cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Միզամուղ դեղամիջոցներ
Միզամուղ դեղամիջոցներ, միզամուղներ (դիուրետիկներ, հուն․՝ διούρησις՝ (թարգմ․՝ միզարձակություն, միզամուղ միջոց)), քիմիական միացություններ են, որոնք խթանում են միզարտադրությունը (դիուրեզ) և շատացնում դուրս բերվող մեզի քանակը։ Մեզի խթանված արտադրության ու դուրս բերման շնորհիվ օրգանիզմի հյուսվածքներում ու շճային խոռոչներում նվազում է հեղուկի պարունակությունը։ Գոյություն ունեն միզամուղ դեղամիջոցների մի շարք դեղախմբեր։ Բոլոր միզամուղները նպաստում են  օրգանիզմից հեղուկի դուրս բերմանը, սակայն յուրաքանչյուր դեղախումբ աշխատում է իրեն բնորոշ յուրահատուկ մեխանիզմով։ Հակառակ վերջիններիս՝ հակամիզամուղ միջոցները (անտիդիուրետիկներ), մասնավորապես՝ հակամիզամուղ հորմոնը (վազոպրեսին), ընկճում են միզարտադրությունը և պակասեցնում մեզի ու, հետևաբար, արտազատվող ջրի քանակը։
Բժշկական կիրառում
Միզամուղները կիրառվում են սրտային անբավարարության, լյարդի ցիռոզի, զարկերակային գերճնշման, ջրով թունավորման (հիպերհիդրատացիա) և որոշ երիկամային պաթոլոգիաների բուժման համար։ Որոշ միզամուղներ, մասնավորապես՝ ացետազոլամիդը, մեզը դարձնում են ավելի հիմնային, ինչը նպաստում է թթվային միացությունների դուրս բերմանը, սա կիրառելի է, օրինակ, ասպիրինով (սալիցիլատներով) գերդոզավորման կամ թունավորման դեպքում։ Միզամուղների չարաշահում երբեմն դիտվում է սնման խանգարմամբ անձանց շրջանում, մասնավորապես՝ նյարդային բուլիմիայով մարդկանց մոտ, ովքեր ամեն կերպ փորձում են նվազեցնել իրենց քաշը։ Որոշ դիուրետիկների հակագերճնշումային ազդեցությունը (թիազիդներ) անկախ է իրենց միզամուղ էֆեկտից ։ Այսինքն, այս պրեպարատների կողմից արյան ճնշման իջեցումը կապված չէ ուժեղացած միզարտադրությամբ պայմանավորված արյան ծավալի նվազման հետ, այն միջնորդված է այլ մեխանիզմներով և ի հայտ է գալիս ավելի փոքր դոզաների պարագայում, քան պետք է դիուրեզի հասնելու համար։ Մասնավորապես, հենց այս նպատակով էր սինթեզվել ինդապամիդը, որը գերճնշման պարագայում ունի ավելի լայն թերապևտիկ պատուհան (առանց արտահայտված դիուրեզի), քան մնացած միզամուղները։ Վերջինս օժտված է լրացուցիչ՝ ուղղակի անոթալայնիչ ազդեցությամբ, պայմանավորված դեպի անոթի հարթ մկան կալցիումական իոնների ներթափանցման ընկճմամբ։
Թիազիդային միզամուղներ
Թիազիդային միզամուղները, ինչպիսին է, օրինակ, հիդրոքլորթիազիդը, ազդում են հեռակա ոլորուն խողովակների վրա՝ ընկճելով Na+-Cl− սիմպորտերը, հանգեցնելով ջրի պահմանը մեզում, քանի որ ջուրը որպես կանոն հետևում է լուծելի իոններին։ Օրգանիզմի կողմից ջրի կորստի աճը հանգեցնում է հաճախակի միզարձակման։ Կարճատև հակագերճնշումային ազդեցությունը պայմանավորված է թիազիդների կողմից սրտի նախաբեռնվածության իջեցմամբ, ինչը իր հերթին բերում է ճնշման իջեցման։ Մյուս կողմից, երկարատև կիրառման պարագայում, զարգանում է անհայտ ծագման անոթալայնիչ ազդեցություն, որը իջեցնում է զարկերակային ճնշումը անոթային դիմադրության նվազման հաշվին ։
Կարբոանհիդրազ ֆերմենտի ընկճողներ
Կարբոանհիդրազ ֆերմենտի ընկճողները ընկճում են նշված ֆերմենտի աշխատանքը մոտակա ոլորուն խողովակում։ Սա հանգեցնում է մեզում բիկարբոնատների կուտակման ու նատրիումի հետներծծման ընկճման։ Այս շարքի դեղերից են ացետազոլամիդը և մեթազոլամիդը։
Կալցիումապահպան միզամուղներ
«Կալցիումապահպան» տերմինը մատնանշում է, որ միզամուղը առաջացնում է կալցիում իոնի հարաբերականորեն ցածր աստիճանի էքսկրեցիա ։
Թիազիդները և կալիումապահպան միզամուղները համարվում են կալցիումապահպան միջոցներ ։
Համեմատության համար, կանթային միզամուղները հանգեցնում են մեզով կալցիումի զգալի կորստի ։ Սա հատկապես ռիսկային է ոսկրերի ապահանքայնացման ու ոսկրանյութի նոսրացման պարագայում ։
Օսմոտիկ միզամուղներ
Օսմոտիկ միզամուղները (օր՝ մանիտոլ) նյութեր են, որոնք մեծացնում են օսմոլյառությունը՝ շատացնում են արյան պլազմայում և խողովակային հեղուկում օսմոտիկ ակտիվ նյութերի խտությունը, սակայն օժտված են սահմանափակ թափանցելիությամբ խողովակային էպիթելով․ նրանք թափանցելի են երիկամի կծիկային պատնեշի համար, բայց անթափանց են երիկամային խողովակների համար։ Նրանց աշխատանքի հիմքում ընկած է նաև արտաբջջային հեղուկի և պլազմայի ծավալի մեծացումը, ինչը իր հերթին մեծացնում է երիկամային արյունահոսքը՝ հատկապես դեպի հարխողովակային մազանոթներ։ Օսմոտիկ դիուրետիկների հիմնական ազդեցության շրջանը մոտակա ոլորուն խողովակներն են ու Հենլեի կանթի վայրէջ հատվածը։ Այս շրջանը ազատ թափանցելի է ջրի համար։ Օսմոտիկ էֆեկտի շնորհիվ նրանք նաև ընկճում են հակամիզամուղ հորմոնի աշխատանքը հավաքող խողովակում։ Հետ չներրծվող նյութերի առկայությունը, ինչպիսին է մանիտոլը, մեծացնում է մեզի օսմոլյառությունը և խանգարում ջրի հետներծծմանը, որի հետևանքով մեզի ծավալը աճում է։
Մեզի հոսքի արագացումը նվազեցնում է հեղուկի և խողովակային էպիթելի միջև շփման տևողությունը, ինչը նվազեցնում է նաև նատրիումի հետներծծումը։ Սակայն առաջացող նատրիուրեզը ավելի թույլ է, քան ջրի կորուստը, ինչի հետևանքով առաջանում է մասիվ ջրի կորուստ և հիպերնատրեմիա։
«Ցածրառաստաղային» միզամուղներ
«Ցածրառաստաղային» տերմինը կիրառվում է այն պարագայում, երբ միզամուղի դոզա կախյալ էֆեկտի կորը արագ հարթվող է (ի տարբերություն «բարձրառաստաղային» դեղամիջոցների, որոնց դեպքում կորը մոտ է գծայինին)։ Այս խմբին կարելի է դասել, օրինակ, թիազիդներին ։
Ազդեցության մեխանիզմ
Միզամուղները ունեն կարևոր թերապևտիկ նշանակություն։ Նախևառաջ, նրանք արդյունավետ իջեցնում են զարկերակային ճնշումը։ Կանթային ու թիազիդային միազամուղները սեկրեցվում են մոտակա ոլորուն խողովակում օրգանական անիոնային փոխադրիչ-1-ի միջոցով, ապա, կանթայինները Հենլեի կանթի վերել հաստ հատվածում կապվելով Na+-K+-2Cl- 2-րդ տիպի կոտրանսպորտերի հետ, իսկ թիազիդները հեռակա ոլորուն խողովակիկներում՝ Na+-Cl--ական կոտրանսպորտերի հետ, ընկճում են դրանց ու ցուցաբերում միզամուղ ազդեցություն ։ Ստորև աղյուսակում ներկայացված է տարածված միզամուղների դաակարգումն ու ազդեցության մեխանիզմը։
Քանի որ միզամուղ միջոց կարող է համարվել ցանկացած միացություն, որը խթանում է միզարտադրությունը, աքվարետիկները, որոնք առաջացնում են ազատ ջրի կորուստ, կարող են դիտարկվել որպես միզամուղների ենթախումբ։ Այս շարքին կարող են դասվել բոլոր հիպոտոնիկ ջրային լուծույթները, ներառյալ մաքուր ջուրը, սև և կանաչ թեյերը, ինչպես նաև բուսական բաղադրիչներով թեյը։
Կողմնակի ազդեցություններ
