cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հրաչյա Հովհաննիսյան (բանաստեղծ)
Կենսագրություն
Թարգմանել է խորհրդային բանաստեղծների, ինչպես նաև Ալեքսանդր Պուշկինի, Նիկոլայ Նեկրասովի, Իվան Ֆրանկոյի, Լուի Արագոնի, Մաքսիմ Ռիլսկու ստեղծագործություններից։ Հովհաննիսյանի երկերը թարգմանվել են աշխարհի շատ լեզուներով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության նախագահներ Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Ախալի Աբասթուման
Ախալի Աբասթուման (ახალი აბასთუმანი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Սամեգրելո-Զեմո Սվանեթի մարզի Զուգդիդի շրջանում։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 2084 մարդ ։ Բնակչության ճնշող մեծամասնությունը վրացիներն են (մեգրելներ)։ Տեղի բնակիչները դավանում են Քրիստոնեության ուղղափառ ճյուղի վրաց ուղղափառ ենթաճյուղի պաշտամունքը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Զուգդիդի շրջան
Սիհեմ Բենսեդրին
Սիհեմ Բենսեդրին (سهام بن سدرين), թունիսցի լրագրող, մարդու իրավունքների համար պայքարող ակտիվիստ։ 2005 թվականին արժանացել է Oxfam Novib/PEN մրցանակի ։
Կենսագրություն
Սիհեմ Բենսեդրինը ծնվել է Թունիս քաղաքին մոտ գտնվող Լա Մարսա քաղաքում։ Տեղափոխվել է Ֆրանսիա՝ ուսանելու Թուլուզի համալսարանում, որտեղ մասնագիտացել է փիլիսոփայության բնագավառում։ 1980 թվականին դարձել է Le Phare անկախ ամսագրի լրագրող։ Երբ ամսագիրը դադարեց հրապարակվել, նա դարձավ Maghreb, այնուհետև Réalités ամսագրերի քաղաքական հատվածի պատասխանատու։ Երբ Maghreb դադարեցրեց հրատարակումը սննդային խռովությունների պատճառով, Բենսեդրինը դարձավ Gazette Touristique գլխավոր խմբագիրը և հիմնադրեց l'Hebdo Touristique ամսագիրը։ Միաժամանակ նա վերահսկում էր El Mawkif ընդդիմադիր թերթը։ 1988 թվականին նա հիմնադրել է Arcs հրատարակչությունը, որը 1992 թվականին սնանկացել է մարդու իրավունքների ճգնաժամի պատճառով։ 1998 թվականին դարձել է Noir sur Blanc հրատարակչության գրական հատվածի պատասխանատու։ 1998 թվականին հիմնադրել է Թունիսի ազատության ազգային խորհուրդը (Conseil National pour les Libertés en Tunisie) և դարձել դրա խոսնակը։
1999 թվականից Սիհեմ Բենսեդրինը և նրա գործունեությունը ենթարկվել են բազմաթիվ ոստիկանության և դատական գործողությունների, ներառյալ գույքի բռնագրավում և ոչնչացում, անձնական զրպարտություն, որով նա ներկայացրել է որպես մարմնավաճառ` մամուլի ազատության և մարդու իրավունքների պաշտպանության բնագավառում գործունեության համար։
2000 թվականին Նազիհա Ռեջիբայի հետ հիմնադրել են «Kalima» առցանց ամսագիրը, 2001 թվականին՝ Observatoire de la Liberté de la Presse, de L'Edition et de la Création (Մամուլի, հրատարակչության և ստեղծարարության ազատության կենտրոն) խումբը, որը նպաստում է մամուլի ազատությանը ։
2001 թվականի հունիսի 17-ին Լոնդոնում հիմնված Al Mustaquilla հեռուստակայանի "Le Grand Maghreb" հաղորդման ժամանակ Բենսեդրինը բաց քննադատել է Թունիսն ու նրա կառավարությանը կոռուպցիայի համար ։ 2001 թվականի հունիսի 26-ին նա ձերբակալվել է Թունիսի օդանավակայանում հեռուստատեսային հարցազրույցից հետո, որտեղ նա դատապարտել է մարդու իրավունքների խախտումները, ներառյալ խոշտանգումները և տարածված դատական կոռուպցիան։ Նա մեղադրվել է «հասարակական կարգի խախտման նպատակներով կեղծ տեղեկություն զրպարտություն» տարածելու և դատական հաստատությունը խեղաթյուրելու համար ։ Նրա ձերբակալության վերաբերյալ շփոթմունք էր առաջացել, քանի որ թունիսյան ստանդարտ իրավական ընթացակարգեր չհաջորդեցին։ Հետագայում «Իրավաբաններ առանց սահմանների» կազմակերպության անդամները հաստատեցին, որ նա ձերբակալվել էր և համապատասխան իրավական ընթացակարգերը պահպանվել էին։
2001 թվականի հուլիսի 10-ին Բենսեդրինն արժանացել է Amnesty International-ի Մեծ Բրիտանիայի մեդիա մրցանակաբաշխության «Սպառնալիքի տակ մարդու իրավունքների լրագրողական հատուկ մրցանակի»։ Նրա անունից մրցանակը ստացել են ամուսինն ու դուստրը ։ Օգոստոսի 12-ին Բենսեդրինն ազատ է արձակվել Թունիսում և արտասահմանում, մասնավորապես, Ֆրանսիայում տարածված աջակցության շնորհիվ ։
2014 թվականից Բեն Սիֆրինը ղեկավարել է Ճշմարտություն և արժանապատվություն անկախ դատական հանձնաժողովը, որը 1955-2011 թթ. պետական պատժամիջոցներից խոշտանգված զոհերից ստացված ցուցմունքներ լսող սահմանադրական հանձնաժողով ։
Ջոկյակարտա
Ջոկյակարտա, Ջոկիա (Jogyakarta, Djokjakarta), քաղաք Ինդոնեզիայում, Ճավա կղզում։ Ջոկյակարտա հատուկ մարզի վարչական կենտրոնն է։ 312,7 հզ․ բն․ (1978)։ Երկաթուղային և ավտոճանապարհների հանգույց է, ունի օդանավակայան։ Տնայնագործական արտադրության կենտրոն է։ Կա սննդհամի և տեքստիլ արդյունաբերություն։ Ունի համալսարան։ Ջոկյակարտաում են սուլթանի պալատը (XVIII դ․), շրջակայքում՝ Պրամբանան (VIII—IX դդ․) ճարտ․ հուշարձանները, Բորոբուդուր սրբատեղին։
Կատեգորիա:Ինդոնեզիայի քաղաքներ Կատեգորիա:1756 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Աղիների բորբոքային հիվանդություն
Աղիների բորբոքային հիվանդություն (ԱԲՀ), հաստ և բարակ աղիների բորբոքային հիվանդությունների խումբ է։ Կրոնի հիվանդությունը և խոցային կոլիտը հանդիսանում են աղիների բորբոքային հիվանդության հիմնական տեսակները ։ Կրոնի հիվանդությունը ախտահարում է բարակ և հաստ աղիները, ինչպես նաև բերանը, կերակրափողը, ստամոքսը և հետանցքը, մինչդեռ խոցային կոլիտը առաջնայնորեն ախտահարում է ուղիղ և հաստ աղիները ։
Նշաններ և ախտանիշներ
Չնայած նրան, որ կրոնի հիվանդությունը և խոցային կոլիտը (ԽԿ) բավականին տարբեր հիվանդություններ են, նրանք երկուսն էլ կարող են դրսևորվել հետևյալ ախտանիշներով՝ որովայնի ցավ, փորլուծություն, արյուն հետանցքից (ուղիղ աղիքի արյունահոսություն), կոնքի հատվածում ուժեղ ցավեր/մկանային սպազմեր և քաշի կորուստ։ Անեմիան հանդիսանում է աղիների բորբոքային հիվանդության ամենահաճախ հանդիպող արտաաղիքային բարդությունը ։ Կապակցված բարդություններն ու հիվանդություններն են՝ հոդաբորբ, գանգրենոզ պիոդերմիա, առաջնային սկլերոզացնող խոլանգիտ և էութիրոիդային հիվանդության համախտանիշ ։ Ապացուցվել է նաև կապը խորանիստ երակների թրոմբոզի և կրիպտոգեն օրգանիզացվող թոքաբորբի հետ ։ Ախտորոշումը հիմնականում իրականացվում է կղանքում բորբոքային մարկերների հայտնաբերումով, ինչին հաջորդում է կոլոնոսկոպիան, որի ժամանակ ախտահարված հյուսվածքներից վերցվում է բիոպսիա։
