cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ֆունդամենտալիզմ
Կաթոլիկական ֆունդամենտալիզմ
Քրիստոնեական աշխարհում բավական ազդեցիկ են կաթոլիկական ֆունդամենտալիստները։ Նրանց են վերաբերում, մասնավորապես, «Սուրբ Պիոս Х-ի սրբազան եղբայրությունը», որ հիմնադրվել է 1970 թվականին արքեպիսկոպոս Մարսել Լեֆեվրը։ Լեֆեվրի՝ պաշտոնական Վատիկանի հետ վիճաբանությունը հանգեցրել է արքեպիսկոպոսի հեռանալուն եկեղեցուց։ Ոչ պակաս հայտնի է «Opus Dei» («Աստծո գործ») կազմակերպությունը, որ հիմնադրվել է իսպանացի Էսկրիվա դե Բալագերի կողմից 1928 թվականին և մեծ ազդեցություն է թողել մի շարք աջակողմյան քաղաքական ռեժիմների վրա 20-րդ դարում Եվրոպայում և Լատինական Ամերիկայում։ Հայտնի են նաև «Militas Dei» («Աստծո Ռազմիկներ») և «Կաթոլիկական հակառեֆորմացիայի լիգա» (Ֆրանսիա) կազմակերպությունները։
Կաթոլիկական ֆունդամենտալիստները հանդես են գալիս ընդդեմ մոդեռնիզմի, էկումենիզմի և բարեփոխված ժամասացության, որ ընդունվել է Վատիկանի 2-րդ ժողովում ։
Ուղղափառական ֆունդամենտալիզմ
Ըստ Կոնստանտին Կոստյուկի՝ Ռուսաստանում ուղղափառական ֆունդամենտալիզմն սկիզբ է առել 20-րդ դարի սկզբում։ Հասարակական մակարդակում դրա արտահայտությունն են դարձել հրեաների կոտորածները (1881, 1903), իսկ քաղաքական մակարդակում՝ «Ռուս ժողովրդի միության» ստեղծումը։ Այդ ժամանակվա տեսաբանների շարքում Կոստյուկը նշում է արքեպիսկոպոս Անդրոնիկին (Նիկոլսկի) Իոհան Վոստորգովին, Վլադիմիր Գրինգմուտին, Ալեքսանդր Դուբրովինին, Նիկոլայ Մարկովին, Վլադիմիր Պուրիշկևիչին։ Ընդ որում՝ Կոստյուկը նշել է, որ այդ ժամանակ Ռուսաստանում «ավելի ագրեսիվ են եղել աշխարհականացման քաղաքական ֆունդամենտալիզմի էսեռների ու բոլշևիկների կողմից, որոնք կիրառում էին պայքարի ահաբեկչական ձևեր» ։
Ֆունդամենտալիստական տրամադրությունների երկրորդ ալիքը, ըստ Կոստյուկի, նկատվել է 1980-1990-ական թվականներին, երբ հայտնվել են ազգային-հայրենասիրական միություններ ուղղափառական գաղափարախոսությամբ (առաջինը եղել է «Հիշողություն» («Память») միությունը։ Եթե սկզբնական փուլում այդպիսի միությունների համար կարևոր դերակատարում ունեին հակասեմականությունը և միապետական տրամադրությունները, ապա հետագայում կարևոր դեր է սկսել խաղալ «ինքնուրույն կրոնական գործոնը»։ Երկրում գործել են ֆունդամենտալիստական բնույթի մի շարք կրոնական-հասարակական կազմակերպություններ, ինչպիսիք են՝ «Եղբայրություն», «Ուղղափառություն կամ մահ» («Православие или смерть»), «Մետրոպոլիտ Իոհանի ջատագովների միություն» («Общество ревнителей митрополита Иоанна»), «Սև հարյուրյակ» («Чёрная сотня»), «Սլավոնական աշխարհ» («Славянский мир»), «Ուղղափառ քաղաքացիների միություն» («Союз православных граждан»), «Հայրենիքի բարոյական վերածննդի հասարակական կոմիտե» («Общественный комитет за нравственное возрождение отечества»), «Ալեքսանդր Նևսկի» քրիստոնեա-հայրենասիրական շարժումը ։
Ֆունդամենտալիստները, ըստ Կոստյուկի, հաջողության են հասել այն ժամանակ, երբ մասնակցել են կրոնական ու «հայրենասիրական» ուժերի գործունեությանը, որոնց շարքում նա դասում է 1993 թվականին Սովետների տան պաշտպանությունը, 1997 թվականին Մարտին Սկորսեզեի «Քրիստոսի վերջին փորձությունը» ֆիլմի ցուցադրությունն արգելելու պահանջը, նույն թվականին «Խղճի և կրոնական միությունների ազատության մասին» դաշնային նոր օրենքի ընդունմանն աջակցումը և այլն ։ Միևնույն ժամանակ Կոստյուկը նշել է, որ ռուս ուղղափառական եկեղեցու բարձրաստիճան ծառայողները ենթարկվում են «սգրեսիվ հետապնդման» ֆունդամենտալիստների կողմից ։ Կրոնագետ Յուրի Չեռնոմորեցը 2011 թվականին կարծիք է հայտնել, թե Ուկրաինան Մոսկվայի պատրիարքության կազմում պահելու համար Կիրիլ պատրիարքը անցել է ծայրահեղ ֆունդամենտալիստական դիրքորոշման ։
Իսլամական ֆունդամենտալիզմ
Էքստրեմիզմն իսլամում սկիզբ է առել 7-րդ դարում՝ Խարիջիտների ժամանակ։ Վերջիններս ստեղծել են էքստրեմիստական ուսումունք՝ իրենց առանձնացնելով իսլամի երկու հիմնական ճյուղերից՝ շիաներից և սուննիներից։ Խարիջիտները հատուկ մոտեցում ունեին Թաքֆիրի վերաբերյալ. նրանք մյուս մուսուլմաններին մեղադրել են անհավատության մեջ և պնդել, թե նրանք արժանի են մահվան ։ Հետգաղութային (Postcolonialism) շրջանում նկատվում է «իսլամական ֆունդամենտալիզմ», որը հռչակում է, թե մուսուլմանները պետք է վերադառնան Ղուրանի և այդ կրոնի մյուս սուրբ գրքերի պահանջներին խստագույնս հետևելուն, ինչպես նաև պետք է «ազատագրեն մուսուլմանական հողերը գաղութարարներից» ։
Իսլամական ֆունդամենտալիզմի գաղափարներն են ընկած քաղաքական իսլամի (իսլամիզմ) հիմքում։
Իսլամաֆաշիզմ
Լիբերալ արժեքների կատեգորիկ մերժումն ու պայքարի ծայրահեղական մեթոդների նկատմամբ հակումը մի շարք գիտնականների, հրապարակախոսների ու քաղաքագետների հիմք են տվել շրջանառության մեջ դնել «իսլամաֆաշիզմ» տերմինը, որն առաջին անգամ օգտագործել է ֆրանսիացի գրող և հրապարակախոս Մաքսիմ Ռոդինսոնը՝ դրանով կոչելով հեղափոխական իսլամական դիկտատուրայի ռեժիմը Իրանում 1979 թվականի դեպքերից հետո ։ Որոշ աղբյուրներ պնդում են, թե տերմինը հեղինակն իտալացի գրող Օրիանա Ֆալլաչին է ։
Հայտնի փիլիսոփա Ֆրենսիս Ֆուկույաման 2002 թվականին պնդել է, թե ներկայիս «քաղաքակրթությունների կոնֆլիկտը» ոչ թե պայքար է ահաբեկչության դեմ և ոչ էլ պայքար ընդդեմ իսլամի՝ որպես կրոնի կամ քաղաքակրթության, այլ ավելի շուտ «պայքար ընդդեմ իսլամաֆաշիզմի», այսինքն՝ ընդդեմ ծայրահեղական անհանդուրժող և հակաժամանակակից վարդապետության, որ ժխտում է արևմտյան քաղաքակրթության արժեքները, որը ոչ վաղ անցյալում տարածում է գտել իսլամական աշխարհի տարբեր հատվածներում  ։
Սակայն որոշ հայտնի գիտնականներ ու քաղաքական գործիչներ քննադատում են տվյալ տերմինի օգտագործումը։ Մասնավորապես Եվգենի Պրիմակովը կարծում է, որ կա իսլամական էքստրեմիզմ, բայց ոչ իսլամաֆաշիզմ, քանի որ ֆաշիզմը կառուցվում է ազգայնականության վրա ։ Որոշ քննադատներ պնդում են, թե տերմինն օգտագործվում է քարոզչական նպատակներով  ։
Հուդայական ֆունդամենտալիզմ
Հուդայական ֆունդամենտալիզմն իր արտացոլումն է գտնում Իսրայելի մի շարք քաղաքական կուսակցությունների և կազմակերպությունների գործունեության մեջ, որոնք հանդես են գալիս հանուն պետության սահմանների ներսում կյանքը հուդայականության կրոնական օրենքներին համապատասխանեցնելու ։ Ուղղափառ հուդայականության որոշ ներկայացուցիչներ (այսպես կոչված հարեդիմներ) հաճախ կոնֆլիկտներ են ունենում Իսրայելի աշխարհիկ բնակչության հետ վերջիններիս՝ կրոնական խիստ սահմանափակումներին չհետևելու պատճառով ։ Տվյալ խմբերը հաճախ ուղղակի բախումներ են ունենում ոստիկանության հետ  ։
Գոյություն ունի նաև ուլտրառադիկալ «Նետուրեյ կարտո» հուդայական կազմակերպությունը, որն ընդհանրապես չի ընդունում Իսրայելի գոյություն որպես պետություն այն պատճառով, որ այն հիմնվել է Մեսիայի գալուց առաջ։
