cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մտածողություն
Հոգեբանություն
Զարգացման հոգեբանության մեջ Ժան Պիաժեն առաջատարն էր ծնունդից մինչև հասունության շրջանը մտածողության զարգացման ուսումնասիրության գործում։ Իր ճանաչողական զարգացման տեսության մեջ մտածողությունը հիմնվում է շրջակա միջավայրի գործողությունների վրա։ Պիաժեն նշում էր, որ շրջակա միջավայրը ընկալվում է գործողությունների սխեմաներում օբյեկտների յուրացումով և դրանք օբյեկտի մեջ տեղավորվում են այնքանով, որքանով թույլատրում է սխեմայի պահանջները։ Ասիմիլյացիայի և կեցության միջև այսպիսի փոխազդեցության արդյունքում մտածողությունը փուլերի հերթականությամբ է ընթանում, որոնք միմյանցից տարբերվում են որակապես հասկացողության և հետևության ներկայացման և բարդության տեսանկյունից։ Այսինքն՝ մտածողությունը զարգանում է՝ հիմնվելով կյանքի առաջին երկու տարիների սենսոմոտոր փուլերի՝ վաղ մանկության ներքին պատկերացումների վրա։ Հետագայում այդ պատկերացումները աստիճանաբար վեր են ածվում տրամաբանական կառույցների, որոնք առաջին հերթին գործում են իրականության կոնկրետ հատկությունների հիման վրա կոնկրետ գործողությունների փուլում, և հետո գործում են վերացական հատկությունների հիման վրա, որոնք էլ ձևավորում են կոնկրետ հատկություններ ֆորմալ գործողությունների փուլում ։ Վերջին տարիներին  մտածողության վերաբերյալ Պիաժեի հայեցակարգը ներառվել է տեղեկատվության մշակման հայեցակարգերում։ Այսպիսով, մտածողությունը համարվում է այնպիսի մեխանիզմների արդյունք, որոնք պատասխանատու են տեղեկատվության ներկայացման և մշակման համար։ Համաձայն այս հայեցակարգի՝ մշակման արագությունը, ճանաչողական  վերահսկողությունը և աշխատանքային հիշողությունը մտածողության հիմքում ընկած գլխավոր գործառույթներն են։ Կոգնիտիվ զարգացման նոր-Պիաժեյան տեսություններում մտածողության զարգացումը ծագում է մշակման արագության աճից, ընդլայնված ճանաչողական վերահսկողությունից և աճող աշխատանքային հիշողությունից ։
Պոզիտիվ հոգեբանությունը շեշտում է մարդու հոգեբանության դրական կողմերը որպես նույնքան կարևոր, որքան տրամադրության խաթարումները և այլ բացասական ախտանիշներն են։ «Հատկանիշների ուժերը և արժանիքները» գրքում Պետերսոնը և Սելիգմանը թվարկում են դրական հատկանիշների բազմաթիվ տեսակներ։ Չի ակնկալվում, որ մեկ անձը պետք է ունենա ամեն մի ուժ կամ էլ ամբողջությամբ դրսևորի տվյալ հատկանիշը։ Ցուցակը խրախուսում է դրական մտածողությունը, որը կառուցվում է մարդկային ուժերի հիման վրա, այլ ոչ թե ինչպես «ուղղել» այդ «ախտանիշները» ։
Հոգեվերլուծություններ
«Իդը», «էգոն» և «սուպեր էգոն» «հոգեկան ապարատի» երեք հատվածներն են՝ սահմանված Զիգմունդ Ֆրոյդի՝ հոգեկանի կառուցվածքային մոդելում․ դրանք այն երեք տեսական կառույցներն են, որոնց ակտիվության և փոխազդեցության հիման վրա նկարագրվում է հոգեկան կյանքը։  Այս մոդելի համաձայն, անհամատեղելի բնազդային միտումները ընդգրկված են «իդ»-ում, հոգեկանի կազմակերպված իրատեսական հատվածը «էգո»-ն է և քննադատական, բարոյական գործառույթը կատարում է «սուպեր էգոն» ։
Անգիտակցականը առաջարկվել է Ֆրոյդի կողմից նրա հոգեվերլուծության տեսության էվոլյուցիայի միջոցով՝ որպես մարդկային ցանկության կողմից նրա կամքի վրա ազդող զգացմունքային ուժ, որը դեռ գործում է ցածր յուրացվածությամբ մտքի սահմաններում։ Ֆրոյդի համար անգիտակցականը բնազդային ցանկությունների, կարիքների և հոգեկան կրիչների պահեստ է։ Քանի դեռ անցած մտքերը և հիշողությունները կարող են թաքցվել անմիջական գիտակցությունից, դրանք ուղղորդում են անհատի մտքերն ու զգացմունքները անգիտակցականի տիրույթից ։
Հոգեվերլուծության համար անգիտակցականը չի պարունակում այն ամենը, ինչը գիտակցված չէ, այլ այն, ինչը ակտիվ կերպով ճնշվում է գիտակցված մտքի կողմից կամ անձը չի ցանկանում այն հասցնել գիտակցությանը։ Որոշ իմաստով այս տեսակետը եսը կապում է անգիտակցականի հետ որպես հակառակորդ՝ ինքն իրեն ստիպելով պաահել այն, ինչը թաքնված է անգիտակցականում։ Եթե մարդը ցավ է զգում, նրա միտքը կենտրոնանում է այն մեղմացնելու վրա։ Նրա՝ ցավից ազատվելու և պահը վայելելու յուրաքանչյուր ցանկություն հրամայում է մտքին, թե ինչ անել։ Ֆրոյդի կարծիքով անգիտակցականը հասարակայնորեն անընդունելի գաղափարների, ցանկությունների,  տրավմատիկ հիշողությունների և ցավոտ զգացմունքների պահեստ է, որը դուրս է թողնվում հոգեբանական արտամղման կողմից։Այնուամենայնիվ, պարտադիր չէ, որ բովանդակությունը լինի ամբողջապես բացասական։ Հոգեվերլուծության տեսանկյունից անգիտակցականը ուժ է, որը կարող է ճանաչվել միային իր ազդեցությունների շնորհիվ-այն բնորոշում է իրեն որպես ախտանիշ ։
Սոցիալական հոգեբանությունը գիտություն է մարդկանց և խմբերի համագործակցության ձևերի մասին։ Այս միջբնագավառային տարածության գիտնականներն են հոգեբանները և սոցիոլոգները, թեև բոլոր սոցիալական հոգեբանները հավասարապես թե անձին և թե խմբին ընդունում են որպես իրենց վերլուծության միավորներ ։
Չնայած իրենց տարբերություններին՝ հոգեբանական և սոցիալական հետազոտողները հակված են տարբերվել իրենց նպատակներով, մոտեցումներով, մեթոդներով և տերմինաբանությամբ։ Նրանք նաև հակված են առանձնացնել իրենց ակադեմիական ամսագրերը և մասնագիտական հասարակությունները։ Սոցիոլոգների և հոգեբանների միջև համագործակցության ամենամեծ շրջանը անմիջապես Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին հաջորդող տարիներն են ։ Չնայած վերջին տարիներին աճող մեկուսացմանը և  մասնագիտացմանը՝ համընկնումը և ազդեցությունը որոշ չափով պահպանվում են այս երկու գիտաճյուղերի միջև ։
Կոլեկտիվ անգիտակցականը, երբեմն հայտնի որպես կոլեկտիվ ենթագիտակցական, վերլուծական հոգեբանության տերմին է՝ սահմանված Կառլ Յունգի կողմից։ Այն անգիտակցական մտքի մի մասն է՝ հասարակության, ժողովրդի կամ ամբողջ մարդկության կողմից ընդունված փոխկապակցված համակարգում, որը բոլոր ընդհանուր փորձերի արգասիքն է և պարունակում է այնպիսի հասկացություններ, ինչպիսիք են գիտությունը, կրոնը և բարոյականությունը։ Մինչդեռ Ֆրոյդը տարբերակում չէր դնում «անհատական հոգեբանության»  և «կոլեկտիվ հոգեբանության» միջև, Յունգը տարբերակում էր կոլեկտիվ անգիտակցականը անհատական ենթագիտակցականից՝ յուրաքանչյուրի մոտ յուրովի։ Կոլեկտիվ անգիտակցականը հայտնի է նաև որպես «մեր տիպերի փորձառության պահեստ» ։
