cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ֆրանսուազ Ֆոնինգ
Ֆրանսուազ Ֆոնինգ (Ֆրանսուազ Ֆոնինգ, ), կամերունցի գործարար կին, քաղաքական գործիչ, մինչև 2012 թվականը հետգաղութային Կամերունի ամենհայտնի գործարար կինը ։ 1967 թվականին սկսել է իր առաջին գործարար ձեռնարկումը՝ բացելով New Style ռեստորանը ։ Հաջորդաբար հիմնել է տրանսպորտային և մանրախիճ արտադրող ընկերություն ։ Նրա բիզնես կայսրությունը հետագայում աճել է՝ ներառելով կահույքի բիզնես, սննդի ներմուծման-արտահանման ընկերության և ներմուծման-արտահանման ընկերություն ։ 1970-ական թվականներին Կամերունի զբոսաշրջության նախարարությունում եղել է քաղաքացիական ծառայող ։ Հետագայում Դսանգում (Կամերուն) գնել է բժշկական կլինիկա և այնտեղ հիմնել դպրոց ։ Աջակցել է Կամերունի ազգային դեմոկրատական շարժմանը, 1992 թվականին դարձել է Դուալայում կանանց թևի նախագահ ։ 1997 թվականին Դուալայում նշանակվել է Կամերունի ազգային դեմոկրատական շարժման առաջնորդ և ազգային կենտրոնական կոմիտեի ղեկավար ։ 2002 թվականին դարձել է Դուալայի փոխքաղաքապետ և մինչև 2007 թվականն աշխատել է  Ազգային ժողովում ։ Նրան մեղադրել են հափշտակությունների մեջ, սակայն 2009 թվականին կրկին վերընտրվել է ։ Ղեկավարել է Կին ձեռներեցների աջակցության Աֆրիկյան ցանցը, եղել է Աֆրիկյան զարգացման բանկի և Համաշխարհային բանկի խորհրդատու, ինչպես նաև Կամերունցի կին գործարարների ասոցիացիայի հիմնադիր նախագահ ։ Ինը տարիների ընթացքում եղել է Կին ձեռներեցների համաշխարհային ասոցիացիայի փոխնախագահ, 2005 թվականին ընտրվել է նախագահ ։ 2013 թվականին ենթարկվել է ավտովթարի և մահացել է 2015 թվականին ։
Ֆրանսուազ Ֆոնինգը Մենուա շրջանի Բաֆու համայնքի կողմից թագադրվել է որպես թագուհի, իսկ Բամունի սուլթանը նրան շնորհել է njih տիտղոս ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կամերունցի գործարարներ Կատեգորիա:Կամերունի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Կամերունի կին քաղաքական գործիչներ
Ստրկությունը ԱՄՆ-ում
Ստրկությունը ԱՄՆ-ում, ստրուկների հարկադիր աշխատանքի օգտագործման սոցիալական ինստիտուտ, որը գոյություն է ունեցել բրիտանական ամերիկյան գաղութներում և ԱՄՆ-ում 1619-1865 թվականներին։ Ստրուկների մեծ մասը սևամորթ աֆրիկացիներ էին, որոնք բռնի կերպով դուրս էին բերվել Աֆրիկայի իրենց բնակավայրերից և նրանց սերունդներից։ Նախագահ Աբրահամ Լինքոլնը 1862 թվականին հրամանագիր է ստորագրել ԱՄՆ-ում ստրկությունը վերացնելու մասին, որն ամրապնդվել է 1863 թվականին ստրուկների ազատագրման հռչակագրով։ Այնուամենայնիվ, Հարավային նահանգները դա չճանաչեցին, ուստի ստրկության վերացումը դե ֆակտո ուժի մեջ չմտավ մինչև 1865 թվականի քաղաքացիական պատերազմի ավարտը։ Այն վերջնականապես հռչակվել է 1865 թվականի փետրվարի 1-ին ԱՄՆ սահմանադրության 13-րդ փոփոխությամբ, սակայն նահանգների մեկ քառորդը չի վավերացրել այն։ Պաշտոնապես Միսիսիպին դա արել է 2013 թվականին ։
Պատմություն
Աֆրիկյան ստրուկներն առաջին անգամ բրիտանական Վիրջինիա են բերվել բրիտանական White Lion privatir-ի կողմից 1619 թվականին։ 1698 թվականին Անգլիայի խորհրդարանը մասնավոր անձանց համար օրինականացրեց ստրկավաճառությունը ։ Այնուամենայնիվ, Անգլիայում Սոմերսեթի գործից հետո (1772), Ֆրանսիական հեղափոխությունից և 1806 թվականին Նապոլեոնի հետ պատերազմի բռնկումից հետո բրիտանական խորհրդարանը օգտագործեց պահը՝ նախ արգելելով ստրուկների բերումը ֆրանսիական գաղութներ։ Հաջորդ տարի աբոլիցիոնիստներ Ուիլբերֆորսը և Գրենվիլը հասան այս արգելքի տարածմանը այլ երկրներում, նույն թվականին բրիտանական նավատորմը սկսեց պայքարել ստրկավաճառության դեմ Արևմտյան Աֆրիկայի ափերին, ինչը դադարեցրեց ստրուկների բերումը օվկիանոսից այն կողմ։ 1807 թվականին ԱՄՆ-ում ընդունվեց նաև ստրուկների ներմուծումն արգելող օրենք։ Սակայն ստրուկներին շարունակում էին ապօրինի ներկրել։
Ստրուկների և ազատների միջև միջանկյալ դիրքը զբաղեցնում էին «ծառայության համար վաճառվածները», երբ մարդիկ վաճառում էին ազատությունը Ամերիկա տեղափոխվելու իրավունքի համար։
1860 թվականի դրությամբ ամերիկյան 15 նահանգների 12 միլիոն բնակչությունից, որտեղ պահպանվում էր ստրկությունը, 4 միլիոնը ստրուկներ էին ։ Այդ նահանգներում ապրող 1,5 միլիոն ընտանիքներից ավելի քան 390 հազարը ստրուկներ ունեին։
Ստրուկների աշխատանքը լայնորեն օգտագործվում էր պլանտացիոն տնտեսությունում։ 19-րդ դարի առաջին կեսին Միացյալ Նահանգների ազգային հարստությունը հիմնականում հիմնված էր ստրկատիրական աշխատանքի շահագործման վրա ։ 16-րդ դարից մինչև 19-րդ դար ընկած ժամանակահատվածում մոտ 12 միլիոն աֆրիկացիներ են ներմուծվել Ամերիկայի երկրներ, որոնցից մոտ 645 հազարը՝ ժամանակակից ԱՄՆ տարածք  ։ Ստրուկներն աշխատում էին օրական մինչև 18-19 ժամ։ Ենթադրվում է, որ տնկարկներում նեգր ստրուկի կյանքի միջին տևողությունը ընդամենը 10 տարի էր, իսկ 19-րդ դարում՝ նույնիսկ 7 տարի։ Ստրուկներին արգելվում էր գրել և կարդալ սովորել, արգելվում էր տեղաշարժվել ավելի քան 7 հոգանոց խմբերով՝ առանց սպիտակամորթների ուղեկցության։ Ցանկացած սպիտակամորթ, ով պլանտացիայից դուրս հանդիպել է նեգրին, կարող էր նրանից արձակուրդի տոմս պահանջել, իսկ եթե նա չլիներ, կարող էր նեգրին մտրակի 20 հարված տալ։ Եթե նեգրը փորձել է պաշտպանվել կամ պատասխանել հարվածին, ապա նրան մահապատժի են ենթարկել ։
19-րդ դարում ստրուկների գները կախված էին ստրուկների աճեցրած բամբակի գներից, ինչպես նաև նրանց աշխատանքի արտադրողականությունից։ 1837 թվականից ի վեր գների անկումը բացատրվում է տնտեսական ճգնաժամով և բամբակի գների անկմամբ, իսկ 1840-ականներից ի վեր ստրուկների գնի կտրուկ աճը կապված է արտադրողականության աճի հետ՝ կապված խոշոր, ավելի արդյունավետ տնտեսություններում բամբակի արտադրության կենտրոնացման հետ։ Հնարավոր է նաև, որ ստրուկները, որոնք Աֆրիկայից չեն բերվել, բայց արդեն ԱՄՆ-ում են ծնվել, ավելի լավ են աշխատել ։
