cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Տաշիր-Ձորագետի թագավորություն
Զարգացում
Նա իր կառավարման սկզբնամասում որոշակի կանխամտածվածությամբ իր պետության կենտրոնը դարձնում է հյուսիսային ծայրամասում ծվարած Շամշուլդե բերդաքաղաքը, ապա՝ ձեռնամուխ լինում թագավորությանը հյուսիսից և արևմուտքից՝ Տփղիսի արաբական Ջաֆարյան ամիրայությունից ու նրան ենթակա Դմանիսի ամիրայությունից, սպառնացող իրատեսական վտանգը վերացնելուն։ Թշնամական տրամադրվածությամբ դրացիների նկատմամբ այդօրինակ հաջողությունը կենսական նշանակություն ուներ նաև Բագրատունյաց կենտրոնական իշխանության համար, քանի որ Տաշիր-Ձորագետի սահմանն ինքնին Հայոց թագավորության հյուսիսային դարպասն էր։ Հայտնի է, որ 990-ականների կեսերին առանց որևէ լուրջ ռազմական գործողությունների Կյուրիկյանների բանակը պաշարում է Դմանիսը՝ կործանարար հարված հասցնելով այդտեղ հաստատված արաբական ամիրայությանը։ Դրանից հետո Դմանիսի ամիրայությունը միացվում է Տաշիր-Ձորագետի թագավորությանը․ տարածքային ընդարձակման արդյունքում Լոռու թագավորության մյուս գավառներից ոստան Շամշուլդեի կտրվածությունը Շամշուլդե-Դմանիս ճանապարհի շնորհիվ վերացվում է, իսկ արևմտյան սահմանները դառնում են անվտանգ։ Դմանիսի ամիրայության նվաճումը փոխում է տարածաշրջանի ռազմաքաղաքական պատկերը և ստեղծում ուժային նոր հարաբերակցություն, քանզի Դմանիսում հաստատված հագարացիների պարտությունից հետո ծայրաստիճան գրգռվել էին Տաշիր-Ձորագետի և Տփղիսի Ջաֆարյան ամիրայության հարաբերությունները։ Շուտով հարաբերությունների լարվածությունը վերաճում է բաց ռազմական գործողությունների, որոնց ընթացքում էլ Դավիթ Կյուրիկյանի բանակը հպատակեցնում է ամիրա Ալի իբն Ջաֆարին՝ գերագահություն և քաղաքական ազդեցություն ստանալով Տփղիսի ամիրայության նկատմամբ։ Ըստ Վարդան Բարձրբերդցու՝ Տփղիսի ամիրայի դեմ ճակատամարտում Դավիթ Ա-ն ապավինել է դաշնակիցներ Կարս-Վանանդի և Սյունիքի թագավորությունների զինակցությանը։
Պայքար Շադդադյանների դեմ և Գագի իշխանի ապստամբություն
Տաշիր-Ձորագետի արևելքում՝ Կուրի աջափնյակում, շուտով հաստատվում են քրդական ծագում ունեցող Շադդադյանները, որոնք հաճախակիորեն ասպատակում էին թագավորապատկան հողերը։ 985 թվականին Շադդադյանների գահը անցնում է Փատլուն Ա-ին, ով կարողանում է կարգի բերել բարբարոսների բանակն ու 1001 թվականին արշավանք սկսել Տաշիր-Ձորագետի թագավորության դեմ։ Հենց արշավանքի սկզբում սակայն Փատլունի զորքերը խայտառակ պարտություն են կրում Կյուրիկյաններից և ստիպված լինում նահանջել, մինչդեռ Դավիթ Անհողինը չի կարողանում զարգացնել ռազմական հաջողությունները և նվաճել նոր տարածքներ։ Գրեթե միևնույն ժամանակահատվածում Լոռու թագավորությունը դառնում է երկպառակտության թիրախ, քանզի Տաշիր-Ձորագետի թագը զավթելու մոլուցքով համակված Գագի իշխան Դեմետրեն ապստամբություն է բարձրացնում Դավիթ Անհողինի դեմ։
Դեմետրեն նախքան ապստամբությունն ընդունել էր քաղկեդոնականություն և իր որդուն՝ քաղկեդոնական ծիսակարգերով դարձրել Հնեվանքում Տաշիրի մամփայլ։ Անջատողական նկրտումներ ունեցող Գագի տանուտերը քաղկեդոնականություն ընդունելով ցանկանում էր շահել վրաց արքունիքի վստահությունը՝ Կյուրիկյանների դեմ հանելով նաև Կախեթ-Հերեթի և Աբխազիայի զորքերը։ Ստեփանոս Տարոնեցի Ասողիկն իր «Տիեզերական պատմություն» աշխատությունում գրել է․ «թողու զհաւատս հայրենի հայութեան և թիկունս օգնականի զՎիրս արարեալ»։ Շուտով Դավիթ Կյուրիկյանի զորքերը շարժվում են Գարդման և վճռական ճակատամարտում պարտություն մատնում Դեմետրեին։ Դրանից հետո Դավիթ Ա-ն վերջինիցս խլում է իր տոհմական կալվածքները և Գագ ամրոցը։ Դեմետրեն Կախեթ-Հերեթից զորակցություն չի ստանում այն պարզ պատճառով, որ վրաց արքայադուստր Զորակրցելն ամուսնացած էր Դավիթի հետ, ինչպես նաև արևելավրացական թագավորությունը չէր ցանկանում տարածաշրջանային նոր խնդիրներ։
Ապստամբություն Անիի Բագրատունյաց թագի դեմ
Դմանիսի նվաճումն ու Տփղիսի ամիրայությունը հնազանդեցումը, Գարդմանա իշխան Դեմետրեի խռովության ճնշումը, ինչպես նաև Կախեթ-Հերեթի թագավորության հետ մերձեցումը Դավիթ Կյուրիկյանին ստիպում է մտածել անկախ թագավոր դառնալու և Հայաստանում կենտրոնական իշխանության գլուխ կանգնելու մասին։ Այսպիսով, իր բաղձալի իղձն ի կատար ածելու նպատակով Դավիթ Ա-ն սկսում է կարգի բերել բանակը և առաջխաղանալ դեպի հարավ՝ փորձելով նախապատրաստվել կարևորագույն ռազմական գործողությունների։ Սակայն շուտով Բագրատունյաց արքա Գագիկ Ա-ն ինքն է գլխի ընկնում Դավթի մտադրության մասին և 1001 թվականի ձմռանը մեծ զորքով երթուղի է բռնում դեպի Տաշիր-Ձորագետի թագավորություն։ Բագրատունյաց հայոց թագավորության բանակը ներխուժում է Տաշիր և ապա առանց որևէ դիմակայության շրջապատում Շամշուլդեն, հաջորդիվ Գագիկ Ա-ն ավերում է վրաց դաշտը, ապա Գագ ամրոցով իջնում Աղստև։ Եռամսյա արշավանքի ընթացքում Գագիկ Ա-ին հաջողվում է ճնշել ապստամբական նախատրամադրվածությամբ Լոռվա արքայի անջատողական ձգտումները և Տաշիր-Ձորագետը հաստատել ենթակա թագավորությունների շարքում։
Այնուամենայնիվ, հարկ է նշել, որ Դավիթ Անհողինը գիտակցում էր իր անկարողությունը մեծաթիվ Բագրատունյաց բանակի առջև և այդ իսկ պատճառով շարունակաբար խույս էր գալիս սպասվելիք առճակատումից։ Գագիկի կողմից Շամշուլդեի պաշարումից հետո Տաշիր-Ձորագետի բանակը ասպատակում է Շիրակը՝ ավերելով Գագիկ արքայի բնակատեղիները։ Այդ քայլով Դավիթը Գագիկ Ա-ին ստիպում է հարցերը լուծել բանակցային եղանակով, արդյունքում՝ Շիրակավանում տեղի է ունենում ենթակա արքայի և հայոց շահնշահի հանդիպումը։ Մեկ այլ վարկածի համաձայն՝ Շիրակավանի հանդիպումը կազմակերպել է ամենայն հայոց կաթողիկոս Սարգիս Ա Սևանցին՝ Դավիթ Կյուրիկյանի խնդրանքով։ Սարգիս կաթողիկոսի միջնորդությամբ Դավիթ Անհողինը, որպես Տաշիր-Ձորագետի արքա, վերստին հավատարմության երդում է տալիս Բագրատունյաց թագին և Գագիկ Ա արքային՝ «երդվելով սիրել վերջինիս ինչպես հայր»։ Այնուամենայնիվ, ըստ Վարդան Արևելցու՝ Գագիկ Բագրատունին որպես պատիժ Լոռու թագավորությունից անջատում է Աղստևան գավառը՝ Կայան և Կայծոն բերդերով՝ դրանց տնօրինումը հանձնելով արքայազն Հովհաննես-Սմբատին։ Որոշ ուսումնասիրողներ Դավիթ արքայի «Անհողին» մականունը կապում են հենց այս իրադարձության հետ, իսկ ոմանք՝ կտրականապես ժխտում են այն։
Կախեթ-Հերեթի թագավորության նվաճում
