cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Խաչատուր Քյափանակցյան
Կենսագրություն
Խաչատուր Քյափանակցյանը ծանրամարտով սկսել է զբաղվել 1980 թվականից Վահան Բիչախչյանի գլխավորությամբ։ 1990 թվականին դարձել է ԽՍՀՄ առաջնության արծաթե մեդալակիր և արժանացել է ԽՍՀՄ գավաթին։ 1993 թվականին անդամագրվել է Հայաստանի ազգային հավաքականի մեջ։ 1993 թվականին դարձել է Եվրոպայի չեմպիոն, իսկ 1994, 1995, 1998 թվականներին դարձել է Եվրոպայի մրցանակակիր։ Ատլանտայում կայացած օլիմպիական խաղերի ժամանակ Խաչատուր Քյափանակցյանը հաղթել է հրում վարժությունում, բայց պոկում վարժությունում երեք մոտեցումներն էլ ձախողել է։
2007 թվականին սեպտեմբերի 19-ին Գյումրի-Վանաձոր ավտոճանհապարհին տեղի ունեցած ավտովթարից Խաչատուր Քյափանակցյանը զոհվել է ։
2008 թվականին հայ ծանրամարտիկ Տիգրան Մարտիրոսյանը Եվրոպայի առաջնությունում իր հաղթանակը նվիրեց Խաչատուր Քյափանակցյանի հիշատակին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հունիսի 24 ծնունդներ Կատեգորիա:1968 ծնունդներ Կատեգորիա:Հայ ծանրամարտիկներ Կատեգորիա:2007 մահեր Կատեգորիա:ԽՍՀՄ միջազգային կարգի սպորտի վարպետներ Կատեգորիա:Գյումրի քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Հայ օլիմպիական ծանրամարտիկներ Կատեգորիա:Ավտոճանապարհային վթարներից զոհվածներ Կատեգորիա:Խորհրդահայեր
(369) Աերիա
(369) Աերիա (Aeria), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1893 թվականի հուլիսի 4-ին Ալֆոնս Բորելիի կողմից Մարսելում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,648133 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,3876 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9087 ա. մ., իսկ Երկրի ուղեծրին Աերիա աստերոիդը նվազագույնը մոտենում է 1,4254 ա. մ. հեռավորության վրա ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1574,01 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,228715 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 12,71° անկյուն։
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է M դասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս M Կատեգորիա:1893 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ալֆոնս Բորելիի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Առաջնեկ (տաքդեղի սորտ)
«Առաջնեկ», կծու տաքդեղի սորտ։ Ստեղ ծել են Գ. Սարգսյանը և Ի. Վարդանյանը ԲԲՏՄԳԿ-ում։
Նկարագրություն
Բույսի արմատն առանցքային է։ Թուփն անորոշիչ է, լավ տերևակալած։ Տերևները սրածայր են, ծաղիկները՝ 1-ական, երկսեռ։ Ծաղկում է ծլելուց 60–100 օր հետո։
Պտուղը կոնաձև է, տեխնիկական հասունացման փուլում` մուգ կանաչ, 71–86 գ զանգվածով։
Միջավաղահաս ջերմատնային սորտ է, ծլումից մինչև պտուղների տեխնիկական հասունացումը տևում է 107–109 օր։ Մշակվում է ծածկած գրունտում։ Բերքատվությունը՝ 12.5–13.6 կգ/մ²։
Կատեգորիա:Տաքդեղի սորտեր
Ցիմոլ
Ցիմոլ,մեթիլիզոպրոպիլբենզոլ, արոմատիկ ածխաջրածին։ Հայտնի են օրթո․․․, մետա․․․, պարա․․․ իզոմերները։ Կարևոր է պարացիմոլը, որը անգույն, բնորոշ հոտով հեղուկ է, հալման ջերմաստիճանը՝ –67,9°С, եռմանը՝ 177,25°С։ Ջրում չի լուծվում, լուծվում է օրգանական լուծիչներում։ Ցիմոլի գոլորշիներն օդում (0,7%) պայթուցիկ են։ Պարունակվում է փշատերև ծառերի խեժում, բևեկնայուղում, բազմաթիվ եթերային յուղերում։ Ստանում են միաօղակ տերպենների դեհիդրմամբ։ Օգտագործվում է որպես լուծիչ և հոտավետ նյութերի արտադրության հումք։
Կատեգորիա:Ածխաջրեր
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Նիկոսիա, 13-րդ դար)
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի, 13-րդ դարի եկեղեցի։ Ներկայումս հայ առաքելական եկեղեցուն պատկանող չգործող եկեղեցիներից է, գտնվում է Նիկոսիայի թուրքական հատվածում։
Պատմություն
Սկզբում Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի հանդիսացել է 13-րդ դարում հիմնված նույնանուն վանական համալիրի մի մասը։ Ենթադրվում է, որ հայկական եկեղեցու և վանական համալիրի տեղում եղել է 8-րդ դարի եկեղեցի՝ կառուցված Կույս Մարիամի անվան բենեդիկտյան աբբայության համար ։
Վանական համալիրը Երուսաղեմի անկումից հետո համարվել է գլխավոր սրբավայրը։ Չնայած վանական համալիրը սկզբում լատինական ծիսակատարությունների համար է նախատեսված եղել, սակայն միանձնուհիների մեծ մասը հայեր են եղել։ 1263 թվականից վանական համալիրի մայրապետը եղել է Կիլիկիայի հայ թագուհի Եֆիմիան։ Ավերվել է ուժեղ երկրաշարժից։ 1308 թվականին վանական համալիրը վերակառուցել է Կիպրոսի արքա Հենրի II Լուզինյանը։ Նույն թվականին վանական համալիրի մայրապետ է դարձել Եֆիմիայի հարազատ քույրը Կիլիկիայի հայ թագուհի Մարիան ։ Քանի որ միանձնուհիներից շատերը ծագումով հայեր են եղել, վանական համալիրը հայ առաքելական եկեղեցու իրավազորության տիրույթում է հայտնվել մինչև 1504 թվականը ։ 1570 թվականին՝ օսմանյան թուրքերի կողմից կղզին գրավելուց հետո, վանական համալիրը մնացել է հայկական եկեղեցու կառավարման տիրույթում ։
Եկեղեցին տեղակայված է եղել Նիկոսիայի հայկական թաղամասի կենտրոնում։ 1963 թվականին հունաթուրքական բախման արդյունքում քաղաքը, ինչպես նաև ամբողջ կղզին, բաժանվել է հունական և թուրքական շրջանների։ Հայկական թաղամասը՝ վանական համալիրի հետ միասին, հայտնվել է քաղաքի թուրքական հատվածում, ինչի արդյունքում հայերը ստիպված են եղել լքել իրենց բնակության վայրերը և հեռանալ կղզուց կամ անցնել կղզու հունական հատվածը։ Նիկոսիայի հայ համայնքի առջև՝ եկեղեցու կորստից հետո, անհրաժեշտւթյուն է առաջացել կառուցելու նոր եկեղեցի։ 1981 թվականին «Նարեկ» հայկական դպրոցի հարևանությամբ կառուցվել է նոր եկեղեցի, որը, ի հիշատակ հին եկեղեցու, անվանվել է Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի ։
Գոլի Թարաղի
Զոհրե Թարաղի-Մողադամ, առավել հայտնի է որպես Գոլի Թարաղի, , իրանցի գրող, վիպասան և պատմվածքների հեղինակ ։
Կենսագրություն
«Ձմեռային քունը» (1973 թվական) պատմվածքների ժողովածու է, որը պատկերում է միջին խավի ութ քաղաքաբնակների ներքին կյանքը, այդ թվում կրոնական խառնաշփոթն ու անոմիան, որը 1960-ական թվականներին զարգանում էր Իրանի արագ արդիականացման արդյունքում։ Նրա «Իմ հոգու տիկինը» պատմվածքը (1982 թվական) հաղթել է պատմվածքների Կոնտրե-Սիել մրցանակը։ «Ավերված հիշողությունները» (1994 թվական) աշխատությունն անդրադառնում է Իրան-իրաքյան պատերազմի հուզական հետևանքներին ։
