cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
(7520) 1990 BV
(7520) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1990 թվականի հունվարի 21-ին Ցուտոմու Հիոկիի և Շուջի Հայակավայի կողմից Օկուտամայում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1990 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ցուտոմու Հիոկիի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Շուջի Հայակավայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Նրանք մարտնչում էին հանուն հայրենիքի (վեպ)
«Նրանք մարտնչում էին հանուն հայրենիքի» (Они́ сража́лись за Ро́дину), Միխայիլ Շոլոխովի վեպը Հայրենական մեծ պատերազմի մասին։ Վեպի վրա աշխատանքներն իրականացվել են երեք փուլով՝ 1942-1944, 1949 և 1969 թվականներին։ Իր մահից որոշ ժամանակ առաջ գրողն այրել է վեպի ձեռագիրը։ Հրապարակվել են ստեղծագործության միայն առանձին գլուխներ։
Վեպի մասին
Հեղինակն աշխատել է վեպի առաջին գլուխների վրա Արևմտյան Ղազախստանում, ռազմաճակատից վերադառնալուց հետո՝ 1942-1943 թվականներին այստեղ տարհանված ընտանիքի հետ հանդիպումների ժամանակ։ Վեպի տեքստը վերստեղծում է Հայրենական մեծ պատերազմի ամենաողբերգական պահերից մեկը՝ 1942 թվականի ամռանը խորհրդային զորքերի նահանջը դեպի Դոն։ Միխայիլ Շոլոխովը առաջին ռուս գրողներից մեկն էր, ով բացահայտորեն գրում էր առաջնագծում տեղակայված զորքերում առկա դժվարությունների, սխալների, քաոսի և «ուժեղ ձեռքի» բացակայության մասին, որն ունակ էր կարգավորել իրավիճակը։ Կազակական ստանիցայի բնակիչները նահանջող բանակի ստորաբաժանումներին աղ ու հացով չէին դիմավորում, այլ ցասման և անիրավ խոսքեր էին շպրտում տանջահար զինվորների դեմքին։
Բովանդակություն
«Նրանք մարտնչել են հանուն հայրենիքի» վեպի գործողությունը տեղի է ունենում 1942 թվականին՝ Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ։ Հին Իլմենի խուտորի համար մղվող մարտում գնդից փրկվել է 117 մարդ։ Տանկային գրոհներից և նահանջից հոգնած զինվորները քայլում էին տափաստանով։ Մարտերի ընթացքում փրկվել էր գնդի դրոշը։ Հասնելով խուտոր՝ մարդիկ տեսան գնդի խոհանոցը։ Իվան Զվյագինցևը զրույցում էր ընկերոջ՝ Նիկոլայ Ստրելցովի հետ ընտանիքի և տան մասին։ Նիկոլայը խոստովանեց, որ կինը երկու երեխաների հետ հեռացել է իրենից։ Զվյագինցևը նույնպես ընտանեկան խնդիրներ ուներ։ Կարդալով կանանց մասին վեպերը՝ կինն ամուսնուց պահանջում էր «բարձր զգացողություններ», գիշերները կարդում էր, թե ինչու է տնտեսությունը նվաղում, իսկ երեխաները դառնում անապաստան։ Նիկոլայը տխրեց մեր զորքերի նահանջից, ռազմաճակատում տիրող քաոսից, բանակը չկարողացավ դիմակայել նացիստներին։ Տեղի բնակչությունը նահանջող զինվորներին համարում էր դավաճաններ։ Նիկոլայը չէր հավատում հաղթանակին, իսկ Լոպախինը համարում էր, որ ռուսները պետք է սովորեն գերմանացիներից։ Որոշ ժամանակ անց գնդին հրամայվեց պաշտպանական դիրք գրավել բարձունքի վրա և պահել այն մինչև վերջ։ Ճակատամարտը սկսվեց, գնդի մնացորդները կանխեցին թշնամու տանկերի կողմից ռազմաճակատի ճեղքումը դեպի Դոն։ Ճակատամարտում Նիկոլայը արկի պայթյունից կոնտուզիա ստացավ։ Ստերլցովը տեսավ, որ գունդը հարձակվում է թշնամու վրա, փորձեց դուրս գալ խրամատից, բայց չկարողացավ։
Ճակատամարտից հետո գունդը շարունակեց նահանջը, բայց շուտով պաշտպանական դիրք գրավեց գետանցի մոտակայքում։ Լոպախինը զրահահար հրացանով գերմանական ինքնաթիռ խփեց և լեյտենանտ Գոլոշչկովից օղին ստացավ լցված տափակաշշի կափարիչի մեջ։ Լեյտենանտը նախազգուշացրեց, որ մարտը դժվար է լինելու։ Թշնամու տանկերը սողոսկեցին խրամատները, բայց գնդի հրետանին նրանց դիմավորեց կրակով։ Զինվորները հետ մղեցին թշնամու  վեց կատաղի գրոհներ։ Գետանցի գրավելու անհաջող փորձերից հետո թշնամու ուժասպառ զորքերը կանգ առան։ Խորհրդային բանակի գնդի մնացորդները նահանջում են Դոնի մյուս ափը, ծանր վիրավորված լեյտենանտ Գոլոշչյոկովը մահանում է և հրամանատարությունն ստանձնում է ավագ Պոպրիշչենկոն։ Գոլոշչյոկովին թաղում են գետի ափին։ Նիկոլայը կոնտուզիայից խլանում է։ Չորս զինվորներ գալիս են ավագ Պոպրիշչենկոյի գետնահյուղ և խնդրում են իրենց թողնել ռազմաճակատում։ Ավագը հրաման է ստանում մայորից գնալ Տալովսկի խուտոր, որտեղ գունդը պետք է համալրվեր թարմ ուժերով։ Գունդը ուղևորվում է  դեպի Տալովսկի, ճանապարհին գիշերելով մի փոքր խուտորում։ Ավագը փորձեց խուտորում սննդամթերք  ձեռք բերել, բայց խուտորում մնացած կանայք որոշում են չկերակրել նահանջող զինվորներին,  նրանց համարելով դավաճաններ։ Իմանալով, որ գունդը նահանջում է թշնամու դեմ մարտեր մղելով, կանայք սննդամթերք են հավաքում և կերակրում զինվորներին։
Գործող անձիք
Գլխավոր հերոսները`
Նկարագրելով հանկարծ զինվոր է դարձած խաղաղ մարդու հոգեբանությունը՝ Շոլոխովը չի անտեսում ներքին անցումային վիճակի, անկարգությունների զգացողությունների նկարագրությունը։ Նրա համար կարևոր է ցույց տալ, որ փորձությունների ընթացքում անձի բնավորությունը բյուրեղանում է, հստակ ուրվագիծ է ստանում, չի քարանում, այլ ամրապնդում է։
Էկրանավորում
1975 թվականին վեպն էկարանավորվել է խորհրդային ռեժիսոր Սերգեյ Բոնդարչուկի կողմից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Միխայիլ Շոլոխովի ստեղծագործություններ Կատեգորիա:Գրքեր Հայրենական մեծ պատերազմի մասին Կատեգորիա:Ռուսերեն գրքեր Կատեգորիա:Ռուսական գրականություն
Աստերոիդների ցանկ (240401-240500)
Աստերոիդների ցանկ (240301-240400) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (240501-240600)
Սյոն
Սյոն (Sitten; Seduno; Sedunum), քաղաք Շվեյցարիայում, Վալե կանտոնի վարչական կենտրոնը։ Մերձակայքում է Կրան Մոնտանա լեռնադահուկային առողջարանը ։ Քաղաքը երեք անգամ (1976, 2002 և 2006 թթ.) առաջադրել է իր թեկնածությունը ձմեռային օլիմպիական խաղերի անցկացման համար, բայց վերջնահաշվարկի արդյունքներով միշտ զիջել է իր հետ մրցակցող բնակավայրերին։
1968 թվականի հունվարի 17-ին Սյոնին է միացել նախկին Բրամուա, 2013 թվականի հունվարի 1-ին՝ Սալին, 2017 թվականի հունվարի 1-ին՝ Լ՛Աժետ համայնքը։
Պատմամշակութային ամենանշանավոր հուշարձաններն են Վալերիա բազիլիկն ու Տուրբիյոն ամրոցը։ Քաղաքն ունի ռազմական ու քաղաքացիական նպատակնորով օգտագործվող օդակայան, որը ծառայում է նաև փրկարարական առաքելությունների իրականացման համար։ Բացի այդ, այստեղ կազմակերպվում են օդանավերի ցուցադրական թռիչքներ՝ ավիաշոուներ։
Պատմություն
