cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ֆուլերեն
Ոչ գծային օպտիկական հատկություններ
Ֆուլերենի էլեկտրոնային կառուցվածքի վերլուծությունը ցույց է տալիս π-էլեկտրոնային համակարգերի առկայությունը, որոնք ունեն ոչ գծային զգայունության մեծ արժեքներ։ ֆուլերենները իրկանում օժտված են ոչ գծային օպտիկական հատկություններով։ Սակայն С60 մոլեկուլի մեծ համաչափության շնորհիվ երկրորդ սերնդի ներդաշնակության առաջացումը հնարավոր է միայն համակարգում անհամաչափության ներմուծման դեպքում (օրինակ արտաքին էլեկտրական դաշտոի միջոցով)։ Գործնական տեսանկյունից գրավիչ է բարձր արագությունը, որը որոշում է երկրորդ սերնդի ներդաշնակության մարումը։ Բացի այդ С60 ֆուլերենները կարող են առաջացնել նաև երրորդ ներդաշնակություն ։
Ֆուլերենների ևառաջին հերթին С60-ի կիրառման հաջորդ հավանական բնագավառները հանդիսանում են օպտիկական խցիկները։ Փորձնականորեն ցույց է տրվել այս նյութի կիրառությունը 532 նանոմետր երկարությամբ ալիքի համար ։ Արձագանքման կարճ ժամանակահատվածը հնարավորություն է տալիս ֆուլերենները օգտագործել լազերային ճառագայթների և որակի մոդելյատորների ստացման համար։ Սակայն, մի շարք պատճառներով ֆուլերենների համար դժվար է մրցակցել ավանդական նյութերի հետ։ Բարձր ինքնարժեքը, ապակիներում ֆուլերենների ցրման դժվարությունը, օդում արագ օքսիդանալու հատկությունը ոչ գծային զգայունության ռեկորդային գործակիցներ չեն և օպտիկական ճառագայթման սահմանափակման բարձր շեմը (աչքերի պաշտպանության համար ոչ պիտանի) լուրջ դժվարություններ են ստեղծում այլ նյութերի հետ մրցակցությունում։
Քվանտային մեխանիկան և ֆուլերենը
1999 թվականին Վեննայի համալսարանի հետազոտողները ցուցադրեցին կորպուսկուլյար-ալիքային դուալիզմի կիրառությունը ֆուլերենիC60  մոլեկուլների համար։
Ֆուլերենը որպես նյութ կիսահաղորդչային տեխնոլոգիայի համար
Ֆուլերենի մոլեկուլի բյուրեղը հանդիսանում է կիսահաղորդիչ արգելման գոտու ~1.5 ԷՎ լայնությամբ, և նրա հատկությունները շատ նման են մյուս կիսահաղորդիչների հատկություններին։ Այդ պատճառով շատ ուսումնասիրություններ կապված էին ֆուլերենի՝ որպես նոր նյութ էլեկտրոնիկայում կիրառման հարցի հետ՝ դիոդների,տրանզիստորների ֆոտոմարտկոցի արտադրություններում։ Այստեղ նրանց առավելությունը ավանդական սրլիցիումի համեմատ ֆոտոպատասխանման փոքր ժամանակահատվածն է։ Սակայն զգալի թերություն էր թթվածնի ազդեցությունը ֆուլերենների թաղանթների հաղորդականության վրա, հետևաբար պաշտպանական ծածկույթների անհրաժեշտություն առաջացավ։ Այս իմաստով ավելի հարմար է օգտագործել ֆուլերենի մոլեկուլը որպես ինքնուրույն նանոմասշտաբային սարք, մասնավորապես, որպես ուժեղացնող տարր ։
Ֆուլերենը որպես ֆոտոռեզիստ
Տոսանելի (> 2 эВ) ուլտրամանուշակագույն և ավելի կարճալիք ճառագայթման ազդեցությամբ ֆուլերենը պոլիմերացվում են և այդ վիճակում չեն լուծվում օրգանական լուծիչներում։ Որես ֆուլերենի ֆոտոռեզիստային կիրառման օրինակ կարելի է ներկայացնել ենթամիկրոնային (≈20 նմ) լուծույթի ստացումը էլեկտրոնային փնջով սիլիցիումի վրա ներգործելով, որի ընթացքում օգտագործում են С60-ի պոլիմերիզացված թաղանթից դիմակներ ։
Ֆուլերենային հավելումներ CVD մեթոդով ադամանդե թաղանթների աճի համար
Գործնական կիրառման մեկ այլ հետաքրքիր հնարավորություն է ֆուլերենային հավելումների կիրառումը CVD մեթոդով ադամանդե թաղանթների աճի համար (Chemical Vapor Deposition)։ Ֆուլերելի գազային ագրեգատային վիճակի անցումը շահավետ է երկու տոսանկյունից՝ սուբստրատի վրա ադամանդային միջուկների առաջացման արագության մեծացման և սուբստրատի վրա գազային փուլից կառուցվածքային բլեկների մատակարարում։ Կառուցվածքային բլոկի դերում հանդես է գալիս С2-ի հատվածները, որը հարմար նյութ է ադամանդե թաղանթների աճեցման համար։ Փորձնականորեն ապացուցվել է,ու ադամանդե թաղանթների աճման արագությունը հասնում է 0,6 մկմ/ժ, ինչը հինգ անգամ արագ է, քան առանց ֆուլերենի կիրառման ռեակցիաներում։ Միկրոէլեկտրոնիկայում ադամանդների այլ կիսահաղորդիչների հետ մրցակցելու համար անհրաժեշտ է ադամանդե թաղանթների համար մշակել հետերոէպիտաքսիայի մեթոդը։ Այս խնդրի լուծման հնարավոր ուղիներից մեկը ադամանդե թաղանթների և սուբստրատր միջև բուֆերային շերտի օգտագործումն է։ Այս ուղղությամբ կատարվող հետազոտությունների համար լավ նախապայման է տարբեր նյութերին կպչելու հատկությունը։ Նշված դրույթները հատկապես կարևոր է հաջորդ սերնդի միկրոէլեկտրոնիկայում ադամանդների կիրառման նպատակով։ Բարձր կատարողականությունը՝ (բարձր հագեցած դրեյֆի արագություն) առավոլագույնը մնացած հայտնի նյութերի համեմատ, ջերմահաղորդականությունը և քիմիական կայունությունը ադամանդը դարձնում են հեռանկարային նյութ հաջորդ սերնդի էլեկտրոնիկայի համար ։
С60 պարունակող գերհաղորդիչ միացություններ
մոլեկուլային ֆուլերենի բյուրեղները կիսահաղորդիչներ են, սակայն 1991 թվականի սկզբին պարզվեց, որ պինդ վիճակում գտնվող С60 լեգիրումը ոչ մեծ քանակությամբ ալկալիական մետաղով հանգեցնում է մետաղական հաղորդականությամբ նյութի առաջաղցմանը, որը ցածր ջերմաստիճաններում հանդես է գալիս որպես գերհաղորդիչ։ С60-ի լեգիրումը իրականացվում է մի քանի հարյուր Ցելսիուս ջերմաստիճաններում մշակելով։ Այդ դեպքում ձևավորվում է X3С60 տիպի կառուցվածքով միացություն (Х -ը ալկալիական մետաղի ատոմն է)։ Այս նպատակով կիրառված առաջին մետաղը կալիումն է։ Միացության անցումը К3С60 գերհաղորդիչ վիճակի տեղի է ունենում 19 Կելվին ջերմաստիճանում։ Դա ռեկորդայւն արժեք է մոլեկուլային գերհաղորդիչների համար։ Շուտով պարզեցին, որ գերհաղորդիչ հատկություններով օժտված են շատ ֆուլերեններ, որոնք լեգիրված են ալկալիական մետաղների ատոմներով կամ Х3С60, կամ XY2С60 հարաբերությամբ (X,Y -ը ալկալիական մետաղների ատոմներն են )։ Նշված տիպի բարձր ջերմաստիճանում գերհաղորդիչների շարքում ռեկորդակիր հանդիսացավ RbCs2С60-ը, Ткр=33 К պայմաններում ։
Փոքր քանակությամբ ֆուլերենային մրի ազդեզությունը պոլիտետրաֆտորէթիլենի հակաճնշումային և հակաքայքայիչ հատկությունների վրա
Հարկ է նշել, որ С60 ֆուլերենի առկայությունը հանքային քսանյութերի մեջ նպաստում է հակամարմինների մակերեսին 100 նանոմետր հաստությամբ պաշտպանիչ ֆուլերենային  պոլիմերային թաղանթների առաջացմանը։ Առաջացած թաղանթը պաշտպանում է ջերմաստիճանային և օքսիդիչ ազդեցություններից, 3-8 անգամ մեծացնում է շփման հանգույցների կյանքի տևողությունը վթարային իրավիճակներում, իսկ քսանյութերի ջերմակայունությունը` մինչև 400—500 °C և  շփման հանգույցների կրող հատկությունները 2-3 անգամ, ընդլայնում է շփման հանգույցների ճնշման աշխատանքային միջակայքը 1,5-2 անգամ, փոքրքցնում է հակամարմիննարի մշակման ժամանակահատվածը։
