cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ռազմական հակամարտություն
Եզրաբանություն՝ տերմինալոգիա և դասակարգում՝ կլասիֆիկացիա
Ըստ Ռուսաստանի Դաշնության Զինված ուժերի Գլխավոր Շտաբի պետ, բանակի գեներալ Վալերի Վասիլյևիչ Գերասիմովի՝ արդի ժամանակաշրջանում թե՛ միջազգային, թե՛ ռուսական ազգային պաշտոնական փաստաթղթերում բացակայում է «պատերազմ» հասկացության որոշակի սահմանումը
Ռազմական փորձագետները, մասնավորապես, ռուսական ռազմական փորձագետները առաջարկում են դասակարգել ռազմական բախում ընդհանրացնող գիտաեզրույթը՝ ըստ երկու հիմնական տիպի․
«Ցածր ինտենսիվության բախում» տերմինը և նրա հոմանիշները՝ «փոքր պատերազմ», «լոկալ պատերազմ», «նոր պատերազմ» կիրառվում են նշելու համար այն զինված բախումները մի կողմից ուժեղ պետությունների, իսկ մյուս կողմից՝ թույլ պետությունների միջև, որպեսզի տարբերեն ավանդական բնույթի պատերազմների ձևերը, որոնք մղվում են երկու ինքնիշխան պետությունների միջև ։
Աշխարհում ընթացող ռազմական բախումների քարտեզ
Ռազմական բախումների մեկ այլ դասակարգում էլ կատարվում է ըստ դրանցում զոհված մարդկանց թվաքանակի։
Ըստ այդմ Ռազմական բախումները կարելի է դասակարգել չորս տիպի․
ա․ Մեծ պատերազմներ, Major wars, 10․000–ից ավելի մահեր՝ ընթացիկ կամ անցած օրացույցային տարվա մեջ,
բ․ Պատերազմներ, Wars, 1․000–9․999 մահեր՝ ընթացիկ կամ անցած օրացույցային տարվա մեջ,
գ․ Փոքր բախումներ, Minor conflicts, 100–999 մահեր՝ ընթացիկ կամ անցած օրացույցային տարվա մեջ,
դ․ Փոխհրաձգություններ և ընդհարումներ, Skirmishes and clashes, 10–99 մահեր՝ ընթացիկ կամ անցած օրացույցային տարվա մեջ։
[[Պատկեր:Ongoing conflicts around the world in 2020.svg|thumb|600px|upright=2| Շարունակվող ռազմական բախումները, 2020թ․ մայիսի դրությամբ։
{{legend|maroon|Մեծ պատերազմներ, 10․000–ից ավելի մահեր՝ ընթացիկ կամ անցած օրացույցային տարվա մեջ}} {{legend|red|Պատերազմներ, 1․000–9․999 մահեր՝ ընթացիկ կամ անցած օրացույցային տարվա մեջ}} {{legend|orange|Փոքր բախումներ, 100–999 մահեր՝ ընթացիկ կամ անցած օրացույցային տարվա մեջ}} {{legend|#FFD300|Փոխհրաձգություններ և ընդհարումներ, 10–99 մահեր՝ ընթացիկ կամ անցած օրացույցային տարվա մեջ}}]]
Արցախյան պատերազմը՝ աշխարհում ընթացող ռազմական հակամարտությունների շարքում
Հաշվի առնելով ռազմական հակամարտությունների կամ բախումների դասակարգման ներկայումս առկա մոտեցումները, Արցախյան ազատագրական պատերազմը կարելի է դիտարկել որպես ռազմական հակամարտությունների մի շարք, սերիա, որը բաղկացած է արդեն իսկ կայացած հինգ ռազմական բախումներից և կանխատեսվող առնվազն վեցերորդ ռազմական բախումից ։
ա․ Առաջին Արցախյան պատերազմ․ 1988-1994թթ․ ։ Զոհերի թվաքանակով այս ռազմական բախումը դասվում է Մեծ պատերազմների շարքին։ Տարբեր տվյալների ուսումնասիրությունը և մինչ այժմ կատարված հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ Առաջին Արցախյան Ազատագրական պատերազմի ընթացքում՝ 1988-1994թթ․ զոհվել է մոտ 36․000 զինված անձ։ Ընդ որում՝ հայկական կողմի կորուստները կազմել են առավելագույնը՝ 6․000, իսկ ադրբեջանական կողմինը՝ 30․000, այսինքն՝ 5 անգամ ավելի։ Մասնավորապես, հայկական կողմից այդ պատերազմի ընթացքում տարբեր տեղեկություններով զոհվել է պատերազմին մասնակցող 5,856–6,000 զինված անձ՝ կամավորական և զինծառայող ։ Այնինչ ադրբեջանական կողմից, տարբեր տվյալներով՝ զոհվել է 11․557–ից մինչև 30․000 զինված անձ, այդ թվում՝ աֆղանական և պակիստանյան, ռուսական և ուկրաինական, չեչենական և թուրքական վարձկաններ և ահաբեկիչներ ։ Արևմտյան երկրների և ռուսաստանցի հետազոտողների տվյալներով ադրբեջանական կողմի զինված անձանց կորուստներն ավելի մեծ են՝ 25,000–30,000, ինչը բնականաբար առավել մոտ է ճշմարտությանը, քանզի ադրբեջանական կողմը, նախ՝ ներկայացնում է միայն 1991-1994 թթ․ տեղեկությունները, իսկ այնուհետև՝ սովորաբար աշխատում է գրեթե կրկնակի կամ եռակի նվազեցնել իր կորուստների իրակական քանակությունը ։
բ․ «Սողացող» հայ–ադրբեջանական պատերազմ․ 1994 մայիսի 12 – 2016 ապրիլի 1 ։ Զոհերի թվաքանակով այս ռազմական բախումը դասվում է սովորական Պատերազմների շարքին։
գ․ Արցախյան Քառօրյա պատերազմ․ 2016 ապրիլի 2–5 ։ Զոհերի թվաքանակով այս ռազմական բախումը դասվում է փոքր բախումների կամ փոքր պատերազմների շարքին։
դ․ Հիբրիդային պատերազմ․ 2016 ապրիլի 6–ից մինչև 2020 թ․ Տավուշի հուլիսյան ընդհարումներ ։ Զոհերի թվաքանակով այս ռազմական բախումը ևս դասվում է սովորական պատերազմների շարքին։
ե․ 2020 թ․ Տավուշի հուլիսյան հայ–ադրբեջանական ընդհարումներ ։ Զոհերի թվաքանակով, եթե առկա տվյալների տարբերությունները դիտարկենք, ապա այս ռազմական բախումը կարող է դասվել կա՛մ փոքր պատերազմների շարքին, կա՛մ, նույնիսկ՝ սովորական պատերազմների շարքին։
զ․ 2020 թ․ հավանական «կայծակնային» պատերազմ ։
Կենսագործում
Լայն առումով «Ռազմական բախման» որոշ նախանշաններ կարելի է տեսնել համաշխարհային ռազմական պատմության զանազան իրադարձություններում։ Բայց առաջին անգամ, կամ առաջիններից մեկը լինելով, մարդկության նորագույն պատմության մեջ լայն առումով «Ռազմական բախումը» հայեցակարգային տեսակետից՝ որպես ազգային ռազմավարության սկզբունք և միաժամանակ որպես պետության ռազմաքաղաքական դոկտրին՝ վարդապետություն, ամրագրելու փորձ կատարվել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների 35-րդ նախագահ Ջոն Ֆիցջերալդ Քեննեդու կողմից (ԱՄՆ–ի նախագահի պաշտոնում ծառայել է 1961 թ. հունվարի 20-ից մինչև 1963 թ. նոյեմբերի 22-ը)։ Դա կատարվել է Քեննեդու կառավարության կողմից ԱՄՆ–ում գործի դրված «Ճկուն հակազդման ռազմավարության» մեջ։ Վերջինս փոխարինել է մինչ այդ ԱՄՆ–ում ուժի մեջ եղած «Զանգվածային փոխհարվածի դոկտրինային»։ Քեննեդու և նրան հաջորդած և այդ քաղաքականությունը շարունակած ԱՄՆ–ի մյուս նախագահների վարչակազմերի գործողությունների տրամաբանությունը, որը ի թիվս այլոց՝ հետևողականորեն իրականացնում էր Քեննեդու և նրա հաջորդ նախագահի՝ Լինդոն Ջոնսոնի կառավարություններում Պաշտպանության նախարարի պաշտոնում ծառայած Ռոբերտ Սթրեյնջ Մաքնամարան, կարելի է հանգեցնել հետևյա թեզիսին․
Անգլերեն բնագրով՝
