cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ՄԻԱՎ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ՁԻԱՀ Կատեգորիա:Վիրուսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Մահվան պատճառներ Կատեգորիա:Վեներական հիվանդություններ
Ուիա (այլ կիրառումներ)
Ուիա անվանումը կարող է վերաբերել.
Գոլովնոյե (Վոլգոդոնսկի շրջան)
Գոլովնոյե (Головное), ավան Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Վոլգոդոնսկի շրջանում։ Մտնում է Պրոգրեսովսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Վոլգոդոնսկի շրջանի բնակավայրեր
Դուբինա (գյուղ, Նովի Սանժարիի շրջան)
Դուբինա (Дубина), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Նովի Սանժարիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Դուբինա գյուղում բնակվում էր 672 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 3635 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 184,87 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Նովի Սանժարիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Իտալա-ֆրանս-ավստրիական պատերազմ (1859)
Պատերազմից մեկ տարի առաջ՝ 1858 թվականի հուլիսին, Պլոմբիերյան համաձայնագրով, Ֆրանսիան համաձայնեց աջակցել Սարդինիայի ջանքերին ՝ Ավստրիան Իտալիայից վտարելու համար՝ Սավոյայի դքսության և Նիսի շրջանի տեսքով տարածքային փոխհատուցման դիմաց։ Նապոլեոն III-ը ձգտում էր ամրապնդել ֆրանսիական ազդեցությունը Հյուսիսային Իտալիայում։
Պատերազմն սկսվեց ապրիլի 29-ին։ Ավստրիական զորքերը (զորահրամանատար Ֆերենց Դյուլայի) պարտություն կրեցին Մոնտերելլայի (մայիսի 20) և Մաշենտայի (հունիսի 4) մոտ, որից հետո ավստրիական զորքերի հրամանատարությունը ստանձնեց Ֆրանց Յոզեֆ I կայսրը։ Հունիսի 25-ին Սոլֆերինո գյուղի մոտ տեղի ունեցած վճռական ճակատամարտում դաշնակիցները (120 հազար մարդ) պարտության մատնեցին ավստրիացիներին (122 հազար մարդ)։ Սակայն Նապոլեոն III-ը, որին անցանկալի էր Իտալիայի վերածվելը ուժեղ միացյալ պետության և անհանգստացած էր Իտալիայում ազգային-ազատագրական պայքարի թափից ու Պրուսիայի սպառնալիքից, հանկարծակի ընդհատեց ռազմական գործողությունները։ Հուլիսի 11-ին նա Ավստրիայի հետ կնքեց այսպես կոչված Վիլլաֆրանկյան զինադադարը, որի համաձայն Ավստրիան հրաժարվեց միայն Լոմբարդիայից, Վենետիկը մնաց նրա տիրապետության տակ։ 1860 թվականին Պիեմոնտի հետ կնքած Թուրինի պայմանագրով Ֆրանսիան ստացավ Պիեմոնտին պատկանող Սավոյը և Նիցցան։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի պատերազմներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի պատերազմներ Կատեգորիա:Ավստրիայի պատերազմներ
(1712) Անգոլա
(1712) Անգոլա (Angola), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1935 թվականի մայիսի 28-ին Սիրիլ Ջեքսոնի կողմից Յոհանեսբուրգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,16561 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,6872 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,644 ա. մ., իսկ Երկրի ուղեծրին Անգոլա աստերոիդը նվազագույնը մոտենում է 1,6805 ա. մ. հեռավորության վրա ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2057,24 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,174992 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 19,39° անկյուն։
Կարլովո (գյուղ, Կինգիսեպսկի շրջան)
Կարլովո (Карлово), գյուղ Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Կինգիսեպսկի շրջանի կազմում։
(1712) Անգոլա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1935 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Սիրիլ Ջեքսոնի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Կարլովո (գյուղ, Կինգիսեպսկի շրջան)
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 12 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Կինգիսեպսկի շրջանի բնակավայրեր
Կրասնոպոլ (գյուղ, Կորոստենի շրջան)
Կրասնոպոլ (Краснопіль), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Կորոստենի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1921 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Կրասնոպոլ գյուղում բնակվում էր 137 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,812 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 168,72 մարդ/կմ²։
Պիգմենտային դիսպերսիայի համախտանիշ
Պիգմենտային դիսպերսիայի համախտանիշը (PDS) ակնային հիվանդություն է, որը կարող է բերել գլաուկոմայի հատուկ ձևի զարգացման՝ պիգմենտային գլաուկոմա անվանմամբ։ Առաջնային պատճառը հանդիսանում է այն, որ պիգմենտային բջիջները սկսում են անջատվել ծիածանաթաղանթի մակերեսից և լողալ ներակնային հեղուկում, ժամանակի ընթացքում սկսում են խցանել տրաբեկուլյար ապարատը՝ նվազեցնելով ներակնային հեղուկի արտահոսքը, որը բերում է ներակնային ճնշման բարձրացման։ PDS-ի առկայության դեպքում ներակնային ճնշումը հակում ունի ժամանակ առ ժամանակ բարձրանալու, այնուհետև վերադառնալու նորմայի սահմաններին։ Ֆիզիկական վարժությունները, ինչպես հայտնաբերվել է, նույնպես բերում են ներակնային ճնշման տատանումների։ Երբ ճնշումը այնքան է բարձրանում, որ վտանգ է ներկայացնում տեսողական նյարդի վնասման համար, ապա այդպիսի վիճակը գնահատվում է որպես պիգմենտային գլաուկոմա։ Ինչպես բոլոր տեսակի գլաուկոմաները, որոնք բերում են տեսողական նյարդաթելերի վնասմանը, տեսողության նվազումը տեղի է ունենուն անդարձելի և անցավ ։
Կրասնոպոլ (գյուղ, Կորոստենի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Կորոստենի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1921 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Պիգմենտային դիսպերսիայի համախտանիշ
Այն հանդիպում է բավականին հազվադեպ, ավելի հաճախ եվրոպացիների մոտ, հատկապես տղամարդկանց շրջանում, ովքեր տառապում են կարճատեսությամբ, տարիքային միջակայքը բավականին ցածր է՝ 20-ից 40 տարեկան։ 40 տարեկանից հետո անհայտ պատճառներով համախտանիշը հետ է զարգանում՝ մինչև պրոցեսի լրիվ դադարում ։
Հատուկ բուժում դեռևս գոյություն չունի, պետք է միայն օգտագործել սովորական միջոցներ՝ ներակնային ճնշումը կարգավորելու համար, ինչպիսիք են՝ աչքի կաթիլները կամ պարզ վիրահատությունները՝ ՆԱՃ-ը նվազեցնելու նպատակով ։ Այդպիսի վիրահատություններից է YAG լազերի օգտագործումը պիգմենտային թեփուկների քայքայման համար և ՆԱՃ-ի նվազեցման նպատակով։ Եթե այն հայտնաբերվել է բավականին վաղ, ապա գլաուկոմայի զարգացման ռիսկը նվազում է։ Խորհուրդ չի տրվում նաև այս հիվանդությամբ տառապողներին զբաղվել արտահայտված էներգածախսով սպորտաձևերով, ինչպիսիք են՝ երկար տարածությունների վրա վազքը կամ մարտարվեստները, քանի որ ուժեղ հարվածները և ցնցումները կարող են բերել պիգմենտային բջիջների շերտազատմանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Աչքի հիվանդություններ Կատեգորիա:Համախտանիշներ Կատեգորիա:Ակնաբուժություն Կատեգորիա:Բժշկություն
