ Նյու Յորքից 21-ամյա տակսա ցեղատեսակի շան՝ Շանելի մահից հետո։
Օտտոյին վկայականը շնորհվել է 2009 թվականի նոյեմբերի 4-ին Մեծ Բրիտանիայում Փոլ Օ'Գրեյդի շոուի թողարկումը նկարահանելիս, որը լուսաբանում էր տարեց շների թեման։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայտնի շներ
(6707) Շիգերու
(6707) Շիգերու (Shigeru), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1988 թվականի նոյեմբերի 13-ին Մասայուկի Յանայի և Կաձուրո Վատանաբեի կողմից Կիտամիում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,286776 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8805 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,6931 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1263,09 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,285016 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 6,18° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1988 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Մասայուկի Յանայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Կաձուրո Վատանաբեի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Գոթե Լինկի աստղադիտարան
Աստղադիտարանը անվանվել է սիրող աստղագետ դոկտոր Գոթե Լինկի պատվին, ով աշխատելով որպես վիրաբույժ Ինդիանապոլիսում, կառուցել է աստղադիտարանը իր անձնական և ներգրավված միջոցներով։ Աստղադիտարանի կառոցումը սկսել է 1937 թվականին, իսկ աստղադիտակով առաջին դիտարկումները սկսել են կատարվել 1939 թվականից։ 1948 թվականին Լինկը նվիրաբերեց աստղադիտարանը Ինդիանայի համալսարանին ։
1949-ից 1966 թվականները աստղադիտարանում իրականացվել է Ինդիանայի աստերոիդների ծրագիրը, որի ընթացքում օգտագործվում էր 10-դյույմանոց աստղաչափ (f/6.5) գործիքը ։ Ծրագրի իրականացման արդյունքում հայտնաբերվեց 119 աստերոիդ, որոնք Փոքր մոլորակների կենտրոնի կողմից գրանցվել են հայտնաբերված "Ինդիանայի համալսարանի" կողմից ։
1960-ականներին օդի աղտոտվածությունը սկսեց խաթարել աստղադիտարանի աշխատանքներին, և Ինդիանայի համալսարանը կառուցեց նոր շինություն Մորգան-Մոնրո անտառում և տեղափոխեց դիտարկումները նոր կառուցված կայան, որը կոչվեց Գոթե Լինկի աստղադիտարանի Մորգան-Մոնրո կայան (MMS) :
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ ԱՄՆ-ում
Պետրովկա Վտորայա (գյուղ, Բրատսկոեի շրջան)
Պետրովկա Վտորայա (Петрівка Друга), գյուղ Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Բրատսկոեի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Պետրովկա Վտորայա գյուղում բնակվում էր 8 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,455 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Բրատսկոեի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Մանթաշ Գյուլբանդյան
Մանթաշ Սմբատի Գյուլբանդյան, հայ մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի («Հայրենական մեծ պատերազմ», 1941-1945) մասնակից։
Կենսագրություն
Մանթաշ Գյուլբանդյանը ծնվել է 1922 թվականին, Սպիտակի շրջանի Թափանլի (այժմ՝ Գեղասար) գյուղում։ Ավարտել է գյուղի 7-ամյա դպրոցը, և ուսումը շարունակել Կիրովականի մանկավարժական տեխնիկումում ։
1941 թվականին, երբ սկսվել է Գերմանա-խորհրդային պատերազմը, Մանթաշը զորակոչվել է կարմիր բանակի շարքերը։ Նրա մարտական ուղին սկսվել է Անդրկովկասյան ռազմաճակատում, հետագայում փոխադրվել է Բելոռուսիա, Արևելյան Պրուսիա, որտեղ մասնակցել է խորհրդային զինված ուժերի ճակատամարտին։ 1945 թվականին մասնակցել է Շտետինի ուղղությամբ մղվող մարտերին, հասնում Բեռլինի մատույցներին։ Մի քանի անգամ արժանացել է Գերագույն գլխավոր հրամանատարի շնորհակալությանը ։
1946 թվականին Մանթաշը զորացրվել է բանակից և անցել մանկավարժական աշխատանքի, միաժամանակ շարունակել է ուսումը հեռակա մանկավարժական ինստիտուտում։
1954-1955 թվականներին աշխատել է Աբովյանի շրջանի Աստղաբերդ գյուղում, իսկ վերջին 35 տարիներին՝ Էջմիածնի շրջանի Նորակերտ գյուղի դպրոցում։ Մարտական և աշխատանքային ծառայությունների համար Գյուլբանդյանը արժանացել է պարգևների՝ «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար», Հաղթանակի 20-ամյակի, Հաղթանակի 30-ամյակի, Խորհրդային զինված ուժերի 60-ամյակի, «Աշխատանքային արիության համար» և «Աշխատանքի վետերան» մեդալների ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Գեղասար գյուղում ծնվածներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:«1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալակիրներ Կատեգորիա:«Աշխատանքի վետերան» մեդալակիրներ
Պլա դ՛Արգինես աստղադիտարան
Պլա դ՛Արգինես աստղադիտարան (Observatorio Astronomico Pla D'Arguines, աստղադիտարանի կոդը` — «941»), աստղադիտարան Իսպանիայում Վալենսիա քաղաքից 20 կմ հյուսիս, Ալքիմիա դե Ալֆարա քաղաքի մոտ։ Աստղադիտարանը հիմնվել է 2000 թվականին։ Ղեկավարն է Ռաֆաել Ֆերադոն։
Արտաքին հղումներ
Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում աստղադիտարանի կատարած դիտարկումները
Պարտիզաց փոր
Պարտիզաց փոր, գավառ Մեծ Հայքի Տայք նահանգի կազմում ։
Պլա դ՛Արգինես աստղադիտարան
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ Իսպանիայում
Պարտիզաց փոր
Աշխարհագրություն