Պատճառներ
ԱԲՀ-ն բազմապատճառային հիվանդություն է, որը առաջանում է միջավայրի տարաբնույթ գործոնների և գենետիկական ֆակտորների փոխազդեցության հետևանքով աղիներում զարգացող իմունոլոգիական պատասխանի և բորբոքման արդյունքում ։
Դիետա
Տարբեր սննդակարգեր (ճաշացանկ, սնվելու ռեժիմ) կապված են խոցային կոլիտի առաջացման ռիսկի հետ։ Մասնավորապես, այն մարդկանց մոտ, որոնք առողջ սնունդ ընդունելու վերին տերտիլում են (այսինքն ավելի առողջ են սնվում, քան մարդկանց 2/3-ը), խոցային կոլիտի զարգացման հավանականությունը 79%-ով ցածր է ։
Գլուտենի նկատմամբ զգայունությունը շատ բնորոշ է ԱԲՀ-ին և կապված է հիվանդության բռնկումների հետ։ Կրոնի հիվանդությամբ պացիենտների 23,6%-ի, իսկ խոցային կոլիտով պացիենտների 27,3%-ի մոտ առակ է եղել զգայունություն գլուտենի նկատմամբ ։
Սպիտակուցների, մասնավորապես կենդանական սպիտակուցների բարձր պարունակությամբ սննդակարգը կարող է կապված լինել աղիների բորբոքային հիվանդության առաջացման և ռեցիդիվների բարձր ռիսկի հետ ։
Միկրոբիոտա
Միկրոբային սիմբիոզի և իմունիտետի հետևանքով, աղիների միկրոֆլորայի խանգարումները կարող են բերել աղիների բորբոքային հիվանդության առաջացման ։ Հայտնաբերվել է, որ ԱԲՀ-ով տառապող պացիենտների մոտ մոտավորապես 30-50%-ով նվազած է եղել կոմենսալ բակտերիաների կենսաբազմազանությունը, մասնավորապես նվազած են եղել Firmicutes-ների (Lachnospiraceae) և Bacteroidetes-ների քանակը։ Աղիների միկրոֆլորայի մասնակցությանը աղիների բորբոքային հիվանդության զարգացման մեջ կողմ են խոսում նաև այն փաստերը, որ աղիների բորբոքային հիվանդություն շատ հաճախ առաջացել է այն մարդկանց մոտ, որոնք մինչև հիվանդության ախտանիշների դրսևորվելը՝ 2-5 տարի ժամանակահատվածում, ընդունել են հակաբիոտիկներ ։ Աղիների միկրոֆլորան կարող է վնասվել միջավայրի տարբեր գործոններից, օրինակ՝ կաթի խտացրած ճարպերի (որոնք շատ հաճախ օգտագործվում են վերամշակված սնունդի և հրուշակեղենի պատրաստման մեջ) կամ օրալ դեղամիջոցների (օրալ հակաբիոտիկներ կամ օրալ երկաթի պատրաստուկներ) օգտագործումից ։
Աղիքային պատնեշի խախտում
Աղիքային էպիթելի ամբողջականության խախտումը էական դեր է խաղում ԱԲՀ-ի ախտածագման մեջ ։ Թոլլանման իմունային ընկալիչների ( toll-like receptors (TLRs), ընկալիչներ, որոնք ակտիվացնում են իմունային պատասխանը այն մոլեկուլների նկատմամբ, որոնք լայնորեն տարածված են բազմաթիվ պաթոգենների մոտ) կողմից ազդանշանային համակարգի խանգարման հետևանքով առաջանում է բնածին իմունային համակարգի դիսֆունցկիա, որն էլ բերում է սուր և քրոնիկական բորբոքային պրոցեսների առաջացմանը ԱԲՀ-ի ժամանակ դիտվող կոլիտի և կապակցած քաղցկեղի դեպքում ։ Աղիքային միկրոֆլորայի կազմի և բաղադրության փոփոխությունները հանդիսանում է միջավայրային շատ կարևոր գործոն ԱԲՀ-ի առաջացման համար։ Աղիքային միկրոֆլորայի վնասակար փոփոխությունները մակածում են չկառավարվող իմուն պատասխանի զարգացում, որի հետևանքով վնասվում է աղիքային էպիթելը։ Այս կարևորագույն խոչընդոտի (աղիքային էպիթելի) վնասումները թույլ են տալիս աղիքային միկրոբիոտային ինֆիլտրացնել աղիքի պատը (ներծծվել վերջինիս մեջ), ինչն էլ իր հերթին առաջացնում է հետագա իմուն պատասխան։ ԱԲՀ-ն բազմապատճառային հիվանդություն է, սակայն դրա առաջացման մեջ շատ մեծ դեր է խաղում իմուն համակարգի անվերահսկելի պատասխանը աղիքային միկրոբիոտայի նկատմամբ, ինչի հետևանքով խախտվում է նրա էպիթելային պատնեշի ֆունկցիան ։
Գենետիկա
Ավելի քան մեկ դարից ավել է, որ ԱԲՀ-ի զարգացման մեջ հաստատված են գենետիկական գործոնների դերը ։ Հետազոտությունները, որոնք օգնել են հասկանալ գենետիկական գործոնների ազդեցությունը ներառել են էթնիկ խմբերի ուսումնասիրություններ (օրինակ՝ Աշկենազի հրեաների շրջանում կատարված, որոնց մոտ ԱԲՀ-ի հանդիպման հաճախությունը համեմատած այլ էթնիկ խմբերի բավականին մեծ է), ընտանիքներում հիվանդության տարածվածության ուսումնասիրություններ, համաճարակաբանական հետազոտություններ և զույգերի հետազոտություններ։ Մոլեկուլային գենետիկայի ի հայտ գալուն պես, գենետիկական գործոնների ազդեցության մեխանիզմների ուսումնասիրությունները զգալի առաջընթաց ապրեցին, հատկապես վերջին տասնամյակում ։ Առաջին հայտնաբերված գենը, որը կապված է եղել ԱԲՀ-ի հետ, NOD2-ն է և հայտնաբերվել է 2001 թվականին։ Գենոմի հետ կապակցված հետազոտությունները օգնեցին ավելի լավ հասկանալ հիվանդության գենետիկան և ախտածագումը։ Ներկայումս հայտնաբերված են ավելի քան 200 եզակի նուկելոտիդային պոլիմորֆիզմներ (single nucleotide polymorphisms (SNPs կամ «snips»)), որոնք կապված են ԱԲՀ-ի նկատմամբ մեծացած զգայունության հետ ։ ԱԲՀ-ի հետ կապված ամենամեծ հետազոտություններից մեկը տպագրվել է 2012 թվականին ։ Հետազոտությունը բացատրեց Կրոնի հիվանդության և խոցային կոլիտի միջև այն տարբերությունները, որոնք նախկինում հայտնի չէին ։ Ուսումնասիրությունը նաև փաստեց, որ կոմենսալ (պայմանական) միկրոբիոտան կարող է փոփոխվել այն կերպ, որ նրանք սկսեն իրենց պահել պաթոգենի պես և բերել բորբոքման առաջացման։ Այլ հետազոտություններ ցույց են տալիս, որ ԱԲՀ-ի հետ կապակցված գեների մուտացիաները կարող են ազդել բջջային ակտիվության և միկրոբիոտայի հետ փոխազդեցության վրա, որոնք նպաստում են նորմալ իմուն պատասխանի առաջացման ։
Ախտորոշում
Ախտորոշումը հիմնականում հաստատվում է կոլոնոսկոպիայի ժամանակ վերցված բիոպսիայի հիման վրա։ Կղանքային (ֆեկալ) կալպրոտեկտինի որոշումը կարող է օգնել հիվանդությունը նախնական շրջանում հայտնաբերելու համար, քանի որ վերջինիս քանակը կղանքում բարձր է լինում ԱԲՀ-ի ժամանակ։ Այս թեստը սենսիտիվ (զգայուն) է, սակայն սպեցիֆիկ չէ ԱԲՀ-ի համար ։
Տարբերակիչ ախտորոշում
Այլ հիվանդություններ նույնպես կարող են բերել ֆեկալ կալպրոտեկտինի մեծացած արտազատման, օրինակ՝ վարակիչ (ինֆեկցիոն) դիարեա, չբուժված ցելիակիա, նեկրոզացնող էնտերոկոլիտ, աղիքային ցիստիկ ֆիբրոզ և աղիքային բջիջների նեոպլազիա ։
Կրոնի հիվանդության նման ախտանիշներ դրսևորվում են հետևյալ հիվանդագին վիճակների դեպքում՝ աղիքային տուբերկուլոզ, Բեխչետի հիվանդություն, խոցային կոլիտ, ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցներից առաջացած էնտերոպաթիա, աղիքի գրգռման համախտանիշ և ցելիակիա ։
Խոցային կոլիտի նման ախտանիշներ կարող են դրսևորվել հետևյալ հիվանդագին վիճակների դեպքում՝ սուր ինքնալիմիտավորող կոլիտ, ամեոբային կոլիտ, շիստոսոմատոզ, Կրոնի հիվանդություն, հաստ աղիքի քաղցկեղ, աղիքի գրգռման համախտանիշ, աղիքային տուբերկուլոզ և ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցներից առաջացած էնտերոպաթիա ։
