cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Գրաքննություն
Պատմություն
Գրաքննությունը պետական ու հոգևոր իշխանության մաս է դարձել անտիկ դարաշրջանում ։ Հրեական համառոտ հանրագիտարանը որպես գրաքննության օրինակ բերում է հրեա Հովակիմ արքայի կողմից Երեմիայի մարգարեությունների նկատմամբ կիրառված սահմանափակումը մ․թ․ա․ 608֊ից 598 թվականներին ։ «Բրիտաննիկա» հանրագիտարանը նշում է, որ Աթենքում մ․թ․ա․ 480֊ից 410 թվականներին արգելված են եղել փիլիսոփա Պյութագորասի՝ աստծո մասին գրքերը ։ Պլատոնն առաջարկում էր սահմանափակում կիրառել՝ մարդկանց գեղարվեստական ստեղծագործությունների բացասական ազդեցությունից պաշտպանելու համար ։ Գրաքննությունն ու ազատամտության հետապնդումը դարձան Հռոմեական Հանրապետության ու Հռոմեական կայսրության անբաժանելի մասը ։ Մ․թ․ա․ 213 թվականին չինացի կայսր Ցին Շի Հուանդին հրամայեց այրել բոլոր գրքերը, բացի բժշկական, գյուղատնտեսական ու գիտական գրքերից՝ պետությունը պոեզիայի, պատմության ու փիլիսոփայության վնասակար ազդեցությունից պաշտպանելու նպատակով ։
Գրաքննության առաջին ցուցակները կիրառվել են ապոկրիֆական գրքերի նկատմամբ, սկսած մ․թ․ 494 թվականից՝ հռոմի պապ Հելասիուս առաջինի ժամանակներից։ Գրքերի նկատմամբ նախնական գրաքննություն առաջին անգամ կիրառվել է 1471 թվականին պապ Սիքստ 4֊րդի կողմից ։ Սրան հետևեցին պապ Իննոկենտիանոս 8֊րդի 1487 և Հինգերորդ Լատերինական ժողովի՝ 1512 թվականի որոշումները։
Ավելի ուշ Պավել 4֊րդ պապի օրոք, 1557 թվականին հրատարակվեց «Արգելված գրքերի ինդեքս» աշխատությունը, որը նախատեսված էր ինկվիզիցիոն դատարանների համար։ Այս ցուցակը բեկանվեց միայն 1966 թվականին ։ Իսկ 1571 թվականին պապ Պի 5֊րդը հաստատեց Congrecatio Indicis֊ը, որի համաձայն՝ եկեղեցուց վտարման սպառնալիքով ոչ մի կաթոլիկ իրավունք չունի իր մոտ պահել կամ կարդալ վերոնշյալ ցուցակի գրքերը։ Եկեղեցական գրաքննության կրակներով հաճախ այրվում էին ոչ միայն արգելված գրքերը, այլև դրանց հեղինակներին։ Եկեղեցական բարեփոխումների ժամանակաշրջանում ևս այլակարծությանը բացասաբար էին վերաբերվում։ Եվրոպական հասարակությունն այս ժամանակ բռնկված էր քսենոֆոբիայով, իսկ պետական իշխանությունը եկեղեցական գրաքննությանն աջակցում էր վարչական, դատական ու ուժային միջոցներով ։
Ավելի ուշ հայտնվեցին գրաքննության քննադատները, օրինակ՝ Պիեր Աբելյարը, Էրազմ Ռոտերդամացին ու Միշել դը Մոնտենը, ովքեր սկեցին կասկածներ հայտնել գրաքննության ճշմարիտ լինելու վերաբերյալ։ Գրաքննության կոշտ տեսակի կողմնակիցներին էին Բերնարդ Քլերվոսացին, Մարտին Լյութերը ու Թոմազո Կամպանելան։ Վերածննդի դարաշրջանում քաղաքական մտածողներն ու փիլիսոփաները պայքարում էին խոսքի ազատության, հրատարակության ու ժողովների ազատության համար։ Բրիտանացի փիլիսոփա Թոմաս Հոբսը գտնում էր, որ եթե եկեղեցական գրաքննությունը արգելվի պետական օրենքներով, այլևս չի լինի։ Բանաստեղծ Ջոն Միլթոնը, բրիտանական խորհրդարանում 1643 թվականի հունիսի 16֊ին ելույթ ունենալով, առաջին անգամ քննարկեց գրաքննության, որպես հասարակական ինստիտուտի առանձնահատկություններըа ։ Նրա քննադատական տրակտատը առաջարկում էր Անգլիայում վերացնել գրաքննությունը ։
Նոր ժամանակի մտածողների մեծամասությունը, օրինակ՝ Բենջամին Կոստանը, Ջոն Միլլ Ստյուարտը, Ալեքսիս դե Թոքվիլը և ուրիշները, գտնում էին, որ հասարակական կարծիքի պատմական պայմանների փոփոխությունների պատճառով գրաքննության հնարավորությունը սահմանափակվում է։ 19֊րդ դարի կեսին գրաքննությունը Եվրոպայի երկրների մեծ մասում գրաքննությունն արգելվեց ։ Ռուսական կայսրությունում, ընդհակառակը, գրաքննությունը սկիզբ առավ 19֊րդ դարի երկրորդ կեսին՝ սկսած Ալեքսանդր 3֊րդի ժամանակներից։ Հրատարակչության ազատությունը սահմանափակվեց, ճնշումներ էին գործադրվում հրատարակիչների վրա։ 19֊րդ դարի վերջին և 20֊րդ դարի սկզբին հայտնվեցին առաջին հատուկ պահեստները, որտեղ պահվում էին սահմանափակված շրջանառությամբ գրքերը ։ Ժամանակի ընթացքում այսպիսի պահեստների թիվն աճեց մի քանի անգամ։ Օրինակ՝ ԽՍՀՄ գոյության վերջում նմանատիպ պահեստներում պահվում էին մոտ կես միլիոն օրինակներ ։
Տեղեկատվության փոխանցման նոր համակարգերի ստեղծումով, ինչպիսիք էին ռադիոն, հեռուստատեսությունն ու համացանցը, ի հայտ եկան նաև գրաքննության նոր ձևեր։ Ի հայտ եկավ ռադիոհաղորդումների ու համացանցային գրաքննությունը։ ԽՍՀՄ֊ն իրականացնում էր, այսպես կոչված, թշնամական ձայների լռեցման քաղաքականություն 60 տարիների ընթացքում, ավելի խիստ՝ 40 տարիներիт ։ Համացանցում ինֆորմացիայի վերահսկման դժվարությունները հանգեցրին նրան, որ որոշ երկրներ, ինչպիսիք են Չինաստանն ու Հյուսիսային Կորեան, իրականացնում են համաշխարհային լրատվամիջոցներից ազգային լրատվական դաշտ ներթափանցող տեղեկատվության վերահսկողություն, իսկ Իրանը պլանավորում է ամբողջովին մեկուսացնել ներքին կապը ։ Չնայած խոսքի ազատության մասին մի շարք միջազգային պայմանագրերի ստորագրմանը՝ շատ երկրներ, խախտելով սեփական սահմանադրությունն ու օրենքները, կիրառում են գրաքննություն ։
1988 թվականին բրիտանացի ծագմամ գրող Ռուդշի Սալմանը հրատարակեց «Սատանիստական բանաստեղծություններ» գիրքը։ Իսլամական կազմակերպությունները նրան աստվածանարգ ու սրբապիղծ համարեցին։ 1989 թվականին Իրանի հոգևոր առաջնորդ Հոմեյնի Ռուխոլլա Մուսավին գրողի նկատմամբ կայացրեց մահվան դատավճիռ և կոչ արեց ողջ աշխարհի մուսուլմաններին կատարել այդ ֆաթվան ։ 2015 թվականի դրությամբ դատավճիռը չի բեկանվել ու գրողն ապրում է հատուկ հսկողության պայմաններում։
Նույնիսկ ամենալիբերալ երկրներում գոյություն ունեն գրաքննական որոշ սահմանափակումներ սեքսուալ բնույթի և նմանատիպ այլ նյութերի նկատմամբ։ Այսպես, Մարդու հիմնարար իրավունքների ու ազատությունների պաշտպանության մասին եվրոպական կոնվենցիան՝ ընդունված 1950 թվականին, թույլատրում է սահմանափակել մամուլի ազատությունն ազգային անվտանգության ու հասարակական կարգի պահպանության նպատակներով ։
Գրաքննության նկատմամբ վերաբերմունքը
