cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Բուռնազ (գետակ)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր Կատեգորիա:Միջերկրական ծովի ավազանի գետեր
Հոմոլոգիական շարքեր
Հոմոլոգիական շարքեր, օրգանական միացությունների խմբեր, որոնք ունեն քիմիական միանման հատկություններ և կառուցվածք, բայց տարբերվում են ածխաջրածնային ռադիկալի բաղադրության մեջ մտնող մեկ կամ մի քանի մեթիլենային խմբով։
Մեթիլենային խումբը (-CH2-) կոչվում է հոմոլոգիական տարբերություն։
՝ մոլեկուլում մեկ կրկնակի կապով (C_nH_10) ընդհանուր բանաձևով չհագեցած ածխաջրածինների (ալկենների) հոմոլոգիական շարքեր։
Հայտնի են նաև հագեցած միատոմ սպիրտների, հագեցած միահիմն թթուների հոմոլոգիական շարքեր, համապատասխանաբար՝ և  ընդհանուր բանաձևերով և այլն։
Հաճախ հոմոլոգիական շարքեր անվանում են ըստ շարքի առաջին անդամի (մեթանի հոմոլոգիական շարքեր, էթիլենի հոմոլոգիական շարքեր և այլն)։
Հատկություններ
Յուրաքանչյուր հոմոլոգիական շարքերի միացությունների (հատկապես միջին անդամների) համար բնորոշ է ֆիզիկական որոշ հատկությունների համեմատաբար օրինաչափ փոփոխություն։ Այսպես, հոմոլոգիական շարքերի միջին մասում հարևան անդամների (չճյուղավորված շղթայով միացությունների համար) եռման ջերմաստիճանների տարբերությունը մոտավորապես 20-25 °C է (հոմոլոգիական շարքերի բարձր անդամների մոտ այդ մեծությունն աստիճանաբար նվազում է)։ Օրինակ, ուղիղ շղթայով սպիրտները՝ եռում են համապատասխանաբար՝ 97, 4, 117, 7, 137, 8 և 157, 2 °C-ում։ Հոմոլոգիական տարբերության հետ կապված բաղադրության փոփոխությանը համապատասխանում է նաև մոլեկուլային ծավալի (մոտ 22), այրման ջերմության (150-160 կկալ), մոլեկուլային ռեֆրակցիայի (4, 6) հաստատուն աճ։
Իզոլոգիական շարքեր իրենց հասկացությամբ հոմոլոգիական շարքերին մոտ են իզոլոգիական և գենետիկական շարքերը։ Իզոլոգիական շարքերը հավասար թվով ածխածնի ատոմներ և ֆունկցիոնալ խմբեր պարունակող միացությունների խմբեր են, որոնք տարբերվում են իրենց չհագեցվածության աստիճանով։
Օրինակ՝ էթանի իզոլոգիական շարքը կազմում են՝
Իզոլոգիական շարքեր են առաջացնում նաև ալիցիկլիկ և հեաերոցիկլիկ միացությունները, օրինակ՝ ցիկլոհեքսենը, ցիկլոհեքսադիենը, բենզոլը։
Գենետիկական շարքերը հավասար թվով ածխածնի ատոմներ պարունակող օրգանական միացությունների խմբեր են, որոնք ունեն տարբեր ֆունկցիոնալ խմբեր։
Կատեգորիա:Օրգանական քիմիա
Ամելիա (ֆիլմ)
«Ամելիա» (Amelia), Ամելիա Էրհարթի մասին կենսագրական ֆիլմ, որը նկարահանել է Միրա Նաիրը։ Գլխավոր դերերում են՝ Խիլարի Սուոնկ, Ռիչարդ Գիր, Յուեն Մակգրեգոր և Վիրջինիյա Մեդսենը։
Ֆիլմի սցենարը գրել է Ռոնակդ Բասսը։ Բասսը սցենարը գրել է օգտագործելով, որպես աղբյուր, Էրհարթի մասին մի քանի գիրք, որոնց թվում են՝ «Արևելքից դեպի արևածագ» (Սուսան Բաթլեր), «Թևերի ձայնը» (Մերի Լիվելլ) և «Մելիյա Էրհարթ՝ գաղտնիքը բացահայտված է» (Էլգին Լոնգ) ։
Սյուժե
Ֆիլմում ցուցադրվում է Ամելիա Էրհարթի (Հիլարի Սուոնքի) հայտնի դառնալու ճանապարհը և իր հարաբերությունները ամուսնու՝ Ջորջ Պատմենի (Ռիչարդ Գիրի) հետ ։
Գոթիք (գետակ)
Գոթիք, գետակ Ճորոխի ավազանում, Բարդուզ գետի վտակ Փերթուզի օժանդակը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր Կատեգորիա:Փերթուզ գետի վտակներ
IPhone SE
Արժեք
Առանց պայմանագրի սմարթֆոնի արժեքը՝ կախված ֆլեշ-հիշողության ծավալից վաճառքի սկզբին՝ ԱՄՆ-ում՝ 399-499 դոլար, Ռուսաստանում 16 ԳԲ ծավալով տարբերակը արժում էր 32 990 ռուբլ, իսկ 64 ԳԲ ծավալովը՝ 36 990 ռուբլ։
2017 թվականի ապրիլին Apple ընկերությունը կատարեց հիշողության աննշան թարմացում, որը ազդեց գների վրա։ Այժմ սմարթֆոնը ունի նաև 32 և 128 ԳեգաԲայթանոց տարբերակներ։ 32 ԳԲ ծավալով տարբերակը ռուսական շուկայում արժեր 32990 ռուբլ, իսկ 128 ԳԲ ծավալովը՝ 40 990 ռուբլ։ Այսօր 32 ԳԲ ծավալով մոդելի գինը սկսվում է 19 900 ռուբլից, իսկ 128 ԳԲ ծավալովը՝ 29 900-ից։
Հատկորոշումներ
Բերված են ըստ Apple-ի տվյալների։
Դիզայն
Իրանը պատրաստված է ալյումինից և ապակուց։ iPhone SE-ի հետևի պանելը պատրաստված է անոդիզացված ալյումինից։ Հետևի պանելի միջի վերևի և ներքևի շերտեր պատրաստված են ապակեբյուրեղներից (ոսկեգույն, վարդագույն և արծաթե իրաններով մոդելներում) կամ գունավոր ապակուց (Space Gray գունավորմամբ մոդելում)։
Բջջային ցանցեր
Բջջային կապերի աջակցումից կախված գոյություն ունեն երկու տարբերակ՝
Երկու մոդելներն ել աջակցում են ստորև բերված կապերը՝
Տեսախցիկ, լուսանկար և տեսահոլովակ
Հիմնական տեսախցիկ՝
Ֆրոնտալ տեսախցիկ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:IPhone
Ստեփան Գիշյան
Ստեփան Զավենի Գիշյան, հայ տնտեսագետ, Ակբա բանկի նախկին գլխավոր գործադիր տնօրեն։
Կրթություն
1981-1986 թթ. սովորել և ավարտել է Երևանի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտի ֆինանսահաշվային ֆակուլտետը։
Պարգևներ
Տիրապետում էր հայերեն, ռուսերեն, ֆրանսերեն և անգլերեն լեզուներին։
Ամուսնացած էր, զավակներ չուներ։
Բարանա (գետակ)
Բարանա, գետակ Կուրի ավազանում, հոսում է Հայաստանի Տավուշի մարզով՝ Նոյեմբերյան քաղաքիի մոտով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գետեր Կատեգորիա:Կուրի ավազանի գետեր
Ոսկե այծքաղ
«Ոսկե այծքաղ» («Золотая антилопа»), 1954 թվականի խորհրդային նկարված մուլտֆիլմ, որի ռեժիսորը Լև Ատամանովն է ։ Ստեղծվել է հնդկական հեքիաթի մոտիվներով։
Սյուժե
Որբ տղան որս անող ռաջայից փրկում է կախարդական այծքաղին, որը կարող սմբակի հարվածով կայծերից ոսկի ստանալ։ Երբ ագահ ռաջան ու նրա ծառաները բռնում են տղային՝ նրանից պահանջելով պատմել, թե որտեղ է ապրում Ոսկե այծքաղը, վերջինս հայտնվում է ու դաս տալիս ագահ ռաջային։
Աուդիոհեքիաթ
1978 թվականին «Ոսկե այծքաղ» հեքիաթը թողարկվել է մանկական ձայնապնակի տեսքով։
Վերահնչյունավորում
2001 թվականին մուլտֆիլմը վերականգնվել և վերահնչյունավորվել է «Студия АС» և «Детский сеанс 1» ՍՊԸ-ների կողմից։ Նոր տարբերակում ֆոնոգրամման ամբողջովին փոխվել է, վերահնչյունավորման մեջ ներգրավվել են ժամանակակից դերասաններ, ենթագրերում փոխվել են հնչյունային ռեժիսորի ու հնչյունավորման դերասանների մասին տվյալները։ Վերահնչյունավորումը չափազանց բացասաբար է ընդունվել ինչպես հեռուստադիտողների, այնպես էլ պրոֆեսիոնալ ընկերությունների կողմից  ։
2001 թվականի հնչյունավորում.
