cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
COVID-19 համավարակը Ռուսաստանում
Ռուս մահմեդականներ
Ապրիլի 9-ին COVID-19 համաճարակի պայմաններում Ռուսաստանի մահմեդականների հոգևոր վարչության ուլեմների խորհուրդը թույլատրելի է համարել մահացածների դիահերձումը, ավանդական լվացում կատարելուց հրաժարումը, դագաղում թաղումը (սավանի փոխարեն), ոչ մուսուլմանական գերեզմանոցում թաղումը և դիակիզումը (մարմնին հողին հանձնելու անհնարինության դեպքում)։ Հուղարկավորության աղոթքը պետք է ընթանա մասնակիցների նվազագույն թվի դեպքում՝ «սահմանափակվելով միայն հանգուցյալի մերձավոր ազգականներով» ։
Ռուս հրեաներ
Ռուս հրեաները փակել են բոլոր սինագոգները։ Դրան նպաստել է, մասնավորապես, Մոսկվայի համայնքում կորոնավիրուսի զանգվածային վարակումը, թեև ապրիլի երկրորդ տասնօրյակի սկզբին հիվանդացածների մեծ մասն արդեն ապաքինվել է ։
Ռուս կաթոլիկներ
Զատկի գիշերային պատարագները, որոնք կաթոլիկները 2020 թվականին տոնում էին ապրիլի 12-ին, ռուսական կաթոլիկ տաճարներում պետք է ծառայեին առանց հոտի, իսկ ծառայությունները՝ պետք է կրճատվեին ժամանակի ընթացքում։ Նախատեսված էին առցանց հեռարձակումներ, որոնք, ըստ ծխականների, չեն կարող լիովին փոխարինել ժամերգության այցելությանը։ Ապրիլի առաջին տասնօրյակի սկզբին դավանանքի և հաղորդության համար հավատացյալները կարող էին անհատական կարգով գալ տաճարներ ։
Ռոսպոտրեբնադզորի փաստաթղթեր
Գլխավոր պետական սանիտարական բժշկի որոշումները՝
Կատեգորիա:Նոր կորոնավիրուսի բռնկում ըստ երկրի և տարածքի Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմություն Կատեգորիա:Առողջությունը Ռուսաստանում Կատեգորիա:COVID-19 համավարակ Կատեգորիա:21-րդ դարը Ռուսաստանում
Սոցիոմետրիա
Սոցիոմետրիա (լատիներեն societas — հասարակություն, ընկերություն և մետրիա), փոքր խմբերում միջանձնային հարաբերությունները բացահայտելու և բնութագրելու եղանակ։ Առաջադրել է Ջակոբ Լևի Մորենոն։
Հիմնականում գոյություն ունեցող երեք տիպի հարաբերությունները՝ դրական (համակրանք, հարգանք, հեղինակություն և այլն), բացասական (հակակրանք, թշնամանք, մերժում և այլն) և չեզոք (անտարբերություն, շփման բացակայություն և այլն), էական ազդեցություն են գործում այն նպատակների վրա, որոնց հասնելու համար անհատները միավորված են ոչ մեծ խմբերում։ Այդ հարաբերությունները բացահայտվում են հարցման միջոցով որևէ սոցիոմետրական չափանիշի նկատմամբ, այսինքն՝ այնպիսի իրադրության առնչությամբ, որը պահանջում է կոլեկտիվի անդամների անմիջական շփում և կախված է նրանց ընտրությունից։
Հարցման տվյալները ներկայացվում են աղյուսակի (սոցիոմատրից) կամ գրաֆիկի (սոցիոգիր) տեսքով և ամփոփվում անհատական ու խմբային սոցիոմետրական ցուցիչների միջոցով, այսինքն՝ որպես տվյալ սոցիոմետրական չափանիշի ընտրության թվի և ընտրության հնարավոր քանակի հարաբերություն։ Խմբային սոցիոմետրական ցուցիչների հաշվարկը հնարավորություն է տալիս պարզել կոլեկտիվի համախմբվածության, լարվածության և այլնի ցուցանիշները։ Սոցիոմետրիան կոլեկտիվների կայունացման, կադրերի ճիշտ ընտրության, բարենպաստ աշխատանքային մթնոլորտ ստեղծելու և այլն արդյունավետ միջոց է։
Կատեգորիա:Հասարակագիտություն
Ռոչուգա (Մեզենի վտակ)
Ռոչուգա  (Рочуга), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Մեզեն գետի աջ ափին՝ 151 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 16 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Ամերիկայի հայկական թանգարան
Ամերիկայի հայկական թանգարան (Armenian Museum of America, AMA, Հայկական գրքերի և արվեստի թանգարան), Հայաստանի պատմության թանգարանից և Երուսաղեմի Հայոց Պատրիարքության թանգարանից հետո հայկական թանգարանային ամենակարևոր հավաքածուն է։ Հիմնադրվել է 1971 թվականին։ Ունի եռահարկ շենք, որի բաժանմունքներում պահպանվում են հայերեն և օտար լեզուներով գրքեր, հայկական հին գորգեր, սափորներ, հայ նկարիչների գործեր։ Կազմակերպում է դասախոսություններ, ցուցահանդեսներ, գրական ու մշակութային երեկոներ։
Պատմություն
Թանգարանը նախկինում կոչվել է Ամերիկայի հայկական գրադարան և թանգարան (Armenian Library and Museum of America, ALMA)։ 2013 թվականին թանգարանը վերանվանվել են և կոչվում է Ամերիկայի հայկական թանգարան՝ ի նշան խոշոր թանգարանի դրա կարգավիճակի ճանաչման։ Թանգարանի նպատակն է հավաքել և պահպանել հայկական մշակութային արժեքները, ապահովել դրանց փոխանցումը հաջորդ սերունդներին։ Ամերիկայի հայկական գրադարանի և թանգարանի պատմությունը սկսվել է դեռևս 1971 թվականին, երբ մի խումբ հայեր նախաձեռնեցին հայերեն գրքերի ու հայկական եկեղեցուն պատկանող տարբեր իրերի հավաքագրումը Մասաչուսեթս նահանգի Բելմունտ քաղաքում։ 1985 թվականին, երբ արդեն հավաքվել էր հարուստ հավաքածու, այն ներկայացվեց հանրության դատին։ Իր ներկայիս հասցե թանգարանը տեղափոխվել է 1988 թվականին՝ զբաղեցնելով քաղաքի կենտրոնում գտնվող չորսհարկանի շինություն՝ ի հիշատակ Ստեփան Բաբկեն Մուգարի և նրա կնոջ՝ Մարիամ Մուգարի։
Թանգարան
Թանգարանն ունի շուրջ 20 հազար նմուշ (այդ թվում՝ 5000 հնադարյան և միջնադարյան հայկական մետաղադրամներ, ազգային տարազներ, ավելի քան 3000 գործվածք, 180 հայկական գորգեր, ուրարտական և կրոնական նմուշների ընդարձակ հավաքածուներ, ձեռագրեր, նոտաներ, քարտեզներ, լուսանկարներ)։ Թանգարանի հավաքածուն մշտապես ընդլայնվում է։ Այն խոշոր հավաքածուներ է ձեռք բերել Բեդուկյան ընտանիքից, մեծ թվով նշագրված հայկական գորգեր Արթուր Գրեգորյանից, Ղարաբյան ընտանիքից՝ Քյոթահիայի՝ Կուտինայի խեցեգործական ապրանքներ։ Թանգարանը ձեռք է բերել լուսանկարիչ Յուսոֆ Քարշի հավաքածուն, Նորթան Դոձի հավաքածուից հետխորհրդային շրջանի նկարներ, Ջեք Գևորգյանի կտավներից և շատ այլ ցուցանմուշներ ։
Գրադարան
Մեսրոպ Բոյաջյանի անվան հետազոտական գրադարանում առկա է շուրջ 27 հազար անուն գիրք հայերեն, անգլերեն և այլ լեզումներով, պարբերականներ, պաստառներ, փաստաթղթեր և քարտեզներ։ Գրադարանի հպարտությունը և առավել նշանակալից նմուշը 1915-ի Մեծ Եղեռնից փրկվածների պատմածների աուդիոձայնագրության հավաքածուն է ։
Միջոցառումներ
Թանգարանն ստեղծել է շարժական մի շարք ցուցահանդեսներ, որոնցից հիմնական երեքը կրում են «Ովքեր են հայերը», «Կամավոր» և «Հայոց շարունակվող ցեղասպանություն. մահ, հերքում և պղծում» անվանումները ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական թանգարաններ Կատեգորիա:1971 հիմնադրումներ Մասսաչուսեթսում Կատեգորիա:1980 հիմնադրումներ Մասսաչուսեթս Կատեգորիա:1971 հիմնադրված թանգարաններ Կատեգորիա:1980 հիմնադրված թանգարաններ
