cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ռոբերտս Լիգերս
Կենսագրություն
1955 թվականից որպես դերասան աշխատել է Լատվիայի «Դայլես» թատրոնում։ Եղել է ռեժիսոր Կարլինա Աուշկապսայի օգնականը  Սերվանտեսի «Դոն Կիխոտ» ներկայացման ցուցադրման ժամանակ (1984)։ Ցուցադրել է ներկայացումներ նաև Լատվիայի տիկնիկային թատրոնում։ Այդ ներկայացումներն էին «Ռունչուկ-պունչուկ»-ն ու «Արքայադուստր սիսեռահատը»։
Նկարահանվել է Ռիգայի կինոստուդիայի, ինչպես նաև «<Վրացֆիլմ»-ի և «Մոսֆիլմի» թողարկած ֆիլմերում ։ Ռոբերտ Լիգերսը մահացել է 2013 թվականի սեպտեմբերի 15-ին՝ 83 տարեկան հասակում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լատիշ դերասաններ Կատեգորիա:Խորհրդային դերասաններ Կատեգորիա:Լատիշ ռեժիսորներ
(4316) Բաբինկովա
(4316) Բաբինկովա (Babinkova), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1979 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Նիկոլայ Չեռնիխի կողմից Նաուչնիում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,898743 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,8374 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9601 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1802,66 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,199705 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 1,24° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1979 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Նիկոլայ Չեռնիխի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Շեկերինցի
Շեկերինցի (Шекеринці), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Իզյասլավի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1729 թվականին։
Չճշտված տվյալներով Շեկերինցի գյուղում բնակվում էր 694 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2918 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 237,83 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Իզյասլավի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1729 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Զովք (գյուղ, Շահումյանի շրջան)
Զովք, գյուղական համայնք Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանում։ 1990-ական թվականների հայ-ադրբեջանական պատերազմից հետո չի վերաբնակեցվել ։
Գուշերչիրիկին 2000 թվականին վերանվանվել է Զովք։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության բնակավայրեր Կատեգորիա:Ադրբեջանի կողմի բռնազավթված տարածքներ Կատեգորիա:Շահումյանի շրջանի համայնքներ
Սիֆթեր
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Մազարկա
Մազարկա (Мазарка), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ուրժումսկի շրջանում Կիրովի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Բույ գետի ձախ ափին՝ 41 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 24 կմ է։
Գետի ակունքը գտնվում է Բուշկովսկի անտառում բնական արգելավայրի տարածքում։ Գետը հոսում է արևմուտք։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Կամսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Վյատկա, գետի ենթաավազանը՝ Վյատկա։ Գետի ավազանը՝ Կամա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Prince Poppycock
Վաղ տարիներ
Քուեյլը ծնվել է ԱՄՆ-ի Վիրջինիա նահանգում ։ Մեծացել է ձիերի ֆերմայում։ Մանկության տարիներին անընդհատ ինչ-որ բան է երգել և մի քանի մանկական երգչախմբերի անդամ է եղել։ Նրա առաջին ելույթը տեղի է ունեցել Քենեդիի կենտրոնում՝ որպես Վաշինգտոնի ազգային օպերայի մանկական երգչախմբի անդամ ։ Ավագ դասարաններում և քոլեջում Քուեյլն ակտիվորեն համերգներ է տվել մյուզիքլներով։ Պատանեկության տարիներին նրա կուռքերն էին՝ David Bowie-ը, The Smiths-ը, Depeche Mode-ը, Գիլբերտը և Սալիվան ։ 2001 թվականին Քուեյլը միացել է Endora սինտիպոպ խմբին՝ որպես վոկալիստ և հեղինակ-կատարող։ 2005 թվականին նա տեղափոխվել է Լոս Անջելես և սկսել է ուսումնասիրել մյուզիքլների բեմադրությունը Beverly Hills Playhouse»-ում։ Քուեյլը նաև ձայնագրել և թողարկել է «Worldview» մենահամերգը, ինչպես նաև մասնակցել է Բրայան Գլիսոնի «Rise Up and Shout!» վավերագրական ֆիլմին, որը նվիրված է ԼԳԲՏ համայնքին պատկանող երիտասարդների շրջանում քամինգ աութի խնդիրներինմ ։
Փոփիքոք կերպարի «ծնունդ»
Քուեյլը ստեղծել է Prince Poppycock անունով կերպար, օպերային երգիչ, որը 2006 թվականին հանդես է եկել բարոկկո դենդիի շքեղ հանդերձանքով։ Այդ ժամանակ նա երգում էր Լոս Անջելեսի գիշերային ակումբներում ։ Քուեյլը People Magazine ամսագրին տված հարցազրույցում ասել է․ «Փոփիքոքը իմ դիմակն է»։ «Մարդուն տվեք դիմակ և նա ձեզ ցույց կտա ճշմարտությունը Commedia dell’arte ոճով» ։ New York Post ամսագիրը նշում է, որ Փոփիքոքի ելույթներում զգալի են «հումորը, հեգնանքը և սարկազմը»։ Նա կրում է արհեստականորեն կարված կոստյումներ և «հագնվում էր այնպես, կարծես նա դուրս էր եկել ֆրանսիական բարոկկո նկարից (պանտալոններ, սպիտակ պարիկ և գունատ դիմահարդարում)» ։ Նրա դեմքը սպիտակեցված է գունատ դիմափոշիով, ինչը ծաղրածուի հիերարխիայի ամենաբարձր մակարդակի և ժամանակակից ծաղրածու ատրիբուտներից ամենահին պատկանելության վկայությունն է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգիչներ Կատեգորիա:21-րդ դարի երգիչներ և երգչուհիներ Կատեգորիա:Դերասաններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասաններ Կատեգորիա:21-րդ դարի երգիչներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ Կատեգորիա:1978 ծնունդներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Ամերիկացի օպերային երգիչներ Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Գրաբինո (գյուղ, Ռոմնիի քաղաքային խորհուրդ)
Գրաբինո (Грабине), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Ռոմնիի քաղաքային խորհուրդում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Ռոմնիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Չուրաշևո (գյուղ, Ասկինսկի շրջան)
Չուրաշևո (Чурашево, Сураш), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ասկինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 233 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ասկինսկի շրջանի բնակավայրեր
Կալկուլյացիա