Պարտիզաց փոր գավառը գտնվում է Ուխտիքի Պարտեզ վտակի վերին և միջին հոսանքների շրջանում։ Կենտրոնն էր Պարտեզ ավանը։ Արևելքից Կարմիր Փորակ (այժմ՝Սողանլու) լեռներով բաժանվում էր Այրարատ նահանգի Վանանդ գավառից, հարավից՝ Մեծրաց լեռներով՝ Բասեն և Աբեղյանք գավառներից, հյուսիսից սահմանակից էր Բերդաց փոր, արևմուտքից՝ Բոխա գավառներից։ Ըստ Ս.Տ.Երեմյանի, գավառն զբաղեցրել է 662 քկմ տարածություն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տայքի գավառներ
Սիրո պատմություն (վիպակ)
«Սիրո պատմություն» (Love Story), Էրիկ Սիգալի վիպակը, որ լույս է տեսել 1970 թվականի փետրվարի 14-ին՝ Սուրբ Վալենտինի օրը և ճանաչում բերել հեղինակին։ Գիրքը դարձել է բեսթսելլեր և վաճառվել ավելի քան 20 մլն օրինակով և թարգմանվել ավելի քան 20 լեզվով ։ Նույն թվականին վիպակի հիման վրա նկարահանվել է համանուն ֆիլմը, որը նույնպես մեծ հաջողություն է ունեցել։ Յոթ տարի անց Էրիկ Սիգալը հրատարակել է շարունակությունը՝ «Օլիվերի պատմությունը» (Oliver's Story)։
Սյուժե
Օլիվեր Բարրեթը, որ Հարվարդի համալսարանի փայլուն ուսանող ու ազնվատոհմ ընտանիքի ներկայացուցիչ, գնում է Ռեդքլիֆի քոլեջի գրադարան, որպեսզի նախապատրաստվի պատմության քննությանը։ Այնտեղ նա պատահականության բերումով ծանոթանում է Ռեդքլիֆի ուսանողուհի Ջենիֆեր Քավիլլերիի հետ։ Ջենին բարձր ծագում չունի և ըստ իր խոսքերը՝ լիակատար «սոցիալական զրո» է ։ Հակառակ ամեն ինչի՝ Ջենին ու Օլիվերը սիրահարվում են միմյանց։
Ստեղծան պատմություն
Սկզբում Էրիկ Սիգալն ստեղծել է կինոսցենարը, ապա այն վերափոխել վիպակի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էրիկ Սիգալի ստեղծագործություններ Կատեգորիա:1970 գրքեր Կատեգորիա:Էկրանավորված ամերիկյան վեպեր Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր Կատեգորիա:Անգլերեն գրականություն
Սիենա (գավառ)
Սիենա (Provincia di Siena), գավառ Իտալիայի Տոսկանա մարզում։ Վարչական կենտրոնը Սիենա քաղաքն է։ Տարածքը կազմում է 3821 կմ2, բնակչությունը՝ 260 882 մարդ (2005), բնակչության խտությունը՝ 68,3 մարդ /կմ2։ Կազմված է 36 կոմունաներից, որոնցից մեկն էլ վարչական կենտրոն է։ Հյուսիսում սահմանակից է Ֆլորենցիա գավառին, հյուսիս-արևելքում՝ Արեցո, հարավ-արևելքում՝ Պերուջա և Տերնի, հարավում՝ Վիտերբո, հարավ-արևմուտքում՝ Գրոսետո և արևմուտքում՝ Պիզա գավառների հետ։
Պատմություն
1147-1559 թվականներին ժամանակակից Սիենա և Գրոսետո գավառների տարածքում գոյություն ուներ Սիենայի հանրապետությունը։ Այն քաղաք-պետություն էր, որ Միջին Իտալիայում մի քանի դարերի ընթացքում եղել է Ֆլորենցիայի հակառակորդն ու թշնամին։ Սիենան տնտեսական ծաղկում ապրեց XII—XIII դարերում, երբ հանրապետությունը դարձավ Իտալիայի և Եվրոպայի ֆինանսական ու առևտրական խոշորագույն կենտրոններից մեկը, իտալական Վերածննդի մշակութային կենտրոններից մեկը։ 1557 թվականին Սիենայի հանրապետությունն անցավ Ֆլորենցիայի հերցոգ Մեդիչիի տիրապետության տակ։ 1569 թվականին դարձավ Տոսկանայի մեծ հերցոգության մաս։ 1860 թվականին Տոսկանային հերցոգության հետ միասին մտավ Սարդինիայի թագավորության կազմի մեջ, որը 1861 թվականին դարձավ Իտալական թագավորության մաս։
1945 թվականին Սիենայի գավառը ղեկավարում էր Իտալիայի կոմունիստական կուսակցությունը։ 1991 թվականից գավառը ղեկավարում է ձախ ուժերի կոալիցիան։
Ալեքսանդր Կոսարև
Ալեքսանդր Վասիլևիչ Կոսարև (Александр Васильевич Косарев, ), խորհրդային քաղաքական գործիչ, Կոմունիստական կուսակցության երիտասարդական թևի գործիչ, ՌԿԵՄ անդամ 1918 թվականից, ԽՄԿԿ անդամ 1919 թվականից։ Մասնակցել Է Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմին (1918-1920), որից հետո կոմերիտական ղեկավար աշխատանք Է կատարել Մոսկվայում, Սանկտ-Պետերբուրգում, Պենգայում։ 1926 թվականին եղել Է կոմերիտմիության Մոսկվայի կոմիտեի քարտուղար, 1927 թվականին՝ ՀամԼԿԵՄ ԿԿ քարտուղար, 1929-1939 թվականներին՝ գլխավոր քարտուղար։ Եղել է Կուսակցության XIII-XVII համագումարների պատգամավոր, XV համագումարում ընտրվել Է ՀամԿ(բ)Կ Կենտրոնական վերստուգիչ հանձնաժողովի անդամ, XVI համագումարում՝ ՀամԿ(բ)կ ԿԿ անդամության թեկնածու, XVII-ում՝ անդամ։ Եղել Է ՀամԿ (բ) կ ԿԿ-ի կազմբյուրոյի և ԽՍՀՄ ԿԳԿ-ի անդամ։ Պարգևատրվել Է Լենինի շքանշանով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Ռուս հեղափոխականներ Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Նոր Դոնսկի գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Եթովպական աղավնի
Բնութագիր
Եթովպական աղավնին ունի 32 սմ երկարություն։ Մոխրա-շագանակագույն խոշոր թռչուն է՝ վզին սպիտակ օղակաձև բծեր։ Թռիչքի ժամանակ թռչնի թևերի վրա նկատվում է նաև սպիտակ գույն։ Եթովպական աղավնին բնադրում է ժայռերի խորշերում կամ նմանատիպ խորշերում շենքերում։ Բնում դնում է 2 ձու։ Թուխս է նստում 16 օր ։
Բնության պահպանության միջազգային միությունը աղավնիների այս տեսակը ընդգրկել է Հատուկ պահպանության մեջ՝ որպես քիչ մտահոգող տեսակ ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Աղավնիներ Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Աֆրիկայի թռչուններ
Էդգար Էլբակյան
