cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հայրենական մեծ պատերազմ
Առաջին շրջան (1941 թվականի հունիսի 22 - 1942 թվականի նոյեմբերի 18)
Դեկտեմբերի 5-6-ին Կալինինյան, Արևմտյան և Հարավարևմտյան ռազմաճակատների զորքերն անցան հակահարձակման արևմտյան ուղղությամբ, որը գերմանա-խորհրդային պատերազմում առաջին ստրատեգիական հարձակողական օպերացիան էր։ Մոսկվայի մոտ հակահարձակման ընթացքում ջախջախվեց գերմանական «Կենտրոն» բանակախմբի հարվածային խմբավորումը։ Գերմանաֆաշիստական զորքերի պարտությունը (առաջին խոշոր պարտությունը երկրորդ համաշխարհային պատերազմում) Մոսկվայի մոտ ունեցավ հսկայական ռազմաքաղաքական նշանակություն, խորհրդային զորքերը վերցրին ստրատեգիական նախաձեռնությունը և հնարավորություն ստացան անցնելու ընդհանուր հարձակման, որի շնորհիվ նրանք մոտ 400 կմ առաջ խաղացին դեպի արևմուտք։ Վերջնականապես փլուզվեց «Կայծակնային պատերազմի» պլանը, ցրվեց գերմանական բանակի «անպարտելիության» առասպելը։ Դրվեց բեկման սկիզբը պատերազմի ընթացքի մեջ։ Ձևավորվեց հակահիտլերյան կոալիցիան, որի մեջ (1942 թվականի հունվարի 1-ին) հաշվվում էր 26 երկիր։ 1942 թվականի մայիսին ԽՍՀՄ-ի և Մեծ Բրիտանիայի միջև ստորագրվեց պայմանագիր ընդդեմ Գերմանիայի և Եվրոպայում նրա դաշնակիցների դեմ պատերազմում դաշինքի և պատերազմից հետո համագործակցության ու փոխադարձ օգնության մասին, հունիսին՝ ԽՍՀՄ-ի ու ԱՄՆ-ի միջև կնքվեց փոխօգնության համաձայնագիր։
Օգտվելով Եվրոպայում երկրորդ ճակատի բացակայությունից (պայմանավորված էր բացել 1942 թվականին), գերմանական հրամանատարությունը ուժերը կենտրոնացրեց արևելյան ճակատում։ 1942 թվականի ամռանը վերստին վերցնելով ստրատեգիական նախաձեռնությունը՝ գերմանաֆաշիստական զորքերը ծավալեցին խոշոր հարձակողական գործողություններ սովետա-գերմանական ճակատի հարավային թևում՝ նպատակ ունենալով դուրս գալ Կովկասի նավթային և Դոնի, Կուբանի ու Պովոլժիեի բերքառատ շրջանները։ 1942 թվականի մայիսին թշնամին ճեղքեց խորհրդային զորքերի դիմադրությունը Կերչի թերակղզում։ Ծանր մարտերից հետո խորհրդային զորքերը թողեցին Սևաստոպոլը։ Պարտություններ կրեցին նաև Խարկովի ուղղությամբ։ Ծանր կացություն ստեղծվեց սովետա-գերմանական ճակատի հարավային թևում։ Հունիսի վերջին թշնամին ձեռնարկեց ընդհանուր հարձակում։ Ստեղծվեց դեպի Վոլգա և Կովկաս ներխուժելու մեծ վտանգ։ Սկսվեցին ծանր հերոսական պաշտպանական մարտերը Ստալինգրադի (հուլիսի 17 - նոյեմբերի 18) և Կովկասի համար։
Ամբողջությամբ վերցրած պատերազմի առաջին փուլը շատ ծանր էր խորհրդային ժողովրդի և նրա զինված ուժերի համար։ Գերմանիան զավթեց խորհրդային տարածքի մի մաս, որտեղ մինչև պատերազմը բնակվում էր բնակչության 42 %-ը։ Սակայն ֆաշիստական Գերմանիան չհասավ իր նպատակին։ Ռազմաճակատում ցուցաբերած հերոսական գործողությունների և թիկունքում աշխատանքային սխրանքների շնորհիվ խորհրդային ժողովուրդը 1942 թվականի վերջին հնարավորություն ստեղծեց ֆաշիզմի դեմ պայքարում հօգուտ իրեն արմատական բեկում մտցնելու համար։
Երկրորդ շրջան (1942 թվականի նոյեմբերի 18 - 1943 թվականի վերջ)
1942 թվականի նոյեմբերի 2-րդ կեսին դրությունը սովետա-գերմանական ճակատում մնում էր ծայրահեղ լարված։ ԽՍՀՄ-ը Գերմանիայի դեմ պատերազմը շարունակում էր միայնակ։ Երկրորդ ճակատը Արևմտյան Եվրոպայում բացված չէր։ Թշնամին արևելյան ճակատում կենտրոնացրեց ավելի քան 6,2 մլն մարդ։ Խորհրդային գործող բանակում և նավատորմում հաշվվում էր մոտ 6,6 մլն մարդ։ ԳԳՀՌ խնդիր դրեց 1942-1943 թվականների ձմռան ընթացքում ջախջախել թշնամուն սովետա-գերմանական ճակատի հարավային թևում և միաժամանակ բարելավել Մոսկվայի և Լենինգրադի ստրատեգիական դրությունը։ Նախատեսվում էր սկզբում ջախջախել թշնամու հիմնական խմբավորումը Ստալինգրադի մոտ և պայմաններ ստեղծել հարձակումը զարգացնելու Խարկովի, Դոնբասի և Հյուսիսային Կովկասի ուղղություններով։ Նոյեմբերի 19-ին Հարավարևմտյան և Դոնի, նոյեմբերի 20-ին՝ Ստալինգրադյան ռազմաճակատների զորքերը հակահարձակման անցան Ստալինգրադի մոտ։ Թշնամու պաշտպանությունը ճեղքվեց։ Նոյեմբերի 23-ին Կալաչ քաղաքի մոտ թշնամու (22 դիվիզիա և 160 առանձին զորամասեր, ընդհանուր թվով 330 հազար մարդ) պաշարման օղակը սեղմվեց։ Դեկտեմբերին խորհրդային զորքերը Դոնի միջին հոսանքում ջախջախեցին 8-րդ իտալական բանակը և 3-րդ ռումինական բանակի մի մասը։ Ճակատամարտը Վոլգայի վրա ավարտվեց պաշարված գերմանաֆաշիստական զորքերի ջախջախումով, որն իրականացրին Դոնի ռազմաճակատի զորքերը 1943 թվականի հունվարի 10 - փետրվարի 2-ին։ Ստալինգրադի ճակատամարտում թշնամին կորցրեց 1,5 մլն մարդ։ Շնորհիվ մեծագույն հաղթանակի վերջնականապես ստրատեգիական նախաձեռնությունն անցավ կարմիր բանակին, որը հնարավորություն ստացավ անցնելու ընդհանուր հարձակման և մեր երկրից թշնամու զանգվածային վտարման։ Հաղթական ճակատամարտը արմատական բեկում մտցրեց ամբողջ պատերազմի ընթացքի մեջ և ունեցավ խոշորագույն միջազգային նշանակություն։ 1943 թվականի հունվարին խորհրդային զորքերը հարձակման անցան Կովկասի ուղղությամբ և ապրիլին ազատագրեցին Հյուսիսային Կովկասի մեծ մասը։ Շարունակվեց խորհրդային բանակի հարձակումը Վերին Դոնի, Կուրսկի, Խարկովի ուղղություններով։ Փետրվարի 8-ին ազատագրվեց Կուրսկը, փետրվարի 9-ին՝ Բելգորոդը, փետրվարի 16-ին՝ Խարկովը, որը, սակայն, թշնամին վերագրավեց։ Խարկովի համար մղված մարտերում խորհրդային զորքերի հետ հերոսաբար մարտնչեց Չեխոսլովակիայի 1-ին առանձին գումարտակը Լյուդվիկ Սվոբոդայի հրամանատարությամբ։ Հունվարի 12-ին անցնելով հակահարձակման՝ Լենինգրադյան և Վոլխովյան ռազմաճակատների զորքերը ճեղքեցին Լենինգրադի շրջափակումը, որը ունեցավ ռազմաստրատեգիական մեծ նշանակություն։
