cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Քարային շինանյութեր
Քարային շինանյութեր, քարանման կառուցվածքով շինանյութերի և շինվածքների ընդարձակ խումբ։ Տարբերում են բնական (ստացվում են ապարների մեխանիկական մշակմամբ, երբեմն նաև առանց հատուկ մշակման) և արհեստական (արտադրվում են միներալային հումքի տեխնոլոգիական վերամշակմամբ) քարային շինանյութեր։ Շինարարական բարձր հատկությունների տարածվածության և բնական հումքի անսահմանափակ պաշարների շնորհիվ լայնորեն կիրառվում են ժամանակակից շինարարության մեջ։ Ըստ ձևի քարային շինանյութերը լինում են անկանոն ձև ունեցող կտորների (խամքար, խիճ) և կանոնավոր ձև ունեցող հատավոր շինվածքների (բլոկներ, սալեր, ձևավոր շինվածքների) տեսքով, ըստ խտության (ծավալաին զանգվածի)՝ ծանր (1800 կգ/մ3-ից ավելի), թեթև (1800-1200 կգ/մ3) և հատկապես թեթև (1200 կգ/մ3-ից պակաս)։ Որպես ջերմամեկուսիչ նյութեր օգտագործվող արհեստական քարային շինանյութերը կարող են ունենալ շուրջ 500 կգ/մ3 խտություն։
Քարային շինանյութերի հիմնական ցուցանիշը ամրության սահմանն է սեղմելիս, որը բնութագրվում է մակնիշով։ Ըստ այդ հատկանիշի քարային շինանյութերը լինում են կարծր (գրանիտ, բազալտ, քվարցիտ), միջին կարծրության (մարմար, կրաքար, տուֆ), փափուկ (գիպսաքար, թույլ կրաքար)։ Քարային շինանյութերի ամրությունը ձգելիս 7-15 անգամ պակաս է սեղմման դեպքում ունեցած ամրությունից, ուստի արհեստական քարային շինանյութերը հաճախ ամրանավորում են թելքավոր նյութերով (ասբեստ, ապակե կամ օրգանական մանրաթել) կամ մետաղով (պողպատե ամրան)։ Արտաքին կոնստրուկցիաներում կիրառվող քարային շինանյութերը պետք է ունենան որոշակի սառնակայունություն և ջրակայունություն։ Կիրառման բնագավառներից կախված քարային շինանյութերը գնահատվում են ջրակլանման, թթվակայունության հատկություններով, քերամաշելիության աստիճանով։ Ըստ մեխանիկական մշակման եղանակների բնական քարային շինանյութերը լինում են հետևյալ հիմնական տեսակների, ավազ և կոպիճ (ստացվում են համապատասխան փուխր ապարների մաղումով և լվացումով), խամքար (ստացվում է գլխավորապես կրաքարի, ավազաքարի և այլ նստվածքային ապարների մշակմամբ), խիճ (ստացվում է ապարների ջարդումով, հիմնականում ծառայում է հենապատերի, շենքերի հիմքերի շարվածքի համար), սղոցված քարեր և բլոկներ (անմիջապես քարհանքում քարակտրիչ մեքենաներով սղոցվում է փափուկ ապարներից՝ տուֆ, խեցեքար ), երեսապատման քարեր, սալեր և ձևավոր շինվածքներ։ Առավել տարածված են ավազը, կոպիճը և խիճը (լայնորեն կիրառվում են բետոններ և շինարարական շաղախներ պատրաստելիս), սղոցած քարերն ու բլոկները (օգտագործվում են որպես տեղական որմնանյութ), երեսապատման քարերը, սալերը և ձևավոր շինվածքները (շենքերի ներքին և արտաքին դրվագման, հատակի փռվածքի, աստիճանների, քիվապատերի, ծածկերի պատրաստման համար)։
Բնական քարային շինանյութերով բավականին հարուստ է Հայաստանը, որտեղ կան աշխարհում հայտնի գրեթե բոլոր տեսակի քարերը։ Առանձնապես աչքի են ընկնում հրաբխային ծագում ունեցող քարանյութերը՝ հրաբխային տուֆը հրաբխային խարամները, պեմզան, պեռչիտը, տրավերտինը, դոչոմիտը, պորֆիրիտը են։ Արհեստական քարային շինանյութեր կարող են ստացվել կավե կամ խեցեղեն զանգվածից՝ հաջորդական թրծմամբ (կավե աղյուս, խեցեքարեր), սիլիկատային հալույթներից (քարային ձուլում, ապակե շինվածքներ), կապակցանյութեր պարունակող խառնուրդներից (բետոնե, երկաթբետոնե և սիլիկաբետոնե պանելներ ու բլոկներ, սիլիկատային աղյուս են)։ Արհեստական քարային շինանյութերի կարևորագույն, առավել ինդուստրիալ տեսակը բետոնե և երկաթբետոնե կոնստրուկցիաները և շինվածքներն են։
Կատեգորիա:Շինարարական նյութեր
Միխայլովսկի (Վերխնեդոնսկի շրջան)
Միխայլովսկի (Михайловский), գյուղակ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Վերխնեդոնսկի շրջանում։ Մտնում է Վերխնյակովսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Վերխնեդոնսկի շրջանի բնակավայրեր
Սիլմսի (գյուղ, Կոիգի շրջան)
Սիլմսի (Silmsi), գյուղ Էստոնիայի Յարվամաա նահանգի Կոիգի շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 28 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Յարվամաա նահանգի Կոիգի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Կարավաևո (գյուղ, Նովոդուգինսկի շրջան)
Կարավաևո (Караваево), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Նովոդուգինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 44 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Նովոդուգինսկի շրջանի բնակավայրեր
Սուրբ Աննա եկեղեցի (Երևան)
Սուրբ Աննա առաջնորդանիստ մայր տաճար, Հայ Առաքելական եկեղեցու տաճար Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանում՝ 18-րդ դարի Կաթողիկե եկեղեցու կողքին ։ Օծվել է 2015 թվականի ապրիլի 30-ին։
Պատմություն
2009 թվականի հուլիսի 4-ին տեղի է ունեցել ապագա եկեղեցու շինհրապարակի օծման արարողությունը։ Արարողությունն անցկացրել է Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գարեգին Բ-ն, ներկա են եղել Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանը, Սահմանադրական դատարանի նախագահ Գագիկ Հարությունյանը, Երևանի քաղաքապետ Գագիկ Բեգլարյանը, ինչպես նաև մեկենասներ Աննա և Հրայր Հովնանյանները, որոնք նվիրատվություն են կատարել եկեղեցու շինարարության համար ։
Դերենոս
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Սուրբ Աննա եկեղեցի (Երևան)
Պատմություն
Շինարարությունն սկսվել է 2011 թվականին և ավարտվել 2014 թվականին։ 2015 թվականի ապրիլի 30-ին եկեղեցին օծվել է կաթողիկոս Գարեգին Բ-ի կողմից ։
Դերենոս
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Սուրբ Աննա եկեղեցի (Երևան)
Պատմություն
Եկեղեցին կառուցվել է ճարտարապետ Վահագն Մովսիսյանի նախագծով ։ Այն միագմբեթ եկեղեցի է, ունի խաչաձև հատակագիծ, մուտքի մոտ՝ զանգակատուն։ Սուրբ Աննա եկեղեցին կարծես «գրկում» է Կաթողիկե հինավուրց եկեղեցին և կառուցված է նման ճարտարապետական ոճով ։ Սուրբ Աննա եկեղեցուց արևմուտք տեղակայված Հայ Եկեղեցու Համաշխարհային Երիտասարդաց Միավորման շենքը։
Rete 4
Rete 4 - իտալական մասնավոր հեռուստաալիք, պատկանում է Mediaset հոլդինգին, հեռարձակվում է 1982 թվականի հունվարի 3-ից։ Հիմնականում ուղղված է բարձր տարիքային կատեգորիայի հեռուստադիտողների համար, եթերային ցանկը զբաղեցված է տեղեկատվական և հասարակական բնույթի հաղորդումներով, ցուցադրվում են նաև մարզական հանդիպումներ և կինոնկարներ։ 2012 թվականի դեկտեմբերի 4-ից եթեր է հեռարձակվում նաև բարձր պարզության ֆորմատով (Rete 4 HD)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի հեռուստաընկերություններ Կատեգորիա:Իտալալեզու հեռուստաալիքներ