Կալկուլյացիա (հաշվարկում), արտադրության գործընթացում պատրաստվող արտադրանքի մեկ միավորի կամ շինարարության, նորոգման և այլ աշխատանքների ու ծառայությունների մեկ միավորի վրա կազմակերպության կատարած ծախսումների հաշվարկման և ինքնարժեքի որոշման աշխատանք։
Պարզ է, որ այդպիսի հաշվարկը հնարավոր է կատարել միայն դրամական գնահատմամբ, որովհետև արտադրանքի ինքնարժեքի մեջ մտնում են տարբեր բնույթի ծախսեր(դրամական, նյութական, աշխատանքային)։ Արտադրության գործընթացում արտադրանքի վրա կատարված ծախսումները, որոնք ներառվում են ինքնարժեքի մեջ, բաժանվում են՝ ուղղակի և անուղղակի ծախսումների։
Այն ծախսերը, որոնց կատարման կամ հաշվարկման պահին հնարավոր է որոշել, թե արտադրանքի որ տեսակին են կոնկրետ վերաբերում, համարվում են ուղղակի և միանգամից ներառվում են տվյալ արտադրատեսակի ինքնարժեքի մեջ։ Օրինակ, արտադրանքի թողարկման ժամանակ ծախսված նյութերը, արտադրանքը թողարկող բանվորների աշխատավարձերը և այլն։ Անուղղակի ծախսումներ են համարվում այն բոլոր ծախսումները, որոնց կատարման կամ հաշվարկման պահին հնարավոր չէ որոշել, թե այդ ծախսումների որ մասը որ արտադրատեսակին է վերաբերում։ Այդպիսի ծախսումներ են արտադրական ստորաբաժանումների կառավարչական և սպասարկող անձնակազմի աշխատավարձը, դրանց սոցապ հատկացումները, արտադրական նշանակության հիմնական միջոցների մաշվածությունը, նորոգման և սպասարկման ծախսումները և այլն։
Բոլոր անուղղակի ծախսումները հաշվետու ժամանակաշրջանի ընթացքում հավաքվում են հատուկ այդ նպատակով բացված հաշիվներում, իսկ ժամանակաշրջանի վերջում պայմանական եղանակով բաշխվում են թողարկված արտադրատեսակների միջև և դուրս են գրվում հիմնական արտադրության վրա՝ միացնելով ուղղակի ծախսումներին։ Բոլոր ուղղակի և անուղղակի ծախսումները գումարելով՝ ստացվում է թողարկված արտադրանքի ինքնարժեքը։ Անուղղակի արտադրական ծախսումների բաշխումը կատարվում է ըստ ուղղակի ծախսումների, ըստ ուղղակի նյութական ծախսումների, ըստ ուղղակի աշխատանքային ծախսումների և այլն։ Բաշխման եղանակի ընտրությունը կախված է կազմակերպության նյութատարության, աշխատատարության մակարդակներից և այլն։
Բուն շրջան (Կենտուկի)
Բուն շրջան (Boone County), ԱՄՆ Կենտուկի նահանգի 105 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 637 կմ² է, բնակչությունը՝ 118.811 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Բուրլինգտոն բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1798 թ.։
Կալկուլյացիա
Անուղղակի ծախսումների բաշխման գործակիցը որոշելու համար անուղղակի ծախսումների գումարը բաժանում ենք ուղղակի աշխատանքային ծախսումների հանրագումարի վրա։ Սրանից հետո յուրաքանչյուր արտադրատեսակի պատրաստման համար կատարված ուղղակի աշխատանքային ծախսումների գումարը բազմապատկում են անուղղակի ծախսումերի բաշխման գործակցով։
Բուն շրջան (Կենտուկի)
Կատեգորիա:Կենտուկիի շրջաններ
Կալկուլյացիա
Կատեգորիա:Հաշվապահություն Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ
Contabilidad de seguros y de costos
Զաբրոդե (գյուղ, Օկուլովսկի շրջան)
Բնակչությունը ըստ վերջին գրանցված տվյալների կազմում էր 17 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նովգորոդի մարզի Օկուլովսկի շրջանի բնակավայրեր
Էդուարդ Այանյան
Էդուարդ Մելիքի Այանյան, Սովետական Միության հերոս), հրետանավոր։ Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների թեկնածու (1963)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր Կատեգորիա:Գիտությունների թեկնածուներ Կատեգորիա:Արիության մեդալակիրներ
Կելան (Աղբակի գավառ, այլ գյուղ)
Կելան, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Աղբակի գավառում ։ Գտնվում էր Ադամակերտ քաղաքից հյուսիս-արևմուտք, Խոշաբ գետի աջ կողմում, համանուն գյուղից 4 կմ հյուսիս։ Գյուղից փոքր-ինչ հյուսիս-արևմուտք կային նույնանուն ևս երկու գյուղեր ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Անդրիս Բերզինշ (դերասան)
Անդրիս Բերզինշ (Andris Bērziņš, ), խորհրդային և լատվիացի թատրոնի և կինոյի դերասան։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1952 թվականի օգոստոսի 26-ին Լիգատնում, Լատվիայի Ցեսինի շրջան, աշխատավորի ընտանիքում։ Սովորել է Ցեսինի միջնակարգ դպրոցում (1970 թվական), ավարտել է Լատվիայի Յազեպա Վիտոլի անվան երաժշտական ակադեմիան (1977 թվական, Դայլես թատրոն, 6-րդ ստուդիա) և մշակույթի և արվեստի ֆակուլտետի ռեժիսորական բաժանմունքը (1986)։ Դայլես թատրոնի դերասան (1977-1990 թթ․)։ 1976 թվականից նկարահանվել է Ռիգայի կինոստուդիայի ֆիլմերում։
Թատրոնում և կինոյում դերասանական կարիերայի սկզբին խաղացել է կռվարարների և նիհիլիստների դերեր։ 1970-ական թվականների վերջերին երիտասարդների լսարանում մեծ ճանաչում է ունեցել ժամանակակից լատիշ դրամատուրգ Գունարա Պրիեդի բեմադրած «Արի աստիճանների մոտ խաղալու» (1977 թվական,«Nāc uz manām trepēm spēlēties»), որտեղ Ա․ Բերզինշը խաղացել է գլխավոր հերոսի ՝ երաժիշտ Ցեզարսի դերը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լատիշ դերասաններ Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Ռեյնջեր-4
Ռեյնջեր-4, (Ranger-4), ԱՄՆ ՆԱՍԱ-ի Ռեյնջեր ծրագրի շրջանակներում իրականացված առաքելություն, որով նախատեսվում էր հարվածել Լուսնի մակերևույթին, և հարվածի պահից 10 վայրկյան առաջ ուղարկել մակերևույթի լուսանկարներ, ինչպես նաև կոշտ վայրէջի միջոցով հասցնել մակերևույթ սեյսմոգրաֆ։ Արձակվել է 1962 թվականի ապրիլի 23-ին Քանավերալ տիեզերակայանից, Ատլաս ԼՎ-3 Աջենա-Բ կրող հրթիռով։
Կայանի համակարգչի խափանման պատճառով վերահսկողությունը ընդհատվեց, չգործարկվեցին արևային մարտկոցները և նավարկության մոդուլը, արդյունքում կայանը բախվեց Լուսնի չերևացող կողմին առանց որևիցե նշանակալի տվյալների փոխանցման։ Սա ԱՄՆ առաջին տիեզերական սարքն էր, որ հասավ այլ երկնային մարմնի ։
Թռիչք
«Ռեյնջեր-4» կայանը արձակվել է 1962 թվականի ապրիլի 23-ին Քանավերալ տիեզերակայանից, Ատլաս ԼՎ-3 Աջենա-Բ կրող հրթիռով։ Կրող հրթիռիվ անջատման պահին պարզ դարձավ որ կայանի հետ խնդիր կա։ Երկրի հսկող կայանները ստանում էին Ռեյնջեր 4-ի հաղորդումը, սակայն այն չէր պարունակում որևէ տվյալ տելեմետրիայի մասին, ինչպես նաև համակարգչի կողմից հրամանները կատարելու ապացույցներ չկային։ Առանց պարզված տելեմետրիայի կայանը չէր կարող բացել արևային մարտկոցները, ինչը և հաստատվեց հետագայում։
