cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սերբական Հանրապետության զինանշան
Զինանշանի ընդունում
Սերբական Հանրապետության ժողովրդական սկուպշչինան 2008 թվականի հուլիսի 15-ին Սերբական Հանրապետության զինանշանի մասին նոր որոշում է կայացրել, որը հիմնված է միջնադարյան Նեմանիչեյի դինաստիայի զինանշանի վրա։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սերբական Հանրապետություն Կատեգորիա:2008 հիմնադրումներ
Հայկ Պապիկյան
Հայկ Արսենի Պապիկյան, ազատ ոճի հայ ըմբիշ, մինչև 20 տարեկանների Եվրոպայի չեմպիոն (2022) , ըմբիշ Ռազմիկ Պապիկյանի եղբայրը։
Կենսագրություն
Հայկ Պապիկյանը ծնվել է 2003 թվականի հունիսի 14֊ին, Երևան քաղաքում։ 10 տարեկանից զբաղվել է ըմբշամարտով։ Պապը և հայրը նույնպես զբաղվել են ըմբշամարտով ։
2022 թվականի հուլիսին Հռոմում տեղի ունեցած ըմբշամարտի Մ20 տարեկանների Եվրոպայի առաջնությունում Հայկ Պապիկյանը եզրափակչում առավելության է հասել ադրբեջանցի ըմբիշ Սաբիր Ջաֆարովիի նկատմամբ և դարձել չեմպիոն ։ Մինչ այդ նա մեկնարկային գոտեմարտում 10-0 հաշվով հաղթել էր լատվիացի, 1/4 եզրափակիչում՝ մոլդովացի և կիսաեզրափակչում՝ հունգարացի մարզիկներին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ ըմբշամարտիկներ Կատեգորիա:Ըմբշամարտի Եվրոպայի չեմպիոններ
Պյութագորաս
Պյութագորաս (, Πυθαγόρας), անտիկ մաթեմատիկոս և փիլիսոփա, առավելապես հայտնի է իր անունով կոչված Պյութագորասի թեորեմով։
Հայտնի լինելով որպես «Թվերի հայր»՝ Պյութագորասը ազդեցիկ հետք է թողել մ.թ.ա. 6-րդ դարի փիլիսոփայական և կրոնական ուսմունքներում։ Քանի որ լեգենդներն ու այլ նմանատիպ պատմությունները մշուշում են նրա կատարած աշխատանքը նույնիսկ ավելի շատ, քան այլ մինչսոկրատեսյան փիլիսոփաներինը՝ անհնար է հավաստիորեն խոսել Պյութագորասի կյանքի և ուսման մասին։ Պյութագորասը և նրա աշակերտները հավատում էին, որ ամեն ինչ կապված է մաթեմատիկայի հետ, և կարծում էին որ ամեն ինչ կարող է կանխագուշակվել և չափվել ցիկլերի օգնությամբ։
Կենսագրություն
Պյութագորասը ծնվել է Սամո կղզում, Փոքր Ասիայի ափի մոտ, Պիթայիսի և Մնեսարքոսի որդին էր։ Երիտասարդ տարիքում, Պոլիկրատեսի դաժան կառավարությունից փախչելու նպատակով լքել է հարազատ քաղաքը, մեկնելով Հարավային Իտալիայում գտնվող Կրոտոն քաղաք։ Շատ հեղինակներ նաև ճանաչում են նրա հանդիպումները Հին Եգիպտոսի և Բաբելոնի փիլիսոփաների հետ մինչև արևմուտք շարժվելը՝ այս ճանապարհորդությունները նշված են հույն փիլիսոփաների կողմից գրված Պյութագորասի շատ կենսագրականներում։
Սամոսից դեպի Կրոտոն տեղաշարժի ընթացքում Պյութագորասը ստեղծում է գաղտնի կրոնական ընկերություն։
Պյութագորասը ձեռնամուխ է լինում Կրոտոնի մշակութային կյանքի բարեփոխմանը, հորդորելով քաղաքացիներին կրթվել և իր շուրջը ստեղծելով հետևորդների բարձրակարգ օղակ։ Այս մշակութային կենտրոնը առաջնորդվում է շատ խիստ օրենքներով։ Նրա դպրոցը բաց է լինում հավասարապես տղամարդկանց և կանանց համար։ Նրանք, ովքեր միանում են Պյութագորասի ներքին շրջանին, կոչում են իրենց մաթեմատիկոսներ։ Նրանք ապրում են դպրոցում, հրաժարվում են իրենց սեփականությունից և սնվում են միայն բանջարեղենային կերակրով։ Հարևան տարածքներում բնակվող ուսանողներին նույնպես թույլատրվում էր այցելել Պյութագորասի դպրոց։ Կոչվելով ակուսմատիկոսներ, այս աշակերտներին թույլատրվում էր օգտագործել միս և ունենալ սեփականություն։
Ըստ Յամբլիխոսի, պյութագորացիները վարում էին կրոնական դասերից, սովորական կերակրից, վարժություններից, ընթերցանությունից և փիլիսոփայական հետազոտություններից կազմված կազմակերպված կյանք։ Երաժշտությունը համարվում էր այս կյանքի տարրական կազմակերպչական գործոնը՝ աշակերտները կանոնավոր կերպով միասին երգում էին Ապոլլոնին նվիրված օրհներգեր, հոգու և մարմնի հիվանդությունները բուժելու նպատակով օգտագործում էին քնարը և քնից առաջ ու հետո հիշողությունը վարժեցնելու նպատակով բանաստեղծություններ էին ասում։
Պյութագորասի թեորեմը, որը կրում է իր անունը, հայտնի էր ավելի վաղ Միջագետքում, Հին Եգիպտոսում և Հնդկաստանում։ Արդյոք Պյութագորասը ինքն է ապացուցել այդ թեորեմը, հայտնի չէ, քանի որ անտիկ աշխարհում ընդունված էր նշել ուսուցչի անունը իր աշակերտների կատարած հայտնագործությունների համար։ Թեորեմի հետ Պյութագորասի անվան կապը ամենավաղը հայտնվել է իր մահվանից 5 դար անց, Կիկերոնի և Պլուտարքոսի աշխատություններում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անտիկ դարաշրջանի հույն փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Հին Հունաստանի մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:Հույն բուսակերներ Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 6-րդ դարի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Մ․թ․ա․ 5-րդ դարի հույներ Կատեգորիա:Նախասոկրատեսյան փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Կրոնի հիմնադիրներ Կատեգորիա:Հույն գիտնականներ Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա Կատեգորիա:Հին հույն բանաստեղծներ Կատեգորիա:Քաղաքական փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Անտիկ դարաշրջանի փիլիսոփաներ
Սավկիյազ
Սավկիյազ (Савкияз, Сәүкияҙ), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Տատիշլինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 251 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Տատիշլինսկի շրջանի բնակավայրեր
Կոսե (գյուղ, Վենդռա շրջան)
Կոսե (Kose), գյուղ Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Վենդռա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 32 մարդ։
Յան Կամենիկ
Յան Կամենիկ (ծննդյան անուն՝ Լյուդմիլա Մացեշկովա, , Պրահա), չեխ կին գրող։
Կենսագրություն
1918 թվականին ավարտել է Պարդուբիցեի ռեալական գիմնազիան, որտեղ 1900 թվականին տեղափոխվել էլ ընտանիքը։ 1918-1921 թվականներին սովորել է Պրահայի կերպարվեստի ակադեմիայում, նրա դասախոսների թվում էր Մաքս Շվաբինսկին, դասընթացը չի ավարտել։ Ծնողների կամքին հակառակ 1921 թվականին ամուսնացել է, 1923 թվականին ծնվել է որդին, 1930 թվականին բաժանվել է ամուսնուց, որդին մնացել է առանց հոր (1941 թվականին երիտասարդի մոտ հայնտաբերում է շիզոֆրենիա)։ 1932 թվականին առանց ամուսնանալու ունենում է երկրորդ որդուն (Իրժա Մացեշկոյի հետ ամուսնությունը կնքվել է ավելի ուշ), ստիպված էր աշխատել, քանի որ կողակիցը աշխատել չէր ցանկանում։
1944 թվականին լույս է ընծայում բանաստեղծությունների առաջին «Հրեշտակներով լուսամուտը» ժողովածուն։ Իր ընկեր քննադատ Բեդրժիխ Ֆուչիկի խորհրդով վերցնում է արական կեղծանուն։ 1947 թվականից շարունակել է ապրել գրող Մարցել Կաբատի հետ։ Թարգմանել է Ժերար դը Ներվալի, Պոլ Վալերիի, Ժան Կոկտոյի գործերից։ Ընկերություն է արել Յան Զագրադնիչեկի, Իվան Դիվիշի հետ։ 1960-ականների վերջերին ընդունվել է Գրողների միություն, նրա պատվին կազմակերպվել է գրական երեկո։
