cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nulla poena sine lege
Սկզբունքի օրենսդրական ամրագրումները
Համանման ձևակերպմամբ այս սկզբունքն ամրագրված է «Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին» միջազգային դաշնագրի 15-րդ հոդվածի 1-ին մասում և «Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրի» 11-րդ հոդվածի 2-րդ մասում։ ՀՀ Սահմանադրության 72-րդ և 73-րդ հոդվածներում նշվում է, որ «Ոչ ոք չի կարող դատապարտվել այնպիսի գործողության կամ անգործության համար, որը կատարման պահին հանցագործություն չի եղել»։ (...) «Անձի իրավական վիճակը վատթարացնող օրենքները և այլ իրավական ակտերը հետադարձ ուժ չունեն»։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 12-րդ և 13-րդ հոդվածներում ևս ամրագրված է, որ «Արարքի հանցավորությունը և պատժելիությունը որոշվում են դա կատարելու ժամանակ գործող քրեական օրենքով»։ (...) «Արարքի հանցավորությունը սահմանող, պատիժը խստացնող կամ հանցանք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ վատթարացնող օրենքը հետադարձ ուժ չունի։ Պատասխանատվությունը մասնակիորեն մեղմացնող և միաժամանակ պատասխանատվությունը մասնակիորեն խստացնող օրենքը հետադարձ ուժ ունի միայն այն մասով, որը մեղմացնում է պատասխանատվությունը»։
“Nullum crimen sine lege” սկզբունքից բխում են իրավական հետևյալ ենթասկզբունքները.
1) Օրենքի հետադարձ ուժի արգելքը, 2) Անալոգիայի արգելքը,
3) Որոշակիության սկզբունքը,
4) Չգրված (ոչ պոզիտիվ) դրույթների կիրառման արգելքը։
Այսպիսով, անձն իր կատարած արարքի համար կարող է ենթարկվել քրեական պատասխանատվության և պատժի, եթե այդ արարքը կատարելու պահին այն նախատեսված է եղել գրված, գործող, բավարար կերպով որոշակի քրեական օրենքում, որում նաև նախատեսված է եղել բավարար կերպով որոշակի պատիժ ։
Օրենքը գործող է եթե ունի իրավաբանական ուժ, ունակ է իրավահարաբերություններ առաջացնելու և դադարեցնելու։ Օրենքի որոշակիությունը իրավական պետության կարևոր բաղադրատարրերից է, ըստ որի օրենքները պետք է լինեն ողջամտորեն կանխատեսելի, այսինքն՝ անձը, որն իրավական դրույթի կրողը, սուբյեկտն է, պետք է իմանա, թե պետությունը ինչ սահմաններ է գծել իր համար որևէ դրույթ նախատեսելիս, և այդ դրույթի պահանջը խախտելու դեպքում ինչ իրավական հետևանքներ կառաջանան։ Քրեական օրենքում գրված լինելը նշանակում է, որ արարքի կատարման պահին, պետք է քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի հոդվածի փաստակազմում հստակ սահմանված լինեն քրեորեն պատժելի արարքի այն նվազագույն հատկանիշները (հանցակազմի տարրեր), որոնք բավարար կլինեն անձի՝ փաստացի կատարած արարքի հետ համադրման արդյունքում այդ արարքը որակել հանցագործություն։ Սրանից հետևում է նաև անալոգիայի արգելքը, այսինքն՝ օրենքի բացի՝ կարգավորման բացակայության պարագայում անթույլատրելի է այդ բացը լրացնել նույն օրենքով ամրագրված նմանատիպ այլ կարգավորմամբ, այլ կերպ՝ եթե անձի կատարած արարքի հատկանիշները ամբողջովին առկա չեն քրեական օրենսգրքի որևէ հոդվածով նախատեսված արարքի փաստակազմում, ապա արգելվում է նրա արարքը մեկ այլ հոդվածով որակել և նրան ենթարկել պատասխանատվության։ Բավարար կերպով որոշակի պատիժը նշանակում է, որ հանցանք կատարած անձանց նկատմամբ կարող է կիրառվել միայն այնպիսի պատիժ, որի տեսակն ու սահմաններն ուղղակիորեն նշված են քրեական օրենքում (nullum poena sine lege) ։
Հայաստանի Հանրապետության դատարանների որոշումներ
ՀՀ սահմանադրական դատարանը օրենքի հետադարձ ուժի վերաբերյալ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը` «անձի իրավական վիճակը վատթարացնող նորմերի հետադարձ ուժի արգելման սկզբունքը` իրավական անվտանգության սկզբունքի հետ մեկտեղ, կոչված է ապահովելու անձի լեգիտիմ ակնկալիքների նկատմամբ հարգանքը, անձի իրավական վիճակը վատթարացնող նորմերի հետադարձ ուժի արգելքը պետական իշխանության նկատմամբ վստահության և իրավական պետության սկզբունքների կարևոր բաղադրատարրերից մեկն է։ Այդ սկզբունքը միաժամանակ իրավական որոշակիության սկզբունքի ապահովման կարևոր երաշխիք է։ Օրենքի հետադարձ ուժի մերժման սկզբունքից բխում է այն արգելքը, համաձայն որի՝ անթույլատրելի է այն իրավունքների սահմանափակումը կամ վերացումը, որոնք ամրագրվել են նախկինում գործող նորմերի հիման վրա» ։ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը անդրադառնալով վերոգրյալ սկզբունքին նշել է, որ «հանցանք կատարած անձի նկատմամբ քրեական օրենքի այս կամ այն նորմի կիրառելիության հարցը լուծելիս պետք է ղեկավարվել հանցավոր արարքի (գործողության կամ անգործության) փաստացի կատարման պահի և քրեական օրենքի ուժի մեջ մտնելու պահի համադրմամբ` անկախ այն հանգամանքից, թե երբ է իրականացվում վարույթը և վարույթն իրականացնելու պահին կիրառման ենթակա օրենքը գործում է, թե ոչ։
“Nullum crimen, nulla poena sine lege” սկզբունքի բաղադրամասերից է նաև այն դրույթը, համաձայն որի` չի կարող կիրառվել ավելի ծանր պատիժ, քան այն, որն օրենքով կիրառելի է եղել հանցագործության կատարման պահին» ։ «Քրեական օրենքը չպետք է ի վնաս մեղադրյալի տարածական մեկնաբանության ենթարկվի, օրինակ՝ այն չպետք է կիրառվի անալոգիայով» ։
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի որոշումներ
Ինչպես արդեն նշվեց, «Մարդու իրավունքների Եվրոպական կոնվենցիայի» 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն ոչ ոք չպետք է մեղավոր ճանաչվի որևէ գործողության կամ անգործության համար, որը, կատարման պահին գործող ներպետական կամ միջազգային իրավունքի համաձայն, քրեական հանցագործություն չի համարվել։ Չի կարող նաև նշանակվել ավելի ծանր պատիժ, քան այն, որը կիրառելի է եղել քրեական հանցագործության կատարման պահին։ Այս ձևակերպումը վկայում է, որ այն կոչված է առաջարկելու հիմնարար երաշխիքներ ապօրինի քրեական հետապնդման, դատապարտման և պատժի դեմ, սակայն 7-րդ հոդվածը չի սահմանափակվում միայն քրեական օրենքի՝ ի վնաս մեղադրյալի հետադարձ կիրառման արգելքով։ Այն նաև մարմնավորում է “Nullum crimen sine lege” սկզբունքը, ներառելով նաև անալոգիայի արգելքը՝ քրեական օրենքը չպետք է լայնորեն մեկնաբանվի (օրինակ՝ համանմանության սկզբունքով)՝ ի վնաս մեղադրյալի։ Իրավախախտումը պետք է հստակ սահմանված լինի օրենքով։ Այս պահանջը բավարարված կլինի այն դեպքում, երբ համապատասխան դրույթի և, հարկ եղած դեպքում, դրա՝ դատարանների մեկնաբանման միջոցով անձը կարող է իմանալ, թե ինչպիսի գործողություններն ու անգործությունները քրեական պատասխանատվության կհանգեցնեն։ 7-րդ հոդվածը արգելում է քրեական օրենքի հետադարձ կիրառումը։ Այն միևնույն ժամանակ չի սահմանում մեղադրյալի վիճակը բարելավող օրենքը մեղադրյալի նկատմամբ հետադարձ կիրառելու պահանջ ։ Այս հոդվածի՝ «հետադարձ ուժի կիրառում» ձևակերպումը նշանակում է նաև, որ արգելվում է կիրառել մոդիֆիկացված օրենքի հին ձևակերպումը կամ սանկցիան այն արարքի նկատմամբ, որը կատարվել է դրանից հետո ։
Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության դատարանների որոշումներ
Մինչև բեռլինյան պատի կառուցումը Գերմանիայի Դեմոկրատական Հանրապետությունից մոտ երկուսուկես միլիոն մարդ փախել էր Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետություն։ Այս զանգվածային փախուստը կանխելու նպատակով 1968 թվականին կառուցվում է բեռլինյան պատը, որը հսկվում էր զինված հրաձիգների կողմից։ Սահմանը հատելու փորձերի ժամանակ սպանված անձանց թիվը Արևմուտքի հաշվարկներով տատանվել է 264-ից 938-ի միջև ։ 1984 թվականին այդ հրաձիգներից մեկը երկու կրակոց էր արձակել մի քսանամյա տղայի վրա, որը փորձել էր աստիճանի օգնությամբ անցնել պատի վրայով դեպի Արևմտյան Գերմանիա։ Մի փոքր անց երկու զինվորներ տղային տարել էին պահակադիտանոց (watchtower), ի հեճուկս վերջինիս բժշկական օգնության աղերսների, պահել էին երկու ժամ, որից հետո միայն տեղափոխել հիվանդանոց, որտեղ տղան անմիջապես մահացել էր ։ Մեկ այլ դեպքում Արևմտյան Գերմանիայի կողմից հայր և դուստր մոտորանավակով մուտք էին գործել երկու Գերմանիաների ջրային սահման և չէին հասցրել վերադառնալ իրենց ափ` ընդամենը տասը մետր սահմանը հատելու պատճառով ռմբակոծվել էին հրաձիգների կողմից։ Հայրը մահացել էր, աղջիկը՝ ստացել առողջական անբուժելի վնաս, իսկ հրաձիգները ոստիկանության կողմից խրախուսվել էին ։
Այս բոլոր դեպքերն ունեին մի շարք նմանություններ.