Պոսկակուխա
Պոսկակուխա (Поскакуха), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի երկրամասում, Ալթայի Հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Կատուն գետի ձախ ափով՝ 15 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 26 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Օբ գետն է, գետի ենթաավազանը Բիա և Կատուն գետերն են։ Գետի գետային ավազանը (Վերին) Օբ գետն է՝ մինչև Իրտիշի հետ միախառնման կետը։ Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Դոնսկոյ (Վոլգոդոնսկի շրջան)
Դոնսկոյ (Донской), ավան Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Վոլգոդոնսկի շրջանում։ Մտնում է Պոբեդենսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Վոլգոդոնսկի շրջանի բնակավայրեր
Սոոալուսե
Սոոալուսե (Sooaluse), գյուղ Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Սիմեռու շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 12 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Սիմեռու շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Զակ
Զակ (ზაკვი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Սամցխե-Ջավախք մարզի Ախալքալաքի շրջանում ։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 1660 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Ախալքալաքից հեռու է 16 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 386 մարդ ։
Կարահիսար (Ամասիայի գավառ)
Կարահիսար, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Ամասիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Քոբի Սմալդերս
Ջեյկոբա Ֆրանսիսկա Մարիա Սմալդերս (անգլ.՝ Jacoba Francisca Maria Smulders, ), կանադացի դերասանուհի և նախկին մոդել։ Հանդիսատեսին առավել հայտնի է «Վրիժառուները» ֆիլմից, ինչպես նաև «Ինչպես հանդիպեցի ձեր մայրիկին» (2005–2014) հեռուստասերիալից։
Կենսագրություն
Ծնվել է Կանադայի Վանկուվեր քաղաքում (Բրիտանական Կոլումբիա նահանգ)՝ հոլանդացի հոր և անգլիացի մոր ընտանիքում։ «Քոբի» մականունը ժառանգել է մեծ տատից։ Դեռահաս տարիքում ցանկություն է ունեցել ձեռք բերել բժշկուհու կամ կենսաբանի մասնագիտություն, սակայն ավագ դպրոցում անցկացրած տարիներին մասնակցելով բազմաթիվ դպրոցական ներկայացումների, որոշում է փոխել ուղղվածությունը։ Սպալդերսով սկսում են հետաքրքվել բազմաթիվ մոդելային գործակալություններ, որոնց միջոցով այցելում է բազմաթիվ երկրներ։
Դպրոցն ավարտելուց հետո սկսում է դերեր ստանալ բազմաթիվ ֆիլմերում և հեռուստատեսությունում, սակայն համաշխարհային ճանաչման է արժանանում 2005 թվականին՝ կերտելով CBS հեռուստաալիքի «Ինչպես հանդիպեցի ձեր մայրիկին» սիթքոմի գլխավոր հերոսներից մեկին՝ լրագրողուհի Ռոբին Շերբատսկիին։ Սմալդերսի մասնակցությամբ հայտնի ֆիլմերից է նաև 2012 թվականի ամենաեկամտաբեր ֆիլմը՝ «Վրիժառուները» ։
Ամուսնացած է ամերիկացի դերասան Տարան Կիլամի հետ և ունի մեկ դուստր ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1982 ծնունդներ Կատեգորիա:Կանադացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Կանադացի մոդելներ Կատեգորիա:Կանադացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:Կանադացի կինոդերասանուհիներ
Թեոդոր Շնեյրլա
Թեոդոր Քրիստիան Շնեյրլա (Theodore Christian Schneirla, ), ամերիկացի միջատաբան և կենդանահոգեբան։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1902 թվականի հուլիսի 23-ին Միչիգանում՝ ֆերմերի ընտանիքում ։ Ավարտել է Միչիգանի համալսարանը, որից հետո 1927 թվականից մինչև կյանքի վերջը դասավանդել է Նյու Յորքի համալսարանում՝ միաժամանակ աշխատելով Ամերիկյան բնագիտական թանգարանում, որտեղ կյանքի վերջում զբաղեցրել է Կենդանիների վարքի բաժնի ղեկավարի պաշտոնը։
Ուսումնասիրել է քոչվոր մրջյունների խմբային վարքի առանձնահատկությունները, որոնց ուսումնասիրության համար կատարել է առնվազն 15 գիտարշավ դեպի ԱՄՆ-ի, Մեքսիկայի, Պանամայի, Թաիլանդի և Ֆիլիպինների տարբեր շրջաններ ։
Հեղինակել է «Կենդանաբանական հոգեբանության հիմունքներ» (Principles of animal psychology, 1935, Նորման Մայերի հետ համահեղինակությամբ) հիմնարար գիրքը, որը հիմք է դրել այդ գիտակարգին Միացյալ Նահանգներում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի միջատաբաններ
(9589) Դերիդեր
(9589) Դերիդեր (Deridder), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1990 թվականի նոյեմբերի 21-ին Էրիկ Էլստի կողմից Լա Սիլյայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,594017 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,45 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,7381 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1526,01 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,235909 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,16° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1990 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էրիկ Էլստի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Պատերազմի ազգային թանգարան (Մալթա)
Պատերազմի ազգային թանգարան (The National War Museum), գտնվում է Մալթայի Վալետա քաղաքի Սուրբ Էլմո ամրոցում։ Մալթայի ամենահայտնի թանգարաններից մեկն է։ 1975-2014 թվականներին թանգարանի հավաքածուն հիմնականում կենտրոնացած է եղել Առաջին և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմների վրա ։ Այն վերակառուցվել է 2015 թվականին, և դրա հավաքածուները ներառում են ցուցանմուշներ սկսած Բրոնզի դարից մինչև 2004 թվականը ։
Գտնվելու վայր
Ներքին Սուրբ Էլմոն Սուրբ Էլմո ամրոցի մի մասն է, որը կառուցվել է 18-19 դարերում։ Այն կառուցվել է սկզբնական ամրոցից և արտաքին պաշտպանական պատերից հետո և ամրոցի ամենաավերված մասն է։
Հավաքածուներ
2015 թվականի վերանորոգումից հետո թանգարանում առկա են ցուցանմուշներ` կապված Մալթայի ռազմական պատմության հետ, սկսած Բրոնզի դարից մինչև Մալթայի մուտքը Եվրոպական միություն 2004 թվականին։
