cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սամանիների պետություն
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Տաջիկստանի պատմություն Կատեգորիա:Միջնադարյան Իրան Կատեգորիա:Ուզբեկստանի պատմություն Կատեգորիա:Աֆղանստանի պատմություն Կատեգորիա:Պարսկաստանի և Իրանի միապետություններ Կատեգորիա:Արևմտյան Ասիայի նախկին պետություններ
Վոլնոե (գյուղ, Նովոուկրաինկայի շրջան)
Վոլնոե (Вільне), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Նովոուկրաինկայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Վոլնոե գյուղում բնակվում էր 30 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Նովոուկրաինկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Գրիգոր Խամսեցի
Գրիգոր Դ Խամսեցի, հայ հոգևորական գործիչ, Էջմիածնի նվիրակ, Պոլսի Հայոց պատրիարք (1801-1802)։ Հաջորդել է գահընկեց եղած Հովհաննես Բաբերդցուն, իսկ մեկ տարի անց, Օսմանյան սուլթան Մահմուդ Բ-ի հրամանով պաշտոնանկ է եղել ։
Գործունեությունը
1770-ական թվականներին վարդապետ Գրիգոր Խամսեցին աշխատել է Սիմեոն Երևանցու ժամանակ բացված Ժառանգավորաց վարժարանում, որպես վարդապետ-ուսուցիչ։ Նրան է աշակերտել նշանավոր հոգևորական գործիչ, հետագայում Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Ներսես Աշտարակեցին ։ 1800 թվականին Գրիգոր Խամսեցին Դավիթ-Դանիելյան վեճի ժամանակ սատարում է Դանիել Ա Սուրմառեցի կաթողիկոսին, որի համար հակառակորդ և կաթողիկոսական գահը գրաված Դավիթ Ե Էնեգեթցին նրան անվանում է՝ «փչնալի» (պճնված) ։
Գրիգոր Խամսեցու գործունեության մասին այլ տեղեկություններ չկան։ Նույնիսկ մահվան թվականն ու վայրն է անհայտ։ Համարվում է, որ մահացել է Թիֆլիսում ։
Կոսե (գյուղական ավան, Վիռու շրջան)
Կոսե (Kose), գյուղական ավան Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Վիռու շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղական ավանում բնակվում էր 565 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Վիռու շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղական ավաններ
Բջջի կենսացիկլ
Բջիջն առաջանում է, աճում ու զարգանում և հետո բաժանվում է, կամ էլ մահանում։ Բջիջների առաջացումից մինչև մահը կամ հաջորդ բաժանումը ընկած ժամանակահատվածը բջջի կենսական ցիկլն է։ Կենդանի օրգանիզմների բջիջները շատ բազմազան են իրենց կառուցվածքով ու ֆունկցիաներով, նրանց մի մասը կազմելով հյուսվածքներ՝ նաև որոշակիորեն մասնագիտացված է։ Տարբեր բջիջների կյանքի տևողությունը նույնը չէ։
Ոսկրուղեղի և էպիթելային հյուսվածքի բջիջները իրենց ֆունկցիաներն իրականացնելիս արագ մահանում են, ուստի այդ հյուսվածքներում բջիջներն անընդհատ բազմանում են։ Բջջի բաժանման նախապատրաստման, ինչպես նաև միտոզի ընթացքում տեղի ունեցող գործընթաց համախումբը կոչվում է միտոտիկ ցիկլ։ Անընդհատ կիսվող բջիջների մի մասի կենսացիկլը համընկնում է միտոտիկ ցիկլի հետ։
Կատեգորիա:Բջջաբանություն Կատեգորիա:Բջջի կենսացիկլ Կատեգորիա:Բջջային գործընթացներ
Լևոն Սահակյան
Լևոն Գուրգենի Սահակյան, խորհրդային պետական և կուսակցական աշխատող։ ԽՄԿԿ անդամ 1961 թվականից։
Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի Կարլ Մարքսի անվան պոլիտեխնիկական ինստիտուտի մեխանիկայի ֆակուլտետը (1960) և ՍՄԿԿ ԿԿ-ին կից հասարակական գիտությունների ակադեմիան (1981)։ Աշխատանքային գործունեությունն սկսել է 1960 թվականից՝ Երևանի Վլադիմիր Իլյիչ Լենինի անվան Հայէլեկտրամեքենաշինական գործարանում։ 1963 թվականից անցել է կուսակցական աշխատանքի։ Եղել է ՀԿԿ Երևանի Շահումյանի շրջկոմի արդյունաբերության և տրանսպորտի բաժնի վարիչ (1963-1964), 1964 թվականից՝ ՀԿԿ ԿԿ-ի հրահանգիչ, 1966 թվականից՝ ՀԿԿ Երևանի քաղկոմի արդյունաբերության և տրանսպորտի բաժնի վարիչ։ 1970-1972 թվականներին Սահակյանը ՀԼԿԵՄ ԿԿ-ի առաջին քարտուղարն էր, 1972 թվականից՝ ՀԿԿ Երևանի քաղկոմի երկրորդ քարտուղարը։ 1975-1983 թվականներին՝ Արհեստակցական միությունների հայկական հանրապետական խորհրդի նախագահը։ 1983 թվականից ՀԿԿ ԿԿ-ի կագմակերպական-կուսակցական աշխատանքի բաժնի վարիչն է։ ՀԿԿ ԿԿ-ի անդամ՝ 1971 թվականից, ՀԿԿ ԿԿ-ի բյուրոյի անդամության թեկնածու՝ 1971-1974 թվականներին և 1976 թվականից։ Եղել է ՀԿԿ XXV-XXVII և ՍՄԿԿ XXIV- XXVI համագումարների պատգամավոր։ Ընտրվել է ՀԽՍՀ VIII, IX և ԽՍՀՄ X գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։
Պարգևներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Խորհրդային կուսակցական գործիչներ
Կծվակ
Կծվակ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խլաթի գավառակում։ Գտնվում էր Դատվանից 6 կմ հյուսիս՝ Վանա լճի ափին։
Անվան ստուգաբանություն
Գյուղի անվանումը կապված է Կայծակ տանուտիրոջ անվան հետ։ Մեկ այլլ վարկածի համաձայն առաջացել է կծու և ակ բառերից և բնորոշում է գյուղի կծու ջուր ունենալը։
Պատմություն
1895 թվականին գյուղի բնակչությունը ենթարկվել է կոտորածի, իսկ 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ բռնությամբ տեղահանվել է։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Բնակչություն
Կծվակը զուտ հայաբնակ գյուղ է եղել։ 1882 թվականին ուներ 71 տուն՝ 642 հայ բնակչով, իսկ 1909 թվականին ուներ 642 (60 տուն) հայ բնակիչ։
Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում էր երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։
Պատմամշակութային կառույցներ
Կծվակն ուներ '''Ս. Գևորգ''' անունով եկեղեցի։ Գյուղն մոտ կար միջնադարյան բերդ, որի ավերակները XX դարի սկզբին դեռ երևում էր բլրի գագաթից ։
Վիկտոր Տրիֆոնով
Վիկտոր Տրիֆոնով (Ви́ктор Ива́нович Три́фонов, ), խորհրդային և ռուս դիվանագետ։
Կենսագրություն
Ավարտել է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանը։
1961 թվականից զբաղվում է դիվանագիտական գործունեությամբ։
Անձնական կյանք
Ամուսնացած է, ունի երկու երեխա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Ախլաթյան (Սյունիքի մարզ)
Ախլաթյան, գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Սյունիքի մարզի Սիսիանի տարածաշրջանում, Սիսիան քաղաքից մոտ 8 կմ հարավ։ Բնակչությունը` ։
Նախկինում նույն անվան տակ ընդգրկված է եղել Ցարական Ռուսաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։ Խորհրդային տարիներին մասն է կազմել Հայկական ԽՍՀ Զանգեզուրի գավառի, իսկ 1930 թվականից` Սիսիանի շրջանի։ 1995 թվականից մտնում է ՀՀ Սյունիքի մարզի մեջ։
Պատմություն
Ախլաթյան նախկին գյուղը, որը գտնվում է այժմյանից 300-400 մետր դեպի հարավ, 1931 թվականի ապրիլի 28-ի երկրաշարժից հիմնահատակ ավերվել է, և ավելի քան 100 մարդ է զոհվել։ Բնակիչները տեղափոխվել ու նոր գյուղ են հիմնել։
Անվանում
Գյուղի անվան հետ կապված կա լեգենդ, ըստ որի՝ այդ տեղում եղել է արոտավայր, որտեղ գտնվել է «Ալխաթ» տեսակի մեծ տանձի ծառ, որից էլ իբր ծագել է Ախլաթյան անվանումը։
Բնակչություն
Ըստ ՀՀ 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների` Ախլաթյանի մշտական բնակչությունը կազմել է 535, առկա բնակչությունը` 438 մարդ ։ Գյուղը մշտապես բնակեցված է եղել հայերով, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում` ստորև.
Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, դաշտավարությամբ, ծխախոտագործությամբ, այգեգործությամբ, բանջարաբուծությամբ և մեղվապահությամբ։
Պատմամշակութային կառույցներ
Սուրբ Սարգիս եկեղեցու ավերակները մնում են հին գյուղատեղիում, որը գտնվում է նորից 300-400 մ հարավ։ Շրջակայքում կան բնակավայրերի ավերակների հետքեր, հայտնաբերվել են կավե և բրոնզե իրերով հարուստ դարաններ։ Գյուղում կան շատ ստորգետնյա հանքային աղբյուրներ, որոնցից մեկը գտնվում է գյուղի կենտրոնում։
Դոբրիվոյե Վելեմիր
Դոբրիվոյե Վելեմիր (Добривоје Велемир, ), սերբ ֆուտբոլիստ (հարձակվող), որը ներկայումս հանդես է գալիս «Տեքստիլաց Օձաչիում»։
Կարիերա
2021 թվականի հունվարի 29-ին Վալեմիրը պայմանագիր է կնքել «Նոա» ակումբի հետ ։ Թիմից հեռացել է 2021 թվականի դեկտեմբերի 21-ին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Սերբ ֆուտբոլիստներ
Սավկինո (գյուղ, Բելեբեևսկի շրջան)
Սավկինո (Савкино, Савкин), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բելեբեևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 82 մարդ։
Գյուլլիջա (այլ կիրառումներ)
Գյուլլիջա անվանումը կարող է վերաբերվել հետևյալ բնակավայրերին
Լիբերիա (Կոստա Ռիկա)
Լիբերիա (Liberia), քաղաք Կոստա Ռիկայում, համանուն կանտոնում, Գուանակաստե նահանգի մայրաքաղաքը և ամենամեծ քաղաքը։ Գտնվում է Սան Խոսեից հյուսիսի-արևմուտք, հեռավորությունը՝ 215 կմ։
Երկրի տուրիզմի համար խոշոր կենտրոն է։ Լիբերիայի մականունը «la ciudad blanca» է (սպիտակ քաղաք)։ 2013 թվականի տվյալներով բնակչությունը 56 899 մարդ է ։ Տարածքը՝ 561.57 կմ²։ Բարձրությունը ծովի մակարդակից 144 մետր է։ Կլիման արևադարձային է՝ չոր ձմեռներով և անձրևոտ ամառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կոստա Ռիկայի քաղաքներ Կատեգորիա:1836 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ղրղըզ հեղափոխություն (այլ կիրառումներ)
Երկու Ղրղըզ հեղափոխություններ կան՝
Կոսե-Ուուեմիիսա
Կոսե-Ուուեմիիսա (Kose-Uuemõisa), գյուղական ավան Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Կոսե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղական ավանում բնակվում էր 874 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Կոսե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղական ավաններ
Քերեմ Աքթյուրքօղլու
Քերեմ Աքթյուրքօղլու (Muhammed Kerem Aktürkoğlu, ), թուրք ֆուտբոլիստ, «Գալաթասարայ» ակումբի և Թուրքիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի կիսապաշտպան, Եվրոպայի 2020 թվականի առաջնության մասնակից։
Ակումբային կարիերա
Եղել է «Գելջուկսպոր», «Հիսարեյնսպոր» և «Իստանբուլ Բաշակշեհիր» ակումբների սան։ 2015 թվականին ընդգրկվել է վերջինիս հիմնական կազմում։ Խաղային պրակտիկա ձեռք բերելու համար թուրք ֆուտբոլիստը երրորդ լիգայից վարձավճարով տեղափոխվել է «Բոդրումսպոր»։ 2017 թվականին նա պայմանագիր է կնքել «Կարաչաբեյ Բելեդիեսպոր» ակումբի հետ։
2019 թվականի ամռանը Քերեմ Աքթյուրքօղլուն տեղափոխվել է «Էրզինջանսպոր»։ Սեպտեմբերի 1-ին «Սերիկ Բելեդիեսփորի» դեմ խաղում նա նշել է նորամուտը նոր թիմում ։ 15 օր անց «Սիլիվրիսպորի» դեմ խաղում նա խփել է իր առաջին գոլը։ 2020 թվականի հուլիսի 21-ին «Արտվին Հոպասփորի» դեմ խաղում նա դարձել է հեթ-տրիկի հեղինակ ։ Մրցաշրջանի ավարտին Քերեմ Աքթյուրքօղլուն ճանաչվել է առաջնության լավագույն ռմբարկու։
2020 թվականին նա տեղափոխվել է «Գալաթասարայ» ։ Նոյեմբերի 23-ին «Կայսերիսպորի» դեմ խաղում նա նշել է իր նորամուտը Թուրքիայի ֆուտբոլի առաջնությունում ։ Դեկտեմբերի 5-ին «Հաթայսպորի» դեմ խաղում Կերեմը խփել «Գալաթասարայի» կազմում իր առաջին գոլը ։ 2021 թվականի հոկտեմբերի 21-ին ՈՒԵՖԱ Եվրոպայի Լիգայի խաղում նա գրավել է Մոսկվայի «Լոկոմոտիվի» դարպասը ։
Միջազգային կարիերա
2021 թվականի մայիսի 27-ին Ադրբեջանի ազգային հավաքականի դեմ ընկերական խաղում Քերեմ Աքթյուրքօղլուն իր նորամուտն է նշել Թուրքիայի ազգային հավաքականի կազմում ։ Նույն թվականին նա մասնակցել է հետաձգված Եվրոպայի առաջնությանը։ 2021 թվականի հոկտեմբերի 8-ին 2022 թվականի աշխարհի առաջնության ընտրական խաղում Նորվեգիայի դեմ խաղում Կերեմը խփել է իր առաջին գոլը ազգային հավաքականի կազմում ։
Կոճեվանք
Կոճեվանք, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խլաթի գավառակում։ Գտնվում էր Նազիկ լճից հարավ՝ Մատնավանք գյուղից ոչ հեռու։
XX դարի սկզբին ուներ 8 տուն հայ բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Վոյնովկա (գյուղ, Նովոուկրաինկայի շրջան)
Վոյնովկա (Войнівка), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Նովոուկրաինկայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Վոյնովկա գյուղում բնակվում էր 252 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Նովոուկրաինկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Օրփեոսը դժոխքում
Պատմությունն ստեղծված է Օրփեոսի և Եվրիդիկեի հին հունական առասպելի հիման վրա, որի համաձայն Օրփեոսը պետք է իջներ անդրաշխարհ, որպեսզի վերադարձներ իր սիրելի Եվրիդիկեին։
Օպերետը ներառում է կանկանի հայտնի տեսարանը («դիվային քառատրոփ»)։ Այդ երաժշտությունը ամենից հաճախ է կիրառվում կանկան պարերի ընթացքում։
Գործող կերպարներ
Ինչպես նաև քնարերգության աստված Ապոլոնը, Օլիմպոսի բժիշկ Էսկուլապը, հերոս Հերակլեսը, ի տարբերություն այլ ստեղծագործությունների նաև աստվածներ Միներվան՝ իմաստության աստվածուհին, Վեներան՝ սիրո աստվածուհին, Կուպիդոնը՝ նրա որդին, Ֆորտունան՝ երջանկության աստվածուհին, Հեբեն՝ Օլիմպոսի խոհարարուհին, հունական աստվածություններ, մուսաներ, բաքոսուհիներ և այլն։
Գործողությունները տեղի են ունենում Հին Հունաստանում, Օլիմպոսում և անդրաշխարհում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1858 բեմադրվածներ Կատեգորիա:Ֆրանսերեն օպերաներ Կատեգորիա:Օֆենբախի օպերաներ Կատեգորիա:Օպերաներ Օրփեոսի մասին Կատեգորիա:Դիցաբանությունն արվեստում
Կալտաևո (գյուղ, Կրասնոկամսկի շրջան)
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 120 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կրասնոկամսկի շրջանի բնակավայրեր
Ավգուստա Գրոներ
Ավգուստա Գրոներ (Auguste Groner, ), ավստրիացի գրող։ Նա նաև հրատարակել է Օլաֆ Բյորնսոն, Ա. ֆոն դեր Պաուրա, Ռենորգ և Մետիս գրական անուններով։
Կենսագրություն
Ավգուստա Կոպալլիկը ծնվել է Վիեննայում՝ պաշտոնյայի ընտանիքում։ 1876​​-1905 թվականներին աշխատել է որպես դպրոցի ուսուցչուհի։ 1879 թվականին ամուսնացել է լրագրող Ռիչարդ Գրոների հետ։ 1882 թվականից նա սկսեց զբաղվել գրական գործունեությամբ որպես հրապարակախոս։ 1893 թվականին գրական բաժնի կողմից Չիկագոյի համաշխարհային ցուցահանդեսում իր աշխատանքի համար նա մրցանակ ստացավ։ 1890 թվականից սկսեցին թողարկվել նրա բազմաթիվ դետեկտիվ պատմվածքներն ու վեպերը։ Գրոները գերմանալեզու գրականության մեջ առաջինն էր, ով ստեղծեց ստեղծագործությունների շարք, որոնք միավորված էին մեկ կերպարով՝ խուզարկու Յոզեֆ Մյուլլերով։ Այս շարքի առաջին ստեղծագործությունը՝ «Ոսկե գնդակը» (Die goldene Kugel) պատմվածքը հրատարակվել է 1892 թվականին։
1894 թվականին Գրոները հիմնել է Ավստրիական երիտասարդական թերթը («Österreichische Jugendzeitung») և Ավստրիական երիտասարդական գրադարանը («Österreichische Jugendbibliothek»)։
Գրականություն
Lexikon 1815—1950 (ÖBL). Band 2, Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1959, S. 72.
