cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Շվեդական գրականություն
Շվեդական գրականության ակնարկ
Շվեդ գրողներ Էմանուել Սվեդենբորգի և Յուհան Ավգուստ Ստրինդբերգի համբավը դուրս էր եկել երկրի սահմաններից։
Աստրիդ Լինդգրենի և Էլզա Բեսկովի մանկական գրքերը համաշխարհային ճանաչում ստացան։ Հեննինգ Մանկելը, բացի կոմիսար Վալլանդերի մասին գրքերից, գրքեր էր գրում նաև երեխաների համար՝ ներշնչվելով Աֆրիկայից, բավականին ժամանակ անցկացնելով Մոզամբիկում։
Պատմություն
Շվեդական գրականությունը, ինչպես Սկանդինավյան մյուս գրականությունները, սկսվում են ռունական արձանագրություններից, որոնցում գովաբանվում էին իշխող վերնախավի փառավոր արարքները, կամ էլ խոսք էր գնում սեփականության գործարքների մասին։ Առաջին գրական տեքստը, որից սկիզբ է առնում շվեդական գրականությունը, դրոշմված է Ռյոկի քարի վրա, որը թվագրվում է 800 թվականով։ Քրիստոնեության ընդունմամբ Շվեդիա են բերվում Սուրբ գրքի տեքստերը և դրանց մեկնաբանությունները հունարեն, հին եբրայերեն և լատիներեն լեզուներով։
Միջնադար և Կալմարյան ունիա (1100-1520)
Բացի ռունական արձանագրություններից, որոնք ընդհանուր առմամբ կարճ տեքստեր էին, Շվեդիայի հնագույն մատենագրական հուշարձաններից են համարվում հողերի սեփականության մասին օրենքները (13-րդ դար)։ Քրիստոնեության տարածմամբ ստեղծվում է կրոնական գրականությունը, շարականները և Աստվածաշնչի մասերի թարգմանությունները 14-րդ դարից Եվրոպայի հարավից Շվեդիա է գալիս պալատական գրականությունը։ Հին շվեդերեն են թարգմանվում ասպետական վեպեր, «Եֆիմիական երգերը» (Eufemiavisorna): Հենց այդ ժամանակ էլ, մոտավորապես 1300 թվականին ի հայտ են գալիս առաջին շվեդական տարեգրությունները, Էրիկի տարեգրությունը, իշխանության համար պայքարի մասին։ Շվեդիայի միջնադարյան ամենանշանավոր բանաստեղծուհիներից է համարվում Շվեդական Բրիգիտտան, որը իր «Երկնային հայտնություններում» (Himmelska uppenbarelser) նկարագրում է սեփական տեսակետները և բանավիճում է իր քաղաքական և կրոնական հակառակորդների հետ։ Գրականության զարգացման համար մեծ նշանակություն ունեին նաև շվեդների, նորվեգացիների, դանիացիների և իսլանդացիների համար ընդհանուր համարվող բալլադներն ու սագաները։
Ռեֆորմացիայի և Մեծապետական դարաշրջան (1520-1721)
Այս ժամանակաշրջանի սկզբում դրվեցին միասնական գրական շվեդերեն լեզվի հիմքերը։ 1541 թվականին Գուստավ I Վազայի կողմից իրականացվեց Աստվածաշնչի նոր թարգմանությունը, որը դավանական մնաց մինչև 1917 թվականը։ Ռեֆորմացիայի արդյունքում հատուկ զարգացում ստացավ կրոնական գրականությունը, որը գերակշռող էր այդ ժամանակահատվածում։
Ազատության դարաշրջան
Ազատության դարաշրջանը (1721-1772) սկսվում է երկրում ավելի ազատ քաղաքական ռեժիմի հաստատմամբ։ Շվեդիայի մեծագույն նատուրալիստ Կարլ Լիննեյը (1707-1778) առավելապես հայտնի է լատիներեն գրված իր գիտական աշխատություններով, սակայն նրա պարզ, հստակ և պատկերավոր ոճը զգալի ազդեցություն է ունեցել գրական շվեդերենի զարգացման գործում։ Բանաստեղծ և պատմաբան Ուլոֆ Դալինը (1708-1763) իր ստեղծագործությունները գրել է իր ժամանակի ֆրանսիացի և հատկապես անգլիացի գրողների (Դրայդենի, Սվիֆտի) ազդեցության ներքո։ Դալինը հիմնել էր «Շվեդական Արգուս» (1732-1734) շաբաթական երգիծական ամսագիրը, որը աննախադեպ ժողովրդականություն էր վայելում։ Յակոբ Մյորկը (Jacob Henrik Mörk, 1715-1763) համարվում է Շվեդիայում դիդակտիկ վեպի ժանրի հիմնադիրը («Ադալրիկ և Գետիլդա», «Տեկլա» և այլն), որոնք զարգացան Ֆրանսուա Ֆենելոնի «Տելեմակի» ազդեցության ներքո։
Շվեդիայում ֆրանսիական ազդեցության ներկայացուցիչներից են նաև Հեդվիգ Շարլոտտա Նուրդենֆլյուկտը (1718-1763), Ֆիլիպ Կրեյցը (1731-1785), Գուստավ Ֆրեդերիկ Յուլլենբորգը (1731-1808)։ Այդ շրջանի շվեդական գրականության վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել դանիացի գրող Լյուդվիգ Հոլբերգը (1684-1754), որի շվեդերեն թարգմանված կատակերգությունները լայնորեն հայտնի էին և հաճախ ծաղրանմանակվում էին։ Այս և հաջորդ դարաշրջանների մեծագույն ազգային բանաստեղծը եղել է Կարլ Միքայել Բելմանը  (1740-1795)։ Պոեզիայում Բելմանը առանձնահատուկ ուշադրություն էր դարձնում բնության գեղեցկությանը, նրա ստեղծագործությունները առանձնանում էին ճարտարվեստությամբ և ձևերի ինքնատիպությամբ։ Լայն ճանաչում ստացավ նրա ամենահայտնի էպիկական և քնարերգական բանաստեղծությունների «Ֆրեդմանի երգեր» ժողովածուն։ Ազատության դարաշրջանի երկրորդ կեսին (1753 թվականից) Պրուսիայի թագուհի Լուիզա Ուլրիկան հիմնադրեց Շվեդիայի Բանահյուսության, պատմության և հնությունների Թագավորական ակադեմիան։ Ստեղծվեցին մի քանի մասնավոր խմբակներ, որոնք նպատակ ունեին խթանել կերպարվեստի զարգացումը։
Գուստավյան դարաշրջան (1772-1809)
Գուստավ III թագավորի գահակալության օրոք ֆրանսիական ազդեցությունը Շվեդիայի մշակութային կյանքում հասավ իր գագաթնակետին։ Գուստավի դարաշրջանի սկզբում հիմնադրվեցին Երաժշտական ակադեմիան և Թագավորական թատրոնը։ Ինքը` թագավորը համագործակցելով մերձավորների հետ գրում էր դրամաներ և տեքստեր օպերաների համար։ Թագավորի գլխավոր համահեղինակը և իր ժամանակի բնորոշ ներկայացուցիչը Յուհան Հենրիկ Չելգրենն (1751-1795) էր, որը հատկապես հետաքրքրվում էր Վոլտերով։
Չելգրենի հետ մրցակցում էր Կարլ Գուստավ Լեոպոլդը (1756-1829), որը հատկապես հայտնի էր իր «Էգլեն և Անետը» (Eglé och Annette) պատմվածքով, որում թեթևամիտ մայրաքաղաքային կյանքը հակադրվում էր պարզունակ գյուղական կյանքին։ Իր քննադատական հոդվածներով Լեոպոլդը նպաստեց իր ժամանակակիցների գրական ճաշակի զարգացմանը։ Այս ժամանակաշրջանի ամենահայտնի գրողը եղել է Աննա Լենգրենը (1755-1817), որը իր ստեղծագործությունների սյուժեները վերցնում էր հասարակության տարբեր խավերի ընտանեկան կյանքից, «Ուրախ տոն» (Den glada Festen), «Էկլոգա» (Eklog), «Երեխաները գյուղում» (De smaa paa landet), «Մանուկները» (Pojkarne), «Ծաղկեփունջ» (Buketten):
Սուրբ Սարգիս եկեղեցի (Խորսանա)
Սուրբ Սարգիս եկեղեցի, հայկական եկեղեցի Սեբաստիայի (Փոքր Հայք) Խորսանա գյուղում։ Խորսանայում էր գտնվում նաև Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին։ Դրանց մեկնումեկին կից, մինչև 1915 թվականը գործում էր Արշակունյան վարժարանը 100 աշակերտով ։
Շվեդական գրականություն
Գուստավյան դարաշրջան (1772-1809)