Սյոնը Եվրոպայի այն կարևորագույն վայրերից մեկն է, որտեղ մարդիկ բնակություն են հաստատել դեռևս նախապատմական ժամանակներում։ Հնագիտական պեղումների արդյունքում պարզվել է, որ այստեղ առաջին բնակավայրը հիմնվել է մեր թվականությունից 6200 տարի առաջ։ Ժամանակի ընթացքում այն դարձել է կելտական ցեղերի բնակատեղի, մեր թվականության հինգերորդ դարում ձեռք բերել անկախ քաղաքի կարգավիճակ, դարձել եպիկոպոսական աթոռանիստ։ 1475 թվականին՝ Սավոյայի դեմ պատերազմի ժամանակ քաղաքն ավերվել է, 1788 թվականին՝ մեծապես վնասվել հրդեհից։
Ժողովրդագրություն
2017 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով Սյոնում ապրում էր 24.599 մարդ։ Նրանց 26.9%-ը օտարազգիներ էին ։
Քաղաքի բնակչության թվաքանակը ժամանակի ընթացքում կրել է հետևյալ փոփոխությունները
Համազգային նշանակության պատմամշակութային հուշարձաններ
Սյոնի 14 պատմամշակութային հուշարձան ու վայր ընդգրկված են Շվեյցարիայի համազգային նշանակության պատմամշակութային ժառանգության ցանկում, այդ թվում՝ քարեդարյան բնակավայրի մնացորդները։ Եվ ընդհանրապես ամբողջ քաղաքն ու նրա կազմում գտնվող Բրամուա գյուղը ներառված են շվեյցարական ժառանգության ցանկում ։
Այդ ցանկում ընդգրկված Վալերիա բազիլիկում, որ բարձրանում է հին քաղաքամասի արևելյան հատվածում գտնվող ամրոցում, պահպանվում է 1430 թվականին պատրաստված երգեհոնը, որով այժմ էլ կարելի է նվագել (այդ առումով՝ աշխարհի ամենահին երգեհոնն է համարվում) ։
Ապրիլի 24
Ապրիլի 24, տարվա 114-րդ (նահանջ տարիներին՝ 115-րդ) օրն է։
Վիեն ան Բեսեն
Վիեն ան Բեսեն (Vienne-en-Bessin), համայնք Ֆրանսիայի Ստորին Նորմանդիա մարզի Կալվադոս գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 287 մարդ, բնակչության խտությունը` 70.00 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 4.10 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 230 կմ արևմուտք, Կան քաղաքից` 21 կմ հյուսիս-արևմուտք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 178 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 140-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 38։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 78,7 %։ 140 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 135 անձ (70 տղամարդ և 65 կին)։ Գործազուրկ են եղել 5 անձ (2 տղամարդ և 3 կին)։ 38 անաշխատունակներից 14-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 21-ը` թոշակառուներ, իսկ 3-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Ալեքսանդր Շուրով
Ալեքսանդր Իզրայելովիչ Շուրով, իսկական ազգանունը Լիվշիչ, խորհրդային էստրադային դերասան և կինոդերասան։ Ավելի շատ հայտնի է էստրադային երաժշտական Շուրին և Ռիկունին դուետում։
Սկիզբը ստեղծագործական ճանապարհին
1925 թվականին ավարտել է Խարկովի երաժշտական և դրամատիկական տեխնիկումը։ Սկսել է աշխատել «Կապույտ վերնաշապիկ» ագիտթատրոնում որպես դերասան, որի տարբեր բաժանմունքներում ելույթ են ունեցել նաև Վլադիմիր Մայակովսկին, Դեմյան Բեդնին, Ալեքսանդր Ռոուն, Կոնստանտին Լիստովը,  Սեմյոն Էյդինովը և շատ ուրիշներ, որոնք այժմ հայտնի են, իսկ այն ժամանակ սկսնակ արվեստի գործիչներ էին։ Այնտեղ նա ծանոթացել է Անատոլի Տրուդլերի հետ, ում հետ շուտով ստեղծել է էստրադային կատակային երաժշտական դուետ։ Միասին նրանք կատարում էին երկխոսություններ, ինտերմեդիաներ։ Շուրովը նվագում էր դաշնամուր, Տրուդլերը երգում էր և կոնֆերանս վարում։ 1935 թվականին և աշխատել է Մոսկվայում։ Պատերազմի սկզբում Տրուդլերը մտել է ժողովրդական աշխարհազորայինների մեջ և մահացել ։
Շուրով և Ռիկունին
1946 թվականին Շուրովը հրավիրել է երիտասարդ դերասան Նիկոլայ Ռիկունինին միասին աշխատել էստրադային դուետում՝ այսպիսով փոխարինելով պատերազմում զոհված Անատոլի Իվանովիչ Տրուդլերին։ Համատեղ ելույթները հաջողություն էին վայելում հանդիսատեսի մոտ. նրանք կատարում էին երգիծական կուպլետներ (սովորաբար կենցաղային ծառայությունների ոլորտի քննադատներից բարձր խորհրդային երգիծանքը այն ժամանակ չէր բարձրանում)։ Շատ տարիներ անց Նիկոլայ Ռիկունինը հիշում է.
1950-ականների կեսերին արտիստները ստեղծում են փոքրիկ էստրադային թատրոն, որի ներկայացումներին մասնակցելու համար հրավիրվում էին նաև այլ կատարողներ՝ դերասաններ և երաժիշտներ։ Դուետի համար գրել են հեղինակներ՝ Բորիս Լասկինը, Էմիլ Կրոտկին, Ա.Մերլին, Յակով Գրեյը,  Օլեգ Լևիցկին, Գեորգի Տերիկովը, Ալբերտ Լևին,  Վլադիմիր Աբրամովիչ Դիխովիչնին, Մորիս Ռոմանովիչ Սլոբոդսկոյը, Նիկիտա Բոգոսլովսկին, Դավիթ Աշկենազին։ Նրանց ելույթները հաջողություն էին վայելում հանդիսատեսի մոտ, նրանք անպայման մասնակցում էին կառավարական տոնական հեռուստատեսային համերգներին, ձայնագրում իրենց նախագծերի ձայնասկավառակները ։
1979 թվականին, Ա. Շուրովին և Ն. Ռիկունինին շնորհվել Է ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստների կոչում։
1991 թվականին Շուրովը դադարեցրել է ելույթները առողջական խնդիրների պատճառով։ Ռիկունին որոշ ժամանակ շարունակում է մենակ կամ հրավիրված դերասանների հետ։
Ալեքսանդր Իսրայելի Շուրովը մահացել է 1995 թվականի դեկտեմբերի 18-ին, թաղված է Դոնսի գերեզմանոցում Մոսկվայում :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային դերասաններ
Արքայադուստրը և գորտը
2009 թվականի նոյեմբերի 25-ին մուլտֆիլմը հրապարակել է սահմանափակ վարձույթավճար ԱՄՆ-ում, իսկ դեկտեմբերի 11-ին ավելի լայնորեն է վաճառվել։
Մուլտֆիլմը անվանակարգվել է «Ոսկե երկրագունդ» կինոմրցանակաբաշության ժամանակ, և արժանացել է «Օսկար»-ի «Լավագույն լիամետրաժ մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ» անվանակարգում։
Սյուժե
Ֆրանսիական Նոր Օռլեանի թաղամասում ապրում էր մուգ մաշկով մատուցողուհի Տիանան, ով մանկությունից սիրում էր խոհարարությունը։ Հայրը ներշնչեց նրան սերը դեպի խոհարարությունը, և նրանք հաճախ էին ժամանակ անցկացնում միասին խոհանոցում։ Աղջիկը ուներ երազանք` բացել իր ռեստորանը, և նա աշխատում էր օր ու գիշեր, որպեսզի բավարար վաստակեր։ Նրա հայրը գնացել էր պատերազմ և մահացել էր, բայց Տիանան շարունակում էր ջանքեր գործադրել, ինչպես սովորեցրել էր հայրը։ Նավինը` երիտասարդ և ուրախ արքայազնը Մալդոնիայի, գալիս է ավանդական դիմակահանդեսին, Մարդի Գրայի օրվա կապակցությամբ և մնում է, ինչպես պատվավոր հյուր, բայց կապվում է կախարդ Ֆասիլի հետ, որը նրան դարձնում է գորտ։