Իսլամադավան վաչկատուն-քոչվորների շարունակական ասպատակությունները տարածաշրջանի քրիստոնեական պետություններին համախմբում է մեկ ընդհանուր նպատակի շուրջ և հենց այդպես էլ ամրապնդվում են հայ-վրացական հարաբերությունները։ Այնուամենայնիվ, ինչպես Տաշիր-Ձորագետն ու Անիի թագավորությունը, այնպես էլ Կախեթ-Հերեթն ու Աբխազիան համակված էին միավորել հայրենի հողերը սեփական դրոշի ներքո։ Բագրատունիներն ինքնին իրենց հավակնություններն ունեին Վրաստանի նկատմամբ, որը ցայտուն կերպով արտահայտված էր Դավիթ Անհողին արքայի քաղաքականության մեջ։ Դիվանագիտական նկատառումներից ելնելով, Դավիթն ամուսնանում է Կախեթի քորեպիսկոպոս Դավթի դուստր Զորակրցելի հետ։
1037 թվականին վախճանվում է անժառանգ գահակալ Կյուրիկե Գ-ն, որից հետո Կախեթ-Հերեթի գահին հաջորդում է նրա քրոջ տղան՝ Դավիթ Անհողինի որդիներից Գագիկը։ Այս իրադարձությամբ Կախեթ-Հերեթում` արևելավրացական թագավորությունում, հաստատվում է Կյուրիկյանների կրտսեր ճյուղի ժառանգական իշխանությունը և, բնականաբար, այն ինքնաբերաբար հայտնվում է Տաշիր-Ձորագետի թագավորության քաղաքական ազդեցության ոլորտում։
Պայքար Գանձակի ամիրայության դեմ
Դավիթ Ա Կյուրիկյանի ապստամբությունից հետո տարածաշրջանում միաժամանակ ոչ շահեկան դիրքերում են հայտնվում և՛ Բագրատունյաց Հայաստանը, և՛ Տաշիր-Ձորագետի թագավորությունը։ Երկիրն արտաքին սպառնալիքներից պաշտպանելու նպատակով Դավիթ Կյուրիկյանը երկրում անցկացնում է ռազմական բարեփոխումներ, համալրում զինված ուժերը։ 1020 թվականին մահանում է Գագիկ Ա Բագրատունին, իսկ նրա գահընկեց լինելուց հետո Բագրատունյաց թագն ու իշխանությունը միմյանց մեջ կիսում են վերջինիս երկու որդիները՝ Աշոտը՝ Աշոտ Դ Քաջ անվան ներքո և Հովհաննես-Սմբատը։ Մինչ այդ Աշոտը ապստամբել էր ավագության իրավունքով գահը ժառանգած Հովհաննես-Սմբատի դեմ և Վասպուրականի Սենեքերիմ Արծրունի արքայի օգնությամբ կարողացել պաշարել Անին։ Այս բաժանումից հետո Տաշիր-Ձորագետի թագավորությունը դե յուրե անցնում է Աշոտ Դ թագավորի վերահսկողության շրջանակում, թեպետև վերջինս որևէ կերպ չի կարողանում ներգործություն ունենալ Լոռու թագավորության արտաքին կողմնորոշման վրա։ 1039 թվականին մահանում է Աշոտ Քաջը և Հովհաննես-Սմբատը (Սմբատ Գ) վերստին անցնում է միանձնյա կառավարման։
Բագրատունյաց գահը զբաղեցնելու փորձ և Անիի անկում
1041 թվականին Բագրատունյաց Հայաստանում ծագում է ներքաղաքական նոր ճգնաժամ, որը պայմանավորված էր նաև Աշոտ Քաջի, իսկ ավելի ուշ՝ հայրենի հողերը Բյուզանդիային կտակած Հովհաննես-Սմբատի մահվամբ։ Փաստորեն, առկախ գլխավոր սպառնալիքը Բագրատունիների կենտրոնական իշխանության անկումն էր, որը փաստացիորեն կնշանակեր պետականության կորուստ։ Հովհաննես-Սմբատից հետո Բագրատունյաց ազգապետ դառնալը (Կյուրիկյանները հանդիսանում էին Բագրատունիների կրտսեր ճյուղը) արյան իրավունքով Անիի թագը զբաղեցնելու հույսեր էր ներշնչել ինչպես արևմտամետ կողմնորոշում ունեցող Վեստ Սարգիսին, այնպես էլ Լոռու թագավոր Դավիթ Անհողինին, քանզի վերջինս ի սկզբանե հավակնություններ ուներ այդ թագի նկատմամբ։
Հայաստանի ավագանու հետ ձախողված բանակցություններից հետո, Դավիթ Կյուրիկյանը որոշում է իշխանությունը բռնազավթել «զենքի ուժով»․ նույն տարում Տաշիր-Ձորագետի ոստանիկ զորքերը պաշարում են «հազար ու մի եկեղեցիների քաղաք» Անին, որ Բագրատունյաց տոհմի նստավայրն ու հայոց քաղաքամայրն էր։ Զարգացնելով ռազմավարական հաջողությունները՝ Դավթի բանակները ներխուժում են Շիրակ և հրի, սրի ու ավերի մատնում երկրամասը։ Որոշ պատմիչներ կարծում են, որ Լոռու թագավորի այդօրինակ քայլը նախ և առաջ բխում էր Բյուզանդական կայսրության շահերից․ վերջիններս չեն բացառում Դավիթ Անհողին-Թեոդոսիոս Մոնոմախոս հնարավոր համագործակցության հանգամանքը։ Այնուամենայնիվ, Դավիթ Կյուրիկյանին չի հաջողվում զավթել Անիի թագավորության գահը, քանի որ արդեն 1042 թվականին Պետրոս Գետադարձ կաթողիկոսը հայոց նոր թագավոր է օծում Աշոտ Քաջի որդի Գագիկ Բ-ին։ Դավիթ Անհողինն իր նեղ անձնական շահախնդրություններով ուղղորդվող քաղաքականությամբ «ի վիհն տառապանաց էած զազգս քրիստոնէից», որի արդյունքում էլ վերջինս պատմիչների կողմից արժանացել է անարգական «Դավիհ» մականվանը։ Հայոց գերիշխան դառնալու հերթական փորձը Դավիթ Անհողինն անում է 1045 թվականին, երբ բյուզանդական զորքերն արդեն իսկ ասպատակում էին Բագրատունյաց Հայաստանը՝ Հովհաննես-Սմբատի կտակն իրագործելու նպատակով։ Շուտով կաթողիկոս Պետրոս Գետադարձի և ազդեցիկ իշխան Վեստ Սարգսի գործողությունների հետևանքով Գագիկ Բ արքան հրաման է արձակում բացել Անիի դարպասները։ Մայրաքաղաքի անկումից հետո արքան գերեվարվում է, իսկ թագավորության տարածքը՝ բռնազավթվում հունական ուժերի կողմից։
Դավիթ Անհողինի կառավարման վերջին տարիներ
1045 թվականին անկում է ապրում Բագրատունյաց թագավորությունը և նույն տարում էլ Դավիթ Կյուրիկյանը սկսում է իր կառավարումը որպես անկախ թագավոր։ Անիի կործանումից հետո նման կարգավիճակում էին նայտնվել նաև մյուս ենթակա թագավորությունները՝ Կարս-Վանանդը, Արծրունյաց Վասպուրականը և Սյունիքը։ Դավիթ Անհողինի կառավարման վերջնամասը նշանավորվում է օրեցօր զորեղացող հյուսիսային հարևանի հետ արյունալի բախումներով։ Բագրատ Դ-ի օրոք Աբխազաց թագավորությունը մեծ զարթոնք էր ապրել՝ ընդհուպ մինչև ձեռնարկելով Վրաստանի միավորումը։ Այս ամենը հակոտնյա էր Լոռու թագավորության շահերին, քանի որ Արևելյան Վրաստանում իշխում էին Կյուրիկյան տոհմից սերվող արքաներ։ Արևմտավրացական (աբխազական) թագավորության Բագրատ Դ արքայի վերամիավորիչ գործունեությունը վտանգում էր Գագիկ Ա-ին պատկանող Կախեթ-Հերեթի թագավորության անկախությունը։ Սկզբնապես փորձելով զերծ մնալ Բագրատ Դ-ի հետ ուղղակի առճակատումից, Դավիթ Ա-ն սկսում է օժանդակել Աբխազաց թագավորության ապստամբական ուժերին, մասնավորապես՝ Գուգարաց Թռեղքի իշխան Լիպարիտ Բագվաշին։