Լայն առումով «ռազմական բախման» վարման նոր ձևերի և եղանակների որոնմանը խթանող գործոն է հանդիսացել այսպես կոչված միջուկային պարիտետը՝ վերը նշված գլոբալ հակամարտ ուժերի՝ ԱՄՆ–ԽՍՀՄ, ռազմավարական դիսպոզիցիայում։ Երկու կողմերի ձեռքում ultima ratio–ի առկայությունը՝ այսպես կոչված միջուկային տրիադայի կամ հրթիռա–միջուկային զինանոցի տեսքով, հատկապես Ամերիկյան կողմին, որպես մարդասիրական, քրիստոնեական քաղաքակրթության կրողի և պաշտպանողի, մղել է որոնելու հիմնախնդիրների լուծման ռազմական մեթոդների այլընտրանքային ուղիներ, միաժամանակ հրաժարվելով՝ նոր տեխնոլոգիական հիմքի վրա Համաշխարհային պատերազմների կրկնման պրակտիկայից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Պատերազմ Կատեգորիա:Քաղաքականություն Կատեգորիա:Գիտություն
Քուրաքյոյ
Քուրաքյոյ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Եվդոկիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ուկրաինայի քարանձավների ցանկ
Ցանկում ներառված են Ուկրաինայի քարանձավները ըստ տարածքային բաշխման՝
Դոնեցկի մարզի քարանձավներ
Տերնոպոլի մարզի քարանձավներ
Ուկրաինայի այլ մասերում՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ցանկեր:Ուկրաինա Կատեգորիա:Ուկրաինայի քարանձավներ Կատեգորիա:Ցանկեր:Աշխարհագրություն
Ռադչենկի (գյուղ, Միրգորոդի շրջան)
Ռադչենկի (Радченки), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Միրգորոդի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Ռադչենկի գյուղում բնակվում էր 207 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Միրգորոդի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
(1643) Բրաուն
(1643) Բրաուն (Brown), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1951 թվականի սեպտեմբերի 4-ին Կառլ Ռեյնմուտի կողմից Հայդելբերգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,489183 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9879 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9904 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1434,44 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,250968 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,52° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1951 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կառլ Ռեյնմուտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Սավիլոովի
Սավիլոովի (Savilöövi), գյուղ Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Անցլա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 43 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Անցլա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Վոլոժկա (Վյատկայի վտակ)
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթաավազանը Պեչորա գետն է մինչև թափվելը Ուսա, գետի գետային ավազանը Պեչորա ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Շարակնոց (5102)
Շարակնոց (5102), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 5102 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1571 թվականին Եղիայ գրիչի կողմից [ենթադրաբար] Ամիդոլու վանքում։ Ստացողը եղել է Սահակ եպիսկոպեսը։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 12x8 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 453 թերթից։ Գրված է միասյուն, բոլորգրով։ Ունի կիսախորան, լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ։ Հիշատակարաններ գրչի՝ 444ա, ծաղկողի՝ 450բ (1573 թ.), կազմողի՝ 452բ (1632 թ.), հետագայի՝ 261բ (17-րդ դար., 1651-ից հետո), 164բ, 444բ, 452բ (1727 թ.), 445ա (1880-1906 թթ.) :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Տյագո Սպլիտեր
Տյագո Սպլիտեր Բեյմս (պորտ.՝ Tiago Splitter Beims, ծնվ.՝ հունվարի 1, 1985 թ.), բրազիլացի նախկին բասկետբոլիստ, կենտրոնական։ Ութ մրցաշրջան հանդես է եկել Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայում (NBA)։
Մարզական կարիերան սկսել է 1999 թվականին։ Հանդես է եկել Իսպանիայի ACB առաջնության «Սասկի Բասկոնիա», «Արաբա Գորագո», «Բիլբաո» և «Վալենսիա» ակումբներում։ Ընտրվել է NBA-ի 2007 թվականի դրաֆթի առաջին ռաունդի 28-րդ ընտրությամբ՝ «Սան Անտոնիո Սփըրսի» կողմից, սակայն թիմի կազմում սկսել է խաղալ 2010 թվականից։ «Սփըրսի» կազմում 2014 թվականին դարձել է NBA-ի չեմպիոն։
Ակումբային կարիերայից զատ հանդես է եկել նաև Բրազիլիայի բասկետբոլի ազգային հավաքականում։
Նովայա Ռուդնյա (գյուղ, Լուգինսկի շրջան)
Նովայա Ռուդնյա (Нова Рудня), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Լուգինսկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1888 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Նովայա Ռուդնյա գյուղում բնակվում էր 123 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,94 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 130,85 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Լուգինսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1888 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ավերկիևի քարանձավ
Ավերկիևի քարանձավ (Печера Аверкієва, Averkiyev qobası, Ավերկիև կյոբասի), կարստային քարանձավ է Ուկրաինայի հարավում, Ղրիմում Դոլգորուկովի յայլայում։
Խորությունը կազմում է 180 մ։ Բազային ճամբարը գտնվում է 100 մ խորության վրա։
Քարանձավը բաղկացած է մի քանի աստիճաններից, միջինում 8 մ բարձրությամբ։ Ամենաբարձր աստիճանը ունի 15 մ բարձրություն։ Ամենացածրը՝ 4 մ։ Քարանձավի անցումը տևում է մոտ մեկ օր։ Անձրևների ժամանակաշրջանի ընթացքում ի հայտ են գալիս մի քանի սիֆոններ։
Տես նաև
Կատեգորիա:Ղրիմի քարանձավներ Կատեգորիա:Կարստային քարանձավներ
Կրթությունը Հայաստանում
Ընդհանուր ակնարկ
Հայաստանի կրթության բնագավառում պետական քաղաքականության հենքն ազգային դպրոցն է, որի գլխավոր նպատակը մասնագիտական պատշաճ պատրաստվածություն ունեցող և համակողմանիորեն զարգացած, հայրենասիրության, պետականության և մարդասիրության ոգով դաստիարակված անձի ձևավորումն է։
Հայաստանի հիմնական ընդհանուր կրթությունը (հանրակրթական դպրոցի 1-9 դասարաններ) պարտադիր է։ Միջնակարգ կրթությունը (հանրակրթական դպրոցի 1-12 դասարաններ) պետական ուսումնական հաստատություններում անվճար է։ Ընդհանուր կրթությունն սկսվում է վեց (6) տարեկանից։