Գրաքննության նկատմամբ հակասական կարծիքներ են ձևավորվել սկսած Վերածննդի ժամանակաշրջանից։ Գրաքննության ընդդիմություն ձևավորվեց նաև գերմանական դասական փիլիսոփայության մեջ՝ հանձին Էմմանուել Կանտի, ով պաշտպանում էր խոսքի ազատությունը։ Իսկ Հեգելը գտնում էր, որ այդ ազատությունը պետք է կարգավորվի օրենքով ու ոստիկանական նորմերով։ Գրաքննություն կիրառելով՝ պետական մարմինները, որպես կանոն, փորձում են ապահովել պետական անվտանգությունը, ծայրահեղականության դեմ պայքարը, վնասակար գաղափարների տարածումն ու հասարակության բարոյահոգեբանական համակարգի խաթարումը։ Գրաքննության աջակիցները ոչ միայն պետական մարմիններն են, այլև հասարակական ու քաղաքական այնպիսի կազմակերպություններ, ինչպիսիք են կուսակցությունները, քաղաքական շարժումները, եկեղեցին ։
Քննադատները նաև նշում են, որ գրաքննության կիրառումը խոսում է նաև հասարակական ու պետական ինստիտուտների անկարողության մասին կոնկրետ խնդիրները լուծելու գործում։ Օրինակ, նրանք գտնում են, որ Ռուսաստանում կրոնական կազմակերպությունների նկատմամբ գրաքննություն կիրառելը, որն իբրև թե կոչված է թույլ չտալու բնակչության բարոյահոգեբանական անկումը, գործնականում հանգեցնում է կրոնական կազմակերպությունների անկարողությանը կոնկրետ խնդիրների լուծման գործում ։ Գրաքննության դեմ պայքարում են մի շարք միջազգային կազմակերպություններ, որոնցից է «Զեկուցողներ առանց սահմանների»֊ն ։
Գրաքննությունից խուսափում
Գրաքննությունից խուսափելու մեթոդները հայտնի են դեռևս անտիկ դարաշրջանից։ Դրանցից ավելի հայտնին համարվում է եզոպոսյան լեզուն՝ այլաբանությունը, որը հեղինակի միտքն արտահայտում է անուղղակի, այլաբանորեն։ Համացանցում տեղեկատվությունը զտելու համար համընդհանուր հասանելիության որոշակի միջոցներ են օգտագործվում։
Գրաքննությունը մշակութային ստեղծագործություններում
Ամբողջատիրական համակարգում գրաքննությանը վերաբերող ամենահայտնի ստեղծագործություններից մեկը Ջորջ Օրուելի «1984» վեպ֊ուտոպիան է ։ Վեպում Ճշմարտության նախարարությունը զբաղվում է անցյալի կեղծմամբ, փոխում անցյալի իրողությունները և դրանք ներկայացնում իշխող կուսակցության շահերից։ Վեպը զուգահեռներ է անցկացնում ԽՍՀՄ֊ի ու հիտլերյան երրորդ ռայխի միջև։ Ինքը՝ գիրքը, որ գրվել է 1949 թվականին, արգելված է եղել սոցիալիստական երկրներում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գրաքննություն
Եղնիկներ պարտիզանական ջոկատ
Եղնիկներ պարտիզանական ջոկատ, կազմավորվել է 1992 թվականի հունիսի 25-ին՝ Շահումյանի անկումից հետո, Հաթերք գյուղում՝ շրջանի գյուղերի ինքնապաշտպանական ջոկատների հիմքի վրա։ Ունեցել է շտաբ, դրոշ և զինանշան, որը Գյուլիստանի մելիքների զինանշանն էր։ 1993 թվականի մարտից «Եղնիկների» հիմքի վրա ստեղծվել է Շահեն Մեղրյանի անվան հատուկ ջոկատը։
1992-1994 թվականներին ջոկատը տեղաբաշխվել է Արցախի Հանրապետության անտառներում և պարբերաբար հարվածներ հասցրել հակառակորդին Շահումյանի (Վերինշեն, Գյուլիստան, Շահումյան, Խարխափուտ) և Մարտակերտի (Դաստագիր, Մատաղիս, Տոնաշեն, Մաղավուզ, Ականաբերդ, Հաթերք) շրջանների տարածքում, մասնակցել Սարսանգի հիդրոհանգույցի ազատագրական մարտերին։ 1992 թվականի ամռանն իր գործողություններով կանխել է ադրբեջանական Գերանբոյի գնդի առաջխաղացումը Մարտակերտի շրջան։ Մարտերի ընթացքում հակառակորդին պատճառվել է ռազմական տեխնիկայի և կենդանի ուժի մեծ կորուստներ։
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Նիկոլսկի մայր տաճար (Կամիշին)
Նիկոլսկի մայր տաճար (Никольский кафедральный собор), Կամիշին քաղաքում գտնվող Վոլգոգրադի և Կամիշինի թեմի ուղղափառ եկեղեցի։ Եկեղեցու շենքը համարվում է Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության հուշարձան։
Պատմություն
1771-1772 թվականներին մինչև Կամիշին հասավ Ռուսաստանում մոլեգնող ժանտախտի համաճարակը։ Այդ ժամանակ մարդկանց թաղում էին եկեղեցիներին և վանքերին կից տարածքներում։ Համաճարակի տարածումը կանխարգելելու նպատակով քաղաքային իշխանություններն  արգելեցին քաղաքային եկեղեցիներին կից տարածքներում մարդկանց թաղումը։ Թաղումների կազմակերպման նպատակով Կամիշին քաղաքի մոտակայքում գերեզմանոցի համար առանձին տեղ հատկացվեց։ Գերազմանոցի համար հատկացված տարածքում կառուցվեց նոր փայտե եկեղեցի, որը օծվեց 1775 թվականի մայիսի 22-ին և կոչվեց Նիկոլայ Հրաշագործի անվամբ։
Մինչև 1933 թվականը Նիկոլսկի ծխականները ժամերգության էին հաճախում հին շենքում։ Ասվածահաճո Նիկոլայի եկեղեցին միակն էր, որ այդ ժամանակ ընդունում էր ծխականներին։ 1933 թվականին այստեղ ևս արգելեցին ժամերգությունները, իսկ ծխականներին ազատ արձակեցին։ Եկեղեցու շենքում իշխանությունները կազմակերպեցին պահեստ, որտեղ պահում էին կրաքարի քլորիդ։ Մի քանի տարի անց եկեղեցու զանգակատունը քանդվեց։
1944 թվականին քաղաքացիները միջնորդություն ներկայացրին Ռուս Ուղղափառ եկեղեցու խորհուրդ, եկեղեցու բացման վերաբերյալ և թույլտվություն ստացան, իսկ 1944 թվականի ամռանից սկսվեց եկեղեցու վերակառուցումը։ 1944 թվականի հոկտեմբերին վերանորոգված եկեղեցում իրականացվեց առաջին եկեղեցական ժամերգությունը, իսկ դեկտեմբերի 30-ին եկեղեցին օծվեց։
20-րդ դարի վերջին եկեղեցում նորից նորոգում իրականացվեց։ 1980 թվականին կառուցվեց եռաստիճան զանգակատունը, 1985 թվականին տեղադրվեցին զանգերը։
2000 թվականին Նիկոլսկի վանքը դարձավ Մայր տաճար, 2009 թվականին նրա վրա կանգնեցվեց 29 մետր բարձրությամբ գմբեթ և տեղադրվեցին ոսկեզօծ խաչեր։ Եկեղեցին սվաղվեց և նկարազարդվեց։ 2010—2011 թվականներին կառուցվեց նոր զանգակատուն և 2011 թվականին զանգակատուն բարձրացվեց 1,2 տոննա քաշով կոչնակ զանգը և մի քանի փոքր չափերի զանգեր։
Եկեղեցու վանահայրն է ավագ քահանա Ալեքսեյ Կուզնեցովը։ Հրաշագործ Նիկոլայի եկեղեցու սրբի տոնը սեպտեմբերի 19-ին և նոյեմբերի 21-ին է։ Եկեղեցուն կից գործում է արհեստների և վարպետության Ընտանեկան կենտրոն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1825 հիմնադրումներ Ռուսաստանում Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգություն
Ցինկ
Ցինկ, քիմիական տարր է, որի նշանն է Zn, տարրերի պարբերական համակարգի պարբերության, 2-րդ խմբի տարր։ Կարգահամարը՝ 30, ատոմական զանգվածը՝ 65,38։ d տարր է, ատոմի արտաքին էլեկտրոնային թաղանթների կառուցվածքն է 3d104s2։ K, L, M թաղանթները լրացված են։
Ցինկը պարունակվում է որոշ ֆերմենտներում և ակտիվացնում է դրանց գործառույթները։
Պատմություն
