cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Տրամասություն
Տերմինը տարածում գտել է ֆրանսերեն discours բառից, որն իր հերթին ծագել է լատիներենում այս ու այն կողմ վազվզել, մանյովր (ռազմ.) անիմաստ վազք, իրարանցում, դեսուդեն ընկնել, անընդհատ թարթում, զրույց, խոսք նշանակող discursus բայից ։ Ժամանակակից գիտական լեզվում և մասնավորապես հասարակագիտության մեջ տրամասություն եզրը պահպանել է իր նախնական իմաստներից միայն խոսքը և զրույցը ու հիմնականում կիրառվում է որպես լեզվաբանական կատեգորիա։ Այն լայն տարածում ունի շատ հումանիտար և հասարակական գիտություններում՝ սոցիոլոգիա, փիլիսոփայություն, ազգագրություն (մարդաբանություն), հոգեբանություն, իրավագիտություն, հաղորդակցագիտություն, մշակութաբանություն, քաղաքագիտություն, տնտեսագիտություն, գրականագիտություն և այլն։
Տրամասության սահմանման հիմնական մոտեցումներ
Այսպիսով ընդհանրացնելով վերոհիշյալը՝ տրամասական վերլուծության մեջ պետք է առանձնացնել հետևյալ նախապայմանները.
= Քաղաքական խոսույթ = Արդի հասարակությունը զարգանում է արագ տեմպերով, ինչը պայմանավորված է տեղեկատվական հոսքերի մեծ ծավալներով, այսինքն` 21-րդ դարի հասարակությունն անցում է կատարում արդյունաբերական հասարակությունից ցանցային, հետարդյունաբերական կամ տեղեկատվական հասարակության (Ֆ. Ուեբսթեր, Մ. Կաստելս, Դ. Բել)։ Սակայն այս երևույթը Հայաստանում դեռևս նոր է, հետևապես՝ տեղեկատվական հասարակության և տեղեկատվական ժողովրդավարության ձևավորման պայմաններում հնարավոր կլինի ավելի արդյունավետ և հիմնարար կերպով զբաղվել քաղաքական խոսույթի, քաղաքական հաղորդակցության և քաղաքական լեզվի ուսումնասիրությամբ։ Քաղաքական խոսույթի տեսությունն առաջացել է Արևմուտքում 20-րդ դարի 70-ական թթ. որպես` լեզվի, մշակույթի և հասարակության ուսումնասիրության ստրուկտուրալիստական հայեցակարգերի քննադատական վերլուծություն, որպես` հետազոտության` ճգնաժամ ապրող մարքսիստական հարացույցներին փոխարինող որոշ տարբերակներ ներկայացնելու փորձ։ Քաղաքական խոսույթի տեսության ձևավորման գործում մեծ ներդրում են ունեցել հաղորդակցականության, հերմենևտիկայի, լեզվի սոցիոլոգիայի և սեմիոտիկայի (նշանագիտության) ոլորտների մի շարք գիտնականներ (Մ. Ֆուկո, Յու. Հաբերմաս, Ֆ, Ուեբսթեր, Տ.Վ. Դեյկ, Դ. Հովարդ, Դ. Կին, Հ. Լասուել, Ն. Լուման, Պ. Բուրդյե, Ու. Լիպման, Ջ. Ցալլեր, Մ. Մակլուհեն և այլք), ովքեր պայմանավորում են հասարակական-քաղաքական հարաբերությունները քաղաքական երկխոսության տեսանկյունից։ Քաղաքական լեզվի ուսումնասիրությունը սկիզբ է առել հատկապես քաղաքական խոսույթի և մտածելակերպի հետազոտության քաղաքագիտական հիմնախնդիրներից ելնելով, ինչպիսիք են՝ քաղաքական վարքագիծը, քաղաքական գիտակցությունը և դրանց ուսումնասիրության և վերլուծության մեթոդների և մոդելների մշակման անհրաժեշտությունը։ Քաղաքագիտության տեսանկյունից քաղաքական խոսույթը հնարավորություն է ընձեռում նորովի դիտարկել քաղաքական ինստիտուտների (օրինակ՝ իշխանություն և ընդդիմություն) միջև հարաբերությունները նախ և առաջ՝ որպես քաղաքական խոսույթի սուբյեկտների հարաբերություններ, որոնք հրապարակային են, բազմակողմ և երկխոսության տեսանկյունից կոնֆլիկտային, որի դեպքում հակադրվում են դիրքորոշումները։ Իսկ այս ամենի նպատակը տեղի ունեցող իրադարձությունների էությունը պարզելն է, ժամանակի մարտահրավերներին համապատասխան արձագանքելը, քաղաքականության մեջ կեղծիքը, հորինվածը և սուտը բացահայտելը, ինչպես նաև նոր գաղափարներ որոնելը ավելի արդյունավետ քաղաքական որոշումներ կայացնելու նպատակով ։
Խոսույթի հասկացությունը ծագել է նախադասությունից դուրս գալու լեզվաբանական հետաքրքրությամբ, ելք դեպի վերֆրազային շարահյուսություն, քանի որ խոսույթի տեսությունն օգնում է նոր լույսի ներքո տեսնելու շարահյուսական մի շարք իրողություններ ։
Խոսույթը բաղկացած է նախադասություններից կամ նրանց հատվածներից, իսկ խոսույթի բովանդակությունը հաճախ կենտրոնանում է ինչ-ինչ հենակետային կոնցեպտի շուրջ, որ կոչվում է խոսույթի հիմնական թեմա կամ խոսութայիեթեմսւ։ Առանձին արտահայտությունների տրամաբանական բովանդակությունը սւնվա'տւմ են առաջադրություն (նախադրանք), այդ առաջադրությունները միմյանց կապված են տրամաբանական հարաբերություններով։ Սակայն խոսույթի կաոուցվածքում գլխավորը այն մտքերն են, որոնք արտահայտությունների ձևով ընդարձակվում են հաղորդակցության ընթացքում ։
Խոսույթը սահմանվում է որպես տվյալ տեքստի բաղկացուցիչ համարվող լեզվական միավորների բովանդակային ամբողջություն։ Խոսույթը ձգտում է իր բովանդակության մեջ արտացոլել հաղորդակցության պահին մարդուն շրջապատող իրավիճակը, և, ամենակարևորը` ապահովել այդ իրավիճակի դինամիկ ամբողջականությունը։ Խոսույթը բաղկացած է ամբողջական նախադասություններից և նախադասության մասերից, իսկ նրա բովանդակությունը ոչ միշտ, սակայն հաճախ կենտրոնանում է որոշակի «հենակետային» ընդհանուր հասկացության վրա, որը անվանվում է «խոսույթի ուսումնասիրության նյութ»։ Առանձին նախադասությունները իրենց միասնական տրամաբանական բովանդակությամբ անվանվում են «պրոպոզիցիաներ», որոնք կապակցված են տրամաբանական հանգույցներով (կապեր, շաղկապներ) և այլն։ Այսպիսով, խոսույթի ուսումնասիրության ժամանակ մեկնաբանողը ձեռնամուխ է լինում ներտեքստային տարբեր հանգույցների կապակցմանը` կրկնաբանական, իմաստաբանական (հոմանիշների և հականիշների) կապերին, սահմանում է արտաբերման թեման և այն, ինչն արծարծվում է տվյալ թեմայում։ Տեքստի նման մեկնաբանության ժամանակ մեկնաբանողը «վերականգնում է» տվյալ խոսույթում հեղինակի կողմից «կառուցված» գաղափարային աշխարհը, այսինքն` այն բովանդակությունը` միտքը, որը պարփակված է տվյալ համատեքստում։ Այդ գաղափարային աշխարհն իր մեջ ներառում է նաև մեկնաբանողի կողմից համատեքստի ուսումնասիրության արդյունքում բացահայտելի մանրամասները և նրա կողմից հետագայում տրվելիք գնահատականները ։
Այս հանգամանքից է, որ օգտվում է խոսույթի հեղինակը` կարողանալով հասանելի դարձնել իր կարծիքը հասցեատիրոջը։ Ցանկանալով ընկալել խոսույթը` մեկնաբանողը մի պահ, ինքնաբերաբար, ներթափանցում է այլ գաղափարային աշխարհ։ Փորձառու հեղինակը` հատկապես քաղաքական գործիչը, միշտ փորձում է այնպես ձևակերպել իր խոսքը, որ այն հետագայում մեկնաբանվելիս հնարավորինս համահունչ լինի իր իսկ կողմից նախանշված և տրամաբանական առումով ստույգ սահմանված համապատասխան ըմբռնմանը, քանզի լեզվի բազմիմաստությունը կարող է լուրջ խոչընդոտ հանդիսանալ համատեքստի մեկնաբանության ժամանակ, այսինքն` տվյալ պարագայում մեկնաբանողը կարող է գիտակցաբար կամ անգիտակցաբար ցուցաբերել սուբյեկտիվ մոտեցում։ Խոսույթի մասին խոսելիս անհրաժեշտ է անդրադառնալ նաև քաղաքական խոսույթի (political discourse) հասկացությանը ։