Մահացել է հոգեբուժարանում։ Նրա գրական ժառանգության մեծ մասը, ներառյալ թարգմանությունները, հրատարակվել են արդեն հետսոցիալիստական Չեխիայում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Չեխ գրողներ Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ Կատեգորիա:Չեխ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Չեխ արձակագիրներ Կատեգորիա:Չեխ դրամատուրգներ
Բռնակոթ (գետ)
Բռնակոթ, գետ Հայաստանի Սյունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Զանգեզուրի լեռների հյուսիսային լանջերից, անցնում Բռնակոթ գյուղի միջով և Սիսիան քաղաքից 0,5 կմ հարավ աջից միախառնվում Որոտանին։ Երկարությունը՝ 15 կմ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր Կատեգորիա:Որոտան գետի վտակներ
Կամուրջ (Խլաթի գավառ)
Կամուրջ (Qarmûc), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խլաթի գավառակում։ Գտնվում էր Խլաթ քաղաքից 8 կմ հարավ-արևմուտք, Վանա լճի արևմտյան ափի մոտ գտնվող մի փոքրիկ գետակի ափին՝ Դատվան և Խլաթ բնակավայրերի միջև։
Գյուղը եղել է գրչության կենտրոն։ Բնակչությունը բռնությամբ տեղահանվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
XX դարի սկզբին ուներ 700 հայ բնակիչ։
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրագործությունը, անասնապահությունը և արհեստներն էին։
Կամուրջն ուներ '''Ս. Աստվածածին և Ս. Դանիել''' անուններով հայկական եկեղեցիներ։ Ունեցել է դպրոց ։
1909 թվականին ուներ 57 տուն (688 բնակիչ)։ Գյուղում կար երկու եկեղեցի (Մ. Աստվածածին և Մ. Դանիել)։ Բնակիչները զբաղվում Էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։ Նրանք տեղահանվել և բնաջնջվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ալբերտ Գոռ
Ալբերտ Առնոլդ (Էլ) Գոռ  կրտսեր (Albert Arnold "Al" Gore Jr., ),  ԱՄՆ-ի փոխնախագահ (1993-2001) Բիլ Քլինթոնի աշխատակազմում, Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի մրցանակակիր է (2007):
Վաղ կյանք
1956-1965 թվականներին սովորել է Սենթ-Օլբանսի դպրոցում։ Այնուհետև ընդունվել է Հարվարդի համալսարան, որը ավարտել է 1969 թվականին, ստանալով բակալավրի աստիճան։ Ուսումն ավարտելուց հետո կամավոր կերպով ծառայության է անցել ԱՄՆ-ի զինված ուժերում, չնայած որ և՛ ինքը, և՛ իր հայրը կողմ չէին ընթացող Վիետնամական պատերազմին։ Որպես ռազմական լրագրող ինժեներական բրիգադի հետ, 1971 թվականին մի քանի ամիս անցկացրել է Հարավային Վիետնամում, որից հետո զորացրվել է։ Աշխատել է The Tennessean ամսագրում, 1974-1976 թվականներին սովորել է Վանդերբիլտի համալսարանի իրավունքի դպրոցում։
Քաղաքական կարիերայի սկիզբ
Եղել է սենատոր Թենեսի նահանգից։ Ավելի վաղը այդ պաշտոնը զբաղեցրել է իր հայրը՝ Ալբերտ Գոռ ավագը։ 1992 թվականին դեմոկրատակն կուսակցության կողմից առաջադրվում է փոխնախագահի պաշտոնին որպես նախագահ առաջադրված Բիլ Քլինթոնի հետ։ Երկու թեկնածուներն էլ երիտասարդ էին, իսկ ոչ այնքան մեծ նշանակայություն ունեցող նահանգի՝ Արկանզասի նահանգապետը՝ Քլինթոնը քիչ հայտնի էր։ Սակայն այդ ժամանակ գործող նախագահը՝  Ջորջ Բուշը իր ընտրվելուց առաջ խոստացել էր չբարձրացնել հարկերը, սակայն նախագահ դառնալու անմիջապես հետո չպահեց իր խոստումը։ Արդյունքում երկրորդ անգամ ընտրվելու փորձի ժամանակ շատ ձայներ կորցրեց։ Առանձնահատուկ դեր խաղաց նաև ընտրական կապմանիայի «եռակողմանի» յուրահատկությունը։ Արդյունքում Քիլնթին Գոռի հետ միասին հաջողվեց հաղթել ընտրություններում
Փոխնախագահություն
Քլինթոնի նախագահության և Գոռի փոխնախագահության ամբողջ 8 տարիների ընթացքում ԱՄՆ-ի տնտեսությունը աճ գրանցեց։ Դրան նպաստող գործոններից էր Omnibus Budget Reconciliation Act of 1993 թ.-ի (Ամփոփիչ օրենք «Բյուջեի կառարվարման մասին» 1993),  ընդունումը, որի համար Գոռը քվեարկեց իր վճռորոշ քվեով։ Գոռի հիմնական ձեռքբերումներից մեկը որպես փոխնախագահ համարվում է պետական ատեստավորման մասին հաշվետվության ներդրումը (National Performance Review), որտեղ ներկայացվում են վատնած գումարները, խարդախության դեպքերը և ֆեդերալ կառավարության այլ չարաշահումները, ինչպես նաև ընդգծված է բյուրոկրատիայի և հրահանգների նվազեցման անհրաժեշտությունը։ Գոռը պնդում է, որ այդ փաստաթուղթը հետագայում օգնել է Քլինթոնին ֆեդերալ ղեկավարության կրճատման համար։
Լինելով ԱՄՆ-ի փոխնախագահը Ալբերտ Գոռը մեծապես նպաստել է համացանցի զարգացմանը։ Հենց այս պատճառով էլ ոմանք նրան անվանում են «համցանցի հայր»։
2000 թվականի նախագահական ընտրություններ
Հետագայում, որպես գործող փոխնախագահ, ընտրությունների արդյունքների ամփոփման Կոնգրեսի միացյալ նստաշրջանի ժամանակ․ Գոռը 20 անգամ հաջորդաբար մերժեց Ներկայացուցիչների պալատի 12 անդամների Ֆլորիդայի նահանգի ձայները չեղյալ համարելու առաջարկը, որը իրեն հաղթանակ կբերեր":
Ոչ քաղաքական գործունեություն
Մինչև 2013 թվականը Գոռը հանդիսանում էր ամերիկական Current ընկերության համահիմնադիր։ Որոշ ժամանակ գոռը միացավ Apple ընկերության տնօրրենրի խորհրդին և Google ընկերությունում ոչ պաշտոնապես աշխատեց որպես խորհրդատու մենեջեր։
2001 թվականին Գոռը մասնակցեց «Ֆուտուրամա» մուլտֆիլմի հնչյունավորմանը։ Գոռը նաև 2007 թվականի հուլիսի 7-ին տեղի ունեցած Live Earth փառատոնի նախաձեռնողներից է։ Նկարահանվել է NBC-ի «30 ցնցումներ» (англ. 30 Rock) սերիալի երկրորդ սեզոնի հինգերորդ սեիրայում, ինչպես նաև երկրորդ սեզոնի վեցերորդ սերիայում։
2007 թվականին Ալբերտ Գոռի, մարդու կլիմայի վրա ունեցած ազդեցությունների մասին պատմող «Անհարմար ճշմարտություն»  ֆիլմը ստանում է 2 Օսկար (լավագույն վավերագրական ժապավեն և լավագույն օրիգինալ երգ անվանակարգերում)
Խաղաղության Նոբելյան մրցանակ
2007 թվականի հոկտեմբերի 12-ին Գոռը ստանում է խաղաղության Նոբելյան մրցանակ կլիմայի փոփոխության խնդիրի ուսումնասիրման և շրջակա միջավայրի պահպանման համար։  Հայտնի օդերևութաբան Ուիլյամ Գրեյը Գոռին վերոնշյալի համար մրցանակ տալը բնութագրեց որպես «ծիծաղաշարժ» ։
Կլիմայի պահպանման մասին իր ելույթներով Գոռը ճանապարհորդել է աշխարհի մի քանի տասնյակ քաղաքներում։ Իր խիստ գրաֆիկի և ծանրաբեռնվածության պատճառով  շրջակա միջավայրի պահպանման մեկ ժամանոց դասախոսության հոնորարը հասնում էր մինչև 100000 դոլարի ։
Անձնական կյանքը