Մուլտֆիլմի մասին
50-ական թվականներին Ատամանովն ստեղծել է իր շատ հայտնի դարձած ֆիլմերը՝ «Ալվան ծաղիկը» (1952)՝ ըստ Ակսակովի հեքիաթի, «Ոսկե այծքաղ» (1953)՝ հնդկական հեքիաթի մոտիվներով, «Ձյունե թագուհին» (1957)՝ ըստ Հ. Ք. Անդերսենի հեքիաթի։ Իր ֆիլմերում ռեժիսորը կարողացել է վարպետորեն հաղորդել այն երկրների ազգային կոլորիտն ու բանահյուսության առանձնահատկությունները, որտեղ ստեղծվել են հեքիաթները։ Այսպես, «Ոսկե այծքաղ» մուլտֆիլմում հաղորդվել է հնդկական հեքիաթի մթնոլորտը։ Տղայի ու այծքաղի կերպարները զրկված չեն հեքիաթային հմայքից, բանաստեղծորեն է պատմված նրանց անշահախնդիր ընկերության մասին։ Ռաջայի կերպարը մեծապես շահել է նրանից, որ նրան հնչյունավորել է առաջին կարգի դերասան Ռուբեն Սիմոնովը։ Ֆիլմը կրկնորդվել է Ֆրանսիայում և, որքանով ինձ հայտնի է, հաջողություն է վայելել:
«Ոսկե այծքաղ» մուլտֆիլմում Ռաջայի դերը խաղացել է Ռուբեն Նիկոլաևիչ Սիմոնովը։ Նրան հագցրել են չալմա, խալաթ, և նա քայլել է՝ կռացած, ձեռքերը մեջքին, ինչպես հետո նրա հերոսն էկրանին։ Սիմոնովը այդ դերի մեջ շատ բան է մտցրել՝ բնորոշ քայլվածքը, ժեստերը, ինտոնացիան։ Այդպես մենք ստեղծել ենք արտաքին տեսքը...
«Ոսկե այծքաղ» մուլտֆիլմն իսկական անիմացիոն գլուխգործոց է... մտապահվում են սուր, լակոնիկ երկխոսությունները, արտահայտիչ կերպարները, առաջին հերթին անկուշտ, խորամանկ Ռաջայի կերպարը...
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լև Ատամանովի մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:«Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր
Ալեքսանդր Տոմսոն
Ալեքսանդր Տոմսոն (Александр Иванович Томсон, ), ռուս լեզվաբան, հայագետ։ Պետերբուրգի ԳԱ թղթակից անդամ (1910 թ.)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս հայագետներ Կատեգորիա:Ռուս լեզվաբաններ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Ալ-Խաֆսայի շրջան
Ալ-Խաֆսայի շրջան (ناحية خفسة) Սիրիայի Արաբական Հանրապետության շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչական միավոր, որը հանդիսանում է Մանբիջի գավառի 5 շրջաններից մեկը։
Վարչական կենտրոնն է Ալ-Խաֆսա քաղաքը։ 2004 թվականի մարդահամարի տվյալներով շրջանը ունի 92 368 բնակչություն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սիրիայի շրջաններ Կատեգորիա:Մանբիջի գավառ
Բերդակ (լեռնագագաթ)
Բերդակ, լեռնագագաթ Փոքր Կովկաս լեռնահամակարգում, Ոսկեպարի լեռնաշխարհում, Նոյեմբերյանի շրջանից հյուսիս-արևելք։ Բարձր 981 մ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնագագաթներ Կատեգորիա:Լեռնագագաթներ այբբենական կարգով
Տոնուս
Տոնուս (τόνος — «լարվածություն»), տևական, հոգնածությամբ չուղեկցվող, չափավոր դրդման վիճակ։ Տոնուսը վերաբերում է ինչպես նյարդային կենտրոններին, այնպես էլ մկանային համակարգին (օրինակ, հարթ մկանների տևական կծկումը, որով պահպանվում է ճնշումը ներքին օրգաններում, ինչպես նաև արյան ճնշումը)։
Գարապայի աղբյուր
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Աղբյուրներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ադրբեջանի աղբյուրներ Կատեգորիա:Շարուրի շրջան
Բոթլը Դաղ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռներ Կատեգորիա:Գիրեսունի մարզի լեռներ
Լոուրենս Սամերս
Լոուրենս Հենրի «Լարրի» Սամերս (Lawrence Henry Summers, ), ամերիկացի տնտեսագետ, Ազգային տնտեսական խորհրդի տնօրեն (2009 թվականի հունվարի 20-ից 2010 թվականի դեկտեմբեր)։ Բիլդերբերգի ակումբի, Միջազգային հարաբերությունների հարցերով խորհրդի անդամ, ֆինանսների նախարար Քլինթոնի իշխանության օրոք, Համաշխարհային բանկի գլխավոր տնտեսագետ, Հարվարդի համալսարանի նախկին նախագահ, Brookings Institute (Բրուքինգս ինստիտուտի) տնօրենների խորհրդի անդամ, լինելով Միջազգային արժույթի հիմնադրամի աշխատող՝ գլոբալիզացիայի կողմնակից է, Դեյվիդ Ռոքֆելլերի հովանավորյալն է, Ռոբերտ Ռուբինի աշակերտը։
Կենսագրություն
Լոուրենս Սամերսը ծնվել է տնտեսագետներ Անիտա (օրիորդական ազգանունը՝ Էրոու) և Ռոբերտ Սամերսների ընտանիքում։ Ազգական է Նոբելյան մրցանակի երկու դափնեկիրների․ նրա հորեղբայրն է Պոլ Սամուելսոնը, քեռին՝ Քեննեթ Էրրոուը։ Սամմերսը ծնվել է Լեհաստանից և Ռումինիայից ներգաղթածների ժառանգների հրեական ընտանիքում։ Նրա հայրը Սամուելսոն ազգանունը փոխել է Սամերս ազգանունով։ Լոուրենս Սամերսը Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում ստացել է բակալավրի (1975), Հարվարդի համալսարանում՝ փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան (1982):
Ակադեմիական կարիերա
1983 թվականին Սամերսը դարձել է Հարվարդի համալսարանի պատմության մեջ ամենաերիտասարդ պրոֆեսորը (28 տարեկանում), իսկ 2001-2006 թվականներին եղել է նրա նախագահը ։
Պետական կարիերա
Սամերսը եղել է Համաշխարհային բանկի գլխավոր տնտեսագետ (1991-93), ԱՄՆ ֆինանսների քարտուղար (1999-2001)։
2013 թվականին նրա թեկնածությունը դիտարկվել է ԱՄՆ նախագահ Բարաք Օբամայի կողմից որպես դաշնային պահուստների համակարի նախագահի պաշտոնում Բեն Բերնանկեին փոխարինող, որի պաշտոնավարման երկրորդ ժամկետն ավարտվելու էր 2014 թվականի հունվարին։ Սամերսը համարվում էր Օբամայի թիմի կողմից սատարվող առաջատար թեկնածուն , մասնավորապես նրա թեկնածությունը պաշտպանում էր ԱՄՆ ֆինանսների նախկին նախարար Թիմոթի Գայթները ։ Սակայն, 2013 թվականի սեպտեմբերի 15-ին Սամերսը չեղարկել է իր թեկնածությունը։ Ընդունելով այդ դիմումը՝ Օբաման նրան անվանել է իր թիմի առանցքային անդամ, որն օգնել է Միացյալ Նահանգներին հաղթահարել ամենալուրջ ճգնաժամև (Համաշխարհային ֆինանսատնտեսական ճգնաժամը) Մեծ դեպրեսիայի ժամանակներից ի վեր և նշում է, որ ինքը միշտ երախտապարտ կլինի Սամերսին ։
Հասարակական գործունեություն