Ոչ կրոնական ֆունդամենտալիզմ
Գիտնականներն առանձնացնում են ոչ կրոնական ֆունդամենտալիզմի մի շարք գաղափարախոսություններ, օրինակ՝ պետական-քաղաքական, տնտեսական, նացիոնալիստական, գենդերային, ֆեմինիստական, բնապահպանական, շուկայական և այլն ։ Խոսելով աթեիստական ֆունդամենտալիզմի մասին՝ «Государство, религия, Церковь в России и за рубежом» ամսագրի գլխավոր խմբագիր, փիլիսոփայական գիտությունների թեկնածու, Ռուսաստանի Դաշնության Նախագահին առընթեր Ժողովրդական տնտեսության և պետական ծառայության ռուսական ակադեմիայի դոցենտ Դմիտրի Ուզլաները նշել է. «Նոր աթեիստները կրոնական ֆունդամենտալիստների կառուցվածքային անալոգն են։ Դրանք հակակրոնական ֆունդամենտալիստներ են։ Ընդհանրապես, ֆունդամենտալիզմը կարելի է հասկանալ նաև ոչ կրոնական համատեքստում։ Այն ի հայտ է գալիս որպես պատասխան ռեակցիա սոցիալական փոփոխություններին։ Ֆունդամենտալիզմի հիմքում ձգտումն է վերադարձնել կորուսյալ կայունությունը, վերականգնել կոորդինատների անցած համակարգը, դրա հետ կապված է փոխզիջումների չգնալը, սերը պարզ լուծումների հանդեպ, հաստատուն, աներեր հիմքերի որոնումը և այլն» ։ Ուելսի արքեպիսկոպոս Բարի Մորգանը լայնորեն քննադատել է «աթեիստական ֆունդամենտալիզմը»  և ասել. «Ֆունդամենտալիզմի ցանկացած տեսակ, լինի կրոնական, աթեիստական թե իսլամական, վտանգավոր է» ։ Նա նաև ասել է, թե «մեր ժամանակաշրջանի նոր ֆունդամենտալիզմը... շարժվում է դեպի արտաքսման ու բացառման, էքստրեմիզմի և բևեռացման լեզուն և այն համոզմունքը, թե քանի որ Աստված մեր կողմից է, նա ձեր կողմից չէ» ։
Ֆունդամենտալիստական հաճախ կոչում են ցանկացած մոտեցում, որ բացարձակացնում է այս կամ այն հայացքը՝ որպես վերջնական ճշմարտություն ։
Զոդում
Զոդում, կարծր վիճակում գտնվող նյութերը զոդանյութով միացնելու պրոցես է։ Զոդման դեպքում հիմնական նյութն ու զոդանյութը փոխադարձաբար լուծվում և դիֆուզվում են։ Զոդանյութը լցվում է շինվածքի միացվող մասերի միջև եղած բացակը՝ զոդման միաձույլ կար ստանալու նպատակով։ Զոդումով ստանում են չերկատվող միացումներ՝ պողպատից, թուշից, ապակուց, գրաֆիտից, սիևթետիկ և այլ նյութերից պատրաստված շինվածքներում։ Մետաղի Զոդումով կատարվում է կարծր և փափուկ զոդանյութերով։ Առաջին դեպքում զոդում կատարվում է գազայրիչներով, էլեկտրական աղեղով, բարձր հաճախականության հոսանքներով՝ մուֆելային, թունելային նաև այլ վառարաններում։ Փափուկ զոդանյութերով զոդում կատարվում է զոդիչներով, գազայրիչներով, հալված զոդանյութերով լցված վաննայի մեջ խորասուզելով և այլն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Զոդում Կատեգորիա:Մետալուրգիա Կատեգորիա:Մեքենաշինություն Կատեգորիա:Էլեկտրոնիկա
Բուդկի (այլ կիրառումներ)
Բուդկի, կարող է վերաբերել՝
Ռուբիխա (Չիրկայի վտակ)
Ռուբիխա  (Рубиха), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Լեմյու գետի ձախ ափին՝ 8 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 10 կմ։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթաավազանը՝ Պեչորա գետի ավազաների վտակները մինչև թափվելը Ուսա, գետի գետային ավազանը՝ Պեչորա ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Ոստրեները (պատմվածք)
Պատմություն
«Ոստրեները» պատմվածքը Ա. Պ. Չեխովի կողմից գրվել է 1884 թվականին։ Առաջին անգամ տպագրվել է Զարթուցիչ ամսագրում № 486 (16 դեկտեմբերի) 1884 թվականին։ Առանց փոփոխությունների պատմվածքը ընդգրկվել է Չեխովի Խայտաբղետ պատմվածքներ ժողովածուի մեջ (1886), հրատարակվել է Սանկտ Պետերբուրգում և թեթևակի փոփոխություններով, հետագայում՝ 1892-1899 թվականներին տպագրվել տասներեք ժողովածուներում։ Պատմվածքը ընդգրկվել է ռուս գրողների պատմվածքների 1895 թվականն հրատարակված ժողովածուի՝ հետագայում Ա. Պ. Չեխովի ստեղծագործությունների առաջին հրատարակության երրորդ հատորի մեջ։
1886 թվականի հունվարի 18-ին՝ ուղարկելով «Ոստրեներ» պատմվածքը «Խայտաբղետ պատմվածքներ» ժողովածուում տպագրելու համար, Վիկտոր Բիլիբինին գրած նամակում, Չեխովը բացահայտում է իր խնդիրը պրոֆեսիոնալ բժշկական տեսանկյունից, որպես ծայրահեղ հյուծված մարդու ֆիզիկական և հոգևոր ինքնազգացողության նկարագրություն։ Չեխովը գրում է «Մի պատմող, դեռ տրանսպորտ չմտած, առաջարկում է միանալ ընդհանուր մասսային։ Կարդացեք նրան, եթե ուզում եք։ Այս պատմվածքում ես ինձ ներկայացրել եմ որպես բժիշկ »:
Չեխովի կենդանության օրոք պատմվածքը թարգմանվել է բուլղարերեն, հունգարերեն, գերմաներեն, լեհերեն, ռումիներեն, սերբախորվաթերեն, սլովակերեն, ֆիններեն, չեխերեն և շվեդերեն։
Սյուժե
Հայրը փոքրիկ տղայի հետ կանգ է առնում հյուրանոցի մոտ, որպեսզի փող մուրան։ Մուրացկան երեխան սովից զառանցում է և դառնում պանդոկի մարդկանց ծաղրուծանակի առարկան (չիմանալով ինչ է ոստրեն կամ կակղամորթը)։
Գրականություն
Чехов А. П. Устрицы // Чехов А. П. Полное собрание сочинений и писем: В 30 т. Сочинения: В 18 т. / АН СССР. Ин-т мировой лит. им. А. М. Горького. - М.: Наука, 1974-1982.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անտոն Չեխովի ստեղծագործություններ Կատեգորիա:1884 պատմվածքներ Կատեգորիա:Պատմվածքներ
Թվային վերափոխում
Թվային վերափոխումը (անգլերեն թվային փոխակերպում, DT կամ DX) կառավարման համակարգի փոխակերպումն է թվային համակարգի։
«Թվային վերափոխում» հասկացություն
Թվային վերափոխում (ռուս.՝ цифровая трансформация, անգլ.՝ digital transformation ), թվայնացումը գործընթաց է գոյություն ունեցող ավանդական, ոչ թվային բիզնես գործընթացներն ու ծառայությունները թվային տեխնոլոգիաների կիրառման փոխակերպելու, կամ նոր տեխնոլոգիաներ ստեղծելու, որոնք կբավարարեն զարգացող շուկայի և հաճախորդների պահանջները։ Թվային վերափոխումը ամբողջությամբ փոխում է բիզնեսի կառավարման ձևը՝ փորձարկելով նոր տեխնոլոգիաներ, վերանայելով ընթացիկ մոտեցումը ընդհանուր խնդիրների առմամբ։ Քանի որ թվայնացման հիմքը էվոլյուցիա է, փոխակերպումը պարտադիր չէ, որ ունենա հստակ վերջնական կետ։
Պատմություն
Թվային վերափոխումները արդեն իսկ կենսական նշանակություն ունեին անընդհատ զարգացող տնտեսությունում գոյատևելու համար։ Սակայն, COVID-19-ով պայմանավորված մշտական փոփոխությունների միջավայրը բիզնեսի փոխակերպումն ավելի արդիական դարձրեց։ Կրճատվեց փոխակերպման ժամանակացույցը, ապագա տարիների վերափոխումները շաբաթների ընթացքում կատարվեցին ։
Նշանակություն
Թեև յուրաքանչյուր նախաձեռնություն կունենա իր հատուկ նպատակները թվայնացման օգնությամբ, ցանկացած թվային վերափոխման հիմնական նպատակը ընթացիկ գործընթացների բարելավումն է։ Թվային փոխակերպումը կարևոր է, քանի որ ընկերությունները պետք է զարգանան՝ իրենց ոլորտում մրցունակ մնալու համար։ Ձեռնարկությունների համար դա նշանակում է շարունակական ուղիներ փնտրել սպառողների ակնկալիքները բարելավելու համար։ Թվայնացման միջոցով կազմակերպությունները հարմարվում են անընդհատ փոփոխվող, զարգացող ոլորտներին և շարունակաբար կատարելագործում են իրենց գործունեությունը։ Սա կարող է իրականացվել տվյալների թվայնացման, արհեստական ինտելեկտի օգտագործման և այլնի միջոցով։
