cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ճարպ
Հատկություններ
Ճարպերն ունեն էներգետիկ նշանակություն, 1 գ ճարպի քայքայումից անջատվում է 9 կկալ էներգիա։ Նրանց ֆունկցիան հիմնականում պայմանավորված է չեզոք ճարպերով, որոնց քանակն առողջ չափահաս մարդու օրգանիզմում կազմում է մարմնի զանգվածի 16-23%-ը։ Ճարպերի ընդհանուր քանակի 10-12 կգ-ից միայն 2 կգ-ն է կազմում կոնստիտուցիոնալ ճարպը, իսկ մյոաը կուտակված է ադիպոցիտներում։ Այն կարող է տալ մոտ 9000 կկալ էներգիա և քաղցի դեպքում ապահովել մարդու կենսունակությունը 40 օրվա ընթացքում (օրը 2200 կկալ)։
Ֆիզիկական հատկություններ
Ճարպերը ածխաջրերի և սպիտակուցների հետ մեկտեղ պարունակվում են բուսական և կենդանական բոլոր օրգանիզմներում և մեր սննդի հիմնական մասն են կազմում։ Դրանք գլիցերինի էսթերների խառնուրդ են և հալման և եռման հստակ ջերմաստիճաններ չունեն։ Նրանց խտությունը տատանվում է 0,9-0,95 գ/սմ³ սահմաններում։
Դասակարգում
Որքան շատ չհագեցած ճարպաթթուներ են պարունակվում ճարպերում, այնքան նրանց հալման ջերմաստիճանը ցածր է ։
Անվանակարգ
Ըստ կանոնական անվանակարգի անվանում են գլիցերիդներ, անվանակարգը կարդալու համար համապատասխանն անվան ավելացնում են «իդ» վերջածանցը։
Ճարպերի հիդրոլիզ
Ճարպերին հատուկ են հիդրոլիզի դարձելի ռեակցիաները, որը կատալիզվում է հանքային թթուներով։ Տեխնիկայում հիդրոլիզի ռեակցիան օգտագործվում է ճարպերից գլիցերին, կարբոնաթթուներ և օճառներ ստանալու համար։ Գլիցերինն ու ճարպաթթուները ստանում են՝ ճնշման պայմաններում ճարպը ջրի հետ տաքացնելիս
Ալկալիների կամ ալկալիական մետաղների կարբոնատների մասնակցությամբ ընթացող հիդրոլիզն անդարձելի է։ Հիդրոլիզի արգասիքն այս դեպքում օճառն է՝ բարձր կարգի կարբոնաթթուների նատրիումական կամ կալիումական աղերը.
Նատրիումական աղերը պինդ օճառներ են, կալիումականը՝ հեղուկ։ Ճարպերի հիմնային հիդրոլիզի ռեակցիան անվանում են նաև օճառացում։ Գոյացած օճառն անջատելու համար լուծույթին ավոելացնում են նատրիումի քլորիդ, հեղուկի մակերեսին օճառն առանձնանում է թանձր շերտի ձևով, որից էլ պատրաստում են տնտեսական օճառի հիմնական տեսակները։
Չհագեցած թթուների մնացորդները պարունակող ճարպերը կրկնակի կապի տեղում ենթարկվում են օքսիդացման, ինչով էլ պայմանավորված է դրանց կծվելը, տհաճ հոտն ու համը օդում երկար մնալիս։
Ճարպերի հիդրոգենացում
Ճաարպերի հիդրոգենացումը կայանում է չհագեցած թթուների հեղուկ գլիցերիդներին ջրածին միացնելու միջոցով դրանք հագեցած թթուների պինդ գլիցերիդների փոխարկման մեջ։ Ջրածինը միացվում է հեշտությամբ՝ ճնշման տակ և մի շարք կատալիզատորների ներկայությամբ։ Ճարպերի հիդրոգենացման համար ավտոկլավում գտնվող տաքացած բուսայուղի միջով, որին սուսպենզված է կատալիզատոր, բաց են թողնում ջրածին։ Ստացված զանգվածը կատալիզատորից անջատելու համար ֆիլտրում են տաք վիճակում պաստառով և լցնում տակառների մեջ, որտեղ և սառելով պնդանում են։ Այս զանգվածը կոչվում է սալոմաս։
Ճարպերի հիդրոգենացման տեխնոլոգիական եղանակը առաջին անգամ մշակել է Ս. Ա. Ֆոկինը (1865-1917)։
Սննդային ճարպերի հատկություններ
Համակցված (բուսական և կենդանական) ճարպերից են մարգարինի տարբեր տեսակները, որոնց յուրացվելիությունը մոտ է կարագին։ Ճարպի ոչ բավարար քանակություն պարունակող սնունդը քիչ սննդարար (ցածր կալորիական) է, իսկ չափից ավելի ճարպ պարունակող սնունդը դժվարամարս է, ինչը և կարող է հանգեցնել ճարպակալման։
Ունեն կարևոր կառուցվածքային նշանակություն, համարվում են կենսաբանական թաղանթների կառուցվածքային տարր։ Այս ֆունկցիան առաջին հերթին իրականացնում են ֆոսֆոլիպիդներ, որոնք գլիցերոլի և ճարպաթթուների բարդ եթերներ են։ Դրանք ուժեղ ամֆիֆիլներ են և կարող են առաջացնել բջջային թաղանթների երկշերտը։ Բջջային թաղանթները, ինչպես ասում են, իրենցից ներկայացնում են դինամիկ ֆոսֆոլիպիդային «լճեր», «սպիտակուցային կղզիներով», որոնք տեղաշարժվում են այս լճերում։
Ֆոսֆոլիպիդները հարևան բջիջների կամ լիպոպրոտեինային մասնիկների հետ կարող են ենթարկվել լատերալ դիֆուզիայի անցնելով մի մեմբրանից մյուսը։ Բոլոր թաղանթներում ֆոսֆոլիպիդներին ուղեկցում է խոլեստերինը՝ հանդես գյպով որպես ստաբիլիզատոր։ Այսպիսով ֆոսֆոլիպիդները խոլեստերինի և մեմբրանային սպիտակուցների հետ կատարում են կարևոր բարիերային ֆունկցիա և կարգավորում են զանազան նյութերի ակտիվ տեղափոխումը։
Սննդային ճարպերը կազմված են գլիցերինի եթերներից և բարձրագույն ճարպաթթուներից։ Գլիցերինի քանակը ճարպում չի գերազանցում 10 %-ը, ուստի ճարպերի հատկություններն առաջին հերթին պայմանավորված են ճարպաթթուներով։ Ստամոքս-աղիքային տրակտում ճարպերի նորմալ քանակի ներմուծման դեպքում օրգանիզմում ներծծվում է նրա մոտ 95%-ը։
Տարիքի հետ խուրհուրդ է տրվում պակասեցնել ճարպերի օգտագործումը։ Գերադասելի է, որ օրգանիզմ մտնող ճարպերի 70 %-ը լինի կենդանական, իսկ 30 %-ը՝ բուսական ծագման։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ճարպեր Կատեգորիա:Լիպիդներ Կատեգորիա:Սնունդ
Աստերոիդների ցանկ (250301-250400)
Աստերոիդների ցանկ (250201-250300) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (250401-250500)
Հին աստվածներ (այլ կիրառումներ)
Հին աստվածներ, կարող է վերաբերել՝
Ծիծառակտցարներ
Ծիծառակտցարներ, քարադրանմանների կարգի թռչունների ընտանիք։ Հայտնի 115, ՀՀ-ում՝ 2 տեսակ՝ տնային ծիծառակտցար, մարգագետնային ծիծառակտցար։ Աչքի են ընկնում երկար, ծայրը սուր թևերով, պոչի մկրատաձև կտրվածքով, բերանի լայն բացվածքով։ Զոհին որսում են թռիչքի ընթացքում՝ ի տարբերություն այլ կտցարների։
Պատկերասրահ
Կատեգորիա:Քարադրանմաններ
Ջեդետ-Նասր
Ջեադէտ-Նասր, մեր թվարկությունից առաջ 4-րդ հազարամյակի վերջին էնեոլիթյան երկրագործական բնակավայրի մնացորդներ։ Գտնվում է Բաբելոնից Իրաք 25 կմ։ 1925-1927 թթ.-ին հետազոտել է անգլերեն հնագետ է Մակքեյը։ Հնավայրը բաղկացած է 3 բլրից։ Միջին բլրի մշակութային շերտի հիման վրա մինչդինաստիական Շումերի պատմության մի ժամանակահատվածին արվել է «Ջեադէտ-Նասր» անվանումը։
Նյութ
Ջեադէտ-Նասրում բացվել են բազմասենյակ բնակելի տներ և պալատի կամ տաճարի ավերակներ, որտեղից հայտնաբերվել են պատկերագրերով կավե սալիկներ։ Ջեադէտ-Նասրին բնորոշ են միագույն և բազմագույն նախշավոր կավամանները, քարե անոթները։ Աշխատանքի գործիքներն են՝ կավե մանգաղները, քարե արորները, օբսիդիանից դանակները։ Գտնվել են նաև պղնձե իրեր, մարդկանց և կենդանիների պատկերներով կնքադրոշմներ, գլանաձև յուրօրինակ (այսպես կոչված՝ Ջեադէտ-Նասրի ոճի) կնիքներ։ 1931։
Կատեգորիա:Իրաք
Մաղարա (Կանգալի գավառ)
Մաղարա, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Ղանղալի գավառակում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Սնձնուտ
