cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Միխայիլ Լերմոնտով
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ Կատեգորիա:Ռուս գրողներ Կատեգորիա:Հրաձգային զենքից մահացածներ Կատեգորիա:Սպանված գրողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ Կատեգորիա:Ռուս թարգմանիչներ Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ Կատեգորիա:Ռուս դրամատուրգներ Կատեգորիա:Վիպասաններ ըստ ազգության Կատեգորիա:Ռուսաստանում հրազենից մահացածներ Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա Կատեգորիա:Ռուս արձակագիրներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
300 (թիվ)
300 (երեք հարյուր), բնական թիվ, որը գտնվում է 299-ի և 301-ի միջև։
Մոլդովան Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
Մոլդովան մասնակցում է Եվրատեսիլ երգի մրցույթին սկսած 2005 թ. Լավագույն արդյունքը Մոլդովաին բերել է 2005 թվականին Զդոբ շի Զդուբ խումբը «Bunika Bate Toba» («Տատիկը հարվածում է թմբուկին») երգով, վաստակելով 6-րդ տեղը եզրափակիչում.
Շախ (շախմատ)
Շախ, իրավիճակ շախմատում, երբ խաղաքարերից մեկը հարձակվում է հակառակորդի արքայի վրա։ Եթե արքային հնարավոր չէ շախից ազատել հայտարարվում է մատ։ Շախմատի կանոնների համաձայն խաղացողին արգելվում է շախի ժամանակ այնպիսի քայլ կատարել, որից հետո արքան կմնա շախի տակ ։
Առաջին գծապատկերում սպիտակների թագուհին շախ է հայտարարել սևերի արքային։
Շախ կարող են հայտարարել ֆիգուրներն ու զինվորները։
Շախից ազատվելու տեսակներն են՝ փախչել ազատ վանդակ, փակել շախի ուղղությունը, վերցնել մրցակցի խաղաքարը։
Ջոն Փոլ Ջոնս
Ջոն Փոլ Ջոնս (ծննդյան անվանումը Ջոն Փոլ, ), շոտլանդական-ամերիկյան ռազմածովային կապիտան, ով Միացյալ Նահանգների առաջին հայտնի ռազմածովային հրամանատարն էր Ամերիկյան հեղափոխական պատերազմում։ Նա շատ ընկերներ ձեռք բերեց ԱՄՆ քաղաքական վերնախավերի շրջանում (ներառյալ Ջոն Հենքոկը և Բենջամին Ֆրանկլինը ), ինչպես նաև թշնամիներ (որոնք մեղադրեցին նրան ծովահենության մեջ), և հեղափոխության ժամանակ բրիտանական ջրային հատվածներում նրա գործողությունների շնորհիվ նա միջազգային համբավ ձեռք բերեց,որը մինչ օրս պահպանվում է։ Որպես այդպիսին, նրան երբեմն անվանում են «Ամերիկյան նավատորմի հայր» (մականուն, որը նա կիսում է Ջոն Բարրիի և Ջոն Ադամսի հետ ):
Ջոնսը ծնվել և մեծացել է Շոտլանդիայում, դարձել է նավաստի և որպես հրամանատար ծառայել է մի քանի վաճառական նավերում։ Իր ապստամբ անձնակազմի անդամներից մեկին սրով սպանելուց հետո նա փախավ Վիրջինիայի գաղութ և մոտ 1775 թվականին միացավ նորաստեղծ մայրցամաքային նավատորմին՝ Միացյալ Նահանգների հեղափոխական պատերազմում Մեծ Բրիտանիայի Թագավորության դեմ պայքարում։ Նա ղեկավարում էր ԱՄՆ ռազմածովային ուժերի նավերը, որոնք տեղակայված էին Ֆրանսիայում, գլխավորեց մեկ անհաջող հարձակում Բրիտանիայի վրա և մի քանի հարձակումներ բրիտանական առևտրային նավերի վրա։ 1787 թվականին մնալով առանց հրամանատարության՝ նա միացավ Կայսերական Ռուսական նավատորմին և ստացավ թիկունքի ծովակալի կոչում։
Վաղ կյանք և Ուսուցում
Ջոն Փոլը (նա ավելի ուշ ավելացրել է «Ջոնս» անվանումը) ծնվել է Արբիգլենդի կալվածքում, Քիրքբիանի մոտակայքում, Շոտլանդիայի հարավ-արևմտյան ափին գտնվող Քիրքքադբրայթի Ստյուարտրիում։ Նրա ծնողներն ամուսնացել են 1733 թվականի նոյեմբերի 29-ին Նյու Աբբայում, Քիրքքադբրայթշիրում։
Ջոն Փոլն իր ծովային կարիերան սկսել է 13 տարեկանում՝ որպես սկսնակ նավարկելով Ուայթհեյվեն քաղաքից հյուսիսային անգլիական Քամբերլենդ կոմսությունում՝ «Friendship» նավի վրա՝ կապիտան Բենսոնի ղեկավարությամբ։ Փոլի ավագ եղբայրը՝ Ուիլյամ Փոլը, ամուսնացել և հաստատվել էր Վիրջինիա նահանգի Ֆրեդերիկսբուրգ քաղաքում։Կրտսեր Փոլի շատ ճամփորդությունների նպատակակետը Վիրջինիան էր։
Մի քանի տարի շարունակ Փոլը նավարկեց մի շարք առևտրական և ստրուկների համար նախատեսված նավերով, այդ թվում՝ «King George»-ը 1764 թվականին որպես երրորդ կարգի օգնական և «Two Friends»-ը որպես առաջին կարգի օգնական 1766 թվականին ։ 1768 թվականին նա լքեց իր հեղինակավոր պաշտոնը շահութաբեր «Two Friends» նավի վրա,մինչ Ջամայկա նավահանգստի վրա էր։ Նա գտավ իր սեփական ճանապարհը դեպի Շոտլանդիա և ի վերջո ստացավ մեկ այլ պաշտոն։
Ջոն Փոլի կարիերան արագ և անսպասելիորեն առաջադիմեց իր հաջորդ նավարկության ժամանակ Ջոն երկկայմնավի վրա, որը նավահանգստից դուրս եկավ 1768 թվականին, երբ և՛ նավապետը, և՛ վարկանիշային օգնականը հանկարծակի մահացան դեղին տենդից։ Փոլին հաջողվեց նավով նավարկել դեպի անվտանգ նավահանգիստ և, որպես վարձատրություն այս սխրանքի համար, նավի երախտապարտ շոտլանդացի տերերը նրան դարձրին նավի և նրա անձնակազմի տիրակալը՝ տալով նրան բեռի տասը տոկոսը :Նա երկու ճանապարհորդություն է կատարել դեպի Արևմտյան Հնդկաստան, նախքան դժվարության հանդիպելը։ 1770 թվականին իր երկրորդ նավարկության ժամանակ Ջոն Փոլը մտրակի ենթարկեց իր անձնակազմից մեկին այն բանից հետո, երբ փորձեց ապստամբություն սկսել աշխատավարձերի վաղաժամկետ վճարման հետ կապված, ինչի պատճառով նրա կարգապահությունը համարեցին «անտեղի դաժանություն»։ Այս պնդումները սկզբում մերժվեցին, բայց նրա բարեհաճ համբավը ոչնոացավ, երբ նավաստին մի քանի շաբատ անց մահացավ։ Ջոն Փոլը ձերբակալվեց տղամարդու մահվան մեջ մասնակցություն ունենալու մեղադրանքով և բանտարկվեց Քիրքքադբրայթ Թոլբութում, բայց հետագայում գրավի դիմաց ազատ արձակվեց ։ Այս դեպքի բացասական ազդեցությունը նրա հեղինակության վրա անվիճելի է ։ Տեղի նահանգապետը խրախուսեց Ջոն Փոլին լքել տարածքը և գրավի դիմաց փոխել իր անունը։ Տղամարդը, ով մահացել էր վնասվածքներից, սովորական նավաստի չէր, այլ արկածախնդիր՝ շոտլանդական շատ ազդեցիկ ընտանիքից։
Հեռանալով Շոտլանդիայից՝ Ջոն Փոլը ղեկավարեց Լոնդոնում գրանցված Betsy անունով նավը,22 ատրճանակ տեղակայող արևմտահնդկական նավ,որը 18 ամիս Տոբագոյում առևտրային շահարկումներով էր զբաղվում ։ Այնուամենայնիվ, դա ավարտվեց նրանով,որ Ջոնը սրով սպանեց անձնակազմի ապստամբ անդամին՝ Բլեքթոնին, աշխատավարձի շուրջ վեճի ժամանակ ։ Տարիներ անց, Բենջամին Ֆրանկլին ին ուղղված նամակում, որը նկարագրում էր միջադեպը, Ջոն Փոլը պնդում էր, որ սպանությունը կատարվել է ինքնապաշտպանության նպատակով, բայց նա չէր ցանկանում դատվել Ծովակալների դատարանում, որտեղ իր առաջին զոհը ազդեցիկ ընտանիքից էր։ Նա ստիպված էր փախչել Ֆրեդերիկսբուրգ, Վիրջինիա՝ թողնելով իր կարողությունը։ նա նաև ձգտում էր կարգավորել իր եղբոր գործերը, ով մահացել էր այնտեղ՝ առանց ընտանիք ունենալու։ Մոտավորապես այս ժամանակ Ջոն Փոլը ստանձնեց Ջոնս ազգանունը (ի լրումն իր սկզբնական ազգանվան)։ Հյուսիսային Կարոլինա նահանգում վաղուց ավանդույթ կա, որ Ջոն Փոլն ընդունել է «Ջոնս» անունը՝ ի պատիվ Հյուսիսային Կարոլինա նահանգի Հալիֆաքս նահանգի Վիլի Ջոնսի ։
