cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Լյուդվիգսհաֆեն
2012 թվականին Լյուդվիգսհաֆենը Globalization and World Cities Research Network (GaWC) կազմակերպության կողմից դասվել է գլոբալ քաղաքների շարքին՝ Sufficiency ստատուսով (Ludwigshafen was classified as a global city with 'Sufficiency' status by the Globalization and World Cities Research Network (GaWC) ։
Վարչական բաժանում
Լյուդվիգսհաֆենը բաժանված է 14 վարչական շրջանների.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Իտակաժա
Իտակաժա (Itacajá), համայնք Բրազիլիայում՝ Տոկանտինս նահանգի կազմում։ Գտնվում է Արևելյան Տոկանտինսի մարզում։ Մտնում է Ժալապան գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 6569 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 3 051,341 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 2,2 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Տոկանտինս նահանգի բնակավայրեր
Սել (Կանտալի գավառ)
Սել (Celles), համայնք Ֆրանսիայի Օվերն մարզի Կանտալ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 235 մարդ, բնակչության խտությունը` 12.81 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 18.35 կմ² տարածք։
2016 թվականի հունվարից Շալիրանգ, Շավանյակ, Նեսարգ Մուարսակ և Սենտ Անաստազի համայնքների հետ միասին հանդիսանում է Նեսարգ է Պինաթել համայնքի մաս։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 420 կմ հարավ, Կլերմոն Ֆերան քաղաքից` 75 կմ հարավ, Օրիյակ քաղաքից` 50 կմ հյուսիս-արևելք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 143 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 107-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 36։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 74,8 %։ 107 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 105 անձ (55 տղամարդ և 50 կին)։ Գործազուրկ են եղել 2 անձ (2 տղամարդ և 0 կին)։ 36 անաշխատունակներից 9-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 13-ը` թոշակառուներ, իսկ 14-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Ինջիրլիք
Ինջիրլիք ավիաբազա (İncirlik Hava Üssü) (ԻԿԱՕ:LTAG), ռազմական ավիաբազա Թուրքիայում, որը օգտագործվում է ԱՄՆ և Թուրքիայի ռազմաօդային ուժերի կողմից։ Գտնվում է Թուրքիայի հարավարևմտյան մասում՝ Ադանայի նահանգում։ Ավիաբազան գտնվում է Ադանա քաղաքից 8 կմ հեռավորության վրա։ Այն Եվրոպայում ԱՄՆ-ի և ՆԱՏՕ-ի արևելյան ռազմակայանն է։
Ավիաբազայի հրամանատարը թուրք գեներալ է ։ Հետաքրքրական է, որ ԱՄՆ Ինջիրլիք ավիաբազայի տարածքի շուրջ չորս տոկոսը եղել է հայերի սեփականությունը, որը Հայոց ցեղասպանության ընթացքում Օսմանյան կառավարության կողմից բռնազավթվել է։ 2010 թվականին, երեք ամերիկահայեր, ովքեր պնդում էին, որ տարածքն իրենց է պատկանում, Ինջիրլիքի չորս տոկոսի համար (122 քառ․ կմ) փոխհատուցման հայց ներկայացրեցին։ Հայցվորներից մեկը պնդում էր, որ 1923 թվականին, ցեղասպանությունից հետո, տարածքը բռնազավթվել է Գյուղատնտեսական բանկի կողմից։
Լիբանանյան ճգնաժամ
1958 թվականին Լիբանանյան ճգնաժամից հետո Դուայթ Էյզենհաուերը հրաման արձակեց մի քանի էսկադրիլիաներ ուղարկելու Մերձավոր Արևելք, որոնք բաղկացած էին ամերիկյան North American F-100 Super Sabre, Martin B-57 Canberra, McDonnell F-101 Voodoo, Douglas B-66 Destroyer: Այդ ժամանակ ավիաբազան օգտագործվում էր միայն տրանսպորտային ինքնաթիռների համար։
1970 թվականին թուրքական կողմը թույլատրեց Եվրոպայում ԱՄՆ ՌՕՈՒ-ի հրամանատարությանը Կոնիայում, որը գտնվում էր ավիաբազայից 240 կմ դեպի հյուսիս- արևմուտք, երկինք- երկիր տիպի հրթիռների փորձարկման համար։ Բազայի տարածքում՝ Միջերկրական ծովի վրա, փորձարկվեցին հրթիռները։
Էմբարգո
1974 թվականին, Կիպրոցի օկուպացիայից հետո, ԱՄՆ Կոնգրեսը էմբարգո դրեց Թուրքիային զենք վաճառելու վրա։ Ի պատասխան, 1975 թվականի կեսին Թուրքիայի կառավարությունը հայտարարեց,որ ԹուրքիայումԱՄՆ բոլոր ռազմակայանները կփակվեն և կանցնեն Թուրքիայի զինված ուժերի վերահսկողության տակ։ Ի հավատարմություն ՆԱՏՕ-ի, պահպանվեցին միայն Իզմիրի ռազմակայանն էու Ինջիրլիք ավիաբազան։ Դրանք պետք է աշխատեին այն ծավալով, որը նշված էր պայմանագրի մեջ։
Էմբարգոյի չեղարկումից և Թուրքիային ամերիկյան ռազմական օգնության վերականգնումից հետո, 1980 թվականի մարտի 29-ին ԱՄՆ-ի և Թուրքիայի միջև կնքվել է «Ռազմական և տնտեսական համագործակցության» պայմանագիրը։ Դրանից հետո ավիաբազայում վերականգնվեցին և արդիականացվեցին ենթակառուցվածքները։
Իրաք-քուվեյթյան պատերազմ
«Փոթորիկ անապատում» ռազմագործողությունից հետո, Ինջիրլիքի ամերիկյան կործանիչները ուղարկվել են Քուվեյթ։ Պատերազմից հետո դրանք ուղարկվել են Քրդստան՝ հումանիտար օգնություն տրամադրելու համար։ 1996 թվականի վերջին Իրաքի հյուսիսից ամերիկացիները տարհանել են հազարավոր քրդերի։ 1997 թվականի հունվարի 1-ից ավիաբազան օգտագործվում էր Իրաքի օդային տարածքը հսկող ուժերի կողմից՝ ՄԱԿ-ի 688 որոշման հիման վրա։ Թուրքիայի ռազմաօդային ուժերը օգտագործում են Boeing KC-135 Stratotanker լիցքավորիչ ինքնաթիռներ, որոնք տեղակայված են Ինջիրլիք ավիաբազայում՝ 101-րդ էսկադրիլիայի կազմում։ Դրա համար ավիաբազայում ստեղծվել է 39-րդ ավիաթևը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի օդանավակայաններ Կատեգորիա:Թուրքիայի զինված ուժեր Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի զինված ուժեր Կատեգորիա:Թուրք-ամերիկյան հարաբերություններ
Լիլիա Պուստովիտ
Լիլիա Պուստովիտ (Пустовит, Лилия Григорьевна,), ուկրաինացի դիզայներ, POUSTOVIT ապրանքանիշի ստեղծող, Ուկրաինայի նորաձևության սինդիկատի տնօրեն։
Աշխատանքի սկիզբ
1985 թվականին ընդունվել է Կիևի թեթև արդյունաբերության տեխնոլոգիական ինստիտուտ՝ կարի արտադրության ֆակուլտետ, որն ավարտելուց հետո աշխատել է Մոլդովայի կարի արտադրամասում որպես գլխավոր նկարիչ։
90-ական թվականների սկզբին Լիլիան վերադարձել է Կիև, որտեղ աշխատել է ուկրաինական «Էկստա» ներաձևության կենտրոնում, ստեղծել է իր առաջին հավաքածուն։
1994 թվականին իր հեղինակային հավաքածուն է ցուցադրել Թուլուզի «Easter Wind» ցուցահանդեսում ։
1994 թվականին ստաժավորում է անցել Փարիզում՝ L’Universite de l’Art Moderne-ում ։