Սնձուտ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մշո գավառ գավառում։ 1909-ին ուներ 120 տուն հայ բնակիչ։ Զբաղվում էին այգեգործությամբ, հացահատիկի, ծխախոտի, բրնձի մշակությամբ, բանջարաբուծությամբ, արհեստներով (հատկապես շալագործությամբ), մասամբ, անասնապահությամբ։ Գյուղում կար եկեղեցի՝ կից դպրոցով։ Բնակիչները տեղա- հանվել են 1915-ին, Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Մեծ մասը զոհվել է գաղթի ճանապարհին։ Սակավաթիվ փրկվածներն ապաստանել են տարբեր երկրներում։
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Շավյադի
Շավյադի (Шавьяды, Шауъяҙы), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բալտաչևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 353 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բալտաչևսկի շրջանի բնակավայրեր
Ֆրեդի Յանգ
Ֆրեդի Յանգ (ինչպես նաև` Ֆրեդերիկ Յանգ, ), բրիտանացի կինոօպերատոր, բրիտանական օպերատորական դպրոցի հիմնադիր հայր, Բրիտանական կայսրութայն շքանշանի ասպետ։
Կարիերա
Ծնվել է Լոնդոնում։ Առաջին աշխարհամարտի ժամանակ լքել է դպրոցը և գնացել «Lime Groove» ստուդիայում լաբորանտ աշխատելու ։ 1922 թվականին «Ռոբ Ռոյ» ֆիլմի նկարահանումների ժամանակ արդեն աշխատել է որպես օպերատորի ասիստենտ և կասկադյոր, իսկ 1928 թվականին որպես գլխավոր օպերատոր նկարահանել է առաջին ֆիլմը։ 1929 թվականին Մեծ Բրիտիայում նկարահանել է «Սպիտակ բեռ» առաջին ձայնային ֆիլմը։ Եղել է բրիտանական գունավոր ֆիլմի նկարահանումների, ինչպես նաև Cinemascope համակարգի ռահվիրան։ Առաջին աշխարահամարտի ժամանակ Ֆրեդի Ֆրենսիսի հետ զբաղվել է քարոզչական ֆիլմերի արտադրությամբ։ «Մայոր Բարբարա» ֆիլմի նկարահանումների ընթացքում Յանգը ծանոթացել է Դևիդ Լինի հետ ։ 1949 թվականին Ֆրեդի Յանգը, Գայ Գրինը և Ջորժ Գանը հիմնել են BSC-ն՝ կինոօպերատորների բրիտանական գիլդիան ։ 1950-ական թվականներին աշխատել է Ամերիկայում՝ բարձր կատեգորիայի մեծ ստուդիական ֆիլմերում։ Սակայն 1959 թվականին գնացել է MGM և կենտրոնացել անկախ օպերատորի կարիերայի վրա։ 1960 թվականին պրոդյուսեր Սեմ Սպիգելը Յանգին առաջարկել է դառնալ Դևիդ Լինի «Լոուրենս Արաբացի» նոր պատկերի բեմադրողը։ Չնայած տարիքին (մոտ 60 տարեկան) և անապատում աշխատանքների բարդությանը, նա համաձայնում է։ 65 մմ ժապավենի վրա նկարահանված «Լոուրենս Արաբացի» ֆիլմը բերել է նրան առաջին «Օսկար»-ը։
Դևիդ Լինի հետ հաջորդ երկու համատեղ ֆիլմերը՝ «Դոկտոր Ժիվագո» (1965) և «Ռայանի դուստրը», ևս նրան բերել են մեկական «Օսկար»։ 1970-ական թվականների սկզբին լուսանկարչական լայնությունը վերահսկելու համար մշակել և աշխարհում առաջին անգամ կիրառել է կինոժապավենի լրացուցիչ չափված լուսավորումը։ 1970 թվականին արժանացել է Բրիտանական կայսրության շքանշանի ասպետի կոչման։ Ավելի քան 130 ֆիլմի բեմադրող օպերատոր է, նրա կարիերան տևել է 62 տարի, վերջին ֆիլմը նկարահանել է 1984 թվականին։ 1970-ական թվականներին գրել է «Օպերատորի աշխատանքը» գիրքը, իսկ 1990-ականներին՝«70 պայծառ տարի» ինքնակենսագրականը ։ Մահացել է Լոնդոնում, մինչև կյանքի վերջ շարունակել է զբաղվել գեղանկարչությամբ։ 2003 թվականի Կինոօպերատորների միջազգային գիլդիան Յանգին հատկացրել է կինոյի պատմության մեջ ամենաազդեցիկ օպերատորների տասնյակի առաջին տեղը ։
Անձնական կյանք
1927-1964 թվականներին ամուսնացած է եղել Մարջորի Գաֆնիի՝ Ալբերտ Հիչհոկի ասիստենտի հետ։ Նրանք ունեին երկու որդեգրված զավակ։ Կնոջ մահից հետո ամուսնացել է խմբագիր Ջոան Մորդաչի հետ։ Ամուսնությունից ծնվել է որդին՝ Դևիդը ։
Մրցանակներ և անվանակարգեր
«Օսկար» մրցանակ լավագույն օպերատորական աշխատանքի համար
«Ոսկե գլոբուս» մրցանակ գունավոր ֆիլմում լավագույն օպերատորական աշխատանքի համար
«BAFTA» մրցանակ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Օսկարակիրներ Կատեգորիա:Լոնդոն քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Բրիտանացի կինոօպերատորներ Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:1902 ծնունդներ Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 9 ծնունդներ Կատեգորիա:Բրիտանացի կինոռեժիսորներ
Արսենևկա (գյուղ, Զենկովի շրջան)
Արսենևկա (Арсенівка), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Զենկովի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Արսենևկա գյուղում բնակվում էր 180 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,903 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 199,34 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Զենկովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Յարոկ (գյուղ, Ուժգորոդի շրջան)
Յարոկ (Ярок), գյուղ Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Ուժգորոդի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Ուժգորոդի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1600 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ուիլյամ Շեքսպիր
Ուիլյամ Շեքսպիր (William Shakespeare, ) , անգլիացի բանաստեղծ, դրամատուրգ և դերասան, որ հաճախ համարվում է խոշորագույն անգլիալեզու գրողն ու աշխարհի լավագույն դրամատուրգը։ Հաճախ կոչվում է Անգլիայի ժողովրդական բանաստեղծ և Էյվոնի երգիչ։ Նրա պահպանված ստեղծագործությունները, որոնց շարքում կան համահեղինակությամբ գրված մի քանի աշխատանքներ, ներառում են մոտավորապես 39 պիես, 154 սոնետ, երկու ծավալուն պոեմներ և մի քանի այլ բանաստեղծություններ, որոնց մի մասի հեղինակային պատկանելությունը հստակ չէ։ Շեքսպիրի պիեսները թարգմանվել են ժամանակակից բոլոր հիմնական լեզուներով և բեմադրվում են ավելի հաճախ, քան այլ դրամատուրգների ստեղծագործություններ։
Շեքսպիրը ծնվել և հասակ է առել Ստրատֆորդ ըփոն Էյվոնում (Ուորիքշիր)։ Տասնութ տարեկանում նա ամուսնացել է Էնն Հաթաուեյի հետ և ունեցել երեք երեխա՝ Սյուզանան և երկվորյակներ Համնետն ու Ջուդիթը։ Շեքսպիրն իր կարիերան սկսել է Լոնդոնում 1585 թվականից մինչև 1592 թվականն ընկած ժամանակահատվածում՝ հաջողությամբ հանդես գալով որպես դերասան, գրող և «Լորդ սենեկապետի ծառաները» (Lord Chamberlain's Men, այլ թարգմանությամբ՝ «Լորդ սենեկապետի մարդիկ» ) անունը կրող թատերական ընկերության բաժնետեր, որը հետագայում հայտնի է դարձել «Թագավորի մարդիկ» (King's Men) անունով։ Քառասունինը տարեկանում (մոտ 1613 թվականին) Շեքսպիրը հավանաբար վերադարձել է Ստրատֆորդ, որտեղ էլ մահացել է երեք տարի անց։ Շեքսպիրի անձնական կյանքի մասին քիչ տեղեկություններ են պահպանվել, ինչը բազմաթիվ տարակարծությունների տեղիք է տվել նրա արտաքին տեսքի, սեռական կողմնորոշման, կրոնական հայացքների վերաբերյալ, ինչպես նաև բարձրացվել է այն հարցը, թե նրան վերագրվող ստեղծագործությունները գրվել են ուրիշների կողմից։ Այդ վարկածները հաճախ քննադատության են ենթարկվում այն պատճառաբանությամբ, թե այդ ժամանակաշրջանի ոչ ազնվականների մասին ընդհանրապես քիչ տեղեկություններ են պահպանվել։
