cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Քարաքոսեր
Պատմություն
= Սիմբիոնտներ = Սնկի համար քարաքոսի կազմում սիմբիոնտի կարգավիճակով ապրելը շահավետ է սննդանյութեր ստանալու առումով և սնկերի տեսակների մոտավորապես 80%-ը ձեռք է բերել այսպիսի կենսակերպ։ Ամենատարածված լիխենիզացված սնկերը ասկոմիցետներն են։ Նրանց մոտավորապես 40%-ը առաջացնում է այսպիսի ասոցիացիաներ։ Այս լիխենիզացված սնկերի մի մասը հանդիպում է նաև որպես ազատ ապրող ձևեր՝ չլիխենիզացվող սնկերի կարգերում՝ որպես սապրոտրոֆներ կամ բույսերի մակաբույծներ (օրինակ՝ կարգ Leotiales, կարգ Dothideales և կարգ Pezizales), իսկ մյուս մասը միայն քարաքոսերի կազմում (օրինակ՝ կարգ Graphidales, կարգ Gyalectales, կարգ Peltigerales, կարգ Pertusariales և կարգ Teloschistales)։ Սակայն նույնիսկ միևնույն ցեղի կամ տեսակի սահմաններում կարող են հանդիպել և լիխենիզացված և չլիխենիզացված սնկեր։ Ընդհանուր առմամբ քարաքոսերի մոտավորապես 98%-ի միկոբիոնտը ասկոմիցետներն են։ Քարաքոսերի կազմում լ հաճախ հանդիպող սնկերի երկրորդ խումբը անկատար սնկերն են։ Համեմատաբար քիչ քանակությամբ հանդիպում են բազիդիոմիցետներ, որոնց թվում են Lichenomphalia, Multiclavula և Dictyonema ցեղերի ներկայացուցիչներ։
Քարաքոսերում հանդիպող ավտոտրոֆ սիմբիոնտները ֆոտոսինթետիկ ջրիմուռներն են։ Դրանք կարող են լինել ինչպես էուկարիոտ, այնպես էլ պրոկարիոտ օրգանիզմներ։ Հայտնաբերվել է ֆոտոսինթետիկ օրգանիզմների մոտավորապես 100 տեսակ, որոնք առաջացնում են ասոցիացիաներ քարաքոս առաջացնող սնկերի հետ։ Պրոկարիոտ օրգանիզմները ցիանոբակտերիաներն են, որոնց երբեմն կոչում են նաև կապտականաչ ջրիմուռներ։ Նրանք կազմում են հայտնի քարաքոսերի 8%-ի ֆոտոսինթետիկ սիմբիոնտը, ընդ որում ամենից հաճախ հանդիպող ցեղը Nostoc-ն է։ Սակայն քարաքոսերի գերակշռող մասը պարունակում է էուկարիոտ ավտոտրոֆներ, որոնցից են կանաչ (բաժին Chlorophyta) և դեղնականաչ ջրիմուռները (բաժին Xanthophyta)։ Քարաքոսերի 90%-ի մոտ հանդիպում են կանաչ ջրիմուռներ, և մասնավորապես Trebouxia ցեղը ամենից հաճախ հանդիպողներից է (քարաքոսերի 40%-ի մոտ)։ Երկրորդ տեղում է Trentepohlia ցեղը։ Այսպիսով, հայտնի է ջրիմուռների մոտավորապես 100 տեսակ, որոնք որպես ավտոտրոֆներ հանդիպում են քարաքոսերի կազմում։ Հավանաբար բոլոր այդ ջրիմուռներն էլ կարող են ազատ կերպով գոյատևել բնության մեջ՝ քարաքոսից անկախ ։
Որոշակի սնկերի և ջրիմուռների տեսակներ քարաքոսի կազմում իրար հետ միակ ձևով չեն կապված։ Օրինակ՝ մեկ սունկը կարող է քարաքոս առաջացնել տարբեր տեսակի ջրիմուռների հետ։ Որոշակի սնկային սիմբիոնտի կողմից տարբեր ջրիմուռների հետ ստեղծած քարաքոսերի թալոմները կլինեն իրար նման, երկրորդային մետաբոլիտները՝ նույնպես, այսպիսով, ցույց տալով, որ քարաքոսի արտաքին տեսքի ձևավորման հարցում որոշիչ դերը պատկանում է սնկին։ Ավելին՝ միևնույն ջրիմուռի տեսակը կարող է հանդիպել տարբեր տեսակի սնկերի հետ ասոցացված վիճակում։ Հայտնի են նաև այնպիսի քարաքոսեր, որոնցում մեկ սունկը միացած է երկու և երեք տեսակի ջրիմուռների հետ միևնույն ժամանակ։ Հազվադեպ հանդիպում է նաև հակառակը, երբ մի քանի սնկեր փոխազդում են իրար հետ և առաջացնում քարաքոս։ Ե´վ քարաքոսը, և´ սնկային բաղադրիչը ունեն միևնույն գիտական անվանումը և քարաքոսերը դասակարգելիս հիմնվում են սնկերի դասակարգման վրա։ Ջրիմուռը ունի իր գիտական անվանումը, որը կապ չունի քարաքոսի կամ սնկի անվանման հետ։
Մորֆոլոգիա և կառուցվածք
Կան ապացույցներ, որ քարաքոսերում՝ բաղադիչների միջև, դիտվում է ոչ թե մուտուալիզմ, այլ կոմենսալիզմ կամ մակաբուծություն (Ահմաջյան,1993)։ Ֆոտոսինթեզող բաղադրիչը կարող է սնկից անկախ գոևատևել բնության մեջ, բայց հակառակը տեղի չի ունենում։ Ավելին՝ ֆոտոբիոնտի բջիջները պարբերաբար ոչնչացվում են սնկի կողմից սննդանյութերի փոխանակման ընթացքում։ Համակեցությունը պահպանվում է նրա շնորհիվ, որ ֆոտոբիոնտի բջիջները բազմանում են և լրացնում բջիջների պակասը։ Տիպիկ տերևանման քարաքոսի թալոմի կտրվածքը խոշորացման տակ ուսումնասիրելու ժամանակ պարզ դարձավ, որ սնկային ֆիլամենտների չորս շերտեր հաջորդում են միմյանց։ Ամենավերին շերտը կազմված է խիտ կերպով իրար կապակցված հիֆերից, որոնք առաջացնում են պաշտպանական արտաքին շերտ՝ կորտեքս (կեղև), որի հաստությունը կարող է հասնել մի քանի հարյուր միկրոմետրի։ Կորտեքսը կարող է լրացուցիչ կերպով ծածկված լինել բջջային կառուցվածք չունեցող շերտով՝ էպիկորտեքսով, որի հաստությունը մոտավորապես 0.6-1 մկմ է։ Ե´վ կանաչ ջրիմուռ, և´ ցիանոբակտերիա պարունակող քարաքոսերում ցիանոբակտերիաները գտնվում են վերին կամ ստորին մակերեսում գտնվող հատուկ փոքր կառույցներում՝ ցեֆալոդիումներում։ Վերին կորտեքսից ներքև գտնվում է ջրիմուռային շերտը՝ կազմված սնկի հիֆերի մեջ խիտ ձևով ներկառուցված ջրիմուռի բջիջներից։ Ֆոտոբիոնտի յուրաքանչյուր բջիջ կամ բջիջների խումբ սովորաբար փաթաթված է հիֆերով։ Որոշ դեպքերում այդտեղ ներթափանցում են սնկի հաուստորիումները։ Այս շերտի ներքևում գտնվում է երրորդ շերտը՝ կազմված թույլ կերպով միահյուսված սնկերի հիֆերից, այստեղ չկան ջիմուռների բջիջներ և այս շերտը կոչվում է մեդուլա։ Մեդուլայի տակ՝ ներքին մակերեսին, գտնվող շերտը նման է վերին շերտին և կոչվում է ստորին կորտեքս։ Այն վերին շերտի նման կազմված է խիտ ձևով փաթեթավորված հիֆերից։ Ստորին կորտեքսը կրում է ռիզիններ՝ արմատանման սնկային կառուցվածքներ, որոնք ծառայում են սուբստրատին ամրանալու համար։ Քարաքոսերը երբեմն պարունակում են նաև սնկային մետաբոլիտներից կազմված կառուցվածքներ։ Օրինակ՝ կեղևանման քարաքոսերը երբեմն կեղևում ունեն պոլիսախարիդային շերտ։ Չնայած յուրաքանչյուր քարաքոսի թալոմ հոմոգեն է թվում, կան որոշակի ապացույցներ, որ սունկը կազմված է տեսակի մեկից ավելի գենետիկական առանձնյակներից։ Նույնը կարծես ճիշտ է նաև ֆոտոբիոնտի տեսակների համար։
Աճման ձևեր
Քարաքոսերին կարելի է դասակարգել ըստ իրենց աճման ձևերի։
Բազմացումը և տարածումը