Կիրառման այլ բնագավառներ
Այլ հետաքրքիր առաջարկներից են կուտակիչները և էլեկտրական մարտկեցները, որոնցում այս կամ այլ կերպ օգտագործում են ֆուլերենային հավելանյութեր։ Այս կուտակիչների հիմքը կազմում են լիթիումային կատոդները, որոնք պարունակում են ինտերկալացված ֆուլերեններ։ Ֆուլերենները կարող են օգտագործվել նաև արհեստական ալմաստի արտադրությունում որպես հավելանյութ, բարձր ճնշման մեթոդի կիրառմամբ։ Այդ դեպքում ալմաստի ելքը մեծանում է ≈30 %-ով։
Բացի այդ ֆուլերենները որպես հավելանյութ կիրառվում են նաև ինտումեսցենտային (ներթափանցող) հակահրդեհային ներկերի արտադրությունում։ Ֆուլերենի ներդրման շնորհիվ հրդեհի ժամանակ բարձր ջերմաստիճանից ներկերը փքվում են ,առաջացնելով բավականին խիտ շերտ, որը մի քանի անգամ մեծացնում է պաշտպանվող կառույցի տաքացման կրիտիկական ջերմաստիճանը։
Ֆուլերենները և նրանց բազմաթիվ քիմիական ածանցյալները կիսաասոցված կիսահաղորդչային պոլիմերների հետ համակցված օգտագործվում են արևային մարտկոցների պատրաստման համար։
Քիմիական հատկություններ
Չնայած ֆուլերենների մոլեկուլներում ջրածնի ատոմների բացակայությանը, որոնք կարող են տեղակալվել սովորական արոմատիկ ածխաջրածիններում, նունպես կարող են ֆունկցիոնալիզացվել տարբեր քիմիական մեթոդների միջոցով։ Ֆուլերենների ֆունկցիոնալիզացման նպատակով հաջողությամբ կիրառվել են Դիլս-Ալդերի, Պրոտոյի, Բինգելի ռեակցիաները։ ֆուլերենները կարող են նաև հիդրատացվել առաջացնելով С60Н2-ից մինչև С60Н50 արտադրանքներ։
Նոր դեղորայքի ստացում
ֆուլեձրենները կարող են օգտագործվել դեղորայքի ստացման համար։ Այսպես, 2007 թվականին իրականացվեցին հետազոտություններ, որոնք ցույց տվեցին,որ այս նյութերը կարող են արդյունավետ լինել հակաալերգիկ միջոցների ստացման համար ։
Պայքար ՁԻԱՀ-ի դեմ
Ֆուլերենի բազմաթիվ ածանցյալներ իրենց դրսևորեցին որպես մարդու իմուն անբավարարության վիրուսի բուժման արդյունավետ միջոց` պրոտեազ սպիտակուցը, որը պատասխանատու է ՁԻԱՀ-1-ի վիրուսի արյունատար համակարգ ներթափանցման համար ունի 10 Ǻ տրամագծով խոռոչավոր գնդի տեսք, որի ձևը կայուն է ցանկացած մուտացիայի նկատմամբ։ Դրանց տրամագծի չափերը համընկնում են ֆուլերենի չափերի հետ։ Սինթեզվել է ֆուլերենի ածանցյալ, որը լուծվում է ջրում։ Այն մեկուսացնում է ֆուլերենի սպիտակուց պրոտեազի ակտիվ կենտրոնը, առանց որի հնարավոր չէ վիրուսային մասնիկի առաջացումը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆուլերեններ Կատեգորիա:Նանոտեխնոլոգիա Կատեգորիա:Ածխածնի ալոտրոպ ձևափոխություններ
Ֆիլիպ Դորմեր Սթենհոփ Չեսթերֆիլդ
Ֆիլիպ Դորմեր Սթենհոփ Չեսթերֆիլդ (Philip Dormer Stanhope, 4th Earl of Chesterfield, ), անգլիացի պետական գործիչ, դիվանագետ և գրող։ 1728-1732 թթ. զբաղեցրել է Հաագայում Անգլիայի դեսպանի պաշտոնը, եղել է Իռլանդիայի փոխարքա (1745–1746 թթ.), 1746- 1748 թվականներին եղել է պետական քարտուղար։ Այնուհետև հեռանում է պետական կառավարման գործերից հետզհետե ավելացող խլության պատճառով։ Մահացել է 1773 թ. մարտի 24-ին Լոնդոնում։
Չեսթերֆիլդն իր կյանքի ընթացքում հետաքրքրվել է գրականությամբ ու թատրոնով, եղել է մի շարք երևելի գրողների ընկերն ու հովանավորը։ Որպես գրող ճանաչում է ստացել հետմահու, երբ հրատարակվել են ապօրինի զավակ՝ Ֆիլիպ Սթենհոփին ուղղված նրա նամակները («Նամակներ որդուս», 1774)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անգլիացի գրողներ Կատեգորիա:Անգլիացի պետական գործիչներ Կատեգորիա:1694 ծնունդներ Կատեգորիա:1773 մահեր Կատեգորիա:Լոնդոն քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:18-րդ դարի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Անգլիացի դիվանագետներ Կատեգորիա:Անգլիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Կապիչի շքանշանի ասպետներ
Անդրեյ Սախարովի հուշարձան (Երևան)
Անդրեյ Սախարովի հուշարձան, գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Սախարովի հրապարակում (Նալբանդյան փողոց), տեղադրվել է 2001-ին։ Ընդգրկված է Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։
Տվյալներ
Հուշարձանը կառուցված է կոփածո պղնձից և բազալտից, բարձրությունը պատվանդանի հետ 4,5 մետր է։
Հմայակ Արծաթպանյան
Հմայակ Աբրահամի Արծաթպանյան (Արծաթբանյան, ), հայ գեղանկարիչ։
Կենսագրություն
Ծնվել է Դոնի Նախիջևանում, գյուղացու ընտանիքում։ Հայրը՝ Աբրահամ և մայրը՝ Մարիամ, երիտասարդ տարիներին եղել են սիրողական դերասաններ, մասնակցելով Դոնի Նախիջևանի հայկական թատերախմբի ներկայացումներին։ Նրանց չորս որդիներից ամենափոքրը Հմայակն էր. նա դեռ մանկությունից սիրել է պատրաստել կավե կենդանիներ, թռչունների ֆիգուրներ։ Նախնական կրթությունն ստացել է Նախիջևանի Խաչվերաց վանքի հոգևոր ուսումնարանում 1884-1891 թվականներին։ Ավարտելուց հետո աշխատել է լուսանկարչատանը, Չերեպախինի մոտ, նկարելով նաև սրբապատկերներ։ Հաջորդ երկու տարիների ինքնաշխատությունը կարելի է տեսնել «Պսակադրությունից առաջ» կամ «Աղջիկը հարս» գեղանկար էսքիզում, կատարած 1893 թվականին։ Լիրիկական տրամադրություն արտահայտող այդ նախանկարն արդեն հավաստում է ապագա նկարչի խոստումնալից ունակությունները։ Որոշ ժամանակ հաճախել է Պետերբուրգի Գեղարվեստի ակադեմիայի դասընթացները, իսկ 1904 թվականին ավարտել է Մոսկվայի Գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանը, աշակերտելով Վ. Սերովին։ Դոնի Ռոստովում դասավանդել է նկարչություն։ Ցուցահանդեսների մասնակցել է 1895 թվականից։ 1967 թվականին Երևանում բացվել է նրա գործերի ցուցահանդեսը։
Գլխավոր գործերից են՝ «Ամառանոցը», «Արմավիրի տեսարան», «Այգի», «Կազբեկ», «Բնանկար տնակով», «Ինքնադիմանկար», «Հիվանդ երեխայի մոտ», «Աղքատի հուղարկավորությունը», «Հրդեհ հայկական գյուղում», «Ավերակների վրա», «Թուրքերի գազանությունները», «Սարսափների աշխարհում», «Դաշնամուրի առաջ», «Չաթալբաշյանի դիմանկարը», «Վերջին ակորդը», «Ընթերցանություն», «Մ. Շահինյանի դիմանկարը», «Իմ ծաղիկները» ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ
Կյանքից դեպի կյանք
Կյանքից դեպի կյանք, Աշոտ Ավդալյանի 4-րդ բանաստեղծական ժողովածուն։ Լույս է տեսել 1997 թվականին։ Ժողովածուում տեղ են գտել նախորդ տարիներին հրատարակված ժողովածուներից բանաստեղծություններ, ինչպես նաև անտիպ ստեղծագործություններ՝ քաղված բանաստեղծի ձեռագրերից ։
Կոնարմեյսկի (Պրոլետարսկի շրջան)
