cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սեմիոզիս
2.	Շարահյուսությունը ներառում է նշանների միջև եղած հարաբերությունները;
3.	Գործաբանությունն ուսումնասիրում է նշանների և նրանց միջև եղած հարաբերությունները, ովքեր օգտագործում են դրանք (մեկնաբանները)։
Մարդիկ ընկալում են նշանակերտման գործընթացը որպես սոցիալական փոխազդեցության ավելի լայն համակարգերի մի տեսակ, որտեղ տեղեկատվությունը փոփոխված է։ Այն կարող է իր հետևանքն ունենալ սոցիալական ընդհարումների որոշակի տեսակներում, սակայն այդ գործընթացն ինքնին կարող է ճնշվել այնպիսի սոցիալական կոնվենցիաների կողմից, ինչպիսին են պատշաճությունը, գաղտնիությունը և հրապարակումը։ Սա նշանակում է, որ ոչ մի սոցիալական ընդհարում վերածելի չէ միայն նշանակերտման, և որ նշանակերումը կարելի է հասկանալ ճանաչելով և ուսումնասիրելով բոլոր այն պայմանները, որոնք դարձնում են նշանների փոխանցումը և ընկալումը հնարավոր և արդյունավետ։ Երբ հանդիպում են երկու անձնավորություն, նրանց մտածելակերպը, յուրահատուկ նմանությունները, նրանց ստեղծած զգացմունքային ռեակցիաները, ունեցած հավատալիքները, դրդապատճառները և նպատակները ստեղծում են այն իրավիճակը, որը դինամիկ կերպով զարգանում և ըստ հնարավորին փորձարկում է արդյունքների օրինականությունը։ Այս բոլոր տարրերը քիչ թե շատ սեմիոտիկ են համարվում բնության մեջ, որտեղ էլ հենց կիրառվում են գերիշխող կոդերը և արժեքները։ Հետևաբար նշանակերտման և նշանագիտության միջև գծած սահմանը միշտ էլ փոքր- ինչ կամայական բնույթ կկրի։
Պիրսը հիմնականում հետաքրքրված էր տրամաբանությամբ, իսկ Սոսյուրին հետաքրքրում էր լեզվաբանությունը, որը քննում է լեզվի գործառույթներն ու կառույցները։ Բայց երկուսն էլ ընդունում են, որ ավելի էական բան կա ներկայացնելու համար, քան լեզուն միայն գրավոր լեզվի և խոսքի նեղ շրջանակում։ Այսպիսով, նրանք մշակեցին սեմիոզիսի գաղափարը, որպեսզի լեզուն առնչվի այլ նշանային համակարգերի հետ՝ ինչպես մարդկային, այնպես էլ ոչ մարդկային։ Այսօր տարաձայնություն կա պատճառի և հետևանքի վերաբերյալ։ Դպրոցներից մեկը պնդում է, որ լեզուն սեմիոտիկ նախատիպ է, և դրա ուսումնասիրությունը բացահայտում է այն սկզբունքները, որոնք կարող են կիրառվել այլ նշանային համակարգերում։ Հակառակ դպրոցը պնդում է որ կա այսպես կոչված մետասայն համակարգ, և որ լեզուն պարզապես հաղորդակցական նշանակության բազմաթիվ կոդերից մեկն է, վկայակոչելով այն միջոցը, որով մանուկները տեղեկանում են շրջակա միջավայրի մասին, նախքան բանավոր լեզու ձեռք	 բերելը։ Որն էլ ճիշտ լինի, սեմիոզիսի նախնական սահմանումը ցանկացած գործողություն կամ ազդեցություն է հաղորդակցման նշանակության համար՝ հարաբերություն ստեղծելու այն նշանների միջև, որոնք կարող են մեկնաբանվել լսարանի կողմից։
Ինչպես միջատը կամ կենդանին, մարդը կամ այլ արարած անընդհատ շարժման մեջ է գտնվում իրեն շրջապատող միջավայրում (որը շատ հաճախ նշում են umwelt տերմինով՝ եսակենտրոն աշխարհ), այնպես բոլոր զգայարաններն էլ հավաքում են որոշակի տեղեկատվություն արտաքին աշխարհից՝ դարձնելով այն հասանելի ուղեղին։ Այդուհանդերձ, զգայական գերծանրաբեռնվածությունից խուսափելու համար միայն համր տեղեկատվությունն է արժանանում ուղեղի իմացական մասնիկների ուշադրությանը։ Սա նշանակում է, որ այս ամբողջ գործընթացի մի մասը պետք է հսկվի իրական աշխարհի ինչ­որ մոդելի կողմից, որը կդասակարգի տեղեկատվական մասնիկները՝ ըստ նրանց նշանակության և կզտի այն տեղեկատվությունը, որը առնչություն չունի կենսագործունեության հետ։ Նշանը չի կարող աշխատել, քանի դեռ ուղեղը կամ լսարանը չի տարբերակել այն համընդհանուր ֆոնային աղմուկից։ Երբ դա տեղի է ունենում, նշանը մղում է իմացական մասնիկներին վերծանելու ստացված տեղեկատվությունը՝ այսպիսով դարձնելով այն իմաստավորված տեղեկություն։ Այստեղից հետևում է, որ սեմեոսֆերայում նշանակերտման (սեմիոզիսի) ընթացքը կատարվում է հետևյալ շրջափուլերով՝
•	Բույսերի, միջատների կամ կենդանիների հաղորդակցման անհրաժեշտության դեպքում ( Օր.` առարկա կամ սնունդ ճանաչել ) կիմանան թե ինչ է անհրաժեշտ ասել և կընտրեն դա ասելու ամենալավ տարբերակները ( Օր.` սկսելով փնտրողի վարքագիծ ) ։
•	Սույն տեղեկությունն այնուհետ կծածկագրվի համապատասխան մկանային խմբերում և տեղի կունենա հաղորդման ազդեցություն, թեև ինչ-որ չափով մարդու մտավորությունը, մարմնի իրական շարժումները տեղի են ունենում ինքնաբերաբար, այսինքն՝ մարդը չի գիտակցում առանձին մկաների շարժումը, բայց հասնում է ցանկալի արդյունքին կամքի ակտով ( Տես Հ. Լ. Ա « Գործողության բնույթ»)։
•	Հասցեատերերը ընկալում են շրջակա միջավայրից փոխանցվող տվյալները և ընդունում են ասված ծածկագիրը որպես նշաների խումբ։
•	Հասցեատերը մեկնաբանում է նշանը ( երբեմն կոչվում է ապակոդավորում ), որպեսզի ընկալի իմաստը։
Կենսաբանության մեջ հատախույզ մեղուները և մրջյունները կվերադառնան տուն` պատմելու մյուսներին, թե որտեղից կարող են սնունդ հայթայթել, պտղաբերության մասին լուրը պետք է ասվի ապագա ամուսիններին, ովքեր պատկանում են նույն ցեղատեսակին և վտանգի առկայությունը պետք է փոխանցվի որպես նախազգուշացում խմբի բոլոր մյուս անդամներին։ Նշանների այսպիսի փոխանցումը կարող է լինել քիմիական, լսողական, տեսողական կամ շոշափելի, որոնք իրենց հերթին կարող են հանդես գալ առանձին կամ կապակցված։ Գոյություն ունի գիտահետազոտական գործունեության մի նոր բնագավառ `կենսանշանագիտություն անվանմամբ և Ջոզեֆ Հոֆմեյերը պնդում է, որ սիմբիոգենեզը, ինքնահղումը, ազդանշանների երկակիությունը, ընկալիչների առկայությունը, ավտոպոեզիսը և այլնը կենդանի համակարգերի ընդհանուր հատկանիշներն են։ Թովմաս Սեբեոկը գտնում էր, որ կյանքի հատկանիշների նման ցուցակը կարող է համընկնել նշանագիտության սահմանման հետ, այսինքն` փորձարկել, թե արդյոք որևէ բանը կենդանի է, նշանակում է այդ փորձով իսկ որոշել, թե ինչպես է «որևէ բան »-ը հաղորդում իմաստ իր նմանին և արդյոք նշանակերտում է տեղի ունեցել։ Սա ստացել է Սեբեոկի թեզիս անվանումը։
Կատեգորիա:Նշանագիտություն
Իմաստափոխություն
Իմաստափոխություն, լեզվական միավորների, գլխավորապես բառերի իմաստի փոփոխությունը (տեղաշարժը)։ Կա բառերի իմաստափոխության մի քանի տեսակ.
