cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մարդու պապիլոմավիրուս
Քաղցկեղի զարգացում
Որոշ մարդկանց մոտ իմունային համակարգը ի վիճակի չի լինում էլիմինացնել վիուսը։ «Բարձր ռիսկի» շտամներով վարակվելու և չբուժվելու դեպքում զարգանում է քաղցկեղ ։ Վերջինիս զարգացմանը կարող են նպաստել ռիսկի գործոններ, օրինակ՝ ծխախոտ ի ծուխը ։ Համարվում է, որ ՄՊՎ-ն առաջացնում է քաղցկեղ, ինտեգրելով իր գենոմ ը կորիզ ային ԴՆԹ-ի մեջ։ Որոշ վաղ գեներ՝ սինթեզված ՄՊՎ-ի կողմից, օրինակ՝ E6 և E7, գործում են ինչպես կանցերոգեն, նպաստելով քաղցկեղի աճին և մալիգնիզացիա յին։ Վիրուսի ԴՆԹ-ի ինտեգրումը կորիզային ԴՆԹ-ի կազմ թողարկում է կանցեռոգենեզ ը՝ առաջացնելով գենոմի անկայունություն՝ կապված ԴՆԹ-ի կրկնօրինակների քանակի տատանման հետ ։ E6 գենոմի հիման վրա սինթեզվում է սպիտակուց (նույնպես կոչվում է E6), որը կապվում է կորիզ ի հետևյալ սպիտակուցների հետ՝ p53 և E6-կապված սպիտակուց (E6-Associated Protein` (E6-AP)): Վերջինս համարվում է E3 ուբիքվինտին լիգազա՝ ֆերմենտ, որի ֆունկցիան սպիտակուցի պոստ-տրանսլյաց իոն մոդիֆիկացիա ն է։ E6-ը կապում է երկու սպիտակուցները, ինդուցելով E6AP-ի սինթեզը, որն էլ իր հերթին միացնում է ուբիքվինտինի մոլեկուլը p53-ին, դրանով նպաստելով պրոտեոսոմ ային դեգրադացիային ։ Նորմայում, p53-ը կանխում է բջջի աճը և նպաստում է նրա մահվանը՝ ԴՆԹ-ի վնասման դեպքում։ p53-ը նաև ակտիվացնում է p21 սպիտակուցը, որը կանխում է D/Cdk4 կոմպլեքսի առաջացումը, դրանով կանխարգելելով ռետինոբլաստոմա սպիտակուցի ֆոսֆորիլացումը։ Այսինքն, p53-ը քաղցկեղի սուպրեսոր է, որը կանգնեցնում է բջջային ցիկլը, և կանխում դրանց աճը, ուստի p53-ի դեգրադացիան՝ ինդուցված E6-ով, առաջացնում է բջիջների անկառավարելի կիսում, աճ և այլ քաղցկեղածին գործընթացներ  ։ Նաև կարևոր է նշել, որ չնայած առաջինը նկարագրվում են E6-ի, E6AP-ի և p53-ի միջև կապերը և փոխներգործությունները, ամեն դեպքեում բջջում կան նաև այլ սպիտակուցներ, որոնք կապվելով E6-ի հետ, նույնպես նպաստում են քաղցկեղի զարգացմանը ։
Մաշկի տափակաբջջային քաղցկեղ
Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել ՄՊՎ-ի և մաշկի տափակաբջջային քաղցկեղի կապը։ Մասնավորապես, in vitro հետազոտությունների արդյունքում պարզ է դառնում, որ ՄՊՎ-ի E6 սպիտակուցը կանխում է ուլտրամանուշակագույն լույսից ինդուկցված ապոպտզը ։
Արգանդի վզիկի քաղցկեղ
Արգանդի վզիկի քաղցկեղի համարյա բոլոր դեպքերը կապված են ՄՊՎ-16 և ՄՊՎ-18 շտմաների հետ՝ մոտ 70% դեպքերում  ։ 2012 թվականին, քաղցկեղի հետազոտման միջազգային ասոցացիան հայտարարել է 12 շտամ, որոնք առաջացնում են արգանդի վզիկի քաղցկեղ՝ 16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58 և 59 ։ Արգանդի վզիկի քաղցկեղի զարգացման համար ՄՊՎ-ն հանդիսանում է պարտադիր պայման ։ Պերսիստող ինֆեկցիան մեծացնում է ռիսկը, հատկապես ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ ունեցող կանանց դեպքում ռիսկը մեծանում է 22 անգամ  ։ Քաղցկեղածին շտամները պատկանում են ալֆա-պապիլոմավիրուսների շարքին, որոնք իրենց հերթին ևս ունեն ենթատեսակներ ։ Երկու ամենատարածված շտմաները՝ ՄՊՎ-16 և ՄՊՎ-18-ը դասվում են ալֆա-պապիլոմավիուս-9՝ (A9) և ալֆա-պապիլոմավիրուս-7՝ (A7) դասերին, համապատասխանաբար ։ Այս երկու դասին պատկանող շտմաները տարբեր կերպ են ազդում քաղցկեղի մոլեկուլ յար զարգացման և հիվանդի կանխատեսման վրա։ Ալֆա-պապիլոմավիուսին պատկանող շտամները ասոցացվում են առավել ագրեսիվ և վատ կանխատեսմամբ քաղցկեղնեի հետ ։ Մեծ մաս դեպքերում, երբ մարդ վարակվում է քաղցկեղածին շտամով, իմուն համակարգը արագ էլիմինացնում է վիրուսը և քաղցկեղ չի զարգանում։ Արգանդի վզիկի բջիջների մոդիֆիկացիան քաղցկեղային բջիջների երկարատև պրոցես է, ուստի վարակումից հետո միջինում 10 և ավել տարի հետո է զարգանում քաղցկեղ՝ պերսիստող ինֆեկցիա ։
Հետանցքի քաղցկեղ
Հետազոտությունները ցույց են տվել հստակ կապ հետանցքի քաղցկեղի և ՄՊՎ-ի միջև։ Հետանցքի քաղցկեղ ունեցող մարդկանց գերակշռող մասի մոտ հայտնաբերվել են սեռական եղանակով փոխանցվող վիուսը։ Ավելին, ռիսկը 17-31 անգամ մեծ է այն անձանց մոտ, ովքեր ունեն «բարձր ռիսկի» կո-ինֆեկցիա, և 80 անգամ մեծ է վիրուսակիր հոմոսեքսուալների համար ։
Առնանդամի քաղցկեղ
Առնանդամի քաղցկեղի 50% դեպքերը պայմանավորված են ՄՊՎ-ի հետ։ ԱՄՆ-ում, առնանդամի քաղցկեղը կազմում է տղամարդկանց շրջանում հանդիպվող քաղցկեղների 0,5%-Ը։ Այս դեպքում ևս ՄՊՎ-16-ը ամենատարածված շտամն է։ Առնանդամի քաղցկեղի ռիսկը մեծանում է 2-3 անգամ այն անհատների շրջանում, ովքեր ունեն ՄՊՎ կամ ՄԻԱՎ ։
Գլխի և պարանոցի շրջանի քաղցկեղ
«Բարձր ռիսկի» ՄՊՎ-ի շտամների օրալ վարակումը կապված է գլխի և պարանոցի շրջանի քաղցկեղների աճի հետ  ։ Այս կապը ծխախոտի և ալկոհոլի օգագործումից անկախ է  ։ Բերանի և ըմպանի քաղցկեղների 25% դեպքերի հիմքում ընկած է ՄՊՎ-ն, սակայն տեղանքից կախված տոկոսը տատանվում է, այսպիսով, ԱՄՆ-ում այն կազմում է 70%, իսկ Բրազիլիայում 4% ։ ՄՊՎ ունեցող զուգընկերոջ հետ օրալ սեռական կապը բարձրացնում է այս տեսակի քաղցկեղների առաջացման ռիսկը ։ ԱՄՆ-ում ՄՊՎ-ով պայմանավորված գլխի և պարանոցի շրջանի քաղցկեղների նոր գրանղցած դեպքերը գերազնացում են արգանդի վզիկի քաղցկեղին։ Գլխի և պարանոցի շրջանների քաղցկեղները աճել են 0,8ից (1988) մինչև 4,5 (2012) ՝ 100,000 դեպքերի համար, և թվերը շարունակում են աճել։ Ուսումնասիրությունները պարզաբանում են նմանօրինակ կորելացիան օրալ սեռական ակտի աճի հետ։ Այս տեսակի քաղցկեղները առավել տարածված են տղամարդկանց շրջանում ։
Թոքի քաղցկեղ
Որոշ ուսումնասիրություններ կապում են ՄՊՎ-ն վերին շնչառական ուղիների բարորակ և չարորակ նորագոյացությունների հետ։ Քաղցկեղի ուսումնասիրման միջազգային ասոցացիան հայտնաբերել է, որ թոքի քաղցկեղ ունեցող անհատների մոտ առավել հաճախ են հանդիպվում վիրուսի այս կամ այն շտամները, քան այն անձանց մոտ, ովքեր քաղցկեղ չեն ունեցել ։ Առկա է ուսումնասիրություն, որտեղ հեղինակները փնտրել են ՄՊՎ-ն 1633 քաղցկեղով հիվանդների շրջանում և 2729 մարդկանց շրջանում, ովքեր չեն ունեցել թոքի քաղցկեղ ։ Պարզ է դարձել, որ քաղցկեղ ունեցողների մոտ առավել մեծ է հավանականությունը ՄՊՎ-ի ութ տեսակի շտամ ունենալը ։ Բացի այդ, իմունոհիստոքիմիա յի և in vitro հետազոտությունների արդյունքում ՄՊՎ-ի կողմից արտադրվող սպիտակուցները փաստում են ՄՊՎ-ի առկայությունը բրոնխների քաղցկեղ ում և հետագա այլ ախտահարումներում ։
Մաշկի քաղցկեղ
Շատ հազվադեպ ՄՊՎ-ն կարող է առաջացնել գորտնուկավոր էպիդերմիոդիսպլազիա, այն անձանց շրջանում, ովքեր ունեն իմունային համակարգի անբավարարություն։ Վիուսը, որը չի կառավարվում իմուն համակարգի կողմից, առաջացնում է կերատինի վերարտադրմանը էպիդերմիսի բջիջներում, և այդ գոյացությունները նմանվում են գորտնուկների կամ մաշկային եղջույրների, որոնք ի վերջո կարող են տրանսֆորմացվել մաշկի քաղցկեղի։ Սակայն այս հիվանդությունը դեռևս բավականաչափ ուսումնասիրված չէ, ուստի որևէ հստակ ինֆորմացիա առկա չէ։ Ըստ նախնական տվյլաների առավել հաճախ շտամները, որոնք կարող են բերել մաշկի քաղցկեղի հետևյալն են՝ ՄՊՎ-5, ՄՊՎ-8 և ՄՊՎ-14 ։
