cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ԵՊՀ աշխարհագրության և երկրաբանության ֆակուլտետ
Սոցիալ-տնտեսական աշխարհագրության ամբիոն
Ամբիոնն անցկացրել է սոցիալական, տնտեսական, աշխարհագրական, հայրենագիտական, բնօգտագործման, բնապահպանական, սերվիսի և զբոսաշրջության դասընթացներ։ Ուսանողները մասնագիտացել են հասարակական աշխարհագրության, բնօգտագործման և բնապահպանության, սերվիսի ուղղությամբ։ 2010 - 2011 ուսումնական տարում ամբիոնում սովորել են 13 ասպիրանտներ (որոնցից 12-ը` օտարերկրյա քաղաքացիներ, 4-ը` հայցորդներ)։
Երկրաֆիզիկայի ամբիոն
1966 թվականին Երկրաբանական ֆակուլտետում բացվեց օգտակար հանածոների հանքավայրերի որոնման և հետախուզման երկրաֆիզիկական մեթոդների ամբիոնը, որի առաջին վարիչն էր դոցենտ Հ. Վանցյանը։ Հետագայում ամբիոնի վարիչի պարտականությունները կատարեցինն Մ. Գրիգորյանը և Հ. Ավչյանը։ Ամբիոնում ուսումնասիրություններ են իրականացվում գրավիմագնիսահետախուզություն, էլեկտրահետախուզություն, սեյսմահետախուզություն, ռադիոմետրիա, սեյսմաբանություն և լեռնային ապարների ֆիզիկական հատկությունների որոշում բնագավառներում։ Գործում են համապատասխան լաբորատորիաներ, որտեղ կատարվում են գիտահետազոտական և կիրառական նշանակություն ունեցող աշխատանքներ։
1984-1993 թվականներին ամբիոնի վարիչ Հ. Ավչյանի ղեկավարությամբ ամբիոնում ստեղծվեց լեռնային ապարների ֆիզիկական հատկությունների ուսումնասիրման լաբորատորիան, որտեղ սկսվեցին ՀՀ տարածքում լայն տարածում ունեցող լեռնային ապարների ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների ուսումնասիրությունները։ Գիտահետազոտական աշխատանքներն ավելի ակտիվացան ինժեներական երկրաֆիզիկայի ուղղությամբ։ Գիտամեթոդական և կիրառական ուսումնասիրություններ իրականացվեցին հիդրոերկրաբանության, ճարտարագիտական երկրաբանության, սեյսմոշրջանացման, էկոլոգիական խնդիրներ լուծելու համար։
Քարտեզագրության և գեոմորֆոլոգիայի ամբիոն
Ամբիոնը ատեղծվել է 1968 թվականինին աշխարհագրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Ս. Բալյանի մասնակցությամբ։ Նա ամբիոնը ղեկավարել է մինչև 1997 թվականի հուլիսի 1-ը։ 1997 թվականի հուլիսի 1-ից մինչև 2014 թվականի հոկտեմբերի 1-ը ամբիոնը ղեկավարեց աշխարհագրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Վ. Բոյնագրյանը։
Բակալավրիատում գործում են «Քարտեզագրություն և կադաստրային գործ» մասնագիտությունը, իսկ բակալավրիատում սովորող աշխարհագետը երրորդ կուրսում կարող է ընտրել «Գեոմորֆոլոգիա» մասնագիտացումը։ Մագիստրատուրայում գործում է «Քարտեզագրություն և կադաստրային գործ» մասնագիտությունը, որը ներառում է «Քարտեզագրություն» և «Կադաստրային գործ», «Գեոմորֆոլոգիա» մասնագիտացումները։ Ասպիրանտուրան ունի «Գեոմորֆոլոգիա» մասնագիտացումը։
Ռեգիոնալ երկրաբանության, պետրոլոգիայի և օգտակար հանածոների ամբիոն
Ամբիոնը հիմնադրվել է 1949 թվականին` ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս Ա. Գաբրիելյանի ղեկավարությամբ։ Ամենասկզբում այն կոչվել է հնէաբանության և պատմական երկրաբանության, իսկ 1980 թվականից սկսած կոչվում է ռեգիոնալ և պատմական երկրաբանության ամբիոն։ Ամբիոնը ղեկավարել են պրոֆեսորներ Ա. Գաբրիելյանը (1949-1981), Հ. Սարգսյանը (1981-1997), Գ. Սիմոնյանը (1997-2005), Է. Խարազյանը (2005 թ-ից մինչ այժմ)։ Ամբիոնը զբաղվում է գիտահետազոտական մի շարք ուսումնասիրություններով, որոնց հիմնական ուղղություններն են Հայաստանի և հարակից տարածքների տեկտոնիկան, սեյսմատեկտոնիկան, Հայաստանի տարածքի շերտագրությունը, նորագույն հրաբխականությունը, երկրաբանական զարգացման պատմությունը և երկրաբանական քարտեզագրումը։ 1968 թվականին առաջին անգամ հրատարակվեցին Հայաստանի 1:500000 մասշտաբի տեկտոնական և ինտրուզիվ ֆորմացիաների քարտեզները՝ Ա. Գաբրիելյանի ղեկավարությամբ և Հ. Սարգսյանի մասնակցությամբ։ Դրանք հետագայում հիմք հանդիսացան սեյսմատեկտոնական, սեյսմաշրջանացման, մետաղագոյացման շրջանացման և այլ մասնագիտացված քարտեզների կազմման համար։ Կարևոր նշանակություն ունեցավ նաև Ալպ-Հիմալայան մարզի Կովկաս-Անատոլիական հատվածի տեկտոնական շրջանացման (Ա. Գաբրիելյան) և Հայաստանի սեյսմատեկտոնական և սեյսմաշրջանացման քարտեզների կազմումը (Ա. Գաբրիելյան, Հ. Սարգսյան, Գ. Սիմոնյան, Մ 1:500000)։ Դրանցում առանձնացվեցին սեյսմածին բեկվածքները, սեյսմաակտիվ զոնաները և ստացված տվյալները օգտագործվեցին քաղաքաշինության մեջ և հակասեյսմիկ շինարարական նորմերը մշակելիս ։
Սերվիսի ամբիոն
Սերվիսի ամբիոնը կազմավորվել է 2013 թվականի դեկտեմբերին։ Մինչ կազմավորումը, արդեն 2008 թվականին բացվել էր «սերվիս» մասնագիտությունը և այն 7 տարի գործում էր որպես առանձին մասնագիտություն։ Սերվիս մասնագիտության ուսանողները կարող են աշխատել հասարակությանը սպասարկող տարբեր առևտրա-տնտեսական՝ մասնավորապես զբոսաշրջային արդյունաբերության և սոցիալ-մշակութային ծառայությունների ձեռնարկություններում որպես կառավարիչներ, խորհրդատուներ, սպասարկող անձնակազմ։
Ջրաերկրաբանության և ճարտարագիտական երկրաբանության ամբիոն
Ամբիոնը ստեղծվել է 1934 թվականին՝ պրոֆեսոր Տ. Ջրբաշյանի նախաձեռնությամբ։ Տարբեր ժամանակներում ամբիոնը ղեկավարել են Հ. Ստեփանյանը, Ա. Ասլանյանը, Վ. Ավետիսյանը, Պ. Բոշնաղյանը, Վ. Հասրաթյանը, Ա. Անանյանը, Հ. Գյոլեցյանը, Է. Բարսեղյանը։ 2002 թվականից ամբիոնը ղեկավարում է դոցենտ Ս. Հայրոյանը։ Ամբիոնն ունի ընդհանուր երկրաբանության, հիդրոերկրաբանության, հիդրոերկրաքիմիայի, գրունտագիտության, գրունտների մեխանիկայի, ինժեներային երկրաբանության, լիթոլոգիայի լաբորատորիաներ և կաբինետներ։ Ներկայումս ամբիոնի ուսանողները մասնագիտանում են ջրաերկրաբան, ճարտարագետ-երկրաբան մասնագիտացումներով։
Սափարեթ
Սափարեթ (სეფარეთი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Իմերեթի մարզի Թերջոլայի շրջանում ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 109 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Թերջոլայի շրջան
Ֆիումիչելո
Ֆիումիչելո (Fiumicello), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Ֆրիուլի Վենետիկ Ջուլիա մարզի Ուդինե գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 4839 մարդ 2008 թվականի մարդահամարի տվյալների, բնակչության խտություն՝ 203 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 22 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 33050։ Հեռախոսային կոդ՝ 0431։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության աճը
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Շիրմոն
Շիրմոն (Chirmont), համայնք Ֆրանսիայի Պիկարդիա մարզի Սոմ գավառում ։
Բնակչությունը 2006 թվականի դրությամբ կազմում է 119 մարդ, բնակչության խտությունը` 15.16 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 7.85 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 100 կմ հյուսիս, Ամյեն քաղաքից 22 կմ հարավ։
