cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ասսամցիներ
Բնակչության կազմ
Նահանգում ապրում են 115 տարբեր ավելի քան 45 լեզուներով խոսող էթնիկ խմբեր։ Ամենատարածվածը ասսամերենն է (57,81 %) և բենգալերենը (21,67 %), նաև բոդո տիբեթո-բիրմայական լեզուն (5,28 %), հինդի (4,62 %), ավելի փոքր էթնիկ խմբեր են կազմում ավստրո-ասիական լեզվաընտանիքները։ Հարավ-արևելյան մասում բենգալերենից բացի խոսում են սիլխեթի բարբառով։
Հավատ
Ասսամական ցեղերի հիմնական կրոնը Հինդուիզմն է։ Որոշ ասսամցիներ Հինդուիզմի հետ համատեղում են անիմիզմը (համոզմունք, որ անկենդան մարմինները հոգի ունեն)։ Մյուսները մսակեր են, որը խստորեն արգելվում է Հինդուիզմում։ Կան մարդիկ, որոնք հրաժարվում են երկրպագել փղերին, ինչը սովորաբար ընդունված է հինդուիստների շրջանում։ Այնուամենայնիվ, բարեկիրթ ասսամցիներից շատերը («կաստաների համակարգում» բարձր դիրք ունեցող) բարեպաշտ են, ուղղափառ հինդուիստներ են։ Նրանք անշեղորեն հետևում են բոլոր ծիսակարգերին, ինչպես, օրինակ, յուրաքանչյուր անգամ սեղան նստելուց առաջ լողանում են և բրինձն ուտում են արույրե ամաններով։ Նրանք նաև իրենց երեխաներին անվանակոչում են Հինդուիզմի աստվածների և հերոսների անուններով։ Ասսամցիների մեծ մասը, առօրյա կյանքի գրեթե բոլոր ոլորտներում ուղղորդվում է Հինդուիզմի կանոններով. ուտելը, կողակից ընտրելը, դաշտերի վար ու ցանքը, նշում են Հինդուիզմի բոլոր տոները։ Նրանք երկրպագում են բազմաթիվ աստվածների, որոնցից մի քանիսը կենդանիներ են։ Նրանք նաև վստահում են Աստղագուշակությանը իրենց ճակատագիրն իմանալու հարցում։ Այնպես, ինչպես հաճախ մեդիտացիան օգտագործում են «իրենց միտքը բացելու» համար ։
Ներկայումս ութ գործակալություն առաքելություն է իրականացնում Հնդկաստանի Ասսամ նահանգում։ Այդ թվում են Հիսուս ֆիլմը, Քրիստոնեական ռադիո հեռարձակումները և Աստվածաշունչը, որն արդեն հասանելի է ասսամերենով։ Սակայն, 1% -ից պակասն է ընդունել Հիսուսին՝ որպես իրենց Փրկիչ։
Կենցաղ
Հիմնական զբաղմունքը գյուղատնտեսությունն է։ Բնակչությունը առավելապես տեղաբաշխված է գետի հովիտներում։ Վայրի փղերն ազատորեն թափառում են տարածքում, իսկ տնայնացված փղերը հաճախ օգտագործում են որպես տրանսպորտային միջոց։
Ասսամցիների գյուղերը սովորաբար շրջապատված են բամբուկի թփերով, բանանի և մանգոյի ծառերով։ Յուրաքանչյուր գյուղացի ունի տնամերձ հողատարածք, որտեղ աճեցնում է բրինձ կան այլ մշակաբույսեր։
Զբաղվածություն
Բնակչության մեծ մասն ապրում է գյուղերում և միայն մի փոքր մասն է ապրում քաղաքներում։ Գյուղացիների կեսից ավելին ֆերմերներ են։ Հնդկաստանում արտադրվող թեյի կեսն աճում է Ասսամում։ Բրինձը թեյից հետո հիմնական մշակաբույսերից է, որից մանվածք են ստանում մանվածաթելային գործարանում, հետագայում գործվածքներ։ Աճեցնում են նաև մանանեխ, կարտոֆիլ և մրգեր։ Քանի որ տարածքը առատ է անձրևներով, ասամցիները տարին շուրջբոլոր կարողանում են բրինձ աճեցնել։
Ասսացիները մշակում են նաև կորեկ, եգիպտացորեն, լոբազգիներ և այլն։ Բնակչության մի մասն աշխատում է նավթահորերում։ Զարգացած են տարբեր արհեստները՝ ջուլհակագործությունը, խեցեգործությունը և այլն։
Ասսամցիների գրականություն
Մինչև գրերի ստեղծումը ասսամցիների գրականությունը զարգացել է ժողովրդական բանահյուսության շնորհիվ (հեքիաթներ, բալլադներ, աշխատանքային, տոնական, օրորոցային երգեր)։ Գրավոր խոսքը սկիզբ է առել 13-րդ դարի վերջից մինչև 14-րդ դարի սկիզբը և ասսամերեն գրականության զարգացման սկզբում յուրացվել է բանահյուսության հարուստ ժառանգությունը։ Սանսկրիտերեն էպոսի թարգմանությանը բնորոշ է կենցաղային բովանդակության և ժողովրդական բանահյուսության տարրեր։ Հյուսիսային Հնդկաստանում 15-16-րդ դարերի բհակտի հակաֆեոդալական կրոնա-ռեֆորմատորական շարժումները արտացոլում են գտել տաղանդավոր բանաստեղծ, ասսամական դրամայի հիմնադիր Սանկարդևի ստեղծագործություններում։ Ասսամցիների գրականության այդ շրջանի Վիշնա աստծուն նվիրված պոեմներին, պիեսներին, հիմներին բնորոշ է աստծո առաջ մարդկանց հավասարության գաղափարը։ 17-18 դարերում ասսամցիների գրականության արձակ և չափածո ստեղծագործություններում նշանակալից տեղ են գրավում պալատական պատմական իրադարձությունները՝ բուրանջի («Ասսամական ժամանակագրություն» 1681 թվական, «Կամարուպայի ժամանակագրություն» 1700 թվական և այլն), նաև կրոնական գործիչների կենսագրությունները՝ չարիտապուրխի, որոնք գրվել են վիշնուիստական տաճարների ժամանակ և գրելալեզուն նպատակամղված բարդացված է։ Ներֆեոդալական անհամաձայնությունները, բիրմացիների ներխուժումները և հարյուրամյա անգլիական գաղութարարությունը (18-րդ դարի կեսերից մինչև 19-րդ դարի կեսերը) խոչընդոտել են ասսամական գրականության զարգացմանը։ 1836 թվականին չնայած դպրոցներում և պետական հիմնարկներում ասսամերենի արգելմանը, ամերիկյան բապտիստական առաքելությունն իր քարոզները վարում էր ասսամերեն։ Այդ ժամանակ ստեղծեց «Լուրնոդոյ» ամսագիրը («Արևածագ»)։ 19-րդ դարի առաջին կեսին ասսամերենով հիմնականում հրատարակվում էին դասագրքեր, կրոնական տեքստեր, արևմտաեվրոպական գրողների թարգմանություններ։ 19-րդ դարի երկրորդ կեսին վերածնվում է լուսավորությունը, ի հայտ են գալիս ազգային մամուլը, ստեղծվում են նոր գրական ժանրեր՝ պատմվածք, պատմական վեպ (Լ. Բեզբարուա, Ռ. Բարդոլոյ), սոցիալական վեպ։ Հիմնավորվում է աշխարհիկ ժանրը, հին էսթետիկական հայացքները կոտրվում են և շեղվում են սանսկրիտային պոետայնության չափանիշներից։ Ասսամերեն գրականությունը յուրացնում է արևմտաեվրոպական էսթետիկ հայացքները, անգլերենից և այլ եվրոպական լեզուներից բազմաթիվ թարգմանություններ են կատարվում։ 1889 թվականին Կալկաթայում ստեղծվում է «Ջոնակի» («Լուսատտիկ») ամսագիրը, որի շուրջ միավորվում են եվրոպական կրթություն ստացած երիտասարդ գրողները։ Բենգալյան գրականությունը նույնպես էական ազդեցություն է ունեցել ասսամցի գրողների ստեղծագործության վրա։ Միաժամանակ մեծանում է ուշադրությունը ազգային բանահյուսության նկատմամբ, ուսումնասիրվում է ասսամցի ժողովրդի գրական ժառանգությունը (Բ, Կակաթի, Բ. Կ. Բարուա)։ 20-րդ դարի 30 թվականներին ասսամական գրականությունում առանձնանում է երկու ուղղություն՝ առաջադիմական, որը մերկացնում էր կապիտալիստական շահագործումը, պահանջում էր բարեփոխումներ, և «արվեստը արվեստի համար» կարգախոսով առաջնորդվող ուղղությունը։ Անգլիական գաղութարարության շրջանի ասսամական գրականությանը հատուկ են հայրենասիրական մոտիվները («Կրակոտ երգեր» Պ. Չաուդխուրի)։
