cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մշուշոտ անտառ
Կլիմայի փոփոխության ազդեցություն
Տեղական կլիմայական պայմաններում իրենց նուրբ կախվածության պատճառով կլիմայի գլոբալ փոփոխության հետևանքով մշուշոտ անտառները մեծ ազդեցություն կունենան։ Արդյունքները ցույց են տալիս, որ մոտակա 70 տարիներին Մեքսիկայում մշուշոտ անտառների համար էկոլոգիապես ընդունելի տարածքների սանդղակը կտրուկ կնվազի։ Մի շարք կլիմայական մոդելներ ենթադրում են, որ ցածր բարձրության վրա ամպի ծածկույթը նվազում է, ինչը նշանակում է, որ շատ մշուշոտ անտառային միջավայրի օպտիմալ մթնոլորտը կբարձրանա։ Մառախուղի խոնավության ընկալման և ջերմաստիճանի բարձրացման հետ կապված, հիդրոլոգիական ցիկլը կփոխվի, ուստի համակարգը կչորանա։ Սա կհանգեցնի էպիֆիտի սառեցման և մահվան, որը հիմնված է բարձր խոնավության վրա։ Ակնկալվում է, որ գորտերը և մողեսները տուժվելու են երաշտի բարձրացումից։ Հաշվարկները ենթադրում են, որ Մեքսիկայում մշուշոտ անտառների կորուստը կհանգեցնի մինչև այս շրջանի բնորոշ 37 ողնաշարավորների ոչնչացմանը։ Բացի այդ, կլիմայի փոփոխությունը կարող է հանգեցնել փոթորիկների քանակի ավելացման, ինչը կարող է մեծացնել արևադարձային մշուշոտ անտառների վնասը։ Ընդհանուր առմամբ, կլիմայի փոփոխության արդյունքները կներկայացնեն կենսաբազմազանության կորուստը, տեսակների բազմազանության և բնակչության վերափոխման տեղաշարժերը, իսկ որոշ շրջաններում մշուշոտ անտառների ամբողջական կորուստը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արեալներ
Ալեքսանդր Ավագյան
Ալեքսանդր Բենիամինի Ավագյան, ծագումով հայ ուկրաինացի հնէաբան, քարանձավագետ, երաժիշտ և բանաստեղծ։ Ուկրաինական քարանձավագիտության համահիմնադիրներից է, հին ուկրաինական քարանձավային կառույցների գիտական համակարգման առաջին հեղինակը։
Հնէաբանություն և քարանձավագիտություն
1981 թվականին ավարտել է Կիևի մանկավարժական ինստիտուտի պատմական բաժինը։
1981 - 1984 թվականներին աշխատել է Ուկրաինական ԽՍՀ ԳԱ Հնէաբանության ինստիտուտի ճարտարապետահնէաբանական խմբում, 1985 - 1988 թվականներին աշխատել է գիտավերականգնողական մասնագիտացված նախագծային ինստիտուտում։
Հակոբյանը ուկրաինական քարանձավագիտության հիմնադիրներից է, հին ուկրաինական քարանձավային կառույցների գիտական համակարգման առաջին հեղինակը։ Լավրի և Զվերինեցկի քարանձավերի հնէաբանական հետազոտությունների, Կիևի Կիրիլովյան եկեղեցու Մովչանսկի միաբանության (Սումսկի շրջան), Օստրոժսկի ամրոցի, (Ռովենսկի շրջան), Լիվադիյսկի պալատի (Յալտա) ստորգետնյա շինությունների կազմակերպիչն ու ղեկավարը։
Կատարել է պեղումներ Կիևում՝ Պոդոլում, Խմելնիցկու մարզի Ստարոկոնստանտինովում, Վիննիցկու շրջանի Տուլչինում, Վոլինի Սվյատոգորոդսկոյ միաբանությունում, Բախչիսարայի խանի պալատում, Թեոդոսիայում, Լուցկում, Կամենեց-Պոդոլսկում և այլուր։
Առաջինն է ուսումնասիրել Մեդժիբոժսկի ամրոցը։ Այնտեղ էլ սպանվել է (Ալեքսանդր Ավագյանին սպանել է իր աշակերտը)։
«Օզյորնայա» և «Օպտիմիստիչեսկայա» քարանձավները ուսումնասիրելու համար արշավախմբեր է կազմակերպել, որոնց արդյունքում պարզվեց, որ նրանք աշխարհում ամենամեծերի շարքում են։ Ավագյանի անվամբ քարանձավ է անվանված։
Երաժիշտ և բանաստեղծ
1962 թվականին ստեղծել է «Բերեզեն» (Մարտ) ռոք-անսամբլը։ Մ․ Նիկոլաևի և Վ․ Կրիշտոֆովիչի համահեղինակությամբ ստեղծել է «Մարիա Օրանտա» ռոք-օպերան, ուր ներառվել են Ավագյանի «Ծիր կաթին», «Գանկա», «Ջրաղացպանը» և «Ինչու են կաթիլներ ապակիին․․․» երգերը։
Ալեքսանդր Ավագյանի հիշատակին է նվիրված համաուկրաինական ամենամյա հեղինակային երգի «Ծիր կաթին» փառատոնը (Чумацький шлях)։
Կարատովո
Կարատովո (Каратово, Ҡарат), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Տույմազինսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Տույմազինսկի շրջանի բնակավայրեր
Գազ խառն
Գազ խառն, լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։
Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է Երևանի ֆլորիստիկական շրջանում (Երախի լեռնաշղթայի արևմտյան ծայրամասում)։ Աճում է նաև Նախիջևանում, Անատոլիայում, Հարավարևմտյան և Միջին Ասիայում, Իրանում, Աֆղանստանում և Պակիստանում ։
Էկոլոգիա
Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 900 մ բարձրության վրա, կավոտ, խճաքարոտ լանջերին, ֆրիգանանման բուսականության մեջ։ Ծաղկում է մարտ-ապրիլ ամիսներին, պտղաբերում՝ ապրիլ-հունիսին ։
Պահպանություն
Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հարավային Անդրկովկասում տեսակը գտնվում է իր ընդհանուր արեալի հյուսիսային սահմանում։ Հայաստանում հայտնի է մեկ պոպուլյացիա, որի տարածման և բնակության շրջանների մակերեսոը 10 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ։
Պահպանություն չի իրականացվում։ Անհրաժեշտ է ստեղծել նոր ԲՀՊՏ Երախի լեռնաշղթայի վրա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ Կատեգորիա:Ծածկասերմեր Կատեգորիա:Միամյա բույսեր Կատեգորիա:Լոբազգիներ Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Ստեֆան Մոկուլսկի
Ստեֆան Ստեֆանովիչ Մոկուլսկի (Стефан Стефанович Мокульский, ), խորհրդային թատերագետ և գրականագետ։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1937)։
1918 թվականին ավարտել է Կիևի Տարաս Շևչենկոյի անվան համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ 1923-1942 թվականներին դասավանդել է Լենինգրադի համալսարանում (1937 թվականից՝ պրոֆեսոր), Գերցենի անվան մանկավարժական ինստիտուտում, 1943 թվականից՝ Մոսկվայի Թատերարվեստի պետական ինստիտուտում (1943-1948 թվականներին՝ տնօրեն), ղեկավարել ԽՍՀՄ ԳԱ արվեստի պատմության ինստիտուտի թատրոնի պատմության և տեսության սեկտորը, եղել «Թատերական հանրագիտարանի» (հատոր 1, 1961) գլխավոր խմբագիրը։ Մոկուլսկու գիտական հետաքրքրությունները հիմնականում կապված են եղել Վերածննդի և Լուսավորության շրջանների իտալական և ֆրանսիական արվեստին։ Հեղինակ է «Արևտաեվրոպական թատրոնի պատմություն» (1936-1939) երկհատորյակ գրքի։ Կազմել է նաև արևմտաեվրոպական թատրոնի մասին երկհատորյակ «Քրեստոմատիա»-ն (1937-1939, 2-րդ հրատարակչություն, հատոր 1-2, 1953-1955) և այլն։
Նիկա (ֆիլմ, 2022)
«Նիկա» («Ника»), ռեժիսոր Վասիլիսա Կուզմինայի ռուսական ֆիլմը, կենսագրական դրամա բանաստեղծուհի Նիկա Տուրբինայի մասին   ։ Այն թողարկվել է լայն վարձույթում 2022 թվականի մայիսի 19-ին  ։ Իրավատերերի արգելքի պատճառով ֆիլմում չեն օգտագործվել Տուրբինայի բանաստեղծություններ։