1996 թվականին «InVogue» միջազգային փառատոնում, որը անցկացվում էր Լիտվայում՝ Վիլնյուսում ստացել է «Ոսկե կոճակ» գրան պրին ։
1996 թվականին Դանիել Էշտերը՝ «InVogue» ժյուրիի նախագահը, Լիլիային հրավիրել է Փարիզ իր Daniel Hechter նորաձևության տանը որպես կանացի pret-a-porter հավաքածուի դիզայներ աշխատելու ։
1996 թվականին Փարիզում մասնակցել է «Salon du Prêt à Porter Féminin»-ին ։
Սեփական ապրանքանիշի ստեղծում
1997 թվականին Լիլիան վերադարձել է Ուկրաինա սեփական ապրանքանիշը ստեղծելու համար, որը փոխելու էր կարծիքը ուկրաինական նորաձևության վերաբերյալ։
2004 թվականին Լիլիա Պուստովիտը դարձել է Ուկրաինայի նորաձևության սինդիկատի տնօրեն։
2006 թվականից Պուստովիտը գլխավորում է Նորաձևության խորհրդի փորձագիտական կոմիտեն։
2008 թվականին POUSTOVIT ապրանքանիշը դարձել է WHITE միջազգային ցուցադրության մասնակից։
2008-2009 թվականներին ATELIER ծրագրի շրջանակներում David Foley հետ համագործակցությամբ Լիլիա Պուստովիտը երկու անգամ իր հավաքածուներն է ցուցադրել London Fashion Week-ում, որտեղ առաջին շարքում նստած էին Կարլա Սոցանին (10 Corso Como), Արման Հադիդան (L’Eclaireur), նաև Ադրիան Ժաֆեն (Comme des Garçons) ։
Այս հավաքածուից հետո POUSTOVIT for Atelier 1 հավաքածուները վաճառվել են աշխարհի ամենահայտնի կոնցեպտ սթորներում՝ Dover Street Market (Լոնդոն և Տոկիո), 10 Corso Como (Սեուլ) և L’Eclaireur (Փարիզ) ։
2010 թվականին Լիլիան ստեղծել է երիտասարդական բազային հագուստի երկրորդ գիծը՝ L.P. by POUSTOVIT-ը, որը 2011-2012 թվականներին ներկայացվել է մուլտիբրենդային Spiga 2 Dolce&Gabbana (Միլան) խանութում ։
2011-2013 թվականներին դիզայները համագործակցում է Braska ապրանքանիշի հետ, որի համար ստեղծում է կոշիկների և աքսեսուարների հավաքածու ։
2011 թվականին Լիլիան մշակել է Nokia Belle սմարտֆոնների արտաքին տեսքը, որը վաճառքի է հանվել 2012 թվականին ։
2014 թվականին Պուստովիտը երդմնակալության զգեստ է մշակել առաջին տիկին Պետրո Պորոշենկոյի համար ։
POUSTOVIT ապրանքանիշ
POUSTOVIT ապրանքանիշը 1998 թվականից մեծ ճանաչում ունի արևելյան Եվրոպայի և ԱՊՀ-ի շուկաներում և կայուն ներկայացված է ԱՊՀ-ի լավագույն խանութներում, ինչպիսիք են Helen Marlen Group-ը (Ուկրաինա), ԳՈՒՄ (BOSCO Մոսկվա), Le Form (Մոսկվա) և ուրիշներ ։
Արձագանքներ
«POUSTOVIT-ի ստեղծագործության մեջ հստակ երևում է իր երկրի էթնիկ ավանդույթների ոգեշնչումը։ Սակայն նա բավականին խելացի դիզայներ է, որպեսզի օգտագործի նվազագույն ավանդույթներ ժամանակակից ուրվականների և տրամադրությունների ստեղծման համար․․․» ։
«Դուր եկավ POUSTOVIT-ը իր ձևերի պարզությամբ և գույների բազմազանությամբ... դիզայները ցուցադրում է կանացիություն. շատ զարդեր, հարթ կոշիկներ՝ առանց կրունկների…» ։
«Ինձ շատ դուր եկան Լիլի Պուստովիտի պրինտներով աշխատանքները։ Ռոմանտիկ կերպարներ, ազատ կտրվածք․ կանացի զգեստներն ընդգծում են ուժեղ բնավորությունը…» ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դիզայներներ Կատեգորիա:Նորաձևության դիզայներներ
Ահարոն Վիրաբյան
Ահարոն Աշոտի Վիրաբյան (մայիսի 13, 1995, Հայաստան, Արմավիրի մարզ քաղաք Արմավիր, գյուղ Տանձուտ), հայ մարզիկ, եռամարտի և վորքաութի աշխարհի չեմպիոն, Գինեսի գրքի եռակի ռեկորդակիր ։
Կենսագրություն
Ահարոն Վիրաբյանը ծնվել է 1995 թվականի մայիսի 13-ին Արմավիրի մարզի Արմավիր քաղաքի Տանձուտ գյուղում։ Դպրոց է հաճախել 6 տարեկանից։ 2012 թվականին ավարտելով դպրոցը՝ անցել է պարտադիր զինվորական ծառայություն։ Զինվորական ծառայության ընթացքում սկսել է համառորեն զբաղվել սպորտով, սահմանել ռեկորդներ, որոնք իրենց ամրագրումն են գտել «Դյուցազնագրքում» ։
Մարզական կարիերա
Զինվորական ծառայությունից հետո՝ 21 տարեկանում, իր մարզական կարիերայում առաջին անգամ Ահարոնը մասնակցել է սթրիթ-լիֆթինգ մարզաձևի ռուսաստանյան մրցաշարին, որտեղ իր քաշային կատեգորիայում զբաղեցրել է առաջին պատվավոր հորիզոնականը՝ արժանանալով միջազգային կարգի սպորտի վարպետի կոչման ։
Մարզումներին զուգահեռ՝ Ահարոնը սկսել է նաև մարզչական գործունեությամբ զբաղվել ։
2019 թվականին՝ 24 տարեկանում, իր քաշային կատեգորիայում Ահարոնը դարձել է վորքաութի աշխարհի չեմպիոն    ։
Ահարոն Վիրաբյանը 2019 թվականին դարձել է նաև Գինեսի գրքի ռեկորդակիր    ։
Ահարոնը մասնակցել է ավելի քան 50 մրցաշարերի, որոնցում մշտապես զբաղեցրել է պատվավոր առաջին և երկրորդ հորիզոնականները ։
2021 թվականի հունվարի դրությամբ՝ Ահարոն Վիրաբյանը հանդիսանում է Գինեսի գրքի եռակի ռեկորդակիր  ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մայիսի 13 ծնունդներ Կատեգորիա:Ապրող անձինք Կատեգորիա:Հայ մարզիկներ Կատեգորիա:Հայ եռամարտիկներ Կատեգորիա:Գինեսի գրքի ռեկորդակիրներ
Գեորգի Նավալովսկի
Գեորգի Նավալովսկի (გიორგი ნავალოვსკი, ), վրացի և ռուս ֆուտբոլիստ, Բաթումի «Դինամո» ակումբի պաշտպան։
Կարիերա
Նավալովսկին սպորտային կարիերան սկսել է 2003 թվականին, երբ նա սկսել է հանդես գալ Թբիլիսիի «Դինամո» ակումբի պահեստային կազմում։ 2004 թվականին արդեն սկսել է հանդես գալ ակումբի հիմնական կազմում, որտեղ անցկացրել է երեք մրցաշրջան՝ մասնակցելով 32 խաղի։ «Դինամոյի» հետ դարձել է 2004/2005 մրցաշրջանի Վրաստանի առաջնության հաղթող։ 2007 թվականին տեղափոխվել է Ռուսթավի «Օլիմպի» ակումբ, որի կազմում Վրաստանի առաջնությունում անցկացրել է 25 խաղ, ինչպես նաև երկու խաղ 2007/08 թվականների Չեմպիոնների Լիգայի որակավորման խաղերում ։
2014 թվականի հունիսին Նավալովսկին պայմանագիր է կնքել ՖԱԼ նորեկ «Տոսնո» ակումբի հետ, որի կազմում անցկացրել է մեկ մրցաշրջան։ 2015 թվականի ամռանն իր ակումբակիցներ Նուկրի Ռևիշվիլիի, Գոգիտա Գոգուայի և Ալբերտ Ցխովրեբովի հետ միասին տեղափոխվել է վրացական Գորիի «Դիլա» ակումբ, բայց արդեն 2016 թվականի փետրվարին վերադարձել է «ՍԿԱ-Էներգիա» ակումբ։ 2016 թվականի ամռանը տեղափոխվել է Հունաստանի «Վերյա» ակումբ, իսկ 2017 թվականի հունվարին միացել է Բաքվի «Նեֆտչի» ակումբին։ 2017 թվականի հուլիսին նորից դարձել է «ՍԿԱ-Խաբարովսկ» ակումբի ֆուտբոլիստ ։