Միզամուղների հիմնական կողմնակի ազդեցություններից են հիպովոլեմիան, հիպոկալեմիան, հիպերկալեմիան, հիպոնատրեմիան, մետաբոլիկ ալկալոզը, մետաբոլիկ ացիդոզը և հիպերուրիկեմիան ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դեղեր ըստ ազդեցության մեխանիզմի Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Միզային համակարգ Կատեգորիա:Դեղագիտություն Կատեգորիա:Ըստ օրգան-համակարգերի վրա ազդեցության դեղեր
Լենինա Վտորոե
Լենինա Վտորոե (Леніна Друге), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Ալեքսանդրիայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Լենինա Վտորոե գյուղում բնակվում էր 132 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Ալեքսանդրիայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Պրոտոկինա Գորա
Պրոտոկինա Գորա (Протокина Гора), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Դեմիդովսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Դեմիդովսկի շրջանի բնակավայրեր
Անթեմ
Կատուակն, իգաբող, աստղածաղկազգիների (բարդածաղկավորներ) ընտանիքի միամյա կամ բազմամյա խոտաբույսերի կամ ցածրաճ թփերի ցեղ։ Հայտնի է 130 (այլ տվյալներով՝ 150), ՀՀ-ում՝ 9 տեսակ՝ , , , և այլն։
Ձևաբանություն
Ցողունն ուղիղ է կամ վեր բարձրացող, ճյուղավորվող, մերկ կամ թավոտ, բարձրությունը՝ 10-80 սմ։ Տերևները հերթադիր են, փետրաբաժան, հազվադեպ՝ գծաձև։ Ծաղկաբույլը զամբյուղ է։ Եզրային ծաղիկներև իգական են, լեզվակավոր, միաշար, սպիտակ կամ դեղին, կենտրոնականները՝ երկսեռ, խողովակաձև, հնգատամ, դեղին, բուրավետ։ Ծաղկում է հունիս-օգոստոսին։ Պտուղը հակակոնաձև, բազմակող սերմիկ է։ Որոշ տեսակներ միջատասպան են։
Կիրառական նշանակություն
Գեղազարդիչ է, մեղրատու և ներկատու։
Տարածվածությունը Հայաստանում
Տարածված է գրեթե բոլոր մարզերում։ հանդիպում է միայն Գեղարքունիքի մարզի հյուսիսում,  և ՝ միայն Շիրակի մարզի հյուսիս-արևմուտքում, աճում են դաշտերում, մարգագետիններում, քարքարոտ, ավազոտ վայրերում։
Կատեգորիա:Բարդածաղկավորներ Կատեգորիա:Ներկատու բույսեր Կատեգորիա:Մեղրատու բույսեր
Լեսնիե Պոլյանի (գյուղ, Օմուտինսկի շրջան)
Լեսնիե Պոլյանի (Лесные Поляны), գյուղ Ռուսաստանի, Կիրովի մարզի Օմուտինսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Կիրովի մարզի Օմուտինսկի շրջանի բնակավայրեր
Տիգրան Ա (Արտաշեսյան արքայատոհմ)
Տիգրան Ա, (մ.թ.ա. մոտ 181 – մ.թ.ա. 95), Մեծ Հայքի Արտաշեսյան թագավոր մոտ մ.թ.ա. 115 թվականից։ Արտաշես Ա–ի որդին։ Հաջորդել է ավագ եղբորը՝ Արտավազդ Ա–ին։ Մովսես Խորենացին նրան հիշատակում է Տիրան անունով։
Տիգրան Ա–ի գործունեության վերաբերյալ տեղեկությունները սակավ են ու կցկտուր։ Հայտնի է, որ Արտաշես Ա–ի օրոք վարել է Հայաստանի արևմտյան զորավարությունը։ Արտավազդ Ա–ի հետ դավով սպանել է կրտսեր եղբորը՝ քրմապետ Մաժանին։ Անզավակ Արտավազդ Ա–ի օրոք կարգվել է գահաժառանգ։ Տիգրան Ա գահակալել է համեմատաբար խաղաղ ժամանակաշրջանում։ Ապահովելով երկրի անկախությունն ու անվտանգությունը՝ զարկ է տվել տնտեսական զարգացմանը, հատել դրամներ։
Տիգրան Ա–ի անունով պահպանվել են պղնձյա դրամներ, որոնց մի երեսին դրոշմված է նրա դիմանկարը՝ հայկական թագով, դեմքով դեպի ձախ, իսկ հակառակ երեսին՝ կենաց ծառի, Արամազդ աստծո պատկերները։ Ըստ ավանդության, Տիգրան Ա մահացել է ճանապարհորդության ժամանակ։ Նրան հաջորդել է որդին՝ գերությունից ազատված Տիգրան Մեծը։
Արտաշեսյան հարստություն
Արտաշեսյան արքաայտոհմը Հայաստանում կառավարել է 2 դար։ Նրա հիմնադիրը՝ Արտաշես Ա-ն, իշխանությունը օրինական դարձնելու նպատակով իրեն ներկայացնում էր Երվանդունիների ներկայացուցիչ՝ որդի Զարեհի, Երվանդյան։ Իրականում նա հիմնադրել է նոր թագավորական հարստություն։
Բերտ շրջան (Նեբրասկա)
Բերտ շրջան (Burt County), ԱՄՆ Նեբրասկա նահանգի 93 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.277 կմ² է, բնակչությունը՝ 7.791 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Թեկամահ բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1854 թ.։
Կատեգորիա:Նեբրասկայի շրջաններ
Ենիստվեռե
Ենիստվեռե (Jänistvere), գյուղ Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Կոոնգա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 32 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Կոոնգա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Ալեքսանդր Դոլգոպոլով
Կարիերա
Դոլգոպոլովը համաշխարհային թենիսում իր կարիերան սկսել է 2005 թվականին, ամրապնդել իր դիրքերը ITF-ում, այնուհետև ATP-ում և հավաքել բավականաչափ միավորներ Մեծ սաղավարտի մրցաշարերին մասնակցելու համար։ Դրան զուգահեռ երիտասարդ թենիսիստը ազգային հավաքակի կազմում մասնակցել է Դեյվիսի գավաթի մրցաշարին։ 2008 թվականին Ալեքսանդրի մոտ սկսվում է ճգնաժամային ժամանակաշրջան, վարկանիշային աղյուսակում նրա ցուցանիշները սկսում են իջնել։ Սակայն որոշ ժամանակ անց նա բարելավում է իր դիրքերը՝ բարձրանալով մինչև 200, այնուհետև 100 ամենաուժեղ թենիսիստների շարքերը։
2011 թվականին ուկրաինական մամուլում սկսում են լուրեր պտտվել, որ Ալեքսանդրը ազգային հավաքականի կազմում չի մասնակցելու Դեյվիսի գավաթի խաղարկությանը, այն պատճառով, որ թենիսի ֆեդերացիան չի կարող բավարարել հավելավճար տալու նրա պահանջը։ Այս խնդիրների պատճառով նա չի մասնակցում նաև Լոնդոնի օլիմպիական խաղերին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի թենիսիստներ
44 (թիվ)
44 (քառասունչորս), բնական թիվ է
Նուրեև։ Սպիտակ ագռավը
«Նուրեև։ Սպիտակ ագռավը» (The White Crow), 2018 թվականի բրիտանական կինոֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Ռեյֆ Ֆայնսը բալետային արտիստ Ռուդոլֆ Նուրիևի կյանքի մասին ։
Սյուժե
Ֆիլմը Ջուլի Կավանի կենսագրական գրքի էկրանավորումն է։ Այն պատմում է 1961 թվականին Ռուդոլֆ Նուրիևի արտասահմանյան հյուրախաղերի մասին Լենինգրադի Կիրովի թատրոնի թատերախմբի հետ։ Հիմնական գծի զարգացմանը զուգընթաց հանդիսատեսին ներկայացվում են հուշեր արտիստի ավելի վաղ կյանքի մասին՝ նրա ծնունդը Սիբիրյան երկաթուղու գնացքի վագոնում, 1940-ական թվականներին ընտանիքի հետ պատահած աղետները, կյանքը Ուֆայում, ուսումը Լենինգրադում։
Փարիզում ելույթների ժամանակ Ռուդոլֆ Նուրիևը ծանոթանում է տեղի թատերական բոհեմայի հետ և շատ ժամանակ է անցկացնում նոր ընկերների հետ։ Դա կտրականապես դուր չի գալիս թատերախմբին ուղեկցող ԿԳԲ-ի աշխատակցին։ Աճող լարվածությունը, ԽՍՀՄ արտաքսման սպառնալիքը հանգեցնում են նրա հայտնի փախուստին դեպի արևմուտք։
Քննադատություններ
