cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ալեքսեյ Նավալնիի թունավորում
Տեղափոխումը Գերմանիա
Օգոստոսի 20-ին ԳՖՀ-ի կանցլեր Մերկելը և Ֆրանսիայի նախագահ Մակրոնը համատեղ մամուլի ասուլիսում հայտարարել են իրենց երկրների կլինիկաներում Նավալիին բժշկական օգնություն տրամադրելու պատրաստակամության մասին։ ՌԴ նախագահի մամուլի քարտուղար Դմիտրի Պեսկովը խոստացել է օգնություն ցուցաբերել Նավալնու տարհանման հարցում, եթե նման օգնության համար դիմումներ ստացվեն։ Նավալնիի անձնական բժիշկ Անաստասիա Վասիլևան պատասխանել է Կրեմլի առաջարկին և իր Թվիթերում հրապարակել է խնդրանք աջակցելու բժշկական փաստաթղթերի տրամադրմանը Նավալնիին Եվրոպայում առաջատար տոքսիկոլոգիական կենտրոն տեղափոխելու համար։ Վասիլևայի հետ կապվել է առողջապահության փոխնախարար Օլեգ Սալագայը և առաջարկել օգնել Նավալնիի տեղափոխմանը։ Պեսկովը հայտարարել է, որ իրեն ոչինչ հայտնի չէ Նավալնիի համախոհների դիմումի մասին։
Օգոստոսի 21-ին Ֆինլանդիայի նախագահ Նիինիստեն, Գերմանիայի կանցլերի հետ համաձայնեցնելով, հեռախոսազրույցում Վլադիմիր Պուտինին հարցրել է, թե հնարավոր է Նավալնիին Գերմանիա բերել բուժման, ինչին Պուտինը պատասխանել է, որ դրա համար ոչ մի քաղաքական խոչընդոտ չկա։
Նավալնիի կինը՝ Յուլիան, հայտարարել է, որ չի վստահում հիվանդանոցի բժիշկներին։ Նրա կարծիքով՝ բժիշկները նրա ամուսնուն պահում են կլինիկայում և թույլ չեն տալիս նրա տեղափոխումը Եվրոպա, «որպեսզի այն քիմիական նյութը, որը գտնվում է Ալեքսեյի օրգանիզմում, վերանա»։ Յուլիա Նավալնին ուղերձ է հղել Պուտինին, որում պահանջել է թույլ տալ նրան տեղափոխել Գերմանիա բուժման համար։ Օգոստոսի 21-ին, ժամը 21:40-ին գլխավոր բժշկի տեղակալ Կալինիչենկոն հայտնել է, որ Նավալնիի վիճակը հաջողվել է կայունացնել և բժիշկների կոնսիլիումը համաձայնություն է տվել նրան Գերմանիա տեղափոխելու համար։
Օմսկի հիվանդանոցի աշխատակիցներից մեկը «Ռոյթեր» գործակալությանը տված հարցազրույցում հայտնել է, որ Նավալնիին Գերմանիա տեղափոխելու թույլտվությունը տրվել է նախագահի աշխատակազմի աշխատակցի կողմից առանց պատճառների բացատրության։ Ավելի ուշ Վլադիմիր Պուտինը հայտարարել էր, որ անձամբ Գլխավոր դատախազությանը խնդրել է Նավալնիին ազատ արձակել արտասահման, քանի որ նա սահմանափակումներ է ունեցել Ռուսաստանից դուրս գալու համար ։ Նավալնին ի պատասխան հերքել է նման սահմանափակումների առկայությունը։
Օգոստոսի 22-ին տեղական ժամանակով առավոտյան ժամը 8-ին Նավալնիի ինքնաթիռը Օմսկից մեկնել է Գերմանիա։ Ինքնաթիռը Բեռլին է մեկնել ոչ թե նույն երեկոյան, այլ հաջորդ օրը առավոտյան, Նավալնիին թռիչքի նախապատրաստելու և թռիչքի համար դադար ստանալու անհրաժեշտության պատճառով, ինչպես նաև Գերմանիայի ավիափոխադրողների արհմիության կողմից սահմանված կանոնակարգի պատճառով, որի համաձայն օդաչուներին հանգիստ էր հարկավոր։ Մոսկվայի ժամանակով 09:47-ին ինքնաթիռը վայրէջք է կատարել Բեռլինի Տեգել օդանավակայանի ռազմական գոտում, որտեղ կայանված են կառավարական ինքնաթիռներ։ Ավիատրեկերների բաց տեղեկատվության համաձայն՝ ինքնաթիռը պետք է վայրէջք կատարեր Շենեֆելդի օդանավակայանում, ինչը, Bild թերթի տվյալներով, շեղում էր գերմանական հատուկ ծառայությունների մանյովրը։ Վայրէջք կատարելուց հետո Նավալնին մոտոցիկլիստների ավտոշարասյան, քրեական ոստիկանության դաշնային գերատեսչության աշխատակիցների և շտապ օգնության մի քանի մեքենաների ուղեկցությամբ տեղափոխվել է «Շարիտե» կլինիկա ։
Բուժումը Գերմանիայում
Օգոստոսի 22-ին, Գերմանիա ժամանելուց հետո Նավալնին, ZDF-ի տվյալներով, ստացել է կանցլերի հյուրի կարգավիճակ, ուստի Բեռլինի ոստիկանությունը նրան վերցրել է շուրջօրյա հսկողության տակ.
Օգոստոսի 24-ին «Շարիտե»-ն հայտարարություն է հրապարակել, որի համաձայն կլինիկական տվյալները ցույց են տալիս, որ նա թունավորվել է խոլինէստերազի ինգիբիտորների խմբից։ Հայտարարության համաձայն, ուսումնասիրություններ են սկսվել կոնկրետ նյութի հաստատման համար։ Նավալնին նախկինի պես ծանր վիճակում գտնվում էր վերակենդանացման բաժանմունքում, արհեստական կոմայում, առանց կյանքի համար սուր սպառնալիքի ։ Ինչպես նշել է Deutsche Welle հրատարակությունը, խոլինէստրազայի ինգիբիտորների դեղագործական խմբին պատկանող նյութերը պարունակում են ինսեկտիցիդներում, մարտական թունավոր նյութերում, բնական ծագման որոշ թունավոր նյութերում, ինչպես նաև մի շարք բժշկական պատրաստուկներում, որոնք նախատեսված են ամիոտրոֆիկ սկլերոզի և Ալցհեյմերի հիվանդության բուժման համար ։
Օգոստոսի 26-ին, Spiegel ամսագրի տվյալներով, Նավալնու թունավորման հետաքննության ընթացքում գերմանացի մասնագետները սկսել են ուսումնասիրել Բուլղարիայում 2015 թվականի ահաբեկչությունը, երբ փորձ էր արվել թունավորել բուլղարացի գործարար Եմելյան Գեբրևին, որը զբաղվում էր Ուկրաինային զենք վաճառելով ։
Օգոստոսի 28-ին «Շարիտե»-ը հայտարարություն է տարածել այն մասին, որի համաձայն խոլինէստրազների ինգիբիտորներով թունավորման ախտանշանները թուլանում են, Նավալնին շարունակում է գտնվել արհեստական կոմայի մեջ և միացված է թոքերի արհեստական օդափոխության ապարատին, նրա վիճակը մնում է ծանր, բայց կյանքին լուրջ վտանգ չի սպառնում ։
Սեպտեմբերի 2-ին «Շարիտե»-ի հայտարարության համաձայն, Նավալնին ծանր վիճակում գտնվում էր վերակենդանացման բաժանմունքում՝ թոքերի արհեստական օդափոխությամբ։ «Շարիտե»-ի ներկայացուցիչների կարծիքով՝ հիվանդությունը երկար ժամանակ կտևի ։
Սեպտեմբերի 7-ին «Շարիտե»-ը մամուլի հաղորդագրություն է հրապարակել, որի համաձայն Նավալնին դուրս է բերվել արհեստական կոմայից և սկսել է արձագանքել երևույթներին։ Բժիշկները սկսել են նրան փուլ առ փուլ թոքերի արհեստական օդափոխությունից տեղափոխել բնական շնչառության ։
Գերմանիայի բժշկասանիտարական ծառայության պաշտոնական ներկայացուցիչը հայտարարել էր, որ Բունդեսվերի ֆարմակոլոգիայի և թունաբանության ինստիտուտը գաղտնիացրել է Նավալնիի անալիզները։ Գերմանիան անթույլատրելի է համարել այդ տեղեկատվության փոխանցումը Ռուսաստանին, քանի որ «հետազոտությունների արդյունքների մասին լրացուցիչ տեղեկատվությունը կարող է թույլ տալ եզրակացություններ անել համապատասխան նյութերի վերաբերյալ Բունդեսվերի կոնկրետ հմտությունների և գիտելիքների մասին»։ Նման զգայուն ոլորտում դա անթույլատրելի էր Գերմանիայի անվտանգության և շահերի նկատառումներով ։
