cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Իգոր Սևերյանին
Էգոֆուտուրիզմից մինչև "պոետների արքա,,
"Մոսկվայում 1918-ի փետրվարի վերջին նշանակված էր բանաստեղծների թագավորի ընտրությունները ։  Ընտրությունները պետք է անցկացվեին Պոլիտեխնիկական թանգարանում, Մեծ լսարանում ։  Պաստառի մեջ հայտարարված մի շարք բանաստեղծներ չեն եկել, օրինակ ՝ Կ. Բալմոնտը։ Սանկտ Պետերբուրգի պոետների բանաստեղծությունները կարդում էին արտիստները։ Այս յուրօրինակ երեկոյին ելույթ ունեցողների շարքերում էին  Մայակովսկին և Իգոր Սևերյանինը։  Կրքոտ վեճեր, ճիչեր և բանավեճեր էին  անընդհատ ծագում հանդիսատեսի միջև, իսկ ընդմիջմանը բանը հասավ գրեթե ծեծկռտուքի Սեվերյանինի և Մայակովսկու կողմնակիցների միջև։ Մայակովսկին հրաշալի էր կարդում։ Նա կարդում էր "Ամպի" սկիզբը և հենց նոր աշխատած" Մեր երթը " ... Թագավոր ընտրվեց Սեվերյանինը, որին հաջորդում էր Մայակովսկին ձայների քանակով։ Թվում է, թե երեսուն կամ քառասուն ձայներ լուծեցին հասարակության այս սխալը։
Արտագաղթը Էստոնիայում (1918—1941)
Արտագաղթը բանաստեղծի համար անակնկալ էր։ Տոյլա, որտեղ նա եղել է 1912 թվականից, նա եկել է իր քաղաքացիական կնոջ ՝ Մարիա Վասիլևնա Վոլնյանսկայայի հետ ՝ որը գնչուական սիրավեպերի կատարող էր, մոր՝ Նատալյա Ստեպանովնա Լոտարևայի, դայակ Մարիա Նեուպոկոևայի (Դուր — Մաշա), նախկին քաղաքացիական կնոջ ՝ Ելենա Սեմենովայի և դստեր ՝ Վալերիայի հետ ։  Տարածված վարկած է, որ բանաստեղծը նախքան հեղափոխությունը ամառանոց է գնել Տոյլա քաղաքում, բայց դա այդպես չէ։1918 թվականին նա վարձակալել է տեղի ատաղձագործ Միխկել Կրուուտին պատկանող տան կեսը։
Որոշ ժամանակ բազմանդամ ընտանիքը գոյությունը պահպանել է "բանաստեղծների թագավորի ընտրություններին" մասնակցության հոնորարի  և Մ.Վոլյանսկայայի վաստակի  հաշվին։  Բանաստեղծը Էստոնիայում համերգային գործունեությունը սկսում է 1919 թվականի մարտի 22 — ին ՝ ռուսական թատրոնում Ռևելի համերգով.առաջին բաժնում հանդես են գալիս Ստելլա Արբենինան, Գ. Ռախմատովը և Վ. Վլադիմիրովը, երկրորդ բաժնում ՝ Իգոր Սևերյանինը։  Էստոնիայում ապրելու տարիներին նա տվել է ավելի քան 40 համերգ։  Վերջին հրապարակային ելույթը տեղի է ունեցել Չեռնոգոլովի Եղբայրության սրահում 1940 թվականի մարտի 14-ին ՝ գրական գործունեության 35-ամյակի հոբելյանական երեկոյին։
В 1921 году изменяется семейное положение поэта: он расстаётся с М. Волнянской и в Успенском соборе в Юрьеве венчается с дочерью домовладельца Фелиссой Круут, в замужестве Лотарёвой, которая вскоре родила сына, крещёного Вакхом. Ради замужества Фелисса перешла из лютеранства в православие; это был единственный официальный брак поэта.
1921 թվականին բանաստեղծի ընտանեկան կարգավիճակը փոխվում է։ Նա բաժանվում է Մ. Վոլյանսկայայից և Յուրիևի Վերափոխման տաճարում ամուսնանում է տանտիրոջ դստեր ՝ Ֆելիսա Կրուուտի հետ։ Հանուն ամուսնության, Ֆելիսան լյութերականությունից անցավ Ուղղափառության. դա բանաստեղծի միակ պաշտոնական ամուսնությունն էր։
Նույն 1921 թվականին Սեվերյանինը հավատարմության երդում տվեց Էստոնիային և սեպտեմբերի 5-ից դարձավ Էստոնիայի քաղաքացի.
Արտագաղթի տարիներին բանաստեղծը հրատարակել է բանաստեղծությունների նոր ժողովածուներ ՝ "Վերվենա" (Յուրիև, 1920), "Մինեստրել" (1921), "Միրրելիա" (Բեռլին, 1922), "Սոխակ" (Բեռլին, 1923), "Դասական վարդեր" (Բելգրադ, 1931) և այլն։  "Նարնջագույն ժամի ցողը "(մանկություն)," Գահավիժող ջրվեժ "(պատանեկություն)," Զգացմունքների տաճարի զանգերը "(պատմություն Մայակովսկու և Բայանի հետ 1914 թվականի շրջագայության մասին)," Ռոյալ Լեանդրա. (Lugne) " (Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստական կյանքի համայնապատկեր)։ Առանձնահատուկ տեղ է գրավում "Արևային վայրենի" (1924) ուտոպիան։
Իգոր-Սևերյանինը էստոնական պոեզիան ռուսերեն թարգմանած առաջին գործիչն է։
Անկասկած հետաքրքրություն է ներկայացնում "Մեդալիոններ" ժողովածուն (Բելգրադ, 1934), որը բաղկացած է 100 սոնետ — բնութագրերից ՝ նվիրված բանաստեղծներին, գրողներին և կոմպոզիտորներին։  Յուրաքանչյուր սոնետում խաղարկվում են կերպարի ստեղծագործությունների անունները։
Հետաքրքրություն են ներկայացնում նաև "Վերսիֆիկացման տեսությունը ", "Պոետիկայի ոճաբանությունը " և հուշեր  "Իմը Մայակովսկու մասին" (1940):
Անձնական կյանքը
Իգոր Սևերյանինի կյանքում և աշխատանքում կանայք առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցրել։ Այսպես կոչված "բանաստեղծի դոնժուանական ցուցակը" համեմատաբար փոքր է, բայց ուշագրավ է մի քանի քույրերի հետ հաջորդական սիրավեպերով ՝ Եվգենիա Գուցան (Զլատա) և Էլիզաբեթ Գուցան (Միսս Լիլ), Ելենա Նովիկովա (Մադլենա) և զարմուհի Տիանա (Տատյանա Շոնֆելդ), Դինա Գ.և Զինաիդա Գ. (Ռաիսա), Աննա Վորոբյովա (Թագուհի) և Վալերիա Վորոբյովա (Վիոլետ), Իրինա Բորման և Անտոնինա Բորման, Վերա Կորենդի (Աննա Զապոլսկայա) և Վալերիա Զապոլսկայա։
"Զլատոլիրա", "Արքայախնձոր շամպայնի մեջ", "Պոեզոանտրակտ" ժողովածուները լի են Եվգենի Գուցանին ("Զլատա") նվիրված բանաստեղծություններով։  Աննա Վորոբյովան դարձավ նրա ամենահայտնի բանաստեղծություններից մեկի ՝ "Դա ծովի ափին էր" քնարական հերոսուհին։
Բանաստեղծի կինը ՝ Ֆելիսան, ըմբռնումով էր վերաբերվում բանաստեղծի սիրավեպերին Հարավսլավիայում Վալենտինա Բերդնիկովայի, Քիշնևում Վիկտորիա Շեյ դե Վանդտի հետ։ Նա հանդուրժում էր ձգվող սիրավեպերը Իրինա Բորմանի և Եվդոկիա Շտրանդելի հետ, վերջինիս հետ նաև այն պատճառով, որ նա Տոյլայի սննդի խանութի սեփականատիրոջ կինն էր, և խանութում պարտքը կախված էր նրանից։
Когда В. Коренди узнала о существовании этих писем, то написала письмо в Эстонский литературный музей с категорическим требованием изъять «лживые письма» и передать ей для уничтожения.
