cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ստամբուլ
Ժամանց և զվարճանք
Ստամբուլն ունի պատմական և ժամանակակից բազմաթիվ առևտրի կենտրոններ։ Գրանդ բազարը, որը գործում է 1461 թվականից, աշխարհի ամենահին և ամենամեծ ծածկած շուկաներից մեկն է ։ Մահմուտփաշան բացօթյա շուկա է, որը գտնվում է Գրանդ բազարի և Եգիպտական շուկայի միջև։ Վերջինս, մինչ 1660-ական թվականները եղել է Ստամբուլի համեմունքների ամենամեծ շուկան։ Galleria Ataköy-ը համարվում է Թուրքիայի ժամանակակից առաջին առևտրի կենտրոնը։ Բացվել է 1987 թվականին՝ նախագահ Թուրղուտ Օզալի մասնակցությամբ ։ Ընդհանրապես, Ստամբուլում խոշոր մոլերը և առևտրի կենտրոնները կառուցվում են պատմական թերակղզուց դուրս։ Առևտրի կենտրոնների համաշխարհային խորհուրդը Akmerkez առևտրի կենտրոնին 1995 թվականին ճանաչել է «Եվրոպայի լավագույն առևտրի կենտրոն», իսկ 1996 թվականին՝ «աշխարհի լավագույն առևտրի կենտրոն»։ Istanbul Cevahir-ը բացվել է 2005 թվականին։ Բացման պահին այն եղել է մայրցամաքի ամենամեծ առևտրի կենտրոններից մեկը։ Kanyon-ը 2006 թվականին Kanyon «Առևտրային կառույց» անվանակարգում հաղթել է «Քաղաքային միջավայրի ճարտարապետական ակնարկ» մրցանակը ։ Istinye Park-ը, որը գտնվում է Սարըյերի Իսթինյե թաղամասում և Zorlu Center-ը, որը գտնվում է Լևենտում Ստամբուլի նորակառույց առևտրի կենտրոններից մեկն է, որտեղ ներկայացված են համաշխարհային նորաձևության ամենահայտնի ապրանքանիշները։ Նիշանթաշըում գտնվող Աբդի Իփեկչի փողոցը և քաղաքի անատոլիական հատվածում գտնվող Բաղդադի պողոտան խոշոր առևտրային փողոցներ են։ Նիշանթաշը փողոցը համարվում է Ստամբուլի նորաձևության կենտրոնը  ։
Ստամբուլը հայտնի է իր ձկների ռեստորաններով, որոնցից մի քանի մի քանիսը գործում են 1880-ական թվականների վերջից։ Քաղաքի ամենահայտնի և բարձրակարգ ձկան ռեստորանները գտնվում են Բոսֆորի ափին, հիմնականում Օրթաքյոյ, Բեբեք, Արնավութքյոյ, Յենիքյոյ, Բեյլերբեյի և Չենգելքյոյ թաղամասերում։ Գում Գափու թաղամասի, որը գտնվում է Մարմարա ծովի ափին, առափնյա հետիոտնային գոտում գործում են հիսունից ավելի ձկան ռեստորաններ ։ Իշխանաց կղզիները, որը գտնվում է մայրցամաքից 15 կիլոմետր (9 մղոն) հեռավորության վրա, նույնպես հայտնի են իրենց ձկների ռեստորաններով։ Շնորհիվ ռեստորանների, պատմական ամառանոցների և ազատ, առանց մեքենա փողոցների, Իշխանաց կղզիները հայտնի հանգստավայր են ստամբուլցիների և օտարերկրյա զբոսաշրջիկների համար ։ Ստամբուլը հայտնի է նաև օսմանյան խոհանոցի մեջ մասնագիտացված ռեստորաններով։ Այդուհանդերձ, շնորհիվ Թուրքիայի հարավարևելյան և արևելյան մարզերից ներգաղթի մեծ ծավալների, որը սկսվել է 1960-ական թվականներին, քաղաքի ճաշացանկը 20-րդ դարի վերջին էական փոփոխությունների է ենթարկվել։ Խոհանոցի վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել Մերձավոր Արևելքի խոհանոցը։ Արևելյան քաբաբը ստամբուլյան ճաշացանկի առաջին հորիզոնականներում՝ պատվերների քանակով։ Արևմտյան խոհանոց առաջարկող ռեստորանները հիմնականում կենտրոնացված են Բեյօղլուում, Բեշիկթաշում, Շիշլիում և Քադըքյոյում։
Ստամբուլը հայտնի է իր գիշերային կյանքով, ինչպես նաև իր պատմական պանդոկներով, որոնք դարերի, եթե ոչ հազարամյակների ընթացքում եղել են Ստամբուլի այցեքարտերից մեկը։ Իստիկլյալ պողոտայի վրա է գտնվում «Çiçek Pasajı»-ը, որտեղ գտնվում են Ստամբուլի ամենահայտնի գինետները, գարեջրատները և ռեստորանները ։ Իստիկլյալ պողոտան հայտնի է իր բրենդային խանութներով։ Նրան զուգահեռ Նևիզադե փողոցում գտնվում են քաղաքի ամենահին գինետները և գարեջրատները ։ Իստիկլյալ պողոտային կից շրջանները ապահովում են Բեյօղլուի գիշերային կյանքը։ Բեյօղլուում տարածված են փողոցային գարեջրատները, սրճարանները, իսկ ռեստորաններում հնչում է կենդանի երաժշտություն ։ Ստամբուլում գիշերային կյանքը աշխույժ է նաև Նիշանթաշըում, Օրթաքյոյում, Բեբեքում և Քադըքյոյում ։
Սպորտ
Ստամբուլում են գործում Թուրքիայի ամենահին սպորտային ակումբները։ «Բեշիկթաշ» ֆուտբոլային ակումբը, որը հիմնադրվել է 1903 թվականին, Թուրքիայում ներկայումս գործող ամենահին սպորտային ակումբն է։ Շնորհիվ իր ունեցած կարգավիճակի որպես Թուրքիայի միակ ակումբ՝ «Բեշիկթաշը» ներկայացրել է թե Օսմանյան կայսրությունը, և թե Թուրքիայի Հանրապետությունը միջազգային մրցաշարերի ժամանակ։ Այդ իսկ պատճառով, «Բեշիկթաշը» թուրքական միակ ակումբն է, որին թույլատրվել է իր լոգոյում տեղադրել Թուրքիայի պետական դրոշը ։ Ֆուտբոլային ակումբը ազգային առաջնությունում մի որոշ ժամանակ ունեցել է գերակա դիրք և միանձնյա առաջատարի դիրք ։ «Գալաթասարայը» և «Ֆեներբահչեը» առավել մեծ հաջողությունների են հասել միջազգային առաջնություններում և Թուրքիայի ազգային գավաթը՝ համապատասխանաբար 20 և 19 անգամ ։ «Գալաթասարայը» և «Ֆեներբահչեն» Ստամբուլի ֆուտբոլային այն ակումբներն են, որոնք արդեն մի քանի տասնամյակ լուրջ մրցակցում են միմյանց հետ։ «Գալաթասարայը» տեղակայված է քաղաքի եվրոպական հատվածում, իսկ «Ֆեներբահչեն»` ասիական։ Ընդորում, շատ սպորտային մեկնաբանների կարծիքով ստամբուլյան դերբին աշխարհում ամենադիտարժան և ամենաթեժ դերբիներից մեկն է ։ Ստամբուլում գործում են բասկետբոլի 7 ակումբներ՝ Անադոլու Էֆեսը, Բեշիկթաշը, Դարյուշշաֆաքան, Ֆեներբահչեն, Գալաթասարայը, Ստամբուլ Բույուքշեհիր Բելեդիյեսպորը և Բույուքչեքմեջե բասկետբոլը։ Այս ակումբները հանդես են գալիս Բասկետբոլի Թուրքիայի առաջնության բարձրագույն խմբում ։
Ստամբուլի սպորտային ենթակառուցվածքները կառուցվել կամ վերաշինվել են մինչև 2000 թվականը՝ ի աջակցություն Ստամբուլի կողմից Օլիմպիական խաղեր անցկացնելու հայտերի։ Աթաթուրքի օլիմպիական մարզադաշտը, Ստամբուլի ամենախոշոր բազմաֆունկցիոնալ մարզադաշտն է, որի կառուցումն ավարտվել է 2002 թվականին։ Թեթև աթլետիկայի ֆեդերացիաների միջազգային ասոցիացիայի կողմից այն ճանաչվել է թեթև աթլետիկայի առաջնակարգ մարզադաշտ ։ Մարզադաշտում տեղի է ունեցել ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի 2004-2005 թվականների առաջնության եզրափակիչը։ Եզրափակիչը տեղի է ունեցել վերակառուցումից երեք տարի անց։ Türk Telekom Arena-ն բացվել է 2011 թվականին՝ փոխարինելու Ալի Սամի Յեն մարզադաշտը։ Մարզադաշտը հանդիսանում է «Գալաթասարայ» ֆուտբոլային ակումբի տնային մարզադաշտը ,։ Vodafone Arena-ն բացվել է 2016 թվականին՝ փոխարինելու Ինյոնյու մարզադաշտին։ Այն հանդիսանում է «Բեշիկթաշ» ֆուտբոլային ակումբի տնային մարզադաշտը։ Վերջինս Թուրքիայի ներկայիս չեմպիոնն է։ Բոլոր չորս մարզադաշտերը ՈւԵՖԱ-ի մարզադաշտերի կատեգորիայում ունեն 4-րդ աստիճանի (նախկին 5 աստղ) կարգավիճակ։