Քաղաքական խոսույթը հիմնված է մարդկանց և նրանց տարբեր խմբերի հավաքական և անհատական պահանջների իրացման վրա։ Քաղաքական խոսույթի նպատակը երկխոսությունը չէ։ Այս եզրն առաջին անգամ գործածվել է ֆրանսերենում 1789 թվականից ի վեր` հետագայում փոխառվելով և յուրացվելով եվրոպական լեզվաընտանիքի այլ լեզուների կողմից։ Քաղաքական խոսույթի համապատասխան օրինակներ կարող են համարվել քաղաքական գործիչների ելույթները (բանավոր և գրավոր), ԶԼՄների կողմից լուսաբանվող քաղաքական նորությունները և այլն, որոնք օժտված են հանրային ազդեցության մեծ ուժով։ Բազմաթիվ տեսաբանների կարծիքով (Լիպման Ու. Շեյգալ Ե. Բուշև Ա. և այլք) անհրաժեշտ է քաղաքական խոսքը տարբերել սովորական առտնին խոսքից, քանի որ այն օժտված է խոսույթի առանձնահատուկ կառուցվածքով, որը խոսքային խիստ յուրօրինակ հնարքների արդյունք է։ Ըստ Դեմյանկովի` քաղաքական խոսույթը կարելի է դիտարկել երեք տեսանկյուններից` ա) զուտ բանասիրական, ինչպես մյուս տեքստերը, բ) սոցիո-հոգե-լեզվաբանական` խոսողի` լատենտային կամ ակնհայտ քաղաքական նպատակներին հասնելու արդյունավետությունը որոշելիս, գ) անհատական-հերմենևտիկական` խոսույթի հեղինակի կամ մեկնաբանողի որոշակի հանգամանքներում արտահայտած անձնական գաղափարները ։
Քաղաքագիտության տեսանկյունից խոսույթի գործնական դրսևորումները սահմանվում են տվյալ քաղաքական սուբյեկտին բնորոշ լեզվական միջոցների ընտրությամբ։ Այս տեսանկյունից կարելի է խոսել քաղաքագիտության շրջանակներում ուսումնասիրվող քաղաքական խոսույթի այն ձևերի մասին, ինչպիսիք են՝ «քաղաքական առաջնորդի խոսույթը», «ամբողջատիրության խոսույթը», «անվտանգության խոսույթը», «ավտորիտար խոսույթը», «ժողովրդավարության խոսույթը», «խորհրդարանական խոսույթը» և այլն։ Այլ կերպ ասած՝ քաղաքական առաջնորդի խոսույթը դրա գործնական դրսևորումների՝ քաղաքական ելույթների, հարցազրույցների, հրապարակումների համախումբն է։ Ամբողջատիրության խոսույթը ամբողջատիրական հասարակությանը բնորոշ քաղաքական լեզվի գործնական դրսևորումների համախումբն է։ Իսկ անվտանգության խոսույթը պետության անվտանգության վերաբերյալ քննարկումների համախումբն է ։
Քաղաքական հաղորդակցության մեջ քաղաքական խոսույթը կարելի է դիտարկել լայն և նեղ իմաստներով։ Լայն իմաստով խոսույթ (խոսութային) վերլուծության համատեքստը ներառում է գործող անձանց, օբյեկտները, հանգամանքները, ժամանակահատվածը, գործողությունները և այլն։ Այս դեպքում քաղաքական խոսույթի տարրեր են համարվում տեղի ունեցող իրադարձությունները, դրանց մասնակիցները և սոցիալական համատեքստը։ Իսկ նեղ իմաստով քաղաքական խոսույթը մասնագիտացված տեքստ է, որն ունի իրեն հատուկ լեզու։ Իմի բերելով այս երկու մոտեցումները՝ կարելի է նշել, որ քաղաքական խոսույթը բանավոր և գրավոր տեքստերի փոխանակումն է որոշակի պատմական, սոցիալական և քաղաքական ժամանակում ։
Քաղաքական խոսույթի տեսության իմաստավորման գործում մեծ ներդրում ունի քաղաքական խոսույթի վերլուծության մեթոդաբանության հիմնադիրներից ֆրանսիացի լեզվափիլիսոփա Միշել Պեշյոն, ով 1969 թվականին լույս ընծայեց «Խոսույթի ինքնավերլուծություն» աշխատությունը, որտեղ հարց էր բարձրացված խոսութային ձևավորումների մասին։ Այդ աշխատությունում խոսույթի ձևավորումը Պեշյոն դիտարկում է որպես հաղորդակցության մասնակիցների արժեքային կողմնորոշումների, որոշակի գաղափարախոսական դիրքորոշումների արտաբերում, արտահայտում և ներկայացում։ Պեշյոն խոսույթների փոխկապակցվածությունը պայմանավորում է հաղորդակցվողների մտածելակերպի առանձնահատկություններով։ Ըստ Ուեբսթերի՝ խոսույթն ունի երկու հիմնական նշանակություն՝ ա) բառերի միջոցով մտքերի փոխանակում, բ) ռացիոնալ քննարկում կամ համոզում։ Քաղաքական խոսույթը հիմնավորված դիրքորոշումների, կարծիքների փոխանակումն է, որի արդյունքում միջոցներ են ձեռնարկվում հասարակական-քաղաքական խնդիրների լուծման համար։ Այս դեպքում բոլոր քաղաքացիները ևս պետք է ընդգրկվեն որոշումների կայացման գործընթացում, որպեսզի համատեղ որոշեն, թե որ ուղին է ավելի նպատակահարմար հասարակական-քաղաքական խնդիրների լուծման համար ։
Քաղաքական խոսույթի դրսևորման ձևերը
Քաղաքական խոսույթի մասին խոսելիս անհրաժեշտ է նշել նաև խոսույթի տիպաբանության մասին։ Ըստ դրսևորման ձևի՝ խոսույթը լինում է գրավոր և բանավոր։ Քաղաքական խոսույթի բանավոր և գրավոր ձևակերպումները յուրահատուկ են, քանի որ կարող են ներառել բազմաթիվ ճարտասանական հարցեր, ենթահարցեր, որոնք իրենցից ներկայացնում են նաև պատասխաններ (կարծիքներ) ։ Բանավոր քաղաքական խոսքի ժամանակ նշանակալի է խոսքի հնչերանգի, նրա միջոցով արտաբերվող հեգնանքի, գովերգման, ծաղրի, մտահոգության, սարսափի, տագնապի, կոչի և այլ գործոնների դերը, որը կարող է նվազել և, երբեմն, նույնիսկ կորչել միևնույն խոսքի գրավոր արտահայտման դեպքում ։
Բանավոր խոսույթի մանիպուլյատիվ ազդեցությունը հասարակական գիտակցության վրա ավելի մեծ է, քան գրավոր խոսույթի ազդեցությունը։ Բանավոր խոսույթի ժամանակ հեղինակը, որը տիրապետում է ճարտասանական արվեստի հմտություններին, շատ ավելի արդյունավետ կերպով կարող է իր ասելիքը հասցնել լսարանին և, երբեմն, նույնիսկ կարող է հրահրել զանգվածների մոտ որոշակի վարքագծային դրսևորումներ։ Այս մեխանիզմը շատ հաճախ կիրառվում է հանրահավաքների ժամանակ, երբ զանգվածներին ենթագիտակցաբար կարող են պարտադրվել վարքագծի որոշակի մոդելներ ։
Բանավոր խոսույթն իր արդյունավետության համար պարտական է հնչերանգին, քանի որ ցանկացած տեքստ ոչ միայն բովանդակում է որոշակի տեղեկույթ, այլև ունի հուզական կողմ, որը մեծապես կարող է ազդել հասարակական գիտակցության վրա։ Նույնիսկ խոսույթի վերլուծության տեսանկյունից բանավոր խոսքը շատ ավելի ընդհանուր և ամբողջական պատկերացում կարող է ընձեռել հետազոտողին, քան գրավոր խոսույթը, որը սահմանափակ է, նվազ գրավիչ և հետևապես՝ նվազ արդյունավետ։ Գործնական փաստերի վերլուծությունը հիմնավորում է բանավոր խոսույթի արդյունավետությունը ազդեցության և ճիշտ նպատակակետին հասնելու առումով ։
Գրավոր խոսույթը ի տարբերություն բանավորի, կարող է լինել ավելի համակարգված, բովանդակային և հստակ։ Այսպիսի խոսույթը ենթարկվում է գրավոր խոսքի շարադրման քերականական կանոններին, ուստի հաճախ կարող է սահմանափակվել լեզվական օրենքներով։ Սակայն այն, չնայած իր համակարգվածությանը, կարող է չունենալ միևնույն ազդեցությունը, ինչ բանավոր խոսույթը։ Համակարգվածությունը և հուզական կողմի դրսևորման բացակայությունը գրավոր խոսքը կարող են դարձնել պակաս ազդեցիկ, հետևապես՝ պակաս արդյունավետ քաղաքական ասպարեզում ։
