cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Գագիկ Պետրոսյան
Գագիկ Ռազմիկի Պետրոսյան (ծնվել է մարտի 10-ին, 1973 թվականին, Ստեփանակերտ, Արցախ), ԱՀ ԱԺ 6-րդ գումարման պատգամավոր , համամասնական ընտրակարգով, «Ազատ հայրենիք» կուսակցության ընտրացուցակով, քաղաքական գործիչ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1973 թվականին Ստեփանակերտ քաղաքում։
Ծառայություն
Ղարաբաղյան շարժման, Արցախյան պատերազմի մասնակից է ԼՂՀ անկախությունը Հայաստանը պիտի ճանաչեր 1994 թվականին. ։
Կարիերա
Ազգային ժողովի առաջին նստաշրջանի 2010 թվականի հունիսի 10-ի նիստում ընտրվել է պետական-իրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ։
«Ազատ հայրենիք» կուսակցության հիմնադիր անդամ,կուսակցության նախագահության անդամ,Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի պետական-իրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։
Ազգային ժողովի «Հայրենիք» խմբակցության անդամ։
Հեղինակ է միջազգային անվտանգության խնդիրների հետ կապված բազմաթիվ հոդվածների և հրապարակումների ։
Պարգևներ և շքանշաններ
Պարգևատրվել է «Մարտական ծառայություն» (ԼՂՀ նախագահի թիվ 66 հրամանագիր, 01.09.2006 թվակաՆ) և «Մխիթար Գոշ» (ԱՀ նախագահի թիվ 13-Ա հրամանագիր 16.02.2018 թվական) մեդալներով։
Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարան - Գանձասար գիտամշակութային կենտրոն
Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարան - Գանձասար գիտամշակութային կենտրոն, Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանի արցախյան մասնաճյուղը, որը տեղակայված է Գանձասարի վանքի հարակից տարածքում։
Պատմություն
Մատենադարանի արցախյան մասնաճյուղը կառուցվել է Գանձասարի վանքին կից հոգևոր ճեմարանի համար կառուցված շենքի հիման վրա՝ ճարտարապետ Վալերի Հայրապետյանի նախագծմամբ։ Մատենադարանի արցախյան մասնաճյուղի նախագծմանը խորհրդատվության կարգով մասնակցել է ճարտարապետ Արթուր Մեսչյանը ։ Գանձասարի վանքին հարակից շինությունը հիմնանորոգվել է «Փյունիկ» մարդկային ռեսուրսների զարգացման համահայկական հիմնադրամի միջոցներով, հիմնադրամի համանախագահներ Գաբրիել Չեմպերճյանի և Լևոն Սարգսյանի մեկենասությամբ ։
Կենտրոնի բացման արարողությանը մասնակցել են Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանը, Արցախի նախագահ Բակո Սահակյանը, Արցախի մշակույթի նախարար Նարինե Աղաբալյանը, Երևանի Մատենադարանի տնօրեն Հրաչյա Թամրազյանը, Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի նախագահ Ռադիկ Մարտիրոսյանը, Օքսֆորդի համալսարանի պրոֆեսոր, հայագետ Թել Մարտենվանլինդը, պետական բարձրաստիճան պաշտոնյաներ, հոգևոր դասի և գիտական հանրության ներկայացուցիչներ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայոց պատմության թանգարաններ Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության թանգարաններ
Նիկոլ Աղբալյան
Նիկոլ Պողոսի Աղբալյան, հասարակական-քաղաքական գործիչ, գրականագետ, մանկավարժ, ՀՅԴ կուսակցության անդամ։
Հայաստանի առաջին հանրապետության կրթության նախարար։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1873 թվականին Թիֆլիսում։ Նախնական կրթությունը ստացել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում, այնուհետև՝ Գևորգյան ճեմարանում։ Ուսանել է Մոսկվայի, Լոզանի, Սորբոնի համալսարաններում։ Ուսուցչություն է արել Կաղզվանում, Շուշիում, Թիֆլիսում և այլուր։ Առաջին աշխարհամարտի սկզբից դարձել է Ազգային Բյուրոյի, ապա՝ խորհրդի և կամավորական գնդերի կարգադրիչ անդամ, զբաղվել է հայ գաղթականների տեղափոխման հարցերով։ 1918-1920 թվականներին եղել է ՀՀ խորհրդարանի անդամ, իսկ 1919 թվականին նշանակվել է լուսավորության և արվեստի նախարար։
Եղել է Վերնատան և Հայ գրողների ընկերության անդամ։ Աշխատակցել է «Մուրճ», «Հորիզոն», «Նոր Հոսանք», «Հանդես ամսօրյա» և այլ պարբերականների։ Հայաստանում խորհրդային իշխանություն հաստատվելուց հետո՝ 1921 թվականին, նախ բանտարկվել է, ապա Խորհրդային Հայաստանից տարագրվել է արտասահման։ 1930 թվականից բնակություն է հաստատել Բեյրութում և եղել է Համազգայինի Նշան Փալանճյան Ճեմարանի հիմնադիրը՝ Լևոն Շանթի հետ, որտեղ և դասավանդել է մինչև կյանքի վերջը  ։ Նիկոլ Աղբալյանը մահացել է 1947 թվականին Բեյրութում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Հայաստանի Հանրապետության Խորհրդարանի (1918-1920) 2-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա Կատեգորիա:Հայաստանի նախարարներ
Ժուրավկա (գյուղ, Սումիի շրջան)
Ժուրավկա (Журавка), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Սումիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Ժուրավկա գյուղում բնակվում էր 158 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Սումիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Սկուբի Դու. խորհրդավոր կազմակերպություն
'''«Սկուբի Դու. խորհրդավոր կազմակերպություն»''' (Scooby-Doo! Mystery Incorporated, ամերիկյան արտադրության մուլտսերիալ, որը պատմում է Սկուբի Դուի և նրա ընկերների արկածների մասին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլերեն հեռուստասերիալներ
Պամիրյան լեզուներ
Պամիրյան լեզուներ, հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի իրանական ճյուղին պատկանող ազգակից լեզուների խումբ։ Պամիրյան լեզուների մեջ են մտնում շուգնանա-ռուշանական լեզվախումբը, յազգուլամերենը, իշկաշիմերենը և վախաներենը։ Որոշ լեզվաբաններ պամիրյան լեզու են համարում նաև մունջաներենը։
Պամիրյան լեզուները, բացառությամբ յազգուլամերենի և մունջաներենի, տարածված են Տաջիկիստանում (Լեռնային Բադախշանի Ինքնավար Մարզ), Աֆղանստանի, Պակիստանի և Չինաստանի սահմանակից շրջաններում։ Ցազգուլամերենը տարածված է միայն Տաջիկիստանում, մունջաներենը՝ Աֆղանստանում և Պակիստանում։
1980-ական թթ. տվյալներով շուգնանառուշանական խմբի լեզուներով խոսում էր մոտ 40 հազար, վախաներենով՝ մոտ 20 հազար մարդ։ Բոլոր պամիրյան լեզուները անգիր են։ Տարբեր պամիրյան լեզուների կրողները միմյանց չեն հասկանում։ Պամիրյան լեզուներն ունեն յուրահատկություններ, որոնցով հակադրվում են իրանական ճյուղի մյուս լեզուներին։ Հ նչյունական առանձնահատկություններից են՝ միջատամնային θ, δ և ետնալեզվային շփական ẋ և ẏ (բացառությամբ իշկաշիմերենի և մունջաներենի) բաղաձայնների առկայությունը։ Ձևաբանական ընդհանրությունները հանդես են գալիս դերանվանական և բայական համակարգերում։ Ունեն բառապաշարային ընդհանրություններ։
Կատեգորիա:Հնդեվրոպական լեզուներ
Ցալդաշի