Դպրոցի ուսուցիչ Վերա Բորիսովնա Կորենդին (ծնված Զապոլսկայա, Կորենևի ամուսնու կողմից) բանաստեղծը անվանել է "խղճի կին"։  Ըստ Ֆելիսայի պատմությունների ՝ Քիշնևից բանաստեղծի վերադարձից հետո Վ. Կորենդին սկսել է հետապնդել բանաստեղծին, ուղարկել  է նամակներ, հանդիպումներ պահանջել, սպառնացել ինքնասպանությամբ։  1935-ի մարտի 7-ին բուռն վեճից հետո Ֆելիսան վտարում է ամուսնուն  տնից։  Ապրելով Կորենդիի հետ ՝ բանաստեղծը պարբերաբար ապաշխարող նամակներ էր գրում կնոջը և աղաչում նրան թույլ տալ  վերադառնալ տուն։ Երբ  Կորենդին իմացավ այդ նամակների գոյության մասին, ապա նամակ գրեց Էստոնական գրական թանգարանին ՝ կտրականապես պահանջելով առգրավել "կեղծ նամակները" և հանձնել նրան ոչնչացման համար։
Վերջին տարիները և մահը
Կյանքի վերջին տարիները Իգոր-Սևերյանինն անցկացրել է Սարկյուլում ՝ Ռոսոնիի և Ֆինլանդիայի ծոցի ափերի միջև ընկած գյուղում։  Այժմ Զորկուլը գտնվում է Ռուսաստանի տարածքում (Լենինգրադի մարզի Կինգիսեպսկի շրջան) և ուշագրավ է նրանով, որ նրա երկու փողոցներից մեկը կրում է Իգոր Սևերյանինի անունը։  Ամենավառ իրադարձությունը Սարկուլիից Տալլին ուղևորությունն է ՝ Իվան Բունինի Նոբելյան դասախոսությանը մասնակցելու համար։ Բանաստեղծները հանդիպեցին Տապա երկաթուղային կայարանի կառամատույցում։
1940-1941 թվականների ձմռանը բանաստեղծն անցկացրել է Պայդայում, որտեղ Կորենդին աշխատանք է ստանում դպրոցում։ Նա անընդհատ հիվանդ էր։  Ուստ-Նարվայում մայիսին տեղի է ունենում վիճակի կտրուկ վատթարացում։  Պատերազմի սկսվելուն պես Իգոր-Սևերյանինը ցանկանում էր տեղափոխվել թիկունք, բայց առողջական վիճակի պատճով չկարողացավ դա անել։ 1941 թվականի հոկտեմբերին Կորենդին բանաստեղծին տեղափոխում է Տալլին, որտեղ նա մահանում է դեկտեմբերի 20-ին սրտի կաթվածից։  Որոշ հրատարակություններ սխալմամբ նշում են մահվան ամսաթիվը դեկտեմբերի 22-ին։ Սխալի ծագումը կապված է Ռեյն Կրուուսի կողմից հրապարակված բանաստեղծի մահվան վկայականի հետ։ Վկայականը էստոներենով դուրս է գրվել 1941 թվականի դեկտեմբերի 22-ին։
Վ. Կորենդիի հարազատները թույլ չեն տվել բանաստեղծին թաղել Ալեքսանդր Նևսկու գերեզմանատանը, որտեղ գտնվում էր նաև Սևերյանինի տոհմական գերեզմանատունը։։  Գերեզմանի տեղը պատահաբար հայտնաբերվել է քսան մետր հեռավորության վրա ՝ կենտրոնական Ծառուղու աջ կողմում, Մարիա Շտերկի գերեզմաններով ցանկապատում (մահ. 1903) և Մարիա Պնևսկայան (մահ. 1910), որոնք ոչ նրա հարազատներն են, ոչ էլ ծանոթները։ Ի սկզբանե գերեզմանի վրա տեղադրվել էր պարզ փայտե խաչ, բայց 1940-ականների վերջին գրող Վալենտին Ռուշկիսը խաչը փոխարինեց քարե ցուցանակով։ 1992 թվականին գերեզմանի վրա տեղադրվել է քանդակագործ Իվան Զուբատկայի հեղինակած գրանիտե տապանաքար։ Հիմքեր կան ենթադրելու, որ բանաստեղծը թաղվել է անանուն գերեզմանում, և այդպիսով իրականացել է նրա կանխատեսումը "Աղոթք" բանաստեղծությունից ("Դասական վարդեր")։
1990-ականներին Զուբակովի հուշարձանը պղծվել է վանդալների կողմից, որոնք գողացել են նրա բրոնզե տարրերը։  2004 թվականին էնտուզիաստները գերեզման են վերադարձրել Վալենտին Ռուշկիսի տեղադրած գերեզմանաքարի պատճենը։
Հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս բանաստեղծներ Կատեգորիա:Արծաթե դար Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:ՈՒՎ 2023-ի հոդվածներ Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Էուֆեմե (արբանյակ)
Էուֆեմեն ունի մոտ 2 կմ տրամագիծ, և պտտվում է Յուպիտերի շուրջ միջինում 21 199 710 միլիոն կմ հեռավորության վրա, 627,8 օրվա ընթացքում ։ Արբանյակի ուղեծրի թեքումը կազմում է 148° խավարածրի հարթության նկատմամբ (146° Յուպիտերի հասարակածի նկատմամբ), իսկ էքսցենտրիսիտետը 0,253 է  ։
Էուֆեմեն պատկանում է Անանկեի խմբին, որի արբանյակները ունեն հակադարձ շարժում, հեռավորությունը մոլորակից ընկնում է 19,3 - 22,7 գիգամետր միջակայքում, իսկ ուղեծրի թեքումը մոտ 150° է ։
Արբանյակի անունը տրվել է 2019 թվականին, այն անվանվել է Հունական դիցաբանության ոգի Էուֆեմեի անունով. Հեփեստոսի և Ագլայայի դուստրը և Զևսի թոռնուհին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Յուպիտերի արբանյակներ Կատեգորիա:Անկանոն արբանյակներ
(449) Համբուրգա
(449) Համբուրգա (Hamburga), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1899 թվականի հոկտեմբերի 31-ին Մաքս Վոլֆի և Առնոլդ Շվասմանի կողմից Հայդելբերգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,55138 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,1099 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9929 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1488,54 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,241847 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,09° անկյուն։
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է C դասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս C Կատեգորիա:1899 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Մաքս Վոլֆի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Առնոլդ Շվասմանի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Քրոմատիդներ
Քրոմատիդներ (հուն.chroma — գույն, ներկ և eidos — ձև), քրոմոսոմների՝ տարրական կառուցվածքային հիմքը, քրոմոսոմը պարունակում է մեկ, երկու կամ (որոշ պոլիպլոիդ բույսերի բջիջներում, պոլիտեն քրոմոսոմներում) բազմաթիվ միատեսակ, միմյանց զուգահեռ տեղադրված քրոմատիդներ։ Յուրաքանչյուր քրոմատիդ պարունակում է ԴՆԹ-ի մեկ հսկայական մոլեկուլ, որն անցնում է նրա ողջ երկարությամբ, առանց խզումների։
Քրոմատիդի ներսում, ըստ երևույթին, պահպանվում են քրոմատինի 3 կառուցվածքային մակարդակները։ Ի լրումն դրանց, միտոզի սկզբում քրոմատինը էլ ավելի խտանում, կոմպակտանում է։ Կոմպակտացմանը զուգահեռ, ձևավորվում է ոչ հիստոնային սպիտակուցներից կազմված հատուկ հիմնամասը, որը պայմանավորում է քրոմատիդի ձևը միտոզում։
Կատեգորիա:Քրոմոսոմներ Կատեգորիա:Բջջաբանություն
Չեխովի տնակ
Չեխովի տնակ (Домик Чехова), պետական հուշաթանգարան Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Տագանրոգ քաղաքում, փոքր բակաշենքում (Չեխովի փողոց, 69), որտեղ ծնվել է Անտոն Պավլովիչ Չեխովը։ Մտնում է Տագանրոգի գրականության և պատմաճարտարապետական պետական թանգարան-արգելոցի կազմի մեջ։
Պատմություն