Փոխանցում
Սեռական եղանակով փոխանցվող ՄՊՎ-ը բաժանվում է երկու մեծ խմբի՝ «ցածր ռիսկի» և «բարձր ռիսկի»։ «Ցածր ռիսկի» ՄՊՎ-ն սեռական օրգանների շրջանում գորտնուկների պատճառ է հանդիսանում։ Սեռական օրգանների սրածայր կոնդիլոմաների և ռեսպիրատոր համակարգի ռեցիդիվող պապիլոմատոզի 90% դեպքերը պայմանավորված են ՄՊՎ-6 և ՄՊՎ-11 շտամներով։ «Բարձր ռիսկի» շտամները, որոնք տասնյակից ավել են, առաջացնում են քաղցկեղ ։ Սեռական եղանակով փոխանցվող ամենատարածված հիվանդությունն է ամբողջ աշխարհում։ Ռիսկի գործոնների մեջ են մտնում սեռական կյանքի վաղ սկիզբը, բազմաթիվ զուգընկերների առկայությունը, ծխելը և իմունոսուպրեսիա ն ։ Սեռական օրգանները ախտահարող շտամը փոխանցվում է տևական մաշկ-մաշկ կոնտակտի ժամանակ, առավել հաճախ փոխանցվում է հեշտեցային, անալ և օրալ սեռական ակտերի ժամանակ։ Երբեմն վիրուսը կարող է փոխանցվել մորից պտղին՝ հղիության ընթացքում։ ՄՊՎ-ը դժվար է ենթարկվում հիվանդանոցային ախտահարող միջոցներին, այդ իսկ պատճառով վարակը կարող է փոխանցվել նաև հիվանդանոցում բազմակի օգտագործման գինեկոլոգիա կան բուժ պարագաների միջոցով, օրինակ՝ հեշտոցի ուլտրաձայնային սենսորների։ Մարդ կարող է լինել վարակիչ առնվազն մինչև այն ժամանակ, երբ կան կլինիկական ախտանշաններ, բայց նույնիսկ դրանց անհետանալուց հետո կարող է վարակի պատճառ հանդիսանալ ։
Պերինատալ
Ինչպես արդեն նշվեց, ՄՊՎ-ը կարող է փոխանցվել մորց պտղին՝ ծննդաբերության ընթացքում, բայց նորածիններ ի մոտ սեռական օրգանների հիվանդությունները կապված ՄՊՎ-ի հետ, հանդիպվում են հազվադեպ։ Ամեն դեպքում կլինիկական դրսևորումների բացակայությունը դեռևս չեն փաստում հիվանդության բացակայության մասին, քանի որ ապացուցվել է, որ վիուսը կարող է տասնամյակներով քողարկված մնալ։ ՄՊՎ-6 և ՄՊՎ-11-ի պերնատալ փոխանցումը կարող է հանգեցնել յուվենիլ ռեցիդիվող ռեսպիրատոր պապիլոմատոզի (JORRP)։ Վերջինս հանդիպվում է շատ հազվադեպ, մոտավորապես 2 դեպք 100,000 երեխաների մոտ ԱՄՆ-ում։ Ամեն դեպքում ցուցանիշը ավելի բարձր է լինում, երբ մայրը ծննդաբերության ժամանակ ունենում է սեռական օրգանների գորտնուկներ, այս դեպքում հիվանդության ռիսկը կազմում է 1% ։
Սեռական եղանակով փոխանցվող ինֆեկցիաներ
Սեռական ՄՊՎ-ի շտմաները հիմնականում փոխանցվում են սեռական զուգընկերոջ սեռական օրգանների, բերանի և հետանցի հետ կոնտակցի ժամանակ ։ Մոտ 120 շտամներից 51-ը ախտահարում են սեռական օրգանների լորձաթաղանթ ը։ 50-ը համարվում են «բարձր ռիսկի»,3-ը «հավանական «բարձր ռիսկի» և 12-ը «ցարծր ռիսկի» խմբի մեջ։ Պահպանակ ի օգտագործումը միշտ չէ, որ կարող է կանխել վիուսի փոխանցումը, քանի որ սեռական օրգանների հարակից տարածքը, ինչպես նաև ազդրերի ներսային մակերեսները բաց են և կոնտակտի ժամանակ վիուսը կարող է այդ հատվածներից փոխանցվել ։
Ձեռքեր
Ըստ հետազոտությունների ՄՊՎ-ն կարող է փոխանցվել նույն մարդու կամ սեռական զուգընկերոջ ձեռքերի կամ սեռական օրգանների միջոցով։ Այսինքն կինը կարող է իր ձեռքի վիուսով վարակել ինչպես հենց իր սեռական օրգանը, այնպես էլ զուգընկերոջ սեռական օրգանը, և տղամարդը ևս կարող է և ինքնավարկվել և իր ձեռքի վարակը փոխանցել կնոջը՝ առաջացնելով սեռական օրգանների ախտահարում ։
Կենցաղային իրեր
Որոշակի իրերի համատեղ օգտագործումը կարող է նպաստել վարակի փոխանցմանը, օրինակ ածելիների օգտագործումը։ Ոչ սեռական ճանապարհով փոխանցման եղանակները ևս գոյություն ունեն, բայց դրանք առավել հազվադեպ են հանդիպվում, հատկապես կանանց շրջանում ։
Արյուն
Համարվել է, որ ՄՊՎ-ն չի փոխանցվում արյան միջոցով, քանի որ այն ախտահարում է մաշկ ը և լորձաթաղանթը։ Սակայն վերջին հետազոտությունները սա կասկածի տակ են առնում։ Արգանդի վզիկի քաղցկեղով հիվանդ կանանց շրջանում հայտնաբերվել են ՄՊՎ-ի ԴՆԹ-ն ։ Ըստ 2005 թվականին կատարված հետազոտության, որի ժամանակ 57 մանակաբուժական հիվանդների սառեցված արյան նմուշներից, ովքեր կյանքի ընթացքում սեռական ակտ չեն ունեցել, և փոխներարկման կամ ուղղահայաց եղանակով վարակված են եղել ՄԻԱՎ-ով, 8-ում ՄՊՎ-16-ը եղել է դրական։ Սա կարող է փաստել այն մասին որ վիուսը փոխանցվում է փոխներարկման միջոցով, բայց քանի որ բացի սեռական եղանակից այլ փոխանցման ուղիները բավարար չափի ուսումնասիրված չեն, չենք կարող հստակ հասկանալ, արդյոք արյան, թե՞ այլ եղանակով է եղել փոխանցումը։ Կարևոր է հասկանալ, որ ԴՆԹ-ի հայտնաբերումը արյան մեջ, նույնը չէ ինչ վիրուսի հայտնաբերումը արյան մեջ ։ Ուստի մինչև հիմա դեռ պարզ չէ վիուսը կարող է կեսագործել հիվանդ մարդու արյան մեջ թե ոչ։ Այս փաստի անհայտ լինելը մտահոգիչ է, քանի որ արյան փոխներարկման ժամանակ ՄՊՎ-ն չի ստուգվում, իսկ որոշ կազմակերպություններում, օրինակ՝ Ամերիկայի կարմիր խաչում և Կարմիր խաչ ի այլ հաստատություններում, նույնիսկ դրական ախտորոշում ունեցող անձանց չեն արգելում հանձնել արյուն և դառնալ դոնոր ։
Վիրահատություն
Ներհիվանդանոցային դեպքեր ևս հայտնի են, հատկապես վիրահատող բժիշկների շրջանում։ Վիրաբույժ ները, այդ թվում ուռոլոգները, նաև այլ ներկա անձինք կարող են վարակվել գորտնուկների էլեկտրոկոագուլյացիա յի կամ լազերային աբլյացիայ ի ժամանակ՝ վիուսի մասնիկների ներշնչման հետևանքով։ Նկարագրված է դեպք, երբ լազերային վիրաբույժը վարակվել է ըմպանի պապիլոմատոզով անոգենիտալ կոնդիլոմայի լազերային աբլյացիայից հետո ։
Արգանդի վզիկի հետազոտություն
Ամերիկայի քաղցկեղի ասոցացիան՝ (American Cancer Society) առաջարկում է տարբեր սկրինգային հետազոտություններ՝ կախված կնոջ տարիքից, սքրինինգային պատմությունից, ռիսկի գործոններից և թեստի նախընտրությունից։ ՄՊՎ-ի և արգանդի վզիկի քաղցկեղի կապի հիման վրա, բնականաբար, խորհուրդ է տրվում հետազոտության վաղ անց կացումը նույնիսկ անախտանիշ հիվանդների շրջանում, գերադասելի է ցիտոլոգիական հետազոտություն ՊԱՊ-թեստի միջոցով՝ անկախ մարդը պատվաստված է թե ոչ։ 30-65 տարեկան հասակի կանանց խորհուրդ է տրվում հանձնել ՄՊՎ-ի հայտնաբերման համար թեստ և ՊԱՊ-թեստ 5 տարին մեկ։ Այլ տարիքային խմբի դեպքում կարող է բավարար լինել միայն ՊԱՊ-թեստ ը։ Երկու թեստի՝ ՊԱՊ-թեստ և ՄՊՎ-ի հայտնաբերման թեստ, անց կացումը նվազեցնում է կեղծ բացասական արդյունքները ։
Պատվաստանյութ
Պատվաստանյութ ը կանխում է վիուսի առավել տարածված շտամներով վարակումը։ Արդյունավետ լինելու համար մարդ պետք է պատվաստվի նախքան վարակվելը։ Այդ պատճառով նախընտրելի տարիքը համարվում է 9-13 տարեկանը։ Ատավել հայտնի են 3 պատվաստանյութեր՝ Գարդասիլ, Գարդասիլ 9 և Ցերվարիքս, երեքն էլ կանխում են ՄՊՎ-6 և ՄՊՎ-11-ով վարակումը։ Գարդասիլը նաև կանխում է ՄՊՎ-6 և ՄՊՎ-11 շտամներով վարակումը ։
Պահպանակ
Ինչպես արդեն նշեցինք, պահպանակի օգտագործումը կարող է կանխարգելել սեռական ճանապարհով փոխանցվող շտամների փոխանցումը, սակայն պահպանակը այս պարագայում առավել նվազ արդյունավետ է, քան օրիանակ այլ սեռավարակներ ի դեպքում, քանի որ ՄՊՎ-ն նաև փոխանցվում է մաշկի և լորձաթաղանթի միջոցով ։