Մերի Ֆլաների Օ'Քոննոր
Մերի Ֆլաների Օ'Քոննոր (Mary Flannery O'Connor, ), hարավաամերիկացի գրող, հարավային գոթիկայի ուղղության ներկայացուցիչ։
Կենսագրություն
Մերի Ֆլաների Օ'Քոննորը իռլանդական ծագումով ընտանիքի միակ զավակն է։ Հայրը մահացել է գայլախտից,երբ դուստրը 16 տարեկան էր։ Նրա դաստիարակությամբ զբաղվել է մայրը։ 1945 թվականին ավարտել է Ջորջիա նահանգի քոլեջը (այժմ՝ նահանգի քոլեջը և համալսարանը)՝ դառնալով սոցիոլոգ և անգլերենի մասնագետ։ Ճանաչում է ձեռք բերել իր ծաղրանկարների շնորհիվ։
1946 թվականին տպագրել է իր առաջին՝ «Խորդենի» պատմվածքը (նրա վերջին մշակումը՝ «Դատաստանի օրը» նովելը, հեղինակի գրած վերջին պատմվածքն է)։ Օ'Քոննորը ընդունվել է Այովա նահանգի Գրական արվեստի աջակցման ծրագրում, որին մասնակցում էին XX դարի երկրորդ կեսի ամերիկյան մեծ գրողներ Ռ․Պ․ՈՒորենը, Ռ․Լոուելը, Ֆ․Ռոտը, Մ․Կանինգեմը և ուրիշներ։ 1949թվականին ծանոթացել և մտերմացել է լատիներեն և հին հունարեն տեքստերի հայտնի թարգմանիչ Ռոբերտ Ֆիցջերալդի և նրա կնոջ՝ Սալիի հետ և նրանց հրավերով 1949-1951թթ․ ապրել է նրանց տանը (հետագայում Ֆիցջերալդը դառնում է նրա կամքի կատարողը, իսկ կինը՝ Օ'Քոննորի էսսեների և նամակների, նրա երկերի լիակատար ժողովածուի հրատարակիչը)։
Լիահավատ կաթոլիկ լինելով՝ Հարավի ապստամբների շրջանում հաճախակի է հանդես եկել կաթոլիկ հավատի մասին ընթերցումներով և դասախոսություններով։
1951 թվականին Օ'Քոննորի մոտ ախտանշել են ժառանգական գայլախտ։ Նա վերադառնում է Միլլեջվիլում գտնվող ագարակը, որտեղ ծնվել և մեծացել է իր մայրը և այնտեղ թռչուններ է բազմացնում։ Անդալուսիա քաղաքում գտնվող տոհմիկ կալվածքներում բազմացնում էր սիրամարգներ, ինչպես նաև բադեր, հավեր, սագեր և այլ թռչուններ։ Նրա հատուկ սիրո առարկաները սիրամարգներն էին, որոնց նա հաճախ անդրադառնում է իր արձակում։ Մահացել է 39 տարեկանում։
Ստեղծագործությունը
Գրել է երկու վեպ և երեսուն պատմվածք՝ ամերիկյան գրականության մեջ մուտք գործելով որպես Հարավային գոթիկայի ժանրի ամենավառ և խոր ստեղծագործող (Ու․Ֆոլքներ, Է․Քոլդուել, Կ․Մաքքելերս, Թրումեն Կապոտեն,Հարփըր Լի և ուրիշներ)։ Այստեղից է առաջացել նրա հակումը գրոտեսկի,ընդգծված քննադատությունը։ Նա ասում էր,որ հյուսիսցիները,որպես կանոն,յուրաքանչյուր հարավցու մեջ տեսնում են որևէ ծիծաղաշարժ բան։ Օ’Քոննորը ժառանգել է Է․Պոյի,Հերման Մելվիլի, Ն․Հոթորնի ամերիկյան ռոմանտիզմի ավանդույթները, բարձր էր գնահատում Ն․Վ․Գոգոլի արձակը։ Օ’Քոննորի կրոնով մտահոհված հերոսները կյանքի կարճատև ուղին անցնում են փորձության նման՝ փնտրելով թողություն կամ գոնե լուսավորություն՝ հաճախ այն գտնելով մահվան մեջ կամ ընդհանրապես չգտնելով։ «Գթասրտությունը փոխում է մարդուն,-գրում է Օ’Քոննորը,- և այդ փոփոխությունը տանջալի է»։
Օ’Քոննորը՝ որպես ոչ միայն կրոնական,այլև աստվածաբանական տեսանկյունից զարգացած մարդ, մարդու, հավատի, արվեստի մասին իր հայացքները փոխադրել է իր մտերիմ ընկերուհուն՝ Էլիզաբեթ (Բեթթի) Հեսթերին գրած նամակներում,որոնք մասամբ և առանց հասցեատիրոջ անունը նշելու տպագրվել են 1979թ․։ 1998թ․ Հեսթերը ընկճախտի սրման պատճառով ինքնասպան է լինում՝ իր նամակները տալով ընկերներից մեկին։ Հենց այդ ժամանակ էլ պարզ է դառնում,թե ում էին հասցեագրված Օ’Քոննորի նամակները ։ Ամբողջական նամակագրությունը պահպանվում է Ատլանտայի Էմորիի համալսարանի արխիվում և 2007թ․ մայիսից հասանելի է ուսումնասիրողների համար։
Ճանաչումը
Օ’Քոննորի հետմահու հրատարակված «Պատմվածքների լիակատար հավաքածուն»(1972)արժանացել է Ազգային գրքի կոչման։ 1983թ․ԱՄՆ-ում սահմանված է Օ’Քոննորի անվան մրցանակ՝ կարճ պատմվածքի համար։
Օ’Քոննորի պատմվածքների հիման վրա ՌԴ-ում նկարահանվել է «Դիակառք»(1990)ֆիլմը,որի գլխավոր դերակատարներն են Վ․ Տոդորովսկին և Վիա Արտմանեն․․․
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական ծագմամբ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ Կատեգորիա:Այովայի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի պատմվածքագիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կին վիպասաններ
Մարտին Ֆրոբիշեր
Սըր Մարտին Ֆրոբիշեր (Martin Frobisher, ), անգլիացի ծովագնաց և զինվորական, ով 1576, 1577 և 1578 թվականներին երեք նավարկություն է իրականացրել դեպի Հյուսիսային Ամերիկա՝ ապարդյուն որոնելով հյուսիսարևմտյան անցումը դեպի Չինաստանի ու Հնդկաստանի հեքիաթային հարստությունները։ Այդ ընթացքում հետազոտել է Գրենլանդիայի, Բաֆինի կղզու ափերը, Հուդզոնի նեղուցը, այն ծովածոցը, որը հետագայում կոչվել է իր անունով։ 1576 թ. նավարկությունից վերադարձել է իր կարծած ոսկու մեծ պաշարով, սաայն պարզվել է, որ բերածն ընդամենը պիրիտ է, մեր օրերի բնորոշմամբ՝ «հիմարների ոսկի» ։ Առաջին նավարկության ֆինանսավորումն ստանալու վրա ծախսել է հինգ տարի, «Մոսկովիա» անգլիական ընկերության տնօրեն Մայքլ Լոկի օգնությամբ ձեռք բերել անհրաժեշտ միջոցները, նախապատրաստել երեք նավ՝ ընդհանուր առմամբ 35 մարդուց բաղկացած անձնակազմով ։
Մարտերում աչքի ընկնելու համար Մարտին Ֆրոբիշերն ասպետ էր օծվել, արժանացել ազնվականական տիտղոսի։ Նրան վստահվել էր ոչ միայն ֆլագմանական նավերի, այլև էսկադրայի, տորմիղի հրամանատարի պաշտոնը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ճանապարհորդներ Կատեգորիա:Անգլիացի ճանապարհորդներ Կատեգորիա:Ծովագնացներ Կատեգորիա:Անգլիացի ծովագնացներ
Սուվորովո (գյուղ, Դոբրոպոլսկի շրջան)
Սուվորովո (Суворове), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Դոբրոպոլսկի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Դոբրոպոլսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Աննա Տեր-Մարկոսյան
Աննա Սարգսի Տեր-Մարկոսյան, հայ ֆիզիոլոգ։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1996) , պրոֆեսոր (1997):
Կենսագրություն