Թանգարանի ամենակարևոր հավաքածուն կապված է Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի հետ։ Կան տարբեր լուսանկարչական պանելներ, որոնք ցույց են տալիս կյանքը Մալթայում պատերազմի ընթացքում, հատկապես` քաղաքացիական կյանքի տառապանքները և վնասները օդային ռմբակոծությունից։ Կարևոր ցուցանմուշներից մեկը N 5520 Gloster Gladiator-ի կմախքն է, որը միակն է, որ փրկվել է Հալ Ֆար Մարտական Թռիչքի ժամանակ։ Թանգարանում նաև առկա է «Հասկի վիլիս» ջիպը, որն օգտագործվել է Դուայթ Էյզենհաուերի կողմից, մինչև Սիցիլիայի ներխուժումը, ինչպես նաև Ռուզվելտի կողմից, երբ վերջինս այցելել է Մալթա։ Ջորջ խաչը, որը հանձնվել է Մալթային Ջորջ VI թագավորի օրոք 1942 թվականի ապրիլին, նույնպես ցուցադրված է թանգարանում։ Հավաքածուն նաև պարունակում է վթարված օդանավի մնացորդներ, Գերմանական հափշտակված ավտոմատ զենքեր, տորպետ, խրամատի ականանետեր և այլ զենքեր ։
Վերանորոգում
Թանգարանը հանրության համար փակվել է 2014 թվականի սեպտեմբերի 21-ին, Սուրբ Էլմո ամրոցի վերակառուցման ժամանակ ։ Այն վերանորոգվել և վերաբացվել է 2015 թվականին` ունենալով ավելի ընդարձակ հավաքածու, քան սկզբնական թանգարանը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մալթայի թանգարաններ Կատեգորիա:Ազգային թանգարաններ Կատեգորիա:1975 հիմնադրված թանգարաններ
Սակատա
Սակատա (酒田市), քաղաք Ճապոնիայի Յամագատա պրեֆեկտուրայում։
2015 թվականի հոկտեմբեր ամսի տվյալների համաձայն, քաղաքի բնակչութունը կազմում է 105 022 մարդ, իսկ բնակչության խտությունը՝ 174 մարդ/կմ2։ Քաղաքը զբաղեցնում է 602,97 կմ2 տարածք։
Լիբիական ազգայնականություն
Լիբիական ազգայնականությունը վերաբերում է լիբիացիների և լիբիական մշակույթի ազգայնացմանը: Լիբիական ազգայնականությունը սկսել է առաջանալ 1830-ական թվականներին սենուսի կրոնական օրենքների ստեղծմամբ, որոնք հյուսիսաֆրիկյան Սուֆիզմը խառնել են ուղղափառ իսլամի հետ։ Իտալիայի կողմից Լիբիայի գաղութացումից հետո Տրիպոլիտանիայից և Կիրենաիկայից իտալական գաղութային կառավարման հակառակորդները իրենց ուժերը միավորել են 1922 թվականին, իսկ Սենուսի առաջնորդ Օմար Մուխտարը գլխավորել է իտալական զորքերի դեմ ապստամբությունը Լիբիայում: Լիբիան անկախ պետություն է դարձել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո։
Սակատա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Ճապոնիայի նավահանգստային բնակավայրեր
Լիբիական ազգայնականություն
Լիբիան Մուամար Քադաֆիի օրոք սկզբում պանարաբիզմին էր հետևում, սակայն ավելի ուշ հրաժարվեց դրանից, և Քադաֆին Աուզուի հատվածի համար իրրեդենտիստական պատերազմ սկսեց Չադի դեմ։ Քադաֆին գահընկեց է արվել 2011-ին, ինչը հանգեցրել է պետական խորհրդանիշների փոփոխության ՝ ներառյալ Լիբիայի նախաքադաֆիական դրոշի ընդունումը։
Իվանոպոլ (գյուղ, Լիտինկայի շրջան)
Իվանոպոլ (Іванопіль), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Լիտինկայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1570 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Իվանոպոլ գյուղում բնակվում էր 753 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 4826,92 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Լիտինկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1570 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Անտիլո
Անտիլո  (Antillo), կոմունա Իտալիայում, Սիցիլիա մարզի Մեսինա գավառում։
Բազմակի միելոմա
Բազմակի միելոմա, հայտնի որպես՝ պլազմատիկ-բջջային միելոմա, քաղցկեղ, որը զարգանում է պլազմատիկ բջիջներից (լեյկոցիտների տեսակ, որոնք արտադրում են հակամարմիններ) ։ Այս հիվանդության ժամանակ ախտանիշներն ի հայտ են գալիս հիվանդության սկզբնական փուլերում ։ Բարդացած դեպքերում դիտվում են ոսկրային ցավեր, արյունահոսություն, հաճախակի ինֆեկցիաներ և անեմիա ։ Հնարավոր բարդույթներից է ամիլոիդոզը ։
Բազմակի միելոմայի պատճառն անհայտ է ։ Ռիսկի գործոններից են ճարպակալումը, ճառագայթումը, ընտանեկան անամնեզը և որոշ քիմիական միացությունների ազդեցությունը ։ Բազմակի միելոման զարգանում է աննշան նշանակության մոնոկլանալ գամոպաթիայի(MGUS) հարաճման արդյունքում ։ Ոչ նորմալ պլազմատիկ բջիջները արտադրում ե ոչ նորմալ հակամարմիններ, որոնք կարող են վնասել երիկամը և հանգեցնել արյան մածուցիկության բարձրացման ։ Պլազմատիկ բջիջները կարող են կուտակումներ առաջացնել ոսկրերում կամ փափուկ հյուսվածքներում ։ Երբ միայն մեկ տեղ է այդ կուտակումը կոչվում է պլազմոցիտոմա, իսկ եթե տարբեր տեղեր կան այդպիսի զանգվածներ՝ այս դեպքում խոսում ենք բազմակի միելոմայի մասին ։ Բազմակի միելոմա ախտորոշումը հաստատվում է արյան և մեզի հետազոտություններում ոչ նորմալ հակամարմինների, ոսկրածուծի բիոպսիայով(կենսազննում) ուռուցքային պլազմատիկ բջիջների և ճառագայթային ախտորոշման մեթոդներով ոսկրային քայքայուկների հայտնաբերմամբ ։ Բազմակի միելոմայի ժամանակ հայտնաբերում ենք նաև արյան պլազմայի կալցիումի մակարդակի բարձրացում ։
Անտիլո
Բնակչությունը կազմում է 1130 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 26 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 43 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 98070։ Հեռախոսային կոդը՝ +39 0941։
Բազմակի միելոմա
Չնայած բազմակի միելոմայի ժամանակ անցկացվող բուժմանը, վերջնական բուժվում մինչ այժմ հայտնաբերված չէ ։ Ախտադադարի հասնում են ստերոիդներով, քիմիոթերապիայով, թիրախային բուժմամբ և ոսկրածուծի ցողունային բջիջների փոխպատվաստմամբ ։ Ոսկրային ցավերը հանգստացնելու և քայքայուկների հետագա շատացումը կանխելու համար երբեմն կիրառում են բիսֆոսֆոնատնեև և ճառագայթային բուժում ։
Անտիլո
Կոմունայի հովանավորն է Սուրբ Կույս Մարիամը։ Տոնը նշվում է օգոստոսի 22-ին։
Բազմակի միելոմա
2015թվականի դրությամբ աշխարհում 488 հազար բազմակի միելոմա ունեցող անձանցից մահացել է 101100-ը ։ ԱՄՆ-ում ամեն տարի յուրաքանչյուր 100 հազարից 6,5-ի մոտ զարգանում է բազմակի միելոմա և ամբողջ կյանքի ընթացքում ցանկացած մարդու այս հիվանդություն ձեռք բերելու հավանականությունը 0,7% է ։ Առավել հաճախ զարգանում է 60 տարեկան հասակից հետո և տղամարդիկ ավելի շատ են տառապում այս ախտով ։ ՄԻնչև 40 տարեկանը հիվանդությունը հանդիպում է հազվադեպ ։ Առանց բուժման, կյանքի տևողությունը 7 ամիս է, իսկ բուժումով՝ 4-5տարի ։ Այսպիսով, հնգամյա ապրելիությունը մոտավորապես 49% է ։ Միելոմա բառը հունարեն myelo- «ոսկրածուծ» և-oma «ուռուցք» ։
Անտիլո
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Սիցիլիայի քաղաքներ
Բազմակի միելոմա
Նշաններ և ախտանիշներ