Սեպտեմբերի 14-ին «Շարիտե»-ն հայտնել էր, որ Նավալնին անջատված է արհեստական սարքից ։ NYT-ի փոխանցմամբ՝ Ալեքսեյ Նավալնին գիտակցում է իր վիճակն ու իր հետ տեղի ունեցածը ։
Սեպտեմբերի 22-ին Նավալնին դուրս է գրվել «Շարիտե» հիվանդանոցից 32 օր այնտեղ մնալուց հետո, որոնցից 24-ը նա անցկացրել է վերակենդանացման բաժանմունքում։ «Շարիտեն» հայտնել է, որ բժիշկները հնարավոր են համարում Նավալնիի լիարժեք առողջացումը, սակայն ծանր թունավորման հնարավոր երկարաժամկետ հետևանքները հնարավոր կլինի գնահատել միայն հետագայում ։
Սեպտեմբերի 30-ին Նավալնին հայտնել էր, որ կնոջ և որդու հետ ապրում է Բեռլինում վարձակալած բնակարանում։ Կոմայից դուրս գալուց հետո նա օրեցօր վերականգնվում է. նա կարող է աստիճաններով բարձրանալ մինչև հինգերորդ հարկ, բայց դեռևս քնի հետ կապված մեծ խնդիրներ ունի և չի կարող քնել առանց քնաբեր դեղաբույսերի։ Նա ամեն օր մարզվում է և հանդիպում ֆիզիոթերապևտի հետ։ Բժիշկների խոսքով՝ նա կարող է «վերականգնվել 90 %-ով, հնարավոր է՝ նույնիսկ 100 %-ով»։
Հոկտեմբերի 13-ին Նավալնին իր ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Բադեն Վյուրտեմբերգի երկրամասի Իբախ գյուղ՝ հանգստանալու և վերականգնումը շարունակելու նպատակով ։
Արտասահմանյան հետաքննություն
Օգոստոսի 20-ին Տոմսկում ձերբակալված ՖԲԿ-ի աշխատակիցները, որոնք կանգ էին առել նույն հյուրանոցում, ինչպես Նավալնին, տեղեկանալով ենթադրյալ թունավորման մասին, հյուրանոցի վարչակազմին հայտնել էին, որ Նավալնին կարող էր թունավորվել «մինի-բարից ինչ-որ բան խմելով» և թույլտվություն էին ստացել ստուգելու նրա համարը ։ Հետազոտությունն անցկացվել է հյուրանոցի ադմինիստրատորի և փաստաբանի ներկայությամբ և նկարահանվել է ։ Նավալնիի համախոհները սենյակից վերցրել են նրա անձնական իրերը, այդ թվում մի քանի պլաստիկ շշեր։ ՖԲԿ-ի հետաքննությունների բաժնի ղեկավար Մարիա Պևչիխի խոսքով՝ հետագայում նա այդ շշերը Գերմանիա է տարել նույն բժշկական ինքնաթիռով, որով տեղափոխել է Նավալնիին, և դրանք փոխանցել գերմանացի մասնագետներին  ։
Սեպտեմբերի 2-ին Գերմանիայի կառավարությունը հաղորդել էր, որ Բունդեսվերի ֆարմակոլոգիայի և թունաբանության ինստիտուտի լաբորատորիան Նավալնիի օրգանիզմում հայտնաբերել է «Նովիչոկ» խմբի թույնի հետքեր ։
Նույն օրը Գերմանիայի կառավարությունը տեխնիկական օգնություն է խնդրել ՔԶԱԿ-ի տեխնիկական քարտուղարությունից ։
Սեպտեմբերի 6-ին Գերմանիայի կառավարության հարցման համաձայն՝ ՔԶԱԿ-ի մասնագետները նավալնիից փորձանմուշներ են վերցրել, որոնք ավելի ուշ (սեպտեմբերի 11-ին) հանձնել են ՔԶԱԿ-ի գլխավոր տնօրենի կողմից նշանակված երկու սերտիֆիկացված լաբորատորիաներ՝ գերմանական տվյալների անկախ ստուգման համար ։ Ընդ որում, ՔԶԱԿ-ում ընդգծել են, որ մասնագետները ՔԶԱԿ իրականացրել ցանկապատ այդ դատավարության ինքնուրույն, ինչը նույնպես հաստատել է Գերմանիայի ԱԳՆ-ի կողմից ավելի ուշ հրապարակված հայտարարության մեջ  ։
Die Zeit պարբերականը հայտնել է, որ Բունդեսվերի հատուկ լաբորատորիայի անալիզների արդյունքները ցույց են տվել, որ Նավալնու թունավորման համար օգտագործվել է «Նովիչոկ» նյութի նոր կատարելագործված տարբերակը, որին մինչ օրս աշխարհում չեն բախվել։ Այս նոր տեսակի «Նովիչոկը» ավելի թունավոր և վտանգավոր է, քան նախկինում հայտնի իր տարբերակները, սակայն գործում է ավելի դանդաղ։ Պլանավորվում էր, որ Նավալնին կմահանա ինքնաթիռում, բայց նա ողջ է մնացել հաջող զուգադիպությունների հաջորդականության շնորհիվ. հարկադիր վայրէջք կատարած օդաչուի արագ արձագանքի և Օմսկում բժիշկների շնորհիվ, որոնք անմիջապես ներարկել են Նավալնին։ Պարբերականի տվյալներով՝ գերմանացի փորձագետները եկել են այն եզրակացության, որ նման «մահացու և բարդ թույն» կարող էին օգտագործել միայն ռուսական հատուկ ծառայությունները։ Այս տեսակի երկուական թունավոր նյութ ստեղծելու համար անհրաժեշտ է հատուկ լաբորատորիա. այն սովորական հանցագործները սինթեզել չեն կարող ։
Սեպտեմբերի 14-ին ԳՖՀ-ի կառավարությունը հայտարարել էր, որ Ֆրանսիայի (Բուշի լաբորատորիա, որը ենթակա է սպառազինության գլխավոր տնօրինության ) և Շվեդիայի (Ումեո քաղաքի պաշտպանական հետազոտությունների շվեդական ինստիտուտ ) անկախ թունաբանական լաբորատորիաներում կատարված հետազոտությունները, որոնք անցկացվել են Գերմանիայի խնդրանքով, հաստատել են «Նովիչոկ» խմբի նյութով թունավորումը ։
Սեպտեմբերի 21-ին Նավալնին իր կայքում տեղադրված բլոգում պահանջել էր վերադարձնել այն հագուստը, որը նա կրում էր թունավորման օրը, քանի որ օրենքով նախաքննական ստուգում անցկացնելու համար հատկացված 30 օրը լրացել է։ Նրա խոսքով՝ իրեն Գերմանիա են ուղարկել «բացարձակ մերկ» , իսկ նախաքննական ստուգման 30 օրը «օգտագործել են այդ կարևորագույն ապացույցը թաքցնելու համար» ։
Հոկտեմբերի 6-ին ՔԶԱԿ-ը հաղորդել էր, որ երկու հավատարմագրված լաբորատորիաներում կատարված հետազոտությունները հաստատել են սեպտեմբերի 6-ին Նավալնիից վերցված անալիզներում «Նովիչոկ» խմբի բիոմարկերների առկայությունը։ ՔԶԱԿ-ի զեկույցում ճշտվում էր, որ Նավալնիին թունավորած կոնկրետ նյութը չի մտնում «Նովիչոկ» խմբի հայտնի չորս նյութերի թվում, որոնք ներառված են Սերգեյ և Յուլիա Սկրիպալների թունավորումից հետո քիմիական զենքի արգելման մասին կոնվենցիայի վերահսկվող քիմիկատների ցուցակում ։ Ընդ որում, ընդգծվել է, որ քիմիական զենքի ցանկացած կիրառում «դատապարտելի է և լիովին հակասում է միջազգային հանրության կողմից սահմանված իրավական նորմերին»։
Հոկտեմբերի 7-ին արտադատական մահապատիժների հարցով ՄԱԿ-ի հատուկ զեկուցող Անյես Կալամարը և ՄԱԿ-ի հատուկ զեկուցող Իռեն Խանը հաստատել են, որ մտադիր են Նավալնիի թունավորման հետաքննություն անցկացնել նրա խնդրանքով  ։
Հոկտեմբերի 14-ին Գերմանիայի հատուկ ծառայությունների աղբյուրը The New York Times-ին հայտնել էր, որ գերմանացի փորձագետների կարծիքով Նավալնին թունավորվել է «Նովիչոկ» հեղուկի մեջ լուծվող փոշուց, ամենայն հավանականությամբ, Տոմսկի օդանավակայանում խմած թեյով։ Հաշվի առնելով, որ թույնը նույնպես հայտնաբերվել է Նավալնիի հյուրանոցային համարի շշի վրա, The New York Times-ի լրագրողները եզրակացնում են, որ նրան կարող էին երկու անգամ թունավորել ։
Հետաքննություն Ռուսաստանում
Օգոստոսի 20-ին Նավալնիի թունավորման օրը նրա համախոհները դիմել են քննչական կոմիտե՝ խնդրելով քրեական գործ հարուցել հասարակական կամ պետական գործչի սպանության փորձի և կյանքի նկատմամբ ոտնձգության վերաբերյալ։