Կոնարմեյսկի (Конармейский), ավան Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Պրոլետարսկի շրջանում։ Մտնում է Պրոլետարսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Պրոլետարսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի ավաններ
Պերմի պետական մանկավարժական համալսարան
Պերմի պետական հումանիտար-մանկավարժական համալսարան (ՊՊՀՄՀ), բարձրագույն ուսումնական հաստատություն Պերմում, Արևմտյան Ուրալի կրթական, մշակութային և գիտական կենտրոն։
Այստեղ սովորում է ավելի քան 7000 ուսանող։ Մասնագետի դիպլոմ (5 տարի ուսուցում) կարելի է ստանալ 26 մասնագիտությունների գծով, բակալավրի աստիճան (4 տարի) 2 ուղղություններով, մագիստրոսի աստիճան (6 տարի) մեկ ուղղությամբ։ Գործում են «Ընդհանուր հոգեբանություն, անձի հոգեբանություն, հոգեբանության պատմություն» դոկտորանտուրան և 14 մասնագիտությունների գծով ասպիրանտուրա։
Պատմություն
1919 թվականի հոկտեմբերի 2-ին Պերմում ստեղծվեց ժողովրդական կրթության ինստիտուտը, իսկ 1921 թվականի սեպտեմբերի 9-ին Պերմի ժողովրդական կրթության ինստիտուտը վերակազմավորվեց մանկավարժական ինստիտուտի։
Ինստիտուտի գլխավոր մասնաշենքը գտնվում է 1913 թվականին կառուցված նահանգային վարչության նոր շենքում։
1922 թվականի հուլիսին ինստիտուտի ուսուցիչներն ու ուսանողները միավորվեցին Պերմի համալսարանի հետ։ Համալսարանական գիտությունների ֆակուլտետի և համալսարանի ֆիզիկամաթեմատիկական ֆակուլտետի հետ միասին նրանք ստեղծեցին Մանկավարժական ֆակուլտետը՝ Պերմի համալսարանի ֆակուլտետներից ամենամեծը։ 1930 թվականի հոկտեմբերի 15-ին, Կրթության ժողովրդական կոմիսարիատի հրամանով, մանկավարժական ֆակուլտետը վերափոխվեց անկախ համալսարանի՝ Պերմի արդյունաբերական մանկավարժական ինստիտուտի ։
1994 թվականին Պերմի պետական մանկավարժական ինստիտուտն ատեստավորման արդյունքում վերանվանվել է Պերմի պետական մանկավարժական համալսարան (ՊՊՄ)՝ ՌԴ կրթության նախարարի 1994 թվականի հուլիսի 27-ի թիվ 290 հրամանով։
2012 թվականից անվանվել է «Պերմի պետական հումանիտար-մանկավարժական համալսարան»։
Հղումներ
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:Վիքիտվյալների արժեքների վերաձևակերպմամբ հոդվածներ
Մեորե Էծերի
Մեորե Էծերի (მეორე ეწერი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Սամեգրելո-Զեմո Սվանեթ մարզի Աբաշայի շրջան‎‎‎ում ։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 12 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Աբաշայից հեռու է 4 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2002 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 256 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Աբաշայի շրջան‎‎‎
Վեսելովկա (գյուղ, Պոգրեբիշչեի շրջան)
Վեսելովկա (Веселівка), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Պոգրեբիշչեի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1769 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Վեսելովկա գյուղում բնակվում էր 125 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,03 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 4166,67 մարդ/կմ²։
Տուլոնժակ
Տուլոնժակ (Toulonjac), համայնք Ֆրանսիայի Օքսիտանիա երկրամասի Ավերոն գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 705 մարդ, բնակչության խտությունը` 97.24 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 7.25 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 500 կմ հարավ, Թուլուզ քաղաքից` 100 կմ հյուսիս-արևելք, Ռոդեզ քաղաքից` 50 կմ արևմուտք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Ռիվիերա
Ռիվիերա (Riviera), Միջերկրական ծովի առափնյա գոտի, տարածվում է Կաննից (Ֆրանսիա) մինչև Սպեցիա (Իտալիա)։ Ռիվիերա-ն իտալերեն բառ է, որ նշանակում է ծովափ ։ Ծագել է լիգուրիական բարբառի  rivea-ից ։ Սկզբնապես գործածվել է Լիգուրիական ծովի ափը նշելու համար։ Ժամանակի ընթացքում այդ բառի իմաստն ընդլայնվել է, և ռիվիերան արդեն կիրառվում է՝ նշելու համար արևառատ, բնության բազմազանություն ունեցող և զբոսաշրջիկների շրջանում մեծ ժողովրդականություն վայելող ծովափ  ։ Ինչպես, օրինակ, ԱՄՆ-ում՝ Կալիֆոռնիական ռիվիերան (Սանտա Բարբարայի լողափը) , Ֆլորիդայի ռիվիերան ։
Տարբերում են ֆրանսիական Ռիվիերա (Լազուր ափ) և իտալական Ռիվիերա, որը ենթաբաժանվում է արևմտյան (Ռիվիերա-դի Պոնենտե) և արևելյան (Ռիվիերա-դի Լևանտե) շրջանների։ Լազուր ափ, ծովափնյա լեռնային գոտի, Իտալիայի սահմանից դեպի արևելք, մինչև Ֆրեժյուս ծովածոցը։
Բուժիչ գործոններն են կլիմայաբուժությունը, ծովային լողը։ Հայտնի առողջարաններն են Նիցցան, Կաննը, Անթիբը, Մենտոնան։
Իտալական Ռիվիերայի ձմեռը մեղմ է (հունվարի միջին ջերմաստիճանը՝ 9,3-12 °C), ամառը՝ շոգ (հուլիսի միջին ջերմաստիճանը՝ 24 °C), տարեկան տեղումները՝ 500-700 մմ։ 20-րդ դարի 50-ական թվականներից այստեղ հանգստանում են սակավարյունությամբ, նյարդային և այլ հիվանդություններով տառապողները (առողջացման շրջանում)։ Հայտնի առողջարաններն են Սան Ռեմոն, Իմպերիան, Ռապալլոն և այլն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի աշխարհագրություն Կատեգորիա:Իտալիայի աշխարհագրություն
Break Free
«Break Free», ամերիկացի երգչուհի Արիանա Գրանդեի երգն է, համագործակցությամբ ռուս-գերմանացի երաժշտական պրոդյուսեր Զեդի հետ։ Այն թողարկվել է 2014 թվականի հուլիսի 3-ին` որպես Արիանա Գրանդեի «My Everything» կոչվող ստուդիական երկրորդ ալբոմի երկրորդ սինգլ։ Երգի հեղինակներն են Զեդը, Մաքս Մարտինը և Սավան Կոտեչան։
Մեծ Գրյազնայա
Մեծ Գրյազնայա (Большая Грязная), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կեմերովոյի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Բաննովկա գետի աջ ափին՝ 1 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 18 կմ է։
Break Free
Երգի տեսահոլովակը, որի ռեժիսորն է Քրիս Մարս Պիլիերոն, թողարկվել է 2014 թվականի օգոստոսի 12-ին։ Երգը Billboard Hot 100 հիթ շքերթում զբաղեցրել է 4-րդ հորիզոնականը, իսկ 2014 թվականի սեպտեմբերի դրությամբ՝ երգը Միացյալ Նահանգներում վաճառվել է 1 միլիոն օրինակով։
Նախապատմություն
Իր և Զեդի համագործակցության մասին Արիանան առաջին անգամ խոսել է 2014 թվականի ապրիլի վերջին Billboard ամսագրին տված հարցազրույցում ։ Նույն տարվա մայիսին պրոդյուսեր Զեդը հարցազրույցներից մեկում ասել է՝ իր մոտ ցանկություն է առաջացել աշխատելու երգչուհու հետ այն բանից հետո, երբ պատահաբար լսել է նրան կենդանի կատարելիս։ Նա ասել է․ «Ես ետնաբեմում էի և լսեցի, որ ինչ-որ մեկը երգում է։ Ես չգիտեի, թե նա ով է, և պարզապես ասացի․ «Ես ուզում եմ երգ ստեղծել նրա հետ, ով էլ որ երգում է հենց հիմա»։ Ես չգիտեի թե նա ով է և հետո պարզվեց, որ նա Արիանան է։ Եվ բարեբախտաբար այժմ կա երգ» ։