Այս հանգամանքը սակայն ստիպում է կողմերին նախապատրաստվել զինված հակամարտության։ 1047 թվականին Լիպարիտը, որի հավաքած զորքի կազմում էին նաև Տաշիր-Ձորագետի և Կախեթ-Հերեթի ուժերը, պարտության են մատնում Բագրատ Դ-ին և վիրաաբխազական բանակին։ Հատկանշական է, որ ըստ միջնադարյան մատենագրական վկայությունների՝ Բագրատի բանակում կռվել են նաև վիկինգներ (վարյագներ)։ Հայերը ժամանակավորապես կարողանում են պահպանել գերիշխանությունն արևելավրացական հողերում։ Տաշիր-Ձորագետի թագավորությունում Դավիթ Անհողինի կառավարումն ամենյան հավանականությամբ ավարտվում է 1050 թվականին։ Վերջինս հանդիսանում է Հայոց պատմության մեջ ամենաերկար կառավարած միապետը, ով անընդմեջ իշխել է 58 տարի։ Դավիթ Անհողինի մարմինն ամփոփված է Սանահինի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցում` հոր կողքին։ Դավիթ Անհողինին հաջորդում է ավագ որդին՝ Գուրգեն-Կյուրիկեն՝ իր տոհմում այդ անվան երկրորդ կրողը։ Դավիթ արքան Զորակրցելից ունեցել է ևս երեք որդիներ՝ Գագիկը, Ատրներսեհը և Սմբատը, ինչպես նաև մեկ դուստր՝ Հրանուշը։
Թուլացում և անկում
Դավիթ Ա Կյուրիկյանի մահվանից հետո՝ 1048 թվականին Տաշիր-Ձորագետի թագավորության գահը ժառանգում է Գուրգեն-Կյուրիկեն՝ իր տոհմում այդ անվան երկրորդ կրողը։ Կյուրիկեն իշխում է որպես անկախ թագավոր, իսկ բյուզանդական զորքերի կողմից Կարսի թագավորության նվաճումից հետո՝ վերջինս դառնում է Բագրատունիների հարստության ազգապետը։ Այնուամենայնիվ, Տաշիր-Ձորագետի շուրջ գրգռված աշխարհաքաղաքական բևեռացումը միապետության գոյության առջև առկախ գլխավոր խնդիրն էր, իսկ կայսերական Բյուզանդիան ստանձնել էր հայկական պետական միավորումների հպատակեցման գործը։ Այսպիսով, 1064 թվականին Կյուրիկե Բ-ն ստիպված է լինում ընդունել բյուզանդական գերագահությունը։
Ալփ-Արսլանի արշավանք և Կյուրիկե Բ-ի կառավարում
Փորձելով վերացնել հայկական ռազմաքաղաքական ներուժը՝ կայսրությունն սկսում է զինվորական հարկ գանձել բնակչությունից։ Այսպիսով, Հայաստանը փաստորեն բախտի քմահաճույքին էր թողնված, ինչը անպատիժ ասպատակելու լայն հնարավորություններ էր ընձեռում տարածաշրջան ներթափանցած հերթական վաչկատուն ցեղերի՝ սելջուկ-թյուրքերի համար։ Քոչվոր նվաճողներին հաջողվում է կարճ ժամանակահատվածում ստեղծել տարածաշրջանի զորեղագույն պետություններից մեկը՝ Սելջուկյան սուլթանությունը, որը, ինքնին, էական սպառնալիք էր նաև Բյուզանդիայի համար։ Նմանօրինակ քաղաքական պայմաններում հունաց կայսր Կոնստանտին Դուկասը սկսում է դաշնակիցներ փնտրել ամենաթիրախավորված տարածաշրջանում՝ արևելքում, և որպես իր բարեկամության նախանշան՝ Կյուրիկե Բ-ին շնորհում է սեփական դրամ հատելու իրավունք ։ Սակայն Կյուրիկեն առավել հակված էր պաշտպանելու սեփական երկրի ազգային շահերը և այդպիսով բացահայտ օժանդակություն ցույց չի տալիս Բյուզանդիային։
1064 թվականին սկսվում է Տուղրիլի իրավահաջորդ Ալփ-Արսլան Մուհամեդ իբն Դաուդի արշավանքը դեպի Հայաստան և Վրաստան։ Ալփ-Արսլանն արշավանքը սկսում է Ատրպատականի վրայով․ կարճ ժամանակ անց սելջուկ-թուրքերը Տփղիսի մատույցների մոտ ջախջախում են վրացական զորքերին և ներխուժում Գուգարք։ Մինչ այդ, հարավային Հայաստանում վերջիններս արդեն իսկ նվաճել էին Սյունիների տոհմական տիրույթները և կործանել Սյունյաց թագավորությունը։ Կյուրիկե Բ-ն ստիպված է լինում հանձնվել և իր ընդունել սելջուկների տիրապետությունը։ Չնայած Տաշիր-Ձորագետի թագավորության անձնատուր լինելուն՝ քոչվորները շարունակում են իրենց ավարառությունը հյուսիսային Հայաստանում։ Արիստակես Լաստիվերցին իր քերթվածքում առանձնակի սարսափով է գրում այս իրադարձությունների մասին, հատկապես՝ մեծ ցավով նկարագրում թագավորանիստ Լոռեի գրավման տեսարանը։
Արիստակես Լաստիվերցին իր «Պատմություն» («Պատմութիւն Արիստակիսի Լաստիվերտցւոյ վարդապետի…») երկում սելջուկների մասին գրել է հետևյալը․Սելջուկների՝ Վասպուրականի թագավորություն ներխուժման կապակցությամբ Թովմա Արծրունին գրել է․ «Նրանք ունեին արյունարբու գազանների բնություն, սարսափելի էին իրենց տեսքով, որովհետև նրանց դեմքերի կերպարանքը տեսնողներին զարհուրեցնում էր և ահաբեկում»։ Պահպանելով դիվանագիտական հավասարակշռությունը՝ Կյուրիկե Բ-ին հաջողվում է պահպանել սեփական իշխանությունը Գուգարքում և Ուտիքում։ Կառուցապատելով բարբարոսների արշավանքների արդյունքում վնասված Լոռեն՝ 1065 թվականին այն դարձնում է թագավորության նստավայր։ Արտաքին սպառնալիքի վերացման պայմաններում նա եռանդորեն մասնակցել է Հայաստանի ներքին կյանքի կարևոր իրադարձություններին։ Հաջորդիվ Կյուրիկեն ստիպված է լինում բախվել հյուսիսային հարևան Աբխազաց թագավորության հետ, որը ծաղկում էր ապրում Բագրատ Դ-ի կառավարման տարիներին հետ։ Փորձելով հակազդել սելջուկների ասպատակություններից ժամանակավորապես ազատված Տաշիր-Ձորագետին՝ Բագրատը Քվեշի անտառում ծուղակ է պատրաստում Կյուրիկե Բ-ի և նրա եղբայր Սմբատի դեմ, այնուհետև գերլով երկուսին՝ նրանց գամում է խաչափայտին։ Լոքի և Կաքավաբերդի իշխանների միջնորդությամբ սակայն կնքվում է հաշտություն, որի շրջանակներում էլ Կյուրիկեի ազատության դիմաց Լոռին աբխազաց արքային է զիջում Շամշուլդեն։ 1067 թվականին՝ միջադեպից երկու տարի անց, Տաշիր-Ձորագետի արքան օգտվում է Աբխազական թագավորության՝ քոչվորների արշավանքների արդյունքում թուլացած լինելու հանգամանքից և իր զորքերով ազատագրում բերդաքաղաքը։ Բացի այդ, հայկական ուժերը ավերում են նաև թագավորության ամբոբողջ սահմանամերձ շրջանները։ Հայոց կաթողիկոսությունն Անիում վերահաստատելու հույսով՝ 1081 թվականին Կյուրիկեն օժանդակում է Շիրակի եպիսկոպոս Բարսեղ Ա Անեցուն, որպեսզի Հաղպատի վանքում օծվի որպես կաթողիկոս։ Մեծ ջանքեր է գործադրում պահպանելու իր երկրի՝ Լոռու կիսանկախ վիճակը։
Այդ նպատակով 1088 թվականին վերջինս մեկնում է Խորասան և լավ ընդունելություն ստանում Մելիքշահից։ Սակայն, ինչպես ցույց են տալիս հետագա իրադարձությունները, նրան սոսկ բախտ էր վիճակված ապարդյուն ջանքեր գործադրելու՝ իր թագավորության գոնե կախյալ գոյությունը և տարածքային ամբողջականությունը պահպանելու համար։ Գուրգեն-Կյուրիկե Բ-ն մահանում է 1089 թվականին՝ դառնալով Տաշիր-Ձորագետի վերջին արքան, որն իշխում է թագավորության սկզբնադիր հողերի վրա։ Նրան հաջորդում են իր երկու որդիները՝ Աբասը և Դավիթը, որոնք կիսում են երկրի իշխանությունը միմյանց մեջ։
Սելջուկյան գերագահության ընդունումից հետո սկսվում է թագավորության լճացման ժամանակաշրջանը։ Կյուրիկե Բ-ի մահվանը հաջորդած ժամանակահատվածում Լոռու թագավորությունում միաժամանակ գահ են բարձրանում վերջինիս երկու որդիները՝ Դավիթը և Աբասը։ Եղբայրների կառավարման առաջին իսկ տարում՝ 1089 թվականին, վերսկսվում են սելջուկ-թուրքերի արշավանքները հյուսիսային Հայաստան, որոնք ուղեկցվում էին վայրագություններով ու ավարառությամբ։ 1111 թվականին Սելջուկյան սուլթանությունը մեծ բանակով ներխուժում է Լոռի և հանդիպում Աբաս Ա-ի զորքերի դիմադրությանը։ Երկու տարում վաչկատունները նվաճում են ամբողջ թագավորությունը, որի արդյունքում գահակալները ստիպված են լինում տեղափոխվել հայոց արևելից կողմանք։