Samsung Galaxy S21
Samsung Galaxy S21, Android օպերացիոն համակարգով աշխատող սմարթֆոն, որը մշակվել և թողարկվել է Samsung Electronics ընկերության կողմից։ Սմարթֆոնը պատկանում է Galaxy S շարքին։ Սմարթֆոնը համարվում է Galaxy S20 մոդելի հաջորդողը։ Մոդելները ցուցադրվել են 2021 թվականի հունվարի 14-ին Samsung Galaxy Unpacked միջոցառման ժամանակ ։ Ավելի ուշ, 2022 թվականի հունվարի 3-ին թողարկվեց հատուկ բյուջետային տարբերակ՝ Galaxy S21 FE-ը։
Galaxy S21 մոդելը համարվում էր ամենափոքր էկրանով տարբերակը, սակայն նրան փոխարինելու եկավ Galaxy S21 FE։ Galaxy S21 Ultra-ն ունի ավելի մեծ էկրան, ծավալուն մարտկոց և բազմաթիվ այլ բարելավումներ համեմատած շարքի մյուս սարքերի՝ այդ թվում տեսախցիկները՝ 108 միգապիքսել հիմնական ցուցիչ, ավտոկետրոնացման ոսպնյակներ, տասանգամյա մեծացման հնարավորությամբ տելեոսպնյակ և 1440p կետայնությամբ էկրան ։ S21 Ultra մոդելը համարվում է Galaxy S շարքի միակ սմարթֆոնը, որն աջակցում է S Pen, սակայն այն տրամադրվում է առանձին և սահմանափակ հնարավորություններով ։ 2021 թվականի օգոստոսի 11-ին Galaxy Z շարքի հետ միասին ցուցադրվեց նաև S Pen Pro տարբերակը, որն օժտված է Bluetooth համակարգով և ժեստերի աջակցմամբ, ինչպես Galaxy Note շարքի համար ։
Դիզայն
Galaxy S21 շարքի դիզայնը նման է նախկին մոդելներին՝ Infinity-O էկրան, որի վերին հատվածում կա շրջանաձև կտրվածք դիմացի տեսախցիկի համար։ Սակայն, ի տարբերություն նախկին տարբերակների՝ S21, S21 FE, և S21+ մոդելների էկրանը ծալված չէ։ S21 և S21 FE-ի հետևի վահանակը պատրաստված է պոլիկարբոնատից, ինչպես S20FE և Note 20 մոդելների դեպքում, սակայն S21+ և S21 Ultra մոդելների համար օգտագործվում է ապակի։
Պրոցեսսոր
S21 շարքն իր մեջ ներառում է 4 մոդել, որոնք օժտված են տարբեր տեխնիկական բնութագրերով։ S21 մոդելի միջազգային տարբերակում օգտագործվում է Exynos 2100 չիպը, այն ինչ ամերիկական, կորեական և չինական մոդելների համար օգտագործվում է Qualcomm Snapdragon 888 ։
Էկրան
Նոր շարքի S21, S21 FE, և S21+ մոդելներն օժտված են համապատասխանաբար 6․2, 6․4 և 6․7 դյույմ անկյունագծով AMOLED դինամիկ էկրաններով, որոնք ունեն HDR10+ տեխնոլոգիայի աջակցում, իսկ S21 Ultra տարբերակի համար օգտագործվում է 6․8 դյույմ անկյունագծով 1440p կետայնությամբ «Dynamic AMOLED» էկրան, որը նույնպես ունի HDR10+ տեխնոլոգիայի աջակցում։ S21, S21 FE, և S21+ մոդելները ունեն հարթ էկրան, ի տարբերություն Ultra տարբերակի, որն ունի կորացված հատվածներ 20։ 9 հարբերակցությամբ և 120 Հց թարմացման հաճախականությամբ օժտված էկրան։ S21, S21+ և S21 մոդելներն ունեն մատնահետքի սկանավորման ցուցիչ անմիջապես էկրանում։ S21 FE մոդելի համար օգտագործվել է ավելի բյուջետային տարբերակը, որ նույնպես տեղադրված է էկրանի մեջ ։
Պահոց
S21 և S21+ մոդելներ ունեն 8 Գբ օպերատիվ հիշողություն, մոդելի համար կա ընտրության հնարավորություն 6 Գբ կամ 8 Գբ, իսկ արդեն S21 Ultra տարբերակը 12 Գբ և 16 Գբ օպերատիվ հիշողություն։ 128 Գբ ներքին հիշողությունը համարում է ստանդարտ S21 և S21+ մոդելների համար, S21 FE մոդելը հասանելի է 128 Գբ և 256 Գբ ներքին հիշողությամբ, իսկ S21 Ultra տարբերակն առաջարկում է 256 Գբ կամ 512 Գբ ներքին հիշողություն։ Բոլոր մոդելների համար բացակայում է microSD քարտի միակցիչը  ։
Մարտկոց
S21, S21 FE, S21+ և S21 Ultra սմարթֆոներն օժտված են չքանդվող 4000, 4500, 4800 և 5000 մԱժ տարողությամբ մարկոցներով։ Ինչպե նաև, ապահաովում են անլար լիցքավորման հնարավորություն մինչև 25 Վտ, ինչպես նաև S21 սմարթֆոներն իրար մեջ լիցքավորելու հնարավորություն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բջջային հեռախոսներ Կատեգորիա:Բջջային հեռախոսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Բջջային հեռախոս արտադրողներ Կատեգորիա:Տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ
Ժողովածու (5184)
Ժողովածու (5184), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 5184 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1715 թվականին։ Ստացողը եղել է Ստեփանոս Մոկացի։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 18.5x12 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 278 թերթից։ Գրված է երկսյուն, բոլորգրով։ Ունի կիսախորան, լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ, աստառը՝ կարմիր կտավ։ Հիշատակարաններ գրչի՝ 127ա, 277ա ։
Սոլետո
Սոլետո (Soleto), քաղաք Իտալիայում։ Գտնվում է Ապուլիա մարզում՝ Լեչե գավառում։ Բնակչությունը կազմում է 5527 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 191 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 29 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 73010, հեռախոսային կոդ՝ 0836։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ածանցման կանոններ
Այս հոդվածում ներկայացված է մաթեմատիկական անալիզում ֆունկցիայի ածանցման հիմնական կանոնները։
Ածանցման տարրական կանոններ
Եթե հատուկ նշված չէ, ապա ցանկի ֆունկցիաները համարվում են իրական փոփոխականով և իրական արժեքով ֆունկցիաները, չնայած, ընդհանուր առամաբ այս բանաձևերը ճիշտ են, եթե այդ կետերում ֆունկցիաները լավ սահմանված են ՝ ներառյալ կոմպլեքս թվերի դեպքում ։
Ածանցումը գծային է
Կամայական f և g ֆունկցիաների և a և b իրական թվերի համար ֆունկցիայի ածանցյալը ըստ x-ի հավասար է՝
Լայբնիցի նշանակմամաբ այս բանաձը կստանա հետևյալ տեսքը՝
Մասնավոր դեպքեր․
Բազմապատկման կանոն
Կամայական f և g ֆունկցիաների համար h(x) = f(x) g(x) ֆունկցիայի ածանցյալը ըստ x-ի հավասար է՝ Լայբնիցի նշանակմամաբ այս բանաձը կստանա հետևյալ տեսքը՝
Բարդ ֆունկցիայի ածանցման կանոն
ֆունկցիայի ածանցյալը հավասար է՝
Լայբնիցի նշանակմամաբ այս բանաձը կստանա հետևյալ տեսքը՝
որը հաճախ կրճատ գրվում է որպես
Դիֆերենցումը որպես \text{D} արտապատկերում դիտարկելու դեպքում բանաձևը հնարավոր է ներկայացնել ավելի պարզ տեսքով՝
Հակադարձ ֆունկցիայի օրենք
Եթե f ֆունկցիայի հակադարձ ֆունկցիան g-ն է, այսինքն՝ g(f(x))=x և f(g(y))=y, ապա
Լայբնիցի նշանակմամաբ այս բանաձը կստանա հետևյալ տեսքը՝
Բազմանդամի ածանցիալ
Եթեf(x) = x^r, որտեղ r \neq 0, ապա
Երբ r = 1, սա ապա f(x) = x, հետևաբար՝ f'(x) = 1։
Այս, գումարման և հաստատունով բազմապատկման կանոնի միջոցով հնարավոր է հաշվել կամայական բազմանդամի ածանցիալ։
