cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հենրի դե Վեր Սթեքփուլ
Հենրի դե Վեր Սթեքփուլ (Henry De Vere Stacpoole, ), իռլանդացի գրող։ «Երկնագույն ծովալճակ» վեպի հեղինակն է, որը բազմիցս էկրանավորվել է։ Ֆեմինիստ գրող է ։
Կենսագրություն
Սթեքփուլը ծնվել է 1863 թվականի ապրիլի 9-ին Քինգսթոունում` Ուիլյամ և Շառլոտա Օգյուստ Սթեքփուլների ընտանիքում։ Մանուկ հասակում տառապել է սուր շնչառական հիվանդություններով և ընտանիքի որոշմամբ տեղափոխվել են Ֆրանսիայի հարավում գտնվող Նիս քաղաք ։
Սթեքփուլը մեկնել է Լոնդոնի Մալվեռն քոլեջ, որտեղ ուսումնասիրել է գրականություն և գրարվեստ, այնուհետև բժշկական կրթություն է ստացել Սուրբ Մարիամ հիվանդանոցում։ Նրա գրական գործունեությունն սկսվել է 1894 թվականին` «Նախատեսվածը» վեպի հրատարակումից հետո, որը երկու նմանատիպ մարդկանց մասին ողբերգական դրամա է։ Երկրորդ վեպի գործողությունները տեղի են ունենում Ֆրանսիայում՝ ֆրանս-պրուսական պատերազմի տարիներին։ 1897 թվականին Սթեքփուլը հրատարակել է ևս 3 ստեղծագործություն ։
Սթեքփուլը մահացել է Ուայթ կղզու Շանկլին քաղաքի հիվանդանոցում 1951 թվականին` 88 տարեկան հասակում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իռլանդացի գրողներ Կատեգորիա:Արկածային գրողներ Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ Կատեգորիա:20-րդ դարի բրիտանացի վիպասաններ Կատեգորիա:Բրիտանացի վիպասաններ Կատեգորիա:Բրիտանացի ֆեմինիստ գրողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի անգլիացի վիպասաններ Կատեգորիա:Իռլանդացի սցենարիստներ
Զգաստություն
«Զգաստություն», հայ բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյանի հոդվածներից ։
Պատմություն
Առաջին անգամ տպագրվել է 1915 թվականին Թիֆլիսի «Հորիզոն» օրաթերթի (№ 110) մարտի 21-ի համարում ։
Հովհաննես Թումանյանի երկերի լիակատար ժողովածուի 7-րդ հատորում արտատպվել է Թիֆլիսի «Հորիզոն» օրաթերթից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հովհաննես Թումանյանի հոդվածներ Կատեգորիա:1915 գրականությունում
Ես գիտեմ, թե ինչ էիք դուք անում անցյալ ամառ (վեպ)
«Ես գիտեմ, թե ինչ էիք դուք անում անցյալ ամառ» (I Know What You Did Last Summer), ամերիկացի գրող Լոիս Դունկանի վեպը երիտասարդական թրիլլեր ժանրում, որը լույս է տեսել 1973 թվականին ։ 1997 թվականին թողարկվել է համանուն էկրանավորումը։
Սյուժե
Վեպի գլխավոր հերոսուհին՝ Ջուլի Ջեյմս անունով դեռահաս աղջիկը, խորհրդավոր հետապնդողից գրություն է ստանում, որում ասվում է, որ անհայտ անձը տեղյակ է անցած ամռանը Ջուլիի հետ տեղի ունեցած իրադարձությունների մասին. նա ընկերների՝ Ռեյ Բրոնսոնի, Բարի Քոքսի և Հելեն Ռիվերսի հետ վրաերթի է ենթարկել մի փոքրիկ տղայի, որը մութ գիշերն անցնում էր լեռնային ճանապարհով։ Բայց ամենասարսափելին այն է, որ տղաները փախել են հանցագործության վայրից։ Նրանք միմյանց երդվում են պահել այդ գաղտնիքը ցմահ։
Ինչպես էլ որ լինի, չորս դեռահասներից յուրաքանչյուրին հետապնդողն սկսում է ուղարկել անցյալի մեղքերի մասին հիշեցումներ։ Սարսափելի նկարներ, թերթերից կտրված տառերով նամակներ, վախեցնող հեռախոսազանգեր։ Այժմ դեռահասների առջև բարդ խնդիր է դրված՝ իմանալ, թե ով և ինչպես է ականատես եղել իրենց հանցագործությանը, քանի դեռ այդ մարդը չի անցել ավելի լուրջ գործողությունների։
Էկրանավորում
Վեպի մոտիվներով նկարահանվել է «Ես գիտեմ, թե ինչ էիք դուք անում անցյալ ամառ» կուլտային երիտասարդական թրիլլերը՝ «Ճիչ» եռապատման հեղինակ Քևին Ուիլյամսոնի սցենարով։ Անձամբ գրողը բացասաբար է արտահայտվել էկրանավորման մասին ։
Ի տարբերություն ֆիլմի` վեպում դեռահասները մեքենայով հարվածում են ոչ թե մեծահասակ տղամարդու, այլ երեխայի (վեպի հեղինակ Լոիս Դունկանի գրվածքում 1989 թվականին սպանվել է 18-ամյա աղջիկը, որին գտել են սեփական մեքենայում գլխին գնդակահարված վիճակում)։ Բացի այդ, ֆիլմի համար հորինվել է մարդասպանի իմիջը, փոխվել են գործողության վայրն ու ժամանակը, ավելացվել է ավելի շատ բռնություն, արյուն և դաժանություն. վեպում հերոսներից ոչ մեկը չի զոհվել և գրեթե չի տուժել պատմածից։
Հարկ է նաև նշել, որ գրքում ողբերգությունը Ջուլիին փոխում է դեպի լավը, որպեսզի խուսափի ծանր մտքերից, աղջիկն իր ամբողջ կյանքը նվիրում է համալսարանում ուսմանը, և դառնում լավագույն ուսանողուհիներից մեկը, այն դեպքում, երբ դպրոցում նա սովորել էր միջակ։ Տեսարաններից մեկում Ջուլիի մայրն ասում է. «Ի՞նչ եղավ քեզ հետ։ Չես զանգում, չես գրում... Հայրդ, երևի, դագաղում շուռ է գալիս»։ Նույն տեսարանում կինն ասում է, որ ստացել է դստեր գնահատականները, ինչին աղջիկը պատասխանում է. «Դժվար տարի էր»։ Մինչ այդ նա տնտղում էր իր պատվոգիրներն ու գովասանաթերթերը, որոնք ստացել էր դպրոցում սովորելու տարիներին։
Բացի այդ, գրքում Բարին Հելենի հանդեպ ոչ մի զգացմունք չունի, նա պատրաստվում էր թողնել աղջկան, նախքան նա կարժանանար «Հինգերորդ ալիքի ոսկե աղջկա» տիտղոսին և կդառնար տեղական հեռուստատեսության և եղանակի տեսության հաղորդավարը։ Գրքում Բարին ներկայացված է ավելի սառը և շրջահայաց երիտասարդ, իսկ աղջիկների հետ հարաբերություններում՝ էգոիստ։
Գրքում Ռեյը շիկահեր է, իսկ ֆիլմում՝ սևահեր։ Վեպում Ջուլին ունի շիկակարմիր մազեր, իսկ Էլզան՝ Հելենի քույրը, տառապում է գիրությունից։ Ի վերջո, գրքում կերպարներից ոչ մեկը չի մահանում, բայց Քոլինգսվորթ Ուիլսոնի՝ Բարիի վրա հարձակումից հետո հավանականություն կա, որ Բարին հաշմանդամ կմնա, թեպետ երիտասարդը ենթարկվել է վիրահատության, որի ժամանակ բժիշկները նրա ողնաշարից հանել են փամփուշտը։
Էկրանավորմանը հեղինակի արձագանք
Ֆիլմի թողարկումից հետո Լոիս Դունկանը վրդովված է եղել այն փոփոխություններից, որոնք կինոնկարի ստեղծողները կատարել են նրա պատմության մեջ․
Շարունակություն
1998 թվականին «Ես դեռ գիտեմ, թե ինչ էիք դուք անում անցյալ ամառ» ֆիլմի թողարկմանը զուգահեռ վաճառքի է հանվել համանուն վեպը։ Հարկ է նշել, որ Լոիս Դունկանը ոչ մի կապ չունի դրա հետ։ Այն գրել է Թրեյ Քելոուեյը և շարունակվել է ոչ թե վեպում, այլ հենց առաջին ֆիլմում պատմած պատմությունը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էկրանավորված ամերիկյան վեպեր Կատեգորիա:Անգլերեն վեպեր Կատեգորիա:1973 գրքեր
Ֆուտբոլը 2016 ամառային օլիմպիական խաղերում
Տղամարդկանց թիմերի պայքարում Բրազիլիայի հավաքականը պատմության մեջ առաջին անգամ կարողացավ նվաճել օլիմպիական ոսկե մեդալը։ Կանանց թիմերի պայքարում Գերմանիայի հավաքականը ևս առաջին անգամ դարձավ հաղթող օլիմպիական խաղերում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլը օլիմպիական խաղերում