(5764) 1985 CS1
(5764) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1985 թվականի փետրվարի 10-ին Անրի Դեբեոնի կողմից Լա Սիլյայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,27595 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,7873 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,7646 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1254,13 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,287052 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,95° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1985 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Անրի Դեբեոնի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ավստրալիական մայրաքաղաքային տարածք
Ավստրալիական մայրաքաղաքային տարածք (Australian Capital Territory, ACT), տարածք Ավստրալիական միության կազմում, որը ներառում է Կանբերրա քաղաքը, ինչպես նաև ոչ մեծ գյուղատնտեսական գոտի և Նամաջի ազգային պարկը։ Բնակչությունը՝ 373 100 մարդ (7-րդը Ավստրալիայի վարչական միավորների միջև, տվյալները 2012 թվականի մարտի վերջ)։
Ավստրալիական մայրաքաղաքային տարածքում գտնվող գյուղերը և համայնքները ներառում են՝ Ուիլյամսդեյլ (Williamsdale), Թոփ Նաս (Top Naas), Ուրիարա (Uriarra), Տարվա (Tharwa), Օաքս Էստեյտ (Oaks Estate), Պիրսես Կրիկ (Pierces Creek) և Հոլլ (Hall)։
Պատմություն
Նոր մայրաքաղաքային տարածքի նախագիծն ստեղծվել է XIX դարի վերջում, երբ կազմավերվում էր Ավստրիալական Միությունը։ 1901 թվականին ընդունվեց ավստրիալական սահմանադրությունը, որի համաձայն՝ Նոր Հարավային Ուելսը պարտավորվում է նահանգի հարավում գտնվող մի ոչ մեծ տարածք փոխանցել դաշնային նոր կառավարությանը։ Նոր մայրաքաղաքի տեղն ընտրվել է որպես չեզոք տարածք Ավստրիալիայի երկու խոշորագույն քաղաքների՝ Սիդնեյի ու Մելբուռնի միջև, որոնք նույնպես հավակնում էին մայրաքաղաք հռչակվելու։ Տարածքը կառավարությանը փոխանցվեց 1911 թվականին, իսկ 1913 թվականին սկսվեց Կանբերրայի շինարարությունը։
Դաշնային կառավարությունը պաշտոնապես Մելբուռնից Կանբերրա տեղափոխվեց 1927 թվականի մայիսի 9-ին, երբ ավարտվեց կառավարության շենքի կառուցումը։ Սկզբնական շրջանում կառավարության առանձին բաժիններ շարունակում էին մնալ Մելբուռնում, սակայն հետզհետե դրանք ևս տեղափոխվեցին նոր մայրաքաղաք։
Տարածքը նախապես հայտնի էր որպես Դաշնային մայրաքաղաքի տարածք (ԴՄՏ), իսկ 1938 թվականին պաշտոնապես վերանվանվեց Ավստրալիական մայրաքաղաքային տարածք։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ավստրալիական մայրաքաղաքային տարածք Կատեգորիա:Ավստրալիայի վարչական կազմ Կատեգորիա:1911 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Աստերոիդների ցանկ (21801-21900)
Աստերոիդների ցանկ (21701-21800) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (21901-22000)
Կոսևեսկի
Կոսևեսկի (Koseveski), գյուղ Էստոնիայի Յիգևամաա նահանգի Սաառե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 33 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Յիգևամաա նահանգի Սաառե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Տիգրան Սեյրանյան
Տիգրանի Սեյրանի Սեյրանյան, հայ դիվանագետ, Չեխիայի Հանրապետությունում և Սլովակիայում ՀՀ արտակարգ և լիազոր դեսպան (2011-2018), Ուկրաինայում Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ և լիազոր դեսպան (2018)։
Ընտանիք
Ամուսնացած է, ունի երկու զավակ։ Տիրապետում է ռուսերեն, անգլերեն և պարսկերեն լեզուներին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ՀՀ արտակարգ և լիազոր դեսպաններ Կատեգորիա:Հայ դիվանագետներ Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ և լիազոր դեսպանի դիվանագիտական աստիճան ունեցող անձինք Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Սավկինո (գյուղ, Գատչինսկի շրջան)
Սավկինո (Савкино), գյուղ Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Գատչինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 22 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Գատչինսկի շրջանի բնակավայրեր
Տիգրան Եսայան (ֆուտբոլիստ)
Տիգրան Ռուբենի Եսայան, նախկին Խորհրդային և հայ ֆուտբոլիստ՝ հարձակվող։ 2012 թվականի փետրվարից հանդիսանում է «Արարատ-2»-ի գլխավոր մարզիչ։
Ակումբային կարիերա
Եսայանը 1990 թվականից, սկսեց մասնակցել «Զորավան»-ի կազմում, նա մասնակցում էր ԽՍՀՄ-ի երկրորդ՝ ավելի ցածր առաջնությունում։ 1992 թվականից անմիջապես հետո սկսեց խաղալ Հայաստանի առաջնությունում, որտեղ ակումբը գրավեց ցանկի վերջին հորիզոնականը՝ դուրս թրջեց առաջին խումբ, սակայն Եսայանը մրցաշրջանից հետո լքեց ակումբը և տեղափոխվեց Էջմիածնի «Զվարթնոց» ակումբ։ Խաղային մրցաշրջանից հետո նորից լքեց ակումբը։ Նոր աշխատանքային տեղը դարձավ Երևանի «Դինամո»-ն՝ մասնակցում էր առաջին խմբում։
Եսայանը մեկ խաղաշրջանում ճանաչվեց ակումբի լավագույն ռմբարկու, մրցակցի դարպասը խփելով 30 գնդակ։ 1994 թվականի խաղաշրջանում առաջինը խմբի առաջնության այս խաղաշրջանում, նրա արդյունքը եղավ լավագույնը։
1995 թվականից հանդես եկավ «Երևան»-ում, որի կազմում դարձավ Հայաստանի 1997 թվականի հաղթող և 1998 թվականին հասավ մինչև Հայաստանի գավաթի եզրափակիչ խաղին։
Մարզչային գործունեություն
Կարիերայի ավարտից հետո ֆուտբոլիստ՝ Եսայանը սկսեց մարզչական գործունեությունը, բայց հիմնականում նա մարզել է երիտասարդական և մանկապատանեկան թիմերը։
2010 թվականի վեջին դարձավ Երևանի «Արարատ»-ի գլխավոր մարզիչ, որտեղ անցած մրցաշրջանում վերջին տեղը գրավելով դուրս թրջեց առաջին խումբ։ Եսայանի գլխավորությամբ ակումբը դարձավ առաջին խմբի հաղթող և վերադարձավ բարձրագույն խումբ։ Խաղաշրջանի ավարտից հետո Եսայանը ստորագրեց պայմանագիր «Արարատ»-ի հետ մեկ տարի ժամկետով] ։
Եսայանը փետրվարի 16-ին հրաժարվեց գլխավոր մարզիչի պաշտոնից։ Պատճառը այն էր, որ բացակայում էր խաղացողների համալրումը, որոնք կամրապնդեին թիմը բարձրագույն խմբի թիմերի հետ խաղերում։ «Բանանց-2»-ից Աշոտ Բարսեղյանին գլխավոր մարզիչի պաշտոնից ազատելուց հետո նա զբաղերեց թափուր պաշտոն ակումբում ։
Մրցաշրջանի վերջում թողեց իր պաշտոնը։ 2012 թվականի վերջին Եսայանը վերադարձավ «Արարատ»-ի մարզչական կազմ, այս անգամ «Արարատ-2»-ում որպես գլխավոր մարզիչ ։
