cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հեկաբե
Պատմություն
Ամուսնուց 19 կամ 20 երեխաների մայր։ Նրա առաջնեկն էր Հեկտորը (ոմանք ամգամ կարծում էին, թե նրա հայրը Ապոլլոնն է) ։ Երկրորդ հղիության ժամանակ Հեքուբան երազում տեսել է, թե ջահ է լույս աշխարհ բերել, որից հետո Տրոյան այրվեց։ Իսկ մարգարեների կողմից երազը մեկանաբանվել էր տղա երեխայի լուս աշխարհ գալով, որը կբերի Տրոյայի վախճանին ։ Այդ որդին էր Պարիսը ։ Պարիսից հետո նա ունեցավ Կրեուսային, Լաոդիկային և Պոլիքսենեին։ Հետո ծնվել են Դեիֆոբին, զույգեր՝ Հելենին և Կասսանդրային, Պամմոնին, Պոլիտին, Անտիֆին, Գիպպոնոյին, Պոլիդորին ։
Հեկտորի տապանաքրի վրա է թողել մազերի հյուս ։ Տրոյայի գրավումից հետո նա գերի է ընկել։ Ըստ վարկածի, նա ավար է դարձել Ոդիսևսին ։ Մեկ այլ վարկածի, նրան վերցրել է Հելլան և տեղափոխվել Խերսոնես։ Նա վերածվել է շան, և նա թաղել է նրան Կինոսսեմա կոչվող վայրում։ Ըստ Ստեսիխորի «Իլիոնի մահը» պոեմի, Ապոլլոնը տեղափոխել է Լիկի ։
Ըստ Եվրիպիդեսի` (ողբերգությունում, որը անվանվել է նրա անունով), նա տեսել է նաև, թե ինչպես են հույները զոհաբերել նաև նրա դստերը՝ Պոլիքսենեին և որդու՝ Պոլիդորոսի մահը, ով սպանված է եղել Թրակիայի կայսեր Պոլիմիսթորի կողմից։ Այս վերջինից էլ վրեժ լուծելուց հետո նա նետվել է ծովը։
Ըստ Հիգինի` նա նետվել է ծովը և դարձել շուն, երբ Ոդիսևսը տարավ նրան ստրկության ։ Մեկ այլ վարկածով, մահացել է քարկոծելով ։ Նրան քարկոծել են թրակիացիները ։ Կամ վերածվել է շան և քարացել ։
Ժամանակակից դարաշրջան
Ի պատիվ Հեկաբեի անվանվել է աստերոիդ՝ (108) Հեկաբե, բացված 1869 թ.-ին։
Գրականություն
Гекуба // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն Կատեգորիա:Տրոյական պատերազմ
Մատվեև Կուրգանի գավառագիտական թանգարան
Թանգարանի հասցեն`Ռոստովի մարզ, ք. Մատվեև Կուրգան, Մայիսի 1-ի փողոց, շենք՝ 18:
Պատմություն
Մատվեև Կուրգանի շրջանային գավառագիտական թանգարանը հիմնադրվել է Ռոստովի մարզի Մատվեևո-Կուրգանսկի շրջանի վարչական ղեկավարի 1999 թվականի փետրվարի 1-ի «Շրջանային գավառագիտական թանգարան» ստեղծելու մասին № 79 հրամանագրով։ Այդ ժամանակ գյուղում առաջացել էր տարածաշրջանի պատմամշակութային ժառանգության վերաբերյալ նյութերի պահպանման և բազմապատկման անհրաժեշտությունը ։
Թանգարանային առաջին ցուցանմուշները ձևավորվել են Քաղաքային զինկոմին կից Ռազմական փառքի թանգարանի ցուցանմուշների, գյուղացիների անձնական արխիվների նյութերի փոխանցմամբ։ Թանգարանը բացվել է 2000 թվականին՝  Հայրենական մեծ պատերազմում տարած հաղթանակի 55-ամյակին։
Շրջանային թանգարանն ունի չորս ցուցասրահ՝
«Միուս-ճակատամարտ. 1941-1943 թթ.» և «Հեղափոխություն»։ Քաղաքացիական պատերազմ», «Աֆղանստան։ Չեչնիա։ Հոգու ցավ» սրահներում ցուցադրվում են ցուցանմուշներ Քաղաքացիական պատերազմի, Հայրենական պատերազմի, Աֆղանստանի, Չեչնիայի պատերազմների վերաբերյալ, ինչպես նաև Մատվեև Կուրգանի բնակիչների մասնակցությանն առնչվող նմուշներ՝ զինվորական համազգեստներ, զենքեր, նկարներ, լուսանկարներ։
«Նվիրում հնագույն երկրին» սրահը պատմում է գյուղի և տարածաշրջանի պատմությունը մինչև 1917 թվական։ Սրահում ներկայացված են կազակների կենցաղի նմուշներ՝ արդուկներ, ճախարակներ, սպասք, տղամարդկանց և կանանց հագուստ, կանանց գլխաշորեր։
Չորրորդ՝ «Հայացք տարիների միջով» սրահը նվիրված է Մատվեև Կուրգանի զարգացմանը Խորհրդային ժամանակաշրջանում, հավաքագրված են շրջանի հասարակական միավորումների, ընկերությունների պատմությանն առնչվող նյութեր, դրամագիտական ցուցանմուշներ, ժամացույցներ, հին ռադիոներ և այլն։ Թանգարանն աշխատում է Մեծ Հայրենականի վետերանների, երեխաների և դեռահասների հետ։
Կակաչ (Արդահանի գավառ)
Կակաչ, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Արդահանի գավառում։ Գտնվում էր Չլդըր լճից հյուսիս֊արևելք, Կուր գետի աջակողմյան վտակներից մեկի ափին։
Մատվեև Կուրգանի գավառագիտական թանգարան
Պատմություն
Թանգարանն ունի 2900 ցուցանմուշ, այդ թվում՝ լուսանկարներ, փաստաթղթեր, ասեղնագործություններ, սրբապատկերներ, Մատվեևո-Կուրգանսկի շրջանի արհեստներ։ Թանգարանում կազմակերպվում են էքսկուրսիաներ նախադպրոցական տարիքի և տարրական դպրոցի երեխաների համար, մասնավոր հավաքածուների ցուցահանդեսներ, Ռոստովի մարզի գավառագիտական թանգարանի ցուցահանդեսներ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի թանգարաններ Կատեգորիա:1999 հիմնադրումներ
Կակաչ (Արդահանի գավառ)
Բնակչություն
1907 թվականին ուներ 129 քուրդ բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Մահաբհարաթա
Մահաբհարաթա (սանսկրիտ՝ Mahābhārata महाभारत), հին հնդկական պոեմ-էպոս է։ Այն հին հնդկական գրականության երկու մեծ պոեմներից մեկն է։ Մյուս մեծ պոեմը «Ռամայանան» է։
«Մահաբհարաթան» պատմում է Բհարաթա թագավորի ժառանգների մասին։ Տասնհինգ գրքերից (փարվա) կազմված պատմագրությունների, առակների, լեգենդների, երկխոսությունների, աստվածաբանական, քաղաքական, իրավական բնույթի դատողությունների, առասպելների, ծագումնաբանությունների, օրհներգերի, ողբերգերի ամբողջություն է։ Համարվում է, որ նրա մեջ կա աշխարհի ամեն ինչը։
Պոեմի բովանդակությունը
Պոեմում պատմվում է ռաջաների երկու ընտանիքների միջև պայքարի մասին։ Հինգ Փանդավ եղբայրներ վաղ տարիքից մնացել էին առանց հոր։ Հորեղբայրն ու հորեղբոր որդիները՝ Կաուրավները, նրանց արտաքսեցին հարազատ վայրերից։ Փանդավները մեծանալով դարձան հզոր դյուցազուններ։
Փանդավները իրենց համար կառուցեցին շքեղ պալատ։ Սակայն Փանդավներից ավագը վեգ խաղալիս տարվեց մի նախիր, ոսկի, ձիեր, հազար ստրուկ ու ստրկուհիներ, փղեր և վերջապես, իրեն, եղբայրներին և թագավորի աղջկան։ Նրանք բոլորը դարձան ստրուկներ։ Չնայած հետագայում եղբայրները ազատվեցին, սակայն չկարողացան խաղաղ ճանապարհով վերադարձնել իրենց սեփականությունը։ Փանդավների ու Կաուրավների միջև սկսեց մահ ու կենաց կռիվ։ Աստվածները Փանդավներից մեկին նվիրեցին իրենց զենքը։ Ցեղերի մի մասը Փանդավների կողմն էր, իսկ մյուսը՝ նրանց հակառակորդների։ Նրանց միջև սկսված ճակատամարտը տևեց 18 օր։ Ճակատամարտի ընթացքում հաջողությունն ուղեկցում էր մերթ մեկին, մերթ մյուսին։ Վերջապես Փանդավները հաղթեցին և դարձան թագավորներ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էպոսներ Կատեգորիա:Հին Հնդկաստան Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործություններ այբբենական կարգով
Թովուզի շրջան
Թովուզի (Տավուշի) շրջան (Tovuz rayonu) վարչական միավոր է Ադրբեջանի Հանրապետության հյուսիս-արևմուտքում։ Վարչական կենտրոնը Տավուշ (թուրքական ձևը՝ Թովուզ) քաղաքն է։
Աշխարհագրություն