Ալ-Կարյաթեյնի շրջան
Ալ-Կարյաթեյնի շրջան (ناحية القريتين), Սիրիայի Արաբական Հանրապետության շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչական միավոր։ Գտնվում է երկրի հարավ-արևելքում՝ Հոմսի մարզում։ Հանդիսանում է Հոմսի գավառի 10 շրջաններից մեկը։
Վարչական կենտրոնն է Ալ-Կարյաթեյն քաղաքը։ 2004 թվականի մարդահամարի տվյալներով շրջանն ունի 16,795 բնակչություն ։ Տարածքը կազմում է 3,739.82 կմ2։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սիրիայի շրջաններ Կատեգորիա:Հոմսի գավառ
Ֆազուլահ Բեգլու
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության աշխարհագրություն Կատեգորիա:Ելիզավետպոլի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր Կատեգորիա:Ջաբրայիլի գավառի բնակավայրեր Կատեգորիա:Քաշաթաղի շրջան
Մեր սրբազան հովիտները
«Մեր սրբազան հովիտները», հայ բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյանի հոդվածներից ։
Պատմություն
Հովհաննես Թումանյանի հոդվածներից՝ գրված 1915 թվականին ։
Առաջին անգամ տպագրվել է 1915 թվականին Թիֆլիսի «Հորիզոն» օրաթերթի (№ 68) մարտի 31-ի համարում, այնուհետև առանց «Բայց դարձյալ դեպի էն հովիտը...» տողով սկսվող վերջին հատվածը՝ 1940-1959 թվականներին Երևանում լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի երկերի ժողովածուի գիտական հրատարակության չորրորդ հատորում (էջ 309-310) ։
Հովհաննես Թումանյանի երկերի լիակատար ժողովածուի 7-րդ հատորում արտատպվել է Թիֆլիսի «Հորիզոն» օրաթերթից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հովհաննես Թումանյանի հոդվածներ Կատեգորիա:1915 գրականությունում
Չինական այգի
Չինական այգի, լանդշաֆտային այգու տեսակ, որը ձևավորվել է ավելի քան երեք հազար տարվա ընթացքում։ Այս փաստը մեծ տպավորություն է թողել և ցույց է տվել, թե որքան մեծ են եղել կայսերական ընտանիքի այգիները։ Եղել են այգիներ գիտնականների, բանաստեղծների, նախկին պետական պաշտոնյաների, զինվորների և վաճառականների համար, որտեղ նրանք մտորելու համար մեկուսացել են արտաքին աշխարհից։ Այգիներում վերարտադրել են իդեալական մանրանկարչություն ունեցող լանդշաֆտներ, որոնք արտահայտել են այն ներդաշնակությունը, որը պետք է գոյություն ունենա մարդու և բնության միջև ։ Սովորական չինական այգին պարսպապատվել և ներառել է մեկ կամ մի քանի լճակներ, քարերի կույտեր, ծառեր, ծաղիկներ, բազմաթիվ սրահներ և տաղավարներ, որոնք իրար միացվել են ոլորուն ուղիներով և զիգզագ ճեմուղիներով։ Այցելուները, տեղափոխվելով մի տեղից մյուսը, կարող են տեսնել հատուկ ընտրված տեսարաններ ։
Պատմություն
Դեռևս հին չինական կանոնագրքում՝ «Շիցզին», հիշատակվել է «այգու ուրախության» մասին ։ 1267 թվականին Պեկինում կառուցվել է երկու արհեստական լճերով կայսերական զբոսայգի։ Հյուսիսային ծովում (Բեյհայ) հայտնաբերվել է կղզի, որը կապում են Արևելյան օվկիանոսում գտնվող Պեյնալի աառասպելական կղզու՝ դասական անմահների տան հետ։ 18–րդ դարում ձևավորվել է ևս մեկ մայրաքաղաքային համալիր՝ Եհեուանի պալատը, որի տարածքում եղել է նաև արհեստական լեռ ունեցող լիճ։ «Լեռ» և «ջուր» համադրությունը, որը հիշեցրել է Համաշխարհային լեռը և Համաշխարհային օվկիանոսը, մնացել է պալատական այգիների ավանդույթի մեջ։
5-6–րդ դարերում են ձևավորվել կայսերական և մասնավոր այգիները։ Կայսերական զբոսայգին իր տարածքով ամենամեծն է եղել աշխարհում, իսկ մասնավոր այգիները յուրահատուկ են մանրուքներից կախվածությամբ և մանրանկարչական կոմպոզիցիաներով ։
Դասական այգու տեսակ
Դասական այգին նախագծվել է այնպես, որ այցելուի հայացքը միանգամից չի կարող ընդգրկել ամբողջ այգին։ Այգում եղել են առանձին տարածքների, բակերի «կանաչ սենյակների» համալիրներ, որոնք իրարից բաժանվել են ճեմուղիներով, տաղավարներով և այգու ներքին պատերով։ Այցելուները այգում զբոսնելիս ամեն քայլափոխի ականատես են լինում նոր գեղեցիկ տեսարանների ։ Օրինակ՝ գլխավոր մուտքից այգին արգելափակված է բլուրներով և ծառերով։ Ժողովրդական բանահյուսության մեջ այգու այդպիսի տեսքը կախարդական նշանակություն ուներ՝ պաշտպանել այգին չար ուժերից։ Այգուն «տեսք տալ» նշանակել է գեղեցկացնել այն տարբեր կողմերից։ Անհրաժեշտ է հաշվի առնել, թե ինչպես է այգին դիտել նրա տերը, այցելուները և նույնիսկ հարևանները։
Այգին արվեստում և գրականության մեջ
Մին դինաստիայի օրոք լանդշաֆտային այգի հիմնելը դարձել էր խենթություն։ Մարդը, ով չուներ նույնիսկ փոքր սեփական այգի, չէր համարվել բարձր հասարակության անդամ։ Մշակութային կյանքը կենտրոնացել էր այգում՝ երաժշտություն նվագելը, ընթերցանությամբ զբաղվելը, գրականագետների և նկարիչների հանդիպելը, գիտաժողովների ու խաղերի կազմակերպելը։ Այգին մեծ դեր է խաղացել պիեսների և վեպերի ցուցադրման համար։ Շատ գիտնականներ ճամփորդության են մեկնել այցելելու հայտնի այգիները, որոնք փառաբանվել են բանաստեղծություններում, վեպերում և նկարներում։ Մին դինաստիայի օրոք այգու տեսակները եղել են արվեստի գործերի ժամանակակից թեմաներից, նրանք սովորաբար գրվել են հիմնադիրի պատվերով կամ ի հիշատակ ընկերների հանդիպման։ Այդ նկարներում այգին համարվել է ներդաշնակ գրագետ հասարակության արժանապատվության խորհրդանիշ։
Փիլիսոփայություն
Չինաստանի լանդշաֆտային այգիների արվեստը բարոյափիլիսոփայական մեծ նշանակություն է ունեցել։ Եվրոպացի այգեպանը ձգտում էր բնական միջավայրը վերածել մի այլ բանի։ Չինաստանում մարդը, կատարելագործելով երկրային և երկնային պատկերները, ինքն իրեն կատարելագործվել է, ուստի այգին բնության սկզբնավորման և մշակույթի միջև երկխոսություն է հանդիսացել։ Համաձայն հին չինական գաղափարախոսության՝ աշխարհը ձևավորվել է երեք հավասար գոյաբանական երևույթներից՝ Երկնքից, Երկրից և Մարդուց։ Մարդու ստեղծագործական գործառույթը առավելապես արտացոլվել է արվեստի մեջ։ Չինական ավանդույթի մեջ մարդը լրացրել է երկնային բնությունը, ուժեղացրել իրերի բնական հատկությունները, նրանց տվել հստակ խորհրդանշական ձև։ Սա բնական երևույթների համար ունեցել է երևակայական և փորձարարական նշանակություն։ Օրինակ՝ չինական ամենագեղեցիկ զարդարված այգիներից մեկում հայտնաբերվել են «աստվածային» քարեր, որոնք բերվել են Թայհու լճի հատակից, որոնց վրա բազմաթիվ անցքեր են եղել։ Նրանց ուրվագծերը նման են եղել դաոսների գեղարվեստական սուրբ նկարագրին։ «Լճի» քարերը բնական չեն եղել, քարտաշները նրանց մեջ անցքեր են բացել և իջեցրել լճի հատակը։ Տարիների ընթացքում ջուրը քարի վրայից մաքրել է գործիքների հետքերը և քարը ընկալվել է ոպես բնության նվեր, թե ինչպես է չինական ավանդույթի համաձայն մարդը կատարալագործել բնության երևույթները ։