1850 թվականին ԱՄՆ Կոնգրեսը ընդունեց «փախած ստրուկների մասին» օրենքը, որը թույլ էր տալիս փախած ստրուկների որոնումն ու ձերբակալումը այն տարածքներում, որտեղ ստրկությունը վերացվել էր։ Օրենքը պարտավորեցնում էր բոլոր նահանգների բնակչությանը ակտիվորեն մասնակցել փախած ստրուկների որսին և խիստ պատիժ էր նախատեսում ստրուկների, նրանց պատսպարողների և նրանց համար, ովքեր չէին նպաստում ստրուկի որսմանը։ Հարավային և Հյուսիսային բոլոր նահանգներում ստեղծվել են հատուկ ստրուկներ գտնելու հանձնակատարներ, որոնց պետք է աջակցեին։ Բռնված ստրուկներին դնում էին բանտ և զինված պահակախմբի տակ վերադարձնում ստրկատիրոջը ։ Որպեսզի ստրուկը համարվի փախած, բավական էր, որ ցանկացած սպիտակամորթ հայտարարեր և երդման տակ հաստատեր, որ այդ սևամորթն իրենից փախած ստրուկ է ։
Ժամանակի ընթացքում Միացյալ Նահանգների ներսում խորը հակասություն էր հասունանում, որն արտահայտվում էր այն փաստով, որ հյուսիսում ստրկություն չկար, իսկ հարավում այն գոյություն ուներ, այն էլ մեծ մաշտաբով։
Առաջացման պատճառներ
Քանի որ ամերիկյան մայրցամաքի գաղութները հիմնականում գրավվում էին ազատ գյուղատնտեսական հողերը, դրանց մշակման համար պահանջվում էր աշխատուժ, որը մատակարարվում էր եվրոպացի ստրկավաճառների կողմից ։
Ստրուկների ապստամբություններ
1712 թվականին Նյու Յորքում ստրուկները ապստամբություն բարձրացրին տերերի դաժան վերաբերմունքի պատճառով։ Նրանց դեմ զինվորներ ուղարկվեցին։ Գերեվարված ապստամբներից մի քանիսին ողջ-ողջ այրեցին, իսկ մի քանիսին էլ կախաղան բարձրացրին։
1739 թվականին 200 ստրուկներ ապստամբեցին Չարլսթոնի մոտակայքում գտնվող հարյուր պլանտացիայում։ Նրանք սպանեցին մի քանի տնկարկների, այրեցին բերքը և տները։ 1741 թվականին Նյու Յորքում շատ սևամորթներ ձերբակալվեցին մեծ ապստամբություն և հրկիզումներ նախապատրաստելու մեղադրանքով, նրանցից շատերը մահապատժի ենթարկվեցին ։
ԱՄՆ պատմության մեջ ստրուկների ամենամեծ ապստամբությունը տեղի է ունեցել 1831 թվականին Վիրջինիայում։ Նրանց առաջնորդում էր Նաթ Թըրները։
Աբոլիցիոնիզմ
ԱՄՆ-ում ստրկության դեմ զանգվածային շարժման սկիզբը սովորաբար վերագրվում է XIX դարի 30-ականներին։ 1840 թվականին շարժման մեջ զարգացել է երկու հոսանք։ Աբոլիցիոնիստների մեծ մասը՝ Վ. Հարիսոնի գլխավորությամբ, կարծում էր, որ ստրկության դեմ պետք է պայքարել առանց ուժի դիմելու։ Ֆ. Դուգլասի, Մ. Դելանիի և Գ. Թերների գլխավորած փոքրամասնությունը կողմ էր զինված ուժի կիրառմանը։ 1859 թվականին Ջոն Բրաունը ձախողված զինված փորձ կատարեց ազատել ստրուկներին։
Աբոլիցիոնիզմի ամերիկացի կողմնակիցները, որոնցից շատերը ամերիկյան գաղութացման հասարակության մաս էին կազմում, 1816 թվականին հողեր գնեցին Աֆրիկայի ափերին և հիմնեցին Լիբերիա պետությունը ։ Աբոլիցիոնիստների կողմից գնված և դրանով իսկ ազատություն ստացած ստրուկները տեղափոխվեցին այս պետություն։ Այնուամենայնիվ, այս գաղափարը չստացավ այնպիսի լայնածավալ զարգացում, որը հույս ունեին ամերիկյան աբոլիցիոնիզմի կողմնակիցները, չնայած նրանց հաջողվեց տասնյակ հազարավոր նախկին ստրուկներ ուղարկել Լիբերիա մի քանի տասնամյակների ընթացքում։ Հարավային նահանգների տնկարկները մտադիր չէին հրաժարվել էժան ստրկական աշխատանքից, որը նրանց հսկայական շահույթ էր բերում։ Ավելին, Ամերիկայում ծնված մեծ թվով ստրուկներ այն համարում էին իրենց հայրենիքը և չէին ցանկանում լքել Միացյալ Նահանգները։
1850-ականներին ԱՄՆ-ում «ստորգետնյա երկաթուղին» կոչվում էր աբոլիցիոնիստների գաղտնի կազմակերպություն, որը փախած նեգրերին տեղափոխում էր հարավից հյուսիս, որտեղ ստրկություն չկար։
Քաղաքական և իրավական տարաձայնություններ, որոնք առաջացել են նոր նահանգների ֆեդերացիայի կազմում ընդգրկվելու ժամանակ
Երկրորդ, թերևս ոչ պակաս կարևոր նախադրյալը հակասությունն էր, որն արտահայտվեց նոր նահանգների ամերիկյան ֆեդերացիայի կազմում ընդգրկվելու հարցում մրցակցության մեջ, երբ հարց առաջացավ՝ նոր նահանգը կլինի ստրկատիրական, թե ազատ։ 1857 թվականին նույնիսկ ԱՄՆ Գերագույն դատարանը հայտնվեց Հյուսիսային և Հարավային խորը քաղաքական և իրավական տարաձայնությունների կենտրոնում՝ չվերադարձված ստրկության պայմաններում։ Ստրկության կողմնակիցների և հակառակորդների միջև պայքարն էլ ավելի սրվեց «Դրեդ Սքոթն ընդդեմ Սանդֆորդի» աղմկահարույց դատավարության պատճառով, որի ընթացքում ԱՄՆ Գերագույն դատարանը բացահայտ ռասիստական որոշում կայացրեց այն մասին, որ սևամորթները չեն կարող ճանաչվել որպես ԱՄՆ քաղաքացիներ և արգելեց պետություններին ընդունել օրենքներ, որոնք վերացնում են ստրկությունը ։
Մաքսատուրքերը՝ որպես ստրկության վերացման տնտեսական նախադրյալ
Երրորդ պատճառը, անկասկած, սկզբունքային տարաձայնությունն էր մաքսատուրքերի ավելացման կամ նվազեցման հարցում։ Հյուսիսը, ունենալով զարգացած արդյունաբերություն, շահագրգռված էր իր ապրանքները վաճառել հարավային նահանգների շուկայում և բարձրացնել ներմուծվող ապրանքների մաքսատուրքերը, մինչդեռ հարավը, ընդհակառակը, շահագրգռված էր, որ Եվրոպայից ներմուծվող ապրանքները զերծ լինեն մաքսատուրքերից, ինչը թույլ կտար տեղական արտադրողներին զսպել գները։ Բացի այդ, հյուսիսում արդեն լրջորեն զգացվում էր աշխատուժի պակաս։
Ստրկության արգելք
Ստրկությունը վերացվեց 1861-1865 թվականների քաղաքացիական պատերազմի ավարտից և 1865 թվականի դեկտեմբերին ԱՄՆ Սահմանադրության տասներեքերորդ փոփոխության ընդունումից հետո։ Վերջին նահանգը, որը վավերացրել է այս փոփոխությունը, Միսիսիպին էր 2013 թվականին ։ Վերջին ստրուկը, որը բերվել է Միացյալ Նահանգներ (այս իրադարձությունը տեղի է ունեցել 1860 թվականին, և ստրուկը բերվել է Կլոտիլդ նավով), բենինկա Ռեդոշիի վերացման պահին 17-ամյա էր, ով ստրկության մեջ ստացավ նոր անուն՝ Սալի Սմիթ (Sally Smith) ի պատիվ իր տիրոջ, և նույնիսկ ժամանելուց առաջ նա ամուսնացավ իր իսկ հայրենակցի հետ, սակայն այլ ցեղից էր և խոսում էր այլ լեզվով ։ Վերջին տղամարդ ստրուկը Բենինից էր, և, ենթադրաբար, յորուբա ժողովրդի ներկայացուցիչ Օլուալե Կոսոլան, որը բերվել էր ԱՄՆ նույն թվականին, ինչ Ռեդոշին, և ստրկության մեջ ստացել էր Կուջո Կազուլա Լյուիս անունը (Cudjoe Kazoola Lewis): Օսոլան մահացել է Սալի Սմիթից երկու տարի առաջ՝ 1935 թվականին։ Եվ Օսոլան, և Սմիթը անօրինական կերպով բերվել են ԱՄՆ և բնակվել Ալաբամա նահանգի Աֆրիկաթաուն իրենց իսկ հիմնած ավանում։
Ստրկության նոր ձևեր պաշտոնական վերացումից հետո