Շվեդական գրականության մեջ ռոմանտիկական ուղղության ներկայացուցիչը Թոմաս Թուրիլդն (1759-1808) էր, որը մոտ էր գերմանական «Փոթորկի և գրոհի ժամանակաշրջանին», ով հանդես էր գալիս հանուն բնությանը մերձենալու, մտքի և զգացմունքների ազատության և «Ազատախոհության մասին» (Om det allmänna förstaandets frihet) ստեղծագործության համար դատապարտվեց 4 տավա աքսորի։ Հոգեկան նկարագրով Թուրիլդին մոտ էին Ֆրանս Միքայել Ֆրանսենը և Բենգտ Լիդները (1759-1793), որոնց լավագույն գործերից են համարվում «Կոմսուհի Սպաստարի մահը» (Grefvinnan Spastaras död) և «1783 թվականը» (Aaret 1783):
Սուրբ Սարգիս եկեղեցի (Խորսանա)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական առաքելական գոյություն չունեցող վանքեր և եկեղեցիներ (Թուրքիա)
(3605) Դավի
(3605) Դավի (Davy), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1932 թվականի նոյեմբերի 28-ին Էժեն Դելպորտի կողմից Ուքլում ։
Շվեդական գրականություն
Նոր պետական համակարգի ժամանակաշրջան (1809-1880)
1809 թվականի պետական հեղաշրջումից հետո շվեդական գրականության մեջ բարեփոխումներ եղան։ 1810 թվականին հայտարարվեց մամուլի բավականին լայն ազատականացման մասին։ Գերմանական ռոմանտիկ դպրոցի ազդեցության ներքո, շվեդական գրականության մեջ ձևավորվեցին երկու նոր ուղղություններ` նեոռոմանտիզմը և էթիցիզմը։ Առաջին ուղղության կողմնակիցներին կոչում էին «ֆոսֆորիստներ» (շվեդ. Phosphoros, «Ֆոսֆոր» ամսագրի անվանումով), դրանք Ուպսալայի համալսարանի ուսանողներն էին։ Դեռևս 1803 թվականին Ուպսալայում կազմավորվեց նրբագեղ բանահյուսության սիրահարների ընկերությունը, որի լուծարումից հետո, 1807 թվականին 17-ամյա ուսանող Ատտերբումի կողմից հիմնադրվեց «Ավրորայի միությունը»։  Այս միությունում են ձևավորվել երիտասարդների գրական հայացքները, որոնք հետագայում իրենց արտահայտությունն են գտել «Պոլիֆեմ» (Ստոկհոլմ, 1809-1812) և «Ֆոսֆորիտ» (Ուպսալա, 1810-1813) ամսագրերում։ Ֆոսֆորիստների բանաստեղծական ստեղծագործությունները հրապարակվել են «Բանաստեղծական ալմանախում», Ատտերբումի կողմից, (1812-1822), դպրոցի քննադատական օրգանը եղել է «Svensk litteraturtidning»-ը (1813-1824)։
(3605) Դավի
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,251368 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0715 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,4312 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1233,87 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,291766 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,92° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1932 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էժեն Դելպորտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Շվեդական գրականություն
Նոր պետական համակարգի ժամանակաշրջան (1809-1880)
Հայտնի գրող ֆոսֆորիստ Պեր Դանիել Ատտերբումը ինքը եղել է ֆոսֆորիստ և իր գործունեությունը սկսել է Վիլհելմ Տիկի և Ֆրիդրիխ Շելլինգի ազդեցության ներքո։ Նա ձգտում էր ստեղծագործություններում համատեղել ռոմանտիկ ոճը բնափիլիսոփայական բանականության հետ։ Նրա «Երանության կղզի» (շվեդ. Lycksalighetens ö) պոեմ-հեքիաթը համարվում է շվեդական ռոմանտիզմի գագաթնակետը։ Այս այլաբանական պոեմի գաղափարը դիմակայություն է անուրջների աշխարհի և իրական կյանքի միջև։ Ֆոսֆորիզմի նշանավոր ներկայացուցիչ էր նաև Ֆրեդերիկ Պալմբլադը (1788-1852), որը եղել է գրող և հրատարակիչ։
Գրողների երկրորդ շարժումը միավորված է «Գոթական միության» մեջ (Götiska förbundet, որը կոչվում է հին գերմանական գոթերի ցեղի անունով), ուներ ոչ միայն զուտ գրական, այլ նաև ընդհանուր մշակութային նպատակներ։ Ինչպես ֆոսֆորիստները, «գոթերը» եղել են ռոմանտիկական դպրոցի կողմնակիցներ, արտահայտված ազգային ոգով։ Միության անդամների շարքերում բանաստեղծական տաղանդ ունեցող բազմաթիվ մարդիկ կային։ «Գոթերի» միության հիմնադիրը Յակոբ Ադլերբետն էր (շվեդ. Jakob Adlerbeth), լատինական դասականների տաղանդավոր թարգմանչի որդին։ 1811 թվականից «գոթերը» սկսեցին հրատարակել իրենց սեփական ամսագիրը «Իդունան»։ 1844 թվականին Ադլերբետը մահացավ և միությունը լուծարվեց։
«Գոթերի» շարքին էին դասվում շվեդական գրականության երկու ապագա լուսատուներ` Էսայաս Տեգները (1782-1846) և Էրիկ Գեյերը (1783-1847)։ Այս երկու հեղինակները համարվում են Շվեդիայի խոշորագույն ազգային բանաստեղծներ և համալսարանի պրոֆեսորներ էին, Գեյերը դասավանդում էր Ուպսալայի, իսկ Տեգները Լունդի համալսարանում։ Էրիկ Գեյերը միաժամանակ բանաստեղծ էր, փիլիսոփա, կոմպոզիտոր և ականավոր պատմաբան։ Սկզբում միանալով ռոմանտիկների ճամբարին, նա հետագայում դարձավ լիբերալների հայացքների եռանդուն պաշտպանը։  Էսայաս Տեգները հետագայում միացավ նեոկլասսիկական ակադեմիական ուղղությանը։
«Գոթական միության» անդամ էին նաև երկու նշանավոր գրողներ` Արվիդ Աֆցելիուսը (1785-1871), ով զբաղվում էր շվեդական ժողովրդական երգերի և ավանդազրույցների հավաքմամբ և շվեդերեն էր թարգմանել հնագույն «Էդդան», ինչպես նաև Պեր Լինգը (1776-1839), «Շվեդական մարմնամարզության» ստեղծողը։
Վերը նշված խմբավորումերից որոշ չափով առանձնանում էր Էրիկ Յուհան Ստագնելիուսը (1793-1823), որի ստեղծագործություններին բնորոշ էին առեղծվածային կերպարները և դրանք աչքի էին ընկնում անգերազանցելի վիրտուոզությամբ։
19-րդ և 20-րդ դարերի սահմանագիծ (1870-1914)
Ավգուստ Ստրինդբերգը և Սելմա Լագերլյոֆը համարվում են այդ ժամանակաշրջանի խոշորագույն գրողներ։ 1879 թվականին Ավգուստ Ստրինդբերգը համընդհանուր ճանաչում ստացավ իր «Կարմիր սենյակ» վեպով, այնուհետև ստեղծեց փոքր ծավալի մի շարք գործեր և անցավ դրամատուրգիային։ Շնորհիվ «Հայրը» (շվեդ. Fadren, 1887) և «Ֆրյոկեն Յուլիա» (Fröken Julie, 1888) պիեսների, ինչպես նաև սիմվոլիզմի ոգով գրված «Երազների խաղը» (Ett drömspel, 1902) և «Ուրվականների սոնատը» (Spöksonaten, 1907) ստեղծագործությունների Ստրինբերգը լայն ճանաչում ստացավ նույնիսկ Շվեդիայի սահմաններից դուրս։
Գրականության բնագավառում Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Սելմա Լագերլյոֆը 1891 թվականին հայտնի դարձավ իր «Սագա Իյոստե Բեռլինգի մասին » վեպով։ Լագերլյոֆի մեկ այլ նշանավոր ստեղծագործություն «Նիլս Հոլգերսոնի զարմանալի ճամփորդությունը Շվեդիայում, վայրի սագերի հետ» մտահղացվել էր, որպես դպրոցական խաղ-ձեռնարկ աշխարհագրությունից։ Բացի այդ մեկ այլ Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Կարլ ֆոն Հեյդենստամի պատմական ստեղծագործությունը «Շվեդիան և նրա տիրակալները» (Svenskarna och deras hövdingar), նույնպես նախատեսված էր դպրոցականների համար, որը հրատարակվել էր 1909 թվականին։ Հեյդենստամը Գուստավ Ֆրյոդինգի հետ միասին եղել են 1890-ական թվականների առավել նշանավոր քնարերգուներից։
