cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Արհեստական բանականության պատմություն
Պատճառաբանելը՝ որպես որոնում
Նյուելն ու Սայմոնը փորձեցին այս ալգորիթմի ընդհանուր վարկածը նկարագրել «Ընդհանուր խնդիրների լուծում» կոչվող ծրագրում։ Մյուս «որոնման» ծրագրերը կարողացան կատարել տպավորիչ առաջադրանքներ, ինչպիսիք են երկրաչափության և հանրահաշվի խնդիրների լուծումը, ինչպիսիք են Հերբերտ Գելանտերի երկրաչափության թեորեմը (1958 թ.) և <<Սուրբ>> - ը, որը գրել է Մինսկիի ուսանող Ջեյմս Սլեգլը (1961) ։ Այլ ծրագրեր որոնում էին նպատակներն ու ենթակետերը ՝ գործողություններ պլանավորելու համար, օրինակ ՝ Սթրիփ համակարգը, որը մշակվել էր Սթենֆորդում ՝ իրենց ռոբոտ Շաքեյի ի վարքը վերահսկելու համար
Բնական լեզու
ԱԲ հետազոտության կարևոր նպատակն է համակարգիչներին թույլ տալ հաղորդակցվել բնական լեզուներով, ինչպես անգլերենը։ Վաղ հաջողություն էր Դենիել Բոբրոուի ՈՒՍԱՆՈՂ ծրագիրը, որը կարող էր լուծել ավագ դպրոցի հանրահաշվի խնդիրները ։ Իմաստային ցանցը ներկայացնում է հասկացությունները (օրինակ `« տուն »,« դուռ ») որպես հանգույցներ և հարաբերությունները հասկացությունների միջև (օրինակ` «ունի-ա») որպես հանգույցների միջև կապող օղակներ։ Իմաստային ցանց օգտագործող առաջին ԱԲ ծրագիրը գրվել է Ռոս Քվիլիանի կողմից, իսկ ամենահաջողված (և վիճահարույց) տարբերակը Ռոջեր Շանկի «Հայեցակարգային կախվածության տեսությունն» է ։ Ժոզեֆ Վայզենբաումի Էլիզա- ն կարող էր այնպիսի զրույցներ վարել, որոնք այնքան իրատեսական էին, որ օգտվողները երբեմն խաբվում էին ՝ կարծելով, որ իրենք շփվում են ոչ թե ծրագրի, այլ մարդու հետ։ Բայց իրականում, Էլիզա- ն գաղափար չուներ, թե ինչի մասին է խոսքը։ Նա պարզապես տվեց անթերի, անվնաս կերպով պահպանված պատասխան կամ կրկնեց իրեն ասվածը ՝ վերարտադրելով իր պատասխանը մի քանի քերականական կանոններով։ Էլիզա- ն առաջին շաղակրատող ռոբոտն էր ։
Միկրոաշխարհներ
60-ականների վերջին Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի արհեստական բանականության լաբորատորիայի Մարվին Մինսկին և Սեյմուր Պապերտը առաջարկեցին, որ ԱԲ հետազոտությունները պետք է կենտրոնանան արհեստականորեն պարզ իրավիճակների վրա, որոնք հայտնի են որպես միկրոաշխարհ։ Նրանք նշում էին, որ հաջողակ գիտություններում, ինչպիսին ֆիզիկան է, հիմնական սկզբունքները հաճախ ավելի լավ էին հասկանում `օգտագործելով պարզեցված մոդելներ, ինչպիսիք են առանց շփման հարթությունները կամ կատարյալ կոշտ մարմինները։ Հետազոտության մեծ մասը կենտրոնացած էր «բլոկների աշխարհի» վրա, որը բաղկացած է տարբեր ձևերի և չափերի գունավոր բլոկներից, որոնք շարված են հարթ մակերևույթի վրա ։
Այս պարադիգմը մեքենայական տեսլականի մեջ նորարարական աշխատանքի բերեց Գերալդ Սուսմանի (որը ղեկավարում էր թիմը), Ադոլֆո Գուզմանի, Դեյվիդ Վալցի (ով հորինեց «ճնշման տարածումը») և հատկապես Պատրիկ Ուինսթոնի կողմից։ Միևնույն ժամանակ, Մինսկին և Պապերտը ստեղծեցին ռոբոտի ձեռք, որը կարող էր բլոկներ հավաքել ՝ կյանքի կոչելով բլոկների աշխարհը։ Միկրոաշխարհի ծրագրի գագաթնակետը Թերի Ուինոգրադի Շրդլու- ն էր։ Նա կարող էր շփվել սովորական անգլերեն նախադասություններով, պլանավորել և կատարել գործողություններ
Լավատեսություն
ԱԲ- ի հետազոտողների առաջին սերունդը այս աշխատանքի վերաբերյալ կանխատեսումներ արեց.
1958 թ. Հ. Սիմոն և Ալլեն Նյուել. «Տասը տարվա ընթացքում թվային համակարգիչը կդառնա շախմատի աշխարհի չեմպիոն» և «տասը տարվա ընթացքում թվային համակարգիչը կբացահայտի և ապացուցի կարևոր նոր մաթեմատիկական թեորեմ» ։ 1965, Հ. Սիմոն. «Մեքենաները քսան տարվա ընթացքում կկարողանան կատարել ցանկացած աշխատանք, որը տղամարդը կարող է անել» ։ 1967, Մարվին Մինսկի. «Մի սերնդի ընթացքում ...« արհեստական բանականություն »ստեղծելու խնդիրն էապես կլուծվի>> : 1970 թ., Մարվին Մինսկի (<<Կյանք>> թերթ-ում). «Երեքից ութ տարի հետո մենք կունենանք մի մեքենա` միջին մարդու ընդհանուր խելքով>>
Գումարներ
1963-ի հունիսին Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտ-ը 2.2 միլիոն ԱՄՆ դոլարի դրամաշնորհ ստացավ նորաստեղծ Ընդլայնված հետազոտական նախագծերի գործակալության (հետագայում հայտնի որպես Պաշտպանության առաջատար հետազոտական նախագծերի գործակալություն) կողմից։ Գումարը օգտագործվել է MIT համակարգչային գիտության և արհեստական բանականության լաբորատորիա նախագծի ֆինանսավորման համար, որը հինգ տարի առաջ մինսկիի և Մաքքարթիի հիմնադրած «ԱԲ խումբ» - ին է պատկանում։ Պաշտպանության առաջատար հետազոտական նախագծերի գործակալությունն շարունակում էր տրամադրել տարեկան երեք միլիոն դոլար մինչև 70-ականները ։ Պաշտպանության առաջատար հետազոտական նախագծերի գործակալությունն նման դրամաշնորհներ է տրամադրել Նյուել և Սայմոն ծրագրերին Քարնեգի Մելոն համալսարանում Սթանդֆորթի ԱԲ նախագծ- ին (հիմնադրել է Ջոն Մաքքարթին 1963 թ.) : Էդինբուրգի համալսարանում մեկ այլ կարևոր ԱԲ լաբորատորիա ստեղծեց Դոնալդը Միչին 1965 թվականին ։ Այս չորս հաստատությունները տարիներ շարունակ կշարունակեն մնալ գիտական հետազոտությունների (և ֆինանսավորման) հիմնական կենտրոնները ակադեմիայում ։ Գումարը հավաքվում էր կցված մի քանի տողերով. Ժոզեֆ Կարլ Ռոբնեթ Լիքլայդեր,ը, այն ժամանակ Պաշտպանության առաջատար հետազոտական նախագծերի գործակալության տնօրենն էր, կարծում էր, որ իր կազմակերպությունը պետք է «ֆինանսավորեր մարդկանց, ոչ թե նախագծերի», և նա թույլ տվեց հետազոտողներին ընտրել ցանկացած ուղղություն, որը նրանց կարող է հետաքրքրել ։ Սա Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում ստեղծեց ազատ շարժիչ մթնոլորտ, որը ծնեց հակերների մշակույթը, բայց այս «ձեռքերը կտրելու» մոտեցումը չի տևի։
Ռոբոտաշինություն
Ճապոնիայում Վասեդայի համալսարանը նախաձեռնել է <<WABOT>>  նախագիծը 1967 թ.-ին, իսկ 1972-ին ավարտեց WABOT-1- ը `աշխարհում առաջին մասշտաբային խելացի մարդանման ռոբոտը կամ անդրոիդը  : Նրա վերջույթների կառավարման համակարգը թույլ էր տալիս քայլել ստորին վերջույթների հետ, ինչպես նաև ձեռքերով բռնել և տեղափոխել առարկաներ ՝ օգտագործելով շոշափելի տվիչներ։ Նրա տեսողության համակարգը հնարավորություն տվեց չափել հեռավորություններն ու ուղղությունները դեպի առարկաներ, օգտագործելով արտաքին ընկալիչները, արհեստական աչքերը և ականջները։ Եվ նրա խոսելու համակարգը թույլ տվեց նրան արհեստական բերանով, ճապոներենով շփվել ճապոներենով մարդու հետ  :
ԱԲ-ի առաջին ձմեռը 1974–1980
