cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հին Հռոմ
Դասակարգային կառուցվածք
Ընտրելու և ընտրվելու քաղաքական իրավունքները ևս պայմանավորված էին դասային պատկանելիությամբ։ Կանանց իրավունքները ստորադասված էին․ ազդեցիկ հեղինակություն ունեցող կանայք ունեին որոշ հիմնարար իրավունքներ, սակայն, ամեն դեպքում դիտարկվում էին որպես ոչ լիիրավ քաղաքացի (հետևաբար՝ վերջիններս չունեին ընտրական իրավունքներ)։ Ավելի ուշ շրջանում կանայք ձեռք են բերել սեփականության իրավունք՝ որոշ դեպքերում դոմինանտելով իրենց ամուսինների նկատմամբ ։ Չնայած այս ամենին՝ Հռոմեական պետությունում կանայք երբեք չեն ունեցել ընտրական իրավունքներ և երբեք չեն ներգրավվել քաղաքականության մեջ։ Օգոստոս Օկտավիանոսի կառավարման օրոք կայսերական հրովարտակով որոշ «բարեկամ և դաշնակից» քաղաքների բնակիչներին (Գալլիայից, Հիսպանիայից և Կարթագենից) թույլ էր տրվում ձեռք բերել Լատինական լիարժեք քաղաքացիություն (այս գործընթացը կոչվում է «Peregrinus»), սահմանափակ չափով ներկայացված լինել նաև Հռոմեական սենատում։ 212 թվականին Կարակալլա կայսրը քաղաքացիության իրավունք է շնորհում կայսրության տարածքում բնակվող բոլոր ազատներին։
Իրավունք և իրավական միտք
Հռոմեական իրավունքն իր ժամանակի ամենակատարյալ իրավական համակարգն էր, որը գործել է 13 դար շարունակ։ Հին հռոմեացիները կարևորում էին իրավունքի կարգավորիչ դերքը հասարակական հարաբերություններում։ Այս համատեքստում անհրաժեշտ է նշել հետևյալ արտահայտությունը, որը տարածված էր հռոմեական հասարակայնության շրջանում և արտահայտում էր օրենքի նկատմամբ վերաբերմունքը Հին Հռոմում․ «jus, jus et nihil plus», թարգմանաբար՝ «իրավունք, իրավունք և ոչինչ ավելին»։ Այն հիմնված էր մասնավոր սեփականության ինստիտուտի վրա, իսկ վերջինիս տեսական հիմքը հին հունական իրավունքն էր։ Սոլոնի օրենքների ուսումնասիրության արդյունքում մ․թ․ա․ 449 թվականին հրապարակվում է «Տասներկու աղյուսակների օրենքներ»-ը, որը, ինքնին, հռոմեական իրավունքի (խարսխված էր սովորույթի, կրոնական օրենքների և բարոյանորմերի վրա) առաջին կանոնակարգումն էր։ Հռոմի յուրաքանչյուր քաղաքացի պարտավոր էր անգիր իմանալ այդ օրենքները։ Գրավոր օրենքների ընդունումը նախ և առաջ ձեռնտու էր պլեբեյներին․ այդկերպ նրանք կարողանում էին պաշտպանվել պատրիկ արդարադատների կամայականություններից։ «Տասներկու աղյուսակների օրենքներ»-ը Հռոմեական կայսրության համար հետագայում ծառայում է նաև որպես իրավունքի հիմնական աղբյուր։ Այս օրենքների բովանդակությունը մեզ չի հասել, մինչդեռ որոշ հատվածներ պահպանվել են հռոմեացի հայտնի իրավաբաններ Ցիցերոնի և Ուլպիանոսի աշխատություններում։ 6-րդ դարում Բյուզանդիայի կայսր Հուստինիանոսի հրամանով կազմվում է «քաղաքացիական իրավունքի ժողովածու»-ն (corpus juris civilis), որով հռոմեական իրավունքը հաշտեցվում էր ֆեոդալիզմի հետ։ Այս կոդեքսը, որպես իրավունքի բացառիկ աղբյուր, կիրառվում է Միջնադարյան Եվրոպայի մեծ մասում մինչև 17-րդ դար։
Հռոմեական իրավունքը կազմված էր երկու հիմնական ճյուղերից՝ հանրային և մասնավոր։ Առավել տարածուն էր մասնավոր իրավունքը և դա է պատճատը, որ հռոմեական իրավունք ասելով առավել հաճախ հասկանում են հենց հռոմեական մասնավոր իրավունքը։ Ըստ հայտնի իրավաբան Ուլպիանոսի՝ «հանրային իրավունքը այն է, ինչ վերաբերում է պետության դրությանը, իսկ մասնավոր իրավունքը այն է, ինչ վերաբերում է մասնավոր անձանց շահերին»։ Դրանք էլ իրենց հերթին բաժանվում էին քաղաքացիական, ազգերի և բնաիրավական ենթատեսակների։ Հռոմեական մասնավոր իրավունքի հիմնարար դրույթները, նրա ինստիտուտներն այսօր էլ կազմում են ժամանակակակից քաղաքացիական իրավունքի հիմքը։ Ֆրիդրիխ Էնգելսը հռոմեական իրավունքը բնութագրել է հետևյալ ձևով․
Պետական իշխանություն
Հռոմի պատմության սկզբնական շրջանում երկիրը կառավարվում էր թագավորների կողմից, որոնք հաջորդաբար ընտրվում էին արիստոկրատ ցեղերի ավագանիներից։ Թագավորի իրավասությունների ճշգրիտ սահմանների կանխորոշումն արդի գիտության համար մնում հիմնախնդիր է։ Ամենայն հավանականությամբ, թագավորական շրջանում Հռոմի միապետներն ունեցել են անսահմանափակ (բացարձակ) իշխանություն՝ իշխել որպես միահեծան տիրակալներ։ Մեկ այլ տարբերակի համաձայն՝ արքան կարող էր հանդես գալ որպես սենատի և ժողովրդի գործադիր ղեկավար։ Համենայն դեպս, մեզ հայտնի տեղեկությունները տեղի են տալիս հավաստել, որ ռազմական իշխանության իրականացման հարցում թագավորն ունեցել է բացարձակ լիազորություններ։ Թագավորական Հռոմում միապետը նաև երկրի կրոնական առաջնորդն էր։ Երկրի կառավարման գործում նշանակալի դեր ունեին նաև ժողովրդական երեք ժողովները՝ կուրիական կոմիտիան (comitia curiata), տրիբուսային կոմիտիան (comitia populi tributa) և սենատը։ Առանձնակի կարևորություն ուներ սենատը, որը թագավորի համար ծառայում էր որպես խորհրդատվական մարմին։ Ժողովրդական ժողովները վճռում էին խաղաղության և պատերազմի հարցեր, ընտրում թագավոր և այլ պաշտոնյաներ, հանդես գալիս օրենսդրական նախաձեռնություններով։ Թագավորության անկմանը հաջորդում է հանրապետության հաստատումը։ Հանրապետական կարգերի հաստատումը դասակարգային պայքարի ելքային հետևանքն էր, որը բնութագրվում էր քաղաքական անորոշությամբ․ սա պայմանավորված էր այն հանգամանքով, որ Հռոմեական հանրապետությունը ժողովրդավարական վարչաձևի և օլիգարխիկ ռեժիմի անսովոր համադրություն էր։ Օրենքներ ընդունելու բացառիկ իրավասությունը վերապահված էր ժողովրդական ժողովներին։ Հանրապետական Հռոմի սենատը օլիգարխիկ մարմին էր, որը վերաճել էր հանրային կյանքի կարևորագույն օղակի։ Նոր սենատորներն ընտրվում, իսկ գործողները՝ հեռացվում էին ցենզորների (Censura) կողմից։ Սենատորը կարող էր օրենսդիր մարմնից հեռացվել, եթե ցենզորների կողմից պիտակվեր «բարոյապես կոռումպացված»։ Այդպիսի մեղադրանք առաջադրվում էր այն ժամանակ, երբ օրենսդիրը կասկածվում էր կաշառակերության մեջ։ Ավելի ուշ՝ դիկտատոր Սուլլայի բարեփոխումներից հետո, քվեստորները ինքնաբերաբար դառնում են սենատի անդամներ։