Չինական արվեստը մեծ ազդեցություն է ունեցել հիերոգլիֆական մտածողության վրա։ Հնդեվրոպական մշակույթներում կոսմոգենեզի փաստը արտահայտվել է բառերով, իսկ պատկերը գիտակցության մեջ ձևավորվել է ձայների հիման վրա։ Չինաստանում պատկերը ձևավորվել է տեսողությամբ և զարգացրել են ստեղծագործական միտքը՝ կապված տեսողական նշանների հետ՝ վայելչագրություն, գեղանկարչություն և այգեգործական արվեստ։ Լանդշաֆտային կոմպոզիցիաների որոշ մեթոդներ վերցվել են նկարներից, իսկ հայտնի շատ նկարիչներ կազմել են այգու նախագիծ։
Խոսելով չինական այգու մասին՝ անհնար է չհիշատակել Ֆենշուի ուսմունքը՝ լանդշաֆտային էներգիայի ազդեցությունը մարդու վրա ։ Չժոու արքայատոհմի օրոք ծիսական զոհաբերության համար կազմակերպվել են որսորդություն, և հազվագյուտ կենդանիներ որսալը եղել է ուժի հատկանիշ ու սրբազան նշան։ Այգին կարծես «երանելի» տեղ էր, որտեղ թագավորել է գոհունակությունն ու երջանկությունը։ Դրախտ այգին ունեցել է այն հատկանիշները, որը ունեցել է եդեմական այգին եվրոպական գրականության մեջ՝ մեղմ կլիմա, ջուր և սնունդ, հարուստ բուսական և կենդանական աշխարհ։ Հետագայում դրախտ այգիները վեր են ածվել համընդհանուր այգիների։ Աշխարհի տարբեր կողմերից արքայական այգի են բերվել քարեր, բույսեր և կենդանիներ, որոնք պարունակել են նվաճված երկրների կառավարիչների պալատների, լեռների և լճերի մանրանկարչության իրական պատճենը ։ Առաջին կայսր Ցին Շի Հուանդիի օրոք այգին դարձել է Միջին թագավորության նախատիպը՝ կայսրը երկիրը ղեկավարել է առանց այգուց դուրս գալու։ Այս ձևը համապատասխանել է ժամանակաշրջանին։ Հան արքայատոհմի օրոք իրական այգին ստացել է էզոթերիկ իմաստ։ Սա եղել է անմահության դեղամիջոցի փնտրման և սիյանի՝ անմահ երկնքի պաշտամունքը, որը կարող էր օգնել գտնել այն։ Այգիներում նրանք կառուցել էին «աստվածային լեռներ»՝ անմահների բնակավայր, տեղադրել են իրենց բրոնզե արձանները։ Լանջերին ցանել էին կախարդական բույսեր և սնկեր, գագաթներին տեղադրել էին պղնձե հայելիներ ցող հավաքելու համար, որոնցով սնվում էին երկնային էակները։ Նրանց գրավել է համակրելու կախարդանքի օրենքը՝ նմանը ձգտել է նմանին։
Կայսերական և մասնավոր այգիները զարգացել են համագործակցելու արդյունքում։ Կայսերական այգիների մի շարք ատրիբուտներ՝ արհեստական սարեր, լճեր, քարեր ընդօրինակվել են մասնավոր այգիներում։ Ժամանակի ընթացքում այգին՝ որպես դրախտի նախատիպ, կորցրել է իր դիցաբանական նշանակությունը և ստացել է զուտ գեղարվեստական մարմնացում։ Այգին ազատվել է կրոնական իդեալ լինելու պատկերազարդման անհրաժեշտությունից և նրա դասավորությունը դարձել է երևակայության և ճաշակի գործ, այսինքն՝ լիարժեք արվեստ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Չինաստանի ճարտարապետություն Կատեգորիա:Չինաստանի մշակույթ Կատեգորիա:Զբոսայգիներ Կատեգորիա:Չինաստանի արվեստ
Արտաշատ (Սարդարաբադի գավառ)
Արտաշատ նաև՝ Ֆաթաբադ, ավերակ գյուղ Հայկական մարզի Երևանի պրովինցիայի Սարդարաբադի գավառում (մահալ)։ Գյուղը հիշատակում է Իվան Շոպենը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական մարզ Կատեգորիա:Երևանի պրովինցիա Կատեգորիա:Սարդարաբադի գավառ
Ապահովության հանձնաժողով
Ապահովության հանձնաժողով, ստեղծվել է 1912 թվականին Հայկական հարցի վերաբացման ընթացքում։ Հանձնաժողովի անդամներն են եղել պոլսահայ նշանավոր մտավորականները։
Ստեղծման նպատակը
1912 թ. դեկտեմբերի 21-ին Կ. Պոլսի Հայոց Ազգային Ժողովը սկսում է Հայկական Հարցի վերաբացման գործընթաց։ Հայկական շրջանակները որոշում են ստեղծել Ապահովության հանձնաժողով։
Ապահովության հանձնաժողովի գործունեության հիմնական նպատակը բարենորոգումների ծրագրի մշակումն էր, որը պետք է բաց քննարկվեր եվրոպական տերությունների ներկայացուցիչների հետ բանակցությունների ժամանակ։ Հանձնաժողովի հրապարակած նյութերն ու տեղեկությունները նպատակ ունեին ներկայացնել այն ահավոր կոտորածները, որոնք տեղի էին ունենում Արևմտյան Հայաստանում, բացահայտել թուրքահայերի կարիքները և քայլեր մշակել դրանց բավարարման համար։ Հանձնաժողովի աշխատանքը և գոյությունը պետք է հնարավորինս գաղտնի լիներ։ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գևորգ 5-րդը Հայկական հարցի վերաբացումը և դրանով զբաղվելու պատասխանատվությունը վերցրեց իր վրա, Կ. Պոլսի Ազգային խորհուրդը միջազգային մակարդակով, ձևականաորեն, դուրս մնաց դիվանագիտական պայքարին պաշտոնական մասնակցություն ունենալուց։ Ապահովության հանձնաժողովը, խուսափելով բացահայտ գործունեությունից, աջակցում, կաթողիկոսին նամակների միջոցով տեղեկացնում էր արևմտահայերի իրական վիճակի մասին։ Այստեղից կարող ենք փաստել, որ Ապահովության հանձնաժողովի նպատակն էր միավորվել Հայ առաքելական եկեղեցու հետ և Էջմիածին ուղարկել անհրաժեշտ նյութերը, վկայությունները և նկատառումները հասանելի դարձնելու հարցում։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայոց պատմություն
Լիտվայի գիտությունների ակադեմիա
Լիտվայի գիտությունների ակադեմիա (Lietuvos mokslų akademija ), առաջատար գիտական հաստատություն Լիտվայում։ Հիմնադրվել է 1941 թվականին որպես Լիտվական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության Գիտությունների Ակադեմիա (Lietuvos TSR Mokslų akademija), ինքնավար, պետական սուբսիդավորմամբ ստեղծված գիտական խորհրդատվական մարմին Լիտվայի ԽՍՀ-ում։ Վերակազմավորվել է 1991 թվականին՝ համաձայն Լիտվայի Հանրապետության Բարձրագույն կրթության և հետազոտության մասին օրենքի։
Պատմություն
Լիտվական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության Գիտությունների ակադեմիան հիմնադրվել է 1941 թվականի փետրվարի 16-ին Վիլնյուսում։ 1990 թվականին անվանափոխվել և դարձել է Լիտվայի Գիտությունների ակադեմիա։ Ըստ Ակադեմիայի կանոնակարգի այն կարող է ներառել 40 ակադեմիկոսներ, 60 թղթակից անդամներ, 50 փորձագետներ, անսահմանափակ թվով արտասահմանյան փորձագետներ։
Ակադեմիայի առաջին նախագահն է եղել Վինցաս Կրևեն, նրան հաջորդել են Միկոլաս Բիրժիշկան, Վլադաս Յուրգուտիսը, Յուոզաս Մատուլիսը, Յուրաս Պոժելան, Բենեդիկտաս Յուոդկան, Զենոնաս Ռոկուս Ռուդզիկասը։ 2009 թվականի ապրիլի 21-ի Ակադեմիայի ընդհանուր ժողովի ժամանակ ակադեմիայի նախագահ է ընտրվել մասնագիտությամբ կենսաքիմիկոս Վալդեմարաս Ռազումասը :