Շաքարային դիաբետի ինքնավերահսկում
Աշխարհի դիաբետոլոգները բուժման գործընթացի առավելագույն արդյունավետության հասնելու հիմնաքարը համարում են դիաբետով հիվանդների ուսոցումը։ Ներկայումս բազմաթիվ քրոնիկ հիվանդությունների նկատմամբ համընդհանուր ճանաչում են վայելում հիվանդների (կամ նրանց ընտանիքների) հետ սանիտարական լուսաբանումը և սեփական առողջության ինքնահսկողությունը։ ԱՀԿ փորձագետները կարծում են, որ շաքարային դիաբետը լավ մոդել է, որի օրինակով կարելի է զարգացնել առողջապահական լուսաբանման հիմնական սկզբունքները, որոնք կիրառելի են ցանկացած քրոնիկ հիվանդության համար ։
Պատմական ակնարկ
Քրոնիկ հիվանդություններով հիվանդներին կրթելու գաղափարն ինքնին նոր չէ։ Բոլոր ժամանակներում եղել են էնտուզիաստներ, ովքեր իրենց պարտքն են համարել ոչ միայն բուժել, այլև հիվանդին սովորեցնել բուժման սկզբունքներն ու վարքագծի կանոնները կյանքի տարբեր իրավիճակներում։ Առաջին անգամ շաքարային դիաբետով մարդկանց տնային պայմաններում հիվանդության ընթացքը ինքնուրույն վերահսկել սովորեցնելու անհրաժեշտությունը ձևակերպել է ամերիկացի էնդոկրինոլոգ Էլիոտ Ջոսլինը 1922 թվականին՝ մատնանշելով ածխաջրային նյութափոխանակության վիճակի ամենօրյա ինքնագնահատման անհրաժեշտությունը.
Ջոսլինը 1924 թվականին առաջարկել է ինսուլինի ներարկման տեղերը փոփոխելու սխեմա և նույնիսկ մատնանշել է մարմնի տարբեր մասերից դրա ներծծման կինետիկայի տարբերությունները։ Ջոսլինը ինսուլինային թերապիայի առաջին կանոններից էր համարում ինսուլինի դոզան մեզի մեջ գլյուկոզայի կոնցենտրացիային հարմարեցնելը, ինչը որոշվում էր օրական մի քանի անգամ. յուրաքանչյուր ներարկումից առաջ հիվանդը պարզում է մեզի մեջ գլյուկոզայի պարունակությունը և, ելնելով ստցված արդյունքից հաշվարկում ինսուլինի անհրաժեշտ չափաբաժինը ։
Ջոսլինը հիվանդների նյութափոխանակության ամենօրյա ինքնուրույն մոնիտորինգ (բուժման արդյունավետության կարևոր նախապայման) սովորեցնելու գործում կարևորում էր բուժքրոջ դերը։ 1924 թվականին Ջոսլինը գրել է․ «Շաքարախտը հիվանդություն է, որը հիմնականում քույրերի համար է» ։
1925 թվականին Ջոսլինը կազմակերպել է հիվանդների ուսուցման դասընթացներ, որտեղ չորս օր շարունակ նրանց սովորեցնում էին ինսուլինային թերապիայի, սնուցման և ֆիզիկական ակտիվության ներդաշնակեցման հիմնական սկզբունքները, որոնք անհրաժեշտ են տանը բուժումը հաջողությամբ շարունակելու համար ։
Ուսուցման նպատակ
Ուսոցման հիմնական նպատակն է հիվանդներին տալ գիտելիքներ, որոնք նրանց թույլ են տալիս ցանկացած իրավիճակում գործել ինքնուրույն, իրավիճակից դուրս գալ առանց բժշկի օգնության, օգնել գիտակցել իրենց կենսակերպը փոխելու անհրաժեշտությունը, մշակել ապրելակերպ, որում նախապես պլանավորված են բոլոր անհրաժեշտ բժշկական միջոցառումները, դրանք ներառված են առօրյայում և ընկալվում են որպես անհրաժեշտ և նորմալ երևույթ [Jorgens V. et al., 1983]։ Պետք է ձգտել նրան, որ ուսուցումից հետո հիվանդները (կամ նրա ընտանիքի անդամները) սկսեն ընկալել հիվանդությունը որպես անխուսափելի անհարմարություն, որը պետք է սովորել հաղթահարել լիարժեք կյանքով ապրելու համար։ Հիվանդի ընտանիքի անդամները պետք է աջակցեն այս ջանքերին և պետք է սովորեն ապրել առանց մշտական ​​վախի և հուսահատության ։
Հոգեբանական աջակցություն
Ինսուլինակախված շաքարային դիաբետով հիվանդները և նրանց հարազատները սկզբնական շրջանում հոգեբանական աջակցության կարիք են զգում։ Հիվանդը և նրա հարազատները պետք է վարժվեն հիվանդության մասին մտքին և գիտակցեն դրա հետ վարվելու անխուսափելիությունն ու անհրաժեշտությունը։ ԱՄՆ-ում այդ նպատակով կազմակերպվում են ինքնաօգնության հատուկ խմբեր ։
Ուսուցման մեթոդաբանություն
Տարբեր տարիքի և ինտելեկտուալ մակարդակի հիվանդներին միևնույն բանն ուսուցանելը շատ բարդ խնդիր է։ Բժշկին ուսուցման համար ժամանակ չի տրվում, քանի որ առկա բուժսպասարկման համակարգը չի ներառում հիվանդին կրթելը և ոչ բոլոր բժիշկներն են օժտված ուսուցչի որակներով (ունի մանկավարժական հմտություններ)։ Ներկայումս գորակշռում է հաստատված կարծրատիպ, երբ բժիշկը հիվանդին տալիս է դեղատոմսեր՝ առանց դրանք քննարկելու։ Այսպիսով, ուսուցման ավանդական ձևը, երբ ուսուցանվողը միայն լսում է (միայն սպառում է տրվող տեղեկատվությունը), բավարար չէ ։ Անհրաժեշտ է անհատական մոտեցում։ Առանձնահատուկ կարևորություն ունի բժշկի նկատմամբ հիվանդի վստահությունն ու նրա հետ ակտիվ համագործակցությունը ։
Ինքնավերահսկողության դպրոցներում առաջարկվում է ուսուցման նոր մեթոդաբանություն՝ կենտրոնացած կոնկրետ խնդրի վրա և այդ գործընթացում հենց ուսուցանվողի ակտիվ մասնակցության վրա․ խնդրի նպատակային ուսուցման մեթոդը։ Զգալիորեն ավելացել է գիտելիքների և հատուկ հմտությունների յուրացումը, որոնք օգնում են հիվանդին հարմարվել (համակերպվել) հիվանդությանը վերապատրաստման այս մեթոդով ։
Խնդրի նպատակային ուսուցման կարևոր տարրը գիտելիքների և ձեռք բերված հմտությունների յուրացման որակի վերահսկումն է։ Բացառվում են վերահսկիչ ավանդական հարցերի (տոմսերի) օգտագործումը, քանի որ նրանք չեն կարողանում բացահայտել ձեռք բերված հմտությունները և դրանց յուրացման աստիճանը։ Կրթության ժամանակակից մակարդակը պահանջում է կյանքի տարբեր իրավիճակների մոդելավորում, այսինքն՝ վերահսկել նյութի յուրացման որակը՝ իրավիճակային խնդիրներ լուծելով (օրինակ՝ «ճաշի սեղան». ուսանողները պետք է առաջարկված մենյուից ընտրեն այն ուտեստները, որոնք կապահովեն կալորիաների, սպիտակուցների, ճարպերի և ածխաջրերի անհրաժեշտ քանակությունը ։
Հիվանդի կրթությունը շաքարախտի կառավարման հիմքն է
Բժիշկը մատչելի ձևով բացատրում է հիվանդին և (կամ) նրա ընտանիքի անդամներին ընթացիկ թերապևտիկ միջոցառումների բնույթը, տեղեկատվություն է տրամադրում հիպոգլիկեմիայի նշանների և դրա բուժման մասին դեռևս ինսուլինային թերապիայի մեկնարկից առաջ։ Ուսուցումը չի նշանակում միայն շաքարային դիաբետով մարդկանց տեղեկացնել նշանակված բուժման կողմնակի ազդեցությունների մասին, դա նշանակում է իրազեկված լինել սեփական հիվանդության բուժման բոլոր ասպեկտների մասին և ինքնուրույն փոփոխել բուժման մանրամասները՝ կախված կոնկրետ իրական իրավիճակից։ Այդ նպատակով ներդրվել է մանկավարժության բոլոր կանոններին համապատասխան կազմված վերապատրաստման ծրագիր, որը մատչելի ձևով օգնում է հաջողությամբ յուրացնել ինքնաբուժման սկզբունքները։ 1-ին տիպի շաքարախտի և 2-րդ տիպի շաքարախտի ուսուցման ծրագրերը խիստ տարբերվում են միմյանցից. տարբեր տեսակի շաքարախտով մարդկանց համատեղ կրթությունը նույն ուսումնական խմբում անընդունելի է։ Դասընթացներից ամենաարդյունավետն է խմբային ձևը (7 ... 10 հոգանոց խմբեր), որի վերապատրաստման համակարգված տևողությունն առնվազն 15 ժամ է։ Նոր ախտորոշված ​​շաքարային դիաբետով երեխաները, մեծահասակները և հղի կանայք ավելի հաճախ անհատական ​​ուսուցում են անցնում (նախնական կրթություն) ։
Բժշկի պարտականությունն է սովորեցնել հիվանդին ինքնուրույն գործել ցանկացած իրավիճակում։ Հիվանդի և/կամ ընտանիքի անդամների հետ քննարկելու հիմնական հարցերն են ․
Ինսուլինային թերապիա ստացող հիվանդների ուսուցման ծրագիր
Թրեյնինգն անցկացնում են հատուկ վերապատրաստված բժիշկները։ Բոլոր միջոցառումներն իրականացվում են հիվանդի հիվանդանոցում 5-10-օրյա գտնվելու շրջանակներում (շաքարային դիաբետով տառապող անձինք առանց բուժում պահանջող բարդությունների և ուղեկցող հիվանդությունների բացակայության կարիք չունեն էնդոկրինոլոգիական բաժանմունքում այս ժամանակահատվածից ավելի երկար մնալ)։
Շաքարային դիաբետով հիվանդի դպրոց
Հիվանդանոցից դուրս գրվելուց հետո հիվանդը մենակ է մնում իր հիվանդության հետ. այստեղ շատ հարցեր են ծագում (ինչպես ասում է ասացվածքը՝ «հարթ թղթի վրա էր…»)։ Հիվանդանոցում հնգօրյա ուսուցման կուրս ստացած շաքարային դիաբետով հիվանդների կրթությունը շարունակելու համար ստեղծվել է «Շաքարային դիաբետով հիվանդի դպրոց» ։
Շաքարային դիաբետի դիետաթերապիա
Դիետաթերապիան հիվանդության կայուն փոխհատուցման հասնելու կարևորագույն գործոնն է, իսկ նախաինսուլինային դարաշրջանում այն ​​միակ միջոցն է երկարաձգելու 1-ին տիպի շաքարային դիաբետով հիվանդի կյանքը ։
Ինսուլինաթերապիա
Շաքարախտի ինսուլինային թերապիան հորմոնների փոխարինող թերապիա է։ Շաքարային դիաբետի ցանկացած տեսակի դեպքում արտաքին կառավարվող ինսուլինային պատրաստուկներով փոխարինող թերապիայի արդյունավետության անփոխարինելի պայմանը էկզոգեն (արտաքինից) կառավարվող հորմոնալ պատրաստուկի մակարդակի համարժեքությունն է էնդոգեն (սեփական) հորմոնի անբավարարությանը ։
Չափավորված ֆիզիկական ծանրաբեռնվածություն
Ֆիզիկական վարժությունները պահանջում են զգալի էներգետիկ ծախսեր։ Հանգստի ժամանակ մկանային հյուսվածքը բավարարում է իր էներգետիկ կարիքները՝ այրելով ազատ ճարպաթթուները։ Ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության ֆոնի վրա վերակառուցվում է էներգետիկ նյութի ծախսի ռեժիմը.