Թովուզի շրջանը սահմանակցում է Հայաստանի (69 կմ) և Վրաստանի (23 կմ) հետ, ինչպես նաև ունի սահման Ադրբեջանի Հանրապետության կազմում գտնվող Աքստաֆայի շրջանի հետ արևմուտքում, Շամխորի շրջանի հետ արևելքում, Գետաբեկի շրջանի հետ հարավում և մի փոքրիկ մասով հյուսիսում Սամուխի շրջանի հետ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թովուզի շրջան
Անդրեևկա (գյուղ, Դիկանկայի շրջան)
Անդրեևկա (Андріївка), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Դիկանկայի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Բոգինշչինա։ Հիմնադրվել է 1814 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Անդրեևկա գյուղում բնակվում էր 423 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1677 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 252,24 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Դիկանկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1814 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Սերգեյ Նարիշկին
Սերգեյ Եվգենիի Նարիշկին, ռուս պետական, քաղաքական և ռազմական գործիչ։ Ռուսաստանի Դաշնության արտաքին հետախուզության ծառայության տնօրեն 2016 թվականի հոկտեմբերի 5-ից ։ Ռուսաստանի Դաշնության Անվտանգության խորհրդի մշտական անդամ։ Ռուսաստանի Դաշնության 1-ին դասի գործող պետական խորհրդական։
2011-2016 թվականներին Ռուսաստանի դաշնային պետդումայի VI համագումարի նախագահ, Միութենական պետություն խորհրդարանական ժողովի նախագահ։ «Միասնական Ռուսաստան» կուսակցության բարձրագույն խորհրդի անդամ ։
2008 թվականից մինչև 2011 թվականի դեկտեմբերի 20-ը, ՌԴ նախագահի աշխատակազմի ղեկավար։ 2008 թվականից ՌԴ նախագահի պետական պարգևների հանձնաժողովի նախագահ, 2012 թվականից գլխավորել է Ռուսական պատմական հասարակությունը։
2011 թվականի դեկտեմբերի 4-ին Լենինգրադի մարզում «Առաջադեմ Ռուսաստան» կուսակցության ցուցակում ընտրվել է Պետական դումայի պատգամավոր ։ 2011 թվականի դեկտեմբերի 21-ին «Առաջադեմ Ռուսաստան» խմբակցության առաջարկով ընտրվել է ՌԴ Պետական դումայի նախագահ։
Մանկական և պատանեկան տարիներ
Մանկությունը անց է կացրել Լենինգրադի մարզի Վսեվոլոժսկ քաղաքում։ Վսեվոլոժսկի շրջանում աշխատել է ուսանողական շինարարական ջոկատում ։
1972 թվականին ավարտել է համար 190 գեղարվեստագեղագիտական դպրոցը ոսկե մեդալով ։
Կրթություն և գիտական աստիճան
1978 թվականին ավարտել է Բալթյան պետական տեղխնիկական համալսարանը «ռադեոմեխանիկ-ինժեներ» մասնագիտությամբ, իսկ հետո Սանկտ Պետերբուրգի միջազգային մենեջմենթի համալսարանը «տնտեսագետի» որոկավորմամբ։ Տիրապետում է անգլերենի և ֆրանսերենի։
Տնտեսական գիտությունների թեկնածու (2004, ատենախոսություն «Օտարերկրյա ներդրումները Ռուսաստանի տենտեսական զարգացման գործոն») և Գիտությունների դոկտոր։
Գիտական աշխատանք
47 գիտական աշխատանքի հեղինակ, այդ թվում 25 հոդված և 5 մենագրություն արտասահմանյան ներդրումների ներգրավման խնդիրների մասին ։
2008 թվականից Պետական և համայնքային կառավարման իրավատնտեսական կենտրոնի ղեկավար ։
Նարիշկինը և Լուժկովը
2010 թվականի սեպտեմբերի 17-ին Ռուսաստանի նախագահ Դմիտրի Մեդվեդևի հանձնարարությամբ Նարիշկինը Մոսկվայի քաղաքապետ Յուրի Լուժկովին առաջինը հայտնեց առաջիկա հրաժարականի մասին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս գործարարներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի պետական դումայի անդամներ Կատեգորիա:«Միասնական Ռուսաստան» կուսակցության անդամներ Կատեգորիա:Տնտեսագիտական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանակիրներ Կատեգորիա:Ռուս տնտեսագետներ Կատեգորիա:Ռուս պետական գործիչներ Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ռուս ռազմական գործիչներ Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Բելառուս)
Ռակոշինո
Ռակոշինո (Ракошино), գյուղ Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Մուկաչևոյի շրջանում։
Պատմություն
1995 թվականի հուլիսին Ուկրաինայի Նախարարների կաբինետը հաստատել է այստեղ գտնվող սովխոզը սեփականաշնորհելու որոշումը ։
2001 թվականի տվյալներով Ռակոշինո գյուղում բնակվել է 3 280 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 4219 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմել է 777,44 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Մուկաչևոյի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1333 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Բասկետ-հոլ (Կազան)
Պատմություն
2004 թվականից «Բասկետ-հոլում» անցկացվում են բասկետբոլի, վոլեյբոլի, գեղարվեստական մարմնամարզության, ծանրամարտի, բադմինտոնի, համալիր մարտարվեստի, գոտիներով ըմբշամարտի և այլ մարզաձևերի միջազգային և համառուսաստանյան խոշոր մրցումներ (օրինակ, Եվրալիգայի «Չորսի եզրափակիչը»)։ 2011 թվականի ապրիլին «Բասկետ-հոլում» տեղի է ունեցել ծանրամարտի Եվրոպայի առաջնությունը, իսկ 2015 թվականին` ակրոբատիկ ռոքնռոլի աշխարհի ու Եվրոպայի առաջնությունները ։
Համալիրում համերգներով հանդես են եկել «A-ha», «Դիփ Փարփլ», «ԴԴՏ» խմբերը, Պատրիսիա Կաասը, Նիկոլայ Բասկովը և հայտնի այլ խմբեր ու կատարողներ։ Այստեղ ավանդաբար անցկացվում են բերքի հանրապետական և քաղաքային տոները, տոնածառի հանդեսներ, դպրոցական վերջին զանգի արարողություններ, սթափության տոնը և այլն ։
Նախքան «Սանկտ Պետերբուրգ» վոլեյբոլային պալատի հայտնվելը, «Բասկետ-հոլը» նաև վոլեյբոլի «Զենիթ» ակումբի (նախկին «Դինամո-Թաթտրանսգազ») տնային ասպարեզն էր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կազանի մարզական կառույցներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի բասկետբոլային դահլիճներ Կատեգորիա:2003 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Նուրլինո
Նուրլինո (Нурлино, Нөрлө), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ուֆիմսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1712 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ուֆիմսկի շրջանի բնակավայրեր
Սիամաջորե
Սիամաջորե  (Siamaggiore), կոմունա Իտալիայում, Սարդինիա մարզում՝ Օրիստանո գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 996 մարդ (2008 թվականի տվյալներով), բնակչության խտությունը կազմում է 75 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 13 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 9070։ Հեռախոսային կոդը՝ 0783։
Կոստանդին կայսրը հարգվում է որպես կոմունայի հովանավոր սուրբ։ Տոնակատարությունը ապրիլի 23-ին է։
Ժողովրդագրություն
'''Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
(7945) Կրեյսաու