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 77 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 61-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 16։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 79,2 %։ 61 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 56 անձ (28 տղամարդ և 28 կին)։ Գործազուրկ են եղել 5 անձ (3 տղամարդ և 2 կին)։ 16 անաշխատունակներից 4-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 7-ը` թոշակառուներ, իսկ 5-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Kiss
Քիսը (Kiss) ամերիկյան հարդ ռոք խումբ է Նյու Յորքից, որը կազմավորվել է 1973 թվականի հունվարին, Փոլ Սթենլիի, Ջին Սիմոնսի կողմից։ Խումբը հայտնի դարձավ իր զգեստավորման և դիմահարդարման համար, որը նրանց առանձնացնում էր 1970-ականների շատ խմբերից, հետագայում 1980-ականներին խումբը սկսեց ավելի քիչ օգտագործել հատուկ զգեստավորումն ու դիմահարդարումը։ Խմբի անձնակազմը շատ անգամներ է փոփոխության ենթարկվել սակայն հիմանկան անդամներ Փոլ Սթենլին և Ջին Սիմոնսը միշտ եղել են խմբում։
Խումբը վաճառել է ավելի քան 40 միլիոն ալբոմ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում, և ավելի քան 100 միլիոն ալբում ամբողջ աշխարհում, և դարձել է բոլոր ժամանակների ամենաշատ վաճառված արտիստներից մեկը : Խումբն առավել հայտնի է իր նախնական կազմով՝ Փոլ Սթենլի վոկալ, ռիթմ կիթառ, Ջին Սիմոնս բաս կիթառ, վոկալ, Էյս Ֆրեհլի կիթառ, վոկալ և Փիթեր Քրիս հարվածային գործիքներ, վոկալ։ Փիթեր Քրիսը խումբը լքեց 1980 թվականին ձայնագրված «Unmasked» ալբոմից հետո, իսկ Ֆրեհլին 1981 թվականին թողարկված «Music from «The Elder» ալբոմից հետո։ Հետագայում խմբի հիմնական անդամները կրկին միացան 1996 թվականին, որպեսզի կազմակերպեն «Alive» համաշխարհային թուռը։
2014 թվականի ապրիլի 10-ին խումբը ընդգրկվեց Ռոքնռոլի փառքի սրահ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոք խմբեր Կատեգորիա:Երաժիշտներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:1973 հիմնադրված երաժշտական խմբեր
Հայաստանի Հանրապետության Կառավարություն (այլ կիրառումներ)
Հայաստանի Հանրապետության Կառավարություն, կարող է վերաբերել՝
Անանիա Սուլթանշահ
Անանիա Պավելի Սուլթանաշահ, հայ հասարակական և մշակութային գործիչ։
Միքայել Նալբանդյանի մտերիմն ու գաղափարակիցը։
Կենսագրություն
Ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը (1861), որպես բժիշկ պաշտոնավարել Ղզլարում։ 1859 թվականին, «Հյուսիսափայլի» N 10 ամսատետրակում (էջ 774-805) տպագրվել է նրա «Հայոց ազգի լուսավորիչքը» պիեսը, որ Ս․ Ֆեոդորովի՝ «Современник»-пиГ լույս ընծայված «Դաստիարակներ» կատակերգության փոխադրությունն է և ունի «Ցուր պատվելի եղբոր Միքայել Ղազարյան Նալբանդյանցին սիրող և մեծարող սրտի անխարդախ նվեր» բնաբանը։ Այս երկում, որի ստեղծմանը, ըստ Ս․ Շահազիզի, մասնակցել է նաև Միքայել Նալբանդյանը, ծաղրի են ենթարկվել վերջինիս գաղափարական հակառակորդներ Հ․ Ւոսլիբյանը և այլք։ Սուլթանաշահի և Նալբանդյանի նամակագրությունը պարունակում է հայ մեծ դեմոկրատի կյանքին, գործունեությանն ու հետաքրքրությունների շրջանակին վերաբերող կարևոր փաստեր։
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ
1463
Մահեր
Կատեգորիա:1463 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Վիկտորիա կղզի (Կանադա)
Վիկտորիա (Victoria), Կանադական Արկտիկական կղզեխմբի ամենախոշոր կըղզիներից։ Տարածությունը 221 հազար կմ2 է։ Մակերևույթը դաշտավայրային է, բուսածածկույթը՝ տունդրային։ Կան 300-500 մ բարձրության բլուրներ, բազմաթիվ լճեր։
Հիմնական բնակավայրը՝ Քեմբրիջ Բեյ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Կանադայի կղզիներ
Համազասպ Բ Արծրունի
Համազասպ Արծրունի, Վասպուրականի առաջին գահերեց իշխան։ Ծնվել է Վասպուրականում՝ Արծրունիների իշխանական կալվածքում։ Իշխել է 800-836 թվականներին։
Արաբական խալիֆայությունը Հայաստանը նվաճելուց հետո հայ նախարարներին հնարավորություն էր տվել զբաղեցնել երկու բարձրաստիճան պաշտոն՝ Հայոց իշխան և իշխանաց իշխան։ Նրանցից առաջինը երկիրը կառավարում էր Արմինիայի կուսակալության ոստիկանի հետ, երկրորդը զբաղվում էր ներքին հարցերով՝ ռազմական գործ, հարկահավաքություն և այլն։
9-րդ դարում այս պաշտոններին ավելացել է ևս մեկը՝ Վասպուրականի գահերեց իշխան։ Արծրունիների ազդեցիկ տոհմը, այդպիսով, իր գերիշխանությունն էր հաստատում ոչ միայն Վասպուրականի, այլև Մոկքի, Կորճայքի, Պարսկահայքի հայ իշխանների ու արաբ ամիրաների նկատմամբ։
Համազասպ Արծրունին առաջին գահերեց իշխանն էր։ Նա ամուսնացել էր Հայոց իշխան Աշոտ Մսակեր Բագրատունու դստեր՝ Հռիփսիմեի հետ։ Համազասպին հաջորդում է որդին՝ Աշոտ Ա-ն, ով ընդհատումով իշխում է մինչև 874 թվականը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վասպուրականի պատմություն Կատեգորիա:Արծրունիներ Կատեգորիա:Վասպուրականի գահերեց իշխաններ
Շույին
Շույին (Chuignes), համայնք Ֆրանսիայի Պիկարդիա մարզի Սոմ գավառում ։
Բնակչությունը 2006 թվականի դրությամբ կազմում է 121 մարդ, բնակչության խտությունը` 26.54 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 4.56 կմ² տարածք։
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 75 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 54-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 21։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 72,0 %։ 54 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 43 անձ (26 տղամարդ և 17 կին)։ Գործազուրկ են եղել 11 անձ (4 տղամարդ և 7 կին)։ 21 անաշխատունակներից 3-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 9-ը` թոշակառուներ, իսկ 9-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Սիքթարվա
Սիքթարվա (სიქთარვა), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Իմերեթի մարզի Թերջոլայի շրջանում ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 1148 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Թերջոլայի շրջան
Հայաստանի Հանրապետության պետական պարգևներ (այլ կիրառումներ)
Հայաստանի Հանրապետության պետական պարգևներ, կարող է վերաբերել՝
1464
Մահեր
Կատեգորիա:1464 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Գուստավ Բուլանժե
Գուստավ Բուլանժե (Gustave Boulanger, ), ֆրանսիացի նկարիչ, սալոնային գեղանկարչության ներկայացուցիչ և օրիենտալիստ։
Կյանք և աշխատանք
Գուստավ Բուլանժեն ծնվել է 1824 թվականի ապրիլի 25-ին, Փարիզում ։ Նկարչություն է սովորել Փարիզի գեղեցիկ արվեստների ազգային բարձրագույն դպրոցում` Պոլ Դելարոշի և Պիեռ-Ժյուլ Ժոլվեի ղեկավարությամբ։
Բուլանժեի աշխատանքները ոճով նման են Ժան Լեոն Ժերոմի աշխատանքներին։ Գուստավ Բուլանժեի աշխատանքները հիացրել էին Նապոլեոն III կայսրին, որը Գուստավ Բուլանժեին պատվիրում է իր փարիզյան պալատը զարդարել «պոմպեյան ոճով»։ Փարիզի Գրանդ օպերայի որմնանկարները ևս պատկանում են Բուլանժեի վրձնին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նկարիչներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դիմանկարիչներ Կատեգորիա:Օրիենտալիստ նկարիչներ
Անթիլիաս
Անթիլիաս (أنطلياس), քաղաք՝ Լիբանանում։ Ըստ էության Բեյրութի արվարձանն է, մոտավորապես 5 կմ հեռավորության վրա է, դեպի հյուսիս, Միջերկրական ծովի ափին։ Բարձրությունը ծովի մակարդակից՝ 10 մետր է։ Բնակիչները հիմնականում քրիստոնյաներ են՝ հայեր, մարոնիտներ, Հույն կաթողիկե և Հույն ուղղափառ եկեղեցիների հետևորդներ։