1970-ականներին ԱԲ- ն ենթարկվում էր քննադատությունների և ֆինանսական հետընթացների։ ԱԲ հետազոտողները չէին կարողացել գնահատել իրենց առջև ծառացած խնդիրների դժվարությունը։ Նրանց ահռելի լավատեսությունը անհավանականորեն բարձրացրեց սպասելիքները, և երբ խոստացված արդյունքները չկարողացան իրականանալ, ԱԲ- ի ֆինանսավորումը անհետացավ : Միևնույն ժամանակ, կապակցականության դաշտը (կամ նյարդային ցանցերը) գրեթե ամբողջությամբ փակվել էր 10 տարի շարունակ ՝ Մարվին Մինսկիի կողմից ընկալիչների ապակառուցողական քննադատության պատճառով ։ Չնայած 70-ականների վերջին հասարակության շրջանում ԱԲ- ի ընկալման դժվարություններին, նոր գաղափարներ են ուսումնասիրվել տրամաբանական ծրագրավորման, ընդհանուր պատճառաբանությունների և շատ այլ ոլորտներում ։
Ֆինանսավորման ավարտ
Գործակալությունները, որոնք ֆինանսավորել են AI հետազոտությունները (ինչպես, օրինակ, Բրիտանիայի կառավարությունը, Պաշտպանության առաջատար հետազոտական նախագծերի գործակալություն և Գիտությունների, ճարտարագիտության և բժշկության ազգային ակադեմիաներ), հիասթափվեցին առաջընթացի բացակայությունից և, ի վերջո, դադարեցրեցին ԱԲ- ի անուղղակի հետազոտության համարյա բոլոր ֆինանսավորումը։ Օրինակը սկսվեց դեռ 1966-ին, երբ հայտնվեց ALPAC զեկույցը, որը քննադատում էր մեքենայական թարգմանության ջանքերը։ 20 միլիոն դոլար ծախսելուց հետո, Գիտությունների, ճարտարագիտության և բժշկության ազգային ակադեմիաներն ավարտեցին բոլոր օժանդակությունները ։ 1973 թ.-ին Անգլիայում ԱԲ- ի հետազոտության վիճակի վերաբերյալ <<Լայթհիլ>>ի զեկույցը քննադատեց ԱԲ- ի իր «վիթխարի նպատակները» չհասնելու լիակատար ձախողումը և հանգեցրեց այդ երկրում ԱԲ- ի հետազոտության ապամոնտաժմանը ։ (Զեկույցում մասնավորապես նշված էր կոմբինացիոն պայթյունի խնդիրը `որպես ԱԲ- ի ձախողումների պատճառ)։ Պաշտպանության առաջատար հետազոտական նախագծերի գործակալությունը խորապես հիասթափված էր Քարնեգի Մելոն համալսարանում «Խոսքի փոխըմբռնման հետազոտական ծրագրի » վրա աշխատող հետազոտողներից և չեղյալ հայտարարեց տարեկան երեք միլիոն դոլար դրամաշնորհը։ 1974 թ.-ին դժվար թե գտնվեին ԱԲ նախագծերի ֆինանսավորումը։ Հանս Մորավեցը ճգնաժամը բարդեց իր գործընկերների անիրատեսական կանխատեսումների վրա։ <<Շատ հետազոտողներ հայտնվել էին աճող չափազանցության ցանցում>> :Այնուամենայնիվ, կար մեկ այլ խնդիր. 1969 թ.-ին Մենսֆիլդի ուղղման ընդունումից ի վեր։ Փոխարենը, գումարներն ուղղվում էին հստակ նպատակներ ունեցող հստակ նախագծերին, ինչպիսիք են ինքնավար տանկերը և մարտերի կառավարման համակարգերը ։
Ընկալիչներ և հարձակում կապի վրա
Պերսեպտրոնը նեյրոնային ցանցի ձև էր, որը ներմուծվել է 1958 թվականին Ֆրենկ Ռոզենբլաթի կողմից, ով Մրվին Մինսկիի դասընկերն էր՝ Բրոնքսի գիտության ավագ դպրոցում։ ԱԲ- ի հետազոտողների մեծամասնության նման, նա նույնպես լավատեսորեն էր տրամադրված նրանց ուժի նկատմամբ ՝ կանխատեսելով, որ «պերսեպտրոնը, ի վերջո, կարող է սովորել, որոշումներ կայացնել և թարգմանել լեզուներ»։ Պարադիգմի վերաբերյալ ակտիվ հետազոտական ծրագիր էր իրականացվում ամբողջ 1960-ական թվականներին, բայց հանկարծակի դադարեցվեց Մինսկիի և Պապերտի 1969 թ.-ին «Ընկալիչներ» գրքի տպագրությամբ։ Այն ենթադրում էր, որ ընկալիչները կարող էին դնել խիստ սահմանափակումներ, և Ֆրենկ Ռոզենբլատի կանխատեսումները կոպիտ կերպով չափազանցված էին։ Գրքի ազդեցությունը կործանարար էր. 10 տարի շարունակ կապակցիոնիզմի վերաբերյալ ընդհանրապես ոչ մի հետազոտություն չի արվել։ Ի վերջո, նոր սերնդի հետազոտողները կվերածնեին ոլորտը, որից հետո այն կդառնար արհեստական ինտելեկտի կենսական և օգտակար մասը։ Ռոզենբլատը դա չէր տեսնի, քանի որ նա մահացավ նավակի վթարից ՝ գիրքը լույս տեսնելուց անմիջապես հետո ։
Տրամաբանական և խորհրդանշական հիմնավորում ===
Տրամաբանությունը ԱԲ- ի հետազոտության մեջ մտավ դեռ 1959 թվականից, Ջոն ՄաքՔարթիի կողմից իր «Խորհրդատու» առաջարկի մեջ :1963 թ.-ին lan. Ալան Ռոբինսոնը հայտնաբերել էր համակարգչի վրա դեդուկցիան իրականացնելու պարզ մեթոդ, լուծման և միավորման ալգորիթմ։ Այնուամենայնիվ, պարզ կատարումները, ինչպես ՄաքՔարթիի և նրա ուսանողների կողմից 1960-ականների վերջին փորձածները, դժվար լուծելի էին, պարզ թեորեմները ապացուցելու համար ծրագրերը պահանջում էին աստղաբաշխական քայլեր. : 1970-ականներին Էդինբուրգի համալսարանում Ռոբերտ Կովալսկին մշակեց տրամաբանության ավելի բեղմնավոր մոտեցում, և շուտով դա հանգեցրեց ֆրանսիացի հետազոտողներ Ալեն Կոլմերաուերի և Ֆիլիպ Ռուսելի հետ համագործակցությանը, ովքեր ստեղծեցին պրոլոգի հաջող տրամաբանության ծրագրավորման լեզուն ։ Պրոլոգը օգտագործում է տրամաբանության ենթաբազմություն (եղջյուրի դրույթներ, որոնք սերտորեն կապված են «կանոնների» և «արտադրության կանոնների» հետ), որոնք թույլ են տալիս հաշվարկի լուծում։ Կանոնները կշարունակեին ազդեցիկ լինել ՝ հիմք ստեղծելով Էդվարդ Ֆեյգենբաումի փորձագիտական համակարգերի և Ալլեն Նյուելի և Հերբերտ Ա. Սիմոնի շարունակական աշխատանքը, որը կհանգեցներ Սոարին և նրանց ճանաչման միասնական տեսություններին։ Ինչպես Դրեյֆուսն էր ասում տրամաբանական մոտեցման քննադատները նշում էին, որ խնդիրներ լուծելիս մարդիկ հազվադեպ էին օգտագործում տրամաբանություն։ Փիթեր Ուասոնի, Էլեոնորա Ռոշի, Ամոս Տվերսկու, Դանիել Կանհեմանի և այլոց նման հոգեբանների փորձերը ապացույց էին ։ ՄաքՔարթին պատասխանեց, որ այն, ինչ մարդիկ անում են, անտեղի է։ Նա պնդում էր, որ իրականում անհրաժեշտ են մեքենաներ, որոնք կարող են խնդիրներ լուծել, այլ ոչ թե մեքենաներ, որոնք մտածում են այնպես, ինչպես մտածում են մարդիկ ։
Կառուցվածքներ և սցենարներ
ՄաքՔարթիի մոտեցումը քննադատողների թվում էին Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի նրա գործընկերները։ Մարվին Մինսկին, Սեյմուր Պապերտը և Ռոջեր Շանկը փորձում էին լուծել այնպիսի խնդիրներ, ինչպիսիք են «պատմությունը հասկանալը» և «օբյեկտի ճանաչումը», որոնք մեքենայից պահանջում են մտածել մարդու նման։ Որպեսզի օգտագործեն սովորական «աթոռ» կամ «ռեստորան» հասկացությունները, նրանք ստիպված էին անել բոլոր նույն անտրամաբանական ենթադրությունները, որոնք սովորաբար անում էին մարդիկ։ Ցավոք, տրամաբանության մեջ դժվար է ներկայացնել այդպիսի անճիշտ հասկացությունները։ Գերալդ Սուսմանը նկատեց, որ «էապես ոչ ճշգրիտ հասկացությունները նկարագրելու համար ճշգրիտ լեզվի օգտագործումը նրանց ավելի ճշգրիտ չի դարձնում»։ Շանկը նրանց «հակատրամաբանական» մոտեցումները բնութագրեց որպես «կոպիտ», ի տարբերություն «կոկիկ» պարադիգմների, որոնք օգտագործում էին ՄաքՔարթին, Կովալսկին, Ֆեյգենբաումը, Նյուելը և Սայմոնը։