2018 թվականի հուլիսի 23-ին պայմանագիր է կնքել Մինսկի «Դինամո» ակումբի հետ ։ 2019 թվականի մարտի 3-ին տեղափոխվել է Բաթումի «Դինամո» ակումբ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Վրացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անժիի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Խիմկիի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Սուխայա Բալկա (ավան, Ձեռժինսկի քաղաքային խորհուրդ)
Սուխայա Բալկա (Суха Балка), ավան Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Ձեռժինսկի քաղաքային խորհուրդում։
Պաստառ
Կատեգորիա:Շինարարական նյութեր
Սուխայա Բալկա (ավան, Ձեռժինսկի քաղաքային խորհուրդ)
2001 թվականի տվյալներով Սուխայա Բալկա ավանում բնակվում էր 649 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Ձեռժինսկի քաղաքային խորհուրդի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի ավաններ
Ֆիզիկայի բաժիններ
Դասական մեխանիկա
Դասական մեխանիկան ֆիզիկայում մեխանիկայի երկու գլխավոր ենթաբաժիններից մեկն է։ Այն դիտարկում է ուժային համակարգի ազդեցության տակ ֆիզիկական մարմինների շարժումը նկարագրող ֆիզիկական օրենքների բազմությունը։ Դասական մեխանիկան երբեմն անվանվում է նյուտոնյան մեխանիկա՝ ի պատիվ Իսահակ Նյուտոնի։ Այն ներառում է նաև համիլտոնյան և լագրանժյան ֆունկցիաներով տրվող դասական մոտեցումները։
Ջերմադինամիկա և վիճակագրական մեխանիկա
«Ֆիզիկայի ֆեյնմանյան դասախոսություններ»-ի առաջին գլուխը վերաբերում է ատոմային տեսությանը, որը Ֆեյնմանը համարում էր ֆիզիկայի ամենակոմպակտ պնդումը, որից գիտությունը կարող է նորից ստեղծվել, եթե մնացած ամբողջ գիտելիքը կորի ։ Նյութը պինդ մարմինների բազմությամբ մոդելավորելով՝ հնարավոր է նկարագրել մոլեկուլային-կինետիկ տեսություն, որի հիմավ վրա ստեղծված է ջերմադինամիկան։
Ջերյմադինամիկան ուսումնասիրում է ջերմաստիճանի, ճնշման և ծավալի փոփոխության ազդեցությունները ֆիզիկական համակարգի վրա մակրոսկոպիկ աշխարհում, և էներգիայի տեղափոխությունը ջերմաքանակի տեսքով ։ Պատմականորեն ջերմադինամիկան առաջացել է շոգեմեքենաներ կառուցելու գործնական ձգտումներից ։
Ջերմադինամիկական նկատառումների մեծ մասը սկսվում է ջերմադինամիկայի օրենքներից, որոնք պնդում են, որ էներգիան ֆիզիկական համակարգերում կարող է փոխարինվել որպես ջերմություն կամ աշխատանք ։ Նրանք նաև պնդում են էնտրոպիայի գոյությունը, որը կարող է սահմանվել կամայական համակարգի համար ։ Ջերմադինամիկան ուսումնասիրում և դասակարգում է մեծ քանակությամբ օբյեկտների խմբերը։ Սրա հիմքում է համակարգի և շրջապատի գաղափարները։ Համակարգը կազմված է մասնիկներից, որոնց միջին շարժը սահմանում է իրենց հատկությունները, որոնք էլ իրենց հերթին կապված են միմիյանց հետ վիճակի հավասարումներով։ Հատկությունները կարող են օգտագործվել ներքին էներգիան և թերմոդինամիկական պոտենցիալը նկարագրելու համար, որոնք օգտակար են հավասարակշռության և ինքնաբուխ պրոցեսների վիճակը որոշելու համար։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆիզիկա Կատեգորիա:Ֆիզիկայի ենթաբաժիններ
(495) Էվլալիա
(495) Էվլալիա (Eulalia), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1902 թվականի հոկտեմբերի 25-ին Մաքս Վոլֆի կողմից Հայդելբերգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,488064 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,1644 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8117 ա. մ., իսկ Երկրի ուղեծրին Էվլալիա աստերոիդը նվազագույնը մոտենում է 1,1705 ա. մ. հեռավորության վրա ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1433,48 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,251138 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,28° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1902 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Մաքս Վոլֆի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Յուլիսկա
«Յուլիսկա» մարզադաշտ (Stadion Juliska), ֆուտբոլի և աթլետիկայի մարզադաշտ Պրահայում, «Դուկլա» ֆուտբոլային ակումբի տնային ասպարեզը։ Մարզադաշտը, որը բացվել է 1960 թվականին, պատկանում է չեխական բանակին։ Նախկինում մարզադաշտի տարողությունը հասնում էր 29 հազար հանդիսականի, այժմ այն 8150 հանդիսական է ։
Պատմություն
Մարզադաշտը պաշտոնապես բացվել է 1960 թվականի ամռանը։ Շուտով ստացել է «Յուլիսկա» անվանումը՝ ելնելով այն բանից, որ մարզադաշտի գլխավոր մուտքը գտնվում է Նա Յուլիսցե փողոցում։ Մարզադաշտի բացման հանդիպումը տեղի է ունեցել 1960 թվականի հուլիսի 10-ին. «Դուկլան» հյուրընկալել է ավստրիական «Վիներ Շպորտ Կլուբին» և հաղթել 2-1 հաշվով։ Եվրագավաթային առաջին հանդիպումը տեղի է ունեցել 1961 թվականի սեպտեմբերի 13-ին, երբ Գավաթակիրների գավաթի խաղարկությունում «Դուկլան» 2-1 հաշվով հաղթել է բուլղարական ԲԿՄԱ-ին։ Հանդիպմանը ներկա է եղել 14 հազար հանդիսական, իսկ խաղում աչքի են ընկել Ռուդոլֆ Կուչերան և Ֆրանտիշեկ Շաֆրանեկը ։
1975 թվականին վերակառուցվել է գլխավոր տրիբունան։ Մարզադաշտի տարողությունն ավելացել է՝ հասնելով 29000 նստատեղի։ Հաջորդ վերակառուցումը սկսվել է 2011 թվականին՝ բարձրագույն լիգայում մրցելու արտոնագիր ստանալու համար։ Փայտե նստարաններն ամբողջությամբ փոխարինվել են պլաստմասսայե աթոռներով, որից հետո մարզադաշտի տարողությունը նվազել է՝ հասնելով 4590 նստատեղի։ Հաջորդ վերակառուցումը տեղի է ունեցել 2012 թվականին, երբ նոր նստատեղերի և պլաստիկ նստարանների ավելացման շնորհիվ հնարավոր է դարձել մարզադաշտի տարողությունը հասցնել 8150 նստատեղի ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Չեխիայի ֆուտբոլային մարզադաշտեր Կատեգորիա:1960 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Պրահայի շենքեր և կառույցներ
Քաղաքական հոգեբանություն
Քաղաքական հոգեբանություն, միջդիսցիպլինար ակադեմիական ոլորտ, որը նվիրված է քաղաքականությանը, քաղաքական գործիչներին և քաղաքական վարքագծին հոգեբանական տեսանկյունից և հոգեբանական գործընթացներին՝ օգտագործելով սոցիալ-քաղաքական հեռանկարները։ Քաղաքականության և հոգեբանության միջև փոխհարաբերությունները համարվում են երկկողմանի, ընդ որում հոգեբանությունն օգտագործվում է որպես ոսպնյակ՝ քաղաքականությունը հասկանալու համար, իսկ քաղաքականությունը՝ որպես ոսպնյակ՝ հոգեբանությունը հասկանալու համար։ Որպես միջդիսցիպլինար ոլորտ՝ քաղաքական հոգեբանությունը փոխառվում է մի շարք առարկաներից, ներառյալ՝ մարդաբանություն, տնտեսագիտություն, պատմություն, միջազգային հարաբերություններ, լրագրություն, մեդիա, փիլիսոփայություն, քաղաքագիտություն, հոգեբանություն և սոցիոլոգիա։
