cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ստալինա Ասրյան (ազատամարտիկ)
Կենսագրություն
Ստալինա Ասրյանը ծնվել է 1973 թվականի սեպտեմբերի 11-ին, Բաքու քաղաքում։ 1980 թվականին ընդունվել է միջնակարգ դպրոց։ 8-րդ դասարանից կրթությունը շարունակել է հաշվիչ մեքենաների ուսումնարանում։ 1992 թվականին ընդգրկվել է Սամվել Հարությունյանի պաշտպանական գումարտակի կազմում՝ որպես բուժքույր։ Գումարտակի կազմում մասնակցել է մի Դրմբոն, Չլդոոն, Ջանյաթաղ, Մաղավուզ, Չափար գյուղերի ինքնապաշտպանական և Շուշիի, Լաչինի շրջանների ազատագրման մարտական գործողություններին։ 1992 թվականի հոկտեմբերի 17-ին Կճողուտ գյուղի ազատագրման ժամանակ ծանր վիրավորվել է, ապաքինվելուց հետո նորից շարք է վերադարձել։ Զոհվել է 1993 թվականի մարտի 20-ին Հակոբ Կամարի գյուղի ազատագրման ժամանակ։ Հուղարկավորվել է Ստեփանակերտի հուշահամալիրում։
Հետմահու պարգևատրվել է ԼՂՀ «Արիության համար» և «Մայրական երախտագիտություն` Արցախի քաջորդիներին» մեդալներով ։
Ամեն տարի Ստեփանակերտ քաղաքում տեղի է ունենում շախմատի հուշամրցաշար՝ նվիրված Ստալինա Ասրյանի հիշատակին ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ բուժքույրեր Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Լորիկա սկվամատա
Լորիկա սկվամատա (Lorica squamata - lorica - զրահ և squamae - թեփուկներ), թեփուկավոր զրահի տեսակ, որն օգտագործվում էր Հռոմի լեգեոններում, և հետագայում։ Կազմված էր կտորի հիմքից, որի վրա կարված էին պողպատյա կամ բրոնզե թիթեղներ։ Թիթեղները միմյանց միացվում էին մետաղալարով կամ պարանով և կազմում էին հորիզոնական շարքեր։ Շարքերը իրար ծածկում էին, կղմինդրավոր տանիքի սկզբունքով։ Սովորաբար այս տիպի զրահ էին կրում դրոշակակիրները, երաժիշտները, հարյուրապետները (ցենտուրիոններ), հեծելազորը, օժանդակ հետևակայինները, ինչպես նաև լեգեոներները։
Լորիկա սկվամատայի ամեն թեփուկը ուներ 4-ից 12 ամրացման համար նախատեղված անցքեր։ Թեփուկները ունեին 6,5×9,5 մմ-ից մինչև 5 х 8 սմ չափեր, սակայն ամենալայն տարածում ունեին 1,3 х 2,5 սմ չափեր ունեցող թեփուկները։ Թեփուկների մետաղի հաստությունը հիմնականում կազմում էր 0,5-0,8 մմ։ Թեփուկներից շատերը ունեն կորացված, սուր կամ անկյունաձև կտրված ներքևի մաս։ Թեփուկները կարող են լինել տափակեցված կամ գոգավոր, կամ ունեն ավելի բարձր եզրամաս։ Զրահում օգտագործվող բոլոր թեփուկները որպես կանոն նույն չափերն ունեն։
Հնէաբանների կողմից գտնվել է նաև զրահ, որի դեպքում Լորիկա սկվամատայի հիմք կտորի փոխարեն օգտագործվել է օղազրահ (լորիկա համատա), սակայն այս զրահը ավելի ծանր էր և թանկ ։
Լորիկա սկվամատան բավականին արդյունավետ պաշտպանում էր մահակների հարվածներից և նետերից։ Որակյալ պատրաստման դեպքում պաշտպանում էր նաև կտրող և կոտրող հարվածներից, սակայն չէր պաշտպանում ծակող նիզակի հարվածներից, թեփուկների փոքր հաստության պատճառով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անտիկ զենք Կատեգորիա:Հին Հռոմի զինված ուժեր
Քիրեփլեր
Քիրեփլեր, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Եվդոկիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Обійми (երգ)
«Обійми», ուկրաինական «Օկեան Էլզի» ռոք խմբի առաջին սինգլը «Земля» ձայնասկավառակից։ 2013 թվականի փետրվարի 27-ին տեղի ունեցավ տեսահոլովակի պրեմիերան, որի ռեժիսորը բրիտանացի Հովարդ Գրինհոլն է։
Այս երգն ունի նաև մեկ այլ տարբերակ, որը կատարում է միայն Սվյատոսլավ Վակարչուկը՝ փոփոխած բառերով։
Բառեր
Երաժշտության և բառերի հեղինակն է Սվյատոսլավ Վակարչուկը։
Коли настане день, Закінчиться війна, Там загубив себе, Побачив аж до дна
Обійми мене, обійми мене, обійми Так лагідно і не пускай, Обійми мене, обійми мене, обійми Твоя весна прийде нехай.
І от твоя душа Складає зброю вниз, Невже таки вона Так хоче теплих сліз?
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Օկեան Էլզի
Լուկաշովկա (գյուղ, Լիպովեցի շրջան)
Լուկաշովկա (Лукашівка), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Լիպովեցի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1818 թվականին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Լիպովեցի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1818 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Տրուխիլյոյի մուրալյա
Տրուխիլյոյի մուրալյա (իսպ. Muralla de Trujillo), պերուական պաշտպանական կառույց է, որը հիմնադրվել է 17-րդ դարում՝ Տրուխիլիոն ծովահենների և ավազակների հարձակումներից պաշտպանելու համար։ Կառուցվել է փոխարքա Մելչոր դե Նավառա ի Ռոկաֆուլի օրոք 1687-1690 թվականներին։ Շրջապատված է Տորիխուլիո քաղաքի պատմական կենտրոնով (Historic Centre of Trujillo) : 19-րդ դարում, երբ քաղաքն ընդլայնվել է, ամրոցի տարածքում շինարարական աշխատանքներ են ընթացել, կառուցվել են նոր թաղամասեր։ Ամրոցի մի քանի պատեր այսօր էլ տեսանելի են, մասնավորապես նրանք, որոնք վերականգնվել են Էլ Ռեկրեո հրապարակում՝ պատմական  կենտրոնի Պիցարո փողոցի վերջում։ Այն այսօր հանրային տարածք է։ Որոշ պատեր էլ պահպանվել են Իսպանիայի պողոտայում։
Ալաջրայի գավառակ
Ալաջրա, գավառակ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթում:Շապին Գարահիսարի գավառի կազմի մեջ։
Տրուխիլյոյի մուրալյա
Տրուխիլյոն Իսպանիայի երեք պարսպապատված քաղաքներից մեկն է Իսպանիայի՝ ամերիկյան տիրապետության տարիներին։ Մյուս երկուսն են՝ Լիման և Կարթագենան։
Ալաջրայի գավառակ
Բնակչության մասին տեղեկություններ չեն պահպանվել։
Տրուխիլյոյի մուրալյա
Պատմություն
Ամրոցը կառուցվել է քաղաքը ծովահենների հարձակումներից պաշտպանելու համար, ինչն այդ ժամանակ մեծ վտանգ էր ներկայացնում, քանի որ Տրուխիլյոն ծովափնյա քաղաք էր։ Մեկ այլ պատճառ էր այն, որ հյուսիսային ափի մի շարք քաղաքներ արդեն ենթարկվել էին նման հարձակումների։
Ալաջրայի գավառակ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գավառներ
Տրուխիլյոյի մուրալյա
Պատմություն
Մուրալյան կառուցվել է իտալացի Ժոսեֆ Ֆորմենտոյի նախագծով, հրամանատարությամբ՝ մայոր Բարտոլոմեո Մարտինես դե Խարաբեիտիայի և Ֆերնանդո դե Օրեյանայի։ Մուրալյան նախատեսված էր կառուցել էլիպսաձև, կառուցման աշխատանքները ավարտվել են 1690 թվականին, այն ունի 5 դարպաս ու 15 բաստիոն։ Դարպասների անուններն էին՝ Հուաման, Մանսիչ, Միրաֆլորես, Սիերա և Մոչե։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Պերուի ամրոցներ Կատեգորիա:Ամրոցներ այբբենական կարգով
