cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքս
Անհավասարությամբ ճշգրտված մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքս (2016 թվականի զեկույց)
• # 0.725
• # 0.714
• # 0.698
• # 0.691
Լիխտենշտայնը, ԱՄԷ-ն, Անդորրան, Սաուդյան Արաբիան, Կատարը, Բրունեյը, Բահրեյնը, Քուվեյթը, Նոր Զելանդիան, Հոնկոնգը և Սինգապուրը, չնայած ունենալով ՄՆԶԻ-ի «շատ բարձր» ցուցանիշ, նրանց համար չի հաշվարկվել անհավասարությամբ ճշգրտված մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը։
2014 թվականի մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքս (2015 թվականի զեկույց)
Մարդկային ներուժի զարգացման 2018 թվականի զեկույցը հրապարակվել է 2015 թվականի դեկտեմբերի 14-ին,որտեղ հաշվարկվել է ՄՆԶԻ-ի արժեքները 2014 թվականի համար։ Ստորև ներկայացված են «շատ բարձր» ինդեքս ունեցող երկրների ցանկը ։
Անհավասարությամբ ճշգրտված մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքս (2015 թվականի զեկույց)
Նկատենք, որ կանաչ սլաքը ցույց է տալիս աճը, կարմիրը՝  հետընթացը, կապույտը  ՝ դիրքի հաստատուն մնալը։ Դասակարգումը կապված չէ ՄՆԶԻ-ի  ցուցակի հետ, քանի որ այստեղ բացակայում են որոշ երկրների տվյալներ։
• # 0.893
• # 0.861 ( 1)
• # 0.858 ( 2)
• # 0.856 ( 3)
• # 0.853 ( 1)
• # 0.846 ( 1)
• # 0.836 ( 1)
• # 0.834 ( 1)
• # 0.832 ( 2)
• # 0.829
• # 0.829 ( 3)
• # 0.823 ( 1)
• # 0.822 ( 1)
• # 0.820 ( 1)
• # 0.816 ( 4)
• # 0.791 ( 2)
• # 0.782 ( 4)
• # 0.780 ( 1)
• # 0.775 ( 3)
• # 0.775 ( 1)
• # 0.773 ( 1)
• # 0.769 ( 2)
• # 0.767
Վոռոպի
Վոռոպի (Voropi), գյուղ Էստոնիայի Պիլվամաա նահանգի Վեռսկա շրջանում։
Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքս
Անհավասարությամբ ճշգրտված մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքս (2015 թվականի զեկույց)
• # 0.760 ( 2)
Վոռոպի
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 10 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Պիլվամաա նահանգի Վեռսկա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքս
Անհավասարությամբ ճշգրտված մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքս (2015 թվականի զեկույց)
• # 0.760
• # 0.758 ( 1)
• # 0.758 ( 5)
• # 0.754
• # 0.751 ( 1)
• # 0.744 ( 1)
• # 0.741
• # 0.730
Լիխտենշտայնը, ԱՄԷ-ն, Անդորրան, Սաուդյան Արաբիան, Կատարը, Բրունեյը, Բահրեյնը, Քուվեյթը, Նոր Զելանդիան, Հոնկոնգը և Սինգապուրը, չնայած ունենալով ՄՆԶԻ-ի «շատ բարձր» ցուցանիշ, նրանց համար չի հաշվարկվել անհավասարությամբ ճշգրտված մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը։
2013 թվականի մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքս (2014 թվականի զեկույց)
Մարդկային ներուժի զարգացման 2013 թվականի զեկույցը հրապարակվել է 2014 թվականի հուլիսի 24-ին,որտեղ հաշվարկվել է ՄՆԶԻ-ի արժեքները 2013 թվականի համար։ Ստորև ներկայացված են «շատ բարձր» ինդեքս ունեցող երկրների ցանկը ։ {|class="wikitable" style="text-align:center" !scope="col" colspan="2"| Դասակարգում ! scope="col" rowspan="2" style="width:300px;"| Երկիր !scope="col" colspan="2"| ՄՆԶԻ ! scope="col" style="width:75px;"| 2013 թվականի զեկույցը հրապարակված 2014-ին ! scope="col" style="width:75px;"| 2013 թվականի զեկույցի նկատմամբ փոփոխություն ! scope="col" style="width:75px;"| 2013 թվականի զեկույցը հրապարակված 2014-ին
! scope="col" style="width:75px;"| 2013 թվականի զեկույցի նկատմամբ փոփոխություն
Inequality-adjusted HDI (2014 report)
The Inequality-adjusted Human Development Index (IHDI) is a "measure of the average level of human development of people in a society once inequality is taken into account".
Note։ The green arrows, red arrows , and blue dashes represent changes in rank. The rankings are not relative to the HDI list above due to the exclusion of countries which are missing IHDI data (p. 168).