Խաղացող
''': 1995/96, 1996/97, 1998
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հունիսի 2 ծնունդներ Կատեգորիա:1972 ծնունդներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլիստներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ
Արանդիգա
Արանդիգա (Arándiga), բնակավայր և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Մտնում է Սարագոսա պրովինցիայի մեջ՝ Արագոն ինքնավար համայնքում ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Կոմունադադ դե Կալատայուդ շրջանի կազմում։ Զբաղեցնում է 50,10 կմ² մակերես։ Բնակչությունը կազմում է 406 մարդ 2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 70 կմ հեռավորության վրա։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սարագոսա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ
Կապարաո ազգային պարկ
Կապարաո ազգային պարկ (Parque Nacional do Caparaó) ազգային պարկ, որը ստեղծվել է 1961 թվականին՝ Կապարուի լեռները պաշտպանելու նպատակով։ Գտնվում է Մինաս Ժերայս և Էսպիրիտու Սանտու նահանգների սահմանների միջև, Բրազիլիա։ Բրազիլիայի ամենաբարձր լեռներից մեկը՝ Բանդեյրան, գտնվում է այստեղ։
Տեղագրություն
Պարկը ստեղծվել է 1961 թվականի մայիսի 24-ին թիվ 50146 հրամանագրով ։ Այն ստեղծվել է նահագահ Ժանիու Կուադրուշի կողմից։ Տարածքը կազմում է մոտ 33000 հա։ Նպատակն էր՝ պաշտպանել բնական ռեսուրսները և աջակցել էկոտուրիզմի գործունեությանը։ Պարկը տեղակայված է Սերրա դու Կապարոյում, Մինաս Ժերայս և Էսպիրիտու Սանտու նահանգների սահմանագծում։ Այն ընդգրկում է 31800 հա տարածք, որից 80%-ը գտնվում է վերջինիս կազմում ։ Ներառում է հետևյալ մունիցիպալիտետներից որոշ հատվածներ. Մինաս ժերայսում՝ Ալտու Կապարաո, Ալտու Ժեկիտիբա, Կապարաո և Էսպերա Ֆելիս, իսկ Էսպիրիտու Սանտու նահանգում են գտնվում Դորիս դու Ռիու Պրետու, Դիվինու դի Սան Լորենսու, Իբիտիրամա, Իունա ու Իրուպի մունիցիպալիտետները ։ Պարկը նաև Կենտրոնական Ատլանտյան անտառ էկոլոգիական միջանցքի մի մասն է կազմում, որը ստեղծվել է 2002 թվականին ։
Ազգային պարկը գտնվում է 997-2890 մետր բարձրության վրա ։ Պարկի բաղկացուցիչ մաս է կազմում Բրազիլիայի երրորդ ամենաբարձր գագաթը, որն ունի 2892 մետր բարձրություն։ Տաս այլ լեռնագագաթներ ունեն 2000 մետրից ավելի բարձրություն։ Նրա պաշտպանության ներքո է գտնվում Իտաբապոանա, Իտապեմիրիմ և Ռիու Դոսի գետերի ջրբաժան գիծը ։ Տարեկան տեղումների քանակը կազմում է 1000 մմ ։ Ջերմաստիճանը տատանվում է 19-ից մինչև 22 °C, բայց ձմռանը (հունիս և հուլիս ամիսներին), ցածրադիր շրջաններում ջերմաստիճանը սովորաբար ավելի ցածր է, քան ավելի բարձր շրջաններում։
Բիոտա
Սերրա դու Կապարաոն ունի Ատլանտյան անտառի տարածք՝ ալպիական մարգագետիններով։ Պարկն ունի բուսական և կենդանական աշխարհի մի քանի էնդեմիկ և վտանգված տեսակներ ։ Էսպիրիտու Սանտու նահանգի արևելյան հատվածում բուսականության մեծ մասը արևադարձային խոնավ անտառներն են։ Մինաս Ժերայս նահանգի արևմտյան կողմում արևադարձային խոնավ անտառները գտնվում են մինչև 1800 մետր բարձրության վրա, ապա նրան հաջորդում են թավուտ անտառները՝ մինչև 2400 մետր բարձրությամբ ։
Կենդանական աշխարհը տուժել է որսորդությունից, սակայն պարկը դեռևս ապաստարան է վտանգված տեսակների համար, ինչպիսիք են՝ բաշավոր գայլերը և պամպայ եղնիկները ։ Ազգային պարկում են բնակվում նաև կենդանիների մի քանի տեսակներ։ Դրանք են՝ յագուարը, գետակինճերն, արծիվը և այլն։
Հարմարություններ
Պարկ կարելի է մուտք գործել Ալտու Կապարաո, Մինաս Ժերայս մունիցիպալիտետներում։ Մինաս Ժերայս նահանգի կողմից պարկի մուտքը բացվել է 1998 թվականի սեպտեմբերին։ Պարկի մուտքը հսկվում է։ Այցելուներն իրենց հետ չեն կարող այստեղ բերել տնային կենդանիներ, որսորդական կամ ձկնորսական գործիքներ, չեն կարող բույսեր, մրգեր, քարեր հավաքել, ինչպես նաև չի թույլատրվում երկանիվ տրանսպորտային միջոցների փոխադրումը ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:1961 հիմնադրումներ Բրազիլիայում Կատեգորիա:Բրազիլիայի ազգային պարկեր Կատեգորիա:Բրազիլիայի աշխարհագրություն Կատեգորիա:Կատեգորիա ԲՊՀՄ II
Ֆրենե լա Մեր
Ֆրենե լա Մեր (Fresné-la-Mère), համայնք Ֆրանսիայի Ստորին Նորմանդիա մարզի Կալվադոս գավառում :
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Հաղթական կամար «Մակեդոնիա»
Հաղթական կամար «Մակոդոնիա» (Порта Македонија), հաղթական կամարը գտնվում է Սկոպյեի Պելլա հրապարակումː
Ֆրենե լա Մեր
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 344 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 244-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 100: Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 70,9 %: 244 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 232 անձ (121 տղամարդ և 111 կին): Գործազուրկ են եղել 12 անձ (3 տղամարդ և 9 կին): 100 անաշխատունակներից 17-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 44-ը` թոշակառուներ, իսկ 39-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով :
Հաղթական կամար «Մակեդոնիա»
Կառույցի շնարարությունը սկսվել է 2011 թվականին և ավարտվել է 2012-ինː
Ֆրենե լա Մեր
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Հաղթական կամար «Մակեդոնիա»
Ի սկզբանե բացումը նախատեսված էր 2011 թվականի սեպտեմբերի 8-ին, Մակեդոնիայի հանրապետության անկախության 20-րդ տարելիցին, սակայն չնախատեսված պատճառներով արարողությունը հետաձգվեց ː 2012 թվականի հունավարի 6-ին հաղթական կամարը բացվեց, ելույթ ունեցավ այդ տարիներին Մակեդոնիայի վարչապետ՝ Նիկոլա Գրուևսկինː
Հաղթական կամարի բարձրությունը 21 մետր էː Արժեքը 4.4 միլիոն եվրո ː  Ընդհանուր մակերեսը կազմում է 193 մ²ː
Հաղթական կամարի վրա տեղադրված են աստիճաններ և վերելակներː Ինչես նաև նրա մեջ կան մի քանի սենյակներ, որոնցից մեկը հուշանվերների խանութ էː  Կամարի տանիքում անցկացվում են հարսաիքներː