(7945) Կրեյսաու (Kreisau), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1991 թվականի սեպտեմբերի 13-ին Ֆրեյմուտ Բորնգենի և Լուց Շմադելի կողմից Տաուտենբուրգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,175579 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9089 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,4423 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1172,09 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,307144 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,01° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1991 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ֆրեյմուտ Բորնգենի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Լուց Շմադելի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Անվաորդեր
Անվաորդեր, առաջնախոռոչային որդերի տիպ։ Հայտնի է մոտ 1500 տեսակ՝ տարածված ամենուրեք, հիմնականում քաղցրահամ ջրամբարներում, խոնավ հողերում։
Արտաքին կառուցվածք
Մարմինը (երկարությունը՝ 0, 04-2, 5 մմ) որդանման է կամ գնդաձև, կազմված է գլխից, իրանից և պոչային մասից կամ ոտքից։ Մարմնի ծածկույթն արտադրում է կուտիկուլա, որը, հաստանալով, հաճախ առաջացնում է պաշտպանական զրահ և ծածկում իրանը կամ նրա մի մասը։ Շուրջբերանային թարթիչներն առաջացնում են գայլիկոնային ապարատ, որը ծառայում է կենդանու շարժման և սննդի ընդունման համար։
Ներքին կառուցվածք
Նյարդային համակարգը բաղկացած է վերկլանային հանգույցից և այդտեղից դուրս եկող նյարդերից։ Արյան և շնչառության համակարգեր չունեն։ Արտաթորության օրգանները նախաերիկամներն են։
Բազմացում և զարգացում
Բաժանասեռ են, արուն փոքր է էգից։ Բազմանում են կուսածնությամբ և սեռական սերունդների հաջորդականությամբ։ Սնվում են միաբջիջ ջրիմուռներով, միկրոօրգանիզմներով։
Կենսաբանական նշանակություն
Անվաորդերը կարևոր նշանակություն ունեն ջրամբարների ինքնամաքրման համար։ Ձկների և այլ կենդանիների կեր են։
Կատեգորիա:Կենդանիների տիպեր Կատեգորիա:Կենդանիներ
Մելիքյանի լուսանկարչական տուն
Մելիքյանի լուսանկարչական տունը 19-րդ դարի վերջին - 20-րդ դարի սկզբին Բաքվում գործող լուսանկարչական տներից մեկն է։
Մելիքյանն ազգությամբ հայ էր՝ Բաքվում գործող ազգությամբ հայ բազմաթիվ լուսանկարիչներից մեկը։
Հղումներ
Կատեգորիա:Բաքվի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Ադրբեջանահայ լուսանկարչական տներ
Սպարտակ Սեյրանյան
Սպարտակ Արմենակի Սեյրանյան, քաղաքական-հասարակական գործիչ։
Կենսագրություն
1986 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետը, ստացել պատմաբանի, պատմության և հասարակագիտության ուսուցչի որակավորում։ 1980-1981 թվականներին աշխատել է «Երազ» գործարանում, 1986-1989 թվականներին՝ Հայաստանի Ազգագրության պետական թանգարանի գիտաշխատող, 1993-1997 թվականներին` «Ազգային հարցի և գենոցիդի ուսումնասիրման կենտրոն» հասարակական կազմակերպության գործադիր տնօրեն, 1997-2001 թվականներին`«Հայոց աշխարհ» օրաթերթի լրագրող և փոխխմբագիր։ 2001-2006 թվականներին աշխատել է «Նորավանք» գիտակրթական հիմնադրամում, 2004-2006 թվականներին՝ ՀՅԴ Հայաստանի ԳՄ «Երկիր» պաշտոնաթերթի գլխավոր խմբագիր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:1963 ծնունդներ Կատեգորիա:Մայիսի 23 ծնունդներ Կատեգորիա:Սալդա գյուղում ծնվածներ Կատեգորիա:ՀՅԴ անդամներ Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 3-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կոտայքի մարզ
Մարզի տարածքն ընդգրկում է Կոտայքի սարավանդը, Մարմարիկ գետի ավազանը, Հրազդան գետի ավազանի վերին ու միջին հատվածը, ինչպես նաև Գեղամա լեռնաշղթայի արևմտյան լանջերը ։ Այն հարավ-արևմուտքից սահմանակից է մայրաքաղաքին, արևմուտքից՝ Արագածոտնի, հյուսիսից՝ Լոռու, հյուսիս-արևելքից՝ Տավուշի, արևելքից՝ Գեղարքունիքի և հարավից՝ Արարատի մարզերին ։
Կասրեթի
Կասրեթի, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Արդահանի գավառում։ Գտնվում էր Արդահան քաղաքից հյուսիս֊արևելք ։
Կոտայքի մարզ
Կոտայքի մարզի վարչական կենտրոնը Հրազդանն է ։ Կոտայքի մարզը զբաղեցնում է 2089 կմ² տարածք (8-րդը Հայաստանի մարզերի շարքում)։ Ըստ 2011 թվականի տվյալների՝ մարզի բնակչությունը կազմում է 254 397 մարդ ։
Կասրեթի
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Կոտայքի մարզ
Կոտայքի արևմտյան մասը նախկինում մտել է Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Կոտայք, իսկ արևելյանը՝ Մազազ գավառների մեջ ։ Ներկայիս վարչատարածքային միավորը ձևավորվել է Հայկական ԽՍՀ-ի մաս կազմող Աբովյանի, Հրազդանի և Նաիրիի շրջանների միավորման հետևանքով ։ Կոտայքի մարզը խորհրդային տարիներին ունեցել է զարգացած մեքենաշինական, հաստոցաշինական արդյունաբերություն, որն այժմ գրեթե վերացել է ։
Կոտայքի մարզը Հանրապետության տնտեսական խոշորագույն կենտրոններից է։ Հրազդանում մինչ օրս գործում է ջերմաէլեկտրակայան և ջրաէլեկտրակայան, որոնք բավարարում են Հայաստանի էներգետիկ պահանջների մի մասը ։  Մարմարիկ գետի ձախ ափին գտնվող Մեղրաձոր գյուղում պահվում են զգալի ոսկու պաշարներ։ Ծաղկաձոր քաղաքը Հայաստանի լեռնադահուկային սպորտի կենտրոնն է, որն ունի կարևոր զբոսաշրջային նշանակություն ։ Մարզի տարածքը հարուստ է նաև պատմամշակութային հուշարձաններով։ Դրանց մարգարիտը Գառնու հեթանոսական տաճարն է, որը կառուցվել է 1-ին դարում և համարվում է մինչ օրս պահպանված նախաքրիստոնեական հայկական արվեստի եզակի նմուշներից մեկը։ Նշանավոր են նաև Գրիգոր Մագիստրոս Պահլավունու կողմից կառուցված Բջնի բերդը, ինչպես նաև միջնադարյան Կեչառիսի վանքային համալիրը և Գեղարդավանքը՝ ուր և պահվում էր հայտնի գեղարդը, որով հռոմեացի զինվորը խոցել է Քրիստոսի կողը։
Կասրեթի
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Կոտայքի մարզ
Անվան ծագումնաբանություն
Ըստ ընդունված վարկածի՝ Կոտայք անվանումը կապված է Մեծ Հայքի Արշակունի թագավոր Խոսրով Կոտակի անվան հետ ։ Սակայն որոշակի այլ աղբյուրներ էլ իրենց հերթին վկայում են, որ Կոտայք երկրամասի անվանումը բոլորովին էլ կապված չէ «Խոսրով Մեծի թոռը, քաջ և հզոր Տրդատ թագավորի որդի» Խոսրովի հետ և ունի էթնիկական ծագում ։
Ենթադրվում է, որ Կոտայք անվանումը կապված է հինաշխարհյան նույնանուն ցեղանվան հետ։ Նույնացվում է ուրարտական սեպագիր արձանագրությունների Էտունի երկրի անվան հետ։ Ղևոնդ Ալիշանը հնարավոր է համարում, որ հույն նշանավոր աշխարհագրագետ Կլավդիոս Պտղոմեոսի հիշատակած Կոտակենե գավառը նույն Կոտայքն է։