Ցալդաշի (ცალდაში), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Սամեգրելո-Զեմո Սվանեթ մարզի Մեստիայի շրջանում ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 41 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Մեստիայի շրջան‎‎‎
Պեչի (գյուղ, Լուկոյանովսկի շրջան)
Պեչի (Печи), գյուղ Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Լուկոյանովսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Լուկոյանովսկի շրջանի բնակավայրեր
Սոնգ Հյե Ռիմ
Սոնգ Հյե Ռիմ (հանգըլ՝ 성혜림; ), հյուսիսկորեացի դերասանուհի, ավելի հայտնի է որպես Կիմ Ջոնգ Իլի կանանցից մեկը։
Վաղ կյանք և կրթություն
Սոնը ծնվել է Չհանյոնում, երբ Կորեան Ճապոնիայի ղեկավարության տակ էր գտնվում։ 1955 թվականին ընդունվել է Փյոնյանի ֆիլմերի ակադեմիան, բայց հաջորդ տարի թողեց այն, քանի որ հղի էր իր դստրով։ Հետագայում նա նորից ընդունվեց և ավարտեց այն, ֆիլմային առաջնաելույթը ունեցել է 1960 թվականին։ Նա դարձավ 1960-ականների հայտնի դերասանուհիներից մեկը, նկարահանվելով «Օնջոնլյոն» (հանգըլ՝ 온정령) և «Բեկ Իլ Հոն» (հանգըլ՝ 백일홍) ֆիլմերում։
Նրա մասին տեղեկությունների մեծ մասը պատմել է նրա քույրը՝ Սոնգ Հյո Ռանը։ Նրա նախկին ընկեր Կիմ Յոն Սոնգը հրատարակել է նրա հիշատակին նվիրված «Ես Սոնգ Հյե Ռիմի ընկերն եմ» գիրքը, ըստ որի նա և նրա ընտանիքը տասը տարով ուղարկվել էին համակենտրոնացման ճամբար, հետո նա իմացավ Հյե Ռիմի գաղտնիքը, որը դարձավ նրա երեխաների և ծնողների մահվան պատճառ, իսկ նրա ամուսնուն տարան և նրան այլևս չտեսավ մինչ այն ժամանակ, երբ նա չորոշեց փախչել Հարավային Կորեա 2003 թվականին   ։
Անձնական կյանք
Հյե Ռիմը սկսել է հանդիպել Կիմ Ջոնգ Իլի հետ 1968 թվականին, առաջին ամուսնու հետ բաժանվելուց հետո։ Ըստ տեղեկությունների նա Ջոնգ Իլի առաջին կիննն է։ 1971 թվականին ծնել է Կին Ջոնգ Նամին, ով պետք է դառնար Կիմ Ջոնգ Իլի պաշտոնի ժառանգորդը։ Երեխայի ծնունդը մինչև 1975 թվականը գաղտնի է պահվել Կիմ Իլ Սոնգից ։
Անկում և մահ
Վաղ 1980-ականներից սկսած նա մեկնում էր Մոսկվա բուժման համար։ 1996 թվականին լուրեր էին պտտվում, որ նա գնացել է արևմուտք, բայց Հարավային Կորեայի ներկայացուցիչները հերքել են այդ լուրերը։ Մահացել է 2002 թվականի մայիսի 18-ին ։ Կարծիք կա, որ մահացել է Մոսկվայում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հյուսիսկորեացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Տրոեկուրովյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Բադալ Ղազարյան
Բադալ Հովակիմի Ղազարյան (1866, Բրաջուր, Ռուսական կայսրություն - մահվ թվ՝ անհայտ, Բրաջուր, Ադրբեջանի ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայազգի ռազմական գործիչ, ֆիդայի, Գանձակ քաղաքում տեղի ունեցած հայ-թաթարական կռիվների և մի շարք այլ պատերազմների մասնակից, հայկական մի շարք բնակավայրեր ընդգրկող տարածքի հարյուրապետ ։
Բադալ Ղազարյանը ծնվել է 1866 թվականին Ռուսական կայսրության կազմում գտնվող հայկական Բրաջուր բնակավայրում Հովակիմի ընտանիքում ։
Նախնական կրթությունը ստացել է հայրենի գյուղի միջնակարկ դպրոցում։ Այնուհետև ուսումը շարունակել է Գանձակ քաղաքի գիմնազիայում։ Այն ավարտելուց հետո մեկնել է Թիֆլիս քաղաք, որտեղ սովորել և ավարտել է ռազմական ուսումնարանը ։
Ուսումնարանն ավարտելուց հետո Բադալ Ղազարյանը զորակոչվել է Ցարական Ռուսաստանի բանակ, ստացել ցարական բանակի կապիտանի կոչում, արժանացել Գեորգիևյան խաչի ասպետի կոչման ։
Ռուսական կայսրության բանակի կազմում մասնակցել է 1904 - 1905 թվականներին տեղի ունեցած ռուս-ճապոնական պատերազմին։ Հայ-թաթարական ընդհարումների ընթացքում՝ 1905 - 1907 թվականներին, հայկական ինքնապաշտպանական զորամիավորումների կազմում մասնակցել է Գանձակի կռիվներին ։
1906 - 1920 թվականներին Բադալ Ղազարյանը հանդիսացել է Բրաջուր, Մուռուտ, Ոսկանապատ և Վարդաշեն գյուղերի հարյուրապետ ։
Գարդմանքի խորհրդայնացումից և այն Ադրբեջանական ԽՍՀ կազմում ընդգրկելուց հետո Բադալ Ղազարյանը աշխատել է որպես Բրաջուր գյուղի հովիվ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1866 ծնունդներ Կատեգորիա:Բրաջուր գյուղում ծնվածներ Կատեգորիա:Բրաջուր գյուղում մահացածներ Կատեգորիա:Հայ ռազմական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ ֆիդայիներ Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության անձինք
Ուզունմուսա
Ուզունմուսա, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Օրդուի գավառակում։
Տես նաև
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Դումանով
Դումանով (Думанів), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կամենեց-Պոդոլսկիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Դումանով գյուղում բնակվում էր 897 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2612 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 343,42 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կամենեց-Պոդոլսկիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1412 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Յակով Հարոն
Յակով Հարոն (Я́ков Евге́ньевич Харо́н, ), կինեմատոգրաֆի խորհրդային գործիչ, հնչյունային օպերատոր և գրող։ ՌԽՖՍՀ մշակույթի վաստակավոր աշխատակից (1969 թվական)։
Կենսագրություն
1920-ական թվականներին մոր հետ ապրել է Բեռլինում, աշխատել է խորհրդային առևտրական ներկայացուցչությունում որպես մեքենավար։ Այնտեղ ավարտել է Բեռլինի կոնսերվատորիայի երեք կուրսը և գիմնազիան։
1932 թվականից ապրել է Մոսկվայում։ Աշխատել է «Մոսֆիլմ» կինոստուդիայում։
1948 թվականին նորից ձերբակալվել է և տարագրություն է ուղարկվել Աբական, որտեղ աշխատել է որպես հաշվետար, դասավանել է դպրոցում, վարել է ավտոտրակտորային խմբակ և նույնիսկ նախաձեռնություններում ներկայացումներ է բեմադրել ։ Ռեաբիլիտացվել է 1954 թվականին։
Ճամբարի տարիներին Ամուրի մարզի Սվոդոբնի քաղաքում ծանոթացել է Յուրի Վեյներտի հետ, ում հետ համահեղինակությամբ սկսել է հայտնի «Գիյոմ դյու Վենտրեի չար երգերը» բանաստեղծությունների շարքը։ Շարքն ավարտվել է Հարոնի ազատվելուց հետո։
Հետագայում դասավանդել է Մոսկվայի Գերասիմովի անվան կինեմատոգրաֆիայի համառուսական պետական ինստիտուտում, Հեռուստատեսության 4-րդ ծրագրում ձայնի մասին վարել է զրույցներ ։
1964-1969 թվականներին Սցենարիստների և ռեժիսորների բարձրագույն դասընթացներում վարել է «Երաժշտա-ձայնային ֆիլմի ձևակերպումը» դասախոսությունների շարքը ։
Մահացել է 1972 թվականի մարտի 6-ին, Մոսկվայում։ Թաղված է Նովոյե Դոնսկոյե գերեզմանատանը։
Մատենագրություն
Харон Я. Е. Злые песни Гийома дю Вентре : Прозаический комментарий к поэтической биографии. — М. : Книга, 1989. — 240 с. : портр.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Գեոմորֆոլոգիա