Գիտությունների ակադեմիան ներդրել է 15 գիտական մրցանակներ։ Այն նպաստում է երիտասարդ գիտնականների և ուսանողների գիտական գործունեությանը. տարեկան մրցանակներ են հանձնվում 10 երիտասարդ գիտնականների և 15 բարձրագույն ուսումնական հաստատության ուսանողների։
Ակադեմիան ունի հինգ բաժին՝
Շենքը
Ակադեմիայի շենքը տեղեկայված է Վիլնյուսի կենտրոնում. հիմնական ճակատային հատվածը Գեդիմինա փողոցի վրա է (Gedimino pr. 3), հետևի ճակատային հատվածը՝ Տիլտո փողոցի։ Շենքը կառուցվել է ըստ ճարտարապետ Միխայիլ Պրոզորովի նախագծի 1906-1909 թվականներին՝ որպես ռուսական պետական բանկի մասնաճյուղ։
«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի շքանշանի ասպետների ցանկ
Ստորև ներկայացված է «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի շքանշանի ասպետների ամբողջական ցանկը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ՀՀ շքանշաններ Կատեգորիա:Ցանկեր:Հայաստան
Կոբե նավահանգստի աշտարակ
Կոբե նավահանգստի աշտարակ (神戸ポートタワー), հիպերբոլոիդ ցանցավոր աշտարակ Կոբեում, կառուցվել է 1963 թվականին NIKKEN SEKKEI ճարատարապետաշինարարական ընկերության կողմից, որը ունի ցանցաթաղանթի և կենտրոնական առանցքի տեսք։ Օգտագործվում է քաղաքի և նավահանգստի տեսադաշտի համար։ Օրական նախատեսված է ընդունել 3000 զբոսաշրջիկ։ Բարձրությունը 108 մետր է։ Անգամ 1995 թվականի 7 բալանոց երկրաշարժի ժամանակ չի փլուզվել ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աշտարակներ Կատեգորիա:1963 հիմնադրումներ Ճապոնիայում Կատեգորիա:1963 կառուցված աշտարակներ Կատեգորիա:Ճապոնիայի աշտարակներ
Օրինի լը Սեկ
Օրինի լը Սեկ (Origny-le-Sec), համայնք Ֆրանսիայի Գրանդ Էստ մարզի Օբ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 620 մարդ, բնակչության խտությունը` 38.01 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 16.31 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 115 կմ հարավ-արևելք, Շալոն ան Շամպայն քաղաքից` 70 կմ հարավ-արևմուտք, Տրուա քաղաքից` 30 կմ հյուսիս-արևմուտք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 412 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 283-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 129։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 68,7 %։ 283 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 254 անձ (138 տղամարդ և 116 կին)։ Գործազուրկ են եղել 29 անձ (12 տղամարդ և 17 կին)։ 129 անաշխատունակներից 32-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 67-ը` թոշակառուներ, իսկ 30-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Գնդիկավոր գրիչ
Գնդիկավոր գրիչ, գրիչի տարատեսակ։ Այս գրիչով գրելիս թանաքը գնդիկի միջոցով թղթի վրա է տարածվում ռեզերվուարից։
Կառուցվածք
Կազմված է միջուկից (սովորաբար պլաստիկ ձողիկից), որը լցված է մածուկի նմանությամբ թանաքով, և գնդիկ ունեցող գրող ծայրից, որը տեղադրված է միջուկի վերջնամասում։
Ծայրակալը կազմված է խողովակից (պղնձյա, պողպատյա և այլն), որը մի ծայրով մտնում է միջուկի մեջ, և փոքրիկ մետաղյա գնդիկից, որը խողովակի մյուս ծայրում ունի ոչ մեծ անցք այնպես, որ իր մի ծայրը դուրս է գալիս խողովակից։
Գնդիկները պատրաստում են ամուր նյութից, օրինակ՝ պողպատից կամ կարբիդի վոլֆրամից, իսկ հատուկ մշակումից հետո ստանում են անհրաժեշտ տեսքը և որակը։
Գնդաձև լինելու և գնդիկի ու խողովակի ծայրակալի միջև եղած արանքի շնորհիվ գնդիկը կարող է պտտվել։ Թանաքը միջուկից իջնում է խողովակի ծայրակալի միջով, հասնում գնդիկին, ինչի արդյունքում գնդիկի մի կողմը թանաքոտվում է։ Գրելիս գնդիկը պտտվում է թղթի և գնդիկի միջև առկա շփման ուժի հաշվին, գնդիկի՝ թանաքով թրջված կողմը հայտնվում է խողովակի արտաքին հատվածում, և թանաքը գնդիկից տեղափոխվում է թղթի վրա։ Թանաքի խտությունն ու մածուցիկությունը պետք է լինի այնպիսին, որ այն չհոսի միջուկից ո՛չ բաց ծայրից, ո՛չ խողովակի և գնդիկի միջև եղած արանքից, կպչի գնդիկին և տեղափոխվի թղթի վրա, այդ իսկ պատճառով թանաքը պետք է բավականաչափ արագ չորանա թղթի վրա, ահա թե ինչու փետրավոր գրիչների թանաքը չի համապատասխանում գնդիկավոր գրիչներին։
Գնդիկավոր գրիչների համար նախատեսված թանաքն ստեղծվում է յուղային հիմքի վրա՝ պիգմենտների և ներկանյութերի ավելացմամբ, որոնք թանաքին տարատեսակ գույներ ու երանգներ են հաղորդում։
Կառուցվածքի պարզության շնորհիվ գնդիկավոր գրիչներն էժան են և մեծ տարածում ունեն։
Արտոնագիր
Գրիչի գործողության սկզունքն արտոնագրվեց Ջոն Լաուդի կողմից 1888 թվականի հոկտեմբերի 30-ին ԱՄՆ-ում։ Հետագա տարիներին հայտնագործվեցին և արտոնագրվեցին գնդիկավոր գրիչների տարբեր տեսակներ. 1904 թվականի մայիսի 3-ին՝ Ջորջ Պարկերի կողմից, 1916 թվականին՝ Վան Վետչեն Ռեյզբերգի կողմից։
Անցյալում
Առաջին գնդիկավոր գրիչներն արտադրվում էին Մեծ Բրիտանիայի թագավորական ռազմա-օդային ուժերի պատվերով, քանի որ սովորական փետրավոր գրիչներն ինքնաթիռում արտահոսք էին ունենում, ինչը պայմանավորված էր բարձրության հավաքմանը զուգահեռ ճնշման ուժի նվազմամբ։
1943 թվականի հունիսի 10-ին Միլթոն Ռեյնդոլսն ԱՄՆ-ում արտոնագրեց գնդիկավոր գրիչը։
1953 թվականին ֆրանսիացի Մարսել Բիքը կատարելագործեց և պարզեցրեց առուցվածքը՝ ստանալով գնդիկավոր գրիչի արտադրության մեջ ամենաէժան (մեկանգամյա օգտագործման) տեսակը, որը կոչվում էր Bic Cristal:
ԽՍՀՄ-ում գնդիկավոր գրիչները տարածում գտան 1950-ական թվականներին. այն բանից հետո, երբ դրանց զանգվածային արտադրությունն սկսեց 1950 թվականի աշնանը, ինչը տեղի էր ունենում շվեյցարական սարքավորմամբ ։ Միջուկները և գրող ծայրերը սակավաթիվ էին, այդ պատճառով էլ բնակչության շրջանում մեծ տարածում ուներ կենցաղային տեխնիկայի արհեստանոցներում գրիչների միջուկների լիցքավորումը։
Վարպետն սկզբում ամուր մետաղալարով հակառակ կողմից գնդիկը միջուկից բրդում է դեպի մագնիսը, հետո միջուկը դնում էր հատուկ հաստոցի մեջ և բռնատեղի շարժմամբ՝ վերևից ներքև էր քաշում գրող թանաքը, հետո ճնշում էր գործադրում գնդիկի վրա, վերջում գնդիկն իր տեղն էր ընկնում։ Ամբողջը մաքրում էր հնոտիով։ Ողջ գործընթացը գնահատվում էր ընդամենը մի քանի կոպեկ։ Միջուկի հաճախ լիցքավորման պատճառով գնդիկը կոտրվում էր, ժամանակի ընթացքում նման գրիչն սկսեց «բաց թողնել»։