«Երեսունի խմբի» անդամ է։
Բազմիցս դարձել է տարբեր սկանդալների մասնակից ։ Նրա անունը կապվում է Ուոլ սթրիթի հետ ։
Մեծ գումարի դիմաց որպես խոսնակ-ֆրիլանսեր հանդես է եկել ֆինանսական տարբեր կոնգլոմերատների օգտին, որոնցից են՝ JPMorgan Chase, Գոլդման Սաքս, Lehman Brothers և Merrill Lynch :
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ամերիկացի տնտեսագետներ Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոֆեսորներ Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի դասախոսներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի դեմոկրատական կուսակցության անդամներ Կատեգորիա:Համաշխարհային բանկի գլխավոր տնտեսագետ Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքական գործիչներ
Սև կատու (կաբարե)
Սև կատու կաբարե (Le Chat Noir), ներկայումս գոյություն չունեցող փարիզյան կաբարե Մոնմարտրում։ Բացվել է 1881 թվականին։ Հիմնադրի մահից հետո (1897) գոյություն է ունեցել ևս մի քանի տարի, այնուհետև վաճառվել է, և անունը փոխել են ։
Պատմություն
Կաբարեն բացվել է նկարիչ Ռոդոլֆ Սալիսի կողմից (Rodolphe Salis) 1881 թվականի նոյեմբերի 18-ին և փակվել 1897 թվականին, ինչը վշտացրել է Պաբլո Պիկասոյին և քաղաքի այլ հյուրերի, ովքեր ժամանել էին Փարիզ 1900 թվականի Համաշխարհային ցուցահանդեսին։ Ուրիշ երկրներում ևս բացվել են «Սև կատու» կաբարեի նմանությամբ հաստատություններ, օրինակ` Սանկտ Պետերբուրգում` «Թափառող շուն», Բարսելոնայում` «Չորս կատուներ»։ «Սև կատու» սրճարան կա Հունաստանի Կորֆու քաղաքում և «Սև կատվի մոտ» ռեստորան, որը ոչնչով աչքի չի ընկնում` Բրյուսելի կենտրոնում։
Մեր օրերում «Սև կատուն» առավել հայտնի է Թեոֆիլ Ալեքսանդր Ստեյնլենի ցուցապաստառով։ Ժամանակին «Սև կատուն» աղմկոտ գիշերային ակումբ էր, կաբարեի մաս էր կազմում գեղարվեստական սալոնը, մյուս մասում վարիետեն էր` այդ ժամանակ արգելված դաշնամուրով։
Կաբարեի բացման ժամանակ այն զբաղեցնում էր ընդամենը երկու ոչ մեծ սենյակ, բայց արդեն երեք տարի անց, շնորհիվ նրա համբավի աճի, կաբարեն տեղափոխել են ավելի ընդարձակ շինություն։
Սալիսն ամենից շատ կատարում էր կոնֆերանսիեի դեր։ Նրա խոսքերով ««Սև կատուն» աշխարհի ամենաանսովոր կաբարեն է։ Այստեղ կարելի է Փարիզի ամենահայտնի մարդկանց ուսին թփթփացնել և աշխարհի բոլոր անկյուններից եկած օտարերկրացիների հանդիպել»։
Այցելուներ
Սև կատու կաբարեում հավաքվում էր ժամանակի բոհեմային հասարակությունը։ Մշտական այցելուներն են եղել Գի դը Մոպասանը, Կարան դ'Աշը, Պոլ Վեռլենը, Կլոդ Դեբյուսին, Էրիկ Սատին, Ժյուլ Լաֆորգը, Ալֆոնս Ալեն, Շառլ Կրոն, Լեոն Բլուան, Ժան Մորեասը, Մորիս Ռոլինան, Արիսթիդ Բրյուանը, Ալբեր Սամենը, Ժան Լորենը, Պոլ Սինյակը, Ժան Ավրիլը, Իվետա Գիլբերը, Յուհան Ավգուստ Ստրինդբերգը և այլք։
Գրականություն
Կատեգորիա:Կաբարեներ Կատեգորիա:Փարիզի կաբարեներ
Հրետանի
Հրետանի, ռազմաարդյունաբերության արտադրության տեսակ։ Այն կիրառող զինված ուժերը կոչվում են հրետանավորներ։
Հրետանագիտություն
Հրետանագիտությունն ուսումնասիրում է հրետանային սպառազինության և դրանց մարտական տեխնիկայի կառուցվածքի ու շահագործման հարցերը, մարտական կիրառման եղանակները և հրաձգության տեսությունը։ Հրետանագիտության գլխավոր բաժիններն են՝ արտաքին և ներքին բալիստիկա, հրետանու նյութական մասի, հետևակային հրազենի ու ռազմամթերքի կառուցվածքի հիմունքներ, պայթուցիկ նյութեր և վառոդներ, հրետանային արտադրության տեխնոլոգիա, հրետանու մարտական կիրառում և այլն։
Ցամաքային զորք
Որպես ցամաքային զորքի տեսակ, հրետանին իրենից ներկայացնում է հրանոթներով, ականանետներով, ռեակտիվ կայանքներով և հակատանկային կառավարվող ռեակտիվ արկերով սպառազինված, կազմակերպչորեն ձևավորված միավորումներ, զորամասեր և ստորաբաժանումներ։ Հրետանին ունի հետախուզության, կապի, քարշի, տրանսպորտի միջոցներ և կրակի կառավարմաև սարքեր։ Այն օժտված է կրակի մեծ հզորությամբ ու դիպուկությամբ, 30—35 կմ հասնող հեռահարությամբ, լայն զորաշարժեր կատարելու և կրակն արագորեն կարևորագույն օբյեկտների (թիրախների) վրա կենտրոնացնելու ունակությամբ։ Հրետանին նախատեսված է կրակային միջոցների, մարտական տեխնիկայի, կենդանի ուժի, պաշտպանական կառույցների և այլ օբյեկտների (թիրախների) ոչնչացման, ինչպես նաև համազորային ստորաբաժանումներին և միավորումներին մարտում հրաձգային աջակցություն ցույց տալու և կրակով ուղեկցելու համար։ Միավորումների, զորամասերի և ստորաբաժանումների կազմին պատկանող հրետանու կազմում է զորային հրետանին, որը բաժանվում է կորպուսային, դիվիզիոն, գնդային և գումարտակային հրետանու։ Զորայինի կազմի մեջ չմտնող հրետանին կազմում է Գերագույն գլխավոր հրամանատարության պահեստի հրետանին։
Տեսակները
Ըստ մարտական նշանակման և հրանոթների տեսակի՝ հրետանին ստորաբաժանվում է հաուբիցային, թնդանոթային, ռեակտիվ, զենիթային հրետանու և ականանետների։ Հատուկ տեսակներին են պատկանում հակատանկային, լեռնային և կազեմատային հրետանին։ Ռազմածովային նավատորմում գոյություն ունի նավային (այդ թվում՝ զենիթային) և առափնյա հրետանին։ Վերջինս կարող է լինել ստացիոնար և շարժական։ Ռազմաօդային ուժերում հրետանային սպառազինությունը կիրառվում էր մարտական ինքնաթիռներում։ Ներկայումս այն փոխարինված է հրթիռային սպառազինությամբ։ Ըստ հրանոթների, ականանետների և ռեկատիվ կայանքների հզորության՝ հրետանին լինում է թեթև, միջին, ծանր, ինչպես նաև մեծ և հատուկ հզորության։ Ըստ բալիստիկ հատկությունների՝ տարբերում են գետնամերձ հետագծով (թնդանոթներ) և գագաթահար հետագծով (հաուբիցներ, հրասանդներ և ականանետներ) հրանոթներ։ Որպես հրետանային սպառազինության առարկաների համախմբի, հրետանուն են պատկանում «թնդանոթները, հաուբիցները, հրասանդները, ինքնագնաց-հրետանային և ռեակտիվ կայանքները, անետգլորք հրանոթները, ականանեաները, հետևակային հրազենի բոլոր տեսակները (հրացաններ, կարաբիններ, ավտոմատներ, ատրճանակներ, գնդացիրներ, նռնականետներ), բոլոր տեսակի զինամթերքները (փամփուշտներ, արկեր, ականներ), փոխադրամիջոցները (ինքնագնաց մոտորացված սայլակներ, անվավոր և թրթուրավոր քարշակներ և այլն), կրակի կառավարման տարբեր սարքավորումները և վերգետնյա ու զենիթային հրետանու նշաևառու հարմարանքները, հետախուզության և հրաձգության ապահովման միջոցները (հեռադիտակներ, ստերեոխողովակներ, հեռաչափեր, ռադիոլոկացիոն կայաններ) և այլն։