Շվեդական «դարի վերջը» առավել հստակ է ներկայացնում Յալմար Սյոդերբերգը, որի ժառանգությունը լի է մարդու նկատմամբ պեսիմիզմով և միաժամանակ աչքի է ընկնում ոճական փայլով։ Սեդերբերգի սիրված հերոսները հիասթափված չարագործներ են։ 1895 թվականին նա հրատարակեց իր առաջին վեպը «Մոլորությունը» (Förvillerser), այնուհետև հրատարակեց իր առաջին գլուխգործոցը «Դոկտոր Գլաս» (Doktor Glas) վեպը, որի լույս ընծայումը իսկական սկանդալ առաջացրեց Շվեդիայում։ 1912 թվականին լույս տեսավ նրա «Լուրջ խաղ» (Den allvarsamma leken) վեպը, որը համարվում է սիրավեպի դասական օրինակ։ Այս ժամանակաշրջանի խոշորագույն բանաստեղծներից է սիմվոլիստ և մոդեռնիստ Վիլհելմ Էկելունդը։
20-րդ դարի առաջին կես (1914-1945)
1914 թվականից հետո գրականությունն անդրադառնում է սոցիալական թեմաներին։ 1920-1930-ական թվականների աշխատանքային գրականությունը և միջին խավի քննադատական պատկերումը, հենվում էին գրողների սեփական փորձի վրա և հաճախ ունենում էին ինքնակենսագրական բնույթ։
Էքսպրեսիոնիզմի, ֆուտուրիզմի և սյուրռեալիզմի ազդեցության ներքո գտնվող ժամանակակից քնարերգությունը ներկայացված է Պեր Լագերկվիստի ստեղծագործություններում։ Մյուս առավել նշանավոր-գրող մոդեռնիստներն էին` Հարրի Մարտինսոնը, Բիրգեր Սյոբերգը, Յալմար Գուլլբերգը, Արթուր Լունդկվիստը և ուրիշներ։ Բանաստեղծուհի Կարին Բոյեն  միավորում էր սոցիալիզմի և հոգեվերլուծության գաղափարները։ Այս ժամանակաշրջանի ամենաարմատական շվեդ մոդեռնիստ բանաստեղծն է համարվում Գուննար Էկելյոֆը։
Գերմանիայում նացիստների իշխանության գալը ազդեց նաև շվեդական գրականության վրա։ Պեր Լագերկվիստը նացիստական գաղափարախոսության տարածմանը արձագանքեց  «Դահիճը» (Bödeln, 1933) և «Թզուկը» (Dvärgen, 1944) վեպերով, որոնցում բացահայտվում է մարդկային չարությունը։ Հականացիստական թեմաներ են առկա նաև Կարին Բոյեի ստեղծագործություններում (նրա Կալլոկաին / Kallocain, 1940 հակաուտոպիական վեպը) և նոբելյան մրցանակի դափնեկիր, Էյվինդ Յունսոնի Կրիլոնեի մասին (Krilonromanen) վեպերի շարքում։
Հետպատերազմական ժամանակաշրջան (1945-մինչև հիմա)
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո միայն առաջին տասնամյակի ընթացքում շվեդական մոդեռն գրականությունը իրականում հայտնի դարձավ։ Էքզիստենցիալ խնդիրները իրենց արտահայտությունն են գտել հիմնականում քնարերգության մեջ։ Այդ ժամանակաշրջանի նշանավոր գրողների թվին են դասվում` Էրիկ Լինդենգրենը, Կարլ Վեննբերգը, Կարլ Վերներ Ասպենստրյոնը, Էլզա Գրավեն (Elsa Grave) և Ռուտ Հիլլարպը (Rut Hillarp): Բանաստեղծներ Լարս Ֆորսելը (շվեդ. Lars Forssell) և Թումաս Տրանստրյոմերը միջազգային ճանաչում ստացան։ Հետպատերազմական ժամանակաշրջանի ամենանշանավոր արձակագիրներից էին հականատուրալիստական գեղագիտության կողմնակից Լարս Ալինը և Ստիգ Դագերմանը, որի գլխավոր թեմաներն էին մեղքն ու վախը։ Փորձարարական ստեղծագործությունների հետ մեկտեղ զարգանում էր նաև դասական վեպը, որի նշանավոր ներկայացուցիչներից էր Սառա Լիդմանը, ով իր «Խեժի դաշտավայրը» (Tjärdalen, 1953) վեպում նկարագրում է գյուղական կյանքը, և Պեր Անդերս Ֆոգելստրյոմը, որը հետաքրքրվում էր ուրբանիստական թեմաներով, մասնավորապես «Ամառը Մոնիկայի հետ» (Sommaren med Monika, 1951) վեպում։
Հատկապես նշանակալի է համարվում արդեն հիշատակված Հարրի Մարտինսոնի ներդրումը, որը արժանացել է Նոբելյան մրցանակի գրականության բնագավառում։ Մարտինսոնը եղել է բուդդիզմի և դաոսիզմի կողմնակից, բայց ոչ թե կրոնական, այլ բարոյափիլիսոփայական իմաստով։ Մարդկային ցավի և տիեզերական դատարկության պատկերներն են ներկայացված «Անիարա» պոեմում, որտեղ պատմվում է ուղեծիրը կորցրած տիեզերանավի մասին։ Հարրի Մարտինսոնի «Ճանապարհը Կլոկրիկում» (Vägen till Klockrike, 1948) վեպի գլխավոր հերոսը, սիգարների գործազուրկ վարպետ Բոլլեն, որը թափառում էր Շվեդիայում 1800-ական թվականներին, մարմնավորելով Մարտինսոնի հայացքները, որոնք նշանավորվում են հեռավոր արևելյան կրոնների ազդեցությամբ։ Վեպը էկրանավորվել է 1953 թվականին շվեդ ռեժիսոր Գուննար Սկուգլունդի (Gunnar Skoglund) կողմից, իսկ 1959 թվականին կոմպոզիտոր Կարլ Բիրգեր Բլումդալը գրել է համանուն օպերան, որն այնուհետև բեմադրվեց Ստոկհոլմում։
1960-ական թվականների կեսերին որոշակի փոփոխություններ տեղի ունեցան նոր գեղարվեստական ստեղծագործությունների ուղղվածության մեջ։ Նոր քաղաքական գիտակցությունը պահանջում էր ավելի շատ հասարակական թեմաների քննադատություն։ Զարմանալի չէր, որ այս համատեքստում զարգանում է վավերագրական վեպի և ռեպորտաժի ժանրը։ Պեր Ուլոֆ Էնկվիստը ճանաչում ստացավ իր «Լեգիոներները» (Legionärerna, 1968) վեպով, որտեղ պատմվում է Շվեդիայի կողմից Էսէսի 167 լեգիոներների ԽՍՀՄ-ին արտահանձնման մասին։ Յան Մյուրդալը հրատարակեց «Ռեպորտաժ չինական գյուղից» (Rapport från en kinesisk by) ստեղծագործությունը։ Մյուս գրողներից, ինպիսին է Սառա Լիդմանը գրում է այս պահին Շվեդիայի սահմաններից դուրս ապրող մարդկանց կյանքի պայմանների և հանգամանքների մասին։ 1970-ական թվականների սկզբին արդիական դարձան ներքաղաքական կյանքի մասին, մասնավորապես կանանց իրավունքների վերաբերյալ թեմաները։ Այդ մասին են գրել Գուն-Բրիտ Սունդստրյոմը (Gun-Britt Sundström) «Լիդիայի համար» (För Lydia) վեպում և Ինգեր Ալվենը (Inger Alfvén) «Դստեր դուստրը» (Dotter till en dotter) վեպում։
Ժամանակակից առաջատար դրամատուրգներից մեկն է համարվում Լարս Նորենը, որը հայտնի է 1980 թվականին գրված իր «Խիզախությունը սպանված է» (Modet att döda) ընտանեկան դրամայով։ Ստիգ Հոկան Լարսոնը 1980-ական թվականներին ճանաչում ստացավ պոստմոդեռնիստական ոճի ստեղծագործություններով, մասնավորապես «Աուտիստները» (Autisterna) վեպով։ Միաժամանակ հրատարակվում էին հետաքրքիր ստեղծագործություններ էպիկական պատմվածքի ավանդույթներով, մասնավորապես այնպիսի հեղինակներ ինչպիսիք են Տերնե Լինդգրենը (Օձի արահետ ժայռի վրա / Ormens väg på hälleberget և Իշամեղվի մեղր / Hummelhonung), Պեր Ուլոֆ Էնկվիստը (Երաժիշտների ելույթը / Musikanternas uttåg և Պալատական բժշկի այցը / Livläkarens besök), ինչպես նաև Չերստին Էկմանը իր  «Գայլի մորթին» (Vargskinnet) եռագրությամբ։
Շվեդական դետեկտիվ
Մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը շվեդական դետեկտիվ վեպը մեծապես գտնվում էր արտասահմանյան նմուշօրինակների մեծ ազդեցության ներքո։ Միայն պատերազմից հետո շվեդական դետեկտիվները դառնում են անկրկնելի, ինչպես գործողության վայրով, այնպես էլ ոճով և սյուժեի զարգացմամբ։ Այս առումով հատկանշական են Մարիա Լանգի ստեղծագործությունները, որոնցում լուսաբանվում է գավառական կյանքն ու կենցաղը։ Չնայած որոշակի սխեմատիկությանը նրա ստեղծագործությունները մեծ մասսայականություն են վայելում, դրանք էկրանավորվում են։ 1949 թվականից մինչև 1990-ական թվականները գրողի կողմից ստեղծվել են քառասուներեք դետեկտիվներ մեծահասակների և չորսը երեխաների համար։ 1960-ական թվականներին բավականին արգասաբեր ստացվեց Պեր Վալյոի և Մայ Շևալի գրական համագործակցությունը, որոնք հայտնի դարձան Շվեդիայի սահմաններից դուրս իրենց «Հանցագործության մասին» (om ett brott) տասհատորյակի շարքով։ Այս վեպերը զվարճալի էին ոչ միայն իրենց գեղարվեստական բովանդակությամբ, այլև ունեին քաղաքական ենթատեքստ։ Վալյոի և Շևալի ստեղծագործական հաջողությունների ազդեցության ներքո Շվեդիայում սկսեցին ի հայտ գալ ավելի շատ դետեկտիվ վեպեր։ Հատկանշական է, որ 1971 թվականին հիմնադրվեց «Դետեկտիվի Շվեդական ակադեմիան» (Svenska Deckarakademin): Միջազգային մեծ հաջողություններ ունեցան այս ակադեմիայի մրցանակակիրներ, դետեկտիվի վարպետներ Հեննինգ Մանկելլը և Ստիգ Լարսսոնը։
Մանկական գրականություն
Մանկական գրականության առաջին նշանավոր ստեղծագործությունները Շվեդիայում ի հայտ եկան մոտավորապես 1900 թվականին։ Այս ժամանակաշրջանի առավել նշանավոր մանկական գրողներից էին Էլզա Բեսկովը, Աննա Մարիա Ռոոսը (Anna Maria Roos) և Աննա Վալենբերգը (Anna Wahlenberg): 1945 թվականին «Երկարագուլպա Պեպպին» վեպի հրատարակումից հետո հայտնի դարձավ ժամանակակից Շվեդիայի գրեթե ամենահայտնի գրող Աստրիդ Լինդգրենը։ Նրան հաջողվեց մանկական գրականությունը ազատել ավելորդ բարոյականությունից և դիդակտիզմից` գրելով հետաքրքրաշարժ ձևով, միաժամանակ չխուսափելով կարևոր աշխարհայացքային հարցերից, ինչպիսիք են կյանքը և մահը («Եղբայրներն առյուծի սիրտ ունեն»), քաջությունը և վախը («Միո, իմ որդի»), սերունդների ընդհարումը («Ռոնին, ավազակի դուստր է») և այլն։ Գրականության այս ժանրում բարեփոխումներ կատարեցին Մարիա Գրիպեն, Գուննել Լինդեն (Gunnel Linde), Ինգեր և Լարս Սանդբերգները (Inger och Lasse Sandberg), Սվեն Նուրդկվիստը (Պետսոնի և նրա փիսիկ Ֆինդուսի մասին գրքերը), Մոնի Բրենստրյոմը (Moni Nilsson-Brännström, Tsatsiki գրքերի շարքը) և  ուրիշներ։ Շվեդական գրադարանների ասոցիացիայի կողմից ամեն տարի շնորհվում է Կառլ Լիննեյի մեդալ երեխաներին և երիտասարդությանը նվիրված ճանաչողական թեմատիկայի լավագույն ստեղծագործության համար։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գրականություն ըստ լեզվի Կատեգորիա:Շվեդական գրականություն Կատեգորիա:Հյուսիսային գրականություն
Խալար
Խալար, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Երզնկայի գավառում ։ Գտնվում էր Երզնկա քաղաքից 18-19 կմ հարավ։
Տարածքը լեռնային էր ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Մոնաստիրշչինա (գյուղ, Սաֆոնովսկի շրջան)
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2 մարդ։
Իզոէնտրոպ պրոցես
Իզոէնտրոպ պրոցես (<իզո… և էնտրոպիա), թերմոդինամիկական պրոցես, որի ընթացքում համակարգի էնտրոպիան անփոփոխ է մնում։ Իզոէնտրոպ պրոցեսի օրինակ է շրջելի ադիաբատ պրոցեսը։
Կատեգորիա:Թերմոդինամիկական պրոցեսներ
Մենդոսինո շրջան (Կալիֆոռնիա)
Մենդոսինո շրջան (Mendocino County), ԱՄՆ Կալիֆոռնիա նահանգի 58 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 9088 կմ² է, բնակչությունը՝ 87841 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Յուկայա բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1850 թ.։
Կատեգորիա:Կալիֆոռնիայի շրջաններ
Կլիմայագիտություն
Կլիմայագիտություն, գիտություն կլիմայի, նրա տիպերի առաջացման, տարածական բաշխվածության և ըստ ժամանակի փոփոխությունների մասին։ Կլիմայագիտությունը աշխարհագրության և երկրաֆիզիկայի (օդերևութաբանության) սահմանում զարգացող գիտություն է։ Կլիմայի տիպերի մասին միասնական տվյալներն ստացվում են օդերևութաբանական դիտումների նյութերի վիճակագրական մշակումից։ Կլիմայի ծագման, նրա ֆիզիկական պայմանավորվածության մասին ուսմունքը ֆիզիկական կլիմայագիտական առարկան է, որը հիմնվում Է երկրի մակերևույթի ն մթնոլորտի ջերմային ու ջրային հաշվեկշռի մասին պատկերացումների և նրանց կլիմայագոյացնող դերի վրա։ Ֆիզիկական կլիմայագիտության հատուկ ճյուղ Է դինամիկական կլիմայագիտությունը, որը ուսումնասիրում Է կլիմաների տեղաբաշխումը երկրի վրա՝ կախված մթնոլորտի ընդհանուր շրջանառությունից։
Մթնոլորտի բարձր շերտերի կլիման ուսումնասիրում Է ագրոկլիմայագիտությունը, երկրամերձ շերտինը՝ միկրոկլիմայգիտությունը, հնէակլիմայագիտությունը (պալեոկլիմայագիտություն) զբաղվում է երկրաբանական և պատմական անցյալի կլիմաների ուսումնասիրությամբ։ Կիրառական ուղղություններից են կենսաբանական, գյուղատնտեսական, կուրորտային, բժշկական, ինչպես նաև ավիացիոն, տրանսպորտային, շինարարական կլիմայագիտությունը։ Կլիմայագիտության նախնական գաղափարները ձևավորվել են Հին Հունաստանում։ Հույները արեգակի ճառագայթների անկման անկյան հիման վրա տվեցին երկրի կլիմաների առաջին դասակարգումը՝ մեկ տաք, երկու բարեխառն և երկու ցուրտ գոտիներ։ XVII—XVIII դարերում երևան եկան առաջին կլիմայական նկարագրությունները՝ կատարված գործիքային դիտարկումների հիման վրա։ է. Հալլեյը, Ջ. Հեղլին, Մ. Լոմոնոսովը առաջինը հայտնեցին այն միտքը, որ մթնոլորտի շրջանառությունը ազդում է կլիմայի վրա։ XIXդ. սկզբին գերմանացի բնագետ Ա. Հումբոլդտը զբաղվեց երկրի կլիմաների սիստեմատիկ ուսումնասիրությամբ և կազմեց առաջին կլիմայական քարտեզները։ XIX դ. 2-րդ կեսից կլիմայական հետազոտություններ սկսվեցին Ռուսաստանում, որոնք կենտրոնացված էին 1849-ին բացված Գլխավոր ֆիզիկական դիտարանում։ Կլիմայական հետազոտություններ են կատարել Գ. Վիլդը, Ա. Ի. Վոյեյկովը, ավելի ուշ՝ Ա. Կամինսկին, Լ. Ս. Բերգը, Վ. Ցու. Վիզեն և այլք։ XX դ. ընդարձակվեց օդերևութաբանական կայանների ցանցը՝ ընդգրկելով նաև արևադարձային գոտին, Արկտիկան, Անտարկտիկան և օվկիանոսները։
Կլիմայագիտության նոր ուղղությունների առաջացումը նպաստեց օդերևութաբանական նյութերի կլիմայական մշակման մեթոդների զարգացմանը։ Միջինների մեթոդի հետ մեկտեղ (Ե. Ս. Ռուբինշտեյն, Օ. Ա. Դրոզդով և այլք) 20-ական թվականներին առաջացան կլիմայական վերլուծության կոմպլեքսային (Ե. Ե. Ֆեոդորով, Լ. Ա. Չուբուկով) և դինամիկ (Տ. Րերժերոն, Բ. Ալիսով, Ս. Իյրոմով, Խ. Պողոսյան և այլք) մեթոդներ։ XX դ. կեսերին կլիմայագիտության մեջ կիրառվեցին կլիմայի ուսումնասիրության հաշվեկշռային մեթոդները (Ա. Ա. Գրիգորն և այլք)։