Արույրը՝ ցինկի և պղնձի համաձուլվածքը, հայտնի էր դեռևս Հին Հունաստանում, Հին Եգիպտոսում, Հնդկաստանում (7-րդ դար) և Չինաստանում (11-րդ դար)։ Երկար ժամանակ չէր հաջողվում անջատել մաքուր ցինկը ։ Անգլիայում 1978 թվականին Ուիլիամ Չեմպիոնի կողմից արտոնագրվեց ցինկի առանձնացման մեթոդը։ Ցինկի արդյունաբերական նպատակով զտումը նույնպես սկսվել է 18-րդ դարում։
1973 թվականին Բրիստոլում շահագործվեց Ուիլիամ Չեմպիոնի կողմից հիմնադրված առաջին ցինկի գործարանը, որտեղ ցինկի ստացումը կատարվում էր առանձնացման մեթոդով ։ Ա.Ս. Մարգգրաֆը 1976 թվականին Գերմանիայում մշակեց մաքուր ցինկի առանձնացման մեթոդ, որը նման էր Չեմպիոնի մաքուր ցինկի առանձնացման եղանակին՝ կավե հրակայուն թորանոթներում առանց օդի հոսքի խառնուրդի օքսիդի և քարածխի հալման, ապա սառնարաններւմ ցինկի գոլորշու հեղուկացման ճանապարհով։
Մարգգրաֆը իր մեթոդը ամենայն մանրամասնությամբ նկարագեց, ինչով հիմք դրվեց ցինկի արտադրությանը։ Այդ պատճառով նրան հաճախ անվանում են ցինկը հայտնագործող ։
Անվան ստուգաբանություն
Առաջին անգամ «ցինկ» բառը հանդիպում է Պարացելսի աշխատանքներում, ով այդ մետաղը Liber Mineralium II գրքում անվանել է «zincum» կամ «zinken»։ Ցինկ բառը, հավանաբար, ծագել է այս բառից։ Գերմաներենից թարգմանաբար zinke նշանակում է «ատամիկ» (մետաղական ցինկի բյուրեղները նման են ասեղների) ։
1805 թվականին շեֆիլդացի Չարլս Գոբսոնը և Չարլս Սիլվեստրն արտոնագրեցին ցինկի՝ գլանում 100-150 ջերմաստիճանում մշակման մեթոդը։ 1915 թվականին Կանադայում և ԱՄՆ-ում գործարկվեցին էլեկտրոլիտային ձևով ցինկի ստացման առաջին գործարանները ։
Բնության մեջ
Ցինկը տարածվածությամբ 23-րդ տարրն է, պարունակությունը երկրակեղևում՝ 8,3-10−3 զանգվածային %։ Հայտնի են ցինկի 66 միներալները, որոնցից կարևորներն են՝
Ցինկը Երկրի վրա ջրի (հատկապես տաք) հետ տեղաշարժվող տարր է։ Ցինկի միջին պարունակությունը կենդանի նյութերում՝ 5-10−4 % է։ Մարդու օրգանիզմի օրական պահանշը 5-20 մգ է։ Մասնակցում է շնչառական, սպիտակուցային փոխանակության ֆերմենտային պրոցեսներին, պտղի կմախքի ձևավորմանը, ակտիվացնում է սեռական գեղձերի աշխատանքը։ Ցինկը էական դեր է խաղում ԴՆԹ-ի համապատասխան մասերում ինֆորմացիոն ՌՆԹ-մոլեկուլների սինթեզի, ռիբոսոմների և կենսապոլիմերների կայունացման համար։ Բույսերում ցինկը կարգավորում է աճը, մասնակցում է արիպաոֆանի առաջացմանը, մեծացնում բույսի դիմացկունությունը ցրտի, շոգի և երաշտի նկատմամբ։ Ցինկի պակասը մարդու օրգանիզմում դանդաղեցնում է սեռահասունության պրոցեսը, առաշացնում է գաճաճություն։
Հանքավայրեր
Ցինկի հանքավայրեր հայտնի են Իրանում, Ավստրալիայում, Բոլիվիայում, Ղազախստանում ։ Հայաստանում ցինկ արդյունահանվում է Արմանիսի, Շահումյանի հանքավայրերում ։
Ստացում
Ցինկի ստացման աղբյուրը բազմամետաղական սուլֆիդային հանքանյութերն են, որոնք պարունակում են 1-4 % Zn և այլ մետաղներ (Cu, Pb, Ag, Au, Cd, А1 և այլն)։ Արտադրվող ցինկի մոտ կեսն օգտագործվում է պողպատը կոռոզիայից պաշտպանելու համար (ցինկապատում)։ Ցինկից ձուլում են ինքնաթիռների և այլ մեքենաների մանր և ձևավոր մասեր։
Ֆիզիկական հատկություններ
Ցինկը սպիտակ, արծաթափայլ, կապտավուն երանգով մետաղ է։ Հալման ջերմաստիճանը՝ 419,5 °C, եռմանը՝ 906 °C, խտությունը՝ 7133 կգ/մ3 (20 °C)։ Պլաստիկ է՝ 100-150 °C-ում դյուրակռելի և գլանվող։ Քիմիապես ակտիվ է, ուժեղ վերականգնիչ, օքսիդավերականգնման նորմալ պոտենցիալը -0,76 վ։
Միացություններում երկարժեք է։ Օդում պատվում է օքսիդի, իսկ СО2-ի և խոնավության առկայությամբ՝ հիմնային կարբոնատի շերտով և խամրում (100 °C-ում շատ արագ)։
Քիմիական հատկություններ
Օդում կամ թթվածնում տաքացնելիս ցինկը այրվում է կապտավուն բոցով, առաջացնելով ցինկի օքսիդ։ Հիդրօքսիդը՝ Zn(OH)2, սպիտակ, ջրում չլուծվող նյութ է, ամֆոտեր է՝ լուծվում է թթուներում և ալկալիներում։
Ցինկի հիդրիդը՝ ZnH2, մետաղակերպ է, տաքացնելիս քայքայվում է ջրում՝ հիդրոլիզվում։ Հալոգենների հետ ցինկը միանում է խոնավության առկայությամբ՝ առաջացնելով հալոգենիդներ։ Ծծմբի և ցինկի ռեակցիան սկսվում է տաքացնելիս ստացվում է ցինկի սուլֆիդ։
Ամոնիակում տաքացնելիս (600 °C) ստացվում է ցինկի նիտրիդ՝ Zn3N2, ացետիլենում՝ կարբիդ (ZnC2)։ Մետաղների հետ առաջացնում է համաձուլվածքներ և ներմետաղական միացություններ։ Կարևոր են նաև ցինկ օրգանական միացությունները։
Ցինկը լուծվում է անօրգանական թթուներում՝ առաջացնելով ցինկիի աղեր։ Ցնկի ջրում լուծված աղերը տաքացնելիս հիդրոլիզվում են։ Հայտնի են կոմպլեքսային աղերը՝ [Zn(NH3)4]SO4 և այլն։
Ցինկը լուծվում է նաև ալկալիների լուծույթներում և հալույթներում․ ստացվում են ցինկատներ՝ M2[Zn(OH)4] կամ M2ZnO2 և ջրածին։ Ալկալիական մետաղների ցինկատները լուծելի են ջրում։ Չափազանց մաքուր ցինկը (99,999 % և ավելի) թթուներում չի լուծվում անգամ տաքացնելիս։
Կիրառություն
Արտադրվող ցինկի մոտ կեսն օգտագործվում է պողպատը կոռոզիայից պաշտպանելու համար (ցինկապատում)։ Ցնկից ձուլում են ինքնաթիռների և այլ մեքենաների մանր և ձևավոր մասեր։
Օգտագործվում է գալվանական բջիջներ (էլեկտրոդ) պատրաստելու, ցիանական լուծույթից ոսկին անջատելու համար։ Ցինկի փոշին, որպես վերականգնիչ, կիրառվում է քիմիական տեխնոլոգիական տարբեր պրոցեսներում։ Լայնորեն կիրառվում են ցինկ պարունակող պղնձի (արույր, նեյզիլբեր), կապարի և այլ մետաղների համաձուլվածքները։
Ցինկի համաձուլվածքները կիրառվում են կարբյուրատորների և պոմ պերի իրանների, սահքի առանցքակալների միջադիրների, դեկորատիվ շինվածքների պատրաստման համար։
Ցինկի քլորիդը օգտագործվում է որպես արծնիչ ատամի ցեմենտ պատրաստելու, փայտանյութը փտումից պաշտպանելու, մետաղի մակերևույթը զոդումից առաջ օքսիդից մաքրելու համար։
Ցինկի օքսիդը օգտագործվում է որպես վուլկանիզատոր, վուլկանացման ակտիվատոր, կատալիզատոր և սպիտակ պիգմենտ, բժշկության մեջ, կոսմետիկայում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մետաղներ Կատեգորիա:Անցումային մետաղներ Կատեգորիա:Ցինկ
Զարթենիս (առվակ)
Զարթենիս, առվակ Ճորոխի ավազանում, Օլթիի համակարգում, Սիվիրչայի աջակողմյան վտակը։ Անցնում է համանուն գետով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի առուներ
Հալավարի ջրամբար