Կինոքննադատ Դմիտրի Վոլչեկը կշտամբել է ռեժիսորին այն բանի համար, որ նա, ձգտելով ֆիլմի և բովանդակության արժանահավատության, բաց է թողել Նուրիևի կյանքի պատմության դրամատիկ բաղադրիչը։ Առանձին քննադատության է ենթարկվել Նուրիևի և հասարակության հակամարտությունը, նրա անձնական կյանքը լռության մատնելը ։ Սվետլանա Խոխրյակովան «Московский комсомолец» նույնպես նշել է դա՝ գրելով, որ ստեղծվում է «այնպիսի զգացողություն, թե նկարահանել է արգելքներով կաշկանդված խորհրդային ռեժիսորը» ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրիտանական ֆիլմեր Կատեգորիա:2018 ֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր Փարիզի մասին Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական կենսագրական ֆիլմեր Կատեգորիա:ԼԳԲՏ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1960-ականներին Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1940-ականներին Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Ռուսաստանում Կատեգորիա:2018 դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:2010-ականների կենսագրական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆրանսիական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆրանսիական կենսագրական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆրանսիական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Իրական դեպքերի վրա հիմնված դրամա ֆիլմեր
Ժողովածու (2324)
Ժողովածու (2324), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 2324 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 17 դարում։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 19.6x15.5 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 121 թերթից։ Գրված է միասյուն, նոտրգրով։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ, աստառը՝ կապույտ կտավ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Սավաո Կատո
Սավաո Կատո (ճապ.՝ 加藤 澤男, ), ճապոնացի մարմնամարզիկ,օլիմպիական խաղերի ութակի չեմպիոն, աշխարհի կրկնակի չեմպիոն։ Ամենաշատ տիտղոսներ նվաճած տղամարդ մարմնամարզիկն է, ինչպես նաև՝ օլիմպիական խաղերի պատմության մեջ ամենաշատ տիտղոսներ նվաճած ասիացի մարզիկը։
Մարզական կենսագրություն
Օլիմպիական խաղերում իր նորամուտը Սավաո Կատոն նշել է 1968 թվականին՝ մասնակցելով Մեխիկոյի օլիմպիադային, որտեղ նվաճել է 3 ոսկե մեդալ՝ Ճապոնիայի հավաքականի կազմում թիմային առաջնությունում, բացարձակ առաջնությունում և ազատ վարժություններում։ Բացի այդ, երրորդ տեղն է գրավել օղակների վարժությունում։
1976 թվականին Մոնրեալի օլիմպիական խաղերում 29-ամյա Կատոն երրորդ անգամ անընդմեջ ոսկի է նվաճել թիմային առաջնությունում՝ որպես ճապոնական հրաշալի թիմի անդամ (ճապոնացիները 5 անգամ անընդմեջ հաղթել են տղամարդկանց օլիմպիական թիմային առաջնությունում), և երկրորդ անգամ անընդմեջ հաղթել է անհավասար ձողերի վրա վարժությունում։ Անհատական առաջնությունում Կատոն այս անգամ չի կարողացել հաղթանակ տոնել. դա կլիներ նրա հաղթարշավը իր երրորդ օլիմպիադայում անընդմեջ, սակայն նա պարտվել է խորհրդային անվանի մարմնամարզիկ Նիկոլայ Անդրիանովին։
1970 և 1974 թվականներին Կատոն աշխարհի չեմպիոն է դարձել թիմային առաջնությունում։
2001 թվականին ներառվել է սպորտային մարմնամարզության միջազգային փառքի սրահում ։
Ներկայումս նա Ցուկուբայի համալսարանի պրոֆեսոր է ։
Սավաոյի ավագ եղբայրը՝ Տակեշի Կատոն (1942-1982) նույնպես մարմնամարզիկ էր և 1968 թվականին մասնակցել է Մեխիկոյի Օլիմպիական խաղերին, որտեղ ոսկե մեդալ է նվաճել թիմային առաջնությունում, ինչպես նաև բրոնզ՝ ազատ վարժություններում (օլիմպիական խաղերում մարմնամարզության պատմության մեջ հազվադեպ է պատահել, երբ պատվո հարթակին միաժամանակ կանգնել են 2 հարազատ եղբայր)։
2021 թվականի մայիսի 14-ին անվանի մարզիկի պատվին 43212 Katosawao է կոչվել դեռևս 2000 թվականին հայտնաբերված, 43212 համարանիշը կրող աստերոիդը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մարզիկներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Սպորտային մարմնամարզության աշխարհի չեմպիոններ Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 11 ծնունդներ Կատեգորիա:1946 ծնունդներ Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ապրող անձինք Կատեգորիա:Օլիմպիական չեմպիոններ Կատեգորիա:Օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիրներ Կատեգորիա:Օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ Կատեգորիա:Ճապոնացի մարզիկներ Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Աննե-Սոֆի Մուտտեր
Աննե-Սոֆի Մուտտեր (Anne-Sophie Mutter, ), գերմանացի ջութակահարուհի։ Նա համարվում է իր ժամանակի ամենատաղանդավոր ջութակահարներից մեկը։ Նրա երկացանկը սկսվում է Յոհան Սեբաստիան Բախից և ավարտվում ժամանակակից ամենավերջին կոմպոզիտորներով։
Կենսագրություն և կարիերա
Մուտտերը երաժշտությամբ սկսել է զբաղվել հինգ տարեկանից։ Նա սկզբում սկսել է նվագել դաշնամուր և քիչ ժամանակ անց փոխվել է ջութակի։ Արդեն յոթ տարեկան հասակում նա գրավում է ազգային երիտասարդական մրցանակ՝ գերազանց տիտղոսով։ 1974 թվականին նա ևս մեկ անգամ գրավում է նույն մրցանակը և ամբողջովին նվիրվում է իր գործիքին։ Նրա ուսուցիչներն են եղել Էռնա Հոնիգբեռգերը, որը եղել է Կարլ Ֆլեշի աշակերտը, և Աիդա Շտուկին։
Երբ որ նա 13 տարեկան էր նրանով հետաքրքրվել է Հերբերտ ֆոն Կարայանը և նրան հրավիրել նվագելու Բեռլինի Ֆիլհարմոնիկ Նվագախմբում։ Այնուհետև 1977 թվականին նա նվագում է Զալցբուրգի Զատկի Տոնի Ֆեստիվալում և Ամառային Ֆեստիվալում։ Նվագել է նաև Անգլիայի Կամերային Նվագախմբի հետ։ 1978 թվականին՝ 14 տարեկան հասակում առաջին անգամ որպես մենակատար նվագում է Բեռլինի Ֆիլհարմոնիկ Նվագախմբի հետ։ Նա նվագում է Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտի սոլ մաժորում գրված ջութակի կոնցերտը (դիրիժոր՝ Հերբերտ ֆոն Կարայան)։ Նույն տարում նա նույն նվագախմբի և նույն դիրիժորի հետ ձայնագրում է Մոցարտի թիվ 3 և թիվ 5 կոնցերտները՝ Գերմանական Գրամմոֆոնի համար։ Այս ձայնագրությունը նվաճել է տարվա ձայնագրություն անվանակարգը։ 1979 թվականին նա անվանվել է տարվա արտիստ։
1980 թվականին նա առաջին անգամ ներկայանում է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում՝ Նյու Յորքի Ֆիլհարմոնիկ Նվագախմբի հետ (դիրիժոր՝ Ցուպին Մեհտա)։ Նույն տարում նա ստանում է երկու նոր մրցանակ։ 1983 թվականին նա դառնում է Օքսֆորդի Համալսարանի Մոցարտի Ընկերության նախագահ։ 1986 թվականին նա պարգևատրվել է Գերմանիայի Դաշնության շքանշանով։ 1988 թվականին նա մեծ շրջագայություններ է կատարել դեպի Ամերիկա և Կանադա։ Նույն տարում նա նաև առաջին անգամ ելույթ է ունենում Ամերիկյան Քարնեգի Հոլում։
Աննե-Սոֆի Մուտտերը ունի երկու երեխա։ Առաջին ամուսինը 1995 թվականին մահացել է քաղցկեղից։ 2002 թվականին նա ամուսնացել է դաշնակահար Անդրե Պրեվինի հետ և բաժանվել նրանից 2006 թվականին։