Ախտահարում
Վիուսը բնորոշվում է բացառիկ կայունությունյամբ։ Այն առաջին վիուսն էր, որը ցույցաբերեց կայունություն նույնիսկ գլուտարալդեհիդի նկատմամ, որը հիվանդանոցներում կիռրավող ամենատարածված ուժեղ ախտահանող միջոցներից է ։ Նատրիումի հիդրոքլորիդի նոսրացված լուծույթը արդյունավետ է, սակայն այն չի կարելի օգագործել շատ գինեկոլոգիական բուժ պարագաների համար, օրինակ՝ սոնոգրաֆիկ սենսորների ախտահարման համար ։ Վերջինիի առթիվ աճում են մտահոգությունները, քանի որ այս պարագայում մեծանում է ներհիվանդանոցային վարակումը։ Այս դեպքերի համար, որոշ առողջապահական համակարգեր խորհուրդ են տալիս օգտագործել սոնոգրաֆիկ պարագաների համար հատուկ նախատեսված ախտահանիչ նյութեր կամ ուժեղ ջրածնի պերօքիդ, կամ քլորի դիօքսիդային անձեռոցիկներ ։ Այս մեթոդները հարաբերականորեն նվազեցնում են վիուսով վարակվելու հավանականությունը  ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վեներական հիվանդություններ Կատեգորիա:Պապիլոմա վիրուս Կատեգորիա:Վիրուսներ այբբենական կարգով
Աղջկաբերդ (գետ)
Աղջկաբերդ, գետ Հայաստանի Տավուշի մարզում, Աղնջա գետի ձախ վտակը։ Սկիզբ է առնում Սպիտակքար լեռան հյուսիսային լանջերից և Այգեձոր գյուղից 4 կմ հարավ-արևմուրք միախառնվում է մայր գետին։ Երկարությունը 10 կմ է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գետեր Կատեգորիա:Աղնջա գետի վտակներ
Կոխանի (գյուղ, Ռոսլավլսկի շրջան)
Կոխանի (Коханы), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռոսլավլսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 261 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռոսլավլսկի շրջանի բնակավայրեր
Գրուզլիվեց
Գրուզլիվեց (Грузливець), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Չեռվոնոարմեյսկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1761 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Գրուզլիվեց գյուղում բնակվում էր 287 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 181,76 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Չեռվոնոարմեյսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1761 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Պարուհի Թեփելիկյան
Պարուհի Գաբրիելի Թեփելիկյան, հայ նկարչուհի։
Կենսագրություն
Պարուհի Թեփելիկյանը ծնվել է 1925 թվականին Ալեքսանդրիայում, Մեծ եղեռնից մազապուրծ հայ ընտանիքում։ Հետագայում ընտանիքը տեղափոխվել է Բուխարեստ։ 1946 թվականին հայրենադարձել է։ Ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը, այնուհետև՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի գեղանկարչության բաժինը։ Ստեղծագործություններից գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում ։
Թեփելիկյանն իր բնանկարներում, նատյուրմորտներում ու դիմանկարներում արտահայտել է հայրենիքի հանդեպ տածած կարոտն ու սերը, ինչպես նաև իր նախնիների անցած դժվարին ու հերոսական ճակատագիրը։ Թեփելիկյանը բազմաժանր ստեղծագործող է, անմնացորդ նվիրված արվեստին՝ տոգորված աշխատասիրությամբ, կատարողական վարպետությամբ ։
Մահացել է 2008 թվականին։
Ցուցահանդեսներ
Անհատական ցուցահանդեսներով հանդես է եկել Բոստոնում, Ռումինիայում, Սանտյագոյում, Դամասկոսում, Քյոլնում, Վիեննայում։ 2019 թվականին Երևանում SarGallery պատկերասրահում կազմակերպված «Նուրբ տեսանկյուն» խորագրով ցուցահանդեսում, որտեղ ներկայացվել են քսանից ավելի նկարչուհիների աշխատանքներ, ներկայացվել են նաև Պարուհի Թեփելիկյանի ստեղծագործություններից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ նկարչուհիներ Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Սրաբար
Անվան ստուգաբանություն
Անվանումը առաջացել է «սրա» արմատից, որը նշանակում է շարք, այսինքն՝ շարքով պար։
Խորհուրդը
Համշենահայերը «Հայսին բարը»՝ հարսի պարը, կատարել են այն ժամանակ, երբ հարսանիքը մոտեցել է ավարտին։ Պարին մասնակցել են բոլոր զույգերը։ Այրիներին ու ամուրիներին արգելվել է մասնակցել։ Հարսը պարաշրջան մտել է արդեն երեսը բաց։ Պարը բոլորվել է միայն երեք շրջան, գերակշռող ուղղությունը միայն աջ է։
«Հայսին բարն» ունի մի առանձնահատկություն ևս։ Այն կատարվում է երկու անգամ. առաջինը՝ հարսի տնից դուրս գալու ժամանակ, որպես հրաժեշտի պար, երկրորդը՝ հարսանիքի վերջում։ Հարսի պարը միաժամանակ դառնում է սահմանագիծ՝ կյանքի մեկ շրջանն ավարտելու և մյուսն սկսելու համար։ «Սրաբարն» ունի երգվող սիրային տեքստ, բայց հազվադեպ է պատահում, որ պարեն երգելով։ Հիմնականում պարում են քեմոնայի նվագակցությամբ։ Ունի հավասարաչափ ռիթմ, աստիճանաբար արագացող տեմպ։
Պարային քայլերը
Պարի ժամանակ երկսեռ զույգերը փակ շրջան են կազմում տան կենտրոնում գտնվող օջախի շուրջ, կողք-կողքի, թևերը՝ 90˚ անկյունով դեպի առաջ ծալած, դեմքերը դեպի շրջանի կենտրոնը։ Պարային քայլերն են․ Տղամարդիկ երբեմն տեղափոխվող ոտքը, թեթև բարձրացնելով, խաղացնում են օդում։ Պարը խիստ հանդիսավոր է։
Համշենցիները «Սրաբարը» համարում են «Թռթռուգի» և «Ձօնդր բարի» (ծանր պար) միջին տեսակ կամ հանգիստ «Թռթռուգ» ։
Broken Machine
Broken Machine, Nothing But Thieves բրիտանական ռոք խմբի երկրորդ ստուդիական ալբոմ։ Այն թողարկվել է 2017 թվականի սեպտեմբերի 8-ին RCA և Sony Music լեյբլներում ։ Երգի պրոդյուսերն է դարձել Մայք Քրոսին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2017 ալբոմներ
Փոստային պատվեր
«Փոստային պատվեր» կամ «փոստային թղթադրամ» դրամական պատվերի տեսակ է, որը սովորաբար նախատեսված է փոստով գումար ուղարկելու համար։ Այն գնվում է փոստի բաժանմունքում և վճարվում է մեկ այլ փոստային բաժանմունքում նշված հասցեատիրոջը։ Ծառայության համար վճար, որը հայտնի է որպես ֆունտ, վճարում է գնորդը։ Միացյալ Նահանգներում սա հայտնի է որպես փոստային դրամական պատվեր։ Փոստային պատվերները օրինական վճարում չեն, այլ մուրհակի տեսակի է նման։
Պատմություն
Փոստային պատվերը դրամական պատվերի անմիջական ժառանգն է, որը ստեղծվել էր մասնավոր ընկերության կողմից 1792 թվականին։ Առաջին և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ բրիտանական փոստային պատվերները ժամանակավորապես հայտարարվել էին օրինական վճարում՝ թղթի և աշխատուժի խնայողության համար։ Փոստային պատվերները կարելի է գնել և մարել Մեծ Բրիտանիայ ի փոստային բաժանմունքներում, թեև խաչաձև փոստային պատվերը պետք է վճարվի բանկային հաշվին ։ Մինչև 2006թ. ապրիլը դրանք հաստատված էին անվանական արժեքներ, թեև հաջորդ ավելի բարձր ֆիքսված անվանական արժեքից փոքր գումար կարող էր ստացվել՝ ավելացնելով. մեկ կամ մի քանի փոստային նամականիշներ փոստային պատվերի տարածքում, որը նախատեսված էր այդ նպատակով, սակայն մեծ ժողովրդականության շնորհիվ դրանք վերամշակվեցին՝ դրանք ավելի ճկուն և անվտանգ դարձնելու համար։ Նրանք այժմ ունեն վճարվողը և ավելացված արժեքը գնման պահին, ինչը նրանց ավելի շատ նման է չեկի։ Վճարման այս ձևից օգտվելու համար գանձվում է վճար։ Փոստային պատվերի առավելագույն արժեքը 250,00 ֆունտ է, վճարը՝ 12,50 ֆունտ ։