Օգոստոսի 26-ին Օմսկի № 1 քաղաքային կլինիկական հիվանդանոցի գլխավոր բժիշկ Ալեքսանդր Մուրախովսկին դիմել էր գերմանացի գործընկերներին՝ Նավալնիի թունավորման ապացույցներ ներկայացնելու և վերլուծության համար կենսաբանական նմուշներ փոխանակելու առաջարկով ։ Իր բաց նամակում նա նաև հակիրճ հիմնավորում էր ներկայացրել այն եզրակացությանը, որ դա թունավորում չի եղել, ինչպես նաև պաշտպանել է Նավալնու և լիբերալ հասարակության կողմնակիցների կողմից կտրուկ քննադատության ենթարկված ռուսաստանցի բժիշկներին։
Օգոստոսի 27-ին ՆԳՆ տրանսպորտի վարչությունը հայտնել էր, որ ստուգում է անցկացնում «Նավալնիի» հոսպիտալացման կապակցությամբ ։ Արևմտյան Սիբիրյան տրանսպորտային դատախազությունը հայտարարել է, որ ստուգում է նախաձեռնել դեռևս օգոստոսի 20-ին ։ ՌԴ գլխավոր դատախազությունը Ալեքսեյ Նավալնիի հոսպիտալացման փաստի ստուգման ընթացքում քրեական հանցագործության հատկանիշներ չի գտել և գերմանական կլինիկայից նախնական ախտորոշման ապացույցներ է պահանջել ։ Նույն օրը Ռուսաստանի Գլխավոր դատախազությունը հարցում է ուղարկել Գերմանիայի արդարադատության նախարարություն՝ Ալեքսեյ Նավալնիի՝ թմրանյութերի, թույների, ծանր մետաղների և խոլինէստրազայի ինհիբիտորների անալիզների արդյունքների տրամադրման վերաբերյալ ։
Սեպտեմբերի 1-ին, այն կապակցությամբ, որ կոռուպցիայի դեմ պայքարի հիմնադրամը ոչ մի պատասխան չի ստացել Ռուսաստանի Քննչական կոմիտեից՝ խնդրելով քրեական գործ հարուցել «սպանության փորձ և պետական կամ հասարակական գործչի կյանքի նկատմամբ ոտնձգություն» հոդվածով, ՖԲԿ-ի իրավաբան Վյաչեսլավ Գիմադին դիմել է Մոսկվայի Բասմանի դատարան՝ բողոքելով ՌԴ Քննչական կոմիտեի անգործության դեմ։ Սեպտեմբերի 4-ին Բասմանի դատարանը մերժել է բողոքը։ Դատարանը եզրակացրել է, որ Քննչական կոմիտեն կարող է սպանության փորձի դիմումը դիտարկել որպես քաղաքացիների դիմում 30 օրվա ընթացքում (այլ ոչ թե քրեական դատավարության կարգով 3 օրվա ընթացքում) ։
Սեպտեմբերի 3-ին շտապ օգնության գիտահետազոտական ինստիտուտի սուր թունավորումների և սոմատոպսիխիատրիկ խանգարումների գիտական բաժանմունքի վարիչ Միխայիլ Պոցխվերիան «Ռոսիա-24» հեռուստաալիքի եթերում հայտարարել է, որ «ինստիտուտի լաբորատորիայում հետազոտվել են Նավալնիի կենսաբանական հեղուկները։ Հետազոտված հեղուկներում ֆոսֆորօրգանական միացություններ, ինչպես նաև խոլինեստերազին արգելակող դեղամիջոցներ չեն հայտնաբերվել»։ Նրա խոսքով՝ հետազոտության համար օգտագործվել է Agilent Technologies-ի զանգվածային սպեկտրոմետրը, որը պարունակում է 240 հազար ստանդարտ նյութեր, որոնք համապատասխանում են ԱՄՆ Ստանդարտների և տեխնոլոգիաների ազգային ինստիտուտի էլեկտրոնային բազային ։
Սեպտեմբերի 10-ին «Պրոյեկտ» պարբերականը հրապարակել է սեփական հետաքննությունը, որում ասվում է, որ «ուժայինները չեն շտապում փնտրել թունավորումը» կատարողներին ։
Սեպտեմբերի 21-ին Նավալնիին հագուստները վերադարձնելու խնդրանքից հետո ՌԴ ՆԳՆ տրանսպորտի վարչությունը հայտարարել էր նախաքննական ստուգումը շարունակելու մասին ։ Ինչպես նշել է ՌԴ վաստակավոր իրավաբան Սերգեյ Փաշինը, առանց քրեական գործ հարուցելու 30-օրյա ժամկետից հետո ստուգման շարունակությունն անօրինական է :.
«Նովիչոկ»-ի մշակմանը մասնակցած գիտնականների կարծիքները
«Նովիչոկ»-ի մշակողներից մեկը՝ Վլադիմիր Ուգլևը, սկզբում բացառել է «Նովիչոկ»-ի օգտագործման հնարավորությունը Նավալնիի դեմ հասարակական սննդի հաստատությունում ։ Նա հայտարարել էր, որ «Նովիչոկը գործում է ակնթարթորեն, և որ  Նավալնին կմահանար հենց այն նույն սեղանի շուրջ, որի վրա թեյ էր խմել» ։ Այն բանից հետո, երբ գերմանական ռազմական լաբորատորիան պարզել է, որ Նավալնիին թունավորել են հենց «Նովիչոկով», Ուգլևը փոխել է իր կարծիքը ։ Նա հայտարարել է, որ «100 %-ով վստահում է գերմանացի մասնագետներին» և ենթադրել է, որ «Նովիչոկով» թունավորման համար օգտագործվել է A-234 պինդ նմանակի լուծում (ասենք՝ դիմեթիլֆորմամիդում), այն է՝ պինդ A-242, որը ներծծվել է Նավալնու ներքնազգեստ, գումարած ախտանշանները թաքցնող ինչ-որ արագ գործող նյութի հավելում (օրինակ՝ կլոֆելին) ։ Ուգլևը ենթադրել է, որ թույնը Նավալնու օրգանիզմում հայտնվել է թռիչքից մի քանի ժամ առաջ։ Գիտնականի գնահատմամբ՝ Նավալնին մահացու դեղաչափի մոտ 20 %-ն է ստացել Ուգլևի կարծիքով կազմակերպիչները որոշել են Նավալնիին թունավորել հենց «Նովիչոկով», քանի որ սխալմամբ կարծում էին, որ այդ նյութը հնարավոր չի լինի գտնել ։ Ուգլևը նաև կարծիք է հայտնել, որ ռուսական լաբորատորիան Նավալնիի կենսաբանական փորձերում չի կարողացել հայտնաբերել «Նովիչոկ», քանի որ «գերմանացի մասնագետներն ավելի ժամանակակից սարքավորումներ և սարքեր են ունեցել այնպիսի քանակությունների որոշման համար, որոնք Ալեքսեյի արյունից վերցրել են։ Իսկ նրանց մոտ, ովքեր անալիզներ են արել Մոսկվայում, սարքավորումը շատ ավելի թույլ է եղել, և անալիզները ցույց են տվել նյութի բացակայությունը» ։
Քիմիական զենքի բնագավառի մասնագետ Վիլ Միրզայանովը, որը աշխատել է Գոսնիոխտում և 1990-ական թվականներին բացահայտել է ԽՍՀՄ-ում և Ռուսաստանում «Նովիչոկ»-ի մշակման ծրագիրը, համաձայնել է բունդեսվերի հատուկ լաբորատորիայի եզրակացությունների հետ և ենթադրել, որ Նավալնիին թունավորելու համար օգտագործվել են «Նովիչոկ»-ի վերջին տարբերակները՝ A-242 կամ A-262 միավորումները ։ Միրզայանովը նաև հայտարարել է, որ սեպտեմբերի 19-ին Նավալնիի նկարագրած ախտանշանները նման են այն ախտանշաններին, որոնք իրեն հայտնի են նման դեպքերի համար ։
Արձագանք
Նավալնիի թունավորման մասին լուրը դոլարի և եվրոյի նկատմամբ ռուբլու փոխարժեքի անկում է առաջացրել  ։ ՌԲԿ-ի կողմից հարցված վերլուծաբանները դա կապել են նոր պատժամիջոցների կապակցությամբ շուկայի մտավախությունների հետ ։
Պաշտոնատար անձանց արձագանքը
Օգոստոսի 20-ին Նավալնիի «հանկարծակի հիվանդության» մտահոգություն է հայտնել ՄԱԿ-ի պաշտոնական ներկայացուցիչ Ստեֆան Դյուժարիկը ։
Օգոստոսի 21-ին ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների գերագույն հանձնակատարի վարչությունը հայտարարել է, որ ակնկալում է Նավալնին պատշաճ բժշկական օգնություն ցուցաբերել ։ Գերմանիայի կառավարությունը հայտարարել է, որ առկա են լուրջ հիմքեր կասկածելու, որ տեղի է ունեցել թունավորումը, և կոչ է արել ապահովել Նավալնու ցանկացած բուժօգնություն, որը կարող է նրան փրկել ։ Reuters-ի տվյալներով՝ Եվրախորհրդի ղեկավար Շառլ Միշելը Պուտինի հետ հեռախոսազրույցում մտահոգություն է հայտնել Նավալնիի վիճակի վերաբերյալ, ինչին Պուտինը պատասխանել է, որ Նավալնին հիվանդացել է, և որ նա լավ բուժօգնություն է ստանում ։