Քաղաքական հոգեբանությունը նպատակ ունի հասկանալ անհատների և համատեքստերի փոխկապակցված փոխհարաբերությունները, որոնք ազդում են համոզմունքների, մոտիվացիայի, ընկալման, ճանաչողության, տեղեկատվության մշակման, ուսուցման ռազմավարությունների, սոցիալականացման և վերաբերմունքի ձևավորման վրա։ Քաղաքական հոգեբանական տեսությունը և մոտեցումները կիրառվել են բազմաթիվ համատեքստերում, ինչպիսիք են՝ առաջնորդի դերը, ներքին և արտաքին քաղաքականության ձևավորումը; էթնիկ բռնության, պատերազմի և ցեղասպանության վարքագիծը; խմբային դինամիկան և կոնֆլիկտը; ռասիստական վարքագիծը; քվեարկության դիրքորոշումը և մոտիվացիան; քվեարկությունը և լրատվամիջոցների դերը. ազգայնականություն; և քաղաքական ծայրահեղականությունը։ Ըստ էության, քաղաքական հոգեբանները ուսումնասիրում են քաղաքական վարքագծի հիմքերը, դինամիկան և արդյունքները՝ օգտագործելով ճանաչողական և սոցիալական բացատրություններ։
Ֆրանսիա
Քաղաքական հոգեբանությունը ծագել է Արևմտյան Եվրոպայից, Ֆրանսիայից, որտեղ այն սերտորեն կապվել է տարբեր երկրներում նոր առարկաների և պարադիգմների առաջացման, ինչպես նաև սոցիալական և քաղաքական ճշգրիտ համատեքստի հետ ։ Քաղաքական հոգեբանության կարգապահությունը պաշտոնապես ներդրվել է ֆրանկո-պրուսական պատերազմի և սոցիալիստական ​​հեղափոխության ժամանակ, որը ազդվել է Փարիզի կոմունայի վերելքով (1871)։ Քաղաքական հոգեբանություն տերմինն առաջին անգամ ներմուծել է ազգագրագետ Ադոլֆ Բաստիանն իր «Մարդը պատմության մեջ» գրքում (1860)։ Փիլիսոփա Հիպոլիտ Տեյնը (1828-1893), Քաղաքական գիտությունների անվճար դպրոցի (ֆր.` Ecole Libre de Sciences Politiques) հիմնադիրը, կիրառել է Բաստիանի տեսություններն իր «Ժամանակակից Ֆրանսիայի ծագումը» (1875-1893) աշխատություններում Ֆրանսիայի երրորդ հանրապետության հիմնադրման և զարգացման գաղափարները ներկայացնելու համար։
Քաղաքական գիտությունների անվճար դպրոցի ղեկավար Էմիլ Բուտմին (1835-1906), ազգային փոխազդեցությունների սոցիալական, քաղաքական և աշխարհագրական հասկացությունների հայտնի հետազոտող էր։ Նա հանդես է եկել քաղաքական հոգեբանության վերաբերյալ տարբեր աշխատություններով, ինչպիսիք են ''«Անգլիացիներ. նրանց քաղաքական հոգեբանության ուսումնասիրություն» (English People; A study of their Political Psychology, 1901) և «Ամերիկացիներ. Նրանց քաղաքական հոգեբանության տարրեր» (The American People; Elements of Their Political Psychology, 1902) : Ամբոխի տեսության հեղինակ Գուստավ Լը Բոնը (1841-1931) համարում է, որ ամբոխի ակտիվությունը զսպում է կամքը և աղտոտում ռացիոնալ միտքը, ինչը հանգեցնում է անկառավարելի ազդակների և հույզերի։ Նա իր աշխատություններում «Սոցիալիզմի հոգեբանություն»'' (1896) և «Քաղաքական հոգեբանություն և սոցիալական պաշտպանություն» (1910) աշխատություններում առաջարկել է, որ ամբոխի անվերահսկելի վիճակում մարդիկ ավելի հակված են ենթարկվելուն և առաջնորդ ունենալուն, և առաջարկել է, որ ազգայնականության ընդունումը կլուծի դա։
Իտալիա
Միևնույն ժամանակ, Իտալիայում Ռիսորջիմենտոն (1870) նախաձեռնեց տարբեր սոցիալական բարեփոխումներ և ձայնի իրավունք։ Այս ժամանակահատվածում սոցիալական դասի մեծ բաժանումը ստիպեց իրավաբան Գաետանո Մոսկային (1858-1914) հրապարակել իր աշխատությունը՝ «Իշխող դաս. Քաղաքագիտության տարրեր» (1896), որը տեսություն էր ներկայացնում բոլոր հասարակությունների իշխող և կառավարվող դասակարգերի առկայության մասին։ Վիլֆրեդո Պարետոն (1828-1923), ոգեշնչվելով Մոսկայի հայեցակարգերից, ներդրեց «Էլիտաների վերելքն ու անկումը» (1901) և «Սոցիալիստական ​​համակարգը» (1902-1903) քաղաքական հոգեբանության դիսցիպլինում՝ դասակարգերի և սոցիալական համակարգերի դերի տեսության մեջ։ Նրա «Միտք և հասարակություն» աշխատությունը (1916) առաջարկում է սոցիոլոգիական տրակտատ։ Մոսկայի և Պարետոյի տեքստերը իտալական վերնախավի վերաբերյալ նպաստեցին Ռոբերտ Միխելսի (1875-1936) տեսություններին։ Միխելսը գերմանացի սոցիալիստ էր, որը հիացած էր Գերմանիայում հիմնականում ցածր խավի և Իտալիայի վերնախավի ղեկավարվող խորհրդարանի միջև տարբերությունով։ Գրել է «Քաղաքական կուսակցություններ. ժամանակակից ժողովրդավարության օլիգարխիկ միտումների սոցիոլոգիական ուսումնասիրություն» (1911)։
Ավստրիա
Քաղաքական հոգեբանության դիսցիպլինում մեծ հոգեվերլուծական ազդեցություն է ունեցել Զիգմունդ Ֆրեյդը (1856-1939)։ Նրա «Տոտեմ և տաբու» (1913) և «Խմբային հոգեբանություն և էգոյի վերլուծություն» (1921) տեքստերում հոգեվերլուծությունը կապվում է քաղաքականության հետ։ Ֆրեյդը և Բուլիտը (1967) մշակել են առաջին հոգեկենսագրական բացատրությունը, թե ինչպես են ԱՄՆ նախագահ Վուդրո Վիլսոնի անհատականության առանձնահատկություններն ազդել Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ նրա որոշումների կայացման վրա։ Վիլհելմ Ռայխը (1897-1957), ոգեշնչված Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի հետևանքներից, հետաքրքրված էր, թե արդյոք անհատականության տեսակները տարբեր են՝ կախված դարաշրջանից, մշակույթից և դասից։ Նա նկարագրել է անհատականության հետ խմբի, հասարակության և միջավայրի երկկողմանի ազդեցությունը։ Նա իր «Ֆաշիզմի զանգվածային հոգեբանությունը» (1933) գրքում միավորել է ֆրոյդյան և մարքսիստական տեսությունները ։ Նա նաև խմբագրել է «Քաղաքական հոգեբանության և սեռային տնտեսության ամսագիրը» (The Journal for Political Psychology and Sexual Economy, 1934-1938), որն առաջին ամսագիրն էր, որի հոդվածները ներկայացնում էր քաղաքական հոգեբանությունը արևմտյան լեզվի սկզբունքներով։
Գերմանիա