Պատմություն
Կատեգորիա:Հրետանի Կատեգորիա:Չինական հայտնագործություններ
Գերդի Երանան
Գերդի Երանան, լեռ Վասպուրականի լեռների հարավային հատվածում։ Սկսվում է ջրբաժան գծից և աղեղնաձև ձգվում դեպի արևելք՝ 10-12 կիլոմետր երկարությամբ, կազմելով ջրբաժան գիծ Կարմիր գետի ավազանին պատկանող երկու գետակների միջև։ Շրջակայքի նկատմամբ բարձրությունն զգալի է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռներ
Մասքանայի շրջան
Մասքանայի շրջան (ناحية مسكنة) Սիրիայի Արաբական Հանրապետության շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչական միավոր, որը Մանբիջի գավառի 5 շրջաններից մեկն է։
Վարչական կենտրոնն է Մասքանա քաղաքը։ 2004 թվականի մարդահամարի տվյալներով շրջանը ունի 64 829 բնակչություն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սիրիայի շրջաններ Կատեգորիա:Մանբիջի գավառ
Բուռուտ Կայասի
Բուռուտ Կայասի, գետակ Կուրի ավազանում։ Հոսում է Ղազախի շրջանով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի գետեր Կատեգորիա:Կուրի ավազանի գետեր Կատեգորիա:Ղազախի շրջան
Գազաբադ
Գազաբադ, Գազապատ, Գազովա, թեմ (վարչական շրջան) պատմական Փոքր Հայքում, Սեբաստիայի նահանգի Սեբաստիայի գավառում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի երկրներ
Նուրգյուլ Եշիլչայ
Նուրգյուլ Եշիլչայ (Nurgül Yeşilçay; ), թատրոնի և կինոյի թուրք դերասանուհի ։
Կենսագրություն
Նուրգյուլ Եշիլչայը ծնվել է 1976 թվականին Թուրքիայի Աֆիոն-Կարահիսար քաղաքում։ Էսքիշեհիրի Անատոլիական համալսարանում սովորել է դիվանագիտական վարվեցողություն։ Ավարտելուց հետո, մի քանի դերերով հանդես է եկել թատրոնում, այդ թվում Օֆելիայի դերը «Համլետում» և Բլանշ Դյուբյուայի դերը «Ցանկությունների տրամվայ» պիեսում։
Լքելով թատրոնը՝ նկարահանվել է թուրքական երեք հեռուստասերիալներում։
Կինոյում իր առաջնախաղն ունեցել է 2001 թվականին։ Անթալիայի 45-րդ ոսկե կինոփառատոնում արժանացել է լավագույն դերասանուհի մրցանակին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թուրք դերասանուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի թուրք դերասանուհիներ Կատեգորիա:20-րդ դարի թուրք դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ստամբուլում ծնված անձինք Կատեգորիա:Թուրք կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Թուրք հեռուստադերասանուհիներ Կատեգորիա:Թատրոնի թուրք դերասանուհիներ
Լայնցի կենդանաբանական այգի
Լայնցի կենդանաբանական այգի (Der Lainzer Tiergarten), քաղաքի իշխանությունների հովանու ներքո գտնվող արգելանոց՝ Վիեննայի հարավ - արևմուտքում։ Արգելանոցի մուտքը ազատ է բոլոր այցելուների համար։ «Կենդանաբանական այգի»-ն լայն իմաստով կենդանատեսակներով հարուստ, անտառածածկ տարածք է, որտեղ վերջիններս ազատության մեջ են գտնվում։ Արգելանոցը նաև Վիեննական անտառի բաղկացուցիչ մասն է։ Ընդհանուր տարածքը կազմում է 24,50 կմ², որի մոտավորապես 80%-ը անտառածածկ է։ Արգելանոցը ստեղծվել է 1561 թվականին որպես Ֆերդինանդ I-ի ընտանիքի որսատեղի և միայն սկսած 1919 թվականից է այցելուներ ընդունում։ Անվանումը գալիս է Լայնց տեղանունից, իսկ «Tiergarten» բառացի թարգմանաբար նշանակում է կենդանաբանական այգի, չնայած Լայնցի կեդանաբանական այգին այս բառի սովորական իմաստով չի ընկալվում։
Դիրք, չափսեր, դարպասներ
Լայնցի կենդանաբանական այգին արևելքում տեղակայված Լայնցի անունն է կրում. վերջինիս մեծ մասը գտնվում է Վիեննայից դեպի արևմուտք ընկած 13-րդ վարչական շրջանում՝ Հիթցիգում՝ Աուհոֆ համայնքային ստորաբաժանման տարածքում։ Այգու հարավարևմտյան փոքր հատվածը գտնվում է Ստորին Ավստրիայի տարածքում ՝ Լաբ իմ Վալդեի (Laab im Walde) հարևանությամբ։
Պարպսպապատ տարածքը Աուֆհոֆի և Արևմտյան մայրուղու հետ մեկտեղ գտնվում է Վինթալից հյուսիս, հյուսիսում և արևելքում սահմանակցում է քաղաքի բնակելի տարածքին, իսկ արևմուտքում և հարավում Վիեննային և Ստորին Ավստիային, նաև՝ Լիսինգբախթալին (Liesingbachtal):
Այլ հարակից անտառների հետ միասին կենդանաբանական այգին Վիեննական անտառի հյուսիսային մասն է կազմում։ Վիեննական անտառը ընկած է Ալպերի արևելյան հատվածում, որտեղ միոցենի դարաշրջանում ծովափ է եղել։ Այստեղ նաև երբեմնի գործող փոքր հրաբուխի հետքեր են հայտնաբերվել. այս փաստերը գիտականորեն ապացուցված և հրապարակված են ։ Բազմաթիվ անգամ հրաբխային հանքաշերտերն են հայտնաբերվել, որոնց վրա ծովի մակարդումից առաջացած հորատումներ են նկատելի ։
Լայնցի կենդանաբանական այգու ընդհանուր տարածքը 2450 հա է կազմում, որի 2360 հա- ն Վիեննայի համայնքի տարածքում է գտնվում։ 1945 հա- ն կազմում է անտառածածկ տարածքը։ Լայնցյան կենդանաբանական այգին շրջապատող պարիսպը մոտ 22 կմ երկարություն ունի։ Կախված տարված տարվա եղանակից՝ այգու մուտքը տարբեր դարպասներից է թույլատրվում՝ ժամացույցի սլաքի ուղղությամբ։
Արևմուտքում գտնվող Լայնցի դարպասը, որտեղ տեղակայված են այցելուների կենտրոնը և մոտակայքում գտնվող Հերմեսի վիլլան, գրեթե գլխավոր դարպասն է, և ամբողջ տարին բաց է։ Այստեղ կարելի է հասնել նաև երթուղային տրանսպորտով՝ մասնավորապես համար 55 ավտոբուսով և 60 և 62 տրամվայներով։
Դարպասներ, որոնք դեկտեմբերին և հունվարին փակ են.