1) հրաձիգները հրահանգված էին ամեն կերպ կանխել անձանց փախուստը, այլ միջոց չմնալու դեպքում ոչնչացնելով նրանց,
2) դեպքերը պետք է հնարավորինս գաղտնի պահվեին՝ նույնիսկ զոհերի կյանքի գնով,
3) հաջողակ հրաձիգները արժանանում էին պետական խրախուսանքի ։
Հետևաբար ԳԴՀ փլուզումից հետո՝ 1989 թ. աշնանը, նորընտիր խորհրդարանը պահանջում է Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետությունից, որ Արևելյան Գերմանիայի կոմունիստական կուսակցության օրոք անարդարություններ գործած մարդկանց նկատմամբ սկսվեն քրեական հետապնդումներ ։
Երկու Գերմանիաների միջև կնքված «միավորման պայմանագրի» 8-րդ հոդվածի, «Քրեական օրենսգիրքն ուժի մեջ մտնելու մասին» օրենքի 315-րդ հոդվածի և Քրեական օրենսգրքի 2-րդ հոդվածի 1-ին մասի ուժով հրաձիգների պատժելիության հարցը պետք է լուծվեր նախկին ԳԴՀ-ի (Արևելյան Գերմանիայի) օրենքներով, որոնց հիման վրա նրանց արարքն արդարացված էր, ընդ որում այդ օրենքները խիստ հակասության մեջ էին միջազգային իրավունքի նորմերի հետ։ Մասնավորապես, «Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին» միջազգային դաշնագրի 12-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն «յուրաքանչյուր մարդ իրավունք ունի լքել ցանկացած երկիր, ներառյալ իր սեփականը» ։ Այնուամենայնիվ, միավորված Գերմանիայի Հիմնական օրենքի (Սահմանադրության) 103-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն «Արարքը կարող է պատժվել, եթե դրա պատժելիությունն օրենքով սահմանված է եղել նախքան արարքի կատարումը»։ Փաստորեն գերմանացի դատավորները պարտավոր էին կիրառել արարքի կատարման պահին գործող արդարացման հիմքերը, այս դեպքում՝ «Սահմանի մասին» ԳԴՀ-ի օրենքի 27-րդ հոդվածի 2-րդ մասի դրույթները։ Այդպես է պահանջում օրենքի հետադարձ ուժի արգելքի սկզբունքը։
Սակայն Գերմանիայի Դաշնային սահմանադրական դատարանը, արդարադատության նախկին նախարար, փիլիսոփա-իրավագետ Գուստավ Ռադբռուխի բանաձևի հիման վրա (տես ստորև) որոշում է, որ կոնկրետ այս դեպքի համար թույլատրելի է Հիմնական օրենքի 103-րդ հոդվածի 2-րդ մասում ամրագրված հետադարձ ուժի արգելքի սկզբունքի սահմանափակումը, որը սովորաբար ունի բացարձակ գործողություն։ Այս բացառիկ դեպքում նյութաիրավական արդարության սկզբունքն արգելում է նախկինում գործող արդարացման հիմքերի կիրառումը, և օրենքի հետադարձ ուժի արգելքի սկզբունքը պետք է զիջի նյութական արդարությանը, որովհետև այդ արդարացնող հիմքերը խախտում են արդարության տարրական պահանջները և միջազգային իրավունքում ճանաչված մարդու իրավունքները։ Օրենքով թույլատրել գնդակահարել սեփական քաղաքացիներին ուղղակի այն բանի համար, որ փորձում են քաղաքի մի մասից անցնել մյուս մասը, այնքան անարդար է, որ չի կարող արդարացնել մարդու բոլոր հիմնական իրավունքների կենսական հիմքը կազմող կյանքի իրավունքի խախտումը։
Ռադբռուխյան բանաձևի համաձայն՝ «Արդարության և իրավական անվտանգության միջև բախումը պիտի այնպես լուծվի, որ պոզիտիվ, ուժի միջոցով ապահովված իրավունքը գերակայություն ունենա նաև այն ժամանակ, երբ այն իր բովանդակությամբ անարդար ու աննպատակահարմար է, բացառությամբ այն դեպքի, երբ արդարության հետ պոզիտիվ օրենքի հակասությունն այնպիսի անտանելի չափի է հասնում, որ օրենքը` որպես «սխալ իրավունք», պետք է զիջի արդարությանը։ Անհնար է հստակ սահման գծել օրինական անիրավության դեպքերի և, չնայած սխալ բովանդակությանը, դեռ գործող օրենքների միջև։ Սակայն կարելի է շատ հստակ այլ սահման գծել. որտեղ մարդիկ արդարության նույնիսկ չեն էլ ձգտում, որտեղ հավասարությունը, որն արդարության միջուկն է, պոզիտիվ իրավունք ստեղծելիս գիտակցաբար մերժվում է, այնտեղ օրենքը ոչ միայն «սխալ իրավունք» է, այլև զուրկ է ընդհանրապես իրավական բնույթից, որովհետև չի կարելի իրավունքը, նաև պոզիտիվ իրավունքը, այլ կերպ սահմանել, քան այնպիսի մի համակարգ, որն իր իմաստով կոչված է ծառայելու արդարությանը»։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Քրեական իրավունք Կատեգորիա:Հռոմեական իրավունքի եզրույթներ Կատեգորիա:Իրավական դոկտրիններ և սկզբունքներ Կատեգորիա:Լատիներեն բառեր և արտահայտություններ Կատեգորիա:Սահմանադրական իրավունք
Սասուն (Գյոզալդարայի գավառ)
Սասուն, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Գյոզալդարայի գավառակում։ Գտնվում էր Բիթլիս քաղաքից 18 կմ հարավ-արևելք, Գյոզալդարա գետի ափին՝ խիտ լեռնային վայրում։
Գյուղն ուներ կամուրջ, որը կառուցված էր գետի վրա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Գրիգորի Գորին
Գրիգորի Իզրայելի Գորին (իսկական ազգանունը - Օֆշտեյն,, ռուս դրամատուրգ, արձակագիր, գրող-երգիծաբան, սցենարիստ, մի շարք գեղարվեստա-հրապարակախոսական հոդվածների հեղինակ։
Կենսագրություն
Գրիգորի Գորինը ծնվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից, զինծառայողի՝ օպերատիվ բաժնի պետ և 3-րդ հարվածային բանակի 150-րդ դիվիզիայի շտաբի հրամանատարի պաշտոնակատար՝ փոխգնդապետ Իզրայել Աբելի Օֆշտեյնի ընտանիքում ։ Մոր ազգանունը Գորինսկայա էր, այդ ազգանունն էլ հիմք է ծառայել սկզբում Գորինշտեյն, ապա Գորին գրական կեղծանունը վերցնելուն։ Հետագայում Գորինը պաշտոնապես փոխեց ազգանունը ։ Ավարտել է Մոսկվայի 1-ին Ի. Մ. Սեչենովի անվ. բժշկական ինստիտուտը (1963) և մի քանի տարի աշխատել շտապ օգնության բժիշկ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս դրամատուրգներ Կատեգորիա:Ռուս գրողներ Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:Ռուս սցենարիստներ Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի հեռուստատեսության դերասաններ Կատեգորիա:ՌԴ պետական մրցանակի դափնեկիրներ գրականության և արվեստի բնագավառում Կատեգորիա:Խորհրդային դրամատուրգներ Կատեգորիա:Ռուս արձակագիրներ Կատեգորիա:Վագանկովյան գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Խորհրդային տղամարդ գրողներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի հրեաներ Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ
Մուսա լեռան հերոսամարտ
