cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ստրասբուրգի համալսարանական պալատ
Պատմություն
Գերմանական կայսրության կողմից Էլզաս-Մոզելի բռնագրավումից հետո գերմանացի մտավորականները և քաղաքական գործիչները ցանկանում են Ստրասբուրգում կառուցել գերմանական համալսարան։ Բադենի քաղաքական գործիչ` Ֆռանց վոն Ռոգենբախը, այս նախագծի հեղինակն է, ով կառուցել է ժամանակակից  ոճով մի համալսարան։ Նոր համալսարանի կառուցումը սկսվել է պատերազմի ավարտից անմիջապես հետո։ Այն բացվել է 1872 թվականի մայիսի 1-ից 2-ը ժամանակավոր տարածք` Պալե Ռոանում։ Ստրասբուգի պաշարման հետեվանքով պատճառած վնասներից հետո, նոր համալսարանը մտավոր կյանքի կենտրոն և գերմանական ազդեցության կիզակետ դարձնելու  ցանկությամբ, կառուցվեցին նոր շենքեր։ Համալսարանական պալատը  դարձավ համալսարանի կենտրոնը, որը գտնվում էր գերմանական նոր թաղամասում` Neustadt -ում։
Պալատի համար առաջին նախագիծը  առաջարկվել է քաղաքաշինարար Հերման Էգգերտի կողմից։ Սակայն ճակատային մասի նախագիծը չի ընդունվել և պալատի կառուցման համար մրցույթ է հայտարարվել։ Մրցակցում էին շուրջ 107 ճարտարապետներ, որոնցից միայն 7-ն էին Էլզասից։ Այսպիսով մրցույթում հաղթող է ճանաչվում երիտասարդ Օտտո Ուորթը, ով առաջարկում է Իտալական ճարտարապետությունից ոգեշնչված նեո-ռենեսանսի շինության նախագիծ։ Ճարտարապետի ղեկավարությամբ շինարարությունը սկսվում և ավարտվում է 1879 թվականից 1884 թվականներին։ Բացի այս պալատից կառուցվեցին նաև բազմաթիվ այլ շենքեր, որտեղ գտնվում են համալսարանի տարբեր ինստիտուտներ և ֆակուլտետներ, Ստրասբուրգի բուսաբանական այգին`(սերվում է նախկին համալսարանի բուսաբանական այգուց), որը գտնվում է պալատի ետնամասում։ Նրա  շուրջը կառուցվել է համալիր, ներառելով մի քանի ինստիտուտներ, ինչպես նաև մի աստղադիտարան։ Նոր շենքի բացման արարողությունը տեղի է ունեցել 1884 թվականի հոկտեմբերի 27ին Վիլհելմ  I-ի կողմից` 2 500 000 գերմանական մարկի ներդրումից հետո։
1949 թվականի օգոստոսի 10-ից մինչև 1949 թվականի սեպտեմբերի 8-ը պալատի դահլիճում տեղի է ունեցել   եվրոխորհրդի առաջին նիստը, որին մասնակցում էին տասներկու եվրոպական երկրների 101 պատվիրակներ։ 1990 թվականի մայիսի 21-ին պալատի մուտքի դահլիճը` աուլան, հիմնական աստիճանները, պատերը և կամարները, իրենց յուրահատուկ դեկորացիաներով դասվել են   պատմական հուշարձանների շարքին։ Շենքի արտաքին ճակատաները իրենց  քանդակազարդ հարդարանքով նույնպես  հանդիսանում են պատմական հուշարձաններ ։
Արտաքին տեսք
Ճարտարապետ Օտտո Ուորթը ոգեշնչվել է իտալական վերածննդից ։ Գեղագիտական տեսանկյունից ճակատներն ունեն Միքելե Սանմիքելի կողմից կառուցված` Վերոնայում գտնվող Պոմպեյան պալատի ոճը (1530թ.): Վեց անկյունային տաղավարները, ամբողջ երկարությամբ զարդարված արձաններով, ներկայացնում են վերածննդի դարաշրջանից մինչև 19-րդ դարի գիտնականներին և խորագիտակներին։ Բացառությամբ Կալվինի, այս անձնավորությունների մեծ մասը գերմանական  աշխարհի ներկայացուցիչներ են։ Ելիսեյան պայմանագրի ֆրանսգերմանական հաշտության հիսուն ամյակի շրջանակում Ստրասբուրգի համալսարանը որոշում է Գերմանիայի արձանը տեղափոխել համալսարանի պալատի գագաթային մասում։ Մյունսթերի մերձակայքում գտնվող Էշբախ-օ-Վալից քանդակագործ Պատրիկ Բերթոն այն վերակառուցել է շատ հին լուսանկարից։ Նա իր աշխատանքն ավարտել է 2013 թվականի վերջին։
Աուլա
Գավիթը (մեր օրերում « aula » անվանմամբ) բակ է, որը ծածկված լինելով իտալական ոճի ապակե տանիքով, հիշեցնում է Յակոպո Սանսովինոյի վիլան (1540): Ճակատը ապակե տանիքին միացնող կամարների ներկված զարդարանքը հիշեցնում է Ջենովայի Palazzo Doria Pamphilj-ի (1521-1529) մեծ դահլիճը։
Ուսումնական հաստատություն
Պալատը մինչև այժմ էլ օգտագործվում է որպես ուսումնական  հաստատություն։ Ներկայումս այնտեղ տեղակայված են Ստրասբուրգի համալսարանի արվեստի (կերպարվեստ), պատմական գիտությունների, պատմության, մահմեդական աշխարհի պատմության և քաղաքակրթության, արվեստի պատմության և հնագիտության,  աստվածաբանության( կաթոլիկ և բողոքական) ֆակուլտետները։
Ստրասբուրգի համալսարանի հրատարակչություն
Համալսարանական հրատարակչությունը հիմանդրվել է   1920 թվականին և համալսարանի պալատի առաջին հարկում ունի իր գլխամասային գրասենյակը։
Մուլաժների թանգարան
Պալատի այգու սկզբնամասում գտնվում է 1873 թվականին Ադոլֆ Միշելիսի կողմից հավաքած և ավարտին հասցրած, իսկ արդեն 1884 թվականին համալսարանի շենքում տեղադրված  հավաքածուն։ Սա հունական և հռոմեական, ինչպես նաև Եգիպտոսի և Միջագետքի արվեստի գործերի իրական չափսերի  հիման վրա վերարտադրված հավաքածու է։
2015 թվականից հավաքածուն տնօրինում է "des Amis du Musée Adolf Michaelis" կազմակերպությունը` մշակույթային գործունեությունը զարգացնելու և այն հանրեւթյանը հայտնի դարձնելու նպատակով։
Պատմական կամպուս
Համալսարանական պալատը Neustadt-ի  գլխավոր շենքերից մեկն է, բայց այն միակ շենքը չէ, որը նախատեսված էր նոր կայսրական  համալսարանի համար։ Իրականում այն տեղակայված է կամպուսի կենտրոնում, որն այժմ կոչվում է պատմական կամպուս, (կենտրոնական կամպուսից տարբերելու համար), որը կառուցվել է 1960-ական  թվականներին Esplanade թաղամասեւմ։
Պալատի ետին մասում տեղ է գտնում համալսարանին պատկանող մի մեծ այգի, որտեղ կան նույն ոճով կառուցված մի քանի այլ շենքեր` նախկին քիմիայի ինստիտուտը, որտեղ այժմ գտնվում է հոգեբանության ֆակուլտետը, ֆիզիկայի ինստիտուտը, որն ընդլայնվել է 1965 թվականին, նախկին բուսաբանական ինստիտուտը, որն այժմ օգտագործվում է կրթության գիտություների և փիլիսոփայության ֆակուլտետների կողմից, ինչպես նաև երկրաշարժագիտության թանգարանի և նոր բուսաբանական ինստիտուտի  կողմից։ Կամպուսի ճակատամասում գտնվում է բուսաբանական այգին, որի կենտրոնում տեղակայաված է աստղադիտարանը և վերջինիս տնօրենին պատկանող նախկին բնակարանը։
Փողոցի մյուս կողմում գտնվում են ջրաբանության և երկրաքիմիայի լաբորատորիաները, նախկին միներալոգիայի և երկրաբանության լաբորատորիաների փոխարեն և Ստրասբուրգ քաղաքի կենտրոնական թանգարանը։
Ogg
Ogg - մուլտիմեդիա կոնտեյների ֆորմատի բաց ստանդարտ է։ Հանդիսանում է Xiph.Org հիմնադրամի մուլտիմեդիա կոդեկների համար հիմնական նիշքային և հոսքային ֆորմատ, ինչպես նաև այդ ֆորմատի և նրա համար կոդեկների մշակմամբ զբաղվող նախագծի անվանում։ Ինչպես Xiph.Org-ի հովանավորությամբ մշակվող բոլոր տեխնոլոգիաները, Ogg ֆորմատը արտոնագրային կամ լիցենզային սահմանափակումներ չունեցող, բաց և ազատ ստանդարտ է։
Մետատվյալներ
Ներկայումս գոյություն չունի Ogg կոնտեյներին միացման համար մետատվյալների պաշտոնական ստանդարտ։ Xiph.Org հիմնադրամը դիտարկում է մի քանի տարբերակ.