Անթիլիասում է տեղակայված Հայ Առաքելական եկեղեցու չորս նվիրապետական աթոռներից մեկը՝ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսությունը։
Ինքնակառավարման մարմինը
Անթիլիասը ընդգրկված է Անթիլիաս-Նաքքաշ համայնքի կազմում՝ Լիբանանի 8 մուհաֆազաթներից (մարզերից) մեկում՝ Մաթնում։ Անթիլիաս-Նաքքաշի տարածքը կազմում է 193 հեկտար (1.93 կմ²) ։
Աշխարհագրական տեղանք
Անթիլիասի տարածքը կազմված է ափամերձ պարարտ դաշտավայրային մասից և արևելյան կողմի լեռնային հատվածից։ Ներառում է նաև Անթիլիաս գետակի երկու ափերի երկայնքով ձգվող նեղ հարթավայրային մասը։ Անթիլիաս գետակի ակունքը ոչ հեռու գտնվող Ֆավար աղբյուրն է, գետակը հոսում է արևելքից արևմուտք՝ թափվելով Միջերկրական ծով։ Գետակի ջրերը խիստ աղտոտված են՝ շրջակայքի խիստ ուրբանիզացվածության և կոյուղաջրերի մաքրման կայանների բացակայության պատճառով ։
Մինչև 20-րդ դարի 90-ական թվականներն Անթիլիասի ափամերձ դաշտերը և Անթիլիասի գետահովիտը կառուցապատված չէին և ծածկված էին նարնջի ու բանանի ծառերով։ Բնակելի և առևտրային նշանակության շենքերի բուռն և հիմնականում քաոսային շինարարությունը ծանր ազդեցություն ունեցավ շրջակա միջավայրի վրա․ կանաչ տարածքները գրեթե իսպառ վերացան։
Առեւտուր, սնունդ, ժամանց
Անթիլիասում կան այնպիսի հանրահայտ մոլեր, ինչպիսիք են ABC-ն և Le Mall-ը, Spinneys և Bou Kahlil սուպերմարկետներ, Cine St Elie, Grands Cinemas և CineMall կինոթատրոնները։ Հինգ առևտրային բանկեր կան Անթիլիասը ափամերձ մայրուղուն կապող փողոցում։ Փողոցներից մեկն էլ հայտնի է տարատեսակ խոհանոցներ ունեցքղ ռեստորաններով, ինչպիսիք են ճապոնական Yen-ը, Yabani-ն ու Tsunami-ն, լիբանանյան Petit cafe-ն, Keif-ը և Lebnene-ն, ամերիկյան Spot-ը և Public-ը, իտալական Pinocchio-ն, մեքսիկական Carlito's-ն ու ֆրանսիական L'escroc-ը ։
Տեսարժան վայրեր
Garden Tower-ը Անթիլիասում կառուցված առաջին հյուրանոցն է։ Այն տեղակայված է Անթիլիասի գլխավոր տեսարժան վայրի՝ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսության նստավայրից ոչ հեռու։ Տարածքում կան նաև այլ կարևոր կրոնական կենտրոններ, ինչպիսիք են մարոնիտների Սբ. Եղիա հին (1895) ու նոր եկեղեցիները և Հույն Ուղղափառների Սբ. Միքայել եկեղեցին։ Անթիլիասում է Կսար Ակիլ (Ksar Akil) հնավայրը՝ որտեղ հայտնաբերվել են տարածաշրջանի ամենահին՝ 30․000 տարեկան մարդու մնացորդները ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լիբանանի քաղաքներ
Բերդիշլա (Սելեուկի վտակ)
Բերդիշլա (Бердышла), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Սելեուկ գետի աջ ափին՝ 23 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 11 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մինչև 50 կմ երկարությամբ գետեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Կառլ XI (Շվեդիայի թագավոր)
Կառլ XI, 1660 թվականից մինչև իր մահը Շվեդիայի թագավոր։
Նրա հայրը մահացել է, երբ նա հինգ տարեկան էր, այսպիսով Կառլին կրթել են իր խնամակալները մինչև իր թագադրությունը, երբ նա տասնյոթ տարեկան էր։ Շատ շուտով նա ստիպված էր ռազմական գործողությունները հետ վերադարձնել Շվեդական տարածքները Դանիայից Սկանդինավյան պատերազմում։ Հաջողությամբ հաղթելով Դանիային, նա վերադարձավ Ստոկհոլմ և սկսեց բարելավել երկրի տնտեսական քաղաքական և ֆինանսական վիճակը, պահպանելով խաղաղ իրավիճակը իր կառավարման մնացած 20 տարիների ընթացքում։ Այս ժամանակաշրջանում նա բարեփոխումներ իրականացրեց առևտրային, ֆինանսական, ռազմական, նավատորմի, դատական համակարգի, եկեղեցիական կառավարման և կրթական ոլորտներում ։ Կառլ XI-ին փոխարինեց նրա միակ որդին՝ Կառլ XII, ով կարողացավ լավ վարժեցված զորքով հաղթական պատերազմներ մղել ամբողջ Եվրոպայով։
Այն փաստը, որ Կառլը թագադրվել էր որպես Կառլ XI, չի նշանակում որ նա Շվեդիայի 11-րդ թագավորն էր, ով ունել Կառլ անունը։ Նրա հայրը (որպես 10-րդ) և նրա մեծ պապը, Շվեդիայի թագավոր Կառլ IX-ը (1604–1611) իրենց համարը վերցրել էին Շվեդիայի առասպելական պատմությունից։ Համարակալումը ճիշտ է եղել մինչը Կառլ 5-րդը Համարակալման ավանդույթը շարունակվում է մինչև հիմա, ներկայիս Շվեդիայի թագավորն է Կառլ XVI-ը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շվեդիայի թագավորներ Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ Կատեգորիա:Բողոքական միապետներ Կատեգորիա:Կապիչի շքանշանի ասպետներ
Դենիս Ջոնսոն
Դենիս Ուեյն «Դի Ջեյ» Ջոնսոն (Dennis Wayne «DJ» Johnson, ), ամերիկացի նախկին պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ, որը հանդես է եկել Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի «Սիեթլ Սուպերսոնիքս», «Ֆինիքս Սանս», «Բոստոն Սելտիքս» ակումբների կազմերում և մարզել՝ «Լոս Անջելես Կլիպերս» ակումբը։ Ավարտել է Դոմինգեսի ավագ դպրոցը, Լոս Անջելես Հարբորի քոլեջը և Փեփերդայնի համալսարանը ։
Բավականին ուշ սկսելով կարիերան՝ Ջոնսոնը հաղթահարել է բոլոր դժվարությունները և դարձել NBA հաջողակ բասկետբոլիստ։ 1976 թվականի NBA դրաֆթի ժամանակ ընտրվել է «Սիեթլ Սուպերսոնիքս» ակումբի կողմից՝ 29-րդ համարի ներքո։ Ջոնսոնը իր պրոֆեսիոնալ կարիերան սկսել է հարձակվող պաշտպանի դիրքից։ 1979 թվականին «Սոնիքս»-ի կազմում նա դարձել է NBA չեմպիոն՝ դառնալով Եզրափակչի ամենաարժեքավոր խաղացող։ «Ֆինիքս Սանս»-ում անցկացրած 3 մրցաշրջանից հետո Ջոնսոնը դարձել է «Բոստոն Սելտիքս»-ի հիմնական խաղարկողը, որի կազմում նա երկու անգամ դարձել է NBA չեմպիոն։ Ջոնսոնը 5 անգամ մասնակցել է NBA բոլոր աստղերի խաղին (1979-1982, 1985)։ Մեկ անգամ ընդգրկվել է NBA բոլոր աստղերի առաջին հավաքականի կազմում (1981), ինչպես նաև մեկ անգամ՝ NBA բոլոր աստղերի երկրորդ հավաքականի կազմում (1980)։ 6 անգամ ընդգրկվել է NBA բոլոր աստղերի պաշտպանության առաջին հավաքականի կազմում (1979-1983, 1987), ինչպես նաև 3 անգամ՝ NBA բոլոր աստղերի պաշտպանության երկրորդ հավաքականի կազմում (1984-1986) ։
«Բոստոն Սելտիքս»-ում Դենիս Ջոնսոնի կողմից անմահացված է 3-րդ համարի մարզաշապիկը։ 2010 թվականի ապրիլի 5-րդ Նեյսմիթի անվան բասկետբոլի փառքի սրահը հայտարարել է, որ Դենիս Ջոնսոնը ցմահ ընդգրկվելու է Փառքի սրահում, իսկ պաշտոնապես ընդգրկվել է այդ թվականի օգոստոսի 13-ին ։
Մրցանակներ և ձեռքբերումներ
ըստ տվյալների
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ում ծնվածներ Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:ԲԱԱ-ի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆինիքս Սանսի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Սիեթլ Սուպերսոնիքսի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Բոստոն Սելտիքսի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլային մարզիչներ Կատեգորիա:Լոս Անջելես Կլիպերսի մարզիչներ Կատեգորիա:Բասկետբոլի փառքի սրահի անդամներ Կատեգորիա:Չօգտագործվող համարներով NBA բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ
Հայաստանի Հանրապետություն (այլ կիրառումներ)
Հայաստանի Հանրապետություն հասկացությունը կարող է վերաբերվել.