Ստեպնայա (Տալովկայի վտակ)
Ստեպնայա (Степная), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի երկրամասում, Ալթայի Հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Տալովկա գետի աջ ափով՝ 16 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 13 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Օբ գետն է, գետի ենթաավազանը Բիա և Կատուն գետերն են։ Գետի գետային ավազանը (Վերին) Օբ գետն է՝ մինչև Իրտիշի հետ միախառնման կետը։ Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության ․
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Սաուստինիմե
Սաուստինիմե (Saustinõmme), գյուղ Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Սակու շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 148 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Սակու շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
(9491) Թուֆտ
(9491) Թուֆտ (Thooft), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1971 թվականի մարտի 25-ին Կոռնելիս վան Հաուտենի, Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդի և Թոմ Գերելսի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,21553 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,921 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,51 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1204,52 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,298874 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 5,05° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1971 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կոռնելիս վան Հաուտենի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Ինգրիդ Հաուտեն-Գրունենվելդի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Թոմ Գերելսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
(1634) Նդոլա
(1634) Նդոլա (Ndola), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1935 թվականի օգոստոսի 19-ին Սիրիլ Ջեքսոնի կողմից Յոհանեսբուրգում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1935 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Սիրիլ Ջեքսոնի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Կարաբաևո (գյուղ, Բուրաևսկի շրջան)
Կարաբաևո (Карабаево, Ҡарабай), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բուրաևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 295 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բուրաևսկի շրջանի բնակավայրեր
Պերեդերիևկա (գյուղ, Միրգորոդի շրջան)
Պերեդերիևկա (Передеріївка), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Միրգորոդի շրջանում։
1982 թվականի տվյալներով Պերեդերիևկա գյուղում բնակվում էր 70 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Միրգորոդի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Վիլասավարի
Վիլասավարի (Villasavary), համայնք Ֆրանսիայի Օկսիտանիա մարզի Օդ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 1147 մարդ, բնակչության խտությունը` 34.67 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 33.08 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 630 կմ հարավ, Մոնպելիե քաղաքից` 155 կմ արևմուտք, Կարկասոն քաղաքից` 26 կմ արևմուտք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 754 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 519-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 235։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 68,8 %։ 519 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 435 անձ (235 տղամարդ և 200 կին)։ Գործազուրկ են եղել 84 անձ (36 տղամարդ և 48 կին)։ 235 անաշխատունակներից 66-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 92-ը` թոշակառուներ, իսկ 77-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Լուգինկի
Լուգինկի (Лугинки), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Լուգինսկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1651 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Լուգինկի գյուղում բնակվում էր 417 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1,66 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 251,2 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Լուգինսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1651 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Մեղրաբերք
Մեղրաբերք, մեղվի աշխատանքի գործունեության արդյունքը։
Գլխավոր մեղրաբերքի սկզբին հորիզոնական և 2 կորպուսանոց փեթակներում ընտանիքը պետք է զբաղեցնի 20-24֊ից ոչ պակաս միջշրջանակային տարածություն, կամ մեկ 12 շրջանականոց կորպուս կամ 2 կիսաշրջանակային վերնահարկ։ Բազմակորպուսանոց փեթակում լավ ընտանիքը այդ ժամանակաշրջանում պետք է խիտ ծածկի 30-40 շրջանակ, այսինքն լրիվ զբաղեցնի 3-4 կորպուս։ Որպեսզի մեղվի ընտանիքները մեղվանոցում լինեն ուժեղ և բարձր արտադրողական, անհրաժեշտ է տարվա ընթացքում հետևողականորեն կիրառել միջոցառումների որոշակի կոմպլեքս։ Ամռան վերջին և աշնանը ձմռան են նախապատրաստում հիմնականում աշնանը աճեցրած երիտասարդ մեղուներից կազմված ընտանիքներ, որոնք ապահովում են բարորակ կերի առատ պաշարով, ձմռանը ստեղծում են բարենպաստ ջերմության և խոնավության ռեժիմ, պահպանում լիակատար հանգիստ, գարնանը ընտանիքների համար ստեղծում են լավ պայմաններ այն հաշվով, որպեսզի ընտանիքներում մեղրաբերքի նախօրյակին աճեցվեն մեծ քանակությամբ երիտասարդ մեղուներ։ Ամռանը ձեռնարկում են միջոցառումներ, որոնք կանխում են ընտանիքի թուլացումը, ձագատվությունը և պայմաններ ստեղծում մեղրաբերքի լրիվ օգտագործման համար։ Ապա դարձյալ սկսում են ձմեռմանը նախապատրաստել մեղուների ուժեղ ընտանիքներ․ տարվա ընթացքում բոլոր օղակներում կարևոր են վերը նշված աշխատանքները։ Բավական է խախտել նրանցից որևէ մեկը, նախորդ հաջողությունները ուժեղ ընտանիքների ստեղծման գործում իզուր կանցնեն։ Օրինակ, եթե մեղվապահը ուժեղ ընտանիքների համար չի ստեղծել ձմեռման լավ պայմաններ, ապա նրանք մինչև գարուն կթուլանան և չեն կարողանա նորմալ զարգանալ։ Պատահում է այնպես, որ մեղվապահը գարնանը աճեցրել է ուժեղ ընտանիքներ, բայց ամռանը չի տեղափոխել մեղրաբույսերով հարուստ վայրեր․ մեղուները չկարողանակով մեղր հավաքել, հետագայում թուլանում են կերի պակասությունից։
Փեթակներ