Սյուժե
1980-ական թվականներին հրաշամանուկ Նիկան շրջել է ԽՍՀՄ-ում՝ կարդալով իր տխուր բանաստեղծությունները։ Բայց նա մեծացել է և 27 տարեկան հասակում գալիս է այն եզրակացության, որ այլևս չի կարող ստեղծագործել։ Մեծահասակ Նիկան տառապում Է ալկոհոլիզմից և ցանկանում է ինքն իրեն հասկանալ։ Եվ հանկարծ նրա կյանքում հայտնվում է Իվանը, որը նրան բարեկեցության հույս է տալիս ։
Արձագանքներ
Ռուսական մամուլում Ֆիլմը դրական գնահատականներ է ստացել, հատկապես քննադատները նշել են Լիզա Յանկովսկայայի լավ խաղը։ Ֆիլմը դրական է գնահատվել «Искусство кино» , «Ռոսիյսկայա գազետա» , Ֆորբս պարբերականներում։ Սակայն եղել են նաև ոչ միանշանակ արձագանքներ, օրինակ՝  «Լիտերատուրնայա գազետա» և «7 дней» հրատարակություններում։
Սոնա Մնացականյանի մահ
Սոնա Մնացականյանի մահ, Երևանի 29-ամյա բնակիչ Սոնա Մնացականյանի և նրա դեռևս չծնված երեխայի սպանություն, որը տեղի է ունեցել 2022 թվականի ապրիլի 26-ին Երևան քաղաքի Լեո-Պարոնյան փողոցների խաչմերուկում Հայաստանի գործող վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի ավտոշարասյան կողմից վրաերթի հետևանքով ։ Հղի կնոջը վրաերթի ենթարկելու դեպքը հանրային լայն հնչեղություն է ստացել, իրադարձությունը լայնորեն լուսաբանվել է զանգվածային լրատվական միջոցներով ։
Մահվան ելքով վրաերթից հետո դեպքի վայրում քաղաքացիները խաղալիքներ, ծաղիկներ են տեղադրել և մոմեր վառել՝ ի հիշատակ Սոնա Մնացականյանի և նրա դեռևս չծնված երեխայի ։
Վրաերթ
2022 թվականի ապրիլի 26-ին՝ երեկոյան ժամը 6։05-ի սահմաններում, Երևանի Լեո-Պարոնյան փողոցների խաչմերուկում Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին ուղեկցող ոստիկանության սպայական վաշտի հրամանատարն իր կողմից վարած «Տոյոտա Պրադո» մակնիշի ավտոմեքենայով վրաերթի է ենթարկել 28-ամյա քաղաքացի Սոնա Մնացականյանին, ով գտնվում էր հղիության 8-րդ ամսում։ Վրաերթից որոշ ժամանակ անց շտապօգնության մեքենայով Սոնա Մնացականյանին տեղափոխել են «Նաիրի» բժշկական կենտրոն ։ Բժշկական կենտրոնի տնօրենի խոսքով վրաերթի ենթարկված քաղաքացին հիվանդանոց է տեղափոխվել մահացած վիճակում ։
Դեպքից հետո ինչպես վրաերթի ենթարկած ոստիկանական մեքենան, այնպես էլ նրան հաջորդող ավտոշարասյան մյուս բոլոր մեքենաները շարունակել են ընթացքը՝ կնոջը չցուցաբերելով օգնություն։
Քրեական գործ
Դեպքի առթիվ քրեական գործ է հարուցվել Հայաստանի Քրեական օրենսգրքի 242 հոդվածի 2-րդ և 244-րդ հոդվածի 1-ին մասով ։ Կնոջը վրաերթի ենթարկած ոստիկանական մեքենայի վարորդը ապրիլի 26-ին ձերբակալվել է։ Ըստ լրատվականների՝ վրաերթի ենթարկած անձը ոստիկանության մայոր, ուղեկցող սպայական վաշտի 3-րդ դասակի հրամանատար 51-ամյա Արամ Նավասարդյանն է, ով հայտնի է «Ծեծեմ Արամ» մականունով ։
Մահվան ելքով վրաերթն իրականացրած մեղադրյալ Արամ Նավասարդյանն ապրիլի 29-ին Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանի կողմից ազատ է արձակվել։ Ըստ մեղադրյալի փաստաբան Ռուբեն Բալոյանի հայտարարության՝ վարույթն իրականացնող մարմնի կարծիքով մեղադրյալին կալանավորելու հիմք չկա և կալանավորման միջնորդություն չի ներկայացրել դատարան, խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը ։
Քննադատություն
Սոնա Մնացականյանի մահացու ելքով վրաերթը հանրային շրջանակներում լայն քննադատությունների է ենթարկվել։ Մահվան ելքով վրաերթին են անդրադարձել մի շարք ընդդիմադիր գործիչներ, այդ թվում՝ Հայաստանի ազգային ժողովի ընդդիմադիր փոխնախագահ Իշխան Սաղաթելյանը ։ Քննադատվել է հատկապես ավտոշարասյանը ուղեկցող սպայական անձնակազմի գործողությունները, որոնք, ըստ քննադատների, որոշ դեպքերում հասնում են ամենաթողության։
Մահվան ելքով վրաերթի հետ կապված հակասական հայտարարություններ են արել մի շարք պաշտոնյաներ։ ՀՀ վարչապետի աշխատակազմի ղեկավարի տեղակալը հայտնել է, որ վարչապետը, նկատելով գետնին ընկած կնոջը, հրահանգել է շտապօգնություն կանչել և շարունակել մեքենայի ընթացքը, իսկ ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպան Քրիստիննե Գրիգորյանը հայտնել է, որ վարչապետը տեղյակ չի եղել վրաերթի մասին, այլապես կհրահանգեր կանգնեցնել մեքենան ։
Կենսագրություն
Սոնա Մնացականյանը ծնվել է Արարատի մարզի Բերքանուշ գյուղում։ Հայրը բժիշկ-վնասվածքաբան Մնացական Մնացականյանն է, իսկ մայրը մանկաբույժ է ։ Նա «Աջակցենք մեր հերոսներին» (Support Our Heroes - Armenia) կազմակերպության հիմնադիր անդամ էր, Թուֆենկյան հիմնադրամի կողմից Արցախի Հանրապետությունում կառուցվող «Թևեր» տեղեկատվական տեխնոլոգիական կենտրոնի ղեկավարը։ Ամուսնացած էր, ապրում էր Երևանում։ Հունիսին կծնվեր նրա առաջին երեխան ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2022 Հայաստանում Կատեգորիա:Նիկոլ Փաշինյան Կատեգորիա:2022 մահեր Կատեգորիա:Սպանություններ
Սինիմա
Սինիմա (Sinima), գյուղ Էստոնիայի Հիյումաա նահանգի Էմմաստե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 11 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Հիյումա նահանգի Էմմաստե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Պրիդոնսկի (Վերխնեդոնսկի շրջան)
Պրիդոնսկի (Придонский), ավան Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Վերխնեդոնսկի շրջանում։ Մտնում է Տուբյանսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Վերխնեդոնսկի շրջանի բնակավայրեր
Վիշիի պաստեղներ
Վիշիի պաստեղներ, ութանկյան ձև ունեցող սպիտակ կոնֆետներ։ Ի շնորհիվ համային հավելումների՝ նրանք ունեն անանուխի, կիտրոն, նարնջի համ։ Մեկ պաստեղը կշռում է 2,5 գրամ։ Արտադրվում են նաև աղի մեծ քանակությամբ պաստեղներ, որոնք տարածվում են դեղատնային ցանցի միջոցով։ Ավանդաբար այդ պաստեղները արտադրվում են ֆրանսիական Վիշի քաղաքում։
Պատմություն
Վիշիի պաստեղները հայտնագործել է քիմիկոս Ժան–Պիեր–Ժովես Դարսենը Փարիզյան բժշկական ականեմիայի անդամ, որը հայտնագործել է Վիշիսի աղբյուրի ջրերից ակտիվ նյութերի ստացման միջոցը։ Առաջին անգամ պաստեղներ պատրաստել է Վիշիի մի դեղագետ՝ Բարտին 1825 թվականին։ Նա նաև զբաղվում էր մարսողությանը նպաստող դեղի փնտրմամբ։ Գրանցման համար հայտ է ներկայացվել Վիշիի պաստեղներ ապրանքանիշին, Բրոշոն եղբայրների կողմից 1833 թվականին։ Որոնք ծառայել են ղեկավար ընկերության ջերմային աղբյուրներով գործող Compagnie fermière de l'établissement thermal de Vichy:
Սկզբում Վիշիի պաստեղները արտադրվում էին հիդրոկարբոնատի (կերակրի սոդա) ավելացումով ,քանի որ ուներ դրական ազդեցություն մարսողական համակարգի վրա ։Վիշիի տարաղքում գտնվող նախկին վանքի ցելեստինների կարգը օգտագործվում է արտադրության համար։
Պաստեղները դուրեն եկել Նապալեոն III–ի կնոջը, Եվգենի կայսրուհուն և շուտով դրանց տարբերակիչ հատկանիշները ապահովված են կայսերական հրամանագրով։ Դրանից հետո պաստեղների հայտնիությունը աճել է որպես թարմացնող և օգտակար միջոց, խթանելով մարսողությոունը։
Սկսած 1875 թվականից հիդրոկարբոնատը փոխարինվեց աղերով, որպեսզի դուրս եկող հանքային ջուրը հասնի հավասարակշռության համակցությունը բնական հանքային նյութերին։ Շնորհիվ անանուխի համի խտության, պաստեղների հայտնիությունը վերջին տարիներին մնում էր նույնը և նրանք արտադրվում էին Վիշիի մեծ ծավալով ։ Պաստեղներիը պարունակում են աղի հանքային ջուր Վիշիից։
Այս ժամանակաշրջանում «Վիշիի պաստեղներ» ապրանքանիշի պաստեղները արտադրվում են միայն Վիշի քաղաքում։
Ապրանքանիշ
«Վիշիի պաղեստներ» ապրանքանիշը ներկայացնում է Kraft Foods ֆրանսիական սեփական առանձին ընկաերության, սկսած   2010 թվականի հունվարից, երբ տեղի ունեցավ նախկին ապրանքանիշի սեփականատիրոջ կլանումը բրիտանական ընկերության Cadbury–ում։
Մշակույթը
Պյոտր Իլիչ Չայկովսկին գրպանում շարունակ կրում էր պաստեղներ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական խոհանոց Կատեգորիա:Վիշի Կատեգորիա:Հրուշակեղեն
Կատուներ (այլ կիրառումներ)
Կատուն վերաբերում է՝
Կորիանո
Կորիանո (Coriano), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Էմիլիա Ռոմանիա մարզում՝ Ռիմինիի գավառում։
Արծիվ (համաստեղություն)
Արծիվ, համաստեղություն, հասարակածային համաստեղություն։ Գտնվում է Աղեղ, Վահագն, Օձակիր, Օձ, Վահան, Աղեղնավոր, Այծեղջյուր, Ջրհոս և Դելֆին համաստեղությունների միջև։ Ալֆա աստղը՝ Ալտարը Ամառային Եռանկյունու անկյուններից է։ Արծիվը Պտղամեոսի 2-րդ դարում նշած 48 համաստեղություններից է եղել, և ժամանակակից 88 համաստեղություններից է համարվում։
Կորիանո
Բնակչությունը կազմում է 9326 մարդ (2006 թվականի տվյալների), բնակչության խտությունը՝ 181 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 46 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 47853, հեռախոսային կոդ՝ 0541։
Արծիվ (համաստեղություն)
Արծիվ համաստեղության մեջ են գտնվում NGC 6781 մոլորակային միգամածությունը և B143-4 մութ միգամածությունը ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Կատաստերիզմներ
Կորիանո
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էմիլիա Ռոմանիայի քաղաքներ
Գրավիմետր
Գրավիմետր (gravis — ծանր + meter), գործիք ծանրության ուժի արագացման հարաբերական արժեքը չափելու համար։ Ժամանակակից գրավիմետրի մեծ մասը կառուցված են Գոլիցինի ուղղաձիգ սեյսմոգրաֆի սխեմայով և ներկայացնում են ճշգրիտ զսպանակավոր կշեռքներ։ Գրավիմետրի զգայուն մասը m մասսա ունեցող բեռիկն է, որի կշիռը՝ P=mg, հավասարակշռված է առաձգական ուժով (զսպանակի լարվածությամբ)։ Յուրաքանչյուր ցանկացած կետում ուժերի հավասարակշռությունը համապատասխանում է մարմնի դիրքին տարածության մեջ, և նրա շեղումը իր սկզբնական դիրքի նկատմամբ որոշվում է գործիքի սանդղակի հաշվարկով։ Ծանրության ուժի մեծությունը չափվում Է գաչերով։ Լավագույն գրավիմետրի զգայունությունը հասնում է մգչ մի քանի տասնորդական մասի։ Գրավիմետրը կիրառվում է գրավիհետախուզության, գեոդեզիական, ստորջրյա և վերջրյա չափումների ժամանակ։ Խորհրդային Սոցաիլիստական Հանրապետությունների Միությունում լայն կիրառություն ունեն քվարցային Գրավիմետրերը, որոնց ճշտությունը տատանվում է 0,05—0,3 մգչ-ի սահմաններում, իսկ չափման ընդգրկումը 80 – 3000 և ավելի մգչ է։
Կատեգորիա:Գրավիմետրիա Կատեգորիա:Չափիչ սարքեր
Ռեալ Մադրիդ Կաստիլիա
«Ռեալ Մադրիդ Կաստիլիա» Ֆուտբոլային Ակումբը մասնագիտական ֆուտբոլային ակումբ է, որը հանդես է գալիս Մադրիդում։ Ռեալ Մադրիդի երիտասարդական ակումբն է։
Պատմություն
«Ռեալ Մադրիդ Կաստիլիա» Ֆուտբոլային Ակումբը հիմնադրվել է 1930 թվականին, Մադրիդ քաղաքում։
Կատեգորիա:Սեգունդայում եղած ակումբներ Կատեգորիա:Իսպանական ֆուտբոլային ակումբներ Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդ Կատեգորիա:Մադրիդի ֆուտբոլային ակումբներ
Իսկորոստ
Իսկորոստ (Іскорость), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Կորոստենի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1890 թվականին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Կորոստենի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1890 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Բալին (գյուղ, Լիտինկայի շրջան)
Բալին (Балин), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Լիտինկայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1520 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Բալին գյուղում բնակվում էր 565 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,225 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 2511,11 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Լիտինկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1520 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
(1692) Սուբոտինա
(1692) Սուբոտինա (Subbotina), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1936 թվականի օգոստոսի 16-ին Գրիգորի Նեույմինի կողմից Սիմեիզում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,78756 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,4051 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,17 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1699,94 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,211772 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,43° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1936 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Գրիգորի Նեույմինի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Երդանիկ
Երդանիկ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Ամասիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ռիու Գրանդի դու Սուլ
Ռիու Գրանդի դու Սուլ (Rio Grande do Sul), նահանգ Բրազիլիաjի ծայր հարավում։ Տարածությունը 267,5 հզ․ կմ² է, բնակչությունը՝ 7794 հզ․ (1977)։ Վարչական կենտրոնը՝ Պորտու Ալեգրի։