Նավինը հանդիպում է դիմակահանդեսային հագուստ հագած Տիանային և վերջինիս խնդրում է համբուրել իրեն, միայն այդպես չար ուժերը կվերանային և նա նորից կստանար սովորական մարդու կերպարանք։ Արքայազնի խնդրանքով մեծահոգի Տիանան համբուրում է նրան, բայց ոչ ինչպես իսկական արքայադուստր, և կախարդանքը հակառակ անդրադառնում է Տիանայի վրա, և նա նույնպես դառնում է գորտ։ Նավինի հետ միասին նրանք փախչում են շներից։ Հեռանալով ճահիճների վրայով՝ երիտասարդը և աղջիկը գորտի կերպարանքով հանդիպում են կոկորդիլոս Լուիին, որը պաշտում էր ջազը և փող էր նվագում, և ուրախ լուսատիտիկ Ռեյին, որը սիրահարվել էր գիշերային երկքնի մի աստղի, որին նա անվանում էր Էվանջելինա։ Նոր ընկերները իմանում են նրանց խնդիրների մասին և իրենց կամքով օգնում են։
Բոլորը միասին գալիս են մի ծեր կնոջ մոտ, զարմանալիորեն բարեհոգի, բայց սարսափելի տարօրինակ կախարդ Օդիին, ով կարող էր նրանց օգնել և նորից վերածել մարդու։ Մի հին ձկնորսական նավակի մեջ, որը կախված է մի հսկա ծառից, Մայրիկ Օդին և իր ձեռքի օձ Ժուժուն հեռացնում էին նզովքը նրանցից, ովքեր դրա կարիքն ունեին։ Մայրիկ Օդիին փնտրելու ընթացքում տղան և աղջիկը ավելի շատ են սկսում դուր գալ միմյանց։ Տիանան սովորեցնում էր Նավինին թել մանել, ըստ էության նախքան այդ նրա համար այդ անում էին ծառաները, իսկ Նավինը պատասխան դրան, նրան սովորեցնում էր պարել։
Լաստանավով զույգը վերադառնում է Նոր Օռլեան, որովհետև տեսականորեն, ըստ Մայրիկ Օդիի, չար ուժը կարող էր վերացնել Տիանայի մանկության ընկերուհի Շարլոտան՝ համբուրելով արքայազնին։ Շարլոտան մասնակցում էր դիմակահանդեսին, նրա հայրը՝ պարոն Լյա Բաֆը, թագավոր էր։ Նավինը ցանկանում էր Տիանային առաջարկություն անել, քանի որ հասկացել էր, որ սիրում էր նրան։ Նա պատրաստել էր մի հնաոճ մատանի և ռոմանտիկ ընթրիք, բայց տեսնելով, որ Տիանան իր երազանքի հետևից էր ուզում գնալ, չէր համարձակվում ասել իր զգացմունքների մասին։ Քաղաքում նրանց գտնում է կախարդ Ֆասիլը՝ ձգտելով ստանալ Նավինի արյունը, որպեսզի քողարկեր նրան իր օգնական Լորենսի կերպարանքով։
Կախարդը և իր ստվերը որսում էին հերոսներին։ Ռեյը ոչնչացնում էր ստվերներին իր լույսով, բայց կախարդը նրան սպասնում է և փորձում է համոզել Տիանային անցնել իր կողմը իր հին կերպարանքի համար և նրա երազանքի կատարման համար, բայց Տիանան հրաժարվում է։ Կախարդը փորձում է սպանել աղջկան գորտ վիճակում, բայց նա կոտրում է թալիսմանը, որը Ֆասիլին ուժ էր տալիս։ Կախարդի մասին վերջնական հիշեցում մնում է տապանաքարը։
Ֆիլմի վերջում երիտասարդ մարդկանց միջև թեժանում է իրական սերը, և հատկապես դա է օգնում նրանց վերադառնալ մարդու կերպարանքի։ Տիանան և արքայազն Նավինը ամուսնանում են, միասին կառուցում են ռեստորան, և Տիանան դառնում է սեփականատեր՝ ի կատար ածելով իր երազանքը։ Լուին այժմ ջազ էր նվագում Տիանայի ռեստորանում մյուսների հետ, իսկ Ռեյը միանում է երկնքում գտնվող իր սիրուն՝ գիշերային աստղին, և ինքն էլ դառնում է աստղ։
Կերպարներ
«Նա շատ խոցելի է, քան թվում է»,- ասում էր Մարկ Հենը։ Մեր ֆիլմերի հերոսները փոփոխվում են ժամանակի ընթացքում։ Նախկինում դա լինում էր «արքայադուստրը վատության մեջ» ինչպիսին Սպիտակաձյունիկն էր, դժբախտ դեպքերի զոհերից մեկը, ոչ մի ուժ չուներ իր ճակատագիրը փոխելու համար։ Այդպիսի հերոսներին պետք է ուղղակի սիրել։ Տիանան ընդհանրապես ուրիշ պատմություն է, նա ուներ նպատակ, ուժեղ դրդապատճառ, նա ի վիճակի էր որոշումներ կայացնելու և դա նրան դարձնում էր գրավիչ և հետաքրքիր։»
«Դիսնեյում գոյություն ունի արքայազների երկարաժամկետ ավանդույթ, բայց բոլորը չունեն այդ բնույթը,- բացատրում է Ռենդի Հեյկոկը:- Նրանք կատարում են մեկ գործառույթ, արքայադուստրերի սիրո օբյեկտն են։ Մեզ մոտ ոչ մի անգամ չի եղել արքայազն, որը կարող էր լրջորեն ազդել հերոսուհու վրա. միշտ եղել է սեր առաջին հայացքից։ Այս անգամ մենք վերցրել ենք ռոմանտիկ կատակերգության սկզբունք, երբ տղայի և աղջկա առաջին հանդիպումից հետո ընդհանրապես դուր չեն եկել միմյանց։ Ինչպես շատ մարդկանց մոտ, Նավինի թերությունները իր առավելությունների տրամաբանական շարունակությունն է։ Հերուսուհու մոտ նույնպես կար թերություն, նա կյանքը ճիշտ գնահատել չգիտեր։ Նա չգիտեր ուրախանալ։ Դա նրան սովորեցնում էր Նավինը։ Նա ցույց էր տալիս նրան` ինչպես կարող է երբեմն կանգ առնել, նայել շուրջը և վայելել այն ինչ կա։ Ուրախանալ միայն նրա համար, որ դու դա ունես։»
«Ռեյը ռոմանտիկ էր,- պատմում է Մայք Սարրին։ Դրանով նա նման էր Նավինին և Տիանային, սակայն ի տարբերություն նրանց, նա չէր վարանում արտահայտել իր սերը բաց և անհոգ։ Դժվար է գտնել այսպիսի հերոս։ Նա մարմնավորում էր անհաղթ սիրո գաղափարը, այս անհարմար, անատամ, ծիծաղելի երեխային»։
«Նա երաժշտական է, վտանգավոր, բարձրահասակ և նիհար։ Գիտի, թե ինչպես պետք է լինի հմայիչ։ Նա գեղեցիկ է։ Այս ամենը հազվադեպ է հանդիպում չարագործների մոտ, հատկապես ժամանակակից շարժանկարներում,- ասում է Բրյուս Սմիթը։ Դա միշտ էլ հաճելի է, երբ չարի ես կեպարանավորում։ Չարագործի վրա հաճախ հիմնվում է ողջ ֆիլմը, նրանց հետ անցնում է շատ հետաքրքիր։ Բարեբախտաբար, այս դեպքում ինձ բաժին է ընկել յուրահատուկ, նուննիսկ մեծն ոճրագործը»։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:2009 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան վեպերի էկրանավորումներ Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Walt Disney Pictures ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի արկածային ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր հասունացման տարիքի մասին Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:2000-ականների ռոմանտիկ կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ֆիլմեր դևերի մասին Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1920-ականներին
Վարդանի և հայոց պատերազմի մասին
Վարդանի և հայոց պատերազմի մասին (գրաբար՝ Վասն Վարդանայ եւ Հայոց պատերազմին), 5-րդ դարի հայ պատմիչ և աստվածաբան Եղիշեի հիմնական երկը։ Նվիրված է 449-451 թթ. հայոց ապստամբությանը Սասանյան Պարսկաստանի դեմ։ Գիրքը գիտական և պատմական արժեքավոր հուշարձան է, ինչպես նաև՝ կարևոր սկզբնաղբյուր Մեծ Հայքի և հարակից երկրների պատմության ուսումնասիրության համար։
Վասն Վարդանայ և Հայոց պատերազմին երկը նվիրված է Վարդանանց պատմությանը։ Երկի հեղինակը՝ Եղիշեն, եղել է Մեսրոպ Մաշտոցի և Սահակ Պարթևի առաջին աշակերտներից։ Ծնվել է 410-ական թվականների սկզբին, իսկ 460-ական թվականներին գրել է իր վերոհիշյալ երկը։ Եղիշեն հարուստ լեզվով, ճոխ պատկերներով և իմաստուն խոսքերով է շարադրել իր «Պատմությունը», ստեղծել է բազմաթիվ հուզիչ տեսարաններ, արտահայտել իր ջերմ հայրենասիրական զգացումները։ Այս է պատճառը, որ նրա երկը համարվել է հերոսական բանաստեղծություն, դյուցազներգություն։