Մինչ մետատվյալների ընդհանուր ֆորմատի ընդունումը կիրառվում են կոդեկի մետատվյալները։ Ծրագրային ապահովման մեջ լայն ընդունում ունեն Vorbis կոդեկի մետատվյալները (մեկնաբանություններ), միևնույն ժամանակ Theora-ի և FLAC-ի մեկնաբանություններն ընդունվում են շատ սահմանափակ հավելվածներում։
Ogg կոդեկներ
Ogg-ն միայն կոնտեյներ է։ Ձայնը կամ վիդեոն սեղմվում են կոդեկներով, իսկ մշակման արդյունքը պահպանվում է նմանատիպ կոնտեյներում։ Ogg կոնտեյներները կարող են պահել մի քանի կոդեկներով կոդավորված հոսքերը։ Օրինակ, ձայնով և վիդեոյով նիշքը կարող է պարունակել կոդավորված ձայնային և վիդեոկոդեկներով տվյալներ։
Ogg կոնտեյներում կարելի է պահպանել տարբեր ֆորմատների ձայն և տեսանյութ (MPEG-4, Dirac, MP3), բայց սովորաբար Ogg-ն օգտագործվում է հետևյալների հետ.
Սոկոլովա (գյուղ, Խմելնիկի շրջան)
Սոկոլովա (Соколова), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Խմելնիկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Սոկոլովա գյուղում բնակվում էր 790 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1,8 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 438,89 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Խմելնիկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Զվերինեց (Զվերինեց Շարի վտակ)
Զվերինեց (Зверинец), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Վիմա գետի աջ ափին 8 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 48 կմ, ջրհավաք ավազանը՝ 3440 կմ2։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Վիչեգդա գետն է սկսած ակունքից մինչև Սիկտիվկար քաղաք, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա, գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինա ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Վերոնայի արենա
Վերոնայի արենա (Arena di Verona ), հին հռոմեական ամֆիթատրոն Պիացցա Բրա հրապարակում, Վերոնա, Իտալիա, կառուցված 1-ին դարում։ Այն դեռևս օգտագործվում է այսօր և միջազգայնորեն ճանաչված է այնտեղ տեղի ունեցող օպերային ներկայացումներով։ Ամֆիթատրոնն իր տեսակի մեջ ամենալավ պահպանված հնադարյան կառույցներից է։ Անտիկ ժամանակներում ամֆիթատրոնը տեղավորում էր մոտավորապես 30,000 մարդ։ Ներկայումս անվտանգության նկատառումներով այնտեղ թույլատրվում է առավելագույնը 15,000 այցելու։
Ամֆիթատրոն
Շենքը կառուցվել է 30 թվականին մի վայրում, որն այն ժամանակ քաղաքի պարիսպներից դուրս էր։ Այնտեղ անցկացվող ներկայացումներն ու խաղերն այնքան հայտնի էին, որ շատ այլ վայրերից մարդիկ գալիս էին դրանք դիտելու։ Անտիկ ժամանակներում ամֆիթատրոնը տեղավորում էր մոտավորապես 30,000 մարդ ։ Շենքի շրջանաձև ճակատը սկզբնական շրջանում կառուցված է եղել Վալպոլիչելլայից բերված սև և սպիտակ կրաքարով, բայց 1117 թվականի ավերիչ երկրաշարժից հետո, երբ կառույցի արտաքին օղակը գրեթե ամբողջությամբ փլուզվեց, քարերը սկսեցին օգտագործել այլ շենքերի կառուցման համար։ Այնուամենայնիվ, միջնադարում ամֆիթատրոնը շարունակում էր Վերոնա հրավիրել այցելուների, որոնք երբեմն այն լաբիրինթոսի հետ էին համեմատում՝ առանց մուտքի և ելքի ։
Պատմություն
Հռոմեական ամֆիթատրոնը՝ Արենան, Վերոնայի ամենահայտնի հուշարձանն է։ Ներկայումս այն գտնվում է քաղաքի պատմական կենտրոնում՝ Պիացցա Բրա հրապարակում (Piazza Brà), սակայն, երբ հռոմեացիները կառուցում էին այն, կառույցը գտնվում էր քաղաքի սահմաններից դուրս։ Ամֆիթատրոնն ունի գրեթե 20 դարի պատմություն և ժամանակի ընթացքում դարձել է Վերոնայի խորհրդանիշը։ Հռոմեական կայսրության ժամանակաշրջանում արենայում տեղի էին ունենում գլադիատորական մարտեր։ Միջնադարում՝ մինչև 18-րդ դարի կեսերը, բազմաթիվ մրցաշարեր և խաղեր էին անցկացվում այնտեղ։ 1913 թվականից այն սկսեց օգտագործվել որպես աշխարհում առաջին բացօթյա օպերայի թատրոն ։ Կառուցվելով 30 թվականին՝ Վերոնայի արենան այդ ժամանակ երրորդ ամենամեծ ամֆիթատրոնն էր՝ Կոլիզեումից և Կամպանիայի ամֆիթատրոնից հետո։ Այն բաղկացած էր 3 էլիպսաձև օղակներից, որոնցից երկրորդն ամենալավ պահպանվածն է, իսկ առաջինը շատ քիչ է պահպանվել ։
Ինչպես այլ նմանատիպ հռոմեական կառույցներ, արենան զգալիորեն տուժել է Հռոմեական կայսրության անկման շրջանում և միջնադարում թալանվել՝ այլ շենքեր կառուցելու նպատակով։ Չնայած դրան, ամֆիթատրոնը որոշ չափով վերականգնվել է և այժմ գերազանց պահպանվում է և հյուրընկալում բազմաթիվ միջոցառումներ, օպերաներ և բացօթյա ներկայացումներ։
Երաժշտական թատրոն
Արենայում թատերական բեմականացումներ անցկացնելու առաջին փորձերը սկսել են վերածննդի դարաշրջանից։ Շնորհիվ իր գերազանց ակուստիկայի՝ 1850-ականներին որոշ օպերային ներկայացումներ են տեղի ունեցել շենքում։
1913 թվականին արենայում օպերային բեմականացումներ սկսեցին իտալացի օպերային տենոր Ջովաննի Ձենատելլոյի և ձեռնարկատեր Օտտոնե Ռովատոյի նախաձեռնությամբ։ Նույն թվականի օգոստոսի 10-ին՝ Վերդիի ծննդյան 100-ամյակի կապակցությամբ արենայում բեմադրվեց 20-րդ դարի առաջին օպերան՝ Ջուզեպպե Վերդիի «Աիդան»։ Այնուհետև հաջորդեցին երաժշտության այլ կարկառուն դեմքեր, ինչպիսիք են Պուչինին և Մասկանին։ Դրանից հետո օպերային բեմադրությունները շարունակական բնույթ կրեցին արենայում՝ բացառությամբ 1915-1918 և 1940-1945 թվականների, երբ Եվրոպան պատերազմի մեջ էր ։
Ներկայումս առնվազն 4 բեմադրություն (երբեմն մինչև 6) է տեղի ունենում ամեն տարվա հունիսից օգոստոս։ Ձմեռային ամիսներին տեղի օպերայի և բալետի ընկերությունները ներկայացումներ են կազմակերպում Ֆիլհարմոնիկ ակադեմիայում։
Ժամանակակից զբոսաշրջիկները նախընտրում են գնել մուտքի տոմսեր՝ նստելու արենայի քարե աստիճաններին, որոնք ավելի մատչելի են, քան ցածր հարկերի փափուկ աթոռներին։ Հանդիսատեսին մոմեր են բաժանվում, որոնք վառվում են մայրամուտից հետո։
Ամեն տարի ավելի քան 500,000 մարդ է այցելում արենա՝ այնտեղ անցկացվող հայտնի օպերաները դիտելու ։ Արենայում ելույթ են ունեցել բազմաթիվ աշխարհահռչակ օպերային երգիչներ։ Հետպատերազմյան շրջանում նրանց թվում էին Ջուզեպպե դի Ստեֆանոն, Մարիա Կալլասը, Տիտո Գոբբին, Ռենատա Տեբալդին և այլք։ Բազմաթիվ խմբավարներ նույնպես հայտնվել են արենայի բեմում։ Արենայի պաշտոնական խանութում կարելի է գնել նրանց կողմից կատարված որոշ ձայնագրություններ։