1975 թ.-ին, մի կիսաեզրափակիչ հոդվածում, Մինսկին նշում էր, որ իր «քմահաճ» հետազոտողներից շատերն օգտագործում էին նույն տեսակի գործիք՝ մի շրջանակ, որը ստանձնում է ինչ-որ բանի վերաբերյալ մեր ողջամիտ ենթադրությունները։ Օրինակ, եթե մենք օգտագործում ենք թռչուն հասկացությունը, կա մի փաստի համաստեղություն, որը միանգամից է գալիս մտքին։ Մենք կարող ենք ենթադրել, որ այն թռչում է, որդեր է ուտում և այլն։ Մենք գիտենք, որ այդ փաստերը միշտ չէ, որ ճշմարիտ են, և որ այդ փաստերը օգտագործող արտածումները «տրամաբանական» չեն լինի, բայց ենթադրությունների այս կառուցվածքային շարքերը մաս են կազմում այն ամենի, ինչ մենք ասում և մտածում ենք։ Նա այդ կառույցներն անվանել է «շրջանակներ»։ Շանկը օգտագործեց շրջանակների մի տարբերակ, որը նա անվանում էր «սցենարներ» ՝ կարճ պատմությունների մասին անգլերենով հաջողությամբ պատասխանելու համար։ Շատ տարիներ անց օբյեկտիվ կողմնորոշված ծրագրավորումն ընդունում էր «ժառանգության» կարևոր գաղափարը շրջանակների վերաբերյալ ԱԲ հետազոտությունից։
Բում 1980–1987
1980-ական թվականներին ամբողջ աշխարհի կորպորացիաները ընդունեցին ԱԲ ծրագրի մի ձև, որը կոչվում էր «փորձագիտական համակարգեր», և գիտելիքը դարձավ խոշոր ԱԲ հետազոտությունների կենտրոնը։ Այդ նույն տարիներին Ճապոնիայի կառավարությունը ագրեսիվորեն ֆինանսավորեց ԱԲ- ն `իր հինգերորդ սերնդի համակարգչային նախագծով ։
Փորձագիտական համակարգերի վերելք
Փորձագիտական համակարգը այն ծրագիրն է, որը պատասխանում է հարցերին կամ լուծում է գիտելիքների որոշակի տիրույթի վերաբերյալ խնդիրներ ՝ օգտագործելով փորձագետների գիտելիքներից բխող տրամաբանական կանոններ։ Ամենավաղ օրինակները մշակվել են Էդվարդ Ֆեյգենբաումի և նրա ուսանողների կողմից։ Դենդրալը, որը սկսել է 1965 թ.-ին, միացություններ է հայտնաբերել սպեկտրոմետրերի ընթերցումներից։ Միցինը, որը մշակվել է 1972 թվականին, ախտորոշեց արյան վարակիչ հիվանդություններ։ Նրանք ցույց տվեցին մոտեցման իրագործելիությունը։ Փորձագիտական համակարգերը սահմանափակվում էին հատուկ գիտելիքների փոքր տիրույթով և դրանց պարզ ձևավորումը համեմատաբար հեշտացնում էր ծրագրերի կառուցումը։ Ընդհանուր առմամբ, ծրագրերն ապացուցեցին, որ օգտակար են. Մի բան, որին ԱԲ- ն մինչ այժմ չէր կարողացել հասնել։ 1980-ին Թվային սարքավորումների կորպորացիայի համար Քարնեգի Մելոն համալսարանում ավարտվեց XCON անունով փորձագիտական համակարգը։ Դա հսկայական հաջողություն էր. Այն խնայում էր ընկերությանը տարեկան 40 միլիոն դոլար մինչև 1986 թվականը։ Աշխարհի կորպորացիաները սկսեցին զարգացնել և տեղակայել փորձագիտական համակարգեր, և մինչև 1985 թվականը նրանք ավելի քան մեկ միլիարդ դոլար էին ծախսում ԱԲ- ի վրա, մեծ մասը ՝ ներքին ԱԲ բաժինների։
Գիտելիքի հեղափոխություն
Փորձագիտական համակարգերի ուժը գալիս էր դրանց մեջ պարունակվող փորձագիտական գիտելիքներից։ Դրանք մաս էին կազմում ԱԲ- ի հետազոտության նոր ուղղության, որը լայն տարածում էր գտնում 70-ականների ընթացքում։ «ԱԲ հետազոտողները սկսում էին դժկամությամբ կասկածել, քանի որ դա խախտում էր տնտեսման գիտական կանոնը, - որ հետախուզությունը շատ լավ կարող է հիմնված լինել մեծ քանակությամբ բազմազան գիտելիքներ տարբեր ձևերով օգտագործելու ունակության վրա», - գրում է Պամելա Մաքքորդակը։ «1970-ականների մեծ դասը այն էր, որ խելամիտ վարքը շատ կախված էր տվյալ ոլորտի գիտելիքների, երբեմն բավականին մանրակրկիտ գիտելիքների հետ գործ ունենալուց»։ 1980-ականներին նույնպես տեղի ունեցավ Cyc- ի ծնունդը, որը հանդիսանում էր ընդհանուր գիտելիքների խնդրի անմիջականորեն հարձակման առաջին փորձը `ստեղծելով հսկայական տվյալների բազա, որը պարունակում էր բոլոր աշխարհիկ փաստերը, որոնք գիտի սովորական մարդը։ Նախագիծը սկսած և ղեկավարած Դուգլաս Լենատը պնդում է, որ դյուրանցում գոյություն չունի. Մեքենաների համար մարդկային հասկացությունների իմաստը իմանալու միակ ձևը նրանց միաժամանակ մեկ գաղափարի ձեռքով ուսուցումն է։ Նախատեսված չէր, որ նախագիծը կավարտվեր շատ տասնամյակներ հետո։ HiTech և Deep Thought շախմատային ծրագրերը 1989 թ.-ին հաղթեցին շախմատի վարպետներին։ Երկուսն էլ մշակվել են Քարնեգի Մելլոնի համալսարանի կողմից; Deep Thought- ի զարգացումը ճանապարհ բացեց Deep Blue- ի համար։
Գումարի վերադարձ. Հինգերորդ սերնդի նախագիծ
1981 թ.-ին Ճապոնիայի միջազգային առևտրի և արդյունաբերության նախարարությունը հինգերորդ սերնդի համակարգչային ծրագրի համար 850 միլիոն դոլար է հատկացրել։ Նրանց նպատակներն էին ՝ գրել ծրագրեր և կառուցել մեքենաներ, որոնք կարող էին շարունակել զրույցները, լեզուներ թարգմանել, նկարներ մեկնաբանել և տրամաբանել մարդկանց նման : Որպես ծրագրի հիմնական համակարգչային լեզու նրանք ընտրեցին Prolog- ը ։ Այլ երկրներն էլ արձագանքեցին իրենց սեփական նոր ծրագրերով։ Մեծ Բրիտանիան 350 միլիոն ֆունտ ստեռլինգով սկսեց Ալվեի նախագիծը։ Ամերիկյան ընկերությունների կոնսորցիումը ստեղծեց Միկրոէլեկտրոնիկայի և համակարգչային տեխնոլոգիաների կորպորացիան ԱԲ- ի և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտում լայնամասշտաբ նախագծեր ֆինանսավորելու համար ։ Պաշտպանության առաջատար հետազոտական նախագծերի գործակալությունը նույնպես արձագանքեց ՝ հիմնելով ռազմավարական հաշվարկման նախաձեռնության վրա և եռապատկելով իր ներդրումները ԱԲ- ում 1984-1988 թվականներին ։
Կապակցիոնիզմի վերածնունդ
1982-ին ֆիզիկոս Ջոն Հոփֆիլդը կարողացավ ապացուցել, որ նեյրոնային ցանցի մի ձև (այժմ կոչվում է «Հոփֆիլդ ցանց») կարող է տեղեկատվությունը սովորել և մշակել բոլորովին նոր եղանակով։ Մետաղ-օքսիդ-կիսահաղորդչային (MOS) շատ լայնածավալ ինտեգրման (VLSI) զարգացումը, լրացման լրացուցիչ MOS (CMOS) տեխնոլոգիայի տեսքով, հնարավորություն տվեց զարգացնել գործնական արհեստական նյարդային ցանցի (ANN) տեխնոլոգիա 1980-ականներին
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արհեստական բանականություն
Եռվեպյաե
Եռվեպյաե (Järvepää), գյուղ Էստոնիայի Պիլվամաա նահանգի Միկիտամյաե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 13 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Պիլվամաա նահանգի Միկիտամյաե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Աստերոիդների ցանկ (9301-9400)
Աստերոիդների ցանկ (9201-9300) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (9401-9500)
Դոջ շրջան (Նեբրասկա)
Կատեգորիա:Նեբրասկայի շրջաններ
Արտակ արքեպիսկոպոս Մանուկյան
Արտակ արքեպիսկոպոս Մանուկյան, հոգևոր առաջնորդ։
Կրթություն և պաշտոնավարություն
