cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ԽՍՀՄ ատոմային նախագիծ
ՊՊԿ Հատուկ կոմիտե
Առաջնային խնդիր էր պլուտոնիում-239 և ուրան-235 արդյունաբերական արտադրության կազմակերպումը։ Առաջինի լուծման համար անհրաժեշտ էր ստեղծել փորձնական, իսկ հետագայում արդյունաբերական միջուկային ռեակտոր, կառուցել ռադիոքիմիական և հատուկ մետալուրգիական արտադրամասեր։ Երկրորդի լուծման համար ձեռնարկվեց դիֆուզիոն ճանապարհով ուրանի իզոտոպների տրոհման գործարանի կառուցում։
Այս խնդիրների լուծումը հնարավոր եղավ մեծ քանակությամբ մաքուր մետաղական ուրանի, ուրանի օքսիդի, ուրանի հեքսաֆտորիդի, ուրանի այլ միացությունների, բարձր մաքրության գրաֆիտի և մի շարք այլ հատուկ նյութերի արտադրական տեխնոլոգիաների ստեղծման, արդյունաբերության կազմակերպման, նոր արտադրական ագրեգատների և սարքավորումների համալիրի ստեղծման արդյունքում։ Այդ շրջանում ԽՍՀՄ-ում ուրանի հանքանյութի հայթայթման և ուրանի խտանյութի ստացման անբավարար ծավալները փոխհատուցվում էին ավարարռված հումքով և Արևմտյան Եվրոպայի երկրների ուրանային ձեռնարկությունների արտադրանքով, որոնց հետ ԽՍՀՄ-ը համապատասխան պայմանագրեր էր կնքել։
1945 թվականին Տաջիկստանում կառուցվեց ուրանային խտանյութի արտադրության առաջին կոմբինատը՝ «ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ № 6 կոմբինատը»։
1945 թվականի որոշումներ
1945 թվականին ԽՍՀՄ կառավարությունը ընդունել է հետևյալ կարևոր որոշումները. Հարավային Ուրալի ձեռնարկության կազմի մեջ պետք է մտնեին.
Գերմանացի մասնագետների մասնակցություն
1945 թվականին Գերմանիայից բերվեցին հարյուրավոր գերմանացի գիտնականներ, որոնք միջուկային խնդրի հետ կապ ունեին։ Նրանց մեծ մասին՝ մոտ 300 հոգու, գաղտնի բնակեցրին Սուխումիում՝ Ալեքսանդր Միխայլովիչի և միլիոնատեր Սմեցկովի նախկին կալվածքներում (առողջարաններ «Սինոպ» և «Ագուձերներ»)։ ԽՍՀՄ տեղափոխվեցին սարքավորումներ Գերմանիայի Քիմիայի և մետալուրգիայի ինստիտուտից, Կայզեր Վիլհելմի ֆիզիկայի ինստիտուտից, Siemens էլեկտրատեխնիկական լաբորատորիայից, Գերմանիայի փոստային նախարարության ֆիզիկայի ինստիտուտից։ ԽՍՀՄ բերվեցին գերմանական չորս ցիկլատրոններից երեքը, հզոր մագնիսներ, էլեկտրոնային մանրադիտակներ, օսցիլոգրաֆներ, բարձր լարման տրանսֆորմատորներ, գերճշգրիտ սարքավորումներ։ 1945 թվականի նոյեմբերին ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ կազմում ստեղծվեց Հատուկ ինստիտուտների վարչություն (ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ 9-րդ վարչություն)։
«Սինոպ» առողջարանը անվանեցին «Օբյեկտ Ա» (ղեկավար՝ Մանֆրեդ ֆոն Արդենն)։ «Ագուձերները» դարձավ  «Օբյեկտ Գ» (ղեկավար՝ Գուստավ Հերց)։ Այս երկու օբյեկտներում աշխատում էին հանրաճանաչ գիտնականներ Նիկոլաուս Ռիլը, Մաքս Ֆոլմերը, որը կառուցեց ԽՍՀՄ առաջին ծանր ջրի արտադրության սարքավորումը, Պետեր Տիսենը՝ գազադիֆուզիոն մեթոդով ուրանի իզոտոպների ճեղքման նիկելային ֆիլտրերի կոնստրուկտոր, Մաքս Շտեենբեկ և Գերնոտ Ցիպպե, որոնք աշխատում էին ցենտրիֆուգային մեթոդով ճեղքման վրա և հետագայում արևմուտքում գազային ցենտրիֆուգերի պատենտ ստացան։ «Ա» և «Գ» օբյեկտների բազայի վրա հետագայում ստեղծվեց Սուխումիի ֆիզիկատեխնիկական ինստիտուտը (СФТИ):
Գերմանացի գիտնականներից ոմանք այդ աշխատանքի համար արժանացան ԽՍՀՄ պետական մրցանակների, այդ թվում՝ Ստալինյան մրցանակի։ 1954-1959 թվականների ընթացքում գերմանացի մասնագետները տեղափոխվեցին ԳԴՀ (Գերնոտ Ցիպպեն՝ Ավստրիա)։
Նովոուրալսկի գազադիֆուզիոն գործարան
1946 թվականին ԽՍՀՄ ԺԿ Ավիացիոն արդյունաբերության Նովոուրալսկի № 261 արտադրական գործարանի հիման վրա սկսվեց գազադիֆուզիոն գործարանի կառուցումը, որը կոչվեց Կոմբինատ № 813 (Դ-1 գործարան) և նախատեսված էր բարձր հարստացված ուրանի արտադրության համար։ 1949 թվականին գործարանը թողարկեց առաջին արտադրանքը։
Ուրանի հեքսաֆտորիդի արտադրություն Կիրովո-Չեպեցկում
1946 թվականին Կիրովո-Չեպեցկ քաղաքի աշխատանքային ավանի (Կիրովո-Չեպեցկի շրջան) ԽՍՀՄ ԺԿ Քիմիական արդյունաբերության № 752 գործարանում սկսվեց ուրանի հեքսաֆտորիդի արդյունաբերական արտադրությունը, որը անհրաժեշտ էր ուրանի հետագա հարստացման համար։ Առաջին արտադրական քանակը ստացվեց 1949 թվականի դեկտեմբերի 19-ին։ 1951 թվականին ձեռնարկությունը ջերմամիջուկային զենքի ստեղծման համար հանձն առավ լիթիումի թեթև իզոտոպի 6Li ստացման գործը։ Այն սկսվեց թողարկվել 1953 թվականի հունվարից։
Չելյաբինսկ-40 շինարարություն
1945 թվականի ամռանը սկսվեցին ռազմական նպատակներով պլուտոնիումի ստացման ԽՍՀՄ առաջին ձեռնարկությունը կառուցելու համար տեղանքի ընտրման աշխատանքներ։ Տեղանքը պետք է հարմար լիներ ոչ միայն արտադրական տեխնոլոգիաների առումով, այլև համապատասխաներ գաղտնիության պահանջներին։ 1945 թվականի հոկտեմբերին կառավարական հանձնաժողովը նպատակահարմար համարեց արտադրական առաջին ռեակտորը կառուցել Հարավային Ուրալի Չելյաբինսկի մարզի հնագույն ուրալյան Կիշտիմ և Կասլի քաղաքների միջև գտնվող Կիզիլ-Տաշ լճի հարավային ափին, իսկ աշխատակիցներ համար բնակելի շրջանը կառուցել Իրտյաշ լճի հարավային ափի թերակղզում։ Դեկտեմբերի սկզբին սկսվեցին շինարարական աշխատանքները։
Կոմբինատի գիտական ղեկավար նշանակվեց Իգոր Կուրչատովը։
Արզամաս-16