Շատ քարաքոսեր բազմանում են անսեռ եղանակով։ Այն կատարվում է վեգետատիվ ճանապարհով կամ դիասպորների (պարունակում են սնկի և ջրիմուռի բջիջներ) տարածման միջոցով։ Դիասպորների տեսակներից են սոռեդիումները, որոնք ջրիմուռների բջիջների փոքրիկ խմբեր են։ Դրանք, շրջապատվելով սնկային ֆիլամենտներով, ձևավորում են հատուկ կառույցներ՝ սոռալիաներ, որոնց միջից սոռեդիումները կարող են տարածվել քամու միջոցով։ Դիասպորների մեկ այլ տեսակ են ինսիդիաները, որոնք թալոմի վրա գտնվող երկարավուն ելուստներ են և տարածվում են՝ պոկվելով թալոմից։ Այսպիսով, քարաքոսերն ունեն ինսիդիումներ, սոռեդիումներ և ենթարկվում են ֆրագմենտացիայի։ Չնայած այդ երկու կառուցվածքներն էլ կազմված են միևնույն բաղադրիչներից (միկոբիոնտ և ֆոտոբիոնտ), նրանք որոշակիորեն տարբերվում են։ Ինսիդիումները քարաքոսի արտաքին ելուստներ են։ Սոռեդիումները փոշենման պրոպագուլներ են, որոնք դուրս են գալիս թալոմի գագաթից։ Որպեսզի առաջանա քարաքոս, պրոպագուլները պետք է պարունակեն և´ միկոբիոնտ, և´ ֆոտոբիոնտ։ Թփանման քարաքոսերը հեշտորեն ֆրագմենտների են բաժանվում։ Քանի որ թալոմը լավ տարբերակված չէ, դիասպորների առաջացման և վեգետատիվ բազմացման միջև սահմանն անորոշ է։ Շատ քարաքոսեր կոտրվում են մասերի, երբ չորանում են և տարածվում են քամու միջոցով։ Շարունակում աճել, երբ առկա է անհրաժեշտ քանակի խոնավություն։ Շատ քարաքոսեր բազմանում են սեռական եղանակով՝ սնկերի նման առաջացնելով սպորներ մեյոզի արդյունքում։ Տարածվելուց հետո այս սպորները պետք է հանդիպեն համատեղելի ջրիմուռների հետ, որպեսզի առաջանա քարաքոս։ Բազմացման այս ձևը տարածված է բազիդիոլիխենների մոտ, որոնք ձևավորում են պտղամարմիններ։ Ասկոլիխենների մոտ սպորները ձևավորվում են հատուկ կառուցվածքներում՝ ապոտեցիումներում, պերիտեցիումներում և պիկնիդիումներում ։
Օդի աղտոտում
Եթե քարաքոսերը միշտ աճում են աղտոտված օդի պայմաններում, նրանք ուղղակիորեն չեն կարող չկուտակել աղտոտիչները։ Նրանք չունեն թափվող մասեր, հերձանցներ, կուտիկալա և այդ պատճառով կլանում են տարբեր աերոզոլներ և գազեր թալոմի ամբողջ մակերեսով, որտեղից այդ նյութերը հեշտությամբ թափանցում են ֆոտոբիոնտի շերտի մեջ։ Արմատներ չունենալու պատճառով շատ քիմիական տարրերի առաջնային աղբյուրը քարաքոսերի համար օդն է, և այդ պատճառով քարաքոսի մեջ տարրերի պարունակությունը խոսում է նաև շրջակա օդի բաղադրության մասին։ Մթնոլորտից տարբեր նյութեր կլանվում են մառախուղի, ցողի, գազերի աբսորբցիայի և չոր նստեցման միջոցով։ Հետևաբար շատ էկոլոգիական ուսումնասիրություններ ընդծգում են քարաքոսերի շահութաբեր կիրառությունը որպես մթնոլորտային օդի որակի արդյունավետ կենսացուցիչներ։ Ոչ բոլոր քարաքոսերն են ցուցաբերում հավասար զգայունություն օդի աղտոտման նկատմամբ, այսինքն՝ քարաքոսերի տարբեր տեսակներ ունեն մթնոլորտի որոշակի աղտոտիչների նկատմամբ տարբեր զգայունություն։ Այդ զգայունությունը ուղղակիորեն կապված է միկոբիոնտի էներգետիկ պահանջների հետ, և որքան մեծ է միկոբիոնտի կախվածությունը ֆոտոբիոնտից, այնքան ավելի զգայուն է քարաքոսը օդի աղտոտվածության նկատմամբ։ Ֆոտոբիոնտը օգտագործում է նյութափոխանակային էներգիայի մի մասը բջջային կառուցվածքների վերանորոգման համար՝ ֆոտոսինթետիկ ակտիվության հաշվին, և այս դեպքում միկոբիոնտին բաժին է հասնում պակաս էներգիա։ Ֆոտոբիոնտի և միկոբիոնտի միջև հավասարակշռության խախտումը կարող է հանգեցնել սիմբիոտիկ համակեցության վերացմանը։ Հետևաբար քարաքոսի վերացումը կարող է տեղի ունենալ ոչ միայն թունավոր նյութերի կլանման, այլ նաև սիմբիոնտներից մեկի օգտին նյութերի անհավասարաչափ մատակարարման հետևանքով։
Էվոլյուցիա և հնէաբանություն
Ասկոմիցետների և քարաքոսերի էվոլյուցիան բարդ է, և կան չպարզաբանված բազմաթիվ հարցեր, բայց քանի որ գոյություն ունեն ասկոմիցետների 15 տարբեր դասեր, գիտնականները հակված են հավատալ, որ տարբեր քարաքոսեր զարգացել են մեկը մյուսից անկախ՝ անալոգ էվոլյուցիայի ընթացքում։ Լիխենիզացված սնկերը շարունակել են զարգանալ քարաքոսեր չառաջացնող սնկերից անկախ։ Լիխենիզացումը սնկերի կողմից վաղուց ընտրված մարտավարություն է։ Էքստրեմալ բնակավայրերը, որտեղ քարաքոսերը ապրում են, սովորաբար չեն նպաստում բրածոների առաջացմանը։ Քարաքոսերի ամենահին բրածոն, որում երկու սիմբիոտիկ բաղադրիչներն էլ պահպանվել են, պատկանում է վաղ Դեվոնի ժամանակաշրջանին և ունի 400 միլիոն տարվա վաղեմություն ։ Մի փոքր ավելի հին բրածո է Սպոնգիոֆիտոնը, որը նույնպես ներկայացվում է որպես քարաքոս։ Կա դեռևս չապացուցված ենթադրություն, որ ավելի հին բրածո Նեմատոթալուսը նույնպես քարաքոս է։ Կան պնդումներ, որ Էդիակարյան բրածոները ևս քարաքոսեր են չնայած կան որոշ հակասություններ՝ կապված նրանց թվին պատկանող Դիկինսոնիաի հետ։ Հարավային Չինաստանում՝ Դոուշանտյո ֆորմացիայի ծովային ֆոսֆորիտներում, պահպանվել են քարաքոսանման բրածոներ՝ կազմված կլորավուն բջիջներից և բարակ ֆիլամենտներից։ Այս բրածոները պատկանում են Նեոպրոտերոզոիկ դարաշրջանին և ենթադրաբար ունեն 551-635 միլիոն տարվա վաղեմություն ։ Այս բրածոների բացահայտումը խոսում է այն վարկածի օգտին, որ սնկերը ձևավորել են սիմբիոտիկ հարաբերություններ ֆոտոավտոտրոֆների հետ բարձրակարգ բույսերի էվոլյուցիայից շատ առաջ։ Վինֆրենատիան, որը գտնվել է Շոտլանդիայում, նույնպես վերագրվում է վաղ դեվոնյան ժամանակներին և իրենից ներկայացնում է զիգոմիցետային քարաքոս։ Գտնվել են մի շարք բրածո քարաքոսեր՝ սաթի մեջ պարփակված վիճակում։ Օրինակ՝ Anzia անունով բրածո քարաքոսը հայտնաբերվել է սաթի կտորների մեջ՝ հյուսիսային Եվրոպայում և ունի մոտ 40 միլիոն տարվա վաղեմություն։ ԱՄՆ-ի Կալիֆոռնիա նահանգի Թրինիթիի շրջանում հայտնաբերված Lobaria-ն պատկանում է միջին միոցենի ժամանակաշրջանին։ 1995 թվականին Գարգասը և նրա գործընկերները առաջարկեցին մի վարկած, որ գոյություն ունի լիխենիզացման ամենաքիչը 5 անկախ աղբյուր՝ 3-ը բազիդիոմիցետներում և 2-ը ասկոմիցետներում։ Այնուամենայնիվ Լուցոնին և մի շարք այլ գիտնականներ 2000 թվականին նշեցին, որ լիխենիզացումը հավանաբար զարգացել է ավելի վաղ և ուղեկցվել է բազմակի կորուստներով։ Գուցե քարաքոս չառաջացնող որոշ սնկեր երկրորդաբար կորցրել են քարաքոսային ասոցիացիա առաջացնելու ընդունակությունը։ Արդյունքում, լիխենիզացումը համարվեց որպես սննդառության առումով հաջողված մարտավարություն։ Քարաքոսերը եղել են հին ցամաքային էկոհամակարգերի բաղադրիչներ։ Ամենահին բրածոն ենթադրվում է, որ ունի 400 միլիոն տարվա տարիք։ Վերջին հետազոտությունները (2009) ցույց են տվել, որ ասկոմիցետների նախնիները եղել են սապրոֆիտներ, և որ լիխենիզացման պրոցեսները տեղի են ունեցել բազմակի անգամներ։