Մեծ Գրյազնայա
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Տոմը գտնվում է Նովոկուզնեցկ քաղաքից մինչև Կեմերովո քաղաք, գետի ենթաավազանը՝ Տոմ։ Գետի ավազանը՝ Վերին Օբից մինչև Իրտիշ թափվելը ։
Break Free
Տեսահոլովակ
Երգի տեսահոլովակը, որի ռեժիսորն է Քրիս Մարս Պիլիերոն, նկարահանվել է 2014 թվականի հուլիսի 10-12-ին ։ Տեսահոլովակի գործողությունները տեղի են ունենում մի հորինված մոլորակում, որտեղ Արիանան պայքարում է չար ուժերի դեմ։ Խոսելով տեսահոլովակի գաղափարի մասին՝ երգչուհին նշել է, որ ընդհանուր գաղափարը ոգեշնչված է «Բարբարելա» ֆիլմից, «Աստղային պատերազմներ» սագայից և տիեզերքից  ։
Մեծ Գրյազնայա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մինչև 50 կմ երկարությամբ գետեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Break Free
Տեսահոլովակ
Տեսահոլովակի պրեմիերան կայացել է 2014 թվականի օգոստոսի 12-ին Արիանա Գրանդեի VEVO ալիքում, իսկ 3 օր հետո այն առաջին անգամ ցուցադրվել է հեռուստատեսությամբ, Disney Channel հեռուստաալիքի եթերում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2014 սինգլներ Կատեգորիա:Արիանա Գրանդեի երգեր Կատեգորիա:Ֆեմինիստական երգեր Կատեգորիա:2014 երգեր
Փառնավազ I (Վիրքի արքա)
Փառնավազ I (ფარნავაზ I, ), Վիրքի և Կողքիսի հնագույն թագավորությունների արքա ։ «Քարթլիս ցխովրեբա» տարեգրության համաձայն՝ հանդիսանում է Քարթլիի թագավորության արքայական շառավղի հիմնադիրը, թեպետ այս կապակցությամբ հակասականություն կա նույնիսկ վրացական սկզբաղբյուրներում։
Վրացիները Փառնավազ I-ի անվան հետ են կապում նաև վրաց գրերի ստեղծումը, թեպետ այս վարկածը չունի գիտական որևէ հավաստիություն։
Ծագումնաբանություն
«Քարթլիս ցխովրեբայի» (բառացի թարգմանությամբ՝ «Քարթլիի կյանքը») համաձայն՝ Փառնավազը ծագել է Մցխեթոսի որդի Ուփլոսից։ Մցխեթոսն էլ ինքնին աստվածաշնչյան Նոյ նահապետի ժառանգ Հաբեթի որդու՝ Թորգոմի տոհմից էր։ Նույն սկզբնաղբյուրը սակայն վերջինիս կյանքի ժամանակահատվածի մասին որևէ հիշատակում չի թողնում, սակայն ենթադրվում է, որ Փառնավազը իրապես եղել է վրաց արքաներից առաջինը։
«Քարթլիս ցխովրեբայի» «Վրաց թագավորների և նախահայրերի ու տոհմերի պատմությունը» գլխում նշվում է, որ Փառնավազն ունեցել է առասպելական ծագումնաբանություն՝ սերված լինելով վրաց ժողովրդի նախապապ համարվող Քարթլոսից։ Նրա հորեղբայրը՝ Սամարան, եղել է Մցխեթի մամասախլիսը (թարգմանաբար՝ «տան հայր»)։ Մայրը եղել է պարսկուհի և ամենայն հավանականությամբ սերվել է Սպահան քաղաքից։ Վրաց առաջին քննադատական պատմության հեղինակ Թեյմուրազ Բագրատիոնին և արևելյան Վրաստանի պատրիարք Անտոն I-ը առաջ են քաշել այն տարբերակը, որ Փառնավազի մայրը եղել է Դարեհ Կոդոմանոսի դուստրը։
Կենսագրություն
Փառնավազի կառավարման տարիներին Վիրք են ներխուժում Ալեքսանդր Մակեդոնացու գլխավորած հունամակեդոնական զորքերը։ Ըստ վրացական ավանդության՝ աշխարհահռչակ զորավարի ուժերը Իբերիայի թագավորություն ներխուժում են այն ժամանակ, երբ Փառնավազը երեք տարեկան էր։ Վրացի պատմիչների հավաստմամբ՝ հույները Քարթլիից մեծ ավար են տանում՝ այդ թվում և արքայական գանձեր։
Փառնավազը հիշատակված է նաև բազմաթիվ հայկական սկզբնաղբյուրներով։ Մասնավորապես՝ Փավստոս Բուզանդի «Հայոց պատմություն» աշխատությունում։ Նշյալ շրջանում Հայաստանը իր ազդեցության ոլորտում է պահել Վիրքը։ Այդ մասին վկայում է հետևյա պատմական մեջբերումը․Ըստ «Քարթլիս ցխովրեբայի»՝ վրացական գրի հնագույն տեսակ, որը որպես հիմք է ծառայել նուսխախուցուրի եկեղեցագրի համար (հայտնի է ասոմթավրուլի անվանմամբ) ստեղծվել է Փառնավազի կողմից։
Գրականություն
Կատեգորիա:Քաղաք հիմնադրած անձինք Կատեգորիա:Կրոնի հիմնադիրներ Կատեգորիա:Մ․թ․ա․ 4-րդ դարի ծնունդներ Կատեգորիա:Վիրքի թագավորներ
Ice (երգ)
«Ice», ռուս հիփ-հոփ կատարող Մորգենշտերնի երգը, թողարկված 2020 թվականի հուլիսի 31-ին Zhara Music լեյբլում   ։
Նախապատմություն
2020 թվականի հուլիսի 1-ին Ալիշերը հրապարակեց նոր երգից մի հատված, որը համացանցում ստացավ «Ice» անվանումը։ Ավելի ուշ Մորգենշտերնը հայտնեց, որ երգի շրջանակներում համագործակցություն է լինելու այլ արտիստի հետ ։
2020 թվականի հուլիսի 28-ին Մորգենշտերնը հանդես եկավ մի բողոքարկումով, որտեղ պատմում էր, թե ինչպես է «Ice» երգի երկրորդ կատարողը ուղարկել երգի իր հատվածը, որից հետո սկսել է արհամարհել Մորգենշտերնին երկու շաբաթվա կտրվածքով։ Բողոքարկման մեջ Մորգենշտերնը դիմում էր տվյալ կատարողին՝ արձագանքելու նպատակով՝ չհայտարարելով նրա ով լինելը։ Հաջորդ օրը՝ հուլիսի 29-ին, հրապարակեց «վերջին բողոքարկումը», որտեղ հայնում էր այն մասին, որ կատարողին տալիս է մեկ օր պատասխանելու համար, հակառակ դեպքում Մորգենշերնը թողարկելու է երգը թվային հարթակներում՝ առանց երկրորդ կատարողի անունը հիշատակելու ։
Առևտրային հաջողություն
Ինչպես և Մորգենշտերնի նախորդ սինգլներից, այնպես էլ «Ice» երգից պահանջվեց մի քանի ժամ Apple Music-ի և ВКонтакте-ի չարթերը գլխավորելու համար։ Առաջին օրը երգը՝ տեսագրության հետ միասին, Յություբում հավաքեց ավելի քան չորս միլիոն դիտում և ավելի քան միլիոն լսումներ ВКонтакте-ում ։
Երգը հայտնվեց 7 երկրների iTunes-ի չարթերում և 15 երկրների Apple Music-ի չարթում՝ զբաղեցնելով առաջին հորիզոնականը Ռուսաստանում, Ուկրաինայում, Էստոնիայում և Լատվիայում ։
Երգի թողարկումից հետո այն սկսեց հայտնիություն հավաքել կարճ տեսանյութերի փոխանակման հարթակում՝ ՏիկՏոկում։ Տիկտոկ հարթակում «Ice» երգի ներքո պար եկողների շարքում են NBA-ի քառակի չեմպիոն Շաքիլ Օ'Նիլը և նրա որդին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սինգլներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Երգեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ռուսերեն երգեր Կատեգորիա:2020 սինգլներ
395
Մահեր
Կատեգորիա:395 Կատեգորիա:Տարեթվեր
394
Մահեր
Կատեգորիա:394 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Սարաչոր
Սարաչոր, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բալուի գավառակում ։
Գյուղի շրջակայքում կան արհեստական հողաբլուրներ։
Բնակչություն
XX դարի սկզբին գյուղն ուներ 370 տուն քուրդ բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բելայա Գորա (գյուղ, Նովոգորոդսկի շրջան)
Բելայա Գորա (Белая Гора), գյուղ Ռուսաստանի Նովգորոդի մարզի Նովոգորոդսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նովգորոդի մարզի Նովոգորոդսկի շրջանի բնակավայրեր