2013 թվականի սեպտեմբերին Էլ Գոռը դառնում է բուսակեր, այդպիսով հետևելով իր նախկին ղեկավար Բիլ Քլինթոնին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի փոխնախագահներ Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:«Էմմի» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ Կատեգորիա:Վիետնամի պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի դեմոկրատական կուսակցության անդամներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի նոբելյան մրցանակակիրներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի դասախոսներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Կլիմայական ակտիվիստներ Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կաթնապուր
Կաթնապուր, ապուրի տեսակ, որում ջրի հետ մեկտեղ որպես հեղուկ զանգված օգտագործվում է կաթ։ Այդպիսի ապուրները, սովորաբար պարունակում են շիլաներ կամ արիշտա։ Կարող է պարունակել կարտոֆիլ կամ այլ բանջարեղեններ։ Գոյություն ունեն կաթնապուրի պատրաստման բաղադրատոմսեր դդումով, սնկերով, սիսեոով, լոբիով, բրնձով (կաթնով) և այլն ։ Սկզբում բաղադրամասերը խաշվում են ջրում, իսկ խաշվելուց հետո ավելացնում են կաթ և աղ։ Կաթնապուրները պատրաստում են ցածր ջերմության վրա խուսափելու կաթի այրումից։ Կաթնապուրները մատուցվում են տարբեր տեսակի սենդվիչների հետ։ Կարող է մատուցվել որպես քաղցր կերակրատեսակ։ Հաճախ համի բարելավման համար կաթնապուրին ավելացնում են ձիթապտղի յուղ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ապուրներ
Զլատա Բիզովա
Զլատա Նիկոլաևնա Բիզովա (Зла́та Никола́евна Бы́зова, ), խորհրդային և ռուս նկարիչ, գեղանկարիչ, Սանկտ Պետերբուրգի նկարիչների միության անդամ (մինչև 1992 թվականը՝ ՌԽՖՍՀ նկարիչների միության Լենինգրադի կազմակերպություն) ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1927 թվականի մարտի 29-ին Լենինգրադում։ 1950 թվականին ընդունվել է Լենինգրադի Ի. Ե. Ռեպինի անվան գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտի գեղանկարչության ֆակուլտետի առաջին կուրս։ Սովորել է Պյոտր Բելոուսովի, Լեոնիդ Խուդյակովի, Վասիլի Սոկոլովի, Ալեքսանդր Զայցևի մոտ։
1957 թվականին ավարտել է ինստիտուտը՝ Բորիս Իոգանսոնի արվեստանոցում՝ նկարչի որակավորման շնորհմամբ ։ Դիպլոմային աշխատանքը եղել է «Կոլտնտեսության կազմակերպման առաջին օրերը» նկարը (գտնվում է Սանկտ Պետերբուրգի Գեղարվեստի Ակադեմիայի գիտահետազոտական թանգարանում) ։ Նույն թվականին նկարը ցուցադրվել է Ռուսական թանգարանում Լենինգրադի նկարիչների ցուցահանդեսում և Մոսկվայի Տրետյակովյան պատկերասրահում՝ համամիութենական հոբելյանական գեղարվեստական ցուցահանդեսում ։
1957 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների ՝ ցուցադրելով իր աշխատանքները Լենինգրադի կերպարվեստի առաջատար վարպետների ստեղծագործությունների հետ միասին։ Գրել է ժանրային կոմպոզիցիաներ, դիմանկարներ, բնանկարներ, նատյուրմորտներ, էտյուդներ բնությունից։ 1960 թվականին ընդունվել է ՌԽՖՍՀ նկարիչների միության Լենինգրադի կազմակերպության անդամ գեղանկարչության բաժնում։ 1959 թվականին ամուսնացել է իր համակուրսեցու՝ Վիտալի Ֆոմենկոյի հետ։
Բիզովայի առավել վառ գեղանկարչական շնորհը բացահայտվել է գավառական տիպերի դիմանկարների շարքում, ինչպես նաև 1960-1970-ական թվականների բազմաթիվ Հին Լադոգայի էտյուդներում, որոնք ստեղծվել են Լենինգրադի նկարիչների Հին Լադոգայի ստեղծագործական բազայում ։ Հետագայում նրա աշխատանքներում ուժեղացել է գեղանկարչության դեկորատիվությունը և գրաֆիկությունը, գույնի տեղայնությունն ու կոմպոզիցիայի պայմանականությունը։ Բիզովայի ստեղծած ստեղծագործությունների թվում են «Կոլխոզի կազմակերպման առաջին օրերը» (1957), «Արծաթափայլ օր», «Լադոգա», «Մթնշաղ» (բոլորը 1958), «Մեծ ջուր», «Հին Կինեշմա» (երկուսն էլ 1959), «Վերադարձ» (обе 1959), «Возвращение» (1959), «Գարուն» (1960), «Ձմեռը Վոլխովում», «Ապրիլ», «Կեչիներ» , «ՀԷԿ շինարարները» , «Ձմեռը Հին Լադոգայում» (բոլորը 1961), «Վոլխովստրոյում» (1964), «Մաճկալների մրցույթ» (1975), «Գարնանային հոգսեր», «Աշխատանքից հետո» (երկուսն էլ 1978), «Գարնանային օր կիսակայարանի մոտ» (1980), «Մաճկալ» (1975), «Իվուշկա» (1981) և այլն։ 1989-1992 թվականներին Բիզովայի աշխատանքը հաջողությամբ ներկայացվել է Ֆրանսիայում  L' Ecole de Leningrad ռուսական գեղանկարչության ցուցահանդեսներում և աճուրդներում ։
Զլատա Բիզովայի ստեղծագործությունները գտնվում են թանգարաններում և մասնավոր հավաքածուներում Ռուսաստանում, Ֆինլանդիայում, Գերմանիայում, Ֆրանսիայում և այլ երկրներում։
Ծանոթագրություններ
<!--
Выставки
-->
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս արվեստագետներ Կատեգորիա:Կին արվեստագետներ Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ Կատեգորիա:Ռուս նկարչուհիներ Կատեգորիա:Սոցիալիստական ռեալիզմ Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս նկարիչներ Կատեգորիա:Խորհրդային նկարչուհիներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի նկարիչների միության անդամներ Կատեգորիա:Ռուս բնանկարիչներ Կատեգորիա:Ռուս դիմանկարիչներ
Լը Ֆրեն Կամիյի
Լը Ֆրեն Կամիյի (Le Fresne-Camilly), համայնք Ֆրանսիայի Ստորին Նորմանդիա մարզի Կալվադոս գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 823 մարդ, բնակչության խտությունը` 116.57 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 7.06 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 220 կմ արևմուտք, Կան քաղաքից` 13 կմ հյուսիս-արևմուտք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 558 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 411-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 147։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 73,7 %։ 411 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 384 անձ (195 տղամարդ և 189 կին)։ Գործազուրկ են եղել 27 անձ (14 տղամարդ և 13 կին)։ 147 անաշխատունակներից 52-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 64-ը` թոշակառուներ, իսկ 31-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Լյովա Սամվելյան
Լյովա Արտավազդի Սամվելյան, հայ մարզիչ, մանկավարժ։ Մանկավարժական գիտությունների թեկնածու (1970), պրոֆեսոր (1992), ըմբշամարտի ԽՍՀՄ սպորտի (1958), սպորտի պատվավոր (1961) վարպետ, Հայաստանի Հանրապետության ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի վաստակավոր գործիչ (2014)։
Գործունեություն
Աշխատանքները վերաբերում են երիտասարդների կրթությանը, ըմբիշների տեխնիկական գործողությունների կատարելագործմանը։ Հեղինակ է «Հոգու ալիքներ» (հատոր 1-3, 2002-2006) ժողովածուի, «Արդարացի խաղը և սպորտը» (2006) ուսումնական ձեռնարկի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ մարզիչներ Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:1940 ծնունդներ Կատեգորիա:Օգոստոսի 10 ծնունդներ Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամներ Կատեգորիա:ՀՀ ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի վաստակավոր գործիչներ Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Մանկավարժական գիտությունների թեկնածուներ