Այդ ժամանակաշրջանից Ամերիկան դարձավ «իր ընտրած սիրելի երկիրը», ինչպես հետագայում ասել էր Բարոն Ջոան Դերկ վան դեր Կապելեն տոտ դեն Պոլին ։ Շատ չանցած Ջոն Փոլ Ջոնսը միացավ ամերիկյան նավատորմին՝ պայքարելու Բրիտանիայի դեմ։
Ամերիկյան գաղութները
Ջոնսը մոտ 1775 թվականին՝ Հյուսիսային Ամերիկայում հաստատվելուց կարճ ժամանակ անց, մեկնեց Ֆիլադելֆիա կամավոր աշխատանքի անցնելու նորաստեղծ մայրցամաքային նավատորմում՝ ԱՄՆ ռազմածովային նավատորմի նախորդողը։ Այդ ընթացքում ձևավորվում էին նավատորմը և ծովայինները, իսկ համապատասխան նավի սպաներն ու կապիտանները մեծ պահանջարկ էին վայելում։ Ջոնսի ներուժը, հավանաբար, կմնար չճանաչված, եթե չլիներ Ռիչարդ Հենրի Լիի հավանությունը, ով գիտեր նրա ընդունակություները։ Մայրցամաքային կոնգրեսի ազդեցիկ անդամների օգնությամբ 1775 թվականի դեկտեմբերի 7-ին Ջոնսը նշանակվեց նոր փոխակերպված USS Alfred 24 հրացանանոց ֆրեգատի 1-ին լեյտենանտ՝ մայրցամաքային նավատորմի մեջ ։
Վաղ հրամանատարություն(երբ նա առաջին անգամ սկսեց)
Ջոնսը 1776 թվականի փետրվարին՝ մայրցամաքային նավատորմի առաջին նավարկության ժամանակ, Ալֆրեդ նավով նավարկել է Դելավեր գետը։ Հենց այս նավի վրա Ջոնսը պատիվ ունեցավ բարձրացնել ԱՄՆ առաջին դրոշը՝ Grand Union Flag-ը, ծովային նավի վրա ։
Սպասվում էր, որ նավատորմը նավարկելու էր ափի երկայնքով, բայց փոխարենը կոմոդոր Էսեկ Հոփկինսը հրամայեց այն նավարկել դեպի Բահամյան կղզիներ, որտեղ Նասաույի վրա հարձակում էին իրականացրել ռազմական մատակարարումների պատճառով։ Վերադարձի ճանապարհին նավատորմը դժբախտ հանդիպում ունեցավ բրիտանական բեռնատար նավի հետ։ Այնուհետև Ջոնսին նշանակեցին USS Providence երկառագաստավոր միակայմ նավի հրամանատար։ Կոնգրեսը վերջերս հրամայել էր կառուցել տասներեք ֆրեգատ՝ ամերիկյան նավատորմի համար, որոնցից մեկը պետք է ղեկավարեր Ջոնսը։ Այս հեղինակավոր հրամանատարության փոխարեն Ջոնսն ընդունեց իր հանձնարարությունը ավելի փոքր Providence նավի վրա։ 1776 թվականի ամռանը, որպես Providence-ի հրամանատար, Ջոնսը տարբեր ծառայություններ իրականացրեց մայրցամաքային նավատորմի և Կոնգրեսի համար։ Այս ծառայությունները ներառում էին զորքերի փոխադրում, մատակարարումների տեղափոխում և ավտոշարասյունների ուղեկցում։ Այդ ժամանակ Ջոնսը կարողացավ օգնել Իսպանոլիայից եկող երկկայմնավին, որը հետապնդում էր HMS Cerberus-ին և բեռնված էր պատերազմի պարագաներով։ Այնուհետև երկկայմնավ գնվեց Կոնգրեսի կողմից և շահագործման հանձնվեց որպես USS Hampden՝ կապիտան Հոյսթեդ Հաքերի հրամանատարությամբ ։ Ավելի ուշ վեց շաբաթ տեւած ճանապարհորդության ժամանակ դեպի Նոր Շոտլանդիա, Ջոնսը տասնվեց մրցանակներ գրավեց և մեծ վնաս պատճառեց Կանսոյի վրա հարձակման ժամանակ ։
Ռեյնջերի հրամանատարություն
Չնայած ծովում ունեցած հաջողություններին, Ջոնսի անհամաձայնությունները իշխանության ներկայացուցիչների հետ նոր մակարդակի հասան 1776թ. դեկտեմբերի 16-ին Բոստոն ժամանելուն պես։ Նավահանգստում գտնվելու ժամանակ նա սկսեց վիճել կոմոդոր Հոփքինսի հետ, քանի որ Ջոնսը կարծում էր, որ Հոփքինսը խանգարում է իր առաջխաղացմանը,խոսելով իր նախընտրական ծրագրերի մասին։ Այս և այլ խափանումների արդյունքում,1777 թականի հունիսի 14-ին Ջոնսին ստանձնեց նորակառույց USS Ranger-ի ավելի փոքր հրամանատարությունը, նույն օրը, երբ ընդունվեց նոր Stars and Stripes դրոշը ։
Անհրաժեշտ նախապատրաստական աշխատանքներ կատարելուց հետո Ջոնսը նավարկեց Ֆրանսիա 1777 թվականի նոյեմբերի 1-ին՝ հնարավորինս աջակցելու ամերիկյան գործին։ Ֆրանսիայում ամերիկացի հանձնակատարներն էին Բենջամին Ֆրանկլինը, Սիլաս Դինը և Արթուր Լին, և նրանք լսեցին Ջոնսի ռազմավարական առաջարկությունները։ Նրան խոստացան Ամստերդամում Ամերիկայի համար կառուցվող նոր նավի՝ Indien-ի հրամանատարությունը։ Մեծ Բրիտանիան, այնուամենայնիվ, կարողացավ շեղել Լ'Ինդիենին ամերիկային հանձնելու մտքից՝ ճնշում գործադրելով և դրա փոխարեն Ֆրանսիային վաճառել(որը դեռ դաշնակից չէր Ամերիկայի հետ) ։ Ջոնսը կրկին մնաց առանց հրամանատարության, ինչը տհաճ հիշեցում էր նրա լճացման մասին, որը եղավ Բոստոնում 1776 թվականի վերջից մինչև 1777 թվականի սկիզբը։ Ենթադրվում է, որ այդ ընթացքում Ջոնսը զարգացրեց իր սերտ բարեկամությունը Բենջամին Ֆրանկլինի հետ, որով նա մեծապես հիանում էր։
1778 թվականի փետրվարի 6-ին Ֆրանսիան ստորագրեց Ամերիկայի հետ դաշինքի պայմանագիրը՝ պաշտոնապես ճանաչելով ամերիկյան նոր հանրապետության անկախությունը։ Ութ օր անց Captain Jones's Ranger-ը դարձավ առաջին ամերիկյան ռազմածովային նավը, որը պաշտոնապես ողջունեցին ֆրանսիացիները՝ հրացանի ինը կրակոց-ողջույնով, որը արձակվեց կապիտան Լամոտ-Պիկեի դրոշակակիր նավից։ Միջոցառման մասին Ջոնսը գրել է. «Ես առավել ևս ընդունեցի նրա առաջարկը, որովհետև դա մեր անկախության և ազգի ճանաչումն էր»։
1778 թվականի ապրիլի 10-ին Ջոնսը նավարկեց Ֆրանսիայի Բրեստ քաղաքից դեպի Մեծ Բրիտանիայի արևմտյան ափեր։
Ռեյնջերի հարձակումը բրիտանացիների վրա
Սենտ Մերի կղզու և Ուայթհեյվենի վրա հարձակումները չհանգեցրին ոչ մի մրցանակի կամ շահույթի, որը սովորական պայմաններում կկիսվեր անձնակազմի հետ ։ Ամբողջ առաքելության ընթացքում անձնակազմը վարվում էր այնպես, կարծես նրանք գտնվում էին ոչ թե ռազմանավում, այլ շարքային զինծառայող են, որը ղեկավարում էր լեյտենանտ Թոմաս Սիմփսոնը՝ Ջոնսի երկրորդ հրամանատարը։
Վերադարձ Իռլանդիա
Ջոնսը Ռեյնջերին վերադարձրեց Իռլանդական ծովի միջով՝ հույս ունենալով ևս մեկ փորձ կատարել Դրեյքի վրա, որը դեռևս խարսխված էր Քարիկֆերգուսի մոտ։ Այս անգամ, 1778 թվականի ապրիլի 24-ի ուշ կեսօրին, նավերը, մոտավորապես հավասար կրակային հզորությամբ, ներքաշվեցին մարտական գործողությունների մեջ։ Նույն օրը ամերիկացիները գերի էին վերցրել հետախուզական նավի անձնակազմին և իմացել, որ Դրեյքը տասնյակ զինվորների է վերցրել՝ նպատակ ունենալով կռվել և պայքարել Ռեյնջերի դեմ, ուստի Ջոնսը համոզված լինելով, որ դա տեղի չունենա՝ մեկ ժամ անց գրավեց Դրեյքին- երկարատև հրազենային կռվի արդյունքում, որն արժեցել է բրիտանացի կապիտանի կյանքը։ Լեյտենանտ Սիմփսոնին տրվեց Դրեյքի հրամանատարությունը դեպի Բրեստ վերադարձի ճանապարհին:Վերադարձի ճանապարհին նավերը բաժանվեցին, քանի որ Ռեյնջերը հետապնդում էր մեկ այլ մրցանակ, ինչը հանգեցրեց Սիմփսոնի և Ջոնսի միջև կոնֆլիկտի։ Երկու նավերն էլ ապահով ժամանեցին նավահանգիստ, սակայն Ջոնսը Սիմփսոնի ռազմական դատարանի դիմում ներկայացրեց՝ նրան կալանավորված պահելով նավի վրա։