Մասնագիտական հիմնական կրթական ծրագրերն են նախնական մասնագիտական (արհեստագործական), միջին մասնագիտական (իրականացվում է ուսումնարաններում և քոլեջներում), բարձրագույն մասնագիտական (բակալավրիատ, մագիստրատուրա, իրականացվում է բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում), հետբուհական մասնագիտական (ասպիրանտուրա և դոկտորանտուրա)։
Կրթական ծրագրերն իրականացվում են առկա (ստացիոնար), հեռակա, հեռավար (դիստանցիոն) և դրսեկության (ընտանեկան և ինքնակրթության) ձևերով։
Միջին և բարձրագույն մասնագիտական ուսումնական հաստատությունների ընդունելությունն իրականացվում է մրցութային հիմունքով։
Պարտադիր դպրոցական ուսուցման բացերը
2017-2018 ուսումնական տարում Հայաստանում դպրոց չի հաճախել դպրոցական տարիքի 274 երեխա ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կրթություն Կատեգորիա:Կրթությունը Հայաստանում
Կարագայլի (գյուղ, Բելորեցկի շրջան)
Կարագայլի (Карагайлы, Ҡарағайлы), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բելորեցկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 10 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բելորեցկի շրջանի բնակավայրեր
Քուրու
Քուրու, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Եվդոկիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Վիլդյուբեր
Վիլդյուբեր (Villedubert), համայնք Ֆրանսիայի Օկսիտանիա մարզի Օդ գավառում ։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 630 կմ հարավ, Մոնպելիե քաղաքից` 125 կմ արևմուտք, Կարկասոն քաղաքից` 7 կմ արևելք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 224 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 162-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 62։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 72,3 %։ 162 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 152 անձ (84 տղամարդ և 68 կին)։ Գործազուրկ են եղել 10 անձ (4 տղամարդ և 6 կին)։ 62 անաշխատունակներից 17-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 27-ը` թոշակառուներ, իսկ 18-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Կորոլևկա (գյուղ, Լիպովեցի շրջան)
Կորոլևկա (Королівка), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Լիպովեցի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1862 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Կորոլևկա գյուղում բնակվում էր 149 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,778 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 191,52 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Լիպովեցի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1862 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Թասմանցիներ
Թասմանցիներ, Թասմանիա կղզու արմատական բնակչությունը (լիովին ոչնչացվել են անգլիական գաղութարարների ձեռքով 1803-1876 թվականներին)։ Մոտավոր հաշվարկներով՝ 19-րդ դարի սկզբին թասմանցիների թիվը հասել է մի քանի հազար մարդու։ Տնտեսության, տեխնիկայի և մշակույթի զարգացման մակարդակով նրանք եղել են ամենահետամնաց էթնիկ, խմբերից մեկն աշխարհում։ Թասմանցիների ցեղային լեզուներն ու բարբառները, ինչպես նաև հասարակական կարգը գրեթե ուսումնասիրված չեն։ Որոշված չէ նաև նրանց ծագման խնդիրը։ Թասմանցիների մեջ կրոն, հավատալիքների գոյության վերաբերյալ տեղեկությունները հակասական են, և գիտնականները գնահատում են տարբեր կերպ։
Կատեգորիա:Ավստրալիայի ազգեր
Անտա (դեպարտամենտ)
Անտա (Departamento de Anta), դեպարտամենտ Արգենտինայում, Սալտա պրովինցիայի կազմում։ Տարածքը՝ 21945 կմ2։ Բնակչությունը՝ 49.8 հազար մարդ։ Բնակչության խտությունը՝ 2.3 մարդ/կմ2։ Վարչական կենտրոնը՝ Խոակին Վիկտոր Գոնսալես։
Աշխարհագրություն
Դեպարտամենտը գտնվում է Սալտա պրովինցիայի հարավ-արևելքում։ Սահմանակից է՝
Խոշորագույն բնակավայրերը
Կատեգորիա:Արգենտինայի դեպարտամենտներ
Ցեղասպանության հուշակենտրոն (Մուրամբի)
Ցեղասպանության հուշակենտրոն (Մուրամբի), 1994 թվականին Ռուանդայում տեղի ունեցած թութսիների ցեղասպանության զոհերի հիշատակը հավերժացնող վեց խոշոր հուշակենտրոններից մեկը, որը գտնվում Ռուանդայի հարավում ընկած Մուրամբի քաղաքի նախկին տեխնիկումի շենքում։ Մյուս հուշակենտրոնները գտնվում են Կիգալիում, Նտարամայում, Նյամատայում, Բիսեսերոյում, Նյարաբույեում ։
Պատմություն
1994 թվականի ապրիլի կեսերին Գիկոնգորո գավառում կոտորածների մասին լուրեր առած թութսիները շրջակա բնակավայրերից ուղղվել են դեպի Մուրամբիի եկեղեցի՝ այնտեղ թաքնվելու և փրկվելու հույսով։ Բայց եպիսկոպոսն ու քաղաքապետը նրանց ուղարկել են տեխնիկումի շենքը՝ խաբելով, թե ֆրանսիացի զինվորները այնտեղ են և կպաշտպանեն նրանց ։ Ապրիլի 16-ին տեխնիկումի տարածքում արդեն հավաքվել էին մոտավորապես 65.000 թութսիներ։ Այստեղ նրանց օգնություն ցույց տալու փոխարեն նեղություններ են պատճառել. միտումնավոր կերպով դադարեցրել են սննդի ու ջրի մատակարարումը՝ այն նկատառումով, որ կթուլանան և չեն կարողանա դահիճներին դիմադրել։ Այդուհանդերձ, զոհերը քարով, փայտով մի քանի օր դիմադրել են, բայց, ի վերջո, տեղի են տվել հութուների ոտքից գլուխ զինված ինթերահամվե ջոկատների առջև։ Ֆրանսիացի զինվորներն էլ այդ ճակատագրական օրերին անհայտացել էին։ Մոտավորապես 45.000 թութսիներ սպանվել են տեխնիկումի տարածքում, իսկ փախուստով փրկվածներից շատերին հաջորդ օրը սպանել են քաղաքի եկեղեցում։ Ինչպես նշված է հուշակենտրոն-թանգարանի ուղեցույցում՝ ֆրանսիացիները ծանր տեխնիկա են բերել, հսկայական մի քանի փոս փորել հազարավոր դիակները թաղելու համար, որից հետո եղբայրական գերեզմանների վրա վոլեյբոլի դաշտ են սարքել՝ ահավոր ոճրագործության հետքերը թաքցնելու նպատակով։
Ըստ շրջանառվող լուրերի՝ ընդամենը 34 մարդ է կարողացել փրկվել Մուրամբիի կոտորածներից ։
Հուշակենտրոնի բացումը տեղի է ունեցել 1995 թվականի ապրիլի 21-ին։ Նրա տարածքում շուրջ 50.000 շիրիմ կա ։ Տեխնիկումի շենքը վերածվել է ցեղասպանության թանգարանի, որտեղ ցուցադրված են կոտորածների զոհերի մումիացված դիակներ, կմախքներ ։
Միավորված ազգերի կազմակերպությունն իր ընդունած որոշումներով, բանաձևերով դատապարտել է Ռուանդայում տեղի ունեցած ցեղասպանությունը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ցեղասպանություն Կատեգորիա:Ռուանդայի թանգարաններ