Հալավարի ջրամբար, Մելիք գյուղի ջրամբար, Հայաստանի Արագածոտնի մարզում՝ Հալավար գետի վրա՝ Ծաղկահովիտ գյուղից 8 կմ արևելք՝ մոտ 2030 մ բարձրության վրա։ Շահագործման է հանձնվել 1981 թ.-ին։ Մակերեսը 0,46 կմ2 է, միջին խորությունը՝ 8 մ ջրատարողությունը՝ 5,5 միլիոն մ3։ Հոսքի կարգավորումը սեզոնային է։ Պատվարը հողային է՝ ավագակավային միջուկով, երկարությունը՝ 255 մ, առավելագույն բարձրությունը՝ 32 մ։ Ջուրը բաց է թողնվում մետաղական խողովակաշարի միջոցով։ Ոռոգվող հողատարածություններն ավելի բարձր են, և պատվարի մոտ կառուցված է ջրհան կայան։ Ջրամբարի թասի երկրաբանական անբարենպաստ պայմանների պատճառով տեղի է ունենում ջրի զգալի կորուստ։
Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի ջրամբարներ
Բանվոր դասակարգ
Բանվոր դասակարգ, (կամ աշխատանքային դասակարգը) ներառում է ձեռքի աշխատանքով կամ արդյունաբերական աշխատանքով զբաղվողներին, ովքեր վարձատրվում են աշխատավարձով կամ վարձատրվող պայմանագրերով ։ Բանվոր դասակարգի զբաղմունքները (տես նաև «Աշխատողների նշանակումը ըստ օձիքի գույնի»)  ներառում են կապույտ օձիքով և վարդագույն օձիքով աշխատատեղերի մեծ մասը։ Աշխատավոր դասակարգի անդամները ապավինում են բացառապես վարձու աշխատանքին։ Այսպիսով, ըստ ավելի ընդգրկուն սահմանումների, կատեգորիան կարող է ներառել  արդյունաբերական զարգացած տնտեսությունների աշխատունակ բնակչության գրեթե ամբողջ մասը (քաղաքներ,  գյուղեր) կամ գյուղական աշխատուժում աշխատողներին։
Սահմանումներ
Ինչպես սոցիալական դասը նկարագրող շատ տերմինների դեպքում, բանվոր դասակարգը սահմանվում և օգտագործվում է տարբեր ձևերով։ Շատ սոցիալիստների կողմից օգտագործվող ամենաընդհանուր սահմանումն այն է, որ բանվոր դասակարգը ներառում է բոլոր նրանց, ովքեր վաճառելու ոչինչ չունեն, բացի իրենց աշխատուժից։ Այդ մարդկանց նախկինում անվանում էին պրոլետարիատ։ Այդ առումով, այսօր բանվոր դասակարգը ներառում է ինչպես սպիտակ, այնպես էլ կապուտաչյա աշխատողներ, բոլոր տեսակի ձեռներեց և հասարակ աշխատողների՝ բացառելով միայն այն անհատներին, ովքեր իրենց ապրուստը ստանում են բիզնեսի սեփականությունից և այլոց աշխատանքից։  Տերմինը, որը հիմնականում օգտագործվում է բանվորների կերպարներ առաջացնելու համար, ովքեր տառապում են «դասակարգային անբարենպաստությունից՝ չնայած նրանց անհատական ջանքերին», կարող է նաև ունենալ ռասայական ենթատեքստ ։ Այս ռասայական ենթատեքստերը ենթադրում են աղքատության տարբեր թեմաներ, թե արդյոք մարդն արժանի է օգնության ։
Այնուամենայնիվ, երբ օգտագործվում է ոչ սոցիալիստական համատեքստում, այն հաճախ վերաբերում է հասարակության այն հատվածին, որը կախված է ֆիզիկական աշխատանքից, հատկապես, երբ փոխհատուցվում է ժամավճարով (կամ գիտության որոշակի տեսակներ, ինչպես նաև լրագրողական կամ քաղաքական վերլուծություն)։ Օրինակ՝ բանվոր դասակարգը հստակորեն սահմանվում է որպես քոլեջի աստիճան չունեցողներ ։ Այնուհետև՝ բանվոր դասակարգի զբաղմունքները դասակարգվում են չորս խմբի՝ ոչ հմուտ բանվորներ, արհեստավորներ, արտագնա աշխատողներ և գործարանների աշխատողներ։
Ընդհանուր այլընտրանքը դասակարգի սահմանումն է՝ ըստ եկամտի մակարդակների։ Երբ օգտագործվում է այս մոտեցումը, բանվոր դասակարգին կարելի է հակադրել այսպես կոչված միջին խավը՝ տնտեսական ռեսուրսների, կրթության, մշակութային շահերի և այլ ապրանքների ու ծառայությունների հասանելիության տարբեր պայմանների հիման վրա։ Այստեղ աշխատավոր դասակարգի և միջին խավի միջև ընկած հատվածը կարող է նշանակել այն սահմանագիծ, որտեղ բնակչությունն ունի հայեցողական եկամուտ, այլ ոչ թե ֆինանսավորվում է հիմնական կարիքների և առաջին անհրաժեշտության համար (օրինակ՝ նորաձևությունն ընդդեմ սննդի և ապաստանի մասին)։
Որոշ հետազոտողներ առաջարկել են, որ բանվոր դասակարգի կարգավիճակը պետք է սուբյեկտիվորեն սահմանվի որպես բանվոր դասակարգի խումբ։ Այս սուբյեկտիվ մոտեցումը թույլ է տալիս մարդկանց, այլ ոչ թե հետազոտողներին, սահմանել իրենց սեփական « սուբյեկտիվ » և «ընկալվող» սոցիալական դասը։
Պատմություն և աճ
Ֆեոդալական Եվրոպայում բանվոր դասակարգը, որպես այդպիսին, մեծ թվով գոյություն չուներ։ Փոխարենը, մարդկանց մեծամասնությունը բանվոր դասակարգի մաս էր՝ մի խումբ, որը բաղկացած էր տարբեր մասնագիտություններից, արհեստներից և զբաղմունքներից։ Իրավաբանը, արհեստավորը և գյուղացին բոլորը համարվում էին միևնույն սոցիալական խավի մաս, մարդկանց երրորդ զանգված, որոնք ոչ արիստոկրատներ էին, ոչ էլ եկեղեցու պաշտոնյաներ։ Նմանատիպ հիերարխիա գոյություն ունեին Եվրոպայից դուրս՝ այլ նախաարդյունաբերական հասարակություններում։ Այս աշխատավոր դասակարգերի սոցիալական դիրքը դիտվում էր որպես կանոնավորված բնական օրենքով և ընդհանուր կրոնական համոզմունքներով։ Այս սոցիալական դիրքը վիճարկվում էր հատկապես գյուղացիների կողմից, օրինակ՝ գերմանական գյուղացիական պատերազմի ժամանակ։
18-րդ դարի վերջին, լուսավորության ազդեցության տակ, եվրոպական հասարակությունը գտնվում էր փոփոխության մեջ, և այս փոփոխությունը չէր կարող հաշտվել Աստծո կողմից ստեղծված անփոփոխ հասարակական կարգի գաղափարի հետ։ Այս հասարակությունների հարուստ անդամները ստեղծեցին գաղափարախոսություններ, որը բանվոր դասակարգի մարդկանց խնդիրներից շատերը մեղադրում էր նրանց բարոյականության և էթիկայի վրա (այսինքն՝ ալկոհոլի չափից ավելի օգտագործումը, ընկալվող ծուլությունը և գումար խնայելու անկարողությունը)։ Անգլիական բանվոր դասակարգի ստեղծումը գրքում  Է. Պ. Թոմփսոնը պնդում է, որ անգլիական բանվոր դասակարգը ներկա է եղել իր իսկ ստեղծմանը, և ձգտում է նկարագրել մինչժամանակակից բանվոր դասակարգերի վերափոխումը ժամանակակից, քաղաքականապես ինքնագիտակից, բանվոր դասակարգի ։
Սկսած մոտ 1917 թվականից՝ մի շարք երկրներ կառավարվեցին իբր բանվոր դասակարգի շահերից ելնելով (տե՛ս Սովետական բանվոր դասակարգ)։ Որոշ պատմաբաններ նշել են, որ սովետական ոճի այս հասարակություններում հիմնական փոփոխությունը զանգվածային նոր տեսակի պրոլետարիզացիա է, որը հաճախ իրականացվել է գյուղացիների և գյուղական բանվորների վարչական ճանապարհով ձեռք բերված բռնի տեղահանման արդյունքում։ Այդ ժամանակվանից ի վեր չորս խոշոր արդյունաբերական պետություններ շրջվել են դեպի կիսաշուկայական կառավարում (Չինաստան, Լաոս, Վիետնամ, Կուբա), իսկ մեկ նահանգ վերացել է աղքատության և դաժանության աճի շրջանում (Հյուսիսային Կորեա)։ Նմանատիպ այլ պետություններ փլուզվել են (օրինակ՝ Խորհրդային Միությունը)։