Պատմություն
Գեոմորֆոլոգիան որպես ինքնուրույն գիտություն հիմնադրվել է XIX դարի վերջին և XX դարի սկզբին, երբ ձևավորվել են գեոմորֆոլոգիական ամերիկյան (Ու․ Մ․ Դևիս) և եվրոպական (Ա․ Պենկ, Ֆ. Ռիխտհոֆեն, Վ․ Պենկ) դպրոցները։ Ամերիկյան դպրոցի տեսական կոնցեպցիա ն առավել լրիվ արտահայտվել է Դևիսի աշխարհագրական ցիկլերի մասին ուսմունքում, իսկ եվրոպական դպրոցինը՝ Վ․ Պենկի ռելիեֆի վերընթաց և վայրընթաց զարգացման տեսությամբ։ Վերջին տասնամյակներում արտասահմանյան գիտնականները մեծ ուշադրություն են դարձնում դինամիկ գեոմորֆոլոգիայի և մորֆոմետրիայի հարցերին։ Ռուսաստանում գեոմորֆոլոգիայի հիմունքները մշակվել են Պ․ Պ․ Սեմյոնով-Տյան-Շանսկու, Պ․ Ա․ Կրոպուտկինի, Վ․ Վ․ Դոկուչաևի, Ի․ Վ․ Մուշկետովի, Դ․ Ն․ Անուչինի և այլոց կողմից։ Խորհրդային շրջանում ԽՍՀՄ տարածքի գեոմորֆոլոգիական ուսումնասիրության, գեոմորֆոլոգիայի տեսական հիմունքների և այլ բնագավառներում ձեռք են բերված մեծ նվաճումներ (Յա․ Ս․ Էդելշտեյն, Ի․ Ս․ Շչուկին, Կ․ Կ․ Մարկով, Ի․ Պ․ Գերասիմով, Ն․ Վ․ Դումիտրաշկո և ուրիշներ)։ ԽՍՀՄ-ում գեոմորֆոլոգիան զարգացել է 1950-ական թվականներից, Մոսկվայի և տեղի (ԽՍՀՄ ԳԱ, Երևանի պետական համալսարան, ԽՍՀՄ Մինիստրների սովետի երկրաբանական վարչություն) գիտնականնևրի կողմից հատկապես ուսումնասիրվել են հանրապետության և հարակից շրջանների ռելիեֆի ընդհանուր առանձնահատկությունները, մորֆոստրուկտուրան, արտածին պրոցեսները և այլն, որոնց արդյունքներն ամփոփված են մենագրություններում և տարբեր մասշտաբի գեմորֆոլոգիական քարտեզներում։
Ընդհանուր գեոմորֆոլոգիա
Ընդհանուր գեոմորֆոլոգիան ուսումնասիրում է ռելիեֆի ծագման և ձևավորման բոլոր, իսկ մասնավոր գեոմորֆոլոգիան՝ մեկ կամ մի քանի կողմերը։
Պլանետար գեոմորֆոլոգիա
Պլանետար գեոմորֆոլոգիան ուսումնասիրում է ռելիեֆի խոշորագույն ձևերը։
Ռեգիոնալ գեոմորֆոլոգիա
Առանձին շրջանների մորֆոլոգիան հետազոտում է ռեգիոնալ գեոմորֆոլոգիան։
Կիրառական գեոմորֆոլոգիա
Ռեգիոնալ գեոմորֆոլոգիայի հետազոտման արդյունքները ժողովրդական տնտեսության մեջ կիրառելու տեսական հիմունքնևրը մշակում է կիրառական գեոմորֆոլոգիան։
Պալեոգեոմորֆոլոգիա
Պալեոգեոմորֆոլոգիան լուսաբանում է ռելիեֆի էվոլյուցիան անցյալ երկրաբանական դարաշրջաններում։
Գեոմորֆոլոգիայի հետազոտման մեթոդները
Գեոմորֆոլոգիայի հիմնական մեթոդը դաշտային հետազոտություններն են և գեոմորֆոլոգիական հանույթը, որոնց հիման վրա կազմվում են ընդհանուր և հատուկ գեոմորֆոլոգիական քարտեզներ։ Գեոմորֆոլոգիայի տվյալները օգտագործվում են օգտակար հանածոների (հատկապես՝ ցրոնային) հանքավայրերի որոնման համար, արդյունաբերական, հիդրոտեխնիկական կառույցների, ճանապարհների շինարարության ժամանակ։
Տուրիչանի
Տուրիչանի (Туричани), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Տուրիի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1794 թվականին։
Գեոմորֆոլոգիա
Գեոմորֆոլոգիական մակարդակ
«Գեոմորֆոլոգիական մակարդակ» հասկացությունը 1948 թվականին առաջարկել է խորհրդային գեոմորֆոլոգ Կոնստանտին Մարկովը՝ ռելիեֆ առաջացնող արտածին և ներծին պրոցեսների փոխազդեցությունը ըմբռնելու համար։ Սովորաբար արտածին ուժերը, ազդելով Երկրի մակերևույթի վրա, հարթեցնում են ռելիեֆը և ստեղծում որոշակի գեոմորֆոլոգիական մակարդակ։ Գոյություն ունի այնքան գեոմորֆոլոգիական մակարդակ, որքան արտածին պրոցեսներ՝ աբրազիոն-կուտակումային մակարդակ, դենուդացիոն մակարդակ, ձյան սահմանի մակարդակ, վերին դենուդացիոն մակարդակ և այլն։ Տվյալ Գեոմորֆոլոգիական մակարդակի սահմաններում համապատասխան արտածին պրոցեսը համարվում է առաջատար։ Եթե երկրակեղևը լիներ անշարժ, ապա յուրաքանչյուր գեոմագնիսական մակարդակ կունենար պատյանի բնույթ, որը համակենտրոն կերպով կշրջապատեր Երկրի մակերևույթը, սակայն երկրակեղևի շարժումները ձևափոխում են նրանց։ Այսպիսով, գեոմորֆոլոգիական մակարդակի իրական պատկերը ռելիեֆստեղծող արտածին և ներծին ուժերի փոխազդեցության արդյունքն է։ Գեոմորֆոլոգիական մակարդակի ծագման, հասակի և հետագա փոփոխությունների վերլուծությունը գեոմորֆոլոգիական ուսումնասիրությունների հիմնական մեթոդներից մեկն է։
Տուրիչանի
2001 թվականի տվյալներով Տուրիչանի գյուղում բնակվում էր 222 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,998 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 222,44 մարդ/կմ²։
Գեոմորֆոլոգիա
Գեոմորֆոլոգիական մակարդակ
Կատեգորիա:Գեոմորֆոլոգիա Կատեգորիա:Սեյսմոլոգիա
Տուրիչանի
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Տուրիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1794 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ալտո Կարիրի ազգային պարկ
Ալտո Կարիրի ազգային պարկ (Parque Nacional do Alto Cariri), ազգային պարկ Բրազիլիայում։
Տեղագրություն
Ալտո Կարիրի ազգային պարկը գտնվում է Բահիա նահանգի Գուարատինգա մունիցիպալիտետում ։ Ունի 19238 հա տարածք ։
Պարկն Ատլանտյան անտառ բիոմում է ։ Կարիրի լեռնազանգվածի արևելյան կողմը խոնավ է և զբաղեցված լեռնային խոնավ անտառով։ Դեպի արևմուտք այն ավելի չոր է, ու կիսատերևաթափ անտառն աստիճանաբար դառնում է գերիշխող։ Կարիրի լեռնազանգվածի հյուսիսային հատվածում անտառները մոտ են Ժեկիտինիոնիա ցածրավայրի կիսատերևաթափ անտառին։ Ամենաբարձր և կտրուկ բլուրների գագաթներին կան քարքարոտ դաշտեր` ժայռերով, բրոմելների, խոլորձների, կակտուսների և ձարխոտերի բազմաթիվ տեսակներով։ Գոյություն ունեն երկկենցաղների 35 տեսակներ, որոնցից ինը էնդեմիկ են, իսկ չորսը նոր են գիտության համար ։
Կառավարում
Ալտո Կարիրի ազգային պարկը ստեղծվել է 2010 թվականի հունիսի 11-ի դաշնային հրամանագրով՝ մոտավորապես 19264 հա տարածքով ։ Այն դարձել է Կենտրոնական Ատլանտյան անտառ էկոլոգիական միջանցքի մի մասը, որը ստեղծվել է 2002 թվականին ։ Պարկը դասվում է Բնության պահպանության միջազգային միության II կատեգորիային (ազգային պարկ)։ Նպատակն է պահպանել Ալտո Կարիրի լեռնային համակարգը, ապահովել վտանգված թռչունների և կենդանիների կենսունակ բնակչությունը, հատկապես՝ Brachyteles hypoxanthus տեսակի սարդ-կապիկների, ինչպես նաև պահպանել ու վերականգնել ջրբաժան գծերն ու ջրային ուղիները, աջակցել կրթության, շրջակա միջավայրի մեկնաբանության, ռեկրացիայի, էկոտուրիզմի և գիտական հետազոտությունների զարգացմանը։ Կառավարվում է Չիկո Մենդեսի Կենսաբազմազանության պահպանության ինստիտուտի կողմից։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Կատեգորիա ԲՊՀՄ II Կատեգորիա:Բրազիլիայի ազգային պարկեր
Ռոմելա Դադայան