Կառույցի վրա պատկերված են իրադարձություններ կապված՝ Մակեդոնիայի հանրապետության, Հին Մակեդոնիայի, Կյուրեղ և Մեթոդիոս քարոզիչների, լուսավորիչներ Կլիմենտ և Նաում Օրհիդսկիների, Սամուել արքայի, մակեդոնացի հերոս Կորպոշի, Իլինինյան ապստամբության, Մակեդոնիայի ազգային-ազատագրական պայքարի հակաֆաշիստական հավաքի, Հունաստանում սլավոնների պատմության հետː Բացի այս ամենից հաղթական կամարի եզրերը զարդարված են բրոնզե արձանիկներովː  Կառույցի մակերեսը ծածկված է մարմարովː  Այն հովանավորվում է Մակեդոնիայի հանրապետության կառավարության կողմից ː
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հաղթական կամարներ Կատեգորիա:Հյուսիսային Մակեդոնիայի տեսարժան վայրեր
Կալտայ
Կալտայ (Калтай), գյուղ Ռուսաստանի, Տոմսկի մարզի Տոմսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2012 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1050 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Տոմսկի մարզի Տոմսկի շրջանի բնակավայրեր
Կլոստերլեխֆելդ
Ենթարկվում է Շվաբիա վարչական տարածքին։ Մտնում է Աուգսբուրգ շրջանի կազմի մեջ։ Ենթարկվում Լեխֆելդի կառավարությանը։ Բնակչությունը կազմում է 2654 մարդ (2010 թվականի դեկտեմբերի 31 դրությամբ) ։ Զբաղեցնում է 2,80 կմ2 տարածք։ Պաշտոնական կոդը 09 7 72 162։
Այստեղ հին ժամանակներից կանգնած էր Wallfahrtskirche "Unserer Lieben Frauen Hilf auf dem Lechfeld" ժամատունը։ Նրա կողքին բնակեցվեցին ֆրանցիսկյան վանականները, որոնք պատկանում էին Ստրասբուրգին։ 1602 թվականին այս տարածքների տիրակալուհին՝ Ռեգինան Իմխոֆից, մոլորվելով ձմռանը դաշտում, երդում է տալիս, որ եթե Սուրբ Աստվածածինը նրան տանի դեպի ճանապարհ, ապա նրա երախտագիտությունը փրկած կյանքի համար կլինի եկեղեցի։
Եկեղեցու նախագիծը պատվերված էր Աուգսբուրգում, Էլիասա Հոլլի մոտ (Ellias Holl)։ Սակայն նա չէր կառուցել եկեղեցին, Էլիասա Հոլլը կառուցել էր միայն նոր ժամատունը։ Իր այժմյան ձևը և չափսերը Kirche Maria Hilfe ստացել է XVII դարի վերջում, երբ ուխագնացները այնքան շատացան, որ ժամատունը դադարեց նրանց տեղավորել։ Ստիպված ևս մեկ ժամատուն կառուցվեց, որի հետ մեկտեղ վերջնականորեն ձևավորվեց եկեղեցու հատակագիծը։ Այդ աշխատանքը կատարեց ճարտարապետ Պադուին, սակայն բոլոր իր հատակագծերը նա հիմնում էր Հոլլի գծագիրների և իր Աուգսբուրգում աշխատանքների վրա։ Ահա ինչու ռոտոնդայի իտալական ոգին այդքան ներդաշնակ զուգակցվում է եկեղեցիների՝ բարոկկոյի հատկանիշներով ճարտարապետության հետ։ Դրա հետ մեկտեղ ուխտագնացների թիվը Kirche Maria Hilfe-ում մեծանում էր։ XVIII դարասկզբին այստեղ էին գալիս ավելի քան 1000000 ուխտագնացներ 1 տարվա ընթացքում։
Սեբաստիան Լիֆշից
Կենսագրություն
Նա սովորել է Փարիզի Լուվրի դպրոցում (École du Louvre), ավարտել է Փարիզի համալսարանը, ունի արվեստի պատմության բակալավր կրթություն։ Սեբաստիանի ֆիլմերը շոշափում են նույնասեռականների, լիսբիանկաների և անբարոյականների կյանքերը։ Կինոքննադատները գնահատում են Սեբաստիան Լիֆշիցին, որպես լավ դրամատուրգ, հոգեբան և տաղանդավոր ռեժիիսյոր ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դերասաններ Կատեգորիա:«Սեզար» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ռեժիսորներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ֆրանսիական շքանշանի ասպետներ
Վորոնովկա (գյուղ, Նովոուկրաինկայի շրջան)
Վորոնովկա (Воронівка), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Նովոուկրաինկայի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Նովոուկրաինկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Կոսովա (գյուղ, Ահյա շրջան)
Կոսովա (Kosova), գյուղ Էստոնիայի Պիլվամաա նահանգի Ահյա շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Պիլվամաա նահանգի Ահյա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Հեռավոր Արևելք
Աշխարհագրություն
Սովորաբար Հեռավոր Արևելքի մեջ ներառում են Հյուսիսարևելյան, Արևելյան և Հարավարևլյան Ասիան։ ՌԴ-ի ծայր արևելյան մասը՝ Պրիմորի, Խաբարովսկի և Կամչատկայի երկրամասերը, Մագադանի, Սախալինի և Ամուրի մարզերը, ինչպես նաև Սախա ⟨Յակուտիա⟩ Հանրապետության ու Անդրբալկանյան երկրամասի արևելյան մասերը, Ճապոնիան, Չինաստանի արևելյան մասը, Կորեայի Հանրապետությունն ու Կորեայի ժողովրդադեմոկրատական Հանրապետությունը։ «Ասիա-խաղաղօվկիանոսյան» աշխարհաքաղաքական հայեցակարգի մի մասն է։ Հեռավոր Արևելքը ողողվում Հյուսիսային Սառուցյալ, Հնդկական և Խաղաղ օվկիանոսներով, իսկ արևմուտքում Ատլանտյան օվկիանոսի ներմայրցամաքային ծովերով։ Անվանումը տրված է ըստ Ասիայում տարածաշրջանի աշխարհագրական դիրքի։
Սավկինո (գյուղ, Սեբեժսկի շրջան)
Սավկինո (Савкино), գյուղ Ռուսաստանի Պսկովի մարզի Սեբեժսկի շրջանի կազմում։
Կուշտյան
Կուշտյան (Kûştiyan), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խլաթի գավառակում։ Գտնվում էր Վանա լճի արևմտյան ափին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Շուդումկա (Պիժմայի վտակ)
Շուդումկա (Шудумка), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կիրովի մարզում, Տուժինսկի շրջանում։ Գետաբերանը տեղակայված է Պիժմա գետի աջ ափին՝ 154 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 15 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Կամսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Կամա, գետի ենթաավազանը՝ Կամից մինչև Սպիտակ գետի վտակները։ Գետի ավազանը՝ Կամա ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Կալտաս
Կալտաս (Калтас), գյուղ Ռուսաստանի, Խակասիա հանրապետության Ասկիզսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2004 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 24 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Խակասիա հանրապետության Ասկիզսկի շրջանի բնակավայրեր
Մեղեդի ծննդյան
Մեղեդի ծննդյան, տաղ, հայ միջնադարյան միստիկ բանաստեղծ, աստվածաբան Գրիգոր Նարեկացու (951-1003) լավագույն ստեղծագործություններից մեկը։ Նվիրված է Մարիամ Աստվածածնին՝ ի տարբերություն հեղինակի այլ ստեղծագործությունների, որոնցում Աստվածածինը գովերգվում է որպես բարեխոս իր Որդու առջև։ Այստեղ հեղինակը Թորոս Ռոսլինի, Դա Վինչիի վրձնին բնորոշ գեղանկարչական նրբանկատությամբ նկարագրում և քնքշորեն գովերգում է Աստվածամոր «մարգարտափայլ գեղեցկությունը», որը երկնային լույս, գեղեցկություն և մաքրություն է ճառագում, միաժամանակ՝ իրական, չքնաղ ու ցանկալի կին է։ Նկարագրելով անգամ հանդերձանքի մանրամասները՝ Նարեկացին տաղն ավարտում է Նորածին մանկանը փառք տալով՝ որպես Աստվածամոր անզուգականությունը ընդգծող մեծ զարդ։