Կենդանական կազմ, բնապահպանություն
Լայնցի կենդանաբանական այգին դեռևս հնուց իր վայրի կենդանատեսակներով է հայտնի, թեև հետպատերազմյան շրջանում այդ թվաքանակը բավականին փոխվել է։ Եղջերուների, եղնիկների, այծյամների, եվրոպական մուֆլոնների և վարազների տարատեսակների մեծ մասը տեղական ցեղատեսակներից են։ Բացի այդ այստեղ նաև չղջիկների տարատեսակների բազմազանություն է նկատվում։
Կենդանաբանական այգու ընդհանուր տարածքի ուղիղ 2000 հեկտարը արգելանոց է և «պատսպարում է» Վիեննական անտառի ամենահին ծառերի՝ մասնավորապես կաղնիների որոշ մասին։ Վերջիններիս արմատները հողի տակ մինչև 4 մ խորությամբ են ձգվում։ Այս հին ծառատեսակների մեծ մասը Յոհանեսյան Քոգելի տարածքում են գտնվում։ Վայրի կենդանատեսակների բազմազանության հետևանքով այգու տարածում շատ հազվագյուտ կենսատոպեր կան։
Լայնցի դարպասի և Հերմեսի վիլլայի միջակայքում նաև ցանկապատված տարածքներ և դենդրարիում կա, որտեղ տեղական փայտի տեսակներ են ցուցադրված։
Լայնցի կենդանաբանական այգին իր տեսակի մեջ միակն է, որ ընդգրկվել է Եվրոպայի կողմից պահպանվող բնության տարածքների ցանկում ։
Օգտագործում և օգտագործման բախում՝ մինչև 1918 թվական
Լայնցի կենդանաբանական այգու ներկայիս տարածքի առաջին բնակատեղիների պատմությունը ծագում է դեռևս հռոմեական ժամանակաշրջանից։ Հնէաբանական պեղումների արդյունքում գտնվել են մեր թվարկության II դարին պատկանող կավե իրեր։ Հաջորդ գտածոն արդեն վերաբերվում է ավելի ուշ շրջանի՝ XI - XIII դարերին։ Վիեննական անտառը դեռևս XI դարում Բաբենբերգների համար որպես որսատեղի էր ծառայում։
1561 թվականին Ֆերդինանդ I կայսրը գնեց Աուֆհոֆ համայնքը իր շրջակա տարածքների հետ մեկտեղ, այն ցանկապատել տվեց և մինչ 1918 թվականը վերջինս որպես կայսերական որսատեղի օգտագործվեց։ Սկզբնական ցանկապատը, որը, սակայն, այսօրվա տարածքի միայն փոքր հատվածն է կազմում, միշտ ինտենսիվ վերականգնողական և վերանորոգման միջոցառումներ է պահանջել։ Ցանկապատման պատճառները բնակելի տարածքներին մոտ գտնվելուց բխող բուսական տարածքին սպառնացող վտանգներն էին, հատկապես՝ ագրարային և գյուղական համայնքներից։ Բացի դրանից գինեգործական նպատակներով շահագործվող խաղողի այգիների և որսի տարածքների տարանջատումը խելամիտ նույնպես պատճառ էր։
Կայսր Կառլ VI-ի կառավարման շրջանում ժամանակակից հրատարակություններից մեկը կենդանաբանական այգին հիշատակել է որպես «Եվրոպայի ամենաճանաչված վայրի անտառ»։ Դեռևս XVIII դարում Վիեննական անտառի որսատեղի լինելու փաստը մատնանշում է տարածում բնական պոպուլյացիայի և հարուստ կենդանատեսակների առկայությանը։
Վայրի բնությանը հասցրված աճող վնասը Ավստրիայի էրցհերցոգուհի Մարիա Թերեզայի 1770 թվականի օգոստոսի 25 -ի մանիֆեստի պատճառը հանդիսացավ, որում նա կենդանիների անօրինական որսը միայն հատուկ փակ կենդանաբանական այգիներում թույլատրեց։
Երկարատև ցանկապատման առաջին նախաձեռնությունները սկսվեցին 1770 թվականի հոկտեմբերի 10 -ին։
Կայսր Ջոզեֆ II -ի օրոք վերջապես նախատեսված փայտե ցանկապատը կառուցվեց. վերջինս նախնական նախագծի համաձայն պետք է ավելի մեծ տարածք զբաղեցներ։ Այնուհետև 24.2 կմ քարե պարիսպ պատելու առաջադրանք տրվեց ճարտարապետ Ֆիլիպ Շլունքերին։ Վերջինիս շինարարական ծախսերի ոչ ճշգրիտ հաշվարկի պատճառով պարսպապատումը 1782 - 1787 թվականները տևեց՝ իրական հաշվարկված ծախսերին նաև հավելավճար ավելացնելով։ Հենց այս առիթով էլ ավստրիացիների մեջ տարածված թևավոր խոսք է առաջացել՝ «աղքատ Շլունքեր» (Armer Schlucker): Շլունքերյան պարսպի մի մասը պահպանվել և այժմ գտնվում է անմիջապես Փուլվերշթրամփի դարպասի կողքին։
1848 - 1949 թթ. հեղափոխության (Märzrevolution) արդյունքում հաստատված ֆեոդալական կարգերը տարաձայնությունների պատճառ հանդիսացան։ Դարեր շարունակ կայսերական սեփականություն հանդիսացող տարածքը, որը միայն հետագայում կենդանաբանական այգի անվանումը ստացավ, 1855 թվականի օգոստոսի 26-ին Ֆրանց Ջոզեֆ I -ի որոշմամբ դարձավ պալատական սեփականություն (պետական տարածք, որը կայսրերին միայն գույքի օգտագործման իրավունք էր տալիս)։ Տարածքը այտուհետ սկսեց օգտագործվել որպես կայսերական ընտանիքի և վերջինիս հյուրերի որսատեղի։
1882-1886 թվականներին Ֆրանց Ջոզեֆ I-ը քաղաքի շրջակայքում՝ կենդանաբանական այգու արևելյան մասում, կառուցեց Հերմեսի վիլլան՝ Էլիզաբեթ կայսրուհու համար։ Այն ժամանակ Ֆրանց Ջոզեֆ կայսեր կողմից որսորդությանը քիչ ուշադրություն դարձնելու պատճառով կենդանաբանական այգին առաջին անգամ նաև այլ նպատակներով սկսեց օգտագործվել։ Հերմեսի վիլլայի տարածքը մինչ այսօր ձեռքով մշակված և տնկված ծառերով, խնամված տարածք է, որը իր թե՛ բուսական և թե՛ կենդանական տեսակներով առանձնանում է շրջակայքից։
Օգտագործման բախումը այս միջամտությունից հետո չդադարեց, սակայն։ Այսպես, որսորդները բողոքում էին անօրինական որսից և տեղացիներին մեղադրում հրդեհներ կազմակերպելու մեջ։ Կենդանաբանական այգում կայսրուհու կանգառի ժամանակ գյուղատնտեսությունն ու որսորդությունը ավելի էին աշխուժանում ։
Կայսրության անկում, Պատերազմից տուժածների հիմնադրամ (1919-1937 թվականներ)
1918 թվականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավատից հետո, երբ կայսրությունն անկում ապրեց, տարածքը դադարեց նաև թագավորական որսատեղի լինելուց և այդ ժամանակ սկսվեց ծառահատումների ու անօրինական որսի շղթա, որի դեմ տարածքում մնացած անտառապահների և որսորդների պայքարը գրեթե ապարդյուն անցավ։ Արտերկրից ածուխի մատակարարման բացակայության պատճառով «ցախի» հավաքման սահմանափակում կար։ Անօրինական փայտահատումը և փայտի հավաքումը կանխելու նպատակով որսորդության և անտառապահության հարցերով զբաղվող պաշտոնյաները ստիպված եղան ուժ գործադրել։ Հափշտակվեցին նաև շինանյութերը և փողոցային լուսավորության լամպերը։
Տարածքի միակ սեփականատերը դարձավ գերմանաավստրիական տերությունը՝ այս պարագայում Ավստրիայի Հանրապետությունը։ Վերջինս Կենդանաբանական այգին, ինչպես նաև շատ այլ նախկին պալատական սեփականություններ 1919 թվականի դեկտեմբերի 18-ին հանձնեց Պատերազմից տուժածների հիմնադրամին (Kriegsgeschädigtenfonds (K.G.F.)):
Այնուհետև քննարկման դրվեց այգու այլընտրանքային օգտագործման հարցը և որոշվեց, որ վայրի կենդանիները չպետք է փոքր տարածքում սահմանափակված մնան, այդ իսկ պատճառով որոշում կայացվեց անտառի մնացած մասը, որը գյուղացիներին վարձակալությամբ էր տրված, կենդանիների համար բավարար տարածք չլինելու պատճառով հետ վերցնել, սակայն այս նախաձեռնությունը հաջողությամբ չպսակվեց։ Հետագայում որոշվեց վայրի տեսակներին ոչինչացնել և տարածքը գյուղատնտեսական նպատակներով օգտագործել, ինչպես նաև անտառափայտի մշակմամբ զբաղվել։ Ներկայիս տարածքի համար մեծ վտանգ էին ներկայացնում այն ժամանակվա բազմում կառուցապատման ծրագրերը, որոնք բարեբախտաբար միայն փոքր ծավալներով իրականացվեցին։ Կենդանաբանական այգու քաղաքին հարակից հատվածում՝ Հերմեսի փողոցին կից (Hermesstraße), կառուցվեց Ֆրիեդենշթաթ բնակավայրը, որը թարգմանաբար նշանակում է «խաղաղության քաղաք»։