Windows Կինոստուդիա
Windows Կինոստուդիան (անգլերեն` Windows Movie Maker, տարբերակները 2009 և 2011 հայտնի են որպես Windows Կինոստուդիա Live, անգլերեն` Windows Live Movie Maker), ծածկանունը՝ Sundance) տեսանյութերի ստեղծման և խմբագրման ծրագիր, որը Windows-ի հիմնական բաղադրիչները-ի մի մասն է։
Ասսամցիներ
Ասսամցիների գրականություն
Ժամանակակից ասսամական գրականությանը հատուկ է սուր սոցիալական խնդրայնությունը, հասուն հոգեբանությունը, իրականության ռեալիստական արտապատկերումը. Ս. Ա. Մալիկա, Չ.Կ. Գոգոյա, Բ. Կ. Բհաթտաչարյայի (վեպ), Դինանատխա Շարմի (պատմվածք), Պ. Պհուկանա (դրամա) ։
Լաքշմինաթխա Բեզբարուա
Լաքշինաթխա Բեզբարուան ասսամական արձակ ներմուծեց թարմություն։ Նա ճանաչված է իր էքսցենտրիկ բառերի նորամուծությամբ, որոնք նա ստեղծում էր, ոչ միայն ըստ անհրաժեշտության, այլ պարզապես անսովորության համար։ Բեզբարուայի էսսեների հրաշալի շարքը՝ «Կրիպաբար Բարբաուար կակատար տապոլա», «Կրիպաբար Բարբաուար օբհոթանի» «Բարբաուար բխաբար գուրբուրանի», լայն ճանաչում են վայելում։ Օրհասական թեմաներին անդրադառնալով, հեղինակը ծաղրում է փոքր մարդկանց, նրանց անմիտ սովորույթները։ Այս սրամիտ էսսեները գրավում են իրենց արտառոց դիտողականությամբ և ժամանակակից կյանքի բոլոր խնդիրների լուսաբանման ձգտմամաբ։
Windows Կինոստուդիա
Windows Movie Maker-ի վաղ տարբերակները տարածվեցին որպես Windows Me, Windows XP և Windows Vista, իսկ Windows 7 Movie Maker-ի թողարկումը հեռացվեց Windows օպերացիոն համակարգից։ Windows Movie Maker-ի թարմացված տարբերակները համատեղելի չեն Windows Vista-ից առաջ եղած Windows տարբերակների հետ։
Ասսամցիներ
Լաքշմինաթխա Բեզբարուա
Բեզբարուայի տաղանդի մեծությունը կայանում է ազգային ինքնագիտակցությունը արթնացնելու կարողության մեջ, հասարակ ժողովրդի նկատմամբ նրա մեծ համակրանքի մեջ։ Հասարակ ժողովրդի կյանքի նկատմամբ սևեռուն ուշադրությունը նշանակալից ազդեցություն են ունեցել գրողի լեզվի և հումորի վրա։ Բեզբարուային ընդունակ են հասկանալ հասարակ մարդիկ, որովհետև նա ժողովրդական գրող է, նրա լեզուն ժողովրդի առօրեական խոսքն է, նրա հումորը՝ ժողովրդի հումորն է։ Նա ժողովրդին մոտ է և՛ բարոյախոսությամբ, և՛ սովորույթներով ։
Ռաջանիկանտ Բարդոլոյ
Ռաջանիկանտ Բարդոլոյը վիպասան է։ Նա նորարարության ոգով ներշնչված գրող է՝ հիմք ընդունելով ասսամցիների պատմագրությունը։ Գրել է նաև սիրավեպեր։ Հետաքրքրությունը հետամնաց ցեղերի կյանքի ու կենցաղի նկատմամբ և բնության անհատականացումը բացառիկ երևույթ էր նոր հնդկական գրականության մեջ։ «Մանոտա-մի» և «Ռադհայ Լիգիրի» վեպերը սիրային պատմություններ են Ասսամի վրա բիրմայական ներխուժումների ժամանակներում։ «Դանդվա դրոհա» 18-րդ դ.-ի քաղաքական կյանքին է նվիրված։ Գրքի նախաբանում հեղինակը խոստովանում է, որ Վալտեր Սքոթի ստեղծագործություններին ծանոթանալուց հետո հարազատ երկրի բնության գեղեցկությունը, ասսամական պատմությանը անդրադառնալու ցանկություն է առաջացել։ Անցյալ դարերի մարդկանց հերոսություններով ոգևորված և Վիշնուի գաղափարներով տոգորված Բարդոլոյի ստեղծագործությունները կրոնական աշխատության տպավորություն են թողնում, սակայն հեղինակն իր գլխավոր խնդիրը համարում է վիպասանությունը։ Բարդոլոյի վեպերը ընթերցողի լայն ուշադրությանն են արժանացել ։
Windows Կինոստուդիա
Պատմություն
Windows Movie Maker-ն առաջին անգամ ներկայացվել է Windows ME-ում, տեսանյութերը մեկի մեջ բաժանելու և տեղադրելու հիմնական գործառույթներով։
Ասսամցիներ
Սանկարադև
Սանկարադևն ուսումնասիրել է վիշնույի պուրանները։ Թարգմանել է «Բհագավաթա-պուրաններ»-ի մեծ մասը, ընդ որում դրանց տվել է թեթև և բանավոր արտասանության համար ավելի հարմար ձև։ Արդյունքում ստեղծել է «Կիրտանա» պոեմների առանձին ժողովածուն, որը ներկայացնում է 26 պոեմների ընտրանի։ Պոեմներից յուրաքանչյուրը սանսկրիտի օրիակով է կառուցված և նպատակամղված է վիշնուական ուսմունքի այս կամ այն տեսողական գաղափարը լուսաբանելուն։ Նույնիսկ «Կիրտանտա» անունը խոսում է այն մասին, որ պոեմները սովորաբար կարդացվել են կրոնական արարողությունների ժամանակ։ Պոետի գլուխգործոցներն են «Ռուկմինի խարան» և «Խարիշչանդրա ուպակխյանա»։ Առաջինն առանձնանում է բարձր բանաստեղծական ճաշակով, երաժշտական լեզվով և իր ժամանակի ասսամցիների կյանքի ընդարձակ արտացոլմամբ, երկրորդը՝ մարդու բնավորության բարդության հաջող մեկնաբանությամբ։ Ասում են, թե Սանկարդևի հետևորդները շռայլ ողորմություններ էին հավաքում, երբ նրա «Խարիշչանդրի ասածները» պոեմից հատվածներ էին կարդում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բութանի ազգեր Կատեգորիա:Բանգլադեշի ազգեր Կատեգորիա:Հնդկաստանի ազգեր Կատեգորիա:Հնդիկներ
Windows Կինոստուդիա
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ստանդարտ Windows հավելվածներ Կատեգորիա:Տեսանյութերի խմբագրման ծրագիր
Ջրաօդերևութաբանական վտանգավոր երևույթներ
Ջրաօդերևութաբանական վտանգավոր երևույթներ. արտակարգ մթնոլորտային երևույթներ, որոնք ուժգնությամբ, տևողությամբ, տարածքային ընդգրկումով և այլ ցուցանիշներով բնորոշ են տվյալ աշխարհագրական շրջանին ու զգալի վնաս են պատճառում տնտեսությանը, բնակչությանը, ոչնչացնում նյութական արժեքներ. հաճախ ուղեկցվում են զոհերով։
Ջրաօդերևութաբանական վտանգավոր երևույթների տեսակներ
Ջրաօդերևութաբանական վտանգավոր երևույթներ են ավելի քան 25 մ/վ արագությամբ ուժգին քամին, փոթորիկը, պտտահողմը, ամպրոպը, ուժեղ անձրևը, ջրհեղեղը, առատ ձյունը, 50մ-ից ոչ ավելի տեսանելիությամբ մառախուղը, ձնաբուքը, մերկասառույցը (ավելի քան 20 մմ), տեղացող խոշորահատիկ (ավելի քան 20 մմ) կարկուտը, սելավներն ու ձնահյուսքերը, երաշտը վեգետացիայի շրջանում, ջերմաստիճանի անկումը (0 °C-ից ցածր)՝ ցրտահարությունը, գետում ջրի մակարդակի սրընթաց բարձրացումը՝ հորդացումը։ ՀՀ տարածքում ավելի հաճախ դիտվում և զգալի վնաս են հասցնում ցրտահարությունը, կարկուտը, երաշտը, ուժգին քամին, սելավը և այլն։ 1946 թվականի մայիսի 26-ին Գետառի սելավը մեծ վնաս է պատճառել Երևանին, ջրի ծախսը մեծացել է մոտ 100 անգամ։
Աստվածաշնչյան Համաշխարհային ջրհեղեղ
Ըստ Աստվածաշնչի՝ Համաշխարհային ջրհեղեղով Արարիչը պատժել է մարդկանց՝ իր սահմանած արգելքների խախտման, վատաբարո վարքի և այլ մեղքերի համար։ Փրկվել է միայն Աստծու կամքին հպատակ Նոյը՝ իր կառուցած վիթխարի տապանում տեղավորելով իր ընտանիքը (ութ անձ), մեկական զույգ կենդանիներ, բույսեր ու սերմեր։ 40 օր ու գիշեր տեղացող հորդ անձրևից երկիրն ամբողջովին ծածկվել է ջրով։ 150 օր նավարկելուց հետո ի վերջո Նոյյան տապանը հանգրվանել է Արարատ լեռան գագաթին, որտեղից և սկիզբ է առել նոր՝ ներկայիս քաղաքակրթությունը։