Աննա Տեր-Մարկոսյանը ծնվել է 1951 թվականին Երևանում։ 1974 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը ։ 1974 թվականից աշխատում է Երևանի պետական բժշկական համալսարանում, 1986 թվականից՝ նորմալ ֆիզիոլոգիայի ամբիոնում։ 1987 թվականից ՀՀ ֆիզիոլոգների ընկերության և վարչության (1994 թվական) անդամ, 2000 թվականից՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի միջազգային բժշկակենսաբանական բարձրագույն դպրոցի վարչության անդամ, 2000 թվականից՝ ԱՄՆ-ի արհեստավարժ կանանց խորհրդի անդամ, 2005 թվականից՝ Ուղեղի հետազոտության միջազգային կազմակերպության անդամ։
Աշխատանքները վերաբերում են հարվահանագեղձերի թերֆունկցիայով պայմանավորված ցնցումային համախտանիշի բջջային և նյարդային բջջի վրա կալցիում-կարգավորիչ հումորալ համակարգի պարաթ-հորմոնի ազդեցության մեխանիզմներին ։ Համահեղինակ է «Մարդու ֆիզոլոգիայի հիմունքները» (1998 թվական) դասագրքի։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ ֆիզիոլոգներ Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:Մխիթար Հերացու մեդալակիրներ
Սպանության հրամաններ
Սպանության հրամաններ (Naim Efendi'nin Hatıratı ve Talat Paşa Telgrafları: Krikor Gergeryan Arşivi), թուրք հայտնի պատմաբան, ցեղասպանագետ Թաներ Աքչամի Հայոց ցեղասպանությանը նվիրված գիրքը, որը լույս է տեսել 2016 թվականին։ Այն համահավաք աղբյուր է հանդիսանում Հայոց ցեղասպանության իրագործման պաշտոնական հրամանների և հեռագրերի վերաբերյալ, որոնց մի մասն անձամբ ուղարկել է Թալեաթ փաշան։ Աքչամը ապացույցների իսկության ժխտումը բնորոշում է որպես Հայոց ցեղասպանության ժխտման ձև։ Աշխատության թուրքերեն տարբերակը լույս է տեսել Ստամբուլում, իսկ անգլերեն տարբերակը՝ 2018 թվականին Palgrave Macmillan հրատարակչության կողմից։
Գիրքը հայերեն է հրատարակվել 2019 թվականին Newmag հրատարակչության կողմից ։
Իր գրքում Աքչամը քննադատում է թուրք մի քանի պատմաբանների, որոնք 1983 թվականին Թուրքական պատմական ընկերակցության կողմից հրատարակված գրքերից մեկում նշում են, որ Նայիմ էֆենդին իրական անձ չէ։ Նա ներկայացնում է նրա հուշերի կրկնօրինակները՝ որպես Նայիմի գոյության ապացույցներ ։
The New York Review of Books-ի գրաքննադատ Մարկ Մազոուերը գրել է, որ Աքչամի գիրքը «ոչ այնքան ավանդական պատմություն է, որքան դատաբժշկական փորձաքննության ձև, որը նպատակ ունի մեկընդմիշտ վերջ տալ Նայիմ-Անտոնյան փաստաթղթերի իսկության վերաբերյալ ցանկացած կասկածի և ցույց տալ դրանց կարևորությունը՝ հասկանալու պետության կառուցվածքը, որը հնարավորություն է տալիս ցեղասպանություններ իրագործել» ։ Մազոուերը ընդգծում է, որ գիրքը «հեշտ ընթերցվողներից չէ» ։
Բովանդակություն
Գրքի բովանդակության մեծ մասը հիմնված է այն պնդումների և հակապնդումների վրա, որոնք առաջ են քաշում Հայոց ցեղասպանությունը դատապարտողները և ժխտողները՝ ապացուցելու կամ հերքելու այս կամ այն իրողությունն ու իրադարձությունը։ Մազոուերը նշում է, որ «ընթերցողին թվում է, թե ինքը հայտնվել է դատարանի դահլիճում, որտեղ կատաղի դրամա է ծավալվում կողմերի միջև» ։
Աքչամը Նյու Յորքում ծանոթացել է մի շարք օրիգինալ լուսանկարների հետ, որոնք գտնվում էին հայ հոգևորական Գրիգոր Գերգերյանի մոտ ։ Այս առումով աշխատությունը կոտրում է ժխտողականության հիմնաքարն ու ևս մեկ անգամ ապացուցում Հայոց ցեղասպանության պատմական իրողությունը ։ Իր գրքում Թաներ Աքչամը նշում է, որ հայ ժողովրդի տեղահանումների ժամանակ թուրքական ուժերը տեղահանվող հայերին չեն տրամադրել ո՛չ ջուր, ո՛չ սնունդ։ Նյու Յորքի քաղաքային քոլեջի պատմության պրոֆեսոր և Հայոց ցեղասպանության փորձագետ Էրիդ Դ. Վեյցն Թաներ Աքչամին անվանում է «Հայոց ցեղասպանության Շերլոք Հոլմս» ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանությանն առնչվող փաստաթղթեր Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության մասին գրքեր Կատեգորիա:Գրական գործեր Հայոց ցեղասպանության մասին Կատեգորիա:Newmag հրատարակչության գրքեր
Կուսանոց
Կուսանոց, կուսաստուն, քրիստոնյա միանձնուհիների կրոնական համայնք։ Առաջացել Է քրիստոնեությունը պետական կրոն հռչակվելու ժամանակաշրջանում (III - IV դ.)՝ աշխարհիկ կյանքը մերժելու, ճգնակեցությամբ, տառապանքով և աղոթքներով Աստծուն մերձենալու քրիստոնեական նշանաբանով։
Առաջին կուսանոցները հիմնադրվել են Եգիպտոսում, Պաղեստինում, Ասորիքում։ Ըստ ավանդական պատմության, Հայաստանում առաջին կուսանոց հիմնադրել է Բարդուղիմեոս առաքյալը։ Փավստոս Բուզանդը վկայում է, որ Հայոց կաթողիկոս Ներսես Ա Մեծի (353—373 թթ.) հրամանով կուսանոցներ կառուցվեցին Հայաստանի համարյա բոլոր գավառներում։ Դրանք 374 թ.-ին ավերեց Պապ թագավորը։ Միանձնուհիները մտնելով կուսանոց՝ ընդունում էին կանոնադրություն, երդվում հավատարիմ մնալ կուսակրոն կյանքին։ Կուսանոց մտնող կանանց տալիս էին նոր անուն, կտրում մազերը (խորհրդանշում էր «Աստծո ստրուկ» դառնալը)։
Սկզբնական շրջանում կուսանոցի ապրուստը հոգում էին միանձնուհիների ընտանիքները, մասամբ՝ պետությունը։ Հետագայում նվիրատվությունների հաշվին կուսանոցները դարձան խոշոր կալվածատերեր։ Սովորաբար կուսանոցին կից գործում էր հիվանդանոց, ուր միանձնուհիները կատարում էին գթության քույրերի դեր։ Մենաստանները հիմնականում համալրում էին ձախորդությունների հանդիպած, դաժան իրականությունից հեռացած կանայք, որոնց փախուստը կյանքից իշխող կարգերի դեմ կրավորական պայքարի արտահայտություն էր։ Եկեղեցին կուսանոցը ծառայեցնում էր կրոնը տարածելու, բարեպաշտություն քարոզելու, հավատացյալներին ջերմեռանդ դարձնելու նպատակին։ Միջին դարերում կուսանոցների քանակը խիստ աճեց համարյա բոլոր քրիստոնեական երկրներում։ Կուսանոցը դարձավ եկեղեցու կցորդ։ Կուսանոցը հաճախ ծառայեցվում էր քաղաքական նպատակների, բռնի կուսանոց էին նետվում պալատական խարդավանքներում պարտություն կրած բարձրաստիճան կանայք, անգամ՝ թագուհիներ։
Կուսանոցին մեծ հարված հասցրին Ռեֆորմացիան և Ֆրանսիական հեղափոխությունը։ Բողոքականությունն ընդհանրապես արգելեց կուսանոցի գոյությունը։ 1972 թ.-ին աշխարհում եղել է 100 հազար կաթոլիկական կուսանոց։
Չայքենդ (Արեշի գավառ)
Չայքենդ, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Արեշի գավառում ։
Բնակչություն
1908 թվականին գյուղն ունեցել է 902 հայ բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ստամբուլի հնագիտական թանգարան
Ստամբուլի հնագիտական թանգարան (İstanbul Arkeoloji Müzesi), թանգարան, որը գտնվում է Ստամբուլում։ Թանգարանը գտնվում է Սարայբուրնուում` Գյուլհանե այգու և Թոփքափը ամրոցի հարևանությամբ։ Բաղկացած է երեք թանգարաններից` հիմնական թանգարան, Հին Արևելքի թանգարան և իսլամական արվեստի թանգարան։ Թանգարանի հավաքածուն ունի ավելի քան 3 միլիոն ցուցադրանմուշ։