Շեքսպիրի ստեղծագործությունների մեծ մասը գրվել են 1589-1613 թվականներին։ Նրա վաղ ստեղծագործությունները եղել են հիմնականում կատակերգություններ և պատմական պիեսներ, որոնք դասվում են այդ ժանրերի լավագույն նմուշների շարքում։ Մինչև մոտավորապես 1608 թվականը նա գրել է մեծ մասամբ ողբերգություններ, այդ թվում՝ «Համլետ (ողբերգություն)», «Օթելլո», «Արքա Լիր» և «Մակբեթ» ստեղծագործությունները, որոնք բոլորը համարվում են անգլերենով ստեղծված լավագույն գրական նմուշներից։ Իր կյանքի վերջին շրջանում Շեքսպիրը գրել է տրագիկոմեդիներ (հայտնի են նաև որպես ռոմանտիկական դրամաներ) և համագործակցել այլ դրամատուրգների հետ։
Շեքսպիրի բազմաթիվ պիեսներ հրատարակվել են տարբեր որակի ու ճշտության խմբագրություններով դեռ նրա կյանքի օրոք։ 1623 թվականին նրա երկու ընկերները՝ դերասաններ Ջեն Հեմինգեսն ու Հենրի Քոնդելը տպագրել են նրա ստեղծագործությունների առավել ճշգրիտ տեքստերը, որը հայտնի է որպես «Առաջին ֆոլիո» և եղել է Շեքսպիրի դրամատիկական ստեղծագործությունների հետմահու ժողովածուն, որ ներառել է նրա բոլոր պիեսները, բացառությամբ երկուսի։ Որպես գրքի նախաբան տպագրվել է Բենջամին Ջոնսոնի բանաստեղծությունը, որում նա Շեքսպիրի մասին գրել է, թե նա «ոչ թե մի դարաշրջանի համար է, այլ բոլոր ժամանակների» (not of an age, but for all time)։
20-րդ և 21-րդ դարերում Շեքսպիրի ստեղծագործությունները մշտապես բեմադրվում են և վերաբացահայտվում գիտական և թատերական նոր շարժումների կողմից։ Նրա պիեսները շարունակում են մեծ ժողովրդականություն վայելել և ուսումնասիրվում, բեմադրվում և վերամեկնաբանվում են մշակութային ու քաղաքական տարբեր համատեքստերում ամբողջ աշխարհում։
Վաղ կյանք
Ուիլյամ Շեքսպիրը ծնվել է քաղաքային վարչության անդամ և հաջողակ ձեռնոցագործ Ջոն Շեքսպիրի (մոտ 1531-1601, ծագումով եղել է Սնիթերֆիլդից) և հարուստ կալվածատիրոջ դուստր Մերի Արդենի ընտանիքում (մոտ 1537-1608)։ Ուիլյամ Շեքսպիրը ծնվել է Ստրատֆորդ ըփոն Էյվոնում (Ուորքշիր կոմսություն) և այնտեղ էլ կնքվել է 1564 թվականի ապրիլի 26-ին։ Նրա ծննդյան ստույգ ամսաթիվն անհայտ, սակայն ավանդաբար համարվում է, որ նա ծնվել է ապրիլի 23-ին` Յուրիի օրը։ Այդ ամսաթիվը, որը կարող է լինել 18-րդ դարում մի գիտականի թույլ տված սխալի հետևանք, հավանության է արժանացել կենսագիրների կողմից, որովհետև Շեքսպիրը մահացել է նույն օրը 1616 թվականին։ Նա եղել է ընտանիքի ութ երեխաներից երրորդը և չափահասության տարիքի հասած որդիներից ավագը։
Չնայած ոչ մի գրավոր վկայություն չկա այդ ժամանակաշրջանում Շեքսպիրի՝ դպրոց հաճախելու վերաբերյալ, սակայն կենսագիրների մեծ մասը հանգում են այն կարծիքին, որ նա հավանաբար կրթություն է ստացել Ստրատֆորդի Թագավորական նոր դպրոցում, որը եղել է 1553 թվականին հիմնադրված անվճար դպրոց և գտնվել է նրա տնից շուրջ 400 մ հեռավորության վրա։ Միջնակարգ դպրոցն աչքի է ընկել իր որակով Եղիսաբեթյան դարաշրջանում, սակայն դպրոցի ուսումնական պլանները հիմնականում նման էին․ լատիներեն հիմնական տեքստը ստանդարտացվել է թագավորի հրամանով, և դպրոցը կարող էր ապահովել ինտենսիվ քերականական կրթություն լատիներենով ստեղծագործած դասական հեղինակների աշխատանքների հիման վրա։
Տասնութ տարեկանում Շեքսպիրն ամուսնացել է քսանվեցամյա Էնն Հաթաուեյի հետ։ Վուսթերի դիոցեզի կոնսիստորիական դատարանը ամուսնության թույլտվությունը տվել է 1582 թվականի նոյեմբերի 27-ին։ Հաջորդ օրը Հաթաուեյի երկու հարևաններ ներկայացրել են երաշխիք, որ ոչ մի օրինական պահանջ չի խանգարում նրանց ամուսնությանը։ Հավանաբար արարողությունը կազմակերպվել է շտապով, քանի որ Վուսթերի կանցլերը թույլ է տվել ամուսնության կնքման արգելքները կարդալ մեկ անգամ սովորական երեքի փոխարեն, իսկ ամուսնությունից վեց ամիս անց ծնվել է նրանց դուստրը՝ Սյուզանան, որը մկրտվել է 1583 թվականի մայիսի 26-ին։ Երկվորյակները՝ Համնետ որդին ու Ջուդիթ դուստր ծնվել են մոտ երկու տարի անց և մկրտվել 1585 թվականի փետրվարի 2-ին։ Համնետը մահացել է անհայտ պատճառներով 11 տարեկան հասակում և թաղվել 1596 թվականի օգոստոսի 11-ին։
Շեքսպիրի կյանքի՝ երկվորյակների ծննդին հաջորդած մի քանի տարիների մասին ստույգ տվյալներ չկան։ Դրանից հետո միայն 1592 թվականին հիշատակվում է, որ նա հանդես է գալիս Լոնդոնի թատերական բեմում։ Բացառություն է Շեքսպիրի անվան հայտնվելը «բողոքների օրինագծում» Վեսթմինստրում Թագուհու դատարանում 1585 թվականից մինչև 1589 թվականի հոկտեմբերի 9-ը տևած դատական գործում։ Գիտնականները 1585 թվականից մինչև 1592 թվականն ընկած ժամանակահատվածը կոչում են Շեքսպիրի «կորած տարիներ»։ Այդ ժամանակաշրջանի վերաբերյալ տեղեկություններ հայթայթելու կենսագիրների փորձերը հանգեցրել են մի շարք անստույգ պատմությունների հայտնվելուն։ Շեքսպիրի առաջին կենսագիր Նիկոլաս Ռոուն ներկայացրել է Ստրատֆորդյան լեգենդն այն մասին, թե Շեքսպիրը քաղաքից հեռացել է Լոնդոն, որպեսզի խուսափի տեղացի սքվայր Թոմաս Լյուսիի կալվածքում եղջերուի որսագողության համար պատժից։ Համարվում է, որ Շեքսպիրը վրեժ է լուծել Լյուսիից՝ նրա մասին գրելով անպատշաճ բալլադ։ Ըստ 18-րդ դարի մեկ այլ պատմության՝ Շեքսպիրն իր թատերական կարիերան սկսել է Լոնդոնի թատրոնի հովանավորների ձիերին խնամելով։ Ջոն Օբրին գրել է, թե Շեքսպիրը եղել է ուսուցիչ դպրոցում։ 20-րդ դարի մի շարք գիտնականներ ենթադրել են, թե Շեքսպիրը՝ որպես դպրոցի ուսուցիչ, աշխատանքի է ընդունվել Լանկաշիրում Ալեքսանդր Հոգթոնի կողմից, որը եղել է կաթոլիկ կալվածատեր և իր կտակում հիշատակել է ոմն Ուիլյամ Շեյկշաֆթի։ Այդ վարկածը հաստատող քիչ հիմքեր կան, բացի բանավոր վկայություններից, որ հավաքվել են Շեքսպիրի մահվանից հետո, բացի այդ՝ Շեյքշաֆթը բավական տարածված ազգանուն է եղել Լանկաշիրում։
Լոնդոն և թատերական կարիերա