1945 թվականի վերջերին սկսվեցին գաղտնի օբյեկտի տեղակայման որոնողական աշխատանքները, որը հետագայում կոչվեց ԿԲ-11 (КБ-11): Վաննիկովը հանձնարարեց հետազոտել Սարով ավանում գտնվող № 550 գործարանը և 1946 թվականի ապրիլի 1-ին այն ընտրվեց որպես խորհրդային առաջին միջուկային կենտրոնի տեղակայման վայր, որը հետագայում հայտնի դարձավ որպես Արզամաս-16 (1961-1991)։ Վայրը հարմար էր, քանի որ քիչ բնակեցված էր, ուներ ենթակառուցվածքներ (երկաթգիծ, արտադրություն) և շատ հեռու չէր Մոսկվայից։ 1946 թվականի ապրիլի 9-ին ԽՍՀՄ Մինիստրների խորհուրդը Ատոմային նախագծի հետ կապված կարևոր որոշում ընդունեց ։ Հատուկ կոմիտեի տեխնիկական և ինժեներատեխնիկական խորհուրդը միավորվեց Առաջին գլխավոր վարչությանը առընթեր միասնական Գիտատեխնիկական խորհրդի մեջ (НТС ПГУ-ԱԳՎ ԳՏԽ)։ Նախագահ նշանակվեց Վաննիկովը, ԳՏԽ նապագահի տեղակալ՝ Կուրչատովը և Պետվուխինը։ 1949 թվականի դեկտեմբերի 1-ից ԱԳՎ ԳՏԽ նախագահ դարձավ Կուրչատովը։ 1946 թվականի ապրիլի 9-ի որոշման համաձայն Լաբորատորիա № 2 բաժին № 6-ը դարձավ ԽՍՀՄ ԳԱ Լաբորատորիա № 2-ին առընթեր Կոնստրուտորական բյուրո № 11 ռեակտիվ շարժիչների (ատոմային ռումբերի պայմանական անվանում) կոնստրուկցիաների մշակման և փորձնական նմուշների պատրաստման համար։ Որոշման համաձայն ԿԲ-11-ը տեղակայվեց Սարով ավանում՝ Գորկիի մարզի և Մորդովական ԻԽՍՀ սահմանին։ Ղեկավար նշանակվեց Զերնովը, գլխավոր կոնստրուկտոր՝ Խարիտոնը։ Կառուցման աշխատանքները կատարվում էին ՆԳԺԿ հսկողությամբ։ Այդ նպատակով ստեղծվեց հատուկ շինարարական կազմակերպություն՝ ԽՍՀՄ ԺԿՆԳ Շինվարչություն № 880: 1946 թվականի ապրիլից № 550 գործարանի ամբողջ անձնակազմը հաշվառված էր Շինվարչության կողմից։
Գիտական աշխատանք
1946 թվականի ապրիլի 30-ին կառավարությունը որոշում ընդունեց, ըստ որի ԽՍՀՄ ԳԱ Քիմիական ֆիզիկայի ինստիտուտին հանձնարարվեց ղեկավարել ատոմային նախագծի գիտական հենքի համար անհրաժեշտ տեսական և փորձնական հետազոտությունները։ Ինստիտուտը պետք է մշակեր ատոմային պայթյունին ուղեկցող ֆիզիկական գործընթացների պարամետրերը, ստեղծեր սարքավորումներ և չափումներ կատարեր Սեմիպալատինսկի ռազմակայանում։ Ինստիտուտում ստեղծվեց հատուկ փակ բաժին, որը ղեկավարում էր Սադովսկին ։
«Ռեակտիվ շարժիչներ»
ԿԲ-11-ի առաջ խնդիր դրվեց Լաբորատորիա № 2-ի գիտական ղեկավարությամբ (Իգոր Կուրչատով) ստեղծել երկու տեսակի ատոմային ռումբ, որը պայմանականորեն կոչվեց «С ռեակտիվ շարժիչ». РДС-1 և РДС-2 տակտիկատեխնիկական հանձնարարությունը պետք է մշակված լիներ 1946 թվականի հուլիսի 1-ին, իսկ դրանց գլխավոր հանգույցների կոնստրուկցիաները՝ 1947 թվականի հուլիսի 1-ին։ РДС-1 պետք է հանձնվեր գետնի վրա պայթյունի համար պետական փորձարկման 1948 թվականի հունվարի 1-ին, իսկ ինքնաթիռից պայթյունի համար՝ 1948 թվականի մարտի 1-ին։ РДС-2 ռումբը համապատասխանաբար պետք է պատրաստ լիներ 1948 թվականի հունիսի 1-ի և 1949 թվականի հունվարի 1-ին։ Նման սեղմ ժամկետները և զուգահեռ աշխատանքները հնարավոր եղան ամերիկյան ատոմային ռումբի մասին ԽՍՀՄ հետախուզական տվյալների շնորհիվ։
1947 թվականի գարնանը КБ-11 գիտահետազոտական և կոնստրուկտորական բաժիններն սկսեցին աշխատել Արզամաս-16-ում։ Զուգահեռաբար ստեղծվում էին № 1 և № 2 գործարանների առաջին արտադրական արտադրամասերը։
Ատոմային ռեակտորներ
ԽՍՀՄ առաջին փորձնական Ֆ-1 միջուկային ռեակտորը (Ф-1, առաջին Ֆիզտեխ), որի շինարարությունը իրագործվել է ԽՍՀՄ ԳԱ Լաբորատորիա № 2-ում, հաջողությամբ շահագործվել է1946 թվականի դեկտեմբերի 25-ին։ 1947 թվականի նոյեմբերի 6-ին ԽՍՀՄ Արտաքին գործերի նախարար Մոլոտովը ատոմային ռումբերի մասին հայտարարել է. «այդ գաղտնիքը արդեն վաղուց գաղտնիք չէ»։ Այս հայտարարությունը նշանակում էր, որ Խորհրդային Միությունն արդեն բացահայտել է ատոմային զենքի գաղտնիքը և տիրապետում է այդ զենքին։ ԱՄՆ գիտական շրջանակներում այս հատարարությունը բլեֆ համարեցին, քանի որ ենթադրում էին, որ ռուսները ատոմային զենք կստանան 1952 թվականից ոչ շուտ։
Երկու տարուց պակաս պահանջվեց № 817 առաջին ատոմային արտադրական «Ա» ռեակտորի շենքը պատրաստելու համար և սկսվեցին հենց ռեակտորի մոնտաժային աշխատանքները։ 1948 թվականի հունիսի 18-ին ժամը 00:30-ին կայացավ «Ա» ռեակտորի մեկնարկը, իսկ հունիսի 19-ին ռեակտորն աշխատել սկսեց նախագծային հզորությամբ։
1948 թվականի դեկտեմբերի 22-ին «Բ» ռադիոքիմիական գործարանը ստացավ ատոմային ռեակտորի առաջին արտադրանքը։ «Բ» գործարանում պլուտոնիումը անջատվում էր ուրանից և ճեղքման ռադիոակտիվ պրոդուկտներց։ «Բ» գործարանի բոլոր ռադիոքիմիական գործընթացները մշակվել էին Ռադիումային ինստիտուտում ակադեմիկոս Խլոպինի գլխավորությամբ։ «Բ» գործարանի Ատոմային նախագծի գլխավոր նախագծողը և գլխավոր ինժեները Ռոտշիլդն էր, իսկ գլխավոր տեխնոլոգը՝ Զիլբերմանը։ Մեկնարկի գիտական ղեկավարը ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից-անդամ Նիկիտինը։
1949 թվականի փետրվարին «Բ» գործարանի զտման-մաքրման արտադրամասում ստացվեց պատրաստի արտադրանքի առաջին քանակը (պլուտոնիումի խտանյութը, որը կազմված էր հիմնականում պլուտոնիումի ֆտորիդից և լանթանից)։
Զինագործական պլուտոնիումի ստացում
1949 թվականի օգոստոսին «Վ» գործարանում բարձր մաքրության պլուտոնիումից պատրաստվեցին առաջին ատոմային ռումբի մասերը։
Փորձարկում
1949 թվականի օգոստոսի 29-ին Ղազախստանի Սեմիպալատինսկի մարզում կառուցված ռազմակայանում տեղի ունեցավ ԽՍՀՄ առաջին ատոմային ռումբի փորձարկումը։ Դա պետական գաղտնիք էր։
1949 թվականի սեպտեմբերի 3-ին ԱՄՆ հատուկ օդերևութաբանական հետախուզական ծառայության ինքնաթիռը Կամչատկայի շրջանում օդի նմուշ վերցրեց։ Այնտեղ իզոտոպներ հայտնաբերվեցին, որից հետևություն արվեց, որ ԽՍՀՄ-ում միջուկային պայթյուն է տեղի ունեցել։ ԱՄՆ նախագահ Տրումենը միայն սեպտեմբերի 23-ին այդ մասին հրապարակային հայտարարություն արեց։ Իսկ զգուշավոր Ստալինը շարունակում էր լռել. այդ պայթյունից հետո ատոմային ռումբ չկար, և հայտնի չէր, թե ԱՄՆ ինչպիսի հարված կհասցնի ։
Տրումենի հայտարարությունից հետո հ՛օգուտ ԽՍՀՄ-ի լրտեսություն արած գիտնականները սկսեցին կարծիքներ հայտնել, որ ավելի վտանգավոր կլիներ, եթե որևէ մեկ պետություն գերզենքի մենաշնորհ ունենար։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գիտությունը ԽՍՀՄ-ում
Սպասկայա (գյուղ, Ստորոժինեցի շրջան)
Սպասկայա (Спаська), գյուղ Ուկրաինայի Չեռնովցիի մարզի Ստորոժինեցի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Սպասկայա գյուղում բնակվում էր 775 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Չեռնովցիի մարզի Ստորոժինեցի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1667 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Հայոց ցեղասպանության զոհերի հուշահամալիր