Նկարագրություն
Թանգարանը հիմնվել է 19-րդ դարում` թուրք անվանի նկարիչ և հնագետ Օսման Համդի բեյի նախաձեռնությամբ։ Ցուցադրանմուշների մի մասը նախկինում պահվել է Սուրբ Իրինայի տաճարում։ Հիմնական մասնաշենքի կառուցումը սկսվել է 1881 թվականին` ֆրանսաթուրք ճարտարապետ Ալեքսանդր Վոլլորի նախաձեռնությամբ։ Կառուցումն ավարտվել է 1902 թվականին։ Թանգարանը բացվել է 1891 թվականի հունիսի 13-ին։ 1903 և 1907 թվականներին ավելացվել են աջ և ձախ մասնաշենքերը, ինչից հետո կառույցը ստացավ իր ներկայիս տեսքը։
Այն կառույցը, որտեղ տեղակայված է Հին Արևելքի թանգարանը, սկզբնական շրջանում եղել է կերպարվեստի դպրոց։ Հետագայում այն վերածվել է թանգարանի, որի բացումը տեղի է ունեցել 1935 թվականին։ 1963 թվականին թանգարանի շենքը փակվել է վերանորոգման և շահագործման հանձնվել միայն 1974 թվականին։
Ցուցադրանմուշներ
Թանգարանը ունի ցուցադրանմուշների հարուստ հավաքածու։ Ամենահայտնիներից են`
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ստամբուլի թանգարաններ Կատեգորիա:Հին Հունաստանի թանգարաններ Կատեգորիա:Ֆաթիհ Կատեգորիա:Ստամբուլի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:1891 հիմնադրված թանգարաններ
Ավստրալիայի աշխարհագրություն
Ավստրալիայի աշխարհագրությունն ընդգրկում է կենսագեոգրաֆիկ շրջանների բազմազանություն, չնայած նրան, որ այն հանդիսանում է աշխարհի ամենափոքր մայրցամաքը, բայց աշխարհում մեծությամբ վեցերորդ երկիրն է։ Ավստրալիայի բնակչությունը կենտրոնացած է արևելյան և հարավարևելյան ափերի երկայնքով։ Մայրցամաքի աշխարհագրությունը չափազանց բազմազան է՝ սկսած Ավստրալիայի Ալպերի և Թասմանիայի ձյունապատ լեռներից մինչև մեծ անապատներ, արևադարձային և բարեխառն անտառներ։
Ֆիզիկական աշխարհագրություն
Ավստրալիա մայրցամաքի առափնյա գծի ընդհանուր երկարությունը 35,821 կմ (22,258 մղոն) է և կղզու առափնյա մնացած գծերը՝ 23,860 կմ (14,830 մղոն) ։ Երկրում կա 758 գետ, որոնք առավելապես տեղակայված են արևադարձային և մերձարևադարձային գոտիներում ։ Ավստրալիայում է երրորդ խոշորագույն բացառիկ տնտեսական գոտին՝ 8,148,250 կմ² (3,146,060 քառակուսի մղոն)։ Այս ԵՏԳ-ն չի ներառում Ավստրալիայի Անտարկտիկայի տարածքը (լրացուցիչ 5,896,500 քառակուսի կիլոմետր)։
Ավստրալիան ունի օվկիանոսի իրավասության ամենամեծ տարածքը Երկրագնդի ցանկացած երկրների միջև ։ Այն չունի ցամաքային սահմաններ։ Մայրցամաքային ամենահյուսիսային կետերն են Քվինսլենդի Քեյփ Յորք թերակղզին և Հյուսիսային տարածքի Թոփ Էնդը, բայց երկրի ամենահյուսիսային կետը գտնվում է Տոռեսի նեղուցին պատկանող կղզիներում։
Ավստրալիայի արևմտյան կեսում են Արևմտյան սարահարթը, որը տարածվում է արևմտյան ափին մոտ գտնվող լեռների և մայրցամաքային կենտրոնում գտնվող ավելի ցածր լեռների միջև։ Արևմտյան սարահարթի շրջանն ընդհանուր առմամբ հարթ է, թեև կտրտված է տարբեր լեռնաշղթաներով, ինչպիսիք են Համերսլիի, ՄաքԴեննելի և Մասգրեյվի լեռնաշղթաները։ Արևմտյան սարահարթում մակերևութային ջուրն ընդհանուր առմամբ պակասում է, չնայած արևմուտքում և հյուսիսում կան մի քանի խոշոր գետեր, ինչպիսիք են Մերչիսոն, Աշբարթոն և Վիկտորիա գետերը։
Արևելյան լեռնաշխարհը կամ Մեծ ջրբաժան լեռնաշղթան ընկած է Ավստրալիայի արևելյան ափի մոտ՝ բաժանելով համեմատաբար նեղ արևելյան ափամերձ դաշտը մայրցամաքի մնացած մասերից։ Արևելյան Ավստրալիայի այս բարեխառն անտառներն ունեն ամենամեծ ռելիեֆային բազմազանությունը, ամենաշատ տեղումները, առավել առատ և բազմազան բուսական ու կենդանական աշխարհը և ամենախիտ բնակեցված բնակավայրերը։
Արևելյան լեռնաշխարհի և Արևմտյան սարահարթի միջև ընկած են Կենտրոնական ցածրադիր վայրերը, որոնք կազմված են Մեծ Արտեզյան ավազանից և Ավստրալիայի ամենամեծ գետային համակարգերից՝ Մյուռեյ-Դարլինգի ավազանից և Էյր լճի ավազանից։
Ավստրալիայի արևելյան ափերին գտնվում է աշխարհի ամենամեծ մարջանային խութերի համալիրը՝ Մեծ արգելապատնեշը։ Ավստրալիա մայրցամաքի հարավ-արևելյան անկյունից ներքև ընկած է մեծ և լեռնային Թասմանիա կղզին, որը նույնպես Ավստրալիայի նահանգ է։ Այն առատ տեղումներ է ունենում և ունի շատ բերրի հողեր, հատկապես մայրցամաքի համեմատ։
Երկրաբանություն
Ավստրալիան Երկրագնդի ամենացածր, ամենահարթ և ամենահին ցամաքային տարածքն է, և այն ունեցել է համեմատաբար կայուն երկրաբանական պատմություն։ Երկրաբանական ուժերը, ինչպիսիք են լեռնաշղթաների տեկտոնական վերացումը և տեկտոնական թիթեղների բախումները, տեղի են ունեցել հիմնականում Ավստրալիայի վաղ նախապատմությունում, երբ այն դեռ Գոնդվանայի մաս էր կազմում։ Դրա ամենաբարձր գագաթը Կոսչիուսկո լեռն է՝ 2228 մետր (7310 ոտնաչափ) բարձրությամբ, ինչը բավականին ցածր է՝ համեմատած մյուս մայրցամաքների ամենաբարձր լեռների հետ։
Ավստրալիան գտնվում է տեկտոնական ափսեի մեջտեղում, ուստի ներկայումս չունի ակտիվ հրաբուխություն։ Փոքր երկրաշարժերը, որոնք վնաս չեն պատճառում, հաճախ են պատահում, մինչդեռ 6 բալից մեծ ուժգնությամբ խոշոր երկրաշարժերը տեղի են ունենում միջինը յուրաքանչյուր հինգ տարին մեկ ։ Տեղանքը հիմնականում ցածր սարահարթ է՝ հարավ-արևելքում անապատներով, լեռնաշղթաներով և բերրի դաշտով։ Թասմանիան և Ավստրալիայի Ալպերը չունեն որևէ մշտական ​​սառցադաշտային տարածքներ, չնայած դրանք հավանական է, որ գոյություն են ունեցել նախկինում։ «Great Barrier Reef»-ը, որը հեռու է աշխարհի ամենամեծ մարջանային խութից, գտնվում է հյուսիս-արևելյան ափերից մի փոքր հեռավորության վրա։
Մարզեր
Ավստրալիա մայրցամաքը բաղկացած է վեց հստակ մարզից ։ Դրանք են՝
Ջրագրություն
Ավստրալիայի ներքին մեծ մասը չորային է, ցածր միջին տարեկան տեղումները և բարձր ջերմաստիճանը հուշում են եյն մասին, որ ներքին գետերը հաճախ չոր են և լճերը՝ դատարկ։ Որոշ ջրային ուղիների հոսանքները տեղակայված են արևադարձային շրջաններում, որտեղ ամառային անձրևները արտանետումների մեծ արագություն են ստեղծում։ Ջրհեղեղները կտրուկ փոխում են չոր միջավայրը, ուստի Կենտրոնական Ավստրալիայի էկոլոգիան ստիպված էր հարմարվել տնտեսական աճի և սնանկացման անկանոն ցիկլին։