Փեթակը մեղուների բնակարանն է, որը պատրաստում են մարդիկ։
Ինդիաների գլխավոր արխիվ
Ինդիաների գլխավոր արխիվ (Archivo General de Indias), շինություն Իսպանիայի Սևիլյա քաղաքում, որտեղ պահպանվում են Հյուսիսային ու Հարավային Ամերիկաներում և Ֆիլիպիններում իսպանական կայսրության պատմությանը վերաբերող փաստաթղթեր։ Կառույցը իսպանական Վերածննդի ոճի նմուշ է՝որոշ իտալականացված տարրերով։ Նախագծի հեղինակը ճարտարապետ Խուան դե Էռերան է։ Շինությունը 1987 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն ներառել է Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Իսպանիայում
Սերենա Լեդերեր
Սերենա Լեդերեր (Serena Lederer, Szeréna Lederer, ի ծնե՝ Պուլիցեր (Pulitzer), ), ավստրիացի արդյունաբերող Ավգուստ Լեդերերի կինը, Գուստավ Կլիմտի մոտ ընկերուհին, որը քաջալերել է իր ամուսնուն ստեղծել նկարչի ստեղծագործությունների հավաքածու։
Կենսագրություն
Սերենան արմատներով հրեական հարուստ ընտանիքից է, ամերիկացի լրագրող և հրատարակիչ Ժոզեֆ Պուլիցերի ազգակիցն է և երիտասարդ տարիքում գեղեցկուհի է ճանաչվել։ Ավստրիայի մայրաքաղաքում Սերենան համարվել է ամենանրբաճաշակ հագնված վիեննուհին։ Գուստավ Կլիմտը լուսանկարել է երիտասարդ գեղեցկուհի Սերենա Պուլիտցերին իր քեռու՝ Զիգմունդի կողքին Վիեննայի ընտրյալ հասարակության ներկայացուցիչների շրջանում, իր հին «Բուրգթատրոնում գտնվող դահլիճ» գուաշով արված նկարում։ Սերենան ողջ կյանքի ընթացքում պահպանել է մեծ տիկնոջ իր իմիջն ու ոճը։ 1892 թվականի հունիսի 5-ին Սերերնան Պեշտում ամուսնացել է արդյունաբերող Ավգուստ Լեդերերի հետ։ Նրանց ընտանիքում ծնվել է երեք երեխա՝ Ֆրիցը, Էրիխը և Էլիզաբեթը։ Լեդերերները ապրել են Դյորում, Վեննայում, Վայդլինգաուում։ Վիեննայի նրանց բնակարանում Կլիմտի ստեղծագործությունների համար առանձնացվել է առանձին սենյակ։ 1899 թվականին Կլիմտը նկարել է Սերենայի դիմանկարը՝ սկիզբ դնելով մտերմիկ ընկերական հարաբերությունների, ավելի ուշ նկարել է ևս երկու դիմանկար՝ Լեդերերների աղջկա՝ Էլիզաբեթ Բահոֆեն ֆոն Էխթի և Սերենայի մոր՝ Շարլոտա Պուլիցերի, նաև զարմուհի Ռիա Մունկի։ Դիմանկարում Սերենան պատկերված է նրբաոճ սպիտակ զգեստով։ Նկարի վրա աշխատանքը տևել է երեք տարի, մինչև մի անգամ 1916 թվականին Սերենան կամայական որոշմամբ նկարը արհեստանոցից տուն է տարել։ Նա արդեն վարժվել էր նկարչի՝ իր աշխատանքների նկատմամբ դժգոհությամբ վերաբերվելուն։ Սերենա Լեդերերը մի քանի տարի Կլիմտից նկարչական դասեր է վերցրել։ Նա թույլ է տվել Կլիմտին իր զգեստապահարանից ընտրել հագուստ իր նկարների մոդելների համար, օրինակ «Շուբերտը կլավիրի մոտ» նկարի համար։ Կլիմտի հանձնարարականով 1912 թվականին Լեդերերի տանը սկսել է հայտնվել նյութական աջակցության հատուկ կարիք ունեցող էգոն Շիլեն, որը չնայած դուր չէր գալիս Սերենային, բայց ընկերացել էր նրա կրտսեր որդու՝ Էրիխի հետ։
Ենթադրվում է, որ հենց Սերենա Լեդերերն է ամեն կերպ նպաստել Լեդերերների գեղարվեստական հավաքածուի ստեղծմանը։ Նա շարունակել է հավաքել Կլիմտի աշխատանքները նաև վերջինիս մահից հետո՝ գնելով Կլիմտի՝ 200 նկարից բաղկացած գրաֆիկների ցուցահանդեսն ամբողջությամբ, որը 1918 թվականին նախապատրաստել էր Գուստավ Նեբեհեյը։ Ավստրիայի անշլյուսից հետո Լեդերերների հավաքածուն «անօրինական տեղափոխումից խուսափելու համար» առգրավվել է և ավելի ուշ՝ ազգայնացվել։ Հավաքածուի մեծ մասը 1945 թվականին ոչնչացել է Իմենդորֆ ամրոցի հրդեհի ժամանակ։
1940 թվականին այրիացած Սերենա Լեդերերին ստիպել են հեռանալ Վիեննայի իր տնից։ Նրա կյանքի վերջին տարիների մասին ոչինչ հայտնի չէ։ Նացիոնալ-սոցիալիստների օրոք Լեդերերի դուստրը՝ Էլիզաբեթ Բահոֆեն ֆոն Էխտը՝ իր մոր կողմից արված երդման հայտարարության և ընտանիքի ընկերների վկայությունների շնորհիվ կարողացել է պաշտոնապես ապացուցել իր արտամուսնական ծագումը և Գուստավ Կլիմտի հայրությունը՝ դրանով իսկ խուսափելով արտաքսումից և ապահովել իր գոյատևումը, ի տարբերություն կիսահրեա եղբայրների։ Սերենայի որդիներին՝ Ֆրիցին և Էրիխի հաջողվել է արտագաղթել։ 1948 թվականին աճուրդի ժամանակ հանկարծ ի հայտ են եկել Սերենա Լեդերերի և նրա դստեր դիմանկարները, որոնք ռեստիտուցիայով հանձնվել են Էրիխ Լեդերերին և այժմ պահվում են Նյու Յորքում։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հավաքորդներ
Էդիկ Բարսեղյան
Էդիկ Սամսոնի Բարսեղյան, ՀՀ պետական գործիչ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ գեներալներ Կատեգորիա:Ոստիկանության գեներալ-մայորներ Կատեգորիա:Փրկարարական ծառայության գեներալ-լեյտենանտներ Կատեգորիա:Սյունիքի մարզպետներ Կատեգորիա:Արարատի մարզպետներ Կատեգորիա:ՀՀԿ անդամներ Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալակիրներ Կատեգորիա:ՀՀ պետական գործիչներ
Քիլիս
Քիլիս, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Եվդոկիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Արագածոտնի մարզային գրադարան
Արագածոտնի մարզային գրադարան, Արագածոտնի մարզի գրականության ամենամեծ պահոցն ունեցող գրադարանը։ Հիմնադրվել է 1922 թվականին։ Գտնվում է Աշտարակ քաղաքի Սիսակյան 2/10 հասցեում։
Գրադարանի պատմություն
1918 թվականից Հայաստանում ստեղծվել են հանրային գրադարանի նախատիպը հանդիսացող խրճիթ-ընթերցարաններ։ Աշտարակում խրճիթ-ընթերցարանը կազմավորվում է 1922 թվականին։ Սկզբնական շրջանում ընթերցարանի հավաքածուն կազմվում է անվանի մտավորականներ՝ Գրիգոր Ղափանցյանի, Երվանդ Շահազիզի, Սիմոն Թումանյանի և այլոց անձնական գրադարաններից՝ նվիրատվությունների միջոցով։ 1923 թվականին այն արդեն ուներ 1050 կտոր գիրք ։
1927-1928 թվականին խրճիթ-ընթերցարանի վարիչ է աշխատել ծնունդով աշտարակցի, տիեզերական կենսաբանության հիմնադիր, ակադեմիկոս Նորայր Սիսակյանը։ Նրա շնորհիվ է դրվել գրադարանային գործի հիմքերը՝ ֆոնդերի դասակարգումը, հանրությանը տեղեկատվությամբ ապահովելը։
Խրճիթավարների աշխատանքի շնորհիվ Աշտարակում 1928-1930 թվականներին գրեթե հաղթահարվում է անգրագիտությունը։
1930 թվականին ավարտվում է խրճիթ-ընթերցարանի գործունեությունը՝ հիմք դառնալով շրջանային գրադարանի համար։
1941-1945 թվականների Մեծ հայրենականի տարիներին գրադարանը վերակառուցվում է, դառնալով կազմակերպչական աշխատանքի կենտրոն։ Գրադարանավարները աշխատում են ապահովել թիկունք-ռազմաճակատ նամակագրական կապը։ Պատերազմի ավարտից հետո գրադարանի աշխատողները զբաղվում են մարտադաշտում ընկած, անհայտ կորած զինվորների կենսագրակական տվյալների հավաքագրմամբ, ստեղծում Մեծ հայրենականին մասնակցած մարտիկների լուսանկարներով վահանակներ։