Աղիների բորբոքային հիվանդության ժամանակ շատ հաճախ մեծացած են լինում լյարդի ֆերմենտների քանակը, սակայն չափավոր, և հիմնականում սպոնտան կերպով վերադառնում են նորմալ մակարդակի ։ ԱԲՀ-ի դեպքում լյարդի ֆերմենտների քանակի շատացման ամենատեղին բացատրությունը դեղամիջոց-ինդուկցված հեպատոտոքսիկությունն ու ճարպային լյարդն է ։
Ախալկախաթ
Բնակչության ճնշող մեծամասնությունը վրացիներն են։
Աղիների բորբոքային հիվանդություն
Դասակարգում
Աղիների բորբոքային հիվանդության հիմնական տեսակները Կրոնի հիվանդությունն ու խոցային կոլիտն (ԽԿ) են։ Աղիների բորբոքային հիվանդությունը պատկանում է աուտոիմուն հիվանդությունների խմբին, որի դեպքում մարմնի իմունային համակարգը պայքարում է սեփական մարսողական համակարգի տարրերի դեպ ։
Ախալկախաթ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Զուգդիդի շրջան
Աղիների բորբոքային հիվանդություն
Դասակարգում
Ստորև նշվածները համարվում են ԱԲՀ-ի ավելի հազվադեպ հանդիպող տեսակներ, որոնք սակայն ոչ միշտ են դասակարգվում որպես ԱԲՀ․
Դեռևս չկան որևէ սպեցիֆիկ արյան մարկերներ, որոնց միջոցով հնարավոր կլինի հստակ տարբերակել Կրոնի հիվանդությունը տառապող պացինենտերին խոցային կոլիտով տառապողներից ։ Բժիշկները կարողեն Կրոնի հիվանդությունը տարբերակել ԽԿ-ից բորբոքային պրոցեսների տեղակայմամբ և բնույթով։ Կրոնի հիվանդության դեպքում կարող է ախտահարվել աղեստամոքսային ուղու ցանկացած հատված՝ սկսած բերանից, վերջացրած հետանցքով (թռիչքաձև ախտահարումներ), նաև դեպքերի մեծամասնությունը սկսվում է զստաղիքի վերջնամասից։ Ի հակառակ սրան, խոցային կոլիտը սահմանափակվում է հաստ և ուղիղ աղիներով ։ Մանրադիտակային հետազոտությամբ կարելի է տեսնել, որ խոցային կոլիտը ախտահարում է միայն լորձաթաղանթը (աղիքի էպիթելային շերտ), մինչդեռ Կրոնի հիվանդության դեպքում ախտահարվում է աղիքի պատի ամբողջ հաստությունը (տրանսմուրալ ախտահարում)։ Ի վերջո, Կրոնի հիվանդությունը և խոցային կոլիտը դրսևորվում են նաև տարբեր արտաաղիքային ախտանիշներով (ինչպիսին է՝ լյարդի խնդիրներ, հոդաբորբ, մաշկային դրսևորումներ և աչքի հետ կապված խնդիրներ)։
Դեպքերի 10-15%-ում, հնարավոր չի լինում իրականացնել ո՛չ խոցային կոլիտի, ո՛չ էլ Կրոնի հիվանդության վերջնական ախտորոշում, քանզի այս դեպքում երկու հիվանդություններն էլ դրսևորվում են բացարձակ միանամ ախտանիշներով (հիվանդությունների դրսևորման իդիոսինկրազիա)։ Այս դեպքում վիճակը կարելի է նկարագրել որպես չտարբերակված կոլիտ։ Չնայած նրան, որ սա տարածված սահմանում է, ոչ բոլոր բժշկական կենտրոններն են օգտվում այս ախտորոշումից։
Կազալչիպրանո
Կազալչիպրանո  (Casalciprano), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Մոլիզե մարզում՝ Կոմպաբասո գավառում ։
Աղիների բորբոքային հիվանդություն
Վիրահատություն
Կրոնի հիվանդությունը և խոցային կոլիտը քրոնիկ բորբոքային հիվանդություններ են և չունեն վերջնական բուժում ։ Այնուամենայնիվ, դեպքերի մեծամասնությունում խոցային կոլիտը կարող է բուժվել պրոկտոկոլէկտոմիայի միջոցով (ուղիղ և հաստ աղիների մասնահատում), սակայն սա չի բուժում արտաաղիքային ախտանիշները։ Այս վիրահատությունից հետո դրվում է իլեոստոմա, որին ամրացված պարկի մեջ հավաքվում է կղանքը։ Որպես այլընտրանք, բարակ աղիքից ձևավորվում է քսակ, որը խաղում է ուղիղ աղիքի դեր և կանխում է մշտական իլեոստոմայի անհրաժեշտությունը։ Իլեո-անալ քսակներ ունեցող պացիենտների 1/4-1/2-ի մոտ հետո զարգանում է պատահական կամ քրոնիկ քսակաբորբ (ձևավորված աղիքային քսակի բորբոքում) ։
Վիրահատությունը չի կարող բուժել Կրոնի հիվանդությունը, սակայն այն հնարավոր է հարկավոր լինի բարդությունները բուժելու համար, օրինակ՝ թարախակույտ, կպումներ կամ խուղակ ։ Ծանր դեպքերը կարող են պահանջել ավելի մեծածավալ վիրահատություններ, օրինակ՝ աղիքի մասնահատում, ստրտիկտուրոպլաստիկա և ժամանակավոր կամ մշտական կոլոստոմա կամ իլեոստոմա։ Կրոնի հիվանդության դեպքում մասնահատվում են աղիքի այն հատվածները, որոնք ամենից շատ են ընդգրկված բորբոքային պրոցեսի մեջ, ինչից հետո աղիքի առողջ մասերը միացնում են իրար, բայց ցավոք, սա չի բուժում Կրոնի հիվանդությունը կամ կանխում հիվանդության հարաճումը։ Վիրահատությունից որոշ ժամանակ անց Կրոնի հիվանդությունը կարող է կրկնվել և ներառել աղիքի առողջ հյուսվածքները՝ սովորաբար մասնահատված մասերում (օրինակ՝ եթե Կրոնի հիվանդությամբ պացիենտը ունի իլեոցեկալ անաստամոզ, որի դեպքում կույր աղիքը ու զստաղու վերջնամասը հեռացված են և զստաղիքը միացված է վերել հաստ աղիքին, ապա այդ պացիենտի մոտ Կրոնի հիվանդությունը ամենայն հավանականությամբ կկրկնվի անաստամոզի շրջանում կամ վերել հաստ աղիքի մնացած հատվածներում)։
Կազալչիպրանո
Կազալչիպրանոն սահմանակից է Բուսո, Կաստրոպինյանո, Ֆրոզոլոնե, Սանտ Էլենա Սաննիտա, Սպինետե, Տորելլա դել Սաննիո մունիցիպալիտետներին։
Աղիների բորբոքային հիվանդություն
Բուժական թերապիաներ
ԱԲՀ-ի բուժումը ցանկացած պացիենտի դեպքում պետք է ունենա անհատական մոտեցում ։ Թե ինչ դեղամիջոց ընտրել, և ինչ եղանակով այն օգտագործել (բերանացի, ռեկտալ, ներարկում, ինֆուզիա), կախված է տարբեր գործոններից, ներառյալ՝ հիվանդության տեսակը, տարածվածությունը և ծանրությունը, ինչպես նաև այլ անամնեստիկ և բիոքիմիական պրոգնոստիկ գործոններից և պացիենտի նախընտրություններից։ Օրինակ՝ մեսալազինը ավելի արդյունավետ է խոցային կոլիտի դեպքում քան Կրոնի հիվանդության ։ Ընդհանրապես, կախված հիվանդության ծանրության աստիճանից, ԱԲՀ-ի ախտանիշները վերահսկելու համար կարող է պահանջվել իմունոսուպրեսիա հետևյալ դեղամիջոցների միջոցով՝ պրեդնիզոն, ՈւՆԳ-ի ինհիբիտորներ, ազաթիոպրին (իմուրան), մետոտրեքսատ կամ 6-մերկապտոպուրին։
Կազալչիպրանո
Կոմունայի հովանավորն է սուրբ Կրիստանցիանը։ Տոնը նշվում է մայիսի 13-ին։
Աղիների բորբոքային հիվանդություն
Բուժական թերապիաներ
Ստերոիդները, ինչպիսին է գլյուկոկորտիկոիդ պրեդնիզոլոնը, շատ հաճախ օգտագործվում են հիվանդության սրացումները կանխելու նպատակով, և ժամանակին օգտագործվում էին որպես պահպանողական դեղամիջոց։ Աղիների բորբոքային հիվանդության բուժման համար կիրառվող կենսաբանական (բիոլոգիական) դեղամիջոցները, հատկապես ՈւՆԳ ինհիբիտորները, օգտագործվում են ավելի ծանր կամ ռեզիստենտ ընթացքով Կրոնի հիվանդության, իսկ երբեմն նաև խոցային կոլիտի համար ։
