cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Արիադնեի կծիկ
Լեգենդի մասին
Մեծ դժբախտություն է վրա հասնում Աթենքի բնակիչներին։ Մինոս թագավորն իր բազմաթիվ զորքով ներխուժում է քաղաք, և աթենքցիները ստիպված են լինում ինը տարին մեկ յոթ երիտասարդ և յոթ օրիորդ ուղարկել Կրետե կղզի։ Մինոսը տալիս էր նրանց ցլի գլխով և մարդու մարմնով մի հսկայի, որին կոչում էին Մինոտավրոս, որ նա խժռի ուղարկվածներին։ Մինոտավրոսն ապրում էր մի աժդահա դղյակում, իսկ դղյակը գտնվում էր խճճված սենյակներով մի լաբիրինթոսում։ Ով մտնում էր լաբիրինթոս, այլևս չէր վերադառնում, իսկ Մինոտավրոսը խժռում էր նրան։
Հռչակավոր հերոս Թեսևսը որոշում է վերջ դնել այդ ամենին, և գնում է լաբիրինթոս որպես յոթ երիտասարդներից մեկը։ Կրետե կղզու թագավորի աղջկա՝ Արիադնեի կողմից ստացած կծիկը նա ստանում է որպես նվեր։ Ներս մտնելուց Թեսևսն ամրացնում է թելը լաբիրինթոսի դռանը, և երբ նրանք հասնում են Մինոտավրոսի մոտ, Թեսևսը սպանում է նրան, և թելի օգնությամբ նա հավաքում է մնացած երիտասարդներին և օրիորդներին, ու թելը բռնած դուրս գալիս այնտեղից։
Վիրտուալ աստղադիտարան
Վիրտուալ աստղադիտարանը (Virtual Observatory (VO)) այն տեսլականն է, որ աստղագիտական տվյալների հավաքածուները և այլ ռեսուրսները պետք է աշխատեն որպես անխափան ամբողջություն ։
Արիադնեի կծիկ
«Արիադնեի կծիկ» արտահայտությունը
Այդ ամենից հետո «Արիադնեի կծիկ» արտահայտությունը նշանակում է ճանապարհորդական թել, ճանապարհը ցույց տվող թել կամ ճիշտ պատասխանի բանալի։
Վիրտուալ աստղադիտարան
Նկարագրություն
ԱՄՆ վիրտուալ աստղադիտարանը ծրագրային ապահովման ենթակառուցվածքի և զարգացման նախագիծ էր այն նախագծված էր ինչպես գործառնական Վիրտուալ աստղադիտարանի ստեղծումը սկսելու, այնպես էլ միջազգային Տեսողական աստղադիտարանի ջանքերի հետ ԱՄՆ-ի համակարգումն ապահովելու համար: Վիրտուալ աստղադիտարանի գաղափարն է ապահովել այն միջոցները, որոնց միջոցով աստղագետը կարող է բացահայտել, մուտք գործել և անխափան կերպով մշակել տվյալները՝ անկախ դրանց ֆիզիկական գտնվելու վայրից: Վիրտուալ աստղադիտարանի նպատակը ամենահեշտ նկարագրվում է Համաշխարհային ցանցի (World Wide Web) անալոգիայի միջոցով: Մեկ հիպերհղումից մյուսը թերթելիս օգտատերը կարող է մուտք գործել փաստաթղթերի հսկայական շարք: Սրանք կառուցված են բազմաթիվ տարբեր մարդկանց և կազմակերպությունների կողմից և տարածված են ամբողջ աշխարհում, բայց օգտատիրոջը թվում է, թե իր համակարգչում են: Վեբը թափանցիկ է: Վիրտուալ աստղադիտարանի նպատակն է հասնել աստղագիտական ​​տվյալների նույն զգացողությանը՝ որ այդ ամենը հասանելի լինի մեկ թափանցիկ համակարգում ուսումնասիրելու համար: VO-ն թույլ է տալիս աստղագետներին հարցաքննել բազմաթիվ տվյալների կենտրոններ անխափան և թափանցիկ եղանակով,ապահովում է նոր հզոր վերլուծության և վիզուալացման գործիքներ այդ համակարգում,և տվյալների կենտրոններին տալիս է ստանդարտ շրջանակ՝ ծառայությունների հրապարակման և մատուցման համար՝ օգտագործելով իրենց տվյալները:Դա հնարավոր է դառնում տվյալների և մետատվյալների ստանդարտացման, տվյալների փոխանակման մեթոդների ստանդարտացման և ռեեստրի օգտագործման շնորհիվ, որը թվարկում է հասանելի ծառայությունները և ինչ կարելի է անել դրանց հետ: Միջազգային վիրտուալ աստղադիտարանի դաշինքը(The IVOA (International Virtual Observatory Alliance)) ստանդարտների մարմին է, որը ստեղծվել է Վիրտուալ աստղադիտարանի նախագծերի կողմից՝ մշակելու և համաձայնեցնելու փոխգործունակության կենսական չափանիշները, որոնց հիման վրա կառուցվում են Վիրտուալ աստղադիտարանի իրականացումները:
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ Կատեգորիա:Վիրտուալ իրականություն
Արիադնեի կծիկ
«Արիադնեի կծիկ» արտահայտությունը
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Պլաստյուկի (գյուղ, Ախտիրկայի շրջան)
Պլաստյուկի (Пластюки), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Ախտիրկայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Պլաստյուկի գյուղում բնակվում էր 27 մարդ։
Կարպանտրաս
Ընկած է Կարպանտրաս օկրուգի մեջ, որը բաժանված է երկու կանտոնի՝ Հյուսիսային Կարպանտրաս և Արևելյան Կարպանտրաս։ Քաղաքը զբաղեցնում է 37,92 քառ. կմ տարածք։
Բնակչություն
2010 թվականին համայնքի բնակչությունը կազմել է 29 278 մարդ։
Պատմություն
Կարպանտրասը V դարից մինչև հիմա համարվում է տեղի առևտրի կենտրոնը։ Միևնույն ժամանակ այն եղել է գալլական մեմին ցեղերի բնակավայր, որտեղից ցորեն, մեղր, անասուն էին գնում հույները և կարթագենացիները։ Հռոմեական շրջանում այն անվանում էին Կարպենտորակտ (Carpentoracte), այստեղ էին պահում հռոմեական Հաղթական կամարը և քաղաքի դարպասը։
1274 թվականից քաղաքը անցնում է պապական Կոնտա-Վենեսինի տիրապետության տակ։ 1309-1314 թվականներին Կարպանտրասում է ապրել Հռոմի պապ Կլեմեն V: Իննոկենտիոս VI պապական իշխանության ժամանակ քաղաքը շրջապատված էր 32 աշտարակ և 4 դարպաս ունեցող բերդապարիսպներով։ 1320 թվականից մինչև 1790 թվականը Կարպանտրասը համարվում է Կոնտա-Վենեսին կոմսության պապական իշխանության կենտրոն։
XIII դարից սկսած քաղաքը եղել է ֆրանսիացի հրեաների հանգրվանը, որոնք փախել էին Ֆիլիպ IV Գեղեցիկ թագավորի հետապնդումներից։ Կրպանտրաս քազաքում է կառուցվել Ֆրանսիայի ամենահին սինագոգը (ժողովարան), որտեղ մինչև այժմ կատարվում են ժամերգություններ։
Ավանդույթներ
Կարպանտրասը հայտնի է իրեն հատուկ գետնասունկի շաբաթական շուկայով, որը բաց է նոյեմբերից մարտ ամիսներին ուրբաթ օրերին ։ Քաղաքի ավանդական հրուշակեղենի տեսակ է հարվում «բեռլինգո» անուշեղենը, որը փոքր պինդ սպիտակ գծերով կոնֆետ է։ Սկզբնական շրջանում դրանք պատրաստվում էին պահածոյացված մրգերից ստացված հյութից։
Տեսարժան վայրեր
«Ինկվիզիցիա» ֆիլմի գործողությունները տեղի են ունենում Կարպանտրաս քաղաքում։
Բեյսուգ (Վիսելկիի շրջան)
Բեյսուգ (Бейсуг), գյուղ Ռուսաստանի Դաշնության Կրասնոդարի երկրամասի Վիսելկիի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2480 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի գյուղական բնակավայրեր Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի Վիսելկիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1875 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
(2682) Սորոմունդի
(2682) Սորոմունդի (Soromundi), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1979 թվականի հունիսի 25-ին Էլեանոր Հելինի և Շելտ Բասի կողմից Սայդինգ Սփրինգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,269862 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8823 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,6574 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1249,1 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,288207 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 5,5° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1979 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էլեանոր Հելինի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Շելտ Բասի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ինդի ֆոլք