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Գերմանիայում սկսված քաղաքական փոփոխությունները և ֆաշիստական վերահսկողությունը խթանել են ուսումնասիրել Ֆրանկֆուրտյան դպրոցի ավտորիտարիզմը։ Փիլիսոփա Հերբերտ Մարկուզեն (1898-1979) բաձրացրել է ազատության և հեղինակության հետ կապված հարցեր իր ''«Բանականությունը և հեղափոխությունը. Հեգելը և սոցիալական տեսության վերելքը» (1941) գրքում, որտեղ նա առաջարկում է խմբերին փոխզիջման գնալ անհատի իրավունքների վերաբերյալ ։ Թեոդոր Ադորնոն (1903-1969) նույնպես ուսումնասիրել է ավտորիտար անհատներին և հակասեմիտիզմը։ Նրա «Ավտորիտար անհատը»'' զեկույցը (1950) փորձում է որոշել անհատականության տեսակը, որը ենթակա է ֆաշիզմին և հակադեմոկրատական քարոզչությանը հետևելուն։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում նացիստական շարժումները նաև դրդել են հակասական հոգեբաններին, ինչպիսիք են Ուոլթեր Պոպելրոյթերը (1932), դասախոսություններ կարդալ և գրել քաղաքական հոգեբանության մասին, որը նույնանում էր Հիտլերի հետ։ Հոգեբան Էրիկ Յանշը (1883-1940) նույնպես իր ներդրումն է ունեցել ռասիստական «Անտիտիպը» (1933) գրքով։
Միացյալ Թագավորություն
Դարավերջին Օքսֆորդի և Քեմբրիջի համալսարանները ներառել են քաղաքական հոգեբանության դիսցիպլինար դասընթացներ, ինչպիսիք են «Մարդու գիտությունները», Հոգեբանական հասարակության (1901) և Սոցիոլոգիական հասարակության (1904) հետ մեկտեղ։
Օքսֆորդի պատմաբան Գ. Բ. Գրանդին քաղաքական հոգեբանությունը նշել է որպես պատմության ենթաճյուղ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ սոցիալական և քաղաքական վարքագծով պատճառաբանելով՝ նա ստեղծել է պատմական գիտության նոր ճյուղ՝ «Զանգվածներում գործող մարդկանց հոգեբանությունը» ։ Նա հենվել է գիտությանը` մտադրության մասին պատկերացումների սխալականությունը պարզաբանելու համար ։
Ամերիկա
Ատլանտյան օվկիանոսից այն կողմ, առաջին քաղաքական հոգեբան համարվող ամերիկացին եղել է Հարոլդ Լասսվելը (1902-1978), ում հետազոտությունները նույնպես պայմանավորված էին Առաջին համաշխարհային պատերազմի սոցիոլոգիական գրավչությամբ։ «Պրոպագանդայի տեխնիկան համաշխարհային պատերազմում» (1927) աշխատությունում նա դիտարկել է հոգեբանական տեսությունների կիրառումը քարոզչական տեխնիկան ուժեղացնելու նպատակով։ Շուտով Լասսվելը տեղափոխվել է Եվրոպա, որտեղ սկսել է ֆրոյդյան և Ադլերի ահատական տեսությունները կապել քաղաքականության հետ և հրատարակել է «Հոգեախտաբանություն և քաղաքականություն» (1930)։ Նրա հիմնական տեսությունները վերաբերում էին քաղաքական ակտիվության դրդապատճառներին և քարոզչության և անհատականության միջև կապին։
Քաղաքական հոգեբանության զարգացմանը նպաստող մեկ այլ գործոն է հանդիսացել Թուրսթոունի հոգեմետրիկայի և Չավի «Վերաբերմունքի չափման» ներդրումը (1929)։ Հասարակագիտության մեջ մեթոդաբանական հեղափոխությունը քանակական հիմքեր և հետևաբար ավելի մեծ վստահություն է տվել քաղաքական հոգեբանությանը։ Քարոզարշավների ժամանակ քաղաքական նախապատվությունների ուսումնասիրությունը խթանել է Ջորջ Գելափը (1901-1984), ով հիմնադրել է «Հասարակական կարծիքի ամերիկյան ինստիտուտը»։
1940-ականների Ամերիկայի ընտրությունները մեծ ուշադրության են արժանացել, որը կապված էր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մեկնարկի հետ։ Գելափը, Ռոպերը և Կրոսլին նախաձեռնել էին Ռուզվելտի վերընտրվելու հնարավորության վերաբերյալ ուսումնասիրություններ։ Լազարսֆելդը, Բերելսոնը և Գաուդեթը (1944) նաև իրականացրել էին հանրահայտ պանելային ուսումնասիրություն «Ժողովրդի ընտրությունը» 1940-ականների նախընտրական քարոզարշավի վերաբերյալ։ Այս ուսումնասիրությունները ուշադրություն են հրավիրել հոգեբանական տեսությունների միջոցով քաղաքական տեխնիկայի չափման հնարավորության վրա։
Հեդլի Քենթրիլը և Լլոյդ Ա. Ֆրին ստեղծել են Միջազգային սոցիալական հետազոտությունների ինստիտուտը, որպեսզի կենտրոնացնեն «ուշադրությունը հիմնականում հոգեբանական փոփոխությունների վրա, որոնք ազդում են քաղաքական վարքագծի վրա այնպիսի ձևերով, որոնք էական ազդեցություն ունեն միջազգային հարաբերությունների վրա»։ Նրանք ուսումնասիրել են «կառավարությունները և այն, թե ինչու են հոգեբանական փոփոխականների առումով նրանք իրենց պահում այնպես, ինչպես վարվում են միջազգային խնդիրների առնչությամբ»։
Հոգեվերլուծական մոտեցում
Զիգմունդ Ֆրոյդը (1856-1939) զգալի ներդրում է ունեցել քաղաքական հոգեբանության մեջ անձի ուսումնասիրության մեջ՝ վարքագծի անգիտակից դրդապատճառների վերաբերյալ իր տեսությունների միջոցով։ Ֆրոյդը ենթադրում էր, որ առաջնորդի վարքագիծը և որոշումներ կայացնելու հմտությունը մեծապես որոշվում են id-ի, էգոյի և սուպերէգոյի անհատականության փոխազդեցությամբ և հաճույքի սկզբունքի և իրականության սկզբունքի վերահսկմամբ։ Հոգեվերլուծական մոտեցումը լայնորեն կիրառվել է նաև քաղաքական առաջնորդների փսիխոկենսագրություններում։ Փսիխոկենսագրությամբ հետևություններ են արվում անձի անձնական, սոցիալական և քաղաքական զարգացումից՝ սկսած մանկությունից՝ հասկանալու վարքագծի ձևերը, որոնք կարող են իրականացվել որոշումների կայացման դրդապատճառներն ու ռազմավարությունները կանխատեսելու համար։
Անձնային հատկանիշների վրա հիմնված մոտեցում
Անձնային հատկանիշները կամ բնորոշ գծերը անհատականության խառնվածքն են, որոնք ցույց են տալիս մարդու առանձնահատկությունները, որոնք կայուն են ժամանակի ընթացքում և տարբեր իրավիճակներում ստեղծում են հատուկ ձևերով ընկալելու և արձագանքելու նախատրամադրվածություն։ Գորդոն Օլպորտը (1897-1967) կատարել է բնութագրող գծերի ուսումնասիրություն՝ ներմուծելով
Այս չորս տարբերակումները ցույց են տալիս, որ մարդիկ տարբեր աստիճանի գծեր են ցուցադրում, և բացի այդ, հասարակության մեջ ճանաչում գտած անհատական ​​և ընդհանուր հատկանիշների միջև կա տարբերություն։
Հանս Էյզենկը (1916-1997) ներդրել է երեք հիմնական գծեր, սակայն ներկայումս առավել հայտնի են Պաուլ Կոստայի և Ռոբերտ ՄակՔրեյի «Մեծ հնգյակի» (1992) անհատականության չափումները։ Դրանք ներառում են
Քաղաքական հոգեբանության տեսությունները հուշում են, որ այս հատկանիշների համադրությունը ազդում են առաջնորդելու ոճի և առաջնորդի կարողությունների վրա։ Օրինակ, այն անհատները, ում էքստրավերտությունը բարձր է, ցուցադրվում են առաջնորդության բարձր հմտություններ։ Մայերս-Բրիգս տիպաբանության ցուցիչը (MBTI) անհատականության գնահատման սանդղակ է, որը սովորաբար օգտագործվում է քաղաքական անհատի անհատականության ուսումնասիրության և աշխատանքի պրոֆիլավորման ժամանակ։
Շարժառիթների վրա հիմնված մոտեցում
Քաղաքական հոգեբանության տեսանկյունից մոտիվացիան դիտվում է որպես նպատակաուղղված վարք, որը պայմանավորված է չորս բաների անհրաժեշտությամբ.