Կոտայքի մասին տեղեկություններ են պահպանվել Անանիա Շիրակացու «Աշխարհացոյց»-ում և մատենագիրների երկերում։ Հայ մատենագիրներից առաջին հիշատակությունը Սեբեոսինն է (7-րդ դար)։ Արաբ պատմագիր Բալաձորին Կոտայքը հիշում է Կույտա ձևով։ Միքայել Չամչյանը, այլ տեղեկություններից օգտվելով, Կոտայքն անվանում է Խատա կամ Խատայոց։
Վաղ շրջան
Կոտայքի արևմտյան մասը հնում մտնում էր Այրարատ նահանգի Կոտայք, իսկ արևելյանը՝ Մազազ գավառների կազմի մեջ ։ Կոտայք գավառի մասին տեղեկություններ պահպանվել են 7-րդ դարի «Աշխարհացոյց»-ում և հայ մատենագիրներ Սեբեոսի, Թովմա Արծրունու, Ասողիկի, Կիրակոս Գանձակեցու, Ստեփանոս Օրբելյանի և Զաքարիա Քանաքեռցու աշխատություններում, հայկական հին ձեռագրերում և հիշատակարաններում ։ Նրա անցյալի պատմական և մշակութային կյանքի վկայություններն են Կոտայքում պահպանված բազմաթիվ հուշարձանները ։ Ըստ հնագույն վկայությունների՝ Կոտայքի ներկայիս տարածքը բնակեցված է եղել դեռևս հազարավոր տարիներ առաջ ։ Հրազդան քաղաքի տարածքում հայտնաբերվել են մ.թ.ա. 2-1-ին հազարամյակների դամբարաններ։ Պահպանվել է մ.թ.ա. 13-րդ դարի քարավանատուն։ Վաղ ժամանակներում մարզի ներկայիս տարածքում և հարակից շրջաններում ապրող ուրարտացիները կարողացան միավորել տեղի ցեղախմբերին և ստեղծել Վանի թագավորությունը, որի մեջ էլ մտնում է Կոտայքի տարածքը։
Ըստ ուրարտական արձանագրությունների՝ մարզի ներկայիս տարածքն ընդգրկվում էր Էթիունի խոշոր ցեղային միության տիրապետության մեջ։ Աբովյան քաղաքի տարածքում հայտնաբերվել է Արգիշտի I թագավորի (մ.թ.ա. 8-րդ դար) սեպագիր արձանագրությունը ։ Քաղաքի հարավային մասում կա մ.թ.ա. 2-1-ին հազարամյակի կիկլոպյան ամրոց, բնակատեղի և դամբարաններ։
Կոտայքի մարզի ներկայիս տարածքը եղել է հին հայերի հեթանոսության գլխավոր կենտրոններից մեկը։ Այստեղ է գտնվում Հայաստանի տարածքում մինչ օրս պահպանված միակ հեթանոսական կառույցը՝ Գառնու տաճարը ։ Միջնադարյան հայկական մատենագիտության մեջ Մովսես Խորենացու առաջ քաշած ավանդությունը ճանաչվել է ճշմարիտ-իրական։ 14-րդ դարի մի ձեռագրի մեջ էլ դաստակերտ-ամրոցի հիմնադրման տարի է համարվում մ.թ.ա. 2166 թվականը ։
Սխտոր
Սխտոր (Allium sativum), միամյա, վեգետատիվ ճանապարհով բազմացող բանջարային մշակաբույս, որի մշակովի տեսակները լայն տարածում ունեն սննդի, երշիկի ու պահածոների արդյունաբերության և ժողովրդական բժշկության մեջ։ Օգտագործվում է թարմ վիճակում ծանրամարս կերակուրների հետ որպես համեմունք, թթուների ու պահածոների մեջ՝ որպես յուրահատուկ համ ու բույր տվող համեմունք, և երշիկի արդյունաբերության մեջ՝ որպես հականեխիչ ազդեցություն ունեցող նյութ։
Կոտայքի մարզ
Միջնադար
Վաղ միջնադարում (3-5-րդ դարեր) այս հողերը պատկանել են հայոց թագավորի կալվածքները տնօրինող Վարաժնունիների տոհմին։ 5-րդ դարում հովիտն անցավ հայկական ազդեցիկ Կամսարական տոհմի տիրապետության տակ, որը սերվել էր Իրանի 7 մեծագույն տներից մեկի՝ Կարենյաններ-Պահլավունիներից։ Կամսարական տոհմի հետնորդ, Պահլավունի տոհմի առաջնորդ Գրիգոր Մագիստրոսը 1033 թվականին հրամայեց Ծաղկաձոր ավանում կառուցել եկեղեցի, որը կոչեցին Գրիգոր Լուսավորիչի անունով։ Արդյունքում՝ հիմնվեց Կեչառիս վանական համալիրը ։
Սխտոր
Սխտորի հյութի ֆիտոցիդներն ունեն առավել ուժեղ բակտերիասպան հատկություն, քան սոխինը։ Ժողովրդական բժշկության մեջ սխտորը վաղուց հայտնի է եղել որպես տարափոխիկ հիվանդությունների հարուցիչների ոչնչացնող և համաճարակային հիվանդություններից պաշտպանվելու միջոց։
Կոտայքի մարզ
Միջնադար
Արշակունիների ժամանակ Կոտայքը պատկանում էր հայոց արքունիքին, իսկ 5-7-րդ դարերում, ըստ որոշ տվյալների՝ Ամատունյաց նախարարական տանը։ Կոտայքի տարածքը կռվախնձոր է եղել Ամատունինեչօ և հայոց իշխան Գրիգոր Ա Մամիկոնյանի միջև։ Ըստ Հայոց կաթողիկոս և պատմիչ Հովհաննես Դրասխանակերտցու գրառումների՝ Արամոնս գյուղը եղել է հայոց կաթողիկոսական կալված։ 9-10-րդ դարերում պատկանել է Բագրատունիների թագավորությանը, իսկ 10-րդ դարի վերջում գավառը նվիրվել է Պահլավունիներ իշխանական տոհմին։ Հետագայում՝ 12-13-րդ դարերում տարածքը եղել է Զաքարյանների իշխանության տակ և պատկանել է Իվանե Զաքարյանին, ինչպես նաև նրան ենթակա հայ իշխաններին։ 13-15-րդ դարերում վերջինիս մի մասն անցել է Պռոշյանների և Խաղբակյանների ենթակայության տակ։ 1253 թվականին ներկայիս մարզի տարածքի մի մասը Մանգու Խանը շնորհել է իշխան Սմբատ Օրբելյանին՝ թուրք սելջուկների և թաթար մոնղոլների տիրապետության շրջանում։
Սխտոր
Սխտորի քիմիական կազմը կախված է դրա տեսակից, մշակման վայրից ու ագրոտեխնիկայից։ Սխտորի քիմիական կազմի մեջ մընում են 64,66 % ջուր, 35,34 % չոր նյութ (ընդ որւոմ՝ ածխաջրեր-26,31 %, սպիտակուցներ-6,67 %, ճարպ-0,06 %, թաղանթանյութ-0,77 %) և 1,44 % մոխիր։ Սխտորն հարուստ է նաև C վիտամինով։ Հանքային տարրերից սխտորը պարունակում է կալցիում, մագնեզիում, մոլիբդեն, պղինձ, կոբալտ, վանադիում, ֆոսֆոր, ծծումբ, քլոր և անագ։ Ունի բարձր կալորիականություն. մեկ կիլոգրամը տալիս է 1300 կալորիա էներգիա։
Սխտորի հետ կապված հավատալիքներ
Ժողովրդական հավատալիքներում սխտորը բավականին շատ է ներկայացված, երբեմն նրան վերագրվում են գերբնական հատկություններ, երբեմն կապում են չար ուժերի հետ։ Կենտրոնական ևրոպայի ժողովուրդները հավատում են, որ սխտորն ունի վամպիրներին ու չարքերին վանելու հատկություն և այդ նպատակով պատուհաններից կախում են սխտոր։ Չեխերի մոտ ընդունված կարծիք կա, որ տանիքին դրված սխտորը տունը պաշտպանում է կայծակից։
Կոտայքի մարզ
Նոր և նորագույն ժամանակներ
Տարածքի հետագա տիրապետողների թվում եղել են ակ-կոյունլու, կարա-կոյունլու ցեղախմբերը, Սեֆյան Պարսկաստանը, իսկ 18-րդ դարի կեսերին Կոտայքը ձևավորել է Երևանի խանության Կարբի-Բասարի և Կըրխբուլաղ մահալները։ Այս տարածքը նույնպես ենթարկվել է Շահ Աբասի իրականացրած բռնագաղթին, ինչի հետևանքով բնակիչները լքել են այն։ 1828-1829 թվականներին Արևելյան Հայաստանում Ռուսաստանի տիրապետության հաստատումից հետո այն մտել է Կոտայք գավառի մեջ ։ Թուրք-պարսկական տիրապետության օրոք բաժանված էր Երևանի խանության Կըրխ-Բուլաղի և Գսանի-Բասարի մահալների միջև ։ Արևելյան Հայաստանը վերջնականապես Ռուսաստանին միացվելուց և Երևանի նահանգը կազմվելուց հետո (1849) Կոտայքը մտավ այդ նահանգի մեջ։ Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում էր երկրագործությամբ, անասնապահությամբ, այգեգործությամբ։ Շրջանում չկային արդյունաբերական քաղաքներ ։ Գյուղերը փոքր էին և անբարեկարգ։ Նախքան հոկտեմբերյան հեղափոխությունը՝ Կոտայքում մարքսիստական գաղափարների առաջին տարածողները եղել են Բաքվի, Թիֆլիսի և Երևանի ձեռնարկություններում աշխատող առանձին բոլշևիկ գործիչներ, ինչպես նաև Երևանի թեմական դպրոցի կոտայքցի աշակերտները, որոնք