Խոսույթի գրավոր և բանավոր ձևերի դասակարգման գործում հարկ է առանձնացնել նաև ընթերցվող և չընթերցվող քաղաքական խոսույթները։ Այս դասակարգման անհրաժեշտությունը կրկին պայմանավորված է քաղաքական խոսույթի՝ լսարանի վրա ունեցած ազդեցությամբ։ Հարկ է նշել, որ բանավոր, սակայն ընթերցվող խոսույթի ազդեցությունը լսարանի վրա շատ ավելի թույլ կարող է լինեն, քան բանավոր չընթերցվող խոսույթի ազդեցությունը։ Սա պայմանավորված է այն բանով, որ բանավոր ընթերցվող խոսույթի ժամանակ հեղինակը կարող է աննկատ կերպով կորցնել լսարանի հետ ինտերակցիան, ինչը նրա, թեկուզև, համակարգված և բովանդակալից խոսույթը կդարձնի պակաս գրավիչ, երբեմն նույնիսկ անհետաքրքիր։ Մինչդեռ բանավոր և չընթերցվող խոսույթը, ինչպես արդեն հասկանալի է, կլինի ավելի ազդեցիկ, գրավիչ, հետևապես՝ նաև արդյունավետ լսարանի հետ ինտերակցիայի շնորհիվ։ Քաղաքական գործիչները քաղաքականության մեջ հաջողություններ ունենալու և հասարակական հարգանք վայելելու համար անպայմանորեն պետք է հաշվի առնեն քաղաքական խոսույթի վերը նշված ձևերի առանձնահատկությունները ։
Քաղաքական ինստիտուտների միջև հարաբերությունների տեսանկյունից մասնագիտական գրականության մեջ առանձնացվում են խոսույթի հետևյալ ձևերը՝ կոնֆլիկտային խոսույթ (բանավեճեր, երկկողմ քննադատություններ) և համաձայնության խոսույթ (բանակցություններ, կլոր սեղաններ, դաշինքներ)։ Կոնֆլիկտային խոսույթը նեղացնում է վիճող կողմերի գիտակցությունը և ուղղված է նրանց դիրքորոշումների միջև տարբերությունների վերհանմանը, ինչը թույլ է տալիս գտնել շահերի անհամաձայնության առարկան։ Կոնֆլիկտային խոսույթի երկարաձգումը հանգեցնում է կործանարար հետևանքների։ Մինչդեռ համաձայնության խոսույթն ընդլայնում է կողմերի գիտակցությունը և ուղղված է ընդհանուր շահերի որոնմանն ու դիրքորոշումների մերձեցմանը։ Այն կարող է ձևավորվել նաև կոնֆլիկտային խոսույթի արդյունքում։ Քաղաքական խոսույթի լիարժեքությունը որոշվում է խոսույթի այս երկու ձևերի առկայությամբ ։
Քաղաքական ակտորները հաճախ կարող են ներգրավվել երկուստեք կոնֆլիկտային հարաբերություններում և, այդ իսկ պատճառով, ստիպված են բանավեճերի, փոխադարձ քննադատության (կոնֆլիկտային խոսույթ), այնուհետև՝ բանակցությունների, «կլոր սեղանների» և համաձայնեցնող բնույթ ունեցող (համաձայնության խոսույթ) այլ միջոցների օգնությամբ այդ իրավիճակներից ելքի ուղիներ փնտրել, որոնք թույլ կտան կառուցողական լուծումներ գտնել առկա խնդիրների համար իրենց ինքնուրույնության և հասարակական ամբողջականության պահպանման նպատակով ։
Ըստ քաղաքական վարչակարգի ձևի՝ տարբերում են ամբողջատիրական, ավտորիտար և ժողովրդավարական խոսույթներ։ Այս դասակարգման հիմքը պայմանավորված է քաղաքական վարչակարգերի առանձնահատկություններով։ Ամբողջատիրությունը ենթադրում է մենախոսական և միակողմ խոսույթ, որը բացառապես իշխանության խոսույթն է և կրում է հարկադրական բնույթ։ Ավտորիտարիզմը ենթադրում է կեղծ բազմակողմ խոսույթ կամ դրա նմանակում, երբ իշխանությունը ձևացնում է հասարակության և ընդդիմության հետ կոնսենսուսի գնալու պատրաստակամությունը։ Ժողովրդավարությունը ենթադրում է իրական բազմակողմ խոսույթ, երբ բոլորի տեսակետները լսելի և քննարկելի են ։
Քաղաքական խոսույթի դրսևորման ձևերի մասին խոսելիս հարկ է ընդգծել հեղինակի կողմից հաճախակի կիրառվող քաղաքական խոսույթի հնարքների օգտագործման փաստը, ինչը, ինքնին, որոշակի երանգ է հաղորդում տվյալ խոսույթին՝ այն դարձնելով ավելի գրավիչ։ Նման հնարքների օգտագործման շնորհիվ խոսույթի հեղինակը հնարավորություն է ստանում իր խոսքը դարձնել ավելի ազդեցիկ, ընկալելի և նաև փորձում է արծարծել այն հարցերը, որոնք ցանկանում է լսել զանգվածը։ Օրինակ՝ իրենց քաղաքական խոսույթում շատ հաճախ հեղինակները կիրառում են հետևյալ հնարքները՝ ճարտասանություն, չափազանցված աբստրակցիա (վերացական հասկացություններ), քննադատություն, «Ես»- ի գերագնահատում, բացարձակ ճշմարտության առարկում և այլն ։
Ահա այս հատկանիշներն են, որ ցուցաբերում են քաղաքական խոսույթին ներհատուկ բանավիճայնություն և նրան առանձնացնում են խոսքի այլ ձևերից։ Այս բանավիճայնությունն արտահայտվում է բառերի ընտրության ժամանակ, որի շնորհիվ «մարտական գործողությունները» ռազմի դաշտից տեղափոխվում են քաղաքական հարթակ։
Քաղաքական խոսքի բանավիճայնությունը յուրատեսակ թատերականացված ագրեսիայի դրսևորում է, որի միջոցով խոսույթի հեղինակը կարող է բացասական վերաբերմունք ներշնչել իր քաղաքական հակառակորդների նկատմամբ` տալով նրանց բացասական գնահատականներ ։
Այսպիսով, նպատակահարմար չէ քաղաքական խոսույթը դիտարկել միայն լեզվական տեսանկյունից, քանի որ այդ դեպքում այն կարող է կորցնել իր նշանակությունը և նպատակը, այսինքն` քաղաքական խոսույթի միակողմանի դիտարկման պարագայում, ուղղակիորեն, քիչ հավանական են դառնում քաղաքական խոսույթի հեղինակի կողմից իր լսարանին հասցեագրված գաղափարների, նրանցում թաքնված իմաստների, տրամաբանական անցումների վերհանումն ու մեկնաբանումը։ Մինչդեռ քաղաքական խոսույթը և նրա դրսևորման ձևերը հանրության քաղաքական կյանքում մեծ կարևորություն ունեն, ինչը ենթադրում է քաղաքագիտության մեջ քաղաքական խոսույթի ուսումնասիրության և վերլուծության անհրաժեշտություն։ Քաղաքական խոսույթի ուսումնասիրությունը ոչ միայն լեզվաբանության, այլև քաղաքագիտության արդի խնդիրներից մեկն է, քանի որ մեր օրերում խիստ անհրաժեշտ է դարձել քաղաքական գործիչների խոսքի ուսումնասիրության և վերլուծության հիման վրա վերջիններիս քաղաքական գործողությունների մասին դատողություններ անելը։ Այս պարագայում հարկ է նշել, որ այդ դատողությունները, մասնավորապես` նախընտրական քարոզարշավների ժամանակ թեկնածուների հասարակական-քաղաքական ելույթների ուսումնասիրության և վերլուծության արդյունքում կատարված եզրակացությունները, հետագայում, միանշանակորեն, կարող են քաղաքագիտական կանխատեսումների հիմք հանդիսանալ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տերմինաբանություն Կատեգորիա:Մարդաբանություն Կատեգորիա:Կոնֆլիկտ Կատեգորիա:Համաձայնություն Կատեգորիա:Բանավեճ Կատեգորիա:Քաղաքականություն Կատեգորիա:Լեզու Կատեգորիա:Մշակույթ Կատեգորիա:Լեզվաբանություն Կատեգորիա:Հարալեզվաբանություն Կատեգորիա:Խոսքի արվեստ Կատեգորիա:Խոսք Կատեգորիա:Խոսքի ազատություն
Ֆերդինանդ Մկրտչյան
Ֆերդինանդ Անուշավանի Մկրտչյան, բարդ տեղեկատվական համակարգերի բնագավառի հայ գիտնական։ Ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր (1988), պրոֆեսոր (1996): ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամ (2014) ։
Կենսագրություն