Տնակը կառուցվել է 1850 թվականին  կավակերտ աղյուսից, սվաղված է, սպիտակեցված։ Տան մակերեսը 30,5 քառ. մետր է։ Գտնվում է տագանրոգցի վաճառական Ա. Գնուտովի նախկին կալվածքի տարածքում։ Այն ժամանակներում այստեղ են գտնվել 3 տնակներ, կառքամառան և տնտեսական շինություններ։ Երրորդ գիլդիայի վաճառական Պավել Չեխովն ընտանիքի հետ բնակվում էր այս տնակում 1859 թվականի վերջից մինչև 1861 թվականի մարտ։ Ամենայն հավանականությամբ, Պավել Չեխովին գրավում էր այս տնակի վարձակալության մատչելի գինը, ինչպես նաև Պետրովյան հրապարակի հարևանությունը, որտեղ նա նպարեղենի կրպակ ուներ։ Հենց այստեղ է 1860 թվականի հունվարի 29-ին ծնվել Չեխովների երրորդ որդին` Անտոնը, ապագա մեծ գրողը։
Թանգարանի ստեղծման պատմություն
Անտոն Չեխովի 50-ամյակի առթիվ, 1910 թվականին, անվանի գրող Վսեվոլոդ Գարշինի եղբոր` մանկավարժ, գրականագետ Եվգենի Գարշինի նախաձեռնությամբ տան պատին փակցվեց հուշատախտակ ։ Գարշինն էր նաև տնակում մշտապես գործող թանգարանի ստեղծման նախաձեռնողը։
1910 թվականի հունվարին Միխայիլ Անդրեև-Տուրկինը զեկուցում էր Չեխովյան խմբակի նիստում, որ քաղաքը որոշել է առայժմ չգնել տունը, հաշվի առնելով տանտիրուհու` տիկին Կովալենկոյի պահանջած անչափ բարձր գինը ։ Ըստ քաղաքի գնահատման` այդ վայրն արժեր 4500-5000 ռուբլի, մինչդեռ Կովալենկոն պահանջում էր 10000 ռուբլի։ Գնելու որոշումը կայացվել է 1916 թվականին, բայց հետո չորս տարի, լինելով քաղաքի հաշվեկշռում որպես ապագա թանգարան, տունը վարձակալությամբ որպես բնակարան տրվում էր մասնավոր անձանց ։
1921 թվականին դատարկ մնացած տնակի շեֆությունը հասարակական հիմունքներով ստանձնեցին տագանրոգցի երկու ուսուցիչներ` Ելենա Կուզմենկոն և Ֆեոդոր Գուբան։ Ելենա Կուզմենկոն, 1921 թվականի ամռանը, բնակություն հաստատելով այս բակում, բարձիթողի տնակի պատին հայտնաբերել է հուշատախտակը։ Ուսուցիչները տնակը կավապատել են, սպիտակեցրել պատերը, ներկել փեղկերը։ Իմանալով թանգարան ստեղծելու մտահղացման մասին` այստեղ սկսեցին գալ մարդիկ, որոնց ճակատագրերն ինչ-որ կերպ կապված են եղել Չեխովի ընտանիքի հետ։ Նրանք հավաքածուին են փոխանցել Չեխովի գիմնազիայի` հրաշքով պահպանված առաջադիմության թերթիկը գնահատականներով, նրա շարադրությունները, եղբոր` Նիկոլայի արած նկարը։ Խոհանոցային դատարկ անկյունը լրացնելու նպատակով նույնիսկ պատրաստել են սպասքի պատճենները։
1926 թվականին տնակի մոտ առաջին անգամ ծաղկեցին քաղխորհրդի գումարով տնկված բալենիները։ Այդ ժամանակ էլ բացվեց թանգարանի առաջին ցուցադրությունը, որը պատկերում էր Անտոն Չեխովի կյանքի տագանրոգյան ժամանակահատվածը։ Գուբան և Կուզմենկոն համատեղում էին թանգարանի զբոսավարների և վարիչների պարտականությունները։
Հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգություն Կատեգորիա:Տագանրոգի թանգարաններ Կատեգորիա:Տագանրոգի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Անտոն Չեխով
Լ'Աքվիլա գավառի կոմունաներ
Աղբյուրներ
ISTAT-Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ
Կատեգորիա:Իտալիայի վարչական բաժանում Կատեգորիա:Իտալական կոմունաներ
Ֆիլ Դոնահյու
Ֆիլ Դոնահյու (Phillip John «Phil» Donahue, ), ամերիկացի լրագրող, հաղորդավար և ռեժիսոր։
Կարծիք կա, որ 1960-ականներին նրա շնորհիվ է հեռուստատեսությունում ստեղծվել թոք շոուի ժանր ։ 1996 թվականին TV Guide-ի «Բոլոր ժամանակների 50 լավագույն հեռուստաաստղեր» ցուցակում (50 Greatest TV Stars of All Time) 42-րդ տեղն է զբաղեցրել , իսկ նրա «Ֆիլ Դոնահյուի շոու»-ն 2002 թվականին «Բոլոր ժամանակների 50 լավագույն հեռուստաշոուները ըստ TV Guide-ի վարկածի» ցուցակում 29-րդ տեղը։
Խորհրդային հեռուստադիտողի մոտ առավելագույն ճանաչողության է հասել ԽՍՀՄ—ԱՄՆ հեռուստակամուրջները վարելու ժամանակ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստալրագրողներ Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական ծագմամբ Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեժիսորներ Կատեգորիա:Ամերիկացի լրագրողներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հաղորդավարներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ Կատեգորիա:Ամերիկացի քաղաքական մեկնաբաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
2-ձև
2-ձև, երկրորդ աստիճանի դիֆերենցիալ ձև։ Այլ կերպ ասած, 2-ձևը 2 անգամ կովարիանտ շեղասիմետրիկ թենզորական դաշտ է։
Տրված վեկտորական տարածության համար 2-ձևի տարածությունը 1-ձևի բազիսների արտաքին ածանցյալների բազիսների գծային թաղանթն է։
Օրինակներ
Ֆիզիկայում, օրինակ, էլեկտրամագնիսական դաշտի թենզորը 2-ձև է հանդիսանում տարածաժամանակի վրա։
Տես նաև
Կատեգորիա:Դիֆերենցիալ ձևեր
Վորովսկոե (գյուղ, Կրասնոարմեյսկի շրջան)
Վորովսկոե (Воровське), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Կրասնոարմեյսկիում։
2001 թվականի տվյալներով Վորովսկոե գյուղում բնակվում էր 79 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Կրասնոարմեյսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Օգոստոսի 23
Օգոստոսի 23, տարվա 235-րդ (նահանջ տարիներին՝ 236-րդ) օրն է։
Մոնտեֆորտե դ’Ալպոնե
Մոնտեֆորտե դ’Ալպոնե (Monteforte d'Alpone), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Վենետո մարզում՝ Վերոնա գավառում ։ Բնակչությունը՝ 8300 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Խտությունը կազմում է 401 մարդ/կմ²։ Տարածքը` 20 կմ²։ Փոստային ինդեքս` 37032։ Հեռախոսային կոդ՝ 045։
Կոմունայի հովանավորն է Սուրբ Անտոն Մեծը։ Տոնը նշվում է հունվարի 17-ին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Գրիգորե Անտիպա
Գրիգորե Անտիպա (ռում.՝ Grigore Antipa, ), ռումին դարվինիստ կենսաբան, կենդանաբան, ջրակենսաբան, օվկիանոսագետ, լիմնոլոգ, ջրակենսաբանության և ձկնաբանության ռումինական դպրոցի հիմնադիր։ Ուսումնասիրել է Դանուբ գետի դելտայի և Սև ծովի ֆաունան (կենդանական աշխարհը)։ Եղել է Բուխարեստի Բնության պատմության թանգարանի տնօրենը (1892-1944 թթ.), 1910 թ. ընտրվել է Ռումինիայի Գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս։
Կենսագրություն
Գրիգորե Անտիպան ծնվել է իրավաբանի ընտանիքում, 1867 թվականի նոյեմբերի 27-ին, Բոտոշանի քաղաքում, որի բնակիչների մեջ մեծ թիվ էին կազմում հայերն ու հրեաները։ Վաղ հասակում զրկվել է ծնողներից, և նրա խնամքն ու դաստիարակությունը ստանձնել է մորաքույրը։ Ավագ եղբոր՝ Նիկոլաեի օժանդակությամբ (նա կարողացել էր կարգավորել ուսանողական թոշակի հարցը) Գրիգորեն բարձրագույն մասնագիտական կրթություն է ստացել Գերմանիայի համբավավոր ուսումնական հաստատություններից մեկում՝ Ենայի համալսարանում, եղել անվանի բնագետ Էռնստ Հեկկելի ուսանողը։
Համալսարանն ավարտելուց հետո գիտական հետազոտություններ է իրականացրել Ֆրանսիայում և Իտալիայում։ Մասնավորապես՝ իտալական Կապրի կղզու շրջակա ջրերում ուսումնասիրել է ձկների ու մեդուզաների կառուցվածքը, հայտնաբերել ու գիտականորեն նկարագրել մեդուզայի Capria sturdzii տեսակը։