1942-43 թվականների ձմռանը թշնամին կորցրեց 1,7 մլն մարդ ։ Միայն 1943 թվականի ձմռանը ֆաշիստական բանակը կորցրել է 270000 զինվոր ։ Չնայած ձմռանը կրած պարտությանը Գերմանիան դեռևս ուներ ռազմական մեծ հզորություն։ 1943 թվականի ամռանը ֆաշիստները կարողացան սովետա-գերմանական ճակատում կենտրոնացնել ավելի քան 5,3 մլն մարդ։ Ֆաշիստական բլոկի փլուզումը կանխելու նպատակով գերմանաֆաշիստական հրամանատարությունը 1943 թվականի ամռանը Կուրսկի ելուստի շրջանում ձեռնարկեց «Ցիտադել» օպերացիան՝ նպատակ ունենալով նորից վտանգ ստեղծել Մոսկվայի համար, ինչպես նաև վերսկսել հարձակումը Լենինգրադի վրա։ Կուրսկի ուղղությամբ հակառակորդը կենտրոնացրեց 50 դիվիզիա։ 1943 թվականի ամռանը խորհրդային զինված ուժերը ստացան նշանակալի համալրում, հատկապես ռազմական տեխնիկա և զենք, գործող բանակում հաշվվում էր 6,6 մլն մարդ։ Խորհրդային բանակը պատրաստվում էր ամռանը սկսել ընդհանուր հակահարձակում։ ԳԳՀՌ ժամանակին բացահայտելով գերմանաֆաշիստական հրամանատարության մտադրությունը, վճռեց Կուրսկի ելուստի շրջանում համառ պաշտպանությամբ հյուծել թշնամու հարվածային խմբավորումները և վճռական հակահարձակումով ավարտել նրա ջախջախումը։ Թշնամին հարձակումը սկսեց հուլիսի 5-ի։ Հուլիսի 12-ին հակահարձակման անցան խորհրդային զորքերը Օրյոլի, իսկ օգոստոսի 3-ին՝ Բելգորոդ-Խարկովի ուղղությամբ։ Օգոստոսի 5-ին ազատագրվեցին Օրյոլը և Բելգորոդը, օգոստոսի 23-ին՝ Խարկովը։ Խորհրդային զորքերի փայլուն հաղթանակը Կուրսկի ճակատամարտում նշանակում էր ֆաշիստների հարձակողական ստրատեգիայի վերջնական ձախողում․ 50 օրվա անընդհատ մարտերում ջախջախվեց թշնամու 30 դիվիզիա, կորուստն ավելի քան կես միլիոն մարդ էր։ Կուրսկի մոտ տարած հաղթանակի շնորհիվ խորհրդային զորքերը անցան ընդհանուր հարձակման 2 հազար կմ ճակատով՝ Վելիկիե Լուկիից մինչև Սև ծով։ Սմոլենսկի օպերացիայի հետևանքով սեպտեմբերի 25-ին ազատագրվեց Սմոլենսկը, սեպտեմբերի 17-ին՝ Բրյանսկը, գետանցեցին Սոժը։ Սկսվեց Ձախափնյա Ուկրաինայի ազատագրումը։ 1943 թվականի սեպտեմբերի 21-30-ին խորհրդային զորքերը դուրս եկան Դնեպր, 700 կմ գոտով գետանցեցին այն, գրավեցին Կիևից հյուսիս և հարավ մի շարք հենակետեր։ Միաժամանակ Հարավարևմտյան և Հարավային ռազմաճակատների զորքերը ազատագրեցին Դոնբասը, իսկ Հյուիսասյին Կովկասյան ռազմաճակատի զորքերը (Սևծովյան նավատորմի հետ փոխգործողություններով)՝ Թամանի թերակղզին և դուրս եկան Կերչի նեղուց։ 1943 թվականի հոկտեմբերի 20-ին Վորոնեժի, Տափաստանային, Հարավարևմտյան և Հարավային ռազմաճակատները վերանվանվեցին համապատասխանաբար՝ 1-ին, 2-րդ, 3-րդ և 4-րդ Ուկրաինական ռազմաճակատներ, իսկ կենտրոնականը՝ Բելառուսական։ 1943 թվականի նոյեմբերի 6-ին 1-ին Ուկրաինական ռազմաճակատի զորքերը ազատագրեցին Կիևը։
1942 թվականի նոյեմբեր - 1943 թվականի դեկտեմբերին խորհրդային զորքերը մարտերով անցան 500-1300 կմ և ազատագրեցին թշնամու օկուպացրած տարածքի գրեթե կեսը։ Խորհրդային զորքերը այդ ընթացքում ջախջախեցին ԽՍՀՄ-ի դեմ գործող թշնամու 266 դիվիզիաներից 218-ը։ Դա արմատական բեկում էր, որը կտրականապես փոխեց դրությունը միջազգային ասպարեզում և վճռական ազդեցություն ունեցավ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ելքի վրա։ Խոշոր հաջողություններ ունեցավ խորհրդային էկոնոմիկան, ԽՍՀՄ ընդհանուր տնտեսական և ռազմական առավելության հասավ Գերմանիայի նկատմամբ։ Ազատագրված շրջաններում սկիզբ դրվեց ժողովրդական տնտեսության վերականգնման։ Խորհրդային զենքի հաղթանակների ազդեցությամբ ուժեղացավ հակաֆաշիստական շարժումը օկուպացված երկրներում, ակտիվացան Դիմադրության շարժումը և ընդհատակյա խմբերը։ Խորացավ ճգնաժամը ֆաշիստական խմբավորման ներսում, և ամրապնդվեց հակաֆաշիստական կոալիցիան։ Որոշվեց 1944 թվականին բացել երկրորդ ճակատը։
Երրորդ շրջան (1944 թվականի հունվար - 1945 թվականի մայիսի 9)
1944 թվականի սկզբին ֆաշիստական Գերմանիան պատերազմը վարելու համար ուներ դեռևս նշանակալի հնարավորություններ՝ մարտունակ բանակ, 10 մլն-ից ավելի մարդ, կարող էր զինել մարտական տեխնիկայով 225 հետևակային և 45 տանկային դիվիզիա։ Սովետա-գերմանական ճակատում գործող բանակում կար 4․906 հազար մարդ։ 1944 թվականի սկզբին խորհրդային բանակում կար 6,3 մլն մարդ։
Խորհրդային զենքի հաջողությունները ցույց տվեցին, որ ԽՍՀՄ ի վիճակի է սեփական ուժերով ոչ միայն երկրից վտարել թշնամուն, այլև ֆաշիստական ստրկությունից ազատել Եվրոպայի ժողովուրդներին և ավարտել հիտլերյան բանակների ջախջախումը։ Դա հարկադրեց ԱՄՆ-ի ն և Մեծ Բրիտանիային բացել երկրորդ ճակատը․ հունիսի 6-ին ամերիկյան և անգլիական զորքերը ափ ելան Ֆրանսիայում։ Չնայած դրան, նախկինի նման, սովետա-գերմանական ճակատը շարունակում էր մնալ վճռականը։ 1944 թվականի ամռանը նախատեսվում էր գլխավոր հարվածը հասցնել սովետա-գերմանական ճակատի կենտրոնական մասում՝ Բելառուսիայում։ Հունիսին Լենինգրադյան և Կարելական ռազմաճակատների զորքերը՝ Բալթիական նավատորմի հետ փոխգործողություններով, ճեղքեցին թշնամու ամուր պաշտպանությունը, դուրս եկան Ֆինլանդիայի հետ ԽՍՀՄ պետական սահման և պայմաններ ստեղծեցին պատերազմից Ֆինլանդիայի դուրս գալու համար։ Հունիսի 23-24-ին սկսվեց 1-ին Մերձբալթյան, 3-րդ, 2-րդ և 1-ին Բելառուսական ռազմաճակատների զորքերի հարձակումը՝ Դնեպրյան ռազմական նավատորմիղի ու Բելառուսիայի պարտիզանների ակտիվ մասնակցությամբ (Բելառուսական օպերացիան խոշորագույնն էր 1944 թվականին)։ Խորհրդային զորքերը հարձակումը ծավալեցին Վիտեբսկի, Օրշայի, Մոգիլյովի, Բոբրույսկի ուղղություններով, ճեղքեցին թշնամու պաշտպանությունը 500 կմ ճակատով, ոչնչացրին գերմանաֆաշիստական զորքերի խոշոր խմբավորումներ, հուլիսի 3-ին ազատագրեցին Մինսկը, շրշապատեցին և ոչնչացրին թշնամու 105 հազարանոց խմբավորումը։ Օգոստոս-սեպտեմբերին խորհրդային զորքերը դուրս եկան Վիսլա գետի շրշանը, ազատագրեցին Վարշավայի արվարձան Պրագան, մոտեցան Արևելյան Պրուսիայի սահմանին։ Բելառուսական օպերացիայի ընթացքում ջախջախվեց գերմանաֆաշիստական առավել ուժեղ «Կենտրոն» բանակախումբը, ազատագրվեցին Բելառուսիան, Լիտվայի և Լատվիայի մեծ մասը, Լեհաստանի արևելյան մասը։ Հուլիսի 10-14-ին սկսվեց Մերձբալթյան օպերացիան, հուլիս-օգոստոսին վերագրավվեց Մերձբալթիկայի արևելյան մասը։ Հուլիսի 13 - օգոստոսի 29-ին 1-ին Ուկրաինական ռազմաճակատի զորքերը ջախջախեցին «Հյուսիսային Ուկրաինա» ֆաշիստական բանակախումբը և ազատագրեցին Լվովը, Ուկրաինայի արևմտյան շրջանները, վերևագրավվեց Լեհաստանի հարավարևելյան մասը, դուրս եկան Վիսլա-Սանդոմիրի շրջան և գրավեցին կարևոր հենակետեր։
Օգոստոսի վերջին Սլովակիայում բռնկվեց ապստամբություն։ Խորհրդային բանակը օգնեց ապստամբներին։ 1-ին Չեխոսլովակյան բանակային կորպուսի (հրամանատար՝ գեներել Լյուդվիկ Սվոբոդա) հետ հաղթահարեցին Կարպատները և ազատագրեցին Չեխոսլովակիայի տարածքի մի մասը։ Օգոստոս-սեպտեմբերին 2-րդ և 3-րդ Ուկրաինական ռազմաճակատների զորքերը՝ Սևծովյան, Դանուբյան նավատորմների համատեղ գործողություններով և հեռավոր գործողության ավիացիայի աջակցությամբ, իրականացրին Յասսի-Քիշնևյան օպերացիան, շրջապատեցին և ոչնչացրին «Հարավային Ուկրաինա» ֆաշիստական բանակախմբի հիմնական ուժերը։ Ավարտվեց Մոլդավիայի ազատագրումը։ Խորհրդային զորքերի սրընթաց հարձակման պայմաններում ռումինական ժողովրդական հայրենասիրական ուժերը՝ Ռումինիայի կոմկուսի ղեկավարությամբ օգոստոսի 23-ին տապալեցին Յոն Անտոնեսկուի ֆաշիստական վարչակարգը։ Ռումինիան մտավ պատերազմի մեջ ընդդեմ Գերմանիայի։ Ռումինական զորքերը միացան խորհրդային զորքերին, որոնք զարգացնելով հարձակումը ավարտեցին Ռումինիայի ազատագրումը։ Սեպտեմբերի 8-ին 3-րդ Ուկրաինական ռազմաճակատի զորքերն անցան ռումինա-բուլղարական սահմանը։ Սեպտեմբերի 9-ին բուլղարական կոմկուսի ղեկավարությամբ Սոֆիայում բարձրացավ ժողովրդական ապստամբություն։ Իշխանության գլուխ անցավ Ազգային ճակատի կառավարությունը, որը պատերազմ հայտարարեց ֆաշիստական Գերմանիային։ «Հարավային Ուկրաինա» ֆաշիստական բանակախմբի ջախջախումից հետո պայմաններ ստեղծվեցին Հունգարիայի, Հարավսլավիայի և Չեխոսլովակիայի ազատագրման համար։