Հետպատերազմյան տարիներին Աշտարակի շրջանային գրադարանը համալրվում է անհրաժեշտ գրականությամբ ու մամուլով, ստեղծվում են գրացուցակներ, գրքերը դասավորվում են տասնորդական դասակարգման աղյուսակով, գրականությունը դասավորվում է ըստ բաժինների։ Ընթերցողների սպասարկումը կազմակերպվում է ըստ տարիքային խմբերի։
Շրջանային գրադարանը գործունեության տարիներին աչքի է ընկել հետաքրքիր միջոցառումներով շրջանի և հանրապետության ճանաչված մտավորականների մասնակցությամբ։ Գրադարանն իր աշխատանքների համար 1948 թվականին պարգևատրվել է ՀԽՍՀ «Լավագույն գրադարան» դիպլոմով և մի շարք պատվոգրերով։
Շրջանային գրադարանը գործել է մինչև 1977 թվականը։
Շրջանային գրադարանի հիմքի վրա 1977 թվականին ձևավորվում է կառուցվածքային նոր միավոր՝ գրադարանների կենտրոնացված համակարգ (ԳԿՀ)։
ԳԿՀ-ն կազմված էր կենտրոնական, քաղաքային և 26 գյուղական մասնաճյուղ-գրադարաններից՝ կենտրոնացնելով գրադարանային գործը շրջանում։ ԳԿՀ-ն հաշվառում է շրջանի բոլոր գրադարանների գրքային ֆոնդը, ստեղծում ֆոնդերի համընդհանուր համահավաք և հաշվառման գրանցային գրացուցակներ։ Կենտրոնական գրադարանի կառուցվածքում ձևավորվում են բաժիններ, որոնք կազմակերպում են գրադարանային գործը գրքի մուտքից մինչև սպասարկում թե՛ կենտրոնում, թե՛ մասնաճյուղերում։ Կենտրոնական գրադարանում նոր ստացված գրքերը մշակվում են, քարտագրվում և ուղեկցող փաստաթղթերով, գրացուցակային քարտերով բաշխվում գյուղական գրադարաններին։
Առաջին անգամ ընդհանուր գրքային ֆոնդից առանձնացվում է մանկական գրականությունը և ձևավորվում է մանկական բաժինը, որն էլ գործում է մինչև օրս։
Գրադարանի գործունեություն
1997 թ. հուլիսի 1-ից ԳԿՀ-ի կենտրոնական գրադարանի հիմքի վրա ստեղծվում է Արագածոտնի մարզային գրադարանը և նույն թվականի սեպտեմբերի 17-ին անվանակոչվում մեծանուն աշտարակցի, անվանի գրող, Վարդգես Պետրոսյանի անունով։
Իր գործունեության տարիների ընթացքում Արագածոտնի մարզային գրադարանը ունեցել է ստեղծագործական ձեռքբերումներ, լույս է ընծայել «Գրքի տաճարի սպասավորները» (2005 թ.) և «Օհանավան» (2007 թ.) գրքերը, ինչպես նաև Արագածոտնի մարզի համայնքների պատմությանը նվիրված «Արագածոտնի շեները» խորագրով մատենաշարի թերթոններ։ Գրադարանը գործնական մասնակցություն է ունեցել Օշականի Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց դպրատան գրադարանի ստեղծման աշխատանքներին։
2010 թ.-ին գրադարանի աշխատակիցների ջանքերով իրականացվել է Մեծ հայրենականին և Արցախյան հերոսամարտին նվիրված փաստագրական նյութերի ու ցուցանմուշների հավաքագրման, ձևավորման աշխատանքներ, որոնց շնորհիվ Աշտարակում ստեղծվել է «Փառքի սրահ» թանգարան։
Արագածոտնի մարզային գրադարանը հիմնական կառուցվածքային փոփոխություններ չի կրել, բայց բաժինների աշխատանքները վերակառուցվել են նոր պահանջներին համապատասխան։ 2011 թվականին գրադարանը հիմնանորոգվել է, համալրվել ժամանակակից տեխսարքավորումներով։
Արագածոտնի մարզային գրադարանը համագործակցում է մարզային ու քաղաքային կառույցների, Հայաստանի ազգային գրադարանի, Խնկո-Ապոր անվան ազգային մանկական գրադարանի, Հայկական գրադարանային ասոցիացիայի, ԱՄՆ դեսպանության տեղեկատվական ռեսուսների կենտրոնի, կրթական, մշակութային հաստատությունների, Աշտարակի քաղաքացիական երիտասարդական կենտրոնի, միջազգային բարեգործական, նաև հասարակական կազմակերպությունների, ժամանակակից գրողների, մշակութային գործիչների, հրատարակչությունների և գրավաճառ կազմակերպությունների հետ։
Արագածոտնի մարզային գրադարանի գրքային հավաքածուն համալրվում է նոր հրատարակություններով, ժամանակակից հեղինակների ստեղծագործություններով, ընթերցողների կողմից պահանջված ուսումնական, ծրագրային և գեղարվեստական գրականությամբ։ Գրադարանային ծառայությունների նորովի մատուցման համար, բացի գրքային հարուստ հավաքածուից, ընթերցողներին հնարավորություն է ընձեռված օգտվելու տեղեկատվություն պարունակող բոլոր էլեկտրոնային կրիչներից, գիտական շտեմարաններից։
Արագածոտնի մարզային և համայնքային գրադարանի գրադարանավարները մշտապես մասնակցում են Հայաստանի ազգային գրադարանի կողմից կազմակերպած «Վարպետաց դասեր» ուսուցողական կատարելագործման դասընթացներին։
Արագածոտնի մարզային գրադարանի ամբողջ գրքային հավաքածուն ընդգրկված է Հայաստանի գրադարանների համահավաք էլեկտրոնային գրացուցակում։
Գրադարանը մասնակցում է Հայաստանի ազգային գրադարանի կողմից իրականացվող հայ պարբերական մամուլի սկանավորված էջերի մշակման աշխատանքներին։
Պարբերաբար համալրվում է Արագածոտնի մարզային գրադարանի հոբելյանական, թեմատիկ, «Արագածոտնի մարզը՝ գրքերում և մամուլում» խորագրով երկրագիտական, մատենագիտական քարտարանները։
Գրադարանի ծրագրերի, միջոցառումների լուսաբանումը հանրայնացվում է Facebook-յան էջով, գրադարանի պաշտոնական կայք էջով aragatsotn.reglib.am, և Youtube-յան էջով, ինչպես նաև տեղական լրատվամիջոցներով։ Գրադարանի սոցիալական կայք էջում տեղադրվում են հայտարարություններ, նորություններ, միջոցառումների հրավերներ և լուսանկարներ, տեսաշարեր, նվիրված պետական և ազգային տոներին, նաև հանրությանը իրազերկում նոր համալրված գրականության մասին, ինչպես նաև ներկայացվում հիշարժան տարեթվերի օրացույցը, թարմացված յուրաքանչյուր ամսվա կտրվածքով։
Մարզային գրադարանը հանրության տարբեր տարիքային խմբերի համար իրականացնում է կրթական, մշակութային ծրագրեր, առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով երիտասարդներին ու դպրոցականներին։ Գրադարանը պարբերաբար հանդես է գալիս նոր ու հետաքրքիր նախաձեռություններով, որի նպատակն է ընթերցանության խրախուսումը, նոր ընթերցողների ներգրավումը ընթերցանության ոլորտ, ինչպես նաև ամրապնդում գրադարան-կրթական հաստատություն-հանրություն կապը։
Կազմակերպվում է այցելություն գրադարան ինչպես Աշտարակի, այնպես էլ համայնքի դպրոցների աշակերտների, մանկապարտեզների, նախակրթարանների սաների համար։ Գրադարանում գործում է «Գրքատուն» ակումբը, որը իր շուրջն է հավաքում գիրքը սիրող ու գնահատող երիտասարդներին։
Գրադարանում կրտսեր տարիքի ընթերցողների համար գործում է «Հեքիաթի սենյակ»-ը։
Արագածոտնի մարզային գրադարանը ապահովում է համայնքային գրադարանների տեղեկատվական խորհրդատվությունը, նպաստելով գրադարանային գործի նորովի կազմակերպմանը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գրադարաններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի գրադարաններ Կատեգորիա:Աշտարակի շենքեր և կառույցներ