Մուսա լեռան հերոսամարտ, Մուսա լեռան շրջակայքում գտնվող հայկական գյուղերի բնակիչների 53-օրյա ինքնապաշտպանություն թուրքական կանոնավոր և անկանոն ուժերի դեմ։ Հայ խաղաղ բնակչության կոտորածները Հայոց Ցեղասպանության մաս էին կազմում։ Սակայն Մուսա լեռան գյուղերի հայ բնակչությունը կանխազգալով մոտալուտ վտանգը բարձրացավ Մուսա լեռ և սկսեց ինքնապաշտպանությունը, որ տևեց 1915 թ-ի հուլիսի 21-ից սեպտեմբերի 12-ը ։ Վերջ ի վերջո ֆրանսիական և անգլիական նավերը տեսնելով ինքնապաշտպանվողների «Քրիստոնյաները վտանգի մեջ են» գրությունը, օգնության եկան և տեղափոխեցին ինքնապաշտպանվող 4231 հայերին Եգիպտոս, որտեղ հետագայում շատերը մտան Ֆրանսիական հայկական լեգեոնի կազմի մեջ։ Ոգեշնչված և տպավորված այս իրադարձություններով ավստրիացի գրող Ֆրանց Վերֆելը 1933 թ-ին գրում է «Մուսա լեռան քառասուն օրը» ստեղծագործությունը։
Սկզբնական դեպքեր
Լեռան մոտ կային 6 հայկական գյուղեր՝ Քեբուսիե, Վաքըֆ, Խդրբեկ, Յողունօլուք, Հաջի Հաբիբլի, Բիթիաս, որոնց ավելի քան 6 հազար բնակիչներ զբաղվում էին երկրագործությամբ, շերամապահությամբ, մեղվաբուծությամբ, ունեին իրենց դպրոցները, եկեղեցիները։ Սվեդիայի այդ գյուղախմբի հայ բնակչությունը շրջապատված էր մուսուլմաններով։ Այստեղի բնակչությունը անձնվիրաբար է տարել թուրքական լուծը, բայց երբեք չի խոնարհվել դրա առաջ։ 1885 թվականին Սվեդիայի հայությունը խիզախաբար մարտնչեց հարձակվող թուրքերի դեմ և նույնիսկ ժամանակավորապես՝ 3 տարով, ձեռք բերեց ինքնավարություն։ Սվեդիահայության մյուս խոշոր ելույթը տեղի ունեցավ 1909 թվականին՝ Ադանայի կոտորածի ժամանակ, երբ թուրք խուժանը փորձեց ջարդեր կազմակերպել Մուսա լեռան մոտ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկվելուց մեծ թվով Սվեդահայեր ենթարկվեցին Օսմանյան զորահավաքին։ Դրությունն ավելի լարվեց, երբ սկսվեց արևմտահայության տեղահանությունն ու բռնագաղթը, և սվեդիահայերը ականատես եղան Զեյթունի ծանր վիճակին։ Զեյթունի կաթոլիկ եկեղեցու քարոզիչ Տիգրան Անդրեասյանը, որը ի ծնե յողունօլուկցի էր և հազիվ էր փրկվել բռնագաղթից ու 1915 թվականի հուլիսին վերադարձել իր գյուղը, մանրամասն պատմել էր Զեյթունում կատարվածի մասին։
Նախապատրաստում
Հուլիսի 26-ն տրվեց Քեսապի հայության տեղահանման հրամանը, որը տագնապալից ազդանշան էր սվիդեահայության համար և նրանցից պահանջվեց փրկության ելք գտնել։ Հուլիսի 29-ն Յողունօլուկում տեղի ունեցավ 6 հայկական գյուղերի ներկայացուցիչների խորհրդակցություն, որը մեծամասնությամբ որոշեց դիմել ինքնապաշտպանության և այն կազմակերպել Մուսա լեռան վրա։ Թեև զենքը քիչ էր, բայց սվեդիահայերը, առանց կուսակցական խտրության, գերադասեցին դիմել անձնազոհ պայքարի, քան հանձնվել թշնամու ողորմածությանը։ Դժբախտաբար ոչ բոլորը ենթարկվեցին խորհրդակցության որոշմանը։ Մի խումբ հոգևորականներ և հարուստներ փորձում էին համոզել, թե իբր փրկությունը միայն հպատակության մեջ է, թե մեկուսացված սվեդիահայությունը հավանաբար չգաղթեցվի և այլն։ Բայց արդեն հուլիսի 30-ին Անտիոքի գայմագամ Մարուֆը հրամայել էր բոլոր հայերին թողնել իրենց բնակավայրերն ու գաղթել։ Դրանից հետո էլ հայ «խոնարհյալները» ուշքի չեկան և, կառչելով Մարուֆի հրամանատար եղած մի քանի կեղծ խոստումներին (թե իբր գաղթը կլինի ապահով ու խաղաղ, պետությունը երաշխավորում է աքսորյալների կյանքն ու կայքը և այլն), գերադասեցին բռնել գաղթի ուղին։ Այդ գիծն էին վարում հատկապես Բիթիաս գյուղի քարոզիչ Նոխուդյանը, Քեբուսեի քահանաներ Մարկոսն ու Մաթևոսը, Սամսոն աղան և ուրիշներ։ Այդպիսի պառակտչական վարքագծի հետևանքով ծայր առան անորոշությունն ու տատանումները, և ստացվեց այն, որ Սվեդիայի հայկական 6 գյուղերի բնակիչների մի մասը բռնեց կործանարար գաղթի ուղին, բայց մնացած մոտ 5 հազար հոգի զենքի դիմեց, բարձրացավ Մուսա լեռը և մղեց անօրինակ հերոսամարտեր։
Հերոսամարտ
Ստեղծվեց հատուկ զինվորական մարմին՝ Եսայի Յաղուբյանի ղեկավարությամբ։ Կարևոր դեր էին կատարում նաև Պետրոս Տմլաքյանը, Պետրոս Թութագլյանը, Տիգրան Անդրեասյանը և ուրիշներ։ Լեռ բարձրացողների մեծ մասը կանայք ու երեխաներ էին, որոնց համար շտապ խփվեցին վրաններ, շինվեցին հյուղակներ ու խրճիթներ։ Հատուկ  ուշադրություն դարձվեց դիրքերի ու պատնեշների կառուցմանը։ Ռազմիկները ընդամենը 600-ն էին՝ սահմանափակ թվով զենքով ու փամփուշտներով։ Լեռան պաշտպանությունը բաժանվեց 4 շրջանի, որտեղ ամրացան մարտական ջոկատները։ Օգոստոսի 7-ին թշնամին սկսեց իր առաջին հարձակումը, բայց հանդիպեց համառ դիմադրության և 6 ժամյա մարտերից հետո, կորուստներ տալով, նահանջեց դեպի ելման դիրքերը։ Օգոստոսի 10-ին թշնամին նորից հարձակվեցին 5.000-անոց զորքով՝ թնդանոթների ուղեկցությամբ։
Դրությունը բավականին ծանր էր, բայց հայ մարտիկները, համառ մարտեր մղելով, 12-ժամյա ճակատամարտից հետո հետ մղեցին թշնամուն՝ պատճառելով նրան ծանր կորուստներ։ Մարտերում աչքի ընկան մարտիկներ Հակոբ Ղարագյոզյանը, Սարգիս Գապաղյանը և ուրիշներ։ Օգոստոսի 19-ին թշնամին ձեռնարկեց ավելի խոշոր հարձակում 9.000-անոց կանոնավոր զորքով ու հրոսակախմբերով։ Մարտերը շարունակվեցին 2 օր անընդմեջ։ Թուրքերը մի քանի կետերում ճեղքեցին հայերի պաշտպանության գիծը, բայց հաջողության չհասան, և, ի վերջո, տալով մեծ կորուստներ (ավելի քան 1000 սպանված)՝ նահանջեցին։ Հայերն այս անգամ վերցրին բավականաչափ ռազմավար։ Չկարողանալով կոտրել մուսալեռցիների դիմադրությունը՝ թուրքերը միառժամանակ հրաժարվեցին նոր հարձակումից և որոշեցին լեռը պաշարելով՝ սովամահ անել հայերին։ Նրանք այդտեղ կենտրոնացրին 15.000 զորք։ Մուսալեռցիների դրությունը խիստ ծանրացավ։ Վերջանում էին պարենն ու ռազմամթերքը։ Պետք էր օգնության դիմել։ Ինքնապաշտպանության ղեկավարները հույս ունեին օգնություն ստանալ ծովից, ուր կարող էին երևալ դաշնակիցների մարտանավերը։ Որպես ազդանշան լեռան ծովահայաց եզրին բարձրացվեցին սավաններից պատրաստված 2 դրոշակներ, որոնց վրա պատկերված էին կարմիր խաչեր և գրված «քրիստոնյաները վտանգի մեջ են»։ Դրանց շուրջը վառվում էին խարույկներ՝ անցնող նավերի ուշադրությունը գրավելու համար։ Բացի այդ, դաշնակիցների մարտանավ նկատելու դեպքում պաշտպաններից Մովսես Գըրքյանը, որը լողի վարպետ էր, պետք է լողար դեպի նավը և իր հետ տաներ նախօրոք պատրաստված թիթեղե տուփի մեջ դրված անգլերենով գրված հատուկ դիմում-աղերսագիրը։ Սակայն, երկար ժամանակ հորիզոնում մարտանավ չէր երևում, իսկ թուրքերը բազմիցս դիմում էին հայերին՝ անձնատուր լինելու առաջարկով։ Մուսալեռցիները վճռականորեն մերժեցին նրանց բոլոր վերջնագրերը և, պահելով իրենց դիրքերը, շարունակեցին փրկության նոր ուղիներ որոնել։ Մի քանի մարդ ուղարկվեցին Հալեպ ու Ալեքսանդրեթ՝ դաշնակիցների հետ կապվելու հույսով, սակայն, ապարդյուն։ Վերջապես սեպտեմբերի 5-ին ծովում երևաց «Գիշեն» ֆրանսիական ռազմանավը, որը մակույկ ուղարկեց ափ և վերցրեց ժամապահներին։ Իմանալով հայերի դրության մասին՝ ռազմանավի հրամանատարությունը հրաման արձակեց հրետակոծել թուրքական դիրքերը և հեռացավ հայերին օգնություն հասցնելու խոստումով։