Չանոյու
Չանոյու (ճապոներեն՝ 茶の湯), թեյախմության արարողություն Ճապոնիայում, որը դասվում է ինքնօրինակ, եզակի արվեստների շարքը։ Հոգևոր ու հասարակական կյանքում այն էական դեր է խաղում արդեն մի քանի դար շարունակ։
Չանոյուն կարգավորված ծես է, որին մասնակցում են թեյի վարպետը, որը թեյ է պատրաստում և լցնում գավաթները, և նրանք, որոնք ներկա են լինում ծեսին և խմում թեյը ։
Ծեսի ժամանակ ամեն մեկն ունի իր վարվելաոճը, որն ընդգրկում է թե՛ նստելադիրքը, թե՝ բոլոր շարժումները, թե՛ դեմքի արտահայտությունը, թե՛ խոսելաձևը։ Չանոյուի գեղագիտությունը ենթարկվում է ձեն-բուդդայականության կանոններին։
Ավանդազրույց չանոյուի մասին
Ավանդազրույցի համաձայն, չանոյուն սկիզբ է առնում Չինաստանից՝ բուդդայականության առաջին պատրիարք Բոդհիդհարմայի ժամանակներից։ Մի անգամ, ասվում է զրույցում, մեդիտացիայի մեջ նստած, Բոդհիդհարման զգաց, որ աչքերը փակվում են և հակառակ իր կամքի նիրհում է։ Այդ ժամանակ, զայրացած իր վրա, նա պոկում է կոպերն ու նետում գետին։ Շատ չանցած այդ տեղում բուսնում է մի տարօրինակ թուփ՝ հ յութալի տերևներով։ Ավելի ուշ Բոդհիդհարմայի աշակերտները սկսեցին թրմել այդ տերևները տաք ջրում, և ըմպելիքն օգնեց պահպանել առույգությունը ։
Չանոյուի առաջացումը
Հնուց ի վեր չանոյուն եղել է ճապոնացի փիլիսոփաների ու արվեստագետների հանդիպումների անփոփոխ բաղկացուցիչը, որի ժամանակ ասվել են իմաստուն ճառեր, ընթերցվել բանաստեղծություններ, քննարկվել արվեստի ստեղծագործություններ։ Ընդ որում, ամեն դեպքի համար հատուկ ընտրվել են ծաղկեփնջեր և թեյը թրմելու հատուկ աման։ Հետզհետե ծիսակարգն ընդգրկել է հասարակության տարբեր խավերին։ Թեյը Ճապոնիա է բերվել 1191 թվականին, ոմն բուդդայական վանականի կողմից։ Սկզբնական շրջանում ըմպելիքն օգտագործվում էր բացառապես կրոնածիսական արարողության ժամանակ։ 16-17 դդ այն տարածվեց ճապոնական արիստոկրատիայի, սամուրայների շրջանում։ Չանոյուն որպես արվեստ դարձավ առօրյա հոգսերից ազատվելու յուրօրինակ եղանակ։
Թեյատնակներ (Տյասիցու)
Չանոյուն դասական ձևով սկսեց կիրառվել հատուկ թեյատնակներում՝ տյասիցուներում։ Գրական աղբյուրներում նշված է, որ առաջին տյասիցուն կառուցվել է 1473 թվականին։ Տյասիցուները նման էին արևելյան իմաստունների անշուք հյուղակներին, որոնք ծայրաստիճան համեստ էին ինչպես արտաքինով, այնպես էլ ներքին կահավորմամբ։ Հասարակ հարդարանքը ստեղծում էր գեղեցկի գերագույն զգացում։ Որպես զարդարանք թույլատրվում էին միայն փիլիսոփայական ասույթով գլանաթուղթ, հին նկարչի նկար և ծաղկեփունջ։
Տյասիցուի կառուցվածքն ու թեյախմության արարողությունը մշակել են Չանոյուի անվանի վարպետներ Ձյոոն (1503 -1555) և Սենո Սուեկին (1521 - 1591)։ Վերջինը հռչակված է Ռիկյու անունով։
Չանոյուի բոլոր անվանի վարպետները ձեն-բուդդայականության հետևորդներ էին։ Թեյախմության արարողությունն ու տյասուցուի կառուցվածքը արտացոլում է ձենի հիմնական գաղափարները։ Թեյախմության սենյակի (սուկիա) մակերեսը մոտ ութ քառակուսի մետր է։ Սուտրաների դրույթների համաձայն, մի անգամ այդպիսի մեծությամբ սենյակում կարողացել են տեղավորել Բուդդայի ութսունչորս հազար աշակերտներ։ Այս այլաբանության հիմքում բուդդայականության՝ այն բանը ժխտող տեսությունն է, որ ճշմարիտ «պայծառացումները» մարմնի կշիռ ու ծավալ չունեն։
Ռիկյուի ժամանակներից թեյատնակները շրջապատվում են փոքրիկ պարտեզով։ Այգին, «թեյի վարպետի» կարծիքով, պետք է նպաստի հատուկ տրամադրության բարձրացմանը, առանց որի արարողությունն անիմաստ կլինի։ Դեպի տյասիցու տանող, խոշոր քարերով սալարկված նեղ ճանապարհին սկսվում է մեդիտացիայի առաջին փուլը. մարդ այդ պահին թողնում է բոլոր աշխարհիկ հոգսերը և կենտրոնանում իրեն սպասող ծեսը կանխավայելելու համար։ Տյասիցուին մոտենալու հետ կենտրոնացումն ուժեղանում է, սկսվում է մեդիտացիայի երկրորդ փուլը։ Դրան նպաստում է եռացող ջրի քլքլթ հնամենի լապտերը, որը աղոտ լուսավորում է արահետը իրիկնային ու գիշերային ժամերին, քարե ջրհորը (ցուկուբաի), որի մեջ ջուր է պահվում ձեռքերը լվանալու և բերանը ողողելու համար։ Տյասիցուի դռան բարձրությունը 90 սմ է, որը անցնում են ծնկաչոք։ Ներս մտնողները խոր գլուխ են տալիս և ճապոնական ձևով նստում։ Ընդառաջ է գալիս տանտերը, իր հերթին խոնարհ գլուխ տալով հյուրերին։ Լսվում է եռացող ջրի քլքլթոցը և սկսվում է մեդիտացիայի երրորդ փուլը։
Արարողակարգը
Եփվում է հատուկ՝ կանաչ թեյափոշի։ Դասական տյասիցուում ջուրը եռացնում են սակուրայի ածուխներով։ Թուրմը գավաթի մեջ խառնում են հնդեղեգե վրձնով, ստացվում է բավական թանձր փրփրահեղուկ։ 16-րդ դարում առաջ եկան արարողության հարյուր տարբեր կանոններ, որոնք պահպանվում են նաև հիմա։ Տարբերությունները վերաբերում են ծաղիկների փնջավորմանը, ջուր եռացնելուն, թեյ թրմելուն, ըմպելիքը լցնելուն և այլն։ Բոլոր այս տարատեսակների նպատակն է բնականոնություն կամ Չանոյու արվեստի զգացողություն՝ առանց արհեստականության։
Երբ Ռիկյուին հարցրել են, թե ինչպես է հասել իր վարպետությանը, պատասխանել է. «Շատ պարզ։ Եռացնում եք ջուրը, թրմում թեյը, ստանում անհրաժեշտ համը։ Չմոռանաք ծաղիկները, դրանք պետք է թարմ երևան։ Այնպես արեք, որ ամռանը զով լինի, ձմռանը հաճելի ջերմություն։ Ահա և բոլորը»։ Իսկ հետո ավելացրել է. «Ցույց տվեք ինձ այն մարդուն, որը հասել է այդ ամենին, և ես հաճույքով նրա աշակերտը կդառնամ» ։
Թեյախմության արարողության խորհուրդը, ասում են, բացահայտում է Ռիկյուի հայտնի ասույթը՝ «Չանոյուն գեղեցիկի պաշտամունքն է առօրյայի գործ լույսով»։
Ժամանակակից պայմաններում այս պաշտամունքին հետևելը միշտ չէ, որ հնարավոր է։ Կյանքի բուռն զարգացումները կլանում են մարդկանց, և թվում է, թե ճապոնացին գործ չունի ավանդույթի հետ։ Բայց սա չի վերաբերում թեյախմության արարողությանը, այն հաստատունորեն շաղկապվել է Ճապոնիայի կյանքին ու կենցաղին։ Բայց մեր ժամանակներում արարողությունը բաժանվել է «իսկականի» և «պարզեցրածի» ։
«Իսկականի» դեպքում խստորեն պահպանվում են ավանդական ձևերը, ներառյալ տյասիցուի օգտագործումը։ Նստում են միայն կրունկներին, խոսակցություն վարում միայն դասական արարողության շրջանակներում։ «Պարզեցրած» արարողությունը հաճախ կատարվում է սովորական սենյակներում, անգամ դրվում են սեղաններ ու աթոռներ։