Էդգար Գևորգի Էլբակյան, թատրոնի և կինոյի հայ դերասան։ ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1961 թվական), ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1978 թվական), ՀԽՍՀ պետական մրցանակակիր (1979 թվական)։
Կենսագրություն
1950 թվականին ավարտել է Երևանի Թատերական ինստիտուտի դերասանական ֆակուլտետը։ 1950-1961 թվականներին եղել է Երևանի Պատանի հանդիսատեսի թատրոնի դերասան։ 1961-1988 թվականներին՝ Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոնի դերասան։ Էդգար Էլբակյանի անունը կրում է դրամայի և կոմեդիայի թատրոնը Երևանում։ Դերասան Արմեն Էլբակյանի հայրն է, Էդգար Էլբակյան Կրտսերի և Լիլի Էլբակյանի պապը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թատրոնի հայ դերասաններ Կատեգորիա:Հայ կինոդերասաններ Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ Կատեգորիա:Խորհրդահայեր
Ստարի Կիչկինյաշ
Ստարի Կիչկինյաշ (Старый Кичкиняш, Иҫке Кескенәш), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Շարանսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 52 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Շարանսկի շրջանի բնակավայրեր
Դիմիտր Կոսև
Դիմիտր Կոնստանտինով Կոսև (Димитър Константинов Косев, ), բուլղար պատմաբան, Բուլղարական ԳԱ ակադեմիկոս (1961), գիտության վաստակավոր գործիչ (1969)։ Բուլղարիայի կոմկուսի անդամ 1944 թվականից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բուլղարացի պատմաբաններ Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմաբաններ Կատեգորիա:Սոֆիայի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ Կատեգորիա:Բուլղարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Բուլղարիայի քաղաքական գործիչներ
Կանոնականացումը Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցում
Կանոնականացման կարգը
Սրբերի կանոնականացման սուրբ կոնգրեգացիան (Sacra Rituum Congregatio)` ձևավորվել է Հռոմի Պողոս VI պապի առաքելական սահմանադրությամբ 1969 թ. մայիսի 8-ին։ Մինչ այդ (1588 թ.-ից) կանոնականացման հարցերով զբաղվում էր Ծեսերի կոնգրեգացիան։ Սրբերի պաշտամունքի պատմական ուսումնասիրությունների խորացման նպատակով 1902 թ. Լևոն XIII պապը ստեղծեց արարողական-պատմական հանձնաժողով, որը լուծարվեց 1914 թ. Պիոս X պապի կողմից։ 1930 թ. Պիոս XI պապը, շարունակելով Լևոն XIII-ի գործը, Ծեսերի կոնգրեգացիայի կազմում սահմանադրեց Պատմական հանձնաժողով։ 1969 թ. Պողոս VI պապը Ծեսերի կոնգրեգացիան բաժանեց Արարողության և Սրբերի կանոնականացման կոնգրեգացիաների, որից հետո Հովհաննես-Պողոս II-ը առաքելական սահմանադրությամբ (Divinus perfectionis Magister) 1983 թ. հունվարի 25-ին որոշակի փոփոխություններ մտցրեց Սրբերի կանոնականացման կոնգրեգացիայի կանոնագրի մեջ։
1.	Թեմական եպիսկոպոսին օգնելու և բեատիֆիկացիայի (ապա կանոնականացման) գործընթացներին սկիզբ դնելու թույլտվություն։
2.	Թեկնածուի մարտիրոսության, բարեգործոթյան մասին ներկայացված նյութերի ուսումնասիրություն՝ նրա պաշտամունքի շարունակության համար։
3.	Բանավեճերի կազմակերպում և քվեարկում։ Բեատիֆիկացիայի կամ սրբադասման մասին կոնգրեգացիայի միջնորդությունը ուղարկվում է Հռոմի պապին, որն էլ վերջնական որոշում է կայացնում։
Բեատիֆիկացիայի էությունը
Բեատիֆիկացիան (լատիներեն բառն է՝ Beatification-լատ. Beatus-երջանիկ, երանավետ, երանելի) Կաթոլիկ եկեղեցում երանելիների շարքը դասելուն համարժեք եզր է։ Այն ընկալվում է որպես սրբադասմանը նախորդող փուլ։ Վերջինս, սկսած 1642 թ.-ից, անհրաժեշտ էտապ էր կանոնականացման գործընթաց սկսելու համար։ Նոր կանոններով առաջին բեատիֆիկացիան իրականացվեց 1663 թ. Ալեքսանդր VII-ի կողմից Ֆրանցիսկ Սայլսկու նկատմամբ։
Բենեդիկտոս XIV-ը հաստատեց պահանջների մի խումբ այդ գործընթացի համար՝
Սրբադասման նշանակությունը
Որևէ մեկին սրբադասելով՝ Եկեղեցին վկայում է, որ նրա ճանապարհը փրկագործող է, իսկ ժողովրդի մոտ կանոնականացման մասին պատկերացումները յուրահատուկ չափանիշի են հանգում՝ հայրենիքի առաջ ունեցած ծառայության, դրա համար էլ նա ուզում է, որ սուրբը ռազմիկ լինի։ Վերջապես Հնագույն եկեղեցու դարաշրջանից գոյություն ուներ մարտիրոսների պաշտամունք՝ կրելով որոշակի տեղական բնույթ։ lV դ. այդպիսի պաշտամունքի էին արժանանում ոչ միայն մարտիրոսները, այլև այն քրիստոնյաները, որոնց կյանքը առանձնանում էր հատուկ սրբությամբ։ Xlll դ.-ից Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցում սրբադասման իրավունքը դարձավ պապի բացարձակ մենաշնորհը։
Կատեգորիա:Կաթոլիկ եկեղեցի
Սիրիս
Սիրիս, (Siris) կոմունա Իտալիայում` Սարդինիա մարզի Օրիստանո գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 249 մարդ (2008 թվական), բնակչության խտությունը 41 մարդ/կմ²։ Տարածքը` 6 կմ²։ Փոստային ինդեքս — 9090։ Հեռախոսային կոդ — 0783։
Ճակք
Ճակք, գավառ Մեծ Հայքի Տայք նահանգի կազմում ։
Կացուա Օկադա
Կացուա Օկադա (岡田 克也), ճապոնացի քաղաքական և պետական գործիչ։ Ճապոնիայի խորհրդարանի անդամ և Ճապոնիայի դեմոկրատական կուսակցության նախկին ղեկավար ու ներկայիս գլխավոր քարտուղար։ 2009 թվականի սեպտեմբերի 16-ից մինչև 2010 թվականի սեպտեմբերի 17-ը Ճապոնիայի արտաքին գործերի նախարարն էր ։
Վաղ կյանք և ընտանիք