Այս կատեգորիաները խմբավորվել է Ուինթերը (1996)` Մյուրայի (1938) առաջարկած քսան սոորական մարդկային նպատակներից։ Իշխանության շարժառիթն ազդում է առաջնորդի գործունեության ոճի վրա։ Ըստ Ուինթերի և Ստյուարտի (1977)` ավելի լավ նախագահներ են դառնում իշխանության բարձր մոտիվացիայով և անդամակցությամբ կապված մտերմության մոտիվացիայի ցածր կարիք ունեցող առաջնորդները։ Փոխկապակցվածությամբ մոտիվացված առաջնորդները, որպես այլընտրանք, հակված են համագործակցել համատեղ ջանքերով` վտանգի բացակայության դեպքում։ Ի վերջո, նպատակներով մոտիվացիան չի հանգեցնում քաղաքական հաջողության, հատկապես, եթե այն ավելի բարձր է, քան իշխանության մոտիվացիան (Ուինթեր, 2002)։ Առաջնորդի և նրա ղեկավարած մարդկանց միջև մոտիվացիան, պետք է համահունչ լինի հաջողությանը։ Ցույց է տրվել, որ մոտիվացիան ավելի շատ փոխկապակցված է վերջին նպատակին հասնելուց հետո եղած իրավիճակի և ժամանակի հետ, այլ ոչ թե մշտական հատկանիշների։ Թեմատիկ ընկալման թեստը (TAT) սովորաբար օգտագործվում է մոտիվացիան գնահատելու համար։ Այնուամենայնիվ, առաջնորդության գնահատման դեպքում այս թեստն ավելի դժվար է իրականացնել, հետևաբար հաճախ օգտագործվում են ավելի կիրառելի թեստեր, ինչպիսիք են ելույթների և հարցազրույցների բովանդակության վերլուծությունը։
Ավտորիտար անհատ
Ադորնոն (1950) ավտորիտար անհատականության տեսակըբացատրում է հոգեվերլուծական տեսանկյունից՝ ենթադրելով, որ այն բարձր վերահսկվող և ավանդական դաստիարակության արդյունք է։ Ըստ Ադորնոյի (1950թ.)` ավտորիտար անհատականության տիպ ունեցող անհատների սեռական և ագրեսիվ id իմպուլսները կառավարելու կարողության զարգացումը թերի է։ Դա հանգեցնում է նրանց հանդեպ վախի և, հետևաբար, նրանց հետ խնդիրներ ունենալուց խուսափելու համար զարգանում են պաշտպանական մեխանիզմներ։
Համախտանիշը տեսականորեն ներառում էր ինը հատկանիշ.
Ավտորիտար անհատականության տեսակը ենթադրվում է, որ լինում է. էթնոկենտրոն, եսապաշտպան, մտովի ոչ ճկուն, կոնֆորմային և պայմանականություններին գերի (կրավորական), արտասովորին ընդդիմացող և պահպանողական քաղաքական հայացքներ ունեցող։
Ադորնոյի «Ավտորիտար անհատը» (The Autoritarian Personality, 1950) գիրքը ներկայացնում է մի քանի սանդղակներ՝ հիմնված տարբեր ավտորիտար անհատականության տեսակների վրա։ Սրանք են`
Այնուամենայնիվ, F սանդղակը միակ սանդղակն է, որն ակնկալվում է, որ չափում է ավտորիտար անհատականության թաքնված միտումները։
Բոբ Ալտեմեյերը (1996) ավտորիտար անհատականությունը ներկայացրել է՝ օգտագործելով հատկությունների վերլուծությունը։ Նա մշակել է աջակողմյան ավտորիտարիզմի (RWA) սանդղակ՝ հիմնված հետևյալ հատկանիշների վրա.
Ալտեմեյերը (1996) առաջարկել է, որ նրանք, ովքեր բարձր միավորներ են հավաքում F սանդղակի վրա, ունեն քննադատական մտածողության ցածր ունակություն և, հետևաբար, ավելի քիչ կարող են հակասել հեղինակությանը։
Ալտեմեյերի տեսությունները ներառում են նաև հոգեդինամիկ տեսակետը, ենթադրելով, որ ավտորիտար անհատականության տիպերին իրենց ծնողները սովորեցրել են հավատալ, որ աշխարհը վտանգավոր տեղ է, և այդպիսով նրանց մղումները տանում են նրանց իմպուլսիվ, զգացմունքային և իռացիոնալ որոշումներ կայացնելու։ Ավտորիտար անհատի համոզմունքներն ու վարքագիծը նրա ներքին արժեքներով առաջնորդվելու փոխարեն` կարող են հեշտությամբ մանիպուլացվել իշխանության կողմից։
Ալտեմեյերը նաև տեսություն է ներկայացրել, որ ավտորիտար անհատականության տիպեր ունեցող առաջնորդներն ավելի ենթակա են վերագրման (ատրիբուցիա) հիմնարար սխալի (մարդու վարքագծի մեկնաբանության մեջ անձնական պատճառների գերագնահատում և հանգամանքների թերագնահատում)։ Կան բազմաթիվ թույլ կողմեր, որոնք կապված են այս համախտանիշի և F սանդղակի հետ։ Հնարավոր է, որ այն ավելի արդիական է եղել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից անմիջապես հետո` այն ժամանակաշրջանում, երբ այն ստեղծվել է։ Ավտորիտար անհատականությունը որպես կանոն, կենտրոնանում է ֆաշիստական կերպարի վրա, սակայն անհրաժեշտ է բացատրել անհատների վարքագիծը բոլոր քաղաքական դաշտերում։
Խառնվածքի վրա հիմնված շրջանակներ
Խառնվածքի վրա հիմնված շրջանակները, բացառելով ֆրոյդյան մոտեցումը, առաջարկել է Ջեյմս Բարբերը (1930-2004) «Նախագահական կերպարը» (1972) աշխատության մեջ, ով ընդգծել է փսիխոկենսագրության կարևորությունը քաղաքական անձի վերլուծության մեջ։ Բարբերը առաջարկել է, որ առաջնորդի անհատականությունը բաղկացած է երեք հարթությունից. «բնավորություն», «աշխարհայացք» և «ոճ»։ Բարբերը նաև առաջարկել է, որ առաջնորդության տիպաբանությունը հանգում է անհատի առաջին քաղաքական հաջողությունից առաջնորդվող օրինակին, և որ այն ներառում է երկու փոփոխական. առաջնորդի գործադրած ջանքերը և անձնական բավարարվածությունը, որ ձեռք է բերում առաջնորդը։ Այս տիպաբանությունը բավականին սահմանափակ է իր չափերով։
Մարգարետ Հերմանը (1976) ներկայացրել է Առաջնորդի խառնվածքի գնահատումը (LTA) և պաշտպանել է Profiler-Plus-ի մշակումը։ Profiler-Plus-ը համակարգչային համակարգ է, որն օգտագործվում է յոթ հիմնական բնութագրերի համար ինքնաբուխ հարցազրույցի պատասխանները կոդավորելու համար.
Այս մեթոդը կարող է պրոֆիլավորել ղեկավարության հետ կապված տեքստի մեծ մասը՝ միաժամանակ հեռացնելով ցանկացած սուբյեկտիվ կողմնակալություն բովանդակության վերլուծությունից։ Այն արդյունավետ է և ունի բարձր հուսալիություն։ Հերմանը և Պրեստոնը (1994) առաջարկել են առաջնորդության ոճի 5 տարբեր փոփոխականներ.
Այլընտրանքային մոտեցում է Նաթան Լեյտեսի (1951) կողմից ներդրված Գործառնական-Կոդ (Operational-Code) մեթոդը և վերափոխվել է Ալեքսանդր Ջորջի կողմից (1979)։ Կոդը հիմնված է հինգ փիլիսոփայական համոզմունքների և հինգ գործիքային համոզմունքների վրա.
Բայերը համատեքստում (VIC-Verbs in Context) կոդավորման համակարգը, որն օգտագործվում է Profiler-Plus համակարգչային ծրագրի միջոցով, ևս մեկ անգամ թույլ է տալիս սուբյեկտիվ վերլուծել գրավոր և բանավոր խոսքի, հարցազրույցների և գրվածքների զգալի մասերը։ Մեթոդը փորձում է կարողանալ կանխատեսել վարքագիծը՝ օգտագործելով տարբեր համոզմունքների գիտելիքները։
Թեև քաղաքական վարքագիծը ղեկավարվում և ներկայացվում է առաջնորդի կողմից, առաջնորդի հետևողական ազդեցությունը մեծապես կախված է այն համատեքստից, որտեղ նրանք գտնվում են և որ տեսակի քաղաքական մթնոլորտում են նրանք գործում։ Այդ պատճառով խմբային վարքագիծը նաև կարևոր է սոցիալ-քաղաքական միջավայրերը հասկանալու համար։
Խմբային քաղաքական հոգեբանություն
Խմբային վարքագիծն առանցքային է քաղաքական կուսակցությունների կառուցվածքի, կայունության, ժողովրդականության և հաջող որոշումներ կայացնելու ունակության մեջ։ Անհատական վարքագիծը էականորեն շեղվում է խմբային միջավայրում, հետևաբար դժվար է որոշել խմբային վարքագիծը՝ նայելով բացառապես խումբը կազմող անհատներին։ Խմբի ձևը և կայունությունը հիմնված են մի քանի փոփոխականների վրա.