1945 թվականի սկզբին գերմանաֆաշիստական հրամանատարությունը շարունակում էր պատերազմը երկու ճակատով, սակայն գլխավոր ուժերը պահում էր սովետա-գերմանական ճակատում (169 դիվիզիա և 20 բրիգադ, ընդհանուր 3,7 մլն մարդ)։ Խորհրդային գործող բանակում հաշվվում էր շուրջ 6 մլն մարդ։ Խորհրդային ռազմաճակատների կազմում կռվում էին լեհական, չեխական, ռումինական և բուլղարական զորքեր։ Խորհրդային զորքերը նշանակալիորեն գերազանցում էին թշնամուն և՛ ուժով, և՛ ռազմական միջոցներով։ Խորհրդային զինված ուժերի վճռական հաղթանակները նպաստեցին 1945 թվականին տեղ ունեցած Ղրիմի կոնֆերանսի հաջողությանը։ 1945 թվականի փետրվարին Յալթայում հանդիպեցին ԽՍՀՄ-ի, ԱՄՆ-ի և Անգլիայի կառավարությունների ղեկավարները, որոնք համաձայնեցրին դաշնակիցների ռազմական ծրագրերը ֆաշիստական Գերմանիայի վերջնական ջախջախման գործում։
1945 թվականին ԳԳՀՌ խորհրդային զինված ուժերի առջև խնդիր դրեց ավարտել ֆաշիստական Գերմանիայի զինված ուժերի ջախջախումը և օգնություն ցույց տալ Կենտրոնական ու Հարավարևելյան Եվրոպայի երկրներին ֆաշիստական լծից ազատագրվելու գործում։ Նախատեսվում էր խորհրդային զորքերի հարձակումը սկսել 1945 թվականի հունվարի 20-ին։ Սակայն գերմանաֆաշիստական զորքերի կողմից Արդեններում նեղված դաշնակիցներին օգնելու նպատակով սովետա-գերմանական ճակատում հարձակումը սկսվեց հունվարի 12-14-ին՝ Արևելյան Պրուսիայում և Լեհաստանում։ Գերմանական հրամանատարությունը հարկադրված ուժերի մեծ մասը արևմուտքից տեղափոխեց սովետա-գերմանական ճակատ։ 1945 թվականի փետրվար-ապրիլին Քյոնիգսբերգի և Զեմլանդական օպերացիաներում ջախջախվեցին թշնամու խոշոր խմբավորումներ։ Լեհաստանում խորհրդային զորքերը օգտագործելով Վիսլա գետի վրա 1944 թվականին գրաված հենակետը, ճեղքեցին թշնամու պաշտպանությունը 500 կմ ճակատով և սրընթաց առաջանալով դուրս եկան Օդեր գետը (հարձակման գիծը հասցնելով 1000 կմ), սրընթաց գետանցեցին այն և գրավեցին մի քանի հենակետեր։ Լեհաստանում ջախջախվեցին «Կենտրոն» բանակախմբի գլխավոր ուժերը (35 դիվիզիա), ազատագրվեց գրեթե ամբողջ Լեհաստանը և Չեխոսլովակիայի մի մասը։ 1-ին Բելառուսական ռազմաճակատի զորքերը հայտնվեցին Բեռլինից 60 կմ վրա։ Փետրվար-ապրիլին 2-րդ և 1-ին Բելառուսական ռազմաճակատների զորքերը, ջախջախելով «Վիսլա» բանակախումբը, լայն ճակատով դուրս եկան Բալթիկ ծով։ Բալթիական նավատորմը ազատ գործելու մեծ հնարավորություն ստացավ։ Միաժամանակ 1-ին Ուկրաինական ռազմաճակատի զորքերը դուրս եկան Նայսե գետի շրջանը, գրավեցին հարմար հենակետեր Բեռլինի և Դրեզդենի վրա հարձակվելու համար։ 2-րդ և 3-րդ Ուկրաինական ռազմաճակատների զորքերը ազատագրեցին Բուդապեշտը։ Ապրիլի 13-ին ազատագրվեց Ավստրիայի մայրաքաղաք Վիեննան։ Խորհրդային զորքերը պատրաստվեցին վերջին գրոհին՝ Բեռլինի գրավմանը։ 1-ին և 2-րդ Բելառուսական, 1-ին Ուկրաինական ռազմաճակատների զորքերը, Լեհական զորքի 1-ին և 2-րդ բանակների մասնակցությամբ, ապրիլի 16-ին սկսեցին հարձակումը Բեռլինի վրա։ Ճեղքելով Օդերի և Նայսեի շրջանում թշնամու դիմադրությունը, 1-ին Բելառուսական, 1-ին Ուկրաինական ռազմաճակատների զորքերը ապրիլի 24-25-ին միացան Բեռլինից արևմուտք ընկած շրջանում։ Թշնամու զորքը ոչ միայն շրջապատվեց, այլև կիսվեց։ 1-ին Ուկրաինական ռազմաճակատի 5-րդ գվարդիական բանակի առաջապահ զորքերը ապրիլի 25-ին Էլբայի վրա հանդիպեցին 1-ին ամերերիկյան բանակի հետ։ Ապրիլի 30-ին խորհրդային զորքերը գրոհով վերցրին ռայխստագը և հաղթանակի դրոշը բարձրացրին (սերժանտներ Մ․ Ա․ Եգորովը և Մ․ Վ․ Կանտարիան) նրա վրա։ Մայիսի 2-ին հանձնվեցին Բեռլինի կայազորի մնացորդները։ Բեռլինի օպերացիայի ընթացքում խորհրդային զորքերը ջախջախեցին թշնամու 93 դիվիզիա, գերեցին մոտ 480 հազար մարդ։ 1945 թվականի մայիսի 8-ին Բեռլինի Կարլհորստ արվարձանում ստորագրվեց Գերմանիայի անվերապահ կապիտուլյացիայի ակտը։ Մայիսի 8-9-ին խորհրդային զորքերը օգնության հասան Պրահայի ապստամբ բնակչությանը և կոտրելով հիտլերականների դիմադրությունը, ազատագրեցին քաղաքը։
Ֆաշիստական Գերմանիայի դեմ հաղթանակը կանխորոշեց երկրորդ համաշխարհային պատերազմի վերջը։ Հակաֆաշիստական կոալիցիայի երկրները հնարավորություն ստացան կենտրոնացնելու ուժերը ճապոնական ագրեսիայի դեմ պայքարելու համար։ Ճապոնական Կվանտունյան բանակը (ավելի քան 1 մլն մարդ) գտնվում էր Հյուսիսարևելյան Չինաստանում և Կորեայում։ Ճապոնիայի դեմ ԽՍՀՄ-ի պատերազմի մեջ մտնելը որոշված էր Ղրիմի կոնֆերանսում։ 1945 թվականի օգոստոսի 8-ին ԽՍՀՄ պատերազմ հայտարարեց Ճապոնիային։ Ռազմական գործողությունները սկսվեցին օգոստոսի 8-ի գիշերը։ Հարձակումը ընթանում էր ավելի քան 5 հազար կմ ճակատով։ Օգոստոսի 20-ին Կվանտունյան բանակն ամբողջովին ջախջախվեց։ Խորհրդային բանակը ազատագրեց Հյուսիսարևելյան Չինաստանը, Հյուսիսային Կորեան, Հարավային Սախալինը, Կուրիլյան կղզիները։ 1945 թվականի սեպտեմբերի 2-ին Ճապոնիան ստորագրեց անվերապահ կապիտուլյացիայի ակտը։
Պատերազմի արդյունքներ
Գերմանա-խորհրդային պատերազմն ավարտվեց ֆաշիզմի դեմ լիակատար հաղթանակով։ Խորհրդային Միությունը պաշտպանեց իր ազատությունն ու անկախությունը, ամրապնդեց իր սահմանների անվտանգությունը։ Ֆաշիստական լծից ազատագրվեցին և ազգային անկախություն ձեռք բերեցին Եվրոպայի շատ ժողովուրդներ, այդ թվում գերմանացիները։ Ֆաշիզմի դեմ հաղթանակը հեղափոխական բուռն վերելք առաջ բերեց աշխարհի բոլոր մասերում, իմպերիալիզմի և սոցիալիզմի ուժերի հարաբերակցությունը փոխվհց հօգուտ վերջինի, Եվրոպայի և Ասիայի մի շարք երկրներում հաստատվեցին սոցիալիստական կարգեր, ստեղծվեց սոցիալիզմի համաշխարհային սիստեմը։ Նոր աստիճանի բարձրացավ ազգային ազատագրական պայքարը, որը հանգեցրեց իմպերիալիզմի գաղութային սիստեմի փլուզմանը։ Կապիտալիստական երկրներում ուժեղացավ բանվորական և կոմունիստական շարժումը։
Գերմանա-խորհրդային պատերազմը պատմության մեջ եղած պատերազմներից ամենածանրն էր․ պատերազմում զոհվեց ավելի քան 20 մլն խորհրդային քաղաքացի (երկրորդ համաշխարհային պատերազմում զոհվածների 40%-ը), ավերվեցին հարյուրավոր քաղաքներ, հազարավոր գյուղեր ու ավաններ։ Նյութական վնասը կազմեց 2569 մլրդ ռուբլի։