Անհավասարությամբ ճշգրտված մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքս (2014 թվականի զեկույց)
Անհավասարությամբ ճշգրտված մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը հասարակության մեջ մարդկային ներուժի զարգացման միջին մակարդակն է  հաշվի առած անհավասարությունը։
Նկատենք, որ կանաչ սլաքը ցույց է տալիս աճը, կարմիրը՝  հետընթացը, կապույտը  ՝ դիրքի հաստատուն մնալը։ Դասակարգումը կապված չէ ՄՆԶԻ-ի  ցուցակի հետ, քանի որ այստեղ բացակայում են որոշ երկրների տվյալներ։
• # 0.891
• # 0.860
• # 0.854 ( 1)
• # 0.847 ( 3)
• # 0.846
• # 0.843 ( 2)
• # 0.840 ( 4)
• # 0.838 ( 1)
• # 0.833 ( 4)
• # 0.832 ( 4)
• # 0.830
• # 0.818 ( 1)
• # 0.814 ( 3)
• # 0.813 ( 1)
• # 0.812 ( 3)
• # 0.806 ( 2)
• # 0.804
• # 0.793 ( 1)
• # 0.779 (New)
• # 0.778 ( 1)
• # 0.775 ( 2)
• # 0.768 ( 1)
• # 0.767 ( 1)
• # 0.762 ( 2)
• # 0.760 ( 3)
• # 0.755 ( 12)
• # 0.751 ( 1)
• # 0.752 ( 1)
• # 0.746 ( 2)
• # 0.739
• # 0.736 ( 5)
• # 0.725 ( 1)
• # 0.721 ( 4)
• # 0.680 ( 7)
• # 0.661 ( 4) Լիխտենշտայնը, ԱՄԷ-ն, Անդորրան, Սաուդյան Արաբիան, Կատարը, Բրունեյը, Բահրեյնը, Քուվեյթը, Նոր Զելանդիան, Կուբան, Հոնկոնգը և Սինգապուրը, չնայած ունենալով ՄՆԶԻ-ի «շատ բարձր» ցուցանիշ, նրանց համար չի հաշվարկվել անհավասարությամբ ճշգրտված մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը։
Նախկին առաջատար երկրներ
Ստորև ներկայացված ցուցակում ընդգրկված են յուրաքանչյուր տարվա ՄՆԶԻ-ով առաջատար երկրները։ Նորվեգիա առաջատար է եղել ավելի քան 14 անգամ, որը ամենաբարձր արդյունքն է, 8 անհամ եղել է Կանադան, և Ճապոնիան 3 անգամ, իսկ Իսլանդիան առաջատար է եղել երկու անգամ։
Առաջին թիվը ցույց է տալիս, թե որ ժամանկահատվածում է եղել երկիրը առաջատարը, փակագծերումն նշված հրապարակման տարեթիվը The year represents the time period from which the statistics for the index were derived. In parentheses is the year when the report was published. • 2017 (2018):
• 2015 (2016):
• 2014 (2015):
• 2013 (2014):
• 2012 (2013):
• 2011 (2011):
• 2010 (2010):
• 2007 (2009):
• 2006 (2008):
• 2005 (2007):
• 2004 (2006):
• 2003 (2005):
• 2001 (2003):
• 2000 (2002):
• 1999 (2001):
• 1998 (2000):
• 1997 (1999):
• 1995 (1998):
• 1994 (1997):
• 1993 (1996):
• 1992 (1995):
• ???? (1994):
• ???? (1993):
• 1990 (1992):
• 1990 (1991):
• ???? (1990):
Աշխարհագրական ծածկույթ
ՄՆԶԻ-ն ընդլայնել է իր աշխարհագրական ծածկույթը․ Դավիթ Հաստինգսը Միավորված ազգերի կազմակերպության Ասիայի և Խաղաղ օվկիանոսյան տարածաշրջանների տնտեսական և հասարարակական հարցերով հանձնաժողովը, հրապարակեց զեկույց, որով ընդլայնում էր երկրների քանակը ավելի քան 230, այնուամենայնիվ ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագրով 2009 թվականին հրապարակեցին 182 երկրների ցուցանիշներ, իսկ 2010 թվականին ընկավ այդ թիվը 169 երկրի ։
Քննադատություններ
Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը քննադատության է ենթարկվել մի շարք հիմքերով ՝ ներառյալ ենթադրյալ ՝ տեխնոլոգիական զարգացման կամ մարդկային քաղաքակրթության մեջ ներդրում կատարելու ենթադրյալ բացակայությամբ ՝ գլոբալ տեսանկյունից կենտրոնանալով բացառապես ազգային ցուցանիշների և դասակարգման վրա, զարգացման նկատմամբ ուշադրության բացակայության հիմքում ընկած վիճակագրությունը և ՄԱԿ-ի Զարգացման ծրագրի (UNDP) բանաձևի փոփոխությունները կարող են մարդկային ներուժի զարգացման  երկրների դասակարգման մեջ հանգեցնել լուրջ սխալ դասակարգումների ՝ «ցածր», «միջին», «բարձր» կամ «շատ բարձր» դասակարգումների մեջ ։
Տվյալների սխալի աղբյուրը
Տնտեսագետներ Հենդրիկ Վոլֆը, Հովարդ Չոնգը և Մաքսիմիլիան Աուֆհամմեր քննարկել է ՄՆԶԻ-ն տվյալների սխալի տեսանկյունից առողջապահության, կրթության և եկամուտների վիճակագրության մեջ, որը օգտագործվում է ստեղծելու ՄՆԶԻ-ն։ Նրանք տարբերակում են սխալների մի քանի տեսակներ՝ տվյալների թարմացում, բանաձևերի ստուգում և շեմերի սխալ գնահատումը, որի պատճառով հնարավոր է, որ որոշ երկրների զարգացման սխալ դասակարգման մեջ են, քանի որ տվյալներում կարող են լինել շատ սխալներ։ Շատ հեղինակներ պնդում են, որ անհրաժեշտ է զերծ մնալ երկրների դասակրգմանը ըստ կատեգորիաների, քանի որ շեմերը ընտրված են պատահականորեն, և կարող են ազդակ հանդիսանալ պաշտոնական տվյալների զեկույցում ռազմավարական գործողություններիր կատարել, և ունենալ պոտենցիալ մոլորեցնելու քաղաքակն գործիչներին, ներդրողներին, բարեգործական կազմակերպություններին և հասարակությանը, ով օգտագործում է ՄՆԶԻ-ն ամբողջապես։
2010 թվականին ՄԱԿԶԾ-ն արձագանքեց քննադատություններին և թարմացրեց դասակարգման շեմերը որպես ցածր, միջին և բարձր մարդկային ներուժի զարգացվածություն ունեցող երկրներ։ The Economist-ի մեկնաբանությանը ի պատասխան վաղ 2011 թվականին, Մարդկային ներուժի զարգացման զեկույցի գրասենյակը նշոց, որ նրանց համակարգված վերանայում են ՄՆԶԻճի հաշվման մեթոդները, և շարունակաբար վերանայում են մարդկային ներուժի զարգացման շեմերը to a 6 January 2011 article in the magazine ։ 2013 թվականին Սալվատոր Մոնրին և Ալեսսանդրո Սպավենտան նշեց, որ ՀՆԱ և ՄՆԶԻ-ի մրցույթում, մոռացվում է, որ երկուսն էլ արտաքին ինդիկատորներ են, որոնք առաջնահերթություն են տալիս տարբեր չափանիշների, որոնց հիման վրա նախապատվությունը տալու է սոցիալական բարեկեցության չափմանը։ Ավելի մեծ հարց է առաջանում, թե հնարավոր է արդյոք քաղաքականության ուշադրության կենտրոնացումը տեղափոխել մրցակցային պարադիգմաների միջև տեղի ունեցած ճակատամարտից դեպի բնակչությունից ուղղակիորեն բարեկեցության մասին տեղեկատվություն ստանալու մեխանիզմի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ Կատեգորիա:Բրիտանական հայտնագործություններ