Արտակ արքեպիսկոպոս Մանուկյանը ծնվել է Բեյրութում։ Ավարտել է Կիլիկիայի դպրեվանքը և Լոզանի համալսարանի աստվածաբանական բաժինը։ 1959 թվականին նշանակվել է Թեհրանի հայոց թեմի հոգևոր առաջնորդ։ Պաշտոնավարության տարիներին, Թեհրանի մեջ կառուցել է« Ս. Թարգմանչաց»,« Ս. Գրիգոր»,« Ս. Սարգիս»,« Ռաշթում»,« Ս. Մեսրոպ» եկեղեցիները, ինչպես նաև Թեհրանի հայոց թեմի առաջնորդարանի շենքը։
Արտակ արքեպիսկոպոս Մանուկյանը Թեհրանի համալսարանում մի քանի տարի դասավանդել է հայոց լեզու և գրականություն։
Երկեր
Հեղինակ է 34 գիտական, կրոնական և պատմական գիրքերի, որոնց մի մասը թարգմանվել են պարսկերեն և անգլերեն։ Նրա հեղինակած գրքերից են՝ «Հայ Եկեղեցու տօները», «Ստուեր», «Լոյս», «Ջրի Դերը Կրօնական Արարողութիւններում», «Մի Քարի Յուշերից», «Երկու Բեւեռ», «Մշակոյթ Եւ Կրօն», իսկ բանաստեղծական հավաքածուներից՝ ՝ «Արեւը՝ Գիշերում», «Արտացոլում Գնդի Մէջ» և այլն։ Հեղինակել է նաև կրոնական դպրոցական գրքեր։
Արտակ արքեպիսկոպոս Մանուկյան մահացել է 1999 թվականին, Թեհրանում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ Առաքելական եկեղեցու թեմական առաջնորդներ Կատեգորիա:Հայ հոգևորականներ Կատեգորիա:Լոզանի համալսարանի շրջանավարտներ
Պրոֆիլակտորի Զիլ (գյուղ, Ռոսլավլսկի շրջան)
Պրոֆիլակտորի Զիլ (Профилакторий Зил), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռոսլավլսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 0 մարդ։
Լեսոգորսկի
Լեսոգորսկի (Лесогорский), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի, Լենինգրադի մարզի Վիբորգսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 3277 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:1323 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Վիբորգսկի շրջանի բնակավայրեր
Ժողովածու (2711)
ժողովածու 2711, Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 2711 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1480 թվականին Կարապետ քահանա գրչի կողմից Սուրբ Նշան վանք (Վարագ)-ում։ Ստացողները եղել են գրիչը, Հովհաննեսը (գրչի հայրը), Կարապետ մաղդասին, Մկրտիչ քահանան, կազմող՝ Կարապետ քահանան, հետագա՝ Պօղոս Սեբաստացին։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 26.6x18սմ չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 555 թերթից։ Գրված է երկսյուն, բոլորգրով։ Ունի կիսախորան, լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ, աստառը՝ զարդահյուս թավիշ։ Հիշատակարաններ՝ 35բ, 41ա, 47բ, 330ա, 357բ, 549բ և այլուր, ստացողի՝ 28ա, 31բ, 62ա, 124բ, 153ա, 266ա և այլուր, կազմողի՝ 552բ (16-րդ դար), 8ա (1723 թվական), կնիք՝ 554բ (Տեր Մանուել) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Ամարի Սթադոմայեր
Ամարի Կարսարես Սթադոմայեր (Amar'e Carsares Stoudemire, אמארה יהושפט סטודמאייר, ), ամերիկա-իսրայելցի բասկետբոլային մարզիչ և նախկին բասկետբոլիստ։ կենտրոնական և/կամ ծանր հարձակվող։
Հանդես է եկել վեց ավագ դպրոցներում, սակայն ի վերջո ավարտել է Օռլանդոյի Սայպրես Կրիկ ավագ դպրոցը։ Դպրոցական տարիներին արժանացել է բազմաթիվ պարգևների, ընդհուպ մինչև ճանաչվել է Ֆլորիդա նահանգի «Միստր բասկետբոլ»։
Դպրոցն ավարտելուց հետո Սթադոմայերը բաց է թողել ուսանողական կարիերան և միանգամից մուտք է գործել 2002 թվականի NBA դրավթ` ընտրվելով 9-րդը առաջին ռաունդում` «Ֆինիքս Սանսի» կողմից։ «Սանսում» Սթադոմայերն անցկացրել է 8 մրցաշրջան, որից հետո նոր պայմանագիր է կնքել ասոցիացիայի ամենահին ակումբներից մեկի՝ «Նյու Յորք Նիքսի» հետ։
Վեց անգամ ճանաչվել է աստղ (NBA All-Star), բազմից ընդգրկվել «All-NBA» խորհրդանշական հավաքականներում, իսկ 2003 թվականին ճանաչվել տարվա նորեկ՝ չնայած ծնկի քրոնիկ հիվանդություններից ոչ լիովին ապաքինված լինելուն։
Եղել Է նաև Միացյալ Նահանգների բասկետբոլի ազգային հավաքականի անդամ, որի կազմում նվաճել է բրոնզե մեդալ Աթենքի 2004 թվականի օլիմպիական խաղերում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1982 ծնունդներ Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 16 ծնունդներ Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Ամերիկացի օլիմպիական չեմպիոններ Կատեգորիա:Ֆինիքս Սանսի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:2004 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիրներ
Անցումնային ձև
Անցումնային ձև, Էվոլյուցիայի ընթացքում միջանկյալ վիճակում գտնվող օրգանիզմ, որի մոտ տեղի է ունենում աստիճանական անցում մեկ կենսաբանական տիպի կառուցվածքից մյուսին։ Անցումնային ձևերը բնութագրվում են առավել հին և պարզագույն հատկություններով (առաջնայինների իմաստով), քան իրենց ավելի ուշ ձևավորված ազգակիցները, բայց միևնույն ժամանակ ավելի առաջադեմ հատկություններով (ավելի ուշ իմաստով), քան իրենց նախնիները։ Որպես կանոն, երբ խոսում են անցումնայի ձևերի մասին, ի նկատի են ունենում բրածո տեսակները, սակայն պարտադիր չէ ,որ այս օրգանիզմները պարտադիր ոչնչանան։ Հայտնի անցումնային ձևերի բավականին մեծաքանակ է, որոնք ցուցադրում են քառոտանիների ծագումը ձկներից, սողուններինը երկկենցաղներից, թռչունների էվոլյուցիան դինոզավրերից, կաթնասուններինը տերիոդոնտնորիցներից, կետանմանների էվոլյուցիան ցամաքային կաթնասուններից, ձիերի էվոլյուցիան հնգամատ նախնիներից և մարդու էվոլյուցիան հնագույն հումանոիդներից ։
Էվոլյուցիոն տեսություն
Չարլզ Դարվինի կողմից «Տեակների ծագումը» աշխատությունը գրելու ընթացքում գիտությանը անցումնային ձևեր դեռևս հայտնի չէին։ Այս փաստը Դարվինը համարում էր իր տեսության ամենաթույլ կողմերից մեկը։ Սակայն երկու տարի անց հայտնաբերվեց արքեոպտերիքսը՝ ենթադրյալ անցումնային ձևը սողունների և թռչունների միջև։
Օրգանիզմների երկու խմբերի միջև գոյություն ունեցող անցումնային ձևերը պարտադիր չէ, որ հանդիսանան մի խմբի սերուդը կամ մյուի նախնին։ Որպես կանոն, բրածո մնացորդներով հնարավոր չէ ճշգրտ ձևով որոշել, տվյալ օրգանիզմը հանդիսանում է մյուսի նախնին է, թե ոչ։ Բացի դրանից հանածոների վերաբերյալ գրառումների միջոցով որևէ մեկի անմիջական նախնուն գտնելու հավանականությունը շատ փոքր է և կենսաբանների շրջանում այդպիսի հնարավորությունը ընդհանրապես չի դիտարկվում։ Տվյալ նախնու հավանական մոտ ազգակիցներին գտնեու հավանականությունը ավելի մեծ է կառուցվածքի նմանությունների միջոցով։ Այդ պատճառով ցանկացած անցումնայի ձև ինքնաբերաբար դիտարկվում է որպես էվոլյուցիոն ծառի կողմնային ճյուղ, այլ ոչ թէ բնի հատված ։
Անցումնային ձևերը մարդու էվոլյուցիայում