Կատեգորիա:Եղանակ
Բևրեն
Բևրեն (Beuvraignes), համայնք Ֆրանսիայի Պիկարդիա մարզի Սոմ գավառում ։
Բնակչությունը 2010 թվականի դրությամբ կազմում է 826 մարդ, բնակչության խտությունը` 57.16 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 14.45 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 95 կմ հյուսիս, Ամյեն քաղաքից 45 կմ հարավ-արևելք։
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 524 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 382-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 142։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 72,9 %։ 382 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 344 անձ (197 տղամարդ և 147 կին)։ Գործազուրկ են եղել 38 անձ (18 տղամարդ և 20 կին)։ 142 անաշխատունակներից 47 եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 42-ը` թոշակառուներ, իսկ 53-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Ադրբեջանը Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
Ադրբեջանը առաջին անգամ մասնակցել է Եվրատեսիլ երգի մրցույթին 2008 թվականին, երբ Իչթիմայի հեռուստատեսությունը (ԻՀՏ) դարձավ Եվրոպական հեռարձակողների միության (ԵՀՄ) ակտիվ անդամ։ Նախկինում Ադրբեջանը ցուցադրել էր Եվրատեսիլ երգի մրցույթը՝ ձեռք բերելով հեռարձակման իրավունք Եվրոպական հեռարձակողների միությունից։
2011 թվականին Ադրբեջանը հաղթեց մրցույթում, ինչը թույլ տվեց, որպեսզի Ադրբեջանը դառնա հաջորդ տարվա հյուրընկալող երկիրը։
Հղումներ
Կատեգորիա:Երկրներ Եվրատեսիլ երգի մրցույթում Կատեգորիա:Ադրբեջանը Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
Կղուլիշկար
Կղուլիշկար (ყულიშკარი), գյուղ Վրաստանի արևմտյան հատվածում՝ Սամեգրելո և Զեմո-Սվանեթի մխարեի Զուգդիդի շրջանում։
Աշխարհագրություն
Աշխարհագրորեն Կղուլիշկար գյուղը տեղակայված է Կովկասյան տարածաշրջանում՝ արևմտյան Վրաստանում։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 160 մետր բարձրության վրա։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ Ուչաշոնայի բնակչությունը կազմում է 1305 մարդ։ Գյուղի բնակչության ճնշող մեծամասնությունը վրացիներն են։ Բացի զտարյուն վրացիներից՝ այստեղ ապրում են նաև վրացիների տարբեր էթնիկական խմբեր, հիմնականում՝ մեգրելներ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Զուգդիդի մունիցիպալիտետի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Շոմբաշ
Շոմբաշ (Шомбаш), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի շրջանում։ Գետաբերանը տեղակայված է Վաենգա գետի ձախ ափին՝ 133 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը՝ 24 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Դուռնագյոլ (Արդահանի գավառ)
Դուռնագյոլ, ավերակ գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Արդահանի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Խոսքի ազատություն
Խոսքի ազատություն․ իրավունք արտահայտելու սեփական գաղափարն ու կարծիքը՝ առանց կառավարության արձագանքից, գրաքննությունից կամ սանկցիաներից վախենալու ։ Որպես հոմանիշ երբեմն օգտագործվում է նաև «արտահայտման ազատություն» արտահայտությունը, բայց վերջինս ներառում է նաև տեղեկատվություն ու գաղափարներ որոնելը, ստանալը, հրապարակելը։ Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրի 19֊րդ հոդվածով ճանաչվում է խոսքի ազատության իրավունքը։ Խոսքի ազատության իրավունքը ճանաչված է նաև Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագրի 19֊րդ հոդվածում։ Վերջինս ամրագրում է, որ «յուրաքանչյուր ոք ունի  հնարավորություն առանց միջամտության արտահայտելու սեփական կարծիքը» և «յուրաքանչյուր ոք ունի արտահայտման ազատություն․ այս իրավունքը ներառում է տեղեկատվություն փնտրելու, ստանալու և տարածելու իրավունքը՝ ձեռագիր կամ տպագիր ձևով, արվեստի ստեղծագործության ձևով կամ ցանկացած այլ ձևով»։  Նույն հոդվածն ամրագրում է նաև, որ խոսքի ազատությունը ենթադրում է նաև որոշակի հատուկ պարտականություններ ու բարոյական պատասխանատվություն և կարող է որոշ դեպքերում սահմանափակվել, երբ դա անհրաժեշտ է այլոց իրավունքների ու ազատությունների պաշտպանության, պետական անվտանգության կամ հասարակական կարգի պաշտպանության համար  ։
Խոսքի և արտահայտման ազատությունը բացարձակ չէ, սովորաբար սահմանափակումները վերաբերում են զրպարտությանը, պոռնոգրաֆիային, անբարոյականությանը, բռնություն և պատերազմ քարոզող տեքստերին, հեղինակային իրավունքը խախտող տեքստերին, առևտրային գաղտնիքներին, անձնական տվյալներին, հասարակական անվտանգությանը, կեղծ ցուցմունք տալու արգելքին։ Ջոն Ստյուարտ Միլլը մշակել է սրա հիմնական սկզբունքը, որն ամրագրում է, որ հասարակությունը անձանց կամքի վրա կարող է ազդել միայն այլոց պատճառվելիք վնասը կանխելու նպատակով ։ Թվային դարաշրջանի զարգացման հետ մեկտեղ անհրաժեշտություն է առաջանում խոսքի ազատության ավելի լայն սահմանափակումների, որոնցից է Չինաստանի Հասարակական անվտանգության նախարարության կողմից անցկացվող «Ոսկե վահանի» նախագիծը, որը կոչված է օտարերկրյա աղբյուրներից եկող անբարենպաստ տեղեկատվության սահմանափակմանը։ Արտահայտման ազատությունը թույլ է տալիս նաև օտարականներին լուսանկարահանել հանրային վայրերում առանց վերջիններիս իմացության կամ գիտության ։
Ծագում
Խոսքի ազատությունն ունի երկար պատմություն, որը նախորդում է մարդու իրավունքների ժամանակակից պատմությանը ։ Կա կարծիք, որ Աթենքի ժողովրդավարական պետությունում խոսքի ազատությունը ճանաչված և գործող է եղել դեռևս մ․թ․ա․ 6֊րդ դարի վերջին և 5֊րդ դարի սկզբին ։ Հռոմեական Հանրապետության արժեքներն ազդել են խոսքի ու դավանանքի ազատության վրա ։
Խոսքի ազատության վերաբերյալ դրույթների հանդիպում ենք մարդու իրավունքների վաղ հուշարձաններում 1689 թվականին անգլիական Իրավունքների մասին բիլլը սահմանադրորեն հռչակեց խորհրդարանում խոսքի ազատության իրավունքը, որը դեռ գործում է ։ 1789 թվականին Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության ընթացքում ընդունված Մարդու և քաղաքացու իրավունքների հռչակագիրը հատուկ բնորոշում էր խոսքի ազատությունը որպես անօտարելի իրավունք ։ Խոսքի ազատությանն է նվիրված հռչակագրի 11֊րդ հոդվածը, որն ամրագրում է․
