cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Եվրասիական տնտեսական տարածք
Եվրասիական տնտեսական տարածքի ստեղծման պատմություն
Եվրասիական տնտեսական ինտեգրման մասին հռչակագիրը հայտարարում է 2012 թվականի հունվարի 1-ից անցում կատարելու ինտեգրացիոն զարգացման հաջորդ փուլին` Միասնական տնտեսական տարածքին, որը հիմնված է Առևտրի համաշխարհային կազմակերպության նորմերի և սկզբունքների վրա և բաց է դրա ձևավորման ցանկացած փուլում այլ երկրների միանալու համար։ Վերջնական նպատակը մինչև 2015 թվականը Եվրասիական տնտեսական միության ստեղծումն է։
Միասնական տնտեսական տարածքի հայեցակարգ
Համառոտ հատված Միասնական տնտեսական տարածքի ձևավորման հայեցակարգից.
Համագործակցության հետագա ընդլայնում
2017 թվականի մայիսից Եվրասիական տնտեսական միության անդամների՝ Ռուսաստանի, Հայաստանի, Բելառուսի, Ղազախստանի և Ղրղզստանի համար ուժի մեջ են մտել դեղերի և բժշկական սարքերի շրջանառության ընդհանուր կանոնները, որոնք ենթադրում են բյուրոկրատական ճնշման նվազեցում դեղագործական արդյունաբերության վրա, բարձրորակ և ժամանակակից արտադրանքի հասանելիություն բոլոր երկրների շուկայական մասնակիցների համար։ Ակնկալվում է նաև, որ մինչև 2025 թվականը միավորվեն միության պետությունների տարածքում դեղագործական և բժշկական սարքավորումների արտադրության և վաճառքի կանոնները։
Նախատեսվում է 2025 թվականից վարել միասնական մակրոտնտեսական, հակամենաշնորհային, արժութային և ֆինանսական քաղաքականություն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի տնտեսություն Կատեգորիա:Բելառուսի տնտեսություն Կատեգորիա:Առևտրային դաշինքներ Կատեգորիա:Եվրասիական տնտեսական միություն Կատեգորիա:Հայաստանի տնտեսություն Կատեգորիա:Հայաստանի արտաքին հարաբերություններ Կատեգորիա:Միջազգային կազմակերպություններ Կատեգորիա:Տնտեսական քաղաքականություն Կատեգորիա:Միջազգային տնտեսական կազմակերպություններ
Լոաոզ
Լոաոզ (Loaosis), ֆիլարիատոզների խմբի մակաբուծային հիվանդություն։ Հիվանդությունը տարածված է Արևմտյան և Կենտրոնական Աֆրիկայի արևադարձային անտառներում։ 2009 թվականի դրությամբ լոաոզը էնդեմիկ հիվանդություն է 11 երկրներում։
Պատճառագիտություն և համաճարակաբանություն
Հիվանդության հարուցիչն է հանդիսանում Loa loa կլոր որդը (նեմատոդ). Որդերը բաժանասեռ են։ Սեռահասուն էգերի երկարությունը 50-70 մմ է, արուներինը՝ 25-35 մմ։ Նրանք ունեն մոտ 0,25 մմ հաստություն։ Սեռահասուն մակաբույծները ապրում են ենթամաշկային ճարպային հյուսվածքում, հիվանդությունը պատկանում է ֆիլարիատոզների խմբին։ Էգերը ծնում են կենդանի թրթուրներ՝ միկրոֆիլարիաներ, որոնք գաղթում են թոքերի մազանոթներ, և մի քանի շաբաթ անց սկսում են տեղաշարժվել դեպի ծայրամասային անոթներ։ Ծայրամասային անոթներում միկրոֆիլարիաների առավելագույն թիվը հայտնաբերվում է ցերեկը՝ ժամը 12-ից մինչև 14-ը ընկած ժամանակահատվածում, որի դեպքում մեծանում է փոխանցողների հետ հանդիպման հավանականությունը․ դասվում են ցերեկային պարբերական հելմինթոզների խմբին։ Թրթուրները մարդուն փոխանցվում են միջատների խայթոցից՝ Chrysops ցեղի պիծակներից, որոնք ակտիվ են ցերեկային ժամերին։ Համաձայն 2009 թվականի առկա գնահատականների, լոաոզով վարակվել են մոտ 12-13 միլիոն մարդ։ Լոաոզի փոխանցողները հանդիսանում են Chrysops ցեղի պիծակները։
Կլինիկական պատկեր
Հիվանդության դրսևորումները տարբեր են էնդեմիկ օջախների բնակիչների և եկվորների մոտ։ Բնիկ բնակչության որոշ մասերում այն ընթանում է ասիմպտոմատիկ՝ միկրոֆիլարիեմիայով։ Այս իրավիճակում ախտորոշումը հաստատվում է միայն շաղղկապենու տակ չափահաս մակաբույծի հայտնաբերումով՝ միգրացիայից հետո։ Հիվանդի մնացած մասի մոտ պարբերաբար զարգանում է ուռուցքային երևույթներ, վերջույթների անոթային այտուց, ինչպես նաև մարմնի այլ մասերի էրիթեմիա։ Կարող են առաջանալ նեֆրոպաթիա, էնցեֆալոպաթիա և ընդլայնված կարդիոմիոպաթիա։ Եկվորների մոտ հաճախ գերակշռում են ալերգիկ ախտանիշները․ ուռուցքները առաջանում են ավելի հաճախ և ընթանում են ավելի ծանր։ Միկրոֆիլարիեմիան հազվադեպ է։ Լաբորատոր նախանշաններ․ էոզինոֆիլիա, ֆիլարիաների հակամարմինների բարձր տոկոսը։ Ենթադրվում է, որ ուռուցքի առաջացման պատճառը ալերգիան է չափահաս մակաբույծների հանդեպ։ Աչքերում մակաբույծների տեղակայման դեպքում կարող է առաջանալ կոնյուկտիվիտ։
Ախտորոշում
Ախտորոշում կատարելու համար անհրաժեշտ է արյան մեջ հայտնաբերել միկրոֆիլարիաներ կամ աչքի կամ ենթամաշկային հյուսվածքներից մեկուսացնել հասունացած հելմինթները։ Ուռուցքի տեղում կատարվում է բիոպսիա։ Եթե ​​մակաբույծները հնարավոր չէ մեկուսացնել, ախտորոշումը կատարվում է անամնեզի, կլինիկայի, լաբորատոր տվյալների հիման վրա, ներառյալ հիպերգամագլոբուլինեմիան, շիճուկի IgE-ի բարձր մակարդակը։
Բուժում
Դիէթիլկարբամազին (8-10 մգ/կգ/օր ներքին 21 օրվա ընթացքում)։ Դեղը ազդում է ինչպես սեռահասուն որդերի, այնպես էլ նրանց թրթուրների վրա։ Անհրաժեշտ է բուժման մի քանի կուրս անցնել։ Մեծ թվով միկրոֆիլարիաների դեպքում բուժումը կարող է ուղեկցվել ալերգիկ դրսևորումների աճով, կողմնակի ռեակցիաներով, ներառյալ ԿՆՀ-ի։ Ծանր ախտահարման դեպքում բուժումը խորհուրդ է տրվում սկսել գլյուկոկորտիկոիդներով (պրեդնիզոլոն, օրական 40-60 մգ, ներքին) և դիէթիլկարբամազինի փոքր քանակներով (0.5 մգ / կգ / օր)։ Դիէթիլկարբամազինի կանխարգելիչ ընդունումը (շաբաթական մեկ անգամ՝ 300 մգ, ներքին) կանխում է վարակը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևադարձային հիվանդություններ Կատեգորիա:Հիվանդություններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Էնդեմիկ հիվանդություններ
Վասիլի Օմելյանսկի
Օմելյանսկի Վասիլի Լեոնիդովիչ (1867–1928), խորհրդային մանրէակենսաբան, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1923)։ Ավարտել է Պետերբուրգի համալսարանը (1890)։ 1893–1928 թվականներին աշխատել է փորձառական բժշկագիտության ինստուտի ընդհանուր մանրէաբանության բաժնում (1912 թվականից՝ բաժնի վարիչ)։ Հիմնական աշխատությունները վերաբերում են բնության մեջ ազոտի և ածխածնի շրջապտույտի պրոցեսում միկրոօրգանիզմների դերի բացահայտմանը։ Առաջարկել է նիտրիֆիկացնող բակտերիաների առանձնացման և աճեցման եղանակներ, ուսումնասիրել նրանց մորֆոլոգիան և ֆիզիոլոգիան։ Պարզել է, որ ազոտֆիքսող միկրոօրգանիզմների յուրացրած ազոտի քանակը համեմատական է օրգանական նյութի յուրացմանը։ Առաջինն է նշել միկրոօրգանիզմները որպես քիմիական ինդիկատորներ օգտագործելու հնարավորությունը։ Եղել է «Արխիվ բիոլոգիչեսկիխ նաուկ» («Архив биологических наук») հանդեսի խմբագիրը (1906–1928)։ Մահացել է 1928 թվականի ապրիլի 21-ին