Ստույգ հայտնի չէ, թե երբ է Շեքսպիրն սկսել ստեղծագործել, սակայն ժամանակակից աղբյուրներն ու ներկայացումների գրանցումները ցույց են տալիս, որ նրա մի շարք պիեսներ ներկայացվել են Լոնդոնում մինչև 1592 թվականը։ Մինչ այդ նա Լոնդոնում արդեն հայտնի էր այնքան, որ դրամատուրգ Ռոբերտ Գրինը նրան քննադատի իր «Groats-Worth of Wit» պամֆլետում։ Գրինը չարամտորեն է խոսել Շեքսպիրի մասին՝ չնշելով նրա ազգանունը, բայց ծաղրանքով նրան կոչելով «բեմը ցնցող» (shake-scene) և նրա «Հենրի VI» երրորդ մասից «Օ, վագրի սիրտ է այս կանացի մորթի մեջ» տողը վերաշարադրելով «վագրի սիրտը կեղծավորի մորթու մեջ» ։ Գիտնականները տարբեր կարծիքներ են հայտնել Գրինի խոսքերի ստույգ նշանակության վերաբերյալ, բայց մեծ մասը համաձայն է այն մտքին, թե Գրինը մեղադրում է Շեքսպիրին, թե նա ձգտում է հասնել ավելի բարձր աստիճանի՝ հավասարվելով համալսարանական կրթություն ստացած այնպիսի գրողների հետ, ինչպիսի են Քրիստոֆեր Մառլոն, Թոմաս Նեշն ու հենց ինքը՝ Գրինը (այսպես կոչված «համալսարանական խելքեր»)։ Ինչպես ասված է այդ երկում, Յոհանես Ֆակտոտումը («Jack of all trades») ավելի շատ երկրորդական մակարդակի արհեստավոր է, քան «համաշխարհային հանճար»։
Գրինի քննադատությունը պահպանված ամենավաղ հիշատակումն է թատրոնում Շեքսպիրի աշխատանքի վերաբերյալ։ Կենսագիրները ենթադրում են, որ նրա կարիերան կարող էր սկսվել 1580-ական թվականների կեսերից սկսած մինչև Գրինի հիշատակումն ընկած ցանկացած ժամանակահատվածում։ 1594 թվականից հետո Շեքսպիրի պիեսները ներկայացվել են միայն Լորդ սենեկապետի ծառաների կողմից․ այդ ընկերությունը պատկանել է մի շարք դերասանների, որոնց թվում էր Շեքսպիրը, և շուտով դարձել է Լոնդոնի առաջատար թատերական ընկերությունը։ 1603 թվականին Եղիսաբեթ թագուհու մահվանից հետո ընկերությունն ստացել է թագավորական արտոնագիր նոր գահակալի՝ Հակոբ Ա-ի կողմից և վերանվանվել Թագավորի ծառաները։
1599 թվականին թատերական ընկերության անդամների համագործակցությունը կառուցել է իր սեփական թատրոնը Թեմզա գետի հարավային ափին և այն կոչել «Գլոբուս»։ 1608 թվականին համագործակցությունը ձեռք է բերել նաև «Բլեքֆրայերս» փակ թատրոնը։ Շեքսպիրի կողմից անշարժ գույք գնելու և ներդրումներ կատարելու վերաբերյալ նշումները վկայում են, որ համագործակցության շնորհիվ նա դարձել էր հարուստ մարդ․ 1597 թվականին նա գնել է Ստրատֆորդի երկրորդ ամենամեծ տունը՝ Նյու Փլեյս (New Place), իսկ 1605 թվականին ներդրում է կատարել Ստրատֆորդի ծխական տասանորդում։
Շեքսպիրի պիեսների մի մասը տպագրվել է In-quarto հրատարակություններում՝ սկսած 1594 թվականից, և մինչև 1598 թվականը նրա անունը դարձել է ճանաչված և սկսել է հայտնվել հրատարակությունների տիտղոսաթերթերին։ Որպես դրամատուրգ հաջողության հասնելուց հետո Շեքսպիրը շարունակել է խաղալ իր սեփական և ուրիշների պիեսներում։ Բենջամին Ջոնսոնի աշխատանքների 1616 թվականի հրատարակության մեջ Շեքսպիրի անունը հիշատակվել է այն դերասանների ցանկում, որոնք մասնակցել են Every Man in His Humour (1598) և Sejanus His Fall (1603) պիեսների ներկայացումներին։ Ջոնսոնի «Վալպոնե» պիեսի 1605 թվականի ներկայացման մասնակիցների ցանկում Շեքսպիրի անվան բացակայությունը մի շարք գիտնականների թույլ է տվել եզրակացնելու, որ նրա դերասանական կարիերան մոտեցել էր իր ավարտին։ 1623 թվականի Առաջին ֆոլիոն, սակայն, Շեքսպիրին կոչել է «գլխավոր դերասաններից մեկն այդ բոլոր պիեսներում», որոնցից մի քանիսն առաջին անգամ բեմադրվել են «Վալպոնեից» հետո, չնայած ներկայում հայտնի չէ, թե դրանցում ինչ դեր է կատարել Շեքսպիրը։ 1610 թվականին Ջոն Դևիսը գրել է, թե «բարի Ուիլը» կատարել է «թագավորական» դերեր։ 1709 թվականին Ռոուն գրի է առել մինչ այդ արդեն ձևավորված ավանդությունը, թե Շեքսպիրը կատարել է Համլետի հոր ուրվականի դերը։ Հետագայում ավանդություններում նշվել է, թե նա մարմնավորել է նաև Ադամին «Ինչպես կամենաք» և Քորոսին «Հենրի V» պիեսների բեմադրություններում, սակայն գիտնականները վստահելի չեն համարում այդ տեղեկությունների աղբյուրները։
Իր կարիերայի ընթացքում ՇԵքսպիրն ապրել է Լոնդոնում, սակայն իր ժամանակի մի մասն անցկացրել է Ստրատֆորդում։ 1596 թվականին՝ Ստրատֆորդում Նյու Փլեյսն իր ընտանիքի բնակության համար ձեռք բերելուց մեկ տարի առաջ, Շեքսպիրը բնակվել է Սուրբ Հեղինեի ծխում՝ Բիշոփսգեյթում, որ տեղակայվված էր Թեմզա գետից հյուսիս։ 1599 թվականին նա տեղափոխվել է գետի մյուս ափ՝ Սաութուարք, որտեղ նույն տարում կառուցվել է Գլոբուս թատրոնը։ 1604 թվականին նա նորից անցել է գետի մյուս ափ՝ այս անգամ հաստատվելով Սուրբ Պողոսի տաճարից հյուսիս ընկած տարածքում, որտեղ տեղակայված էին մեծ թվով գեղեցիկ տներ։ Այնտեղ նա սենյակներ է վարձել ֆրանսիացի հուգենոտ Քրիստոֆեր Մաունթջոյի մոտ, որ պատրաստում էր կանանց կեղծամներ ու այլ գլխազարդեր։
Ուշ տարիներ և մահ
Նիկոլաս Ռոուն եղել է Շեքսպիրի առաջին կենսագիրը, որ գրի է առել հետագայում Սեմյուել Ջոնսոնի կողմից կրկնված այն ավանդությունը, թե Շեքսպիրը վերադարձել է Ստրատֆորդ «իր մահվանից մի քանի տարի առաջ»։ Նա դեռևս աշխատել է որպես դերասան Լոնդոնում 1608 թվականին․ ի պատասխան 1635 թվականին բաժնետերերի ներկայացրած խնդրագրի՝ Քութբերտ Բյորբեջը ներկայացրել է, որ 1608 թվականին Հենրի Էվանսից «Բլեքֆրայերս» թատրոնի վարձակալումից հետո «Թագավորի ծառաներն» այնտեղ «տեղավորել են դերասանների», որոնց թվում եղել են Հեմինգեսը, Քոնդելը, Շեքսպիրը և այլք։ Սակայն հավանական է, որ բուբոնյան ժանտախտը մոլեգնել է Լոնդոնում 1609 թվականին, և Լոնդոնի հանրային թատրոնները բազմիցս փակվել են ժանտախտի տևական բռնկումների ընթացքում (ընդհանուր առմամբ փակ են եղել 60 ամիս 1603 մայիսից մինչև 1610 թվականի փետրվարն ընկած ժամանակահատվածում), ինչը նշանակում է, որ հաճախ դերասաններն աշխատանք չեն ունեցել։ Այդ ժամանակ ընդհանրապես պաշտոնը թողնելը տարածված չի եղել։ Շեքսպիրը շարունակել է մեկնել Լոնդոն 1611-1614 թվականներին։ 1612 թվականին նա հանդես է եկել որպես վկա Բելոտն ընդդեմ Մաունթջոյի դատական գործում, որը վերաբերում էր Մաունթջոյի դստեր՝ Մերիի ամուսնությանը։ 1613 թվականի մարտին նա գնել է տուն նախկին Բլեքֆրայերս մենաստանում և 1614 թվականի նոյեմբերից եղել է Լոնդոնում մի քանի շաբաթով իր փեսայի՝ Ջոն Հոլի հետ։ 1610 թվականից հետո Շեքսպիրը գրել է քիչ թվով պիեսներ, իսկ 1613 թվականից հետո ընդհանրապես դադարել է գրել պիեսներ։ Իր վերջին երեք պիեսները Շեքսպիրը գրել է այլ հեղինակների, հավանաբար Ջոն Ֆլեթչերի հետ համագործակցությամբ, որը հաջորդել է Շեքսպիրին՝ դառնալով «Թագավորի ծառաների» գլխավոր դրամատուրգ։
Շեքսպիրը մահացել է 1616 թվականի ապրիլի 23-ին, 52 տարեկան հասակում։ Նա մահացել է իր կտակն ստորագրելուց մեկ ամիս չանցած, իսկ այդ փաստաթուղթը նա սկսել էր իրեն նկարագրելով որպես «կատարյալ առողջ» վիճակում գտնվող։ Ներկայում չկա մի աղբյուր, որը բացատրի, թե ինչից կամ ինչպես է նա մահացել։ Կես դար անց Ստրատֆորդի ծխական քահանա Ջոն Ուարդն իր նոթատետրում գրել է․ «Շեքսպիրը, Դրեյթոնն ու Բեն Ջոնսոնն ունեցած ուրախ հանդիպում, և հավանաբար նա շատ էր խմել, որովհետև Շեքսպիրը մահացավ տենդից, որ այնտեղ էր վարակվել» («Shakespeare, Drayton, and Ben Jonson had a merry meeting and, it seems, drank too hard, for Shakespeare died of a fever there contracted»), ինչն անհնար չէ, որովհետև Շեքսպիրը ծանոթ է եղել Ջոնսոնի ու Դրեյթոնի հետ։ Շեքսպիրին նվիրված ձոներից մեկը վերաբերում է նրա հանկարծակի մահվանը․ «We wondered, Shakespeare, that thou went'st so soon / From the world's stage to the grave's tiring room» (բառացի՝ «Մենք զարմացած ենք, Շեքսպիր, որ դու հեռացար այդքան արագ / Աշխարհի բեմից գերեզմանի զգեստարան-սենյակը»)։