Վերոնայի ամֆիթատրոնում չեն օգտագործվել բարձրախոսներ կամ միկրոֆոններ մինչև 2011 թվականին էլեկտրոնային ձայնային ապահովման համակարգի տեղադրումը ։
Վերջերս արենան հյուրընկալել է նաև մի շարք միջազգային ռոք և փոփ խմբերի համերգներ, ինչպիսիք են Լաուրա Պաուզինին, Փինք Ֆլոյդը, Ալիշա Քիզը, One Direction-ը, Simple Minds-ը, Duran Duran-ը, Deep Purple-ը, The Who-ն, Dire Straits-ը, Մայք Օլդֆիլդը, Ռոդ Ստյուարտը, Ստինգը, Pearl Jam-ը, Radiohead-ը, Փիթր Գաբրիելը, Բյորքը, Muse-ը, Փոլ ՄաքՔարթնին, Jamiroquai-ը Ուիթնի Հյուսթոն-ը, Mumford & Sons-ը, Kiss-ը, Spandau Ballet-ը, 5 Seconds Of Summer-ը, Ադրիանո Չելենտանոն և այլք։ 1981, 1984 և 2010 թվականներին արենայում է անցկացվել Giro d'Italia-ի փակման արարողությունը, որտեղ հազարավոր մարդիկ էին հավաքվել մրցանակաբաշխության արարողությունը դիտելու։
2011 Իմթիազ Ալիի Rockstar բոլիվուդյան ֆիլմը Ռանբիր Կապուրի մասնակցությամբ բացվում և փակվում է այնտեղ նկարահանված երաժշտական համերգներով։
2013 թվականի հունիսի 25-ին իր 2013 թվականի շրջագայությունների շրջանակներում Փոլ ՄաքՔարթնին ելույթ է ունեցել արենայում։
2015 թվականի սեպտեմբերի 21-ին օպերային Il Volo փոփ խումբը ելույթ է ունեցել Վերոնայում իրենց Grande Amore շրջագայության վերջին օրը։
2016 թվականի մայիսի 28-ին և 29-ին անգլիացի երգչուհի Ադելը նույնպես ելույթ է ունեցել Վերոնայում իր 2016 թվականի շրջագայության ընթացքում։
Հայկական «Ամեն» նախագիծ
2015 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Վերոնայի արենայում տեղի ունեցավ հայ ժողովրդի մասին պատմող «Ամեն» երաժշտական ներկայացումը։ Այն ընդգրկված էր Իտալիայում 2015 թվականին Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին նվիրված պաշտոնական միջոցառումների ցանկում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի հուշարձաններ Կատեգորիա:Հին Հռոմի ճարտարապետություն Կատեգորիա:Իտալիայի օպերային թատրոններ
Ալեկանովո (գյուղ, Ռյազանսկի շրջան)
Ալեկանովո (Алеканово), գյուղ Ռուսաստանի Ռյազանի մարզի Ռյազանսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ռյազանի մարզի Ռյազանսկի շրջանի բնակավայրեր
(9738) 1987 DF6
(9738) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1987 թվականի փետրվարի 23-ին Անրի Դեբեոնի կողմից Լա Սիլյայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,666746 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,3433 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9902 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1590,64 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,226325 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 12,52° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1987 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Անրի Դեբեոնի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Տամիկու (գյուղ, Մառտնա շրջան)
Տամիկու (Tammiku), գյուղ Էստոնիայի Լյաենեմաա նահանգի Մառտնա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 12 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Լյաենեմաա նահանգի Մառտնա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Սեդրակ Սեդրակյան (կոմպոզիտոր)
Սեդրակ Արշավիրի Սեդրակյան, հայ կոմպոզիտոր, դաշնակահար։
Կենսագրություն
Սեդրակ Սեդրակյանը ծնվել է 1938 թվականի նոյեմբերի 11-ին Հալեպում։ 1960 թվականին ավարտել է Հալեպի երաժշտական դպրոցը, 1962 թվականին՝ Լիբանանի կոնսերվատորիան, 1964 թվականին՝ Դամասկոսի ազգային կոնսերվատորիան։ 1971-1972 թվականներին վերապատրաստվել Երևանի պետական կոնսերվատորիայում։ 1966-1970 թվականներին դասավանդել է Սիրիայի, 1974-1999 թվականներին՝ Լիբանանի քոլեջներում, Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության Աստվածաբանության ճեմարանում, Բեյրութի Բ. Կանաչյանի անվան երաժշտական վարժարանում (պրոֆեսոր), որի տնօրենն է եղել 1987-1999 թվականներին։
Սեդրակ Սեդրակյանի սիմֆոնիկ երկերը (400-ից ավելի) առանձնանում են քնարականությամբ, մեղեդայնությամբ։ Հեղինակել է օրատորիաներ, սիմֆոնիաներ (այդ թվում՝ լարային նվագախմբի համար), ռապսոդիաներ, սոնատներ («Ֆանտաստիկ սոնատ»), ֆուգաներ՝ կիթառի, երգչախմբի, երգեհոնի («Ուրախ լեր») համար, ջազային ու դասական երկերի մշակումներ և այլ գործերի։ Թողարկել է 13 լազերային սկավառակներ։
1994 թվականին արժանացել է Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության «Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշանի։
Սեդրակ Սեդրակյանը մահացել է 2013 թվականի նոյեմբերի 27-ին Բեյրութում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Հայ դաշնակահարներ
Արուս Թադևոսյան
Արուս Արշակի Թադևոսյան, հայ թարգմանչուհի, ՀԽՍՀ կուլտուրայի վաստակավոր գործիչ (1972), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1942 թվականից։
Կենսագրություն
Ծնվել է Քութայիս քաղաքում։ Միջնակարգ կրթությունն ստացել է Թիֆլիսի Պետրաշևսկայայի մասնավոր գիմնազիայում։ 1928 թվականին ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի պատմաբանասիրական ֆակուլտետը։ Աշխատել է Թիֆլիսի «Վոստկավրոստայի բյուլետեն» ամսագրի թարգմանական բաժնում։ 1930 թվականին ընտանիքով տեղափոխվել է Երևան։ Հայերենից, անգլերենից, ֆրանսերենից թարգմանում էր ռուսերեն։ Մահացել է Երևանում ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ Կատեգորիա:1907 ծնունդներ Կատեգորիա:1983 մահեր Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:Հայերենից ռուսերեն թարգմանիչներ Կատեգորիա:ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչներ
Կիչիկիր
Կիչիկիր (Кичикир, Кесекор), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Յանաուլսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 99 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Յանաուլսկի շրջանի բնակավայրեր
74-րդ հյուսիսային զուգահեռական
74-րդ հյուսիսային զուգահեռականը Երկրի կենտրոնով և հասարակածի վրայի համապատասխան