Կալչիրբուրան
Կալչիրբուրան (Кальчирбуран, Кәлсер-Буран), գյուղ Ռուսաստանի, Բաշկորտոստան հանրապետության Աուրգազինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 314 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Աուրգազինսկի շրջանի բնակավայրեր
Դիմիտրիոս Տրիխոպուլոս
Դիմիտրիոս Տրիխոպուլոս ( Δημήτριος Τριχόπουλος, ), Միջերկրածովյան դիետոլոգ և ծխախոտի պատճառող վնասների հետազոտող։ Նա եղել է Վինսենթ Լ. Գրիգորի քաղցկեղի կանխարգելման և hամաճարակաբանության պրոֆեսոր, և համաճարակաբանության բաժնի նախկին ղեկավար՝ Բոստոնի հանրային առողջության Հարվարդի դպրոցում։
Դիմիտրիոս Տրիխոպուլոսը ավելի քան չորս տասնամյակ հետազոտություններ է իրականացրել և դասավանդել քաղցկեղի համաճարակաբանության և կանխարգելման ոլորտում : Նա հրատարակել է ավելի քան 1000 գիտական աշխատություն՝ շարունակաբար նկարագրելով գիտական սահմանները` ծխախոտի պասիվ ծխելը թոքերի քաղցկեղի առաջացման ռիսկի բարձրացմանը կապող, և հեպատիտ B-ի վիրուսը և ծխախոտ ծխելը առաջնային լյարդի քաղցկեղի ռիսկին կապող արդյունավետ հետազոտությունից մինչև այն գյուտը, որն ապացուցում է, որ վիրահատական միջամտությունը և վաղաժամ բնական մենոպաուզիան կրճատում են կրծքագեղձի քաղցկեղի ռիսկը։ Ուռուցքաբանությունից բացի, Աթենքում տեղի ունեցած երկրաշարժից հետո մարդկանց հոգեբանական սթրեսը սրտային հիվանդությունից մահանալու ռիսկի մեծացմանը կապող իր աշխատությունն ընդգրկվել է 1997 թ. The Lancet-ի 27 աշխատությունների ցանկում, որը արժանի է դառնալ բժշկական գրականության հիմնարար կանոն, որը յուրաքանչյուր առողջապահական մասնագետ պետք է կարդա։
Նրա ուռուցքաբանության համաճարակաբանության և կանխարգելման հետազոտական կարիերան ընդգրկում էր նշանակալից «առաջինները». Նա առաջինն էր, ով 1990 թ. The Lancet-ի կողմից աշխատություն հրապարակեց՝ առաջարկելով, որ արգանդում գտնվելու ժամանակ պտղի ոչ պատշաճ խնամքը կրծքի քաղցկեղի պատճառ կարող է դառնալ։ Նա նաև առաջինն էր 1981-ին ներկայացրած հոդվածով, ինչպես նաև դրանից մի քանի օր հետո հրապարակված անկախ հոդվածով, որտեղ ապացուցում էր, որ պասիվ ծխելը մեծացնում է թոքերի քաղցկեղի առաջացման վտանգը։ Դիմիտրիոս Տրիխոպուլոսը գտել էր Հունաստանում գտնվող չծխող 51 կանանց, ովքեր հիվանդացել էին թոքերի քաղցկեղով, այնուհետև համեմատել նրանց իրենց տարիքի կանանց հետ, որոնք հիվանդանոց էին տեղափոխվել (նաև Հունաստանում) այլ խնդիրների համար։ Հետազոտողները կարողացել են վիճակագրորեն որոշել, որ քաղցկեղի այս հիվանդները զգալիորեն ավելի հավանական է, որ ենթարկվել են պասիվ ծխելու՝ իրենց ամուսնու օգտագործած ծխախոտից։ Սրան հաջորդող ուսումնասիրությունները սկսեցին հաստատել, որ երեխաների կողմից ներշնչված ծուխը լուրջ հիվանդությունների պատճառ կարող է դառնալ։
Հունաստանի քաղաքացի Դիմիտրիոսը սովորել է Աթենքի բժշկական համալսարանումում, որտեղ 1963 թվականին նա ստացել է թեկնածուական աստիճան, իսկ թվականին՝ դոկտորական։ 1968 թ.-ին նա Բոստոնում վաստակել է S.M. Հարվարդի հանրային առողջության դպրոցում և այնտեղ անցկացրել մի շարք դասախոսություններ հաջորդ 20 տարվա ընթացքում (դասախոս՝ 1969-1970 թթ․, այցելող պրոֆեսոր՝ 1981-1985 թթ., կից պրոֆեսոր՝ 1988-1989):
Հարվարդը նրան 1989 թ. նշանակել է լիարժեք պրոֆեսոր համաճարակաբանության բաժնում, որը նա սկսեց ղեկավարել նույն տարվանից և մինչև 1996 թվականը ծառայեց այդ դերում։ Նրա ղեկավարության ներքո հայտնված նախաձեռնությունները ներառում էին հետազոտողների հետ մի շարք համագործակցություններ, ովքեր այժմ Ստոկհոլմում Կարոլինսկայի ինստիտուտում են։ 1993 թ.-ին նա անվանվեց Վինսենթ Լ. Գրիգորի քաղցկեղի կանխարգելման պրոֆեսոր, ինչպես նաև չորս տարով դարձավ Հարվարդի քաղցկեղի կանխարգելման կենտրոնի տնօրեն ։
Դիմիտրիոս Տրիխոպուլոսը նաև Աթենքի ակադեմիայի անդամ էր և Հունաստանի Հելլենիկ առողջության հիմնադրամի նախագահը : Նա դասավանդումներ է անցկացրել Աթենքի բժշկական դպրոցում և Շվեդիայի Կարոլինսկայի ինստիտուտում :
Նրա բազմաթիվ մրցանակները և շքանշանները ներառում են մի շարք պատվավոր դոկտորություններ, Բրինկեր միջազգային մրցանակը `կրծքագեղձի քաղցկեղի կլինիկական հետազոտության համար, Հարվարդի հանրային առողջության դպրոցի Ջուլիուս Ռիչմոնդ մրցանակը(2004), Մերիտի Շրջանավարտ մրցանակը (2009) և Պատվո շքանշանը Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության կողմից՝ քաղցկեղի հետազոտության համար։
Նա կենդանի է մնացել իր կնոջ ` Անտոնիայի շնորհիվ, ով հայտնի է որպես «Միջերկրածովյան դիետայի մայր » ։
Կարիերան
Դիմիտրիոս Տրիխոպուլոսը ծնվել է Հունաստանի Վոլոս քաղաքում, որը գտնվում է Աթենքից մոտ 326 կմ հեռավորության վրա։ Նա բժշկագիտություն է ուսանել Աթենքի բժշկական համալսարանում։ Նա հետագայում Աթենքի, Լոնդոնի, Օքսֆորդի և Հարվարդի համալսարաններում ուսումնասիրել է պաթոլոգիան, 'մանրէաբանությունը, հանրային առողջությունը և համաճարակաբանությունըը։
Դոկտոր Տրիխոպուլոսը նաև ուսումնասիրել է լյարդի քաղցկեղի բազմաֆակտորիալ պատճառագիտությունը՝ շեշտը դնելով հեպատիտ B և Հեպատիտ C վիրուսների, ծխախոտ ծխելու և էթիլ սպիրտ ընդունելու ինտերակտիվ հետևանքների վրա։
Նա 1989-1996 թթ․ Հարվարդի համալսարանում եղել է համաճարակաբանության գլխավոր պրոֆեսոր, 1993-1997 թթ․ եղել է քաղցկեղի կանխարգելման պրոֆեսոր և ղեկավարել է Հարվարդի համալսարանի քաղցկեղի կանխարգելման կենտրոնը։ 1972-ից մինչև 2014 թթ. եղել է Աթենքի բժշկական ուսումնարանի հիգիենայի և համաճարակաբանության բաժնի պրոֆեսոր՝ միաժամանակ լինելով նաև բաժնի ղեկավար։ 1998-2014թվականներին էլ եղել է Ստոկհոլմի Կարոլինսկայի ինստիտուտի բժշկական համաճարակաբանության պրոֆեսոր, և Աթենքի ակադեմիայի անդամ` 1997-2014։
Միջերկրածովյան դիետա
Տրիխոպուլոսը համանախագահել է Բեռլինի (Բոստոն) 1993 թ. Միջերկրածովյան երկրների դիետաների միջազգային համաժողովը, որտեղ ներկայացվեց Միջերկրածովյան դիետիկ բուրգը։ Նրա կինը՝ Անտոնիա Տրիչոպուլուն՝ բ.գ.թ., դոկտոր, հայտնի էր որպես «Միջերկրածովյան դիետայի մայր», և կիսվեց հունական կամ միջերկրածովյան խոհանոցով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Համաճարակաբաններ Կատեգորիա:Ուռուցքաբաններ Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Աթենքի համալսարանի շրջանավարտներ
Վոլնիե Լուկի
Վոլնիե Լուկի (Вільні Луки), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Նովոուկրաինկայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Վոլնիե Լուկի գյուղում բնակվում էր 217 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Նովոուկրաինկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Կոսե (գյուղական ավան, Կոսե շրջան)