1960 թվականից ի վեր տեղի են ունեցել լայնածավալ պրոլետարիզացիա և ընդհանրությունների շրջափակում՝ առաջացնելով նոր բանվոր դասակարգեր։ Բացի այդ, այնպիսի երկրներ, ինչպիսին Հնդկաստանն է, կամաց-կամաց ենթարկվում են սոցիալական փոփոխության՝ ընդլայնելով քաղաքային բանվոր դասակարգի չափը։
Մարքսիստական սահմանում. պրոլետարիատ
Կարլ Մարքսը բանվոր դասակարգը կամ պրոլետարիատը սահմանում էր որպես անհատներ, ովքեր վաճառում են իրենց աշխատուժը վարձատրության դիմաց և չեն տիրապետում արտադրության միջոցներին։ Նա պնդում էր, որ իրենք  պատասխանատու են  հարուստ հասարակության  ստեղծման համար։ Նա պնդում էր, որ բանվոր դասակարգը ֆիզիկապես կամուրջներ է կառուցում, կահույք է պատրաստում, սնունդ է աճեցնում և խնամում երեխաներին, բայց չունի հող կամ գործարան։
Պրոլետարիատի ենթաբաժինը՝ լյումպեն-պրոլետարիատը (ռագ-պրոլետարիատ), ծայրահեղ աղքատներն ու գործազուրկներն են, ինչպիսիք են՝ օրավարձով աշխատողները և անօթևանները։ Մարքսը նրանց համարում էր դասակարգային գիտակցությունից զուրկ։
«Կոմունիստական մանիֆեստում» Կարլ Մարքսը և Ֆրիդրիխ Էնգելսը պնդում էին, որ բանվոր դասակարգի ճակատագիրն է կապիտալիստական համակարգը տեղափոխել պրոլետարիատի դիկտատուրայով (շատերի իշխանությունը՝ ի տարբերություն « բուրժուազիայի դիկտատուրայի »)՝ վերացնելով դասակարգային համակարգի հիմքում ընկած սոցիալական հարաբերությունները, այնուհետև՝   վերածվել ապագա կոմունիստական հասարակության, որտեղ «յուրաքանչյուրի ազատ զարգացումը բոլորի ազատ զարգացման պայմանն է»։ Ընդհանրապես, մարքսիստական առումով վարձու աշխատողները և սոցիալական պետությունից կախվածները բանվոր դասակարգ են, իսկ նրանք, ովքեր ապրում են կուտակված կապիտալով՝ ոչ։ Այս լայն երկփեղկությունը սահմանում է դասակարգային պայքարը։  Տարբեր խմբեր և անհատներ կարող են ցանկացած պահի լինել այս կամ այն կողմում։ Շահերի և ինքնության նման հակասությունները անհատների կյանքում և համայնքների ներսում կարող են արդյունավետորեն խաթարել աշխատավոր դասակարգի կարողությանը  գործելու համերաշխ ՝ նվազեցնելով շահագործումը, անհավասարությունը և սեփականության դերը մարդկանց կյանքի հնարավորությունների, աշխատանքային պայմանների և քաղաքական իշխանության որոշման գործում։
Ոչ ֆորմալ բանվոր դասակարգ
Ոչ ֆորմալ բանվոր դասակարգը սոցիոլոգիական տերմին է, որը հորինել է Մայք Դևիսի դասը, որը բաղկացած է ավելի քան մեկ միլիարդ քաղաքաբնակ երիտասարդներից, որոնք ոչ մի կերպ պաշտոնապես կապված չեն համաշխարհային տնտեսության հետ և փորձում են գոյատևել հիմնականում աղքատ թաղամասերում։ Դևիսի կարծիքով՝ այս դասն այլևս չի համապատասխանում դասակարգի սոցիալ-տեսական հասկացություններին՝ Մարքսին, Մաքս Վեբերին կամ արդիականացման տեսությանը։ Դրանից հետո այս դասը զարգացավ ամբողջ աշխարհում 1960-ականներից, հատկապես հարավային կիսագնդում։  Ի տարբերություն լյումպեն պրոլետարիատի դասի նախկին պատկերացումների կամ 1920-ական և 1930-ականների «հույսի տնակ» հասկացությունների՝ այս դասի անդամներին հազիվ թե որևէ հնարավորություն տրվի պաշտոնական տնտեսական կառույցներին անդամակցելու  ։
Բանվոր
Բանվորը այն մարդն է, ով աշխատում է շինարարության արդյունաբերության աշխատուժում ձեռքի աշխատանքի տեսակներով։ Բանվորները վարձու աշխատողների բանվոր դասակարգում են, որտեղ նյութական նշանակալի արժեք ունեցող նրանց միակ ունեցվածքը աշխատանքն է։ Բանվորներ ներգրավող արդյունաբերությունները ներառում են այնպիսի կառուցումներ, ինչպիսիք են՝ ճանապարհները, շենքերը, կամուրջները, թունելները և երկաթուղային գծերը։ Բանվորներն աշխատում են պայթեցման գործիքների, ձեռքի գործիքների, էլեկտրական գործիքների, օդային գործիքների և փոքր ծանր տեխնիկայի հետ և հանդես են գալիս որպես այլ աշխատողների օգնականներ, ինչպիսիք են՝  օպերատորները կամ ցեմենտի որմնադիրները։ 1-ին դարի ինժեներ Վիտրուվիոսը գրում է, որ լավ աշխատողների խումբը նույնքան արժեքավոր է, որքան շինարարության ցանկացած այլ ասպեկտ։ Բացի օդաճնշական միջոցների ավելացումից, բանվորների աշխատանքային պրակտիկան քիչ է փոխվել։ Դաշտային տեխնոլոգիաների ներդրմամբ բանվորները արագորեն հարմարվեցին այս տեխնոլոգիայի օգտագործմանը՝ որպես բանվորական աշխատանք։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բանվորական շարժում Կատեգորիա:Աշխատանք Կատեգորիա:Հասարակություն Կատեգորիա:Շինարարություն Կատեգորիա:Կապիտալիզմ
Ծածկակառք
Ծածկակառք (լատիներեն՝ «carus» - բառացի «սայլակ»), փակ մարդատար սայլ է զսպակների վրա։ Սկզբնապես թափքը կախված էր գոտիներից, հետո զսպանակելու համար սկսեցին օգտագործել զսպանակներ (18-րդ դարի սկզբից հետո), իսկ 19-րդ դարի սկզբից սկսեցին օգտագործել զսպակներ։ Ծածկակառքերը հիմնականում սարքում էին փայտից։ Իրապես ծածկակառք կարելի է համարել նաև դիլիժանսները և օմնիբուսները։
Կառք (լատ. karrus), մարդատար երկանիվ կամ քառանիվ սայլ։ Կառքին լծում էին մեկ հատ կամ մեկ և ավելի զույգ ձի կամ ջորի։ Կառքերերը թեթևացնելու, շարժունակությունը բարելավելու նպատակով զանգվածեղ անիվներն աստիճանաբար փոխարինվել են ճաղավոր անիվներով և շրջափակվել սկզբում կաշվե, իսկ հետագայում մետաղյա անվադողերով։ Կառքերը եղել են անծածկ և ծածկավոր։ Օգտագործվել են հեռավոր ճամփորդությունների, փոստային առաքումների համար, ռազմ, գործողությունների (տես Մարտակառք), շքահանդեսների, հուղարկավորության և այլ ծեսերի ժամանակ, ինչպես և սպորտային մրցույթներում։ Հայտնի են ծիսական ու մարտական Կառքերի մի քանի տասնյակ նմուշներ (Միջագետքի Կիշ և Ուր քաղաքների, Հայաստանի Լճաշեն, Վրաստանի Թրիալեթ հնավայրերի և այլն), որոնք պեղված են մ.թ.ա. III և II հազարամյակներին վերաբերող հարուստ դամբարաններից։
Նույնիսկ Հին Հռոմում կառքերն օգտագործել են որպես տաքսի ծառայություն։ Դրանց վրա տեղադրված են եղել տաքսոմետրեր, որոնք իրենցից ներկայացնում էին սովորական թասեր։ Տաքսոմետրերի մեջ յուրաքանչյուր 200 մ անցնելուց հետո ընկնում էր մեկ քար, ինչի շնորհիվ էլ որոշվում էր վճարի չափը։
Եվրասիայի և Հյուսիսային Աֆրիկայի տարածքում հայտնաբերվել են նաև կառքերի կավե և բրոնզե բազմաթիվ մոդելներ, բարձրաքանդակներ, որմնանկարներ և այլն։ Սկսած XV—XVI դդ. Եվրոպայում լայնորեն օգտագործվել են ծածկավոր և անծածկ կառքերի զանազան տեսակներ (դիլիժանս, կառեթ, ֆայտոն և այլն), որոնք աստիճանաբար տարածվել են մյուս մայրցամաքներում։ Փոխադրամիջոցների կատարելագործման հետևանքով կառքն այժմ գրեթե չի գործածվում։