Sinan Erdem Dome-ը, որը Եվրոպայի ամենամեծ մարզադահլիճն է, ընդունել է 2010 թվականի Բասկետբոլի աշխարհի առաջնությունը, 2012 թվականի Թեթև աթլետիկայի աշխարհի փակ առաջնությունը, ինչպես նաև 2011-2012 և 2016-2017 Եվրալիգայի եզրափակիչը ։ Մինչ 2010 թվականը, երբ Sinan Erdem Dome-ը ընդունեց Բասկետբոլի աշխարհի առաջնությունը, Abdi İpekçi Arena-ն եղել է Ստամբուլի ամենամեծ փակ արենան, որն ընդունել է «Եվրոբասկետ 2001» առաջնությունը ։ Մի շարք այլ փակ արենաներ, ներառյալ նաև «BJK Akatlar Arena»-ն, ակտիվորեն գործել են մինչև 2000 թվականը՝ ընդունելով Ստամբուլի և Թուրքիայի բասկետբոլի առաջնությունների հանդիպումները։ Վերջին բացված փակ արենան եղել է 13 800 տեղանոց «Ülker Sports Arena»-ն, որը բացվել է 2012 թվականին և համարվում է «Ֆեներբահչե» բասկետբոլային ակումբի տնային մարզադահլիճը ։ Չնայած շինարարական բումին, 2000, 2004, 2008, 2012 և 2020 թվականների օլիմպիական խաղերը, ինչպես նաև Եվրո 2012 և Եվրո 2016 ֆուտբոլային առաջնություններն անցկացնելու փորձերը ձախողվել են ։
2005-2011 թվականների ընթացքում Իստամբուլ պարկը ընդունել է ամենամյա Ֆորմուլա 1-ի Թուրքիայի գրան պրին։ Իստամբուլ պարկը երկար ժամանակ եղել է Թուրքիայի ամենամեծ ավտոմրցուղին ։ 2005 և 2006 թվականներին Իստամբուլ պարկը ընդունել է նաև «Թեթև ավտոմեքենաների աշխարհի առաջնության» եզրափակիչը և «Լե Մանի եվրոպական սերիան»։ Դրանից հետո, ավտոմրցուղին չի ընդունել այս առաջնություններից և ոչ մեկը ։ Ավտոմրցուղին 2005-2007 թվականներին ընդունել է նաև Թուրքիայի մոտո գրան պրին։ 2000 թվականի օգոստոսի 12-13-ը Ստամբուլն ընդունել է նաև Ֆորմուլա 1-ի «Մոտորանավակների մրցավազքի առաջնությունը»։ Որպես մրցուղի ծառայել է Բոսֆորի նեղուցը ։ «Մոտորանավակների GPS աշխարհի առաջնության» եզրափակիչ մրցավազքը տեղի է ունեցել 2009 թվականի հունիսի 19-21-ը Բոսֆորում ։ Ստամբուլի առագաստանավային սպորտի ակումբը, որը հիմնադրվել է 1952 թվականին, ամեն տարի ընդունում է առագաստանավային սպորտի և ծովային այլ սպորտաձևերի ինչպես տեղական, այնպես էլ միջազգային առաջնությունները Ստամբուլում և նրա սահմաններից դուրս  ։ Թուրքիայի մոտորանավակային սպորտի ակումբը ընդունում է խոշոր մոտորանավակների մրցավազքերը, ինչպես օրինակ Ռազմածովային ուժերի մրցաշարը ։
Մեդիա
Պետական ռադիո և հեռուստաընկերությունների մեծ մասը տեղակայված են Անկարայում, սակայն Ստամբուլն է համարվում թուրքական մեդիայի հիմնական կենտրոնը։ Օսմանյան մեդիաարդյունաբերությունը տեղակայված է եղել կայսրության մայրաքաղաքում՝ Կոստանդնուպոլսում, որտեղ թուրքական առաջին թերթը՝ Takvim-i Vekayi-ն (Գործերի օրացույց) հրատարակվել է 1831 թվականից։ Չաղալօղլու թաղամասի Բաբ Ալի փողոցը, որտեղ տպագրվել է օրաթերթը, դարձել էր թուրքական տպագիր մամուլի կենտրոնը։ Վերջինս գտնվել է Բեյօղլուում և ձգվել Ոսկեղջյուրով մեկ ։
Ստամբուլում ռադիոհեռարձակումը սկսվել է 1927 թվականից, երբ Թուրքիայի առաջին ռադիոհեռարձակումը արձակվեց Էմինյոնյուի կենտրոնական փոստային ծառայության գրասենյակից։ Հետագա տարիների ընթացքում խորացել է ռադիոհեռարձակման նկատմամբ պետական վերահսկողությունը։ 1964 թվականին հիմնադրվել է TRT-ն՝ Թուրքիայի ռադիոյի և հեռուստատեսության պետական ընկերությունը, որը ընդհուպ մինչև 1990 թվականը հեռուստատեսային դաշտում ունեցել է մենաշնորհ ։ Այսօր, TRT-ի կողմից հեռարձակվում է ազգային 4 ռադիոընկերություններ։ Սրանցից յուրաքանչյուրի տիրույթը տարածվում է Թուրքիայի տարածքի 90 %-ը։ Բացառություն են կազմում միայն լեռնային տարածքները։ Այս ռադիոընկերություններից միայն Radio 2-ն է, որ տեղակայված է Ստամբուլում։ Առաջարկելով բազմատեսակ հաղորդումներ՝ սկսած կրթական հաղորդումներից վերջացրած սպորտային իրադարձություններով, Radio 2-ը Թուրքիայի ամենահայտնի ռադիոընկերությունն է ։ 2009 թվականի ապրիլի 2-ից TRT-ն բացել է նաև հայկական ծառայություն ։ Ստամբուլի ռադիոալիքները ամենազբաղվածն են ողջ Թուրքիայում, որոնք հեռարձակում են ինչպես թուրքալեզու, այնպես էլ անգլալեզու և ֆրանսալեզու հաղորդումներ։ Երկլեզվանի հաղորդումներ ունեցող ռադիոալիքներից մեկը Açık Radyo-ն է (94.9 FM)։ Թուրքիայի առաջին մասնավոր և առաջինը արտասահմանյան երգեր հնչեցրած ռադիոընկերությունը Ստամբուլի Metro FM-ն է (97.2 FM)։ Պետական Radio 3 ռադիոընկերությունը, որը տեղակայված է Անկարայում, նույնպես հեռարձակում է անգլալեզու երաժշտություն։ Անգլերենով նորություններ է հեռարձակում նաև NTV Radyo-ն (102.8 FM). ։
TRT Çocuk-ը TRT-ի միակ հեռուստաընկերությունն է, որը տեղակայված է Ստամբուլում ։ Ստամբուլում են տեղակայված Թուրքիայի ամենահեղինակավոր հեռուստաընկերությունների և միջազգային մեդիաընկերությունների տարածաշրջանային գրասենյակները։ Ստամբուլում է գտնվում Star TV-ի գրասենյակը, որը Թուրքիայի առաջին մասնավոր հեռուստաընկերությունն է։ Այն հիմնադրվել է 1990 թվականին՝ ի պատասխան TRT-ի կողմից հաստատված մենաշնորհի։ Star TV-ն և Show TV-ն, որը նույնպես տեղակայված է Ստամբուլում, ամենահայտնի հեռուստաընկերություններն են Թուրքիայում և հեռարձակում են ամերիկյան և թուրքական արտադրության հեռուստասերիալներ ։ Kanal D-ն և ATV-ն նույնօես տեղակայված են Ստամբուլում։ Նրանք հեռարձակում են ինչպես հեռուստասերիալներ, այնպես էլ ժամանցային և լրատվական հաղորդումներ։ NTV-ն (ամերիկյան MSNBC-ի հետ համատեղ) և Sky Turk 360-ը ամենահեղինակավոր լրատվական հաղորդումներ ունեցող հեռուստաընկերություններն են։ Երկուսն էլ տեղակայված են Ստամբուլում։ BBC-ի տարածաշրջանային գրասենյակը գտնվում է Ստամբուլում, որը հեռարձակում է թուրքալեզու լրատվական հաղորդումներ։ 1999 թվականին ամերիկյան CNN-ը իր թուրքալեզու CNN Türk ծառայությունն է բացել Ստամբուլում ։ 2000 թվականից Ստամբուլում իր հեռարձակումն է սկսել CNBC-e հեռուստաընկերությունը, որը հիմնականում հեռարձակում է ժամանցային և բիզնես հաղորդումներ։
Թուրքական հեռուստասերիալները բավականին տարածված են աշխարհում։ Հեռուստասերիալների մեծ մասը նկարահանվել են Ստամբուլում։ Այդ հեռուստասերիալներից են Վարձու սերը, Սև սերը, Հոյակապ դարը, Հոյակապ Դար։ Քյոսեմ սուլթան, Ելակի բույրը, N 309, Այս քաղաքը կհետևի քեզ, Ասա ինձ, թե ինչպես սիրել, Արգելված սեր, Արևին սպասելով, Բարձրաշխարհիկ հասարակություն, Գիշերվա թագուհին, Լիալուսին, Մակընթացություն, Ներսում, Տիկին Ֆազիլեթը և նրա դուստրերը, Սեր և պատիժ, Սերը բառեր չի հասկանում, Ստամբուլի երկու դեմքը և այլն։
Կրթություն