Մասամբ Ջոն Ադամսի ազդեցության շնորհիվ, որը դեռևս ծառայում էր որպես կոմիսար Ֆրանսիայում, Սիմփսոնն ազատվեց Ջոնսի կողմից առաջադրված մեղադրանքից։ Ադամսն իր հուշերում ակնարկում է, որ ապացույցների ճնշող մեծամասնությունը սատարում էր Սիմփսոնի պնդումներին։ Ադամսը, թվում էր թե հավատում էր, որ Ջոնսը հույս ուներ մենաշնորհել միսիայի փառքը, հատկապես՝ նավի վրա Սիմփսոնին կալանավորելով, մինչ նա նշում էր իր գերությունը բազմաթիվ նշանավոր եվրոպական բարձրաստիճան անձանց հետ ։
Նույնիսկ առատ հեռանկարների առկայությանը, ներառյալ հրամանատարի հեռանկարները, դժվար է, եթե ոչ անհնարին ճշգրիտ ասել, թե ինչ է տեղի ունեցել։ Հասկանալի է, սակայն, որ անձնակազմը օտարված էր զգում իրենց հրամանատարի կողմից, ինչը  կարող էր բխել նրա հպարտությունից։ Ջոնսը կարծում էր, որ իր մտադրությունները պատվաբեր էին, և նրա գործողությունները ռազմավարական նշանակություն ունեն հեղափոխության համար։ Անկախ առաքելության հետ կապված որևէ հակասությունից, Ռեյնջերի կողմից Դրեյքի գրավումը Հեղափոխության ընթացքում մայրցամաքային նավատորմի սակավ նշանակալի ռազմական հաղթանակներից մեկն էր։ Ռեյնջերի հաղթանակը դարձավ ամերիկյան ոգու կարևոր խորհրդանիշ և ոգեշնչման աղբյուր դարձավ հեղափոխությունից հետո Միացյալ Նահանգների նավատորմի մշտական ստեղծման համար։
Բոնհոմ Ռիչարդ
Հաջորդ տարի Ֆրանսիայի թագավոր Լյուդովիկոս XVI-ը նրան պարգևատրել է «Շևալիե» տիտղոսով։ Ջոնսն ընդունեց այդ պատիվը և ցանկացավ, որ կոչումը օգտագործվեր դրանից հետո. 1787 թվականին մայրցամաքային կոնգրեսը որոշեց ոսկե մեդալ շնորհել՝ ի հիշատակ իր «քաջարի և փայլուն ծառայությունների», որը պետք է հանձնվեր Chevalier John Paul Jones-ին։ Նա նաև Լյուդովիկոս XVI-ից ստացել է «L'Institution du Mérite Militaire» պարգևը և թուրը։ Ի հակադրություն, Բրիտանիայում այս ժամանակ նրա սովորաբար նսեմացնում էր որպես ծովահեն։
Ջոնսը նաև եղել է Ցինցինատիի հասարակության անդամ Փենսիլվանիա նահանգում, երբ այն ստեղծվել է 1783 թվականին ։
Ռուսական ծառայություն
1782 թվականի հունիսին Ջոնսը նշանակվեց 74 հրացան ունեցող USS America-ի հրամանատար, բայց նրա հրամանատարությունը ձախողվեց, երբ Կոնգրեսը որոշեց Ամերիկան տալ ֆրանսիացիներին՝ որպես ավերված Le Magnifique-ի փոխարինում։ Արդյունքում, 1783 թվականին նրան հանձնարարություն տրվեց Եվրոպայում հավաքել մրցանակային գումար իր նախկին հանձնման շնորհիվ։ Ի վերջո, դա նույնպես սպառվեց, և Ջոնսը մնաց առանց ակտիվ աշխատանքի հեռանկարի, ինչը նրան ստիպեց 1787 թվականի ապրիլի 23-ին ծառայության անցնել Ռուսաստանի կայսրուհի Եկատերինա II-ի մոտ, որը մեծ պատասխանատվություն դրեց Ջոնսի վրա՝ ասելով. «Նա կստանա Կոստանդնուպոլիսը»։ Նա ստացել է ֆրանսիական հպատակ Պավել դե Ժոնես (Պավել դե Ժոնես, Պոլ դե Ջոնս) անվանումը ։
Ջոնսը խոստովանեց, որ, այնուամենայնիվ, մտադիր է պահպանել ամերիկյան քաղաքացու և սպայի կարգավիճակը։ Որպես թիկունքային ծովակալ նա Վլադիմիր 24 հրացան ունեցող ֆլագմանավում մասնակցել է Դնեպր-Բուգ Լիմանի (Սև ծովի մի բազուկ, որտեղ հոսում են Հարավային Բուգ և Դնեպր գետերը) ռազմածովային արշավին թուրքերի դեմ, Դնեպր նավատորմի հետ, որը ղեկավարում էր Նասաու-Զիգենի արքայազն Չարլզը։ Ջոնսը (և Նասաու-Զիգենը) ետ մղեցին օսմանյան ուժերին տարածքից, բայց Նասաու-Զիգենի նախանձախնդիր ինտրիգները (և, հավանաբար, Ջոնսի սեփական անընդունակությունը կայսերական քաղաքականության նկատմամբ) լարեցին ռուս հրամանատար արքայազն Գրիգորի Պոտյոմկինին Ջոնսի դեմ, և նրան ետ կանչեցին Սանկտ Պետերբուրգ՝ Հյուսիսային ծովում հրամանատարության հանձնվելու ենթադրյալ նպատակով։ Մեկ այլ գործոն կարող էր լինել բրիտանական ռազմածովային ուժերի մի քանի նախկին սպաների դժգոհությունը, որոնք նույնպես ծառայում էին ռուսաստանին, ովքեր Ջոնսին համարում էին ուրացող և հրաժարվում էին խոսել նրա հետ։ Ինչ էլ որ դրդած լիներ Արքայազնին, նա մի անգամ հիշատակել է, որ  ստիպված էր մնալ պարապության մեջ, մինչդեռ հակառակորդ սպաները դավադրություն էին կազմակերպում նրա դեմ և նույնիսկ չարամտորեն հարձակվում էին նրա անձնական կերպարի վրա՝ մեղադրելով սեռական ոտնձգությունների մեջ։ 1789 թվականի ապրիլին Ջոնսը ձերբակալվեց և մեղադրվեց Կատերինա անունով 10-ամյա աղջկան բռնաբարելու մեջ, ով գերմանացի ներգաղթյալ Գոլցվարթ կամ Կոլցվարթեն անունով դուստրն էր, ով զբաղվում էր կաթնամթերքի բիզնեսով ։ Բայց կոմս դը Սեգուրը՝ Ռուսաստանի դատարանում Ֆրանսիայի ներկայացուցիչը (և նաև Ջոնսի վերջին ընկերը մայրաքաղաքում), իր անձնական հետաքննությունն անցկացրեց այս հարցի շուրջ և կարողացավ համոզել Պոտյոմկինին, որ աղջիկը չի բռնաբարվել, և որ Ջոնսը Արքայազն դե Նասաու-Զիգենի կողմից մեղադրվել է իր նպատակներից ելնելով : Ջոնսը, սակայն, դատախազներին խոստովանել է, որ ինքը «հաճախ քմծիծաղել է տվել» աղջկան «փոքր կանխիկ վճարման դիմաց»՝  և միայն հերքել է, որ զրկել է նրան կուսությունից ։ Չնայած դրան, այդ ժամանակաշրջանում նա կարողացավ հեղինակել «Լիմանի քարոզարշավի պատմությունը»։
1788 թվականի հունիսի 8-ին Ջոնսը պարգևատրվեց Սուրբ Աննայի շքանշանով, բայց հաջորդ ամիս թողեց դառնացած մարդուն։
1789 թվականին Ջոնսը ժամանեց Վարշավա, Լեհաստան, որտեղ նա ընկերացավ Թադեուշ Կոշյուշկոյի հետ՝ ամերիկյան հեղափոխական պատերազմի մեկ այլ վետերան։ Կոչյուշկոն խորհուրդ տվեց նրան թողնել ինքնավար Ռուսաստանի ծառայությունը և ծառայել մեկ այլ ուժի՝ առաջարկելով Շվեդիային։ Չնայած Կոշյուշկոյի աջակցությանը, շվեդները, թեև որոշ չափով հետաքրքրված էին, ի վերջո որոշեցին չհավաքագրել Ջոնսին ։
Հետագա կյանք
1790 թվականի մայիսին Ջոնսը ժամանեց Փարիզ։ Նա դեռևս պահպանեց ռուսական կոնտր-ծովակալի իր պաշտոնը՝ համապատասխան թոշակով, որը թույլ տվեց նրան թոշակի անցնել մինչև իր մահից երկու տարի անց, թեև նա մի շարք փորձեր արեց նորից ծառայության անցնելու ռուսական նավատորմում։ Այդ ժամանակ նրա հուշերը տպագրվել էին Էդինբուրգում։ Նրանցից ոգեշնչված՝ Ջեյմս Ֆենիմոր Կուպերը և Ալեքսանդր Դյուման հետագայում գրեցին իրենց արկածային վեպերը։ Ըստ Ուոլտեր Հերիքի.