Ֆերդինանդ Մկրտչյանը ծնվել է 1947 թվականին Վրաստանի Ախալքալաքի շրջանի Բարալեթ գյուղում։ 1969 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1973-1991 թվականներին աշխատել է Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի Ռադիոտեխնիկայի և էլեկտրոնիկայի ինստիտուտում, 1991-1997 թվականներին՝ Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի Էկոտեղեկագիտության ինստիտուտի փոխտնօրեն, 1997 թվականից՝ տնօրեն։ 1994 թվականից ՌԴ բնական ԳԱ թղթակից անդամ։
Աշխատանքները վերաբերում են երկրի մակերևույթի վրա կատարվող երևույթների հայտնաբերման խնդիրներում տեղեկատվական մեթոդների, հեռակառավարման և հպումային փորձարարական հետազոտությունների տվյալների վիճակագրության մշակման ալգորիթմային և ծրագրային ապահովման հարցերին։ Զարգացրել է ԷՀՄ-ների վիճակագրական լուծումներ ընդունելու ուսուցման տեսությունը, ապացուցել խանգարումակայունության դեպքում հարատևության սահմանային օրենքը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամներ
Սերգիևսկոե (գյուղ, Կոլոմենսկի շրջան)
Սերգիևսկոե (Сергиевское), գյուղ Ռուսաստանի Մոսկվայի մարզի Կոլոմենսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2005 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 586 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Մոսկվայի մարզի Կոլոմենսկի շրջանի բնակավայրեր
Լուար (Սպարկերտի գավառ)
Լուար, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Սպարկերտի գավառակում։
1880-ական թվականներին ուներ 7 տուն, իսկ 1909 թվականին ուներ 12 տուն հայ բնակիչ։ Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնաբուծությամբ։
Լուարում կար եկեղեցի Ս. Սարգիս, իսկ գյուղի արևելյան կողմում Ս. Գևորգ անունով եկեղեցի։
Բնակիչները տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է բռնագաղթի ճանապարհին ։
Ծնունդով այստեղից էր Աղթամարի կաթողիկոս Նիկողայոս Սպարկերտացին (1736-1751) ։
Վիսոկայա (գյուղ, Իգլինսկի շրջան)
Վիսոկայա (Высокая, Высокая), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Իգլինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 10 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Իգլինսկի շրջանի բնակավայրեր
Յասուոկա (գյուղ)
Յասուոկա (泰阜村), գյուղ Ճապոնիայում։ Գտնվում է Նագանոյի պրեֆեկտուրայում։ Գյուղի ամբողջ մակերեսը կազմում է 27,50 կմ², բնակչությունը՝ 1775 մարդ, իսկ խտությունը 27,50 մարդ/կմ²։
Աշխարհագրական դիրք
Գյուղը գտնվում է Հոնսյու կղզում, Նագանոյի պրեֆեկտուրայում Տյուբու տարածաշրջանում։ Այն սահմանակից է Ինա, Կոմագենե քաղաքների և Ագեմացու, Կիսո ավանների հետ ։
Բնակչություն
Բնակչությունը կազմում է 1775 մարդ (2014 թվականի օգոստոսի 1), խտությունը՝ 27,50 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ճապոնիայի գյուղեր
(5990) Պանտիկապաեոն
(5990) Պանտիկապաեոն (Panticapaeon), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1977 թվականի մարտի 9-ին Նիկոլայ Չեռնիխի կողմից Նաուչնիում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,242694 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0282 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,4571 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1226,74 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,29346 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 7,02° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1977 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Նիկոլայ Չեռնիխի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Տեխասի խոհանոց
Տեխասի խոհանոց, խոհարարական ավանդույթներ՝ պատմականորեն հաստատված Տեխաս նահանգում։ Տեխասը ունի մեծ տարածք, որտեղ ապրել են բազմաթիվ ազգություններ, որոնք իրենց ազդեցությունն են թողել Տեխասի ճաշակի և ավանդույթների վրա։ Այսպիսով, Տեխասի խոհանոցի վրա ազդեցություն են թողել նաև գերմանական, անգլիական, մեքսիկական և իտալական ավանդույթները, ինչպես նաև հնդկական խոհանոցը ։
Տեխս-մեքս
Տեխս-մեքսը պատկանում է կերակուրների պատրաստման ոճին, որը համատեղում է մեքսիկական խոհանոցի ավանդույթները ամերիկյան ճաշակի և պատրաստման մեթոդների հետ։ Տեխս-մեքսի հիմնական տարբերությունը մեքսիկական խոհանոցից ամերիկացիներին հատուկ բաղադրիչների օգտագործումն է, ինչպիսիք են՝ միսը (հաճախ տավարի), հալված պանիրը, համեմունքները։ Տեխս-մեքսը մեծ ազդեցություն է ունեցել ԱՄՆ-ում շատ «մեքսիկական» ռեստորանների վրա։ Տեխս-մեքսի ավանդական ուտեստների ցանկում ներառված են նաչոսը, տակոն, ֆախիտան, կեսադիլյան, չիմիչանգը, բուրիտոն և այլն։
Տեխասի բարբեքյու
Տեխասի բարբեքյուի հիմնական տարբերությունը այն է, որ օգտագործվում է մեծ մասամբ տավարի, ոչ թե խոզի միս։ Տեխասի բարբեքյուի հիմնական կերակրատեսակներից են ապխտած տավարի կրծքամիսը և տավարի ապխտած երշիկները։ Պատրաստման տեխնիկայի և բաղադրիչների վրա մեծապես ազդել են Գերմանիայից և Չեխիայից ներգաղթածները և հնդկական խոհանոցը։
Տեխասում բարբեքյուն սովորաբար մատուցվում է կտրտած սպիտակ հացով։
Այլ ճաշատեսակներ
Տեխասը հայտնի է չիլի քոն քարնեի սեփական տարբերակներով, որոնք ի տարբերություն այլ տարածաշրջանների չիլիի, երբեք լոբի չեն պարունակում։ Տեխասի չիլին Ֆրիտո թխվածքի բաղադրիչն է․ եգիպտացորենի չիպսներից պատրաստված ճաշատեսակ, որը կոչվում է Պլեյնո քաղաքում հիմնադրված Frito-Lay կորպորացիայի անունով։ Տեխասի ավանդական կերակրատեսակներից է տապակված հավը (շնիցելի տեսակներից, որը Տեխաս են բերել գերմանացի ներգաղթյալները)։ Չեխական ներգաղթյալները իրենց հետ բերել են կոլաչիի (խմորում թխված մրգեր կամ տավարի երշիկեղեն) պատրաստման ավանդույթը ։ Տեխասի հարավում զգացվում է քաջունական և կրեոլական խոհանոցների ազդեցությունը, իսկ արևմտյան Տեխասի ուտելիքները շատ բաներում պահպանել են կովբոյների արշավային խոհանոցի ավանդույթները։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ամերիկյան խոհանոց
Անդրյուս Գեդգաուդաս
Անդրյուս Գեդգաուդաս ( Andrius Gedgaudas, ), լիտվացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։
Ակումբային կարիերա
Նրա առաջին պրոֆեսիոնալ ակումբը «Ատլանտաս»-ն էր։ Ավելի ուշ խաղացելէ էր Լեհաստանի «Վիդզև» ակումբի համար։ Ինչից հետո վերադարձել է հայրենիք, որտեղ խաղացել է «Ատլանտաս»-ի համար։ 2001 թվականից մինչև 2002 թվականը խաղում էր դոնեցկի «Մետալլուրգ» ակումբում։
2003 թվականին տեղափոխվեց «Կաունաս» ակումբ։ 2004 թվականի Լիտվայի առաջնության արդյունքներում հաղթել է «Կաունաս»-ը։ Գեդգաուդասին համարում էին մրցաշարի լավագույն խաղացող, նա Լիտվիայի ֆուտբոլային ֆեդերացիայում քվեարկության ժամանակ հավաքել էր 229 միավոր, և առաջ անցել Պովիլաս Լուկշիսից և իր թմի գործընկեր Մանտաս Սեվենասից ։ Ապա խաղացել է «Թոմ», «Ատլանտաս»,և «Ինտեր» (Բաքու) ակումբներում։ 2008/09 մրցաշրջանի ընթացքում խաղացել է գերմանական «Ռայն-ամ-Լեխ» ակումբում։
