cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հենրիխ Շլիման
Առաջին ուղևորությունը դեպի ԱՄՆ
Հենրիխ Շլիմանը 1850 թվականի դեկտեմբերին, վերցնելով իր հետ 30 000 կանխիկ դոլար (50 000 թալեր), Ամստերդամով և Լիվերպուլով տեղափոխվում է ԱՄՆ։ 1851 թվականի հունվարի 6–ին, երբ «Ատլանտիկ» շոգենավը ընկավ փոթորիկի մեջ, ջարդվեց ղեկանիվը, և երկու շաբաթ նավը հոսընթացով շարժվեց արևելյան ուղղությամբ։ Հունվարի 22–ին նա հասավ Իռլանդիա, հաջորդ օրը Շլիմանը նավի անձնակազմից ստացավ 35 ֆունտ ստերլինգ փոխհատուցում։ Ամստերդամում Շրոյդերին հանդիպելուց հետո, փետրվարի 1–ին Շլիմանը «Աֆրիկա» շոգենավով տեղափոխվեց Նյու-Յորք։ Նյու–Յորքի ճանապարհին, նա այցելեց Ֆիլադելֆիա և Վաշինգտոն։ Շլիմանի օրագիրը պարունակում էր բազմաթիվ նկարագրություններ, կենսագիրները ապացուցել են, որ դրանց հիմքում ընկած են լրագրային հոդվածներ։ Ամբողջությամբ հորինված էին Սպիտակ տան այցը և զրույցը ԱՄՆ–ի նախագահ՝ Միլարդ Ֆիլմորի հետ։ Շլիմանը այդքան էլ հայտնի և հարուստ չէր, որ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների նախագահը հետաքրքրվեր նրանով։ Շատ տարիներ անց Շլիմանը հայտարարեց, որ նրա օրագրերը եղել են օտար լեզվի ուսուցման նոր մեթոդ։
1851 թվականին Կալիֆորնիա հասնելու ամենաապահով ճանապարհը՝ ծովայինն էր (Պանամայում վարէջքով)։ Փետրվարի 28–ին Շլիմանը Ֆիլադելֆիայից նավարկեց, մարտի 31–ին հասավ Սան Դիեգո, իսկ ապրիլի 2–ին՝ Սան Ֆրանցիսկո։ Սակրամենտոյում հաստատվելուց հետո, Շլիմանը կարգի բերեց եղբոր գերզմանատունը, իսկ հանքավայրեր այցելելուց և պայմաններին ծանոթանալուց հետո, նա հիմնադրեց բանկ՝ ոսկու գՈրծարքներով զբաղվելու համար (իրականում դա ոսկի գնելու կետ էր և միաժամանակ դրամ փոխելու կրպակ)։ «Բանկ»–ը զբաղեցնում էր մեկ սենյակ, որը վարձել էր մի թարգմանչի տանը։ Աշխատակազմի մեջ էր մտնում ամերիկացի գանձապահ Ա․ Կ․ Գրիմը և իսպանացի թիկնապահ Միգել դե Սատրուստիգին։ Շլիմանը բանկը բացում էր առավոտյան ժամը 6–ին և փակում էր երեկոյան ժամը 10–ից ոչ շուտ, աշխատում էր առանց հանգստյան օրերի և տոների։ Բանկը չէր աշխատում միայն Սուրբ Ծննդյան օրերին։ Գործերը հաջող էին ընթանում։ 1851 թվականի հոկտեմբերից սկսած մինչև 1852 թվականի ապրիլ նա Ռոտշիլդների բանկ ուղարկեց ոսկյա ավազ՝ 1 350 000 դոլարին համարժեք չափով։ Շահույթը ավելի հաջող օրերին կազմում էր 30 000 դոլար, այսինքն մոտ 100 կգ ոսկի։ Մեծ շրջանառությունը պայմանավորված էր նրանով, որ Շլիմանը վճարում էր իր սեփական տոկոսադրույքով (17 դոլար մեկ ունցիայի (29, 86 գրամ) համար)։ Ծանրաբեռնված աշխատանքը հանգեցրեց հիվանդության՝ 1852 մարտին նա հիվանդացավ տենդով, այնուհետև տիֆով, բայց շարունակում էր ընդունել հաճախորդներին, պառկած՝ գրասենյակի միակ անկողնում և կուլ տալով քինին։
Չնայած գերշահույթին, Շլիմանը մեկ տարի անց հրաժարվեց ամեն ինչից։ Գլխավոր պատճառը, հավանաբար, եղավ նրա գլխավոր գործընկեր Դևիդսոնի (Ռոտշիլդների բանկից) հետ տարաձայնությունները, նամակներից հետևում էր, որ նա Շլիմանին մեղադրում էր ոսկին կշռելու մեջ խաբեության համար։ Սակայն կային նաև ուրիշ խնդիրներ․
1852 թվականի ապրիլի 9–ին Շլիմանը հայտարարեց այն մասին, որ իր բոլոր գործերը փոխանցում է Դևիդսոնին և հենց նույն օրն էլ տեղափոխվում է Պանամա, իր հետ վերցնելով 60 000 դոլարին համարժեք ոսկի։ Հատուկ վտանգ էր ներկայացնում գումարի տեղափոխումը Պանամայի նեղուցով, դրանից առաջ Շլիմանը նույնիսկ խորհուրդ հարցրեց Մեծ Բրիտանիայի հյուպատոսից։ Հորդարար անձրևների պատճառով ճանապարհորդները, ապրիլի 26–ից մինչև մայիսի 8–ը ստիպված էին մնալ ճահիճներում, մինչև չփրկվեին նավաստիների կողմից։ Շլիմանը այդ ընթացքում ստացավ ոտքի թարախային բորբոքում։ Մայիսի 18–ին գործարարը Ճամայկայով տեղափոխվեց Նյու–Յուրք, բայց արդեն հաջորդ օրը վերադարձավ Լիվերպուլ։
Ռուսաստան։ Ամուսնություն
Լոնդոնում 10 օր մնալուց հետո Շլիմանը գնաց Փարիզ, իսկ այնտեղից տեղափոխվեց Ռոստոկ և առաջին անգամ, երկար տարիներից հետո, նա վերադարձավ իր հարազատ բնակավայրերը՝ Նոյբուկով և Անկերսխագեն։ Նա, հանդիպելով իր քույրերին՝ չճանաչեց նրանց։ 1852 թվականի հուլիսի 22–ին վաճառական Շլիմանը Պետերբուրգ ժամանեց «Erb Gross Duke Friedrich Franz» շոգենավով։
Կրկնապատկելով իր կարողությունը՝ Շլիմանը որոշեց ամուսնանալ, սակայն մեծ հաջողություն չուներ կանանց շրջանում և չէր սիրում բարձրաշխարհիկ կյանքը։ 1849 թվականին նա ծանոթացավ Եկատերինա Պետրովնա Լիժինայի՝ մի փաստաբանի աղջկա հետ, ով ըստ որոշ տեղեկությունների, Ս. Ժիվագոյի եղբոր աղջիկն էր։ Եկատերինա Պետրովնան ծնվել է 1826 թվականին, ավարտել է Պետրիշուլեն։ Փարիզից Շլիմանը Ն. Պոնամարյովի միջոցով նամակ ուղարկեց Եկատերինային, որում խնդրեց նրա ձեռքը։ Հրապարակումների շարքում կար ենթադրություն, որ Շլիմանը առաջարկություն էր արել նրան դեռ ԱՄՆ մեկնելուց առաջ, սակայն կա՛մ մերժվել էր, կա՛մ էլ հետաձգվել էր ամուսնությունը։ 1852 թվականի ամռան վերջից սկսում է Շլիմանի և Ե. Պ. Լիժինայի նամակագրությունը, որը շարունակվում է 33 տարի։ Աթենքի արխիվում պահպանվել է ավելի քան 180 նամակ։
1853 թվականի ամռանը սկսվեց Ղրիմի պատերազմը, որը դարձավ վաճառականության մի շարք ներկայացուցիչների, այդ թվում նաև Շլիմանի համար հարստանալու նոր աղբյուր։ Նա զբաղվում էր ծծումբի, սելիտրայի, երկաթի, վառոդի, անագի և կապարի առևտրով։ Նրա հիմնական կոնտրագենտները դարձան Ռուսական կայսրության ռազմական նախարարությունը, Սանկտ–Պետերբուրգի զինանոցը, Օխոտի վառոդի գործարանը և Դաուգավպլիսի զինանոցը։ Միայն մի օր՝ 1854 թվականի հունիսի 3-ին, նա տվեց Ռազմական նախարարությանը 1527 սալիկ անագ։ Պատերազմի տարիներին նրա ամսական շրջանառությունը կազմել է մեկ միլիոն ռուբլի։
1854 թվականի հոկտեմբերի 3-ին Մեմելի պահեստներում տեղի ունեցավ հրդեհ, որը ոչնչացրեց պահեստներում գտնվող գրեթե ամբողջ բեռը, որոնք պահեստավորված էին նավահանգստում։ Այնտեղ պետք է լինեին նաև Շլիմանի բեռները, որոնք գնել էր աճուրդով Ամստերդամում։ Մի քանի տասնյակ ինդիգոյի, սանդալայի և սուրճի 225 արկղեր՝ 150 000 թալեր ընդհանուր արժողությամբ. դա Շլիմանի գրեթե ողջ կարողությունն էր։ Կյոնիգսբերգից վերադառնալուց հետո Շլիմանը իմացավ, որ տեղի է ունեցել հրաշք, նրա բեռները տեղ են հասել ուշացումով, և դրանց համար կառուցվել էր լրացուցիչ պահեստ, որին հրդեհը չէր հասել։ Այս իրադարձությունը հանգեցրեց Շլիմանի լրացուցիչ հարստացմանը, քանի որ միանգամից սկսվեց ապրանքային քաղց։