Բուժումը սովորաբար սկսվում է բարձր հակաբորբոքային ազդեցություն ունեցող դեղամիջոցներով, ինչպիսին է՝ պրեդնիզոլոնը։ Երբ բորբոքային պրոցեսը հաջողվում է վերահսկել, որպես հիմնական բուժում սկսում են կիրառել մեկ այլ դեղամիջոց, օրինակ՝ մեսալազին, որպեսզի պահեն հիվանդությունը ախտադադարի (ռեմիսիայի) շրջանում։ Եթե հարկավոր է լինում իրականացնել հավելյալ բուժում, կարելի է կիրառել դեղամիջոցների զուգակցումներ՝ իմունոսուպրեսիվ դեղի (ազաթիոպրին) զուգակցում մեսալազինի (որը նաև կարող է ունենալ հակաբորբոքային ազդեցություն) հետ։ Բուդեսոնիդը օգտագործվում է մեղմ ընթացքով զստաղիքային Կրոնի հիվանդության դեպքում ։
Կազալչիպրանո
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Աղիների բորբոքային հիվանդություն
Սննդային և դիետիկ թերապիաներ
Սննդանյութերի անբավարարությունը շատ մեծ դեր է խաղում ԱԲՀ-ի մեջ։ Մալաբսորբցիան, դիարեան և ստամոքսաղիքային ուղու արյունահոսությունները համարվում են ԱԲՀ-ի հաճախ հանդիպող հետևանքներ։ Վիտամին B-ի, ճարպալույծ վիտամինների, անփոխարինելի ճարպաթթուների և կարևորագույն հանքային աղերի՝ մագնեզիումի, ցինկի, սելենի, անբավարարությունը շատ հաճախ է հանդիպում և բարելավվում է փոխարինող թերապիայի արդյունքում ։
Անեմիան շատ հաճախ է հանդիպում և՛ խոցային կոլիտի, և՛ Կրոնի հիվանդության ժամանակ։ Բորբոքային ցիտոկինների մակարդակի բարձրացման պատճառով, ինչը բերում է հեփսիդինի էքպրեսիայի ավելացման, պարէնտերալ երկաթի կիրառումը համարվում է բուժման նախընտրելի մեթոդ, քանզի այն շրջանցում է ստամոքսաղիքային տրակտը և ունի ավելի քիչ կողմնակի ազդեցություններ, ինչպես նաև բերում է ավելի արագ բարելավման։ Հեփսիդինը ինքնին նույնպես հակաբորբոքային գործոն է։ Մկների մոտ երկաթի շատ ցածր մակարդակը սահմանափակում էր հեփսիդինի սինթեզը՝ ավելի վատացնելով առկա բորբոքային պրոցեսը ։ Աղիների բորբոքային հիվանդությամբ պացիենտների մոտ էնտերալ սնուցումը բավականին արդյունավետ է, հատկապես, երբ զուգակցվում է էրիթրոպոետինի հետ ։
Միկրոբիոմ
Կան նախնական տվյալներ, որ որոշ պացիենտների մոտ աղիների բորբոքային հիվանդության պատճառ կարող են հանդիսանալ վարակիչ գործոնները, այդ իսկ պատճառով այս դեպքում անտիբիոտիկները կարող են ցուցաբերել որոշակի արդյունավետություն, օրինակ՝ ռիֆաքսիմինը ։ Ռիֆաքսիմինի արդյունավետության մասին փաստերը սահմանափակված են Կրոնի հիվանդությաբ, իսկ խոցային կոլիտի դեպքում չկան որևէ համոզիչ փաստեր ։
Այլընտրանքային բժշկություն
Աղիների բորբոքային հիվանդության բուժման համար նաև կիրառվում են այլընտրանքային և լրացուցիչ բժշկական մոտեցումներ ։ Այս բուժման մեթոդները ներառող հետազոտության արդյունքները վերանայվել են․ կողմնապահության ռիսկը բավականին հետերոգեն էր։ Ամենաարդյունավետ աջակցող ազդեցությունն են թողնում խոտաբույսերը՝ եզան լեզուն և կուրկումինը խոցային կոլիտի պահպանողական բուժման դեպքում, իսկ դառը օշինդրը՝ Կրոնի հիվանդության։ Հոգեմարմնային թերապիան որոշակի արդյունավետություն ունի ԽԿ-ի ժամանակ, իսկ ասեղնաբուժությունը և՛ խոցային կոլիտի, և՛ Կրոնի հիվանդության դեպքում ։
Նորագույն մոտեցումներ
Ցողունաբջջային թերապիայի օգտագործումը ԱԲՀ-ի բուժման համար դեռևս գտնվում է հետազոտությունների փուլում։ Նախնական արդյունքները բավականին խոստումնալից են, սակայն կան որոշակի հիմնավոր խնդիրներ, ինչպիսիք են՝ արժեքը և ազդեցության անհատականացումը, ինչը ներկայումս սահմանափակում է այս մեթոդի կլինիկական օգտագործումը ։
Կանխատեսում
Չնայած նրան, որ ԱԲՀ-ն կարող է վատացնել հիվանդի կյանքի որակը ցավի, փսխման, փորլուծության և այլ սոցիալապես անցանկալի ախտանիշների պատճառով, այն ինքնին շատ հազվադեպ է լինում մահացու։ Բարդությունների՝ տոքսիկ մեգակոլոնի, աղիքի թափածակման և վիրահատական բարդությունների հետևանքով մահացությունը նույնպես հազվադեպ է։
ԱԲՀ-ով անհատների մոտավորապես մեկ երրորդի մոտ առանց հիվանդության ակնառու փաստերի առկա են լինում մշտական աղեստամոքսային ախտանիշներ, որոնք նման են գրգրռված աղիքի համախտանիշի ախտանիշներին ։ Չնայած երկարատև թերապիայի կայուն կողմնակի ազդեցությունների, այս խմբի պացիենտների կյանքի որակը էականորեն չի տարբերվում այն պացիենտների կյանքի որակից, ում մոտ առկա է անվերահսկելի, օբյեկտիվորեն ակտիվ հիվանդություն, և թերապիայի մեջ բիոլոգիական ագենտների ներառումը, որպես այդպիսին, անարդյունավետ է ախտանիշների վերացման համար ։ ԱԲՀ-ի նման ախտանիշների զարգացման պատճառները դեռևս պարզաբանված չեն, սակայն կան կարծիքներ, որ դրանք կապված են աղիք-ուղեղային ուղու փոփոխությունների, էպիթելային պատնեշի դիսֆունկցիայի և աղիքային միկրոֆլորայի փոփոխությունների հետ ։
Մինչդեռ ԱԲՀ-ով պացիենտների մոտ մեծացած չէ կոլոռեկտալ քաղցկեղի զարգացման ռիսկը, այնուամենայնիվ, այս պացիենտների մոտ ռուտին կերպով իրականացվող կոլոնոսկոպիայի շնորհիվ քաղցկեղը ավելի շուտ է հայտնաբերվում, և հետևաբար այս պացիենտները ունեն ապրելու ավելի մեծ շանսեր։
Նոր տվյալները փաստում են, որ ԱԲՀ-ով պացիենտների մոտ կարող է մեծացած լինել էնդոթելային դիսֆունկցիայի և պսակային զարկերակների հիվանդության ռիսկը ։
Նորագույն գրականության տվյալներով ԱԲՀ-ով տառապող, 65 տարեկանից մեծ, կին պացիենտների մոտ առկա է պսակային զարկերակների հիվանդության առաջացման բարձր ռիսկ՝ անկախ դասական ռիսկի գործոնների առկայությունից ։
Բուժման նպատակը ախտադադարի (ռեմիսիա) հասնելն է, ինչից հետո պացիենտին սովորաբար նշանակում են ավելի թեթև դեղամիջոց՝ ավելի քիչ կողմնակի ազդեցություններով։ Ժամանակ առ ժամանակ հիվանդության սկզբնական ախտանիշները կարող են սուր կերպով կրկնվել, սա կոչվում է «բռնկում»։ Կախված տարբեր հանգամանքներից, այն կարող է ինքն իրեն անցնել կամ պահանջել դեղամիջոցների կիրառում։ Բռնկումների միջև եղած ժամանակահատվածը կարող է տատանվել շաբաթներից մինչև տարիներ, և տարբեր պացիենտների մոտ բավականին տարբեր է՝ շատ քչերն են, ում մոտ բռնկումներ երբեք չեն առաջացել։
ԱԲՀ-ով կյանքը կարող է լինել մարտահրավերներով լի, սակայն բազմաթիվ հիվանդներ վարում են համեմատաբար նորմալ կյանք։ Քանզի ԱԲՀ-ով կյանքը նաև կարող է լինել բավականին դժվար, կան բազմաթիվ ռեսուրսներ, որոնք կարող են օգնել ընտանիքին՝ ԱԲՀ-ի հետ կապված տարբեր հարցերում կողմնորոշվելու համար, օրինակ՝ Կրոնի և Կոլիտի Ամերիկական Հիմնադրամը (Crohn's and Colitis Foundation of America):
Համաճարակաբանություն