առաջին 5 ... 10 րոպե մկանները սպառում են իրենց սեփական գլիկոգենը որպես էներգիայի նյութ
ավելի երկարատև ֆիզիկական ակտիվությունը վերականգնում է էներգետիկ նյութափոխանակությունը. տեղային գլիկոգենի բավարար պաշարներով մկանը սկսում է էներգիա վերցնել՝ արյան հոսքից գլյուկոզա կլանելով (առաջին 30...40 րոպեն), եթե ծանրաբեռնվածությունն ավելի երկար է տևում՝ կլանում է գլյուկոզա և ազատ ճարպաթթուներ ։ 3 ... 4 ժամ աշխատանքից հետո էներգետիկ ծախսերը ծածկվում են հիմնականում ազատ ճարպաթթուների այրմամբ [Wahren J., 1980]։
Շաքարախտի ժամանակ ինքնավերահսկման ժամանակակից մեթոդներ
Պատշաճ ինքնավերահսկման հիմնական պայմանը համակարգվածությունն ու ստացված տվյալների գրանցումն է՝ դրանց հետագա ուսումնասիրության համար։ Սա առաջին հերթին պայմանավորված է նրանով, որ արյան գլյուկոզի մակարդակի ցուցանիշները կախված են անալիզի անցկացման ժամանակից՝ ուտելուց հետո կամ դատարկ ստամոքսին։ Ժամանակակից պայմաններում ինքնավերահսկման լավագույն գործիքներից մեկը սմարթֆոնն է և դրա ծրագրային ապահովումը, այսինքն՝ հավելվածները։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շաքարախտ Կատեգորիա:Դիաբետաբանություն
Ալֆամբրա
Ալֆամբրա (իսպաներեն՝ Alfambra) բնակավայր և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Տերուել գավառում, ինքնավար Արագոն մարզում։ Մունիցիպալիտետի մի մասը գտնվում է Մեծ Տերաուել շրջանում։ Տարածքը զբաղեցնում է 122.4 կմ2։ Բնակչությունը՝ 531 մարդ (2018 թվականի տվյալներով)։ Գտնվում է պրովինցիայի վարչական կենտրոնից 25 կմ հեռավորության վրա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Պրոպելեր
Պրոպելեր (խոսակցական հաճախ կոչվում է պտուտակ, եթե նավի վրա, կամ օդային պտուտակ, եթե օդանավի վրա), պտտվող հանգույցով և ճառագայթող շեղբերով սարք է, որը դրված է հարթության վրա՝ ձևավորելով պտուտակաձև պարույր, որը պտտվելիս գործադրում է գծային մղում։ աշխատող հեղուկի վրա, ինչպիսին է ջուրը կամ օդը։ Պտուտակները օգտագործվում են հեղուկը խողովակի կամ խողովակի միջով մղելու կամ նավը ջրի կամ օդանավը օդի միջով մղելու համար մղում ստեղծելու համար։ Սայրերը հատուկ ձևավորված են այնպես, որ հեղուկի միջով նրանց պտտողական շարժումը առաջացնում է ճնշման տարբերություն սայրի երկու մակերևույթների միջև Բեռնուլիի սկզբունքով, որն ուժ է գործադրում հեղուկի վրա ։ Ծովային պտուտակների մեծ մասը պտուտակավոր պտուտակներ են՝ պտուտակաձև սայրերով, որոնք պտտվում են մոտավորապես հորիզոնական առանցքով պտուտակի լիսեռի վրա ։
Վաղ զարգացումները
Պտուտակային պտուտակի ծագումը սկսվում է առնվազն Արքիմեդեսից (մ.թ.ա. մոտ 287 - մոտ 212 մ.թ.ա.), որը պտուտակով ջուր էր բարձրացնում ոռոգման և նավակները լցնելու համար, ու սա այնքան հայտնի էր, որ այն հայտնի դարձավ որպես Արքիմեդի պտուտակ։ Հավանաբար, դա տարածության մեջ սպիրալաձև շարժման կիրառում էր (պարույրները Արքիմեդի հատուկ ուսումնասիրությունն էին) սնամեջ հատվածավոր ջրանիվի վրա, որն օգտագործվում էր եգիպտացիների կողմից դարեր շարունակ ոռոգման համար։ Թռչող խաղալիքը` բամբուկ-ուղղաթիռը, վայելում էին Չինաստանում` սկսած մ.թ. 320 թվականից։ Ավելի ուշ Լեոնարդո դա Վինչին որդեգրեց իր տեսական ուղղաթիռը վարելու պտուտակային սկզբունքը, որի էսքիզները ներառում էին մի մեծ կտավի պտուտակ գլխավերևում:.