1855 թվականին Դրեզդենում մահանում է Շլիմանի աները՝ Պ. Ա. Լիժինան, իսկ նոյեմբերի 16-ին Հենրիխի և Եկատերինայի ընտանիքում ծնվում է առաջնեկը՝ Սերգեյը (նրան անվանել էին Ս. Ա. Ժիվագոյի պատվին)։ Ծննդյան վկայականում Շլիմանը անվանվում է «Անդրեյ Արիստովիչ», նրան այդպես էին անվանում նաև բարեկամները նամակագրության մեջ։ Պատերազմի ավարտին՝ 1856 թվականին, Շլիմանը դարձավ միլիոնատեր, բայց դա չանդրադարձավ նրա գործնական աշխատանքի վրա։ Նույն տարվա ամռանը նա կատարեց ուղևորություն՝ Պետերբուրգից դեպի Նիժնի Նովգորոդ։ Պատերազմի տարիներին կոմերցիոն (առևտրային) նպատակների համար Շլիմանը սովորեց դանիերեն, շվեդերեն, լեհերեն և սլավոնական լեզուները։
Հունարենի ուսումնասիրությունը
Շլիմանը սկսել է ուսումնասիրել նոր հունարենը 1855 թվականի ապրիլին։ Նրա առաջին ուսուցիչը եղել է Պետերբուրգի հոգևոր ակադեմիայի ուսանող Նիկոլայ Պապպադակիսը, որը երեկոյան աշխատում էր Շլիմանի հետ իր սովորական մեթոդով՝ «աշակերտը» բարձրաձայն կարդում էր, «ուսուցիչը» լսում էր, ուղղում էր արտասանությունը և բացատրում անծանոթ բառերը։ Որպես դասագիրք օգտագործում էին «Փոլ և Վիրջինիա» վեպը՝ հունարեն թարգմանությամբ։ Շլիմանը վստահեցնում էր, որ արդեն առաջին ընթերցումից հետո հիշել էր մոտավորապես բառերի կեսը, իսկ կրկնելուց հետո արդեն կարող էր չօգտվել բառարաններից։ Հետո Շլիմանի ուսուցիչն է դառնում Աթենքից եկած սեմինարիստ Թեոկլետոս Վիմպոսը, որը օգնում էր խորացնել բառապաշարը՝ թղթի վրա գրում էր հունարեն տեքստից բառեր և նրանք միասին արտահայտություններ էին կազմում դրանցից։ Մի քանի շաբաթ անց Շլիմանը հունարեն լեզվով նամակ գրեց իր հորեղբորը՝ Ֆրիդրիխ Շլիմանին, ով հոգևոր հովիվ էր Կալկխորստից, և իր առաջին ուսուցչին՝ Կարլ Անդրեսին։ Ի. Բոգդանովի կարծիքով՝ չնայած Շլիմանը նամակներում հայտնում էր Հունաստան գնալու և փիլիսոփայություն և պատմություն ուսումնասիրելու ցանկության մասին, նա առաջին հերթին հետաքրքրում էին առևտրական շահերը, ցանկանալով կապեր հաստատել Պետերբուրգի, Ռոստովի և Տագանրոգի հունական համայնքների հետ.
Վիմպոսի հետ շփվելիս, Շլիմանը հետաքրքրվեց հին հունարեն լեզվով, որը դարձավ նրա համար 13-րդ լեզուն։ Դրա ուսումնասիրման պրոցեսը Շլիմանը նկարագրում էր այսպես.
1855-1856 թվականների սահմանին, Շլիմանը դառնալով 33 տարեկան, սկսեց մտածել հասարակ գործարարի հետաքրքրության շրջանակներից դուրս գալու մասին։ Օրագրում կար 1855 թվականի հուլիսի 22-ի մի գրություն, որում Շլիմանը երազում էր դեպի Իտալիա, Հունաստան և Եգիպտոս ճանապարհորդության մասին։ Ենթադրելու համար կան հիմքեր, որ Իտալիա և Հունաստան այցելելու ու հին լեզուները ուսումնասիրելու միջև կա ուղղակի կապ։ 1856 թվականի մարտին Շլիմանը գրում է հորը, որ կցանականար գնել անշարժ գույք Գերմանիայում, ու նորից հիշատակում է Հունաստան, Իսպանիա, Պորտուգալիա և Հնդկաստան ճանապարհորդության մասին։ Այդ նամակում առաջին անգամը Հոմերոսը նշվում է, որպես սիրելի գրող և հիշատակվում է, որ Շլիմանը հունարեն խոսում է այնպես, ինչպես գերմաներեն։
Ընտանեկան խնդիրները։ Գործնական ակտիվություն
Ամուսնության արարողությունից արդեն մեկ տարի անց Շլիման ամուսինները հասկացան, որ տարբեր են իրարից։ Իր հանդեպ պահանջկոտ Շլիմանը տանջվում էր այն փաստից, որ իր հետաքրքրությունները կինը չէր կիսում, չնայած արատաքուստ փորձում էր ցույց տալ, որ իրենց հարաբերությունները շատ անվրդով են։ Եկատերինա Շլիմանը կտրականապես համաձայն չէր թողնել Սանկտ–Պետերբուրգը և գնալ ճանապարհորդության, չնայած Հենրիխը պատրաստ էր լուծարել գործը, գներ կալվածք Մեկլենբուրգում և ապրեր կապիտալի եկամուտներով (1856 թվականին տարեկան տոկոսադրույքը կազմում էր 33 000 թալեր)։ Դեռ 1855 թվականին ամուսինների միջև ծագեց կոնֆլիկտ, որի մանրամասները հայտնի չեն, բայց պահպանվել են նույն տարվա Եկատերինայի նամակը, որտեղ նշվում է․
Հավանական է, որ այդ ժամանակահատվածում նա առաջին անգամ մտածեց ամուսնալուծության մասին, որը չէր թույլատրվում Ռուսական կայսրության օրենքներով։ Տ. Վիմպոսի հետ շփվելով, նա ծանոթացավ նրա մոր և քրոջ հետ, և ըստ երևույթի, արդեն իսկ այդ ժամանակ Շլիմանի մոտ առաջացան դրական տպավորություններ հույն կանանց նկատմամբ։
1857 թվականի առևրտրային ճգնաժամը հուսահատության մեջ գցեց Շլիմանին, անհաջող եղավ դեպի Ռոստոկի տոնավաճառ ուղևորությունը, որոշակի շահույթ բերեց միայն Ճավայական և Բենգալիական ինդիգոների գործարքը։ Ճգնաժամի արդյունքում Շլիմանը կորցրեց 300–400 հազար ռուբլի։ Պետերբուրգ վերադառնալուց հետո նա նորից խորացավ հունական փիլիսոփայության մեջ. նա ուսումնասիրեց Թուկիդիդեսին, Էսքիլեսին և Սոփոկլեսին։
1850-ական թվականների վերջերին Շլիմանից մեծ ջանք և ժամանակ խլեց Սանկտ–Պետերբուրգցի վաճառական Ս․ Ֆ․ Սոլովյովի (ոսկու խոշոր հանքագործ) հետ դատավարությունը (1819–1867)։ Այն սկսվեց Շլիմանի կնոջ եղբոր՝ Պ․ Պ․ Լիժինայի, 50 000 ռուբլի պարտքի բողոքի հայցով։ Լիժինայի հոնորարը կազմում էր գործից ստացված գումարի 1 %–ը, ամեն ինչ ընթանում էր հաջողությամբ, սակայն 1859 թվականին պրոցեսը դեռ հետաձգվում էր։ Դատելով, 1858 թվականին քույրերին ուղղված նամակներից, Շլիմանը ուժասպատ լինելով գործնական խնդիրներից, թողնում է իր բոլոր գործերը և ձեռնամուխ է լինում լատիներենի ուսումնասիրությանը, որը դասավանդում էր շվեյցարացի պրոֆեսոր Լյուդվիգ ֆոն Մուրալտը։
1858 թվականի նոյեմբերին, Պետերբուրգում միայնակ թողնելով հղի կնոջը, Շլիմանը ուղևորվում է ճանապարհորդության դեպի Եվրոպա։
Ճանապարհորդություն դեպի Եվրոպա և Մերձավոր Արևելք։ Մեկնումը Ռուսաստանից
Շլիմանը Ստոկհոլմ, Կոպենհագեն, Բեռլին, Ֆրանկֆուրտ և Բադեն-Բադեն քաղաքներով ուղևորվեց Իտալիա, որտեղ մնաց Հռոմում և Նեապոլում։ Սիցիլիայում, որտեղ նա անցկացրեց 1858 թվականի Սուրբ Ծնունդը, ընկավ մտածմունքների մեջ.