«Հոգեբանական տեսակներ» աշխատության «Սահմանումներ» գլխում Յունգը «կոլեկտիվ» հասկացության ներքո վկայակոչում է հասկացությունների խմբեր, սահմանում՝ տրված Լուսիեն Լեվի-Բրուլի կողմից 1910 իր How Natives Think գրքում։ Յունգը նշում էր, որ դա այն է, ինչ ինքը ներկայացրել է որպես կոլեկտիվ անգիտակցական։ Մյուս կողմից Ֆրոյդը չէր կիսում կոլեկտիվ անգիտակցականի վերաբերյալ գաղափարները։
Մտածողությունն ըստ Ուիլյամ Ջեյմսի
Մտավոր գործընթացների մեծ մասը, որոնք բաղկացած են մեկը մյուսին հաջորդող պատկերների շղթայից, իրենցից ներկայացնում են երազներում պատկերների կամածին հաջորդականության նման մի բան։ Պարզ մտավոր գործընթացների և մտածողության միջև առկա տարբերությունը կայանում է հետևյալում. մտավոր գործընթացները ռեպրոդուկտիվ են, իսկ ինքը՝ մտածողությունը, պրոդուկտիվ։ Մտածողության բնութագրական առանձնահատկությունը փորձի նոր պայմաններում կողմնորոշվելու ընդունակությունն է։
Մտածողությունն իր մեջ ընդգրկում է՝ Այն ժամանակ, երբ մտածողը չի կարողանում հասնել վերջնական հանգուցալուծման և գլխուղեղում առկա փաստը չի համընկնում նոր փաստի հետ, նա առանձնացնում է տվյալ երևույթը, որում էլ դուրս է բերում որևէ որոշակի ատրիբուտ։ Այդ ատրիբուտը մտածողը ընդունում է որպես տվյալ երևույթի էական կողմ, նրանում դիտարկում է հատկություններ և առանձնացնում հետևանքներ, որոնք առաջին հայացքից թվում են չկապված տվյալ երևույթի հետ, բայց քանի որ դիտվում են տվյալ երևույթի սահմաններում, պետք է կապված լինեն այդ երևույթի հետ։ Ջեյմսը մտածողության գործընթացում առանձնացնում է հետևյալ տարրերը՝ Ուիլյամ Ջեյմսի կողմից մտածողությունը սահմանվում է որպես ամբողջի փոխարինում նրա մասերով, նրա հետ կապված հատկություններով և հետևանքներով։
Ընդ որում այդ գործընթացում Ջեյմսն առանձնացնում է երկու բնութագրական գիծ՝
Մտածողությունն ըստ Զելցի
Հետազոտվողին առաջադրանք առջարկելու ժամանակ առաջացող առաջադրանքի լուծման ձգտումը իրենից ներկայացնում է գրգռիչ, որից կարող են առաջանալ սպեցիֆիկ ռեակցիաների շարք։ Սպեցիֆիկ ռեակցիաները անվանում են օպերացիաներ, ընդ որում առաջադրանքից կախված կարող են առաջանալ ինտելեկտուալ օպերացիաներ կամ շարժողական օպերացիաներ, կամ էլ երկուսը միասին։ Որոշ օպերացիաներ, որոնք գիտակցության կողմից ուղղվում են խնդրի լուծմանը, անվանում են լուծման մեթոդներ։ Խնդրի ռեպրոդուկտիվ լուծման առավել կարևոր մեթոդներից մեկը վերհիշման օպրեացիան է։ Վերհիշման գործընթացը հանդես է գալիս որպես համակարգի վերականգնման ինտելեկտուալ օպերացիայի տարատեսակ։ Ռեպրոդուկտիվ գործընթացների (օպերացիաներ, լուծման մեթոդներ) ակտուալացման միջոցով հոգեկանում առաջնում են պրոդուկտիվ հոգեկան գործընթացներ։ Մտածողության գործընթացում հիմնական օպերացիան միջոցների ընթացիկ ակտուալացումն է, որը հանդիսանում է համակարգի վերականգնման օպերացիայի հատուկ տարատեսակ։ Եթե ինչ-որ նպատակադրման իրականացման համար արդեն իսկ ձևավորված լուծման մեթոդները բավական չեն, ապա միջոցների ընթացիկ ակտուալացման օպերացիան կիրառելի չէ։ Այս դեպքում իրականանում են ինտելեկտուալ օպերացիաներ, որոնք տանում են որոշման նոր մեթոդների բացահայտմանը։
Մտածողությունն ըստ Դունկերի
Կառլ Դունկերի տեսությունում բացատրվում է, թե ինչպես է մտածող սուբյեկտը ընտրում հենց այն M փաստը, որը կհանգեցնի P-ին։ Հետազոտական խնդիրը կայանում է հետևյալում՝ տրված է որոշակի առաջադրանք կամ պրբլեմային իրավիճակ՝ կոնկրետ S փաստ, և հարց այն մասին հանդիսանո՞ւմ է արդյոք այդ S-ը որոշակի P, և ինչպես այդ S-ից կարելի է ստանալ P։ Հետազոտություններն ուղղված էին այն բանի բացահայտմանը, թե ինչպես է մտածողության գործընթացը ուղղում S-ի անթիվ ասպեկտներից M սպեցիֆիկ առանձնահատկության առանձնացմանը, որը հանգեցնում է ցանկալի P-ին։ S-ը (պրոբլեմային իրավիճակ) պարունակում է հետևյալ հատկությունների շարք՝ Mg, Mn, Mi… Mn, որոնցից մեկը M-ն է։ S-ը ռեպրոդուկտիվորեն կարող է կապված լինել այս առանձնահատկությունների հետ, P-ն իր հերթին զուգորդաբար կարող է կապված լինել Ki, Li, Mi.... Ti առանձնահատկությունների հետ։ Քանի որ S-ը և P-ն կապված են Mi-ի հետ, վերջինս ներկայանում է ավելի պարզ, մինչդեռ մյուս զուգորդական հետքերը, ոորնք հիմնված են կա´մ S-ի, կա´մ էլ P-ի վրա, արգելափակվում են։ Այս էֆեկտը, որը հայտնի է կոնստելյացիայի էֆեկտ անունով, սահմանափակում է հնարավոր տարբերակների քանակը։
Խնդրային իրավիճակը կարող է օժտված լինել որոշակի տարրերով, որոնք ընդհանուր են նախկինում լուծված խնդիրների հետ։ Այդ իդենտիկ տարրերը առաջացնում են նախկին որոշումների մասին պատկերացումներ, որոնք օգնում են որոշակի եզրահանգումներ կատարել։ Դեպքերի մեծամասնության ժամանակ «նմանությունը» պայմանավորված չէ ընդհանուր իդենտիկ տարրերի քանակով։ Եթե նմանությունը պայամանվորված լիներ միայն քանակով, ապա դա կնշանակեր, որ որքան շատ են օբյեկտների միջև ընդհանուր տարրերը կամ գործընթացները, այնքան ավելի շատ նրանք պետք է նման լինեն։
Ցանկացած լուծում հանդիսանում է տվյալ իրավիճակի որոշակի փոփոխություն։ Ընդ որում փոխվում են ոչ միայն իրավիճակի այս կամ այն մասերը, այլ նաև իրավիճակի ընդհանուր հոգեբանական կառուցվածքը։ Դունկերի աշխատանքների հիմնական եզրակացություններն են՝ Մտածողությունը բնութագրվում է՝
Պրոբլեմային իրավիճակում ինչ-որ բան բացակայում է, և այդ բացակայողը պետք է գտնվի մտավոր գործընթացի միջոցով։ Մտածողությունը գործընթաց է, որը պրոբլեմային իրավիճակի (S, P) հասկացման (ինսայթի) միջոցով բերում է ադեկվատ պատասխան գործողությունների (M)։ Մտածողության առաջին և հիմնական փուլն է հանդիսանում խնդրային իրավիճակի հասկացումը, որն ավարտվում է ֆունկցիոնալ որոշման ընդունմամբ։ Երկրորդ փուլը մտածողության ֆունկցիոնալ որոշման իրագործման փուլն է, այսինքն այն բանի ընտրությունը, որն իրականում անհրաժեշտ է լուծման համար։
Մտածողությունը որպես գործունեություն. Լեոնտև