Ռոզուա սյուր Սեր (կանտոն)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ Կատեգորիա:Էնա դեպարտամենտի կանտոններ
Կուրգաննի (Օռլովսկի շրջան)
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Օռլովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի խուտորներ
Օրբելի եղբայրների հուշարձան (Ծաղկաձոր)
Օրբելի եղբայրների հուշարձան, գտնվում է Կոտայքի մարզի Ծաղկաձոր քաղաքում՝ Օրբելի եղբայրների տուն-թանգարանի հարևանությամբ։ Հուշարձանը տեղադրվել է 1997 թվականին։ Ընդգրկված է Ծաղկաձորի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։
Պատմություն
Օրբելի եղբայրների խմբային հուշարձանում քանդակագործը կերտել է Ռուբեն, Լևոն և Հովսեփ Օրբելիների դիմաքանդակները։ Հուշարձանի հարևանությամբ գտնվում է Օրբելի եղբայրների տուն-թանգարանը։
Հուշարձանը կառուցված է բազալտից։
Օրբելիների այլ հուշարձաններ
Լևոն Օրբելու կիսանդրին գտնվում է Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի Երևանի Լևոն Օրբելու անվան ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտի բակում։
Հովսեփ Օրբելու կիսանդրին գտնվում է Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի հուշարձաններ Կատեգորիա:Արտաշես Հովսեփյանի քանդակներ Կատեգորիա:Ծաղկաձորի շենքեր և կառույցներ
Արա Սարաֆյան
Արա Սարաֆյան (Ara Sarafian, ), հայկական ծագմամբ բրիտանացի պատմաբան։ Նա Լոնդոնում Կոմիտաս ինստիտուտի հիմնադիր տնօրենն է, որը հովանավորում և իրականացնում է ժամանակակից հայերենի ու հարակից գիտակարգերի ուսումնասիրություններ, հրատարակում գրքեր ։
Վաղ տարիներ
Սարաֆյանը ծնվել է 1961 թվականի հուլիսին Կիպրոսում ։ 1974 թվականին, մինչ նա և ծնողները արձակուրդի էին Լոնդոնում, թուրքական զորքերը ներխուժել են Հյուսիսային Կիպրոս։ Սարաֆյանի ընտանիքը դարձել է վտարանդի։ Նա որոշել է սովորել թուրքերեն, քանի որ այդպես նա կարող էր մարտահրավեր նետել թուրքական պետության կողմից Հայոց ցեղասպանության ժխտմանը և դիմել է Անկարայում լեզուն ուսումնասիրելու համար ։ Երբ Թուրքիայի կրթության նախարարությունը մերժել է ուսանելու դիմումը, նա այնուամենայնիվ գնացել է՝ ուսման վարձը վճարելով անգլերեն սովորեցնելով։ Ըստ «New Yorker»-ի էջի՝ «Թուրքիա գալը նրան անսպասելի ձևով փոխակերպեց։ Թուրքիայի քաղաքացիներին ծանոթանալու, բարձրագույն կրթության, չափահասության և թուրքական քաղաքականության փոփոխության համատեղ ազդեցությունը վերացրեց պատանու ատելությունը, մինչև նա սկսեց հաշտեցման հնարավորություններ որոնել» ։ Սարաֆյանը հաճախել է ԱՄՆ-ի Էնն Արբորի Միչիգանի համալսարան և պատմության մագիստրոսի աստիճան ստացել է Ռոնալդ Գրիգոր Սյունու հովանավորությամբ ։
Կոմիտաս ինստիտուտ
Սարաֆյանը եղել է Միչիգանի համալսարանում Կոմիտաս ինստիտուտի համահիմնադիրը 1992 թվականին և դրա տնօրենն է մինչ օրս ։ Ինստիտուտն այժմ տեղակայված է Լոնդոնում ։ Գրքերի հրապարակումների շարքում են Հայոց ցեղասպանությանը վերաբերող հայերեն տեքստերի անգլերեն թարգմանություններ ։ Այն նաև հրատարակում է «Armenian Forum» հանդեսը։ Բացի այդ, Կոմիտաս ինստիտուտը հրապարակել է Թալեաթ Մեհմեդի զեկույցը Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ և «1915-1916 թվականներին Օսմանյան կայսրությունում հայերի վերաբերմունք»-ի քննադատական հրատարակությունը, որը սովորաբար հայտնի է որպես «Կապույտ գիրք» (սկզբնապես հրատարակել են 1916 թվականին բրիտանացի պատմաբաններ Ջեյմս Բրայսը և Առնոլդ Թոյնբը), ինչպես նաև գրքի թուրքերեն հրատարակությունը։ Կոմիտաս ինստիտուտը հրատարակել է նաև Հայաստանում ԱՄՆ նախկին դեսպան Ջոն Էվանսի հուշերը , այն եղել է Հրանտ Դինք հիմնադրամի հետ համագործակցություն ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Միչիգանի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Բրիտանացի պատմաբաններ Կատեգորիա:Բրիտանահայեր Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության պատմաբաններ
Ասպազենք
Ասպազենք, պաշտպանիչ հագուստ է, որը նախատեսված է ֆիզիկական հարձակումները կլանելու կամ շեղելու համար։ Պատմականորեն օգտագործվում էր զինվորական անձնակազմին պաշտպանելու համար, այսօր այն օգտագործվում է նաև տարբեր տեսակի ոստիկանների (մասնավորապես ՕՄՕՆ-ի), մասնավոր անվտանգության աշխատակիցների կամ թիկնապահների և երբեմն սովորական քաղաքացիական անձանց կողմից ։ Այսօր գոյություն ունի երկու հիմնական տեսակ՝ սովորական չպատված զրահաբաճկոն՝ չափավոր և էական պաշտպանության համար, և կոշտ թիթեղներով ամրացված զրահաբաճկոններ՝ առավելագույն պաշտպանության համար, ինչպիսին օգտագործվում է մարտական զինվորների կողմից։
Պատմություն
Մարդկության պատմության ընթացքում բազմաթիվ գործոններ ազդել են անձնական սպառազինության զարգացման վրա։ Զրահատեխնիկայի զարգացման կարևոր գործոններից են զրահատեխնիկայի արտադրության տնտեսական և տեխնոլոգիական անհրաժեշտությունները։ Օրինակ՝ լրիվ թիթեղով զրահը առաջին անգամ հայտնվեց միջնադարյան Եվրոպայում, երբ ջրային շարժիչով մուրճերը դարձրեցին թիթեղների ձևավորումն ավելի արագ և էժան։ զրահամեքենաներ, որոնք ձգտում են ավելի լավ պաշտպանություն ստեղծել՝ առանց շարժունակությունը զոհաբերելու։