կետերի հետ 74°-ի անկյուն կազմող կետերից կազմված շրջանագիծն է։
Ցերեկվա տևողությունը
Ամառային արևադարձի ժամանակ արևը երևում է ամբողջ օրվա ընթացքում (Բևեռային ցերեկ)։
Ձմեռային արևադարձի ժամանակ արևը չի երևում (Բևեռային գիշեր)։
Բնութագրական տվյալներ
Հեռավորությունը հյուսիսային բևեռից 1787 կմ է։
Աշխարհի շուրջ
Սկսած ամսաթվի սահմանից դեպի արևելք
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հյուսիսային զուգահեռականներ
Յալցովկա
Յալցովկա (Ялцівка), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Մալինի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1589 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Յալցովկա գյուղում բնակվում էր 220 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1025 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 214,63 մարդ/կմ²։
Երկաթ պակասորդային սակավարյունություն
Երկաթի պակասի հիմնական պատճառներն են արյան կորուստը, սննդի հետ անբավարար ընդունումը, ներծծման խանգարումները կամ պահանջարկի մեծացումը ։ Առավել հաճախ հանդիպում է առատ դաշտանի, ծծննդաբերության, ստամոքսի խոցի, ուղիղ աղու քաղցկեղի կամ միզային ուղիներից արյունահոսության դեպքում ։ Ներծծման խանգարումներն ավելի հաճախ առաջանում են Կրոնի հիվանդանության և ստամոքսի բարիատրիկ վիրահատություններից հետո ։ Զարգացող երկրներում մակաբույծ որդերը, մալարիան, ՁԻԱՀ/ՄԻԱՎ-ը իրենց հերթին մեծացնում են երկաթ պակասորդային սակավարյունության ռիսկը ։ Ախտորոշումը հաստատվում է արյան լաբորատոր հետազոտւթյամբ ։
Երկաթ պակասորդային սակավարյունությունը կարելի է կանխարգելել կամ երկաթի բավարար քանակով սնունդ ընդունելու միջոցով կամ երկաթի պատրաստուկներով ։ Երկաթով հարուստ սննդատեսակներից են միսը, ընկույզը, սպանախը և երկաթով հարստացված ալյուրը ։ Երկաթի պատրաստուկների և վիտամին C-ի օգտագործումը ևս խրախուսվում է ։ Ծանր դեպքերում կարող է նաև արյան փոխներարկման կամ երկաթի պատրաստուկների ներարկման կարիք լինել ։ Բուժումը առաջին հերթին ներառում է պատճառի վերացումը։
2015 թվականի տվյալներով՝ երկաթ պակասորդային սակավարյունությամբ աշխարհում տառապում է մոտ 1,48 միլիարդ մարդ, որոնց կեսի մոտ պատճաառը սննդի հետ անբավարար երկաթի ստացումն է ։ Ավելի հաճախ հանդիպում է կանանց և երեխաների մոտ ։ 2015 թվականի տվյալներով այս ախտի հետևանքով գրանցվել է 54000 մահ, մինչդեռ 1990 թվականին այդ ցուցանիշը հասնում էր 213000-ի ։
Ախտանիշներ և ախտանշաններ
Երկաթ պակասորդային սակավարյունությունը շատ հաճախ չի ունենում որևէ կլինիկական դրսևորում ։ Սիմպտոմատիկ հիվանդների մոտ հայտնաբերվում է գունատություն՝ մաշկում և լորձաթաղանթում օքսիհեմոգլոբինի նվազած պարունակության պատճառով, հոգնածություն, լուսավախություն, ֆիզիկական աշխատանքի նկատմամբ տոլերանտության նվազում, գլխացավ և թուլություն ։ Այս ախտանիշներից ոչ մեկը ո՛չ զգայուն է, ո՛չ սպեցիֆիկ։ Երեխաների մոտ երկաթ պակասորդային սակավարյունության ամենահաճախ հանդիպող ախտանիշներից է լորձաթաղանթների՝ հատկապես շաղկապենու, գունատությունը, վերջինս ունի միայն 28% զգայունություն և 87% յուրահատկություն անեմիաների ու 49% զգայունություն և 79% յուրահատկություն ծանր անեմիաների (հեմոգլոբին <11 գ/դլ) տարբերակման համար ։ Այս ախտանիշն ունի կարևոր կանխատեսիչ նշանակություն, երբ առկա է, բայց բացակայությունը չունի կանխատեսիչ արժեք, քանզի անեմիկ հիվանդների միայն 1/3-ն է ունենում գունատություն։
Երկաթ պակասորդային սակավարյունությունը դանդաղ զարգացող վիճակ է, դրա համար օրգանիզմը ունի բավական ժամանակ հարմարվելու և կլինիկորեն չդրսևորվելու համար ։ Ծանր դեպքերում կարող է դիտվել շունչը կտրվելու զգացում ։ Շատ բնութագրական նշան է պիկաները, օրինակ պագոֆագիան՝ սառույց ուտելու հակումը ։ • Այլ հավանական ախտանիշներից են ՝
• Դյուրագրգռություն
• Կրծքային հեղձուկ
• Սրտխփոց
• Շունչը կտրվելու զգացում
• Թմրում
• Գլոսիտ (Լեզվի բորբոքային ախտահարում)
• Անկյունափին խեյլիտ
• Կոյլոնիխիա (գդալաձև եղունգներ)
• Վատ ախորժակ
• Դիսֆագիա (Կլման խանգարում)
• Անհանգիստ ոտքերի համախտանիշ
Երեխայի զարգացում
Երկաթ պակասորդային սակավարյունությունը հատկապես ազդում է երեխայի նյարդային համակարգի ձևավորման վրա, ինչի պատճառով տուժում են և′ ուսուցման գործընթացները, և′ շարժողական ֆունկցիաները ։ Սա պայմանավորված է նրանով, որ երկաթի պակասի նկատմամբ զգայուն են ուղեղի բջիջները՝ նեյրոնները։ Երբ օրգանիզմում կա երկաթի պակաս, ամբողջ օրգանիզմի, այդ թվում՝ նեյրոնների, երկաթը ուղղվում է դեպի էրիթրոցիտներ։ Հավաստի հետազոտություն չի կատարված, սակայն գտնում են, որ կարող են լինել հեռակա ազդեցություններ այս նյարդաբանական խնդիրներից։
Պատճառ
Երկաթ պակասուրդային անեմիան ախտորոշելուց հետո անհրաժեշտ են հետագա հետազոտություններ սկզբնապատճառը հայտնաբերելու համար ։ Այն կարող է պայմանավորված լինել կա՛մ մեծացած պահանջով, կա՛մ մեծացած կորստով, կա՛մ անբավարար ընդունումով ։ Երկաթի մեծացած պահանջը սովորաբար լինում է երեխաների աճման շրջանում և կանանց մոտ հղիության ընթացքում ։ Ակտիվ աճման շրջանում երեխաները և դեռահասները կարող են չափազանց շատ սպառել ու ունենալ կլինիկական նշաններ անգամ հիվանդության բացակայության և նորմալ սննդակարգի պայմաններում ։ Երկաթի կորուստը սովորաբար արյան կորստից է ։ Այդպիսի օրինակ է աղեստամոքսային ուղուց քրոնիկական արյան կորուստը, որը կարղ է խոսել չարորակացման մասին ։ Սեռահասուն կանանց մոտ արյան կորուստը հիմնականում պայմանավորված է առատ դաշտանով։ Հատուկ սննդակարգ պահող անձինք ևս գտնվում են ռիսկի խմբում ։
Դաշտանային արյունահոսություն
Մանկածին տարիքի կանանց մոտ դաշտանային արյունահոսությունը երկաթ պակասորդային անեմիայի առավել հաճախակի հանդիպող պատճառներից է ։ Միջինում մեկ դաշտանային ցիկլի ընթացքում կինը կորցնում է 40մլ արյուն, հետևաբար նաև երկաթ։ Ընտանիքի պլանավորման ժամանակակից մեթոդները, ինչպես օրինակ պերօրալ հակաբեղմնավորիչները նվազեցնում են արյան կորուստը, դրանով իսկ իջեցնում երկաթի անբավարարության զարգացման ռիսկը։
Ստամոքսաղիքային արյունահոսություն