Գոլի Թարաղիի «Վերադարձ» վեպը 2020 թվականին հրատարակվել է հայերեն ։ Այն պարսկերենից հայերեն է թարգմանել Արեգ Բագրատյանը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իրանցի կին գրողներ
Սրսկիչ մեքենաներ
Սրսկիչ մեքենաներ, հեղուկ թունաքիմիկատներով բույսերի սրսկումն իրագործող գյուղատնտեսական մեքենաներ կամ ապարատներ։ Սրսկիչ մեքենաներն օգտագործում են նաև շենքերի ախտահանման ժամանակ։
Սրսկիչ մեքենաների տեսակները
Ըստ նշանակման, փոշիացնող սարքի և աշխատանքի ժամանակ տեղափոխման եղանակի՝ տարբերում են համապատասխանաբար դաշտային մշակաբույսերի, խաղողի և պտղատու այգիների մշակման, հիդրավլիկական, քամհարային և աերոզոլային, տրակտորային (կախովի և կցովի), թիկնափոկային (շալակի), ձիաքարշային և ավիացիոն սրսկիչներ։
Հիդրավլիկական սրսկիչներում հեղուկը ճնշման տակ մղվում է ծայրապանակները, մանրանում և այդտեղից արտանետվում մշակվող օբյեկտի վրա։
Քամհարային սրսկիչ մեքենաներում թունաքիմիկատը փոշիացնող ծայրապանակներով մշակվող օբյեկտի վրա է արտանետվում օդի հոսքի օգնությամբ։ Սրսկիչ մեքենաների հիմնական հանգույցները և մեխանիզմներն են՝ խառնիչով հեղուկամանը (ռեզերվուար), ճնշում ստեղծող պոմպը, օդափոխիչը (քամհարային սրսկիչ մեքենաներում), փողրակը կամ մետաղաձողը, ճնշման կարգավորիչը, փոշիացնող ծայրապանակները, լցավորման արտարկիչը։ Հեղուկի ծախսի չափը հսկվում է ճնշաչափով։ Տրակտորային սրսկիչների աշխատանքային օրգանները գործի են դրվում տրակտորի լիսեռի, թիկնափոկայինը՝ ձեռքի աշխատանքի, ավիացիոնը՝ ինքնաթիռի վրա տեղադրված քամհարի օգնությամբ։
Կատեգորիա:Բուսաբուծություն
Պուշկինի փողոց (Կազան)
Պուշկինի փողոց (Пушкин урамы), Կազանի կենտրոնական փողոցներից մեկը, որն անվանվել է Ալեքսանդր Պուշկինի անունով 1899 թվականին՝ իր ծննդյան, բանաստեղծի 100-ամյակի տոնակատարության ժամանակ։
Պատմություն
Վերին Ֆեոդորովյան անվանումով փողոցը սկսվել է Կազանկա գետի վերին ափի Ֆեոդորովյան երրորդություն վանքից։ Փողոցի շարունակությունն էր 1-ին թատերական փողոցը, որը մինչև այգի անցնում էր Թատերական հրապարակով։ 1899 թվականին այդ փողոցները միավորվել և անվանվել են Ալեքսանդր Պուշկինի անունով՝ նրա 100-ամյա տարելիցի կապակցությամբ։ 1996 թվականին Պուշկինի փողոցը միացվել է Կույբիշևի փողոցի հետ և այսպիսով ձգվելով մինչև Կույբիշևի հրապարակ (այժմ`Տուկայի հրապարակ) և Տուկայի անվան պուրակ։
Պուրակներ և հրապարակներ
Պուշկինի փողոցի մոտակայքում է գտնվում Տուկայի պուրակը և Լենինի այգին, այն անցնում է Տուկայի հրապարակով, Ազատության հրապարակով և ավարտվում է Սուլթան Գալիևի հրապարակում։
Շենքեր
Փողոցում են գտնվում Թաթարստանի և Կազանի համար կարևոր վարչական շենքեր, մշակութային հաստատություններ, առևտրի կենտրոններ, ուսումնական հաստատություններ, տներ և հյուրանոցներ։
Տրանսպորտ
Փողոցով անցնում են ավտոբուսներ (երթուղիներ՝ 10, 10 ա, 29, 30, 35, 35ա, 54, 63, 71, 90 և 91) և տրոլեյբուսներ (երթուղիներ՝ 2, 3, 5, 7 և 8)։ Այն նաև հատվում է մետրոպոլիտենի գծով («Գաբդուլլա Տուկայի հրապարակ» կայարան)։ Մինչև 2008 թվականն այստեղ հասնում էր տրամվայի գիծը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կազանի տեսարժան վայրեր Կատեգորիա:Կազանի փողոցներ
Թիլ (այլ կիրառումներ)
Թիլ, կարող է վերաբերել․
Լուլի
Լուլի (ლული), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Շիդա Քարթլի մարզի Գորիի շրջանում ։
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 1120 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Գորիից հեռու է 37 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 1 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Գորիի շրջան
Ամառային երեկոն Սկագենի լողափին: Նկարիչն ու իր կինը (նկար)
«Ամառային երեկոն Սկագենի լողափին։ Նկարիչն ու իր կինը» (Sommeraften ved Skagens strand. Kunstneren og hans hustru), դանիացի գեղանկարիչ և քանդակագործ, իմպրեսիոնիստ Պեդեր Սևերին Կրոյերի նկարներից։ Այս ստեղծագործությունը հեղինակը վրձնել է 1899 թվականին՝ Սկագենում։ Յուղաներկով կտավի չափերն են 135 × 187 սմ։ «Ամառային երեկոն Սկագենի լողափին։ Նկարիչն ու իր կինը» ստեղծագործությունն այսօր պահպանվում և ցուցադրվում է Հիրշսփրունգ հավաքածուում (Կոպենհագեն, Դանիա)։
Ստեղծման պատմություն
1895 թվականին իր ընկերոջը՝ Օսկար Բյորկին ուղղված նամակում նկարիչը գրում է. «Ես ուզում եմ իմ և կնոջս դիմանկարները նկարել, բայց դրա համար, անտարակույս, ինձ անհրաժեշտ է լավ եղանակ, որի բացակայության պատճառով էլ նկարն այս տարի չի լինի» ։ Այդ տարի կինը՝ Մարիան դուստր պարգևեց նկարչին՝ Վիբեկ անունով, իսկ Կրոյերը սկսեց նկարել Հոլգեր Դրախմանի դիմանկարը «կապույտ ժամի» ֆոնին։ Եվ միայն չորս տարի անց, 1899 թվականին նկարիչը ստեղծեց մեծ նկար, որի վրա ծախսեց ամբողջ ամառը, նկարի համար հիմք դարձավ իր և կնոջ լուսանկարը և էսքիզների շարքը։ Այն ձոնված էր իր և Մարիայի ամուսնության տասնամյակին ։
Նկարագիր
Մեծ չափերի կտավում պատկերված են նկարիչն ու իր կինը՝ Մարիան զբոսանքի պահին։ Նկարում նրանք լողափին են, Սկագենում՝ ողողված լուսնի լույսով։ Կտավն ունի մելանխոլիկ երանգավորում. չնայած գեղեցիկ բնությանն ու տեսարանին, Մարիան մի քիչ հեռու է գտնվում ամուսնուց՝ Կրոյերից։ Միևնույն ժամանակ թվում է, թե Կրոյերը ի վիճակի չէ Մարիային թևանցուկ լինել, ավելին՝ Ռապը՝ շունը, տիրոջ ձախ ոտքի մոտ, կարծես նկարչին ավելի մոտ է, քան սեփական կինը։ Հորիզոնում գտնվում են երկու առագաստանավ՝ մուգ գույնի ծանր և պայծառ սպորտային, որոնք խորհրդանշում են նրանց բնավորության գիծը և արտացոլում անհաջող ամուսնությունը ։
Հետագա ճակատագիր
1900 թվականին Կրոյերը կտավը ներկայացնում է Շառլոտենբուրգյան գարնանային ցուցահանդեսին ։ Նկարը բավականին սառը ընդունվեց և քննադատների կողմից որակվեց որպես տափակաբանություն, բայցևայնպես, միևնույն ժամանակ, համարվեց կապույտ կիսախավարում արված հիանալի բնանկարի օրինակ ։ Սակայն այս նկարը և հետագայում ստեղծածները չհաղթահարեցին կատարելության շեմը, որին արժանացել էր «Ամառային երեկոն Սկագենի հարավային լողափին» կտավը։ Մի քանի ամիս ցուցահանդեսից անց, հեղինակին ընդունում են Միդելֆարտի հոգեբուժարան՝ նյարդային գերլարույթի պատճառով ։ 1906 թվականին Կրոյերը բաժանվում է կնոջից։ Դուստրը մնում է հոր մոտ Սկագենում ։ Տառապելով մանիակալ-դեպրեսիվ պսիխոզից 1909 թվականին նկարիչ Պեդեր Սևերին Կրոյերը կնքում է իր մահկանացուն։ Հուղարկավորված է Սկագենի գերեզմանատանը ։
Ներկա պահին կտավը պահպանվում է Հիշրպրունգի հավաքածուում՝ Կոպենհագենում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1899 նկարներ Կատեգորիա:Դանիական արվեստ Կատեգորիա:Պեդեր Սևերին Կրոյերի նկարներ