Կարիերա ազգային հավաքականում
Գեդգուասը խաղում էր Լիտվայի մինչև 19 տարեկանների պատանեկական ազգային հավաքականում և մինչև 21 տարեկանների երիտասարդական ազգային հավաքականում ։ Լիտվայի ազգային հավաքականում խաղացել է 2003-2007 թվականներին, խաղացել է 12 խաղ և խփել է 1 գոլ ազգային հավաքականի կազմում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլիստներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Լիտվայի ֆուտբոլի ազգային հավաքական Կատեգորիա:Տոմի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ճամբարի ֆուտբոլի մասին հոդվածներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Դենիս Տիտո
Կենսագրություն
Դենիս Տիտոն ծնվել է 1940 թվականի օգոստոսի 8-ին Նյու Յորքում։
Տիտոն ԱՄՆ-ում առաջատար ներդրումային ընկերություններից մեկի՝ «Wilshire Associates» ընկերության գլխավոր կառավարիչն է։ Հանդիսանում է տեխնոլոգիաների լայնածավալ ֆինանսավորման խորհրդատու և մենեջեր։ Տիտոն իր ամբողջ կյանքում հետաքրքրվել է տիեզերագնացությամբ, ինչի մասին վկայում է նաև տիեզերական տեխնոլոգիաների և տիեզերագնացության ոլորտում նրա ստացած կրթությունը։ ՆԱՍԱ-ին առընթեր Ռեակտիվ շարժման լաբորատորիայում երկարատև աշխատանքից հետո Դենիս Տիտոն անցել է տիեզերական ոլորտի պետական նախագծերի ֆինանսավորմանը։
2013 թվականին Դենիս Տիտոն հայտարարեց «Inspiration Mars» նախագծի ֆինանսավորման մեկնարկի մասին, որի նպատակն է մարդկանց խմբի անվայրէջք թռիչքը դեպի Մարս, պտույտը Մարսի շուրջը և վերադարձը Երկիր ։ Անհատական թռիչք դեպի Մարս նա ծրագրել էր իրականացնել 2018 թվականին ։
Թռիչք դեպի տիեզերք
Դենիս Տիտոն մեծ հետաքրքրությամբ է հետևել տիեզերական ոլորտում ԱՄՆ-ի և ԽՍՀՄ-ի ձեռքբերումներին։ 2001 թվականին նա դարձել է աշխարհում առաջին տիեզերական զբոսաշրջիկը՝ թռիչքի մեկնելով Ղազախստանի Բայկոնուր տիեզերակայանից։ Թռիչքի համար վճարել է 20 մլն դոլար։ Նա 128 անգամ անցել է Երկրի ուղեծրով, և ստացվում է, որ Երկրի շուրջը յուրաքանչյուր պտույտի համար վճարել է 150 հազար դոլար ։ Տիտոն թռիչքին նախապատրաստվել էր 8 ամիս։ Նա անցել է ոչ միայն ֆիզիկական պատրաստություն, այլև սովորել է տիրապետել տիեզերանավի կառավարման հիմունքներին, ընդհուպ մինչև ՄՏԿ-ի հետ մեխանիկական կցումը այն դեպքում, եթե ավտոմատ կերպով այն չաշխատեր։ Տիտոն նախաթռիչքային քննության ժամանակ բոլոր առաջադրանքները կատարել է անսխալ՝ այդ կերպ ապացուցելով, որ կարող է տեղ զբաղեցնել անձնակազմում ։ Այնուամենայնիվ, թռիչքն առանց միջադեպերի չի անցել։ Թռիչքի ժամանակ Տիտոն սրտի հետ կապված խնդիրներ է ունեցել, իսկ ուղեծրում ուժեղ պոկվելով գետնից՝ գլուխը հարվածել է օդանավի մտոցին։ Երկու դեպքում էլ նրան բժշկական օգնություն է ցուցաբերել տիեզերագնաց Տալգատ Մուսաբաևը, ինչի համար Տիտոյից ստացել է «baby-nurse number 1» («դայակ թիվ մեկ») կոչումը։ Չնայած միջադեպերին՝ Տիտոն գոհ էր թռիչքից։ Ուղեծրից վերադառնալով տուն՝ նա ասել է․ Թռիչքը մեկնարկել է 2001 ապրիլի 28-ին՝ ժամը 07:37:20 («Սոյուզ ՏՄ-32», ՄՏԿ), վայրէջքը՝ մայիսի 6-ին՝ ժամը 05:41:28 («Սոյուզ ՏՄ-31»)։
Տիեզերքում թռիչքի տևողությունը կազմել է 7 օր, 22 ժամ, 04 րոպե, 08 վայրկյան։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տիեզերագնացներ Կատեգորիա:Զբոսաշրջություն Կատեգորիա:Նյու Յորքի համալսարանի շրջանավարտներ
Իեն
Ճապոնական իեն (円 or 圓) (սիմվոլ։ ¥; code։ JPY) Ճապոնիայի պաշտոնական տարադրամն է։ Այն երրորդ առևտրական տարադրամն է արտարժույթի փոխանակման շուկայում ԱՄՆ դոլլարից և եվրոյից հետո ։ Այն նաև օգտագործվում է որպես պահուստային տարադրամ ԱՄՆ դոլարից, եվրոից և ֆունտ ստերլինգից հետո։
Անվան ծագում
Իենը Չինաստանից սերող դրամական միավոր է, որը նշվում է «円» հիերոգլիֆով և չինարեն կոչվում է «յուան»։ Չինական Ցին կայսրության փոխարժեքից մեկը եղել է արծաթը, որը օգտագործվում էր ձուլակտորների տեսքով։ Չնայած դրան, 18-րդ դարում Չինաստան սկսեցին բերել իսպանական ու մեքսիկական արծաթե դրամներ, որոնք ստացան «արծաթ» անվանումը (չին.` 银 円) կամ «արևմտյան յուաններ» (չին.` 洋 円): Դրանից հետո բրիտանացիները Հոնկոնգում սկսեցին արծաթյա դրամներ արտադրել` «հոնկոնգյան դոլարներ», որոնք չինարեն անվանվեցին «հոնկոնգյան յուաններ» (չին.` 香港 壱 圆): Այս փոխարժեքը հասավ նաև Ճապոնիա, որտեղ «յուանը» կոչվում էր «էն»։ 1830 թ.-ից ճապոնացիներն սկսեցին սեփական արծաթյա դրամների արտադրությունը, որոնք նման էին հոնկոնգյաններին՝ ըստ քաշի ու մետաղների պարունակության։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի տնտեսություն Կատեգորիա:Շրջանառվող տարադրամներ Կատեգորիա:Ասիական արժույթներ
Լեիսո
Լեիսո (Leiso), գյուղ Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Սիմեռպալու շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 8 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Սիմեռպալու շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Սարգոն II
Սարգոն II (ասուր․ Շարրուքին՝ «օրինական արքա»), Ասորեստանի թագավոր մ․թ․ա․ 722-705 թթ.։ Գահ է բարձրացել ավագ եղբորը՝ Սալմանասար 5-րդին դավադրաբար գահընկեց անելուց հետո։
Իր դիրքն ամրապնդելու նպատակով մեծ արտոնություններ է շնորհել բարձրաստիճան վերնախավին, զինվորականներին, վերականգնել է Ասորեստանի, Բաբելոնիայի հին քաղաքների՝ Աշշուրի, Նիպպուրի, Սիպպարի և Բաբելոնի արտոնությունները, իր կողմն է գրավել քրմական և առևտրական դասին։ Ամրացրել է բանակը, ստեղծել վարձկան զորք։ Արտաքին ասպարեզում շարունակել է հոր՝ Թիգլատպալասար III նվաճողական քաղաքականությունը։ 721 թ-ին գրավել է դեռևս Սալմանասար V ժամանակ պաշարված Սամարիան՝ Իսրայելի մայրաքաղաքը, 720 թ-ին՝ Ռաֆիա քաղաքը (Գազայից հարավ) և պարտության մատնել նրան դաշնակցած եգիպտական զորքին, 719 թ-ին հաղթել է Կարքեմիշի թագավորին։
Սարգոն II մանրակրկիտ նախապատրաստվել է Ասորեստանի գլխավոր թշնամու՝ Ուրարտուի դեմ պատերազմին, կենտրոնական իշխանության դեմ է հրահրել Ուրարտուի տարբեր մարզերի կառավարիչներին։ Մ․թ․ա․ 714 թ. Սարգոն II մտել է Մանա, ապա Ուրմիա լճի հյուսիս-արևելյան կողմից ներխուժել Ուրարտուի կենտրոնական շրջաններ, գրավել և ավերել է մի շարք քաղաքներ։ Ասորեստան վերադառնալու ժամանակ մի ընտիր գնդով անսպասելի հարձակվել է Ուրարտուի կրոնական կենտրոն Մուսասիրի (Մուծածիր) վրա, գրավել և թալանել է այն, տարել հսկայական հարստություն՝ ոսկե, պղնձե, արծաթե բազմաթիվ իրեր, արձաններ, այդ թվում՝ ուրարտական դիցարանի գլխավոր աստված Խալդիի և նրա կին Բագմաշտուի (Վարուբանի) պղնձաձույլ արձանները։ Սարգոն II խոչընդոտել է Ուրարտուի և Փռյուգիայի դաշինքին՝ արևմուտքում և Էլամի ու Բաբելոնի դաշինքին՝ արևելքում։ Գրավել է Մարաստանի մի շարք շրջաններ։ Մ․թ․ա․ 712-707 թթ. ընթացքում Սարգոն IIկառուցել է տվել նոր մայրաքաղաք Դուր-Շարրուքինը (այժմյան Խորսաբադը), այն բնակեցրել տարբեր երկրներից գերեվարած բնակիչներով և արքունիքը Քալախից տեղափոխել այնտեղ։ Սպանվել է արշավանքի ժամանակ։