1998 թվականին նա ամբողջովին նվիրվել է Բեթհովենի ջութակի և դաշնամուրի սոնատներին և ամբողջ աշխարհում նվագել է այս սոնատները (նաև ձայնագրել)։
Նա շատ ակտիվ է ներկայիս դասական երաժշտության մեջ։ Նա համարվում է ժամանակակից երաժշտության փայլուն կատարողներից մեկը։ Շատ կոմպոզիտորներ նրան են նվիրել իրենց որոշ ստեղծագործություններ։ Ստեղծվել է նաև "Անն-Սոֆի Մուտտեր" կազմակերպություն, որը զբաղվում է երիտասարդ տաղանդներին առաջընթաց ապահովելով։
Նա տալիս է նաև շատ բարեգործական համերգներ տարբեր նպատակներով (ՁԻԱՀ-ի կանխարգելում, Տարեց Մարդկանց Կացարաններ և այլն)։
Նրա հիմնական գործիքները երեքն են՝ Ստրադիվարիուսի "Էմիլիանին" (1703) և "Լորդ Դունն-Ռավենը" (1710) և իտալացի ժամանակակից վարպետ Ռոբերտո Ռեգացցիի գործիքներից մեկը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանացի ջութակահարներ Կատեգորիա:Գերմանացի երաժիշտներ Կատեգորիա:Երաժիշտներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ֆրանսիական շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Գերմանացի մանկավարժներ Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Գերմանացի դասական երաժիշտներ
Արաքս (պարբերական, Բոստոն, Նյու Յորք)
Պատմություն
Լույս է տեսել 1905–1907 թվականներին Բոստոնում, ապա՝ Նյու Յորքում։ Խմբագիր՝ Վարդ Շահենի (Հովհաննես Հակոբյան)։
Տպագրել է նամակներ արևմտահայ գավառներից, ներկայացրել հայ գյուղացու տնտեսական ու քաղաքական ծանր դրությունը։
«Արաքս» համակրանքով է հետևել ռուսական առաջին բուրժուադեմոկրատական հեղափոխությանը, տպագրել «Ընկերվարութիւն» ծավալուն հոդվածաշարը։
Դեղձմեր
Դեղձմեր, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մշո գավառում ։ Գտնվում էր Մերքեզ գյուղախմբում՝ Մուշ քաղաքից 22 կմ հարավ-արևելք։
Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 60 տուն բնակիչ։
Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կրակի միջով ճանապարհ չկա
«Կրակի միջով ճանապարհ չկա» («В огне брода нет», խորհրդային սև-սպիտակ գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Գլեբ Պանֆիլովը «Լենֆիլմ» կինոստուդիայում 1967 թվականին։ Գլեբ Պանֆիլովի նորամուտային աշխատանքն է լիամետրաժ կինոյում։
Ֆիլմի պրեմիերան ԽՍՀՄ-ում տեղի է ունեցել 1968 թվականի հունիսի 1-ին։
1969 թվականին ֆիլմն արժանացել է Լոկառնոյի միջազգային կինոփառատոնի «Ոսկե ընձառյուծ» գլխավոր մրցանակին։
Սյուժե
Ֆիլմի գործողությունները տեղի են ունենում Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ սանիտարական գնացքում, որը վիրավորներին տեղափոխում է ռազմաճակատից։ Տանյա Տյոտկինան անբարետես և անշնորհք աղջիկ է, գնացքի սանիտարական, որի մոտ անսպասելիորեն բացահայտվում է նկարչի տաղանդ։ Այս ճամփորդության ընթացքում նա գտնում է իր առաջին, երկչոտ սերը և իր գաղտնի զգացմունքները ներկայացնում է թղթի վրա։
Նկարահանող խումբ
Ֆիլմի նկարահանումներն անցկացվել են Մուրոմ կայարանում (Վլադիմիրի մարզ) ։
K-միջիններով կլաստերինգ
k –միջիններով կլաստերինգը վեկտորի քանակականացման մեթոդ է, որը սկզբնապես ծագել է ազդանշանային մշակումից։ Այն օգտագործվում է տվյալների մայնինգի մեջ կլաստերային վերլուծության համար։ K -միջինների խմբավորման նպատակն է բաժանել n դիտարկումները k կլաստերների, որի յուրաքանչյուր դիտարկումը պատկանում է ամենամոտ միջինով կլաստերի՝ ծառայելով որպես կլաստերի նախատիպ։ k -միջինները նվազագույնի է հասցնում ներկլաստերային վարիացիան/տարբերությունները (քառակուսային էվկլիդյան հեռավորությունները), բայց ոչ կանոնավոր էվկլիդյան հեռավորությունները։ էվկլիդյան ավելի լավ լուծումները կարելի է գտնել k-մեդիանների և k-մեդոիդների օգտագործմամբ։
Խնդիրը հաշվարկային առումով դժվար է ( NP-hard ); սակայն արդյունավետ հուրիստական ալգորիթմները արագորեն գտնում են լոկալ օպտիմումը։ Սրանք սովորաբար նման են ակնկալիքի մաքսիմալացման ալգորիթմին` Գաուսի բաշխումների խառնուրդների համար` իտերատիվ հղկումների միջոցով, որն օգտագործվում է ինչպես k- միջիններով, այնպես էլ Գաուսյան խառնուրդների մոդելավորմամբ։ Երկուսն էլ տվյալների մոդելավորման համար օգտագործում են կլաստերային կենտրոնները։ Այնուամենայնիվ, k- միջիններով կլաստավորումը հակված է գտնել համադրելի տարածական չափի կլաստերներ, մինչդեռ ակնկալիքների մաքսիմալացման մեխանիզմը կլաստերներին հնարավորություն է տալիս ունենալ տարբեր չափեր։
Ալգորիթմը կապ ունի k-ամենամոտ հարևանի դասակարգչի հետ, որը մեքենայական ուսուցման մեջ դասակարգման տեխնիկան է, որը հաճախ շփոթում են k -միջինների հետ անվան պատճառով։ Կիրառելով 1-ամենամոտ հարևանի դասակարգիչը կլաստերների կենտրոններին, որոնք ստացվել են k-միջինների կողմից, նոր տվյալները դասակարգում է գոյություն ունեցող կլաստերների մեջ։ Սա կոչվում է ամենամոտ ցենտրոիդ դասակարգիչ կամ Rocchio ալգորիթմ։
Նկարագրություն
Տրված կետերի համար՝ ( x 1, x 2, ..., x n ), որտեղ յուրաքանչյուր կետ d- չափանի իրական վեկտոր է, k- միջիններով կլաստերինգը նպատակ ունի n կետերը բաժանել k- ի (≤  n ),  S   = {S1, S2, ..., Sk} այնպես, որ նվազագույնի հասցվի ներկլաստերային քառակուսիների գումարը (WCSS) (այսինքն՝ վարիացիան )։ Ֆորմալ առումով, նպատակն է գտնել. որտեղ μ i- ն S i- ում կետերի միջինն է։ Սա համարժեք է նույն կլաստերի ներսում կետերի զույգային քառակուսիների շեղումները նվազագույնի հասցնելուն. Համարժեքությունը կարող է բխել ինքնությունից՝ : Քանի որ ընդհանուր վարիացիան հաստատուն է, դա համարժեք է տարբեր կլաստերների միջև շեղումների քառակուսիների գումարի մաքսիմալացմանը (BCSS: between-cluster sum of squares) :
Պատմություն
« K- means» տերմինը առաջին անգամ օգտագործել է Ջեյմս ՄքՔուինի կողմից 1967 թվականին, չնայած գաղափարը ավելի վաղ օգտագործել էր Հյուգո Շտայնհաուսը 1956-ին : Ստանդարտ ալգորիթմն առաջին անգամ առաջարկել է Ստյուարտ Լլոյդը Bell Labs- ի կողմից 1957-ին զարկերակային կոդերի մոդուլյացիայի տեխնիկայի համար, չնայած որ այն որպես հոդված չի հրապարակվել մինչև 1982 թվականը ։ 1965 թ.-ին Էդվարդ Վ. Ֆորգը հրատարակեց ըստ էության նույն մեթոդը, այդ պատճառով էլ այն երբեմն կոչվում է Լլոյդ-Ֆորգի ։
Ստանդարտ ալգորիթմ (նայիվ K- միջիններ)
Ամենատարածված ալգորիթմը օգտագործում է իտերատիվ կամ անընդհատ բարելավման տեխնիկան։ Իր տարածվածության պատճառով այն հաճախ կոչվում է « k- ի միջինների ալգորիթմ»; այն նաև կոչվում է որպես Լլոյդի ալգորիթմ, մասնավորապես ՝ համակարգչային գիտությունների ոլորտում։ Այն երբեմն կոչվում է նաև «նայիվ k- միջիններ », քանի որ կան շատ ավելի արագ աշխատող այլընտրանքներ ։
Տրված k- միջինների համար` m 1 (1), ..., m k (1), ստորև ներկայացված ալգորիթմն ընթանում է երկու հաջորդական և կրկնվող քայլերով.