Հռոմեական հանրապետությունում չկար կայուն բյուրոկրատիա, իսկ հարկահավաքությունը կատարվում էր բնամթերային գանձման միջոցով։ Այնուամենայնիվ, հանրապետական վարչաձևը բնութագրվում էր անկայունությամբ և անորոշությամբ, քանզի պետական կառավարման մարմինների դիսպոզիցիան հաճախակիորեն հարմարեցվում էր իշխող դասակարգի կամքին կամ կլանային շահերին։ Կայսրության վաղ շրջանում՝ Օգոստոս Օկտավիանոսի կառավարման սկզբնամասում, հանրապետական ռեժիմը կրում է որոշակի փոփոխություններ, սակայն սկզբունքային առումով մնում է նույնը։ Հռոմի կայսրը համարվում էր «քաղաքացիներից առաջինը»։ Սենատը կայսերական վարչակարգի պայմաններում ստանում է օրենսդիր իշխանության բացառիկ լիազորություններ, որի արդյունքում նախկինում գործող ժողովրդական ժողովները մղվում են երկրորդական պլան։
Կրթություն
Վաղ հանրապետական ժամանակաշրջանի Հռոմում չկային հանրային դպրոցներ, ուստի տղա երեխաները կարդալ և գրել սովորում էին իրենց ծնողների ուսուցչության ներքո ։ Հաճախ երեխաներին դասավանդում էին կրթված ստրուկները (մեծ մասամբ՝ հույն ), որոնք կոչվում էին paedagogus ։ Այդ ժամանակահատվածում կրթության հիմնական նպատակը մեծատոհմիկ ընտանիքների տղա երեխաներին գյուղատնտեսությանը, ռազմական արվեստին, հռոմեական ավանդույթներին և հասարակական գործերին ծանոթացնելն էր ։ Դա է պատճառը, որ արական սեռի ներկայացուցիչները հռոմեական հասարակությունում առավել կրթված ու բանիմաց էին։ Ժամանակի լավագույն ուսումը ստանում էին ազնվականական տներից սերվող տղաները, շատ ժամանակ նույնիսկ աղջիկները ։ Ազնվականների որդիները 16 տարեկան հասակում արդեն մուտք էին գործում քաղաքական ասպարեզ, իսկ 17 տարեկանում՝ մասնակցում ռազմական արշավանքներին ։ Կրթական այս համակարգը գործնականում պահպանվում է մինչև վաղ կայսերական ժամանակաշրջան։ Մ․թ․ա․ 3-րդ դարում՝ Հունաստանի և հելլենիստական մյուս թագավորությունների նվաճումից հետո, հռոմեական կրթական համակարգը մասշտաբայնորեն ենթարկվում է հունականի ազդեցությանը՝ պահպանելով իր ինքնատիպությունը ։ Առավել ունևոր ընտանիքների 7 տարին լրացած տղաներն ու աղջիկները (երբեմն) 7 տարին լրանալուց հետո հաճախում էին մասնավոր դպրոցներ։ Լուդուսներում հույն ուսուցիչների (նրանք հաճախ կոչվում էին litterator կամ magister ludi) օգնությամբ երեխաները սովորում էին իրենց մայրենի լեզվով՝ լատիներենով, կարդալ, գրել, թվաբանություն և երբեմն նույնիսկ դասական հունարեն։ Լուդուսներում երեխաները սովորում էին մինչև 11 տարին լրանալը ։
Ընտանիք
Հռոմեական հասարակության հիմնական բջիջն ընտանիքն էր ։ Դասական ընտանիքը կազմված էր հետևյալ անդամներից․ ընտանիքի գլուխ (սովորաբար՝ հայրը), pater familias (ընտանիքի հայր), տան տիկին, երեխաներ, իսկ որոշ դեպքերում նաև այլ ազգակիցներ։ Բարձր խավի ընտանիքներում տնային տնեսության մաս են կազմում նաև ստրուկները և ծառաները ։ Ընտանիքի գլուխը (patria potestas, «հայր իշխանություն») տնային տնտեսության ղեկավարն էր․ նրա կայացրած որոշումները պետք է միանշանակ լինեին մյուսների համար։ Նա կարող էր ընտանիքի կրտսեր անդամներին կնության տալ կամ ամուսնացնել՝ անձնային կամ ընտանեկան շահերից ելնելով, իր երեխաներին վաճառել ստրկության, ընդհանուրի ունեցվածքը սեփականաշնորհել և նույնիսկ՝ որպես պատիժ սպանել ընտանիքի անդամին (գործնականում այս պրակտիկան վերացել է մ․թ․ա․ 1-ին դարից հետո) ։
Patria potestas-ի սոցիալական դիրքը պետք է ընկալվեր նաև ընտանիքի մյուս տղամարդ անդամների շրջանում։ Ըստ հռոմեական սովորութային իրավունքի՝ տղամարդը չէր կարող դառնալ Patria potestas, քանի դեռ իր հայրը կենդանի էր ։ Հռոմի վաղ շրջանի պատմության ընթացքում կանայք և աղջիկները ամուսնանալով հայտնվում էին իրենց ամուսնու ընտանիքի ավագ անդամի անմիջական տնօրինման ներքո։ Արդեն ավելի ուշ՝ կայսերական շրջանում, կինը ձեռք է բերում ընտրության իրավունք․ ճանաչել կա՛մ հայրական, կա՛մ ամուսնու ընտանիքի որոշումները ։ Հին հռոմեացիները գենետիկական շառավիղը հաշվում էին արական սեռի ժառանգականությամբ, ուստի տնային տնտեսության պայմաններում ծնված ցանկացած երեխա պատկանում էր ամուսնու ընտանիքին ։ Հին Հռոմում, հատկապես՝ հանրապետության տարիներին (ավելի հաճախ՝ բարձր վերնախավի շրջանում), ընտանիքները հանդես էին գալիս ոչ թե փոխադարձ սիրո վրա հիմնված միավորումներ, այլ որպես քաղաքական կամ տնտեսական դաշինքներ ։ Բարձրաստիճան տոհմի ներկայացուցիչների կամ նրանց մերձավորների ամուսնությունը կայուն երաշխիքներ էին ինչպես ներպետական, այնպես էլ միջպետական հարթություններում, և կարգավորվում էին զանազան բարդ և խճճված հարաբերություններ։ Որպես կանոն, ամուսնական զույգերից տարիքով ավելի մեծ էին տղաները, մինչդեռ ազնվականական ամուսնությունների ժամանակ այս օրինաչափությունը ոչ միշտ էր պահվում։
Գրականություն
Կատեգորիա:Պատմական երկրներ Կատեգորիա:Հին աշխարհ Կատեգորիա:Մերձավոր Արևելքի պատմական պետություններ Կատեգորիա:Հին Հռոմ Կատեգորիա:Քաղաքակրթություններ Կատեգորիա:Հռոմեական կայսրություն Կատեգորիա:Եվրոպայի պատմական երկրներ Կատեգորիա:Անտիկ դարաշրջան Կատեգորիա:Իտալիայի պատմություն Կատեգորիա:Եվրոպայի պատմություն Կատեգորիա:Հին աշխարհի պատմական երկրներ Կատեգորիա:Միջերկրածովյան երկրների պատմություն Կատեգորիա:Հռոմեական իրավունք
Երկաթե գվարդիա
Երկաթե գվարդիա (Garda de Fier - «Գարդա դե ֆիեռ»), ռումինական ռազմատենչ հեղափոխական ֆաշիստական շարժում և քաղաքական կուսակցություն, որը հիմնադրվել է 1927 թվականին Կոռնելիու Զելեա Կոդրեանուի կողմից որպես Հրեշտակապետ Միքայելի լեգեոն (Legiunea Arhanghelul Mihail) կամ Լեգիոնական շարժում (Mișcarea Legionară) ։ Այն խիստ հակադեմոկրատական, հակակապիտալիստական, հակակոմունիստական և հակասեմական էր։ Այն տարբերվում էր այդ ժամանակաշրջանի եվրոպական աջակողմյան այլ շարժումներից՝ իր հոգևոր հիմքով, քանի որ Երկաթե գվարդիան խորապես ներծծված էր ռումինական ուղղափառ քրիստոնեական միստիցիզմով։
1930 թվականի մարտին Կոդրեանուն ձևավորեց Երկաթե գվարդիան՝ որպես Լեգեոնի կիսառազմական ճյուղ, որը 1935 թվականին փոխեց իր պաշտոնական անվանումը «Totul pentru Țară» կուսակցության՝ բառացիորեն՝ «Ամեն ինչ երկրի համար»։ Այն ստեղծվել էր նախքան Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը` իշխանության գալը։ Անդամներին անվանում էին լեգեոներներ կամ շարժումից դուրս՝ «կանաչ վերնաշապիկներ»՝ նրանց հագած հիմնականում կանաչ համազգեստի պատճառով ։