Սկիկդա
Սկիկդա (سكيكدة, նախկին Ֆիլիպվիլ), Ալժիրի հյուսիս-արևելքում գտնվող քաղաք, համանուն վիլայեթի և շրջանի վարչական կենտրոնը։ 2008 թվականին անցկացված մարդահամարի տվյալների համաձայն՝ քաղաքի բնակչությունը կազմում է 163 618 մարդ ։
Պատմություն
Հռոմեական կայսրության տիրապետության ժամանակաշրջանում ժամանակակից Սկիկդայի տարածքում գոյություն ուներ մի այլ քաղաք, որը կոչվում էր Ռուսիկադե (Rusicade) : Այն ավերվել է վանդալների կողմից, 5-րդ դարում ։
Իսկ հենց Սկիկդա քաղաքը հիմնվել է 1838 թվականին՝ ֆրանսիացի մարշալ Սթիվեն Շառլ Վիլեի հրամանով։ Ինչպես նաև կառուցվեց արհեստական նավահանգիստ ։ Քաղաքն ստացավ Ֆիլիպվիլ անվանումը (Philippeville):
1883 թվականի հոկտեմբերի 10-ին Սկիկդան լրջորեն վնասվեց հզոր երկրաշարժից ։
1955 թվականի օգոստոսի 20-ին՝ Ալժիրի Քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ, Ֆիլիպվիլն ապստամբների կողմից հարձակման ենթարկվեց։ Վերջիններս դաժան խոշտանգման ենթարկեցին քաղաքի բնակչությանը՝ չխնայելով ո՛չ կանանց, ո՛չ երեխաներին ։ Մի քանի ժամ անց հարձակումը ճնշվեց դեպքի վայր ժամանած ֆրանսիական բանակի կողմից ։
1962 թվականից Սկիկդան գտնվում է անկախ Ալժիրի կազմի մեջ։ 1970 թվականին Հասսի Ռ’մեյլից քաղաք մտցվեց գազի խողովակաշար։
Աշխարհագրություն
Սկիկդան տեղակայված է Միջերկրական ծովի ափին՝ մայրաքաղաքից մոտավորապես 345 կմ դեպի արևելք։ Քաղաքի ռելիեֆը լեռնային է։
Տնտեսություն և տրանսպորտ
Քաղաքային բյուջեն հիմնական եկամուտն ստանում է տեղական նավահանգստով սեղմված բնական գազը, մաքրված նավթը և նավթամթերքն արտահանելու միջոցով։ Բնական գազը քաղաք է հասնում վերոհիշյալ գազատար խողովակաշարի միջոցով, որը գտնվում է Հասսի Ռ’մեյլի մոտ ։ Քաղաքային տնտեսության համար շահավետ ոլորտներ են համարվում նաև տեղական ջրերից ձկների արտահանումը, գյուղատնտեսական մթերքի վաճառքը, երկաթի և ալյումինից պատրաստված իրերի արտադրությունը։ Սկիկդան նաև կարևոր տրանսպորտային (ավտո- և երկաթուղային) հանգույց է, որը երկրի խոշորագույն արդյունաբերական կենտրոններին՝ Կոնստանտինային (90 կմ) և Աննաբային (110 կմ) մոտ է գտնվում։ Քաղաքով են անցնում № 3 խճուղին և տեղական նշանակության մի քանի ճանապարհներ։
(9499) Էքսկալիբուր
(9499) Էքսկալիբուր (Excalibur), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1973 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Կոռնելիս վան Հաուտենի, Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդի և Թոմ Գերելսի կողմից Պալոմարում ։
Աստերոիդների ցանկ (106501-106600)
Աստերոիդների ցանկ (106401-106500) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (106601-106700)
(9499) Էքսկալիբուր
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,940935 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,9282 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9536 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1842,16 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,195423 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 0,95° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1973 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կոռնելիս վան Հաուտենի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Ինգրիդ Հաուտեն-Գրունենվելդի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Թոմ Գերելսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Տելեցկոյե լիճ
Տելեցկոյե, Ալթինկոլ, Ոսկե լիճ, լիճ Ալթայի հյուսիս-արևելքում, ՌԽՖՍՀ Ալթայի երկրամասում։ Գտնվում է Ալթինտու և Կորբու լեռնաշղթաների միջև, տեկտոնական իջվածքում, 435 մ բարձրության վրա։ Մակերեսը 223 կմ² է, երկարությունը՝ 77,7 կմ, լայնությունը՝ մինչև 5,2 կմ, միջին խորությունը՝ 174 մ (առավելագույնը՝ 325 մ)։ Հատակը ծածկված է գորշ տիղմով, ափերը զառիվեր են, ժայռոտ։ Լիճ է թափվում մոտ 70 գետ, արտահոսում՝ Բիա գետը։ Գետի սնումը խառն է։ Սառցակալում է նոյեմբերից մայիս։ Ջրերը քաղցրահամ են, հարուստ թթվածնով։ Թափանցիկությունը 6—14 մ է։ Հաճախակի են քամիները, ալիքի բարձրությունը՝ մինչև 2 մ։ Լճի մոտ է Ալթայի արգելանոցը։ Լճում զարգացած է սպորտային ձկնորսությունը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լճեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ուլագանսկի շրջան Կատեգորիա:Տուրոչանսկի շրջան Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Ռուսաստանում
Անտակ Ջրհոր
Անտակ Ջրհոր կամ Տյուպսյուզ-Խոսար (Бездонний Колодязь, Тюпсюз-Хосар, Tüpsüz Hasar, Тюпсюз Хасар), լայն մուտքով, կարստային ուղղահայաց տեսակի քարանձավ Չատիր-Դաղյան սարահարթի վրա Ղրիմի թերակղզում, 44.79295°N, 34.29492°W կոորդինատներում։ Այլ անվանումներ՝ Անտակ հոր, Անտակ քարանձավ։
Անվանումը
Տյուպսյուզ-Խոսար անվանումը ղրիմի թաթարերենից թարգմանած նշանակում է «անտակ ձագար» (tüpsüz — առանց հատակի; hasar — ձագար, վիհ, խորխորատ)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ղրիմի քարանձավներ Կատեգորիա:Կարստային քարանձավներ
Սավիմյաե (գյուղ, Մոոստե շրջան)
Սավիմյաե (Savimäe), գյուղ Էստոնիայի Պիլվամաա նահանգի Մոոստե շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Պիլվամաա նահանգի Մոոստե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Հոգեբանական դիմանկար
Աղբյուրներ
Լուսանկարչության մեջ հոգեբանական դիմանկարի աղբյուրները կերպարվեստի մեջ է, որտեղ ամենակարևորը ոչ միայն պատկերի և նկարվողի արտաքին նմանությունն է, այլ նաև մարդու բնավորության, հոգևոր աշխարհի ճշմարիտ բացահայտումը՝ որպես պատմական կոնկրետ ժամանակաշրջանի, ազգության, սոցիալական միջավայրի ներկայացուցիչ։
Որպես օրինակ կարող են ծառայել այնպիսի հայտնի դիմանկաչիչներ, ինչպեսիք են Ռենուարը, Ռեմբրանդտը և այլք։
Սկիզբ
Լուսանկարչության գյուտարարներից մեկը Լ.Ժ.Մ Դագերը նկարիչ էր, և նրա առաջին լուսանկարները՝ դագերները, (daguerreotypy), ստեղծվում էին ավանդական գեղանկարչության ժանրերի, նատյուրմորտի, բնանկարի, դիմանկարներին համահունչ։
Հիմնադիրներ
Լուսանկարչության մեջ հոգեբանական դիմանկարի ուղղության հիմնադիրներից են.