Ստամբուլում հիմնադրված համալսարանների մեծ մասը հովանավորվում են կառավարության կողմից։ Քաղաքում գործում են մեծ թվաքանակով մասնավոր համալսարաններ։ Ստամբուլի առաջին ժամանակակից մասնավոր համալսարանը, ինչպես նաև ԱՄՆ սահմաններից դուրս կառուցված ամենահին ամերիկյան դպրոցը, Ռոբերտ քոլեջն է, որը հիմնադրվել է 1863 թվականին ամերիկացի բարերար Քրիստոֆեր Ռոբերտի և ուսուցիչ-միսիոներ Սայրուս Հեմլինի կողմից։ 1971 թվականին Ռոբերտ քոլեջի բարձրագույն կրթության բաժնի հենքի վրա բացվել է Բոսֆորի համալսարանը ։ Թուրքիայում մասնավոր համալսարանները պաշտոնապես արգելվել են 1982 թվականի խմբագրությամբ սահմանադրության ընդունումից առաջ։ Սակայն 1970-ական թվականներին Ստամբուլում գործել են մոտ 50 մասնավոր «ավագ դպրոցներ», որոնք ունեցել են համալսարանի կարգավիճակ։ 1982 թվականից հետո Ստամբուլում առաջին մասնավոր համալսարանը եղել է Քոչ համալսարանը (հիմնվել է 1992 թվականին)։ Հաջորդ տասնամյակում Ստամբուլում բացվել են մի քանի տասնյակ համալսարաններ ։ Ներկայումս, քաղաքում գործում են առնվազն 30 մասնավոր համալսարաններ, ներառյալ նաև Ստամբուլի առևտրային համալսարանը և Քադիր Հաս համալսարանը ։ Ստամբուլի Բաշաքշեհիր թաղամասում կառուցվում է Bio Istanbul կենսաբժշկական հետազոտությունների և զարգացման կենտրոնը, որտեղ սովորելու են 15 000 ուսանողներ, 20 000 գիտաշխատողներ։ Այստեղ կարող են սովորել միայն բակալավրի աստիճան ունեցող ուսանողները ։
2007 թվականի դրությամբ Ստամբուլում գործել են 4350 դպրոցներ, որոնց կեսը եղել են տարրական դպրոցներ։ Յուրաքանչյուր դպրոցում, միջինում, սովորում է 688 աշակերտ։ Վերջին տարիներին Ստամբուլի կրթական համակարգը էականորեն ընդլայնվել է։ 2000-2007 թվականներին դասասենյակների և ուսուցիչների թիվը կրկնապատկվել է, իսկ աշակերտների թիվը աճել է ավելի քան 60 %-ով ։ Գալաթասարայի վարժարանը, որը հիմնվել է 1481 թվականին որպես Գալաթայի պալատական կայսերական դպրոց, Ստամբուլի ամենահին ավագ դպրոցը և քաղաքի երկրորդ ամենահին ուսումնական հաստատությունն է։ Այն կառուցվել է Բայեզիդ II-ի պահոցի վայրում, ով ուսանողների համախմբան ճանապարհով փորձում էր նպաստել կայսրության ծաղկման և բարգավաճման գործընթացին ։ Այն Թուրքիայի անատոլիական տիպի ամենահայտնի դպրոցներից մեկն է։ Անատոլիական տիպի դպրոցները հիմնական շեշտադրությունը դնում են օտար լեզուների ուսումնասիրության վրա։ Գալաթասարայը, օրինակ, հիմնական շեշտադրումը դնում է ֆրանսերենի վրա, անատոլիական մյուս դպրոցներում թուրքերենի հետ միասին ուսումնասիրվում է նաև անգլերեն և գերմաներեն ։ Քաղաքում գործում են նաև օտարալեզու ավագ դպրոցներ, ինչպես օրինակ Ստամբուլի իտալական վարժարանը, որը հիմնադրվել է 19-րդ դարում՝ օտարազգիների կրթության համար ։
Քուլելի բարձրագույն ռազմական դպրոցը, որը ձգվում է Բոսֆորով մեկ Չենգելքյոյ թաղամասում, և Թուրքիայի ռազմածովային ավագ դպրոցը, որը գտնվում է Իշխանաց կղզիներում, ռազմական բարձրագույն դպրոցներ են, որոնք լրացվում են ռազմական բարձրագույն ակադեմիաներով՝ Թուրքիայի ռազմաօդային ուժերի ակադեմիան, Թուրքիայի ռազմական ակադեմիան և Թուրքիայի ռազմածովային ակադեմիան։ Դարյուշշաֆաքա ավագ դպրոցը անվճար կրթություն է տրամադրում բոլոր այն երեխաներին, ովքեր, առնվազն, միակողմանի ծնողազուրկ են։ Դարյուշշաֆաքայում սովորում են չորրորդ դասարանից։ Աշակերտները չորրորդ դասարանից սովորում են անգլերեն, իսկ վեցերորդ դասարանից սկսում են սովորել երկրորդ օտար լեզու՝ գերմաներեն կամ ֆրանսերեն ։ Մյուս հայտնի դպրոցներից են Ստամբուլի վարժարանը, որը հիմնադրվել է 1884 թվականին և Քաթաբաշի տղաների վարժարանը։ Վերջինս հիմնադրվել է 1908 թվականին ։ 1955 թվականին հիմնադրվել է Քադըքյոյի Անադոլու վարժարանը ։
Հանրային ենթակառուցվածքներ
Ստամբուլի ջրային մատակարարման առաջին աղբյուրը թվագրվում է քաղաքի վաղ շրջանի պատմությանը, երբ ջրանցույցները (ինչպես օրինակ Վաղեսի ջրանցույց) կուտակում էին քաղաքի ջուրը ստորգետնյա բազմաթիվ ջրամբարներում ։ Սուլեյման I Քանունու հրամանով կառուցվել է Քըրքչեշմեի ջրային համակարգը։ 1563 թվականի դրությամբ ամեն օր քաղաքի 158 տարբեր հատվածները համակարգը մատակարարում էր 4200 խորանարդ մետր (150 000 խորանարդ ֆուտ) ջուր ։ Վերջին տարիներին, ի պատասխան աճող հանրային պահանջի, տարբեր աղբյուրների ջրերը հավաքվում էին հանրային ջրավազաններում, ինչպես օրինակ Ահմեդ III ջրավազան։ Այդ նպատակով կառուցվել էին ջրատար հատուկ համակարգեր ։ Այսօր, Ստամբուլը ունի քլորացված և ֆիլտրված ջրամատակարարում, իսկ ջրի մաքրման գործընթացը ղեկավարվում է Ստամբուլի ջրի և կոյուղու վարչության կողմից (İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi, İSKİ) ։
Օսմանյան կայսրության Փոստի և հեռագրության նախարարությունը հիմնվել է 1840 թվականին, իսկ փոստային առաջին գրասենյակը՝ Կայսերական փոստային գրասենյակը բացվել է Նոր մզկիթի հարակից տարածքում։ 1876 թվականին բացվել է Ստամբուլի և Օսմանյան կայսրության տարածքից դուրս գտնվող տարածքների միջև առաջին միջազգային փոստային համակարգը ։ 1847 թվականին օսմանյան սուլթան Աբդուլ Մեջիդը Սեմյուել Մորզեին իր պաշտոնական երախտիքն է հայտնել՝ հեռագրի հայտնաբերման համար։ 1856 թվականին Ղրիմի պատերազմի վերջին ամիսներին ավարտվել է Ստամբուլ- Էդիրնե հեռագրային առաջին գծի շինարարությունը ։ Նորահայտ հեռախոսակապը Ստամբուլում հայտնվել է 1881 թվականին։ 1909 թվականին, երբ Ստամբուլում սկսեց գործե առաջին ոչ ավտոմատ հեռախոսակայանը, Փոստի և հեռագրության նախարարությունը վերանվանվեց Փոստի,հեռագրության և հեռախոսակապի նախարարության ։ GSM բջջային ցանցերը Թուրքիայում հայտնվել են 1994 թվականին, երբ Ստամբուլը դարձավ աշխարհի առաջին քաղաքներից մեկը, որտեղ ներդրվեց բջջային կապը ։ Այսօր, բջջային և քաղաքային հեռախոսակապը ապահովվում է մասնավոր ընկերությունների միջոցով։ Ոլորտում առաջատարը Turk Telekom-ն է։ Վերջինս 1995 թվականին առանձնացել է Փոստի, հեռագրության և հեռախոսակապի նախարարությունից, իսկ արդեն 2005 թվականին՝ մասնավորեցվել է ։ Փոստային ծառայությունները մնում են Փոստի և հեռագրության կազմակերպության վերահսկողության ներքո (կրճատ՝ ՓՀԿ (PTT)) ։