Ներկայումս հայտնի են մեծ թվով անցումնային ձևեր մարդու և նրա կապկանման նախնիների միջև։ Այսպես օրինակ, հայտնաբերել են սախելանտրոպի, արդիպիթեքի, ավստրալոպիթեկի, հմուտ մարդու, աշխատող մարդու, նեանդերթալցու, հնագույն բանական մարդու և այլ մնացորդներ։
Վեճ էվոլյուցիոն վերափոխումների աստիճանականության վորաբերյալ
Անցումնային ձևերը հետազոտության օբյեկտ են հանդիսանում գրադուալիստների և պունկտուալիստների միջև ընթացող վեճում։ Գրադուալիստները գտնում են, ու էվոլյուցիան անընդհատև աստիճանական գործընթաց է։ Պունկտուալիստները, կամ ընդհատվող հավասարակշռության տեսության կողմնակիցները կարծում են, որ տեսակները ժամանակի ընթացքում մնում են անփոփոխ, իսկ փոփոխությունները կատարվում են շատ կարճ ժամանակահատվածում։ Անցումնային ձևերը փաստարկ են հանդիսանում երկու կողմերի համար։ պունկտուալիստները գտնում են, որ տեսակների մեծ մասը ձևավորվում են հանկարծակի և իրենց ամբողջ պատմության ընթացքում քիչ են փոփոխվում։ Գրադուալիստները նշում են, ու ողնաշարավորների մեջ չկա մեկ տեսակից մյուսին շատ արագ անցման օրինակ։ Կան մեծ թվով ներտեսակային փոփոխությունների նկարագրություններ։ Օրինակ, նկարագրված են միջին կայնոզոյի ճագարների, միոցենային կրծողների, հիպարիոնների, էոցենի զույգսմբակավորների փոփոխությունները, էոցենի պրիմատներիցեղերի միջև անցումները ։
Բացակայող օղակներ
Կենդանի օրգանիզմների միջև շատ անցումնային ձևեր դեռևս հայտնաբերված չեն։ Դրանց սովորաբար անվանում են բացակայող օղակ։ Անցումնային ձևերի հազվագյուտությունը բացատրվում է հնէաբանական գրառումների քիչ քանակով։ Ընդհատվող հավասարակշռության կողմնակիցները խոսում են էվոլյուցոն գործընթացների արագ ընթացքի վերաբերյալ։ Սակայն հնէաբանները անընդհատ նոր բրածոներ են հայտնաբերում, լրացնելով բացթողումները (օրինակ, 2004 թվականին հայտնաբերվեց տիկտալիկը, որը նույնպոս անցումնային օղակ էր ձկների և երկկենցաղների միջև)։
Հնէաբանական գրառումների անբավարարություն
Անբավարար քանակով հնեաբանական գրառումների պատճառով ոչ բոլոր անցումնային ձևերի վերաբերյալ տվյալներ կան։ Տվյալների անբավարարությունը պայմանավորվոծ է բրածոների ձևավորման գործընթացի առանձնահատկություններով, այսինքն անցմամբ բրածո վիճակի։ Բրածոների ձևավորման համար անհրաժոշտ է, որպեսզի մահացած օրգանիզմները ծածկվեն նստվածքային ապարների հաստ շերտով։ Ցամաքում նստվածքագոյացման դանդաղ ընթացքի պատճառով ցամաքային կենսակերպ վարող տեսակները հազվադեպ են բրածոյացվում և գոյատևում։ Բացի դրանից հազվադեպ է հաջողվում հայտնաբերել օվկիանոսի խորքերում բնակվող տեսակների, հատակի մեծ զանգվածների մակերևույթ բարձանալու հազվադեպության պատճառով։ Այսպիսով, հայտնի բրածոների մեծ մասը (և համապատասխանաբար անցումնային ձևերը) դրանք կամ տեսակներ են, որոնք բնակվում են ծանծաղուտներում, ծովերում և գետերում, կամ ցամաքային տեսակներ են, որոնք վարում են կիսաջրային կենսակերպ, կամ բնակվում են ափամերձ գոտու մոտակայքում։ Կենդանիների մնացորդների թաղման օրինաչափությունները ուսումնասիրում է հնէաբանության ճյուղերից մեկը` տաֆոնոմիան։
Ֆիլոգենետիկ շարքեր
Ֆիլոգենետիկ շարքերը տեսակների շարքեր են, որոնք փոխարինում են միմյանց բույսերի և կենդանիների տարբեր խմբերի էվոլյուցիայի ընթացքում։
Առաջին անգամ բազահայտել է Վ․ Օ․ Կովալևսկու կողմից։ Նա ցույց տվեց, որ ժամանակակից կենտսմբակավորները ծագել են հնագույն հնգամատ ամենակեր կենդանիներից։
Կրեացիոնիզմ
Կրեացիոնիզմի կողմնակիցները պնդում են, որ անցումնային ձևեր չեն հայտնաբերվել։ Գիտական միությունը հայտարարությունը համարում է կեղծ և ապակողմնորոշող։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էվոլյուցիոն կենսաբանություն
Կոռնելիա Ֆունկե
Կոռնելիա Ֆունկե (Cornelia Funke, ), գերմանացի գրող, շուրջ 40 մանկական գրքերի հեղինակ և բազմաթիվ մրցանակների դափնեկիր։ Հիմնականում գրել է ֆենտեզի ժանրում։ Գրքերը շատ տարածված են նրա հայրենիքում և թարգմանվել են նաև մի քանի լեզուներով, այդ թվում՝ ռուսերեն։
Վեպերի էկրանավորում
Ֆունկեի վեպերից շատերը նկարահանվել են. դրանք են՝ Լորդ Վոր, Ձեռքերը դուրս է Միսիսիպիից, Վայրի հավեր և սեր,  Թանաքե սիրտ, Վայրի հավերն ու կյանքը, Երբ Ձմեռ պապը ընկավ Երկիր, Ծուղակ ուրվականների համար, և Վիշապի վարպետ։ Նա հանդես է եկել նաև Թանաքե սիրտը ֆիլմի պրոդյուսեր։ 2005 թվականին Թայմս ամսագիրը Ֆունկեին անվանել է աշխարհի ամենաազդեցիկ գերմանուհին։ Գրողին անվանել են նաև գերմանացի Ջոան Ռոուլինգ։ Նրա Լորդ Վոր վեպը արժանացել է երկու հեղինակավոր ամերիկյան մանկական գրականության մրցանակ Տարվա լավագույն մանկական գիրք անվանակարգում, իսկ  Խնամակալ Guardian օրաթերթը նրան դրել է իր մանկական գրականության հիթ - շքերթի առաջին շարքում։ Վիշապի վարպետ ֆանտաստիկ վեպը, որը հրատարակվել է 2004 թվականին, Նյու Յորք Թայմս բեսթսելլերների ցուցակում մնաց 78 շաբաթ։ Բացի այդ նա Ճապոնիայի միջազգային ուսանողական համայնքի կողմից պարգևատրվել է Սակուրայի մեդալով։ 2019 թվականին Կոռնելիան հանդես է եկել որպես մեքսիկացի կինոռեժիսոր Գիլյերմո դել Տորոյի Ֆավնի լաբիրինթոսը ֆիլմի նովելիզացիայի  հեղինակ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանացի կին գրողներ Կատեգորիա:Գերմանացի մանկագիրներ Կատեգորիա:21-րդ դարի կին գրողներ Կատեգորիա:Գրողներ ըստ մրցանակի Կատեգորիա:20-րդ դարի գերմանացիներ Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ Կատեգորիա:Մանկագիրներ
Կրիմլ ջրվեժներ
Ջրվեժներ
Կրիմլ ջրվեժները հարկերով ջրվեժ է։ Ջրվեժը սկսվում է Կրիմմլեր Ախե հովտի վերևից և ցած է վիժում երեք աստիճանով։ Վերին փուլը 140 մետր անկում ունի, միջինը` 100 մետր, իսկ ամենացածրը` 140 մետր։ Ջրվեժի ամենաբարձր կետի բարձրությունը ծովի մակարդակից 1,470 մետր է ։
Հոսք
Կրիմլեր Ախեն սառցադաշտային հոսք է, որի հոսքը մեծապես տարբեր է լինում սեզոնի հետ։ Նրա ծավալային հոսքը հունիս-հուլիս ամիսներին կազմում է 20.000 մ3 / ժամ (շուրջ 5.28 մլն գալոն / ժամ), իսկ փետրվարին այն կազմում է ընդամենը 500 մ3 / ժամ (մոտավորապես 0.13 մլն գալոն / ժամ)։ Առավելագույն չափված հոսքը 1987 թվականի օգոստոսի 25-ին էր, երբ այն 600,000 մ3 / ժամ էր կամ ժամում մոտ 160 մլն գալոն։
Անկումներից հետո գետը միանում է Զալցախ գետին, որը հոսում է դեպի Ինն գետը, ապա դեպի Դանուբ գետը և վերջապես Սև ծով։
Զբոսաշրջություն
Որպեսզի ապահովեն, որ զբոսաշրջիկները առանց դժվարության կարողանան տեսնել ջրվեժները, Միտերզիլից Իգնազ վոն Քյուրսինգերը արահետ է ստեղծել ջրվեժի վերին մասում։ 1879 թվականին Ավստրիայի ալպիական ակումբը բարելավել է ճանապարհը` ապահովելով ավելի շատ տեսարան։ Ամեն տարի շուրջ 400 հազար մարդ է այցելում ջրվեժներ։ Ջրվեժի միգապատ ջրափոշին իդեալական աճի պայմաններ է ստեղծում հարյուրավոր մամուռների, քարաքոսերի և ձարխոտերի համար։ Ջրվեժների մերձակայքը կացարան է 62 տեսակ թռչունների համար ։