Ստրկության վերացումից հետո տնկարկներին անհրաժեշտ էր էժան աշխատուժ։ Նրանք ուշադրություն են դարձրել այն հանգամանքին, որ տասներեքերորդ փոփոխությունը նախատեսում էր ծանր պատիժ հանցագործությունների համար, որոնք սկսեցին օգտագործվել բանտային ֆերմաներ կազմակերպելու համար, որտեղ բանտարկյալներն օգտագործվում էին որպես անվճար աշխատուժ, և դատական իշխանությունների կողմից մասնավոր կապալառուների տնօրինմանը հանձնված դատապարտյալներին վարձակալելու համար որոշակի ժամկետով կամ անվճար, կամ շատ ավելի ցածր գումարների համար, քան նույն կապալառուն կվճարեր ազատ աշխատողներին ։
Հիշատակ
ԱՄՆ-ում Ստրկության վերացման օրը համարվում է 1865 թվականի հունիսի 19-ը։ 2021 թվականի հունիսի 17-ին ԱՄՆ Կոնգրեսը հավանություն տվեց ստրուկների ազատագրման պաշտոնական օրը հունիսի 19-ին սահմանելու օրինագծին։ Փաստաթուղթը հավանության է արժանացել Ներկայացուցիչների պալատի կողմից։ «Կողմ» են քվեարկել ստորին պալատի 429 պատգամավորներից 415-ը։ Դրանից մեկ օր առաջ Սենատը միաձայն հավանություն էր տվել այդ օրինագծին։ Ամսաթիվը պաշտոնապես կնշվի նախագահ Ջո Բայդենի ստորագրությունից հետո ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի տնտեսական պատմություն Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի պատմություն Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի սոցիալական պատմություն Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի մշակութային պատմություն Կատեգորիա:Ստրկություն Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի իրավունք Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներն ԱՄՆ-ում Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ
Սկանդիում
Սկանդիում, քիմիական տարր է, որի նշանն է Sc և ատոմային թիվը՝ 21։ Երրորդ խմբի երկրորդական ենթախմբի տարր է, չորրորդ պարբերության, ատոմային համարը 21 է, իսկ ատոմական զանգվածը՝ 44,9559, նշվում է Sc ։ Սկանդիումը բազմաիզոտապային տարր է, իսկ բնության մեջ հանդիպում է միայն մեկ ստաբիլ իզոտոպը՝ 45Sc:
Ռադիոակտիվ իզոտոպ 46Sc-ը նուրբ արդյունաբերությունում օգտագործվում է կտրվածքների համար, մետալուրգիական պրոցեսների վերահսկման համար, ինչպես նաև քաղցկեղի բուժման համար։
Սկանդիումի 47Sc իզոտոպը համարվում է պոզիտրոնի ստացման լավագույն աղբյուրը։ Սկանդիումը մոնոիզոտոպային տարր է, և 100 %-ով կազմված է 45Sc իզոտոպից։ d տարր է, առաջին անցումային տարրը, ատոմի էլեկտրոնային թաղանթների կառուցվածքն է 3s23p63d44s2։ К և L թաղանթները լրացված են։
Պատմություն
Սկանդիումի գոյությունն առաջին անգամ առաջարկվել է Մենդելեևի կողմից 1870 թվականին, իսկ 1879 թվականին Լ. Ֆ. Նիլսոնովը գադոլինիտ և էվկսենիտ հանքանյութերից, որոնք հայտնաբերվել էին Սկանդինավիայում, առանձնացրել է սկանդիում տարրը (այստեղից էլ առաջացել է տարրի անվանումը)։
Հայրենիք
Սկանդիումի հսկայական պաշարներ կենտոնացված են Ռուսաստանի, և նախկին Խորհրդային Միության տարածքներում։ Ներկայումս, անկախ փորձագետների հաշվարկների, սկանդիումի (սկանդիումի օքսիդ) հիմնական արտադրողները համարվում են Ռուսաստանը, Ճապոնիան, Ուկրաինան և Ղազախստանը, Նորվեգիա ։
Ֆիզիկական հատկություններ
Սկանդիումն օժտված է թույլ պարամագնիսական հատկություններով։ Նրա մագնիսական զգայունությունը 236∙10−6 (20 °C)։ Սկանդիումը փափուկ մետաղ է, մաքուր վիճակում այն հեշտությամբ է ենթարկվում մշակման, հեշտությամբ օգտագործվում է դարբնագործության մեջ, գլանվածքների արտադրությունում, դրոշմագործության մեջ։ Սկանդիումի պարզագույն միացությունը արծաթագույն թեթև մետաղ է, որին բնորոշ է թեթևակի դեղին երանգը։
Քիմիական հատկություններ
Սկանդիումը առաջին 3d-էլեկտրոններ պարունակող էլեմենտն է, արտաքին էլեկտրոնային մակարդակում ունի 3d14s2 վիճակ։ Քիմիական հատկություննեով այս տարրին նման են +3 օքսիդացման աստիճան ունեցող էլեմենտները (օրինակ, Ti3+, Fe3+, Mn3+)։
Քիմիական և ֆիզիկական հատկություններով սկանդիումին նաև նման են իտրիումը, լանթանը և լանթանոիդները։ Սկանդիումը իր բոլոր բնական միացություններում ցուցաբերում է դրական վալենտական աստիճան, որը հավասար է 3-ի, այդ պատճառով օքսիդավերականգնման պրոցեսներում նա մասնակցություն չի ցուցաբերում։ Սկանդիումը քիմիական հատկություններով նման է ալյումինին։
Սկանդիումը օդի հետ շփվելիս պատվում է օքսիդային թաղանթով, սակայն ակնառու օքսիդացումը սկսվում է 250 °С ջերմաստիճանից։ Ջրածնի հետ փոխազդելիս (450 °C) առաջանում է հիդրիդ ScH2, ազոտի հետ (600-800 °C)՝ նիտրիդ, հալոգենների հետ (400-600 °C) փոխազդելիս՝ ScCl3 տիպի միացություններ։ Շիկացնելու դեպքում փոխազդեցության մեջ է մտնում ֆտորի, թթվածնի, ածխածնի, ազոտի, ֆոսֆորի հետ։ Սենյակային ջերմաստիճանում փոխազդում է քլորի, բրոմի և յոդի հետ։
Փոխազդում է ուժեղ թթուների հետ, ուժեղ թթուների օքսիդների հետ, և ալկալու կոնցենտրացիոն լուծույթների հետ։ Ջրում սկանդիումի միացությունները հիդրոլիզվում են, առաջացնելով համապատասխան աղեր։ Sc+3 իոնը անգույն իոն է, որի կորդինացիոն թիվը ջրային լուծույթներում հավասար է 6-ի։ Ինչպես ալյումինի դեպքում, այնպես էլ սկանդիումի հիդրօքսիդը ամֆոտեր է, և լուծվում է որպես ամֆոտերային թթու։ Սկանդիումի քլորիդը, բրոմիդը, յոդիտը և սուլֆատը լավ լուծվում են ջրում։
Սկանդիումը օգտագործվում է առավել պինդ նյութերի ստացման համար։ Օրինակ՝ տիտանի կարբիտը սկանդիումի կարբիտի հետ խառնելիս երկու անգամ բարձրացնում է նրա ամրությունը, ինչն էլ նոր նյութը դարձնում է ալմազից հետո ամուր չորրորդ նյութը։ Սկանդիումը հետաքրքիր խառնուրդ է ստեղծում բերիլիումի հետ, որն ունի եզակի ջերմադիմացկունություն և ամրություն։
Ատացում և արտադրություն
Սկանդիումը համարվում է ցրված լիտոֆիլային տարր, (ժայռերի, ապարների տարր) այդ պատճառով այս էլեմենտի արտադրության տեխնոլոգիայում եթե լրիվ առանձնացվի սկանդիումը վերամշակված հանքանյութերից, նրա տարեկան արտադրանքը կավելանա։
Սկանդիումը օքսիդների տեսքով մեծ մասամբ վերականգնվում է.
Օքսիդները քլորացնում կամ ֆտորացնում են բարձր ջերմաստիճանում, որից հետո մետաղական սկանդիումը (≈99,5%) ստանում են նրա քլորիդների կամ ֆտորիդների մետաղական կալցիումով թերմիկ վերականգնմամբ, բարձր վակուումում 133,3•10−6 ն/մ2 (10−6), 1600-1700 °C:
Սկանդիումը կարող ենք համարել 21-րդ դարի մետաղ, և կարող ենք կանխատեսել նրա արտադրության ծավալների բարձրացում, գնի աճ, և հսկայական քանակությամբ քարային ածխի վերամշակում հեղուկ վառելիքի։
Արտադրություն
1988 թվականին սկանդիումի օքսիդի արտադրությունը աշխարհում կազմում է.