Հայոց ցեղասպանության զոհերի հուշահամալիր, կամ Ծիծեռնակաբերդ, կառուցված է Երևանում՝ Ծիծեռնակաբերդ բլրի վրա։ Հեղինակն է քանդակագործ Վան Խաչատրյանը, ճարտարապետ Արթուր Թարխանյանը (Սաշուր Քալաշյանի համահեղինակությամբ)։
Անվան պատմություն
Ըստ ավանդության՝ «Ծիծեռնակաբերդ» անունն այս բարձունքը ստացել է այստեղ ապրող ծիծեռնակների անունից, որոնք օգնում էին հեթանոսական աստվածներ Վահագնին ու Աստղիկին միմյանց լուրեր փոխանցել։
Պատմություն
Այսպիսի հուշահամալիրի կառուցման մասին սկսեցին խոսել դեռևս 60-ականների սկզբին՝ Յակոբ Զարոբյանի նշանակումից հետո։ Յակոբ Զարոբյանը ՀԿԿ Կենտկոմի առաջին քարտուղարն էր, արդինցի էր, որը իր ընտանիքի հետ 1914-ին գաղթել էր Ուկրաինա։ 1962 թվականին Զարոբյանը հանդիպել է Լիբանանի հայ հասարակական գործիչ Անդրանիկ Ծառուկյանի հետ և քննարկել հուշահամալիրի կառուցումը, որը դեռևս հրապարակման ենթակա չէր։ 1964 թվականի հուլիսի 16-ին Մարքսիզմ-լենինիզմի ինստիտուտի Հայկական մասնաճյուղի տնօրեն Ծ․ Աղայանի, ՀԽՍՀ ԳԱ Արևելագիտության սեկտորի վարիչ Հ․ Ինչիկյանի և ՀԿԿ Կենտկոմի գաղափարախոսության բաժնի վարիչի տեղակալ Ջոն Կիրակոսյանի ստորագրությամբ Կոմկուսի նախագահությանը գաղտնի նամակ է ուղարկում Եղեռնի 50-ամյակը նշելու վերաբերյալ։ Այս նամակում հեղինակներն առաջարկում էին կառուցել «առաջին համաշխարհային պատերազմում հայ ժողովրդի զոհերի հուշարձանը», որը պետք է խորհրդանշեր հայ ժողովրդի վերածնունդը ։
1965 թվականին լրանում էր հայոց ցեղասպանության 50-ամյա տարելիցը։ 1964 թվականի դեկտեմբերի 13-ին ՀԿԿ Կենտրոնական կոմիտեի առաջին քարտուղար Յակով Զարոբյանը դիմում է ԽՄԿԿ Կենտկոմին այդ տարելիցը նշելու և Երևանում առաջին համաշխարհային պատերազմում զոհված հայ նահատակներին նվիրված հուշակոթող կանգնեցնելու համար։ Ձևակերպումը շատ ընդհանուր էր, իսկ իրականում այն նվիրվելու էր Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին և պետք է խորհրդանշեր հայ ժողովրդի վերածնունդը։
1965 թվականի մարտի 16-ին ՀԽՍՀ Նախարարների Խորհուրդը որոշում է կայացնում «1915 թվականի եղեռնի զոհերի հիշատակը հավերժացնելու համար կոթող կառուցելու» մասին ։
Հանրապետությունում հայտարարվում է մրցույթ։ Ներկայացված 70 նախագծերից հաղթող է ճանաչվում Արթուր Թարխանյանի և Սաշուր Քալաշյանի նախագիծը։ Շինարարական աշխատանքներն սկսվում են, երբ ՀԿԿ Կենտրոնական կոմիտեի առաջին քարտուղարն արդեն Անտոն Քոչինյանն էր ։
Ճարտարապետ Վան Խաչատուրին կանչում է Սամել Սաֆարյանը և առաջարկում նրան իր արվեստանոցի երիտասարդ ճարտարապետներ Արթուր Թարխանյանի և Սաշուր Քալաշյանի հետ մասնակցել գաղտնի մրցույթին։ Առաջին նախագիծը հարթակի մեջ 9 մետր խորության վրա գտնվող հսկայական խաչ էր՝ մեծ գերեզմանի տեսքով, կողքը`զանգակատուն։ Ճարտարապետները ցանկանում էին նաև շրջակայքը նմանացնել Դեր-Զորի անապատին։ Այս տարբերակը, սակայն, մերժվում է, քանի որ հուշարձանը պետք է խորհրդանշեր ոչ թե Ցեղասպանությունը, այլ հայերի վերածնունդը։ Երկրորդ տարբերակը, որը նման էր այժմյան հուշահամալիրին, հաղթում է նախագիծը։ Մրցույթից ընտրվեց «ՀՍՍՌ դրոշակ» անվամբ ծածկագրով նախագիծը։ 1965 թվականի սեպտեմբերի 25-ին Հայպետնախագիծ ինստիտուտից տված N 292 հրամանի համաձայն՝ նկարիչ-քանդակագործ  Վան Խաչատուրը նշանակվեց հուշահամալիրի ճարտարապետական խմբի ղեկավար ։
1965 թվականի ապրիլի 24-ին՝ Ցեղասպանության 50-րդ տարելիցին, Երևանում կազմակերպվեցին զանգվածային ցույցեր, որով սկիզբ դրվեց Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչմանը և առաջին անգամ ՀԽՍՀ-ում նշվեց Ցեղասպանության հիշատակի օրը ։ Դրանց արդյունքում արդեն ՀՍՍՀ Մինիստրների Խորհրդի կողմից 1965-ի մարտի 16-ին վավերացված հուշարձան կանգնեցնելու որոշումն սկսեց կենսագործվել 1966-ին։ Հուշակոթողի շինարարությունն ընթանում էր դանդաղ, և ժամանակին չավարտելու տագնապ կար։ Շինարարության պատասխանատու է նշանակվում Երևանի քաղաքային կոմիտեի նորընտիր քարտուղար Կարեն Դեմիրճյանը։ Աշխատանքները լավագույն ձևով կազմակերպելու, շինանյութերի մատակարարումն ապահովելու շնորհիվ իրադրությունը փոխվում է ։
Հուշահամալիրը կառուցվեց ռեկորդային արագությամբ՝ երկու տարում։ Հուշահամալիրի շինարարական աշխատանքները ղեկավարեց Արտուշ Օրդուխանյանը։ Հուշարձանի շինարարությունն ավարտվեց 1967-ին, և հանդիսավոր բացումը տեղի ունեցավ 1967 թ. նոյեմբերի 29-ին։ Հանրապետության ղեկավարությունը ՀԿԿ Կենտրոնական կոմիտեի առաջին քարտուղար Անտոն Քոչինյանի գլխավորությամբ այցելեց Ծիծեռնակաբերդ, ծաղկեպսակ դրվեց հուշարձանին, տեղի ունեցավ միտինգ, որից հետո Անտոն Քոչինյանը վառեց հուշարձանի անմար կրակը։
Հուշահամալիր
Հուշահամալիրը դարձել է համայն հայության ուխտատեղի։ Ամեն տարի ապրիլի 24-ին հարյուր հազարավոր հայեր և օտարազգիներ բարձրանում են այստեղ՝ հարգանքի տուրք մատուցելու 1915 թվականին Օսմանյան կայսրության տարածքում թուրքական կառավարության իրագործած Հայոց Ցեղասպանության զոհերին։ Երևանում բազմաթիվ մարդիկ այցելում են Ծիծեռնակաբերդի հուշարձան և ծաղիկներ են դնում հավերժական կրակի մոտ։
Երեք կոթողից բաղկացած հուշահամալիրը զբաղեցնում է 4500 քմ տարածք։ Ձախ կողմից ձգվում է 100 մետր երկարությամբ հուշապատը։ Կենտրոնում գտնվում է 30 մ տրամագծով հավերժության տաճարը՝ դեպի կենտրոն խոնարհված 12 հսկա բազալտե մույթերով։ Այցելուներին դեպի տաճարի սրահը և հավերժական ջահն են տանում հարթակից իջնող անսովոր բարձր աստիճանները, որոնք կարծես պարտադրում են խոնարհվել Եղեռնի զոհերի հիշատակի առջև։ Քիչ հեռու վեր է խոյանում 40 մ բարձրությամբ «Վերածնվող Հայաստան» հուշասյունը՝ խորհրդանշելով հայ ժողովրդի վերածննդի գաղափարը ։