2013 թվականին ԱԲՀ-ն հանդիսացել է ընդհանուր առմամբ 51․000 մահի պատճառ, իսկ 1990 թվականին ՝ 55․000 ։ Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմից հետո ԱԲՀ-ի հանդիպման հաճախականությունը աճել է, ինչը կարող է կապված լինել ամբողջ աշխարհում մսի օգտագործման մեծացման հետ, ինչը և աջակցում է այն պնդմանը, որ կենդանակ սպիտակուցի օգտագործումը սննդի մեջ կապված է ԱԲՀ-ի առաջացման հետ ։ Աղիների բորբոքային հիվանդությունների հաճախությունը աճում է եվրոպական երկրներում ։
Բուժման հեռանկարային մոտեցումներ և այլ հետազոտություններ
Հաջորդիվ նշված բուժական ստրատեգիաները ռուտին կերպով չեն օգտագործվում, սակայն աղիների բորբոքային հիվանդության որոշ ձևերի դեպքում բավականին խոստումնալից են։
Ըստ նախնական տվյալների «հելմինթիկ թերապիան» ոչ միայն կարող է կանխել ԱԲՀ-ի զարգացումը, այլ նաև կառավարել վերջինիս ընթացքը։ Շատ պացիենտների մոտ ամսական երկու անգամ խոզի մտրակավոր որդի մոտ 2500 ձու պարունակող խմիչքի օգտագործումը զգալիորեն նվազեցրել է ախտանիշների ծանրությունը։ Կան նաև կարծիքներ, որ այս մեթոդով կարելի է իրականացնել արդյունավետ իմունիզացիա, եթե այս «կոկտեյլը» օգտագործվի փոքր տարիքից։
ԱԲՀ-ի բուժման հարցում պրեբիոտիկների և պրոբիոտիկների նկատմամբ ուշադրությունը գնալով աճում է։ Ներկայումս կան բավարար փաստեր, որ որոշակի պրոբիոտիկների կիրառումը՝ ստանդարտ բուժման հետ միասին, մեծացնում է խոցային կոլիտի բուժման արդյունավետությունը, սակայն նույնը չի կարելի ասել Կրոնի հիվանդության դեպքում, քանզի այս պարագայում բավարար փաստեր չկան։ Հարկավոր են հավելյալ հետազոտություններ և ուսումնասիրություններ՝ պարզելու համար, թե որոնք են աղիների բորբոքային հիվանդությունների համար ամենաարդյունավետ պրոբիոտիկների շտամերը կամ դրանց զուգակցումները և պրեբիոտիկ նյութերը ։ Ներկայումս հստակեցված չեն բուժման համար հարկավոր պրոբիոտիկների շտամերը, ընդունման հաճախությունը, դեղաչափը և բուժման տևողությունը ։ ԱԲՀ-ի ծանր ընթացքով պացիենտների մոտ առկա է ռիսկ, որ աղիքում բնակվող բակտերիաները կարող են անցնել դեպի ներքին օրգաններ (բակտերիալ տրանսլոկացիա) և հետևաբար առաջացնել բակտերեմիա, ինչը կարող է բերել առողջությանը սպառնացող շատ լուրջ հետևանքների ։ Կենդանի բակտերիաները կարող են անհրաժեշտ չլինել, քանզի պրոբիոտիկների ազդեցությունը խթանվում է իրենց ԴՆԹ-ի և արտազատված լուծվող գործոնների միջոցով, և նրանց բուժական ազդեցության բացի օրալ ընդունման եղանակից նաև կարելի է հասնել համակարգային ընդունման եղանակով ։
Մինչ այս կատարված հետազոտությունները պնդում էին որ CB1 ընկալիչները տեղակայված են աղիների նյարդային բջիջներում և կանաբինոիդների ազդեցության հետևանքով դանդաղեցնում են աղիների շարժողականությունը (մոտորիկան), այսպիսով նվազեցնելով ցավոտ մկանային կծկումները, որոնք կապված էին փորլուծության հետ։ Հայտնաբերվել է, որ կանաբինոիդային ընկալիչների մեկ այլ տեսակի՝ CB2-ի խտությունը, որոնք էքպրեսվում են իմունային բջիջների կողմից, ԱԲՀ-ով տառապող մարդկանց աղիներում ավելի մեծ է։ Այս ընկալիչները, որոնք նույնպես պատասխանում են մարիխուանայում գտնվող քիմիական նյութերին, կապված են ապոպտոզի՝ բջիջների ծրագրավորված մահվան հետ, և կարող են իրենց դերը խաղալ գերակտիվ իմունային համակարգի ճնշման մեջ, այդպիսով նվազեցնելով իմունային բջիջների կողմից հրահրված բորբոքումը ։
Էնդոկանաբիոիդային համակարգի ակտիվացումը բարելավում է մկների մոտ կոլիտի ընթացքը, մեծացնում նրանց ապրելիությունը և նվազեցնում հեռակա օրգանների փոփոխությունները, որոնք զարգանում են կոլիտի հետևանքով։ Այսպիսով, այս համակարգի վրա տարբեր ներգործությունները համարվում են ԱԲՀ-ի և դրա հետևանքով այլ օրգան համակարգերում փոփոխությունների զարգացման կանխման պոտենցիալ մոտեցում ։
Ալիկաֆորսենը (alicafrosen) առաջին սերնդի օլիգոդեօքսինուկլեոտիդ է, որը մշակվել է հատուկ մարդու ICAM-1-ի միջնորդ հանդիսացող ՌՆԹ-ին կապվելու համար, ինչը իրականացվում է Ուոթսոն-Քրիքի հիմային զույգերի հետ փոխազդելու արդյունքում, և բերում է ICAM-1-ի էքսպրեսիայի ընկճման ։ ICAM-1-ը նպաստում է բորբոքային պատասխանի զարգացմանը՝ ուժեղացնելով լեյկոցիտներին (արյան սպիտակ բջիջներ) և նրանց էքստրավազացիան դեպի բորբոքված հյուսվածք ։ Կրոնի հիվանդությամբ և խոցային կոլիտով տառապող մարդկանց աղիների լորձաթաղանթում ICAM-1-ի քանակը ավելացած է և նրանց քանակը ուղիղ համեմատական է հիվանդության ակտիվությանը ։ Սա նշանակում է, որ ICAM-1-ը կարող է հանդիսանալ պոտենցիալ թիրախ՝ այս հիվանդությունների բուժման համար ։
Հայտնաբերվել է, որ CB2 ընկալիչների ագոնիստները նվազեցնում են ուղեղային հյուսվածքում, և մասնավորապես մարդու ուղեղի էնդոթելիալ բջիջներում, ICAM-1 և VCAM-1 միջնորդների մակերեսային էքսպրեսիան ։
2014 թվականին Բրոադի Ինստիտուտը, Ամգենի և Մասաչուսեթսի Գլխավոր Հիվանդանոցները կազմեցին դաշինք, որպեսզի «հավաքեն և ուսումնասիրեն ԱԲՀ-ով տառապող պացիենտների ԴՆԹ-ն՝ գենետիկական գործոնները պարզելու համար» ։
2015 թվականին, ԱԲՀ-ով հիվանդ 938 պացիենտի և 953 հոգուց կազմված հսկիչ խմբի մետա-անալիզը փաստեց, որ ԱԲՀ-ն խիստ կապված է վիտամին D-ի անբավարարություն ունենալու ռիսկի հետ ։
Գրամ դրական բակտերիաների առկայությունը աղիքի լուսանցքում կարող են կապված լինել խոցային կոլիտի երկարատև ռեցիդիվների հետ ։
Հայտնաբերվել է ԱԲՀ-ի և դեպրեսիայի մեջ երկկողմանի կապ և ապացուցվել է, որ հոգեբանական գործընթացները ժամանակի ընթացքում ազդում են ընկալվող ֆիզիկական և հոգեկան առողջության վրա ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աուտոիմուն հիվանդություններ Կատեգորիա:Ստամոքսաղիքային հիվանդություններ Կատեգորիա:Ստերոիդ-պատասխանող վիճակներ Կատեգորիա:Աղիներ Կատեգորիա:Աղիքային հիվանդություններ
Մաքսհյութե Հայդհոֆ
Մաքսհյութե Հայդհոֆ (Maxhütte-Haidhof), կոմունա Գերմանիայում՝ Բավարիա երկրամասի Շվանդորֆ շրջանում։
Ջրասուզական աշխատանքներ
Ջրասուզական աշխատանքներ, մասնագիտացված դայվինգ, ջրի տակ սուզվելու գործընթացը, որը վարձատրվում է մասնագետների կողմից։ Նեղ իմաստով՝ ջրասուզների կողմից, ջրասուզական հանդերձանքով ջրի տակ կատարվող աշխատանքները։ Ջրասուզական գործ, արդյունաբերական գործունեության ճյուղ։ Ընդգրկում է փրկարարական, շինարարական աշխատանքներ ջրի տակ և նրանց նյութական, գիտատեխնիկական և բժշկական ապահովումը։ Այս տիպի սուզումների ընթացքում կարող է օգտագործվել ամբողջ լուսապատկերի մոտեցումը հանդերձանքին և տեխնիկային, սկսած ամենապարզ ջրասուզորդի հագուստից և վերջացրած մասնագիտացված սարքավորումներով և գազային խառնուրդներով։