Օգոստոսի 24-ին Գերմանիայի կանցլեր Անգելա Մերկելը և արտաքին գործերի նախարար Հայկո Մաասը համատեղ հայտարարության մեջ Ռուսաստանի իշխանություններին կոչ են արել մանրամասն և առավելագույնս թափանցիկ պարզաբանել կատարվածի բոլոր հանգամանքները, պարզել և պատասխանատվության ենթարկել մեղավորներին ։ Եվրամիության դիվանագիտության ղեկավար Ժոզեպ Բորելը հայտարարել է, որ ռուսական իշխանությունները պետք է անհապաղ անկախ և թափանցիկ հետաքննություն սկսեն Նավալնու թունավորման վերաբերյալ ։
Օգոստոսի 25-ին Ֆրանսիայի ԱԳՆ ղեկավար Ժան Իվ Լե Դրիանը հայտարարել էր, որ Ֆրանսիան Նավալնու թունավորման մասին «Շարիտե» կլինիկայի բժիշկների նախնական եզրակացության հիման վրա տեղի ունեցածը համարում է հանցավոր արարք և կոչ է անում գտնել և պատժել մեղավորներին ։
ԱՄՆ պետքարտուղարի տեղակալ Սթիվեն Բիգանը Մոսկվայում հանդիպել է Ռուսաստանի արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովի հետ։ Բիգանը խորը մտահոգություն է հայտնել Նավալնիի վիճակի, ինչպես նաև Ռուսաստանում քաղաքացիական հասարակության վրա նրա թունավորման մասին հաղորդագրությունների ազդեցության վերաբերյալ։ Ամերիկացի դիվանագետը նաև ընդգծել է ցանկացած ժողովրդավարական պետությունում խոսքի ազատության և թափանցիկության կարևորությունը ։ Ռուսաստանի ԱԳՆ-ի մամուլի հաղորդագրության համաձայն՝ Բիգանը հայտարարել է, որ «որպես ընդդիմադիր իր թունավորման մասին վարկածի հաստատման դեպքում Վաշինգտոնը միջոցներ կձեռնարկի, որոնց ֆոնի վրա կչեղարկի ամերիկյան հասարակության արձագանքը 2016 թվականին ԱՄՆ-ի նախագահական ընտրություններին ռուսական միջամտությանը» ։
Օգոստոսի 26-ին Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Բորիս Ջոնսոնը և ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղար Յենս Սթոլթենբերգը միացել են թափանցիկ հետաքննություն անցկացնելու պահանջներին։ Ջոնսոնի խոսքով՝ Նավալնիի թունավորումը «ցնցել է աշխարհը», իսկ Սթոլթենբերգը ոչ մի պատճառ չի տեսել կասկածի տակ դնելու «Շարիտե» կլինիկայի բժիշկների եզրակացությունները ։ Իտալիայի վարչապետ Ջուզեպպե Կոնտեն Վլադիմիր Պուտինի հետ հեռախոսազրույցի ժամանակ քննարկել է Նավալնիի հոսպիտալացման շուրջ ստեղծված իրավիճակը։ Ռուսական կողմից ընդգծվել է այդ կապակցությամբ հապճեպ և չհիմնավորված մեղադրանքների անթույլատրելիությունը և տեղի ունեցածի բոլոր հանգամանքների մանրակրկիտ և օբյեկտիվ հետաքննության շահագրգռվածությունը ։
Սեպտեմբերի 2-ին, այն բանից հետո, երբ Գերմանիայի կառավարությունը պաշտոնապես հայտարարեց, որ Բունդեսվերի դեղագործության և թունաբանության լաբորատորիան Ալեքսեյ Նավալնիի օրգանիզմում հայտնաբերել է «Նովիչոկ» թույնի հետքեր, Գերմանիայի կանցլեր Անգելա Մերկելը հանդես է եկել հայտարարությամբ, որում Նավալնի թունավորումը անվանել է քաղաքական գործչին լռեցնելու փորձ ։
Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Բորիս Ջոնսոնը Ռուսաստանից պահանջել է բացատրություն տալ և հայտարարել է, որ «վրդովեցուցիչ է համարում, որ Ալեքսեյ Նավալնիի դեմ քիմիական զենք է օգտագործվել»։ Նա խոստացել է «աշխատել միջազգային գործընկերների հետ հանուն արդարության հաղթանակի» ։
Ֆրանսիայի ԱԳ նախարար Ժան-Իվ Լե Դրիանը հանդես է եկել «Նովիչոկ» խմբին վերաբերող թունավոր գործակալի «վրդովեցուցիչ և անպատասխանատու» օգտագործման դատապարտմամբ և հայտարարել է, որ դա քիմիական զենքի կիրառման արգելքի խախտում է ։
Իտալիայի ԱԳՆ-ն «կտրուկ դատապարտել է» Նավալնիի թունավորումը, այդ ակտը «հանցագործություն» է անվանել, և, հայտնելով «խորը մտահոգություն և վրդովմունք», Ռուսաստանից բացատրություններ է պահանջել ։
Սեպտեմբերի 3-ին Եվրոպական խորհուրդը տեղի ունեցածը որակել էր «սպանության փորձ» (ավելի վաղ Եվրամիության կառույցները օգտագործել էին «թունավորում» ձևակերպումը) ։
Սեպտեմբերի 5-ին ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել էր, որ ԱՄՆ-ն շուտով պետք է Գերմանիայից ստանա Նավալնիի գործով փաստաթղթեր, որոնք թույլ կտան Վաշինգտոնին կողմնորոշվել իր դիրքորոշման հարցում։ Նա նշել է, որ ինքը պատճառ չունի կասկածի տակ դնելու Գերմանիայի եզրակացություններն այն մասին, որ Նավալնին թունավորվել է «Նովիչոկով», և ընդգծել է, որ եթե թունավորման փաստը հաստատվի, ապա նրան դա կբորբոքի ։
Սեպտեմբերի 8-ին ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների հարցերով գերագույն հանձնակատար Միշել Բաչելետը Ռուսաստանին կոչ է արել նկատի ունենալով գերմանացի մասնագետների հայտարարությունը ընդդիմադիր գործիչ Ալեքսեյ Նավալնիի թունավորման «անվիճելի ապացույցի» մասին՝ մանրակրկիտ, թափանցիկ և անկողմնակալ հետաքննություն անցկացնել կամ ամեն կերպ աջակցել նման հետաքննությանը ։
Մեծ յոթնյակի երկրների ԱԳ նախարարները դատապարտել են Նավալնիի «հաստատված թունավորումը» և Ռուսաստանին կոչ են արել «շտապ» պատասխանատվության ենթարկել մեղավորներին ։ ՌԴ ԱԳՆ-ն ի պատասխան Գերմանիային մեղադրել է իրավական օգնության մասին Գլխավոր դատախազության հարցմանը «օպերատիվ և կառուցողական արձագանքի» բացակայության մեջ, ինչը թույլ չի տալիս Ռուսաստանի իրավապահ մարմիններին գործի դնել տեղի ունեցածի հանգամանքները պարզելու համար անհրաժեշտ դատավարական բոլոր մեխանիզմները  ։