Լուսանկարչի համար հոգեբանական դիմանկարը բավականին դժվար խնդիր է։ Բնորդների մեծամասնությունը զգում է անհարմարավետություն։ Հարկավոր է օգնել նրան թուլանալ, բացել բնավորության գծերը, տաղանդը։ Ֆոտոլուսանկարիչը պետք է օժտված լինի ոչ միայն արհեստավարժ գիտելիքներով, այլ նաև հետաքրքիր զրուցակցի և հոգեբանի հմտություններով։
Ժամանակակիցներ
Լուսանկարում հոգեբանական դիմանկարը մշտապես օգտագործվել է ավելի խորը նպատակներով, քան ավանդական դիմանկարը։ Դա առավել ցայտուն է ընդգծվում հայտնի մարդկանց դիմանկարներում. դերասանների, երաժիշտների և քաղաքական գործիչների, որոնց արտաքինը հայտնի է բոլորին, բայց ներքնաշխարհը միշտ մնում է ստվերում։ Բացահայտել այն՝ ահա թե որն է «հոգեբանական դիմանակարի» ժանրում աշխատող լուսանկարչի հիմնական խնդիրը։ Չէ՞ որ հենց հանրաճանաչ գործիչների հոգեբանական դիմանկարների ստեղծումով է հաջողվում նկարել իր սերնդի հոգեբանական պատկերը։ Ժամանակակից համաշխարհային լուսանկարիչների մեջ, որոնք նկարում են հոգեբանական նկարներ, կարելի է նշել.
Ներքոնշյալ հեղինակները այսօրվա մոխրագույն դիմանկարների ուղղության զարգացնողներն են.
Հղումներ
Կատեգորիա:Լուսանկարչություն Կատեգորիա:Լուսանկարչական հնարքներ Կատեգորիա:Դիմանկար
(1644) Ռաֆիտա
(1644) Ռաֆիտա (Rafita), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1935 թվականի դեկտեմբերի 16-ին Ռաֆայել Կառասկոյի կողմից Մադրիդում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,548373 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,1511 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9456 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1485,91 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,242276 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 7,02° անկյուն։
Ռաֆիտա աստերոիդը գլխավորում է Ռաֆիտայի աստերոիդների ընտանիքը, որը տեղաբշխված է հիմնական աստերոիդների գոտում։
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է S դասին ։
Հայաստանի Հանրապետության պետական կառավարման ակադեմիա
Ընդհանուր ակնարկ
ՀՀ ՊԿԱ-ն հիմնվել է 1994 թվականի մայիսի 24-ին ՀՀ կառավարության թիվ 240 որո­շմամբ։ Դպրոցի առկա ուսուցման առաջին ընդու­նե­լու­թյունը կայացել է 1995 թվականին։ ՀՀ կա­ռա­վարության 1997 թ. ապրիլի 30-ի թիվ 107 որոշ­մամբ։ Պետական ծառայողների պատրաստման և որակավորման բարձրացման գործընթացները ժամա­նակակից պահանջներին համապատաս­խանեցնելու նպատակով ՀՀ կառավարության 2002 թ. ապրիլի 8-ի թիվ 338 որոշմամբ Հայաս­տանի Հանրապետության կառավարման դպրո­ցը վերակազմակերպվեց Հա­յաստանի Հանրա­պե­տության պետական կառավար­ման ակադե­միա պետական ոչ առևտրային կազմակեր­պության, իսկ մեկ տարի հետո ՀՀ կառավա­րության 2003 թ. ապրիլի 10-ի թիվ 370 որոշմամբ Ակադեմիայում հիմք դրվեց մագիստրոսական ծրագրերով ուսուցմանը։
Համաձայն ՀՀ կառավարության 2017 թվականի դեկտեմբերի 28-ի N 1703-Ն որոշման` Ակադեմիայի ընդհանուր կառավարումն իրականացնում է «Հայաստանի Հանրապետության կառավարության աշխատակազմ» պետական կառավարչական հիմնարկը (լիազոր մարմին)` Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությանը և Ակադեմիայի կանոնադրությանը համապատասխան, ինքնակառավարման հիման վրա` միանձնյա ղեկավարման և կոլեգիալության սկզբունքների զուգակցմամբ, խորհրդի, գիտական խորհրդի և ռեկտորատի գործառույթների իրականացմամբ ։
Ռադչենկովո (գյուղ, Միրգորոդի շրջան)
Ռադչենկովո (Радченкове), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Միրգորոդի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Ռադչենկովո գյուղում բնակվում էր 27 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Միրգորոդի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Մեդինա Ասաարա
Մեդինա Ասաարա (արաբ.مدينة الزهراء‎‎ Madīnat al-Zahrā', ), ավերակներ են արաբական ծագման պալատ-քաղաքի, որը կառուցվել էր Օմայյան Խալիֆ Աբդ Ար Ռահման 3-րդ ալ-Նասիրի հրամանով (921-961), Կորդովա, Իսպանիա։ Այն միջնադարյան մուսուլմանական քաղաք էր և Ալ-Անդալուզիայի կամ Մուսուլմանական Իսպանիայի դե ֆակտո մայրաքաղաքը, քանի որ վարչակազմի և կառավարության սիրտը քաղաքի ներսում էր գտնվում։ Կառուցողական աշխատանքները սկսվել են 936-940-ական թվականներին։ Քաղաքն ունի հանդիսավոր ընդունելության սրահներ, մզկիթներ, այգիներ, բարաքներ, զորանոցներ և այլն։
Ամրոցի կառուցման դրդապատճառը հիմնականում քաղաքա-գաղափարական էր. Խալիֆի արժանապատվությունը ստիպում էր կառուցել նոր քաղաք որպես իր ուժի և հզորության խորհրդանիշ։ Առաջին հերթին այն ցույց տվեց իր առավելությունը մրցակիցներից։ Ըստ մի լեգենդի՝ քաղաքը կառուցվել է ի նշան Խալիֆի սիրելի Ասաարայի։
Համալիրն ընդարձակվել է Աբդ Ար Ռահման 3-րդ ալ-Նասիրի որդի Ալ Աքմանի օրոք(961-976 թթ.), սակայն, նրա մահվանից հետո այն աստիճանաբար դադարեց իշխանության կենտրոնը լինելուց։
1010 թվականին, այն տուժել է քաղաքացիական պատերազմից, իսկ հետո լքվել է։
Թանգարանը, որը այժմ գործում է քաղաքի տարածքում, կառուցվել է այնպես, որ ավերակների վնասումը հասցվի նվազագույնի։
Տեղադրությունը
Քաղաքը գտնվում է Կորդովայից 6,4 կմ արևմուտք, Սիերա Մորենայի ստորոտում։ Ձգված է հյուսիսց հարավ Ջաբալ-ալ-Արուսի լանջերին, Գուադալաքվիր գետի հովտում։
Տեղագրությունը վճռորոշ դեր է խաղացել ամրոցի կառուցման գործում։ Հաշվի առնելով քաղաքի անհարթ դիրքը այն բաժանվել է երեք մասի։ Ի տարբերություն մուսուլմանների քաղաքների,սովորաբար ունեցող քաոսային նախագծերի, Ասաարան ուներ ուղղանկյունի տեսք,որն ամբողջությամբ կազմում է մոտ 112 հեկտար։