Միելոման ախտահարում է տարբեր օրգաններ, այդ պատճառով էլ ախտանիշները տատանվում են լայն շրջանականերում։ Բազմակի միելոմայի ախտանիշները հիշելու համար կարելի է օգտվել CRAB մնևմոնիկայից
C = calcium (կալցիումը բարձրացած),
R = renal failure (երիկամային անբավարարություն ),
A = anemia(սակավարյունություն),
B = bone lesions(ոսկրային քայքայուկներ) ։
Միելոմայի դեպքում կան նաև այլ ախտանիշներ, օրինակ՝ օպորտունիստական ինֆեկցիաները և քաշի կորուստը։ Բազմակի միելոմայի ախտորոշիչ չափորոշիչներից են CRAB նշանները և ոսկրածուծում մոնոկլոնալ պլազմատիկ բջիջների պրոլիֆերացիայի հայտնաբերումը։
Ոսկրային ցավեր
Ոսկրային ցավեր դիտվում են պացիենտների 70%-ի մոտ և ամենահաճախ հանդիպող ախտանշաններից է ։ Բազմակի միելոմային բնորոշ է ողնաշարի և կողերի ցավը, վերջինս սաստկանում է ֆիզիկական բեռնվածությունից։ Պերսիստենտ, տեղակայված(լոկալիզացված) ցավը վկայում է ոսկրերի ախտաբանական կոտրվածքների մասին։ Ողերի ներգրավումը կարող է հանգեցնել ողնուղեղի ճնշման(կոմպրեսիայի) կամ կիֆոզի։ Ոսկրային միելոմային հիվանդության պաթոգենետիկ մեխանիզմում կարևորվում է NF-κB-ի ակտիվացումը և ոսկրածուծի ստրոմայում RANKL ընկալիչների գերէքսպրեսիան։ RANKL-ը ակտիվացնում է օստեոկլաստներին, որոնք քայքայում են ոսկորը։ Դրա արդյունքում զարգացած ոսկրերի քայքայման օջախները բնույթով լիտիկ են և երևում են ռենտգենոգրաֆիայով, որպես շվեցարական պանիր հիշեցնող քայքայուկի տեղամասեր (ներառյալ գանգի անձրևի կաթիլի նման տեսքը)։ Ոսկորների քայքայումը նպաստում է կալցիումի լվացմանը ոսկրերից և անցմանը արյուն, որի արդյունքում դիտվում է հիպերկալցեմիա, իրեն բնորոշ նշաններով։
Սակավարյունություն
Միելոմային հիվանդության դեպքում դիտվող սակավարայունթյունը հիմնականում նորմոցիտար և նորմոքրոմ է։ Առաջացման պատճառը ոսկրածուծի ինֆիլտրացիան է ուռուցքային բջիջներով և նորմալ հեմատոպոեզի ճնշումը ցիտոկիններով։
Երիկամային անբավարարություն
Իմունագլոբուլինների թեթև շղթաների դուրս բերումը բարդացնում է ընթացքը Ֆանկոնիի համախտանիշով (երիկամի խողովակային ացիդոզ տիպ 2) ։
Ինֆեկցիա
Ամենահաճախ դիտվող ինֆեկցիաներն են թոքաբորբը և պիելոնեֆրիտը։ Թոքաբորբի հարուցիչներն են S. pneumoniae, S. aureus և K. pneumoniae, իսկ պիելոնեֆրիտինը՝ E. coli և այլ գրամ բացասական մանրէներ։ Այս ինֆեկցիաների զարգացման ամենառիսկային շրջանը քիմիոթերապիայի սկզբնական ամիսներն են ։ Այս պաթոգենների դրսևորման պատճառը իմունտիտետի անկումն է, չնայած պլազմայում հակամարմինների տիտրի բարձրացման, որովհետև այդ հակամարմինների մեծ մասը նորմալ չէ և կլոնալ պլազմատիկ բջջի արտադրանք են։ Հիպոգամագլոբուլինեմիա ունեցող անձանց մի մասին կարող է արդյունավետ լինել հակամարմինների փոխարինող բուժումը, որը նվազեցնում է ինֆեկցիաների ռիսկը ։
Նյարդաբանական ախտանիշներ
Որոշ ախտանիշներ պայմանավորված են սակավարյունությամբ կամ հիպերկալցեմիայով(թուլություն, շփոթվածություն և հոգնածություն)։ Գլխացավերը, տեսողական խանգարումները և ռետինոպաթիան, պարապրոտեինների ի հայտ գալու հաշվին արյան մածուցիկության բարձրացման հետևանք են։ Եվ վերջապես, արմատային ցավը(ռադիկուլյար՝ ողնուղեղի արմատների), որոշ նեյրոպաթիաներ(ծայրամասային նյարդերի ինֆիլտրացիայից ամիլոիդով), միզապարկի և աղիների կարգավորման խանգարումները (ողնաշարի ընդգրկման պատճառվով նյարդերի կոմպրեսիայի արդյունքում) կամ կարպալ թունելի համախտանիշը ևս հանդիպում են բազմակի միելոմայի ժամանակ։ Ուշ փուլերում կարող են դիտվել պարապլեգիաներ։
Երբ պացիենտը բուժում է ստանում, նյարդաբանական նշանները կարող են պայմանավորված լինել ոչ միայն հիվանդությամբ, այլ բուժման կողմնակի ազդեցություններով, օրինակ նեյրոպաթիաները իրենց դրսևրումներով՝ թմրածություն կամ ցավ մատների, ձեռքի, ոտնաթաթի կամ ոտքերի հատվածում։
Պատճառ
Պատճառն անհայտ է ։
Ռիսկի գործոններ
Միելոմայի դեպքում գործում է ընտանեկան նախատրամադրվածության սկզբունքը ։ Այս ընտանիքներում հայտնաբերվում է որոշ հարթիրախային համարվող սպիտակուցների գերֆոսֆորիլացում։ Այդ երևույթը ժառանգվում է աուտոսոմ դոմինանտ տիպով և առավել հաճախ հանդիպում է աֆրոամերիկացի պացիենտների շրջանում, որտեղ միելոման իքնին ավելի տարածված է ։
Էպշտեյն-Բար վիրուս
Հազվադեպ, բազմակի միելոման ասոցացվում է Էպշտեյն-Բար վիրուսի հետ, հատկապես իմունոդեֆիցիտով տառապող անձանց մոտ, օրինակ՝ ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ, օրգանների փոխպատվաստում կամ քրոնիկ բորբոքային վիճակ, ինչպիսին է ռևմատոիդ արթրիտը ։ ԷԲՎ-ի հետ կապված միելոման Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության կողմից դասակարգվում է, որպես լիմֆոպրոլիֆերատիվ հիվանդությունների հետ ասոցացված Էպշտեյն-Բար վիորուսների դասի Էպշտեյն-Բար վիրուս ասոցացված պլազմատիկ բջջային միելոմա։ ԷԲՎ դրական պատկեր պլազմատիկ բջիջներից ծագած ուռւցքներից ավելի հաճախ ունենում ենք պլազմոցիտոմայի, քան թե բազմակի միելոմայի դեպքում ։ Ախտահարված հյուսվածքներում հայտնաբերվում են ԷԲՎ+ բուռն պրոլիֆերացող սաղմնային կամ շատ ցածր դիֆերենցված պլազմատիկ բջիջներ ։ Այդ բջիջները էքսպրեսում են ԷԲՎ- գեներ՝ EBER1 և EBER2 ։ Չնայած ԷԲՎ-ի դերը ապացուցված է մի շարք լիմֆոպրոլիֆերատիվ հիվանդությունների պաթոգենեզում, բազմակի միելոմայի դեպքում այն շարունակում է մնալ անհայտ ։ Այնուամենայնիվ, ԷԲՎ դրական տեղայնացված պլազմոցիտոման ավելի մեծ շանս ունի դառնալու բազմակի միելոմա, քան ԷԲՎ բացասական պլազմոցիտոման, որից էլ կարող ենք եզրակացնել որ, այնուամենայնիվ, Էպշտեյն-Բար վիրուսը ունի որոշակի նշանակություն պլազմոցիտեմայի հարաճման գործում ։
Ախտաֆիզիոլոգիա
B լիմֆոցիտները ոսկրածուծում առաջանալուց հետո տեղափոխվում են լիմֆատիկ հանգույցներ, որտեղ հասունանում են և իրենց մակերեսին էքսպրեսում տարբեր սպիտակուցներ։ Երբ նրանք վերափոխվում են հակամարմին արտադրող բջիջների, նրանց կոչում ենք պլազմատիկ բջիջներ։
Բազմակի միելոման զարգանում է, երբ B լիմֆոցիտները լքում են լիմֆատիկ հանգույցների հերմինատիվ կենտրոնը։ Բազմակի միելոմայի բջիջները կա՛մ ակտիվացած հիշողության B լիմֆոցիտներն են, կա՛մ պլազմատիկ բջիջների նախորդները՝ պլազմոբլաստները ։
Նորմայում մարդու իմուն համակարգը խիստ վերահսկում է B լիմֆոցիտների կողմից հակամարմինների արտադրությունը, բայց երբ ժառանգական նյութը վնասվում է, այս վերահսկողությունը ևս թուլանում է և խանգարվում։ Հիմնականում պրոմոտորը տեղափոխվում է(տրանսլոկացվում) քրոմոսոմի այն հատված, որը պատասխանատու է հակամարմինների սինթեզի ակտիվացման համար և նպաստում է գերարտադրմանը։