Ծխելու արգելք
Ծխելու արգելք, ցուցում, որն արգելում է ծխախոտի և նմանատիպ ապրանքների ծխելը որոշակի պայմաններում։ Տարբեր երկրներ ունեն տարբեր սահմանափակումներ և տույժեր։ Ծխելու արգելքը կարող է հայտարարվել շինության սեփականատիրոջ կողմից կամ ամրագրվել երկրի օրենսդրությամբ։
Ծխելու արգելքի հիմնական նպատակներն են հրդեհային անվտանգությունը և չծխողների առողջությունը։ Ի թիվս այլ բաների, կարելի է վերագրել տարածքների մաքրության պահպանմանը և չծխողների ավելի մեծ քանակին։
Ռուսաստան
2012 թվականի հոկտեմբերի 18-ին Ռուսաստանի կառավարությունը հավանություն է տվել երկրում ծխելու արգելքի մասին մշակված ծրագրին։
2013 թվականի փետրվարի 23-ին Ռուսաստանի նախագահը ստորագրել է «Ծխախոտի օգտագործված ծխախոտի ազդեցությունից և ծխախոտի սպառման հետևանքներից քաղաքացիների առողջության պաշտպանության մասին» դաշնային օրենքը, որն ուժի մեջ է մտել 2013 թվականի հունիսի 1-ից։
2014 թվականի հունիսի 1-ից ուժի մեջ են մտել «Ծխախոտի երկրորդային ծխի ազդեցությունից և ծխախոտի օգտագործման հետևանքներից քաղաքացիների առողջությունը պաշտպանելու մասին» օրենքի ևս մի քանի հոդվածներ։ Արգելվում է ծխել միջքաղաքային գնացքներում, միջքաղաքային նավերում, հյուրանոցներում, հանրակացարաններում և հյուրընկալության այլ ձեռնարկություններում, սպառողական ծառայություններում, առևտրում, սննդի ոլորտում, շուկաներում, արվարձանային մարդատար երկաթուղու հարթակներում։ Ծխախոտի արտադրանքի վաճառքը դադարեցվել է կրպակներում և թույլատրվում է միայն խանութներում և տաղավարներում։ Արգելվում է ծխախոտի մանրածախ առևտուրը տոնավաճառներում, ցուցահանդեսներում, առաքման և առևտրի միջոցով (բացառությամբ այն գյուղերի, որտեղ խանութ չկա)։
Որոշակի տարածքներում և օբյեկտներում ծխախոտ ծխելու դաշնային օրենքով սահմանված արգելքի խախտումը ենթադրում է քաղաքացիների նկատմամբ վարչական տուգանքի նշանակում հինգ հարյուրից երեք հազար ռուբլու չափով։ Բացի այդ, դաշնային օրենքով սահմանված կարգով արգելվում է ծխախոտի օգտագործումը։
Կորսակի (Պրոլետարսկի շրջան)
Կորսակի (Корсаки), ավան Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Պրոլետարսկի շրջանում։ Մտնում է Օպենկինսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Պրոլետարսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի ավաններ
Ծխելու արգելք
Թուրքիա
2008 թվականի մայիսի 19-ին Թուրքիայում ուժի մեջ է մտել բոլոր հասարակական վայրերում ծխելն արգելող օրենքը։ Ծխելն արգելված է պետական ​​կառույցներում, առևտրի կենտրոններում, դպրոցներում, հիվանդանոցներում, մարզադաշտերում և աշխատավայրերում։ Սրճարանների և ռեստորանների համար անցումային շրջան է մտցվել մինչև 2009 թվականի հուլիսը։ Հյուրանոցներում կարելի է ծխել միայն դրա համար նախատեսված սենյակներում։ Ծխելը թույլատրվում է միայն բաց երկնքի տակ հասարակական և պետական նշանակության շենքերից և վայրերից որոշակի հեռավորության վրա ։
Ուկրաինա
2006 թվականի հուլիսի 1-ին Ուկրաինայում խստացվել է վերահսկողությունը հասարակական վայրերում ծխելու նկատմամբ, ինչի կապակցությամբ հասարակական վայրերի տարածքի առնվազն 50%-ը պետք է հատկացվի չծխողներին ։
2005-ի սեպտեմբերին Գերագույն Ռադան ուժեղացրեց ծխելու դեմ պայքարը ՝արգելելով ծխելը աշխատավայրերում և հասարակական վայրերում, բացառությամբ հատուկ նշանակված վայրերի։
Կիև
Կիևի քաղաքային խորհուրդը հասարակական վայրերում ծխելու մի շարք սահմանափակումներ է մտցրել։ Մասնավորապես, արգելվում է ծխել խաղահրապարակներում, հասարակական տրանսպորտի կանգառներում, բազմահարկ բնակելի շենքերի մուտքերում, հանրակացարաններում և ստորգետնյա անցումներում։ Այս արգելքը վերաբերում է նաև բազմահարկ բնակելի շենքերի վերելակներին։ Բացի այդ, հասարակական տրանսպորտի կանգառների շրջակայքում 50 մետրանոց գոտում ծխելն արգելված է։ Ծխախոտի ամբողջական արգելքի ցանկում ներառվել են տաքսոֆոնները, եկեղեցիները և դրանց շուրջ 50-մետրանոց գոտին, կրթության, առողջապահության, մշակույթի, ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի հաստատությունները, հանգստի գոտիները, ներառյալ զբոսայգիները, լողափերը, պուրակները, ամառային տարածքները, փակ և բաց մարզական կառույցները, ձեռնարկությունների, հիմնարկների և սեփականության տարբեր ձևերի կազմակերպությունների աշխատատեղերը ։
Դոնեցկ
Որոշման համաձայն 23 փողոցներում, բուլվարներում, հրապարակներում, պուրակներում, գործկոմին հարող տարածքներում, ինչպես նաև բոլոր առողջապահական հիմնարկների, ուսումնական հաստատությունների, նախադպրոցական հիմնարկների, մանկական, խաղահրապարակների և սպորտի բակային տարածքներում, բնակելի թաղամասերում արգելվում է ծխել և օգտագործել ալկոհոլային խմիչքներ ։
Բելառուս
Մինսկի 15 ամենամեծ այգիներում և հրապարակներում ծխելու արգելք է մտցվել։
Նորվեգիա
Նորվեգիայում հասարակական վայրերում ծխելը արգելվել է 1988 թվականին, բարերում ծխելու արգելքը ընդունվել է 2004 թվականի հունիսին  ։
ԱՄՆ
Հասարակական վայրերում ծխելն արգելված է։ Հակածխախոտային օրենքն ընդունվել է Կոնգրեսի կողմից 2009 թվականի հունիսի սկզբին և հաստատվել նախագահի կողմից։ Սննդամթերքի և դեղերի վարչությանը լիազորություն է տրվել սահմանել սիգարետներում նիկոտինի մակարդակը, որպեսզի սահմանափակի ծխելը երիտասարդների շրջանում, սահմանափակի ծխախոտի արտադրանքներում համային տեսականիների օգտագործումը և արգելելու երիտասարդներին ուղղված գովազդը (ծխախոտ արտադրող ընկերություններից կպահանջվի ստանալ FDA-ի թույլտվությունը նոր արտադրանք արտադրելու համար)։ Բացի այդ, ծխախոտի արտադրանքի բոլոր փաթեթները պետք է պարունակեն հատուկ գրվածք, որը տեղեկացնում է ծխելու վտանգի մասին ։
Արգենտինա
Երկրի բնակչության թվով երկրորդ քաղաքը՝ Կորդոբան, արգելք է դրել մեքենա վարելիս ծխելը։ Իրավախախտները կտուգանվեն 111 դոլար կամ 15-ից 90 օր ազատազրկում։
Կոլումբիա
Ծխելն արգելվում է հասարակական տրանսպորտում, բոլոր փակ հասարակական վայրերում և աշխատավայրերում առանց բացառության։ Ծխախոտի արտադրանքի մակնշման, փաթեթավորման ձևավորման և ծխախոտի գովազդի խիստ սահմանափակումներ կան այդ երկրում ։
Կուբա
Հավանայի սննդի հաստատությունների փակ տարածքներում ծխելու արգելք է սահմանել պետությունը։
Պերու
Ծխելը արգելվում է բոլոր փակ հասարակական տարածքներում, որոնք ներառում են հյուրանոցներ, բարեր, ռեստորաններ, սրճարաններ և գիշերային ակումբներ։ Ծխելը թույլատրվում է միայն բաց տարածքներում ։
Ուրուգվայ