Կարգաբանություն և դասակարգում
Քարաքոսերը անվանվում են սնկային բաղադրիչի հիման վրա, քանի որ այն որոշիչ դեր է խաղում քարաքոսի ձևի որոշման հարցում։ Սունկը հիմնականում կազմում է քարաքոսի մարմնի հիմնական մասը, չնայած թելանման և դոնդողանման քարաքոսերի դեպքում այդպես չէ։ Սունկը հիմնականում ասկոմիցետ է, քիչ դեպքերում՝ բազիդիոմիցետ, եվ համապատասխանաբար տարբերում ենք բազիդիոլիխեններ և ասկոլիխեններ։ Նախկինում որոշ կարգաբաններ մտցնում էին քարաքոսերին առանձին բաժնի մեջ, որը կոչվում էր Mycophycophyta, սակայն այս դասակարգումը այլևս չի ընդունվում, քանի որ քարաքոսի բաղադրիչները ունեն տարբեր ծագում։ Ո´չ ասկոլիխենները և ո´չ էլ բազիդիոլիխենները չեն առաջացնում մոնոֆիլետիկ սերունդներ, բայց առաջացնում են որոշակի խմբեր։ Յուրահատուկ սունկ է Geosiphon pyriforme-ն, որը պատկանում է Glomeromycota տիպին և ներառում է ցիանոբակտերիալ սիմբիոնտին իր բջիջների մեջ։ Geosiphon-ը սովորաբար չի համարվում քարաքոս, և իր յուրահատուկ սիմբիոզը չէր ընդունվում տարիներ շարունակ։ Այս ցեղը ավելի մոտ է կանգնած էնդոմիկորիզա առաջացնող սնկերի ցեղերին։ Հետևալ աղյուսակում տրված են քարաքոս առաջացնող սնկերի կարգերը և ընտանիքները տես ստորև։
Տնտեսական նշանակություն
Քարաքոսերն օգտագործվում են որպես սնունդ աշխարհի տարբեր ժողովուրդների կողմից։ Չնայած որոշ քարաքոսերով սնվում են միայն սովի ժամանակ, մյուս տեսակները օգտագործվում են որպես հիմնական սնունդ և նույնիսկ որպես դելիկատես։ Քարաքոսերով սնվելու ժամանակ առաջանում են որոշակի դժվարություններ. քարաքոսի պոլիսախարիդները անմարսելի են մարդկանց համար, ինչպես նաև սովորաբար պարունակում են թույլ թունավոր երկրորդային մետաբոլիտներ, որոնք պետք է հեռացվեն ուտելուց առաջ։ Շատ քիչ քարաքոսեր են թունավոր, որոնք հիմնականում դեղին են։ Իսլանդական մամուռ կոչվող քարաքոսը (Cetraria islandica) անցյալում Հյուսիսային Եվրոպայի բնակիչների սննդի անբաժան մասն էր կազմում։ Նրանից պատրաստում էին հաց, շիլա, պուդինգ, ապուր և աղցան։ Ֆրեմոնտի բրիորիա կոչվող քարաքոսը (Bryoria fremontii) լայնորեն օգտագործվում էր սննդի մեջ Հյուսիսային Ամերիկայում։ Հյուսիսային ժողովուրդները օգտագործում էին մասնակիորեն մարսման ենթարկված եղջերուի մամուռ կոչվող քարաքոսը՝ (Cladina spp.) այն նախապես հանելով սպանված եղջերուի ստամոքսի գանձակից։ Umbilicaria spp. և Lasalia spp. քարաքոսերը հաճախ օգտագործվել են Հյուսիսային Ամերկայում որպես սնունդ ծայրահեղ դեպքերում, իսկ Umbilicaria esculenta տեսակը կորեական և ճապոնական խոհանոցում է օգտագործվում։ Շատ քարաքոսեր արտադրում են երկրորդային մետաբոլիտներ՝ պիգմենտներ և տոքսիններ։ Պիգմենտները պաշտպանում են քարաքոսին արեգակնային հավելյալ ճառագայթումից, իսկ տոքսինները ոչնչացնում են բակտերիաներին և պաշտպանում են խոտակեր կենդանիներից։ Այս նյութերը կարևոր նշանակություն ունեն քարաքոսերի տեսակային պատկանելիությունը որոշելու ժամանակ և ունեն տնտեսական նշանակություն, որպես ներկերի (օրինակ՝ լակմուսի) և պարզ հակաբիոտիկների ստացման աղբյուր։ Կան տեղեկություններ, որ քարաքոսերը օգտագործվել են կարմիր և մանուշակագույն ներկեր ստանալու համար։ Կարևոր պատմական, տնտեսական նշանակություն ունեն Roccellaceae ընտանիքի քարաքոսերը, որոնք հաճախ կոչվում են օրխելլայի սերմեր կամ օրխիլներ։ Նրանցից ստացվող օրսեինը և այլ քարաքոսային ներկեր հետագայում փոխարինվեցին սինթետիկ տարբերակներով։ pH-ի ինդիկատոր լակմուսը ներկ է՝ ստացված Rocella tinctoria քարաքոսից եռացման միջոցով։ Usnea ցեղի տարբեր տեսակներ օգտագործվել են վերքերը բուժելու համար 20-րդ դարի կեսերին Ռուսաստանում։ Պատմականորեն Lobaria pulmonaria տեսակը հավաքվում էր մեծ քանակություններով և, քանի որ նման էր արտաքին տեսքով թոքերին, ապա վաճառվում էր որպես թոքային հիվանդությունների դեմ դեղ։ Նույն կերպով Peltigera leucophlebia տեսակը առաջարկվում էր օգտագործել կաթնուկի ժամանակ։ Օլիվետոլ կոչվող նյութը առկա է որոշ քարաքոսերի կազմում։ Կանեփի բույսը նույնպես արտադրում է նման մի նյութ՝ օլիվետոլաթթու՝ որպես միջանկյալ պրոդուկտ։ Այն հետագայում օգտագործվում է տետրահիդրոկանաբինոլի (THC) կենսասինթեզի ժամանակ։ PLoS ONE ամսագրում տպագրված մի հոդվածում նշված է, որ որոշ տեսակի քարաքոսեր քայքայում են պրիոններին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Քարաքոսեր Կատեգորիա:Սիմբիոզ
Ապոլիմա
Ապոլիմա (Apolima), Արևմտյան Սամոա կղզիներից ամենափոքր (ինչպես տարածքով, այնպես էլ բնակչությամբ) բնակելի կղզին է։ Ապոլիմայի բնակչությունը կազմում է 75 մարդ (2006 թվականի տվյալներով) և կենտրոնացված է կղզու հյուսիսային ափին գտնվող Ապոլիմա Տաի գյուղում։ Ապոլիմա կղզին, որը գտնվում է համանուն նեղուցում, մտնում է Աիգա ի լե Տաի շրջանի կազմի մեջ։ Ապոլիմայից ոչ հեռու գտնվում է ավելի մեծ՝ Մանոնո կղզին։ Վարչականորեն կղզին պատկանում է Աիգա ի լե Տաի շրջանին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սամոայի կղզիներ
Ագզիբար
Ագզիբար, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Արեշի գավառում ։
Բնակչություն
1908 թվականին գյուղն ունեցել է 307 կովկասի թաթար բնակիչ ։
Նովոալեկսանդրովկա (գյուղ, Ալեքսանդրովի շրջան)
Նովոալեկսանդրովկա (Новоолександрівка), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Ալեքսանդրովիում։
2001 թվականի տվյալներով Նովոալեկսանդրովկա գյուղում բնակվում էր 413 մարդ։
Աստերոիդների ցանկ (74901-75000)
Աստերոիդների ցանկ (74801-74900) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (75001-75100)
Ամուգ
Ամուգ, դաշտ Կիլիկիայում, Զեյթունի շրջանում։ Այլ առիթով հիշատակվում է Անտիոքի մոտակայքում :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դաշտեր
Այրայգալիդաղ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեռնագագաթներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռներ
Ձյուն ամառվա կեսին
Ֆիլմի մասին