Մեծ Արտեզյան ավազանը ջրի կարևոր աղբյուր է՝ աշխարհի ամենամեծ և խորը քաղցրահամ ավազանը։ Ավազանից ջրի հասանելիությունը հանգեցրել է արոտավայրերի ընդլայնմանը այն տարածքներում, որոնք նախկինում չափազանց չոր էին անասունների համար։ Երկրի ամբողջ քաղաքները երբեմն բախվում են ջրի կուտակման և օգտագործման մեծ ճգնաժամերի հետ, երբ ջրի սպառումն իջեցնելու համար կիրառվում են սահմանափակումներ և այլ միջոցառումներ։ Ջրի սահմանափակումները, կախված իրավիճակի վատթարացումից, աստիճանաբար սկսում են գլուխ բարձրանալ։
Բիլաբոնգը ավստրալիական անունն է, որը տրվել է այն լճերին, որոնք կարող են առաջանալ գետահունի մոտ։ Համաշխարհային համեմատության մեջ Ավստրալիայի ջրվեժները բարձրությամբ համեմատաբար աննշան են։ Ամենաերկարը, ըստ Համաշխարհային ջրվեժների տվյալների բազայի, 135-րդ տեղում է ։
Կորան (Կանտալի գավառ)
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 437 մարդ, բնակչության խտությունը` 25.92 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 16.86 կմ² տարածք։
Ավստրալիայի աշխարհագրություն
Քաղաքական աշխարհագրություն
Ավստրալիան ունի նաև մի քանի աննշան տարածքներ. դաշնային կառավարությունը իրականացվում է Նոր Հարավային Ուելսում՝ Ջերվիսի ծովածոցի տարածքում, որպես ռազմածովային բազա և ծովային նավահանգիստ՝ մայրաքաղաքի համար։ Բացի այդ, Ավստրալիան ունի հետևյալ բնակեցված, արտաքին տարածքները. Նորֆոլք կղզի, Սուրբ Ծննդյան կղզի, Կոկոս (Քիլինգ) կղզիներ և մի քանի հիմնականում անմարդաբնակ արտաքին տարածքներ՝ Աշմոր և Կարտյե կղզիներ, Կորալային ծովային կղզիներ, Հերդ կղզի և Մակդոնալդյան կղզիներ։ Ավստրալիան նաև պահանջում է Անտարկտիկայի մի մասը՝ որպես Ավստրալիայի անտարկտիկական տարածք, չնայած այս պնդումը լայնորեն ճանաչված չէ։
Կորան (Կանտալի գավառ)
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 430 կմ հարավ, Կլերմոն Ֆերան քաղաքից` 80 կմ հարավ, Օրիյակ քաղաքից` 60 կմ արևելք։
Ավստրալիայի աշխարհագրություն
Կլիմա
Ավստրալիայի կլիման մեծամասամբ չոր կամ կիսաչոր է։ Ավստրալիայի մայրցամաքի ընդհանուր 18%-ը բաղկացած է անվանական անապատներից, մինչդեռ լրացուցիչ տարածքներում համարվում է անապատային կլիմա՝ հիմք ընդունելով ցածր տեղումները և բարձր ջերմաստիճանը։ Միայն հարավարևելյան և հարավարևմտյան անկյունները ունեն բարեխառն կլիմա և չափավոր բերրի հող։ Մայրցամաքի հյուսիսային հատվածն ունի արևադարձային կլիմա։ Այստեղ մի մասը արևադարձային անձրևային անտառներ են, մի մասը՝ խոտհարքներ, մի մասն էլ անապատ։
Կորան (Կանտալի գավառ)
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Ավստրալիայի աշխարհագրություն
Կլիմա
Տեղումները խիստ փոփոխական են։ Այստեղ հաճախ են լինում մի քանի սեզոն տևողությամբ երաշտներ, որոնց մի մասը, ենթադրաբար, առաջացել են Էլ-Նինո-Հարավային տատանումներից։ Երբեմն փոշու փոթորիկը կարող է ծածկել տարածաշրջանը կամ նույնիսկ մի քանի նահանգներ, և կան տեղեկություններ նաև մեծ պտտահողմերի մասին։ Որոշ շրջաններում աղիության և անապատացման մակարդակի բարձրացումը քայքայում է լանդշաֆտը։
Կորան (Կանտալի գավառ)
Բնակչություն
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 279 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 210-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 69։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 75,3 %։ 210 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 200 անձ (109 տղամարդ և 91 կին)։ Գործազուրկ են եղել 10 անձ (4 տղամարդ և 6 կին)։ 69 անաշխատունակներից 15-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 40-ը` թոշակառուներ, իսկ 14-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ավստրալիայի աշխարհագրություն
Կլիմա
Հյուսիսային ափերի երկայնքով ցիկլոնները, ուժեղ ամպրոպները, երաշտները, ժամանակ առ ժամանակ ջրհեղեղները, ջերմային ալիքները և հաճախակի հրդեհները բնական վտանգներ են, որոնք մշտապես առկա են Ավստրալիայում։
Շրջակա աշխարհը
Ընթացիկ բնապահպանական խնդիրներն են՝
անդամ է Անտարկտիկայի համաձայնագիր, Կիոտոյի արձանագրություն, ՄԱԿ-ի շրջանակային կոնվենցիան կլիմայի փոփոխությունների մասին, Միջուկային զենքի փորձարկումների արգելման պայմանագիր (1963), Միջուկային զենքի չտարածման մասին պայմանագիր, Ռամսարի համաժողով
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ավստրալիայի աշխարհագրություն
Ռոչևա (գետ)
Ռոչևա  (Рочева), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Վեռխնե Ռաչոզեռա գետի ափին՝ 30 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 18 կմ է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Մեգաերկրաշարժեր
Մեգաերկրաշարժերը տեղի են ունենում սալերի մոտալուտ բախման պատճառով, որտեղ մեկ տեկտոնական սալը սեղմվում է մյուսի տակ։ Երկրաշարժերը առաջանում են հարվածի երկայնքով, որոնք ստեղծում են կապ երկու սալերի միջև։ Այս միջսալային երկրաշարժերն ամենահզորն են մոլորակի վրա՝ մոմենտային մագնիտուդներով (Mw), որոնք կարող են գերազանցել 9,0-ը  ։ 1900 թվականից ի վեր 9,0 և ավելի մագնիտուդով բոլոր երկրաշարժերը եղել են մեգաերկրաշարժներ ։
Մեգաերկրաշարժերի համար պատասխանատու խնդիրները հաճախ գտնվում են օվկիանոսային խրամուղիների հատակեւմ։ Նման դեպքերում երկրաշարժերը կարող են կտրուկ տեղաշարժել ծովի հատակը մեծ տարածքի վրա։ Որպես հետեւանք, մեգաերկրաշարժերը հաճախ առաջացնում են ցունամիներ, որոնք զգալիորեն ավելի ավերիչ են, քան բուն երկրաշարժերը։ Տելեցունամիները կարող են անցնել օվկիանոսային ավազաններով՝ ավերելով այն տարածքները, որոնք հեռու են սկզբնական երկրաշարժից։
Տերմինաբանություն և տեխնոլոգիա
Մեգա տերմինը վերաբերում է չափազանց մեծ մղման խզվածքին, որը սովորաբար ձևավորվում է ափսեի միջերեսում սուբդուկցիոն գոտու երկայնքով, ինչպիսին է Սունդայի մեգահարվածը ։ Այնուամենայնիվ, տերմինը երբեմն կիրառվում է նաև մայրցամաքային բախման գոտիներում գտնվող մեծ հրումային խզվածքների նկատմամբ, ինչպիսին է Հիմալայան մեգահարվածը ։ Մեգահարձակման խզվածքը կարող է ունենալ 1000 կիլոմետր (600 մ) երկարություն ։