Մտածողությունն առաջին հերթին իրենից ներկայացնում է ճանաչողական մոտիվացիա։ Մոտիվացիայի կառուցվածքում կարևորում են դրդապատճառի հիմքում գտնվող պահանջմունքը, որը դրդապատճառի մեջ գտնում է իր զարգացումը, բովանդակությունը, բովանդակային բնութագիրը։ Մտածողությունը միջնորդավորված ճանաչում է, որը սկզբում հանդես է գալիս ոչ թե գործունեության, այլ գործողության ձևով, այսինքն սկզբում հանդես է գալիս ոչ թե ճանաչողական դրդապատճառը, որը որևէ մի տեղ կարող է գոյություն ունենալ դիֆուզ ձևով, այլ ամենից առաջ հանդես է գալիս ճանաչողական նպատակը։ Մտածողության առաջացումը ճանաչողական նպատակների ծագումն է։ Հաջորդ քայլում նպատակը և նրան համապատասխանող գործողությունը կարող է բարձրանալ հիերարխիայի այլ աստիճան, այսիքն փոխակերպվել դրդապատճառի։ Նպատակը սկսում է դրդապատճառային ֆունկցիա ձեռք բերել։ Մտածողությունը սկզբում առաջանում է շարժման, ապա նպատակաուղղված գործընթացի աստիճանում և պրակտիկ գործողության կենտրոնում։ Այնուհետև տեղի է ունենում դրդապատճառի շարժ դեպի նպատակ։ Դա նոր շարժում է, որի շնորհիվ հնարավոր է դառնում գործողության փոխակերպումը ինքնուրույն գործունեության՝ իր դրդապատճառով։ Գործունեության վերլուծության մեջ հնարավոր է գործողությունների փոխակերպում ոչ միայն դեպի «վերև», երբ գործողությունը վեր է ածվում գործունեության, այլև դեպի «ներքև», որի ժամանակ գործողությունը վերածվում է օպերացիայի (գործողության իրագործման միջոց՝ կատարողական տարր)։
Մտածողության օբյեկտ և սուբյեկտ. Տիխոմիրով
Մտածողությունը հաճախ մեկնաբանվում է որպես խնդրի լուծման գործընթաց։ Խնդիրները կարող են առաջանալ այս կամ այն պրակտիկ գործունեության ընթացքում կամ էլ կարող են միտումնավոր ստեղծվել։ Երկու դեպքում էլ խնդիրը հանդես է գալիս որպես օբյեկտ, մարդու մտավոր աշխատանքի առարկա։ Խնդիրն ունի որոշակի օբյեկտիվ կառուցվածք, որի պարամետրերից մեկը հանդիսանում է առաջադրանքի բարդությունը։ Արհեստական կազմված խնդիրների մեջ սովորաբար առանձնացվում են պայմաններ և պահանջներ։
Արհեստական կազմված խնդիրների կառուցման պահանջներն են՝
Վերջնական իրավիճակը, այսինքն նախնական իրավիճակի բոլոր կախյալ և անկախ վերափոխումների արդյունքում ստացված իրավիճակը, բնութագրվում է վերջնական իրավիճակի յուրաքանչյուր տարրի՝ արդյունքի հասնելու մասնակցության մակարդակով և կոնկրետ ձևով։ Խնդրի տարրերը օժտված են որոշակի կշռով, որը պայմանավորված է նրանց ֆունկցիոնալ փոխհարաբերություններով։ Յուրաքանչյուր առանձին տարր իրավիճակում կարող է տարբեր ֆունկցիաներ իրականացնել և հետևաբար տարբեր նշանակություն ունենալ։ Դրա հետ մեկտեղ միևնույն տարրը միաժամանակ կարող է մի քանի ֆունկցիա իրականացնել, որտեղից էլ գալիս է տարրի ֆունկցիոնալ ծանրաբեռնվածություն հասկացությունը։ Խնդրի լուծման գործընթացի մեկնաբանման հիմնական պայմանների թվին է դասվում խնդրի ընդունման ակտը։ Այն իրենից ներկայացնում է խնդրի հարաբերակցումը արդեն առկա կամ նպատակադրված ստեղծվող դրդապատճառային գործընթացի հետ։
Մոտիվացիան գործունեության սուբյեկտի գլխավոր բնութագիրն է։ Առանձնացնում են խնդրի լուծման արտաքին և ներքին մոտիվացիա։ Այն, ինչը համապատասխանում է կոնկրետ պահանջմունքի, որում այն կենտրոնանում է, անվանում են դրդապատճառ։ Խնդրի լուծման գործընթացը բազմադրդապատճառային է։ Սուբյեկտը բնութագրվում է հիերարխիկ հարաբերությունների մեջ գտնվող բազմաթիվ դրդապատճառներով, այդ պատճառով էլ խնդրի ընդունման ակտը իրենից ներկայացնում է խնդրի կապումը խմբային դրդապատճառների ամբողջի հետ։ Բազմադրդապատճառային գործունեության կառուցվածքում տարբեր դրդապատճառների նշանակությունը կարող է տարբեր լինել։ Օրինակ, ճանաչողական դրդապատճառները, որոնք ակտուալացվում են խնդրի լուծման ընթացքում, կարող են զբաղեցնել ոչ թե գլխավոր, այլ երկրորդային դեր։ Այս դեպքում ասում են, որ գործունեությունը մոտիվացված է արտաքնապես, բայց այս արտաքին մոտիվացիային կարող են ավելացվել և ներքին դրդապատճառներ։ Նույնը կարելի է ներքին մոտիվացիայի մասին։ Այն ամենասկզբից էլ կարող է լինել դոմինանտող, սակայն սա չի նշանակում, որ ինչ-որ կողմնակի, լրացուցիչ պայմաններ, որոնք ձևավորում են արտաքին մոտիվացիան, չեն կարող դեր ունենալ գործունեության կազմակերպման, խնդրի լուծման ժամանակ։ Խնդրի լուծման ընթացքում նոր ճանաչողական պահանջմունքի ակտուալացումը հոգեբանության մեջ կապվում է պրոբլեմային իրավիճակի հետ։ Այդ պահանջմունքը կարող է առաջանալ խնդրի լուծման որոշակի փուլում։ Պրոբլեմային իրավիճակի հոգեբանական կառուցվածքն ներառում է՝
Դրանք որոշում են ճանաչողական պահանջմունքի առաջացման սահմանները։ Պրոբլեմային իրավիճակ չի առաջանում, եթե խնդրի լուծման համար կան բավականաչափ յուրացված գիտելիքներ կամ էլ առկա գիտելիքները հնարավորություն չեն տալիս մարդուն հասկանալ իր առջև դրված ինտելեկտուալ խնդիրը։ Պրոբլեմային իրավիճակը բնութագրվում է դժվարության աստիճանով, գործողության կայացման փուլերով և գործողության կառուցվածքային բաղադրիչներով։ Խնդրի իրական լուծումը օբյեկտի և սուբյեկտի փոխհարաբերություն է, որի ընթացքում փոփոխվում է ոչ միայն խնդիրը՝ մտածողության օբյեկտը, այլև սուբյեկտը։
Կյուլպե. Մտածողության հոգեբանություն
Ըստ Կյուլպեի՝ մտքերն էապես տարբերվում են պատկերացումներից։ Եթե այդպես չլիներ, ապա, օրինակ, բանասատեղծություններ սովորելու ընթացքում մտքերը նույնքան դժվարությամբ կմտապահվեն, որքան պատկերացումները։ Բանաստեղծությունն ուշադիր կարդալը բավարար է, որպեսզի հնարավորություն ունենալ նորից վերհիշելու մտքերի բովանդակությունը։ Միայն այս եղանակով մենք հասնում ենք այն զգալի արդյունքերին, որոնք առկա են դասավանդման, բեմի վրա խաղի և այլնի ընթացքում մեր մտքերի բովանդակության ռեպրոդուկցիայի ժամանակ։
Մտածողության տարրական գործունեության ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ կարող է գիտակցվել այն, ինչ չունի պատկերավոր, ակնառու բնույթ. հակառակ երևույթների դիտման՝ ինքնադիտումը թույլ է տալիս ընկալել և սահմնել այնպիսի երևույթներ և գիտակցության հստակ արտահայտված վիճակներ, որոնք չունեն գույն, ձայն, պատկեր և զգայական երանգավորում։
Գիտակցության մեջ ընդհանուր և վերացարկված արտահայտությունների նշանակությունը հայտնաբերվում է նույնիսկ այն դեպքում, երբ բառերից բացի գիտակցության մեջ ոչ մի այլ պատկերավոր բան տրված չէ, և ապրվում ու վերհիշվում է է ինքն իրեն՝ անկախ բառերից։
Մտքերը ոչ միայն համարվում են մաքուր նշաններ զգայությունների համար, այլև նրանք միանգամայն ինքնուրույն «կառույցներ» են, մտքերի մասին կարելի է խոսել նույնքան որոշակի, որքան զգայական տպավորությունների մասին, նրանց կարելի է համարել ավելի դրական, քան կայուն և անկախ, քան զգայական պատկերներին՝ պայմանավորված հիշողության և երևակայության գործունեությամբ։ Բայց, իհարկե նրանց չի կարելի դիտարկել նույնքան անմիջական, որքան դիտման օբյեկտները, պատկերավոր առարկաները։