Այս առաքելության ժամանակ էր, որ Ատլաս - Աջենա հրթիռը առաջին անգամ ամբողջությամբ իրականացրեց կայանի դուրս բերումը ուղեծիր։ Այնքան հաջող, որ համաձայն գնահատականների ուղեծրի ուղղորդման կարիք չկար։ Կառավարման կենտրոնից փորձեր կատարվեցին վերականգնել վերահսկողությունը կայանի նկատմամբ, ինչպես նաև վերահսկել թռիչքը, սակայն դրանք ապարդյուն անցան։ Առանց հոսանքի աղբյուրի կայանի վրա տեղադրված մարտկոցների լարումը սպառվեց ապրիլի 26-ին։ Այնուամենայնիվ, կայանի վրա տեղադրված սեյսմոգրաֆի թույլ հզորության հաղորդիչ կայանը շարունակում էր հաղորդել։ Համաձայն ՆԱՍԱ-ի տվյալների կայանը բախվեց Լուսնի հակադարձ կողմին 9600 կմ/ժ արագությամբ ։ Այնուամենայնիվ կայանի բախման վայրը հնարավոր չի եղել բացահայտել Լունար ռեկոնասաս օրբիտերից ստացված բարձր որակի լուսանկարներում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռեյնջեր ծրագիր Կատեգորիա:1962 թվականին արձակված տիեզերանավեր
Բուրբոն շրջան (Կենտուկի)
Կատեգորիա:Կենտուկիի շրջաններ
(4317) Գարիբալդի
(4317) Գարիբալդի (Garibaldi), աստերոիդ աստերոիդների գոտու արտաքին մասում։ Հայտնաբերվել է 1980 թվականի փետրվարի 19-ին Զդենկա Վավրովայի կողմից Կլետում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1980 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Զդենկա Վավրովայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների գոտու արտաքին մասի աստերոիդներ
Շևչենկո (գյուղ, Իզյասլավի շրջան)
Շևչենկո (Шевченка), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Իզյասլավի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Շևչենկո գյուղում բնակվում էր 88 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,34 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 258,82 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Իզյասլավի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1860 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կիևե
Կիևե (Chieve), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լոմբարդիա մարզի Կրեմոնա գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 1715 մարդ, խտությունը կազմում է 286 մարդ/կմ²։ Տարածքը գրավում է 6 կմ²։ Էլեկտրոնային փոստ - 26010, հեռախոսային կոդ - 0373։
Կիևեն սահմանակից է Աբադիա Չերետո, Բանյոլո Կրեմասկո, Կապեռնյանիկա, Կազալետո Չերեդանո, Կրեմա, Կրեսպյատիկա մունիցիպալիտետներին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Դագմար Լանգե
Դագմար Մարիա Լանգե (Dagmar Maria Lange, ), շվեդ գրող Մարիա Լանգ կեղծանվամբ։ Շվեդերեն լեզվով առաջին հետախույզ արձակագիրներից էր, և նրա գրքերը նպաստեցին, որ ժանրը հանրաճանաչ լինի Շվեդիայում։
Վաղ կյանք և ակադեմիական կարիերա
Լանգեն ծնվել է Վեսթերոսում լրագրող Կլաս Լանգեի և Էլզա քեյսերի ընտանիքում։ Ընտանիքը տեղափոխվել է Լինդեսբերգ 1915 թվականին, երբ նրա հայրը նշանակվել է Bergslagernas Tidning թերթի խմբագիր և հրատարակիչ։ 1917 թվականին նրա հայրը մահացել է Որդանման ելունի բորբոքումից, երբ Դագմար Լանգեն եղել է ընդամենը երկու տարեկան։ 1919 թվականին նրա մայրը ամուսնացել է վաճառական Կարլ Իվար Օլսոնի հետ, և նրանք բնակություն են հաստատել Նորայում։
1933 թվականին Լանգեն ընդունվել է Ուփսալայի սկանդինավյան լեզուների ֆակուլտետ, իսկ 1934 թվականից՝ Ստոկհոլմի հեգսկոլա համալսարան։ Նրա թեկնածուական ատենախոսության թեման 1946 թվականին եղել է Պոնտուս Վիկները։ 1946 թվականից մինչև 1968 թվականը աշխատել է Ahlströmska skolan-ում, Ստոկհոլմի մասնավոր վարժարանում, նախ ուսուցիչ, ապա տնօրեն։
Գրական կարիերա
Լանգեն գրել է ավելի քան 40 դետեկտիվ ժանրի վեպ։ Նրա գրքերի մեծ մասի գործողությունը տեղի է ունենում Շվեդական Սկոգա հորինված քաղաքում, որը հիմնված է իր հայրենի Նորեի քաղաքի վրա։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շվեդ գրողներ Կատեգորիա:Շվեդ արձակագիրներ Կատեգորիա:Շվեդ սցենարիստներ Կատեգորիա:Շվեդ մանկավարժներ Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ Կատեգորիա:Շվեդ կին վիպասաններ Կատեգորիա:Շվեդ բանասերներ
Խորխե Լուիս Մորեյրա Ֆերեյրա
Խորխե Լուիս Մորեյրա Ֆերեյրա (Jorge Luis Moreira Ferreira, ), պարագվայցի ֆուտբոլիստ, ով հանդես է գալիս աջ պաշտպանի դիրքում ` Պորտլենդի «Թիմբերս»-ի կազմում՝ վարձավճարով տեղափոխվելով արգենտինական «Ռիվեր Փլեյթ»-ից։
Դե Մայո
Վիլյառիկայում ծնված Մորեյրան իր կարիերան սկսել է «2 ԴԵ Մայո» թիմում՝ որպես կիսապաշտպան։ 2009 թ. հունիսին տեղափոխվեց առաջին թիմ։ Ինչպես առաջին թիմում, այնպես էլ Պրեմիեր դվիզիոնում, նրա դեբյուտային խաղը եղել է հունիսի 20-ին, երբ «Նասիոնալի» դեմ 2-1 հաշվով հաղթանակի ժամանակ փոխարինել է Դոմինգո Մարտինեսին ։
Մորեյրան իր առաջին պրոֆեսիոնալ ​​գոլը հեղինակել է  2009 թ. օգոստոսի 14-ին, չորրորդ տեղում ընթացող «Տակուարի»-ի դեմ 5-0 հաշվով հաղթանակի ժամանակ։ Նա իր առաջին մրցաշրջանը ավարտել է 16 խաղում  երկու գոլ խփելով։
Լիբերտադ
2009 թ. դեկտեմբերին Մորեյրան տեղափոխվել է «Լիվերտադ»։ 2011-ին, Կարլոս Բոնետի վնասվածքից հետո, նա վերափոխվել է աջ պաշտպանի `մարզիչ Գրիգորյո Պերեսի կողմից եւ սկսել է պարբերաբար այդ դիրքում հանդես գալ։
Ակումբում Մորեյրան նվաճեց հինգ տիտղոս եւ վեց գոլի հեղինակ դարձավ։
Ռիվեր Փլեյթ
2016 թվականի հուլիսի 21-ին Մորեյրան տեղափոխվեց արտերկրյա իր առաջին ակումբ `միանալով Արգենտինայի Պրեմիեր լիգային և կնքեց չորս տարվա պայմանագիր ։ Նա տասն օր անց կատարեց իր դեբյուտը,  3-0 հաշվով «Կոպա Արգենտինա»-ի շրջանակներում `տանը  հաղթանակով «ՑՍ Ռիվադավիա Վենադո Տուրտոյին»։
Մորեյրան իր «լավագույն դեբյուտը» կատարեց 2016 թ. օգոստոսի 28-ին, ամբողջությամբ 90 րոպե խաղալով «Բանֆիլդի» դեմ տանը  4-1 հաշվով հաղթանակի ժամանակ։ Նա իր առաջին գոլը ակումբի համար հեղինակեց ապրիլի 27-ին, հաղթելով« Էմելեկին »2-1 հաշվով հաղթանակ տանելով `« Կոպա Լիբերտադորես »-ում։
2017 թ. հոկտեմբերին Մորեյրան վնասվածք է ստանում, որը նրան խանգարում է նրան մասնակցել 2017թ «Կոպա Լիբերտադորես»- ի կիսաեզրափակիչներին։ Այնուհետեւ` հետագայում կատարեց վիրահատություն իր աջ ծնկի խնդիրները լուծելու համար, որից ենթադրվում էր վերադառնալ երեք ամսվա ընթացքում, սակայն վնասվացքի խորությունը հասավ նրան ,որ բժիշկները մտածում էին որ նա կարող է վերադառնալ միայն 2018 թ. Օգոստոսին, վերջին 10 ամիսների ընթացքում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլիստներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Պարագվայցի ֆուտբոլիստներ