1948 թվականին ընդունված Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրի 19֊րդ հոդվածն ամրագրում է․
Այսօր խոսքի ազատությունն արտահայտման ազատության հետ մեկտեղ ճանաչվում է միջազգային ու ներպետական օրենսդրություններում։ Վերջինս ամրագրված է Քաղաքացիական ու քաղաքական իրավունքների մասին դաշնագրի 19֊րդ, Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի 10֊րդ, Մարդու իրավունքների ամերիկյան կոնվենցիայի 13֊րդ և Մարդկանց ու ժողովուրդների իրավունքների աֆրիկյան կանոնադրության 9֊րդ հոդվածներում ։ Մեծ տարածում է գտել Ջոն Միլթոնի այն տեսակետը, ըստ որի՝ խոսքի ազատությունը ներառում է ոչ միայն արտահայտվելու իրավունքը, այլև․
Միջազգային, տարածաշրջանային ու ազգային ստանդարտները ամրագրում են նաև, որ խոսքի ազատությունը ներառում է ցանկացած տեղեկատվություն՝ գրավոր կամ բանավոր, տպագրված, ինտերնետով կամ այլ միջոցով տարածված։ Սա նշանակում է, որ խոսքի ազատությունը ներառում է ոչ միայն բովանդակության, այլև արտահայտման ձևերի ազատությունը ։
Կապն այլ իրավունքների հետ
Խոսքի ազատության իրավունքը կարևոր է նաև լրատվական դաշտի համար ։ Ինչևէ, մամուլի ազատությունը անհրաժեշտորեն չի ենթադրում խոսքի ազատություն։ Յուդիֆ Լիխտենբերգը նկարագրում է այն դեպքերը, երբ մամուլի ազատությունը կարող է հակադրվել մամուլի ազատությանը ։
Ժողովրդավարություն և հասարակական արձագանք
Ժողովրդավարության համար խոսքի ազատությունը հիմնարար է։ Խոսքի ազատության սահմանափակումները նշանակում են, որ հասարակական կարծիքն ու դրա արտահայտման հնարավորությունը որոշ իրավիճակներում ստորադասվում են ։ Ժողովրդավարության ու խոսքի ազատության կապի մասին գրել է Ալեքսանդր Մեյքլջոնը։ Նա նշում է, որ ժողովրդավարության էությունը մարդկանց ինքնակառավարումն է։ Այս համակարգի արդյունավետ աշխատանքի համար անհրաժեշտ է, որ ընտրազանգվածը տեղեկացված լինի։ Իսկ տեղեկացվածության համար անհրաժեշտ է, որ բնակչության համար տեղեկատվության ողջ հոսքը մատչելի լինի։ Մեյքլջոնի կարծիքով, ժողովրդավարության մասին չի կարող խոսք լինել, եթե իշխանության մարմիններն ընտրազանգվածին ապակողմնորոշում են գրաքննադատությամբ ու տեղեկատվության սահմանափակմամբ։ Վերջինիս կարծիքով այդպիսի երևույթները բացառում են ժողովրդավարությունը ։
Համաշխարհային բանկի՝ համաշխարհային կառավարության ցուցանիշների վերաբերյալ նախագծի շրջանակներում արված հետազոտությունը ցույց տվեց, որ խոսքի ազատությունը մեծ ազդեցություն է ունենում երկրի կառավարման վրա։ Խոսքի ազատությունը երկրի կառավարմանը մասնակցելու, մամուլի ազատության, հաղորդակցման ազատության, արտահայտման ազատության հետ մեկտեղ այն 6 հիմնական չափանիշներից է, որոնք հետազոտության ընթացքում նկատվել են 200 երկրների շրջանում ։ Միևնույն ժամանակ շատ կարևոր է, որ կառավարությունները զարգացող երկրներում աջակցեն մամուլի ազատ զարգացմանը ։ Ռիչարդ Մունը գրում է, որ անձը հաղորդակցման ազատությունն իրականացնում է այլոց հետ հաղորդակցվելով և այդ ընթացքում էլ հասնում է գիտելիքի հարստացմանը ։
Խոսքի ազատության միջազգային չափանիշները
Մարդու իրավունքների հազարավոր անմարդկային խախտումները Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին ստիպեցին և պարտավորեցրին տարբեր ազգերի միավորվել և ստեղծել ընդհանուր ստանդարտներ մարդու իրավունքները պաշտպանելու համար։ Առաջին կարևոր քայլը եղավ այն, որ 1948թ․ ՄԱԿ-ը ընդունեց Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիրը։ Այս հռչակագրի 19-րդ հոդվածում խոսվեց մարդու խոսքի ազատության մասին`մասնավորապես նշելով, որ յուրաքանչյուր ոք ունի իրավունք ազատ արտահայտելու իր գաղափարները։ Այս իրավունքը ներառում է նաև առանց որևէ միջամտության կարծիքներ ունենալը և ցանկացած միջոցով տեղեկատվություն և գաղափարներ փնտրելը, ստանալը, տարածելը՝ անկախ սահմաններից ։
Հաջորդ կարևոր իրադարձությունը ՄԱԿ-ի` արդեն 1966թ․ << Քաղաքական և քաղաքացիական իրավունքների մասին >> միջազգային դաշնագիրն էր, որի 19-րդ հոդվածում մարդու խոսքի ազատության իրավունքը չէր համարվում բացարձակ իրավունք, և այս իրավունքից օգտվողները պետք է նաև հետևեին օրենքով սահմանված սահմանափակումների, որոնք էին այլոց իրավունքները և հեղինակությունը հարգելը, ազգային անվտանգության կամ հասարակական կարգի պահպանությունը, հասարակական առողջության կամ բարքերի պաշտպանությունը։ 1950թ․ Հռոմում Եվրոպայի խորհուրդը ընդունեց Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության եվրոպական կոնվենցիան, որի 10-րդ հոդվածը ևս մեկ անգամ կարևորում է մարդու ազատ խոսքի իրավունքը և չի խանգարում պետություններին պահանջել լիցենզավորում հեռարձակման, հեռուստատեսության կամ կինոյի ձեռնարկություններից։ Մարդու իրավունքներին վերաբերող կոնվենցիաներ նաև ստորագրվել են Ամերիկայում ( Մարդու իրավունքների ամերիկյան կոնվենցիա, Հոդված 13 ), Աֆրիկայում ( Մարդու և ժողովուրդների իրավունքների աֆրիկյան խարտիա, Հոդված 9) ։
Խոսքի ազատությունը երկար տարիներ է, ինչ դարձել է ոչ միայն պետության ներսում օրենսդրության կարգավորման առարկա, այլև ամբողջ աշխարհում։ Մարդու ազատ արտահայտվելու իրավունքից են բխում շատ այլ իրավունքներ, այդ իսկ պատճառով դա հիմնարար իրավունքներից մեկն է և այսօր աշխարհումկան երկրներ, որտեղ այս իրավունքը կարևորվում է և պետական մակարդակով պաշտպանվում։ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում խոսքի ազատության իրավունքը ավելի լայնորեն է ընդունվում, քան շատ այլ երկրներում։ Ամերիկացիների մեծ մասը աջակցում է ազատ խոսքի, ազատ մեդիայի և համացանցի գաղափարին։ Չնայած շատ երկրներ ընդունում են խոսքի ազատությունը որպես հիմնական իրավունք և թույլ են տալիս իրենց ժողովրդին ազատորեն բարձրաձայնել իրենց կարծիքներն ու գաղափարները, բայց որոշ երկրներում այդպես չէ։ Աշխարհի ամենաքննարկվող երկրներից մի քանիսը Հյուսիսային Կորեան, Բիրման, Թուրքմենստանը, Հասարակածային Գվինեան, Լիբիան, Էրիտրեան, Կուբան, Ուզբեկստանը, Սիրիան և Բելառուսն են, որտեղ մարդու խոսքի իրավունքը հարցականի տակ է դրված։ Այս երկրների ղեկավարներից շատերը խոսքի ազատությունը տեսնում են որպես սպառնալիք իրենց իշխանության պահպանման դեմ։ Լրատվամիջոցները լռեցվում և խստորեն գրաքննվում են։ Օրենքների սահմանափակումը, վախը և ահաբեկումը օգտագործվում են տեղեկատվության տարածումը կանխելու համար ։
Խոսքի ազատությունը ԶԼՄ-ներում