Ռոմելա Նիկոլայի Դադայան, հայ մանկավարժ, քաղաքական գործիչ։ ԼՂՀ վաստակավոր մանկավարժ ։ ԼՂՀ 4-րդ, 5-րդ, 6-րդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավոր ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1951 թվականի հոկտեմբերի 22-ին, Ադրբեջանական ԽՍՀ Շամախիի շրջանի Մադրասա գյուղում։ 1968 թվականին ավարտել է միջնակարգ դպրոցը և 1968-1973 թվականներին Մադրասայի դպրոցում աշխատել որպես ավագ ջոկատավար։ 1969 թվականին ընդունվել է Բաքվի մանկավարժական ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետը։ 1973-1974 ուսումնական տարում աշխատել է Լեռնային Ղարաբաղի Մարտակերտի շրջանի Չայլու գյուղի միջնակարգ դպրոցում՝ որպես հայոց լեզվի և գրականության ուսուցչուհի։ 1975 թվականին ավարտել է Ստեփանակերտի մանկավարժական ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետը (հեռակա բաժին)։
1974-1975 թվականներին աշխատել է Ստեփանակերտի թիվ 4 մանկապարտեզում, իսկ մինչև 1979 թվականը` հատուկ գիշերօթիկ դպրոցում՝ որպես դաստիարակչուհի։ 1979 թվականին նշանակվել է Ստեփանակերտի թիվ 1 միջնակարգ դպրոցի արտադասարանական աշխատանքների կազմակերպիչ, 1988 թվականին՝ փոխտնօրեն, 1994 թվականին՝ տնօրեն։
2005 թվականի հունիսի 19-ի խորհրդարանական ընտրություններում ընտրվել է ԼՂՀ չորրորդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավոր՝ համամասնական ընտրակարգով, «Ազատ Հայրենիք» կուսակցության ընտրացուցակով։ Եղել է Ազգային ժողովի սոցիալական ոլորտի հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ 2010 թվականի մայիսի 23-ի խորհրդարանական ընտրություններում ընտրվել է ԼՂՀ հինգերորդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավոր՝ համամասնական ընտրակարգով, «Ազատ Հայրենիք» կուսակցության ընտրացուցակով։ Ազգային ժողովի գիտության, կրթության, մշակույթի, երիտասարդության և սպորտի հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ է ։
2015 թվականի մայիսի 3-ին կայացած խորհրդարանական ընտրություններում ընտրվել է ԼՂՀ  6-րդ գումարման ԱԺ պատգամավոր՝ համամասնական ընտրակարգով, «Ազատ հայրենիք» կուսակցության ընտրացուցակով ։
Ազգային ժողովի սոցիալական և առողջապահության հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի տեղակալն է։
«Ազատ Հայրենիք» կուսակցության անդամ է։ Ազգային ժողովի «Հայրենիք» խմբակցության անդամ է, խմբակցության քարտուղար ։
Ընտանիք
Ամուսնացած է, ունի երեք զավակ։
Զարեչնայա (գյուղ, Օկուլովսկի շրջան)
Զարեչնայա (Заречная), գյուղ Ռուսաստանի Նովգորոդի մարզի Օկուլովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2006 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 3 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նովգորոդի մարզի Օկուլովսկի շրջանի բնակավայրեր
Ցալերի
Ցալերի (ცალერი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Սամեգրելո-Զեմո Սվանեթ մարզի Մեստիայի շրջանում ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 5 մարդ ։
Հատշեպսուտ
Հատշեպսուտ (Hatshepsut,, նաև Հաչեպսուտ, եգիպտերեն՝ «Ամենաառաջինն ազնվական տիկնանց մեջ» , ), եգիպտական տասնութերորդ արքայատոհմի հինգերորդ փարավոն, որը հանդիսացել է պատմականորեն հաստատված երկրորդ կին-փարավոնը Սեբեկնեֆերուից հետո ։ (Հատշեպսուտից առաջ հնարավոր է տարբեր այլ կանայք ղեկավարած լինեն որպես իշխող թագուհիներ կամ ռեգենտներ, ինչպես օրինակ Նեյթհոտեպը մոտավորապես 1600 տարի նրանից առաջ)։
Պրիշտինա
Պրիշտինա (Приштина / Priština, Prishtinë), Կոսովո և Մետոքիա ինքնավար շրջանի մայրաքաղաքը, որը գտնվում է մասամբ ճանաչված Կոսովոյի Հանրապետության ղեկավարության հսկողության տակ և հանդիսանում է նրա մայրաքաղաքը։ Բնակչությունը՝ ։
Հատշեպսուտ
Հատշեպսուտը եգիպտական գահ է բարձրացել մ․թ․ա․ 1478 թվականին։ Նրա իշխանության գալն ուշագրավ է եղել, քանի որ նրանից պահանջվել է օգտագործել իր ծագումը, կրթությունն ու կրոնի ընկալումը։ Հատշեպսուտի ծագումն անբասիր է եղել, քանի որ նա եղել է արքայի դուստր, քույր և կին։ Կրոնի նրա ընկալումը թույլ է տվել Հատշեպսուտին հաստատել իրեն որպես Ամոն աստծո կին ։ Պաշտոնապես նա ղեկավարել է Թութմոս III-ի հետ համատեղ, որը գահ էր բարձրացել նախորդ տարի՝ երկու տարեկան հասակում։ Հատշեպսուտը եղել է Թութմոս III-ի հոր՝ Թութմոս II-ի գլխավոր կինը։ Եգիպտագետների կողմից համարվել է ամենահաջողակ փարավոններից մեկը, որն իշխել է ավելի երկար, քան բնիկ եգիպտական արքայատոհմի որևէ այլ կին։ Ըստ եգիպտագետ Ջեյմս Հենրի Բրեստեդի՝ նա նաև հայտնի է որպես «պատմության մեջ առաջին մեծ կինը, որի մասին մենք տեղեկացված ենք» ։
Գահակալություն
Չնայած Հատշեպսուտի գահակալության մասին ժամանակակից գրառումները փաստագրված են բազմազան հնագույն աղբյուրներով, վաղ ժամանկակից շրջանի գիտնականների կարծիքով նա ծառայել է որպես համառեգենտ մ․թ․ա․ մոտավորապես 1479 - 1458 թվականներին՝ Թութմոս III-ի գահակալության յոթից մինչև քսանմեկերորդ տարիների ընթացքում ։ Մեր օրերում եգիպտագետներն այն կարծիքին են, որ Հատշեպսուտը փարավոնի կարգավիճակ է զբաղեցրել ։
Հնագույն պատմիչների վկայություններով Հատշեպսուտը գահակալել է քսանմեկ տարի։ Հովսեփոս Փլավիոսն ու Հուլիոս Աֆրիկանոսը մեջբերել են Մանեթոնի թագավորների ցուցակը, որտեղ հիշատակված է Ամեսիս կամ Ամենսիս անունով մի կին, որը կոնտեքստից ելնելով նույնականացվել է Հատշեպսուտի հետ։ Փլավիոսի աշխատության մեջ նշվել է, որ նրա գահակալությունը տևել է քսանմեկ տարի և ինը ամիս, մինչդեռ Աֆրիկանոսի մոտ այն քսաներկու տարի է։ Սրանով Հատշեպսուտի գահակալման տարիների մասին պատմական գրառումներն ավարտվում են, քանի որ Թութմոս III-ի առաջին խոշոր օտարերկրյա արշավանքը թվագրվում է քսաներկուերորդ տարով, որը պետք է որ Հատշեպսուտի՝ որպես փարավոն գահակալման քսաներկուերորդ տարին եղած լինի ։
Նրա գահակալության սկիզբը թվագրելն ավելի դժվար է։ Նրա հայրիկի գահակալությունն սկսվել է մ․թ․ա․ կա՛մ 1526, կա՛մ 1506 թվականին, սակայն Թութմոս I-ի և Թութմոս II-ի գահակալության ժամանակահատվածները բացարձակ ճշգրտությամբ որոշել հնարավոր չէ։ Այսպիսով, հնարավոր է, որ Հատշեպսուտը գահ բարձրացած լինի իր հայրիկի՝ Թութմոս I-ի թագադրությունից տասնչորս տարի հետո , հնարավոր է նաև, որ նա գահ բարձրացած լինի Թութմոս I-ի թագադրությունից քսանհինգ տարի անց ։ Հետևաբար, Հատշեպսուտը կարող է իշխանության եկած լինել մ․թ․ա․ կա՛մ 1512, կա՛մ 1479 թվականներին։