Մեղեդի ծննդյանը միջնադարյան «աշխարհիկ» քնարերգության հիմնադիր տաղերից մեկն է ։
Բովանդակություն
Նարեկացին տաղում նկարագրել է Աստվածամորը՝ իր ողջ շքեղությամբ և փայլով, և ավարտել Փրկչի գալուստով, որն էլ ամբողջական է դարձնում Աստվածամոր գեղեցկությունը։ Նկարագրել է Աստվածամոր ծով աչքերը, որոնք նման են արեգակների և ծավալվել են ծիծաղախիտ ծովի վրա այնպես, ինչպես առավոտի շողն է իջնում, այտերը նռնենու նման են, ողորկ թևերը ներդաշնակ երգ են հիշեցնում, որ հանդարտիկ շարժվելիս միմյանց են հյուսում ելևէջները, բերանից վարդ է կաթում, իսկ լեզուն համեմատել է «քաղցրանվագ տավիղի» հետ, ծամերը գինեգույն են, իսկ հյուսքերը զարդարված են ծաղիկներով, լուսափայլ ծոցը լցված է կարմիր վարդով, իսկ դաստակներին մանուշակների փնջեր են, հնչում է նրա քաղցրանվագ ձայնը, ոսկեշող գույներով փայլում է պատմուճանը, որով զարդարված է, արծաթափայլ գոտին։ Նրա գեղեցկությունը մարգարտափայլ է, քայլելիս շող է կաթկթում։ Նրան անզուգական դարձնող ամենամեծ զարդը նորածին մանուկն է՝ Փրկիչը։ Վերջում բանաստեղծը փառք է տալիս Փրկիչին, որն աշխարհ է գալիս որպես երկնային հավիտենական թագավոր ։
Բառ
Մեղեդի ծննդյան տաղը ստեղծված է ճոխ ու շքեղ բառապաշարով, տաղում Նարեկացին առատորեն կիրառել է բառաբարդումներ, տաղն աչքի է ընկնում նաև մակդիրների և փոխաբերությունների առատությամբ, այդպիսիք են` խիտասաղարթ, ծիծաղախիտ, փայլակնաձև, սարդիատունկ, գեղաշիտակ, թիկնեթեկին, երկթերթի, քաղցրերգանայր, եռահյուսակ, քաղցրանվագ։ Սրանց կողքին կան նաև ժողովրդական, բարբառային բառեր ու արտահայտություններ, օրինակ՝ ոլորք առած։
Պատկեր
Նարեկացին տաղում ցուցաբերել է գեղանկարչի ունակություններ։ Նրա գրչով պատկերված Տիրամայրը համեմատվել է Թորոս Ռոսլինի Քրիստոսի ծնունդն ավետող մանրանկարի հետ, Վերածննդի դարաշրջանի իտալացի մեծ գեղանկարիչներ Ռաֆայելի և Լեոնարդո դա Վինչիի Մադոննաների հետ։
«Մեղեդի ծննդյան» տաղն առանձնակի երանգավորում է ստացել բանաստեղծական հնչյունաբանության շնորհիվ։ Տաղում կիրառված է առձայնույթ և բաղաձայնույթ, հատկապես ծ և ա հնչյուններով:
Ռիթմ
Չնայած Նարեկացին գրել է առանց հանգերի, սակայն ռիթմական ու տաղաչափական այս ձևերը տաղին երաժաշտականություն են հաղորդել ։
Գնահատում
Համաշխարհային ամբողջ արվեստը և հատկապես պոեզիան, գեղանկարչությունը և քանդակագործությունը լի են Տիրամոր և նորածին Քրիստոսի պատկերներով։ Նարեկացու այս մեղեդին այդ շարքում լավագույններից է՝ առանձնահատուկ ու եզակի մի գլուխգործոց։
Հետևորդներ
Նարեկացու ավանդույթները հետագայում յուրացրել ու շարունակել են Ներսես Շնորհալին և միջնադարի գրեթե բոլոր բանաստեղծները, նոր ժամանակներում` Միսաք Մեծարենցը, Ատոմ Յարճանյանը (Սիամանթո), Հովհաննես Թումանյանը, Վահան Տերյանը, Եղիշե Չարենցը, Հովհաննես Շիրազը, Պարույր Սևակը և ուրիշներ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Միջնադար Կատեգորիա:Պոեզիա Կատեգորիա:Միջնադարյան պոեզիա Կատեգորիա:Տաղեր
(5765) Իզետ
(5765) Իզետ (Izett), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1986 թվականի ապրիլի 4-ին Կարոլին Շումեյկերի և Յուջին Շումեյկերի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,637562 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,922 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,3531 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1564,6 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,230091 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 31,33° անկյուն։
Արմիլյա
Արմիլյա (իսպ.` Armilla), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում` Գրանադա պրովինցիայում (Անդալուսիա ինքնավար համայնքում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Վեգա դե Գրանադա շրջանում։ Տարածքը կազմում է 4 կմ2։ Բնակչությունը՝ 21895 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գրանադա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ
Հարավ-Ղազախստանյան մարզ
Հարավ-Ղազախստանյան մարզ (Оңтүстік Қазақстан облысы, Южно-Казахстанская область), մարզ Ղազախստանի Հանրապետության հարավային մասում։ Վարչական կենտրոնը Շիմքենտ քաղաքն է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հարավ-Ղազախստանյան մարզ
Սիբիրախտ
Սիբիրախտ (Anthrax), սուր ընթացքով վարակիչ հիվանդություն է, որը բնորոշ է սեպտիցեմիայով, օրգանիզմի թունավորումով և մարմնի տարբեր հատվածներում կարբունկուլների (այտուցների) առաջացումով։
Հարուցիչ
Մանրէների աճման համար առավել բարենպաստ են համարվում պեպտոնային և պոլիպեպտիդային սպիտակուցային կոմպլեքս պարունակող սննդային միջավայրերը։
Զգայունակ կենդանիների օրգանիզմում սիբիրախտի հարուցիչը արտադրում է արտաթույն, որը օժտված է այտուցային, մահացու և իմունածին հատկություններով։
Կայունություն
Մանրէի տարբեր ձևերը ցուցաբերում են ոչ միատեսակ կայունություն տարբեր անբարենպաստ գործոնների նկատմամբ։ Վեգետատիվ (աճողական) ձևերի կայունությունն ավելի ցածր է, քան սպորավորներինը։ Չդիահերձված նեխող դիակում բացիլները քայքայվում են 7 օրվա ընթացքում։ Մինչև 60օC տաքացնելու դեպքում ոչնչանում են 15 րոպեում, իսկ եռացմանը անմիջապես, արևի ուղիղ ճառագայթների ազդեցությունից ոչնչանում են մի քանի ժամվա ընթացքում։ Ակտիվ մանրէասպան հատկությամբ են օժտված սովորական ախտահանիչ նյութերը։ Բացասական ջերմաստիճանում (-10օC) բացիլները պահպանվում են մինչև 24 օր, իսկ 15օC-ում սառեցրած մսի մեջ՝ 15 օր։ Հարուցիչի սպորավոր ձևերը օժտված են բարձր կայունությամբ։ Քայքայվող դիակներում չեն ոչնչանում, տարիներ շարունակ պահպանվում են ջրում, հողում՝ տասնյակ տարիներ։ Աղացած միսը և կաշին նպաստում են սպորների պահպանմանը։ Մինչև 120-140օC չոր ջերմությունը սպորները ոչնչացնում է 2-3 ժամում, ավտոկլավի պայմաններում, որտեղ ջերմաստիճանը 120օC է՝ 5-10 րոպեում, 100օC-ում եռացման դեպքում՝ 5-20 րոպեում, 10% կծու նատրիումի, 1% ֆորմալդեհիդի լուծույթները սպորավոր ձևերը ոչնչացնում են 2 ժամվա ընթացքում։ Բարձր մանրէասպան հատկությամբ են օժտված քլոր պարունակող պատրաստուկները։