Լուրջ ուշադրություն նվիրվեց լեռնային կլիմայի բնութագրությանը։ Զգալի հաջողությունների հասավ արևադարձային գուռ ու կլիմայագիտական (ԱՄՆ, ՉԺՀ, Հնդկաստան և այլն)։ Կիրառական խնդիրների լուծման կապակցությամբ աճեց հետաքրքրությունը միկրոկլիմայի և տեղական կլիմայի ուսումնասիրության նկատմամբ (Ռ. Գայգեր, Ս. Ա. Սապոժնիկովա և այլք)։ Սկսած 30-ական թթ. զարգացավ հնէակլիմայագիտությունը (Կ. Բրուքս, Վ. Վիզե և այլք)։ Մշակվում են արեգակնային ակտիվության ազդեցությունը կլիմայի փոփոխությունների վրա պրոբլեմը (Ֆ. Բաուր, Լ. Վիտելս և այլք), կլիմայի փոփոխությունների կանխատեսման և անթրոպոգեն ազդեցությունների խնդիրները։ Կլիմայագիտության զարգացման հեռանկարները կապված են էլեկտրոնային հաշվիչ մեքենաների, արբանյակների և նորագույն ֆիզիկա-մաթեմատիկական մեթոդների կիրառության հետ։ Հայկական լեռնաշխարհի կլիմայական ուսումնասիրությունները սկսվել են XIX դ. 2-րդ կեսից։ Առաջին ուսումնասիրությունը Երևանի օդի ջերմաստիճանի մասին XIX դ. 40-ական թթ. հրատարակել է Ի. Աբովյանը։ Գիտական հետազոտություններն սկսվել են XX դ. 30-ական թթ.։ Պատրաստվել հրատարակվել են մենագրություններ (Ռ. Քրիստոստուրյան, Ա. Բաղդասարյան, Ա. Ներսեսյան) և քարտեզներ, ինչպես նաև հանրապետության մեծածավալ կլիմայական ատլասը։
Կատեգորիա:Կլիմայագիտություն
Իզատին
Իզատին, հետերոցիկլային միացություն, դեղնակարմիր բյուրեղներ են, հալ. ջերմաստիճանը՝ 203,5°C, լուծվում է ացետոնում, բենզոլում, մեթիլալկոհոլում, տաք ջրում, վատ՝ սառը ջրում և եթերում։ Իզատինը հանդես է գալիս երկու տաուտոմեր՝ լակտամային և լակտիմային ձևով։
Ունի թույլ հիմնային և թթվային հատկություն, հիմքերի և թթուների հետ առաջացնում է աղեր։ Հեշտությամբ ալկիլացվում է, ացիլացվում, նիտրացվում ևն։ Ստացվում է ինդիգոյի օքսիդացումից, անիլինից և այլ եղանակներով։ Իզատինը և դրա մի քանի ածանցյալներ կիրառվում են կուբային ներկերի ստացման, ինչպես նաև Ag, Cu, Co և այլ տարրեր հայտնաբերելու համար։
Կատեգորիա:Ազոտային հետերոցիկլային միացություններ Կատեգորիա:Ինդոլի ածանցյալներ
Իզոէնթալպ պրոցես
Իզոէնթալպ պրոցես (<իզո… և էնթալպիա), թերմոդինամիկական պրոցես, որի ընթացքում համակարգի էնթալպիան անփոփոխ է մնում։ Իզոէնթալպ պրոցեսի հայտնի օրինակ է Ջոուլ-Թոմսոնի էֆեկտը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թերմոդինամիկական պրոցեսներ
Մերսեդ շրջան (Կալիֆոռնիա)
Մերսեդ շրջան (Merced County), ԱՄՆ Կալիֆորնիա նահանգի 58 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 4996 կմ² է, բնակչությունը՝ 255793 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Մերսեդ բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1855 թ.։
Կոնֆետտի
Կոնֆետտի (confetti), գունագեղ, սովորաբար փոքր չափսերի թղթե կլորակներ, տոների,  հիմնականում՝ պարահանդեսների, դիմակահանդեսների, ծննդյան տարեդարձների, հարսանեկան արարողությունների անքակտելի ատրիբուտը։ Տոնակատարությունների մասնակիցները կոնֆետտին միմյանց վրա են լցնում, կամ այն թափվում է վերևից։
Ստուգաբանություն և պատմություն
Առաջացել է իտալական konfetto կոնֆետի մեծ քանակությունից։ Ծագում է հռոմեական ավանդույթից՝ դիմակահանդեսի ժամանակ մասնակիցները միմյանց վրա էին նետում փոքր կոնֆետներ։ Ավելի ուշ կոնֆետի փոխարեն սկսեցին կիրառել դրանց փոխարինիչները՝ գունավոր թղթերը ։
Իտալիայում «կոնֆետտի» բառն ի սկզբանե նշանակում էր շաքարից պատրաստված ցանկացած տեսակի մանր արտադրանքներ (շաքարապատ նուշ, ընկույզ և այլն), որոնք դիմակահանդեսների և տոնակատարությունների ժամանակ բնակչությունը նետում էր պատուհաններից, պատշգամբներից, ավելի ուշ կոնֆետտին՝ գիպսե գնդիկների տեսքով, էլի նույն նպատակով կիրառվեց ։ Իտալիայի քաղաքների մեծ մասում գիպսե գնդիկների նետումն արգելվում էր ոստիկանության կողմից ։
1884 թվականին՝ հանդիպման ժամանակ, փարիզյան «Կազինո դե Պարի» սրճարանի տերը հյուրերի վրա շաղ տվեց կավճե գնդիկներ. դա «կավճե» կոնֆետտիի կիառման առաջին փաստացի արձանագրումն էր։ Գունավոր թղթից պատրաստված կոնֆետտիի գյուտարարը նույնպես այս սրճարանի սեփականատերն է։
Այժմ կոնֆետտին առավելապես իրենից ներկայացնում է թղթե կլորակներ, որոնք պարահանդեսների և դիմակահանդեսների ժամանակ մարդիկ շաղ են տալիս միմյանց վրա։ Գոյություն ունեն պնևմատիկ ճայթուկներ, օձերիզներ կամ կոնֆետտիներ, որոնք դուրս են թռչում պայթյունով՝ ճայթուկի կորպուսում առաջացած գազի հաշվին։
Բազմաթիվ մշակույթներում գոյություն ուներ և այժմ էլ գոյություն ունի բարեմաղթանքների հնչեցմամբ և բրնձով, ցորենով, կոնֆետներով, թղթադրմաներով, ծաղիկներով երիտասարդներին օծելու ավանդույթը ։ Ռուսական հարսանեկան ծիսակարգի համաձայն՝ երիտասարդներին օծում էին հմուլահատիկներով և ցորենով ։ Այժմ մի շարք երկրներում բրինձ շաղ տալու արգելք է ներդրվում, ինչը գրավում է փետրավորների ուշադրությունը։ 2005 թվականին՝ այն բանից հետո, երբ Ասիայում համաճարակ բռնկվեց, Հոնկոնգում արգելվեց աղավնիների լրացրասնումը՝ դրանով կանխարգելելով համաճարակի հնարավոր տարածումը ։
Այսօր ցորենի և թղթե կոնֆետտիի փոխարեն արարողությունների ժամանակ հաճախ կիրառում են նրբաթիթեղից կամ մետաղազօծ պոլիպրոպիլենից պատրաստված սիրտիկներ, աստղիկներ, կլորակներ, շերտաձողեր, ինչպես նաև մանր օճառապղպջակներ, բնական կամ սառեցված ծաղիկների թերթիկներ։
Օլեյնիկովսկի գյուղական խորհուրդ (Խարկովի մարզ)
Օլեյնիկովսկի գյուղական խորհուրդ  (Олійниківська сільська рада), Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Սախնովշչինսկի շրջանում ։
Կոնֆետտի
Ստացում
Մեր օրերում կոնֆետտին հիմնականում ստանում են որպես թղթային արդյունաբերության ծակոտման մնացորդ։ Կոնֆետտիի հատուկ տեսակներ, օրինակ՝ կոնֆետտիից ստացվող անձրևը, որն օդում մնում է 10 անգամ ավելի շատ, քան սովորական թղթային կոնֆետտին, արտադրվում են մետաքսե թղթից կամ բարակ լուսանկարչական ժապավենից։
Օլեյնիկովսկի գյուղական խորհուրդ (Խարկովի մարզ)
2001 թվականի տվյալներով Օլեյնիկովսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 1311 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 98.98 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 13.25 մարդ/կմ²։ Խորհրդում կա 4 բնակավայր։
Կոնֆետտի
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մշակույթ Կատեգորիա:Դիմակահանդեսներ
Օլեյնիկովսկի գյուղական խորհուրդ (Խարկովի մարզ)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր Կատեգորիա:1924 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կարայկոզովկա