Հատշեպսուտի՝ որպես փարավոնի մասին ամենավաղ վկայությունը հանդիպել է Սենմութի ծնողների՝ Ռամոսի և Հատնոֆերի դամբարանում, որտեղ հայտնաբերված իրերի թվում էր մի խեցեգործ կարաս կամ ամֆորա՝ «Տարի 7» դրոշմված տարեթվով ։ Նույն դամբարանից հայտնաբերված մեկ այլ կարաս, որը in situ (տեղում) 1935–36 թվականներին հայտնաբերվել է Մետրոպոլիտեն թանգարանի արշավախմբի կողմից Թեբեի սարալանջի վրա, կնքված է «Աստծո կին Հատշեպսուտի» կնիքով, իսկ ևս երկուսը կրում են «Մաատկարե լավ աստվածուհու» կնիքը ։ «Սենմութի դամբարանի ավերակների միջոցով դամբարանի գերեզմանախցում հայտնված» ամֆորայի թվագրումը կասկած չի հարուցում, որը նշանակում է, որ Հատշեպսուտը համարվել է Եգիպտոսի արքա, ոչ թե թագուհի, իր կառավարման յոթերորդ տարում ։
Առևտրային ուղիներ
Հատշեպսուտը վերականգնել է Եգիպտոսի երկրորդ անցումային ժամանակահատվածում հիքսոսների կողմից Եգիպտոսի նվաճման պատճառով խաթարված առևտրային երթուղիները, որով էլ ստեղծել է տասնութերորդ արքայատոհմի հարստությունը։ Իր գահակալության իններորդ տարում նախաձեռնել և ֆինանսավորել է արշավ դեպի Պունտ երկիր։ Նրա անունից ճանապարհվել են հինգ նավեր, յուրաքանչյուրը 70 ոտաչափ (21 մ) երկարությամբ, մի քանի առագաստով և 210 հոգանոց անձնակազմով, որոնց թվում՝ նավաստիներ ու 30 թիավարողներ։ Պունտում շատ ապրանքներ են գնվել, մասնավորապես խունկ ու զմուռս։
Պունտից Հատշեպսուտի մարդիկ վերադարձել են իրենց հետ 30 խեժածառ բերելով, որոնց արմատները խնամքով դրվել էին զամբյուղներում՝ երկար ճամփորդությանը դիմանալու համար։ Սա արտասահմանից ծառեր փոխպատվաստելու առաջին արձանագրված փորձն էր։ Հայտնի է, որ Հատշեպսուտն այդ ծառերը տնկել է տվել իր տաճարային համալիրի բակում։ Պունտից եգիպտացիները վերադարձել են նաև մի շարք այլ նվերներով, այդ թվում՝ խունկը ։ Ածխացած խունկն աղալով Հատշեպսուտն ստացել է աչքերը գծանշելու նյութ, որն այդ խեժի արձանագրված առաջին կիրառությունն է ։
Այս արշավը Հատշեպսուտը պատկերել է տվել Դեյր էլ-Բահարիի մի ցայտաքանդակում, որը հայտնի է նաև Պունտ երկրի թագուհի Ատիի իրատեսական պատկերմամբ ։ Պունտի արշավից կարճ ժամանակ անց Հատշեպսուտի հրամանով հարձակողական արշավանքներ են իրականացվել դեպի Բիբլոս և Սինայի թերակղզի, որոնց մասին սակայն քիչ բան է հայտնի։ Թեև եգիպտագետները կարծում են, որ Հատշեպսուտի արտաքին քաղաքականությունը հիմնականում խաղաղասիրական է եղել, հնարավոր է, որ նա Նուբիայի և Քանանի դեմ ռազմական արշավներ իրականացրած լինի ։
Շինարարական նախագծեր
Հատշեպսուտը եղել է Հնագույն Եգիպտոսի ամենաբեղմնավոր շինարարներից մեկը, որի հանձնարարությամբ Վերին և Ստորին Եգիպտոսներում հարյուրավոր կառույցներ են ստեղծվել։ Կարելի է ասել, որ նրա կառույցներն ավելի վեհաշուք ու շատ էին, քան Եգիպտոսի միջին թագավորության իր նախորդ գահակալների ստեղծածները։ Հետագա շրջանի փարավոնները փորձել են Հատշեպսուտի որոշ նախագծեր ներկայացնել որպես իրենցը։ Նա աշխատանքի է վերցրել մեծ ճարտարապետ Ինենիին, որն աշխատել էր նաև իր հայրիկի, ամուսնու, ինչպես նաև արքայական տնտես Սենմութի համար։ Հատշեպսուտի գահակալության օրոք այնքան շատ արձան է ստեղծվել, որ հին եգիպտական արտեֆակտներ ունեցող աշխարհի գրեթե բոլոր խոշոր թանգարաններն իրենց հավաքածուներում Հատշեպսուտի որևէ քանդակ ունեն, օրինակ՝ Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարանի Հատշեպսուտի բաժինը նվիրված է բացառապես այդ գործերին։
Մեկ այլ նախագիծ՝ Կառնակի Կարմիր մատուռը, նախատեսված է եղել որպես եռակայմ առագաստանավի սրբատեղի և սկզբնապես հավանաբար գտնվել է երկու կոթողների միջև։ Այն շարված էր Հատշեպսուտի կյանքի նշանակալի իրադարձությունները պատկերող փորագրված քարերով։
Հետագայում հրամայել է կառուցել ևս երկու կոթող՝ որպես փարավոն իր գահակալության 16-րդ տարելիցը նշանավորելու համար․ դրանցից մեկը կոտրվել է կառուցվելու ընթացքում, հետևաբար կառուցվել է երրորդը՝ դրան փոխարինելու համար։ Կոտրված կոթողը թողել են Ասուանի քարհանքում, որտեղ էլ այն դեռ գտնվում է։ Անավարտ կոթող անունով հայտնի այս կոթողը վկայություն է այն մասին, թե ինչպես են կոթողները պատրաստվել ։
Հատշեպսուտը կառուցել է պատերազմի առյուծ-աստվածուհի Պախտի տաճարը։ Նեղոսի արևելյան ափին գտնվող ապառաժ ժայռից քանդակված քարանձավային ստորգետնյա այս տաճարով հիացել են պտղոմեոսյան հույները Եգիպտոսի իրենց նվաճման ժամանակ ու այն անվանել Արտեմիսի քարայր։ Նրանք աստվածուհուն նմանեցրել են իրենց որսորդ աստվածուհի Արտեմիսին։ Համարվում է, որ տաճարը կառուցվել է շատ ավելի հնագույնների կողքին, որոնք չեն պահպանվել։ Տաճարի արխիտրավին երկար տեքստ է, որտեղ Հատշեպսուտը մեղադրում է հիքսոսներին ։ Հետագայում տաճարը ձևափոխվել է և նրա ներքին զարդարանքների մի մասը զավթել է XIX արքայատոհմի փարավոն Սեթի I-ը՝ փորձելով Հատշեպսուտի անվան փոխարեն ներկայացնել իրենը։
Ինչպես մյուս փարավոնների պարագայում, Հատշեպսուտի դեպում նույնպես շինարարական նախագծերի գլուխգործոցը թաղման տաճարն է։ Հատշեպսուտն իր համար համալիր է կառուցել Դեյր էլ-Բահարիում, որը նախագծել և իրականացրել է Սենմութը Նեղոս գետի արևմտյան ափին գտնվող մի տարածքի մուտքի մոտ, որն այսօր հայտնի է որպես Արքաների հովիտ․ հետագա շրջանի բոլոր փարավոնները նախընտրել են այդ տեղանքը՝ իրենց դամբարանները Հատշեպսուտի տաճարի վեհության հետ կապելու նպատակով։ Հատշեպսուտի կառույցներն այդ տարածքի համար նախատեսված առաջին վսեմաշուք կառույցներն էին։
Համալիրի առանցքային կետը Ջեսեր-Ջեսերուն է կամ «Սրբություն Սրբոցը»՝ կատարյալ ներդաշնակության սյունաշար մի կառույց, որն ստեղծվել է Պարթենոնից մոտավորապես հազար տարի առաջ։ Ջեսեր-Ջեսերուն հանգրվանում է մի շարք տեռասների գագաթին, որոնք մի ժամանակ զարդարված են եղել փարթամ այգիներով։ Այն կառուցված է մի ժայռի դիմաց, որը կտրուկ բարձրանում է դրա վերևում։ Ջեսեր-Ջեսերուն և Դեյր Էլ-Բահարիում Հատշեպսուտի համալիրի այլ կառույցներ ճարտարապետության զգալի առաջընթացներ են։ Նրա մեծ նվաճումներից ևս մեկը Հատշեպսուտի ասեղն է (հայտնի նաև որպես գրանիտե կոթողներ)։
Պաշտոնական գովերգում
Չափազանցությունն ընդհանուր է Եգիպտոսի պատմության գրեթե բոլոր արքայական արձանագրությունների համար։ Մինչ բոլոր հին առաջնորդները դա օգտագործում էին իրենց նվաճումները գովաբանելու համար, Հատշեպսուտին անվանել են ամենակայացած փարավոնն իր նվաճումները խթանելու գործում ։ Դա կարող է պայմանավորված լինել փարավոն ժամանակ նրա կատարած ընդարձակ շինարարությամբ, որը նրան հնարավորություն է տվել ինքն իրեն գովելու, բայց այն նաև արտացոլում էր այն հարստությունը, որը նրա քաղաքականությունն ու վարչակազմը բերել էին Եգիպտոսին ու հնարավորություն տվել նրան ֆինանսավորել նման նախագծերը։ Իրենց նվաճումների ուռճացումն ընդունված երևույթ էր, երբ փարավոնները տաճարներ և իրենց գերեզմաններն էին կառուցում։