Հակադարձ ֆունկցիայի կանոն
Կամայական չանհետացող f ֆունցիայի դեպքում ֆունցկայի ածանցյալն է՝
Լայբնիցի նշանակմամաբ այս բանաձը կստանա հետևյալ տեսքը՝
Հակադարձ ֆունկցիայի կանոնը կարելի է ստանալ կամ քանորդի կանոնից կամ աստիճանի կանոնի և բարդ ֆունկցիայի կանոնի համադրությամբ։
Քանորդների կանոն
Եթե f և g ֆունկցիաների համար
Սա կարելի է ստանալ բազմապատկման և հակադարձ ֆունկցիաների կանոնից։
Ընդհանուր աստիճանային կանոն
Տարրական աստիճանային կանոնը կարող է ընդհանրացվել։ Ամենաընդհանուր աստիճանային կանոնը ֆունկցիոնալ աստիճանային կանոնն է․ կամայական f և g ֆունկցիաների համար՝
Հատուկ դեպքերից են՝
Լոգարիթմական և ցուցչային ֆունկցիաների ածանցյալներ
այս հավասարումը ճիշտ է կամայական c-ի համար, բայց c<0 դեպքում ածանցյալը կոմպլեքս թիվ է։
վերևում նշված հավասարումը ճիշտ է կամայական c թիվի համար, բայց c<0\! դեպքում ածանցյալը կոմպլեքս թիվ է։
Լոգարիթմական ածանցյալ
Լոգարիթմական ածանցյալը ֆունկցիայի լոգարիթմի ածանցման կանոնը այլ կերպ նշելու ձև է (բարդ ֆունկցյաի ածանցման կանոնով)․
Լոգարիթմական ածանցյալի մեթոդի միջոցով հնարավոր է նախքան ածանցումը լոգարիթմի և դրա ածանցման կանոնների միջոցով պարզեցնել որոշակի արտահայտություններ։ Լոգարիթմների միջոցով հնարավոր է ազատվել ցուցիչներից, արտադրյալը վերածել գումարի, բաժանումը՝ հանման, որոնցից յուրաքանչյուրը կարող է պարզեցնել հետագա ածանցումը։
Եռանկյունաչափական ֆունկցիաների ածանցյալներ
Ընդունված է սահմանել երկու արգումենտով արկտանգես ֆունկցիա՝ ։ Այս ֆունկցիայի արժեքները գտնվում են միջակայքում և արտահայտում է (x,y)\! կետի քառորդը։ Առաջին և չորրորդ քառորդների համար (այսինքն՝ x > 0\!) ։ Այս ֆունկցայի մասնակի ածանցյալներն են՝
Գրականություն
Կատեգորիա:Դիֆերենցիալ հաշիվ Կատեգորիա:Ցանկեր:Մաթեմատիկա
Տրոշչա (գյուղ, Լիպովեցի շրջան)
Տրոշչա (Троща), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Լիպովեցի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Տրոշչա գյուղում բնակվում էր 340 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2,29 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 148,47 մարդ/կմ²։
Մորոզովսկի (Վերխնեդոնսկի շրջան)
Մորոզովսկի (Морозовский), գյուղակ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Վերխնեդոնսկի շրջանում։ Մտնում է Նիժնեբիկովսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Վերխնեդոնսկի շրջանի բնակավայրեր
Սանյա Իվեկովիչ
Սանյա Իվեկովիչ ( Sanja Iveković, ), խորվաթ նկարչուհի, քանդակագործ, լուսանկարչուհի։ Նա համարվում է նախկին Հարավսլավիայի առաջատար նկարչուհիներից մեկը և շարունակում է ոգեշնչել բազմաթիվ երիտասարդ նկարչուհիների ։
Կենսագրություն
1968-1971 թվականներին Սանյա Իվեկովիչը սովորել է Զագրեբի Գերավեստի ակադեմիայում։ Նրա՝ նկարչուհու կարիերան սկսվել է Խորվաթական գարնան ժամանակ՝ 1970-ական թվականների սկզբին, երբ մյուս երիտասարդ նկարիչների հետ նա հրաժարվեց հետևել իշխող միտումներին՝ ընտրություն կատարելով հօգուտ նորարարական տեսագրությունների, կոնցեպտուալ ֆոտոմոնտաժների և պերֆոմանսների ։ Իր աշխատանքների մեջ Իվեկովիչը կենտրոնացնում է ուշադրությունն իր կյանքի և կնոջ դերը ժամանակակից հասարակության մեջ թեմայի վրա։ Նա դարձավ առաջին խորվաթ նկարչուհին, որը հայտարարել է իր ֆեմինիստական հայացքների մասին ։ 1994 թվականին Իվեկովիչը դարձավ Կանանց ուսումնասիրությունների կենտրոնի հիմնադիրներից մեկը Զագրեբում ։
Ստեղծագործական կյանք
Իր կարիերայի հենց սկզբից Իվեկովիչին հետաքրքրում էր կնոջ կերպարը հասարակության մեջ։ Նրա աշխատանքների մեջ կարելի է առանձնացնել այնպիսի գործեր, ինչպես «Double Life»-ը (1975), որտեղ նկարչուհին զույգերով դասավորել է 66 լուսանկար՝ իր անձնական կյանքից և նման մոդելների լուսանկարներ` ամսագրային գովազդներից, «Make Up - Make Down»-ը (1978)՝ կազմված նրա ինքնանկարներից, որոնք արվել էին կինո և լուսաժապավենների վրա, «General Alert: Soap Opera» (1995), որը վերաբերում է կանանց կերպարին հեռուստատեսության մեջ, և «Figure & Ground»` կոլաժների շարք, որտեղ պատկերված են կին-մոդելներ, որոնք նման են զինված ահաբեկիչների, ողողված են կեղծ արյունով և կրում են առաջատար դիզայների զինվորական ոճի հագուստ ։
Իվեկովիչը նաև հայտնի է որպես քանդակագործ։ 2001 թվականին նա պատրաստեց արձան, որը կրկնօրինակում էր Ոսկե տիկնոջը` Լյուքսեմբուրգի ազգային խորհրդանիշը, սակայն այն պատկերել է հղի վիճակում։ Որոշ ժամանակ արձանը, որը ստացել է «Ռոզա Լյուքսեմբուրգ» անվանումը, գտնվում էր բնօրինակից ոչ հեռու` ցնցելով պատահական անցորդներին։ «Women’s House» նախագիծը, որն իրականացվում էր 1998 թվականից, իրենից ներկայացնում է բռնության ենթարկված կանանց դեմքերի` գիպսե ծեփակերտների կիսաշրջանով շարված պատկերասրահ ։
2010 թվականին Կվանգջուի բիենալեում Իվեկովիչը ներկայացրեց «On the Barricades» պերֆոմանսը՝ ի հիշատակ 1980 թվականի մայիսի 18-ին Կվանգջուում տեղի ունեցած ապստամբության։ Ինչպես և «Rohrbach Living Memorial» (2005) պերֆոմանսում, որը նվիրվել է գնչուների ճակատագրին` Հոլոքոստի զոհերի հիշատակին, նրան օգնեցին կամավորներ, որոնք պատկերում էին զոհերի արձանները։ Նրանց վրա 10 մոնիտորներ կային, որոնց վրա հեռարձակվում էր 545 զոհերի լուսանկարների սլայդ-շոուն, որոնց աչքերը նկարչուհին դիտմամբ փակել էր ։
Ճանաչում
2009 թվականին Իվեկովիչը Գրաց քաղաքում դարձավ Camera Austria Award մրցանակակիր, քանի որ լուսանկարը ճանաչվեց նրա կոնցեպտուալ աշխատանքների անբաժանելի մասը։ Ժյուրին նշեց նրա աշխատանքների ակտուալությունը և դրա նշանակությունը երիտասարդ սերնդի համար, ինչպես նաև նկարչուհու սոցիալական և քաղաքական ակտիվությունը, որը գրավում է ուշադրությունը հասարակության մեջ կնոջ դերի վրա այնպիսի ստեղծագործությունների միջոցով, ինչպես «Women’s House»-ն է ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆեմինիզմ Կատեգորիա:Կին քանդակագործներ Կատեգորիա:Կին լուսանկարիչներ Կատեգորիա:Խորվաթ քանդակագործներ Կատեգորիա:Քանդակագործներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:20-րդ դարի նկարչուհիներ Կատեգորիա:Ֆեմինիստներ Կատեգորիա:Խորվաթ կին արվեստագետներ
Կաստերե (քարանձավ)
Կաստերե, կարստային քարանձավ Ղրիմում, Կարաբի-յայլա սարավանդի վրա։ Քարանձավն ունի 67 մետր խորություն։ Այն ունի բավականին մեծ մուտք, որի երկարությունն է 5, իսկ լայնությունը 2 մետր։ Քարանձավում կան մեկ մեծ և մի քանի փոքր սրահներ, որոնցից մեկում կա լիճ։ Քարանձավի անցումը տևում է սովորաբար մոտ 4 ժամ։ Քարանձավը հայտնի է յուրօրինակ ձևավորումով, որը անվանում են «Կարստերեի Արև»։