Այսպիսով, 1113 թվականին Տաշիր-Ձորագետի թագավորությունն անկում է ապրում, սակայն Կյուրիկյանները շարունակում են իրենց կառավարումը Ուտքաց աշխարհում։ Վերջիններս շուտով իրենց նախկին տիրույթները պաշտոնապես հանձնում են Դավիթ Շինարարին (Աղմաշենեբելի), որը օգտվելով Խաչակրաց արշավանքներից՝ հաջողել էր մարտադաշտում հաղթանակ կորզել սելջուկներից՝ փորձելով վերամիավորելով Վրաց թագավորությունը։
Տաշիր-Ձորագետի թագավորության իրավահաջորդություն
Հընթացս Ուտյաց աշխարհի արևմուտքում Դավիթ Բ Կյուրիկյանը հիմնում է Մածնաբերդի իշխանությունը։ Այդ ճյուղը Հայաստանի ավատատիրական տներից էր, ենթակա Զաքարյանների գերիշխանությանը և քաղաքական կապեր ուներ հարևան իշխանությունների՝ Տավուշի, Հաթերքի, Նոր-բերղի տերերի ու վրացի Օրբելիների հետ։ Փաստորեն՝ դա նախկին Տաշիր-Ձորագետի թագավորության արևելյան հատվածն էր, քանի որ արևմտյան հատվածը՝ Լոռին, միացվել էր Դավիթ Շինարարի թագավորությանը։ Դավիթ Բ-ին հաջորդնած Կյուրիկե Գ և Աբաս Բ թագավորների օրոք Մածնաբերդի իշխանության մասին տեղեկությունները սուղ են։ Զաքարյան իշխանապետության հիմնադիրներ Զաքարեն և Իվանեն իրենց քրոջն ամուսնացնում են Աբաս Բ-ի հետ՝ ամրապնդելով սեփական իշխանությունը ։
12-րդ դարի վերջին Նոր-բերղի Կյուրիկյանները փորձում ենեն Աղսարթան Ա-ից (1176 թվականից) խլել Մածնաբերդը, սակայն՝ ապարդյուն։ 1236 թվականին, Աղսարթան Բ-ի օրոք, Մածնաբերդը ժամանակավորապես նվաճում են մոնղոլները։ 1250-ական թվականներին մոնղոլական արշավանքներին մասնակցել է Թաղիադինը, որի որդի Սարգիսը Մածնաբերդի իշխանության մեջ հայտնի վերջին տիրակալն է։ Մածնաբերդի Կյուրիկյանները մասնակցել են նաև հայ հոգևոր-մշակութային կյանքին․ Աբասի քույր արքայադուստր Մարիամի ջանքերով հիմնադրվել է Քոբայրի վանքը։ Մածնաբերդի իշխանությունը գոյատևել է մինչև 13-րդ դարի վերջը։ Կյուրիկյանների վերջին ներկայացուցիչները իշխում են Նոր բերդում։ Նրանք հիշատակվում են Վասակ Ա և Դավիթ (12-րդ դար), Վասակ Բ (13-րդ դարի սկիզբ) անուններով։
Արքայացանկ
<!-- == Կյուրիկյանների ծագումնաբանություն ==
-->
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Պատմական պետություններ հարավային Կովկասում Կատեգորիա:Լոռու մարզի պատմություն Կատեգորիա:Տաշիր-Ձորագետի թագավորություն
Մելիք Առաքելյան
Մելիք Տիգրանի Առաքելյան, օդաչու-ավիատեխնիկ։ Ավարտել է Կրիվոյ Ռոգի (Ուկրաինա) քաղաքացիական ավիացիայի օդաչուական (1977 թ.), Ակտյուբինսկի (Ղազախստան) քաղաքացիական ավիացիայի բարձրագույն (1992 թ.) ուսումնարանները։ 1977–1980 թթ.-ին աշխատել է Երևանի «Զվարթնոց», 1992 թ.-ից՝ «Էրեբունի» օդանավակայաններում։ 1992 թ.-ին Մի-8 ուղղաթիռի անձնակազմում (2-րդ օդաչու) մասնակցել է ՀՀ սահմանամերձ շրջանների և ԼՂ ինքնապաշտպանությանը։ Ընդհանուր թռիչքաժամը ԼՂ, Շահումյան և Գետաշեն կազմել է 266 ժամ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արցախյան ազատամարտի հայ օդաչուներ Կատեգորիա:1954 ծնունդներ Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 2 ծնունդներ Կատեգորիա:Հայ օդաչուներ
Գոբսեկ
Գոբսեկ (Gobseck), ֆրանսիացի գրող Օնորե դը Բալզակի պատմվածքը։ Ներառված է հեղինակի «Մարդկային կատակերգություն» երկերի ժողովածուում։ Վեպը գրվել է 1830 թվականին։
Վեպն սկսվում Բալզակի հետևյալ խոսքերով, որն ուղղված է իր նախկին դասընկերոջը՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օնորե դը Բալզակի վեպեր Կատեգորիա:Ֆրանսերեն վեպեր
Կաթ (Եվդոկիայի գավառ)
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ատելության դասեր
«Ատելության դասեր» («Уроки ненависти»), 1983 թվականի խորհրդային ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Անտանաս Մացյուլյավիչյուսը Լիտվական կինոստուդիայում։
Սյուժե
«Ատելության դասեր» ֆիլմն ուղղված է պատերազմի դաժան տարիներին։ Նրա սարսափները և անմարդկայնությունը փոխանցվել է երեխայի ընկալման միջոցով։ 1944 թվական, ֆաշիստների կողմից օկուպացված Լիտվա։ Գյուղերից մեկում տեղակայված է գերմանացիների ջոկատը, որը հսկում է մոտակայքում գտնվող կամուրջը։ Գյուղի դպրոցի ուսուցչի որդու՝ 6-ամյա Թոմուսկասի աչքի առաջ գերմանացիները ծաղրում են գյուղի բնակիչներին։ Երեխաների խաղերից մեկը, երն նրանք թաքցնում են գերմանացի զինվորի կոշիկները, ավարտվում է ողբերգությամբ։
Ֆիլմի մասին
1982 թվականի ՎԳԻԿ-ի շրջանավարտ, ռեժիսոր Ա. Մացյուլյավիչյուսի դեբյուտային ֆիլմն է, ինչպես նաև նրա միակ լիամետրաժ գեղարվեստական ֆիլմը․ հետագայում նա նկարահանել է կարճամետրաժ վավերագրական ֆիլմեր։ Ֆիլմը, ինչպես և լիտվացի երիտասարդ ռեժիսորների մյուս ֆիլմերը, Լիտվայի Կոմունիստական կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի «Կոմունիստ» ամսագիրն անվանել է թույլ. Աշխատանքների թվում, ցավոք, չկա որևէ մեկը, որը կարելի է անվանել ոչ սովորական, որը որոշակի հանդիմանության չէր արժանանա։ Ամենատխուրն այն է, որ այդ ֆիլմերից ոչ մեկը չի արտացոլում հեղինակի՝ հանդիսատեսին իր զգացմունքներն ու մտքերը հաղորդելու խիստ հետաքրքրվածությունը, որոնք տոգորում են նրան, թույլ չեն տալիս լռել։ Նրանք պարզապես արձանագրում են վաղուց հայտնի ճշմարտությունները։ ...Մացյուլյավիչյուսը տեղեկացնում է, թե որքան վատ էր պատերազմի ժամանակ, ինչպես էին բոլորը, նույնիսկ փոքր երեխաները, ատում զավթիչներին։ Դա բացարձակապես ճիշտ է, Բայց արդյո՞ք դա բավարար է։
Ինչպես նշում է կինոգետ Միխայիլ Տրոֆիմենկովը, սա դաժանությամբ հազվագյուտ ֆիլմ է խորհրդային կինեմատոգրաֆի համար. բռնության ցուցադրումն ընդունված չէր, և պատերազմի տարիներին նկարահանված Մարկ Դոնսկու «Ծիածան» ֆիլմից մինչև 1985 թվականին նկարահանված Էլեմ Կլիմովի «Արի ու տես» ֆիլմը, միայն 1976 թվականի «Վերելք» ֆիլմն էր իսկապես ցուցադրում պատերազմի և օկուպացիայի սարսափները ․ Դաժանությունը նորմ էր գուցե միայն հիտլերականների կողմից խաղաղ գյուղերի ոչնչացման մասին լիտվական ֆիլմերում՝ «Փաստ» (Ա․ Գրիկյավիչյուս, 1980), «Ատելության դասեր» (Ա. Մացյուլյավիչյուս, 1983):
Գրականությունն
Կատեգորիա:1983 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր Հայրենական մեծ պատերազմի մասին Կատեգորիա:Լիտվական ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր
Մազաշի
Մազաշի (მაზაში), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Ռաճա-Լեչխում և Քվեմո Սվանեթ մարզի Լենտեխի շրջանում ։
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 680 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Լենտեխիից հեռու է 11 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 48 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Լենտեխի շրջան
Ուլյանովկա (գյուղ, Ժիտոմիրի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Ուլյանովկա գյուղում բնակվում էր 304 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1109 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 274,12 մարդ/կմ²։
Reebok
'''Reebok` սպորտային հագուստ և պարագաներ արտադրող ամերիկյան ընկերություն։ Սպորտային կոշիկներից բացի ընկերությունն արտադրում է պայուսակներ, վերնաշապիկներ, վարտիքներ, անդրավարտիքներ, գլխարկներ և այլն։ Ներկայումս Ադիդասի դուստր ընկերությունն է։
Հիմնադրվել է 1958 թվականին՝ որպես դեռևս 1895 թվականից անգլիական Բոլտոն քաղաքում գործող J. W. Foster and Sons ընկերության գործընկեր ։ 1958-ից մինչև 1986 թվականը Reebok-ի արտադրած ողջ հագուստեղենը զարդարված է եղել Մեծ Բրիտանիայի դրոշով ՝ ընկերության անգլիական ծագումը ընդգծելու նպատակով    ։ 2005 թվականին վաճառվել է գերմանական Ադիդաս ընկերությանը   ։ Reebok-ի գլխավոր գրասենյակը գտնվում է ԱՄՆ-ի Մասաչուսեթս նահանգի Բոստոն քաղաքում ՝ Սիփորթ շրջանում  ։ Տարածաշրջանային գրասենյակներ են գործում Ամստերդամ, Մոնրեալ, Հոնկոնգ և Մեխիկո քաղաքներում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սպորտային հագուստ Կատեգորիա:Ընկերություններ այբբենական կարգով
Մաճարծղալ
Մաճարծղալ (მაჭარწყალი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Սամցխե-Ջավախք մարզի Բորժոմի մունիցիպալիտետում ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 3 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Բորժոմի մունիցիպալիտետ
Սոսե Մայրիկ
Սոսե Մայրիկ (իրական անունը՝ Սոսե Վարդանյան, ), հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ։
Աղբյուր Սերոբի կինն ու զինակիցը։
Կենսագրություն
Սոսեն ծնվել է 1868 թվականին Սասունում՝ Նեմրութ լեռան փեշերին գտնվող Թեղուտ գյուղում՝ բազմանդամ ընտանիքի տեր Մարգար Դրո-Աստանտուրի հարկի տակ։ Հազիվ 13 տարեկան էր, երբ սասունցի հայերի ավանդության համաձայն՝ ծնողները ցանկանում են ամուսնացնել Սոսեին։ Սակայն Սոսեն ըմբոստանում է և որոշում կյանքը կապել Խչեենց Սերոբի հետ։ Հայ ազատագրական շարժման տարիներին եղել է ամուսնու կողքին։
Սոսե Մայրիկը մահացել է Եգիպտոսի Ալեքսանդրիա քաղաքում 1953 թվականին ։ 1990-ական թվականներին նրա աճյունը տեղափոխվել և հողին է հանձնվել Եռաբլուրում։
Գործունեություն
Սոսե Մայրիկը մասնակցել է հայդուկային կռիվների, ինչի համար ժողովուրդը նրան օծել է Մայրիկ պատվանունով։
1898 թվականին Բաբշենի կռվից հետո, Սերոբի հետ ապաստանել է Սասունում։ 1899 թվականին 2000 թուրք զինվորներ ու քրդեր պաշարել էին Գելիեգուզան գյուղը, ուր ապաստանել էր Սերոբն իր ընտանիքով և 12 ֆիդայիններով։ Մինչ այդ, սասունցու ձեռքով նենգաբար թունավորվել էր Սերոբը։ Թշնամին՝ տեսնելով Սերոբի անօգնական վիճակը, հարձակվել է գյուղի վրա։ Այդ անհավասար կռվում զոհվել են Սոսեի ամուսինը, որդին՝ Հակոբը, Սերոբի եղբայրները՝ Մխեն և Զաքարը։ Սոսեն, վերցնելով ամուսնու հրացանը, շարունակել է քաջաբար մարտնչել և վիրավորվել է; Վիրավոր ժամանակ գերվել է և տարվել Բիթլիս, իսկ շուտով՝ ազատ արձակվել։ Բշարե Խալիլը կտրել էր մահացած Սերոբի գլուխը և հայերին ահաբեկելու նպատակով ձողի վրա Սասունի լեռներից հասցրել մինչև Բաղեշ։
1920 թվականի վերջին՝ Հայաստանի խորհրդայնացումից հետո, Սոսե Մայրիկը տեղափոխվել է Կոստանդնուպոլիս, ապա հաստատվել Եգիպտոսի Ալեքսանդրիա քաղաքում, որտեղ էլ 1953 թվականին վախճանվել է։ 1998 թվականին նրա աճյունը տեղափոխվել է Երևան և ամփոփվել Եռաբլուրում։
Ֆիդայական սկզբունքներից բացառություն
Ֆիդայիների սկզբունքներից մեկն էր չամուսնանալը, ամուսնացած լինելու պարագայում՝ հեռու մնալ իրենց ընտանիքներից։ Սակայն Սոսեն մնացել է իր ամուսնու հետ և բաժանել վտանգներով լեցուն նրա աստանդական կյանքը։ Սոսեն հայրենասեր հայ կնոջ կերպարի մարմնավորումն է։ Հայդուկների շրջանում դժգոհություններ կային, նրանցից ոմանք ասում էին. Չնայած այս դժգոհություններին, Սոսեն հանդիսացել է ոգեշնչման աղբյուր ։
Աղբյուր Սերոբի մահից հետո
Հուսեյն էֆենդին կաշառում է մի սասունցու, որը Գեղաշենի գյուղապետ Ավոն էր, ով 1899 թվականին ծխախոտով թունավորում է Սերոբին և վերջինիս գտնվելու վայրի մասին հայտնում ցեղապետ Խալիլ աղային։ Հայդուկն անհավասար մարտում մինչև վերջին շունչը կռվում է և նահատակվում։ Սոսեն որդու հետ հասնում է ամուսնու գրաված դիրքերը և հերոսաբար շարունակում կռիվը։ Թուրքերը գերի են վերցնում վիրավոր և ուշակորույս Սոսեին։ Նրան նետում են Բաղեշի բանտ։ Այստեղից ազատվելուց հետո Սոսեն անցնում է Կովկաս, ապա՝ Պոլիս և վերջապես հաստատվում Եգիպտոսի Ալեքսանդրիա քաղաքում, որտեղ 1952 թվականին վախճանվում է ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ ֆիդայիներ Կատեգորիա:Հայ ազատագրական շարժում Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ Կատեգորիա:Հայ կանայք ըստ դարի Կատեգորիա:Հայ ռազմական գործիչներ
Սաառեկյուլա (գյուղ, Վիիռացի շրջան)
Սաառեկյուլա (Saareküla), գյուղ Էստոնիայի Վիլյանդիմաա նահանգի Վիիռացի շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 55 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վիլյանդիմաա նահանգի Վիիռացի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Ավելինոպոլիս
Քաղաքի տոնը նշվում է օգոստոսի 14-ին։
Վիճակագրություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Գոյաս նահանգի բնակավայրեր
Վոլչյա Բալկա (գյուղ, Մաշևկայի շրջան)
Վոլչյա Բալկա (Вовча Балка), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Մաշևկայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Վոլչյա Բալկա գյուղում բնակվում էր 97 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 9,5 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 10,21 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Մաշևկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ըզնմեր