Կանայք համեմատաբար բարձր կարգավիճակ են ունեցել Հին Եգիպտոսում և վայելել սեփականություն ունենալու, ժառանգելու կամ կտակելու օրինական իրավունքը։ Հազվադեպ էր կինը փարավոն դառնում, միայն Սեբեկնեֆերուն, Խենտկաուս I-ը և հավանաբար Նիտոկրիսն են նախորդել Հատշեպսուտին ։ Նեֆերնեֆրուատոնը և Տաուսերտը հավանաբար միակ կանայք են, որոնք հաջորդել են նրան։ Եգիպտական պատմության մեջ «իշխող թագուհի» հասկացություն չի եղել, «թագավորն» է եղել հին եգիպտական տիտղոսը՝ անկախ սեռից, իսկ Հատշեպսուտի գահակալության տարիներին սկսել է օգտագործվել «փարավոն» բառը՝ իշողին բնութագրելու համար։ Սակայն Հատշեպսուտը միակը չէր, որ «թագավոր» տիտղոսն է ստացել։ Նրանից վեց արքայատոհմ առաջ իշխած Սեբեկնեֆերուն նույնպես անվանվել է «թագավոր»։ Հատշեպսուտը լավ պատրաստված էր փարավոնի դստեր իր պարտականությունների առումով։ Հոր օրոք նա զբաղեցնում էր Աստծո կնոջ կարևոր պաշտոնը։ Նա ուժեղ թագուհու դեր էր ստանձնել իր ամուսնու մոտ և փարավոն դառնալու տարիներին փորձառու էր իր թագավորության կառավարման գործում։
Հատշեպսուտը կրում էր փարավոնի բոլոր ռեգալիաներն ու խորհրդանիշները պաշտոնական արարողությունների ժամանակ․ կոբրայով խաթ գլխազարդը, ավանդական կեղծ մորուքը և շենդիտ կիսաշրջազգեստը ։ Պահպանված շատ արձաններում նա պատկերված է բնորոշ կանացի հագուստով, ինչպես նաև արքայական հանդիսավոր հագուստով։ Անցումային այս շրջանի ավարտից հետո, սակայն, որպես փարավոն Հատշեպսուտի որոշ պաշտոնական պատկերումերում նա կրում է արքայական հագուստ ու փարավոնի ռեգալիա, իսկ որոշ նախկին կանացի պատկերներ փորագրվելով բերվել են արական տեսքի ։
Նա ինքն իրեն անվանել է Մաատկարե, որը նշանակում է «Ճշմարտությունն է Արևի Աստծո Հոգին»։ Այս անունն ընդգծել է փարավոն Մաատկարե Հատշեպսուտի կապը Ամոնի հետ՝ վկայակոչելով փարավոնի՝ «ma’at» ավանդույթը հարգելու միջոցով ներդաշնակությունը պահպանելու պատասխանատվությունը ։
Ավելին, Հատշեպսուտի օսիրիսյան արձանները պատկերում են մահացած փարավոնին որպես Օսիրիս՝ այդ աստծո մարմնով ու ռեգալիայով։ Հատշեպսուտի գերեզմանի բոլոր արձանները պատրաստված են այդ սովորույթի համաձայն։ Մահից հետո հարության խոստումը Օսիրիսի պաշտամունքի հիմքն էր։
Հատշեպսուտի մասին լեգենդների ամենահայտնի օրինակներից մեկը նրա ծննդյան մասին առասպելն է։ Այս առասպելում Ամոնը Ահմոսի մոտ է գալիս Թութմոս I-ի կերպարանքով ու հաճելի բուրմունքներով արթնացնում նրան, որից հետո վերջինիս քթին է դնում կյանքի խորհրդանիշ անխը և նա հղիանում է Հատշեպսուտով։ Երեխաների մարմիններ ստեղծող աստված Խնումը հրաման է ստանում ստեղծել մարմինն ու հոգին կամ ֆիզիկական ներկայությունը / կյանքի ուժը։ Կյանքի ու պտղաբերության աստվածուհի Հեքեթը և Խնումը Ահմոսին առաջնորդում են դեպի էգ առյուծի մահճակալը, որտեղ նա ծնունդ է տալիս Հատշեպսուտին։ Այս իրադարձության յուրաքանչյուր քայլը պատկերված է Կառնակի և իր տաճարային համալիրի ցայտաքանդակներում։
Ամոնի պատգամաբերը հայտարարում է, որ Ամոնի կամքն է, որ Հատշեպսուտը դառնա փարավոն, որով ամրապնդում է վերջինիս դիրքերը։ Նա կրկնել է Ամոնի աջակցության մասին՝ աստծո հայտարարություններն իր հուշարձաններին փորագրել տալով․
"Բարի գալուստ, իմ քաղցր աղջիկ, իմ սիրելի, Վերին ու Ստորին Եգիպտոսի թագավոր Մաատկարե Հատշեպսուտ։ Դու ես փարավոնը, որ տիրում է երկու երկրին ։"
Հատշեպսուտը պնդել է, որ ինքն է իր հայրիկի հավանական ժառանգը և որ հայրն է իրեն դարձրել Եգիպտոսի գահաժառանգ։ Մերօրյա համարյա բոլոր գիտնականները սա համարում են պատմական ժխտողականություն կամ պրոլեպսիս Հատշեպսուտի կողմից, քանի որ նրա հայրիկի ժառանգը Թութմոս II-ն էր։ Դեռ ավելին, Թութմոս I-ը չէր կարող կանխատեսած լինել, որ իր դուստր Հատշեպսուտը կարող էր իր կենդանության օրոք իր որդուց ավելի երկար ապրել։ Շուտով Թութմոս II-ն ամուսնացել է Հատշեպսուտի հետ և վերջինս դարձել է ինչպես նրա մեծ թագուհին, այնպես էլ ամենահզոր կինն արքունիքում։ Կենսագիր Էվելին Վելսը, սակայն, ընդունել է Հատշեպսուտի պնդումը, թե նա իր հայրիկի հավանական ժառանգն էր։ Փարավոն դառնալուց հետո Հատշեպսուտն իր պնդումը հիմնավորել է իր տաճարային համալիրի պատերին փորագրելով․
"Հետո Նորին մեծությունն ասաց նրանց․ «Իմ այս դստերը՝ Խնումետամուն Հատշեպսուտին, կեցցե՛ նա, ես նշանակել եմ իմ գահաժառանգ։ Նա է մարդկանց ուղղորդելու յուրաքանչյուր ոլորտում, նա է անշուշտ ձեզ առաջնորդելու։ Հնազանդվեք նրան, միավորվեք նրա հրամանով»։ Թագավորական ազնվականները, բարձրաստիճան մարդիկ և ժողովրդի առաջնորդները լսեցին նրա դստեր պաշտոնը բարձրացնելու այս հայտարարությունը, Վերին և Ստորին Եգիպտոսի թագավոր Մաատկարե՝ թող նա հավերժ ապրի ։"
Մահ, հուղարկավորություն և մումիֆիկացիա
Հատշեպսուտը դամբարան սկսել է կառուցել, երբ դեռ Թութմոս II-ի մեծ թագուհին էր։ Սակայն դրա չափսերը փարավոնին համապատասխան չէին, ուստի գահ բարձրանալուց հետո սկսվել են մեկ այլ դամբարանի նախապատրաստական աշխատանքները։ Այս նպատակով KV20 դամբարանում, որն սկզբանպես կառուցվել էր իր հայրիկի՝ Թութմոս I-ի համար և որը արքաների հովտում հավանաբար առաջին արքայական դամբարանն էր, նոր գերեզմանախոռոչ է ավելացվել։ Հետևաբար, հնարավոր է, որ երբ նա մահացել է, նրան հուղարկավորել են այդտեղ, իր հայրիկի կողքին ։ Թութմոս III-ի օրոք, սակայն, Թութմոս I-ի համար նոր դամբարան է կառուցվել (KV38), և փարավոնն իր սկզբնական դամբարանից տեղափոխվել է։ Միևնույն ժամանակ հնարավոր է, որ Հատշեպսուտի մարմինը տեղափոխած լինեն իր դայակի՝ Սիտր Ինի դամբարան՝ KV60։ Հնարավոր է, որ Թութմոս III-ի որդի Ամենհոտեպ II-ը նախաձեռնած լինի այս գործողությունները՝ փորձելով հավաստիացնել ժառանգության իր սեփական անորոշ իրավունքը։ Բացի KV20 դամբարանում 1903 թվականին Հովարդ Քարթերի կողմից դամբարանի մաքրման ժամանակ հայտնաբերված իրերից, Հատշեպսուտին պատկանող ուրիշ կահույք է հայտնաբերվել այլ վայրում, որոնց թվում՝ առյուծաձև գահ (ավելի ճիշտ՝ մահճակալ), սենետ սեղանի մի խաղ փարավոնի տիտղոսը կրող փորագրված առյուծագլուխ խաղաքարերով, մի նշանի մատանի, և Հատշեպսուտի անունը կրող ուշեբտի արձանիկի մի հատված։ DB320 թագավորական մումիաների պահոցում հայտնաբերվել է փղոսկրե բռնակով մի փայտե տուփ, որի վրա Հատշեպսուտի անունն էր, իսկ ներսում՝ մումիֆիկացված լյարդ կամ փայծաղ ու մեկ սեղանատամ։ Քսանմեկերորդ արքայատոհմում նույն անունով ևս մեկ թագուհի է եղել, այդ պատճառով որոշ ժամանակ հնարավոր է համարվել, որ գտածոները պատկանել են հենց վերջինիս ։