Նիկոլայ Վվեդենսկի
Նիկոլայ Եվգենևիչ Վվեդենսկի (Николай Евгеньевич Введенский, ), ռուս ֆիզիոլոգ, Պետերբուրգի ԳԱ թղթակից անդամ (1908 թվական)։ Ի․ Սեչենովի աշակերտը։
1872 թվականին ընդունվել է Պետերբուրգի համալսարան և ավարտել է 1879 թվականին (1874 թվականին բանտարկվել է ուսանողական հեղափոխական խմբակների աշխատանքներին մասնակցելու համար)։ Աշխատել է Գերմանիայի, Ավստրիայի և Շվեյցարիայի ֆիզիոլոգիական լաբորատորիաներում (1881, 1884, 1887 թվականներին)։ 1884 թվականից եղել է Պետերբուրգի համալսարանի պրիվատդոցենտ, 1895 թվականից՝ օրդինար պրոֆեսոր, 1889 թվականից մինչև կյանքի վերջը՝ ֆիզիոլոգիայի ամբիոնի վարիչ։ Միաժամանակ ֆիզիոլոգիա է դասավանդել կանանց բարձրագույն դասընթացներում և պսիխոներոլոգիական ինստիտուտում։ Վվենդսկու գիտական հետազոտությունները վերաբերում են ֆիզիոլոգիայի ընդհանուր հարցերին։ Նա ուսումնասիրել է տարբեր գրգռիչների ազդեցությունը կենդանի հյուսվածքների վրա։ Արտածելով նյարդի կենսահոսանքները՝ Վվենդսկի առաջինը հայտնաբերեց (հեռախոսային սարքի օգնությամբ, 1884 թվական) նյարդի դրդման ռիթմիկությունը, վերլուծեց մկանային կծկման և նյարդի հոգնելիության պարբերականությունը։ Համեմատելով դրդման ռիթմերը նյարդում և մկաններում՝ Վվենդսկի 1886 թվականին բացահայտեց գրգռման օպտիմումը և պեսիմումը, հաստատեց, որ գրգիռը զգալիորեն ուժեղացնելիս կամ հաճախացնելիս մկանի կծկումը թուլանում է (պեսիմումի երևույթ)։ Դրա հիման վրա ձեակերպեց հյուսվածքների հարաբերական ֆունկցիոնալ շարժունության՝ լաբիլության օրենքը։ Վվենդսկի պարզեց ժամանակի գործոնի դերը դրդման զարգացման պրոցեսում, նկարագրեց դրդման ոիթմի փոխակերպումը՝ քիմիական և ֆիզիկական ազդակներով նյարդը գրգռելիս։ Պարաբիոզի ուսմունքում Վվենդսկի ցույց տվեց դրդման և արգելակման պրոցեսների միասնությունը։ Վվենդսկի առաջավոր մատերիալիստական ուղղության ներկայացուցիչ էր ֆիզիոլոգիայում և ֆիզիոլոգիական գիտ․ դպրոցի հիմնադիրներից։ 1900 թվականին նա ընտրվել է Փարիզի բժշկական կոնգրեսի պատվավոր պրեզիդենտ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս ֆիզիոլոգներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Սուրեն Սարգսյան (պրոֆեսոր)
Սուրեն Թարխանի Սարգսյան (Suren Sargsyan, ), պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1954 թվականի հունիսի 10-ին Մարտունու շրջանի Զոլաքար գյուղում։ ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի նոր պատմության բաժնի առաջատար գիտաշխատող է։ Զբաղվում է գիտական աշխատանքով, հեղինակ է մի շարք մենագրությունների։ Գիտական աշխատանքին զուգընթաց Սարգսյանը դասընթացներ է կարդում Երևանի պետական, Գլաձոր և Հյուսիսային համալսարաններում «Հայոց պատմության հիմնահարցեր», «Հայ պարբերական մամուլի պատմություն», «Հայ քաղաքական մտքի պատմություն»։
Ամուսնացած է, ունի երկու տղա՝ Արթուրը իրավաբան է, Արմանը՝ պատմական գիտությունների թեկնածու է, իսկ դուստրը՝ Անին, ՀՀ Կառավարման ակադեմիայի մագիստրանտ։
Կրթություն
1983 թվականին ընդունվել և 1988 գերազանցությամբ ավարտել է ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետը։ Նույն տարում ընդունվել է ՀՀ ԳԱԱ ասպիրանտուրա, որն ավարտելով՝ 1991 թվականից աշխատում է ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտում՝ սկզբում որպես կրտսեր, հետո՝ ավագ, ապա՝ առաջատար գիտաշխատող։
Աշխատանքային փորձ
1991 թ. սկսած դասավանդել է Երևանի պետական, «Գլաձոր» և «Հյուսիսային» համալսարաններում
Գիտական աշխատանք
Հեղինակ է մի քանի մենագրությունների՝ «Հայ Սահմանադրական ռամկավար կուսակցություն 1908-1921 թթ.», «1885-1908 թթ. Հայ ժողովրդի ազգային-ազատագրական պայքարը արմենական գործիչների գնահատմամբ», «Արմենիա պարբերականը ազատագրական գաղափարախոսության ակունքներում», «Սանահինի 1050-ամյա համալսարանը. համառոտ պատմություն», «Периодическое издание «Армения» у истоков армянской национально освободительной идеологии», «Մկրտիչ Փորթուգալյանի հասարակական-քաղաքական կյանքը և «Արմենիա» պարբերականը», «Արևելահայ ռամկավար մամուլը 1918-1920 թթ.» և այլն, որոնք նոր խոսք են հայ պատմագիտության ասպարեզում և 200-ից ավելի գիտական հոդվածների, հրապարակումների և գրախոսականների։ Համահեղինակ է «Հայ ժողովրդի պատմություն», «Հայ պարբերական մամուլի պատմություն», «Հայ ազգային ու Անդրկովկասի սոցիալիստական կուսակցությունների պատմության ակնարկներ (1885-1914 թթ.)» հիմնարար երկերի։ Ս. Սարգսյանի հեղինակած հոդվածները լույս են տեսել ոչ միայն ՀՀ-ում, այլև ԱՄՆ-ում, Ռուսաստանում, Ֆրանսիայում, Լիբանանում, Եգիպտոսում և այլուր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ Կատեգորիա:1954 ծնունդներ Կատեգորիա:Հունիսի 10 ծնունդներ Կատեգորիա:Զոլաքար գյուղում ծնվածներ Կատեգորիա:ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Էլիս Ուոլթոն
Էլիս Լուիզա Ուոլթոն (Alice Louise Walton,), ամերիկացի բազմամիլիարդատեր, «Walmart» անդրազգային ցանցի հիմնադիր Սեմ Ուոլթոնի և նրա կնոջ՝ Հելեն Ուոլթոնի դուստրը։ 2018 թվականի մայիսի դրությամբ նրա ունեցվածքը գնահատվել է 41,8 միլիարդ ԱՄՆ դոլար ։ «Ֆորբս» ամսագրի ցուցակում նա դարձել է 2018 թվականի երկրորդ ամենահարուստ կինը և աշխարհի 18-րդ ամենահարուստ մարդը։
Կենսագրություն
Դպրոցն ավարտելուց հետո նա ընդունվել է Տրինիտիի համալսարան (Սան Անտոնիո, Տեխաս) ։ Այստեղ նա ստացել է ֆինանսական և տնտեսական գործունեության բակալավրի աստիճան ։ Էլիսն իր մասնագիտական կարիերան սկսել է ընտանեկան ընկերությունում ։ Ավելի ուշ, Ուոլթոնն աշխատել է որպես փոխնախագահ և զբաղվել է բոլոր այն միջոցառումների ղեկավարմամբ, որոնք կապված են եղել «Arvest» բանկի ներդրումների հետ ։ 1988 թվականին Էլիս Ուոլթոնը դարձել է «Llama» սեփական ներդրումային ֆինանսական կազմակերպության հիմնադիրը։ Նա դարձել է սեփական բանկի նախագահ, միաժամանակ եղել է կառավարիչ և գլխավոր տնօրեն ։ Հոր մահից հետո, փակել է իր բանկը և մեկնել Տեխասում ապրելու, և Միլսապ ագարակում սկսել է զբաղվել ձիաբուծությամբ  ։
Ուոլթոնը հետաքրքրվել է նկարների հավաքածուներով։ 2004 թվականին Նյու Յորքում կայացել է աճուրդ, որտեղ նա 20 միլիոն դոլարով ձեռք է բերել արվեստի առարկաներ։ 2005 թվականին Էլիս Ուոլթոնը գնել է բնանկարիչ Աշեր Բրաուն Դյուրանի նկարների հավաքածուն, ինչպես նաև ձեռք է բերել Ուինսլոու Հոմերի և Էդվարդ Գոպերի աշխատանքները ։