Խորհրդային Միության ժողովուրդներն ու նրա զինված ուժերը վճռական դեր խաղացին երկրորդ համաշխարհային պատերազմի հաղթական ավարտի գործում, համարյա 4 տարի շարունակ սովետագերմանական ճակատում խորհրդային զորքերի դեմ միաժամանակ գործում էր հակառակորդի 190-ից մինչև 270 դիվիզիա։ Սովետա-գերմանական ճակատում հակառակորդը կորցրեց 607 դիվիզիա (արևմտյան դաշնակիցների դեմ՝ 176 դիվիզիա)։
Խորհրդային Միության պետական կուսակցական և զինվորական ղեկավարության կարևոր հատվածներում գտնվում էին ականավոր գործիչներ Ալեքսանդր Անդրեևը, Անդրեյ Ժդանովը, Միխայիլ Կալինինը, Ալեքսեյ Կոսիգինը, Անաստաս Միկոյանը, Վյաչեսլավ Մոլոտովը, Նիկոլայ Շվերնիկը, Ալեքսանդր Շչերբակովը, Նիկոլայ Վոզնեսենսկին, Կլիմենտ Վորոշիլովը և ուրիշներ։ ԽՍՀՄ-ում ստեղծվեց համակարգված ռազմական տնտեսություն, թիկունքի և ճակատի միասնություն։ Խորհրդային մարդիկ ցուցաբերեցին աննախադեպ աշխատանքային սխրանքներ։ Նոր զենքի և ռազմական տեխնիկայի ստեղծման գործում եռանդորեն աշխատեցին գիտնականներն ու կոնստրուկտորները՝ Անատոլի Ալեքսանդրովը, Ալեքսանդր Արխանգելսկին, Անատոլի Բլագոնրավովը, Սերգեյ Գորյունովը, Վասիլի Գրաբինը, Միխայիլ Գուրևիչը, Վասիլի Դեգտյարովը, Նիկոլայ Դուխովը, Իլյա Իվանովը, Սերգեյ Իլյուշինը, Վլադիմիր Կլիմովը, Սերգեյ Կորոլյովը, Ժոզեֆ Կոտինը, Ա․ Ն․ Կռիլովը, Նիկոլայ Կուչերենկոն, Սեմյոն Լավոչկինը, Արտեմ Միկոյանը, Ալեքսանդր Միկուլինը, Ալեքսանդր Մորոզովը, Վլադիմիր Պետլյակովը, Ֆեոդոր Պետրովը, Նիկոլայ Պոլիկարպովը, Սերգեյ Սիմոնովը, Պավել Սուխոյը, Ֆեոդոր Տոկարևը, Անդրեյ Տուպոլևը, Բորիս Շավիրինը, Արկադի Շվեցովը, Գեորգի Շպագինը, Ալեքսանդր Յակովլևը և ուրիշներ։
Խորհրդային Միության հերոսի կոչման արժանացավ 11․603 զինվոր, կրկնակի հերոսի կոչման՝ 104-ը, Իվան Կոժեդուբը և Ալեքսանդր Պոկրիշկինը՝ եռակի հերոսի կոչման, իսկ Գեորգի Ժուկովը՝ քառակի հերոսի կոչման։ Շքանշաններով և մեդալներով պարգևատրվեց ավելի քան 7 մլն մարդ։ Թշնամու դեմ անօրինակ արիությամբ կռվեցին խորհրդային պարտիզաններն ու ընդհատակայինները։ Խորհրդային Միության զորավարներն և հրամանատարները հաջողությամբ իրականացրեցին ռազմական գործողությունները ցամաքում, օդում և ծովում։ Նրանք էին Հովհաննես Բաղրամյանը, Լեոնիդ Գովորովը, Անդրեյ Երյոմենկոն, Մատվեյ Զախարովը, Գեորգի Ժուկովը, Հովհաննես Իսակովը, Իվան Կոնևը, Ռոդիոն Մալինովսկին, Կիրիլ Մերեցկովը, Կիրիլ Մոսկալենկոն, Ալեքսանդր Նովիկովը, Իվան Յումաշևը, Բորիս Շապոշնիկովը, Իվան Չերնյախովսկին, Վասիլի Չույկովը, Իվան Պետրովը, Կոնստանտին Ռոկոսովսկին, Վասիլի Սոկոլովսկին, Ալեքսանդր Վասիլևսկին, Նիկոլայ Վատուտինը, Ֆեոդոր Տոլբուխինը, Ֆիլիպ Օկտյաբրսկին և ուրիշներ։
Գերմանա-խորհրդային պատերազմում ԽՍՀՄ ռազմական գործողությունները ղեկավարեց Խորհրդային Գերագույն գլխավոր հրամանատարությունը, որի անդամներն էին Իոսիֆ Ստալինը (Գերագույն Գլխավոր հրամանատար), Ալեքսեյ Անտոնովը, Սեմյոն Բուդյոննին, Ալեքսանդր Վասիլևսկին, Գեորգի Ժուկովը, Սեմյոն Տիմոշենկոն, Բորիս Շապոշնիկովը և ուրիշներ։ Ռազմական գործողությունների ղեկավարման գործում աչքի ընկնող դեր խաղացին գլխավոր շտաբի առաջատար աշխատողները, ռազմաճակատների շտաբների պետերը, զորատեսակների հրամանատարները։
Ռազմագերիները
Խորհրդային միության կողմից վերցված ռազմագերիների թիվը հասել է մոտ 230 հազարի, որոնց թվում գերմանացի ու բազմաթիվ այլ ազգության ներկայացուցիչներ։ Նրանցից առնվազն 16 հազարը տեղակայվել են նաև Հայկական ՍՍՀ-ում։ Ըստ մոտավոր հաշվարկների՝ ռազմագերիները Հայաստանում իրականացրել են շուրջ 525 միլիոն ռուբլու համարժեք կապիտալ շինարարություն ու այլ գործունեություն :
Հայաստանը ֆաշիստական պլաններում
Հիտլերյան Գերմանիայի ծրագրերում ԽՍՀՄ տարածքը զավթելուց հետո բաժանվելու էր մի քանի մասերի։ Դրանցից մեկը «Կովկաս» անունն ուներ՝ Թբիլիսի կենտրոնով և իր կազմում էր ներառում նաև «Հայաստանի կոմիսարիատը»։
Գերմանիան ծառայության էր ներգրավել հայ տարագիր գործիչներին, ովքեր ԽՍՀՄ-ի դեմ պատերազմը իրական պայման էին համարում Հայաստանի ինքնիշխանության վերականգնման համար։ Ստեղծվել էր «Հայկական ազգային խորհուրդ» (Արտաշես Աբեղյանի նախագահությամբ), որը գործում էր գերմանական ռազմական իշխանությունների հետ համագործակցված։ Նացիստական Գերմանիան իր պլաններում օգտագործում էր նաև հայ ռազմագերիների ռեզերվը, կազմավորելով ռազմական ուժեր՝ հայկական լեգեոնը, որի գումարտակները փորձում էր ուղարկել ռազմաճակատ։ Հայ գործիչները լեգեոնը դիտում էին որպես ապագա Հայաստանի ազգային բանակի հիմք։
Ռուս-թուրքական հարաբերությունները, մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը, արդեն իսկ հակամարտությունների երկար պատմություն ունեին։ Չնայած Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքի կառավարման տարիներին ռուս-թուրքական հարաբերությունների բարելավմանը, պատերազմի նախօրեին դրանք կրկին վատթարացան։ Պատերազմի նախօրյակին Թուրքիան բարեկամության պայմանագիր ստորագրեց Երրորդ ռայխի հետ և սկսեց քրոմի հումք մատակարարել վերջինիս։ Նա իր սահմանի վրա կենտրոնացրել էր 26 դիվիզիա, սպառնալիք ստեղծելով ԽՍՀՄ-ի համար։ Վերջինս ստիպված էր իր որոշ ուժեր պահել սահմանում, որոնք խիստ անհրաժեշտ էին ռազմաճակատում։
Ահարոն Ադիբեկյան
Կրթություն
1960-ին ընդունվել է Երևանի Պոլիտեխնիկական ինստիտուտի քիմիկո-տեխնոլոգիական ֆակուլտետ և 1971-ին ավարտել է Երևանի Պետական Համալսարանի փիլիսոփայական բաժանմունքը։ 1971-1974 թթ եղել է Կոնկրետ-սոցիոլոգիական հետազոտությունների ինստիտուտի (Մոսկվա) ասպիրանտ, որտեղ 1978-ին պաշտպանել է թեկնածուական թեզ՝ նվիրված անձի ապրելակերպի ուսումնասիրման տեսամեթոդաբանական հարցերին։
Հայրենական մեծ պատերազմ
Հայեր
Գերմանիա-խորհրդային պատերազմի հայ մասնակիցների թիվը հասնում էր 500 հազարի, որից 300 հազարը Հայաստանից էին, մյուսները Խորհրդային Միության մյուս հանրապետություններից։ 200 հազար հայ մարտիկներ ու սպաներ զոհվեցին խորհրդային երկրի պաշտպանության ու հաղթանակի համար։
Ահարոն Ադիբեկյան
Մասնագիտական գործունեություն
1981-ին կազմակերպել է սոցիոլոգիական հետազոտությունների խումբ, որը առանց իրավաբանական կարգավիճակի, տնտհաշվարկային հիմունքներով հիմնարկ-ձեռնարկությունների համար կատարել է կիրառական ուսումնասիրություններ աշխատանքի կազմակերպման, աշխատակազմի կառավարման, բնակչության տնտեսական-քաղաքական ակտիվության, նոր սերունդների սոցիալականացման, ընտրությունների անցկացման խնդիրների վերաբերյալ։