Ավելուկ ալպիական
Ավելուկ ալպիական մատիտեղազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։
Նկարագրություն
Ուղիղ ակոսավոր, մուգ շագանակագույն ճյուղավոր ցողուններով, 30-200մ բարձրությամբ, բազմամյա խոտաբույս է։ Վերին ցողունային տերևները նստադիր են, իսկ լայն և սուր եռանկյունաձև տերևաթիթեղիկներով ստորինները՝ խոշոր, երկար կոթուններով, երկարավուն։ Ցողունի վրա օղակներով դասավորված են կանաչավուն ծաղիկներից կազմված հուրանաձև ծաղկաբույլերը։ Պտուղները մանր դարչնագույն ձվաձև և եռանիստ ընկուզիկներ են ։
Տարածվածություն
Աճում է թփուտներում, գետափերին, մարգագետիններում, ալպյան և մերձալպյան գոտիների խոնավ և պտղաբեր հողերում։ Հանդիպում է Լոռու, Գեղարքունիքի, Սյունիքի, Արագածոտնի մարզերում և Արցախում ։
Նշանակություն
Բուժական նպատակներով օգտագործում են արմատները և տերևները։ Տերևները թարմ և եփած վիճակում օգտագործում են նաև որպես սնունդ ։
Բարսեղ Աբովյան
Կենսագրություն
Բարսեղ Աբովյանը ծնվել է 1880 թվականին Թիֆլիսում։ Նախնական կրթությունն ստացել է Բաքվի Մարդասիրական ընկերության դպրոցում։ Սովորելու տարիներին որպես սիրողական դերասան մասնակցել է Սաֆրաստյան ամուսինների «Վարդան Մամիկոնյան» ներկայացմանը։ Մինչև 1902 թվականը խաղացել է Բաքու այցելած բոլոր հայկական խմբերի ներկայացումներին։ Սիրանույշի ձևավորած թատերախմբի կազմում հյուրախաղերով հանդես է եկել Շուշիում։
1903 թվականին Բաքվում Ա․ Շահխաթունու հետ ներկայացրել է «Սամվելը»։ 1904 թվականին կրկին Սիրանույշի թատերախմբի կազմում այցելել է Գանձակ, Ալեքսանդրապոլ, Երևան, Կարս, Բաթում։ 1906 թվականին Թիֆլիսում ձևավորվել է նոր մեծ թատերախումբ (Սիրանույշ, Ավետյան, Զարիֆյան, Ալիխանյան, Ստեփանյան, Բերոյան և այլն), որի կազմում էր նաև Աբովյանը։ Թատերախումբը ներկայացումներով հանդես է եկել Կովկասի տարբեր քաղաքներում։
1907 թվականին խաղացել է Բաքվի Կուլտուրական միության նորաստեղծ թատերախմբում։ Օսմանյան սահմանադրության հռչակումից հետո կովկասահայ խմբերի հետ մեկնել է Կոստանդնուպոլիս, որտեղից՝ Բուլղարիա, այնուհետև կնոջ՝ դերասանուհի Քնարիկի հետ այցելել է Օդեսա, Ռոստով, Արմավիր, Պյատիգորսկ, Բաքու։ Կարճ ժամանակ սովորել է Մոսկվայի Գեղարվեստական թատրոնում։ Վերադարձել է Կովկաս և խաղացել Բաքվում։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրյակին մեկնել է Պարսկաստան, իսկ պատերազմից հետո՝ Սիրիա, Լիբանան, Եգիպտոս, Հնդկաստան, որից հետո բնակություն է հաստատել Սիրիայում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Նյու Օռլեանս Պելիկանս
«Նյու Օռլեանս Պելիկանս» (New Orleans Pelicans), ամերիկյան պրոֆեսիոնալ բասկետբոլային ակումբ։ Հանդես է գալիս Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) արևմտյան կոնֆերենցիայի հարավարևմտյան դիվիզիոնում։ Տեղակայված է ԱՄՆ Լուիզիանա նահանգի վարչական կենտրոն Նոր Օռլեան քաղաքում։
Ստեղծվել է 1988 թվականին Հյուսիսային Կարոլինայի Շառլոթ քաղաքում և տասնչորս տարի անց տեղափոխվել է Նոր Օռլեան։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ԲԱԱ ակումբներ
Մադիկ
Մադիկ (Madic), համայնք Ֆրանսիայի Օվերն մարզի Կանտալ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 223 մարդ, բնակչության խտությունը` 33.63 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 6.63 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 390 կմ հարավ, Կլերմոն Ֆերան քաղաքից` 70 կմ հարավ-արևմուտք, Օրիյակ քաղաքից` 55 կմ հյուսիս։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Զավետնոե (գյուղ, Կրասնոարմեյսկի շրջան)
Զավետնոե (Завітне), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Կրասնոարմեյսկիում։
2001 թվականի տվյալներով Զավետնոե գյուղում բնակվում էր 308 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Կրասնոարմեյսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Վարագույր (վեպ)
Գիրքը Քրիստիի վերջին վեպն է մինչ իր մահը։ «Մոռացված սպանությունը», որը հրատարակվել է հետմահու, նրա վերջին վեպն է։
Սյուժե
Հինգ սպանության մեջ ոստիկանության և տուժած ընտանիքի անդամների կողմից հստակորեն կասկածվում է մեկը, քանի որ այդ սպանություններից բոլորում էլ ակնհայտ փաստարկներ կան։ Այս փաստարկներից չորսը վերացել են։ Ինչ վերաբերում է Ֆրեդա Քլեին, որն իր մորաքրոջը մորֆինի մեծ չափաբաժին է տվել, նրա նկատմամբ քիչ փաստարկներ կային, որպեսզի նրան հետապնդեն։ Պուարոն կոչ է անում վերջերս այրիացած Հասթինգսին միանալու իրեն՝ այս առեղծվածը բացահայտելու համար։ Պուարոյի համար արդեն որոշ նշույլներ են առաջ գալիս։ Պուարոն հոդաբորբի պատճառով անվասայլակին է և նրան խնամում ու ուղեկցում է իր անձնական սպասավորը՝ Քյորթիսը։ Պուարոն չի ցանկանում բացահայտել նախկինում կասկածվողի անունը՝ նրան փոխարենը անվանելով Իքս։ Իքսը դասվում է Սթայլզի հյուրերի շարքին։ Հին տունը հյուրերի համար նախատեսված հյուրանոց է նոր սեփականատերերի՝ Քոլոնելի և միսս Լութրելի գլխավորությամբ։ Հյուրերը ճանաչում են միմյանց, իսկ այս հինգ սպանությունները կատարվել են այն վայրում և այն մարդկանց ներկայությամբ, ում հյուրերը ճանաչում էին։
Էլիզաբեթ Քոլը պատմում է Հասթինգսին, որ նա Մարգարեթ Լիչֆիլդի քույրն է, որը խոստովանել էր, որ իրենց հոր սպանությունը այն հինգ սպանություններից մեկն է, որոնք փորձում են բացահայտել։ Մարգարեթը մահացել է Բրոուդմուրի հոգեբուժարանում, իսկ Էլիզաբեթը խոր վնասվածք էր ստացել։ Երեք պատահարները տեղի են ունեցել հաջորդող մի քանի օրերին՝ ցույց տալով Իքսի հետքերը։ Առաջին հերթին Հասթինգսը և մյուսները պատահաբար ականատես են լինում Լութրելսների վեճին։ Դրանից անմիջապես հետո Լութրելը հրացանով կրակում է կնոջը՝ ասելով որ նրան շփոթել է նապաստակի հետ։ Միսս Լութրելը կամաց-կամաց վերականգնվում է, իսկ պատահարը ընդհակառակը լավ ազդեցություն է ունենում նրանց ամուսնության վրա։ Հասթինգսը մտահոգ է, որ իր աղջիկը՝ Ջուդին, հանդիպում է Ալլերտոնի հետ, որն ամուսնացած էր։ Մինչ Հասթինգսն ու Էլիզաբեթը իրենց թռչնաբանի՝ Ստեֆան Նորտոնի հետ գտնվում են դրսում, Նորտոնը իր հեռադիտակով մի բան է տեսնում, որն իրեն զայրացնում է։ Հասթինգսը ենթադրում է, որ դա կապված է Ալլերտոնի հետ։ Երբ Հասթինգսի՝ Ալլերտոնից իր աղջկան հետ պահելու փորձերը ձախողվում են, մտահոգ հայրը ծրագրում է սպանել Ալլերտոնին։ Նա ցանկանում էր թունավորել Ալլերտոնին, բայց քնով է ընկնում և արթնանում է հաջորդ օրը՝ այդպես էլ ծրագրածը ձախողելով։ Ջուդիի գործատուի՝ բժիշկ Ֆրանկլինի կինը՝ Բարբարա Ֆրանկլինը հաջորդ երեկոյան մահանում է։ Նրան թունավորել են թունավոր ֆիզոստիգմայով, որն այն բույսի տեսակն է, որն իր ամուսինը հետազոտում է։ Պուարոն հետաքննության ժամանակ վկայում է այն մասին, որ միսս Ֆրանկլինը վշտացած էր, և տեսել է, թե ինչպես է նա բժիշկ Ֆրանկլինի լաբորատորիայից դուրս գալիս փոքրիկ շշով, որն էլ դատավորին ապացուցում է, որ դա ինքնսպանություն էր։