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ Կատեգորիա:Բոգոսլովսկոե գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Ուշացած սեռական հասունացում
Սեռական հասունացման ուշացում է համարվում, անձի սեռական հատկանիշների բացակայությունը կամ թերի զարգացումը սեռահասունացման սկզբում ։ Անձի մոտ բացակայում են սեռահասունության ֆիզիկական կամ հորմոնալ նշանները։ Միացյալ Նահանգներում աղջիկների սեռահասւնացումն համարվում է ուշացած, եթե կրծքագեղձերի զարգացումը բացակայում է 13 տարեկանում կամ, եթե մենստրուացիան (դաշտանային ցիկլ) բացակայում է 16 տարեկանում ։ Տղաների մոտ սեռահասունությունն համարվում է ուշացած, եթե բացակայում է ամորձիների մեծացումը 14 տարեկանում ։ Ուշացած սեռական հասունությամբ տառապում է դեռահասների մոտ 2%-ը ։
Հիմնականում սեռական հասունությունը կարող է հետաձգվել մի քանի տարի և դեռևս համարվել նորմա, որպես սեռահաունացման կոնստիտուցիոնալ ուշացում ։ Սեռական հասունության ուշացում կարող է առաջանալ տարբեր պատճառներով, դրանցից են՝ թերսնուցումը, համակարգային հիվանդությունները, վերարտադրողական համակարգի խանգարումները (հիպոգոնադիզմ) կամ մարմնի պատասխանը սեռական հորմոններին ։
Սեռական հասունացման ուշացման դեպքում կատարում են շիճուկի ֆոլիկուլ խթանիչ հորմոնի (ՖԽՀ), լյուտեինացնող հորմոնի (ԼՀ), տեստոստերոն/էստրադիոլի չափում, ինչպես նաև ռենտգենաբանորեն ոսկրային տարիքի որոշում ։
Վերարտադրողական համակարգի խանգարման դեպքում, բուժումը սովորաբար ենթադրում է համապատասխան հորմոնների փոխարինում (տղաների համար տեստոստերոն/դիհիդրոտեստոստերոն, էստրադիոլ և պրոգեստերոն՝ աղջիկների համար) ։
Ժամկետներ և սահմանումներ
Սեռական հասունությունը համարվում է ուշացած, երեխայի հասունացման երկու ստանդարտ շեղումների կամ երեխաների 95%-ի համեմատ հասունացման ուշացման պարագայում ։
Հյուսիսային Ամերիկայում աղջիկների սեռական հասունության ուշացում է համարվում՝ կրծքագեղձի զարգացման բացակայությունը 13 տարեկանում, դաշտանային ցիկլի բացակայությունը՝ 16 տարեկանում, ինչպես նաև աճի տեմպի դանդաղումը ։ Բացի այդ, Տանների սանդղակով դանդաղ զարգացումը կամ կրծքագեղձի մեծացման համեմատ մենարխեի (առաջին դաշտանային ցիկլ) 3 տարվով ուշացումը նույնպես կհամարվեն ուշացած սեռական հասունացում ։
Միացյալ Նահանգներում, աղջիկների սեռական հասունացման տարիքը մեծապես կախված է նրա ռասսայական ծագուման հետ։ Ուշացած սեռական հասունացում կովկասցի և իսպանացի աղջիկների համար նշանակում է կրծքագեղձի զարգացման բացակայություն` 12,8 տարեկանում, իսկ սևամորթ աղջիկների համար` 12.4 տարեկանում ։ Մենստրուացիայի բացակայությունը 15 տարեկանում ցանկացած էթնիկ խմբում համարվում է ուշացած ։
Հյուսիսային Ամերիկայի տղաների սեռահասունության ուշացում է համարվում՝ 14 տարեկանում ամորձիների չափերի պահպանումը 2.5սմ-ի սահմաններում կամ ծավալի պահպանումը 4մԼ-ի սահմաններում ։ Ուշացած սեռական հասունությունն ավելի տարածված է տղաների շրջանում ։
Չնայած ցայլքի և անութափոսի մազակալման բացակայությունը սեռական հասունության ուշացման բնորոշ նշան է, այնուամենայնիվ, մազակալուման առկայությունը պայմանաված է մակերիկամի սեռական հորմոններով, և ոչ մի կապ չունի ամորձիների և ձվարանների կողմից արտազատվող հորմոնների հետ ։
Սեռական հասունացման սկիզբը կախված է գենետիկական գործոններից, ընդհանուր առողջական վիճակից, սոցիալ-տնտեսական վիճակից և շրջակա միջավայրի ազդեցությունից։ Հասարակածի ավելի ցածր բարձրություններում բնակվող երեխաները, քաղաքներում և այլ քաղաքային վայրերում, սկսում են սեռական հասունացումն ավելի շուտ, քան իրենց ազգակիցները ։ Ճարպակալում ունեցող և գեր երեխաների մոտ նույնպես սեռական հասունացումն ավելի շուտ է սկսվում՝ նորմալ քաշ ունեցող երեխաների համեմատությամբ ։ Ճարպակալման հետ կապված գեների մուտացիաները, ինչպիսիք են՝ FTO-ն կամ NEGRI-ը, կապված են վաղաժամ սեռահասունացման հետ ։ Երեխաները, որոնց ծնողների սեռահասունությունը սկսվել է ավելի վաղ, հավանական է, որ կունենան վաղ սեռական հասունացում ։
Պատճառներ
Ուշացած սեռական հասունացումը կարելի է բաժանել չորս կատեգորիայի՝ հաճախադեպից մինչև հազվակի ։
Աճի և սեռահասունության կոնստիտուցիոնալ ուշացում
Երեխաները, ովքեր առողջ են, բայց ունեն ֆիզիկական զարգացման և աճման ավելի դանդաղ տեմպեր, ունեն նաև սեռահասունացման կոնստիտուցիոնալ ուշացում։ Այն ուշացած սեռահասունացման ամենատարածված պատճառն է, աղջիկների (30%) և ավելին հաճախ տղաների (65%) մոտ ։ Հիմքում ընկած են գենետիկ գործոնները ։ Այս երեխաներ ունեն ավելի փոքր հասակ իրենց հասակակիցների համեմատ բայց նրանց հասակը համապատասխանում է ոսկրային տարիքին, այսինքն՝ նրանք հետաձգել են կմախքի հասունացումը՝ հետագա աճի պոտենցիալով ։
Հաճախ դժվար է տարբերակել աճի և սեռահասունացման կոնստիտուցիոնալ ուշացումն որևէ պաթոլոգիայից, քանի որ լաբորատոր հետազոտությունները միշտ չէ, որ ճշգրիտ են ։ Ցանկացած այլ ախտանիշի բացակայության դեպքում կարճ հասակը, հասակի և քաշի ուշ ավելացումը և/կամ ուշացած սեռական հասունությունը կարող են հանդիսանալ որոշ քրոնիկ հիվանդությունների, ներառյալ՝ ցելիակայի, միակ կլինիկական դրսևորումները   ։
Թերսնուցում կամ քրոնիկ հիվանդություններ
Մանկական հասակում քաղցկեղ վերապրածները նույնպես կարող են ունենալ երկրորդական սեռական հասունացման ուշացում՝ բուժման ֆոնի վրա ։ Բուժման տեսակը, թմրամիջոցների ազդեցություն/դեղաչափ քանակը և տարիքը բուժման ընթացքում, որոշում են սեռական գեղձերի ախտահարման մակարդակը ։
Չափազանց ակտիվ ֆիզիկական վարժություններն ու սթրեսը, հատկապես մարզիկների մոտ կարող են հետաձգել սեռահասունացման սկիզբը ։ Սննդային վարքագծի խանգարումները, ինչպիսիք են՝ բուլիմիան և նյարդային անորեքսիան, կարող են առաջացնել սեռահասունացման խանգարում՝ թերսնուցման հետևանքով ։
Սահմանափակ ածխաջրերով դիետան նույնպես նվազեցնում է ինսուլինի արտազատումը, որն իր հերթին չի ակտիվացնում կիսպեպտինի նեյրոնները, որոնք կարևոր նշանակություն ունեն սեռական հասունացման հորմոնների արտազաևման համար ։ Սա ցույց է տալիս, որ սահմանափակ ածխաջրեր ստացող երեխաները կամ տիպ 1 շաքարային դիաբետով տառապող երեխաները նույնպես կարող են ունենալ ուշ սեռահասունացում ։
Ձվարանների և ամորձիների առաջնային անբավարարություն (հիպերգոնանդոտրոպ հիպոգոնանդիզմ)