Երկաթ պակասորդային անեմիայի ամենահաճախակի հանդիպող պատճառը տղամարդկանց և հետկլիմակտերիկ շրջանում գտնվող կանանց մոտ՝ արյունահոսությունն է աղեստամոքսային ուղուց(ԱՍՏ) ։ Արյունահոսության աղբյուր կարող են լինել ստամոքսը, կերակրափողը, բարակ և հաստ աղիները։ Արյունահոսության պատճառներից են նաև որոշ խմբի դեղերի օգտագործումը, ինչպես օրինակ ՈՍՀԴ (ասպիրին), հակաթրոմբոցիտար (կլոպիդոգրել), հակաագրեգանտ (վարֆարին)։ Հաստ աղու քաղցկեղը մեկ այլ հաճախ հանդիպող պատճառ է, որն ավելի հաճախ հանդիպում է մեծահասակների մոտ ։ Եվ վերջապես երկաթ պակասորդային վիճակների կարող են բերել նաև որոշ արյունահոսական խանգարումներ՝ վոն Վիլլեբրանդի հիվանդությունը և իսկական պոլիցիտեմիան ։
Սննդակարգ
Երկաթի հիմնական մասը մարդը ստանում է սննդի միջոցով։ Եթե հիվանդը քիչ է ընդունում կամ ընդունում է վատ յուրացվող ոչ հեմային երկաթ, ժամանակի ընթացքում նրա մոտ ձևավորվում է երկաթի անբավարարություն։ Երկաթով հարուստ սննդամթերքներից են միսը, ձուն, բանջարեղենը և երկաթով հարստացված սնունդը ։ Երեխաներին անհրաժեշտ է երկաթը բնականոն աճի և զարգացման համար ։ Կովի կաթով սնվող երեխաները, պայմանավորած կովի կաթի երկաթի վատ ներծծմամբ և կովի կաթի սպիտակուցներով աղիքի պատի վնասմամբ, ավելի բարձր ռիսկի խմբում են գտնվում։ Մյուս ռիսկի խմբում այն անձինք են, ովքեր քիչ են օգտագործում միս և երկաթով հարստացված սննդատեսակներ ։
Բժշկության միջազգային ակադեմիան 2001 թվականին թարմացրել է տվյալները երկաթի օրական պահանջի և խորհուրդ տրվող թույլատրելի արժեքների մասիմ։ 14-18-տարեկան աղջիկների համար օրական միջին պահանջը կազմում է 7,9 մգ/օրական, 19-50 տ.-երի համար 8,1մգ/օր, հետկլիմակտերիկ տարիքում գտնվող կանանց համար կազմում է 8,0 մգ/օր և ավելին։ Մինչև 19 տ. տղաների համար նորման կազմում է 6,0 մգ/օր, 19-ից մեծ տարիքի համար 8,0մգ/օր։ Երկաթի օրական պահանջը հղիության ընթացքում կազմում է 27 մգ/օր, իսկ լակտացիայի ժամանակ 9 մգ/օր ։
Երկաթի ներծծման խանգարում
Ցելիակիայի ժամանակ դուոդենումի կառուցվածքային փոփոխությունները հանգեցնում են մալաբսորբցիայի ։ Ստամոքսի կառուցվածքային փոփոխությունները և վիրահատական միջամտությունները, որոնք ազդում են թթվային միջավայրի կայունության վրա, խանգարում են երկաթի ներծծումը, քանզի աղաթթվի ազդեցությամբ է կատարվում ոչ հեմային երկաթի փոխակերպումը հեմայինի։ Եթե ստամոքսում չի արտադրվում բավարար քանակի աղաթթու՝ հիպոքլորհիդրիա կամ աքլորհիդրիա, վերջինս հատկապես դիտվում է պրոտոնային պոմպի ինհիբիտորներով երկարատև բուժման կամ հելիկոբակտեր պիլորի ասոցացված գաստրիտի դեպքում, եռարժեք երկաթը չի փոխակերպվում երկարժեքի ։
Հղի կանայք
Առանց լրացուցիչ երկաթի աղբյուրի հղի կնոջ մոտ զարգանում է երկաթ պակասորդային վիճակ, որը պայմանավորված է կնոջ մոտ երկաթի պահանջարկի մեծացմամբ։ Դա պայմանավորված է, մի կողմից ՝ավելացած շրջանառող արյան ծավալով և մյուս կողմից՝ պլացենտայի զարգացման համար երկաթի անհրաժեշտությամբ ։ Այլ ավելի հազվադեպ պատճառներից են ներանոթային հեմոլիզը և հեմոգլոբինուրիան։ Երկաթի անբավարարությունը հղիության ընթացքում հանգեցնում է երեխայի մոտ երկարաժամկետ խնդիրների ։
Երեխաներ
Երեխաները գտնվում են երկաթ պակասորդային անեմիայի զարգացման ավելի բարձր ռիսկի խմբում, քանի որ արագ են աճում ։ Նրանց պահանջը ավելի մեծ է, քան նրանք ստանում են սննդի միջոցով ։ Երեխաները ծնվում են երկաթի պաշարներով, բայց այդ պաշարները սպառվում են 4-6 ամսական հասակում ։ Բացի դրանից կովի կաթ ստացող երեխաների մոտ երկաթ պակասորդային վիճակը զարգանում է ավելի վաղ։
Ռիսկի խմբում ընդգրկվածներն են `
Մեխանիզմ
Անեմիան կարող է լինել երկաթի արտահայտված անբավարարության դեպքում ։ Երբ օրգանիզմն իր պահանջները բավարարելու համար ունի բավարար երկաթ (ֆունկցիոնալ երկաթ), մնացած մասը պահեստավորում է բջիջներում՝ հատկապես ոսկրածուծում և լյարդում ։ Այս պահեստները կոչվում են ֆերիտինային կոմպլեքսներ և կազմում են մարդու նյութափոխանակության կարևոր օղակը։ Տղամարդկանց մոտ պահեստավորվում է 3,5 գ, իսկ կանանց մօտ 2,5 գ երկաթ ։
Երկաթն անհրաժեշտ է օրգանիզմում էրիթրոցիտների սինթեզի համար, հանդիսանում է հեմոգլոբինի կարևոր բաղկացուցիչ մաս ։ Օրգանիզմի երկաթի մոտ 70%-ը գտնվում է հեմոգլոբինի կազմում ։ Երկաթի հիմնական ներծծումը տեղի է ունենում բարակ աղիներում՝ հատկապես տասներկումատնյա և աղիճ աղիներում։ Որոշ գործոններ ավելացնում կամ նվազեցնում են երկաթի ներծծումը, օրինակ վիտամին C-ն ավելացնում է, իսկ տետրացիկլինները և անտացիդները ընկճում են ներծծումը ։ Ներծծվելուց հետո երկաթն անցնում է արյան մեջ և կապվում տրանսֆերինի հետ։ Երկաթի հիմնական մասը ոսկրածուծում մասնակցում է էրիթրոպոեզին ։ Երբ էրիթրոցիտները քայքայվում են, երկաթն անջատվում է և կրկին ուղղվում մետաբոլիկ շղթա ։
Երբ օրգանիզմի պահանջը գերազանցում է տվյալ պահին հասանելի երկաթի մակարդակը, սկսվում է օգտագործվել պահեստավորված երկաթը։ Բնականաբար, շարունակական բարձրացած պահանջի դեպքում, եթե անհատը արտաքինից երկաթ չստանա, պահեստները սպառվում են և ունենում է ոչ բավարար էրիթրոպոեզ ։ Զարգանում է անեմիա, որն ախտորոշվում է լաբորատոր հետազոտությամբ, երբ հայտնաբերում ենք հեմոգլոբինի մակարդակի նվազում ։
Ախտորոշում
Ախտորոշման ամենահավաստի մեթոդը երկաթի պահեստների սպառման հայտնաբերումն է ոսկրածուծի նմուշի մանրադիտակային հետազոտությամբ ։ Սակայն այժմ կան ավելի հեշտ կատարվող հետազոտություններ և ոսկրածուծի ասպիրացիայի անհրաժեշտություն չի առաջանում ։ Երբ հաստատվում է երկաթ պակասորդային սակավարյունություն ախտորոշումը, առաջին հերթին պետք է ժխտել աղեստամոքսային ուղուց արյունահոսությունը, հետո մտածել լատենտ ընթացող ռեկտալ քաղցկեղի մասին։ Անմիջապես անհրաժեշտ է իրականացնել էզոֆագոգաստրոդուոդենոսկոպիա և կոլոնոսկոպիա՝ աղեստամոքսային ուղու արյունահեսությունը հայտնաբերելու կամ ժխտելու համար։
Հիվանդության պատմության մանրակրկիտ ուսումնասիումը շատ կարևոր է երկաթ պակասորդային անեմիայի պատճառը հայտնաբերելու համար ։ Հարկավոր է իմանալ արդյոք տվյալ անհատը ճանապարհորդել է դեպի հելմինթոզների էնդեմիկ օջախներ ։ Չնայած ախտանիշները կարևոր նշանակություն ունեն երկաթ պակասորդային անեմիայի հայտնաբերման հարցում, դրանք սովորաբար ոչ հստակ են և չունեն ախտորոշիչ նշանակություն։