Բազալտով սալարկված հրապարակում կառուցվել է համալիր, որի տարածական հորինվածքի գերիշխող ծավալներն են Հիշատակի դահլիճը և Վերածննղի կոթողը։ Հուշարձանի լուծումը պարզ է և արտահայտիչ։ Հիշատակի դահլիճը բազալտե տասներկու թեքադիր մույթերով պարփակված տարածություն է. կենտրոնում՝ զոհերի հիշատակի Հավերժական կրակը։ Մույթերը ստորին մասերով միմյանց են մերձենում սանդուղքներով, որոնք բոլոր կողմերից իջնում են դահլիճ, ուր Հավերժական կրակին խոնարհված «վշտագին» մույթերի շրջապատը մեծապես համակում է հուզական ներգործությամբ։ Հիշատակի դահլիճին հակադրված է Հայաստանի վերածնունդը խորհրդանշող վերասլաց և սրածայր բրգատիպ կոթողը։ 44 մետր բարձրությամբ սյունը նշանավորում է հայ ժողովրդի վերածնունդը։ 12 քարե սալերը դասավորված են շրջանագծով։ Հուշարձանի շուրջը տարածվող այգում գտնվում է 100 մետրանոց պատ, որի վրա փորագրված են այն քաղաքների և գյուղերի անունները, որոնցում տեղի են ունեցել ջարդեր ։
1995 թվականին հուշահամալիրի տարածքում բացվեց փոքր ստորգետնյա թանգարան, որտեղ կարելի է գտնել տեղեկություններ 1915 թվականի իրադարձությունների մասին։ Մասնավորապես թանգարանում ներկայացված են գերմանացի լուսանկարիչների (թուրքերի դաշնակիցները «Առաջին համաշխարհային պատերազմում»), այդ թվում՝ Արմին Վեգների մի շարք լուսանկարներ և որոշ հրատարակություններ։ Թանգարանին մոտ գտնվում է մի պուրակ, որտեղ օտարերկրյա պաշտոնյաները Ցեղասպանության զոհերի հիշատակին տնկում են ծառեր։ Համալիրի մոտ կանգնեցվել է ոչ մեծ խաչքար (քանդակագործ՝ Ս. Հակոբյան)՝ ի հիշատակ 1988 թվականին Սումգայիթում կազմակերպված հայերի ցեղասպանության զոհերի։
Սգո պատը (հուշապատը) նախագծելիս ճարտարապետ Վան Խաչատուրը ցանկանում էր Եղեռնի պատկերներով քանդակներ, իսկ Քոչինյանը պահանջում էր վերածնունդ խորհրդանշող քանդակներ։ Քանդակագործի մտահաղացմամբ Սգո պատը պետք է խորհրդանշեր Դեր Զորի անապատի ճանապարհը։ Հուշահամալիրը, սակայն, բացվել է առանց սգո պատի քանդակների, քանի որ, վերջիվերջո, ճարտարապետը որոշել է չանել որևէ սյուժետային պատկեր ։
Ծիծեռնակաբերդ զբոսայգու վերակառուցման նախագիծ
Ծիծեռնակաբերդի այգու բարեկարգման նախագծի խնդիրը այգու՝ այցելուների տարբեր խմբերի կարիքներին համապատասխանող մշակութային, զվարճանքի և սպորտային միջոցառումների կազմակերպումն էր։ Վերը նշված խնդիրների լուծման նպատակով այգին բաժանվում է մի քանի գոտիների`
Հավերժության տաճար
Հավերժության տաճարը բաղկացած է 12 քարե սալերից, որոնք դասավորված են շրջանաձև կորացած դեպի ներս։ 12 թիվը ընտրված է՝ ելնելով երկրաչափական օրենքներից, բայց ժողովուրդը համարում է, որ այդ սյուները խորհրդանշում են Արևմտյան Հայաստանում գտնվող 12 խոշորագույն նահանգները ։
Իրականում Արևմտյան Հայաստանի՝ Օսմանյան կայսրության նահանգների թիվը եղել է վեց (Վան, Էրզրում, Դիարբեքիր, Բիթլիս, Սեբաստիա, Խարբերդ), բացի դրանից՝ առանձին եղել է Կիլիկիան՝ որպես Ադանայի վիլայեթ։ Պատմական Մեծ Հայքի նահանգներից ևս Արևմտյան Հայաստանում չեն գտնվել 12-ը. Այրարատը ամբողջությամբ մտել է Երևանի նահանգի և Կարսի մարզի, Սյունիքը՝ Երևանի և Ելիզավետպոլի նահանգների, Արցախը և Ուտիքը՝ ամբողջությամբ Ելիզավետպոլի նահանգի, Գուգարքը՝ ամբողջությամբ Թիֆլիսի նահանգի ու Կարսի մարզի, իսկ Փայտակարանը՝ Բաքվի նահանգի մեջ։ Պարսկահայք նահանգը և Վասպուրականի արևելքը եղել և մնում են Իրանի կազմում, այսինքն՝ Թուրքիայի կազմում եղել են Մեծ Հայքի նահանգներից 6-ը, իսկ Տայքը և Վասպուրականը՝ մասամբ։ Անգամ եթե հաշվել Փոքր Հայքի նահանգները՝ դարձյալ 12 թիվը չի դառնում։
Ճարտարապետ Սաշուր Քալաշյանի վկայությամբ՝ «Մարդիկ կան, որ ասում են` այդ 12 սյուները Արևմտյան Հայաստանի 12 վիլայեթներն են կամ 12 առաքյալները։ Նման բան չկա։ Ինձ համար կարևոր է կոթողի հարմոնիան։ Մենք փորձել ենք մի քանի տարբերակ` չորս, ութ, տասնվեց սյուներ, բայց ամենագեղեցիկը եղավ տասներկուսով» ։ 30 մետր տրամագծով շրջանաձև դասավորությամբ 12 հսկա խոնարհված քարերը որևէ կապ չունեն Թուրքիայի 12 վիլայեթների հետ. սալերը կարող էին լինել 6 կամ 9։ Իսկ Սգո պատը կառուցվեց, որովհետև հուշահամալիրի ձախ հատվածում ընդհանուր կառույցին խանգարող բնակելի տներ կային, պարզապես երկար պատով բնակարաններն անջատվեցին Հայոց Մեծ եղեռնի զոհերին նվիրված հուշակոթողից ։
Հուշասյուն
Հավերժության տաճարի կողքին է գտնվում «Վերածնվող Հայաստան» հուշասյունը, որն ունի 44 մետր բարձրություն։ Բաժանված է երկու մասի՝ մեծ և փոքր կոթողների, որոնք արտահայտում են ազգի վերածննդի գաղափարը։ Վեր խոյացող հուշասյունը չի խորհրդանշում ո՛չ մեծ ու փոքր Մասիսները, ո՛չ Արևմտյան ու Արևելյան Հայաստանները, ո՛չ հայ և ռուս ժողովուրդները։
Հետաքրքիր փաստեր
Ամեն տարի ապրիլի 24-ից հաջորդող օրերին հարյուր հազարավոր ծաղիկներ, որ բերվում էին Հուշահամալիր, տեղափոխվում էին աղբարկղներ և այրվում։ Սկսած 2010 այդ ծաղիկները հավաքում են և թերթիկները անջատում ցողունից։ Ցողուններից այնուհետև պատրաստում են պարարտանյութ՝ Հուշահամալիրի տարածքում հողի համար, իսկ թերթիկներից պատրաստում վերամշակված թուղթ, որը այնուհետև օգտագործվում է Ցեղասպանության թանգարանում։
Այս արարողությունը իր մեջ է միավորում երկու գաղափար՝ ծաղիկների վերածումը լուռ վկաների և շրջակա միջավայրի պահպանման գաղափարը։ Ավանդաբար, արարողությանը կարող են մասնակցել բոլոր ցանկացողները։ 2015 թվականին արարողությունը տևել է երկու օր՝ ապրիլի 27-ը և ապրիլի 28-ը՝ Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի կապակցությամբ մեծ քանակությամբ ծաղիկների պատճառով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության հուշարձաններ Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ Կատեգորիա:1967 կառուցումն ավարտված շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:1967 հիմնադրումներ Երևանում
Մեհեկան (այլ կիրառումներ)
Մեհեկան կարող է ունենալ հետևյալ կիրառումները՝
Ֆույան
Ֆույան , քաղաքային շրջան Չինաստանի Անհոյ պրովինցիայում։
Վարչական բաժանում
Հուայբեյ քաղաքային շրջանը ներառում է 3 շրջան, 1 քաղաքային կոմսություն, 4 կոմսություն.