Կատեգորիա:Ասորեստանի թագավորներ
Խլենց
Խլենց, գյուղակ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Սպարկերտի գավառակում։ Գտնվում էր ձորահովտում։
1858 թվականին ուներ 2 տուն՝ 14 հայ բնակչով ։
Կարմրան ութառէջ
Կարմրան ութառէջ, կարմրանազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ տերևաթափ թուփ, որն ունի 5-8 մ բարձրություն և 8-12 սմ բնի տրամագիծ։
Բնի և բազմամյա ճյուղերի կեղևը մոխրավուն է, միամյա շիվերինը՝ դեղնադարչնագույն։ Տերևները ձվաձև-նշտարաձև են կամ նշտարաձև, սրածայր, եզրերում նեղ թաղանթանման և նստադիր, հիմքում սրտանման ականջիկներով։ Ողկույզները հասարակ են, միամյա շիվերի վրա մինչև 9 սմ երկարությամբ և 1 սմ հաստությամբ, նոսր, մինչև 4 սմ երկարությամբ ծաղկակիրների վրա, որոնք ծածկված են թեփուկանման տերևներով։ Մինչև 5 մմ երկարությամբ և 2 մմ լայնությամբ ծաղկակիցները երկարավուն-նշտարաձև են և սրավուն, իսկ եզրերը՝ նեղ-թաղանթանման։ Թաղանթանման եզրերով, 4-7 մասանի բաժակը պսակաթերթիկներից կարճ է, լայն-ձվաձև, համարյա կլոր և երբեմն սրածայր։ Մինչև 6 մմ երկարությամբ, 4-7 հատ պսակաթերթիկները վարդագույն են, թափվող, հակառակ-ձվաձև կամ երկարավուն։ Սկավառակը քառանկյունի է։ Առէջները 8-ն են, իսկ 3-4 սռնակները՝ չռված և սերմնարանից 3 անգամ կարճ։
Բնական պայմաններում տարածված է Կովկասում և Հյուսիսային Իրանում։ Հայաստանի տարածքում հանդիպում է ծովի մակերևույթից մինչև 900 մ բարձրության վրա, Արարատյան դաշտում, աղուտներում, ճահճային մարգագետիններում և գետափերին։ Գեղեցիկ ծաղկող թուփ է, օժտված դեկորատիվ բարձր հատկանիշներով։ Կարելի է մշակել աղակալած ու ճահճացած հողերում ։
Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։
Նկարագրություն
2-2,5 բարձրությամբ, դեղնադարչնագույն կեղևով ոչ մեծ ծառ է։ Սաղարթը կազմված է բազմաթիվ ճիպոտանման ճյուղերից։ Փոքրիշատե ցողունագիրկ տերևները հերթադիր են, թեփանման և նստադիր։ Ծաղկաբույլը եզրային է։ Կարճ, մինչև 4 (6) սմ երկարությամբ ողկույզները զարգանում են նախորդ տարվա ընձյուղների վրա մինչև տերևների հայտնվելը։ Ծաղկակիցները երկար են, գծային և սերտաճած եզրերեվ։ Ծաղիկները մանր են ։
Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է Երևանի (Մարգարա, Վեդի, Արարատ, Երասխ) և Դարեղեգիսի (Եղեգնաձորի և Վայքի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է Արևելյան և Հարավային Կովկասում և Իրանում ։
Էկոլոգիա
Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 700-1100 մ բարձրությունների վրա, ինչպես նաև գետերի ափերին, աղուտներում և ճահճացած մարգագետիններում։ Ծաղկում է մայիսին, պտղաբերում՝ հունիսին ։
Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանների մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Հատվում է վառելիքի համար։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ։
Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր Կատեգորիա:Կարմրանազգիներ Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Չերնոպոլիե
Չերնոպոլիե (Чорнопілля, Qaraçöl), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Բելոգորսկի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Կարաչյոլ։
2001 թվականի տվյալներով Չերնոպոլիե գյուղում բնակվում էր 1 301 մարդ։
Գաբրիել Մենինո
Գաբրիել Վինիսիուս Մենինո (Gabriel Vinicius Menino,), բրազիլացի ֆուտբոլիստ, «Պալմեյրաս» ակումբի կիսապաշտպան։ Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոն։
Կենսագրություն
Մորունգաբայի (Սան Պաուլու նահանգ) բնիկ Գաբրիելը ֆուտբոլ է սկսել խաղալ «Գուարանի» ակումբի ակադեմիայի կազմում։ Այնտեղ նրան նկատել են «Պալմեյրաս» ակումբի սկաուտները, և 2017 թվականից Մենինոն արդեն մարզվում էր այդ ֆուտբոլային ակումբի ակադեմիայում։ Նույն թվականին նա նվաճել է Բրազիլիայի մինչև 17 տարեկանների գավաթը «Պայմեյրաս»-ի մինչև 17 տարեկանների թիմում ։ 2019 թվականի նոյեմբերին Գաբրիելը սկսել է մարզվել «Պալմեյրաս»-ի առաջին թիմի հետ՝ նախապատրաստվելով 2020 թվականի մրցաշրջանին ։ 2020 թվականի հունվարի 22-ին նորամուտ է ունեցել «Պալմեյրաս» ակումբի հիմնական կազմում՝ Պաուլիստա լիգայի «Իտուանո» ակումբի դեմ մրցախաղում ։
2020 թվականի մարտի 4-ին նորամուտ է ունեցել Լիբերտադորեսի գավաթում՝ արգենտինական «Տիգրե» ակումբի դեմ մրցախաղում ։ 2020 թվականին ընդհանուր առմամբ անցկացրել է 12 մրցախաղ և խփել՝ երեք գոլ։ Օգնել է իր թիմին պատմության մեջ երկրորդ անգամ հաղթել մրցախաղում։ Նաև 2020 թվականին նվաճել է Բրազիլիայի գավաթը և Սան Պաուլու նահանգի առաջնությունը։ 2021 թվականին հինգ հանդիպում է անցկացրել Լիբերտադորեսի գավաթում և երկրորդ անգամ անընդմեջ «Պալմեյրաս»-ի հետ նվաճել է այդ գավաթը ։
2018 թվականից հանդես է եկել Բրազիլիայի մինչև 20 տարեկանների հավաքականի կազմում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Պալմեյրասի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բրազիլացի օլիմպիական չեմպիոններ Կատեգորիա:Բրազիլացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ
Մայիս Սարգսյան
Մայիս (Արամայիս) Բաբկենի Սարգսյան (ծնվ. է մայիսի 17, 1947 թ., Կիրովական (ներկայումս՝ Վանաձոր)), հայ դերասան։ Հայաստանի Հանրապետության արվեստի վաստակավոր գործիչ (2009) ։
Կենսագրություն
1966 թվականին ընդունվել է Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետի ժուռնալիստիկա բաժինը, սակայն երկու ամիս անց հեռացվել է՝ վատ վարքի պատճառով։ 1969-1971 թթ.-ին սովորել է Մոսկվայի օտար լեզուների ինստիտուտի հեռակա բաժնում։
Մայիս Սարգսյանի խաղացած առաջին դերը եղել է 4-րդ դասարանում, երբ բեմադրվում էր Թումանյանի «Անուշ» ստեղծագործությունը։ Խաղացել է Մոսիի դերը։
Վանաձորում 1963 թ-ին հիմնադրված պատանի հանդիսատեսի թատրոնում Մայիս Սարգսյանը խաղացել է բազում դերեր, այդ թվում նաև «Գիքորը»։
Մոսկվայի օտար լեզուների ինստիտուտում ուսանելիս միաժամանակ աշխատել է նաև լամպերի գործարանում։