Մի որոշ ժամանակ խորհրդային դպրոցների տարրական դասարաններում թույլ չէին տալիս օգտվել նման գրիչներից՝ համարելով, որ դրանցով հնարավոր չէ ունենալ ճիշտ և գեղեցիկ ձեռագիր (առաջին գնդիկավոր գրիչներն զգալիորեն վատ էին գրում փետրավոր գրիչներից) ։ Գնդիկավոր գրիչների որակի խախտմամբ այդ արգելքն աստիճանաբար վերացվեց։
Ճարպերի հիդրում
Ճարպերի հիդրում, ջրածնի կատալիտիկ միացումը հեղուկ ճարպերին և ձեթերին։ Ճարպերի հիդրման մեթոդն առաջարկել են Նորմանը և Մ․ Ա․ Ֆոկինը (1902-1903)։ Առաջին անգամ արտադրության մեջ կիրառվել է Ռուսաստանում (1908)։ Ձեթերի և ծովային կենդանիների ու ձկների հեղուկ ճարպերի հիդրմամբ ստացվում են պինդ ճարպեր, որոնք օգտագործվում են սննդի մեջ (մարգարինի, խոհարարական ճարպերի արտադրություն) և տեխնիկական նպատակներով (օճառի, ստեարինի ու մեկուսիչ նյութերի արտադրություն)։ Հիդրման պրոցեսում չհագեցած միացությունները հագենում և մասամբ իզոմերվում են։ Հիդրված ճարպերի հատկությունները կախված են հիդրման ջերմաստիճանից ու ճնշումից, կատալիզատորի քանակից ու տեսակից, օգտագործվող ջրածնի քանակից ու որակից։ Սննդաճարպեր ստանալու համար հիդրումն (տարածված եղանակը) իրականացնում են ոչ մեծ ավելցուկային ճնշման տակ, արդյունավետ խառնիչներով հարմարեցված ավտոկլավներում մանրահատիկ նիկելային կամ պղինձնիկելային կատալիզատորների ներկայությամբ։
Կատեգորիա:Նյութեր Կատեգորիա:Ծովային կենդանիներ
Գնդիկավոր գրիչ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գրենական պիտույքներ Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ
Մալայզիայի ազգային թանգարան
Մալայզիայի ազգային թանգարան (Muzium Negara Malaysia) երկրի ամենամեծ՝ պատմության և մշակույթի թանգարանը։
Հիմնական շենք
Հիմնադրվել է 1963 թվականին՝ Կուալա Լումպուրում։ Շենքը ներսից նման է ավանդական մալազյական տան։ Կառուցվել է Հո Քվոնգ և եղբայրներ ընկերության նախագծով։ Կենտրոնական մուտքի երկու կողմերում խճանկարով պատկերված են դրվագներ Մալազիայի պատմությունից (նկարիչ Նիկ Զայնալ Նիկ Սալեխ)։ Թանգարանի հավաքածուն ներառում է՝ հնագիտական հավաքածուներ, դրամագիտության, սառը զենքի (այդ թվում ՝ կրիսների), գլխարկների հավաքածու, ինդոնեզական ստվերային թատրոնի տիկնիկներ, երաժշտական գործիքներ, կանացի զարդեր, գործվածքների և հագուստի հավաքածու ։ Ազգագրական դահլիճում երկրի ժողովուրդների ավանդական ծիսակատարությունների տեսարաններով տրամանկար են։ Թանգարանին կից գործում է կենդանաբանական բաժին և սպորտի պատկերասրահ։ Թանգարանը համակարգում է այլ թանգարանների աշխատանքը, գլխավորում է պատմության և մշակույթի հուշարձանների պահպանության շարժումը, իրականացնում է հետազոտական աշխատանքներ ։
Իստանա Սատու
Istana Satu (առաջին պալատ). XIX դարի մալայական փայտե ճարտարապետության հուշարձանն է, սուլթան Տրենգգանի ժամանակավոր ապաստանը, որը կառուցվել է պալատական ճարտարապետ Դերահիմ Էնդութի նախագծով՝ հրդեհի ժամանակ այրված սուլթանական պալատի փոխարեն։ Ճարտարապետական կառույցը հիշեցնում է ավանդական մալայական երկհարկանի տուն՝ ինը ցցագերաննցերի վրա:Շինության վրա ոչ մի մեխ չկա։ Ինտերիերը զարդարված է փայտի փորագրությամբ։ 1974 թվականին վերակառուցվել և տեղափոխվել է Կուալա Լումպուր։ Ներսում տեղադրված է պալատի ներքին հարդարանքը ներկայացնող ցուցադրություն։ Գործում է որպես ազգային թանգարանի մասնաճյուղ։
Արտաքին հղումներ
<references group="" responsive="1">
Կատեգորիա:1963 հիմնադրումներ
Ֆրիդլ Դիկեր-Բրանդեյս
Ֆրիդլ Դիկեր-Բրանդեյս (նաև Բրանդայս, Friedl Dicker-Brandeis, ), հրեական ծագմամբ ավստրիացի նկարչուհի։ Յոհաննես Իտտենի (1888-1967) աշակերտուհին, այնուհետև շարունակել է ուսումը Վեյմարյան Բաուհաուզում։ 1919-1923 թվականներին զբաղվել է գործվածքի դիզայնով, պատկերազարդման և ձևավորման աշխատանքներով։ Բաուհաուզն ավարտելուց հետո Բեռլինում, Պրահայում և Գրոնովում աշխատել է որպես թատերական նկարիչ և դիզայներ։ 1936 թվականին ամուսնացել է Պաուլ Բրանդայսի հետ ։
Ամուսնու հետ միասին 1942 թվականի դեկտեմբերին արտաքսվել է Թերեզինսկի գետտո, որտեղ դասավանդել է նկարչություն։ 1944 թվականի հոկտեմբերի 6-ին Տերեզիենշտադտից Օսվենցիմում արտաքսման նախօրեին նա ճամպրուկի մեջ է հավաքում դասերի ժամանակ երեխաների կողմից արված նկարները (շուրջ 5000), որոնք պահպանվել են։ Պատերազմից հետո դրանք դարձան գետտոյում հրեաների առօրյա կյանքի վառ ապացույցը։ Ներկայումս դրանք պահվում են Պրահայում, Հրեական թանգարանում։ 1999 թվականին Վիեննայում բացվեց Ֆրիդլ Դիկեր- Բրանդեյսի  և նրա թերեզինյան  աշակերտների ստեղծագործությունների ցուցահանդեսը։ Այն շրջել է շատ երկրներում, ցուցահանդես են այցելել միլիոնից ավել մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի նկարչուհիներ Կատեգորիա:Ավստրիացի մանկավարժներ Կատեգորիա:Հոլոքոստի զոհեր Կատեգորիա:Ավստրիացի արվեստագետներ Կատեգորիա:Հրեա արվեստագետներ Կատեգորիա:20-րդ դարի նկարչուհիներ Կատեգորիա:Ավստրիացի դիզայներներ Կատեգորիա:Ավստրիացի լուսանկարիչներ
Տիլիկում (խոյադելֆին)
Տիլիկում (Tilíkum,), երբեմն անվան աղաղաղված տարբերակը՝ Տիլլիկում), վարժեցված արու խոյադելֆին, կենդանու մականունը գալիս է չինուկյան բարբառից՝ ԱՄՆ-ի հյուսիս-արևմուտք, բառը ունի հետևյալ նշանակությունները՝ «ընկերներ/բարեկամություն/ազգություն/մարդիկ»։
Եղել է անազատության մեջ պահվող տեսակների ամենամեծ ներկայացուցիչը. թողել է բազմաթիվ սերունդներ։ Հայտնի է, առնվազն, երեք մարդու մահվան դեպքով։
Ընդհանուր նկարագրությունը
2012 թվականի կեսերին Տիլիկումի մարմնի երկարությունը կազմում էր մոտ 6,9 մետր, զանգվածը՝ մոտ 5,4 տոննա ։ Կրծքային լողակներն ուներ 2,1 մ երկարություն, մեջքայինը՝ մոտավոր 2 մետր, որը թեքված էր ձախ (ինչպես հաճախ է պատահում անազատության մեջ պահվող խոյադելֆինների մոտ)։ Տիլիկումը համարվում է անազատության մեջ պահվող ամենամեծ խոյադելֆինը։
Կյանքը անազատության մեջ
Տիլիկումին բռնել են Ֆլորիդայում՝ Բերյուֆորդում, Իսլանդիայի արևելքում՝, 1983 թվականի նոյեմբերին, մոտավորապես երկու տարեկան հասակում։ Նրա հետ միասին բռնել են արու Նանդու և էգ Սամոա խոյադելֆիններին, որոնք սատկել են։
Sealand of the Pacific
Քանի որ խոյադելֆինների կացարանը օվկիանոսից անջատված էր ցանցով, և ջրաշխարհի տեր Բոբ Ռայթը մտավախություն ուներ, որ գիշերը խոյադելֆինները կարող են կրծել ցանցն ու ճանապարհ հարթել դեպի ազատություն, կամ ազատ արձակվեն կենդանիների պաշտպան ակտիվիստների կողմից, երեք կենդանին էլ գիշերը տեղափոխվում էին ավելի փոքր մոդուլ՝ 8.5մ լայնությամբ, 6.1մ խորությամբ։