Փոքր գյուղում բացասական ազդեցություն է գործում տեղական բնակիչների վրա` բարձր մակարդակի երթևեկության և ճանապարհների քայքայման պատճառով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Զալցբուրգ Կատեգորիա:Ավստրիայի գետեր Կատեգորիա:Ավստրիայի ջրվեժներ
Սուրբ Պողոս-Պետրոս եկեղեցի (Երևան)
Երևանի Սուրբ Պողոս-Պետրոս եկեղեցի, Հին Երևանի նշանավոր եկեղեցիներից մեկը, դասվում էր 5-6-րդ դարերում Հայաստանում տարածված եռանավ խոշոր բազիլիկա եկեղեցիների տիպին։ Հիմնադրվել է 5-րդ դարում, ենթարկվել վերանորոգումների և վերականգնումների 7-րդ դարում, 12-րդ դարում, հիմնովին վերանորոգվել է 19-րդ դարում։ Ճարտարապետական առումով գրավիչ չէր, սակայն ֆունկցիոնալ տեսակետից Երևան քաղաքի սրտում կարևորագույն նշանակություն է ունեցել իր տարողությամբ և կառույցի ամրությամբ՝ միաժամանակ կարևոր դեր ունենալով հարևանությամբ գտնվող մյուս եկեղեցիների հետ, քաղաքի քրիստոնեական կերպարի համար ։ 1933-36 թթ.-ին, հակառակ հայ ճարտարապետներ Ալեքսանդր Թամանյանի և Աշխարհբեկ Քալանթարի ընդդիմանալուն, քանդվել է, նրա տեղում կառուցվել է Մոսկվա կինոթատրոնի շենքը։
Պատմություն
Սուրբ Պողոս-Պետրոսը քաղաքի միակ եկեղեցին չի եղել։ Այդ մասին է վկայում հետևյալ իրադարձությունը. 607 թ. նորընտիր Աբրահամ կաթողիկոսի կողմից Հայաստանի՝ Բյուզանդիային անցած վայրերի հոգևորականների մասնակցությամբ Դվինում հրավիրված ժողովին, որտեղ ժողովականները որոշում ընդունեցին հաստատուն մնալ հայկական դավանանքին, ի թիվս սակավաթիվ հոգևորականների, Երևանից մասնակցել է երկու վաներեց։ Սա նշանակում է, որ այդ ժամանակ Երևանն ունեցել է առնվազն երկու մեծ եկեղեցի, որոնցից մեկը Սբ. Պողոս-Պետրոսն է եղել, իսկ մյուսը՝ հավանաբար այժմ հետադարյան վերակառուցումներով մեզ ծանոթ եկեղեցիներից մեկը, բայց հայտնի չէ, թե որը։ 17-րդ դարում Երևան այցելած ֆրանսիացի ճանապարհորդ Ժան Շարդենն իր Հին Երևանի նկարագրության մեջ նույնպես նշում է, որ Երևանում կային շատ եկեղեցիներ։ Նա, սակայն, չի հիշատակում Պողոս-Պետրոս անունով եկեղեցի։
Երևանի համար 1679 թ. աղետալի երկրաշարժի ժամանակ մի շարք եկեղեցիների նման ավերվում է նաև Սբ. Պողոս-Պետրոսը։ Այդ երկրաշարժից հետո նրա մնացորդների վրա, որոնք պահպանվել էին արևելյան մասում, իր նախկին տեսքով կառուցվում է նույնանուն մի եկեղեցի։ Ցավոք, վերաշինության վերաբերյալ ստույգ գրավոր հիշատակություն չի պահպանվել։ Ամենայն հավանականությամբ դա կատարվել է 17-րդ դարի վերջին, քանզի եկեղեցու արևելյան և հարավային պատերի մեջ ագուցված խաչքարերից մի երկուսի վրա, Կարո Ղաֆադարյանի կատարած ուսումնասիրությունների ժամանակ, պարզ կարդացվել են 1691 և 1692 թվականները, իսկ վիմական երկու արձանագրությունները վկայել են, որ եկեղեցու վերանորոգումները կատարվել են 1778 և 1820 թթ.։ Առաջին արձանագրությունում, որը փորագրված էր հարավային մուտքի ճակատակալ քարի վրա՝ դրսից, կամարի մեջ, հիշատակված է. «Ի թվ ՌՄԻԷ (1778) Ողորմութեամբն Աստուծոյ նորոգեցավ բոլոր տանիք սրբոյ եկեղեցւոյս հանդերձ այլ ևս խախուտ տեղեօքն, որք յորմանսն և ի սիւնսն էին, արդեամբք և հոգացողութեամբ տեառն Սիմէօնի գերընդիր կաթողիկոսին ամենայն Հայոց և Սրբոյ Էջմիածնի որ ի սոյնոյ քաղաքէ»։
Երկրորդ արձանագրությունը, որ փորագրված էր հարավային պատին, կամարից վերև, հետևյալ բովանդակությունն ուներ. «Շնորհիւն Աստուծոյ և հրամանաւ տեառն Եփրեմայ սրբազան կաթողիկոսին, նաև հոգեբարձութեամբ Գեղամեան Ստեփաննոս արքեպիսկոպոսին երկրիս առաջնորդին և Յօհան որդի աշխատասէր Մութավելի դաբաղ Մարտիրոսին վերանորոգեցաւ հարաւային կողմ սուրբ տաճարիս արդեամբք սոյն եկեղեցւոյ օրհնեալ ժողովրդոցն։ Ի ՌՄԿԹ (1820)»։ (Արձանագրությունները տե՛ս՝ Կարո Ղաֆադարյան, Երևանի միջնադարյան հուշարձանները, վիմական արձանագրությունները, Երևան, 1975, էջ 159-160)։ Երկրորդ արձանագրությունը հետաքրքիր է նաև նրանով, որ տեղեկություն է հայտնում այն մասին, որ եկեղեցին նորոգվել է «արդեամբք սոյն եկեղեցւոյ օրհնեալ ժողովրդոցն», այսինքն՝ համայնքի հավաքած միջոցներով։ Սա ուշագրավ փաստ է, քանզի հնում եկեղեցիները կառուցվում և նորոգվում էին անհատների տրամադրած միջոցներով, իսկ ժողովրդից հավաքած միջոցներով կառուցումները և վերանորոգումները նոր երևույթ էին։
Ճարտարապետություն
Այս եկեղեցին, որը սուրբ առաքյալներ Պողոսի և Պետրոսի անուններն էր կրում, իր հատակագծային ծավալատարածական հորինվածքով տիպիկ ուշ միջնադարյան էր, պատկանում էր եռանավ բազիլիկ եկեղեցիների տիպին, անգմբեթ էր։
Ուներ ընդարձակ աղոթասրահ, որի արևելյան կողմում տեղավորված էր ավագ խորանը՝ կողքին զույգ ավանդատներով։ Մույթերին ու արտաքին պատերին հենվող աղոթասրահի ծածկի համակարգը առնված էր երկարալանջ տանիքի տակ։
Աղոթասրահը մուտքեր ուներ հարավային, արևմտյան և հյուսիսային կողմերից։ Նրանցից հյուսիսային՝ Աբովյան փողոցի կողմի մուտքի առաջ ավելի ուշ կառուցվել է կամարակապ մի գավիթ, իսկ արևմտյան մուտքին կից՝ եռաստիճան, սյունազարդ Կաթողիկեով պսակված զանգաշտարակ, որոնք, սակայն, իրենց կառուցվածքի ոճով ամենևին չէին համապատասխանում եկեղեցու ընդհանուր ճարտարապետական ոճին, որը, ինչպես նշվեց վերևում, բազիլիկ տիպի երկարավուն կառույց էր։ Պետք է նշել, որ Պողոս-Պետրոս եկեղեցու հարավային երկփեղկ դուռը, որն ամբողջապես երկաթից էր, առաջ պատկանել է Հին Բայազետի բերդին, և որը 1835 թ. այնտեղից բերել ու նվիրել են Սբ. Պողոս-Պետրոսին։ Կարևորն այն է, որ առանց փոփոխությունների այդ դուռը կարողացել են հարմարեցնել Պողոս-Պետրոսի հարավային մուտքին։ Այժմ այդ դուռը պահվում է Երևանի պատմության թանգարանում։ Ի դեպ, դուռը բերել է բայազետցի Մուխսի Սաքոն, ումից գնել է երևանցի Տեր-Վարդանը և նվիրել Պողոս-Պետրոս եկեղեցուն։
Եկեղեցու արտաքին ճարտարապետությունը զուսպ էր, անպաճույճ։ Ուներ թիթեղյա երկթեք տանիք, որը քարե սալածածկ տանիքի վրա 19-րդ դարի կարկատան էր։ Թեև թե՛ ներսից, թե՛ դրսից պատերը շարված էին սրբատաշ քարերով, բայց ճարտարապետական որևէ գեղեցկություն չունեին։
Կուլչին (այլ կիրառումներ)
Կուլչին, կարող է վերաբերել՝
Սուրբ Պողոս-Պետրոս եկեղեցի (Երևան)
Ճարտարապետություն
