cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մին դինաստիա
Իշխանության գալը
Հոնգվու կայսրը գահը փոխանցեց իր թոռանը՝ Չժու Յունվենին։ Վերջինս 1398 թվականին Հոնգվու կայսեր մահվանից հետո հայտնի դարձավ որպես Ցզյանվեն կայսր (1398–1402): Հոնգվու կայսեր ամենահզոր որդին՝ Չժու Դին համաձայն չէր հոր ընտրության հետ։ Այդ պատճառով նրա և իր եղբորորդու՝ Ցզյանվենի միջև քաղաքական պայքար ծագեց։ Ցզյանվենը ձերբակալեց Չժու Դիի համախոհներից շատերին, որից հետո Չժու Դին ապստամբություն ծրագրեց, որը հանգեցրեց եռամյա քաղաքացիական պատերազմի։ Երիտասարդ Ցզյանվենին պաշտոնյաներից փրկելու պատրվակով Չժու Դին անձամբ կառավարեց ապստամբությունը։ Նանկինի պալատը ամբողջովին ավերվեց բռնկված հրդեհից։ Պալատում մնացած Ցզյանվենը, նրա կինը, մայրը և պալատականները նույնպես այրվեցին։ Չժու Դին գահ բարձրացավ՝ հայտնի դառնալով որպես Յունլե կայսր (1402–1424): Պատմաբանները նրա կառավարման տարիները դիտարկում են որպես Մին դինաստիայի «երկրորդ հիմնադրում», քանի որ Յունլեն փոխեց հոր վարած քաղաքականությունը։
Նոր մայրաքաղաքը և արտաքին քաղաքականությունը
1403 թվականին Յունլե կայսրը Չինաստանի նոր մայրաքաղաք հռչակեց Պեկինը, իսկ Նանկինը դարձավ երկրորդական մայրաքաղաք։ Նոր քաղաքի կառուցումը սկսվեց 1407 թվականին և շարունակվեց մինչև 1420 թվականը։ Շինարարական աշխատանքներին ամեն օր մասնակցում էին հարյուրհազարավոր աշխատողներ։ Կենտրոնում գտնվում էր Կայսերական քաղաքը, որի  կենտրոնում տեղակայված էր Արգելված քաղաքը՝ կայսեր նստավայրը։ Մինչև 1553 թվականը Կայսերական քաղաքին հարավից ավելացվել էր արտաքին քաղաքը։
Յունլե կայսրը չինական մշակույթը տարածելու համար օգտագործում էր փայտափորագրումը։ Նա նաև օգտագործում էր զինված ուժերը՝ երկրի սահմաններն ընդլայնելու նպատակով։ 1406 թվականին նրան հաջողվեց կարճ ժամանակով (մինչև 1427 թվականը) գրավել Վիետնամը։
Տումուի ճակատամարտը և Մին մոնղոլները
1449 թվականի հուլիսին օիրատների առաջնորդ Էսեն Տայշին ներխուժեց Չինաստան։ Ներքինի հրամանատար Վան Չժենը խրախուսեց Չժենթոն կայսերը (կառ. 1435–49թթ.) անձամբ ռազմական ուժերն առաջնորդել օիրատների դեմ։ Կայսրը իր արյունակից եղբորը՝ Չժու Ցզիյուին նշանակեց ժամանակակից ղեկավար։ Սեպտեմբերի 8-ին Էսենը ջախջախեց Չժենթոնի զորքերը, իսկ Չժենթոնը գերի ընկավ։ Այս դեպքը պատմության մեջ հայտնի է որպես Տումուի ճակատամարտ։ Օիրատները կայսեր ազատագրման համար փրկագին սահմանեցին։ Սակայն, նրանց ծրագիրը ձախողվեց, երբ կայսեր կրտսեր եղբայրը գահ բարձրացավ և հայտնի դարձավ որպես Ցզինթայ կայսր(կառ.՝ 1449–57թթ.): Օիրատների զորքերը ետ մղվեցին շնորհիվ Ցզինտայ կայսեր մտերիմ ընկեր և պաշտպանության նախարար Յու Ցյանի(1398–1457), ով զինված ուժերի գլուխն էր անցել։ Չժենթոն կայսեր գերևարությունը օիրատներին որևէ օգուտ չտվեց, քանի որ գահը, միևնույն է, թափուր չէր մնացել։ Այսպիսով նրանք կայսերը շուտով ազատ արձակեցին։ Նախկին կայսրը պալատում ենթարկվեց տնային կալանքի, մինչև 1457 թվականին Ցզինթայ կայսեր դեմ ապստամբություն սկսվեց։ Չժենթոնը կրկին խլեց գահը՝ այս անգամ հայտնի դառնալով որպես  Տյանշուն կայսր (կառ. 1457–64 թթ.): Նրա կառավարման տարիները այդքան էլ հանգիստ չէին։ Մոնղոլների ներկայությունը Մին դինաստիայի զորքերում խնդիրներ առաջացրեց։ 1461 թվականի օգոստոսի 7-ին չինացի գեներալ Ցաո Ցզինը և Մին մոնղոլ զորքերը ապստամբեցին Տյանշուն կայսեր դեմ՝ վախենալով, որ վերջինս վերջիվերջո կազատվի նրանցից, ովքեր մինչ այդ նրան օգնել էին գահընկեց անել Ցզինթային։ Ցաոյի ապստամբ զորքերին հաջողվեց հրդեհել Կայսերական քաղաքի արևմտյան և արևելյան դարպասները և սպանել մի քանի հայտնի նախարարների։ Սակայն, ի վերջո, նրա զորքերը անելանելի դրության մեջ ընկան, իսկ Ցաո Ցզինը ստիպված եղավ ինքնասպանություն գործել։
Չնայած Յունլե կայսրը Չինական մեծ պատից հյուսիս հինգ խոշոր հարձակումներ էր իրականացնել մոնղոլների և օիրատների դեմ, վերջիններիս կողմից հարձակումներից պաշտպանվելու համար 15-16 դարերում Մին դինաստիայի առաջնորդները ստիպված էին ավելի ամրապնդել Չինական մեծ պատը։ Այդուհանդերձ պատը նախատեսված չէր պաշտպանության համար. դրա աշտարակները իրականում ազդանշանային լույսի դեր էին տանում և միայն կարող էին օգտագործվել թշնամու առաջխաղացման մասին զորքերին տեղյակ պահելու համար։
Վանլի կայսեր կառավարումը
Վանլի կայսեր օրոք (1572–1620 թթ.) Մին Չինաստանին սպառնող շատ խնդիրներից մեկը Կորեայում ճապոնացիների դեմ տեղի ունեցած Իմջինի ճակատամարտն էր։ Իր կառավարման առաջին տարիներին Վանլին իրեն շրջապատել էր խորհրդատուներով և փորձում էր բարեխղճորեն կատարել իր պարտականությունները։ Նրա գլխավոր քարտուղար Չժան Ցզուչժենը (1572–82 թթ.) ավագ պաշտոնյաների հետ արդյունավետ կապեր էր ստեղծել։ Սակայն նրանից հետո ոչ ոք այնքան հմուտ չէր, որ ի վիճակի լիներ ապահովել այդ հարաբերությունների կայունությունը։ Շատ շուտով այդ պաշտոնյաները միավորվեցին քաղաքական խմբակցությունների դեմ։ Ժամանակի ընթացքում Վանլին հոգնեց պալատի գործերից և նախարարների միջև անընդհատ վիճաբանություններից և այդ ամենից հեռու մնալու համար փակվեց Արգելված քաղաքի պատերի ետևում։ Ներքինիները սկսեցին ծառայել որպես միջնորդներ՝ կայսեր և նրա պաշտոնյաների միջև։ Ցանկացած ավագ պաշտոնյա, ով ուզում էր երկրի խնդիրներ քննարկել, ստիպված էր հզոր ներքինիներից որևէ մեկին կաշառել՝ իր պահանջները ներկայացնելու կամ էլ կայսերը տեղեկատվություն փոխանցելու համար։
Ներքինիների դերը
Հոնվու կայսրը արգելել էր ներքինիներին սովորել կարդալ կամ էլ զբաղվել քաղաքականությամբ։ Սակայն Յունլե կայսեր օրոք և հետո էլ ներքինիները մեծ դեր են ունեցել արքունիքում, եղել են զորքերի հրամանատարներ և իրենց ձայնն են ունեցել տարբեր հարցերում։ Ներքինիները իրենց բյուրոկրատիան են ունեցել։ Չնայած Մին դինաստիայի օրոք եղել են որոշ բռնապետական ներքինիներ, ինչպիսիք են օրինակ Վան Չժենը, Վան Չժին և Լիու Ցզինը, նրանց հզորությունը այդքան էլ աչքի չի ընկել մինչև 1590-ական թվականները, երբ Վանլի կայսրը մեծացրեց նրանց իրավունքները և լիազորություն տվեց հարկեր հավաքել։