Երբ 1940 թվականի սեպտեմբերին պետական հեղաշրջմամբ իշխանության եկավ մարշալ Իոն Անտոնեսկուն, նա կառավարության մեջ մտցրեց Երկաթե գվարդիան՝ ստեղծելով Ազգային լեգեոնական պետությունը: 1941 թվականի հունվարին, լեգեոներների ապստամբությունից հետո, Անտոնեսկուն օգտագործեց բանակը շարժումը ճնշելու համար՝ ոչնչացնելով կազմակերպությունը. գվարդիայի հրամանատար Հորիա Սիման այլ ղեկավարների հետ փախել էր Գերմանիա։
Նախապատմություն
1930 թվականի մարտին Կոդրեանուն ստեղծեց «Երկաթե գվարդիան» («Garda de Fier»)՝ որպես Լեգեոնի կիսառազմական քաղաքական ճյուղ. այս անունն ի վերջո սկսեց վերաբերել հենց Լեգիոնին ։ Ավելի ուշ՝ 1935 թվականի հունիսին, Լեգիոնը փոխեց իր պաշտոնական անվանումը՝ դառնալով «Totul pentru Țară» կուսակցություն, որը բառացիորեն նշանակում է «Ամեն ինչ երկրի համար» կուսակցություն ։
Լեգիոնի անվանումը, ըստ երևույթին, ներշնչված է եղել ռուսական «Սև հարյուրյակներ» կազմակերպությունից, որը հակասեմական խմբավորում էր Ռուսական կայսրությունում (հատկապես Ռումինիայի հետ սահմանակից շրջանները), որը հաճախ օգտագործում էր հրեշտակապետի անունը ։
Նախադրյալներ
1927 թվականին Կոռնելիու Զելեա Կոդրեանուն թողեց Ազգային-քրիստոնեական պաշտպանության լիգա (NCDL) կոչվող ռումինական քաղաքական կուսակցության թիվ 2 պաշտոնը (Ալեքսանդր Կուզայի օրոք) և հիմնեց Միքայել հրեշտակապետի լեգեոնը ։
Լեգեոնը տարբերվում էր մյուս ֆաշիստական շարժումներից նրանով, որ իր ընտրազանգվածն ուներ գյուղացիության և ուսանողների, այլ ոչ թե ռազմական վետերանների շրջանում։ Այնուամենայնիվ, լեգեոներները կիսում էին ընդհանուր ֆաշիստական «հարգանքը պատերազմի վետերանների նկատմամբ»։ Ռումինիան ուներ շատ մեծ մտավորականություն՝ համեմատած ընդհանուր բնակչության հետ՝ 2.0 համալսարանական ուսանող յուրաքանչյուր հազար բնակչությանը, համեմատած 1,7/1 հազար բնակչությանը շատ ավելի հարուստ Գերմանիայում, մինչդեռ Բուխարեստն ուներ ավելի շատ իրավաբաններ 1930-ականներին, քան շատ ավելի մեծ քաղաք Փարիզը ։ Նույնիսկ մինչև համաշխարհային Մեծ դեպրեսիան, ռումինական համալսարանները շատ ավելի շրջանավարտներ էին տալիս, քան առկա աշխատատեղերի թիվը, և Ռումինիայի Մեծ դեպրեսիան էլ ավելի էր սահմանափակել մտավորականության աշխատանքի հնարավորությունները ։ Շատ ուղղափառ ռումինացիներ, ստանալով համալսարանական կոչում, որը նրանք ակնկալում էին, որ ուղեգիր կլինի դեպի միջին խավ, զայրացան՝ տեսնելով, որ այն աշխատանքները, որոնց վրա հույս ունեին, գոյություն չունեն, և ընդունեցին Լեգեոնի ուղերձը, որով ասվում էր, որ հրեաներն են խոչընդոտում նրանց իրենց ուզած միջին խավի աշխատանք գտնել։
Դրանից դուրս, Ռումինիայում ավանդաբար գերիշխում էր ֆրանկոֆիլ վերնախավը, որը նախընտրում էր խոսել ֆրանսերեն, քան ռումիներեն, և ովքեր, մասնավորապես պնդում էին, որ իրենց քաղաքականությունը Ռումինիան տանում է դեպի Արևմուտք Ազգային ազատական կուսակցության հետ, մասնավորապես՝ պնդելով, որ իրենց տնտեսական քաղաքականությունը գնում է դեպի Ռումինիայի արդյունաբերականացում ։ Ազգային Մեծ դեպրեսիան կարծես ցույց տվեց այս քաղաքականության բառացի սնանկությունը, և ռումինացի երիտասարդ մտավորականությունից շատերին, հատկապես համալսարանականներին, գրավեց Երկաթե գվարդիայի կողմից «ռումինական հանճարի» փառաբանումը և նրա ղեկավարները, ովքեր պարծենում էին, որ հպարտ են, որ խոսում են ռումիներեն ։ Ծագումով ռումինացի իսրայելցի պատմաբան Ժան Անսելը 19-րդ դարի կեսերից գրել է, որ ռումինական մտավորականությունը «շիզոֆրենիկ վերաբերմունք ունի Արևմուտքի և նրա արժեքների նկատմամբ» ։
Ռումինիան խիստ ֆրանկոֆիլ երկիր էր՝ սկսած 1859 թվականից, երբ ստեղծվեցին Միացյալ Իշխանությունները՝ Ռումինիային արդյունավետ անկախություն տալով Օսմանյան կայսրությունից (իրադարձություն, որը մեծապես հնարավոր դարձավ ֆրանսիական դիվանագիտության շնորհիվ, որը ճնշում էր օսմանցիների վրա ռումինացիների անունից), և այդ ժամանակվանից ի վեր, ռումինական մտավորականության մեծ մասը դավանում էր, որ հավատում է ֆրանսիական գաղափարներին ժողովրդավարության, ազատության և մարդու իրավունքների համընդհանուր գրավչության վերաբերյալ, միևնույն ժամանակ ունենալով հակասեմական հայացքներ Ռումինիայի հրեական փոքրամասնության վերաբերյալ ։ Չնայած իրենց հակասեմականությանը, ռումինական մտավորականության մեծ մասը կարծում էր, որ Ֆրանսիան ոչ միայն Ռումինիայի «լատինական քույրն» էր, այլև «մեծ լատինական քույրը», որը ճիշտ ճանապարհով կառաջնորդի իր «փոքր լատինական քույր» Ռումինիային։ Անչելը գրել է, որ Կոդրեանուն առաջին նշանակալից ռումինացին էր, ով մերժեց ոչ միայն մտավորականության գերակշռող ֆրանկոֆիլիան, այլև համընդհանուր ժողովրդավարական արժեքների ամբողջ շրջանակը, որոնք Կոդրեանուի պնդմամբ «հրեական հայտնագործություններ» էին, որոնք կոչված էին Ռումինիան ոչնչացնելուն ։
Իշխանության հասնելու գործիքակազմ
Ի տարբերություն ավանդական գաղափարի, որ Ռումինիան կգնա իր «լատինական քույր» Ֆրանսիայի ճանապարհով, Կոդրեանուն քարոզում էր այլատյաց, բացառիկ ծայրահեղ ազգայնականություն, ըստ որի Ռումինիան կգնա իր սեփական ճանապարհով և կմերժի համամարդկային արժեքների և մարդու իրավունքների մասին ֆրանսիական գաղափարները ։ Ռումինիան արդիականացված և արևմտականացված «Արևելյան Եվրոպայի Ֆրանսիա» դարձնելու վերնախավի ավանդական գաղափարներից նկատելիորեն շեղվելով Լեգեոնը պահանջեց վերադարձ անցյալի ավանդական արևելյան ուղղափառ արժեքներին և փառաբանեց Ռումինիայի գյուղացիական մշակույթը և ժողովրդական սովորույթները` որպես «Ռումինական հանճարի» կենդանի մարմնավորում ։
Երկաթե գվարդիայի առաջնորդները հաճախ կրում էին գյուղացիական ավանդական տարազներ՝ խաչելություններով և ռումինական հողի պարկերով պարանոցին՝ ընդգծելու իրենց հավատարմությունը ռումինական իսկական ժողովրդական արժեքներին՝ ի տարբերություն Ռումինիայի ֆրանկոֆիլ վերնախավի, որը նախընտրում էր հագնվել Փարիզյան նորաձևության վերջին ճիչով ։ Այն փաստը, որ Ռումինիայի վերնախավի շատ անդամներ հաճախ կոռումպացված էին, և որ Ռումինիայի նավթի ստեղծած հսկայական գումարներից շատ քիչ էր մտել հասարակ մարդկանց գրպանները, ավելի մեծացրեց Լեգեոնի գրավչությունը, որը դատապարտեց ողջ էլիտան որպես անուղղելիորեն կոռումպացված։.