Սիեռա Մորենայի լանջին կառուցված լինելու փաստը նաև քաղաքական առավելություն է տվել քաղաքին, այդ կերպ ավելի հեշտ էր պահպանել կապը շրջակայքի ամրոցների և բնակավայրերի հետ։
Քաղաքից դուրս, սակայն նրան բավական մոտ երկու այլ շինություններ էին գտնվում, որոնցից մեկը, մի մեծ վիլլա՝ գյուղատնտեսական շրջանի կենտրոն էր, իսկ մյուսը հսկայական ուղղանկյունաձև շինություն, հավանաբար եղել է բարաքներ։
Պալատի դիրքը
Պալատը կառուցվել է հին հռոմեական ջրանցքի մոտ, որը հնարավորություն է տվել հետագայում մշտական ջրով ապահովել ավելի բարձր շրջանները։ Ամրոցի կառուցման առաջին փուլը տևել է բավականին կարճ ժամանակ, 936 կամ 940 թվականին սկսվել են աշխատանքները, մզկիթի կառուցումն ավարտվել է 941 թվականին, իսկ 945 թվականին Խալիֆն այդտեղ է փոխադրել իր նստավայրը, չնայած շինարարական աշխատանքները տևել են տասնյակ տարիներ։ Ընդունելության սրահի կառուցումը թվագրվում է 953-957-ական թվականներին։
Այգիները
Երկու առավել ցածր տերասաների վրա ձևական Իսլամական այգիներ էին։ Արևմտյան այգին քաղաքի ամենացածր տերասայի վրա էր գտնվում։ Միջին տերասայի վրա կառուցված այգին, որտեղ կար ընդունելության սրահ, հայտնի էր որպես Ռիկո սրահ, ուներ տաղավար, որը շրջապատված էր ուղղանկյուն լողավազաններով։
Պատմություն
Քաղաքը, որի ծաղկման շրջանը տևել է մոտ 80 տարի, կառուցվել է Խալիֆ Աբդ-Ար-Ռահման Երրորդի հրամանով 936-940-ական թվականներից սկսած։
928 թ.-ին, երբ նա իրեն հռչակեց Խալիֆ՝ աշխարհին իր ուժը ցույց տալու համար որոշեց ամրոց-քաղաք կառուցել Կորդովայից 5 կմ հեռավորության վրա։
1010 թվականին քաղաքն ավերվեց քաղաքացիական պատերազմի արդյունքում, որը հանգեցրեց Կորդովայի Խալիֆայության լուծարմանը։ Արշավանքն արդյունավետորեն ջնջեց քաղաքը քարտեզից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի հուշարձաններ Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Իսպանիայում Կատեգորիա:Անդալուզիայի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Անդալուզիայի տեսարժան վայրեր Կատեգորիա:Իսլամական ճարտարապետություն
Կարագայկուլ
Կարագայկուլ (Карагайкуль, Ҡарағайкүл), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բլագովեշչենսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 125 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բլագովեշչենսկի շրջանի բնակավայրեր
Նովիե Նովակի
Նովիե Նովակի (Нові Новаки), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Լուգինսկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1888 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Նովիե Նովակի գյուղում բնակվում էր 112 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,45 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 248,89 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Լուգինսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1888 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Օկտաբ
Օկտաբ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Նիքսարի գավառակում : Գտնվում էր Նիքսար քաղաքից 20 կմ հարավ-արևմուտք, Սեբաստիա տանող ճանապարհի աջ կողմում :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Յովան Ցվիյիչի հիշատակային թանգարան
Յովան Ցվիյիչի հիշատակային թանգարան (Меморијални музеј Јована Цвијића), թանգարան Սերբիայի մայրաքաղաք Բելգրադում։ Գտնվում է սերբ գիտնական և աշխարհագրագետ Յովան Ցվիյիչի (1865-1927) ընտանեկան տանը։ Այն գտնվում է Կոպիտարևա գրադինայում՝ Բելգրադի Ելենա Չետկովիչի փողոցի թիվ 5 հասցեում ։
Պատմություն
Տունը կառուցվել է 1905 թվականին և 1963 թվականից գտնվում է պետության պահպանության ներքո (հռչակված է մշակույթի հուշարձան)։ Եզակի է իր ներքին հարդարանքով, որի ձևավորումը վերագրվում է Դրագուտին Ինկիոստրի Մեդենյակին, որը համարվում է ազգային դեկորատիվ արվեստի հիմնադիրներից մեկը ։ Ըստ նրա՝ Ցվիյիչը կիսում էր այն ժամանակվա մտավորականության՝ բալկանյան բանահյուսական տարրերի վրա հիմնված ազգային ոճ ստեղծելու անհրաժեշտությանն ուղղված ոգևորությունը։ Տունը բաղկացած է նախասրահից, հյուրասենյակից, նրա կնոջ՝ Լյուբիցայի սենյակից և աշխատասենյակից, իսկ բակում կա բարեկարգ պարտեզ ։
Թանգարան
Այսօր տանը պահվում է Յովան Ցվիյիչի ժառանգությունը, որը բաղկացած է 1476 իրից, ներառյալ՝ ձեռագրեր, նամակներ, տետրեր, լուսանկարներ, քարտեզներ, քարտեզագրքեր, գրքեր, նկարներ, անձնական իրեր և այլն ։
Թանգարանում ժամանակ առ ժամանակ կազմակերպվում են դասախոսություններ։ Դրագուտին Ինկիոստրին պատերն ու առաստաղները նկարազարդել է al seco տեխնիկայով, իսկ նախշերը ներշնչված են բուսական և կենդանական աշխարհի մոտիվներից և Դալմաթիայի, Մակեդոնիայի և Սերբիայի ավանդույթներից։ Նույն մոտիվները հանդիպում են տան կահույքի յուրաքանչյուր առարկայում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սերբիայի թանգարաններ Կատեգորիա:1963 հիմնադրումներ
Հարություն Չերքեզյան
Հարություն Մուկուչի Չերքեզյան, հայ մանկավարժ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ (1965): Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։
Կենսագրություն
Հարություն Չերքեզյանը ծնվել է 1912 թվականին, Թումանյանի շրջանի Օձուն գյուղում։ 1933 թվականին ավարտել է Լենինականի Ասքանազ Մռավյանի անվան մանկավարժական տեխնիկումը, իսկ 1941 թվականին՝ Թբիլիսիի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետը և ստացել պատմության ուսուցչի որակավորում։ 1933-1942 թվականներին մանկավարժական աշխատանք է կատարել Թումանյանի շրջանի Լորուտի, Օձունի, Շնողի, Սանահինի դպրոցներում ։