Ներքինի Վեյ Չժոնսիենը (1568–1627թթ.) իրեն էր ենթարկում Տյանցզի (կառ. 1620–1627 թթ.) կայսեր արքունիքը և իր քաղաքական մրցակիցներին տանջամահ էր անում։ Մին կայսրության ժամանակաշրջանում նա իր պատվին կառուցել էր տալիս տաճարներ և անձնական պալատներ։ Նրա ընկերներն ու հարազատները բարձր պաշտոններ էին ստանում արքունիքում։ Վեյը հրատարակել էր նաև պատմական մի աշխատություն, որում նսեմացվում էին նրա հակառակորդները։ Այս անկայությունն արքունիքում հանգեցրեց աղետների, համաճարակի, ապստամբությունների և թշնամու կողմից հարձակումերի։ Ի վերջո, Չոնչժեն կայսրը (կառ. 1627–44թթ.) վռնդեց Վեյին արքունիքից, որից հետո նա ինքնասպան եղավ։
Տնտեսական անկում և բնական աղետներ
Վանլի կայսեր և նրա երկու հաջորդների կառավարման վերջին տարիներին զարգացավ տնտեսական ճգնաժամ, որը պայմանավորված էր կայսրության փոխանակման հիմնական առարկայի՝ արծաթի պակասով։ Պորտուգալացիները Չինաստանի հետ առևտրային հարաբերությունները հաստատել են 1516 թվականին, երբ ճապոնական արծաթը սկսել են փոխանակել չինական մետաքսով։ Որոշ անհամաձայնություններից հետո 1557 թվականին Մակաոն դարձել է առևտրային մշտական կենտրոն։ Աստիճանաբար արծաթ մատակարարելու գործում չինացիներին փոխարինելու եկան իսպանացիները, ում հետ մրցակցության մեջ էին նաև հոլանդացիները ։ Իսպանիայի թագավոր Ֆիլիպ IV -ը (կառ.1621–1665 թթ.) սկսեց անօրինական կերպով Նոր Իսպանիայից և Պերուից Խաղաղ օվկիանոսով, ապա Ֆիլիպիններով արծաթ տանել Չինաստանի ուղղությամբ՝ ի օգուտ Ամերիկայից ձեռք բերված արծաթը իսպանական նավահանգիստներով անցկացնելու։ 1639 թվականին Ճապոնիայի Տոկուգավա սյոգունությունը դադարեցրեց եվրոպացիների հետ առևտուրը՝ փակելով մեկ այլ ճանապարհ, որով արծաթը հասնում էր Չինաստան։ Այս բոլոր իրադարձությունները, որոնք տեղի ունեցան գրեթե միաժամանակ, մեծ ազդեցություն ունեցան արծաթի գնի վրա, որի պատճառով էլ երկրի շատ նահանգներում հարկեր վճարելը անհնար դարձավ։ Մարդիկ սկսեցին արծաթի պաշարներ հավաքել, մինչդեռ դրա քանակը գնալով պակասում էր։ Այդ պատճառով պողպատի գինը արծաթի նկատմամբ կտրուկ նվազեց։ 1630-ականներին մոտ հազար պողպատե մետաղադրամների արժեքը համարժեք էր մեկ ունցիա արծաթին, մինչև1640 թվականը կես ունցիային, իսկ մինչև1643 թվականն արդեն մեկ երրորդ ունցիա արծաթին։ Գյուղացիների համար սա տնտեսական աղետ էր նշանակում, քանի որ նրանք հարկերը վճարում էին արծաթով, սակայն առևտուր էին իրականացնում պողպատով։  17-րդ դարում Հյուսիսային Չինաստանում սով սկսվեց անսովոր չոր և  ցուրտ եղանակի պատճառով, որը կարճացրել էր աճի սեզոնը։ Այս էկոլոգիական իրադարձությունը պատմության մեջ հայտնի է որպես Փոքր սառցե դարաշրջան։ Բնական աղետները, սովը, հարկերը և մարտական դասալքությունը հանգեցրին բարեկրթության և կյանքի որակի անկմանը։ Կենտրոնական կառավարությունը ռեսուրսների պակասի պատճառով չէր կարողանում մեղմացնել աղետի հետևանքները։ Վիճակն ավելի վատացավ, երբ երկրում համաճարակ սկսվեց՝ սպանելով մեծ քանակությամբ մարդկանց։ Բացի այդ, 1556 թվականին Շանսի նահանգում եղավ բոլոր ժամանակների ամենասոսկալի երկրաշարժը, որը խլեց մոտ 830.000 մարդու կյանք ։
Մանջուրների իշխանությունը
Նուրհացի (կառ. 1616–26թթ. ) անունով չժուրչեն մի առաջնորդ միայն մի փոքր ցեղի օգնությամբ իր իշխանության տակ առավ մանջուրական բոլոր ցեղերին։ 1590-ականներին, երբ Ճապոնիան արշավանքներ էր իրականացնում դեպի Չոսոնյան Կորեա, նա իր օգնությունն առաջարկեց Մին և Չոսոն արքայատոհմերի զորքերին։ Նրա օգնությունը մերժվեց, սակայն նա Մին դինաստիայի կողմից արժանացավ պարգևների՝ իր վարմունքի համար։ Գիտակցելով, որ Մին դինաստիայի զորքերը համեմատաբար թույլ են հյուսիսային մասում՝ նա համախմբեց հյուսիսային հարևան բոլոր ցեղերին և կենտրոնացրեց այդ ուժերը իր հայրենիքում այնպես, ինչպես մի ժամանակ արել էր չժուրժենական Ցին դինաստիան։ 1610 թվականին նա խզեց կապերը Մին արքայատոհմի հետ, իսկ  1618 թվականին պատերազմ 1630s հայտարարեց նրանց։
Մինչև 1636 թվականը, Նուրհացիի որդին՝ Հուան Թայցզին Մուկդենում (Շենյան), որը 1621 թվականին ընկել էր Ցին ուժերի իշխանության տակ և 1625 թվականին դարձել մայրաքաղաք, վերանվանեց իր դինաստիան՝ «Մեծ Ցին» : Հուան Թայցզին ընդունեց չինական կայսերական տիտղոսը՝ հուանդին (թարգմանաբար՝ կայսր)։ Նա նաև իր ժողովրդին «Չժուրչեններին» վերանվանեց «մանջուրներ» : 1638 թվականին՝ Կորեա մանջուրական երկրորդ ներխուժման ժամանակ, մանջուրները թվով100.000 զորքով հաղթեցին և գրավեցին Մին Չինաստանի դաշնակից չոսոններին։ Կարճ ժամանակ անց կորեացիները հրաժարվեցին հավատարիմ մնալ Մին դինաստիային։
Ապստամբություն, ներխուժում, անկում
1630-ականներին՝ Լի Ցզիչեն անունով մի զինվոր իր զինակիցների հետ արևմտյան Շանսիում խռովություն ստեղծեց այն բանից հետո, երբ Մին կառավարությունը ձախողեց բավարար քանակությամբ մթերք մատակարարել այդ շրջան։ 1634 թվականին նա ձերբակալվեց Մին դինաստիայի մի զորավարի կողմից  և ազատ արձակվեց միայն ծառայության վերադառնալու պայմանով։ Համաձայնությունը շուտով ընդհատվեց, երբ տեղացի մի դատավոր նրա մարտակից երեսունվեց ապստամբներին մահապատժի ենթարկեց։ Լիի զորքերը վրեժխնդիր եղան՝ սպանելով պաշտոնյաներին, և շարունակեցին իրենց ապստամբությունը կենտրոնական Հենանում՝ մինչև 1635 թվականը։ 1640-ականներին Լիի հակառակորդը՝ Չժան Սյանչժոնը (1606–47 թթ.), ով նախկին զինվորական էր, Չենդուում ապստամբ ուժեր էր կենտրոնացրել, մինչդեռ Լիի զորքերը գտնվում էին Հուբեյում և իրենց իշխանությունն էին տարածում Շանսիում և Հենանում։