Երկի կառուցվածք
Երկի սկիզբը ներկայացնող գլուխներում Եղիշեն բացահայտում է պատերազմի հիմնական պատճառը։ Դա պարսկական արքունիքի այն քաղաքականությունն էր, որը ձգտում էր պարսկական միաձույլ և ուժեղ պետություն ստեղծելու համար Հայաստանում և մյուս հպատակ երկրներում վերացնել քրիստոնեությունը և հաստատել պարսկական կրոնը։ Այդ քաղաքականության ամենամոլեռանդ կիրառողն է դառնում պարսից Հազկերտ արքան, որն իր նպատակին հասնելու համար փորձում է ջլատել Հայաստանի ռազմական ուժն ու տնտեսությունը, վերացնել հայ իշխանների իրավունքները։ Դրանից հետո Հազկերտը հայերից պահանջում է հավատափոխ լինել։ Այս ամենի հետևանքը լինում է այն, որ Պարսկաստանի դեմ ապստամբում է ամբողջ հայ ժողովուրդը։ Հաջորդ գլուխներում պատկերվում են համաժողովրդական ապստամբության գլուխ անցած սպարապետ Վարդան Մամիկոնյանի պայքարը պարսիկների դեմ և մարզպան Վասակ Սյունու պառակտչական գործունեությունը։ Պատերազմն իր գագաթնակետին է հասնում Ավարայրի ճակատամարտում (451 թվական), որտեղ նահատակվում է հայոց սպարապետը
Հայոց պատերազմի արդյունքները
Հայոց պատերազմի արդյունքն այն զիջումներն են, որ պարսից արքունիքը ստիպված կատարում է՝ ի նպաստ հայ եկեղեցու, ազնվականության և ժողովրդի։ Հաղթում է Վարդանանց պայքարը, և պարտվում է դավաճան Վասակ Սյունին։
Եղիշեի նպատակը
Եղիշեի նպատակը Վարդանանց պատերազմի մասին միայն հավաստի տեղեկություններ հաղորդելը չէ։ Նրա համար շատ կարևոր է եղել, այդ մեծ պատմական իրողությունը պատկերելով, ազդել ընթերցողների վրա, ոգևորել քաջ նախնիների հերոսականությամբ։ Գովաբանելով հերոսներին և պարսավելով դավաճաններին՝ Եղիշեն ձգտել է քարոզել ու դրվատել քրիստոնեական կրոնն ու բարոյականությունը, կրթել հայրենյաց հավատին ու հայրենիքին նվիրված սերունդներ։ Իր նպատակին հասնելու համար նա ճարտասանական, գեղարվեստական հնարքներով կերտել է դրական ու բացասական հերոսների կենդանի կերպարներ, նկարագրել հերոսական նահատակության դրվագներ, արծարծել վեհ գաղափարներ։
Իմաստուն ասույթներ
«Լավ է աչքով կույր լինել, քան մտքով». սա Եղիշեի ամենանշանավոր ասույթներից է։ Ըստ մեր պատմիչի՝ բոլոր չարիքները բխում են ուսման պակասից։ Մտավոր լույսը, իմաստությունը, ըստ Եղիշեի, անհրաժեշտ է յուրաքանչյուր մարդու, հատկապես թագավորին։ «Եթե թագավորը,-ասում է նա,-իմաստությունն իրեն աթոռակից չունի, չի կարող իր վիճակի մեջ վայելուչ լինել։ Թագավորը միայն իր համար չէ պատասխանատու, այլ նաև նրանց համար, որոնց կորստյան պատճառ է եղել»։ Եթե մարդը խավարամիտ է, նրա հոոգին էլ թուլանում է, զրկվում առաքինությունից, սաստիկ երկյուղի մեջ է ընկնում, վախենում ամեն ինչից, հատկապես մահից։ Ով գիտի, թե ինչի համար է մեռնում, նա չի վախենում մահից։ «Չգիտակցված մահը մահ է, գիտակցված մահը` անմահություն». այս ասույթի մեջ պատմիչը խտացրել է Վարդանանց պատերազմի ամբողջ գաղափարախոսությունը։ Հայ մարտիկներն ինքնակամ և գիտակցաբար գնում են մահվանն ընդառաջ, որովհետև գնում են պաշտպանելու իրենց հավատն ու հայրենիքը և դրանով՝ անմահանալու։ Եղիշեն նաև ասել է. «Միաբանությունը բարի գործերի մայրն է, անմիաբանությունը` չար գործերի ծնողը»։ Հիրավի, հայ ժողովրդի պատմության փորձը ցույց է տալիս, որ միաբանությամբ միայն կարելի է պաշտպանել հայրենիքը։
Պեյտոն Մայեր
Վաղ կյանք
Մայերը ծնվել է Ամերիկայի Նևադա նահանգի Լաս Վեգաս քաղաքում, Ռոբերտ և Էլիզաբեթ Մայերների ընտանիքում ։ Պեյտոնն ունի երկու ավագ եղբայր՝ Կոուլ և Դիլոն Մայերները ։
Վարդանի և հայոց պատերազմի մասին
Եղիշեի պատմության ազդեցությունը
Եղիշեի «Պատմությունը» խոր ազդեցություն է ունեցել հետագա շրջանի ողջ հայ գրականության վրա։ Այդ մատյանի ներշնչանքով գրվել են շարականներ, բանաստեղծություններ, թատերգություններ։ Այդ մատյանն է հիմք դարձել նաև Դերենիկ Դեմիրճյանի «Վարդանանք» պատմավեպի համար։
Պեյտոն Մայեր
Կարիերա
2013 թվականին Մայերը դեբյուտը կատարեց Disney-ի պաշտոնական «Շուն կետ քոմ» սերիալում ։ 2014 թվականին ստացավ գլխավոր դեր Disney ալիքի « Աղջիկը ճանաչում է աշխարհը » և «Տղան ճանաչում է աշխարհը» սփին-օֆֆ հեռուստասերիալներում, որտեղ նա խաղում էր Լուկաս Ֆրայերի դերը ։ Մայերը նկարահանվել է «Ընդմիշտ լավագույն ընկերներ» հեռուստասերիալում, որտեղ նա կրկնեց իր Լուկաս Ֆրայեր դերը ։
Վարդանի և հայոց պատերազմի մասին
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայոց պատմության սկզբնաղբյուրներ Կատեգորիա:Հայ գրականություն Կատեգորիա:Պատմական գրքեր Կատեգորիա:Հայ պատմագրություն
Պեյտոն Մայեր
Կարիերա
2016 թվականին Մայերը նկարահանվել է «Գիբբի» կատագերգական ընտանեկան ֆիլմում՝ Թոմմի դերում, որը պատմում է կապիկի մասին, ով երջանկություն է բերում դժբախտ աղջկան ։ 2017 թվականին նա խաղաց Իտանի դերը Go90 ալիքի Versus վեբ-սերիալում ։ 2018-2021 թվականներին նա խաղում էր Թեյլորի (Մեգ Դոնել դերասանուհու կերպար) նոր ընկերոջ՝ Տրիպի դերը ABC-ի «Ամերիկյան տնային տնտեսուհի» սերիալում ։
Վարդանի և հայոց պատերազմի մասին
Արտաքին հղումներ
Егише
Բոգեմկա (գյուղ, Վրադիևկայի շրջան)
Բոգեմկա (Богемка), գյուղ Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Վրադիևկայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1905 թվականին։
Չճշտված տվյալներով Բոգեմկա գյուղում բնակվում էր 452 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1182 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 382,4 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Վրադիևկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1905 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Արհեստական լեզուներ
Արհեստական լեզուներ, սովորաբար շատ սահմանափակ քանակի լեզուներ, որոնք գոյություն ունեն կա՛մ համակարգչային մոդելավորումների մեջ բանական սարքերի, ռոբոտային փոխազդեցությունների միջև, կա՛մ մարդկության վրա վերահսկվող հոգեբանական փորձարկումների մեջ։ Դրանք տարբերվում են և՛ կառուցվածքային (constructed languages), և՛ պաշտոնական լեզուներից (formal languages), որում ծրագրված չեն մշակվել անհատի կամ խմբի կողմից, այլ պայմանական գործընթացների արդյունք են, շատ ավելի նման բնական լեզուներին։ Ի հակադրություն հիմնական ձևավորողի մտքի, արհեստական լեզվի զարգացումը, որում դրանք ուսումնասիրվում են, կարող է համարվել որպես ավելի ընդհանուր մշակույթի զարգացման ուսումնասիրությունների ենթամաս։