Կան պնդումներ, որ սա մոռացված ֆիլմ է, քանի որ 2013 թվականին Ռոման Գրոմադսկին ասել է, թե «այս ֆիլմը ոչ ոք երբևէ չի տեսել, սակայն դա այդպես չէ. կինոգետ Սերգեյ Կուդրյավցևի տվյալներով՝ ֆիլմը թողարկվել է համամիութենական էկրանին 1971 թվականին և բավականին հաջող է եղել «Ղազախֆիլմ» կինոստուդիայի ֆիլմերի շարքում. 228 օրինակով տպաքանակի դեպքում այն դիտել է 2,6 միլիոն հանդիսատես ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Ղազախական ֆիլմեր Կատեգորիա:1967 ֆիլմեր
Sperm
Sperm - գերմանական Oomph! խմբի երկրորդ ալբոմն է։ Թողարկվել է 1994 թվականի մայիսի 2-ին Dynamica Records լեյբլից։ «Sperm»-ը հանդիսանում է Neue Deutsche Härte ուղղվածության առաջին ալբոմը աշխարհում։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Oomph! ալբոմներ Կատեգորիա:Գերմանալեզու ալբոմներ Կատեգորիա:1994 ալբոմներ
Աբդուլա բին Նասեր բին Խալիֆա Ալ Տանի
Աբդուլա բին Նասեր բին Խալիֆա Ալ Տանի (سعادة الشيخ عبدالله بن ناصر بن خليفة آل ثاني‎, ), Կատարի վարչապետը 2013 թվականի հունիսի 26-ից մինչև 2020 թվականի հունվարի 28-ը։ Լինելով Կատարի Ալ Տանի կառավարական տան անդամ` նա 2005 թվականից մինչև 2013 թվականը զբաղեցրել է Կատարի ներքին գործերի նախարարի պաշտոնը։
Կենսագրություն և կրթությաուն
Շեյխ Աբդուլան Կատարի նախկին էմիր Խամադ բին Խալիֆ Ալ Տանի հեռու բարեկամն է, նա շեյխ Նասեր բին Խալիֆ Ալ Տանիի որդին է, ըստ կառավարական տան կայքի` շեյխ Աբդուլան Ահմեդ բին Մուհամեդ Ալ Տանի ծոռն է, այդ կերպ ունենալով ընդհանուր նախնի` Մուհամեդ բին Տանիին, Աբդուլան համարվում է էմիր Խամադի զարմիկը ։
Կարիերա
1985 թվականին Կատարում անցնելով զինվորական ծառայության` նա ոստիկանության փրկարարական բաժնում զբաղեցրել է պարեկային սպայի պաշտոնը ։ 1989 թվականին նա մայրաքաղաքի անվտանգության ոստիկանության բաժնում ստանձնել է մարզադաշտերի անվտանգության ապահովման սպայի պարտականությունները ։ Այնուհետև նա դարձել է արտակարգ իրավիճակների ոստիկանական բաժնի հրամանատարի օգնական։ Աբդուլան նշանակվել է ոստիկանության անվտանգության բաժնի հատուկ գործողությունների հատուկ նշանակության ջոկատի հրամանատար և անվտանգության հատուկ բաժնի կազմի հատուկ ստորաբաժանման հրամանատար։ 2001 թվականի դեկտեմբերի 28-ին նա դարձել է հատուկ գործողությունների հատուկ նշանակության անվտանգության ջոկատի հրամանատարի օգնական։ 2004 սեպտեմբերին նրա կոչումը բարձրացրել են մինչև բրիգադի գեներալի ։
Ծառայությունից հետո 2005 թվականի փետրվարի 15-ին լինելով տարբեր պաշտոններում` Աբդուլան նշանակվել է Կատարի ներքին գործերի պետնախարար ։ Նա վարչապետ է նշանակվել 2013 թվականի հունիսի 26-ին նախարարների շրջանում եղած փոփոխությունների արդյունքում, այդ պաշտոնում փոխարինելով Խամադ բեն Ջասիմ բեն Ջաբեր Ալ Տանիին ։ Միաժամանակ նա հետևելով բոլոր փոփոխությունների արդյունքին` նա փոխարինել է Աբդուլ բին Խալիդի Ալ Տանիին ներքին գործերի նախարարի պաշտոնում ։
Անձնական կյանք
Շեյխ Աբդուլան ամուսնացած է և ներկայումս ունի 6 երեխա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Կատարի վարչապետներ
Շառլ Բեռլեն
Շառլ Բեռլեն, թատրոնի, կինոյի և հեռուստատեսության ֆրանսիացի դերասան, ինչպես նաև թատերական ռեժիսոր և սցենարիստ։
Կենսագրություն
Շառլ Բեռլենը ծնվել է 1958 թվականի ապրիլի 30-ին Սեն Մանդեում (Ֆրանսիայի Վալ դը Մարն դեպարտամենտ), ռազմածովային անեսթեզիոլոգի և անգլերենի ուսուցչի բազմազավակ ընտանիքում. վեց երեխաներից չորրորդն է ։ 15 տարեկան հասակում իր եղբոր հետ Շառլն սկսել է հանդես գալ այն թատերական լիցեյի սիրողական թատերական խմբում, որտեղ էլ նա սովորում էր։ Ստանալով բակալավրի աստիճան՝ Շառլը փորձել է միանգամից միանալ Ստրասբուրգի ազգային թատրոնի հիմնական թատերախմբին, բայց դա նրան չի հաջողվում, և նա ընդունվում է Բրյուսելի թատրոնի ինստիտուտ ։
1982 թվականին Բեռլենը կատարել է իր նորամուտը միաժամանակ թատրոնում և կինոյում։ «Սպանություն տանը» (Salt on Our Skin) ֆիլմում կատարած դերով կինոյում իր նորամուտը նշելուց առաջ նա ճանաչման է արժանացել թատրոնում կատարած դերերի շնորհիվ՝ երկար տարիներ աշխատելով Փարիզի, Ստրասբուրգի, Նանտերի և Տուլոնի թատրոններում։
1994 թվականին նկարահնվել է Պասկալ Ֆերրանի «Մանր գործարքներ մահացածների հետ» ֆիլմում, որում կատարած դերի համար առաջադրվել է «Սեզար» մրցանակի որպես ամենախոստումնալից դերասան։
1996 թվականին Կաննի կինոփառատոնում ներկայացրել է Պատրիս Լեկոնտի «Ծաղրուծանակ» ֆիլմը, որտեղ կատարել է գլխավոր դերերից մեկը՝ մարմնավորելով պալատականի, որը սովորում է ինտրիգների նուրբ ու վտանգավոր արվեստը Վերսալի պալատում 18-րդ դարում։ Այս դերի համար 1997 թվականին արժանացել է «Լյումիեր» մրցանակի և առաջադրվել է «Սեզար» մրցանակի որպես լավագույն դերասան։ Հետագայում դերասանը ևս երեք անգամ առաջադրվել է «Սեզար» մրցանակի նույն կատեգորիայում, բայց ոչ մի անգամ չի հաղթել։
Անձնական կյանք
Դերասան Էմիլ Բեռլենի հայրն է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դերասաններ Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի թատերական ռեժիսորներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կինոդերասաններ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կինոռեժիսորներ
Ռադիոկապ
Ռադիոկապ, ռադիոալիքներով իրականացվող կապն է։
Աշխատանքի սկզբունք
Հաղորդագրությունների հաղորդման կետում տեղադրվում է ռադիոհաղորդիչ սարքավորումը, որն ունի ռադիոհաղորդիչ և հաղորդիչ անտենա, իսկ հաղորդագրությունների ընդունման կետում՝ ռադիոընդունիչ սարքավորումը, որն ունի ընդունիչ անտենա և ռադիոընդունիչ։ Հաղորդիչում գեներացվող կրող հաճախականությամբ ներդաշնակ տատանումները մոդուլվում են հաղորդվող հաղորդագրությանը համապատասխան։ Մոդուլված ռադիոհաճախային տատանումները ռադիոազդանշաններ են, որոնք հաղորդիչից մտնում են հաղորդիչ անտենա։ Անտենայի միջոցով շրջակա տարածության մեջ գրգռվում են մոդուլված էլեկտրամագնիսական ալիքներ։ Ռադիոլիքները, տարածվելով, հասնում են ընդունիչ անտենային և նրանում գրգռում էլեկտրական տատանումներ, որոնք այնուհետև մտնում են ռադիոընդունիչ։ Ընդունված ռադիոազդանշանը շատ թույլ է, քանի որ ընդունիչ անտենային է հասնում ճառագայթված էներգիայի աննշան մասը։ Այդ պատճառով ռադիոազդանշանը ռադիոընդունիչում մտնում է էլեկտրոնային ուժեղացուցիչ, ենթարկվում դեմոդուլման կամ դետեկտման։ Ստացված ազդանշանը(սովորաբար ուժեղացված) վերարտադրող սարքավորման օգնությամբ փոխակերպում է հաղորդագրության, որը լիովին համապատասխանում է սկզբնական հաղորդագրությանը։