661 թվականին Թուգուդը և Հայսը առաջարկեցին օգտագործել պտուտակներ ջրային ռեակտիվ շարժիչի համար, թեև ոչ որպես պտուտակ ։ Ռոբերտ Հուկը 1681 թվականին նախագծել է հորիզոնական ջրաղաց, որը շատ նման էր Կիրստեն-Բոինգ ուղղահայաց առանցքի պտուտակին, որը նախագծվել էր գրեթե երկուսուկես դար անց՝ 1928 թվականին։ Երկու տարի անց Հուկը փոփոխեց դիզայնը, որպեսզի նավերի շարժիչ ուժը ապահովի ջրի միջոցով։ 1693 թվականին Դյու Կետ անունով ֆրանսիացին հայտնագործեց պտուտակավոր պտուտակը, որը փորձվեց 1693 թվականին, բայց հետագայում լքվեց։ 1752 թվականին Փարիզի Գիտությունների ակադեմիան Բուրնելին մրցանակ շնորհեց պտուտակի անիվի դիզայնի համար։ Մոտավորապես միևնույն ժամանակ ֆրանսիացի մաթեմատիկոս Ալեքսիս-Ժան-Պիեռ Պոկտոնն առաջարկեց Արքիմեդյան պտուտակի վրա հիմնված ջրային շարժիչ համակարգ։ 1771թ.-ին շոգեմեքենայի գյուտարար Ջեյմս Ուոթը մասնավոր նամակում առաջարկեց օգտագործել «պարուրաձև թիակներ» նավակները շարժելու համար, թեև նա չօգտագործեց դրանք իր շոգեշարժիչների հետ և երբևէ իրագործեց այդ գաղափարը ։
Պտուտակի առաջին գործնական և կիրառական կիրառություններից մեկը եղել է "Կրիա" կոչված սուզանավը, որը նախագծվել է 1775 թվականին Նյու Հևենում, Կոնեկտիկուտ, Յելի ուսանող և գյուտարար Դեյվիդ Բուշնելի կողմից, ժամացույցի ստեղծող, փորագրող և արույր ձուլող Իսահակ Դուլիթլի օգնությամբ, ինչպես նաև Բուշնելի եղբոր՝ Էզրա Բուշնելի և նավի ատաղձագործ և ժամագործ Ֆինեաս Պրատի հետ, որոնք կառուցել են կորպուսը Սեյբրուկում, Կոնեկտիկուտ  ։ 1776թ.-ի սեպտեմբերի 6-ի գիշերը սերժանտ Էզրա Լին օդաչու է վարել Կրիայի վրա Նյու Յորք նավահանգստում գտնվող HMS Eagle-ի վրա հարձակման ժամանակ  ։  Turtle-ն եղել է նաև առաջին սուզանավը, որն օգտագործվել է մարտերում։ Ավելի ուշ Բուշնելը նկարագրեց պտուտակը 1787 թվականի հոկտեմբերին ուղղված Թոմաս Ջեֆերսոնին ուղղված նամակում. «Պտուտակի սկզբունքով ձևավորված թիակը ամրացված էր նավի առջևի մասում, որի առանցքը մտավ նավի մեջ և մի կողմ շրջվելով՝ նավը թիավարեց առաջ, բայց շրջվեց. այլ կերպ թիավարեց այն ետևից։ Այն պատրաստված էր ձեռքով կամ ոտքով շրջվելու համար» Փողային պտուտակն, ինչպես "Կրիայի" բոլոր արույրն ու շարժական մասերը, պատրաստել է «հնարամիտ մեխանիկ» Իսսակ Դուլիթլը Նյու Հեյվենից ։
1785 թ.-ին անգլիացի Ջոզեֆ Բրամահն առաջարկեց գավազանի պտուտակային լուծույթ, որն անցնում էր նավակի ստորջրյա հետնամասով, որը կցված էր շեղբերով պտուտակի վրա, թեև նա երբեք այն չշինեց ։
1802 թվականին ամերիկացի իրավաբան և գյուտարար Ջոն Սթիվենսը կառուցեց 25 ոտնաչափ (7,6 մ) նավակ՝ պտտվող շոգեշարժիչով, որը միացված է չորս շեղբերով պտուտակին։ Նավի արագությունը հասնում էր 4 մղոն/ժ-ի (6,4կմ/ժ), սակայն Սթիվենսը լքեց պտուտակները՝ բարձր ճնշման գոլորշու շարժիչների օգտագործման բնորոշ վտանգի պատճառով։ Նրա հետագա նավերը թիավարման անիվներով նավակներ էին ։
1827 թվականին չեխ-ավստրիացի գյուտարար Յոզեֆ Ռեսսելը հորինել էր պտուտակավոր պտուտակ, որն ուներ բազմաթիվ շեղբեր, որոնք ամրացված էին կոնաձև հիմքի շուրջ։ Նա փորձարկել էր իր պտուտակը 1826 թվականի փետրվարին մի փոքրիկ նավի վրա, որը կառավարվում էր ձեռքով։ Նրան հաջողվեց օգտագործել իր բրոնզե պտուտակային պտուտակը հարմարեցված շոգենավի վրա (1829 թ.): Նրա Civetta նավը 48 համախառն ռեգիստր տոննա, հասել է մոտ 6 հանգույցի (11 կմ/ժ) արագության։ Սա առաջին նավն էր, որը հաջողությամբ վարում էր Archimedes պտուտակավոր տիպի պտուտակը։ Այն բանից հետո, երբ նոր շոգեմեքենան վթարի ենթարկվեց (խողովակի ճեղքված զոդում), նրա փորձերը արգելվեցին Ավստրո-Հունգարիայի ոստիկանության կողմից՝ որպես վտանգավոր։ Յոզեֆ Ռեսսելը այդ ժամանակ Ավստրիական կայսրության անտառտնտեսության տեսուչ էր։ Բայց մինչ այս նա ստացել է ավստրո-հունգարական արտոնագիր (լիցենզիա) իր պտուտակի համար (1827 թ.)։ Նա մահացավ 1857 թվականին։ Շարժման այս նոր մեթոդը բարելավում էր թիավարման անիվը, քանի որ այն այնքան չէր ազդում նավի շարժումներից կամ հոսքի փոփոխություններից, քանի որ նավը ածուխ էր այրում ։
Ջոն Փաթչը, նավատորմ Յարմութում, Նոր Շոտլանդիա, 1832 թվականին ստեղծեց երկու սայրով, հովհարաձև պտուտակ և հրապարակայնորեն ցուցադրեց այն 1833 թվականին՝ շարժելով մի նավակ Յարմութ նավահանգստի վրայով և մի փոքրիկ ափամերձ նավակ Սենթ Ջոն, Նյու Բրանսվիք, բայց նրա արտոնագրային հայտը Միացյալ Նահանգներում մերժվում էր մինչև 1849 թվականը, քանի որ նա ամերիկյան քաղաքացի չէր ։ Նրա արդյունավետ դիզայնը գովասանքի արժանացավ ամերիկյան գիտական շրջանակներում, սակայն մինչ այդ պահը արդեն կային ծովային պտուտակի մի քանի մրցակից տարբերակներ։
Պտուտակային պտուտակներ
Թեև մինչև 1830-ական թվականները պտուտակային շարժիչի հետ կապված շատ փորձեր են եղել, այդ գյուտերից քչերն են փորձարկվել մինչև փորձարկման փուլ, և նրանք, որոնք այս կամ այն պատճառով անբավարար են եղել ։
1835 թվականին Բրիտանիայում երկու գյուտարարներ՝ Ջոն Էրիքսոնը և Ֆրենսիս Պետիտ Սմիթը, սկսեցին առանձին աշխատել այդ խնդրի վրա։ Սմիթն առաջինը պետք է պտուտակային պտուտակի արտոնագիր ստորագրեց մայիսի 31-ին, մինչդեռ Էրիքսոնը՝ շնորհալի շվեդ ինժեներ, որն այն ժամանակ աշխատում էր Բրիտանիայում, իր արտոնագիրը ներկայացրեց վեց շաբաթ անց Սմիթը արագորեն կառուցեց փոքրիկ մոդելային նավակ՝ փորձարկելու իր գյուտը, որը սկզբում ցուցադրվեց իր Հենդոնի ֆերմայում գտնվող լճակում, իսկ ավելի ուշ՝ Լոնդոնի Թագավորական Ադելաիդայի գործնական գիտության պատկերասրահում, որտեղ այն տեսավ նավատորմի քարտուղար սըր Ուիլյամը։ Բարրոու. Ապահովելով լոնդոնյան բանկիրի՝ Ռայթի հովանավորությունը՝ Սմիթն այնուհետև կառուցեց Ֆրենսիս Սմիթ կոչվող 6 տոննա ջրանցքով 30 ֆուտ (9,1 մ), 6 ձիաուժ (4,5 կՎտ) նավ, որին տեղադրված էր իր սեփական փայտե պտուտակը։ նախագծվել և ցուցադրվել է Պադինգթոնի ջրանցքի վրա 1836 թվականի նոյեմբերից մինչև 1837 թվականի սեպտեմբերը։ Պատահական պատահարի արդյունքում 1837 թվականի փետրվարին ճամփորդության ժամանակ վնասվել է երկու պտույտի փայտե պտուտակը, և ի զարմանս Սմիթի՝ կոտրված պտուտակը, որն այժմ բաղկացած էր միայն մեկ պտույտից։, կրկնապատկեց նավակի նախկին արագությունը՝ ժամում մոտ չորս մղոնից հասնելով ութի ։ Սմիթը հետագայում վերանայված արտոնագիր կներկայացնի՝ համահունչ այս պատահական հայտնագործությանը։
Ակնհայտորեն տեղյակ լինելով Թագավորական նավատորմի այն տեսակետին, որ պտուտակային պտուտակներն անպիտան կլինեն ծովային ծառայության համար, Սմիթը որոշեց ապացուցել այս ենթադրությունը սխալ։ 1837թ. սեպտեմբերին նա իր փոքրիկ նավը (այժմ տեղադրված է մեկ պտույտի երկաթյա պտուտակով) ծով դուրս բերեց՝ գոլորշիանալով Լոնդոնի Բլեքուոլից մինչև Հայթի, Քենթ, կանգառներով Ռամսգեյթում, Դովերում և Ֆոլքսթոունում։ 25-ին Լոնդոն վերադառնալու ճանապարհին Թագավորական նավատորմի սպաները նկատեցին, որ Սմիթի նավը շարժվում էր փոթորկոտ ծովերում։ Ծովակալության հետաքրքրությունը տեխնոլոգիայի նկատմամբ վերածնվեց, և Սմիթին խրախուսեցին կառուցել լրիվ չափի նավ՝ տեխնոլոգիայի արդյունավետությունն ավելի հստակորեն ցուցադրելու համար։