Խարիզմատիկ առաջնորդ Կոդրեանուի հետ Լեգեոնը հայտնի էր հմուտ քարոզչությամբ, ներառյալ միջոցառումների շատ հմուտ օգտագործումը։ Օգտագործելով երթերը, կրոնական երթերը, հայրենասիրական և կուսակցական օրհներգերն ու հիմները, ինչպես նաև գյուղական վայրերում կամավորական աշխատանքն ու բարեգործական արշավները՝ ի պաշտպանություն հակակոմունիզմի, Լիգան ներկայացավ որպես այլընտրանք կոռումպացված կուսակցություններին։ Ի սկզբանե, Երկաթե գվարդիան հույս ուներ ընդգրկել ցանկացած քաղաքական խմբակցություն, անկախ քաղաքական սպեկտրում իր դիրքից, որը ցանկանում էր պայքարել ԽՍՀՄ-ում կոմունիզմի վերելքի դեմ։
Երկաթե գվարդիան միտումնավոր հակասեմական էր՝ քարոզելով այն գաղափարը, որ «ռաբինական ագրեսիան քրիստոնեական աշխարհի դեմ», որը դրսևորվում էր մասոնության, ֆրոյդիզմի, համասեռամոլության, աթեիզմի, մարքսիզմի, բոլշևիզմի և Իսպանիայում քաղաքացիական պատերազմի միջոցով», - խարխլում է հասարակությունը ։
Վայդա-Վոևոդի կառավարությունը 1931 թվականի հունվարին օրենքից դուրս հայտարարեց Երկաթե գվարդիան ։ 1933 թվականի դեկտեմբերի 10-ին Ռումինիայի լիբերալ վարչապետ Իոն Դուկան արգելեց Երկաթե գվարդիան ։ Ձերբակալությունների, ծեծի, խոշտանգումների և նույնիսկ սպանությունների կարճ ժամանակաշրջանից հետո (Լեգեոներական շարժման տասներկու անդամներ սպանվեցին ոստիկանական ուժերի կողմից), Երկաթե գվարդիայի անդամները 1933 թվականի դեկտեմբերի 29-ին վրեժխնդիր եղան՝ սպանելով Դուկային Սինայա երկաթուղային կայարանի հարթակում ։
Պայքար իշխանության համար
1937 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում Լեգիոնը 15,5% ձայնով զբաղեցրեց երրորդ տեղը՝ զիջելով Ազգային ազատական և Ազգային գյուղացիական կուսակցություններին։ Թագավոր Քերոլ II-ը կտրականապես դեմ էր Լեգեոնի քաղաքական նպատակներին և հաջողությամբ հեռու էր պահում նրանց կառավարությունից, մինչև որ ինքը ստիպված եղավ հրաժարվել գահից 1940 թվականին։ 1938 թվականի փետրվարի 10-ին թագավորը ցրեց կառավարությունը և սկսեց թագավորական բռնապետություն։
Կոդրեանուն խորհուրդ տվեց Լեգեոնին ընդունել նոր ռեժիմը։ Այնուամենայնիվ, ներքին գործերի նախարար Արմանդ Կելինեսկուն չվստահեց Կոդրեանուին և հրամայեց ձերբակալել նրան ապրիլի 16-ին։ Հասկանալով, որ կառավարությունը պատրվակ էր փնտրում իրեն մահապատժի ենթարկելու համար, Կոդրեանուն հրամայեց Լեգեոնի ժամանակավոր հրամանատար Հորիա Սիմային ոչ մի քայլ չձեռնարկել, քանի դեռ չկար ապացույցներ, որ նա գտնվում է անմիջական վտանգի մեջ։ Սակայն Սիման, ով հայտնի էր իր բռնության հակումով, աշնանը ահաբեկչական գործունեության ալիք բարձրացրեց։ Կոդրեանուն դրա հոտն առավ և պահանջեց դադարեցնել բռնությունը ։
Պատվերը շատ ուշացած էր։ 1938 թվականի նոյեմբերի 29-ի լույս 30-ի գիշերը Կոդրեանուն և մի քանի այլ լեգեոներներ խեղդամահ արվեցին իրենց ժանդարմերիայի ուղեկցորդի կողմից՝ ենթադրաբար բանտից փախչելու փորձի ժամանակ։ Համարվում է, որ նման փախուստի փորձ չի եղել, և որ Կոդրեանուն և մյուսները սպանվել են թագավորի հրամանով, հավանաբար ի պատասխան 1938 թվականի նոյեմբերի 24-ին լեգեոներների կողմից Կելինեսկուի ազգականի (որոշ աղբյուրներ ասում են՝ «ընկեր») սպանության։ Երկաթե գվարդիան ջախջախելու Քերոլ թագավորի որոշման հետևանքով Լեգեոնի շատ անդամներ փախան Գերմանիա, որտեղ նրանք ստացան նյութական և ֆինանսական աջակցություն NSDAP-ից, հատկապես SS-ից և Ալֆրեդ Ռոզենբերգի արտաքին քաղաքական գրասենյակից ։ Միջպատերազմյան շրջանի մեծ մասում Ռումինիան գտնվում էր ֆրանսիական ազդեցության գոտում, և 1926 թվականին Ռումինիան դաշինքի պայմանագիր կնքեց Ֆրանսիայի հետ։ 1936 թվականի մարտին Ռեյնլանդի վերառազմականացումից հետո Քերոլ թագավորը սկսեց հեռանալ Ֆրանսիայի հետ ավանդական դաշինքից, քանի որ Ռումինիայի ներսում մեծացավ մտավախությունը, որ ֆրանսիացիները ոչինչ չեն անի Արևելյան Եվրոպայում գերմանական ագրեսիայի դեպքում, բայց Քերոլի ռեժիմը դեռևս համարվում էր` ըստ էության ֆրանսամետ։ Գերմանական տեսանկյունից Երկաթե գվարդիան համարվում էր Քերոլ թագավորից ավելի նախընտրելի։ Թագավորական բռնապետությունը տևեց մեկ տարուց քիչ ավելի։ 1939 թվականի մարտի 7-ին ձևավորվեց նոր կառավարություն՝ Կելինեսկուի վարչապետությամբ։ 1939 թվականի սեպտեմբերի 21-ին նա, իր հերթին, սպանվեց լեգեոներների կողմից, որոնք վրեժխնդիր էին Կոդրեանուի համար։ Կելինեսկուն կողմ էր արտաքին քաղաքականությանը, որտեղ Ռումինիան կպահպաներ դաշնակցամետ չեզոքություն Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում, և որպես այդպիսին, ՍՍ-ն իր մասնակցությունն ունեցավ Կելինեսկուի սպանության կազմակերպման գործում ։ Սկսվեցին փոխադարձ կոտորածների հետագա ռաունդները։ Բացի թագավորի հետ կոնֆլիկտից, Կոդրեանուի մահից հետո իշխանության համար ներքին պայքար սկսվեց։ Բռնաճնշումների ալիքները գրեթե վերացրեցին Լեգիոնի սկզբնական ղեկավարությունը մինչև 1939 թվականը, առաջ մղելով երկրորդ կարգի անդամներին։ Համաձայն 1940 թվականի վերջին Բուխարեստում Հունգարիայի քաղաքական քարտուղարի ներկայացրած գաղտնի զեկույցի, գոյություն ունեին երեք հիմնական խմբակցություններ.
Երկար շփոթմունքից հետո Սիման, որը ներկայացնում էր Լեգիոնի ոչ այնքան արմատական թևը, հաղթահարեց բոլոր մրցակցությունները և ստանձնեց ղեկավարությունը՝ 1940 թվականի սեպտեմբերի 6-ին ճանաչվելով որպես այդպիսին Լեգեոնական ֆորումի կողմից, որը ստեղծվել էր նրա նախաձեռնությամբ։ Սեպտեմբերի 28-ին ավագ Կոդրեանուն ներխուժեց Բուխարեստում գտնվող Լեգեոնի շտաբ-բնակարանը (Կանաչ տուն)՝ իրեն առաջնորդ նշանակելու անհաջող փորձով ։ Սիման մտերիմ էր ՍՍ-ի վոլքսգրուպենֆյուրեր (SS Volksgruppenführer) Անդրեաս Շմիդտի հետ, որը ռումինացի volksdeutsch (էթնիկ գերմանացի) էր, և նրա միջոցով մտերմացավ Շմիդտի աներոջ՝ հզոր Գոտլոբ Բերգերի հետ, ով ղեկավարում էր Բեռլինում ՍՍ-ի գլխավոր գրասենյակը։ Բրիտանացի պատմաբան Ռեբեկա Հեյնսը պնդում է, որ ՍՍ-ի ֆինանսական և կազմակերպչական աջակցությունը Սիմայի վերելքի կարևոր գործոնն էր ։
Սիմայի գերիշխանություն
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի առաջին ամիսներին Ռումինիան պաշտոնապես չեզոք էր։ Այնուամենայնիվ, 1939 թվականի օգոստոսի 23-ի Մոլոտով-Ռիբենտրոպ պակտը, ի սկզբանե գաղտնի փաստաթուղթ, սահմանում էր, ի թիվս այլ բաների, խորհրդային «շահերը» Բեսարաբիայում։ Սեպտեմբերի 1-ին Նացիստական Գերմանիայի Լեհաստան ներխուժելուց հետո, որին սեպտեմբերի 17-ին միացավ Խորհրդային Միությունը, Ռումինիան ապաստան տվեց Լեհաստանի փախչող կառավարության և զինվորականների անդամներին։ Նույնիսկ սեպտեմբերի 21-ին Կելինեսկուի սպանությունից հետո Քերոլ թագավորը փորձեց չեզոքություն պահպանել, սակայն ավելի ուշ Ֆրանսիայի կապիտուլյացիան Գերմանիային և բրիտանացիների նահանջը Եվրոպայից թույլ չտվեցին կատարել իրենց հավաստիացումները Ռումինիային։ Հավանաբար անխուսափելի էր Ռումինիայի դեպի առանցքի տերությունները թեքվելը։