Նոր հորիզոններ (նկարիչների խումբ)
«Նոր հորիզոններ», իսրայելցի նկարիչների խումբ, որը 1948-1963 թվականներին ակտիվ մասնակցություն է ունեցել երկրի մշակութային կյանքում՝ ձգտելով խրախուսել միջազգային արվեստի ազդեցությունը Իսրայելի կերպարվեստի վրա։ Խմբի ներկայացուցիչները զգալի ներդրում են ունեցել գեղանկարչության և քնարական քանդակի ոլորտում աբստրակտ արվեստի ոճի զարգացման գործում։
«Նոր հորիզոնների» ստեղծում
1948 թվականին պետության ստեղծումից հետո Իսրայելում շարունակում էր գործել «Իսրայելի նկարիչների և քանդակագործների ասոցիացիան» (ստեղծվել էր որպես «Նկարիչների հրեական ասոցիացիա»)։ 1923 թվականից սկսած ասոցիացիան կազմակերպում էր տարբեր խմբային ցուցահանդեսներ։ Դրանք էկլեկտիկ ցուցահանդեսներ էին, որոնց շրջանակներում ցուցադրվում էին տարբեր մակարդակի բազմաթիվ գեղարվեստական ստեղծագործություններ ։ Այս ցուցահանդեսների հետ համատեղ պարբերաբար կազմակերպվում էին առևտրային և գեղարվեստական հիմունքներով տարբեր խմբային ցուցահանդեսներ։
Նման ցուցահանդեսներից մեկը՝ «Ութի ցուցահանդեսը», կայացել է 1942 թվականի դեկտեմբերին Հաբիմա թատրոնի շենքում։ Այս ցուցահանդեսում ներկայացված էին Արիե Արոխի, Աարոն Գիլադիի, Ցվի Մեյրովիչի, Աբրահամ Նատունայի (Նաթանսոնի), Ավիգդոր Ստեմացկու և Իեզեկիլ Շտրայխմանի ստեղծագործությունները։ Մեկ այլ քանդակագործի Դով Ֆեյգինի աշխատանքներն ընդգրկված էին կատալոգներում, սակայն ցուցահանդեսում չներկայացվեցին։ 1947 թվականին Թել Ավիվի գեղարվեստի թանգարանում կայացած մեկ այլ ցուցահանդեսի` «Յոթի ցուցահանդեսին, մասնակցեցին Արոխը, Գիլադի Մեիրովիչը, Նատունա Շտրախմայնը, Յակով Վեկսլերը և Իոսիֆ Զարիցկին։ Այս նկարիչները ձգտում էին եվրոպական արվեստի ազդեցության ներքո ստեղծել ժամանակակից յուրօրինակ ոճ ։ Չնայած ցուցահանդեսներում որոշակի գեղարվեստական միջավայր չի ստեղծվել, սակայն նկատելի են գեղարվեստական միջոցների ընդգծվածության միտումները։ Բացի այդ, այս ցուցահանդեսները խորհրդանշում էին նկարիչների  որոշակի օտարացածությունը  և «դրական արձագանքը» «ընդհանուր ռեժիմի» նկատմամբ[…], որը նպաստում էր սահմանները և չափերը անցնելուն և միջակության պարտադրմանը ։ Այլընտրանքային խմբի ստեղծման առիթը ի հայտ եկավ 1948 թվականին, երբ իսրայելցի նկարիչներին հրավիրեցին Վենետիկի բիենալե իտալական տաղավարում ցուցահանդեսին մասնակցելու համար։ Զարիցկին, որ այդ ժամանակ կատարում էր ասոցիացիայի նախագահի պարտականությունները, որոշեց մասնակիցների ցուցակները կազմել իր հայեցողությամբ։ Սա սկանդալ առաջացրեց Ասոցիացիայի Գլխավոր ասամբլեայում, որն անցկացվում էր Հաիմ Գլիկսբերգի տանը։ Հանդիպման արդյունքում որոշվեց Զարիցկուն հեռացնել Ասոցիացիայից։ Մեղադրանքներին ի պատասխան մի քանի նկարիչներ, այդ թվում Մոշե Կաստելը, Շտրայխմանը և Իոնաթան Սայմոնը հայտարարեցին Ասոցիացիայից իրենց հեռանալու մասին և առաջարկեցին Զարիցկուն ստեղծել անկախ խումբ։
Ասոցիացիայից դուրս եկած 15 նկարիչներ բոյկոտեցին Թել Ավիվի Նկարիչների տանը կազմակերպված Իսրայելի նկարիչների ընդհանուր ցուցահանդեսը։ 1948 թվականի հուլիսի 2-ին խումբը «Հաարեց» թերթում հանդես եկավ հայտարարությամբ, որտեղ ասվում էր, որ Ասոցիացիան պետք է նկատելի դարձնի հրեական գեղանկարչության նվաճումները, ոչ թե «ընկղմվի միջակության մեջ»։ 1948 թվականի նոյեմբերի 9-ին Թել Ավիվում բացվեց խմբի «Նոր հորիզոններ» անվանումով ցուցահանդեսը։ Մեկնակերպերից մեկի համաձայն խմբին անվանումը շնորհվել է Հաիմ Գամզուի կողմից։ Ըստ մեկ այլ մեկնակերպի, որը հիմնված է Զարիցկու և Վեկսլերի հիշողությունների վրա խմբի անվան հեղինակը Ավրաամ Շլոնսկին է ։ Տասնհինգ մասնակիցների աշխատանքները չէին արտացոլում գեղագիտական ընկալման կամ ոճի միասնությունը, բայց ցուցահանդեսը ընկալվում էր որպես տեղական արվեստի բնույթը փոխելու ցանկություն։ 1950 թվականի հունվարին խումբն արդեն 1949 թվականին ներկայացրել էր երկու լրացուցիչ ցուցահանդեսներ, իր նպատակները ձևակերպել էր կանոնադրության նորացված տարբերակում, «ժամանակակից արվեստի նույնականացման և բարձր մակարդակ ապահովելու նպատակով անհրաժեշտ է աջակցել իսկական քանդակագործական արվեստին, որն իր մեջ կրում է առաջընթացի գաղափարը»։
Գեղարվեստական ոճ
Երեք անվանի նկարիչներից (Իոսիֆ Զարիցկի, Իեզեկիիլ Շտրայխման և Ավիգդոր Ստեմացկի), առավել նշանավորը Իոսիֆ Զարիցկին էր, խմբի գլխավոր նկարիչը և գաղափարախոսը։ Խմբի կազմում ընգրկված էին բազմաթիվ այլ նկարիչներ (ինչպես հիմնադիրներ, այնպես էլ անդամներ)։  Նրանց թվում անհրաժեշտ է նշել Հաիմ Կիվին, Մորդեհայա Արիելին, Ավիգադոր Լուէյզադորին, Պլնհաս Աբրամովիչին, Ահարոն Կահանին, Ցվի Մեիրովիչին, Մարսել Յանկոյին, Մոշե Կաստելին, Դով Ֆեյգինին, Իեհիել Շեմին, Յակով Վեկսլերին, Ռոբերտ Բազին, Ավեշալոմ Օկաշին, Մոշե Պրոպեսին  և մյուսներին։ Խմբի հիմնական տարբերությունը նրա անդամների կողմից մշակված մոտեցումն է, որը հիմնված է առաջընթացի համակողմանի նախապատվության վրա, այլ ոչ թե գաղափարական եզակի պլատֆորմի վրա։ Չնայած խմբի ավանգարդիստական առանձնահատկություններին, նրանց ընդունում էին և նրա անդամները դարձան պետության ներկայացուցիչներ։ Նախապատվությունը տալով «համակողմանիությանը», «տեղայինի» հանդեպ, խմբի արվեստի ներկայացուցիչները ազդեցին ողջ երկրում գեղարվեստական գործունեության վրա։ Խմբի առաջին ցուցահանդեսի կատալոգում Զարիցկին գրել է, իր նպատակն է համարվում «լսարանին բացատրել նոր արվեստի ուղիներն ու ձևերը, նրա մեջ արմատավորել իրական արժեքները, այդպիսով յուրացնելով դրանք և միասին առաջ շարժվելով»։