Ընդունման կետում ռադիճառագայթումների կողմնակի աղբյուրներից կարող են վերադրվել էլեկտրամագնիսական ալիքներ, որոնք խանգարում են հաղորդագրության ճիշտ վերարտադրմանը և այդ պատճառով էլ կոչվում են ռադիոընդունման խանգարումներ։
Հաճախային միջակայքեր
Ռադիոկապի համար օգտագործվում է ռադիոալիքների չափազանց լայն միջակայք՝ կիլոմետրականից մինչև սանտիմետրական ալիքներ։ Շնորհիվ այն բանի, որ դեցիմետրական և սանտիմետրական ալիքների հաճախային միջակայքը (30 Մհց-30 Գհց) մոտ 1000 անգամ գերազանցում է 30 Մհց-ից ցածր հաճախությունների միջակայքերին, հնարավոր է դառնում իրականացնել բազմուղի ռադիոկապ։ Կիրառելով դեցիմետրական և սանտիմետրական ալիքների տարածության մեջ ուղղագիծ տարածվելու հատկությունը՝բազմակի վերահաղորդման միջոցով մեծ հեռավորությունների վրա իրականացվում է ռադիոռելեային կապ։ Ռադիոյի համար Երկրի արհեստական արբանյակների օգտագործումը հիմք դրեց տիեզերական կապի ստեղծմանը։ Մետրական միջակայքի մեծ հզորություն և հաճախականության նեղ շերտ ունեցող ալիքների՝ իոնոլորտի ցրման երևույթի հիման վրա ստեղծվեց իոնոլորտային ռադիոկապ, իսկ մթնոլորտի վերին շերտերում այրվող ասուպների իոնացված հետքերից ռադիոալիքների անդրադարձման երևույթի հիման վրա՝ ասուպային ռադիոկապ։
Կատեգորիա:Ռադիոկապ
Ալթայան լեզուներ
Ալթայան լեզուներ (Սխալ անվանմամբ՝ Թյուրք-Թաթարական, Թյուրք–մոնղոլաթաթարական Թյուրքամոնղոլ–Թաթարական լեզուներ), լեզվաընտանիք, որը բաժանվում է երեք խմբի՝ թյուրքական լեզուներ, մոնղոլական լեզուներ և Տունգուս–մանչժուրական լեզուներ։ Ալթայական լեզուներ, որոնց մի մասի ցեղակցությունը դեռևս հիմնավորապես ապացուցված չէ, բավական մեծ թիվ են կազմում և սփռված են Խաղաղ օվկիանոսից մինչև Փոքր Ասիա։ Որոշ լեզվաբաններ գտնում են, որ Ալթայական լեզուները ծագում են մի ընդհանուր հիմք լեզվից, ուրիշները դրանց միջև եղած նմանությունները բացատրում են լեզվական փոխազդեցությամբ, իսկ ոմանք էլ Ալթայական լեզուներ միավորում են ուգրո–ֆիննական լեզուների հետ, մեկ ընդհանուր՝ ուրալ–ալթայական լեզվաընտանիքում։
Ալթայական լեզուներով խոսում են Ալթայում և նրան հարող շրջաններում ապրող թյուրքական ու մոնղալախոս մոնղոլական ժողովուրդների լեզուները, որոնք մտնում են թյուրքական ու մոնղոլական լեզուների հյուսիսարևմտյան (ալթայերենը իր բարբառներով) և հյուսիսարևելյան խմբերի մեջ ։
Հիմնական
Բնորոշ են ծննդաբանական և տիպաբանական ընդհանուր հատկանիշներով։ Խոսվում են ընդհանուր տերիտորիայի վրա, որի արևմտյան թևը հասնում է մինչև Արևելյան Եվրոպա ու Միջերկրական ծովի ափերը, արևելյանը՝ Սիբիրի խորքերը և Արևելյան ասիա Չինաստան, միջինական թևը՝ Ղրղզստան Միջին Ասիա։ Ելնելով որոշ ընդհանրություններից ու նմանություններից, ոմանք թյուրքական լեզվաընտանիքը (տունգուս-մանչժուրական խումբը, նույնիսկ Չինարենը ու ճապոներենը) մտցնում են ավեի մեծ լեզվաընտանիքի մեջ և կոչվում ալթայան լեզվաընտանիք։ Վերջինս հայտնի է նաև ուրալ-ալթայան անունով, երբ նրան ավելանում են ուգրո-ֆիննական և սամոդիակյան լեզուները։ Առավել հայտնի է հետևյալ դասակարգումը.
Բնորոշում
Բնորոշ են ձայնավորների ներդաշնակությամբ, կցական կառուցատիպով, ստացական առման կարգով, սեռի բացակայությամբ, կետադրությունների գործածությամբ, անվանական և բայական հարուստ ձևերով։ Թյուրքական լեզվաընտանիքի որոշ լեզուներ ունեն լատինագիր, որոշը ռուսագիր, մոնղոլագիր այբուբեն, ինչպես նաև չինական հիերոգլիֆներ չինական այբուբեններ, և արաբագիր այբուբեններ։
Գաղատա
Գաղատա (, Γαλατία, Գալաթիա, «Գալիա ») հնագույն տարածք էր կենտրոնական Փոքր Ասիա լեռնաշխարհում, մոտավորապես համապատասխանում է ներկայիս Անկարայի և Էսկիշեհիրի նահանգներին, ժամանակակից Թուրքիայում։ Գաղատան կամ Գալաթիան անվանակոչվել է այն Գալերի անունով, որոնք՝ Թրակիայից (տե՛ս Tylis ), մ․թ․ա. Գ դարում ներխոըժել են Փոքր Ասիա և բնակություն հաստատել նրա կենտրոնական գաւառներում՝ Անկիւրա քղաքի շուրջ։ Գալլերը դարձան Գաղատա երկրամասի իշխող կաստան։ Գաղղաական կամ գալլական ներխուժումները դարձան մէկ այլ արշաւանքի ուղղակի շարունակութիւնը՝  Գալիական ներխուժումերը Բալկաններում 279 մ.թ.ա.: Գաղատան կոչւում էր Արևելքի Գալիա։ Հռոմեացի պատմիչներն ու գրողները դրա բնակիչներին անվանում են Գալի ( Գալեր կամ Կելտեր )։
Ալթայան լեզուներ
Ձևաբանություն
Ձևաբանական տեսակետից ալթայան լեզուներին բնորոշ է վերջածանցների կցական կառուցատիպը։
Գաղատա
Աշխարհագրություն
Գաղատա – Գալաթիան հյուսիսից սահմանակից էր Բիթինիա և Պաֆլագոնիա երկրամասերին, արևելքից ՝ Պոնտոսին, Փոքր Հայքին և ու Կապադովկիային, հարավից ՝ Կիլիկիային և Լիկոնիային, իսկ արևմուտքից ՝ Փռիւգիա– Ֆրիգիային։ Գաղատացոց մայրաքաղաքը Անկիյուրա–Անկիրան էր (այսինքն Անկարան, ներկայումս Թուրքիայի մայրաքաղաքն է)։
Ալթայան լեզուներ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ալթայան լեզուներ Կատեգորիա:Կցական լեզուներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի լեզուներ
Գաղատա
Կելտական՝ Սելթիկ Գաղատա
4-րդ դարում կելտերը թափանցել էին Բալկաններ ՝ շփվելով թրակիացիների և հույների հետ ։ 380 մ.թ.ա. նրանք կռվում են հարավային շրջաններում, Դաղմատիա (ներկայիս Խորվաթիա), և խոսակցություններ շրջանառվում շուրջ հնագույն աշխարհին, որ Ալեքսանդր Մակեդոնացին ' Ֆիլիպ II Մակեդոնիայի էր սպանվել է դաշունահարել կելտական ծագման ։ Arrian- ը գրում է, որ «Իոնյան ափին հաստատված կելտերը» նրանց թվում էին, ովքեր եկել էին Ալեքսանդր Մեծին դիմավորելու Գետաների դեմ արշավանքի ընթացքում մ.թ.ա. 335 թ. Մի քանի հնագույն պատմություններ նշում են, որ Կելտերը դաշինք են կնքել Սիրակուզացի Դիոնիսիոս I- ի հետ, որը նրանց ուղարկել է մակեդոնացիների կողքին կռվելու Թեբացիների դեմ ։ 279 թվին երկու կելտական խմբակցություններ միավորվեցին Բրենուսի ղեկավարության ներքո և սկսեցին հարավային Բուլղարիայից հարավ ձգվել դեպի հունական նահանգներ։ Ըստ Լիվիի, մի զգալի ուժ առանձնացավ այս հիմնական խմբից և շարժվեց դեպի Փոքր Ասիա ։
Տարածքը Celtic Գաղատիայի ընդգրկված քաղաքները Ancyra (ներկայիս Անկարան), Pessinus, Tavium, և Gordion.