Տես նաև
Կատեգորիա:Սայլերի տեսակներ
Ռոբերտ Մուզիլ
Ռոբերտ Մուզիլ (Robert Musil, ), ավստրիացի գրող։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ավստրիացի արձակագիրներ Կատեգորիա:Գերմանալեզու գրողներ Կատեգորիա:Քլանգեֆուրտ քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Ժնև քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Ավստրիացի գրողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմվածքագիրներ Կատեգորիա:Մոդեռնիստ գրողներ Կատեգորիա:Ավստրիացի դրամատուրգներ Կատեգորիա:Ավստրիացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Ավստրիացի ճարտարագետներ
Ֆերենց Հերցեգ
Ֆերենց Հերցեգ (հունգարերեն՝ Ferenc Herczeg, ծնյալ Ֆրանց Հերցոգ (Franz Herzog), ), հունգար թատերագիր, վիպասան, ով իր հայրենիքում առաջ է տարել պահպանողական ազգայնականության գաղափարախոսությունը։ Երեք անգամ առաջադրվել է գրականության Նոբելյան մրցանակով պարգևատրման ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1863 թվականի սեպտեմբերի 22-ին, բուրգոմիստրի ընտանիքում։ 1881-ից 1884 թվականներին սովորել է Բուդապեշտի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում։
1890-ական թվականներին դարձել է ժողովրդա-ազգային գաղափարական ուղղության ամենահայտնի գրողներից մեկը Հունգարիայում։ 1894 թվականին հիմնադրել է «Új Idők» («Նոր ժամանակներ») շաբաթաթերթը, որի գլխավոր խմբագիրն է եղել մինչև 1944 թվականը։ 1911—1918 թվականներին խմբագրել է «Magyar Figyelő» («Հունգարացի դիտորդ») ամսագիրը։
1896 թվականին ընտրվել է երկրի խորհրդարանի պատգամավոր, 1899 թվականին՝ Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամ, 1901 թվականին՝ «Շանդոր Պետեֆի» ընկերության նախագահ։
1925, 1926 և в 1927 թվականներին իր «Կյանքի դարպասները» վեպի համար առաջադրվել է գրականության Նոբելյան մրցանակով պարգևատրման։ Պատմական այդ վեպը պատմում է արքեպիսկոպոս Տամաշ Բակոչի մասին, ով եղել է պապական գահի միակ հունգարազգի հավակնորդը։
Գրողի ուշագրավ ստեղծագործություններից է «Երազային երկիր» վեպը։ Այն պատմում է ամերիկացի մեծահարուստ գործարարի և արկածախնդիր մի հունգարուհու սիրո մասին, որն ավարտվում է խանդի ահեղ տեսարանով ու սպանությամբ՝ Աթենքից Վենետիկ ընթացող զբոսանավի վրա։
Հերցեգի վեպերում հաճախ կրկնվող թեմաներից է հարուստ ժառանգի և նրան իրավազրկել տենչացող եղբոր կամ զարմիկի և կամ այլ ախոյանի բախումը(Huszt of Huszt- 1906 թ., Մագդալենայի երկու կյանքերը- 1917 թ., Հյուսիսային լույսեր- 1930 թ.):
Գրականություն
A magyar irodalom története, 4, 6 köt., Bdpst, 1965—1966.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հունգարացի գրողներ Կատեգորիա:Հունգարացի թատերագիրներ Կատեգորիա:Վիպասաններ Կատեգորիա:Հունգարացի լրագրողներ Կատեգորիա:Հունգարացի դրամատուրգներ Կատեգորիա:Հունգարիայի քաղաքական գործիչներ
Արնե Մայեր
Արնե Մայեր (Arne Maier, ), գերմանացի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ։ Ներկայումս հանդես է գալիս Հերթա Բեռլինի կազմում։ Խաղում է հենակետային կիսապաշտպանի դիրքում ։
Կաստել
Կաստելներ (castells) կամ «մարդկային դղյակներ», աշտարակ՝ բաղկացած մարդկանցից, որը անցկացվում է Կատալոնիայի փառատոների ժամանակ։ Կաստելերների թիմերը մրցում են իրար հետ՝ կառուցելով առավել բարձր և ամուր աշտարակ։ Ավանդույթը սկիզբ է առել Տառագոնա շրջանում և լայն տարածում է գտել Կատալոնիայի հարավում։ Նմանատիպ արարողություն անցկացվում է Վալենսիայում և անվանվում է մուիշերանգա։ Ավանդույթը սկիզբ է առել հին կրոնական պարից, որը կոչվել է Moixiganga (մուշիգանգա)։ Կատալոնական փառատոնը վալենսիականից տարբերվում է այն բանով, որ կրոնական բնույթ չի կրում, այն ժամանցային է, նպատակը՝ կառուցել բարձր աշտարակ։
Արնե Մայեր
Հերթա Բեռլին
Մայերը Հերթա Բեռլինի ակադեմիայի սան է ։ Իր պրոֆեսիոնալ դեբյուտը նշեց 2017 թվականի մայիսի 13-ին՝ փոխարինելով Սալոմոն Կալուին Դարմշտադտի դեմ խաղում ։ Առաջին հանդիպումը եվրոպական առաջնություններում անցկացրեց հոկտեմբերի 19-ին՝ Եվրոպայի Լիգայի Զարյա Լուգանսկի դեմ խաղում ։
Կաստել
Հագուստներ
Կաստելերների հագուստը բաղկացած է սև տաբատից, լայն սև գոտուց, բանդանների և վերնաշապիկներից, որոնց գույները խորհրդանշում են կաստելերների թիմերին։ Ամեն թիմ ունի իր հատուկ գույնի վերնաշապիկը (colla): Գոտին երկու ֆունկցիա է կատարում. առաջինը՝ ամուր է պահում մեջքը և օգնում հեշտ բարձրանալը և իջնելը, մարդիկ ոտքերով հենվում են գոտիների վրա և ձեռքերով բռնում առջևում կանգնողի գոտուց՝ փորձելով բարձրանալ վերև։ Աշտարակի ամենաբարձր մասում բարձրանում է փոքրիկ երեխա՝ անպայման կրելով պաշտպանիչ սաղավարտ։
Արնե Մայեր
Միջազգային կարիերա
Մայերը ներկայացրել է Գերմանիան տարբեր տարիքային երիտասարդական հավաքականներում։ 2016 թվականին նա Գերմանիայի Մ17 հավաքականի կազմում մասնակցեց Եվրոպայի առաջնությանը ՝ անցկացնելով 5 հանդիպում և գոլային փոխանցման հեղինակ դառնալով Ավստրիայի դեմ խաղում, իսկ Գերմանիան դուրս մնաց կիսաեզրափակչում՝ 1-2 հաշվով պարտվելով Իսպանիային  ։
Կաստել
Տերմինաբանությունը
Ամեն աշտարակի անվանում բաղկացած է երկու թվից. առաջինը ցույց է տալիս ամեն մակարդակում մարդկանց թիմը, երկրորդը՝ աշտարակի բարձրության մակարդակը։ Օրինակ՝ Tres de Vuit (3 de 8), նշանակում է, որ աշտարակը բաղկացած է 8 մասից (մակարդակից), ամեն մակարդակում 3 հոգի։
Աշտարակները առաջին հերթին տարբերվում են ամեն մակարդակում մարդկանց թվով՝
Վատիկանյան բլուր
Վատիկանյան բլուր (, Colle Vaticano), բլուր Տիբերի աջ ափին, Հռոմի հյուսիսարևմտյան մասում։ Բլրի վրա տեղակայված է Սուրբ Պետրոսի տաճարը։
Կաստել
Տերմինաբանությունը
Եթե աշտարակը շատ բարձր է, կամ ամեն մակարդակում քիչ քանակությամբ մարդիկ կան, ապա սովորաբար լրացուցիչ օգնություն է տրամադրվում ներքևի շարքին։ Աշտարակը երբեմն անվանվում է հիմքում եղած մարդկանց թվով։ Երեք ամենահայտնի «հիմքերը»՝ pinya (հիմնական վերգետնյա մակարդակ, սովորաբար բաղկացած է մի քանի հարյուր մարդկանցից, folre (երկրորդ հիմքը, գտնվում է առաջին շարքի վերևում և միշտ հիշատակվում է աշտարակի անվան մեջ), և manilles (երրորդ հիմքը, որը նույնպես միշտ հիշատակվում է աշտարակի անվան մեջ)։
Արնե Մայեր