Թեյախմությունից 2-3 օր առաջ հրավիրվածները շնորհակալություն են հայտնում տանտիրոջից ուշադրության համար։ Թեյախմության օրը հյուրերը նշված ժամից 15-20 րոպե առաջ հավաքվում են հատուկ հատկացված փոքրիկ սենյակում և ընտրում պատվավոր հյուր (սյոկյակու), որպիսին սովորաբար լինում է ավելի բարձր դիրք ունեցողը կամ տարքով մեծը։ Նաև ստույգ որոշվում է հաջորդ ստորակարգությունը՝ ով պետք է լինի երկրորդը, երրորդը և այլն։ Այս կարգով էլ հյուրերը լվանում են ձեռքերը, մտնում արարողության սենյակը և զբաղեցնում իրենց համար նախատեսված տեղը։
Սեն Մարտեն Վեզյուբի
Սեն Մարտեն Վեզյուբի (Saint-Martin-Vésubie), համայնք Ֆրանսիայի հարավ-արևելքում՝ Պրովանս-Ալպեր-Լազուրե ափ երկրամասի Ծովափնյա Ալպեր դեպարտամենտի Գրաս շրջանի Վալբոն կանտոնում ։ Մինչև 2015 թվականի մարտը կոմունան վարչականորեն ընդգրկված էր Լե Բար սյուր Լու լուծարված կանտոնի կազմում (Գրաս շրջան)։
Չանոյու
Արարողակարգը
Պաշտոնական թեյախմությանը նախորդում է կայսեկին՝ հյուրասիրություն բազմատեսակ ուտեստներով՝ ապուրներ, բրինձ, ձուկ, համեմունքով կարտոֆիլ և այլն։ Հյուրերին առաջարկվում է նաև սակեի փոքր բաժին։ Ամեն ինչից ուտում են շատ քիչ, այլապես թեյախմության արարողությունը անիմաստ կլինի։
Սեն Մարտեն Վեզյուբի
Կոմունայի տարածքը կազմում է 97.13 կմ², 2006 թվականին բնակչությունը կազմել է 1331 մարդ աճի միտումով, 2012 թվականին՝ 1345 մարդ, բնակչության խտությունը՝ 13.8 մարդ/կմ²։
Չանոյու
Արարողակարգը
Թեյախմությունը սկսում է թանձր թեյից։ Թունդ թեյից հետո մատուցվում է բաց թեյը։
Ճապոնիայում գոյություն ունեն թեյախմության արարողության բազմաթիվ ձևեր, սակայն խստիվ սահմանված են մի քանիսը՝ գիշերաթեյը, արևածագի թեյը, իրիկնաթեյը, վաղորդյան թեյը, հետճաշյա թեյը, հատուկ թեյը ։
Սեն Մարտեն Վեզյուբի
Բնակչություն
Կոմունայի բնակչությունը 2011 թվականին կազմել է 1322 մարդ, 2012 թվականին՝ 1345 մարդ.
Չանոյու
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Ծիսակատարություններ Կատեգորիա:Ճապոնիայի մշակույթ Կատեգորիա:Ճապոներեն բառեր և արտահայտություններ Կատեգորիա:Թեյ Կատեգորիա:Արարողություններ
Սեն Մարտեն Վեզյուբի
Բնակչություն
Բնակչության թվաքանակի դինամիկան ։
Տնտեսություն
2010 թվականին աշխատունակ տարիքի (15-64 տարեկան) 773 բնակիչներից 514-ը եղել են տնտեսապես ակտիվ, 259-ը՝ ոչ ակտիվ (ակտիվության գործակիցը կազմել է 66.5 %, 1999 թվականին եղել է 65.1 %: Աշխատունակ տարիքի 514 ակտիվ բնակիչներից աշխատում էին 460-ը (234 տղամարդ և 226 կին), 54 հաշվառված էին որպես գործազուրկ (28 տղամարդ և 26 կին)։ Աշխատունակ տարիքի 259 ոչ ակտիվ բնակիչներից 50-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 115-ը՝ թոշակառուներ, իսկ 94-ը՝ ոչ ակտիվ են եղել այլ պատճառներով ։
2010 կոմունայում հաշվառված են եղել 610 հարկատու տնային տնտեսություններ, որտեղ ապրում էր 1145.5 մարդ։ 18 հարկատուին բաժին ընկնող շահույթը կազմել է 249 եվրո ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
1465
Դեպքեր
Սմբատ Արծրունին Աղթամարի Սբ Խաչ եկեղեցում օծվեց հայոց թագավոր։
Մահեր
Կատեգորիա:1465 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Ամերիկյան արծաթափայլ որոր
Ամերիկյան արծաթափայլ որոր, խոշոր որոր, որը գալիս է Հյուսիսային Ամերիկայից։ Համարվել է Արծաթափայլ որորի ենթատեսակ։ Շատ նման է արծաթափայլ որորին ։
Հասուն առանձնյակների մոտ մեջքի և թևերի փետուրները մոխրագույն են, ոտքերը՝ բաց վարդագույն։ Երիտասարդների մարմինն ունի գորշագույն-դարչնագույն երանգավորում։ Պոչն ավելի մուգ գույն է։
Այս թռչունները բնակվում են զանազան վայրերում, այդ թվում՝ ջրամբարներ, բնակելի տարածքներ, աղբավայրերում։ Սնվում է անողնաշարավոր կենդանիներով, ձկներով և այլն։ Բնադրում է ջրային տարածքներին մոտ, ձվադրում են մոտ 3 ձու։
Դասակարգում
Որպես նոր տեսակ, այս թռչունն առաջին անգամ հայտնաբերվել է 1862 թվականին ամերիկացի օրնիտոլոգ Էլիոտ Կոուսիսի կողմից՝ հիմնվելով Սմիթսոնյան համալսարանից վերցրած փորձանմուշների վրա։ Ավելի ուշ այն վերադասակարգվել է որպես արծաթափայլ որորի ենթատեսակ։ 2002 թվականի մի հետազոտությունից հաստատվել է, որ Ամերիկյան արծաթափայլ որորը չի առնչվում Եվրոպական որորի հետ ։ Դաշնային իշխանությունները, ինչպես Բրիտանիայի օրնիտոլոգների միությունը, ներկայումս ճանաչում են այն որպես առանձին տեսակ ։
Նկարագիր
Ամերիկյան արծաթափայլ որորը ամրակազմ, ծանր, լայն թևերով, լայն կրծքավանդակով թռչուն է ։ Արուներն ունեն 60-66 սմ երկարություն և 1050-1650 գրամ քաշ։ Էգերի մարմնի երկարությունը 53-62սմ է, իսկ քաշը՝ 600-900գրամ։ Թևերի բացվածքը կազմում է 120-ից մինչև 155 ։ Համաձայն ստանդարտ չափումների, թևերի երկարությունը տատանվում է 41.2-ից մինչև 46.8 սմ-ի սահմաններում, կտուցը՝ 4.4-6.2 սմ, իսկ թաթերը՝ 5.5-7.6 սմ ։
Հասուն առանձնյակն ունի սպիտակ գլուխ, պոչ, ազդրեր և բաց մոխրագույն մեջք։ Թևերը նույնպես բաց մոխրագույն են։ Սրունքներն ու ոտքերն ունեն բաց վարդագույն երանգ, բայց կարող են երբեմն ստանալ այլ երանգավորում, օրինակ՝ լինել դեղնավուն։ Կտուցը դեղին է և կա կարմիր բիծ։ Ձմռան ամիսներին գլուխը, պարանոցը դարչնագույն են։
Երիտասարդ թռչուններից պահանջվում է 4 տարի, որպեսզի ձեռք բերեն հասուն առանձնյակներին բնորոշ փետրածածկ։ Այս ընթացքում նրանք անցնում են մի քանի փուլերով, որի ընթացքում ձևավորվում է փետրածածկը և արտաքին տեսքով կարող են լինել շատ բազմազան։ Առաջին ձմռանը թռչունները մոխրագույն-շագանակագույն են՝ մուգ պոչով և դարչնագույն ազդրերով՝ մուգ բծերով։ Գլուխը հաճախ ավելի բաց գույն ունի, քան մարմինը։
Ձայն
Այս տեսակը չունի երգեցիկ ձայն, բայց մշտապես ձայներ է արձակում։ Նրա ձայն նման է երկար զանգի։ Ձայն արձակելիս գլուխը շարժում ։ Ձագերը ձայներ են արձակում՝ կանչելու համար իրենց ծնողներին, վտանգավոր իրավիճակներում և սոված ժամանակ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Որորներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի կենդանական աշխարհ Կատեգորիա:Թռչուններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Վենեսուելայի թռչուններ
Ռաֆայել Համբարձումյան (պատմաբան)