Ինդի ֆոլք (Indie folk, անկախ ազգային երաժշտություն), երաժշտական ժանր, որը սկիզբ է առել 1990-ականներին Ինդի ռոքի ժանրում հեղինակ-կատարողների կողմից և կրում է ֆոլք երաժշտության և դասական քանթրիի ազդեցությունը։ Ինդի ֆոլքը համատեղում է ինդի ռոքի հիշարժան երաժշտւթյունը՝ ժամանակակից ֆոլքի ակուստիկ հնչողության ուղեկցությամբ։ Այս ժանրում հատկապես հիշարժան և վաղ կատարողներից են համարվում Էլիոթ Սմիթը, Ուիլ Օլդհամը , Էնի Դիֆրանքոն և Դան Բերնը ։ Սակայն ինդի ֆոլքը առավել հստակ արտահայտվում է միայն 2000-ականներին, այնպիսի լեյբլներով, ինչպիսիք են Saddle Creek-ը, Barsuk-ը, Ramseur-ը և Sub Pop-ը ։ Ամենահայտնի կատարողների մեջ առանձնանում են The Decemberists-ը (նեոկելտական ֆոլքով) , Fleet Foxes-ը (Ապալաչների հարմոնիայով) , Iron & Wine-ը (բազմաժանր կատարումներով) , The Cave Singers-ը , Loch Lomond-ը , Bon Iver-ը , Or, The Whale-ը և Great Lake Swimmers-ը и Blind Pilot : Նաև պոտենցիալ մեգաաստղեր, ինչպիսիք են Mumford & Sons-ը и The Lumineers-ը, որոնք կիրառում են ակտուստիկ գործքներ փոփ ռոքում ։
Հայտնի կատարողներ
• 4
Հերբ Ուիլյամս
'''Հերբերտ Լ. Ուիլյամս''' (Herbert L. Williams, ), ամերիկացի նախկին պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ։
Խաղացողի կարիերա
Խաղացել է կենտրոնականի և ծանր հարձակվողի դիրքերում։ Սովորել է Օհայո նահանգի համալսարանում։ 1981 թվականի NBA դրաֆթի ժամանակ ընտրվել է «Ինդիանա Փեյսերս» ակումբի կողմից՝ 14-րդ համարի ներքո։ Հետագայում հանդես է եկել «Դալաս Մավերիքս», «Նյու Յորք Նիքս» և «Տորոնտո Ռեպտորս» ակումբների կազմում։ NBA-ում ընդհանուր առմամբ անցկացրել է 18 մրցաշրջան։ NBA կարիերայի ընթացքում ընդհանուր առմամբ խաղացել է 1102 խաղ, որոնցում հավաքել է 11 944 միավոր (10,8 մ/խ), կատարել է 6509 անդրադարձ, 1856 փոխանցում, 605 խլում և 1605 բլոկշոտ ։ Կարիերայի ավարտից հետո մարզել է «Նյու Յորք Նիքս» ակումբը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:ԲԱԱ-ի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Ինդիանա Փեյսերսի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Դալաս Մավերիքսի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Նյու Յորք Նիքսի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Տորոնտո Ռեպտորսի բասկետբոլիստներ
Ռոալես դե Կամպոս
Ռոալես դե Կամպոս (իսպ.՝ Roales de Campos), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Վալիադոլիդ պրովինցիայում Կաստիլիա և Լեոն ինքնավար մարզում։ Մունցիպալիտետը մտնում է Տերրա դե Կամպոս շրջանում։ Տարածքը կազմում է 22,7 կմ2։ Բնակչությունը` 209 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 95 կմ հեռավորության վրա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վալյադոլիդ պրովինցիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Կաստիլիա և Լեոնի բնակավայրեր
619
Մահեր
Կատեգորիա:619 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Կուրտինո (գյուղ, Վյազեմսկի շրջան)
Կուրտինո (Куртино), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վյազեմսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 47 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վյազեմսկի շրջանի բնակավայրեր
Ռուհնու
Ռուհնու (Runö; Roņu sala), կղզի Բալթիկ ծովի Ռիգայի ծոցում։ Պատկանում է Էստոնիային և վարչական առումով մտնում է Սաարեմաա նահանգի մեջ։ Կղզու մակերեսը կազմում է 11,9 կմ2։
Այստեղ բնակվում են 100-ց քիչ բնակիչներ, հիմնականում էթնիկ էստոնացիներ։ Մինչև 1944 թվականը կղզին դարերով բնակեցված է եղել էստոնական շվեդներով և այստեղ կիրառվում էր Շվեդիական օրենքները։
1944 թվականից հետո կղզին բնակեցվել է էստոնացիներով, ինչպես նաև այստեղ է տեղակայվել փոքր ռազմական կայազոր։ Բնակիչների թիվը երբևիցե չի գերազանցել 400-ը, և 1970-ականներին տեղի ունեցած փոթորիկից հետո Ռուհնույի բնակչության մեծ մասը վերաբնակեցվել է։
Էստոնիայի անկախության վերահաստատումից հետո, 1991 թվականին, շինությունները, հողը և ունեցվածքը Ռուհնույի վրա հանձնվել է Էստոնիա վերադարձած մարդկանց, ովքեր ներկայացրել էին ունեցվածքի պահանջներ։ Ռուհնույի դեպքում դրանք հիմնականում Շվեդիայում ապաստան ստացած մարդիկ էին։
Ռուհնույի վրա աշխատում է օդանավակայանը, որտեղից իրականացվում են շաբաթական թռիչքներ դեպի Պյառնու և Կուռեսաառե։ Ամռանը այս թռիչքները կատարվում են շաբաթը երկու անգամ։
Կղզու վրա գտնվում է քառանկյուն աշտարակով փարոս, որը տեղակայված է կղզու ամենաբարձր կետում, Հաունյեռե բլուրի վրա։ Այն պատրաստվել է Ֆրանսիայում և տեղափոխվել և տեղադրվել է Ռուհնու կղզու վրա 1877 թվականին։ Փարոսի նախագծողն է եղել Գուստավ Էյֆելը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սաարեմաա Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ Կատեգորիա:Արևմտաէստոնական կղզեխումբ
Գրինլի շրջան
Գրինլի (Greenlee County), ԱՄՆ Արիզոնա նահանգի շրջաններից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 4.786 կմ² է, որի միայն 0.3%-ն է ջրային ։ Բնակչության թվաքանակը՝ 8.437 (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Քլիֆտոն քաղաքը։ Կազմավորվել է 1909 թ.։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արիզոնայի շրջաններ
Ժաշքվա
Ժաշքվա (ჟაშქვა), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Ռաճա-Լեչխում և Քվեմո Սվանեթ մարզի Օնի շրջանում ։
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 1220 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Օնից հեռու է 9 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 34 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Օնի շրջան
Օչխոմուրի (Չխորոծղուի շրջան)
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 299 մարդ :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Չխորոծղուի շրջան‎‎‎
Օլգա Բելկովա
Оլգա Վալենտինովնա Բելկովա (Ольга Валентинівна Бєлькова, ), ուկրաինացի քաղաքական գործիչ և տնտեսագետ, Ուկրաինայի ժողովրդական պատգամավոր ։
Կյանք և գործունեություն