Հնագույն
Պատմության մեջ զրահաբաճկոնների մասին առաջին գրառումը հայտնաբերվել է Հին Շումերում՝ ներկայիս հարավային Իրաքում, անգղերի քարի վրա ։ Հայտնի ամենահին արևմտյան զրահը Դենդրայի համախումբն է, որը թվագրվում է Միկենյան դարաշրջանից մոտ 1400 մ.թ.ա. Փոստը, որը նաև կոչվում է շղթայական փոստ, պատրաստված է փոխկապակցված երկաթյա օղակներից, որոնք կարող են գամված կամ եռակցված փակվել։ Ենթադրվում է, որ այն հայտնագործվել է կելտերի կողմից Եվրոպայում մ.թ.ա. մոտ 500 թվականին։ [Միջբերում պահանջվում է] փոստ օգտագործող մշակույթների մեծ մասը օգտագործել է կելտական byrnne բառը կամ մի տարբերակ՝ առաջարկելով կելտերին որպես սկզբնավորողներ  ։ Հռոմեացիները լայնորեն ընդունեցին փոստը որպես lorica hamata, չնայած նրանք օգտագործում էին նաև lorica segmentata և lorica squamata: Թեև հայտնի չէ, որ ոչ մետաղական զենք ու զրահ չի պահպանվել, այն, ամենայն հավանականությամբ, սովորական է եղել՝ ավելի ցածր գնի պատճառով։
Արևելյան զրահը երկար պատմություն ունի՝ սկսած Հին Չինաստանից։ Արևելյան Ասիայի պատմության մեջ սովորաբար օգտագործվում էին լամինացված զրահներ, ինչպիսիք են շերտավորը և թիթեղների շերտին և բրիգանդինին նման ոճերը։ Հետագայում օգտագործվել են նաև կյուրասներ և ափսեներ։ Նախքան Քին դինաստիայի ժամանակներում կաշվե զրահը պատրաստում էին ռնգեղջյուրից։ Կորեական թերակղզում երկաթե թիթեղների զրահի օգտագործումը մշակվել է մ.թ. 42 - մ.թ. 562 թվականների Գայա Համադաշնության ժամանակ։ Երկաթը արդյունահանվել և զտվել է Գիմհաեի շրջակայքում (Gyeongsangnam Provence, Հարավային Կորեա)։ Օգտագործելով ինչպես ուղղահայաց, այնպես էլ եռանկյուն ափսեի դիզայնը, ափսեի զրահի հավաքածուները բաղկացած էին 27 կամ ավելի անհատական 1-2 մմ հաստությամբ կոր թիթեղներից, որոնք ամրացված էին միասին մեխով կամ ծխնիով։ Վերականգնված հավաքածուները ներառում են աքսեսուարներ, ինչպիսիք են ձեռքերի երկաթյա պաշտպանիչները, պարանոցի պաշտպանիչները, ոտքերի պաշտպանիչները և ձիու զրահները/բիթերը։ Այս զրահատեխնիկայի օգտագործումը կորել է Կորեական թերակղզում օգտագործելուց հետո Գայա Համադաշնության անկումից հետո Սիլլայի դինաստիայի ձեռքը, երեք թագավորությունների ժամանակաշրջանում Կորեայի երեք թագավորությունները մ.թ. 562 թվականին[7]:
Միջնադար
Ճապոնական զրահը, որն այսօր հայտնի է որպես սամուրայի զրահ, հայտնվել է Հեյանի ժամանակաշրջանում։ (794–1185) Այս վաղ սամուրայ զրահները կոչվում են օ-յերոի և դո-մարու[8]:
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ասպազենք
Պայմանական վառելիք
Պայմանական վառելիք, օրգանական վառելիքի հաշվառման միավոր, որը կիրառվում է վառելիքի տարբեր տեսակների արդյունավետության համեմատման նրանց գումարային հաշվառման համար։ Իբրև պայմանական վառելիքի միավոր ընդունվում է 7000 կկալ/կգ (29,3 Մջ/կգ) այրման ջերմություն ունեցող 1 կգ վառելիքը։ Պայմանական վառելիքի օգտագործումն առանձնապես հարմար է ջերմաէներգետիկական տարբեր տեղակայանքների շահավետության համեմատման համար։
Կատեգորիա:Վառելանյութեր
Օտարը (հեռուստասերիալ)
Օտարը, հայկական քրեական, մելոդրամա հեռուստասերիալ։ Ցուցադրվել է Շանթ Պրեմիում հեռուստաալիքով։ Պրեմիերան տեղի է ունեցել 2017 թվականի մարտի 13-ին և ավարտվել է 2017 թվականի հուլիսի 27-ին։
Սերիալի մեծ մասի իրադարձությունները տեղի են ունեցել Երևանում։
Սերիալի ցուցադրվել է նաև Շանթ հեռուստաընկերության եթերում։
Սյուժե
Գոռը, Նենեթը և Արսենը ապրում են իրար հարևանությամբ, սովորում են նույն դպրոցում, մտերիմ ընկերներ են։
Նրանցից յուրաքանչյուրն ունի իր ապրումները, որոնք փակ են անգամ ամենամտերիմ ընկերների առջև։
Արսենի և Նենեթի սիրո մասին Գոռն իմանում է շատ ուշ, երբ ինքն էլ արդեն սիրահարված է Նենեթին։
Այս ամենին զուգահեռ` բոլորի համար անհասկանալի պատճառներով ձերբակալվում է Գոռի հայրը։ Այսուհետ տղայի ուսերին է լինելու ընտանիքի մասին հոգ տանելու պատասխանատվությունը։
Ժամանակից շուտ կյանքի դժվարություններին հանդիպելով՝ Գոռն ստիպված է ճակատագրական ընտրություն կատարել` դառնալ Նենեթի և Արսենի բաժանության պատճառ, թե՞ ազատել ճանապարհն ընկերոջ համար։
Գոռի, Արսենի և Նենեթի ծնողների շուրջ հյուսվող պատմությունը մութ վարագույր է, որի հետևում թաքնված են ամենաանսպասելի գաղտնիքներ։
Սերիալը երեք հերոսների սիրային եռանկյունու շուրջ ծավալվող պատմություն է, որի ընթացքում հերոսները ստիպված կլինեն պայքարել հանուն երջանկության` հասկանալով, որ ոչինչ չի տրվում առանց պայքարի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2010-ականների հայկական հեռուստասերիալներ
Աղմաղանի աղբյուրներ
Աղմաղանի աղբյուրներ, աղբյուրներ Գեղամա լեռներում։ Ավանդության համաձայն այստեղի բազմաթիվ աղբյուրների ակունքները բրդի միջոցով խցանել է տվել տեղի խանը, որպեսզի իր հակառակորդները աչք չգնեն այդ ջրառատ վայրերին ։
Ավանդություն
Այստեղ ժամանակին բազմաթիվ աղբյուրներ են եղել։ Նաղի խանը ուղտերի քարավաններով բուրդ է կրել տալիս և խցանում բոլոր աղբյուրների ակունքները, որպեսզի իր հակառակորդները աչք չդնեն այդ ջրառատ վայրերին   ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Աղբյուրներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի աղբյուրներ
Ստարոանդրեևկա