Փորձնական ճանապարհով ապացուցվել է, որ հնարավոր չէ մտածել՝ ամբողջովին տրվելով մտքերին, խորասուզվել մտքերի մեջ և միևնույն ժամանակ դիտել այդ մտքերը. հոգեկանի նման տարանջատում մինչև վերջ հնարավոր չէ՝ սկզբում մեկը, հետո մյուսը։
Ըստ այն հեղինակի՝ մենք ուղղում ենք մեր աչքերը ինչ-որ բանի և դրա հետ մեկտեղ լարում մեր մկանները, քանի որ ցանկանում ենք այն տեսնել. ակտիվությունը գալիս է առաջին պլան, իսկ ընկալման ակտը և պատկերացման մեխանիզմը երկրորդ պլան։
Կյուլպեն տվել է նաև «դետերմինանտ միտում» հասկացությունը. բառ-գրգռիչները ակտիվացնում են ռեպրոդուկտիվ միտումների շարք, որոնք գիտակցության մեջ առանձնացնում են մեծ թվով բառեր, հասկացույթուններ, գիտելիքներ՝ կապված բառ-գրգռիչի հետ։ Ընդ որում, պետք է նաև հավելյալ մեխանիզմ, որն ունի ընտրողական բնույթ, որի հետևանքով որոշ զուգորդություններ ուժեղանում են, որոշներն ակտիվանում։
Մտածողության գործընթացում կարևոր դեր խաղացող վերացարկումը, կոմբինացիան, սահմանումը, դատողությունը, եզրահանգումը, համեմատումը, տարբերակումը, որոնումը, հարաբերությունների հաստատաումը նույնպես ունեն դեետերմինանտ միտման բնույթ։
Մարքս Վերթհայմեր. Պրոդուկտիվ մտածողություն
Վերթհայմերի հետազոտությունների նպատակը մտածողությանը նպաստող կամ խոչընդոտող ձևական մեխանիզմների և օպերացիաների, արտաքին գործոնների ուսումնասիրումը չէր։ Նա խնդիր էր դրել գտնելու մտածողության գործընթացի ստեղծագործական, ապացուցող և կենդանի իմաստը, ընդ որում, հստակ գիտակցելով, որ կենդանի գործընթացը հակադրվում է կոնցեպտոուալիզացիային։
Ըստ Վերթհայմերի՝ խնդրային իրավիճակը մեկուսացված չէ, հենց դրա համար էլ այն տանում է որոշման, կառուցվածքային եզրափակման։ Նմանապես, լուծված խնդիրը չպետք է լինի իր մեջ եզրափակված։ Այն նորից կարող է գործարկվել որպես մաս, որը ստիպում է դուրս գալու նրա սահմանններից, դիտարկելու և իմաստավորելու ավելի ընդարձակ դաշտ։ Հաճախ վերջինս երկարատև գործընթաց է, որը բնորոշվում է խոչընդոտների հաղթահարմամբ։ Այս առիթով, Վերթհայմերը նշում է, որ ասվածը ճիշտ է ոչ միայն առնձին անհատների, այլև սոցիումի համար, քանի որ մեծագույն խնդիրները փոխանցվում են սերնդեսերունդ, և անհատը գործում է նախ և առաջ ոչ թե որպես անհատ, այլ որպես խմբի անդամ՝ ներառված ինչպես սոցիալական, այնպես էլ պատմական դաշտի մեջ։
Գեշտալտ հոգեբանության հիմնախնդիրներից մեկը հակադրվել է հետևյալ տեսակետներին՝
Վերթհայմերը կարևորում է մտածողության գործընթացի կենդանի ընթացքը, դինամիկան։ Ինտուիցիան և ինսայթը այդ գործընթացի պահն են միայն։
Պրոդուկտիվ մտածողության գործընթացում կարելի է առանձնացնել հետևյալ փուլերը՝
Իրավիճակը պետք է լինի ոչ հստակ, առաջացնի ուղղորդված լարվածություն, դրդի իր վերափոխման միջոցների որոնման, հստակ, ավարտված իրավիճակի փոխակերպման։ Վերջինս մտածողության անհրաժեշտ պայմաններն են։
Մտածողությունը կառուցվածքային առանձնահատկությունների և պահանջների դիտարկումն է, գիտակցումը և գործողությունների իրագործումը, որոնք համապատասխանում են այդ պահանջներին, և դրանով հանդերձ ուղղված են այդ կառուցվածքի բարելավմանը։ Դա նշանակում է, որ պետք է դիտարկել ոչ հստակ մասերը, շեղումները, արտաքին հատկանիշները և այլն, խնդրային իրավիճակում իրենց տեղի, ֆունկցիայի, դերի հետ համապատասխանությամբ։ Ներքին կառուցվածքային հարաբերությունները պետք է հաստատվեն և տվյալ իրավիճակի մեջ ամբողջությամբ, և նրա առանձին մասերի միջև։ Անհրաժեշտ է իրագործել կառուցվածքային խմբավորման և մեկուսացման օպերիացիաներ դինամիկ կառուցվածքում։ Փնտրել ոչ թե առանձին ճշմարտություն, այլ կառուցվածքային ճշմարտություն։
Գիտության մեջ առկա են դժվարություններ այն հարցի կապակցությամբ, թե ինչպես են մտածողության գործընթացում միավորվում իրենց էությամբ տարբեր առարկաներ կամ, առանձնացվում առարկաներ, որոնք իրականում սերտորեն կապված են միմյանց հետ։ Երկու խումբ օբյեկտներ, որոնք նույնական են ատոմիստական	 տեսանկյունից, կառուցվածքայնորեն կարող են նշանակել տարբեր իրեր, կարող են միանգամայն տարբեր լինել իրենց էությամբ։ Ճիշտ է նաև հակառակ պնդումը։ Ատոմիստական տեսանկյունից տարբեր օբյեկտների գործողություններ կարող են կառուցվածքայնորեն միանման լինել։ ՚ Մտածողության իրական գործունեության մեջ տարրերը խիստ նույնական չեն մնում և պահանջում են փոփոխություն, բարելավում։ Տարրի ֆունկցիոնալ նշանակության փոփոխությունը առաջնային դեր է խաղում, առանց դրա մտածողությունը դառնում է անարդյունք։ Առանց այսպիսի փոփոխության գիտակցման մենք չենք կարողանա հասկանալ զարգացման ուղղվածությունը։ Մտածողության կենդանի գործընթացներն ուղղված են տվյալ իրավիճակի բարելավմանը։
Ժան Պիաժե. Մտածողության գենետիկական տեսություն, Ինտելեկտի էությունը
Պիաժեն ընդգծել է ինտելեկտի երկակի բնույթը՝ միաժամանակ տրամաբանական և կենսաբանական։ Ուսումնասիրության նպատակն է ցույց տալ երկուսի միասնությունը։
Ցանկացած վարքային դրսևորում հանդես է գալիս որպես ադապտացիա, կամ այսպես կոչված ռեադապտացիա։ Անհատը գործում է միայն այն դեպքում, երբ ունի գործողության պահանջմունք, այսինքն, եթե կարճ ժամանակով խախտվել է օրգանիզմի ու միջավայրի հավասարակշռությունը։ Այս դեպքում գործողությունն ուղղված է վերկանգնելու այդ հավասարակշռությունը։ Այս կերպ, վարքն արտաքին աշխարհի և սուբյեկտի միջև փոխազդեցության յուրահատուկ ձև է։ Հոգեբանության մեջ վարքը դիտարկվում է որպես արտաքին և ներքին աշխարհի ֆունկցիոնալ փոխանակություն, որն իրականացվում է տարածության (ընկալում) և ժամանակի (հիշողություն) մեջ՝ բարդ ուղեգծով։
Ֆունկցոնալ փոխանակության իմաստով հասկացվող վարքը, իր հերթին, ենթադրում է երկու՝ միմյանց հետ սերտորեն կապված ասպեկտներ՝ աֆեկտիվ և կոգնիտիվ։
Աֆեկտիվ և կոգնիտիվ ասպեկտները անբաժան են, բայց միաժամանակ տարբեր։ Նույնիսկ մաթեմատիկական ոլորտում հնարավոր չէ դատել առանց որոշակի զգացմունքների, ընդհակառակը, անհնարին է տարբեր զգացմունքների գոյությունն՝ առանց հասկացման և տարբերակման։