Նորտոնը դեռևս մտահոգ է այն օրվանից, երբ Հասթինգսի և Քոլի հետ գտնվում էր դրսում։ Հասթինգսը Նորտոնին խորհուրդ է տալիս վստահել Պուարոյին։ Նրանք հանդիպում են կազմակերպում Պուարոյի սենյակում։ Այդ գիշերը Հասթինգսը արթնանում է ձայնից և տեսնում է, թե ինչպես է Նորտոնը մտնում իր ննջասենյակը։ Հաջորդ առավոտ Նորտոնին կողպված սենյակում գտնում են մահացած՝ փամփուշտը ճակատի կենտրոնում։ Տնային զգեստի գրպանից գտնվեց սենյակի բանալին, իսկ Նորտոնի կողքին՝ ատրճանակ։
Երբ Հասթինգսը պատմում է Պուարոյին, որ տեսել է, թե ինչպես է Նորտոնը վերադառնում իր սենյակ նախորդ գիշեր, Պուարոն կարծում է, որ դա ստույգ փաստարկ չէ, քանի որ Հասթինգսը չի տեսել նրա դեմքը․ տնային զգեստը, մազերը, կաղալով քայլելը, բոլորն էլ կարող էին ընդօրինակվել։ Այնուամենայնիվ, սենյակում չկար ինչ-որ մեկը, որ կարող էր հանդես գալ որպես Նորտոն, որը ցածրահասակ էր։ Պուարոն այդ նույն օրը մահանում է սրտի կաթվածից։ Նա Հասթինգսին մինչ մահանալը երեք բան է թողել՝ Օթելլո գրքի կրկնօրինակը, Ջոն Ֆերգուսոնի կրկնօրինակը (պիես, որը գրել է սուրբ Ջոն Գրիեր Էրվինը 1915 թվականին) և ցուցում՝ խոսելու իր հին սպասավորներից մեկի՝ Ջորջի հետ։ Պուարոյի հուղարկավորությունից հետո Հասթինգսը իմանում է, որ Ջուդին երկար ժամանակ սիրահարված է բժիշկ Ֆրանկլինին։ Նրանք պետք է ամուսնանան և տեղափոխվեն Աֆրիկա՝ հետազոտություններ անելու։ Երբ Հասթինգսը խոսում է Ջորջի հետ, նա իմանում է, որ Պուարոն կեղծամ էր կրում, և որ Քյորթիսին աշխատանքի ընդունելը հատուկ էր արված։
Պուարոյի մահից չորս ամիս անց Հաստինգսը մի նամակ է ստանում, որում Պուարոն բացատրում է ամեն ինչ․ Իքսը Նորտոնն էր․ նա նմանակել է Օթելլո պատմվածքի Իագո կերպարի տեխնիկան՝ վերջինս օգտագործել է այնպիսի հոգեբանական ճնշում, որ դրդի ինչ որ մեկին ինքնասպանություն գործի, իսկ զոհը չի հասկանում, թե ինչ է կատարվում։ Նորտոնը ցուցադրել է այս հմտությունը Քոլոնել Լութրելի, Հասթինգսի և միսս Ֆրանկլինի վրա։ Պուարոն այդ գիշեր քնաբեր է լցրել Հասթինգսի տաք շոկոլադի մեջ՝ խուսափելու աղետաբեր հետևանքներից։ Փաստորեն Հասթինգսը ակամա միջամտել է միսս Ֆրանկլինի ծրագրին՝ թունավորելու իր ամուսնուն։ Նա սեղանին եղած ամեն ինչ խառնել է՝ գտնելու գիրք՝ խաչբառը լուծելու համար, որի արդյունքում սուրճի բաժակները նույնպես խառնվել են, և արդյունքում միսս Ֆրանկլինը թունավորել է ինքն իրեն։ Պուարոն չկարողացավ բացահայտել այս ամենը։ Նա իմացավ, որ Նորտոն, ով ձևացրել էր, որ հեռադիտակով լավ չէին երևում դեմքերը, ակնարկում էր, որ տեսել է Ֆրանկլինին և Ջուդիին, որպեսզի իրենց ներգրավվի միսս Ֆրանկլինի սպանության մեջ․ դա դիտավորյալ ինքնասպանություն չէր, ինչպես նկարագրվում էր։ Պարզ է դառնում Պուարոյի վկայությունը նրա հետաքննության ժամանակ՝ վստահեցնել ոստիկաններին դադարեցնել հետաքննությունը։
Զգալով, որ սրտի հետ կապված խնդիրներ են առաջանում, Պուարոն հասկանում է, որ պետք է դադարեցնի սպանությունների շարքը Նորտոնով։ Պուարոն հրավիրում է Նորտոնին՝ տաք շոկոլադ խմելու։ Նրանց հանդիպման ժամանակ նա ասում է Նորտոնին իր կասկածների և ծրագրերի մասին։ Նորտոնը՝ գոռոզացած և ինքնավստահ դարձած որոշում է փոխանակել սրճի բաժակները։ Կանխագուշակելով այս քայլը՝ Պուարոն երկու բաժակների մեջ էլ թույն է լցրել, որպեսզի Նորտոնին շարքից դուրս հանի։ Պուարոն քնած Նորտոնին տեղափոխում է իր սենյակ՝ օգտագործելով անվասայլակը․ Նա իրականում կարողանում էր քայլել, բայց նրան իր վերջին առաքելությունը կատարելու համար հարկավոր էր նոր սպասավոր, որը չգիտեր այդ մասին։ Նա, ունենալով նույն հասակը ինչ Նորտոնը, ձևանում է որպես Նորտոն՝ հանելով իր կեղծամը և կեղծ բեղերը, թաքցնելով սպիտակ մազերը, հագնելով Նորտոնի տնական զգեստը և կաղ ձևանալով։ Համոզելով Հաստինգսին, որ Նորտոնը ողջ էր իր՝ սենյակը լքելուց հետո, Պուարոն կրակում է Նորտոնի վրա, թողնում է ատրճանակը սեղանին և կողպում է դուռը կրկնօրինակ բանալիով։ Պուարոն սկսում է գրել իր պատմությունը, իսկ սրտի համար նախատեսված դեղը հրաժարվում է խմել։ Նա չի կարող ասել՝ ճիշտ էր ինքնասպանություն գործել, բայց նա վստահ էր՝ ինքը շատ բաներ է կանխե՝լ խոչընդոտելով Նորտոնին։ Նրա վերջին ցանկությունն այն էր, որ Հաստինգսը հետապնդի Էլիզաբեթ Քոլին։
Կերպարներ
Էրքյուլ Պուարո - Բելգիացի խուզարկու, արդեն ծեր, բայց իմաստուն Նավապետ Արթուր Հասթինգս - Պուարոյի ընկերը, վերջերս այրիացած, չորս երեխաների, այդ թվում և Ջուդիի հայրը Քյորթիս - Պուարոյի նոր սպասավորը Բժիշկ Ջոն Ֆրանկլին - բժիշկ և հետազոտող քիմիկոս, 35 տարեկան, ուժեղ կերպար Բարբարա Ֆրանկլին - իր հաշմանդամ կինը, 30 տարեկան, նպատակասլաց կին Ջուդի Հաթինգս - Ֆրանկլինի լաբորատորիայի աշխատակիցը և նավապետ Հաստինգսի աղջիկը, 21 տարեկան, մի տարի է, ինչ համալսարանից դուրս է մնացել պարոն Վիլիամ Բոյդ Քարինգտոն - Ինդիա նահանգի նախկին կառավարիչը, մոտ 15 տարով միսս Ֆրանկլինից մեծ, նրա ընտանիքի ընկերը դեռևս նրա մանկությունից Ալլերտոն - երկար ժամանակ օտարացած իր կնոջից, կնամոլ Միսս Դեյզի Լութրել - նրա կինը Ստեֆան նորտոն - ճերմակահեր, հանգիստ բնավորության տեր մարդ, որը հեռադիտակ է օգտագործում թռչուններին հետևելու համար
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հեռուստաշոուների հիմք ծառայած վեպեր Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր Կատեգորիա:Անգլերեն գրականություն Կատեգորիա:Ագաթա Քրիստիի ստեղծագործություններ
Ջինլու-Բոլուսլու
Ջինլու-Բոլուսլու, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Ելիզավետպոլի գավառում, իսկ ապա գյուղ Ադրբեջանական Կասում-Իսմայիլովի շրջանում ։
Բնակչություն
1908 թվականին գյուղն ունեցել է 668 կովկասի թաթար բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
(8799) Բերնուին