Փրկություն
Սեպտեմբերի 9-ին թուրքական բանակի հրամանատարությունը հայերից պահանջեց անձնատուր լինել՝ հակառակ դեպքում սպառնալով անցնել հարձակման և բոլորին կոտորել։ Մուսալեռցիները դեռ չէին հասցրել պատասխանել, երբ թնդացին թուրքական հրանոթները և սկսվեց մի նոր արյունալի գոտեմարտ։ Մուսալեռցիներն անցան հակահարձակման և ջախջախիչ հարված տվին թուրքական առաջապահ զորքերին, իսկ մնացածները խուճապահար նահանջեցին։ Սեպտեմբերի 10-ին երևացին ֆրանսիական 2 ռազմանավեր և սկսեցին գնդակոծել թուրքական դիրքերը։ Ապա հայերին տեղեկացվեց, որ ֆրանսիական կառավարությունը որոշել է նրանց փոխադրել Եգիպտոսի Պորտ Սայիդ նավահանգիստը Սեպտեմբերի 13-15-ը Մուսա լեռան հերոս պաշտպանները (շուրջ 4.000 մարդ) փոխադրվեցին ֆրանսիական «Ժաննա դԱրկ», «Գիշեն» և այլ նավեր ու շարժվեցին Պորտ Սայիդ, ուր նրանց օգնության հասան եգիպտահայերը։
Շուտով ֆրանսիական բանակի կազմում ստեղծվեց Հայկական լեգեոն, որի առաջին զինվորագրյալները Մուսա լեռան մարտիկներն էին։ Լեգեոնն աչքի ընկավ 1918 թվականի սեպտեմբերի 19-ի Արարայի ճակատամարտում և արժանացավ Մարշալ Ալեմբիի բարձր գնահատականին։
Ի հիշատակ
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո շատ մուսալեռցիներ, ներգաղթելով Հայաստան, Էջմիածնի շրջանում հիմնեցին Մուսալեռ ավանը, որտեղ Հայաստանի և սփյուռքի մուսալեռցիների նյութական միջոցներով և անմիջական մասնակցությամբ 1976 թվականի սեպտեմբերի 16-ին հուշարձան է կանգնեցվել ի պատիվ Մուսա լեռան պաշտպանների։ Հուշարձանի ճարտարապետն է Ռաֆայել Իսրայելյանը, քանդակագործը՝ Արա Հարությունյանը։
Արտացոլումը մշակույթի մեջ
Մուսա լեռան հերոսամարտը  հայ ազգային-ազատագրական շարժման փայլուն դրվագներից է։ Այն արտացոլում է գտել գրականության, կինոյի, թատրոնի մեջ։
Գրականություն
Հերոսամարտն իր գեղարվեստական արտացոլումն է գտել ավստրիացի նշանավոր գրող Ֆրանց Վերֆելի « Մուսա լեռան 40 օրը » աշխարհահռչակ վեպում, որը թարգմանվել է աշխարհի 36 լեզուներով։
Այլ
Նացիստական ​​ռեժիմի և Հոլոքոստի ժամանակ Եվրոպայի և Պաղեստինի հրեաներն օգտագործել են Ֆրանց Վերֆելի « Մուսա լեռան քառասուն օրը » պատմական վեպը՝ որպես նացիստներից պաշտպանության հիմնական մոդել և մարտավարություն ։ Նաև ըստ Մուսա լեռան պաշտպանների մոդելի էր կառուցվել Պաղեստինի հրեաների ամենաառաջին ինքնապաշտպանությունը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանություն Կատեգորիա:Հայկական դիմադրություն Կատեգորիա:1915 իրադարձություններ Կատեգորիա:Հայ ազատագրական շարժում Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմ Կատեգորիա:Թուրքիայի Միջերկրածովյան տարածաշրջան Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
Ալտոֆոնտե
Ալտոֆոնտե  (Altofonte) կոմունա Իտալիայում, Սիցիլիա մարզի Պալերմո գավառում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սիցիլիայի քաղաքներ
833
Մահեր
Կատեգորիա:833 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Միր Ալի Բեգ Ա
Միր Ալի Բեգ Ա Մեծ (Mîr Elî beg I Mezin, մահ.՝ 1833), 19-րդ դարի սկզբում իշխող եզդի արքայազն, Շեյխանի և Բոլոր եզդիների էմիր։ Հոր՝ Միր Հասան Բեգի մահից հետո իշխել Շեյխանում 1810-1833 թվականներին։ Սպանել են 1833 թվականին Ռավանդուզում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Եզդի էմիրներ Կատեգորիա:1833 մահեր Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության անձինք
Ցինխոֆեն
Ցինխոֆեն, ատոֆան, դեղամիջոց, որը նպաստում է միզաթթվի անցմանը հյուսվածքներից արյան մեջ և երիկամներով հեռացմանը։ Խթանում է նաև լեղու և ստամոքսահյութի արտազատումը։ Ունի ցավազրկող հատկություն։ Օգտագործվում է պոդագրայի բուժման նպատակով։ Հակացուցված է լյարդի, երիկամների, ալերգիական հիվանդությունների, ստամոքսի խոցի դեպքում։
Ատամկուլ
Ատամկուլ (Атамкуль, Атамкүл), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Երմեկեևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 107 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Երմեկեևսկի շրջանի բնակավայրեր
Նովայա Յուրովկա
Նովայա Յուրովկա (Нова Юрівка), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Ռոդոմիշլինսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Նովայա Յուրովկա գյուղում բնակվում էր 176 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,796 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 221,11 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Ռոդոմիշլինսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Միր Ալի Բեգ Բ
Միր Ալի Բեգ Բ (Mîr Elî beg II, մահ.՝ 1913), 20-րդ դարի սկզբում իշխող եզդի արքայազն, Շեյխանի և Բոլոր եզդիների էմիր։ Իշխել է Շեյխանում իր եղբոր՝ Միր Միրզա Բեգի մահից հետո 1899-1913 թվականներին։ Կինն էր Մայան Խաթունը, հոր եղբոր/քրոջ դուստրը։ Միր Ալի Բեգ Բ-ի որդի Միր Սայիդ Բեգը փաստացի չէր իշխում հոր մահից հետո։
Գրականություն
Կատեգորիա:Եզդի էմիրներ Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության անձինք
Բորոդինո (Ուստ-Դոնեցկի շրջան)
Բորոդինո (Бородино), գյուղ Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Ուստ-Դոնեցկի շրջանում։ Մտնում է Նիժնեկուդրյուչենսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Ուստ-Դոնեցկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի խուտորներ
Մոնկլար (Ավերոնի գավառ)