Խորոշա (գյուղ, Լիպովեցի շրջան)
Խորոշա (Хороша), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Լիպովեցի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1788 թվականին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Լիպովեցի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1788 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
(9492) Վելտման
(9492) Վելտման (Veltman), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1971 թվականի մարտի 25-ին Կոռնելիս վան Հաուտենի, Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդի և Թոմ Գերելսի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,183745 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8878 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,4796 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1178,69 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,305423 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,91° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1971 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կոռնելիս վան Հաուտենի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Ինգրիդ Հաուտեն-Գրունենվելդի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Թոմ Գերելսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ալեքսեյ Միկոյան
Ալեքսեյ Անաստանի Միկոյան, ավիացիայի գեներալ-լեյտենանտ (1972)։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։
Անաստաս Միկոյանի որդին, Սերգո, Ստեփան, Վանո և Վլադիմիր Միկոյանների եղբայրը, Ստաս Նամինի հայրը։
Կենսագրություն
Ավարտել է Մոսկվայի Ն. Ժուկովսկու անվան ռազմաօդային ճարտարագիտական (1949), ռազմաքաղաքական (1953), ռազմական (1958) ակադեմիաները։ Հայրենական պատերազմի ժամանակ (1941-1945) թվականներին եղել է օդաչու, ավագ օդաչու, օղակի հրամանատար։ Հետպատերազմյան տարիներին՝ ավիացիոն գնդի, դիվիզիայի, ապա՝ Թուրքեստանի և Մերձկարպատյան ռազմական օկրուգների հրամանատար։ Ծառայել է նաև ՌՕՈՒ-ի գլխավոր հրամանատարությունում ։
Ընտանիք
Եղբայրները՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռազմական օդաչուներ Կատեգորիա:Դոնի Ռոստով քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:Գեներալ-լեյտենանտներ Կատեգորիա:1925 ծնունդներ Կատեգորիա:1986 մահեր Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 20 ծնունդներ Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 19 մահեր Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշանակիրներ Կատեգորիա:«Մարտական ծառայությունների համար» մեդալով պարգևատրվածներ Կատեգորիա:«1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալակիրներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Կարմիր աստղի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Շեյլա Կեսոնս
Շեյլա Կեսոնս, նաև Շիլա Կեսոնս (Sheila Cussons, ), հարավ-աֆրիկացի բանաստեղծուհի, թարգմանիչ, գրող և նկարիչ։ Գրել է աֆրիկաանս լեզվով ։
Կենսագրություն
Շեյլա Կեսոնսը ծնվել է 1922 թվականի օգոստոսի 9-ին ՀԱՀ-ում։ Ավարտել է Պիտերմարիցբուրգի համալսարանը, որտեղ նրա ուսուցիչը եղել է Դիրկ Օպերմանը։ Ամուսնանալուց հետո տեղափոխվել է Ամստերդամ։ Երկրորդ ամունսու հետ վերաբնակվել է Բարսելոնայում, որտեղ կաթոլիկություն է ընդունել։ Բարսելոնայում ապրել է ավելի քան 20 տարի, որից հետո վերադարձել է հայրենիք։ Բնակություն է հաստատել Քեյփթաունում, որտեղ ապրել է 25 տարի։
Իր կյանքի վերջին 10 տարիները անցկացրել է Քեյփթաունի մերձակայքում։ Կյանքի վերջին տարվա ընթացքում միմյանց փոխարինելով իր կողքին են եղել երկու որդիները։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հարավաֆրիկացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի գրողներ Կատեգորիա:Իսպանացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Հարավաֆրիկացի բանաստեղծուհիներ Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Ադիգամ Իսկուժին
Ադիգամ Դինիսլամովիչ Իսկուժին (Исҡужин Әҙеһәм Динислам улы, ), բաշկիր երաժիշտ, ժողովրդական երգիչ և մանկավարժ, Բաշկորտոստանի Հանրապետության վաստակավոր աշխատող (1993) ։
Իսկուժինի երգացանկում ընդգրկված են եղել ավելի քան 200 բաշկիրական ժողովրդական երգեր ու մեղեդիներ։
Կենսագրություն
1945 թվականին ավարտել է Տեմյասովոյի բաշկիրական մանկավարժական ուսումնարանը՝ սկսելով իր աշխատանքային գործունեությունը որպես Բայմակսկի շրջանի Յումաշևոյի ութամյա դպրոցի ուսուցիչ։
1961 թվականից մինչև 1996 թվականն Ադիգամ Իսկուժինն աշխատել է Բաշկիրիայի Ռամի Գարիպովի անվան № 1 հանրապետական գիմնազիա-ինտերնատում և Ուֆայի Ֆ. Մուստաֆինայի անվան № 20 քաղաքային բաշկիրական գիմնազիայում։ Միաժամանակ ղեկավարել է կուրայի խմբակներ. նրա աշակերտների թվում են եղել Ազատ Աիտկուլովը, Յուլայ Գայնետդինովը, Ռոբերտ Յուլդաշևը, Ռիֆ Յուլդաշևը, Այրատ Կուբագուշևը, Զիա Խալիլովը և այլք ։
Իր կյանքն ու արվեստը Ադիգամ Իսկուժինը նվիրել է կուրայ նվագելու արվեստի տարածմանն աշակերտների և ուսանողների շրջանում։ 1960-ական թվականների սկզբից նա վարել է մանկավարժական գործունեություն՝ սեր ներշնչելով ժողովրդական գործիքի և հայրենի երկրի նկատմամբ։ Սովորեցրել է կուրայ նվագել՝ մեկնելով հանրապետության շրջաններ և հարևան մարզեր։
Ադիգամ Իսկուժինը մահացել է 2003 թվականի մարտի 19-ին Ուֆայում, թաղվել է հայրենիքում։
Կինը եղել է լեզվաբան, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, Բաշկորտոստանի Հանրապետության վաստակավոր աշխատող Տանսիլու Կուսիմովան (1927-1999) ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բաշկիր երաժիշտներ Կատեգորիա:Բաշկորտոստանի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Խորհրդային երաժիշտներ Կատեգորիա:Խորհրդային մանկավարժներ
Հին հունարեն
Հին հունարեն (Αρχαία ελληνική γλώσσα), հնդեվրոպական լեզվախմբի լեզու, հունարենի նախնին, որը տարածված է եղել հունական մարդաշխարհում մ.թ.ա. 2 հազարամյակից մինչև մ. թ. 6-րդ դար։
Առանձնացնում են լեզվի զարգացման տարբեր ժամանակահատվածներ՝ նախահունարեն (մ.թ.ա. 20-17-րդ դարեր), միկեներեն (մ.թ.ա.16-12-րդ դարեր), պոստմիկեներեն (մ.թ.ա. 11-9-րդ դարեր), հնամենի (մ.թ.ա. 8-6-րդ դարեր), դասական (մ.թ.ա. 5-4-րդ դարեր), հելենիստական (մ.թ.ա. 3-րդ դարից - մ.թ. 6-րդ դար)։ Լեզվի զարգացման ամեն աստիճանին եղել են զգալիորեն տարբերվող բարբառներ ։