Նա հովանավորել է հայտնի արվեստագետների, բանաստեղծների և ակտիվորեն ներգրավված է եղել Միացյալ Նահանգների մշակութային կյանքում։ Արվեստի հանդեպ սիրո շնորհիվ Ուոլթոնն ակտիվ մասնակցություն է ունեցել «Ուոլթոնի ընտանիքի հիմնադրամ»-ում և դարձել է նրա ղեկավարը։ Այս կազմակերպության շնորհիվ ամերիկյան արվեստի զարգացման թանգարանը հետագա զարգացման հնարավորություն է ստացել։ Թանգարանում բացվել են ուսումնական դասընթացներ և կազմակերպվել մշակութային համագործակցություն։ Էլիս Ուոլթոնը նաև ֆինանսավորել է պետական ծ րագրեր, որոնց թվում է 1998 թվականին Բենթոնվիլում կառուցված օդանավակայանը, որի տերմինալներից մեկը կոչվել է նրա անունով ։
Անձնական կյանք
Էլիս Ուոլթոնն առաջին անգամ ամուսնացել է 24 տարեկանում։ Նրա ընտրյալը եղել է բանկիր, Լուիզիանա նահանգից։ Սակայն նրանց ամուսնությունը երկար չի տևել, 2,5 տարի անց ամուսինները բաժանվել են։ Երկրորդ անգամ Ուոլթոնն ամուսնացել է բանվորի հետ, որը նրանց տանը լողավազան է կառուցել, սակայն այդ ամուսնությունը ևս ավարտվել է ամուսնալուծությամբ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի միլիարդատերեր Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ
Կապույտ ձու-ժամացույց օձով (Ֆաբերժեի ձու)
«Կապույտ ձու-ժամացույց օձով» (Синее яйцо-часы со змеёй), ոսկերչական ձու, որը դարձավ Ֆաբերժեի 52 զատկական ձվերից մեկը՝ պատրաստված Կարլ Ֆաբերժեի ընկերությունում Ռուսաստանի կայսերական ընտանիքի համար։ Այն ստեղծվել է 1895 թվականին և համարվում է առաջին ձուն, որը Նիկոլայ II կայսրը նվիրել է մորը՝ այրի արքայամայր Մարիա Ֆեոդորովնային ։ Այս ձվի դիզայնը օգտագործվել է Ֆաբերժեի կողմից, երբ 1902 թվականին ստեղծվել է «Մալբորո դքսուհու ժամացույց-ձուն»։
Այսօր «Կապույտ ձու-ժամացույց օձով» կայսերական ոսկերչական ձուն գտնվում է Մոնակոյի իշխան Ալբեր II-ի հավաքածուում (Մոնտե Կառլո, Մոնակո) ։
Դիզայն
«Կապույտ ձու-ժամացույց օձով» ոսկերչական ձուն պատրաստել է Միխայիլ Պերխինը՝ Կարլ Ֆաբերժեի ֆիրմայի ոսկերիչներից մեկը։ Ձուն տեղադրված է ոսկե տակդիրի վրա՝ զարդարված օպալագույն սպիտակ էմալե զարդանախշերով։ Տակդիրի երեք տախտակադրվագները պատված են չորս գույնի ոսկով, որը խորհրդանշում է արվեստն ու գիտությունը ։ Ոսկե՝ ադամանդներով դրվագազարդված օձը փաթաթված է տակդիրին և հասնում է մինչև ձվի կեսը։ Օձի գլուխը և լեզուն ցույց է տալիս տվյալ պահի ժամանակը։ Ժամացույցի թվերը հռոմեական են, որոնք տեղադրված են սպիտակ պտտվող հարթակի վրա ։ Ձվի մեծ մասը պատված է կիսաթափանցիկ կապույտ էմալով և ադամանդակուռ ոսկե երիզներով։ Ձվի երկու կողմերին տեղադրված են ոսկե կամարաձև բռնակներ՝ «C» տառի տեսքով, որոնք ագուցված են վերին հատվածից մինչև մեջտեղի հատվածը։ Հետաքրքիր է այն, որ ձուն շափյուղա չի պարունակում, սակայն ռուսական պատմական արխիվներում, որոնք վերաբերում են կայսերական հարստությանը, նշված է, որ շափյուղա կա դրա վրա ։
Անակնկալ
Քանի որ այս ձուն իրենից ներկայացնում է ժամացույց և աշխատող մեխանիզմ, չի պարունակում անակնկալ։
Պատմություն
Ըստ էության Ալեքսանդր III կայսրը 1894 թվականին Ֆաբերժեին պատվիրել է ոսկերչական ձուն, սակայն կայսեր ողբերգական մահից հետո «Կապույտ ձու-ժամացույց օձով» ձուն Նիկոլայ II-ը Զատկին հանձնել է մորը՝ այրի կայսրուհի Մարիա Ֆեոդորովնային՝ 1895 թվականին։ Ձուն պահպանվել է Անիչկովների պալատում ընդհուպ մինչև 1917 թվականի Ռուսական հեղափոխությունը։ Այդ ժամանակ՝ 1917 թվականի սեպտեմբերի կեսին հեղափոխականները հափշտակեցին կայսերական զարդերի հավաքածուն, որոնց մեջ էր նաև այս ձուն, և ուղարկեցին Կրեմլի զինապալատ։ 1922 թվականին ձուն վաճառքի է հանվում։ Առաջին գնորդը Միշել Նորմանն էր «Australian Pearl» ընկերությունից։ 1950 թվականին այն գնում է Էմանուել Սնոումենը, որը ներկայացնում էր «Wartski» ընկերությունը։ «Wartski» պատկերասրահը 1972 թվականին ձուն վաճառում է մագնատ Ստավրոս Նիակրոսին ։ 1974 թվականին Մոնակոյի իշխան Ռենե III-ը այն նվեր է ստանում՝ ի պատիվ կառավարման քսանհինգամյակի և նվիրում է կնոջը՝ իշխանուհի Գրեյս Քելլիին ։ Ռենե III-ի մահից հետո՝ 2005 թվականին Ալբեր II-ը ժառանգեց ոսկերչական ձուն։ 2008 թվականից ձուն հասարակությանն է ներկայացվում զանազան ցուցահանդեսների ժամանակ։
1902 թվականին Ֆաբերժեն «Մալբորո դքսուհու ժամացույց-ձուն» պատրաստում է այս ձվի նմանությամբ Մալբորոյի դքսուհի Կոնսուելո Վանդերբիլտի համար։ Այն ավելի մեծ էր և պատված էր վարդագույն էմալով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ոսկերչություն Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմություն Կատեգորիա:Վեկսելբերգի հավաքածու Կատեգորիա:1895 աշխատություններ Կատեգորիա:Ֆաբերժեի ձվեր Կատեգորիա:Ֆաբերժե
Զարեչիե (գյուղ, Կորոստենի շրջան)
Զարեչիե (Заріччя), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Կորոստենի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1879 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Զարեչիե գյուղում բնակվում էր 229 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1256 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 182,32 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Կորոստենի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1879 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Սերգեյ Տատիշչև
Սերգեյ Սպիրիդոնովիչ Տատիշչև (Сергей Спиридонович Татищев, ), ռուս դիվանագետ, պատմաբան։
Դիվանագիտական ծառայությունը սկսել է 1864 թվականից։ Մասնակցել է 1877-1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմին։ 1881 թվականից ծառայել է ներքին գործերի նախարարությունում, 1883 թվականից՝ պաշտոնաթող։ Հեղինակ է «Կայսր Նիկոլայ I-ի արտաքին քաղաքականությունը» (1887), «Դիվանագիտական զրույցներ Ռուսաստանի արտաքին քաղաքականության մասին» (1890-1898), «Ռուսական դիվանագիտության անցյալից» (1890), «Տատիշչևների տոհմը 1400-1900» (1900), «Կայսր Ալեքսանդր 2-րդ։ Նրա կյանքը և թագավորությունը»։ Տատիշչևի ուսումնասիրությունները գրված են պահպանողական-միապետական դիրքերից, սակայն բովանդակում են հարուստ փաստական նյութ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ռուս պատմաբաններ Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ
(9552) 1985 UY