Оլգա Բելկովան 2012 թվականի դեկտեմբերի 12-ին սկսեց աշխատանքը VII գումարման Գերագույն Ռադայում որպես Վիտալի Կլիչկոյի «ՈւԴԱՌ» քաղաքական կուսակցության խմբակցության անդամ։ 2012-2014թվականներին եղել է Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի ֆինանսների և բանկային կոմիտեի անդամ, վճարային համակարգերի և էլեկտրոնային առևտրի ենթահանձնաժողովի նախագահ, մասնավորեցման հատուկ վերահսկողական հանձնաժողովի անդամ։ 2014 թվականի նոյեմբերի 27-ից եղել է նաև Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի VIII գումարման Պյոտր Պորոշենկոյի դաշինքի ժողովրդական պատգամավոր ։ Աշխատել է վառելիքաէներգետիկ համալիրի, միջուկային քաղաքականության և միջուկային անվտանգության հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ։ Մինչ այդ Օլգան EastLabs-ի կառավարիչ գործընկերն էր։ EastLabs-ում Բելկովայի աշխատանքի հիմնական նպատակը Eastlabs-ի ֆինանսավորման համար նոր թիմերի որոնումն էր և թիմի զարգացման ծրագրի ստեղծումը։ Մինչ այդ նա եղել է Վիկտոր Պինչուկ հիմնադրամի կառավարման թիմի միջազգային նախագծերի տնօրենը։ Օլգան ղեկավարում էր Համաշխարհային ուսումնասիրություններ մասնավոր նախագիծը, որը կրթաթոշակներ էր տրամադրում աշխարհի առաջատար համալսարանների մագիստրոսական ծրագրերի համար երիտասարդ տաղանդավոր ուկրաինացիներին և ուկրաինուհիներին ։
2014 թվականի Ուկրաինայի խորհրդարանական ընտրություններում Բիելկովան կրկին վերընտրվեց։ Բիելկովան մասնակցել է 2019 թվականի հուլիսին Ուկրաինայի խորհրդարանական ընտրություններին «Հայրենիք» կուսակցության համար։ Նա կրկին ընտրվել է խորհրդարանում, եղել է կուսակցության նախընտրական ցուցակի 17-րդ համարը։ 2020 թվականի հունիսի 18-ին նրա պատգամավորական մանդատը դադարեցվել է իր իսկ պահանջով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի կին քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ուկրաինացի տնտեսագետներ Կատեգորիա:Կիևի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ուկրաինացի քաղաքական գործիչներ
Արիել (քաղաք)
Արիել (אריאל‎) քաղաք Իսրայելի Հուդեա և Սամարիա մարզում` Հորդանան գետի արևմտյան ափին։ Հիմնադրվել է 1978 թվականին։ Բնակչությունը՝ ։
1988 թվականին ստացել է քաղաքի կարգավիճակ և հռչակվել որպես մարզկենտրոն։ Բացի այդ, հանդիսանում է նաև Հուդեա և Սամարիա մարզի ամենամեծ և բնակեցված քաղաքը։
Ըստ 2010 թվականի մարդահամարի տվյալների, քաղաքի բնակչությունը կազմում է 17700 մարդ, այդ թվում մոտ 7000 ներգաղթյալներ ԱՊՀ երկրներից   ` այդ թվում նաև Հայաստանից։
Քաղաքը գտնվում է ծովի մակարդակից 570-730 մետր բարձրության վրա։
Քաղաքային տարածքները կազմում են ամբողջ մոտ 1200 հեկտար տարածք՝ ամբողջ բնակավայրի տարածքում։
Քաղաքում է գտնվում նաև Արիելի պետական համալսարանը, որը կազմված է տարբեր ֆակուլտետներից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1978 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
682
Մահեր
Կատեգորիա:682 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Աստերոիդների ցանկ (308001-308100)
Աստերոիդների ցանկ (307901-308000) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (308101-308200)
628
Մահեր
Կատեգորիա:628 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Ֆիորենտինո
Ֆիորենտինո (իտալ.՝ Fiorentino), Սան Մարինոյի ինը քաղաք-կոմունաներից մեկը։
Վարչական բաժանում
Այն բաժանված է 3 ծխական համայնքերի՝
Սպորտ
Քաղաքում հիմնված են երկու ֆուտբոլային ակումբներ Տրե Ֆիորին և Ֆիորենտինա:
Կատեգորիա:Սան Մարինոյի բնակավայրեր
Ռուբեն Սաֆրաստյան
Ռուբեն Արամի Սաֆրաստյան, արևելագետ-թուրքագետ, ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս (2014), պատմական գիտությունների դոկտոր (2009), պրոֆեսոր (2007)։ ՀՀ ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտի տնօրեն (2006-2020 թթ․), ՀՀ Նախագահին կից Հանրային խորհրդի կրոնի, սփյուռքի և միջազգային ինտեգրման հանձնաժողովի նախագահ։ 2021 թ-ից ՀՀ ԳԱԱ արևելագիտության ինստիտուտի գլխավոր գիտաշխատող։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1955 թվականի հոկտեմբերի 5-ին Երևանում հայտնի թուրքագետ, արևելագետ և քաղաքական գործիչ Արամ Սաֆրաստյանի ընտանիքում։
1977 թ. ավարտել է ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետի թուրքագիտության բաժինը և 1980 թ.` Հայաստանի Հանրապետության ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտի ասպիրանտուրան։
1981 թ. աշխատանքի է անցել ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի համակարգում։ Եղել է Արևելագիտության ինստիտուտի կրտսեր, հետագայում` ավագ և առաջատար գիտաշխատող, Թուրքիայի բաժնի վարիչ։ 2006 թվականից նույն ինստիտուտի տնօրենն է։ 1988- 1991 թթ. աշխատել է որպես ՀՀ ԳԱԱ Սփյուռքի ուսումնասիրման կենտրոնի փոխտնօրեն։
1983 թ. համատեղության կարգով գիտամանկավարժական աշխատանք է տարել Երևանի պետական համալսարանում, Հայկական մանկավարժական ինստիտուտում, Գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում, Աճառյան համալսարանում)։
Ունի նաև պետական կառավարման բարձրագույն մարմիններում քաղաքագետ-վերլուծաբանի, ինչպես նաև դիվանագիտական աշխատանքի փորձառություն. 1991-1992 թթ. եղել է Հայաստանի Գերագույն խորհրդի միջազգային հարաբերությունների գծով ավագ փորձագետ, 1992-1996 թթ.՝ ՀՀ նախագահի աշխատակազմի վերլուծական բաժնի վարիչի տեղակալ։ 1996-1997 թթ. վարել է դիվանագիտական աշխատանք Գերմանիայում` աշխատելով Բոննում ՀՀ դեսպանատան խորհրդական։
1999 թ. հաղթել է Հումբոլդտի անվան միջազգային գիտական մրցույթում (Գերմանիա) և մեկ տարի հետազոտական աշխատանք է վարել Ռուրի համալսարանում (Բոխում)։
2001 թ. հաղթել է Ֆուլբրայթի ծրագիրում (ԱՄՆ) և մեկ տարի գիտական պրպտումներ է կատարել Կալիֆոռնիայի համալսարանում (Բերկլի)։
Ռուբեն Սաֆրաստյանը շարունակողն է Սաֆրաստյանների արևելագիտական գերդաստանի. Արամ Սաֆրաստյան և Արշակ Սաֆրաստյան։
Գիտական աշխատանք
Հետազոտական աշխատանք է տարել այդ ԱՄՆ և Հունգարիայի առաջատար համալսարաններում։
Հիմնադիրն է ու խմբագիրը «Թյուրքագիտական և օսմանագիտական հետազոտություններ» և «Ժամանակակից Եվրասիա» գիտական պարբերականների։ Հեղինակ է երկու հարյուրից ավելի գիտական աշխատությունների, որոնք նվիրված են Թուրքիայի նոր ու նորագույն պատմության և արտաքին քաղաքականության, ինչպես նաև Հայոց Ցեղասպանության ուսումնասիրման հարցերին։
Պարգևներ
Պարգևատրվել է «Մովսես Խորենացի» (2008 թ.) և «Գարեգին Նժդեհ» (2010) մեդալներով։
Գրքեր
1. Доктрина османизма в политической жизни Османской империи (50-70 гг. XIX в.), – Ереван: АН Арм. ССР, 1985, 147 с.
2. “Հնարավոր չէ 21-րդ դարում պատնեշներ ստեղծել հարևանների միջև…”. Հայաստանը և Թուրքիան տարածաշրջանային հոլովույթներում (2001-2003 թվականների հոդվածներ ու հարցազրույցներ), Երևան, Զանգակ-97, 2003, 96 էջ։
3. Օսմանյան կայսրություն. ցեղասպանության ծրագրի ծագումնաբանությունը (1876-1920 թթ.), Երևան,  Լուսակն, 2009, 248 էջ։
4. Ottoman Empire: The Genesis of the Program of Genocide (1876 - 1920), Institute of Oriental Studies, National Academy of Sciences of RA, Yerevan: Zangak-97, 2011, 175 p.
6. Les programmes du génocide dans l’Empire Ottoman, 2ème édition revue et corrigé, Institute d’Etudes Orientales, Académie Nationale des Sciences République d’Arménie, Erévan: Zangak Publishing House, 2013, 232 p.
7. Ottoman Empire: The Genesis of the Program of Genocide (1876 - 1920), Yerevan: Zangak-97, 2015, 175 p. (Second Edition).