2000 թվականի դրությամբ, Ստամբուլում գործում են 137 հիվանդանոցներ, որոնցից 100-ը եղել են մասնավոր ։ Թուրքիայի քաղաքացիները իրավունք ունեն սուբսիդավորվող առողջապահական օգնություն ստանալ պետական հիվանդանոցներում ։ Քանի որ հանրային հիվանդանոցները մշտապես ծանրաբեռնված են կամ ավելի դանդաղ են աշխատում, մասնավոր հիվանդանոցները առավել նախընտրելի են նրանց համար, ովքեր կարող են վճարել բժշկական ծառայությունների համար։ Վերջին տասնամյակում մասնավոր հիվանդանոցների պահանջարկը ավելի է մեծացել։ Միայն 2005-2009 թվականների ընթացքում մասնավոր հիվանդանոցները դիմողների ընդհանուր թիվը 6 %-ից հասել է 29 %-ի ։ Մասնավոր հիվանդանոցներից շատերը, ինչպես նաև հանրային որոշ հիվանդանոցներ, կահավորված են ժամանակակից բուժական տեխնիկայով, ներառյալ մագնիսա-ռեզոնանսային տոմոգրաֆիայի ապարատներով։ Որոշ հիվանդանոցներում գործում են նաև բժշկական հետազոտությունների կենտրոններ ։ Թուրքիան ունի ավելի շատ հիվանդանոցներ, որոնք լիցենզավորված են ամերիկյան «Միացյալ կոմիտե» կազմակերպության կողմից, քան աշխարհի մեկ այլ երկիր։ Հիվանդանոցների մեծ մասը կենտրոնացած են երկրի խոշոր քաղաքներում։ Առողջապահության բարձր որակը, հատկապես մասնավոր կլինիկաներում, նպաստել է Թուրքիայում բժշկական տուրիզմի զարգացմանը։ Միայն 2007-2008 թվականներին բժշկական տուրիզմը աճել է 40 %-ով ։ Աչքի լազերային վիրահատությունները ամենատարածվածն են բժշկական զբոսաշրջիկների շրջանում, իսկ Թուրքիան այս ոլորտում բավականին զարգացել է ։
Տրանսպորտ
Ստամբուլով են անցնում Otoyol 1, Otoyol 2, Otoyol 3 և Otoyol 4 ավտոմայրուղիները։ Otoyol 1 մայրուղին քաղաքի ներսում ձևավորում է օղակաձև ճանապարհ և անցնում Բոսֆորի կամրջի վրայով, իսկ Otoyol 2 ավտոմայրուղին օղակաձև ճանապարհ կազմելով անցնում է քաղաքի արվարձաներով և հատում Սուլթան Մեհմեդ Ֆաթիհի կամուրջը։ Այնուհետ Otoyol 2 ավտոմայրուղին շարունակվում է դեպի արևմուտք՝ Էդիրնե, իսկ Otoyol 4 ավտոմայրուղին ձգվում է դեպի հարավ-արևելք՝ Անկարա։ Otoyol 2-ը, Otoyol 3-ը և Otoyol 4-ը մտնում են Եվրոպական Ե80 ավտոմայրուղու (Տրանս-եվրոպական ավտոմայրուղի) կազմի մեջ, որն ձգվում է Պորտուգալիայից մինչև թուրք-իրանական սահման։ 2011 թվականի դրությամբ, Բոսֆորի վրա կառուցված առաջին և երկրորդ կամուրջները օրական տեղափոխել են մինչև 400 000 փոխադրամիջոցներ ։ Սելիմ Ահեղի կամուրջը շահագործման է հանձնվել 2016 թվականի օգոստոսի 26-ին ։ Մինչ կամրջի շահագործումը, բնապահպանական խմբերը ահազանգում էին, որ երրորդ կամրջի շինարարությունը կվտանգի Ստամբուլի հյուսիսային շրջանների էկոհամակարգը ։ Բացի երեք կամուրջներից, որոնք կառուցված են Բոսֆորի վրա, նեղուցի տակով անցնում է Եվրասիա թունելը։ Վերջինս շահագործման է հանձնվել 2016 թվականի դեկտեմբերի 20-ին։ Թուրքիայի ասիական և եվրոպական հատվածները իրար են կապում նաև մոտորանավակները, որոնք հիմնականում տեղափոխում են զբոսաշրջիկների ։
Ստամբուլի հասարակական տրանսպորտի քաղաքային համակարգը հանդիսանում է տրամվայների, ֆունիկուլյորների, մետրոպոլիտենի գծերի, ավտոբուսային ցանցի, արագընթաց ավտոբուսային ցանցի և լաստանավերի համակցություն։ Հասարակական տրանսպորտի տոմսերի գները ներառում են նաև ավելացված արժեքը, եթե կիրառվում են 2009 թվականին թողարկված IstanbulKart փոքր պլաստիկ քարտերը, կամ ավելի հին՝ Աքբիլ էլեկտրոնային քարտերը ։ Ստամբուլում տրամվայները ի հայտ են եկել 1872 թվականին։ Առաջին տրամվայները քաղաքում եղել են ձիաքարշ։ Առաջին էլեկտրական տրամվայները քաղաքում ի հայտ են եկել միայն 1960-ական թվականներին ։ Ցանցը ղեկավարվում է Ստամբուլի էլեկտրագնացքների, տրամվայի և Թյունելի վարչության կողմից։ Տրամվայի ցանցի դերակատարությունը մեծացավ 1990-ական թվականներին, երբ վերականգնվեց Ստամբուլի պատմական տրամվայի գործունեությունը և ներդրվեցին տրամվայի ժամանակակից գծեր։ Ներկայումս, տրամվայի ծառայություններից օրական օգտվում են մինչև 265 000 մարդ ։ Թյունելը ֆունիկուլյորը բացվել է 1875 թվականին և եղել է աշխարհի երկրորդ ամենահին ստորգետնյա երկաթգիծը՝ Լոնդոնի երկաթուղային ցանցից հետո ։ Այն մինչ օրս ուղևորներ է փոխադրում Քարաքյոյից մինչև Իստիկլյալ պողոտա՝ 573 մետր (1880 ոտնաչափ) ընդհանուր ուղեգծով։ 2006 թվականին շահագործման է հանձնվել ժամանակակից ֆունիկուլյորը, որն իրար է կապում Թաքսիմ հրապարակը և Քաբաթաշ թաղամասը ։
Ստամբուլի մետրոպոլիտենը բաղկացած է հինգ հիմնական գծերից՝ M1, M2, M3 և M6, որոնք գտնվում են քաղաքի եվրոպական հատվածում, իսկ M4-ը գտնվում է քաղաքի ասիական հատվածում։ Այս գծերը հատվում են M5, M7 և M8 գծերի հետ, որոնք գտնվում են կառուցման փուլում ։ Ստամբուլի մետրոպոլիտենի երկու կողմերը (ասիական և եվրոպական) կապված են Մարմարայ թունելի միջոցով, որը կառուցված է Բոսֆորի նեղուցի տակ։ Մարմարայը շահագործման է հանձնվել 2013 թվականին և համարվում է առաջին երկաթգիծը, որն իրար է կապում Արևելյան Թրակիան և Անատոլիան ։ Մարմարայի երկաթգծի կառուցման արդյունքում, քաղաքում երկաթուղուց օգտվողների թվաքանակը բնակչության 4 %-ից հասել է 28 %-ի։ Այս ցուցանիշով Ստամբուլը զիջում է միայն Տոկիոյին և Նյու Յորքին ։ Մինչ երկաթգծի նոր ցանցի շահագործումը, ավտոբուսները օրական տեղափոխում էին ավելի քան 2,2 միլիոն մարդու, ովքեր բնակվում էին քաղաքի տարբեր հատվածներում ։ Ստամբուլի մետրոավտոբուսը՝ հասարակական տրանսպորտի արագընթաց տեսակներից մեկը, ուղղագիծ գծերի միջոցով հատում է Բոսֆորի կամուրջը ։ Ստամբուլի ծովային ավտոբուսները քաղաքի երկու մասերից ծովային ճանապարհով տեղափոխում են բնակիչներին և զբոսաշրջիկներին։ Նրանք քաղաքի նավահանգիստներից բնակիչներին Բոսֆորի և Ոսկեղջյուրի երկայնքով տեղափոխում են ընդհուպ մինչև Սև ծով  ։ Մարմարա ծովում առկա ուղղությունները ներառյալ, Ստամբուլի ծովային ավտոբուսները իրականացնում են ամենամեծ թվաքանակով ուղևորափոխադրումներն աշխարհում ։ Քաղաքի գլխավոր զբոսաշրջային տերմինալը Ստամբուլի նավահանգիստն է։ Վերջինս գտնվում է Քարաքյոյում և ամեն ժամ տեղափոխում մոտ 10 000 ուղևորների ։ Այցելուների մեծ մասը Ստամբուլ ժամանում է օդային ճանապարհով, սակայն յուրաքանչյուր տարի 1,5 միլիոն զբոսաշրջիկներ Ստամբուլ են ժամանում ծովային ճանապարհով ։