Կաղապար.Նավի առաջին պտուտակի կրկնօրինակը. Չորս շեղբերով մոդելը փոխարինեց բնօրինակին 1845 թվականին։ Նավը նախատեսված էր թիակներ ունենալու համար, սակայն պլանները փոխվեցին այն բանից հետո, երբ ցույց տվեցին, որ պտուտակային պտուտակներ շատ ավելի արդյունավետ են։
SS Archimedes-ը կառուցվել է 1838 թվականին Լոնդոնի Հենրի Ուիմշերսթի կողմից՝ որպես աշխարհում առաջին շոգենավը, որը վարում է պտուտակային պտուտակ  ։
Արքիմեդը զգալի ազդեցություն ունեցավ նավերի զարգացման վրա՝ խրախուսելով թագավորական նավատորմի կողմից պտուտակային շարժիչների ընդունումը՝ ի լրումն առևտրային նավերի վրա նրա ազդեցության։ Սմիթի Արքիմեդի հետ փորձարկումները հանգեցրին 1845-ին HMS Rattler-ի և HMS Alecto -ի միջև քաշքշուկի մրցմանը, պտուտակով շարժվող Rattler-ով, որը 2,5 հանգույցով (4,6 կմ/ժ) հետ էր քաշում Alecto շոգենավը։
Արքիմեդը նաև ազդեց 1843 թվականին Իսամբարդ թագավորության Բրունելի SS Great Britain նախագծման վրա, այնուհետև աշխարհի ամենամեծ նավը և առաջին պտուտակավոր շոգենավը, որը հատեց Ատլանտյան օվկիանոսը 1845 թվականի օգոստոսին ։
HMS Terror and HMS Erebus երկուսն էլ մեծապես փոփոխվեցին՝ դառնալով Թագավորական նավատորմի առաջին նավերը, որոնք ունեն գոլորշու շարժիչներ և պտուտակավոր պտուտակներ։ Երկուսն էլ մասնակցել են Ֆրանկլինի կորած արշավախմբին, որը վերջին անգամ տեսել են 1845 թվականի հուլիսին Բաֆին ծովածոցի մոտ։
Պտուտակային պտուտակի դիզայնը կայունացել է 1880-ականներին։
Առանց լիսեռ պտուտակներ
Առանց կենտրոնական լիսեռի պտուտակները բաղկացած են պտուտակային շեղբերից, որոնք ամրացված են օղակի վրա, որը շրջանաձև էլեկտրական շարժիչի մի մասն է։ Այս դիզայնը հայտնի է որպես եզրագծով շարժիչ և օգտագործվում է որոշ ինքնակառավարվող ռոբոտային նավերի կողմից։ Շրջանակով շարժվող շարժիչ համակարգերն ավելի ու ավելի են քննարկվում օգտագործման համար ։
Ինքնաթիռի պտուտակներ
Ժամանակակից օդանավերի պտուտակների ոլորված աերոֆայլի ձևը ստեղծվել է Ռայթ եղբայրների կողմից։ Մինչ որոշ նախկին ինժեներներ փորձել էին օդային պտուտակներ մոդելավորել ծովային պտուտակների վրա, Ռայթերը հասկացան, որ օդային պտուտակը (նաև հայտնի է որպես օդապտուտակ) ըստ էության նույնն է, ինչ թևը, և ​​կարողացան օգտագործել իրենց նախկին քամու թունելի փորձարկումները թևերի վրա։. Նրանք նաև շրջադարձ մտցրեցին շեղբերների երկարությամբ։ Սա անհրաժեշտ էր ապահովելու համար, որ շեղբերների հարձակման անկյունը նրանց երկարությամբ համեմատաբար հաստատուն մնա Նրանց սկզբնական պտուտակի շեղբերն ընդամենը մոտ 5%-ով ավելի քիչ արդյունավետ էին, քան ժամանակակից համարժեքը, մոտ 100 տարի անց ։ Ցածր արագությամբ պտուտակային աերոդինամիկայի ըմբռնումը բավականին ավարտված էր 1920-ականներին, սակայն ավելի փոքր տրամագծով ավելի մեծ հզորություն վարելու ավելի ուշ պահանջները խնդիրն ավելի բարդ դարձրին։
Պտուտակային տեսություն
Տասնիններորդ դարում առաջարկվեցին պտուտակների վերաբերյալ մի քանի տեսություններ։ Իմպուլսի տեսությունը կամ սկավառակի շարժիչի տեսությունը՝ տեսություն, որը նկարագրում է իդեալական պտուտակի մաթեմատիկական մոդելը, մշակվել է W.J.M.-ի կողմից։ Rankine (1865), A.G. Greenhill (1888) և R.E. Ֆրուդը (1889)։ Պտուտակը մոդելավորվում է որպես անսահման բարակ սկավառակ՝ առաջացնելով մշտական ​​արագություն պտտման առանցքի երկայնքով և ստեղծելով հոսք պտուտակի շուրջ։
Պտուտակը, որը պտտվում է ամուրի միջով, կունենա զրոյական «սայթաքում». բայց քանի որ պտուտակի պտուտակն աշխատում է հեղուկի մեջ (կամ օդում, կամ ջրում), որոշակի կորուստներ կլինեն։ Առավել արդյունավետ պտուտակները մեծ տրամագծով, դանդաղ պտտվող պտուտակներն են, օրինակ՝ մեծ նավերի վրա; ամենաքիչ արդյունավետները փոքր տրամագծով և արագ պտտվող են (օրինակ՝ արտաքին շարժիչի վրա)։ Օգտագործելով Նյուտոնի շարժման օրենքները, կարելի է օգտակար համարել պտուտակի առաջ մղումը որպես ռեակցիա, որը համաչափ է ժամանակի ընթացքում ետ ուղարկվող հեղուկի զանգվածին և այն արագությանը, որը պտուտակն ավելացնում է այդ զանգվածին, և գործնականում ավելի շատ կորուստներ են առաջանում արագ շիթ, քան ավելի ծանր, դանդաղ շիթ ստեղծելով։ (Նույնը վերաբերում է օդանավերին, որոնցում ավելի մեծ տրամագծով տուրբոֆան շարժիչները ավելի արդյունավետ են, քան նախկինում, ավելի փոքր տրամագծով տուրբոֆանները և նույնիսկ փոքր տուրբոֆանները, որոնք ավելի քիչ զանգված են արտանետում ավելի մեծ արագությամբ) ։
Պտուտակային երկրաչափություն
Ծովային պտուտակային պտուտակի երկրաչափությունը հիմնված է ուղղաձիգ մակերեսի վրա։ Սա կարող է ձևավորել սայրի երեսը, կամ շեղբերների երեսները կարող են նկարագրվել այս մակերևույթի շեղումներով։ Սայրի հետևի հատվածը նկարագրվում է ուղղաձիգ մակերևույթի շեղումներով այնպես, ինչպես օդային փայլաթիթեղը կարող է նկարագրվել շեղումներով լարային գծից։ Քարի մակերեսը կարող է լինել իսկական ուղղաթիռ կամ շեղված, որպեսզի ապահովի հարձակման անկյան ավելի լավ համընկնում սայրերի վրայով շարժման արագության հետ։ Շեղված ուղղաթիռը նկարագրվում է՝ նշելով շառավղային հղման գծի ձևը և թեքության անկյունը ճառագայթային հեռավորության առումով։ Ավանդական պտուտակի գծագրությունը ներառում է չորս մաս՝ կողային բարձրություն, որը սահմանում է փոցխը, սայրի հաստության փոփոխությունը արմատից ծայր, երկայնական հատված՝ հանգույցի միջով և սայրի նախագծված ուրվագիծը երկայնական կենտրոնական հարթության վրա։ Ընդլայնված շեղբերի տեսքը ցույց է տալիս հատվածի ձևերը իրենց տարբեր շառավիղներով, որոնց երեսները գծված են բազային գծին զուգահեռ, իսկ հաստությունը՝ առանցքին։ Ուրվագիծը, որը նշված է հատվածների առաջատար և հետևի ծայրերը միացնող գծով, պատկերում է ընդլայնված սայրի ուրվագիծը։ Բարձրության դիագրամը ցույց է տալիս բարձրության տատանումները արմատից ծայր շառավղով։ Լայնակի տեսքը ցույց է տալիս սայրի լայնակի ելուստը և սայրի զարգացած ուրվագիծը ։
եղբերները փայլաթիթեղի հատվածի թիթեղներն են, որոնք զարգացնում են մղումը, երբ պտուտակը պտտվում է։ Հանգույցը պտուտակի կենտրոնական մասն է, որը միացնում է սայրերը և ամրացնում պտուտակը լիսեռին։ Rake-ը սայրի անկյունն է լիսեռին ուղղահայաց շառավղով։ Skew-ը առավելագույն հաստության գծի շոշափելի շառավիղն է
Պտուտակային բնութագրերը սովորաբար արտահայտվում են որպես չափազուրկ հարաբերակցություններ.