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Գերմանացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բեռլինի Հերտայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ
Վատիկանյան բլուր
Ստուգաբանություն
Հայտնի է, որ Վատիկան անունը տրվել է բլրին, և նրա հետ առնչվող պաշտամունքից, vaticinia-ից, կամ մարգարեություններից, որոնք տեղի են ունեցել անյտեղ Աստծո իշխանությանբ և ոգեշնչումով։ Սակայն Վառոն իր «Antiquitates rerum humanarum et divinarum» գրքում տալիս է մեկ այլ ստուգաբանություն։ «As Aius» կոչվում է այն պաշտամունքը և զոհասեղանը, որ կառուցվել է փառաբանելու նոր ճանապարհի ստորին հատվածը, որովհետև այնտեղից նորածիններին լսելի էր ձայն երկնքից, և ծնվելիս նրանք անմիջապես արտաբերում էին Vaticanus բառի առաջին վանկը ։
Կաստել
Տերմինաբանությունը
Օրինակներ՝
Վատիկանյան բլուր
Ստուգաբանություն
Օգոստինիոս Երանելին, որը ծանոթ էր Վառոյի աշխատությանը, երեք անգամ նշում է այս պաշտամունքը իր «La città di Dio» գրքում ։
Կաստել
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կատալոնիայի մշակույթ Կատեգորիա:Իսպանիայի ֆոլկլոր
Վատիկանյան բլուր
Ստուգաբանություն
Ավելի հավանական է, որ Վատիկան բառն առաջացել է Էտրուսկյան բնակավայրի անվանումից, որը կոչվում էր Vatica կամ Vaticum, տարածք, որը հռոմեացիները կոչում էին vaticanus ager՝ «Վատիկանյան տարածք»։ Այնուամենայնիվ, եթե անգամ նման տարածք գոյություն է ունեցել, որևէ հետք նրանից չի հայտնաբերվել։ Fasti consulares օրացույցներում Vaticanus պաշտոնական անվանումը պահպանվել է 5-րդ դարի կեսերին՝ որպես անհայտ տեղանուն ։
Տեղագրություն հին Հռոմում
Vaticanus Mons (կամ Vaticanus Collis ) դասական լատիներենում հաճախ օգտագործվել է Յանիկուլումի փոխարեն ։ Կիկերոնը գործածել է բառը հոգնակի թվով՝ Vaticani Montes, այն կոնտեքստում, որում ընդգրկվում են Վատիկանյան բլուրը, Մոնտե Մարիոն և Յանիկուլումը ։
Vaticanum կամ Campus Vaticanus սկզբնապես եղել են վերը նշված տարածքի և Տիբեր գետի միջև ընկած տարածքը։ Հանրապետության ժամանակաշրջանում այստեղ ապրել են չքավորները ։ Կալիգուլան և Ներոնը այստեղ և Գայանումում անցկացրել են կառքերով վարժանքներ, և հետո վերստին իրականացվում էին Ներոնի կրկեսում, որը նաև հայտնի է որպես Circus Vaticanus կամ պարզապես Վատիկանում։ Այստեղին կից գերեզմանաքարերը ավելի ուշ մատնանշվել են մի շարք աղբյուրներում ։
Վատիկանումում է կառուցվել նաև Կիբելա դիցամոր տաճարը։ Այն այնպիսի մեծ հռչակ էր ձեռք բերել հին աշխարհում, որ Լիոնում և Մայնցում դիցամոր տաճարները նույնպես կոչել են «Vaticanum» ։ Այս կառույցի մնացորդները 17-րդ դարում հանդիպել են Սուրբ Պետրոսի հրապարակի վերանորոգման ժամանակ։
Vaticanus Mons-ը անդրադարձել է ներկայիս Վատիկանյան բլրի վրա, և արդյունքում ողջ տարածքը անվանում են Վատիկան (Vaticanum)։ Սուրբ Պետրոսի տաճարի տեղակայումն այստեղ խթանել է անվան գործածումը քրիստոնեության մեջ ։
Մոտակա մեկ այլ գերեզմանատուն բացվել է հանրության առաջ 2006 թվականի հոկտեմբերի 10-ին, որպեսզի հիշարժան դարձնել Վատիկանի թանգարանների 500-ամյակը ։
Քրիստոնեական պատմություն
Վատիկանյան բլուրը ներառված է եղել Հռոմի սահմաններում Լևոն IV Պապի օրոք, որը 848-852 թվականներին ընդլայնել է քաղաքի պարիսպները, որպեսզի պաշտպանի Սուրբ Պետրոսի տաճարը և Վատիկանը։ Այսպիսով Վատիկանյան բլուրը շուրջ 1100 տարի եղել է պարիսպների ներսում։ Մինչ 1929 թվականի Լաթերանյան համաձայնագիրը, այն եղել է Բորգո շրջանի մի մասը։ Նախքան Ավինյոնյան գահակալությունըը (1305–1378) Սուրբ Աթոռը տեղակայված էր Լատերանյան պալատում։ Պապերի Ավինյոնյան գերությունից հետո եկեղեցական վարչակազմը տեղափոխվում է Վատիկանյան բլուր, և պապական նստավայր է դառնում Քուիրինալյան պալատը՝ Կվիրինալ բլրի վրա։ 1929 թվականից սկսած Լաթերանյան պայմանագրերով, կազմվեց Վատիկան պետություն, որում ընդգրկվեց նաև Վատիկանյան բլրի մի հատվածը ևս։ Այնուամենայնիվ պապական եպիսկոպոսական աթոռը գտնվում է ոչ թե Սուրբ Պետրոսի տաճարում, այլ Վատիկանից դուրս՝ Լաթերանի բազիլիկում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հռոմի տեսարժան վայրեր Կատեգորիա:Հին Հռոմի ճարտարապետություն
Դերսիմ Բողազի
Դերսիմ Բողազի, Տերսիմ Պողազի՝ կիրճ Հայկական լեռնաշխարհում, Դերսիմի հարավ-արևելքի սահմանում, նրա գլխավոր դուռը։ Խիստ դժվարանցանելի է։ Այս կիրճով հոսելով՝ Արածանին մտնում է Դերսիմի սահմանները։ Արևմտահայերեն տառադարձությամբ՝ Տերսիմ պողազի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կիրճեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Թուրքիայի աշխարհագրություն
Ալեքսանդր Գաբովիչ
Կենսագրություն
Ալեքսանդր Գաբովիչը ծնվել է 1907 թվականին։ 1926-1937 թվականներին աշխատել է Ռուբեն Սիմոնովի թատրոն-ստուդիայում, ղեկավարել թատրոնի ուսումնական մասը։ 1939-1956 թվականներին որպես դերասան և ռեժիսոր հադնես է եկել Ե․ Վախթանգովի անվան թատրոնում, իսկ 1941-1945 թվականներին՝ թատրոնի ռազմաճակատային մասնաճյուղում, որտեղ մասնակցել է գրեթե բոլոր ներկայացումների ստեղծմանը ։
Եղբայրը բալետի պարող, պարուսույց, մանկավարժ Միխայիլ Գաբովիչն է։
Սուրբ Մարկոսի առյուծ
Խորհրդանիշի ծագում
Առյուծի կապը Սուրբ Մարկոս Ավետարանիչի հետ ունի իր աղբյուրը։ Ըատ Նոր կտակարանի, որը բաղկացած է չորս ավետարանից, որոնք գրել են Մատթեոսը, Մարկոսը, Ղուկասը և Հովհաննեսը, Եզեկիելը նույնացրել է նրանց մի շարք կենդանիների հետ, և այդ կենդանիները (առյուծ, ցուլ, տղամարդ / հրեշտակ և արծիվ) հայտնվում են՝ յուրաքանչյուրը 4 դեմքով և յուրաքանչյուրը ՝ քառաթև։ Նա իր Հին Կտակարանում գրում է.
«…Դրա մեջ չորս կենդանի էակների կերպարանքներ կային։ Եվ այս էր դրանց տեսքը. դրանք մարդու կերպարանք ունեին։ Ամեն մեկը չորս դեմք ուներ, ամեն մեկը ՝ չորս թև։ Նրանց ազդրերն ուղիղ էին, ոտքերը ՝ թևավոր, կճղակները նման էին հորթերի կճղակների, և դրանցից կայծեր էին թափվում, ինչպես պղնձի փայլատակումներից։ Նրանց թևերն արագաշարժ էին։ Նրանց թևերի տակ, չորս կողմերում, մարդկային ձեռքեր կային։ Նրանց երեսները չորսն էին։ Չորսի թևերն էլ կցված էին միմյանց… Նրանց չորսի էլ դեմքի տեսքը մարդու և առյուծի կերպարանք ուներ, իսկ ձախից ՝ եզան և առյուծի կերպարանք. :
Եզեկիելին գրեթե նույնությամբ կրկնել է Հովհաննեսի «Հայտնություն» -ը.