Հացահատիկի և բրդի արտադրանքով երկրում գրավում է 1-ին տեղը։ Զբաղվում են պարագվայական թեյի մշակությամբ, այգեգործությամբ, պտղաբուծությամբ և ոչխարաբուծությամբ։ Արդյունահանում են քարածուխ, պղնձի հանքանյութ։ Կա սննդի, տեքստիլ, կաշվի-կոշիկի, քիմիական արդյունաբերություն, գյուղատնտեսություն մեքենաշինություն։
(9560) Անգուիտա
(9560) Անգուիտա (Anguita), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1987 թվականի մարտի 3-ին Էդվարդ Բոուելի կողմից Անդերսոն Մեսայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,170378 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0496 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,2911 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1167,89 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,308248 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,36° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1987 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էդվարդ Բոուելի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Պուզանովսկի (Վերխնեդոնսկի շրջան)
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Վերխնեդոնսկի շրջանի բնակավայրեր
Աշոտ Կարապետյան (ազատամարտիկ)
Աշոտ Սուրենի Կարապետյան, ազատամարտիկ, Հայոց ազգային բանակի Հրազդանի ջոկատի հիմնադիր-հրամանատար։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1957 թվականի հունվարի 6-ին՝ Հրազդանի շրջանի Ջրառատ-Ռնդամալ գյուղում (այժմ՝ Ջրառատ թաղամաս)։
1975-1977 թվականներին զորակոչվել է Խորհրդային բանակ, ծառայել է Նովոսիբիրսկ քաղաքում։
1978 թվականին անցել է աշխատանքի Հրազդանմաշ գործարանում որպես խառատ։
Ամուսնացած է, ունի երեք զավակ։
Մարտական ուղի
1989 թվականից մասնակցել է Հայաստանի սահմանամերձ Վայքի, Արարատի, Նոյեմբերյանի և Վարդենիսի շրջանների ինքնապաշտպանական մարտերին։
1990 թվականի սեպտեմբերից ԼՂԻՄ-ի ինքնապաշտպանական ջոկատների կազմում մասնակցել է Արցախի տարածքային ամբողջականության համար մղված մարտական գործողություններին։
Մասնավորապես՝ Շահումյանի շրջանի Էրքեջ գյուղի, Գետաշենի ենթաշրջանի, Ստեփանակերտի Կրկժան թաղամասի, Փառուղ գյուղի, Ասկերանի շրջանի Մալիբեյլու և Ղուշչուլար գյուղերի, Մարտակերտի շրջանի Գյուլաթաղ և Ջանյաթաղ գյուղերի ինքնապաշտպանական մարտերին։
Ակտիվորեն մասնակցել է Շուշիի ազատագրմանը՝ թշնամու կողմից Լաչին-Զառիսլու-Շուշի ուղղությամբ հարձակման կասեցման և հետ շպրտման մարտական գործողությանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կարատուզսկոե
Կարատուզսկոե (Каратузское), գյուղ Ռուսաստանի Կրասնոյարսկի երկրամասի Կարատուզսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը վերջին գրանցված տվյալներով կազմում էր 8836 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1728 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Կրասնոյարսկի երկրամասի Կարատուզսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1787 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Սինիմյաե
Սինիմյաե (Sinimäe), գյուղական ավան Էստոնիայի Իդա-Վիրումաա նահանգի Վայվառա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղական ավանում բնակվում էր 319 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Իդա-Վիրումաա նահանգի Վայվառա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղական ավաններ
Պուխլյակովսկի (Վերխնեդոնսկի շրջան)
Պուխլյակովսկի (Пухляковский), գյուղակ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Վերխնեդոնսկի շրջանում։ Մտնում է Կազանսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Վերխնեդոնսկի շրջանի բնակավայրեր
Գեորգ ֆոն դեր Յաբել Տեկտանդեր
Գեորգ Ֆոն դեր Յաբել Տեկտանդեր (Tectander, ), գերմանացի ուղեգրող։
Եղել է Պարսկաստանում՝ նախ որպես գերմանացի դեսպանորդ Ստեֆան Կակաշի քարտուղար, իսկ նրա մահից (1603) հետո՝ դեսպանորդ։ Մասնակցել է Աբբաս I շահի 1604 թվականին Հայաստան կատարած արշավանքներին։ Ներկա է գտնվել Երևանի պաշարմանը, եղել Էջմիածնում, Նախիջևանում և Ջուղայում։ 1605 թվականին, Ռուսաստանի վրայով վերադառնալով Պրահա, կայսր Ռուդոլֆ II-ին ներկայացրել է ճամփորդության մանրամասն նկարագրությունը, որն առանց նրա գիտության, շուտով հրատարակվել է առանձին գրքով։ Շտկելով դրանում տեղ գտած աղավաղումները և լրացնելով անհարկի բաց թողնվածը՝ Տեկտանդերը 1609 թվականին իրականացրել է երկի նոր հրատարակությունը, որը կարևոր տեղեկություններ է պարունակում Հայաստանի և հայերի մասին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրողներ Կատեգորիա:Գերմանացի դիվանագետներ
Սպաս (հեռուստաալիք)
Սպաս (Спас), ռուսական հանրային ուղղափառ հեռուստաալիք։ Հեռարձակումը սկսել է 2005 թվականի հուլիսի 28։ Հասանելի է Ռուսաստանում, Բելառուսում և Ղազախստանում անալոգային, կաբելային և արբանյակային տիրույթներում։ Հեռուստաալիքի հիմնական սեփականատերն է Ռուս ուղղափառ եկեղեցու Մոսկովյան թեմը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի հեռուստաընկերություններ Կատեգորիա:Քրիստոնեական հեռուստաընկերություններ Կատեգորիա:Ռուսալեզու հեռուստաալիքներ Կատեգորիա:Մոսկվայի ընկերություններ
Գազ բասիանիական
Նկարագրություն
Տրագականտային թուփ է՝ 10-20 սմ բարձրությամբ, ճյուղավորված, թավոտ և փշոտ։ Տերևների առանցքը բարակ է, 8-22 սմ երկարությամբ, մանր փշով վերջացող։ Տերևիկները 5-9 ական զույգ են, էլիպսաձև և ուռուցիկ ջղերով։ Ծաղկաբույլը տափակացած և գնդաձև է, իսկ բաժակը՝ խավոտ, 8-10 մմ երկարությամբ, ատամիկների ծայրերը դեպի ներս ուղղված։ Պսակը վարդագույն է, իսկ դրոշը՝ 14-17 մմ երկարությամբ ականջուկներով։ Ունդերը ձվաձև և երկարավուն են, խավոտ 4-8 մմ երկարությամբ ։
Տարածվածություն
Հանդիպում է Գեղամի (Գեղարդ գյուղի շրջակայք, Փրկի եկեղեցու ավերակներում) և Երևանի (Ողջաբերդ և Գառնի գյուղերի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է Հյուսիսարևելյան Անատոլիայում, Հյուսիսային Իրաքում և Իրանում ։
Էկոլոգիա
Աճում է միջին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1300-1900 մ բարձրությունների վրա, չոր խճաքարոտ լանջերին, թփուտների մեջ։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոսին ։
Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Հայտնի է ընդամենը մեկ պոպուլյացիա 500կմ²-ից պակաս տարածման և բնակության շրջաններով։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ։
Պոպուլյացիայի մեծ մասը պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցի տարածքում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ Կատեգորիա:Ծածկասերմեր Կատեգորիա:Լոբազգիներ Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Աննա Մուզիչուկ