հարում էին բոլշևիկյան «Սպարտակ» կազմակերպությանը։ Խորհրդային իշխանության հաստատումից հետո 1920 թվականի դեկտեմբերին հիմնադրվեց Կոտայքի կուսկազմակերպությունը ։ 1921 թվականին տեղի ունեցավ առաջին կուսակցական համաժողովը, որը կոչվեց Կոտայքի շրջանի կուսակցականների ընդհանուր ժողով։ 1973 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ Կոտայքում կար 117 կուսկազմակերպություն՝ 2997 կոմունիստներով։ 1921-1971 թվականներին տեղի է ունեցել շրջանային կուսկազմակերպության 36 կոնֆերանս։ Առաջին կոմերիտական բջիջը կազմակերպվել է 1920 թվականի դեկտեմբերին՝ Քանաքեռում։ 1921 թվականի հուլիսի վերջին կայացավ առաջին կոնֆերանսը, որն ընտրեց շրջկոմ։ Կազմակերպությունն այն ժամանակ ուներ 320 կոմերիտական։ 1972 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ Կոտայքում հաշվվում էր կոմերիտական կազմակերպություն՝ 6729 կոմերիտականներով։ Խորհրդային իշխանության առաջին տարիներին, մինչև 1925 թվականի հոկտեմբերի 20-ը, Կոտայքը որպես գավառակ մտել է Երևանի գավառի մեջ, այնուհետև դարձել առանձին շրջան։ Կոտայքը Հայաստանի հետամնաց գյուղատնտեսական շրջաններից էր։ 1700 գաղթական ընտանիքներ բառացիորեն ընչազուրկ էին և անօթևան։ 1922 թվականին կայացած անկուսակցականների համագումարը որոշեց, մինչև կառավարության օգնությունը, գյուղում միջոցներ ձեռնարկել սովի դեմ պայքարելու համար։ Այս ժամանակահատվածում շրջանի բնակչության մոտ 95% անգրագետ էր։ Բոլոր գյուղերում բացվեցին անգրագիտության վերացման կայաններ (լիկվիդացիոն կայաններ) և սկսվեց զանգվածային տարրական կրթության իրագործումը։ Այդ նպատակով տարրական դպրոցներ բացվեցին գյուղերում։ Քանաքեռում 1926 թվականին բացվեց յոթնամյա դպրոց, իսկ Ելղովանում՝ կոլերիտ դպրոց։ 1925 թվականին շրջանում գործում էր արդեն 24 դպրոց՝ 2684 աշակերտով։
Սխտոր
Որպես սնունդ
Հնագույն ժամանակներից սխտորը համարվում է կերակրի անբաժան մասը։ Հրեաներն այն համարում են սուրբ ուտելիք։ Ճապոնացիներն ու կորեացիները բարձր ջերմաստիճանում թթու դնելով ստանում են, այսպես կոչված «սև սխտոր», որը հիմա լայնորեն տարածված է Արևմուտքում։ Հայերիս մոտ սխտորն անբաժան մաս է կազմում խաշ ուտելու արարողության ժամանակ։ Թփով տոլմայի հետ մատուցվում է «սխտորմածուն»։ Ճաշի հետ սխտոր օգտագործելուց մի փոքր իջնում է մարդու զարկերակային ճնշումը և առաջացնում է քնելու ցանկություն։
Կոտայքի մարզ
Նոր և նորագույն ժամանակներ
1922 թվականին նախկին աղայապատկան հողերի վրա կազմակերպվեց Ձագ գյուղի Մյասնիկյանի անվան տնտեսությունը։ Այստեղ աճեցվող ծխախոտի, խնձորի և վարունգի բերքատու տեսակները հետագայում տարածվեցին շրջանի մյուս գյուղերում։ Առաջին կոլեկտիվ տնտեսություններն Կոտայքում կազմակերպվեցին 1928 թվականին, Ելղովանում (այժմ՝ Կոտայք) և Ճաթղռանում (այժմ՝ Գեղաշեն)։ Նրանցից յուրաքանչյուրը միավորում էր 12 տնտեսություն։ 1930 թվականի սկզբներին կոլտնտեսություններ կազմակերպվեցին ևս 24 գյուղերում։ 1934 թվականին կոլտնտեսությունները միավորում էին 3514, 1935 թվականին՝ 5408 ընտանիք։ 1936 թվականին կոլտնտեսություններն արդեն ընդգրկում էին շրջանի բնակչության 95%-ը։ 1934 թվականին ստեղծվեց մեքենա-տրակտորային կայան, որը սպասարկում էր 26 տնտեսությունների։ Ավելի ուշ Ջրվեժում կազմակերպվեց 2-րդ ՄՏԿ։
Սխտոր
Բուժիչ նշանակություն
Հին Հռոմում սխտորը հոգնածությունը վերացնելու, ուժերը վերականգնելու միջոց է եղել։ Օգտագործվել է ծեծած սխտորի, աղի, պանրի և գնձի տերևների խառնուրդը։
Կոտայքի մարզ
Նոր և նորագույն ժամանակներ
Կոտայքի առաջին արդյունաբերական ձեռնարկությունը՝ Արզնիի հանքային ջրերի գործարանը, կառուցվեց 1927 թվականին։ 1928 թվականին այնտեղ կառուցվեց նաև Հայաստանում առաջին առողջարանը։ Շրջանի կուսակցական կազմակերպության ղեկավարությամբ աշխատավորները եռանդուն մասնակցություն ունեցան Քանաքեռի ՀԷԿ-ի, հատկապես՝ նրա ջրանցքի և ջրավազանի կառուցմանը։ Կոտայքի աշխատավորությունը մասնակցեց նաև 1930-ական թվականներին սկսված և 1950-ական թվականներին շարունակված Երևան-Աղստաֆա երկաթուղու շինարարությանը։
Սխտոր
Բուժիչ նշանակություն
Միջին դարերում Գերմանիայում, Ռուսաստանում, Ֆրանսիայում և Եվրոպայի մյուս երկրներում այն համարվել է խոլերայի, որովայնային տիֆի համաճարակների ժամանակ օգտագործվող ամենաարդյունավետ միջոցը։
Կոտայքի մարզ
Նոր և նորագույն ժամանակներ
Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին Կոտայքի մարզի բնակչությունն իր ավանդը ներդրեց հաղթանակի գործում։ 1941 թվականին շրջանի կոմունիստների 54, 7% (407 մարդ) մեկնեց ռազմաճակատ։ 1941-1945 թվականներին շրջանի ազգաբնակչությունից 7350 մարդ զորակոչվեց խորհրդային զինված ուժերի շարքերը։ ԽՍՀՄ շքանշաններով ու մեդալներով պարգևատրվեց 4735 մարդ։ Նրանցից երկուսը՝ Հրանտ Բաբայանը և Սերգեյ Սարխոշևը, արժանացան Խորհրդային Միության հերոսի կոչման, իսկ Իվան Միրզոևը դարձավ Փառքի շքանշանի երեք աստիճանների ասպետ։ Պատերազմի ժամանակ Կոտայքի աշխատավորները վիթխարի աշխատանք կատարեցին թիկունքում՝ աշխատուժի մեծ պակասի պայմաններում ապահովելով կոլտնտեսային արտադրությունը և մթերքների հանձնումը պետությանը։ Կառուցվեց Գառնիի ջրանցքը, որն Ազատ գետի ջրով ոռոգեց 800 հա հող։ 1945 թվականին շահագործման հանձնվեց Գառնիի էլեկտրակայանը, այնուհետև շարք մտավ Քանաքեռի ջրհան կայանը։
Սխտոր
Բուժիչ նշանակություն
Եվրոպայում սխտորով բուժել են աղիքային և թոքային պալարախտը, դիֆթերիան, տիֆը, արնալուծը։
Կոտայքի մարզ
Նոր և նորագույն ժամանակներ
Ետպատերազմյան տարիներին զգալի փոփոխություններ տեղի ունեցան Կոտայքի տնտեսության կառուցվածքում․ աննախընթաց չափով աճեց արդյունաբերության տեսակարար կշիռը շրջանի տնտեսության ընդհանուր հաշվեկշռում․ կառուցվեցին և գործարկվեցին 12 կարևոր արդյունաբերական ձեռնարկություններ։ Արդյունաբերական ձեռնարկությունների հետ մեկտեղ շրջանում հայտնվեցին նոր բնակավայրեր՝ Նոր Հաճն և Արզնի քաղաքատիպ ավանները։ 1958 թվականին նախկին շրջկենտրոններ Քանաքեռ ու Ավան գյուղերը միացվեցին Երևանին, իսկ Գառնի, Գողթ, Քյուլլուջա գյուղերում, Աբովյանում և Քանաքեռավանում (նոր բնակավայր, որի կառուցումն սկսվել է 1960 թվականից) ստեղծվեցին մասնագիտացված խորհրդային տնտեսություններ։ Նախկին կոլտնտեսությունների և բնակատեղիների հիմքի վրա ստեղծվեցին նաև Աբովյանի ծխախոտի զոնալ փորձակայանը, անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտի Բալահովտի ուսումնա-փորձնական տնտեսությունը, Առինջի պտղատնկարանային տնտեսությունը, Աբովյանի անտառային տնտեսությունը, Ջրվեժի, Ձորաղբյուրի, Ողջաբերդի, Պտղնիի, Ջրաբերի, Հացավանի պետական տնտեսությունները, Աբովյանի ջերմոցային տնտեսությունը։ Կոտայքի գյուղատնտեսության մասնագիտացման և մշակվող հողատարածությունների բերքատվության բարձրացման համար մեծ նշանակություն ունեցավ Կոտայքի ջրանցքի շինարարությունը, որի առաջին հերթն ավարտվեց 1958 թվականին։ 1970 թվականին ջրովի հողատարածությունները կազմեցին մոտ 10 000 հա (1940 թվականին՝ 4936 հա)։ Ակնա լճից անցկացված ջրանցքով ջրվում են Գեղամա լեռնաշղթայի արոտավայրերը՝ մոտ 1000 հա։