1919 թվականին Լայնցի կենդանաբանական այգին հանրությանը ժամանակավոր հասանելի դարձավ և վերջինիս առջև իր դռները բացեց։ Չնայած տարածքը միայն տարվա որոշակի ժամանակով էր բացվում, քաղաքացիները դա անարդարացի համարեցին և լիարժեք բացում պահանջեցին։ Նախկին որսատեղին դանդաղորեն վերածվեց հասարակական այգու, որը հնարավորություն էր տալիս կենդանիներին դիտել։ Աղբահանման խնդիրները և տարածքում հյուրանոց կառուցելու պահանջարկը ինտենսիվ վեճ առաջացրեց բնապահպանների և կոմերցիոն հարցերով զբաղվող պատասխանատուների միջև։ Վեճը ավարտվեց միայն 1925 թվականին։ Այդ ժամանակ վայրի կենդանիները հայտնվեցին գրանցամատյանների ցուցակներում՝ ֆլորան և ֆաունան ավելի լավ պահպանելու նկատառումներով։
1927 թվականին կենդանաբանական այգում որոշ մասեր հատկացվեցին գոլֆի դաշտ կառուցելու համար, ինչը լուրջ կոնֆլիկների բերեց։ Պատճառը վայրի կենդանիներին խանգարելը, գյուղատնտեսական բերքի վնասումը, նաև հյուրանոցների, թենիսի կորտերի կառուցման ծրագերերն էին։ Այս խնդիրները սակայն ինքնաբերաբար լուծվեցին, քանի որ ակումբին հաջողվեց ֆինանսական դժվարությունները հաղթահարել և 1938 թվականին տարածքի օգտագործումը դադարվեց՝ չնայած գոլֆի ակումբը ձևականորեն գոյություն ուներ նաև պատերազմի տարիներին։
1928 թվականին մեծ աղմուկ առաջացրեց հուլիսի 17-ին հեղինակավոր Կատարինա Ֆելլների սպանությունը, որը Վիեննայի քրեական պատմության մեջ «սպանություն Լայնցի կենդանաբանական այգում» անվանմամբ մտավ։
Հիմնադարամը կոմերցիոն որսի միջոցով Լայնցի կենդանաբանական այգուն եկամուտ բերեց, սակայն հաճախակի դարձած որսի պատճառով վայրի կենդանիների թվի սակավացումը քննադատման առարկա դարձավ։
1930-ական թվականների տնտեսական ճգնաժամի ժամանակ հիմնադրամը մեծ պարտքեր կուտակեց այդ իսկ պատճատով էլ լուծարվեց։
Լայնցի կենդանաբանական այգին կրկին դարձավ պետության սեփականությունը։
1937 թվականին պետությունը այն որպես սեփականություն այգին հանձնեց Վիեննային՝ չնայած այն ժամանակ այս տարածքը Ստորին Ավստրիային էին պատկանում։
Նացիոնալ-սոցիալիստների իշխանություն, նախապատերազմական ժամանակաշրջան
1938 թվականի հոկտեմբերի 15 -ից Ավստրիայում նացիոնալ-սոցիալիստների բռնապետությունը հաստատվեց։ Կենդանաբանական այգին համարվում էր Վիեննայի տարածքը և գտնվում էր 25 -րդ վարչական շրջանում՝ Լիսինգում։ Կառավարության Որսորդների միության նախագահ Հերման Գյորինգի ղեկավարության ժամանակ տարածքի օգտագործման ուղղությունը փոխվեց։ Մի կողմից մարգագետինների ինտենսիվ կիրառումը գյուղատնտեսական ոլորտում հաշվի առնվեց, մյուս կողմից այգին հայտարարվեց քաղաքի ներկայացուցչական որսատեղին և անտառատնտեսական աշխատանքները կտրուկ սահմանափակվեցին։ Անձամբ Գյորինգը մեկ անգամ է հյուընկալվել որպես որսորդ։ Ուշադրության կենտրոնում բուծումն էր։ Գյորինգը ղեկավարեց մինչ 1938 թվականը, ապա այգին հայտարարվեց բնապահպանական տարածք՝ մինչև 1949 թվականը։
Գյոզալդարա (գետ)
Գյոզալդարա, գետ Տիգրիսի ավազանում, Հայկական լեռնաշխարհում, Բիթլիսի ձախակողմյան ամենամեծ օժանդակը։ Հոսում է Բիթլիսի գավառի Գյոզալդարայի գավառակով՝ հյուսիսից հարավ ուղղությամբ։ Ղ. Ալիշանը նույնացնում է պատմական Թուխ գետին ։
Լայնցի կենդանաբանական այգի
Նացիոնալ-սոցիալիստների իշխանություն, նախապատերազմական ժամանակաշրջան
Պարենային միջոցների սակավության պատճառով հետպատերազմյան շրջանում Լայնցի կենդանաբանական այգու տարածքում նորից հացահատիկ սկսվեցին աճեցնել և անտառի պահպանման արդյունքում կրկինկանխվեց թանկարժեք փայտի՝ որպես վառելանյութ օգտագործումը։ 1954 թվականին նացիոնալ- սոցիստական Վիեննան կրճատվեց և այսօրվա տարածքը սկսեց զբաղեցնել։ Լիսինգը դարձավ 23-րդ մարզը, իսկ 1956 թվականին Լայնցի արգելանոցը 13-րդ մարզի՝ Հիթցիգի վարչական տարածքի մաս հայտարարվեց, որի կազմում էլ մինչև այսօր մնում է։
Գյոզալդարա (գետ)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր Կատեգորիա:Բիթլիս գետի վտակներ Կատեգորիա:Բիթլիսի նահանգ
Լայնցի կենդանաբանական այգի
Նացիոնալ-սոցիալիստների իշխանություն, նախապատերազմական ժամանակաշրջան
Ինչպես Առաջին աշխարհամարտի ժամանակ, այնպես էլ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո սկսվեցին քննարկվել արգելանոցի այլընտրանքային օգտագործման հնարավորությունները, սակայն ի կատար չածվեցին։ Այդքան մեծ տարածքները շատերի կողմից որպես ավելորդ ճոխություն էին դիտարկվում և ինչպես առաջ տարածքը կառուցապատելու նկատառումներ կային։ Համաձայն նախնական տվյալների՝ Արևմտյան մայրուղու ճանապարհը պիտի հենց այգու միջով անցներ։  Դեմ և կողմ հատվածները վերջապես համաձայնության եկան։  Ճանապարհի կառուցման համար հյուսիսում Վայդլիգաու և Աուֆհոֆ տարածքներից հատվածներ տրամադրվեցին, ինչպես նաև 1960 թվականին Լաաբ իմ Վալդեի տարածքի մի մասը միացվեց։ Այս գրեթե 90 հա տարածքը Ստորին Ավստրիայի տարածքում էր գտնվում։
Տեղաբնակչությանը բնապահպանական հարցերում ինֆորմացիայի տրամադրման ոլորտում կարևոր դեր խաղաց մեդիան, որը սուր քննադատության ենթարկեց որսորդությունը։ Քննադատության թեման նաև այցելուների կողմից այգու կենդանիների անկառավարելի քանակով կերակրելը և անվախորեն կենդանիներին մոտենալն էր։ Այցելուների թվաքանակի ավելացման հետ մեկտեղ անհարժեշտություն առաջացավ հանգստյան տների կառուցումը՝ 1959 թվականին կառուցվեց «Rohrhaus», և 1963 թվականին «Hirschgstemm» հանգստյան տները։ 2003 թվականներին նաև «Tenno-Kogo-Stein» հուշարձանի բացումը արվեց։
Արդիական օգտագործում և օգտագործման բախումներ
Կենդանաբանական այգու այսօրվա օգտագործման ձևերը անկնհայտորեն տարբերվում են հիմնման ժամանակ առաջացած հարցերից։ Ինչպես և առաջ, Լայնցի կենդանաբանական այգում հարուստ բուսական և կենդանական աշխարհ կա (հաշվի առնենք այն փաստը, որ այս ամենը ինտենսիվ խնամք է պահանջում՝ օրինակ մոլախոտերի աճը)։ Բացի դրանից գիշատիչ կենդանիների քանակը նույնպես վերահսկվում է՝ այցելուների անվտանգությունը ապահովելու փաստից ելնելով, վերջիններs ձմռանը՝ այգու փակ ժամանակ հետ են բերվում տարածք։ Որսը հիմնականում անօրիանական բնույթ է կրում՝ մուֆլոններ, եղջերուներ և այլն։