Շեքսպիրի ավագ դուստրը՝ Սյուզաննան, ամուսնացել է բժիշկ Ջոն Հոլի հետ 1607 թվականին, իսկ Ջուդիթը՝ գինեգործ Թոմաս Քուինիի հետ Շեքսպիրի մահվանից երկու ամիս առաջ։ Շեքսպիրն իր կտակն ստորագրել է 1616 թվականի մորտի 25-ին․ հաջորդ օրը պարզվել է, որ նրա փեսան՝ Թոմաս Քուինին, եղել է Մարգարետ Ուիլերի ապօրինածին երեխայի հայրը, որը մահացել է ծննդաբերության ժամանակ։ Թոմասը եկեղեցական դատարանի կողմից պարտավորվել է կատարել հրապարակային ապաշխարանք, ինչը մեծ խայտառակություն էր Շեքսպիրի ընտանիքի համար։
Շեքսպիրն իր խոշոր ունեցվածքի մեծ մասը կտակել է իր ավագ դստերը՝ Սյուզաննային այն պայմանով, որ նա այդ ամբողջն անվնաս փոխանցի իր առաջին որդուն։ Քուինիներն ունեցել են երեք երեխա, որոնք բոլորը մահացել են առանց ամուսնանալու։ Հոլերն ունեցել են մեկ երեխա՝ Էլիզաբեթը, որն ամուսնացել է երկու անգամ, բայց երեխաներ չի ունեցել և մահացել է 1670 թվականին․ նա եղել է Շեքսպիրի վերջին ուղղակի ժառանգը։ Շեքսպիրի կտակում հազիվ է հիշատակվում նրա կինը՝ Էննը, որը հավանաբար առանց այդ էլ ժառանգել է նրա ունեցվածքի մեկ երրորդը։ Սակայն նա որոշել է կնոջը թողնել «իմ երկրորդ լավագույն մահճակալը», ինչը բազմաթիվ ենթադրությունների տեղիք է տվել։ Մի շարք գիտնականներ դա համարում են վիրավորանք Էննի հասցեին, սակայն մյուսները կարծում են, որ երկրորդ լավագույն մահճակալն ամուսնական մահիճն է և հետևաբար, ունեցել է մեծ նշանակություն։
Շեքսպիրը թաղվել է Սուրբ Երրորդության եկեղեցում իր մահվանից երկու օր անց։ Նրա շիրմաքարին փորագրված է էպիտաֆիա, որը անեծքով արգելում է շարժել նրա ոսկորները, ինչից հնարավորինց խուսափել են 2008 թվականին եկեղեցու վերականգնման աշխատանքների ժամանակ․
Good frend for Iesvs sake forbeare, To digg the dvst encloased heare. Bleste be man  spares thes stones, And cvrst be he moves my bones.
1623 թվականից քիչ առաջ հյուսիսային պատի վրա տեղադրվել է գերեզմանաքար-հուշարձան, որը պատկերում է Շեքսպիրին ստեղծագործելու ժամանակ։ Դրա էպիտաֆիայում Շեքսպիրը համեմատվում է Պիլոսի թագավոր Նեստորի, Սոկրատեսի և Վերգիլիոսի հետ։ 1623 թվականին, երբ հրատարակվել է Առաջին ֆոլիոն, հրապարակվել է Մարտին Դրուշաութի հեղինակած փորագրանկարը։
Շեքսպիրի հիշատակը հավերժացվել է աշխարհի տարբեր երկրներում ստեղծված բազմաթիվ հուշարձաններում ու քանդակներում, որոնց թվում են շիրմաքարերը Սաութվարքի տաճարում և Ուեստմինստերյան աբբայության Պոետների անկյունում։
Ստեղծագործություն
Շեքսպիրը հրապարակ է իջել այն ժամանակ, երբ Ջեֆրի Չոսերի, Թոմաս Մորի, Ջոն Սպենսերի, Ֆ․ Սիդնիի կողմից արդեն ձևավորվել էին արձակ և բանաստեղծական հիմնական ժանրերը ժամանակակից կյանքին և պատմությանը դիմելու կայուն ավանդույթներ։ Նրանք և մասնավորապես դրամատուրգ-դերասանների (Քրիստոֆեր Մառլո, Թ․ Քիդ, Ջ․ Լիլի, Ջ․ Գրին) խումբը, որ հայտնի էր «Համալսարանական մտքեր» անունով, հենասյուներ դարձան Շեքսպիրի հանճարի դրսևորման համար ։ Շեքսպիրն իր երկերը գրելիս օգտվել է անտիկ աշխարհի, միջնադարի և Վերածննդի (հատկապես իտալական ու ֆրանսիական), փիլիսոփայական, պատմագրական, գեղարվեստական գանձարանից, մայրենի բանահյուսությունից, իր ժամանակի իրադարձություններից։ Անցյալ ու արդի այդ կուտակումները մշակելով սեփական մտքի ու երևակայության խառնարանում՝ Շեքսպիրը ստեղծել է դրամատուրգիական ու պոետական հրաշալի ձուլվածք, որը դարձել է անհաս օրինակ ։ Այժմ կազմված է այսպես կոչված «շեքսպիրյան կանոնը»՝ պիեսների ստեղծման ու բեմադրման ժամանակագրական ցանկը։ Ըստ գրական սեռերի՝ Շեքսպիրի ստեղծագործությունը բաժանվում է․
Շեքսպիրի գործունեությունը բաժանվում է երեք շրջանի։ Որոշ շեքսպիրագետներ այն բաժանում են չորսի՝ առաջին շրջանը բաժանելով երկուսի (1590-1594 և 1595-1600 թվականներ)։
Պիեսներ
Շեքսպիրի ժամանակաշրջանի դրամատուրգներից շատերը սովորաբար համագործակցել են այլ հեղինակների հետ, և քննադատները համակարծիք են այն հարցում, որ Շեքսպիրը վարվել է նույն կերպ՝ այլոց հետ համագործակցելով հատկապես իր ստեղծագործական գործունեության սկզբում և վերջում։ Որոշ ստեղծագործությունների վերաբերյալ, ինչպիսիք են «Տիտոս Անդրոնիկոս» և վաղ շրջանի պատմական պիեսները, հաստատված չէ, թե արդյոք դրանք գրվել են համահեղինակությամբ, սակայն «Երկու ազնվական ազգականներ» և չպահպանված «Կարդենիո» ստեղծագործությունների՝ համահեղինակությամբ ստեղծված լինելու վերաբերյալ կան փաստաթղթային վկայություններ։ Տեքստերի ուսումնասիրությունը նույնպես վկայում է, որ Շեքսպիրի ստեղծագործությունները ենթարկվել են փոփոխությունների հեղինակի կողմից ստեղծվելուց հետո։
Շեքսպիրի ամենավաղ ստեղծագործություններն են «Ռիչարդ III» պիեսն ու «Հենրի VI» պիեսի առաջին երեք մասերը, որ գրվել են 1590-ական թվականների սկզբին, երբ նորաձև էին պատմական դրամաները։ Շեքսպիրի պիեսների ստեղծման ստույգ թվականը որոշելը դժվար է, և տեքստերի ուսումնասիրությունից ենթադրվել է, որ «Տիտոս Անդրոնիկոս», «Սխալների կատակերգություն», «Անսանձ կնոջ սանձահարումը» և «Վերոնացի երկու ազնվական» պիեսները նույնպես կարող են վերաբերելՇեքսպիրի ստեղծագործության վաղ շրջանին։ Նրա առաջին քրոնիկները, որ հավանաբար հիմնված են Ռաֆայել Հոլինշեդի՝ «Անգլիայի, Շոտլանդիայի և Իռլանդիայի ժամանակագրությունների» 1587 թվականի հրատարակության վրա, դրամատիկ կերպով ներկայացնում են թույլ և այլասերված իշխանավորների ղեկավարման ավերիչ արդյունքներն ու ծառայում են որպես Թյուդորների դինաստիայի՝ իշխանության գլուխ անցնելու արդարացում։ Շեքսպիրի վաղ շրջանի պիեսները կրել են Եղիսաբեթյան ժամանակաշրջանի դրամատուրգների, մասնավորապես Թոմաս Քիդի և Քրիստոֆեր Մառլոյի, միջնադարյան դրամայի ավանդույթների ու Սենեկայի դրամաների ազդեցությունը։ «Սխալների կատակերգությունը» հիմնված է նաև դասական մոդելի վրա, իսկ «Անսանձ կնոջ սանձահարումը» պիեսի համար աղբյուրներ չեն գտնվել, թեև թեև այն կապված է նույն խորագիրը կրող և 1590-ական թվականներին Լոնդոնում բեմադրված մեկ այլ պիեսի հետ և կարող է ունենալ բանահյուսական արմատներ։ Ինչպես «Վերոնացի երկու ազնվականնեը», որտեղ երկու ընկերներ արդարացնում են բռնաբարությունը, «Անսանձ կնոջ սանձահարումը» պիեսը, որը պատմում է տղամարդու կողմից անկախ կնոջ հնազանդեցման մասին, երբեմն արժանանում է ժամանակակից քննադատների, ռեժիսորների ու հանդիսատեսի ուշադրությանը։