1640 թվականին շատ գյուղացիներ, ովքեր սովի էին մատնվել և չէին կարողանում վճարել իրենց հարկերը, այլևս չվախենալով անընդմեջ պարտության մատնվող չինական բանակից, սկսեցին ապստամբ խաշոր խմբեր ստեղծել։ Չինաստանի զինված ուժերը, փորձելով հյուսիսում ետ մղել մանջուրներին, իսկ նահանգներում կառավարել ապստամբությունները, մասնատվեցին։ Լի Ցզիչենին ապստամբների օգնությամբ հաջողվեց պարտության մատնել նրանց։ Այս խառնաշփոթի պատճառով Մին դինաստիայի վերջին կայսրը Արգելված քաղաքի կայսերական այգում ինքնասպան եղավ՝ կախվելով ծառից։
Նահանգ, պրեֆեկտուրա, ենթապրեֆեկտուրա, կոմսություն
Ըստ Էդվին Ռայշաուերի և Ալբերտ Քրեյգի՝ Մին դինաստիայի կառավարությունը մարդկության պատմության ընթացքում եղել է ամենականոնակարգվածներից մեկը ։ Մին կայսրերը կրկնօրինակել էին Յուան դինաստիայի ժամանակաշրջանի ադմինիստրատիվ բաժանումը։ Սոն դինաստիայի ժամանակաշրջանում ամենամեծ բաժանումը եղել է շրջանը (lu 路) : Սակայն 1127 թվականի չժուրժենների հարձակումից հետո հիմնվեցին չորս կիսաինքնավար տարածաշրջանային իշխանական համակարգեր՝ հիմնված տարածքային և զինվորական միավորների վրա, որոնք ունեին առանձին քարտուղարություններ, որոնք էլ հետագայում պետք է դառնային Յուան, Մին և Ցին դինաստիաների շրջաբաժանումները։ Մինն նահանգային բյուրոկրատիան պարունակում էր երեք հանձնաժողովներ՝ քաղաքական, զինվորական, իսկ մյուսը վերահսկողության համար։ Նահանգի(sheng 省) մակարդակին հաջորդում էր պրեֆեկտուրան(fu 府), որը գործում էր պրեֆեկտի հսկողության ներքո, այնուհետև ենթապրեֆեկտուրան(zhou 州)՝ ենթապրեֆեկտի հսկողության ներքո։ Ամենափոքր միավորը կոմսությունն էր(xian 縣): Բացի նահնգներից կային նաև մեծ տարածքներ, որոնք ոչ մի նահանգի չէին պատկանում։ Դրանք Նանկինին և Պեկինին կից մետրոպոլիտեն տարածքներն էին (jing 亰):
Հաստատություններ և բյուրոներ
Սկսած ուշ Հան դինաստիայի ժամանակաշրջանից (մ.թ.ա. 202 թ – մ.թ.220 )՝ տարբեր դինաստիաներ ընդունել են «երեք գերատեսչությունների և վեց նախարարությունների» համակարգը։ Սակայն Մին դինաստիայի վարչակարգում կար միայն մեկ գերատեսչություն՝ քարտուղարությունը, որը կառավարում էր վեց նախարարությունները։ 1380 թվականին կանցլեր Հու Վեյոնգի մահապատժից հետո Հոնվու կայսրը վերացրեց քարտուղարությունը և իր ձեռքը վերցրեց վեց նախարարությունները և զինվորական հանձնաժողովները։ Այսպիսով, վարչակարգի մի ամբողջ մակարդակ վերացվեց և միայն մասամբ վերականգնվեց հետագա կառավարիչների կողմից։ Հիմնվեց գերագույն քարտուղարությունը, որը սկզբում կայսերը աջակցող քարտուղարական հաստատություն էր։ Սակայն այնտեղ կանցլերներ չէին աշխատում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նախկին կայսրություններ Կատեգորիա:Չինաստանի պատմություն
Ֆամագուստայի շրջան
]
Ֆամագուստայի շրջան (Επαρχία Αμμοχώστου, Mağusa kazası) Կիպրոսի Հանրապետության վեց շրջաններից մեկը, որի շրջկենտրոնն է կղզու խոշորագույն նավահանգիստներից մեկը՝ Ֆամագուստան։ Ֆամագուստայի շրջանը և Ֆամագուստա քաղաքը այժմ գտնվում են Հյուսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետության վերահսկման տակ և կազմում են միայն Թուրքիայի կողմից ճանաչված այդ պետության Գազիմաղուսայի և Իսկելեի շրջանները։
Բյուլա Բոնդի
Բյուլա Բոնդի (Beulah Bondi, ), ամերիկացի դերասանուհի։
Կենսագրություն և կարիերա
Բյուլա Բոնդին ծնվել է 1889 թ., ԱՄՆ-ի Ինդիանա նահանգի Վալպարաիսո քաղաքում՝ Ադոլֆա Բլոնդիի և Էվա Մերբլի ընտանիքում ։ Դերասանական կարիերան նա սկսել է մանուկ հասակից՝ արդեն 7 տարեկանում մասնակցելով իր հարազատ քաղաքի օպերային թատրոնում բեմադրված «Փոքրիկ լորդ Ֆաունտելրոյ» ներկայացմանը։ 1918 թ. ավարտել է Վալպարաիոսի համալսարանը՝ ստանալով բակալավրի որակավորում բանախոսական արվեստի մասնագիտությամբ։
Կինոյում նորամուտը կայացել է 1931 թ. «Փողոցային տեսարան» ֆիլմում։ 1936 թ. Բյուլա Բոնդին դարձավ մեկն այն հինգ դերասանուհիներից, ովքեր ներկայացվեցին Օսկարի երկրորդ պլանի լավագույն դերասանուհի նոր ստեղծված անվանակարգում՝ «Թեթև վարքի տեր հիանալի կինը» ֆիլմի համար։ 2 տարի հետո մեկ անգամ ևս ներկայացվում է Օսկարի նույն անվանակարգում «Մարդկայի սրտերի համար» ֆիլմում խաղացած դերի համար։
Կինոյում հաճախ է մարմնավորել գլխավոր հերոսների մայրերին։ Այսպես օրինակ դերասան Ջեյմս Ստյուարտի մոր դերը նա խաղացել է հետևյալ 4 ֆիլմերում՝ «Այս հրաշալի կյանքը», «Միստեր Սմիթը գնում է Վաշինգտոն», «Մարդկային սրտերի համար» և «Լեդիի կենդանացումը»։
Ֆամագուստայի շրջան
1974 թվականի թուրքական օկուպացիայից ի վեր շրջանի մեծամասնությունը գտնվում է թուրքերի վերահսկման տակ։
Բյուլա Բոնդի
Կենսագրություն և կարիերա
Վերջին դերը մեծ էկրանին Մարտի Կորին Ուոլտոնի դերն էր «Ուոլտոնները» հեռուստատեսային սերիալում, որտեղ նա խաղացել է երկու դրվագներում՝ 1974 և 1976 թթ.։ Իսկ 1977 թ. այդ դերի համար ստացել է «Էմմի» մրցանակ, որպես դրամատիկ սերիալի լավագույն հրավիրված դերասանուհի։
Ֆամագուստայի շրջան
Շրջանի մեծ մասը, ներառյալ գլխավոր քաղաքը, դե ֆակտո վերահսկվում է Հյուսիսային Կիպրոս կողմից, միայն մի փոքր տարածք հարավում կառավարվում է Կիպրոսի Հանրապետության կողմից։ Շրջանի այս հարավային հատվածն ունի 46629 բնակիչ ։ Ֆամագուստա շրջանի հյուսիսային մասը համապատասխանում է Gazimağusa եւ İskele շրջաններին։
Բյուլա Բոնդի
Կենսագրություն և կարիերա
Չնայած նրան, որ ֆիլմերում նա հաճախ է կերտել մոր դերեր, իրական կյանքում երբեք ամուսնացած չի եղել և երեխաներ չի ունեցել։ Մահացել է 91 տարեկանում՝ թոքերի հիվանդությունից, որի պատճառ էր հանդիսացել իր կատվի վրա ընկնելը։
Ֆամագուստայի շրջան
Փոքր տարածքի պատճառով թաղապետարանը հանդես է գալիս նաև որպես «դե ֆակտո» տարածքի տեղահանված բնակիչների ներկայացուցիչ։
Ալգեդիկ
Ալգեդիկ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մշո գավառում։ Գտնվում էր Մուշ քաղաքից 36 կմ հյուսիս ։
Ֆամագուստայի շրջան
Բնակչությունը 2001 թվականին կազմում էր 37738 մարդ, 2009 թվականին՝ 44 800 մարդ, իսկ 2011 թվականին՝ 46 452 մարդ։ Դրանցից 37016 մարդ։ - Հույներ (79,7%).