Ստարոանդրեևկա (Староандреевка), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կեմերովոյի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Տայդոն գետի աջ ափին՝ 93 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 12 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Տոմը գտնվում է Նովոկուզնեցկ քաղաքից մինչև Կեմերովո քաղաք, գետի ենթաավազանը՝ Տոմ։ Գետի ավազանը՝ Վերին Օբից մինչև Իրտիշ թափվելը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Կետապանգ
Կետապանգ (Ketapang), քաղաք Ինդոնեզիա յում։ Արևմտյան Կալիմանտան պրովինցիայի նույնանուն շրջանի (Kabupaten Ketapang) կենտրոնն է։ Գտնվում է Կալիմանտան կղզում (Բորնեո), Պավան գետի դելտայում։ 2000 թվականի դրությամբ բնակչությունը կազմել է 77 765 մարդ, իսկ 2012 թվականի մարդահամարի տվյալներով քաղաքում բնակվում է 200 544 մարդ ։
Տնտեսություն
Քաղաքում զբաղվում են արմավենու յուղի, կաուչուկի և փայտանյութի արտադրությամբ։ Բացի այդ, արդյունահանվում են նաև բոքսիտ, ցիրկոն և կապար։
Ժողովրդագրություն
Կետապանգը բազմազգ քաղաք է։ Քաղաքացիների մեծամասնությունը կազմում են ինդոնեզացիներ ը, իսկ փոքրամասնությունում գերակշռում են չինացիները (հան)։ Փոքրամասնություն են կազմում նաև մադուրացիները և ճավացիներ ը։ Չինացի բնակիչների մեծամասնությունն են կազմում չաոշան և հակա ժողովուրդները, ընդ որում՝ գերակշռում է չաոշանը։
Տրանսպորտ
Քաղաքը սպասարկում է Կետապանգի օդանավակայան ը (Rahadi Osman Airport)։ Օդանավակայանում Pangkalan Bun-ի միջոցով իրականացվում են մի շարք չվերթներ դեպի Պոնտիանակ և Սեմարանգ։ 2011 թվականի հունվարից գործում է նաև ուղիղ չվերթ դեպի Ջակարտա, որը իրականացնում է Aviastar ընկերությունը։ Պոնտիանակից Կետապանգ կարելի է հասնել նաև նավի միջոցով (նավով ուղևորությունը տևում է վեց ժամ, ամեն օր ուղևորությունները սկսվում են առվոտյան ժամը վեցից)։
Կետապանգից դեպի Սուկդանու հասարակական երթևեկությունը ապահովում են ավտոբուսները, տաքսիները և մոտոցիկլետները։
Բարսուկի (գյուղ, Մոնաստիրշչինսկի շրջան)
Բարսուկի (Барсуки), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Մոնաստիրշչինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 183 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Մոնաստիրշչինսկի շրջանի բնակավայրեր
Կուչուկովո (գյուղ, Ուչալինսկի շրջան)
Կուչուկովո (Кучуково, Көсөк), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ուչալինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 81 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ուչալինսկի շրջանի բնակավայրեր
Սոս Բաբումյան
Սոս Բաբումյան, ժամանակակից հայ նկարիչ։
Կենսագրություն
Սոս Վազգենի Բաբումյանը ծնվել է 1962 թվականի հոկտեմբերի 30-ին Արմավիրի մարզի Լենուղի գյուղում։ Գեղարվեստական կրթությունը ստացել է Խաչատուր Աբովյանի անվան պետական մանկավարժական համալսարանում՝ նկարչա-գծագրական բաժնում (1981-1986)։ Սկսած 1986 թվականից մասնակցել է Հայաստանի և այլ երկրների ցուցահանդեսներին։ 1995 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է։
Բաբումյանի ստեղծագործությունները գտնվում են տարբեր երկրներում, մասնավոր հավաքածուներում (Ռուսաստանում, Իրանում, Սիրիայում, Շվեդիայում, Գերմանիայում, Կանադայում, ԱՄՆ-ում և այլուր)։ Ապրում և ստեղծագործում է Երևանում։ Ամուսնացած է, ունի երկու տղա ։
Գրականություն
Армен Сатян, «Живопись Наших Современников», «Энциклопедия-Арменика» изд., Ереван, 2009г., ISBN 978-99941-997-9-2
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1962 ծնունդներ Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 30 ծնունդներ Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ
Գոլուբովկա (քաղաք, Ուկրաինա)
Գոլուբովկա (Голубівка), քաղաք Ուկրաինայի Գոլուբովկաի մարզի Գոլուբովկաի քաղաքային խորհուրդում, մարզային նշանակության քաղաք։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Կիրովսկ, Ռուդնիկ Գոլուբովսկի, Պոսելոկ Գոլուբովկա։ Հիմնադրվել է 1764 թվականին։
2012 թվականի տվյալներով Գոլուբովկա քաղաքում բնակվում էր 36 388 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 34,96 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 1005,03 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքներ Կատեգորիա:1764 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Լուտկի
Լուտկի, խեղկատակների, մերկացնողների կատակ-պար։
Օձ (Սղերդի գավառ)
Օձ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Սղերդի գավառում : Գտնվում էր գավառի արևելյան սահմանին, Արևելյան Տիգրիս գետի վերին հոսանքի ձախ ափին՝ հարթավայրում, Սղերդ քաղաքից 42 կմ արևելք :
Լուտկի
Անվան ստուգաբանություն
«Լուտկի» անվան արմատը «լույտն» է, որից առաջացել են լուտալ, լուտանալ բայերը, լուտանք գոյականը և այլն։ «Լուտալ», «լուտանալ» նշանակում է, հարձակվել, ինչ-որ մեկի վրա կշտամբանքով նետվել, խայտառակել, փնովել, հայհոյել, անիծել։ «Լուտկի» անվան արմատը վկայում է, որ այն առնչվում է ծաղրածու-խեղկատակների պարերին։
Օձ (Սղերդի գավառ)
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Լուտկի
Խորհուրդը