Ուրուգվայի նախագահ Տաբարե Վասկեսը իր առաջին նախագահության ընթացքում մի շարք միջոցներ է ձեռնարկել ուղղված ծխելու դեմ պայքարին։ Երկիրը կտրուկ ավելացրել է ծխախոտի արտադրանքի հարկերը, արգելք է մտցրել հասարակական վայրերում ծխելու և ծխախոտի գովազդի վրա։ Ծխախոտի տուփի մակերեսի 80%-ը պետք է զբաղեցնի ծխելու վտանգների մասին տեղեկությունները ։
Էկվադոր
2011 թվականի հունիսի 14-ին Էկվադորի խորհրդարանը ընդունեց ծխախոտի դեմ պայքարի և կարգավորման օրինագիծը, որը պարունակում է խիստ կանոններ ծխողների և ծխախոտ վաճառողների համար։ Ծխելու լիակատար արգելք է սահմանվել աշխատանքի բոլոր փակ տարածքներում, հասարակական վայրերում և սպորտային հաստատություններում, բժշկական և կրթական հաստատությունների բոլոր փակ և բաց տարածքներում, ինչպես նաև հասարակական տրանսպորտում։ Արգելվում է ցանկացած գովազդ, վաճառքի խթանում, վաճառք անչափահասներին։ Ընդունված օրենքի համաձայն՝ կրթության և առողջապահության մարմինները պետք է ներառեն ծխախոտի հետ կապված խնդիրները ուսումնական ծրագրերում և իրականացնեն հանրային իրազեկման քարոզարշավներ ։
Ճամայկա
2013 թվականին Ճամայկան օրենք է ընդունել, որն արգելում է ծխելը հասարակական վայրերում և փակ տարածքներում, ներառյալ սննդի կետերում, ինչպես նաև դպրոցներում, կառավարական շենքերում, հասարակական տրանսպորտի կանգառներում, սպորտային օբյեկտներումև գրասենյակներում ։
Ավստրիա
2010 թվականից ուժի մեջ է մտել օրենք, որն արգելում է ծխել սրճարաններում և ռեստորաններում։ Օրենքի խախտումը պատժվում է մինչև 10 հազար եվրոյի չափով տուգանք։
Բելգիա
2007 թվականի հունվարի 1-ից Բելգիայում գործում է ռեստորաններում ծխելու արգելքը։ 2010-ի հունվարի 1-ից դրան գումարվել է սրճարանում ծխելու արգելքը, որտեղ խմիչքներից բացի կարելի է նաև սնունդ պատվիրել ։
Բուլղարիա
2012 թվականի հունիսից գործում է հանրային վայրերում, մասնավորապես հանրային սննդի հաստատություններում ծխելու լիակատար արգելք։ Խախտումների համար ծխողներին սպառնում է 150 եվրոյից մինչև 250 եվրո տուգանք, իսկ խախտում թույլ տված հաստատությունների սեփականատերերին 1500 եվրոյից մինչև 2500 եվրո, իսկ կրկնակի խախտման դեպքում մինչև 5000 եվրո ։ Ճիշտ է, 2012 թվականի դեկտեմբերին օրենք է ընդունվել, որը որոշակիորեն մեղմացնում է այս արգելքը որ ծխելը թույլատրվում է ժամը 22.00-ից հետո։
Մեծ Բրիտանիա
2006 թվականին Միացյալ Թագավորությունում թողարկված Առողջապահության 2006 թվականի օրենքը արգելում է ծխելը հասարակական վայրերում և աշխատավայրում ։ Աարգելվում է նաև ծխելը ֆուտբոլային մարզադաշտերում, կանոնները խախտելու համար գանձվում է 50 ֆունտ ստեռլինգ տուգանք, ծխելու կրկնակի փորձի դեպքում հնարավոր է մարզադաշտից հարկադրաբար հեռացնել խախտողին։
Անգլիայում 2007 թվականի հուլիսի 1-ից ուժի մեջ է մտել օրենք, որն արգելում է ծխել ոչ միայն աշխատավայրում, ռեստորաններում ու ճաշարաններում, այլև բոլոր փաբերում և ակումբներում։ Ուելսում նմանատիպ օրենք ուժի մեջ է մտել մեկ օր անց՝ հուլիսի 2-ին ։ Շոտլանդիայի, աշխատավայրում, փաբերում, ակումբներում և ռեստորաններում ծխելու արգելքից բացի, արգելվում է ծխել նաև հասարակական տրանսպորտում, կայարաններում և կանգառներում    ։ Խախտողներին սպառնում է 50 ֆունտ տուգանք,Հյուսիսային Իռլանդիայում ծխելու արգելքի մասին օրենքը գործում է 2007 թվականի ապրիլի 30-ից   ։
Հունգարիա
2012 թվականի հունվարից հասարակական վայրերում ծխելու արգելք է սահմանվել, սակայն այն չի տարածվում հանրային սննդի հաստատությունների վրա։ Տուգանքներ խախտման համար պետք է վճարել - €75 €190։
Հունաստան
2010 թվականի սեպտեմբերի 1-ից Հունաստանում հասարակական վայրերում ծխելու արգելք է սահմանվել։ Տուգանքի չափը կախված է արգելքի դեմ նախկինում կատարված խախտումների քանակից և տատանվում է 50-10 հազար եվրոյի սահմաններում ։
Վրաստան
Վրաստանի իշխանությունները ծխախոտը սահմանափակող օրենքներ են ընդունել 2005, 2006 և 2011 թվականներին։ Ներկայումս երկրում արգելված է ծխելը հետևյալ վայրերում՝ դպրոցներում, բուհերում և այլ ուսումնական հաստատություններում, մանկապարտեզներում և դրանցից 50 մետրից պակաս հեռավորության վրա, կառավարական շենքերում, հիվանդանոցներում և կլինիկաներում, հասարակական տրանսպորտում, հանրային սննդի օբյեկտներում, որտեղ ալկոհոլային խմիչքներ չեն մատուցվում հաճախորդներին։ Արգելվում է ծխախոտի և ծխախոտի տիպի այլ արտադրանքի վաճառքը անչափահասներին։ Ուսումնական հաստատությունների տարածքում ծխելու համար սահմանվել է տուգանք՝ 200 լարի (որը կազմում է մոտ 112 դոլար), այլ վայրերում ֆիզիկական անձանց համար՝ 5-10 լարի (մոտ 3-6 դոլար), իսկ կազմակերպությունների համար՝ մինչև 200 լարի, անչափահասներին ծխախոտի արտադրանք վաճառելու համար նախատեսված է տուգանք 50 լարիի (մոտ 28 դոլար) չափով ։
Դանիա
Թույլատրվում է ծխել փոքր բարերում մինչև 40 քմ։ Օրենքը թույլատրում է ծխել նաև ծխելու համար նախատեսված վայրերում։ Արգելքն ուժի մեջ է մտել 2007թվականին ։
Իռլանդիա
2004 թվականին Իռլանդիան դարձավ աշխարհում առաջին երկիրը, որն արգելեց ծխել ռեստորաններում ։
Իսպանիա
Հասարակական սննդի օբյեկտներում ծխելու արգելքը գործում է 2011 թվականից։ 2012 թվականի ամռանը ուժի մեջ է մտել լողափերում ծխելու արգելքը։ Առայժմ այն ​​վերաբերում է միայն Գրան Կանարիա կղզու Մորան լողափին, որտեղ այսուհետ լողափի 75%-ը պետք է պահված լինի չծխողների համար, իսկ 25%-ը՝ ծխողների համար։ 2013 թվականին իշխանությունները մասնակի կամ ամբողջական արգելքը տարածեցին երկրի այլ լողափերի վրա։
Իտալիա
2005 թվականի հունվարի 10-ին Եվրոպայում երրորդը՝ Իռլանդիայից և Նորվեգիայից հետո, արգելք դրվեց հասարակական վայրերում ծխելու վրա։ Արգելվում է ծխել բոլոր տարածքներում (ներառյալ սրճարաններում, ռեստորաններում և հյուրանոցներում)։ Խախտողին սպառնում է մինչև 275 եվրո տուգանք ։
Նիդեռլանդներ
2008 թվականից ռեստորաններում և սրճարաններում ծխելը արգելված է։ Միաժամանակ հայտնի սրճարաններում թույլատրվում է ծխել մարիխուանա։ 2010 թվականից օրենքը չի տարածվում մինչև 70 քմ մակերեսով սրճարանների և բարերի վրա։
Լեհաստան
2010 թվականի նոյեմբերին ընդունվել է օրենք, որն արգելում է ծխելը ռեստորաններում, կրթական և բժշկական հաստատություններում, հասարակական տրանսպորտի կանգառներում ։
Պորտուգալիա