Օգտագործեք այլ երկրներում
Փոստային պատվերների (կամ որոշ երկրներում փոստային նշումների) օգտագործումը տարածվեց այն երկրների մեծ մասի վրա, որոնք այժմ հանդիսանում են Ազգերի Բրիտանական Համագործակցության մաս, գումարած մի քանի օտարերկրյա երկրներ, ինչպիսիք են Հորդանանը, Եգիպտոսը և Թաիլանդը[3]:
Միացյալ Նահանգներ
Միացյալ Նահանգների փոստային փողի ծառայությունը ներդրվել է 1864 թվականին Կոնգրեսի ակտով՝ որպես փոստով փոքր գումարներ ուղարկելու միջոց ։ Մինչեւ 1865 թվականը եղել է 416 գրառում գրասենյակներ, որոնք նշանակված են որպես դրամական փոխանցումների գրասենյակներ, որոնք արձակել են ավելի քան 1,3 միլիոն դոլար արժողությամբ դրամական պատվերներ, իսկ մինչև 1882 թվականը նրանք 113,4 միլիոն դոլարի պատվերներ են թողարկել 5491 դրամական փոխանցումների գրասենյակներից ։
Ներկայումս դրանք երևում են որպես սևագիր Միացյալ Նահանգների փոստային ընկերության կողմից պահվող հաշվի դեմ, և Միացյալ Նահանգների փոստային ծառայությունը գնորդից պահանջում է նախապես իմանալ, թե որտեղ է լինելու գործիքի ներկայացումը։ Արտերկրում կարող են ներկայացվել միայն հատուկ, ավելի թանկ Միացյալ Նահանգների միջազգային փոստային դրամական պատվերներ։ Միացյալ Նահանգներում միջազգային դրամական պատվերները վարդագույն են, իսկ ներքին դրամական պատվերները՝ կանաչ ։
Կանադա
Կանադան ուներ իր սեփական փոստային պատվերները (կոչվում են փոստային նոտաներ) 1898 թվականից մինչև 1949 թվականի ապրիլի 1-ը, երբ դրանք դադարեցվեցին և հետ կանչվեցին։
Բրիտանական փոստային բաժանմունք Սաֆիլդ, Ալբերտաը թողարկում էր Բրիտանական պատվերներ 2006 թվականի հուլիսի վերջին։
Չինաստան
Չինական կայսերական փոստը սկսեց փոստային պատվերներ տալ 1897 թվականից, այսպես կոչված, «փոխանցման վկայական»։ Գնումից հետո այս վկայագրերը վճարվում են Չինաստանի գլխավոր փոստային բաժանմունքներում և սովորաբար կրում են ֆրանկ փոստային նամականիշեր, որոնք ներկայացված են որպես վճար։ 1925 թվականից ի վեր փոստային բաժանմունքների կողմից օգտագործվել է հատուկ նամականիշերի փաթեթ՝ ապահովված փոստային պատվերներ տրամադրելու համար :1929 թվականից ի վեր Չինական փոստը կարող էր վաճառել միջազգային փոստային պատվերներ, որոնք կանխիկացվում էին UPU արձանագրության համաձայն մի քանի այլ երկրներում, այդ թվում՝ Ճապոնիայում, Բրիտանիայում, Ֆրանսիայում և ԱՄՆ-ում։.
Ավստրալիա
Պաշտպանական ճաշարանի պատվերը Ավստրալիայում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ օգտագործված փոստային պատվերի տարբերակ էր։ Փոստային բաժանմունքից գնված, այն վճարվում էր գրանցված անձին ճաշարանից ապրանքներ գնելու փոխարեն, այլ ոչ թե դրամարկղային գործիք լինելու համար ։
Հավաքում
Փոստային պատվերները դառնում են ժողովրդականություն՝ որպես հավաքածուներ, հատկապես դրամագետների շրջանում, ովքեր թղթադրամներ են հավաքում։
Մեծ Բրիտանիայում կա ակտիվ դրամական կազմակերպություն, որը կոչվում է Փոստային պատվերի միություն, որը ստեղծվել է 1985թ.-ին, անդամներով ինչպես ներքին, այնպես էլ արտասահմանում։ Նրանք տարեկան երկու անգամ անցկացնում են փոստային պատվերների և հարակից նյութերի աճուրդներ ամբողջ Բրիտանական Համագործակցությունից։
Առավելություններ
Չնայած չեկերի և էլեկտրոնային դրամական փոխանցումների մրցակցությանը, փոստային պատվերները շարունակում են գրավել հաճախորդներին, հատկապես որպես ինտերնետից գնումներ կատարելու համար վճարման ձև, քանի որ դրանք ներգրավվում են փոստային բաժանմունքի հաշիվներում, որպեսզի վաճառողը կարողանա վստահ են, որ չեն ցատկելու։ Դրանք նաև հնարավորություն են տալիս բանկային հաշիվ չունեցողներին, այդ թվում՝ անչափահասներին, առանց կանխիկի անհրաժեշտության իրականացնել փոքր ֆինանսական գործարքներ։ Միացյալ Թագավորությունում փոստային աշխատողներն օգտագործում են չեղյալ հայտարարված կամ չեղարկված պատվերներ իրենց վերապատրաստման ժամանակ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Փոստ Կատեգորիա:Փող Կատեգորիա:Դրամագիտություն
(2114) Վալենկվիստ
(2114) Վալենկվիստ (Wallenquist), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1976 թվականի ապրիլի 19-ին Կլաս-Ինգվար Լագերկվիստի կողմից Մաունթ Ստրոմլոյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,192902 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,7271 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,6587 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2083,9 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,172753 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 0,56° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1976 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կլաս-Ինգվար Լագերկվիստի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Արամայիս Ներսիսյան
Արամայիս Սարգսի Ներսիսյան ,, վաստակավոր իրավաբան (1971), իրավաբանական գիտությունների թեկնածու (1945), դոցենտ (1947)։
Կենսագրություն
Արամայիս Ներսիսյանը 1909 թվականի մայիսի 1-ին։ 1937 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1937 թվականից դասախոսել է ԵՊՀ իրավաբանության ֆակուլտետում, միաժամանակ աշխատելով որպես ժողդատավոր։
ՀԽՍՀ գերագույն դատարանի քաղաքացիական գործերով եղել է դատական կոլեգիայի անդամ, իսկ 1961-1973 թվականններին` ԵՊՀ իրավաբանության ֆակուլտետի քաղաքացիական իրավունքի ամբիոնի վարիչ ։ Մահացել է 1973 թվականին Երևանում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ իրավաբաններ Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների թեկնածուներ
Ներքին Քարհատ
Ներքին Քարհատ (այժմ կոչվում է՝ Ներքին Դաշկեսան կամ Աշաղի Դաշկեսան Aşağı Daşkəsən), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանի Հանրապետության Դաշկեսանի շրջանում, պատմական Մեծ Հայքի Ուտիք նահանգի Գարդման գավառում։ Գտնվում է Քարհատ քաղաքից 1 կմ արևելք՝ Արթինաջուր գետի ձախակողմյան հարավարևելահայաց ձորալանջին, ծովի մակերևույթից 1280-1380 մ բարձրության վրա ։
Յույուվեռե
Յույուվեռե (Üüvere), գյուղ Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Լաիմյալա շրջանում։
Ներքին Քարհատ
Պատմություն
Քարհատ գյուղի տարածքում պահպանված բազմաթիվ դամբարանաբլուրների պեղումներն ու ուսումնասիրությունը ցույց են տվել, որ դրանք վերաբերում են բրոնզ-երկաթ անցումային դարաշրջաններին ։ Քարհատը երկրամասի պատմական առավել նշանակալից անցյալ ունեցած գյուղերից է։ Նյութական մշակույթի պահպանված հուշարձանները փաստում են բնակավայրի գոյությունն առնվազն վաղ միջնադարից, սակայն գրավոր աղբյուրներում գյուղը հաճախակի սկսում է հիշատակվել միայն ԺԷ դարում, երբ Քարհատը վերածվում է գրչօջախի։ Մեզ հասած կամ հայտնի ձեռագրերը 6-ն են ։
Ազգատոհմերի պատմության ուսումնասիրության առումով ուշագրավ է 1839 թվականին կազմված բնակիչների հետևյալ անվանացանկը.