Այս քաղաքական դասավորությունը ակնհայտորեն բարենպաստ էր ողջ մնացած լեգեոներների համար և էլ ավելի բարենպաստ դարձավ 1940 թվականի մայիսին Ֆրանսիայի անկումից հետո։ Սիման և մի քանի այլ լեգեոներներ, ովքեր ապաստան էին գտել Գերմանիայում, սկսեցին վերադառնալ Ռումինիա։ Ֆրանսիայի անկումից մեկ ամիս անց Քերոլը վերակառուցեց իր ռեժիմի միակ կուսակցությունը՝ Ազգային Վերածննդի ճակատը, ավելի բացահայտ տոտալիտար «Ազգի կուսակցության» և հրավիրեց մի շարք լեգեոներների՝ մասնակցելու վերակառուցված կառավարությանը։ Հուլիսի 4-ին Սիման և ևս երկու առաջատար լեգեոներներ միացան Իոն Գիգուրտուի կառավարությանը։ Այնուամենայնիվ, նրանք հրաժարական տվեցին ընդամենը մեկ ամիս անց՝ Քերոլի վրա գահից հրաժարվելու մեծ ճնշման պատճառով ։
Վիեննայի երկորդ վճիռը, որը Ռումինիային ստիպեց Հունգարիային զիջել Հյուսիսային Տրանսիլվանիայի մեծ մասը, զայրացրեց բոլոր քաղաքական երանգների ռումինացիներին և քաղաքականապես ոչնչացրեց Քերոլին։ Չնայած դրան, սեպտեմբերի 3-ի լեգեոներական հեղաշրջումը ձախողվեց ։
Իշխանություն
Քիչ թե շատ հուսահատությունից դրդված թագավոր Քերոլ II թագավորը վարչապետ նշանակեց գեներալ (հետագայում՝ մարշալ) Իոն Անտոնեսկուին՝ մասամբ Լեգեոնի հետ գեներալի սերտ կապերի պատճառով։ Սակայն Քերոլը չգիտեր, որ Անտոնեսկուն գաղտնի համաձայնության էր եկել այլ քաղաքական գործիչների հետ՝ թագավորին հեռացնելու համար ։ Վիեննայի երկրորդ վճիռից առաջացած ժողովրդական զայրույթի ֆոնին Քերոլի դիրքորոշումը դարձավ անկայուն, և նա ստիպված եղավ հրաժարվել գահից՝ հօգուտ իր որդու՝ Միքայելի, ով արագորեն հաստատեց Անտոնեսկուի բռնապետական լիազորությունները և նրան շնորհեց Ռումինիայի կոնդուկատոր (Conducător-առաջնորդ) կոչում։
Չնայած Անտոնեսկուն ոխերիմ ազգայնական (archnationalist) և ավտորիտար էր, նրա առաջին նախապատվությունը ազգային միասնության կառավարություն ձևավորելն էր, որտեղ բոլոր կողմերը կընդունեին նրան որպես բռնապետ։ Սակայն, բացառությամբ Լեգեոնի, մյուս կուսակցությունները գոնե ցանկանում էին պահպանել խորհրդարանական կառավարման տեսքը։ Ի հակադրություն, Լեգեոնը լիովին աջակցում էր Անտոնեսկուի՝ ծայրահեղ ազգայնական և ավտորիտար ռեժիմի հեռանկարին։ Այս նկատառումով Անտոնեսկուն սեպտեմբերի 15-ին դաշինք կնքեց Լեգեոնի հետ։ Որպես գործարքի մաս, Ռումինիան հռչակվեց «Ազգային լեգեոնական պետություն», որտեղ Լեգիոնը երկրի միակ օրինական կուսակցությունն էր։ Անտոնեսկուն դարձավ Լեգեոնի պատվավոր առաջնորդը։ Սիման դարձավ փոխվարչապետ, և չորս այլ լեգեոներներ միացան նախարարների կաբինետին ։ «Երկաթե գվարդիան» միակ ֆաշիստական շարժումն էր Գերմանիայից և Իտալիայից դուրս, որը իշխանության եկավ առանց արտաքին օգնության ։
Մի անգամ իշխանության գալով՝ 1940 թվականի սեպտեմբերի 14-ից մինչև 1941 թվականի հունվարի 21-ը, Լեգեոնը բարձրացրեց առանց այն էլ դաժան հակասեմական օրենսդրության մակարդակը և անպատիժ կերպով ձեռնարկեց ջարդերի և քաղաքական սպանությունների արշավ։ 1940 թվականի նոյեմբերի 27-ին ավելի քան 60 նախկին բարձրաստիճան պաշտոնյաներ կամ նշանավոր մարդիկ մահապատժի ենթարկվեցին Ջիլավայի բանտում՝ դատավարությանը սպասելիս։ Հաջորդ օրը սպանվեցին պատմաբան և նախկին վարչապետ Նիկոլայե Յորգան և տնտեսական տեսաբան Վիրջիլ Մադջարուն։ Մահափորձեր եղան նախկին վարչապետների և Քերոլի կողմնակիցներ Կոնստանտին Արգետոյանուի, Գուտարեսկուի և Իոն Գիգուրտուի նկատմամբ, սակայն նրանք ազատվեցին լեգեոնական ոստիկանության ձեռքից և հայտնվեցին զինվորականների պաշտպանության տակ։
Սպառազինություն
Որպես կիսառազմական ուժ՝ Երկաթե գվարդիան իշխանության ղեկին եղած ժամանակ հրազենի պակաս չուներ։ 1941 թվականի սկզբին միայն Բուխարեստում լեգեոներներն ունեին 5000 հրացան (հրացաններ, ռևոլվերներ և գնդացիրներ), ինչպես նաև բազմաթիվ ձեռքի նռնակներ ։ Լեգեոնը նաև ուներ չորս մեքենաներից բաղկացած փոքր, հիմնականում խորհրդանշական զրահապատ ուժ՝ երկու ոստիկանական զրահապատ մեքենա և Renault ֆիրմայի երկու «Ռենո UE» ֆրանսիական զրահափոխադրիչ Նիկոլա Մալալքսայի գործարանից ։ Մալաքսայի գործարանը լիցենզիայով արտադրում էր այս ֆրանսիական զրահամեքենաները 1939 թվականի կեսերից, և բացի երկու նման մեքենաներից, գործարանը լեգեոնին մատակարարում էր նաև գնդացիրներ և հրացաններ ։ Տրանսպորտի առումով` Լեգիոնը միայն Բուխարեստում ուներ գրեթե 200 բեռնատար ։
Անհաջողություն և ոչնչացում
Իշխանության գալով՝ Սիման ու Անտոնեսկուն դաժան վիճեցին։ Ըստ պատմաբան Սթենլի Գ. Փեյնի, Անտոնեսկուն մտադիր էր ստեղծել Իսպանիայում Ֆրանցիսկո Ֆրանկոյի ռեժիմի նման իրավիճակ, որտեղ Լեգեոնը ենթակա կլիներ պետությանը։ Նա Սիմայից պահանջեց իրեն հանձնել Լեգեոնի ընդհանուր ղեկավարությունը, սակայն Սիման հրաժարվեց ։
Սիման կառավարությունից պահանջեց հետևել «լեգիոներական ոգուն», և բոլոր գլխավոր պաշտոնները տալ լեգեոներներին։ Մյուս խմբերը պետք է լուծարվեին։ Տնտեսական քաղաքականությունը, ըստ Սիմայի, պետք է սերտորեն համաձայնեցվեին Գերմանիայի հետ։ Անտոնեսկուն մերժեց Սիմայի պահանջները և անհանգստացավ Երկաթե գվարդիայի մահվան ջոկատներից։ Նա որոշեց սպասել, մինչև որ հնարավորություն ունենար մեկընդմիշտ ոչնչացնել Լեգեոնը։
1941 թվականի հունվարի 14-ին Հիտլերի կողմից անձամբ հավանություն ստանալուց հետո և ռումինական բանակի և այլ քաղաքական առաջնորդների աջակցությամբ Անտոնեսկուն սկսեց գործել։ Գվարդիան ձեռնարկեց հեղաշրջման վերջին փորձը, բայց եռօրյա քաղաքացիական պատերազմում Անտոնեսկուն վճռականորեն հաղթեց ռումինական և գերմանական բանակների աջակցությամբ ։ Հեղաշրջման փորձին ընդառաջ գերմանական կառավարության տարբեր խմբավորումներ Ռումինիայում աջակցում էին հակամարտության տարբեր կողմերին՝ ՍՍ-ն աջակցում էր Երկաթե գվարդիային, մինչդեռ զինվորականները և Գերմանիայի արտաքին գործերի նախարարությունը (Auswärtiges Amt) աջակցում էին գեներալ Անտոնեսկուին։ ՍՍ-ի բարոն Օտտո ֆոն Բոլշվինգը, որը տեղակայված էր Բուխարեստում Գերմանիայի դեսպանատանը, մեծ դեր է խաղացել Երկաթե գվարդիայի համար զենքի մաքսանենգության գործում ։
Ճգնաժամի ընթացքում Երկաթե գվարդիայի անդամները Բուխարեստում հրահրեցին մահացու ջարդեր։ Հատկապես սարսափելի էր Բուխարեստի սպանդանոցում տասնյակ հրեա խաղաղ բնակիչների սպանությունը։ Հանցագործները հրեաներին կախել են մսի կեռիկներից, այնուհետև անդամահատել և սպանել կոշերային սպանդի (שחיטה) արատավոր ծաղրերգությամբ ։ Ռումինիայում Ամերիկայի դեսպան Ֆրանկլին Մոթ Գյունթերը, ով շրջել է մսի փաթեթավորման գործարանում, որտեղ հրեաներին մորթում էին «Կոշերի միս» գրությամբ ցուցապաստառներով, հաղորդել է Վաշինգտոնին. «բոլորը մորթված էին… և արյան քանակությունը վկայում էր այն մասին, որ նրանք ողջ-ողջ մորթազերծվել էին» ։ Գյունթերը գրել է, որ հատկապես ցնցված է, որ մսի կեռիկներից կախված հրեա զոհերից մեկը 5-ամյա աղջիկ էր ։ Սիմային և մյուս լեգեոներներին գերմանացիները օգնեցին փախչել Գերմանիա։