Աննա Օլեգովնա Մուզիչուկ (Ганна Олегівна Музичук, Ana Muzičuk, ), ուկրաինացի շախմատիստուհի, գրոսմայստեր (2012)։
Ուկրաինայի քաղաքացի, 2004 թվականից մինչև 2013 թվականը ներկայացրել է Սլովենիան։
2010 թվականի մինչև 20 տարեկան աղջիկների աշխարհի չեմպիոնուհի։ 2014 թվականի կանանց արագ շախմատի աշխարհի չեմպիոնուհի։
Սլովենիայի հավաքականի կազմում հանդես է եկել 4 օլիմպիադաներում (2004-2010)։ 2012 թվականի Եվրոպայի անհատական առաջնության բրոնզե մրցանակակիր։ 2-րդ տեղն է զգաղեցրել ՖԻԴԵ-ի Գրան պրիի Կազանի փուլում (2012)։
2014 թվականի շախմատային օլիմպիադայում Ուկրաինայի կանանց հավաքականի կազմում զբաղեցրել է 3-րդ տեղը։
Ընտանիք
Հայրը Օլեգ Մուզիչուկն է, մայրը՝ Նատալյա Մուզիչուկը, կրտսեր քույրը կանանց աշխարհի չեմպիոն Մարիա Մուզիչուկն է, որը նույնպես հանդես է գալիս Ուկրաինայի հավաքականի կազմում։ Քույրերը երկու անգամ հանդիպել են միմյանց դեմ միջազգային մրցաշարերում և երկու պարտիան էլ ավարտվել է ոչ-ոքի։
Կենսագրություն
Սովորել է Ստրիյի գիմնազիայում։ Դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել է Լվովի ֆիզկուլտուրայի պետական համալսարան։ Ապրում է Ստրիյում։
Սլովենիայի դրոշի ներքո հանդես գալով 2010 թվականի օգոստոսի 16-ին լեհական Խոտովում ավարտված մինչև 20 տարեկան աղջիկների աշխարհի առաջնությունում՝ Աննան դարձել է հաղթող։ Այդ մրցաշարին մասնակցում էին աշխարհի 80 ուժեղագույն մարզուհիներ։ Նա 10 հաղթանակ է տարել՝ 13 հնարավորից վաստակելով 11 միավոր։
2012 թվականի մարտին Եվրոպայի կանանց շախմատի առաջնությունում, որն անցկացվում էր Թուրքիայում, Աննան մինչև վերջին տուրը առաջատար էր, սակայն վերջին պարտիայում ռուս շախմատիստուհի Վալենտինա Գունինայից կրած ցավալի պարտությունից հետո նա զբաղեցրեց 3-րդ տեղը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա Կատեգորիա:Ուկրաինացի շախմատիստներ Կատեգորիա:Շախմատի կանանց գրոսմայստերներ Կատեգորիա:Շախմատային օլիմպիադաների մասնակիցներ Կատեգորիա:Ուկրաինացի ֆեմինիստներ Կատեգորիա:Ուկրաինացի մարզիկներ Կատեգորիա:Շախմատի աշխարհի չեմպիոններ
Ռոսսա (կոմունա)
Ռոսսա (Fontanetto Po), քաղաք Իտալիայում, Պիեմոնտ մարզում։ Մտնում է Վերչելի գավառի կազմի մեջ։ Զբաղեցնում է 11 կմ² տարածք։ Բնակչությունը 2008 թվականի տվյալներով 185 մարդ է։ Հեռախոսային կոդը՝ +39 0164։ Փոստային ինդեքս 13020։ Խտությունը՝ 54 մարդ/կմ²։
Օգոստոսի 15-ին քաղաքում հատկապես նշվում է Սուրբ Աստվածածնի Վերափոխման տոնը։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Սենտ Հելինա
Սենտ Հելինա (անգլ.՝ St. Helena, որը թարգմանաբար նշանակում է «Սուրբ Ելենա»` vappo Anakotanoma, որը թարգմանաբար նշանակում է «Գյուղ օձի ցուլ»), մի քաղաք է Նապա, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ։
Աշխարհագրություն, Տրանսպորտ
Սենտ Հելինան գտնվում է Սան Ֆրանցիսկոյի Նորթ Բեյի շրջանի Նորթ Բեյում, «Նապա հովիտ» գինեգործական շրջանի կենտրոնում։ Քաղաքի միջով հոսում է Նապա գետը։ Քաղաքի մակերեսը կազմում է 13,03 կմ², որից 0,1 կմ² զբաղեցնում են բաց ջրային տարածքներ։ Հյուսիս-արևմուտքից քաղաքին կից է Բարրո բնակավայրը, հյուսիս-արևելքից՝ դիր պարկը, հարավ-արևելքից՝ Զինֆանդելը։ Սենտ-Հելինա արևմուտքից և հյուսիս-արևելքից շրջապատված է ծովի մակերևույթից 550 մետր բարձրությամբ անտառածածկ բլուրներով։
Քաղաքի միջով անցնում են SR 29 և SR 128 ավտոճանապարհները, ավտոբուսային հաղորդակցությունը ապահովում է VINE Transit, երկաթուղով անցնում է Նապա հովտի էքսկուրսիոն-պատմական գինու գնացքը։
Կլիման
Սուրբ Հելենայի կլիման բնութագրվում է որպես Միջերկրածովյան կլիմա, սառը խոնավ ձմռանը և տաք (գիշերը սառը) չոր ամռանը։ Տարեկան միջինը 55,7 օր՝ 32°C-ից բարձր օդի ջերմաստիճանով և 34,7 օր՝ 0°C-ից ցածր ջերմաստիճանով։ Ամենաշոգ ամիսը-հուլիս միջին բարձր ջերմաստիճանով 32,1°c (ռեկորդ-46°C 13` 1972 թվականի հուլիսի 13-ին), ամենացուրտ-Հունվար միջին ցածր ջերմաստիճանի 2,4°C (ռեկորդ -12°C` 1932 թվականի դեկտեմբերի 11-ին)։ Միջին տարում քաղաքը ընկնում է 879 մմ անձրև։ առավել Անձրևոտ ամիս-հունվար (193 մմ), չոր-հուլիս (պակաս, քան 1 մմ), մեկ տարվա ընթացքում միջինը 68 Անձրևոտ օր։ Ամենա Անձրևոտ տարին 1983 թվականն էր, երբ 1915 մմ անձրև էր տեղացել (նորմայի 217,9%-ը), չորը՝ 1976-ը (264 մմ, նորմայի 30%-ը)։ Քաղաքում օդերևութաբանական դիտարկումների պատմության մեջ ամենա Անձրևոտ ամիսն է դարձել 1986 թվականի փետրվարը՝ 650 մմ (տարեկան նորմայի 73,9 %-ը), ամենա անձրևոտ օրերն են՝ 1967 թվականի հունվարի 21-ը՝ 173 մմ (ամսական նորմայի 89,6 %-ը)։ Քաղաքում ձյունը հազվադեպ է` միջին քաղաքում այն ընկնում է տարեկան 0,51 սմ։ Այնուամենայնիվ, քաղաքում օդերևութաբանական դիտարկումների պատմության ամենացավոտ ամիսն է դարձել 1974 թվականի հունվարը և 1976 թվականի մարտը. այն ժամանակ այն իջել է 10 սմ-ով (տարեկան նորմայի 1960,8 %-ը), Ընդ որում վերջին դեպքում (1976 թվականի մարտ) բոլոր 10 սմ ձյունը տեղացել է մեկ օրում՝ մարտի 2-ին ;
Պատմություն
Ի սկզբանե այն տարածքը, որի վրա այժմ կանգնած է Սենտ-Հելինան, բնակեցված է եղել վապպո համեմատաբար փոքրաթիվ հնդկացի ցեղով։ Տարածաշրջանի բնակեցումը Սպիտակ բնակիչներով սկսվել է 1834 թվականին, Սենտ Հելինան առաջացել է հնդկական Անակոտանոմա բնակավայրի տեղում, ինչը թարգմանաբար նշանակում է «Ցուլ օձի գյուղ»։ Նոր բնակավայրի "Սպիտակ" անվանումը, ամենայն հավանականությամբ, առաջացել է համանուն լեռան անունից (1324 մետր, անունը՝ 1811 թվականին), որը գտնվում է հյուսիս-արևմուտք մոտավորապես 23 կիլոմետր հեռավորության վրա։ 1868 թվականին Սենտ Հելինան «մեծ երկրի» հետ միացրեց երկաթուղին։ 1876 թվականի մարտի 24-ին բնակավայրը ներառվել է "քաղաք" կարգավիճակով (անգլ.՝ քաղաք), այն ժամանակ այստեղ բնակվում էր մոտ 1300 մարդ։ 1878 թվականին աշխատեց հիվանդանոցը, ներկայումս այն ունի 181 մահճակալ։ 1889 թվականի մայիսի 14-ին Սենտ Հելինան Վերա-ինկորպորացվել է «քաղաք» (city) կարգավիճակով։ 1897 թվականին բացվեց առաջին ավագ դպրոցը, ներկայումս այնտեղ սովորում է մոտ 500 աշակերտ։ 1908 թվականից մինչև 1978 թվականը քաղաքում աշխատել է Քարնեգիի գրադարաններից մեկը ։
Ժողովրդագրություն
1880 թվականից (ինկորպորացիայից հետո առաջին մարդահամարը) մինչև 1940-ական թվականների կեսերը Սենտ Հելինան մնում էր 1300-2000 բնակչությամբ գավառական չզարգացող քաղաք։ 1960 թվականների կեսերին հաղթահարվել է 3000 բնակիչների սահմանը, 1970 թվականների կեսերին՝ 4000, 1990-ականների սկզբին՝ 5000 մարդու։