8․ Les programmes du génocide dans l’Empire Ottoman, 3ème édition revue et corrigé, Institute d’Etudes Orientales, Académie Nationale des Sciences République d’Arménie, Erévan: Zangak Publishing House, 2015, 209 p.
9. El plan estatal del genocidio de los armenios, Ereván, “Gitutyun”, 2018, 48 p.
10. Մուսթաֆա Քեմալ. պայքար Հայաստանի Հանրապետության դեմ (1919-1921 թթ.), ՀՀ Սփյուռքի նախարարություն - ՀՀ ԳԱԱ Արեվելագիտության ինստիտուտ, Երևան, «ՏԻՐ» հրատարակչությոն, 2019, 140 Էջ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ թյուրքագետներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամներ Կատեգորիա:Հայաստանի հանրային խորհրդի անդամներ Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Ֆուլբրայթի կրթաթոշակակիրներ Կատեգորիա:Հայ արևելագետներ
Տուրկա (քաղաք, Ուկրաինա)
Տուրկա (Турка), քաղաք Ուկրաինայի Լվովի մարզի Տուրկայի շրջանում, շրջկենտրոն։
2006 թվականի տվյալներով Տուրկա քաղաքում բնակվում էր 7 306 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,03 կմ²։
Համլետ Մինասյան
Համլետ Վաղարշակի Մինասյան, հայ նկարիչ։
Կենսագրություն
1938-1942 թվականներին սովորել է Երևանի գեղարվեստական տեխնիկումում, մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ 1951 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1953 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների։ Գործերից են՝ «Գյուղական բակ», «Կուրթանի ձորը», «Վերջալույսը Սևանում», «Գարունը լեռներում», «Լոռվա ձորը»։ Կատարել է Շիրվանզադեի «Պատվի համար» պիեսի և «Արտիստը» վիպակի ձևավորումները ։ Աշխատանքներից գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ Կատեգորիա:1923 ծնունդներ Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:1994 մահեր Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Բարդինետո
Բարդինետո (Bardineto), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լիգուրիա մարզի Սավոնա գավառում։
Բնակչությունը 666 մարդ է (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 23 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 30 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 17057, հեռախոսային կոդ՝ 019։
Կոմունայի հովանավորն է Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Սակաո
Սակաո (საკაო), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Ռաճա-Լեչխում և Քվեմո Սվանեթ մարզի Օնի շրջանում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Օնի շրջան
Գրեեմ շրջան
Գրեեմ (Graham County), ԱՄՆ Արիզոնա նահանգի շրջաններից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 12.020 կմ² է, բնակչության թվաքանակը՝ 37.220 (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Սաֆորդ քաղաքը ։ Կազմավորվել է 1881 թ.։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արիզոնայի շրջաններ
Ռովեց (գյուղ, Վիննիցայի շրջան)
Ռովեց (Рівець), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Վիննիցայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1600 թվականին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Վիննիցայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1600 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Տանտրիզմ
Տանտրիզմ.(սանսկրերեն տանտրա-հիմք, հանգույց, գիտելիք, հմայություն և այլն), հին հնդկերենով կրոնափիլիսոփայական ուսմունք և հոգևոր կատարելության հասնելու գործնական միջոցների էզոտերիկական (< հունարեն ёошхерьиод — ներքին, գաղտնի, թաքուն) համակարգ։ Հենվում է մակրո և միկրո կոսմոսների զուգահեռականության, տիեզերքում բևեռական ուժերի և միստիկական ստեղծարար էներգիայի (շակտի կամ երբեմն կունդալինի-շակտի) գոյության գաղափարների վրա։ Ենթադրվում է, որ միասնական բարձրագույն իրողությունը ունի երկու ասպեկտ-սկզբնապատճառ՝ արական և իգական (ներկայացվում են որպես Շիվա և Շակտի, համապատասխանաբար օժտված գիտակցությամբ ու պասսիվությամբ և էներգիայով ու ակտիվությամբ)։ Ըստ տանտրիզմի, հոգեկան և ֆիզիոլոգիական կատարյալ ինքնաղեկավարմամբ (հատկապես Յոգայի միջոցով), ծիսակատարումներով, օրինակ, երկրպագությամբ (պուջա), սրբազան բառերի և հնչյունների (մանտրա) արտասանությամբ և այլն կարելի է մարմնի մեջ «արթնացնել» կունդալինի-շակտին և, երբ իրար կմիանան արական և իգական սկզբնապատճառները, մարդը ձեռք կբերի գերգիտակցական վիճակ և կիրագործի նախասկզբնական միասնությունը։ Տանտրիզմը առաջ է եկել կանացի աստվածությունների (օրինակ, «Մեծ մոր» երկրպագության) պաշտամունքներից, իսկ ժամանակի ընթացքում Փոխազդելով այլ կրոնական և փիլիսոփայական ուսմունքների հետ, բաժանվել է բուդդայական (վաջրայանա) և հինդուիստական (որում տարբերակվում են Վիշնուական Տանտրիզմներ, Շիվայական Տանտրիզմներ և Շակտիական Տանտրիզմներ) ուղղությունների։ Շակտիական Տանտրիզմն առանձնանում է խիստ էգոտերիկական բնույթով, ինչը առավել ցայտուն է արտահայտված «ձախ ձեռքի ճանապարհի» հետևորդների՝ վամաչարիների մոտ, որոնք իրենց ծիսակատարումների մեջ մեծ տեղ են հատկացնում նաև զգայական բավականություններին։ Տանտրիզմի փիլիսոփայական հայացքները, հոգեկան կենտրոնացման միջոցները, ծեսերը, աղոթքները և այլն այլաբանորեն շարադրված են մեծ հեղինակություն վայելող սրբազան տեքստերում՝ տանտրաներում (այստեղից էլ՝ Տանտրիզմ անվանումը)։ Հինդուիստական տանտրաները բաժանվում են Վիշնու-սամհիտաների, Շիվա-ագամաների և Շակտի-տանտրաների։ Վերջինիցս կարելի է նշել Կուլարնավա է Կուլաչուդամանի և Շարադատիլակա տանտրաները, իսկ բուդդայական տանտրաներից՝ Տատհագուտագուհյակա և Կալաչակրա տանտրաները։ Տանտրիզմին բնորոշ է նաև կաստայական բաժանումների նվազագույն արտահայտվածությունը։ Տանտրիզմը մեծ ազդեցություն է գործել հնդկական փիլիսոփայության զարգացման վրա։ Տարածված է Հնդկաստանում, Նեպալում, Բութանում և հատկապես Տիբեթում։
Կատեգորիա:Էզոթերիզմ Կատեգորիա:Հինդուիստական փիլիսոփայություն Կատեգորիա:Բուդդայականություն
629
Մահեր
Կատեգորիա:629 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Բեյսուժյոկ Վտորոյ
Բեյսուժյոկ Վտորոյ (Бейсужёк Второй), խուտոր Ռուսաստանի Դաշնության Կրասնոդարի երկրամասի Վիսելկիի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի գյուղական բնակավայրեր Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի Վիսելկիի շրջանի բնակավայրեր
Ստրոմատոլիտ
Ստրոմատոլիտ (στρῶμα` փռվածք և λίθος` քար), ցիանոբակտերիաների միացությունների նստվածքներ։ Հանածոների կարբոնատային միացություն է, որ ձևավորվում է ոչ խորը ջրային տարածքների հատակին ։
Դասակարգում
Տարբեր հեղինակներ առաջարկում են ստրոմատոլիտային գոյացությունների տարբեր տեսակների դասակարգում։ Այսպես, Կոնյուշկովն ու Պիան դրանք համարում էին տիպ` հաջորդ դասակարգման մեջ ներառելով երեք տաքսոններ` սյունավոր, շերտավոր և պալարային ստրոմատոլիտներ։
Ներկայումս առանձնացվում են անցումային բազմաթիվ ձևեր (օրինակ` սյունավոր-շերտավոր)։ Այս տաքսոնների համար առաջարկվում են լատինական անվանումներ։
Ռաաբենի դասակարգման մեջ (1986) տաքսոններին տրվել են լատինացված անվանումներ` որպես կանոն, բնորոշ վերջավորությունների հավելումով։ Ամենաբարձր աստիճանի տաքսոն է ստրոմատոլիտը, որ բաժանվում է հինգ տեսակի` սյունավոր (երառյալ` սյունավոր-շերտայինը), շերտավոր, պալարանման, սյունավոր-պալարանման և միկրոստորմատիտներ։ Առաջին չորսը առանձնացվել են իրենց կառուցվածքով, իսկ հինգերորդը` կառուցվածքի մեծությամբ, որն իր մեջ ներառում է վերոնշյալ բոլոր մորֆոտիպերը` չափերի սահմանափակումով (մինչև առաջին տասնյակ սանտիմետրերը)։
Հոֆմանը (Hofmann, 1986) ստրոմատոլիտները դասակարգել է կառուցվածքի չափերով։ Նա առանձնացրել է հետևյալ տեսակները.