Կոսե (Kose), գյուղական ավան Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Կոսե շրջանում։
Գրանդ Կուրոն
Գրանդ Կուրոն (ɡʁɑ̃ kuʁɔn), համայնք Ծովամերձ Սեն գավառում, Նորմանդիայի շրջան, հյուսիսային Ֆրանսիա։
Կոսե (գյուղական ավան, Կոսե շրջան)
2011 թվականի տվյալներով գյուղական ավանում բնակվում էր 2097 մարդ։
Գրանդ Կուրոն
Աշխարհագրություն
Փոքր արվարձանային քաղաք՝ հսկայական կոնտեյներային նավահանգիստով և զգալի թեթև արդյունաբերությամբ, որը գտնվում է Սեն գետի ափին, Ռուանի կենտրոնից 7 մղոն (11 կմ) հարավ՝ D938, D3 և D13 ճանապարհների միացման վայրում։ A13 ավտոերթուղին անցնում է համայնքի տարածքի հարավային հատվածով։
ԵրԱԶ-762
ԵրԱԶ-762 (ЕрАЗ-762), խորհրդային շրջիկ ավտոֆուրգոն, որն արտադրվել է 1967 թվականից մինչև 1996 թվականը, Երևանի ավտոմոբիլային գործարանում` ԳԱԶ-21 «Վոլգա» մակնիշի ավտոմեքենայի հենահարթակի վրա։ Ի սկզբանե նախագծվել է որպես ՌԱՖ-977Կ։
Պատմություն
ՌԱՖ-977Կ մեկ տոննայանոց ավտոֆուրգոնների առաջին խմբաքանակը թողարկվել է Ռիգայի ավտոբուսային ֆաբրիկայում` 1966 թվականին, ՌԱՖ-977Դ «Լատվիա» միկրոավտոբուսի հիման վրա։ ՌԱՖ-ի արտադրական սահմանափակ հզորությունը այն ժամանակ թույլ չէր տալիս սկսելու սերիական արտադրություն և այդ մոդելը փոխանցեցին Երևանի ավտոմոբիլային գործարանին։ Պատմականորեն 1950-ական թվականներին պատկանող այդ մոդելը, չնայած իր հնաձևությանը, Երևանում թողարկվեց մինչև 1996 թվականը, քանի որ փոքր բեռնատարողությամբ շրջիկ ավտոֆուրգոնները ժողովրդական տնտեսություններում ունեին ծայրահեղ պահանջարկ։
Մինչ մեր օրերը հասել են շատ քիչ թվով ԵրԱԶ ավտոմեքենաների նմուշներ, որոնք հիմնականում ԽՍՀՄ վերջին տարիների թողարկվածներն են։ Բացի այդ, նշված ավտոմեքենաների շահագործման ժամկետը սահմանափակվում էր հինգ տարով։ Դա հիմնականում կապված էր թողարկվող ավտոմեքենաների ոչ բարձր որակի հետ։ Ինչևէ, ԵրԱԶ ավտոմեքենաները հայ իրականության մեջ մնացին այն միակ, առաջին ու վերջին ծիծեռնակները, որից հետո ավտոարդյունաբերությունը Հայաստանում իսկապես դարձավ երազ։
Հղումներ
Կատեգորիա:Ավտոմեքենաներ
Շագասի հիվանդություն
Շագասի հիվանդություն կամ Ամերիկյան տրիպանոսոմոզ, Trypanosoma cruzi նախակենդանիների միջոցով հարուցվող հիվանդություն ։ Սովորաբար փոխանցվում է միջատների, հատկապես տրիատոմային փայտոջիլների միջոցով ։ Ախտանշանները փոխվում են հիվանդության ընթացքին զուգահեռ և սկզբնական շրջանում դրանք սովորաբար բացակայում են, կամ էլ թույլ են արտահայտվում։ Վաղ նշաններն են տենդ, ավշային հանգույցների մեծացում, գլխապտույտ և կծած հատվածի կարմրություն ։ 8-12 շաբաթ անց սկսվում է հիվանդության քրոնիկ փուլը և 60-70 % դեպքերում ախտանշաններն այլևս չեն կրկնվում  ։ 30-40 % դեպքերում 10-30 տարվա ընթացքում տեղի է ունենում հիվանդության զարգացում ։ Նկատվում է սրտի փորոքների լայնացում, որը 20-30 % դեպքերում բերում է սրտային անբավարարության։ Հիվանդների 10 % մոտ նկատվում է կերակրափողի լայնացում և հաստ աղու մեծացում ։
Սովորաբար T. cruzi -ով մարդիկ վարակվում են արյունածուծ տրիատոմային փայտոջիլների միջոցով ։ Այս միջատները տարբեր երկրներում ունեն տարբեր անվանումներ․ vinchuca՝ Արգենտինայում, Բոլիվիայում, Չիլիում և Պարագվայում, barbeiro (վարսավիր)՝ Բրազիլիայում, pito՝ Կոլումբիայում, chinche՝ Կենտրոնական Ամերիկայում, chipo՝ Վենեսուելայում։ Հիվանդությունը կարող է փոխանցվել նաև արյան փոխներարկման, օրգանների փոխպատվաստման ժամանակ, սննդի միջոցով և մորից՝ պտղին ։ Հիվանդության սկզբնական շրջաններում ախտորոշումը իրականացվում է մանրադիտակով արյան մեջ մակաբույծի հայտնաբերմամբ ։ Հիվանդության քրոնիկ փուլում ախտորոշումը իրականացվում է արյան մեջ T. cruzi նկատմամբ հակամարմինների որոշմամբ ։
Հիվանդությունը սկզբնական փուլում բուժվում է բենզնիդազոլով և նիֆուրտիմոքսով ։ Այս դեղամիջոցների արդյունավետությունը նվազում է վարակման տևողության երկարացման հետ։ Քրոնիկ փուլում դեղամիջոցները նվազեցնում կամ կանխում են վերջնական փուլի ախտանշանները։ Հիվանդների կեսի մոտ բենզնիդազոլը և նիֆուրտիմոքսը առաջացնում են ժամանակավոր կողմնակի երևույթներ, օրինակ՝ մաշկի ախտահարում, նեյրոտոքսիկ երևույթներ և մարսողական համակարգի օրգանների բորբոքումներ ։
Որոշ գնահատականներով Շագասի հիվանդությամբ տառապում է 7-8 միլիոն մարդ, հիմնականում՝ Մեքսիկայում, Կենտրոնական Ամերիկայում և Հարավային Ամերիկայում ։ 2006 թվականի տվյալներով հիվանդության պատճառով տարեկան գրանցվում է 12 500 մահ ։ Վարակվածների մեծ մասը սոցիալական անապահով խավի ներկայացուցիչներ են և նրանց մեծ մասը տեղյակ չէ իր վարակակիր լինելու մասին ։ Մեծաբասշտաբ միգրացիայի պատճառով Շագասի հիվանդության տարածքը մեծացել է և ներկայումս ընդգրկում է ԱՄՆ և բազմաթիվ եվրոպականան երկրներ ։ Հիվանդությունը առաջին անգամ նկարագրվել է Կարլուս Շագասի կողմից 1909 թվականին և այդ պատճառով էլ անվանվել է նրա պատվին։ Այս հիվանդությամբ հիվանդանում են նաև մոտ 150 տեսակի կենդանիներ ։
Հարուցիչ
Տրիպանոսոմները տրիպանոսոմատիդների ենթակարգի միաբջիջ մակաբույծ նախակենդանիներ են, որոնք հանդիպում են հասարակածային և մերձհասարակածային գոտիներում, ընդ որում հարավամերիկյան Trypanosoma cruzi -ն հանդիսանում է Շագասի հիվանդության հարուցիչը, իսկ աֆրիկյան ենթատեսակը՝ քնախտի հարուցիչը ։
Trypanosoma cruzi -ն մտրակավորների դասին է պատկանում և ունի 15—20 մկմ երկարություն։ Այն ողնաշարավորների ներբջջային մակաբույծ է և զարգացման ցիկլը կազմված է մի քանի կենսափուլերից։ Ասպես, թափանցելով տարբեր օրգանների և հյուսվածքների բջիջների մեջ այն վերածվում է ամեստիգոտի, որը ունի ձվաձև կառուցվածք և զուրկ է մտրակներից։ Բազմացումը ներբջջային է, ընթանում է մոտ 2 մկմ չափ ունեցող պրոմաստիգոտների առաջացմամբ։ Վերջիններիս մոտ մտրակները տեղակայված են բջջի սկզբնամասում։ Հաջորդիվ տեղի է ունենում S-աձև տրիպոմաստիգոտների առաջացում, որոնց մոտ մտրակները տեղակայված են բջջի վերջնամասում։ Տրիպոմաստիգոտները անցնում են արյան հուն և կարող են տարածվել տիրոջ օրգանիզմում ։
Համաճարակաբանություն
Շագասի հիվանդության տարածման շրջանը ընդգրկում է Լատինական Ամերիկայի զգալի հատվածը, սկսած Մեքսիկայից մինչև Արգենտինա և Չիլի։ Մեքսիկայի Առողջապահության նախարարության տվյալներով 1,8 մլն մեքսիկացի վարակված է այս հիվանդությամբ։
Հիվանդին կծելուց հետո փայտոջիլը Շագասի հիվանդությունը կարող է փոխանցել մեկ-երկու շաբաթ անց։ Տրիպանոսոմները մարդու օրգանիզմ են թափանցում փայտոջիլների արտաթորանքների միջոցով․ մարդը բնազդաբար քորում է փայտոջիլների կծած տեղը և առաջացած միկրովնասվածքների միջոցով հարուցիչները թափանցում են մարդու օրգանիզմ։.