Ծագում
Արհեստական լեզվի ստեղծման գաղափարը առաջացել է 17-րդ և 18-րդ դարերում որպես լատիներենի միջազգային դերի աստիճանաբար նվազման արդյունք։ Նախնական ծրագիրը գլխավորապես նպատակադրված էր գործնական լեզվի զարգացմանը անկախ կենդանի լեզվի անհամապատասխանությունից և հիմնված՝ գաղափարների դասակարգման վրա։ Կենդանի լեզուների կարևորությունը նույնպես ավելի ուշ է ի հայտ եկել։
Պատճառ
Իր հաջողությամբ պայմանավորված ներառվել է մի մոդել՝ ուսումնասիրելու մարդկանց վրա կատարվող հոգեբանական փորձարկումներում նոր լեզուների ի հայտ գալը՝ հանգեցնելով փորձարարական նշանագիտության օրինակին (experimental semiotics) :
Քանի որ հետազոտությունների կենտրոնացումն ընկած է ավելի շատ հետևանքային լեզուների պայմանական դինամիկայի և ավելի բարձր մակարդակի հատկությունների, քան համագումարների առանձին մանրուքների վրա, արհեստականորեն զարգացած լեզուները սովորաբար փաստաթղթավորված կամ վերագործածված չեն միայն մեկ փորձարկումից կամ մոդելավորումից, որում դրանք ի հայտ են գալիս։ Իրականում արհեստական լեզուների քանակը և վաղանցիկ բնույթը հավանաբար միակ բանն են, որ առանձնացնում են բնական լեզուներից, քանի որ բոլոր լեզուները արհեստական են այնքանով, որքանով դրանք պայմանական են (տես նաև՝ կառուցվածքային լեզու, ծրագրված, կառուցված, արհեստական)։
Գործածություն
Արհեստական լեզուները գործածվել են զարգացող հոգելեզվաբանության մեջ կատարվող հետազոտություններում։ Քանի որ հետազոտողները մեծ գործ ունեն կառավարելու արհեստական լեզուները, նրանք գործածել են այս լեզուները լեզվի ձեռք բերման վիճակագրական ուսումնասիրություններում, որում այն կարող է օգնել կառավարելու երեխաների կողմից լսված լեզվաբանական նմուշները ։
Արհեստական լեզուներ, անհատների կողմից ստեղծված լեզուներ։ Արհեստական լեզուներ չեն եղել որևէ ժողովրդի խոսակցական լեզու։
Պատմություն
Առաջ են եկել մարդկանց՝ մի ընդհանուր լեզվով հաղորդակցվելու պահանջով և հավակնում են լինելու միջազգային լեզու։ Գոյություն ունի արհեստական լեզուների ստեղծման երկու եղանակ՝ հանրախոսություն և հանրագրություն։ Հանրախոսությունը նպատակ է հետապնդում ստեղծելու քերականական պարզագույն կանոններից այս կամ այն հին ու նոր լեզուների արմատներից և միջազգային տերմիններից կազմված այնպիսի լեզու, որով մարդիկ կարողանան դյուրությամբ հաղորդակցվել միմյանց հետ։
Ժավելաջուր
Ժավելաջուր, ժավելյան ջուր, ժավելի սպիրտ (Javel - Փարիզի արվարձան է), առաջին անգամ արտադրվել է 1792 թվականին Փարիզի Ժավել արվարձանում, այդտեղից էլ անվանումը։ Կալիումի հիպոքլորիդի՝ KClO (հաճախ նաև՝ Բերթոլեի աղ) և Կալիումի քլորիդի՝ KCl ջրային լուծույթն է։ Ստացվել է Ֆրանսիացի քիմիկոս Կլոդ Բերթոլեի առաջարկով՝ սառը պայմաններում քլորը անցկացնելով KOH ջրային լուծույթի միջով։ Օժտված է սպիտակեցնելու հատկությամբ։ Կիրառվում է թղթի և տեքստիլ արդյունաբերության մեջ։
Արհեստական լեզուներ
Պատմություն
Համամարդկային լեզվի ստեղծման փորձեր արել են դեռևս Ռ․Դեկարտը՝ 1629 թվականին, Գ․Լայբնիցը՝ 1666 թվականին, բայց միայն 19-20-րդ դարերին է հաջողվել կազմել մի շարք արհեստական լեզուներ։ Դրանցից նշանավորներն են՝ վոլապյուկը (1880), որ ստեղծել է գերմանացի կրոնավոր Ի․Մ․Շլայերը, ունիվերսալը՝ բժիշկ Մոլենարը, Էսպերանտոն (1887)՝ լեհական հրեա, բժիշկ Զամենհոֆը, Լանգբլոն (1900)՝ Բոլլաքը, Սահլեռայը (աշխարհլեզու)՝ մի զմյուռնիացի հայ, Նովիալը (1928)՝ լեզվաբան Եսպերսենը, իալան (1947)՝ Սորբոնի համալսարանի դասախոս Մարտինեն, ինտերլինգվան։ Հանրագրությունը նպատակ է հետապնդում ստեղծելու արհեստական նշանների մի համակարգ, նման մաթեմատիկական սիմվոլներին, որ հասկանալի կլինի ամեն մեկին, ով ծանոթ է այդ նշաններին կամ ձեռքի տակ ունի դրանց բառարանը։ Հանրագրության արհեստական համակարգ են ստեղծել Մեմիյոն՝ 1797 թվականին, Պաիկը՝ 1859 թվականին, Վիեննայի Մխիթարյան միաբան Աթանաս Տիրոյանը՝ 1907 թվականին և այլն։ Հանրագրությունը տարածում չի գտել։
Ժավելաջուր
Հաճախ «ժավելաջուր» է անվանվում նաև նատրիումի հիպոքլորիդը՝ NaClO, որը օժտված է նույն հատկություններով, ավելի էժան և հեշտ եղանակով է ստացվում։ Հայաստանում արտադրվում է 7-8%-անոց լուծույթը և «սպիտակեցնող հեղուկ» անվամբ կիրառվում է կենցաղում։
Արհեստական լեզուներ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արհեստական լեզուներ Կատեգորիա:Մոդելավորում
Ժավելաջուր
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անօրգանական միացություններ Կատեգորիա:Հիպոքլորիտներ Կատեգորիա:Սպիտակեցնող նյութեր Կատեգորիա:Լուծույթներ Կատեգորիա:Նատրիումի միացություններ Կատեգորիա:Կենցաղային քիմիա Կատեգորիա:Նատրիումի աղեր Կատեգորիա:Քիմիական միացություններ Կատեգորիա:Ներկանյութեր Կատեգորիա:Հիգիենա
Ռուսանովո (այլ կիրառումներ)
Ռուսանովո, կարող է վերաբերել՝
Կրեյտցֆելդտ-Յակոբի հիվանդություն
Կրեյտցֆելդտ-Յակոբի հիվանդություն (ԿՅՀ), նաև հայտնի որպես դասական Կրեյտցֆելդտ-Յակոբի հիվանդություն, գլխուղեղի մահացու դեգեներատիվ հիվանդություն ։ Վաղ ախտանիշներից են հիշողության հետ կապված խնդիրները, վարքի փոփոխությունները, վատ կողմնորոշումը և տեսողական խնդիրները ։ Ավելի ուշ դիտվում են թուլամտություն, ոչ կամային շարժումներ, կուրություն, թուլություն և կոմա ։ Հիվանդների շուրջ 90%-ը մահանում է ախտորոշումից 1 տարի հետո ։
Կրեյտցֆելդտ-Յակոբի հիվանդությունը համարվում է, որ հարուցվում է հատուկ սպիտակուցներով, որոնք կոչվում են պրիոններ ։ Վարակիչ պրիոնները սխալ ֆոլդավորված սպիտակուցներ են, որոնք կարող են նորմալ ֆոլդավոված սպիտակուցներին սխալ ֆոլդավորվել ։ Հիվանդությունը հիմնականում առաջանում է սպոնտան, իսկ դեպքերի 7,5%-ը ժառանգվում է ծնողներից աուտոսոմ դոմինանտ տիպով ։ Ուղեղի կամ ողնուղեղի հյուսվածքի հետ շփումը ևս նպաստում է տարածմանը ։ Չկան ապացույցներ, որ պրիոնները տարածվում են անմիջական շփման կամ արյան փոխներարկման միջոցով ։ Ախտորոշումը ներառում է այլ հնարավոր պատճառների ժխտումը ։ Էլեկտրաէնցեֆալոգրամման, ողնուղեղային հեղուկի քննությունը և մագնիսառեզոնանսային շերտագրումը կարող են նպաստել ախտորոշմանը ։
Սպեցիֆիկ բուժում չկա ։ Օպիատները կարող են օգտագործվել ցավը մեղմացնելու նպատակով, իսկ կլոնազեպամը կամ նատրիումի վալպրոատը կարող են օգնել կառավարելու ակամա շարժումները ։ Կրեյտցֆելդտ-Յակոբի հիվանդությունը ախտահարում է տարեկան մեկին մեկ միլիոն մարդուց ։ Սկիզբը հիմնականում 60 տարեկանում է ։ Այս վիճակը առաջին անգամ նկարագրվել է 1920 թվականին ։ Այն դասակարգվում է որպես փոխանցվող սպունգանման էնցեֆալոպաթիա ։ Կրեյտցֆելդտ-Յակոբի հիվանդությունը տարբերվում է խոշոր եղջերավորների սպունգանման էնցեֆալոպաթիայից (խելագար կովի հիվանդություն) և վարիանտային Կրեյտցֆելդտ-Յակոբի հիվանդությունից ։