Յույուվեռե
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 3 մարդ։
Ներքին Քարհատ
Պատմություն
19-20-րդ դարերին վերաբերող վիճակագրական տվյալներից երևում է, որ ընդհանուր առմամբ Քարհատում արձանագրվել է բնակչության անընդմեջ աճ մինչև 1894-1895 թթ., երբ համագյուղացիների կեսից ավելին փոխադրվել ու Արթինաջուր գետի հոսանքն ի վեր՝ 4 կմ հարավ-արևմուտք հիմնել են Վերին Քարհատը։ Նոր գյուղի հիմնադրումից հետո հին գյուղը սկսեցին անվանել Ներքին Քարհատ ։
Յույուվեռե
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Լաիմյալա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Ներքին Քարհատ
Անվան ստուգաբանություն
Գյուղի անվանումը ստուգաբանվում է «քար» «հատել» (այսինքն կրտել) բառերով, ինչը նշանակում է հանքագործների (քարհատների) գյուղ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դաշկեսանի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Նախկին հայաբնակ բնակավայրեր Ադրբեջանում
Կապան (Կարսի նահանգ)
Կապան, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ֆյոդորովկա (Նեկլինովսկի շրջան)
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Նեկլինովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1847 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Աղջկանվագ
Աղջկանվագ, լեռնագագաթ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում, Վարդենիսի լեռնաշղթայում, Ելփին գյուղից 5,5 կմ հյուսիս-արևելք։ Բարձրությունը 2339 մ է
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեռնագագաթներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի լեռներ
Ուխտագնացային տուրիզմ
Ուխտագնացային տուրիզմ, կրոնական տուրիզմի տեսակ, ինչպես էքսկուրսիոնը, գիտականը և քարոզչականը։
Ուխտագնացային տուրիզմը պաշտամունքային նպատակներով ճամփորդություն է, հանդիսանում է տուրիզմի ամենահին ձևերից մեկը։ Նրա զարգացումը կապված է համաշխարհային երեք կրոնների առաջացման հետ։ Դրանցից առաջինը բուդդայականությունն է (մ․թ․ա․ 6-5 դդ․), Քրիստոնեությունը (մ․թ․1-ին դ) և իսլամ․ (մ․թ․ 7-րդ դ․)։ Բոլոր կրոններն էլ խրախուսում են ուխտագնացությունը, քանի որ այն բարձրացնում է եկեղեցու հեղինակությունը, հնարավորություն է տալիս տվյալ հավատքի տարածմանը, բերում է հսկայական շահույթներ։ Դարերի ընթացքում տուրիզմի այս տեսակը ձեռք բերեց ավելի քաղաքակիրթ բնույթ, դարձավ առավել անվտանգ և ապահով։ Այն երկրները, որտեղ կան կրոնական կենտրոններ և սրբավայրեր, նրանց իշխանությունները միջոցներ չեն խնայում ենթակառուցվածքների ապահովման համար։
Ամեն տարի 200 միլիոն մարդ ուխտագնացություն է կատարում, որից 150 միլիոնը քրիստոնյաներ են։ Ներկայումս աշխարհում կան 13 ուխտագնացային խոշոր վայրեր։ Մոլորակի ողջ բնակչության կրոնական հավատալիքների պատկերը ըստ աշխարհամասերի հետևյալ տեսքն ունի Թվարկված բոլոր կրոնները ունեն պաշտամունքային իրենց օբյեկտները, հետևաբար մեծաքանակ ուխտագնացների համար հանդիսանում են սրբավայրեր։ Դրանք բոլորը ժամանակի ընթացքում ձեռք են բերել համաշխարհային նշանակություն։
Պատմություն
Կրոնական տուրիզմի պատմությունը գալիս է շատ հին ժամանակներից։ Դեռ հին հույները և հռոմեացիները սիրում էին հաճախել սրբազան վայրեր, տաճարներ։ Հին Հռոմում, օրինակ, Վեստա աստվածուհու պաշտամունքն այնքան մեծ էր, որ եթե նրա որևէ արդեն մահվան դատապարտված հանցագործի տանում էին մահապատժի և ճանապարհին պատահմամբ կարող էր նրանց ճանապարհը կտրել Վեստա աստվածուհու սպսաուհիների թափորը, այդ դատապարտյալը ազատվում էր մահապատժից։ Հին Հունաստանում բոլոր արքաներն ու հերոսները արշավանքներից առաջ այցելում էին տաճարներ և մեծ թվով կենդանիներ էին զոհաբերում ռազմի ու հաղթանակի աստվածներին, իսկ հաղթանակած զորավարները իրենց ռազմավարից մեծ բաժին էին հատկացնում սիրելի աստվածների տաճարներին։
Միջնադարում ուխտագնացությունը սկսեց ավելի մասսայական բնույթ կրել։ Դրանք խաչակրաց արշավանքներն էին դեպի Պաղեստին սելջուկներից ազատագրելու Հիսուս Քրիստոսի կյանքի հետ կապված սրբավայրերը։ Անշուշտ, դրանք խլեցին հարյուր հազարավոր մարդկանց կյանքեր։ Սակայն երբ 1192թ․ Անգլիայի թագավոր Ռիչարդ Առյուծասրտի և Եգիպտոսի Այուբյան գահակալ Սալահ ադ Դինի միջև կնքվեց հաշտության պայմանագիր, Եվրոպայից մեծաքանակ ուխտավորներ անարգել կարող էին գնալ Երուսաղեմ և այցելել տիրոջ գերեզման, անցնել Վիա-դոլորասայով (չարչարանքների ճանապարհ)։ Աշխարհի ամենախոշոր կրոնական կենտրոնի իրավունքը տրված է Երուսաղեմին։ Մյուս կրոնական կենտրոններից նա առավել ինքնատիպ է նրանով, որ այն միաժամանակ սուրբ է համարվում երեք կրոնների համար՝ հուդաիզմի, քրիստոնեության և իսլամի։
Հուդաիզմին հետևող հրեաների համար Երուսաղեմում կոնկրետ վայր չկա, ուր նրանք կայցելեին որպես ուխտավոր (մահտեսի)։ Նրանց համար սուրբ է ողջ քաղաքը։ Այնուհանդերձ ցանկացած հավատացյալի սրբազան պարտքն է աղոթել հռչակավոր Լացի պատի տակ։ Այս ավանդույթը գալիս մ․թ․70 թվականից, երբ հռոմեացիները ավերեցին քաղաքը և տաճարը։ Տասնյակ հազարավոր հրեաներ սպանվեցին, կենդանի մնացածներին քշեցին ստրկության, տաժանակրության, ով էլ ազատվեց՝ արտաքսվեց քաղաքից՝ մահվան սպառնալիքով արգելվելով վերադառնալ հայրենի քաղաք։ Հետագայում հատուկ ընտրյալներին հռոմեացիները թույլատրեցին կատարել դեպի այդ քաղաք ուխտագնացություն և ողբալ ավերակների վրա իրենց նախնիների մահը։ Մարդիկ իրենց աղոթքը կամ ուղերձը թղթի վրա գրելով դնում են պատի ճեղքերի մեջ և նոր հեռանում այդ վայրից։ Այս ձևը հասել է մինչև մեր օրեր։ Երուսաղեմ այցելող հուդայական ուխտավորները այցելում են նաև մեկ ուրիշ վշտի, ցավի ու մորմոքի վայր՝ Յադվաշեմ։ Սա Հոլոքոստի ժամանակ նացիստների կողմից սպանված 6 միլիոն հրեաների հիշատակի վայրն է։ Քրիստոնյաների համար Երուսաղեմը կապված է Հիսուսի Քրիստոսի երկրային կյանքի հետ։ Բազմահազար ուխտավորներ այցելում են այստեղ, որպեսզի քայլեն Փրկչի հետքերով։ Նրանց համար ամենակարևոր վայրը Տիրոջ գերեզմանի եկեղեցին է, ուր այցելելով խոնարհվում են սուրբ մասունքների առաջ, հատկապես կրաքարային այն սալի վրա, որին խաչից իջեցնելուց հետո դրել են Հիսուսի մարմինը և նախապատրաստել թաղման։ Հիսուս Քրիստոսն ինքն էր իր խաչը տանում դեպի Գողգոթա։ Զբոսաշրջության ամենաեռուն սեզոնը կապված է այս միջադեպի հետ։ Մեծ Պահքի Ավագ շաբաթի հինգշաբթի օրը հազարավոր քրիստոնյաներ աշխարհի տարբեր անկյուններից գալիս են Երուսաղեմ քայլելու Հիսուսի դատի վայրից դեպի Գողգոթա անցած ողջ ճանապարհով, ուր և խաչին բարձրացրեցին նրան երկու ավազակների հետ։ Այդ ճանապարհը կոչվում է Չարչարանքների ճանապարհ՝ Վիա դոլորասա։