Չինացի հետազոտողները պրոտերոզոյան շրջանի ստրոմատոլիտների 50 տեսակների ուսումնասիրության արդյունքում առաջարկել են իրենց դասակարգումը, որը ներառում է տաքսոնների վեց տեսակ (Liang et al., 1985): Ամենաբարձր աստիճանը ենթատիպ է, որի մեջ ընդգրկված են երեք տաքսոններ` սյունավոր, շերտավոր և սյունավոր-շերտային կառուցվածքի։ Ամեն ենթատիպ միավորում է երկու տիպ, որոնք առանձնացվում են կառուցվածքի չափերով` մեծ և փոքր։ Փոքր սյունավոր-շերտային կառուցվածքներում առանձնացվում է երկու ենթատիպ` աճի բացահայտ սինքրոնությամբ և առանց դրա։ Հետո առանձնացվում է 13 ընտանիք` լատինացված անվանումներով, որոնք կազմվում են բնորոշ վերջավորություններով, որոնք համապատասխանում են բուսաբանական համարակալման միջազգային չափանիշներին։ Ընտանիքի մեջ միավորված են 50 տեսակներ, որոնք նկարագրվել են Չինաստանում։ Ամենացածր տաքսոնային կատեգորիա է տեսակը։ Բերված են տեսակի, ընտանիքի առանձնացման բնորոշ նշաններ։
Ռիդինգը (Riding, 1991) առաջարկել է բենտոսային միկրոբիալ կարբոնատների դասակարգում` ըստ դրանց ծագման։ Դրանց ձևավորման մեջ իրենց մասնակցությունն են ունեցել երեք խմբի օրգանիզմներ` բակտերիաներ, ցիանոբակտերիաներ և ջրիմուռներ երեք գործընթացների համադրությամբ.
Այս հիմքով ներկայացվել է հետևյալ դասակարգումը.
Հեղինակի կարծիքով միայն կարծրացած ստրոմատոլիտներն են գոյանում գերազանցապես նստվածքային մասնիկների գրավման հաշվին։ Կմախքային ստրոմաատոլիտների, դենդրոլիտների և տրոմբոլիտների ձևավորումը հիմնականում կատարվում է բիոմիներալիզացիայի հաշվին։ Իսկ մակերևութային միներալիզացումը գերիշխում է տուֆա-ստրոմատոլիտների, սուբաէրալ ստրոմատոլիտների և տրավերտինի գոյացության ժամանակ։
Մակարիխինը և Մեդվեդևը առաջարկել են ցիանոբակտերային և ջրիմուռային կառուցվածքների միասնական դասակարգում` հիմնված ձևային հատկանիշների վրա և բուսաբանական միջազգային կոդեքսին (ICBN (1980) համապատասխան անվանումներով։
Որպես բարձրագույն կատեգորիա առաջարկվում է լիտոֆիտը, որը կազմված է երկու ենթաբաժիններից` ստրոմատոլիտոֆիտին և օնկոլիտոֆիտին։
Ստրոմատոլիտների ենթաբաժինը բաժանվում է հինգ դասերի` ստիրիոլիտներ, ռոդոլիտներ, ստրոմատոլիտներ, միկրոստրոմատոլիտներ, տրոմբոլիտներ։
Ստրոմատոլիտների դաս
Այս դասի մեջ միավորվում են առաջնային կարբոնատային կառույցի կազմերը։
Ըստ ծագումնաբանության` դասը բաժանվում է չորս կարգերի` պալարանման, շերտավոև, սյունավոր և քառակող։
Բացի ավանդաբար առանձնացվող երեք տեսակներից` ավելացված է քառակողը. առանցքի երկարությամբ ձգվածությունը համեմատելի է կառույցի բարձրությանը։
Սյունավոր ստրոմատոլիտները բաժանվում են երկու ենթակարգի` ճյուղավորվող և չճյուղավորվող։
Պասիվ ճյուղավորվող տեսակի օրինակներից է Kussiella Kryl., 1963-ը։ Ակտիվ ճյուղավորվող տեսակը բաժանվում է երեք ենթաընտանիքի` յակուտիդներ (տեսակ` Jakutophyton Schap., 1965), հիմնոսոլենիդներ (տեսակ` Gymnosolen Steinm., 1911), տունգուսիդներ (տեսակ` Tungussia Semikh., 1962): Չճյուղավորվողների օրինակ է Colonnella (Komar, 1964) տեսակը։
Գոյացում
Գոյանում են աղազրկված կամ աղի հատվածներում կամ այնպիսի հատվածներում, ուր աղի ու քաղցրահամ ջրերը հերթագայում են։ Ստրոմատոլիտներ ձևավորում են ցիանոբակտերիաները և բակտերիաների այլ տեսակներ։ Որոշ ստրոմատոլիտների գոյացման համար մասնակցում են կորիզավոր ջրիմուռները։
Նշանակություն և կիրառություն
Առանձնանում է դեկորատիվ բարձր հատկություններով։ Նյութը լավ հղկվում է։ Լայնորեն կիրառվում է լուսամփոփների, դեկորատիվ գնդերի պատրասման ոլորտում որպես բաղկացուցիչ քար։ Բացի այդ` ստրոմատոլիտների նմուշները կարող են ներառվել բյուրեղագիտական հավաքածուների մեջ։ Հղկված նմուշները ցուցաբերում են քարի շերտավոր կառուցվածքին բնորոշ մակերես` շագանակագույնի, կարմրավունի, մոխրագույնի ու գորշ գույնի բարակ շերտերով։
Պիրվելի Ճողա
Պիրվելի Ճողա (პირველი ჭოღა), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Սամեգրելո-Զեմո Սվանեթ մարզի Չխորոծղուի շրջան‎‎‎ում ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 724 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Չխորոծղուի շրջան‎‎‎
Կուրտլիկուլ
Կուրտլիկուլ (Куртлыкуль, Ҡортлокүл), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կարաիդելսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1918 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կարաիդելսկի շրջանի բնակավայրեր
Սալվադոր դե Սապարդիել
Սալվադոր դե Սապարդիել (իսպ.՝ Salvador de Zapardiel), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Վալիադոլիդ պրովինցիայում Կաստիլիա և Լեոն ինքնավար մարզում։ Մունցիպալիտետը մտնում է Տերրա դե Մեդինա շրջանում։ Տարածքը կազմում է 26,24 կմ2։ Բնակչությունը՝ 163 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 81 կմ հեռավորության վրա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վալյադոլիդ պրովինցիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Կաստիլիա և Լեոնի բնակավայրեր
Էնյե լը Դյուկ (կանտոն)
Էնյե լը Դյուկ (Aignay-le-Duc), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Բուրգունդիա շրջանում։ Կոտ դ՛ Օր դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Մոնբար օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2006 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 1577 մարդ էր։ Կանտոնի համարը 2101 է։ Կանտոնում կա 16 կոմունա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ
Շառլ Օգյուստեն Կուլոն