Մոնկլար (Montclar), համայնք Ֆրանսիայի Օքսիտանիա երկրամասի Ավերոն գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 149 մարդ, բնակչության խտությունը` 11.64 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 12.80 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 550 կմ հարավ, Թուլուզ քաղաքից` 105 կմ հյուսիս-արևելք, Ռոդեզ քաղաքից` 45 կմ հարավ։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 84 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 62-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 22։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 73,8 %։ 62 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 58 անձ (34 տղամարդ և 24 կին)։ Գործազուրկ են եղել 4 անձ (0 տղամարդ և 4 կին)։ 22 անաշխատունակներից 5-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 11-ը` թոշակառուներ, իսկ 6-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Գյուղական բնակավայրերի զարգացման փուլեր
ՀՀ գյուղական բնակավայրերի զարգացման փուլային մոդելը կառուցվել է հիմքում ունենալով անձանց սեփական շահի առկայությանը և սոցիալական ձեռնարկատիրության գաղափարները։ Բուրգի առաջին մակարդակում զարգացումը տեղի է ունենում համայնքի և տեղական ինքնակառավարման համակարգի միջոցով։ Տեղական ինքնակառավարման մարմինները միայն սեփական ուժերով իրականացնում են օրենքով իրենց վերապահված լիազորությունները։ ՀՀ-ում յուրաքանչյուր համայնք ներդաշնակ զարգացումն ապահովելու նպատակով պետական բյուջեից ստանում է ֆինանսական համահարթեցման դոտացիա, որն ուղղված է ֆունկցիոնալ խնդիրների լուծմանը, քանի որ դեռևս ՀՀ համայնքները չեն կարողանում ինքնուրույն ապահովել սեփական բյուջեի մուտքերը։ Հաջորդ մակարդակը համայնք և պետություն փոխհամագործակցությունն է։ ՀՀ կառավարության կողմից իրականացվող համայնքների տնտեսական և սոցիալական ենթակառուցվածքների զարգացմանն ուղղված սուբվենցիոն ծրագիրը համայնք-պետություն հորիզոնական համագործակցության նոր ձևաչափ է, որը ենթադրում է համայնքի կողմից կապիտալ որևէ ծրագիր ներկայացվելու և կառավարության կողմից դրական եզրակացություն ստանալու դեպքում այդ ծրագրի արժեքի մի մասի համաֆինանսավորում պետական բյուջեի միջոցներից։ Պայմանավորված կոնկրետ ծրագրի ոլորտով, առանձնահատկությամբ, աշխարհագրական դիրքով, ինչպես նաև տվյալ համայնքի սոցիալ-տնտեսական իրավիճակի վրա այդ ծրագրի ազդեցությամբ՝ պետական բյուջեից համաֆինանսավորվում է համայնքների ենթակառուցվածքների զարգացմանն ուղղված սուբվենցիայի ծրագրերի ընդհանուր արժեքի 30-ից 70 տոկոսի չափով։ Սուբվենցիաների տեսքով պետական աջակցությունն ուղղված է համայնքներում ենթակառուցվածքների ստեղծմանն ու բարելավմանը (փողոցների ասֆալտապատում, ջրագծերի անցկացում, լուսավորության համակարգի կառուցում, համայնքի սեփականություն հանդիսացող կառույցների վերանորոգում և այլն), ինչը թեև խրախուսում, սակայն չի ապահովում ձեռնարկատիրության զարգացումը համայնքներում։ Այս փուլում ևս առկա են խնդիրներ։ Որքան էլ պետությունը փորձի միջոցներ ձեռնարկել և նախադրայլներ ստեղծել համայնքի զարգացման և կայունացման համար, միևնույն է՝ այսօր սահմանափակ քանակությամբ համայնքներ են օգտնվում սուբվենցիայից, քանզի այն համաֆինանսավորում է պահանջում, իսկ համայնքների մեծամասնությունն ունի կա՛մ ֆինանսների, կա՛մ բավարար գիտակցության, կա՛մ մոտիվացիայի պակաս։ Այդ իսկ պատճառով ՀՀ-ում զարգացման համայնք-պետություն փուլը բավարար արդյունավետ չէ ։ Գյուղական բնակավայրերի զարգացման հաջորդ փուլում քաղաքացիական հասարակությունը միջնորդի դեր է կատարում համայնքի ու պետության և/կամ այլ անձանց միջև։ Թեև քաղաքացիական հասարակությունը հսկայական դեր ունի համայնքների զարգացման մեջ, այնուամենայնիվ, առանց անձնական շահի և մոտիվացիայի, կամավորականությունը երկարաժամկետ հատվածում չի կարող հիմք հանդիսանալ համայնքի զարգացման համար։ Այս փուլում կարևոր նշանակություն ունի սոցիալական ձեռնարկատիրությունը։ Ընդ որում, վերջինս կարող է հիմնվել ինչպես քաղաքացիական հասարակության (հասարակական կազմակերպություններ), այնպես էլ՝ համայնքի բնակիչների կողմից ։ Սոցիալական ձեռնարկատիրությունը թեև նպաստում է գյուղական բնակավայրերում զբաղվածության աճին, սակայն չի ապահովում համայնքի զարգացման կայունությունը։ Վերջինիս հիմնական գրավականը խոշոր ներդրումներն են, որն էլ մոդելի վերջին՝ 5-րդ մակարդակն է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ձեռներեցություն Կատեգորիա:Համայնքային զարգացում
Կամո Ադամյան
Կամո Այսերի Ադամյան, Հայաստանի պետական գործիչ։
Աշխատանքային գործունեություն
Ամուսնացած է, ունի երկու դուստր։ Ազգային ժողովրդավարական կուսակցության վարչության անդամ է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ՀՀ պետական գործիչներ Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայ պարողներ Կատեգորիա:Հայ պարուսույցներ Կատեգորիա:ԱԺԿ անդամներ Կատեգորիա:Երևանի պարարվեստի ուսումնարանի շրջանավարտներ
Սերգեյ Կոզլով
Սերգեյ Կոզլով (Серге́й Гео́ргиевич Козло́в, ), ռուս դիվանագետ։
Կենսագրություն
1978 թվականին ավարտել է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտը։ 1995 թվականից զբաղվում է դիվանագիտական գործունեությամբ։
Անձնական կյանք
Ամուսնացած է, ունի երկու երեխա։
834
Մահեր
Կատեգորիա:834 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Բրոննիցկի (Ուստ-Դոնեցկի շրջան)
Բրոննիցկի (Бронницкий), գյուղ Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Ուստ-Դոնեցկի շրջանում։ Մտնում է Ապարինսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Ուստ-Դոնեցկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի խուտորներ
Աշխատանքային փառքի հուշարձան-կոթող
Աշխատանքային փառքի հուշարձան-կոթող (Памятник-монумент Трудовой Славы), հուշարձան-կոթող Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքի Պերվոմայսկայա փողոցում, Սուլինի մետալուրգիական գործարանի մուտքից 100 մետր հեռավորության վրա։ Տեղադրվել է 1972 թվականին՝ Սուլինի մետալուրգիական գործարանի 100-ամյակի օրը։ Հուշակոթողը կազմված է եղել ստելայից և գործարանի բանվորի պատկերաքանդակից։ Վերջինի տեղն այժմ անհայտ է ։
Պատմություն