Այնուհետև նա ուղևորվեց Եգիպտոս։ Ալեքսանդրիայում նա սկսեց սովորել արաբերենը, իսկ Կահիրեում նա ծանթացավ երկու իտալացի ճանապարհորդների հետ՝ Ջուլիո և Կառլո Բասսի (Բոլոնիայից) եղբայրների հետ։ Միասին նրանք ուղևորվեցին Երուսաղեմ, ընդ որում քարավանը բաղկացած էր երեք ձիերից, բեռների փոխադրման համար նախատեսված 12 ուղտերից և 10 աֆրիկացի ստրուկներից։ Անապատով անցումը տևեց 19 օր, Երուսաղեմ ճանապարհորդները հասան Զատկի տոնին։ Մայիսին նա այցելեց Պետր և Բաալբեկ քաղաքները, որի մասին գրեց հորը։ Մայիսի 30-ին Շլիմանը հասավ մինչև Դամասկոս, որտեղ հիվանդացավ տենդով և արդեն ստիպված էր շոգենավով տեղափոխվել Իզմիր և Աթենք ։ Աթենքում, որտեղ Շլիմանը հիվանդությունը դարձավ կրիտիկական, նա ստացավ նամակ Պետերբուրգից՝ այն ամսին, որ 1859 թվականի հունվարի 12-ին ծնվել է նրա աղջիկը՝ Նատալիան։ Վատ ինքնազգացողության պատճառով Շլիմանը այս անգամ չտեսավ Հունաստանը։
Դեռ Շլիմանի ճանապարհորդության ընթացքում Ս.Ֆ. Սոլովյովը դատարան հանձնեց նամակ, 1859 թվականին մայիսի 7-ին, Շլիմանին մեղադրելով մեքենայությունների մեջ և նրա դեմ հայց ներկայացնելով։ Նրա հայցը մերժվեց, բայց դատական գործը նորից շարունակում էր ուժի մեջ մնալ։ Հայցի մասին տեղեկությունները ստանալով, Հենրիխ Շլիմանը հունիսի սկզբին վերադարձավ Պետերբուրգ (Ստամբուլից՝ Բուդապեշտ և Պրահա քաղաքներով, որտեղ այցելեց կնոջը, և օգոստոսի 3-ին ուղևորվեց Կոպենհագեն։ Շլիմանի ընտանիքը այդ ժամանակ տեղափոխվեց նոր բնակարան Վասիլևյան կղզու 1-ին գծի համար 30 բնակարան (նախկինում նրանց բնակարանը եղել է նույն փողոցի 28-րդ տունը)։ Շլիմանը այդ ընթացքում տեղափոխվեց Ֆրանսիա և Իսպանիա։
1859 թվականի դեկտեմբեր ամսին Շլիմանը վերադարձավ Պետերբուրգ։ Կնոջը նա չհանդիպեց, վարում էր բացառապես առանձին կյանք։ Առավոտյան ժամը 7-ին նա դուրս էր գալիս տնից և ուղևորվում սպորտային ակումբ, որտեղ զբաղվում էր մարմնամարզությամբ։ Աշխատանքային օրը սկսվում է առավոտյան 9:30–ին, երկու ժամ ուղղված էր ներքին և արտաքին նամակների քննարկման համար, մինչև 14:00–ը ծրագրավորված էին գործնական այցելությունները։ Մինչև 17:00–ը Շլիմանը աշխատում էր բորսայի վրա։ Երեկոները զբաղված էր լեզուների ուսումնասիրմամբ կամ նամակագրությամբ։ Կինը նախկինի պես չէր կիսում ամուսնու հետաքրքրությունները։ Հանգստյան օրերին Շլիմանը զբաղվում էր ձիարշավով, ամռանը լողում էր Ֆիննական ծոցում, իսկ ձմռանը սահում էր չմուշկներով և եղել է «Չմշկասահքի հասարակության» անդամ։ Գործերը հաջող էին ընթանում, Վիլհելմինային ուղարկված նամակներից մեկում Շլիմանը նշում է, որ Եվրոպայից վերադառնալուց հետո նա ևս մի անգամ կրկնապատկել է իր կարողությունը։
1860 թվականի մայիսին Եկատերինա Պետրովնան, անհաջող ծննդաբերությունից հետո, գնաց Մարիանսկե Լազնե՝ Մարիենբադ, իր հետ տանելով երեխաներին։ Շլիմանը շարունակում է աշխատել։ Միայն մայիս-հոկտեմբեր ամիսներին նա Պետերբուրգ առաքեց 2 400 000 արծաթե ռուբլու համարժեք ապրանք՝ անագ, սնդիկ, թուղթ, վառոդ և մեծ քանակություններով ինդիգո։ Կնոջ հետ հանդիպումները Պետերբուրգից վերադառնալուց հետո, կայանում էին միայն գումարային հաշվարկների ժամանակ։ 1861 թվականի հուլիսի 21-ին աղջկա՝ Նադեժդայի ծննդյան օրը խթան հանդիսացավ Շլիման ամուսինների ժամանակավոր մոտիկության համար։ Այնուհետև Շլիմանը սկսեց սովորել պարսկերեն՝ Ռոբերտ Ֆրենայի գլխավորությամբ։ Նիկոլայ Լիժինան Բեռլինից նրա համար բերեց «Եգիպտոսի պատմություն» գիրքը։
Կատարելով ուղևորություն դեպի Նիժնի Նովգորոդի տոնավաճառ, 1861 թվականի սեպտեմբերի 4-ին Շլիմանը ընտրվեց Կոմերցիոն դատարանի անդամ։ 1862-1863 թվականներին նա զբաղվում է բամբակի առևտրով, որը առաքվում էր ԱՄՆ-ից, և կարճ ժամանակով ուղևորվում էր Իտալիա։ 1863 թվականի հունվարին նա հայտնեց կնոջը, որ պատրաստ է թողնել կոմերցիոն դասընթացները։ Դեռ 1863 թվականի դեկտեմբեր ամսին նա եղել էր Նառվայի վաճառականներից մեկը, որը տեղափոխվել էր Սանկտ-Պետերբուրգի 1-ին գիլդիայի վաճառականություն, իսկ 1864 թվականի հունվարի 15-ին նա պարգևատրվեց պատվավոր քաղաքացիությամբ։ Սակայն արդեն փետրվարի 10-ին նա ուղևորվեց Լոնդոն, հայտարարելով, որ ընդմիշտ հեռանում է Ռուսաստանից։
Շուրջերկրյա ճանապարհորդություն
1864 թվականի ապրիլին Շլիմանը ուղևորվեց Ախեն՝ հանքային ջրեր, մեծ ճանապարհորդությունից առաջ ուժ հավաքելու համար։ Շրոյդերներին նա գրել է, որ սկզբի համար պատրաստվում է մեկնել Թունիս՝ ուսումնասիրելու էկոնոմիկական կոնյուկտուրան, իսկ այդտեղից էլ՝ Եգիպտոս, Հնդկաստան, Չինաստան, Ճապոնիա, Կալիֆորնիա և Մեքսիկա, այնուհետև՝ Կուբա և Հարավային Ամերիկա։ Բնորոշ էր, որ նա դեռ ուզում էր նորից զբաղվել գործարարությամբ (ճանապարհորդությունը ավարտելուց հետո), հնարավոր էր, որ նույնիսկ վերադառնար Պետերբուրգ։ Հունիսին Շլիմանը իրոք այցելեց Թունիս, եղավ Կարթագենի ավերակներում։ Թունիսի ակցիաներում նա ներդրեց 250 000 ֆրանկ։ Հուլիսին Շլիմանը տեղափոխվեց Կահիրե, որտեղ վարակվեց ինչ-որ համաճարակով՝ մարմինը ամբողջությամբ պատվեց թարախով, նրան սկսեցին տանջել ականջի ցավերը։ Դրա պատճառով նա ստիպված վերադարձավ Եվրոպա և գնաց բուժվելու Բոլոնիայում։ Նամակներից մեկում նա հետաքրքրվեց իր կնոջ կարծիքով այն փաստի մասին, որ Իտալիայում կալվածք ձեռք բերի։ Եկատերինա Պետրովնան կտրուկ դեմ էր դրան, բացատրելով նրանով, որ երեխաները պետք է մեծանային և կրթություն ստանային միայն Ռուսաստանում։ Իտալիայում անցկացող բուժումը միայն մեղմացրեց ականջի ցավը, իսկ կոնսուլտացիայի համար Հենրիխը ուղևորվեց Փարիզ, որից հետո՝ Վյուրցբուրգ։ Այնտեղ պրոֆեսոր ֆոն Տրելշը առաջին անգամ նրա մոտ հայտնաբերեց էկզոստոզ և արգելեց լողալ սառը ջրում, որը Շլիմանը արհամարհեց։
Շլիմանը ուզում էր հետաձգել ճանապարհորդությունը և վերադառնար Պետերբուրգ, սակայն օգոստոսի 26-ին կնոջ կողմից ուղարկված նամակը այնպիսի բովանդակություն ուներ, թե Հենրիխը ուղևորվել էր Հնդկաստան և Ցեյլոն՝ երկրներ, որոնց հետ երկար տարիներ կապված է եղել առևտրային գործերով։ 1864 թվականի դեկտեմբերի 5-ին Շլիմանը «Նուբիյա» շոգենավով ժամանեց Ցեյլոն, իսկ դեկտեմբերի 13-ին՝ Կալկաթա։ Հնդկաստանում նա շատ կարճ ժամանակ մնաց՝ մինչև 1865 թվականի հունվարի 26–ը։ Կալկաթայից Շլիմանը գնացքով ուղևորվեց Դելի, որտեղ բրիտանացի գաղութարարները արդեն կառուցել էին երկաթուղի։ Ճանապարհը տևեց ընդամենը երկու օր։ Ժամանելով Դելի, Շլիմանը վարձեց ծառայի և ուղեկցորդի, ով ցույց տվեց նրան մզկիթները և պալատները։ Այնուհետև Շլիմանը այցելեց Ագրա։ Այցելելով Հիմալայներ, Շլիմանը երկու օր անցկացրեց Վարանասիում՝ Գանգես գետի վրա, ծանոթացավ տեղի սովորույթների և հինդուիստկան կերպարների հետ։ Մ. Մեյերովիչը նշել է.