Անտառապահական տեսանկյունից ամենից առաջնայինը բուսատեսակների և ծառատեսակների խնամքն ու պահպանումն է՝ տեսակների բազմազանությունը պահպանելու և բազմացնելու, մյուս կողմից էլ՝ այցելուներին հնարավոր վտանգներից պաշտպանելու համար։ Ծառահատման աշխատանքների համար Վիեննայի անտառտնետեսությունն է պատասխանատվություն կրում։ Այգում կարելի է հանդիպել կենսաբանորեն ուսումնասիրված և բացառապես Կենտրոնական Եվրոպայի տեղական բուսականություն։ Այգին ոչ թե կուսական անտառի նմուշ է, այլ ձեռակերտ մշակված տարածք։ Ծառերը պահպանելու համար հնարավորինս քիչ տեխնիկա է օգտագործվում։
Տարածքի որոշ փոքր հատվածները գյուղատնտեսական նպատակներով մշակվում են։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մարգագետինների խնամքին։ Վերջիններս մի կողմից օգտագործվում են որպես հանգտացողների համար վրանատեղի, մյուս կողմից որպես կենդանիների կեր՝ ձմռան պաշարի համար, որը ավելացվում է հիմնական կերին։ Այցելուներին վրանային այս գոտիները անվճար են տրամադրվում։ Այսօր կենդանաբանական այգին ավելի հաճախ որպես քաղաքին մոտ հանգստյան գոտի է օգտագործվում։ Հերմեսի վիլլան, որը մշակութային և ցուցահանդեսային տարածք է համարվում, ամենից առաջ զբոսաշրջիկների վազորդների համար է հետաքրիր։
Նույնիսկ մինչ այսօր բախումներ են առաջանում այցելուների և պատասխանատուների միջև։ Մի կողմից այգին որպես բնապահպանական տարածք է ընկալվում, որը հնարավորինս զգուշորեն պետք է էկոլոգիայի հետ առնչվի, իսկ մյուս կողմից արտերկրացիների համար զբոսաշրջության սիրված թիրախ է, որը պետք է հասանալիության և ներքին կառուցվածքի նվազագույն պայմաններ առաջարկի։ Բնության պահպանությունը մաքսիմալ ապահովելու համար Լայնցի կենդանաբանական այգին հայտարարվել և ամրագրվել է որպես Վիեննական անտառի մի մաս։ Այցելուների թվաքանակը ավելացնելու և վերջիններիս անվտանգությունը ապահովելու համար բազմաթիվ անտառա/գյուղատնտեսական միջոցառումներ են անցկացվում՝ օրինակ փտած ծառերի հատումը և հեռացումը շրջակայքից և ճանապարհներից։
Ժամանց
Լայնցի կենդանաբանական այգին զբոսաշրջիկների կողմից սիրված թիրախ է։ Տարածքը հարմար է հատկապես ոտքով զբոսանքների և արշավների համար։ Նաև վազորդները և յոգայով և ընդհանրապես սպորտով զբաղվողներն են այստեղ իդեալական վայր համարում։ Մեծությամբ երկրորդ արգելանոցը հնարավորություն է տալիս մասնագետների և զբոսավարների հետ էքսկուրսիաներ անցնել։ Այցելուների կենտրոններից մեկը այգու բնապահպանության տարբեր ասպեկտների մանրամասն ուսումնասիրություն է առաջարկում։
Արգելանոցի երկայնքով ձգում են տեղեկատվական պաստառներ, որոնք վերաբերվում են Արեգակնային համակարգին։
Շների մասնակցությունը կենդանաբանական այգու հսկողությանը ամրապնդում է տարածքի անվտանգությունը։
Լայնցի կենդանաբանական այգին սովորաբար բացվում է 08:00-ին և փակվում 17:00-ին կամ 21:00-ին՝ կախված տարվա եղանակից։ Նոյեմբերի սկզբից մինչև հունվարի վերջ այգու տարածքում միայն Հերմեսի վիլլան է բաց՝ 09:00-ից մինչև 17:00-ն: Չնայած դրան Ծննդյան տոների ժամանակ կենդանաբանական այգին ամբողջությամբ բաց է, սակայն մուտքը միայն Լայնցի, Նիկոլայի և Սուրբ Վայթերի դարպասներից է հնարավոր։ Կենդանաբանական այգու մուտքը (բացառությամբ Հերմեսի վիլլայի) անվճար է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վիեննա Կատեգորիա:Ավստրիայի կենդանաբանական այգիներ
Մանբիջի շրջան
Մանբիջի շրջան (ناحية منبج) Սիրիայի Արաբական Հանրապետության շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչական միավոր, որը Մանբիջի գավառի 5 շրջաններից մեկն է։
Վարչական կենտրոնն է Մանբիջ քաղաքը։ 2004 թվականի մարդահամարի տվյալներով շրջանը ունի 204 766 բնակչություն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սիրիայի շրջաններ Կատեգորիա:Մանբիջի գավառ
Գյուրմուստի (կիրճ)
Գյուրմուստի, կիրճ Արցախի Հադրութի շրջանում, Ղարաբաղի լեռներում, նախկին Կարյագինի գավառում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կիրճեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի կիրճեր Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության լեռնագրություն Կատեգորիա:Հադրութի շրջան
Գյոլլի (լիճ)
Գյոլլի լիճ Հայաստանի Շիրակի մարզում Արդենիս գյուղից արևմուտք։ Բարձրությունը 2060 մ, մակերեսը 0,1 կմ² ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի լճեր
Ազգագրական թանգարան (Բելգրադ)
Ազգագրական թանգարան (Етнографски музеј), ամենահին թանգարաններից մեկը Բալկանյան թերակղզում ։ Գտնվում է Բելգրադի Հին քաղաքի Ստուդենտսկի հրապարակում։
Թանգարանի մասին
Հավաքածուի ի հայտ գալուն միտված առաջին փորձերը եղել են դեռևս 1867 թվականին Մոսկվայում կազմակերպված սլավոնական ցուցահանդեսին մասնակցելու նպատակով։ 1872 թվականին Սերբիայի գիտական ընկերությունը առաջարկել է ստեղծել թանգարան` ազգագրական ցուցանմուշներով ։ Այդ ժամանակից ի վեր հավաքածուն անընդհատ համալրվել է նոր ցուցանմուշներով։ Թանգարանը հիմնադրվել է 1901 թվականի փետրվարին Սերբիայի ազգային թանգարանի ազգագրական հավաքածուի հիման վրա, իսկ առաջին մշտական ցուցահանդեսը բացվել է 1904 թվականին ։ Այդ ժամանակներից ցուցանմուշների թիվը գնալով աճել է։ Առաջին և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմների ժամանակ ազգագրական թանգարանը զգալիորեն տուժել է` մեծ կորուստներ կրելով ։
Թանգարանում պահվում է 151.990 միավոր նմուշ, որոնց թվում` ազգային տարազ, հագուստ, գորգեր, տարբեր արհեստներ ներկայացնող իրեր, ամանեղեն` փայտից, մետաղից, կերամիկայից, կահույք, նկարներ, հին լուսանկարներ, ոչ եվրոպական ծագման առարկաներ և այլն։ Թանգարանի հավաքածուի մաս է համարվում Խրիստիֆոր Կրնիլովիչի ազգագրական հավաքածուն ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սերբիայի թանգարաններ Կատեգորիա:Ազգագրական թանգարաններ Կատեգորիա:1901 հիմնադրված թանգարաններ
Կարապետ Քարամյան
Կենսագրություն
Կարապետ Քարամյանը ծնվել է Նախիջևանում։ 1934-1936 թվականներին սովորել է ԽՍՀՄ զինված ուժերի Ս. Տիմոշենկոյի անվան ռազմատրանսպորտային ակադեմիայում։ 1940 թ. ավարտել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը։ 1932-1934 թվականներին եղել է Երևանի ինդուստրիալ ինստիտուտի, 1937-1939 թվականներին՝ ՀԿԿ Երքաղկոմին կից երեկոյան կոմունիստական համալսարանի տնօրեն։ 1941-1942 թվականներին մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին, այնուհետև նշանակվել Թելավի զինվորական ուսումնարանի ավագ դասախոս։ 1944-1948 թվականներին եղել է Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի ռեկտորը, 1948-1963 թվականներին՝ ընդհանուր պատմության ամբիոնի վարիչը։ 1963 թվականից աշխատել է Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտում (ընդհանուր պատմության ամբիոնի վարիչ, պատմության ֆակուլտետի դեկան) ։
Ստեղծագործական ուղի