Մամուլի ազատությունը պաշտպանում է մարդու տեղեկատվություն կամ կարծիքներ ստանալու և հրապարակելու իրավունքը՝ առանց պետական գրաքննության և պատժի վախի։ Գրաքննությունը պետական հսկողության ձև է տեղեկատվության տարածման, հրատարակչակական գործունեության, երաժշտական ու գրական ստեղծագործությունների, ռադիոյի և հեռուստահաղորդումների, որոշ դեպքերում նաև անձնական հաղորդակցության նկատմամբ՝ նպատակ ունենալով կանխել այն գաղափարների տարածումը, որոնք իշխանության համար անցանկալի են ։ Մամուլի ազատությունը տարածվում է տպագիր և հեռարձակվող նյութերի բոլոր տեսակների վրա՝ ներառյալ գրքեր, թերթեր, ամսագրեր, բրոշյուրներ, կինոնկարներ, ռադիո և հեռուստատեսային ծրագրեր։ Լրատվամիջոցներին վստահված է շատ կարևոր դեր`տեղեկացնել հասարակությանը իր համար կարևոր նշանակություն ունեցող հարցերի մասին և ստեղծել հարթակ հասարակական քննարկումների, մտորումների և ուսումնասիրության համար։ Այս դերի պատճառով անկախ և որակական լրատվամիջոցները համարվում են յուրաքանչյուր ժողովրդավարական հասարակության «պահապանը»։ Մամուլի ազատությունը նույնպես անսահմանափակ չէ, այնուամենայնիվ, ցանկացած սահմանափակում պետք է գնահատվի շատ խիստ ։
Այսօրվա աշխարհում մարդկանց մեծ մասը իր կարծիքը արտահայտում է համացանցում, և կարևոր է դառնում ազատ արտահայտման իրավունքի պահպանումը նաև համացանցային տիրույթում։ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն ընդունում է, որ համացանցը զարգացման հսկայական ներուժ ունի։ Այն ապահովում է տեղեկատվության և գիտելիքների, ռեսուրսների աննախադեպ ծավալ, որը բացում է արտահայտման և մասնակցության նոր հնարավորություններ և մարտահրավերներ։ Խոսքի ազատության և մարդու իրավունքների սկզբունքը պետք է տարածվի ոչ միայն ավանդական լրատվամիջոցների, այլև համացանցի և զարգացող լրատվամիջոցների բոլոր տեսակների վրա, որոնք կնպաստեն զարգացմանը, ժողովրդավարությանը և երկխոսությանը։ Կազմակերպությունը ուսումնասիրում է համացանցի փոփոխվող իրավական և կարգավորող շրջանակը և անդամ պետություններին տրամադրում է քաղաքականության վերաբերյալ առաջարկություններ՝ նպատակ ունենալով աջակցել համացանցում խոսքի ազատության և գաղտնիության համար նպաստավոր միջավայրի ստեղծմանը ։ Օրինակ, Նիդերլանդներում խոսքի ազատություն ասելով՝ հասկանում են նաև ազատությունը համացանցային տիրությում այնքան, որքան հեռուստատեսությամբ, ռադիոյով ։
Ըստ Freedom House-ի՝ ներկայումս ազատությունը հետընթաց է գրանցում ամբողջ աշխարհում։ 7 մարդուց միայն 1-ն է ապրում այնպիսի պետությունում, որն ունի ազատ մեդիադաշտ։ Հայաստանի Հանրապետության հարևան երկրներից Ադրբեջանը 2019թ․ Աշխարհում մեդիայի ազատության ինդեքսում 166-րդ հորիզոնականում էր, 2020թ․ ևս երկու հորիզոնական նահանջել է։ Թուրքիան գտնվում է 154-րդ հորիզոնականում, Իրանը 173-րդ հորիզոնականում, իսկ Վրաստանում մեդիան համեմատաբար ավելի ազատ է, այն գտնվում է 60-րդ հորիզոնականում ։
2019թ․ ընթացքում Եվրոպան շարունակում է մնալ լրատվամիջոցների ազատության համար առավել բարենպաստ մայրցամաքը՝ չնայած Եվրամիության և Բալկանների որոշ երկրներում ճնշող քաղաքականությանը։ Դրան հաջորդում են Ամերիկաները՝ Հյուսիսային, Կենտրոնական և Հարավային, նույնիսկ եթե տարածաշրջանային ծանրակշիռ ուժերը՝ Միացյալ Նահանգները և Բրազիլիան, դառնում են ԶԼՄ-ների նկատմամբ թշնամության մոդելներ։ Երրորդ տեղում գտնվող Աֆրիկան նույնպես մեծ հակադարձումներ ունեցավ առաջին հերթին առցանց հարձակումների պատճառով։ 2019թ․ ընթացքում մամուլի ազատության խախտումների ամենամեծ աճը գրանցվեց Ասիայի խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանում (աճել է 1,7%)։ Ավստրալիան նախկինում (իջել է 26-րդ հորիզոնական ) տարածաշրջանային մոդելն էր, բայց այժմ առանձնանում է իր աղբյուրների գաղտնիության և հետաքննող լրագրության սպառնալիքներով։ Եվս երկու երկիր նույնպես զգալի ներդրում ունեցան տարածաշրջանի մամուլի ազատության խախտման գնահատականի բարձրացման գործում։ Առաջինը Սինգապուրն էր (158-րդ), որը հետըթաց գրանցեց մեծ մասամբ Օրվելելի «կեղծ նորությունների մասին» օրենքի պատճառով և միացավ այն երկրներին, որոնք գունավորվում էին մամուլի ազատության քարտեզում։ Մյուսը Հոնկոնգն էր, որը նույնպես մի քանի հորիզոնական ընկավ ժողովրդավարության ցույցերի ժամանակ լրագրողների նկատմամբ վերաբերմունքի պատճառով։ Արևելյան Եվրոպան, Կենտրոնական Ասիան տարածաշրջանային վարկանիշում վերջնամասում են, իսկ Մերձավոր Արևելքն ու Հյուսիսային Աֆրիկան շարունակում են մնալ աշխարհի ամենավտանգավոր տարածաշրջանը լրագրողների համար։ Վերջերս Ալժիրում RSF-ի թղթակիցի կալանավորումը ցույց տվեց, որ որոշ երկրների իշխանությունները օգտվել են Covid-19- ի համաճարակից անկախ լրագրողների հետ հաշվեհարդար տեսնելու համար ։
Խոսքի ազատությունը համալսարանական հարթակում
Համալսարանական հարթակները եղել են խոսքի ազատության ծագման վայր։ Բերկլին խոսքի ազատության շարժման ծննդավայրն է։ Վերջերս,սակայն, համալսարանները խստացրել են խոսքի ազատությունն ու սահմանափակել։ Որոշ կազմակերպություններ, որոնցից է «Երիտասարդ ամերիկացիները ազատության համար»֊ը, պայքարում են այն վերականգնելու համար ։
Խոսքի ազատությունը Հայաստանում
Խոսքի ազատությունը և դրան հարակից իրավունքները կարգավորող իրավական ակտերը Հայաստանի օրենսդրության կարևոր բաղկացուցիչներից են։ Հայաստանի Սահմանադրության 42-րդ հոդվածը վերաբերում է կարծիքի արտահայտման ազատությանը, որը մարդու հիմնարար իրավունքներից է։ Հոդվածում մասնավորապես նշվում է, որ յուրաքանչյուր ոք ունի իր կարծիքն ազատ արտահայտելու իրավունք։ Այս իրավունքը ներառում է սեփական կարծիք ունենալու, ինչպես նաև առանց պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների միջամտության և անկախ պետական սահմաններից`տեղեկատվության որևէ միջոցով տեղեկություններ ու գաղափարներ փնտրելու, ստանալու և տարածելու ազատությունը։ Նույն հոդվածի 2-րդ կետի համաձայն՝ պետությունը երաշխավորում է տեղեկատվական, կրթական, մշակութային և ժամանցային բնույթի հաղորդումների բազմազանություն առաջարկող անկախ հանրային հեռուստատեսության և ռադիոյի գործունեությունը։ Որպեսզի լրատվության միջոցները ճիշտ ծառայեն իրենց նպատակին, դրանք պետք է լինեն անկախ, ազատ և չենթարկվեն գրաքննության ։