Կացուա Օկադան Տակուի Օկադայի երկրորդ որդին է, որը համարվում է ճապոնական առևտրական Æon Group (イオングループ) մեծ ընկերության հիմնադիրը ։ Նա ավագ եղբայրը՝ Մոտոա Օկադան AEON Group ընկերության նախագահն ու գլխավոր ադմինիստրատորն է։ Օկադան ավարտել է Տոկիոյի համալսարանը և անցել է աշխատանքի Ճապոնիայի ներքին առևտուրի ու արդյունաբերության նախարարությունում։ Նա նաև սովորել է Հարվարդի համալսարանի միջազգային գործերի Weatherhead կենտրոնում ։
Քաղաքական կարիերա
Օկադան 1990 թվականի ընտրությունների ժամանակ ընտրվել է խորհրդարանում ներկայացնելու Միե պրեֆեկտուրան, լիբերալ-դեմկրատական կուսակցությունից և միացել է Տակեսիտայի ՃԼԲԿ-ի ֆրակցիային։ Արդյունքում նա լքեց ֆրակցիան նրա ղեկավարներ Ցուտոմու Հատայից և Իտիրո Օձավայից հետո, որպեսզի 1993 թվականին միանա Ճապոնիայի վերածննդի կուսակցությանը ։ Մի քանի ցրումներից և միացումներից հետո, Օկադան դարձավ Սինսինտոյի Արևի կուսակցության անդամ և Մենսեիտոն վերջապես միացավ դեմոկրատական կուսակցությանը, 1998 թվականին ։
2004 թվականի մայիսի 18-ին նա դարձավ դեմոկրատական կուսակցության նախագահ և նույն թվականին այդ կուսակցությունը դարձրեց խորհրադարանի ընտրությունների ժամանակ ամենամեծ ընտրական հաղթանակ տարած կուսակցություններից մեկը։ Սակայն 2005 թվականի սեպտեմբերին նա լքեց պաշտոնը մեծ կորոստներ տալու պատճառով ։
2009 թվականի ընդհանուր ընտրությունների ժամանակ, դեմոկրատական կուսակցության հաղթանակից հետո, Յուկիո Հատոյաման նրան նշանակեց արտաքին գործերի նախարար ;
Օկադայի մասին հայտնի է, որ նա սիրում է հավաքել հուշանվերների և գորտերի նկարների հավաքածու, որոնք զարդարում են նրա գրասենյակը ։
2010 թվականի սեպտեմբերի 16-ին նա լքեց նախարարի պաշտոնը, դեմոկրատիական կուսակցության գլխավոր քարտուղարի պաշտոնը զբաղեցնելու համար ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ճապոնիայի արտաքին գործերի նախարարներ Կատեգորիա:Տոկիոյի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ճապոնիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Դավթաշեն (գյուղ)
Դավթաշեն, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում, Թալինի տարածաշրջանում, ընկած է Թալին-Աշտարակ ավտոմայրուղու վրա, մարզկենտրոնից 40 կմ հեռավորության վրա, Արագածի հարավ-արևտմյան փեշերին։ Բարձրությունը ծովի մակերևույթից` 1730 մ։
Բնակչություն
Գյուղի նախնիները գաղթել են Սասունից 1916-1920 թվականներին։
Դավթաշենի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը ծխախոտագործություն, հացահատիկի արտադրություն, պտղաբուծությունն ու անասնապահությունն է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Դրամական զանգված
Դրամական զանգված, ժամանակի որոշակի պահին շրջանառության մեջ գտնվող դրամի քանակությունը։ Դրանում ներառվում է բնակչության մոտ, ձեռնարկությունների, կազմակերպությունների, բանկերի դրամարկղներում, ինչպես նաև ճանապարհին գտնվող դրամագումարը։ Դրամական զանգվածի ուսումնասիրման կարևոր հարցերից են՝ շրջանառությունում դրամի ընդհանուր գումարի որոշումը, դրա կառուցվածքը, շրջանառության արագությունը։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Դրամ Կատեգորիա:Տնտեսագիտություն Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ
Տուիշևո
Տուիշևո (Туишево, Туйыш), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Աբզելիլովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 511 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Աբզելիլովսկի շրջանի բնակավայրեր
Բողխա
Բողխա, գրաբար՝ Բողխայ, գավառ Մեծ Հայքի Տայք նահանգի կազմում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տայքի գավառներ
Պյատիխատկի (գյուղ, Բրատսկոեի շրջան)
Պյատիխատկի (Пятихатки), գյուղ Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Բրատսկոեի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Պյատիխատկի գյուղում բնակվում էր 26 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,661 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Բրատսկոեի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Լա Ռեդոնդա
Լա Ռեդոնդա (La Redonda), մունիցիպալիտետ և քաղաք Իսպանիայում։ Մտնում է Սալամանկա պրոնվիցիայի մեջ՝ Կաստիլիա և Լեոն ինքնավար համայնքում ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Վիտիգուդինո շրջանում։ Նրա տարածքը գրավում է 16,64 կմ², իսկ բնակչությունը կազմում է 93 մարդ 2010 թվականի մարդահամարի տվյալների համաձայն։ Վարչական կենտրոնից գտնվում է 77 կմ հեռավորության վրա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Ուկրաինայի տնտեսություն
Ուկրաինայի տնտեսությունը զարգացող ազատ շուկայական տնտեսություն է։ Այն 2000-2008 թվականներին արագորեն զարգանում էր, սակայն երբ 2007-2010 թվականների համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամը սկսվեց և Ուկրաինայում սկսվեց 2008-2009 թվականների ֆինանսական ճգնաժամը։ Տնտեսությունը վերականգնվեց 2010 թվականին և շարունակեց զարգանալ մինչև 2013 թվականը։ 2014-2015 թվականներին Ուկրաինայի տնտեսությունը կտրուկ անկում ապրեց, 2015 թվականի ՀՆԱ-ն 2013 թվականի կեսից մի քիչ էր ավել։ 2016 թվականին տնտեսությունը նորից սկսեց աճել։ Մինչև 2018 թվականը Ուկրաինայի տնտեսությունը զգալիորեն աճեց և հասավ 2008 թվականի ՀՆԱ-ի գրեթե 80%-ին։