Նշաններ և ախտանիշներ
Առաջին ախտանշանը առաջընթացող դեմենցիան է, որը բերում է հիշողության վատացման, անձի փոփոխման և պատրանքների։ Միոկլոնուսը դիտվում է 90% դեպքերում, բայց հանկարծակի սկսվելու դեպքում կարող է նաև բացակայել ։ Այլ հաճախ հանդիպող ախտանիշներից են տագնապային խանգարումը, ընկճախտը, հետապնդման մտքերը, օբսեսիվ-կոմպուլսիվ խանգարման նշանները և փսիխոզը ։ Այս հիվանդությունը ուղեկցվում է ֆիզիկալ խնդիրներով, ինչպես օրինակ խոսքի խանգարումները, հավասարակշռության և կողմնորոշման խնդիրները (ատաքսիա), քայլքի խանգարումը, ռիգիդ կեցվածքը։ Կրեյտցֆելդտ-Յակոբի հիվանդությունը բնութագրվում է ակամա շարժումներով և ԷԷԳ-ով ատիպիկ փոփոխություններով։ Հիվանդության տևողությունը կարող է տարբեր լինել, բայց սպորադիկ դեպքերը հնարավոր է մահացու ելք ունենան ամիսների, անգամ շաբաթների ընթացքում ։ Հիմնականում այս հիվանդները մահանում են ախտանիշները հայտնվելուց վեց ամիս անց` թոքաբորբի պատճառով։Եվ միայն 15%-ի մոտ ապրելիությունը կարող է գերազանցել երկու տարին ։
Պատճառ
Փոխանցվող սպունգանման էնցեֆալոպաթիան հարուցվում է պրիոններով։ Պրիոնները սպիտակուցներ են, որոնք հիմնականում առաջանում են կենտրոնական նյարդային համակարգում։ Այս սպիտակուցների կառուցվածքը, եթե խախտվեց կախտահարվի ազդանշանման համակարգերը, վնասելով նեյրոնները և պատճառ դառնալով դեգեներացիայի՝ սպունգանման ուղեղի առաջացման ։
Կրեյտցֆելդտ-Յակոբի հիվանդությունը վտանգավոր է, որովհետև չախտահարված պրիոնները ևս ժամանակի ընթացքում ախտահարվում են և դառնում են հիվանդություն հարուցիչներ ։ Սխալ ֆոլդավորված պրիոնների քանակը մեծանում է էքսպոնենցիալ աճով և բջիջներում կուտակվում է մեծ քանակի անլուծելի վնասված սպիտակուցային զանգված։ Այդ զանգվածը խոչընդոտում է նեյրոնների նորմալ գործունեությանը և հանգեցնում բջիջների մահվան։ Պրիոնները կոդավորող գենում մուտացիան հանգեցնում է պրիոնի ալֆա պարույրի փոխակերպմանը բետա պարույրի։ Այս փոփոխության պատճառով սպիտակուցները չեն կարողանում մասնակցել մարսողությանը։ Փոխանցվող պրիոնը ախտահարում է գլխուղեղը և ընդգրկում նոր ու նոր պրիոններ։ Այս նեյրոդեգեներատիվ հիվանդությունները բնութագրելու համար հաճախ օգտագործում են պրիոնային հիվանդություն եզրույթը։
Մարդիկ կարող են նաև ԿՅՀ ունենալ, եթե ունեն մուտացված գեն, որը կոդավորում է պրիոնային սպիտակուցներին (PRNP):Սակայն այն հանդիպում է ԿՅՀ-ով հիվանդների դեպքերի միայն 5-10%-ում։ Սպորադիկ դեպքերում սպիտակուցների սխալ ֆոլդավորումը ի հայտ է գալիս սպոնտան ։ ԵՄ-ի հետազոտությունների տվյալներով դեպքերի 87%-ը սպորադիկ են, 8%-ը ժառանգական, 5%-ը յաթրոգեն, 1%-ը վարիանտային ։
Փոխանցման ուղիներ
Վնասված սպիտակուցը կարող է փոխանցվել եղջերենու, կարծրենու փոխպատվաստուկի կամ էլեկտրոդների և մարդու աճի գործոնի միջոցով ։
Հիվանդությունը կարող է լինել ընտանեկան կամ ի հայտ գալ առանց նախորդող ռիսկի գործոնի(սպորադիկ)։ Ընտանեկան ձևերի դեպքում կա մուտացիա PrP գենում։ Կրեյտցֆելդտ-Յակոբի հիվանդությունը փոխանցվում է բոլոր դեպքերում ։
Համարվում է, որ հիվանդությունը կարող է փոխանցվել վարակված խոշոր եղջերավոր անասուններից ։
Ոչ նորմալ պրիոնների փոխանցման մեկ այլ ուղի է կանիբալիզմը, որի ժամանակ առաջանում է կուրու հիվանդությունը ։ Տղամարդիկ ավելի քիչ էին ախտահարվում, իսկ կանայք և երեխաները ուտում էին մարդու ավելի քիչ ցանկալի մասերը, օրինակ՝ ուղեղը, այդ պատճառով ավելի հաճախ էին ախտահարվում։
Պրիոնները, Կրեյտցֆելդտ-Յակոբի հիվանդության վարակիչ գործոնները, կարող են չինակտիվալ սովորական ապանեխիչ վիրահատական միջոցառումներով։ Առողջապահության միջազգային կազմակերպությունը և Հիվանդությունների կարգավորման և կանխարգելման ամերիկյան կենտրոնը խորհուրդ է տալիս միջամտությունից անմիջապես հետո վերացնել բոլոր օգտագործված գործիքները։ Դրա շնորհիվ 1976 թվականից հետո չի եղել յաթրոգեն վարակման դեպքեր  ։  Պղնձի հիդրոպերօքսիդը ներկայումս փոխարինել է նատրիումի հիդրօքսիդին և նատրիումի հիպոքլորիդին ։ Ջերմային ապապոլիմերացումը ևս ոչնչացնում է պրիոններին, ազդելով մոլեկուլյար մեխանիզմների վրա, կարելի է կիրառել նաև ֆերմենտներ և կենսաբանական լուծիչներ ։
Արյան բաղադրամասեր
2018 թվականի հետազոտությունները պնդում են, որ չնայած ախտահարված անձանց արյան մեջ կարող են լինել պրիոններ, սա սպորադիկ դեպքերի հետ կապ չունի ։
Ախտորոշում
Կրեյտցֆելդտ-Յակոբի հիվանդության ախտորոշումը դեռ վաղ ժամանակներից խնդրահարույց էր, քանի որ վաղ ախտանիշները ոչ սպեցիֆիկ են և բավականին դժվար է ախտորոշումը և պարտադիր անհրաժեշտ է հաստատել գլխուղեղի կենսազննմամբ։ Անմիջապես պետք է կասկածել Կրեյտցֆելդտ-Յակոբի հիվանդություն, եթե անհատը ունի առաջընթացող թուլամտություն, հատկապես եթե զուգակցվում են այլ նշաններով և ախտանիշներով, ինչպես օրինակ՝ ակամա մկանային կծկումները, կողմնորոշման դժվարությունները, քայլքի, հավասարակշռության և տեսողական խնդիրները ։ Հետագա ախտորոշման մեթոդներն են՝
Տեսապատկերում
Տեսապատկերման միջոցները կիրառվում են այլ վիճակները ժխտելու և ախտորոշումը հաստատելու նպատակով։ Տեսապատկերման արդյունքները կարող են տարբեր լինել, տարբեր դեպքերում էլ ունենալ տարբեր զգայունություն և յուրահատկություն ։ Չնայած տեսապատկերումը սկզբնական ախտորոշման համար քիչ նշանակություն ունի, այս մեթոդով հայտնաբերած առանձնահատկությունները օգնում են կանխատեսելու հետագա կլինիկական զարգացումները ։
Հյուսվածաախտաբանություն
Հյուսվածաբանական հետազոտությունը շարունակում է մնալ ախտորոշման լավագույն և ամենահավաստի մեթոդը, սակայն անգամ կենսազննումը երբեմն վերջնական չէ։
Դասական հյուսվածաբանական փոփոխությունը դա գլխուղեղի գորշ նյութի սպունգանման ձևախախտումն է։ Հայտնաբերվում են 50 մկմ չափով կլոր էուզինոֆիլ վակուոլների կուտակումներ գլխուղեղի կեղևի բոլոր շերտերում և անգամ ուղեղիկում ։ Հաճախ նկատվում է նյարդային բջիջների կորուստ և գլիոզ ։ Ամիլոիդանման նյութի վահանիկներ ևս կարող ենք հայտնաբերել նեյրոկորտեքսում։
Բացի դրանից, հիվանդության ավելի ուշ փուլերում արտանեյրոնալ կուտակումներ ևս հայտնաբերվում են։ Տարածուն կեղևային վակուոլիզացիան դիտվում է Ալցհեյմերի հիվանդության ժամանակ, իսկ մակերեսային կեղևային վակուոլիզացին հայտնաբերվում է ճակատաքունքային թուլամտության ժամանակ ։