Ըզնմեր կամ Ազնամիր գյուղ էր, ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Որդուարի շրջանի Խուրսից 3-4 կմ հարավ, Ողոհի գյուղի արևելյան կողմում ։
Պատմություն
Գտնվում էր պատմական Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգի Գողթն գավառում, այժմ լքված գյուղ։ Գյուղի անցյալի մասին տեղեկություններ չեն պահպանվել։ Ավերակներից պարզ էր դարձել, որ այն միջին մեծությամբ գյուղ էր:19-րդ դարի սկզբներին հայերի հեռանալուց հետո Ըզնմերը լքվել է և փլատակների վերածվել ։
1730 թվականի Մարգար գրչի գրչագրած ձեռագրերից մեկում հիշատակվում է Տէր Գրիգոր Ըզնմերացին, որպես Սուրբ Թովմա վանքի միաբանական դասի անդամ։
Հուշարձաններ
Ըզնմերի գերեզմանտունը գտնվում է գյուղատեղիի հյուսիսային մասում, ունի 13-17-րդ դարերի մի շարք տապանաքարեր, որոնք մեծ մասամբ թաղված են հողի մեջ կամ էլ տեղահան են արված ։ Գերեզմանատան տապանաքարերի վիմագիր արձանագրություններից պարզ էր տարձել, որ գյուղը հնադարյան շրջանի պատմություն ունի։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Որդուարի շրջանի լքված բնակավայրեր Կատեգորիա:Լքված գյուղեր
(9410) 1995 BJ1
(9410) , աստերոիդ աստերոիդների գոտու արտաքին մասում։ Հայտնաբերվել է 1995 թվականի հունվարի 26-ին Տակեշի Ուրատայի կողմից Օոհիրայում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1995 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Տակեշի Ուրատայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների գոտու արտաքին մասի աստերոիդներ
Ջանեթ
Ջանեթ (جانت), քաղաք և համայնք Ալժիրի հարավ-արևելքում՝ Իլիզի վիլայեթում: Ջանեթ շրջանի վարչական կենտրոնն է:
Աշխարհագրական դիրքը
Քաղաքը գտնվում է վիլայեթի հարավում՝ Տասսիլին Աջջեր սարահարթի հարավային մասում, երկրի մայրաքաղաք Ալժիրից մոտավորապես 1470 կիլոմետր դեպի հարավ-արևելք: Ծովի մակարդակից բացարձակ բարձրությունը կազմում է 1053 մետր :
Ջանեթ համայնքը սահմանակից է Իլիզի և Բորջ էլ Հուաս համայնքներին, ինչպես նաև Լիբիայի և Նիգերի տարածքներին: Նրա տարածքը կազմում է 57,460 կմ²:
Կլիմա
Քաղաքի կլիման բնութագրվում է որպես անապատային կլիմա (BWh՝ ըստ Կյուպպենի դասակարգման): Տարվա ընթացքում գործնականում տեղումներ չեն լինում (միջին տարեկան քանակը 18 մմ է): Միջին տարեկան ջերմաստիճանը 23,4 °C է: Ամենացուրտ ամսում (հունվար) միջին ջերմաստիճանը 12,4 °C է, ամենատաք ամսին՝ հունիսին՝ 31,6 ° C :
Բնակչություն
2008 թվականի պաշտոնական մարդահամարի տվյալներով՝ համայնքի բնակչությունը կազմում էր 14 655 մարդ: Տղամարդիկ կազմել են ընդհանուր բնակչության  53,7 %-ը, կանայք` համապատասխանաբար 46,3 %-ը : Բնակչության գրագիտության մակարդակը կազմել է 85,6 %: Տղամարդկանց գրագիտության մակարդակը կազմել է 92,1 %, կանանց մոտ` 78 % : Ջանեթի բնակիչների 4,1 %-ն ունեցել է բարձրագույն կրթություն, 19,8 %-ը` միջնակարգ կրթություն :
Տրանսպորտ
Քաղաքի հարավային կողմով անցնում է N3 ազգային մայրուղին: Գործում է համանուն օդանավակայանը:
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ալժիրի քաղաքներ
Հալիթ Էրգենչ
Հալիթ Էրգենչ (haːˈlit eɾˈgentʃ), ծնվել է 1970 թվականի ապրիլի 30-ին Ստամբուլում, Թուրքիա։ Թատրոնի և կինոյի թուրք դերասան։ 1989 թվականին «Beşiktaş Atatürk» դպրոցում ստացել է միջնակարգ կրթություն, այնուհետև ընդունվել է Ստամբուլի տեխնիկական ինստիտուտը՝ նավաստի դառնալու նպատակով ։ 2011 թվականից սկսած նկարահանվում է թուրքական «Հոյակապ դար» հեռուստասերիալում՝ մարմնավորելով Սուլեյման I-ին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրք դերասաններ Կատեգորիա:Ստամբուլում ծնված անձինք Կատեգորիա:Թուրք կինոդերասաններ Կատեգորիա:Թուրք հեռուստադերասաններ Կատեգորիա:Ստամբուլում ծնված դերասաններ Կատեգորիա:Ալբանական ծագմամբ թուրքեր Կատեգորիա:Ոսկե թիթեռ մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ալբանացի դերասաններ
Աստերոիդների ցանկ (104101-104200)
Աստերոիդների ցանկ (104001-104100) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (104201-104300)
Կաներգա (գյուղ, Արդատովսկի շրջան)
Կաներգա (Канерга), գյուղ Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Արդատովսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Արդատովսկի շրջանի բնակավայրեր
Կալայջիկ
Կալայջիկ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Եվդոկիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Վարդան Ասատրյան
Վարդան Վլադիմիրի Ասատրյան, հայ բորտմեխանիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։
Ավարտել է Վիբորգի (Ռուսաստան) քաղաքացիական ավիացիայի տեխնիկական ուսումնարանը (1979)։ 1983–94-ին աշխատել է «Էրեբունի» օդանավակայանում։ 1988–92-ին Մի-8 ուղղաթիռի անձնակազմում մասնակցել է ՀՀ սահմանամերձ շրջանների և ԼՂ ինքնապաշտպանությանը։ Ընդհանուր թռիչքաժամը ԼՂ, Շահումյան և Գետաշեն կազմել է 263 ժամ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արցախյան ազատամարտի հայ օդաչուներ Կատեգորիա:Հայ օդաչուներ Կատեգորիա:1959 ծնունդներ Կատեգորիա:Մարտի 1 ծնունդներ Կատեգորիա:ՀՀ վարչապետի հուշամեդալակիրներ
(1547) Նելե
(1547) Նելե (Nele), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1929 թվականի փետրվարի 12-ին Պոլ Բուրժուայի կողմից Ուքլում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,644582 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9737 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,3154 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1570,85 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,229176 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 11,75° անկյուն։
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է T դասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս T Կատեգորիա:1929 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Պոլ Բուրժուայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ամուսկո
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Փոքր Լոսիխա