Առաջին մարդկային զոհը
1991 թվականի փետրվարի 21-ին տեղի ունեցավ մարդկային մահվան առաջին դեպքը, որն ասոցացվում էր Տիլիկումի հետ ։ Վարժեցնող Կելթի Բիրնը սուզվեց խոյադելֆինների կացարան. քանի որ ջրաշխարհը գործնականում չի զբաղվել այսպես կոչված «water work»-ով,  երեք կենդանիների համար էլ սա առաջին դեպքն էր, երբ մարդը նրանց հետ միասին ջրի մեջ էր։ Չնայած Տիլիկումը առաջինը չէր, որ բռնեց Բիրնին, նա Հայդայի և Նուտկայի հետ միասին վարժեցնողին երախից երախ էին նետում, արդյունքում խեղդվում նրան ։ Ինչպես հետագայում պարզվեց, երկու էգերն էլ  ագրեսիայի պահին հղի էին   ։
1992 թվականի հունվարի 9-ին Տիլիկումին հանձնեցին SeaWorld Orlando-ին, Ֆլորիդա, Sea land of the Pacific-ը դրանից  հետո շուտով փակվեց ։
SeaWorld Orlando
SeaWorld Orlando-ում Տիլիկումի ապրած ժամանակահատվածը նույնպես կապված էր երկու մարդկային զոհերի հետ (մի դեպքում, Տիլիկումի մասնակցությունը չի հաստատվել)։
Երկրորդ մարդկային զոհը
1999 թվականի հուլիսի 6-ին Տիլիկումը հայտնաբերվել է մահացած տղամարդու մերկ մարմնի հետ, որը փռված էր նրա մեջքին ։ Զոհը 27-ամյա Դենիել Պ. Դյուքսն էր ։ Հետաքննության վարկածով ՝ Դյուքսը, որը նախօրեին շոուի մասնակից էր, թաքնվել է պահակախմբից, որպեսզի այգու փակվելուց հետո մնա, եւ մտել է խոյադելֆինների համար նախատեսված կացարան։ Փորձագետները եզրակացրել են, որ մահը վրա է հասել ցրտահարությունից եւ ջրահեղձումից. աուտոպսիան ցույց է տվել դիակի վրա բազմաթիվ վնասվածքների, կապտուկների եւ քերծվածքների առկայությունը, սակայն, առանց միանշանակ հաստատման, թե արդյոք դրանք ձեռք են բերվել մինչեւ Դյուկսի մահը, թե դրանից հետո (մարդու ռեակցիաները ստուգելու կենդանու հնարավոր փորձերի ժամանակ)։
Երրորդ մարդկային զոհը
Երրորդ մահացու միջադեպը տեղի է ունեցել 2010 թվականի փետրվարի 24-ին, ընդ որում զոհ դարձավ 40-ամյա փորձառու  վարժեցնող Դոն Բրանշոն, և նրա մահն ակնհայտորեն պայմանավորված էր խոյադելֆինի ակտիվ գործողություններով, ինչի մասին  վկայում էին ինչպես աշխատակիցները, այնպես էլ ջրային ատրակցիոնի հանդիսատեսները  ։ Վարժեցնողի մահը տեղի է ունեցել «ճաշ Շամուի հետ» շոուի ժամանակ։ Հետաքննությունը, վկաների ցուցմունքները եւ տեսախցիկների նկարահանումները ցույց են տվել, որ հարձակումից անմիջապես առաջ Դոն Բրանշոն տիլիկումի կողքին է եղել այն պանդուսի վրա, որը սահուն անցնում է ջրի տակ և օգտագործվում է որոշ հնարքների ժամանակ, և հանդիսատեսին բացատրել է, թե ինչ տեղի կունենա շոուի ընթացքում։ Հիմնական վարկածի համաձայն ՝ Տիլիկումը կնոջը ջրի մեջ է քաշել իր սանրվածքի «պոչից» բռնած, որը կարող էր պարզապես ընկած լիներ  նրա ատամներին։ Տիլիկումը կարող էր նաև ընդունել սանրվածքի «պոչը» որպես խաղային առարկա կամ ձկուկ, քանի որ դրանից քիչ առաջ վարժեցնողը նրան ձուկ էր տալիս՝ որպես խրախուսանք, և կարող էր դիպչել մազերին ՝ դրանց վրա թողնելով ձկան հոտ ։ Միևնույն ժամանակ, որոշ վկաներ պնդում էին, որ վարժեցնողը ջրի մեջ է քաշվել ձեռքից բռնած ։
Ինչպես հանդիսատեսը, այնպես էլ աշխատակիցները անմիջապես չհասկացան, որ տեղի է ունենում չնախատեսված գործողություն, սակայն դա ակնհայտ դարձավ, երբ խոյադելֆինը սկսեց  պոչով հարվածել ջրին և թափահարել կնոջը ։ Աշխատակիցները օգտագործել են ցանցերն ու կերը , որպեսզի շեղեն կենդանուն , իսկ ավելի ուշ կարողացել են խոյադելֆինին տանել բժշկական լողավազան, որտեղ նա վերջապես ազատ է արձակել կնոջ մարմինը , սակայն մինչ բժիծկների ժամանելը  նա,հավանաբար, արդեն մահացած էր ։ Դոն Բանշոյի աուտոպսիան ցույց է տվել,որ  մահը վրա է հասել  ինչպես ջրահեղձումից, այնպես էլ հասցված վնասվածքներից.վարժեցնողի մոտ վնասվել էին ծնոտը, կողերը, վզի ողերը, պատռվել էր ողնուղեղը ։
2010 թվականի օգոստոսի 23-ին աշխատանքի պաշտպանության վարչության (OSHA) կողմից 75 հազար ԱՄՆ դոլարով ջրաշխարհը տուգանվել է անվտանգության տեխնիկայի կոպիտ խախտումների երեք դեպքերի համար, որոնցից երկուսը անմիջականորեն կապված են եղել Դոն Բրանշոյի մահվան հետ։ SeaWorld-ի մենեջմենթը բողոք էր հայտնել այդ որոշման դեմ, որը OSHA-ի եզրակացություններն անվանում էր «անհիմն» ։ Մահացած վարժեցնողի ամուսին Սքոթ Բրանշոն Չիկագոյի ընկերությունից իրավաբաններ է վարձել, որոնք մասնագիտացված էին հակաիրավական գործողությունների արդյունքում մահվան ելքերով դատական գործերում, սակայն արդյունքում SeaWorld-ին լրացուցիչ մեղադրանքներ չի ներկայացրել ։
Վերադարձ հանրությանը
Տիլիկումը հանրությանը կրկին ներկայացվել է 2011 թվականի մարտի 30-ից ։ Ընդ որում, ընդունվել են մի շարք նախազգուշական միջոցներ ՝ «water work»- ից հրաժարվելը (վարժեցնողների հետ կենդանիների ջրում գտնվելը, խոյադելֆինի  մերսումը միայն բարձր ճնշման խողովակներից  (ձեռքով մերսելու փոխարեն), վարժեցնողների համար պլատֆորմներում տեղադրվել են շարժական պաշտպանիչ պատնեշներ։ Դիտարկվել է նաև կեղծ հատակների  տեղադրումը, որոնք թույլ կտային անհրաժեշտության դեպքում վարժեցնողներին կամ կենդանիներին մեկ րոպեի ընթացքում դուրս հանել լողավազաններից։
Չնայած ակվապարկերի մենեջմենթի հավաստիացումներին, որ Տիլիկումը պահվում է մյուս խոյադելֆիններից առանձին, բազմիցս վկայություններ են եղել նրա պարբերական բնակության մասին իր «թոռան» Տրուայի և դստեր՝ Մալիայի հետ միասին (Տես՝ սերնդի մասին բաժինը), ինչպես նաև մասնակցություն ներկայացումներին ՝ Տրուայի  հետ միասին ։ Դեկտեմբերին նա «հեռացվել է» ներկայացումներից հիվանդության պատճառով, սակայն 2012 թվականի գարնանը կրկին թույլատրվել է մասնակցել շոուին ։
Մահ
2016 թվականի մարտին SeaWorld ջրաշխարհը հայտնել էր խոյադելֆինի առողջության վատթարացման մասին, որը ենթադրաբար կապված է ռեզիստենտ թոքային ինֆեկցիայի հետ ։ Հետագայում նկատվել է իրավիճակի որոշակի բարելավում ,սակայն 2017 թվականի հունվարի 6-ին Seaworld-ը հայտարարեց Տիլիկումի մահվան մասին ։
Սերունդ
Անազատության մեջ գտնվոզ խոյադելֆինների արուներից Տիլիկումը ամենաշատ սերունդն ունի։ նրա ուղւղ ժառանգ է հաշվվում 21 խոյադելֆին,որոնցից 11-ն են կենդանի այժմ։ Նրա սերունդից երկուսը հետագայում լույս աշխարհ բերեցին 2 իրենց ձագուկներին։
Տիլիկումի առաջին ձագուկը՝ Կյուկոտը,ծնվել էր դեռ նրա Sealand of the Pacific-ում գտնվելու ժամանակ,1991թվականի դեկտեմբերի 24-ին էգ Հայդա 2-ից, մնացածները ծնվեցին նրա բազմաթիվ կապերի արդյունքում տարբեր էգերի հետ  SeaWorld Orlando-ում, այդ թվում 2 ձագուկ՝ Նակային և Կոխանան դարձան առաջին խոյադելֆինները, որոնք արհեստական բեղմնավորման արդյունքում էին ստացվել:
Տիլիկումի ժառանգների ամբողջական ընթացիկ ցուցակը՝
Ալեքսանդր Բոնդովսկի
Ալեքսանդր Բոնդովսկի (Александр Васильевич Бондовский, ), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի («Հայրենական մեծ պատերազմ», 1941-1945) մասնակից, գերության մեջ գտնված գեներալ-մայոր։
Կենսագրություն
Պատերազմից հետո մնում է նույն պաշտոնում, 1946 թվականից կատարելով այդ դասընթացների տակտիկայի ավագ դասախոսի պարտականությունները։ 1946 թվականի սեպտեմբերից Պոլտավայի մանկավարժական ինստիտուտի ռազմական ամբիոնի վարիչն էր։ 1947 թվականի մայիսի 21-ից պաշտոնաթող է լինում։
Մահացել է 1970 թվականի մարտի 15-ին Իվանովոյում, թաղված է Բալինո գերեզմանոցում (տեղամաս 189)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:«1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալակիրներ Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած ռուսական ռազմական գործիչներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Կարմիր աստղի շքանշանի ասպետներ
Օրմ (Օբի գավառ)
Օրմ (Ormes), համայնք Ֆրանսիայի Գրանդ Էստ մարզի Օբ գավառում ։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 135 կմ արևելք, Շալոն ան Շամպայն քաղաքից` 50 կմ հարավ, Տրուա քաղաքից` 29 կմ հյուսիս։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 126 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 75-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 51։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 59,5 %։ 75 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 68 անձ (38 տղամարդ և 30 կին)։ Գործազուրկ են եղել 7 անձ (3 տղամարդ և 4 կին)։ 51 անաշխատունակներից 14-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 25-ը` թոշակառուներ, իսկ 12-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Խաչիկ Նազարյան
Խաչիկ Ենոքի Նազարյան, հայ աշխարհագետ-երկրաձևաբան։ Աշխարհագրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։
Կենսագրություն
Խաչիկ Նազարյանը ծնվել է 1926 թվականին Արարատի շրջանի Չանախչի (այժմ` Զանգակատուն) գյուղում։ 1950 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1953 թվականից աշխատել է Երևանի պետական համալսարանում, 1976-1996 թվականներին եղել է աշխարհագրության ֆակուլտետի դեկան, 1989-1997 թվականներին, միաժամանակ՝ ֆիզիկական աշխարհագրության ամբիոնի վարիչ, 1979-1992 թվականներին՝ ՀՀ Կրթության և գիտության նախարարության աշխարհագրության ուսումնամեթոդական խորհրդի նախագահ, 1980-2001 թվականներին՝ Հայկական աշխարհագրական ընկերության փոխնախագահ, 2006 թվականին՝ «Հայաստանի բնաշխարհ» հանրագիտարանի գիտախմբագրական խորհրդի անդամ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ աշխարհագրագետներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:Աշխարհագրական գիտությունների դոկտորներ
Տևերոլա
Տևերոլա (Teverola), կոմունա Իտալիայի Կամպանիա մարզի Կազերտա գավառում։
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Զարուհի Պահրի
Կրթությունն ստացել Կ. Պոլսում։ Ունեցել է գրական-հրապարակախոսական գործունեություն։ Աշխատակցել է Կ. Պոլսի «Հայ կին» հանդեսին, 1920-ականնների սկզբներին։ Հետագայում ապրել է Փարիզում։ Գրել է երեք վեպ՝ «Ոսփորի ափերուն վրայ» ընդհանուր խորագրով։ Այդ վեպեր են՝ «Տայան Գեւորգ պեյ կամ պատրիարքարանի փողոցին բնակիչները», «Տագրը» (1946) և «Խավարին մէջ»։ Սրանցից բացի՝ գրել է «Լուիզիթ» և «Ամպրոպը» վեպերը՝ ֆրանսահայ կյանքից, «Փառանձեմը»՝ Մեծ եղեռնից ։
Ադամ Ռոթվայլցի
Ադամ Ռոթվայլցի (Adam von Rottweil, Adamo de Rodvila, ), տասնհինգերորդ դարի գիտնական և տպագրիչ։ Ծնվել է գերմանական Ռոթվայլ քաղաքում, սակայն հիմնականան գործունեությունը տարածել է Իտալիայում։ Յոհան Գուտենբերգի աշակերտն էր և օգնականը։ 1477 թ. Վենետիկում Ադամ Ռոթվայլերցին տպագրել է առաջին գերմաներեն-իտալերեն բառարաններից մեկը։ Այդ աշխատությունը 1424 թ. Գեորգ Նյուրնբերգցու տպագրած առաջին գերմաներեն-վենետիկերեն բառարանի հետ համեմատած ավելի պարզ և հստակ էր կազմված։ Նա առաջինն էր, ով մոտ 1460 թ. երկրաչափական ճշգրտությամբ վերականգնեց հռոմեական արձանագրությունների տառատեսակը։ 1481 թ. Ադամը թույլտվություն է ստանում տպագրատուն հիմնել Լ'Աքվիլա քաղաքում, որտեղ էլ մնացել է մինչև կյանքի վերջը։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ Կատեգորիա:Գերմանացի տպագրիչներ
Սեմյոն Տիմոշենկո
Սեմյոն Կոնստանտինովիչ Տիմոշենկո (Семён Константинович Тимошенко, ), խորհրդային զորավար, Խորհրդային Միության մարշալ (1940), Խորհրդային Միության կրկնակի հերոս (21․3․1940, 18․2․1965)։ ՍՄԿԿ անդամ 1919-ից։
Գործունեություն
Մասնակցել է 1914–1918-թվականների առաջին համաշխարհային պատերազմին, Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո՝ կալեդինշչինայի ջախջախմանը, գերմանացի զավթիչների և սպիտակ գվարդիականների դեմ Ղրիմում ու Կուբանում մղված մարտերին, Ցարիցինի պաշտպանությանը։ Ավարտել է Բարձրագույն ակադեմիական (1922 և 1927) և Վլադիմիր Լենինի անվան ռազմաքաղաքական ակադեմիայի միանձնյա հրամանատարների դասընթացները (1930)։
1933 թվականից եղել է Բելառուսիայի, 1935-ից՝ Կիևի ռազմական օկրուգների հրամանատարի տեղակալ, 1937-ից՝ Հյուսիս-Կովկասյան, Խարկովի ռազմական, օկրուգների, 1938-ից՝ Կիևի հատուկ ռազմաքաղաք, օկրուգի զորահրահմանատար։
1940–1941 թթ.՝ ՍՍՀՄ պաշտպանության ժողկոմ։ Հայրենական մեծ պատերազմի (1941–1945) Ժամանակ եղել է Գլխավոր հրամանատարության ռազմակայանի նախագահ, ապա՝ Գերագույն գլխավոր հրամանատարության ռազմակայանի անդամ, պաշտպանության ժողկոմի տեղակալ, Արևմտյան (1941) և Հարավ–Արևմտյան (1941-1942) ուղղությունների գլխավոր հրամանատար, Արևմտյան (1941), Հարավարևմտյան (1941–1942), Մտալինգրադյան (1942), Հյուսիսարևմտյան (1942-1943) ռազմաճակատների հրամանատար։ Պատերազմից հետո եղել է Բարանովիչյան, Հարավ–Ուրալյան, Բարանովիչյան, Բելառուսական ռազմ, օկրուգների զորահրամանատար։
1960 թվականից՝ ՍՍՀՄ պաշտպանության մինիստրության Գլխավոր տեսուչների խմբի գլխավեր տեսուչ։ 1961–1970 թթ.̀ Պատերազմի վետերանների խորհրդային կոմիտեի նախագահ։ 1939–1952 թթ.՝ ՀամԿ(բ) կ ԿԿ անդամ, 1952-1970 թթ.՝ ՍՄԿԿ ԿԿ անդամության թեկնածու։ ՍՍՀՄ I–VII գումարումների Գերագույն սովետի դեպուտատ։