Հուշարձան-կոթողի բացման արարողությունը տեղի է ունեցել 1972 թվականի հոկտեմբերի 14-ին։ Այն տեղադրվել է Ժողովրդական պատգամավոորների քաղաքային խորհրդի գոծադիր կոմիտեի որոշմամբ՝ Սուլինի մետալուրգիական գործարանի արհմիութենական կոմիտեի և կուսակցական կոմիտեի որոշման հիման վրա ։
Հուշարձան-կոթողը տեղադրվել է Սուլինի մետալուրգիական գործարանի 100-ամյակի օրը քաղաքի Պերվոմայսկայա փողոցում, Սուլինի մետալուրգիական գործարանի մուտքից 100 մետր հեռավորության վրա։ Քարե ստելայի վերևում փակցված մետաղական տախտակի վրա գրված է. «1872-1972. Սուլինի մետալուրգիական գործարան», իսկ ներքևի մասում, աջից, գրված են հետևյալ բառերը. «Մենք փառաբանում ենք մեր հայրերին, պապերին և ապուպապերին, որոնք կառուցել են և իրենց աշխատանքային սխրանքով բազմապատկել քո փառքը։ Եվ կանգնեցնելով այս հուշարձանը քո դարի պատվին՝ երդվում ենք այսուհետև չարատավորել մեր պատիվը, իսկ երդումն այս կտակում ենք ապագա սերունդներին» ։
Հուշարձանը պատրաստված է երկաթբետոնից և գրանիտից։ Ներքևում պատվանդանի վրա ժամանակին կանգնած է եղել գործարանի բանվորի պատկերաքանդակը, որն այսօր այլևս այնտեղ չէ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կրասնի Սուլինի տեսարժանություններ Կատեգորիա:1972 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Մեծ Բրիտանիայի Գերագույն դատարան
Մեծ Բրիտանիայի Գերագույն դատարան (Supreme Court of the United Kingdom), Մեծ Բրիտանիայի բարձրագույն դատարաններից մեկը, որը հիմնվել է 2005 թվականի սահմանադրական բարեփոխումների ակտի հիման վրա, Անգլիայի, Ուելսի և Հյուսիսային Իռլանդիայի դատարանների վճիռների դեմ բոլոր վերաքննիչ բողոքները քննարկելու և Շոտլանդիայի դատարաններից միայն քաղաքացիական գործերով վերաքննիչ բողոքները քննարկելու համար։ Հանդիսանում է Շոտլանդիայի քրեական գործերով վերջին ատյանը` Բարձրագույն քրեական դատարանն է։ Գերագույն դատարանը նաև իրավասություն ունի լուծելու վեճերը, որոնք կապված են Միացյալ Թագավորության կենտրոնական մարմինների առանձին իրավասությունների՝ տեղական կառավարություններին և Ուելսի, Հյուսիսային Իռլանդիայի և Շոտլանդիայի օրենսդիր մարմիններին փոխանցելու հետ։
Գերագույն դատարանը ստացել է Լորդերի պալատի բոլոր դատական գործառույթները, որոնք իրականացվել են նրա Վերաքննիչ կոմիտեի միջոցով, ինչպես նաև իշխանության պատվիրակման հարցերը Մեծ Բրիտանիայի բաղկացուցիչ մասերին քննելու որոշ լիազորություններ, որոնք նախկինում քննվել են գաղտնի խորհրդի դատական կոմիտեում։
Ստեղծման պատմություն
Գերագույն դատարանը ստեղծվել է սահմանադրական բարեփոխումների ակտին համապատասխան (2005) և սկսել է գործել 2009 թվականի հոկտեմբերի 1-ից ։ Նա լիովին փոխարինել է Լորդերի պալատի Վերաքննիչ կոմիտեն, ինչպես նաև ստացել է գաղտնի խորհրդի Դատական կոմիտեի որոշ լիազորություններ։ Երկար ժամանակ (1399 թվականից) ընդհանուր իրավասության դատարանների համար վերջին դատական ատյանի գործառույթներն իրականացնում էր բրիտանական խորհրդարանի վերին պալատը, հետագայում՝ 1876 թվականին հատուկ դրա համար կազմակերպված Լորդերի պալատի Վերաքննիչ կոմիտեն։ Այն բաղկացած էր 12 լորդ դատավորներից և գլխավորում էր լորդ-կանցլերը, որը միաժամանակ զբաղեցնում էր Լորդերի պալատի նախագահի և Անգլիայի և Ուելսի գլխավոր դատավորի պաշտոնը ։
Դատական բարեփոխումը Լեյբորիստական կուսակցությունը նախաձեռնել էր 2003 թվականին՝ այն ժամանակվա վարչապետ Թոնի Բլեերի գլխավորությամբ ։ Փոփոխությունները վաղուց են հասունացել և հիմնականում հիմնավորվել են ամբողջովին անկախ դատական համակարգ ստեղծելու և գործունեության հրապարակայնությունն ու թափանցիկությունն ապահովելու ցանկությամբ։  Օրենսդիր և դատական իշխանությունների միջև սերտ կապի առկայությունը և բարձրագույն դատական ատյանի խորհրդարանի շրջանակներում գոյություն ունենալը խախտել է իշխանությունների տարանջատման սկզբունքը և հակասության մեջ է մտել մարդու իրավունքների պաշտպանության մասին Եվրոպական կոնվենցիայի պահանջների հետ ։ Ակնհայտ է, որ զավեշտալի իրավիճակ է ստեղծվել, երբ խորհրդարանը, որն ուներ ամեն ինչից ավելի բարձր դատական գործառույթներ, հնարավորություն ուներ իր իսկ կողմից իր իսկ կողմից ընդունված օրենքի նորմերը մեկնաբանել իր օգտին։
Բարեփոխումներն իրենց հակառակորդներն են ունեցել, օրինակ, Գերագույն դատարանի ներկայիս նախագահ լորդ Դեյվիդ Նոյբերգերը եղել է դրա ստեղծման ամենաթեժ հակառակորդը և դա հիմնավորել է նրանով, որ ավանդական դատական համակարգը ճիշտ էր աշխատում, մեծ ֆինանսական ծախսեր չէր պահանջում և ընդհանուր առմամբ արդյունավետ էր, նաև նա մտահոգված էր, որ նոր դատարանի դատավորները միանգամից չափազանց շատ իշխանական լիազորություններ կստանան ։
Իրավասություն
Գերագույն դատարանը Բարձրագույն դատական համակարգ է ամբողջ Միացյալ Թագավորության քաղաքացիական գործերի համար։ Քրեական գործերով այն բարձրագույն դատարան է միայն Անգլիայի, Ուելսի և Հյուսիսային Իռլանդիայի համար։ Շոտլանդիան ավելի լայն ինքնավարություն է վայելում քրեական օրենսդրության ոլորտում, հետևաբար, այն ունի իր անկախ բարձրագույն քրեական դատարանը, որը քրեական բողոքարկումները համարում է որպես վերջին միջոց ։
Բացի այդ, Գերագույն դատարանին փոխանցվել են գաղտնի խորհրդի Դատական կոմիտեի մի շարք գործառույթներ, որոնք կապված են Շոտլանդիայի, Հյուսիսային Իռլանդիայի և Ուելսի տեղական իշխանություններին պետական լիազորությունների մի մասի պատվիրակման հարցերի քննարկման հետ, այդ թվում՝ նրանց և Մեծ Բրիտանիայի կառավարության միջև վեճերի լուծման հետ, ինչպես նաև դատարանը վերահսկում է նրանց տեղական օրենսդրության համապատասխանությունը Միացյալ Թագավորության իրավունքին և մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիային։ Ընդ որում, գաղտնի խորհրդի Դատական կոմիտեի գործունեությունը, ի տարբերություն Լորդերի պալատի դատական մարմնի, չի դադարեցվել, այն դեռևս Բարձրագույն վերաքննիչ ատյանն է համագործակցության մի քանի անկախ երկրներում, Մեծ Բրիտանիայի անդրծովյան տարածքներում և Բրիտանական թագային տարածքներում, ինչպես նաև այն դիտարկում է եկեղեցական և ծովային դատարանների վճիռների բողոքարկումները և մի շարք այլ գործեր ։