Ապստամբության և ջարդերի ժամանակ երկաթե գվարդիան սպանեց 125 հրեայի, իսկ 30 զինվոր զոհվեց ապստամբների հետ առճակատման ժամանակ։ Դրանից հետո «Երկաթե գվարդիայի» շարժումն արգելվեց, և նրա 9000 անդամներ բանտարկվեցին։ 1941 թվականի հունիսի 22-ին Անտոնեսկուի ռեժիմի կողմից հունվարից բանտարկված Յասիի Երկաթե գվարդիայի անդամները ազատ արձակվեցին բանտից և կազմակերպվեցին և զինվեցին ոստիկանության կողմից՝ Յասիի ջարդի նախապատրաստման շրջանակներում ։ Եթե խոսքը գնում էր հրեաների սպանության մասին, Անտոնեսկուի ռեժիմը և Երկաթե գվարդիան կարողանում էին ընդհանուր լեզու գտնել՝ չնայած 1941 թվականի հունվարի անհաջող հեղաշրջմանը։ 1941 թվականի հունիսի 27-ին Յաշիում սկսվեց Եվրոպայի երբևէ եղած ամենաարյունալի ջարդերից մեկը, լինգերով և դանակներով զինված Երկաթե գվարդիան ամբոխներին առաջնորդելու գործում, մեծ դերակատարում ունեցավ ։
Ռաուլ Հիլբերգը իր «Եվրոպայի հրեաների ոչնչացումը» գրքում գրել է, որ նույնիսկ գերմանացիներն էին սարսափում այն ​​բանից, թե ռումինացիները որքան անխիղճ էին վարվում հրեաների հետ, և երբեմն ստիպված էին կանգնեցնել նրանց, որպեսզի նրանք չանցնեն որոշակի սահման։ Այնուամենայնիվ, մեծ մասամբ ռումինացիները չեն հետևել գերմանական հրամանին և չեն կառուցել համակենտրոնացման ճամբարներ կամ համակարգեր հրեա բանտարկյալներին տեղափոխելու համար, այլ պարզապես կազմակերպել են ավազակային ջարդեր և կոտորածներ։
1944-1947 թվականներին Ռումինիան ուներ կոալիցիոն կառավարություն, որտեղ կոմունիստները խաղում էին առաջատար, բայց դեռևս ոչ գերիշխող դեր։ Լրագրող Էդվարդ Բեհրի պնդմամբ` 1947 թվականի սկզբին գաղտնի համաձայնագիր են ստորագրել Գերմանիայում և Ավստրիայում տեղահանված անձանց (DP-displaced person) ճամբարներ աքսորված Երկաթե գվարդիայի ղեկավարները և Ռումինիայի կոմունիստական կուսակցությունը, որով DP ճամբարներում գտնվող բոլոր երկաթե գվարդիականները` բացառությամբ կոմունիստների սպանության մեջ մեղադրվողների, կարող էին վերադառնալ տուն՝ Ռումինիա, ինչի դիմաց նախկին գվարդիականները կաշխատեին որպես ավազակներ՝ ահաբեկելու հակակոմունիստական ընդդիմությանը՝ որպես Ռումինիայի վերջնական գրավման կոմունիստական ծրագրերի մաս ։ Բեհրը նաև պնդել է, որ կոմունիստների և Լեգեոնի միջև «չհարձակման պակտից» հետո հազարավոր Երկաթե գվարդիայի անդամներ վերադարձել են Ռումինիա, որտեղ նրանք կարևոր դերակատարում են ունեցել՝ աշխատելով Ներքին գործերի նախարարության համար՝ ձևավորվող սոցիալիստական կառավարությանը ընդդիմացողների դեմ ։
Գաղափարախոսություն
Պատմաբան Սթենլի Գ. Փեյնը ֆաշիզմի մասին իր ուսումնասիրության մեջ գրում է. «Լեգեոնը, հավանաբար, միջպատերազմյան Եվրոպայի ամենաանսովոր զանգվածային շարժումն էր» ։ Այն առանձնանում էր ժամանակակից եվրոպական ֆաշիստական շարժումների շարքում ազգայնականության իր ըմբռնմամբ, որն անջնջելիորեն կապված էր կրոնի հետ։ Ըստ Իոանիդի, Լեգեոնը «պատրաստակամորեն մտցրեց ուղղափառ քրիստոնեության ուժեղ տարրերը իր քաղաքական գաղափարախոսության մեջ՝ այն աստիճանի, որ դարձավ եվրոպական հազվադեպ ժամանակակից քաղաքական շարժումներից մեկը՝ կրոնական գաղափարական կառուցվածքով»։
Շարժման առաջնորդ Կոռնելիու Զելեա Կոդրեանուն կրոնական ազգայնական էր. նա ձգտում էր ազգի հոգևոր հարություն տալուն, գրելով, թե շարժումը «հոգևոր դպրոց էր...[որը] ձգտում է վերափոխել և հեղափոխել ռումինական հոգին» ։ Համաձայն Կոդրեանուի փիլիսոփայության՝ մարդկային կյանքը մեղսավոր, կատաղի քաղաքական պատերազմ էր, որը, ի վերջո, կհաղթահարի հոգևոր ազգը։ Այս սխեմայում լեգեոները, հավանաբար, ստիպված կլինի պայքարելու պարզ ցանկության սահմաններից դուրս գործողություններ կատարել՝ ճնշելով ինքնապահպանության բնազդը հանուն երկրի ։
Ինչպես շատ այլ ֆաշիստական շարժումներ, Լեգեոնը կոչ էր անում հեղափոխական «նոր մարդ» ստեղծման, թեև սա ֆիզիկական տերմիններով չէին սահմանվում, ինչպես նացիստները, այլ նպատակ ուներ վերստեղծել և մաքրել իրեն՝ ամբողջ ազգը Աստծուն մոտեցնելու համար։
Այս նոր մարդու հատկություններից մեկը անձնուրացությունն էր. Կոդրեանուն գրել է. «Երբ քաղաքական գործիչը մտնում է կուսակցություն, առաջին հարցը, որ նա դնում է. «Ի՞նչ կարող եմ ես շահել սրանից... երբ լեգեոները մտնում է Լեգեոն, նա ասում է «Ինձ համար ես ոչինչ չեմ ուզում» ։
Լեգեոնը չուներ լավ զարգացած և հետևողական տնտեսական քաղաքականություն, թեև այն ընդհանուր առմամբ քարոզում էր համայնքային կամ ազգային տնտեսության գաղափարը՝ մերժելով կապիտալիզմը որպես չափից դուրս նյութապաշտ ։
Շարժումն իր հիմնական թշնամիներին համարում էր ներկա քաղաքական ղեկավարությունը և հրեաները։
Հանդերձանք
Անդամները կրում էին մուգ կանաչ համազգեստներ, որոնք խորհրդանշում էին նորացումը, և դրանք երբեմն անվանում էին «կանաչ վերնաշապիկներ» ։ Ինչպես Իտալիայում, Իսպանիայում և Գերմանիայում ֆաշիստ գործընկերները, լեգեոներները ողջունում էին միմյանց՝ օգտագործելով հռոմեական ողջույնը։
Երկաթե գվարդիայի գլխավոր խորհրդանիշը եռակի խաչն էր (եռակի բաժանված և կտրտված տարբերակ), բանտի ճաղերի հետ (որպես մարտիրոսության նշան), և երբեմն կոչվում էր « Հրեշտակապետ Միքայել Խաչ» (Crucea Arhanghelului Mihail):
Լեգեոնը մշակել էր նահատակության և անձնազոհության պաշտամունք, որի լավագույն օրինակն է գործողությունների խումբը՝ Echipa morții կամ «Մահվան ջոկատը»։ Կոդրեանուն պնդում էր, որ անունը ընտրվել է, քանի որ անդամները պատրաստ էին ընդունել մահը կազմակերպության օգտին քարոզչություն իրականացնելիս ։ Լեգեոնի ղեկավարը կոչվում էր cuib կամ «թուխս» և կենտրոնացած էր կարգապահության, աշխատանքի, լռության ուխտի, կրթության, փոխօգնության և պատվի արժանիքների շուրջ։
Երկաթե գվարդիան և սեռը
Համաձայն 1933 թվականի ոստիկանության հաշվետվության՝ Երկաթե գվարդիայի անդամների 8%-ը կանայք էին, մինչդեռ 1938 թվականի ոստիկանության զեկույցում նշված թիվը կազմում էր 11% ։ Երկաթե գվարդիայի տղամարդկանց ճնշող անդամակցության պատճառն այն էր, որ լեգեոներների մեծ մասը համալսարանի ուսանողներ էին, և շատ քիչ կանայք էին միջպատերազմյան ժամանակաշրջանում Ռումինիայում համալսարանում սովորում ։