Բյուլա Բոնդի
Կենսագրություն և կարիերա
Կինեմատոգրաֆիայում ունեցած ավանդի համար Բյուլա Բոնդին Հոլիվուդյան փառքի ծառուղում արժանացել է աստղի։
Ալգեդիկ
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Ֆամագուստայի շրջան
Ֆամագուստա շրջանում՝ Լեֆկոնիկո քաղաքում, Կիպրոսի ամենաշոգ ջերմաստիճանը չափվել է, ավելի ճիշտ՝ 46,6 աստիճան Ցելսիուս, 1 օգոստոսի 2010։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆամագուստայի շրջան
Ալգեդիկ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բյուլա Բոնդի
Ֆիլմագրություն
Ընդհանուր թվով խաղացել է մոտ 80 գեղարվեստական և հեռուստատեսային ֆիլմերում։ Առավել նշանավոր ֆիլմերն են.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:«Էմմի» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Հոլիվուդյան փառքի ծառուղի Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Թատրոնի դերասանուհիներ
(989) Շվասմանիա
(989) Շվասմանիա (Schwassmannia), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1922 թվականի նոյեմբերի 18-ին Առնոլդ Շվասմանի կողմից Բերգդորֆում ։ Անվանումն ստացել է իր հայտնագործողի պատվին։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,660382 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9953 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,3255 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1584,95 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,227137 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 14,7° անկյուն։
Black Holes and Revelations
Երգերի տեքստերը ունեն քաղաքական ենթատեքստ։ Ալբոմը սկսվում է «Take a Bow» երգից, որը, ըստ երաժշտական քննադատների, համարվում է «հարձակում գրեթե անվանված քաղաքական առաջնորդի վրա»։ Դա առավել զգացվում է «Corrupt, уou’re corrupt, bring corruption to all that you touch» տողում։ Հակաքաղաքական թեման շարունակվում է նաև «Exo-Politics» և «Assassin» երգերում։ Ալբոմում հաճախակի շեշտվում են վիճաբանական հարցեր, ինչպիսիք են անօրեն պատերազմները, գերտերությունների իշխանավորների դավադրությունները, ժողովուրդների զայրույթը։ Որոշ երգերը նվիրված են հուզական թեմաներին՝ սիրո, ներողամտության և ցավի մասին։
Երգացանկ
Բոլոր երգերի հեղինակն է Մեթյու Բելլամին։
Հղումներ
Կատեգորիա:2006 ալբոմներ Կատեգորիա:Muse ալբոմներ
Սուբլիմում
Սուբլիմում, բյուրեղական նյութի անցումը գազային վիճակի՝ առանց հալվելու (հեղուկանալու)։ Սուբլիմումը I կարգի ֆազային փոխարկում է, տեղի է ունենում ջերմության կլանումով (սուբլիմման ջերմություն)։ Պինդ նյութը կարող է սուբլիմվել ջերմաստիճանի և ճնշման այն ողջ միջակայքում, որում հնարավոր է պինդ և գազային ֆազերի համատեղ գոյությունը։ Սուբլիմման ջերմության, պինդ նյութի վրա նրա հագեցած գոլորշիների ճնշման և ջերմաստիճանի կապն արտահայտվում է Կլապեյրոն-Կլաուզիուսի հավասարումով։ Սուբլիմումը կիրառում են նյութերը (յոդ, նավթալին և այլն) մաքրելու, բալիստիկ և տիեզերական հրթիռների աէրոդինամիկական շիկացումը կանխելու համար (հրթիռի գլխամասը պատում են սուբլիմվող նյութի պաշտպանիչ շերտով)։
Կիրենիայի շրջան
Կիրենիայի շրջան (Επαρχία Κερύνειας, Girne kazası), Կիպրոսի Հանրապետության վեց շրջաններից մեկը, որի շրջկենտրոնն է Կիրենիա քաղաքը (Κερύνεια, Girne)։ Կիրենիայի շրջանը Կիպրոսի Հանրապետության ամենափոքր շրջանն է։
1971 թվականին թուրքերի Կիպրոս ներխուժումից հետո այն միակ շրջանն է, որն ամբողջությամբ գտնվում է Թուրքիայի կողմից ճանաչված Հյուսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետության վերահսկման տակ։
Այժմ Կիպրոսի Հանրապետության Կիրենիայի շրջանին տարածքային առումով համապատասխանում է ՀԿԹՀ Գիրնեի շրջանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կիրենիայի շրջան
Ստեփանոս Գոյներերիցանց
Ստեփանոս քահանա Գոյներերիցանց (նաև՝ Գոյներ Երիցանց, Կայծառոնեցի, Երկայն, ), հայ հոգևորական, գրիչ։
Կենսագրություն
Գևորգ Սկևռացու խնդրանքով գրել է «Խրատ վասն գրչութեան» (Խրատ վասն հանգամանաց հեգից) աշխատությունը    ։ 1284-1312 թվականների ընթացքում հիշվում է տարբեր հիշատակարաններում։ 1292 թվականին իրեն կոչում է «ծեր», բայց դրանից 20 տարի անց (1312), գտնվում է Կիպրոսում, ուր գնացել էր Կիլիկիայից, նեղվելով վտանգներից ։ Ստեփանոսը Կիպրոսում գրել է մի գեղազարդ ձեռագիր (Գործք Առաքելոց, Կաթուղիկեայք և Աւետարան Յովհաննու)։ Այդ ձեռագիրը գրվել է Հեթում Լամբորնացու դուստր Ալիծի համար (Կեռան թագուհու քույրը և Կիպրոսի սենեսկալ Փիլիպ Իլինյանի կինը)։ Ալիծը հյուրընկալել էր Ստեփանոսին և վերցրել իր խնամակալության տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1310-1312 թվականներին, Կիպրոսի Ֆամագուստա (Մաղուսա) քաղաքում ։ Ստեփանոս Գոյներերիցանցը գրել է նաև մի Տոնացույց՝ 1300 թվականին։
Երուսաղեմի հայ կերպարվեստ
Երուսաղեմը հայ մշակույթի և գիտության կենտրոններից է։ Սուրբ Հակոբյանց վանքի «էդուարդ և Հելեն Մարտիկյան» թանգարանում պահվում են մեծ մասամբ կիլիկյան վարպետների պատրաստած ոսկե, արծաթե, փայտե իրեր, ձեռագրակազմեր, կանթեղներ, վարդապետական և կաթողիկոս, գավազաններ, Հեթում Ա-ի մականը, Թորոս Ռոսլինի նկարազարդ ձեռագրերի ստվար մասը։ Վանքի ձեռագրատան շուրջ 4 հազար հայերեն ձեռագրերի հավաքածուի (աշխարհում երկրորդը՝ Մատենադարանից հետո) ցանկը կազմել է Տիգրան Սավալանյանցը 1865 թվականին, հետագայում՝ Սրտավազդ արքա Սյուրմեյանը, 1966 թվականին՝ Նորայր արքա Պողոսյանը («Մայր ցուցակ ձեռագրաց Սրբոց Հակոբյանց»)։ 1919 թվականին Կուտինայի նշանավոր խեցեգործներ Դավիթ Հովհաննիսյանին, Նշան Բալյանին և Մկրտիչ Կարաթաշյանին հրավիրել են Երուսաղեմ՝ վերանորոգելու Քարափի մզկիթի (16-րդ դար) գմբեթը (որմնասալիկները), նաև զարգացնելու խեցեգոր ծությունը (ստեղծագործել է 3 սերունդ)։ 1986 թվականին Թել Ավիվում կազմակերպվել է «Հայկական խեցեգործությունը Երուսաղեմում», իսկ 2000 թվականին՝ «Դրախտի թռչնակները» (նվիրված էր Մարի Բալյանի ստեղծագործությանը) ցուցահանդեսները։
Կատեգորիա:Հայերը Երուսաղեմում Կատեգորիա:Հայկական կերպարվեստ Կատեգորիա:Իսրայելահայ մշակույթ
Կլարա Հիտլեր
Կլարա Հիտլեր (Klara Hitler, ), բռնապետ, Երրորդ ռայխի ֆյուրեր Ադոլֆ Հիտլերի մայրը և Ալոիս Հիտլերի կինը։
Կենսագրություն
Կլարա Հիտլերը ծնվել է 1860 թվականի օգոստոսի 12-ին։ Օրիորդական ազգանունը եղել է Պյոլցլ (Klara Pölzl)։
Նրա ծնողները սովորական գյուղացիներ էին.
Կլարա Պյոլցլը ուներ հինգ եղբայրներ և նույնքան էլ քույրեր։ Բոլոր եղբայրները մահացել են շատ փոքր հասակում։ Քույրերից կենդանի են մնացել միայն երկուսը՝ մնացածը նույնպես մանուկ հասակում են մահացել.
Դպրոցն ավարտելուց հետո Կլարան 13 տարեկան հասակում տեղափոխվում է Ալոիս Հիտլերի տանը աշխատելու, որպես տնտեսուհի։ Նա Ալոիսի ազգականն էր՝ զարմուհին ՝ արենակից քրոջ դուստրը։
1880 թվականին Ալոիսի երկրորդ կնոջ՝ Ֆրանցիսկի պահանջով ստիպված էր թողնել այդ տունը և տաղափոխվել կրկին հայրական տուն, մոր մոտ։
1885 թվականին, Ալոիս Հիտլերի երկրորդ կնոջ մահվանից հետո Կլարան ու Ալոիսը ամուսնանում են։ Ամուսնության թույլտվություն նրանք ստանում են Հռոմից, քանի որ Լինցի կաթոլիկ եպիսկոպոսը չի թույլատրում նրանց ամուսնանալ, որովհետև նրանք ունեին արյունակցական կապ։
Ալոիսը քսաներեք տարով մեծ էր Կլարայից։ Վերջինս ամուսնանալու պահին արդեն երեխայի էր սպասում։
Գերմանացի սոցիալոգ, փիլիսոփա, հոգեբան Էրիխ Ֆրոմը Կլարային համարում էր դրական հատկանիշներով օժտված կին, շրջահայաց ու խոհեմ, աշխատասեր և պատասխանատվության մեծ զգացումով օժտված ։ Իր ամբողջ ընտանեկան կյանքի ընթացքում հոգ տարավ ամուսնու և երեխաների համար, պահեց ու պահպանեց իր տունը։ Նրան սիրում ու հարգում էին ոչ միայն հարազատ զավակները, այլև նրանք, ում խորթ մայրն էր Կլարան։
Իր պարտականությունները Կլարան որպես տնային տնտեսուհի կատարում էր անխոնջ կերպով։ Հաճախակի էր այցելում եկեղեցի։ Իր սիրելի ամուսնու նկատմամբ ոչ միայն սեր էր տածում, այլև տարիքային մեծ տարբերության պատճառով, հարգանք։ վերջինիս գրեթե միշտ անվանում էր «քեռի Ալոիս» ։
Երեխաներ
Կլարան ծնեց թվով վեց երեխաների.