Հարուցիչների կոտակման աղբյուր հանդիսանում է ոչ միայն մարդը, այլ նաև որոշ ընտանի կենդանիներ՝ շները, կատուները, ճագարները, խոզերը, ինչպես նաև կապիկները,կրծողները և այլն։
Հիվանդությունը վտանգավոր է ամբողջ տարվա ընթացքում և բոլոր տարիքների համար, բայց հատկապես այն վտանգավոր է երեխաների համար։ Մեծահասակների մոտ այն հաճախ ընթանում առանց նշանների։ Հազվադեպ հանդիպում են համաճարակներ։
Ախտաբանություն
Շագասի հիվանդության ախտաբանական երևույթների հիմքում ընկած են տոքսիկո-ալերգիկ ռեակցիաները։ Աղեստամոքսային համակարգի նյարդային և մկանային բաժնի տոքսինով ախտահարման հետևանքով կարող է դիտվել նրա այս կամ այն հատվածի լայնացում (մեգաէզոֆագուս,մեգադուոդենում,մեգասիգմա,մեգակոլոն) ։ Տեղի են ունենում բորբոքային-դիստրոֆիկ երևույթներ սրտամկանում և կմախքային մկաններում։ Գլխուղեղում և ողնուղեղում դիտվում են արյունազեղումներ։ Մակերիկամներում դիտվում են բորբոքային երևույթներ, լյարդում՝ հեպատոցիտների ճարպային դեգեներացիաներ։ Տրիպանոսոմներով ախտահարված բջիջների շրջակայքում նկատվում են լեյկոցիտներով ինֆիլտրատներ։
Ախտորոշում
Ախտորոշումը հիմնված է կլինիկական պատկերի, հարցումների արդյունքի և լաբորատոր հետազոտությունների հիման վրա։ Լաբորատոր հետազոտությունները ներառում են․
Շատ արդյունավետ է Հերրեյր-Մաշադի թեստը ։
Բուժում
Համարվում էր, որ Շագասի հիվանդության արդյունավետ բուժող դեղամիջոց չկա։ Ներկայումս հիվանդության սուր փուլի բուժման համար օգտագործում են նիֆուրտիմոքս և բենզնիդազոլ, չնայած նրանք ունեն բազմաթիվ հակացուցումներ։ Հիվանդության սկզբնական փուլում այս դեղամիջոցները ունեն գրեթե 100 % արդյունավետություն, սակայն հիվանդության ընթացքի խորացմանը զուգահեռ դեղամիջոցների արդյունավետությունը նվազում է ։
Կանխարգելում
Կանխարգելումը հիմնականում իրականացվում է փայտոջիլների դեմ պայքարով և նրանց խայթոցներից խուսափելով, ինչպես նաև փոխներարկման համար նախատեսված արյան սկրինինգով։ 2013 թվականի տվյալներով հիվանդության դեմ պատվաստանյութը դեռևս մշակված չէ։ Սանիտարահամաճարակաբանական կառույցներին ԱՀԿ-ն աշխարհագրական դիրքը հաշվի առնելով խորհուրդ է տալիս իրականացնել հետևյալ միջոցառումները․
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևադարձային հիվանդություններ Կատեգորիա:Զոոնոզ
Բռնակոթ (գյուղ)
Բռնակոթ, գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Սյունիքի մարզի Սիսիանի տարածաշրջանում, Սիսիան քաղաքից 2-3 կմ հարավ-արևմուտք։ Գտնվում է Որոտան գետի աջ կողմում, սարահարթի վրա, բարձրությունը ծովի մակերևույթից` 1680-1740 մ։ Հեռավորությունը Կապան մարզկենտրոնից ճանապարհով կազմում է մոտ 108 կմ։
Փիրնաուտ անվան տակ ընդգրկված է եղել Ցարական Ռուսաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում ։ Խորհրդային տարիներին մասն է կազմել Հայկական ԽՍՀ Զանգեզուրի գավառի, իսկ 1930 թվականից` Սիսիանի շրջանի։ 1995 թվականից մտնում է ՀՀ Սյունիքի մարզի մեջ։
Պատմություն
Բռնակոթը մտել է Մեծ Հայքի Սյունիք աշխարհի Ծղուկ գավառի կազմի մեջ և ըստ հին հարկացուցակի Տաթևի վանքին վճարում էր 12 միավոր հարկ։ Անվանել են նաև Բռնաուտ, Բրնաութ, Բռնակուտ, Մելիք Թանգու գյուղ։ Ըստ ժողովրդական ստուգաբանության գյուղի անունը առաջացել է Բուռն (բուռնեցիներ), Կոթ (կոթեցիներ) անունների միացումից։
Բռնակոթը իշխանանիստ-մելիքանիստ գյուղ է՝ Մելիք-Թանգյան իշխանական տան նստավայրը։
Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղը հարուստ է պատմամշակութային կառույցներով։ Հիշատակվում են 3 եկեղեցիներ՝ Սբ․ Գրիգոր (1704 թ․), Սբ․ Աստվածածին, իսկ III անունը անորոշ է։ Գյուղի շրջակայքում կան մի քանի հին գյուղատեղիներ՝ Կրո, Գյունեյ, Խաչեր, Քարայր։ Գյուղի մերձակայքում է Հովվի քար մեգալիթյան կառույցը։
Նշանավոր բռնակոթցիներ
Բռնակոթում են ծնվել մեծանուն պատմաբան Նիկողայոս Ադոնցը, Ներսես արքեպիսկոպոս Մելիք Թանգյանը, Հր. Ադոնցը, Հր. Քարամյանը, Սովետական Միության հերոսներ Սամսոն Մկրտումյանը, Լիպարիտ Իսրայելյանը։ Գյուղը տվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի 4 հերոսներ, Արցախյան պատերազմի մասնակից հերոս Վուրգ Ոսկանյանը, պատմաբան, արևելագետ, Արևելագիտության ինստիտուտի Թուրքիայի բաժնի վարիչ Երվանդ Սարգսյանը, պատմաբան, հայագետ, մանկավարժ Տաճատ Սահակյանը, բազմաթիվ այլ գիտնականներ, մշակույթի և պետական գործիչներ։
(5763) 1982 MA
(5763) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1982 թվականի հունիսի 23-ին Ալան Գիլմորի և Պամելա Կիլմարտինի կողմից Լեյք Տեկապոյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,45596 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0467 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8652 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1405,82 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,256078 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 0,26° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1982 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ալան Գիլմորի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Պամելա Կիլմարտինի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Սանդրա Ֆաբեր
Սանդրա Ֆաբեր, ամերիկացի աստղագետ և աստղաֆիզիկոս։ Փիլիսոփայության դոկտոր (1972), Սանտա Կրուսի Կալիֆոռնիայի համալսարանի անվանի պրոֆեսոր, որտեղ նա աշխատում է 1972 թվականից, ԱՄՆ ԳԱԱ անդամ (1985) և Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության (2001) անդամ։ Պարգևատրվել է Գիտության ազգային մեդալով (2011)։ 1966 թվականին նա ավարտել է Սվարտմոր քոլեջը՝ ֆիզիկայի բակալավրի աստիճանով։ 1972 թվականին Հարվարդի համալսարանում ստացել է աստղագիտության ասպիրանտական կրթություն։ Նույն թվականից նա աշխատել է Կալիֆոռնիայի համալսարանում՝ Սանտա Կրուսում, 1995 թվականից՝ որպես պրոֆեսոր ։ Արվեստի և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիայի անդամ (1989)։ Նա ստորագրել է «Գիտնականների նախազգուշացումը մարդկությանը» (1992 https://www.ucolick.org/~faber/: Սանդրա Ֆաբերի գիտական հետաքրքրությունները ընդգրկում են գալակտիկաների ձևավորման և էվոլյուցիայի մեխանիզմների և Տիեզերքի լայնամասշտաբ կառուցվածքի էվոլյուցիայի ոլորտները։ Նա առաջ է քաշել տեսություն սառը մութ հարցի վերաբերյալ։