Կատեգորիա:Չինաստանի քաղաքային շրջաններ
Բալագեյլախ
Բալագեյլախ, լեռնագագաթ Արցախի Մարտակերտի շրջանում, Փոքր Կովկաս լեռնահամակարգում, Խաչենի վտակ Ջորման գետի ակունքների մոտ, բարձրությունը՝ մոտ 2300 մետր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեռնագագաթներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Արցախի լեռնագագաթներ Կատեգորիա:Մարտակերտի շրջան
Բոսնիա և Հերցեգովինայի պետական սահման
Բոսնիա և Հերցեգովինայի պետական սահմաններ, միջազգայնորեն ամրագրված գիծ և այդ գծով անցնող ուղղաձիգ հարթություն, որը սահմանում է Բոսնիա և Հերցեգովինայի պետական տարածքը (ցամաք, ջուր, ընդերք և օդային տարածություն) ։ Սահմանից ներս ընկած տարածքի ղեկավարումը բաժին է ընկած Բոսնիա և Հերցեգովինայի Հանրապետությանը։
Բոսնիա և Հերցեգովինայի ժամանակակից տարածքը ձևավորվել է 1399-ից 1945 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում։
Սահմաններ
Բոսնիա և Հերցեգովինան ունի 83 սահմանային անցակետեր (2015 թվականի տվյալներով)։ Բոսնիա Հերցեգովինայի սահմանային անցակետերում կան չորս միջազգային օդանավակայաններ և երեք գետային նավահանգիստներ։
Բոսնիա և Հերցեգովինան հյուսիսից սահմանակցում է Խորվաթիային (50 կմ), հյուսիս-արևելքում՝ Սերբիային (16 կմ), իսկ հարավում՝ Չեռնոգորիային (10 կմ)։
Ցամաքային է միայն Չեռնոգորիայի հետ սահմանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի աշխարհագրություն
(7661) Ռեյնկեն
(7661) Ռեյնկեն (Reincken), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1994 թվականի օգոստոսի 10-ին Էրիկ Էլստի կողմից Լա Սիլյայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,879321 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,8345 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9242 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1784,57 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,201729 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,47° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1994 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էրիկ Էլստի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Սուքանաանթուբանի
Սուքանաանթուբանի (სუქანაანთუბანი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Շիդա Քարթլի մարզի Քարելի շրջանում ։
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 800 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Քարելից հեռու է 11 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 62 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Քարելի շրջան
Բիչմեգյոլ
Բիչմեգյոլ, լիճ լեռնային Կիլիկիայում, Մարաշի շրջանում, Բազարջըկի դաշտում։ Սրա ավելորդ ջուրը թափվում է Ակսու գետը ։
Բալախյալ
Բալախյալ, լեռ Ադրբեջանում, Փոքր Կովկաս լեռնահամակարգում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի լեռներ
Ալթունթաշ
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Պոնտե Գարդենա
Պոնտե Գարդենա (Ponte), քաղաք Իտալիայում, գտնվում է Տրենտինո Ալտո Ադիջե մարզում՝ Բոլցանո գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 193 մարդ (2004 թվականի տվյալներով)։ Խտությունը կազմում է 87 մարդ/կմ²։ Տարածքը 2 կմ² է։ Փոստային ինդեքս՝ 39040։ Հեռախոսային կոդ՝ 0471։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Նովոիվանովսկայա
Նովոիվանովսկայա (Новоивановская), ստանիցա Ռուսաստանի Դաշնության Կրասնոդարի երկրամասի Նովոպոկրովսկայայի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ստանիցաներ Կատեգորիա:1891 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի Նովոպոկրովսկայայի շրջանի բնակավայրեր
Մեհեկան (անձնավորություն)
Մեհեկանը Հայկ Աղեղնավորի դուստրերից մեկն էր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկազունիներ Կատեգորիա:Հայկական աստվածուհիներ
Ստարայա Ժադովա
2001 թվականի տվյալներով Ստարայա Ժադովա գյուղում բնակվում էր 2 392 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Չեռնովցիի մարզի Ստորոժինեցի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Չեխիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքական
Չեխիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականը ներկայացնում է Չեխիայի ֆուտբոլի ասոցիացիան ընկերական խաղերում և այլ մրցարշարերում։ Վերահսկող մարմինը հանդիսանում է Չեխիայի Ֆուտբոլի Ֆեդերացիան։ Մասնակցել է ՖԻՖԱ-ի և ՈՒԵՖԱ-ի կազմակերպած մրցարշարերին։ Հավաքականը հիմնադրվել է Չեխոսլովակիայի անկումից հետո՝ 1901 թ։ 1901-1992 թթ. ստեղծվեց առաջին Չեխական ակումբը։ 1996 թ. աշխարհի խաղերում Չեխիան ցույց տվեց իր լավագույն արդյունքը։ Չնայած իր վաղ հաջողությունների Չեխիան շարունակեց քրտնաջան մարզումները Գերմանիայի առաջնությանը մասնակցելու համար։ Չեխիան այն եզակի երկրներից է որոնք մասնակցել են բոլոր վերջին հինգ առաջնություններին։ 2004 թ. առաջնությանը Չեխիան հասավ մինչև կիսաեզրափակիչ՝ գրավելով չորրորդ տեղը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Չեխիա Կատեգորիա:Եվրոպայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականներ
Կալվարիա Զեբժիդովսկայի սրբավայր
Կալվարիա Զեբժիդովսկայի սրբավայր (լեհերեն՝ Sanktuarium pasyjno-maryjne w Kalwarii Zebrzydowskiej), մաներիստական ոճով կառուցված պաշտամունքային կառույցների և պարկային համալիր Լեհաստանի հարավային մասում՝ Կալվարիա Զեբժիդովսկա քաղաքի մերձակայքում (ի դեպ, քաղաքը կազմավորվել է ուխտավայրի շուրջը և կոչվել վերջինիս անունով)։ Հիմնադրվել է 17-րդ դարում, երբ հակառեֆորմացիան կաթոլիկ Եվրոպայում հանգեցրել էր բազմաթիվ կալվարիաների կառուցման (կալվարիաները Հիսուս Քրիստոսի չարչարանքները, նրա անցած Գողգոթայի ճանապարհը ոգեկոչող սրբավայրեր են)։ 1999 թվականին Կալվարիա Զեբժիդովսկայի սրբավայրը ներառվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում։ Այն պաշտոնապես ներառված է նաև Լեհաստանի պատմական հուշարձանների ցանկում (Pomnik historii Polski ):
Ջին Արթուր
Ջին Արթուր (Jean Arthur, իսկական անուն ազգանունը՝ Գլեդիս Ջորջիանա Գրին, ), ամերիկացի դերասանուհի, 1930-1940- ական թթ. ամենահայտնի կատակերգակ դերասանուհիներից մեկը ամերիկյան կինոյում։
Կալվարիա Զեբժիդովսկայի սրբավայր
Սուրբ Մարիամի բազիլիկը
Աստվածամորը նվիրված բազիլիկը Միկոլայ Զեբժիդովսկու պատվերով նախագծել է Ջովաննի Մարիա Բեռնարդոնին, իսկ շինարարության ընթացքը (1603–1609 թթ.) հսկել ու ղեկավարել է անտվերպենցի ճարտարապետ և ոսկերիչ Պաուլ Բաուդարտը ։
Ջին Արթուր
Կենսագրություն և կարիերա
Ջին Արթուրը ծնվել է 1900 թվականին Նյու Յորքում։ 1920-ական թթ. աշխատել է որպես մոդել Նյու Յորքում։ 1923 թվականին խաղացել է իր առաջին դերը Ջոն Ֆորդի «Կամեո Կիրբի» ֆիլմում։
Կալվարիա Զեբժիդովսկայի սրբավայր
Մատուռները
Կալվարիա պարկում կա 42 մատուռ, որոնք կառուցվել ու անվանակոչվել են Երուսաղեմի և Սուրբ Երկրի նշանավոր վայրերի անուններով։ Պարկն ունի երկու հիմնական արահետ, որոնցից մեկը նվիրված է Հիսուս Քրիստոսին, մյուսը՝ Սուրբ Մարիամին։ Առաջինի վրա գտնվում են 24, երկրորդի վրա՝ 11 մատուռ. մնացած յոթ մատուռները ընդհանուր են երկուսի համար։ Առավել նշանակալից և ուշագրավ են հետևյալները.