Բազմակի միելոմա ունեցող անձանց մոտ ամենահաճախը նկարագրված են իմունոգլոբուլինի ծանր շղթան կոդավորող գենի (14-րդ քրոմոսոմ, երկար թև, լոկուսq32 ) և օնկոգենի (11q13, 4p16.3, 6p21, 16q23 and 20q11) միջև տրանսլոկացիան։ Օնկոգենի կարգավորման խանգարումը ունի կարևոր նշանակություն բազմակի միելոմայի պաթոգենեզում ։ Այդ մուտացիայի արդյունքում դիտվում է պլազմատիկ բջիջների մեկ կլոնի պրոլիֆերացիա և զարգանում է գենային անկայունություն, ինչը իր հերթին նպաստում է նորանոր մուտացիաների առաջացմանը։ 14-րդ քրոմոսոմի ախտահարումը դիտվում է դեպքերի 50%-ում, նույնքան էլ հանդիպում են 13-րդ քրոմոսոմի դելեցիաները։
Զարգացող օստեոպորոզի պայմաններում պլազմատիկ բջիջները արտադրում ցիտոկիններ (հատկապես IL-6), որը անփոխարինելի միջավայր է չարորակ բջիջների բազմացման և անգիոգոնոզի խթանման համար։
Էպիգենետիկ մեխանիզմներ
Բազմակի միելոմայի ժամանակ հանդիպող և նորմալ պլազմատիկ բջիջների ԴՆԹ-ի մեթիլացման ցուցանիշները ուսումնասիրող հետազոտությունը պարզել է, որ ցողունային բջիջներից մինչև պլազմատիկ բջիջներ դեմեթիլացման տոկոսը աճում է։ Բազմակի միելոմայի ժամանակ մոլեկուլյար մակարդակում հայտնաբերվող ինտրոնային հատվածների մեթիլացման գործընթացները(ինհենսեր-կապակցված քրոմատինային մարկերներով) նման են ցողունային բջիջների կամ պրեկուրսոր բջիջներում իրականացող համանուն գործընթացներին։ Այս տվյալները կարող են օգտագործվել միելոմային բջիջների de novo էպիգենետիկ վերածրագրավորման նպատակով, որը հնարավոր է վերացնի մեթիլացման այն նախատիպը, որը միելոմային բջջին դարձնում էր ցողունայինի նման ։
Ժառանգականություն
Բազմակի միելոմայի պաթոգենեզում ներգրավված են բազմաթիվ գեների մուտացիաներ՝ ATM, BRAF, CCND1, DIS3, FAM46C, KRAS, NRAS ևTP53 ։
Զարգացում
Գենետիկական և էպիգենետիկական փոփոխությունները հարաճուն կերպով դրսևորվում են։ Սկզբնավորող փոփոխությունը 14-րդ քրոմոսոմի դիսլոկացիան է, որի արդյունքում զարգանում է ոսկրածուծում պլազմատիկ բջիջների մի կլոն, ինչը պատճառ է դառնում ասիմպտոմաիկ նվազագույն արտահայտման մոնոկլոնալ գամոպաթիայի առաջացման(ՆԱՄԳ)։ ՆԱՄԳ-ը նախաքաղցկեղ հանդիսացող վիճակ է, որի ժամանակ ոսկրածուծում ավելանում են պլազմատիկ բջիջները, իսկ արյան մեջ միելոմային բնորոշ սպիտակուցները։ Հետագա գենետիկ և էպիգենետիկ փոփոխությունները նպաստում են ոսկրածուծում այլ պլազմատիկ բջիջների կլոնի զարգացմանը, որն ավելի քիչ է տարբերակված ու հանգեցնում են ավելի լուրջ, բայց կրկին ասիմպտոմատիկ բազմակի միելոմայի(smoldering myeloma) առաջացման։ Ասիմպտոմատիկ(smoldering myeloma) բազմակի միելոման բնութագրվում է ոսկրածուծի պլազմատիկ բջիջների և շրջանառող միելոմային սպիտակուցի քանակի ավելացումով ավելին, քան ՆԱՄԳ-ի դեպքում։
Վերոնշյալ գենետիկ և էպիգենետիկ փոփոխությունները բերում են պլազմոցիտների ավելի ագրեսիվ կլոնալ պրոլիֆերացիային, էլ ավելի արտահայտված միելոմային սպիտակուցի քանակի ավելացմանը, CRAB ախտանշանների հայտնվելուն, որոնք բազմակի միելոմայի հիմնական ախտորոշիչ չափորոշիչներից են։
Նվազագույն արտահայտման մոնոկլոնալ գամոպաթիա → Անախտանիշ բազմակի միելոմա → Բազմակի միելոմա → Պլազմատիկ բջջային լեյկոզ
Նվազագույն արտահայտման մոնոկլոնալ գամոպաթիան և անախտանիշ բազմակի միելոման, լինելով անախտանիշ, հայտաբերվում են պատահական, այլ նպատակով կիրառվող էլեկտրաֆորեզի ժամանակ տեսնելով շիճուկում բարձրացած սպիտակուց։ Նվազագույն արտահայտման մոնոկլոնալ գամոպաթիան բավականին կայուն վիճակ է, որն ախտահարում է 50 տարեկան անձանց 3%-ին և 70 տարեկանների 5%-ին։ Բազմակի միելոմա դառնալու հավանականությունը տարեկան 0.5-1% է։ Ծխացող բազմակի միելոմայի բազմակի միելոմա դառնալու հավանականությունը առաջիկա հինգ տարում կազմում է տարեկան 10%, հետագա 5 տարիներին 3%, իսկ դրանից հետո 1% տարեկան ։
Ընդհանուր առմամբ, բազմակի միելոմայի դեպքերի 2-4%-ը ի վերջո հարաճում է պլազմատիկ բջջային լեյկոզի ։
Արյան հետազոտություն
Անգամ հաստատված հիվանդության առկայության դեպքում գլոբուլինի մակարդակը կարող է լինել նորմալ։ Բժշկի նշանակմամբ կատարվում է պացիենտի արյան և մեզի սպիտակուցի էլեկտրոֆորեզ, որով հայտնաբերվում է պարապրոտեինների(մոնոկլոնալ սպիտակուց, M պրոտեին) մակարդակի բարձրացում զուգակցված այլ սպիտակուցների մակարդակի բարձրացմամբ կամ առանց դրա։ Պարապրոտեինների հատուկ տեսակ է Բենս-Ջոնսի սպիտակուցը, որը միզային սպիտակուց է կազմված թեթև շղթաներից, որի քանակական որոշումը կարևոր է հիվանդության ախտորոշման և հետագա մոնիտորինգի համար։ Պարապրոտեինը դա աբնորմալ սպիտակուց է, որն արտադրվում է ուռուցքային կլոնի կողմից։
Տեսականորեն, բազմակի միելոմայի բջիջները կարող են արտադրել ցանկացած դասի իմունոգլոբուլին, բայց հիմնականում արտադրում են IgG, հետո IgA և IgM, իսկ IgD-ն և IgE-ն խիստ հազվադեպ են։ Կարող են արտադրվել և՛ թեթև (κ- կամ λ) և՛ ծանր (α-, γ-, δ-, ε- or μ) շղթաներ։ Պացիենտների մոտ 3%-ի մոտ չի դիտվում պարապրոտեինների մակարդակի բարձրացում, այս դեպքում խոսում ենք ոչ սեկրետոր(հակամարմին չարտադրող) միելոմայի մասին ։
Բազմակի միելոմայի ժամանակ արյան հետազոտությամբ կարելի է հայտնաբերել կալցիումի մակարդակի բարձրացում(օստեոկլաստները քայքայում են ոսկորը և կալցիումը լվացվում է ոսկորներից ու անցնում արյան հուն), կրեատինինի բարձրացում, որը՝ պարապրոտեինների կուտակումներով երիամի վնասման արդյունք է, իսկ այդ կուտակումներում կարող են լինել նորմալ իմունոգլոբուլիններ, Թամ-Հորսֆալի սպիտակուցներ և ալբումին ։
Այլ լաբորատոր հետազոտություններից օգտակար են IgA, IgG, IgM իմունոգլոբուլինների և բետա-2 միկրոգլոբուլինի քանակական որոշումը, վերջինս ունի կանխորոշիչ արժեք։ Ծայրամասային արյան քսուկում տեսնում ենք փողագլանակների(rouleaux) պատկեր, բայց այն սպեցիֆիկ չէ։
Թեթև շղթաների հայտնաբերման վերջին իմուն մեթոդների ներդրումը թույլ է տալիս ավելի արդյունավետ կազմակերպել և՛ հիվանդության ընթացքի, և՛ բուժման արդյունավետության մոնիտորինգը, հատկապես եթե պարապրոտեինի քանակական որոշումը էլեկտրաֆորեզով ոչ ճշգրիտ է(օրինակ երբ թեթև շղթային միելոմա է, կամ պարապրոտեինի մակարդակը շատ ցածր է)։ հետազոտությունները նաև պարզել են, որ թեթեև շղթաների րոշումը ունի կարևոր նշանակություն ոչ բազմակի միելոմայի մոնիտորինգի, այլև նվազագույն արտահայտման մոնոկլոնալ գամոպաթիայի միելոմա դառնալու ռիսկի գնահատման հարցում ։
Շիճուկում թեթև շղթաների հայտնաբերման այս մեթոդը ընդունվել է Միելոմայի միջազգային աշխատանքային խմբի կողմից, որպես սկրինինգային, ախտորոշիչ, կանխատեսիչ, ինչպես նաև պլազմատիկ բջջային դիսկրազիաների մոնիտորինգի ընտրության միջոց ։