Կարայկոզովկա (Карайкозівка), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Կրասնոկուտի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1792 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Կարայկոզովկա գյուղում բնակվում էր 35 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1033 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 33,88 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Կրասնոկուտի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1792 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Անե Դալ Թորփ
Անե Դալ Թորփ ՝ (Ane Dahl Torp, ), նորվեգացի կինոյի և թատրոնի դերասան։
Կենսագրություն
Անե Դալը ծնվել է մանկավարժի ընտանիքում։ Հայրը՝ հայտնի լեզվաբան Արնե Թորփը (ծնվ․1942 թ․) Օսլոյի համալսարանում գերմաներենի դասախոս է։ Մայրը նույնպես դասավանդում է համալսարանում։
Անե Դալ Թորփն ավարտել է Նորվեգիայի ազգային թատերական ակադեմիան (1996—1999)։ Խաղացել է Մոլդե քաղաք-կոմունայի թատրոնում, իսկ 2002 թվականից Օսլոյի նորվեգական թատրոնում։ Տարբեր դերեր է կատարել Սոփոկլեսի, Ստրինդբերգի, Չեխովի, Թարյե Վեսոսի, Թենեսի Ուիլյամսի, Սառա Քեյնի, Ալեքսանդր Վամպիլովի, Յուն Ֆոսեի և այլ հայտնի գրողների ստեղծագործություններից։
2000 թվականից նկարահանվում է կինոյում և հեռուստատեսությունում։
Ամուսնացել է 2007 թվականի հոկտեմբերի 20-ին ջազի շեփորահար Սյու Միլյեթայգի հետ։ Զույգը բնակվում է Օսլոյում։ Ունեն երկու երեխա․ մեկ տղա (ծնվ․ 2010 թ․) և մեկ աղջիկ (ծնվ․ 2012 թ․) ։
Կարիերա
Առաջին անգամ ֆիլմում Անե Դալ Թորփը նկարահանվել է 2003 թվականին։ Դա «Իմ կյանքի կինը» (The Woman of My Life) ֆիլմն էր. ։
Դերասանուհին իր երկու՝ Թրյուդ Էրիքսեն  (Trude Eriksen) («Սև փող, սպիտակ սուտ» ֆիլմում)  և  Նինա Սկոտեյ (Nina Skåtøy) («Ուսուցիչ Պեդերսեն» ֆիլմում)  դերերի համար պարգևատրվել է նորվեգական «Ամանդա» կինոփառատոնի մրցանակով, լավագույն դերասանուհի անվանակարգում ։
2006 թվականին Թորփը նկարահանվել է «Խառնաշփոթություն» (Uro) ֆիլմում։
2007 թվականին դերասանուհին նկարահանվել է շվեդ-նորվեգական (Kodenavn Hunter) հեռուստասերիալում, որի համար արժանացել է "Gullruten" մրցանակաբաշխության լավագույն դերասանուհի անվանակարգին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի դերասանուհիներ
Իբատիբա
Իբատիբա (Ibatiba), համայնք Բրազիլիայում՝ Էսպիրիտու Սանտու նահանգի կազմում։ Գտնվում է Էսպիրիտու Սանտու նահանգի հարավային մարզում։ Մտնում է Ալեգրիի գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 26.426 մարդ՝ 2020 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 241 կմ2 տարածք ։ Բնակչության խտությունը՝ 88,00 մարդ/կմ²։
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1981 թվականի նոյեմբերի 7-ին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էսպիրիտու Սանտու նահանգի բնակավայրեր
Գորկի (գյուղ, Յարցևսկի շրջան)
Գորկի (Горки), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Յարցևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 28 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Յարցևսկի շրջանի բնակավայրեր
Պոդգայցի (գյուղ, Լուցկի շրջան)
Պոդգայցի (Підгайці), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Լուցկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1526 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Պոդգայցի գյուղում բնակվում էր 3 109 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 4416 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 704,03 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Լուցկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1526 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Խանայա
Խանայա, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Կամախի գավառակում ։ Գտնվում էր Կամախ քաղաքից 35 կմ հյուսիս-արևմուտք ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Սարգիս Մանուկյան (երաժիշտ)
Սարգիս Մանուկյան, հայ ռոք-երաժիշտ, «Էմփիրեյ» ռոք խմբի հիմնադիր և մեներգիչ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1974 թվականի հուլիսի 29-ին, Երևանում։ 1992 թվականին ավարտել է դպրոցը և ընդունվել է Երևանի «Դավիթ Անհաղթ» համալսարանի միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետի արաբախոս բաժին։ Նույն թվականին «Ասպարեզ» ստուդիայում ձայնագրել է համանուն խմբի հիմնադիր՝ Արմեն Թորոյանի երկու հայտնի բալլադները։ 1994 թվականին «Էմփիրեյ» ռոք խմբի վերջնական ձևավորումից հետո, դուրս է եկել բուհից՝ ընտրելով երգիչի մասնագիտությունը։ Երեք տարի մասնավոր սովորել է ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ, պրոֆեսոր Սերգեյ Դանիելյանի մոտ։ Հիմնական գործունեությունը կապելով խմբի հետ՝ ծավալել է անհատական գործունեություն, համագործակցելով այլ հեղինակների հետ։ Մինչ 2013 թվականը եղել է «Էմփիրեյ» ռոք խմբի վոկալիստը։
Փամբակ (գյուղ, Լոռու մարզ)
Փամբակ, գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Լոռու մարզի Փամբակ համայնքում ։
Մարզկենտրոն Վանաձորից հեռու է մոտ 4 կմ հյուսիս-արևելք։ Գյուղը տեղակայված է Գայլաձորի կիրճում՝ Փամբակ գետի երկու ափերին, ծովի մակարդակից 1200 մ բարձրության վրա։
Պատմություն
Գյուղը հիմնադրվել է 1894 թվականին Վանաձոր-Ալավերդի միջպետական ավտոմայրուղու հարակից շրջակայքում, Փամբակ գետի ձախ հովտում։ Բնակիչների մի մասը տեղափոխվել են հարակից Քարաբերդ գյուղից, իսկ տեղափոխվելու հիմնական պատճառը եղել է երկաթգիծը։ Տարածքի ամենաբարձր գագաթը 1800 մետր բարձրություն ունեցող Ղոբին է։ Գյուղը հյուսիս-արևմտյան մասում սահմանակից է Քարաբերդի, հարավ-արևմուտքից Գուգարքի և հյուսիս-արևելյան մասում Վահագնաձորի համայնքներին ։
Սարերից գյուղի աջ և ձախ կողմերով ցած են գահավիժում առուները, իսկ դիմացի սարից դեպի Փամբակ գետն է հոսում Բնձոր առուն։ Գյուղը շրջապատված է չքնաղագեղ անտառներով, որի պատճառով կլիման ձմռանը մեղմ է, ամռանը՝ զով ։
Գյուղն ունի մեկ ութամյա դպրոց, որը կառուցվել է 2000 թվականին, գտնվում է Փամբակ գետի աջ ափին անտառի գրկում ։ Բնակչությունն զբաղվում է անասնապահությամբ, այգեգործությամբ, դաշտավարությամբ և բանջարաբոստանային կուլտուրաների մշակությամբ։
Գյուղում կան խաչքարեր՝ Սուրբ Սարգիս և Խաչի թումբ։ Գյուղից 3 կմ արևելք գտնվում է Բնձոր գյուղատեղին։
Բնակչություն
Ըստ ՀՀ 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների` Փամբակի մշտական բնակչությունը կազմել է 341, առկա բնակչությունը` 297 մարդ, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում` ստորև.