Սուրբ Մարկոսը Վենետիկում
828 թվականից ի վեր Վենետիկում պահվել է Սուրբ Մարկոսի մասունքները, որոնք գաղտնի կերպով գողացվել էին Ալեքսանդրիայից և բերվել Սուրբ Մարկոսի տաճար. , որը հանդիսանում է բյուզանդական ճարտարապետության բացառիկ օրինակ Արևմտյան Եվրոպայում և Վենետիկի մայր տաճարն է։ Այն գտնվում է Սուրբ Մարկոսի հրապարակում ՝ Դոժերի պալատի հարևանությամբ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վենետիկ Կատեգորիա:Հորինված առյուծներ
Սադուն Բ Արծրունի
Սադուն Բ Արծրունի, հայ իշխան, քաղաքական և զինվորական գործիչ Մահկանաբերդի Արծրունիների տոհմից։
Սադուն Ա Արծրունու թոռը։ Եղել է Ավագ Զաքարյանի դուստր Խոշաքի կալվածքների կառավարիչը։
Ըստ Կիրակոս Գանձակեցու, հռչակված ըմբիշ և լեզուների (այդ թվում՝ մոնղոլերենի) գիտակ Սադուն Բ Արծրունին արժանացել է Հուլավու իլխանի հովանավորությանը, 1260-ին նշանակվել Սասուն գավառի կառավարիչը։ Օգտագործելով մոնղոլական իլխանության հետ կապերը՝ բարձր դիրքի է հասել Վրաց Դեմետրե թագավորի արքունիքում, 1271 թվականից ճանաչվել աթաբեկ (գահի խնամակալ) և ամիրսպասալաի (զորքերի սպարապետ)։ Շուտով ամուսնացել է Դեմետրի քույր Թամարի հետ և ստացել Դմանիս քաղաքը՝ շրջակայքով։
Սադուն Բ-ն նպաստել է երկրում հոգևոր-մշակութային կյանքի համար համեմատաբար տանելի պայմանների ստեղծմանը, հովանավորել Հաղպատավանքի միաբանությանը, մոնղոլների հարկերից ազատել վրացական Գարեջի վանքը և այլն։ Մասնակցել է Զագավանի հայոց եկեղեցաժողովին (1270)։ Թաղվել է Հաղպատի վանքում։
Կատեգորիա:Մահկանաբերդի իշպանություն Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Արծրունիներ Կատեգորիա:Հայ ռազմական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ իշխաններ
Լինել, թե չլինել
To be, or not to be («Լինել, թե չլինել»)՝ Ուիլյամ Շեքսպիրի « Համլետ» պիեսի գործողություն 3, տեսարան 1-ի հայտնի մենախոսության անվանումն է, գրված մոտավորապես 1600 թվականին։ Հանրամատչելի արտասանությունը ուղեկցվում է Համլետի՝ դանիական արքայազնի կերպարով, ով մտախոհ բռնել է Յորիկի գանգը (Յորիկ, «Խեղճ Յորիկ, ես գիտեի նրան, Հորացիո...»), չնայած դա տեղի է ունենում պիեսի բոլորովին այլ մասում ։
Կարևոր է նաև նշել, որ Համլետը  մենակ չէ  բեմի վրա  իր մենախոսության ժամանակ, բեմի վրա են նաև  Օֆելյան, Պոլոնիուսը և թագավորը (տարբեր բեմադրիչներ  տարբեր կերպ են տեղակայում Համլետին, նա կամ  նայում է Օֆելիային, կամ թագավորին, և Պոլոնիուսին) ։
Բնագիր
To be, or not to be, that is the question; Whether 'tis nobler in the mind to suffer The Slings and Arrows of outrageous Fortune Or to take arms against a sea of troubles, And by opposing, end them. To die, to sleep; No more; and by a sleep to say we end The heart-ache and the thousand natural shocks That flesh is heir to — 'tis a consummation Devoutly to be wish'd. To die, to sleep; To sleep, perchance to dream. Ay, there's the rub, For in that sleep of death what dreams may come, When we have shuffled off this mortal coil, Must give us pause. There's the respect That makes calamity of so long life, For who would bear the whips and scorns of time, Th'oppressor's wrong, the proud man's contumely, The pangs of dispriz'd love, the law's delay, The insolence of office, and the spurns That patient merit of th'unworthy takes, When he himself might his quietus make With a bare bodkin? who would fardels bear, To grunt and sweat under a weary life, But that the dread of something after death, The undiscovered country from whose bourn No traveller returns, puzzles the will, And makes us rather bear those ills we have Than fly to others that we know not of? Thus conscience does make cowards of us all, And thus the native hue of resolution Is sicklied o'er with the pale cast of thought, And enterprises of great pitch[1] and moment With this regard their currents turn away, And lose the name of action.
Ազդեցություն
Հաճախ ենթադրվում է, որ Շեքսպիրի այս մենախոսությունը գրելու համար ոգեշնչել է նրա ժամանակակից (ավելի ճիշտ նախորդ) - դրամատուրգ Քրիստոֆեր Մալոն, մասամբ ձևափոխելով  նրա վերջին պիեսի՝ Էդուարդ 2-րդի» որոշ գծեր։
Դահազիրդաղ
Դահազիրդաղ, լեռնաճյուղ Հայկական Տավրոս լեռնահամակարգում, Կորդվաց լեռնաշղթայում, Արևելյան Տիգրիսից հարավ։ Ձգվում է միջօրեականի ուղղությամբ մոտ 22֊23 կմ երկարությամբ։ Բարձր՝ 900 մետր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռնաշղթաներ Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնաշղթաներ
Բազանտեն
Բազանտեն (Bazentin), համայնք Ֆրանսիայի Պիկարդիա մարզի Սոմ գավառում ։
Բնակչությունը 2010 թվականի դրությամբ կազմում է 76 մարդ, բնակչության խտությունը` 14.90 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 5.1 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 135 կմ հյուսիս, Ամյեն քաղաքից 37 կմ հյուսիս-արևելք։
Տնտեսություն
2010 թվականին կար 55 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 43-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 12։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 78,2 %։ 43 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 39 անձ (23 տղամարդ և 16 կին)։ Գործազուրկ են եղել 4 անձ (3 տղամարդ և 1 կին)։ 12 անաշխատունակներից 5 եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 7-ը` թոշակառուներ, իսկ 0-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Վայքի ֆիզիկաաշխարհագրական շրջան
Վայքի ֆիզիկաաշխարհագրական շրջան, ընդգրկում է Հայաստանի Հանրապետության Վայոց ձորի մարզի տարածքը՝ Արփայի վերին և միջին ավազանները։ Եզրավորված է Սյունիքիով, Զանգեզուրի, Վայքի, Վարդենիսի լեռնաշղթաներով։ Տարածքը 2300 կմ² է։ Սևանի ավազանին կապվում է Վարդենյաց, Սյունիքին՝ Որոտանի, Արարատյան գոգավորությանը՝ Զովաշենի լեռնանցքներով, Նախիջևանին՝ Արփա գետի հովտով։
Ռելիեֆ
Ընդարձակ գոգավորություն է՝ բնական պայմանների մեծ հակադրություններով։ Գտնվում է 920 մետրից (Արփայի հովիտ) 3522 մ (Վարդենիս լեռ) բարձրությունների վրա՝ ակտիվ երկրաշարժամետ գոտում։ Բնորոշ են անդնդախոր կիրճերը (Արփայի, Եղեգիսի), հեղեղատներն ու ձորերը, որով և պայմանավորված է տեղանունների «ձոր» վերջավորությունը (Վայոց ձոր, Եղեգնաձոր, Աղավնաձոր, Գլաձոր և այլն)։ Լեռնային, խիստ կտրտված մակերևույթը, ռելիեֆի հրաբխային (կոներ, լեռնազանգվածներ, լավային հոսքեր, քարակարկառներ ևն) ու սառցադաշտային (3000 մետրից բարձր) ձևերի, գոգհովիտների (Ջերմուկի, Արփայի, Գնիշիկի և այլն) զառիթափ անհամաչափ լանջերով լեռնաճյուղերի (Թեքսարի, Արտավանի, Գայլասարի, Գնիշիկի, Հարսնասարի և այլն), քարափների, նեղ ու երկար սարավանդների (Ջերմուկի, Աղավնաձորի, Գլաձորի, Գնդեվազի, Ելփինի և այլն) բարդ համակցություն է։ Կարևոր լեռնագրական միավորներ են Վայքի լեռնաշղթան, Արփայի ու Եղեգիսի Թեքսարի լեռնաշղթան, Գոգի (3120 մ), Ամուլսար (2987 մ), Գնդասար (2946 մ), Վայոցսար (2581 մ) լեռների հրաբխային կոները։ Բնորոշ են լեռնաճյուղերի անհամաչափությունը (հարավայինը՝ երկար, հյուսիսայինը՝ կարճ լանջերով), ռելիեֆի խորը մասնատվածությունը (Եղեգիսի հովտում՝ մինչև 1300 մ), կլիմայի չորությունն ու ցամաքայնությունը, օգտակար հանածոների բազմազանությունը։
Պաշարներ
Կան բագմամետաղների (մոլիբդեն, պղինձ, մանգան) հանքավայրեր ու երևակումներ, շինանյութեր (տուֆ, բազալտ, գրանիտ, կրաքար, կավ և այլն), սառնորակ, անուշահամ ու հանքային (Ջերմուկ և այլն) ջրերի բազմաթիվ ելքեր։ Զարգացած են կարստային երևույթները, բնական հուշարձան-կերտվածքներ են հողմահարված բազմաթիվ բուրգերը, սեպաձև ժայռերը, ռելիեֆի սնամեջ ձևերը՝ քարանձավները (Արջերի, Մագիլի), ջրվեժները (Ջերմուկի և Հերհերի)։ Տարածքում են Ջերմուկի ջրաբանական, Ջերմուկի, Հերհերի նոսրանտառային, Եղեգնաձորի արգելավայրերը։
Կլիմա
Կլիման չոր ցամաքային է, ձմեռը՝ չափավոր ցուրտ, ձնառատ, ամառը՝ շոգ, տաք։ Ըստ բարձրության՝ հերթափոխվում են չոր, խիստ ցամաքային, չոր ցամաքային, չափավոր ցամաքային, բարեխառն և ցուրտ լեռնային կլիմաները։ Արևափայլքի տարեկան միջին տևողությունը 2400-2700 ժ է, անարև օրերի թիվը՝ 30-40։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը -3, 2 -ից -14 °C է (նվազագույնը՝ -40 °C, Ջերմուկ), հուլիսին՝ 8-26 °C (առավելագույնը՝ 41 °C, Արենի)։ Տարեկան տեղումները 400-800 մմ են (առավելագույնը՝ գարնան վերջին, նվազագույնը՝ ամռան երկրորդ կեսին)։ Ձնածածկույթով օրերի թիվը 40-150 է։