Մահ
1792 թվականի հունիսին Ջոնսը նշանակվեց ԱՄՆ հյուպատոս՝ բանակցելու Ալժիրի իշխանության հետ՝ ամերիկացի գերիներին ազատելու համար։ Մինչ Ջոնսը կկատարեր իր հանձնարարությունը, 1792 թվականի հուլիսի 18-ին, նրան գտան մահացած՝ երեսնիվայր պառկած իր մահճակալին, Փարիզի իր բնակարանում,որը գտնվում էր Թուրնոն 19 փողոցի երրորդ հարկում։ Նա 45 տարեկան էր։ Մահվան պատճառը եղել է ինտերստիցիալ նեֆրիտը ։ Ծառաներից, ընկերներից և հավատարիմ ընտանիքից կազմված մի փոքրիկ շքախմբով նրա մարմինը քայլելով չորս մղոն տարան (6,4 կմ) հուղարկավորության համար։ Նրան թաղեցին Փարիզում՝ Սեն Լուի գերեզմանատանը, որը պատկանում էր Ֆրանսիայի թագավորական ընտանիքին։ Չորս տարի անց Ֆրանսիայի հեղափոխական կառավարությունը վաճառեց ունեցվածքը, և գերեզմանոցը մոռացվեց։
Նրան հանում են գերեզմանից և նորից թաղում
1905 թվականին Ջոնսի աճյունը ճանաչվեց Ֆրանսիայում ԱՄՆ դեսպան գեներալ Հորաս Փորթերի կողմից, ով վեց տարի որոնում էր մարմինը՝ օգտագործելով Ջոնսի թաղման արձանագրության սխալ պատճենները։
Ջոնսի մահից հետո ֆրանսիացի Պիերո Ֆրանսուա Սիմոնոն ավելի քան 460 ֆրանկ նվիրաբերեց դիակի մումիֆիկացման համար։ Նրան պահել են ալկոհոլի մեջ և թաղել կապարե դագաղում, «այն դեպքում, եթե Միացյալ Նահանգները որոշի վերցնել նրա աճյունը, դրանք ավելի հեշտ կլինի ճանաչել»։ Փորթերը գիտեր, թե ինչ պետք է փնտրել իր որոնման մեջ։ Օգտագործելով Փարիզի հին քարտեզը, Փորթերի խումբը, որը ներառում էր մարդաբան Լուի Կապիտանին, գտավ նախկին Սենթ Լուիսի գերեզմանատունը՝ այլմոլորակային բողոքականների համար։ Ձայնային զոնդերը օգտագործվեցին կապարե դագաղներ որոնելու համար, իսկ հինգ դագաղները ի վերջո դուրս հանվեցին։ Երրորդը, որը հայտնաբերվել է 1905 թվականի ապրիլի 7-ին, հետագայում բժիշկ Կապիտանի և Ժորժ Պապիլոյի կողմից դիահերձման արդյունքում ճանաչվել է որպես Ջոնսին պատկանող դագաղ։ Դիահերձումը հաստատել է մահվան պատճառների սկզբնական ցուցակը։ Ավելի ուշ Ժան-Անտուան Հուդոնն այս դեմքը համեմատել է կիսանդրիի հետ ։
Ջոնսի դին ԱՄՆ են հասցվել USS Brooklyn (CA-3) նավի վրա՝ երեք այլ հածանավերի ուղեկցությամբ։ Մոտենալով ամերիկյան ափին, ԱՄՆ նավատորմի յոթ մարտանավ միացան երթին, որը ուղեկցեց Ջոնսի մարմինը դեպի Ամերիկա։ 1906 թվականի ապրիլի 24-ին Ջոնսի դագաղը դրվեց Միացյալ Նահանգների ռազմածովային ակադեմիայի Բանկրոֆթ սրահում Աննապոլիսում, Մերիլենդ, Դալգրեն սրահում տեղի ունեցած արարողությունից հետո, որը նախագահում էր Նախագահ Թեոդոր Ռուզվելտը, ով ելույթ ունեցավ՝ հարգանքի տուրք մատուցելով Ջոնսին և խրախուսեց նրան որպես Նավատորմի սպայի օրինակ ։ 1913 թվականի հունվարի 26-ին կապիտանի աճյունը վերջապես վերաթաղվեց Աննապոլիսի Ռազմածովային ակադեմիայի մատուռում գտնվող բրոնզե և մարմարե հիասքանչ սարկոֆագում ։
1999 թվականին Ուայթհավենի քաղաքը և նավահանգիստը ներում են շնորհում
Ներում և ազատություն կազմակերպել է Ջերարդ Ռիչարդսոնը ծովային փառատոնի շարքի մեկնարկի շրջանակներում։ Richardson's of Whitehaven-ը, որը քաղաքում գինու և սուրճի առևտրական է, այժմ հանդիսանում է ԱՄՆ ռազմածովային նավատորմի պատվավոր հյուպատոսությունը Ուայթհեյվեն քաղաքի և նավահանգստի համար։ Հյուպատոսն է ԱՄՆ նավատորմի թիկունքային ծովակալ (թոշակի անցած) Սթիվ Մորգանը, իսկ փոխհյուպատոսը՝ Ռոբ Ռոմանոն ։
Մատենագիտություն
.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Մայիսի 16
Մայիսի 16, տարվա 136-րդ (նահանջ տարիներին՝ 137-րդ) օրն է։
Կամիլա Երկանյան
Կամիլա Երկանյան-Քեշիշյան, հայ դաշնակահար, բանաստեղծ։ Հայաստանի գրողների միության անդամ (2003), Լիբանանի պետական բարձրագույն կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր։
Կենսագրություն
Կամիլա Երկանյանը ծնվել է 1981 թվականին Երևանում՝ դաշնակահար, դիրիժոր Սեդրակ Երկանյանի և երաժշտագետ, դաշնակահար Թամար Հովհաննիսյանի ընտանիքում։ 2001 թվականին ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիան, 2003 թվականին` կոնսերվատորիայի ասպիրանտուրան։ 2004 թվականին ամուսնու՝ շվիահար, դուդուկահար Զաքար Քեշիշյանի հետ հիմնել է «Հայկական խճանկար» դուետը, 2015 թվականին դաշնակահարուհի Արմինե Աբաջյան-Բասմաջյանի հետ ստեղծել են «Կամար» դաշնամուրային դուետը, որը 2016 թվականին մենահամերգով հանդես է եկել Երևանի Արամ Խաչատրյանի տուն-թանգարանում ։
Մենահամերգներով, ինչպես նաև սիմֆոնիկ նվագախմբի հետ հանդես է եկել Կիպրոսում, Եգիպտոսում, Սիրիայում, Լիբանանում, Հայաստանում և Արցախում։
Գեղարվեստական գործունեություն
Կամիլա Երկանյան-Քեշիշյանը զբաղվել է գեղանկարչությամբ, մետաքսանկարչությամբ, գրել է բանաստեղծություններ, ձևավորել իր գրքերը։ Նրա երկերը տպագրվել են հայաստանյան և արտերկրի մի շարք հայալեզու թերթերում և հանդեսներում, ալմանախներում ։ Կամիլա Երկանյան-Քեշիշյանի բանստեղծությունների հիման վրա գրվել են մի շարք վոկալ-նվագարանային ստեղծագործություններ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ դաշնակահարուհիներ Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ
Մարիա Կոժևնիկովա
Մարիա Ալեքսանդրովնա Կոժևնիկովա (Мари́я Алекса́ндровна Коже́вникова, ), կինոյի և թատրոնի ռուս դերասանուհի, Ռուսաստանի Դաշնության VI գումարման Պետդումայի պատգամավոր, հասարակական գործիչ։
Կենսագրություն
Մարիա Կոժևնիկովան ծնվել է 1984 թվականի նոյեմբերի 14-ին խորհրդային հոկեյիստ, Օլիմպիական խաղերի երկակի չեմպիոն, սպորտի վաստակավոր վարպետ Ալեքսանդր Կոժևնիկովի և անգլերենի ուսուցչուհի Մարգարիտա Կոժևնիկովայի ընտանիքում։ Նրա պապը՝ Վալենտին Նիկոլաևիչ Տրոֆիմովը (1923-2013), եղել է գեներալ-մայոր։
2001 թվականին Մարիա Կոժևնիկովան նկարահանվել է ռուսական Лицей խմբի «Ты станешь взрослой» երգի տեսահոլովակում ։ 2002 թվականին նա պիտի ընտրություն կատարեր «Любовные истории» խմբի անդամ դառնալու և թատերական ինստիտուտ ընդունվելու միջև։ Մարիան ընտրում է կրթությունը և ընդունվում Ռուսաստանի թատերական արվեստի ինստիտուտ ։ 2005 թվականին, երբ դեռ սովորում էր ինստիտուտում, Մարիան սկսել է դերասանական կարիերան՝ մասնակցելով մասսայական տեսարանների ու կատարելով երկրորդական դերեր։ Թատերական ինստիտուտն ավարտել է 2006 թվականին ։
2009 թվականի սեպտեմբերին «Playboy» ամսագիրը հրապարակել է Մարիա Կոժևնիկովայի ութ նկարներ, որոնցից հինգում նա մերկ է  ։
Կարիերան կինոյում
2008 թվականին Մարիա Կոժևնիկովան «Բորոդին։ Գեներալի վերադարձը» սերիալում մարմնավորել է Իրինային՝ անապաստան մի աղջկա, ով ծնողների մահից հետո մնում է կրտսեր ողբոր հետ մենակ։