1988-ից մշակել և կիրառել է տարրական դպրոց և բարձրագույն ուսումնական հաստատություն ընդունելու թեստային համակարգեր։ 1988-ից զբաղվում է մարկետինգային հետազոտություններով՝ Հայաստանի Ռեկլամային Գործակալության, Հայյուվելիրտորգի, Հայկենցաղսպասրկման, Աշտարակ կաթի, Գրանդ Տոբակոյի, Գրանդ Քենդիի, Սիգարոնի, International Spirit Company-ի, Երևանի կոնյակի գործարանի պատվերներով։
Հայրենական մեծ պատերազմ
Հայեր
Փառավոր մարտական ուղի անցան 89-րդ Հայկական Թամանյան դիվիզիան, 76-րդ լեռնահրաձգային (51-րդ գվարդիական), 408-րդ, 409-րդ, 390-րդ դիվիզիաները։ Հայկական դիվիզիաները մասնակցեցին Կովկասի, Ղրիմի պաշտպանության, խորհրդային երկրի և Արևելյան Եվրոպայի բազում ժողովուրդների ազատագրման մարտերին։ 89-րդ Հայկական դիվիզիան իր մարտական ուղին ավարտեց Բեռլինում, 409-րդը՝ Չեխոսլովակիայում։ Գերմանա-խորհրդային պատերազմի բոլոր հիմնական ճակատամարտերում՝ Մոսկվայի և Լենինգրադի, Օդեսայի և Սևաստոպոլի, Կովկասի պաշտպանության, Վոլգայի և Կուրսկի աղեղի, պատերազմի ավարտական և Հեռավոր Արևելքում ճապոնական իմպերիալիստների դեմ մղված մարտերում ակտիվ մասնակցություն ունեցան հայ ժողովրդի զավակները։ Նրանցից 103-ն արժանացան Խորհրդային Միության հերոսի կոչման (օդաչու Նելսոն Ստեփանյանը՝ կրկնակի հերոս), 23 հայ զինվոր դարձավ Փառքի շքանշանի երեք աստիճանների ասպետ, ավելի քան 70 հազարը պարգևատրվեց շքանշաններով ու մեդալներով։ Խորհրդային Միության զինված ուժերի հրամանատարական կազմում կային շուրջ 60 հայ գեներալներ, որոնք ղեկավարում էին խոշոր զորամիավորումներ։ Նրանց շարքում էին բանակի գեներալ Հովհաննես Բաղրամյանը (հետագայում՝ Խորհրդային Միության մարշալ, կրկնակի հերոս, ռազմաճակատի հրամանատար), Խորհրդային Միության նավատորմի ծովակալ Հովհաննես Իսակովը, ավիացիայի մարշալ Սերգեյ Խուդյակովը (Ա․ Խանֆերյանց), Համազասպ Բաբաջանյանը (հետագայում՝ զրահատանկային զորքերի գլխավոր մարշալ), գեներալներ Միքայել Պարսեղովը, Սերգեյ Գալաջևը, Սարգիս Մարտիրոսյանը, Իվան Վեքիլովը, Հայկ Մարտիրոսյանը, Նվեր Սաֆարյանը, Սերգեյ Կարապետյանը, Հայկ Թումանյանը, Բագրատ Առուշանյանը և ուրիշներ։ Թիկունքի և ռազմաճակատի կապի ամրապնդման և զինվորների գաղափարական-հայրենասիրական դաստիարակության տեսակետից մեծ նշանակություն ունեցավ հայ ժողովրդի նամակը (1943 թվականին)՝ ուղղված ռազմաճակատում մարտնչող իր զավակներին։ Այն ստորագրել էին հանրապետության ավելի քան 335 հազար աշխատավորներ։
Հայ ժողովրդի զավակները ակտիվորեն մասնակցեցին նաև ֆաշիստական զավթիչների ժամանակավորապես օկուպացված տարածքներում (մասնավորապես Բելառուսիայում, Ուկրաինայում, Հյուսիսային Կովկասում, Ղրիմում, Լենինգրադի մարզում) ծավալված պարտիզանական շարժմանը (Միկոյանի անվան հայկական պարտիզանական ջոկատ, «Հաղթանակ» ջոկատ, Քառասունմեկերորդ պարտիզանական ջոկատ)։ Բազմաթիվ հայ մարտիկներ գործեցին հակաֆաշիստական ընդհատակյա տարբեր կազմակերպություններում (Կրասնոդոնի «Երիտասարդ գվարդիա» և այլն)։
Ահարոն Ադիբեկյան
Մասնագիտական գործունեություն
1991-ին հիմնել է «Սոցիոմետր» սոցիոլոգիական կենտրոնը, որը առ այսօր կատարել է ավելի քան 350 հետազոտություններ՝ Համաշխարհային Բանկի, Զարգացման Ասիական Բանկի, UNDP-ի, INTAS-ի, IFES-ի, IDEA-ի, JICA-ի, CIVICUS-ի. Առողջապահության Համաշխարհային Կազմակերպության, ՀՀ Կառավարության և առանձին նախարարությունների, տարբեր կուսակցությունների և հասարակական կազմակերպությունների և անհատ թեկնածուների պատվերները։
Հայտնի է Հայաստանի ներքաղաքական հարցերի շուրջ իր բազմաթիվ վերլուծություններով     ։
Հայրենական մեծ պատերազմ
Հայեր
Ֆաշիստական գերությունից փախած հայ ռազմագերիները մասնակցեցին Ֆրանսիայի, Իտալիայի, Հունաստանի, Չեխոսլովակիայի, Հարավսլավիայի, Բուլղարիայի, Լեհաստանի և այլ երկրների Դիմադրության շարժմանը։ Արտասահմանում ապրող հայ առաջադեմ ուժերը ջերմորեն արձագանքեցին Խորհրդային Հայաստանի մշակույթի ականավոր գործիչների 1941 թվականի օգոստոսի դիմումին, որը կոչ էր անում արտասահմանի հայերին իրենց ուժերը միավորել ֆաշիզմի դեմ մղվող պայքարի համար։ Հայկական գաղութներում ձևավորվեցին բազմաթիվ առաջադիմական կազմակերպություններ, որոնք լայն աշխատանք ծավալեցին խորհրդային զինված ուժերին օգնություն ցույց տալու և Խորհրդային Հայաստանի հետ ամուր կապեր հաստատելու ուղղությամբ։ 1943-44 թվականներին միջոցներ հանգանակեցին «Սասունցի Դավիթ» տանկային շարասյան կառուցման համար։ Սփյուռքահայերի զգալի մասը ակտիվորեն մասնակցեց Դիմադրության շարժմանը (Միսաք Մանուշյանի ջոկատը Ֆրանսիայում, «Ազատություն» հայկական պարտիզանական ջոկատը Հունաստանում և այլն)։
Ահարոն Ադիբեկյան
Կրթական գործունեություն
1975-ից դասավանդել է 15 բուհերում մոտ 25 առարկա՝ փիլիսոփայություն, գեղագիտություն, բարոյագիտություն, մեթոդաբանություն, կրոնի պատմություն, ընդհանուր և համեմատական մշակութաբանություն, ընդհանուր և հակ արվեստի պատմություն, քաղաքագիտություն, կառավարման տեսություն, սոցիոլոգիայի հիմունքներ և տարբեր մասնավոր սոցիոլոգիական տեսություններ՝ իրավունքի, բանդային հասարակարգերի, տնտեսագիտության, ԶԼՄ-ների, անձի, պետական վարչարարության, առողջապահության, արվեստի, ընտանիքի, ամուսնության և այլն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ սոցիոլոգներ Կատեգորիա:COVID-19-ից մահացածներ
Էստոնիայի կենդանական աշխարհ
Էստոնիան փոքր, անտառապատ պետություն է, որը գտնվում է Բալթիկ ծովի մոտ։ Այն գտնվում է պալեոարկտիկական էկոգոտու (արևմտյան պալեոարկտիկական և եվրոպասիբիրյան շրջանների միջև գտնվող անցումային գոտի) և բարեխառն հյուսիս-անտլանտյան ծովային էկոշրջանում ։
Բուսաշխարհագրորեն Էստոնիան գտնվում է շուրբորեալ ֆլորիստիկական գոտու կենտրոնաեվրոպական և արևելաեվրոպական շրջաններում (Բորեալ ենթաթագավորություն, Հալոարկտիկական թագավորություն)։ Վայրի բնության միջազգային հիմնադրամի (WWF) տվյալներով, Էստոնիայի տարածքը պատկանում է Սարմատական խառնանտառների էկոշրջանին։
Էստոնիայի քիչ բնակչությունը և լայն անտառապատ տարածքները, թույլ են տվել, որ շատ կենդանիներ, այդ թվում՝ եվրոպական վարգեր, վարազներ, գորշ արջեր, այլ կենդանիների մեջ պահպանեն իրենց գոյությունը ։ Էստոնիայում գայլերի թիվը մոտ 200 է, որը օպտիմալ թվից (100-200) մի փոքր ավելի մեծ է ։
Ողնաշարավորներ