«Լուտկի» պարում «ոտ զարնելը» կատարվում է ոտքի ողջ ներբանով, և ոտնաթաթով։ Շարվում են կողք-կողքի, որը չի փոփոխվում նույնիսկ դարձումների ժամանակ, ճկույթ ճկույթի, արմունկները ծալում ուղիղ անկյան տակ։ Դաստակները գոտկատեղի բարձրությամբ առաջ պարզած, և գրեթե անշարժ են։ «Լուտկի» պարի բոլոր շարժումները փոխանցում են ցոլցլացող, կայծկլտացող ուրախություն։ Սա խեղկատակների, մերկացնողների կատակ-պար է։ Նման բովանդակությունն ընդգծվում է նաև նրանով, որ «Լուտկին» շատ տեղերում միայն տղամարդկանց պար է, և միայն վերջերս են սկսել պարել համատեղ, խառը ։
Կուրմոյարսկի (Օռլովսկի շրջան)
Կուրմոյարսկի (Курмоярский), գյուղ Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Օռլովսկի շրջանում։ Մտնում է Լուգանսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Օռլովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի խուտորներ
(2592) Հունան
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,117515 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,7266 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,5084 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2010,53 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,179057 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 1,33° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1966 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Մանուշակագույն լեռան աստղադիտարանի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Բազեներ (հուշարձան, Ծաղկաձոր)
«Բազեներ» հուշարձան, գտնվում է Կոտայքի մարզի Ծաղկաձոր քաղաքի Ծաղկունյաց հրապարակում։ Տեղադրվել է 2005 թվականի մայիսի 8-ին։
Սեն Ռիշոմոն (կանտոն)
Սեն Ռիշոմոն (Sains-Richaumont), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Պիկարդիա շրջանում։ Էնա դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Վերվեն օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2006 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 4354 մարդ էր։ Կանտոնի համարը 227 է։ Սեն Ռիշոմոն կանտոնում կա 19 կոմունա, որոնցից ամենամեծը Սեն Ռիշոմոն կոմունան է։
Բազեներ (հուշարձան, Ծաղկաձոր)
Պատմություն
«Բազեներ» հուշարձանը Ծաղկաձոր քաղաքի խորհրդանիշն է։ Այն իրենից ներկայացնում է երկու մարմարե բազեներ՝ լայն տարածած թևերով։ Հուշարձանը բացվել է 2005 թվականի մայիսի 8-ին՝ Հայրենական Մեծ պատերազմում հաղթանակի 60-ամյակի առթիվ և հավերժացնում է հայրենական և արցախյան պատերազմների զոհերի հիշատակը ։
Սեն Ռիշոմոն (կանտոն)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ Կատեգորիա:Էնա դեպարտամենտի կանտոններ
Բազեներ (հուշարձան, Ծաղկաձոր)
Տվյալներ
Հուշարձանը կառուցված է մարմարից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի հուշարձաններ Կատեգորիա:Դավիթ Բեջանյանի քանդակներ Կատեգորիա:Ծաղկաձորի շենքեր և կառույցներ
Վալեբոնա
Վալեբոնա  (Vallebona), կոմունա Իտալիայի Լիգուրիա մարզի Իմպերիա գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 1227 մարդ (2008)։ Բնակչության խտությունը՝ 205 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 6 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 18012։ Հեռախոսային կոդ՝ 0184։
Քաղաքի հովանավորն է հանդիսանում սուրբ Լավրենտին։ Տոնը նշվում է օգոստոսի 10-ին։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության աճ՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
ԱՄՆ նախագահական ընտրություններ 1908
Ընտրությունների արդյունքում Ուիլյամ Բրայանը երրորդ անգամ պարտություն կրեց և Տաֆտը, հաղթելով մեծ առավելությամբ, դարձավ նախագահ։
Արդյունքներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի նախագահական ընտրություններ
Էռնեստ Եսայան
Կենսագրություն
1977 թ. ավարտել է Խ. Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտը և ժուռնալիստիկայի բարձրագույն դպրոցը։ Աշխատել է «ԼՂ Հանրապետություն» թերթում` որպես Մարտունու շրջանի սեփական թղթակից, «Մեսրոպ Մաշտոց» (ապա` «Մաշտոց», այժմ` «Մեսրոպ Մաշտոց» համալսարան) (2002-2004), «Խաչմերուկ» մանկապատանեկան (2005-2006) թերթերի խմբագիր։ Ստեղծագործությունների հիմնական թեման Արցախյան գոյամարտն է։ Նրա նյութերը տեղ են գտել «Անմեռնելիներու ժամանակը» (Հալեպ, 1998) ժողովածուում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից Կատեգորիա:1955 ծնունդներ Կատեգորիա:Փետրվարի 11 ծնունդներ Կատեգորիա:2021 մահեր Կատեգորիա:Նոյեմբերի 7 մահեր Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կարապետ Բազիկյան
Կարապետ Լևոնի Բազիկյան, հայ բժիշկ, ուռուցքաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1970), պրոֆեսոր (1973): ՀԽՍՀ առողջապահության նախարարության գլխավոր ուռուցքաբան (1967-1989):
Կենսագրություն
Կարապետ Բազիկյանը ծնվել է 1924 թվականի սեպտեմբերի 24-ին, Սալոնիկ (Հունաստան) քաղաքում։ 1947 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1953 թվականից եղել է Հանրապետական ուռուցքաբանության դիսպանսերի (1999 թվականից՝ Կարապետ Բազիկյանի անվան) գլխավոր բժիշկ ։
Աշխատանքները վերաբերում են Հայաստանում չարորակ ուռուցքների համաճարակաբանության, ուռուցքաբանության ծառայության կազմակերպման և պատմության հարցերին ։
Մահ
Մահացել է 1989 թվականի դեկտեմբերի 6-ին, Երևանում։ Թաղված է Թոխմախի գերեզմանատանը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ Կատեգորիա:Հայ ուռուցքաբաններ Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Թոխմախի գերեզմանատանը թաղվածներ
Բուրուլի խոց