Պորտուգալիայում օրենք է ընդունվել, ըստ որի արգելվում է ծխել փակ տարածքներում (սրճարաններ, ռեստորաններ, դիսկոտեկներ, բարեր, գրասենյակային տարածքներ, դպրոցներ (այլ ուսումնական հաստատություններ), տրանսպորտ և այլ օբյեկտներ։ Բացառություն են կազմում ծխելու համար հատուկ տարածքները:100 քմ-ից ավելի տարածք ունեցող զվարճանքի հաստատություններում (բարեր, ակումբներ, ռեստորաններ, դիսկոտեկներ) սեփականատերը ինքնուրույն որոշում է՝ թույլատրել կամ արգելել ծխելն իր հաստատության տարածքում, սակայն ծխողների հատկացված տարածքը չպետք է գերազանցում է 30%-ը, և չծխող մարդիկ չպետք է անհանգստություն ապրեն ծխախոտի ծխից։ Ծխելու կանոնները խախտելու համար տուգանքները տատանվում են 50-ից 750 եվրոյի սահմաններում (այցելուների համար), իսկ հաստատությունների սեփականատերերը կարող են տուգանվել մի քանի հարյուր հազար եվրոյով ։
Սլովակիա
2009 թվականի հունվարի 1-ից երկրում ուժի մեջ է մտել ծխելու մասին օրենքը։ Ծխելը խստիվ արգելվում է փակ հասարակական տրանսպորտի կանգառներում և դրանց մոտակայքում, մարզադաշտերում և սպորտային այլ վայրերում, դպրոցներում, մանկապարտեզներում, համալսարաններում, քոլեջներում, թատրոններում, կինոթատրոններում և այլ մշակութային և ցուցահանդեսային հաստատություններում, տրանսպորտում, երկաթուղային կայարաններում։ Ծխելը թույլատրվում է սրճարանում կամ ռեստորանում, եթե հաստատությունն ունի առանձին ծխելու տարածք։ Արգելվում է ծխել նույնիսկ արտասահմանյան գնացքների վագոններում։ Երկրում հակածխախոտային օրենքը խախտելու համար տուգանքը տատանվում է 15-ից 166 եվրոյի սահմաններում կախված խախտման ծանրությունից ։
Ֆինլանդիա
Ֆինլանդիան Եվրոպայում առաջին երկիրն էր, որը սկսեց ծխելուց հրաժարվելու ամբողջական ծրագիր։ Կառավարության պլանների համաձայն՝ 2040 թվականին Ֆինլանդիան կդառնա բացառապես չծխող երկիր՝ զերծ նիկոտինային կախվածությունից ։
2010 թվականի հոկտեմբերի 1-ից երկրում ուժի մեջ են մտել օրենքներ, որոնք խիստ սահմանափակում են ծխախոտի արտադրանքի տարածումը։ Ծխել արգելվում է մանկապարտեզների, ուսումնական հաստատությունների տարածքները և հարակից տարածքները զբոսանքի համար։ Սահմանափակում է մտցվել նաև երկիր սիգարետների ներմուծման վրա ։
Ֆրանսիա
Ֆրանսիայում հասարակական վայրերում ծխելն արգելող օրենքը ուժի մեջ է մտել 2007 թվականի փետրվարի 1-ից, խախտողներին սպառնում է 68 եվրո տուգանք ։ Եվրոպական այլ երկրների օրինակով 2008թ. հունվարի 1-ից ծխելն արգելված է բոլոր ռեստորաններում, բարերում, սրճարաններում, դիսկոտեկներում, ինչպես նաև Tabac նշանով հաստատություններում, որոնք մասնագիտացած են ծխախոտի արտադրանքի վաճառքում ։ Խախտողները տուգանվում են 68 եվրոյով, հաստատության սեփականատերը՝ 135 եվրո։
Խորվաթիա
2009 թվականի մայիսի 6-ից Խորվաթիայում ուժի մեջ է մտել հասարակական վայրերում ծխելու արգելքը։ Ծխելու արգելքի մասին օրենքը տարածվում է միայն փակ տարածքների վրա։ Կանոնները խախտողները վճարում են մոտ 135 եվրո տուգանք։ Ռեստորանի սեփականատերերը, ովքեր հաճախորդներին թույլ են տալիս ծխել փակ տարածքում, տուգանվում են մինչև 20 հազար եվրո, իսկ նրանց աշխատակիցները, եթե այցելուին չզգուշացնեն ծխելու արգելքի մասին, վճարում են մինչև հազար եվրո տուգանք ։
Չեռնոգորիա
Չեռնոգորիան ունի օրենք, որն արգելում է ծխել փակ տարածքներում բոլոր հասարակական և առևտրային օբյեկտներում, բացառությամբ խաղատների։ Օրենքը խախտելու համար ռեստորանների և սրճարանների սեփականատերերին սպառնում է մինչև 20 հազար եվրո տուգանք։ Միևնույն ժամանակ, սննդի օբյեկտներում ծխելու սենյակները պետք է մեկուսացված լինեն ծխի արտահոսքից, դրանց մակերեսը պետք է լինի առնվազն 10 քմ ։
Իսրաել
Թատրոնի դերասաններին արգելվում է բեմում ծխել ներկայացման ժամանակ, նույնիսկ եթե ներկայացումը դա պահանջում է։ Ծխելու արգելք է մտցվել նաև բուժհաստատությունների ներսում և դրանց տարածքում, հասարակական տրանսպորտի կանգառներում, սպորտային և կրոնական հաստատություններում։
Հնդկաստան
2008 թվականից ի վեր Հնդկաստանում գործում է հասարակական վայրերում ծխելու լիակատար արգելք, հասարակական վայրերում ծխելու կանոնները արգելում են ծխել պետական ​​հաստատություններում, գրասենյակային շենքերում, հիվանդանոցներում, դպրոցներում և ինստիտուտներում, երկաթուղային կայարաններում, օդանավակայաններում և ավտոբուսի կանգառներում, ինչպես նաև հյուրանոցներում և ռեստորաններում։ Կանոնները խախտելու համար տուգանքը կազմում է 200 ռուփի (մոտ 210 ռուբլի), ոստիկանությանը թույլատրվում է տուգանել ծխողներին, ինչպես նաև հիմնարկների ղեկավարներին՝ դպրոցների և ինստիտուտների տնօրեններին, հյուրանոցների և ռեստորանների տնօրինությանը ։
Ղազախստան
Ղազախստանի Հանրապետության «Ժողովրդի առողջության և առողջապահական համակարգի մասին» օրենսգիրքը 2009 թվականի հոկտեմբերի 9-ից արգելում է ծխել բոլոր հասարակական վայրերում։ Արգելք է մտցվել ծխախոտի արտադրանքի վաճառքը ինքնասպասարկման կետերից, ինչպես նաև մինչև 21 տարեկան անձանց, պատասխանատվություն է մտցվել ծխախոտի արտադրանքի հատկությունների մասին կեղծ և ոչ ճշգրիտ տեղեկությունների համար, իսկ հասարակական վայրերում ծխելը արգելված է։ Օրենքն արգելում է ծխել կրթական և առողջապահական կազմակերպություններում, թանգարաններում, հանրային սննդի օբյեկտներում, կինոթատրոններում, թատրոններում, կրկեսներում, ցուցահանդեսային և սպորտային դահլիճներում և զանգվածային հանգստի համար նախատեսված այլ փակ շենքերում, այդ թվում՝ գիշերային ակումբներում և դիսկոտեկներում։ Այս տարածքներում ծխելն ամբողջությամբ արգելված է, բացառություններ չկան ծխելու վայրերի համար ։ Ծխելու արգելք է մտցվում նաև աշխատատեղ հանդիսացող տների և տարածքների մուտքերում։ Կայարանների և օդանավակայանների շենքերում, ինչպես նաև ռեստորաններում և սրճարաններում կարելի է ծխել միայն հատուկ նշանակված վայրերում ։ Հասարակական վայրերում ծխելու համար նախատեսված տույժերը «Ժողովրդի առողջության և առողջապահական համակարգի մասին» նոր օրենսգրքի ներդրմամբ կրկնապատկվել են, ծխելու սահմանափակման վերահսկողությունը հանձնարարվել է ՆԳՆ-ին ։
Չինաստան
Չինաստանի յոթ խոշորագույն քաղաքներում գործում է հանրային տարածքներում և աշխատավայրերում ծխելն ամբողջությամբ արգելող փորձ։ Փորձարկման վայրեր են ընտրվել Տյանցզինը (մայրցամաքային Չինաստանի երրորդ խոշոր քաղաքը), Չունցինը (Չինաստանի խոշորագույն քաղաքային ագլոմերատներից մեկը), Շենչժենի հատուկ տնտեսական գոտիներից մեկի կենտրոնը և նահանգների մայրաքաղաքները՝ Շենյան, Հարբին, Նանչանգ, Լանչժոու։ փորձի համար։
ԱՀԿ-ի գնահատականներով աշխարհի ծխողների մեկ երրորդը ապրում է Չինաստանում։ Պաշտոնական վիճակագրության համաձայն ծխում է մոտ 350 միլիոն չինացի երկրի արական սեռի բնակչության 60%-ը և իգական սեռի 3%-ը, 540 միլիոնը պասիվ ծխող է համարվում ։
Լիբանան