Հետագա ճանապարհը անցավ Սինգապուրով և Ճավայով։ Սինգապուրում նա ակտիվորեն նամակագրական կապեր հաստատեց ռուս վաճառականների հետ՝ գործնական կապեր հաստատելու նպատակով։ Այնուհետև Պետերբուրգ ուղարկեց 10 արկղ բենգալիական ինդիգո։ Բատավիաում (Ջակարտա) նրա մոտ ի հայտ եկավ սուր ականջաբորբ հիվանդությունը, որի հետևանքով վնասվեցին նրա երկու ականջները։ Տեղի բժիշկը առաջարկեց վիրահատել աջ կողմը, որը շատ հաջող անցավ, բայց ցավը և լսողության մասնակի կորուստը մնաց ամբողջ կյանքում։ Վերականգնվելով, Շլիմանը տարվեց բուսաբանությամբ և կազմեց մեծ արևադարձային չորացած տերևների ու միջատների հավաքածու։ Այդ հավաքածուն Հենրիխը 1875 թվականին փոխանցեց որդուն՝ Սերգեյին։ Ճավայում նա առաջին անգամ տեսավ, թե ինչպես է աճում ինդիգոֆերան՝ ներկի համար հումքը, որի վաճառքով նա զբաղվում էր արդեն 20 տարի։
Ապրիլի 1–ին Շլիմանը ժամանեց Հոնկոնգ։ Նրա հետագա երթուղին անցնում էր Սյամենով և Գուանչժոուով դեպի հյուսիս՝ Ֆունչժոուով, Շանհայով, Տյանցզինով մինչև Պեկին։ Շանհայում նրան հիացրեց չինական թատրոնը, որին իր օրագրում նվիրված էր մի ընդարձակ նկարագրություն։ Շլիմանը շտապում էր հեռանալ Չինաստանից, ըստ գրառումների, այն նրա վրա վանող տպավորությունն էր թողել․
Շլիմանը պահում էր իրեն զբոաշրջիկի և գործարարի պես։ Պեկինում՝ չիմանալով լեզու, նա իջեցրեց հյուրանոցի սենյակի գինը երկու անգամ ։ Մայիսի 29–ին Շանհայում Շլիմանը կատարեց թեյի մեծ պատվեր։ Շլիմանը առաջին անգամ, ճանապարհորդության ընթացքում սկսեց նկարագրել և համեմատել հին աշխարհի հուշարձանները, նրա օրագիրը նույնացվում էր ուսանողական գործնական աշխատանքիի։ Ամենից առավել, Չինաստանում նրան հիացրեց բնությունը և Չինական մեծ պարիսպը։
Շլիմանը ուշադիր չափում էր պատը մի քանի հատվածներում և նույնիսկ իր հետ վերցրեց մի աղյուս՝ հիշողության համար։
Շանհայից «Պեկին» շոգենավը նրան հասցրեց Յոկոհամա։ Այդ ժամանակվա Ճապոնիայի մայրաքաղաքը՝ Էդոն, այնպիսի քաղաք էր, որ դեպի քաղաք մուտքը արգելվում էր օտարերկրացիների համար, այդ պատճառով էլ Շլիմանը գործադրեց իր բոլոր ջանքերը այնտեղ հասնելու համար։ Ամերիկացի հյուպատոսի միջնորդության շնորհիվ նա կարողացավ իր համար ձեռք բերել թույլատվություն՝ երեք օրով Էդո ժամանելու համար։ Ինչպես յուրաքանչյուր օտարերկրացի, այնպես էլ նաև Շլիմանը գտնվում էր գերու կարգավիճակում։ Նրան անընդհատ հետևում էին հինգ ձիավոր ոստիկաններ։ Չնայած սահմանափակումների, Շլիմանը կարողացավ տեսնել քաղաքը, եղավ թեյարանում, Իկեբանայի դպրոցում, թթենու մետաքսագործի բուծարանում և թատրոնում։ Շլիմանը Ճապոնիայում մնաց երեք շաբաթ։
1865 թվականի հուլիսի 4–ին Շլիմանը նստեց անգլիական շոգենավ և օգոստոսի 22–ին ժամանեց Սան Ֆրանցիսկո։ Ճանապարհը անցնում էր Խաղաղ օվկիանոսով, և տևեց 50 օր։ Նա ուներ առանձին սենյակ՝ 2 × 1, 3 մ մակերեսով, բայց բողոքում էր հարմարավետության բացակայության համար։ Նավարկման ընթացքում նա մշակում էր չինական և ճապոնական օրագրերը և արդյունքում նա գրեց իր առաջին ֆրանսերեն գիրքը՝ «La Chine et le Japon au tempts présent» («Մեր օրերի Չինաստանը և Ճապոնիան»)։ Սկզբում նա ծրագրել էր տպագրել Journal de Petersbourg վերնագրով ուղեցույցներ, բայց արդյունքում դրանք տպագրվեցին Ֆրանսիայում։
Կալիֆորնիայում Շլիմանը նորից եղավ ոսկու հանքերում, բայց ավելի շատ հետաքրքրվեց ոչ թե ոսկով, այլ շրջակա բնությամբ։ Նա այցելեց Յոսեմիթե ազգային պարկ, իսկ սեպտեմբերին այցելեց սեքվոյաների պուրակ։ Տեսնելով «Անտառի մայրը» անվանումով ծառը, Շլիմանը հաշվեց իր օրագրում, որ այն պարունակում է 573 000 փայտի խորանարդ մետր (16 225 մ³), քրքվ օրինակ իր պետերբուրգյան տունը կարող էր տաքացնել 107 տարի և 5 ամիս ։ Մեկ շաբաթ անց Շլիմանը կատարեց նավարկություն դեպի Նիկարագուա, որտեղից տեղափոխվեց Նյու–Յորք։ Ճանապարհորդությունը դեպի Կուբա պարզվեց հաջող էր գործարարական հարաբերություների համար։ Այնտեղ նա գումար ներդրեց երկաթուղային ընկերության ակցիաներում, որը շատ շահավետ էր։ Այնուհետև այցելեց Մեքսիկա։ Բոլոր իրադարձությունների նկարագրությունները՝ Ճապոնիայից հեռանալոց հետո և Փարիզ ժամանելուց առաջ, որը գրեց հաջորդ տարվա հունվարին, Շլիմանի օրագրում զբաղեցրեց երկու տասնյակ էջ։
Ֆ․ Վանդենբերգի խոսքերով․
Գյոզաշին
Գյոզաշին, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Էրզրումի գավառում ։
Հենրիխ Շլիման
Վերադարձ դեպի Եվրոպա։ Ընտանիքի հետ կապի խզումը
1865 թվականի հոկտեմբերին Շլիմանը, որին նորից սկսեց անհանգստացնել ականջների ցավը, ժամանեց Վյուրցբուրգ՝ բուժման համար։ Իր և կնոջ նամակագրությունից հետևում էր, որ նա նույնիսկ նրան չէր հայտնել Ճավայում տեղի ունեցած վիրահատման մասին։ 1866 թվականի հունվարի 28–ին, ճանապարհին այցելելով Լոնդոն, Շլիմանը տեղափոխվեց Փարիզ և շտապ գնեց մի քանի տուն։ № 5 տունը Սեն Միշել բուլվարում, № 33 տունը Պյու դե Արկադում, № 6 և 8 տները Պյու դե Կալեում, № 7, 9 և 17 տները Պյու դե Բլան Մարտոյում։ Գործարքի ընդհանուր արժեքը կազմում էր 1 736 400 ֆրանկ։ Դրանք վարձով տրվող տներ էին, որտեղ կար 270 առանձին բնակարան՝ հուսալի և շահավետ եկամտի աղբյուր։ Այդ ժամանակ Շլիմանը զբաղված էր Չինաստանի և Ճապոնիայի գրքի համար հրատարակիչ և խմբագիր փնտրելով, և նրան նույնիսկ առաջարկեցին դիմել Ալեքսանդր Դյումային (բայց անհայտ է հորը թե որդուն), բայց ծանոթությունը ինչ–որ պատճառով չկայացավ։
Փետրվարի 1–ին Շլիմանը մասնակցեց Փարիզի համալսարանի մի շարք դասընթացների, որտեղ վճարեց հետևյալ դասընթացների համար․
Գյոզաշին
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Հենրիխ Շլիման
Վերադարձ դեպի Եվրոպա։ Ընտանիքի հետ կապի խզումը
Շլիմանը լուրջ էր վերաբերվում իր ուսանողի նոր կարգավիճակին, քանի որ դեռ 1850-թվականների կեսերին գրել էր իր բարեկամներին, որ զգում էր սիստեմատիկ կրթության կարիք, քանի որ այն չի ստացել երիտասարդ ժամանակ։ Նա մեծ սիրով հաճախում էր դասախոսություններին և սեմինարներին։ Սակայն համալսարանում մնաց շատ կարճ ժամանակ։ Նրանից շատ ժամանակ խլեց «Մեր ժամանակների Չինաստանը և Ճապոնիան» գրքի հրատարակչությունը, որը տպագրվեց ֆրանսերեն այնքան քիչ տպաքանակով, որ միանգամից դարձավ կենսագրական հազվադեպություն։ Նա որոշել էր այն թարգմանել գերմաներեն։ Այդ աշխատանքը նա հանձնարարեց իր նախկին ուսուցիչ Կառլ Անդերսին, որի հետ նամակագրական կապի մեջ էր։ Նրանք իրար հետ խոսում էին հունարեն և լատիներեն լեզուներով։ Նա այդ ժամանակ արդեն ծերացել էր, և Շլիմանը կողմից տրվող հոնորարը տեղին էր։