Խորհրդարանական ինքնիշխանության տեսության համաձայն՝ Գերագույն դատարանը, ի տարբերություն այլ երկրների դատարանների, իրավունք չունի խորհրդարանի ընդունած օրենքը ճանաչել որպես հակասահմանադրական ։ Դրա հետ մեկտեղ Գերագույն դատարանը կարող է անվավեր ճանաչել ենթաօրենսդրական ակտերը, եթե, օրինակ, դրանք ընդունվել են լիազորությունների գերազանցմամբ և գործող օրենսդրության խախտմամբ։ Բացի այդ, 1998 թվականի Մարդու իրավունքների ակտի համաձայն, նա կարող է մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի հիմնական դրույթների հետ անհամատեղելիության մասին հայտարարություն ներկայացնել ինչպես խորհրդարանի կողմից ընդունված օրենքի, այնպես էլ Ուելսի, Հյուսիսային Իռլանդիայի և Շոտլանդիայի ցանկացած ենթաօրենսդրական ակտի կամ օրենքների վերաբերյալ։ Այդ դեպքում նորմատիվ իրավական ակտն ընդունած մարմինները պարտավոր են դրանում կատարել փոփոխություններ և վերացնել այդ անհամատեղելիությունը ։
Գերագույն դատարանի նիստերը պետք է հեռարձակվեն հեռուստատեսությամբ ։
Դատավորներ
Դատարանը բաղկացած է տասներկու դատավորներից։ Նախնական կազմում ընդգրկվել են Լորդերի պալատի լուծարված Վերաքննիչ կոմիտեի անդամները՝ պահպանելով իրենց տեղերը խորհրդարանի վերին պալատում, բայց առանց ձայնի իրավունքի ։ Այդ պահին գործող Լորդերի կազմից երկու դատավորներ չեն ընդգրկվել Գերագույն դատարանի կազմում. լորդ Քարսվելը պաշտոնաթող Է եղել տտարիքի պատճառով, իսկ լորդ Նյուբերգերը նշանակվել է Անգլիայի և Ուելսի Վերաքննիչ դատարանի քաղաքացիական գործերով գլխավոր դատավոր։
Հաջորդ բոլոր դատավորներին նշանակում է Մեծ Բրիտանիայի թագուհին՝ վարչապետի հանձնարարականով։ Նրան, իր հերթին, թեկնածություններ են առաջարկում լորդ-կանցլերը՝ հատուկ ընտրական հանձնաժողովի հետ համատեղ, որի կազմում ընդգրկված են Գերագույն դատարանի նախագահը, նրա տեղակալը և Անգլիայի և Ուելսի, Շոտլանդիայի և Հյուսիսային Իռլանդիայի դատավորների ընտրության երեք կոմիտեների անդամներից մեկը  ։
Գերագույն դատարանի դատավոր կարող է դառնալ ցանկացած անձ, որը առնվազն երկու տարի զբաղեցրել է բարձր դատական պաշտոն (Անգլիայի և Ուելսի և Հյուսիսային Իռլանդիայի Բարձր դատարանի դատավորների, կամ Անգլիայի և Ուելսի և Հյուսիսային Իռլանդիայի Վերաքննիչ դատարանի դատավորների, ինչպես նաև Շոտլանդիայի նիստերի դատարանի դատավորների) և 15 տարվա ընթացքում աշխատել է որպես փաստաբան։ Դատավորները պետք է ընտրվեն այնպես, որ հավասար համամասնությամբ ներկայացնեն Միացյալ Թագավորության բոլոր մասերը։ Նրանք իրենց լիազորություններն իրականացնում են ցմահ, բայց պետք է հրաժարական տան 70 տարին լրանալուց հետո (սկզբնական կազմի դատավորները հրաժարական են տալիս 75 տարին լրանալուց հետո)։ Ի տարբերություն նախորդ ցմահ դատավորների, նոր նշանակված դատավորները չեն դառնում Լորդերի պալատի անդամներ և նրանց Լորդերի տիտղոսը միայն պատվավոր է, ինչպես բարձրագույն դատարանների մյուս դատավորները։
Նիստերին կարող են մասնակցել «դատավորի պաշտոնակատարները»՝ Անգլիայի և Ուելսի բարձրագույն դատարաններից մեկի անդամները, որոնք հատուկ հրավիրված են Գերագույն դատարանի նախագահի կողմից ։
Ժամանակակից կազմ
2016 թվականի հուլիսի դրությամբ Գերագույն դատարանի կազմը հետևյալն է ․
Շենք
Գերագույն դատարանը նիստեր Է գումարում Լոնդոնի կենտրոնի խորհրդարանական հրապարակում գտնվող նախկին Միդլսեքսի քաղաքապետարանի Town Hall (Middlesex Guildhall) շենքում, որտեղ նույնպես գտնվում է գաղտնի խորհրդի դատական կոմիտեն ։ Շենքի վերակառուցումն ավարտվել է 2009 թվականի հոկտեմբերին։
Խորհրդանիշ
Գերագույն դատարանի պաշտոնական խորհրդանշանը 2008 թվականին մշակել է թագավորական հերալդիկ պալատը (College of Arms) ։ Այն իրենից ներկայացնում է շրջանակ, որտեղ պատկերված է հունական օմեգա տառը, որն ունի որոշակի նմանություն կապված արդարադատության կշիռների հետ, դրա գագաթին արված է «The Supreme Court» գրությունը, շրջանակի կենտրոնում պատկերված են Միացյալ Թագավորության չորս ծաղկային խորհրդանիշներ՝ Թյուդորների վարդը, որը ներկայացնում է Անգլիան միացված պրասի տերևներով, կտավատի ծաղիկը խորհրդանշում է Հյուսիսային Իռլանդիան և տատասկափշի ծաղիկը՝ Շոտլանդիան։ Շրջանակի գագաթին գտնվում է բրիտանական թագը ։
Առե (Էստոնիայի շրջան)
Առե շրջան (Are vald), շրջան Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգում։ Շրջանի կենտրոնն է Առե գյուղական ավանը։
Բնակչություն
2006 թվականի տվյալներով շրջանում բնակվում էին 1332 մարդ։ Բնակչության խտությունը շրջանում կազմում էր 8,27 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի շրջաններ
Կոպտևո (գյուղ, Ուգրանսկի շրջան)
Կոպտևո (Коптево), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ուգրանսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 8 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ուգրանսկի շրջանի բնակավայրեր
Սորսարեն
Սորսարեն, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խիզանի գավառակում։ Գտնվում էր Խիզանի հյուսիսային սահմանի մոտ՝ Խիզան գյուղաքաղաքից 30 կմ հյուսիս-արևելք։
Կովկասի 5 և 10 վերսատնոց քարտեզներում նշված է Սարսարեն անունով ։
Տես նաև
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կոլոկացիա
Կոլոկացիա (Collocation) (Լեզվաբանական կորպուսում), բառերի կամ արտահայտությունների շարք, որոնց հաճախակի կից կիրառվելը պատահականության արդյունք չէ։ Դարձվածաբանության մեջ կոլոկացիան արտահայտության/դարձվածքի ենթատեսակ է։ Մայքլ Հոլիդեյը քննարկել է անգլերեն «strong tea» դարձվածքային կոլոկացիայի օրինակը։ Չնայած նույն իմաստը հնարավոր է փոխանցել «powerful tea» համարժեք արտահայտությամբ, անգլախոսներն այն համարում են չափազանցություն և ոչ այնքան կիրառելի։ Պատկերը հակառակն է տեխնոլոգիայի ոլորտում՝ powerful computer (հզոր համակարգիչ) արտահայտությունը  գերադասելի է strong computer-ից։ Դարձվածային կոլոկացիաները  չպետք է շփոթել իդիոմատիկ արտահայտությունների հետ. իդիոմի իմաստը պատճառաբանված չէ և այն կիրառվում է այլ բանի վերաբերությամբ, մինչդեռ կոլոկացիայի հիմքում բարձր հաճախականությամբ կապակցման գաղափարն է։
Գոյություն ունեն կոլոկացիաների մոտ 6 հիմական տեսակներ.ածական + գոյական, գոյական + գոյական, բայ + գոյական, մակբայ + ածական, բայ + նախդրավոր կառույց և բայ + մակբայ։