Հյուսվածաբանական քննություն
Ոսկրածուծի բիոպսիայի նպատակը պլազմատիկ բջիջներով ոսկրածուծի ինֆիլտրացիայի աստիճանի որոշումն է, վերջինս միելոմայի ախտորոշիչ չափորոշիչներից մեկն է։ Իմունհիստոքիմիան(բջիջների հատուկ մասերի ներկումը օգտագործելով մակերեսային անտիգենների նկատմամբ հակամարմիններ) կարող է հայտնաբերել բջիջներ, որոնք արտադրում են իմունոգլոբուլին և հետևաբար էքսպրեսում իրենց մակերեսին։ ՄԻելոմային բջիջները հիմնականում CD56, CD38, CD138, CD319 և CD19 դրական են, CD20 և CD45 բացասական ։ Հոսքային ցիտոմետրիայի կիրառման հիմնական նպատակը կլոնալ պլազմատիկ բջիջների հայնաբերումն է, որոնք միայն էքսպրեսում են κ- կամ λ շղթաներ։ Ցիտոգոնետիկ հետազոտությունները՝ FISH-ը և վիրտուալ կարիոտիպավորումը իրենց ուրույն տեղն ունեն հատկապես միելոմայի ընթացքի կանխատեսման համար։
Պատմականորեն, ախտորոշման նպատակներով միելոմային բջիջների առանձնացման համար կիրառվում էր CD138, բայց անտիգենը ex vivo(օրգանիզմից դուրս) արագ անհետանում է։ Վերջերս հայտնաբերված CD319 (SLAMF7) մակերեսային անտիգենը ավելի կայուն է և կարող է կիրառվել չարորակ բջիջների առաջացման համար, անգամ եթե սառը պայմաններում պահվող հետազոտման նյութը անմիջապես չի հետազոտվում ։
Կանխատեսումը կախված է զանազան ռիսկի գործոններից։ The Mayo Clinic-ը միելոմայով պացիենտների ռիսկի գնահատման համար առաջարկել է մի մոդել՝ Mayo Stratification for Myeloma and Risk-adapted Therapy (mSMART), համաձայն որի պացիենտներին կարելի է առանձնացնել երկու ռիսկի խմբում՝ բարձր և ստանդարտ։ Բարձր ռիսկի խմբում ընդգրկված են այն անձինք, որոնց մոտ սովորական ցիտոգենետիկ հետազոտությամբ հայտնաբերվել է plasma cell labeling index -ի բարձր ցուցանիշ՝ 3% և ավելի, 13-րդ քրոմոսոմի դելեցիա կամ հիպոդիպլոիդիա( t(4;14), t(14;16), t(14;20)) :
Ճառագայթային ախտորոշում
Բազմակի միելոմայի կասկածի դեպքում ախտորոշման առաջին փուլը ոսկրային համակարգի գնահատումն է, որը պահանջում է գանգի, ողնաշարի և մոտակա(պրոքսիմալ) երկար ոսկորների ռենտգեն նկարահանում։ Միելոմայի ճառագայթային ախտորոշմամբ (ռենտգեն շրջադիտարկում, համակարգչային շերտագրություն) հայտնաբերում ենք լիտիկ քայքայման օջախներ (ռեզորբցիայի արդյունքում նորմալ ոսկորների անհետացման տեղամասեր) և գանգի ռենտգեն նկարը ունի շվեցարական պանիրի (աղի/պղպեղի տարայի ծակեր- pepper pot skull)։ Քայքայուկները կարող են նաև սկլերոզվել և տեսանելի լինել, որպես հիպերդենս հատվածներ, իսկ ըդհանուր առմամբ, միելոմայի խտություն (radiodensity տատանվում է -30 ից 120 Հաուսֆիլդի միավորի սահմաններում ։ Մագնիսառեզոնանսային ճառագայթումը լիտիկ օջախների հայտնաբերման համար ավելի զգայուն մեթոդ է, հատկապես եթե կասկածվում է ողնաճարի ախտահարում։ Համակարգչային շերտագրությամբ կարելի է որոշել փափուկ հյուսվածքային պլազմացիտոմայի չափերը։ Ոսկրերի սկանավորումը կորցրել է իր ախտորոշիչ արժեքը և մնացել է պատմական անցյալում։
Ախտորոշման չափորոշիչներ
Նշում։ Միայն ռեկուրենտ ինֆեկցիաների առկայությունը առանց այլ CRAB նշանների, միելոմայի ախտորոշումը հաստատելու համար բավարար չէ։ Պացիենտները, որոնք ունեն թույլ արտահայտության CRAB ախտանիշներ, բայց հստակ ախտորոշված ամիլոիդոզ, պետք է դիտարկվեն ավելի շատ որպես ամիլոիդոզ, քան թե միելոմային հիվնդություն։CRAB-անման ախտանիշներ կարող են դիտվել նաև այլ հիվանդությունների ժամանակ, որոնք գրեթե բոլորը կապված են պլազմատիկ բջիջների ախտահարման հետ։ Ախտորոշումը ճշգրտելու համար շատ կարևոր է սակավարյունության, երիկամային անբավարարության այլ պատճառները բացառել։
Ախտորոշիչ չափանիշները 2014թվականին IMWG-ի կողմից վերանայվել են և ընդգրվել են նաև հիվանդությանը բնութագրական բիոմարկերները ։ Այդ բիոմարկերներից են կլոնալ պլազմատիկ բջիջներ >60%․ ախտաբանությունում ներգրավված շիճուկում հայտնաբերվող ազատ իմունոգլոբուլինային թեթև շղղթաներ/չներգրավված թեթև շղթաներ հարաբերությունը ≥ 100 (ներգրավված ազատ իմունոգլոբուլինային թեթև շղթաների կոնցենտրացիան պետք է լինի≥ 100 մգ/լ) և ավելի քան 1 քայքայման օջախ≥ 5 մմ ՄՌՏ-ով  ։ Այս բիոմարկերները և CRAB-ը միասին համարվում են Միելոմա Բնութագրող Գործոններ (Myeloma Defining Event): Պացիենտը պետք է ունենա պլազմատիկ բջիջների >10 % ցուցանիշ և Միելոմա Բնութագրող գորշոններ, որպեսզի ախտորոշվի բազմակի միելոմա ։ Ախտորոշման չափորոշիչների մեջ բիոմարկերների ավելացումը հնարավորություն տվեց վաղ հայտնաբերել նաև smouldering multiple myeloma ունեցող պացիենտներին, ովքեր ունեն բազմակի միելոմա զարգացնելու բարձր ռիսկ, բայց վաղ հայտնաբերման դեպքում կանխատեսումը ավելի բարենպաստ է ։
Այլ ախտաբանություն ասելով հասկանում ենք պլազմոցիտոմա(պլազմատիկ բջիջներից ծագած եզակի ուռուցք, ենթակա է ճառագայթային բուժման), պլազմատիկ բջիջների ախտաբանություն(երբ ախտանիշները պայանավորված են միայն հակամարմիններով, օր․՝ ամիլոիդոզ), ծայրամասային նեյրոպաթիա, օրգանոմեգալիա, էնդոկրինոպաթիա, մոնոկլոնալ պլազմատիկ բջիջների ախտաբանություն և մաշկի փոփոխություններ։
Դասակարգում ըստ փուլի
Բազմակի միելոմայի ախտորոծման The International Staging System (ISS) -ը տպագրվել է 2005թվականին Միելոմայի միջազգային աշխատանքային խմբի կողմից(International Myeloma Working Group) :
Պետք է հաշվի առնել, որ ըստ ISS-ի դասակարգումը ըստ փուլերի կիրառելի է, միայն եթե պացիենտը ախտորոշման չափորոշիչներով համապատասխանում է միելոմային։ Պացիենտները, որոնք ունեն Patients with MGUS կամ անախտանիշ միելոմա, բայց ունեն երիկամի ախտահարում, ցանկացած այլ պատճառից(օր․՝ դիաբետիկ նեֆրոպաթիա, գերճնշմամաբ պայմանավորված և այլ) կարող են ունենալ β2միկրոգլոբուլինի բարձրացած ցուցանիշ, որը հիմք չի տալիս միելոման դասել 3-րդ փուլին։ Այս դասակարգումը միելոմայի դեպքում ավելի շատ պրոգնոստիկ նշանակություն ունի, այդ պատճառով լայնորեն չի կիրառվում, կամ կիրառվում է Դուրի-Սալմոնի փուլավորման համակարգի հետ միասին(տես ստորև)։
Դուրի-Սալմոնի փուլավորման(staging) համակարգը, առաջին անգամ տպագրված լինելով 1975թվականին կիրառվում է մինչ օրս ։ Այս դասակարգման թերությունն էլ այն է, որ ոսկորի ախտահարման աստճանը գնահատելը բավական սուբյեկտիվ է ստացվում։
ըստ Դյուրի-Սալմոնի դասակարգման I, II և III ստադիաները կարելի է բաժանել A և B խմբերի, ելնելով շիճուկում կրեատինինի մակարդակից
Կանխարգելում
Բազմակի միելոմայի ռիսկը նվազեցնել կարելի է ազատվելով ավելցուկային քաշից ։
Բուժում