Օրագիրը ներկայացնում էր իրենից, ավելի շուտ, թվականների հավաքածու՝ ծախսերի հաշվարկներ, ֆիքսում էր տվյալ բնակավայրի բնակչության թիվը, որտեղ եղել է, նշում է օդի ջերմաստիճանը, բնակավայրերի միջև եղած հեռավորությունը, իրեն ուղեկցողների անունները և այլն։ Մոսկվայում և Նիժնի Նովգորոդում նա երկար չմնաց, նրա նպատակը դարձավ Սամարայի նահանգը, որտեղ նա ծրագրել էր բուժվել կումիսով, որը XIX դարի Ռուսաստանում դարձել էր շատ հայտնի միջոց։ Շլիմանը հաստատվեց Ա․ Ի․ Չեմբուլատովի կումիս-հիվանդանոցում, որը գտնվում էր Սամարայից 65 կմ հեռավորություն վրա։ Բուժումը տևեց հուլիսի 15-ից մինչև օգոստոսի 12-ը, բայց այն չբերեց հիվանդության թուլացման։ Շլիմանին շատ էին անհանգստացնում հատկապես մալարիան և ականջների ցավը։ Դրա հետևանքով Չեմբուլատովը վերսկսեց քինինով բուժումը։ Այնուհետև Հենրիխը Վոլգայով տեղափոխվեց մինչև Սարատով և Ցարիցին, օգոստոսի 23-ին հասնելով Տագանրոգ։ Օգոստոսի 25-ին կնոջ կողմից ստանալով նամակ, Շլիմանը Օդեսսայից ուղևորվեց Ֆրանսիա։
Երկրորդ ուղևորությունը դեպի ԱՄՆ
1866 թվականի սեպտեմբերին ժամանելով Փարիզ, Շլիմանը տուն վարձեց Սեն Միշել հրապարակում, որտեղ ժամանակի ընթացքում առաջացավ ինտելեկտուալ շրջան, որի մեջ էր մտնում նաև Էռնեստ Ռենանը (նրա «Հիսուսի կյանքը» Շլիմանի կարդացել էր դեռ 1858 թվականին)։ Գտնվելով ծանր դեպրեսիայի մեջ՝ ընտանեկան խնդիրների պատաճառով, նա վերադարձավ համալսարանի դասընթացներին, սովորաբար ուսումնասիրելով հնագիտություն Լուվրի տնօրենի՝ Ժ․ Ռավեսսոն-Մոլյենայի, ղեկավարության ։ Նա նույնիսկ հաճախում էր Աշխարհագրական հասարակության նիստերին, որտեղ 1867 թվականի մայիսի 7-ին մասնակցում էր հույն գիտնական Գ․ Նիկոլաիդասի «Իլիականի տեղագրության և ստրատեգիական ծրագիրը», և կյանքում առաջին անգամ իմացավ, որ Տրոյայի գոյության և տեղագրության մասին ընթանում են բանավեճեր։ Այս թեման այնքան հետաքրքրեց Հենրիխին, որ նա գնեց Նիկոլաիդասի գիրքը՝ հունարեն լեզվով, բայց չկարողացավ կենտրոնանալ դրա վրա։
Շլիմանը շարունակում էր կնոջը ուղարկել նամակներ, կանչում էր նրան Փարիզ և խոստանում էր ապահովել հարուստ կյանքով՝ Ֆրանսիայի մայրաքաղաքում։ Շլիմանը նույնիսկ ցանկանում էր Փարիզի իր անշարժ գույքը ձևակերպել 11-ամյա որդու՝ Սերգեյի անունով։ Սակայն Ե․ Պ․ Լիժինա-Շլիմանը և նրա հարազատները հրաժարվեցին։ Շլիմանը այնքան շատ էր ուզում վերադարձնել իր ընտանիքը, որ նույնիսկ անցավ սպառնալիքների։ Վերջապես 1867 թվականի հուլիսի 10-ին, Շլիմանը գրեց Եկատերինա Պետրովնային նամակ՝ ֆրանսերենով, որտեղ հայտարարեց ամուսնալուծության մասին։
Հունաստան։ Առաջին պեղումները։ Գիտական աստիճան
1868 թվականի հունվարի 28-ին Շլիմանը վերադարձավ Փարիզ։ Մարտի 4-ին Շլիմանը կնոջը գրեց 12 էջ պարունակող նամակ (այդ ժամանակ նրանք իրար չէին տեսել մոտ կես տարի), համոզելով նրան մտափոխվել և գալ ապրել Փարիզում՝ հարուստ կյանքով։ Թվում էր, թե նրանց հարաբերությունները վերականգնվում էին, բայց Շլիմանը չէր շտապում վերադառնալ Պետերբուրգ, այլ պատրաստվում էր մեկնել Շվեյցարիա և Իտալիա։ Մայիսի 5-ին նա ժամանեց Հռոմ։ Նա ձեռնամուխ եղավ այցելել քաղաքի բոլոր տուրիստական օբյեկտները։ Օրագրի՝ մայիսի 7-ի գրառումները վկայում են, որ Շլիմանը գործնականում առաջին անգամ հետաքրքրվեց հնագիտական պեղումներով, որոնք տեղի էին ունենում Պալատին բլրի վրա։ Մայիսի 18-ին նա նորից այցելեց պեղումնավայր։ Հունիսի 7-ին Շլիմանը այցելեց Նեապոլի համալսարան, որտեղ ներկա գտնվեց հունական գրականության և ժամանակակից պատմության դասախոսություններին, իսկ հունիսի 8-ին տեղափոխվեց Պոմպեյ՝ պեղումները ուսումնասիրելու համար։ Շլիմանը, Սիցիլիա այցելելուց և Էտնայի գագաթը բարձրանալուց հետո, հուլիսի 6-ին տեղափոխվեց Հունաստան։
Շարունակելով ճանապարհորդությունը, Շլիմանը այցելեց Կորինթոսի ավերակներ, իսկ հետո՝ Միկեն։ Նա հուլիսի 20-ին վերադարձավ Աթենք, որտեղ հանդիպեց իր հունարենի ուսուցիչ Տ․ Վիմպոսին, ինչպես նաև գերմանացի հնագետ Էռնստ Ցիլլերին, որը սովորաբար աշխատում էր Հունաստանում։ Ցիլլերը մասնակցում էր Տրոյան գտնելու 1864 թվականի փորձերին։ Հետաքրքրված Շլիմանը մեկնեց Տրոադա (այն գտնվում էր Թուրքիայի տարածքում) և 1868 թվականի օգոստոսի 10-ին առաջին անգամ տեսավ Հիսսարլիկ բլուրը։ Այնտեղ նա ծանոթացավ Ֆրենկ Կալվերտի հետ, ով նույնպես փորձում էր գտնել Տրոյան։ Կալվերտը Հիսսարլիկ բլրի մի մասի սեփականատերն էր։ Օգոստոսի 22-ին Շլիմանը գրեց հորը․
Շլիմանը հրաժարվեց Ռուսաստան վերադառնալուց և ընտանիքի հետ շփումից։ Նա սեպտեմբերին մեկնեց Փարիզ։ Հենրիխը պատրաստվում էր գիրք գրել իր հունական պեղումների մասին։ Պետերբուրգ չգնալը բացատրվում էր նաև նրանով, որ Սոլովյովի պարտքի հարցը դեռ չէր չփակվել, նույնիսկ նրա մահից հետո, քանի որ հանգուցյալի քույրը՝ Ե․ Կ․ Պերեյասլավցևան, փորձում էր Շլիմանից գանձել 20 000 ռուբլի։
Նոյեմբերին Շլիմանը միացավ Հունաստանի ուսումնասիրման Ֆրանսիական ասոցացիային և դեկտեմբերի 9-ին վերջացրեց իր երկրորդ գիրքը՝ «Իթաքա, Պելոպոնես և Տրոյա։ Հնագիտական հետազոտություններ»։ Շլիմանի որակավորումը նրան դեռ թույլ չէր տալիս գիտական մենագրություն գրելու։ Առաջաբանում հեղինակը առաջին անգամ առաջարկեց սեփական կենսագրության տարբերակը և առաջին անգամ հրապարակեց անձամբ հորինած առասպելը։ Գիրքը չգրավեց գիտնականների և հրապարակիչների ուշադրությունը, այդ պատճառով էլ Շլիմանը իր սեփական միջոցներով այն հրատարակեց 700 օրինակ։
Սուրբ Ծննդին նա վերջապես վերադարձավ Պետերբուրգ։ Չնայած մեկ ամիս առաջ ուղարկած հեռագրի, նա ընտանիքին չգտավ։ Եկատերինա Պետրովնան երեխաների հետ միասին հեռացել էր տնից։ Հնարավոր է, որ այդ ժամանակ Շլիմանը վերջնականապես որոշեց բաժանվել կնոջից և կապել իր կյանքը Տրոյայի պեղումների հետ։ Նա դեկտեմբերի 26-ին Կալվերտին ուղարկել էր նամակ, որը պարունակում էր գործնական երկու տասնյակ հարցեր։ Հարցերի մեծ մասը կապված էր պեղումների համար աշխատողներ վարձելու, Տրոադայի կլիմայի և դաշտային շրջանի սկզբի մասին։
Հենրիխը դիմեց իր հորեղբոր որդուն՝ փաստաբան Ադոլֆ Շլիմանին, որը առաջարկեց նրան Ռոստոկի համալսարան ուղարկել իր 2 հրատարակած գրքերը, որպեսզի ստանա փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան։ Ադոլֆ Շլիմանը զբաղվում էր Հենրիխի դոկտորական աստիճանի ձևակերպման հարցով, երբ գտնվում էր ԱՄՆ-ում։ 1869 թվականի մարտի 12-ին Ռոստոկի համալսարանի պրոֆեսոր Կարտենին՝ փիլիսոփայության ֆակուլտետի դեկանին, ուղարկվեց Շլիմանը երկու գրքերը, նրա ինքնակենսագրությունը և նամակ գերմաներեն ու լատիներեն լեզուներով, ընդ որում լատիներեն նամակը պարունակում էր սխալներ։ Չնայած դրանց, համալսարանի գիտական խորհուրդը 1869 թվականի ապրիլի 27-ին միաձայն որոշումով Հենրիխ Շլիմանին տվեց փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան։