2010 թվական
2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով Սենտ Հելենում բնակվում էր 5814 մարդ։ Ռասայական կազմը՝ սպիտակ՝ 77,8%, սևամորթներ և աֆրոամերիկացիներ՝ 0,4%, բնիկ ամերիկացիներ՝ 0,6%, ասիացիներ՝ 1,7 %, խաղաղ կղզիների բնիկ՝ 0,2 %, այլ ռասաներ՝ 16,8 %, խառը ռասաներ՝ 2,5%, լատինամերիկացիներ (ցանկացած Ռասա)՝ 32,9%:
Սիպա (գյուղ, Մյառյամաա շրջան)
Սիպա (Sipa), գյուղ Էստոնիայի Ռապլամաա նահանգի Մյառյամաա շրջանում։
Սենտ Հելինա
Ժողովրդագրություն
2013-ի գնահատականներով Սենտ Հելինում ապրում էր 5947 մարդ՝ արական սեռի 49,4%-ը և իգական սեռի 50,6%-ը։ Քաղաքացիների միջին տարիքը կազմել է 47,4 տարի՝ 35,7 տարվա միջին ցուցանիշով։ Տնային տնտեսության եկամուտը կազմել է տարեկան 78 306 դոլար, միջին հաշվով՝ 60 190 դոլար, մեկ շնչի հաշվով՝ տարեկան 47 535 դոլար։
Սիպա (գյուղ, Մյառյամաա շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Ռապլամաա նահանգի Մյառյամաա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Սենտ Հելինա
Ժողովրդագրություն
15 տարեկանից բարձր բնակիչների հարցումը ցույց է տվել, որ նրանց 25,7 %-ը ամուսնացած չէ և երբեք չի եղել, 53,1%-ը ամուսնացած է և ապրում է միասին, 0,4%-ը ամուսնացած է, բայց ապրում է առանձին, 10,4%-ը այրի է և 10,4%-ը ամուսնալուծված է։
1000 բնակչին բաժին է ընկել ոստիկանության 1,85 սպա՝ 2,34 սպայի հաստիքով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բնակավայրեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:19-րդ դարում հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Կալիֆոռնիայի քաղաքներ
Զաչաք
Զաչաք, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Ամասիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բեչևոե (գյուղ, Նովի Սանժարիի շրջան)
Բեչևոե (Бечеве), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Նովի Սանժարիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Բեչևոե գյուղում բնակվում էր 30 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,719 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 41,72 մարդ/կմ²։
Կալաշնիկովի հարյուրերորդ շարքի ինքնաձիգներ
ԱԿ-101 (АК-101, ԳՐԱՈՒ ինդեքսը՝ 6Պ43 6П43) և ԱԿ-103 (АК-103, ԳՐԱՈՒ ինդեքսը՝ 6Պ45, 6П45), ԱԿ-74Մ ինքնաձիգի՝ արտահանման համար նախատեսված տարբերակներ, որոնք տարբերվում են նրանով, որ օգտագործում են 5,56×45 մմ (ՆԱՏՕ ստանդարտ SS109) և 7,62×39 մմ (1943 թվականի նմուշի խորհրդային փամփուշտ) փամփուշտներ համապատասխանաբար։
ԱԿ-102 (АК-102, ԳՐԱՈՒ ինդեքսը՝ 6П44), ԱԿ-104 (АК-104, ԳՐԱՈՒ ինդեքսը՝ 6П46), ԱԿ-105 (АК-105, ԳՐԱՈՒ ինդեքսը՝ 6П47) համապատասխանաբար ԱԿ-101, ԱԿ-103 և ԱԿ-74Մ զենքերի արդիականացված տարբերակներն են փողի 101 մմ-ով կարճացմամբ։ Փողի միջանկյալ (ԱԿ-74Մ և ԱԿՍ-74ՈՒ զենքերի միջև) երկարությունը թույլ է տվել փոքրացնել զենքի չափերը՝ թողնելով գազատար անցքը նույն տեղում փողի լցամասի համեմատ, ինչ ԱԿ-74Մ-ի դեպքում և չկարճացնել գազախցիկը (ինչպես ԱԿՍ-74ՈՒ-ի դեպքում)։ Դա մեծացրել է «հարյուրերորդ շարքի» բոլոր զենքերի միասնականացումը ։
ԱԿ-101, ԱԿ-102, ԱԿ-103 և ԱԿ-104 ինքնաձիգները նախատեսված են արտահանման համար, իսկ ԱԿ-105-ը, որ օգտագործում է 5,45×39 փամուշտներ, ինչպես նաև АК-74М-ը՝ Ռուսաստանի զինված ուժերի և իրավապաշտպան մարմինների համար ։
2009 թվականին հայտարարվել է նոր՝ «երկուհարյուրերորդ շարքի» մոդելի մշակման մասին, որը հետագայում վերանվանվել է Կալաշնիկովի հինգերորդ սերնդի ինքնաձիգ՝ ԱԿ-12 ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ինքնաձիգներ Կատեգորիա:1994 հիմնադրումներ
Ռատենով
Ռատենով (Rathenow), քաղաք Գերմանիայի Բրանդենբուրգ երկրամասում, Բեռլինից 70 կմ հեռավորության վրա։
Գտնվում է Հաֆելլանդ շրջանի կազմում։ Բնակչությունը 25 301 մարդ է (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալների) ։ Զբաղեցնում է 105,68 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդ՝ 12 0 63 252։
Քաղաքը ստորաբաժանվում է 6 քաղաքային շրջանների՝ Բյոնե, Գյոթլին, Գրյուց, Նոյ Ֆրիդրիխսդորֆ և Շտեկելսդորֆ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Բերենիկեի Գես
Հետևյալ Մեսյեյի առարկաները գտնվում են Բերենիկեի Գեսում ՝
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Կատաստերիզմներ
Կարատ-Տամակ
Կարատ-Տամակ (Карат-Тамак, Ҡараттамаҡ), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Տույմազինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 82 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Տույմազինսկի շրջանի բնակավայրեր
Վարդի Մանուելյան
Վարդի Մանուելյան, հայ ջութակահարուհի։ Ջութակահար Մովսես Պողոսյանի կինն է։
Կենսագրություն
Վարդի Մանուելյանը ծնվել է 1970 թվականին Պլովդիվում (Բուլղարիա)։ Սովորել է Պլովդիվի «Պերկով» երաժշտական դպրոցում, ավարտել Բուլղարիայի երաժշտական ակադեմիան (Սոֆիա) և Քլիվլենդի երաժշտական ինստիտուտը (Դ. Վայլերշտեյնի դասարան)։ Բնակություն է հաստատել Գլենդելում. 2004 թվականին դարձել է Լոս Անջելեսի ֆիլհարմոնիայի «Դետրոյտ» սիմֆոնիկ նվագախմբի մենակատարուհի։ Դասավանդում է Քոլբուրնի երաժշտական ակադեմիայում։
2016 թվականին Վարդի Մանուելյանն ամուսնու՝ Մովսես Պողոսյանի հետ Երևանում նվագել է Հայաստանի սիմֆոնիկ նվագախմբում (դիրիժոր՝ Էդուարդ Թոփչյան)։
Վարդի Մանուելյանի և Մովսես Պողոսյանի՝ Ստեֆան Վոլփի ամբողջական ջութակի ստեղծագործությունների «Bridge Records» ձայնասկավառակը ընդգրկվել է Sunday Times-ի 2015 թվականի լավագույն տասնյակում (Մեծ Բրիտանիա) ։
(9561) վան Էյկ
(9561) վան Էյկ (van Eyck), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1987 թվականի օգոստոսի 19-ին Էրիկ Էլստի կողմից Լա Սիլյայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,306948 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,7914 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8224 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1279,84 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,281286 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 5,47° անկյուն։
Օնցիլլա
Օնցիլլա, կատվազգիների ընտանիքի գիշատիչ կաթնասուն։
Արտաքին տեսքը