Բուժման հիմնական նպատակը շիճուկի հակամարմինների քանակի և դրանցով պայմաննավորված նշանների և ախտանիշների նվազեցնում է։ Եթե հիվանդությունը լրիվ անախտաիշ է(կա ոսկրաշուշի բջիջների աբնորմալ պոպուլյացիա և պարապրոտեինների բարձր տիտր, բայց չկա օրգանների վնասում) կամ նվազագույն արտահայտվածության միելոմայի տիպով է, բուժումը դեռ պարզ չէ ինչպես պետք է կազմակերպել և կլինիկական փորձարկումների փուլում է ։
Պլազմատիկ բջիջների պրոլիֆերացիան և հետևաբար ոսկրերի կոտրվածքները կանխելու նպատակով կիրառում են բիսֆոսֆոնատներ(օր․՝ պամիդրոնատ, զոլենդրոնաթթու)։ Բացի հիմնական էֆեկտից, բիսֆոսֆոնատները համարվում է, որ ունն ուղղակի հակաուռուցքային ազդեցություն, անգամ եթե պացիենտը չունի որևէ հայտնի հենաշարժիչ համակարգի հիվանդություն։ Անեմիայի առկայությամբ դեպքում ըստ ցուցման կարող են կիրառվել նաև էրիթրոպոետին և էրիթրոցիտար զանգվածի փոխներարկում։
Առաջնային բուժում
Բազմակի միելոմայի առաջնային բուժման սխեմայի ընտրությունը կախված է հիվանդի տարիքից և ուղեկցող հիվանդություններից։
Մինչև 65 տարեկան անձանց համար բուժման նախընտրելի տարբերակը բարձր դեղաչափի քիմիոթերապիան է, հիմնականում բորտեզոմիբի հիմքով ստեղծված ռեժիմներով զուգակցված լենալիդոմիդ-դեքսամետազոնի հետ ։ Հաջորդիվ իրականացվում է հեմատոպոետիկ ցողունային բջիջների աուտոտրանսպլանտացիա (ASCT) ՝ պացիենտի սեփական բջիջների փոխպատվաստումը բուժական(կուրատիվ) միջոց չէ, բայց մեծացնում է ընդհանուր ապրելիությունը և լրիվ ռեմիսիայի տևողությունը։ Ալոգեն ցողունային բջիջների փոխպատվաստումը՝ երբ փոխպատվաստում են առողջ անհատի ցողունային բջիջները պացիենտին, կարող է լինել կուրատիվ, սակայն կիրառվում է շատ հազվադեպ ։ Դեռ ավելի 5–10% բուժում-ասոցացված մահացությունը կապվում է ալոգեն ցողունային բջիջների փոխպատվաստման հետո։
65տարեկանից մեծ անձինք և զգալի ուղեկցող հիվանդություններ ունեցող մարդիկ ցողունային բջիջների փոխպատվաստումը շատ վատ են տանում։ Այս պացիենտների համար բուժման ստանդարտը մելֆալան+պրեդնիզոն սխեման է։ Վերջին հետազոտությունները հուսադրող տվյալներ են ստացել բորթեզոմիբով սխեմաների կիրառման արդյունավետության մասին ։ Բորթեզոմիբ, մելֆալան և պրեդնիզոն սխեմայի կիրառման դեպքում 83% պացիենտների սպասվելիք ընդհանուր ապրելիությունը(OS) 30ամիս է։ Լենալիդոմիդ գումարած ցածր դեղաչափի դեքսամետազոն-ի դեպքում 2ամյա ընդհանուր ապրելիությունը 82% Է, իսկ մելֆալան, պրեդնիզոն և լենալիդոմիդ կոմբինացված թերապիայի դեպքում 2ամյա ապրելիությունը 90% է։ 2008թվականից ի վեր այս սխեմաները համեմատող հետազոտություններ չեն իրականացվել ։
Բազմակի միելոմայի ժամանակ դիտվող գերմածուցիկության համախտանիշի բուժումն անհրաժեշտ է կազմակերպել խուսափելու համար նյարդաբանաան ախտանիշներից և երիկամային անբավարարությունից ։
Հսկող թերապիա (Maintenance therapy)
Սկզբնական(ինցիալ) բուժումից հետո պացիենտների մեծ մասը, այդ թվում նրանք, որոնք ստացել են ցողունային բջիջների աուտոտրանսպլանտացիա ունենում են ռելափս։ Maintenance therapy-ի հիմնական նպատակը ցածր տոքսիկության դեղորայքի երկարատև կիրառմամբ ռելափսը կանխարգելելն է։ 2017թվականին կատարված մետա անալիզի արդյունքները խոսում էին այն մասին, որ ցողունային բջիջների աուտոտրանսպլանտացիայից հետո լենալիդոմիդ որպես maintenance therapy ստացած պացիենտների մոտ բարելավվել է առանց հարաճում ապրելիությունը (progression free survival) և ընդհանուր ապրելիությունը (overall survival) ստանդարտ ռիսկի պացիենտների մոտ ։ 2012թվականին իրականաված կլինիկական հետազոտություններից մեկում ասվում է, որ միջին և բարձր ռիսկի պացիենտների ապրելիությունը բարելավվում է maintenance therapy-իի բորթեզոմիբով սխեմաներից ։
Ռելափս
Դեպքերի մեծ մասում մենք բուժումից հետո տեսնում ենք բազմակի միելոմայի ռելափս, վերջինիս ամենահավանական պատճառը ուռուցքի հետերոգենությունն է։ Կախված պացիենտի վիճակից և ռեմիսիայի տևողությունից ռելափսի բուժումը կարող է կրկնել առաջնային բուժումը կամ կարող է փոփոխվեն կիրառվող դեղամիջոցները(օր․՝ մելֆալան, ցիկլոֆոսֆամիդ, թալիդոմիդ կամ դեքսամետազոն ՝ ինքնուրույն կամ կոմբինացված թերապիայի տեսքով) կամ իրականացնել երկրորդ աուտոլոգ ցողունային բջիջների տրանսպլանտացիան։
Բուժման ավելի ուշ փուլերում բազմակի միելոման ձեռք է բերում կայունություն նախկինում արդյունավետ բուժման նկատմամբ։ Այս դեպքում խոսքը գնում է ռելափս/ռեֆրակտեր բազմակի միելոմայի մասին(RRMM), որի բուժումը հիմնականում ներառում է դեքսամետազոն, պրոտեոսոմների ինհիբիտորներ (բորտեզոմիբ և կարֆիլզոմիբ), իմունոմոդուլյատոր պրեպարատներ(թալիդոմիդ, լենալիդոմիդ և պոմալիդոմիդ) և որոշ մոնոկլոնալ հակամարմիններ(հակա CD38 կամ հակաCD319)։ Ապրելիությունը վերջին տարիներին որոշ չափով բարձրացել է, իսկ բուժման նոր միջոցները շարունակաբար մշակվում և կատարելագործվում ու նոր դեղորայքներ են գտնվում մշակման փուլում։
Բազմակի միելոմայով հիվանդների մոտ կարող է դիտվել երիկամային ինչպես քրոնիկ(անդարձելի), այնպես էլ սուր(դարձելի) անբավարարություն։ Սուր երիկամային անբավարարությունը կարելի է կարգավորել կալցիումի և պարապրոտեինի մակարդակը կարգավորելով։ Քրոնիկ երիկամային անբավարության բուժումը կախված է երիկամային անբավարարության տեսակից և կարող է ներառել հեմոդիալիզ։
Բարդացած ընթացքով հիվանդության բուժման համար առաջարկված և հաստատված դեղորայքներից են՝
Ամոքիչ բուժում
Բազմակի Միելոմայի բուժման ազգային ուղեցույցները խորհուրդ են տալիս անհապաղ ամոքիչ(պալիատիվ) բուժում սկսել այն անձանց ովքեր ունեն բարձր ստադիայի (advanced) բազմակի միելոմա, կամ նրանց ում ախտանշանները զգալի արտահայտված են արդեն ախտորոշման պահին ։
Կանխատեսում
Բարձր դեղաչափով բուժման և հաջորդիվ ցողունային բջիջների տրանսպլանտացիայի իրականցման դեպքում ապրելիության միջին ցուցանիշը կազմում է 4,5տարի, մինրդեռ ստանդարտ սխեմայով բուժման դեպում այդ ցուցանիշը 3,5 տարի է (2003 թվականի տվյալներ) ։ Ընդհանուր առմամբ 5 տարվա ապրելիությունը միջինում կազմում է 35% ։
Միջազգային Փուլավորման համակարգի օգնությամբ կարելի է կանխատեսել ապրելիությունը, որը 2005թվականի հաշվարկով կազմում է միջինում 62ամիս 1 փուլի հիվանդության համար, 45ամիս՝ 2-րդ փուլի և 29 ամիս երրորդ փուլի հիվանդության համար
Բամզակի միելոմայի դեպքում կանխատեսումը ր ելքը հիվանդության, ինչպես և այլ հիվանդությունների դեպքում մեծապես կախված են տվյալն անհտաի օրգանիզմից։ Հիվանդության սկիզբը հիմնականում համարվում է 70տարեկանը։ Մեծահասակները մեծ մասամբ ունենում նաև այլ ուղեկցող հիվանդություններ, որոնք մեծապես ազդում են ապրելիության վրա, այդ պատճառով ավելի երիտասարդների ապրելիության ցուցանիշները համեմատաբար բարձր են լինում։