Հին հունարենը Պտղոմեոսի, Հոմերոսի և այլ դասական հույն գրողների լեզուն էր եղել։ Միջնադարում դարձել է Բյուզանդիայի գրական լեզուն, դասականի կարգավիճակ է ստացել Արևելյան Եվրոպայում Վերածննդի ժամանակ և ազդել է նոր հունարենի - կաֆարևուսայի զարգացմանը։
Գրություն
— Ալֆա, — Բետա,  — Գամմա,  — Դելտա,  — Էպսիլոն,  — Ձետա,  — Էտա,  — Տետա,  — Յոտա,  — Կապպա,  — Լյամբդա,  — Մյու,  — Նյու,  — Քսի,  — Օմիկրոն,  — Պի,  — Ռո,  — Սիգմա,  — Տաու,  — Իփսիլոն,  — Ֆի,  — Խի,  — Փսի,  — Օմեգա ։
Հին հույներն օգտագործում էին հունական այբուբեն՝ ծագած, ինչպես համարվում է, փյունիկյան գրությունից ։ Դասական վիճակում հունական այբուբենը՝ բաղկացած 24 տառից, ձևավորվել է Ք. ա. 5-րդ դարում։ Հնագույն արձանագրություններում գրությունը աջից ձախ է, ապա որոշ ժամանակ կիրառվում էր պարուրաձև (բուստրոֆեդոն, հունարեն՝ «եզան շրջադարձ») գրությունը, երբ գրության ուղղությունը հերթով փոխվում էր տողից տող։ Ք. ա. 4-րդ դարում վերջնականապես հաստատվեց ժամանակակից՝ ձախից աջ գրությունը։ Հելլենիզմի շրջանի արձանագրություններում սկսեցին կիրառվել վերտողային նշաններ՝ արտահայտելու շեշտի երեք և շնչեղացման երկու տեսակները։
Բաղաձայնական համակարգ
Հին հունարենի բաղաձայնները (σύμφωνον — բաղաձայն) 17-ն են։ Դասական շրջանում [φ], [θ], [χ] հնչյունները արտասանվել են որպես շնչեղ [pʰ], [tʰ], [kʰ], որը ապացուցվում է հին հունարենի հետ լատինական համապատասխանություններից։ Հպական բաղաձայնները մինչգրային շրջանում ընկել են բառի վերջից, որի արդյունքում բառը մշտապես վերջանում է կամ ձայնավոր, կամ ν, ρ, ς բաղաձայն հնչյուններով։ ζ [ds], ξ [ks], ψ [ps] հնչյունները բառի վերջում կարող են հանդես գալ և՛ որպես առանձին հնչույթ, և՛ բառի երկու հատվածներում ձայնավորի հետ համադրմամբ։ Դիգամմա Ϝ-ով նշվող հնչյունը երկար ժամանակ պահպանվել է դորիական և էոլիական բարբառներում՝ ի տարբերություն ատտիկական բարբառի, որից անհետացել է դեռևս մինչդասական շրջանում։
Ձայնավորներ
Հին հունարենն աչքի է ընկնում հարուստ ձայնավորական համակարգով (φωνῆεν — ձայնավոր), որը բաժանված էր միաբարբառների և երկբարբառների, ընդ որում երկու ձայանավորային ձևերն էլ ունեին կարճ և երկար տարբերակներ։ Միաբարբառային ձայանավորական համակարգը ներառում է 10 հնչույթ՝ 5-ական երկար և կարճ ձևերով, որոնցից ε և ο հնչյունները միշտ կարճ են, η և ω հնչյունները՝ երկար, իսկ α, ι, υ ձայնավորները կարող են լինել և՛ երկար, և՛ կարճ։ Հնչյունի երկարությունն ունեցել է իմաստազատիչ նշանակություն, հարաբերությունը եղել է մոտ 1։2։ Սկզբանե գրավոր տեքստերում հնչյունի տարբերակման համար են համապատասխանաբար հանդես եկել ε և η, ο և ω տառային ձևերը։ Մնացած դեպքերում հարմարության համար հունական տառերի վրա դրվում է երկարության՝ ˉ և կարճության՝ ˘ լատինական նշանները։
Հայ-ռուսական համալսարան
Հայ-ռուսական համալսարանը (Российско-армянский университет, հապ.՝ ՀՌՀ)՝ բարձրագույն ուսումնական հաստատություն Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանում։ Ռուսաստանի և Հայաստանի կողմից կառավարվող համալսարան է, որը գործում է Հայաստանում։ Հաղորդակցման հիմնական լեզուները հայերենը և ռուսերենն են։
Հին հունարեն
Երկբարբառներ
Հին հունարենի առանձնահատկություններից է համահնդեվրոպական երկբարբառների մեծամասնության պահպանումը լեզվում (δίφθογγοι — «երկձայնավոր»)՝ առաջին հերթին որպես ձայնավորների զուգակցում ձայնորդների (կիսաձայնների) հետ։ Որպես երկրորդ բաղադրիչ կարող են հանդես գալ ι և υ ձայնավորները։ Տարբերում են հստակ (սեփական) և անորոշ (ոչ հստակ, ոչ սեփական, թաքնված) երկբարբառներ։
Հստակ երկբարբառները երկար են, հնչել են որպես երկու ձայնավոր (բայց մի վանկում), αι և οι կարող են լինել բառի վերջում և՛ երկար, և ՛ կարճ, երկրորդ եպքում երկրորդ բաղադրիչը թուլանում է և կարող է հնչել որպես [j]։ Երկգիր ει և ου ոչ միշտ են նշանակել երկբարբառ [ei] և [oü]։ Երբեմն դրանք դրվել են նշանակելու [ẹ] և [ọ] երկար կրծքային հնչյունները՝ այսպես կոչված «կեղծ երկբարբառները»։ Ընդհանրապես ου երկբարբառը Ք. ա. 5-րդ դարի վերջին սկսեց փոխվել [u] մենաբարբառի, բայց ավանդաբար շարունակվեց ου երկգիր գրությունը։ Ինչ վերաբերում է տարբեր վանկերում երկու ձայնավորներին, այսինքն՝ երբ 2 ձայնավոր գտնվում են իրար կողք, բայց չեն կազմում երկբարբառ, ι կամ υ երկրորդ բաղադրիչի վրա դրվում է ումլաուտ, օրինակ՝ αϋ։
Հայ-ռուսական համալսարան
Պատմություն
Համալսարանն իր գործունեությունն իրականացնում է` ղեկավարվելով Ռուսաստանի Դաշնության և Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրություններով, Ռուսաստանի Դաշնության օրենքներով` Ռուսաստանի Դաշնության «Կրթության մասին» օրենքի 1996 թվականի հունվարի 13-ի N 12-ՖԶ Դաշնային օրենքի խմբագրությամբ, «Բարձրագույն և հետբուհական մասնագիտական կրթության մասին» 1996 թվականի օգոստոսի 22-ի N 125-ՖԶ Դաշնային օրենքով, «Գիտության և պետական գիտատեխնիկական քաղաքականության մասին» 1996 թվականի 23-ի N 127-Փ3 Դաշնային օրենքով, 1999 թվականի ապրիլի 14-ի «Կրթության մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքով, Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրական ակտերով, Ռուսաստանի Դաշնության բարձրագույն մասնագիտական կրթության ուսումնական հաստատության (բարձրագույն ուսումնական հաստատության) մասին տիպային կանոնադրությամբ, Ռուսաստանի Դաշնության կրթության նախարարության և Հայաստանի Հանրապետության կրթության և գիտության նախարարության նորմատիվ իրավական ակտերով, Հայ-ռուսական համալսարանի Կանոնադրությամբ։ Կրթական գործունեությունից զատ այլ տեսակի գործունեություն իրականացնելիս համալսարանը ղեկավարվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրական ակտերով և Հայ-ռուսական համալսարանի Կանոնադրությամբ։ ՀՌՀ Կանոնադրության նախնական տարբերակը հաստատվել է 2000 թվականի մարտի 24-ին Ռուսաստանի Դաշնության և Հայաստանի Հանրապետության կրթական գերատեսչությունների ղեկավարների կողմից։ Հետագայում` 2006 թվականի նոյեմբերի 14-ին, Կանոնադրությունը նոր խմբագրումներով հաստատվեց Ռուսաստանի Դաշնության կրթության հարցերով դաշնային գործակալության ղեկավար Գ. Բալիխինի և Հայաստանի Հանրապետության կրթության և գիտության նախարար Լ. Մկրտչյանի կողմից։