Համաճարակաբանական տվյալներ
Սիբիրախտի նկատմամբ առավել զգայունակ են եղջերուները, այնուհետև ըստ զգայունակության աստիճանի հետևյալ կենդանիները՝ ոչխարներ, այծեր, խոշոր եղջերավոր անասուններ, ձիեր, բիզոններ, այծեղջյուրներ, գոմեշներ, խոզեր, ուղտեր։ Գիշատիչ կենդանիներից հատկապես զգայունակ են սամույրները, ջրաքիսները, ջրարջերը, համեմատաբար թույլ զգայունակությամբ են օժտված կատուները, շները, գայլերը, աղվեսները, բևեռաղվեսները։ Նկարագրված են արջերի, փղերի, առյուծների, վագրերի անկումների մասին։ Սիբիրախտի նկատմամբ զգայունակ են նաև մարդիկ։
Կենդանիների վարակումը կատարվում է տարբեր ուղիներով։ Ինֆեկցիայի հարուցչի ներթափանցման հիմնական ճանապարհը այն է, երբ սպորները կամ բացիլները կենդանու օրգանիզմ են անցնում կերի կամ ջրի միջոցով։ Բերանի խոռոչի և ըմպանի լորձաթաղանթների ամբողջականության խախտման, ատամների փոխման և ստամոքս–աղիքային ուղիների լորձաթաղանթների բորբոքումների դեպքում բարձրանում է վարակման և հիվանդանալու հավանականությունը։ Սիբիրախտի հարուցիչը օրգանիզմ է ներթափանցում նաև ամբողջականությունը խախտված մաշկի միջոցով, մանավանդ թարմ քերծվածքների դեպքում, ինչպես նաև աէրոգեն ճանապարհով, որը առավելապես դիտվում է ոչխարների մոտ, երբ նրանց քշում են վարակված տեղանքով։ Հիվանդության տարածման գործում մեծ դեր են խաղում նաև արյունածուծ միջատները, հատկապես գոռեխները, շնաճանճերը, մոծակները, որոնք վարակը տարածում են ոչ միայն հիվանդ կենդանիներից, այլև դիակներից, վարակված ջրամբարներից, հողից։ Հիվանդությունը սովորաբար արձանագրվում է տարվա տաք եղանակներին, աղքատ և չոր բուսածածկով արոտավայրերում։ Մսուրային շրջանում ևս հնարավոր են հատուկենտ բռնկումներ, երբ օգտագործում են սիբիրախտի սպորներով վարակված անասնակեր։
Կախված հիվանդության հարուցչի փոխանցման բազմապիսի գործոնների առկայությունից և տարվա եղանակից՝ համաճարակի ինտենսիվությունը կարող է դրսևորվել սպորադիայից (հատուկենտ բռնկումներ) մինչև տեղաճարակային, երբեմն էլ համաճարակային (էպոզիտիա) ձևերով։ Սովորաբար վերջինը արձանագրվում է արոտային պահվածքի դեպքում, երբ առկա են վարակի փոխանցման կենդանի և անկենդան նյութի ձևերը։ Ի տարբերություն համաճարակի ինտենսիվության այսպիսի տատանումների, հիվանդ կենդանիների մահացությունը հասնում է 80 – 100%-ի։
Որոշ հեղինակներ նշում են, որ միանգամայն առողջ մկանման կրծողները կարող են արտազատել թույլ վարակային կամ ոչ վարակային չպատիճավորված մանրէներ։ Չի բացառվում, որ այս երևույթը կապված է պատվաստված գյուղատնտեսական կենդանիների կողմից արտազատված մանրէներով։
Ախտածնություն
Ամբողջականությունը խախտված մաշկի կամ լորձաթաղանթների միջոցով ինֆեկցիայի հարուցիչը, անցնելով օրգանիզմ, իր ագրեսիններով և արտաթույներով չեզոքացնում է պաշտպանության տեղական միջոցներին, բազմանում, թափանցում ավշային համակարգը և արյան մեջ, որտեղ կլանվում են ֆագոցիտների կողմից, տարածվում ամբողջ օրգանիզմում և ֆիքսվում ավշամակրոֆագային տարրերի բջիջների վրա։ Այս առումով հատկանշական է փայծաղը, որտեղ կուտակվում են մեծ քանակությամբ բացիլներ՝ առաջացնելով խորը ախտաբանական փոփոխություններ։
Եթե ցածր դիմադրողականություն ունեցող կենդանիները վարակվում են հարուցիչի բարձր վարակունակություն ունեցող տարատեսակներով, ապա արագորեն զարգանում է հիվանդությունը և մահը վրա է հասնում մի քանի ժամում։
Սիբիրախտից կենդանու անկման պատճառը համարվում են այդ ինֆեկցիայի մանրէական թույնի ազդեցությունից օրգանիզմի ֆիզիոլոգիական և անատոմիական խանգարումները։
Ընթացք և նշաններ
Սիբիրախտի կլինիկական նշանները և ընթացքը կախված են հիվանդության հարուցիչի՝ օրգանիզմ թափանցելու ուղիներից, կենդանու տեսակից և անհատական զգայունակությունից, մանրէի վարակունակությունից և դրա բաժնեչափից, գաղտնի շրջանի տևողությունից և համաճարակային պրոցեսի ժամկետներից։
Հիվանդության գաղտնի շրջանը տևում է 1-3 օր, որի ընթացքում հյուսվածքներում հարուցիչը հարմարվում, բազմանում և արտադրում է թույներ, այնուհետև ռետիկուլա-էնդոթելային համակարգի բջիջներից բացիլներն ազատվում են և առաջացնում ինֆեկցիայի երկրորդային օջախներ։ Ըստ ախտաբանական պրոցեսի տեղադրման՝ տարբերվում են հիվանդության մաշկային, աղիքային, թոքային և անգինոզային ձևերը։
Որոճող կենդանիների և ձիերի մոտ սիբիրախտը սովորաբար ընթանում է գերսուր (կայծակնային), սուր ու հազվագյուտ դեպքերում նաև ենթասուր ձևերով։
Գերսուր ընթացքը հաճախ դիտվում է համաճարակի սկզբում՝ ոչխարների և այծերի, երբեմն նաև խոշոր եղջերավոր անասունների և ձիերի մոտ։ Հիվանդությունն սկսում է հանկարծակի և ընթանում ծանր ձևով։ Շնչառությունը արագանում է, կենդանին հևում է, պուլսը հաճախակի է և թույլ, բարձրանում է մարմնի ջերմաստիճանը, տեսանելի լորձաթաղանթները կապույտ, կորցնում է գիտակցությունը, օրորվում է, ընկնում գետնին, երբեմն բերանից, քթից և հետանցքից հոսում է փրփրախառն արյուն։ Մահը վրա է հասնում 30 – 60 րոպեի ընթացքում։ Ուշագրավ է, որ հանկարծակի անկում է նկատվում կենդանու աշխատանքի, արածելու ժամանակ կամ գիշերը։ Այն կարծիքն է հայտնվում, որ անկումը հետևանք է կենտրոնական նյարդային համակարգի վրա մանրէական թույների ուղղակի ազդեցության և շնչառական կենտրոնի կաթվածի։
Սուր ընթացքը խոշոր եղջերավոր անասունների և ձիերի մոտ դրսևորվում է մինչև 41-42օC-ի մարմնի ջերմության բարձրացումով, շնչառության և պուլսի արագացումով և մկանային դողով։ Կենդանիները հրաժարվում են կերից, դադարում է որոճը և կաթնատվությունը։ Ձիերի մոտ հաճախ նկատվում է ծակոցների երևույթներ, իսկ խոշոր եղջերավոր անասունների մոտ կարող է զարգանալ փքանք։ Երբեմն նկատվում է փորկապ կամ արյունային փորլուծ, արյունամիզություն։ Հնարավոր է այտուցների գոյացում ըմպանի, կոկորդի, պարանոցի, կրծքի, որովայնի հատվածներում, արյունային ներթորանք բերանի խոռոչի և լեզվի լորձաթաղանթների վրա։ Կենդանիների անկումը վրա է հասնում սովորաբար հիվանդության առաջին կլինիկական նշանների երևալուց 2-3 օր հետո։ Հոգեվարքի շրջանում քթանցքներից և բերանից արտազատվում է արյունային փրփրախառը հեղուկ։