Ջին Արթուր
Կենսագրություն և կարիերա
Խաղացել է ընդհանուր թվով 90-ից ավելի ֆիլմերում՝ հատկապես հաջող հանդես գալով կատակերգություններում։ 1944 թվականին Օսկարի է ներկայացվել «Ինչքան շատ, այնքան ուրախ» ֆիլմի համար։ Նկարահանվել է ռեժիսոր Ֆրենկ Կապրայի շատ ֆիլմերում և հայտնի է հատկապես «Միստր Դիդսը տեղափոխվում է քաղաք» (1936), «Քո հետ չես տանի» (1938) և «Միստր Սմիթը գնում է Վաշինգտոն» (1939) ֆիլմերից։
Կալվարիա Զեբժիդովսկայի սրբավայր
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ճարտարապետություն Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Կատեգորիա:Պատմական հուշարձաններ Կատեգորիա:Մաներիզմ Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Լեհաստանում
Ջին Արթուր
Կենսագրություն և կարիերա
Նրա վերջին աշխատանքը կինոյում 1953 թվականին նկարահանված «Շեյն» ֆիլմն էր, որը ի դեպ նրա մասնակցությամբ միակ գունավոր ֆիլմն էր։ Կինոդերասանուհի կարիերայի ավարտից հետո սկսում է հանդես գալ թատրոնում, երբեմն խաղալով նաև Բրոդվեյում։ Նաև դասավանդել է Վասսարի քոլեջում, որտեղ նրա աշակերտներից է եղել նաև Մերիլ Սթրիփը։ Կյանքի վերջին տարիներն անցկացրել է Կալիֆոռնիայի առափնյա քաղաքներից մեկում՝ Կարմելում, որտեղ և մահացել է 1991 թվականին, սրտի անբավարարվածությունից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Ռումինիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքական
Ռումինիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականը (Echipa națională de fotbal a României) ներկայացնում է Ռումինան տղամարդկանց ֆուտբոլի միջազգային հանդիպումներում և կառավարվում է Ռումինիայի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի կողմից։ Նրանց հաճախ անվանում են Tricolorii (Եռագույնները)։
Ռումինիան մեկն էր Եվրոպայի չորս հավաքականներից, որը մասնակցեց 1930 թվականի առաջին ֆուտբոլի աշխարհի առաջնությանը, մյուս հավաքականներն էին Բելգիան, Ֆրանսիան և Հարավսլավիան։ ԴՐանից հետո Ռումիան մասնակցեց 1934, 1938, 1970, 1990, 1994 և 1998 թվականների աշխարհի առաջնություններին։ Գեորգե Հաջիի գլխավորությամբ Ռումինիան 1994 թվականին առաջին անգամ դուրս եկավ քառորդ եզրափակիչ։ Նրանք պարտություն կրեցին Շվեդիայից հետխաղյա 11 մետրանոցների արդյունքում՝ մինչ այդ հաղթելով Արգենտինային։
Եվրոպայի առաջնություններում Ռումիայի լավագույն արդյունքը եղել է 2000 թվականը, երբ հասան քառորդ եզրափակիչ՝ դուրս գալով խմբից, որտեղ հանդես էին գալիս Գերմանիան, Պորտուգալիան և Անգլիան։ Քառորդ եզրափակչում պարտվեցին ապագա արծաթե մեդալակիր Իտալիային։ Հավաքականը մասնակցել է նաև վեց Եվրոպայի առաջնություններին՝ 1960, 1972, 1984, 1996, 2008 և 2016 թվականներին։
Վաղ տարիներ
Ռումինիայի ֆուտբոլի ֆեդերացիան (Federația Română de Fotbal) հիմնադրվել է 1909 թվականի հոկտեմբերին Բուխարեստում։ Ռումինիան առաջին միջազգային հանդիպումն անցկացրել է 1922 թվականի հունիսի 8-ին՝ 2-1 հաշվով հաղթելով Հարավսլավիային Բելգրադում, այդ ժամանակ մարզիչն էր Տեոֆիլ Մորարուն ։ Մի քանի ժամանակավոր մարզիչներ աշխատեցին, մինչ Մորարուն նորից դարձավ մարզիչ 1924 թվականի օգոստոսին՝ մարզելով մոտ չորս տարի։ Ռումինիան որոշ հաջողություններ ունեցավ 1930-ական թվականներին։ Մարզիչ Կոստել Ռադուլեսկուի գլխավորությամբ մասնակցեցին առաջին երեք Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություններին։
1930-ական թվականների աշխարհի առաջնություններ
1930 Wթվականի աշխարհի գավաթում Ռումինիան առաջին հանդիպումն անցկացրեց Պերուի դեմ և հաղթանակ տարավ 3–1 հաշվով․ գոլերը հեղինակեցին Ադալբերտ Դեշուն, Կոնստանտին Ստանկուն և Նիկոլաե Կովաչը, սակայն հաջորդ խաղում խոշոր 4-0 հաշվով պարտություն կրեցին դաշտի տերեր և ապագա հաղթողներ Ուրուգվայից։
Ռումինիան որակավորվեց 1934 թվականի աշխարհի գավաթին՝ հաղելով Հարավսլավիայի ընտրանուն 2–1 հաշվով։ Եզրափակիչ փուլում Ռումինիան անցկացրեց միայն մեկ հանդիպում՝ պարտվելով 2-1 հաշվով Չեխոսլովակիային Իտալիայի Տրիեստ քաղաքում։ Ռումինիայի կազմում միակ գոլի հեղինակ դարձավ Շտեֆան Դոբայը։
Ռումինիան լռելյայն որակավորվեց 1938 թվականի աշխարհի գավաթին, երբ Եգիպտոսի ընտրանին հրաժարվեց մասնակցել։ Ռումինիան անսպասելի պարտություն կրեց Ֆրանսիայում կայացած եզրափակիչ փուլում Կուբայից, որը նույնպես լռելյայն որակավորվել էր մրցակցի՝ ԱՄՆ-ի հրաժարվելու հետևանքով։ Առաջին հանդիպումն անցավ Թուլուզում, որն ավարտվեց 3-3 հաշվով, երկրորդ հանդիպումն անցավ չորս օր անց և Կուբան հաղթե 2-1 հաշվով։
Աշխարհի առաջնություն 1970
Չնայած խոշոր պարտությանը Պորտուգալիայից Լիսաբոնում 3-0 հաշվով և ոչ ոքիների ընդդեմ Հունաստանի, Ռումինիան կարողացավ որակավորվել 1970 թվականի աշխարհի գավաթին Մեքսիկայում։ Ըստ Անգելո Նիկոլեսկուի բաժին ընկավ ամենաուժեղ խումբ 3-ը գործող չեմպիոն Անգլիայի, ֆուտբոլային հսկաներ Բրազիլիայի և Չեխոսլովակիայի ընտրանիների հետ։
Ջեֆ Հարստի գոլը հաղթանակ պարգևեց Անգլիային առաջին խաղում։ Հաջորդ խաղում ռումինացիները հաղթանակ տարան չեխերի նկատմամբ 2-1 հաշվով։ Չնայած զիջում էին հաշվի մեջ Լադիսլավ Պետրաշի գոլից հետո, Ռումինիան բեկեց խաղի արդյունքը խաղակեսից հետո Ալեքսանդրու Նիգուի և Ֆլորեա Դումիտրաչեի գոլերի շնորհիվ և վաստակեց երկու միավոր։ Սակայն միայն հաղթանակը գերազանց հանդես եկող բրազիլացիների նկատմամբ նրանց դուս կբերեր քառորդ եզրափակիչ։
Կար կարծիք, որ Բրազիլիան կարող է պարտվել Ռումինիային, որպեսզի չթողնի Անգլիայի դուրս գալ հաջորդ փուլ, քանի որ անգլիացիներին համարում էին իրենց գլխավոր հակառակորդը, սակայն Բրազիլիան անցկացրեց իր լավագույն հանդիպումներից մեկը առաջնությունում Պելեի երկու և Ժաիրզինյոյի գոլերով։ Ռումինիան մարտնչեց հերոսաբար և Դումիտրաչեն կարողացավ հաշիվը դարձնել 2-1 և Էմերիխ Դեմբրովսկիի գոլը դարձրեց հաշիվը 3-2, սակայն Ռումինիան դուրս մնաց։
Չոնգրադ
Չոնգրադ (Csongrád, Ciongrad, Чонград / Čongrad, նաև՝ Црноград / Crnograd), քաղաք Հունգարիայի հարավային մասում, նույնանուն մեդյեում (կոմսությունում, մարզում) ։ Ընկած է Տիսա գետի ափին, Սենտեշ և Կիշկունֆելդհազա քաղաքները կապող 451-րդ ավտոմայրուղու վրա ։ Բնակչության թվաքանակը 2012 թվականի տվյալներով եղել է 16 846 :
Ռումինիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքական
1972-ից 1978 թվականներ
1973 թվականի դեպտեմբերի 26-ին նոր մարզիչ Վալենտին Ստանեսկուի գլխավոչությամբ Ռումինան պարտություն կրեց Արևլյան Գերմանիայից Լայպցիգում։ Արևելագերմանացիները հաղթեցին 2-0 հաշվով և առաջին անգամ դուրս եկան Աշխարհի առաջնության եզրափակիչ փուլ, որը տեղի էր ունենում Արևմտյան Գերմանիայում։
Չոնգրադ
Պատմություն
Բնակավայրը հիմնել են սլավոնները, անվանել Չեռնիգրադ (Черниград,, որ նշանակել է «սև բերդ»)։ Այն եղել է բուլղարների սահմանապահ ամրացված բնակավայրերից մեկը ։ Հունգարական նվաճումների ժամանակաշրջանում՝ 9-րդ դարի վերջերին, Մարոշի ողջ հարթավայրի հետ ընկել է մադյարների տիրապետության տակ։ Իշտվան I թագավորը (1000—1038) Չոնգրադը դարձրել է վարչական կենտրոն, նրա անունով կոչել նաև ողջ կոմսությունը։ Երկու դար անց մոնղոլների արշավանքի (1240—1242 թթ.) հետևանքով բերդն ու բնակավայրը լրջորեն վնասվել են, կորցրել իրենց նախկին դերը, և 1247 թվականին Բելա IV թագավորը կոմսության աթոռանիստը տեղափոխել է Սեգեդ։ Չոնգրադը քաղաքի կարգավիճակ կարողացել է վերստանալ միայն 1920 թվականին ։
Ռումինիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքական
1972-ից 1978 թվականներ
Ռումինիան շարունակեց վատ հանդես գալ նաև Եվրոպայի առաջնության ընտրական փուլում։ 1976 թվականի Եվրոպայի առաջնության որակավորման խմբում նրանց դուրս թողեց Իսպանիան, չնայած Մադրիդում 1-1 ոչ ոքիի։ Ռումինիան չկարողացավ հաղթել Շոտլանդիային և Իսպանիային երկու խաղերում և միավորներ կորցրեց Դանիայի հետ խաղում՝ խաղալով գոլազուրկ ոչ ոքի։
Չոնգրադ
Քույր քաղաքներ
Չոնգրադը բարեկամական ու գործընկերային սերտ կապեր է հաստատել հետևյալ քաղաքների հետ.
Ռումինիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքական
1972-ից 1978 թվականներ
Ռումինային նորից դուրս թողեց Իսպանիան 1978 թվականի աշխարհի առաջնությունից։ Չնայած Բուխարեստում հաղթանակի 1-0 հաշվով Ռումինիան պարտվեց Հարավսլավիային 6-4 հաշվով, իսկ Իսպանիան հաղթեց Բելգրադում 1-0 հաշվով և ուղեգիր ստացավ դեպի Հարավային Ամերիկա։
Չոնգրադ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Հունգարիայի բնակավայրեր
Ռումինիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքական
Եվրոպայի առաջնություն 1984
1970-ից 1990 թվականներին Ռումինիայի միակ հաջող ընտրական մրցաշարը եղավ 1984 թվականի Եվրոպայի առաջնությունը Ֆրանսիայում։ Եզրափակիչ փուլում Ռումինիային բաժին ընկան Իսպանիան, գործող չեմպիոն Արևմտյան Գերմանիան և Պորտուգալիան։0Գլխավոր մարզիչ Միրկեա Լուկեսկուի գլխավորությամբ ռումինացիները ոչ ոքի խաղացին Իսպանիայի դեմ Սենտ Էտիենում։ Հաշիվը բացեց իսպանացի Ֆրանսիսկո Խոսե Կարասկոն 11 մետրանոցից, սակայն Ռումինիան հավասարեցրեց հաշիվը դեռ առաջին խաղակեսում Լացլո Բոլոնիի գոլի շնորհիվ։
Տասնամյակի մնացած հատվածում Ռումինիան ոչնչով աչքի չընկավ, սակայն ուժեղ կազմով կարողացավ որակավորվել իրենց հինգերորդ 1990 թվականի Աշխարհի գավաթին։ Դանիայի նկատմամբ հաղթանակը թույլ տվեց Ռումինիային որակավորվել Աշխարհի գավաթին առաջին անգամ վերջին 20 տարում։
1990 Աշխարհի գավաթ
Ռումիայի կազմը հիմնականում տեղի առաջնությունից էր, բացառությամբ մի քանի հիմնական խաղացողների, որոնք հանդես էին գալիս Իտալիայում և Իսպանիայում։ Կազմում էին կիսապաշտպան Իլիե Դումիտրեսկուն, հարձակվող Ֆլորին Ռեդուչոուն և փլեյմեյքեր Գեորգե Հաջին։ Աշխարհի գործող չեմպիոն Արգենտնիան խաղաց բացման խաղում Կամերունի դեմ, Ռումիան առաջին խաղում հաղթեց ԽՍՀՄ-ին Բարիում Մարիուս Լակատուսի երկու գոլերի շնորհիվ։ Արդյունք ավելի տպավորիչ էր, քանի որ բացակայում էր Հաջին։ Արդյունքը վիճելի էր, քանի որ Լակատուսի երկրորդ գոլը 11 մետրանոցից նշանակվել էր ձեռքով խաղի պատճառով, սակայն հեռուստատեսային կրկնությունը հստակ ցույց տվեց, որ ձեռքով խաղը եղել էր տուգանային հրապարակից դուրս։
Ջեք Չառլտոնի գլխավորած Իռլանդիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի դեմ խաղը տեղի ունեցավ Ջենովայում։ Ռումինիան չկարողացավ կոտրել հակառակորդի պաշտպանությունը։ Դանիել Տիմոֆտեն միակն էր, ով վրիպեց հետխաղյա 11 մետրանոցներում և Ռումինիան դուրս մնաց գավաթից։
1994 Աշխարհի գավաթ
Այնուամենայնիվ Ռումինիան հաջողությամբ որակավորվեց ԱՄՆ-ում կայացած 1994 թվականի Աշխարհի առաջնությանը։ Չնայած Բելգիայից և Չեխոսլովակիայից կրած ծանր պարտություններին, Ռումինիան վերջին խաղում հաղթեց Ուելսին և դուրս եկավ եզրափակիչ փուլ։ Եզրափակիչ փուլում Ռումինիան ամենախոստումնալից հավաքականներից մեկն էր Գեորգե Հաջիի գլխավորությամբ։ Առաջին խաղոըն Ռումինիան հաղթեց Կոլումբիային 3-1 հաշվով։ Ռումինիայի մասնակցությամբ բոլոր խաղերը բացառությամբ մեկի տեղի ունեցան Կալիֆոռնիայում և նրանք առավելություն ունեցան՝ անցկացնելով հանդիպումների մեծ մասը Լոս Անջելեսում։ Հաշիվը բացեց Ռեդուկոլուն, կրկնապատկեց Հաջին։ Ադոլֆո Վալենսիան կրճատեց հաշվի տարբերությունը, սակայն Ռադուկոլուն խփեց երրորդ գնդակը խաղի վերջնամասում։
Հաջորդ խաղում Ռումինիան անսպասելի պարտություն կրեց Շվեյցարիայից 4-1 հաշովո, սակայն վերջին խաղում Ռումինիան նվազագույն հաշվով հաղթեց դաշտի տերեր ԱՄՆ-ին Դան Պետրեսկուի գոլի շնորհիվ։
1/8 եզրափակչում Ռումինիան հանդիպեց Արգենտինային, որի կազմից հեռացվել էր Դիեգո Մարադոնան խթանիչներ օգտագործելու մեղադրանքով։ Ռադուկոլուն վնասվածքի պատճառով բաց թողեց հանդիպումը և նրա փոխարեն հարձակվողի դիրքում հանդես եկավ Դումիտրեսկուն, ով առաջին 20 րոպեի ընթացքում դարձավ դուբլի հեղինակ։ Գոլերի միջև Գաբրիել Բատիստուտան դարձավ գոլի հեղինակ 11 մետրանոցից։ Երկրորդ խաղակեսում Հաջին հակահարձակման ժամանակ նորից գրավեց արգենտինացիների դարպասը՝ հաշիվը դարձնելով 3-1, սակայն հաշիվը կարողացավ կրճատել Աբել Բալբո։ Խաղն ավարտվեց 3-2 հաշվով հօգուտ Ռումինիայի և հավաքականը դուրս եկավ քառորդ եզրափակիչ։
Ռումինիայի բախտը նորից որոշվեց հետխաղյա 11 մետրանոցներով ընդդեմ Շվեդիայի։ Խաղի 13-րդ րոպեին հաշիվը բացեց շվեդ Թոմաս Բրոլին։ Ռադիկոլուն կարողացավ հավասարեցնել հաշիվը։ Լրացուցիչ ժամանակում Ռադուկոլուն առաջ մղեց ռումինացիներին, սակայն Շվեդիան կարողացավ հավասարեցնել հաշիվը։ Հետխաղյա 11 մետրանոցների ժամանակ Դան Պետրեսկուի և Միոդրագ Բելոդեդիչիի հարվածները որսաց շվեդ դարպասապահը և իր հավաքականին դուս բերեց հաջորդ փուլ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Եվրոպայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականներ Կատեգորիա:Ռումինիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքական Կատեգորիա:Ֆուտբոլը Ռումինիայում
Քսենոլեզվաբանություն
Քսենոլեզվաբանություն (xenolinguistics; ՝ օտար և lingua՝ լեզու բառերից), վարկածային գիտություն, որն ուսումնասիրում է բանական այլմոլորակայինների լեզուները։ Թեև «քսենոլեզվաբանություն» եզրն առաջացել է ավելի վաղ և ավելի տարածված է՝ կիրառվում է նաև «աստղալեզվաբանություն» անվանումը ։ Հնարավոր է, որ վարկածային այլմոլորակային լեզվի գիտական ուսումնասիրությունների առաջին փորձերը կատարել է SETI կազմակերպությունը ։ Կազմակերպության աշխատակիցներից մեկը ենթադրեց, որ Երկրի շրջանակներում (այսինքն՝ հիմնված այլ սկզբունքների վրա, ոչ հատուկ մարդկայինին) «այլմոլորակային» լեզվի հնարավոր օրինակ է սիլբո գոմերո սուլական լեզուն, որը գուանչիների՝ Կանարյան կղզիների բնիկների ներկայիս լեզուն է ։
Այսպիսի լեզուների բնույթն ու ձևը պարզապես մտահայեցողական են, որովհետև չնայած վերերկրային բանականություն փնտրող մի շարք նախագծերի գոյությանը՝ Երկրի սահմաններից դուրս բանական կյանքի որևէ նշան չի հայտնաբերվել։ Հետագայում բանական վերերկրային քաղաքակրթության հետ շփման հնարավորությունը վարկածային այլմոլորակային լեզուների կառուցվածքի, ձևերի և տեսակների մասին հարցը դարձրել է լուրջ գիտական և փիլիսոփայական քննարկումների թեմա։