Կիրառություն
Սկանդիումի գլխավորապես կիրառվում է ալյումինասկանդիումային համաձուլվածների ստացման համար, որոնք լայն կիրառություն ունեն սպորտային տեխնիկաների և սարքավորումների արտադության համար (մոտոցիկլետներ, բեյսբոլի մականներ և այլն), ամեն բնագավառում, որտեղ անհրաժեշտ են շատ ամուր սարքավորումներ։ Ալյումինի և սկանդիումի համաձուլվածքը աչքի է ընկնում առավել ամրությամբ և ճկունությամբ։
Մաքուր սկանդիումի ուժը մոտ 400 ՄՊա է, իսկ տիտանի մոտ այն մոտավորապես հավասար է 250-350 ՄՊա-ի։
Ինքնաթիռաշինությունում
Սկանդիումի խառնուրդների լայն կիրառումը ավիացիայում և հրթիռների արտադրության մեջ թույլ է տալիս բավականին իջեցնել փոխադրումների արժեքը և կտրուկ բարձրացնել շահագործվող համակարգերի հուսալիությունը, օգտագործվում է նաև պարկուճների արտադությունում։ Շատ կարևոր է նաև այն հանգամանքը, որ սկանդիումը հաֆնյումով լեգիրացված խառնուրդները ամացնում է։ Շատ կարևոր է իմանալ նաև այն մասին, որ մաքուր ալյումինի և սկանդիումի լեգիրացված վիճակը բարձրացնում է մետաղալարերի ջերմահաղորդականությունը։
Բժշկության մեջ
Սկանդիումի օքսիդը մեծ կիառություն ունի նաև բժշկության մեջ, մասնավորապես ատամնաբուժական պրակտիկայում, քանի որ ապահովում է ատամնաշարային կծվածքների բարձր որակը։ Սկանդիումը լայն օգտագործում ունի նաև բազմաշերտանոց ռենտգենային հայելիների արտադրության մեջ։ Ամեն տարի 80 կգ սկանդիում (Sc2O3 միացության տեսքով) օգտագործվում է բարձր ինտեսիվությամբ լուսատու էլեմենտների արտադրության համար։
Սկանդիումի յոդիտը ավելացվում է սնդիկա-գազային լամպերի, ըստ արտադրողների, դա շատ լավ լույսի աղբյուր է, նման է արևի լույսին, որն ապահովում է տեսախցիկի լավ լուսարձակումը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անցումային մետաղներ Կատեգորիա:Հազվագյուտ հողային տարրեր Կատեգորիա:Դմիտրի Մենդելեև Կատեգորիա:Սկանդիում
Մարգացնծու
Մարգացնծու, երիցանուկ, կորդվախունկ, երիցու աղցան, նեխուրազգիների (հովանոցավորներ) ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 120 տեսակ։
Կենսաբանական նկարագիր
Արմատը հաստացած է։ Ցողունի բարձրությունը 40-150 սմ է։ Տերևները հերթադիր են, փետրաձև կտրտված, ներքևինները՝ կոթունավոր, վերևինները՝ նստադիր։ Ծաղկաբույլը բարդ հովանոց է, ծաղիկները՝ մանր, դեղին, բաց դեղնավուն, կանաչադեղնավուն։ Ծաղկում է հուլիս-օգոստոսին։ Պտուղը Երկարավուն է կամ էլիպսաձև։
Հայաստանում
Հայաստանում՝ 4(5) տեսակ՝
Տարածում
Հանդիպում է Արագածոտնի, Շիրակի, Լոռու, Տավուշի, Գեղարքունիքի, Սյունիքի մարզերում։ Աճում է անտառածածկ լանջերին, թփուտներում, բացատներում, ենթալպյան խոնավ մարգագետիններում և այլն։
Նշանակություն
Որոշ տեսակներ դեղաբույսեր են. պարունակում են եթերայուղեր։ Պատրաստուկները կիրառվում են որպես միզամուղ միջոց։ Կովկասյան մարգացնծու (հազվագյուտ հանդիպում է Տավուշի և Սյունիքի մարզերում, աճում է անտառեզրերին, թփուտներում) և Զեդելմեյերի մարգացնծու (հանդիպել է միայն Գիլլի լճի շրջակայքում) գրանցված են Հայաստանի Կարմիր գրքում։
Տեսակներ
Մեծ թիվ են կազմում մարգացնծու Հյուսիսամերիկյան տեսակները, որոնք մտնում են Lomatium դասի մեջ։
Տաքսոնոմիա
Մարգացնծու դասը մտնում է входит Apiaceae ընտանիքի և Apialesկարգի մեջ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հովանոցավորներ Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Սեմուել Հինդս
Սեմուել Հինդս (Samuel Southey Hinds, ), ամերիկացի դերասան։
Ֆիլմագրություն
Ընդհանուր թվով խաղացել է 200-ից ավելի ֆիլմերում։ Առավել նշանավոր աշխատանքներն են
Հերբերտ Դավենպորտ
Հերբերտ Ջոզեֆ Դավենպորտ (Herbert Joseph Davenport, ), ամերիկացի տնտեսագետ, Քոռնելի համալսարանի վաստակավոր պրոֆեսոր, 1920 թվականին Ամերիկյան տնտեսական ասոցիացիայի նախագահ։
Կենսագրություն
Հերբերտը ծնվել է 1861 թվականի օգոստոսի 10-ին Ուիլմինգթոնում (Վերմոնտ նահանգ), իրավաբանի ընտանիքում ։
Սովորել է Հարավային Դակոտայի համալսարանում, 1886 թվականին ստացել է Հարվարդի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի բակալավրի աստիճան, ապա սովորել է Լայպցիգի համալսարանում և Փարիզի Քաղաքական հետազոտությունների ինստիտուտում։ 1898 թվականին Չիկագոյի համալսարանում ստացել է տնտեսագիտության դոկտորի աստիճան՝ Ջեյմս Լոուրենս Լաֆլինի ղեկավարությամբ։
1898-1902 թվականներին աշխատել է Նեբրասկա նահանգի Լինքոլն քաղաքի միջնակարգ դպրոցում որպես տնօրեն։ 1902-1908 թվականներին դասավանդել է Չիկագոյի համալսարանում ասոցացված պրոֆեսորի պաշտոնում։ 1908-1914 թվականներին Միսսուրիի համալսարանում եղել է տնտեսագիտության ամբիոնի վարիչ, իսկ 1914-1916 թվականներին՝ Միսուրիի համալսարանին կից Տրուլեյսկի Բիզնեսի Քոլեջի առաջին դեկանը։ 1916-1929 թվականներին Քոռնելի համալսարանում եղել է տնտեսագիտության պրոֆեսոր, իսկ 1929 թվականին պաշտոնաթող Է եղել՝ դառնալով Քոռնելի համալսարանի վաստակավոր պրոֆեսոր  ։
Դավենպորտը մահացել է 1931 թվականի հունիսի 15-ին Նյու Յորքում ։
Ընտանիք
Հերբերտն ամուսնացել է 1911 թվականին Չիկագոյի համալսարանի անգլերենի պրոֆեսոր Էմելին Հարիետի հետ (Քրենդալ) (1871-1922), ով Միլտոնից (Վիսկոնսին նահանգ) էր։ Նրանք ունեցել են երկու որդի՝ Մարտին Ուորեն Դավենպորտը և Ջոն Բըրն Դավենպորտը ։
Հիշատակ
Միսուրիի համալսարանին կից Տրուլեյսկի բիզնեսի քոլեջի շրջանավարտների միությունը 1989 թվականին հիմնադրել է Հերբերտ Ջոզեֆ Դավենպերտ միությունը՝ խրախուսելու մասնավոր նվիրատվությունների մասնակցությունը քոլեջի աջակցության և զարգացման համար ։
Վազգեն Վարդանյան
Վազգեն Սուրենի Վարդանյան, ռուսաստանցի հայ դաշնակահար։
Կենսագրություն
Վազգեն Սուրենի Վարդանյանը ծնվել է 1974 թվականի մարտի 18-ին Մոսկվայում, ավարտել է Մոսկվայի Պ. Ի. Չայկովսկու անվան պետական կոնսերվատորիան, նրա դասախոսներն էին դաշնակահար Լև Նիկոլայի Վլասենկոն, դաշնակահար և կոմպոզիտոր Դմիտրի Նիկոլայի Սախարովը, Ալլա Զինովիի Տուրյանսկայանը ։
Վազգեն Վարդանյանը վերապատրաստվել է Ամերիկայում, Ջուլիարդի դպրոցում Ջերոմ Լովենտալի մոտ, այնտեղ էլ արժանացել է գեղեցիկ արվեստների մագիստրոսի աստիճանի։
Մասնակցել է հայտնի փառատոների․
Տեսանյութ
Կատեգորիա:Սփյուռքահայ դաշնակահարներ‎ Կատեգորիա:Ռուս դաշնակահարներ Կատեգորիա:Հայ դաշնակահարներ
Շտրիմերի դեղատուն
Շտրիմերի դեղատուն (Аптека Штримера), հինավուրց առանձնատուն ՌԴ Ռոստովի մարզի Տագանրոգ քաղաքում (Պետրովսկայա փողոց, 61, 1871 թվականին կառուցելու պահին` Պետրովսկայա փողոց, 33)։
Պատմություն
Մեկհարկանի աղյուսե շենքը կառուցվել է ըստ 1871 թվականի գծագրերի` դեղագործ Մոիսեյ (Միխայիլ) Օսիպովիչ Շտրիմերի համար ։ Միայն նրա նկուղներից էր 1870-ական թվականներին Տագանրոգում թույլատրվում կովկասյան հանքային ջրերի շշերով վաճառքը ։