Մետրոպոլիտեն
Մետրոպոլիտեն (métropolitain կրճատ՝ մետրո), ուղևորների զանգվածային արագ փոխադրումների համար նախատեսված քաղաքային երկաթուղի է։ Մետրոն աչքի է ընկնում մեծ թողունակությամբ, գնացքների շարժման կանոնավորությամբ և շարժման արագությամբ։ Մետրոյի գծերն անցնում են ստորգետնյա թունելներով, ուղանցներով կամ փողոցի հատուկ առանձնացված մասերով։ Առավել տարածված են մետրոյի ստորգետնյա գծերը, դրանք չեն խախտում քաղաքի հատակագիծը, չեն սահմանափակում գետնընթաց տրանսպորտի և հետիոտների երթևեկությունը։ Մետրոյի անհրաժեշտությունը, հիմնականում, զգացվում է 1 միլիոն և ավելի բնակչություն ունեցող քաղաքներում։
Պատմություն
Առաջին մետրոպոլիտենը կառուցվել է Լոնդոնում, երկարությունը 3.6 կմ։ Թողարկվել է 1863 թվականի հունվարի 10-ին։ Առաջին օրը նոր տրանսպորտից օգտվել է 30000 մարդ։ Սկզբնական շրջանում գործում էր շոգու ուժով, ուղևորները թունելում մրից սևանում և խեղդվում էին ։ 1890 թվականին շոգեքարշին փոխարինեց էլեկտրաքարշը։ Մեծ Բրիտանիայում Լոնդոնյան մետրոյից հետո երկրորդն էր Գլազգոյինը 1896 թվականին։
Երկրորդ մետրոպոլիտենը բացվել է Նյու Յորքում 1868 թվականին։ Նա վերգետնյա էր մինչև 1904 թվականը։ Վերգետնյա էր նաև Չիկագոյի 1892 թվականին բացված մետրոպոլիտենը, որի գնացքներն աշխատում էր շոգիով։
Մայրցամաքային Եվրոպայում առաջին մետրոն Բուդապեշտում էր (1896)։
Հետագայում կառուցվեցին՝
Խորհրդային Միությունում մերոպոլիտենները գործարկվել են հետևյալ հերթականությամբ՝ Աշխարհի խոշորագույն մետրոներն են՝ Տոկիոյի մետրոյի տարեկան ուղևորահոսքը կազմում է 3174 մլն. մարդ, իսկ Շինջուկու կայարանով օրական անցնում է 2 մլն. ուղևոր։ Այս կայարանն ամենածանրաբեռնվածն է աշխարհում։
Անվանումը
Գերմանիայում տարածված է Untergrundbahn (U-Bahn), Շվեդիայում՝ Tunnelbana (T-bana) անունները։
Տես նաև
Կատեգորիա:Մետրոպոլիտեն
(3606) Պոյոլա
(3606) Պոյոլա (Pohjola), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1939 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Իրյո Վյայսյալյայի կողմից Տուրկուում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,603853 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0019 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,2058 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1534,7 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,234574 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 12,41° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1939 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Իրյո Վյայսյալյայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Էնո
Էնո (Hainaut, Hinnot, Henegouwen, Hennegau), Բելգիայի թագավորության տասը նահանգներից և Վալոնիայի հինգ նահանգներից մեկը։ Սահմանակցում է Արևելյան Ֆլանդրիա, Արևմտյան Ֆլանդրիա, Ֆլամանդական Բրաբանտ, Վալոնյան Բրաբանտ, Նամյուր նահանգներին և Ֆրանսիային։ Վարչական կենտրոնը Մոնս քաղաքն է։
Վարչական բաժանում
Նահանգը բաժանված է 7 շրջանների։ Բաղկացած է 69 համայնքներից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բելգիայի նահանգներ Կատեգորիա:Բելգիայի վարչական բաժանում
Շվեյցարիայի դրամահատարան
Շվեյցարիայի դրամահատարան (Swissmint), Շվեյցարիայի Համադաշնության պաշտոնական դրամահատարանը։ Տեղակայված լինելով Շվեյցարիայի մայրաքաղաք Բեռն քաղաքում, այն պատասխանատու է շվեյցարական ֆրանկի մետաղադրամների, ինչպես նաև արժույթի և ձուլակտորների բազմազանության համար։ Բացի կառավարության համար մետաղադրամներ պատրաստելուց, Շվեցարիայի դրամահատարանն արտադրում է նաև մեդալներ և հուշադրամներ մասնավոր պատվիրատուների համար։
Կարգավիճակ
Շվեյցարիայի դրամահատարանը Շվեյցարիայի դաշնային կառավարության գործակալություն է։ Այն Դաշնային ֆինանսական վարչության մի մասն է, որն իր հերթին պատկանում է Ֆինանսների դաշնային դեպարտամենտին (Շվեյցարիայի ֆինանսների նախարարություն)։ 1998 թվականից ի վեր Համադաշնության պաշտոնական դրամահատարանը գործում է որպես անկախ բիզնես միավոր` Շվեյցարիայի դրամահատարան անունով։ 2005 թվականի դրությամբ Շվեյցարիայի դրամահատարանն ունի 21 աշխատող։
Կառույց
Դրամահատարանի շենքը ազգային նշանակության ժառանգության վայր է ։ Այն կառուցվել է 1903-1906 թվականներին, Թեոդոր Գոլի նախագծի հիման վրա, որը կառուցվեց փոխարինելու Gerberngraben-ում գտնվող ավելի հին շենքին։ Չափավոր, արդյունաբերական ոճի դեղին աղյուսե շենքը գտնվում է մարմարե և ավազաքարե նեոռենեսանսյան ճակատի առջև ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մետաղադրամ Կատեգորիա:Դրամագիտություն Կատեգորիա:Դրամահատարաններ Կատեգորիա:Շվեյցարիայի տնտեսություն Կատեգորիա:Շվեյցարիայի շենքեր և կառույցներ
Ռոչեստրի համալսարան
Համալսարանը հիմնադրվել է 1850 թվականին, և այդ ժամանակից ի վեր զգալիորեն առաջադիմել է հետազոտության և կրթության ոլորտում, պատրաստել բազմաթիվ ականավոր շրջանավարտներ, որոնց թվում են 8 Նոբելյան և 23 Պուլիտցերյան մրցանակակիր, Գուգենհայմի 19 կրթաթոշակակիր, Ֆուլբրայթի ծրագրի 7 դափնեկիր, Գոլդուոթերի 2 կրթաթոշակակիր, Բիլ Գեյթսի և Մելինդա Գեյթսի հիմնադրամի 1 կրթաթոշակակիր և Մարշալի 2 կրթաթոշակակիր։ Ռոչեստրի համալսարանի շրջանավարտները կազմում են գիտնականների գրեթե մեկ քառորդը, որոնք ՆԱՍԱ-ին խորհուրդ են տալիս «Հաբլ» աստղադիտակին փոխարինող «Ջեյմս Վեբ» տիեզերական աստղադիտակի մոդիֆիկացիայի և գործարկման նախապատրաստման հարցերում ։
2016 թվականին Ռոչեստրի համալսարանը զբաղեցրել է 32-րդ հորիզոնականը «Ազգային համալսարաններ» վարկանիշում և 122-րդ հորիզոնականը U. S. News & World Report հրատարակության աշխարհում, ինչպես նաև 101-150-րդ հորիզոնականները աշխարհի համալսարանների ակադեմիական վարկանիշում։
Պատմություն
1819 թվականից Նյու Յորք նահանգի Համիլթոն քաղաքում գործել է Քոլգեյթի համալսարանը, որը հիմնադրվել է բապտիստների կողմից և 1848 թվականից հայտնի է որպես Մեդիսոնի համալսարան։ Այդ ժամանակ նրանք նախատեսում էին Ռոչեստերում ստեղծել ուսումնական հաստատություն, և արդեն 1850 թվականի հունվարի 31-ին նոր համալսարանի հիմնադիրները ստացան իրենց կանոնադրությունը, որը տրվել էր Նյու Յորք նահանգի համալսարանի ռեգենտների կողմից։ Պարապմունքները սկսվել են նոյեմբերին, ընդունվել է 60 ուսանող, այդ թվում՝ Մեդիսոնի համալսարանից տեղափոխված 28 ուսանող ։