Էստոնիայի քիչ բնակչությունը և լայն անտառապատ տարածքները, թույլ են տվել, որ շատ կենդանիներ, այդ թվում՝ եվրոպական վարգեր, վարազներ, գորշ արջեր, այլ կենդանիների մեջ պահպանեն իրենց գոյությունը ։ Էստոնիայում գայլերի քանակը մոտ 200 է, որը օպտիմալ թվից (100-200) մի փոքր ավելի մեծ է ։ Արջերի ամենամեծ թվաքանակը գտնվում է Էստոնիայի հյուսիս-արևելքում Լեենե Վիրու և Իդա շրջաններում ։ Արջերի, վարգերի և գայլերի թիվը զգալի տուժել է Սովետական միության տարիներին։ Հետագայում, այս կենդանիները պահպանության տակ առնելուց հետո՝ վաղ 90-ականներին մեծ գիշատիչների թիվը աճում է, սակայն նորից ընկնում՝ զարգացող որսորդության պատճառով։ 2008 թ.-ի դրությամբ Էստոնիայում հաշվում են մոտ 620 գորշ արջ, 760 վարգ, 135 գայլ ։ 2010 թվականի սկզբում մեծ սմբակավոր կենդանիների քանակը՝ 48.040 եվրոպական այծյամ, 11.741 եվրոպական որմզդեղ, 2.831 ազնվացեղ եղջերու և 22.642 վայրի վարազ ։
Թռչնատեսակներից է քարարծիվը և սպիտակ արագիլը։ Հազվադեպ հանդիպող տեսակներից են՝ Ստելլերի այգերուկի աղվամազը (Polysticta stelleri), մեծ ճահճային կտցանը (Anser erythropus), ջրաճահճային թռչուններից՝ մեծ մորակտցարը (Gallinago media), չորային թռչուններից՝ մարգահավը (Crex crex) և ճեղագռավը (Coracias garrulus), մեծ գիշատիչ թռչուններից՝ Aquila clanga-ն։ Էստոնիան ունի հինգ ազգային պարկ, որոնցից Լահեմայի ազգային պարկը ամենամեծն է ։
Անողնաշարավորներ
Ստորև ներկայացված աղյուսակը ներկայացնում է Էստոնիայի տարբեր անողնաշարավորի խմբերին պատկանող տեսակների քանակը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Էստոնիայի կենդանական աշխարհ
Լաֆիա
Լաֆիա, քաղաք Նիգերիայի կենտրոնական հյուսիսում։ Այն Նասարավա նահանգի մայրաքաղաքն է և ունի 330,712 բնակիչ՝ 2006 թվականի մարդահամարի արդյունքներով։ Այն Նասարավա նահանգի ամենամեծ քաղաքն է։
Պատմություն
Ժամանակակից Լաֆիան բացի ադմինիստրատիվ և կրթական կենտրոն լինելուց նաև քունջութի սերմերի, սոյայի հավաքման կենտրոն է, ինչպես նաև առևտրային կենտրոն է յամերի, կորեկի և բամբակի համար։ Գյուղատնտեսությունից բացի տեղացիների սիրելի զբաղմունքն է բամբակի մշակումը։ Անասնապահությունը նույնպես շատ տարածված է, հատկապես Ֆուլանի գովիվների շրջանում։ Կանուրիի Արի և Դալլահ Դունաման Լաֆիայի Եմիրության երկու կայսերական ընտանիքներն են։ Ներկայիս կայսրն է Սիդի Բեգը, Դալլահ Դունամա թագավորական ընտանիքից։ Նա ամենաերկար կառավարող կայսրն է Մուստաֆա Ագվայից հետո  ։
Համալսարաններ
Լաֆիայում է գտնվում Լաֆիայի Դաշնային Համալսարանը, Նասարավայի Նահանգային Համալսարանի Լաֆիայի Գյուղատնտեսական ֆակուլտետը, Իզա Մուստաֆա Առաջինի Պոլիտեխնիկականը, Բուժքույրական և Մանկաբարձական դպրոցը, Լաֆիայի Գյուղատնտեսական քոլեջը և Նիգերիայի Ազգային համալսարանի ուսումնական կենտրոնը։ Այն ունի նաև մեծ թվով տարրական և միջնակարգ դպրոցներ։ Սբ․ Ուիլիամսի տաճարը, որը գտնվում է Ջոս փողոցի վրա, Լաֆիայի թեմի նստավայրն է։ Չնայած այն դեռ կառուցման փուլում է, այն հրաշալի տեղում է։ Այն գտնվում է Հարկուրտի նավահանգստի բեռնատար երկաթուղում և Մարկուրդի և Ջոսի հիմնական մայրուղու միջև։  Մարդահամարի արդյունքներով Լաֆիայի տեղաբնիկների թիվը գնահատվում է 330,712։
Սպորտ
Լաֆիան Նասարավա Յունայթեդի վայրն է, ֆուտբոլային թիմ, որի մարզադաշտն է Լաֆիա Թաունշիփը։
Տրանսպորտ
Լաֆիան սպասարկվում է Հարկուրտի նավահանգստից եկող հիմնական նեղ երկաթուղով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նիգերիա Կատեգորիա:Նիգերիայի բնակավայրեր
Իլյա Կոչերգին
Իլյա Նիկոլաևիչ Կոչերգին (Илья Николаевич Кочергин, ), ռուս գրող, արձակագիր։ «Знамя», «Новый мир», «Октябрь» ամսագրերի մրցանակների դափնեկիր, ինչպես նաև գրականության և արվեստի բնագավառում «Եվրիկա» և Մոսկվայի Կառավարության մրցանակների դափնեկիր, Իվան Պետրովիչ Բելկինի անվան մրցանակի եզրափակչի մասնակից, Ազգային բեսթսելեր մրցանակի հավակնորդ (2009):
Կենսագրություն
Իլյա Կոչերգինը ծնվել է 1970 թվականին, Մոսկվա քաղաքում։ Դպրոցում ուսումն ավարտելուց հետո ընդունվել է Մոսկվայի քիմիական տեխնոլոգիայի ինստիտուտ, ապա տեղափոխվել Ասիայի և Աֆրիկայի երկրների ինստիտուտ, բայց առանց ուսումն ավարտելու, լքել է մայրաքաղաքը և մեկնել Սիբիր։ Մի քանի տարի՝ 1990-1997 թվականներին, կատարել է տարբեր աշխատանքներ, եղել է անտառապահ Բարգուզինսկի արգելոցում, Բայկալ լճի ափին` որպես հրշեջ-պահակ, Կամչատկայի երկրաբանական արշավախմբում` բանվոր, Ալթայի արգելոցում` անտառապահ ։
2000 թվականին Կոչերգինի առաջին արձակ ստեղծագործությունը հրապարակվել է «Новый мир» ամսագրում։ Բազմաթիվ պատմվածքների և վիպակների հեղինակ է, որոնց  իրադարձությունները տեղի են ունենում Ալթայում, Ռուսաստանի հյուսիսում և Մոսկվայում։ Նրա գրական աշխատանքները տպագրվել են «Октябрь», «Знамя», «Дружба народов», «Новый мир», «Континент», «Урал» և այլ հրատարակություններում ։
Կոչերգինի «Չինացու օգնականը» գիրքը, որը լույս է տեսել 2003 թվականին Մոսկվայում, արժանացել է բազմաթիվ գրական մրցանակների, իսկ «Ես՝ քո թոռը» գիրքը 2009 թվականին ընդգրկվել է հեղինակավոր «Ազգային բեսթսելեր» գրական մրցանակի կարճ ցուցակում ։ Երկու գրքերն էլ թարգմանվել են ֆրանսերեն և հրատարակվել Ֆրանսիայում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ռուս գրողներ Կատեգորիա:Ռուս արձակագիրներ
Լեսխուլուխե
Լեսխուլուխե (ლესხულუხე), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Սամեգրելո-Զեմո Սվանեթ մարզի Մարտվիլի շրջան‎‎‎ում ։
Դուկար
Դուկար, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Դիարբեքիրի գավառում ։
Լեսխուլուխե
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 310 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Մարտվիլյից հեռու է 18 կմ։
Դուկար
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Լեսխուլուխե
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 167 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Մարտվիլի շրջան‎‎‎
Դուկար
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Թղիթ
Թղիթ, ուշ բրոնզի և վաղ երկաթի դարի ամրոց։ Գտնվում է Կոտայքի մարզի Թեղենիք գյուղից 2,5 կմ արևմուտք, Ծաղկունյաց լեռնաշղթայի անտառապատ գագաթներից մեկի վրա։
1975-ին հայտնաբերել է ՀԽՍՀ ԳԱ արվեստի, հնագիտության և ազգագրության ինստ–ների և Երևանի համալսարանի հայագիտական կենտրոնի միացյալ հնագիտական երթուղային արշավախումբը։ Ունի պարսպապատ բնակավայր, ջրամբար և դամբարաններ։ Գրավում է մոտ 1 հա տարածություն, շրջափակված է պարսպով, որի արևմտյան՝ առավել լավ ամրացված հատվածն ունի չորս հզոր, ուղղանկյուն աշտարակ։ Պարսպի ու աշտարակների երկշար պատերը կառուցված են բազալտե խոշոր, կոպտատաշ վեմերից։ Շարքերի միջև մնացած տարածությունը լցված է մանր գլաքարերով և կավաշաղախով։ Պարսպի և աշտարակների պահպանված մասերի բարձրությունը տեղ–տեղ անցնում է 6 մ–ից։ Պարսպի վրա պահպանվել են նաև գլխավոր դարպասը (լայնությունը՝ մոտ 5 մ) և 2 մուտք։ Բնակատեղին տարածված է գագաթից լանջերն իջնող դարավանդների վրա։ Պահպանվել են բնակելի տների հետքեր։ Հյուսիս–արևմտյան կողմում գտնվում է ջրամբարը, որի ջուրն օգտագործվել է ամրոցի ջրամատակարարման և ոռոգման նպատակներով։ Վերգետնյա նյութի քննության հիման վրա ենթադրվում է, որ Թղիթը նախաուրարտական (մ. թ. ա. XIII–IX դդ.) շրջանի ամրոց է։ Թղիթը դեռևս կանոնավոր պեղումներով ուսումնասիրված չէ։
Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կուլոն (չափման միավոր)
Կուլոն (նշանակումը՝ Կլ, C), էլեկտրական լիցքի (էլեկտրականության քանակի) չափման միավոր Միավորների միջազգային համակարգում։ Անվանված է ֆրանսիացի ֆիզիկոս և ճարտարագետ Շարլ Կուլոնի պատվին։
Լցակայան (նկար)
«Լցակայան» (Gas), ամերիկացի նկարիչ, ամերիկյան կենցաղային գեղանկարչության կարկառուն ներկայացուցիչ Էդվարդ Հոփերի նկարներից։ Կտավը հեղինակը վրձնել է 1940 թվականին։ Յուղաներկով կտավի չափերն են 66,7 × 102,2 սմ։ Այսօր «Լցակայան» ստեղծագործությունը պահպանվում և ցուցադրվում է Ժամանակակից արվեստի թանգարանում (Նյու Յորք, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ)։
Կուլոն (չափման միավոր)
Կատեգորիա:Չափման միավորներ
Լցակայան (նկար)
Ընդհանուր ակնարկ
Էդվարդ Հոփերի արվեստում ճանապարհների ու ճանապարհորդությունների թեման հանդիսացել է մշտական ներշնչանքի աղբյուր։ Ընդ որում, ամերիկյան ճանապարհորդությունը, առաջին հերթին, իրենից ենթադրում է ավտոմոբիլային ճանապարհորդություն։
Ավտոմոբիլային ճանապարհորդությունում չկա ճակատագրապաշտությունը, որն առկա է գնացքի պարագայում (երբ ուղևորը նստում է մի կայարանում և իջնում մեկ այլ կայարանում ու հնարավորություն չունի ընտրել իր նախընտրած ճանապարհը)։
Սյուժե
«Լցակայան» ստեղծագործությունում հեղինակը՝ Էդվարդ Հոփերը պատկերել է սովորական ամերիկյան լցակայան։ Լցակայանը դատարկ է, չկան լիցքավորվող ավտոմեքենաներ։ Նկարում պատկերված ճանապարհին ոչ ոք չկա։ Այս ամենից դատելով, ենթադրվում է, որ ոչ մի մեքենա այստեղով չի անցել։ Նույնիսկ լցակայանի աշխատակցի հանդերձանքը մեխանիկի սովորական կոմբինեզոն չէ, այլ սպիտակ, երկար թևքերով վերնաշապիկ, փողկապ և ժիլետ։ Լուսավորված լցակայանի շենքի փոքրիկ ծայրաձողը ավելի շուտ հիշեցնում է եկեղեցու, քան ավտոլցակայանի, իսկ հերթապահ աշխատակիցը՝ քահանայի, որը կարծես ծիսակարգ է անցկացնում։
Փաստացի Էդվարդ Հոփերի ոչ մի ստեղծագործությունում ավտոմեքենա պատկերված չէ։ Միայն այն նկարված է մեկ ստեղծագործության մեջ, որը, կրկին, կանգնած է ու ոչ մի տեղ չի շարժվում։ Այդտեղ մեքենան ավելի շուտ էտյուդի համար արվեստանոց է հիշեցնում, քան փոխադրամիջոց։
«Լցակայան» ստեղծագործությունը հեղինակի սիրված ֆորմատով է նկարված՝ հորիզոնական։ Կտավի սյուժեն պարունակում է զպվածություն, դետալների ճշմարտացիություն, լակոնիկություն ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1940 նկարներ Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստ Կատեգորիա:Էդվարդ Հոփերի նկարներ Կատեգորիա:Նյու Յորքի ժամանակակից արվեստի թանգարանի նկարներ
Գզեղխ
Գզեղխ, գավառ Մեծ Հայքի Աղձնիք նահանգի կազմում ։
Աշխարհագրություն
Տարածվում էր Բաղեշ գետի վերին հովտում։ Ասուրա-բաբելական արձանագրություններում հիշվում է Gilzanu ձևով։ Ունեցել է ռազմական կարևոր նշանակություն։
Կենտրոնն էր Գզեղխ ավանը։ Գավառի հյուսիսային սահմանագլխում էր Զորապահակ լեռնանցքը։ Գզեխով էր անցնում Հայկական լեռնաշխարհից դեպի Միջագետք տանող ճանապարհը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Աղձնիքի գավառներ
Գևորգ Ե Սուրենյանց
Գևորգ Ե Սուրենյանց (Տփղիսեցի), (, ամփոփվել է Մայր տաճարի բակում), Ամենայն հայոց կաթողիկոս 1911 թ.-ից առ 1930 թվականը։ Հաջորդել է Մատթեոս Բ Կոստանդնուպոլսեցուն։ Նա նաև ունի հայրենասիրական կոչ ուղղված հայ զինվորներին բայց հիմա այդ կոչը ամբողջությամբ մեզ չի հասել։ 1914 թվականի դեկտեմբերին Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Գևորգ Ե-ի որոշմամբ ստեղծվեց Եղբայրական օգնության Էջմիածնի կոմիտեն հենց իր` կաթողիկոսի գլխավորությամբ։
=Կենսագրություն= Սովորել է Թիֆլիսի դասական գիմնազիայում (1865–1868 թթ.)։ Ձեռնադրվել է վարդապետ՝ 1872 թվականին, եպիսկոպոս՝ 1882 թվականին։ 1874 թվականին նշանակվել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանի ուսուցիչ, 1875 թվականին՝ Արցախի թեմի առաջնորդ և դպրոցների տեսուչ։ 1877 թվականին ստանձնել է Ագուլիսի Սբ. Թովմա առաքյալ վանքի վանահայրությունը, 1878 թվականից՝ առաջնորդական փոխանորդ Ալեքսանդրապոլում, 1881 թվականին նշանակվել է Երևանի փոխթեմակալ։ 1886 թ.-ից՝ Աստրախանի թեմի առաջնորդ։ 1894 թվականին նշանակվել է Վրաստանի թեմի առաջնորդ։ 1907 թ. նշանակվել է կաթողիկոսական տեղապահ, 1911 թ.՝ ընտրվել կաթողիկոս։ 1912 թվականին, երբ Հայկական հարցը վերստին մտնում է միջազգային դիվանագիտության օրակարգ, նրա նախաձեռնությամբ կազմվել է Հայ ազգային պատվիրակությունը (Պողոս Նուբարի ղեկավարությամբ), որի վրա դրված էր Հայ դատը եվրոպական կառավարությունների առջև պաշտպանելու առաքելությունը։
Նրա ջանքերով թեմում նորոգվել են եկեղեցիներ, կառուցվել նորերը, բացվել են նոր դպրոցներ, ուսումնական հաստատություններ, ստեղծվել է «Թիֆլիսի հայ քահանաների միաբանությունը»։ Հովանավորել է Մակար Եկմալյանին և նրա մշակած քառաձայն պատարագը մտցրել եկեղեցի։
Մեծ եղեռնի ժամանակ և հետագա տարիներին հասարակական կազմակերպությունների հետ մեկտեղ Հայ եկեղեցին օգնել է բազմահազար աղետյալների։ 1914 թվականի դեկտեմբերի 28-ին Գևորգ Ե Սուրենյանցի կոնդակով և նրա անմիջական նախագահությամբ ստեղծվել է Եղբայրական օգնության կոմիտեն, որն զբաղվել է վիրավոր հայ կամավորներին և տասնյակ հազարավոր փախստական հայերին օգնություն ցուցաբերելու խնդիրներով։ Եղբայրական օգնության կոմիտեի բաժանմունքներ են ստեղծվել Երևանում, Ալեքսանդրապոլում, Թիֆլիսում, Պետրոգրադում, Մոսկվայում և այլուր։
1918 թվականի մայիսին զգալի դեր է խաղացել թուրքական զավթիչների դեմ հայ ժողովրդի մղած հերոսամարտերի կազմակերպման գործում։ Սարդարապատի ճակատամարտի բախտորոշ օրերին, չնայած զինվորական ղեկավարության պահանջին, Ամենայն հայոց կաթողիկոսությունը և Գևորգ Ե Սուրենյանց կաթողիկոսը չեն տեղափոխվել ապահով վայր, իսկ Մայր Աթոռի միաբաններն իրենց անմիջական մասնակցությամբ հայ մարտիկներին քաջալերել են ռազմաճակատի առաջին գծում։ Հայաստանում խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո նա կոնդակներով համայն հայությանը կոչ է արել նեցուկ լինել կառավարությանը հայրենաշեն գործում։