Երկաթե գվարդիան Ռումինիայում աղքատության խնդիրը կապում էր հրեաների կողմից Ռումինիայի շարունակվող գաղութացման հետ, ինչը թույլ չի տվել քրիստոնյա ռումինացիներին տնտեսապես առաջադիմել ։ Այս ընկալվող խնդրի լուծումը հրեաներին Ռումինիայից դուրս մղելն էր, որը Երկաթե գվարդիան պնդում էր, որ վերջապես թույլ կտա արևելյան ուղղափառ ռումինացիներին բարձրանալ միջին դասի։ Երկաթե գվարդիան պնդում էր, որ հրեական այս «գաղութացումը» պայմանավորված է նրանով, որ ռումինացի տղամարդկանց մեծամասնությունը չունեն տղամարդկային քաջություն՝ պաշտպանելու իրենց շահերը։ Գվարդիականները պնդում էին, որ ռումինացի տղամարդկանց մեծամասնությունը «թուլացել» էր և տառապում էր «ստերիլությունից», որը գվարդիականներից մեկը՝ Ալեքսանդրու Կանտակուզինոն, 1937 թվականի էսսեում անվանել է «ներկայի ժանտախտը» ։ Երկաթե գվարդիան մշտապես խոսում էր «նոր տղամարդու» ստեղծման անհրաժեշտության մասին, որը կլինի «առնական» և «ուժեղ» և վերջ կդնի ռումինացի տղամարդկանց «ամորձատվածությանը» ։ Դրանից բացի, Լեգեոնի մոլուցքը բռնության և ինքնազոհության հանդեպ երկուսն էլ ավանդաբար համարվում էին առնականություն Ռումինիայում։
Ժառաանգություն
Garda de Fier անվանումը օգտագործվում է փոքր ազգայնական խմբի կողմից, որն ակտիվ է հետկոմունիստական Ռումինիայում։
Ռումինիայում կան մի քանի ժամանակակից ծայրահեղ աջ կազմակերպություններ, ինչպիսիք են Pentru Patrie (Հանուն հայրենիքի) և Noua Dreaptă (Նոր իրավունք), վերջինս իրեն համարում է Երկաթե գվարդիայի քաղաքական փիլիսոփայության ժառանգորդը, ներառյալ անձի պաշտամունքը, որը կենտրոնացած է Կորնելիու Կոդրեանուի վրա, սակայն խումբն օգտագործում է կելտական խաչը, որը կապված չէ լեգեոնականության հետ։
Լեգեոնական ճարտարապետություն
Ամառային աշխատանքային ճամբարների միջոցով լեգեոներները կատարում էին կամավորական աշխատանք՝ կապված գյուղական վայրերում ճանապարհների, կամուրջների, եկեղեցիների և դպրոցների կառուցման և վերականգնման հետ ։ Երկաթե գվարդիայի նշանավոր շինություններից է «Կանաչ տունը» (Casa Verde - Կասա վերդե)։ Ռումինական ճարտարապետական ոճով կառուցված այս շենքը 1930-ականների Բուխարեստի ծայրամասում ծառայել է որպես Լեգեոնի գլխավոր գրասենյակ և Կոդրեանուի տուն  ։
Այս ճամբարների նպատակն էր զարգացնել աթլետիկ կազմվածք, կարգապահություն, համայնքի զգացում և վերացնել սոցիալական որոշակի բաժանումները։ Հորիա Սիման հայտարարել է, որ ճամբարները «ոչնչացրին դասակարգային նախապաշարմունքները»՝ ի մի բերելով տարբեր խավերի ներկայացուցիչներին։ Ներկաներին չէր թույլատրվում լքել ճամբարը, բացառությամբ արտակարգ դեպքերի, իսկ ազատ ժամանակ պետք է ընթերցանությամբ զբաղվեին։ Ճամբարային ժամերի ավարտից հետո դիպլոմ էր տրամադրվում ։
Հանրային ոգեկոչում
Երկաթե գվարդիան ներկայումս հիշատակվում է Ռումինիայում և այլուր՝ մշտական հրապարակային ցուցադրությունների միջոցով (հուշարձաններ և փողոցների անուններ), ինչպես նաև հանրային հարգանքների (օրինակ՝ հետմահու պատվավոր քաղաքացիություն)՝ նվիրված նրա որոշ անդամներին։ Մի քանի նման օրինակներից են.
Երկաթե գվարդիան այլ երկրներում
Այժմ լուծարված ամերիկյան Ազգայնական ճակատի նեոնացիստական Ավանդական բանվորական կուսակցության (TWP, 2013- 2018) գաղափարախոսությունն ազդեցություն է կրել Կորնելիու Զելիա Կոդրեանուից։ Խմբի առաջնորդ Մեթյու Հեյմբախը (ուղղափառ դարձած կաթոլիկ) լուսանկարվել է Կոդրեանուի և Երկաթե գվարդիայի խորհրդանիշ հրեշտակապետ Միքայելի խաչով վերնաշապիկով, 2017 թվականի օգոստոսին, Վիրջինիա նահանգի Շառլոտսվիլ քաղաքում տեղի ունեցած անկարգությունների հետևանքով ։ Միքայել հրեշտակապետի խաչը այն խորհրդանիշներից էր, որոնք դրոշմված էին Բրենթոն Տարանտի կողմից 2019 թվականին Քրայսթչերչ մզկիթի կրակոցների ժամանակ և Փեյթոն Ս. Գենդրոնի կողմից 2022 թվականին Բուֆալոյի հրաձգության ժամանակ օգտագործված հրազենի վրա ։
2018 թվականին ալտ-աջ մորմոն բլոգեր Այլա Ստյուարտի հետ հարցազրույցի ժամանակ կանադացի սպիտակ ազգայնական Ֆեյթ Գոլդին խորհուրդ տվեց Կոդրեանուի «Իմ լեգեոներների համար» գիրքը, որը բացահայտորեն կոչ էր անում ոչնչացնել հրեաներին՝ անվանելով այն «շատ, շատ, շատ, շատ, շատ տեղին` հաշվի առնելով այն, ինչի մասին խոսում է շարժումը հենց հիմա»։ Նա ավելի ուշ ասաց, որ այլևս հավանություն չի տալիս գրքին ։
Երկաթե գվարդիայի խորհրդանիշը նկատվել է նաև Թենեսի նահանգի Նյու Մարքեթ նահանգի Հայլենդերի հետազոտական և կրթական կենտրոնում, երբ շենքը միտումնավոր այրվել է ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հակակոմունիստական կուսակցություններ Կատեգորիա:Հակակապիտալիստական կուսակցություններ Կատեգորիա:Ֆաշիստական կուսակցություններ Կատեգորիա:Ռումինիայի պատմություն Կատեգորիա:Քաղաքական կուսակցական համակարգեր Կատեգորիա:Քաղաքական կուսակցությունների մարտական կազմակերպություններ
Օյսկիրխեն (շրջան)
Օյսկիրխեն  (Kreis Euskirchen), շրջան է Գերմանիայում։ Շրջանի կենտրոնն է Օյսկիրխեն քաղաքը։ Զբաղեցնում է 1248,86 կմ2։ Բնակչությունը 191 593 մարդ է։ Բնակչության խտությունը 153 մարդ/կմ2։
Շրջանի պաշտոնական կոդը 05 3 66 է։ Շրջանում 11 համայնք կա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանիայի շրջաններ
Ասրիևի փողոց (Երևան)
Ասրիևի փողոց, փողոց Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանում։ Այս պահին Երևանի ամենակարճ փողոցներից մեկն է։
Տվյալներ
Սկսվում է Սայաթ-Նովայի պողոտայից և հասնում Թումանյան փողոց։ Գտնվում է Թումանյան փողոցի թիվ 26 և 28 շենքերի բակում ։ Զուգահեռ է Աբովյան փողոցին և Թումանյան փողոցի 2-րդ նրբանցքին։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Երևանի փողոցներ
Կիզիլ-Յուլդուզ (գյուղ, Բլագովարսկի շրջան)
Կիզիլ-Յուլդուզ (Кызыл-Юлдуз, Ҡыҙыл Йондоҙ), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բլագովարսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 68 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բլագովարսկի շրջանի բնակավայրեր
Բարանովկա (գյուղ, Մալինի շրջան)
Բարանովկա (Баранівка), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Մալինի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1617 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Բարանովկա գյուղում բնակվում էր 220 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1,14 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 192,98 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Մալինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1617 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Սուվորով (Կոնստանտինովսկի շրջան)
Սուվորով (Суворов), գյուղ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Կոնստանտինովսկի շրջանում։ Մտնում է Նիկոլաևսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Կոնստանտինովսկի շրջանի բնակավայրեր
Աև (աուլ, Ասկիզսկի շրջան)