Ալգորիթմը վերջանում է, երբ հանձնարարության արդյունքներն այլևս չեն փոխվում։ Ալգորիթմը չի երաշխավորում գտնել օպտիմալը ։ «Հանձնարարություն» քայլը կոչվում է «սպասման քայլ», մինչդեռ «թարմացման քայլը» առավելագույնի հասցնելու/մաքսիմալացման քայլ է՝ ալգորիթմը դարձնելով ընդհանրացված սպասումների մաքսիմալացման ալգորիթմի տարբերակ ։
Քննարկում
K- միջինների երեք հիմնական առանձնահատկությունները, որոնք այն դարձնում են արդյունավետ, հաճախ դիտվում են որպես դրա ամենամեծ թերությունները.
K –միջինների կարևոր սահմանափակումը նրա կլաստերի մոդելն է։ Հայեցակարգը հիմնված է գնդաձև կլաստերի վրա, որոնք հնարավոր է առանձնացնել այնպես, որ միջինը համընկնում է կլաստերի կենտրոնի նկատմամբ։ Ակնկալվում է, որ կլաստերների չափերը նման են, այնպես որ մոտակա կլաստերային կենտրոնին նշանակումը ճիշտ հանձնարարություն է։ Օրինակ` օգտագործելով k- միջիններ իրիսի հայտնի ծաղիկների տվյալների վրա, երբ k=3, հաճախ չի հաջողվում առանձնացնել Iris- ի երեք տեսակները, որոնք պարունակում են տվյալների շարքում։ k=2 դեպքում հայտնաբերվելու են երկու տեսանելի կլաստեր (մեկը, որը պարունակում է երկու տեսակ), մինչդեռ k=3 երկու կլաստերից մեկը բաժանվելու է երկու հավասար մասերի։ Իրականում, k=2 այս տվյալների համար առավել նպատակահարմար է, չնայած տվյալների պարունակում են 3 դաս։ Ցանկացած այլ կլաստերավորման ալգորիթմի հետ k-միջինների արդյունքը ենթադրություններ է կատարում, որ տվյալները բավարարում են որոշակի չափանիշների։ Այն լավ է աշխատում որոշ տվյալների վրա, իսկ մյուսների վրա՝ ոչ։
Կիրառությունը
k –միջիններով կլաստերավորումը բավականին հեշտ է կիրառել նույնիսկ մեծ տվյալների համար, մասնավորապես, երբ օգտագործվում է հյուրիստիկա (heuristics), ինչպիսին է Լլոյդի ալգորիթմը։ Այն հաջողությամբ օգտագործվել է շուկայի սեգմենտավորման, համակարգչային տեսողության և աստղագիտության մեջ, ինչպես նաև շատ այլ ոլորտներում։ Այն հաճախ օգտագործվում է որպես այլ ալգորիթմների նախնական մշակման քայլ, օրինակ`սկզբնական բաժանում գտնելու համար։
Հանրամատչելի ծրագրեր
Ստորև նշված ծրագրերն ունեն բաց հասանելիություն.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Pages with unreviewed translations Կատեգորիա:Կլաստերիկ վերլուծություն
45 (թիվ)
45 (քառասունհինգ), բնական թիվ է։
Կեղծ ալրացողային սնկեր
Կեղծ ալրացողային սնկեր, օօմիցետների դասի պերոնոսպորայինների ընտանիքի սնկեր։
Տարածում
Հայաստանում տարածված են վնասակար պլազմոպարա վիտիկոլան (Plasmo- para viticola)՝ խաղողի միլդյուի հարուցիչը, պերոնոսպորա սպինացեան (Peronospora spinaceae)՝ ախտահարում է սպանախը և այլ տեսակներ։ Պերոնոսպորայի տարբեր տեսակներ հարուցում են բազմաթիվ բակլազգի կերաբույսերի պերոնոսպորոզ հիվանդությունը։
Նկարագիր
Օբլիգատ մակաբույծներ են, ախտահարում են խոտաբույսերը, հազվադեպ՝ թփերը։ Հարուցում են կեղծ ալրացողային հիվանդություն (առաջացնում են տարածուն կամ տեղային վարակ)։ Ախտահարված հատվածներում (հիմնականում տերևների վրա) ի հայտ է գալիս քլորոզ, հետագայում՝ գորշացող բծեր, որոնք ծածկվում են նուրբ, հազվադեպ՝ խիտ, հեշտ անհետացող, սպիտակ, մոխրագույն, մանուշակագույն փառով։ Առաջացնում են անսեռ սպորատվություն՝ կոնիդիակիր (սպորակիր) թելիկներ՝ կոնիդիումևերով։ Կարգաբան, նշանակություն ունեն կոնիդիակիր թելիկների ծայրային ճյուղերի ճյուղավորման տիպերը։ Օրինակ՝ պլազմոպարա ցեղի ծայրային ճյուղերը ճյուղավորված են ուղիղ անկյան տակ, պերոնոսպորայինը՝ դիխոտոմիկ։ Կոնիդիումներն աճում են կոնիդիակիր թելիկներից պոկվելուց հետո՝ առաջացնելով աճման խողովակ կամ զոոսպորներ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բույսերի հիվանդություններ
Բանդիտիզմ
Բանդիտիզմը քրեական իրավունքում պետական կառավարման հիմքերի և սոցիալական հասարակության դեմ ուղղված ամենավտանգավոր հանցագործություններից մեկն է։ Տարբեր պետությունների քրեական օրենսդրությունը ոչ միշտ է նախատեսում «բանդիտիզմը» որպես առանձին հանցագործություն, սակայն շատ երկրների օրենսդրության մեջ առկա են հանցագործության այս ձևին մոտիկ հանցակազմեր (հանցավոր խմբի կողմից կատարված ավազակություն, շորթում, բռնի գործողությունների տարբեր ձևեր և այլն)։
Պատմություն
Բանդա (խումբ) (banda, Bande, լատիներեն bandum բառից ) միջին դարերում բանդա էր կոչվում  ասպետական և այլ հեծելազորից կազմված խումբը, երբեմն՝ ձևավորված ոչ օրինական կարգով, բանդա էր անվանվում նաև վարձկանների խումբը , որը զբաղվում էր դիակապտությամբ )․ բանդիտիզմով զբաղվող անձանց խումբ։
Ռուսաստանում բանդա  տերմինը  լայնորեն կիրառվել  է  1863 թվականին՝ լեհական ապստամբության ժամանակ, քանի որ լեհ ապստամբներն իրենց ջոկատներն  անվանել  են  «խմբեր» կամ «բանդաներ» ։  Որպես իրավաբանական տերմին՝ բանդա բառը կիրառվել է որոշ արևմտյան օրենսդրություններում, օրինակ ֆրանսիական, համարժեք է եղել Ռուսական կայսրությունում կիրառվող  «հրոսակախումբ»  տերմինին։
Բորիս Լվինը  գրել  է․ Զավթիչները պարտիզաններին միշտ անվանում են բանդիտներ։ Գերմանացիների համար բանդիտ էին հանդիսանում նաև խորհրդային պարտիզանները և Կրայովի բանակը և Ուկրաինական ապստամբների բանակը՝ ՈՒԱԲ։ Սպիտակների համար բանդիտ էին կոչվում սպիտակների տարածքներում գտնվող կարմիրները և կանաչները; Կարմիրների համար (Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմ) բանդիտներ էին կարմիր տարածքում գտնվող սպիտակները և կանաչ ապստամբները, հավասարապես կազակները, Կրոնշտադները, անտոնովցիները … … Եվ ինչպես հայտնի է ցանկացած պատմաբանի, չեն լինում «կանոններով մարտնչող» ոչ մշտական ձևավորումներ, որոնց հատուկ չլինեն  ինչ–որ ահաբեկչություններ, որոնք ածխի կամ այլ բանի համար հարձակումներ չկատարեն ոստիկանության և պարեկախմբի վրա, ոչնչացնեն, ահաբեկեն թշնամու հետ գործակցելով  և այլն։
ԽՍՀՄ