Կոգնիտիվ և աֆեկտիվ ասպեկտները սերտ փոխկապակցված են ինտելեկտի կառուցվածքում. ինտելեկտը հավասարակշռության յուրահատուկ ձև է, որին ձգտում են ընկալման, հմտության և տարրական սենսոմոտար մեխանիզմների վրա հիմնված կառուցվածքները։ Այն կարևոր դեր է խաղում ոչ միայն մարդու հոգեկանում, այլև առհասարակ կյանքում։ Ինետելեկտը վարքի ճկուն և միաժամանակ կայուն կառուցվածքային հավասարակշռություն է, որն իր էությամբ առավել կենսունակ և ակտիվ օպերացիաների համակարգ է։ Որպես հոգեբանական ադապտացիաների մեջ ամենակատարելագործվածը՝ ինտելեկտը ծառայում է սուբյեկտի կողմից շրջապատող միջավայրի հետ փոխազդեցության անհրաժեշտ և արդյունավետ գործիք։ Մյուս կողմից, ինտելեկտն ի սկզբանե անբաժան է սենսոմոտոր ադապտացիայից, և նրա սահամաններում կենսաբանական ադապտացիայից։
Ինտելկետը, որպես ադապացիա, ապահովում է միջավայրի և օրգանիզմի հավասարակշռությունը։ Այդ ադապտացիան իրականացվում է երկու փոխկապակցված գործընթացների միջոցով. ասիմիլյացիա և ակոմոդացիա։ Հոգեկան ասիմիլյացիան վարքային սխեմաների մեջ օբյեկտների ներառումն է, այսինքն՝ արտաքին աշխարհի օբյեկտների հարմարումը օրգանիզմին։ Միջավայրի հակառակ ազդեցությունը օրգանիզմի վրա, այսինքն գործընթացը երբ օրգանիզմն է համարվում միջավայրի օբյեկտներին, կոչվում է ակոմոդացիա։ Կենդանի էակը երբեք չի ենթարկվում միջավայրի կողմից հակառակ ազդեցությանն անմիջականորեն, այսպիսի գործողությունն ուղղակիորեն փոխում է ասիմիլյատիվ ցիկլը՝ ակոմոդացնելով միջավայրի հարաբերության նկատմամբ։ Միջավայրի ազդեցությունը հոգեկանի վրա միշտ եզրափակվում է ոչ թե պասիվ ենթարկմամբ, այլ իրենից ներակայացնում է այդ իրերին ուղղված պարզ գործողությունների մոդիֆիկացիա։
Այսպիսով, կարելի է ասել, որ ադապտացիան ասիմիլյացիայի և ակոմոդացիայի, օբյեկտի և սուբյեկտի փոխազդեցության հավասարակշռությունն է։
Ինտելեկտն իր տրամաբանական օպերացիաներով, ապահովում է կայուն և դրա հետ մեկտեղ փոփոխական հավասարակշռություն մտածողության և միջավայրի միջև, եզրափակում ադապտացիոն գործընթացների համագումարը։ Այն դեպքում, երբ պարզագույն կոգնիտիվ գործընթացները՝ ընկալում, հիշողություն, շարունակում են այդ հավասարակշռությունը տարածության և ժամանակի մեջ, ինտելեկտը գործողությունն ազատում է «այստեղ» և «հիմա» ենթարկվածությունից։
Ինտելեկտի հոգեբանական բացատրությունը նրանում է, որպեսզի ընդգծել նրա զարգացման ուղին, ցույց տալ, թե ինչպես է եզրափակվում բնութագրված հավասարակշռությամբ։ Այդ հավասարակշռությունը պետք է հասկացվի էվոլյուցիայի սահման, որի սահմաններն են՝
Դեվիդ Կրեչ, Ռիչարդ Կրաչֆիլդ, Նորման Լիվսոն. Խնդրի լուծումը պայմանավորող գործոններ
Անձնային գործոններ։ Մարդիկ էապես տարբերվում են խնդրի լուծման ընթացքում ծագած իրավիճակային ազեցությունների նկատմամբ ընկալունակության աստիճանով։ Այդ անահատական տարբերություններն արտացոլում են լուծման գործընթացի իրավիճակային դետերմինանտների փոխազդեցությունը մարդու այնպիսի կայուն բնութագրերի հետ, ինչպիսիք են նրա գիտելիքները, ինտելեկտը, անձնային գծերը։ Օրինակ, հետազոտվող օբյեկտի նկատմամաբ մեր գիտելիքների մեծացմանը զուգընթաց՝ նրա իրավիճակային հատկանիշները մղվում են երկրորդ պլան։ Պարզվում է, որ դիրքորոշման էֆեկտը հեշտությամբ դրսևորվում է ցածր ինտելեկտով մարդկանց մոտ։
Խնդրի լուծման համար կարևոր նշանակություն ունի գիտելքների օգտագործման պատրաստվածությունը։
Ռասել Ակոֆֆ. Խնդրի կառուցվածքը և ճանապարհները
Յուրաքանչյուր խնդրի լուծման գործընթաց ենթադրում է հետևյալ գործոնների առկայություն՝
Մտային խնդրի լուծման փուլերը. Ուոլլես
Տարբերում են մտային խնդրի լուծման 4 փուլ՝ Կարելի է գտնվել խնդրի հասունացման փուլում այլ խնդրի լուծման նախապատրաստման համար տվյալների հավաքի կամ մեկ այլ խնդրի եզրակացությունների ստուգման ժամանակ։ Նույնիսկ միևնույն խնդրի դեպքում նրա մի մասը կարող է անգիտակցաբար հասունանալ, այն դեպքում, երբ մենք գիտակցաբար իրագործում ենք նրա այլ մասի լուծման կամ ստուգման նախապատրաստումը։ Նախապատրաստման փուլը ներառում է ողջ ինտելեկտուալ ուսուցման գործընթացը։ Կրթված մարդը տիրապետում է արդեն իսկ սովորած հասկացությունների և փաստերի պաշարի՝ ձեռք բերված կամածին դիտման և մտապահման ընթացքում։ Ստուգումը՝ վերջին փուլը, որոշակիորեն հիշեցնում է նախապատրաստման փուլը, լիովին գիտակցված է։ Հասունացման փուլի մասին հայտնի է երկու փաստ՝ Ցանկացած խնդրի գիտակցական իմաստավորման կամածին ինքնազսպումը կարող է ընդունել 2 ձև՝ ինքնզսպումը կարող է դրսևորվել այլ խնդիրների հետ գիտակցական աշխատանքում կամ որպես ռելաքսացիա՝ որևէ մտավոր աշխատանքից ընդհանրապես ազատում։ Հասունացման առաջին տեսակը խնայում է ժամանակ և հաճախ նախընտրելի է։ Մենք կարող ենք հասնել լավ արդյունքների, եթե սկսում ենք լուծել մի քանի խնդիր իրար հետևից և կամածին թողնում որոշ ժամանակ՝ զբաղվելով այլ գործերով։ Սակայն ստեղծագործական մտածողության առավել բարդ ձևերում ոչ միայն մարդը կարիք ունի տվյալ թեմայի մասին մտածելուց ազատ ժամանակահատվածի, այլ ցանկալի է որ ոչինչ չխանգարի ազատ անգիտակցական աշխատանքին։ Այս դեպքերում հասունացման փուլը պետք է մեծ մասամբ կազմված լինի իրական մտավոր ռելաքսացիայից։ Այսպիսով նախապատրաստական, ստուգման, հասունացման որոշակի փուլերում գիտակցական կամքը ունի կարևոր նշանակություն։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հոգեբանություն Կատեգորիա:Միտք Կատեգորիա:Մետաֆիզիկայի հասկացություններ Կատեգորիա:Գոյաբանություն
Տորգովիշչե (գյուղ, Տուրիի շրջան)
Տորգովիշչե (Торговище), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Տուրիի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1502 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Տորգովիշչե գյուղում բնակվում էր 192 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,676 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 284,02 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Տուրիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1502 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Վալերիան Մադաթով
Վալերիան Մադաթով (Ռոստոմ Գրիգորի Մադաթյան, ), ռուսական բանակի հայազգի զորավար, գեներալ-լեյտենանտ (29 սեպտեմբերի, 1826)։
Գրականություն
Մադաթով, Վալերիան Կատեգորիա:Ռուս-պարսկական պատերազմի (1826-1828) մասնակիցներ
Կաբրիես