Ռաֆայել Հայրիկի Համբարձումյան, հայ պատմաբան, հասարակական գործիչ, հրապարակագիր, նժդեհագետ, պատմական գիտությունների թեկնածու։ Հայտնի է Գարեգին Նժդեհի գործունեությանը նվիրված իր բազմաթիվ հրապարակումներով ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1948 թվականի նոյեմբերի 5-ին։ 1970 թվականից զբաղվում է ազգային-քաղաքական գործունեությամբ։ «Թուղթ ընդհանրական» (1980) և «Յորդորակ» (1987) աշխատություններում հիմնավորել է հայոց ազատագրական պայքարի բռնկումը, համայնատիրական իշխանության վերացումը և Հայաստանի անկախացումը ։
2000-2011 թվականներին կազմակերպեց և անցկացրեց նախ՝ Սևրի դաշնագրի ստորագրման 80-ամյակին նվիրված առաջին գիտաժողովը և դաշնագիրը կնքելու 70, 75, 81-83 և 85-ամյակների նշումը ։
Քաղաքական գործունեություն
Հիմնադրել և ղեկավարում է «Ազգային միասնության ուխտ» կուսակցությունը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1948 ծնունդներ Կատեգորիա:Նոյեմբերի 5 ծնունդներ Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների թեկնածուներ Կատեգորիա:Նժդեհագետներ Կատեգորիա:«Ազգային միասնության ուխտ» կուսակցության անդամներ Կատեգորիա:Հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ հրապարակագիրներ
Անգիլիայի զինանշան
Մեծ Բրիտանիայի անդրծովյան տիրույթ Անգիլիայի զինանշանը ունի պառզ կառուցվածք։ Վահանը չունի թագ, վահանաբռնիչներ և շատ տարրեր։ Վահանում պատկերված են երեք դելֆիններ՝ սպիտակ ետին պլանի վրա, իսկ վահանի ներքևի հատվածում ետին պլանը փոխվում է կապույտի, որն էլ խորհրդանշում է Անգիլիան շրջապատող ծովը, ինչպես նաև երիտասարդություն և հույս։
Տես նաև
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի զինանշաններ Կատեգորիա:1967 զինանշաններ
Սեն Լիզե (կանտոն)
Սեն Լիզե (Saint-Lizier), կանտոն Ֆրանսիայում։ Գտնվում է Միջին Պիրենեյան մարզի Արյեժ դեպարտամենտում։ Մտնում է Սեն Ժիրոն շրջանի կազմի մեջ։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 0916։
Սեն Լիզե կանտոնի մեջ հաշվվում է 16 կոմունա, որից գլխավորն է Սեն Լիզեն։
Բնակչություն
Կանտոնի բնակչությունը 2006 թվականին կազմում էր 7 165 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Հայելի (այլ կիրառումներ)
Հայելի, կարող է վերաբերել՝
Վինիպեգ (քաղաք)
Վինիպեգ (Winnipeg), քաղաք Կանադայի հարավում, Մանիտոբա նահանգի վարչական կենտրոնը։ Ունի 663,617 բնակիչ (2011)։ Տրանսպորտային կարևոր հանգույց է, առևտրաբաշխիչ կենտրոն, հացահատիկի համաշխարհային նշանակության շուկա։
Տնտեսություն
Կա սննդի, թեթև, պոլիգրաֆ, քիմիական, էլեկտրատեխնիկական արդյունաբերություն, նավթավերամշակում, մետաղամշակում, մեքենաշինություն, շինանյութերի արտադրություն։
Ունի համալսարան, օդակայան։
Կատեգորիա:Կանադայի քաղաքներ Կատեգորիա:1738 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Շուինյոլ
Շուինյոլ (Chuignolles), համայնք Ֆրանսիայի Պիկարդիա մարզի Սոմ գավառում ։
1466
Մահեր
Կատեգորիա:1466 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Շուինյոլ
Բնակչությունը 2006 թվականի դրությամբ կազմում է 154 մարդ, բնակչության խտությունը` 31.69 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 4.86 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 120 կմ հյուսիս, Ամյեն քաղաքից 31 կմ արևելք։
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 87 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 65-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 22։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 74,7 %։ 65 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 54 անձ (31 տղամարդ և 23 կին)։ Գործազուրկ են եղել 11 անձ (5 տղամարդ և 6 կին)։ 22 անաշխատունակներից 4-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 9-ը` թոշակառուներ, իսկ 9-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Ստեփան Բաղդասարյան
Ստեփան Բաղդասարյան (Ստեփան Խաչատուրի Տեր-Բաղդասարյան, ), հայ դրամատուրգ, բժիշկ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թվականից։
Կենսագրություն
Ծնվել է Ղարադաղում (Իրան)։ Սովորել է Թավրիզի Արամյան վարժարանում, կրթությունը շարունակել է Փարիզում։ 1914 թվականին ավարտել է Մոնպելիեի բժշկական համալսարանը։ 1921 թվականին փոխադրվել է ԱՄՆ։ 1924 թվականին խմբագրել է Նյու Յորքի «Պրոլետար» պարբերականը։ 1925 թվականին ներգաղթել է Հայաստան։ 1926 թվականից եղել է Երևանի պետական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետի ընդհանուր հիգիենայի ամբիոնի վարիչը, ապա Երևանի 2-րդ հիվանդանոցի գլխավոր բժիշկը։
Հայթաղ (այլ կիրառումներ)
Հայթաղ անունը կարող է վերաբերել՝
Մանան (անձնանուն, արական)
Մանան, արական անուն։ Ծագումն անհայտ է։ Այս անունից է առաջացել Մանանյան ազգանունը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արական անձնանուններ
Տարրական մասնիկների ֆիզիկա
Տարրական մասնիկների ֆիզիկա, հաճախ նաև՝ բարձր էներգիաների ֆիզիկա, ֆիզիկայի բաժին, որն ուսումնասիրում է տարրական մասնիկների և նրանց փոխազդեցությունների հատկությունները և կառուցվածքը։
Տեսական տարրական մասնիկների ֆիզիկա
Տեսական տարրական մասնիկների ֆիզիկան կառուցում է տեսական մոդելներ, որոնք բացատրում են փորձերի արդյունքում ստացված տվյալները, կանխատեսումներ է անում ապագա փորձերի վերաբերյալ և մշակում է հետազոտությունների համար անհրաժեշտ մաթեմատիկական ապարատը։ Ներկայումս տարրական մասնիկների ֆիզիկայի հիմնական տեսական գործիքը դաշտի քվանտային տեսությունն է։ Այդ տեսական սխեմայի շրջանակներում յուրաքանչյուր տարրական մասնիկ համարվում է որոշակի քվանտային դաշտի գրգռման քվանտ։ Մասնիկների յուրաքանչյուր տիպի համար ներմուծվում է համապատասխան դաշտը։ Քվանտային դաշտերը փոխազդում են, ինչի արդյունքում նրանց քվանտները կարող են փոխակերպվել մեկը մյուսին։ Տարրական մասնիկների ֆիզիկայի նոր մոդելների կառուցման հիմնական գործիքը լագրանժյաններն են։ Լագրանժյանը կազմված է դինամիկ մասին, որը նկարագրում է ազատ քվանտային դաշտի (այլ դաշտերի հետ չփոխազդող) դինամիկան, և դաշտի ինքնափոխազդեցությունը կամ այլ դաշտերի հետ փոխազդեցությունը նկարագրող մասին։ Եթե հայտնի է դինամիկական համակարգի լրիվ լագրանժյանը, ապա համաձայն դաշտի քվանտային տեսության լագրանժյան ֆորմալիզմի, կարելի է նկարագրել դաշտերի համակարգի շարժման հավասարումների համակարգը և փորձել լուծել այն։