1990-ականներին Ուկրաինական ԽՍՀ-ի հետ համեմատած գերգնաճ ու տնտեսական արտադրանքի անկում արձանագրվեց։ Առաջին անգամ ՀՆԱ-ի աճ գրանցվել է 2000 թվականին և շարունակվել է ութ տարի շարունակ ։ Այս աճը դադարեցվել է 2008 թվականի ֆինանսական ճգնաժամի պատճառով, սակայն Ուկրաինայի տնտեսությունը վերականգնվեց և դրական ՀՆԱ-ի աճ արձանագրվեց 2010 թվականի առաջին եռամսյակում ։ 2010-ականների սկզբին Ուկրաինան հայտնի էր նրանով, որ ուներ խոշոր եվրոպական տնտեսությանը բնորոշ շատ բաղադրիչներ՝ հարուստ գյուղատնտեսական հողեր, լավ զարգացած արդյունաբերական բազա, բարձր պատրաստվածություն ունեցող աշխատուժ և լավ կրթական համակարգ ։ Այնուամենայնիվ, 2013 թվականի հոկտեմբերին Ուկրաինան կրկին ընկավ ճգնաժամի մեջ ։ Նախորդ ամառ ուկրաինական ապրանքների արտահանումը Ռուսաստան էապես կրճատվեց Ռուսաստանի հետ սահմանին սահմանային և մաքսային հսկողության խստացման պատճառով ։ 2014 թվականի սկզբին Ռուսաստանի կողմից Ղրիմի բռնակցումը և Դոնբասում պատերազմը Ուկրաինայի տնտեսությունը լրջորեն վնասեցին, և հատկապես վնասվեցին երկրի երկու ամենակարևոր արդյունաբերական շրջանները ։ 2013 թվականին Ուկրաինայում ՀՆԱ-ի աճը զրո էր ։ 2014 թվականին ՀՆԱ-ն ընկավ 6․8%-ով և սա շարունակվեց 2015 թվականին՝ արձանագրվելով ՀՆԱ-ի 12% անկում ։ 2017 թվականի ապրիլին Համաշխարհային բանկը արձանագրեց, որ 2016 թվականին Ուկրաինայի տնտեսական աճի գործակիցը 2․3% էր՝ դրանով ավարտելով ճգնաժամը ։ Չնայած այս առաջընթացին ԱՄՀ-ն 2018 թվականին արձանագրեց, որ Եվրոպայի բոլոր երկրների մեջ Ուկրաինան ունի ամենացածր ՀՆԱ-ն մեկ շնչի հաշվով   ։
2020 թվականի ապրիլին Համաշխարհային բանկը զեկուցեց, որ 2019 թվականին տնտեսական աճը 3․2 տոկոս է եղել՝ լավ գյուղատնտեսական ապրանքի և ներքին սպառման ոլորտների շնորհիվ։ Այնուամենայնիվ, 2020 թվականին COVID-19 համավարակի պատճառով ՀՆԱ-ն անկում ապրեց 4․4%-ով ։
Մինչև 1917 թվականը
Աշխարհագրությունը ազդել է ուկրաինական հողերի տնտեսության վրա։ Առևտրային միջանցքների պահպանումը` Վարանգյաններից դեպի հույներ առևտրային ճանապարհը և նեղուցներով դեպի Միջերկրական աշխարհ մուտքը, կարևոր դարձավ։ Հանքային ռեսուրսները խրախուսեցին արդյունաբերականացումը, հատկապես Դոնբասում, սկսած 19-րդ դարից ։ Սակայն անվտանգ սահմանների բացակայությունը նշանակում էր տնտեսական զարգացման կրկնվող ընդհատումներ։ Տափաստանային քոչվորները և այլ նվաճողները՝ օրինակ կումանները, մոնղոլները, թաթարները, երբեմն թալանն ավելի կարևոր էին համարում, քան տնտեսական զարգացման խթանումը։
Խորհրդային ժամանակաշրջան։ 1917-1991 թվականներին
Ուկրաինական ԽՍՀ-ի արդյունաբերությունը մեծապես հենվել է վառելիքաէներգետիկ բազայի վրա (հատկապես Դոնբասի քարածուխը, ինչպես նաև բնական գազն ու նավթը)։ Խոշորագույններից են համարվել Ուգլեգորսկի, Զապորոժիեի, Կրիվոյ ռոգի II, Բուրշտինսկի, Զմիևկայի, Զուևոյի, Մերձդնեպրյան, Վորոշիլովգրադի, Ատարոբեշևի ջերմակայանները։ 1977 թվականին շահագործման հանձվնեց Չեռնոբիլի ԱԷԿ-ը, որի 4-րդ էներգաբլոկը 1986 թվականի ապրիլի 26-ին վթարի ենթարկվեց՝ մարդկությանը կանգնեցնելով ծանր հետևանքներով բնական աղետի առջև։
Հատկապես զարգացած է եղել ծանր, էներգետիկ, տրանսպորտային մեքենաշինությունը, տրակտորների և գյուղատնտեսական մեքենաների, սարքերի արտադրությունը (Նովոկրամոտորսկի և ժդանովի ծանր մեքենաշինական, Խարկովի տրակտորի և «էլեկտրոտյաժմաշ», Վորոշիլովգրադի ջերմաքարշաշինական, Գոռլովկայի լեռնաարդյունահանման սարքեր)։ Քիմիական արդյունաբերությունը թողարկել է հանքային պարարտանյութեր, քիմիական թելեր, սինթետիկ խեժեր, պլաստմասաներ, ներկեր, ռետինե իրեր և այլն։ Զարգացած են եղել նաև սննդի և թեթև արդյունաբերությունները։
ՈւԽՍՀ-ի գյուղատնտեսական հողերը 42,1 միլիոն հեկտար էին (տարածքի 70%-ը), այդ թվում ցանքերը՝ 33,3 միլիոն հեկտար, խոտհարքները՝ 2,1 միլիոն հեկտար, արոտավայրերը՝ 4,6 միլիոն հեկտար (1983)։ Ոռոգելի հողատարածությունը 1980-ին 2014 հազար հեկտար էր։ Գյուղատնտեսության համախառն արտադրանքի մեջ դաշտավարության բաժինը կազմում էր 45, իսկ անասնապահությանը՝ 55%։ Անասնապահությունից հատկապես զարգացած է եղել տավարաբուծությունը։
1991-2000 թվականներ
1991 թվականի օգոստոսի 24-ին Ուկրաինան Խորհրդային Միությունից անկախություն հռչակեց ։ Հետագա տարիներին նոր երկրի տնտեսությունը տառապում էր մեծ արտադրողականության անկմամբ և աճող գնաճով ։ Ուկրաինայում 1990-ականների սկզբերին գերգնաճ էր՝ ֆինանսական շուկաներ մուտքի բացակայության և պետական ծախսերը ֆինանսավորելու համար դրամական զանգվածային ընդլայնման պատճառով, մինչդեռ արտադրությունը կտրուկ նվազեց ։ Արտադրության ահռելի անկումը և աճող գնաճն այն ժամանակ սովորական էին նախկին խորհրդային հանրապետությունների մեծ մասի համար, սակայն Ուկրաինան այս խնդիրներից ամենաշատ տուժածներից էր ։ Ի պատասխան այդ գերգնաճին՝ Ուկրաինայի ազգային բանկը 1996 թվականի սեպտեմբերին ազգային տարադրամ կարբովանեցը փոխարինեց գրիվնայով և խոստացավ այն կայուն պահեց ԱՄՆ դոլարի նկատմամբ ։ Տարադրամը անկայուն էր 1990-ականների վերջին, հատկապես 1998 թվականի Ռուսաստանի ֆինանսական ճգնաժամի ընթացքում ։