Շեքսպիրի վաղ շրջանի դասական և իտալական կատակերգությունները, որ ունեցել են երկակի սյուժեներ ու հստակ կոմիկական դրվագներ, 1590-ական թվականներին իրենց տեղը զիջել են նրա ամենահայտնի ռոմանտիկական ստեղծագործություններին։ «Միջամառային գիշերվա երազ» պիեսը ռոմանտիզմի, հեքիաթային կախարդանքի ու կենցաղային կատակերգական տեսարանների սրամիտ խառնուրդ է։ Շեքսպիրի հաջորդ կատակերգությունը՝ նույնպես ռոմանտիկական «Վենետիկի վաճառականը», ներկայացնում է հրեա վրեժխնդիր վաշխառու Շեյլոկի կերպարը, որն արտացոլում է Եղիսաբեթյան դարաշրջանի անգլիացիաների ռասայական նախապաշարմունքները, որոնք կարող են թվալ ստորացուցիչ ժամանակակից լսարանի համար։ Սրամիտ և բառախաղերով հարուստ «Շատ աղմուկ ոչնչից» (Much Ado About Nothing), գյուղական հիանալի կյանքը պատկերող «Ինչպես կամենաք» (As You Like It) և կենդանի ուրախությունն արտացոլող «Տասներկուերորդ գիշեր» պիեսները լրացնում են Շեքսպիրի խոշորագույն կատակերգությունների շարքը։ Քնարական «Ռիչարդ II» պիեսից հետո, որը գրեթե ամբողջությամբ գրել է չափածո, Շեքսպիրն 1590-ական թվականների վերջին ստեղծել է «Հենրի IV» (մաս 1, 2) և «Հենրի V» քրոնիկները։ Նրա կերպարները դարձել են ավելի բարդ ու նուրբ, իսկ ստեղծագործություններում միմյանց հաջորդում են կատակերգական ու լուրջ տեսարանները, արձակն ու չափածոն, և հեղինակն իր հասուն շրջանի ստեղծագործություններում հասնում է պատմողական բազմազանության։ Այս շրջանն սկսվում և ավարտվում են երկու ողբերգություններ՝ պատանու և աղջկա սիրո ու մահվան մասին պատմող «Ռոմեո և Ջուլիետ» հայտնի ռոմանտիկ ողբերգությունը և «Հուլիոս Կեսար» պիեսը, որ գրվել է Պլուտարքոսի «Զուգահեռ կենսագրությունների»՝ սըր Թոմաս Նորթի կողմից 1579 թվականին կատարված թարգմանության հիման վրա և ներկայացնում է դրամայի նոր տեսակ։
17-րդ դարի սկզբին Շեքսպիրը գրել է այսպես կոչված «պրոբլեմային պիեսները»՝ «Չափն ընդդեմ չափի» (Measure for Measure), «Տրոիլուս և Կրեսիդա» (Troilus and Cressida) և «Լավ է այն, ինչ լավ է վերջանում» (All's Well That Ends Well) և իր ամենահայտնի ողբերգություններից մի քանիսը։ Բազմաթիվ քննադատներ այն կարծիքին են, որ այս շրջանի ողբերգությունները Շեքսպիրի ստեղծագործության գագաթնակետն են։ Շեքսպիրի խոշորագույն ողբերգություններից մեկի հերոսը՝ Համլետը, քննարկվել է նրա բոլոր հերոսներից ամենաշատը հատկապես իր մենախոսության շնորհիվ, որ սկսվում է «Լինել, թե՞ չլինել. այս է խնդիրը» (To be or not to be; that is the question) արտահայտությամբ։ Հակառակ ինտրովերտ Համլետի, որի ճակատագրական սխալի պատճառը նրա անվճռականություն է, հաջորդ ողբերգությունների հերոսները՝ Օթելլոն ու Լիր արքան, տուժում են շուտափույթ կայացված որոշումների պատճառով։ Շեքսպիրի ողբերգությունների սյուժեները հաճախ են կառուցվում նրանց հերոսների ճակատագրական սխալների ու թերությունների հիման վրա, ինչի պատճառով կործանվում են այդ հերոսներն ու նրանց սիրելիները։ «Օթելլո» ողբերգությունում չարագործ Յագոն Օթելլոյի խանդի հասցնում է մի այնպիսի աստիճանի, որ նա սպանում է անմեղ կնոջը, որ սիրում էր իրեն։ «Արքա Լիր» ողբերգությունում ծեր թագավորը կատարում է ողբերգական սխալ՝ հրաժարվելով իր լիազորություններից և պատճառ դառնում մի շարք իրադարձություններկ, որոնք հանգեցնում են Գլոստերի կոմսի տանջանքներին ու կուրացմանը և իր կրտսեր դստեր՝ Կորդելիայի սպանությանը։ Ըստ քննադատ Ֆրենկ Կերմոդի՝ «պիեսը չի առաջարկում իր դրական հերոսներին կամ իր հանդիսատեսին ոչ մի թեթևացում դրա դաժանություններից»։ «Մակբեթ» պիեսում, որ ամենակարճն ու ամենասեղմն է Շեքսպիրի ողբերգությունների շարքում, Մակբեթի ու նրա կնոջ՝ Լեդի Մակբեթի անվերահսկելի փառասիրությունը նրանց ստիպում է սպանել օրինական թագավորին և գրավել գահը, սակայն սեփական մեղքի զգացումն ի վերջո կործանում է նրանց։ Այդ պիեսում Շեքսպիրը ողբերգական կառուցվածքին ավելացնում է գերբնական տարր։ Նրա վերջին խոշոր ողբերգությունները՝ «Անտոնիոս և Կլեոպատրա» ու «Կորիոլան», պարունակում են Շեքսպիրի ամենահիանալի բանաստեղծություններից և համարվում են ամենամեծ հաջողություն ունեցած ողբերգությունները բանաստեղծ և քննադատ Թոմաս Սթեռնս Էլիոթի կողմից։
Իր ստեղծագործական գործունեության եզրափակիչ շրջանում Շեքսպիրը դիմել է ռոմանտիկական դրամաներին կամ տրագիկոմեդիային և ավարտին հասցրել ևս երեք խոշոր պիեսներ՝ «Սիմբելին», «Ձմեռային հեքիաթ» և «Փոթորիկ», ինչպես նաև մեկ այլ դրամատուրգի հետ համագործակցությամբ ստեղծել է «Պերիկլես» պիեսը (Pericles, Prince of Tyre) պիեսը։ Այս շրջանի ստեղծագործությունները պակաս մռայլ են, քան դրանց նախորդած ողբերգությունները, բայց ավելի լուրջ տոն ունեն, քան 1590-ական թվականների կատակերգությունները, և ավարտվում են հաշտությամբ ու դժբախտություններից ազատվելով։ Որոշ ուսումնասիրողներ այդ փոփոխությունների պատճառը համարում են Շեքսպիրի հայացքներում տեղի ունեցած փոփոխությունները, սակայն հնարավոր է նաև, որ դրանցում ուղղակի արտացոլվել են ժամանակի թատերական կյանքում տիրող միտումները։ Շեքսպիրը մեկ այլ դրամատուրգի, հավանաբար Ջոն Ֆլեթչերի հետ համագործակցության ստեղծել է ևս երկու պիես՝ «Հենրի VIII» և «Երկու ազնվական ազգականներ»։ <!-- ՀՍՀ-ից վերցված հատված, պետք է հարմարեցնել ընդհանուր տեքստին
Պիեսների թեմատիկա
Քրոնիկներում առավել ակնհայտ է Շեքսպիրի ինքնուրույնությունը, որոնց մեջ հեռացել է պատմության՝ նախորդների կողմից ընդունված ռոմանտիկական մեկնաբանումից։ Այդ պատմական պիեսների հիմնական թեման բացարձակ միապետության ձևավորումն ու հաստատումն է Անգլիայում՝ ի հեճուկս խոշոր ֆեոդալների և կաթոլիկ հոգևորականության կենտրոնախույս ձգտումների։ Միասնական իշխանության կողմնակից են մնացած խավերը, որոնք ներկայացված են իրենց ներհակ շահերով, տարբեր մտածողությամբ ու ձգտումներով։ Պատմությունն, ըստ Շեքսպիրի, կերտում են ոչ միայն արքաներն ու երևելիները, այլև քաղաքային ու գյուղական աշխատավորությունը, որ ներկայացված է ոչ իբրև անդեմ զանգված, այլ անձնական ու ազգային արժանապատվությամբ օժտված, սեփական կարիքները գիտակցող, պատրաստ ընդվզելու քաղաքական, բարոյական ճնշման, նյութական կեղեքման դեմ։ Պետական կարևորագույն իրադարձություններին զուգահեռ Շեքսպիրը տվել է առօրյա կյանքն իր կենցաղային շահագրգռություններով, զավեշտի պահերով։