1903 թվականին Քարթերն արքաների հովտում դամբարան էր հայտնաբերել (KV60), որտեղ կանացի երկու մումիա կար․ դրանցից մեկը Հատշեպսուտի ծծմայրն էր, մյուսը մնում էր չնույնականացված։ 2007 թվականի գարնանը KV60A անվանված չնույնականացված մումիան վերջապես դուրս է բերվել դոկտոր Զահի Հավասի կողմից և ուսումնասիրության նպատակով բերվել Կահիրեի եգիպտական թանգարան։ Այս մումիայի ատամներից մեկը պակասում էր, իսկ ծնոտի վրա դրա տեղը համապատասխանում էր DB320 թագավորական մումիաների պահոցում հայտնաբերված Հատշեպսուտի սեղանատամին։ Սրա վրա հիմնվելով Հավասը եզրակացրել է, որ KV60A մումիան ամենայն հավանականությամբ Հատշեպսուտն է։ Թեև կարելի է մումիան ու ատամը ԴՆԹ թեստավորման ենթարկել, պարզելու համար, արդյոք նույն մարդուն են պատկանում, թե ոչ, ու պարզել մումիայի ինքնությունը, դոկտոր Հավասը, Կահիրեի թանգարանն ու որոշ եգիպտագետներ հրաժարվել են դա անել, քանի որ դրա համար կպահանջվեր ոչնչացնել ատամը՝ ԴՆԹ-ն ստանալու համար   ։ Հատշեպսուտի մահը վերագրվել է բենզոպիրենային քաղցկեղածին մաշկի լոսյոնին, որը հայտնաբերվել է փարավոնին պատկանած իրերի մեջ, որից նրա մոտ ոսկրի քաղցկեղ է առաջացել։ Նրա ընտանիքի այլ անդամներ ևս տառապել են մաշկի բորբոքային հիվանդություններից, որոնք հավանաբար ժառանգական են եղել։ Հնարավոր է, որ Հատշեպսուտը, փորձելով հանգստացնել իր քոր եկող, գրգռված մաշկը, ակամայից թունավորել է ինքն իրեն   ։ Կարելի է ենթադրել նաև, որ նա արթրիտ և վատ ատամներ է ունեցել, ահա թե ինչու է ատամը հեռացված եղել ։
Փոփոխական ճանաչում
Թութմոս III-ի թագավորության ավարտին ու նրա որդու գահակալության տարիներին փորձ է արվել Հատշեպսուտին հեռացնել որոշակի պատմական և փարավոնական գրառումներից՝ Damnatio memoriae։ Այս վերացումն իրականացվել է հնարավորինս բառացիորեն․ նրա քարտուշներն ու պատկերները քարե պատերից դուրով հեռացվել են, որոնց արդյունքում այնտեղ մնացել են Հատշեպսուտի պատկերով բացեր։
Դեյր Էլ- Բահարիում Հատշեպսուտի բազմաթիվ արձանները քանդվել են ու շատ դեպքերում ջարդուփշուր արվել կամ այլանդակվել փոսի մեջ թաղելուց առաջ։ Կառնակում նույնիսկ փորձել են պատերով փակել նրա կոթողներ։ Ակնհայտ է, որ Հատշեպսուտի պատմության այս վերաշարադրման մեծ մասը տեղի է ունեցել միայն Թութմոս III-ի գահակլության ավարտին, սակայն պարզ չէ՝ թե ինչու։
Ջնջման փոձերը հատուկենտ են եղել ու պատահական, վերացվել են միայն Հատշեպսուտի ավելի տեսանելի ու մատչելի կերպարները։ Եթե դրանք ավելի ամբողջական եղած լինեին, այսօր մենք Հատշեպսուտի այսքան շատ պատկերներ չէինք ունենա։ Թութմոս III-ը հավանաբար մահացել է այս փոփոխություններն ավարտվելուց առաջ, և գուցե նա երբեք մտադիր չի եղել Հատշեպսուտի հիշատակն ամբողջությամբ ջնջել։ Իրականում մենք վկայություն չունենք ենթադրելու, որ Թութմոսն ատել է Հատշեպսուտին վերջինիս կենդանության օրոք։ Եթե դա ճիշտ եղած լիներ, որպես բանակի առաջնորդ նա, անկասկած, կարող էր հաջող հեղաշրջում իրականացնել, սակայն փորձ չի արել կասկածի ենթարկել Հատշեպսուտի հեղինակությունը նրա գահակլության տարիներին, և թագուհու նվաճումներն ու պատկերները դեռ մնում էին նրա կառուցած բոլոր հասարակական կառույցների վրա՝ վերջինիս մահից հետո քսան տարվա ընթացքում։
Տիլդեսլիի վարկած
Տիլդեսլին նաև հիպոթեզ է առաջ քաշել, որի համաձայն Թութմոսի կողմից Հատշեպսուտի հուշարձանների վերացումն ու աղավաղումը նրա կողմից հիշողությունը մարելու փորձ է եղել «մի ոչ ավանդական կին թագավորի, որի գահակալությունը գուցե սերունդների կողմից մեկնաբանվի որպես լուրջ հանցանք Մաաթի դեմ, և որի ոչ սովորական ռեգենտւթյունը «կարող է» լուրջ կասկածի տակ դնել իր սեփական կառավարման իրավունքի օրինականությունը։ Հատշեպսուտի հանցագործությունը ոչ այլ ինչ է, քան վերջինիս կին լինելու փաստը» ։ Որոշ եգիպտագետների կողմից այս վարկածը հերքվել է։
«Հատշեպսուտի խնդիր»
Անկախ պատճառից՝ Հատշեպսուտի անվան ջնջումը հանգեցրել է նրա՝ եգիպտական հնագիտական ու գրավոր աղբյուրներից անհետանալուն։ Երբ տասնիններորդ դարի եգիպտագետներն սկսել են վերծանել Դեյր Էլ-Բահարիի տաճարի պատերի գրությունները (որոնք պատկերազարդված էին երկու թվացյալ արական սեռի թագավորներով), նրանց թարգմանություններն իմաստ չեն արտահատել (պատկերները տղամարդու էին, իսկ գոյականներն ու բայերը իգական սեռի էին, կարծես խոսքը թագուհու մասին լիներ)։ Հիերոգլիֆների ֆրանսիացի վերծանող Ժան Ֆրանսուա Շամպոլյոնը միակը չէր, որը շփոթվել էր բառերի և պատկերների ակնհայտ հակասությունից։
19-րդ դարավերջի և 20-րդ դարասկզբի եգիպտագիտության մեջ «Հատշեպսուտի խնդիրը» խոշոր հարց էր, որի կենտրոնում 18-րդ արքայատոհմի վաղ շրջանի փարավոնների իրավահաջորդության կարգի վերաբերյալ շփոթությունն ու անհամաձայնությունն էին։ Երկընտրանքն իր անվանումն ստացել է Հատշեպսուտ թագուհու և Թութմոս I, II և III թագավորների կառավարման ժամանակագրության շուրջ շփոթմունքից ։ Այն օրերին խնդիրը բավական հակասական էր և առաջատար եգիպտագետների միջև ակադեմիական թշնամանք էր առաջացրել, ինչպես նաև ընկալումներ ստեղծել վաղ Թութմոսյան արքայատոհմի մասին, որոնք պահպանվել են նաև 20-րդ դարում։ Ժամանակագրության իմաստով Հատշեպսուտի խնդիրը հիմնականում լուծվել է 20-րդ դարի վերջին, քանի որ նրա և իր կառավարման մասին ավելի շատ տեղեկություն է բացահայտվել։
Հնագիտական բացահայտումներ
2006 թվականին շինության հիմքերի տակ առարկաների ծիսական թաղման հնագիտական մնացորդների, այդ թվում Կառնակի տաճարում Հատշեպսուտի ու Թութմոս III-ի անունները կրող ինը ոսկե քարտուշների հայտնագործումը, կարող է լրացուցիչ լույս սփռել Թաթմոս III-ի և նրա որդի Ամենհոտեպ II-ի կողմից Հատշեպսուտի անունը պատմությունից ջնջելու վերջնական փորձի և նրանց հարաբերությունների ու որպես փարավոն Հատշեպսուտի դերի վրա ։
Կերպարվեստ
Ֆեմինիստ նկարչուհի Ջուդի Չիկագոյի «Ճաշկերույթ» աշխատանքում ընդգրկված է նաև Հատշեպսուտը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հին Եգիպտոսի թագուհիներ Կատեգորիա:Ռեգենտներ Կատեգորիա:Եգիպտացիներ Կատեգորիա:Փարավոններ Կատեգորիա:Եգիպտոսի պատմություն
Իվոլժանսկոե
2001 թվականի տվյալներով Իվոլժանսկոե ավանում բնակվում էր 231 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Սումիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի ավաններ
Պեչիշչե (գյուղ, Խիսլավիչսկի շրջան)
Պեչիշչե (Печище), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Խիսլավիչսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Խիսլավիչսկի շրջանի բնակավայրեր
Վերներ Պանտոն
Վերներ Պանտոն (Verner Panton, )՝ 20-րդ դարի ամենաազդեցիկ կահույքի և ինտերիերի դիզայներներից մեկը Դանիայում։ Իր կարիերայի ընթացքում նա ստեղծել է նորարարական և ֆուտուրիստական նմուշներ տարբեր նյութերով, հատկապես պլաստտիկից, վառ և էկզոտիկ գույներով։ Նրա ոճը «1960-ականներ»-ի էր, բայց կրկին հայտնի դարձավ 20-րդ դարի վերջին։ 2004 թվականի դրությամբ Պանտոնի կահույքի ամենահայտնի մոդելները դեռևս արտադրության մեջ են (մասնավորապես «Վիտրա» ընկերությունում)։