(8799) Բերնուին (Barnouin), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1981 թվականի մարտի 2-ին Շելտ Բասի կողմից Սայդինգ Սփրինգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,575503 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,2389 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9121 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1509,7 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,238458 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,36° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1981 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Շելտ Բասի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
(370) Մոդեստիա
(370) Մոդեստիա (Modestia), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1893 թվականի հուլիսի 14-ին Օգյուստ Շարլուայի կողմից Նիցայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,324072 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,1118 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,5364 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1294,11 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,278182 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 7,87° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1893 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Օգյուստ Շառլուայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Սպառող
Սպառողն այն անձը կամ կազմակերպությունն է, որն օգտագործում կամ սպառում է տնտեսական ծառայություններ կամ ապրանքներ ։
Տնտեսագիտություն և շուկայավարում
Սպառողը նա է, ով գնում է ապրանք սպառման նպատակով, այլ ոչ թե վաճառքի կամ առևտրային նպատակներով։ Սպառողը անհատ է, ով վճարում է որոշակի գումար մի ապրանքի համար, որը նա օգտագործելու է ապրանքներ և ծառայություններ ստեղծելու համար։ Որպես այդպիսին, սպառողները կենսական դեր ունեն ազգի տնտեսական համակարգում։ Առանց սպառողի պահանջարկի, արտադրողներին կպակասեր արտադրության հիմնական դրդապատճառներից մեկը` վաճառքը սպառողների նկատմամբ։ Սպառողը նաև բաշխման ցանցի մի մաս է կազմում։
Վերջերս շուկայավարման մեջ շուկայի սեգմենտների լայն ժողովրդագրական պրոֆիլների և շուկայի սեգմենտավորման ֆիզիո-գրաֆիկական պրոֆիլների առաջացման փոխարեն, շուկայավարողները սկսեցին զբաղվել անհատականացված շուկայավարմամբ, թույլտվության շուկայավարմամբ և զանգվածային հարմարեցմամբ ։
Հիմնականում համացանցի լայն տարածման հետևանքով, սպառողները ավելի ու ավելի են շարժվում դեպի հումք ստեղծելը, սպառողները, որոնք նաև արտադրողներ են (հաճախ՝ սոցիալական ցանցում տեղեկատվության և լրատվամիջոցների շնորհիվ), ազդում են ստեղծվող ապրանքների վրա (օրինակ՝ անհատականացման, քրաուդֆանդինգի կամ հրապարակելով իրենց նախընտրությունները), ակտիվորեն մասնակցում են արտադրության գործընթացին կամ օգտագործում ինտերակտիվ ապրանքներ  ։
Օրենք և քաղաքականություն
Օրենքը հիմնականում օգտագործում է սպառողի գաղափարները` կապված սպառողների իրավունքների պաշտպանության հետ, և սպառողի բնորոշումը հաճախ սահմանափակվում է կենդանի անձանց վրա (այսինքն՝ ոչ թե ընկերություններ կամ բիզնեսներ) և բացառում է առևտրային օգտագործողներին ։ Սպառողին պաշտպանելու բնորոշ իրավական հիմնավորվածությունը հիմնված է ոստիկանական շուկայի խափանումների և անարդյունավետության հասկացության վրա, ինչպիսիք են սպառողի և բիզնեսի միջև ուժի սակարկության անհավասարությունները ։ Քանի որ բոլոր հնարավոր ընտրողները նույնպես սպառողներ են, սպառողների պաշտպանությունն ունի հստակ քաղաքական նշանակություն։
Հնդկաստանում Սպառողների շահերի պաշտպանության մասին օրենքը տարբերակում է ապրանքի կամ ծառայության սպառումը անձնական օգտագործման կամ ապրուստի միջոց վաստակելու համար։ Սույն ակտի համաձայն պաշտպանված են միայն սպառողները, և ցանկացած ֆիզիկական անձ կամ կազմակերպություն, որը ապրանք է գնում առևտրային պատճառներով, զրկվում է սույն ակտի որևէ առավելությունից ։
Տեղեկատվական հասարակություն
Տեղեկատվական հասարակություն գաղափարը բնութագրում է հասարակության տեսակ, որտեղ տեղեկատվության և գիտելիքի ստեղծումը, օգտագործումը ու մշակումը հանդիսանում են կարևոր տնտեսական, քաղաքական և մշակութային գործոններ։
Բնութագրիչ գծերից են.<ul> <li>տեղեկատվության, գիտելիքի և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների դերի մեծացումը հասարակական կյանքում</li> <li>տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, ապրանքների ու ծառայությունների, ինչպես նաև հաղորդակցության ոլորտներում աշխատող մարդկանց թվի աճը</li> <li>հասարակության տեղեկատվայնացման (informatization) աճը՝ հեռախոսակապի, ռադիոյի, հեռուստատեսության, Ինտերնետի, ավանդական ու էլեկտրոնային ԶԼՄ-ների կիրառմամբ</li> <li>գլոբալ տեղեկատվական միջավայրի զարգացումը, որն ապահովում է մարդկանց արդյունավետ տեղեկատվական փոխգործակցությունը, մատչումը համաշխարհային տեղեկատվական ռեսուրսներին և նրանց պահանջմունքների բավարարումը տեղեկատվական ապրանքներով ու ծառայություններով</li> </ul>
Գիտելիքահենք տնտեսությունը (knowledge economy) տեղեկատվական հասարակության տնտեսական համարժեքն է, որտեղ հարստությունը ստեղծվում է գիտելիքի տնտեսական շահագործման միջոցով։ Տեղեկատվական հասարակությանը մասնակցելու կարողություն ունեցող մարդիկ երբեմն կոչվում են թվային քաղաքացիներ (digital citizens)։
Տեղեկատվական հասարակությունը դիտարկվում է իբրև ինդուստրիալ հասարակության իրավահաջորդը։ Մոտ գաղափարներ են նաև գիտելիքահենք հասարակություն, հետմոդեռն հասարակություն (post-modern), Դենիել Բելլի (Daniel Bell) կողմից հայտնիացված՝ հետարդյունաբերական հասարակություն (post-industrial), Մանուել Կաստելսի (Manuel Castells) կողմից առաջ մղված՝ ցանցային հասարակություն և այլ ձևակերպումները։
Մոդելի զարգացումը
Տեղեկատվական հասարակություն գաղափարի պիոներներից է ավստրո-ամերիկյան տնտեսագետ Ֆրից Մախլուպը (Fritz Machlup), ով դեռ 1933 թ. սկսել է ուսումնասիրել գիտելիքը իբրև տնտեսական ռեսուրս (պատենտների ազդեցությունը գիտահետազոտական աշխատանքների վրա), իսկ 1962 թ. հրատարակել է «Գիտելիքի արտադրությունը և բաշխումը Միացյալ Նահանգներում» աշխատությունը։ Նա նաև առանձնացրել է գիտելիքահենք տնտեսության 5 հատվածներ՝ կրթություն, հետազոտություններ և զարգացում (research and development), ԶԼՄ-ներ, տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ, տեղեկատվական ծառայություններ։ Նշված դասակարգումն օգտագործելով նա հաշվարկել էր, որ արդեն 1959 թվականին ԱՄՆ ՀԱԱ-ի 29%-ը գիտատար ոլորտներից էր։