Հակադարձ խզվածքի դեպքում խզվածքի վերևում գտնվող ժայռը տեղաշարժվում է դեպի վեր՝ խզվածքի տակ գտնվող ժայռի ուղղությամբ։ Սա տարբերում է հակադարձ խզվածքները սովորական խզվածքներից, որտեղ խզվածքի վերևում գտնվող ժայռը տեղաշարժվում է դեպի ներքև, կամ հարվածային խզվածքները, որտեղ խզվածքի մի կողմի ժայռը հորիզոնականորեն տեղաշարժվում է մյուս կողմի նկատմամբ։ Հպման խզվածքները տարբերվում են այլ հակադարձ խզվածքներից, քանի որ դրանք իջնում ​​են համեմատաբար մակերեսային անկյան տակ, սովորաբար 45°-ից պակաս և ցույց են տալիս մեծ տեղաշարժեր ։ Փաստորեն, խզվածքի վերևում գտնվող ժայռերը խրվել են խզվածքի տակ գտնվող ժայռերի վրա։ Հակման խզվածքները բնորոշ են այն տարածքներին, որտեղ երկրակեղևը սեղմվում է տեկտոնական ուժերով։ Երկու տեկտոնական թիթեղների բախման ժամանակ առաջանում են մեգահարվածային խզվածքներ։ Երբ թիթեղներից մեկը կազմված է օվկիանոսային լիթոսֆերայից, այն սուզվում է մյուս ափսեի տակ (կոչվում է գերակա ափսե) և սուզվում է Երկրի միջնապատյանի մեջ՝ որպես սալաքար։ Բախվող թիթեղների միջև շփումը մեգահարվածային խզվածքն է, որտեղ գերակա սալիկի ապարը տեղաշարժվում է դեպի վեր՝ իջնող սալաքարի ժայռի համեմատ։ Մեգահարձակման խզվածքի երկայնքով շփումը կարող է կողպել թիթեղները միասին, և սուզման ուժերը այնուհետև լարվածություն են ստեղծում երկու թիթեղներում։ Մեգահարվածային երկրաշարժը տեղի է ունենում, երբ խզվածքը պատռվում է, ինչը թույլ է տալիս թիթեղներին կտրուկ շարժվել միմյանց կողքով՝ ազատելու կուտակված լարվածության էներգիան ։
Առաջացումը և բնութագրումը
Մեգահարվածային երկրաշարժերը գրեթե բացառիկ են տեկտոնական սուբդուկցիայի գոտիների համար և հաճախ կապված են Խաղաղ օվկիանոսի և Հնդկական օվկիանոսների հետ ։ Այս սուբդակցիայի գոտիները ոչ միայն պատասխանատու են մեգահարվածային երկրաշարժերի համար, այլև մեծապես պատասխանատու են խաղաղօվկիանոսյան կրակի օղակի հետ կապված հրաբխային ակտիվության համար ։
Քանի որ այս սուզման գոտիների հետ կապված երկրաշարժերը դեֆորմացնում են օվկիանոսի հատակը, դրանք հաճախ առաջացնում են ցունամիի ալիքների զգալի շարք ։ Հայտնի է նաև, որ սուզման գոտու երկրաշարժերը առաջացնում են ինտենսիվ ցնցումներ և գետնի շարժումներ զգալի ժամանակահատվածների համար, որոնք կարող են տևել մինչև 3-5 րոպե ։
Հնդկական օվկիանոսի տարածաշրջանում Սունդայի մեգահարվածը գտնվում է այնտեղ, որտեղ հնդկա-ավստրալիական ափսեն իջնում է Եվրասիական ափսեի տակ և տարածվում է 5500 կմ (3400 մ) հեռավորության վրա Մյանմարի, Սումատրայի, Ճավայի և Բալիի ափերից մինչև Ավստրալիայի հյուսիս-արևմտյան ափեր։ Այս սուզման գոտին պատասխանատու էր 2004 թվականին Հնդկական օվկիանոսում տեղի ունեցած երկրաշարժի և ցունամիի համար ։
Ճապոնիայում Նանկայի մեգահարվածը Նանկայի գետի տակով պատասխանատու է Նանկայի մեգահարվածային երկրաշարժերի և հարակից ցունամիների համար ։
Հյուսիսային Ամերիկայում Խուան դե Ֆուկա ափսեը սուզվում է Հյուսիսային Ամերիկայի ափսեի տակ՝ ստեղծելով Կասկադի սուզման գոտի, որը ձգվում է Վանկուվեր կղզու կեսից Բրիտանական Կոլումբիայից մինչև Հյուսիսային Կալիֆորնիա։ Այս սուզման գոտին պատասխանատու էր 1700 թվականի Կասկադիայի երկրաշարժի համար ։ Ալեուտյան խրամատը՝ Ալյասկայի հարավային ափին և Ալեուտյան կղզիները, որտեղ Հյուսիսային Ամերիկայի ափը գերազանցում է Խաղաղօվկիանոսյան ափին, պատմության ընթացքում առաջացրել են բազմաթիվ խոշոր երկրաշարժեր, որոնցից մի քանիսը առաջացրել են ցունամիներ ՝ ներառյալ 1964թ. Ալյասկայի երկրաշարժը; 9,2 մագնիտուդով, այն մնում է Հյուսիսային Ամերիկայում գրանցված ամենամեծ երկրաշարժը և աշխարհում երկրորդ ամենամեծ երկրաշարժը՝ գործիքով գրանցված ։
2016-ին կատարված ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ ամենամեծ մեգաթրուսային ցնցումները կապված են իջնող սալերի հետ՝ ամենածանծաղ անկմամբ, այսպես կոչված, հարթ սալերի ենթարկմամբ։
Համեմատած նմանատիպ մագնիտուդով այլ երկրաշարժերի հետ՝ մեգաթրուսային երկրաշարժերն ունեն ավելի երկար տևողություն և խզման ավելի դանդաղ արագություն։ Ամենամեծ մեգաթրյուսային երկրաշարժերը տեղի են ունենում հաստ նստվածքներով սուբդուկցիոն գոտիներում, որոնք կարող են թույլ տալ, որ խզվածքի ճեղքը անարգել տարածվի մեծ հեռավորությունների վրա։
Ամենամեծ երկրաշարժը, որը գրանցվել է 1960 թվականի Վալդիվիայում, 9,4–9,6 մագնիտուդ ուժգնությամբ, կենտրոնացած էր Չիլիի ափերի մոտ Պերու-Չիլի իջվածքի երկայնքով, որտեղ Նասկայի ափսեն իջնում է հարավամերիկյան ափսեի տակ ։ Այս մեգահարվածի շրջանը պարբերաբար չափազանց մեծ երկրաշարժեր է առաջացրել։ Վերջին 20 տարվա ընթացքում ամենամեծ մեգահարձակումը եղել է Տոհոկուի 9,1 մագնիտուդով երկրաշարժը ։
2016-ին կատարված ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ ամենամեծ մեգահարվածային ցնցումները կապված են իջնող սալերի հետ՝ ամենածանծաղ անկմամբ, այսպես կոչված, հարթ սալերի ենթարկմամբ ։
Համեմատած նմանատիպ մագնիտուդով այլ երկրաշարժերի հետ՝ մեգաթրուսային երկրաշարժերն ունեն ավելի երկար տևողություն և խզման ավելի դանդաղ արագություն։ Ամենամեծ մեգաթրյուսային երկրաշարժերը տեղի են ունենում հաստ նստվածքներով սուբդուկցիոն գոտիներում, որոնք կարող են թույլ տալ, որ խզվածքի ճեղքը անարգել տարածվի մեծ հեռավորությունների վրա ։
Սվետլոե (ավան, Դոբրոպոլսկի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Սվետլոե ավանում բնակվում էր 1 286 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Դոբրոպոլսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի ավաններ
Վալ դե Բոի
Վալ դե Բոի (իսպ․՝ Valle de Bohí, կատ․՝ La Vall de Boí), հովիտ, բնակավայր և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, Լիեյդա նահանգում (Կատալոնիա ինքնավար համայնքում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Ալիտա Ռիբագորսա շրջանում։ Զբաղեցնում է 219․49 կմ2 տարածք։ Բնակչությունը 1076 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Հովիտում տեղաբաշխված են ինը ռոմանական եկեղեցիներ, որոնք ներառված են Իսպանիայի համաշխարհային ժառանգության մեջ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
(8455) Ջոնռայներ
(8455) Ջոնռայներ (Johnrayner), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1981 թվականի մարտի 6-ին Շելտ Բասի կողմից Սայդինգ Սփրինգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,639731 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,1344 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,1451 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1566,53 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,229808 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 5,15° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1981 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Շելտ Բասի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Պարույր Հայրիկյան