Սեպտեմբերի 14-ին Վլադիմիր Պուտինը զանգահարել է Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնին՝ Նավալնու թունավորման վերաբերյալ Ռուսաստանի դիրքորոոշումը պարզաբանելու համար ։ Մակրոնը Պուտինին հայտնել է ֆրանսիական տոքսիկոլոգիական լաբորատորիայում Նավալնու անալիզներում «Նովիչոկ» հայտնաբերելու մասին և վստահություն հայտնելով, որ «Նովիչոկը» չէր կարող օգտագործվել մասնավոր կառույցի կողմից, պահանջել է «լույս սփռել սպանության փորձի վրա» (ավելի վաղ Ֆրանսիայի նախագահն օգտագործել էր այլ ձևակերպումներ), և անցկացնել «թափանցիկ և վստահություն առաջացնող հետաքննություն» ։ Le Monde թերթի տվյալներով՝ Կրեմլի և Ելիսեյան պալատի հրապարակած պաշտոնական հաղորդագրության մեջ Պուտինի և Մակրոնի երկխոսությունը միայն մասնակի «արտացոլանք է գտել»։ Թերթի աղբյուրների տվյալներով՝ հեռախոսազրույցի ընթացքում Պուտինը արհամարհանքով է արտահայտվել Նավալնիի մասին՝ նրան անվանելով «պարզ բալամուտ համացանցում»։ Պուտինը հայտարարել է, որ «Նովիչոկն» այնքան էլ բարդ չէ սինթեզել, և որ դրա ստեղծողներից մեկն ապրում է Լատվիայում ։ Պուտինը նաև հայտարարել է, որ Նավալնին հակաօրինական գործողություններ է իրականացրել՝ օգտագործելով կոռուպցիայի դեմ պայքարի իր հիմնադրամը՝ պատգամավորներին և պաշտոնյաներին շանտաժի ենթարկելու համար ։ Նրա խոսքերով՝ Ռուսաստանը դեռևս պաշտոնական հետաքննություն չի սկսել այն պատճառով, որ չի ստացել ֆրանսիական և գերմանական լաբորատորիաներում կատարված հետազոտությունների պատասխանները ։ Ինչպես Business Insider-ին հայտնել է ֆրանսիական հատուկ ծառայությունների աղբյուրը, Պուտինի հայտարարությունն այն մասին, որ Նավալնին ինքն է «Նովիչոկ» ընդունել Ռուսաստանին վարկաբեկելու համար, Մակրոնին զայրացրել է ։ Ֆրանսիայի նախագահն այդ հայտարարությունը «վիրավորական և անհավանական» է անվանել ։ Նավալին թունավորման այս տարբերակը մեկնաբանել է հետևյալ կերպ. «Լավ տարբերակ է։ Կարծում եմ ենթակա է ամբողջական ուսումնասիրության» ։
Սեպտեմբերի 15-ին Ռուսաստանի և Գերմանիայի արտգործնախարարներ Սերգեյ Լավրովը և Հայկո Մաասը հեռախոսազրույց են ունեցել Ալեքսեյ Նավալիի թունավորման շուրջ ստեղված իրավիճակի ֆոնին ։ Մոսկվան կոչ է արել հարցը չքաղաքականացնել։
Հոկտեմբերի 7-ին ՔԶԱԿ-ի հաշվետվության հրապարակումից հետո Ֆրանսիայի և ԳՖՀ-ի ԱԳ նախարարները համատեղ պաշտոնական կառավարական հայտարարությունում հայտարարել են, որ Ռուսաստանի կողմից վստահության արժանի բացատրությունների բացակայության դեպքում նրանք դրա պատասխանատվությունը համարում են միակ ողջամիտ բացատրությունը ։
Ռուսաստանի դեմ պատժամիջոցների սահմանում
Սեպտեմբերի 3-ին Ուկրաինայի ԱԳՆ-ն հայտարարություն էր տարածել, որում դատապարտել էր «չարագործ ակտը» և կոչ էր արել նոր պատժամիջոցներ կիրառել Ռուսաստանի դեմ ։
Սեպտեմբերի 16-ին Եվրախորհրդարանը հանդես է եկել ԵՄ-ի, ՄԱԿ-ի, Եվրոպայի խորհրդի և ՔԶԱԿ-ի ներգրավմամբ միջազգային հետաքննության անհետաձգելի գործարկման, ինչպես նաև Եվրամիության կողմից լայնածավալ սահմանափակող միջոցների շուտափույթ ընդունման և Ռուսաստանի դեմ պատժամիջոցների խստացման օգտին։ Որպես պատժամիջոցային մեխանիզմ՝ Եվրախորհրդարանն առաջարկել է սառեցնել ՖԲԿ-ի հետաքնություններին մասնակցություն ունեցած անձանց եվրոպական ակտերը  ։
Հոկտեմբերի 15-ին Ալեքսեյ Նավալնիի դեմ կատարված սպանության փորձի համար քիմիական զենք օգտագործելու համար Եվրամիությունը պատժամիջոցներ է սահմանել Ռուսաստանի վեց բարձրաստիճան պաշտոնյաների և ուժայինների՝ Անվտանգության դաշնային ծառայության տնօրեն Ալեքսանդր Բորտնիկովի, Նախագահի աշխատակազմի ղեկավարի առաջին տեղակալ Սերգեյ Կիրիենկոյի, Ռուսաստանի ներքին քաղաքականության վարչության պետ Անդրեյ Յարինի, Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարի տեղակալներ Ալեքսեյ Կրիվորուչկոյի և Պավել Պոպովի և սիբիրյան դաշնային օկրուգում Ռուսաստանի նախագահի ներկայացուցիչ Սերգեյ Մենյայլոյի նկատմամբ։ Պատժամիջոցները նաև սահմանվել են Պետնիոխտի դեմ, որը զբաղվում էր «Նովիչոկի» մշակմամբ ։ Պատժամիջոցները նախատեսում են «ԵՄ ուղևորությունների արգելք և ֆիզիկական անձանց համար ակտիվների, ինչպես նաև իրավաբանական անձանց համար ակտիվների սառեցում»։ Բացի այդ, ԵՄ ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց արգելվում է ցանկում թվարկված անձանց միջոցներ տրամադրել ։ Նույն օրը նման պատժամիջոցներ սահմանելու մասին հայտարարել է նաև Մեծ Բրիտանիան ։
ԵՄ-ի կարծիքով՝ Նավալնիի թունավորումը հնարավոր էր կատարել միայն նախագահի վարչակազմի համաձայնությամբ և ԱԴԾ-ի անմիջական մասնակցությամբ ։
Հոկտեմբերի 17-ին, մեկնաբանելով մի խումբ ռուս պաշտոնյաների դեմ պատժամիջոցների սահմանումը, ԵՄ-ում Ռուսաստանի մշտական ներկայացուցիչ Վլադիմիր Չիժովն ասել է, որ ԵՄ-ի և Ռուսաստանի հարաբերությունները «ցածր մակարդակի վրա են», և որ կձեռնարկվեն որոշակի պատասխան միջոցներ ։
Ռուսական հասարակության վերաբերմունքը
Օգոստոսի 20-ին և 21-ին (թունավորման օրը և հաջորդ օրը) Ռուսաստանի մի շարք քաղաքներում բողոքի ակցիաներ են անցկացվել ի պաշտպանություն Նավալնիի ։
2020 թվականի սեպտեմբերի 25-30-ին Լևադա-կենտրոնում անցկացրած հարցման համաձայն՝ Նավալնիի թունավորման մասին լսել է հարցվածների 77 %-ը, 18 %-ը ուշադիր հետևել է իրադարձությունների զարգացմանը։ Թունավորման մասին լսածներից 21 %-ն ընդունել է թունավորման մասին հաղորդագրությունը կարեկցանքով, 19 %-ը ՝ տարակուսանքով, 45% - ը հատուկ զգացողություններ չի ցուցաբերել։ Նավալիի թունավորմանը հավատում է հարցվածների 33 %-ը, ինֆորմացիային չեն հավատում հարցվածների 55 %-ը։ Հարցվածների 30 %-ը կարծում է, որ թունավորման մեղավորը ռուսական կառավարությունն է, 8 %-ը կարծում է, որ Նավալիին թունավորել են արևմտյան հատուկ ծառայությունները ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ալեքսեյ Նավալնի
Օնտորիա դե Սեռատո
Օնտորիա դե Սեռատո  (Hontoria de Cerrato), բնակավայր և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Պալեսիա պրովինցիայի, Կաստելանիա և Լիոն ինքնավար համայնքի կազմում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Դե Սեռատո Պալենտին շրջանում։ Բնակչությունը 109 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։
Ժողովրդագրություն
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Պրատա Կամպորտաչո
Պրատա Կամպորտաչո (Prata Camportaccio), կոմունա Իտալիայում՝ Լոմբարդիա մարզի Սոնդրիո գավառում ։ Սահմանակից է Կիավենա, Գորդոնա, Մեզե, Նովատե Մեցոլա, Պյուրո, Սամոլակո համայնքներին  ։ Բնակչությունը կազմում է 2727 մարդ, խտությունը կազմում է 101 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 27 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 23020, հեռախոսային կոդ՝ 0343։
Կոմունայի հովանավորն է սուրբ Եվսեբիոս Վերչելացին։ Տոնը նշվում է օգոստոսի 2-ին։
Ժողովրդագրություն
'''Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Արտաքին հղումներ
http://www.comune.pratacamportaccio.so.it/hh/index.php
Վահան Սարգսյան