Ամերիկայի քաղաքացիություն։ Ամուսնալուծություն
Փետրվարին, երբ պատրաստվում էր ուղևորվել ԱՄՆ, Շլիմանը Տ․ Վիմպոսին ուղարկեց նամակ, որում եպիսկոպոսից խնդրեց իր համար հույն կին փնտրել։ Մասնավորապես այնտեղ նշվում էր․
1869 թվականի մարտի 27-ին Հենրիխ Շլիմանը երրորդ անգամ ուղևորվեց ԱՄն։ Հասնելուն պես նա ներկայացրեց իր փաստաթղթերը քաղաքացիություն ստանալու համար։ Անհրաժեշտ փսաստաթղթերը նա ստացավ ադրեն երկու օր անց։ Ոմն Ջոն Բոլան՝ Նյու-Յորքի բնակիչ (փողոց Մեդիսոն, 90), դատարանում երդվեց, որ «պարոն Հենրիխ Շլիմանը վերջին հինգ տարիների ընթացքում ապրել է Միացյալ Նահագներում, որից մեկ տարի Նյու-Յորք նահանգում, և միշտ ենթարկվել է Միացյալ Նահանգների սահմանադրությանը»։ Իրականում Շլիմանը Նյու-Յորքում մնացել էր 10 շաբաթից էլ քիչ (դեպի ԱՄՆ երեք ուղևորումները միասին հաշված)։ Եվ Ջոն Բոլանը իր կեղծ երդման դիմաց ճոխ պարգևատրվեց։
1869 թվականի ապրիլի 1-ին, քաղաքացիությունը ստանալուց երեք օր հետո, Հենրիխ Շլիմանը տեղափոխվեց Ինդիանապոլիս, որտեղ, համաձայն Ա․ Շլիմանի խոսքերի, գործում էր ԱՄՆ-ի ամենալիբերալ օրենսդրությունը։ Ապրիլի 5-ին նա դատարան հայց ներկայացրեց ամուսնալուծության մասին։ Այդ մասին փաստաթղթերը տպագրվեցին Indiana Weekly State Journal օրաթերթում՝ ապրիլի 9, 16 և 23-ին։ Բնորոշ է, որ Ինդիանա նահանգի օրենքներով, որպեսզի ներկայացվի ամուսնալուծության մասին հայց, պահանջվում էր ամենաքիչը մի տարի ապրել նրա տարածքում։ Շլիմանը գործը ուսումնասիրվեց հունիսի 30-ին, հետևաբար, նրան հաջողվեց ապացուցել դատարանին, որ նա նստակեցության ցենզը կատարել է։ Գրավոր տեսքով դա հրապարակվեց եզրակացության մեջ։ Շլիմանը այդպես էլ չբացատրեց, թե ինչպես հաջողվեց նրան ապացուցել, որ նա համարվում է նահանգի մշտապես ապրող օտարահպատակ։ Սակայն 1869 թվականի հունիսի 11-ին Շլիմանը իր ֆրանսիացի ծանոթներին ուղարկած նամակներից մեկում նշեց, որ տուն է գնել Ինդիանապոլիսում՝ 1125 դոլարով և ներդրեց 12 000 դոլար օսլայի գործարանի 33 % ակցիաներում, ընդ որում երկու գործարքներն էլ ավարտվեցին դատական նիստից երկու շաբաթ առաջ։ Այսպիսով, Շլիմանը զոհաբերեց փոքր գումար և դատարանում ապացուցեց, որ համարվում է հասարակության ծանրակշիռ և պատկառելի քաղաքացի, այլ ոչ թե ժամանակավոր գաղթական, որին անհապաղ պետք է ամուսնալուծություն։ 1869 թվականի հունիսի 30-ին Շլիմանը գրեց օրագրում, որ ամուսնալուծությունը կատարվել է, դատարանը հաշվի առավ Եկատերինա Լիժինայի նամակները, որոնք թարգմանվել էին անգլերեն։ Նամակի թարգմանության ժամանակ կեղծվել էին մի շարք փաստեր, օրինակ այն, որ Եկատերինան չէր ուզում տեղափոխվել ամուսնու մոտ ոչ թե Փարիզ, այլ ԱՄն։ Դատական գործը ավարտելուց հետո, Շլիմանը սպասում էր ամուսնալուծությունը հաստատող փաստաթղթին, որից հետո հուլիսի կեսին հեռացավ Ինդիանապոլիսից։ Հուլիսի 24-ին նա Նյու-Յորքից ուղևորվեց Փարիզ։
Աթենք։ Երկրորդ ամուսնություն
Երբ Շլիմանը գտնվում էր Ինդիանայում, նա ստացավ Տեոկլետոս Վիմպոսին ուղարկած նամակի պատասխանը։ Եպիսկոպոսը լուրջ էր մոտեցել իր նախկին աշակերտի խնդրանքին։ Վիմպոսը ԱՄՆ ուղարկեց մի քանի լուսանկարներ, որոնց մեջ կար նաև Սոֆյա Էնգաստրոմենոսի պատկերը։ Սոֆյան Վիմպոսի հորեղբոր աղջկա՝ Վիկտորիայի և վաճառական Գեորգիոս Էնգաստրոմենոյի դուստրն էր։ Այդ ժամանակ Սոֆյան 17 տարեկան էր, և արդեն ավարտել էր ուսումը ։ Ապրիլի 26-ին Շլիմանը պատասխանեց Վիմպոսին, նամակի մեջ դնելով 1000 ֆրանկի չեկ։ Շլիմանը հաղորդում էր, որ նրան ամաչեցնում է իր և Սոֆյայի տարիքային տարբերությունը՝ 30 տարի, ինչպես նաև կասկածում էր իր տղամարդկային կարողության վրա։ Եկատերինայից բաժանվելուց հետո նա 6 տարվա ընթացքում չի ունեցել սեռական հարաբերություններ։ Արքեպիսկոպոսը փորձում էր ցրել նրա կասկածները։ Դրա համար նրան ուղարկեց ևս երկու թեկնածուների, այդ թվում նաև մի երիտասարդ այրու։ Նամակագրությունը շարունակվում էր, բայց Շլիմանը, շարունակում էր երկմտել։ Արդեն հուլիսին, երբ նա գտնվում էր Նյու-Յորքում, իր ամերիկացի ընկերներից խուրհուրդ էր հարցնում, արդյոք պետք էր նրան ամուսնանալ հույն կնոջ հետ։
Ժամանելով Աթենք, Շլիմանը ցանկացավ անձամբ հանդիպել թեկնածուների հետ, որոնց լուսանկարները ուղարկել էր Վիմպոսը։ Սոֆյայի հետ հանդիպումները տեղի էին ունենում իր բարեկամների ներկայութամբ, և երբ Շլիմանը նրան հարցրեց, թե ինչի համար է նա ուզում ամուսնանալ (դա եղավ 1869 թվականի սեպտեմբերի 15-ին), նա պատասխանեց այսպես՝ «Այդպիսին է իմ ծնողների կամքը, մենք աղքատ ենք, իսկ դուք հարուստ մարդ եք»։ Վհատված Շլիմանը նրան ուղարկեց նամակ, հետևյալ բովանդակությամբ․
Ստանալով նամակը, Էնգաստրոմենոսները խառնվեցին՝ միլիոնատեր փեսացու ունենալը, հասարակության մեջ ընտանիքի դիրքը վերականգնելու և պարտքերը վճարելու միակ հնարավորությունն էր։ Նրանք Սոֆյային ստիպեցին, որ նամակ գրի Շլիմանին։ Շլիմանի պատասախանը շատ կոպիտ էր, սակայն դրանից հետո սկսվեց Սոֆյայի հետ նամակագրական կապը։ Արդեն մեկ շաբաթ անց՝ սեպտեմբերի 23-ին, տեղի ունեցավ նրանց ամուսնությունը։ Սակայն Շլիմանը Սոֆյային և նրա հորը ստիպեց ստորագրել մի համաձայնություն, ըստ որի նրանք չպետք է հավակնեն իր կարողությանը, եթե միայն դա նշված չլիներ կտակում, իսկ ամուսնական ծախսերի վրա նա խնայողություն չարեց ։
Երկու օր անց ամուսինները մեկնեցին ամուսնական Ճանապարհորդության։ Նրանք շոգենավով տեղափոխվեցին մինչև Սիցիլիա, իսկ Նեապոլով և Հռոմով մեկնեցին Ֆլորենցիա, Վենեցիա և Մյունխեն։ Ճանապարհորդության վերջին կետը Փարիզն էր։ Շլիմանը իր երիտասարդ կնոջ հետ զբոսնում էր քաղաքի թանգարաններով, վարձում էր իտալերենի և ֆրանսերենի ուսուցիչներ, որպեսզի նա կարողանար շփվեր նրա ընկերների հետ։ Լինում էին նաև կազուսներ։ Մյունխենի ամրոցի պատկերասրահում նա տեսավ մի երիտասարդ կնոջ դիմանկար՝ հունական գլխարկով։ Դրանից հետո Շլիմանը կնոջը հանձնարարեց հագնվել նույն ձևով և տարավ նրան պատկերասրահ, որպեսզի բոլորը համոզվեն, որ կենդանի կերպարը ավելի լավը կարող է լինել, քան գեղանկարը, որի հետևանքով Սոֆյան լացելով դուրս եկավ թանգարանից։ Այդ պատճառով Փարիզում նրա մոտ զարգացավ դեպրեսիա, որը ընթանում էր գլխացավերով և սրտխառնոցներով, բժիշկները խորհուրդ տվեցին նրան գնալ հանգստի։ Շուտով Շլիմանը նամակ ստացավ իր աղջկա՝ Նադեժդայի, մահվան մասին (նոյեմբերի 28-ին՝ 10 տարեկանում) և հետաձգեց իր բոլոր ծրագրերը։ 1870 թվականի փետրվարի 19-ին ամուսինները վերադարձան Աթենք ։ Դա տեղի ունեցավ այն բանի պատճառով, որ Շլիմանը կանխազգեց պրուս-ֆրանկական պատերազմը։ Աթենքում Շլիմանը Սինտագմա հրապարակի շրջակայքում տուն գնեց, որտեղ էլ հաստատվեցին իր կնոջ հետ։