(9552) , աստերոիդ աստերոիդների գոտու արտաքին մասում։ Հայտնաբերվել է 1985 թվականի հոկտեմբերի 24-ին Անտոնին Մրկոսի կողմից Կլետում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,432827 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 3,1512 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,7144 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2323,15 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,154962 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 9,97° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1985 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Անտոնին Մրկոսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների գոտու արտաքին մասի աստերոիդներ
Մրիխովսկի (Վերխնեդոնսկի շրջան)
Մրիխովսկի (Мрыховский), գյուղակ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Վերխնեդոնսկի շրջանում։ Մտնում է Մեշչերյակովսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Վերխնեդոնսկի շրջանի բնակավայրեր
Սիմիստի
Սիմիստի (Simisti), գյուղ Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Մուհու շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 26 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Մուհու շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Աստերոիդների ցանկ (280401-280500)
Աստերոիդների ցանկ (280301-280400) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (280501-280600)
Կարավաևո (գյուղ, Սիչովսկի շրջան)
Կարավաևո (Караваево), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սիչովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 396 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սիչովսկի շրջանի բնակավայրեր
Աստերոիդների ցանկ (107401-107500)
Աստերոիդների ցանկ (107301-107400) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (107501-107600)
Ռեցով
Ռեցով (Retzow), կոմունա Գերմանիայի Բրանդենբուրգ երկրամասում։
Գտնվում է Հաֆելլանդ շրջանի կազմում։ Գտնվում է Ֆրիզակի ենթակայության տակ։ Բնակչությունը 568 մարդ է (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալների) ։ Զբաղեցնում է 14,73 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդ՝ 12 0 63 256։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Հասարակության թշնամիները (գիրք)
«Հասարակության թշնամիները» (Ennemis publics), Միշել Ուելբեքի և Բեռնար-Անրի Լևիի նամակագրությունը։ 28 նամակից բաղկացած այս ժողովածուն լույս է տեսել է 2008 թ․-ին Flammarion և Grasset հրատարակչություններում․ այն ընդգրկում է 2008 թ․ հունվարից-հուլիս ընկած ժամանակաշրջանը ։
Առաջին նամակում Միշել Ուելբեքը «երկխոսություն-բանավեճ»-ը սկսում է հետևյալ խոսքերով․ "«Հանընդհանուր կարծիքով՝ ես և Դուք բացարձակ հակապատկերներ ենք, սակայն մի գիծ կա՝ ընդ որում բավականին էական, որը մեզ միավորում է․ երկուսս էլ բավականին արգահատելի կերպարներ ենք» ։"Իրար ուղղված նամակներում հեղինակներն անդրադառնում են ամենատարբեր թեմաների՝ գրականություն, փիլիսոփայություն, կրոն, ժամանակակից հասարակություն, համացանցի ազդեցություն․ առանձին անդրադարձ կա քաղաքական հարցերին՝ մասնավորապես, լայն քննարկում կա ժամանակակից Ռուսաստանի տեղի ու դերի մասին։
Միշել Ուելբեքը ներկայացնում է այն գործոնները, որոնք նպաստել են իր հոգևոր և գրական աճին, ներկայացնում իր վրա ազդեցություն ունեցած հեղինակներին՝ Բլեզ Պասկալ, Իմանուիլ Կանտ, Արթուր Շոպենհաուեր, Ֆրիդրիխ Նիցշե, Ֆյոդոր Դոստոևսկի, Ֆրանց Կաֆկա։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսերեն վեպեր Կատեգորիա:2008 վեպեր
Մեսրոպ Մաշտոց
Մեսրոպ Մաշտոցի պատմական առաքելությունը կարևոր դեր է խաղացել հայ ազգային ինքնության պահպանման գործում ։
Համաձայն գերակշռող գիտական տեսակետների՝ վրացերեն (ասոմթավրուլի)   և աղվաներեն  այբուբենների ստեղծողն է։
Մաշտոցի կյանքի ու գործունեության վերաբերյալ կան վավերական աղբյուրներ, այդ թվում նրա ժամանակակից և դեպքերի ականատես Կորյունի «Վարք Մաշտոցի», նաև Մովսես Խորենացու, Ղազար Փարպեցու, Մովսես Կաղանկատվացու, Կարապետ Սասնեցու ընդարձակ վկայությունները (շուրջ 30 հին և միջնադարյան աղբյուրներ)։
Կենսագրություն
Մեսրոպ Մաշտոցը ազնվական Վարդանի որդին էր (ըստ Անանիա Շիրակացու՝ «ազատի տնից»)։ Հայաստանում ստացել է հունական կրթություն։ Տիրապետում էր հունարենին, պարսկերենին, ասորերենին, վրացերենին։ Սկզբնական շրջանում անցել է ծառայության հայոց Խոսրով Դ (մոտ 385-388) թագավորի արքունիքում, եղել է զինվորական, ապա՝ պալատական գրագիր։ Մոտ 395-396 թվականներին դարձել է հոգևորական, և մեկնել Վասպուրականի Գողթն գավառը, ուր տեղի իշխան Շաբիթից ստանալով գործելու ազատ հնարավորություն հիմնել է քրիստոնեական համայնքներ, եկեղեցական դասեր։ Շրջագայել է նաև Սյունիքում։ Ունեցել է աշակերտներ, որոնք հետո դարձել են նրա օգնականները լուսավորական գործունեության ասպարեզում։ Այս շրջանում մտադրվել է ստեղծել հայկական գրեր՝ Աստվածաշունչը թարգմանելու համար։ Վերադարձել է Վաղարշապատ, որտեղ կաթողիկոս Սահակ Ա Պարթևի նախաձեռնությամբ հրավիրվել է հատուկ ժողով։
Մոտ 404 թվականին Միջագետքից բերված Դանիելյան նշագրերով, կատարել է թարգմանական և ուսուցողական առաջին փորձերը։ Այդ ժամանակ ստացել է վարդապետի (ուսուցչի) աստիճան։ Վռամշապուհի և Սահակ Պարթևի հրահանգով անձամբ մեկնել է Միջագետք, հանդիպել նույն Դանիել եպիսկոպոսի հետ։ Եղել է Եդեսիայում, Ամիդում, ապա՝ Սամոսատում։ Հանդիպումներ է ունեցել տեղի բարձրաստիճան հոգևորականության հետ՝ Եդեսիայի եպիսկոպոս Բաբիլասի (Paquida, 398-408 թթ․), Ամիդի եպիսկոպոս Ակակիոսի (400-409 թթ.) հետ, այցելել է Եդեսիայի գրադարան։ Մոտ 405-406 թվականներին Եդեսիայում ավարտել է հայոց գրերի ստեղծումը։ Արևմտահայաստան կատարելիք առաջին շրջագայությունից առաջ մեկնել է Վիրք, ուր վրաց Բակուր (մոտ 416-429 թթ.) արքայի, Մովսես եպիսկոպոսի, և թարգմանիչ Ջաղայի օգնությամբ ստեղծել վրաց հին գիրը («խուցուրի»)։ Մոտ 420-422 թվականներին մեկնել է Բյուզանդիա՝ Կոստանդնուպոլիս, հանդիպել կայսր Թեոդոս II-ի և հունաց պատրիարք Ատտիկոսի հետ, որից հետո հայկական դպրոցներ է բացել Մեծ Հայքի բյուզանդահպատակ գավառներում, զուգահեռաբար պայքար մղել «բորբորիտներ» աղանդի դեմ։ Վերադարձից առաջ աղվան Բենիամինի հետ ստեղծել է աղվանից գիրը։ Բյուզանդական իշխանություններից ստացել է «ակումիտ» (άxουμήτης -ճգնող) տիտղոսը։ Այրարատ վերադառնալուց հետո անձամբ մեկնել է Աղվանք, հանդիպել աղվանից Արսվաղեն արքայի և Երեմիա եպիսկոպոսի հետ, կազմակերպել նոր գրի տարածումը, որտեղից անցել է Բաղասական գավառ, մղել հակաաղանդավորական պայքար։ Այդ շրջանում եղել է Ուտիքի Գարդման գավառում, ապա՝ Գուգարաց Տաշիրում։ Եվս մեկ անգամ Արևմտյան Հայաստան է այցելել 420-ական թվականների վերջին, եղել Բարձր Հայք գավառի Դերջան, Եկեղյաց, Սպեր և Շաղագոմք գավառներում։ 431-439 թվականների միջև կաթողիկոս Սահակի և աշակերտների հետ հիմնականում ավարտել է Աստվածաշնչի թարգմանությունը։ 439 թվականին նրա հրահանգով կաթողիկոսական աթոռի տեղապահ է դառնում Հովսեփ Վայոցձրցինհաջողություն։