Կաբրիես (Cabriès), համայնք Ֆրանսիայի Պրովանս Ալպեր Լազուր ափ մարզի Բուշ դյու Ռոն գավառում ։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 650 կմ հարավ, Մարսել քաղաքից` 17 կմ հյուսիս։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 5417 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 3797-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 1620։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 70,1 %։ 3797 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 3514 անձ (1896 տղամարդ և 1618 կին)։ Գործազուրկ են եղել 283 անձ (128 տղամարդ և 155 կին)։ 1620 անաշխատունակներից 612-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 529-ը` թոշակառուներ, իսկ 479-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Սոզա (Օշլայի վտակ)
Գետի ակունքը գտնվում է Յարանսկի շրջանում Կիրովի մարզում Սոզա գյուղում, Օրշանկա գյուղից 16 կմ հյուսիս-արևելք։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Վոլգա, գետի ենթաավազանը՝ Վոլգա մինչև Կույբիշևսկի հիդրոհանգույց։ Գետի ավազանը՝ (Վերին) Վոլգա մինչև Կույբիշևսկի հիդրոհանգույց ։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Վոլգայի ավազանային շրջանի գետեր
Սայաջա
Սայաջա, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Օրդուի գավառակում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Տես նաև
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Պեչերնիկովսկիե Վիսելկի (գյուղ, Միխայլովսկի շրջան)
Պեչերնիկովսկիե Վիսելկի (Печерниковские Выселки), գյուղ Ռուսաստանի Ռյազանի մարզի Միխայլովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 129 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:18-րդ դարում հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ռյազանի մարզի Միխայլովսկի շրջանի բնակավայրեր
Զելենայա Ռոշչա (գյուղ, Սումիի շրջան)
Զելենայա Ռոշչա (Зелена Роща), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Սումիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Զելենայա Ռոշչա գյուղում բնակվում էր 37 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Սումիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Գրին Բեյ Փեքերս
Գրին Բեյ Փեքերս (Green Bay Packers), Վիսկոնսին նահանգի Գրին Բեյ քաղաքի ամերիկյան ֆուտբոլի պրոֆեսիոնալ ակումբ, որը հանդես է գալիս Ֆուտբոլի ազգային լիգայում (NFL): Համարվում է Ֆուտբոլի ազգային կոնֆերենցիայի Հյուսիսային դիվիզիոնի անդամ։ Ակումբը հիմնադրվել է 1919 թվականին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1919 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի ազգային լիգայի ակումբներ
Դերևյանոե (գյուղ, Կամենեց-Պոդոլսկիի շրջան)
Դերևյանոե (Деревяне), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կամենեց-Պոդոլսկիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Դերևյանոե գյուղում բնակվում էր 403 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2843 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 141,75 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կամենեց-Պոդոլսկիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Շղթայվածը (թատերգություն)
Պիեսում նոր տեսանկյունից է ներկայացված Արտավազդի առապելը։ Նաղաշը ժողովրդին քարոզում է, թե ազատությունը կբերի Շղթայվածը՝ Արտավազդը։
Սյուժեն
Դրամայում պատկերված գործողությունները տեղի են ունենում միջնադարյան Անիում. Անիի էմիրը Մանուչէի որդին է, որն իր իշխանությանը հասել է բռնության միջոցով ու Անին համարում է իր սեփականությունը։ Նույնպիսի բռնակալ է իշխան Վահան Պահլավունին, որն էլ Անին համարում է իր սեփականությունը։ Սակայն անեցիները ելնում են նրանց դեմ և երկուսին էլ դուրս են շպրտում քաղաքից։ Հեղափոխության արդյունքում Անիում իշխանությունն անցնում է արհեստավորների ձեռքը, սակայն սպասված փոփոխությունները չեն կատարվում, քաղաքում գրեթե ամեն ինչ մնում նույնը. դարբին Ավագը, որ նախկինում բողոքում էր իշխանությունից, իրենց համարում էր էմիրի գերին, դառնալով Անիի ղեկավարներից մեկը, անճանաչելիորեն փոխվում է։ «Այժմ ե՛ս եմ է,իրը, ե՛ս եմ Անիի տերը»,- ասում է Ավագը էմիրի Հարճին, որ մնացել էր պալատում ։
Արտավազդի առասպելը
Արտավազդի առասպելը հայ մատենագիտության մեջ պահպանվել է երկու մեկնությամբ. Եզնիկ Կողբացին Արտավազդին ներկայացնում է, որպես բարի դյուզազն, որ պիտի ազատվի շղթաներից ու տիրի աշխարհին՝ բերելով ազատություն։ Մովսես Խորենացին Արտավազդին պատկերում է իբրև ավերիչ ոգի, որ ազատվելու դեպքում կավերի աշխարհը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լևոն Շանթի ստեղծագործություններ Կատեգորիա:Պիեսներ
Միխայիլ Եգորով
Կենսագրություն
Միխայիլ Ալեքսեևիչ Եգորովը ծնվել է 1923 թվականի մայիսի 5-ին Սմոլենսկի նահանգի Սմոլենսկի շրջանի Երմոշենկի գյուղում, ռուս գյուղացու ընտանիքում ։ Ստացել է նախնական կրթություն, աշխատել է կոլտնտեսությունում։
Գերմանա-ֆաշիստական զորքերի կողմից Սմոլենսկի մարզի օկուպացիայի ժամանակ Միխայիլ Եգորովը միացել է պարտիզաններին։ Մարտնչել է «Սադչիկովի գունդ» պարտիզանական բրիգադի շարքերում (հրամանատար՝ Ի. Ֆ. Սադչիկով, կոմիսար՝ Ա. Ֆ. Յուրև)։ 1943 թվականին «Սադչիկովի գունդ» պարտիզանական բրիգադը Պարտիզանական շարժման կենտրոնական շտաբի պետ Պոնտելեյմոն Կոնդրատևիչ Պոնոմարենկոյի կարգադրությամբ տեղափոխվել է Բելառուսիայի Պոլոցկո-Լեպելսկի պարտիզանական գոտի։
Միխաիլ Եգորովը, լինելով պարտիզանական բրիգադի հետախուզության մարտիկ, 1944 թվականի մայիսի 5-ի գիշերը մասնակցել է ֆաշիստական շրջապատման լեգենդար պարտիզանական ճեղքմանը։
Զարեչե-2
Զարեչե-2 (Заречье-2), գյուղ Ռուսաստանի Ռյազանի մարզի Միխայլովսկի շրջանի կազմում։
Միխայիլ Եգորով
Կենսագրություն
1944 թվականի դեկտեմբերից Միխայիլ Եգորովը թշնամու դեմ մարտնչել է գործող բանակի կազմում, եղել է 1-ին Բելառուսական ճակատի 3-րդ հարվածային բանակի 150-րդ հրաձգային դիվիզիայի 756-րդ հրաձգային գնդի հետախույզ։
Զարեչե-2
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 19 մարդ։
Միխայիլ Եգորով
Կենսագրություն
Իր կատարած սխրանքի համար Միխայիլ Եգորովին ԽՍՀՄ Գերագույն Խորհրդի Նախագահության 1946 թվականի մայիսի 8-ի հրամանագրով շնորհվել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչում՝ Լենինի շքանշանով և Ոսկե աստղ մեդալով։
Զարեչե-2
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ռյազանի մարզի Միխայլովսկի շրջանի բնակավայրեր
Միխայիլ Եգորով
Կենսագրություն