1892 թվականին աշխատանքի է անցել Բուխարեստի Բնության պատմության թանգարանում. սկզբում գլխավորել է կենդանաբանության բաժանմունքը, ապա դարձել թանգարանի տնօրենը /այդ պաշտոնը վարել է մինչև իր կյանքի ավարտը/: Գրիգորե Անտիպան համարվում է թանգարանային գործի առաջին մասնագետը, ով կիրառել է տրամանկարը (դիորաման) թանգարանային պայմաններում, բացի այդ, կատարելագործել է այն՝ ընդգծելով եռաչափ հայեցակետը։
Անտիպան կարողացել է Ռումինիայի Կարոլ Առաջին թագավորին համոզել, որ Դանուբ գետի և Սև ծովի ուսումնասիրությունը կարևոր գործ է, և 1893 թվականին NMS Elisabeta զրահակիր նավով մեկնել է գիտական արշավի։ 118 օր ուսումնասիրել է Դանուբի գետաբերանը, Սև ծովի ռումինական ափերը, այցելել է նաև Սինոպ, Ստամբուլ, Օդեսա, Սևաստոպոլ։ Հետագայում այն վարկածն է առաջ քաշել, որ Դանուբի դելտայի տեղում հնում եղել է լիման (լճուցք), որը ծովից բաժանված է եղել մերձափնյա ավազաթմբով։ Դանուբ գետը դարերի ընթացքում աստիճանաբար քայքայել է այդ ավազաթումբը, այդ ընթացքում բաժանվել վեց բազուկների։
1910 թվականին Գրիգորե Անտիպան ընտրվել է Ռումինիայի Գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս։ 1919 թվականին Մադրիդում մասնակցել է CIESM-ի (Միջերկրական ծովի գիտական հետազոտությունների միջազգային հանձնաժողովի) հիմնադրմանը։ 1932 թվականին Ռումինիայի սևծովյան Կոնստանցա նավահանգստային քաղաքում հիմնել է ծովային հետազոտությունների գիտական ինստիտուտ։ 1941 թվականին հրատարակել է իր կոթողային աշխատության՝ «Սև ծով. օվկիանոսագրությունը, բիոնոմիան և ընդհանուր կենսաբանությունը» գրքի առաջին մասը։ Երկրորդ մասը ավարտելուն խանգարել է մահը, որը վրա է հասել 1944 թվականի մարտի 9-ին։
Հիշատակի հավերժացում
Գրիգորե Անտիպայի անունն է կրում Բուխարեստի Բնության պատմության ազգային թանգարանը, որի տնօրենն է նա եղել 1892-1944 թթ.: Նրա նկարն էր զետեղված ռումինական 200 լեյ արժեքով թղթադրամի վրա, որը թողարկվել է 1991-1994 թվականներին։ Բացի այդ, Ռումինիայի ազգային բանկը անվանի գիտնականի ծննդյան 150-ամյակի կապակցությամբ 2017 թվականի դեկտեմբերի 4-ին թողարկել է հատուկ հուշադրամ (ընդամենը 250 նմուշօրինակ)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռումինացի գյուտարարներ Կատեգորիա:Ռումինացի կենդանաբաններ Կատեգորիա:Ռումինացի կենսաբաններ
Գեորգիոս Կեդրենոս
Գեորգիոս Կեդրենոս, 11-րդ դարի վերջի և 12-րդ դարի սկզբի բյուզանդացի ժամանակագիր։ Գրել է «Համառոտություն պատմությանց» երկը՝ աշխարհի արարչագործությունից մինչև 1057 թվականը։ Աշխատության առաջին մասն ընդգրկում է հիմնականում Թեոփանեսի և Թեոփանեսի Շարունակողի երկերը, երկրորդը Հովհաննես Սկիլիցեսի նույնանուն աշխատության արտագրությունն է։ Օգտագործել է նաև այլ հեղինակների գործեր։
Կատեգորիա:Բյուզանդական պատմիչներ Կատեգորիա:11-րդ դարի բյուզանդացիներ Կատեգորիա:Բյուզանդացի գրողներ
(8893) 1995 KZ
(8893) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1995 թվականի մայիսի 23-ին Թիմոտի Սպարի կողմից Կատալինա կայանում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,347486 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8913 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8037 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1313,72 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,274031 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 24,39° անկյուն։
Քվեշի (Գորիի շրջան)
Քվեշի (ქვეში), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Շիդա Քարթլի մարզի Գորիի շրջանում ։
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 750 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Գորիից հեռու է 20 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 950 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Գորիի շրջան
Երևանի պատմություն
Երևանն աշխարհի հնագույն քաղաքներից է։ Հնագիտական պեղումներով պարզվել է, որ մարդն այստեղ ապրել է տասնյակհազարավոր տարիներ առաջ։ Քաղաքի տարածքում տարբեր ժամանակաշրջաններում առաջացել և զանազան պատճառներով կործանվել են բազմաթիվ բնակավայրեր։
ժամանակագրական առումով՝ քաղաքի տարածքի հնագույն բնակավայրը Երևանյան կամ Հրազդանյան քարայրն է (Երևանյան լճի մոտ՝ Հրազդան գետի ձախ ափին), որի հնագույն, ստորին շերտը (4-5 մշակութային շերտ) թվագրվում է մոատերյան շրջանով (10-3,5 հազարամյակ առաջ)։
Ժամանակակից Երևանի տարածքում տարբեր շրջաններում գոյություն են ունեցել Շենգավիթ, Էրեբունի, Թեյշեբաինի, Ավան, Քանաքեռ բնակավայրերը, ինչպես նաև Երևանի բերդը, Ծիծեռնակաբերդը, Կարմիր բերդը։
Անվան պատմություն
Ուրարտուի կործանումից ի վեր և մինչ առնվազն մ.թ. 7-րդ դար Երևանի մասին ապացուցված հիշատակություն չկա։ Սակայն այնուհետև Էրեբունիից մի քանի կիլոմետր հյուսիս-արևմուտք սկսում է հիշատակվել Երևան գյուղաքաղաքը։ Այս տեսությունը հիմք է տալիս եզրակացնել, որ Էրեբունիի ու հետագայում Թեյշեբանիի բնակչությունը լքել են բնակավայրը և հաստատվել փոքր ինչ հեռու՝ պահպանելով բնակավայրի անվանումը։
Էրեբունիի դիրքն ու հիմնադրման թվականը
Մինչ 20-րդ դարի կեսերը Էրեբունի բնակավայրի տեղակայման վայրը հայտնի չի եղել։
Վանի քարաժայռի վրա փորագրված Խորխոռյան տարեգրության մեջ, որը 1828 թվականին հայտնաբերել է արևելագետ Ֆրանց Շուլցը, ընթերցվում է նաև էրեբունի տեղանունը։
1894 թվականին ռուս հնագետ Ալեքսեյ Իվանովսկին Նորքի բնակիչ Պապակ Տեր-Ավետիսյանից գնել է բազալտե քարի մի բեկոր՝ սեպագիր անձանագրությունով, որը վերջինս գտել էր Արին Բերդ կոչվող բլուրի ստորոտից՝ 1879 թվականին։ Արձանագրությունը, որը հետագայում Իվանովսկին թարգմանում է, նշում է, որ Մենուայի որդի Արգիշտին մի շինություն է հիմնել՝ 10000 ցորենի կապ պահելու հնարավորությունով, բայց դիրքն ու թվականը մնում էր անհայտ։ "Արգիշտի Մենուա որդին այս շահմարանը կառուցեց 10 000 կապի այնտեղ (տեղավորելու համար)"Իվանովսկին անցկացնում է որոշ ուսումնասիրություններ Արին Բերդի տարածքում, սակայն ծավալուն պեղումներ իրականացնել չի հաջողվում ։