Սանդրա Ֆաբերը հրապարակել է շուրջ 440 աշխատանք, որոնցում նշվել է շուրջ 30,5 հազար հղում
Սիլվիա Սիդնի
Սիլվիա Սիդնի (Sylvia Sidney; ), ամերիկացի դերասանուհի։
Կենսագրություն
Սիլվիա Սիդնին (ի ծնե անունը՝ Սոֆիա Կոսովա), Նյու Յորքի Բրոնքսյան թաղամասում բելոռուս հրեա Վիկտոր Կոսովի և ռումինացի հրեա Ռեբեկկա Զապերշտայնի ընտանիքում։ Հայրը մասնագիտությամբ վաճառող էր։ Ծնողները բաժանվել են 1915 թվականին, Սիլվիաին մեծացրել է մայրը և խորթ հայրը՝ մասնագիտությամբ ատամնաբույժ Զիգմունդ Սիդնին։
Դերասանական կարիերիան սկսել է արդեն 15 տարեկանում՝ 1920-ական թվականներին, լինելով դերասանական արվեստի թատերական դպրոցի սան, խաղացել է շատ ներկայացումներում և քննադատների կողմից ստացել դրական արձագանքներ։ 1926 թվականին նրան նկատել է հոլիվուդյան կինոգործակալներից մեկը որից հետո էլ սկսել է նրա կարիերան արդեն կինոյում։ 1930 ականներին ակտիվորեն նկարահանվել է մի քանի տասնյակ ֆիլմերում, որտեղ նրա խաղընկերներն էին մի շարք նշանավոր դերասաններ, մասնավորապես Համֆրի Բոգարտը, Սփենսեր Թրեյսին, Հենրի Ֆոնդան, Քերի Գրանտը, Ֆրեդրիկ Մարչը, Ջեյմս Կեգնին։
Սակայն արդեն 1940-ական թվականների վերջից կարիերայի անկում է նկատվում, և Սիլվիա Սիդնին ավելի քիչ է հրավիրվում նկարահանումների։
Վերջին դերը կինոյում 1996 թվականին Մարսը գրոհում է ֆիլմն էր։ Կինոարվեստում ունեցած ավանդի համար արժանացել է աստղի Հոլիվուդյան փառքի ծառուղում՝ 6245 Հոլիվուդ բուլվար։
Սիլվիա Սիդնին 3 անգամ ամուսնացած է եղել և 3 ամուսնություններն էլ ավարտվել են ամուսնալուծությամբ։
Մահացել է 1999 թվականի հուլիսի 1-ին քաղցկեղից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ
Գրիգորե Պրեոտեասա
Գրիգորե Պրեոտեասա (Grigore Preoteasa, 25 օգոստոսի, 1915, Բուխարեստ, Ռումինիայի Թագավորություն – 4 նոյեմբերի, 1957, Մոսկվա, ԽՍՀՄ), ռումինացի պետական գործիչ, Ռումինիայի Սոցիալիստական Հանրապետության արտաքին գործերի նախարար (1955-1957)։
Կենսագրություն
Գրիգորե Պրեոտեասան ծնվել է 1915 թվականի օգոստոսի 25-ին Բուխարեստում, երկաթուղագործի ընտանիքում։ 1930-ական թվականներին սովորել է Բուխարեստի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետում ։ Որպես Կոմունիստական երիտասարդական միության անդամ՝ Գրիգորե Պրեոտեասան մասնակցել է Գրիվիցայի արհեստանոցների փետրվարյան (1933) գործադուլին ։ Հաջորդ տարի ձերբակալվել ու դատապարտվել ազատազրկման։
1936 թվականին Գրիգորե Պրեոտեասան դարձել է Դեմոկրատական ուսանողական ճակատի ղեկավարության անդամ, որ հակաֆաշիստական կազմակերպություն էր և ստեղծվել էր Ռումինիայի կոմունիստական կուսակցության նախաձեռնությամբ ի հակադրություն Երկաթե գվարդիայի, որ գլխավորում էին Գեորգե Ռադուլեսկուն, Միրոն Կոնստանտինեսկուն ու Կոնստանտա Կրաչունը ։
Արգելված România Libera կոմունիստական թերթում աշխատելու պատճառով Գրիգորե Պրեոտեասան ձերբակալվել է ու ուղարկվել Տիրգու Ժիու համակենտրոնացման ճամբար, որտեղ մնացել է գրեթե մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտը։ 1944 ամռանը նա փախել է ճամբարից իր ընկերոջ՝ Նիկոլաե Չաուշեսկուի հետ։ Կուսակցության ներսում ծավալված պայքարում սատարել է Գեորգե Գեորգիու-Դեժին, ով աշխատել էր իր հոր հետ։
1947 թվականին Գրիգորե Պրեոտեասան նշանակվել է գլխավոր քարտուղար, ապա եղել է արտաքին գործերի նախարարի տեղակալ (1949-1954), վարչապետի օգնական արտաքին գործերի գծով (1954-1955)։ 1955 թվականին նշանակվել է Ռումինիայի Սոցիալիստական Հանրապետության արտաքին գործերի նախարար․ այդ պաշտոնը նա զբաղեցրել է մինչև 1957 թվականը։ Գրիգորե Պրեոտեասան ակտիվորեն աջակցել է Ռումինիայի տարածքում գտնվող Հունգարական հեղափոխության (1956) ակտիվ մասնակիցների ձերբակալմանը, որոնց թվում էին Իմրե Նադն ու Դյորդ Լուկաչը ։
Գրիգորե Պրեոտեասան զոհվել է 1957 թվականի նոյեմբերի 4-ին՝ Վնուկովո օդանավակայանում տեղի ունեցած Իլ-14 ինքնաթիռի վթարի ժամանակ, որով Ռումինիայի կառավարության պատվիրակությունը մեկնել էր Մոսկվա՝ մասնակցելու Հոկտեմբերյան հեղափոխության 40-ամյակին նվիրված միջոցառումներին։
Սավկինա Գորկա (գյուղ, Պուշկինոգորսկի շրջան)
Սավկինա Գորկա (Савкина Горка), գյուղ Ռուսաստանի Պսկովի մարզի Պուշկինոգորսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պսկովի մարզի Պուշկինոգորսկի շրջանի բնակավայրեր
Գրիգորե Պրեոտեասա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռումինացի պետական գործիչներ
Apple A12
Apple A12 (A12 Bionic chip), Apple կազմակերպության կողմից ստեղծված չիպի վրա հիմնված համակարգ՝ Apple Ax շարքից։ 2018 թվականի մոդել է։ Համակարգի կազմի մեջ մտնում է 64 բայթանոց 6 միջուկային ARM-միկրոպրոցեսորը։ Մշակվել է Apple կազմակերպության կողմից և արտադրվում է TSMC պայմանագրային արտադրողի կողմից՝ 7 նանոմետրանոց տեխպրոցեսով ։ Սկզբում նախատեսվում էր պրոցեսորը թողարկել Apple A11x անվամբ։
Նկարագրություն
A12 Bionic-ը սկսել է ավելի քիչ էլեկտրաէներգիա օգտագործել, քան Apple A11-ը, այն դեպքում, երբ բարձրակարգ միջուկներն այժմ 15 տոկոսով ավելի հզոր են, 50 տոկոսով՝ էներգաարդյունավետ։
Neural Engine
A12 Bionic-ում օգտագործվում է բարելավված 8-միջուկային նեյրոնային Neural Engine պրոցեսոր, որը կարող է մեկ վայրկյանում կատարել մինչև 5 տրիլիոն գործողություն և Apple A11-ի համեմատ աշխատում է մինչև 9 անգամ ավելի արագ ։
Գործածություն
Apple A12 օգտագործող սարքավորումներ՝
Apple A12X անունով չիպերի տարբերակն օգտագործվում է Apple A12Z անունով չիպի տարբերակն օգտագործվում է
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:IPhone Կատեգորիա:Համակարգչի բաղկացուցիչներ Կատեգորիա:Էփլ
Կնգում (խորհրդանիշ)
Կնգում (Ճերմակ Աքիս),լատ. Mustela erminea- խորհրդանշում է անաղարտությունը մաքրությունը և ողջախոհությունը։ Ըստ հավատալիքի՝ եթե ձմռանը կնգումի սպիտակ մուշտակը կեղտոտվի՝ նա կսատկի։ Ազնվականների, դատավորների ու մագիստրոսների հագուստի կամ գլխարկի հարդարումը կենդանու մորթիով՝ վկայել է կրողի բարոյականության, վեհության, անբասիրության մասին։
Անվանումը