Այս վայրի կատվի անվանումը թարգմանաբար նշանակում է «փոքրիկ յագուար», որովհետև նա կառուցվածքով և գունավորմամբ նման է յագուարին։ Օնցիլլան Հարավամերիկյան կատուներից ամենափոքրն է. չափերով նա փոքր է անգամ իր ամենամոտ ցեղակիցներից՝ օցելոտից և երկարապոչ կատվից, սակայն մեծ է սովորական տնային կատվից։ Խոշոր արու առանձնյակի զանգվածը կազմում է 2,8-3 կգ, իսկ մարմնի երկարությունը 65 սմ է. պոչը կարճ է (30-40 սմ), աչքերն ու ականջները համեմատաբար մեծ ե քան Leopardus դասի այլ ներկայացուցիչների մոտ։
Տարածվածությունը և ենթատեսակները
Հայտնի են օնցիլլայի 3-4 ենթատեսակներ՝
Ապրելակերպը
Օնցիլլաները բնակվում են մերձարևադարձային, խոնավ և մշտականչ ատառներում, մինչև 3000 մ բարձրության վրա։ Օնցիլլան վատ ուսումնասիրված տեսակ է։ Հավանաբար նա ապրում է միայնակ, ակտիվանում է գիշերը, իսկ ցերեկը հանգստանում է ծառերի ճյուղերին, որտեղ նրա գունավորումը նրան համարյա անտեսանելի է դարձնում։ Սնվում է մանր կրծողներով, թռչուններով, հնարավոր է նաև ոչ թունավոր օձերով և գորտերով։ Բրազիլիայում օնցիլլաները որսում են նաև ոչ մեծ պրիմատներին։
Օնցիլլայի էգ առանձնյակի հղիությունը տևում է 74-78 օր, ծնում է 1-2 ձագ, որոնց աչքեր բացվում են ծնունդից երեք շաբաթ հետո։ Օնցիլլաները դառնում են սեռահասում 1-2 տարեկան հասակում։
Կյանքի տևողությունը անազատության մեջ՝ 20 տարի, վայրի բնության մեջ՝ 12-15 տարի։
Պոպուլյացիայի քանակը և պահպանությունը
Օնցիլլաների որսը ամբողջ արեալում արգելված է, սակայն նրանք առաջվա պես չեն գտնվում պահպանության տակ Էկվադորում, Գայանայում, Նիկարագուայում, Պանամայում և Պերուում։
Անազատության մեջ օնցիլլան հեշտ է հարմարվում, սակայն եվրոպական կենդանաբանական այգիներում նա շատ հազվադեպ է հանդիպում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հարավամերիկյան կատուներ
Իվանոպոլ (գյուղ, Կորոստենի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Կորոստենի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1913 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:1867 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ռասկոլնի (Վերխնեդոնսկի շրջան)
Ռասկոլնի (Раскольный), գյուղակ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Վերխնեդոնսկի շրջանում։ Մտնում է Շումիլինսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Վերխնեդոնսկի շրջանի բնակավայրեր
Մոլիեր
Մոլիեր (Molière), իսկական անունը՝ Ժան Բատիստ Պոկլեն (Jean Baptiste Poquelin), ), ֆրանսիացի նշանավոր դրամատուրգ, դերասան, թատրոնի տնօրեն, «բարձր կատակերգության» ժանրի հիմնադիր։
Կյանքը և ստեղծագործությունը
Մոլիերը 1639 թվականին ավարտել է Կլերմոնի ճիզվիտական քոլեջը։ 1643 թվականին, Մոլիեր կեղծանվամբ, մի քանի դերասանների հետ ստեղծել է «Փայլուն թատրոնը»։ 1645-1658 թվականներին խաղընկերների հետ շրջագայել է Ֆրանսիայի գավառներում։ Թատերախմբի համար գրել է փոքրածավալ ուրախ կատակերգություններ և ֆարսեր («Ճարպիկը կամ խոչընդոտները», 1663 թվական, «Սիրային անախորժություններ», 1663 թվական), որոնց սյուժեները փոխառված են իտալական պիեսներից։
Մոլիերը, հենվելով ֆրանսիական ժողովրդական թատրոնի ավանդույթների և Վերածննդի մարդասիրական գաղափարների վրա, օգտագործելով կլասիցիզմի փորձը, ստեղծել է նոր տիպի՝ սոցիալ-կենցաղային կատակերգության ժանրը։ Նա իր կատակերգություններով («Ծիծաղելի սեթևեթուհիները», 1660 թվական, «Տղամարդկանց դպրոցը», 1661 թվական) արտահայտել է գեղարվեստական նոր սկզբունքներ՝ իրականության ճշմարտացի պատկերում, կերպարների անհատականացում։ «Կանանց դպրոցի քննադատությունը» (1663 թվական) և «Վերսալյան էքսպրոմտ» (1682 թվական) պիեսներում հաստատել է իր գեղագիտական ըմբռնումները։
Մոլիերի տաղանդն ավելի վառ արտահայտվել է «Տարտյուֆ» (1669 թվական), «Դոն Ժուան» (1683 թվական) կատակերգություններում, որտեղ ծաղրել է բարեպաշտության և առաքինության դիմակի տակ թաքնված հասարակության երկերեսանիությունը, ազնվականության հոգևոր սնանկացումն ու անբարոյականությունը։ Մոլիերի ազատախոհական գաղափարախոսության, ազնվականական իշխող խավի սպանիչ քննադատության համար երկար ժամանակ արգելվել են «Տարտյուֆի» և «Դոն Ժուանի» բեմադրությունները։
«Միզանտրոպ» (1667 թվական) կատակերգության մեջ Մոլիերն անխնա քննադատել է իշխող խավի արատները, մերկացրել չարիքի արմատները։ Նրա վճռականությունը և անհաշտվողականությունն արտահայտվել են հատկապես հասարակ մարդկանց՝ գործունյա, խելացի, կենսուրախ սպասավորների և սպասուհիների կերպարներում («Ժլատը», 1668 թվական, «Քաղքենին ազնվական», 1671 թվական, «Երևակայական հիվանդ», 1674 թվական)։
Մոլիերի պիեսներում իրականության երգիծական պատկերման գույները խիստ չափազանցված և խտացված են։ Նա ֆրանսիական կատակերգությունը բարձրացրել է դասական արվեստի մակարդակի՝ պահպանելով նրա օրգանական կապը ժողովրդական ֆարսի («Սկապենի արարքները», 1676 թվական) հետ։ Մեծ է Մոլիերի պատմական դերը ֆրանսիական կատակերգության հետագա զարգացման մեջ՝ Ժան-Ֆրանսուա Ռենյարից մինչև Պիեռ Օգյուստեն Բոմարշե։ Մոլիերի ստեղծագործությունն ազդել է նաև հայ գրողների (Խորեն Գալֆայան, Նիկողայոս Փուղինյան, Գաբրիել Սունդուկյան, Հակոբ Պարոնյան) վրա։ XIX դարից հայ թատրոնում բեմադրվել են Մոլիերի պիեսները՝ «Դոն Ժուան», «Երևակայական հիվանդ», «Տարտյուֆ», «Քաղքենին ազնվական», «Սկապենի արարքները», «Ժորժ Դանդեն», «Բռնի ամուսնություն», «Ագահը» և այլն։
Կատակերգություններ
Նրա ստեղծագործություններից առավել հայտնի են Տարտյուֆ (1664-1669), «Դոն Ժուան» (Don Juan, ou Le festin de pierre, 1665), «Մարդատյացը» (Le Misanthrope, 1666) կատակերգությունները։
Թարգմանություններ
Մոլիերի կատակերգությունները հայերեն սկսել են թարգմանել դեռևս տասնիններորդ դարի կեսերից։ Առաջին հայ թարգմանիչն էր Տիգրան Տետեյանը։ Ֆրանսիացի մեծ թատերագրի հսկայական ժողովրդականություն վայելող ստեղծագործություններից թարգմանություններ են կատարել նաև հայ դասական գրող, նույնպես թատերագիր Գաբրիել Սունդուկյանը, անվանի ազգագրագետ, լրագրող Երվանդ Լալայանը, ժամանակի հայտնի դերասաններ Գ. Չմշկյանը, Ա. Մանդինյանը, Մ. Ամրիկյանը, Մ. Ավալյանը, Արամ Վրույրը։ Մոլիերյան երկերի հայ թարգմանիչերի ցանկը բավականին մեծ է, և ոչ բոլորն են այստեղ հիշատակված։
Առաջիններից մեկը Մոլիերին արևմտահայերեն թարգմանել է Գ. Պելճիկյանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դրամատուրգներ Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Տուբերկուլոզից մահացածներ
Ալտաներա