1950-ական թվականներին Արին Բերդի տարածքում սկսվում եմ լայնամասշտաբ պեղումներ, որի արդյունքում հայտնաբերվել է բուն բերդը և հիմնադրմանը վերաբերվող ևս 2 արձանագրություն` հիմնականում նույնաբովանդական, 10-13 տող երկարությամբ, որոնք վկայում են Վանի թագավորության Արգիշտի Ա արքայի կողմից ամրոցի հիմնադրման մասին։ Դրանցից մեկը հայտնաբերվել է 1950 թվականի սեպտեմբերի 25-ին և ունի հետևյալ բովանդակությունը."Խալդյան մեծությամբ, / Մենուայի որդի Արգիշտին / այս հոյակապ բերդը կառուցեց, / կոչեց քաղաք Իրբունի անվամբ/ ի փառս Բիայնա երկրների / և ի սարսափ թշնամի երկրների։ / Արգիշտին ասում է՝ հողն / ամայի էր, ես այստեղ / հիշարժան գործեր կատարեցի։ / Խալդյան մեծությամբ, / Մենուայի որդի Արգիշտին՝/ թագավոր հրաշագործ, թագավոր Բիայնայի, / տերը Տուշպա քաղաքի"Չնայած նրան, որ բնագրում բերդի հիմնադրման տարեթիվ ուղղակիորեն նշված չէ, այդուհանդերձ, Վանից հայտնի Արգիշտի Ա-ի Խորխոռյան տարեգրության համաձայն, ընդունված է բերդաքաղաքի հիմնադրումը վերագրել Արգիշտի Ա-ի գահակալման 5-րդ տարվան, այսինքն ասսուրա-ուրարտական ռազմական առաջին ընդհարմանը՝ մ.թ.ա. 781-ին նախորդող թվականին, որը համապատասխանում է մ.թ.ա. 782 թվականին ։ Վանի արձանագրության մեջ նշվում է նաև, որ Արգիշտին Խաթե և Ծուպանե երկրներից Էրեբունիում է բնակեցրել 6 հազար 600 զինվորներ։
Ընդհանուր առմամբ հայտնաբերված է 4 արձանագրություն։ Սեպագիր արձանագրություններից մեկը ցուցադրվում է Երևանի պատմության թանգարանում, մյուս երեքը՝ «Էրեբունի» պատմահնագիտական արգելոց-թանգարանում։
Հին շրջան
Երևանը հիշատակվում է 3-րդ դարի սոդդիական-մանիքեական տեքստում, որտեղ նշվում է, որ քրիստոնեական համայնքի կողքին Մանիի (պարսիկ նկարիչ, մանիքեության հիմնադիրը) աշակերտներից մեկը Երևանում հիմնել է մանիքեական համայնք։Վանի թագավորության անկումից հետո Երևանի շուրջ 1000-ամյա պատմության մասին հայ մատենագրության աղբյուրները լռում են։ Երևանը կրկին հիշատակվում է 7-րդ դարում՝ «Գիրք թղթոցի» մեջ։ Պատմիչ Սեբեոսը վկայում է, որ արաբերեն արշավանքների ժամանակ Երևանը վաճառաշահ ու այգեշատ քաղաք էր։ 12-13-րդ դարում Երևանը բավական մեծ տարածք է զբաղեցրել, սակայն սելջուկ թուրքերի արշավանքների հետևանքով հիմնովին ավերվել է և, տակավին չվերականգնված, ենթարկվել նոր արհավիրքի՝ մոնղոլ-թաթարների, ապա Լենկթեմուրի ասպատակություններին, և 1387 թվականին, ի թիվս այլ քաղաքների, կրկին ավերվել է։
Միջին դարեր
Երևանի կարևորությունը մեծացել է 1437-1467 թվականներին, երբ դարձել է Արարատյան աշխարհի մեծագույն մասն ընդգրկող կուսակալության կենտրոնը և հաճախ հիշատակվում է որպես «Արարատյան երկրի մայրաքաղաք»։ Կարակոյունլու ցեղապետ Ջհան շահը (1437-1467) ստեղծել է Երևան կենտրոնով կուսակալություն և կուսակալ նշանակել Յաղուբ բեկին։ 1502 թվականին Իրանի Սեֆյան հարստության հիմնադիր Իսմայիլ շահը, ի թիվս Հայաստանի արևելյալ երկրամասերի, ակկոյունլուներից խլել է նաև Երևանն ու հանձնել Ռևան խանին։ Իբրև սահմանային մեծ խանության կենտրոն՝ Երևանը պեղված բրոնզե ձիու գլուխ Ռևան խանի օրոք ձեռք է բերել ռազմական (մ.թ.ա. 6-րդ դար) մեծ նշանակություն։
Հակամարտություններ Պարսկաստանի և Թուրքիայի և Իրանի հետ
1555 թվականի Ամասիայի պայմանագրով՝ Հայաստանը բաժանվել է թուրքերի և պարսիկների միջև. Երևանի խանությունն անցել է Իրանին։ 1578 թվականին թուրքական զորքերը Մուստաֆա Լալու (Ջաֆեր) փաշայի գլխավորությամբ կրկին հարձակվել են Երևանի խանության վրա և 1579 թվականին հեշտությամբ գրավել են այն, քանի որ Մահմուդ խանը (Թոխմախ մականունով), լսելով թուրքական բանակի մոտենալու լուրը, կողոպտել է քաղաքը և դիմել փախուստի՝ իր հետ տանելով հազարավոր գերիներ։ Երևանից բազմահազար (մոտ 60 հազար) գերիներ է տարել նաև թուրք Մուստաֆա Լալու փաշան։ Սակայն շուտով կնքվել է նոր պայմանագիր, որով Երևանը դարձյալ անցել է Իրանին։
1583 թվականին թուրքական մի ստվար բանակ Ֆահրադ փաշայի հրամանատարությամբ վերստին արշավել է Երևան։ Մահմուդ խանը նահանջել է արևելք՝ քաղաքը թողնելով թուրքերին։ Ֆահրադ փաշան 1582-1583 թվականներին Հրազդանի ձախափնյա զառիթափ ձորեզրին՝ հարթավայրում, կառուցել է Երևանի բերդը, որը եղել է թուրք և պարսիկ տիրակալների բացառիկ կարևոր ռազմական հենակետը։ 19-րդ դարի սկզբին բերդն զբաղեցրել է 790 մ x 850 մ չափսերի գրեթե քառակուսի տարածք։ 1603 թվականին Աբբաս շահը մոտ 8-9 ամիս պաշարել է Երևանը, թուրքական կայազորը հարկադրված հանձնվել է։ 1604 թվականին Աբբասի գերեվարած հայերի թվում եղել են բազմաթիվ երևանցիներ, որոնք 1606 թվականին Նոր Ջուղայի մոտ հիմնել են ավան և կոչել Նոր Երևան։ 1605 թվականի դաշնագրով՝ վերականգնվել են 1555 թվականի թուրք-պարսկական սահմանները, և Երևանը կրկին մնացել է պարսկական հատվածում։ 3 դար շարունակ Երևանը 14 անգամ ձեռքից ձեռք է անցնել։ 1606-1609 թվականներին Երևանի Ամիրգունա խանը Արևմտյան Հայաստանի զանազան շրջաններից գերած բազմաթիվ հայերի բնակեցրել է Երևանի շրջակայքում։ 1635 թվականին քաղաքը գրավել են Մուրատ սուլթանի, 1636 թվականին՝ Իրանի շահ Սեֆիի զորքերը։ 1638 թվականին Երևանը և շրջակա բնակավայրերը գրավել ու ասպատակել են Քանան փաշայի թուրքական զորքերը, որոնց կազմում եղել են նաև Ղրիմի խանի ջոկատները։ 1639 թվականին կնքված Ղասրե Շիրինի հաշտությամբ հաստատվել է մոտ 60-ամյա խաղաղություն։ Երևանը եղել է Սեֆյան կայսրության Չուխուր Սաադի բեգլար-բեգության կենտրոնը, որը կառավարել է սարդարը, 1747 թվականից՝ խանը։
1724 թվականին Երևանի և շրջակա գյուղերի բնակիչները շուրջ 2 ամիս դիմագրավել են թուրք, 70-հազարանոց բանակին և միայն պարսիկների դավաճանության պատճառով են պարտվել ու բերդը հանձնել թուրքերին։ Երևանի պատմության այդ էջը ներկայացրել է պատմիչ Աբրահամ Երևանցին, որը, մանրամասն նկարագրելով ճակատամարտը, հիշատակում է, որ 20 հազար զոհ տալով՝ թուրքերին վերջապես հաջողվել է գրավել բերդը։ 1735 թվականին Իրանի Նադիր շահը, թուրքերի հետ նախնական պայմանավորվածությամբ, վերացրել է Կարսի բերդի պաշարումը, փոխարենը երկարատև պաշարումից հետո առանց կռվի (սեպտեմբերի 22-ին) գրավել Երևանը։
Նոր շրջան
18-րդ դարը 1-ին քառորդից Իսրայել Օրին և ազատագրական շարժման մյուս գործիչները հայ ժողովրդի ազատագրական շարժումներում կարևոր դեր են հատկացրել Երևանին։ 18-րդ դարի 2-րդ կեսին Երևանի խանությունը հարկատու էր Վրաստանի Հերակլ 2-րդ թագավորին, որից ժամանակ առժամանակ հրաժարվելու պատճառով Հերակլը ձեռնարկել է 3 պատժիչ արշավանքներ (1765, 1769, 1779)։ Վերջինի ժամանակ ավերել է Երևանի խանության գավառները, 3 ամիս պաշարել քաղաքը, խանության շատ բնակիչների գաղթեցրել Վրաստան, Երևանից տարածներին բնակեցրել են Տփղիսի Հավլաբար թաղամասում։ 17-18-րդ դարերում Երևանն ունեցել է մոտ 15 հազար բնակիչ։ Երևանում էին կենտրոնացված խանության վարչական մարմիններն ու զորքերի մեծ մասը։ Այդ շրջանում Երևանը կառավարել է ոստիկանապետը, որն զբաղվել է քաղաքի կարգուկանոնով և տուրքերի հավաքմամբ։ Թաղերը ենթարկվել են ավագներին։ Պաշտոնյաների թվում էին շուկայի պետը, կշռապետը և ոռոգման ցանցի պատասխանատուն։
Քաղաքի կառուցվածք