Կավիտացիա
Կավիտացիան ջրի մեջ գոլորշիների փուչիկների առաջացումն է շարժվող պտուտակի սայրի մոտ շատ ցածր ճնշման շրջաններում։ Դա կարող է առաջանալ, եթե փորձ է արվում չափազանց մեծ հզորություն փոխանցել պտուտակով, կամ եթե պտուտակն աշխատում է շատ բարձր արագությամբ։ Կավիտացիան կարող է վատնել էներգիան, առաջացնել թրթռում և մաշվածություն և վնասել պտուտակը։ Այն կարող է առաջանալ բազմաթիվ ձևերով պտուտակի վրա։ Պտուտակային կավիտացիայի երկու ամենատարածված տեսակներն են՝ ներծծող կողային մակերեսի կավիտացիան և ծայրային հորձանուտի կավիտացիան։
Ներծծող կողմի մակերևույթի կավիտացիան ձևավորվում է, երբ պտուտակն աշխատում է պտտման բարձր արագությամբ կամ ծանր բեռի տակ (շեղբերի բարձրացման բարձր գործակից)։ Սայրի վերին հոսանքի մակերևույթի վրա ճնշումը («ներծծող կողմը») կարող է իջնել ջրի գոլորշու ճնշումից ցածր, ինչի հետևանքով գոլորշի գրպան է ձևավորվում։ Նման պայմաններում ճնշման փոփոխությունը սայրի ներքևի մակերևույթի («ճնշման կողմը») և ներծծող կողմի միջև սահմանափակ է և, ի վերջո, նվազում է, քանի որ կավիտացիայի աստիճանը մեծանում է։ Երբ սայրի մակերեսի մեծ մասը ծածկված է կավիտացիայով, ճնշման տարբերությունը սայրի ճնշման և ներծծող կողմի միջև զգալիորեն նվազում է, ինչպես նաև պտուտակի կողմից արտադրվող մղումը։ Այս պայմանը կոչվում է «հարձակման խզում»։ Այս պայմաններում պտուտակի շահագործումը վատնում է էներգիան, առաջանում է զգալի աղմուկ, և քանի որ գոլորշիների փուչիկները փլուզվում են, այն արագորեն քայքայում է պտուտակի մակերեսը սայրի մակերեսի վրա տեղայնացված հարվածային ալիքների պատճառով։
Ծայրային հորձանուտի կավիտացիան առաջանում է ծայրամասային հորձանուտի հիմքում ձևավորված չափազանց ցածր ճնշումների պատճառով։ Ծայրային հորձանուտը առաջանում է պտուտակի ծայրի շուրջ հեղուկի փաթաթումից; ճնշման կողմից դեպի ներծծող կողմը:Սույն video ցույց է տալիս ծայրի հորձանուտի կավիտացիան։ Ծածկույթի հորձանուտի կավիտացիան սովորաբար տեղի է ունենում ներծծող կողային մակերեսի կավիտացիայից առաջ և ավելի քիչ վնասում է սայրին, քանի որ այս տեսակի կավիտացիան չի փլվում սայրի վրա, այլ որոշակի հեռավորության վրա հոսանքով ներքև։
Կառավարվող պտուտակ
Փոփոխական բարձրության պտուտակներ (նաև հայտնի են որպես կառավարելի բարձրության պտուտակներ) զգալի առավելություններ ունեն ֆիքսված բարձրության սորտերի նկատմամբ։ Առավելությունները ներառում են.
Skewback պտուտակ
Գերմանական Type 212 սուզանավերի վրա օգտագործվող պտուտակների առաջադեմ տեսակը կոչվում է թեք պտուտակ։ Ինչպես որոշ օդանավերի վրա օգտագործվող սայրերի շեղբերում, թեքված պտուտակի սայրերի ծայրերը հետ են շրջվում պտտման ուղղությամբ։ Բացի այդ, շեղբերները թեքված են դեպի ետ երկայնական առանցքի երկայնքով՝ պտուտակին տալով ընդհանուր բաժակաձև տեսք ։
Այս դիզայնը պահպանում է մղման արդյունավետությունը՝ միաժամանակ նվազեցնելով կավիտացիան, և այդպիսով ստեղծում է հանգիստ, գաղտագողի դիզայն    ։
Մոդուլային պտուտակ
Մոդուլային պտուտակն ավելի շատ վերահսկողություն է ապահովում նավակի աշխատանքի վրա։ Ամբողջ պտուտակը փոխելու կարիք չկա, երբ հնարավորություն կա փոխելու միայն թեքությունը կամ վնասված շեղբերը։ Տեքստը կարգավորելու ունակությունը թույլ կտա նավակավորներին ավելի լավ կատարողականություն ունենալ տարբեր բարձրություններում, ջրային սպորտաձևերում կամ նավարկության ժամանակ ։
Voith Schneider պտուտակ
Voith Schneider պտուտակները օգտագործում են չորս չոլորված ուղիղ շեղբեր, որոնք պտտվում են ուղղահայաց առանցքի շուրջը պարուրաձև շեղբերների փոխարեն և կարող են ցանկացած ժամանակ ցանկացած ուղղությամբ մղել՝ ավելի բարձր մեխանիկական բարդության գնով։
Պաշտպանություն վնասից
Լիսեռի պաշտպանություն
վելի փոքր շարժիչների համար, ինչպիսիք են արտաքին շարժիչները, որտեղ պտուտակը ենթարկվում է ծանր առարկաների հետ բախման վտանգի, պտուտակը հաճախ ներառում է սարք, որը նախատեսված է գերբեռնվածության ժամանակ խափանվելու համար. սարքը կամ ամբողջ պտուտակը զոհաբերվում է, որպեսզի ավելի թանկ փոխանցման տուփը և շարժիչը չվնասվեն։
Սովորաբար ավելի փոքր (10 ձիաուժ կամ 7,5 կՎտ-ից պակաս հզորությամբ) և ավելի հին շարժիչներում նեղ կտրող քորոցը շարժիչի լիսեռի և պտուտակային հանգույցի միջով փոխանցում է շարժիչի հզորությունը նորմալ բեռների դեպքում։ Քորոցը նախատեսված է կտրելու համար, երբ պտուտակը դրվում է բեռի տակ, որը կարող է վնասել շարժիչը։ Քորոցը կտրելուց հետո շարժիչն ի վիճակի չէ շարժիչ ուժ ապահովել նավակին, մինչև չտեղադրվի նոր կտրող պտուտակը ։
Ավելի մեծ և ժամանակակից շարժիչներում ռետինե երեսպատումը փոխանցում է շարժիչի լիսեռի մոմենտը դեպի պտուտակի հանգույց։ Վնասակար բեռի դեպքում հանգույցի միջադիրի շփումը հաղթահարվում է, և պտտվող պտուտակը սահում է լիսեռի վրա՝ կանխելով շարժիչի բաղադրիչների գերբեռնվածությունը ։ Նման դեպքից հետո ռետինե պատյանը կարող է վնասվել։ Եթե ​​այո, ապա այն կարող է շարունակել փոխանցել նվազեցված հզորությունը ցածր պտույտների դեպքում, բայց կարող է չտրամադրել հոսանք՝ նվազած շփման պատճառով, բարձր պտույտների դեպքում։ Նաև ռետինե ծածկը կարող է ժամանակի ընթացքում փչանալ, ինչը հանգեցնում է դրա ձախողման՝ նախատեսված անսարքության բեռից ցածր բեռների տակ։
Որոշ ժամանակակից պտուտակներում ռետինե թաղանթին փոխարինում է կոշտ պոլիմերային ներդիրը, որը կոչվում է սկավառակի թև։ Լիսեռի և պտուտակի հանգույցի միջև տեղադրված թևի պտտվող կամ այլ ոչ շրջանաձև խաչմերուկը շարժիչի ոլորող մոմենտը փոխանցում է պտուտակին, այլ ոչ թե շփման։ Պոլիմերն ավելի թույլ է, քան պտուտակի և շարժիչի բաղադրամասերը, ուստի այն խափանում է նախքան դրանք, երբ պտուտակը գերբեռնված է ։ Սա ամբողջովին ձախողվում է չափազանց ծանրաբեռնվածության դեպքում, բայց հեշտությամբ կարող է փոխարինվել։
Մոլախոտերի լյուկեր և պարան կտրողներ
Մինչդեռ մեծ նավի պտուտակն ընկղմվելու է խոր ջրի մեջ և առանց խոչընդոտների և նավակների, զբոսանավերը, նավերը և գետային նավակները հաճախ ենթարկվում են պտուտակների աղտոտմանը, ինչպիսիք են մոլախոտերը, պարանները, մալուխները, ցանցերը և պլաստմասսաները։ Բրիտանական նեղ նավակները միշտ ունեն մոլախոտերի լյուկ պտուտակի վրա, և երբ նեղ նավը կանգ է առնում, լյուկը կարող է բացվել, որպեսզի մուտք գործի դեպի պտուտակը, ինչը հնարավորություն կտա մաքրել բեկորները։ Զբոսանավերը և գետային նավակները հազվադեպ են մոլախոտերի լյուկեր; փոխարենը նրանք կարող են տեղադրել պարան կտրիչ, որը տեղավորվում է հենարանի լիսեռի շուրջ և պտտվում է պտուտակի հետ։ Այս կտրիչները մաքրում են բեկորները և բացառում են ջրասուզակների կողմից կեղտոտումը ձեռքով անցնելու անհրաժեշտությունը։ Առկա են պարան կտրողների մի քանի ձևեր.