Խմբի ներկայացուցիչների արվեստի վրա ուժեղ ազդեցություն է ունեցել եվրոպական աբստրակտ արվեստը, հատկապես Պիկասոյի և Ժորժ Բրաքի ֆրանսիական արվեստը, որոնք եղել են աբստրակցիոնիզմի ռահվիրաները։ Ունիվերսալիզմի ձգտումը նկարիչներին հասցրեց ավանգարդի արվեստին։ Այդ արվեստը հիմնված էր հիմնական տարրերի և «մաքուր» նկարների, գծերի, կազմվածքի, գույնի և կոմպոզիցիայի վրա։ «Նոր հորիզոններ» շարժումը ներկայացնում էր աբստրակտ գեղանկարչության ոճի տեղական տարբերակը, որը երկար ժամանակ զարգանում էր Եվրոպայում և Միացյալ Նահանգներում։  Խմբի մեծ մասը չհասավ    «մաքուր» աբստրակտ արվեստի` ներկայացնելով տեղական բնապատկերներին մոտ աբստրակտ ստեղծագործություններ։ Խմբի գեղանկարչության արտահայտիչ ոճը հաճախ արտացոլում էր զանազան ազգային առանձնահատկություններ։ Նկարիչ Իոսեֆ Զարիցկին այդ տարիներին ստեղծեց քաղաքների և կիբուցների անուններով նկարների շարք, ինչպիսիք են «Իեխիամը» (1951) և «Նանը» (1950-1952), բնանկարների պատկերման համար կիրառելով ձևական աբստրակցիայի ոճը։ Դով Ֆեյգինը ստեղծեց  «Փարոսներ» (1956) աբստրակտ քանդակը, իսկ Մարսել Յանկոն ձևավորեց պատկերային արտահայտիչ ոճ, որը կիրառեց  իր  «Զինվորներ» և «Յասամաններ» աշխատանքներում։ Իսկ  մյուսները, ինչպիսիք են Մոշե Կաստելը և Ահարոն Կահանը, հանանեական արվեստի ազդեցության ներքո այդ ոճին ավելացրին արևելյան մոտիվներ։ Խմբի նկարիչների ստեղծագործությունների գերակշիռ մասում  տեղ գտած աբստրակտ ոճը փոխհատուցվել է այլաբանական արվեստի գործերով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1948 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Իսրայելի մշակույթ
Կայ Յոլ
Կայ Յոլ (Кай-Ёль), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Մեծ Պևկ գետի ձախ ափին՝ 38 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 10 կմ։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Վիչեգդա գետն է, սկսած Սիկտիվկար քաղաքից մինչև ակունք, գետի ենթաավազանը՝ Վիչեգդա, գետի գետային ավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Թալասա, Թալասա
Թալասա, Թալասա (Θάλασσα` «ծով», նաև հանդիպում է «Ֆալատա» տարբերակը ), բացականչություն, որը, ծովը տեսնելով, արել են հույն վարձկան զինվորները՝ Պարսկաստանից հայրենիք վերադարձի ճանապարհին։ Այն Քսենոփոնի «Անաբասիս» աշխատության ամենահայտնի արտահայտությունն է։
Արտահայտության ծագում
«Անաբասիսում» նկարագրված է մ․թ․ա․ 401 թվականին Առաջավոր Ասիա հույն վարձկանների արշավանքը։ 13 000-անոց հունական ջոկատը միացել էր հսկա բանակին, որը կազմավորվել էր պարսից արքայազն Կյուրոս Կրտսերի կողմից՝ իր ավագ եղբորը՝ Պարսկաստանի արքա Արտաքսերքսես II-ին տապալելու համար։ Փորձը չի ավարտվել հաջողությամբ։ Կյուրոսն զոհվել է Կունակսի ճակատամարտում, իսկ բանակը ցրվել է։ Եվ չնայած հույները իրենց թևում հաղթանակ էին տարել Արտաքսերքսեսի զորքերի նկատմամբ, նրանք հայրենիք կարողացան վերադառնալ միայն մեծ ջանքերի և զոհերի արդյունքում։
Առավել մեծ ճանաչում է ստացել այն հատվածը, որտեղ Քսենոփոնը, որն անձամբ մասնակցել է արշավանքին և եղել հունական զորքերի գլխավոր ռազմավարներից մեկը, նկարագրում է հույների հուզմունքն ու ուրախությունը, որոնք երկար և տանջալից ճանապարհից հետո տեսել էին Սև ծովը։ Երբ ավանգարդի զինծառայողները բարձրացան սարի վրա, նրանք բարձր ճչացին։ <…> Շուտով նրանք [Քսենոփոնը և հեծյալները] լսեցին, որ զինվորները աղաղակում են «ծովը, ծովը» և կանչում իրենց մոտ ուրիշներին։ Այդ պահին բոլորը վազեցին առաջ, այդ թվում նաև արյերգրադը, առաջ մղելով նաև անասուններին և ձիերին։ Երբ բոլորը հասան բարձունքին, նրանք արտասվելով գրկեցին միմյանց, ստրատեգներին և լոհագներին։
Քսենոփոնի մոտ մատնանշված լեռը կրում է «Ֆեհես» անունը։ Խորհրդային և արտասահմանյան բազմաթիվ գիտնականներ առաջ են քաշել լեռան տեղադրության վերաբերյալ բազմաթիվ վարկածներ ։ Այդտեղից հույները մտադիր էին հասնել մինչև Տրապեզունդ, որն այդ ժամանակ հունական գաղթօջախ էր։ Ծովը տեսնելուց հետո՝ զինվորների բացականչության մանրամասն նկարագիրը վկայում է այն մասին, որ հույները առանձնահատուկ կապվածություն ունեին ծովին, քանի որ հենց ծովային ճանապարհով էին միմյանց կապվում հունական բազմաթիվ կղզիները, որի արդյունքում էլ ձևավորվում էին գաղութներ։ Բացի այդ, այն ցույց էր տալիս դեպի բաց ծով հասանելիության կարևորությունը։ Նահանջելով Փոքր Ասիայի ներքին շրջանների միջով՝ միայն տեսնելով, թեկուզ հայրենիքից շատ հեռու, հույները հավատացին, որ կվերադառնան տուն, այդ իսկ պատճառով արտահայտություն-բացականչությունը բնորոշվում է որպես ծովային տարածությունների հետ կապի խորհրդանիշ ։
Մշակույթում
«Ծո՜վ, ծո՜վ» բացականչությունը, րը սովորաբար քաղվածվում է օրիգինալ տարբերակով, դարձել է թևավոր խոսք և հաճախ հանդիպել համաշխարհային գրականության մեջ ։ Այսպես, արտահայտությունն օգտագործվել է Հայնրիխ Հայնեի «Meergruß» բանաստեղծության մեջ («Փառք ծովին»՝ ըստ Վիլհելմ Լևիկի թարգմանության ) և մի քանի անգամ հիշատակվել Ջեյմս Ջոյսի «Ուլիսես» վեպում ։ Քսենոփոնի այս արտահայտությանը հղում է արվում Այրիս Մյորդոկի «Ծով, ծով» վեպի վերնագիրը ։ Ուղղակի և անուղղակի կարգով արտահայտությունը մի քանի անգամ կիրառվում է Սոլ Յուրիկի «Մարտիկներ» վեպում, որն «Անաբասիսի» ժամանակակից տարբերակներից մեկն էր ։ «Թալասա» անվանումն է ստացել նաև Բորիս Լավրենյովի պատմվածքներից մեկը, որտեղ այդ տերմինով բնորոշվում է ծովային տարերքը ։ Տերմինի մշակութային նշանակության մասին խոսվում է Միխայիլ Շիշկինի «Վեներայի մազը» վեպում։
Գրականություն
Կատեգորիա:Թևավոր խոսքեր Կատեգորիա:Քսենոփոն Կատեգորիա:Հին հունարեն
Զաբրոդե (գյուղ, Կրասնինսկի շրջան)
Զաբրոդե (Забродье), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Կրասնինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 19 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Կրասնինսկի շրջանի բնակավայրեր
Սուքուրի
Սուքուրի, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Տրապիզոնի գավառում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Բորբոքում
Բորբոքում վնասող գործոնի նկատմամբ օրգանիզմի բարդ կենսաբանական պատասխան և պաշտպանական մեխանիզմ, որը պրոցեսի մեջ է ընդգրկում իմուն բջիջների, արյունատար անոթների և մոլեկուլային միջնորդանյութերի։ Բորբոքման ֆունկցիաներն են՝ նախնական բջջային վնասման էլիմինացիան, մեռած բջիջների և վնասված հյուսվածքների հեռացումը վնասման կամ բորբոքման օջախից և հյուսվածքի վերականգնման խթանումը։
Բորբոքման հինգ դասական նշաններն են ջերմությունը, ցավը, կարմրությունը, այտուցը և ֆունկցիայի կորուստը։ Բորբոքումը համընդհանուր պատասխան է, համարվում է ոչ սպեցիֆիկ իմունիտետի մեխանիզմներից մեկը, ի տարբերություն ադապտիվ իմունիտետի, որը սպեցիֆիկ է ամեն մի պաթոգենի համար։ Բորբոքման անբավարարությունը կարող է բերել վնասող ազդակով հյուսվածքների հարաճուն վնասման և վտանգի տակ կդնի օրգանիզմին։ Հակառակ դրան, քրոնիկական բորբոքումն ասոցացվում է տարբեր հիվանդությունների հետ, ինչպիսիք են գարնանային կատարը, պերիօդոնտալ հիվանդությունը, աթերոսկլերոզը և օստեոարթրիտը։