1880 թվականի փետրվարին 44-ամյա Շտրիմերը մահացավ կաթվածից, և նրա կալվածքը որպես սեփականություն անցավ կնոջը` Նադեժդա Դավիդովնային։ Այստեղ իր երեխաների` Ալեքսանդրի (1866) և Պելենայի (1869) հետ նա ապրեց մինչև 1925 թվականը ։ Դեղատունը շարունակում էր գործել։ Տագանրոգի համար խիստ հազվադեպ է, երբ կառուցման օրվանից (1872 թվականին) մինչև 1925 թվականը, երբ շենքը պետականացվեց, տնատիրությունը պատկանել է մի ընտանիքի ։
1912 թվականին շենքում գործել է «Ն. Շտրիմերի մեծ պետրովյան դեղատունը», որտեղ վարձակալությամբ աշխատել է դեղագործ Մ. Վարինբերգը։ Դեղատունն առաջարկել է արտոնագրված դեղամիջոցներ և հիվանդների խնամքի իրեր, ինչպես նաև բնական հանքային ջրեր։
1912 թվականին նկուղում գործել է «Արարատ» խորովածանոցը։
Գերմանական օկուպացիայի օրերին (1941-1943) այստեղ գտնվել է քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման բաժինը, որում գերմանական իշխանությունների կարգադրությամբ բոլոր քաղաքացիները պարտադիր գրանցվում էին եկեղեցական ծեսերից` մկրտությունից, պսակադրությունից և հուղարկավորությունից առաջ ։
Ներկա պահին շենքում գտնվում է Դաշնային գանձապետարանի Ռոստովի մարզի վարչության թիվ 15 բաժինը։
Ճարտարապետություն
Շտրիմերի մեկևկեսհարկանի առանձնատունը քաղաքային միջավայրից առանձնանում է նեոբարոկկո ոճի դեկորի օգտագործմամբ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տագանրոգի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Տագանրոգի տեսարժան վայրեր
Աղեգի
Եկեղեցին միանավ թաղածածկ հորինվածքով պարզ շինություն է՝ կառուցված անմշակ տեղական քարով, կրաշաղախով (արտաքին չափերն են՝ 8,0 × 4,8 մետր, որմերի հաստությունը՝ 82 սմ)։ Երկթեք ծածկի տակ առնված կիսաշրջանաձև թաղը կրող սրբատաշ թաղակիր կամարը ներքուստ հենված է մեկ զույգ ամբարձակավոր հենարանին։ Լուսավորությունն իրականացված է արևելյան և արևմտյան ճակատներից բացված դեպի ներս լայնացող մեկական լուսամուտով, որոնցից արևմտյանն ունի բաց գույնի միակտոր քարից կերտված պարզ շրջանակ։ Խորանում առկա են զույգ խորհրդարանններ։ Ունեցել է երկու մուտք՝ բացված հարավային և արևմտյան ճակատներից, բայց, ինչպես երևում է, այս վերջինը փակվել է շինարարության ավարտից հետո։
Խիտ թաղումներով գերեզմանոցը տարածված է եկեղեցուց շուրջ 100 մետր հյուսիս՝ բլրաճյուղի փոքրիկ բարձրության վրա և պարունակում է շուրջ 60 անմշակ սալատապաններ, ուղղանկյունաձև մշակված մի քանի տապանաքարեր, որոնց թվում կան նաև պատկերաքանդակվածներ։ Վերջիններից առանձնանում է մեկը, որի վրա ձեռքերը կրծքին խաչած մարդու ուրվաքանդակից զատ, առկա են նաև հեծյալի, կժի, դանակի, սազի քանդակներ։
Հնավայրում կան նաև պատվանդաններից թափուր՝ տեղահան 5-6 խաչքարեր և խաչքարաբեկորներ։ Պահպանված արձանագրությունները երկու խաչքարերի վրա են։
Աղեգի գյուղատեղիի փոքր կամ վերին թաղը գտնվում է նախորդից 0,5 կմ հարավ-արևմուտք՝ շուրջ 120 մետր բարձրության վրա։ Այստեղ նկատելի են նույն վիճակում գտնվող մոտ 20 տնատեղեր։ Այս թաղը ևս ունեցել է իր առանձին եկեղեցին, որը գրեթե կրկնում է գյուղատեղիի մեծ թաղում գտնվող եկեղեցու հորինվածքը (միակ տարբերությունն այն է, որ այստեղ մուտքը բացված է միայն արևմտյան ճակատից), սակայն ունի ավելի փոքր չափեր (6,35 ×4,45 մետր, որմի հաստությունը՝ 72 սմ)։
Խիտ թաղումներով գերեզմանոցը տարածվում է եկեղեցու ավերակից փոքր-ինչ հարավ-արևմուտք՝ ավելի բարձր դիրքում (ծովի մակարդակից 1012 մետր)։ Տեղում պահպանվել են շուրջ 30 անմշակ սալատապաններ և ԺԶ-ԺԷ (XVI-XVII) դարերին բնորոշ ոճական և գեղարվեստական հարդարանքով տեղահան մի քանի խաչքարեր։ Դրանցից մեկի վրա նշմարվում է թվակիր աձանագրության մնացորդ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Գյուղատեղիներ
Տիգրան Միկելե Շիրինյան
Տիգրան Միկելե Շիրինյան (Սիրինյան, Michele Dicran Sirinian, ), իտալական ռազմական օդուժի և տիեզերագիտության հայ խոշորագույն մասնագետ, Իտալիայի ռազմական ավիացիայի գեներալ, պրոֆեսոր։
Կենսագրություն
Տիգրան Շիրինյանը ծնվել է 1923 թ. մարտի 12-ին՝ Պոլսում, Հայոց ցեղասպանությունը վերապրած կեսարացի կաթոլիկ Միհրան և Եղիսաբեթ Շիրինյանների ընտանիքում։
1942 թ. Պոլսի պապական նվիրակ Անջելո Ռոնալդիի (հետագայում՝ Հռոմի պապ Հովհաննես 18-րդ) միջնորդությամբ տեղափոխվում է Միլան` ապաստանելով հորաքրոջ՝ Քեհյանների ընտանիքում։
Ավարտում է Միլանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ճարտարագիտական ֆակուլտետը, որից հետո գործուղվում է Հռոմ։ Տաղանդի և աշխատասիրության շնորհիվ նա կարճ ժամանակում գիտական լուրջ ձեռքբերումներ է ունենում տիեզերական ճարտարագիտության և իտալական ռազմական օդուժի բնագավառում։ Նա դառնում է Իտալիայի զինված ուժերի բարձրաստիճան սպա։ Երիտասարդ հասակում դառնում է Հռոմի Լա Սապիենցա համալսարանի տիեզերագիտական ճարտարագիտության պրոֆեսոր, միաժամանակ` ռազմաօդային ուժերի վերահսկիչ զորավար։
Գիտական ներդրումը
Շիրինյանը մեծ ներդրում ունի իտալական «Սան Մարկո» տիեզերական ծրագրի իրականացման գործում, որի հեղինակն է նա։ Ըստ դրա՝ Քենիայում (Աֆրիկա)՝ Հնդկական օվկիանոսի ափամերձ տիեզերակայանից 1964 թվականի դեկտեմբերի 15-ին 20։24։00-ին (UTC) տիեզերք է ուղարկվում իտալական առաջին «Սան Մարկո» արբանյակը։ Շնորհիվ մեկ այլ գիտնական, պրոֆեսոր Լուիջի Պրոլիոյի և Տիգրան Շիրինյանի, ինչպես նշում էին լրատվամիջոցները, Իտալիան այդ ժամանակ կանգնեց տիեզերքը նվաճող ԽՍՀՄ-ի և ԱՄՆ-ի կողքին։
Այնուհետև նրան հրավիրում են ԱՄՆ-ի Օդագնացության և տիեզերական տարածության հետազոտությունների ազգային վարչություն (ՆԱՍԱ), որտեղ ամերիկացի գործընկերների հետ Տեխասում թռիչքի է պատրաստում Scout փոխադրող տիեզերանավը։
Կապը Հայաստանի հետ
Սպիտակի երկրաշարժից անմիջապես հետո նրա նախաձեռնությամբ իտալացիները ձեռք բերեցին և Հայաստան առաքեցին «Վիլլաջիո Իտալիա» բնակավայրի շենքերի տանիքներին անհրաժեշտ շինանյութ։
Բերգամո քաղաքի եկեղեցական Frati Camilliani հաստատության՝ մինչ օրս Աշոցքում գործող հիվանդանոցներում Շիրինյանը ստեղծել է լաբորատորիաներ՝ անհրաժեշտ սարքավորումներով։
1995 թ. տիկնոջ՝ Նաձարենա Մոսկատելիի և դուստրերի հետ առաջին անգամ այցելել է հայրենիք, հյուրընկալվել Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Գարեգին Առաջինին։
Կաղնի կարմիր
Կաղնի կարմիր, հաճարազգիների ընտանիքի, կաղնի ցեղի բույս։
Տիգրան Միկելե Շիրինյան
Կապը Հայաստանի հետ
Հայ գիտնականի հետագա ծրագրերը ծավալվել են Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանում (ՀՊՃՀ) 1999-2001 թվականներին, սակայն թոշակառու լինելու հանգամանքը և հիվանդությունը կասեցրին նրա հայրենանպաստ եռանդուն գործունեությունը։ Մեծ ջանքերի շնորհիվ, Եվրամիության նյութական և բարոյական աջակցությամբ, գիտնականը ՀՊՃՀ-ում իրականացրել է Pregetto Tempus Tacis-ի տիեզերագիտական նորագույն ծրագիրը, որում ներառվել են ուսանողական դասընթացներն ու դասախոսների վերապատրաստումը։