Բուրուլի խոց (լատիներեն՝ Buruli ulcer), ինֆեկցիոն հիվանդություն, որը պայմանավորված է Mycobacterium ulcerans բակտերիայով ։ Հիվանդության սկզբնական շրջանն արտահայտվում է փոքր, անցավ հանգույցի կամ այտուցի առաջացմամբ ։ Այդ հանգույցը կարող է վերածվել խոցի ։ Խոցը կարող է մաշկի տակ չափսերով ավելի մեծ լինել և կարող է շրջապատվել այտուցով ։ Հիվանդության բարդացման դեպքում կարող է վարակվել ոսկրը ։ Բուրուլի խոցերը հաճախ ախտահարում են ոտքերն ու ձեռքերը, հազվադեպ կարող է դիտվել տենդ ։
M. ulcerans բակտերիան արտազատում է միկոլակտոն անվանմամբ տոքսին, ինչը հանգեցնում է իմուն համակարգի գործառույթի խանգարման և հանգեցնում է հյուսվածքի մահվան ։ Այս նույն խմբին պատկանող բակտերիաներն առաջացնում են պալարախտ և լեպրոզ (M. tuberculosis և M. leprae, համապատասխանաբար) ։ Հիվանդության տարածման եղանակն անհայտ է ։ Տարածման մեջ կարող են դեր ունենալ խմելու ջրի աղբյուրները ։ 2018թ. տվյալներով հիվանդության դեմ արդյունավետ վակցինա գոյություն չունի ։ Bacillus Calmette–Guérin (BCG) վակցինան ցուցաբերել է սահմանափակ արդյունավետություն ։
Բոլոր դեպքերի 80%-ում հակաբիոտիկներն արդյունավետ են առաջին 8 շաբաթվա ընթացքում, մարդիկ շուտ են բուժվում ։ Բուժումն իր մեջ ներառում է այնպիսի դեղամիջոցներ ինչպիսիք են ռիֆամպիցինն ու ստրեպտոմիցինը ։ Որոշ դեպքերում ստրեպտոմիցնի փոխարեն օգտագործվում են կլարիթրոմիցին կամ մոքսիֆլօքսացին ։ Բուժման այլ եղանակ է խոցի վիրահատական հեռացումը ։ Վարակի բուժումից հետո ախտահարված հատվածում որպես կանոն մնում է սպի ։մինի|Բուրուլի խոցը [[Պերուի բնակչի ձեռքին
A) աջ միջնամատին նկատվում է ոչ խոցային այտուցված հատված։
B) 4 շաբաթ անց աջ միջնամատին նկատվում են խոցոտված հատվածներ։
C) 5,5 շաբաթ անց նկատվում է մատի տարածուն ախտահարում։
D) 5 ամիս առաջ բուժումն ավարտելուց և 1 ամիս առաջ մաշկը փոխպատվաստելուց հետո առաջին բուժզննում։]]Տարեկան գրանցվում է մոտ 2000 դեպք ։ Բուրուլի խոցն առավել հաճախ հանդիպում է Աֆրիկայի գյուղական բնակավայրերում, Սահարայից դեպի հարավ և Ավստրալիայում, հազվադեպ է հանդիպում Հարավային Ամերիկայում և Խաղաղ Օվկիանոսի արևմտյան հատվածում ։ Երեխաները հաճախ հիվանդանում են Աֆրիկայում, իսկ մեծահասակներն Ավստրալիայում ։ Հիվանդության դեպքեր գրանցվել են 33 երկրներում ։ Հիվանդությունը մարդկանցից բացի հանդիպում է նաև կենդանիների մոտ, սակայն մարդու և կենդանիների հիվանդության միջև ուղիղ կապ չի հայտնաբերվել ։1897թ․ հիվանդությունն առաջին անգամ նկարագրվել է Ալբերտ Ռասկին Կուկի կողմից ։ Այն դասակարգվում է որպես մոռացված տրոպիկական հիվանդություն ։
Նշաններ և ախտանիշներ
Դեպքերի մեծամասնությունում հիվանդության սկզբնական շրջանում դիտվում է անցավ հանգույցի առաջացում, որը կարող է ուղեկցվել տենդով ։ Ավստրալիայի հարավային շրջանում որպես կանոն այն դրսևորվում է մաշկի վրա բշտիկի առաջացմամբ, որը պետք է տարբերակել միջատի խայթոցից ։ Վարակը հիմնականում տեղակայվում է վերջույթների բաց հատվածներին սակայն ոչ դաստակներին կամ ներբաններին ։ Երեխաների մոտ կարող են ախտահարվել մարմնի բոլոր հատվածները, ներառյալ դեմքը և որովայնը։ Հիվանդության այտուցային տարբերակը կարող է վերջույթներին առաջացնել ցրված այտուցներ որոնք ի տարբերություն բշտերի կամ հանգույցների ցավոտ են և կարող են ուղեկցվել ջերմության իջեցմամբ ։ Հիվանդությունը կարող է հաջորդել որոշակի վնասվածքներին, հաճախ թեթև քերծվածքներին ։
Պատճառագիտություն
Հիվանդությունը պայմանավորված է Mycobacterium ulcerans բակտերիայով ։ Հիվանդությունը հաճախ հանդիպում է ջրամբարների մոտակայքում, սակայն ջրի հետ անմիջական շփման հետ պայմանավորված դեպքեր և հիմնավորումներ չկան (Օրինակ՝ ջրի հավաքում, ձկնորսություն, բրնձի աճեցում և այլն) ։ Բուրուլի խոցի փոխանցման պատճառները մինչև վերջ հայտնաբերված չեն, սակայն կա վարկած, որ միջատները կարող են ներգրավված լինել այս գործընթացում ։ Այդ միջատները հիմնականում ջրային մլակներ են, որոնք պատկանում են Naucoris ցեղի Naucoridae ընտանիքին և Diplonchus ցեղի Belostomatidae ընտանիքին։ Վնասվածքները հավանաբար հանդիսանում են ամենահասանելի ճանապարհը կեղտոտված մաշկից հարուցչի դեպի օրգանիզմի խորը շերտեր թափանցելու համար ։ Սկզբնական վնասվածքը կարող է լինել թեթև մաշկային քերծվածք ։ Այլ հետազոտություններ ենթադրում են վարակի օդակաթիլային փոխանցում, սակայն դա ապացուցված չէ ։ Ավստրալիայում այնպիսի կենդանիներ ինչպիսիք են կոալաները և օպոսումները վարակվում են բնական ճանապարհով ։ Էպիդեմիոլոգիական տվյալները չեն ապացուցում հիվանդության մարդուց-մարդուն փոխանցման ուղին։ Այնումաենայնիվ Մյուլդերն ու Նուրուն հայտնաբերել են որ 28 հիվանդներից 10-ն ունեն ազգականներ ովքեր նույնպես վարակված են տվյալ հիվանդությամբ և զգուշացրեցին հիվանդության օդակաթիլային փոխանցման հնարավոր ճանապարհի մասին ։ Հաշվի առնելով, որ հիվանդների վերքերից արտաքին միջավայր են դուրս գալիս բազմաթիվ բացիլներ և որ հիվանդներն ու առողջ ազգականներն ապրում են նեղ կենցաղային պայմաններում հարկ է ակնկալել հիվանդացության ավելի բարձր ցուցանիշներ։ Դեպքերը, որոնք նկարագրվել են Մյուլդերի և Նուրուի կողմից հավանաբար ունեցել են վարակման ընդհանուր աղբյուր, բացի այդ կա հավանականություն, որ նույն ազգատոհմի մարդիկ կարող են ունենալ հիվանդության նկատմամբ զգայունության գենետիկական բարձրացում։