Կզաքսի եվրոպական անուններն են լատ. Mustela erminea- Հայկական աքիս ֆրանսերեն՝ Hermine, գերմաներեն՝ Hermelin, իտալերեն՝ Armelino, անգլերեն՝ Ermine և այլն։ Բառը ծագել է Հայաստան անվանումից, որտեղից էլ առաջին անգամ արտահանվել է կնգումի մորթին։
Պատմություն
Հայաստանից առաջին անգամ արտահանվել է կնգումի մորթին, ինչը վաղուց ի վեր հանդիսացել է արդարադատության, օրինականության պետականության խորհրդանշան, և օգտագործվել է իշխանավորների, դքսերի վահանների վրա։ Կզաքսի մորթիով են գունավորվել դրոշները, որոնք ընդգծվել են սպիտակ երանգով՝ սև պոչիկների առկայությամբ։ Հայկական մանրանկարչության և պատկերագիտության էջերում Աբգար թագավորի հանդերձը պաճուճված է եղել կնգումի մորթիով։ Պատմական Կիլիկիայի դրոշին տեղ են գտել կենդանու ճերմակ մուշտակը և խաչանման պոչիկները։ Կզաքսի պատկերը կարելի է տեսնել Ֆրանսիայի թագավորական պալատում, իսկ նրա գծանկարով վահանը զարդարում է ժամանակակից Բրետանի (շրջան Ֆրանսիայի հյուսիսարևմտյան մասում) դրոշը։
Առասպելներում
Ըստ առասպելի՝ Բրետանի դքսերից մեկը՝ Ալան Բուրբետորգը, հետամտվելով նորմանների կողմից, իր ընթացքը կանգնեցնում է, հանդիպելով հորդ և տղմուտ գետի։ Այդ նույն ժամանակահատվածում դուքսը նկատում է կատաղած ձիու կողմից ճողոպրած կնգումին, որը տեսնելով նույն կեղտոտ գետը, ընդհատում է իր վազքը՝ գերադասելով մահը աղտեղությունից։ Գնահատելով կենդանու արիությունը Ալան Բուրբետորգը գոչում է. ՙԼավ է մահը, քան խայտառակությունը՚։
Աղբյուր
Գագիկ Մանասյանի Խորհրդանիշների հանրագիտարանից։
Կատեգորիա:Խորհրդանիշներ
Քսենիա Սոլո
Քսենիա Սոլո, (Ksenia Solo; ), ռուսական ծագում ունեցող կանադացի դերասանուհի։
Կենսագրություն
Քսենիա Սոլոն ծնվել է 1987 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Լատվիայում՝ արտիստական ընտանիքում։ Նրա մայրը բալետի նախկին պարուհի է։ Քսենիան ռուսական արմատներ ունի։ Երբ նա հինգ տարեկան էր, նրա ընտանիքը իր հետ տեղափոխվել է Կանադայի Տորոնտո քաղաք, որտեղ նա մեծացել է ։
Վաղ մանկությունից զբաղվել է բալետով, սակայն, 14 տարեկանում մեջքի լուրջ վնասվածք ստանալով, ստիպված է եղել թողնել պարուհու կարիերան։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կանադացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Կանադացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:Կանադացի կինոդերասանուհիներ
Կալտաևո (գյուղ, Կուշնարենկովսկի շրջան)
Կալտաևո (Калтаево, Ҡалтай), գյուղ Ռուսաստանի, Բաշկորտոստան հանրապետության Կուշնարենկովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 693 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կուշնարենկովսկի շրջանի բնակավայրեր
Սամանիների պետություն
Սամանիների պետություն, Ավատատիրական պետություն Միջին Ասիայում 819 - 999 թվականներին։ Մայրաքաղաքն էր Բուխարան։ Կազմավորվել է Արաբական խալիֆայության տրոհման ժամանակ, երբ Սամանիները նվաճել էին Մավարաննահրի (Սիրդարյայի և Ամուդարյայի միջագետքը) և Խորասանի փոխարքայությունը։
Քաղաքական միավորների առաջացումը Արաբական խալիֆայության արևելքում
Արաբական խալիֆայության արևելյան շրջաններում առաջին հերթին անկախություն ստացան այնպիսի մեծ ու մշակութային գավառներ, ինչպիսիք էին Խորասանն ու Մավարաննահրը, որտեղ սկզբում իշխանությունը գտնվում էր Թահիրիների ձեռքում, որոնց փոխարինեցին Խորասանում Սաֆարիները, իսկ Մավարաննահրում՝ Սամանիները՝ Բուխարա կենտրոնով։ Բաժանվեց նաև Սիջիստանը, որտեղ իշխանությունը գրավեցին Սաֆարիները, սակայն ավելի ուշ կորցրեցին Սամանիների, Կարախանների և Ղազնևիների հարվածների տակ։ Թահիրիները, ինչպես նաև Սաֆարիները և Բուխարայում կառավարող Սամանիները իրենց ներկայացնում էին որպես իրանական սասանյաններ և անվանում իրանցի կառավարիչներ։
Սամանիների հիմնումը և հզորացումը
Սամանիների դինաստիայի հիմնադիրը Հյուսիսային Աֆղանստանի Բալխա շրջանի հողատեր Սաման խուդա անունով մեկն էր, ով ընդունեց իսլամ, իսկ նրա 4 թոռները հավաքագրվեցին խալիֆ ալ Մա՛մունի բանակ և հավատարիմ ծառայության դիմաց ստացան մեկական քաղաք։ Ջախջախված Սաֆարիների տիրույթներում է Խորասանում, խալիֆ ալ Մուտադիդի կողմից տեղապահ է նշանակվում Իսմայիլը։ Ամր իբն աս-Սաֆարին, ով տիրում էր խալիֆայության արևելյան մասում, որոշեց գրավել Մավարաննահրը, որը անվանապես գտնվում էր Թահիրիների ձեռքում, բայց փաստացի վաղուց ընկած էր Սամանիների հսկողության ներքո։ Սակայն Սաֆարիների բանակը անզոր գտնվեց Սամանիների դեմ պայքարում և երկու անգամ ջախջախվեց Իսմայիլի կողմից. Մավարաննահրը անցավ վերջնականորեն անցավ Սամանիներին։ Բացի Մավարաննահրից Սամանիների ձեռքում էին գտնվում Սիջիստանը, Խորասանը, Խորեզմի շրջանը, Աֆղանստանի որոշ շրջաններ։ Սամանիների պետությունում տիրապետող էր հողի և ոռոգման համակարգի պետական սեփականությունը։ Առավել կարևոր քաղաքներն էին Բուխարան, Սամարղանդը, Նիշապուրը, Մերվը, Հերաթը և այլն, որտեղ ձևավորվել են արհեստավորական կազմակերպություններ։ Սամանիների պետությունը աշխույժ առևտուր է արել Խազարիայի, Չինաստանի, Ռուսիայի հետ։ Վերելք է ապրել մշակութային կյանքը, զարգացել են ճարտարապետությունն ու շինարարական արվեստը։ Նրանք իրենց մայրաքաղաք Բուխարան դարձրին ավանդական արաբական գիտությունների կենտրոն, որը միաժամանակ վերածվեց նոր արաբական գրականության օջախի։ Հենց այդ ժամանակ է Ֆիրդուսին ստեղծագործել իր նշանավոր «Շահ-Նամե» ստեղծագործությունը։ Սամանիների արքունիքում էին ստեղծագործում նաև Ռուդաքին, ալ-Ֆարաբին և ուրիշներ։
Սամանիների անկումը
10-րդ դարի կեսերին սկսվում է Սամանիների պետության անկումը։ Նրա տարբեր շրջաններում առաջանում են Բուխարայի կառավարությանը հակառակվող ուժեղ խմբավորումներ։ Դինաստիայի անկմանը նպաստում են նաև տարբեր թեկնածուների միջև պայքարը և պալատական հեղաշրջումները։ Տեղական ավագանուն հնազանդության մեջ պահելու համար Սամանիները ստիպված թյուրք ստրուկներից գվարդիա են ստեղծում, որի զորապետերը 10-րդ դարի վերջերին դարձան խոշոր հողատերեր և դադարեցին ենթարկվել իրենց տերերին։ Այս ամենը թուլացրեց Սամանիների պետությունը և բերեց նրա գրավվմանը պատմության թատերաբեմ դուրս եկած նոր ուժերի՝ Կարախանների և Ղազնևիների կողմից։
Աստերոիդների ցանկ (202401-202500)
Աստերոիդների ցանկ (202301-202400) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (202501-202600)