Տեղեկատության ազատությունը խոսքի ազատության կարևոր բաղադրիչներից է։ Տեղեկատվության ազատության (ՏԱ) մասին ՀՀ օրենքն ընդունվել է 2003 թ. սեպտեմբերին և դարձել է պետական մարմինների թափանցիկության և հասարակության առջև հաշվետվության կարևոր գործոն։ Սակայն օրենքն ընդունումից ի վեր չի բարեփոխվել։ 2009 թվականին Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը տեղեկատվություն ստանալու իրավունքը ճանաչեց որպես խոսքի ազատության իրավունքի մաս։ Հայաստանը ՏԱ օրենսդրություն ունեցող 123 երկրների շարքում զբաղեցնում է 41-րդ տեղը։ Այսինքն՝ ՀՀ-ն գտնվում է առավել բարձր վարկանիշ ունեցող երկրների ցանկի ստորին հատվածում ։
Թեև Հայաստանում մեդիայի ազատությունը օրենքով երաշխավորված է, և լրագրողը՝ որպես հասարակական պարտք կատարող անձ, պաշտպանվում է ՀՀ օրենսդրությամբ, արձանագրվել են բազմաթիվ դեպքեր, երբ խախտվել են ԶԼՄ-ների և դրանց աշխատակիցների իրավունքները։ Վերջին 5 տարիներին այդպիսի խախտումներ տեղի ունեցան, երբ «Սասնա ծռեր» խմբավորման՝ ՀՀ ոստիկանության պարեկապահակային ծառայության (ՊՊԾ) գնդի վրա զինված հարձակմանը հաջորդած ցույցերն ու ուժային գործողությունները զուգորդվեցին 2016թ. հուլիսի 29-ի լույս 30-ի գիշերը Երևանի Սարիթաղում ոստիկանության և նրա կողմից հովանավորվող անձանց կողմից լրագրողների և օպերատորների դեմ լայնամասշտաբ բռնություններով ու նրանց մասնագիտական օրինական գործունեության խոչընդոտներով։ Նույնանման խոչընդոտներ և խախտումներ տեղի ունեցան 2015թ․ Էլեկտրիկ Երևան շարժման և 2018թ․ Թավշյա հեղափոխության օրերին ։
Հետհեղափոխական շրջանում՝ 2019 թվականի առաջին կիսամյակին հրապարակված միջազգային կազմակերպությունների զեկույցներում Հայաստանում խոսքի ազատության վիճակին վերաբերող գնահատականները էապես տարբերվեցին։ Այսպես, «Լրագրողներ առանց սահմանների» կազմակերպությունն իր «Մամուլի ազատության համաշխարհային ցուցիչ 2019» զեկույցում աննախադեպ առաջընթաց արձանագրեց Հայաստանում. երկիրը 19 կետով բարելավեց իր դիրքը միջազգային վարկանիշում՝ 80-րդից հայտնվելով 61-րդ տեղում։ Ի դեպ, իր այս դիրքը Հայաստանը պահպանեց նաև 2020-ին ։
Կարծիքի արտահայտման ազատությունը կարող է սահմանափակվել միայն օրենքով պետական անվտանգության, հասարակական կարգի, առողջության և բարոյականության կամ այլոց պատվի ու բարի համբավի և այլ հիմնական իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության նպատակով։ Դա սահմանված է ինչպես Հայաստանի Սահմանադրությամբ, այնպես էլ՝ Եվրոպական կոնվենցիայի 10-րդ հոդվածով ։
Սահմանափակումներ
Իրավունքի համակարգում հաճախ ճանաչվում են խոսքի ազատության իրավունքի սահմանափակումներ, հատկապես երբ այն հակադրվում է այլ իրավունքների ու ազատությունների։ Այդպիսի իրավիճակներ են զրպարտությունը, բռնություն քարոզող տեքստերը, պոռնոգրաֆիան և այլն։ ԱՄՆ֊ում խոսքի ազատության սահմանափակումների խախտման դեպքում կարող են կիրառվել իրավական սանկցիաներ կամ հասարակական անհանդուրժողականության տեսքով բարոյական սանկցիաներ ։ Հասարակական որոշ ինստիտուտներ ազդում են խոսքի ազատության սահմանափակումների վրա, դրանցից են պետական դպրոցներում խոսքի օրենսգրքերը։
Իր «On Liberty» աշխատությունում Ջոն Ստյուարտ Միլը նշում էր, որ պետք է քննարկումների բացարձակ ազատություն գոյություն ունենա ։ 1985 թվականին Ջոն ֆինբերգը ներմուծեց իրավախախտման սկզբունքը՝ հակադրվելով Ջոն Միլլի վնասի սկզբունքին, որը, ըստ Ֆինբերգի, այլոց իրավախախտ գործողություններից անձին չի պաշտպանում ։ Նա առաջարկում է արտահայտման որոշ ձևերի արգելում օրենքով, քանի որ վերջիններս հանցավոր են։ Բարձր տուգանքներ պետք է սահմանվեն վնաս պատճառելու համար ։ Ի հակադրություն սրան, Միլլը չի աջակցում տուգանքների գաղափարին, եթե դրանք վնասի համար չեն նշանակված ։ Ֆինբերգի կարծիքով սանկցիաներ նշանակելիս պետք է հաշվի առնել խոսքի ունեցած սոցիալական նշանակությունը, ընթացքը և այլն ։
Միլլի նման Ջասփեր Դումենը այն կարծիքին է, որ վնասը պետք է բնորոշվի առանձին անհատի առանձնահատկություններից ելնելով՝ հաշվի առնելով ոչ միայն ֆիզիկական, այլև բարոյական վնասը։
Երկու սահմանափակումները իրականում փոխկապակցված են։ Օրինակ, Ռուսաստանում վնասի և իրավախախտման սկզբունքներն օգտագործվել են օրենսդրության մեջ որոշ հարցերում։ Մի շարք եվրոպական երկրներ ընդունել են Հոլոքոստի ժխտումը քրեականացնող օրենքներ, որոնք ևս խոսքի ազատության սահմանափակման դրսևորումներ են։ Այդպիսի երկրներ են Ավստրիան, Բելգիան, Չեխիան, Ֆրանսիան, Գերմանիան, Հունգարիան, Իսրայելը, Լիխտենշտեյնը, Լիտվան, Լյուքսեմբուրգը, Հոլանդիան, Լեհաստանը, Պորտուգալիան, Սլովակիան, Շվեյցարիան ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ ըստ խնդրի Կատեգորիա:Սահմանադրական իրավունք Կատեգորիա:Խոսքի ազատություն Կատեգորիա:Գրաքննություն Կատեգորիա:Քաղաքացիական իրավունքներ և ազատություններ Կատեգորիա:Քաղաքական տերմինաբանություն Կատեգորիա:Քաղաքացիական հասարակություն
Մեզոկլիմա
Մեզոկլիմա, միջնակլիմայական բնական պայմաններով համեմատաբար միատարր, ոչ մեծ տարածքների (անտառազանգվածներ, ծովափեր, ոչ մեծ քաղաքներ, լեռնաշղթաներ, գետավազաններ, գոգավորություններ և այլն) կլիմա։ Ընդգրկման առումով գտնվում է մակրոկլիմայի և միկրոկլիմայի միջև։ Մեզոկլիմայի ազդեցությունը պահպանվում է հորիզոնական ուղղությամբ 10-100 կմ, ըստ բարձրության՝ 100-1000 մետր սահմաններում։
Հայաստանի ֆիզիկաաշխարհագրական շրջաններին, բնության յուրահատուկ առանձնահւստկություններով պայմանավորված, բնորոշ են մեզոկլիմայիի ինքնատիպ գծեր։ Օրինակ՝ Արարատյան գոգավորությանը հատկանշական են ամառային լեռնահովտայիև քամիները, պարզ գիշերներին՝ ջերմաստիճանային ինվերսիաները, երկարատև չոր ամառը, կարճատև գարունը, ջերմաստիճանի օրական ու տարեկան մեծ տատանումները։
Կատեգորիա:Կլիմա
Լիսաբոնի ծովային թանգարան
Լիսաբոնի ծովային թանգարան (Museu de Marinha), գտնվում է Պորտուգալիայի մայրաքաղաք Լիսաբոնում (Բելեն շրջանում) և նվիրված է պորտուգալական ծովագնացությանը և նավատորմին ։
Պատմություն
Թանգարանը հիմնադրվել է 1863 թվականի հունիսի 22-ին, Լուիշ 1-ին թագավորի կողմից (օվկիանոսագիտության սիրահար և միակ պորտուգալացի միապետը, ով երբևէ ինքնուրույն նավ է կառավարել) այժմ գտնվում է ուշ գոթական մանուելյան շինության արևմտյան թևում։
Հավաքածու
Թանգարանը զբաղեցնում է 50 հազար մ² տարածք և ընդգրկում է 20 000 ցուցադրանմուշներ։ Հավաքածուում ներկայացված են գալյունե կերպարներ, նավագնացական գործիքներ, հնագույն քարտեզներ, ծովակալների դիմանկարներ և նավերի մոդելներ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լիսաբոնի թանգարաններ Կատեգորիա:1863 հիմնադրված թանգարաններ
Շու Ցի
Շու Ցի (舒淇, փինյին՝ Shū Qí, ծնված՝ Լին Լիհուեյ (林立慧, փինյին՝ Lín Lìhuì, ), թայվանական դերասանուհի։