Միխայիլ Եգորովը Կարմիր բանակի շարքերում է եղել մինչև 1947 թվականը։ Բանակից զորացրվելուց հետո ավարտել է Սմոլենսկի խորհրդային-կուսակցական դպրոցը։ Աշխատել է Ռուդնյայի կաթ-պահածոների կոմբինատում։
Միխայիլ Եգորովը մահացել է 1975 թվականի հունիսի 20-ին Սմոլենսկի մարզում տեղի ունեցած ավտովթարից ։
Սմոլենսկի հերոսների հիշատակի պուրակում գտնվող Միխայիլ Եգորովի գերեզմանի վրա տեղադրվել է նրա կիսանդրին, որը հեղինակել է քանդակագործ Ալբերտ Սերգեևը։
Պարգևներ
ԳԴՀ մրցանակներ
Հիշատակ
Թաղված է Սմոլենսկ քաղաքում՝ Հերոսների հիշատակի պուրակի պարսպի մոտ։
Միխայիլ Եգորովի անունով կոչվել են նրբանցք Սմոլենսկի մարզի Մոնաստիրշչինա գյուղում և փողոց Սմոլենսկի շրջանի Պասովո գյուղում ։ Ռուդնյա քաղաքի կաթի կոմբինատի պատին և Եգորովի տան պատին տեղադրվել են հուշատախտակներ։ Միխայիլ Եգորովին շնորհվել է Սմոլենսկի պատվավոր քաղաքացու կոչում։
Հայրենի Ռուդնյա քաղաքում գտնվող տունը, որտեղ ապրել է Խորհրդային Միության հերոսը, վերածվել է տուն-թանգարանի։ Թանգարանում հավաքված են նախկինում Եգորովին պատկանած տարբեր իրեր։
Եգորովի կերպարը մարմնավորվել է կինոյում․
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Ավտոճանապարհային վթարներից զոհվածներ Կատեգորիա:Ռուս զինվորականներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի պարտիզաններ
(4459) Նուսամայբաշի
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,254182 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,988 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,5203 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1236,18 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,29122 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,79° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1990 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Մասանորի Մացույամայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Կաձուրո Վատանաբեի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Նեոնացիզմ
Նեոնացիզմ (νέος, նոր, նացիզմ), քաղաքական կամ հասարակական շարժման գաղափարախոսության ընդհանրական անվանում, որը առաջ է եկել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո, դավանում է նացիոնալ-սոցիալիստական կամ դրան մոտ հայացքներ և որի հետևորդները իրենց համարում են Նացիոնալ-սոցիալիստական ​​գերմանական բանվորական կուսակցության (NSDAP) հետևորդներ     ։
Նեոնացիզմը որոշ տարրեր փոխ է առել նացիոնալ-սոցիալիզմից, այդ թվում՝ շովինիզմ, ֆաշիզմ, ռասիզմ, քսենոֆոբիա, հոմոֆոբիա և հակասեմիտիզմ։ Հոլոքոստի մերժումը համարվում է նրա առանձահատկությունը, այնպես, ինչպես նացիստական խորհրդանշանի օգտագործումը և Ադոլֆ Հիտլերի վանկարկումը։ Այն կապված է մի շարք երկրներում ՆՍ-սքինհեդների շարժման վերելքի հետ։
Եվրոպական և լատինոամերիկյան որոշ երկրներում ընդունված են օրենքներ, որոնք արգելում են նացիստական, ռասիստական, հակասեմիտական և հականույնասեռական կարիծիքների արտահայտումը հասարակայնորեն։ Նացիստական նշանի օգտագործման օրենսդրորեն արգելումը Եվրոպական երկրներում պայմանավորված է նեոնացիզմի դեմ պայքարով։
Գաղափարախոսություն
Չնայած այն բանին, որ այժմյան նեոնացիստների գլխավոր խնդիրը կայանում է «գունավոր» ռասաների թվի աճի մեջ, գլխավոր հակառակորդները այնուամենայնիվ մնում են հրեաները։ Հրեաները համարվում են աշխարհի մուլտիռասայական կազմի «ճարտարապետները», որտեղ կորչում են բոլոր ազգություններն ու ավանդույթները ՝աշխարհի վերջնական «գրավումից» առաջ ։
Պատմություն
1950-1970-ական թվականներին նեոֆաշիստական և նեոնացիստական խմբավորումները զբաղվում էին անցիալի իմիտացիայով՝ օգտագործելով համազգեստներ, սվաստիկայով դրոշներ և երթեր։ Այդ ժամանակաշրջանում անգո-ամերիկյան նեոնացիզմի հանրաճանաչ դեմքերից էին Ջորջ Լինկոլն Ռոքուելը՝ Ամերիկյան նացիստական կուսակցության հիմնադիրը, և Քոլին Ջորդանը ։
Նեոնացիմզի տարածում
Երկրներում, որտեղ երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում գոյություն են ունեցել նացիոնալ-սոցիալիստական և ֆաշիստական շարժումներ (օրինակ՝ Նացիոնալ-սոցիալիստական ​​գերմանական բանվորական կուսակցությունը, Ուստաշները Խորվաթիայում, Խաչվող նետերի կուսակցություը Հունգարիայում և այլն), ժամանակակից նեոնացիստական կազմակերպությունները իրենց համարում են նրանց իրավահաջորդները։
Լոզունգներ և սիմզոլիզմ
Բազմաթիվ նեոնացիստներ օգտագործում են սիմվոլներ Կելտական, Մալաթիական խաչի կամ սվաստիկայի տեսքով։
Զիգ հայլ
«Զիգ հայլ» (Sieg Heil!, «Կեցցե՛ հաղթանակը» կամ «Փառք հաղթանակին»), կարգախոս, որը օգտագործվել է Նացիոնալ-սոցիալիստական ​​գերմանական բանվորական կուսակցության միտինգների և հավաքների ժամանակ։ Այն ուղեկցվում էր ողջույնի ժեստով՝ աջ ձեռքի բարձրացումով և ափի պարզումով։ Ադոլֆ Հիտլերը և կուսակցության մնացյալ առաջնորդները այս արտահայտությունն առավել հաճախ օգտագործում էին իրենց ելույթների վերջում, երեք անգամ. «Զիգ...Հայլ! Զիգ...Հայլ! Զիգ...Հայլ!», որի մասին տեղեկացնում են «Կամքի տրիումֆը» և մնացած փաստագրական աղբյուրները։
Այժմ այս ողջույնը ակտիվորեն օգտագործվում է նեոնացիստների կողմից, ինչի պատճառով Գերմանիայում այն արգելող օրենք կա, և փաստացի, գտնվում է համընդհանուր արգելքի տակ մի շարք երկրներում։
Բացի այդ նեոնացիստներից կարելի է հաճախ լսել (կամ կարդալ) «Heil Hitler!»  ողջույնը (թվային տարբերակը՝ 88), կամ 14/88-ը։
Ռահովա
RaHoWa , racial holy war-ի (Սրբազան ռասայական պատերազմ) հապավումը, որը, ծայրահեղականների կարծիգով, պետք է ծագի մոլորակի ռասաների միջև։
14/88
14 թիվը խորհրդանշում է նեոնացիստ գաղափարախոս Դեյվիդ Լեյնի տասնչորս բառը. «We must secure the existence of our people and a future for White children» (Մենք պետք է պաշտպանենք մեր ազգի գոյությունը և սպիտակ երեխաների ապագան։)։ Կարիք կա, որ այն նաև թվային հապավում է. արիական էթիկայի 14 կանոնները։
88 թիվը համարվում է «Heil Hitler!» ողջույնի կոդավորված տարբերակը, քանի որ «H» տառը լատինական այբուբենում ութերորդն է, և միաժամանակ նաև Դեյվիդ Լեյնի 88 պատվիրանները։
Հայելային Վոլֆսանգել
Հայելային տարբերակով Վոլֆսանգելը օգտագործվում է զինանշանագիտությունում, իսկ երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում նացիոնալ-սոցիալիստների կողմից օգտագործումը կարելի է բացատրել «N» և «I» տառերի և «ազգի գաղափար» լոզունգի համադրությամբ։ Ամեն դեպքում, այդ տեսակետը հաստատված չէ'։