1971 թվականին ընդունվել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտ, որտեղ նույն կուրսում սովորել է Արմեն Էլբակյանի, Թամար Հովհաննիսյանի, Հասմիկ Տեր-Կարապետյանի, Գրետա Մեջլումյանի, Գայանե Մկրտչյանի, Սիլվա Յուզբաշյանի և այլ նշանավոր արտիստների հետ։ Սովորելուն զուգընթաց, աշխատել է Հայէլեկտրոգործարանում։ Հետագայում, Գրետա Մեջլումյանի և Վրույր Հարությունյանի հետ, ստեղծել է «Բոհեմ» կամերային թատրոնը, որտեղ նաև խաղում է։ Վանաձորի Հովհաննես Աբելյանի անվան թատրոնի դերասան է։ Զուգահեռ աշխատում է Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտում, դոցենտ է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1947 ծնունդներ Կատեգորիա:Հայ դերասաններ Կատեգորիա:ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Անոետա
Անոետա (Anoeta), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, մտնում է Գիպուսկոա նահանգի մեջ, ինչպես նաև Բասկերի երկրի մեջ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Տոլոսադեա շրջանում։ Բնակչությունը 1850 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Տարածքը 4,14 կմ² է։ Քաղաքը պրովինցիայի վարչական շրջանից հեռու է 22 կմ։
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1615 թվականին։
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ Կատեգորիա:1615 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Հայ հեղափոխական երգեր
Հայ հեղափոխական երգեր, հայ հարենասիրական երգի մի ճյուղ։ Նման երգերը ծնունդ են առնում 19-րդ դարի վերջին-20-րդ դարի սկզբին, երբ հայկական քաղաքական կուսակցություններ են հիմնադրվում Օսմանյան կայսրության տարածքում բնակվող հայերի քաղաքական և քաղաքացիական իրավունքների համար էին պայքարում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայրենասիրական երգեր Հեղափոխական
Սերգիոպոլ (գյուղ, Դաոլեկանովսկի շրջան)
Սերգիոպոլ (Сергиополь, Сергиополь), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Դաոլեկանովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 380 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Դաոլեկանովսկի շրջանի բնակավայրեր
Գենադի Սարաֆանով
Գենադի Վասիլևիչ Սարաֆանով, խորհրդային տիեզերագնաց-օդաչու, գնդապետ, Խորհրդային Միության հերոս (1974)։
Ավարտել է Բալաշովի օդաչուների բարձրագույն ռազմաավիացիոն ուսումնարանը (1964)։ Տիեզերագնացների ջոկատում է ընդգրկվել 1965 թվականին։ 1974 թվականի օգոստոսի 26-28-ին Լև Դյոմինի հետ, որպես հրամանատար, թռիչք է կատարել «Սոյուզ-15» տիեզերանավով․ 48 ժ 12 ր-ում գիտատեխնիկական փորձեր են կատարվել մանևրելու և «Սալյուտ-3» (ուղեծրում էր 1974 թվականի հունիսի 25-ից) ուղեծրակայանին մոտենալու համար։ Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տիեզերագնացներ
Կատեգորիա:Խորհրդային տիեզերագնացներ Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների թեկնածուներ Կատեգորիա:Խորհրդային տիեզերագնաց-օդաչուներ
Վիսոկայա Բուդա
Վիսոկայա Բուդա (Высокая Буда), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Խիսլավիչսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 3 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Խիսլավիչսկի շրջանի բնակավայրեր
Թխկի Սեմյոնովի
Թխկի Սեմյոնովի, թխկազգիների ընտանիքի, թխկի ցեղի բույս։
Նկարագրություն
Փոքր տերևաթափ ծառ է, մինչև 5 մետր բարձրությամբ, որը հաճախ աճում է թփանման։ Բնի և բազմամյա ճյուղերի վրա կեղևը մոխրագույն է, երկարավուն կնճռապատ։ Ընձյուղները մերկ են, գորշ կամ շագանակագույն։ Պտղաբերող ճյուղերի վրա տերևները 3 բլթականի են, 1,2-4,5 սմ երկարությամբ և 1-3,2 սմ լայնությամբ, բարակ, ամուր, մերկ, վերևի կողմից անփայլ, կապտականաչ գույնի ներքևի կողմից՝ ավելի բաց գույնի։ Բլթակները ձվաձև են, աստիճանաբար սրացող, անհավասար խոշոր ատամնաեզր, միջին բլթակը խոշոր է, երբեմն երկրորդ կարգի 2 բլթակներով։ Տերևի հիմքը սրտաձև է կամ կլորավուն։ Հոռաշիվերի վրա տերևները ավելի խորն են կտրտված, մինչև 10 սմ երկարությամբ։
Տերևակոթուններն ունեն 3֊4 սմ երկարություն։ Ծաղկաբույլերը խիտ, վահանաձև հուրաններ են, մինչև 6 սմ երկարությամբ և 5 սմ լայնությամբ, որի առանցքը և ծաղկակոթունները ծածկված են խիտ գեղձիկներով։ Ծաղիկները դեղնավուն են։
Երկթևիկները դասավորված են շատ սուր անկյան տակ, հաճախ գրեթե զուգահեռ, մեկը մյուսին ծածկող, 2,8֊3,5 սմ երկարությամբ, սկզբում վառ վարդագույն, հասուն վիճակում՝ բաց դեղնավուն։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբերին։
Տարածվածություն
Տարածված է Միջին Ասիայում (Տյան-Շան, Ալայան լեռնաշղթա, Նուրա-Թաու և Հիսսարյան լեռներ), Աֆղանստանում։ Աճում է լեռնային գետերի հովիտներում, ծովի մակարդակից մինչև 1000 մ բարձրության վրա։ Ավելի երաշտադիմացկուն է, քան Գիննալի թխկին։
Հայաստանի տարածքում աճում է Երևանի բուսաբանական այգում և լեռնային վայրերում։ Հատ ու կենտ ծառեր կան անտառտնտեսություններում։ Դիմացկուն է, չի ցրտահարվում, աչքի է ընկնում որպես քչապահանջ տեսակ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օճառազգիներ
Լեիստու
Լեիստու (Leistu), գյուղ Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Կիուե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 11 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Կիուե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Գոռ Կիրակոսյան
Գոռ Կիրակոսյան, հայ ռեժիսոր, սցենարիստ։
Կենսագրություն
Գոռ Կիրակոսյանը ծնվել է 1981 թվականի մայիսի 27-ին Երևանում։ 11 տարեկանից ապրում է ԱՄՆ-ում։ Ավարտել է Լոս Անջելեսի քաղաքային քոլեջը։ Ուսանող ժամանակ նկարահանել է «Ես ատում եմ Ռոմեոյի և Ջուլիետի պատմությունը» կարճամետրաժ ֆիլմը, իսկ 2007 թվականին նկարահանել է իր առաջին լիամետրաժ «Մեծ պատմություն փոքր քաղաքում» ֆիլմը, որի նկարահանումները տեղի են ունեցել և՛ Հայաստանում, և՛ Լոս Անջելեսում։ Ֆիլմն ստացել է Հայկական կինոյի «Արփա» միջազգային կինոփառատոնի մրցանակ՝ լավագույն սցենար անվանակարգում ։
Կիրակոսյանը նաև «Դեմք շոու» հումորային շոուի հեղինակն է, որը հայտնի էր Հայաստանում և Կալիֆորնիայում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Հայ սցենարիստներ
Տեքի
Տեքի, կաղնի հնդկական, սաճի, հնդկակաղնի (լատ՝ Tectona grandis) սաղարթավոր ծառերի տեսակ, Tectona ցեղի, շրթնածաղիկների ընտանեկից։ Աճում է Ասիայի հարավային և հարավարևելյան մուսսոնային անտառներում։ Տեքին շատ արժեքավոր փայտի աղբյուր է, Ասիայից արտահանվող փայտի առավել կարևոր սորտերից է։
Ստուգաբանություն
Տեքի (անգլերեն՝ teak, ռուսերեն тиковое дерево, тик) անունը հավանաբար ծագել է. Տամիլ՝ tekku (தேக்கு) և Մալայերեն՝ thekku (തേക്കു്) բառերից, այստեղից էլ եկել է պորտուգալերեն Teca անունը։
Իսկ սաճ կամ սաջ (սաճենի, սաջենի) անունը ծագել է արաբ. Saj «հնդկական մի մեծ ծառ» բառից։
Սակայն նրա տարանուններից մեկը՝ զռճին ունի անհայտ ծագում Այլ լեզուներում.