Համալսարանը պետք է լինի ռուսական կրթության, գիտության և մշակույթի կենտրոն Հայաստանի Հանրապետությունում և ամբողջ անդրկովկասյան տարածաշրջանում։ Համալսարանում ուսուցումն իրականացվում է ռուսական կրթական չափորոշիչների հիման վրա կազմված ծրագրերով` միաժամանակ պարտադիր կերպով ներառելով ազգային բաղադրիչը:Համալսարանի հետ համագործակցում են Հայաստանի Հանրապետության ԳԱԱ ակադեմիկոս, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի արտասահմանյան անդամ Ս. Համբարձումյանը, Հայաստանի Հանրապետության ԳԱԱ ակադեմիկոսներ Ռ. Մարտիրոսյանը, Է. Ղազարյանը, Վ. Բարխուդարյանը, Ա. Գրիգորյանը, Ա. Թալալյանը, Հայաստանի Հանրապետության ԳԱԱ թղթակից անդամ Ի. Զասլավսկին և այլք, ընդ որում նրանցից շատերը համալսարանի Գիտական խորհրդի անդամներ են։ 2003 թվականից ի վեր իրականացվում է մի ծրագիր, որի շրջանակներում Ռուսաստանի Դաշնության առաջատար մասնագետները` ռուսական բուհերի պրոֆեսորները, դասախոսելու նպատակով հրավիրվում են ՀՌՀ։ Այս ծրագրի շրջանակներում 2003-2004 թվականներին ՀՌՀ են այցելել Ռուսաստանի Դաշնության կառավարությանն առընթեր Ժողովրդական տնտեսության ակադեմիայի ռեկտոր Վ. Մաուն, Նիժնի Նովգորոդի պետական համալսարանի ռեկտոր Ռ. Ստրոնգինը, նույն համալսարանի հեռահար ուսուցման գծով պրոռեկտոր Ա. Կոլդանովը, Ռուսաստանի ռազմավարական հետազոտությունների ինստիտուտի մերձավոր արտերկրի բաժնի ղեկավար Ա. Սկակովը, ՄՊՀ-ի իրավաբանական ֆակուլտետի դեկան Ա. Գոլիչենովը, նույն ֆակուլտետի պրոֆեսոր Ս. Ավագյանը և դոցենտ Գ. Դավիդյանը, Ռուսաստանի Դաշնության ԱԳՆ ՄՄՀՊԻ(Հ)-ի պրոֆեսորներ Յու. Կոբալաձեն և Վ. Դեգոևը, Ռուսաստանի Դաշնության զինված ուժերի Համաբանակային ակադեմիայի պրոֆեսոր Ա. Գերասիմովը, Ն. Բաումանի անվան ՄՊՏՀ-ի քաղաքագիտության ամբիոնի պրոֆեսոր Վ. Պուսկոն, ՄՊՀ-ի հաշվողական մաթեմատիկայի և կիբեռնետիկայի ֆակուլտետի պրոֆեսորներ Ս. Կուզնեցովը, Գ. Կոբելկովը, Ռ. Պոդլովչենկոն, Վ. Լեոնտևը, ՄՊՀ-ի տնտեսագիտության ֆակուլտետի պրոֆեսորներ Մ. Կուլակովը և Մ. Օսմովան, ՄՊՀ-ի բանասիրության ֆակուլտետի պրոֆեսոր Լ. Զլատոուստովան, ՄՊՀ-ի լրագրության ֆակուլտետի պրոֆեսորներ Ա. Տերտիչնին և Գ. Լազուտինը, «ՆԻԳ» անկախ հրատարակչական տան գլխավոր տնօրեն, «Ռոսիյսկայա գազետայի» քաղաքական մեկնաբան, «Պոլիտիչեսկի կլասս» ամսագրի գլխավոր խմբագիր, Ռուսաստանի Դաշնության ԱԳՆ ՄՄՀՊԻ(Հ)-ի պրոֆեսոր Վ. Տրետյակովը, Շչուկինի անվան թատերական ինստիտուտի ռեկտոր Ե. Կնյազևը և ուրիշներ։
Հին հունարեն
Երկբարբառներ
Թաքնված երկբարբառներ են երեք զուգակցումներ՝ αι [āi], ηι [ēi], ωι [ōi], որոնք ատտիկյան բարբառում Ք. ա. II—I դարերում կորցրել են վերջավոր տարրը։ Հետագայում Բյուզանդիայում 12-րդ դարից վերականգնվեց երկգրությունը, տառի ներքևում գրվում էր փոքր յոտա, որն ստացել է «ստորագիր յոտա» անվանումը, օրինակ՝ ᾄδω՝ «Ես երգում եմ»։ Չնայած երկրորդ բաղադրիչը չէր արտաբերվում՝ նախկին երկբարբառը որոշ ձևաբանական կարգերի ցուցիչ էր (օրինակ՝ եզակի տրական հոլովը թեմատիկ (ο/ε) հոլովների ժամանակ), որտեղ ստորագիր յոտան հանդես էր գալիս ձևային տարբերակման գործառույթով, ինչպես՝ նշված եզակի տրական ձևում և թեմատիկ խոնարհման ուղղական/հայցական երկակի թվում, սեռական և տրական հոլովներում ատտիկյան խոնարհման ժամանակ։ Թաքնված երկբարբառի՝ բառասկզբում հայտնվելու և մեծատառով գրվելու անհրաժեշտության դեպքում յոտան չի գրվում ստորագիր, այլ գրվում է կողքին և կոչվում է համապատասխանաբար «առդիր (կցված) յոտա»։ Առաջին բաղադրիչում երկար ձայնավոր և երկրորդում υ ունեցող երկբարբառներից ատտիկյան բարբառում պահպանվել է ηυ երկբարբառը, որը հանդես է գալիս միայն որոշակի բայաձևերում։ Երկբարբառ ωυ գոյություն է ունեցել այլ հոնիական բարբառներում, բայց ոչ ատտիկյանում։
Շեշտ
Հին հունարենում բառային շեշտը երաժշտական էր, որը բնութագրվում է շեշտվող ձայնավորի հնչողության փոփոխությամբ։ Կարճ (մեկ ամանակ ունեցող) շեշտվող ձայնավորը կարող էր ունենալ միայն բարձրացող հնչողություն, որը նշվում է ուժգին, սուր շեշտի նշանով՝ ´, երկու ամանակային (երկար) ձայնավորները կամ երկբարբառները կարող էին ունենալ ինչպես սուր շեշտ (երկրորդ ամանակում բարձրացող), այնպես էլ պարույկային (բարձրացող-իջնող) շեշտ (˜ կամ ῀ նշանով)՝ բեկվող հնչողությամբ՝ ծագելով առաջին ամանակում և վարընթաց երկրորդ ամանակում։ Շեշտը բառափոխման ժամանակ (բառի տարբեր ձևերում) շարժական է։
Հայ-ռուսական համալսարան
Պատմություն
2005-2006 ուստարում համալսարանում սովորել է 2207 ուսանող։ Համալսարանն ունի կրթության երկաստիճան համակարգ` բակալավրիատ (4 տարի), մագիստրատուրա (2 տարի) ։ Համալսարանում մասնագետների նախապատրաստումն իրականացնում են 32 ամբիոններ։
Հին հունարեն
Շեշտ
Ատտիկյան բարբառում շեշտը որոշվում էր եռավանկի օրենքով (τρεῖς՝ երեք, συλλαβή — վանկ), որն ազատ էր բառի վերջին երեք վանկերի սահմանում։ Բոլոր բառերը բաժանվում էին պարտադիր շեշտ ունեցողների, նախադիր շեշտվող և շեշ­տա­զուրկ վեր­ջա­հար բառերի։ Պարտադիր շեշտ ունեցող բառերը բաժանվում էին հինգ խմբի, որից երեքը սուր շեշտ ունեցող, երբ շեշտը կարող է լինել վերջին վանկերից որևէ մեկում՝
և երկու տիպ բարձրացող-իջնող շեշտով՝ բառի վերջին երկու վանկերում՝
Հայ-ռուսական համալսարան
Պատմություն
Համալսարանում ակտիվ գիտահետազոտական աշխատանք է կատարվում. համալսարանի յուրաքանչյուր ամբիոնի գիտական գործունեության ծրագրումն ու հաշվետվությունը կազմակերպված բնույթ է կրում. անցկացվում են տարբեր թեմաներով գիտաժողովներ ու սեմինարներ ինչպես համալսարանի, այնպես էլ Հայաստանի և ԱՊՀ երկրների այլ բուհերի ուսանողների և դասախոսների մասնակցությամբ։ համալսարանի ուսանողների լավագույն աշխատանքներն ուղարկվում են Ռուսաստանի Դաշնության` կրթության և գիտության նախարարության կողմից կազմակերպվող ամենամյա մրցույթներին։
Հին հունարեն
Շեշտ
Այն բառաձևերը, որոնցում շեշտվում է ոչ վերջին վանկը, միավորված են բարիտոն կոչվող տեսակում (βαρύτονος — ցածր հաճախականություն, βαρύς — ծանր և τόνος — տոն, հնչողություն)։
Հայ-ռուսական համալսարան
Պատմություն
2002 թվականին համալսարանում ձևավորվել են գիտահետազոտական խմբեր. «Նանոյի և օպտոէլեկտրոնիկայի ֆիզիկական հիմունքներ» (ղեկավար` Հայաստանի Հանրապետության ԳԱԱ ակադեմիկոս Է. Ղազարյան), «Շուկայական բարեփոխումներ և տնտեսության պետական կարգավորում» (ղեկավար` տ.գ.թ. Է. Սանդոյան)։
Հին հունարեն
Շեշտ
Շեշտող ձայնավորով սկսվող բառերում, երբ գրվում է մեծատառ, շեշտի նշանը դրվում է տառի ձախ կողմում և ոչ թե վրա։ Մեկ մեծատառով ձայանավորի դեպքում շեշտի նշանը չի դրվում։