Ձվարանների կամ ամորձիների (գոնադների) առաջնային անբավարարությունը հանգեցնում է ուշացած սեռահասունության` ընկալիչների կողմից հորմոնալ պատասխանի բացակայության պատճառով ։ Այս դեպքում ուղեղն ուղարկում է հորմոնալ ազդանշաններ (բարձր գոնադոտրոպին), բայց սեռական գեղձերը չեն կարողանում պատասխանել ազդանշաններին՝ հանգեցնելով հիպերգոնադոտրոպ հիպոգոնադիզմի առաջացման ։ Հիպերգոնադոտրոպ հիպոգոնադիզմ կարող է առաջանալ նաև բնածին արատների հետևանքով ։
Բնածին խանգարումներ
Բնածին հիվանդությունները ներառում են՝ չբուժված կրիպտորխիզմ, երբ ամորձիները չեն իջնում որովայնի խոռոչից ։ Այլ բնածին խանգարումներն իրենց բնույթով գենետիկ են։ Տղամարդկանց դեպքում կարող են լինել սերմնատար խողովակի դեֆեկտ,ինչպես Կլայնֆելտերի համախտանիշի ժամանակ (ամենատարածված պատճառը), ամորձային ստերոիդների արտադրության խանգարում, ընկալչային մուտացիաներ, քրոմոսոմային հիվանդություններ, ինչպիսիք են՝ Նունանի սինդրոմը, կամ բջջային մակարդակով հորմոնալ արտադրության խանգարումներ ։ Իգական սեռի մոտ կարող են հանդիպել նաև քրոմոսոմային հիվանդություններ, ինչպիսիք են՝ Տերների համախտանիշը (աղջիկների մոտ ամենատարածված պատճառը) , XX գոնադային դիսգենեզը և XY գոնադային դիսգենեզը, ձվարանների կողմից հորմոնների սինթեզի խամգարումներ, ինչպիսիք են՝ արոմատազայի անբավարարությունը կամ բնածին անատոմիական դեֆորմացիաներ, ինչպիսիք են՝ Մուլլերյան ագենեզիսը ։
Ձեռք բերովի հիվանդություններ
Ձեռք բերովի հիվանդություններն են՝ խոզուկի ժամանակ առաջացող օրխիտը (ամորձաբորբ), կոքսակի վիրուս B վարակը, ճառագայթումը, քիմիաթերապիան կամ վնասվածքները ։
Սեռական հասունության հորմոնալ ուղու գենետիկ կամ ձեռք բերովի հիվանդություններ (հիպոգոնադոտրոպ հիպոգոնադիզմ)
Գլխուղեղի մակարդակով սեռական հասունության վրա կարող է ազդել նաև հիպոթալամո-հիպոֆիզա-գոնադալ ուղին ։ Գլխուղեղն իր հորմոնալ ազդանշանները չի ուղարկում սեռական գեղձերին, ինչը սեռական գեղձերին չի ակտիվացնում, որն էլ հանգեցնում է հիպոգոնադոտրոպ հիպոգոնադիզմի առաջացման ։ Հիպոթալամո-հիպոֆիզար ուղին կարող է խափանվել երկու մակարդակով՝ հիպոթալամուսի կամ հիպոֆիզի ։ Կենտրոնական նյարդային համակարգի խանգարումներն, ինչպիսիք են՝ երեխաների գլխուղեղի ուռուցքները (օրինակ՝ կրանիոֆարինգեոմա, պրոլակտինոմա, գերմինոմա, գլիոմա ) կարող են խանգարել կապը հիպոթալամուսի և հիպոֆիզի միջև ։ Հիպոֆիզի ուռուցքներից պրոլակտինոմաները, բարձրացնում են դոպամինի մակարդակը՝ ընկճելով հիպոթալամո-հիպոֆիզար ուղին ։ Հիպոթալամիկ խանգարումներից են Պրադեր-Վիլի համախտանիշը և Կալմանի համախտանիշը ։ Հիպոգոնադոտրոպ հիպոգոնադիզմի ամենատարածված պատճառը հիպոթալամուսի կողմից արտադրվող գոնադոտրոպին ռիլիզինգ հորմոնի կարգավորիչ ֆունկցիայի անբավարարությունն է ։
Ախտորոշում
Մանկական էնդոկրինոլոգներն այն բժիշկներն են, որոնք ունեն առավելագույն պատրաստվածություն և փորձ, ախտորոշելու համար ուշացած սեռահասունացումը։ Բժշկական ամբողջական պատմությունը, օրգան համակարգերի ստուգումը, աճի և ֆիզիկական զարգացման փորձաքննությունը, ինչպես նաև լաբորատոր փորձաքննությունն այն բոլոր պայմաններն են բացահայտելու համար այն հիվանդությունները, որոնք կարող են առաջացնել սեռահասունացման ուշացում ։
Ժամանակին ախտորոշումը շատ կարևոր է, քանի որ ուշացած սեռահասունացում ունեցող աղջիկների կեսը ունի հիմքում ընկած որևէ պաթոլոգիա ։
Կոնստիտուցիոնալ և ֆիզիկական ուշացում
Աճի և սեռահասունացման կոնստիտուցիոնալ ուշացումով երեխաները ավելի ցածրահասակ են իրենց հասակակիցներից, աճման տեմպն ավելի դանդաղ է և ավելի նիհար են հասակակիցների համեմատ ։ Նրանց աճը սկսում է դանդաղել սեռահասունացումից տարիներ առաջ, որն էլ օգնում է տարբերակել սեռահասունացման կոնստիտուցիոնալ ուշացումը հիպոթալամո-հիպոֆիզո-գոնանդալ ուղու ախտահարումից ։ Ընտանեկան ամբողջական պատմությունը՝ ներառյալ ծնողների սեռահասունացման տարիքը, օգնում է մոտավորապես հասկանալ սպասվող հասունացման տարիքը ։ Սեռահասունացման կոնստիտուցիոնալ ուշացման կասկածով երեխաների աճի չափման պարամետրերը ներառում են՝ հասակը, քաշը, աճման տեմպերը և հաշվարկված միջին ծնողական հասակը, որը կանխորոշում է երեխայի սպասվող հասակը չափահաս տարիքում ։
Թերսնուցում և քրոնիկական հիվանդություններ
Դիետան, ակտիվ ֆիզիկական պարապմունքներն, ինչպես նաև որոշ հիվանդությունների առկայությունն ու դեղորայքիօգտագործումը կարող են հիմք հանդիսանալ ուշացած սեռահասունացման համար ։ Աճի և սեռահասունացման ուշացումը կարող են լինել ծանր քրոնիկ հիվանդությունների առաջին նշանները, այդ հիվանդություններից են՝ նյութափոխանակային խանգարումները, ներառյալ՝ աղիքների բորբոքային հիվանդությունը և հիպոթիրեոզը ։ Ախտանիշները, ինչպիսիք են՝ հոգնածությունը և ցավը, ենթադրում են որևէ քրոնիկ հիվանդություն ։
Ձվարանների կամ ամորձիների առաջնային անբավարարություն
Մարմնի էունուխոիդ ձևը, որտեղ բազկի երկարությունը գերազանցում է ավելի քան 5 սմ-ով, ենթադրում է աճման գոտիների փակման դանդաղում՝ երկրորդային հիպոգոնադիզմի հետևանքով ։ Տերների սինդրոմն ունի ախտորոշիչ առանձնահատկություններ՝ ներառյալ թևակերպ ծալքերը (սֆինքսի պարանոց), կարճ հասակը, վահանաձև կրծքավանդակը և մազերի ցածր աճը ։ Կլայնֆելտերի համախտանիշին բնորոշ են ինչպես բարձրահասակությունը, այնպես էլ ցածրահասակությունը ։
Սեռահասունացման հորմոնալ ուղու գենետիկական կամ ձեռք բերովի խանգարումներ
Հոտազգացողության բացակայությունը (անոսմիա) ուշացած սեռական հասունացման հետ միասին հզոր կլինիկական հուշումներ են Կալմանի համախտանիշի դեպքում ։ Հիպոթալամուսի կողմից արտադրվող գոնանդոտրոպ ռիլիզինգ հորմոնի անբավարարությունը կարող է առաջացնել բնածին արատներ, ներառյա՝ շրթունքի ճեղքվածք և սկոլիոզ ։ Նյարդաբանական ախտանիշների առկայությունը, ինչպիսիք են՝ գլխացավերը և տեսողության խանգարումները, ենթադրում են ուղեղի ուռուցք, որն առաջացնում է հիպոպիտուիտարիզմ ։ Լակտացիայի առկայությունը նյարդաբանական այլ ախտանիշների հետ միասին խոսում են պրոլակտինի բարձր մակարդակի մասին, որը կարող է հանդես գալ կա՛մ որպես դեղերի կողմնակի ազդեցություն, կա՛մ որպես պրոլակտինոմայի հետևանք ։
Լաբորատոր հետազոտություն