Աև (Аев), աուլ Ռուսաստանի Խակասիա հանրապետության Ասկիզսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի աուլներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Խակասիա հանրապետության Ասկիզսկի շրջանի բնակավայրեր
Տաառավաինու
Տաառավաինու (Taaravainu), գյուղ Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Ռակվեռե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 141 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Ռակվեռե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Միստրետա
Միստրետա  (Mistretta) կոմունա Իտալիայում, Սիցիլիա մարզի Մեսինա գավառում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սիցիլիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ժիլբերտի համախտանիշ
Ժիլբերտի համախտանիշ, լյարդի թեթև խանգարում, որի ժամանակ լյարդը չի յուրացնում բավարար բիլիռուբին ։ Շատ մարդիկ երբեք գանգատներ չեն ունենում ։ Հազվադեպ հանդիպում է մաշկի և աչքի եղջերաթաղանթի թեթև դեղնություն ։ Այլ հնարավոր գանգատներն են հոգնածությունը, թուլությունը և որովայնի ցավը ։
Ժիլբերտի համախտանիշի հիմքում ընկած է UGT1A1 գենի մուտացիան, որի ժամանակ ընկճվում է բիլիռուբին ուրիդին դիֆոսֆատ գլյուկուրոնոզիլտրանսֆերազա ֆերմենտի ակտիվությունը ։ Այն սովորաբար ժառանգվում է աուտոսոմ ռեցեսիվ, երբեմն հնարավոր է աուտոսոմ դոմինանտ տեսակներ, կախված մուտացիայի տեսակից ։ Դեղնուկի նոպաները կարող են հրահրվել սթրեսից, օրինակ վարժություններից, դաշտանային ցիկլից, կամ սովից ։ Դիագնոզը հիմնված է արյան մեջ չկոնյուգացված բիլիռուբինի բարձր մակարդակի վրա անկախ լյարդի ախտահարման այլ նշանների և էրիթրոցիտների հեմոլիզի  ։
Սովորաբար բուժման կարիք չունի ։ Եթե դեղնուկն արտահայտված է կարող է օգտագործվել ֆենոբարբիտալ ։ Ժիլբերտի համախտանիշը հանդիպում է Միացյալ Նահանգների բնակչության 5%-ի մոտ ։ Տղամարդկանց մոտ հանդիպում է ավելի հաճախ քան կանանց մոտ ։ Այն հաճախ չի նկատվում մինչև ուշ մանկությունից վաղ չափահասություն ընկած ժամանակահատվածում ։ Այս համախտանիշն առաջին անգամ նկարագրվել է Աուգուստին Ժիլբերտի կողմից 1901 թվականին ։
Դեղնուկ
Ժիլբերտի համախտանիշի ժամանակ արյան մեջ բարձրանում է չկոնյուգացված բիլիռուբինը, բայց սովորաբար չի ունենում լուրջ հետևանքներ։ Թեթև դեղնություն հնարավոր է առաջանա լարման, սթրեսի, սովի և ինֆեկցիաների ժամանակ, բայց հիմնականում հիվանդությունն առանց գանգատների է ընթանում ։ Ծանր դեպքերում տեսանելի է մաշկի և աչքի եղջերաթաղանթի դեղնություն։
Ժիլբերտի համախտանիշի հանդիպման հաճախականությունը, հնարավոր է, կապված է նորածնային դեղնուկի հանդիպման հաճախականության մեծացման հետ, հատկապես էրիթրոցիտների հեմոլիզից կապված այնպիսի հիվանդությունների հետ ինչպիսին է Գ6ՖԴ պակասը ։ Այս վիճակը կարող է վտանգավոր լինել հատկապես այն ժամանակ, երբ արագ չի բուժվում, քանի որ բիլիռուբինի բարձր մակարդակը բերում է նյարդաբանական անդարձելի խանգարումների՝ կորիզային դեղնուկի։
Որոշակի դեղերի թունազերծում
Այն ֆերմենտները, որոնք ախտահարված են Ժիլբերտի համախտանիշի ժամանակ - բիլիռուբին ուրիդին դիֆոսֆատ գլյուկուրոնոզիլտրանսֆերազա ֆերմենտը (UGT1A1), պատասխանատու են նաև լյարդում որոշակի դեղերի թունազերծման համար։ Օրինակ Ժիլբերտի համախտանիշը կապված է ուժեղ լուծի և նեյտրոպենիայի հետ, այն հիվանդների մոտ, ովքեր բուժվել են իրինոտեկանով, որի նյութափոխանակությունը կատարվում է UGT1A1-ով ։
Չնայած պարացետամոլի (ացետամինոֆենի) նյութափոխանակությունը չի կատարվում UGT1A1-ով, այլ մեկ այլ ֆերմենտով, որի ակտիվությունը նույնպես ընկճված է որոշ հիվանդների մոտ, որոնք ունեն Ժիլբերտի համախտնիշ ։ Ժիլբերտի համախտանիշով հիվանդների մի մասն ունեն պարացետամոլի թունահարման բարձր ռիսկ ։
Ազդեցությունը սիրտանոթային համակարգի վրա
Մի քանի հետազոտություններ հայտնաբերել են պսակային զարկերակների հիվանդությունների ռիսկի զգալի իջեցում Ժիլբերտի համախտանիշով հիվանդների մոտ ։
Հատկապես, այն մարդիք, որոնց բիլիռուբինը քիչ քանակով է բարձր (1.1 մգ/դլ-ից 2.7 մգ/դլ), ունեն կորոնար անոթնորի հիվանդությունների և հետագայում սրտի հիվանդությունների ցածր ռիսկ ։ Այս հետազոտությունները կատարվել են մինչև 2002 թվականի տվյալներով մետա-անալիզ՝ Ժիլբերտի համախտանիշով հիվանդների մոտ և հաստատել են աթերոսկլերոտիկ հիվանդությունների (զարկերակների կարծրացում) հանդիպման հաճախականության հակադարձ համեմատական կապը արյան մեջ բիլիռուբինի քանակի հետ ։ Այս օգտակար ազդեցությունը վերագրվում է բիլիռուբին IXα-ին, որը համարվում է ուժող հակաօքսիդանտ, քան թե կապակցող գործոններին, օրինակ բարձր խտության լիպոպրոտեինների քանակին ։
Այս կապը հայտնաբերվել է նաև երկարաժամկետ տվյալներով Ֆրեմինգհամի սրտի հետազոտությունից ։ Ժիլբերտի համախտանիշով այն հիվանդների մոտ, որոնց բիլիռուբինը միջին չափով է բարձրացած և ունեն (TA)7/(TA)7 գենոտիպ, պայմանավորված է պսակային սրտի հիվանդությունների և սիրտանոթային հիվանդությունների ռիսկի մեկ-երրորդի հետ համեմատած (TA)6/(TA)6 գենոտիպով հիվանդների հետ (նորմալ, ոչ մուտացված գենի լոկուս)։
Թրոմբոցիտների քանակը և միջին թրոմբոցիտների ծավալը նվազած են Ժիլբերտի համախտանիշի ժամանակ։ Ժիլբերտի համախտանիշով հիվանդների բիլիռուբինի բարձրացած մակարդակը և միջին թրոմբոցիտների ծավալի ու C-ռեակտիվ սպիտակուցի ցածրացած մակարդակները կարեղ են դանդաղեցնել ատերոսկլերոտիկ փոփոխությունները։
Այլ
Հիվանդների մի մասը ունեն մի շարք գանգատներ, որոնք կարող են կապված լինել Ժիլբերտի համախտանիշի հետ. անընդհատ հոգնածության զգացողություն, ուշադրության կենտրոնացման դժվարացում, արտասովոր հուզականության նոպաներ, ախորժակի կորուստ, սրտխառնոց, որովայնի ցավ, քաշի կորուստ, քոր (առանց ցանի) և այլն 18, սակայն ոչ մի գիտական հետազոտություն չի հայտնաբերել հստակ կապ հետևյալ գանգատների և չկոնյուգացված բիլիռուբինի բարձր մակարդակի միջև չափահասների մոտ։ Այնուամենայնիվ, այլ նյութերը, որոնք գլյուկուրոնիդիզացվում են Ժիլբերտի համախտանիշի ժամանակ ախտահարված ֆերմենտներով, տեսականորեն կարող են լինել տվյալ գանգատների պատճառ[19][20]։ Հետևաբար, առայժմ քննարկվում է, թե Ժիլբերտի համախտանիշը պետք է դասակարգել որպես հիվանդություն [19][20]։ Այնուամենայնիվ, Ժիլբերտի համախտանիշը կապված է լեղաքարերի բարձր ռիսկի հետ[18][22]։
Գենետիկա
Ժիլբերտի համախտանիշը ֆենոտիպիկ ազդեցություն է, որը բնութագրվում է թեթև դեղնությամբ պայմանավորված չկոնյուգացված բիլիռուբինի մակարդակի բարձրացմամբ, որն առաջանում է բիլիռուբինը կոնյուգացված ձևի բերելու ֆերմենտը կոդավորող գենի՝ մի քանի տարբեր գենոտիպային տարբերակների առկայության դեպքում։
Ժիլբերտի համախտանիշին բնորոշ է ֆերմենտի գլյուկուրոնիդացնող ակտիվության 70-80% անկումը, (UGT1A1)։ UGT1A1 գենը տեղակայված է մարդու 2-րդ քրոմոսոմում ։