Քաղաքն զբաղեցրել է մեծ տարածք՝ անշուք և անկանոն կառույցներով։ Բերդը քաղաքից բաժանվել է մեծ հրապարակով։ Բերդում էին խանի պալատը, հարեմը, զորանոցներ, բաղնիքներ, մզկիթներ, կրպակներ և այլ շինություններ։ Քաղաքն ուներ 3 թաղամաս (Շահար, Թափաբաշ, Երկաթ-աղբյուր)։ Գործել է 4 շուկա՝ Ղանթարի շուկա, Ցեխի մեյդան, Սև շուկա, Մեջիթի շուկա, 7 կարավանատուն (Գյուրջի, Ջուղայի, Ջառաբի, Հաջի Ալիի և այլն)։ Երևանը եղել է ռուս-պարսկական առևտրի խոշոր հանգույց։ Առևտրի ծավալով ու մեծությամբ ամենահայտնին Մեծ հրապարակն էր՝ սարդարի 2 կշեռքներով՝ ղանթարով (մեծ կշեռք) և միզանով (փոքր կշեռք)։ Մեծ չափերի է հասել արտաքին առևտուրը։ Երևանից արտահանվել են բամբակ, բրինձ, ցորեն, աղ, մրգեր և այլն։ Շրջանառության մեջ են եղել ռուսումնական, հոլանդական, թուրքական դրամները, Երևանում հատած պղնձադրամները (կարափուլի, գրոշ)։ Երևանին ոռոգման ջուր են մատակարարել Հրազդանից սկիզբ առնող 4 ջրանցքները (Դալմայի, Աբուհայաթի, Մամռի, Նորագեղի)։
Բնական երևույթների ազդեցություններ
Իր բազմադարյան պատմության ընթացքում Երևանը բազմիցս տուժել է բնական աղետներից՝ երկրաշարժներից և Գետառի սելավներից։ Ամենակործանարարը 1679 թվականի հունիսի 4 երկրաշարժն էր. փլվել են եկեղեցիներ, մզկիթներ, Երևանի բերդի, խանի ապարանքները, բաղնիքները, ավերվել քաղաքի բնակելի թաղամասերը։ Զոհերի թիվը հասել է 7600-ի։ 1804-1813 թվականների ռուս-պարսկական պատերազմի ժամանակ գեներալ Պավել Ցիցիանովի գլխավորությամբ ձեռնարկվել է ռուսական զորքերի առաջին արշավանքը Երևան. 1804 թվականի հուլիսի 2 ռուսական զորքերը գրավել են բուն քաղաքը, ապա պաշարել բերդը (հուլիսի 24)։ Սակայն շուտով հարկադրված վերադարձել են Թիֆլիս։ 1808 թվականի սեպտեմբերին հեներալ Իվան Գուդովիչի գլխավորությամբ արշավանքը Երևան նույնպես արդյունք չի տվել։
Երևանը՝ որպես գավառական քաղաք
1826 թվականին սկսված ռուս-պարսկական պատերազմի ժամանակ ձեռնարկվել է երրորդ արշավանքը Երևան՝ գեներալ Իվան Պասկևիչի գլխավորությամբ։ 1827 թվականի հոկտեմբեր 1 գեներալ Աֆանասի Կրասովսկու զորքերը հայ կամավորականների աջակցությամբ գրավել են քաղաքը։ 1828 թվականի փետրվարի 10 կնքված պայմանագրով՝ Երևանի և Նախիջևանի խանություններն անցել են Ռուսաստանին։ Երևանը դարձել է Հայկական մարզի կենտրոնը։ Քաղաքի կառավարչությունն ունեցել է 2 բաժին՝ ոստիկանական և դատական։ Կառավարմանը մասնակցել են գանձապետը, թաղամասերի ավագները, ցածրաստիճան այլ պաշտոնյաններ։ 1840 թվականին Հայկական մարզի վերացմամբ Երևանի գավառը ներառվել է Վրացա-Իմերեթյան նահանգի մեջ, և Երևանը վերածվել է գավառական քաղաքի։ 1849 թվականին կազմվել է Երևանի նահանգը՝ Երևան կենտրոնով։ 1874 թվականին, վարչական նոր փոփոխության հետևանքով, նահանգը բաժանվել է գավառների, որոնցից մեկը Երևանի գավառն էր։
Արհեստներ
Երևանում արհեստները բուռն զարգացել են հատկապես 1860-ական թվականներին, սակայն 1880-ական թվականներից անկում են ապրել՝ Ռուսաստանում արտադրվող արդյունաբերական ապրանքների ներհոսքի հետևանքով։ Ռուս-պարսկական պատերազմից հետո հաստատված խաղաղությունը, կարավանների անվտանգ երթևեկության ապահովումը, չափ ու կշռի միասնական միավորների գործադրումը, մաքսային համակարգի, դրամական հարկերի սահմանումը, ճանապարհաշինության զարգացումը, դիլիժանսային երթևեկության կազմակերպումը (1866), հեռագրական կապի ստեղծումը (1864) և փոստային մշտական կապի հաստատումը Երևանում խթանել են առևտուրը։ Խոշոր վաճառականներն զբաղվել են բամբակի վերավաճառքով (Մոսկվայում, Կ. Պոլսում, Մարսելում, մասամբ՝ Թիֆլիսում) և ներկրված կտորեղենի առևտրով։ 1865 թվականին Երևանի ներքին և արտաքին առևտրի շրջանառությունը կազմել է մոտ 2 միլիոն ռուբլի։ 1865 թվականին Երևանի այգիներն ու ցանքատարածությունները կազմել են մոտ 3103 հեկտար գյուղատնտեսական ճյուղերից ստացված մաքուր եկամուտը՝ տարեկան 76 հազար ռուբլի։ 1870 թվականին քաղաքային առաջին կանոնադրությամբ (Երևանում կիրառվել է 807 1879 թվականի հոկտեմբերի 1) Երևանում ստեղծվել են քաղաքային դումա, վարչություն և ինքնավար այլ մարմիններ։ Երևանի առաջին քաղաքապետ է ընտրվել Հովհաննես Ղորղանյանը (1879-1884)։ 1892 թվականի նոր կանոնադրությամբ սահմանափակվել են քաղաքային ինքնավար մարմինների իրավունքները։ Գյուղացիական ռեֆորմը Հայաստանում իրականացնելուց (1870) հետո կապիտալիստաան արդյունաբերության ստեղծման համար նախադրյալներ են ստեղծվել նաև Երևանում։ Անհրաժեշտ հումքը (բամբակ, շինանյութեր, կաշի, խաղող և այլն), դրամական միջոցները կենտրոնացված էին խոշոր վաճառականների ձեռքում, որոնք էլ հիմնադրել են արտադրական առաջին ձեռնարկությունները։ 1885 թվականին Ն. Թաիրովը (Թաիրյան) հիմնել է գինու, օղու և սպիրտի առաջին գործարանը Երևանում։
Հասարակական կյանք
1887 թվականին այդ գործարանին կից կազմակերպվել է կոնյակի առաջին արտադրությունը։ Գործել են Դ. Սարաջևի (1894 թվականից), Կ. Աֆրիկյանի և Գ. Գյոզալյանի (1897 թվականից) կոնյակի գործարանները։ 20-րդ դարի սկզբին Երևանում կար կոնյակի, օղու, սպիրտի, գինու 5 գործարան։ 1899 թվականին ռուս խոշոր ձեռնարկատեր Ն. Շուստովը գնել է Թաիրովի գինու-կոնյակի գործարանը, կարճ ժամանակամիջոցում ընդլայնել մի քանի անգամ, իսկ 1907 թվականին կառուցել նոր մեքենայացված, օդամղիչ և տակառի գործարաններ, նկուղներ, սպասարկման կետեր, օժանդակ այլ հարմարություններ և փոքր ջրէկ՝ Հրազդան գետի վրա։ Երևանում արտադրվող կոնյակի և սպիրտի մեծ մասն աստիճանաբար կենտրոնացվել է «Շուստով և որդիներ» ընկերության ձեռքում։ Խաղողի թափոնների և գինու նստվածքների հիման վրա ընդարձակվել է նաև օղու և սպիրտի արտադրությունը։ 1891 թվականին գործել է Տեր-Ավետիքյան եղբայրների մեխանիկական գործարանը, որն սպասարկել է հիմնականում գինու, կոնյակի, օղու արտադրության ձեռնարկություններին։ Գործել են նաև պահածոների, բամբակազտիչ, գարեջրի ու հանք, ջրերի և այլ գործարաններ, տպարաններ, ձիթհաններ։ 1896 թվականին Երևանում ընդհանուր առմամբ եղել է 129 գործարան։ Երևանի տնտեսական կյանքում էական նշանակություն է ունեցել Ալեքսանդրապոլ-Երևան երկաթուղու կառուցումը (1899-1909)։ Ներքին ու արտաքին առևտրի զարգացմանը նպաստել է նաև Երևան-Աղստաֆա, Երևան-Ջուլֆա և Երևան-հգդիր խճուղիների բարեկարգումը։ 19-րդ դարի վերջին քառորդից շատ արհեստներ (ներկարարություն, կտավագործություն, բրուտագործություն և այլն) կորցրել են լայն պահանջարկը։ 20-րդ դարի սկգբին վերացել են համքարությունները։ Փոխարենն առաջացել են նոր պահանջներին համապատասխան արհեստներ (ժամագործություն, խառատություն և այլն), աշխուժացել են որոշ հին արհեստներ (քարտաշություն, որմնադրություն, հյուսնություն և այլն)։ 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին էական փոփոխություններ են տեղի ունեցել Երևանի ներքին