Մահ
Ամուսնու մահից հետո, 1903 թվականին, Կլարան երեխաների հետ միասին տեղափոխվում է Լինց քաղաք։ 1907 թվականին Կլարային բժիշկները ախտորոշեցին կրծքագեղձի քաղցկեղ։ Դրանից հետո հոսպիտալացվեց Լինցի «Die Barmherzigen Schwestern» («Բարեգութ քույրեր») հիվանդանոցում։
1907 թվականի հունվարի 18-ին նրան ենթարկեցին ծանր վիրահատության, որը տևեց մի ամբողջ ժամ։
Ամուսնու հետ հուղարկավորված են Լինցի Լեոնդինգ արվարձանում՝ Սուրբ Միքայել տաճարի գերեզմանատանը։
2012 թվականին ավստրիական իշխանությունները քանդեցին Ադոլֆ Հիտլերի ծնողների գերեզմանի հուշարձանը ։
Գրական ստեղծագործություններում
2003 թվականին նկարահանված «Հիտլեր. սատանայի վերածնունդը» ֆիլմում Կլարա Հիտլերի դերը մարմնավորել է Ստոկարդ Չենինգը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ադոլֆ Հիտլեր Կատեգորիա:20-րդ դարի ավստրիացիներ Կատեգորիա:19-րդ դարի ավստրիացիներ Կատեգորիա:Ավստրիացի կանայք Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ Կատեգորիա:20-րդ դարի կանայք
Ժերար Գումբայ
Ժերար Գումբայ (Gerard Gumbau Garriga, դեկտեմբերի 18, 1994, Կամպլիոնգե, Իսպանիա), իսպանացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։ Հանդես է գալիս իսպանական «Բարսելոնայում»։
«Բարսելոնա»
2014 թվականի հուլիսի 1-ին Գումբայը 3-ամյա պայմանագիր է կնքել «Բարսելոնայի» հետ, և սկսել հանդես գալ թիմի երկրորդ կազմում։ Նա մասնակցել է Սեգունդայի առաջնությանը ։ «Բարսելոնա Բ»-ի կազմում իր առաջին գոլը Ժերարը խփել է 2014 թվականի օգոստոսի 23-ին՝ «Օսասունայի» դեմ խաղում՝ 76-րդ րոպեին փոխարինելով Վիլֆրիդ Կապտումն ։
«Բարսելոնայի» կազմում իր առաջին գոլը Գումբայը խփել է 2014 թվականի սեպտեմբերի 7-ին՝ «Ռեալ Սարագոսայի» դեմ խաղում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բարսելոնայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իսպանացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Մարի Կրայմբրերի
Մարինա Վադիմի Ժադան (Марина Вадимівна Жадан,, հայտնի է որպես Մարի Կրայմբրերի), ուկրաինացի և ռուս երգչուհի։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1992 թվականի օգոստոսի 21-ին Կրիվոյ Ռոգ քաղաքում։ Հայրը Վադիմ Ժադանն է, մայրը` Լյուդմիլա Ժադանը, եղբայրը` Օլեգ Ժադանը։
4 տարեկանից բեմում հանդես է եկել մանկական պարային խմբի մեներգչուհի, սակայն 15 տարեկանում ստացած ծնկի վնասվածքը Մարինային ստիպել է մոռանալ պարուհի դառնալու մասին ծրագրերը։
Կրիվոյ Ռոգից տեղափոխվելով Մոսկվա՝ երիտասարդ մարդու մոտ՝ դարձել է պարուսույց։ Այդ ժամանակ սկսել է գրել երգեր։
2017 թվականին հարցազրույցներից մեկում Մարինան խոստովանել է, որ հանդիպում է Ալեքսեյ Նազարովի հետ, որն առավել հայտնի է Lx24 բեմական անվամբ։
2022 թվականին Ուկրաինայում իրավիճակի լռության պատճառով ընդգրկվել է «theylovewar» արտիստների ցանկում ։
Երաժշտական գործունեություն
Երգչուհի դառնալու մասին Մարինան մտածել է սիրելիի դավաճանությունից հետո։ Նա պրոդյուսերական կենտրոնում պարուսույց է աշխատել և դիմել է ղեկավարությանը հետևյալ առաջարկությամբ՝ նա որոշ ժամանակ աշխատելու էր անվճար, իսկ նրան թույլ էին տալու երգեր ձայնագրել։
19 տարեկանում Մարի Կրայմբրերին սկսել է հեղինակ-կատարողի գործունեությունը։ «Давай навсегда» երգը դարձել է համացանցի հիթ, այնուհետև թողարկվել են «Кеды, капюшон», «Нет никого круче нас», «Кроет», «Она тебе не идёт», «Нравлюсь ли я ему» և այլ երգեր։
Սկզբում Մարիի երգերը հնչել են միայն համացանցում, սակայն 2017 թվականից ի վեր Կրայմբրերին սկսել է հայտնվել ռադիոկայաններում և հեռուստատեսությունում։ Մարինան երկար ժամանակ չի աշխատել պրոդյուսերների հետ, քանի դեռ նրան չեն առաջարկել համագործակցություն «Velvet Music» պրոդյուսերական կենտրոնում, որի հովանու ներքո հանդես են գալիս Անդրեյ Զվոնկին, Յոլկան, Վլադիմիր Պրեսնյակովը, Աննա Պլետնյովան, Burito խմբի մեներգիչը և ուրիշներ։ Լեյբլի հետ համագործակցությունն սկսվել է «Не в адеквате» սինգլից, այնուհետև թողարկվել են «Туси сам» և «Она тебе не идёт» երգերը, որոնք հետագայում ընդգրկվել են «Переобулась» ալբոմում։ 2017 թվականի նոյեմբերի 28-ին Մարինան Մոսկվայում ունեցել է իր առաջին մենահամերգը։
2019 թվականի օգոստոսի 21-ի դրությամբ՝ «Мне так хорошо» երգը «LoveRadio» հիթ-շքերթում գրավել է 6-րդ հորիզոնականը ։
Երգչուհու հյուրախաղերի ժամանակացույցը ներառում է հիմնականում Ռուսաստանի խոշոր քաղաքները, երբեմն նաև Բելառուսի և Ուկրաինայի քաղաքները ։
«Пряталась в ванной»
«Пряталась в ванной», ուկրաինացի երգչուհի Մարի Կրայմբրերի սինգլը, որը թողարկվելէ 2020 թվականի հունվարի 31-ին Velvet Music լեյբլում ։ Այս սինգլում Մարի Կրայմբրերին դատում է չհաջողված սիրավեպը և փնտրում իր հետ ռեֆլեքսիայի պատասխաններ ։ Երգի պրոդյուսերը և հեղինակը հենց Մարի Կրայմբրերին է ։
Տեսահոլովակ
Տեսահոլովակը թողարկվել է 2020 թվականի մարտի 30-ին Velvet Music-ի պաշտոնական YouTube-ի էջում ։ Ռեժիսորը Սերգեյ Գրեյն է ։ Տեսահոլովակում վառվող տան, վանդակի, ապակե խորանարդի և առանց դեմքի մարդու կերպարների միջոցով ցուցադրվում են երգչուհու ապրումներն ու ուղերձը, որը նա ներդրել է երգի տեքստում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի երգչուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Շոնի (Էնայի գավառ)
Շոնի (Chauny), համայնք Ֆրանսիայի հյուսիսում, տարածաշրջան՝ Օ-դե-Ֆրանս, գավառ՝ Էնա, շրջան՝ Լան, համանուն կանտոն։ Լանա քաղաքից գտնվում է 33 կմ արևմուտք և Սեն Կանտենից 29 կմ հարավ։ Համայնքի տարածքով զուգահեռաբար հոսում է Սեն-Կանտան ջրանցքը և Ուազա գետը։ Բնակչությունը (2014)՝ 11 897 մարդ։
Պատմություն
Ուազայի աջ ափի ամրոցի տեղն այժմյան Շոնի շենքն է, որը 5-րդ դարում կառուցվել է պաշտպանվելու համար բարբարոսների և հոների հարձակումից։ Սա ամենաարևելյան ամրոցն է Վերմանդուա մարզում, որը նախատեսված է զինվորագրված պաշտպանների կողմից գերմանական հարձակումներից պաշտպանվելու համար։ Հին միջնաբերդը ավերվել է 1430 թվականին, և նրա փրկված մասն օգտագործվում է ամրոցի պատերը ամրացնելու համար։ 1471 թվականին, Հարյուրամյա պատերազմ ժամանակ, քաղաքը գրավվեց անգլիացիների կողմից և մնաց նրանց տիրապետության տակ 25 տարի շարունակ։
Արդյունաբերության հեղափոխության ժամանակաշրջանում՝ 18-19-րդ դարերում, Շոնիում հայտնվեցին շատ արդյունաբերական ձեռնարկություններ, որոնք, ինչպես և քաղաքի փոստը, ոչնչացվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում։
Էկոնոմիկա
Բնակչության զբաղվածությանը կառուցվածքը՝