Ուշացած սեռահասունացում ունեցող երեխաների գնահատման առաջին քայլը ենթադրում է տարբերակել ուշացած սեռական հասունացման տարբեր պատճառները։ Կոնստիտուցիոնալ ուշացումը կարելի է տարբերակել մանրակրկիտ հավաքված անամնեզի, ֆիզիոլոգիական և ոսկորային տարիքի օգնությամբ ։ Թերսնուցումը և քրոնիկ հիվանդությունները հնարավոր է ախտորոշել անամնեզի և այդ հիվանդություններին հատուկ հետազոտություւների միջոցով ։ Սկրինինգ հետազոտությունները ներառում են՝ արյան ընդհանուր քննություն, էրիթրոցիտների նստեցման արագություն և վահանագեղձի ուսումնասիրություն ։ Հիպոգոնադիզմը կարելի է տարբերակել հիպեր և հիպո-գոնադոտրոպ հիպոգոնադիզմից`շիճուկում ֆոլիկուլ խթանիչ հորմոնի (ՖԽՀ) և լյուտեինացնող հորմոնի (ԼՀ) որոշմամբ (գոնադոտրոպներ` հիպոֆիզի հորմոններ), աղջիկների մոտ՝ էստրադիոլի որոշմամբ ։ 10-12 տարեկան հասակում ձվարանների կամ ամորձիների խնդիրները բերում են  բարձր ԼՀ և ՖԽՀ արտազատման, քանի որ ուղեղը փորձում է հասցնել օրգանիզմը սեռահասունացման, այնինչ սեռական գեղձերը չեն պատասխանում այդ  ազդանշաններին  ։
Հիպոգոնանդոտրոպ հիպոգոնանդիզմով աղջիկների մոտ չափվում է նաև պրոլակտինի մակարդակը՝ պրոլակտինոման տարբերակելու համար։ Պրոլակտինի բարձր քանակը ցուցում է հետագա ՄՌՏ հետազոտության համար ։ Երեխայի նյարդաբանական ախտանիշների առկայության դեպքում խիստ ցուցված է գլխուղեղի ՄՌՏ հետազոտություն ։
Հիպերգոնանդոտրոպ հիպոգոնանդիզմով աղջիկների մոտ կարևոր է որոշել կարիոտիպը՝ քրոմոսոմային շեղումներն հայտնաբերելու համար՝ ավելի հաճախ Տերների ։ Տղաների մոտ կարիոտիպով ախտորոշվում է Կլայնֆելտերի համախտանիշը ։ Նորմալ կարիոտիպով երեխաների դեպքում սեռական հորմոնների սինթեզի անբավարարությունն ախտորոշվում է 17-հիդրոքսիլազ ֆերմենտի չափմամբ, որը սեռական հորմոնների սինթեզի կարևոր բաղադրիչն է ։
Մենեջմենթ
Կարճաժամկետ հորմոնալ թերապիան կիրառում են սեռահասունացման սկիզբը դրդելու և աճը խթանելու նպատակով, այն պետք է սահմանափակել ծանր ցնցումներով կամ տագնապով ուղեկցվող սեռահասունացման ուշացման դեպքում ։ Ոսկրի աճման գոտիների վաղաժամ փակվելուց խուսափելու համար, պետք է  կատարել ոսկրային տարիքի հաճախակի ստուգում ։
Կոնստիտուցիոնալ և ֆիզիկական ուշացում
Առողջ երեխաների աճի և սեռահասունացման կոնստիտուցիոնալ ուշացումը  կանխատեսվում է՝ հիմք ընդունելով ոսկրային տարիքը  ։ Սովորաբար ոչ մի այլ հետազոտության կարիք չկա, բայց խորհուրդ է տրվում որոշել նաև շիճուկի տեստոստերոնի կամ էստրոգենի քանակը  ։ Հիպոգոնադիզմի ախտորոշումը հնարավոր է բացառել այն դեպքում, երբ դեռահասի մոտ սկսվում է սեռահասունացման շրջանը 16-18 տարեկան հասակում  ։
14 տարեկանից մեծ տղաները, ում աճը խիստ ցածր է կամ ունեն սեռահասունացմամբ պայմանավորված դիսթրես՝ կարող են օգտագործել տեստոստերոն` հասակն ավելացնելու համար ։ Տեստոստերոնով բուժումը կարող է օգտագործվել նաև սեռական հասունացումը խթանելու համար, բայց այն նպաստում է ոսկրի աճման գոտիների վազաժամ փակման՝ դադարեցնելով աճը, անզգույշ կիրառման դեպքում  ։ Մեկ այլ բուժման տարբերակ է՝ արոմատազի ինհիբիտորների օգտագործումը` անդրոգեններից էստրոգենների վերածումը սահմանափակելու համար, քանի որ էստրոգեններն են պայմանավորում ոսկրերի աճման գոտիների փակվելը, հետևաբար նաև աճի կանգը ։ Այնուամենայնիվ, կողմնակի բարդությունների պատճառով առավել հաճախ կիրառվում է միայն տեստոստերոնով բուժում ։ Ընդհանուր առմամբ, ո՛չ աճի հորմոնը, ո՛չ էլ արոմատազի ինհիբիտորներիը խորհուրդ չի տրվում օգտագործել աճը խթանելու համար ։
Այս նույն նպատակով աղջիկների դեպքում օգտագործվում է էստրոգենը ։
Թերսնուցում և քրոնիկական հիվանդություններ
Եթե սեռահասունացման ուշացումը պայմանավորված է թերսնուցմամբ կամ համակարգային հիվանդություններով, ապա թերապևտիկ միջոցառումներն ուղղված են դրանց դեմ։ Ցելիակիա հիվանդության վաղ ախտորոշումը և առանց գլուտեն սննդատեսակներով դիետայի հաստատումը կանխում են բարդությունները և վերականգնում են նորմալ հասունացումը ։
Հիպոթիրեոիզմի դեպքում կիրառում են թիրոիդ հորմոններով փոխարինող բուժում ։
Ձվարանների և ամորձիների առաջնային անբավարարություն (հիպերգոնանդոտրոպ հիպոգոնանդիզմ)
Եթե սեռահասունացման կոնստիտուցիոնալ ուշացման դեպքում սեռահասունացումից հետո սեռական հորմոնների քանակը նորմալանում է, ապա հիպոգոնանդիզմը պահանջում է հորմոնալ փոխարինող բուժում ողջ կյանքի ընթացքում ։
Առաջնային ձվարանային անբավարարությամբ աղջիկներին էստրոգեն նշանակում են սեռական հասունացման սկզբում ։ Պրոգեստերոններն ավելացվում են կրծքագեղձերի զարգացման վերջում, էստրոգենային բուժումն սկսելուց 12-14 ամիս հետո, քանի որ պրոգեստերոնով վաղ բուժումը բացասաբար է անդրադառնում կրծքագեղձերիի զարգացման վրա ։ Կրծքագեղձերի զարգացման ավարտից հետո էստրոգենի և պրոգեստերոնի ցիկլիկ նշանակումը նպաստում են դաշտանի կանոնավոր առաջացմանը՝ սեռահասունացումն սկսվելուց հետո ։ Նպատակն է ավարտել սեռահասունացումը 2-3 տարիների ընթացքում ։ Սեռահասունացման ավարտից հետո, առանց հորմոնալ դեղերի փորձաշրջանը որոշում է հորմոնալ բուժման հետագա անհրաժեշտությունը ։
Ամորձիների առաջնային անբավարաությամբ տղաներն ունեն տեստոստերոնով բուժման կարիք ողջ կյանքի ընթացքում ։
Սեռական հասունության հորմոնալ ուղու գենետիկ կամ ձեռք բերովի հիվանդություններ (հիպոգոնադոտրոպ հիպոգոնադիզմ)
12 տարեկանից բարձր տարիքի տղաները, ովքեր ունեն հիպոգոնադոտրոպ հիպոգոնադիզմ, բուժվում են կարճաժամկետ տեստոստերոնով, մինչդեռ ամորձիների անբավարարություն ունեցող տղամարդիկ ստանում են տեստոստերոն մինչև կյանքի վերջ ։ Օգտագործման եղանակը (տեղային կամ ներարկային) կախված է երեխայի և ընտանիքի ցանկությունից ։ Չնայած միայն տեստոստերոնով բուժումը հասցնում է սեռահասունացման սկսման, սակայն պտղաբերության լավացման համար անհրաժեշտ է գոնանդոտրոպին ռիլիզինգ հորմոն կամ խորիոնալ գոնանդոտրոպին ՖԽՀ-ի հետ միասին  ։
Եթե բուժում ստանալուց հետո 1 տարվա ընթացքում սեռական հասունությունը չի սկսվում, ապա այն համարվում է մշտական հիպոգոնադոտրոպ հիպոգոնադիզմ ։
Հիպոգոնադոտրոպային հիպոգոնադիզմով աղջիկները ստանում են նույն սեռական հորմոնային բուժումը, սակայն դեղաչափն աստիճանաբար պետք է ավելացվի հասցնելով այն հասուն տարիքին անհրաժեշտ հորմոնների քանակին ։ Էստրոգենի դեղաչափը որոշվում է այնպես, որ կնոջ օրգանիզմում պահպանվի ոսկրային հյուսվածքի համապատասխան խտություն ։
Այլ
Աճի հորմոնը բուժման ևս մեկ տարբերակ է, որը պետք է կիրառվի միայն աճի հորմոնի ապացուցված անբավարարության պայմաններում, ինչպես՝ իդիոպաթիկ կարճահասակությունը ։ Աճի և սեռահասունացման կոնստիտուցիոնալ ուշացումով երեխաները աճի հորմոնով բուժման դեպքում հաջողություններ չեն արձանագրել ։ Չնայած շիճուկի աճի հորմոնի մակարդակը ցածր է սեռական հասունության կոնստիտուցիոնալ ուշացման դեպքում,բայց այն կարգավորվում է սեռական հորմոններով բուժում ստանալուց հետո ։