Քանի որ պրոֆեսիոնալ ջրասուզորդները հաճախ սուզվում են բարդ և վտանգավոր պայմաններում, շատ երկրներ լուրջ են մոտենում այն հարցին, թե ինչպես կարգավորել նրանց անվտանգությունը։ Պրոֆեսիոնալ ջրասուզորդները պետք է ունենան ավելի բարձր մակարդակ, ավելի պինդ առողջություն, ավելի հուսալի սարքավորումներ, քան հանգիստ դրայվինգում։
Պրոֆեսիոնալ ջրասուզորդի գործունեությունը որոշում է այն կազմակերպությունը, որը օգտվում է նրանց ծառայությունից, մասնավորապես՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ստորջրյա տեխնիկա
Ժոսլեն III (Եդեսիայի կոմս)
Ժոսլեն III դը Կուրտենե (Josselin III de Courtenay, 1134-1200), Եդեսիայի կոմսության տիտղոսավոր կոմս 1159 թվականից։ Երուսաղեմի արքունիքի մարեշալ կամ մարշալ 1156-1159 թվականներին, սենեշալ՝ 1176-1190 թվականներին։ Եդեսիայի կոմս Ժոսլեն II-ի և Բեատրիսա դը Սոնի որդին։
Հարիմի ճակատամարտում Նուր ալ-Դին Մահմուդի կողմից գերի է ընկել, որտեղ անցկացրել է տասներկու տարի, սակայն Նուր ալ-Դին Մահմուդի մահից հետո Ժոսլենի քույր Ագնես Կուրտենեի վճարած 50 հազար դինարի դիմաց ազատվել է ։ Գործունյա առևտրական և հնարամիտ պալատական Ժոսլենը, որպես Բադուին IV արքայի հորեղբայր՝ արագ հարստացացավ։ Նա ստեղծեց այսպես կոչված Երուսաղեմի թագավորության հինգերորդ ենթակա կոմսությունը (ընդհանուր առմամբ նրանք չորսն էին)։ Նա միակը չէր, ողջ թագավորությունը կազմված էր առանձին հողատարածքներից։ Բացի դրանից, Ժոսլենին անցնում էին որոշ առևտրական մաքսեր, ինչը երբեմն բերում էր ավելի շատ եկամուտ, քան հողը։
1187 թվականի հուլիսին Ժոսլենը մնացել է Աքքայում (հավանաբար, նա Տիբերիայում խաչակիրների հարձակման նախօրեին վնասել է իր ոտքը և չի կարողացել ձի հեծնել) և Հատտինի Կոտոշների ճակատամարտին չի մասնակցել։ Իմանալով պարտության մասին, նա արագ բանակցություններ է սկսել Սալահ ալ-Դինի դեսպանների հետ՝ քաղաքի հանձնման մասին։ Երբ 1191 թվականին քաղաքը Ռիչարդ I Առյուծասիրտ արքայի կողմից գրավվել է, Ժոսլենը վախից չի ներկայացրել իր նախկին պահանջները։
Գրականություն
Կատեգորիա:Եդեսիայի կոմսեր
Բագմարան
Բնակչության ճնշող մեծամասնությունը վրացիներն են։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Հայոց ազգային խորհուրդ (այլ կիրառումներ)
Հայոց ազգային խորհուրդ անվանումը կարող է վերաբերվել հետևյալ կառույցներին՝
Լուկիուս Կլոդիուս Մակեր
Աղբյուրներ
Տակիտոս Կոռնելիոս, Պատմություն ISBN 0-521-57072-7
Լեյլի և Մեջնուն
Լեյլի և Մեջնուն (արաբ.` مجنون و ليلى, պարս.` لیلی و مجنون), սիրո ողբերգական պատմություն, սիրավեպ, որն առավելապես տարածված է Մերձավոր Արևելքում, Միջին Արևելքում, Միջին Ասիայում և Անդրկովկասում։ Այն հիմնված է իրական կյանքում տեղի ունեցած իրադարձությունների վրա և նկարագրում է արաբական Բանու-Ամիր ցեղի բանաստեղծ Քաիս իբն ալ-Մուլաուվահի կյանքը, ով ապրել է 7-րդ դարում` Սաուդյան Արաբիայի ներկայիս տարածքում։ Լեյլիի և Մեջնունի ողբերգական պատմությունը նշանակալի ազդեցություն է թողել Արևելքի մշակույթի վրա։
Սյուժեն
Քաիս իբն ալ-Մուլաուվահը, ով բեդվինների Բանու-Ամիր ցեղից` երիտասարդ բանաստեղծ էր, սիրահարվել էր նույն ցեղին պատկանող աղջիկներից մեկին` Լեյլի ալ-Ամիրիյաին։ Քաիսը հնարում էր ոտանավորներ և երգեր, որոնցում երգում էր Լեյլիի հանդեպ ունեցած իր սիրո մասին։ Երբ Քաիսը Լեյլիի հորից խնդրում է դստեր ձեռքը, հայրը մերժում է, քանի որ դա դեմ էր ցեղի ավանդական կանոնակարգին։
Շուտով Լեյլիին ամուսնացնում են այլ մարդու հետ։ Երբ Քաիսն իմանում է այդ մասին, լքում է իր ցեղակիցներին և սկսում է թափառել անապատում։ Նրա հարազատները խնդրում էին, որ նա վերադառնա, սակայն տեսնելով, որ չեն կարողանում համոզել, որոշում են ամեն անգամ նրա համար կերակուր թողնել անապատում։ Հաճախ նրան տեսնում էին` ինքն իրեն, Լեյլիի մասին ոտանավորներ կարդալիս կամ ձեռնափայտով ավազների վրա դրանք գրելիս։
Սիրավեպում նկարագրվում են նաև Քաիսի հետ տեղի ունեցած դեպքերն ու իրադարձությունները` անապատում թափառելու ընթացքում։ Իր ոտանավորների մեծամասնությունը նա գրել էր մինչ խենթանալը։ Մարդիկ գիտեին, որ Քաիսը խենթացել է սիրուց, այդ իսկ պատճառով նրան անվանել էին Մեջնուն Լեյլի (արաբերեն` مجنون ﻟﻴﻠﻲ, այսինքն` Լեյլիից խենթացած) կամ պարզապես` Մեջնուն (խենթ, ջինի կողմից խենթացած)։
Ազդեցությունը
Արաբական բանահյուսությունից սիրավեպի պատմությունն անցել է պարսկական գրականություն։ Պարսիկ բանաստեղծներից Լեյլիի և Մեջնունի սիրո մասին առաջինը գրել է Ռուդաքին։ Պոեմն իր հայտնիության գագաթնակետին հասավ, երբ այդ պատմությունը գրեց պարսիկ բանաստեղծ Նիզամի Գյանջևին։ Դրանով նա խոր ազդեցություն թողեց պարսկական գրականության վրա, որից հետո պարսիկ բանաստեղծներից շատերը` միմյանց հաջորդելով, գրում էին Լեյլիի և Մեջնունի սիրո մասին սեփական տարբերակները։
Նիզամու տարբերակում Լեյլին և Մեջնունը ծանոթացել էին դպրոցում և նրանց միջև առաջացել էր խոր զգացմունք` միմյանց նկատմամբ։ Սակայն նրանք չէին կարող այլևս տեսնվել, քանի որ նրանց ընտանիքների միջև թշնամություն կար։ Արդյունքում Լեյլիին ամուսնացնում են ուրիշի հետ։ Այդպիսով, Լեյլիի և Մեջնունի պատմությունը դարձել էր ներցեղական պատերազմով ճնշված հավերժական սիրո ողբերգություն։ Այն շատ կողմերով հիշեցնում է 400 տարի անց գրված, Ուիլյամ Շեքսպիրի «Ռոմեո և Ջուլիետ» ողբերգությունը։ Կարծիք կա, որ Շեքսպիրը իր ողբերգությունը գրել է` ազդվելով Նիզամու ստեղծագործության թարգմանությունից։ Սակայն այդ վարկածը մերժվում է Շեքսպիրի հետազոտողների կողմից։
Արաբական ավանդույթներում Լեյլիի և Մեջնունի սերը համարվում է կուսական, քանի որ սիրահարները երբեք չեն ամուսնացել միմյանց հետ և անկողին չեն կիսել։ Այդ մոտիվը հիմք է հանդիսացել նմանատիպ բազմաթիվ պատմությունների սյուժեի համար` Քաիս և Լուբնա, Կուտհայր և Ազզա, Մարուա և Մեջնուն ալ-Ֆարանսի, Անտարա և Աբլա, Իրֆան և Զուբի և այլն։
Արտացոլումն արվեստում
Լեյլիի և Մեջնունի սիրո թեմային իրենց պոեմներն են ձոնել պարսիկ բանաստեղծներ Ռուդաքին, Նիզամի Գյանջևին և Ջամին, արաբ բանաստեղծ Ֆիզուլին, ուզբեկ բանաստեղծ Ալիշեր Նավոին, թուրք բանաստեղծ Իսա Նեջատին և այլք։ Այդ թեմային անդրադարձել են նաև սուֆիզմի և բահայիզմի հետևորդ հեղինակները ։