Տրոյայի մատույցներում
Գործարար Շլիմանը չմնաց Աթենքում, և վարձելով մի մեծ նավ՝ նա 1870 թվականի մարտին ուղևորվեց դեպի Կիկլադներ՝ այցելելով Դելոս, Պատրոս, Նակսոս և Տիրա, որոնք հետաքրքել էին նրան հնագիտական տեսանկյունից։ Քանի որ Սոֆյան դեռ լիովին առողջ չէր, իսկ թուրքական ղեկավարությունը պեղումներ կատարելու թուլատվության հարցը երկարաձգում էր, Հենրիխը Տրոյադ ուղևորվեց միայնակ։ Ապրիլի 1–ին, չսպասելով թույլատվությանը, նա սեփական ռիսկով և պատասխանատվությամբ վարձեց տասնյակ աշխատողներ շրջակա գյուղերից, որոնք, համաձայն Ֆ․ Վանդնեբերգի արտահայտության, ծրագրում էին «բողոքի ակցիա»։ Նրան ակտիվ կերպով օգնում էր Ֆ. Կալվերտը, և ապրիլի 9–ին Հիսսարլիկ բլրի հյուսիսարևելյան լանջին Շլիմանը հայտնաբերեց 2 մ հաստությամբ քարե պատի մնացորդներ, բայց առանց թույլատվության շարունակել աշխատել անիմաստ էր, հողի սեփականատերները ստիպեցին Շլիմանին ծածկել խրամատները, որն էլ արվեց ապրիլի 22–ին։ Հետախուզությունը Շլիմանին թույլ տվեց գնահատել ծավալը և աշխատանքի արժեքը․ Կալվերտին նա գրում էր, որ պեղումները պետք է տևեին առնվազն 5 տարի։ Եթե պահեին միաժամանակ 100 աշխատողների, ապա հնագիտական աշխավախմբի բյուջետը կգնահատվի 100 000 ֆրանկ։ Շլիմանը նույնիսկ նախատեսել էր վարձել հնագետներ Հռոմից կամ Պոմպեյից, սակայն հրաժարվեց այդ մտքից։ Օրագրում նա ավելի հոռետես էր Պրիամոսի ամրոցի պեղումների ֆինանսական գնահատման հարցում, որի գոյություն ունենալու մեջ չէր կասկածում։
Պրուս–Ֆրանսիական պատերազմը սկսելուց առաջ Շլիմանը շտապով մեկնեց Փարիզ (Ցյուրիխով), որպեսզի պաշտպանի իր սեփականությունը։ Սոֆյան մնաց Աթենքում, Շլիմանը բողոքում էր նրան միայնակ լինելու համար, բայց վարում էր նախկին ապրելակերպը, ակտիվորեն զբաղվում էր ձիարշավով և գնում էր Բուլոն՝ լողալու համար։ Հետագա պեղումների համար նրան անհանգստացնում էին ռազմական սպառնալիքները, Սեդանի ճակատամարտի օրը (սեպտեմբերի 1) նա գրեց Օսմանյան կայսրության կրթության նախարար Սաֆվեդ փաշային։ Նամակում Շլիմանը ներողություն խնդրեց մամուլում իր կողմից բարձրացրած աղմուկի համար (դա վատթարացրեց Կալվերտի հետ հարաբերությունները)։ Սեպտեմբերի սկզբին Շլիմանը նավարկեց դեպի Մեծ Բրիտանիա, սեպտեմբերի 29–ից մինչև հոկտեմբերի 28–ը Սոֆյայի հետ ապրում էր Արկաշոնում։ Որդուն՝ Սերգեյին, ուղղված նամակներում նա հիշեցնում է, որ անհանգստանում է Փարիզում գտնվող իր անշարժ գույքի ճակատագրի համար, որը «կարող է ոչնչացված կամ այրված լինել նոր վանդալների կողմից»։ Նոյեմբերի 21–ին Շլիման ամուսինները վերադարձան Աթենք, իսկ Հենրիխը որոշում կայացրեց Հունաստանում ընտանեկան տուն կառուցելու մասին, քանի որ նա զբաղվում էր պեղումներով, իսկ Սոֆյան հրաժարվում էր ապրել Փարիզում։
Աշնան վերջին Սոֆյան հղիանում է, Շլիմանը նրան հետևելու համար հրավիրում է Աթենքի համալսարանի պրոֆեսոր Վենիցելոսին․ նա ստացել էր գինեկոլոգիական կրթություն Բեռլինում։ Քանի որ պեղումների համար թույլատվություն այդպես էլ չստացավ, դեկտեմբերին Շլիմանը մեկնեց Ստամբուլ։ Բանակցությունների համար նա գնաց ԱՄՆ–ի դեսպան Մակվինգի մոտ, ինչպես նաև հույսը դրել էր թուրքերենից իր սեփական գիտելիքների վրա, ընդ որում Շլիմանը ինքն իր բառապաշարը գնահատեց 6000 բառ։ Երեք շաբաթվա ընթացքում Շլիմանը եղավ Օսմանյան կայսրության բազմաթիվ վարչություններում, նրան դիմավորում էին բարեկամորեն, բայց գործը տեղից չէր շարժվում։ Իր օրագրի 62 էջերը՝ 1870 թվականի ընթացքում, նա գրել է հին օսմաներենով, նա կատարելագործեց նաև պարսկերենի իր գիտելիքները ։ Այդ ընթացքում ցավալի նորություններ եկան Կալվերտից․ Շլիմանը հանձնարարել էր նրան գնել Հիսսարլիկի արևմտյան հատվածը, բայց այդ գործը երկարաձգվեց։
1871 թվականի հունվարի 18–ին Փարիզը կապիտուլացվեց պրուսիական զորքերի կողմից։ Չնայած Սոֆյայի դժկամության, Շլիմանը նորից ուղևորվեց Փարիզ։ Բյուրոկրատական խնդիրներից հետո Ստամբուլում ԱՄՆ քաղաքացի Շլիմանը ոչինչ չսպասեց օկուպացրած զորքերից, այդ պատճառով էլ նա Շառլ Կլեյնից պարտքով վերցրեց նրա վերարկուն և անցաթուղթը և կարողացավ փետրվարի 22–ին հասնել Փարիզ՝ ռիսկի դիմելով, որ կարող է նրան ճանաչեն որպես լրտես։ Իր պետերբուրգցի ծանոթին նա գրեց այն մասին, որ մտնելով իր փարիզյան տուն և տեսնելով գրադարանը անվնաս՝ սկսեց համբուրել գրքերին, ինչպես իր սեփական երեխաներին։ Մարտի 26–ին նա հեռացավ Փարիզից, հավատալով, որ բնակիչները տեղում են, և վարձը առանց հետաձգման կփոխանցեն իր հաշվի վրա։ Փարիզում նրան հաջողվեց իմանալ, թե ինչ պատճառով թուրքական կողմը չի տալիս թույլատրություն պեղումների համար․ սրանից մի քանի տարի առաջ Հիսսարլիկում հայտնաբերվել էր գանձ՝ 1200 արծաթե մետաղադրամից բաղկացած, Անտիոքոս I–ի ժամանակներից, դրա համար էլ Շլիմանին և Կալվերտին համարում էին գանձ որոնողներ։ Կալվերտին նա գրում էր․
Վերադառնալով Աթենք, Շլիմանը օգտվեց անշարժ գույքի գների իջեցումից և գնեց ավելի քան հողի 10 բաժին, ծախսելով դրա վրա 68 000 դրախմ (հունական փող)։ Այդ բաժիններից մեկի վրա (Համալսարանի փողոցի վրա, թագավորական գրադարանի մոտ) Շլիմանը որոշեց կառուցել սեփական տուն։ Մայիսի 7–ին Սոֆյան ունեցավ աղջիկ, ում հայրը տվեց Անդրոմահա անունը՝ Հեկտորի կնոջ պատվին։
Տրոյական գտածոներ
Աղջկա ծնունդից հետո Շլիմանը ուղևորվեց Բեռլին․ առաջին հերթին վարձելու գերմանացի դայակի, և երկրորդ, հանդիպելու հնագետ Է․ Կուրցիուսի հետ։ Հանդիպումը անցավ շատ վատ, պրոֆեսոր Կուրցիուսը հերքեց, որ Տրոյան գտնվում է Հիսսարլիկում, և հետագայում երբեք էլ չհամաձայնվեց։ Նա ինչպես նաև եղավ առաջինը, ով մեղադրեց Շլիմանին դիլետանտության մեջ։ Բեռլինից Շլիմանը տեղափոխվեց Ստամբուլ, որտեղ փաստաթղթերը դեռ պատրաստ չէին, նա դժգոհ էր նրանից, որ Սոֆյան վատ ինքնազգացողության պատճառով չէր կարող ուղեկցել նրան։ Այցելելով Փարիզ, որտեղ գանձեց իր տան վարձակալներից պատերազմի հետևանքով երկարաձգված 12 ամսվա վարձը։ Շլիմանը ծանոթացավ Ֆրանսիական հնագիտական համալսարանի տնօրեն Էմիլ Բյուրնուֆի հետ (1821–1907)։ Արխիվում պահպանվել է Բյուրնուֆի և Շլիմանի 103 նամակ։ Հետո Շլիմանը տեղափոխվեց Լոնդոն՝ ուսումնասիրելու Բրիտանական թանգարանի հավաքածուները։ Լոնդոնում նա թուրքական կառավարության կողմից ստացավ թույլատվություն պեղումների համար, որի մասին հայտնեց Սերգեյին օգոստոսի 17–ի նամակում։ Լոնդոնում Շլիմանը Շրոյդերներից պատվիրեց սակրային գործիքներ և միանիվ ձեռնասայլակներ, որոնք անհրաժեշտ էին պեղումների համար։ Շլիմանի բացակայության ժամանակ Հիսսարլիկ ժամանեց Կուրցիուսը, բայց հրապարակեց Կալվերտին, որ նա և Շլիմանը առաջադրում են Տրոյայի տեղադրության իրենց տարբերակը, քանի որ իրենք էին այդ հողի տերը, իսկ Հիսսարլիկում թաքնված է Իլիոնը, բայց ոչ Հոմերական Տրոյան։