Փոխակերպում
Թվային փոխակերպման քանակականացման մարտահրավերներից մեկը պարզելն, թե խոսքը գնում է կազմակերպության, թե ՏՏ մասին։ Թվային փոխակերպումը ոչ միայն ՏՏ-ի էվոլյուցիա է, այլ բիզնեսի ամբողջական փոփոխություն, որն ազդում է ամբողջ կազմակերպության վրա ։ Օգտատերերի ադապտացումը աշխատողներին նոր թվային տեխնոլոգիա կամ ծրագրային հավելված օգտագործելու վերապատրաստման գործընթաց է։ Այն ընդգրկում է բոլոր գործողությունները, որոնք անհրաժեշտ են ապահովելու համար, որ վերջնական օգտագործողները կարողանան օգտագործել համակարգը, ինչպես նախատեսված է։ Սա ներառում է թվային գրագիտության ուսուցում, փոփոխությունների կառավարում և օգտատերերի փորձի ձևավորում ։ Թվային տեխնոլոգիաների փոխակերպումը տեղի է ունենում այն ժամանակ, երբ մի ամբողջ կազմակերպություն փոխում է իր աշխատանքի ձևը՝ շահագրգիռ կողմերին ավելի մեծ արժեք հաղորդելու համար։ Այն տեխնոլոգիայի տեսակը, որը կնպաստի հաջող վերափոխմանը, երկրորդական խնդիր է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տեղեկատվական հասարակություն Կատեգորիա:Տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ Կատեգորիա:Թվային տեխնոլոգիաներ Կատեգորիա:Թվային համակարգեր Կատեգորիա:Հաշվարկում և հասարակություն Կատեգորիա:Տեխնոլոգիական փոփոխություն
Ալեքսանդր Մխիթարյան
Ալեքսանդր Նիկոլայի Մխիթարյան (մայիսի 25, 1912, Մայկոպ - 1974), ավիացիայի գեներալ-մայոր (1958), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։
Ավարտել է Ստալինգրադի (Վոլգոգրադ) ռազմաավիացիոն ուսումնարանը (1935), Ռազմաօդային ուժերի զորամասերի հրամանատարների կատարելագործման թռիչքա-տեսական դասընթացները։ 1936-1941 թվականներին, որպես հրահանգիչ-օդաչու, աշխատել է Ստալինգրադի, Բալաշովի, Կրասնոդարի ռազմաավիացիոն ուսումնարաններում։ Հայրենական պատերազմին մասնակցել է 1941 թվականի հուլիսից։ Եղել է գիշերային ռմբակոծիչների էսկադրիլիայի հրամանատար, 1943 թվականից՝ ավիագնդի հրամանատարի տեղակալ, 1944 թվականից՝ ավիագնդի հրամանատար։ Աչքի է ընկել Կովկասյան ռազմաճակատի օդային մարտերում։ 1951 թվականին նշանակվել է ավիազորամասի հրամանատար։ 1960 թվականից պատասխանատու պաշտոն է վարել ԽՍՀՄ պաշտպանության մինիստրության կենտրոնական ապարատում։ Զորացրվելուց (1963) հետո բնակություն է հաստատել Մոսկվայում։ Պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի շքանշանով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ օդաչուներ Կատեգորիա:Հայ գեներալներ Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր Կատեգորիա:Կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Ղարաբաղյան ոչխարի ցեղ
Ղարաբաղյան ոչխարի ցեղ, կաթնամսաբրդատու, կիսակոպտաբուրդ ցեղ։
Հանդիպում է ԼՂՀ-ում և ՀՀ Սյունիքի մարզում։ Մաքիների միջին կենդանի զանգվածը 45-50 կգ է, արուներինը՝ 55-70 կգ. Մնդավի միջին բարձրությունը 55-60 սմ է, իրանի երկարությունը՝ 50-70 սմ. Կաթնատվությունը 40-140 կգ է։ Մազածածկն սպիտակ է՝ տարբեր երանգներով, երբեմն հանդիպում են սև և մոխրագույն առանձնյակներ։ 2 խուզից ստացվում է 2-2,5 կգ բուրդ։ Ցեղի առանձնահատկություններից են ճարպապոչի (զանգվածը՝ 3 կգ, երկթևությունը, դրա կենտրոնում կարճ պոչի առկայությունը և ականջների տարաձևությունը (կարճ, երկար և գրեթե անականջ)։
Այժմ մաքրացեղ վիճակում գրեթե չի պահպանվել։
Կատեգորիա:Ոչխարի ցեղեր
Ես շընչում եմ միշտ կենդանի Աստծու շունչը ամենուր
«Ես շընչում եմ միշտ կենդանի Աստծու շունչը ամենուր», Հովհաննես Թումանյանի քառյակներից ։
Պատմություն
Հովհաննես Թումանյանն այս քառյակը գրել է 1921 թվականի փետրվարի 14-ին։ Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի Թումանյանի ֆոնդի 109-րդ, 110-րդ և 261-րդ համարներում պահվում է երեք ինքնագիր։ 1921 թվականին քառյակն առաջին անգամ տպագրվել է Երևանում՝ «Վերածնունդ» ամսագրի 1-ին համարի 49-րդ էջում, այնուհետև Կ․ Պոլսում լույս տեսած «Բանաստեղծություններ» ժողովածուի 60֊րդ էջում, ապա՝ Թումանյանի երկերի ժողովածուի առաջին հատորի 213֊րդ էջում։ Երկերի լիակատար ժողովածուում քառյակն արտատպվում է Կ․ Պոլսում լույս տեսած «Բանաստեղծություններ» ժողովածուից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հովհաննես Թումանյանի քառյակներ
Ավիսպեա
Ավիսպեա (Avispea), գյուղ Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Վեյկե-Մաառյա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 98 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Վեյկե-Մաառյա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Գրիբենինկա
2001 թվականի տվյալներով Գրիբենինկա գյուղում բնակվում էր 338 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1217 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 277,73 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Ստարոկոնստանտինովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1505 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Քիթկոկորդականջաբանությունը Հայաստանում
Քիթկոկորդականջաբանություն՝ Քիթկոկորդականջաբանության զարգացումը Հայաստանում սկսվել է 1939 թվականին՝ Երևանի բժշկական համալսարանում Հ. Հարությունովի, 1961 թվականին Երևանի բշժկական ինստիտուտում (այժմ՝ ԱԱի) Նելսոն Նաջարյանի նախաձեռնությամբ համապատասխան ամբիոնների հիմնադրմամբ։ Սկգբնական շրջանում ուսումնասիրվել են թույլ լսողության ու խլության, անգինայի ու քրոնիկ, նշիկաբորբի և քիթկոկորդականջի այլ հիվանդությունների պատճառագիտության, կլինիկայի ու բուժման հարցերը։ Նելսոն Նաջարյանի ղեկավարությամբ զբաղվել են ականջի ֆիզիոլոգիայի և ախտաբանության, լսող, հաշմանդամության հարցերով, մշակել բուժման եղանակներ։ Ուսումնասիրվել է նախադպրոցական և դպրոցական տարիքի Երեխաների լսողության վիճակը (Վ. Մանուկյան), պարզվել են թույլ լսողության տարածվածության աստիճանը, ձայնային վերլուծիչի ախտաբան, փոփոխություններն ու ձևերը։ 1957 թվականից հանրապետությունում կատարվում են լսողությունը լավացնող վիրահատություններ՝ թմբկաթաղանթապատվաստում (տիմպանոպլաստիկա), միջին ականջի ասպանդակի հեռացում (ստապեդէկտոմիա) և ասպանդակի փոխպատվաստում (ստապե-դոպլաստիկա, Կ. Շուքուրյան, Ի. Ազիզյան)։ Ստացվել են ներարգանդային ականջածին (օտոգեն) բարդությունների կլինիկայի, սուր և քրոնիկ, թարախային ականջաբորբի վիրահատ, ու պահպանողական 484 բուժման նոր տվյալներ (Կ. Շուքուրյան, Գ. Ասլանյան, Բ. Դունայվիցեր, Մ. Ավագյան, Ռ. Խանամիրյան)։ Աշխատանքներ են կատարվել խխունջային նյարդաբորբերի պատճառագիտության, ախտածնության, բուժման ու տարբերակիչ ախտորոշման ուղղությամբ։ Պարզվել են մի շարք թունավոր պատրաստուկների բացասական ազդեցությունը լսողության օրգանի վրա։ Կատարվել են օտոսկլերոզի դասակարգման որոշ ուղղումներ։ 1957 թվականին մշակվել է հայերեն խոսքային լսաչափության (աուդիոմետրիա) Եղանակը, կազմվել են բառային արտասանական աղյուսակներ։ Պարզվել է անոթահյուսվածքային թափանցելիության խանգարումների կարևոր դերը նշիկաբորբի ախտածնության հարցում (Կ. Շուքուրյաև, Գ. Բաբայան)։ Առաջարկվել են մի շարք կլինիկաֆունկցիոնալ թեստեր՝ ներնշագեղձային ֆլոտրեսցեինային փորձարկում, նշագեղձի ներծծող հատկության ռադիոիզոտոպային հետազոտում, քրոնիկ, նշիկաբորբի պահպանող, բուժման եղանակներ։ Ոա ումնասիրվել են քրոնիկ, նշիկաբորբի և դրա հետ կապված հիվանդությունների (ռևմատիզմ, երիկամաբորբ, թոքաբորբ) ժամանակ նշագեղձերի հյուսվածքների ախտաբանահյուսվածքիմիական առանձնահատկությունները։ Հետազոտություններ են կատարվել արյան հիվանդությունների ժամանակ քիթկոկորդականջի, հատկապես ըմպանային ավշային օղակի վիճակը պարզելու ուղղությամբ, որի հիման վրա տարբերակիչ ախտորոշման նպատակով առաջարկվել է նշագեղձի ընդծակում։