Պարույր Արշավիրի Հայրիկյան, հայ քաղաքական գործիչ, խորհրդային նշանավոր այլախոհ , 1967 թ․-ից գաղտնի գործող Ազգային միացյալ կուսակցության անդամ , այնուհետև՝ ղեկավար, Ազգային ինքնորոշում միավորում կուսակցության առաջնորդ, Խորհրդային Միության ժողովրդավարական շարժումների հիմնադիր և ղեկավար , գրող, երգահան ։
Չորս անգամ դատապարտվել է քաղաքական գործունեության համար, շուրջ 17 տարի (1968-1987 թվականներին) անցկացրել կալանավայրերում ։
Ընտանիք
Հայրիկյանի հայրը՝ Արշավիր Հովհաննեսի Հայրիկյանը, ծնվել է Պոլսում՝ մտավորականի ընտանիքում, 1946 թ. ներգաղթել է Խորհրդային Հայաստան։ Արշավիրի հորեղբայրը՝ Աբրահամ Հայրիկյանը, եղել է աշխարհագրության, թուրքերենի և հին ազգերի պատմության ուսուցիչ, հիմնադրել է Հայրիկյան վարժարանը, որն այնուհետև վերանվանվել է Արդի վարժարան ։ Աբրահամ Հայրիկյանը մեծ հեղինակություն էր վայելում Պոլսի կրթադաստիարակչական կյանքի մեջ։ Նահատակվել է 1915 թ. ապրիլի 24-ին, պոլսահայ այլ մտավորականների հետ։ Պարույր Հայրիկյանի մայրը՝ Զարուհի Սեդրակի Աբրահամյանը, ծնվել է Ռուսաստանի Կրասնոդարում, ուր գաղթել էին նրա ծնողները Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Վեց տարեկանից ծնողների հետ տեղափոխվել է Երևան։ Զարուհի Աբրահակյանի հայրը՝ Սեդրակ Սահակի Աբրահամյանը (Կռեյանց), ծնվել է Վանի Հայոց Ձոր գյուղում՝ ավանդական սովորույթներով մեծ գերդաստանի նահապետ Կռեյանց Սահակի ընտանիքում։ Նրանց նախնիները դարերով ապրել են Վանում և զբաղվել գյուղատնտեսությամբ։ Զարուհի Աբրահամյանի մայրը՝ Փիաստոս Ասատուրի Աճեմյանը, ծնվել է Վանում՝ մեծահարուստ արհեստավորների ընտանիքում, ում նախնիները նույնպես ապրել են Վանում։
Սպիրիչուելս
Սպիրիչուելս (spiritual — հոգևոր, կրոնական), աֆրոամերիկյան հոգևոր երաժշտության և բանահյության ժանր։ Ծագել են ԱՍՆ հարավային նահանգներում, ստրկատիրության շրջանում՝ ընդհանրացնելով աֆրիկական և անգլոկելտական գեղարվեստական ավանդույթները։ Սեծ մասամբ կապված են աստվածաշնչային կերպարներին՝ զուգորդված առօրյա կյանքի պատումներին։
Պարույր Հայրիկյան
Այլախոհական գործունեությունը ԽՍՀՄ-ում
Հայրիկյանի ուսանողական տարիներին «Շանթը» նոր վերելք է ապրում։ Տպագրվում է «Երկունք» թերթը և «Ցասում» թռուցիկը։ ՊԱԿ-ը բացահայտում է «Շանթի» անդամներին։ Կազմակերպության բացահայտված անդամներին խստորեն նախազգուշացնում են և սպառնում նման գործունեությունը շարունակելու դեպքում ենթարկել պատժի։ 1967 թ. Հայրիկյանն անդամագրվում է 1966 թ. նկարիչ Հայկազն Խաչատրյանի ստեղծած Ազգային միացյալ կուսակցությանը (ԱՄԿ) ։ 1968 թ. Հայրիկյանը ծանոթանում է Ազգային միացյալ կուսակցության ղեկավարների հետ և այդ ժամանակ էլ «Շանթը» տեղափոխում ԱՄկ։ Հայրիկյանը ԱՄԿ-ի շարքերում մասնակցում է Փարոս-1-ի տարածմանը, կատարում կազմակերպչական աշխատանք և դառնում ԱՄԿ-ի ամենագործուն անդամներից մեկը։ 1968 թ. ապրիլի 24-ին, Մեծ եղեռնի զոհերի հուշարձանի մոտ Հայրիկյանը կազմակերպում է 15 րոպե տևողությամբ ռադիոհաղորդում, որի թեման անկախ Հայաստանն էր։ Կազմակերպողի՝ Հայրիկյանի մասին ՊԱԿ-ն իմացավ 1969 թ. դատաքննության ժամանակ՝ նրան կցված մատնիչի միջոցով։ 1968 թ. ԱՄԿ-ի ղեկավարների կալանավորումից հետո Հայրիկյանը դառնում է կուսակցության ամենագործուն անդամը։ ԱՄԿ-ին անդամագրվում են նորանոր մարդիկ։ Մշակվում է գաղտնի գործունեության հուսալի համակարգ. անդամները ստորաբաժանվում են ըստ խմբերի և մասնաճյուղերի, որոնք միմյանց հետ առնչվում են իրենց ղեկավարների կամ կապավորների միջոցով։ Առաջին անգամ Հայրիկյանը ձերբակալվում է 1969 թ. գարնանը, երբ 20 տարին դեռ չէր բոլորել։ Երիտասարդ գործչին բնութագրում է նախաքննությունից հետևյալ դրվագը. Հայրիկյանը հրաժարվում է ցուցմունքներ տալուց և պահանջում է, որ իրեն տանեն ՊԱԿ-ի նախագահ գեներալ-լեյտենանտ Բադամյանցի մոտ։ Հաջորդ օրը նրան ուղեկցում են գեներալի առանձնասենյակ։ Հայրիկյանը նրանից խնդրում է, որ մնան երկուսով, սակայն գեներալը մերժում է՝ ասելով, որ իր աշխատակիցներին վստահում է։ Հայրիկյանն առաջարկում է.«Մենք երկուսս էլ հայ ենք, երկուսս էլ մեր հայրենիքի լավն ենք ցանկանում։ Եկեք, ես ներքևից, Դուք՝ վերևից համագործակցենք և ազատենք մեր հայրենիքը»: Ցնցված գեներալը գոռում է. «Կորիր այստեղից» ։
Սպիրիչուելս
Սպիրիչուելսի մեղեդիներն առանձնանում են լադի (պենտատոնիկա, վեցաստիճան լադ, տատանումներ մաժորային և մինորային տերցիաների միջև և այլն) ու ռիթմիկայի (սինկոպացված) յուրօրինակությամբ։ Սպիրիչուելսը կարող է արտահայտել ողբերգական միայնության, հոգևոր տառապանքի տրամադրություն։
Պարույր Հայրիկյան
Այլախոհական գործունեությունը ԽՍՀՄ-ում
1970 թ. Հայրիկյանը դատապարտվում է 4 տարվա ազատազրկման ՝ Հայաստանի խորհրդային սոցիալիստական հանրապետության քր. օրենսգրքի 65 և 67 հոդվածներով։ Դատարանում իրեն մեղավոր չճանաչեց, հրաժարվեց դատապաշտպանից և ինքը պաշտպանեց՝ ոչ իրեն, այլ գերված հայրենիքը։ Առաջին ազատազրկման ժամկետը Հայրիկյանն անցկացնում է Մորդովայի Բարաշևո գյուղի քաղաքական կալանավորների համար նախատեսված ճամբարում ։ Իբրև քաղաքական կալանավոր անբասիր էր, ուներ մեծ հեղինակություն։ Ճամբարից կապ է հաստատում չբացահայտված ընկերների հետ, հոդվածներ է գրում և ուղարկում ընդհատակում տպագրելու համար։ Պատժախցերում եղած ժամանակ գրում էր երգեր և բանաստեղծություններ։
1973 թ., վերադառնալով ազատազրկումից, Պարույր Հայրիկյանը շարոնակում է քաղաքական գործունեությունը, ինչպես նաև ուսումը պոլիտեխնիկում։ Աշխատում է Նուբարաշենի գործվածքների գործատանը։ Հայրիկյանի բացակայության 4 տարիների ընթացքում ԱՄԿ-ն շարունակում է գործել ընդհատակում՝ հավատարիմ մնալով Ազատ ու Անկախ Հայաստանի գաղափարին։ Հայրիկյանը կալանավայրից ոգեշնչում էր ընկերներին։ Ճամբարում մշակում է «ՓԱՐՈՍ-2»-ը և ուղարկում դուրս. ԱՄԿ անդամները այն տպագրում և տարածում են։ 1973 թ. Հայրիկյանի վերադարձից հետո ԱՄԿ ծրագիրը փոփոխությունների է ենթարկվում. նրա առաջարկով հանվում են բոլոր այն դրույթները, որոնք հակադրվում էին ԽՍՀՄ սահմանադրությանը։ Հայրիկյանի անմիջական ղեկավարությամբ բազմահազար տպաքանակով տարածվում են «ՓԱՐՈՍ-2» ԼՐԱՑՈՒՑԻՉ թերթն ու բազմաթիվ թռուցիկներ ու կոչեր։