Կենսագրություն
Պանտոնն արդեն փորձառու արտիստ էր Օդենսե քաղաքում, երբ նա գնաց Դանիական գեղարվեստի թագավորական ակադեմիա Կոպենհագենում՝ ճարտարապետություն սովորելու, որն ավարտեց 1951 թվականին։ Իր կարիերայի առաջին երկու տարիների ընթացքում ՝ 1950–1952 թվականներին, նա աշխատել է մեկ այլ դանիացի ճարտարապետ՝ Առնե Յակոբսենի  կահույքի դիզայնի ճարտարապետական պրակտիկայում։ Պանտոնը հայտնվել է «հանճար»-ների շարքում և հիմնել է սեփական դիզայներական և ճարտարապետական գրասենյակը։ Նա լավ հայտնի դարձավ իր նորարարական ճարտարապետական առաջարկներ՝ ներառյալ ծալովի տունը (1955 թվական), ստվարաթղթե տունը և պլաստիկ տունը (1960 թվական)։ 1950-ական թվականների վերջին նրա աթոռի դիզայնը դարձել է  ոչ ավանդական՝ առանց ոտքերի կամ արտահայտիչ մեջքի։ 1960 թվականին Պանտոնը հանդիսանում էր առաջին պլաստիկ աթոռի դիզայները։ Պոլիպրոպ աթոռը մասսայականորեն արտադրվեց և դարձավ նրա ամենահայտնի նմուշը` հիմնված օրգանական ձևերի վրա, որոնք ընդօրինակում են մարդու մարմնի ուրվագծերը, այս դեպքում` լեզուն ։
1960-ական թվականների վերջին և 1970-ական թվականների սկզբին Վերներ Պանտոնը փորձ կատարեց ամբողջ միջավայրի ձևավորման համար. արմատական և հոգեբանական ինտերիեր, որոնք իր կոր կահույքի, պատերի, տեքստիլի և լուսավորության անսամբլն էին։ Նա, թերևս, առավել հայտնի է մի շարք ինտերիերի դիզայնով՝ Բայերի տարեկան արտադրանքի ցուցահանդեսի համար, որը անցկացվում է էքսկուրսիոն նավակներում, մեկն այժմ պահպանվում է թանգարանում։ Նա հայտնի է նաև Եվրոպայում գտնվող հյուրանոցով, որտեղ օգտագործում էր շրջանաձև նախշեր և գլանաձև կահույք։
Բացի այդ, Պանտոնը լավ հայտնի է իր նորարարական դիզայնով ՝ Համբուրգում գերմանական հայտնի հրատարակությոան՝ «Der Spiegel»-ի համար։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դանիացի դիզայներներ Կատեգորիա:Դանիացի ճարտարապետներ
Էդուարդ Չեխ
Էդուարդ Չեխ (, ), չեխ մաթեմատիկոս։ Չեխոսլովակիայի ԳԱ անդամ (1952)։ Չեխոսլովակիայի ԳԱ մաթեմատիկայի ինստիտուտի տնօրեն (1947)։
Հիմնական աշխատանքները վերաբերում են դիֆերենցիալ երկրաչափությանը և տեղաբանությանը։ Էական ավանդ ունի բիկոմպակտ տարածությունների տեսության և հոմոլոգիական ինվարիանտների ընդհանուր տեսության մեջ։ ՉԽՍՀ պետական մրցանակ (1951-1954)։
Դոկտորական կոչումն ստացել է 1920 թվականին Պրահայի Կարլի համալսարանից Կարել Պետրի ղեկավարությամբ։ 1921–1922 թթ. համագործակցել է Գվիդո Ֆուբինիի հետ, Թուրին, Իտալիա։ Իվո Բաբուշկան, Ժենեկ Ֆրոլիկը, Պետր Վոպենկան, Վլաստիմիլ Դլաբը, Վերա Տրնկովան եղել են Չեխի դոկտորական աշակերտները։
Մահացել է Պրահայում 1960 թվականին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Չեխ մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:Տեղաբաններ Կատեգորիա:Կարլի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Չեխ մանկավարժներ
Ակնոցավոր արջ
Ակնոցավոր արջը, կաթնասունների ընտանիքի գիշատիչ կենդանի է։
Արտաքին տեսքը
Այս կենդանին միջին չափի է։ Մարմնի երկարությունը կազմում է 150-180 սմ, պոչը` 7-10 սմ, ուսի բարձրությունը` 75-80 սմ։ Կշռում է 70-ից (էգերի) մինչև 140 (արուների) կգ։ Մաշկը լինում է մոխրագույն, սև-ածխագույն կամ սև-շագանակագույն։ Աչքերի շուրջը կան սպիտակ կամ դեղնավուն օղակներ (դրանից էլ առաջացել է նրանց անունը), որոնք կապվում են իրար կոկորդի վրա սպիտակ կիսաշրջագծով։ Այնուամենայնիվ, որոշ կենդանիներ չունեն բծեր։ Դունչը կարճ է, քան մյուս արջերինը։
Ապրում է 21 տարի։
Բնակչության տեղը
Հարավային Ամերիկայում ապրող արջերի ընտանիքի միակ ներկայացուցիչն է։
Նրանք հիմնականում ապրում են Անդերի արևմտյան լանջին՝ լեռնային անտառներում (մինչև 3000 մ բարձրության վրա), բայց հաճախ հայտնվում են բաց մարգագետինների լանջերին և նույնիսկ ցածր սողանքների և թփերի մեջ։ Նրա արեալն է համարվում Վենեսուելան, Էկվադորի, Կոլումբիան, Պերուն, Բոլիվիայն և Պանամայի արևմուտքը։
Սնունդը և սովորությունները
Հատուկ արջի կենսաբանությունը վատ է հասկացվում։ Սրանք գիշերային և ցնցոտ կենդանիներ են, որոնք չեն ձմեռում (չնայած նրանք կարող են ինքնուրույն կազմակերպել շապիկները)։
Օսմանիզմ
Օսմանիզմ, օսմանականություն, Օսմանյան կայսրության քաղաքական դոկտրինա։ Առաջ էին քաշել երիտթուրքերը 19-րդ դարի վերջին։ Օսմանիզմը սկզբնապես, քաղաքական նկատառումներով, հռչակել էր բոլոր օսմանցիների, այսինքն՝ կայսրության բոլոր հպատակների հավասարություն՝ անկախ ազգայնականությունից և կրոնական, պատկանելությունից։ Հետագայում, հատկապես 1908 թվականին երիտթուրքերի իշխանության հաստատումից հետո, դարձել էր ոչ թուրք ժողովուրդների ազգային–ազատագրական շարժման դեմ պայքարի զենք, «միասնական օսմանյան ազգ» ստեղծելու նպատակով այդ ժողովուրդներին թուրքացնելու անհրաժեշտության գաղափարական հիմնավորում։ Թուրքական, լծի տակ գտնվող ժողովուրդների ազգային-ազատագրական շարժումների աճը, 20-րդ դարի սկզբի պատերազմները (իտալա-թուրքերի, բալկանյան) ի հայտ բերեցին Օսմանիզմի, իբրև կայսրության ամբողջականությունը պահպանելու միջոցի, սնանկությունը, և այն իր տեղը զիջեց ւցանթյուրքիզմին ու երիտթուրքերի վերածնած պանիսլամիզմին։ Օսմանիզմը, պանթյուրքիզմը և պանիսլամիզմն առանձնապես ողբերգական հետևանքներ ունեցան հայ ժողովրդի համար։
Ակնոցավոր արջ
Սնունդը և սովորությունները
Համարվում է, որ նա ամբողջ ընտանիքում ամենաշատն է բույսերով սնվում (մեծ պանդայից հետո)։ Նրանք հիմնականում սնվում են խոտերով, մրգերով. երբեմն բարձրանալով արմավենու ծառերը, կոտրելով ճյուղերը, նրանք իջնում են գետնին և սկսում ուտել կոտրած ճյուղերը։ Որոշ տեղերում Ակնոցավոր արջը վնասում է եգիպտացորենի բերքը։ Քանդում են մրջնանոցներ և տերմիտների բներ. համեմատաբար նեղ մռութը և երկար լեզուն, հնարավորություն են տալիս արջին ներխուժել կոտրած բույնը և սնվել միջատներով։ Ենթադրվում նաև, որ Ակնոցավոր արջերն հարձակվում են եղջերուների, գուանակոի և վիկուանինների վրա։
Ակնոցավոր արջերը սովորաբար միայնակ են, բայց տարածքային կենդանիներ չեն։
Օսմանիզմ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության քաղաքական շարժումներ Կատեգորիա:Թուրքական ազգայնականություն Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության քաղաքականություն Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության պատմություն
Ակնոցավոր արջ
Բնակչության կարգավիճակը
Ակնոցավոր արջերի թվաքանակը քիչ է, համարվում է անհետացող տեսակ։ Նրանք ընդգրկված են Բնության Պահպանման Միջազգային Կարմիր գրքում։