Կատեգորիա:Քիթկոկորդականջաբանության զարգացումը Հայաստանում
Նորք-Մարաշ վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Երևան)
Նորք֊Մարաշ վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Երևան) Այս հոդվածը ներկայացնում է Երևան քաղաքի Նորք֊Մարաշ վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 12 հուշարձան (4 միավոր)։
|}
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երևանի հուշարձանների ցանկեր
Էդիթ Սիտուել
էդիթ Լուիզա Սիտուել (Dame Edith Louisa Sitwell DBE, ), անգլիացի պոետ, արձակագիր, գրականագետ ։
Կենսագրություն
Էդիթ Սիտուելը բարոնետ պարոն Ջորջ Սիտուելի միակ աղջիկն էր։ Նա Րենիշո-խոլ ընտանեկան կալվածքի էքսցենտրիկ սեփականատեր էր, ծագումնաբանության և լանդշավթային դիզայնի մասնագետ ։ Էդիթի մայրը լեդի Իդա Էմիլի Ավգուստի Սիտուելը (1869—1937), (մինչ ամուսնանալը Դենիսոն) Պլանտագենետների հարստություն ժառանգորդն էր, Լոնդսբորոյի Առաջին կոմսի աղջիկը և Բոֆորտի 7- րդ դուքս Հենրի Սոմերսեթի ծոռը : Նա եղել է գրողներ Օսբերտ և Սաչեվելա Սիտուելի ավագ քույրը։ Էդիթը Թագավորական գրական հասարակության Բենսոնի մեդալի դափնեկիր էր։ 1913 թվականից գրողը սկսել է ակտիվորեն հրապարակումներ կատարել։ Նրա բանաստեղծությունների մեծ մասը երաժշտական էին ։ Դրամատիկ ոճը և անսովոր հանդերձանքը նրան մամուլում հեղինակություն բերեցին։ Սիտուելի բանաստեղծությունները, բանաստեղծական հմուտ տեխնիկայի և ոճի մանրակրկիտ ավարտի համար, բազմիցս գովվել են քննադատների կողմից։
Ստեղծագործություններ
Էդիթ Սիտուելը մի շարք բանաստեղծական հավաքածուների հեղինակ էր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլիացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Անգլիացի բանաստեղծուհիներ Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Անգլերեն գրականություն Կատեգորիա:20-րդ դարի գրականություն Կատեգորիա:Էսսե Կատեգորիա:Բրիտանացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Անգլիացի կին գրողներ Կատեգորիա:Անգլիացի գրականագետներ Կատեգորիա:Անգլիացի արձակագիրներ
Կոլորադո (գետ)
Կոլորադո, գետ ԱՄՆ-ում և Մեքսիկայում։ Սկիզբ է առնում Ժայռոտ լեռներից, թափվում Խաղաղ օվկիանոսի Կալիֆոռնիական ծոցը։ Առաջացնում է խորը (մինչև 1800 մ) կանիոններ։ Երկարությունը 2330 կմ. նավարկելի է գետաբերանից 228 կմ։ Կոլորադոյի վրա կառուցվել են Հուվեր (Բոուլդեռ Դամ), Գլեն Կանիոն Դամ խոշոր ՀԷԿ-երը։
Անվանում
Անվանումն իսպաներեն է (Colorado). բառացի նշանակում է «կարմիր, ներկված» (նկատի է ունեցված կանիոնների ողողահարվող կավերից ջրի ստացած կարմրավուն երանգը)։
Վաչագան (գյուղ)
Վաչագան, գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Սյունիքի մարզի Կապանի տարածաշրջանում, Կապան քաղաքից մոտ 6 կմ հարավ-արևմուտք, Խուստուփ լեռան ստորոտին, Վաչագան գետի ակունքի մոտ։
Նախկինում ընդգրկված է եղել Ցարական Ռուսաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։ 1930-ական թթ. Վաչագան Վերինը և Վաչագան Ներքինը ձուլվեցին, իսկ հետագայում երկուսը միասին մտել են Կապանի շրջանագծի մեջ մեկ անվան տակ՝ Վաչագան ։
Պատմություն
Համագյուղացիների հուշերից օգտվելով, Հրաչ Նուրիջանյանը «Վաչագան» գրում հայտնում է, որ շրջակա փոքր բնակավայրերից ձևավորվել է գյուղը։ Այդ բնակավայրն էին Քոլը, Պեյին ձորը, Ղուրչիկը, Ղրբանցը։ Մի առաջնորդ Վաչագան անունով հավաքել է այդ բնակավայրերի բնակիչներին, նրանց բնակեցրել այս գեղատեսիլ ու անառիկ վայրում և կոչել իր անունով։
Գյուղը անվանի գերդաստանների հայրենիք է այստեղ հիմնավորվել ու գործել են Նուրիջանյանները, Վեզիրյանները, Ղազարյանները, Ղոնյանները, Նազարեթյանները։ Նուրիջանյանները հայտնի առևտրականներ են եղել, նրանց քարավանները հասել են Միջին Ասիա, Հյուսիսային Կովկաս ։
1878 թվականից գյուղում գործել է մասնավոր դպրոց։ Դասերը ընթանում էին Ալեքսանդր Նուրիջանյանի տանը։ Ուսումը վաչագանցիների համար հրատապ պահանջ էր դարձել. յուրաքանչյուր վաչագանցի հետևում էր լուսավորության գործին, ցանկանում կրթություն ստանալ։ Գյուղացիներից մեկը դպրոց կառուցելու համար գյուղի հարավային մասում նվիրեց մի կտոր հողաբաժին։
1913 թվականին եկեղեցու ունեցած 2500 ռուբլով բաքվաբնակ Փարսադան Նուրիջանյանի նախաձեռնությամբ և հոգաբարձուների խորհրդի հանգանակած միջոցներով շահագործման հանձնվեց դպրոցի մասնաշենքը։ Նոր մասնաշենքը 1927 թվականին կառուցվեց իրանաբնակ վաչագանցի Արսեն Նուրիջանյանի միջոցներով ։
Ըստ Ղևոնդ Ալիշանի, նոր հարկացուցակով (1781 թ.) Վաչագանը Տաթևի վանքին տալիս էր 2200 դահեկան պտղի հարկ ։
Պոչինոկ (գյուղ, Դուխովշչինսկի շրջան)
Պոչինոկ (Починок), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Դուխովշչինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 12 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Դուխովշչինսկի շրջանի բնակավայրեր
Իսետսկոե (գյուղ, Իսետսկի շրջան)
Իսետսկոե (Исетское), գյուղ Ռուսաստանի, Տյումենի մարզի Իսետսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Տյումենի մարզի Իսետսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1650 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ալիսը հրաշքների աշխարհում (ֆիլմ, 1985)
«Ալիսը հրաշքների աշխարհում», կինոֆիլմ, Լուիս Քերոլի «Ալիսը Հրաշքների աշխարհում» (1864) և «Ալիսը Հայելու աշխարհում» գրքերի 1985 թվականի էկրանավորումը։ Ստեղծվել է որպես հայտնի դերասանների մասնակցությամբ երկմասանոց հեռուստաֆիլմ և հնարավորինս մոտ է բնօրինակ տեքստին։
Դիպաշար
Ալիսը յոթնամյա աղջնակ է, նա դեռևս ցածրահասակ է և երբեմն երեխայավարի լացում է։ Այդ իսկ պատճառով մեծերը հրաժարվում էին նրա հետ շփվել ինչպես հավասար. ավագ քույրը քիթը ցցում է, իսկ մայրը չի հրավիրում մեծերի հետ թեյախմության։ Մի անգամ, հետևելով փափկամորթ պարոն Ճագարին, Ալիսը ցատկում է նրա բույնը և հայտնվում հեքիաթային աշխարհում...