Վիտամին A-ի անբավարարությունը ուշացած սեռահասունացման էթոլոգիական գործոններից մեկն է։ Ե՛վ վիտամին A-ի, և՛ երկաթի պատրաստուկների ընդունումը սեռահասունացման ուշացում ունեցող երեխաների մոտ նույնքան արդյունավետ է, որքան հորմոնալ թերապիան ։
Ուշացած սեռահասունություն դեպքում կարևոր է նաև հոգեբանի կամ հոգեբույժի խորհրդատվությունը։ Աջակցող միջավայրը դրական են անդրադառնում երեխայի վրա ։
Կանխատեսում
Չնայած աճի և սեռահասունացման կոնստիտուցիոնալ ուշացումը նորմալ զարգացման շեղում է, առանց որևէ առողջական լուրջ հետևանքների, սակայն այն կարող է հոգեբանական հետևանքներ թողնել երեխայի վրա ։ Սեռահասունացման ուշացում ունեցող դեռահաս տղաներն ավելի հաճախ են տառապում տագնապային խանգարումներով և դեպրեսիայով ։ Սեռահասունացման ուծացում ունեցող երեխաների կրթության կարողությունն իջած է ։
Կան հակասական ապացույցներ այն մասին, արդյոք աճի և սեռահասունացման կոնստիտուցիոնալ ուշացում ունեցող երեխաները հասնում են իրենց առավելագույն հասակին ։ Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ այս երեխաների աճը արագանում է սեռահասունացման ընթացքում և նրանք ուղղակի ցածրահասակն են մնում մինչև չսկսվի նրանց ուշացած սեռահասունացումը ։ Այնուամենայնիվ, որոշ հետազոտություններ փաստում են, որ այս երեխաները 4-11 սանտիմետրով կարճ են մնում իրենց սպասվող հասակից ։ Ընտանեկան կարճահասկաությունը և նախա-սեռահասունացման աճի դանդաղումը կարող են ազդեցություն ունենալ երեխայի վերջնական հասակի վրա ։
Սեռահասունացման ուշացումը նաև կարող է ազդել ոսկրերի խտության վրա և ի վերջո բերել օստեոպորոզի զարգացման ։ Ուշացած սեռահասունացումով տղաները սովորաբար ունենում են ոսկրերի հանքային ցածր կամ նորմալ խտություն, որի վրա չի ազդում անդրոգենային թերապիան ։ Կանանց մոտ ոսկրերի ցածր հանքային խտությունը ավելի հավանական է, և այդ պատճառով նրանց մոտ մեծ է կոտրվածքների հավանականությունը՝ անգամ մինչև սեռահասունացման տարիքը ։
Ուշացած սեռահասունացումը նաև կապված է սիրտանոթային և նյութափոխանակային հիվանդությունների հետ միայն կականց մոտ, բայց նաև պաշտպանիչ գործառույթ ունի կանանց մոտ կրծքագեղձի և էնդոմետրիումի, իսկ տղամարդկանց մոտ՝ ամորձիների ուռուցքի զարգացման հարցում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սեռական հասունացում Կատեգորիա:Ներզատական հիվանդություններ Կատեգորիա:Գոնանդոտրոպին Կատեգորիա:Մանկաբուժություն Կատեգորիա:Սեռականություն Կատեգորիա:Սեռական առողջություն Կատեգորիա:Կնոջ ներզատական համակարգ
Ժողովածու (1283)
Ժողովածու (1283), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 1283 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 13-րդ (1249 թ.-ից առաջ կամ հետո), 14-րդ դարում Սոսթենես, Հայրապետ (13-րդ դար) գրիչների կողմից։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 26,2×19 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 382 թերթից։ Գրված է միասյուն, երկսյուն, բոլորագրով։ Ունի 36, 40 տող։ Ունի լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ։ Հիշատակարաններ՝ 46ա, 50ա, 112բ, 145բ, 180ա և այլուր (տես Ձեռ․ №7635, որը գրված է 1249 թվականին Սոսթենես գրչի ձեռքով) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Ջուղա (այլ կիրառումներ)
Ջուղան, կամ Ջուլֆան մի քանի բնակավայրերի անվանում է՝
Զավալա շրջան (Տեխաս)
Զավալա շրջան (Zavala County), ԱՄՆ Տեխաս նահանգի 254 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 3.364 կմ² է, բնակչությունը՝ 11.600 մարդ (2000 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Քրիստալ Սիթի բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1846 թ.։
Կատեգորիա:Տեխասի շրջաններ
Ջուղա (Նախիջևան)
Ջուղա կամ Ջուլֆա (Culfa) քաղաք Ադրբեջանի Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունում, Ջուղայի շրջանի վարչական կենտրոնն է։ Անցյալում մեծ հայկական միջնադարյան քաղաք։ Այժմ բնակչությունը՝ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վասպուրականի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ջուղա քաղաք Կատեգորիա:Ջուղայի շրջանի բնակավայրեր
Յարկովո (գյուղ, Յարկովսկի շրջան)
Բնակչությունը 2003 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 7000 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Տյումենի մարզի Յարկովսկի շրջանի բնակավայրեր
Էռլանգեն-Հյոխշտադ (շրջան)
Էրլանգեն-Հյոխշտադ  (Landkreis Erlangen-Höchstadt), շրջան Գերմանիայում։ Շրջկենտրոնն է Էռլանգեն քաղաքը։ Զբաղեցնում է 564,57 կմ2։ Բնակչությունը՝ 130 696 մարդ։ Բնակչության խտությունը՝ 232 մարդ/կմ2։
Շրջանի պաշտոնական կոդը՝ 09 5 72։ Շրջանում 25 համայնք կա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բավարիայի շրջաններ
Վիկտորյա Նուլանդ
Վիկտորյա Ջեյն Նուլանդ (Victoria Jane Nuland, ), ամերիկացի դիվանագետ և քաղաքական գործիչ, ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի պաշտոնական ներկայացուցիչը 2011-2013 թվականներին։ Այնուհետև եղել է Եվրոպայի և Եվրասիայի հարցերով պետական քարտուղարի օգնական։ Տիրապետում է ռուսերենին և ֆրանսերենին։
Վաղ տարիներ
Հայրը Եյլի համալսարանի վիրաբուժության և Բիոէթիկայի պրոֆեսոր, գրող Շերվին Բերնարդ Նուլանդն է (1930-2014)։ Հոր՝ Մեյեր Նուդելմանի՝ հրեական ծագմամբ պապը 1907 թվականին Ամերիկա է ժամանել Նովոսելիցա բեսարաբական բնակավայրից, տատիկը 1903 թվականին՝ Նովոգրուդկից  ։ Նրա հայրը, որը ծննդյան ժամանակ կրում էր Շեպսլ Բեր Նուդելմանի անունը, ամերիկացրել է նրան՝ արդեն չափահաս լինելով ։
Նուլանդը սովորել է Շոետ Ռոզմարի Հոլում, ավարտել է Բրաունի համալսարանը։ 1982 թվականին եղել է Օդեսայում, որտեղ երկու շաբաթ աշխատել է «Երիտասարդ գվարդիա» պիոներլագերում ։ 23 տարեկան հասակում ութ ամսվա ընթացքում աշխատել է որպես թարգմանիչ խորհրդային ձկնորսական նավում  ։
Կարիերա
1985-1986 թվականներին աշխատել է Չինաստանի Գուանչժոու քաղաքում։
1987 թվականին ծառայել է Պետդեպարտամենտի Արևելյան Ասիայի և Խաղաղ օվկիանոսի հարցերով բյուրոյում։
1988-1990 թվականներին զբաղվել է Մոնղոլիայի մայրաքաղաք Ուլան Բատորում Խորհրդային Միության հետ հարաբերությունների հարցերով։
1991-1993 թվականներին աշխատել է Մոսկվայում ԱՄՆ դեսպանատանը, որտեղ պատասխանատու է եղել Բորիս Ելցինի կառավարության հետ կապերի համար։