Հռոմեական Գաղատա
Deiotarus Դեոտարիոս արքայի մահից հետո՝ թագավորությունը Գաղատիայի տրվել է Amyntas, որպես օժանդակ հրամանատար Հռոմեական բանակում Բրուտոսի և Cassius ով ստացել լավություն Մարկ Անտոնիոսի ։ Նրա մահից հետո, մ.թ.ա. 25-ին, Գալաթիան Օգոստոսը ներգրավվեց Հռոմեական կայսրության մեջ ՝ դառնալով հռոմեական նահանգ ։ Մոտ իր կապիտալի Ancyra (ժամանակակից Անկարա), Pylamenes, թագաւորի ժառանգորդը, վերակառուցվել տաճար է փռյուգիական աստծո Men է մեծարել Օգոստոս (այդ Monumentum Ancyranum ), որպես նշան հավատարմության. Հենց Գալաթիայի այս տաճարի պատերին էր պահպանվել օգոստոսի Res Gestae- ի հիմնական աղբյուրը արդիականության համար։ Գավառներից քչերն էին ավելի խանդավառորեն հավատարիմ մնում Հռոմին։
Հովսեպոսը հետ կապված բիբլիական գործիչ Գոմեր Գաղատիա (կամ գուցե Գալիայի ընդհանրապես). «Որովհետև Գամերը հիմնադրվել և որոնց հույները հիմա անվանում Գաղատացիս, [Galls], բայց այդպես էին կոչվում Gomerites» : Մյուսները Գոմերին կապում են Կիմմերների հետ։
Պողոս Առաքյալն այցելեց Գալատա իր միսիոներական ճանապարհորդություններում և գրեց այնտեղ գտնվող քրիստոնյաներին Գաղատացիների նամակում։
Վարչական վերակազմակերպման ժամանակ ( մոտ 386–395) դրան հաջորդեցին երկու նոր նահանգներ ՝ Գալաթիա Պրիմա և Գալաթիա Սեկունդա կամ Սալուտարիս, որոնք ընդգրկում էին Ֆրիգիայի մի մասը։ Գաղատացիների ժողովրդի ճակատագիրը որոշակի անորոշության առարկա է, բայց, կարծես, նրանք, ի վերջո, կլանված են եղել Անատոլիայի հույնախոս բնակչության մեջ։
Արտաքին կապեր
Կատեգորիա:Մերձավոր Արևելք Կատեգորիա:Արևմտյան Ասիայի պատմություն Կատեգորիա:Մերձավոր Արևելքի աշխարհագրություն Կատեգորիա:Մերձավոր Արևելքի պատմական պետություններ Կատեգորիա:Հին Հունաստանի աշխարհագրություն Կատեգորիա:Փոքր Ասիայի պատմական շրջաններ Կատեգորիա:Պատմական մարզեր Կատեգորիա:Ասիայի տարածաշրջաններ
Յուխարի-Ագջայազի
Յուխարի-Ագջայազի, գյուղ Ադրբեջանական ՍՍՀ-ի Աղդաշի շրջանում, իսկ նախկինում գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Արեշի գավառում ։
Ակբուլաղ
Ակբուլաղ, գետակ Արաքսի ավազանում, Արաքսի վտակ Կաղզվանի գետի օժանդակը։ Համեմատում են Կարմիր գետի հետ, որը որոշ աղբյուրներում տրված է իբրև Կաղզվանի գետերից անկած գետ՝ Արաքսի անմիջական վտակը ։
Յուխարի-Ագջայազի
Անվանումներ
Գյուղը սկզբնականում ունեցել է Ագջա-Յազի անվանումը։
Ակբուլաղ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր Կատեգորիա:Կաղզվանի գետի վտակներ
Յուխարի-Ագջայազի
Բնակչություն
1908 թվականին գյուղն ունեցել է 600 կովկասի թաթար բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Նովոբախմետիևո
2001 թվականի տվյալներով Նովոբախմետիևո գյուղում բնակվում էր 148 մարդ։
Նովոանդրեևկա (գյուղ, Ալեքսանդրովի շրջան)
Նովոանդրեևկա (Новоандріївка), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Ալեքսանդրովիում։
2001 թվականի տվյալներով Նովոանդրեևկա գյուղում բնակվում էր 118 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Ալեքսանդրովկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ձմեռ
Ձմեռը տարվա ամենացուրտ եղանակն է բարեխառն կլիմայում, աշնան և գարնան միջև։ Ձմեռային արևադարձի ժամանակ օրերը ամենակարճն են, իսկ գիշերները ամենաերկարը։ Հյուսիսային կիսագնդում տևում է ձմեռային արևադարձի օրից (դեկտեմբերի 22) մինչև գարնանային գիշերահավասարի օրը (մարտի 21), իսկ Հարավային կիսագնդում՝ ամառային արևադարձի օրից (հունիսի 22) մինչև աշնանային գիշերահավասարի օրը (սեպտեմբերի 23)։ Ցերեկվա տևողության փոքրացման և կեսօրին Արեգակի փոքր բարձրության հետևանքով, ջերմաստիճանը ձմռանը լինում է ցածր։ Ձմռանը ցերեկվա նվազագույն տևողությունը (դեկտեմբերի 22) Հայաստանում 9 ժամ է։
Օթերևութաբանություն
Օդերևութաբանական ձմեռը ամենակարճ ցերեկներ և ամենացածր միջին ջերմաստիճանը ունեցող ամենացուրտ եղանակն է։ Այս պնդումը համապատասխանում է դեկտեմբեր, հունվար, և փետրվար ամիսներին Հյուսիսային կիսագնդում, և հունիս, հուլիս և օգոստոս ամիսներին հարավային կիսագնդում։
Պատկերասրահ
Կատեգորիա:Տարվա եղանակներ Կատեգորիա:Ձմեռ
Շենոնսո (դղյակ)
Շենոնսո դղյակ (Château de Chenonceaux), գտնվում է ֆրանսիական Էնդր և Լուարա դեպարտամենտի ոչ մեծ համանուն Շենոնսո գյուղի մոտ։ Մտնում է դղյակների թվի մեջ, որոնք սովորաբար կոչվում են Լուարայի դղյակներ։ Ունի ժողովրդական «կանացի դղյակ» անվանումը։ Ֆրանսիայում ամենից շատ այցելվող, սիրելի և հայտնի դղյակներից է։ Հանդիսանում է մասնավոր սեփականություն, բայց բաց է այցելությունների համար։
Պատմություն
Կալվածքը, որտեղ այսօր վեր է խոյանում Շենոնսո դղյակը, 1243 թվականից պատկանում էր ծագումով Օվերնիից դե Մարկ ընտանիքին։ Նրանց սեփականությունն էր այդ տեղում գտնվող ջրանցքներով շրջապատված հինավուրց ամրոցը, որը Շեր գետի ափին միանում էր բարձրացնովի կամուրջով։ Ամրոցի կողքին գտնվում էր հողմաղաց։
Կառլ 6-րդի կառավարման ժամանակ Ժան դե Մարկն իր ամրոցում տեղակայել էր անգլիական կայազոր, ինչն ստիպեց թագավորին հրամայել քարուքանդ անել բոլոր պաշտպանողական ամրությունները և ամրագրել հողերն իրենց օրինական տերերին։ Դրամական դժվարություններն ստիպում են ընտանիքին վաճառել իրենց կալվածքը Նորմանդիայում ֆինանսական գործերով համբարակ Թոմաս Բոհյեին։ 1512 թվականին նա գնեց նաև ամրոցը։ Բոհյեն բացի աշտարակից, քանդում է հին դղյակը, նոր շինությւոն կառուցելու համար։ Շինարարական աշխատանքներն ավարտվում են 1521 թվականին։ Թոմաս Բոհյեի, իսկ երկու տարի անց նաև նրա կնոջ՝ Եկատերինայի մահից հետո դղյակն անցնում է նրանց որդուն՝ Անտուանին։ Ֆրանցիսկոս 1-ինը դղյակը բռնագրավում է որպես փոխհատուցում՝ Թոմաս Բոհյեի մի շարք ֆինանսական գործերի խախտման պատճառաբանությամբ։
1547 թվականին թագավոր է դառնում Հենրիխ 2-րդը, ով դղյակը նվիրում է Դիանա դե Պուատյեին։ 1551 թվականին նա սկսում է դղյակի բարեկարգում։ Քարե կամրջի շինարարության համար Դիանայի հրամանով չափվում է Շեր գետի խորությունը։ Կամուրջը կառուցվում է Ֆիլիբեր Դելորմի նախագծով։
1559 թվականին վախճանվում է Հենրիխ 2-րդը։ Թագուհին՝ Եկատերինա Մեդիչին վերադարձնում է դղյակը։ 1580 թվականին ճարտարապետ Անդրուե Դյուսերսոն իրականություն է դարձնում Ֆիլիբեր Դելորմի մտադրությունը՝ կառուցելով Շեր գետի կամրջի վրա նոր թև։ Այն երկհարկանի կառույցն իրենից ներկայացնում էր երկու երկար ճակատներ՝ հատված համաչափ իրար հաջորդող պատուհաններով։ Վերին հարկը ձևավորված էր որպես պարահանդեսային սրահ և հարուստ էր հարդարանքով, ինչպես դղյակի մնացած մասերը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի դղյակներ
Հրանտ Վանյան
Հրանտ Անուշավանի Վանյան, հայ խորհրդային ինժեներ-մեխանիկ։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1971), պրոֆեսոր (1972)։ ԽՄԿԿ անդամ (1962)։
Գործունեություն
Ավարտել է Մոսկվայի գյուղատնտեսական արտադրության ինժեներների ինստիտուտը (1939)։ 1960-1980 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ գյուղատնտեսության մեքենայացման և էլեկտրիֆիկացման ԳՀԻ-ի տնօրենի՝ գիտական աշխատանքների գծով տեղակալ։ Աշխատանքները վերաբերում են քարքարոտ հողերի յուրացման ու մեքենայացման տեխնոլոգիական հիմունքներին և քարհավաք մեքենաների աշխատանքային օրգանների ստեղծման հարցերին ։
Լյու Գան