Ստամբուլում միջազգային երկաթուղային ցանցը ներդրվել է 1889 թվականին, որն իրար էր կապում Բուխարեստը և Սիրքեջի կայարանը։ Վերջինս համարվում էր նաև Արևելյան ճեպընթացի արևելյան ծայրակետը։ Արևելյան ճեպընթացը Փարիզը կապում էր Ստամբուլին ։ Դեպի Բուխարեստ և Սալոնիկ մշտական փոխադրումները շարունակվել են ընդհուպ մինչև 2010-ականների սկիզբը, երբ Մարմարայի կառուցման պատճառով այն ընդհատվեց։ Ընդհատման պատճառներից մեկը Հունաստանում առկա տնտեսական ճգնաժամն էր ։ 1908 թվականին Հայդարփաշա կայարանի կառուցումից հետո, վերջինս դարձել է Բաղդադի երկաթուղու արևմտյան ծայրակետը։ Արդյունքում, ընդլայնվել է նաև Հեջազ երկաթուղին։ Այսօր, երկու երկաթուղիններն էլ չեն շահագործվում Ստամբուլում   ։ Ուղևորափոխադրումները դեպի Անկարա և Թուրքիայի մյուս քաղաքներ իրականացվել են Թուրքական պետական երկաթուղու կողմից, սակայն Մարմարայի կառուցման և «Անկարա-Ստամբուլ արագընթաց երկաթգծի» շահագործման արդյունքում 2012 թվականին սովորական ավտոբուսափոխադրումները դադարեցվեցին ։ Նոր կայարանները, որոնք պետք է փոխարինեն Հայդարփաշային ու Սիրքեջիին և միացնեն քաղաքի երկաթուղային այն ցանցերը, որոնք միացված չէին այս կայարաններին, նախատեսվում է, որ կբացվեն Մարմարայի կառուցումից հետո։ Այդուհանդերձ, ներկայումս Ստամբուլում չկա միջքաղաքային երկաթուղային ծառայություն ։ Այդ բացը լրացնում են մասնավոր կազմակերպությունները, որոնք ավտոբուսների միջոցով կազմակերպում են ուղևորափոխադրումները։ Ստամբուլի ավտոբուսային կենտրոնական պարկը ամենամեծն է Եվրոպայում, որտեղ գործում են շուրջ 15 000 ավտոբուսներ։ Ավտոբուսները օրական տեղափոխում են մինչև 600 000 ուղևորների։ Ավտոբուսային գծի ընդհանուր երկարությունը հավասար է Ստամբուլից Ֆրանկֆուրտ ընկած հեռավորությանը  ։
Ստամբուլում գործում են երկու միջազգային օդանավակայաններ։ Ամենամեծը Աթաթուրքի անվան միջազգային օդանավակայանն է, որը գտնվում է քաղաքից 24 կիլոմետր (15 մղոն) հեռավորության վրա։ 2015 թվականի դրությամբ, օդանավակայանը տեղափոխել է 61,3 միլիոն մարդու։ Այս ցուցանիշներով Ստամբուլը Եվրոպայում երրորդն է և ութերորդը՝ աշխարհում ։ Սաբիհա Գյոքչենի անվան միջազգային օդանավակայանը, որը քաղաքի կենտրոնից գտնվում է 45 կիլոմետր (28 մղոն) հեռավորության վրա, բացվել է 2001 թվականին՝ Աթաթուրքի անվան օդանավակայանը բեռնաթափելու նպատակով։ Հիմնականում սպասարկելով բյուջետային ավիաընկերությունների՝ Ստամբուլի երկրորդ օդանավակայանը դարձել է ավելի հայտնի 2009 թվականին, երբ բացվել է նոր միջազգային տերմինալը ։ 2012 թվականի տվյալներով օդանավակայանը տեղափոխել է 14.7 միլիոն մարդու։ Մեկ տարի անց Օդանավակայանների միջազգային խորհուրդը օդանավակայանը ճանաչել է աշխարհում ամենաարագ աճողը ։ Աթաթուրքի անվան օդանավակայանը նույնպես արագ աճում է։ 2011 և 2012 թվականներին ուղևորների ընդհանուր թիվը աճել է 20,6 %-ով։ Այս ցուցանիշով օդանավակայանը աշխարհի թոփ 30 օդանավակայանների շարքում առաջինն է ։ Ստամբուլի օդանավակայանների ծանրաբեռնվածության պատճառով ՝ երրորդ միջազգային օդանավակայանը կառուցվում է Սև ծովի ափին ։ Աթաթուրքի անվան օդանավակայանում նոր թռիչքուղու կառուցումը մերժվեց, քանի որ այն բավականաչափ ծախսատար էր ։ Նոր օդանավակայանի կառուցման դեմ պայքարում են բնապահպանները՝ կապված շրջակա միջավայրի վնասների հետ ։ Ներկայումս կառուցման փուլում է գտնվում Ստամբուլի նոր օդանավակայանը, որը շահագործումից հետո լինելու է աշխարհի ամենամեծ օդանավակայանը։ Նախագծի չորս փուլերի ավարտից հետո, օդանավակայանը տարեկան կսպասարկի 150 միլիոն ուղևորների  ։
Յասնայա Պոլյանա (գյուղ, Բրատսկոեի շրջան)
Յասնայա Պոլյանա (Ясна Поляна), գյուղ Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Բրատսկոեի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1922 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Յասնայա Պոլյանա գյուղում բնակվում էր 137 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,415 կմ²։
Մարտինիխա
Մարտինիխա (Мартыниха), գյուղ Ռուսաստանի Դաշնության Վոլոգդայի մարզի Խարովսկի շրջանում։
Մտնում է Ազլեցկոե գյուղական համայնքի կազմի մեջ, վարչատարածքային բաժանման տեսանկյունից՝ Ազլեցկի գյուղխորհրդի կազմի մեջ։
Շրջանի վարչական կենտրոնից՝ Խարովսկից, գտնվում է 57 կմ հեռավորության վրա, իսկ մունիցիպալ կազմավորման կենտրոն Պոպովկայից՝ 3 կմ։ Ամենամոտ բնակավայրերն են՝ Պլեսնիխա, Կուզնեցովսկայա, Նովեց։
2002 թվականի համառուսաստանյան մարդահամարի համաձայն՝ բնակչությունը կազմում է ընդամենը 7 մարդ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խարովսկի շրջան Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր
Ստարի Ալդար
Ստարի Ալդար (Старый Алдар, Иҫке Алдар), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Յանաուլսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 98 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Յանաուլսկի շրջանի բնակավայրեր
Կատարյալ ժամադրություն
«Կատարյալ ժամադրություն» (The Perfect Date), ամերիկյան կինոկատակերգություն՝ նկարահանված ռեժիսոր Քրիս Նելսոնի կողմից։ Սցենարը գրել են Ստիվ Բլյումն ու Ռենդել Գրինը Ստիվ Բլյումի «The Stand-In» վեպի հիման վրա։ Գլխավոր դերերը կատարել են Լորա Մարանոն, Նոյ Սենտինեոն, Կամիլա Մենդեսը, Օդիսեաս Գեորգիադիսը, Մեթ Ուոլշը։
Ֆիլմի պրեմիերան կայացել է Netflix սերվիսով 2019 թվականի ապրիլի 12-ին ։
Սյուժե
Քոլեջի համար փող աշխատելու նպատակով ավագ դասարաների աշակերտը թողարկում է հավելված, որով առաջարկում է իր ծառայությունները կեղծ ժամադրություն կազմակերպելու համար։ Բայց ամեն ինչ բարդանում է, երբ սկիզբ են առնում իսկական զգացմունքներ։
Արտադրություն
Նկարահանումներն սկսվել են 2018 թվականի մարտին Լուիզիանայի Նոր Օռլեան քաղաքում ։
Վարձույթ
Ֆիլմի համաշխարհային թողարկումը կայացել է Netflix սերվիսով 2019 թվականի ապրիլի 12-ին։
Մարքեթինգ
Թրեյլերը թողարկվել է 2019 թվականի մարտի 26-ին Netflix-ի յութուբյան ալիքով ։
Քննադատություն
Ֆիլմը հիմնականում արժանացել է կինոքննադատների դրական արձագանքներին։ Rotten Tomatoes կայքում այն ունի 83 % վարկանիշ՝ հիմնված 12 գրախոսությունների վրա, որոնց միջին միավորը 10 հնարավորից 6,12 է ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:2019 ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Նոր Օռլեանում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ամերիկյան պատանեկան կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:2000-ականների ռոմանտիկ կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:2010-ականների ռոմանտիկ կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Netflix-ի արտադրության ֆիլմեր
Տուգայ (գյուղ, Բլագովեշչենսկի շրջան)
Տուգայ (Тугай, Туғай), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բլագովեշչենսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 625 մարդ։
Կավճի ժամանակաշրջան
Կավճի ժամանակաշրջան (Սիստեմ), մեզոզոյան դարաշրջանի երրորդ (վերջին) ժամանակաշրջանը։ Անունն ստացել է Եվրոպայում այդ հասակի նստվածքներում տարածված սպիտակ, սովորական գրելու կավճից։ Տևողությունը մոտ 70 միլիոն տարի է (սկիզբը՝ 135—137 մլն, վերջը՝ 65—67 միլիոն տարի առաջ)։ Որպես ինքնուրույն երկրաբանական ժամանակաշրջան առանձնացվել է 1822-ին, Փարիզի ավազանում, որտեղ և մշակվել է նրա շերտագրական ստորաբաժանման սխեման (տես աղյուսակը)։