2009 թվականին Մարիա Կոժևնիկովան նկարահանվել է «Կրեմլի կուրսանտները» («Кремлёвские курсанты») սերիալում՝ մարմնավորելով Աննա Պրոխորովային՝ կուրսանտներից մեկի կնոջը, ով հանուն ամուսնու կարիերայի զոհում է իրենը։ 2010 թվականին Կոժևնիկովան կատարում է Վիկայի դերը «Մութ աշխարհ» լիամետրաժ ֆանտաստիկ ֆիլմում, իսկ 2011 թվականին «Հարսանիք փոխարինումով» («Свадьба по обмену») ֆիլմում՝ կատարում է Քրիստինայի դերը։
«Ունիվեր» սերիալում Մարիա Կոժևնիկովան հինգ եթերաշրջան (երեք տարի) մարմնավորել է շիկահեր Ալլա Գրիշկոյին, ով փնտրում էր հարուստ ամուսին, սակայն ի վերջո հասկանում է, որ փողը չէ գլխավորը, սիրահարվում է ուսանողի և տեղավորվում աշխատանքի։ Ըստ Մարիա Կոժևնիկովայի՝ այդ դերը նա հեշտությամբ չի կատարել. ինքն ստիպված է եղել կես տարի հետևել Մոսկվա եկած ուսանողուհիների վարքին, որպեսզի կարողանա կատարել այն ։
2015 թվականին Մարիա Կոժևնիկովան նկարահանվել է «Գումարտակ» ֆիլմում. Նատալյա Տատիշչևայի դերը կատարելու համար նա սափրել է գլուխը։ Այդ դերի համար Կոժևնիկովան արժանացել է «Ոսկե արծիվ» մրցանակի «Երկրորդ պլանի կնոջ լավագույն դերակատարում» անվանակարգում։
Անձնական կյանք
2013 թվականի օգոստոսի վերջին Մարիա Կոժևնիկովան ու գործարար Եվգենի Վասիլևը պսակադրվել են Նիցցայի Նիկոլաևյան մայր տաճարում ։ 2014 թվականի հունվարի 19-ին նրանք որդի են ունեցել, ում կոչել են Իվան  ։ 2015 թվականի հունվարի 26-ին ծնվել է նրանց երկրորդ որդին՝ Մաքսիմը , իսկ 2017 թվականի հուլիսի 19-ին երրորդը՝ Վասիլին  ։
Հասարակական և քաղաքական գործունեություն
Ըստ «Комсомольская правда» թերթի՝ Մարիա Կոժևնիկովան 2011 թվականին ընդունվել է «Միասնական Ռուսաստանի երիտասարդական գվարդիա» ։ 2011 թվականին նա Համառուսական ժողովրդական ճակատի (Общероссийский народный фронт) անդամ ու վստահված անձ ։ «Միասնական Ռուսաստանի երիտասարդական գվարդիայի» հասարակական խորհրդի անդամ է ։ 2011 թվականի հուլիսին Համառուսական ժողովրդական ճակատի կողմից առաջադրվել է ՌԴ Պետդումայի պատգամավորի թեկնածու և մասնակցել «Միասնական Ռուսաստանի» ներկուսակցական ընտրություններին Տոմսկում ։
2011 թվականի հոկտեմբերի 1-ից Մարիա Կոժևնիկովան Ռուսաստանի Մոսկվայի մարզի Պուշկինի շրջանի Զելենոգրադսկի բնակավայրում տեղակայված № 39 մանկատան հոգաբարձուների խորհրդի անդամ է ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Ռուս հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Ռուս հաղորդավարներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի թատերական արվեստի ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:«Ոսկե արծիվ» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի սպորտի վարպետներ Կատեգորիա:Ռուս դերասանուհիներ Կատեգորիա:«Միասնական Ռուսաստան» կուսակցության անդամներ Կատեգորիա:Ռուս կին քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ռուս հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Բյուրեղապակի
Բյուրեղապակի, հատուկ տեսակի ապակի, որի բաղադրության մեջ մտնում է կապարի կամ բարիումի օքսիդ։
Բյուրեղապակի է անվանվել լեռնաբյուրեղի (վանակի) հետ նմանություն ունենալու համար։ Բյուրեղապակյա իրերին հատուկ է պատերի հաստությունը, լույսի ճառագայթի բեկման բարձր գործակիցը, արտակարգ փայլը։ Դրանք զարդանախշելու ձևերն են փորագրությունը (ոչ խորը փայլատ նախշեր), նիստավորումը կամ կոդավորումը (լայն, հղկած, փայլեցրած նիստեր), փորվածքը (խորը ակոսներ, որոնց հաճախակի հատումից առաջանում է ցանց՝ այսպես կոչված «ալմաստե նիստ»), ողորկումը։
Պատմություն
Բյուրեղապակյա իրեր նախ պատրաստվել են Անգլիայում (17-րդ դարի կես)։ 1816 թվականին Ֆրանսիայի Բակկարա քաղաքում կազմակերպվել է բյուրեղապակու արտադրություն։ Ռուսաստանում բյուրեղապակու արտադրությունը զարգացել է (18-րդ դարի 2-րդ կես-19-րդ դարի 1-ին կես) Պետերբուրգի ապակու գործարանում։ 19-20-րդ դարերում ստեղծվել է նաև գունավոր բյուրեղապակի։ Սովետական շրջանում բյուրեղապակու արտադրություն է տեղի ունեցել նաև Լենինգրադի գեղարվեստական և տեսակավոր ապակու, Դյատկովոյի և Գուս-Խրուստալնիի գործարաններում։ Բարձրորակ գեղարվեստական իրեր են արտադրվում Չեխիայում (Ժելեզնի-Բրոդ)։
Կատեգորիա:Ապակի
Բեխի անապատ
Բեխի անապատը (այլ անվանումներ՝ Տանձափարախի կամ Արիստակես անապատ), գտնվում է Կապան քաղաքի Բեխ թաղամասից 4 կմ հարավ-արևելք, բարձր լեռան արևելյան լանջին, անտառի մեջ։ Կառուցվել է 10-րդ դարում, 17-րդ դարի 20-ական թվականներին, վերակառուցվել է Արիստակես վարդապետի կողմից։
Անվան ստուգաբանություն
Կարծիք կա, որ այն պատմության մեջ հիշատակվող Փառավարտո վանքն է։ Որոշ պատմաբաններ փառավարտո բառը ստուգաբանում են «փառավոր ավարտ» իմաստով։
Համալիրը
Համալիրի կենտրոնում գտնվում է 17 դարում վերակառուցված եկեղեցին, որն ամբողջովին կանգուն է։ Այն միանավ, բազիլիկ շինություն է, կղմինդրածածկ։ Տանիքն ամբողջովին խոտածածկ է, աճել են նաև ծառեր։
Եկեղեցուն արևմուտքից կից գավիթը փլված է, պահպանվել են հիմքերը։ Եկեղեցուն հարավից կից սեղանատունը կիսավեր վիճակում է գտնվում։ Պահպանվել են համալիրի շուրջ եղած պարսպի հիմքերը և արևմտյան պարսպապատին կից միաբանության խցերի ավերակները։ Տարածքում կան 10-18 դդ. թվագրվող 4 խաչքարեր։ Վանական համալիրից արևելք՝ մոտ 50 մ հեռավորության վրա կա փոքրիկ մատուռ։
Պատմական տվյալներ
Երվանդ Լալայանը «Զանգեզուրի գավառ» գրքում գրում է, որ իր ժամանակների Ղափանի ոստիկանական շրջանում, նախանցյալ դարում իշխել են երկու նշանավոր մելիքական տներ, մեկը՝ Մելիք Փարսադանյանի, մյուսը՝ Թորոս իշխանի։ Մելիք-Փարսադանյանները բնակվել են գլխավորապես Հալիձոր և Բեխ գյուղերում։
Բեխի կամ Տանձափարախի անապատի մասին հիշատակված է Ստեփանոս Օրբելյանի «Սյունիքի պատմություն» աշխատության մեջ։ Այս պատմագրության վերջում Ստեփանոս Օրբելյանը բերում է Սյունիքի 12 գավառների եկեղեցու հարկացուցակը ըստ հին սահմանվածի։ Հարկացուցակում Կովսական գավառի մեջ թվարկված է նաև Բեխ գյուղը։ Ստ. Օրբելյանը 13-րդ դարի երկրորդ կեսի և 14-րդ դարի առաջին տարիների գործիչ է։ Նրա «ըստ հին սահմանվածի» արտահայտությունը հիմք է տալիս ենթադրելու, որ շուրջ 700 տարի առաջ պատմության մեջ հիշատակված Բեխ գյուղը շատ ավելի հին կարող է լինել։ Այն մինչ օրս անփոփոխ պահպանել է իր անունը։ Կապան քաղաքի ընդարձակման հետևանքով՝ որպես առանձին թաղամաս, ներառվել է քաղաքի վարչական տարածքի մեջ։
Համալիրի կառուցման մասին «Սյունիքի պատմությունում» որևէ հիշատակություն չկա, սակայն ասվում է, որ Սյունյաց Ձագիկ իշխանի որդին՝ Վահանը, հանկարծակի չար դևից զարնվելով, տանջվում էր։ Այդ պատճառով հրաժարվում է աշխարհական կարգից, կրոնավորի տարազ հագնում ու երկար ժամանակ ճգնում Տանձափարախի սուրբ վկայարանում։ Պատմիչը այնուհետև գրում է, որ մաքրվելով պիղծ ոգուց, նա կամենում է իր անունով վանք շինել։ Վահանը իր մտահղացումը իրականացնում է 911 թվականին՝ կառուցելով և իր անունով կոչելով Վահանավանքը։ Կնշանակի, որ 10-րդ դարի սկզբում արդեն Տանձափարախը հայտնի միաբանական ուխտ է եղել։