Տեղեկատվական հասարակություն եզրի ստեղծումը վերագրվում է Տոկիոյի Տեխնոլոգիական Ինստիտուտի պրոֆեսոր Յուջիրո Հայաշիին (Yujiro Hayashi)՝ 1969 թ. ճապոնական կառավարությանը ներկայացված «Ճապոնական տեղեկատվական հասարակություն. թեմաներ և մոտեցումներ» ու այլ աշխատանքների կոնտեքստում։
Մարկ Պորատը (Marc Porat 1977) տարբերակում է տեղեկատվական տնտեսության առաջնային (տեղեկատվական ապրանքներ և ծառայություններ, որոնք ուղղակիորեն օգտագործվում են տեղեկատվության ստեղծման, բաշխման կամ մշակման մեջ) և երկրորդային (տեղեկատվական ծառայություններ՝ ներքին օգտագործման համար) հատվածներ։ Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպությունը (Organisation for Economic Co-operation and Development) ընդհանուր տնտեսության մեջ տեղեկատվական տնտեսության բաժինը հաշվարկելու համար իբրև ցուցանիշ կիրառում է Պորատի վերոնշյալ երկու հատվածների հանրագումարը։ Ըստ այդմ՝ տեղեկատվական տնտեսությունը սահմանվում է իբրև համակարգ, որտեղ ՀՆԱ կեսից ավելին արտադրվում և աշխատողների կեսից ավելին զբաղված են տեղեկատվական տնտեսության հատվածում (կամ ըստ Դ.Բելլի՝ աշխատողների մեծամասնությունը չի մասնակցում նյութական բարիքների արտադրությանը)։
Գաղափարի մասսայականացմանն է նպաստել նաև 1992 թ. ԱՄՆ Ազգային գիտական հիմնադրամի կոնֆերանսը և Բ.Քլինթոնի ու Ա.Գորի զեկույցը։ 20-րդ դարի վերջից սկսած «տեղեկատվական հասարակություն» և «տեղեկատվայնացում» տերմինները ամուր դիրքեր են գրավում ոչ միայն մասնագիտական, այլև քաղաքական գործիչների, տնտեսագետների ու գիտակրթական ոլորտի գործիչների բառապաշարներում։ Գաղափարը հիմնականում ընկալվում է տեղեկատվական և հաղորդակցական տեխնոլոգիաների առաջընթացի շնորհիվ հասարակության զարգացման նոր փուլ մտնելու իմաստով (չնայած որոշ հնացած և մակերեսային ընկալումներում սոցիալական կառուցվածքի նշված խորքային փոփոխությունը երբեմն հավասարեցվում է ինտերնետային ռեսուրսների պարզունակ օգտագործմանը)։ Ներկայումս հասարակական-քաղաքական մտքի մեջ տեղեկատվական հասարակության գաղափարը սկսում է զբաղեցնել 1970-ական թթ. հետարդյունաբերական հասարակություն գաղափարի տեղը (ընդհուպ մինչև հետարդյունաբերական հասարակություն հասկացության հեղինակ Դ.Բելլի աջակցությունը)։
2006 թ. ՄԱԿ-ի գլխավոր ասամբլեան որոշում ընդունեց հռչակել մայիսի 17-ը Կապի և տեղեկատվական հասարակության միջազգային օր (World Telecommunication and Information Society Day | օրվա ընտրությունը կապված է 1865 թ. նշված օրը Միջազգային հեռագրական միության հիմնադրման հետ)։
Հարկ է նկատել, որ դեռևս գոյություն չունի համընդհանուր ընդունված կոնկրետ ձևակերպում, թե ինչ է տեղեկատվական հասարակությունը, չնայած տեսաբանները համաձայնվում են, որ 1970-ական թթ. սկսած նկատվում է փոփոխություն, որն ազդում է հասարակությունների գործունեության հիմքերի վրա (հաշվի առնելով հասարակական կյանքի և տնտեսական գործունեության ամենատարբեր ոլորտների տեղեկատվայնացման տեխնոլոգիական ու սոցիալական հետևանքների խորությունն ու մասշտաբները՝ այն երբեմն համալիր անվանում են տեղեկատվական հեղափոխություն)։ Հաշվի առնելով տեղեկատվական փոխաբերությունների ու տեխնոլոգիաների երկկողմանի կապը՝ կարելի է ասել նաև, որ մենք պատկերացնում ենք որոշ հասարակություններ (օր.՝ ճապոնական) իբրև տեղեկատվական հասարակություն, որովհետև այդպես ենք մտածում դրանց մասին։ Անհրաժեշտ է հաշվի առնել նաև, որ դեռևս հստակ չեն կոնկրետ միջոցների (օր.՝ ինտերնետ) և արտադրաեղանակների ազդեցության իրական չափերը վերոնշյալ գործընթացների վրա։
Հիմնական գաղափարները
Տեղեկատվական հասարակությունը կարելի է ընկալել նաև իբրև զարգացած հետարդյունաբերական հասարակություն, ուստի պատահական չէ նշվածի դրսևորումը հատկապես այն երկրներում (Ճապոնիա, ԱՄՆ, արևմտաեվրոպական երկրներ), որտեղ 1960-70-ական թթ. ձևավորվում էր հետարդյունաբերական հասարակություն (Ու.Մարտին | W.Martin)։
Դեպի տեղեկատվական հասարակություն անցման դրսևորումներից կարելի է նշել հետևյալները.<ul> <li>տնտեսության կառուցվածքային փոփոխություններ, հատկապես աշխատուժի բաշխման և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կիրառման ոլորտներում (օր.՝ ահռելի մասշտաբի մարդկային ռեսուրսների ու արտադրական/կազմակերպական կառուցվածքների կառավարման հնարավորություն)</li> <li>համակարգչային գրագիտության անհրաժեշտության գիտակցման տարածում, կրթության տեղեկատվայնացում</li> <li>հասարակության տեղեկատվայնացման տարածում</li> <li>տեղեկատվական և հաղորդակցական տեխնոլոգիաների զարգացմանը աջակցություն կառավարության կողմից</li> <li>բացասական դրսևորումների տարածում (օր.՝ համակարգչային վիրուսներ, հարձակումներ ենթակառուցվածքների տեղեկատվական բաղկացուցիչների վրա)</li> </ul>
Տեղեկատվական հասարակության բնութագրիչներից են.<ul> <li>տեխնոլոգիական. տեղեկատվական և հաղորդակցական տեխնոլոգիաները լայնորեն կիրառվում են արտադրության, կազմակերպությունների գործունեության, կրթության ու կենցաղի մեջ</li> <li>սոցիալական. տեղեկատվությունը հանդես է գալիս իբրև կենսամակարդակի բարձրացման կարևոր խթան, նաև՝ տեղեկատվության լայնամասշտաբ մատչումի շնորհիվ ձևավորվում է տեղեկատվական գիտակցություն</li> <li>տնտեսական. տեղեկատվությունը հանդիսանում է վճռորոշ տնտեսական գործոն՝ իբրև ռեսուրս, ծառայություն, ապրանք, ինչպես նաև՝ ավելացված արժեքի ու զբաղվածության աղբյուր</li> <li>քաղաքական. տեղեկատվության ազատությունը հանգեցնում է հասարակության տարբեր շերտերի աճող մասնակցությամբ և փոխհամաձայնությամբ քաղաքական գործընթացի</li> <li>մշակութային. տեղեկատվության մշակութային արժեքի ճանաչում՝ անհատի և հասարակության զարգացման համար տեղեկատվական արժեքների հաստատման աջակցության միջոցով</li> </ul> Մանուել Կաստելսը (Manuel Castells 2000) վճռորոշ տեղ է հատկացնում նաև ցանցային տրամաբանությանը։ Ինչպես նշում է Յան վան Դիյկը (Jan Van Dijk 2006), ցանցերը դարձել են հասարակության ներվային համակարգը։ Ժան-Ֆրանսուա Լյոտարը (Jean-François Lyotard 1984) դիտարկում է նաև, որ գիտելիքի ապրանքայնացումը մատչելի է դարձնում այն շարքային քաղաքացիների համար, որովհետև դուրս է գալիս կենտրոնացված կառուցվածքների ու խմբերի ազդեցությունից։