Շառլ Օգյուստեն Կուլոն (Charles-Augustin de Coulomb, ), ֆրանսիացի ֆիզիկոս։ Փարիզի ԳԱ անդամ (1781)։ Հետազոտել է մազերի, մետաքսաթելերի (1777) և մետաղալարերի (1784) ոլորումը և ձևակերպել այդ երևույթի օրենքները։ Հնարել է ոլորակշեռքը, որը հետագայում կիրառել է կետային էլեկտրական լիցքերի և մագնիսական բևեռների փոխազդեցությունը ուսումնասիրելու համար (Կուլոնի օրենք)։ 1781 թվականին նկարագրել է սահքի և ճոճման շփման վերաբերյալ կատարած փորձերը, ձևակերպել չոր շփման օրենքները։ Ցույց է տվել, որ էլեկտրական լիցքերը բաշխվում են հաղորդիչի մակերևույթով, մուծել է մագնիսական մոմենտի և լիցքերի բևեռացման հասկացությունները։ Կուլոնի փորձարարական աշխատանքները կարևոր նշանակություն են ունեցել էլեկտրամագնիսական երևույթների տեսության ստեղծման համար։ Նրա անունով է կոչվում էլեկտրականության քանակի միավորը (կուլոն)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Փարիզի ԳԱ անդամներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ճարտարագետներ
676
Մահեր
Կատեգորիա:676 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Դիգորա
Դիգորա (Дигорæ ); Дигора), քաղաք Ռուսաստանի Դաշնությունում, Հյուսիսային Օսիայի Հանրապետություն - Ալանիայի Դիգորի շրջանի վարչական կենտրոն։ Հիմնվել է 1852 թվականին։
Աշխարհագրություն
Քաղաքը գտնվում է Ուրսդոն գետի (Թերեկի վտակ) ափերին, Վլադիկավկազից դեպի հյուսիս-արևելք՝ 49կմ հեռավորության վրա։
Անվանում
Քաղաքի անվանումը առաջացել է օսական Дигорæ («Դիգորիա» - Արևելյան Օսիա, աշխարհագրորեն և էթնո-լեզվականորեն տարբերվում է արևմտյանից)։
Բնակչություն
Համաձայն 2013 թվականին Ռուսաստանում անցկացված մարդահամարի, քաղաքի բնակչությունը կազմում է 10 462 մարդ։ Ազգային կազմը՝ օսեր - 95,8%, ռուսներ - 2%։
Սպորտ
Քաղաքում գործում է «Դիգորա» ֆուտբոլային ակումբը, որը հանդես է գալիս Հյուսիսային Օսիայի մրցաշարերին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հյուսիսային Օսիայի քաղաքային բնակավայրեր Կատեգորիա:Դիգորի շրջան Կատեգորիա:1852 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Աֆինոգեն Անտոնովիչ
Աֆինոգեն Յակովլևիչ Անտոնովիչ ռուս տնտեսագետ, վիճակագիր, ուսուցիչ, քաղաքական տնտեսության և վիճակագրության դոկտոր, ակտիվ պետական ​​խորհրդական (1893), գաղտնի խորհրդական (1895), Սուրբ Վլադիմիրի Կայսերական համալսարանի ոստիկանական իրավունքի ամբիոնի դոցենտ ։
Կենսագրություն
Անտոնովիչը քահանայի որդի էր։ Ավարտելով Կիևի սեմինարիայի գիտությունների կուրսը (1869) բարձրագույն կրթություն է ստացել Կիևի Կայսերական Սուրբ Վլադիմիրի համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետում և ստացել թեկնածուի կոչում։ Որպես ուսուցիչ՝ նա աշխատել է որպես քաղաքատնտեսության, վիճակագրության և իրավունքի պրոֆեսոր Նովոալեքսանդրիայի գյուղատնտեսության և անտառային ինստիտուտում։ Ավելի ուշ նա իր համալսարանում կարդաց Ալմա Մատեր Մայր բուհի ոստիկանական օրենքը։
Գործունեություն
Անտոնովիչը 1887-1892 թվականներին եղել է չափավոր պահպանողական «Կիևսկոյե Սլովո» թերթի խմբագիրը։ Ռուսալեզու պարբերական այս տպագիր հրատարակության մեջ նա բազմիցս հանդես է եկել որպես հրապարակախոս։ 1890-ականների վերջին «Կիևսկոյե Սլովո» թերթը Ռուսաստանում ամենախոշորներից մեկն էր, նրա տպաքանակը տատանվում էր 2000-ից 5000 օրինակի սահմաններում  ։ 20-րդ դարի սկզբին Բրոքհաուսի և Էֆրոնի հանրագիտարանային բառարանը նկարագրեց Անտոնովիչի գիտական ​​աշխատանքները հետևյալ կերպ։ Սոցիալական խնդիրները նրան թվում են «որոշ ընդհանուր կազմակերպիչների ու բարեփոխիչների գյուտ»։ Վերջին 20-30 տարիներին նա ամբողջովին անտեսում է մասնագիտացված գրականությունը՝ հավատարիմ մնալով հին դասագրքերին։ Շատ դեպքերում նա ավելի հեռուն չի գնում, քան Ադամ Սմիթը, Սթորչը, Բաստիան»։ Իր աշխատություններում գիտնականը պաշտպանել է այն պնդումը, որ կապիտալիզմի հիմքը «հավասարության խիստ դեմոկրատական ​​սկզբունքն է», ներառյալ շահույթի հավասարության սկզբունքը։
Հյուսվածազարդ
Հյուսվածազարդ, հյուսածո մոտիվներից կազմված զարդատեսակ։ Ակունքները շումերական արվեստում են։ Ինքնուրույն թե երկրաչափական, կենդանական կամ բուսական մոտիվների հետ համակցված՝ այն տարածվել է վաղ քրիստոնեական շրջանում՝ մերովինգյան հնություններում, ղպտիական, հայկական, վրացական, իռլանդական պատկերաքանդակներում, ձեռագրերում և դաջածո զարդերում։ Հյուսվածազարդն իր տարատեսակներով (հյուսածո, շարահյուսք, ժապավենազարդ, հանգուցազարդ, ցանցկեն և այլն) հանդիպում է հայ ճարտարապետության (օրինակ, Զվարթնոց, Նորավանք ևն), մանրանկարչության մեջ, խաչքարերում, դաջածո զարդերում և այլն։ Հյուսվածազարդը կիրառվում է նաև արդի արվեստում։
Կատեգորիա:Զարդարանքներ Կատեգորիա:Արվեստ
Ֆելիքս Վարդանյան
Ֆելիքս Ենոքի Վարդանյան, հայ հոգեբույժ, մանկավարժ, հասարակական գործիչ։ Բժշկագիտության դոկտոր, հոգեբուժության պրոֆեսոր։
Կենսագրություն
Ֆելիքս Վարդանյանը ծնվել է 1936 թվականին Մոսկվայում ։ 1961 թվականին ավարտել է Մոսկվայի 2-րդ բժշկական ինստիտուտը, այնուհետև աշխատել է պրակտիկ առողջապահության ոլորտում։ 1966-1973 թվականներին աշխատել է ԽՍՀՄ ԲԳԱ Հոգեբուժության ինստիտուտում որպես կլինիկական բաժանմունքի վարիչ։ 1970 թվականին Մոսկվայի Վ. Սերբսկու անվան դատական հոգեբուժության կենտրոնական գիտահետազոտական ինստիտուտում պաշտպանել է թեկնածուական թեզ՝ «Թերապևտիկական պաթոմորֆոզը պատանեկան չարորակ ընթացող շիզոֆրենիայի կլինիկայում» թեմայով և ստացել բժշկագիտության թեկնածուի գիտական աստիճան։ 1973-1980 թվականներին աշխատել է Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության (ԱՀԿ) շտաբ-բնակարանում՝ ղեկավարելով նյարդա-կենսաբանության և հոգե-դեղաբանության ծրագրերը։ 1980 թվականից աշխատում է Հետբուհական կրթության ռուսական բժշկական ակադեմիայում՝ որպես միջազգային առողջաահության ամբիոնի վարիչ և պրոռեկտոր ։ Հանդիսանում է ԱՀԿ շտաբ-բնակարանի խորհրդականը, Եվրոպական խորհրդի Առողջապահության եվրոպական կոմիտեի ղեկավարության անդամ, արտասահմանյան ակադեմիաների պատվավոր անդամ ։
Հեղինակ է շուրջ 200 գիտական հրապարակումների, այդ թվում՝ 7 մենագրության։
Գիտական գործունեություն
Գիտական գործունեությունը նվիրված է հոգեկան խանգարումնեի վրա հոգե-դեղաբանական միացությունների ազդեցության և նրանց կենսաբանական կորելատների, հիմնական հոգեկան հիվանդությունների պատճառագիտության և ախտածագման հարցերի ուսումնասիրությանը, աշխարհի տարբեր շրջաններում հոգեկան հիվանդությունների բուժման արդյունավետ մեթոդների մշակմանը, ինչպես նաև միջազգային առողջապահության և առողջապահության կազմակերպիչների պատրաստման ժամանակակից խնդիրներին։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ հոգեբույժներ Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կուլտիվատոր