2012 թվականից արգելվել է ծխելը հասարակական վայրերում, մասնավորապես սննդի հաստատություններում, խանութներում և աշխատավայրերում ։
Մալազիա
Կուալա Լումպուրից հարավ գտնվող պատմական Մալակա քաղաքում ծխելու լիակատար արգելվել է դրվել ։
Մոնղոլիա
2012 թվականի հոկտեմբերին օրենք է ընդունվել հասարակական վայրերում, մասնավորապես, սննդի հաստատություններում ծխելու լիակատար արգելքի մասին։
Նեպալ
Նեպալում արգելվում է ծխել հասարակական վայրերում (օդանավակայաններ, հյուրանոցներ, ռեստորաններ, կառավարական շենքեր և գրասենյակներ, ինչպես նաև որոշ այգիներ և տաճարներ, ծերանոցներ և երեխաների համար նախատեսված ապաստարաններ), ինչպես նաև արգելվում է ծխախոտի արտադրանքի վաճառքը։ Արգելքը խախտելու համար տուգանքը կազմում է 100 ռուփի, սակայն երկրորդ խախտման համար ծխողները պետք է վճարեն մինչև 100 հազար ռուփի։ Տուգանքը վերաբերում է նաև հղիներին և մինչև 18 տարեկան անձանց ծխախոտի վաճառքին (10,000 ռուփի), ինչպես նաև ծխախոտի արտադրանքի գովազդին (100,000 ռուփի) ։
Արաբական Միացյալ Էմիրություններ
Ծխելն արգելվում է հասարակական տրանսպորտում և փակ տարածքներում, եկեղեցիներում, կրթական և բժշկական հաստատություններում, մարզադաշտերում։ Արգելվում է ծխախոտի մշակումը հողատարածքներում, ինչպես նաև 12 տարեկանից փոքր երեխաներին չի թույլատրվում ծխախոտ գնել։ Միաժամանակ ծխախոտի վաճառքը թույլատրվում է միայն խիստ սահմանված վայրերում։
Պակիստան
2002 թվականին Պակիստանի նախագահ Փերվեզ Մուշարաֆը հատուկ օրենք է ներկայացրել արգելելու ծխելը հասարակական վայրերում, այդ թվում՝ ռեստորաններում, կինոթատրոններում և հյուրանոցների նախասրահներում, ինչպես նաև պետական ​​գրասենյակներում և ավտոբուսներում։ Օրենքը խախտող ծխողը 17 դոլար տուգանք է վճարում առաջին անգամ։ Երկրորդ իրավախախտումը կարժենա 1700 դոլար, ծխախոտի գովազդը կամ անչափահասներին վաճառելը պատժվում է 85 դոլար տուգանքով (առաջին խախտման դեպքում), իսկ եթե հանցագործը բռնվի երկրորդ անգամ, ապա նրան սպառնում է երեք ամսվա ազատազրկում ։
Սինգապուր
1970-ականների սկզբից գործում էր օրենք, որն արգելում է ծխել օդորակիչով սենյակում կամ հասարակական վայրում։ Հասարակական վայր հասկացությունը ներառում է կինոթատրոններ, առևտրի կենտրոններ, սրճարաններ և գրասենյակներ։ 2006 թվականի հուլիսին այս ցանկը համալրվեց օդորակիչով սենյակներով, սննդ և առևտրի կենտրոններով։ Մեկ տարի անց՝ 2007 թվականի հուլիսին, ավելացան զվարճանքի կենտրոններ, ինչպիսիք են բարերը, դիսկոտեկները և գիշերային ակումբները։ Սահմանափակումներ կան նաև կանգառներում և մետրոյի կայարաններում (մետրոյի կայարաններում 1987 թվականից՝ կայարանում բռնկված հրդեհից հետո), որոնք ծխողներին պարտավորեցնում են այդ վայրերից առնվազն 5 մ հեռավորության վրա մնալ։ Առաջին անգամ խախտողը պետք է վճարի 200 SGD, մինչև 18 տարեկանները կվճարեն 300 SGD, հաջորդ անգամ մինչև 1000 SGD: Խոշոր տուգանքներ են կատարվում նաև աղբը (ներառյալ ծխախոտի մնացորդները) նետելու և հասարակական վայրերում թքելու համար ։
Թաիլանդ
Թաիլանդում արգելվել է ծխել լողափերում։ Խախտման համար տուգանքը կազմում է մինչև 100 հազար բաթ կամ ազատազրկում մինչև մեկ տարի ժամկետով ։ Նաև 2019 թվականի օգոստոսի 20-ից բնակելի շենքերում արգելվել է ծխելը, օրենքը խախտելը կարող է հասնել քրեական դատարան ։
Թուրքմենստան
Թուրքմենստանում հասարակական վայրերում ծխելու արգելքն ուժի մեջ է մտել 2000 թվականից։ Բացի <<հանրային վայրերում և սեփականության բոլոր ձևերի հաստատություններում, ինչպես նաև երկրի փողոցներում ծխելու արգելքի մասին> նախագահական հրամանագրից, երկրում արգելված է ծխախոտի գովազդը, ինչպես նաև ճանապարհային երթևեկության կանոններով արգելվում է ծխելը ղեկին։ 2017 թվականի փետրվարի 20-ից Թուրքմենստանում հասարակական վայրերում ծխելու համար տուգանքի չափը 60-75 մանաթից հասել է 300 մանաթի։ Նաև 2015-ին երկիրը պարտավորություններ է ստանձնել մինչև 2025 թվականը ծխախոտից զերծ երկրի կարգավիճակ ձեռք բերելու պայմանը ։
Ուզբեկստան
2012 թվականի ապրիլին պետությունը սկսեց ծխելու արգելք դնել օդանավակայաններում և ինքնաթիռներում, ինչպես նաև բոլոր հասարակական վայրերում, բացառությամբ սննդի հաստատությունների, հարսանիքների կամ այլ տոնական և ծիսական միջոցառումների ժամանակ։
Ֆիլիպիններ
Ֆիլիպիններում ծխելն արգելված է ուսումնական հաստատություններում, հիվանդանոցներում, կլինիկաներում, բոլոր հանրային փակ տարածքներում, որոնց ղեկավարությանը հանձնարարվել է հատուկ սենյակներ տրամադրել ծխողների համար, ինչպես նաև ծխախոտի արտադրանքի վաճառքը մինչև 18 տարեկան դեռահասներին արգելել։ Ֆիլիպինների հայտնի Դավաո հանգստավայրի իշխանությունները հասարակական վայրերում ծխելու խիստ արգելք են մտցրել։ Ծխախոտից բռնվածներին մեծ տուգանք է սպառնում։ Եթե ​​հանցագործին երեք անգամ բռնեն, նա կարող է մի քանի օրով բանտ նստել ։
Ալժիր
Օրենքն արգելում է ծխել կրթական, առողջապահական, մարզական և մշակութային հաստատություններում։ Աշխատավայրերում ծխելը թույլատրվում է հատուկ նշանակված տարածքներում։ Հասարակական տրանսպորտում ծխելը թույլատրվում է միայն ծխելու համար նախատեսված վայրերում ։ Ալժիրի Աթուֆ քաղաքում, որը գտնվում է մայրաքաղաքից 600 կմ հարավ, ծխելը մի քանի դար արգելված էր, ծխախոտ կարելի է գնել Աթուֆից ոչ ավելի, քան յոթ կիլոմետր հեռավորության վրա։ Արգելքը խախտողներին սպառնում է խոշոր տուգանքներ ։
Բենին
Ծխելն արգելված է շատ փակ և հասարակական վայրերում, սակայն թույլատրվում է ծխելու համար նախատեսված տարածքներում՝ որոշակի վայրերում, ներառյալ օդանավակայանները, հյուրանոցները, ռեստորանները և բարերը։ Նախադպրոցական, տարրական և միջնակարգ դպրոցներում ծխելն արգելված է։ Ծխելն արգելված է հասարակական տրանսպորտում ։
Գաբոն
Ծխելն արգելված է հասարակական վայրերում, աշխատավայրում և հասարակական տրանսպորտում։ Բացի այդ, ծխելու դեմ օրենսդրությունը պահանջում է ծխելու համար տարածքների ստեղծում որոշակի վայրերում (ծովային և երկաթուղային կայարաններ, օդանավակայաններ, ավտոբուսների տերմինալներ, հյուրանոցներ, խանութներ, դիսկոտեկներ, գիշերային ակումբներ, կազինոներ, ռեստորաններ և սուպերմարկետներ)։ Արգելվում է ծխախոտի արտադրանքի վաճառքը ինտերնետի միջոցով, ինչպես նաև դպրոցներում, խաղահրապարակներում, մարզադաշտերում, բժշկական հաստատություններում, մշակութային հաստատություններում և սոցիալական ծառայություններում։ Ծխախոտի արտադրանքի վաճառքն արգելվում է մինչև 18 տարեկան անձանց ։
Եգիպտոս
Եգիպտոսի փողոցներում ծխելն արգելված է, իսկ տուգանքը կազմում է մոտ 18 ԱՄՆ դոլար ։