Հայ գրերի ստեղծում
Հայոց գրերի ստեղծման վերաբերյալ առկա են բավականին հակասական կարծիքներ՝ չնայած հիմնականում գերակշռում է դասական մոտեցումը, ինչը ենդթադրում է, որ Մեսրոպ Մաշտոցը հանդիսանում է հայերեն այբուբենի ստեղծողը։ Հետաքրքիր և զարգացող մոտեցում է նաև այն, որ Մաշտոցը ոչ թե ստեղծել է հայոց այբուբենը, այլ վերականգնել այն։
Մեսրոպ Մաշտոցը որպես հայոց այբուբենի ստեղծող
Թեև քրիստոնեությունը Հայաստան մուտք է գործել առաջին դարում և 301 թ. դարձել պետական կրոն, բայց ժողովրդի զգալի մասը միայն անվանապես էր քրիստոնյա, երկրում եղած Աստվածաշնչի գրքերը, եկեղեցական այլ երկեր հունարեն կամ ասորերեն էին, ժամերգությունները և ծեսերը կատարվում էին ժողովրդի համար անհասկանալի այդ լեզուներով։ Մաշտոցը Աստվածաշունչը հրապարակայնորեն կարդալիս անմիջապես բանավոր թարգմանում էր հայերեն՝ ժողովրդին հասկանալի դարձնելու համար։ Գողթնում կատարած քարոզչությունը Մաշտոցի մեջ հաստատեց հայերեն գիր ու գրականություն ունենալու հրատապ կարևորությունը։ Կային այդ որոշումն ընդունելու նաև այլ ծանրակշիռ պատճառներ։ 387 թ. Բյուզանդիայի և Պարսկաստանի միջև երկու մասի բաժանված Հայաստանի արևելյան և արևմտյան մասում թեև պահպանվում էր հայոց թագավորությունը, բայց պարսկական ազդեցությունն օրավուր մեծանում էր։ Երկրի արևմտյան մասում, որը միացված էր Բյուզանդիային, վերացված էր հայոց թագավորությունը, եկեղեցին ենթակա էր հունական եպիսկոպոսությանը, եկեղեցու և պետական լեզուն հունարենն էր։ Հայաստանի երկու մասերի միմյանցից օտարացումը սպառնում էր երկրի և ժողովրդի ամբողջությանը, վերահաս էր դառնում հայության ձուլման վտանգը, ամբողջ երկրում դպրոցների, համալսարանների լեզուն հունարենն էր, մասամբ ասորերենը, եկեղեցականների զգալի մասը հույներ ու ասորիներ էին, հայ հոգևորականության որոշ մասը հունախոս էր։
Հայ գրերի ստեղծման անհրաժեշտություն
Արևմտյան շատ գավառներում հունարենն ու հունական կենցաղը արմատանում էին հայ ընտանիքներում։ Արքունիքում պաշտոնավարելիս և հետո Մաշտոցը կանխազգացել էր հայկական ինքնուրույն պետության մոտալուտ անկումը։ «Տեսնելով, որ հայոց թագավորության վերջը հասել է, Մեսրոպը (երկրի) խռովություններն իր համբերության նյութ դարձրեց» (Մովսես Խորենացի, Պատմություն Հայոց, 1968 թ.)։
Այսպես Մաշտոցի համար հայ դպրության հրատապ ստեղծումն ուներ հետևյալ նպատակները. Մաշտոցի այս ծրագիրը ձևավորվեց Գողթնում ունեցած գործունեությունից հետո, երբ Կորյունի, «Նա մտքում դրեց ավելի հոգալ նույնպես համայն (Հայոց) աշխարհի ժողովրդին մխիթարելու մասին» (Կորյուն, Վարք Մաշտոցի, 1962 թ.) գրքում բերվում են նաև Մաշտոցի խոսքերը. «Տրտմություն է ինձ համար, և անպակաս են իմ սրտի ցավերն իմ եղբայրների և ազգակիցների համար»։
Սահակ Պարթև
387 թվականին կաթողիկոս դարձած Սահակ Պարթևը, որ միշտ եղել է ազգակենտրոն քաղաքականության առաջամարտիկ և Մաշտոցի գլխավոր հենարանը նրա գործունեության սկզբից ևեթ, ունեցել է նույն մտահոգությունը։ Գալով Վաղարշապատ՝ Մաշտոցը կաթողիկոսին հայտնում է իր ծրագիրը և անմիջապես ստանում նրա լիակատար հավանությունը։ Գումարվում է ժողով՝ նվիրված հայերեն գիր ունենալու հարցին։ Վռամշապուհ թագավորը հավանություն է տալիս նպատակին՝ հայտնելով, որ Ասորիքում Դանիել անունով եպիսկոպոսի մոտ հայերեն գրեր կան։ Ժողովի խնդրանքով թագավորը հայ գրերի նախանձախնդիր Վահրիճ անունով մի իշխանի ուղարկում է Դանիելի մերձակից Հաբել երեցի մոտ։ Վերջինս, Դանիելից առնելով գրերը, Վահրիճի հետ բերում է Հայաստան։ Այստեղ հիմնվում են դպրոցներ, Մաշտոցը ստանում է վարդապետի (ուսուցչի) կոչում և սկսում մանուկներին հայոց լեզու ուսուցանել բերված գրերով։ Սկիզբ է դրվում հայերեն դպրությանը։ Մոտ երկու տարվա դասավանդումից հետո պարզվում է, որ դանիելյան նշանագրերը ժամանակի հայերենն արտահայտելու համար անբավարար են ու անհարմար լեզվի վանկարկման ու ուսուցման տեսակետից. «… հասկացան, որ այդ նշանագրերը բավական չեն հայերեն լեզվի սիզոբաները-կապերն ամբողջությամբ արտահայտելու համար»։ Դանիելյան նշանագրերի մասին բանասերները հակադիր ենթադրություններ են արել։ Բացառված չէ, որ դրանցով ինչ որ ժամանակ գրվել է հայերեն, իսկ Մաշտոցի օրոք դրանք չեն բավարարել հայերեն դասավանդելու և հայոց դպրություն ստեղծելու համար։
Սահակ Պարթևի երաշխավորությամբ, թագավորի հրամանով այս անգամ Մաշտոցը իր աշակերտ-օգնականների հետ մի խումբ մանուկներ առած, ուղևորվում է Ասորիք։ Լինում է Ամիդ, ապա Եդեսիա քաղաքներում, հայոց գրերի մասին խորհրդակցում ասորի հոգևորականների հետ, բայց ապարդյուն։ Մանուկների մի մասին ասորական կրթություն է տալիս Եդեսիայում, մյուսին ուղարկում ավելի հյուսիս Սամոսատ՝ հունական կրթության։ Եդեսիայում Մաշտոցը ստեղծագործական երկունք ապրեց, «… նա շատ նեղություններ քաշեց իր ազգային մի բառի օգնություն գտնելու համար»
Հայերեն հնչյունական համակարգի ստեղծում
Մաշտոցը 405 թվականին ստեղծում է հայերենի հնչյունական համակարգը ճշգրտորեն արտահայտող, ուսուցանելու, թարգմանելու և դպրություն ստեղծելու նպատակին լիովին հարմար նշանագրեր. «Նա իր սուրբ աջով հայրաբար ծնեց նոր և սքանչելի ծնունդներ հայերեն լեզվի նշանագրեր»։ Եդեսիայում Մաշտոցը նորագյուտ տառերը դասավորում է՝ օգտվելով հունական այբուբենի հերթականությունից, տառերին տալիս է անուններ (այբ, բեն), որոշում է նրանց թվային արժեքները (Ա =1, Ժ = 10, Ճ = 100)։ Ապա անցնելով Սամոսատ հմուտ հունագետ Հռոփանոսի օգնությամբ կատարելագործում է նորագույն տառերի գծագրությունը, նոր տառերն ուսուցանում իր օգնականներին և այդտեղ հունական կրթություն ստացող մանուկներին, իր աշակերտներ Հովհան Եկեղեցացու և Հովսեփ Պաղնացու հետ սկսում է նոր գրի օգնությամբ Աստվածաշնչից հայերեն թարգմանել Սողոմոնի առակները, որի առաջին նախադասությունը նաև մեսրոպատառ առաջին նախադասությունն էր. ''Ճանաչել զիմաստութիւն եւ զխրատ, իմանալ զբանս հանճարոյ։
Հայ դպրության հիմնադրում