Կատակերգությունների հիմնական նյութը սերն է, որ հաղթահարում է ծնողական բռնության, նախանձի, խանդի, սրտի անբացատրելի քմայքների խոչընդոտները։ Դարավերջին ձևավորվում են շեքսպիրյան կատակերգության բնորոշ գծերը, բազմապլան, վարպետորեն միահյուսված սյուժե՝ իրադրությունների անկաշկանդ հաջորդականությամբ, զավեշտի տարբեր ձևերի հարևանություն՝ բարձրաթռիչ քնարականությունից մինչև ֆարսային տարրեր, անմարելի կենսասիրություն՝ դժվարությունների դեմ պայքարելիս, իրականության բանաստեղծական, լավատեսական ընկալում, չափածո ռիթմերի և լեզվական բազմախավ, բազմաբնույթ ներկապնակի ճոխություն։ Ժանրի շեքսպիրյան գլուխգործոցներն են՝ «Միջամառնային գիշերվա երազ», «Տասներկուերորդ գիշեր», «Վինձորի զվարճասեր կանայք»։ Դրամատիկական տարրերի առկայությամբ առանձնանում են «Շատ աղմուկ ոչնչից», «Վենետիկի վաճառականը» կատակերգությունները, առաջինում երջանիկ վերջաբանն անսպասելի է՝ Հերոն և իր հարազատները դյուրավ ներում են հրապարակով իրենց անարգած թեթևամիտ Կլաուդիոյին․ երկրորդում՝ Շայլքի անողորմ վրեժխնդրությունը բացատրվում է նրա դեմ ուղղված անիրավացի հալածանքներով։ Շեքսպիրի այս երկերում կամա թե ակամա տեղ է գտել կյանքի դաժանությունների օբյեկտիվ պատկերը։ Նման տեղաշարժ դեպի ողբերգությունը նկատելի է նաև մի քանի քրոնիկներում («Ռիչարդ II», «Ռիչարդ III»)։ Նույն շրջանում գրված «Տիտուս Անդրոնիկուս» պիեսում ողբերգականը ներկայացված է իբրև սարսափազդու իրադարձությունների կուտակում, որ արգասիք են քստմնելի մարդկանց չարագործությունների։ «Ռոմեո և Ջուլիետ»-ը լի է կենսախնդությամբ, և ողբերգականը չունի անողոք անհրաժեշտության ուժ։ Սիրահարների մահը պայմանավորված է ոչ միայն ու ոչ այնքան տոհմերի թշնամանքով, որքան նաև՝ չար պատահականությունների հաջորդականությամբ։
Երրորդ շրջանի գործերում («Սիմբելին», «Ձմեռային հեքիաթ», «Փոթորիկ») հեքիաթային, գերբնական տարրերը դառնում են գերիշխող։ Քանի որ կյանքի ողբերգական ընթացքը կասեցնելու համար բավարար չեն բարի մարդկանց անձնուրաց, համերաշխ ջանքերը, բարեհաջող վերջաբանի են հասցնում կախարդանքները, պատահականությունները։ Բնավորությունների զարգացումը մեծ մասամբ ենթարկվում է ոչ թե կյանքի տրամաբանության օրենքներին կամ որևէ օրինաչափության, այլ ըղձալի անրջանքի քմայքներին և դառնում է բանաստեղծական երևակայության արգասիք։ Շեքսպիրի ստեղծագործության այսպիսի փոխակերպումը կարելի է բացատրել այն պարզորոշ գիտակցումով, որ պատկերված հակամարտությունների դրական լուծման ուղիներ չկան իր դարաշրջանի իրականության մեջ։ -->
Ներկայացումներ
Ներկայում ստույգ հայտնի չէ, թե որ թատերական ընկերությունների համար է Շեքսպիրը գրել իր վաղ շրջանի պիեսները։ «Տիտոս Անդրոնիկոս» պիեսի՝ 1594 թվականի հրատարակության տիտղոսաթերթում նշվել է, որ այն բեմադրվել է երեք տարբեր թատերախմբերի կողմից։ 1592-1593 թվականների ժանտախտի համաճարակից հետո Շեքսպիրի պիեսներն արդեն բեմադրվել են նրա սեփական «Թատրոնում» և «Կուրտինում» (Շորդիչ, Թեմզայի ձախ ափին)։ Լոնդոնի բնակիչներն այնտեղ դիտել են «Հենրի IV» պիեսի առաջին մասի ներկայացումը, որն, ըստ Լեոնարդ Դիգզի, վայելել է մեծ հաջողություն։ Երբ ընկերությունը կոնֆլիկտ է ունեցել վարձակալի հետ, նրանք քանդել են Թատրոնը, որի փայտանյութով Թեմզայի հարավային ափին՝ Սաութուարքում, կառուցվել է «Գլոբուս» թատրոնը՝ առաջին թատրոնը, որ կառուցվել է դերասանների կողմից դերասանների համար կառուցման համար։ «Գլոբուսը» բացվել է 1599 թվականի աշնանը, և այնտեղ բեմադրված առաջին պիեսներից մեկը եղել է «Հուլիոս Կեսարը»։ 1599 թվականից հետո ստեղծված Շեքսպիրի լավագույն պիեսները գրվել են «Գլոբուսի» համար, որոնց թվում են եղել՝ «Համլետ», «Օթելլո» և «Արքա Լիր»։
1603 թվականին «Լորդ սենեկապետի ծառաները» թատերախումբը վերանվանվել է «Թագավորի մարդիկ» և հատուկ հարաբերություն է ունեցել Հակոբ Ա նոր թագավորի հետ։ Չնայած ներկայացումների մասին տեղեկությունները միանշանակ չեն, հայտնի է, որ Թագավորի մարդիկ 1604 թվականի նոյեմբերի 1-ից մինչև 1605 թվականի հոկտեմբերի 31-ն արքունիքում ներկայացրել են Շեքսպիրի յոթ պիեսներ, այդ թվում երկու անգամ ներկայացրել են «Վենետիկի վաճառականը»։ 1608 թվականից հետո նրանք ներկայացումներ են տվել «Բլեքֆրայերս» թատրոնի ներսում ձմռանը և «Գլոբուսում»՝ ամռանը։ Շենքի ներսում ներկայացումներ կազմակերպելը, ինչպես նաև բեմական շքեղ դիմակների Յակոբինյան նորաձևությունը Շեքսպիրին թույլ են տվել կիրառել ավելի բարդ բեմական սարքավորումներ։ «Սիմբելին» ներկայացման մեջ, օրինակ, Յուպիտերն իջնում է «որոտի ու կայծակի միջով՝ արծվի վրա նստած․ նա նետում է կայծակի հարվածներ։ Ուրվականները ծնկի են գալիս»։
Շեքսպիրի ընկերությունում հանդես են եկել այնպիսի հայտնի դերասաններ, ինչպիսիք են Ռիչարդ Բյորբեջը, Ուիլյամ Կեմպը, Հենրի Քոնդելը և Ջոն Հեմինգեսը։ Ռիչարդ Բյորբեջը կատարել է գլխավոր դերեր Շեքսպիրի բազմաթիվ պիեսների առաջին ներկայացումներում, այդ թվում՝ «Ռիչարդ III», «Համլետ», «Օթելլո» և «րքա Լիր»։ Հայտնի կոմիկ դերասան Ուիլյամ Կեմպը կատարել է սպասավոր Փիթերի դերը «Ռոմեո և Ջուլիետ» ներկայացման մեջ, Դոգբերիի դերը «Շատ աղմուկ ոչնչից» ներկայացման մեջ և այլն։ Շուրջ 1600 թվականին նրան փոխարինել է Ռոբերտ Արմինը, որը կատարել է այնպիսի դերեր, ինչպիսիք են Փորձաքարը «Ինչպես կամենաք» և ծաղրածուն «Արքա Լիր» ներկայացումներում։ 1613 թվականին սըր Հենրի Վոտտոնը գրել է, որ «Հենրի VIII» պիեսի ներկայացումն ուղեկցվել է բազմաթիվ արտակարգ դեպքերով։ Հունիսի 29-ին թնդանոթի կրակից բռնկվել է «Գլոբուսի» ծղոտե տանիքը, և թատրոնն այրվել է հիմնահատակ․ սա այն եզակի դեպքերից է, երբ հայտնի է Շեքսպիրի պիեսի ստեղծման ստույգ ժամանակը։
Տեքստային աղբյուրներ
1623 թվականին Ջոն Հեմինգեսն ու Հենրի Քոնդելը՝ Շեքսպիրի երկու ըկերները «Թագավորի մարդիկ» թատերախմբից, հրատարակել են Առաջին ֆոլիոն՝ Շեքսպիրի պիեսների ժողովածուն։ Այն ներառել է 36 տեքստ, որոնցից տասնութը տպագրվել են առաջին անգամ։ Պիեսներից շատերը նախկինում արդեն հրատարակվել էին in-quarto տարբերակով (բարակ գրքեր, երբ թերթը ծալվել է երկու անգամ, որպեսզի ստացվի չորս թերթ)։ Չկան փաստեր այն մասին, որ Շեքսպիրը հավանության է արժանացրել այդ հրատարակությունները, որոնք Առաջին ֆոլիոյում կոչվել են «գողացված և գաղտնի պատճեններ» (stol'n and surreptitious copies)։ Շեքսպիրը չի նախատեսել ու չի սպասել, որ իր ստեղծագործությունները կպահպանվեն որևէ ձևով․ այդ աշխատանքները հավանաբար կկորչեին, եթե չլիներ հեղինակի մահվանից հետո նրա ընկերների հապճեպ որոշումը՝ ստեղծել և հրատարակել Առաջին ֆոլիոն։