Լյու Հան (չին. 刘刚, ), չինացի գիտնական և քաղաքական ակտիվիստ։
Կենսագրություն
Տյանանմեն հրապարակում տեղի ունեցած իրադարձություններից առաջ Լյուն ուսումնասիրում էր տեսական ֆիզիկա (մեխանիկա, աերոդինամիկա, օպտիկա, նյութագիտություն)։ 1984 թվականին Պեկինի համալսարանում ստացել է ֆիզիկայի մագիստրոսի աստիճան։ Դասավանդել և աշխատել է նաև ընկերություններում, ինչպես նաև Չինաստանի գիտությունների ակադեմիայի բաժնում։
1980 թվականների սկզբին ծանոթացել է Ֆան Լիչժիի հետ։ Լյուն կազմակերպեց Պեկինի անկախ ուսանողների միությունը և ինքը Տյանանմեն հրապարակի իրադարձությունների ժամանակ ուսանողների ամենաակնառու առաջնորդներից էր։ Երկու շաբաթ անց նա ձերբակալվեց։ Նա դատապարտվեց 6 տարվա ազատազրկման ։
1996 թվականին ԱՄՆ արտագաղթելուց հետո Կոլումբիայի համալսարանում ստացել է մագիստրոսի կոչում համակարգչային գիտությունների ոլորտում։ Լյուն աշխատել է Բելլի լաբորատորիայում (Նյու Ջերսի)։
Գիտական ուսումնասիրություններ
Լյուն Ռամակրիշնանի (անգլ. K. G. Ramakrishnan) հետ առաջարկել է A*Prune երկաթուղու ալգորիթմը, որը արդյունավետությամբ համեմատելի էր լավագույն երթուղայնացման ալգորիթմների հետ պատահական գծապատկերների վրա փորձարկումը ։
Մշակված է ծրագրակազմ և օպտիկական հեռահաղորդակցման համար նախատեսված օպտիկական երթուղայինների նոր դաս։
Նրա նոր հետազոտությունը՝ T-Forward մեթոդը, մաթեմատիկական մոդելի լավագույն արդյունքի նոր լուծում է և ոչ գծային ծրագրավորման (NLP) ուռուցիկ ֆունկցիայի փակ ձևով լուծում։ Գծային ծրագրավորումը մաթեմատիկական օպտիմալացման մասնավոր դեպք է։ T-Forward մեթոդը իրագործելի է տարածաշրջանում, առաջ է շարժվում T- ձևավորված ուղուց դեպի օբյեկտիվ ֆունկցիայի աճող ուղղություն։ Տեսականորեն, T-forward մեթոդը գծային ծրագրավորման կատարելագործված տարբերակ է, և այն ապահովում է մաթեմատիկական օպտիմալացման տեսության գծային ծրագրավորման խնդիրների լուծման առավել հարմար և ճշգրիտ ձևը։ Այն առաջարկվել է Լիու Հանի կողմից 2014 թվականին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Չինացի գիտնականներ Կատեգորիա:Չինացի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Չինաստանի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Իրավապաշտպաններ
(8281) 1991 PC18
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,805302 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,5828 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,0278 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1716,2 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,209766 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 6,18° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1991 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Հենրի Հոլտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Աղգյոլ (Վանա լճի ավազան)
Աղգյոլ, լճակ Թուրքիայի Վանի մարզում, Հայկական լեռնաշխարհում, մտնում է Վանա լճի ավազանը, Վան քաղաքից 47-48 կմ արևելք։ Չափսերը 2-2,5 կմ հարավից-հյուսիս՝ 1,5-2 կմ վրա, բարձրությունը մոտ 2600 մ։ Քաղցրահամ է և սառնորակ ջուր ունի։ Օմար լեժից 6,3 կմ հյուսիս ։
Իրիդիումի քլորիդ(II)
Իրիդիումի քլորիդ(II), անօրգանական միացություն, իրիդիումի ու քլորաջրածնական թթվի աղը` IrCl2։ Ստանդարտ պայմաններում այն իրենից փայլփլուն մուգ-կանաչ բյուրեղ է ներկայացնում, վատ է լուծվում ջրում, թթուներում ու հիմքերում։
Ֆիզիկական հատկություններ
Իրիդիումի երկքլորիդը առաջացնում է մուգ-կանաչ բյուրեղներ, գործնականում չի լուծվում ջրում։ 773 °С ջերմաստիճանում քայքայվում է` առանց հալվելու։
Գրականություն
Կատեգորիա:Իրիդիումի միացություններ Կատեգորիա:Քլորիդներ
Թալիշի լեռներ
Թալիշի լեռներ (Talış dağları,, Kuh-ha:ye Ta:lesh), լեռներ Ադրբեջանի հարավ-արևելքում և Իրանում։ Երկարությունը շուրջ 100 կմ է, բարձրությունը՝ մինչև 2477 մ։
Անվանում
Հայտնի են նաև Թալիշ անունով։ Անվանումն առաջացել է Կասպից ծովի հարավարևմտյան ափին բնակվող թալիշ ժողովրդի անունից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի լեռնաշղթաներ Կատեգորիա:Իրանի լեռնաշղթաներ
Հայ-ադրբեջանական ռազմական բախում (սեպտեմբեր, 2010)
Բախումներ Մարտակերտի շրջանում, ռազմական բախում Արցախի Հանրապետության պաշտպանության բանակի և Ադրբեջանի զինված ուժերի միջև, որը տեղի է ունեցել 2010 թվականի սպետեմբերի 4-ին Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի շրջանում՝ արցախա-ադրբեջանական ուժերի շփման գծում։
Նախապատմություն
Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի շրջան Արցախյան ազատամարտի տարիներին եղել է ռազմական գործողությունների գոտում, որի ավարտից հետո (1994 թվականի մայիսի 12) այն դարձավ Ադրբեջանի և ԼՂՀ Զինված ուժերի շփման գծի սահմանային շրջաններից մեկը։ «Հրադադարի» ստորագրումից հետո շրջանում ավարտվեց ռազմական գործողությունների ակտիվ փուլը, որից հետո տարածաշրջանի կարգավիճակի հարցը որոշվում է բանակցությունների միջոցով։ Հայկական կողմը «դե յուրե» Արցախի Հանրապետության ճանաչման իր պահանջները կապում է Կոսովոյի նախադեպի հետ։ Ադրբեջանը ցանականում է տարածքները վերցնել իր ենթակայության տակ և այդ նպատակով մեծացնում է իր ռազմական բյուջեն, ըստ որոշ վերլուծաբանների սա է պատճառը, որ «ադրբեջանցիների մեծ մասը հարցի լուծումը տեսնում է ռազմական ճանապարհով» ։ Մինչ այս բախումներ էին տեղի ունեցել Մարտակերտի շրջանի Գետաշեն (Չայլու) գյուղի մոտ (Ռազմական բախում Չայլու գյուղի մոտ)
Մարտական գործողություններ
Միջազգային դիտորդները պարբերական վերահսկողություն են սահմանել հակամարտ զորքերի շփման գծում։ Շփման գծում մոնիտորինգի բացակայության հետևանքով կողմերից յուրաքանչյուրը ներկայացնում է իր վարկածը։
Ադրբեջանական տարբերակ
Համաձայն ադրբեջանական կողմի ՊԲ-ն ստորաբաժանումները ցանկանալով օգոստոսի 31-ին կրած կորուստների համար վրեժխնդիր լինել Թերթերի շրջանի Չիլեբերթ գյուղի ուղղությամբ անցել են գրոհի ։ Սկսվել է մարտ, որի արդյունքում ադրբեջանական բանակը ունեցել է մեկ զոհ։ Նշվում է, որ ևս մեկ ադրբեջանցի զինվոր ստացած վնասվածքներից մահացել է հիվանդանոցում։ Այս կերպ ըստ ադրբեջանական տվյալների ադրբեջանի բանակը հրադադարի պահպանման ռեժիմի խախտման հետևանքով ունեցել է երկու զոհ ։
Մինչդեռ մի քանի ադրբեջանական ԶԼՄ-ներ հայտնում են հակասական տեղեկություններ։ Մասնավորապես ANS-PRESS լրտավական գործակալությունը հայտնում է, որ հայակական դիվերսիոն խումբը հարձակվել է Թերթերի շրջանի Հասանլայա գյուղի ուղղությամբ տեղակայված ադրբեջանական դիրքերի վրա։ Նաև նշվում է, որ այդ ամենի արդյունքում զոհվել է երկու ադրբեջանցի զինծառածող, իսկ մեկ զինծառայող վիավորվել է։ Ինչպես հայտնում է ANS TV բյուրոն : Իր հերթին ԱՊԱ գործակալությունը հղում անելով Ադրբեջանի ՊՆ-ին հայտնում է, որ հայերը Թերթերի շրջանի Չիլբերդ գյուղի մոտ տեղակայաված դիրքերի ուղղությամբ անցել են գրոհի։ Գործակալության հաղորդագրության մեջ ասվում է
Հայկական տարբերակ
Համաձայն Արցախի Հանրապետության պաշտպանության բանակի մամլո ծառայության սեպտեմբերի 4-ին ժամը 06:50 արցախա-ադրբեջանական շփման գծի հյուսիսարևելյան հատվածում ադրբեջանական զինված ուժերը ձեռնարկել են հետախուզա-դիվերսիոն ներթափանցման փորձ։ Սկսվել է մարտ, որի արդյունքում ադրբեջնական դիվերսիոն խումբը թողնելով մեկ զինծառայողի դիակ և կորուստներ կրելով նահանջել է։ Հայտարարության մեջ ասվում է՝