Բորբոքումը լինում է սուր կամ խրոնիկական։ Սուր բորբոքումը վնասող ազդակի նկատմամբ օրգանիզմի առաջնային պատասխանն է և տեղի է ունենում պլազմայի և լեյկոցիտների արյունից դեպի վնասման օջախ արագացած մուտքով։ Բազմաթիվ կենսաքիմիական երևույթների հետևանքով բորբոքումն անընդհատ խորանում ու հասունանում է, բերելով տեղային անոթային համակարգի, իմունային համակարգի և վնասման օջախում տարբեր բջիջների ներգրավման։ Երկարատև կամ քրոնիկական բորբոքումը բերում է բորբոքային օջախում առկա տարբեր բջիջների վերափոխումների, ինչպես օրինակ՝ մոնոնուկլեարների վերափոխումները, և բնութագրվում է միաժամանակ ընթացող քայքայման և վերականգման պրոցեսներով։
Բորբոքումը վարակի հոմանիշ չէ։ Վարակը մանրէային ներթափանցման և օրգանիզմի բորբոքային պատասխանի փոխհարաբերությունն է՝ երկու բաղադրիչների համատեղ առկայություն, որը ընդգծում է բորբոքման ինֆեկցիոն պատճառը։ Բորբոքումը օրգանիզմի իմունաանոթային պատասխան է անկախ պատճառային գործոնից։
Շատ կարևոր է տարբերակել բորբոքումը վարակից, քանի որ Ախտաբանության և բժշկական ախտորոշումների մեջ կան տիպիկ իրավիճակներ, երբ բորբոքումը ընթանում է առանց մանրէային ինվազիայի, օրինակ՝ աթերոսկլերոզը, տրավման, իշեմիան և աուտոիմուն հիվանդությունները, որոնք ընթանում են 3-րդ տիպի գերզգայունությամբ։ Եվ հակառակը, կան մանրէային ներթափանցման ձևեր, որոնք ընթանում են առանց դասական բորբոքման, օրինակ՝ պարազիտոզները կամ էոզինոֆիլիան։
Պատճառներ
• Ֆիզիկական։
• Այրվածք
• Ցրտահարություն
• Ֆիզիկական վնասում, բութ կամ թափանցող վնասումներ
• Օտար մարմիններ, ներառյալ բեկոր, փոշի և աղտոտումներ
• Տրավմա
• Իոնիզացնող ճառագայթում
• Կենսաբանական։
• Գերզգայնությամբ պայմանավորված իմուն ռեակցիաներ
• Սթրես
• Քիմիական ։
• Քիմիական գրգրիչներ
• Տոքսիններ
• Ալկոհոլ
• Հոգեբանական։
• Գրգռված վիճակ
Հիմնական նշանները
Սուր բորբոքումը կարճատև պրոցես է, որը զարգանում է րոպեների կամ ժամերի ընթացքում և աստիճանաբար մարում է վնասող ազդակի վերացման հետ ։ Այն կոորդինացված ու համակարգային մոբիլիզացիա է, ի պատասխան սուր բորբոքման տարբեր իմունային, էնդոկրին և նյարդաբանական միջնորդանյութերի։ Նորմալ, առողջ պատասխանի դեպքում, այն ակտիվանում է, վերացնում ախտածինը և սկսում հյուսվածքների վերականգնման պրոցեսը, որից հետո մարում է ։ Բնութագրվում է հինգ հիմնական նշաններով ։
Բորբոքման հիմնական նշանների տրադիցիոն անվանումները լատիներենից են․
Առաջին չորս նշանները (դասական նշաններ) բնութագրել է Ցելսիուսը (մոտավոր մ․թ․ա․30–38թ․), իսկ ֆունկցիայի կորուստը ավելացրել է Գալենը ։ Այնուամենայնիվ, այս 5-րդ նշանի ավելացումը հաստատվել է նաև Թոմաս Սիդենհամի և Վիրխովի կողմից ։
Կարմրությունը և ջերմությունը պայմանավորված է բորբոքման հատվածում արյունահոսքի ուժեղացումով, այտուցն առաջանում է հեղուկի կուտակման հաշվին, ցավը քիմիական նյութերից բրադիկինինի, հիստամինի արտադրությամբ է պայմանավորված, որոնք խթանում են նյարդային վերջավորությունները։ Ֆունկցիայի կորուստը բազմապատճառային է ։
Թոքերի սուր բորբոքումը (հաճախ անվանում են թոքաբորբ) ցավ չի առաջացնում եթե բորբոքումը չի ներառել առպատային թոքամիզը, որը պարունակում է ցավազգաց նյարդային վերջավորություններ ։
Սուր բորբոքման ընթացքը
Սուր բորբոքման պրոցեսը սկսվում է ախտահարված հյուսվածքում առկա իմունային բջիջներից, հիմնականում դրանք մակրոֆագերն են, դենդրիտիկ բջիջները, հիստիոցիտները, Կուպֆերի բջիջները և պարարտ բջիջները։ Այս բջիջներն ունեն մակերեսային ընկալիչներ, որոնք հայտնի են որպես պատերն ճանաչող ընկալիչներ (ՊՃԸ), որոնք ճանաչում (կապվում) են մոլեկուլների երկու ենթատեսակներ՝ պաթոգեն ասոցացված մոլեկուլային պատերններ (PAMP) և վնասում ասոցացված մոլեկուլային պատերններ (DAMP)։ PAMP-երը հատուկ նյութեր են, որոնք առաջանում են տարբեր ախտածիններից և ճանաչվում են տիրոջ մոլեկուլներով։ DAMP-երը հատուկ նյութեր են, որոնք ասոցացվում են տիրոջ հյուսվածքների վնասման և բջջային վնասումների հետ։
Վարակի, այրվածքի կամ այլ վնասումներից հետո այս բջիջները ակտիվանում են (ՊՃԸ-ները ճանաչում են PAMP-երը և DAMP-երը) և արտադրում բորբոքային միջնորդանյութեր, որոնք պատասխանատու են բորբոքման հիմնական նշանների համար։ Անոթալայնացման և արյունահոսքի ուժեղացման արդյունքում առաջանում է կարմրություն ջերմության զգացում։ Անոթաթափանցելիության բարձրացման հետևանքով տեղի է ունենում պլազմայի սպիտակուցների և հեղուկի անցում հյուսվածքներ (այտուց), որն արտահայտվում է ուռացությամբ։ Արտադրված որոշ միջնորդանյութեր, ինչպես օրինակ՝ բրադիկինինը բարձրացնում է ցավի զգացողությունը (հիպերալգեզիա)։ Միջնորդանյութերը ազդում են նաև արյունատար անոթների վրա՝ մեծացնելով լեյկոցիտների, մասնավորապես նեյտրոֆիլների և մակրոֆագերի ներթափանցումը արտաանոթային հյուսվածք (էքստրավազացիա)։ Նեյտրոֆիլները շարժվում են քեմոտաքսիսի գրադիենտով, որն առաջանում է բորբոքման օջախում առկա բջիջների շնորհիվ ։ Ֆունկցիայի կորուստը, ըստ երևույթին, ցավին ի պատասխան նյարդային ռեֆլեքսի հետևանք է։
Ի լրացում բջջային ծագման միջնորդանյութերի, որոշ արտաբջջային կենսաքիմիական կասկադային համակարգեր (նախօրոք ձևավորված պլազմային սպիտակուցներ) նույնպես ազդում են՝ խթանելով ու պահպանելով բորբոքային պատասխանը։ Դրանցից են բակտերիաներով ակտիվացված կոմպլեմենտի համակարգը և նեկրոզով (օրինակ՝ այրվածքներ կամ տրավմա) ակտիվացված մակարդման-ֆիբրինոլիտիկ համակարգը ։
Անոթալայնացում և թափանցելիության բարձրացում
Ինչպես ասվեց, սուր բորբոքումը բորբոքային ազդակի հետևանքով զարգացող իմունաանոթային պատասխան է։ Սա նշանակում է, որ սուր բորբոքումը կարելի է բաժանել անոթային փուլի, որը առաջինն է ի հայտ գալիս և բջջային փուլի, որը պրոցեսի մեջ է ընդգրկում իմունային բջիջներին (առավելապես միելոիդ գրանուլոցիտների)։ Սուր բորբոքման անոթային բաղադրիչը ներառում է վնասված հյուսվածք պլազմայի հեղուկի տեղաշարժը, որը պարունակում է կարևոր սպիտակուցներ, ինչպես օրինակ՝ ֆիբրին և իմունագլոբուլիններ (հակամարմիններ)։