Տեսական տարրական մասնիկների ֆիզիկայի գլխավոր արդյունքը տարրական մասնիկների ֆիզիկայի ստանդարտ մոդելի կառուցումն է։ Այս մոդելը հիմնվում է դաշտերի տրամաչափային փոխազդեցությունների և տրամաչափային սիմետրիայի ինքնակամ խախտման մեխանիզմի (Հիգսի մեխանիզմ) գաղափարների վրա։ Վերջին մի քանի տասնյակ տարիներին նրա կանխատեսումները բազմիցս ստուգվել են փորձերում և ներկայումս այն միակ ֆիզիկական տեսությունն է, որն աշխարհի կառուցվածքը նույնականորեն նկարագրում է մինչև 10−18 մ կարգի հեռավորությունների համար։ Ստանդարտ մոդելում նկարագրվում են 61 մասնիկ ։
Տեսական տարրական մասնիկների ֆիզիկայի բնագավառում աշխատող ֆիզիկոսները երկու հիմնական խնդիր ունեն. նոր մոդելներ կառուցել փորձերի նկարագրման համար և փորձնականորեն ստուգել այդ մոդելների (այդ թվում ստանդարտ մոդելի) կանխատեսումները։ Երկրորդ խնդրով զբաղվում է տարրական մասնիկների ֆենոմենոլոգիան։
Փոխազդեցության հասկացությունը տարրական մասնիկների ֆիզիկայում
Տարրական մասնիկների ֆիզիկայում փոխազդեցությունը սկզբուքնորեն տարբերվում է ֆիզիկայի այլ բնագավառներում օբյեկտների փոխազդեցությունից։ Դասական մեխանիկան ուսումնասիրում է մարմինների շարժումը, որոնք գործնականում կարող են փոխազդել միմյանց հետ։ Սակայն այս փոխազդեցության մեխանիզմները դասական մեխանիկայում չեն ճշգրտվում։ Ի հակառակ դրան, տարրական մասնիկների ֆիզիկան հավասարապես ուշադրություն է դարձնում ինչպես հենց մասնիկներին, այնպես էլ նրանց փոխազդեցություններին։ Դա կապված է այն բանի հետ, որ տարրական մասնիկների ֆիզիկան կարողանում է նկարագրել էլեկտրամագնիսական, ուժեղ և թույլ փոխազդեցությունները որպես վիրտուալ մասնիկներով փոխանակություն։ Այս նկարագրության համար կարևոր պոստուլատ է տրամաչափային ձևափոխությունների նկատմամբ մեր աշխարհի սիմետրիկության պահանջը։
Մասնիկների և նրանց փոխազդեցությունների իրավահավասարությունը գեղեցիկ կերպով ի հայտ է գալիս սուպերսիմետրիայի տեսություններում, որոնցում կանխադրվում է մեր աշխարհի ևս մեկ թաքնված սիմետրիայի՝ սուպերսիմետրիայի առկայությունը։ Կարելի է ասել, որ սուպերսիմատրիայի ձևափոխության ժամանակ մասնիկները փոխակերպվում են փոխազդեցությունների, իսկ փոխազդեցությունները՝ մասնիկների։
Այստեղից երևում է տարրական մասնիկների ֆիզիկայի բացառիկ հիմնարարությունը՝ նրանում փորձ է արվում հասկանալու աշխարհի այնպիսի հատկություններ, որոնք մինչ այդ (ֆիզիկայի մյուս բաժիններում) ընդամենը որպես տվյալներ էին ընդունվում։
Փորձարարական տարրական մասնիկների ֆիզիկա
Տարրական մասնիկների փորձարարական ֆիզիկան բաժանվում է երկու մեծ մասի՝ արագացուցիչային և ոչ արագացուցիչային։
Արագացուցիչային տարրական մասնիկների ֆիզիկայում երկարակյաց տարրական մասնիկներին հաղորդվում են բարձր էներգիաներ, (արագացուցիչներում), և դիտարկվում է նրանց բախումը միմյանց կամ անշարժ թիրախի հետ։ Այսպիսի բախումների պրոցեսներում հաջողվում է միկրոսկոպիկ ծավալում ստանալ էներգիայի շատ բարձր կոնցենտրացիա, ինչը հանգեցնում է նոր, սովորաբար անկայուն մասնիկների առաջացմանը։ Ուսումնասիրելով այդպիսի ռեակցիաների բնութագրերը (առաջացած այս կամ այն տիպի մասնիկների քանակը, քանակի կախումը սկզբնական մասնիկների տիպից, բևեռացումից, էներգիայից, թռչելու անկյունից և այլն), կարելի է վերականգնել սկզբնական մասնիկների ներքին կառուցվածքը, հատկությունները, փոխազդեցությունների բնույթը։
Տարրական մասնիկների ֆիզիկայի չլուծված խնդիրները
Ժամանակակից տարրական մասնիկների ֆիզիկայում առանձնացվում են մի շարք չլուծված խնդիրներ ։
Փորձնականորեն սահմանված նեյտրինային տատանումների երևույթը ցուցանշում է ստանդարտ մոդելի անկատարությունը։ Բացի այդ, կան առանձին փորձարարական վկայություններ, որ նեյտրինոյի և հականեյտրինոյի տատանումների լայնույթները տարբերվում են։
Աստղաֆիզիկական և տիեզերագիտական հետազոտությունները վկայում են ստանդարտ մոդելի սահմաններից դուրս ֆիզիկայի մասին։ Այսպես, տիեզերքի բարիոնային ասիմետրիան դիտարկվող փաստ է, մինչդեռ ստանդարտ մոդելում բարիոնային թիվը հաստատուն է։ Այլ փաստ է տիեզերքում այսպես կոչված թաքնված զանգվածի գոյությունը, որը սովորաբար բացատրվում է ժամանակակից ֆիզիկային անծանոթ բնույթով մութ նյութի գոյությամբ։ Վերջապես, ժամանակակից ֆիզիկայի շրջանակներում անբացատրելի փաստ է տիեզերքի արագացված ընդարձակումը, որը սովորաբար կապում են այսպես կոչված մութ էներգիայի հետ։
Առանձին խնդիր է տրամաչափային աստիճանակարգության խնդիրը, որի էություն ն այն է, որ ուժեղ և էլեկտրաթույլ փոխազդեցությունների բնութագրական էներգիական մասշտաբները (200 ՄէՎ և 256 ՄէՎ համապատասխանաբար) մի քանի կարգով փոքր են գրավիտացիոն փոխազդեցության մասշտաբից (1019 ԳէՎ), ինչպես նաև մեծ միավորման փոխազդեցության ենթադրվող մասշտաբից (1016 ԳէՎ) և ուժեղ փոխազդեցություններում CP-պահպանման հետ կապված մասշտաբից (1014 ԳէՎ)։ Այդպիսի աստիճանակարգության բնույթի, կայունության և մասշտաբների երկու խմբերի միջև մեծ «անապատի» առկայության հարցերն այժմեական են։
Եվս մեկ աստիճանակարգության խնդիր կապված է ֆերմիոնների զանգվածների հետ։ Ստանդարտ մոդելի շրջանակներում բոլոր ֆերմիոնային դաշտերը (լեպտոններ և քվարկներ) երեք սերունդ են կազմում։ Ընդ որում սերունդների զանգվածները բազմապատիկ տարբերվում են միմյանցից, չնայած տարբեր սերունդների մասնիկները մյուս հատկություններով չեն տարբերվում։ Այս աստիճանակարգության բացատրությունը ժամանակակից ֆիզիկայի խնդիրներից մեկն է։
Հադրոնները նկարագրելու տեսական դժվարություններ նույնպես կան։ Մասնավորապես գունային լիցքի արգելափակումը քվանտային քրոմոդինամիկայի ոչ խոտորումային եղանակների ներգրավվածություն է պահանջում։
Ֆիզիկան ստանդարտ մոդելից անդին
Ստանդարտ մոդելից անդին ֆիզիկան (այլ կերպ կոչվում է նոր ֆիզիկա) վերաբերում է տեսական մշակումներին, որոնք անհրաժեշտ են ստանդարտ մոդելի թերությունները բացատրելու համար, զանգվածների առաջացումը, ուժեղ CP-խնդիրը, նեյտրինային տատանումները, նյութի և հականյութի ասիմետրիան, մութ նյութի և մութ էներգիայի առաջացումը ։ Այլ խնդիր է ստանդարտ մոդելի մաթեմատիկական հիմքերը. ստանդարտ մոդելը չի համաձայնում հարաբերականության ընդհանուր տեսության հետ այն իմաստով, որ որոշակի պայմանների դեպքում տեսությունները խզվում են (օրինակ, տարածաժամանակի հայտնի սինգուլյարությունների դեպքում, ինչպիսիք են Մեծ պայթյունը և սև խոռոչի իրադարձությունների հորիզոնը)։