Կենսագրություն
Շու Ցին ծնվել է շատ աղքատ ընտանիքում և տասնյոթ տարեկան հասակում հասել է Հոնգկոնգ, որտեղ դարձել է ֆոտոմոդել՝ նկարահանվելով էրոտիկ ամսագրերում գրեթե մերկ։ Դրանցից մեկում նրան նկատել է Մանֆրեդ Վոնգը, որը հրավիրել է Շու Ցիին հոնգկոնգյան որոշ էրոտիկ ֆիլմերում, որոնցից է «Սեքս և դզեն 2»։
1999 թվականին Էնգ Լին հրավիրում է դերասանուհուն «Գաղտնի վագր, թաքնված վիշապ» ֆիլմում Ջենի դերում նկարահանվելու։ Սակայն վեց շաբաթ նկարահանումներից հետո, դերասանուոհւ մենեջեր Մանֆրեդ Վոնգն առաջարկում է նրան հրաժարվել դերից ու նկարահանվել Ճապոնիայում Կոկա-Կոլայի գովազդում։ Արդյունքում Ջենի դերը հասավ դեռևս անհայտ ու երիտասարդ դերասանուհի Ջան Ցզիին, ով այս ֆիլմի շնորհիվ ճանաչվեց ամենահանրաճանաչ դերասանուհին Ասիայում ու հասավ մեծ համբավի։ Դրանից հետո Շու Ցին հեռացրեց իր մենեջերին։
Դրանից հետո դերասանուհին սկսեց ավելի մանրակրկիտ ուսումնասիրել առաջարկվող դերերը։ 2002 թվականին նրա մասնակցությամբ երկու ֆիլմեր դարձան հիթային։ Որոշ միջազգային հանրաճանաչություն նրան պարգևեց ֆրանիսական «Փոխադրողը» ֆիլմը։ Նաև հայտնի է դարձել տեղական արտադրության «Մարտական հրեշտակներ» ֆիլմը, որտեղ Շու Ցին կատարել է գլխավոր դերասանուհու դերը։ Նաև հանրաճանաչ է դարձել 2004 թվականի սարսափ «Աչք 2» ֆիլմը, որտեղ նա ցույց է տվել իր դերասանական տաղանդը իր համար նոր ժանրում։
Ճանաչվածություն
2005 թվականի Շու Ցին Թայվանում ճանաչվել է «Ոսկե ձի» կինոփառատոնի լավագույն դերասանուհի, Հոու Սյաոսյանի «Լավագույն ժամանակներ» ֆիլմում իր կատարած երեք դերերի համար։
2008 թվականին դերասանուհին ընտրվել է Բեռլինի կինոփառատոնի ժյուրիի անդամ, իսկ 2009 թվականին ներառվել է Կաննի կինոփառատոնի ժյուրիի կազմի մեջ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասանուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Մոդելներ Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:Կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ
Բուենոս Այրեսի կենդանաբանական այգի
Բուենոս Այրեսի կենդանաբանական այգի (Zoológico de Buenos Aires), կենդանաբանական այգի և զբոսայգի Արգենտինայի մայրաքաղաք Բուենոս Այրեսի Պալերմո վարչական շրջանում։
Ընդհանուր առմամբ կենդանաբանական այգին զբաղեցնում է 18 հեկտար հողատարածք։ Կենդանաբանական այգում պահվում են 89 տեսակի կաթնասունների, 49 տեսակի սողուններ և 175 տեսակի թռչուններ, ընդհանուր առմամբ ավելի քան 2500 առանձնյակ։
Կենդանիներ
Կենդանաբանական այգու կանաչ տարածությունները լի են հայրենի թռչուններով և կրծողներով։ Ճահճակուղբերը, նապաստակները և սիրամարգերը կենդանաբանական այգում շրջում են ազատության մեջ։ Կապիկների և կապկազգիների մի մասը տեղավորված են վանդակների, իսկ մյուս մասը՝ այգու փոքր արհեստական լճերի վրա գտնվող կղզիների վրա ։
Կենդանաբանական այգու առաջին հատվածը (La Granja Del Zoo) նման է ագարակի։ Այստեղ այցելուները կարող են կերակրել ընտանի կենդանիներին՝ պոնիներին, էշերին, ոչխարներին և այծերին։ Այս բաժնի մի մասը համարվում է նաև հնդկահավերի, հավերի, խոզերի, նապաստակների, կովերի և ձիերի բնակավայրը ։
Երկրորդ բաժինը կենդանաբանական այգու ակվարիումն է, որտեղ կարելի է հանդիպել նաև պինգվինների։ Ակվարիումների թարմ ջրերում բնակվում են արևադարձային ծովային ձկներ՝ այդ թվում և մարդակեր պիրանիաների։
Ակվարիումներում տեղի են ունենում նաև ցուցադրություններ և շոուներ, որի այցելուները պետք է վճարեն հավելյալ ։
Երրորդ բաժնում ներկայացված են Արգենտինայի և աշխարհի տարբեր սողուններ, հիմնականում՝ օձեր։
Արևադարձային կենդանիներին նվիրված բաժնում ներկայացված են բազմաթիվ կատվազգիներ։ Ներկայացված գիշատիչ կատուներից են վագրերը, պումաները, վագրակատուները, յագուարները և առյուծները։ Առյուծները ապրում են «ամրոցի» նմանությամբ ստեղծված ազատավանդակում։
Բուենոս Այրեսի կենդանաբանական այգում բնակվում են բենգալյան վագրեր՝ թվով չորսը։ Բացի այս կենդանիներից, կենդանաբանական այգում բնակվում են նաև կարմիր պանդաներ, ուղտեր, բիզոններ, ընձուղտ, գետաձի, լեմուրները և փղեր։
Ուղտերի ազատավանդակի կառուցված են Մարոկկոյի ճարտարապետական ոճով, ֆլամինգոներինը՝ որպես բյուզանդական «ավերակներ»։ Կենգուրուների վանդակը շրջապատված է աբորիգենների նկարներով, իսկ փղերի ազատավանդակը՝ հնդկական շինություններով և ավերակներով։
Շամադելա
Աշխարհագրություն
Աշխարհագրորեն Շամադելա գյուղը տեղակայված է Կովկասյան տարածաշրջանում՝ արևմտյան Վրաստանում։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 120 մետր բարձրության վրա։
Օիրեմեը շրջկենտրոն Զուգդիդ քաղաքի հետ միացված է ավտոխճուղով։ Զուգդիդի և Շամադելայի հեռավորությունը կազմում է 24 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ Ուչաշոնայի բնակչությունը կազմում է 493 մարդ։ Գյուղի բնակչության ճնշող մեծամասնությունը վրացիներն են։ Բացի զտարյուն վրացիներից՝ այստեղ ապրում են նաև վրացիների տարբեր էթնիկական խմբեր, հիմնականում՝ մեգրելներ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Զուգդիդի մունիցիպալիտետի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Սուրբ Եղիա Մարգարա մատուռ
Սուրբ Եղիա Մարգարա մատուռ, Հայ առաքելական ավերված մատուռ ներկայիս Ադրբեջանի կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Որդուարի շրջանի Փառակա գյուղի հարավարևմտյան կողմի բարձրագագաթ լեռան կատարին ։
Պատմություն
Կառուցված էր 14-15-րդ դարերում պատմական Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգի Գողթն գավառի Փառակա գյուղի հարավարևմտյան կողմի բարձրագագաթ լեռան կատարին։
17-րդ և 19-րդ դարերին մատուռը վերանորոգվել էր։ Պատվիրատուների և ճարտարապետների մասին տեղեկատվությունը բացակայում է։
Ճարտարապետություն
Կառուցված էր կիսամշակ որձաքարից։ Ուներ միանավ դահլիճի հորինվածքով հատակագիծ։ Միակ մուտքը գտնվում էր արևմտյան ճակատում։
Աբսիդը գտնվել էր արևելյան կողմում, կիսաշրջանաձև էր։
Գելոն
Քիշլակը հիմնադրվել է 1305 թվականին։ Գյուղի բնակիչները դեռ պահպանում են հին սովորույթներն ու ապրելակերպը։ Մինչև 2018 թվականի կեսը օտարերկրյա զբոսաշրջիկները չէին կարող այցելել այս գյուղը ՝ սահմանային հատուկ ռեժիմի պատճառով։
Սուրբ Եղիա Մարգարա մատուռ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օրդուբադի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ գ Կատեգորիա:Հայկական առաքելական կորուսյալ վանքեր և եկեղեցիներ (Նախիջևան) Կատեգորիա:Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության հայկական հուշարձաններ Կատեգորիա:Ադրբեջանի նախկին շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Ադրբեջանում ոչնչացված հայկական հուշարձաններ