Հետազոտելով տարբեր կասկածելի ազդակներ Portaels et al-ը առաջ քաշեց հիպոթեզ այն մասին, որ մարդիկ և կենդանիները կարող են վարակվել բուրուլի խոցով այնպիսի միջատների խայթոցից հետո ինչպիսիք են օրինակ մլակները ։ Ջրային մլակները կոսմոպոլիտ տեսակներ են որոնք տարածված են տրոպիկական և չափավորված տարածաշրջաններում հատկապես որոնք հատկապես հարուստ են խմելու ջրով։ Նրանք ներկայացնում են ջրի հետ կապված Hemiptera բոլոր տեսակների շուրջ 10%-ը և պատկանում են Heteroptera ենթատեսակին․ Nepomorpha, որոնք ներառում են 4 սուպերընտանիք որոնց անդամներն իրենց ժամանակի մեծ մասն անց են կացնում ջրի տակ և Naucoroidea, որոնք ներառում են մեկ ընտանիք՝ Naucoridae որոնց անդամների հաճախ անվանում են ջրի վրա սողացող մլակներ։
Այս միջատները հայտնաբերվել են չափավոր կլիմայով երկրներում, օրինակ՝ Ֆրանսիան, կամ տրոպիկական երկրներում, օրինակ՝ Կոտ դ'Իվուար և վարում են միանման կենսակերպ, սնվում են իրենց չափսերից կախված՝ փափկամարմիններով, խխունջներով, փոքր ձկներով, ինչպես նաև այլ միջատների ձվերով և հասուն առանձնյակներով, որոնց որսում են իրենց առաջային ոտքերով և կծնում բերանային ապարատով։ Այս միջատները կարող են ցավոտ խայթել նաև մարդկանց։ Կոտ դ'Իվուարում բուրուլի խոցը էնդեմիկ հիվանդություն է ջրային միջատներն ապրում են այնպիսի ջրամբարներում որոնց հետ անմիջականորեն կապված է մարդու գործունեության այնպիսի ոլորտներ ինչպիսիք են ձկնորսությունը, որոշ բույսերի աճեցումը, կենցաղը։ Ներկայիս հետազոտությունները նկարագրում են միջատի խայթոցով հիվանդության փորձարարական փոխանցումը առնետներին, ինչից հետևում է, որ մեծ հավանականությամբ այս հիվանդությունը նույն ճանապարհով կարող է փոխանցվել նաև մարդուն ։
Ի օգուտ այս հիպոթեզի է խոսում նաև այն հանգամանքը, որ Naucoridae-ի թքագեղձերում հայտնաբերվել է M. ulcerans ։ Այս երևույթի ֆիզիոլոգիական հիմքը հավանաբար հանդիսանում է այն, որ հարուցիչն իր կյանքի ցիկիլի մի մասը պետք է անց կացնի միջատի օրգանիզմում ռեպլիկացիան ապահովելու համար, ինչևէ այս երևույթը չի հանդիպում միկոբակտերիաների այլ տեսակների մոտ։ Հետաքրքիր է այն, որ միջատի օրգանիզմում միկոբակտերիաների կողմից արտազատվող ցիտոտոքսիկ նյութերը չեն վնասում վերջինիս ։ Այս տոքսինի ապաակտիվացումը կարող է պայմանավորված լինել միջատի թքի մեջ պարունակվող ֆերմենտների ակտիվությամբ։
Mycobacterium ulcerans-ն առաջին անգամ աճեցվել է շրջական միջավայրից և բնութագրվել 2008 թվականին ։
Ախտաբանություն
Հիվանդությունն իրենից ներկայացնում է առավելապես ենթամաշկային ճարպաբջջանքի ախտահարում, ինչը հանգեցնում է մեռուկացված ճարպաբջիջների առաջացման որոնք պարունակում են միկոբակտերիայով գնդիկներ։ Մաշկի ախտահարումը հանդիսանում է հիվանդության երկրորդային դրսևորում։
M. ulcerans-ն արտազատում է լիպիդային տոքսին, միկոլակտոն, որն ազդում է որպես իմունաճնշիչ, նեկրոզացնող գործոն և բջջային մահվան ակտիվատոր ։
Իմուն համակարգի Th1 միջնորդավորված պատասխանը պաշտպանում է խոցի առաջացումից, իսկ Th2 միջորդավորված պատասխանը՝ ոչ։
Ախտորոշում
Բուրուլի խոցի ախտորոշումը պայմանավորված է խոցերի էնդեմիկ հատվածներում առաջացմամբ։ Ախտորոշման մեջ որոշակի դժվարությունների առկայության դեպքում կարելի է կատարել PCR հետազոտություն IS2404-ի թիրախավորմամբ ինչը կարող է օգնել ախտորոշմանը, սակայն վերջնական պատասխան տալ չի կարող։ Ցիլ-Նիլսենի բիծը զգայուն է միայն 40-80%-ով, իսկ կուլտուրան 20-60%։ Ախտորոշման հաստատման համար կարող է մի քանի ախտորոշիչ մեթոդների միաժամանակյա կիրառման անհրաժեշտություն առաջանալ ։
Բուժում
Բուժումը շուտ սկսած մարդկանց 80%-ի մոտ հակաբակտերիային դեղամիջոցների կիրառումն 8 շաբաթվա ընթացքում արդյունավետ է ։ Հաճախ բուժման դեղամիջոցները ներառում են ռիֆամպիցինն ու ստրեպտոմիցինը ։ Ստրեպտոմիցնի փոխարեն երբեմն օգտագործվում են կլարիթրոմիցին կամ մոքսիֆլօքսացին։
Բուժման եղանակներից մեկն է նաև խոցի վիրաբուժական հեռացումը ։ Սա իրենից ներկայացնում է փոքր վիրահատություն և բավականին արդյունավետ է եթե կատարվում է վաղ շրջանում։ Հիվանդության զարգացումը կարող է հանգեցնել երկարաժամկետ բուժման մաշկի տարածուն փոխպատվաստմամբ։ Վիրաբուժական պրակտիկան կարող է վտանգավոր լինել զարգացող երկրներում, որտեղ տարածված է այս հիվանդությունը։
Համաճարակաբանություն
Վարակումը տեղի է ունենում հստակ սահմանված շրջաններում ամբողջ աշխարհով, հատկապես տրոպիկական շրջաններում մասնավորապես Ավստրալիայի որոշ շրջաններում, Ուգանդայում, Արևմտյան Աֆրիկայի մի քանի հատվածներում, Կենտրոնական և Հարավային Աֆրիկայում, Հարավ-Արևելյան Ասիայում, Նոր Գվինեայում։ Այն հստակորեն աճում է որպես ծանր հիվանդություն, հատկապես Արևմտյան Աֆրիկայում և թույլ զարգացած երկրներում, որտեղ այն հանդիսանում է միկոբակտերիայով պայմանավորված թվով 3-րդ ամենածանր հիվանդությունը տուբերկուլյոզից ու լեպրայից հետո։
Հիվանդությունը հատկապես զարգանում է միջավայրի փոփոխություն կրած շրջաններում, մասնավորապես նոր ջրամբարների առաջացում, ավազի արդյունաբերություն։
Ներկայումս բուրուլի խոցն էնդեմիկ է Բենինում, Կոտ դ'Իվուարում, Գանայում, Գվինեայում, Լիբերիայում, Նիգերիայում, Սիերա-Լեոնում, Տոգոյում ։ 1999թ. տվյալներով Գանայի արևմտյան հատվածի Գա շրջանում հիվանդացության ցուցանիշը կազմում էր 87,7 մարդ 100,000-ից ինչը գերազանցում է ազգային տարածվածության ցուցանիշը 20,7 միավորով 100,000 մարդու հաշվարկով ։
Աշխարհագրական տարածվածություն
Բուրուլի խոցի դեպքեր գրանցվել են աշխարհի 32 երկրներում, մասնավորապես տրոպիկական հատվածներում։