Վարկածային այլմոլորակային լեզուների հարցին բացի գիտնականներից անդրադառնում են նաև ֆանտաստ ժանրի գրողները։ Նրանցից ոմանք իրենց կերպարների համար լեզուներ հորինեցին, մյուսները շրջանցեցին խնդիրը՝ ենթադրելով, որ ապագայում ցանկացած լեզվից հնարավոր կլինի թարգմանություններ կատարել կամ ունիվերսալ լեզու կստեղծվի, որով կարող են խոսել բոլոր բանական տեսակները։
Ուսումնասիրություններ
Այն հարցը, թե ինչ ձևերով կարող են գոյություն ունենալ այլմոլորակային լեզուները հավասարազոր է այն հարցին, թե արդյոք Երկրի բնակիչները կճանաչեն դրանք որպես լեզուներ այլմոլորակայինների հետ վարկածային հանդիպման ժամանակ՝ ուսումնասիրվում է մի քանի տեսանկյունից։ Այս հարցի ուսումնասիրությունը որոշ համալսարաններում լեզվաբանության և լեզվագիտության դասընթացների ծրագրի մի մասն է ։
Հոլանդացի մաթեմատիկոս Հանս Ֆրոյդենտալը 1960 թվականին իր գրքում նկարագրել է իր կողմից ստեղծված արհեստական լեզուն՝ լինկոսը, որը ստեղծվել է մաթեմատիկայի հիման վրա, որը նա հավանական էր համարում օգտագործել այլմոլորակայինների հետ շփման համար՝ հաշվի առնելով լինկոսի ունիվերսալությունը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վերերկրային քաղաքակրթություններ Կատեգորիա:Արհեստական լեզուներ Կատեգորիա:Լեզվաբանական վարկածներ Կատեգորիա:Հորինված գիտություններ
Kingston Corporation
Kingston Corporation (//), ամերիկյան մասնավոր, միջազգային ընկերություն, որը զբաղվում է ֆլեշ հիշողությունների և այլ համակարգչային սարքերի մշակմամբ, արտադրությամբ, վաճառքով և աջակցմամբ։
Գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Fountain Valley-ում, Կալիֆոռնիայում։ Kingston Technology-ը ունի ավելի քան 4700 աշխատակից տարբեր երկրերից։ Ընկերությունը ունի արտադրող օբյեկտներ՝ ԱՄՆ-ում, Մեծ Բրիտանիայում, Իռլանդիայում, Թայվանում և Չինաստանում։
Համարվում է DRAM հիշողության մոդուլ արտադրող ամենախոշոր մասնավոր ընկերությունը, ներկա պահին իրեն է պատկանում 46%-ը, ըստ iSuppli-ի ։ Kingston-ը երկրորդն է ֆլեշ հիշողություների, առաջինն է USB կրիչների և երրորդն է ֆլեշ քարտերի մատակարարմամբ։
Օգոստոսին Inc.com-ը ընկերությանը տվեց 6-րդ հորիզոնականը «Top 100 Inc. 5000 Companies» ցուցակում եկամուտի չափով և առաջին հորիզոնականը համակարգչային տեխնիկաների շարքում։ Նոյեմբեր ամսին Forbes պարբերականը Kingston-ն ընկերությանը «ԱՄՆ-ի խոշոր մասնավոր ընկերությունների» ցանկում տվեց 77-րդ հորիզոնականը։
Kingston-ը դիստրիբյուտորների, վերավաճառողների, մանրածախ վաճառողների և OEM հաճախորդների միջազգային ցանց է ։ Ընկերության կողմից թողարկվող ապրանքների մի մասը թողարկվում են տարբեր անուններով կամ Kingston ընկերությանը պատկանող այլ ապրանքանիշների նշաններով։
Պատմություն
Ընկերությունը հիմադրվել է 1987 թվականի հոկտեմբերի 17-ին ի պատասխան հիշողության մոդուլների բացակայության ։ Թավյանական ներգաղթյալներ՝ Ջոն Տուն և Դեյվիդ Սանը, անց էին կացնում սեփական տեխնիկական միջոցառումը նվիրված նոր Single In-line Memory Module հիշողության մոդուլներին։ 1990 թվականին ընկերությունը թողարկեց իր առաջին ապրանքանիշը։ 1992 թվականին ընկերությունը «Inc.» պարբերականում զբաղեցրեց առաջին հորիզոնականը, որպես արագ զարգացող մասնավոր ընկերություն Ամերիկայում։
Ընկերությունը ընդլայնեց ցանցը և ապրանքների պահպանում, ինչպես նաև ներկայացրեց DataTraveler և DataPak դյուրակիր սարքերը։ 1994 թվականին Kingston-ին տրվեց ISO 9000 սերտիֆիկատ։
Kingston-ը սկսեց ընդլայնել իր ծառայությունները Եվրոպայում, բացելով մասնաճյուղ Մյունխենում, հրաժարվելով եվրոպական դիստրիբյուտորներ և հաճախորդների համար տեխնիկական աջակցությունից և մարքեթինգային հնարավորություններից։ 1995 թվականի հոկտեմբերին ընկերությունը ընդգրկվեց միլլիարդատեր ընկերությունների շարքերում։ 1995 թվականին ընկերության վաճառքի թիվը հասավ 1,3 միլլիարդ դոլլարի։
1996 թվականի օգոստոսի 15-ին ճապոնական SoftBank կազմակերպությունը գնեց Kingston-ի բաժնետոմսերի 75 %-ը 1,8 միլլիարդ դոլլար ընդհանուր արժեքով։ Նույն տարվա նոյեմբերին Kingston և Toshiba-ն միասին մշակեցին հիշողության թարմացված տարբերակներ Toshiba-ի համակարգիչների համար։ Սա առաջին դեպքն էր, երբ PC OEM և հիշողության մոդուլներ արտադրողը միավորվեցին, ստեղծելու համար նոր մոդուլ։ 1999 թվականին ընկերության համահիմնադիրները Softbank-ից գնեցին ընկերության 80% ակցիաները 450 միլլիոն դոլլարով ։
1997 թվականի հունվարին Kingston-ը բացեց իր գրասենյակը Մեծ Բրիտանիայում, արտադրություններով զբաղվող գրասենյակ Թայվանում, վաճառքի գրասենյակ՝ Ճապոնիայում և ինչպես նաև գրասենյակներ բացվեցին՝ Դուբլինում և Իռլանդիայում։ Ընկերությունը նաև ընդլայնեց իր արտադրության ծավալը Ամերիկայում։
2000-ականներ
Kingston-ը թողարկեց Advanced Validation Labs, Inc (AVL) դուստր ընկերությունը, որը տրամադրում էր հիշողության մոդուլների ստուգման ծառայություն։ Kingston Storage Products Division(SPD) ընդգծվեց, որպես առաձին ընկերություն՝ StorCase Technology, Inc անունով։ Նույն տարվա արդեն հունիսին Kingston-ը ցուցադրեց մոդուլների նոր համակարգ։ Ստեղծվեց Payton Technology Inc-ը, որը նախատեսված էր նոր մոդուլների աջակցման համար։ Forbes պարբերականը ընկերությանը ընդգրկեց «ԱՄՆ-ի 500 խոշոր մասնավոր ընկերություններ»-ի շարքում տալով նրան 141-րդ հորիզոնականը։
Սարսալեխո
Սարսալեխո (Zarzalejo) մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Մադրիդ պրովինցիայի Մադրիդ ինքնավար համայնքի կազմում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Սեռա Օստե դե Մադրիդ շրջանում։ Տարածքը կազմում է 20.2 կմ2, բնակչությունը՝ 1511 մարդ (2010 թվականի տվյլաներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 57 կմ հեռավորության վրա։
Կատեգորիա:Մադրիդ ինքնավար համայնքի բնակավայրեր
Արեգ (ամիս)
Արեգը Հայկական տոմարի ութերորդ ամիսն է, ունեցել է 30 օր, սկսվել է մարտի 9-ին և վերջացել ապրիլի 7-ին։
Անվան սկզբունք
Առաջացել է Արեգակ բառից, քանզի այդ ամսին Արեգակի զորությամբ արթնանում է բնությունը։ Խոր անցյալում, երբ հայերն իրենց տարեգլուխը սկսում էին բնության զարթոնքին՝ գարնան առաջին ամսին, Արեգը եղել է հայոց տոմարի առաջին ամիսը ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայկական տոմար
Էռնստ Հեկկել
Էռնստ Հենրիխ Ֆիլիպ Հեկկել (Ernst Heinrich Haeckel, ), գերմանացի բնագետ և փիլիսոփա։ Պիթեկանտրոպ և էկոլոգիա տերմինների հեղինակը։