Այսպիսով տեղեկատվական հասարակությունը կարելի է սահմանել իբրև հասարակություն, որտեղ կենսամակարդակն ու սոց-տնտեսական զարգացման հեռանկարները աճող տեմպերով կախված են տեղեկատվության տնտեսական շահագործումից։ Վերոնշյալը ունի նաև բացասական հետևանքներ, ինչպես օրինակ՝<ul> <li>կրիտիկական ենթակառուցվածքների խոցելիության աճը (օր.՝ ԱՄՆ և Կանադայի հյուսիսարևելյան հատվածներում էլ. ցանցերի համակարգի 2003 թ. վթարը [անգլերեն], որը ազդեց մոտ 55 միլիոն մարդու վրա)</li> <li>տվյալների անվտանգության ապահովման խնդիրները (օր.՝ Մեծ Բրիտանիայում գաղտնի տվյալների բազաների լուրջ կորուստները [անգլերեն])</li> <li>տեղեկատվության ազատության և վերահսկողության խնդիրը՝ մտավոր սեփականության կոնտեքստում</li> <li>անձնական կյանքի անձեռնմխելիության բախումը մասսայական վերահսկողության (mass surveillance) Օրվելյան համակարգերի հետ</li> <li>փոքր խմբերի կողմից հանրության վրա ազդելու հնարավորությունները (ո՞վ է հսկելու հսկողներին), ինչը կարող է հանգեցնել էլեկտրոնային ոստիկանապետության (electronic police state)</li> </ul> Նշված բացասական հետևանքների ազդեցության չեզոքացման համար անհրաժեշտ են հաշվետվողականության, թափանցիկության և հակակշիռների ճկուն համակարգեր։
Քննադատությունը
Տեղեկատվական հասարակություն գաղափարի հիմնական քննադատությունը առնչվում է դրա ռադիկալության աստիճանի հետ։ Ֆրենկ Վեբստերը (Frank Webster) նկատում է, որ նման մոտեցումները շեշտում են ոչ շարունակականությունը այնպես, կարծես՝ ժամանակակից հասարակությունը ընդհանուր ոչինչ չունի 100-150 տարի առաջ գոյություն ունեցած իր (կապիտալիստական) վիճակի հետ, մինչդեռ կարելի է պարզապես առանձնացնել կապիտալիզմի փուլեր՝ 19-րդ դարի ազատ (laissez-faire), 20-րդ դարի կորպորատիվ և 21-րդ դարի տեղեկատվական։ Այլընտրանքային ձևակերպումներից կարելի է նշել նաև միջազգային ցանցային կապիտալիզմ (Ֆուքս՝ Christian Fuchs 2007), թվային կապիտալիզմ (digital capitalism) (Շիլլեր՝ Schiller 2000, նաև Գլոց՝ Peter Glotz), վիրտուալ կապիտալիզմ (Դոուսոն/Ֆոստեր՝ Dawson/Foster 1998), բարձր-տեխնոլոգիական կապիտալիզմ (Ֆիցպատրիկ՝ Fitzpatrick 2002)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տեղեկատվական հասարակություն Կատեգորիա:Տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ
Վաղարշակ Սրվանձտյան
Վաղարշակ Միքայելի Սրվանձտյան, հայ կոմպոզիտոր, բանահավաք։
Կենսագրություն
1928 թվականից երգահանը հաստատվել է Բոստոնում, 1948 թվականից՝ Ֆրեզնոյում։ ԱՄՆ-ի տարբեր քաղաքներում կազմակերպել է երգչախմբեր, տվել համերգներ։ Նվագախմբային, գործիքային, վոկալ և այլ երկերի հեղինակ է։
Վաղարշակ Սրվանձտյանը զբաղվել է ժողովրդական երգերի գրառմամբ, ուսումնասիրությամբ, մշակմամբ։ Նրա հրատարակած երգերն ամփոփված են «Հայ երգեր», «Հոգիի ձայներ», «Նոր երգեր», «Հայ պարեր» և այլ ժողովածուներում։
Կատեգորիա:Ամերիկահայ կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Հայ բանահավաքներ
Չան Հենգ
Չան Հենգ (չին.՝ 張衡, 78 — 139), չափահաս անունը Պինցզի (平子), չինացի փիլիսոփա, մտածող-էնցիկլոպեդիստ, գրականագետ, բանաստեղծ, պետական գործիչ և գիտնական։ Նրան են պատկանում աշխարհի շատ հայտնագործություններ և գյուտեր մաթեմատիկայի, աստղագիտության, մեխանիկայի, սեյսմոլոգիայի, աշխարհագրության մեջ։ Նրա պատվին անվանվել Է Լուսնի վրա Չան-Հենգ խառնարանը։
Կենսագրություն
33 տարեկանում դարձել է մշակույթի և կրթության հարցերով կառավարական խորհրդական (Լան Չժուն)։ Ընթերցելով «Թայ Սուան Ցզին» («Մեծ գաղտնիքի կանոն») Յան Սյունան (մ. թ. ա. 53 — 18թթ.), զբաղվել է բնական գիտություններով և մի քանի տարի անց այնպիսի հաջողությունների է հասել, որ 115-ին երկու անգամ զբաղեցրել է պալատական աստղագետ-պատմաբանի (Թայ Շի Լին) պաշտոնը, ով պատասխանատու է օրացույցի և աստղագիտական, մթնոլորտային, սեյսմոլոգիական դիտարկումների համար։
Նվաճումներ
Չան Հենգը Չինաստանում առաջինն էր, որ հայտարարեց, որ Լուսինը փայլում է արտացոլված արևի լույսով, քանակական քարտեզագրության առաջամարտիկն էր՝ հիմնված կոորդինատների ուղղանկյուն ցանցի վրա։
\pi համարի համար առաջարկեց երկու համարժեք՝ 1) 92/29 ≈ 3,1724…, 2) \sqrt{10} ≈ 3,1622…: Վերջին արժեքըն օգտագործել է Բրահմագուպտան 7-րդ դարում և Ալ-Խորեզմին 9-րդ դարում։
Չան Հենգի տեսական գործերը գոյատևել են միայն բեկորային ձևով՝ ներառված այլ աշխատություններում։ Նրա կյանքի և ստեղծագործության հնագույն նկարագրությունը պարունակվում է հատուկ նրան նվիրված գլ. 89-ում՝ «Հոու Հան Շու» («Գիրք [վերջին [դինաստիայի] Հան դարաշրջանի մասին])», 4-րդ դարի վերջ - 5-րդ դարի սկիզբ)։ Նրա գիտական ժառանգությունը ներկայացված է Յան Կե Չունի (18-19-րդ դարեր) անթոլոգիայում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Չինացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Քարտեզագիրներ Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Չինաստան Կատեգորիա:Չինացի գիտնականներ Կատեգորիա:Քաղաքականություն Կատեգորիա:Անձինք Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Ռաշիտ Համիդուլին
Ռաշիտ Համիդուլին (Рашит Луфтулович Хамидулин, ), խորհրդային, ռուս դիվանագետ, արտակարգ և լիազոր դեսպան։
Կենսագրություն
Ավարտել է ԽՍՀՄ Արտաքին գործերի նախարարության Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտը (1960)։ 1960 թվականից դիվանագիտական աշխատանք է կատարում։
Ընտանիք
Ամուսնացած է, ունի որդի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Բարեկամության շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան) Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Լագու դա Պեդրա
Լագու դա Պեդրա (Lago da Pedra), համայնք Բրազիլիայի Հյուսիսարևելյան տարածաշրջանում՝ Մարանիան նահանգի կազմում   ։ Գտնվում է Մարանիան նահանգի արևելյան մարզում։ Մտնում է Պինդարե գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 42 064 մարդ՝ 2005 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 1 636,467 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 25,7 մարդ/կմ²։
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1952 թվականի հունվարի 1-ին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մարանիան նահանգի բնակավայրեր Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր
Կոչուբեևսկոե
Բնակչությունը 2016 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 25 897 մարդ ։ 2010 թվականի մարդահամարի արդյունքներով այստեղ բնակվում են հետևյալ ազգությունները ․
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ստավրոպոլի երկրամասի Կոչուբեևսկոեի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1866 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
ՋավաՍկրիպտ
ՋավաՍկրիպտ (JavaScript), ինտերպրետացվող ծրագրավորման լեզու։ Այն համացանցում ամենահանրահայտ սկրիպտային լեզուն է և աշխատում է բոլոր հանրահայտ բրաուզերներում, որոնց թվում են Google Chrome, Mozilla Firefox, Օպերա և Սաֆարի ։