Ստանդարտ մոդելից սահմաններից անդին տեսությունները ներառում են ստանդարտ մոդելի տարբեր ընդլայնումներ սուպերսիմետրիայի միջոցով, ինչպիսիք են նվազագույն սուպերսիմետրիկ ստանդարտ մոդելը և նվազագույն սուպերսիմետրիկ ստանդարտ մոդելին հաջորդողը, կամ տալիս են բացառապես նոր բացատրություններ, ինչպես օրինակ լարերի տեսությունը, M-տեսությունը, լրացուցիչ չափումները։ Քանի որ այս տեսությունները որպես կանոն ամբողջովին համաձայնվում են ընթացիկ դիտվող երևույթների հետ կամ դեռ որոշակի կանխատեսումներ անելու ընդունակ չեն, հարցը, թե դրանցից որն է ճիշտը (կամ որն է ավելի լավ քայլ դեպի ամեն ինչի տեսությունը), կարելի է լուծել միայն փորձնականորեն։ Ներկայումս դա հետազոտությունների ամենագործուն տիրույթներից մեկն է ինչպես տեսական, այնպես էլ փորձարարական ֆիզիկայում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տարրական մասնիկների ֆիզիկա
Սկանդե
Սկանդե (სკანდე), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Իմերեթի մարզի Թերջոլայի շրջանում ։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 400 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Թերջոլայից հեռու է 15 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 434 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Թերջոլայի շրջան
Ֆորնի դի Սոտո
Ֆորնի դի Սոտո (Forni di Sotto), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Ֆրիուլի Վենետիկ Ջուլիա մարզի Ուդինե գավառում ։
Բնակչության թվաքանակը ըստ 2008 թվականի մարդահամարի տվյալների եղել է 688 մարդ, բնակչության խտությունը՝ 8 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 94 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 33020։ Հեռախոսային կոդ՝ 0433։
Կոմունայի հովանավորն է Սուրբ Կույս Մարիամը։ Տոնը նշվում է հոկտեմբերի 7-ին։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության աճը
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Հայկական կինոհամերգ (այլ կիրառումներ)
Հայկական կինոհամերգ, կարող է վերաբերել՝
Տելեփա
Տելեփա (ტელეფა), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Իմերեթի մարզի Թերջոլայի շրջանում ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 577 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Թերջոլայի շրջան
LG G7 THINQ
Պաշտպանություն
Սմարթֆոնը ռազմական պաշտպանության վկայագիր ստանալու համար (ռազմական ստանդարտ 810G) անցել է 14 դիմակայության թեստեր։ Ոչ պաշտոնական թեստավորման ժամանակ այն դիմացել է ոչ միայն ջրի մեջ ընկղմվելուն և փոշու փոթորկի մեջ ընկնելուն, այլև ջերմաստիճանի կտրուկ տատանումներին, ջրի հզոր շիթերին (օրինակ՝ անձրևների) և ուժեղ վիբրացիաների։ Փորձարկումներից հետո սմարթֆոնը չի տուժել ։
Վաճառք
LG G7 ThinQ-ն առաջին անգամ համաշխարհային շուկաում ներկայացվել է 2018 թվականի մայիսի 2-ին և մեկ օր անց ասիական շուկայում ։
Մեկնարկի ժամանակ LG-ին հաջողվել է վաճառել ընդամենը 1,5 մլն սարք՝ նախատեսված 3 մլն սմարթֆոնների փոխարեն ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բջջային հեռախոսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Սմարթֆոններ Կատեգորիա:LG բջջային հեռախոսներ
1468
Մահեր
Կատեգորիա:1468 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Շիկակարմիր իրիկնաչղջիկ
Շիկակարմիր իրիկնաթռչնակ, շեկ իրիկնաչղջիկ, չղջիկների ենթակարգի հարթաքիթ չղջիկների ընտանիքի կաթնասուն կենդանի։ Հայաստանում հանդիպում է հաստաբուն, լայնատերև ծառերով առատ վայրերում։ Ամռանը թաքնվում է, իսկ ձմռանը քուն է մտնում փչակներում։
Արտաքին կառուցվածք
Խոշոր չղջիկ է։ Մարմնի երկարությունը 64-81 մմ է, պոչինը՝ 46-54 մմ, նախաբազկինը՝ 51-57 մմ։ Կարճ ու հարթ մազերը մեջքի մասում մուգ շիկակարմիր են, դեպի փորը աստիճանաբար դառնում են բաց գույնի։
Սննդառություն
Սնվում է տարբեր միջատներով (թրթուրներ, բզեզներ, ուղղաթևեր, երկթևանիներ և այլն)։ Որսի է դուրս գալիս մթնշաղին։ Ծնում է 1 ձագ։ Հղիության և ձագերին կերակրելու ընթացքում էգերն առանձնանում են արուներից, կազմում ինքնուրույն խմբեր (երբեք չեն առաջացնում մեծ կուտակումներ)։
Կատեգորիա:Հարթաքիթ չղջիկներ Կատեգորիա:Ասիայի կաթնասուններ
Կաղնի արևելյան
Կաղնի արևելյան, հաճարազգիների ընտանիքի, կաղնի ցեղի բույս։
Նկարագրություն
Տերևաթափ ծառ է՝ մինչև 20 մ բարձրությամբ, հաստ, կարճ բնով և ամուր, խոշոր ճյուղերով, որոնք առաջացնում են վրանաձև, կոմպակտ սաղարթ։ Կեղևը հաստ է, ճաքճքված, մուգ գույնի։ Ընձյուղները համատարած կերպով ծածկված են երկար, դեղնամոխրավուն կոշտ աղվամազով, որոնք ճյուղերի տարիքի ավելանալու հետ միաժամանակ վերանում են։ Բողբոջները ունեն 5-6 մմ երկարություն, օվալաձև են, մազմզուկապատ թեփուկներով ծածկված։ Տերևակիցը խիտ աղվամազով է ծածկված և ունի 1,5 սմ երկարություն։ Տերևակոթունի երկարությունը հասնում է 1,5 սմ-ի։ Տերևները ամուր են, գրեթե կաշվեկերպ, 10-18 սմ երկարությամբ և3 -12 սմ լայնությամբ, վերևի կողմից մուգ կանաչավուն, սկզբնական շրջանում աղվամազապատ, այնուհետև գրեթե մերկ և մազմզուկապատ միայն ջղերի երկարությամբ, Ներքևի կողմից դեղնամոխրավուն, հակառակ-օվալաձև, սեպաձև հիմքով, գագաթին կարճ բութ բլթակով, յուրաքանչյուր կողմից 8 - 12 կարճ, բութ, ամբողջաեզր կամ խոշոր-ատամնավոր բլթակներով, որոնք ավելի խոշոր են տերևի միջին մասում։ Տերևները սկզբնական շրջանում Ներքևի կողմից ծածկված են դեղնամոխրավուն աղվամազով, որը հետագայում թափվում է։ Առէջային ծաղիկները խոշոր են, ունեն 10 - 15 սմ երկարություն, խիտ աղվամազով ծածկված առանցքով։ Փոշանոթները խոշոր են, մինչև 1,5 սմ երկարությամբ։ Կաղինները հասնում են 2-2,5 սմ երկարության, նստադիր են կամ գտնվում են 2 սմ երկարությամբ պտղակոթունի վրա։ Պտղագավաթը կիսագնդաձև է, մինչև 1,5 -2 սմ տրամագծով, որը ընդգրկում է կաղինը նրա մեկ երկրորդ կամ մեկ երրորդ չափով։
Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում, Հյուսիսային Իրանում, Արևմտյան Հայաստանում։ Հայաստանի սահմաններում հանդիպում է հյուսիսարևելյան եւ կենտրոնական շրջաններում, Ջանգեզուրում, Մեղրիում։ Աճում է բոլոր տիպի անտառներում, մինչև 1300-2600 մ բարձրության վրա, հիմնականում հարավային (հյուսիսարևելյան շրջաններ), երբեմն՝ հյուսիսային թեքությունների վրա (Ջանգեզուր)։