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1985 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ընտանեկան ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան հեռուստաֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան արկածային ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի ֆիլմեր Կատեգորիա:Լոս Անջելեսում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ընտանեկան ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Վեպերի էկրանավորումներ Կատեգորիա:Columbia Pictures ֆիլմեր Կատեգորիա:Ալիսը հրաշքների աշխարհում գրքի էկրանավորումներ
Պոլ Էմիլ Լեկոք դը Բուաբոդրան
Պոլ Էմիլ Լեկոք դը Բուաբոդրան (Paul-Émile Lecoq de Boisbaudran, ), ֆրանսիացի քիմիկոս, Փարիզի ԳԱ թղթակից անդամ (1878)։ Սպեկտրային վերլուծության եղանակով ուսումնասիրել է բազմաթիվ միներալներ։ Հայտնաբերել է գալիում (1875), սամարիում (1879) և դիսպրոզիում (1886) քիմիական տարրերը։
Հետաքրքիր փաստեր
Լեկոկ դը Բուաբոդրանը, ստանալով գալիումը որպես ազատ մետաղ, այն անվանել է իր հայրենի երկրի` Ֆրանսիայի անունով, որի լատիներեն անվանումն էր Գալիա (լատ.՝ Gallia)։ Ավելի ուշ մեղադրանքներ են հնչել, թե նա քիմիական տարրն անվանել է իր անունով, քանի որ նրա անունը` Լեկոկ, նույն կերպ է հնչում, ինչ ֆր.՝ le coq` «աքաղաղ» բառը։ Այդպես է թարգմանվում նաև լատ.՝ gallus բառը։ Սակայն նա պնդել է, որ այդպիսի մտադրություն չի ունեցել ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քիմիկոսներ Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆիզիկոսներ
Բատագուասու
Բատագուասու (Bataguassu), համայնք Բրազիլիայում՝ Մատու Գրոսու դու Սուլ նահանգի կազմում։ Գտնվում է Մատու Գրոսու դու Սուլ նահանգի հյուսիսարևելյան մասում։ Բնակչությունը կազմում է 18 679 մարդ՝ 2007 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 2 416,718 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում է՝ 7,73 մարդ/կմ2։
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1953 թվականի դեկտեմբերի 11-ին։
Վիճակագրություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Մատու Գրոսու դու Սուլ նահանգի բնակավայրեր
Կոլորադո (գետ Տեխասում)
Կոլորադո, գետ ԱՄՆ-ի հարավում, Տեխաս նահանգում։ Սկիզբ է առնում Լյանո-Էստակադո սարավանդում, թափվում Մեքսիկական ծոցը։ Երկարությունը 1450 կմ։ Կոլորադոյի ափին է Օսթին քաղաքը ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գետեր Կատեգորիա:Մեքսիկական ծոցի ավազանի գետեր
Վերին Պրիսկի
Վերին Պրիսկի, Կազյոլի տարածաշրջան,Կալուգայի շրջան, մտնում է «Սիլո Պոպոլևո» տարածքի մեջ։
Աշխարհագրական դիրք
Տեղակայված է Ներքին Պրիսկիից մոտավորապես 3 կմ հյուսիս-արևմուտք։
Բնակչություն
2010 թվականի տվյալներով Վերին Պրիսկիյում բնակվում էր ընդամենը 12 մարդ ։
Կաստիլիոնե դեի Պեպոլի
Կաստիլիոնե դեի Պեպոլի (Castiglione dei Pepoli), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Էմիլիա Ռոմանիա մարզի Բոլոնյա գավառում ։
Բնակչությունը 5957 մարդ է (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 91 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 66 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 40035, հեռախոսային կոդ՝ 0534։
Կոմունայի հովանավորն է Սուրբ Լավրենտին։ Տոնը նշվում է օգոստոսի 10-ին։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էմիլիա Ռոմանիայի քաղաքներ
Ռուդոլֆ Խառատյան
Կենսագրություն
1966 թվականին ավարտել է Երևանի պարարվեստի ուսումնարանը՝ Մաքսիմ Մարտիրոսյանի արվեստանոցը։ Ավարտել է նաև Մոսկվայի թատերական արվեստների ինստիտուտի մագիստրատուրան՝ ստանալով խորեոգրաֆի և բեմադրիչի մասնագիտություն։ Սովորել է Սանկտ Պետերբուրգի Վագանովայի անվան բալետի ակադեմիայում (պարուսույց Ա.Պուշկինի մոտ)։ 1967-1990 թվականներին եղել է Երևանի Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի առաջատար մենապարող, Մոսկվայի Մեծ թատրոնի և ռուսական բալետի աստղերի հետ շրջագայել է ողջ աշխարհով։ 1979-1991 թվականներին ղեկավարել է Հայաստանի կամերային բալետի գեղարվեստական բաժինը, 1973-1979 թվականներին` Երևանի գեղագիտական կենտրոնի պարի բաժինը։ 1999 թվականից ԱՄՆ-ի Վաշինգտոն քաղաքի «Արքա» բալետի հիմնադիրն ու գեղարվեստական ղեկավարն է։
Դասավանդել է Մարիինյան թատրոնի բալետային խմբին (Վաշինգթոն), American Ballet Theatre-ին, Washington Ballet-ին, Tulsa բալետին, Բրազիլիայի երիտասարդական բալետային խմբին, Դեբրա Քոքեր Պարային խմբին և Հյուսիսային Կարոլինայի արվեստի դպրոցում։ Մաստեր-կլասներ է անցկացրել այնպիսի խմբերի հետ, ինչպիսիք են՝ Վաշինգթոնի Դյուք Էլինգտոնի անվան արվեստի դպրոցում, Բալտիմուրի Փիբոդի կոնսերվատորիայի բալետի բաժնում, Կանադայի Մոնրեալ քաղաքի Les Ballets Classic du Montreal և Ballet Divertimento բալետների հետ։ 1991-1994 թվականներին դասավանդել է Վաշինգտոնի Կիրովի բալետային ակադեմիայում, իսկ Washington Ballet School-ում 1994-2007 թվականներին եղել է դասական պարերի գլխավոր պարուսույցը։ Նրա ղեկավարությամբ իր ուսանողները հռչակավոր միջազգային բալետային մրցույթներում դարձել են մեդալակիրներ։ Նրա մեծաթիվ սաներն այժմ պարում են աշխարհի լավագույն բալետային խմբերի հետ։ Դասավանդում է Ստրատմորի City Dance Centre-ում։
Շուրջ 100 աշխատանքերի հեղինակ է, որոնք տարածվում են ավանգարդ-էքսպերիմենտալից մինչև դասական։ 2008 թվականին Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնում բեմադրել է մեկ գործողությամբ երկու բալետներ։ 2008 թվականին հրավիրվել է Վաշինգտոնում կայացած Dance Critics of America կոնֆերանսին՝ որպես խոսնակ։ 2009 թվականին հրավիրվել է Վաշինգտոնի «Շեքսպիր» թատրոն՝ դասախոսություն կարդալու և ցուցադրելու դասական պարի շարժումները ։ Զբաղվել է նաև գեղանկարչությամբ։ 7 տարեկան հասակից նկարել է։ Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել ԱՄՆ-ում, Կանադայում, մասնակցել է տարբեր ցուցահանդեսների Իտալիայում, Ռուսաստանում, Եգիպտոսում և այլուր։ Արժանացել է բազմաթիվ մրցանակակների, մեդալների։ 1974 թվականին արժանացել է Հայաստանի վաստակավոր, 2012 թվականին` ժողովրդական արտիստի կոչման։