Թաղված է Մոսկվայում, Կարմիր հրապարակում, Կրեմլի պատի մոտ։
Պարգևներ
Պարգևատրվել է Լենինի 5, Հոկտեմբերյան հեղափոխության,«Հաղթանակի», Կարմիր դրոշի 5, Սուվորով աստիճանի 3 շքանշաններով, ինչպես նաև արտասահմանյան շքանշաններով, Պատվավոր հեղափոխական զենքով և այլն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս զինվորականներ Կատեգորիա:Խորհրդային Միության կրկնակի հերոսներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Խորհրդային Միության մարշալներ Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած ռուսական ռազմական գործիչներ Կատեգորիա:Ստալինգրադի ճակատամարտի մասնակիցներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 5-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 4-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 2-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 3-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 6-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 1-ին գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 19-րդ համագումարի պատվիրակներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 20-րդ համագումարի պատվիրակներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 22-րդ համագումարի պատվիրակներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 21-րդ համագումարի պատվիրակներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 23-րդ համագումարի պատվիրակներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ Ազգությունների խորհրդի 1-ին գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ պատգամավորներ Կատեգորիա:Ուկրաինացի զինվորականներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Ռուս գեներալներ
Հետման
Հետման, պետական առաջնորդ, զորահրամանատար։ 15-րդ դարում համարվել է տաբորականների զորահրամանատար Չեխիայում։ 15-րդ դարից մինչև 1795 թվականը մշտական վարձկան զորքի հրամանատարի պաշտոն և տիտղոս Լեհաստանում։ 1505 թվականին մտցվել է թագավորական մեծ հետմանի պաշտոնը, ավելի ուշ՝ նաև Լիտվայի համար։ Կար նաև արքունի Հետմանի պաշտոն՝ թագավորական գվարդիայի հրամանատարը։ 1581 թվականից Հետմանի պաշտոնը դարձել է ցմահ։ Հետմանը օգտվում էր մեծ արտոնություններից (զորահավաք, սպաների նշանակում, դատական իշխանություն բանակում և այլն)։ 18-րդ դարից հետմանի իրավունքները սահմանափակվեցին։ Հետմանը համարվել է գրանցված կազակների ղեկավար Ուկրաինայում, 16-րդ դարի 2-րդ կեսից։ Այդ կոչումը կրել են Ուկրաինայի կազակային-գյուղացիական շարժման ղեկավարները։ 1648 թվականից Հետմանի տիտղոսը ընդունեց Բ. Խմելնիցկին, որի մահից հետո (1657 թվական), Աջափնյա Ուկրաինան Լեհաստանին անցնելու կապակցությամբ, Ուկրաինայում գոյություն ուներ երկու Հետման՝ Ձախափնյա (կոչվում էր նաև Հետմանշչինա) և Աջափնյա Ուկրաինայում (մինչև 1704 թվականը)։ 17-րդ դարում համարվել է նաև զորահրամանատար Մոլդավիայում։
Գերմանիայում մինչև այժմ զինվորական կոչում է, համարժեք է կապիտանին։
Կատեգորիա:Զինվորական կոչումներ
Ռոթվայլ (բնակավայր)
Ռոթվայլը (Rottweil) քաղաք է Գերմանիայի հարավ-արևմուտքում, Բադեն-Վյուրթեմբերգ հողում։ Մոտ 600 տարի առաջ Ռոթվայլը դարձել է ազատ կայսերապատկան քաղաք։
Ռոթվայլը 25.000-ոց քաղաք է ընկած Շվարցվալդի և Շվաբյան Ալբի միջև։ Հին քաղաքը հայտնի է իր միջնադարյան կենտրոնով և ավանդական Ֆասթնախթ կառնավալով։ Ռոթվայլը հնագույնն է Բադեն-Վյուրթենբերգի քաղաքներից, իսկ արտաքնապես քաղաքը շատ քիչ է փոխվել 16-րդ դարից։
Պատմությունը
Ռոթվայլը հիմնել են հռոմեացիները 73 թ. որպես Արե Փլաբիե, բայց այդտեղ մարդկային բնակավայրի առաջին հետքերն ունեն 4000 տարվա պատմություն։ Հռոմեական շրջանից պահպանվել են բաղնիքի և խճանկարի մնացորդներ։ 771 թ. քաղաքը դարձավ իշխանական նստավայր, իսկ 1268 թվականին` ազատ կայսերապատկան քաղաք։ 1463 թ. քաղաքը միացել է Շվեյցարական համադաշնությանը։ Այդ դաշինքը պահպանվել է մի քանի դար։ 1803 թ., երբ Նապոլեոնը գրավեց տարածաշրջանը, Ռոթվայլը կորցրեց ազատ քաղաքի կարգավիճակը և դաշինքը Շվեյցարական համադաշնության հետ։
Տեսարժան վայրերը և հետաքրիր փաստեր
Ռոթվայլը հարուստ է 12-16-րդ դարերի ռոմանական և գոթական ոճի տաճարներով։
Քաղաքի անվանումից է ծագում ռոթվայլեր շնատեսակի անվանումը, որը տարածված հովվաշուն էր տարածաշրջանում։ Քաղաքի անվանումը հիշատակվում է Die Toten Hosen խմբի Das Mädchen aus Rottweil երգում։
Նշանավոր ռոթվայլցիներ
Քաղաքում են ծնվել նշանավոր նկարիչ Կոնրադ Վիցը և Ադամ Ռոթվայլցի տպագրիչը։
Այլ նշանավոր ռոթվայլցիներն են`
Քույր քաղաքներ
Ռոթվայլի քույր քաղաքներն են.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ Կատեգորիա:1140 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Լուգանսկի Ժողովրդական Հանրապետության դրոշ
Նկարագրություն
Լուգանսկի Ժողովրդական Հանրապետության դրոշը երեք հավասարաչափ հորիզոնական շերտեր ունեցող ուղղանկյուն պաստառ է, վերևում՝ երկնագույն, մեջտեղում՝ կապույտ, ներքևում՝ կարմիր։ Լայնքը և երկայնքը 2:3 հարաբերակցությամբ են ։
Դրոշը ստեղծված է Դոնեցկի Ժողովրդական Հանրապետության դրոշի սկզբունքով, բացառությամբ վերին շերտի, որը նման է Ռուսաստանի դրոշին, չնայած նախկինում վերևի շերտը եղել է ԴԺՀ-ի սև դրոշի նմանությամբ։ Ներկայումս դրոշի կարգավիճակը հաստատվել 2014 թվականի նոյեմբերի 2-ին «Լուգանսկի ժողովրդական հանրապետության դրոշի մասին» օրենքով։
Դրոշի գույներ
Դրոշի գույները հաստատված են «Լուգանսկի Ժողովրդական Հանրապետության դրոշի մասին օրենքով»
Պատմություն
2014 թվականի մայիսից հետո, երբ ԼԺՀ-ն և ԴԺՀ-ն մտադրություն հայտնեցին միավորվել «Նոր Ռուսաստանին», ի հայտ եկավ դրոշի նոր տարբերակ՝ ժապավենով սպիտակ արծիվ, ներքևում՝ «Նոր Ռուսաստան» մակագրություն ։ Դրոշի այս արծիվը գրեթե ամբողջությամբ Դոնեցկի հանրապետության դրոշի կրկնությունն էր. նույն թագի բացակայությունը, նույն ժապավենը, տարբերվում էր միայն տեքստը և կենտրոնի պատկերը (Լուգանսկի զինանշանի փոխարեն Միքայել հրեշտակապետ)։ Բացի այդ, երբեմն օգտագործվում էր երրորդ տարբերակը` ոսկե արծիվ ։ Այս դրոշի ֆոնի վրա Վալերի Բոլոտովը կարդացել է 2014 թվականի օգոստոսի 14-ին, ԼԺՀ-ի ղեկավարի պաշտոնից հեռանալու մասին ։
2014 թվականի նոյեմբերի 2-ին, ԼԺՀ-ի նորընտիր ղեկավար Իգոր Պլոտնիցկիի երդմնակալության արարողության ժամանակ ներկայացվել է երկնագույն-կապույտ-կարմիր դրոշ՝ երեքմասանի վահան, որում ներկայացված է արևածաղիկ, ձի և հանք  ։