1990-ականների ընթացքում խորը ճգնաժամը հանգեցրեց աղքատության համեմատաբար բարձր մակարդակի, բայց 2001 թվականի սկզբին, որպես յոթ տարիների անընդմեջ տնտեսական աճի հետևանք, շատ քաղաքացիների կենսամակարդակը բարձրացավ։ Համաշխարհային բանկի 2007 թվականի զեկույցում նշվում է, որ Ուկրաինան վերջին տարիներին ամենամեծ առաջընթացն է գրանցել աղքատության դեմ։ Աղքատության ցուցանիշը 2001 թվականին 32%-ից բարձր էր, իսկ 2005 թվականին հասավ 8%-ի ։ ՄԱԿ-ը նշում է, որ Ուկրաինան հաղթահարել է բացարձակ աղքատությունը, և որ 2009 թվականին միայն հարաբերական աղքատություն է ։
2000-2014 թվականների
Ուկրաինան կայունացել է 2000-ականների սկզբին ։ 2000 թվականին առաջին անգամ գրանցվել է տնտեսական աճ Ուկրաինայի անկախացումից հետո ։ Տնտեսությունը շարունակեց աճել՝ շնորհիվ 2000-2008 թվականներին արտահանման 50% աճի․ հիմնականում արտահանումները լինում էին ավանդական մետաղների, մետալուրգիայի, ճարտարագիտության, քիմիական նյութերի և սննդի արդյունաբերության ճյուղերից ։ 2001-2008 թվականներին մետաղների և քիմիական նյութերի գները բարձրացել են միջազգային արագ տնտեսական աճի պատճառով, մինչդեռ Ռուսաստանից ներկրվող բնական գազի գինը մնացել է ցածր ։ Դրամավարժեցումը նաև օգնեց առաջ տանելու Ուկրաինայի տնտեսական վերելքը 2000-2008 թվականներին ։ 2006 և 2007 թվականներին վարկավորման աճը միջինը կազմել է 73% ։ Դրա հետևանքն այն էր, որ ուկրաինական ակտիվները սկսեցին նմանվել մեծ տնտեսական պղպջակների, իսկ բարձր գնաճը սկսեց վնասել Ուկրաինայի արտահանման մրցունակությանը ։ Վարկերի հարաբերակցությունը ՀՆԱ-ի նկատմամբ չափազանց արագ աճեց՝ 7-ից հասնելով գրեթե 80 տոկոսի ։ 2000-2007 թվականներին Ուկրաինայի իրական աճը կազմել է միջինը 7,4% ։ Այս աճը պայմանավորված էր ներքին պահանջարկով. կողմնորոշմամբ դեպի սպառումը, կառուցվածքային այլ փոփոխություններով և ֆինանսական զարգացմամբ ։ Դրան աջակցում էր ընդլայնողական, պրոցիկլային, հարկաբյուջետային քաղաքականությունը ։ Ուկրաինան շահում էր աշխատուժի շատ ցածր ծախսերից, մի փոքր ավելի ցածր մաքսատուրքերից և իր հիմնական արտահանվող ապրանքների բարձր գներից, բայց միևնույն ժամանակ բախվեց զգալիորեն ավելի բարձր ոչ սակագնային խոչընդոտների ։ Ռուսաստանը 2008 թվականի վերջից Ուկրաինային բնական գազի համաշխարհային շուկայից ցածր գներ չի գանձել, ինչը հանգեցրել է տարբեր վեճերի ։
Ուկրաինան մեծապես տուժեց 2008 թվականի տնտեսական ճգնաժամից. դրա պատճառով Ուկրաինան կապիտալի հոսքերի անկում ապրեց ։ Գրիվնան, որի փոխարժեքը ԱՄՆ դոլարի նկատմամբ 5:1 էր, արժեզրկվեց մինչև 8:1 և այդ հարաբերակցությամբ կայունացավ մինչև 2014 թվականի սկիզբը ։ 2008 թվականին Ուկրաինայի տնտեսությունը աշխարհում 45-րդն էր։ Ըստ 2008 թվականի՝ ՀՆԱ-ն (անվանական) 188 միլիարդ ԱՄՆ դոլար էր, իսկ մեկ շնչի հաշվով անվանական ՀՆԱ-ն կազմում է 3900 ԱՄՆ դոլար։ 2008 թվականի վերջին կար 3% գործազրկություն; 2009 թվականի առաջին 9 ամիսների ընթացքում գործազրկությունը միջինը կազմել է 9,4% ։ 2009 և 2010 թվականներին գործազրկության վերջնական պաշտոնական մակարդակները կազմել են 8,8% և 8,4%, չնայած CIA World Factbook-ը նշում է «մեծ թվով չգրանցված աշխատողներ կան» ։ Ուկրաինայի ՀՆԱ-ն 2009 թվականին նվազել է 15%-ով ։
Ուկրաինայի տնտեսությունը վերականգնվել է 2010 թվականի առաջին եռամսյակում՝ համաշխարհային տնտեսության վերականգնման և մետաղների գների աճի շնորհիվ ։ 2010 թվականին Ուկրաինայի ՀՆԱ-ի իրական աճը կազմել է 4,3%, ինչը հանգեցրել է մեկ շնչին բաժին ընկնող ՀՆԱ-ի ԳՀ-ն 6700 ԱՄՆ դոլարի ։ 2011 թվականին ուկրաինացի քաղաքական գործիչները գնահատում էին, որ երկրի տնտեսության 40%-ը ստվերային է ։
2013 թվականի ամռանը ուկրաինական արտահանումը Ռուսաստան էապես կրճատվել է Ռուսաստանի մաքսային հսկողության խստացման պատճառով ։
Եվրամայդանից հետո։ 2014 թվականից առ այսօր
2014 թվականի մարտին Ղրիմի բռնազավթմամբ և 2014 թվականի ապրիլին սկսված պատերազմով Ուկրաինան կորցնելով ամենամեծ առևտրային գործընկերոջը՝ Ռուսաստանին՝ Ուկրաինայի տնտեսությունը 2014 թվականին անկում ապրեց 6․8%-ով։ 2016 թվականի փետրվարի Ուկրաինայի կառավարության զեկույցում նշվում է, որ Ուկրաինայի տնտեսությունը 2015 թվականին 10․4%-ով անկում ապրեց ։ 2016 թվականին Համաշխարհային բանկը 1% տնտեսական աճ էր գրանցել ։
2015 թվականի դեկտեմբերից Ուկրաինան հրաժարվում է վճարել և, հետևաբար, դե ֆակտո չի վճարում Ռուսաստանին 3 միլիոն դոլար պարտքը, որը 2013 թվականի դեկտեմբերին ռուս-ուկրաինական գործողությունների ծրագրի մաս էր կազմում ։
2015 թվականին տրանսֆերտների միջոցով Ուկրաինայի տնտեսություն է մուտք գործել 2,526 միլիարդ դոլար՝ 34,9 տոկոսով պակաս, քան 2014 թվականին ։ 431 միլիոն դոլար Ուկրաինայից այլ երկրներ է ուղարկվել տրանսֆերտների միջոցով ։ 2016 թվականի հունվարին Բլումբերգը Ուկրաինայի տնտեսությունը գնահատել է որպես 41-րդ ամենանորարարականն աշխարհում՝ 2015 թվականի հունվարի 33-րդ հորիզոնականից իջնելով ։
2016 թվականի մայիսին Ուկրաինայում Արժույթի միջազգային հիմնադրամի առաքելության ղեկավար Ռոն վան Ռուդը հայտարարեց, որ կոռուպցիայի նվազեցումը առանցքային փորձություն է շարունակական միջազգային աջակցության համար ։ 2015 թվականին Թրանսփարենսի ինթերնեշնլը Կոռուպցիայի տարածվածության գործակցում Ուկրաինային 168 երկրների շարքում դասակարգել էր 130-րդը ։ Ուկրաինայի այն ժամանակվա էկոնոմիկայի և առևտրի նախարար Այվարաս Աբրոմավիչյուսը հրաժարական էր տվել 2016 թվականի փետրվարին՝ հիմք ընդունելով արմատացած կոռուպցիան ։ Հոկտեմբերին օտարերկրյա ներդրողների համար կազմակերպված համաժողովում կոռուպցիան և դատական համակարգի նկատմամբ վստահության բացակայությունը ճանաչվեցին՝ որպես ներդրումների ամենամեծ խոչընդոտներ ։