Լեռնագրություն
Կոտայքը կենտրոնական դիրք է գրավում Հայաստանի տարածքում ։ Արևելքում սահմանակցում է Գեղարքունիքի մարզին, հյուսիսում և հյուսիս-արևելքում համապատասխանաբար Լոռու և Տավուշի մարզերին, հարավում սահմանակից է Արարատի մարզին և քաղաքամայր Երևանին, իսկ ամբողջ արևմուտքում՝ Արագածոտնի մարզին ։ Ամենաերկար սահմանագիծը Արագածոտնի մարզի հետ անցնող սահմանն է, իսկ ամենակարճը՝ Տավուշի մարզի սահմանը։ Կոտայքը գտնվում է Արարատյան գոգավորության նախալեռան հյուսիս-արևելքում՝ Հրազդան և Ազատ գետերի միջև, Կոտայքի սարավանդի վրա ։ Հյուսիս-արևելքում բարձրանում են Գեղամա լեռնաշղթան (Աժդահակ լեռ 3598 մ) և Ողջաբերդի լեռնաբազուկը, արևմուտքում ձգվում է Հրազդանի կիրճը, իսկ հարավում՝ Նորքի բարձրությունը։ Կոտայքի մարզի կենտրոնական հատվածում՝ Հրազդան գետի երկու ափերին, տարածվում են Կոտայքի և Եղվարդի թույլ մասնատված լավային սարավանդերը։ Կենտրոնական հատվածում են գտնվում Գութանասարի, Արայի և Հատիս լեռնագագաթները ։
Սխտոր
Բուժիչ նշանակություն
Սխտորի յուղը Եվրոպայում և Կուբայում կիրառել են դեղնախտը բուժելիս։
Կոտայքի մարզ
Լեռնագրություն
Մարզի հարթավայրերն են` Եղվարդի հարթավայրը (գտնվում է ծովի մակերևույթից 1200-1300 մետր բարձրության վրա) և Հրազդանի սարահարթը (ծովի մակերևույթից` 1700-1800 մետր բարձրության վրա)։ Ամենաբարձր կետը Աժդահակ լեռն է՝ 3598 մետր բարձրությամբ։ Աժդահակ լեռը գտնվում է Կոտայքի և Գեղարքունիքի մարզերի սահմանագլխին։ Ռելիեֆը մեղմ ալիքավոր է, տեղ-տեղ բարձրանում են մնացորդային բլուրներ և խարամային կոներ։ Ծածկված է Գեղամա լեռնաշղթայի հրաբուխներից արտավիժած լավաներով ու տուֆերով, որոնք ընդարձակ աստիճաններով Ողջաբերդի լեռնաբազուկից ձգվում են դեպի Գետառի ալյուվիալ հովիտը։
Թեք ու անտառազուրկ լանջերում շատ են հեղեղատներն ու փոքր հովիտները։ Շրջանի տարածքի մեծ մասում տեղանքի թեքությունները 8°-ից չեն անցնում, ուստի տնտեսական յուրացման համար համեմատաբար դյուրին են։ Կոտայքի մարզի հողաբուսական ծածկույթը բավականին խայտաբղետ է։ Գերակշռում են լեռնատափաստանային և լեռնաշագանակագույն, բարձրադիր վայրերում՝ ենթալպյան լեռնամարգագետնային, սևահողանման ու դարչնագույն հողերը։ Սարավանդներին բնորոշ են շագանակագույն հողերը և չոր տափաստանային լանդշաֆտները։ Լեռնալանջերին սևահողային ծածկույթի վրա ձևավորվել են լեռնային տափաստաններ։ Ծաղկունյաց լեռների և Մարմարիկի հովտի անտառների տակ տարածվում են գորշ դարչնագույն հողերը։ Բարձրադիր լեռնային գոտուն բնորոշ է լեռնամարգագետնային լանդշաֆտը։ Գետահովիտներում կուլտուրացված ոռոգվող հողեր են։ Բարձրադիր մասերում տարածված են խոտհարքներն ու ամառային արոտավայրերը։ Լավ են արտահայտված բնական լանդշաֆտային գոտիները։
Սխտոր
Բուժիչ նշանակություն
Շատ այլ ժողովուրդների մոտ սխտորի քերուկով պաշտպանվել են օձերի խայթոցի թունավոր ազդեցությունից։ Իսկ հնդիկ բժիշկները դիֆթերիայով, տենդով, բծավոր տիֆով, որովայնային տիֆով հիվանդներին խորհուրդ են տվել բուժման ընթացքում անընդմեջ օգտագործել սխտոր։ Նույն խորհուրդը տվել են նաև հին բուսաբույժները՝ անքնության, գլխացավի և կլիմակտերիկ նևրոզների բուժման համար։
Կոտայքի մարզ
Ջրագրություն
Կոտայքի մարզն աչքի է ընկնում ներքին ջրերի առատությամբ։ Գետերից Հրազդանը, Գետառը, Ազատը ունեն ոռոգիչ նշանակություն։ Ակնա լճի (բարձրությունը՝ 3032 մետր) ջրերով ջրարմիացվում են ամառային արոտավայրերը։ Հրաբխային ապարների մեջ ներծծված ջրերն աղբյուրների տեսքով դուրս են գալիս լեռների ստորոտներում, ինչպես նաև Հրազդան և Ազատ գետերի կիրճերում ։ Հայտնի են Քառասունակնի, Գառնիի և Արզնու աղբյուրները, որոնց ջրերը հասնում են Երևանին և օգտագործվում կենցաղային և արդյունագործածական նկատառումներով :Կոտայքի մարզի քաղաքային և գյուղական բնակավայրերի տարածքներում կան տասնյակ լճեր, որոնց մի մասը չորանում է ամռանը։ Կոտայքի մարզի լճերը տնտեսական նշանակություն գրեթե չունեն։ Դրանք հիմնականում օգտագործվում են ոռոգման նպատակներով և ունեն տեղական նշանակություն։ Մարզի ջրամբարներն օգտագործվում են ոռոգման, էներգետիկայի, ձկնաբուծական և բուժական նկատառումներով։ Հայտնի են Մարմարիկի և Աղբյուրակի ջրամբարները ։
Սխտոր
Բուժիչ նշանակություն
Որպես հարբուխից պաշտպանվելու միջոց օգտակար է եղել շնչել մանրացված սխտորի բույրը։
Կոտայքի մարզ
Ջրագրություն
Կոտայքի մարզի ստորգետնյա ջրերի պաշարները բաշխված են անհամաչափ։ Ստորգետնյա ջրերը մեծ նշանակություն ունեն ջրային հավասարակշռության մեջ։ Կոտայքի մարզում կան նաև մի քանի ջրառատ ջրվեժներ։ Դրանցից ամենաջրառատն ու բարձրադիրը Գողթ գյուղում գտնվող Խոսրովի ջրվեժն է, որն ունի 8 մետր բարձրություն։ Ջրվեժն ունի զբոսաշրջային կարևոր նշանակություն։ Ճահիճների թիվը բավականին քիչ է։ Տարեց տարի դրանց քանակն էլ ավելի է կրճատվում։
Սխտոր
Բուժիչ նշանակություն
Երգիչներին, ձայնի հնչեղութան համար, խորհուրդ են տվել ամեն օր սոված ուտել հում կամ եփած սոխ ու սխտոր։
Ձայնի կորուստի կանխման նպատակով սոված կերել են խորոված սխտոր։
Կոտայքի մարզ
Կլիմա
Տարվա ամենատաք ամիսը հուլիսն է, իսկ ամենացուրտը՝ հունվարը։ Կոտայքի մարզի ցածրադիր շրջաններում միջին հունվարյան ջերմաստիճանը կազմում է 4.5-5 °C: Բարձրադիր շրջաններում հունվարյան ջերմաստիճանը նվազում է մեկ և ավելի ջերմաստիճանով՝ -3.6 °C:
Սխտոր
Բուժիչ նշանակություն
Դեռ Հիպոկրատը իր ժամանակին որպես հակամանրէային վարակի դեմ պայքարելու միջոց խորհուրդ է տվել սխտորի ածուխը խառնել բուական յուղի հետ և օգտագործել թարախային վերքերը բուժելիս։
Կոտայքի մարզ
Կլիմա
Կոտայքի մարզի բարձրադիր շրջաններում ամառվա ամենատաք ամսին գրանցվում է միջինում 8.7 °C ջերմություն։ Ցածրադիր շրջանների եղանակային պայմանները բավականին տարբեր են։ Ամառվա ամիսներին գրանցվում է բարձր ջերմություն հատկապես Աբովյան և Հրազդան քաղաքներում։ Միջին հուլիս-օգոստոսյան ջերմաստիճանը ցածրադիր գոտիներում կազմում է 22.2 °C և ավելի։
Սխտոր
Բուժիչ նշանակություն
Օղու մեջ թրմած սխտորը օգնում է հոդատապի, հոդացավի, երիկամներում և միզապարկում առաջացած քարերի տարրալուծմանը։ Այն լավացնում է ընդհանուր նյութափոխանակությունը և բոլոր անոթները դարձնում առաձգական։ Կանխարգելում է հիպերտոնիայի, սրտամկանի ինֆարկտի, ստենոկարդիայի, սկլերոզի և զանազան ուռուցքների առաջացումը, անցկացնում է գլխացավը, ականջների աղմուկը և վերականգնում է տեսողությունը