Մեկ այլ տեղ, խոսելով Սյունյաց աշխարհի վանքերից գլխավորների մասին և թվարկելով շուրջ 30 անուն, Ստեփանոս Օրբելյանը գրել է, որ առաջինը Սիսական տան բոլոր վանքերի գլուխն ու շնորհաբաշխության աղբյուրը, Տաթևն է։ Այնուհետև, ըստ ունեցած դերի թվարկելով մյուսները, Տանձափարախին հատկացնում է 11-րդ տեղը՝ Վահանավանքից հետո, նշելով, որ Վահանավանքի և Տանձափարախի կրոնավորները խարազանազգեստ ու սակավապետ էին։
Գրականություն
բ Կատեգորիա:10-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Ռուբեն Թարումյան
Ռուբեն Խաչատուրի Հակոբյան (Ռուբեն Թարումյան), հայ ճարտարապետ, տառաստեղծ, պատմաբան, թարգմանիչ։ Տառաստեղծների միության հիմնադիր-նախագահ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1963 թվականին ճարտարապետ Խաչատուր Հակոբյանի և նկարիչ Անուշ Հակոբյանի (ծնված՝ Անուշ Թարումյան) ընտանիքում։ Ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի (1985) Ճարտարապետաշինարարական ֆակուլտետը։
1988-1992 թվականներին աշխատել է ՀՍՍՀ ԳԱԱիտությունների ազգային ակադեմիայի Արվեստի ինստիտուտում, 1992-1993 թվականներին՝ «Գինդ» հրատարակչությունում՝ որպես տառատեսակների ձևավորող։ 1993–1994 թվականներին՝ «Հայաստանի Հանրապետություն» թերթում, որպես բաժնի խմբագիր։ 1994-1998 թվականներին՝ ՀՀ նախագահի աշխատակազմում՝ որպես համակարգչային խմբի ղեկավար ։ 1996 թվականից դասավանդում է ՃՇՀԱՀ-ում։
2006 թվականին հիմնադրել է Հայաստանի տառաստեղծների միությունը։
2017-2018 թվականներին Հայերենի բարձրագույն խորհրդի անդամ էր։
Գործունեություն
Աշխատել է տպագրական և կայքերի ձևավորման բնագավառում։ Հեղինակ է մի քանի տասնյակ, գրքերի, խորհրդանշանների և կայքերի, այդ թվում՝ ՀՀ Նախագահի առաջին կայքի։
Հեղինակ է շուրջ 100 տառատեսակների (շուրջ 200 նկարվածք)՝ հայկական, վրացական, հունական, ռուսական, եբրայական տառաշարերով։
1991 թվականին ստեղծել է Xerox Ventura Publisher էջադրման համակարգի հայկական առաջին տառատեսակները։ Մասնակցել է «Տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ. Գրանշանների հավաքածուներ և ստեղնաշարեր. Գրանշանների կոդավորում և ստեղների դասավորություն» ՀՍՏ 34.001-2006 ստանդարտի մշակմանը՝ Վ. Մխիթարյանի, Հ. Մելիքյանի, և այլոց հետ միասին։ Եղել է Microsoft Windows ու Microsoft Office ծրագրերը հայացնող առաջին խմբի ղեկավարը։
Արժանացել է լավագույն աշխատանքի համար դիպլոմի՝ Համակարգչային գծանկարի և անիմացիայի "HighArt" փառատոնում (տառաստեղծների խումբ) (1997, հոկտեմբեր)։
Պատմագիտական ուսումնասիրությունները վերաբերում են գրային համակարգերի պատմությանը (մասնավորապես՝ հայոց այբուբենի ծագումնաբանության), ինչպես նաև պատմական աշխարհագրության հարցերին։
Գրական գործեր
Հեղինակած գրքերն են՝
Թարգմանել է Ջակոմո դա Վինյոլայի «Ճարտարապետության հինգ սյունակարգերի կանոնը» աշխատությունը․
Թարգմանել է Ա․ Պուշկինի, Ֆ․ Տյուտչևի, Ս․ Մարշակի, Լ․ Ֆիլատովի, Ռ․ Քիփլինգի, Ւ․ Շեքսպիրի և այլոց մի շարք բանաստեղծություններ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ տառաստեղծներ Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Զահարիա Ստանկու
Զահարիա Ստանկու (Zaharia Stancu, ), ռումին գրող և քաղաքական գործիչ։ ՌԽՀ ակադեմիայի ակադեմիկոս (1955)։
Ավարտել է Բուխարեստի համալսարանի փիլիսոփայական-բանասիրական ֆակուլտետը (1932)։ Գրական ասպարեզ է մտել բանաստեղծություններով («Պարզ երգեր», 1927)։ Հանդես է եկել որպես հրապարակախոս, աշխատակցել է ձախ և դեմոկրատական մամուլին։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի (1939-1945) ժամանակ հակաֆաշիստական գործունեության համար արգելափակվել է համակենտրոնացման ճամբարում։ Ֆաշիստական վարչակարգի տապալումից (1944) հետո եղել է Ազգային թատրոնի տնօրենը (1946-1952), 1958-1968 թվականներին՝ «Գազետա լիտերարե» («») թերթի գլխավոր խմբագիրը, 1966-1974 թվականներին՝ ՌԽՀ ԳԽ նախագահը։ Ետպատերազմյան տարիներին, 1969 թվականից՝ ՌԿԿ ԿԿ-ի և պետական խորհրդի անդամ։ Հիմնականում գրել է արձակ գործեր։
Ստանկուի «Ոտաբոբիկը» (1948) վեպը, «Դառն արմատներ» էպոպեան, «Խելահեղ անտառ» (1963), «Անձրև ու քամի» (1969) վեպերը գլխավորապես հիմնված են ինքնակենսագրական նյութի վրա, տալիս են նախապատերազմյան և ետպատերազմյան Ռումինիայի սոցիալական ու քաղաքական կյանքի պատկերը։ Գրել է նաև պատմվածքներ («Նեղ և խոր ակոս», 1949, «Կյանքի համար», 1951, «Սիրային պատմվածքներ», 1970 և այլն)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռումինացի գրողներ Կատեգորիա:Բուխարեստի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ Կատեգորիա:Ռումինիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ռումինացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Ռումինացի լրագրողներ Կատեգորիա:Ռումինացի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Ռումինացի ակադեմիկոսներ Կատեգորիա:Ռումինացի արձակագիրներ Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Մանասե Սևակ
Մանասե Սևակ (Կարագյոզյան, ), ամերիկահայ կենսաբան, Նյու Յորքի և Հայաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամ։
Կենսագրություն
Մանասե Սևակը ծնվել է Սիսում 1897 թվականի դեկտեմբերի 23-ին։ 1920 թվականից ապրել է ԱՄՆ-ում, որտեղ 1921 թվականին ավարտել է Եյլի համալսարանը, 1929 թվականին՝ Նյու Յորքի Կոլումբիայի համալսարանը՝ պաշտպանելով կենսաքիմիայի վերաբերյալ գիտական թեզը։ 1926 թվականին համախոհների հետ հիմնադրել է հայ-ամերիկյան գիտական ընկերությունը։ Մասնագիտացել է 1931-1932 թվականներին Մյունխենում, իսկ 1932-1934 թվականներին՝ Բեռլինի համալսարաններում։ 1935-1966 թվականներին լինելով դոցենտ` աշխատել է Ֆիլադելֆիայի Փենսիլվանիայի համալսարանի բժշկական դպրոցի մանրէաբանության բաժնում (1946 թվականից՝ պրոֆեսոր)։
1963-1967 թվականներին Մանասե Սևակը Ֆիլադելֆիայի պատմական հետազոտությունների հայկական ընկերության առաջին նախագահն էր։ 1952 թվականից՝ Նյու Յորքի գիտությունների ակադեմիայի և մի շարք այլ գիտական կազմակերպությունների գործող անդամ։ 1960 թվականից՝ Հայկական ԽՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի արտասահմանյան անդամ ։
Մահացել է 1966 թվականի նոյեմբերի 23-ին Ֆիլադելֆիայում։
Գիտական գործունեություն
Հետազոտության հիմնական ուղղություններն են` մանրէաբանության և կենսաքիմիայի, նուկլեինաթթուների և սպիտակուցային միացությունների փոխանակման հարցերը, քլորոֆորմով նշված միացությունների ստացման և մաքրման մեթոդների մշակումը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամներ Կատեգորիա:Հայ կենսաբաններ Կատեգորիա:Ամերիկահայ գիտնականներ Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Նիկողոս Զորայան