Ինչպես տեղեկացնում են Արցախի պաշտպանական կառույցները, ադրբեջանցու դիակի մոտ հայտնաբերվել է խլացուցիչով ատրճանակ և ձեռնաշղթաներ, որը վկայում է այն մասին, որ հակառակորդը նպատակ է ունեցել ներխուժել Արցախ, կատարել դիվերսիոն գործողություններ և գերի վերցնել հայ զինվորների ։
Արձագանք
Պաշտոնական Երևանը տեղի ունեցածի վերաբերյալ կոչ է արել միջազգային հանրությանը համապատասխան գնահատական տալ Ադրբեջանի գործողություններին, որոնք, ինչպես կարծում են Հայաստանում, ուղղված են բանակցությունների ձախողմանը։ Մասնավորապես ՀՀ ԱԳՆ փոխնախարար Շավարշ Քոչարյանը հայտարարել է՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական զինված ընդհարումներ
Գարեջրի միջազգային օր
Գարեջրի միջազգային օր (International Beer Day), ամենամյա ոչ պաշտոնական տոն, որը նշվում է օգոստոս ամսվա առաջին ուրբաթ օրը։ Տոնի հիմնադիրը համարվում է բարի սեփականատեր և ձեռներեց Ջեսսի Ավշալոմովը, ով ընտրել է օգոստոսի սկիզբը՝ հաշվի առնելով ամառային տաք եղանակը և գարեջրի այլ փառատոնների նշման ամսաթվերը ։
Առաջին անգամ գարեջրի միջազգային օրը նշվել է 2007 թվականին Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Կալիֆոռնիա նահանգի Սանտա Կրուզ քաղաքում ։ Մինչև 2011 թվականը, այն փոքր քաղաքային մարաթոնից դարձել է միջազգային տոն և նշվել 23 պետությունների 138 քաղաքներում ։
2012 թվականին տոնը նշվել է 5 մայրցամաքների 50 պետությունների 207 քաղաքներում ։
Տոնի հայտարարված նպատակներն են՝
Մարաթոնի մասնակիցները միմյանց գարեջրեր են նվիրում, ինչպես նաև կապված «միջազգային» օրվա հետ փորձում են գարեջուրը տարբեր երկրների բաղադրատոմսերով ։
Տոնի գիշերվա ընթացքում մասնակիցները խաղում են մի շարք խաղեր և վիկտորինաներ, և հատկապես` գարեջուր-պոնգ ։
(8282) Դելպ
(8282) Դելպ (Delp), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1991 թվականի սեպտեմբերի 10-ին Ֆրեյմուտ Բորնգենի կողմից Տաուտենբուրգում ։
Գարեջրի միջազգային օր
2013 թվականին բացի Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներից, գարեջրի միջազգային տոնը նշվել է նաև Հայաստանում, Ավստրալիայում, Ավստրիայում, Բելգիայում, Բրազիլիայում, Ղազախստանում, Կանադայում, Կոլումբիայում, Կոստա Ռիկայում, Սալվադորում, Մեծ Բրիտանիայում, Ֆրանսիայում, Հունաստանում, Հոնդուրասում, Հոնկոնգում, Հունգարիայում, Հնդկաստանում, Իռլանդիայում, Իսրայելում, Իտալիայում, Ճապոնիայում, Լատվիայում, Լիբանանում, Լիտվայում, Մակեդոնիայում, Մալայզիայում, Մեքսիկայում, Նոր Զելանդիայում, Նիկարագուայում, Նորվեգիայում, Պերուում, Լեհաստանում, Պորտուգալիայում, Պուերտո Ռիկոյում, Ռումինիայում, Սինգապուրում, Սլովակիայում, Սլովենիայում, Հարավային Աֆրիկայում, Իսպանիայում, Շրի Լանկայում, Շվեդիայում, Թաիլանդում, Թուրքիայում, Ուգանդայում, Ուկրաինայում, ԱՄԷ-ում, Ուրուգվայում, Վենեսուելայում, Ֆիլիպիններում և Վանուատույում ։
(8282) Դելպ
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,089338 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,5646 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,6141 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1983,34 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,181512 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 0,49° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1991 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ֆրեյմուտ Բորնգենի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Գարեջրի միջազգային օր
2007 թվականից մինչև 2012 թվականը գարեջրի միջազգային օրը նշվել է օգոստոսի 5-ին։ Սակայն, 2012 թվականի գարեջի միջազգային օրվանից հետո կազմակերպիչները երկրպագուներից շրջանում հարցում են անցկացրել և տոնը տեղափոխել են օգոստոսի առաջին ուրբաթ օրը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գարեջուր Կատեգորիա:Միջազգային օրեր Կատեգորիա:Օգոստոսի տոներ
Նովոզնամենովկա
Նովոզնամենովկա (Новознаменівка), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Ալեքսանդրովիում։
2001 թվականի տվյալներով Նովոզնամենովկա գյուղում բնակվում էր 125 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Ալեքսանդրովկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Պաուլիի հավասարում
Պաուլիի հավասարում, Շրյոդինգեր-Պաուլիի հավասարում, Շրյոդինգերի հավասարման ձևակերպումը կիսաամբողջ սպինով մասնիկների համար, որը հաշվի է առնում մասնիկի սպինի փոխազդեցությունն արտաքին էլեկտրամագնիսական դաշտի հետ։ Այն Դիրակի հավասարման ոչ ռելյատիվիստական սահմանն է և կարող է օգտագործվել միայն լույսի արագությունից փոքր արագությամբ շարժվող մասնիկի դեպքում, այնպես որ ռելյատիվիստական էֆեկտները տեղի չունեն։ Ձևակերպել է Վոլֆգանգ Պաուլին 1927 թ. ։
Հավասարման տեսքը
m զանգվածով և q լիցքով մասնիկի համար, որը գտնվում է A = (Ax, Ay, Az) վեկտորական պոտենցիալով և ϕ սկալյար պոտենցիալով նկարագրվող էլեկտրամագնիսական դաշտում, Պաուլիի հավասարումը հետևյալն է՝
,
որտեղ σ = (σx, σy, σz) Պաուլիի մատրիցներն են՝ հարմարության համար վեկտորական տեսքով ներկայացված, p = −iħ∇-ն իմպուլսի օպերատորն է, որտեղ ∇ նշանակված է գրադիենտի օպերատորը և
Համիլտոնյան օպերատորը՝
Պաուլիի մատրիցների պատճառով 2 × 2 մատրիցային օպերատոր է։ Տեղադրելով Շրյոդինգերի հավասարման մեջ՝ կստանանք Պաուլիի հավասարումը։ Համիլտոնյանը նման է էլեկտրամագնիսական դաշտի հետ փոխազդող դասական hամիլտոնյանին։ Կինետիկ էներգիայի բաղադրիչը ազատ մասնիկի համար էլեկտրամագնիսական դաշտի բացակայությամբ պարզապես p2/2m է, որտեղ p-ն կինետիկ իմպուլսն է, մինչդեռ էլեկտրամագնիսական դաշտի առկայությամբ ունենք p = P − qA կեղծ զույգը, որտեղ P-ն կանոնիկ իմպուլսն է։
Պաուլիի վեկտորական նույնականացման միջոցով կարելի է Պաուլիի մատրիցները հանել կինետիկ էներգիայի անդամից
Ստանալու համար
որտեղ B = ∇ × A-ն մագնիսական դաշտն է։
Կապը Շրյոդինգերի հավասարման և Դիրակի հավասարման հետ
Պաուլիի հավասարումը ոչ ռելյատիվիստական է, սակայն այն չի կանխատեսում սպինը։ Որպես այդպիսին, կարելի է մտածել, որ նա միջին տեղ է գրավում Շրյոդինհերի հայտնի հավասարման (կոմպլեքս սկալյար ալիքային ֆունկցիայով), որը ոչ ռելյատիվիստական է և չի կանխատեսում սպինը և Դիրակի հավասարման (կոմպլեքս չորս բաղադրիչով սպինորով) միջև, որն ամբողջովին ռելյատիվիստական է և կանխատեսում է սպինը։
Նշենք, որ Պաուլիի մատրիցների հետևանքով եթե A մագնիսական վեկտորական պոտենցիալը հավասար է զրոյի, ապա հավասարումն ընդունում է Շրյոդինգերի հավասարման տեսքը մասնիկի համար ϕ ամբողջովին էլեկտրական պոտենցիալով, բացառությամբ, որ այն ազդում է երկու բաղադրիչանի սպինորի վրա։ Այսպիսով, մենք կարող ենք տեսնել, որ մասնիկի սպինն ազդում է իր շարժման վրա միայն մագնիսական դաշտի ազդեցության դեպքում։
Հատուկ դեպքեր
որտեղ
2 × 2 նույնականացման մատրիցն է, որը գործում է որպես նույնականացման օպերատոր։
Շտեռն-Գեռլախի տերմիններով կարելի է ստանալ սպինի կողմնորոշումը մեկ վալենտական էլեկտրոնով ատոմի համար։ Նման կերպ, մագնիսական դաշտում սպեկտչալ գծերի միաձուլման համար պատասխանատու անդամը կարելի է տեսնել Զեեմանի անոմալ էֆեկտում։