ՀՊՃՀ-ի գիտական խորհրդի որոշմամբ՝ տրանսպորտային համակարգի մասնագիտացված սրահը 2005 թ. հուլիսին անվանակոչվել է պրոֆեսոր Տիգրան Միկելե Շիրինյանի անվամբ՝ որպես օդային տրանսպորտի տնտեսագիտության և կառավարման լսարան։
Կաղնի կարմիր
Էկոլոգիա
Աչքի է ընկնում արտակարգ ցրտադիմացկունությամբ։ Խոնավասեր է, սակայն լավ է տանում նաև ժամանակավոր երաշտը։ Լուսասեր է, պահանջկոտ է հողի նկատմամբ։ Բավականին չորադիմացկուն է։ Էկոլոգիական խումբը՝ XIIբ; Մշակույան հավանական շրջանները՝ 1-32
Տիգրան Միկելե Շիրինյան
Կապը Հայաստանի հետ
Ընտանիքի անդամներին Շիրինյանի ուղղած վերջին պատգամը եղել է սա. «Մի թողեք, որ իմ թոռները մոռանան իրենց հայկական արմատները և այն սերը, որ ես մշտապես տածել եմ հայրենիքիս հանդեպ» ։
Ընտանիք
Կինը՝
Կաղնի կարմիր
Տարածվածություն
Բնական պայմաններում տարածված է Հյուսիսային Ամերիկայում, Նոր Շոտլանդիա նահանգից դեպի հարավ, մինչև Թեննեսի և Վիրջինիա նահանգները և Ապպալաչյան լեռների երկարությամբ մինչև հյուսիսային Ջորջիա, կենտրոնական Կանզաս։ Համեմատաբար լայնորեն է տարածված Նոր Շոտլանդիայի, հարավային Քվեբեկի և Օնտարիոյի անտառներում։
Տիգրան Միկելե Շիրինյան
Ընտանիք
Դուստրերը՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալահայ տնտեսագետներ Կատեգորիա:Իտալահայ ռազմական գործիչներ Կատեգորիա:1923 ծնունդներ Կատեգորիա:Մարտի 12 ծնունդներ Կատեգորիա:Ստամբուլ քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:2003 մահեր Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 11 մահեր Կատեգորիա:Հայ գեներալներ
Կաղնի կարմիր
Տարածվածությունը Հայաստանում
Հայաստանում սահմանափակ քանակությամբ է հանդիպում։ Բուսաբանական այգու և նրա լեռնային բաժանմունքներից բացի աճում է Իջևանի դենդրարիում, ինչպես նաև Երևանի, Գյումրիի, Աբովյանի ու Նոր Հաճնի դեկորատիվ տնկարկներում։ Երևանի Հաղթանակի զբոսայգում կան 40 տարեկան խոշոր ծառեր։ Վերջին տարիներին ներդրվել է նաև փողոցների տնկարկներում։
Կիրառություն
Արժեքավոր է որպես արտակարգ գեղեցիկ, դեկորատիվ ծառատեսակ։ Պիտանի է մասսիվներում, խմբերում, ծառուղիներում տնկելու և որպես սոլիտեր օգտագործելու նպատակով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կաղնի Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Դարքո Բոդուլ
Դարկո Բոդուլ , ավստրիացի ֆուտբոլիստ, որ հանդես է գալիս որպես Կրասնոյարսկի «Ենիսեյ»-ի հարձակվող։ Իր մարզական կարիերան սկսել է Նիդերլանդներում, որտեղ խաղացել է «Այաքսի» և Ռոտերդամի «Սպարտա»-ի կազմերում։ Հետագայում հանդես է եկել պորտուգալական «Նասիոնալ», դանիական «Օդենսե Բոլդկլուբ», ավստրիական «Շտուրմ» (Գրաց) ու «Ռայնդորֆ» (Ալթախ) թիմերում։ Նրա վերջին ակումբը եղել է շոտլանդական «Դանդի Յունայթեդը» 2015-16 մրցաշրջանում։
Բոսնիա եւ Հերցեգովինայում ծնված Բոդուլը բոսնիացի խորվաթ է եւ ներկայացրել է Խորվաթիայի մինչև 19-ը և մինչեւ 21 տարեկաների հավաքականները։ Հետագայում նա հրաժարվել է Խորվաթիայի քաղաքացիությունից եւ շահագրգռված է Ավստրիային ներկայացնելու հարցում։
Վաղ շրջան
Դարկո Բոդուլը ծնվել է 1989 թ. հունվարի 11-ին, Բոսնիա եւ Հերցեգովինայի մայրաքաղաք Սարաևոյում։ Նրանց ընտանիքը Ավստրիա է տեղափոխվել, երբ նա դեռ երեխա էր ։ Նա Դրագան Բոդուլի կրտսեր եղբայրն է, ով նույնպես դառնալու էր պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ ։
«Այաքս»
Բոդուլը խաղացել է «Հերենվեն»-ի երիտասարդական թիմերում, նախքան 2008 թ. ամռանը «Այաքս»ին անվճար միանալը:Նրա դեբյուտը եղել է 2009 թ. փետրվարի 8-ին «Վիտես Արնհեմի» դեմ խաղում
2009 թ. ապրիլի 10-ին Բոդուլը ևս երկու տարվա պայմանագիր է կնքել «Այաքսի» հետ ։ Առաջին թիմին կազում խաղից հետո  նա շուտով դուրս է գալիս կոճղի վնասվածքով, որը խանգարում է  նրան անցկցնել  մրցաշրջանի մնացած մասը ։
Վնասվածքից վերականգնվելուց հետո հայտարարվեց, որ Բոդուլը պատրաստ է 2009-10 մրցաշրջանի համար ։ Այն հայտարարվեց 2009 թ. Օգոստոսի 31-ին, որ նա պետք է վարձավճարով տեղափոխվեր «Սպարտա Ռոտերդամ» մինչեւ 2010 թվականի հունիսի 30-ը : Բոդուլը «Սպարտա Ռոտերդամ»-ում դեբյուտը կատարել է 2009 թվականի սեպտեմբերի 13-ին, որտեղ նա խաղը սկսեց  60-րդ րոպեին փոխարինելուց հետո ,1-0  հաշվով հաղթանակի ժամանակ ընդդեմ «Վաալվիյկի»  ։ Այնուհետեւ Բոդուլը կրկնակի գոլային փոխանցում  է կատարել Ռայդել Փուփոնի համար, որը երկու անգամ գրավեց «ՊՍՎ Էինդհոմանի» դարպասը  2009 թ. Նոյեմբերի 27-ին, խաղը ավարտվեց 3-2 հաղթանակով ։ Մի քանի շաբաթ անց 2009 թ. դեկտեմբերի 19-ին Բոդուլը առաջին եւ միակ գոլը խփեց «Սպարտայի» համար ՝ «ՌԿԿ Վաալվայկի» դեմ, 4-1 հաշվով պարտության ժամանակ ։ Չնայած 24 անգամ հանդես գալու եւ մեկ գոլի, հայտարարվեց, որ ակումբը թույլատրել է Բոդուլին վերադառնալ իր հայրենի ակումբ ։
Չնայած 2010-2011 թթ. մրցաշրջանին ընդառաջ կատարած 31 գոլային փոխանցման, Բոդուլը  մի խաղում հանդես եկավ  որպես չօգտագործված փոխարինող եւ թույլատրվեց հեռանալ ակումբից `Ֆրենկ Դե Բյորի խոսքերից հետո, որ ասաց թե իր պայմանագիրը չի պատրաստվում երկարաձգել
«Նասիոնալ»
2010-11 թթ. մրցաշրջանի ավարտից հետո Բոդուլը տեղափոխվեց պորտուգալական «Նասիոնալ» մինչեւ մրցաշրջանի ավարտը` չորս տարի մնալու տարբերակով
Բոդուլը «Նասիոնալ»-ում իր դեբյուտը կատարել է 2011 թ. փետրվարի 12-ին, որտեղ նա առաջին անգամ տեղ գտավ «Նասիոնալի» մեկնարկային կազմում, որտեղ նրա թիմը 1։ 0 հաշվով պարտության մատնեց «Լեյրիային» ։ Սակայն թիմը շուտով փոխեց մարզչին եւ Բոդուլը մնաց մեկնարկային կազմից:Սեզոնի վերջում Բոդուլը ազատ է արձակվել ակումբի կողմից
«Շտուրմ» (Գրաց)
«Նասիոնալ»-ից հեռանալուց հետո Բոդուլը մեկ տարի ժամկետով միացավ ավստրիական բունդեսլիգայի «Շտուրմ Գրաց»-ին՝ պայմանագիրը մեկ տարով երկարաձգելու տարբերակով