Երուսաղեմից որոշ հեռավորության վրա են գտնվում Բեթղեհեմը, ուր ծնվել է Հիսուս Քրիստոսը, որի հենց կենտրոնում է գտնվում Հիսուսի ծննդյան տաճարը և Նազարեթը, որտեղ անցել են Հիսուսի հասունացման ու կայացման, հոգու ամրացման տարիները, ուր նա խաղաղեցնում էր Գալիլեական ծովի ալիքները։ Այս քաղաքի ձկնորսների մեջից էլ նա գտավ իր սիրելի աշակերտներին։ Մուսուլմանների համար ևս ուխտատեղի է Երուսաղեմ քաղաքը ու այնտեղ գտնվող Օմարի մզկիթը, որը կոչվում է նաև Ժայռի գմբեթ։ Սա մեր ժամանակներ հասած ամենահին մուսուլմանական շինությունն է։
7-րդ դարի վերջում, երբ արաբները գրավեցին Երուսաղեմը, այստեղ կառուցեցին ութանկյուն մզկիթ, որի գմբեթը խորհրդանշում էր Սուրբ լեռը, այդտեղից էր իբր թե Մուհամեդը համբարձվեց երկինք։ Մեքքայից ու Մեդինայից հետո Երուսաղեմը մուսուլմանների համար երրորդ սրբավայրն է։ Աշխարհի շատ վայրերում քրիստոնյաների համար սրբազան համարվող այլ վայրեր ևս կան։Դրանք ամենաշատը Եվրոպայում են (6000)։ Այսպես, ներկայիս եվրոպական հանրահայտ շատ քաղաքների տաճարներում են պահպանվում սուրբ մասունքներ, կապված Հիսուսի կյանքի վերջին մի քանի ժամվա տանջանքների ու չարչարանքների հետ։ Փարիզի Աստվածամոր տաճարում է պահվում Հիսուսի գլխին դրված հանրահայտ փշե պսակը, որն էլ գլխին դնելով՝ խաչեցին։ Խաչի մնացորդները պահվում են Հռոմում։ Թուրինում է պահպանվում հռչակավոր պատանքը, որը վուշի կտորի մի հատված է, որի վրա խաչից իջեցնելուց հետո դրել են Հիսուսի մարմինը։
Սուրբ Պետրոսի տաճարը Վատիկանում
Սուրբ Պետրոսի տաճարը համարվում է աշխարհի ամենամեծ քրիստոնեական տաճարը։ Հռոմի չորս բազիլիկներից մեկն է։ Կաթոլիկ եկեղեցու արարողությունների, սրբազան ծիսակատարությունների ու հանդիսությունների կենտրոնն է։ Տաճարի կենտրոնում հնում Ներոնի կրկեսի այգիներն էին։ Խորանը կառուցվել է հենց սուրբ Պետրոսի գերեզմանի վրա, որին 66 թ․-ին տանջալից մահվան ենթարկեցին Ներոնի կրկեսում։ Առաջին բազիլիկան կառուցվել է 324 թ․-ին Կոնստանտին կայսեր օրոք։ 800 թվականին Լևոն 3-րդ պապը այստեղ թագադրել է Կառլոս Մեծին։
15-րդ դարում, Նիկողայոս պապը որոշեց վերակառուցել այն, սակայն հիմնովին վերափոխման է ենթարկվել հատկապես Հուլիոս 2-րդ պապի օրոք։ Նա որոշում է հին բազիլիկայի տեղում կառուցել բոլորովին մի նոր և հսկա տաճար, որը պետք է խորհրդանշեր պապականության հեղինակությունն ու ազդեցությունը։ Այդ նպատակով պապը Հռոմ է հրավիրում ժամանակի հռչակավոր ճարտարապետներին ու քանդակագործներին՝ Բրամանտե, Ռաֆայել, Պերուջինո, Միքելանջելո։ Սկզբնապես ընդունվել էր Բրամանտեի նախագիծը, սակայն նրա մահից հետո Միքելանջելոն վերադարձավ կենտրոնագմբեթ եկեղեցիների դասական ձևին։
Սանտյագո դե Կոմպոստելլա
Իսպանիայի հյուսիսում գտնվող եկեղեցի է, կառուցված 1075-1211թթ․։ Կրում է սուրբ Հակոբոսի անունը։ Երուսաղեմի քրիստոնեական սրբավայրերից ու Վատիկանից հետո այս եկեղեցին իր նշանակությամբ երրորդ տեղում է քրիստոնյա ուխտավորների համար։ Ինքնատիպ է այն առումով, որ բոլոր հավատացյալները այստեղ են հասնում ոտքով։
ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի Իսպանական և Ֆրանսիական օբյեկտների կազմում է դեպի այս եկեղեցին տանող 150 կմ երկարությամբ ճանապարհը, ձգված գեղեցիկ խաղողի այգիներով, փոքրիկ գյուղերով ու դաշտավայրերով, որոնց միջև տարբեր ժամանակներում ուխտավորները ստեղծել են բազմաթիվ փոքրիկ մատուռներ։ Եկեղեցին կառուցված է խիստ ռոմանական ոճի մեջ, սակայն 18-րդ դարում ճարտարապետները փոքր-ինչ թեթևացրել են այդ խստությունը։ Եկեղեցում է գտնվում սուրբ Հակոբոսի հսկա արծաթե արձանը, որը բոլոր այցելուները անպայման փորձում են համբուրել։
Ամեն տարվա հուլիսի 25-ը համարվում է սուրբ Հակոբոսի օր։ Այդ օրը ութ սարկավագներ հազարավոր հավատացյալների համար վառում են պարաններով կախված 54 կգ-անոց արծաթե բուրվառը և այն տարուբերում են հավաքված ուխտավորների վրա։ Եկեղեցում պահպանվում են նաև սուրբ Հակոբի ոսկորները։ Նրան տանջալից մահվան են ենթարկել արաբները և մարմինը դնելով լաստի վրա, գցել են բաց ծով։ Ալիքները այն հասցրել են Իսպանիայի ափեր։ 813 թ․-ին այն գտել է մի քահանա, իսկ հետագայում Ալֆոնս երկրորդը այդ վայրում կառուցել է տվել եկեղեցի։ Կոմպոստելլո նշանակում է մի վայր, որը իմաստավորվում է որպես աստղ։ Հետագայում սրբի կատարած հրաշքներից իսպանացիները շատ են խոսել։ Սուրբ Հակոբը ռեկոնկիստայի հովանավորն էր։ 997 թ․-ին խալիֆ Ալ Մանսուրը գրավում է քաղաքը, այն լիովին ավերում են, սակայն նրա հրամանով եկեղեցին պահպանվում է, քանի որ նա անձամբ մտել էր եկեղեցի և զրուցել այնտեղ մնացած մի ծեր քահանայի հետ, որը պահպանում էր սրբի մասունքները։ Ահա դրանից հետո խալիֆը հրամայում է իր զինվորներին չավերել այն։
Ուխտագնացությունը մուսուլմանական աշխարհում
Այս երևույթը մուսուլմանների մոտ Հաջ է կոչվում։ Շարժական է, կախված է լուսնային օրացույցից։ Գնում են միայն Մեքքա, ուր ծնվել է Մուհամեդը և Մեդինա, ուր մահացել է Մուհամեդը։ Յուրաքանչյուր մուսուլման պարտավոր է գեթ մեկ անգամ իր կյանքի ընթացքում լինել այս սրբավայրերում։ Նրանք պարտավոր են հասնելու սրբազան Հիջրայի լիակատար տիրապետմանը այդ ուխտագնացության արդյունքում։ Այլ կրոնների հետևորդներին բացարձակապես արգելվում է լինել իսլամի սրբավայրերում։ Ի տարբերություն քրիստոնյաների, իսլամի հետևորդներին արգելված է ունենալ իրենց Աստծո՝ Ալլահի պատկերը։ Ոչ մի սրբապատկեր։ Չունեն նաև զանազան սրբերի պաշտամունք, հրաշագործ սրբապատկերներ։ Սա բերում է նրան, որ սրբազան վայրեր քիչ ունեն, հետևաբար քիչ են նաև ուխտատեղիները, որոնք կարող էին նպաստել տուրիզմի զարգացմանը, իրենց հետ բերելով մեծ շահույթներ։ Բառացի Իսլամ նշանակում է հնազանդություն Աստծուն։ Նրա հետևորդների հավատի խորհրդանիշը այսպես է հնչում՝ չկա աստված բացի Ալլահից և Մուհամեդը նրա հետևորդն է նրա։ Երկու տոն ունեն մուսուլմանները՝ Իդ ալ Ֆիտր (ուրազա բայրամ), որը թաթախման տոն է կոչվում և դուրս է հանում պասից հավատացյալներին Ռամադան ամսում։ Հաջորդը Իդ ալ Ադխան է (Կուրբան բայրամ), սա զոհաբերման տոն է, որդուն իրականացնում են հաջի ժամանակ։ Մուսուլմանները մեծ ակնածանքով են նշում նաև Մուհամեդի ծնունդը, նրա պայծառացման գիշերը և հզորության գիշերը։ Մեքքայից Մեդինա 300 կմ է։ Մեդինայում ուխտավորները բարձրանում են Ջաբալ ալ նուր լեռը, որի քարանձավներից մեկում Մուհամեդին առաջին տեսիլքն է եկել։ Ինչպես նաև այցելում են Ջաբալ ալ Թաուր լեռը, ուր Մուհամեդը թաքնվել է խալիֆներից։