Խմբի չափ
Խմբի չափը տարբեր հետևանքներ ունի. Փոքր խմբերում անհատներն ավելի նվիրված են (Patterson and Schaeffer, 1997) և առկա է մարդկանց հոսունության ավելի ցածր մակարդակ (Widmeyer, Brawley and Carron, 1990)։ Խոշոր խմբերը ցուցադրում են տարաձայնության ավելի մեծ մակարդակ (O'Dell, 1968) և ավելի քիչ համապատասխանություն (Olson and Caddell, 1994)։ Խմբի կատարողականը նույնպես նվազում է չափի մեծացման հետ՝ պայմանավորված կոորդինացիայի նվազման և ազատ վարելու պատճառով։ Հետևաբար, քաղաքական կուսակցության կամ ազգի չափը կարող է հետևողական ազդեցություն ունենալ համակարգելու և առաջադիմելու նրանց կարողության վրա։
Խմբի կառուցվածք
Խմբի կառուցվածքը փոփոխվում է անդամների բազմազանության հաշվին, ինչը մեծապես ազդում է դրա արդյունավետության վրա։ Անհատների բազմազանությունը խմբում հանգեցնում է ավելի քիչ հաղորդակցության և, հետևաբար, մեծացնում է հակամարտությունը (Մազնևսկի, 1994)։ Սա իր հետևանքներն ունի խիստ գաղութատիրական կամ բազմազգ ազգերի վրա հիմնված քաղաքական կուսակցությունների համար։
Բազմազանության հետևանքով անդամների կարգավիճակի, դերերի բաշխման լարվածությունը խմբի ներսում աճում է, որոնք բոլորը կարող են տարաձայնություններ առաջացնել։ Այսպիսով, խմբի համախմբվածության պահպանումը առանցքային է։ Համախմբվածության վրա ազդում են մի քանի գործոններ. խմբում անդամների անցկացրած ժամաքանակը, միմյանց դուր եկող անդամների թիվը, խմբի անդամներին առաջարկած պարգևի չափը, խմբի նկատմամբ արտաքին սպառնալիքի չափը և առաջնորդների կողմից ցուցաբերած ջերմության մակարդակը։ Այս գործոնները պետք է հաշվի առնել արդյունավետ քաղաքական խումբ ձևավորելիս։ Նախագահի որոշումների արդյունավետության վրա, օրինակ, ազդում է խորհրդատվական խմբի անդամների հիերարխիկ կարգավիճակը և յուրաքանչյուր անդամին հատկացված դերերը։
Խմբի գործառույթ
Խմբի ձևավորման նպատակի ուսումնասիրությունը՝ լինի դա «ֆունկցիոնալ» նպատակ, թե «միջանձնային գրավչության» նպատակ հետապնդող (Mackie and Goethals, 1987), հետևանքներ ունի քաղաքական ժողովրդականության վրա։ Հաճախ մարդիկ միանում են խմբերին՝ որոշակի գոյատևման, միջանձնային, տեղեկատվական և կոլեկտիվ կարիքները հագալու համար։ Քաղաքական կուսակցությունը, որն ապահովում է կայունություն, հստակ տեղեկատվություն, իշխանություն է առաջարկում անհատներին և բավարարում է պատկանելության զգացումը, ձեռք է բերում ժողովրդականություն։ Ուիլյամ Շուտցի (1958) «Հիմնական միջանձնային հարաբերությունների կողմնորոշում» տեսությունը ենթադրում է, որ խմբերը բավարարում են վերահսկողության, մտերմության և ներառման անհրաժեշտությունը։
Խմբերը ձևավորվում են նաև բնական գրավչության շնորհիվ։ Նյուքոմբը (1960) նշում է, որ մեզ գրավում են սոցիալ-տնտեսական կարգավիճակով, համոզմունքներով, վերաբերմունքով և ֆիզիկական արտաքինով մոտ ուրիշները։ Այսպես, որոշակի առումներով նմանությունը կարող է կապված լինել այն բանի հետ, թե որքանով է մարդուն գրավում այս կամ այն խումբը։
Խմբի զարգացում
Խմբի զարգացումը տեղի է ունենում մի քանի փուլով. ձևավորում, հախուռնություն, նորմավորում, կատարում և ցրում (Tuckman, 1965)։ Այս փուլերի մասին խմբակային տեղեկացվածությունը կարևոր է, որպեսզի անդամներն ընդունեն, որ գործընթաց է տեղի ունենում, և որ որոշակի փուլեր, ինչպիսիք են փոթորիկը, առաջընթացի մաս են, և որ դրանք չպետք է հուսահատվեն կամ անկայունության վախ առաջացնեն։ Խմբի զարգացման իրազեկումը նաև թույլ է տալիս մոդելներ կիրառել՝ տարբեր փուլերը շահարկելու համար։ Արտաքին ազդեցությունները խմբի վրա կունենան տարբեր ազդեցություններ՝ կախված նրանից, թե խումբն իր ընթացքի որ փուլում է գտնվում։ Սա իր ազդեցությունն ունի այն բանի վրա, թե խումբը որքանով պետք է բաց լինի՝ կախված զարգացման աստիճանից և ուժից։ Հետևողականությունը նաև հաջողության հասնելու կարևոր գրավականն է խմբի մեջ (Wood, 1994)։
Կոնֆորմիզմի ազդեցությունը խմբերում
Կոնֆորմիզմի կամ համապատասխանության կիրառումը առանցքային է քաղաքական վարքագծի վրա խմբի ազդեցությունը հասկանալու համար։ Խմբի ներսում որոշումների կայացման վրա մեծապես ազդում է համապատասխանությունը։ Այն տեսականորեն տեղի է ունենում երկու սոցիալական ազդեցությունների հիման վրա.
Համապատասխանության հավանականության վրա ազդում են մի քանի գործոններ. խմբի չափի մեծացումը, բայց միայն որոշակի աստիճանի, որի դեպքում այն կարգավորվում է, և խմբի միաբանության և նվիրվածության աստիճանը։ Հետևաբար, քաղաքական խմբի ժողովրդականության աստիճանի վրա կարող է ազդել նրա առկա չափը և արդեն գոյություն ունեցող անդամների հանդեպ հանրության հավանական միաբանությունն ու նվիրվածությունը։ Խմբի կոմֆորմության աստիճանի վրա, ընդհանուր առմամբ, կարող է ազդել նաև նրա անդամների անհատականության աստիճանը։ Նաև քաղաքական խմբերի ներսում կոնֆորմիզմը կարող է կապված լինել քաղաքական կոալիցիա տերմինի հետ։ Մարդիկ խմբի անդամներին ամբողջացնում են, որպես գոյություն ունեցող անհատի հատուկ կատեգորիա։ Օրինակ՝ ճանաչողական պարզության համար նախնիների խմբերը մարդակերպում են միմյանց, քանի որ ունեն նմանատիպ մտքեր, արժեքներ և պատմական նախադրյալներ։ Թեև խմբի անդամը կարող է իռացիոնալ կամ սխալ փաստարկ ունենալ քաղաքական հարցի վերաբերյալ, մյուս անդամների համար մեծ է հավանականությունը, որ համապատասխանեն դրան, քանի որ նրանք գտնվում են նույն կոալիցիայում։
Որոշումների ընդունումը խմբում
Որոշում կայացնելը կարևոր քաղաքական գործընթաց է, որն ազդում է երկրի քաղաքականության ընթացքի վրա։ Խմբային որոշումների կայացման վրա մեծապես ազդում են երեք կանոններ.