Արյան լաբորատոր քննություն
Անեմիան հիմնականում հայտնաբերվում է արյան քննությամբ, որտեղ ամենաբնութագրականը հեմոգլոբինի մակարդակի նվազումն է։ Հետագա հետազոտությունների նպատակը արդեն պատճառի հայտնաբերումն է։ Եթե անեմիան երկաթ պակասորդային է, արյան քննությամբ հայտնաբերվող առաջին շեղումներից կլինի RDW-ի (Էրիթրոցիտոմետրիկ կորի լայնության) մեծացումը, որը խոսում է այն մասին, որ էրիթրոցիտները չափերով միամյանցից զգալի տարբերվում են ։
Ցածր MCV-ն (Էրիթրոցիտար միջին ծավալ) ևս վկայում է օրգանիզմում երկաթի պահեստների սպառման մասին։ Դա մատնանշում է, որ կան շատ փոքր չափերի էրիթրոցիտներ։ Ցածր MCH-ը (Էրիթրոցիտար միջին ծավալ), MCHC-ն (հեմոգլոբինի միջին կոնցենտրացիա), MCV-ն թույլ են տալիս խոսել միկրոցիտար անեմիայի մասին ։
ԵՊՍ-ով (երկաթ պակասորդային սակավարյունությամբ) հիվանդների ծայրամասային արյան քսուկում հայտնաբերվում են հիպոքրոմ (թերգունային, գունատ), փոքր էրիթրոցիտներ, ինչպես նաև պոյկիլոցիտոզ և անիզոցիտոզ ։ Հնարավոր է լինեն նաև թիրախանման բջիջներ։ Թրոմբոցիտների թիվը կարող է լինել նորմայի վերին սահմանին, բայց ծանր դեպքերում դիտվում է նաև թրոմբոցիտոպենիա՝ թրոմբոցիտների նվազում  ։
ԵՊՍ-ի ախտորոշումը հաստատվում է շիճուկի ֆերիտինի, շիճուկի երկաթի, շիճուկի տրանսֆերինի և շիճուկի երկաթ կապող ընդհանուր տարողության հետազոտմամբ։ Երկաթի մակարդակը մի շարք բորբոքային հիվանդությունների ժամանակ կարող է բարձրանալ, այդ պատճառով ԵԴՍ-ի ժամանակ պարտադիր չէ, որ լինի իջած։ Իհարկե կարելի է որոշել շիճուկի երկաթի մակարդակը, բայց առավել հավաստի է դրա հետ մեկտեղ որոշել TIBS-ը (շիճուկի երկաթ կապող ընդհանուր տարողությունը)։
Հետագա հետազոտությունները անհրաժեշտ են տարբերակելու համար ԵԴՍ-ն թալասեմիա մինորից ։ Սա հատկապես կարևոր է, որովհետև թալասեմայով հիվանդներին երկաթի պատրաստուկներով բուժելը կարող է հանգեցնել հեմոքրոմատոզի։ Էլեկտրաֆորեզը օգնում է տարբերակելու այս երկու հիվանդությունները ։
Սկրինինգ
Հղի կանանց սկրինինգը երկաթի անբավարարության հայտնաբերման համար չունի ապացուցված արդյունավետություն։ Նույնը կարելի է ասել 6-24 ամսական երեխաների համար ։ Չնայած այս ամենին երկաթի սկրինինգը հղի կանանց մոտ շարունակվում է կիրառվել։ Սկրինինգի համար որոշում են հեմոգլոբինի և հեմատոկրիտի ցուցանիշները ։
Բուժում
Բուժման սխեման որոշելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել հիվանդության ծանրության աստիճանը և հիվանդի վիճակը ։ Եթե երկաթ պակասորդային անեմիան արյան կորստի հետևանք է, պետք է առաջին հերթին բուժել պատճառը ։ Հիմնականում ԵԴՍ-ն բուժվում է խմելու երկաթի պատրաստուկներով ։ Ծանր, սուր դեպքերում հնարավոր է կարիք լինի արյան փոխներարկման և ներերակային երկաթի ներարկման ։
Ավելի թեթև դեպքերում միայն սննդակարգի փոփոխումը կարող է լինել բավարար ։ Վիտամին C-ով հարւստ սննդի ավելացումը օրաբաժնում ևս ունի դրական նշանակություն, քանի որ այն նպաստում է երկաթի ներծծմանը ։ Խմելու դեղամիջոցները արտադրվում են և՛ հաբերի, և՛ կաթիլների ձևով, որոնք հաճախ կիրառվում են երեխաների մոտ ։ Խմելու պատրաստուկների հիմնական մասը ներծծվում է բարակ աղիներում։ Խորհուրդ է տրվում ընդունել դեղերը սոված ժամանակ, քանի որ ստամոքսում սննդի առկայությունը ընկճում է երկաթի յուրացումը։ Իհարկե, ինչպես և ցանկացած դեղորայք, սա նույնպես ունի իր կողմնակի ազդեցությունները, հատկապես ստամոքսաղիքային համակարգի վրա։ Ամենահաճախը դիտվում է աղիքային անանցանելիություն։ Այն դեղերը, որոնք հատուկ ստեղծված են, որ ավելի ուշ սկսեն ազդել, չեն ներծծվում բարակ աղիների սկզբնամասում և հիմնականում չեն առաջացնում աղիքային անանցանելիություն ։ Արյան և պահեստային երկաթը նորմալ մակարդակի հասցնելու համար անհրաժեշտ է մոտավորապես 6ամսից մինչև 1տարի ։
Եթե ԵԴՍ-ն դառնում է ավելի արտահայտված, չի ենթարկվում բուժմանը կամ տվյալ անհատը ունի դեղորայքային ալերգիա երկաթի պատրաստուկների նկատմամբ՝ անհրաժեշտ է լինում կատարել այլ միջամտություններ ։ Երկու տարբերակ կա՝ արյան փոխներարկում և ներերակային ներարկումներ ։ Ներերակային ներարկումը նախընտրում են, եթե հիվանդը պետք է երկարատև բուժում ստանա, օրինակ դիալիզ ստացող հիվանդ է, ով նաև ստանում է էրիթրոպոետին կամ այլ էրիթրոպոեզ խթանող գործոն ։ Դեղորայքային ալերգիայի առկայության դեպքում խորհուրդ է տրվում արյան փոխներարկում ։
Համաճարակաբանություն
Միջին ծանրության երկաթ պակասորդային սակավարյունությամբ աշխարհում տառապում է 610 մլն մարդ, այսինքն բնակչության 8,8%-ը ։ Ավելի հաճախ դիտվում է կանանց մոտ (9.9%), տղամարդկանց մոտ ավելի քիչ է հանդիպում (7.8%) ։ Ծանր ԵԴՍ-ով տառապում են 375մլն մարդ։
Տարբեր տարիքային խմբերում տարածվածությունը տարբեր է, ավելի բարձր ռիսկի խմբերից, օրինակ երեխաների մոտ 25% է, ոչ հղի մանկածին տարիքի կանանց մոտ 37% է ։ Անեմիան տարածված է նաև հղի կանանց շրջանում ։
Աիդա Բոյաջյան
Աիդա Միհրանի Բոյաջյան, հայ նկարչուհի։
Կենսագրություն
Աիդա Բոյաջյանը ծնվել է Կահիրեում (Եգիպտոս) 1932 թվականին բժշկի ընտանիքում։ Չորս տարեկանից հաճախել է Մայրապետների ֆրանսիական կաթոլիկ դպրոցը։
1946 թվականին Եգիպտոսում հաճախել է հայ հայտնի նկարիչ Աշոտ Զորյանի նկարչական դասերին։ Եգիպտոսում լույս տեսնող «Ալի-բաբա» մանկական շաբաթաթերթի համար կատարել է ծաղրանկարներ։ 1947 թվականին ընտանիքով հայրենադարձել է Հայաստան։ Նույն թվականին ընդունվել է Երևանի Կրուպսկայայի անվան հանրակրթական դպրոցի 8-րդ դասարան և համատեղ հաճախել պիոներպալատի գեղանկարչական բաժինը։ 1947 թվականին պիոներ պալատում բացված նրա աշխատանքների անհատական ցուցահանդեսին ներկա է գտնվել հայտնի նկարիչ Հակոբ Կոջոյանը, որի խորհրդով Աիդա Բոյաջյանն ընդունվել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարան` միանգամից 2-րդ կուրս, առանց քննություններ հանձնելու (Մկրտիչ Քամալյանի և Ցոլակ Ազիզյանի դասարան)։ 1952 թվականին ավարտել է ուսումնարանը գերազանցության դիպլոմով, այնուհետև սովորել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում (պրոֆեսոր Արա Բեքարյանի դասարան), որտեղ ուսման վեց տարիների ընթացքում գերազանց ուսման համար ստացել է «Գրիբոյեդովի անվան կրթաթոշակ», որի շնորհիվ ինստիտուտի կողմից ամեն տարի ուղարկվել է Մոսկվա և Լենինգրադ ռուսական և համաշխարհային գեղարվեստական գլուխգործոցները ուսումնասիրելու համար։