Հայտնի են ամերիկահայ կոմպոզիտոր Ալան Հովհաննեսի կողմից 1973 թվականին գրված 24-րդ սիմֆոնիան («Մեջնուն») և խորհրդային արտիստ Կասյան Գոլեյզովսկու «Լեյլի և Մեջնուն» բալետը (1964թ.)` Սերգեյ Բալասանյանի երաժշտությամբ։ 1918 թվականին թատերական գործիչ Հովսեփ Ոսկանյանը Թիֆլիսում բեմադրել է «Լեյլի և Մեջնուն» դրաման, որի համար երաժշտություն էր գրել Արմեն Տիգրանյանը։ Այդ թեման ներշնչանքի աղբյուր է հանդիսացել նաև բրիտանացի ռոք երաժիշտ Էրիկ Կլեպտոնի «Layla» երգի համար, որն ընդգրկվել է «Layla and Other Assorted Love Songs» երաժշտական ալբոմում։ Լեյլիի և Մեջնունի սիրո մասին նկարահանվել են նաև բազմաթիվ կինոնկարներ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործություններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Արաբական մշակույթ
Վիրգուզա
Վիրգուզա (Виргуза), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Իվանովոյի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Իվանովո գետի աջ ափին՝ 0,8 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 13 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Օկա ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Հյուսիսային Ուվոդ գետն է։ Գետի ենթաավազանը Օկա և Մոկշի գետերն են։ Գետի գետային ավազանը՝ Օկա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Տասնորդական լոգարիթմներ
Տասնորդական լոգարիթմը-դա լոգարիթմն է 10 հիմքով։ Այլ կերպ ասած b թվի տասնորդական լոգարիթմ է կոչվում 10^x=b. հավասարման լուծումը։ b թվի իրական տասնորդական լոգարիթմը գոյություն ունի, եթե b>0(կոմպլեքս տասնորդական լոգարիթմը գոյություն ունի ցանկացած b≠0համար)։ ISO 31-11 միջազգային ստանդարտով նշանակվում է \lg\,b։ օրինակներ Միջազգային գրականության մեջ, երբեմն էլ որոշ հաշվիչների ստեղնաշարերի վրա կարելի է հանդիպել նաև  նշանակումներին, ընդ որում առաջին երկուսը կարող են վերաբերվել նաև բնական լոգարիթմին։
Հանրահաշվական հատկություններ
Աղյուսակում ենթադրվում է, որ փոփոխականների բոլոր արժեքները դրական են
Ցանկացած թվով արտադրիչների դեպքում։
Բնական և տասնորդական լոգարիթմների կապը՝ ։ Լոգրիթմի նշանը կախված է լոգարիթմվող թվից․ եթե այն մեծ է 1-ից, ապա լոգարիթմը դրական է։ Եթե այն գտնվում է (0;1)միջակայքւմ, ապա լոգարիթմը բացասական է։Օրինակ․
Տասնորդական լոգարիթմական ֆունկցիա
Լոգրիթմական ֆունկցիա է կոչվում y = \lg\,x. բանաձևով տրվող ֆունկցիան, որը որոշված է ցանկացած x>0 արժեքների համար։Արժեքների տիրույթն է ։ Այս ֆունկցիայի գրաֆիկը անվանում են լագարիթմական կոր'' ։ Ֆունկցիան մոնոտոն աճող է, անընդհատ և դիֆերենցելի իր որոշման տիրույթում։ Ածանցյալը տրվում է
(x=0) հորիզոնական առանցքը հանդիսանում է հորիզոնական ասիմպտոտ, քանի որ ։
Կիրառությունը
Տասնորդական լոգարիթմները կիրառովում էին նույնիսկ նախքան 1970-ական թվականներին կոմպակտ էլեկտրոնային հաշվիչների հայտանգործումը։ Նրանք հնարավորություն էին տալիս պարզեցնել ու հեշտացնել հաշվարկները․ արտադրյալը փոխարինելով գումարով, քանորդը՝ տարբերությամբ։ Նման կերպ հեշտացնում էին աստիճան բարձրացնելը և արմատ հանելը։ հեշտ է որոշել նաև x թվի լոգրիթմի ամբողջ մասը՝ [\lg x]։
Պատմություն
Տասնորդական լոգարիթմների աղյուսակը 1-ից մինչև 1000 թվերի համար հրատարակել է 1617թվականին Օքսֆորդի համալսարանի պրոֆեսոր Հենրի Բրիգսը։ Այդ պատճառով էլ տասնորդական լոգարիթմները երբեմն անվանում են բրիգսյան։ Սակայն դրանց մեջ սխալներ հայտնաբերվեցին։ Առաջին ճշգրիտ աղյուսակը հայտնվեց 1852 թվականին Բեռլինում(Բրեմիկերի աղյուսակ). ։ Ռուսաստանում առաջին աղյուսակը հրատարակվեց Լ․ Մագնիցկու կողմից 1703 թվականին ։ ԽՍՀՄ-ում թողարկվեցին մի քանի ձեռնարկներ ․
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տարրական մաթեմատիկա Կատեգորիա:Մաթեմատիկական աղյուսակներ Կատեգորիա:Մաթեմատիկական անալիզ
Լյուբկո Դերեշ
Կենսագրություն
Լյուբկո Դերեշը ծնվել է 1984 թվականին Լվովում։ 2001 թվականին Լվովի ֆիզիկամաթեմատիկական լիցեյն ավարտելուց հետո գրում է «Երկրպագուն» վեպը, որը լայն ընդունելություն է գտնում։ 2006 թվականին ավարտում է Լվովի համալսարանը՝ ստանալով տնտեսագետի որակավորում։ Համալսարանում ուսումնառության տարիներին հրատարակում է ևս երեք գիրք՝ «Մողեսի երկրպագումը», «Արխե», «Մտադրություն»։ Ուսանողական տարիներից սկսած՝ կազմակերպում է հանդիպումներ ընթերցողների հետ, մասնակցում միջազգային ցուցահանդեսների և մրցանակաբաշխությունների։ Նրա ստեղծագործությունները թարգմանվել են աշխարհի մի շարք լեզուներով։ Նրա գործերի հիման վրա բեմադրվել են ներկայացումներ։
2013 թվականին հրատարակել է «Խաղաղարը» երեք վիպակից («Ստեֆան Լյանգեի տարօրինակ պատմությունը», «Սուրբ Քրիստափոր, աղոթի՛ր մեզ համար», «Խաղաղարարը») բաղկացած ստեղծագործությունը, որը մեծ արձագանք է ունենում։ Նրա ստեղծագործություններին անդրադարձել են աշխարհի ճանաչված շատ պարբերականներ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի արձակագիրներ Կատեգորիա:Լվովի համալսարանի շրջանավարտներ
Բաշ (Վրաստան)
Բաշ (ბაში), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Սամեգրելո-Զեմո Սվանեթի մարզի Զուգդիդի շրջանում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Զուգդիդի շրջան
Պեմֆլինգ
Պեմֆլինգ (Pemfling), կոմունա Գերմանիայում, Բավարիա երկրամասում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Հայկական որբանոցներ
Հայկական որբանոցներ, հայկական, բարեգործական, ուսումնադաստիարակչական հիմնարկություններ, որոնք հովանավորել և պատսպարել են Օսմանյան կայսրությունում կոտորածների հետևանքով որբացած հայ երեխաներին։ Որբանոցներ հիմնվել են XIX դարի վերջին, հատկապես 1894 - 1896 թվականների հայկական կոտորածներից հետո. Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայում, Կոստանդնուպոլսում, Իզմիրում, Ադաբազարում, Կեսարիայում, Ուրֆայում, Դիարբեքիրում, Սարդինում։ Գործել են շուրջ 20 որբանոցներ՝ հայ և օտար բարեխնամ ու միսիոներական հաստատությունների հսկողության ներքո։ Հայ որբերի թիվը կտրուկ ավելացավ 1915 թվականին, հայերի ցեղասպանության հետևանքով՝ հասնելով 200 hազարի։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին աշխարհի հանրային կարծիքը հանդարտեցնելու և օտարներին խաբելու մտադրությամբ Թուրքիայի կառավարությունը պատերազմի ընթացքում իր իսկ կազմակերպած ջարդերից փրկված շուրջ 3500 հայ որբերի համար որբանոցներ բացեց Սարդին, Ուրֆա, Դիարբեքիր, Կեսարիա, Հալեպ և Ադանա քաղաքներում, ինչպես նաև Լիբանանի Այնթուրա գյուղում։ Այդ հաստատություններում երիտթուրքերն անուղղակիորեն շարունակում էին մի ամբողջ ազգ բնաջնջելու իրենց հրեշային ծրագիրը՝ մանկահասակ որբերին բռնի թրքացնելով կամ սովամահ անելով, միայն Այնթուրայում պատսպարված 2000 հայ որբերից 1350-ը մահացան մինչև պատերազմի ավարտը՝ չդիմանալով որբանոց-դպրոցի անտանելի կենսապայմաններին։