Դերապարեր
Լավագույն դերապարերից են՝
Նկարչություն
Զբաղվել է նկարչությամբ։ 7 տարեկան հասակից նկարել է։ Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել ԱՄՆ-ում, Կանադայում, մասնակցել է տարբեր ցուցահանդեսների Իտալիայում, Ռուսաստանում, Եգիպտոսում և այլուր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ բալետի արտիստներ Կատեգորիա:Հայ պարուսույցներ Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ Կատեգորիա:ՀՀ ժողովրդական արտիստներ Կատեգորիա:Երևանի պարարվեստի ուսումնարանի շրջանավարտներ
Գանձակի միջազգային օդանավակայան
Գանձակի միջազգային օդանավակայան (Gəncə Beynəlxalq Hava Limanı) եղել է Ադրբեջանի մեծությամբ երկրորդ քաղաք Գանձակը և հարակից բնակավայրերը սպասարող միջագային օդանավակայան  ։
Ադրբեջանի ռազմաօդային ուժերի համար ծառայել է նաև որպես ռազմական օդանավակայան։ Հայ-ադրբեջանական պատերազմի ընթացքում օգտագործվել է նաև Թուրքիայի ռազմաօդային ուժերի կողմից թուրքական F-16 կործանիչների միջոցով Հայաստանի տարածքը ռմբակոծելու նպատակով։ 2020 թվականի հոկտեմբերի 4-ին՝ Արայիկ Հարությունյանը հայտնել էր, որ Արցախի պաշտպանության բանակը հրթիռ է արձակել Գյանջայի ռազմական օդանավակայանի ուղղությամբ ։ Ադրբեջանական կողմը հերքել է այս պնդումը ։
Բնութագիր
Օդանավակայանը գտնվել է ծովի մակարդակից միջինը 330 մ բարձրության վրա, ունեցել է մեկ թռիչքուղի ։
Ծանոթագրություներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի օդանավակայաններ Կատեգորիա:Գանձակ
Կոզարսկա Դուբիցա (համայնք)
Կոզարսկա Դուբիցա համայնք (Општина Козарска Дубица), համայնք Բոսնիա և Հերցեգովինայի Սերբական Հանրապետություն վարչական կազմավորման հյուսիսարևմտյան հատվածում։ Վարչական կենտրոնը Կոզարսկա Դուբիցա քաղաքն է։
Բնակչություն
Ըստ 2013 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ համայնքի բնակչությունը կազմում է 23074 մարդ ։
Բնակավայրեր
Համայնքի կազմի մեջ է մտնում 61 բնակավայր, որոնց թվում է Կոզարսկա Դուբիցա քաղաքը ։
Անդրհորդանանի էմիրություն
Անդրհորդանանի էմիրություն (إمارة شرق الأردن, բառացի՝ Արևելյան Հորդանանի Էմիրություն ), բրիտանական պրոտեկտորատ, որը հիմնադրվել է 1921 թվականի ապրիլի 11-ին և գոյություն ունեցավ մինչև 1946 թվականը՝ պաշտոնական անկախության ձեռքբերումը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմում Օսմանյան կայսրության պարտությունից հետո Անդրհորդանանի տարածաշրջանը կառավարվում էր Թշնամու օկուպացված տարածքների վարչակազմի (ԹՕՏՎ) կողմից․ մինչև բրիտանական զորքերի դուրս բերելը 1919 թվականին այս տարածաշրջանը դե ֆակտո ձեռք բերեց անկախություն որպես Հաշիմյան Սիրիայի արաբական թագավորության մի մաս, որը հիմնականում ներառում էր ժամանակակից Սիրիայի և Հորդանանի տարածքները։ Անդրհորդանանը դարձավ ոչ մեկի հող 1920 թվականի հուլիսին Մայսալունի ճակատամարտից հետո , որի ժամանակ բրիտանացիները հարևան Մանդատային Պաղեստինից որոշեցին խուսափել «այս տարածաշրջանի և Պաղեստինի միջև որևէ հստակ կապից» ։ Աբդուլլահը մտավ այս տարածաշրջան 1920 թվականի նոյեմբերին՝ շարժվելով դեպի Ամման 1921 թվականի մարտի 2-ին։ Ավելի ուշ նույն ամսում գագաթնաժողով գումարվեց բրիտանացիների հետ, որի ժամանակ եկան համաձայնության, որ Աբդուլլահ բին Հուսեյնը կկառավարի տարածքը բրիտանական Պաղեստինի մանդատի հովանավորության ներքո՝ ամբողջական ինքնավար կառավարման համակարգով։ Հաշիմյան դինաստիան կառավարել է պրոտեկտորատը, ինչպես նաև հարևան Մանդատային Իրաքը և Հիջազի թագավորությունը։ 1946 թվականի մայիսի 25-ին էմիրությունը դարձավ «Անդրհորդանանի Հաշիմյան Թագավորություն»՝ հասնելով ամբողջական անկախության 1946 թվականի հունիսի 17-ին, երբ Լոնդոնի պայմանագիրը վավերացվեց Ամմանում։ 1949 թվականին այն սահմանադրորեն վերանվանավեց Հորդանանի Հաշիմյան Թագավորություն կամ պարզապես Հորդանան։
Նախապատմություն
1915 թվականի հուլիսից մինչև 1916 թվականի մարտ 10 նամակների շարքով միմյանց հետ փոխանակվել են Մեքքայի շարիֆ Հուսեյն բին Ալին և Եգիպտոսում բրիտանական բարձրագույն հանձնակատար Հենրի ՄաքՄահոնը։ Նամակների մեջ՝ հատկապես 1915 թվականի հոկտեմբերի 24-ին գրված նամակում, բրիտանական կառավարությունը համաձայնվում է պատերազմից հետո ճանաչել արաբների անկախությունը, փոխարենը Մեքքայի շարիֆը պետք է սկսի արաբական ապստամբություն Օսմանյան կայսրության դեմ։
Գրեթե միևնույն ժամանակ մեկ այլ գաղտնի համաձայնագիր էր քննարկվում Միացյալ Թագավորության և Ֆրանսիայի միջև՝ Ռուսական կայսրության և Իտալիայի համաձայնությամբ, որպեսզի սահմանվի ազդեցության ոլորտները Օսմանյան կայսրության վերջնական բաժանման դեպքում։ Հիմնական բանակցությունները, որը հանգեցրեց համաձայնագրին, տեղի են ունեցել 1915 թվականի նոյեմբերի 23-ից մինչև 1916 թվականի հունվարի 3-ը, երբ բրիտանացի և ֆրանսիացի դիվանագետներ Մարկ Սայքսը և Ֆրանսուա Ժորժ-Պիկոն ստորագրեցին հուշագիր։ Համաձայնագիրը վավերացվել է իրենց համապատասխան կառավարությունների կողմից 1916 թվականի մայիսի 9-ին և 16-ին։ Համաձայնագրով բրիտանական կառավարման տակ անցան ժամանակակից Իսրայելի ու Պաղեստինի հարավը, Հորդանանը, Իրաքի հարավը և լրացուցիչ փոքր տարածք, որն ընդգրկում էր Հայֆա և Աքքա նավահանգիտները, որպեսզի ելք ունենային դեպի Միջերկրական ծով ։ Պաղեստինյան տարածաշրջանը անցնելու էր «միջազգային կառավարման»։ Պատերազմից կարճ ժամանակ անց Ֆրանսիան Բրիտանիային զիջեց Պաղեստինը և Մոսուլը։ Աշխարհագրական տարածքը, որը հետագայում դարձավ Անդրհորդանանը, անցավ Բրիտանիային ։
Ուշ օսմանյան տիրապետություն
Օսմանյան կայսրության օրոք Անդրհորդանանի մեծ մասը մտնում էր Սիրիայի վիլայեթի ՝ հիմնականում Հաուրանի և Մաանի սանջակների կազմում։ Անդրհորդանանի հյուսիսային բնակիչները ավանդաբար կապված էին Սիրիայի հետ, իսկ Անդրհորդանանի հարավային բնակիչները՝ Արաբական թերակղզու հետ։ Անդրհորդանան անունով հայտնի օսմանյան շրջան չկար, կային Աջլունի, ալ-Բալքայի, ալ-Քարակի և Մաանի շրջանները ։ 19-րդ դարի երկրորդ կեսին թանզիմաթը հիմք դրեց այդ տարածքում պետության ձևավորմանը ։ Հիջազի երկաթուղին ավարտվեց 1908 թվականին և մեծապես նպաստեց հաջի ուխտագնացությանը Դամասկոսից սիրիական ճանապարհով՝ ինչպես նաև ընդլայնելով օսմանյան ռազմական և վարչական տարածքը դեպի հարավ ։