Տարածվածությունը և աճի պայմաններ
Նաղնու բնական արեալը (լատ՝ Tectona grandis) գտնվում է Հնդկաստանում, Ինդոնեզիայում, Մալայզիայում, Մյանմարի, հյուսիսային Թայլանդում և հյուսիսարևմտյան Լաոսում ։ Ունի մի քանի սորտեր և աճում է տարբեր կլիմայական պայմաններում՝ սկսած չորային վայրերից, մեկ տարվա ընթացքում 500 մմ տեղումներով, մինչև անձրևային անտառներից, մեկ տարվա ընթացքում 5000 մմ տեղումներով։
Նկարագրություն
Տեքի մեծ տերևաթափ ծառ է, աճը հասնում է 40 մ բարձրությանը։ Ճյուղերը մոխրագույն են կամ մոխրա-շագանակագույն, տերևները ձվաձև են, 15-45 սմ երկարությամբ և 8-23 սմ լայնությամբ, 2-4 սմ երկարությամբ։ Տերևների եզրերը հարթ են ։ Ծաղկում է հունիսից օգոստոս ամիսներին, ծաղիկները սպիտակ անուշահոտ են՝ հավաքված 25-40 սմ երկարությամբ և 30 սմ լայնությամբ ծաղկաբույլում։
Ծաղկաթերթային խողովակը 2.5-3 մմ երկարությամբ գուլ տերևներով և 2 մմ լայնությամբ։ Պտուղները հասունանում են սեպտեմբերից մինչև դեկտեմբեր ամիսները։ Պտուղները գնդաձև են 1.2-1.8 սմ տրամագծով ։ Ծաղիկները մի փոքր պրոտանդրիկ են, առէջները հասուն վարսանդից առաջ, իսկ ծաղկափոշին արձակվում է ծաղկի բացումից մի քանի ժամ հետո ։
Ծաղիկները առաջին հերթին էնտոմոֆիլ են (միջատների կողմից փոշոտվող), երբեմն անեմոֆիլ են (քամու օգնությամբ փոշոտվող) ։ 1996 թ ուսումնասիրությունը ցույց էր տվել, որ իր բնական արեալներում՝ Թաիլանդի տարածքներում, այդ ծառերը փոշոտվում են Ceratina մեղուների կողմից։
Փայտ
Տեքի կարծրափայտ ծառերի տեսակ է, որը աճում է Հնդկաստանում, Մյանմայում, Թայլանդում, Սումատրայում և Ճավայում։ Տեքին չի ենթարկվում տերմիտների ներգործությանը։ Մյանմայում, Ամարապուրա քաղաքում, Տաունգտաման գետի վրայով անցնում է Ու-Բեյն ամենա երկար (գրեթե 1,2 կմ) ու ամենա հին ( 1850 թ. կառուղված) կամուրջը, որը ամբողջովին պատրաստված տեքի ծառից ։
Ամենահին և ամենամեծ տեքին աշխարհում
Ամենահին և ամենամեծ տեքին աշխարհում գտնվում է Թաիլանդի, Ուտրադիտ մարզում։ Այն ավելի քան 1500 տարեկան է։ Ծառի բարձրությունը՝ 47 մետր է, իսկ բունի շրջագիծը՝ 10.23 մետր է։
Վնասատուներ
Տեքի ծառը բավականին կայուն է վնասակար գործոնների հանդեպ՝ ինչպես կենսաբանական, այնպես էլ ոչկենսաբանական։ Տարբեր թրթուրների թիթեռները կարող են հասցնել որոշակի վնաս ծառին, ուտելով նրանց տերևները ։ Տեքի ծառը նույնպես կարող է վնասվել տարբեր տեսակի կեսամակաբույծ Փոկածաղկավորների կողմից։
Hyblaea puera՝ հարավարևելյան Ասիայի միջատը, հանդիսանում է Տեքի ծառի վնասատուն, նրա թրթուրը կերակրվում այդ ծառի վրա և այլ տեսակի ծառերի վրա, որոնք աճում են տարածաշրջանում։ Ծառի բնափայտի միջուկը շատ հազվադեպ է ախտահարվում։ Փայտակեր Xyleutes ceramicus միջատը և բնափայտի միջուկի փթռակի սնկային պաթոգեններն են հանդիսանում նրա պոտենցիալ վնասակիրներ։ Ֆիտոպաթոգեն մանրէները և վիրուսները հազվադեպ են ախտահարում են այդ ծառերը։ Հիմնական սնկային հիվանդությունների հարուցիչներն են.
Armillaria mellea, Fomes lignosus, Fomes noxius, Heterobasidium compactum, Irpex flavus, Nectria ցեղի տեսակները, Olivea tectonae, Peniophora rhizomorpha («դեղին շերտավոր փթռակը») և Polyporus zonalis («սպիտակ պարկանման փթռակ»)։ Փղերը հաճախ կեղևահան են անում և տրորում են տնկարկները։
Աճեցում
Տեքի փայտի հիմնական մասը, որը հասնում է շուկա, գալիս է Ինդոնեզիայի տեքու պլանտացիաներից և վերահսկվում է Perum Perhutani (պետական ընկերություն է, որը զբաղվում է և տնօրինում է երկրի անրառային տնտեսավարությունը) կողմից։ Ինդոնեզիայում պատրաստված տեքու փայտերը հիմնականում օգտագործվում են կահույքի արտադրության մեջ, որոնք ամբողջովին արտահանվում են ։ Տեքու սպառման աճի հետ զուգահեռ առաջացել են նոր խնդիրներ, որոնցից մեկը՝ հին ծառերի անհետցման փաստը։ Սակայն նրա հանրաճանաչությունը հանգեցրել էր ծառի կայուն աճեցմանը չորասեզոնային արևադարձային կլիմայով տարածքներում։
Անտառների խնամատարական խորհուրդը տրամադրում է վկայականներ ապրանքների համար, որոնք պատրաստված են պլանրացիաներում աճեցված տեքի ծառից։ Տնտեսապես ձեռնատու է նաղնու պլանտացիաների բազմացումը ։
Աշխարհում նաղնու զգալի մասը արտահանվում է Ինդոնեզիայից և Մյանմայից։ Տնկարկների արագ զարգացումը նկատվում է Կենտրոնական (Կոստա Ռիկա) և Հարավային Ամերիկայում։
Վերարտադրություն
Շատ հաճախ տեքուն բազմացում են սերմերի միջոցով։ Որպիսզի սերմը կարողանա ծլել, պահանջվում է նախապես մշակում կատարել, այսինքն ոչնչացնել հաստ պտղապատյանը։ Բացի այդ, սերմերը պետք է թացացնել և չորացնել։ Սերմերը ընկղմում են ջրի մեջ 12 ժամով, իսկ հետո չորացնում են արևի տակ 12 ժամ։ Գործողությունը կրկնվում է 10-14 օր, իսկ հետո սերմերը ցանում են փոքր տարաներում, որոնք լցված են կոպիտ տորֆով և ծածկված են ավազով։ Դրանից հետո, 15-30 օրվա ընթացքում տեղի է ունենում աճումզարգացումը ։
Օգտագործում
Տեքու փայտը՝ գեղեցիկ ոսկե շագանակագույն հյուսվածքով, օգտագործվում է պարտեզի կահույքի, նավերի տախտակամացների և այլ վայրերում, որտեղ պահանջում դիմադրողականություն եղանակային ազդեցությունների նկատմամբ։ Օգտագործվում է նաև հարդարման տախտակների, հատակների, սեղակածածկերի և որպես նրբատախտակ կահույքի և ինտերերի մշակման մեջ։
Նաղնու փայտը հեշտությամբ է մշակվում, սակայն կարող է բթացնել գործիքները, քանի որ այն պարունակում սիլիցիում։ Նաղնու բնական յուղը դարձնում այն դիմացկուն տերմիտների և փթման դեմ, ինչը թույլ է տալիս օգտագործել նրա փայտը բացօթյա պայմաններում։