1957 թվականին ինստիտուտը նրան ուղեգիր է հատկացրել «Երիտասարդության և ուսանողության համաշխարհային 6-րդ փառատոնին» մասնակցելու համար։
1959 թվականից նախկին ԽՍՀՄ և Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է։
Ստեղծագործական գործունեություն
Բացի գեղանկարչական գործերից Աիդա Բոյաջյանը զբաղվել է նաև գրաֆիկայով։ Ունի մոտ հարյուր նկարազարդած գրքեր Հայաստանի և Սփյուռքի պատվերներով։
Զբաղվել է նաև էքսլիբրիսներով, որոնք ցուցադրվել են Հայաստանում և արտերկրում։ 1957 թվականից (դեռ ուսման տարիներից) մասնակցել է հանրապետական, միութենական և արտերկրում կազմակերպված ցուցահանդեսներին։
Նրա աշխատանքներն արժանացել են բազմաթիվ դիպլոմների։
1979 թվականին մանկական համաշխարհային տարվա կապակցությամբ հայտարարված գրքի ձևավորման մրցույթում արժանացել է միակ մրցանակին՝ Աթաբեկ Խնկոյանի «Լուսին, լուսին, լուսերես» մանկական գրքի ձևավորման համար։ Նրա էքսլիբրիսները ցուցադրվել են Լեհաստանում, Չեխոսլովակիայում և այլուր։
Աիդա Բոյաջյանի գործերը գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, Ֆրանսիայում, Լիբանանում, Եգիպտոսում, Սիրիայում, Կանադայում, ԱՄՆ-ում, (Նյու Յորք, Բոստոն, Լոս Անջելես, Ֆիլադելֆիա, Փասադենա) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ նկարչուհիներ Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ Կատեգորիա:Հայ գրաֆիկներ
(1848) Դելվու
(1848) Դելվու (Delvaux), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1933 թվականի օգոստոսի 18-ին Էժեն Դելպորտի կողմից Ուքլում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,875755 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,7536 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9979 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1781,26 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,202105 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 1,44° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1933 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էժեն Դելպորտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Քվինտիլիոս Վարոս
Պուբլիոս Քվինտիլիոս Վարոս  (, մ.թ.ա. 46-9|մ.թ. 9), հռոմեացի քաղաքական գործիչ և զորավար։ Մ.թ.ա. 13-ի կոնսուլ, մ.թ.ա. 7-6-ին՝ լեգատ Ասորիքում, մ.թ. 5-ից՝ Գերմանիա պրովինցիայի կուսակալ։ Վարոսի վարած հարստահարման և ռոմանականացման քաղաքականությունն առաջ է բերել գերմանական ցեղերի ապստամբություն Արմինիոսի գլխավորությամբ։ Ապստամբները Վարոսի զորքը (27 հազ. զինվոր) ներքաշել են Տևտոբուրգյան անտառ (այժմ՝ Գերմանիայի տարածքում, Վեզեր և Էմս գետերի հովիտների միջև) և կոտորել Տևտոբուրգյան անտառի ճակատամարտում. Վարոսն ինքնասպան է եղել մ․թ․ա. 9 թվականին։
Դիմ
Դիմ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Նորդուզի գավառակում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Թխիլագան (Սամտրեդիայի շրջան)
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 15 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Սամտրեդիայի շրջան‎
Հռոմեական դերբի
Հռոմեական դերբի (Derby di Roma), առավել հայտնի է որպես Մայրաքաղաքային դերբի` Դերբի դելլա Կապիտալե (Derby della Capitale) կամ Դերբի Կապիտոլինո (Il Derby Capitolino), ֆուտբոլային մրցակցություն Հռոմի երկու գլխավոր ակումբների՝ Լացիոյի և Ռոմայի միջև։ Իտալիայի միջքաղաքային մյուս դերբիների կողքին, որոնցից են «Derby della Madonnina»-ն (Միլանյան դերբի) և «Derby della Mole»-ն (Թուրինյան դերբի), սա համարվում է ամենակատաղին, որի ընթացքում մեկ անգամ չէ, որ եղել են ռասիստական բաններներ, վեճեր և անկարգություններ, որոնք նույնիսկ ավարտվել են մահվան ելքով։ Հանդիպումը լայնորեն լուսաբանվում է նաև Եվրոպայում և համարվում աշխարհամասի 11 լավագույն դերբիներից մեկը ։
Մշակութային մրցակցություն
Ռոման հիմնադրվել է 1927 թվականին երեք ակումբների միացման արդյունքում։ Դրանք են Ռոմանը, Ալբա-Աուդաչեն և Ֆորտիտուդո-Պրո Ռոման։ Միացումը նախաձեռնել էր Իտալո Ֆոսկին, ով հետագայում դարձավ Ռոմայի առաջին նախագահը։ Ֆաշիստական կուսակցության ղեկավար Բենիտո Մուսոլինիի նախաձեռնությամբ երկրի հարավում պետք է ստեղծվեր մի այնպիսի թիմ, որն ունակ կլիներ պայքարել այն ժամանակներում իտալական ֆուտբոլում եղանակ ստեղծող հյուսիսային թիմերի հետ։ Ֆաշիստական կուսակցության գեներալ Ջորջիո Վակկարոյի շնորհիվ Լացիոն դարձավ միակ թիմը, որը խուսափեց միացումից։ Այսպիսով, նույն քաղաքում հանդես եկող թիմերի և նրանց երկրպագուների մոտ սկսեց առաջանալ թշնամական մրցակցություն միմյանց նկատմամբ, որը շարունակվում է մինչ օրս։
Հռոմեական դերբին երկրպագուների կողմից հաճախ դառնում է հարթակ քաղաքական հայացքների համար։ Լացիոյի երկրպագուներն իրենց բաններների վրա հաճախ օգտագործում են սվաստիկա և ֆաշիստական այլ սիմվոլներ։ Հիշարժան դեպքերից մեկը 1998-99 մրցաշրջանում տեղի ունեցած դերբին էր, երբ Լացիոյի երկրպագուները Curva Nord-ում փակցրել էին 50 մետրանոց բաններ, որի վրա գրված էր. «Օսվենցիմն է ձեր քաղաքը, իսկ ջեռոցները՝ ձեր տները»։ Ռոմայի սևամորթ ֆուտբոլիստները նույնպես ռասիզմի զոհ են դարձել. Լացիոյի երկրպագուների բաններներից մեկի վրա գրված էր. «Հրեաներին հաջորդող նիգերների թիմ»։ 2000 թվականին «լացիալները» իրենց աջակցությունն էին ցուցաբերել սերբ նացիոնալիստ և հանցագործ Ժելկո Ռաժնատովիչին, ով առավել հայտնի է Արկան մականունով, սակայն ակումբը պաշտոնապես հերքեց իր մասնակցությունը և աջակցությունը տվյալ ակցիային։ Ռոմայի երկրպագուներին հաճախ սխալմամբ համարում են ձախ թևի ներկայացուցիչներ, սակայն երկու ակումբների երկրպագուներն էլ ունեն աջակողմյան հայացքներ։ Ժամանակ առ ժամանակ Ռոմայի երկրպագուները նույնպես աչքի են ընկել ռասիստական բաներներով։
Թիմային
ըստ Ապրիլի 15, 2018
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլն Իտալիայում
Սկանսեն