Որոշումներ կայացումը նույնպես պայմանավորված է կոնֆորմիզմով։ Իռացիոնալ որոշումները հիմնականում կայացվում են զգացմունքային ժամանակաշրջաններում։ Օրինակ, ոչ հանրաճանաչ քաղաքական կուսակցությունը կարող է ավելի շատ ձայներ ստանալ փաստացի կամ ենթադրյալ տնտեսական կամ քաղաքական անկայունության ժամանակաշրջանում։ Ջորջ Մարկուսի (2003) հակասական ուսումնասիրությունները, սակայն, ենթադրում են, որ անհանգստության բարձր մակարդակը կարող է իրականում ստիպել անհատին վերլուծել տեղեկատվությունը ավելի ռացիոնալ և ուշադիր, ինչը հանգեցնում է ավելի լավ տեղեկացված և հաջող որոշումների։ Որոշումների կայացման հոգեբանությունը, այնուամենայնիվ, պետք է վերլուծվի՝ հաշվի առնելով՝ այն գտնվում է ղեկավարության համատեքստում, թե խմբերի միջև։ Հաջող որոշումների կայացման իրականացումը հաճախ ընդլայնվում է խմբային որոշումների կայացմամբ (Hill, 1982), հատկապես, եթե որոշումը կարևոր է խմբի համար և երբ խումբը երկար ժամանակ աշխատել է միասին (Watson, Michaelson and Sharp, 1991)։
Այնուամենայնիվ, խմբերը կարող են նաև խոչընդոտել որոշումների կայացմանը, եթե ճիշտ պատասխանը հստակ չէ։ Ջանիսը (1972) ներկայացրել է խմբային մտածողություն (Groupthink) գաղափարը, որը պաշտպանում է խմբերի սխալ որոշումներ կայացնելու մեծ հավանականությունը մի քանի պայմաններում. խմբային ուժեղ համախմբվածություն, խմբային որոշումների մեկուսացում հանրային քննարկումներից, խմբում հրահանգիչ առաջնորդի առկայություն և սթրեսի բարձր մակարդակ։
Խմբի բևեռացումը (Janis, 1972) ենթադրում է, որ խմբային որոշումների կայացումը հաճախ ավելի ծայրահեղ է, անկախ նրանից, որ այն ավելի ռիսկային է, թե զգուշավոր։ Խմբային մտածողությունը պատկանում է «մտածողության այն ձևին, որը մարդիկ կիրառում են, երբ նրանք խորապես ներգրավված են միասնական խմբում, երբ անդամների միաձայնության ձգտումը գերակայում է գործողության այլընտրանքային ուղղությունները իրատեսորեն գնահատելու նրանց մոտիվացիան» ։
Առաջարկվել են քաղաքական հարթություններում որոշումներ կայացնելու ավելի արդյունավետ հմտությունների ձևավորման մեթոդներ։ Հիրթը և Մարքմանը (1995) պնդում են, որ սխալներ գտնելու և քննադատելու ձգտում ունեցող անհատի ներգրավումը խմբում` հնարավորություն կտա անդամներին ստեղծել այլընտրանքային տեսակետներ։ Ջորջը (1980) առաջարկել է «բազմակի փաստաբանություն» (multiple advocacy), ըստ որի` չեզոք անձը վերլուծում է տարբեր փաստաբանական առաջարկների դրական և բացասական կողմերը և այդպիսով կայացնում է տեղեկացված որոշում։
Կիրառական հոգեբանության տեսությունները քաղաքական խմբերի արտադրողականությունը բարելավելու համար ներառում են «թիմաստեղծման» (Team building) տեխնիկա, «որակի շրջանակներ» և ինքնավար աշխատանքային խմբեր։
Էվոլյուցիա
Էվոլյուցիոն հոգեբանությունը կարևոր դեր է խաղում ներկայիս քաղաքական ռեժիմի ձևավորման գործընթացում։ Սա մոտեցում է, որը կենտրոնանում է մարդու վարքագծի կառուցվածքի վրա՝ պնդելով դրա կախվածությունը սոցիալական և էկոլոգիական միջավայրերից։ Լինելով բնական ընտրության միջոցով մշակված` մարդու ուղեղը գործում է կոալիցիոն կոնֆլիկտի միջավայրի մարտահրավերներին համապատասխան արձագանքելու համար՝ օգտագործելով հոգեբանական մեխանիզմներ և փոփոխություններ։
Քաղաքական հակամարտության օրինակ է պետական ագրեսիան, ինչպիսին պատերազմն է։ Հոգեբանական մեխանիզմներն աշխատում են մարսելու այն, ինչ ստացվում է ընթացիկ իրավիճակի վերաբերյալ ներքին և արտաքին տեղեկատվությունից, և դրան արձագանքելու գործողության առավել հարմար ձևով, ինչպիսիք են ագրեսիան, գերակայությունը, հնազանդությունը և այլն ակտերը։
Քաղաքական ինքնություն և քվեարկության վարքագիծ
Քվեարկության որոշման վերաբերյալ վարքագծի մասին եզրակացություններ և կանխատեսումներ անելու համար պետք է հաշվի առնել որոշ հիմնական հասարակական ազդեցությունները։ Այս ազդեցություններից են զգացմունքները, քաղաքական սոցիալականացումը, քաղաքական ճկունությունը (political sophistication), քաղաքական հայացքների և լրատվամիջոցների բազմազանության նկատմամբ հանդուրժողականությունը։ Այս ազդեցությունների արդյունքը քվեարկության վարքի վրա լավագույնս ընկալվում է վերաբերմունքի, համոզմունքների, սխեմայի, գիտելիքների կառուցվածքների և տեղեկատվության մշակման պրակտիկայի ձևավորման տեսությունների միջոցով։ Քվեարկության որոշման վրա քաղաքական տեղեկատվության ներքին մշակման համակարգերից և արտաքին ազդեցություններից կախված փոխում է իսկապես ժողովրդավարական որոշումներ կայացնելու որակը։
2006 թվականին գիտնականները ձախ-աջ սպեկտրի ամերիկացիների անձի և քաղաքական հայացքների միջև տեսել են կապ, որը ներկայացրել են հետևյալ կերպ.
Ոլորտի որոշ նշանավոր գիտնականներից են դոկտոր Չադլի Դենիել Սթերնը, ով ներկայումս աշխատում է Իլինոյսի համալսարանի հոգեբանության ամբիոնում (Ուրբանա Շամպայն մետրոպոլիտեն)։ Նրա հետազոտությունները կենտրոնանում են սոցիալական ճանաչողական հարցերի պատասխանների շուրջ, թե ինչպես են անձի քաղաքական համոզմունքների համակարգերը ձևավորում այն ձևը, որով նրանք ընկալում են աշխարհը և իրենց ամենօրյա փոխազդեցությունները։
Կոնֆլիկտ
Հոգեբանության կիրառումը կոնֆլիկտների և բռնության ծայրահեղ ակտերը հասկանալու համար կարելի է հասկանալ ինչպես անհատական, այնպես էլ խմբային առումով։ Քաղաքական հակամարտությունը հաճախ էթնիկ անհավասարության և «էթնոցենտրիզմի» հետևանք է (Sumner 1906)։
Խմբային վարքագիծը կոնֆլիկտի ժամանակ հաճախ ազդում է անհատի գործողությունների վրա։ Դարլիի և Լաթեյնի (1968) ներկայացրած կողքից դիտողի էֆեկտը ցույց է տալիս, որ խմբակային վարքագիծը ստիպում է անհատներին վերահսկել, թե արդյոք ուրիշները կարծում են, որ անհրաժեշտ է արձագանքել իրավիճակում և այդպիսով հիմնավորել իրենց վարքագիծը այս դատողության վրա։ Նրանք նաև պարզել են, որ անհատներն ավելի հավանական է, որ ցրեն պատասխանատվությունը խմբային իրավիճակներում։ Այս տեսությունները կարող են կիրառվել կոնֆլիկտային և ցեղասպանության իրավիճակներում, որտեղ անհատները հեռացնում են անձնական պատասխանատվությունը և հետևաբար արդարացնում իրենց վարքագիծը։ Սոցիալական ինքնության տեսությունը բացատրում է, որ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Հոլոքոստի ժամանակ քաղաքական առաջնորդները հրեաներին օգտագործում էին որպես արտաքին խումբ՝ ներքին խմբում համախմբվածությունը մեծացնելու համար։ Սրանով հանցագործներն ապանձնանում էին ստեղծված իրավիճակից և իրենց վրայից ցրում պատասխանատվությունը։ Արտաքին խմբերը պահվում էին առանձին սահմաններում և ապամարդկայնացվում էին, որպեսզի նրանց հետ հարաբերություններից հեռու պահեին ներքին խմբին։