Կատեգորիա:Կավճի ժամանակաշրջան Կատեգորիա:Երկրաբանական ժամանակաշրջաններ
Բողնոփոր
Բողնոփոր, գավառ Մեծ Հայքի Գուգարք նահանգի կազմում ։
Աշխարհագրություն
Գավառը գտնվում է Գաջենագետի (այժմ` Մաշավերա) վտակ Բոլնիս գետի ձորահովտում։ Կենտրոնը Բոլնիս (Բողնիս) ավանն էր (հետագայում` Բոլնիս-Խաչեն գյուղը)։
Պատմություն
387 թվականից հետո միացվել է Վրաց աշխարհին։ Բողնոփորը, ըստ երևույթին, Գուգարաց բդեշխության կենտրոնական գավառն էր, որտեղ պիտի գտնվեր բդեշխների նստավայր Ցուրտավ կամ Գաջենք քաղաքը, որը տեղադրվում է Գաջենագետի (վրացերեն` Քցիա) միախառնման տեղում (այժմյան Բոլնիսի Արուխլո գյուղի մոտ)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գուգարքի գավառներ
The Box
«The Box», ամերիկացի ռեփեր Roddy Ricch-ի երգը, որ թողարկվել է 2019 թվականի դեկտեմբերի 6-ին նրա Please Excuse Me for Being Antisocial նորամուտային ստուդիական ալբոմից (2019)։ Սինգլը հասել է առաջին հորիզոնականին ամերիկյան Hot 100 հիթ-շքերթում։ Երգը ժողովրդականության արժանացել է Tik Tok-ում վիրուսային տեսանյութի շնորհիվ ։
Կամերցիոն հաջողություն
«The Box» երգն ամերիկյան Billboard Hot 100 հիթ-շքերթում նորամուտը կատարել է 47-րդ հորիզոնականում 2019 թվականի դեկտեմբերի 21-ին և չորս շաբաթ անց հասել Billboard Hot 100 առաջին հորիզոնականին՝ դառնալով առաջին հորիզոնականն զբաղեցրած առաջին նոր երգը 2020-ական թվականներին (մինչ այդ առաջին հորիզոնականը հունվարին զբաղեցրել են միայն հին երգեր՝ «All I Want for Christmas Is You» Մրայա Քերիի կատարմամբ և «Circles» ռեփեր Post Malone-ի կատարմամբ)։ Միաժամանկ երգն արդեն երկրորդ շաբաթում զբաղեցրել է առաջին հորիզոնականը Billboard Streaming Songs սթրիմինգային հիթ-շքերթում (68,2մլն սթրիմ) և հասել ութերորդ հորիզոնականին Digital Songs հիթ-շքերթում 11,000 ներբեռնմամբ։ Դրանից բացի, երգը գլխավորել է երկու հիփ-հոփ հիթ-շքերթները՝ Hot R&B/Hip-Hop Songs և Hot Rap Songs (առաջին անգամ կատարողի կարիերայում) ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Billboard Hot 100 գլխավորած սինգլներ Կատեգորիա:Երաժշտական մեմեր
Քարե սանդուղք (Տագանրոգ)
Քարե սանդուղք (Каменная лестница), համարվում է Տագանրոգի տեսարժան վայրերից մեկը։ Աստիճանը միացնում է Հունական փողոցը Նավահանգստային փողոցի և Պուշկինի առափի հետ։ Երկարությունը 108 մետր է, լայնությունը` 6,5 մետր ։ Նախագծի հեղինակն է ճարտարապետ Ֆրանց Բոֆոն ։ Համարվում է ճարտարապետական հուշարձան, ընդգրկված է Ռուսաստանի Դաշնության մշակութային ժառանգության օբյեկտների ցանկում, հաշվառված է 6101222000 համարի տակ։
Պատմություն
Սանդուղքը կառուցվել է տագանրոգցի, հունական ծագումով բարերար Գերասիմ Ֆյոդորովիչ Դեպալդոյի միջոցներով 1823 թվականին։ 1822 թվականի դեկտեմբերի 31-ի իր հոգևոր կտակում Դեպալդոն գրել է. «Սանդուղքը նախատեսվում է կառուցել պալատական խորհրդական Կովալինսկու և հույն Քրիստոյի տների միջև գտնվող բորսա իջնելու նպատակով»։
Նախագծի հեղինակը համարվում է ճարտարապետ Ֆրանց Բոֆոն ։ Վադիմ Կուկուշինն իր հայտնի «Ներքին Դոնի և Մերձազովյան ճարտարապետության պատմությունը» մենագրության մեջ գրում է. «Տագանրոգում սանդուղք կառուցելու գաղափարը տվել է փոխգնդապետ Պ. Մակեդոնսկին, իսկ շինարարական աշխատանքները ղեկավարել է ինժեներ Անիսիմովը» ։ Պյոտր Իվանովիչ Մակեդոնսկին պալատական խորհրդական էր, Տագանրոգի ճարտարապետ ը, 1800-1830-ական թվականներին եղել է քաղաքային շինությունների կոմիտեի նախագահ։
Սանդուղքի շնարարությունն ավարտվել է 1823 թվականի սեպտեմբերի 14-ին։
Քարե սանդուղքն ի սկզբանե ունեցել է 13 հարթակ և 142 աստիճան, լայնությունը վերին մասում կազմում է 5,42 մ, ստորին մասում` 7,12 մ, երկարությունը 113 մ։ Աստիճանը եզրազարդված է ոչ բարձր արգելապատով, սալիկապատված է սարմատական կրաքարով (խեցաքար)։ Ճարտարապետի մտահղացման համաձայն, եթե նայում եք սանդուղքին վերևից ներքև, ապա թվում է ամբողջ լայնությունը նույնն է, իսկ ներքևից վերև նայելիս, այն նկատելիորեն նեղանում է։ Այս տպավորությունը ձեռք է բերվում աստիճանների տարբեր լայնությունների շնորհիվ։ Հետագայում այս ոճաձևը օգտագործվեց Օդեսա յում Պոտյոմկինյան սանդուղքների շինարարության ընթացքում ։
Ներկայիս վիճակ
2003 թվականից ի վեր Տագանրոգում, քաղաքի օրվա տոնակատարության շրջանակներում, ամեն տարի կազմակերպվում է վազքի մրցումներ Քարե սանդուղքով`«188 աստիճաններ»։
2006 թվականին իրականացվեց վերակառուցում, որի ընթացքում սարմատյան կրաքարից պատրաստված աստիճանները փոխարինվեցին գրանիտով ։ Այս որոշումը առաջացրեց քաղաքացիների ոչ միանշանակ արձագանքը, շատերը գտնում էին, որ դրանով ոչնչացվեց Քարե սանդուղքի պատմական կոլորիտը։
2012 թվականին Քարե սանդուղքը ներառվեց «Ռուսական հրաշք 2012» մրցույթի տարածաշրջանային փուլ ։
2013 թվականի օգոստոսին Տագանրոգի քաղաքապետ Վլադիմիր Պրասոլով ը հայտարարեց Քարե սանդուղքի ստորին հատվածում «Տագանրոգ - մարտական փառքի քաղաք» կոթող կառուցելու որոշման մասին «Սա միանշանակ կլինի քաղաքի ափամերձ տարածքի պատմական կարևոր հատված» ։ Կոթողի տեղադրման վայրի վերաբերյալ որոշումը խստորեն քննադատվեց մամուլի և հասարակ քաղաքացիների կողմից  ։
2014 թվականի գարնանը Քարե սանդուղքի ստորոտում բացվեց վերակառուցված «La Bouche» ռեստորանը, որը տեղական լրագրողների կարծիքով նշանակալի հարված հասցրեց պատմական հուշարձանի ամբողջականությանը ։
Ամառային ժամանակահատվածում Քարե սանդուղքը ամեն շաբաթ լվանում են հրշեջ փողրակների միջոցով ։
Հնագիտություն
2004 թվականից սկսած ռուս և գերմանացի հնագետները Քարե սանդուղքի ստորոտում լայնածավալ հետազոտություններ սկսեցին ։ Մ. թ.ա. յոթերորդ դարում այստեղ եղել է հին հունական բնակատեղի, որը հիմնականում բնակեցված է եղել հյուսիսային Իոնիայի գաղթականներով։ Կերամիկական խեցեղենի մշակութային շերտը գտնվում է չորս ու կես մետր խորության վրա ։
Ավելի ուշ այստեղ եղել է նաև Խազարական կագանատի ժամանակների բնակավայր ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտներ Կատեգորիա:Տագանրոգի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Տագանրոգի տեսարժան վայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգություն
Ժողովածու (2834)