Պտուտակային փոփոխություններ
Կտրուկը պտուտակի դիզայնի տեսակ է, որը հատկապես օգտագործվում է նավակարշավների համար։ Նրա առջևի եզրը կլոր է, իսկ հետևի եզրը ուղիղ կտրված է։ Այն ապահովում է փոքր աղեղային վերելակ, այնպես որ այն կարող է օգտագործվել նավակների վրա, որոնք մեծ աղեղի բարձրացման կարիք չունեն, օրինակ հիդրոինքնաթիռների վրա, որոնք բնականաբար ունեն բավարար հիդրոդինամիկ աղեղային վերելակներ։ Աղեղի վերելակի բացակայությունը փոխհատուցելու համար ստորին ագրեգատի վրա կարող է տեղադրվել հիդրոփայլ։ Հիդրոփայլաթիթեղները նվազեցնում են աղեղի բարձրացումը և օգնում նավակը անցքից դուրս բերելու և ինքնաթիռի վրա։
Ռուբիկի գունդ
Ռուբիկի գունդ (Ռուբիկ 360, Ռուբիկի գնդակ, Ռուբիկի ոլորտ), մեխանիկական գլուխկոտրուկ, որը հորինվել է 2009 թվականին ու արտոնագրվել հունգարացի քանդակագործ և ճարտարապետության դասախոս Էռնյո Ռուբիկի կողմից։ Ներկայացվել է 2009 թվականի փետրվարի 5-ին խաղալիքների Նյուրնբերգյան միջազգային տոնավաճառում ։ Մեծ Բրիտանիայում գլուխկոտրուկը սկսել է վաճառվել 2009 թվականի հուլիսի 13-ից։ Գլուխկոտրուկն իրենից ներկայացնում է մեկը մյուսի մեջ մտնող, առանցքների վրա պտտվող երեք թափանցիկ ոլորտ։ Կենտրոնական ոլորտի ներսում 6 գունավոր գնդիկներ են։ Ամբողջ նպատակն այն է, որ արտաքին ոլորտում հերթականությամբ դասավորվեն միևնույն գույնի գնդակները։
Ինքը Էռնյո Ռուբիկը հայտարարել է, որ չնայած հանձնարարությունը առաջին հայացքից թվում է հեշտ, լուծումը շատ ու շատ դժվար է, քանի որ խաղի մեջ խառնվում է ձգողության ուժը։
Որպեսզի հավաքվի գլուխկոտրուկը, պահանջվում է դասավորել տարբեր գույնի 6 գնդերը կենտրոնական ոլորտից դեպի արտաքին ոլորտ։ Դրա համար պետք է գնդերը անցնեն միջին ոլորտի միջով, որն ունի երկու անցք։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գլուխկոտրուկներ Կատեգորիա:Տրամաբանություն Կատեգորիա:Խաղալիքներ
Վիշգորոդ (քաղաք, Ուկրաինա)
Վիշգորոդ (Вишгород), քաղաք Ուկրաինայի Կիևի մարզի Վիշգորոդի շրջանում, շրջկենտրոն։
2011 թվականի տվյալներով Վիշգորոդ քաղաքում բնակվում էր 27 251 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 11,4 կմ²։
Փետիս շրջան (Միսսուրի)
Փետիս շրջան (Pettis County), ԱՄՆ Միսսուրի նահանգի 114 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.774 կմ² է, բնակչությունը՝ 42.201 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Սեդալիա բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1833 թ.։
Դեղարկղիկներ
Դեղարկղիկներ, դեղորայքի, վիրակապական նյութերի, առաջին բուժօգնություն, հիմնականում ինքնօգնություն և փոխօգնություն ցույց տալու որոշ միջոցների հավաքակազմ։ Օգտագործման պայմաններից և նպատակից կախված՝ լինում են. առաջին օգնության համապիտանի, մոր և մանկան, տրանսպորտային միջոցների, փրկարարական լաստերի և նավակների, անհատական դեղարկղիկներ և այլն։
Առաջին օգնության դեղարկղիկներ
Առաջին օգնության համապիտանի դեղարկղիկներ նախատեսված են ձեռնարկություններում, կառույցներում, արշավների ժամանակ, դաշտային և տնային պայմաններում առաջին օգնություն ցույց տալու համար։ Դեղարկղիկներում լինում են ցավամոքիչ դեղանյութեր, ջերմիջեցնող դեղանյութեր, հակաբորբոքային դեղանյութեր, հանգստացնող դեղանյութեր (կատվախոտի թուրմ), խորխաբեր դեղանյութեր, ստամոքսաղիքային ցավերի դեպքում օգտագործվող դեղանյութեր (մահամորմի մզվածք պարունակող հաբեր, նատրիումի հիդրոկարբոնատ), աղիքներում կուտակված գազերը կլանող ակտիվացրած ածուխ, վալիդոլի հաբեր, որոնք սրտի շրջանում ցավերի դեպքում դրվում են լեզվի տակ, ամոնիակի լուծույթ (անուշադրի սպիրտ)՝ ուշագնացության դեպքում շնչելու համար, վերքերի լվացման (կալիումի գերմանգանատի վարդագույն լուծույթ), բերանի և կոկորդի ողողման (բորաթթվի լուծույթ՝ 1 թեյի գդալ՝ 1 բաժակ ջրին կամ կալիումի գերմանգանատի վարդագույն լուծույթ), ճանկռվածքին, քերծվածքին, վերքի եզրերին քսելու (յոդի սպիրտային լուծույթ), մաշկի վարակազերծման և փափկացման (բորավազելին) համար հականեխիչ դեղանյութեր։
Դեղարկղիկներում, բացի դեղանյութերից, լինում են նաև վիրակապական նյութեր, անհատական վիրակապական փաթեթ, մանրէազերծ բինտ, բամբակ, բակտերիասպան սպեղանիներ. արյունահոսությունը դադարեցնող ռետինե լարան, կոտըրվածքների և հոդ ախ ախտու մների ժամանակ վերջույթներին դրվող բեկակալ, բժշկական ջերմաչափ, դեղ խմելու, աչքը լվանալու փոքրիկ բաժակներ։
Մոր և մանկան դեղարկղիկներ
Մոր եվ մանկան դեղարկղիկներում հիմնականում լինում են կրծքի երեխայի խնամքի անհրաժեշտ իրեր՝ ծծակներ, հոգնա, աչքի կաթոցիկներ, ջերմաչափեր (մարմնի և ջրի), սպունգ, պոլիէթիլենային թաղանթ, թանզիֆ, մանկ, օճառ, հականեխիչ նյութեր (յոդի սպիրտային լուծույթ, կալիումի գերմանգանատ, բորաթթու), վիրակապ, նյութեր (մանրէազերծված բինտ, բամբակ, բակտերիասպան սպեղանիներ, ինչպես նաև վազելինային յուղ՝ փափկացնող միջոց), մանկ, մաշկաքսուք, ցանափոշի և այլն։
Տրանսպորտային միջոցների դեղարկղիկներ
Տրանսպորտային միջոցների համար նախատեսված դեղարկղիկներում կան տրանսպորտպյին պատահարների դեպքում ինքնա և փոխօգնություն ցույց տալու անհրաժեշտ նյութեր՝ վալիդոլի հաբեր, կալիումի գերմանգանատ, սրվակներով ամոնիակի լուծույթ, յոդի 5 %-անոց սպիրտային լուծույթ, ինչպես նաև բինտ, բամբակ, սպեղանի, առաջին օգնության վիրակապ. փաթեթ, արյունահոսությունը դադարեցնող լարան։
Փրկարարական լաստերի եվ նավակների դեղարկղիկներ նախատեսված են վթարի դեպքում առաջին օգնություն ցույց տալու համար։ Դրանցում կան վիրակապ, նյութեր, արյունը դադարեցնող լարան, մկրատներ, յոդի 5 %-անոց սպիրտային լուծույթ, սրվակներով ամոնիակի լուծույթ, վալիդոլի հաբեր, անալգին ամիդոպիրինով և այլ դեղեր ու նյութեր։
Անհատական դեղարկղիկ
Անհատական դեղարկղիկը նախատեսված է միջուկային և քիմիական զենքից ախտահարման դեպքում ինքնա և փոխօգնության, ախտահարող գործոնների ազդեցության կանխման կամ նվազեցման, ինչպես նաև վարակիչ հիվանդությունևերի
Պյառնու (օդանավակայան)
Պյառնու, օդանավակայան Էստոնիայում՝ Պյառնու քաղաքից 4 կմ հեռու։
1937 թ․–ի հոկտեմբերին Պյառնու քաղաքի իշխանությունները 0.28 կմ² տարածք հատկացրեց օդանավակայան կառուցելու համար։ 1939 թ․–ին արդեն կայացավ առաջին թռիչքը։
Խորհրդային օկուպացիայի տարիներին ծառայել է որպես ռազմական օդանավակայան. 1992 թ․–ին ընդգրկվել է Էստոնիայի զինված ուժերի կազմում։ Նույն տարվա հոկտեմբերի 15–ին որոշում է ընդունվում ռազմական օդանավակայանի տեղում կառուցել քաղաքացիական օդանավակայան։ Ներկայումս Air Livonia ավիաընկերությունը թռիչքներ է կազմակերպում Կուռեսաառե, Ռուհնու և այլ բնակավայրեր։ 2004 թ․–ին ուղևափոխադրումների քանակը կազմել է 5035 մարդ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Էստոնիայի օդանավակայաններ
Կարսավայի շրջան