Կոտայքի մարզ
Կլիմա
Ամենացածր ջերմաստիճանը Հայաստանի Կոտայքի մարզում գրանցվում է Աժդահակ լեռան գագաթին։
Սխտոր
Մշակումը և արտադրությունը
Սխտորը մշակվում է բոլոր աշխարհամասերում։
Կոտայքի մարզ
Կլիմա
Տարեկան մթնոլորտային տեղումների քանակը նորմայից բարձր է՝ 400-970 մմ։ Տարբեր ամիսներին տեղում է անձրև, կարկուտ, իսկ ձմեռային ամիսներին՝ ձյուն։ Անսառնամանիք օրերի թիվը մարզի ստորին գոտում կազմում է շուրջ 200 օր։
Կոտայքի մարզը, ինչպես և ամբողջ Հայաստանը, գտնվում է Գրինվիչի զուգահեռականից արևելք՝ չորրորդ ժամային գոտում ։ Մինչև 2011 թվականը Հայաստանն անցնում էր ամառային և ձմեռային ժամային հերթափոխի. մարտի վերջին կիրակի օրը ժամացույցի սլաքները մեկ ժամ առաջ էին տրվում, իսկ հոկտեմբերի վերջին կիրակի օրը ձմեռային ժամանակը վերականգնվում էր՝ ժամացույցի սլաքները մեկ ժամ հետ տալով։ 2012 թվականից ժամանակը դարձել է անփոփոխ՝ Հայաստանի համապատասխան օրենքի փոփոխությամբ ։
Սխտոր
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Դեղաբույսեր Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր Կատեգորիա:Արմատապտուղներ
The Bandito Tour
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Համերգային շրջագայություններ Կատեգորիա:Twenty One Pilots խմբի համերգային շրջագայություններ
Կոտայքի մարզ
Բուսական և կենդանական աշխարհ
Կոտայքի մարզի կենդանական աշխարհը համեմատաբար ավելի աղքատիկ է։ Կոտայքի մարզը տեղադիրքով Միջերկրածովյան կենսաշխարհագրական տարածաշրջանի Իրանական, Փոքրասիական ու Պոնտոս-կովկասյան մարզերի խաչմերուկ է, որով և պայմանավորված է այդ աշխարհագրական շրջանների ազդեցությունը Հայաստանի և առանձին մարզերի կենդանական աշխարհի տեսակների վրա։
Կոտայքի մարզի կենդանական աշխարհին բնորոշ են հիմնականում լեռնատափաստանային կենդանատեսակները։ Մարզի տարբեր շրջաններում հանդիպում են գայլ, աղվես, լուսան, կզաքիս, գորշուկ, նապաստակ և այլն։ Մեծ է նաև օձերի տեսակների բազմազանությունը։ Կոտայքի մարզի տարբեր գոտիներում հանդիպում են ինչպես անվտանգ, այնպես էլ թունավոր օձեր։ Կոտայքի մարզի սողունների գլխավոր ներկայացուցիչներից է հայկական լեռնատափաստանային իժը, որն ապրում է մարզի լեռնային շրջաններում։ Այս աշխարհագրական տեղամասում ապրում են նաև մի շարք թռչուններ՝ ալպիական ճայ, կովկասյան մայրեհավ, տափաստանային արծիվ և այլն։
Կոտայքի մարզի կենդանական աշխարհը հանրային հարստություն է և կարևոր նշանակություն ունի հասարակության գիտական, գեղագիտական, ճանաչողական զարգացման համար։ Կենդանիները, լինելով կարևոր բնական պաշար և ունենալով կարևոր նշանակություն մարդու տնտեսական գործունեության համար, միաժամանակ կարող են հանդիսանալ գյուղատնտեսության վնասատուներ, որոշ վարակիչ հիվանդությունների ու մակաբույծների փոխանցողներ կամ մարդու և կենդանիների համար վտանգավոր կենդանական թույների կրողներ։
Կոտայքի մարզը սակավ անտառածածկ վարչատարածքային միավոր է, իսկ բուսական աշխարհը նման է Հայաստանի մյուս շրջաններին։ Կոտայքի մարզի բուսականության հիմնական տիպերի աշխարհագրական տեղաբաշխումը պայմանավորված է վերընթաց գոտիականությամբ։
Այստեղ աճում է հաճարենի, կաղնի, բոխի, սոճի, լորենի, կեչի, թեղի, հացենի և այլն։ Կոտայքի մարզում հատկապես առատ են մշակաբույսերի վայրի ազգակիցները՝ ցորենը, աշորան, գարին, վարսակը, ոլոռը, ճակնդեղը, զանազան հատապտուղներ, կորիզավոր, ունդավոր, կերային, բանջարանոցային բուսատեսակներ և այլն։
Կոտայքը Հայաստանի այն երկու մարզերից մեկն է, որտեղ հայտնաբերվել են բրածո բույսեր (բրածո բույսեր են հայտաբերվել նաև Տավուշի մարզում)։ Դրանց համալիրներն աչքի են ընկնում իրենց հազվագյուտ տեսակային կազմի բազմազանությամբ և առատությամբ։ Հայաստանում մինչ այժմ հայտնի բրածո ֆլորաներից ամենաերիտասարդը նուռնուսինն է, որը աճում է միայն Կոտայքի մարզում։
Վարչական բաժանում
Կոտայքի մարզն իր տարածքի մեջ ընդգրկում է Խորհրդային Հայաստանի մաս կազմող Հրազդանի, Աբովյանի և Նաիրիի նախկին շրջանները։ Ներկայումս դրանց անվանում են տարածաշրջաններ։ Կոտայքի մարզը բաղկացած է երեք տարածաշրջաններից՝ Հրազդանի, Աբովյանի և Նաիրիի ։
Կոտայքի կենտրոնական տարածաշրջանը Հրազդանն է, որը գտնվում է Հրազդան գետի վերին և միջին ավազանում։ Հրազդանի տարածաշրջանում են գտնվում նաև Չարենցավան քաղաքը, որոնք նախկին արդյունաբերական հսկաներ էին։ Այստեղ է գտնվում նաև Հայաստանի խոշորագույն զբոսաշրջային և առողջարանայի կենտրոններից մեկը՝ Ծաղկաձորը։ Գյուղական համայնքներն են` Ալափարս, Աղավնաձոր, Արզական, Արտավազ, Բջնի, Լեռնանիստ, Կարենիս, Հանքավան, Մարմարիկ, Մեղրաձոր, Սոլակ, Ջրառատ, Քաղսի և Ֆանտան ։
Կոտայքի մյուս տարածաշրջանը Աբովյանն է։ Այն գտնվում է Ազատ և Հրազդան գետերի միջև, Կոտայքի սարավանդի վրա։ Աբովյանի տարածաշրջանում է գտնվում Աբովյան քաղաքը, ինչպես նաև բավականին երիտասարդ Բյուրեղավանը։ Գյուղական համայնքներն են` Ակունք, Առինջ, Արամուս, Արզնի, Բալահովիտ, Գեղաշեն, Զառ, Զովաշեն, Զովք, Կաթնաղբյուր, Կամարիս, Կապուտան, Կոտայք, Հատիս, Ձորաղբյուր, Մայակովսկի, Նոր գյուղ, Նուռնուս, Պտղնի, Ջրաբեր, Ջրվեժ, Սևաբերդ, Վերին Պտղնի, Գառնի, Գեղադիր, Գեղարդ, Գողթ, Հացավան, Ողջաբերդ ։
Նաիրիի տարածաշրջանը Կոտայքի մարզի տարածքով ամենափոքր բաղադրիչն է։ Աշխարհագրորեն այն գտնվում է Քասաղ և Հրազդան գետերի միջև՝ Եղվարդի հրաբխային սարավանդի վրա։ Նաիրիի տարածաշրջանում են գտնվում Եղվարդ և Նոր Հաճն քաղաքները։ Քաղաքներից Եղվարդը Խորհրդային Միության և Հայաստանի կազմում նշանավորվել է, որպես գինու և կոնյակի արտադրությամբ առաջատար քաղաք, իսկ Նոր Հաճնը հայտնի է թանկարժեք քարերի մշակմամբ։ Գյուղական համայնքներն են` Արագյուղ, Արգել, Բուժական, Գետամեջ, Զովունի, Զորավան, Թեղենիք, Մրգաշեն, Նոր Արտամետ, Նոր Գեղի, Սարալանջ, Քանաքեռավան, Քարաշամբ, Նոր Երզնկա, Պռոշյան և Քասախ։
Քաղաքներ
Կոտայքի մարզի մարզկենտրոնը Հրազդանն է։ Մյուս քաղաքներն են Աբովյանը, Բյուրեղավանը, Եղվարդը, Նոր Հաճնը, Չարենցավանը, Ծաղկաձորը։
Հրազդանը Հայաստանի խոշոր քաղաքներից է։ Մինչ 1959 թվականը կոչվել է Ներքին Ախտա և այդ անվանումով մտել է Երևանի նահանգի Նոր Բայազետի գավառի մեջ։ 1995 թվականին Հրազդանը դարձել է Կոտայքի մարզի մարզկենտրոնը։ Քաղաքը կազմված է 3 հիմնական զանգվածներից՝ հարավային, կենտրոնական և հյուսիսային։ Հիմնական արդյունաբերական շինությունները կենտրոնացված են հյուսիսային արդյունաբերական հանգույցում։ 1969 թվականին կազմվել է Հրազդանի վարչամշակութային կենտրոնի նախագիծը։