կյանքի, մշակույթի և այլ բնագավառներում։ Ձիակառքերից բացի՝ գործել են ձիաքարշ տրամվայներ, որոնց երթևեկության համար ստեղծվել է 4 վերստ երկաթգիծ (1906)։ 1907 թվականին «Ամպեր» ընկերության միջոցներով կառուցվել է ևս մեկ ջրէկ, որը ծառայել է քաղաքի լուսավորմանը։ 1911 թվականին «Երևանի ջրմուղի ընկերության» ջանքերով և քաղաքի մեծահարուստների միջոցներով կառուցվել է Երևանի ջրմուղը, որը խմելու ջուր է մատակարարել քաղաքին։ 1913 թվականից գործել է հեռախոսային ցանց։ Կառուցվել են նոր բաղնիքներ, դպրոցներ, զբոսայգիներ, հիվանդանոցներ ու դեղատներ, կազմակերպվել թատերական խմբակներ, երաժշտական, հաշվապահպանական, կարի և այլ դասընթացներ, ստեղծվել են պարբերականևեր, տպարաններ, բացվել կինոթատրոններ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցել են նաև երևանցի բազմաթիվ կամավորներ, որոնք հայկական ջոկատների հետ ռուսական զորքի կազմում կռվել են Հայաստանը թուրքական լծից ազատագրելու համար։ 1915 թվականի Մեծ եղեռնից փրկված բազմաթիվ գաղթականներ ապաստանել են Երևանում։ 1918 թվականի գարնանն Ալեքսանդրապոլը գրավելուց հետո թուրքական զորքերի մի մասը շարժվել է դեպի Երևան։ Քաղաքն առանց դիմադրության հանձնելու քաղաքային դումայի որոշմանը հակառակ՝ Երևանի և շրջակա գյուղերի (Քանաքեռ, Ավան, Առինջ և այլն) բնակչությունը, Արամ Մանուկյանի գլխավորությամբ աշխարհազոր կազմած, մասնակցել է քաղաքի պաշտպանությանը։
Երևանը՝ որպես մայրաքաղաք
1918 թվականի մայիսի 22-28-ին հայկական զորքերի հետ Սարդարապատի մոտ պարտության են մատնել թուրքական բանակին, որը նահանջել է՝ չկարողանալով մտնել Երևան։ 1918 թվականի հուլիսին Երևան է տեղափոխվել նույն թվականի մայիսի 28-ին Թիֆլիսում հռչակված Հայաստանի Հանրապետության Կառավարությունը։ Երևանը դարձել է Հայաստանի առաջին հանրապետության մայրաքաղաքը։ 1920-1991 թվականներին Երևանը Հայկական ԽՍՀ մայրաքաղաքն էր։ Խորհրդական իշխանության տարիներին Երևանը կառավարել է ժողովրդական պատգամավորների քաղաքային խորհուրդը։ Հայրենական մեծ պատերազմից (1941-1945) հետո Երևանում բացվել են նոր արդյունաբերական ձեռնարկություններ, հանրակրթական, բարձրագույն և մասնագիտական ուսումնական հաստատություններ, գիտական հիմնարկներ, գրադարաններ, կինոթատրոններ, հրատարակչություններ, եկեղեցիներ, մշակութային այլ օջախներ, ստեղծվել է ռադիոհեռուստատեսային լայն ցանց։ Երևանը դարձել է Հարավային Կովկասի ու Առաջավոր Ասիայի արդյունաբերական խոշոր կենտրոններից։ 1991 թվականից Երևանը Հայաստանի մայրաքաղաքն է։ 1995 թվականի հուլիսի 5-ին ընդունված Հայաստանի Սահմանադրության 13-րդ հոդվածով ամրագրվել է Երևանի՝ Հայաստանի մայրաքաղաքի իրավական կարգավիճակը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Երևանի պատմություն
Հարձակում Պուլվամայի անվտանգության ծառայության վրա
Հարձակում Պուլվամայի անվտանգության ծառայության վրա, 2019 թվականի փետրվարի 14-ին տեղի ունեցած ահաբեկչական հարձակում։ Այն տրանսպորտային միջոցների շարասյունը, որը Ջամմու-Սրինագար միջպետական խճուղիով տեղափոխում էր անվտանգության ծառայության անձնակազմին, ականապատված մեքենայի կողմից հարձակման ենթարկվեց։ Վերջինիս ղեկին ահաբեկիչ էր հնդկական Ջամմու և Քաշմիր նահանգի Պուլվամա շրջանի Լեսպոր գյուղից (Ավանտիպուր քաղաքի հարևանությամբ գտնվող)։ Հարձակման արդյունքում զոհվեցին Հնդկաստանի ոստիկանության պահեստազորային ուժերի 40 աշխատակիցներ և ինքը՝ մահապարտ ահաբեկիչը։ Հարձակման համար պատասխանատվությունն իր վրա վերցրեց Ջաիշ-է-Մուհամմադ պակիստանյան իսլամական զինված խմբավորումը։ Երիտասարդ բնակիչ Ադիլ Ահմեդ Դարը (Adil Ahmed Dar) իդենտիֆիկացվեց որպես հարձակվող  ։
Նախապատմություն
2015 թվականից ի վեր Քաշմիրի շրջանի պակիստանյան զինված խմբավորումներն ավելի ու ավելի շատ են մասնակցում բարձր պրոֆեսիոնալիզմով աչքի ընկնող մահապարտ ահաբեկիչների հարձակումներին, որոնք ուղղված են հնդկական անվտանգության ուժերի դեմ։ 2015 թվականի հուլիսին երեք զինված անձինք հարձակվեցին ավտոբուսի և Գուրդասպուր քաղաքի ոստիկանական բաժանմունքի վրա։ 2016 թվականին 4-6 զինված անձինք հարձակվեցին Պատհանկոտի ռազմական օդանավակայանի վրա. : 2016 թվականի փետրվարին և հունիսին հարձակում գործած անձինք Պեմպորում սպանեցին համապատասխանաբար 9 և 8 անվտանգության ծառայության աշխատակիցների։ 2016 թվականի սեպտեմբերին 4 հոգի հարձակում գործեցին հնդկական բանակի Ուրի քաղաքի շտաբ-բնակարանի վրա՝ սպանելով 19 զինվորի։ 2017 թվականի դեկտեմբերի 31-ին Լեսպոր գյուղի զորավարժությունների կայանի վրա հարձակման արդյունքում զինված անձինք սպանեցին անվտանգության 6 աշխատակիցների։ Այդ հարձակումները տեղի էին ունենում Ջամմու Սիենգեր միջպետական խճուղու հարևանությամբ տեղակայված շրջանում ։
Հարձակում
2019 թվականի փետրվարի 14-ին 78 տրանսպորտային միջոցներից կազմված ուղեկցող պահակախումբը միջպետական № 44 խճուղիով Ջամմուից Սրինագար էր տեղափոխում Հնդկաստանի ոստիկանության պահեստազորային ուժերի 2500 աշխատակիցների ։ Ուղեկցող պահակախումբը Ջամմուն լքել է 3:30 (UTC + 05:30) և տեղափոխում էր մեծ թվով անձնակազմ այն պատճառով, որ փետրվարի 12-ին խճուղին վերանորոգվում էր, և հնարավոր չէր տեղաշարժվել։ Ուղեկցող պահակախումբը պետք է նշանակված վայր հասներ մինչ արևածագ ։
Լեսպոր գյուղի մոտ, որը գտնվում է Ավանտիպուր քաղաքի մերձակայքում, մոտավորապես 15:15 (UTC + 05:30) անվտանգության ծառայության աշխատակիցներ տեղափոխող ավտոբուսը խոյահարվեց Mahindra Scorpio դասի SUV մեքենայի կողմից, որը տեղափոխում էր ավելի քան 300 կգ պայթուցիկ նյութեր ։ Խոյահարմանը հաջորդեց պայթյունը, ինչի արդյունքում զոհվեց Հնդկաստանի ոստիկանության պահեստազորային ուժերի 40 աշխատակից, և բազմաթիվ աշխատակիցներ էլ վիրավորվեցին։ Վիրավորները տեղափոխվեցին Սրինագարի գլխավոր ռազմական հոսպիտալ ։
Պակիստանի Ջաիշ-է-Մուհամմադ զինված խմբավորումն այս հարձակման պատասխանատվությունն իր վրա վերցրեց։ Նրանք նաև հրապարակեցին 22-ամյա մահապարտ ահաբեկիչ  Adil Ahmad Dar -ի վիդեոձայնագրությունը, ով հայտնի է նաև որպես  Adil Ahmad Gaadi Takranewala, : Նա լքել էր Կեկեպորայի հանրակրթական միջնակարգ դպրոցը և մեկ տարի առաջ ընդգրկվել էր խմբավորման մեջ ։ Նրա ընտանիքը նրան վերջին անգամ տեսել էր 2018 թվականի մարտին, երբ նա տնից դուրս էր եկել հեծանիվով և այլևս չէր վերադարձել ։ Պակիստանը հերքում է Ջաիշ-է-Մուհամմադի առաջնորդ Մասոդ Աժարի ցանկացած տեսակի մասնակցությունը, ով ազատ տեղաշարժվում է երկրի տարածքում ։
Ուժային կառույցների աշխատակիցների վրա տեղի ունեցած այս հարձակումը դարձավ ամենամահաբերը՝ 1989 թվականից ի վեր ։
Հետաքննություն