Սկզբնապես համալսարանի կամպուսը գտնվել է Ռոչեստր քաղաքի կենտրոնում, իսկ 1853 թվականին տեղափոխվել է արվարձանի արևելյան հատված։ Տեղի գործարար և ներկայացուցիչների պալատի անդամ Ազարիա Բուդին նվիրաբերել է 3,2 հա հողատարածք նոր կամպուսի համար, և ևս 6,9 հա նրանից գնել է համալսարանը ։ Այստեղ հիմնական կամպուսը գտնվել է մինչև 1930 թվականը՝ մինչ շենքերի նոր համալիրի կառուցումը։
1900 թվականին համալսարանի առաջին կուրս առաջին անգամ աղջիկ է ընդունվել, ինչը Սյուզան Էնթոնիի և Հելեն Մոնտգոմերիի ջանքերի արդյունքն էր։ 1890-ական թվականներին կանայք դասասենյակներում և լաբորատորիաներում գտնվել են միայն հյուրի կարգավիճակով։ Առաջին ուսանողուհին Հելեն Ուիլկինսոնն էր, ում համալսարանի նախագահ Դևիդ Հիլը թույլ է տվել ուսումնական հաստատություն ընդունվել նույն պայմաններով, ինչ մյուս ուսանողները։ 1900 թվականին ընդունվել է 33 կին, իսկ 1901 թվականին շնորհվել է առաջին գիտական աստիճանը, որին արժանացել է Էլլա Ուիլկոքսենը ։ Նոր մասնաշենքի կառուցման ավարտից հետո այնտեղ են տեղափոխվել ուսանողները, իսկ հին մասնաշենքում շարունակել են ուսանել ուսանողուհիներ՝ ընդհուպ մինչև 1955 թվականը։
1995 թվականին համալսարանի նախագահ Թոմաս Ջեքսոնը հայտարարել է ընդունելության պայմանների փոփոխման և ուսումնական պլանի զգալի վերանայման ծրագրի իրականացման մեկնարկի մասին ։
Կամպուս
Կամպուսի շինարարությունն ավարտվել է 1930 թվականին, շատ շենքեր զարդարված են եղել Վերածննդի դարաշրջանի հունական ոճով։ Գրադարանը, որն անվանվել է նրա նախագահ Ռաշ Ռիզայի անունով, համարվում է համալսարանի ոչ պաշտոնական խորհրդանիշը, և հենց այստեղ է գտնվում Նյու Յորք նահանգի ամենամեծ քարիլյոնը՝ Հոպմանի քարիլյոնը, որն ունի 50 զանգ։
Վերջին մի քանի տասնամյակների ընթացքում կառուցվել են նոր շենքեր, այդ թվում՝ Մելիոր Հոլլը (1972), Հոյթ Հոլլը (1962), Հարքնես Հոլլը (1946), Հոպմանի Ինժեներական համալիրը (1963)։ Համալսարանի հարավային մասում կան գիտական ​​շինություններ՝ Հաթչիսոն Հոլլ (1972), Հիլան Բիլդինգ (1971), Կարլսոնի համակարգչային կենտրոն և գրադարան (1987), Ուիլմոտ Բիլդինգ (1961) և Ռոբերտ Ջորջեն Հոլլ՝ կենսաբժշկական ճարտարագիտության և օպտիկայի համալիր (2007) ։
Շատ ուսումնական շենքեր, այդ թվում՝ Ռաշ Ռիզայի գրադարանը, ապահովված է գետնուղիների ցանցով, որն ինտենսիվորեն օգտագործվում է ցուրտ եղանակին։ Ընդհանուր օգտագործման շենքերի և տարածքների մեծ մասն ունի Wi-Fi կապով ինտերնետի հասանելիություն ։
Համալսարանի բժշկական կենտրոն
Ռոչեստրի համալսարանի բժշկական կենտրոնը (URMC) ծառայում է որպես հիմնական կամպուս բժշկական կրթության և հետազոտությունների համար, ինչպես նաև ունի հիվանդների ընդունելության համար նախատեսված սենյակներ։ Կենտրոնը գտնվում է Ռիվեր կամպուսի անմիջական հարևանությամբ, այստեղ գտնվում են բժշկության և ատամնաբուժության դպրոցը, Արթուր Կորնբերգի բժշկական հետազոտությունների կենտրոնը, բուժքույրերի դպրոցը, քաղցկեղի հետազոտությունների կենտրոնը, բժշկակենսաբանական գիտությունների ինստիտուտը ։
Իստմենի երաժշտական դպրոց
Իստմենի երաժշտական դպրոցը գտնվում է Ռոչեստր քաղաքի կենտրոնում։ Լսարանը ներառում է ուսանողների համար հանրակացարաններ, դասասենյակներ և լսարաններ, Իստմենի թատրոնը, 3094 տեղանոց համերգասրահը, որում նաև հանդես է գալիս Ռոչեստրի ֆիլհարմոնիկ նվագախումբը։ Բացի այդ, այստեղ են գտնվում Հյուսիսային Ամերիկայի խոշորագույն գրադարանը՝ Սիբլիի երաժշտության գրադարանը, ինչպես նաև նոտաների խոշորագույն մասնավոր հավաքածուն ։
Շրջանավարտներ և դասախոսներ
Ռոչեստրի համալսարանում աշխատել են բազմաթիվ հայտնի գիտնականներ, Նոբելյան դափնեկիրներ, համալսարանի շրջանավարտները զգալի հաջողությունների են հասել և դարձել հայտնի տնտեսագետներ, քաղաքական գործիչներ, գիտնականներ, երաժիշտներ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Համալսարաններ Կատեգորիա:Ամերիկյան համալսարանների ասոցիացիա Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի համալսարաններ
Տիմոթեոս (նկար, Վան Էյկ)
Տղամարդու դիմանկար, որը հայտնի է նաև որպես Տիմոթեոս և Léal Souvenir անուններով, Յան վան Էյկի ամենավաղ պահպանված դիմանկարներից է։ Ամսաթիվը կտավի վրա գրված գրության մեջ՝ 1432 թվականի հոկտեմբերի 10-ն է։ Այն միջնադարյան արվեստում աշխարհիկ դիմանկարչության ամենավաղ պահպանված օրինակներից է։
Փոքր նկարում պատկերված է Բուրգունդիայի ոճով հագնված անհայտ մի երիտասարդ։
Նկարագրություն
Դիմանկարը երեք քառորդ շրջադարձով պատկերում է մի մարդու (ըստ Էրվին Պանոֆսկու՝ երեսուն տարեկան), մի փոքր թեքված ձախ, միատոն մուգ ֆոնի վրա։ Նրա հագին գերժամանակակից (բայց ոչ արիստոկրատական) կանաչ կապոն է, գլխին գլխարկ՝ աջ ուսի վրա իջած գլխանոցով։ Նա նաև կրում է բարակ մորթյա օձիքով կարմիր հագուստ։ Նկատելի է, որ նա ճաղատ է, ինչպես նաև կզակի վրա չունի մազեր, ոչ էլ հոնքեր. թարթիչները առկա են, բայց դրանք ավելացված են համարվում հետագա ռեստավրացիայի ժամանակ։
Նրա ձախ ձեռքը հենված է ճաղաշարին, բայց այն թաքնված է աջ ձեռքի ետևում, որը պահում է թղթագլանը ։ Ձեռքերն ավելացվել են հիմնական նկարից մի փոքր ուշ, հնարավոր է` հենց Վան Էյկի կամ նրա արհեստանոցի նկարիչների կողմից։ Նկարի մեջ ձեռքերը հիշեցնում են Բոդուեն դե Լանոյի սեփական դիմանկարը (մոտ 1435)։ Պարզ չէ, թե ինչ փաստաթուղթ է պահում տղամարդը։ Եթե ​​մոդելը երաժիշտ լիներ, դա կարող էր լինել նոտաներ։ Մեկ այլ տեսություն ենթադրում է, որ սա նախատեսված քանդակի նկարագրությունն է կամ իրավական փաստաթուղթ կամ էլ պարսավագիր։
Դիմանկարը հաճախ համարվում է հետմահու։ Ս. Ջոնսը նշում է, որ հին հռոմեական գերեզմանաքարերը հաճախ պատկերում էին հանգուցյալներին ճաղաշարի հետևում և փորագրված գրությամբ, այն, ինչ կարող էր իմանալ վան Էյկը Ֆրանսիա կատարած իր ճանապարհորդությունից։
Արձանագրություններ
«Քարե ճաղաշարի» վրա նկարիչը պատկերում է երեք «փորագրված» մակագրություն.
Թարգմանություն
«Տիմոթեոս». Մոդելի նույնականացում
Հունարեն արձանագրությունը, չնայած ոչ այնքան ընթեռնելի է ժամանակի պատճառով, կարդացվում է ինչպես TγΜ.ωΟΕΟς։ Գոյություն ունի վերծանման մի քանի տարբերակ։