Գործազրկության մակարդակ (2014)՝ 24,1 % (Ֆրանսիան ամբողջությամբ՝ 13,5 %, Էնայի դեպարտամենտ՝ 17,8 %)։ Տարեկան միջին եկամուտը 1 մարդու հաշվով, 16 357 եվրո(2013), (Ֆրանսիան ամբողջությամբ՝ 20 185, Էնայի դեպարտամենտ՝ 18 300)։
Վարչություն
1989 թվականին Շոնիի վարչության փոստով զբաղվում էր Արմատական կուսակցության անդամ Մարսել Լալոնդը (Marcel Lalonde)։ Մունիցիպալ ընտրությունները 2014 թվականին գլխավորած աջ բլոկը հաղթել է 2-րդ տուրը, ստանալով 55,84 % ձայն։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի գրաֆիկ
Տես նաև
Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էնա դեպարտամենտի կանտոններ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Իվատա
Իվատա (磐田市), քաղաք Ճապոնիայի Սիձուոկա պրեֆեկտուրայի հարավարևելյան մասում։ Ընկած է Հոնսյու կղզու Թյուբու տարածաշրջանում։ Սահմանակից է Համամացու, Ֆուկուրոի քաղաքներին և Մորի ավանին ։ Արևմուտքում որպես սահմանագիծ ծառայում է Թենրյու գետը, հարավում՝ Խաղաղ օվկիանոսի ափի մի փոքր հատվածը։ Զբաղեցնում է 163,45 քառակուսի կիլոմետր տարածք։
Ժողովրդագրություն
Ճապոնիայում անցկացված մարդահամարների տվյալների համաձայն՝ Իվատայի բնակչությունը վերջին 60 տարիներին շարունակաբար աճել է ։ 2019 թվականի մայիսի 1-ի տվյալներով քաղաքի բնակչության թվաքանակը եղել է 169.897, տնային տնտեսությունների թիվը՝ 68.215 ։
Տնտեսություն
Քաղաքի տնտեսության գլխավոր ճյուղերն են ձկնարդյունաբերությունը, այգեգործությունը, ցիտրուսային կուլտուրաների, թեյի մշակությունը, սննդի արտադրությունը, տեքստիլ արդյունաբերությունը, ավտոմեքենաշինությունը։ Իվատայում են գտնվում հանրահայտ Yamaha Motor Corporation ընկերության գլխավոր գրասենյակն ու գլխադասային ձեռնարկությունը։
Խորհրդանիշեր
Քաղաքի խորհրդանշական ծառը համարվում է կամֆորայի ծառը, ծաղիկը՝ ռոդոդենդրոնը ։
Կլիմա
Իվատայի կլիման բնորոշվում է շոգ ու խոնավ ամառներով և համեմատաբար մեղմ ձմեռներով (Köppen climate classification-ի դասակարգմամբ՝ Cfa)։ Տարեկան միջին ջերմաստիճանը՝ 16.3 C։ Տեղումերի տարեկան միջին քանակը՝ 1748.0 մմ (ընդ որում՝ ամենախոնավ ամիսը հուլիսն է)։ Ամենաշոգ ամիսը օգոստոսն է, որի միջին ջերմաստիճանը կազմում է 26.8 C, ամենացուրտը՝ հունվարը - 6.2 C ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Ճապոնիայի բնակավայրեր
Հաշմանդամություն և կլիմայի փոփոխություն
Հաշմանդամություն և կլիմայի փոփոխություն (Disability and climate change), Կլիմայի փոփոխությունն անհամաչափ ազդեցություն է գործում հաշմանդամություն ունեցող անձանց վրա և՛ուղղակիորեն, և՛ անուղղակիորեն։ Հաշմանդամություն ունեցող անձինք, ամենայն հավանականությամբ, կլիմայի փոփոխության ավելի մեծ ազդեցություն են զգում, քան հաշմանդամություն չունեցող անձինք։ Բացի սրանից ու այն փաստից, որ հաշմանդամները կազմում են համաշխարհային բնակչության ավելի քան 15% -ը, նրանք ունեցել են նվազագույն ներդրում և ներգրավվածություն կլիմայի փոփոխությանն ուղղված արձագանքներին վերաբերող որոշումների կայացման գործընթացում ։ Հաշմանդամություն ունեցող անձանց վրա, ամենայն հավանականությամբ, բացասաբար է անդրադառնում արտակարգ իրավիճակների ցանկացած դրսևորում, լինի դա ջրհեղեղի կամ տորնադոյի նման անհապաղ արտակարգ իրավիճակ, թե ծովի մակարդակի բարձրացման նման աստիճանական արտակարգ իրավիճակ, որը պայմանավորված է արտակարգ իրավիճակների ռեսուրսների հասանելիության բացակայությամբ ու սահմանափակ շարժունակությամբ պարտադրված դժվարություններով։ Հաշմանդամություն ունեցող անձինք նաև կլիմայի փոփոխության ավելի բացասական ազդեցությունն են կրում, քանի որ անհամաչափ քանակով հաշմանդամներ ապրում են աղքատության մեջ, իսկ աղքատության մեջ ապրող մարդիկ կլիմայի փոփոխության հետևանքով ավելի շատ են վտանգված ։
Ավելացված ռիսկերի ճանաչում
Կլիմայի փոփոխության հետ կապված հաշմանդամություն ունեցող անձանց մեծ ռիսկերը լայնորեն չեն ճանաչվել։ Օրինակ՝ Հազարամյակի զարգացման նպատակներում չեն նշվել հաշմանդամության և կլիմայի փոփոխության փոխհարաբերությունները։ Սակայն մի քանի միջազգային պայմանագրեր և փաստաթղթեր, ինչպիսիք են՝ 2010 թվականին Կանկունի համաձայնագիրը, 2013 թվականի Կորուստի և վնասի Վարշավայի միջազգային մեխանիզմը և կլիմայի փոփոխության մասին Փարիզի 2015 թվականի համաձայնագրի նախաբանը, մանրամասն նկարագրում են այդ հարաբերությունները ։ Մարդու իրավունքների գերագույն կոմիսարի գրասենյակի (OHCHR) կողմից կլիմայի ռիսկերի վերաբերյալ տեղեկատվությունն ապահովելու համար ձեռնարկված մեկ այլ քայլ է նրա նոր զեկույցը, որն ընդգծում է դեպքերը և հետագա թարմացումները ։
Հաշմանդամության և կլիմայի փոփոխության գլոբալ շրջանակներ
Գոյություն ունեն մի շարք շրջանակներ և քաղաքականություններ, որոնք կարևորում են կառավարությունների կողմից մարդու իրավունքների վրա հիմնված մոտեցման օգտագործումը կլիմայի քաղաքականության և ծրագրերի մշակման և իրականացման ժամանակ արդարության ապահովման համար ։
Կոնվենցիա հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների մասին
Հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների մասին կոնվենցիան և դրա կամընտիր արձանագրությունը (A/RES/61/106) ընդունվել է 2006 թվականի դեկտեմբերի 13-ին Նյու Յորքի ՄԱԿ-ի կենտրոնակայանում և ստորագրության համար բացվել է 2007 թվականի մարտի 30-ին։ Այն ունեցել է Կոնվենցիան ստորագրած 82 երկիր, Կամընտիր Արձանագրության 44 ստորագրողներ ու Կոնվենցիայի 1 վավերացում։ Այն 21-րդ դարի մարդու իրավունքների առաջին համապարփակ պայմանագիրն է և մարդու իրավունքների առաջին կոնվենցիան, որը բաց է ստորագրման համար տարածաշրջանային ինտեգրացիոն կազմակերպությունների կողմից ։ Երբ խոսքը վերաբերում է UNCRPD- ի իրականացմանը, Եվրամիությունը դրա կիրառությունն ապահովելու համար շրջանակ է մշակել։ ԵՄ-ից պահանջվում է հիմք ունենալ ԵՄ իրավասության ներքո գտնվող հարցերում UNCRPD խթանելու, պաշտպանելու և իրականացնելու համար։ Շրջանակը գործարկվել է 2013 թվականին և յան լրացվում է դիտարկման ազգային մեխանիզմներով։ 2015 թվականի վերջից ի վեր Եվրահանձնաժողովն այլևս ակտիվ չէ ԵՄ շրջանակներում, բայց շարունակում է համակարգել UNCRPD- ի իրականացումը ։ Բոլոր մասնակից պետությունները պարտավոր են պարբերաբար զեկուցումներ ներկայացնել Կոմիտեին, թե ինչպես են իրականացվում իրավունքները։ Պետությունները պետք է նախնական զեկուցեն Կոնվենցիան ընդունելուց հետո երկու տարվա ընթացքում, այնուհետև՝ յուրաքանչյուր չորս տարին մեկ։ Կոմիտեն ուսումնասիրում է յուրաքանչյուր զեկույցը և զեկույցի վերաբերյալ տալիս է այնպիսի առաջարկություններ և ընդհանուր առաջարկներ, որոնք կարող է նպատակահարմար համարել և դրանք փոխանցում է շահագրգիռ մասնակից պետությանը ։
ՄԱԿ-ի հաշմանդամության ներառման ռազմավարություն (UNDIS)
Հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների վերաբերյալ ՄԱԿ-ի գործընկերությունը կարող է աջակցել Անաշխատունակության ներառման վերաբերյալ ՄԱԿ-ի համատեղ աշխատանքին ։ UNDIS- ը գործում է որպես չափանիշ` հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար տրանսֆորմատիվ փոփոխության հասնելու ճանապարհին, այն իրենից ներկայացնում է քաղաքականություն և հաշվետվողականության շրջանակ ։
ՄԱԿ-ի Գլխավոր քարտուղար Անտոնիո Գուտերեշը գործարկել է UNDIS- ը` հաշմանդամության ներառումը ՄԱԿ-ի աշխատանքի բոլոր ոլորտների առաջնագիծ բերելու համար ամբողջ աշխարհում ։ ՄԱԿ-ի «Հաշմանդամության ներառման ռազմավարությունը» հիմք է տալիս կայունության և տրանսֆորմացիոն առաջընթացի հաշմանդամության ներառման ոլորտում Միավորված ազգերի կազմակերպության գործունեության բոլոր հիմնասյուների միջոցով. խաղաղություն և անվտանգություն, մարդու իրավունքներ և զարգացում։ Ռազմավարությունը հնարավորություն է տալիս ՄԱԿ-ի համակարգին աջակցել «Հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների մասին» կոնվենցիայի և մարդու իրավունքների այլ միջազգային փաստաթղթերի իրականացմանը, ինչպես նաև Կայուն զարգացման նպատակների, մարդկության օրակարգի և աղետների ռիսկի նվազեցման Սենդայի շրջանակի իրագործմանը ։
IASC ուղեցույցներ ներառական մարդասիրական գործողությունների վերաբերյալ
Ներառումը տեղի է ունենում այն ժամանակ, երբ հաշմանդամություն ունեցող մարդիկ իմաստալից մասնակցում են և երբ հաշմանդամության հետ կապված խնդիրները լուծվում են` համաձայն «Հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների մասին» կոնվենցիայի ։ IASC ուղեցույցները սահմանում են էական գործողությունները, որոնք մարդասիրական ղեկավարները պետք է ձեռնարկեն հաշմանդամություն ունեցող անձանց կարիքներն ու իրավունքներն արդյունավետորեն հայտնաբերելու և դրանց արձագանքելու համար ։
Կլիմայի փոփոխության ազդեցություն հաշմանդամություն ունեցող անձանց վրա
Հաշմանդամության և զարգացման վերաբերյալ ՄԱԿ-ի առաջատար զեկույցը բացահայտել է, որ հաշմանդամ երիտասարդներն ունեն լրացուցիչ մարտահրավերներ, որոնք վերաբերում են բարձրագույն կրթություն ստանալու նրանց հիմնական իրավունքներին, ինչպես դա տեղի է ունենում պակաս զարգացած երկրներում, որտեղ հասարակ մարդկանց կրթությունը բացակայում է ։
Հաշմանդամություն ունեցող մարդիկ կազմում են համաշխարհային բնակչության մոտավորապես 15 տոկոսը։ Այնուամենայնիվ, խտրականության, մարգինալացման և այլ սոցիալական և տնտեսական գործոններ ազդում են այն աստիճանի ինտենսիվության վրա, որով կլիմայի փոփոխությունն ազդում է հաշմանդամություն ունեցող անձանց վրա ։
Աղքատություն
Հաշմանդամները անհամամասնորեն ներկայացված են ամենաաղքատ համայնքներում և մեծ տոկոսն ապրում է աղքատության շեմից ցածր։ Որպես այդպիսիք հաշմանդամություն ունեցող անձինք ավելի հավանական է, որ ազդվեն աղքատ համայնքների առջև ծառացած նույն մարտահրավերներից։ Հաշմանդամություն ունեցող մարդիկ երկու անգամ ավելի աղքատ են լինում, քան դրանով չտառապողները ։ Կլիմայի փոփոխության հետ մեկտեղ ցածր բերքատվությունն ու երաշտը դառնում են ավելի տարածված՝ ավելի աղքատ համայնքները թողնելով առանց պարենային անվտանգության։ Ջրի պակասն ավելի սուր են զգում աղքատ թաղամասերը․ խնդիր, որը միայն ավելի պարզ կդառնա կլիմայի փոփոխության վատթարացմանը զուգահեռ։ Քանի որ բնապահպանական աղետների պատճառով կորչում են աշխատանքային հնարավորությունները, հաշմանդամություն ունեցող մարդիկ, ամենայն հավանականությամբ, առաջինն են կորցնում աշխատանքը կամ գյուղատնտեսական նշանակության հողերը ։
Առողջություն
Կլիմայի փոփոխության արդյունքներն ավելի շատ առողջապահական անհավասարություններ են պատճառում հաշմանդամություն ունեցող անձանց ։ Հաշմանդամություն ունեցող շատ անձինք կախված են օժանդակ սարքերից, որոնք բարելավում են նրանց ֆիզիկական գործառույթները և շարժունակությունը։ Աղետի վտանգի դեպքում օժանդակ սարքերն անհասանելի են, քանի որ դրանք կամ կորչում են, կամ վնասվում։ Սա նրանց թողնում է առանց հարմարվողական աջակցության՝ գոյատևելու համար ։
Նույնիսկ առանց կլիմայի փոփոխության ազդեցության, սոցիալական խարանի, մեկուսացման, աղքատության, խտրական քաղաքականության և հատուկ հաշմանդամության համար առողջապահական ծրագրերի բացակայության պատճառով հաշմանդամություն ունեցող անձինք առողջության խնամքի պակաս հավասար հասանելիություն ունեն, քան հաշմանդամություն չունեցողները։ Երբ կլիմայի փոփոխության հետ կապված սթրեսները նվազեցնում են առողջապահական համակարգերի արդյունավետությունը, այս անհավասարությունները խորանում են։ Սոցիալական ծառայությունների և այլ կարևոր ծառայությունների խափանումները կարող են հատկապես վնասակար լինել, քանի որ հաշմանդամները հաճախ ապավինում են այս ծառայությունների կանոնավոր և հուսալի հասանելիությանը ։
Կլիմայի փոփոխության արդյունքում առաջացած աղետների ժամանակ հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց մեկ այլ մարտահրավեր է օժանդակ սարքավորումների կորուստը, որոնք օգնում են նրանց բարձրացնել շարժունակությունը կամ տեսողության ու լսողության հնարավորությունը։ Դրանք կարող են ներառել անվասայլակներ, լսողական սարքեր և այլն։ Աղետի ժամանակ, հավանաբար, այդ սարքերը կկորչեն կամ ոչնչացվեն։ Ավելին, երբ օգնություն է ցուցաբերվում բնական աղետներից տուժած տարածքներին, այս տեսակի իրերը հազվադեպ են տրամադրվում, որի արդյունքում հաշմանդամություն ունեցող անձինք երկար ժամանակով մնում են առանց դրանց ։ Բարձրացված ջերմաստիճանը ավելի մեծ ռիսկեր է պարունակում հաշմանդամ մարդկանց համար, քանի որ շատ հաշմանդամություններ ազդում են մարդու ջերմաստիճանը կարգավորելու ունակության վրա ։ Կլիմայի փոփոխությունը հատուկ ռիսկեր է պարունակում նաև շնչառական խանգարումներ ունեցող անձանց համար, քանի որ տաքացնող կլիման կարող է շատացնել տրոպոսֆերային օզոնը և ծաղկափոշին ։
Շարժունություն
Քանի որ հաշմանդամները ֆիզիկապես ավելի քիչ շարժունակ են, նրանք նաև ունենում են շարժունության հետ կապված այլ դժվարություններ։ Հաշմանդամները հաճախ ավելի շատ են դժվարանում միջազգային ճանապարհորդություններ կատարել, չնայած որ տեխնիկապես ունեն միջազգային շարժունության իրավունք։ Դա սովորաբար տեղի է ունենում այն պատճառով, որ երկրները մերժում են հաշմանդամ միգրանտների մուտքը՝ նրանց բեռ համարելով իրենց երկրի համար ։