PAMP-երին ի պատասխան, հյուսվածքային մակրոֆագերը և մաստոցիտները արտադրում է վազոակտիվ ամիններ, ինչպիսիք են հիստամինն ու սերոտոնինը, էյկոզանոիդները (պրոստագլանդին E2 և լեյկոտրիեն B4), որոնք ռեմոդելավորում են տեղային անոթավորումը։ Մակրոֆագերն ու էնդոթելային բջիջներն արտազատում են ազոտի օքսիդ։ Այս միջնորդանյութերը լայնացնում և անոթները և մեծացնում թափանցելիությունը, ինչը բերում է պլազմայի տարաբաշխման արտաանոթային հյուսվածքում։ Հյուսվածքներում հեղուկի կուտակումը բերում է ուռացության (այտուցի)։ Այս հեղուկը պարունակում է տարբեր հակամանրէային միջնորդանյութեր, ներառյալ կոմպլեմենտ, լիզոցիմ, հակամարմիններ, որոնք անմիջապես հակազդում են մանրէային վնասմանը և օպսոնիզացնում այդ մանրէներին հաջորդ՝ բջջային փուլի համար։ Եթե բորբոքածին ազդակը պատռվածք վերքն է, անջատվող թրոմբոցիտները, մակարդիչ գործոնները, պլազմինը և կինինները կարող են մակարդել վնասման օջախը և ապահովել առաջին հերթին հեմոստազը։ Այս մակարդիչ միջնորդանյութերը բորբոքման օջախում ստեղծում են կառուցվածքային հիմք ֆիբրինային ցանցի ձևով, որով նպաստում է ֆագոցիտների կուտակմանն ու հյուսվածքի վերականգմանը։ Արտազատված հեղուկի մի մասն էլ ավշային ուղիների անցնում է շրջանային ավշահանգույցներ, նպաստելով բակտերիաների ճանաչմանը և ձեռքբերովի իմուն համակարգի միջոցով վերջիններիս վերացմանը։
Սուր բորբոքումը բնութագրվում է անոթային որոշակի փոփոխություններով, ներառյալ անոթալայնացումը, թափանցելիության բարձրացումը և արյունահոսքի մեծացումը, որն առաջանում է տարբեր բորբոքային միջնորդանյութերի ազդեցությամբ։ Անոթալայնացումը սկսվում է զարկերակիկների մակարդակում, անցնում մազանոթներին, բերելով տեղային արյան քանակի ավելացման, արդյունքում կարմրության և ջերմության բարձրացման։ Անոթների թափանցելիության բարձրացման հետևանքով պլազման անցնում է հյուսվածքներ, բերելով կանգի առաջացման, քանի որ արյան մեջ բարձրանում է բջիջների խտությունը և արդյունքում ունենում ենք լայնացած անոթներում կուտակված բջիջներ։ Կանգը նպաստում է լեյկոցիտների միգրացիային էնդոթելով, որը խիստ անհրաժեշտ է վերջիններիս հյուսվածքներ անցման համար։ Նորմալ արյունահոսքը կանխում է այս երևությը, քանի որ ծայրամասային անոթներում գծային հոսքը բջիջներին ուղղում է դեպի կենտրոն։
Բջջային բաղադրիչ
Բջջային բաղադրիչը ներառում է լեյկոցիտները, որոնք նորմայում առկա են արյան մեջ և անհրաժեշտության դեպքում անցնում են դեպի բորբոքային հյուսվածք։ Որոշները գործում են որպես ֆագոցիտներ՝ կլանելով բակտերիաներին, վիրուսներին և բջջային մնացորդները։ Մյուսները արտազատում են ֆերմենտային հատիկներ՝ վնասելով ախտածին գործոնները։ Լեյկոցիտները արտազատում են նաև բորբոքային միջնորդանյութեր, որոնք ձևավորում և պահպանում են բորբոքային պատասխանը։ Ընդհանուր առմամբ, սուր բորբոքման միջնորդները գրանուլոցիտներն են, մինչդեռ քրոնիկական բորբոքման դեպքում միջնորդները մոնոնուկլեարներն են, ինչպես օրինակ՝ մոնոցիտներն ու լիմֆոցիտները։
Լեյկոցիտների էքստրավազացիա
Տարբեր լեյկոցիտներ, մասնավորապես նեյտրոֆիլներ, հսկայական դեր ունեն բորբոքման սկզբի ու ընթացքի ապահովման համար։ Այս բջիջները պետք է կարողանան շարժվել դեպի վնասման օջախ, հետևաբար գոյություն ունեն մեխանիզմներ լեյկոցիտներին ուղղորդելու համար։ Արյան հունից լեյկոցիտների տեղաշարժը դեպի վնասված հյուսվածք կոչվում է էքստրավազացիա և ընթանում է մի քանի փուլով․
Ֆագոցիտոզ
Արտաանոթային տարածությունում նեյտրոֆիլները կապվում են բորբոքային հյուսվածքի մանրէներին։ Ֆագոցիտների մակերեսին էքսպրեսվում են ներբջջային պատերն ճանաչող ընկալիչներ (ՊՃԸ), որոնք ունեն ոչ սպեցիֆիկ մանրէ ասոցացված մոլեկուլային պատերնների (PAMP) նկատմամբ աֆինություն և էֆեկտիվություն։ PAMP-երի մեծ մասը բջջապատի բաղադրիչներ են, որոնցից են բարդ ածխաջրերը (մանաններ և β-գլյուկաններ), լիպոպոլիսախարիդներ (ԼՊՍ), պեպտիդոգլիկաններ և մակերեսային սպիտակուցներ։ Ներբջջային ՊՃԸ-ները կապում են մոլեկուլային պատերնները նաև C-տիպի լեպտինային ընկալիչների (կապում է մանան և β-գլյուկան) և սկավենջեր ընկալիչների (կապում են ԼՊՍ) միջոցով։
Ներբջջային ՊՃԸ-ների կապումը և ակտին-միոզինային բջջակմախքային վերադասավորությունը պլազմատիկ թաղանթի հետ կատարվում է այնպես, որ պլազմատիկ թաղանթի ՊՃԸ-PAMP կոմպլեքս պարունակող հատվածը և մանրէն ենթարկվեն էնդոցիտոզի։ Ֆոսֆատիդիլինոզիտոլաին և Vps34-Vps15-Beclin1 ազդանշանային տրանսդուկցիայի ուղիներն ունեն իրենց դերը էնդոցիտոզված ֆագոսոմի ուղղորդման մեջ դեպի ներբջջային լիզոսոմներ, որոնց միաձուլումից առաջանում է ֆագոլիզոսոմ։ Ֆագոլիզոսոմներում առկա թթվածնի ռեակտիվ ձևերը (ԹՌՁ), սուպերօքսիդները և հիպոքլորիտային թթուն ոչնչացնում են մանրէին։
Ֆագոցիտային ազդեցությունն ուժեղանում է օպսոնիզացիայի միջոցով։ Պլազմային կոմպլեմենտ C3b- ն և բորբոքային օջախում առկա հակամարմինները կապվում և ծածկում են մանրէային հակածինները։ Ֆագոցիտներն էքսպրեսում են նաև օպսոնինային ընկալիչներ՝ Fc ընկալիչ և կոմպլեմենտի ընկալիչ 1 (CR1), որոնք կապվում են համապատասխանաբար հակամարմիններին և C3b-ին։ Ներբջջային ՊՃԸ-ի և օպսոնինային ընկալիչների համատեղ խթանումը ուժեղացնում է ֆագոցիտոզը բերելով վարակիչ ագենտի լիզոսոմային էլիմինացիայի հզորացման։
Բորբոքային հիվանդություններ
Բորբոքային վիճակները հիվանդությունների հսկայական խումբ են կազմում։ Հաճախ բորբոքման հետ միասին ընդգրկված է նաև իմուն համակարգը, ինչպես օրինակ՝ ալերգիկ ռեակցիաների, որոշ միոպաթիաների ժամանակ և իմուն համակարգի հիվանդությունների դեպքում, որոնք բերում են ոչ նորմալ բորբոքման։ Բորբոքային հիմքով ոչ իմունային հիվանդություններից են քաղցկեղը, աթերոսկլերոզը և սրտի իշեմիկ հիվանդությունը ։
Բորբոքման հետ կապված հիվանդությունների օրինակներ․
Աթերոսկլերոզ