Կելտական խաչ
Տարածված սիմվոլ, որն օգտագործվում է բիոլոգիական ռասիստների կողմից ։
Նեոնացիստների վերաբերմունքը նույնասեռականների նկատմամբ
Նեոնացիստական բազմաթիվ կազմակերպությունները, կենտրոնանալով 1935 թվակականին ընդունված Երրորդ Ռայխի կանոնադրության 175-րդ կետի վրա, հանդես են գալիս ընդդեմ նույնասեռականների ։ Միևնույն ժամանակ բրիտանացի լրագրող և բացահայտ նույնասեռական Յոհան Հարին իր հոդվածներից մեկում նշում է, որ չնայած նրան, որ նացիստները համակենտրոնացման ճամբարներում ոչնչացրել են հազարավոր նույնասեռականների, որոշ թաքնված նույնասեռականներ եղել են եվրոպական նեոնացիստական կազմակերպությունների առաջնորդներ։ Հարին վստահեցնում էր, որ այն վերաբերում է Ավստրական Ազատության Կուսակցության ղեկավար Յորք Հայդերին, հետպատերազմյան ֆրանսիացի նացիստների առաջնորդ Էդուրդ Պֆայֆերին, Գերմանիայում նեոնացիստական շարժման 1970-ականների առաջնորդ Միխայել Կյունենին։ Հարին բացատրում է՝ որոշ նույնասեռականների ցանկանում են նեոնացիստական կազմակերպություններում հանդես գալով փոխակերպել նույնասեռականությունը հիպերմասկուլիզմով, հավատալով նույնասեռականների առավել դիրքին՝ սովորական մարդկանց նկատմամբ։ Ինչպես ցույց է տալիս Միխայել Կյունենի օրինակը՝ նույնասեռականների հայտնվելը նեպնացիստական շարքերում, հաճախ նախկին աշխատակիցների կողմից օստրակիզմի է հանգեցնում ։
Պայքար նեոնացիզմի դեմ
Նյուրնբերգյան դատավարության վճռով, որը հիմնված է բազմաթիվ ժամանակակից պետությունների օրենսդրության վրա, նացիոնալ-սոցիալիստական գաղափարախոսության և սիմվոլիզմի տարածումը համարվեցին անօրինական1
Ռուսաստանում նացիստական իրերի և սիմվոլզմի հասարակության մեջ օգտագործելը և պրոպագանդելը համարվում են ծայրահեղական դրսևորումներ, որոնք պիտի ենթարկվեն պատասխանատվության։
Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարությունը պատերազմ է հայտարել Ռուսաստանի սահմաններում տարածվում նեոնացիզմների դեմ։ 2015 թվականին նրանք հայտարարեցին. «Նեոնացիզմը վտանգավոր քայլ է ժողովրդավարության, մարդու և օրենքի դեմ»։ Այդ հաշվետվությունը կազմված է երեք գլխից։ Երկու գլուխները ունեն հարցումային բնույթ. «Նեոնացիստական տենդենցները աշխարհում և իրավիճակը շրջանում ստիպում է հակամարտություն սկսել նացիզմի և նեոնացիզմի դեմ» և «Նացիզմի, ռազմական հանցագործությունների, մարդկության դեմ հանցագործությունների, ցեղասպանության, նացիզմի հերոսացման, նեոնացիզմի, ագրեսիվ նեոնացիզմի, խտրականությունների, քսենոֆոբիայի, ռասիզմի և այլ տեսակի անհանդուրժողականությունների դեմ պայքարի խնդրի միջազգային գործիքների և մեխանիզմի ուսումնասիրություն» ։ Երրորդ գլուխը՝ «Իրավիճակը աշխարհի մի շարք երկրներում» խոսում է նեոնացիզմի տարածման մասին Եվրոպայում, ԱՄՆ-ում և Կանադայում։ Հատկանշական է, որ բոլոր 33 երկրները, որոնք ներառված են երրորդ գլխում, նախկինում սանկցիա են կիրառել Ռուսաստանի դեմ։
ԱՄՆ
ԱՄՆ-ում գործում է քաղաքական միավորումների շարքեր, որոնք բարձրաձայնում են իրենց նեոնացիստական հայացքների մասին ։ Այդպիսիներից է Ամերիկյան նացիստական կուսակցությունը և նացիոնալ-սոցիալիստական շարժումը։
Ավստրիա
Ծայրահեղականների կուսակցությա ն թևը Ավստրիայում մշտապես ճանաչում է վայելու բնակչության մեջ։ Նրանց հաջողության պատճառը կայանում է ոչ թե տնտեսական ճգնաժամի կամ սոցիալական կոնֆլիկտների, այլ քաղաքական գործոնների մեջ. նրանցից առավել հզորը համարվում է դենացիֆիկացիայի անհաջող ընթացքը երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո ։ Ավստրիայի ամենամեծ ծայրահեղական հետպատերազմյան կուսակցությունը եղել է Նացիոնալ-դեմոկրատական կուսակցությունը, որը հիմնվել է 1967 թվականին։ 1988 թվականին որոշում ընդունվեց արգելել կուսակցության գործունեությունը, քանի որ այն խախտել էր նացիզմի պրոպաքանդայով չզբաղվելու օրենքը ,։ Սակայն առաջացավ կուսակցության նմանատիպ իրավահաջորդ՝ Ավստրիական ազատության կուսակցությունը, որը մեծ համբավ ուներ նեոնացիզտների շրջանում։
Պատմաբան և քաղաքագետ Ուոլտեր Լակերը հավատացնում է, որ Ավստրիական Ազատության կուսակցությունը, չնայած ԷՍԷՍ-ի վետերանների հետ հանդիպման կազմակերպմանը, չի համարվում նեոնացիստական կամ նեոֆաշիստական կուսակցություն ավանդական պատերացմուներով, քանի որ նրա ծրագրում և գաղափարախոսությունում չկան հակակոմունիստական կամ ժողովրդավարությունը մերժող տարրեր։ Ըստ նրա՝ գաղափարախոսությունը մոտ է նացիոնալիզմին, քսենոֆոբիական պոպուլիզմին և ավտորիտարիզմին, որոնք տիրապետող էին Վիեննայում քաղաքապետ Կառլ Լյուգերի կառավարման ընթացքում ։ Բացի դրանից, պատմաբանների մեծ մասը՝ Ալի Մազրուի գլխավորությամբ, կուսակցությունը համարում է բացահայտ նեոնացիստական ։
2005 թվականին Յորգ Հայդերը լքեց Ազատության Կուսակցությունը և հիմնադրեց Դաշինք Ավստրիայի ապագայի համար, որն էլ պետք է դառնար Ավստրիայի նացիոնալիստներին առաջնորդող ուժը։ Սակայն 2008 թվականի հոկետեմբերին Հայդերը ընկավ ավտովթարի մեջ, որն էլ մեծ կորուստ էր ծայրահեղականների համար ։ Հայդերի գործը շարունակեց Բարբարա Ռոզենկրանցը, որը մասնակցել էր նախագահական ընտրություններին։ Ռոզենկրանցցը հայտնի է ի շնորհիվ իր՝ նացիստներին աջակցող բազմաթիվ հայտարարությունների, իսկ նրա ամուսին Հորստը անդամակցում է արգելված նեոնացիստական կազմակերպությունների և գրում գրքեր նացիզմի մասին ։ Հենց ինքը Բարբարան ոչ մի վիրավորական կամ անբարոյական բան չի տեսնում իր ամուսնու գործունեության մեջ ։
«Ավստրիայի առաջին էկստրեմիզմը 1945 թվականից հետո» (Rechtsextremismus in Österreich seit 1945) փաստաթուղթը, որը լույս էր տեսել 1979 թվականին, թվարկում էր մոտավորապես 50 ծայրահեղական հասարակական և քաղաքական կազմակերպություն Ավստրիայում։ Նրանց ճանաչմանը խոչընդոտեց դպրոցական և համալսարանական կրթական ծրագրերի լիբերալիզացիան, որը քորարկում էր ավստրիական ինքնության և Ավստրիայի դեմոկրատական ավանդույթների պրոպագանդան։ Եթե 1960 թվականին Ազատամիտ ուսանողների միությանը (Ազատության կուսակցության երիտասարդական թևը) հավաքել էր ընդամենը 3% ձայն, ապա 1987 թվականին այն անկում ապրեց և հասավ 2%-ի։ 1995 թվականին Ավստրիայի ուսանողների ասոցացիայի ընտրություններին այն կրկին մասնակցեց, սակայն չհավաքեց 4%-ից ավել ձայն ։