Նիկողոս Մկրտչի Զորայան, հայ տնտեսագետ, հրապարակախոս, մանկավարժ։
Ռեպոլական ժողովրդական դպրոց
Ռեպոլական ժողովրդական դպրոց (Repolan kansakoulu), տարրական կրթական հաստատություն, որը գործել է Վիբորգում 1902-1939 թվականներին։ Եռահարկ շենքը, որը ներառված է ճարտարապետական հուշարձանների ցանկում, մինչ օրս օգտագործվում է որպես դպրոցի շենք։
Նիկողոս Զորայան
Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրի Մայր վարժարանում, ապա ուսումը շարունակել է ժամանակի հայտնի դեմքերից Ֆիզիկա Պողոսի մոտ։ 1834 թվականից, ուսումը թողնելով անավարտ, զբաղվել է ինքնակրթությամբ։ 1838 թվականին նշանակվել է Պոլսի մաքսատան թարգման, մի քանի տարի աշխատելուց հետո մեկնել է Մանչեստր (1843), Փարիզ (1844-1848), այնտեղից՝ Վենետիկ, ապա՝ ծննդավայրը, 1947 թվականին՝ նորից Փարիզ, որպես Տատյան Հովհաննես ամիրայի թարգման։
Վերադառնալով Պոլիս, ծավալել է մշակութային լայն գործունեություն։ Գրական-հրապարակախոսական ասպարեզ է մտել 1847 թվականի վերջերին, «Բազմավեպ» պարբերականում տպագրելով տնտեսագիտական մի հոդված։ Այնուհետև աշխատակցել է «Հայաստան» թերթին։ Այս պարբերականի էջերում լույս է ընծայել մի շարք աշխատություններ, գերազանցապես տնտեսագիտության, քաղաքատնտեսության հարցերի նվիրված։ Նրա այս կարգի երկերից են «Նկարագիր ազգային դաստիարակության» և «Քաղաքական տնտեսության վրա տեղեկություններ» աշխատությունները, որոնք նախ՝ լույս են տեսել 1848-ին «Հայաստան» պարբերականում, ապա հաջորդ տարի՝ առանձին գրքով։
Ռեպոլական ժողովրդական դպրոց
Պատմություն
1860-ական թվականներին Ֆինլանդիայի մեծ դքսության ժողովրդական կրթության պաշտոնական գործավարության մեջ ֆիննական լեզվի ներդրման արդյունքում դպրոցների ցանցը սկսեց ընդլայնվել՝ համապատասխանելով Ռուսական կայսրության տարրական ժողովրդական ուսումնարաններին։ Ֆինլանդիայի Մեծ դքսությունում հանրային ուսուցման կազմակերպման մասին հրամանագրի համաձայն, որը կայացվել է 1866 թվականին կայսր Ալեքսանդր II-ի օրոք, դպրոցն անջատվել էր եկեղեցուց, իսկ լյութերական ծխական դպրոցների փոխարեն սկսել էին ստեղծվել հանրակրթական դպրոցներ՝ համաձայն Ունո Սիգնեուսի նախագծի։ Կրթական օրենսդրությունը պարունակում էր դպրոցական շենքերի նկատմամբ պահանջներ, որոնք վերահսկվում էին դպրոցի տնօրինության կողմից։ 1868 թվականին քաղաքի կենտրոնում Վիբորգի ժողովրդական դպրոցի բացվելուց հետո, ժողովրդական դպրոցներ սկսեցին բացվել քաղաքային շրջաններում։ Սահմանված պահանջներին համապատասխան, Վիբորգ քաղաքի ճարտարապետ Բրյունոլֆ Բլումկվիստը մշակեց ժողովրդական դպրոցի նախագիծ, որը կառուցվեց 1899-1901 թվականներին Մելնիչնայա Գորայի գագաթին` որպես նոր ձևավորված հրապարակի առաջին քարե շենք։ Իր գտնվելու վայրում դպրոցն ի սկզբանե կոչվում էր Myllymäen koulu («Մելնիչնայա Գորայի դպրոց»)։ Հետագայում հարևան լեռան լանջին կառուցվեցին ևս երկու դպրոցներ` համատեղ ուսումնարան և կանանց գիմնազիա, իսկ հանրակրթական դպրոցը սկսեց կոչվել «Ռեպոլսկայա» քաղաքի Ռեպոլա թաղամասի անունով։
Նիկողոս Զորայան
Աշխատություններ
1848 թվականին վերադարձել է Կոստանդնուպոլիս։ Գրել է տնտեսագիտական և մանկավարժական աշխատություններ, որոնցում զարգացրել է նաև մի շարք փիլիսոփայական դրույթներ, քննադատել է բնածին գաղափարների իդեալիստական տեսությունը, նշել զգայության և բանականության կապը։ Հակադրվել է կրոնին, ընդգծել բանականության դերը, որի համար, ըստ նրա, սահման և արգելք չկա։ Հետևելով ֆրանսիացի լուսավորիչների հայացքներին՝ Նիկողայոս Զորայանը նշել Է, որ մարդիկ ի ծնե հավասար են, ուստի հասարակությունը պետք է հոգա բոլորի մասին հավասարապես։ Քաղաքատնտեսության մի շարք կատեգորիաների ու խնդիրների ուսումնասիրությանն է նվիրված նրա «Քաղաքական տնտեսութեան վրայ տեղեկութիւններ» (1849 թվական) երկը, որը նոր երևույթ էր արևմտահայ տնտեսագիտական մտքի պատմության մեջ։ Նա քաղաքատնտեսությունը բնութագրում է որպես հարստության, արտադրության, բաշխման և սպառման օրենքներն ուսումնասիրող գիտություն։ Ապրանքային արտադրությունն ու նրա բնորոշ կատեգորիաները վերլուծելիս՝ Նիկողայոս Զորայանը հիմնականում առաջնորդվել է արժեքի աշխատանքային տեսությամբ և ձգտել տնտեսական տարբեր երևույթները բացատրել մեկ ընդհանուր օրենքով՝ արժեքի օրենքով։ Արժեքի սուբստանցը նա, ինչպես Ադամ Սմիթը և Դավիթ Ռիկարդոն, համարել է աշխատանքն ընդհանրապես՝ հասարակական հարաբերություններից մեկուսի։ Ապրանքի արտադրության համար ծախսված աշխատանքը դիտել է միայն քանակական տեսակետից։ Որպես արժեքի անհրաժեշտ տարրեր, առաջ է քաշել իրի оգտակարությունը, հազգվագյուտությունը, փոխադրելիությունը։ Հասարակական վերընթացը կապելով նյութական արտադրության, հատկապես մեքենական խոշոր արտադրության հետ՝ Նիկողայոս Զորայանը երազել է Արևմտյան Հայաստանը դուրս բերել դարավոր խավարի ու հետամնացության վիճակից, հասցնել եվրոպական զարգացած երկրների մակարդակին։
Գաղափարներ
Իր ապրած ժամանակաշրջանի համար Նիկողայոս Զորայանի հայացքները, հակասականությամբ հանդերձ, առաջադիմական էին և հնչում էիև որպես բուրժուական հարաբերությունների հաստատման կոչ՝ ֆեոդալական, սուլթանական Թուրքիայի դժնդակ պայմաններում, ուր, սոցիալական հարստահարմանը զուգընթաց, այլադավանները (այդ թվում հայ ժողովուրդը) ենթարկվում էին ազգային հալածանքի։
Ռեպոլական ժողովրդական դպրոց
Պատմություն
Քառամյա տարրական դպրոցի եռահարկ շենքը նախագծված է եղել նեոռենեսանս ոճով, ինչպես Բրյունոլֆ Բլումկվիստի շատ այլ շենքեր (Վիբորգի հրշեջ կայանը և շրջակայքում գտնվող ոստիկանության բաժանմունքի շենքը նույնպես կառուցվել են նույն ճարտարապետի նախագծով)։ Այն հիշեցնում է 15-րդ դարի իտալական պալացցո։ Հրապարակին նայող սիմետրիկ ճակատը զարդարված էր կիսաշրջան պատուհանների շարքերով` պատուհանագոգի քիվերով, դարպասի և երրորդ հարկի կլոր խորշերով։
Նիկողոս Զորայան
Գաղափարներ
Հայ իրականության մեջ առաջին անգամ նա է քննության առարկա դարձրել տնտեսագիտության հետ կապված հարցերը, օգտագործելով արևմտաեվրոպական քաղաքատնտեսների երկերը։ Նույն այդ թվականներին հրատարակել է «Վարժություն ընթերցանության» գիրքը՝ համաձայն ժամանակի մանկավարժական նոր մեթոդների։ 1852 թվականին Կ. Պոլսում լույս է տեսել նրա «Ընթերցանությունը» աշխարհաբար լեզվով։ Բացի «Հայաստան» և «Մասիս» պարբերականներից, աշխատակցել է «Բազմավեպ», «Մասյաց աղավնի» և այլ հանդեսների ու թերթերի։ Կյանքի վերջին տարիներին աշխատել է պետական մաքսատանը ։
Ռեպոլական ժողովրդական դպրոց
Պատմություն