Արաբական ապստամբություն և Սիրիայի թագավորություն
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Անդրհորդանանում տեղի ունեցան օսմանյան իշխանության դեմ Արաբական ապստամբության կռիվների մեծ մասը։ Բրիտանական բանակի սպա Լոուրենսի աջակցությամբ Մեքքայի շարիֆ Հուսեյն բին Ալին առաջնորդեց հաջող հեղաշրջում, ինչը հանգեցրեց կայսրության մասնատմանը։ Օսմանյան զորքերը ստիպված դուրս բերվեցին Ակաբայից 1917 թվականին Ակաբայի ճակատամարտից հետո։ 1920 թվականի մարտին Ֆեյսալ բին Հուսեյնը Դամասկոսում հայտարարեց Սիրիայի Հաշիմյան Թագավորության անկախություն, որի մեծ մասը հետագայում դարձավ Անդրհորդանանը։ Այս նույն ժամանակ Անդրհորդանանի նոսր բնակեցված հարավային հատվածը հայտարարվեց իրենցը և՛ Ֆայսալի Սիրիայի կողմից, և՛ իր հոր Հիջազի թագավորության կողմից ։ Ապրիլին Սան Ռեմոյի գագաթաժողովում Ֆրանսիային և Բրիտանիային մանդատների տրամադրումից հետո բրիտանացիներտ Հերբերտ Սամուելին նշանակեցին բարձրագույն հանձնակատար Պաղեստինում։ Վերջինիս մեջ մտնում էր Հորդանանի արևմուտքը։
Ճանապարհ դեպի էմիրություն
Մայսալունի ճակատամարտում ֆրանսիացիները Սիրիայի թագավորությունը կործանելուց հետո Անդրհորդանան կարճ ժամանակով դարձավ ոչ մեկի հող ։ 1920 թվականի օգոստոսին Հերբերտ Սամուելի՝ բրիտանական տարածքները ընդլայնելու և Անդրհորդանանն էլ իր վարչական կառավարման տակ անցնելու առաջարկը մերժվեց։ Բրիտանիայի արտգործնախարար Լորդ Քերզոնը առաջարկեց, որ փոխարենը Անդրհորդանանում բրիտանական ազդեցությունը պետք է ներկայացված լիներ մի քանի քաղաքական գործիչներով՝ առանց ռազմական ներկայության, և քաջալերեն ինքնակառավարումը՝ տալով խորհուրդներ տեղական առաջնորդներին։ Քերզոնի հրամանին հետևելով՝ Սամուելը հանդիպում հրավիրեց Անդրհորդանանի առաջնորդների հետ, որտեղ նա ներկայացրեց տարածաշրջանում բրիտանական ծրագրերը։ Տեղական առաջնորդները հայտնեցին, որ Անդրհորդանանը չի անցնելու պաղեստինյան վարչակազմի ենթակայության տակ, և որ զինաթափում կամ զորահավաք չի լինելու։ Սամուելի պայմանները ընդունվեցին, նա վերադարձավ Երուսաղեմ՝ թողնելով կապիտան Ալեք Կիրկբրիդին՝ որպես Բրիտանիայի ներկայացուցիչ Հորդանանի արևելքում, մինչև 1920 թվականի նոյեմբերի 21-ին Աբդուլլահը՝ գահընկեց թագավոր Ֆեյսալի եղբայրը, ներխուժեց Մաան Հիջազի Ութայբահ ցեղի 300 տղամարդկանց հետ միասին։ Առանց ընդդիմության հանդիպելու Աբդուլլահը և իր զորքը արդյունավետորեն գրավեցին Անդրհորդանանի մեծ մասը 1921 թվականի մարտին ։
Հարաբերությունները Պաղեստինի հետ
1921 թվականի սկզբին՝ Կահիրեի գագաթաժողովից առաջ, Գաղութային գրասենյակի Մերձավոր Արևելքի դեպարտամենտը իրավիճակը շարադրեց այսպես․
1921 թվականի մարտին Կահիրեի գագաթաժողովը հրավիրվել էր այն ժամանակվա Բրիտանիայի գաղութային քարտուղար Ուինսթոն Չերչիլ։ Քանի որ Պաղեստինի և Իրաքի մանդատները տրվել էին Բրիտանիային, Չերչիլը ցանկացավ խորհրդակցել Մերձավոր Արևելքի մասնագետների հետ։ Ի պատասխան իր հրավերին՝ Գերտրուդ Բելլը, Փերսի Կոքսը, Լոուրենս Արաբացին, Կինահան Կորնուալլիսը, Առնոլդ Ուիլսոնը, Իրաքի պաշտպանության նախարար Ջաֆար ալ-Ասկարին, Իրաքի ֆինանսների նախարար Սասուն Էֆենդին և ուրիշները հավաքվեցին Կահիրեում։ Լրացուցիչ քննարկվող հարց էր Անդրհորդանանում որդեգրվող քաղաքականությունը, որպեսզի կանխվեր բրիտանական ազդեցության գոտում հակաֆրանսիական ռազմական գործողությունները։ Գագաթաժողովի երկու կարևոր որոշումներն էին Իրաքի գահին առաջադրել էմիր Ֆեյսալ իբն Հուսեյնը (ով դարձավ Ֆեյսալ I), իսկ Անդրհորդանանի (ներկայումս՝ Հորդանան) էմիրության գահին՝ իր եղբայր Աբդուլլահ իբն Հուսեյնին (ով դարձավ Աբդուլլահ I)։ Գագաթաժողովում տրվեց բրիտանական վարչակազմի քաղաքական նախագիծը և՛ Իրաքում, և՛ Անդրհորդանանում, և այս երկու շրջաններում Հուսեյն բին Ալիի որդիներին առաջարկելով՝ Չերչիլը հայտարարեց, որ պատերազմի ժամանակ արաբներին Բրիտանիայի տված խոստումների ոգին կարող է կատարվել։ Երուսաղեմում Չերչիլի ևԱբդուլլահի միջև հետագա քննարկումներից հետո փոխադարձ համաձայնություն ձեռք բերվեց, որ Անդրհորդանանը կներառվի Պաղեստինի մանդատային տարածքի մեջ՝ որպես Պաղեստինից առանձին արաբական երկիր՝ պայմանով, որ այն սկզբում վեց ամսվով կլինի էմիր Աբդուլլահի անվանական կառավարման ներքո, և որ մաս չի կազմի հրեական ազգային տան   ։ Աբդուլլահը նշանակվեց Անդրհորդանանի էմիր 1921 թվականի ապրիլին ։
Հիմնադրում
Հաշիմյան էմիր Աբդուլլահը՝ պատերազմի ժամանակ Բրիտանիայի արաբ դաշնակից Հուսեյն բին Ալիի երկրորդ որդին, բազմեց Անդրհորդանանի գահին։ Պաղեստինի մանդատի կիրառելի մասերը նշված էին 1922 թվականի սեպտեմբերի 16-ի որոշման մեջ, որը նախատեսում էր Անդրհորդանանի առանձին վարչակազմ։ Տարածաշրջանի կառավարությունը ձևավորվել է Աբդուլլահի՝ Իրաքի թագավոր Ֆեյսալի I-ի եղբոր կողմից, ով Ամմանում էր 1921 թվականի փետրվարից։ Բրիտանիան ճանաչեց Անդրհորդանանին՝ որպես անկախ կառավարություն, 1923 թվականի մայիսի 15-ին և աստիճանաբար հրաժարվեց վերահսկողությունից՝ սահմանափակվելով միայն ֆինանսական, ռազմական և արտաքին քաղաքական հարցերով։ Սա ազդեց ռևիզիոնիստական սիոնականության նպատակների վրա, որը ձգտում էր ստեղծել հրեական պետություն Հորդանանի երկու ափերին։ Շարժումը հայտարարեց, որ սրանով Անդրհորդանանը կտրվեց Պաղեստինից և փոքրացավ  տարածքը, որի վրա պետք է ստեղծվեր ապագա հրեական պետությունը ։
Սահմաններ
