Վիտալիզմ
Գիտություն
Եվրոպայում միջնադարյան ֆիզիկան փոխազդվել է հոգու գաղափարից՝ ավելի ուշ ձևավորելով եթերային ուսմունքները։ 17-րդ դարում ժամանակակից գիտությունը արձագանքել է Նյուտոնի գործողություններին հեռավորության վրա և վիտալիստական ուսմունքներով դեկարտյան դուալիզմի մեխանիզմին. քիմիական վերափոխումները, որոնք իրականացվել են անկենդան սուբստանցիաների միջոցով, հակադարձելի են, այսպես կոչված "օրգանական" մատերիան մշտական ձևափոխվել է քիմիական փոփոխությունների պատճառով։ 19-րդ դարի ժամանակակից քիմիայի նախահայրերից մեկը՝ Ջոնս Ջակոբ Բերզելիուսը պնդում էր, որ կարգավորող ուժը պետք է գոյություն ունենա կենդանի նյութի մեջ, որպեսզի շարունակի իր գործընթացները ։ Վիտալիստ քիմիկոսները կանխատեսումներ էին անում, որ օրգանական նյութերը չեն կարող սինթեզվել ոչ օրգանական բաղադրիչներից, սակայն 1828 թվականին Ֆրեդերիխ Վոհլերը սինթեզեց ուրեան ոչ օրգանական բաղադրիչներից ։ Այնուամենայնիվ, ժամանակակից կարծիքները կողմնակից չեն այն կարծիքի հետ, համաձայն որի վիտալիզմը "մահացավ" այն ժամանակ, երբ Վոհլմերը ստեղծեց ուրեան։ Վոհլերյան միֆը, ինչպես այն կոչեց գիտության պատմաբան Պիտեր Ռամբերգը, ծագել է քիմիայի հայտնի պատմությունից, որը հրատարակվել է 1931 թվականին՝ հերքելով պատմական ճշգրտության բոլոր կեղծիքները, Վոհլերին դարձրեց խաչակիր, ով փորձ կատարեց այն փորձից հետո, երբ սինթեզել էր բնական արգասիքը, որը ժխտեց վիտալիզմը և բարձրացրեց անտեղյակության քողը, մինչև մի առավոտ հրաշք տեղի ունեցավ  ։ Ավելի ուշ կատարված հայտնագործությունները շարունակում էին խուսափել կարևոր կենսական ուժի առկայության անհրաժեշտությունից։ Վիտալիզմը այլևս փիլիսոփայորեն և գիտականորեն գործուն չէ և երբեմն կիրառվում է որպես հանդիմանական ածական ։ Էռնստ Մայրը (ժամանակակից էվոլյուցիոն սինթեզի համահիմնադիր և վիտալիզմի քննադատ ) գրել է, ՝ "Հակապատմական կլիներ զվարճալի վիտալիստների հանդեպ։ Երբ կարդում ես վիտալիստ առաջատարներից մեկի՝ Դրիշի աշխատություններից, հարկադրված ես համաձայնում այն մտքի հետ, որ կենսաբանական մի շարք հիմունքային խնդիրներ պարզապս չեն լուծվում փիլիսոփայության միջոցով, ինչպես որ Դեսկարտեսինն է, որտեղ օրգանիզմը պարզապես համարվում է մեքենա...Վիտալիստներին քննադատելու տրամաբանությունը անսխալական է" ։}} Վերջին 15 տարիների ընթացքում վիտալիզմը դարձել է այնքան անվայելուչ հավատ, որ ոչ մի կենսաբան, եթե կենդանի լիներ, չէր ցանկանա դասակարգվել որպես վիտալիստ։ Լուի Պաստյո, անմիջապես իր ինքնաբուխ սերնդի հերքումից հետո, իրականացրեց տարբեր փորձեր, որը նրա կարծիքով աջակցում էր վիտալիզմին։ Բեշտելի համաձայն, Պաստյոն ֆերմենտացիան համալրեց ավելի ընդհանուր ծրագրերի շարքերը՝ նկարագրելով հատուկ փոխազդեցություններ, որոնք միայն հանդիպում են կենդանի օրգանիզմներում։ Սա համարվում է էականորեն կենսական երևույթ։ 1858 թվականին, Պաստյոն ցույց է տալիս, որ ֆերմենտացիա առաջանում է այն դեպքում, երբ կենդանի բջիջները ներկայացված են և որ այն առաջանում է միայն թթվածնի պակասի դեպքում։ Նա այդպիսով ֆերմենտացիան նկարագրում էր, որպես "կյանք առանց օդի"։ Մերժելով Բերզելիուսի, Լիբիգի, Տրաուբի և այլոց պնդումները, որ ֆերմենտացիան առաջանում է քիմիական ազդակներից կամ բջիջների մեջ առկա կատալիզատորներից և նա եզրափակում է, որ ֆերմենտացիան կենսական գործընթաց է ։ Այլ վիտալիստների թվում են նաև անգլիացի անատոմիստ Ֆրանսիս Գլիսսոնը(1597–1677) և իտալացի բժիշկ Մարսելլո Մալպիյին(1628–1694) ։ Կասպար Ֆրիդրիխ Վուլֆֆը (1733–1794) համարվում է էպիգենետիկ նկարագրական էմբրիոլոգիայի նախահայրը. նա նշում է այն կետը, երբ սաղմնային զարգացումը նկարագրվում էր բջիջների տարածման տեսանկյունից։ "Սերնդի տեսությունում" (Theoria Generationis) (1759) նա փորձում է նկարագրել օրգանիզմի առաջացումը "էականի" գործընթացի միջոցով ("vis essentialis"), կազմակերպված, բազմակազմական ուժ, և հայտարարեց, որ բոլոր նրանք, ովքեր հավատում են էպիգենեսին, համարվում են վիտալիստներ։ Կարլ Ռեյչենբախը ավելի ուշ ստեղծեց Օդիկ ուժի տեսությունը (կյանքի էներգիայի ձև)։ Յոհան Ֆրիդրիխ Բլումենբախը 1781 թվականին հիմնեց էպիգենեսիսը, որպես կյանքի գիտություններում մտքի մոդել՝ հրատարակելով "Über den Bildungstrieb und das Zeugungsgeschäfte"-ը։ Բլումենբախը քաղցրահամ ջրից առանձնացրեր պոլիպները և հաստատեց, որ առանձին մասերը կարող են վերականգնվել։ Նա ենթադրեց կենդանի մատերիայում "ձևավորող ընթացքի" առկայությունը։ Սակայն նա նշեց, որ այս անվանումը ինքնին ոչինչ չի ասում։ Այն միայն ծառայում է բնութագրելու համար հատկանշական ուժը, որը ձևավորվում է մեխանիկական սկզբունքի և փոփոխության ենթարկվածի համակցության միջոցով։ 18-րդ դարի սկզբում բժիշկներ Մարի Ֆրանսուա Խավիեր Բիշատը և Ջոն Հանթերը ճանաչեցին կենդանի սկզբունքը ի հավելումն մեխանիկայի։ 1833-ից 1844 թվականների ընթացքում Յոհաննես Պիտեր Մյուլլերը գիրք է գրում ֆիզիոլոգիայի վերաբերյալ, որը անվանում է "Ֆիզիոլոգիայի վերաբերյալ տեղեկատու" (Handbuch der Physiologie), որը դարձավ առաջնակարգ ձեռնարկ տվյալ բնագավառում 19-րդ դարում։ Գրքում երևում էր Մյուլլերի վիտալիզմին ցուցաբերած նվիրվածությունը. նա հարցականի տակ դրեց այն փաստը, թե ինչու է օրգանականը տարբերվում անօրգանականից, այնուհետև քիմիական վերլուծություններ արեց արյան և ավիշի վերաբերյալ։ Նա մանրամասնորեն նկարագրում է շրջանառության, ավշային, շնչառական, մարսողական, էնդոկրին, նյարդային և զգայական համակարգերը, որը կատարում է մի շարք կենդանիների միջոցով, բայց բացատրում է, որ հոգու առկայությունը յուրաքանչյուր օրգանիզմ դարձնում է անքակտելի ամբողջություն։ Նա նաև պնդում է, որ լույսի և ձայնի վարքագծային տատանումները ցույց են տալիս, որ կենդանի օրգանիզմները պարունակում են կյանքի էներգիա, որի դեպքում ֆիզիկական օրենքները երբեք չեն կարող ամբողջովին հաշվի առնվել ։ Հանս Դրիշը (1867–1941) իր փորձերը մեկնաբանում էր ցույց տալով, որ կյանքը չի առաջնորդվում ֆիզիկական-քիմիական օրենքներով ։ Նրա հիմնական պնդումը այն էր, որ երբ բաժանվում է սաղմը իր առաջին կամ երկրորդ բաժանումից հետ, նրա ամեն մասը դառնում է ամբողջական դեռահաս մասնիկ։ Մյուս վիտալիստներից են Յոհհանես Ռեյնքը և Օսկար Հերթվիգը։ Ռեյնքը կիրառեց նեովիտալիզմ եզրը՝ նկարագրելու համար իր աշխատանքը։ Նա պնդում էր, որ այն ի վերջո պետք է հաստատվի փորձարկումների միջոցով։ Ռեյնքի աշխատանքը ազդեցություն ունեցավ Կարլ Ջունգի վրա ։ Ջոն Սկոտ Հալդենը իր կարիերայի սկզբնական շրջանում կենսաբանության մեջ մտցրեց հակամեխանիստ մոտեցումը և իդեալիստ փիլիսոփայությունը։ Հալդենը իր աշխատանքը համարում էր իր հավատի արդարացում.թեոլոգիան կենսաբանության մեջ էական գաղափար էր։ Նրա տեսակետները հայտնի դարձան իր առաջին գրքի լույս տեսնելուց հետո ("Մեխանիզմ, կյանք և անհատականություն", 1913 թվական) ։ Հալդենը պնդումներ է փոխ առել վիտալիստներից՝ կիրառելու մեխանիզմի դեմ. սակայն նա վիտալիստ չէր։ Հալդենը օրգանիզմը համարում էր կենսաբանության հիմք։