Դասակարգում
Կրեյտցֆելդտ-Յակոբի հիվանդության տեսակներն են ՝
Բուժում
2015 թվականի տվյալերով բուժում չի հայտնաբերված ։ Որոշ ախտանիշներ, ինչպես օրինակ ցնցումները կարելի է բուժել դեղորայքով՝ ախտանշանային, կամ պալիատիվ միջամտություններ կատարելով ։ Հոգաբանական խնդիրրները, ինչպիսիք են տագնապային խանգարումները և ընկճախտը կարելի է բուժել սեդատիվներով և հակադեպրեսանտներով։ Միոկլոնիկ ցնցումները կարելի է բուժել կլոնազեպամով և նատրիումի վալպրոատով։ Օպիատները օգնում են ցավը մեղմացնելու համար ։ Ցնցումային նոպաները շատ հազվադեպ են և կարող են բուժվել հակաէպիլեպտիկ դեղորայքով ։
Վերջնարդյունք
Հիվանդության ելքը հիմնականում մահացու է, չեն հայտնաբերվել մարդիկ, ովքեր ախտանշանները հայտնվելուց հետո ապրել են 2,5 տարուց ավելի ։
Համաճարակաբանություն
Չնայած ԿՅՀ-ն ամենահաճախ հանդիպող պրիոնային հիվանդությունն է, այն համարվում է հազվադեպ հանդիպող հիվանդություն։Տարեկան գրանցվում է մեկ միլիոնի հաշվարկով մեկ դեպք։ 1989 թվականին կատարված մի հետազոտության տվյալներով Ալցհեյմերի հիվանդություն ախտորոշում ունեցողների 3-13% իրականում ունի Կրեյտցֆելդտ-Յակոբի հիվանդություն ։ ԿՅՀ-ն ախտահարում է հիմնականում 46-75 տարեկան անձանց ու ավելի շատ դրսևորվում է 60-65 տարեկանում։ Բացառություն է կազմում վարիանտային Կրեյտցֆելդտ-Յակոբի հիվանդությունը, որը հանդիպում է երիտարդների մոտ։
Հիվանդությունների կառավարման կենտրոնի տվյալներով՝
Պատմական ակնարկ
Հիվանդությունը առաջին անգամ նկարագրել է գերմանացի նյարդաբան Հանս Կրեյտցֆելդտը 1920 թվականին և դրանից շատ կարճ ժամանակ անց նկարագրեց նաև Ալֆոնս Մարիա Յակոբը ու կոչեց Կրեյտցֆելդտ-Յակոբի հիվանդություն։ Որոշ կլինիկական նշաններ, որոնք տեղ էին գտել այս գիտնականների աշխատություններում, որպես հիվանդության բնութագրիչներ, չեն ներառվում ներկայիս ախտորոշիչ չափորոշիչներում ։ Ընտանեկան ԿՅՀ դեպքերի վաղ նկարագիր է տվել գերմանացի հոգեբույժ Ֆրիդրիխ Մեգենդորֆերը(1880-1953) ։ 1997թվականին տպագրված աշխատությունում տեղ էին գտել ավելի քան 100 ԿՅՀ վարակիչ դեպքեր, բայց նոր ու նոր դեպքեր շարունակում էին հայտնվել ։
Առաջին անգամ յաթրոգեն Կրեյտցֆելդտ-Յակոբի հիվանդության դեպք է նկարագրվել է 1974 թվականին։ Կենդանիների վրա կատարված հետազոտություններում ապացուցվել է, որ վարակված եղջերենու փոխպատվաստումը փոխանցման աղբյուր է և տեսողական ուղիով կարող է տարածվել։ 1977 թվականին նկարագրվեց դեպք էլեկտրոդներից վարակման։ Այդ էլեկտրոդները մինչ այդ օգտագործվել էին վարակված անձի ուղեղի վրա, հետո էթանոլով և մրջնալդեհիդով ապանեխել էին, բայց միևնույնն է փոխանցվել էր։ Ռետրոսպեկտիվ հետազոտություններով ևս մի քանի նմանատիպ դեպք էին հայտնաբերվել։ Մեկ գործիքից փոխանցումը 100% չէ։ Որոշ դեպքերում այդ վարակված գործիքները կարող են դեռ երկար ժամանակ մնալ վարակիչ ։ 1980ականներին կարծրենու փոխպատվաստուկ Lyodura-ն, ապացուցվեց որ կարող է փոխանցել ԿՅՀ-ի հարուցչին դոնորից ռեցիպիենտին։ Այս տվյալներից հետո Կանադայում արգելվեց կարծրենու փոխպատվաստուկի կիրառումը, բայց Ճապոնիայում թերահավատորեն մոտեցան և մինչև 1993 թվականը շարունակեցին կիրառել ։
1979 թվականին հրապարակվել է մի հոդված, ըստ որի 25 դեպք է նկարագրվել կարծրենուց վարակվելու Ավստրալիայում, Կանադայում, Գերմանիայում, Իտալիայում, Ճապոնիայում, Նոր Զելանդիայում, Իսպանիայում, Միացյալ Թագավորությունում և ԱՄՆ-ում ։
1985 թվականին արդեն տարածված էր այն կարծիքը, որ մարդու հիպոֆիզից ստացված աճի հորմոնները ևս կարող են փոխանցել հիվանդության հարուցչին ։
Սան Ֆրանցիսկոյի Կալիֆորնիայի համալսարանի դասախոս Սթեյնլի Պրուսիները Նոբելյան մրցանակ է ստացել ֆիզիոլոգիայի և բժշկության բնագավառում 1997 թվականին Պրիոնների և նրանց կենսաբանական դերի հայտնաբերման համար ։ Յեյլի համալսարանի նյարդաախտաբան Լաուրա Մանուելիդիսը իր առջև խնդիր դրեց պարզաբանել պրիոնային սպիտակուցների անմիջական կապը հիվանդության հետ։ 2007 թվականի հունվարին նա և իր գործընկերները հայտնաբերեցին վիրուսանման վարակիչ գործոն՝ բնական և արհեստական վարակման դեպքերում։
Հակամարմնով կապման ժամանակ վարակելիությունը ոչ այնքան զգալի էր նվազում, ինչքան նուկլեինաթթվի դենատուրացիայի ժամանակ, դրա համար էլ ենթադրեցին, որ դա 25նմ չափերով վիրիոններ են ։
Ավստրալիա
Ավստալիայում 1991 թվականին յաթրոգեն Կրեյտցֆելդտ-Յակոբի հիվանդության հինգ դեպքեր են նկարագրվել։ Դրանք բոլորը կապված էին մարդուց ստացված հիպոֆիզի աճի հորմոնների հետ, վերջիններս կիրառվում էին անպտղության կամ ցածր հասակի բուժման համար։ Մահվան ևս հինգ դեպք են արձանագրվել կարծրենու փոխպատվաստումից հետո։ Ավստրալիայում յաթրոգեն Կրեյտցֆելդտ-Յակոբի հիվանդության այլ դեպքեր չեն նկարագրվել ։
Նոր Զելանդիա
1989 թվականին 25ամյա տղամարդու մոտ նկարագրվել է ԿՅՀ կարծրենու փոխպատվաստումից հետո ։ Հինգ նորզելանդացիների մոտ 2012 թվականին ախտորոշվել է Կրեյտցֆելդտ-Յակոբի հիվանդություն ։
ԱՄՆ
1998 թվականին Մանչեստերի Նյու Հեմփշիր նահանգում գրանցվել է ապացուցված մահվան դեպք Կրեյտցֆելդտ-Յակոբի հիվանդությունից։ Մասաչուտեսի գլխավոր հոսպիտալը գտնում է, որ հիվանդությունը այդ մարդը ձեռք է բերել պոդոլոգի այցի ժամանակ։ 2013 թվականի Սեպտեմբերին Մանչեսերում մեկ այլ հիվանդի մոտ հետմահու ախտորոշվել է Կրեյտցֆելդտ-Յակոբի հիվանդություն։ Հիվանդի մոտ կատարվել է գլխուղեղի վիրահատություն Կաթոլիկների բժշկական կենտրոնում մահվանից երեք ամիս առաջ ։ 2015 թվականի հունվարին Յուտայի ներկայացուցիչների պալատի նախկին խոսնակ Ռեբեկա Լոկհարտը մահացել է հիվանդության ախտորոշումից մի քանի շաբաթ հետո ։ «Բալտիմոր սան» և «Լոս Անջելոս Թայմս» ամսագրի խմբագիր  Ջոն Քերոլի մոտ 2015 թվականին ախտորոշվել է Կրեյտցֆելդտ-Յակոբի հիվանդություն և նույն թվականի հունիսին մահացել է ։ Ամերիկացի դերասանուհի Բարբարա Տարբուքը մահացել է այս հիվանդությունից 2016 թվականի դեկտեմբերի 26-ին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վարակիչ հիվանդություններ Կատեգորիա:Նյարդային համակարգի հիվանդություններ Կատեգորիա:Հազվադեպ հանդիպող հիվանդություններ Կատեգորիա:Հոգեբանական խանգարումներ Կատեգորիա:Նեյրոդեգեներատիվ հիվանդություններ Կատեգորիա:Հոգեբուժական ախտորոշում
Աստերոիդների ցանկ (59301-59400)
Աստերոիդների ցանկ (59201-59300) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (59401-59500)