1960 թվականի ՌԽՖՍՀ քրեական օրենսգրքի 77 հոդվածը  բանդիտիզմը սահմանել է  որպես   «զինված բանդայի խմբավորում, որի նպատակն է հարձակվել ձեռնարկությունների, հիմնարկությունների, կազմակերպությունների կամ  առանձին անձանց վրա, ինչպես նաև մասնակցությունն այդպիսի բանդաներում և նրանց կողմից հարձակումներ  կատարելը, դատապարտվում է ներառյալ մահապատժով։
ԱՊՀ քրեական իրավունքում
ԱՊՀ պետությունների քրեական իրավունքում բանդա հասկացության տակ հասկացվում է հանցավոր գործունեության նպատակներով  միմյանց հետ սերտորեն կապված  մարդկանց կայուն զինված խմբավորում, որոնք հատուկ միավորվել են պետական, հասարակական հաստատությունների, ձեռնարկությունների կամ առանձին անձանց վրա  մեկ կամ մի քանի   հարձակումներ կատարելու նպատակով։
Լոզովատկա (գյուղ, Ալեքսանդրիայի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Ալեքսանդրիայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Բանդիտիզմ
ԱՊՀ քրեական իրավունքում
Բանդան կարող է զինված լինել ոչ միայն զենքով, որի կրումն ու պահումն արգելված է օրենքով, այլ նաև մարդկանց վրա հարձակվելու և հարվածելու համար հատուկ  հարմարեցված ցանկացած այլ զենքով և  առարկայով (օրինակ  կռփազենք, լախտ)։ Բանդիտիզմը համարվում է ավարտված հանցագործություն՝ զինված բանդա կազմավորելու պահից, եթե նույնիսկ այդ բանդան ոչ մի հարձակում դեռ չի գործել, քանի որ արդեն իսկ զինված բանդայի կազմավորումն իրենից մեծ վտանգ է ներկայացնում։  Քրեական պատասխանատվության են ենթարկվում անձինք, ովքեր կազմավորում են զինված բանդա, ինչպես նաև անձինք, ովքեր մտել  են այդպիսի բանդաներ։ Բանդիտիզմի համար քրեական պատասխանատվության են ենթարկվում  16 տարին լրացած անձինք։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ավազակություն
Չինաստանի մշակութային հեղափոխություն
Մշակութային հեղափոխություն, հայտնի նաև Մեծ պրոլետարական մշակութային հեղափոխություն, 1966-1976 թվականներին Չինաստանում գործած սոցիալ-քաղաքական շարժում։ Շարժումը նախաձեռնվել է Չինասատանի կոմունիստական կուսակցության նախագահ Մաո Ցզեդունի կողմից և նպատակ էր հետապնդում պահպանել «ճշմարիտ» կոմունիստական գաղափարախոսությունը երկրում՝ չինական հասարակությունից կապիտալիստական և ավանդական տարրերին դուրս մղելու ճանապարհով, ինչպես նաև նորից պարտադրել մաոիստական ուսմունքը որպես կուսակցության դոմինանտ գաղափարախոսություն։ Հեղափոխությունը խորհրդանշում էր Մաոյի վերադարձը իշխանության Մեծ Թռիչքից հետո։
Շարժումը մեկնարկել է 1966 թվականի մայիսին, այն բանից հետո, երբ Մաո Ցզեդունը հայտարարեց, որ բուրժուաները ներթափանցել են կառավարություն և հասարակություն և նպատակ ունեն վերականգնել կապիտալիզմը։ Չինաստանի կոմունիստական կուսակցության ներսում սեփական թշնամիներին վերացնելու նպատակով Մաոն հայտարարեց, որ այդ ռևիզիոնիստները պետք է հեռացվեն կատաղի դասակարգային պայքարի միջոցով։ Չին երիտասարդությունը, ի պատասխան Մաոյի կոչի, կազմավորեց Կարմիր գվարդիաներ ողջ պետության տարածքով։ Շարժումը տարածվեց զինվորականների, քաղաքներում աշխատողների, նույնիսկ կոմունիստական կուսակցության ղեկավարության շրջանակներում։ Շարժումը հանգեցրեց լայնածավալ ընդհարումների։ Բարձրագույն պաշտոնատար անձինք, մասնավորապես Լյուի Շաո Ցին և Դեն Սիայոպինը հեռացվեցին իշխանությունից։ Միաժամանակ լայն թափ ստացավ Մաո Ցզեդունի պաշտամունքը։
Կատաղի դիմադրությունների ժամանակ միլիոնավոր մարդիկ բատարկվեցին, ենթարկվեցին բռնաճնշումների, հարկադրական աշխատանքի, ոտնձգություններ, գույքի բռնագրավման և նույնիսկ աքսորի։ «Դեպի գյուղական շրջաններ» շարժման շրջանակներում մի շարք մարդիկ բռնի տեղահանվեցին, հատկապես քաղաքներից դեպի գյուղեր։ Վերացվում էին պատմական մասունքները և արտեֆակտները։ Թալանում էին մշակութային և կրոնական վայրերը։
1969 թվականին Մաոն պաշտոնապես հայտարարեց Մշակութային հեղափոխության ավարտի մասին, սակայն այն շարունակվեց մինչև 1971 թվականը, երբ մահացավ Լին Բիաոն։ 1976 Մաոյի մահից և «Չորսի Բանդայի» բանտարկությունից հետո, ռեֆորմատորները Դեն Սիայոպինի գլխավորությամբ սկսեցին հրաժարվել Մաոյի քաղաքականությունից։ 1981 թվականին կուսակցությունը հռչակեց, որ «Մշակութային հեղափոխությունը պատասխանատու է Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության ստեղծումից ի վեր կուսակցության, պետության և ժողովրդին հասցրած անհաջողությունների և ծանրագույն կորուստների համար» ։
Մեծ Թռիչք
1958 թվականին Չինաստանի առաջին հնգամյա պլանից հետո Մաոն հայտարարեց «ժողովրդական սոցիալիզմի» մասին, որպեսզի արագացնի Չինաստանի վերածումը արդյունաբերական պետության։ Այս ոգով Մաոն սկսեց Մեծ թռիչքի քաղաքականությունը, գյուղերում ձևավորեց ժողովրդական կոմունաներ և սկսեց զանգվածներին մոբիլիզացնել կոլեկտիվների ներսում։ Շատ համայնքներ պետք է զբաղվեին միայն մեկ ապրանքի արտադրությամբ, օրինակ, երկաթ։ Մաոն երդվեց կրկնապատկել գյուղատնտեսական արտադրանքի ծավալը 1957 թվականի համեմատությամբ։
Մեծ թռիչքը տնտեսական ձախողում էր։ Անկիրթ ֆերմերները փորձում էին մեծ ծավալով երկաթ արտադրել հիմնականում իրենց տնային վառարաններում։ Արդյունքում արտադրված երկաթը ցածրորակ և անօգտակար էր։ Մեծ թռիչքը կրճատեց բերքահավաքի ծավալը և հանգեցրեց շատ ապրանքների արտադրության կրճատման, բացի թուջի ձուլաձողից և երկաթից։ Ավելին, տեղական իշխանությունները շատ հաճախ չափազանցնում էին արտադրության ծավալը՝ ավելի խորացնելով խնդիրը տարիներ շարունակ ։ Այդ ընթացքում վրա հասավ Մեծ Չինական Սովը։ Սնունդը բավական սուղ էր, իսկ արտադրությունը շեշտակիորեն նվազում էր։ Սովի արդյունքում մահացան միլիոնավոր մարդիկ, հատկապես աղքատ շրջաններում ։
Մեծ թռիչքիի անհաջողությունը նվազեցրեց Մաոյի հեղինակությունը կուսակցության ներսում։ Ստիպված լինելով կրելով ողջ պատասխանատվությունը՝ Մաոն 1959 թվականին հրաժարական տվեց Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության նախագահի պաշտոնից, որը դե յուրե պետության գլուխն էր։ Նրան հաջորդեց Լուի Շաո Ցին։ Հուլիսին կուսակցության լիդերները կոնֆերանս հրավիրեցին, որտեղ պաշտպանության նախարար Փեն Դեհուային Մաոյին ուղղված անձնական նամակում քննադատեց Մեծ թռիչքի քաղաքականությունը ։