2016 թվականի հուլիսի վերջինին Ուկրաինայի պետական վիճակագրական ծառայությունը հրապարակեց, որ 2015 թվականի հունիսի հետ համեմատած իրական աշխատավարձերը աճել են 17․3%-ով ։ Միաժամանակ Ուկրաինայի ազգային բանկը հայտնել է 2016 թվականի հունվարից հունիս ամիսներին Ուկրաինայի վճարային հաշվեկշռում 406 միլիոն դոլարի հավելուրդ՝ 2015 թվականի նույն ժամանակահատվածում 1,3 միլիարդ դոլարի պակասուրդի դիմաց ։
« The Economist » թերթը Ուկրաինայի ճգնաժամի ծանրությունը համեմատել է 2011-2012 թվականների Հունաստանի ճգնաժամի հետ՝ նշելով, որ 2014-2015 թվականներին Ուկրաինան ունեցել է ՀՆԱ-ի 8-9% անկում, իսկ Հունաստանը 2011-2012 թվականներին ունեցել է 8․1% ՀՆԱ-ի անկում, և նշել են, որ տնտեսական անկումը Ուկրաինայի բոլոր շրջանների վրա հավասարաչափ չի ազդել։ Դոնեցկում ու Լուգանսկում (հակամարտության գոտին) արդյունաբերական արտադրանքի անկումը կազմել է համապատասխանաբար 32% և 42%։ Մյուս կողմից Լվովը, որը համակամարտության գոտուց 1000 կմ հեռավորության վրա է գտնվում, արձանագրել է զբաղվածության ամենաբարձր աճը երկրում ։
Ուկրաինայի տնտեսությունը հաղթահարել է երկրի արևելյան հատվածում զինված հակամարտությամբ պայմանավորված ծանր ճգնաժամը։ 2014-2015 թվականներին գրիվնայի 200% արժեզրկմամբ ուկրաինական ապրանքները ու ծառայությունները դարձան ավել էժան ու ավելի մրցունակ ։ 2016 թվականին՝ 2010 թվականից սկսած առաջին անգամ, տնտեսությունը գրանցեց 2%-ից ավել աճ ։ 2017 թվականի Համաշխարհային բանկի զեկույցում կանխատեսվում էր 2017 թվականին 2% աճ, 2018 թվականին՝ 3․5% աճ, իսկ 2019 և 2020 թվականներին՝ 4% աճ ։ 2017 թվականին Ուկրաինայում գնաճը 13․7% էր (2016 թվականին 12․4% էր) ։
2015 թվականից սկսած մեծ թվով ուկրաինացիներ աշխատում են Եվրամիությունում, հատկապես Լեհաստանում։ Եվրոստատը հրապարակեց, որ 2017 թվականին 662,000 ուկրաինացիներ ստացել են ԵՄ-ում բնակության թույլտվություն, որոնցից 585,439-ը՝ Լեհաստանում։ Ուկրաինայի ազգային անվտանգության և պաշտպանության խորհրդի ղեկավարի գնահատմամբ՝ 9 միլիոնից ավել ուկրաինացիներ տարվա որևէ ժամանակ աշխատում են արտասահմանում, իսկ 3․2 միլիոնը կանոնավոր լրիվ դրույքով աշխատանք ունեն արտասահմանում, որոնցից շատերը ետ վերադառնալու մտադրություն չունեն։
2020 թվականի հոկտեմբերի 27-ին Ուկրաինայի սահմանադրական դատարանը հակասահմանադրական է ճանաչել հակակոռուպցիոն օրենսդրությունը, ներառյալ եկամուտների էլեկտրոնային պարտադիր հայտարարագրումը ։ Նախագահ Զելենսկին զգուշացրեց, որ եթե խորհրդարանը չվերականգնեն այս հակակոռուպցիոն օրենքները, ապա Եվրամիությունից արտաքին օգնությունը, վարկերը և դեպի Եվրամիություն առանց վիզայի ճանապարհորդությունները վտանգի տակ կլինեն։ Ուկրաինայի ազգային բանկի կառավարիչը հրապարակեց, որ Ուկրաինան չի ստանա նախատեսված ԱՄՀ-ի 700 միլիոն ԱՄՆ դոլար վարկը մինչև 2020 թվականի ավարտը այս խնդրի պատճառով ։
Տնտեսական տվյալներ – Վիճակագրական տեղեկատվություն
Ուկրաինան ստորաբաժանվում է ինը տնտեսական շրջանների՝ Կարպատյան, Հյուսիսարևմտյան, Պոդիլիա, Մայրաքաղաք, Կենտրոնաուկրաինական, Հյուսիսարևելյան, Սևծովյան ափամերձ, Անդրդնեպրյան և Դոնեցկ։ Այդ շրջանները ստեղծվեցին Ուկրաինական ԽՍՀ-ի երեք խորհրդային տնտեսական շրջաններից՝ Դոնեցկ-Անդրդնեպրյան, Հարավարևմտյան և Հարավային։
Առևտուր
Մինչև վերջերս Ռուսաստանը Ուկրաինայի ամենամեծ առևտրային գործընկերն էր՝ 2012 թվականին արտահանման 25,7%-ով և ներմուծման 32,4%-ով ։ 2012 թվականին արտահանման 24,9%-ը և ներմուծման 30,9%-ը բաժին է ընկել ԵՄ-ն ։ 2013 թվականին Ուկրաինայի արտահանման 35,9%-ն ուղղվել է ԱՊՀ երկրներ, այդ թվում՝ Ուկրաինայից բացի ութ երկրներ։ Միաժամանակ ԵՄ երկրներ արտահանումը կազմել է 26,6% ։ Մինչև 2015 թվականը ԵՄ-ն դարձավ Ուկրաինայի ամենամեծ առևտրային գործընկերը, որը կազմում է նրա առևտրի ավելի քան մեկ երրորդը ։ 2015 թվականին ուկրաինական արտահանումը Ռուսաստան նվազել էր մինչև 12,7% ։ 2017 թվականին Ուկրաինայի ներմուծման 14,5%-ը կատարվել է Ռուսաստանից ։ 2017 թվականին Ուկրաինայի արտահանումը Ռուսաստան կազմել է 9% ։ 2017 թվականին Ուկրաինայի արտահանման 40%-ն ուղղվել է ԵՄ, իսկ 15%-ը՝ ԱՊՀ երկրներ ։ Ընդհանուր առմամբ, Ուկրաինան 2017 թվականին ավելացրել է իր արտահանումը 20%-ով ։
2015 թվականին պարենային և գյուղատնտեսական այլ ապրանքները (13 միլիարդ դոլար), մետաղագործությունը (8,8 միլիարդ դոլար) և մեքենաները (4,1 միլիարդ դոլար) կազմում են Ուկրաինայի արտահանման մեծ մասը ։ Ուկրաինայից արտահանումը 2015 թվականին նվազել է 29,3%-ով և կազմել 38․135 միլիարդ դոլար, իսկ ներմուծումը կրճատվել է 31,1%-ով՝ կազմելով 37․502 միլիարդ դոլար ։ 2017 թվականին Ուկրաինայի արտահանման գրեթե կեսն ապահովվել է ագրարային համալիրի և սննդի արդյունաբերության կողմից, 20%-ից մի փոքր ավելին՝ մետալուրգիան և գրեթե 10%-ը՝ մեքենաշինական արտադրանքը ։