Ենթասուր ընթացքը արտահայտվում է գրեթե նույն նշաններով, բայց համեմատաբար թույլ դրսևորված։ Հիվանդությունը տևում է 7 օր և ավել։ Մարմնի ջերմության նվազման դեպքում հիվանդի ընդհանուր վիճակը լավանում է, ընդունում է կեր, վերականգնվում է որոճը։ Սակայն այսպիսի թվացյալ լավացմանը նորից հաջորդում են տենդի նոպաները։ Սովորաբար նման ընթացքին բնորոշ է մաշկի վրա այտուցների (կարբունկուլների) հայտնվելը։
Ինֆեկցիայի վիժումային ձևը դրսևորվում է մարմնի ջերմաստիճանի որոշ բարձրացումով և հաճախ կենդանիների առողջացումով։
Սիբիրախտի կարբունկուլյոզային ձևը ուղեկցվում է մաշկի, ենթամաշկային հյուսվածքների ու լորձաթաղանթների այտուցներով, որը հնարավոր է սուր և ենթասուր ընթացքի դեպքում։ Մարմնի տարբեր մասերում առաջացող այտուցային տաք, պինդ և ցավազգաց ուռուցքները շուտով դառնում են անցավազգաց, սառը և խմորանման։ Ուռուցքի կենտրոնական մասում կարող է սկսվել մեռուկացում և հյուսվածքների խոցավարում։
Անգինոզային ձևն առավելապես դիտվում է խոզերի մոտ։ Այն բնորոշ է երկարատև ընթացքով, մարմնի ջերմաստիճանի կարճատև բարձրացումով մինչև 40.5 – 41օC, ըմպանի և կոկորդի լորձաթաղանթների բորբոքումներով, պարանոցի այտուցավորումով։ Կենդանիները հազում են, դժվարանում է շնչառությունը և կուլ տալու ընթացքը։ Ըմպանի և կոկորդի ուժեղ այտուցից կենդանիները կարող են սատկել շնչահեղձությունից։ Երբեմն այս նշանները թույլ են արտահայտվում և սիբիրախտի նկատմամբ կասկած է առաջանում միայն խոզերի մսեղիքի հետսպանդային ստուգման ժամանակ։
Ախտաբանաանատոմիական փոփոխություններ
Սիբիախտի դեպքում դիակը ուռչած է, թույլ արտահայտված կամ գրեթե բացակայում է դիակային փայտացումը, փրփրաարյունային արտազատություն է նկատվում բնական անցքերից, տեսանելի լորձաթաղանթները կապտավուն են և արյունազեղված։ Փայծաղը խիստ մեծացած է, երբեմն մի քանի անգամ, ծայրերը կլորավուն, պուլպան մուգ-կարմրավուն կամ սև գույնի, ուժեղ փափկած, շիլայանման խտության, ծանր դեպքորում, մակերեսի կտրվածքից այն կարող է հոսել։ Փայծաղի պատիճը ուժեղ լարված է և առանձին հատվածներում պատռված։ Որոշ դեպքերում փայծաղը կարող է չենթարկվել էական փոփոխությունների։ Ավշային հանգույցները զգալիորեն մեծացած են, մուգ-կարմրավուն գույնի, կտրվածքը խոնավ, արյունազեղումներով, սեղմելուց հոսում է արյունային հեղուկ։ Լյարդը փոքր-ինչ մեծացած է, թույլ կազմության, գորշ դարչնագույն, պարենքիմիայում բազմաթիվ արյունազեղումներ։ Այդպիսի փոփոխությունները կարող են լինել նաև երիկամներում, սրտում, որտեղ առկա է մուգ գույնի չմակարդվող արյուն։ Թոքերում նկատվում է կանգային արյունալցում, շճային այտուցներ։ Սատկած կենդանիների մոտ սովորաբար արյունը դանդաղ և դժվարությամբ է մակարդվում։
Խոզերի մոտ անգինոզային ձևի դեպքում ախտաբանական փոփոխությունները նկատվում են նշագեղձերում, ենթածնոտային, ըմպանային և պարանոցային ավշային հանգույցներում, իսկ ըմպանի և կոկորդի հատվածներում նկատվում է դոնդողարյունային ներթորանք։
Ախտորոշում
Անհրաժեշտ է հաշվի առնել համաճարակաբանական տվյալները, կլինիկական նշանները և ախտաբանաանատոմիական զննման արդյունքները։ Սիբիրախտի նկատմամբ նախկինում անապահով տարածքներում, արոտային շրջանում կամ հողային աշխատանքներից, ջրհեղեից հետո կենդանիների հանկարծակի անկումները հիմք են տալիս կասկածելու այդ հիվանդության նկատմամբ։ Կարևորվում է նաև ինֆեկցիայի ծանր ընթացքը, սեպտիցեմիան, տենդը, կարբունկուլների (այտուցների) առկայությունը, իսկ խոզերի մոտ նաև անգինոզային ձևը, դիակների արագ քայքայումը, նրանց փայտացման բացակայությունը, բնական անցքերից արյունահոսությունը, արյան դժվար մակարդելիությունը և այլ փոփոխություններ։ Այս բոլորը կարող են միայն կասկած հարուցել հակասիբիրախտային կանխարգելիչ միջոցառումների անցկացման համար։ Հիվանդության վերջնական ախտորոշումը հաստատվում է լաբորատոր հետազոտությունների արդյունքներով։
Բուժում
Բնական պայմաններում սիբիրախտով հիվանդացած և առողջացած կենդանիները ձեռք են բերում կայուն և տևական վարակամերժում։
Կանխարգելումը և պայքարի միջոցառումներ
Հակասիբիրախտային կանխարգելիչ միջոցառումները իրականացնում են ընկալունակ կենդանիների պատվաստումով, հիվանդության «հողային օջախների» հաշվառումով և նրանց վերացումով, սանիտարասահմանափակիչ և բատրասական աշխատանքներով։ Անհրաժեշտ է դադարեցնել առանց անասնաբույժի թույլտվության կենդանիների սպանդը, պահպանել դիակների օգտահանման, հավաքման և ոչնչացման կանոնները։ Այն տեղանքը, որտեղ նկատվել են կենդանիների հիվանդության, անկման, ինչպես նաև թաղման դեպքեր, պետք է գրանցվեն և մեկուսացվեն։ Կենսաջերմային հորերը, անանսնագերեզմանոցները, անասնաբակերը, ամառային ճամբարները և այլն անհրաժեշտ է ախտահանել քիմիական, ֆիզիկական, կենսաբանական մեթոդներով, ցանկապատել վարակված տարածքները, աճեցնել փշատերև թփուտներ։ Վարակված տեղանքի վարակազերծման արդյունավետությունը որոշելու, ինչպես նաև սպառնալիքի տարածքից կատարում են հողի նմուշի մանրէաբանական հետազոտություն։ Սիբիրախտի նկատմամբ անապահով կետերում և սպառնալիքի գոտիներում իրականացնում են հիդրոմելիորատիվ, շինարարական և այլ հողային աշխատանքների կատարմանը ներկայացվող անասնաբուժասանիտարական պահանջները։
Այն բոլոր տարածքներում, որոնք անասնաբուժական օրգանների կողմից սիբիրախտի նկատմամբ ճանաչվել են վտանգավոր, յուրաքանչյուր տարի անց են կացնում ընկալունակ կենդանիների պատվաստում այդ վարակի դեմ։ Եթե մեծ է վարակման վտանգը, պետք է ամբողջ հասակավոր խոշոր եղջերավոր անասուններին պատվաստել տարին 2 անգամ՝ գարնանը և աշնանը։ Մատղաշին առաջին անգամ պատվաստում են 3 ամսական հասակում և վերապատվաստում 6 ամիս անց, իսկ այնուհետև՝ ինչպես հասակավորներին։ Ոչխարներին, այծերին, ձիերին, ուղտերին պատվաստում են տարեկան մեկ անգամ՝ աշնանը, իսկ խոզերին պատվաստում են միայն ճամբարային և ազատ պահվածքի դեպքում։ Գարնանային պատվաստումների ժամկետների որոշման դեպքում պարտադիր կարգով հաշվի են առնում կենդանիների բտվածության աստիճանը։ Իմունացումը կատարում են արոտավայր տանելուց և նորմալ իմունաբանական հակազդման վերականգնվելուց հետո։ Կանխարգելիչ կարանտինացման ժամանակ, երբ համալրում են ֆերմաները, գնված բոլոր կենդանիներին պատվաստում են։ Կենդանիների սպանդը պատվաստումից հետո թույլատրվում է 14 օր հետո։