Քաաբայի տաճարը
Գտնվում է Մեքքայում, ուր տարեկան երկու միլիոն հավատացյալ ուխտավորներ են այցելում։ Ամենամեծ մզկիթը Հարամ Բեյթ Ուլլախն է, որտեղ և կանգնեցված է հռչակավոր Քաաբա սրբավայրը։ Անունը կապված է շինության ճարտարապետական տեսքի հետ։ Նման է կուբի՝ քառանկյան։ Սակայն իրականում ուղղանկյուն է։ Կառուցված է մոխրագույն քարերից մարմարի հիմքի վրա։Նրա չորս անկյունները կոչվում են՝ կարմիր, սիրիական, եմենյան և սև։ Վերջինիս մոտ է հանրահայտ սև քարը, որը բոլոր ուխտավորները համբուրում են, փորձում ձեռքով դիպչել։ Այն հավանաբար մետեորիտային ծագման քար է, որի երեք կողմերը արծաթապատել են։ Քաաբայի տաճարը ողջ տարին ծածկված է լինում սև, բայց ոսկեթել նախշերով պատված ծածկոցով, որը պատրաստում են Եգիպտոսում։ Ուխտագնացային սեզոնին այն ծածկում են սպիտակ ծածկոցով, իսկ երբ ավարտվում է ուխտագնացային սեզոնը, հինը հանում են, կտրատում են ու բաժանում հազարավոր ուխտագնացներին, և գցում են նմանատիպ ոսկեթել արաբանախշերով նոր ծածկոց։
Բուդդայական սրբավայրեր
Բուդդիզմի էության մեջ չկան մասսայական ուխտագնացություւներ, ինչպես դա անում են քրիստոնյաները և մուսուլմանները։ Նրանց մոտ այլ բան գոյություն ունի, որն ավելի փիլիսոփայական բնույթ է կրում։ Բոլոր բուդդայակաները կատարում են այսպես կոչված անհատական ճամփորդություններ, դրանով նրանք ձգտում են հասնել խոր հոգեկան կատարելության։ Բուդդայականության հիմնադիր Գաուտամա Սիդհարթհա Բուդդան ապրել և մեռել է Գանգես գետի հովտում, որտեղ էլ կան հավատացյալների համար սուրբ վայրեր։ Հատկանշական է Վարանասին, որտեղ արդեն պայծառացած Բուդդան կարդացել է իր առաջին քարոզը։ Սակայն այս կրոնի պաշտամունքային խոշորագույն քաղաքը դա Լհասան է՝ Տիբեթում։ Այստեղ է գտնվում Դալայ Լամայի բուդդայական տաճարը և պալատը՝ նրա նստավայրը, հռչակավոր Պոտալի պալատը։
Դալայ Լաման հանդիսանում է համայն բուդդայական աշխարհի հոգևոր առաջնորդը։ Պոտալի պալատը, որը կառուցվել է 13-րդ դարում, տասներեք հարկանի շինություն է։ Նրա ներսում կան 10 հազար սրբություններ և 20 հազար արձաններ։ Այնտեղ պահվող ոսկե և արծաթե իրերը տոննաներով են։ Խոնարհման ու մեծարման կենտրոններ են դարձել նաև բազմաթիվ տաճարներ, ուր դրված են Բուդդայի արձաններ զանազան դիրքերով, որոցում նա ցուցադրում է ռիտուալ արարողություններ և նրա յուրաքանչյուր դիրքը, ձեռքերի ժեստերը համապատասխանում է որևէ փիլիսոփայական մտքի հետ կամ էլ նրա կյանքի որևէ փուլի հետ։ Բուդդայական սրբավայրերի մեջ մեծ հռչակ ունի նաև ճապոնական Նարա քաղաքը, որի տաճարում է գտնվում ամենամեծ Բուդդայի արձանը Ճապոնիայում։ Շրի Լանկայի Կանդի քաղաքում է գտնվում Ատամի տաճարը, որտեղ ուխտավորներին է ձգում այնտեղ որպես մասունք պահվող Բուդդայի ատամներից մեկը։
Բորոբուդոր
Աշխարհի ամենամեծ բուդդայական տաճարն է։ Գտնվում է Ինդոնեզիայի Ճավա կղզում։ Դա հռչակավոր և չափազանց գեղեցիկ Բորոբուդոր տաճարն է, որը նշանակում է "Շատ Բուդդաներ"։ Այստեղ այցելուների թիվը ամենաշատն է։ Սա ճարտարապետական մի հսկա գլուխգործոց է, արտաքինից աստիճանաձև հսկա ժայռ (ստուպա), ուր հավատացյալները հասնում են ներքևց վերև, աստիճաններով։ Շինությունն ինքնին բուրգի տեսք ունի, որի գագաթ հասնում են մի քանի ժամում, սանդղավանդներով, ողջ ճանապարհին վայելելով Բուդդայի կյանքն ու գործունեությունը պատկերող որմնաքանդակները։ Վերջին սանդղավանդի՝ հինգերորդի վրա կառուցված է ևս երեք, սակայն ոչ քառակուսի, այլ շրջանաձև սանդղավանդներ, որոնց վրա տեղադրված են մեծ դագոբաներ՝ ցանցավոր քարե զանգեր՝ 72 հատ։ Դրանց յուրաքանչյուրի ներսում դրված է նստած Բուդդայի արձան, ձեռքի տարբեր շարժումներով։
Հատկանշական է այն փաստը, որ բոլոր ուխտավորները անպայման փորձում են ցանցերի արանքով ձեռքները պարզել ու կպչել Բուդդային, այդ դեպքում նրանց ցանկությունները ըստ ուսմունքի ի կատար կածվեն։ Ամեն սանդղավանդը անցնելով, բուդդայական ուխտավորը անցնում է հոգեկան անդորրի հերթական փուլերից մեկով։ Բորոբուդորն ավարտվում է կենտրոնական մեծ աշտարակով, որի գագաթին դրված է Բուդդայի չորս մետրանոց արձանը, ահա այստեղ հասնելով ուխտավորները հասնում են նիրվանայի՝ հոգու լիակատար կատարելության։ Բորոբուդորի կառուցմանը մասնակցել են տասնյակ հազարավոր բանվորներ, քարտաշ վարպետներ, քանդակագործներ և նկարիչներ։ Նրանք աշխատել են տասնյակ տարիներ, որպեսզի կտրեն, տաշեն, տեղափոխեն ու շարեն երկու միլիոն խորանարդ մետր անդեզիտ տեսակի քար, փորագրեն Բուդդայի 504 արձան, մոտ 3 հազար քառակուսի մետր մակերեսով պատերը ծածկեն 1460 հարթաքանդակներով։
Ճարտարապետական այս գլուխգործոցը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի՝ համաշխարհային մշակութային ժառանգության մեջ է մտել 1982 թ․-ին, ավելին, դարերի ընթացքում այն սկսել էին կործանել խոնավությունն ու մերձարևադարձային մամուռները։ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի միջոցներից հատկացվեցին զգալի գումարներ՝ այն ոչնչացումից փրկելու համար։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Զբոսաշրջություն
Չալուս
Չալուսը (, ռոմանականացված՝ Chālūs, Chaloos, Chalousse և Chalous) քաղաք է Իրանի հյուսիսում, Մազանդարան նահանգում։ Այն ծառայում է որպես Չալուս վարչաշրջանի նստավայր։ 2006 թվականի մարդահամարի տվյալներով, այն ունի 44.618 բնակչություն, 12791 ընտանիքում ։ Չալուսը խոշոր հանգստավայր է իրանցիների համար, քանի որ այնտեղ եղանակը հիանալի է և կան բազմաթիվ տեսարժան վայրեր։
Աշխարհագրական դիրք
Սահմանամերձ շրջաններ են Նոշահրը՝ արևելքից, Տոնեկաբոն՝ արևմուտքից, Մազանդարան և Թեհրանի նահանգները՝ հարավից։ Այն գտնվում է Չալուս գետի վրա, Կասպից ծովի մոտ։
Պատմություն
Չալուսը կոչվում էր «Սալուս» կամ «Շալուս»։ Այն ունի երկար պատմություն, որում եղել են ապստամբություններ և պայքար տեղի իշխանության հետ, ինչպես նաև շրջափակում օտարերկրացիների կողմից։ Չալուսն ուներ մեծ մետաքսի գործարան, որը գործում էր 1936 թվականից մինչև 1958 թվականը։ Այն արտահանում էր գործվածներ և այլ մետաքսե արտադրանք տարբեր երկրներ։
Տեսարժան վայրեր