Երկրորդ հարկի խորշերում տեղադրված են եղել Ֆինլանդիայի մշակութային և գիտական գործիչների ինը կիսանդրիներ՝ Ավգուստ Ալկվիստի, Յոհան Գադոլինի, Էլիաս Լյոնրոտի, Ֆրեդրիկ Պացիուսի, Հենրի Գաբրիել Պորտանի, Յոհան Ռունեբերգի, Ունո Սիգնեուսի, Յոհան Սնելլմանի և Զախարիաս Տոպելիուսի։ Երրորդ հարկի նմանատիպ խորշերը վերապահված են եղել այնպիսի խորհրդանշական պատկերների տեղադրմանը՝ ինչպիսիք են Վիբորգի զինանշանը, կարկինը, մուրճը, ձողակարկինը, Ֆինլանդիայի ոչ պաշտոնական օրհներգի առաջին բառերը և նույնիսկ մաթեմատիկական օրինակը ։
Առաջին հարկը շարված էր կոպտատաշ քարով, վերին հարկերը` մասամբ երեսապատված էին աղյուսով, իսկ գրանիտով շարված ցոկոլային հարկում կային երկու շքամուտքեր։ Զանգվածային քիվի տակ գրված էր «ժողովրդական դպրոց» մակագրությունը երկու լեզուներով՝ ֆիններեն (Kansakoulu) և շվեդերեն (Folkskola), ինչպես նաև «MCMI»-ի կառուցման ամսաթիվը (կողքի ճակատին)։ Հետևի ճակատը՝ ավելի համեստ հարդարմամբ, զարդարված էր ռիզալիտով և ավարտվող եռանկյունաձև վերնաճակատով։
Պատերազմի ժամանակ շենքը փոխել է իր նշանակությունը․ 1944 թվականին, Վիբորգի օպերացիայի ժամանակ խորհրդային զորքերի կողմից քաղաքի գրավումից հետո, դպրոցում տեղակայվել է ռազմական հոսպիտալ ։ Խորհրդա-ֆիննական պատերազմների ժամանակ (1939-1944) շենքը վնասվել է, տանիքն ու աստիճանները քանդվել են։ Բայց արդեն 1944 թվականի դեկտեմբերի 19-ին այնտեղ վերաբացվել է դպրոցը՝ առաջինը խորհրդային քաղաքում ։ Հետպատերազմյան շրջանում, բացի թիվ 1 տասնամյա դպրոցից, շենքում տեղակայված է եղել նաև մանկավարժական ինստիտուտի մասնաճյուղը։ Այդ նպատակով տարածքը երկու հաստատությունների կարիքներին հարմարեցնելու համար վերանորոգման ընթացքում իրականացվել է վերակառուցում, որի արդյունքում երկու առջևի մուտքերն էլ փակվել են։ Շենքը կորցրել է նաև ճակատային զարդերի զգալի մասը, խորհրդանշական պատկերները երրորդ հարկի կլոր խորշերում (մասամբ) և ֆիննական մշակույթի և գիտության աշխատողների կիսանդրիները` երկրորդ հարկի կլոր խորշերում (ամբողջությամբ)։
1961 թվականից շենքում տեղակայվել է թիվ 7 ութամյա դպրոցը, իսկ 1991 թվականից այն արդեն ունեցել է հանրակրթական դպրոցի կարգավիճակ։ Դպրոցում իրականացվող վերանորոգման աշխատանքները չեն նախատեսել շքամուտքերի վերականգնում, ուսանողները շենք են մտել բակից։ Աշակերտները զրկված են եղել խնդիրներ լուծելու հնարավորությունից։ Պատերազմից առաջ ճակատային խորշում եղել է մի պատկեր, որը ներկայացրել է «1808 + 55» թվերի հանրագումարը։ Այսպիսով, ավելացնելով 55 տարի Ալեքսանդր I-ի «Ֆինլանդիայի միացման մասին» մանիֆեստի ամսաթվին, հնարավոր է եղել ստանալ «1863» թիվը՝ Ալեքսանդր II-ի կայսերական հրամանագրի ամսաթիվը, Ֆինլանդիայի Մեծ Դքսությունում «Ֆիննական լեզվի իրավունքների պաշտոնական շվեդական լեզվի հետ հավասարեցման մասին»։ Ներկայումս ճակատային մասի մեդալիոնի վրա մնացել է միայն «1808» թիվը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտներ Կատեգորիա:1901 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Նեոռենեսանս ճարտարապետություն Կատեգորիա:Վիբորգի ճարտարապետական հուշարձաններ Կատեգորիա:Վիբորգի կրթական հաստատություններ
Գրիգոր Շենյան
Գրիգոր Շենյան, հայ գրող, խմբագիր, հասարակական գործիչ։
Կենսագրություն
Գրիգոր Շենյանը ծնվել է 1935 թվականի մարտի 30-ին, Բեյրութում։ Նախնական կրթությունը ստացել է Ազգային Մեսրոպյան վարժարանում, այնուհետև ընդունվել է Անթիլիասի դպրեվանքը և 1953 թվականին ավարտել Ժառանգավորաց վարժարանը ։ 1955 թվականին ավարտել է Առևտրի տեխնիկական դպրոցը (1955): Բեյրութում աշխատակցել է «Նաիրի» (1955-1956), «Սփյուռք» (1960-1976), «Այգ» (1962-1964), «Ազդակ» (1970-1976) պարբերականներին։ 1976 թվականից ապրում է Լոս Անջելեսում։ 1976-1981 թվականներին աշխատել է «Ասպարեզ» օրաթերթի խմբագրությունում, 1981-1985 թվականներին՝ «Նոր կյանք» (հայերեն-անգլերեն) շաբաթաթերթի խմբագիր ու բաժնեկից-հրատարակիչ, 1985 թվականից՝ խմբագիր-հրատարակիչ։
1976 թվականին Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի պատճառով տեղափոխվել է ԱՄՆ։ 1991 թվականից եղել է Լոս Անջելեսի Հայրենակցական միությունների միացյալ մարմնի ատենապետ, 1993 թվականից՝ Լոս Անջելեսի Հայ գրողների միության հիմնադիր-փոխատենապետ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Գանգրափետուր հավալուսն
Գանգրափետուր հավալուսն, հավալուսների ընտանիքին պատկանող, բնադրող-չվող և հազվագյուտ թռչուն, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։
Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 160-180 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 310-345 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 13-14 կգ։ Կտուցը շատ մեծ է՝ նարնջագույն կոկորդային պարկով։ Ոտքերը և թևատակը մոխրագույն են, թևատակի կենտրոնում կա բաց գույնի երկայնակի շերտ։ Բնադրման շրջանում փետրածածկը խամրած սպիտակ է, ներքևից՝ մոխրավուն երանգով։ Գագաթի և վզի հետին մասում կան գանգուր փետուրներ։ Աչքերի շրջանի մաշկը բաց վարդագույնից մանուշակագույն է։ Առաջնային փետուրները և նրանց ծածկողները վերևից սև են։ Երիտասարդը վերևից բաց մոխրագույն-դարչնագույն է, ներքևից՝ աղոտ սպիտակ։ Գագաթը տափակ է, գլխի հետին մասում կան կարճ ցցուն փետուրներ։
Սննդառություն
Սնվում է ձկներով։
Բնադրում
Բնադրումը հայտնի է միայն Արփի լճում։ Բնադրազույգերը կայուն են ողջ կյանքի ընթացքում։ Բույնը գաղութային է. ճյուղերի ու խոտաբույսերի փոքր կույտ է (տրամագիծը՝ 56-57 սմ)։ Ձվերը բներում հայտնվում են ապրիլի վերջին։
Բազմացում և զարգացում
Դնում է 95 մմ տրամագծով, սպիտակ 2-3 ձու։ Ձագերը ձվից դուրս են գալիս մայիս-հունիսին։
Ներկայումս աշխարհում գանգրափետուր հավալուսնի թվաքանակի անկումը շարունակվում է, իսկ որոշ վայրերում անհետացման վտանգն անխուսափելի է, ուստի անհատական պաշտպանության կարիք ունի։
Պահպանություն
Հազվագյուտ տեսակ է։ Գրանցված էր նախկին ԽՍՀՄ Կարմիր գրքում։ ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։
Սպառնացող վտանգներից է ամռան ամիսներին Արարատյան հարթավայրում ձկնաբուծական տնտեսությունների աշխատակիցների կողմից հետապնդվելը, իսկ ձմռանը` որսագողությունը։ Լճի գրեթե ողջ տարածքում ձկնորսությունը լուրջ անհանգստացնող գործոն է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թռչուններ Կատեգորիա:Հավալուսներ Կատեգորիա:Քորդավորներ Կատեգորիա:Ողնաշարավորներ Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ Կատեգորիա:Կենտրոնական Ասիայի թռչուններ
(396) Էոլիա
(396) Էոլիա (Aeolia), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1894 թվականի դեկտեմբերի 1-ին Օգյուստ Շարլուայի կողմից Նիցայում ։