Պատերազմի տարիներին շուրջ 5000 հայ որբեր փրկվեցին Խարբերդի, Սեբաստիայի և Մալաթիայի ներքին գավառների որբանոցներում, որոնք տնօրինում էին շվեյցարացի միսիոներներ Հակոբ Կյունցլերը և նրա տիկինը, դանիացի միսիոներներ Մարիա Յակոբսենը, Կտրեն Փիթերսոնը և Կարեն Եփփեն։ Թուրքիայի պարտությունից (1918) հետո որբանոցների սաները հանձնվեցին Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության (ՀԲԸՄ), Մերձավոր Արևելքում ամերիկյան օգնության կոմիտեի (Ամերկոմ) և այլ որբախնամ մարմինների հոգածությանը։ Պատերազմի, հայ որբերին ապաստան տվող առաջին հայկական որբանոցը, բացվել է 1918 թվականի սեպտեմբերին Եգիպտոսում, որը պատսպարել է Մուսա լեռից Պորտ Սաիդ փոխադրվածներին, որոնք մինչև այդ խնամվում էին ՀԲԸՄ-ի կողմից։ Նրանց են միացվել նաև Պաղեստինի անգլիական զորքերի գրավումից հետո, Երուսաղեմից փոխադրված 166 որբերը (ՀԲԸՄ-ի կողմից հովանավորվող սույն որբանոցի կազմակերպման գործում մեծ էր տիկին Վիկտորիա Արշարունու դերը), իսկ զինադադարից հետո այս որբանոցի 310 երկսեռ որբերը փոխադրվել են ՀԲԸՄ-ի Մերսինի (Կիլիկիա) որբանոցը։ Սակայն որբահավաքի հիմնական աշխատանքն սկսվել է պատերազմի ավարտից հետո։ Պատերազմի տարիներին բազմաթիվ հայ որբեր փրկվել էին մահից՝ ապաստան գտնելով արաբ, քուրդ, նաև թուրք, ընտանիքներում։ Անհրաժեշտ էր գտնել նրանց և վերադարձնել հարազատ ժողովրդին։ Որբահավաքի այս ծանրագույն աշխատանքը հիմնականում կատարեցին Ամերկոմը, ՀԲԸՄ-ը, Կոստանդնուպոլսում հիմնադրված« Ազգային խնամատարության մարմինը և այլն։ Արշավախմբեր ուղարկելով Անատոլիայի, Սիրիայի և Միջագետքի անապատների խորքերը՝ նրանք շատ հաճախ փողով վերագնեցին օտար տներում պահվող հայ փոքրիկներին։ Այս խիստ անհրաժեշտ և օգտաշատ, միաժամանակ տառապալից գործում աչքի ընկան բժիշկ Էմիրզեն, «որբերի հայր» Ռուբեն Հերյանը, Առաքել Ձաքըրյանը, Մուշեղ արքեպիսկոպոս Սերոբյանը և ուրիշներ։ Հնարավոր եղավ հավաքել շուրջ 150 հազար հայ որբեր, որոնցից 60 հազարը գտնվում էր Ամերկոմի, 40 հզազարը՝ Կոստանդնուպոլսի «Ազգային խնամատարության», 15 հազարը ՀԲԸՄ-ի և 5 հազարը՝ հայ և օտար բարեխնամ հաստատությունների՝ «Լորդ Մեյորզ ֆոնդի», «Հայաստանի բարեկամների», «Դանիական տիկնանց միության», «Շվեյցարիայի հայասիրական ընկերության», «Հաուըրդ Կարագյոզյան հաստատության», «Քելեկյան որբանոցի» և այլոց խնամքի ներքո։ Շուրջ 30 հազար որբեր էլ գտնվում էին Հայաստանի Հանրապետության կառավարության հոգածության ներքո։ Հավաքված որբերը հիմնականում տեղաբաշխվել են Թուրքիայի տարբեր շրջաններում, նորաստեղծ արաբական երկրներում, Հայաստանի Հանրապետության տարածքում և Հունաստանում։ Թուրքիայում գտնվող հայ որբերի թիվը 1918- 1921-ին հաշվվում էր շուրջ 70 հազար դրանցից շուրջ 5000-ը տեղաբաշխված էր Կոստանդնուպոլսի 23  որբանոցում։
Մեծ որբանոցներ տեղադրված էին Խարբերդում, Սեբաստիայում և Արևմտյան Հայաստանի այլ քաղաքներում։ 1919-1920-ին միայն Կիլիկիայի Ադանա, Հաճըն, Դորթյոլ, Հարունիե, Օսմանին, Տարսոն, Մերսին, Մարաշ և Այնթապ քաղաքների որբանոցներում կար 10 հազար որբ։ Հետագայում քեմալական շարժման ծավալման հետևանքով այս որբանոցներ փոխադրվեցին Մերձավոր Արլևելքի արաբական երկրներ և Հունաստան։
Հայաստանում գտնվող որբերի մեծ մասը 1915 թվականին Վասպուրականից և հարակից շրջաններից՝ Տարոնից, 1918 և 1920 թվականի թուրք, արշավանքից ճողոպրածներն էին։ Նրանց թիվը կազմում էր ավելի քան 50 հազար, որոնցից 35 հազարը պատսպարվում էր Ալեքասնդրապոլում։ Որբերի մի մասին հովանավորում էր Ամերկոմը, բայց հիմնական զանգվածի կարիքները հոգում էին Հայաստանի Հանրապետության, ապա ՀԽՍՀ կառավարությունները. որոնք մեծ ջանքեր թափեցին հասակ առնող որբերին արհեստների և երկրագործության մեջ հմտացնելու համար։
Հունաստանում կային շուրջ 20 հազար հայ որբեր՝ Աթենքի, Կորֆուի, Կորնթոսի, Քեֆալոնայի, Սիրայի որբանոցներում։ 1919 թվականի հույն-թուրքական պատերազմում քեմալականների հաղթանակից հետո հիմնականում Հունաստան տեղափոխվեցին Սեբաստիայի և Արևմտյան Հայաստանի այլ քաղաքների որբանոցներում պատսպարված սան-սանուհիները։ Հունաստանում ևս որբախնամ աշխատանքի մեծ մասը կատարում էր Ամերկոմը, իսկ Կորֆուի որբանոցը ղեկավարում էր անգլիական «Լորդ Մեյորզ ֆոնդ» հաստատությունը։ 1920-ական թթ. 2-րդ կեսին Ամերկոմը սկսել է լուծարքի ենթարկել որբախնամ գործը։ Որբերի մի մասը այդ պատճառով փոխադրվել է Ալեքսանդրիա և Կահիրե (Եգիպտոս), իսկ Կորֆուի որբերը փոխադրվել են Կանադա։
Շվեյցարիայում՝ ժնևի մոտ Բենյեն գյուղավանում միսիոներ Կրաֆտ-Բոնարը հայ որբերի համար բացել է «Հայ տունը», իսկ Ֆրանսիայում Դպրոցասեր տիկնանց հայկական ընկերությունը խնամում էր 117 որբերի։ Շատ որբանոցներ կային արաբական երկրներում, Պաղեստինում հայ որբերին պատսպարող որբանոցները հաստատվել են անգլիացիների կողմից քաղաքի գրավումից (1917 թվական) հետո։ Հետագայում այստեղ են փոխադրվել Խարբերդի 5300 որբերը, 1923 թվականին Երուսաղեմից 250 որբեր փոխադրվել են Հայաստան, իսկ 40 որբեր (Եթովպիայի գահաժառանգի ցանկությամբ) տարվել Ադիս Աբեբա՝ կազմելու արքայական պալաատի նվագախումբը։
Լիբանանում և Սիրիայում առաջին հայկական որբանոցներ հաստատվել են պատերազմից անմիջապես հետո, բայց որբերի թվաքանակն այնտեղ զգալիորեն աճել է Կիլիկիայի պարպումից հետո՝ 1923 թվականին հասնելով շուրջ 20 hաqարի։ Որբանոցները տեղադրված էին Հալեպ, Ջիբեյլ, Մաամելթեյն. Ղազիր. Ջունիե, Բեյրութ, Սայդա և Դամասկոս քաղաքներում։ Որբանոցներից 19-ը պահում էր Ամերկոմը, մի մասը հովանավորում էին ՀԲԸՄ-ը, Հայ կաթողիկե համայնքը, հայ և օտար անհատ միսիոներները։
Հայկական որբանոցները մեծ դեր խաղացին հայ ժողովրդի բազմահազար զավակներին մահից ու ուծացումից փրկելու համար։ Որբանոցները վերջնականապես փակվել են 1928 թվականին։ Որբանոցները ունեցել են իրենց պարբերականները («Որբաշխարհի աստղը», «Տուն», «Որբի ձայն», «Որբունի» և այլն), որոնք ընդարձակ նյութ են պարունակում նրանց ներքին կյանքի, ուսումնառության և այլնի մասին։
Որբանոցային կյանքը լայնորեն են պատկերել գրողներ Ա. Անդրեասյանը, Մուշեղ Իշխանը, Անդրանիկ Ծառուկյանը, Ֆ. Զաքարյանը և ուրիշներ՝ իրենց գեղարվեստական հուշագրական երկերում։