Փոքր Լոսիխա  (Малая Лосиха), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի երկրամասում, Ալթայի Հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Լոսիխա գետի ափով՝ 194 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 28 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Բիա գետն է, գետի ենթաավազանը Բիա և Կատուն գետերն են։ Գետի գետային ավազանը (Վերին) Օբ գետն է՝ մինչև Իրտիշի հետ միախառնման կետը։ Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Ֆրանսիական Պոլինեզիա
Կառավարվում է Ֆրանսիաի գերագույն հանձնակատարի կողմից:
Կատեգորիա:Կղզի պետություններ Կատեգորիա:Ֆրանսիական Պոլինեզիա Կատեգորիա:Ֆրանսախոս երկրներ
Շահրազադ (Թաուֆիկ ալ-Հաքիմ)
«Շահրազադ» (شهرزاد), եգիպտացի արձակագիր և դրամատուրգ Թաուֆիկ ալ-Հաքիմի (1898 - 1987) առաջին սիմվոլիկ պիեսներից մեկը։
Նոր արաբական մշակույթի զարգացման ուղիների հարցի պատասխանի որոնումներին է նվիրված Թաուֆիկ ալ-Հաքիմի «Շահրազադ» (شهرزاد) պիեսը։ Թաուֆիկ-ալ Հաքիմը իր առաջադրած խնդիրը դարձյալ փորձում է լուծել սիմվոլիկ ձևով։ Հեղինակը դիմում է «Հազար ու մի գիշեր» հեքիաթների նյութին։ Իր պիեսը սկսում է հեքիաթներից մեզ հայտնի բախման՝ կոնֆլիկտի հանգուցալուծումից։ Շահրիար արքան պահպանում է գեղեցկուհի Շահրազադի կյանքը իր խելքի և գեղեցկության համար։ Այստեղից էլ սկսվում են պիեսի գործողությունները։ Շահրազադի պատմությունները խլում են Շահրիարի հանգիստը և վերջինս, ձանձրանալով մարմնական հաճույքներից, ձգտում է միայն հոգևոր կյանքին։ Նա որոշում է նվիերել իրեն միայն իմացողությանը, ճանաչողությանը և գիտությանը։ Սակայն եթե «Քարանձավի բնակիչները» պիեսի հերոսները չեն կարողանում հաղթահարել ժամանակը, այդպես էլ Շահրիարը չի կարողանում կտրվել իր տեղից, փախչել ինքը իրենից։ Սերը Շահրազադի հանդեպ հաղթում է նրա ձգտմանը, այն է՝ ապրել միայն խելքով, բանականությամբ։
Ինչպես արդեն նշվեց, պիեսում դրամատուրգը սիմվոլիկ կերպով պատասխան է տալիս այն հարցին, թե ինչպես է նա պատկերացնում նոր արաբական մշակույթի զարգացումը։ Գրողը հանդիմանում է արաբ լուսավորիչների այն մասի անվճռականությունը, ովքեր 20-րդ դարի սկզբներին կոչ էին անում ամբողջապես ընդօրինակել Արևմուտքի մշակույթը՝ հաշվի չառնելով սեփական ժողովրդի ավանդույթները։ «Շահրազադ» պիեսը գրված է գրական արաբերենով՝ առանց եգիպտական բարբառի օգտագործման։ Կերպար-սիմվոլները չունեն որոշակի յուրահատկություններ, բացի իրենց «փիլիսոփայական ծանրությունից», որը կրում են։
Պիեսում որպես զգացմունքի մարմնավորում հանդես է գալիս վեզիր Կամարը, որին կործանում է Շահրազադի հանդեպ կույր սերը, կոպիտ ուժի խորհրդանիշն է սևամորթ ստրուկը, որը զրկված է խղճի խայթից և պիեսի միակ կերպարն է, ով շարունակում է ուրախանալ, հրճվել։ Իսկ Շահրիար արքան, ամուսնանալով Շահրազադի հետ, սկսում է մտորել, թե ով է այս կինը, որ այքան գիշեր իրեն անհանգիստ է պահել, ի՞նչ գաղտնիք է իր մեջ պահում։ Առհասարակ պիեսի բոլոր կերպարները ձգտում են բացահայտել Շահրազադի գաղտնիքը։ Սևամորթ ստրուկը նրա մեջ տեսնում է միայն կին՝ նախապատվությունը տալով իր զգացմունքայինին, կրքոտությանը։ Վեզիր Կամարի համար Շահրազադը հոգևոր ազնվության և խելամիտ բանականության նմուշ է։ Իսկ Շահրիարը հասկանում է, որ Շահրազադը գեղեցկության, պոեզիայի, սիրո, առհասարակ կյանքի հավերժ կենդանի խորհրդանիշ է։
Այսպես, պիեսի սիմվոլիկան, որը բացահայտվում է կենդանի, հագեցած կերպարներում, լուծում է գտնում ճշմարտության, կյանքի իմաստի ըմբռնման, իդեալին ձգտելու կոնկրետ, իրական կոչերի մեջ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արաբական գրականություն
Մամի
Մամի (მამი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Ռաճա-Լեչխում և Քվեմո Սվանեթ մարզի Լենտեխի շրջանում ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 31 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Լենտեխի շրջան
Չերեմոշնոե (գյուղ, Ժիտոմիրի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Չերեմոշնոե գյուղում բնակվում էր 469 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,139 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 3374,1 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Ժիտոմիրի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1921 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Սաառեմաա (գյուղ, Լասվա շրջան)
Սաառեմաա (Saaremaa), գյուղ Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Լասվա շրջանում։
Լատրոնիկո
Լատրոնիկո (Latronico), կոմունա Իտալիայում, Բազիլիկատա մարզում՝ Պոտենցա գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 5094 մարդ (2004 թվական), բնակչության խտությունը կազմում է 69 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 75 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 85043։ Հեռախոսային կոդը՝ 0973։
Նուր Ֆեթթահօղլու
Նուր Այսան Ֆեթթահօղլու (NuɾˈFettahogɫu, ), ազգությամբ թուրք գերմանացի դերասանուհի։ Նուրը ավարտել է Բեշիքթաշի միջնակարգ դպրոցը, այնուհետև ավարտել է Հալիչի պետական համալսարանը։ Նուր Այսանը խաղում է Հոյակապ դար հեռուստասերիալում՝ մարմնավորելով Մահիդեվրան սուլթանի դերը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրք դերասանուհիներ Կատեգորիա:Թուրք կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Թուրք հեռուստադերասանուհիներ Կատեգորիա:Թուրքական ծագմամբ գերմանացիներ Կատեգորիա:Ալբանական ծագմամբ թուրքեր Կատեգորիա:Գերմանացի կինոդերասանուհիներ
Աստերոիդների ցանկ (276901-277000)
Աստերոիդների ցանկ (276801-276900) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (277001-277100)
مصر.
مصر. (մասր), Սաուդյան Արաբիայի վերին մակարդակի ազգային դոմեններից է։ Օգտագործման մեջ է մտել 2010 թվականի մայիսի 5-ին ։
Տես նաև
Կատեգորիա:Վերին մակարդակի ազգային դոմեններ
Տայկի
Տայկի (紀北町), Ճապոնիայի Միե պրեֆեկտուրայի Վատարայ գավառում գտնվող ավան։ Ավանի մակերեսը կազմում է 233,54 կմ², բնակչությունը՝ 9 167 մարդ (2014 թվականի հունիսի 1-ի տվյալների համաձայն) , բնակչության խտությունը՝ 39,25 մարդ/կմ²։
Աշխարհագրական դիրք
Տայկի ավանը տեղակայված է Հոնսյու կղզու Կինկի տարածաշրջանի Միե պրեֆեկտուրայում։ Այս ավանի հետ սահմանակցում են Օդայ, Վատարայ, Մինամիիսե և Կիհոկու ավանները։
Բնակչություն
Ավանի բնակչությունը կազմում է 9 167 մարդ (2014 թվականի հունիսի 1-ի տվյալների համաձայն), իսկ խտությունը՝ 39,25 մարդ/կմ²։ Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունը՝ 1980-2005 թվականներին.