Վահան Գերասիմի Սարգսյան, հայ բասկագետ, լեզվաբան, թարգմանիչ, դասախոս, ԵՊՀ ռոմանական բանասիրության ամբիոնի վարիչ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ։ Տիրապետում էր ֆրանսերեն, իսպաներեն, բասկերեն, ռուսերեն լեզուներին։ Բասկերի երկիրի թագավորական ակադեմիայի պատվավոր անդամ, Իսպանագետների համաշխարհային ընկերության և Բասկագետների միջազգային ընկերության անդամ։ Համահեղինակել է Սերվանտեսագիտական միջազգային հանրագիտարանը։ 70-ից ավելի գրքերի, մենագրությունների, հրապարակումների, հոդվածների, դասախոսությունների հեղինակ։ Նրա թեմատիկ հետազոտությունների արդյունքները հրապարակվել են բազմաթիվ հեղինակավոր գիտական հանդեսներում, հանրագիտարաններում ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ Իսպանիայում, Ռուսաստանում, Ֆրանսիայում, Գերմանիայում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1954 ծնունդներ Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:2011 մահեր Կատեգորիա:Բասկագետներ Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների թեկնածուներ Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Դելավեր (այլ կիրառումներ)
Դելավեր աշխարհագրական անունը կարող է վերաբերել.
Ռիու Գրանդի դու Նորտի նահանգի գյուղատնտեսական շրջան (մարզ)
Ռիու Գրանդի դու Նորտի նահանգի գյուղատնտեսական շրջան (Mesorregião do Agreste Potiguar), վարչական մեզոշրջան Բրազիլիայում, մտնում է Ռիու Գրանդի դու Նորտի նահանգի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 414 021 մարդ 2006 թվականի տվյալով։ Զբաղեցված տարածքը 9367.384 կմ²։ Բնակչության խտությունը 44.2 մարդ/կմ²։
Վիճակագրություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի մեզոշրջաններ
Ստոլիբինո
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 42 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սմոլենսկի շրջանի բնակավայրեր
Օզերկի (գյուղ, Ստանովլյանսկի շրջան)
Օզերկի (Озерки), գյուղ Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Ստանովլյանսկի շրջանի կազմում։
Ժողովածու (2890)
Ժողովածու (2890), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 2890 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1718 թվականին Թումայ Մոկացի գրիչի կողմից, ենթադրաբար Վանում։ Ստացողը եղել է Թումայ Մոկացին։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 31․7X22 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 376 թերթից։ Գրված է երկսյուն բոլորգիրով։ Ունի կիսախորան, լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Պահպանակը գրված է՝ թղթի վրա՝ բոլորգիր ճաշոցով։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ, աստառը՝ վարդագույն կտավ։ Հիշատակարաններ՝ 7ա, 10ա, 21բ, 39բ և ալյուր, հետագայի՝ 375ա (1758 թվական), 375բ (1800 թվական), 209բ (18-րդ դար), 210ա (1827 թվական) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Հերմես (Մարդինի գավառ)
Հերմես, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Մարդինի գավառում ։ Բնակավայրի մասին հիշատակել է Մատթեոս Ուռհայեցին.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Չինական չանչունյան երկաթուղի
Չինական չանչունյան երկաթուղի (ՉՉԵ, 1953 թվականից՝ Խարբինյան երկաթուղի), երկաթուղի Չինաստանի հյուսիս-արևելքում, Մանջուրի կայարանից Խարբինով մինչև Սույֆինհե և Խարբինից մինչև Դալյան (Դալնի)։ Ունի բազմաթիվ ճյուղավորումներ։
Պատմություն
Երկաթուղին կառուցել է Ռուսաստանը՝ 1897 - 1903 թվականներին՝ 1896 թվականի ռուս-չինական պայմանագրի համաձայն։ 1904-1905 թվականների ռուս-ճապոնական պատերազմից հետո ՉԱԵ-ի հարավային ուղղությունը՝ Չանչունից մինչև Դալյան և Լյույշուն (Պորտ Արթուր) անցել է Ճապոնիային և կոչվել Հարավ-Մանջուր երկաթուղի (ՀՄԵ)։ 1924 թվականին խորհրդա-չինական պայմանագրով ՉԱԵ ճանաչվել է իբրև զուտ առևտրական ձեռնարկություն՝ ԽՍՀՄ-ի և Չինաստանի համատեղ կառավարմամբ։ 1931 թվականին Ճապոնիայի կողմից Հյուսիս-արևելյան Չինաստանի (Մանջուրիա) նվաճումից հետո ՉԱԵ դարձել է ճապոնական, ռազմամոլների հակախորհրդային գործողությունների օբյեկտ։ 1935 թվականին ԽՍՀՄ ոչ մեծ գումարով (140 մլն ի են) ՉԱԵ վաճառել է Մանջոու Դոյի (Մանջուրիայում Ճապոնիայի ստեղծած խամաճիկ պետություն) իշխանություններին։ Կարմիր բանակի կողմից Մանջուրիայի ազատագրումից և Ճապոնիայի կապիտուլացիայից հետո ՀՄԵ և ՉԱԵ անցան (1945 թվականի խորհրդա-չինական պայմանագրով) ԽՍՀՄ-ի և Չինաստանի համատեղ կառավարմանը՝ ստանալով ՉՉԵ ընդհանուր անվանումը։ ՉԺՀ-ի կազմավորումից հետո, ՉՉԵ-ի վերաբերյալ խորհրդա-չինական նոր պայմանագրով (1950 թվական), ԽՍՀՄ-ը ՉՉԵ համատեղ կառավարելու իր բոլոր իրավունքները (ամբողջ գույքով հանդերձ) անվարձահատույց տրամադրեց Չինաստանին։
Կատեգորիա:Երկաթուղիներ
Կատեպսիններ
Կլինիկական նշանակություն
Կատեպսինները նշանակություն ունեն հետևյալ հիվանդություններում՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Պեպտիդազներ Կատեգորիա:ՖՀ 3.4 Կատեգորիա:Սպիտակուցի ընտանիքներ
Սերժիպի նահանգի գյուղատնտեսական շրջան (մարզ)
Կատեգորիա:Բրազիլիայի մեզոշրջաններ
Ժողովրդական տրիբուն
Ժողովրդական տրիբուն (tribunus plebis, plebei или plebi), հռոմեական կարևորագույն պաշտոններից էր։
Տրիբունատի հաստատումը Հռոմում
Թագավորական իշխանության վերացումից և Հռոմում հանրապետական կարգերի հաստատումից 15 տարի անց պլեբեյները հայտնվել էին հարկային ծանր լծի տակ։ Մի շարք բախումների հետևանքով ժողովրդի և իշխող պատրիկների միջև  մ․թ․ա․ 495 և 494 թթ․ Հռոմում ստեղծվել էր հեղափոխական դրություն, խոսվում էր անգամ կոնսուլների մահափորձի մասին։ Փոխարենը, պլեբեյներն իրենց ղեկավար Լուցիուս Սիցինիուս Վելլուտուսի խորհրդով հանդես եկան պայքարի նոր ձևով։ Այդ ձևը ստացել է սեցեսսիա՝ լքում, հեռացում անվանումը։ Իմաստն այն էր, որ պլեբեյները խիստ կազմակերպված ձևով թողեցին և հեռացան Հռոմից դուրս գտնվող սրբազան Ավենտինյան բլրի տարածք ։
Իրադարձությունների զարգացման նման ընթացքից խուճապահար սենատը պլեբեյների մոտ ուղարկեց վերջիններիս  կողմից ընդունելի նախկին կոնսուլ Ագրիպպա Մենենիուս Լանատուսին, որն իրեն համարում էր պլեբեյներից մեկը։ Մենենիուսը բացատրեց, որ քաղաքը չի կարող գոյատևել առանց պատրիկների և պլեբեյների համագործակցության ։