Կաթողիկոսական գահին Գևորգ Ե Սուրենյանցին հաջորդել է Խորեն Ա Մուրադբեկյանը։
2017 թվականի դեկտեմբերի 28-ին շրջանառության մեջ է դրվել «Կրոն. Տ.Տ. Գևորգ Ե Սուրենյանց Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի ծննդյան 170-ամյակը» թեմային նվիրված նամականիշ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1847 ծնունդներ Կատեգորիա:1930 մահեր Կատեգորիա:Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսներ Կատեգորիա:Վրաստանի հայոց թեմի առաջնորդներ Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա Կատեգորիա:Անձինք Թբիլիսիից Կատեգորիա:Հայերը Վրաստանում
Բերեզովկա (գյուղ, Օկուլովսկի շրջան)
Բերեզովկա (Березовка), գյուղ Ռուսաստանի Նովգորոդի մարզի Օկուլովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2006 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 130 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նովգորոդի մարզի Օկուլովսկի շրջանի բնակավայրեր
Անջելինա (ֆրանսիացի երգչուհի)
Անջելինա Նավա, ավելի հայտնի որպես Անջելինա, ֆրանսիացի երգչուհի, ով հայտնի է դարձել The Voice Kids-ի չորրորդ ֆրանսիական սեզոնում հաղթելուց հետո։ Մեկ տարի անց նա ներկայացրեց իր երկիրը 2018 թվականի «Մանկական Եվրատեսիլ» երգի մրցույթում «Jamais sans toi» («Երբեք առանց քեզ») երգով՝ զբաղեցնելով երկրորդ տեղը ։ 2019 թվականի գարնանը նա թողարկեց իր դեբյուտային «Ma voie» («Իմ ուղին») ալբոմը՝ «Maman me dit» («Մայրիկն ինձ ասում է») երգով՝ որպես գլխավոր սինգլ։
Վաղ կյանք
Անջելինան մեծացել է Լա Սիոտատում, Հարավային Ֆրանսիայի Բուշ-դյու-Ռոն դեպարտամենտում։ Նրա հայրը իտալացի է, իսկ մայրը՝ ֆրանսուհի ։ Նրա ծնողները Լա Սիոտատում պարուսույցներ են ։
Կարիերա
Անգելինայի ընտանիքի անդամներից ոչ մեկը երաժշտական կրթություն չի ունեցել, սակայն նա դեռ փոքր տարիքից աչքի է ընկել երգելու հանդեպ իր կիրքով և լավ վոկալային հմտություններով։ Նա հատկապես սիրում էր մեքենայում երգել իր սիրելի երգերը։ Հինգ տարեկանում Անջելինան հանրության առաջ ելույթ ունեցավ Բուշ-դյու-Ռոնում բարեգործական միջոցառման ժամանակ՝ երգելով «Քամու գույները» Դիսնեյի «Պոկահոնտաս» անիմացիոն ֆիլմից, մի փորձ, որը նա այժմ համարում է որոշիչ պահ՝ «հայտնություն» ։
Երեխաների ձայնը (The Voice Kids)
Անջելինան միշտ սիրում էր դիտել «Երեխաների ձայն»-ի ֆրանսիական տարբերակը, և երբ լսեց, որ մոտակայքում շոուի համար քասթինգ է լինելու, որոշեց փորձել իր բախտը և ընտրվեց ելույթ ունենալու Բրունո Բերբերեսի ՝ The Voice քասթինգի տնօրենի առջև ։ Նախընտրական ևս յոթ փուլեր հաջորդեցին մինչև նրա կույր լսումների հասնելը։ Նա այդ ժամանակ ինը տարեկան էր (Դա շոուի չորրորդ սեզոնն էր և այն հեռուստատեսությամբ ցուցադրվեց 2017 թվականի օգոստոսի 19-ից մինչև սեպտեմբերի 30-ը) ։
Իր կույր լսումների համար, որը դարձավ առաջին էպիզոդի առաջին հեռուստատեսային լսումը, Անջելինան կատարեց Սինապսոնի «All in You» երգը։ Մինչ բեմ բարձրանալը նա հայտարարեց. «Սա իմ ողջ կյանքի ամենամեծ օրն է, և եթե աթոռը շրջվի, ես կլինեմ աշխարհի ամենաերջանիկ մարդը»։ Երբ նա ստիպեց բոլոր երեք ժյուրիներին շրջել իրենց աթոռները, նա ընտրեց Պատրիկ Ֆիորիին՝ որպես իր մարզիչ ։:
Հաջորդ փուլում Ֆիորիի խմբի Անջելինան, Էլեան և Լարան պայքարեցին՝ երգելով LP-ի «Lost on You» երգը, և հենց Անջելինան ընտրվեց մարզիչի կողմից կիսաեզրափակչի համար ։ Կիսաեզրափակչում նա երգեց Զազի «J'envoie valser» («Ես վալս եմ ուղարկում») երգը՝ դառնալով այն երկու թիմի անդամներից մեկը, որ իր մարզիչն ընտրել էր եզրափակիչի համար
։
Ավելի ուշ, նույն տարում, նա միացավ Enfoirés Kids խմբի դերասանական կազմին իրենց առաջին և միակ համերգի համար, որը ձայնագրվել էր Zénith d'Aix-ում 2017 թվականի նոյեմբերի 19-ին և հեռարձակվել TF1-ով դեկտեմբերի 1-ին
2018։ Մանկական Եվրատեսիլ
2018 թվականին Անջելինան ընտրվեց ներկայացնելու Ֆրանսիան «Jamais sans toi» երգով այդ տարվա Մանկական Եվրատեսիլ երգի մրցույթում, որն անցկացվեց Մինսկում (Բելառուս) ։ Նա զբաղեցրեց երկրորդ տեղը՝ 203 միավորով՝ 15 միավորով զիջելով հաղթողին։ Ժյուրիի միավորներով վեցերորդն էր, իսկ հանրության՝ երկրորդը ։
Անջելինայի ելույթը Մանկական Եվրատեսիլում նշանավորեց Ֆրանսիայի վերադարձը մրցույթ 14 տարի անց (Մինչ այդ երկիրը մասնակցել էր միայն մեկ անգամ՝ 2004-ին, երբ Թոմաս Պոնտիեն իր «Si on voulait bien» («Եթե մենք ցանկանային») երգով զբաղեցրեց վեցերորդ տեղը)։ Անջելինայի հաջողությունից հետո Ֆրանսիան որոշեց, որ հաջորդ տարի ևս կմասնակցի ։
2019. Դեբյուտային ալբոմ
2019 թվականի մարտի վերջին Անջելինան թողարկեց սինգլ «Maman me dit» վերնագրով։ Ապրիլի 26-ին թողարկեց իր դեբյուտային ալբոմը, որը կոչվում էր «Ma voie»։Այն մտավ ֆրանսիական չարթ՝ 84-րդ համարով ։ Հոկտեմբերին հայտարարեց 2020 թվականի գարնանային շրջագայության մասին ։
Երաժշտական ազդեցություններ
Անջելինան իրեն նկարագրում է որպես երաժշտամոլ։ Նա անընդհատ երաժշտություն է լսում, երբ դպրոցում չէ։ Նրա սիրելի երաժիշտներից են Արիանա Գրանդեն, Ստրոման, Ամիրը և Բրունո Մարսը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի երգչուհիներ Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Ալեքսենկի (գյուղ, Բելոպոլիեի շրջան)
Ալեքսենկի (Олексенки), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Բելոպոլիեի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Բելոպոլիեի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Սպեցիա (գավառ)
Պատկերասրահ
Կատեգորիա:Իտալիայի գավառներ
Բորյե
Բորյե (Borje; Борје / Borje), գյուղ հյուսիսարևելյան Ալբանիայում։ Ընդգրկված է Կուկասի գավառի Շիշտևաց համայնքի կազմում։ Տեղակայված է Գորա պատմական նահանգի՝ Ալբանիային պատկանող տարածքում, որի բնակչության հիմնական մասը կազմում են հարավսլավոնական էթնիկական խմբերի մուսալմանացված ներկայացուցիչները՝ գորացիները։ Վերջիններս Բորյեից բացի բնակվում են նաև Օրեշեկում, Պակիշայում, Կոշարիշտեում, Ցերնոլևոյում, Օրգոստայում, Շիշտևացում և Զապոդում ։
Գյուղը տեղակայված է Ալբանիայի ու Կոսովոյի սահմանից 2 կիլոմետրից էլ քիչ հեռավորության վրա։
Պատմություն
Բալկանյան երկրորդ պատերազմից հետո՝ 1913 թվականին, Գորայի մի մասը, այդ թվում՝ Բորյե բնակավայրը, հանձնվեց Ալբանիային։ 1916 թվականին դեպի Մակեդոնիա ու Պոմորավյե կատարած գիտարշավի ժամանակ Բորյե է այցելել բուլղարացի լեզվաբան Ստեֆան Մլադենովը, ում հաշվարկներով այդ ժամանակ գյուղում կար շուրջ 150 տուն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ալբանիայի բնակավայրեր