Այս լեզուն առաջին անգամ կիրառվել է Netscape Communications-ի կողմից Netscape Navigator 2 beta (1995) բրաուզերում։ ՋավաՍկրիպտ լեզուն ստեղծվել է Բրենդան Այկի կողմից 1995 թվականին։
ՋավաՍկրիպտ
Նախքան Բրենդան Այկի ներգրավումը Netscape ընկերություն (1995 թվականի  ապրիլի 4), խնդիր էր դրված ընդլայնել ծրագրավորման սխեման՝ Scheme  կամ Netscape զննարկիչում փոփոխության  ենթարկել որոշ կարևորագույն տարրեր։ Քանի-որ պահանջը դրված էր խիստ նպատակային, Էյխային ներգրավեցին ընկերություն, որպես սերվերային նյութերի պատասխանատու։ Նա այս աշխատանքը կատարեց շուրջ մեկ ամիս, զբաղվեց HTTP-ի պրոտոկոլի բարելավման աշխատանքներով։ Այստեղ նա ծավալեց նաև նոր ծրագրավորման աշխատանքներ։ Մայիսի 8-ին ծրագրավորողը ետ վերադարձավ, զբաղվելով հաճախորդների սպասարկման աշխատանքներով (զննարկիչում), որտեղ էլ սկսեց վաստակել նոր ծրագրավորման լեզվի առաջխաղացման հաշվին։  Բացի Թոմ Պակինայից  (Tom Paquin),  Պիկա Շելլան (Rick Schell) ևս համոզված էր, որ  Netscape-ը պետք է աջակցի ծրագրավորման լեզվին, որը գրված է HTML կոդով ։
Բրենդան Էյխի հետ համագործակցում էին հիմնադիր (Netscape Communications) Մարկ Անդերսսեն և համահեղինակ (Sun Microsystems) Բիլլ Ջոյը։ Որպեսզի հաջողությամբ ավարտեին աշխատանքը, ընկերությունը համագործակցության պայմանագիր ստորագրեց ։ Նրանք նպատակ էին դրել՝ ստեղծել այնպիսի ծրագրավորման լեզու, որը բազային ծրագրավորման մաս կկազմեր, հարմար կլիներ և՛ ոճաբանի, և՛ ցմ ծրագրավորողի համար, չէր պահանջիի լրացուցիչ ծավալուն և բարդ գործողություններ կատարելու անհրաժեշտություն ։ Առաջին ծրագիրը կոչվում էր Mocha, այնուհետև անվանափոխվեց LiveScript և նախատեսված է թե՛ որպես ծրագրավորում՝ հաճախորդի համար, և թե՛ որպես ծրագիր՝ սերվերի համար  (այնտեղ այն պետք է ունենա LiveWire անվանում) ։ Որպես սինտակսներ հանդես եկան Սի և Java լեզուները, ու, քանի որ այդ ժամանակ Java-ն համարվում էր խիստ ժամանակակից  ժամանակակից բառ  , 1995 թ. դեկտեմբերի 4-ին LiveScript լեզուն վերանվանեցին JavaScript, ստանալով արտոնագիր Sun-ից։  JavaScript անոնսը  Netscape-ի և Sun -ի համար հանդիսանում է  բետա-տարբերակի (Netscape Navigator) երկրորդ թողարկումը ։
1996 թվականին Microsoft ընկերությունը թողարկեց JavaScript լեզուն,  JScript անվանումով։ Այն առաջադրվել էր  1996 թվականի հուլիսի 18-ին ։ Առաջին զննարկիչը, որ աշխատեց  այս ծրագրի հետ,  Internet Explorer 3.0 էր։
Netscape -ը ներկայացված է որպես  ECMA ասսոցիացիայի լեզու։ Ստանդարտ տարբերակն ունի   ECMAScript անվանումը, նկարագրվում է ECMA-262 ստանդարտով։ Առաջին տարբերակը հանդիսացավ JavaScript  1.1 տարբերակը, ինչպես նաև  JScript և  ScriptEasy  :
Ինչ կարող է անել JavaScript-ը
JavaScript-ի կառուցվածքը կարելի է բաժանել հետեևյալ 3 մասերի
JavaScript-ի դյուրըմբռնելիությունը կայանում է նրա օբյեկտների կառուցվածքի մեջ։ JavaScript-ը բավականին նման է C ծրագրավորման լեզվին։ JavaScript-ի օբյեկտները պարունակում են՝
Լեզվի ձևաբանությունը
JavaScript-ը կարելի է գրել անմիջապես HTML ֆայլի մեջ՝ կոդը ներառելով բացվող և փակվող թեգերի մեջ։ JavaScript-ը կարելի է նաև գրել .js ընդլայնմամբ առանձին ֆայլում։ Ներքևում ներկայացված է JavaScript-ի օգտագործման պարզագույն օրինակ՝
<!DOCTYPE html> Օրինակ <script type="text/javascript"> alert("Hello World");
HTML ֆայլը ակտիվացնելիս կբացվի փոքր պատուհան Hello World ազդանշանով։
Ավելի բարդ օրինակ
return x } this.a = checkInt(x) // semicolons  ^^^^   պարտադիր չէ, նոր գծի համարը բավարար է this.b = checkInt(y) գրառումը;
} // Կառուցողի կողմից ստեղծված օբյեկտի նմուշների նախատիպը // կոնստրուկտորի «նախատիպը» LCMCalculator.prototype = { // օբյեկտի հիմնական կոնստրուկտոր։ LCMCalculator, // Սահմանվում է ծրագրային կոդը gcd: function { // մեթոդը, որը հաշվարկում է բաժանարարը // Euclidean ալգորիթմը։ var a = Math.abs(this.a), b = Math.abs(this.b), t;   if (a < b) { // swap variables t = b;     b = a;      a = t;    } while (b !== 0) { t = b;     b = a % b;      a = t;    } // Միայն անհրաժեշտ է հաշվարկել GCD- ն մեկ անգամ, կիրառվում է «վերահղման» այս մեթոդը։ // Իրականում ոչ վերաձևակերպում, այն սահմանվում է օրինակով, // այսպիսին, որ this.gcd- ը վերաբերում է LCMCalculator.prototype.gcd- ի փոխարեն այս «վերաձևակերպմանը» ։ // Նշեք, որ, եթե LCMCalculator օբյեկտի անդամները «ա» և / կամ «բ» են փոխվել, դա հանգեցնում է սխալ արդյունքների։
// Also, 'gcd' === "gcd", this['gcd'] === this.gcd this['gcd'] = function { return a;   }; return a; }, // Օբյեկտի անվանումները կարող են սահմանվել ըստ տողերի կողմից (") կամ single (') մեջբերումներ։   lcm: function {    // Variable անունները կապված չեն  օբյեկտի հատկությունների հետ, e.g., |lcm|ոչ թե |this.lcm|:     //չօգտագործել |this.a*this.b| խուսափելով FP ճշգրտության դասերից։     var lcm = this.a / this.gcd * this.b;    // Միայն մեկ անգամ պետք է հաշվարկի lcm, այնպես որ «վերահղեք» այս մեթոդը։     this.lcm = function {      return lcm;    };    return lcm;  },  toString: function {    return "LCMCalculator: a = " + this.a + ", b = " + this.b;  } };
// Նշում։ Array's map and forEach սահմանվում են JavaScript 1.6 տարբերակի համար։ // Դրանք կիրառվում են այստեղ JavaScript- ին բնորոշ ֆունկցիոնալությունը ցուցադրելու համար։
function printResult(obj) { output(obj + ", gcd = " + obj.gcd + ", lcm = " + obj.lcm); } Բրաուզերի պատուհանում պետք է ցուցադրվի հետևյալ արդյունքը.
LCMCalculator: a = 28, b = 56, gcd = 28, lcm = 56 LCMCalculator: a = 21, b = 56, gcd = 7, lcm = 168 LCMCalculator: a = 25, b = 55, gcd = 5, lcm = 275 LCMCalculator: a = 22, b = 58, gcd = 2, lcm = 638
Pain & Gain
Pain & Gain (թարգմանաբար՝ Ցավ և ձեռքբերում), ամերիկյան սև կատակերգություն է ռեժիսոր Մայքլ Բեյի կողմից, սցենարի հեղինակներն են Քրիստոֆեր Մարկուսը, Սթիվեն ՄակՖիլին և Սթիվ Ռոսենբերգը։ Ֆիլմի օրիգինալ անվանումը հիմնված է անգլիական «No pain, no gain» (Չկա ցավ՝ չկա ձեռքբերում) աֆորիզմի վրա։ Ֆիլմը հիմնված է Մայամիի «Sun Gym» բանդայի իրական պատմության վրա, որոնք 1995 թ․-ին մի շարք խոշոր առևանգումներ, տանջանքներ ու սպանություններ իրականացրեցին։ Ֆիլմի հայաստանյան պրեմիերան տեղի է ունեցել 2013 թ․-ի ապրիլի 27-ին։