Գենետիկական թեստավորում
Բազմակի միելոմայի ախտորոշման համար կարևոր է նաև գենետիկական թեստավորումը։ ԴՆԹ-ն ուսումնասիրելով, ուռուցքաբանները կարող են գնահատել հիվանդության ընթացքի, բուժման նկատմամբ կայունության կամ հետագայում ռեցիդիվ տալու ռիսկերը։
Միելոմային բջիջների բջջաբանական(ցիտոգենետիկ) հետազոտությունը ունի կանխատեսիչ արժեք։ 13-րդ քրոմոսոմի դելեցիան, ոչ հիպերդիպլոիդ և համաչափ տրանսլոկացիան (4;14) և (14;14) համարվում են ավելի անբարենպաստ, իսկ 11q13 և 6p21 տրանսլոկացիաները՝ ավելի բարենպաստ կանխատեսման ցուցանիշներ։
Կանխատեսիչ ցուցանիշները հիմնականում ռետրոսպեկտիվ անալիզների տվյալներից ելնելով են որոշվել և համարվում է, որ ժամանակի ընթացքում նորագույն բուժման մեթոդների ներդրմամբ դրանք ավելի լայն կիրառություն կունենան, հատկապես այն անձանց համար, որոնք ունեն հիվանդության ցզարգացման փոքր ռիսկ։
Ագխովար
Ագխովար, լեռ Թուրքիայի արևելքում, Կորդվաց լեռնաշղթայում Ագխովարի ստորոտում գտնվող մի հսկա քարայրից է սկիզբ առնում Արևելյան Տիգրիսի վտակներից մեկը ։
Բազմակի միելոմա
Գենետիկական թեստավորում
FISH մեթոդով չհայտնաբերված որոշ ալտերացիաներ, որոնք կարող են ունենալ պրոգնոստիկ նշանակաություն, հնարավոր է հայտնաբերել SNP array կարիոտիպավորմամբ ։ Բազմակի միելոմայի ժամանակ պրոլիֆերատիվ կլոնների քիչ լինելու պատճառով սովորական ցիտոգենետիկ հետազոտությունները քիչ ինֆորմատիվ են, արդյունավետություն նկատվում է մոտ 30% դեպքերում։
SNP Array-based կարիոտիպավորումը չի կարող բացահայտել բալանսավորված տրանսլոկացիաները, ինչպիսիք են t(4;14) որը հանդիպում է գրեթե 15% դեպքերում, դրա համար ավելի ճշգրիտ պատասխան ունենալու համար այն պետք է լրացնել FISH մեթոդով։
Ագխովար
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կորդվաց լեռնաշղթա Կատեգորիա:Հաքյարիի մարզի լեռներ
Բազմակի միելոմա
Համաճարակաբանություն
Համաշխարհային տվյալներով, աշխարհում բազմակի միելոմայով տառապում է 408000 մարդ, ըստ 2015թվականի 101000 մահ է գրանցվել ։ 1990 թվականի համեմատ 49000-ով ավելացել է ։
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
2016 թվականի տվյալներով ԱՄՆ-ում արձանագրված է բազմակի միելոմայի մոտ 30330 և 12650մահվան դեպքեր ։ Այս տվյալները 2011թվականին հավաքագրված բազայից են, ըստ որի տարածվածությունը կազմում էր 86367, մեկ տարվա կտրվծաքծով 100 հազար բնակչից 6,1 հիվանդացության և 3,4 մահվան դեպքեր։
Բազմակի միելոման ոչ-հոջկինյան լիմֆոմայից հետո երկրորդ ամենատարածված արյան քաղցկեղի տեսակն է(10%) ։ Քաղցկեղի նոր դեպքերի 1.8% -ը և քաղցկեղից մահվան դեպքերի 2.1%-ը բաժին են ընկնում բազմակի միելոմային ։
Բազմակի միելոման ավելի հաճախ հանդիպում է տղամարդկանց, քան կանանց մոտ։ ԱՄՆ-ում ամենաբարձր հաճախականությունը դիտվում է աֆրոամերիկացիների և խաղաղօվկիանոսյան կղզիների բնիկների մոտ իսկ ամենացածրը՝ Ասիացիների։ ԱՄՆ-ի սպիտակամորթների մոտ հանդիպման հաճախականությունը 4,1 դեպք 100000-ից է, իսկ աֆրոամերիկացիների մոտ՝ 9,5դեպք 100000-ից։ Աֆրոամերիկացիների շրջանում բազմակի միելոման քաղցկեղից մահվան ամենահաճախ հանդիպող պաթոլոգիաների տասնյակում է։
Միացյալ Թագավորություն
Մեծ բրիտանիայում բազմակի միելոման քաղցկեղների մեջ տարածվածությամբ 17-րդն է(2011 թվականին շուրջ 4800 նոր հիվանդ է ախտորոշվել), իսկ քաղցկեղից մահվան դեպքերի մեջ՝ 16-րդը (2700 մահ 2012 թվականի տվյալներով) ։
Պատմություն
Հիվանդության այլընտրանքային անունն է Կեհլերի հիվանդություն, ի պատիվ Օտտո Կեհլերի։
Այլ կենդանիներ
Բազմակի միելոմայով կարող են տառապել նաև բազմաթիվ այլ կենդանիներ։ Նկարագրվել են դեպքեր շների, կատուների և ձիերի մոտ ։
Շների մոտ բազմակի միելոման ախտահարում է արյունաստեղծ օրգանների շուրջ 8%։ Հիմնականում դիտվում է ծեր շների մոտ իսկ արուների ու էգերի միջև տարբերություն չի հայտնաբերվել ։ Ախտորոշումը հիմնականում լինում է ուշացած, քանի որ սկզբնական դրսևորումները շատվ լայն շրջանակներում են տատանվում և ոչ սպեցիֆիկ են։ Ախտոոշման համար ուսումնասիրում են ոսկրածուծւ բիոպտատը, կատարում են ռենտգեն հետազոտությոն և պլազմայի սպիտակուցների որոշում։ Շների մոտ մոնոկլոնալ գամագլոբուլինների բարձրացում ևս գրանցվում է, բայց այս դեպքում IgA և IgG հավասար հարաբերությամբ են։ Հազվադեպ նկատվում է IgM-ի մակարդակի բարձրացում, որը անվանում են Վալդենսթորմի մակրոգլոբուլինեմիա ։ Կանխատեսումը դեղորայոային բուժման արդյունավետության բավականին լավն է և խոստումնալից շների մոտ։ Այս հիվանդություն ունեցող և կոմբինացված քիմիոփերապիա ստացող շների 43%-ի մոտ դիտվել է կայուն ռեմիսիա(ախտադադար)։ Երկարաժամկետ ապրելիությունը բավարար ցուցանիշների է, մեդիանան կազմում է 540օր ։ Սակայն հիվանդությունը աստիճանաբար վերադառնում է և դառնում ռեզիստենտ առկա սովորական բուժման նկատմամբ։ Այնպիսի բարդույթները, ինչպիսիք են երիկամային անբավարարությունը, սեպսիսը և ցավը կենդանու մահվան են հանգեցնում(հիմնականում կատարում են էֆթանազիա)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արյան հիվանդություններ
Շրուսբերի
Պատմություն
Հավանաբար Շրուսբերիից ոչ հեռու գտնվում է Պենգվեռնը Վալիյսկայի թագավորության Պոուիսի հնագույն մայրաքաղաքը(հնարավոր է դա Վիռոնիաի վալիյսկերեն անվանումն է — Հռոմեական քաղաք, որի ավերակները պահպանվել են ռոկսետեռ գյուղում Շռուսբերիից մի քանի մղոն հեռավորության վրա)։ Քաղաքը հայտնի է մոտ IX դարից։ Շրուսբերիի սահմանի մոտիկությունը Ուելսի հետ(14կմ է քաղաքի արևմուտքից) определила его развитие как одного из крупных центров Валлийской марки 1074թ. Քաղաքը տրվել է Ռոժեռու Դե Մոնտգոմերիին, ով կառուցել է քաղաք ամրոցը հետագայում հիմնադրել է աբբայություն։ 1403թ. Պատերազմ տեղի ունեցավ Շրուսբերի-ի և Գենրիխոմ 4-րդ-ի ու Գենրի(խոտսպուրոմ) Պերսիի միջև։ Ուշ միջնադարում Շրուսբերին մեծ համբավ ձեռք բերեց որպես բուրդ առևտրի կենտրոն սակայն հետո համեմատաբար անկում ապրեց։ Շրուսբերիում համեմատաբար լավ է պահպանված մայրաքաղաքի պատմական կենտրոնը, քանի որ այն չի տուժել 2-րդ համաշխարհային պատերազմի от налётов люфтваффе և այն վերակազմավորում չի պահանջում։ Շրուսբերիում ծնվել է Չարլզ Դարվինը:Մի ժամանակ Բրիտանական պառլամենտի պատգամավոր է եղել Բենժամին Դիզրաելին։
Գրականություն
Կատեգորիա:1189 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Սոոալուստե
Սոոալուստե (Sooaluste), գյուղ Էստոնիայի Ռապլամաա նահանգի Կեհտնա շրջանում։