Ներսում ավագ խորանի երկու կողմերի պատերի հարթությունը պատած էր տարբեր ժամանակների որմնանկարների վեց շերտով, որոնցից վերին երկուսը՝ պաստառի, իսկ ներքին չորսը՝ կրածեփի վրա։ Պաստառների վրայի նկարները պատկանում էին 19-րդ դարին, իսկ տակինները՝ հին ժամանակներին։ Ամենահինը, ինչպես ենթադրում են արվեստի և նկարչության մասնագետները, պատկանում էր VI դարին կամ VII-ի սկզբներին։ Մինչ այդ որմնանկարները, եկեղեցու պատերը մերկ են եղել և կրածեփ չեն ունեցել։ Ստորին որմնանկարների վրա բուսական զարդեր են, իսկ մյուս շերտերի նկարները Պողոս և Պետրոս առաքյալների դիմանկարներն են։
Եկեղեցին քանդելիս այդ որմնանկարները խնամքով շերտ առ շերտ տեղից հանվել և փոխադրվել են տարբեր թանգարաններ. ստորինը պահվում է Երևանի պետական պատկերասրահում, իսկ մյուսները՝ Հայաստանի պատմության թանգարանում։
Ծանոթագրություններ
պ Կատեգորիա:Երևանի չպահպանված հուշարձաններ Կատեգորիա:Հայկական առաքելական գոյություն չունեցող վանքեր և եկեղեցիներ պ Կատեգորիա:5-րդ դարի հիմնադրումներ Երևանում
Պրիյուտովկա
Պրիյուտովկա (Приютівка), քաղաքատիպ ավան Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Ալեքսանդրիայի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Ռուժմանկա։
2001 թվականի տվյալներով Պրիյուտովկա քաղաքատիպ ավանում բնակվում էր 3 363 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Ալեքսանդրիայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքատիպ ավաններ
Խվներ Վերին
Խվներ Վերին, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մշո գավառում ։ Գտնվում էր Մուշ քաղաքից 31 կմ արևելք՝ Գոմշանուտ լեռների հյուսի-արևելյան անտառապատ լանջին, Մուշ-Բիթլիս տանող ճանապարհի աջ կողմում՝ Խվներ Ներքին գյուղի մոտակայքում։
Պատմություն
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Բնակչություն
Խվներ Ներքին և Խվներ Վերին գյուղերը միասին 1890 թվականին ունեին 50 տուն հայ և 3 տուն քուրդ, 1909 թվականին՝ 60 տուն քուրդ և 20 տուն հայ բնակիչ։
Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Վանա-Կառյակյուլա դաստակերտ
Վանա-Կառյակյուլա դաստակերտ (Vana-Karjaküla mõis, Alt-Hohenhof), ազնվականական նախկին կալվածք Էստոնիայի հյուսիսում՝ Հարյումաա նահանգում։
Դանիելս շրջան (Մոնտանա)
Դանիելս շրջան (Daniels County), ԱՄՆ Մոնտանա նահանգի 56 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 3.693 կմ² է, բնակչությունը՝ 2.017 մարդ (2000 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Սկոբի բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1920 թ.։
Վանա-Կառյակյուլա դաստակերտ
Պատմություն
Վանա-Կառյակյուլա դաստակերտը հիմնադրվել է 1600 թ.։ Նրա առաջին սեփականատերն Յակոբ Ֆիլիպսոնը (Jacob Philipson)։
Դանիելս շրջան (Մոնտանա)
Կատեգորիա:Մոնտանայի շրջաններ
Վանա-Կառյակյուլա դաստակերտ
Պատմություն
17-րդ դարում Վանա-Կառյակյուլա դաստակերտը պատկանել է Büchling, Ebars, Geldern и Segner ընտանիքներին։
Հյուսիսային պատերազմից հետո Վանա-Կառյակյուլա դաստակերտը անցել է Ֆյոդոր Ապռակսինին, ապա Նիկոլայ Գոլովինի։ Դաստակերտը պատկանել է նաև Աբրամ Հաննիբալին։
Վանա-Կառյակյուլա դաստակետի սեփականատերը բավական հաճախ էին փոխվում։ Այսպես, տարբեր տարիների դաստակերտը պատկանել է ֆոն Գլեններին (von Glehn), ֆոն Գեռնետներին (von Gernet), Պիլար ֆոն Պիլհաւոին (Pilar von Pilchau), ֆոն Կոսկյուլներին (von Kosküll), ֆոն Կառուզներին (von Kraus), ֆոն Գեկներին (von Hueck), ֆոն Կլուգեններին (von Klugen) և այլոց։
Վանա-Կառյակյուլա դաստակերտի գլխավոր մասնաշենքերից վերջինը կառուցվել է 20-րդ դարի սկզբում։ Այն քարե միահարկ շինություն էր։
Դաստակերտը ներկայումս չի պահպանվել։ Դատարկ ու թալանված շինությունը քանդվել է 1990-ական թվականների սկզբում։ Մեր օրերում պահպանվում են միայն որոշ օժանդակ շինություններ, որոնց մեծ մասը վերակառուցված են։
Վանա-Կառյակյուլա դաստակերտի նախկին տարածքում այժմ գտնվում է Կառյակյուլա գյուղական ավանը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի դաստակերտներ
(5197) Ռոտման
(5197) Ռոտման (Rottmann), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1973 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Կոռնելիս վան Հաուտենի, Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդի և Թոմ Գերելսի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,005606 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,6517 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,3595 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1903,25 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,18915 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 11,12° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1973 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կոռնելիս վան Հաուտենի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Ինգրիդ Հաուտեն-Գրունենվելդի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Թոմ Գերելսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Վարդան Օսկանյան
Վարդան Մինասի Օսկանյան, հայ պետական, քաղաքական գործիչ, Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարար (1998-ի ապրիլից մինչև 2008 թ. ապրիլի 15)։
Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը (1979) և Բոստոնի (ԱՄՆ) Թաֆթս համալսարանը (1983), Հարվարդի համալսարանի կառավարման դպրոցը (1986 թվականին) և Ֆլետչերի համալսարանի իրավունքի և դիվանագիտության դպրոցը (1992)։ 1990-1992 թվականներին՝ իր հիմնած «Հայկական միջազգային ամսագիր» (անգլերեն) պարբերականի խմբագիր։ 1992-1993 թվականներին՝ ՀՀ արտաքին գործերի նախարարության Մերձավոր Արևելքի վարչության պետի տեղակալ, 1993-1994 թվականներին՝ ԱՄՆ-ի և Կանադայի վարչության պետ։ 1994 թվականի նոյեմբերից 1997 թվականի հունվարը՝ ՀՀ ԱԳ նախարարի տեղակալ, ապա՝ առաջին տեղակալ։ 1994 թվականից 2008 թվականի ապրիլը, միաժամանակ՝ գլխավորում է ՀՀ պատվիրակությունը՝ Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի բանակցություններում ։
2008-2012 թթ.՝ «Սիվիլիթաս» հիմնադրամի նախագահ (հիմնադիր)։
2012 թ. մայիսի 6-ին ԱԺ պատգամավոր է ընտրվել «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության համամասնական ընտրացուցակով։
2012 թ. հոկտեմբերին ՀՀ Ազգային ժողովի համաձայնությամբ ներգրավվել էր որպես մեղադրյալ «Փողերի լվացման» գործով ։
2015 թ. մարտի 5-ին դադարեցրել է իր անդամակցությունը «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությանը։
Ամուսնացած է, ունի 2 զավակ։
Աստերոիդների ցանկ (189401-189500)
Աստերոիդների ցանկ (189301-189400) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (189501-189600)