1942 թվականի մարտին զորակոչվել է կարմիր բանակ։ 1942 թվականի մարտից մինչև հուլիս ամիսը սովորել է Ստալինգրադի ռազմաքաղաքական ուսումնարանում և ստացել լեյտենանտի կոչում։ Ծառայել է Վորոնեժի ռազմաճակատի 173-րդ հրաձգային գնդի վաշտերից մեկում, եղել է վաշտի հրամանատարի քաղգծով տեղակալը։ 1943 թվականի սկզբից եղել է Վոլխովի ռազմաճակատի 65-րդ դիվիզիայի 311-րդ գնդում՝ վաշտի հրամանատարի քաղգծով տեղակալ։ 1944 թվականի հունիսին ավարտել է Ռիբինսկի Պուշկինյան տանկային ուսումնարանը։ 338-րդ ինքնագնաց հրանոթային գնդի կազմում Մանջուրիայում մասնակցել է ճապոնական Կվանտունյան բանակի դեմ մղված մարտերին ։
1946 թվականին զորացրվել է խորհրդային բանակից։ Այդ թվականին էլ նշանակվել է Օձունի միջնակարգ դպրոցի տնօրեն։ 1948 թվականի օգոստոսին տեղափոխվել է Ալավերդի քաղաք և աշխատել Ս. Սպանդարյանի անվան միջնակարգ դպրոցում որպես ուսուցիչ, ապա՝ ուսմասվար։ 1952 թվականին աշխատել է ՀԿԿ Ալավերդու շրջանային կոմիտեում որպես պրոպագանդայի և ագիտացիայի բաժնի վարիչ, միաժամանակ համատեղելով մանկավարժական աշխատանքը քաղաքի Միքայել Նալբանդյանի անվան միջնակարգ դպրոցում։ 1955 թվականին նշանակվել է Ալավերդու շրջանի ժողովրդական կրթության բաժնի վարիչ։ 1959 թվականից մինչև 1975 թվականը աշխատել է Մ. Նալբանդյանի անվան միջնակարգ դպրոցի տնօրեն։ Ս. Սպանդարյանի դպրոցում եղել է պատմության և հասարակագիտության ուսուցիչ։ Չերքեզյանը պարգևատրվել է Գերմանիայի և Ճապոնիայի դեմ տարած հաղթանակի մեդալներով։ Հետպատերազմյան տարիներին պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով, «Աշխատանքային արիության համար» և «Աշխատանքի վետերան» մեդալներով։ 1965 թվականին նրան շնորհվել է հանրապետության վաստակավոր ուսուցչի կոչում։ 1967 թվականին պարգևատրվել է ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահության պատվոգրով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչներ Կատեգորիա:Թբիլիսիի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:«1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալակիրներ Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:«Աշխատանքի վետերան» մեդալակիրներ
Մոլեկուլ
Մոլեկուլ, երկու կամ ավելի ատոմներից բաղկացած էլեկտրականապես չեզոք խումբ։ Ատոմները միասին պահվում են քիմիական կապերի միջոցով    ։ Մոլեկուլները տարբերվում են իոններից էլեկտրական լիցքի բացակայությամբ։ Բայց քվանտային ֆիզիկայում, օրգանական քիմիայում և կենսաքիմիայում «մոլեկուլ» տերմինն հաճախ գործածվում է պակաս խստությամբ և օգտագործվում է նաև բազմատոմ իոնների դեպքում։ Գազերի կինետիկ տեսության մեջ «մոլեկուլ» տերմինը հաճախ օգտագործվում է ցանկացած գազանման մասնիկի համար՝ անկախ նրա բաղադրությունից։ Համաձայն այդ սահմանման՝ ազնիվ գազերի ատոմները համարվում են մոլեկուլներ, քանի որ նրանք հանդես են գալիս միատոմ մոլեկուլներով ։
Մոլեկուլը կարող է լինել հոմոմիջուկային, այսինքն՝ կազմված լինել միևնույն քիմիական տարրի ատոմներից, ինչպես թթվածինը (O2), կամ կարող է լինել հետերեմիջուկային՝ մեկից ավելի քիմիական տարրերից բաղկացած միացություն, օրինակ՝ ջուրը (H2O): Ատոմները և կոմպլեքս միացությունները, որոնց փոխազդեցությունը ոչ կովալենտային է (ջրածնային և իոնական կապեր), սովորաբար չեն համարվում առանձին մոլեկուլներ ։ Մոլեկուլները, որպես նյութի բաղադրիչներ, առկա են օրգանական նյութերում, հետևաբար և կենսաքիմիայում։ Նրանք կազմում են նաև օվկիանոսների և մթնոլորտի մեծ մասը։ Երկրագնդի վրա մեզ հայտնի պինդ նյութերի մեծ մասը, այդ թվում նաև միներալները, որոնք կազմում են երկրակեղևը, միջնապատյանը և Երկրի միջուկը, պարունակում են շատ քիմիական կապեր, բայց բաղկացած են չնույնականացված մոլեկուլներից։ Բացի դրանից, տիպիկ մոլեկուլը չի կարող բնորոշել իոնային բյուրեղները (աղեր) և կովալենտ բյուրեղները (ցանցային կապերով մարմիններ), չնայած նրանք հաճախ բաղկացած են կրկնվող տարրական բջիջներից, որոնք տարածվում են կամ հարթության վրա (գրաֆիտ), կամ եռաչափ տարածության մեջ (ալմաստ, քվարց, նատրիումի քլորիդի բյուրեղ)։ Կրկնվող տարրական մասնիկների թեման ակտուալ է նաև մետաղական կապ պարունակող խտացված ֆազերի համար, որը նշանակում է, որ պինդ մետաղները ևս բաղկացած չեն մոլեկուլներից։ Ապակիներում, որոնցում գոյություն չունի մասնիկների կարգավորված դասավորություն, ատոմները կարող են միմյանց հետ կապված մնալ քիմիական կապերով առանց որևէ որոշակի մոլեկուլ կամ կրկնվող միացություններ առաջացնելու, որոնք բնութագրական են բյուրեղներին:
Պատմություն և ծագումնաբանություն
Համաձայն Merriam-Webster և Online Etymology բառարանների «մոլեկուլ» բառը առաջացել է լատիներեն "moles" բառից, որը նշանակում է չափազանց փոքր զանգված։
Անգլերեն` molecule (1794), Ֆրանսերեն՝ molécule (1678), լատիներեն molecula՝ նվազական փաղաքշական բառ։ Նորաձև բառ է եղել մինչև 18-րդ դարի վերջերը, հետքերը տանում են մինչև Դեկարտի փիլիսոփայություն  ։