Կոլոկացիայի դուրս բերումը հաշվարկային տեխնիկա է ինչի օգնությամբ վեր են հանվում փաստաթղթում կամ կորպուսում առկա բառակապակցությունները՝ օգտագործելով հաշվողական լեզվաբանության տարբեր միջոցներ, ինչպես տվյալների վերլուծության դեպքում։
Ընդլայնված սահմանում
Կոլոկացիաները մասամբ կամ ամբողջությամբ ֆիքսված արտահայտություններ են, որոնք ձևավորվում են կրկնվող համատեքստային կիրառման արդյունքում, ինչպես «crystal clear», «middle management», «nuclear family» «cosmetic surgery» կապակցությունների դեպքում։
Կոլոկացիայի բաղադրիչները կարող են լինել շարահյուսական կապի մեջ (օրինակ՝ բայ – խնդիր՝ «կայացնել» և «որոշում»), բառային կապի մեջ (օրինակ ՝ հականիշություն), կամ հնարավոր է՝ լեզվաբանական որևէ կոնկրետ կապ դիտարկելի չլինի։ Կոլոկացիաների իմացությունը շատ կարևոր է լեզվի գրագետ օգտագործման համար։ Քերականորեն ճիշտ կազմված նախադասության կիրառումն անարդյունավետ կլինի, եթե խախտվեն կոլոկացյիոն նախապատվությունները։ Հենց սա էլ կոլոկացիան դարձնում է լեզվի ուսուցման հետաքրքիր ուղղություն։
Կորպուսային լեզվաբանները համատեքստում առանձնացնում են հանգուցային բառը (KWIC) և դրա հետ կապակցվող հարևան բառերը։ Սրա միջոցով հնարավոր է դառնում գաղափար կազմել բառերի կիրառման եղանակի մասին։
Կոլոկացիաների մշակումը ներառում է մի շարք չափորոշիչներ, որոնցից ամենակարևորը զուգորդման չափումն է. գնահատվում է՝ արդյոք կապակցումը զուտ պատահական է, թե վիճակագրորեն հիմնավորած։ Լեզվի ոչ պայմանական բնույթով պայմանավորված՝ կոլոկացիաների մեծ մասը հաճախականության հիմքի վրա են ձևավորված, և զուգորդման միավորները պարզապես օգտագործվում են արդյունքները կարգայնացնելու համար։ Զուգորդման սովորաբար օգտագործվող միջոցները ներառում են փոխադարձ տեղեկություն, t-միավորներ և հավանականության գործառույթ ։
Մեկ սահմանում դիտարկելու փոխարեն՝ Գլեդհիլը առաջարկում է կոլոկացիան ներկայացնել առնվազն երեք տարբեր մոտեցմամբ.
Այս տարբեր մոտեցումները հակադարձում են դարձվածային արտահայտությունների ուսումնասիրություններում կոլոկացիայի ընդունված սահմանմանը։ Իրականում, կոլոկացիան նկարագրվում է միանգամից այս 3 մոտեցումների հրման վրա՝ հետևյալ տեսքով՝
ազատ կապակցություն ↔ սահմանազատված բառակապակցություն ↔ կայուն արտահայտություն։
Բառարաններում
1933 թվականին Հարոլդ Փալմերը անգլերեն բառակապակցությունների մասին երկրորդ միջանկյալ զեկույցում ընդգծեց կոլոկացիայի նշանակությունը՝ որպես բնական հնչող խոսքի բանալի միջոց նրանց համար, ովքեր սովորում են օտար լեզու ։ Այսպիսով, 1940-ական թվականներից սկսած կոլոկացիաների մասին տեղեկություն պարունակելը դարձավ միալեզու բառարանների ստանդարտ հատկանիշ։ Քանի որ այս բառարանները դառնում էին «պակաս բառակենտրոն և ավելի արտահայտչակենտրոն», ավելի մեծ ուշադրություն էր դարձվում կոլոկացիային։ 21-րդ դարի սկզբից այս միտմանն աջակցում էին խոշոր տեքստային կորպորացիաները և կորպուս մուտք գործելու հարցումով ինտելեկտուալ ծրագրակազմը` հնարավորություն ընձեռելով բառարաններում ավելի համակարգված նկարագրել կոլոկացիան։ Օգտագործելով այս գործիքները՝ բառարանները, ինչպիսիք են Macmillan անգլերեն բառարանը և Longman ժամանակակից անգլերենի բառարանը, առանձին դաշտով ներկայացնում էին հաճախակի կիրառություն ունեցող կոլոկացիաների ցուցակը ։
Գոյություն ունեն նաև մի շարք մասնագիտական բառարաններ, որոնք նվիրված են լեզվում հաճախակի օգտագործվող կոլոկացիաների նկարագրմանը ։ Դրանք են՝ Redes. Diccionario combinatorio del español contemporaneo (2004), Le Robert: Dictionnaire des combinaisons de mots (2007), և LTP Dictionary of Selected Collocations (1997) և the Macmillan Collocations Dictionary (2010) :
Վիճակագրորեն հիմնավորված կոլոկացիա
«Student's t-test»-ը կիրառվում է` պարզելու, թե արդյոք կորպուսում կոլոկացիայի առաջացումը վիճակագրորեն հիմնավորված է, թե ոչ ։ w_1w_2 կապակցության դեպքում բանաձևը ներկայացնում է w_1  N քանակով կիրառման հավանականությունը կորպուսում, իսկ  բանաձևը՝ w_2-ինը։ w_1w_2 կապակցության համար t-հաշիվը հաշվարկվում է այպես.
որտեղ, -ի կիրառման միջին նշումն է, w_1w_2-ը \#w_1w_2-ի դեպքերի քանակն է, -ը զրոյական վարկածի դեպքում w_1w_2-ի հավանականությունն է, որ w_1w_2 առանձին-առանձին հայտնվեն տեքստում, իսկ   օրինակի շեղումն է։ Մեծատառ N–ի հետ t-թեստը համարժեք է z-թեստին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լեզվաբանություն Կատեգորիա:Լեզվաբանության բաժիններ Կատեգորիա:Լեզվաբանություն ըստ երկրների Կատեգորիա:Բառագիտություն Կատեգորիա:Բառարանագրություն Կատեգորիա:Շարահյուսություն
Ատաչևո
Ատաչևո (Атачево, Әтәс), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Դյուտյուլինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 15 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Դյուտյուլինսկի շրջանի բնակավայրեր
Ծննդաբերական ցավի կառավարում
Ծննդաբերական ցավի կառավարում, ցավի բուժումը կամ կանխարգելումն է ծննդաբերական գործունեության ժամանակ։ Ծննդկանի զգացած ցավի չափը մասամբ կախված է երեխայի չափից և դիրքից, կնոջ կոնքի չափից, հույզերից և արգանդի կծկումների ուժգնությունից ։ Լարվածությունը մեծացնում է ցավը ծննդաբերության ժամանակ ։ Գործնականում բոլոր կանայք անհանգստանում են, թե ինչպես են հաղթահարելու ծննդաբերական ցավը։ Ցավազգացողությունը շատ անհատական է և ծննդաբերության ժամանակ զգացվող ցավի չափը ճշգրիտ կանխատեսել հնարավոր չէ ։ Որոշ կանայք բավարարվում են միայն ցավազրկման «բնական մեթոդներով»։ Շատ կանայք համակցում են «բնական մեթոդները» դեղամիջոցների և բժշկական միջամտությունների հետ։ Ծննդաբերության նկատմամբ դրական վերաբերմունք ստեղծելը և վախը կառավարելը նույնպես կարող է օգնել հաղթահարել ցավը։ Ծննդաբերության ցավը նման չէ հիվանդության կամ վնասվածքի պատճառով առաջացած ցավին։ Այն առաջանում է արգանդի կծկումներից, որոնք երեխային ծննդաբերական ուղիներով դուրս են մղում։ Այսինքն՝ ծննդաբերության ցավը պայմանավորված է մի գործընթացով, որն ունի նպատակ ։