Սկանսեն (Sconce), առաջին բացօթյա թանգարանն ու կենդանաբանական այգին Շվեդիայում։ Գտնվում է Ստոկհոլմի Յուրգորդեն կղզում։ Բացվել է 1891 թվականի հոկտեմբերի 11-ին Արթուր Հազելիուսի (1833–1901) կողմից՝ ներկայացնելու մինչև արդյունաբերական դարաշրջանի կյանքի ձևը Շվեդիայի նահանգներում։
Սկանսեն անվանումն օգտագործվել է նաև որպես գոյական անուն՝ ներկայացնելու այլ բացօթյա թանգարաններ և պատմական կառույցների հավաքածուներ, մասնավորապես Կենտրոնական Եվրոպայում, Արևելյան Եվրոպայում, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ։
Պատմություն
19-րդ դարը Եվրոպայում եղել է մեծ փոփոխությունների շրջան, և Շվեդիան նույնպես բացառություն չէր։ Գյուղական ապրելակերպն արագորեն տեղ էր տալիս արդյունաբերական հասարակությանը, և շատերը վախենում էին, որ երկրի ավանդական սովորույթներն ու զբաղմունքները կարող են կորել պատմության անիվներում։ Հյուսիսային թանգարանի հիմնադիր Արթուր Հազելիուսը, ոգեշնչված 1881 թվականին Օսկար II-ի հիմնած Նորվեգիայի մշակույթի պատմության թանգարանով, կղզին գերիշխող բլրի վրա ստեղծեց բացօթյա թանգարան։ Սկանսենը մոդել դարձավ Սկանդինավիայի և հետագայում այլ վայրերի բացօթյա թանգարանների համար։
Ի սկբանե Սկանսենը եղել է Հյուսիսային թանգարանի մաս և 1963 թվականին դարձել է անկախ կազմակերպություն։ Սկանսենի շենքերի ներսում գտնվող առարկաները դեռևս Հյուսիսային թանգարանի սեփականություն են հանդիսանում։
Բազում ճամփորդություններից հետո Հազելիուսը գնել է շուրջ 150 տուն ամբողջ երկրից (ինչպես նաև Նորվեգիայի Տելեմարկից) և դրանք մաս-մաս տեղափոխել թանգարան, որտեղ վերակառուցելուց հետո ստացել է ավանդական Շվեդիայի եզակի պատկերը։ Թանգարանի շենքերից միայն երեքը բնօրինակ չեն, և պատճենվել են Հազելիուսի գտած օրինակներից։ Բոլոր շենքերը բաց են այցելուների համար և ցույց են տալիս շվեդական կյանքի ամբողջ պատկերը՝ 1680 թվականին կառուցված Skogaholm Manor տնից մինչև 16-րդ դարի Älvros գյուղացիական տնտեսություններ։
Բացօթյա թանգարան
Սկանսենն ամեն տարի ունենում է 1.3 միլիոն այցելու ։ 75 ակր մակերեսով տարածքում է գտնվում 19-րդ դարի միջին քաղաքի ամբողջական կրկնօրինակը՝ ավանդական հագուստով արհեստավորներ, դաբաղող վարպետներ, կոշկակարներ, մետաքսագործներ, հացաթուխներ և ապակեգործներ, որոնք ցուցադրում են իրենց հմտությունները շրջակայքում։ Ծխախոտ աճեցնելու համար կա նույնիսկ փոքրիկ տարածք։ Բացօթյա կենդանաբանական այգում կան տարբեր սկանդինավյան կենդանիներ, այդ թվում՝ զուբր, գորշ արջ որմզդեղն, մոխրագույն փոկ, լուսան, սովորական աղվես, եղջերու, գորշ գայլ, կուղխ. Կան նաև գյուղացիական տնտեսություններ, որտեղ գյուղատնտեսական կենդանիներ կարելի է տեսնել։
Դեկտեմբերի սկզբին այս վայրի Bollnäs կենտրոնական հրապարակում անցկացվեց հանրաճանաչ Սուրբ Ծննդյան շուկան, որն անցկացվում է 1903 թվականից ի վեր՝ յուրաքանչյուր հանգստյան օրերին այստեղ բերելով շուրջ 25000 այցելուի։ Ամռանը կազմակերպվում են ժողովրդական պարերի և համերգների ցուցադրություններ։
Ֆունիկուլյոր
Սկսած 1897 թվականից Սկանսենը սպասարկվում է Սկանսենս Բերգբանա (Skansens bergbana) ֆունիկուլյորը, որն ունի 196.4 մետր երկարություն, ընդհանուր առմամբ 34,57 մետր բարձրությամբ ։
Սկանսեն են հասնում Գիծ 7-ի ժամանակակից տրամվայները։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ստոկհոլմի թանգարաններ Կատեգորիա:Շվեդիայի կենդանաբանական այգիներ Կատեգորիա:1891 հիմնադրումներ Շվեդիայում Կատեգորիա:Շվեդիայի մշակութային ժառանգություն Կատեգորիա:Թանգարաններ բաց երկնքի տակ Կատեգորիա:1891 հիմնադրված թանգարաններ
Ռոբոտների վերահսկում
Ռոբոտների վերահսկում (անգլ.՝ Robot Control), համակարգ, որը նպաստում է ռոբոտների տեղաշարժին։ Սա այն  համակարգն է, որը հնարավորություն է  տալիս կառավարել ռոբոտներին։ Ռոբոտները կարող են  կառավարվել տարբեր ձևերով՝ ձեռքով կառավարում, անլար կառավարում, կիսաինքնավար կառավարում  և լիովին ինքնավար կառավարում։ Սա տեխնոլոգիայի համեմատաբար նոր ձև է և անընդհատ ընդլայնվում է նոր կիրառությունների մեջ, բայց կախված ռոբոտների ձևերից՝ մեկը, որն իրագործվել է, առաջադեմ պրոթեզավորումն է, որը կառավարվում է մարդու մտքի կողմից։ Վերահսկվող ռոբոտի հայտնի օրինակը ստեղծվել է Ջոնս Հոփկինսի APL-ի կողմից 2018 թվականին Ջոնի Մեթենի անունով հիվանդ  տղամարդու համար, ում ձեռքը կտրել են արմունկից վեր։ Ձեռքը վերահսկվում է էլեկտրամիոգրաֆիայի միջոցով կամ ազդանշանների միջոցով, որոնք ուղարկվում են նրա անդամահատված վերջույթից, որը վերահսկում է պրոթեզը։ Ներկայումս, տեխնոլոգիական առաջընթացի հետ մեկտեղ, ռոբոտների կառավարման մեթոդները շարունակում են զարգանալ և առաջադիմել ։
Ռոբոտ ձեռք
Տարիների ընթացքում մի շարք հետազոտողներ առաջարկել են ռոբոտ ձեռքի մոդելավորման և կառավարման տարբեր սխեմաներ՝ սկսած պարզ ռոբոտային հարթակից մինչև բարդ ռոբոտ ձեռքը։ Վերջին տասնամյակների ընթացքում ավտոմատացված ձեռքերի վերաբերյալ հետազոտությունը հանգեցրել է ռոբոտ ձեռքի զարգացմանը, որը մոտավորապես նման է մարդու ձեռքին ։ Ռոբոտ ձեռքը կարող է դիտվել որպես մարդու ձեռք, եթե որոշակի հատկություններն ու հատկանիշները բավարարված են։ Այդ հատկությունները ներառում են, չափը և գործողությունների կատարումը։ Անթրոպոմորֆ ձեռքը բաղկացած է մատներից և բթամատից։ Չորս մատներից յուրաքանչյուրի դասավորությունը մեկը մյուսի կողքին է ափի մակերեսին հակառակ։ Ափը միջակ է, որը միացնում է մատները իր համապատասխան դիրքերով։ Մեկ այլ կարևոր աշխատանք ձեռքի ռոբոտային շարժումն է, որը ներկայացված է iRobot-ի կողմից ուրվագծված նկարում։ Ամրությունը արագացնելու համար կիրառվել են  ճկուն հոդեր, որոնք ավելի ուժեղ կառչում են իրերի շուրջը ։ Բռնման հսկողությունը՝ կապող կապանների օգտագործումն է, որն ապահովում է ամուր բռնում։ Ռոբոտաշինության ձեռքի առաջարկվող դիզայնը լիովին գործունակ է, ինչպես մարդու ձեռքերը։ Թերակտիվ ռոբոտների նախագծումը, որոնց առավել բարդ ճկուն հոդը ներառված է մեկ մղիչով և կապվում է մեկ սենսորով։ Թերակտիվացված ձեռքը հայտնաբերված է տարբեր անկանոն ձևերով։ Անբավարար գործող համակարգն ավելի հուսալի է տարբեր չափերի և ձևերի իրերը ամուր բռնելու առումով ։