Աթերոսկլերոզը մշտական բորբոքային պրոցեսով ընթացող հիվանդություն է։ Ժամանակակից հետազոտություններում բազմիցս ապացուցվել է բորբոքման առանցքային դերը հիվանդության բոլոր փուլերում և հատկապես թրոմբոտիկ բարդությունների առաջացման պարագայում։ Այս տվյալները փաստում են ռիսկի գործոնների և աթերոգենեզի մեխանիզմների միջև կարևոր կապի մասին։ Կլինիկական հետազոտություններով նույնպես հաստատվել է բորբոքման այս կենսաբանական ազդեցությունը մարդկանց մոտ աթերոսկլերոզի զարգացման հարցում։ Բորբոքման մարկերների բարձրացումը կանխատեսում է սուր կորոնար համախտանիշով հիվանդների հիվանդության ելքը, անկախ սրտամկանի վնասման աստիճանից։ Որպես հավելում, ցածր աստիճանի քրոնիկական բորբոքումը, որը տեսնում ենք բորբոքային մարկեր C ռեակտիվ սպիտակուցի բարձրացումով, կանխատեսում է աթերոսկլերոզի բորբոքային բարդությունների ռիսկը և օգտագործվում է, որպես կանխատեսման ռիսկի գործոն։ Հետևաբար, բուժման միջոցներով կորոնար ռիսկի նվազեցումը սահմանափակում է նաև բորբոքումը։ Լիպիդների քանակը նվազեցնող ստատինների պարագայում հակաբորբոքային էֆեկտը չի կորելացվում ցածր խտության լիպոպրոտեիդների նվազեցման աստիճանի հետ։ Աթերոսկլերոտիկ բորբոքման այս նոր տեսակետները ոչ միայն բարձրացնում են հիվանդության մասին տեղեկացվածությունը, այլ ունի նաև գործնական կլինիկական նշանակություն ռիսկի գնահատման և թիրախային բուժման նոր մեթոդների ստեղծման հարցում ։
Ալերգիա
Առաջին տիպի գերզգայնության ռեակցիան ոչ համապատասխան իմուն պատասխանի արդյունք է, որը բերում է բորբոքման, անոթալայնացման և նյարդային գրգռման։ Օրինակներից մեկը գարնանային կատարն է, որն առաջանում է ալերգենի նկատմամբ պարարտ բջիջների գերզգայուն պատասխանով։ Նախօրոք գերզգայնացած պարարտ բջիջները դեգրանուլյացվում են արտազատելով հիստամին և այլ վազոակտիվ նյութեր։ Այս նյութերով է պայմանավորված գերարտահայտված բորբոքային պրոցեսը, որը բնութագրվում է պրոբորբոքային մոլեկուլների, ցիտոկինների արտազատումը և լեյկոցիտների ներգրավումը ։ Ծանր բորբոքային պատասխանը կարող է ընդունել համակարգային բնույթ, որը կոչվում է անաֆիլաքսիա։
Միոպաթիաներ
Բորբոքային միոպաթիաներն առաջանում են, երբ իմուն համակարգը ոչ համապատասխան ձևով վնասում է մկանների բաղադրիչները, բերելով մկանային բորբոքման նշանների առաջացման։ Այն կարող է զուգահեռ ընթանալ այլ իմուն խանգարումների հետ, ինչպես օրինակ՝ համակարգային սկլերոզը և ներառում է դերմատոմիոզիտ, պոլիմիոզիտ և ներառուկներով միոզիտը ։
Լեյկոցիտային խանգարումներ
Բորբոքման մեջ լեյկոցիտների առանցքային դերով պայմանավորված, վերջիններիս ֆունկցիոնալ խանգարումների ժամանակ զարգանում է բորբոքային պատասխանի անբավարարություն և օրգանիզմի վարակային խոցելիություն ։ Դիսֆունկցիոնալ լեյկոցիտների պարագայում խանգարվում է վերջիններիս կապումը անոթի պատին՝ պայմանավորված մակերեսային ընկալլիչների մուտացիաներով, բակտերիաների ոչնչացումը (Չեդիակ-Հիգաշիի համախտանիշ) կամ մանրէասպան նյութերի արտադրությունը (քրոնիկական գրանուլոմատոզ հիվանդություն)։ Որպես հավելում, ոսկրածուծի վնասմամբ ուղեկցվող հիվանդությունները նույնպես կարող են բերել ոչ նորմալ կամ անբավարար քանակի լեյկոցիտների։
Դեղաբանական
Որոշակի դեղեր կամ էկզոգեն քիմիական նյութեր կարող են հարուցել բորբոքում։ Վիտամին A-ի անբավարարությունն ուղեկցվում է բորբոքային պատասխանի ուժեղացումով, իսկ հակաբորբոքային դեղերը ազդում են անմիջապես ընկճելով բորբոքային էյկոզանոիդներ արտադրող ֆերմենտները։ Որոշ հոգեմետ նյութեր, ինչպես օրինակ՝ կոկաինը և էքստազին, իրենց բացասական ազդեցությունն են թողնում ակտիվացնելով բորբոքման մեջ ընդգրկված տրանսկրիպցիոն գործոնները (օրինակ՝ NF-κB) :
Քաղցկեղ
Բորբոքումն ուռուցքի շուրջ ստեղծում է միկրոմիջավայր, նպաստելով պրոլիֆերացիան, ապրելիությունը և միգրացիան ։ Քաղցկեղային բջիջները ինվազիայի, միգրացիայի և մետաստազավորման համար օգտագործում են սելեկտիններ, քեմոկիններ և դրանց ընկալիչներ ։ Մյուս կողմից իմուն համակարգի շատ բջիջներ մասնակցում են հակաքաղցկեղային իմունիտետի ձևավորմանը ։ Ստերոիդային հորմոնների ու նրանց ընկալիչների (կարևոր դեր ունեն բջջի զարգացման մեջ) և բորբոքման մեջ մեծ դեր ունեցող տրանսկրիպցիոն գործոնների (օրինակ՝ NF-κB) մոլեկուլային փոխհարաբերությունը կարող է հիմք հանդիսանալ քաղցկեղային բջջի բորբոքածին խթանների ամենանշանակալի էֆեկտներից որոշների համար ։ Ստերոիդ հորմոնների այպիսի մեծ միջնորդող ազդեցությունը բորբոքման վրա շատ հավանական է, որ ազդում է մի կողմից կարցինոգենեզի վրա, մյուս կողմից, պայմանավորված տարբեր ստերոիդային հորմոնների ընկալիչների կարգավորիչ ազդեցությունով, այս փոխհարաբերությունը կարող է խանգարել քաղցկեղի պրոգրեսիան, թիրախավորելով ամեն մի սպեցիֆիկ բջջի համար սպեցիֆիկ սպիտակուցներ։ Այսպիսի մոտեցումը կարող է սահմանափակել ուռուցքի հետ կապ չունեցող կողմնակի երևույթները և օգնել կենսական հոմեոստատիկ ֆունկցիաների և օրգանիզմի զարգացման պրոցեսների պահպանմանը։
Պայմանավորված 2009թ-ի ակնարկով, ժամանակակից տվյալները փաստում են այն մասին, որ քաղցկեղ կախյալ բորբոքումը կարող է բերել քաղցկեղային բջիջներում պատահական գենետիկական վնասումների կուտակման ։
Բորբոքման կարևորությունը քաղցկեղի մեջ
Ըստ1863թ-ին Ռուդոլֆ Վիրխովի տեսության, քաղցկեղի հիմքում քրոնիկական բորբոքումն է ։ Քրոնիկական բորբոքումը համարվում է մարդու քաղցկեղների 15-25%-ի հիմքը   ։
Միջնորդանյութերն ու ԴՆԹ-ի վնասումը քաղցկեղի մեջ
Բորբոքային միջնորդանյութերն բորբոքային պրոցեսում ազդում են անոթների և/կամ բջիջների վրա որպես մեսսենջեր ։ Նեոպլազիայում ներգրավված բորբոքային միջնորդանյութերից են պրոստագլանդինները, բորբոքային ցիտոկինները, ինչպես օրինակ՝ Իլ-1β, ՈւՆԳ-α, Իլ-6 և Իլ-15, քեմոկինները, ինչպես օրինակ՝ Իլ-8 և GRO-α ։ Այս և այլ բորբոքային միջնորդանյութեր ստեղծում են միջավայր գոյատևման և տարածման համար ։
Բորբոքումը պատճառ է դառնում նաև ԴՆԹ-ի վնասման խթանելով թթվածնի ռեակտիվ ձևերի առաջացումը տարբեր ներբջջային բորբոքային միջնորդանյութերի ազդեցությամբ  ։ Որպես հավելում, լեյկոցիտներն ու այլ ֆագոցիտները ներգրավվում են բորբոքման օջախ և վնասում պրոլիֆերացվող բջիջների ԴՆԹ-ն իրենց թթվածնի և ազոտի ռեակտիվ ձևերով (ԱՌՁ)։ Այս բջիջները ԹՌՁ և ԱՌՁ սովորաբար արտադրում են վարակի դեմ պայքարելու համար ։ Միայն ԹՌՁ-ները բերում են ԴՆԹ-վնասման 20 տարբեր եղանակներով ։ ԴՆԹԻ-ի օքսիդատիվ վնասումները բերում են մուտացիաների և էպիգենետիկ վնասումների  ։ ԱՌՁ նույնպես բերում է ԴՆԹ-ի մուտագեն վնասումների ։ Նորմալ բջիջը կարող է ենթարկվել կարցինոգենեզի և վերածվել քաղցկեղային բջջի, եթե ենթարկվի քրոնիկական բորբոքման երկարատև ազդեցության։ ԴՆԹ-ի վնասումները բերում են գենետիկական մուտացիաների պայմանավորված վերականգնման խնդիրներով։ Որպես լրացում, ԴՆԹ-ի վերականգման խնդիրները կարող են բերել էպիգենետիկ վնասումների  ։ Մուտացիաներն ու էպիգենետիկ վնասումները, որոնք կրկնվում և ապահովում են մարմնական բջջի բազմացման ընտրողական առավելություն, կարող են լինել քաղցկեղածին։