1993-1996 թվականներին աշխատել է ԱՄՆ-ի պետական քարտուղարի տեղակալ Ստրոուբ Թելբոտի աշխատակազմում, որտեղ սենատոր Ռիչարդ Լուգարի նախագահությամբ զբաղվել է Ռուսաստանի, նրա հարևանների և ՆԱՏՕ-ի ընդլայնման հարցերով։ Նա աշխատել է Ուկրաինայի, Ղազախստանի, Բելառուսի, Բոսնիա և Հերցեգովինայի և Կոսովոյի նկատմամբ միջուկային զինաթափման հարցերի քաղաքականության շուրջ։
1997-1999 թվականներին պետական դեպարտամենտում եղել է նախկին Խորհրդային Միության գործերի գծով փոխտնօրեն, պատասխանատու էր Ռուսաստանի և Կովկասի երկրների նկատմամբ ԱՄՆ-ի քաղաքականության համար։ Այդ պաշտոնում նա պաշտպանության նախարարի կողմից պարգևատրվել է մեդալով՝ Հարավսլավիայի դեմ ՆԱՏՕ-ի պատերազմի ժամանակ աշխատանքի համար։
2000-2003 թվականներին եղել է ՆԱՏՕ-ում ԱՄՆ մշտական ներկայացուցչի տեղակալ։ Այդ պաշտոնում նա կարևոր դեր է խաղացել իր կանոնադրության 5-րդ հոդվածի ՆԱՏՕ-ի օգտագործման գործում. նա ասել է «մեկ դաշնակցի վրա հարձակումը հարձակում է բոլորի վրա»՝ ի պաշտպանություն Միացյալ Նահանգների 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչություններից հետո։ Նա նաև ինտենսիվ աշխատել է դաշինքի ընդլայնման վրա, որն իր մեջ ներառում է յոթ նոր անդամներ, մասնակցել է Ռուսաստան-ՆԱՏՕ խորհրդի ստեղծմանը, աջակցություն է ցուցաբերել 2003 թվականին Իրաք ներխուժման ժամանակ Աֆղանստանից դուրս ՆԱՏՕ-ի ուժերի ծավալմանը։
2003 թվականի հուլիսից մինչև 2005 թվականի մայիսը աշխատել է ԱՄՆ փոխնախագահի աշխատակազմում։
2005-2008 թվականներին եղել է ՆԱՏՕ-ում ԱՄՆ մշտական ներկայացուցիչ։ Այդ պաշտոնում նա աշխատել է Աֆղանստանում պատերազմի դաշնակցային աջակցության ամրապնդման ուղղությամբ, զբաղվել է Ռուսաստան-ՆԱՏՕ փոխհարաբերությունների, դաշինքի գլոբալ գործընկերության և դրա ընդլայնման հարցերով։
2010 թվականի փետրվարից եղել է ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի հատուկ բանագնաց՝ Եվրոպայում սովորական զինված ուժերի մասին պայմանագրի հարցերով։
2011 թվականի ամռանը Նուլանդը դարձել է ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի մամուլի քարտուղարը։ Նա ներկայացվել է որպես «անգերազանցելի պրոֆեսիոնալ, որն ապացուցել է, որ դիվանագիտական ծառայության սպաներին կարելի է վստահել քաղաքականության նկատմամբ պրոֆեսիոնալիզմի գերակայության հարցում» ։ Այդ պաշտոնում նա աշխատել է մինչև 2013 թվականի մայիսը, այդ թվում մասնակցել է 2012 թվականին Սիրիայի նկատմամբ պատժամիջոցներ սահմանելու հարցի լուծմանը։ Նա նաև ճեպազրույց է անցկացրել՝ կապված այդ երկրին զենքի մատակարարման հետ։
2013 թվականի մայիսին առաջադրվել է Եվրոպայի և Եվրասիայի հարցերով պետական քարտուղարի օգնականի պաշտոնում և 2013 թվականի սեպտեմբերին երդվել այդ պաշտոնում։
Կիևում 2013-2014 թվականների սահմաններում բողոքի զանգվածային ակցիաների սկսվելուց հետո Ուկրաինա է այցելել յուրաքանչյուր երեք-չորս շաբաթը մեկ։ 2013 թվականի դեկտեմբերի 11-ին այցելել է Կիևի Անկախության մայդան և խոսել բողոքի մասնակիցների հետ՝ նրանց հյուրասիրելով թխվածքաբլիթներ, բուլկիներ և հաց։ Այդ իրադարձությունը հետագայում դարձել Է «Պետդեպարտամենտի լյարդիկի» մեմ, որը հայտնի է Վլադիմիր Պուտինի կողմնակիցների շրջանում ։
2014 թվականի փետրվարի 7-ին Նուլանդը հայտնվել է դիվանագիտական սկանդալի կենտրոնում՝ կապված համացանցում կնոջ և տղամարդու միջև հեռախոսազրույցի ձայնագրության հետ, որոնք ենթադրաբար եղել են ինքը և Ուկրաինայում ԱՄՆ դեսպան Ջեֆրի Փայեթը ։
Ռուսական վիզայի մերժում
2019 թվականին Նուլանդին մերժել են ռուսական վիզա տրամադրել մայիսի 20-21-ը Մոսկվայում կայացած միջազգային խորհրդաժողովին մասնակցելու համար ։
2021 թվականի հունվարին Ջո Բայդենի երդմնակալությունից հետո նշանակվել է ԱՄՆ պետքարտուղարի տեղակալի պաշտոնում ։
Անձնական կյանք
Ամուսնացած է ամերիկացի նեոկոնսերվատիվ պատմաբան Ռոբերտ Կագանի հետ, որը «Նոր ամերիկյան դար» նախագծի հիմնադիրն է («Project for the New American Century»)։ Նրանք ունեն երկու դուստր։ Տիրապետում է ռուսերենին և ֆրանսերենին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դիվանագետներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի կին քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Կին դիվանագետներ Կատեգորիա:Եվրամայդան
Ժիլավկա
Žilavka, սպիտակ գինու խաղողի տեսակ է, որը հիմնականում աճեցվել է Հերցեգովինայի Մոստար տարածաշրջանում՝ Բոսնիա և Հերցեգովինայի հարավային շրջանում ։ Որպես գինու խաղող՝ Žilavka-ն հայտնի է իր բաց գույնի կեղևով և թթվաշությամբ։ Իդեալական է հիմնականում ճաշի հետ զուգորդելիս, այն հաճախ հնեցվում է կաղնու փայտանյութի մեջ՝ որպես «barrique» գինի, ներկայացնում է ավելի հագեցած և թանձր գինիներ, որոնք ընկուզահամ են, առավելապես գերիշխում էին 2000-ականների սկզբին և ավելի վաղ արտադրված գինիներում ։
Արտադրությունը հիմնականում կենտրոնանում է Մոստարի հարավային շրջանում Չիտլուկ, Մեջուգորյե, Լյուբուշկի և Չապլինա քաղաքների շուրջը այնպիսի նշանակալի արտադրողների կողմից, ինչպիսիք են՝ Nuić, Škegro, Brkić, Vinarija Čitluk, Zadro և Vitai/Gangaš ընկերությունները։
Այլ անվանումներ
Ժիլավկան հայտնի է նաև Mostarska, Mostarska Zilavka, Zhelavka Biella, Žilava Hercegovačka, Zilavka, Žilavka Bijela և Žilavka Mostarska անվանումներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի տնտեսություն Կատեգորիա:Գինիներ ըստ երկրի Կատեգորիա:Խաղողի սորտեր
Գորիկ Հակոբյան
Գորիկ Գուրգենի Հակոբյան, ՀՀ պետական և հատուկ ծառայությունների գործիչ, գեներալ-գնդապետ(2009)։
Աշխատանքային գործունեություն
Մահացել է 2017 թվականի սեպտեմբերի 30-ին Երևանում ։
Պարգևներ և կոչումներ
Ամուսնացած է, ունի մեկ որդի և մեկ դուստր։
Will.i.am
Վիլյամ Ջեյմս Ադամս (William James Adams, ), հայտնի է նաև որպես will.i.am, ամերիկացի ռեփեր, երգիչ-երգահան, երաժշտական պրոդյուսեր և դիջեյ։ Հանդիսանում է The Black Eyed Peas հիփ հոփ խմբի անդամ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1975 ծնունդներ Կատեգորիա:Մարտի 15 ծնունդներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեփերներ Կատեգորիա:Ամերիկացի երգիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժշտական պրոդյուսերներ Կատեգորիա:Ամերիկացի դիջեյներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասաններ Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի ռեփերներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հիփ հոփ երգիչներ Կատեգորիա:Interscope Records-ի արտիստներ
Դմիտրիևկա (գյուղ, Ուֆիմսկի շրջան)