Չնայած նամակի մեղմ տոնին՝ Մաոն այն ընկալեց որպես իր կառավարման դեմ ուղղված հարձակում ։ Կոնֆերանսից հետո Մաոն Փենին հեռացրեց պաշտոնից, մեղադրելով, որ նա «աջ օպորտունիստ» է։  Փենին փոխարինեց Լին Բիաոն՝ բանակի հեղափոխական գեներալ, ով հետագայում դարձավ Մաոյի հավատարիմ կողմնակիցը։ Լուշանի կոնֆերանսը պատճառ հանդիսացավ Փենի մահվան դատավճռի, միաժամանակ վերջինիս արդյունքում Լուի Շաո Ցին և Դեն Սիայոպինը 1959 թվականից տնտեսության կառավարումը իրենց ձեռքը վերցրին ։
Չին-խորհրդային բաժանումը և հակա-ռևիզիոնիզմը
1950-ական թվականներին Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունը և Խորհրդային Միությունը աշխարհի խոշորագույն կոմունիստական պետություններն էին։ Չնայած սկզբում նրանք փոխադարձաբար օժանդակում էին միմյանց, Իոսիֆ Ստալինի մահից և Նիկիտա Խրուշչովի՝ իշխանության գալուց հետո տարաձայնություններ առաջացան։ 1956 թվականին Խրուշչովը դատապարտեց Ստալինին ու նրա քաղաքականությունը և ձեռնարկեց հետստալինյան տնտեսական ռեֆորմներ։ Մաոն և Չինական կոմունիստական  կուսակցության շատ անդամներ հակադրվեցին այս փոփոխություններին՝ հավատալով, որ դրանք բացասաբար կազդեն համաշխարհային մարքսիստական շարժման վրա, որոնց համար Ստալինը դեռևս հերոս էր ։
Մաոն հավատում էր, որ Խրուշչովը չի առաջնորդվում Մարքսիզմ-լենինիզմի ուսմունքով, փոխարենը զբաղվում է ռևիզիոնիզմով, ինչը մտավախություն էր հաղորդում, որ կապիտալիստները իշխանության կգան կրկին։ Երկու պետության միջև փոխհարաբերությունները լարվեցին։ ԽՍՀՄ չաջակցեց Չինաստանին դառնալ ՄԱԿ-ի անդամ, ինչպես նաև դառնալ միջուկային տերություն ։
Մաոն 1960 թվականի ապրիլին պաշտոնապես դատապարտեց ռևիզիոնիզմը։ Մաոն քննադատեց նաև ԽՍՀՄ գաղափարախոսական դաշնակից Հարավսլավիայի Կոմունիստների Լիգային։ Իր հերթին, ԽՍՀՄ-ը քննադատեց Չինաստանի դաշնակից Ալբանիայի Աշխատավորական կուսակցությանը ։ 1963 թվականին Չինաստանի կոմկուսը հրապարակեց ինն աշխատություն Խորհրդային ռեվիզիոնիզմի դեմ։ Դրանցից մեկը կոչվում էր «Խրուշչովի կեղծ կոմունիզմի և աշխարհի պատմության դասերի վերաբերյալ», որում Խրուշչովը մեղադրվում էև ոչ միայն ռեվիզիոնիզմի, այլև կապիտալիստական կարգերը վերականգնելու վտանգը բարձրացնելու մեջ ։ 1964 թվականին ներքին հեղաշրջման արդյունքում Խրուշրովի հեռանալը պաշտոնից մեծացրեց Մաոյի անվստահությունը սեփական քաղաքական խոցելիության շուրջ, մասնավորապես Մեծ թռիչքից հետո կուսակցության ներսում հեղինակությունը կորցնելու պատճառով։
Նախապատմություն
1959 թվականին պատմաբան եւ Պեկինի փոխքաղաքապետ Վու-Հանը հրապարակեց պատմական դրամա «Հաի Ռուին՝ հեռացված պաշտոնից»։ Դրամայում ազնիվ քաղաքացիական ծառայող Հաի Ռուիին պաշտոնից հեռացնում է կոռումպացված կայսրը։ Սկզբում Մաոն գովաբանեց դրաման, սակայն 1965 թվականի փետրվարին նա գաղտնի հանձնարարեց իր կնոջը `Ջիան Քինգին եւ Շանհայի քարոզիչ Յաո Վենուանին քննադատական հոդված տպագրել ։ Յաոն համարձակորեն պնդում էր, որ կոռումպացված կայսրը խորհրդանշում էր Մաոյին, իսկ ազնիվ քաղաքացիական ծառայողը՝ Փեն Դեհուաիին ։
Հոդվածի հրապարակումից հետո Պեկինի քաղաքապետ Փեն Ժենը ստիպված էր պաշտպանել ինքն իրեն ։ Փենը ազդեցիկ պաշտոնյա էր և Վու Հանի անմիջական վերադասը, ղեկավարում էր «Հինգ մարդկանց խումբը», որը Մաոյի կողմից ստեղծված կոմիտե էր ՝ միտված ուսումնասիրելու մշակութային հեղափոխության ներուժը։ Յաոյի հոդվածը նախապես հրապարակվեց միայն տեղական թերթերում։ Փենը արգելեց հեդվածը հրապարակել «Մարդկանց օրաթերթ » ևայլ խոշոր թերթերում ՝ հրահանգելով նրանց բացառապես ծավալել «ակադեմիական քննարկումներ» և ոչ թե ուշադրություն դարձնել Յաոյի մանր քաղաքականությանը ։
Այս ընթացքում Մաոն հեռացրեց Յան Շանկին՝ կուսակցական գլխավոր քարտուղարության ղեկավարին։ Մարմինը ղեկավարում էր ներքին հողորդակցությունը։ Նրա փոխարեն նշանակվեց Վան Դոնգսինգը, ով Մաոյի հավատարիմ մարդկանցից էր ։ Յանի հեռացումը պաշտոնից դրդեց Մաոյի դաշնակիցներին հեռանալ այն մարդկանցից, ովքեր իրենց կողմնակից չէին Դեկտեմբերին պաշտպանության նախարար և Մաոյի հավատարիմ Լին Բիաոն մեղադրեց Մարդկանց Ազատագրության Բանակի ղեկավար Լուո Ռիքինգին Մաոյի դեմ ուղղված քաղաքականություն վարելու մեջ։ Հետաքննության արդյունքում Լուոն քննադատվեց, հեռացվեց պաշտոնից և ստիպված եղավ ինքնաքննադատություն գրել։ Նա հետագայում ինքնասպանության փորձ կատարեց ։ ։ Լուոյին հեռացնելուց հետո զինվորականության հավատարմությունը Մաոյին երաշխավորված էր ։
Փետրվարյան Ուրվագիծը
Լուոյին և Յանին հեռացնելուց հետո Մաոն ուշադրությունը կենտրոնացրեց Փեն Ժենի վրա։ 1966 թվականի փետրվարի 12-ին «Հինգ մարդկանց խումբը» հրապարակեց «Փետրվարյան Ուրվագիծ» կոչվող զեկույցը, որը նպատակ էր հետապնդում հեռացնել Փեն Ժենին քաղաքական գործերից։ Իսկ Ջիան Քինգը և Յաո Վենյուանը շարունակում էին քննադատել Վու Հանին և Փեն Ժենին։ Այդ ընթացքում Մաոն պաշտոնից հեռացրեց նաև քարոզչության բաժնի ղեկավար և Փեն Ժենի դաշնակից Լու Դինգյիին ։
Պոլիտբյուրոյի նիստում Կան Շենը և Չեն Բոդան մեղադրեցին Փեն Ժենին Մաոյի հակադրվելու մեջ, իսկ Փետրվարյան Ուրվագիծը ներկայացրին որպես «Փեն Ժենի ռևիզիոնիզմի վկայություն» Մայիսի 16-ին Պոլիտբյուրոն հրապարակեց պաշտոնական փոստաթուղթ, որտեղ դատապարտվում էին Փեն Ժենը և նրա հակակուսակցական դաշնակիցները, «Հինգ մարդկանց խումբը» փոխարինվեց «Մշակութային հեղափոխության խմբով»։ ։
Մայիսի 16-ի հայտարարությունը