Սաբաևո (այլ կիրառումներ)
Սաբաևո, կարող է վերաբերել՝
Ծովավարություն
Ծովավարություն կամ տալասակրատիա (θάλασσα «ծով» և «իշխանություն» բառերից), անտիկ, միջնադարյան և ժամանակակից պետության ենթատիպ, որի տնտեսական, քաղաքական և մշակութային կյանքը, հողային ռեսուրսների պակասության կամ առանձնահատուկ աշխարհագրական դիրքի պատճառով, կենտրոնանաում է ծովի, ծովագնացության հետ և ծովային տարածությունների և/կամ ծովափնյա տարածաշրջանների վերահսկողությամբ։ Ծովավարության հակոտնյան է, իսկ որոշ դեպքերում էլ՝ արդյունքը, ցամաքավարությունը, այսինքն՝ պետության կորիզը կազմող ընդարձակ ցամաքային տարածությունների վերահսկողությունը։
Տես նաև
Կատեգորիա:Պետություն
Կրկնակի ճեղքով փորձ
Կրկնակի ճեղքով փորձ, լույսի և նյութի և՛ մասնիկային, և՛ ալիքային բնույթը ցույց տվող փորձ, որը երևան է հանում նաև քվանտային մեխանիկայի՝ հիմնապես հավանակային բնույթը։ Երբեմն այս փորձը անվանում են նաև Յունգի ինտերֆերենցիայի փորձ ։ Այս փորձը դասվում է «կրկնակի ճեղքով» փորձերի շարքին, որոնցում ալիքը բաժանվում է երկու առանձին ալիքների, որոնք հետո վերամիավորվում են որպես մեկ ալիք։ Երկու ալիքների ճանապարհների երկարությունների փոփոխությունը հանգեցնում է փուլի շեղման՝ առաջացնելով ինտերֆերենցիոն պատկեր։ Մի այլ փորձ է Մախ-Ցենդերի ինտերֆերամետրը, որը փունջը բաժանում է հայելու միջոցով։
Այս փորձի հիմնական տարբերակում լույսի կոհերենտ աղբյուրը, ինչպես օրինակ լազերային փունջը, ուղղվում է երկու զուգահեռ ճեղք ունեցող հարթությանը, և լույսը, անցնելով ճեղքերով, հարթության հետևում դրված էկրանին հետք է թողնում ։ Լույսի ալիքային բնույթի պատճառով երկու ճեղքերով անցնող լուսային ալիքները ինտերֆերենցվում են՝ էկրանին առաջացնելով լուսավոր և մութ գոտիներ։ Այս արդյունքը չէր լինի, եթե լույսը բաղկացած լիներ դասական մասնիկներից ։ Սակայն լույսը էկրանի վրա միշտ կլանվում է դիսկրետորեն, ինչպես առանձին մասնիկների (ոչ ալիքների) դեպքում, ինտերֆերենցիոն պատկերը երևում է այս մասնիկների՝ էկրանին հարվածելու խտությունների փոփոխությամբ ։ Ավելին, ճեղքերի վրա դրված դետեկտորներով անցկացված փորձերը ցույց են տալիս, որ յուրաքանչյուր ֆոտոն անցնում է միայն մեկ ճեղքով (ինչպես կանցներ դասական մասնիկը), ոչ թե միաժամանակ երկուսով (ինչպես կանցներ ալիքը) ։ Այս արդյունքները ի ցույց են դնում մասնիկ-ալիքային երկվության սկզբունքը ։
Այս փորձը կարելի է իրականացնել էլեկտրոնից և պրոտոնից շատ ավելի մեծ մասնիկների համար, սակայն մեծ չափերի դեպքում դժվար է դառնում։ Ամենամեծ մասնիկները, որոնցով կատարվել են կրկնակի ճեղքով փորձեր, 810 ատոմից բաղկացած մոլեկուլներ են եղել (որոնց ընդհանուր զանգվածը ավելի քան 10,000 զանգվածի ատոմական միավոր է)։
Հիմնական նկարագիրը
Եթե լույսը բաղկացած լիներ սովորական կամ դասական մասիկներից, այդ մասնիկները ուղիղ գծով ճեղքի միջով էկրանին ուղղելով՝ պետք է տեսնեինք ճեղքի չափերին և ձևին համապատասխանող պատկեր։ Սակայն մի ճեղքով անցկացրած փորձը ցույց է տալիս, որ էկրանին նկարվում է դիֆրակցիոն պատկեր։ Որքան փոքր է ճեղքը, այնքան մեծ է ցրման անկյունը։ Աջում պատկերված նկարի վերևում ցույց է տրված դիֆրակցիոն պատկերի կենտրոնական մասը, երբ կարմիր լազերով լուսավորվել է ճեղքը։ Ուշադիր նայելիս երևում են գոտիների երկու թույլ ճյուղեր։ Ավելի կատարյալ սարքով իրականացված փորձում ավելի շատ գոտիներ են երևում։ Դիֆրակցիան բացատրում է պատկերները որպես ճեղքով անցած լուսային ալիքների ինտերֆերենցիայի հետևանք։
Երկու զուգահեռ ճեղքերը ավելի ինտենսիվ կարմիր լազերով լուսավորելով՝ կրկին կունենանք ինտերֆերենցիա, այս անգամ՝ երկու ճեղքով։ Այս դեպքում ինտերֆերենցիոն պատկերն ավելի վառ է՝ լուսավոր և մութ գոտիների տեսքով։ Գոտիների լայնությունը պայմանավորված է լույսի հաճախությամբ։ Երբ Թոմաս Յունգը (1773–1829 թթ․) առաջին անգամ ցույց տվեց այս երևույթը, դրանով մատնանշվեց, որ լույսը կազմված է ալիքներից, քանի որ տարբեր պայծառությունների բաշխումը բացատրվում էր ալիքային ճակատիների մարող կամ ուժեղացնող վերադրումներով՝ ինտերֆերենցիայով ։ Վաղ 1800-ականներին արված Յունգի փորձը էական դեր խաղաց լույսի ալիքային տեսության ճանաչման համար՝ հաղթելով Իսահակ Նյուտոնի առաջ քաշած՝ լույսի մասնիկային տեսությանը, որը 17-րդ և 18-րդ դարերում ընդունված էր որպես լույսի տարածման մոդել։ Սակայն ավելի ուշ հայտնաբերված ֆոտոէֆեկտը ցույց տվեց, որ այլ պայմաններում լույսը կարող է դրսևորել իրեն որպես դիսկրետ մասնիկներից բաղկացած երևույթ։ Այս թվացյալ հակասական հայտնագործությունները անհրաժեշտություն ստեղծեցին դասական ֆիզիկայի սահմաններն անցնելու և լույսի քվանտային բնույթը հաշվի առնելու անհրաժեշտություն։
Կրկնակի ճեղքով փորձը (և դրա տարբերակները) դարձավ դասական մտային փորձ, քանի որ հստակ արտահայտում է քվանտային մեխանիկայի հիմնական թնջուկները։ Քանի որ այն ի ցույց է դնում փորձի արդյունքները կանխատեսելու դիտորդի կարողությունների հիմնարար սահմանափակումը, Ռիչարդ Ֆեյնմանն այն անվանել է «մի երևույթ, որն անհնար է․․․ […] որևէ կերպ բացատրել դասական ճանապարհով և որը  քվանտային մեխանիկայի սիրտն է։ Իրոք, դրա մեջ է քվանտային մեխանիկայի միակ առեղծվածը» ։ Ֆեյնմանը սիրում էր կրկնել, որ ամբողջ քվանտային մեխանիկան կարելի է «հավաքել»՝ այս եզակի փորձի հետևանքները խնամքով կշռադատելով ։ Ֆեյնմանը նաև կռահել է (որպես մտային փորձ), որ եթե յուրաքանչյուր ճեղքի դիմաց դետեկտորներ տեղադրվեն, ինտերֆերենցիոն պատկերը կանհետանա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Քվանտային մեխանիկա
Մալեկ Ալուլա
Մալեկ Ալուլա (Malek Alloula, ), ալժիրցի պոետ, գրող, խմբագիր և գրական քննադատ  ։
Նա առաջին հերթին հայտնի է իր պոեզիայով և փիլիսոփայության վերաբերյալ ակնարկներով։ Նա գրել է որոշ գրքեր, մասնավորապես Le Harem Colonial ֆրանսիական հրապարակումը, որը անգլերենից թարգմանվել է որպես «Գաղութային հարեմ»։ Այն հանրությունը բարձր է գնահատել։ Հեղինակը վերլուծում է ալժիրուհիների 19-րդ դարի վերջին 20-րդ դարերի սկզբի գաղութային լուսանկարային բացիկները, պնդելով, որ դրանք միայն ֆրանսիացիների երևակայությունն են «արևելյան» կանանց վերաբերյալ  ։
Կենսագրություն
Մալեկ Ալուլան ծնվել է 1937 թվականին, Օրանում (Ալժիր) ։ Ավարտելով բարձրագույն նորմալ դպրոցը, նա շարունակել է գրականություն ուսումնասիրել Ալժիրի և Փարիզի համալսարաններում, որտեղ ֆրանսիացի փիլիսոփա և գրող Դենի Դիդրոյի մասին գրել է դոկտորական դիսերտացիա ։