Հայոց գրերը ստեղծելիս Մաշտոցը պետք է լուծեր մի շարք բարդ խնդիրներ, որոնցից էին Հայաստանի ավելի քան 300 հազար կմ քառակուսի տարածքում խոսվող բարբառների պայմաններում միասնական գրական հայերենի համար հնչյունական կանոնի որոշումը, գրության ձախից աջ (ինչպես հունարենում) և աջից ձախ (ինչպես ասորերենում) եղած տարբերակներից մեկն ընտրելը, ձայնավորների համար տառեր ունենալու թե չունենալու և կամ ձայնավորների համար հավելանշումներով (դիակրիտիկ նշաններով) արտահայտելու հարցի լուծումը։ Հայերենի հնչյունային համակարգը որոշելից Մաշտոցը առավելապես նկատի առավ արքունիքում, նախարարական որոշ տներում, հոգևորականության շրջանում ձևավորված ծառայողական (ատենական) հայերենը, որը հենված էր արարատյան (ըստ այլ կարծիքների Տարոնի) խոսվածքի վրա և ինքը գործածում էր Սուրբ գիրքը բանավոր թարգմանելիս ու քարոզելիս։ Շրջանցելով խոսվածքային նեղ առանձնահատկությունները նա որոշեց բառակազմիչ հնչյունների (հնչույթների) իրական քանակը, հայերենի համար բացառեց վանկային և ձայնավորներ չունեցող գրային համարակարգերը, առաջնորդվեց մեկ հնչյունին (հնչույթին) մեկ գիր սկզբունքով, հայերենի յուրաքանչյուր հնչյունի համար ստեղծվեց մեկ նշանագիր (բացառություն էր «ու» հնչյունը, եթե այն երկբարբառային արտասանություն չուներ)։ Մաշտոցը իրավացիորեն հրաժարվեց տառերի ձայնային արժեքը փոխող կետերից ու գծիկներից յուրաքանչյուր դեպքում գերադասելով ունենալ առանձին տառ։ Այդպես ստեղծվեց 36 տառ, որոնց կիրառությունը ճշտեց Սողոմոնի առակները թարգմանելիս՝ որդեգրելով գրելու հորիզոնական առաջընթաց հարմարագույն եղանակը, դրեց հայերենի ուղղագրության հիմքը (օրինակ թեև ստեղծվել էր «ը» տառը, բայց, նկատի ունենալով համապատասխան հնչյունի հաճախակի գործածությունը հայերենում, «ը» տառի գրությունը սահմանափակող կանոն հաստատեց)։ Մաշտոցի ստեղծած գիրը և ուղղագրությունը դարձան ամենից լիարժեքը ժամանակի մյուս գրային համակարգերի շարքում և չհնացան անցած 1600 տարիներին։ Միջնադարում Մաշտոցի գրած տառերին ավելացան միայն «o» և «ֆ» տառերը։ Հետագայում արվել են մի քանի ուղղագրական փոփոխություններ (հատկապես արևելահայերենի համար՝ 1922, 1940)։
Մաշտոցը նորաստեղծ գրերով վերադառնում է հայրենիք։ Երկրում ծավալվում է թարգմանչաց շարժումը, որը լուսավորական-կրթական ընդարձակ ու երկարատև գործունեություն էր (երկրի բոլոր մասերում հայկական դպրոցների հիմնադրում, թարգմանական ծավալուն աշխատանք, հայ դպրության ստեղծում, եկեղեցու ու քարոզչության հայացում, հայ գրչության կենտրոնների ու գրադարանների հիմնում)։
Աստվածաշնչի թարգմանություն
Սահակ Պարթևն ու Մեսրոպ Մաշտոցն աշակերտների հետ սկսել են Աստվածաշնչի թարգմանությունը՝ մի մասն ասորերենից, մյուս մասը՝ հունարենից։ Մաշտոցը նախքան այդ իր քարոզչական գործունեության ժամանակ, բազմիցս բանավոր թարգմանած լինելով Աստվածաշնչի առանձին հատվածներ, դրանց զգալի մասն անգիր գիտեր, և մնում էր ստուգել ու գրի առնել նորագյուտ տառերով։ Կարճ ժամանակում Սուրբ գրքի հիմնական մասը թարգմանվել էր հայերեն և բազմացվել գրչությամբ։ Այդ ընթացքում թարգմանվել են նաև փիլիսոփայական, ժամանակագրական, բնագիտական և այլ բնույթի երկեր։
Հայ գրերի ուսուցման շրջագայություններ
Տառերի գյուտից հետո Մաշտոցը իր օգնականների հետ շրջագայել է Հայաստանում, հավաքագրել աշակերտներ, հիմնել դպրոցներ, ինքը տվել հայերենի դասավանդման առաջին օրինակը, հիմնադրել վանքեր, որոնք դարձել են ուսման, գրչության ու գիտության կենտրոն և օրինակ հետագա դարերում նորերը հիմնելու։
Ըստ Կորյունի՝ Արևելյան Հայաստանում կատարած երկրորդ շրջագայության ժամանակ, «սկսեց Տիրոջից իրեն շնորհվածի համեմատ նշանագրեր հորինել վրացերեն լեզվի համար»։ (Մովսես Խորենացի Պատմություն Հայոց 1968)։
Արևելյան Հայաստանում կատարած իր մի այլ (հինգերորդ) շրջագայության ժամանակ Մաշտոցն այցելել է Բուն Աղվանք (Կուր գետի ձախ ափին), ամենաբազմամարդ ցեղի գարգարացիների լեզվի համար տեղացի Բենիամին երեցի օգնությամբ ստեղծել տառեր («Նշանագրեր ստեղծեց գարգարացիների լեզվի համար» Խորենացի նույն տեղում), հիմնել դպրոցներ, սկիզբ դնել թարգմանչաց գործին։
Մաշտոցի և նրա աշակերտների գործունեություն
431 թվականին Մաշտոցի աշակերտներ Ղևոնդ Վանանդենցին, Կորյունը, Եզնիկ Կողբացին և Հովսեփ Պաղնացին Կոստանդնուպոլսից բերել են Աստվածաշնչի «Յոթանասնից» կոչվող հունարեն կանոնները և այլ գրականություն։ Սկիզբ է առել Աստվածաշնչի նախնական շտապ (փութանակի) կոչվող թարգմանության համեմատական խմբագրումը, չեղած հատվածների թարգմանումը, որով ստեղծվել է Աստվածաշնչի հայտնի Սահակ-Մեսրոպյան հայերեն թարգմանական բնագիրը։ Շարունակելով թարգմանական և խմբագրական աշխատանքը՝ Մաշտոցը և Սահակ Պարթևը կազմել են հայ եկեղեցու Պատարագամատույցի, Ծիսարանի («Մաշտոցի»), ժամագրքի նախնական տարբերակները։ Մաշտոցը գրել է քարոզներ, ճառեր, ուղերձներ, կազմել է հունական երկերի մի ժողովածու, որը հետո ինքը թարգմանել է հայերեն, ըստ որոշ տվյալների խմբագրել է Գրիգոր Լուսավորչի «Հաճախապատում» քարոզների ժողովածուն։
Մաշտոցը եղել է ժամանակի խոշոր հայ բանաստեղծը։ Ըստ տեղեկությունների, ճգնակյաց կյանքի տարիներից սկսած նա հոգևոր բանաստեղծություններ է հորինել։ Տառերի գյուտից հետո, երբ շատացան եկեղեցու ծեսերը, երգեցողությունը հայացնելու խնդիրները, Մաշտոցի ստեղծած երգերը որդեգրվեցին եկեղեցու կողմից, իսկ հետայգայում մտան Շարակնոցի մեջ։ Ըստ բազում վկայությունների շարակնոցներում կա շուրջ 130 բանաստեղծություն, այդ թվում Հարց. Տէր երկնից, Ողորմեա շարքերից։ Դրանք մեսրոպյան տառերով գրված բանաստեղծություններ են։ Մաշտոցի բանաստեղծությունները խորապես քնարական են, կրում են հեղինակի խոր ներշնչանքի կնիքը։ Ծով կենցաղոյս հանապազ զիս ալեկոծէ, Մրըրկեալ ալիք թշնամին ինձ յարուցանէ, Նաւապետ բարի, լեր անձին իմոյ ապաւէն։ (Շարական) Մաշտոցը Սահակ Պարթևի հետ, հիմնադրել է հայ մասնագիտական երաժշտությունը նրանք կարգավորել են հայոց բանավոր ժողովրդական ու հոգևոր ձայնեղանակները և օգտագործել եկեղեցական երաժշտության մեջ հայ մասնագիտական երաժշտության ելևէջումը՝ պայմանավորելով հայոց լեզվի հնչերանգով։ Մաշտոցը եղել է նաև հայ երգի առաջին դպրոցական ուսուցիչը։
Մաշտոցը հայերենի առաջին ուսուցիչը լինելով՝ նաև հայ մանկավարժության առաջամարտիկն է։ Նա մշակել է հայոց լեզվի, հայ երաժշտության և հայկական նորաստեղծ դպրոցներում ուսուցանվող մյուս առարկաների դասավանդման սկզբունքները, որոշել է հայկական դպրոցի լեզվական հիմունքը դասավանդումն սկսել մեսրոպյան տառերի և հայերենի, որպես միակ մայրենի լեզվի, ուսուցմամբ, հանրակրթական առարկաները դասավանդել հայերեն, օտար լեզուները հայոց լեզվի հիման վրա։ Մաշտոցական այս հիմունքը հետագա դարերում ավանդական դարձավ հայկական դպրոցների համար թե հայրենիքում, թե հայրենիքից դուրս։