Անդրհորդանանի և Արաբիայի միջև հարավային սահմանը ռազմավարական նշանակություն ուներ Անդրհորդանանի համար, քանի որ Ակաբայի նավահանգստով ելք ունի դեպի ծով՝ խուսափելով դեպի ծով ելք չունեցող երկիր լինելուց։ Մաան-Ակաբայի հարավային շրջանը, որը ուներ մեծ տարածք, սակայն 10000-ից քիչ բնակչություն, կառավարվում էր ԹՕՏՎ Արևելքի (ավելի ուշ Սիրիայի Արաբական Թագավորություն, իսկ հետագայում Մանդատային Անդրհորդանան) կողմից և հռչակվեց Հիջազի թագավորության կողմից։ ԹՕՏՎ Արևելքում Ֆայսալը նշանակվեց կայմակամ (կամ փոխկառավարիչ) Մաանում, այնուհետև կայմակամ Ակաբայում, ով «արհամարհում էր և՛ Հուսեյնին Մեքքայում, և՛ Ֆեյսալին Դամասկոսում», Հուսեյնը հանձնարարել էր իր իշխանությունը տարածել Մաանի վրա։ Տեխնիկական այս վեճը որևէ բաց առճակատման չհանգեցրեց, և Հիջազի թագավորությունը դե ֆակտո իր իշանություն տարածեց Մաանի վրա, այն բանից հետո, ինչ ֆրանսիացիները ոչնչացրեցին Ֆեյսալի վարչակազմը։ 1924-1925 թվականներին Հիջազի Սաուդների կողմից գրավելուց հետո Հուսեյնի բանակը փախավ Մաանի շրջան, որը այդ ժամանակ պաշտոնապես հայտարարվել էր Աբդուլլահի Անդրհորդանանի կողմից բռնակցված։ Իբն Սաուդը համաձայնել է ընդունել այս դիրքավորումը 1927 թվականի Ջիդդայի պայմանագրով։
Նեգևի շրջանը կցվեց Պաղեստինին 1922 թվականի հուլիսի 10-ին։ Աբդուլլահը 1922 թվականի վերջին և նորից 1925 թվականին խնդրեց, որպեսզի Նեգևը կցել Անդրհորդանանը, բայց այն մերժվեց։
Անդրհորդանանի և Իրաքի միջև արևելյան սահմանը համարվում էր ռազմավարական՝ կապված նախատեսվող Քիրքուք-Հայֆա նավթամուղի շինարարության հետ։ Շինարարությունը սկսվել է 1922 թվականի դեկտեմբերի 2-ին՝ Ուքրեյրի պայմանագրով, որի կողմերից մեկը չի եղել Անդրհորդանանը, որը կնքվել է Իրաքի և Նեջդի միջև։
Ֆրանսիան 1921 թվականին Սիրիայից Ռամթայի շրջանը փոխանցեց Անդրհորդանանին ։
Թագավորության հիմնադրում
1927 թվականին Ազգերի լիգայի Մշտական մանդատների հանձնաժողովի տասնմեկերորդ նստաշրջանին Ջոն Շաքբուրգը Անդրհորդանանի կարգավիճակի վերաբերյալ ասել էր․
1928 թվականի պայմանագիր
Վարչական գորածառույթների մեծ մասի փոխանցումը տեղի ունեցավ 1928 թվականին՝ ներառյալ Անդրհորդանանում բարձրագույն հանձնակատարի պաշտոնի ստեղծումը։ Մանդատի կարգավիճակը չի փոխվել Միացյալ Թագավորության և Էմիրության միջև 1928 թվականի փետրվարի 20-ի պայմանագրով ։ Այն ճանաչեց Անդրհորդանանի անկախ կառավարության գոյությունը և սահմանեց ու սահմանափակեց իր լիազորությունները ։
Անդրհորդանանը մնաց բրիտանական վերահսկողության տակ մինչև Առաջին անդրհորդանանյան պայմանագրի կնքումը 1928 թվականին։ Անդրհորդանաը անվանականորեն անկախացավ, թեև բրիտանացիները դեռևս պահպանում էին ռազմական ներկայությունը և արտաքին գործերի ու ֆինանսական վերահսկողությունը էմիրության վրա։ Սա չբավարարեց Անդրհորդանանի՝ լիովին ինքնիշխան ու անկախ պետություն ունենալու պահանջները, ինչը հանգեցրեց Անդրհորդանաի պայմանագրի նկատմամբ համատարած դժգոհության՝ ստիպելով նրանց դիմել ազգային գագաթաժողովի (1928 թվականի հուլիսի 25)՝ պայմանագրի հոդվածները ուսումնասիրելու և քաղաքական գործողությունների ծրագիր ընդունելու համար ։
1946 թվականի անկախություն
1946 թվականի հունվարի 17-ին Մեծ Բրիտանիայի արտաքին գործերի նախարար Էռնեստ Բևինը Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր ասամբլեայում իր ելույթի ժամանակ հայտարարեց, որ բրիտանական կառավարությունը մտադիր է մոտ ապագայում քայլեր ձեռնարկել Անդրհորդանանը՝ որպես լիովին անկախ և ինքնիշխան պետություն դարձնելու համար։ Լոնդոնի պայմանագիրը ստորագրվել է բրիտանական կառավարության և Անդրհորդանանի էմիրի կողմից 1946 թվականի մարտի 22-ին, որով երկու երկրների խորհրդարանների կոզմից վավերացվելուց հետո կճանաչվեր Անդրհորդանանը՝ որպես անկախ պետություն։ Անդրհորդանանի մոտալուտ անկախությունը ճանաչվել է 1946 թվականի ապրիլի 18-ին Ազգերի լիգայի կողմից այդ կազմակերպության վերջին հանդիպման ժամանակ ։ 1946 թվականի մայիսի 25-ին Անդրհորդանանը դարձավ «Անդրհորդանանի Հաշիմյան Թագավորություն», որտեղ իշխող էմիրը դարձավ թագավոր։ Մայիսի 25-ը դեռ նշվում է որպես Անկախության օր Հորդանանում ։ 1949 թվականին երկրի պաշտոնական անունը փոխվեց «Հորդանանի Հաշիմյան Թագավորություն» ։
Երբ թագավոր Աբդուլլահը դիմեց նոր ձևավորված Միավորված ազգերի կազմակերպությանը անդամակցելու համար, իր դիմումը վետոյի իրավունքով մերժեց Խորհրդային Միությունը՝ նշելով, որ երկիրը դեռ բրիտանական վերահսկողությունից «ամբողջապես չի անկախացել»։ Սա հանգեցրեց մեկ այլ պայմանագրի 1948 թվականի մարտին, որով Բրիտանիան ինքնիշխանության վրա բոլոր սահմանափակումները վերացնում է։ Չնայած սրան՝ Հորդանանը ՄԱԿ-ի ամբողջական անդամ չէր մինչև 1955 թվականի դեկտեմբերի 14-ը։
Անդրհորդանանը ՄԱԿ-ին անդամակցելու համար դիմեց 1946 թվականի հունիսի 26-ին ։ Լեհաստանի ներկայացուցիչն ասաց, որ ինքը չի վիճարկում Անդրհորդանանի անկախությանը, սակայն խնդրում է հայտը հետաձգել մեկ տարով՝ պատճառաբանելով, որ Ազգերի լիգայի դաշնագրով պահանջվող իրավական ընթացակարգերը չեն իրականացվել։ Մեծ Բրիտանիայի ներկայացուցիչն արձագանքել է, որ Ազգերի լիգան արդեն հավանություն է տվել Անդրհորդանում մանդատի դադարեցմանը ։ Երբ հարցը դրվեց քվեարկության, Անդրհորդանանի դիմումը հավաքեց անհրաժեշտ ընդհանուր թվով ձայներ, սակայն վետո դրվեց Խորհրդային Միության կողմից, որը չհաստատեց անդամակցությունը որևէ երկրի, որի հետ դիվանագիտական հարաբերություններ չուներ  ։ Այս խնդիրը և նմանատիպ խնդիրները, որոնք առաջացել են Իռլանդիայի, Պորտուգալիայի, Ավստրիայի, Ֆինլանդիայի և Իտալիայի անդամակցության վետոների հետևանքով, մի քանի տարի և բազում քվեարկություններ պահանջեցին լուծելու համար ։ Հորդանանը վերջնականապես անդամակցեց 1955 թվականի դեկտեմբերի 14-ին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Articles containing Arabic-language text Կատեգորիա:Մերձավոր Արևելքի պատմական պետություններ Կատեգորիա:Category:Նախկին բրիտանական գաղութներ Կատեգորիա:Category:Ազգերի Լիգայի մանդատներ Կատեգորիա:Category:Հորդանանի պատմություն
Նուբարաշեն վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Երևան)
|}
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երևանի հուշարձանների ցանկեր
Կասպար Ֆրեյ
Կասպար Ֆրեյ (Kaspar Frey կամ Kaspar Fryg, մոտավորապես 1460/1470, Բադեն (Արգաու) - 1526   կամ 1527 ), շվեյցարացի մատենագիր և Բադենում, Ցյուրիխում և Սանկտ Գալլենում ծառայած պաշտոնյա, Շվաբյան պատերազմի (1499) և իտալական պատերազմների (1499-1511) արձակ տարեգրությունների հեղինակ։