ԱՄԿ-ի հիմնադիր Հայկազն Խաչատրյանի և մյուս ղեկավարների ձերբակալությունից հետո Հայրիկյանը դառնում է ԱՄԿ-ի փաստական ղեկավարը ։ 1973 թ. ստեղծվում է ԱՄԿ-ի գործադիր խորհուրդ, որի նախագահ է ընտրվում Հայրիկյանը։ Ազատության մեջ մնալով ընդամենը 9 ամիս՝ նա ԱՄԿ-ն բարձրացրեց նոր աստիճանի. այդ ժամանակահատվածը կազմակերպության ամենաարգասաբեր շրջանն էր, քաղաքական նոր մտածելակերպի շրջան։
1974 թ. անձնագրային կարգը խախտելու կեղծ մեղադրանքով Հայրիկյանին կալանավորում են՝ դատապարտելով 2 տարվա ազատազրկման։ Սակայան 2 ամիս անց հոդվածը փոխում են և դատապարտում ՀԽՍՀ Քր. օրենսգրքի 65 հոդվածի 2-րդ մասով և 67 հոդվածով։ Այս ապօրինի քայլը հիմնազուրկ էր, քանի որ ՊԱԿ-ը չկարողացավ որևէ ցուցմունք կորզել կալանավորված վկաներից։ Դատարանը հենվեց միայն Ռուբեն Խաչատրյանի ցուցմունքի վրա։ Նախաքննության ընթացքում Հայրիկյանն ու իր ընկերները գտնվում էին ՊԱԿ-ի մեկուսարանի տարբեր խցերում։ Սակայն նա կարողանում էր ոչ միայն նրանց հետ գաղտնի նամակագրական կապ ստեղծել, այլև հաստատել իր մշակած՝ ԱՄԿ-ի ծրագիրը։ Ծրագրի հիմնական դրույթը հետևյալն էր. ԽՍՀՄ սահմանադրության ընձեռած իրավունքով հանրաքվեի միջոցով հասնել Խորհրդային Հայաստանի անկախացմանը։ Այս ծավալուն փաստաթուղթը մեկուսարանից դուրս ուղարկելու փորձը ձախողվում է և Հայրիկյանն այս անգամ դատապարտվում է 7 տարվա կալանքի և 3 տարվա աքսորի։ Ի դեպ, նախաքննության ընթացքում, բացի ԱՄԿ-ի ծրագրից, գրում է նաև մի քանի երգեր ու բանաստեղծություններ։ Այս և այլ երգերով Պարույր Հայրիկյանը դառնում է ազգային-հայրենասիրական արդի երգարվեստի հիմնադիրը Հայաստանում։
ԱՄԿ նոր ծրագրի և կանոնադրության հիման վրա գրված և 1976 թ. մորդովական կալանավայրից գաղտնի դուրս ուղարկված՝ Հայրիկյանի «ԱՄԿ-ն իր գործունեության 10-րդ տարում» տեսական կազմակերպական հոդվածաշարը էական նշանակություն է ունենում հայ և այլ ազգային-ժողովրդավարական շարժումների զարգացման համար։ Նույն թվականին Հայրիկյանի բանտային ընկերները՝ ուկրաինացի բանաստեղծ Վասիլ Ստուսը և հրեա գրող Միխայիլ Հեյֆեցի նախաձեռնությամբ՝ ԱՄԿ գաղափարներն ընդունելու և ԱՄԿ համակիր անդամներ դառնալու մասին հայտարարություններ են ընդունում և հանրաքվեի պահանջով ԱՄԿ գործողություններին մասնակցում նաև ուկրաինացի, ռուս, հրեա, լատվիացի, մոլդովացի, լիտվացի և այլ ազգերի ներկայացուցիչ քաղկալանավորներ։ Սա ազգամիջյան համերաշխության իսկական օրինակ է։ Այս կալանքը Հայրիկյանն անցկացնում է Պերմի և Մորդովիայի քաղաքական ճամբարներում։ 1977 թ. կալանավայրում նա ընտրվում է ԱՄԿ-ի քարտուղար, որի մասին կազմակերպությունը տեղեկացնում է ԽՍՀՄ իշխանություններին։ Հայրիկյանն, այսպիսով, դառնում է ազգերի ինքնորոշման իրավունքի պաշտպանության շարժման հիմնադիրը ԽՍՀՄ-ում։ Նա համարվում էր ամենագործուն քաղաքական կալանավորը և մոտ 400 օր անցկացրել է միայն պատժախցերում։ Պետերբուգցի պատմաբան, գրող, ազգությամբ հրեա Միխայիլ Հեյֆեցը, ում վիճակված էր դառնալ այդ օրերի տարեգիրը, գրել է ''«Ռազմագերի քարտուղարը. պատմություն Պարույր Հայրիկյանի մասին»'' գիրքը (առաջին անգամ լույս է տեսել 1985 թ., Լոնդոնում, ռուսերեն)։ Հեյֆեցը հիացմունքով է խոսում տարիքով իրենից շատ երիտասարդ Հայրիկյանի «խարիզմայի», առաջնորդի բնատուր տաղանդի, ազգային-ազատագրական պայքարին նրա անվերապահ նվիրման, իսկական և ոչ թե մոսկովյան պատկերացումներով ինտերնացիոնալիզմի մասին ։
1980 թ. հոկտեմբերից Հայրիկյանը Ուրալի Պերմ քաղաքի քննչական բանտում է, այնուհետև՝ Նովոսիբիրսկի, ապա՝ Իրկուտսկի բանտերում։ 1981 թ., ազատազրկման ժամկետը լրանալուց 3 ամիս առաջ, Հայրիկյանն ամբաստանվում է կաշառատվության մեջ և Պերմում սարքված խայտառակ դատավարություն-ներկայացումից հետո դատապարտվում 3 տարվա ազատազրկման և ուղարկվում Իրկուտսկի մարզի հյուսիսում տեղակայված թմրամոլների համար նախատեսված հատուկ ճամբար։ Ընդհանուր առմամբ, կարցերներում է անցկացրել շուրջ 300 օր ։ Հրաշքով ողջ մնալով, 1984-1987 թթ. աքսորավայրում՝ Իրկուտսկի Ուստ-Կուտ շրջանում աշխատում է որպես էլեկտրիկ։ Բարձրագույն կրթություն ստանալու նպատակով Հայրիկյանն ընդունվում է Բրատսկի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի հեռակա բաժինը. 20 հնարավորից հավաքելով 18 միավոր՝ գրավում է առաջին տեղը, սակայն պարզվում է, որ ինստիտուտի ղեկավարությունը «սխալմամբ մոռացել է» Հայրիկյանի անունը գրել հրամանի մեջ և այդ «սխալն ուղղել հնարավոր չէ»։ 1985 թ. Հայրիկյանն ընդունվում է Իրկուտսկի պոլիտեխնիկական ինստիտուտ։ Որպես շատ լավ ուսանողի, նրան թույլատրվում է հանձնել հաջորդ կուրսի քննությունները։ Հազիվ էր հասցրել հանձնել 2 քննություն, երբ նրան 1987 թ. հունիսին երկրորդ կուրսից հեռացնում են ՊԱԿ-ի հանձնարարությամբ։ Հետագայում Հայրիկյանն ավարտում է Երևանի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։
1987 թ. մայիսին Հայրիկյանի նախաձեռնությամբ Հայաստանում ստեղծվում է «Քաղկալանավորների պաշտպանության հայկական հանձնախումբը»։ Օգոստոսին վերադառնալով Հայաստան, Հայրիկյանը սեպտեմբերին հիմնում է Ազգային ինքնորոշում միավորում (ԱԻՄ) կազմակերպությունը։ Վերջինս ԽՍՀՄ ամբողջ տարածքում բացահայտ պայքարող առաջին ազգային-քաղաքական-ժողովրդավարական կազմակերպությունն էր՝ իր «Անկախություն» շաբաթաթերթով։ «Անկախությունը» Խորհրդային Միությունում առաջին բացահայտ հրատարակվող այլընտրանքային քաղաքական պարբերականն էր, որը Հայաստանում ազատ մամուլի հիմքը դրեց։ 1973-74 թթ. ԱՄԿ խորհրդի անդամներից ոչ մեկը 1987 թ. պայքարը շարունակելու տրամադրվածություն չուներ, սակայն դա չէր կարող թևաթափ անել Հայրիկյանին։ Նրա հետ էին հին ԱՄԿ-ականներ Ռազմիկ Մարկոսյանը, Սուսաննա Ավագյանը, Մովսես Գորգիսյանը (հետագայում՝ ազգային հերոս) և Մեխակ Գաբրիելյանը։ Ազատ Արշակյանը, Աշոտ Նավասարդյանը և Հակոբջան Թաթևոսյանը ԱԻՄ-ին անդամագրվեցին միայն 1989 թ.։ Այդ ժամանակ էլ ԱՄՆ-ում գտնվող ԱԻՄ առաջնորդ Հայրիկյանը Աշոտ Նավասարդյանին նշանակում է Մովսես Գորգիսյանի նախաձեռնությամբ ԱԻՄ-ի կազմում որպես ապագա ազգային բանակի նախատիպ ստեղծված «Անկախության բանակի» հրամանատար։
ԱԻՄ-ի նպատակն էր ազգային պետականության վերականգնումը, առաջնահերթ խնդիրը՝ Հայաստանի անկախացումը հանրաքվեի միջոցով։ ԱԻՄ գործունեությանը ուշադիր հետևում էին Ուկրաինայում, Ռուսաստանում, Վրաստանում և ԽՍՀՄ մյուս հանրապետություններում։