Կուլտիվատոր, հողի մակերևութային շերտը փխրեցնող, մոլախոտերը ոչնչացնող և հողը պարարտացնող սարք։ Ըստ օգտագործման բնույթի կուլտիվատորները կարող են լինել ցելային (հողի համատարած մշակման համար), միջշարքային տարածությունների մշակման (միջշարքերում փխրեցնում են հողը, քաղհանում մոլախոտերը), ունիվերսալ (օգտագործվում է հողի համատարած և միջշարքերի մշակման համար), բուսասնիչ (միջշարքերը մշակող և միաժամանակ պարարտացնող)։ Կան կցվող և կախվող (տրակտորի վրա հավաքվող) տիպի կուլտիվատորներ։
Աշխատանքային օրգաններն են՝ թաթիկները, թմբավորող օրգանները, սնուցող դանակները, ասեղնավոր սկավառակները։ Քաղհանող թաթիկները կարող են լինել սլաքաձև կամ միակողմանի կտրող (ածելի), հարթ կտրող (հողը մշակում են մինչև 6 սմ), ունիվերսալ (մինչև 10-12 սմ խորությամբ), փխրեցնող (12-22 սմ խորությամբ)։ Համարյա բոլոր կուլտիվատորների աշխատանքային օրգանները շրջանակին միանում են ծխնիաձև։
Կատեգորիա:Գյուղատնտեսական տեխնիկա
639
Մահեր
Կատեգորիա:639 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Աբուհայաթի ջրանցք
Աբուհայաթի ջրանցք, Աբու-Հայաթի ջրանցք, (պարսկերեն՝ աբուհայաթ-կենսաջուր), կառուցվել է հավանաբար XVII-XVIII դդ.։ Սկիզբ է առել Հրազդանի ձախ ափից, ոռոգել Քանաքեռի ու Նորքի այգիների մի մասը։ Քանաքեռի ջրաէլեկտրակայանի ջրանցքի կառուցումից հետո Աբուհայաթի ջրանցքի մի մասը դարձել է Նորքի ջրանցքի բաժանարար։ Ավերվել է 1679-ի երկրաշարժից ։ Գործել է մինչև XX դարի սկիզբը  ։ Անցնելով Արաբկիր ու  Կենտրոն համայնքներով , սնուցում է Վարդավառի լիճը ։
Ջրանցքի պատմությունն ուսումնասիրելու առիթ է հանդիսացել Կրթության, գիտության, մշակույթի և սպոտի նախարարության՝ գրությունը,ըստ որի հանձնարարական ենք ստացել հիմնավորել  Արմենակ Մնջոյանի անվան Նուրբ օրգանական քիմիայի ինստիտուտի բակում գտնվող ջրանցքի պատմամշակութային արժեքը այդ տարածքում նոր բազմաֆունկցիոնալ բնակարանային համալիրի կառուցման առիթով։ Երևան քաղաքի պատմամշակութային հուշարձանների պետական ցուցակում (2004 թ.) այն հաշվառված  է որպես Ք․ա․ VIIIդ․ թվագրվող «Աբուհայաթ»  ջրանցք։
Ճարտարապետ Գ․Գյուլամիրյանի հետ տեղում ուսումնասիրելիս պարզվեց, որ այն գործող  ջրանցք է, և ինստիտուտի կառուցման ժամանակ նպատակային օգտագործվել է քիմիական հինգ լաբորատորիաների արտանետումները ջրում կլանելու, հակահրդեհային համակարգը մշտական ջրով ապահովելու և բակի այգին ոռոգելու համար և Երևանի ջրամատակարարման հին համակարգի բաղկացուցիչ մասերից մեկն է։ Քաղաքի հին ջրամատակարարման համակարգին նվիրված նկարագրություն­ներին ու ուսումնասիրություններին անդրադարձել են շատ հայ և օտարազգի ուսումնասիրողներ՝ Եր. Շահազիզ, Հ․ Շահխաթունյանց, Թ․Հակոբյան, Գ.Շարմազան,Գ․ Մուշեղյան, Ի․ Շոպեն, Կ․ Օռլովսկի, Ավգուստ ֆոն Հակստհաուզեն և ուրիշներ։ Երևանը ջրառատ քաղաք է, այստեղով են անցնում Հրազդան և Գետառ գետերը։ Սակայն քանի որ գտնվում է կիսաանապատային բնակլիմայական գոտում, որտեղ մարդու գյուղատնտեսական գործունեությունն անհնար է պատկերացնել առանց արհեստական ոռոգման, մշակովի հողատարածքների ոռոգումը  բնիկ ցեղերի և հետագա պետական կազմավորումների երկրագործական տնտեսության հիմքն է եղել[1]։ Հատկապես Վանի թագավորության ժամանակաշրջանում  Երևանի տարածքում  արհեստական ոռոգման բավական խիտ համակարգ էր ստեղծվել, որը   պահպանվել է մինչև մեր օրերը և պատահական չէ, որ մեզ հասած սեպագիր արձանագրությունների զգալի մասը վերաբերում է ջրաշինարարական աշխատանքների կատարմանը[2]։
Երևանի հին «Աբուհայթ», «Դալմա», «Մամռի», «Նորագյուղ» և «Էջմիածնի»  ջրանցքների հորինվածքների և շինարվեստի  նմանությունները նկատի ունենալով՝ շատ ուսումնասիրողներ դրանք համարում են Վանի թագավորության շրջանում հիմնադրված կառույցներ։
Բոլոր այդ ջրանցքներն սկսվում են Հրազդանի առափնյա ժայռերից,  և որքան հնարավոր է թեք լանջերի վրա հենապատեր ստեղծելուց խուսափելով, խորացել են ժայռի մեջ և բնական հիմքով անցկացրել  ջրանցքի հունը։ Ջրի անկման բարձրությունը պահելու և ջրի կորուստը նվազեցնելու  համար ճանապարհը կարճել են թունելներով։ Այս և նշված շրջանում կառուցված մյուս ջրանցքներն ամենայն ճշգրտությամբ նախագծվել են, հակառակ  դեպքում առանց հենապատերի, ջրուղիների և թունելների տեղերն ու  բարձրության նիշերը հստակեցնելու դրանց կառուցումն անհնարին կլիներ, այդքան բարդ ռելիեֆի պայմաններում [3]։
«Էջմիածնի» ջրանցքը սկիզբ է առնում Հրազդանի աջ ափից, «Կարմիր բլուր» ամրոցից 1,5 կմ արևելք, ներկայիս Իսակովի և Բագրատունյաց պողոտաների խաչմերուկից 900մ հարավ, երկարությունը՝  24կմ է, թունելի երկարությունը՝ 78մ է։ Ոռոգել է մինչև Զվարթնոց հասնող հողատարածքները։ Ուսումնասիրողների մի մասը այն չի հիշատակում Երևանի ջրամատակարարման համակարգը նկարագրելիս։
Նորագյուղի ջրանցքը սկսվում է Հրազդան գետի աջ ափից, Նորագյուղ թաղամասից 1,5կմ հյուսիս-արևելք, Հրազդան մարզադաշտից արևելք։ Երկարությունը կազմել է մոտ չորս կմ, ոռոգել է Նորագյուղի այգիները։
«Դալմայի» ջրանցքը սկիզբ է առնում Հրազդան գետի աջ ափից, Դավթաշենի  կամրջից մոտ 400մ հյուսիս-արևելք, երկարությունը կազմել է 5կմ, ունի 27մ և 440մ  երկու թունելներ։ Ոռոգել է Հրազդանի աջափնյա Դալմայի այգիները։
«Մամռի» ջրանցքը սկիզբ է առնում Հրազդան գետի ձախ ափից, Դավթաշենի կամրջից մոտ 400մ հյուսիս- արևելք, երկարությունը՝ 17կմ է, ունի 200մ երկարությամբ թունել։ Ոռոգել է Հրազդան գետի ձախափնյա այգիները և լցվում է «Վարդավառի» լիճ։