Շլիմանը այդ ժամանակ վերադարձավ Աթենք իր աղջկա դայակի՝ Աննա Ռուտենիկի, հետ, Նոյշտրելիցի փաստաբանի աղջկա, որին վերանվանեց Վանսիկաու (հետագայում բոլոր ծառաներին, առանց բացառության, Հենրիխը տալիս էր հոմերական անուններ, պատճառաբանելով՝ «քանի որ մենք ապրում ենք հին աշխարհում»)։ Աննան պետք էր Սոֆյային սովորեցներ գերմաներեն։ Սեպտեմբերի 27–ին ժամանելով Հիսսարլիկ, Հենրիխը իմացավ, որ Դարդանելի նահանգապետ Ահմեդ փաշան կանխում է աշխատանքը, քանի որ հայտնի չէր, թե սուլթանի հրովարտակը տարածվում է ամբողջ Հիսսարլիկի թե միայն Շլիմանի և Կալվերտի տարածքի վրա։ Շլիմանը դիմեց ԱՄՆ–ի նոր դեսպանին՝ Բրաունին, իսկ անձամբ զբաղվեց աշխատողների վարձմամբ։ Շրջակա գյուղերից նա վարձեց 8 հույնի և թուրքի (որպեսզի աշխատանքը չընդհատվի տոն օրերին), որոնց վճարում էր օրական 10 պիաստր ։ Ժամանակի ընթացքում աշխատողների թիվը հասավ մոտ 100–ի, և միմյանց չշփոթելու համար, Շլիմանը հույներին վերանվանեց Հոմերոսի կերպարներով, իսկ թուրքերին տվեց մականուններ։
Հոկտեմբերի 11–ին, ստանալով նոր թույլատվություն, Շլիմանը փորեց խոր փոս, որը հատեց ամբողջ բլուրը հյուսիս–արևմուտքից դեպի հարավ ուղղությամբ և ցույց տվեց նրա ներքին կառուցվածքը, և նա միանգամից կանգնեց արդյունքների մեկնաբանման խնդրի առջև։ Բյուրնուֆը խորհուրդ տվեց նրան մանրազնին կերպով նշել, թե ինչ խորությունից է դուրս բերվում այս կամ այն առարկան, 1872 թվականի մայիսից այդ ցուցումնեը հայտնվեցին բոլոր հաշվետվություններում և պեղումների վայրի նկարներում։ Բոլորը, նույնիսկ ամենաաննշան, գտածոները նկարագրվում էին հունական և գերմանական թերթերում, հաճախ նյութերը տպագրվում էին նաև ռուսական մամուլում․ գրաքննությունը չէր հետաքրքրվում Շլիմանի նյութերով։ Պեղումները վհատեցին նրան․ 4 մետր խորության վրա, հույն–հռոմեական ժամանակների շերտի տակ հայտնաբերվեցին քարի դարի մարդկության հետքեր։ Նոյեմբերի վերջին Շլիմանը հասավ հսկայական քարե բլոկների, նման այն քարերին, որոնք տեսել էր Միկենում։ Սակայն հորդառատ անձրևները պեղումները վերածեցին ճահճի, և 1871 թվականի նոյեմբերի 22–ին Շլիմանը ավարտեց պեղումների առաջին շրջանը։
Երկրորդ շրջանը, որը սկսվեց 1872 թվականի ապրիլի 1–ին, Շլիմանը սկսեց ավելի պատրաստված։ Պեղումներով էին զբաղված ավելի քան 100 աշխատող, Ջոն Լատեմը՝ Պիրեյ–Աթենք երկաթուղու կառուցման տնօրենը, տրամադրեց Շլիմանին երկու հույն ինժեներների՝ Մակրիսին և Դեմտրիոսին, հնագետը վճարում էր յուրաքանչյուրին ամսական 150 ֆրանկ։ Գանձապահի, հաշվապահի, անձնական ծառայի և խոհարարի պարտականություններրը կատարում էր հույն Նիկոլաոս Զաֆիրոսը՝ թուրքական Ռենկո գյուղից։ Շլիմանը վճարում էր նրան օրը 30 պիաստր (6 ֆրանկ), այսինքն ավելի շատ, քան մայրաքաղաքի տեխնիկական մասնագետներին։ Ծախսերը այնքան շատ էին, որ Շլիմանը անկեղծորեն ասաց, որ պետք է այս տարվա ընթացում լուծի տրոյական հարցը։ Աշխատանքի թափը վիթխարի էր, Աթենքից եկած ինժեներ Լորանը ամբողջ բլրի մեջ փորեց 70 մետր երկարություն և 14 մետր խորություն ունեցող խրամատ (լայնությունը կարող էր փոփոխվել), պետք է դուրս բերվեր 78 545 խորանարդ մետր բնահող։ Սակայն, շրջանը սկսվեց թունավոր օձերի ներխուժումով, որոնցից, ի զարմանս Շլիմանի, կատարելապես ոչ ոք չէր վախենում․ նրանք հավատում էին «օձի տերևի» ինչ–որ ուժի։ Հենիրխը լրջորեն գրում էր օրագրում, որ կցանկանար իմանար, օգնում է արդյոք այդ տերևը կոբրայի խայթից, այդ դեպքում Հնդկաստանում հիանալի բիզնես կարելի էր ստեղծել։ Առաջին ամսվա ընթացքում նրանք հողի մեջ խորացան 15 մետրով, հանեցին 8500 խորանարդ մետր հանքաքար, բայց դեռ բնահողին չհասան։ Շլիմանը դժգոհեց, որ 7 օր կորավ տոների, անգործության և եղանակի պատճառով։ Անգործության պատճառը դարձավ այն, որ Շլիմանը արգելեց ծխել աշխատանքի ընթացքում։ Գործադուլը բերեց նրան, որ հնագետ–բիզնեսմենը ամբողջությամբ թարմացրեց աշխատակազմը և ավելացրեց աշխատանքային օրը՝ փոխարինումը այսուհետ սկսվում էր 05:00–ին և ավարտվում էր 18:00–ին: Պեղումների խորությունը դարձավ կրիտիկական, ավելի հաճախ տեղի էին ունենում փլուզումներ, այդ ժամանակ Շլիմանին դիմեց Գեորգիոս Ֆոտիդասը, ով 7 տարի աշխատել էր հանքերում՝ Ավստրալիայում, և չկարողանալով դիմանալ աշխատանքին, վերադարձել էր հարենիք և փնտրում էր աշխատանք։ Շլիմանը նրան նշանակել էր անվտանգության ինժեներ, բացի այդ, նա գեղագիր էր և գծում էր պեղումների աշխատանքային ծրագրերը և գծագրերը։
Չնայած բոլոր ջանքերի, հոմերական Տրոյայի հետքեր չգտնվեցին։ Շլիմանին չէին հետաքրքրում հռոմեական և հելլենիստական ժամանակների մշակութային շերտերը, այդ պատճառով էլ նա ուղղակի քանդում էր այդ շերտերը, թողնելով միայն ամենաէֆեկտիվ գտածոները, օրինակ, քանդակ Հելիոսի պատկերով ։ Գտնվում էին նաև արծաթե մազակալներ, բազմաթիվ կոտրված թաղման աճյունասափորներ, ամֆորաներ, պղնձե մեխեր, դանակներ, ծանր նիզակներ (սարիսա) և փղի ոսկորից փոքր զարդեր։ Մայիսի սկզբին Շլիմանը աշխատողների միջև մրցույթ անցկացրեց, կազմվեցին երկու խմբեր, Հենրիխի և Գ․ Ֆոտիդասի մասնակցությամբ, որոնք պետք էին քայլեին բլրի վրայով միմյանց ընդառաջ։ Մայիսի 12–ին պատերից մեկը փլվեց, չնայած մի շարք հարմարանքների շնորհիվ վեց աշխատող փրկվեց։ Փլուզման հետևանքով բացվեց մեծ պիֆոսների դամբարան 2 մ բարձրությամբ և մեկ մետր տրամագծով։ Պահպանված յոթ անոթները Շլիմանը ուղարկեց Ստամբուլ՝ Օտոմանյան թանգարան, իսկ երեքը թողեց պեղումների վայրում։ Ընդ որում, Հենրիխը անհանգստանում էր․ պեղումների արժեքը մեծացել էր օրական 400 ֆրանկ, բայց դեռ ոչ մի գրություն կամ տեղեկություն չկար ավերակների ծագման մասին։ Չնայած գտած անոթները զարդարված էին սվաստիկաներով։
Հուլիսին սկսեցին փոշե փոթորիկներ, իսկ օդի ջերմաստիճանը մշտապես մնում էր 30 աստիճանի վրա։ Որպեսզի շեղեր գետնափորներին դաշտային աշխատանքներից, Շլիմանը ավելացրեց նրանց աշխատավարձը և աշխատակազմը հասցրեց 150 հոգու։ Բարձր ջերմաստիճանը և փոշին առաջացրեցին աշխատողերի մոտ տենդ և կոնյունկտիվիտ։ Օգոստոսին մալարիայով էր վարակվել արդեն ամբողջ արշավախումբը, իսկ Շլիմանի ինքնազգացողությունը այնպիսին էր, որ նա չէր համարձակվում դուրս գալ մաքուր օդի ցերեկային ժամերին։ Սակայն հենց այս տարվա ամենադժվար եղանակին աշխատողները Ֆոտիդասի գլխավորությամբ հասան կիկլոպյան ամրոցի, որը կարծես համարվում էր աշտարակի հիմքը։ Վերջապես, օգոստոսի կեսերին աշխատողները ստիպված էին դադարեցնել աշխատանքը, քանի որ Շլիմանին արդեն չէին օգնում քինինի ոչ մի չափաբաժին։