Դրամատիկական_թատրոն
Միջնադարի թատրոն
Հռոմեական կայսրության փլուզման ժամանակ թատերական արվեստն աստիճանաբար վերածնվում էր, իսկ Հռոմի անկումից հետո անտիկ փորձը մոռացության մատնվեց․ քրիստոնեության վաղ գաղափարակիրները քննադատում էին թատերական ներկայացումները, և ոչ միայն դերասանները, երաժիշտները և պարողները, այլև «թատրոնի հանդեպ սեր տածող» բոլոր անձինք հեռացվեցին քրիստոնեական համայնքներից ։ Միջնադարում թատրոնը փաստացի նորից էր ծնվում նույն աղբյուրներից՝ ժողովրդական ծեսերից և կրոնական տոներից՝ եկեղեցական պատարագների բեմադրություններից ։ Հեթանոսական գյուղացիական տոներին և դրանց հետ կապված ավանդական խաղերից է ծնվել միջնադարյան հիստրիոնների՝ թափառաշրջիկ դերասանների արվեստը, որոնք կարող էին միաժամանակ և՛ պարողներ, և՛ երգիչներ, և՛ պատմիչներ, կենդանիներ վարժեցնողներ, մարմնամարզիկներ, և՛ աճպարարներ լինել։ Ի սկզբանե գյուղացի դերասանները, միջնադարյան հիստրիոնները՝ թափառական գուսանները Գերմանիայում, ձեռնածուները Ֆրանսիայում, միմերն Իտալիայում, սկոմորոխները Ռուսաստանում և այլն հետագայում հայտնի դարձան քաղաքներում ։ Հիստրիոնների արվեստից է ծնվեց ֆարսը, որը քաղաքային միստերիաների անբաժան մասն էր ։ Հիստրիոնների շրջանում վագանտների (՝ թափառաշրջիկ կղերականներ) կամ գոլիարդների հատուկ խումբ կար, որոնք ուսումը չավարտած ճեմարանականներ և աստիճանազրկված հոգևորականներ, որոնք զվարճացնում էին ժողովրդին կաթոլիկ պատարագների նմանակումներով ։ Սակայն միայն վագանտները բարդ հարաբերություններ չունեին եկեղեցու հետ․ այսպես, Թոմաս Քեբհեմը՝ Քենթերբերիի արքեպիսկոպոսը 13-րդ դարի վերջում իրեն հայտնի հիստրիոնների տեսակներից միայն մեկն առանձնացրեց, որը «հնարավոր է հանդուրժել»․ նրանք, որոնք «կոչվում են ձեռնածուներ, գովերգում են արքաների սխրագործությունները և սրբերի ապրելակերպը, մխիթարում են տխրության և սգի մեջ գտնվող մարդկանց» ։ Հիստրիոնների արվեստն իր բոլոր դրսևորումներով խիստ աշխարհիկ էր և հիմնականում սնվում էր հեթանոսական աշխարհազգացումով․ քրիստոնեական հայեցակետերը ոգեշնչում էին վերածնվող թատրոնի մեկ այլ ուղղություն ։ Ի տարբերություն հեթանոսականին, քրիստոնեական եկեղեցին մշակում էր իր սեփական ծեսերը, որոնք իր ուսմունքին գործուն պատկերավորում ։ Արդեն 9-րդ դարում Արևմտյան Եվրոպայում Սուրբ ծննդյան օրը քահանաները պատկերում էին Նազարեթ գնացող ավետարանչական հովիվների, կարճ երկխոսություն էր գնում նրանց և պատարագ կատարող քահանայի միջև․ պատարագից երկխոսություն դարձնելը հնարավորություն էր ստեղծում դրամատիկական գործողության համար։ Վաղ պատարագային դրամայի տեքստը լիովին համընկնում էր պատարագի տեքստի հետ, սակայն աստիճանաբար ավելի ազատ էր դառնում և առանձնանում բուն պատարագից․ 11-րդ դարում Զատկի և Սուրբ ծննդյան տոներին արդեն բեմադրվում էին իսկական ներկայացումներ ։ Ի սկզբանե լինելով կայուն և խորհրդանշական՝ պատարագային դրաման աստիճանաբար դարձավ ավելի գործուն, ավելի բովանդակալից, հարստացավ հոգեբանական ապրումներով․ ավետարանչական սյուժեների և կերպարների իրական մեկնաբանության միտումը, որն արտացոլվում էր նաև ներկայացումների ձևավորման և բուտաֆորիայի մեջ, հակասում էր եկեղեցական ծեսի նպատակներին, և 1210 թվականին պատարագային դրաման հանվեց եկեղեցուց․ հետագայում ներկայացումները բեմադրվում էին եկեղեցու գավիթներում, որը հնարավորություն տվեց դրանց մասնակցել ոչ միայն հոգևորականներին, այլև սովորական քաղաքացիներին ։ Գավիթներում պատարագային դրաման աստիճանաբար կորցրեց եկեղեցական օրացույցի հետ կապը․ ներկայացումները կարող էին բեմադրվել նաև տոնավաճառների օրերին․ եկեղեցում ընդունված լատիներենն աստիճանաբար փոխարինվում էր ազգային լեզուներով ։ 13-րդ դարի երկրորդ կեսին լայն տարածում գտան սրբերի ապրելակերպին նվիրված ներկայացումները՝ միրաքլները, որոնք ավետարանչական սյուժեներից տարբերվում էին ավելի «կենցաղային» ձևավորմամբ ։ Միևնույն ժամանակ ի հայտ եկան նաև հասարակական պիեսներ, որոնք հիմնականում և ավելի շատ, քան միրաքլները, կապված էին ժողովրդական ֆոլկլոր ներկայացումների հետ․ մասնավորապես հայտնի են Ադամ դե լա Հալի «Խաղ զրուցարանի մասին» և «Խաղ Ռոբենի և Մարիոնի մասին» գործերը։ Սակայն և՛ միրաքլները, և՛ հասարակական պիեսները արդեն բեմադրվում էին ոչ թե եկեղեցական գավիթներում, այլ սիրողական խմբակներում, որոնք սկզբնական շրջանում սովորաբար գտնվում էին եկեղեցու հովանու տակ, սակայն քաղաքներում ցեխային ասոցիացիաների զարգացմամբ՝ աստիճանաբար առանձնացան եկեղեցուց և հետագայում պահպանել են իրենց գոյությունը քաղաքային ընկերություններին կից ։ Միևնույն ժամանակ քաղաքներում ծնվում էր միստերիաների ժանրը՝ զանգվածային, հրապարակային, ինքնագործ արվեստի ժանրը, որտեղ առեղծվածը համադրվում էր իրականի հետ։ Միստերիաները տոնավաճառների օրերին կազմակերպվող քաղաքային տոնախմբությունների մաս էին կազմում․ վերացական եկեղեցական սյուժեներն այնտեղ ազգային երանգ էին ձեռք բերում ։