Ժողովածու (2834), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 2834 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 19-րդ դարում։ Ստացողը եղել է Մկրտիչ Պոլսեցին։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 23×18,7 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 161 թերթից։ Գրված է երկսյուն նոտրգրով։ Պահպանակը ունի 161 էջ, գրված է թղթի վրա։ Կազմը` կաշեպատ ստվարաթուղթ։ Հիշատակարաններ և կնիք ստացողի՝ 1ա (1815 թվական) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Բացասման օրենք
Բացասման օրենք, (հայտնի է նաև` Բացասման բացասումի օրենք ), բացասումը շարժման ու զարգացման ամենաէական կողմն է ։
Հին որակից նոր որակին անցումը ենթադրում է հին որակի բացասումը։ Բացասման անխուսափելությունը ամեն մի շարժման ու զարգացման էությունն է, որովհետև այն զարգացման պայման է և իրականացնում է հին և նոր որակների միջև գոյություն ունեցող անհրաժեշտ կապերը ։
Բացասման կապերի էությունը և գործառնության մեխանիզմը ճամաչելու համար փիլիսոփայությունը մշակել է «բացասում» կատեգորիան, որն արտացոլում է բացասման կապերը և զարգացման ընթացքում նրա տարբեր օղակների և փուլերի կապը, անցումները մի փուլից մյուսը ։
Զարգացման փիլիսոփայական գիտական տեսության մեջ «բացասման» կատեգորիայի միջոցով «ժխտում» և «ոչ» բառերի իմաստները ստացել են այլ, դրական բովանդակություն, քանի որ հնի ժխտումն ու բացասումը ենթադրում է նաև նրա հետագա պահպանումն ու «վերադարձը»` դեպի ելման կետը։ Բացասումը ներառում է երեք միմյանց հետ օրգանապես միահյուսված կողմեր ու պահեր ։ Բացասման առաջին կողմը կամ պահը հին որակի կործանման, վերացման ու հաղթահարման պրոցեսն է, որը իրականության մեջ տեղի է ունենում երկու ձևով` օբյեկտի ֆիզիկական աչնչացման, հետևաբար զարգացման գործընթացի կասեցման ձևով և դիալեկտիկական բացասման ձևով, որի դեպքում վերջինս դիտարկվում է իբրև զարգացման պայման։ Օրինակ, հացահատիկը կարելի է բացասել` այն ուղարկելով ջրաղաց և նրանից ալյուր ստանալ, բայց կարելի է և ցանել. այս դեպքում նույնպես տեղի է ունենում հատիկի կործանում ու ոչնչացում, բայց պահպանվում է նույն որակին վերադառնալու հնարավորությունը ։
Բացասման երկրորդ կողմը կամ պահը վերաբերում է միայն դիալեկտիկական բացասմանը` ելակետային նախկին ձևին վերադառնալուն, որովհետև ալյուրից հատիկին չի կարելի վերադառնալ։ Բացասման երկրորդ փուլը օժտված է հին որակի էական հատկանիշների ժառանգորդման, հետևաբար, դրանց պահպանման ունակությամբ։ Զարգացման ընթացքն ավարտվում է երկրորդ փուլում` նոր որակի առաջացմամբ, նոր կապերի ու կառուցվածքի ձևավորմամբ. տվյալ դեպքում` ցողունից հասկի ու հատիկների առաջացումը
Բացասման պրոցեսը բազմաստիճան է։ Առաջին բացասման ընթացքում հինը վերածվում է իր հակադրությանը (օրինակում` հատիկի վերածումը ցողունի)։ Պարզվում է, որ ցողունը իր ներսում նախապատրաստում է իր հետագա բացասումը։ Բացասողը ինքն է բացասվում։ Երկրորդ բացասման ընթացքում վերականգնվում է բացասվողի ելակետային նախկին ձևը և հին որակի էությունը` որակական ու քանակական չափումների առավել բարձր մակարդակով ։
Բացասման ընթացքը ուղիղ գիծ չէ, այն չի ընթանում ինչ-որ ուղիղ ճանապարհով։ Եթե բացասումն ունենար մեկ հաստատուն ուղի, ապա բնությունը կլիներ միօրինակ և տաղտկալի։ Բացասման ընթացքը բնութագրվում է անթիվ-անհամար ուղղություններով, ժառանգորդման բազմաձևությամբ, որոնց արդյունքը բնության զարմանահրաշ բազմաձևությունն է ։
Բացասման կրկնելիության միջոցով նորը կարծես թե վերադառնում է իր ելակետային ձևին, շարժումը ստանում է շրջապտույտի ձև, կարծես այն գալարվում է զիգզագաձև և վերադառնում է հինը։ Բայց այս «վերադարձը» հնի մեխանիկական կրկնությունը չէ, այլ վերադարձ է հարստացված ու նորացված։ Այդ կատաղի պայքարում հինը ուժեղ է, բայց նորը` հզոր ու վիթխարի, քանզի իր մեջ կրում է ապագայի կենսունակությունը ։
Այդ պայքարի օրինաչափություններն ու գործողության մեխանիզմը ընդհանրացված է բացասման օրենքի մեջ, որն արտացոլում է հնի և նորի ժառանգական, առաջադիմական կապը զարգացման պրոցեսում, հնի կործանման և նորի առաջացման ուղղվածության տեսանկյունից։ Այն բացահայտում է բացասման անվերջանալի շղթայում զարգացման անդարձելիությունը, նորի անհաղթահարելիությունն ու կենսունակությունը ։
Սարդա
Սարդա, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Լճեի գավառակում ։
Բացասման օրենք
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայություն Կատեգորիա:Տրամաբանության օրենքներ
Սարդա
Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 10-15 տուն հայ բնակիչ։
Պատմամշակութային կառույցներ
Սարդան ուներ հին հայկական եկեղեցի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
(6692) Էնտոնիհոլի
(6692) Էնտոնիհոլի (Antoninholy), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1985 թվականի ապրիլի 18-ին Զդենկա Վավրովայի կողմից Կլետում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,568062 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9399 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,1962 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1503,16 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,239495 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 6,84° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1985 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Զդենկա Վավրովայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Իվան Բականով
Իվան Բականով (Іван Геннадійович Баканов, ), Ուկրաինայի պետական գործիչ, պետական անվտանգության մարմինների աշխատակից։ Ուկրաինայի անվտանգության ծառայության ղեկավար 2019 թվականի օգոստոսի 29-ից (պաշտոնակատար՝ 2019 թվականի մայիսի 27-ից օգոստոսի 29-ը)։ 2019 թվականի մայիսի 28-ից Ուկրաինայի ազգային անվտանգության և պաշտպանության խորհրդի անդամ է։ Կվարտալ-95 ստուդիայի ղեկավար։ 2017 թվականի դեկտեմբերի 2-ից մինչև 2019 թվականի մայիսի 27-ը Ժողովրդի ծառա կուսակցության նախագահ։ 2019 թվականի մայիսի 22-ից՝ Ուկրաինայի անվտանգության ծառայության ղեկավարի առաջին տեղակալ, Ուկրաինայի անվտանգության ծառայության կոռուպցիայի և կազմակերպված հանցավորության դեմ պայքարի գլխավոր վարչության պետ ։
Կենսագրություն
Ծնվել է Կրիվոյ Ռոգ քաղաքում։ Վլադիմիր Զելենսկու մանկության ընկերը, որի հետ միասին սովորել է, իսկ հետագայում միասին աշխատել են Կվարտալ 95 ստուդիայի նախագծերի վրա ։