Չալուսը համարվում է ամենաշատ այցելվող զբոսաշրջանային վայրերից մեկը։ Քաղաքից 12 կմ հեռավորության վրա գտնվում է Նամակ Աբրուդ ժամանցային համալիրը, որը հագեցած է հյուրանոցներով, հանգստի վայրերով և ֆունիկուլյորով։ Հետաքրքրական տեսարժան վայրերից է նաև Չայխորան պալատը։ Այն ընդգրկված է Իրանի ազգային ժառանգության հուշարձանների մեջ։ Զբաղեցնում է 4000 քառ․ մետր տարածք։ Հին ժամանակներում շահերի համար ծառայել է որպես ժամանակավոր հանգստավայր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իրանի քաղաքներ Կատեգորիա:Իրանի նավահանգիստներ
Կրոտենկի (գյուղ, Պոլտավայի շրջան)
Կրոտենկի (Кротенки), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Պոլտավայի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Սեմյոնովկա։
2001 թվականի տվյալներով Կրոտենկի գյուղում բնակվում էր 989 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Պոլտավայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ֆեդոսեևկա (Նեկլինովսկի շրջան)
Ֆեդոսեևկա (Федосеевка), ավան Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Նեկլինովսկի շրջանում։ Մտնում է Տրոիցկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Նեկլինովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի ավաններ
Սուրեն Առուստամյան (երգիչ)
Սուրեն Առուստամյան, հայ երգիչ և կիթառահար։
Կենսագրություն
Սուրեն Առուստամյանը 2005 թվականին ավարտել է Երևանի Ալեքսանդր Պուշկինի անվան թիվ 8 միջնակարգ դպրոցը։ 2006-2010 թվականներին սովորել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի ջազային ֆակուլտետի կիթառի բաժնում։ 18 տարեկան հասակից իր խմբով նվագել է Երևանի բազմաթիվ ակումբներում։
2009 թվականին մասնակցել է Հայ Սուպերսթար մրցույթին և զբաղեցրել 3-րդ հորիզոնականը։ 2010 թվականին այդ նույն նախագծի շրջանակներում նվագել և երգել է երաժիշտ Յան Գիլանի և Դիփ Փարփլ ռոք խմբի հետ։ 2010 թվականին ստեղծել է «Սուրեն Առուստամյան բլյուզ բենդ» խումբը և խմբի հետ հանդես եկել մի շարք համերգներով։ 2012 թվականի հուլիսի 24-ից 29-ին Լատվիայում ներկայացրել է Հայաստանը Նոր Ալիք 2012 երգի միջազգային մրցույթին։ 2015 թվականին տեղափոխվել է ԱՄՆ, որտեղ շարունակում է երաժշտական գործունեությունը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նոր ալիք Կատեգորիա:Հայ երգիչներ Կատեգորիա:Հայ կիթառահարներ
Անդրեևկա (գյուղ, Միշկինսկի շրջան)
Անդրեևկա (Андреевка, Андреевка), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Միշկինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 38 մարդ։
Լագոա
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1961 թվականին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Պարաիբա նահանգի բնակավայրեր
Վաաբինա
Վաաբինա (Vaabina), գյուղ Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Ուռվաստե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 182 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Ուռվաստե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
LTV7
LTV7, Լատվիայի ազգային հեռուստատեսության երկրորդ հեռուստաալիք։ Հեռարձակումը սկսել է 1991 թվականի օգոստոսին LTV2 անվանումով։ 2002 թ. անցկացված ռեբրենդինգից ստացել է նոր եթերային ձևավորում, և 2003 թ. հունվարի 1-ից վարանվանվել LTV7-ի։ Հասանելի է Լատվիայի ողջ տարածքում։ 2010 թվականից եթերային հեռարձակումը իրականացվում է միայն թվային ֆորմատով։
Հեռուստաալիքի հաղորդումների հիմնական մասը բաղկացած է երիտասարդական և մանկական հաղորդումներից, լրատվական թողարկումներից և հասարակական և լուսավորական բնույթի հաղորդումներից։ Եթերաժամի զգալի մասը հատկացված է մարզական հանդիպումների ցուցադրությանը։ Հեռուստաալիքի կազմում ստեղծվել է մարզական խմբագրություն՝ «LTV-Sports»:
Ի տարբերություն LTV1-ի, որտեղ հեռարձակումը իրականացվում է բացառապես լատվիերեն լեզվով, LTV7-ի հաղորդումների մոտ 25 %-ը պատրաստվում են ազգային փոքրամասնությունների լեզուներով, մեծ մասամբ՝ ռուսերենով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լատվիայի հեռուստաընկերություններ
Թռթռուգ
Թռթռուգ, համշենահայերի մոտ տարածված ռազմական պար։
Անվան ստուգաբանություն
«Թռթռուգ», «թիթրեմե» նշանակում է դող, ցնցում, սարսուռ, սարսափ։
Խորհուրդը
Թռթռուգը «գդրիճների»` կտրիճների պար է։ Ոտքերի շարժումներն ունեն հարձակողական և պաշտպանողական ռազմական պարի տարրեր։ Պարողները միաժամանակ ամբողջ մարմնով, թևերով, ուսերով երերում, թրթռում են։ Նկարագրողներից ոմանք ձեռքերի շարժումները` թրթռոցները մեկնաբանում են որպես թռչունների թևերի թափահարումներ, ինչի մասին էլ մեզ հուշում է հենց պարի անվանումը ։
Հյուսիսային բևեռային շրջան
Հյուսիսային բևեռային շրջան, հինգ զուգահեռականներից մեկը, որոնք նշված են Երկրի քարտեզի վրա։
(9974) Բրոուդի
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,388103 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9595 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8167 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1347,96 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,26707 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 1,72° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Բրոդի Բրոդի Բրոդի
Հյուսիսային բևեռային շրջան
Հյուսիսային բևեռային շրջանը գտնվում է հասարակածից դեպի հյուսիս 66°33′44″ (66,5622°) կոորդինատի վրա։ Հյուսիսային բևեռային շրջանից հյուսիս ընկած տարածքը կոչվում է Արկտիկա, իսկ Ռուսաստանում նաև Անդրբևեռ, նրանից հարավ գտնվում է բարեխառն կլիմայի հյուսիսային գոտին։ Նմանատիպ զուգահեռականը հարավային կիսագնդում կոչվում է Հարավային բևեռային շրջան, իսկ նրանից հարավ ընկած շրջանը կոչվում է Անտարկտիկա։
Հյուսիսային բևեռային շրջանը նշում է բևեռային օրվա շրջանի հարավային սահմանը։ Դրանից հյուսիս ընկած ցանկացած տեղում արևը երևում է հորիզոնում 24 ժամվա ընթացքում առնվազն տարին մեկ անգամ, իսկ մի քիչ դեպի հյուսիս կան տեղեր, որտեղ առնվազն տարին մեկ անգամ այն չի երևում 24 ժամվա ընթացքում։ Բևեռային շրջանի լայնության վրա այդ երևույթները տեղի են ունենում տարեկան ուղիղ մեկ անգամ, հունիսին և դեկտեմբերին արևակայության օրը։ Ավելի հյուսիս այդ երևույթները տևում են ավելի երկար, օրինակ՝ Մուրմանսկի լայնության վրա բևեռային գիշերը տևում է 40 օր (բևեռային օրը՝ 61)։ Նույն երևույթները տեղի են ունենում Հարավային բևեռային շրջանի տարածքում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արկտիկա Կատեգորիա:Հյուսիսային զուգահեռականներ