Բնական գազը Ուկրաինայի ամենամեծ ներմուծումն է և երկրի կառուցվածքային առևտրային դեֆիցիտի հիմնական պատճառը ։
Ուկրաինական ապրանքների արտահանումը 2021 թվականին հասել է ռեկորդային 68,24 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի ։
Բնական ռեսուրսներ
Ուկրաինան համեմատաբար հարուստ է բնական պաշարներով, մասնավորապես՝ օգտակար հանածոների հանքավայրերով։ Թեև երկրում նավթի և բնական գազի պաշարները հիմնականում սպառված են, այն ունի էներգիայի այլ կարևոր աղբյուրներ, ինչպիսիք են ածուխը, հիդրոէլեկտրաէներգիան և միջուկային վառելիքի հումքը ։
Արդյունաբերություն
Ուկրաինայում գործում են մոտ 20 խոշոր արդյունաբերական ուղղություններ՝ հատկապես էլեկտրաէներգիայի, վառելիքի, սև և գունավոր մետալուրգիայի, քիմիական ու նավթաքիմիական, մեքենաշինության և մետաղամշակման, անտառային, փայտամշակման, փայտանյութի ու թղթի, շինարարության, սնունդի և այլ արտադրություններ ։ Արդյունաբերությունը 2012 թվականին կազմել է ՀՆԱ-ի 26%-ը։ Երկիրն ունի հսկայածավալ բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերական բազա։
Երկաթ և պողպատ
Ուկրաինան հարուստ է օգտակար հանածոների պաշարներով, այդ թվում՝ երկաթի հանքաքարով (որից նա ժամանակին արտադրում էր ամբողջ խորհրդային արտադրանքի 50 տոկոսը), մանգանի հանքաքարով (որից խորհրդային տարիներին արտադրում էր համաշխարհային արտադրության 40 տոկոսը), սնդիկով, տիտանով, և նիկելով։
Ուկրաինան ունի սև մետաղների խոշոր արդյունաբերություն, որն արտադրում է թուջ, պողպատ և խողովակներ։ Այդ ոլորտում տնտեսության առաջատար ընկերություններից են «Մետինվեստ»-ը, «Կրիվորիժստալ»-ը, «ԱզովՍտալ»-ը, «Ilyich Steel & Iron Works»-ը և այլն։ 2012 թվականի դրությամբ Ուկրաինան պողպատ արտադրող աշխարհի տասներորդն է (ըստ Համաշխարհային պողպատի ասոցիացիայի)։
Քիմիական արդյունաբերություն
Մեկ այլ կարևոր ճյուղ է երկրի քիմիական արդյունաբերությունը, որը ներառում է կոքսի, հանքային պարարտանյութերի և ծծմբական թթվի արտադրությունները։
Ռազմավարական և պաշտպանական համալիր
2013 թվականին Ուկրաինայի ռազմական ոլորտն արտադրել է ընդհանուր առմամբ 11,7 միլիարդ գրիվնա արժողությամբ ապրանքներ, որից 10 միլիարդ գրիվնա արժեքով ապրանք արտահանվել է։ 2014 թվականի առաջին 9 ամիսներին Ուկրաինայի ռազմական ոլորտն արտադրել է ռեկորդային 13 միլիարդ գրիվնա արժողությամբ ապրանքներ․ աճը մեծապես պայմանավորված էր Դոնբասում պատերազմի համար կառավարության պատվերներով ։
Վառելիքի արդյունաբերություն
Ուկրաինան ներկրում է իր նավթի 90%-ը և բնական գազի մեծ մասը։ Ռուսաստանը համարվում է Ուկրաինայի նավթի գլխավոր մատակարարը, իսկ ռուսական ընկերությունները տիրապետում և/կամ շահագործում են Ուկրաինայի վերամշակման կայանների մեծ մասը։ Բնական գազը ներկրվում է Ռուսաստանից, որը մատակարարում է սեփական գազը, ինչպես նաև Թուրքմենստանից։ Ուկրաինան ռուսական գազը ԵՄ է տեղափոխում իր լավ զարգացած գազատարների համակարգով, որը Եվրոպայի կենսական կարևոր կապն է։ Երկրի կախվածությունը ռուսական գազի մատակարարումից կտրուկ ազդում է նրա տնտեսության և արտաքին քաղաքականության վրա, հատկապես 2014 թվականի ռուս-ուկրաինական գազի շուրջ վեճերից հետո։
Ուկրաինան Եվրամիության գործընկեր երկիր է։ ԵՄ-ի INOGATE էներգետիկ ծրագիր ունի չորս հիմնական թեմա՝ էներգետիկ անվտանգության բարձրացում, անդամ երկրների էներգետիկ շուկաների մերձեցում ներքին էներգետիկ շուկայի հիման վրա աջակցություն կայուն էներգետիկայի զարգացման համար և ներդրումների ներգրավում ընդհանուր ու տարածաշրջանային հետաքրքրություն ներկայացնող էներգետիկ նախագծերի համար ։
Մեքենաշինական արդյունաբերություն
Ուկրաինական ավտոարտադրողները արտադրում են դիզելային լոկոմոտիվներ, տրակտորներ, բեռնատարներ, ավտոբուսներ, տրոլեյբուսներ, մեքենաներ և տրամվայներ։ Ուկրաինայում կան 12 ավտոարտադրողներ, այդ թվում՝ ԶԱԶ, ԼուԱԶ, Բոգդան, ԿրԱԶ, Eurocar, Էլեկտրոն, ԼԱԶ։
ԶԱԶ-ը (Զապորոժիեի ավտոմոբիլաշինական գործարան) Ուկրաինայի գլխավոր ավտոարտադրողն է, որը տեղակայված է հարավ-արևելյան Զապորոժիե քաղաքում։ Ուկրաինայում մարդատար ավտոմեքենաների արտադրության սկիզբը 1959 թվականն է։ 1960 թվականից մինչև 1994 թվականը Զապորոժժիայում արտադրվել է ընդհանուր առմամբ 3,422,444 Զապորոժեց ավտոմեքենա։ 2011–2012 թվականներին Զապորոժիեի ավտոմոբիլաշինական գործարանը սկսեց մեքենաների երկու նոր մոդելների՝ ZAZ Forza-ի և ZAZ Vida-ի սերիական լայնածավալ արտադրությունը։
Bogdan Corporation-ը ուկրաինական առաջատար ավտոարտադրող ընկերությունն է։ Բոգդան ավտոբուսները օգտագործվում են որպես հիմնական փոքր ավտոբուսներ Ուկրաինայի քաղաքների մեծ մասում։
ԼԱԶ-ը Ուկրաինայի խոշոր ավտոբուսներ արտադրողներից է։ Այն արտադրում է քաղաքային ավտոբուսներ, տրոլեյբուսներ և հատուկ նշանակության ավտոբուսներ։
Լվովում գտնվող Electrontrans ընկերությունը լայնածավալ արտադրության ձեռնարկություն է, որը մասնագիտացած է ժամանակակից քաղաքային էլեկտրական տրանսպորտի նախագծման և արտադրության մեջ՝ տրամվայներ, տրոլեյբուսներ, էլեկտրական ավտոբուսներ, ագրեգատներ և պահեստամասեր։ 2013 թվականին Electrotrans-ը սկսում է արտադրել ցածրահարկ տրամվայներ՝ առաջին ուկրաինական 100%-անոց ցածրահարկ տրամվայները ։