Պլեբեյները համաձայնեցին սկսել բանակցությունները քաղաք վերադառնալու համար և ներկայացրեցին իրենց պահանջները։ Պետք է նշանակվեին ժողովրդական տրիբուններ, որոնք որպես պլեբեյների ներկայացուցիչներ, պաշտպանելու էին նրանց կոնսուլների իշխանությունից։ Սենատորական դասից ոչ մի ներկայացուցիչ իրավունք չէր ունենալու հավակնել այս պաշտոնին (գործնականում, նշանակում է, որ միայն պլեբեյներն էին իրավասու հավակնել այս պաշտոնին)։ Ժողովրդական տրիբունների անձը հայտարարվում էր սրբազան և անձեռնմխելի, և ցանկացած մարդ, ով որևէ ոտնձգություն կաներ տրիբունների նկատմամբ օրենքից դուրս էր հայտարարվում և պլեբեյներն իրավունք ունեին սպանելու այդ մարդուն առանց պատժվելու վախի։ Ի վերջո սենատը ընդունեց պլեբեյների պահանջները, և ժողովուրդը վերադարձավ քաղաք ։
Մ․թ․ա․ 493 թ․ առաջին tribuni plebis -ներ նշանակվեցին Լուցիուս Ալբինիուս Պատեռկուլուսը և Գայուս Լիցինիուսը։
Տրիբունների իշխանությունը
Հաճախ ժողովրդական տրիբունները, ինչպես նաև պլեբեյական էդիլները, համարվում էին պլեբեյական մագիստրատուրաներ, սակայն փաստացի դրանք մագիստրատուրաներ չէին, քանզի ընտրվում էին միայն պլեբեյական ասամբլեայի կողմից։ Այդուամենայնիվ, դրանք գործում էին որպես հռոմեական պետական մագիստրատուրաներ։ Նրանք կարող էին հրավիրել concilium plebis, որը իրավասու էր միայն պլեբեյներին վերաբերող օրենքներ ընդունել (plebiscita), իսկ 493 թ․ սկսյալ ընտրել նաև պլեբեյական տրիբուններին և էդիլներին։
Սկզբում տրիբունները երկուսն էին, հետո 5-ը, ապա 10-ը։  Նրանք անձեռնմխելի էին և չէին կարող պատասխանատվության կանչվել։ Ցանկացած ոք, ով օգնության կարիք ուներ, կարող էր ցանկացած ժամանակ դիմել տրիբուններին։ Ուստի նրանք իրավունք չունեին լքել Հռոմը և նրանց տան դռները բաց էին անգամ գիշերը։ Նրանց կարևորագույն իրավունքը վետոյի իրավունքն էր, որով նրանք կարող էին կասեցնել ցանկացած պաշտոնյայի, անգամ սենատի և ժողովրդական ժողովի որոշում, եթե այն հակասում է ժողովրդի շահերին։ Ունեին պլեբեյական ժողովրդական ժողով գումարելու և այնտեղ նախագահելու իրավունք, իսկ հետագայում նաև սենատում առաջարկություն մտցնելու և քվեարկելու իրավունք, որով մասնակցում էին սենատին։ Նրանք միասին ներկայացնում էին մեկ իշխանություն, ուստի ենթադրվում էր, որ պետք է լինեին միաձայն, որպեսզի նրանց որոշումները կայանային։
Սահմանափակումներ
Թեև տրիբունը կարող էր իր վետոյի իրավունքով կասեցնել ցանկացած պաշտոնյայի, սենատի կամ ժողովրդական ժողովի որոշում, նա պարտավոր էր ֆիզիկապես ներկա գտնվել այդ անելու համար։ Եթե նա ներկա չլիներ, ապա գործողությունը կավարտվեր այնպես, ասես վետո չի էլ կիրառվել։  Նրանց իշխանությունը միայն տարածվում էր բացառապես Հռոմ քաղաքի տարածքում և մեկ մղոն շառավղով Հռոմի պատերից դուրս ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հռոմեական կայսրության պաշտոններ
(6935) Մորիսոտ
(6935) Մորիսոտ (Morisot), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1960 թվականի սեպտեմբերի 24-ին Կոռնելիս վան Հաուտենի, Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդի և Թոմ Գերելսի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,27745 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0805 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,4744 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1255,37 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,286768 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 0,55° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1960 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կոռնելիս վան Հաուտենի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Ինգրիդ Հաուտեն-Գրունենվելդի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Թոմ Գերելսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Սիսակ Գաբրիելյան
Սիսակ Գաբրիելյան, հայ լրագրող, իրավաբան, Հայաստանի Հանրապետության Ազգային Ժողովի 7-րդ և 8-րդ գումարումների պատգամավոր ։ ՀՀ ԱԺ գիտության, կրթության, մշակույթի, սփյուռքի, երիտասարդության և սպորտի հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ։
Կենսագրություն
Սիսակ Գաբրիելյանը ծնվել է 1988 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Երևանում։
2007-2009 թվականներին ծառայել է Հայաստանի զինված ուժերում։
Միչև 2016 թվականը սովորել է Երևանի պետական համալսարանի ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետում, ապա 2017 թվականին ընդունվել, և 2021 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետը։
2015 թվականին Պրահայում մասնակցել է «Օնլայն մեդիայի մարտահրավերները» վերապատրաստման դասընթացին։
Լրագրողական գործունեություն
2014 թվականի հունվարից միչև սեպտեմբեր եղել է «Ա1+» հեռուստաընկերության լրագրող, իսկ 2014-2018 թվականներին՝ «Ազատություն» ռադիոկայանի լրագրող, հեռուստառադիոհաղորդավար, 2018 թվականին՝ «Քաղաքականությունը ներսից» հաղորդման հեղինակ և վարող։
ՀՀ ԱԺ 7-րդ գումարման պատգամավոր
Սիսակ Գաբրիելյանը 2018 թվականի դեկտեմբերի 9-ին թիվ 5 ընտրատարածքի տարածքային ընտրական ցուցակով ընտրվել է Ազգային ժողովի պատգամավոր՝ «Իմ քայլը» կուսակցությունների դաշինքի կազմում։
ՀՀ ԱԺ 8-րդ գումարման պատգամավոր
2021 թվականի հունիսի 20-ին կայացած արտահերթ խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքով ընտրվել է ՀՀ ազգային ժողովի 8-րդ գումարման պատգամավոր «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության ցուցակով։ ՀՀ ԱԺ գիտության, կրթության, մշակույթի, սփյուռքի, երիտասարդության և սպորտի հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ։
Պարգևներ
2017 թվականին պարգևատրվել է Հայաստանում ԱՄՆ դեսպանի շնորհակալագրով։
Ընտանիք
Ամուսնացած է, ունի մեկ զավակ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 7-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 8-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցության անդամներ Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ Կատեգորիա:Հայ իրավաբաններ Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատերինովկա (գյուղ, Բոբրովիցայի շրջան)
2006 թվականի տվյալներով Կատերինովկա գյուղում բնակվում էր 119 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 109,07 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Չեռնիգովի մարզի Բոբրովիցայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1800 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Հալ (այլ կիրառումներ)
Հալ անվանումը կարող է ունենալ հետևյալ կիրառումները․
Աֆրոիրանցիներ
Աֆրոիրանցիներ, իրանաբնակ սևամորթ աֆրիկացիներ։ Աֆրոիրանցիների մեծ մասը կենտրոնացած է Պարսից ծոցի ափամերձ նահանգներում, ինչպիսիք են Սիստան և Բելուջիստան, Հորմոզգան, Խուզեսթան շրջանները։