Բոդլուլը չեմպիոնների լիգայի խաղարկության որակավորման 2-րդ փուլում իր «Շտուրմ Գրազի» դեբյուտը կատարեց 1:0 հաշվով հաղթելով «Զեստաֆոնիին» : 2011 թ. Օգոստոսի 13-ին Բոդուլը «Շտուրմ Գրազի» լիգայի դեբյուտը կատարեց, 1։ 0 հաշվով հաղթելով «Րեփիդ Վիեն»- ին։ Բոդուլը իր առաջին գոլի հեղինակը դարձավ և  գոլային փոխաանցում կատարեց Անդրեաս Հոլզլինին, 2011 թ. օգոստոսի 27-ին «Վիենն Նյուստադի» նկատմամբ 5-0 հաշվով հաղթանակի ժամանակ ։ Սրան հաջորդում է «Ադմիրա Վաքեր» -ի դեմ խաղը, որտեղ երկրորդ խաղակեսի ժամանակ  դուրս մնաց 2011 թ. սեպտեմբերի 10-ին 2-1 հաշվով պարտության ժամանակ ։ Չնայած մեկ խաղի արգելքի, Բոդուլը ՕՖԲ-ի գավաթի երկրորդ փուլում կրկին գնդակ  է խփում, որտեղ հաղթում են   4-0 հաշվով «ՍՑ Ուեիզ»-ին 2011թ. սեպտեմբերի 21-ին ։ Մեկ հանդիպման արգելքից հետո Բոդուլը երեք օր անց վերադառնում է Ավստրիայի Վիեն քաղաքի 2-1 հաշվով պարտության ժամանակ ։ Այնուհետեւ Բոդուլը հերթական անգամ վերադարձավ հոկտեմբերի 3-ին,  ՕՖԲ-ի գավաթի երրորդ տուրում, 3-1 հաշվով պարտության մատնելով «Ադմիրա Ուոքերին» ։ Երեք օր անց Բոդուլը դուբլի հեղինակ դարձավ `3-2 հաշվով պարտության ժամանակ ։ Սրան հաջորդում էր 2011 թ. նոյեմբերի 6-ին «Կապֆենբերգեր ՍՎ»-ին 1։ 0 հաշվով հաղթանակը ։  Բոդուլը դուբլի հեղինակ դարձավ 5-1 հաղթանակի ժամանակ, Ավստրիայի Վիեն քաղաքում 2011 թվականի դեկտեմբերի 10-ին ։ 2012 թ. Փետրվարի 17-ին հայտարարվեց, որ Բոդուլը պայմանագիր է կնքել ակումբի հետ, մինչեւ 2013 թվականը ։ Բոդուլը շարունակեց իր գոլային երաշտը մինչև 2012 թ. Ապրիլի 8-ը։ Բոդուլի համար մրցաշրջանի տասներորդ գոլն էր, «Մաթերսբուրգի» դեմ 2-0 հաշվով հաղթաանակի ժամանակ ։ 2012 թ. Մայիսի 17-ին տեղի ունեցած մրցաշրջանի վերջին խաղում Բոդուլը երկու գոլ խփեց Ավստրիայի Վիեն քաղաքում 3-1 հաշվով եւ օգնեց ակումբին մրցաշրջանն ավարտել հինգերորդ տեղով ։ « Շտուրմ Գրազ»ում իր առաջին մրցաշրջանում Բոդուլը հանդես եկավ 28 անգամ և հեղինակեց 12 գոլ ։ Նրա խաղը հետաքրքրություն է առաջացնում Բելգիայի Պրեմիեր լիգայի թիմերից  «Անդերլեխտի» մոտ ։
Այնուամենայնիվ, նրա երկրորդ մրցաշրջանը «Շտուրմ Գրացում» նույնն էր, ինչ առաջինը։ Չնայած նրան, որ նա աջակցել է Imre Szabics- ին, 2012 թ. օգոստոսի 11-ին Wolfsberger AC- ին 4-1 հաղթանակով,.Բոդուլը պայքարեց հաշիվը նվաճելու համար, եւ Բոդուլը ուղարկվել էր արգելոցում ։ Առաջին թիմի հնարավորությունների բացակայության պատճառով եւ Բոդուլը հետաքրքրություն է ցուցաբերում Պիտեր Հիլբալայի ղեկավարության հետ `Ուրաա Կարմիր ադամանդի« Յուպեր լիգայի »1-ին խմբից առաջացող հետաքրքրությունների մասին  ։
«Ռայնդորֆ» (Ալտախ)
Բոդուլը վերադարնում է Ավստրիա, որտեղ նա միանում է ավստրիական բունդեսլիգայի «Ռայնդորֆ Ալտախ» թիմին, մինչև մրցաշրջանի ավարտը ։
Բոդլուլը «Ռայնդորֆ Ալտախի» կազմում դեբյուտը կատարեց 2015 թ. փետրվարի 14-ին, 2։ 0 հաշվով հաղթանակի ժամանակ ընդդեմ «Ադմիրա Վաքերի» ։  Բոդուլը,   2015 թ. Մայիսի 24-ին, ակումբում իր առաջին գոլը խփեց «Գրոդիգի» դեմ  2։ 0 հաշվով հաղթանակի ժամանակ։ Բուդուլը թիմի կազմում 12 անգամ հանդես է եկել և դարձել  մեկ գոլի հեղինակ, որից հետո պայմանագիր չի կնքվել։
«Դանդի Յունայթեդ»
Բոդուլը տեղափոխվում է Շոտլանդիա, որտեղ նա 2015 թ. հուլիսի 20-ին «Դանդիե Յունայթեդի» ստորագրում է երկու տարվա պայմանագիր։  Բոդուլը առաջարկ էր սստացել նաև  Նիդերլանդներից, քանի որ «ՆԱԿ Բրեդան» ցանկանում էր նրա հետ պայմանագիր կապել, սակայն  Բոդուլը նախընտրեց «Դանդի Յուանյթեդը»  Բոդլուլը հայտարարել է, որ իր տեղափոխման վրա լուրջ ազդդեթություն են ունեցել Սաշա Պապակին եւ Գեորգիոս Սամարասին։
Բոդուլը Դանդիի դեբյուտը կազմել է մրցաշրջանի բացման խաղում, որտեղ նա 45-րդ րոպեին դարձավ Մարիո Բիլաթի փոխարինողը, 1-0 հաշվով պարտության մատնելով «Աբերդին»-ին։ Բոդուլը խաղալու համար սահմանափակ հնարավորություններ ուներ։ նրան թույլատրվում է հեռանալ 2016թ. հունվարյան տրանսֆեռային պատուհանի ընթացքում,  սակայն մրցաշրջանի  մնացած մասը անցկացրել է ակումբի հետ ։ «Դադիե Յունայթեդի» կազմում 12  խաղ անցկացնելուց և առանց գոլի հեղինակ դառնալու, 2016թ. մայիսին պայմանագիրը չեղյալ է հայտարարվել։
«Ամկար» (Պերմ)
2016 թ. հուլիսի 12-ին նա երկու տարվա պայմանագիր է կնքում ռուսական «Ամկար Պերմ» -ի հետ։
«Ենիսեյ» (Կրասնոյարսկ)
«Ամկար»-ի սնանկանալուց հետո՝ 2018 թվականի հուլիսի 19-ին, նա երկու տարվա պայմանագիր է կնքում մեկ այլ ռուսական ակումբի` «Ենիսեյ Կրասնոյարսկի» հետ։
Միջազգային կարիերա
Նա հանդես է եկել Խորվաթիայի երիտասարդական հավաքականներում, նվաճել է վեց գավաթ Խորվաթիայի մինչեւ 19 տարեկաների հավաքականում ։ Նա Խորվաթիայի մինչեւ 21 տարեկանների հավաքականի անդամ էր մեկ խաղով եւ հանդես է եկել 2009 թ. Փետրվարի 11-ին, Մակեդոնիայի Հանրապետության մինչեւ 21 տարեկանների հավաքականի դեմ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ավստրիացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Սպարտա Ռոտերդամի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Դանդի Յունայթեդի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Խորվաթ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Այաքսի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Հերենվենի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Տուվե Յանսոն
Տուվե Յանսոն' (Tove Marika Jansson,, ), ֆինն գրող, նկարչուհի և գրքերի ձևավորող։ Համաշխարհային հռչակ է ձեռք բերել Մումի Տրոլլների մասին իր գրքերով։ Գրել է շվեդերեն։
Կենսագրություն
Տուվե Յանսոնը ծնվել է բոհեմական ընտանիքում։ Մայրը հայտնի նկարչուհի Սիգնե Համարշտենն էր, ով Ֆինլանդիայից տեղափոծվել էր Շվեդիա և զբաղվում էր գրքերի ձևավորմամբ։ Հայրը ճանաչված քանդակագործ Վիկտոր Յանսոնն էր։ Տուվեն ընտանիքի ավագ զավակն էր։ Նրա եղբայր Պեր Ուլոֆը (ծնվ․1920) լուսանկարիչ է դարձել, իսկ մյուս եղբայր Լարսը (1926—2000)՝ նկարիչ։ Բացի շվեդերենից և ֆիններենից՝ որոնք Յանսոնի մայրենի լեզուներն էին, նա ազատ տիրապետել է անգլերենին, ֆրանսերենին և բառարանով կարդացել է գերմաներեն։
Տուվեն մորական կողմից սերում էր շվեդական Համարշտենների տոհմին, որից ծագել են բազմաթիվ քաղաքական գործիչներ և հայտնի մարդիկ։ Նա կյանքի ընթացքում տված բազմաթիվ հարցազրույցներում միշտ հիշատակել է մորը, իսկ հորը՝ ոչ։ Հայտնի են նրա բազմաթիվ շվեդ բարեկամները, բայց հորական ֆինն բարեկամների մասին համարյա տեղեկություններ չկան։ Մանկության տարիներին Տուվեն ամառային հանգիստը անց է կացրել տատի մոտ՝ Ստոկհոլմից ոչ հեռու գտնվող Բլիդյո բնակավայրում ։
15 տարեկանում Տուվե Յանսոնը մեկնել է Շվեդիա՝ ուսման։ Ստանալով Արվեստի քոլեջի գեղեցիկ արվեստների ֆակուլտետի (Konstfack) դիպլոմը, նա ստաժավորում է անցել Ֆրանսիայի, Գերմանիայի, Իտալիայի գեղարվեստի դպրոցներում։ Այդ ընթացքում նա որոշակի ճանաչման է հասել հայրենիքում, քանի որ սկսած տասը տարեկանից ձևավորել է մանկական հայտնի ամսագիր, որի խմբագիրը իր ծնողների մոտիկ բարեկամն էր։
Ավարտելով ուսումը արտասահմանում Տուվեն վերադարձել է հայրենիք և սկսել է ձևավորել գրքեր, նկարել ծաղրանկարներ տարբեր հրատարակությունների պատվերով։
Տուվե Յանսոնը համաշխարհային հռչակի է արժանացել մումի տրոլների՝ Մումի տրոլները Մումի հովտում ապրող սքանչելի էակների, մասին գրքերի շարքից հետո։ Այս գրքերը, որոնց ձևավորումը կատարել է ինքը, 1950-1960-ական թվականներին գերազանցել է ժողովրդականության բոլոր ռեկորդները։ Նրանք հրատարակվել են մեծ տպաքանակներով և տարածվել աշխարհով մեկ։ Միայն «Հրաշագործի գլխարկը» թարգմանվել է 34 լեզվով։