Հայ-ռուսական համալսարան
Պատմություն
2002 թվականից համալսարանում գործում է ասպիրանտուրա։ Այսօր ասպիրանտուրայում ուսուցում է իրականացվում 17 մասնագիտություններով։
Հին հունարեն
Շնչեղացում
Ձայնավորը հին հունարենում բառասկզբի դիրքում բնորոշվում էր շնչեղացմամբ։ Տարբերակվում են շնչեղացման երկու տեսակ՝ թույլ (գրելիս՝ ʼ) և ուժեղ (գրելիս՝ ʽ), որոնք արտահայտվում էին որպես [γ] կամ [h] շփականներ։ Թույլ շնչեղացման բնույթի մասին ոչինչ հայտնի չէ։ [υ] հնչյունը ատտիկյան բարբառում բառասկզբի դիրքում միշտ հնչում էր ուժեղ շնչեղությամբ։
Հայ-ռուսական համալսարան
Պատմություն
Համալսարանում գործում է կարիերայի կենտրոն, որի նպատակն է բարձրացնել ուսանողների մասնագիտական հմտությունների մակարդակը և օգնել նրանց գտնելու այնպիսի աշխատանք, որը հնարավորություն կընձեռնի ընտրած մասնագիտության միջոցով լիարժեքորեն ինքնադրսևորվելու համապատասխան բնագավառում։
Ուսումնական գործընթացի կազմակերպման առաջնային խնդիրներից մեկն էլ բուհի ապագա ուսանողների նախապատրաստումն է։ Նախաբուհական կրթության կենտրոնը համալսարանի ստորաբաժանումներից է և զբաղվում է ՀՌՀ և այլ բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ ընդունվել պատրաստվող հանրակրթական հաստատությունների (դպրոցների, քոլեջների, վարժարանների) աշակերտների գիտելիքների խորացմամբ և պատրաստվածության մակարդակի բարձրացմամբ։
Հին հունարեն
Շնչեղացում
Բաղաձայն ρ հնչյունի վրա բառասկզբում դրվում է ուժեղ շնչեղացման նշան (ῥ), քանի որ այդ դիրքում այն շնչեղ բնույթ ունի, որը արտահայտվում է լատինական փոխառություններում, ինչպես՝ — Հռոդոս։
Հայ-ռուսական համալսարան
Պատմություն
2002-2004 թվականների ընթացքում հիմք է դրվել Ռուսաստանի Դաշնության և Հայաստանի Հանրապետության մի շարք առաջատար ուսումնական և գիտական կառույցների համագործակցությանը։ Այսօր արդեն համագործակցության պայմանագրեր են կնքված Հայ-ռուսական համալսարանի և Ռուսաստանի Դաշնության 57 առաջատար բուհերի և այլ հաստատությունների միջև։ Դրանցից կարելի է առանձնացնել Մոսկվայի պետական համալսարանի (ՄՊՀ) հետ կնքված «Գիտության և կրթության ոլորտում համագործակցության մասին» պայմանագիրը, Ռուսաստանի Ժողովուրդների բարեկամության համալսարանի (ՌԺԲՀ) հետ կնքված «Գիտության և կրթության ոլորտում համագործակցության մասին» պայմանագիրը, Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտի (ՄՄՀՊԻ) և Ռուսաստանի ԱԳՆ դիվանագիտական ակադեմիայի հետ կնքված «Համագործակցության մասին» համաձայնագիրը, Մոսկվայի Ն.Է. Բաումանի անվան պետական տեխնիկական համալսարանի հետ կնքված «Համագործակցության մասին» պայմանագիրը, Ռուսաստանի Դաշնության Դաշնային սահմանապահ ծառայության հետ կնքված «Համագործակցության» համաձայնագիրը, Ա.Ս. Պուշկինի անվան ռուսաց լեզվի պետական ինստիտուտի հետ կնքված «Համագործակցության» պայմանագիրը, Սանկտ-Պետերբուրգի «Մշակույթի և կրթության հիմնադրամի» հետ կնքված «Կրթության ոլորտում համագործակցության մասին» պայմանագիրը և մի շարք այլ պայմանագրեր ու համաձայնագրեր։
Հին հունարեն
Շնչեղացում
Շնչեղացման նշանները դրվում են շեշտի նշանների նման․ հստակ երկբարբառներում դրվում են երկրորդ ձայնավորի վրա, մեծատառ ձայնավորով սկսվող բառերում դրվում են տառից ձախ, և ոչ թե վրան, չեն դրվում միայն մեկ մեծատառի առկայության դեպքում։ Ուժգին շեշտի հետ համադրվելու դեպքում շնչեղացման նշանը դրվում է սկզբում (ձախից)։ Պարույկային շեշտի հետ համադրվելիս շնչեղացման նշանը դրվում է դրա վրա։
Հայ-ռուսական համալսարան
Պատմություն
2004 թվականից համալսարանում գործում է Անընդմեջ կրթության ինստիտուտը, որի գործունեության հիմնական ուղղություններն են ուսուցման հեռահար մեթոդների միջոցով կրթական գործընթացի կազմակերպումը, մասնագետների վերապատրաստումը և որակավորման բարձրացումը։ համալսարանի գրադարանի գրքային ֆոնդն անընդհատ համալրվում է ժամանակակից գիտաուսումնական գրականության նոր հրատարակություններով։ Գոյություն ունի գրականության որոնման համակարգ` տվյալների էլեկտրոնային բազա և քարտարաններ, որոնցում արդեն մուտքագրված են ավելի քան 23.500 գրքի տվյալներ։ Համալսարանի էլեկտրոնային գրադարանն իր ընթերցողներին առաջարկում է նաև ցանցային ծառայություններ (Հայաստանի Էլեկտրոնային գրադարանների կոնսորցիում)։ Համալսարանում գործում են տասնչորս համակարգչային լսարաններ և երկու լեզվաբանական լաբորատորիաներ։
Հին հունարեն
Հին հունարեն տեքստերի վերընթերցման տիպեր
Բացահայտելով անտիկ ժառանգությունը Վերածննդի դարաշրջանում՝ եվրոպացի գիտնականներն սկսեցին կարդալ հին հունարեն տեքստերը միջնադարյան՝ բյուզանդական արտասանությամբ։ Յոհան Ռեյխլինը նպաստել է այսօրինակ ընթերցման տարածմանը Գերմանիայի տարածքում՝ հետագայում ստանալով «ռեյխլինյան» անվանումը։ Հոլանդացի գիտնական Էրազմ Ռոտերդամցին, համեմատելով հունարեն բառերը և հին հունարենից լատիներեն փոխառությունները, եկավ այն եզրահանգման, որ ռեյխլինյան ընթերցումը արտացոլում է միջնադարյան հունարենի հնչյունաբանությունը, և ոչ թե հին հունարենի, ապա մշակեց ընթերցման այընտրանքային համակարգ։ Սակայն էրազմյան ընթերցումը նույնպես լիովին չի արտացոլում հին հունարենի հնչյունաբանությունը՝ որոշ չափով կամայական լինելով։ Ժամանակակից հունարենի ընթերցման կանոնները փաստացի համապատասխանում են ռեյխլինյան արտասանությանը, դրան են համապատասխան նաև հին հունարեն տեքստերի ընթերցումը ծիսական պրակտիկայում, միևնույն ժամանակ աշխարհիկ ուսումնական հաստատություններում ընդունված է հին հունարենի ուսուցումը էրազմյան ընթերցմամբ, որը կարող է տարբեր լինել՝ կախված տվյալ տարածքի հնչյունական առանձնահատկություններից։ Օրինակ՝ գերմանացիները կարող են ευ երկբարբառը կարդալ [oj], քանի որ դրա գրադարձությամբ գերմաներենով eu կարդացվում է այդպես։ Ներքևի աղյուսակում տրված են ռեյխլինյան և էրազմյան արտասանությունների տարբերությունները։
Հայ-ռուսական համալսարան
Պատմություն
2004 թվականին հիմնովին ավարտվել է բուհական շենքի վերակառուցումը։ Հոկտեմբերի 15-ին տեղի է ունեցել համալսարանի Երախտագիտության պուրակի հանդիսավոր բացման արարողությունը։ Այն պետք է խորհրդանշի ռուս-հայկական բարեկամության անցյալը, ներկան և ապագան, հարյուրամյակների ընթացքում բյուրեղացած պատմամշակութային արժեքների և այլնի ընդհանրությունը։ Բացման օրը պատահաբար չի ընտրված. համալսարանի Գիտական խորհրդի որոշմամբ հոկտեմբերի 15-ը հաստատվել է որպես Հայ-ռուսական համալսարանի օր։