Կարսավայի շրջան (Kārsavas novads), վարչա-տարածքային միավոր Լատվիայի Հանրապետության կենտրոնական մասում՝ Լատգալիա տարածաշրջանում։ Շրջանը բաղկացած է հինգ վոլոստներից և վարչական կենտրոն Կարսավա քաղաքից։ Շրջանը ստեղծվել է 2009 թվականի հուլիսի 1-ին։ Տարածքը կազմում է 628,4 կմ² ։ Սահմանակից է Լատվիայի Բալտինավայի, Բալվիի, Ռեզեկնեի և Ցիբլայի շրջանների և Ռուսաստանի Պսկովի մարզի Պիտալովսկի և Կրասնոգորոդսկի շրջանների հետ։
Բնակչություն
2010 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ շրջանի բնակչությունը կազմում էր 5812 մարդ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լատվիայի շրջաններ
Յաանիկա
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 45 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Նիսսի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Արարատ գրական
«Արարատ գրական», կիսամսյա, որից հետո ամսագիր, Բեյրութի «Արարատ» օրաթերթի գրական հավելվածը։
Պատմություն
Խմբագիր՝ Հակոբ Նորունի (Նորաշխարհյան) ։ Պաշտպանել է «արվեստը ժողովրդի համար» սկզբունքը։ Լույս է ընծայել չափածո և արձակ գործեր, գրաքննադատել հոդվածներ, լուրեր սփյուռքահայ, մասնավորապես՝ լիբանանահայ գրական կյանքից։
«Արարատ գրական» ամսագիրը սերտ կապեր է պահպանել Հայաստանի հետ, տպագրել խորհրդահայ հեղինակների ստեղծագործություններից։ Ունեցել է համաշխարհային գրականության բաժին, մեծ տեղ է հատկացրել արաբական գրականությանը։
Լեոնովո (գյուղ, Խոլմ-Ժիրովսկի շրջան)
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 5 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Խոլմ-Ժիրովսկի շրջանի բնակավայրեր
Բորգոֆրանկո սուլ Պո
Բորգոֆրանկո սուլ Պո (Borgofranco sul Po), քաղաք Իտալիայում, գտնվում է Լոմբարդիա մարզի Մանտուա գավառում ։ Բնակչությունը կազմում է 887 մարդ (2004 թվականի տվյալներով)։ Խտությունը կազմում է 63 մարդ/կմ²։ Տարածքը գրավում է 14 կմ²։ Էլեկտրոնային փոստ՝ 46020։ Հեռախոսային կոդ՝ 0386։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Արկուատա Սկրիվիա
Արկուատա Սկրիվիա  (Arquata Scrivia), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Ալեսանդրիա գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 5848 մարդ (2008)։ Բնակչության խտությունը՝ 276 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 23,36 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 15061։ Հեռախոսային կոդ՝ 00143։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության աճը
Տոնաշեն
Աշխարհագրություն
Համայնքը լեռնային է, ունի 1208.96 հա տարածք, որից 328.51 հա գյուղատնտեսական նշանակության, 810.21 հա անտառային հողեր։ Տոնաշեն համայնքի սահմանային գոտով հոսում է Տրտու գետի վտակը։ Համայնքի տարածքում առկա են թվով 21 աղբյուրներ` «Վերդին», «Ոսկի», «Մուշհավի», «Բալախանի», «Սևգևուլի», «Հարամ», «Ճղպուրոտին», «Ծով», «Հով», «Միջիդին», «Պապին», «Անահիտի», «Պատին», «Օբեշիկի», «Զավոդին», «Անումավոր», «Ղուդի», «Նոթուտ», «Ստեփանին», «Ճղպուրոտին» (Չինարին) և «Ֆերմայի»։
Պատմություն
1990-ականների Արցախյան ազատամարտի ժամանակ գյուղից զոհվել է մեկ ազատամարտիկ ։
Բնակչություն
Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ`անասնապահությամբ և հողագործությամբ։
Պատմամշակութային հուշարձաններ
Համայնքի պատմամշակութային հուշարձաններն են՝ եկեղեցի (միջնադար), գյուղատեղի «Մեծ թթոտ» (միջնադար), խաչքար (13-րդ դար), աղբյուր (13-րդ դար), «Կոտրած եղցի» եկեղեցի (13-րդ դար), Երից Մանկանց (1691 թվական), գերեզմանոց (12-13-րդ դարեր), ամրոց «Ջրաբերդ» (7-18-րդ դարեր), հաշվառված է 62 հուշարձան։
Հասարարակական կառույցներ
2015 թվականի դրությամբ համայնքում գործում էր գյուղապետարան, բուժկետ, միջնակարգ դպրոց, որտեղ սովորում էին 4 աշակերտներ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մարտակերտի շրջանի գյուղեր Կատեգորիա:Մարտակերտի շրջանի բնակավայրեր
Պրոլետարի (քաղաքատիպ ավան, Նովոգորոդսկի շրջան)
Պրոլետարի (Пролетарий), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Նովգորոդի մարզի Նովոգորոդսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նովգորոդի մարզի Նովոգորոդսկի շրջանի բնակավայրեր
Ռաֆայել Պետրոս ԻԱ Մինասյան
''Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Ռաֆայել Պետրոս ԻԱ Ծայրագույն Պատրիարք և ամենայն Հայոց կաթողիկե հայրապետ ''', Տանն Կիլիկիո Կաթողիկէ Հայոց 21-րդ Կաթողիկոս Պատրիարք (2021 թվականից)։
Կենսագրություն
2011 թվականի հունիսի 24-ին նշանակվել է Արևելյան Եվրոպայի առաջնորդության ղեկավար և Կապադովկիական Կեսարիայի (լատ. Caesariensis in Cappadocia Armenorum) տիտղոսակիր արքեպիսկոպոս, 2011 թվականի հուլիսի 16-ին ձեռնադրվել է եպիսկոպոս Ներսես Պետրոս ԺԹ. Թարմունու առաջնորդության իր նախորդ ծառայակիցներ՝ արքեպիսկոպոս Նշան Գարաքեհեյանի (Nechan Karakéhéyan) և տիտղոսակիր եպիսկոպոս Մանուել Պատակյանի (Manuel Batakian) հետ համատեղ։
2021 թվականի սեպտեմբերի Ռաֆայել արքեպիսկոպոս Մինասյանն ընտրվել է Տանն Կիլիկիո Կաթողիկէ Հայոց 21-րդ Կաթողիկոս Պատրիարք ։ Գահակալության արարողությունը տեղի է ունեցել Բեյրութի Սուրբ Եղիա աթոռանիստ եկեղեցում՝ հոկտեմբերի 24-ին։ Նորընտիր Կաթողիկոս Պատրիարքը ստացել է Ամենապատիվ և Գերերջանիկ Տ. Ռաֆայել Պետրոս ԻԱ Մինասյան անունը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ հոգևորականներ Կատեգորիա:Լիբանանցիներ հայկական սերմամբ
Տարաշչա
Տարաշչա (Тараща), քաղաք Ուկրաինայի Կիևի մարզի Տարաշչայի շրջանում, շրջկենտրոն։ Հիմնադրվել է 1709 թվականին։
Չճշտված տվյալներով Տարաշչա քաղաքում բնակվում էր 13 307 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքներ Կատեգորիա:1709 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ֆելպս շրջան (Միսսուրի)
Ֆելպս շրջան (Phelps County), ԱՄՆ Միսսուրի նահանգի 114 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.743 կմ² է, բնակչությունը՝ 45.156 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Ռոլա բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1857 թ.։
Գոնադոտրոպ հորմոններ
Գոնադոտրոպ, հորմոններ, գոնադոտրոպիններ հիպոֆիզի առջևի բլթից արտադրվող նյութեր, որոնք կարգավորում են սեռական գեղձերի ներզատական ֆունկցիան։ Դրանցից են՝ ֆոլիկուլախթանիչ (պրոլան А, տիլակենտրինյ, լուտեինացնող (պրոլան Բ, միջանկյալ բջիջները խթանող հորմոն, մետակենտրին) և լուտեոտրոպ (պրոլակտին, մամոտրոպին, մամոգեն) հորմոններ։ Գոնադոտրոպ հորմոնները խթանում են ձվաբջիջների հասունացումը, ձվազատումը, դեղին մարմնի առաջացումը, ուժեղացնում արուների սպերմատոգենեզը, տեստոստերոնի արտազատումը։ Որոշ գոնադոտրոպ հորմոններ կիրառում են բուժիչ նպատակով։
Կատեգորիա:Հորմոններ