Հետաքննությունների ազգային գործակալության 12 անդամից կազմված խումբն ու Ջամմուի և Քաշմիրի ոստիկանությունը միասին կզբաղվեն հարձակման հետաքննությամբ ։
Հետաքննության սկզբում հայտնվեց ենթադրություն, որ մեքենայում եղել է 300 կգ պայթուցիկ նյութ, ներառյալ՝ 80 կգ հեքսոգեն և ամոնիումի նիտրատ ։
Հնդկաստան և Պակիստան
Հնդկաստանի ֆինանսների նախարար Արուն Ջեյթլին հայտարարեց, որ Հնդկաստանը դիվանագիտական համայնքում ամբողջությամբ մեկուսացնում է Պակիստանին ։ DSport-ի հնդկացի հաղորդավարը հայտարարեց, որ Պակիստանի կրիկետի Սուպերլիգայի խաղերն այլևս չեն հեռարձակելու ։ Կինոօպերատորների համահնդկական ասոցիացիան հայտարարեց հնդկական կինոարդյունաբերության մեջ պակիստանցի դերասանների և արտիստների մասնակցության ամբողջական արգելքի մասին, ինչպես նաև հայտարարեց, որ ցանկացած կազմակերպություն, որն այդ արգելքը կխախտի, կենթարկվի խիստ պատժամիջոցների ։ Հնդկական կինոյի և հեռուստատեսության ռեժիսորների ասոցիացիան նաև հայտարարեց Հնդկաստանում արտադրվող ֆիլմերում և երաժշտության մեջ պակիստանցի արտիստների մասնակցությունն արգելելու մասին։ Կազմակերպության նախագահն սպառնաց «բարբարոսության ենթարկել» պակիստանցի արտիստների մասնակցությամբ հնդկական կինոարտադրության ցանկացած արտադրանք ։
Պակիստանը հերքեց հարձակման հետ կապ ունենալու մեղադրանքը, իսկ Պակիստանի արտաքին գործերի նախարար Շահ Մահմուդ Քուրեշին քննադատեց պայթյունը ։ Պակիստանի դաշնային տեղեկատվության նախարար Ֆավադ Չաուդհրին ասաց, որ Պակիստանը Ջաիշ-է-Մուհամմադի դեմ միջոցներ է ձեռնարկում և կօգնի Հնդկաստանին՝ ահաբեկչական խմբավորումների դեմ պայքարի միջոցներ ձեռնարկելիս ։ «Ազգ» պակիստանյան թերթը հարձակվողին անվանեց «ազատության մարտիկ», ով լիկվիդացրել է «օկուպացիոն ուժերի» անդամներին ։ Պակիստանը և Հնդկաստանը հետ կանչեցին իրենց հյուպատոսներին՝ մեկը մյուսի մոտից, ինչի նպատակը տետ-ա-տետ հանդիպմանը նախապատրաստվելն էր ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ահաբեկչություն Կատեգորիա:Պայթյուններ Կատեգորիա:Քաշմիր Կատեգորիա:2019 ահաբեկչություններ
Գրյազնուշկա (Մամոկշայի վտակ)
Գրյազնուշկա (Грязнушка), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կիրովի մարզում Յարանսկի և Պիժանսկի շրջաներում։ Գետաբերանը տեղակայված է Մամոկշա գետի ձախ ափին՝ 14 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 13 կմ է։
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Վոլգայի ավազանային շրջանի գետեր
Գեյա (աստղադիտակ)
Գեյա (սկզբնապես` Աստղաֆիզիկայի գլոբալ աստղաչափական ինտերֆերոմետի (Global Astrometric Interferometer for Astrophysics) հապավումն է՝ Gaia ; հայերեն տառադարձմամբ՝ Գեյա, Գեա կամ Գայա), Եվրոպական տիեզերական գործակալության (ESA) օպտիկական տիրույթի տիեզերական աստղադիտակ է՝ Hipparcos նախագծի իրավահաջորդը։ Աստղադիտակի հիմնական խնդիրը մեր Գալակտիկայի աստղերի բաշխվածության մանրամասն քարտեզ պատրաստելն է։
Գեյան արձակվել է արբանյակի ուղեծիր 2013 թվականի դեկտեմբերի 19-ին ։ Գործարկումից մեկ ամիս էլ չանցած, այն հասել է հալո ուղեծրի, որը գտնվում էր Երկրից 1,5 միլիոն կմ հեռավորության վրա՝ Երկիր-Արև համակարգի Լագրանժ կետի՝ L2-ի մոտ։
Գեյա առաքելության մշակումը տևել է 13 տարի և արժեցել 740 միլիոն եվրո ։ Գայայի տվյալները հնարավորություն են տվել կազմել մեր գալակտիկայի մի մասի եռաչափ քարտեզ՝ ցույց տալով ավելի քան մեկ միլիարդ աստղերի կոորդինատները, շարժման ուղղությունը և սպեկտրային տեսակը։ Բացի այդ, աստղադիտակը կկարողանա հայտնաբերել Արեգակնային համակարգի մոտ 10 հազար էկզոմոլորակներներ, ինչպես նաև աստերոիդներ և գիսաստղեր։
Խնդիրներ
Գեյայի ամենակարևոր գիտական ​​խնդիրը աստղերի հետազոտման միջոցով Մեր Գալակտիկա ծագումն ու զարգացումը պարզաբանելն է։ Գեյայի հավաքած տվյալները թույլ կտան աստղագետներին ավելի լավ հասկանալ, թե ինչպես են աստղերը ձևավորվում և ինչպես են նրանք հագեցնում իրենց շրջապատող տարածությունը նյութով, երբ նրանք մահանում են։ Մեկ միլիարդ աստղի համար (սա մեր Գալակտիկայի 0,5%-ն է) պարալաքսի, ինչպես նաև աստղերի սեփական շարժումների և շառավղային արագության չափումների նախկինում անհասանելի ճշգրտությունը աստղագետներինհնարավորություն կտա Ծիր Կաթինի զարգացման և կառուցվածքի մասին ավելի հստակ պատկերացում ստանալ ։ Պարալաքսը և ճիշտ շարժումը կչափվեն երկու բազմակողմ աստղադիտակների միջոցով, որոնց դիտման հարթությունը ուղղահայաց է պտտման առանցքին։ Աստղերի շառավղային արագությունը կչափվի մեկ սպեկտրոմետրի միջոցով, որը նույնպես տեղադրված է Գեյայի վրա։
Պարալաքսի և պայծառ աստղերի տեղորոշման ճշգրտությունը ավելին կլինի, քան 25 µas, իսկ աղոտ աստղերի համար մինչև 300 µas։
Աստղադիտակի երկրորդ խնդիրը էկզոմոլորակներների հայտնաբերումն է։ Հնարավոր թեկնածուների թիվը գնահատվում է 10 հազար մարմին, ինչը մի քանի անգամ ավելի է, քան Կեպլեր աստղադիտակի հնարավորությունը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2013 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Աստղադիտակներ Կատեգորիա:Դիտողական աստղագիտություն Կատեգորիա:2013 արձակված տիեզերանավեր Կատեգորիա:Երկրի արհեստական արբանյակներ
Վեդի քաղաքի գրադարան
Վեդի քաղաքի գրադարան, գտնվում է Արարատի մարզի Վեդի քաղաքում։ Հիմնադրվել է 1935 թվականի նոյեմբերի 29-ին ։ Գրադարանը կրում է հայ ականավոր բանաստեղծ, գրող, գրականագետ Պարույր Սևակի անունը ։
Պատմություն
Հիմնադրման պահին գրադարանը եղել է խրճիթ ընթերացարան և ունեցել է 300 կտոր ոչ հայերեն գրականություն։ Ետպատերազմյան տարիներին գրադարանը տեղավորված է եղել մեկ սենյակում, ունեցել է երեք պահարան, երեք սեղան և մեկ նստարան։ Գրականությունը կազմել է 821 կտոր, որից 314-ը եղել է ադրբեջաներեն, 293-ը՝ հայերեն, 144-ը՝ ռուսերեն։
1950 թվականին գրադարանն ունեցել է 104 ընթերցող, 972 գրքատածք։
1974 թվականին Արարատի տարածաշրջանի բոլոր գրադարանները միավորվել են, և ստեղծվել է Արարատի գրադարանների կենտրոնացված համակարգ, որի կենտրոնն է դարձել Վեդու կենտրոնական գրադարանը։
1997 թվականի ապրիլից՝ գրադարանների կենտրոնացված համակարգի դադարումից հետո, գրադարանն անցել է Վեդու քաղաքապետարանի ենթակայության ներքո։
Գրքային ֆոնդը 57999 միավոր է, ընթերցողների քանակը՝ 3457, գրքատածքը՝ 56785, հաճախումները՝ 24330։ Գրադարանն ունի ընթերցասրահ, աբոնեմենտի, մանկական բաժիններ։ Գրադարանը հյուրընկալել է Պարույր Սևակին, Հովհաննես Շիրազին, Նաիրի Զարյանին, Սիլվա Կապուտիկյանին, Սերո Խանզադյանին, Սարմենին, Ռազմիկ Դավոյանին, Պերճ Զեյթունցյանին և այլոց։
Հասցե
1973 թվականից գրադարանը գտնվում է Վեդի քաղաքի Պուշկինի 14-1 հասցեում, հեռախոս՝ (0234) 2-33-90։