Տնտեսություն
Տայկի ավանն այդ շրջանի տնտեսական և արդյունաբերական կենտրոնն է։ Տայկիում հատկապես զարգացած են ձկնորսությունն ու կաթնամթերքի արդյունաբերությունը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի ավաններ Կատեգորիա:2005 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Վճարահաշվարկային համակարգ
Վճարահաշվարկային համակարգ կամ վճարային համակարգ (Payment system), վճարային գործիքների, քլիրինգի իրականացման, միջոցների փոխանցման և վերջնահաշվարկի կատարման ընդհանուր կանոնների, ընթացակարգերի և վերջիններս ապահովող տեխնիկածրագրային միջոցների ամբողջություն (ընդհանրություն), որի միջոցով ապահովվում է վճարման կատարումը շահառուին ։
Վճարահաշվարկային համակարգերը հանդիսանում են տնտեսության և ֆինանսական համակարգի կարևորագույն բաղադրյալներից մեկը։ Դրանք օգտագործվում են կառավարության կողմից հարկային վճարումներ ստանալու, նպաստներ, թոշակներ, սոցիալական այլ վճարումներ կատարելու, ֆինանսական շուկայի վերջնահաշվարկներն ապահովելու, կենտրոնական բանկի դրամավարկային քաղականությունն իրականացնելու, ինչպես նաև տնտեսավարող սուբյեկտների կողմից միմյանց նկատմամբ դրամական պարտավորությունները մարելու համար ։
ՀՀ վճարահաշվարկային համակարգերի տեսակներ
Կենտրոնական բանկից դուրս՝ Լորո/Նոստրո հաշիվներով միջբանկային հաշվարկներն իրականացվում են ինչպես թղթային, այնպես էլ էլեկտրոնային եղանակով՝ օգտագործելով հեռահաղորդակցման տարբեր համակարգեր (ՍՎԻՖԹ, Սի-ԲԻ-Էյ-Նեթ միջբանկային համակարգչային ցանց և այլն) ։
ՀՀ տարածքում գործում է նաև «ԱրՔա» քարտերով վճարումների միասնական համակարգը, որը մանրածախ վճարումների համակարգ է և ապահովում է «ԱրՔա» վճարային քարտերով, ինչպես նաև VISA և MASTERCARD միջազգային քարտերով գործառնությունների կատարում։ «ԱրՔա» համակարգում կատարված գործառնությունների պրոցեսինգը ու քլիրինգը իրականացվում են «ԱրՔա» պրոցեսինգային կենտրոնի կողմից, որը 2003 թվականից ապահովում է նաև միջազգային վճարային համակարգերի VISA և MASTERCARD վճարային քարտերով գործառնությունների պրոցեսինգ և քլիրինգ։
ՀՀ-ում միջազգային դրամական փոխանցումների համակարգեր
Միջազգային փոխանցումները Հայաստանի Հանրապետության բանկերի կողմից իրականացվում են արտասահմանյան բանկերում ունեցած թղթակցային հաշիվների միջոցով` հիմնականում SWIFT (ՍՎԻՖԹ) հեռահաղորդակցման համակարգով։ Հայաստանի Հանրապետության այն բանկերը, որոնք չունեն թղթակցային հարաբերություններ արտասահմանյան բանկերի հետ, իրենց արտասահմանյան վճարումներն իրականացնում են վերոհիշյալ բանկերի միջոցով` օգտագործելով վերջիններիս արտարժութային հաշիվները արտասահմանյան բանկերում։
Տնտեսավարող սուբյեկտների միջազգային փոխանցումները հիմնականում կատարվում են ավանդական բանկային փոխանցումների միջոցով, մինչդեռ ֆիզիկական անձանց փոխանցումները արտասահման և արտասահմանից ստացումները հիմնականում կատարվում են Հայաստանի Հանրապետությունում ներկայումս լայն տարածում գտած առանց հաշվի բացման՝ դրամական (փողային) փոխանցումների իրականացման մի շարք համակարգերի միջոցով։
ՀՀ քարտային վճարային համակարգ
«ԱրՔա» քարտերով վճարումների միասնական համակարգ «ԱրՔա» քարտերով վճարումների միասնական համակարգը ներդրվել է 2001 թվականին ՀՀ տարածքում գործող առևտրային բանկերի և ՀՀ կենտրոնական բանկի կողմից։ Համակարգի սեփականատեր և օպերատոր է հանդիսանում «Արմենիան Քարդ» ՓԲԸ-ն։ Համակարգում հաշվարկներն իրականացվում են բազմակողմանի զուտացման սկզբունքով, իսկ վերջնահաշվարկը կատարվում է մասնակից բանկերի՝ ՀՀ կենտրոնական բանկում վարվող թղթակցային հաշիվներով։ Համակարգի անդամ կարող են հանդիսանալ Հայաստանի Հանրապետությունում կամ Հայաստանի Հանրապետության տարածքից դուրս գործող ֆինանսական, բանկային կամ վճարային քարտերի բնագավառում մասնագիտացած կազմակերպությունները:«Արքա» համակարգի շրջանակներում գործում է պրոցեսինգային կենտրոն, որն ապահովում է համակարգի անդամ բանկերի կողմից թողարկված քարտերով կատարված գործարքների մշակումը և համակարգի ընդհանուր ղեկավարումը, համագործակցում է միջազգային կազմակերպությունների և այլ պրոցեսինգային ընկերությունների հետ՝ համակարգի առջև դրված խնդիրների իրականացման ուղղությամբ։ Ներկայումս «Արմենիան Քարդ» ընկերությունը հանդիսանում է.
Ներկայումս ՀՀ-ում բանկերի կողմից թողարկվում և սպասարկվում են ոչ միայն Arca քարտեր, այլև միջազգային վճարային համակարգերի քարտեր (Visa, MasterCard, AMEX, Diners Club և այլն)։ 2017 թվականից սկսած, «ԱրՔա» և ռուսական «Միր» վճարային համակարգերի համագործակցության արդյունքում, «ԱրՔա» քարտերը կարող են սպասարկվել Ռուսաստանի Դաշնությունում, իսկ ռուսական «Միր» քարտերը՝ «ԱրՔա» համակարգի ենթակառուցվածքում։
ՀՀ վճարահաշվարկային համակարգի մասնակիցներ
Վճարահաշվարկային համակարգի մասնակիցներ են ՀՀ տարածքում գործող բանկերը և ոչ բանկ ֆինանսական կազմակերպությունները։
ՀՀ տարածքում գործող բանկերը կարող են մատուցել վճարահաշվարկային ծառայություններ բանկային լիցենզիայի հիման վրա և իրենց հայեցողությամբ անդամակցել ՀՀ տարածքում գործող վճարահաշվարկային համակարգերին, ինչպես նաև միջազգային դրամական փոխանցումներ իրականացնող համակարգերին։
Ոչ բանկ ֆինանսական կազմակերպությունների թվին են պատկանում վճարահաշվարկային կազմակերպությունները, որոնց գործունեությունը կարգավորվում է «Վճարահաշվարկային համակարգերի և վճարահաշվարկային կազմակերպությունների մասին» ՀՀ օրենքով ։ Ըստ այս օրենքի` վճարահաշվարկային կազմակերպությունների լիցենզիաների տեսակներն են.
Դրամական (փողային) փոխանցումների իրականացման լիցենզիա ունեցող կազմակերպությունները կարող են ստանալ էլեկտրոնային փողերի թողարկման թույլտվություն և իրականացնել էլեկտրոնային փողերի թողարկում։
ՀՀ վճարահաշվարկային ծառայություններ
Հայաստանի Հանրապետությունում վճարահաշվարկային ծառայություններ են համարվում ՝
ՀՀ-ում կիրառվող անկանխիկ վճարային գործիքներ
Հայաստանի Հանրապետությունում անկանխիկ վճարումների գերակշռող մասը կատարվում է վճարման հանձնարարականներով, իսկ մնացած մասը` այլ գործիքներով, ինչպիսիք են պահանջագրերը, չեկերը, քարտերը։
Վճարային հանձնարարականներ
Վճարման հանձնարարականը հաճախորդի հանձնարարությունն է բանկին` իր հաշվից փոխանցել համապատասխան գումար շահառուի օգտին։ Այն ամենատարածված անկանխիկ վճարային գործիքն է Հայաստանի Հանրապետությունում, ինչը պայմանավորված է նրանով, որ վերջինս ավանդաբար կիրառվող վճարային գործիք է և միաժամանակ մյուս վճարային գործիքների համեմատ ունի գրեթե ամբողջությամբ կանոնակարգված իրավական դաշտ։
Վճարման հանձնարարականներով փոխանցումների նախաձեռնումը բանկերի հաճախորդների կողմից մեծ մասամբ իրականացվում է թղթային եղանակով։ Սակայն մի շարք բանկեր իրենց հաճախորդներին առաջարկում են նաև նոր ծառայություններ` բանկ-հաճախորդ հեռահաղորդակցման համակարգերի (home banking) միջոցով հանձնարարականների ներկայացում և այլն։
Միջբանկային հատվածում կրեդիտային փոխանցումները հիմնականում նախաձեռնվում են էլեկտրոնային եղանակով` ՀՀ ԿԲ համակարգերով։
Վճարումներ պահանջագրերով
ՀՀ տարածքում պահանջագրերի կիրառումը տնտեսավարող սուբյեկտների շրջանում լայն տարածում դեռ չի ստացել, քանի որ վճարային պահանջագիրը դեբետային գործիքի տարատեսակ է, որը վճարման է ներկայացվում ստացողի կողմից և որի դիմաց վճարը կատարվում է միայն վճարողի կողմից իր հաշվին համապատասխան միջոցների առկայության և վերջինիս ակցեպտավորման դեպքում։