Գելոն
Աշխարհագրություն
Գելոնը գտնվում է Ուզբեկստանի հարավային մասում ՝ Կաշկադարիայի ավազանում, Պամիր-Ալայ լեռների արևմտյան լանջին։
Տարածքը գտնվում է Ուզբեկստանի և Տաջիկստանի սահմանին ՝ Շախրիսաբզից 80 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Քիշլակը բոլոր կողմերից շրջապատված է բարձր լեռներով ՝ արևելքում հասնելով ավելի քան 4000 մետր բարձրության։ Սա Ուզբեկստանի ամենաբարձր լեռնային գյուղերից մեկն է։ Հեշտ չէ այստեղ հասնել դժվարին, բայց գեղատեսիլ լեռնային կեղտոտ ճանապարհով ՝ բազմաթիվ օձերով։
Կլիմա
Կլիման մայրցամաքային է, չոր, որոշ տեղերում ՝ մերձարևադարձային։
Բնակչություն
Գյուղի բնակչությունը կազմում է 5834 մարդ (2019)։
Էթնիկ կազմը ՝ տաջիկներ ՝ 5 831 մարդ, ուզբեկներ ՝ 3 մարդ։ ( 2019 թվականի դեկտեմբերի 12 -ի դրությամբ )։
տեսարժան վայրեր
Գյուղի մոտակայքում կա մի սար, որը կրում է « Հազրաթի սուլթան » անունը, ինչպես նաև «Hisorak Suv Ombori», որը զբոսաշրջիկների շրջանում հայտնի վայր է։
Նշումներ (խմբագրել)
Կատեգորիա:Դեպի ծով ելք չունեցող երկրներ Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ Կատեգորիա:Հանրապետություններ
Սենտիմենտալ սիրավեպ
Ֆիլմը նկարահանվել է հիմնականում Սիմֆերոպոլում, հին քաղաքում և նրա արվարձաններում (Սիմֆերոպոլի ջրամբար) ։ Պրեմիերան ԽՍՀՄ-ում տեղի է ունեցել 1977 թվականի փետրվարի 28-ին ։
Սյուժե
20-րդ դարի 20-ական թվականներ; Շուրա Սևաստյանովը սկսնակ լրագրող է փոքրիկ թերթում, ավարտել է եկեղեցական-ծխական դպրոցի երկրորդ դասարանը։ Հետևելով կոմունիզմի կառուցման ոգուն՝ քաղքենիության մոլի հակառակորդ է՝ իր ցանկացած դրսևորմամբ։ Նա հերքում է սերը՝ հավատալով, որ սերը գոյություն չունի, կա ընկերություն և տղամարդու սեռական ցանկություն կնոջ նկատմամբ։
Սրճարանում Շուրան ծանոթանում է պահեստապետի հետ, որը փորձում է Սևաստյանովին զգուշացնել Զոյայի համար սրճարանում թաքնված վտանգի մասին։ Շուրային դա անհանգստացնում է, և երբ թերթի գլխավոր խմբագիրն առաջարկում է նրան գնալ Մարգարիտովկա և այնտեղ նյութեր հավաքել, Շուրան հրաժարվում է և իր փոխարեն առաջարկում Անդրեյ Կուշլայի թեկնածությունը։ Անդրեյը ծագումով Մարգարիտովկայից է, նրա ավագ եղբայրն այնտեղ կոլտնտեսության նախագահն է, և նա ուրախությամբ համաձայնում է։
Բայց կուլակները, որոնք գրավել են իշխանությունը գյուղում, սպանում են Անդրեյին։ Շուրան գնում է նրա թաղմանը Մարգարիտովկա, և երբ վերադառնում է, իմանում է, որ Զոյան լքել է իրեն և փախել սրճարանի պահեստապետի հետ, և բացի այդ, դրամարկղից մեծ գումար է վերցրել։
Զոյայի եղբայրը գալիս է Շուրայի մոտ և հայտնում նրան, որ Զոյային ձերբակալել են պահեստապետի պատճառով, որը, պարզվում է, ավազակ է։ Շուրան գնում է Իլյա Գորոդնիցկու՝ այդ գործը վարող դատախազի մոտ։ Գորոդնիցկին Շուրայի ընկերոջ՝ Սյոմկայի ավագ եղբայրն է։ Գորոդնիցկին կարճ ժամանակում ազատում է Զոյային, բայց նա չի վերադառնում Սևաստյանովի մոտ. դատախազը, որն ակնհայտորեն հիացած է Զոյայի գեղեցկությամբ, առաջարկում է նրան ապրել իր ընտանիքում։
Շուրան որոշում է գտնել կրտսեր Զոյային։ Նա Զոյայի ջոկատի պիոներներից իմանում է, որ նա հեռացել է, բայց շուտով կվերադառնա։ Շուրան գնում է կայարան՝ դիմավորելու Զոյային և ականատես է լինում Գորոդնիցկու, նրա կնոջ և Զոյա մեծի մեկնմանը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:«Լենֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր Կատեգորիա:1976 ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային մելոդրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:1977 ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1920-ականներին Կատեգորիա:Խորհրդային պատմական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսական մելոդրամա ֆիլմեր
Խալիլ բեկ Խասմամեդով
Խալիլ բեկ Հաջիբաբա օկլի Խասմամեդով (Xəlil bəy Hacıbaba oğlu Xasməmmədli, ), Ադրբեջանի Ժողովրդավարական Հանրապետության քաղաքական և պետական գործիչ, 1918 թվականին՝ Ադրբեջանի Դեմոկրատական հանրապետության արդարադատության և ներքին գործերի նախարար ։
Կենսագրություն
Խալիլ բեկ Խասմամեդովը ծնվել է 1873 թվականին Գանձակում։ Նա ստացել է միջնակարգ կրթությունը Գանձակի դասական գիմնազիայում։ Ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը 1895 թվականին։ Մոսկվայում համալսարանն ավարտելուց հետո նա որոշ ժամանակ աշխատել է որպես քննիչ։ Աշխատել է Եկատերինոդար (այժմ ՝ Կրասնոդար) և Ելիզավետպոլ (Գանձակ) շրջանային դատարաններում։ Եղել է «Միություն-մուսուլմանական» կազմակերպության կրոնական և իրավական կոմիտեի անդամ։ 1907 թվականին ընտրվել է Երկրորդ Պետական Դումայի պատգամավոր Ելիզավետպոլ նահանգից։ Խալիլ բեկ Խասմամեդովը Ֆաթալի խան Խոյսկու հետ միասին դարձել են Դումայի ազգային կրոնական հավասարության հանձնաժողովի և երկրորդ բաժնի անդամներ։ 3-րդ Պետդումայում (1907-1912) Խասմամեդովը Ադրբեջանը ներկայացնող միակ պատգամավորն էր։ Խասմամադովը Եղիզավետպոլի քաղաքապետն էր 1913-1917 թվականներին։ Նա եղել է 1917 թվականին անցկացվող Կովկասի և Համառուսաստանյան մուսուլմանների կոնգրեսի մասնակիցը ։
Երբ ձևավորվեց Ադրբեջանի Դեմոկրատական Հանրապետությունը, Խալիլ բեկ Խասմամեդովը նշանակվել է արդարադատության առաջին նախարար։ 1920 թվականի ապրիլին նշանակվել է Թուրքիայում Ադրբեջանի Դեմոկրատական հանրապետության դեսպան։
Նա չի վերադարձել Ադրբեջան 1920 թվականի Ադրբեջանի խորհրդայնացումից հետո։ Նա ապրել է Ստամբուլում և զբաղվել է քաղաքական և հրապարակախոսական գործունեությամբ, մահացել է և թաղվել է այնտեղ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Ադրբեջանի պետական գործիչներ Կատեգորիա:Ներքին գործերի նախարարներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ադրբեջանցի դիվանագետներ Կատեգորիա:Ադրբեջանցի դեսպաններ Կատեգորիա:Ադրբեջանի նախարարներ
Հիպերինֆլյացիա
Հիպերինֆլյացիա, գնաճ բարձր, կամ չափից ավելի բարձր տեմպերով: Տարբեր աղբյուրներում տարբեր չափանիշներ են սահմանվում։ Դա կարող է լինել 3 տարվա ընթացքում գների բարձրացում 100 %-ից ավելի (այսինքն 3 տարվա ընթացքում յուրաքանչյուր ամիս 2 % բարձրացում), ավելի քան 50% ամսվա կտրվածքով (այսինքն 129.7 անգամ տարվա ընթացքում) , տարվա ընթացքում բարձրացում 10 անգամից ավել (+900%) :