Իվան Բականովի կրթության մասին տեղեկությունները հակասական են։ Սովորաբար նշվում է, որ նա ավարտել է Աշխատանքի, սոցիալական հարաբերությունների և զբոսաշրջության Կիևի ակադեմիայի իրավագիտության ֆակուլտետը, «Դատարան, փաստաբանություն և դատախազություն» մասնագիտությունը , ինչպես նաև սովորել է Կրիվորոժիեի տնտեսական ինստիտուտում ։ «Գլավկոմ» պարբերականը գրում է Բականովի մոտ երկու բարձրագույն կազմավորումների առկայության մասին՝ Կրիվորոժիեի տնտեսագիտական ինստիտուտն ու Կիևի ազգային տնտեսագիտական համալսարանը։ Ուկրաինայի անվտանգության ծառայության պաշտոնական կայքում հաղորդվում է, որ Բականովն ավարտել է Վ․ Գետմանի անվան Կիևի ազգային տնտեսագիտական համալսարանը (1997) և Աշխատանքի, սոցիալական հարաբերությունների և զբոսաշրջության ակադեմիան (2006) ։
2013 թվականի հունվարի 25-ից Բականովը հանդիսանում է 95 թաղամաս ՍՊԸ-ի ղեկավարը, իսկ 2013 թվականի դեկտեմբերի 27-ից՝ Ստուդիա Կվարտալ-95 ՍՊԸ-ի ղեկավարը։ Կվարտալ-95 ՍՊԸ-ի հիմնադիրը Կիպրոսի Նիկոսիա քաղաքում գրանցված Green Family Ltd-ն է։ ԶԼՄ-ների տվյալներով՝ այդ ընկերության ղեկավարներն են Օքսանա Լազարենկոն (Իվան Բականովի կինը) և Մարինա Ռազոմովան։
2017 թվականի դեկտեմբերի 2-ից մինչև 2019 թվականի մայիսի 27-ը Բաբանովը եղել է Զելենսկու Ժողովրդի ծառա կուսակցության կողմնակիցների կողմից ստեղծված նախագահ։ Նախընտրական քարոզարշավի ժամանակ շտաբը ղեկավարել է Զելենսկին ։
2019 թվականի մայիսի 22-ին Ուկրաինայի նախագահ Վլադիմիր Զելենսկու թիվ 316/2019 հրամանով նշանակվել է Ուկրաինայի անվտանգության ծառայության նախագահի առաջին տեղակալ՝ Ուկրաինայի անվտանգության ծառայության կենտրոնական վարչության կոռուպցիայի և կազմակերպված հանցավորության դեմ պայքարի գլխավոր վարչության պետ ։ 2019 թվականի մայիսի 28-ին նշանակվել է Ուկրաինայի պաշտպանության ազգային անվտանգության խորհրդի անդամ ։ 2019 թվականի մայիսի 27-ին նշանակվել է Ուկրաինայի անվտանգության ծառայության ղեկավարի ժամանակավոր պաշտոնակատար  ։ Նշանակումից մի քանի օր առաջ ստացել է լեյտենանտի կոչում ։
Հակակոռուպցիոն քաղաքականության հարցերով Ազգային խորհրդի անդամ (2019 թվականի հուլիսի 16-ից) ։
2019 թվականի օգոստոսի 29-ին Ուկրաինայի lX գումարման Գերագույն ռադայի առաջին նիստում հաստատվել է որպես Ուկրաինայի անվտանգության ծառայության ղեկավար։
Քննադատություն
Որոշ փորձագետներ կարծում են, որ Բականովի նշանակումը տեղի է ունեցել ընթացակարգերի խախտմամբ։ Նշվում է, որ նա չի անցել հատուկ ստուգումները, ինչպես նաև այն, որ նշանակման պահին նա պետական գաղտնիք չի ունեցել ։
Ակտիվիստները Կենտրոն ընդդեմ կոռուպցիայի հասարակական կազմակերպության կոչ են արել Բականովին ներկայացնել եկամուտների մասին էլեկտրոնային հայտարարագիր, սակայն ՈւԱԾ-ն պաշտոնապես հրաժարվել է ցույց տալ այդ հռչակագիրը՝ վկայակոչելով կոռուպցիայի դեմ պայքարի մասին օրենքի նորմը, որում ամրագրված է օպերատիվ-հետախուզական և հակահետախուզական գործունեություն իրականացնող մարմիններում պաշտոններ զբաղեցնող անձանց վերահսկողության հատուկ կարգը ։
Ընտանիք
Կինը՝ Օքսանա Լազարենկո, Ռուսաստանի Դաշնության քաղաքացի, որդին՝ Արթուր (2014-ից մինչև 2018 թվականը Վ․ Գետմանի անվան Կիևի ազգային տնտեսագիտական համալսարաի ուսանող) ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի գործարարներ Կատեգորիա:«Ժողովրդի ծառա» կուսակցության անդամներ Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքական գործիչներ
Մեքսիկական հովիտ
Մեքսիկական հովիտը գտնվում է Տրանս-Մեքսիկական հրաբխային գոտում ։ Հովտում է գտնվում Մեխիկո մայրաքաղաքային շրջանի մեծ մասը, ինչպես նաև Մեխիկո, Իդալգո, Տլասկալա և Պուեբլա նահանգների մի մասը։ Մեխիկոյի հովիտը կարելի է բաժանել չորս ավազանի, բայց ամենախոշոր և առավել ուսումնասիրված տարածքն այն է, որտեղ գտնվում է Մեխիկոն։ Հովտի այս հատվածը, մասնավորապես, ոչ պաշտոնապես անվանում են «Մեքսիկայի հովիտ» ։ Հովտի նվազագույն բարձրությունը ծովի մակարդակից 2200 մետր է և շրջապատված է լեռներով ու հրաբուխներով, որոնք հասնում են ավելի քան 5000 մետր բարձրության ։ Սա փակ հովիտ է, առանց ջրի բնական ելքի, ինչպես նաև հյուսիսում, որտեղ կան Սեղանաձև լեռներ, բայց բարձր լեռնային գագաթներ չկան։ Այս խոցելի ջրբաժանի սահմաններում տեղի բոլոր ձկները վերացել են 20-րդ դարի վերջին ։ Հովիտն ունի երեք առանձնահատկություններ. առաջին առանձնահատկությունը ներկայումս անհետացած հինգ լճերի հունն է, որոնք գտնվում են հարավային շրջանում։ Մյուս երկու առանձնահատկություններն են Պիեմոնտոնև լեռնային լանջերը, որոնք հավաքում են տեղումներ և, ի վերջո, հոսում են լճի տարածքում։ Այս վերջին երկուսը գտնվում են բոլոր չորս հովիտներում  ։ Ներկայումս հովիտը չորանում մի շարք արհեստական ջրանցքներով, որոնք հոսում են դեպի Տուլա գետ, իսկ հետո՝ Պանկո գետ և Մեքսիկական ծոց։ Այստեղ հաճախ նկատվում է սեյսմիկ ակտիվություն, և հովիտը համարվում է սեյսմավտանգ գոտի ։
Հովիտը բնակեցվել է առնվազն 12 000 տարի առաջ՝ ներգրավելով մարդկանց իր մեղմ կլիմայով (միջին ջերմաստիճանը միջև 12 և 15 °C), ինչը լայնածավալ գյուղատնտեսության հնարավորություն է տալիս ։ Այս տարածաշրջանում ծագած քաղաքակրթություններից են` Թեոտիուական (մ.թ.ա. 800 - մ․թ․ 800 թվականներ), Տոլտեկների կայսրությունը (10-13-րդ դարեր) և Ացտեկների կայսրությունը (1325-1521) ։ Երբ իսպանացիները ժամանել են մեքսիկական հովիտ, այնտեղ եղել է աշխարհի ամենաբնակեցված կենտրոններից մեկը՝ մոտ մեկ միլիոն մարդ բնակչությամբ ։ Նվաճումից հետո իսպանացիները վերակառուցեցին այստեղ ամենամեծ և գերիշխող քաղաքը՝ Տենոչտիտլանը, վերանվանելով այն Մեխիկո։ Ձորում նախկինում եղել են հինգ լճեր, որոնք են՝ Զումպանգոն, Խալտոկան, Հոչիմիլկոն, Չալկոն և ամենամեծը՝ Տեսկոտոն, որը զբաղեցնում է մոտ 1500 քառակուսի կիլոմետր տարածք, բայց քանի որ իսպանացիները ընդլայնել են Մեխիկոն, նրանք սկսել են ցամաքեցնել լճերի ջրերը, որպեսզի վերահսկեն ջրհեղեղները ։ Չնայած բռնությունն ու հիվանդությունները զգալիորեն նվազեցրել են հովտի բնակչությունը նվաճումից հետո, 1900 թվականին այն կրկին գերազանցել է մեկ միլիոնը ։ 20-րդ և 21-րդ դարերում նկատվել է բնակչության զգալի աճ։ 1900 թվականից բնակչությունը կրկնապատկվել է յուրաքանչյուր տասնհինգ տարին մեկ։ Այսօր մոտ 21 մլն մարդ ապրում է Մեխիկոյի մայրաքաղաքային շրջանում ։
Փակ հովիտում խոշոր քաղաքային արդյունաբերական կենտրոնի աճը ստեղծել է զգալի խնդիրներ օդի և ջրի որակի հարցում։ Գրունտային ջրերի ավելցուկային արդյունահանումը քաղաքի համար նոր ջրհեղեղի խնդիրներ է առաջացրել, քանի որ այն թափվում է պատմական լճի հատակ։ Սա ստեղծում է լարվածություն է դրենաժային համակարգի ձորը, որը պահանջում է նոր թունելների և ջրանցքների շինարարությունը ։