Ընդհանուր առմամբ Յանսոնը մոմի տրոլների մասին ութ պատմվածք է գրել («Փոքր տրոլները և մեծ ջրհեղեղը», «Մումի տոլն ու գիսաստղը», «Հրաշագործի գլխարկը», «Վտանգավոր ամառը», «Մումի հայրիկի հիշողությունները», «Կախարդական ձմեռը», «Հայրիկն ու ծովը», «Նոյեմբերի վերջին»), պատմվածքների մեկ ժողովածու՝ «Ամտեսանելի մանուկը», չորս նկարազարդ գրքույկ («Վտանգավոր նճանապարհորդություն», «Իսկ հետո ինչ», «Ով կսփոփի մանկիկին», «Խաբեբան մումի տրոլների տանը»)։ Յանսոնը անձամբ համապատասխանեցրել է իր գրքերը թատրոնի համար։ Ըստ «Վտանգավոր ամառը» պատմվածքի նա նախապես պիես է գրել «Մումի տրոլները հետնաբեմում», իկ հետո լիբրետտո «Մումի օպերա» մյուզիքլի համար։
Յանսոնը իր մեծ հաջողությանը վերաբերվում էր երկակի։ Մեկ կողմից նրան ջղայնացնում էր իր ստեղծագործությունների առևտրականացումը, մյուս կողմից մումի տրոլներով բազմաթիվ ապրանքներից (շապիկներ, գլխարկներ, պաստառներ, կրծքանշաններ) ստացվող հսկայական եկամուտները նրան թույլ էին տվել սկզբում վարձել, իսկ հետո գնել Ֆիննական ծոցի Կլովհարուն կղզին, որտեղ նա թաքնվում էր լրագրողներից և ձանձրացնող երկրպագուներից։
«Հրաշագործի գլխարկը» պատմվածքի հաջողությունը ողջ աշխարհում գրավել է Associated Press գործակալության ուշադրությունը, որը առաջարկել է տպել մումի տրոլներով կոմիքսներ։ Տուվեն նրանց հետ յոթ տարվա պայմանագիր է կնքել, որը նրան նրան կայուն եկամուտ էր ապահովում։ Յանսոնի շրջապատը մեղադրել է նրան իր տաղանդը զանգվածային մշակույթին ծախելու մեջ։ Բոհեմական շրջապատում մանկական կոմիքսներ նկարելը ստորակարգ զբաղմունք էր համարվում, Իսկ Տուվե Յանսոնը գտել է, որ աղքատությունը վատ է ցանկացած ստորացումից։ Նրա առաջին կոմիքսը հայտնվել է լոնդոնյան The Evening News էջերում 1954 թվականի սեպտեմբերի 20-ին։ Մումի թեմատիկայի ժողովրդականության գագաթնակետին Յանսոնի կոմիքսները հրատարակում էին 58 հրատարակիչներ և վաճառվում էին 17 երկրներում։
Սկզբնական շրջանում Յանսոնը ինքն էր նկարում կոմիքսների յուրաքանչյուր շարքը, բայց շուտով դա նրան հոգնեցրել է և այդ գործը փոխանցել է եղբորը՝ Լարսին, ով 20 տարվա ընթացքում հնարել և նկարել է մումի կոմիքսները, վերածելով այդ գործը եկամտաբեր բիզնեսի։
Նկարիչ Յանսոնի ամենահայտնի գործերից են՝
Տարիների ընթացքում մումի տրոլների հռչակը աճել է։ Տուվե Յանսոնի գրքերը գրավում են ոչ միայն երեխաների, այլև մեծահասակների ու անգամ գիտնականների։ Ըստ նրա ստեղծահգործությունների գրվել են բազմաթիվ գրական թեզեր, նրա հեքիաթները ենթարկվել են սեմիոտիկ և հոգեբանական վերլուծության։ Նրա ստեղծագործություններում գտնում են ձեն բուդդիզմի և քրիստոնեության արձագանքներ, հղումներ Կանտի փիլիսոփայությանը։
Յանսոնի ծննդյան 80-ամյակի տոնակատարությունը վեր է ածվել պետական միջոցառման, որը իր մասշտաբով և խանդավառությամբ համեմատվել է Անկախության օրվան։ Սիրված գրողի ծննդյան օրը երկիրը տոնել է հրավառությամբ և տոնական շքերթով։ Յանսոնին մեծարել են, որպես ազգային հերոս։
Յանսոնի թաղման օրը Ֆինլանդիայում հայտարարվել է ազգային սգի օր; Երկրի նախագահը դիմելով գրողի ազգականներին ասել է՝
Մրցանակներ
2002 թվականից Ֆինլանդիայում տրվում է Տուվե Յանսոնի անվան գրական մրցանակ։
Անձնական կյանք
Երիտասարդ տարիքում Տուվե Յանսոնը շատ և ակտիվ շփվել է հակառակ սեռի ներկայացուցիչների հետ ու նշանված է եղել Ատոս Վիրտանենի հետ։ Անհայտ պատճառներով նշանադրությունը խզվել է։
35 տարին լրանալուց հետո Յանսոնը հասկացել է իր բիսեքսուալությունը և կապի մեջ է եղել միայն կանանց հետ ։ Այդ տարիներին Ֆինլանդիայում միասեռ հարաբերությունները ընդունելի էին, թեև հասարակությունը ընդհանուր առմամբ ոչ ավանդական հարաբերություններին բացասական էր վերաբերվում ։
1956 թվականից Յանսոնի մշտական կենակիցն է դարձել Տուուլիկկի Պիետիլյան (1917—2009)։ Յանսոնն ու Պիետիլյան միասին ապրել են 45 տարի։ Պիետիլյան դարձել է Յանսոնի «Կախարդական ձմեռը» պատմվածքի հերոս Տուու Տիկկիի նախատիպը ։
Երկար տարիներ նրանք կարողացել են հասարակությունից թաքցնել իրենց անձնական կյանքը։ Հարցազրուցավարերի` անձնական կյանքին վերաբերող հարցերին Յանսոնը միշտ պատասխանել է, որ ինքը ամուսնական ինստիտուտի սկզբունքային հակառակորդն է և չի ուզում երեխաներ ունենալ փիլիսոփայական համոզմունքներից ելնելով։ Յանսոնն ու Պիետիյան իրենց հարաբերությունների մասին պատմել են 1993 թվականի մամուլի ասուլիսի ժամանակ ։
Ըստ Յանսոնի կտակի՝ Պիետիլյան է ժառանգել նրա անշարժ գույքը՝ նրանց համատեղ անշարժ սեփականություն հանդիսացող երկու սենյականոց բնակարանը Հելսինկիում և Կլովհարուն կղզին։ Գրքերի հեղինակային իրավունքը անցել է Յանսոնի զարմուհի՝ Լարսի դուստր՝ Սոգի Յանսոնին։
Կլովհարուն կղզի
Կլովհարուն կղզի է Ֆիննական ծոցում։ 1964-1998 թվականներին եղել է Տուվե Յանսոնի և իր ընկերոհու՝ Տուուլիկկի Պիետիլյայի ամառային բնակավայրը, որտեղ նրանք ապրել են ամեն ամառ։ Այժմ կղզին անմարդաբնակ է և հասանելի է միայն ամռանը կազմակերպվող էքսկուրսիաների համար ։ Կլովհարունում կարելի է այցելել Յանսոնի տնակը, որտեղ ցուցադրված են նրա նկարները։
Մումի տրոլներ և այլ աշխատանքներ
Տուվե Յանսոնը ձևավորել է նաև Ջոն Թոլքինի և Լուիս Քերոլի գրքերը։ Նա գրել է նաև բազմաթիվ պատմվածքներ և զրույցներ, որոնք կապ չունեն մումի տրոլներ։
Ստեղծագործական ոճի առանձնահատկություններ
Չնայած որ տրոլները փոխառված են շվեդական հեքիաթներից և էապես փոփոխված են և վերամշակված, բայց կարելի է ասել, որ Տուվե Յանսոնի վրա ժողովրդական բանահյուսությունը նվազագույն ազդեցություն է թողել։ Մումի հովտի բնակիչների կյանքը նմանակում է Յանսոնների ընտանիքի կյանը մանկական հայացքից՝ անհայտ է, թե որտեղից են հայտնվում մթերքը, տան կենցաղային իրերը։ Մումի հարևանները չնայած որ փնթփնթան են, բայց բարեհամբույր։ Յանսոնի ավելի ուշ շրջանի ստեղծագործություններում հերոսները տարիքով մեծանում են և հասկանում, որ աշխարհը իրականում այլ է՝ դաժան է և անտարբեր (օրինակ՝ կարմիր մրջյունների կամ ծովաձիուկների պատմությունը «Հայրիկն ու ծով» պատմվածքում)։ Եթե առաջ Մորան հեքիաթային հրեշ էր, ապա ավելի ուշ նրա կերպարը դառնում է աշխարհի կերտվածքի անարդարության արտահայտումը։ Բոլոր դեպքերում հեղինակը չի ձգտում ընթերցողին պարտադրել այն միտքը, որ այս աշխարհը լիքն է վախով և տառապանքով։ Մումի տրոլների շարքի վերջին գիրքը վերջանում է դրանով, որ նրանք վերադառնում են իրենց տուն։
Տուվե Յանսենի գեղարվեստական աշխարհի հիմքում տունն է, որտեղ միշտ լույս է վառվում, քեզ սպասում են հարազատները, պատրաստ է համեղ ճաշն ու տաք անկողինը։ Սա ապահովության անսասան միջնաբերդ է, որի մասին միայն մտածելը օգնում է դիմագրավել ցանկացած ձախորդություն, և ուր կարելի է միշտ վերադառնալ։ Օրինակ՝ մումի մայրիկը Մումի տրոլի երկարատև դեգերումների ժամանակ սպասում է որդու վերադարձին լի սեղանի շուրջ նստած («Գիսաստղը մոտենում է»)։