Ալֆրեդ Փոլարդը 1623 թվականից առաջ հրատարակված տարբերակների մի մասը համարում է «վատ քվարտոներ», որովհետև դրանց տեքստերը հարմարեցվել են, վերաշարադրվել և աղավաղվել, իսկ տեղ-տեղ էլ հավանաբար վերականգնվել հիշողությամբ։ Եթե պահպանվել են պիեսի մի քանի տարբերակներ, ապա դրանք բոլորը տարբեր են միմյանցից։ Տարբերությունները կարող են պայմանավորված լինել պատճենման ու տպագրման սխալներով, դերասանների ու հանդիսատեսի նշումներով կամ Շեքսպիրի թղթերով։ Որոշ դեպքերում, օրինակ, «Համլետ», «Տրոիլուս և Կրեսիդա» և «Օթելլո» պիեսներում, Շեքսպիրը կարող էր վերանայել տեքստերը քվարտոյի ու ֆոլիոյի հրատարակությունների միջև ընկած ժամանակահատվածում։ «Արքա Լիր» պիեսի դեպքում, թեև ժամանակակից հրատարակությունների մեծ մասը հակադրում է դրանք, սակայն 1623 թվականի ֆոլիո տարբերակն այնքան տարբեր է 1608 թվականի քվարտո տարբերակից, որ Oxford Shakespeare-ը տպագրել է դրանք երկուսն էլ՝ պատճառաբանելով, որ դրանք չեն կարող միավորվել առանց խառնաշփոթության։
Պոեմներ
1593 և 1594 թվականներին, երբ ժանտախտի համաճարակի պատճառով թատրոնները փակվել են, Շեքսպիրը հրատարակել է երկու քնարաէպիկական պոեմներ՝ «Վեներան և Ադոնիսը» (1593) և «Լուկրեցիայի առևանգումը» (1594), որ նվիրել է Սաութհեմփթոնի կոմս Հենրի Ռիզլիին։ «Վեներան և Ադոնիսը» պոեմում անմեղ Ադոնիսը մերժում է սեռական կապ ունենալ Վեներայի հետ, իսկ «Լուկրեցիայի առևանգումը» պեոմում Լուկրեցիան, որ հավատարիմ կին է, բռնաբարվում է Տարքվինիոսի կողմից։ Կրելով Օվիդիոսի «Կերպարանափոխությունների» ազդեցությունը՝ պոեմները վույց են տալիս մեղքի զգացումը և բարոյական խռովքը, որ առաջանում են չվերահսկվող կրքի հետևանքով։ Երկու պոեմներն էլ ժողովրդականություն են վայելել և բազմիցս վերատպագրվել են Շեքսպիրի կենդանության օրոք։ Երրորդ քնարաէպիկական պոեմը՝ «Սիրահարի տրտունջը», որում երիտասարդ կինը գանգատվում է իր նախկին սիրեկանից, որը հետապնդել է ու գայթակղել իրեն, ապա լքել, տպագրվել է «Սոնետների» առաջին հրատարակությունում 1609 թվականին։ Ուսումնասիրողների մեծ մասը ներակայում ընդունում է, որ «Սիրահարի տրտունջը» գրել է Շեքսպիրը, իսկ քննադատները կարծում են, որ նրա լավագույն որակները մռայլված են ճնշող էֆեկտներով։ «Փյունիկն ու տատրակը» պոեմը, որ տպագրվել է Ռոբերտ Չեստերի՝ 1601 թվականին հրատարակված «Love's Martyr» ժողովածուում, ողբում է առասպելական փյունիկի ու նրա սիրելիի՝ հավատարիմ տատրակի մահը։ 1599 թվականին 138 և 144 սոնետների երկու վաղ տարբերակները ներառվել են «Կրքավառ ուխտագնացը» (The Passionate Pilgrim) աշխատանքում, որ հրատարակվել է Շեքսպիրի անունից, բայց առանց նրա թույլտվության։
Սոնետներ
Շեքպիրի Սոնետները, որ հրատարակվել են 1609 թվականին, եղել են նրա վերջին ոչ դրամատիկակական ստեղծագործությունները, որ տպագրվել են։ Ստույգ հայտնի չէ, թե երբ է գրվել 154 սոնետներից յուրաքանչյուրը, բայց կան վկայություններ, որ Շեքսպիրը սոնետներ գրել է իր ամբողջ ստեղծագործական կյանքի ընթացքում մասնավոր ընթերցանության համար։ Նախքան 1599 թվականին «Կրքավառ ուխտագնացում» երկու սոնետների՝ առանց հեղինակի թույլտվության տպագրվելը Ֆրենսիս Մերեսը 1598 թվականին նշել է, որ Շեքսպիրի սոնետները տարածված են նրա ընկերների շրջանում։ Քիչ ուսումնասիրողներ են այն կարծիքին, որ սոնետների հրատարակությունը հետևել է հեղինակի առաջարկած հաջորդականությանը։ Հավանաբար նա նախատեսել է միմյանց հակադրվող երկու շարքեր, որոնցից մեկը նվիրված է դեմքի թուխ գույն ունեցող ամուսնացած կնոջ նկատմամբ անվերահսկելի կրքի (dark lady), մյուսը՝ երիտասարդ մարդու նկատմամբ կոնֆլիկտային սիրուն (fair youth)։ Հայտնի չէ, թե արդյոք այդ ստեղծագործությունների հերոսները եղել են իրական անձինք, ինչպես նաև այն, թե արդյոք հեղինակային «Ես»-ը ներկայացնում է Շեքսպիրին, չնայած Ուիլյամ Վորդսվորթը ենթադրել է, որ սոնետներում Շեքսպիրը բացել է իր սիրտը։
Ոճ
Շեքսպիրի առաջին պիեսները գրվել են այդ ժամանակին բնորոշ ոճով։ Նա դրանք գրել է ոճավորված լեզվով, որը միշտ չէ, որ բխում էր կերպարի կամ դրամայի բնույթից։ Պոեզիան ծանրաբեռնված է ընդարձակ, երբեմն մանրամասն մտածված փոխաբերություններով, և լեզուն հաճախ հռետորական է և գրված է դերասանների կողմից արտասանվելու, ոչ թե ասելու համար։ «Տիտոս Անդրոնիկոսի» հանդիսավոր խոսքերը հաճախ դանդաղեցնում են գործողությունները, իսկ «Վերոնացի երկու ազնվական» պիեսի չափածոն համարվել է անբնական։
WilliamBlakePity.jpeg, 1795, Թեյթ բրիտանական պատկերասրահ․ երկու համեմատությունների պատկերումը «Մակբեթ» ողբերգությունում․ Եվ գթությունը, որպես մորեմերկ նորածին մանուկ, Փոթորկի վրա աշտանակելով, Կամ թե երկնքի ահեղ քերովբեն Հեծնելով օդի անտեսանելի երիվարները, Այնպես կփչեն ահռելի գործը ամեն մի աչքի, Որ արցունքները կխեղդեն հողմը:
]] Սակայն շուտով Շեքսպիրն սկսել է ավանդական ոճերը համապատասխանեցնել իր նպատակներին։ «Ռիչարդ III» պիեսի սկզբի մենախոսությունը իր արմատներով գալիս է միջնադարյան դրամաներում Արատ կոչվող կերպարի ինքնաներկայացումից։ Միևնույն ժամանակ Ռիչարդի մենախոսությունընման է Շեքսպիրի հասուն շրջանի պիեսների մենախոսություններին։ Ոչ մի առանձին պիեսում արտահայտված չէ անցումն ավանդականից ավելի ազատ ոճի։ Շեքսպիրը միավորել է դրանք իր հետագա ողջ ստեղծագործական գործունեության ընթացքում, և «Ռոմեո և Ջուլիետ» պիեսը ոճերի միավորման լավագույն օրինակն է։ Մինչ 1590-ական թվականները, երբ ստեղծվել են «Ռոմեո և Ջուլիետ», «Ռիչարդ II» և «Միջամառային գիշերվա երազ» պիեսները, Շեքսպիրին սկսել է ստեղծել ավելի բնական ոճ ունեցող պոեզիա։ Նա գնալով փոխաբերություններն ու կերպարներն ավելի է հարմարեցրել տվյալ դրամայի պահանջներին։
Շեքսպիրի երկերը նրա ստեղծագործության սկզբնաշրջանում եղել են հանգավորված, երկրորդ կեսին մեծ մասամբ դարձել են անհանգ ։ Դրանք հիմնականում գրված են հնգոտնյա յամբով։ Գործնականում դա նշանակում էր, որ նրա ոտանավորը, որպես կանոն, եղել է չհանգավորված և մեկ տողը ներառել է տասը վանկ, որոնցից շեշտված էր յուրաքանչյուր երկրորդը։ Նրա վաղ շրջանի պիեսների անհանգ ոտանավորը զգալիորեն տարբերվում է ուշ շրջանի անհանգ ոտանավորից։ Դրանք գեղեցիկ են, սակայն նրա նախադասությունները միտում ունեն սկսվելու, ընդմիջվելու կամ ավարտվելու տողի վերջում, ինչն առաջացնում է միօրինակություն։ Ավանդական անհանգ ոտանավորի յուրացնելուց հետո Շեքսպիրն սկսել է ընդմիջել և փոխել այն։ Այդ տեխնիկայի օգտագործումը նոր հզորություն և ճկունություն է տվել նրա պոեզիային այնպիսի պիեսներում, ինչպիսիք են՝ «Հուլիոս Կեսար» և «Համլետ» ստեղծագործությունները։ Օրինակ՝ Շեքսպիրն օգտագործել է այն Համլետի գիտակցության մեջ տիրող խառնաշփոթը փոխանցելու համար․ "Sir, in my heart there was a kind of fighting That would not let me sleep. Methought I lay Worse than the mutines in the bilboes. Rashly— And prais'd be rashness for it—let us know Our indiscretion sometimes serves us well ...