Աշխատությունները հիմնականում նվիրված են հայ ժողովրդի պատմության նոր շրջանին։ 1966 թվականին նրա գրած «Միջազգային դիվանագիտությունը և հայկական եղեռնը» աշխատության մեջ տրված է հայկական հարցի դիվանագիտական պատմությունը սկզբնավորման օրից մինչև 1915 թվականի Մեծ եղեռնը։ 1969 թվականին գրած «Հայ ժողովրդի ազատագրական պայքարի և ագգային-ազատագրական շարժման օրինաչափության հարցը» ուսումնասիրության մեջ Քարամյանը նկարագրել է թուրքական բռնատիրության տակ գտնվող արևմտահայերի սոցիալական ծանր վիճակը, որը և հանդիսացել է ազգ-ազատագրական պայքարի հիմնական պատճառը ։
Կլաուդիա Գոլդին
Կլաուդիա Գոլդին (Claudia Goldin, ), ամերիկացի տնտեսագետ, տնտեսագիտության պատմաբան և աշխատանքի տնտեսագիտության մասնագետ, ինչպես նաև զբաղվել է գենդերային հարցերով ։ Փիլիսոփայության դոկտոր (1972), Հարվարդի համալսարանի պրոֆեսոր և Տնտեսական հետազոտությունների ազգային բյուրոյի աշխատակից, ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ (2006) և Ամերիկյան փիլիսոփայական հասարակության անդամ (2015) ։ Հաճախ ընդգրկվում է աշխարհի տասը ազդեցիկ կին տնտեսագետների շարքում ։
Կենսագրություն
Վաղ տարիքից ցանկացել է գիտնական դառնալ ։ Սովորել է Bronx High School of Science-ում։ 1967 թվականին ավարտել է Կոռնելի համալսարանը տնտեսագիտության բակալավրի աստիճանով՝ գերազանցությամբ բոլոր առարկաների գծով, 1969 թվականին ստացել է տնտեսագիտության մագիստրոսական աստիճան Չիկագոյի համալսարանում, իսկ 1972 թվականին՝ տնտեսագիտության դոկտորի աստիճան։ Նրա ուսուցիչներն էին Alfred E. Kahn, Գերի Բեքերը (1992 թվականի Նոբելյան մրցանակակիր) և Ռոբերտ Ֆոգելը (1993 թվականի Նոբելյան մրցանակակիր) ։
1971-1973 թվականներին եղել է Մադիսոնի Վիսկոնսինի համալսարանի տնտեսագիտության ասիստենտ-պրոֆեսոր։ 1973-1979 թվականներին՝ Փրինսթոնի համալսարանի տնտեսագիտության ասիստենտ-պրոֆեսոր և 1987-1988 թվականներին՝ այնտեղ հրավիրված ֆելլոն։ 1982-1983 թվականներին եղել է Հեռանկարային հետազոտությունների ինստիտուտի անդամ։ 1985-1990 թվականներին՝ Փենսիլվանիայի համալսարանի տնտեսագիտության ֆուլ-պրոֆեսոր։ Իսկ 1990 թվականից, լինելով առաջին կին տնտեսագետ մշտական նահանգում (Ինչպես Փենսիլվանիա համալսարանում ), եղել է Հարվարդի համալսարանի տնտեսագիտության անվանական պրոֆեսոր (Henry Lee Professor), 1975-1976 թվականներին՝ այնտեղ տնտեսագիտության հրավիրված դասախոս։
1990-91 թվականներին՝ Ամերիկյան տնտեսական ասոցիացիայի փոխնախագահ, 2013 թվականին՝ նախագահ։ 1988 թվականին՝ տնտեսական պատմության ասոցիացիայի փոխնախագահ, 1999-2000 թվականներին՝ նախագահ։ Ամերիկյան արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամ (1992), 2010 թվականից՝ Կլիոմետրիկայի ընկերության անդամ, 2005 թվականից՝ աշխատանքի էկոնոմիկայի ընկերության անդամ, 2006 թվականից՝ քաղաքական և սոցիալական գիտությունների ամերիկյան ակադեմիայի անդամ, 1991 թվականից՝ Տնտեսական ընկերության անդամ։
Journal of Economic History-ի խմբագիր, ներկայումս Quarterly Journal of Economics-ի ասոցիացված խմբագիր (1991 թվականից խմբագրական խորհրդի անդամ)։
Ամուսինը Հարվարդի համալսարանի տնտեսագիտության պրոֆեսոր Լոուրենս Կացն է։
Բաբ Ալիի ցույց (1895)
Բաբը Ալիի ցույց, հայերի քաղաքական խաղաղ ցույց, որը տեղի է ունեցել 1895 թվականի սեպտեմբերի 18–ին Կոստանդնուպոլսում՝ սուլթանի նստավայր Բաբը Ալիի շրջակայքում, (այստեղից էլ՝ անվանումը)՝ ի պաշտպանություն 1895 թվականի «Մայիսյան բարենորոգումների»։ Ցույցը կազմակերպել էին հնչակյանները (Մ. Հացագործյան, Ա. Կամսարական, Վ. Արզումանյան, Լ. Մկրտչյան և ուրիշներ), ովքեր ցուցարարների նկատմամբ հնարավոր հաշվեհարդարը կանխելու համար ցույցի մասին նախապես հայտնել էին թուրքական իշխանություններին և եվրոպական երկրների դեսպաններին։ Ցուցարարները (շուրջ 4 հազար մարդ) «Մայիսյան բարենորոգումների» ոգով կազմել էին մի փաստաթուղթ՝ վարչատարածքային, տնտեսական, դատաիրավական վերափոխումների պահանջներով։ Չնայած ցույցի խաղաղ բնույթին և կազմակերպիչների ձեռնարկած նախազգուշական միջոցներին՝ թուրքական իշխանությունները արյունալի ջարդ կազմակերպեցին։ Թեև ցույցի մասնակիցները դիմադրություն ցույց տվեցին, այնուամենայնիվ, կոտորվեց շուրջ 2 հազար մարդ։ Այդպիսով Կոստանդնուպոլսում սկսվեց հայերի կոտորածը։ Թուրքական բարբարոսության այդ նոր դրսևորումը առաջ բերեց միջազգային հասարակայնության բողոքը։ Եվրոպական պետությունների ճնշման տակ Բարձր դուռը 1895 թվականի հոկտեմբերին հաստատեց «Մայիսյան բարենորոգումները», սակայն այդ փաստաթուղթը մնաց անկատար, իսկ Արևմտյան Հայաստանում և Օսմանյան կայսրության այլ վայրերում նոր ուժով բռնկեցին հայերի զանգվածային կոտորածները։
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանություն Կատեգորիա:Հայկական դիմադրություն
Արշակ Տոնյան
Արշակ Հովսեփի Տոնյան (հոկտեմբերի 10, 1888, գյուղ Բանանց - մարտի 18, 1942), հայ խորհրդային մաթեմատիկոս, մանկավարժ, թարգմանիչ, բառարանագիր։ Երևանի պետական համալսարանի պրոֆեսոր (1930 թ.)։
Կենսագրություն
Ավարտել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանի դասարանական բաժինը (1906 թ.): Աշխատանքային գործունեությունն սկսել է 1909 թվականին Շուշիի թեմական դպրոցում որպես մաթեմատիկայի ուսուցիչ։ 1910-1914 թվականներին սովորել է Հալլեի համալսարանում (Գերմանիա)։ Եղել է մաթեմատիկայի ուսուցիչ Թիֆլիսի Ներսիսյան և Հովնանյան դպրոցներում (1914-1921 թթ.)։
Տիրապետել է մի քանի լեզուների և իր լեզվական ու մաթեմատիկական գիտելիքներն ի սպաս է դրել մայրենի լեզվով ուսումնական գրականության ստեղծման և հայերեն գիտական տերմինների մշակման գործին։ Թարգմանել է դպրոցական և համալսարանական 11 դասագիրք (մաթեմատիկայի, ֆիզիկայի, քիմիայի), կազմել տերմինաբանական բառարաններ։
Նրա գործունեությունն ընդհատվել է 1937 թվականին, դարձել է ստալինյան բռնարարքների հերթական զոհը։ Վախճանվել է աքսորավայրում։ Արդարացվել է հետմահու ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանի սաներ Կատեգորիա:Հայ մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ Կատեգորիա:1888 ծնունդներ Կատեգորիա:1942 մահեր Կատեգորիա:Հայ բառարանագիրներ Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումների հայ զոհեր Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումների զոհեր Հայաստանում
Ջոն Սինգլթոն
Ջոն Դենիել Սինգլթոն (John Singleton ), ամերիկացի կինոռեժիսոր, սցենարիստ և կինոպրոդյուսեր։ Համարվում է ամենաերիտասարդ աֆրոամերիկացի դերասանը, որն առաջադրվել է «Օսկար» մրցանակին։ 1992 թվականին նոմինացվել է «Օսկար» մրցանակաբաշխությանը՝ լավագույն ռեժիսոր անվանակարգում։ Սինգլթոնը բնիկ Հարավային Լոս Անջելեսից է, և նրա՝ «Արյուն՝ արյան համար», «Կրկնակի ֆորսաժ» և «Բարձրագույն կրթություն» ֆիլմերը պատմում են քաղաքի ծայրամասային բնակչության և բռնության հետևանքների մասին։