Դմիտրիևկա (Дмитриевка, Дмитриевка), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ուֆիմսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը ըստ վերջին գրանցված տվյալների կազմում էր 4000 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ուֆիմսկի շրջանի բնակավայրեր
Օնորե դը Բալզակի սխալը
Ֆիլմի պրեմիերան տեղի է ունեցել 1969 թվականի հունվարին ։
Սյուժե
Օնորե դե Բալզակը, որը որոշել է գիրք գրել գյուղացիների մասին, հասկանում է, որ բացարձակապես ոչինչ չգիտի ուկրաինացի ժողովրդի և իր սիրելիի՝ լեհ կալվածատիրուհի և ռուսական կայսրության հպատակ այրի կոմսուհի Էվելինա Գանսկայայի մասին, որը պատրաստվում է մեկնել Ռուսաստան։ Վիկտոր Հյուգոյի մտերիմ ընկերն ակնարկում է, որ նա սխալ է գործում՝ կապվելով այդ կնոջ հետ։
Սիլիբաուրի
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 490 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Քեդայից 11 կմ հեռավորության վրա։
Օնորե դը Բալզակի սխալը
Սյուժե
Կայսրության վերին խավը բամբասում է գրողի և Գանսկայայի հետ նրա հարաբերությունների մասին, որը երկար ժամանակ չի կարողանում ամուսնանալ Բալզակի հետ։ Ռուսական կայսրության օրենքների համաձայն՝ օտարերկրյա հպատակների հետ ամուսնանալու և տոհմային ունեցվածքն արտասահման տեղափոխելու համար թույլտվություն կարող էր տալ միայն կայսր Նիկոլայ I-ը։
Պետերբուրգում Բալզակի թիկունքում չարախոսում են և ծաղրում նրա ծագման, նրա աշխատանքների վրա... Բայց սիրահարները դրա վրա ուշադրություն չեն դարձնում, նրանց համար կարևորն այն է, որ իրենց թույլ տան ամուսնանալ, և իրենք կարողանան մեկնել Ֆրանսիա։ Միայն ունեցվածքն իր միակ դստեր փոխանցելուց հետո Էվելինան կկարողանա երկրորդ անգամ ամուսնանալ։
Սիլիբաուրի
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Քեդայի շրջան Կատեգորիա:Աջարիայի բնակավայրեր
Օնորե դը Բալզակի սխալը
Սյուժե
1848 թվականի սեպտեմբերին Բալզակը ժամանում է նրա կալվածք՝ լինելով արդեն ծերացած և շատ հիվանդ մարդ։ Գանսկայան, տեսնելով Բալզակի անօգնականությունը, և ինքն էլ հոգնած լինելով մենակությունից, որոշում է ամուսնանալ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:1968 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ա. Դովժենկոյի անվան կինոստուդիայի ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային կենսագրական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր
Սորմանո
Սորմանո (Sormano), կոմունա Իտալիայում, տեղակայված է Լոմբարդիա մարզի Կոմո գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 633 մարդ, խտությունը՝ 58 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 11 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 22030։ Հեռախոսային կոդ՝ 031։
Սորմանոն սահմանակից է հետևյալ մունիցիպալիտետներին՝ Ասո, Բարնի, Բելաջիո, Կալիո, Լասնիգո, Մագրելիո, Նեսո, Զելբիո։
Սորմանոն ամենադժվար բլուրներից մեկն է, որն օգտագործվել է ճանապարհային հեծանվավազքում։ Այն կապված է Ջիրո դի Լոմբարդիայի հետ։
Սուրբ Ս. Ամբրոջիոն համարվում է բնակավայրի հովանավորը։
ՍՍՀՏ
Սովորական սահմանման հեռուստացույց կրճատ ՍՍՀՏ (անգլերեն՝ Standard-definition television կրճատ SSTV) երբեմն նաև նշանակում է Ստանդարտ թվային հեռուստատեսություն (Standard Digital Television), հեռուստատեսային հեռարձակման ստանդարտների տեսակ, որի պարամետրերը ընտրվում են դիտարկման հեռավորության հիման վրա, որը հավասար է դիտարկված պատկերի վեց բարձրությանը : Ստանդարտ սահմանման համակարգերը հիմնված են 625/50 (576մ) և 525/60 (480մ) լուծման ստանդարտների վրա, որոնք գոյություն են ունեցել 1940-ականներից, երբ հեռուստատեսությունը դարձավ զանգվածային: Գոյություն ունի անալոգային և թվային ստանդարտ սահմանման հեռուստատեսություն, սակայն ՍՍՀՏ տերմինը առավել հաճախ օգտագործվում է թվային հեռուստատեսության առնչությամբ:
Սորմանո
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
ՍՍՀՏ
Առանձնահատկություններ
Ամբողջ անալոգային հեռուստատեսությունը ստանդարտ սահմանման հեռուստատեսություն է : Ստանդարտ սահմանման հետ անքակտելիորեն կապված են NTSC, PAL և SECAM գունավոր հեռուստատեսային համակարգերը: Ստանդարտ սահմանումը օգտագործվում է նաև DVB, ATSC և ISDB թվային հեռուստատեսային համակարգերում, չնայած այս բոլոր համակարգերը ստեղծել են հատուկ պրոֆիլներ բարձր հստակությամբ հեռուստատեսային ազդանշանների համար՝ ավելի մեծ թվով պատկերային տարրերի հիման վրա:
Սորմանո
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
ՍՍՀՏ
Առանձնահատկություններ
Ստանդարտ սահմանումը տրված է թվային վիդեո հաղորդումներում 480 (NTSC) կամ 576 (PAL, SECAM) տողերի թույլատրությամբ՝ միահյուսված կամ առաջադեմ: Նկարի բարելավված որակը՝ համեմատած անալոգային հեռարձակումների հետ, հիմնականում ձեռք է բերվում այն պատճառով, որ թվային փոխանցումը վերացնում է աղավաղումը և փոխանցման ալիքի աղմուկը, որը բնորոշ է ստանդարտ անալոգային հեռուստատեսությանը: Այնուամենայնիվ, ստանդարտ հստակության հեռուստատեսությունը չի մոտենում բարձր հստակության հեռուստատեսությանը պատկերի տեղեկատվության հզորության և ձայնի որակի առումով: Բացի այդ, ի տարբերություն ԲՀՀՏ-ի, որն օգտագործում է 16:9 հարաբերակցությունը, ՍՍՀՏ-ն հիմնված է 4:3 ձևաչափի վրա, որը մոտ է «դասական» կինոյի ձևաչափին: Այնուամենայնիվ, ժամանակակից ստանդարտ սահմանման թվային հեռարձակումը շատ երկրներում իրականացվում է էկրանի 16:9 հարաբերակցությամբ՝ օգտագործելով թվային անամորֆիզմ:
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թվային հեռուստատեսություն
Խարույկ
Խարույկ, վառվող կամ վառելու համար պատրաստվող փայտերի՝ տարբեր տեսակի վառելիքի կույտ։ Սովորաբար իրականացվում է բացօթյա տարածքում և վերահսկվում մարդկանց կողմից։
Խարույկը նաև օգտագործում են օգտակար նպատակների՝ լուսավորման, տաքացման, խոհարարության, աղբի ոչնչացման, ազդանշանային, կողմնորոշման, վայրի կենդաննիներին վախեցնելու համար։
Խարույկի հիմնական բաղադրիչներն են այրվող նյութերը, ածխածինը, ծուխը, բոցը և ածխափոշին։ Խարույկի այրման արագությունն ու ծխի խտությունը կախված են այրվող նյութի որակից և քանակից, եղանակից և տեղանքից, քամու ուղղությունից։
Խարույկը հաճախ եղել և շարունակում է մնալ տոնական արարակարգ։ Հայոց եկեղեցու տոներից մեկի՝ Տյառնընդառաջի հիմնական ծեսը խարույկ վառելն է և այդ խարույկի շուրջ տոնակատարությունն անցկացնելը։ Նախկինում խարույկի վառելանյութ հանդիսացել է ցորենի հասկերը, որի ժամանակ գուշակություններ են արել ։