Ալտաներա (Acopiara), համայնք Բրազիլիայում՝ Սեարա նահանգի կազմում։ Գտնվում է Սեարա նահանգի հարավային մարզում։ Մտնում է Կարիրիասու գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 6338 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 73,296 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 86,5 մարդ/կմ²։
Քաղաքի տոնը նշվում է դեկտեմբերի 18-ին։
Վիճակագրություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Սեարա նահանգի բնակավայրեր
Գոյա Տոլեդո
Գրեգորիա Միքաելա Տոլեդո Մաչին (Gregoria Micaela Toledo Machín), ավելի հայտնի է որպես Գոյա Տոլեդո (Goya Toledo, ), իսպանացի դերասանուհի և մոդել։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1969 թվականին Կանարյան արշիպելագի Լանսարոտե կղզու Առեսիֆե քաղաքում։ Ուսանել է Մադրիդում Քրիստինա Ռոտայի վարած դերասանական վարպետության դպրոցում, որն ավարտել է 1996 թվականին ։ Ընդ որում՝ ուսման վարձը վճարելու համար միաժամանակ աշխատել է որպես մոդել ։ Կինոյում Գոյա Տոլեդոյի առաջնելույթը եղել է կինոռեժիսոր Ջակոմո Բատիատոյի նկարահանած «Բռնաբարողի օրագիրը» ֆիլմում երկրորդական կերպարներից մեկի մարմնավորումը։ 1998 թվականին նա հանդես է եկել «Մարարիա» ֆիլմի գլխավոր հերոսուհու մարմնավորմամբ, այդ աշխատանքի համար հաջորդ տարում առաջադրվել է իսպանական հեղինակավոր «Գոյա» մրցանակի «Կանացի դերում լավագույն առաջնելույթ» անվանակարգում։
2000 թվականին կատարել է մեքսիկացի կինոռեժիսոր Ալեխանդրո Գոնսալես Ինյառիտուի առաջին լիամետրաժ գեղարվեստական ֆիլմի՝ «Սիրո քածը» կինոնկարի գլխավոր դերերից մեկը։ Այդ ֆիլմն աշխարհով մեկ բազմաթիվ մրցանակներ է շահել, «Լավագույն արտասահմանյան ֆիլմ» անվանակարգում առաջադրվել է ամերիկյան կինոակադեմիայի «Օսկար» մրցանակի, մտել մրցանակաբաշխության ներկայացված ֆիլմերի կարճ ցուցակ, իսկ Գոյա Տոլեդոյի դերասանական խաղն էլ դրվատանքի է արժանացել ինչպես կինոնկարի ռեժիսորի, այնպես էլ բազմաթիվ կինոքննադատների կողմից ։ Հաջորդ տասնամյակում Գոյա Տոլեդոն նկարահանվել է մի շարք կինոնկարներում ու հեռուստասերիալներում՝ հիմնականում աշխատելով իսպանացի ռեժիսորների հետ։ 2010 թվականին Carrera y Carrera ոսկերչական ընկերությունը «Գոյա» մրցանակների բաշխման հանդիսավոր արարողության ժամանակ նրան արժանացրել է հատուկ մրցանակի՝ որպես ամենանրբագեղ ու գլամուրային դերասանուհու ։ Այդ նույն տարում Primavera Cinematográfica de Lorca փառատոնում նրան լավագույն դերասանուհու մրցանակ է շնորհվել «Ծրագրեր վաղվա համար» ֆիլմի գլխավոր հերոսուհուն տպավորիչ կերպով մարմնավորելու համար։
Գոյա Տոլեդոն «Գոյա» մրցանակի առաջադրվել է ևս երկու անգամ (2012 թվականին՝ «Մակտուբ», 2015 թվականին՝ «Մարսելա» ֆիլմում կանացի երկրորդական դերի լավագույն կատարման համար)։
Մրցանակներ և առաջադրումներ
Մրցանակների ու առաջադրումների ամբողջական ցանկը՝ IMDb կայքում.
Անձնական կյանք
2000-ական թվականների վերջերին Տոլեդո Գոյան հանդիպում էր ֆրանսիացի դերասան Օլիվիե Մարտինեսի հետ ։ «Գոյա» մրցանակի հանձնման 2015 թվականի հանդիսավոր արարողության ժամանակ նա հայտարարեց, որ ամուսնանում է ամերիկացի կիթառահար Քրեյգ Ռոսի հետ, ով համագործակցել է Շերիլ Քրոուի, Էրիկ Քլեփտոնի, Միք Ջագերի, Լեննի Քրավիցի հետ ։ Հայտարարությանը նախորդել էր մի քանի տարվա համատեղ կյանքը ։
Տոլեդո Գոյան Պենելոպա Կրուսի մտերիմ ընկերուհին է, վերջինիս հետ մտերմացել է Քրիստինա Ռոտայի վարած դպրոցում միասին սովորելու տարիներին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասանուհիներ
Վլադիմիր Վիզե
Վլադիմիր Յուլևիչ Վիզե (Владимир Юльевич Визе, ), խորհրդային բևեռախույզ, Արկտիկայի հետազոտող, ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամ (1933)։
Աշխատել է Արկտիկական ինստիտուտում (1928 թվականից), եղել Լենինգրադի համալսարանի պրոֆեսոր (1945 թվականից)։ Մասնակցել է Գեորգի Սեդովի բևեռային (1912-1914) և այլ արշավախմբերի։ Ղեկավարել է «Գեորգի Սեդով» (1930), «Սիբիրյակով» (1932) և «Լիտկե» (1934) նավերի արկտիկական արշավախմբերը։
Հիմնական ուսումնասիրությունները վերաբերում են մթնոլորտային պրոցեսների և հիդրոլոգիական պայմանների ազդեցությանը արկտիկական ծովերի սառցայնության վրա, արկտիկական ծովերի սառույցների ձևավորման և շարժման օրինաչափություններին։ Ուսումնասիրել է կլիմայի ձևավորման պրոցեսները Կենտրոնական Արկտիկայում և սառցայնության ազդեցությունը մթնոլորտի շրջանառության վրա։ Մշակել է սառցային կանխորոշումների մեթոդները։ Ուսումնասիրելով արկտիկական ծովերի սառույցների շարժման ուղղությունները և օրինաչափությունները՝ 1924 թվականին կանխագուշակել է կղզու գոյություն Կարայի ծովի հյուսիսային մասում, որը 1930 թ. հայտնաբերեց «Գեորգի Սեդով»-ի արշավախումբը և անվանեց նրա անունով։
1946 թվականին արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի։ Պարգևատրվել է Լենինի երկու և Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային բևեռախույզներ Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Գյոթինգենի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Գազ բթաթեփուկ
Գազ բթաթեփուկ, լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում գրանցված է։
Նկարագրություն
Տրագականտային, 10-35 սմ բարձրությամբ, ճյուղավորված, թաղիքե խավով, փշոտ թուփ է։ Տերևների երկարությունը 6-11 սմ է։ Տերևիկները 6-8-ական զույգ են, էլիպսաձև, ուռուցիկ ջեղերով։ Ծաղկաբույլը գնդաձև է և բազմածաղիկ։ Բաժակը խավոտ է, 6-9 մմ երկարությամբ, ատամիկները դեպի ներս ուղղված։ Պսակը վարդագույն է, դրոշի երկարությունը՝ 13-14 մմ, ականջուկանման։ Ունդերը ձվաձև-երկարավուն են, 6-8 մմ երկարությամբ ։
Տարածվածություն
Աճում է Գեղամի ֆլորիստիկական շրջանում (Գեղարդ գյուղի շրջակայքում և Փրկիչ եկեղեցու ավերակներում)։ Աճում է նաև Արևելյան և Հարավային Անատոլիայում, Հյուսիսային Իրաքում և Հյուսիսային Իրանում ։
Էկոլոգիա
Աճում է վերին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1700-1900 մ բարձրությունների վրա, խճաքարոտ լանջերին, թփուտներում։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում է հուլիս-օգոստոսին ։
Պահպանություն
Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հայտնի է ընդամենը 1 փոքրիկ պոպուլյացիա՝ 10 կմ²-ից պակաս տարածման և բնակության շրջանների մակերեսով։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակություն մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ։
Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցի տարածքում ։