Կլիմայի փոփոխության շարժառիթներով պայմանավորված միգրացիայի ավելի մեծ համապատկերում միջազգային միգրացիան համեմատաբար աննշան դեր է խաղում, իսկ ներքին միգրացիան կազմում է դրա հիմնական մասը։ Դժբախտաբար, եղել են նվազագույն հետազոտություններ հաշմանդամություն ունեցող անձանց կողմից ներքին միգրացիային ներգրավելու վերաբերյալ, և միգրացիայի այս ձևի հետևանքները հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց հարմարվողականության վրա անհայտ են ։
Խոցելիության ու հարմարվելու կարողության ճանաչում
Կլիմայի փոփոխության համատեքստում արտակարգ իրավիճակը հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրենց խոցելիության պատճառով դնում է ավելի մեծ ռիսկի տակ։ Հաշմանդամության և արտակարգ իրավիճակների ռիսկերի կառավարման վերաբերյալ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության կողմից ստեղծված ուղեցույցում նկարագրված են արտակարգ ժամանակահատվածում հաշմանդամություն ունեցող անձանց առջև ծառացած մի շարք լրացուցիչ մարտահրավերներ ։
Վճռական գործոններն են ձևավորում անհատների դիմադրողականությունն ու հարմարվողականությունն իրենց համայնքներում։ Այդպիսի գործոններն են բնական, մարդկային, սոցիալական, ֆիզիկական և ֆինանսական ռեսուրսների հասանելիությունն և վերահսկողությունը ։ Հաշմանդամություն ունեցող անձինք տառապում են տարբեր տեսակի խոցելիությունից. վատ կրթություն, եկամտի պակաս, սոցիալական մեկուսացում և որոշումներ կայացնող մարմիններում սահմանափակ ներգրավվածություն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հաշմանդամություն Կատեգորիա:Կլիմայի փոփոխություն
Մայքլ Մուկասեյ
Մայքլ Բեռնարդ Մուկասեյ, անգլերեն տառադարձությամբ՝ Մյուքեյզի, (Michael Bernard Mukasey, ), ամերիկացի իրավաբան և փիլիսոփա։ ԱՄՆ գլխավոր դատախազ (2007—2009)։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1941 թվականի հուլիսի 28-ին Նյու Յորք քաղաքի Բրոնքս շրջանում։ 1959 թվականին ավարտել է եշիվա Նյու Յորքում։ 1963 թվականին ավարտել է Կոլումբիայի համալսարանը։ 1967 թվականին Եյլի համալսարանում ստացել է իրավաբանական կրթություն։ 1967-1972 թվականներին մասնավոր իրավաբանական պրակտիկա է ունեցել Նյու Յորքում։ Այնուհետև Մանհեթենում ստացել է դաշնային դատախազի օգնականի պաշտոնը։ 1976 թվականին վերադարձել է փաստաբանական պրակտիկային (այս անգամ Patterson Belknap Webb & Tyler-ում), որտեղ մեկ տարի անց տեղավորվել է Նյու Յորքի ապագա քաղաքապետ Ռուդոլֆ Ջուլիանին, որի հետ նրանք հանդիպել են դատախազությունում աշխատելիս ։
1987 թվականի հուլիսի 27-ին նախագահ Ռոնալդ Ռեյգանը Նյու Յորքի Հարավային օկրուգում դաշնային դատավորի պաշտունում առաջարկել է Մուկասեյի թեկնածությունը։ 1987 թվականի նոյեմբերի 6-ին Սենատը նրան հաստատել է։ Նոյեմբերի 9-ին ստանձնել է այդ պաշտոնը և զբաղեցրել մինչև 2006 թվականը՝ նրա հրաժարական տալը։ 2000-2006 թվականներին եղել է օկրուգի գլխավոր դատավոր ։ Նյու Յորքի դաշնային դատավոր լինելով՝ Մուկասեյը մի քանի կարևոր գործընթացներ է վարել։ 1996 թվականին մեղադրական դատավճիռ է կայացրել Օմար Ռահմանին (1993 թվականի փետրվարի 26-ին Նյու Յորքի Համաշխարհային առևտրի կենտրոնում տեղի ունեցած պայթյունի գործով), իսկ 2003 թվականին նախնական դատական լսումներ է վարել Խոսե Պադիլիայի գործով (Հետագայում դատապարտվել է նրան «կեղտոտ ռումբի» պայթյունի նախապատրաստման համար)։ Քննվող գործերի հատուկ վտանգի պատճառով Մուկասեյը ստացել է ԱՄՆ մարշալների ծառայության շուրջօրյա անվտանգություն ։
2007 թվականին նախագահ Ջորջ Ու. Բուշը ԱՄՆ-ի գլխավոր դատախազի պաշտոնում Սենատին առաջարկել է Մուկասեյի թեկնածությունը՝ սեպտեմբերին Ալբերտո Գոնսալեսի պաշտոնաթողությունից հետո։ Նոյեմբերի 8-ին 53 ձայնի մեծամասնությամբ հաստատվել է ԱՄՆ-ի գլխավոր դատախազ։ Որոշումը հաջողվել է ընդունել միայն երկար բանավեճերից հետո, որոնք կապված են եղել ջրով խոշտանգման խնդրի նկատմամբ թեկնածուի վերաբերմունքի հետ։ Լսումների ընթացքում Մուկասեյը ջրահեղձման իմիտացիայի պրակտիկան «զզվելի» է անվանել, բայց միաժամանակ հայտարարել է, որ վստահ չէ, թե կարելի է արդյոք նրան խոշտանգել ։ Նոյեմբերի 9-ին երդում է տվել և ստանձնել այդ պաշտոնը ։ Դեռևս Մուկասեյի թեկնածության քննարկման ժամանակ Սպիտակ տան պաշտոնական ներկայացուցիչները հայտարարել են, որ Սենատի կողմից իր նոր պաշտոնում հաստատվելու դեպքում պետք է հրաժարվի իր հին ընկերոջ և ԱՄՆ նախագահի թեկնածու Ռուդոլֆ Ջուլիանիի, ինչպես նաև նրանց ընդհանուր ծանոթ, Նյու Յորքի ոստիկանության նախկին կոմիսար Ջուլիանիի քաղաքապետ Բեռնար Քերիկին վերաբերող գործերին մասնակցելուց, որն այդ ժամանակ հետաքննության տակ էր գտնվում կոռուպցիայի կասկածանքով ։ 2009 թվականի փետրվարին՝ նախագահ Բարաք Օբամայի պաշտոնը ստանձնելուց հետո, նոր գլխավոր դատախազ է նշանակվել Էրիկ Հոլդերը ։
2014 թվականին Մուկասեյը հոդված է հրապարակել, որում քննադատել է Գուանտանամոյի բանտը փակելու մասին նախագահ Բարաք Օբամայի խոստումը և հիմնավորել, որ այն անհրաժեշտ է պահպանել՝ որպես միջազգային ահաբեկչությունը զսպելու ամենաարդյունավետ միջոցներից մեկը ։
Տիչինո
Տիչինո (Tessin; Tessin; Ticino; Tessin), իտալախոս կանտոն Շվեյցարիայի հարավում, Իտալիայի հետ սահմանի մոտ։ 1803 թվականին, երբ հիմնադրվում էր Շվեյցարիայի Համադաշնությունը, Բելինցոնայի ու Լուգանոյի կանտոնները միավորվեցին, և դրա արդյունքում կազմավորված նոր կանտոնն անվանվեց նրա տարածքով մինչև Լագո Մաջորե լիճը հոսող Տիչինո գետի անունով, որը, մի շարք ուսումնասիրողների կարծիքով, առաջացել է հնդեվրոպական tak արմատից (նշանակում է հալվող, հոսող) ։
Հակիրճ տեղեկատվություն
Տիչինոյի կանտոնն զբաղեցնում է 2812| քառակուսի կիլոմետր տարածք, որի մոտավորապես երեք քառորդ մասը պիտանի է գյուղատնտեսական նպատակներով օգտագործելու համար ։ 2017 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով բնակիչների թվաքանակը եղել է 353,709, որոնց 70.1%-ը կաթոլիկներ էին : 2016 թվականին Տիչինոն Եվրոպայում երկրորդ տեղն է զբաղեցրել բնակչության երկարակեցության (միջինը՝ 85 տարի) և առաջին տեղը՝ տղամարդկանց երկարակեցության (82,7 տարի) ցուցանիշներով ։
Տիչինոյի տարածքում են գտնվում Համաշխարհային ժառանգության ցանկում ընդգրկված երկու հուշարձան՝ Բելինցոնայի երեք ամրոցներն ու Մոնտե Սան Ջորջոն (Monte San Giorgio) : Կանտոնի մի շարք բնակավայրեր լայնորեն հայտնի են դրանցում պարբերաբար անցկացվող միջազգային մշակութային միջոցառումներով։ Լոկառնոյում ամեն տարվա օգոստոսի երկրորդ շաբաթվա ընթացքում անց է կացվում միջազգային հեղինակավոր կինոփառատոն, Լուգանոյում ու Մենդրիզիոյում հունիս-հուլիս ամիսներին՝ ջազային բացօթյա փառոատոն , որի վերջին շրջանի մասնակիցների թվում եղել են այնպիսի անվանի երաժիշտներ, ինչպես՝ Բուդդի Գայը, Վան Մորիսոնը, Yes, Jethro Tull, Yellowjackets, Al Jarreau, Randy Brecker երաժշտախմբերը ։