«Աբուհայաթ» ջրանցքը, սկիզբ է առնում ներկայիս Կոտայքի մարզի Գետամեջ գյուղի մոտակայքից, Հրազդան գետի ձախ ափից։ Զառիթափ լանջով հասել է ներկայիս «Կորեայի Ձոր» թաղամաս, այնուհետև՝ Քանաքեռի բարձրունքի արևմտյան կողմ։  Շարունակելով «Լամպերի» և «Երազ» գործարանների տարածքով, թեքվել է դեպի  ներկայիս Նուրբ օրգանական քիմիայի ինստիտուտի տարածք,  հետո հատել է ներկայիս Զեյթուն թաղամասի Գոգոլ փողոցը և դուրս եկել Գետառ գետի աջ ափ, իջել է   Գետառի կիրճը, անցել գետը (հավանաբար, գետանցում-կամրջակով) և կենդանաբանական այգու ձորակը շրջանցելով, հասել գետի ձախ ափ։ Շարունակելով ներկայիս Նորք-Մարաշ թաղամասի Գարեգին Հովսեփյան փողոցի երկայնքով, աստիճանաբար իջել է Սարի թաղով և հասել «Վարդավառի լիճը», անցնելով ավելի քան 20 կիլոմետր տարածություն։
Երևանում  ջրային «հանգստավայրեր» նախագծելու աշխատանքների ընթացքում ճարտարապետ Գ․Մուշեղյանն ուսումնասիրել է մինչ օրս գործող Երևանի հին ջրանցքներն ու փորձել դրանք դիտարկել ներկա քաղաքաշինական հարցերի համատեքստում։
Հեղինակն անդրադառնալով Էրեբունի ամրոցի աշխարհագրական դիրքին  նշում է, որ ամրոցի շրջապատում,  չկա որևէ նշանակալից աղբյուր կամ  առվակ և բավական հիմնավոր կարծում է․ որ «․․․ Հրազդանի ջուրը ինքնահոս եղանակով ամրոցին մոտեցնելու ուղին Երևանի «Աբուհայաթ» կոչված ջրանցքն է»[4]։
Ջրանցքի ընդլայնական կտրվածքը ընտրվել է մոտ 1 մետր։ Բարդ ռելիեֆ ունեցող տեղանքի պատճառով ջրանցքն իր ճանապարհին զգալի չափով ֆիլտրացումից հետո, կարող էր քիչ ջուր տեղ հասցնել[5]։ Այդքան հեռվից և ոչ մեծ քանակությամբ ջուրը տեղ հասցնելուց հետո  անհրաժեշտություն է ծագել ջուրն ամբարել որքան հնարավոր է մեծ ծավալով։ Մոտ 7 հա տարածությամբ «Վարդավառի լիճ»/«Թոխմախ գյոլ»,«Կոմերիտմիության լիճ»/ կոչված արհեստական լիճը կառուցվել է այդ նպատակով։ Այն իրենից ներկայացնում է բնական փոս, որի առջևում արհեստական մեծ պատվար են կառուցել։[6] Լիճն  ունի 1080մ երկարություն և 500մ լայնք, պատվարի կատարի երկարությունը՝ 650մ է, իսկ բարձրությունը մոտ 5մ, հավաքված ջրի ծավալը 1,4մլն խորհանարդ մետր[7]։
Հետագայում Երևանի ջրանցքներն ու առուները, քաղաքական անկայուն, պատերազմներով հարուստ ժամանակաշրջաններում, բազմիցս խափանվել են, ենթարկվել են նաև տարերային աղետների ավերիչ նեգործությանը, սակայն տնտեսության համար ոռոգման կարևորությունը հաշվի առնելով, բազմիցս նորոգվել են և անվանափոխվել, հավանաբար վերանորոգումերը նախաձեռնող ու կազմակերպող կառավարիչների անուներով։
Պատմական աղբյուրները վկայում են, որ դեռ XVII—XVIII դարերում որոշ ընդհատումներով Երևանի ջրանցքներից գործում էին «Աբուհայաթը», «Մամռին», «Դալման» և «Նորագյուղի» ջրանցքները։ Միջնադարյան Երևանը նկարագրելիս Ե․ Շահազիզը նշում է․ «Գլխավոր, խոշորագույն առուները հանված են Հրազդանից  և այնքան լայն ու երկար են, որ գետի ջրերի խոշոր մասը բերում են քաղաք և հասցնում նրա հեռավոր  անկյունները, լցնելով  և այն արհեստական ջրամբարը կամ լճակը, որ կոչվում է «Թոխմախան գյոլ», որից ջուր է մատակարարվում քաղաքի հողերին՝  Շահարի հանդին։ Երևանի մեծ առուներն են «Աբուհայաթը», «Մամռին», «Դալման» և «Նորագեղի առուն»։ «Աբուհայաթի» ջրանցքը, որը  հանված է Հրազդանի ձախ ափից և ավելի բարձր է  «Մամռիի» ջրանցքից, հնում թափվել է Գետառի մեջ և հատկապես հանված է եղել Գետառի  ջուրն ավելացնելու նպատակով։ «Աբուհայթն» ունի 16,0 վերստ երկարություն, նրա ճյուղավորումը՝ 4,0 վերստ, ընդամենը՝   20վերստ»։[8]
«Աբուհայաթ», որ  պարսկերեն նշանակում է «ջուրը ներծծված», այդպես է կոչվել, որովհետև երկար տարածությամբ անցնելով քաղաքապատկան այգիներով մինչև բուն քաղաք հասնելը  ջրերը հիմնականում ներծծված էին լինում։[9]
Ա․Միրզոյանի կարծիքով «Աբուհայաթ» նշանակել է նաև «կյանքի ջուր»։[10]
Թ․Հակոբյանն այսպես է նկարագրում «Աբուհայաթ» ջրանցքը․ «․․․հանված  էր Զանգվի ձախ ափից, «Մամռի» առվից ավելի վերև։ Այս առուն երկար տարածությամբ անցնում էր քաղաքապատկան այգիներով և երբ հասնում էր բուն քաղաք,  նրա ջրերն արդեն գրեթե սպառվում էին։ Գետառի/Կըրխբուլաղի/ ջուրն ավելացնելու համար «Աբուհայաթի» առուն միացված էր նրան։ «Աբուհայաթի» մի ճյուղը գնում էր Կոնդ /Թափաբաշ/, Զանգվի ձոր/Դարաքենդ/ և Երևանի բերդ, իսկ մյուս ճյուղը՝ Նորթաղ և միանում էր Գետառին/Կըրխբուլաղին/։[11]
Երևանի ջրանցքների մասին հետաքրքիր տեղեկություններ է հաղորդել  Ավգուստ ֆոն Հակստհաուզենը։ Թարգմանիչ Խաչատուր Աբովյանի ուղեկցությամբ Երևանում եղած ժամանակ նա հետաքրքրվել է հատկապես Երևանի ոռոգման համակարգով և այսպես է նկարագրել, «…Երևանի ոռոգման առուները շատ լավ են համահարթեցված, թեքությունները համաչափ են, մեղմ, ափերը ամրացված ու պատվարված են, կարելի է պահել կարգին վիճակում առանց դժվարության և տարվա ընթացքում դրանց վերանորոգման ծախսը չի անցել 300 ռուբլու սահմանները։ Առուներից օգտվողները պարտավոր են, ըստ իրենց հողամասերի  և այն ոռոգելու համար անհրաժեշտ ջրի քանակի,  մուծել վերանորոգման համար սահմանված գումարը և առվի վրա հարկ եղած դեպքում կատարել հարկադիր աշխատանք»։[12] Ջուրն ու հողը  համարվում էին համարժեք և առ ու ծախի առարկա։ Այդ մասին է վկայում Երևանի Կաթողիկե եկեղեցու հարավային պատին պահպանված Սահմադինի 1264թ. թողած արձանագրությունը, ուր հիշատակվում է Երևան քաղաքը նրա կողմից «հողով ու ջրով» գնելու մասին։[13]
Երևանի ոռոգման ցանցի կարգավորման բնագավառում զգալի տեղաշարժեր են նկատվում XVII դարի սկզբներին, Ամիրգունա-խանի ժամանակ վերականգնվել են Երևանի հին առուները և անցկացվել են մի քանի նոր առուներ, որոնք սկիզբ էին առնում կամ մայր առուներից և կամ Հրազդանից ու Գետառից։[14]
1679 թվականի աղետաբեր երկրաշարժի հետևանքով քանդվում, խափանվում են  քաղաքի մեծ ջրանցքներն ու մանր առուների մեծ մասը։ Սակայն բերդի, կամուրջների, մզկիթների, եկեղեցիների ու քաղաքի փլված մյուս կառույցների հետ միասին վերականգնվում ու կանոնավորվում է նաև ոռոգման համակարգը։ Հայտնի է, որ երկրաշարժի հետևանքների վերացման և ջրանցքների նորոգման համար մեծ ջանք է թափել Երևանի այդ ժամանակվա սարդարը՝ Զալ-խանը։ Մասամբ այդ է պատճառը, որ մեր պատմագիրներն Ամիրգունային և Զալ-խանին ներկայացնում են որպես շինարար և երկրի տնտեսությանը զարկ տվող խաներ։[15]