Պատմություն
Ստրուկների առևտուրը Հնդկական օվկիանոսում սկսվել է մ․թ․ա․ 6-րդ դարում։ Սև աշխատուժի պահանջարկը բավարարելու համար արաբ ստրկավաճառները բռնած սևամորթ ստրուկներին դարեր շարունակ մեծ քանակությամբ վաճառվել են Պարսից ծոցում, Եգիպտոսում, Արաբիայում, Հնդկաստանում, Հեռավոր Արևելքում, Հնդկական օվկիանոսի կղզիներում և Եթովպիայում ։
Ղաջարիների դինաստիայի կառավարման ժամանակ շատ հարուստ ընտանիքներ Արևելյան Եվրոպայի չերքեզ ստրուկների հետ միասին որպես ստրուկներ ներմուծել են սևամորթ աֆրիկացի կանանց և երեխաներին, որպեսզի նրանք կատարեն իրենց տնային աշխատանքները։ Այս ստրուկները հիմնականում բերվում էին Զանջեյից, որտեղ Հարավային Աֆրիկայի ափի երկայնքով ապրող բանտիերեն խոսող ժողովուրդներն էին․ այդ տարածքը այժմ իր մեջ է ներառում ժամանակակից Տանզանիան, Մոզամբիկը և Մալավին ։ Այնուամենայնիվ, Մոհամմադ շահ Քաջարը բրիտանացիների ճնշման ներքո 1848 թվականին հրապարակել է ֆարման, որով արգելում էր ստրկավաճառությունը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իրանի ազգեր Կատեգորիա:Էթնիկ խմբեր
Ժողովածու (3201)
Ժողովածու (3201), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 3201 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1419 թվականին Բարսեղ քահանա գրիչի կողմից, Ս.Հակոբայ վանքում։ Ստացողը եղել է Սիմէոն կրոնավորը։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 13.9×9 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 222 թերթից։ Գրված է միասյուն, բոլորգրով։ Ունի լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Պահպանակը ունի 2 էջ, գրված է՝ մագաղաթի վրա՝ ուղագիծ երկաթագրով, անընթեռնելի։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ, աստառը՝ սպիտակ և դրոշմազարդ կտավ։ Հիշատակարաններ գրչի՝ 142ա, 201ա, 219բ, հետագայի՝ 1ա (ենթադրաբար 1421 թվական), 222բ (1665 թվական), 2ա (1797 թվական) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Մենք լավագույնն ենք (ֆիլմ)
Մենք լավագույնն ենք (Vi är bäst!), շվեդ ռեժիսոր Լուկաս Մոդիսսոնի ֆիլմը։ Համաշխարհային պրեմիերան կայացել է 2013 թվականի օգոստոսի 31-ին։
Սյուժե
Ֆիլմի իրադարձությունները տեղի են ունենում 1982 թվականին։ 7-րդ դասարանի աշակերտուհիներ Բոբոն և Կլարան, ովքեր փանքի սիրահարներ են, որոշում են ստեղծել երաժշտական խումբ, չնայած չէին կարողանում նվագել որևէ երաժշտական գործիքով և անգամ որևէ գործիք չունեին։ Զույգը խնդրում է Հեդվիգին` բարձր դասարանի ամաչկոտ և ընկերազուրկ աշակերտուհուն, միանալ իրենց խմբին, հավանելով նրա ցուցաելույթը դպրոցական տաղանդների մրցույթին։ Հետագայում երգչախմբին միանում են այլ մասնակիցներ ևս։
Առաջին սեր, առաջին արբուք, առաջին համերգային ելույթ. այդ ամենը հագեցած է երաժշտության հանդեպ սիրով։ Եվ այդ երաժշտությունը փանքն է։
Արձագանքներ և մրցանակներ
Ֆիլմն ընդհանուր առմամբ ստացել է դրական արձագանք։ Rotten Tomatoes վեբկայքում ֆիլմը ստացել է 7,9/10 գնահատականը` արժանանալով 127 քվեարկողների 97%-ի հավանությանը։ Ֆիլմը հաղթել է տարբեր կինոփառատոններում, արժանացել է Տոկիոյի կինոփառատոնի Գրան պրի մրցանակի ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆիլմեր դպրոցի մասին Կատեգորիա:2010-ականների դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Շվեդական ֆիլմեր Կատեգորիա:Դանիական ֆիլմեր Կատեգորիա:Շվեդերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:2013 դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:2013 ֆիլմեր Կատեգորիա:Կոմիքսների էկրանավորումներ Կատեգորիա:Դանիական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր դեռահասների համար
Օզերկի (գյուղ, Օգնևսկոե գյուղական բնակավայր)
Օզերկի (Озерки), գյուղ Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Ստանովլյանսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Ստանովլյանսկի շրջանի բնակավայրեր
Բոլորն ընտանիքում
Բոլորն ընտանիքում (չին.` 花飛滿城春 ), 1975 թվականի Հոնկոնգի արտադրության կատակերգություն է։ Ռեժիսորն է Մու Չժուն, արտադրողը` Golden Harvest ընկերությունը։ Չնայած Ջեկի Չանը խաղում է ֆիլմում, սակայն նրան տեսնում ենք ֆիլմի սկսվելուց միայն մեկ ժամ անց։
Սյուժեն
Պարոն Հյուն մեռնելուց առաջ կանչում է ընտանիքին իր մահճակալի մոտ։ Նրա մահից հետո երեք որդիները Հյուի կարողությունը բաժանում են իրար միջև՝ իրենց մորն ու քրոջը ոչինչ չթողնելով։ Մայրը և քույրը որոշում են վրեժ լուծել։ Քույրը ասեկոսե է սկսում, թե իբր մայրն իրականում շատ հարուստ է։ Սա լսելով՝ եղբայրները վերադառնում են և սկսում շողոքորթել ու քծնել մորը՝ նրանից փող ստանալու հույսով։
Տիկին Գարունը հոգնել է ամուսնուց՝ Մայից, և աչք է դրել Փոքրիկ Թանգի վրա։ Թանգը սիրահարված է Լին Ծեին, բայց քանի որ Լին-Ծեն երջանիկ ամուսնացած է Չանգ Հսունի հետ, նա էլ շուտով սկսում է ուշադրություն դարձնել Տիկին Գարունին։ Չնայած Ման բացահայտում է իրողությունը, նա չափազանց զբաղված է ուշադրություն դարձնելու համար։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հոնկոնգյան ֆիլմեր Կատեգորիա:1975 ֆիլմեր
Անպաշտպան արարածը (պատմվածք)
«Անպաշտպան արարածը» (Беззащитное существо), Անտոն Պավլովիչ Չեխովի պատմվածքը` գրված 1887 թվականին։ Պատմվածքն առաջին անգամ հրապարակվել է 1887 թվականի փետրվարի 27-ին «Օսկոլկի» ամսագրում։ Պատմվածքում հեգնանքով նկարագրվում է համառ մարդը, որը իր նպատակներին է հասնում` հույսը դնելով իր նկատմամբ շրջապատի կարեկցանքի վրա։
Հրապարակում
Պատմվածքն առաջին անգամ տպագրվել է 1887 թվականի փետրվարի 27-ին «Բեկորներ» ամսագրում, № 9, Ա. Չեխոնտե ստորագրությամբ։ Պատմվածքը ընդգրկվել է Ադոլֆ Մարքսի կողմից հրատարակված Չեխովի ստեղծագործությունների ժողովածուի մեջ։ Ստեղծագործությունների ժողովածուի մեջ ընդգրկված տեքստը տարբերվում է «Օսկոլկի»-ում ընդգրկված տեքստից։ Ստեղծագործությունների ժողովածուում իրադարձությունները տեղափոխված են բանկ (նախկինում, ճանապարհային հաղորդակցության գերատեսչության ենթակա), որն արդարացնում է հայցորդուհու մուտքը։ Գործող անձիք ունեն այլ անվանումներ։ Չեխովի պատմվածքի նյութերով 1891 թվականին գրվել է «Հոբելյան» վոդևիլը։
Չեխովի կենդանության օրոք պատմվածքը թարգմանվել է բուլղարերեն, հունգարերեն, գերմաներեն և սերբախորվաթերեն։