Կոտայքի մարզում կարևոր նշանակություն ունի նաև Աբովյան քաղաքը, որն անմիջապես հարում է քաղաքամայր Երևանին։ Համարվում է Երևան քաղաքի արբանյակը։ Աբովյան քաղաքով է անցնում Երևանը հանրապետության հյուսիս-արևելքին կապող ավտոճանապարհը, որը կապում է Երևան, Աշտարակ, Հրազդան քաղաքները և շրջանի գյուղերը տանող խճուղիներ։ Աբովյանը գտնվում է Երևան-Սևան երկաթուղու հատման վայրում։ Այս պատճառով Աբովյանը երբեմն անվանում են Երևանի «հյուսիսային դարպաս»։
Ունի երկաթուղային կայարան՝ Երևան-Սևան ուղղությամբ։ Խորհրդային տարիներին Աբովյանն հանրապետության ամենաարագ աճող քաղաքն էր՝ արդյունաբերական կարևոր կենտրոնը։
Մայրաքաղաքից 12 կմ հեռավորության վրա գտնվում է Եղվարդ քաղաքը, որը Կոտայքի խոշոր եկեղեցական կենտրոններից է։ Կոտայքի մարզի երիտասարդ քաղաքներից են Բյուրեղավանը, Չարենցավանը և Նոր Հաճնը։
Ծաղկաձորը Կոտայքի ամենափոքր քաղաքն է։ Այն քաղաքի կարգավիճակ է ստացել միայն վերջին տասնամյակում (ՀԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի 1984 թվականի փետրվարի 16-ի հրամանագրով Ծաղկաձորը դասվել է քաղաքների կարգին)։ Ծաղկաձորը լեռնակլիմայական առողջավայր է։ Այստեղ են գտնվում մարզական բազան, քաղաքից Թեղենիսի գագաթը տանող 6 կմ երկարությամբ ճոպանուղին, մանկական առողջարանը, հանգստյան տները և տուրիստական բազաները։
Աղբյուրը՝ armstat.am
Բնակչություն
Ըստ 2011 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ Կոտայքի մարզի բնակչությունը կազմում է 254 397 մարդ, իսկ բնակչության միջին խտությունը՝ 121,14 մարդ/կմ² ։ Բնակչության թվի և միջին խտության ցուցանիշներով Կոտայքը Հայաստանում զիջում է միայն Արմավիրի և Արարատի մարզերին, ինչպես նաև մայրաքաղաքային ինքնավարություն և մարզի կարգավիճակ ունեցող Երևան քաղաքին։ Կոտայքը մարդու բնակության հնագույն վայրերից է։ Առաջին մարդիկ այստեղ հաստատվել են դեռևս վաղ ժամանակներում՝ հազարամյակներ առաջ։ Մարզի բնակչության ներկայիս պատկերը ձևավորվել է բնակչության մեխանիկական աճի ազդեցությամբ։
1830-ական թվականներին Պարսկահայաստանից և Արևմտյան Հայաստանից գաղթելով հանգրվանել են այս տարածքներում ։ 1950-ականների սկզբին սկսվեց մեծ ներհոսք դեպի Արմավիրի մարզ՝ Վրաստանից, Ադրբեջանից, ինչպես նաև բուն Հայաստանի այլ շրջաններից։ Սրա գլխավոր հետևանքը կարելի է համարել այն, որ զարկ տրվեց արդյունաբերության կտրուկ զարգացմանը։
Սրա ազդեցությամբ Խորհրդային Հայաստանի մի շարք քաղաքների բնակչության թիվը կտրուկ աճեց։ Միայն Հրազդան քաղաքն ուներ 53,7 հազար մարդ բնակչություն։ Խորհրդային տարիներին այս վարչական միավորում աչքի էին ընկնում նաև Աբովյան (47,3 հազար մարդ), Չարենցավան (25,2 հազար մարդ), Եղվարդ (12,5 հազար մարդ), Նոր Հաճն (10,4 հազար մարդ), Բյուրեղավան (8,6 հազար մարդ) քաղաքները։
Կոտայքի մարզի քաղաքային բնակչության կամ ուրբանիզացման մակարդակը նորմայից բարձր է՝ 54 %: Այս ցուցանիշով Կոտայքի մարզը Հայաստանում զիջում է Սյունիքի, Լոռու և Շիրակի մարզերին։
Կոտայքի մարզի կազմի մեջ մտնող գյուղական բնակավայրերը մարդաշատ են։ Մարզի 62 գյուղերից 11-ն ունի ավելի քան 3000 բնակիչ։ Առավել խոշոր և հայտնի գյուղերից են Գառնի (7,0 հազար մարդ), Նոր Գեղի (6,0 հազար մարդ), Քասախ (5,6 հազար մարդ) և Զովունի (5,5 հազար մարդ) գյուղերը։
Բնակչության էթնիկական կազմը խայտաբղետ է։ Հիմնական բնակիչները հայերն են, որոնք դավանում են քրիստոնեություն (Հայ Առաքելական եկեղեցի)։ Ըստ 2011 թվականի տվյալների՝ Կոտայքի մարզում ապրում են 249 508 հայեր, որոնք կազմում են ամբողջ մարզի բնակչության ճնշող մեծամասնությունը՝ 98,08 %: Գյուղում ապրում են նաև եզդիներ (3 211 մարդ), ասորիներ (676 մարդ), ռուսներ (590 մարդ), քրդեր (94 մարդ), ուկրաինացիներ (93 մարդ), պոնտոսի հույներ (70 մարդ) և այլազգիներ ։
Առողջապահություն
1973 թվականի դրությամբ Կոտայքում գործել է 6 հիվանդանոց (315 մահճակալով), 38 բուժ-մանկաբարձական կայան և գյուղական ամբուլատորիա, 3 դեղատուն ։
Առողջապահության ոլորտը մեծ նշանակություն ունի Կոտայքի մարզի սոցիալ-տնտեսական զարգացման ասպարեզում։ Առողջապահության ոլորտում գերակա է համարվում առաջնային բուժօգնությունը։ Ծրագրային մակարդակով հատուկ կարևորվում են մոր և մանկան առողջության պահպանումը, մանկական հիվանդանոցային և շտապ օգնության ծառայությունների արդիականացումը, ինչպես նաև վարակիչ և կառավարելի ոչ վարակիչ հիվանդությունների կանխարգելման խնդիրները։
2000-2013 թվականների Ամբուլատոր-պոլիկլինիկական օղակում ընթացքում կատարվել է շուրջ 960.0 միլիոն դրամի ներդրում, որի արդյունքում կառուցվել և հիմնանորոգվել են 23 առողջության առաջնային պահպանման կենտրոնները, ընտանեկան բժշկության մասնագիտացման ծրագրով մասնագիտացել են 140 բժիշկ և 161 բուժքույր։
Այս ամենը կատարվել է Համաշխարհային բանկի վարկային ծրագրերով։ Կոտայքի մարզերի գյուղական բնակավայրերում մեծ մասամբ բնորոշ են 60-ից բարձր տարիքային խմբին պատկանող մարդիկ։ Նման տարիքային խմբին պատկանող անձանց տեսակարար կշիռը 12%-ից ավելի է։
Ավստրիական ավիաուղիներ
Պատմություն
Ավիաընկերությունը ստեղծվել է սեպտեմբերի 30-ին 1957 թվականին, առաջին չվերթը իրականացրել է 1958 թվականի մարտի 31-ին՝ Վիեննա-Ցյուրիխ-Լոնդոն ուղղությամբ։ Ավստրիական ավիաուղիները ձևավորել է միավորման բազա Air Austria-ի և Austrian Airways-ի հետ։ Առաջին ներքին չվերթը իրականացրել է 1963 թվականի մայիսի 1-ին։ Առաջին տրանսատլանտյան ավիաընկերության չվերթը եղավ 1969 թվականի ապրիլի 1-ին, հետևյալ Վիեննա-Բրյուսել-Նյու Յորք ուղղությամբ՝ Sabena-ի հետ համագործակցությամբ։
Կոտայքի մարզ
Առողջապահություն
Ըստ 2013 թվականի պաշտոնական տվյալների՝ առողջապահական ընկերություններում իրականացվել է 2 միլիարդ 340 միլիոն 440 հազար ՀՀ դրամի բժշկական օգնության սպասարկում
Տրանսպորտային ենթակառուցվածքներ
Կոտայքի մարզը գտնվելով Հայաստանի կենտրոնում (սահմանակցում է վեց մարզերին և քաղաքամայր Երևանին) ձեռք է բերել տրանսպորտային կարևոր նշանակություն։ Մարզի ավտոճանապարհներին զգալի է նաև տարանցիկ երթուղիների թիվը ։
Ավստրիական ավիաուղիներ
Չվերթ
2014 թվականի մարտին, Ավստրիական ավիաուղիների չվերթը բաղկացած էր հետևյալ օդանավերից, որոնց միջին տարիքը 14,8 տարի է ։
Կոտայքի մարզ
Տրանսպորտային ենթակառուցվածքներ
Կոտայքի մարզի տրանսպորտային համակարգի կարևոր բաղկացուցիչ մաս են կազմում ավտոմոբիլային ճանապարհները։ Դրանք մեծ նշանակություն ունեն մարզի սոցիալ-տնտեսական զարգացման գործում։
Ավստրիական ավիաուղիներ
Չվերթ
*Ծանոթագրություն։ ինքնաթիռները ունեն տարբեր նստատեղեր պայմանավորվածության Բիզնես և էկոնոմիկայի դասեր