|} Աստերոիդների ցանկ (189301-189400) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (189501-189600)
Կեսար (աղցան)
Կեսար (անգլերեն՝ Caesar salad), հայտնի աղցան, Հյուսիսային Ամերիկայի հայտնի աղցաններից մեկը։ Կլասիկ ձևում հիմնական բաղադրամասերն են ցորենի չորահացը, ռոմեն աղցանի տերևները և մանրացված պարմեզան պանիր համեմված հատուկ սոուսով, որն ել հանդիսանում է աղցանի հիմքը։ «Կեսար»-ի համեմունքների հիմքը թարմ ձու 1 րոպե եռացող ջրի մեջ թողած ու հովացրած։ Ձուն հարում են ձիթապտղի յուղի ու համեմում են սխտորով, կիտրոնի հյութով, վուստերյան սոուսով։ Սովորական ձևով պատրաստած աղցանը ստացվում է շատ թեթև, դրա համար նրա մեջ ավելացնում են ավելի կալորիաներով հարուստ բաղադրամասեր, օրինակ՝ տապակած հավ։
Անվանում
Աղցանն իր անունը ստացել է ոչ ի պատիվ Հուլիոս Կեսարի, այլ աղցանը հայտնաբերող ամերիկացի խոհարար Կեսար Կարդինիի (Caesar Cardini), ով 20-րդ դարի 20-40-ական թվականներին, Մեքսիկայի տարածքի Տիխուան քաղաքում գտնվող մի քանի ռեստորանների տեր էր։ Լեգենդի համաձայն, աղցանը Կարդինին հայտնաբերել է 1924 թվականի հուլիսի 4-ին (ԱՄՆ-ի անկախության օրը), երբ խոհանոցում ոչինչ չի մնացել, իսկ հաճախորդները եկել ու պահանջել են ուտելիք։
Կեսար Կարդինիի աղջկա վկայության համաձայն, նրա հայրը երբեք աղցանի մեջ անչոուս չի ավելացրել (թեթև ձկնատեսակ, սոուսի մեջ անչոուսի քանակի ավելանալուն հետ լավանում է նաև վուստերյան սոուսի համը)։ Այն լեգենդը, որտեղ ասվում է, որ աղցանի մեջ ավելացնում են նաև անչոուս, առաջացել է Կեսարի եղբոր կողմից՝ Ալեքս Կարդինիի, ով աղցանի մեջ ավելացրել է անչոուս ու աղցանը կոչել «Ավիատոր աղցան» (Նա եղել է օդաչու) ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աղցաններ Կատեգորիա:Ամերիկյան խոհանոց Կատեգորիա:Մեքսիկական խոհանոց
Պրոֆիլակտորի Կրիստալ (գյուղ, Սմոլենսկի շրջան)
Պրոֆիլակտորի Կրիստալ (Профилакторий Кристалл), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սմոլենսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սմոլենսկի շրջանի բնակավայրեր
Գրյազնուխա (Զոլոտուխայի վտակ)
Գրյազնուխա  գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի Հանրապետությունում, Ալթայի շրջանում։ Գետի գետաբերանը գտնվում է Զոլոտուխա գետի աջ ափից 42 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 26 կիլոմետր է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Եռվեպալու
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 30 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Ռիուգե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Ալայան կուրամկնիկ
Ալայան կուրամկնիկը (Ellobius alaicus) համստերանմանների ընտանիքին պատկանող կրծողների տեսակներից է։ Այն հայտնի է Ղրղզստանից, որտեղ այն հայտնաբերվել է՝ բարեխառն կլիմայական պայմաններ ունեցող խոտհարքում, որը գտնվում է Ալայի լեռնաշղթայում։ Նրան սպառնում է բնաջնջում։
Կատեգորիա:Ղրղզստանի կենդանական աշխարհ
Ինչպես գողանալ շանը
Ինչպես գողանալ շանը (հանգըլ՝ 개를 훔치는 완벽한 방법, կոր․ նոր․ ռոմ․՝ Gaereul humchineun wanbyeokhan bangbeob), 2014 թվականի հարավկորեական ֆիլմ՝ հիմնված Բարբարա Օ'Քոների համանուն վեպի վրա     ։
Սյուժե
Հոր սնանկացումից հետո Ջի Սոյի ընտանիքը կորցնում է տունը և հայտնվում դրսում՝ առանց գոյության միջոցների և տանիքի։ Իրավիճակը թվում է անելանելի մինչև այն ժամանակ, երբ պատահաբար Ջի Սոյի աչքին հայտնվում է կորած շան մասին հայտարարությունը։ Վերջինիս վրա գրված էր, որ 500 դոլար կտրվի այն մարդուն, ով կվերդարձնի ընտանի կենդանուն։ Սա փոքրիկ աղջկան դրդում է այն մտքին, որ ծննդյան տոնակատարությունը նոր տանը նշելու խնդիրը կարելի է շատ հեշտ լուծել։ Դրա համար պետք է գողանալ շանը և ապա վերադարձնել՝ վերցնելով կենդանու համար նախատեսված գումարը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2014 ֆիլմեր Կատեգորիա:Հարավկորեական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Կորեերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Հարավկորեական ֆիլմեր Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:Ամերիկյան վեպերի էկրանավորումներ
Լեսոգորսկոե
Լեսոգորսկոե (Лесогорское), գյուղ Ռուսաստանի, Սախալինի մարզի Ուգլեգորսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2002 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 676 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սախալինի մարզի Ուգլեգորսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1860 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Արգանդի քաղցկեղ
Էնդոմետրիալ քաղցկեղի ռիսկի գործոններն են ճարպակալումը, մետաբոլիկ համախտանիշը, տիպ 2 դիաբետը, և ծանրաբեռնված ընտանեկան անամնեզ ։ Սարկոմայի ռիսկի գործոն է կոնքի ճառագայթային թերապիան ։ Էնդոմետրիալ քաղցկեղի ախտորոշումը հիմնված է էնդոմետրիալ բիոպսիայի արդյունքների վրա ։ Սարկոման ախտորոշվում է կլինիկական ախտանիշներով, ռադիոլոգիական մեթոդներով և կոնքի օրգանների ուսումնասիրության տվյալներով ։
2015 թվականի տվյալներով 3.8 միլիոն ախտորոշված հիվանդներից 90.000-ը մահացել են ։ Էնդոմետրիալ քաղցկեղը հանդիպում է ավելի հաճախ, քան սարկոման ։ ԱՄՆ-ում կազմում է քաղցկեղների 3.6%-ը ։ Հիմնականում հանդիպում է 55-74 տարեկան կանանց մոտ ։
Պատճառագիուտություն
Արգանդի քաղցկեղի պատճառները հստակ բացահայտված չեն, սակայն հորմոնալ դիսբալանսը համարվում է ռիսկի գործոններից մեկը։ Ենթադրվում է, որ քաղցկեղային բջիջների մակերեսին կան էստրոգենային ընկալիչներ, հորմոնի և ընկալչի փոխազդեցության արդյունքում ակտիվանում է քաղցկեղային բջինջերի աճը, ինչն էլ հանգեցնում է քաղցկեղի։ Հստակ բացահայտված մեխանիզմ դեռևս չկա ։
Տեսակներ
Արգանդի քաղցկեղի տեսակներն են՝
Համաճարակաբանություն
Արգանդի քաղցկեղը հանդիպում է 3.1% կանանց մոտ ։ 1990 թվականին ամբողջ աշխարհում արգանդի քաղցկեղից մահացել է 45.000 կին, իսկ 2010 թվականին՝ 58.000 ։ Ամենաշատը տարածված է Հյուսիսային Ամերիկայում և Հյուսիսային Եվրոպայում։ Ամենացածր ցուցանիշները գրանցվել են Աֆրիկայում և  Արևելյալ Ասիայում ։ Հիվանդների շուրջ 81%-ը ախտորոշումից հետո ապրում է մոտավորապես 5 տարի։ Այս ցուցանիշն ավելի բարձր է լոկալիզացված տեսակների դեպքում՝ 95%, և ավելի ցածր է տարածուն տեսակների դեպքում՝ 16.8% ։
Մեծ Բրիտանիա
Մեծ Բրիտանիայում հանդիսանում է 4րդ ամենատարածված քաղցկեղը կանանց շրջանում(2011 թվականին մոտ 8500 կնոջ մոտ ախտորոշվել է), և 10րդ ամենահաճախ հանդիպող քաղցկեղի տեսակն է որը հանգեցնում է մահվան(2012 թվականին շուրջ 2.000 մահ) ։