Խարույկից առաջացած կրակի բոցը, ջերմային ճառագայթումը, գազերը, ծուխը, ածխափոշին մարդու վրա կարող է բացասական ազդեցություն թողնել։ Խարույկ վառելու ժամանակ պետք է խուսափել կրակի տարածումից, որի համար շրջակա տարածքը 1,5-2,0 մետր շառավղով անհրաժեշտ է մաքրել դյուրավառ չոր տերևներից ու թփուտներից ։ Անհրաժեշտ է նկատի ունենալ նաև այն, որ բոցը կարող են բարձրանալ 2-5 մետր և վնասել ու այրել ծառերի տերևներն ու չոր ճյուղերը։ Խարույկի բոցի ու կայծերի տարածումն առավել արագ ու մեծ կարող է լինել քամու առկայության դեպքում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կրակ Կատեգորիա:Հավաքույթներ Կատեգորիա:Մահապատժի միջոցներ Կատեգորիա:Ավանդույթներ Կատեգորիա:Եղանակային ավանդույթներ
Սիվտկնա-գոմեր
Սիվտկնա-գոմեր, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վանի գավառում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բորիսովսկի գյուղական խորհուրդ (Գլոբինսկի շրջան)
Բորիսովսկի գյուղական խորհուրդ  (Борисівська сільська рада), Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Գլոբինսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Բորիսովսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 608 մարդ։ Խորհրդում կա 1 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Ժողովածու (564)
Ժողովածու (564), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 564 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 18 դարում։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 21×16 սմ չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 87 թերթից։ Գրված է երկսյուն, միասյուն։ Ունի կիսախորան, լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ ։
Քալինգի մրցանակ
Քալինգի մրցանակ (Քալինգայի մրցանակ), ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ամենամյա մրցանակ, որ շնորհվում է գիտական հետազոտությունները ժողովրդականացնողներին։ Հիմնադրվել է 1952 թվականին։ Մրցանակը կոչվել է Արլ․ Հնդկաստանում գտնվող Քլինգա պետության անունով, ուր, ըստ ավանդության, հատկապես Աշոկա թագավորի օրոք (մ․ թ․ ա․ 268-232), բուռն կերպով զարգացել են գիտությունները, արվեստը։ Մրցանակի չափը 1000 ֆունտ ստեռլինգ է։ Քալինգի մրցանակ հանձնում է ՅՈԻՆԵՍԿՕ-ի գլխավոր տնօրենը։ Դափնեկիրը պարգևատրվում է արծաթե մեդալով և որպես հյուր հրավիրվում Հնդկաստան։ Քալինգի մրցանակ են ստացել Լ․ դը Բրոյլը (1952), Բ. Ռասելը (1957), Պ․ Օժեն (1971), սովետական գիտնականներ Ա․ Ի․ Օպարինը (1976), Ս․ Պ․ Կապիցան (1982), Ի․ Վ․ Պետրյանով-Սոկոլովը (1984) և ուրիշներ։
Կատեգորիա:Մրցանակներ Կատեգորիա:ՅՈՒՆԵՍԿՕ
Անիսկինո (գյուղ, Վելիկոբուրլուկիի շրջան)
Անիսկինո (Анискине), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Վելիկոբուրլուկիի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1750 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Անիսկինո գյուղում բնակվում էր 176 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,707 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 248,94 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Վելիկոբուրլուկիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1750 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ռոբերտ Լաֆլին
Ռոբերտ Լաֆլին (Robert Betts Laughlin, ), ամերիկացի ֆիզիկոս, աշխատել է Սթենֆորդի համալսարանում։ 1998 թվականի Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր։ Մրցանակը նրան շնորհվել է համատեղ Հորստ Շտորմերի և Դենիել Ցուիի հետ, «նոր ձևի խաթարումներով քվանտային հեղուկի հայտնաբերման համար, որոնք ունեն տրոհվող էլեկտրական լիցք»։
Կենսագրություն
Ռոբերտ Լաֆլին ստացել է ֆիզիկայի բակալավրի աստիճան Բերկլիի համալսարանում (Կալիֆոռնիա), և փիլիսոփայության դոկտորի կոչում ֆիզիկայի բնագավառում Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում։ 2004-ից 2006 թվականները աշխատել է որպես Կորեայի գիտության և տեխնիկայի ինստիտուտի (KAIST) նախագահ (Հարավային Կորեա)։
Զարեչիե (գյուղ, Մանևիչի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Զարեչիե գյուղում բնակվում էր 382 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1,57 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 243,31 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Մանևիչի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1577 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Դետեկտիվ
Սահմանում
Դետեկտիվի, որպես ժանրի, հիմնական առանձնահատկությունը ստեղծագործության մեջ որևէ առեղծվածային միջադեպի առկայությունն է, որի հանգամանքներն անհայտ են և պետք է բացահայտվեն։ Ամենից հաճախ նկարագրվող միջադեպը հանցագործությունն է, թեև կան դետեկտիվներ, որոնցում հետաքննվում են դեպքեր, որոնք չեն համարվում հանցավոր (ինչպես օրինակ «Նոթեր Շերլոկ Հոլմսի մասին» գրքում, որն անշուշտ հանդիսանում է դետեկտիվ ժանրի ստեղծագործություն, 18 պատմվածքներից 5-ում հանցագործություն չկա)։
Խութլու Բուղա Արծրունի
Խութլու Բուղա Արծրունի, 13-րդ դարի վերջի հայ-վրացական պետական գործիչ, զորավար։ Սադուն Արծրունու ավագ որդին։
Դետեկտիվ
Սահմանում
Դետեկտիվի կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ մինչև հետաքննության ավարտը միջադեպի իրական հանգամանքները չեն հաղորդվում ընթերցողին, համենայն դեպս՝ ամբողջությամբ։ Փոխարենը, ընթերցողը հեղինակի ուղորդմամբ անցնում է ընթացիկ հետաքննության վրայով՝ հնարավորություն ստանալով դրա ամեն մի փուլում անել սեփական եզրակացություններն ու գնահատել հայտի փաստերը։ Եթե ստեղծագործությունում հենց սկզբից էլ նկարագրվում է միջադեպի բոլոր հանգամանքները, կամ միջադեպը անսովոր, խորհրդավոր ոչինչ չի պարունակում, ապա այն վերագրվում է ոչ թե դետեկտիվ, այլ դրա հարակից ժանրերին (մարտավեպ, ոստիկանական վեպ և այլն)։
Խութլու Բուղա Արծրունի
Հոր մահից հետո 1284 թ.-ին (այլ կարծիքով՝ 1281 թ.-ին) ստանձնել է Մահկանաբերդի Արծրունիների տան ավագությունը և ամիրսպասալարության պաշտոնը վրաց արքունիքում։ 1289 թ.-ին, մոնղոլ Արղուն իլխանի դեմ ամիր Բուղայի ապստամբության ճնշումից և վրաց թագավոր Դեմետրեի զոհվելուց հետո, Բուղայի գործուն միջամտությամբ գահը հանձնվել է Նարին-Դավթի որդի Վախթանգին։ Վերջինս, որպես հատուցում, Արղունի համաձայնությամբ, 1290 թ.-ին Խութլու Բուղային է հանձնել նաև աթաբեկությունը։