1966 թվականի մայիսին Պեկինում հրավիրվեց Քաղբյուրոյի ընդլայնված նիստ։ Կոնֆերանսը ոչ թե ուղղված էր քաղաքականության վերաբերյալ քննարկումներ անցկացնել, այլ արշավ էր՝ մոբիլիզացնելու Քաղբյուրոն՝ իրականություն դարձնելու Մաոյի քաղաքական օրակարգը։ Կոնֆերանսը նվիրված էր դասակարգային պայքարի վերաբերյա մաոիստական քաղաքական հռետորությանը։ Մայիսի 16-ին հրապարակվեց մի փաստաթուղթ, որը մշակվել էր Մաոյի անմիջական ղեկավարությամբ և մասնավորապես նշում էր․ "Բուրժուազիայի այս ներկայացուցիչները, որոնք քողարկված կերպով ներխուժել են կուսակցություն, կառավարություն, բանակ մշակույթի տարբեր ոլորտներ, հակահեղափոխական ռևիզիոնիստների խումբ են։ Երբ պահը հասունանա, նրանք կզավթեն քաղաքական իշխանությունը և պրոլետարիատի դիկտատուրան կվերածեն բուրժուազիայի դիկտատուրայի։ Նրանց մի մասին մենք արդեն հայտնաբերել ենք, մնացածին՝ ոչ։ Նրանց մի մասին դեռևս վստահում ենք, օրինակ Խրուշչովը"Մայիսի 16-ի հայտարարություն կոչվող տեքստը ամփոփում է Մաոյի ՝ մշակութային հեղափոխության գաղափարախոսական արդարացումը։ ։ Այն հայտարարում էր, որ կուսակցության ներսում ևս կան թշնամիներ․ դասակարգային թշնամիները, որոնք «ծածանում են կարմիր դրոշը՝ հակադրվելու համար կարմիր դրոշին» ։ Այս մարդկանց հայտնաբերելու միակ միջոցը «Մաո Ցզեդունի ուսմունքի աստղադիտակը և մանրադիտակն է» Ի տարբերություն կուսակցական ղեկավարության՝ Պոլիտբյուրոյի շատ անդամներ այնքան էլ շահագրգռված չէին այս մտքով ։ Այնպիսի կուսակցական լիդերի, ինչպիսի Փեն Ժենն է, նկատմամբ մեղադրանքները Չինաստանի մտավորականության և ութ ոչ կոմունիսատական կուսակցությունների համար զգոնության կոչ եղան ։
Վաղ շրջանի մասսայական հանրահավաքները
Փեն Ժենի հեռացումից հետո Պեկինի կուսակցական կոմիտեն դադարեց գործառնելուց, ինչը մայրաքաղաքում անկարգությունների առաջացման հող նախապատրաստեց։ Մայիսի 25-ին Պեկինի համալսարանի փիլիսոփայության դասախոս Կան Շեն- Նայ Յուանցզիի կնոջ՝ Չաո Յուի ղեկավարությամբ բացվեց հիերոգլիֆային պաստառ՝ դացզիբաո։ Նայը հարձակվեց համալսարանի կուսակցական ղեկավարության և վերջինիս լիդեր Լու Պինգի վրա ։ Նայը ակնարկում էր, որ կուսակցական ղեկավարությունը հեղափոխություն են ցանկանում ծավալել և ռևիզիոնիստներ են։
Մաոն հաստատեց Նայի դացզիբաոն որպես «Չինաստանի առաջին մարքսիստական պաստառ»։ Շուտով այն տարածվեց Չինաստանի կրթական հաստատություններում․ ուսանողները սկսեցին պայքարել իրենց դպրոցների կուսակցական ղեկավարության դեմ։ Պեկինի հիմնական և միջնակարգ դպրոցներում դասերը դադարեցվեցին, որին հաջորդեց որոշումը ողջ երկրով մեկ ժամանակավորապես փակել դպրոցները ։ Մինչև հունիսի սկիզբ երիտասարդ ցուցարարները քայլերթեր էին կազմակերպում Պեկինի մայրուղիներում՝ Մաոյի դիմանկարներով, թմբուկներով և Մաոյի թշնամիների դեմ ուղղված կարգախոսներ հնչեցնելով ։
Երբ Փեն Ժենի և տեղական կուսակցական ղեկավարության հեռացման մասին որոշումը հայտնի դարձավ, լայնածավալ խառնաշփոթ սկսվեց։ Լուի Շաո Ցին և Դեն Սիայոպինը որոշեցին աշխատանքային խմբեր ուղարկել քաղաքի դպրոցներ և թերթերի գործակալություններ՝ կուսակցական վերահսկողությունը վերականգնելու նպատակով ։
Աշխատանքային խմբերը ձևավորվել էին կարճ ժամանակում և լավ չէին պատկերացնում ուսանողների ցանկությունները։ Ի տարբերություն 1950-ական թվականների քաղաքական շարժման, որը թիրախավորել էր մտավորականներին՝ նոր շարժումը հիմնական շեշտը դրել էր կուսակցական կադրերի վրա, որոնցից շատերն էլ հենց աշխատանքային խմբերի անդամներ էին։ Արդյունքում, առաջացան կասկածներ, որ այդ աշխատանքային խմբերը միտում ունեն հեղափոխություն ծավալել ։ Կուսակցական ղեկավարության ներսում առաջացան տարաձայնություններ, թե արդյոք աշխատանքային խմբերը պետք է շարունակեն գործել։ Լուի Շաոցին պնդում էր, որ դրանք պետք է պահպանվեն, իսկ շարժման ռադիկալ տարրերը՝ ճնշվեն՝ վախենալով, որ շարժումը դուրս կգա վերահսկողությունից ։
«Ռմբակոծել շտաբները»
Հուլիսի 16-ին 72-ամյա նախագահ Մաոն գնաց Վուհանում գտնվող Յանցզի գետ, ինչը հայտնի դարձավ որպես «լող Յանցզիի երկայնքով» և խորհրդանշում էր նրա պատրաստակամությունը մարտի գնալ։ Մաոն մեղադրեց աշխատանքային խմբերին ուսանողական շարժումը ճնշելու մեջ և հունիսի 24-ին ցրեց դրանք։ Մի քանի օր անց հանրահավաք տեղի ունեցավ՝ այդ որոշումը հայտարարելու և ուսանողների ու ուսանողների շարժմանը նոր թափ հաղորդելու նպատակով։ Հանրահավաքին կուսակցական ղեկավարները կոչ արեցին զանգվածներին չվախենալ և շարժման ղեկավարումը իրենց ձեռքը վերցնել ։
Աշխատանքային խմբերի փակումը նախագահ Լուի Շաո Ցիի քաղաքական որոշիչ պարտությունն էր։ Օգոստոսի 1-ին հրավիրվեց Ութերորդ կենտկոմի յոթերորդ պլենումը՝ առաջ մղելու Մաոյի արմատական օրակարգը։ Պլենումի ընթացքում Մաոն արհամարհական վերաբերմունք ցույց տվեց Լուիին՝ մի քանի անգամ ընդհատելով նրա բացման խոսքը ։ Տեսնելով, որ կոնֆերանսի մասնակիցները ամբողջովին չեն ընդունում իր հեղափախական գաղափարախոսությունը՝ Մաոն որոշեց հարձակողական քայլերի դիմել։
Հուլիսի 28-ին Կարմիր գվարդիայի ներկայացուցիչները Մաոյին ապստամբության և հեղաշրջման կոչ արեցին։ Մաոն կոչին արձագանքեց՝ գրելով «Ռմբակոծել շտաբները» հիերոգլիֆային պաստառը, որտեղ մարդկանց կոչ էր անում թիրախավորել «հակահեղափոխության շտաբները»։ Մաոն գրում էր, որ չնայած կոմունիստական հեղափոխությանը, բուրժաական էլիտան դեռևս ծաղկում է կառավարության և կոմունիստական կուսակցության կազմում ։
Չնայած անուններ չկային նամակում, շատերը Մաոյի այս սադրիչ պնդումը մեկնաբանել են որպես մեղադրական ակտ կուսակցական ղեկավարության, մասնավորապես Լուի Շաո Ցիի և Դեն Սիայոպինի դեմ։ Կուսակցական հիերարխիան փոփոխությունների էին ենթարկում՝ հարմարեցնելու նոր գաղափարախոսության պահանջներին։ Չնայած Լուին և Դենը պահպանում էին իրենց տեղերը Քաղբյուրոյում, նրանք հետզհետե դուրս էին մղվում կուսակցական գործերից։ Լին Բիաոն բարելավեց իր դիրքերը՝ դառնալով կուսակցության երկրորդ դեմքը, փոխարենը Լուի Շաո Ցին դարձավ ութերորդը։
Այս ամենին զուգընթաց լուծարվեց նաև կոմունիստական կուսակցության ողջ բյուրոկրատիան։ Էքստենսիվ կազմակերպության բաժինը դադարեց գոյություն ունենալուց։ Մշակութային հեղափոխության խումբը մենաշնորհ ձեռք բերեց իր գաղափարախոսությունը քարոզելու և հանրային օժանդակություն ձեռք բերելու հարցում։ Քարոզչության բաժինը փակվեց, և վերջինիս մի շարք գործառույթներ անցան Մշակութային հեղափոխության խմբին ։