Մոլեկուլ հասկացությունը պաշտոնապես գիտության մեջ է մտել ավելի ուշ (Կարլսրուեի միջազգային կոնգրես, 1860 թվական)։ Ֆրանսիացի ֆիզիկոս Ժ․ Պերենի բրոունյան շարժման ուսումնասիրությունները (1906 թվական) դարձան մոլեկուլի գոյության առաջին փորձնական ապացույցը։ Մոլեկուլի կառուցվածքի հիմնական օրինաչափությունները պարզվեցին քիմիական ռեակցիաների հետազոտման, նոր, հատկապես օրգանական միացությունների սինթեզի, անալիզի և ֆիզիկական մեթոդների կիրառման շնորհիվ։ Մոլեկուլի հայտնագործումը քիմիայի՝ որպես գիտության զարգացման արդյունքն է։ Մոլեկուլի կառուցվածքը, հատկությունները և փոխարկումների օրինաչափություններն այսօր էլ քիմիայի ուսումնասիրության հիմնական առարկաներն են։ Քիմիական ռեակցիան նյութերի մոլեկուլների փոխարկումն է այլ նյութերի մոլեկուլների։
Հատկություններ
Քիմիական ռեակցիաների ընթացքում մի տեսակի մոլեկուլները փոխարկվում են այլ տեսակի մոլեկուլների։ Տարբեր նյութերի մոլեկուլները տարբերվում են որակական և քանակական բաղադրությամբ, զանգվածով, կառուցվածքով, ատոմների փոխադարձ դասավորությամբ, ատոմների միջև քիմիական կապի բնույթով և հատկություններով։
Մոլեկուլի զանգվածը սովորաբար 10−24 գրամի կարգի մեծություն է, իսկ չափերը մի քանի (կամ տասնյակ) Å։ Բնության մեջ, սակայն, տարածված են նյութեր (կաուչուկ, թաղանթանյութ, սպիտակուցներ), որոնց Մոլեկուլները շատ ավելի մեծ են (բաղկացած են հազարավոր, անգամ միլիոնավոր ատոմներից, և որոնց զանգվածը հասնում է 10−20—10−16 գրամի)։ Այդպիսի մոլեկուլները կոչվում են մակրոմոլեկուլներ։
Ադմետոս
Կալիդոնյան վարազի որսի և արգոնացիների քարոզարշավի անդամ  ։
Հայտնի է այն պատմություններում, որտեղ նրան էր ծառայում Ապոլլոնը՝ որպես պատիժ վիշապ Պիոնին սպանելու համար ։
Ապոլլոնը Ադմետոսի ոչխարների հոտը արածացնելու է տանում 1, 8 կամ 4 տարի ։ Երբ Ապոլլոնը գմբեթավոր լեյտա և ոսկե կիֆառ էր նվագում, գիշատիչ գազանները դուրս էին գալիս անտառից, գնում դեպի ախոռ։ Առաջին անգամ առասպելը հիշատակել է Ֆրեյդը ։ Սակայն Հոմերը հիշատակում էր Ապոլոնի մոտ դաստիարակված Էվմելի ձիերի մասին ։
Մոլեկուլ
Նյութերի կառուցվածք
Մոլեկուլի կառուցվածքով և հատկություններով պայմանավորված ֆիզիկական երևույթներն ուսումնասիրում է մոլեկուլային ֆիզիկան, իսկ կենսաբանական երևույթները՝ մոլեկուլային կենսաբանությունը։
Ադմետոս
Երբ Պելիյը խոստացավ իր աղջիկ Ալքեստային տալ նրան, որը կլծի առյուծի կամ վարազի, Ապոլլոնը Ադմետոսին օգնում է անել դա (կամ էլ նրան օգնել են Ապոլլոնը և Հերակլը )։ Ադմետոսը համարվում էր նա Հերակլի սիրեցյալը ։
Մոլեկուլ
Մոլեկուլյար գիտություն
Մոլեկուլների մասին գիտությունն անվանում են մոլեկուլային քիմիա, կամ մոլեկուլային ֆիզիկա՝ կախված նրանից, թե որ գիտության շրջանակներում է քննարկվում։ Մոլեկուլային քիմիան գործ ունի մոլեկուլների միջև եղած փոխազդեցությունները կարգավորող օրենքների հետ, որոնք պատճառ են հանդիսանում քիմիական կապերի առաջացման կամ խզման, իսկ մոլեկուլային ֆիզիկան գործ ունի մոլեկուլների կառուցվածքը և հատկությունները կարգավորող օրենքների հետ։ Բայց գործնականում այդ տարբերություն որոշակի չէ։ Մոլեկուլային գիտություններում մոլեկուլը կայուն համակարգ է՝ որը բաղկացած է երկու կամ ավելի՝ միմյանց հետ կապված ատոմներից։ Բազմատոմ իոնները երբեմն կարող են դիտարկվել որպես էլեկտրականապես լիցքավորված մոլեկուլներ։ «Անկայուն մոլեկուլ» տերմինն օգտագործվում է շատ ռեակցիոնունակ մասնիկների համար, դրանք են էլեկտրոններից ու միջուկներից կազմված, շատ կարճ կյանք ունեցող համակցություններ՝ ռեզոնանսներ (ռադիկալներ, մոլեկուլային իոններ, ռիդբերգի մոլեկուլներ, անցումային վիճակներ, վան-դեր-վալսյան կոմպլեքսներ, կամ բախվող ատոմների համակարգ, ինչպիսին է Բոզե-Այնշտայնի կոնդենսատը)։
Ադմետոս
Ադմետոսը մոռացել էր ամուսնական զոհաբերության մասին հայտնել Արտեմիսին, զայրացած աստվածուհին հարսանեկան հանգստի ժամանակ նրան օձեր ուղարկեց, սակայն Ապոլլոնին հաջողվեց հանգստացնել նրանց։ Ի վերջո, Մոյրին հարբեցնելով՝ իմացան, որ Ադմետոսի փոխարեն կարող է ուրիշը մահանալ ։  Դա արեց Ադմետոսի կին Ալքետիդան ։ Սակայն Հերակլը ազատեց նրան Այդայից, վերադարձրեց Ադմետոսին։
Մոլեկուլ
Կապեր
Մոլեկուլի բաղադրիչները միմյանց հետ կապված են մնում կամ կովալենտային, կամ իոնական կապերի շնորհիվ։ Ոչ մետաղական տարրերի մի քանի տեսակներ շրջակա միջավայրում գոյություն ունեն միայն մոլեկուլների ձևով։ Օրինակ՝ ջրածինը գոյություն ունի միայն ջրածնի մոլեկուլի ձևով։ Քիմիական միացության մոլեկուլը բաղկացած է երկու կամ ավելի տարրերից ։
Ադմետոս
Ադմետոս կառուցել է Ապոլոնի տաճար Թամինայում, Էրիտրեայում և Եվբեում ։ Նա ունեցել է որդի և դուստր ։
Մոլեկուլ
Կովալենտային կապ
Կովալենտային կապը քիմիական կապի մի տեսակ է, որը ենթադրում է կապի մեջ գտնվող ատոմների էլեկտրոնային զույգերի համատեղ օգտագործում։ Այդ էլեկտրոնային զուգերն անվանում են ընդհանուր զույգեր, կամ կապող զույգեր, իսկ ատոմների միջև եղած ձգողական և վանողական ուժերի կայուն հավասարակշռությունը, երբ նրանք կիսում են իրենց էլեկտրոնները, անվանում են կովալենտային կապ ։
Ադմետոս
Գրականություն
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանության կերպարներ Կատեգորիա:Արգոնավորդներ Կատեգորիա:Թեսալիայի առասպելներ
Մոլեկուլ
Իոնական կապ
Իոնական կապը քիմիական կապի մի տեսակ է, որը ենթադրում է հակադիր լիցքավորված իոնների էլեկտրաստատիկ ձգողություն և հանդիսանում է իոնական միացություններում տեղի ունեցող առաջնային փոխազդեցությունը։ Իոնները, դրանք ատոմներ են, որոնք կորցրել են մեկ կամ մի քանի էլեկտրոններ և կոչվում են կատիոններ, կամ ձեռք են բերել էլեկտրոններ և կոչվում են անիոններ ։ Էլեկտրոնների այդ անցումը կոչվում է էլեկտրավալենտականություն՝ ի տարբերություն կովալենտության։ Պարզագույն դեպքում կատիոնը դա մետաղի ատոմն է, իսկ անիոնը՝ ոչ մետաղինը, բայց իոնները կարող են ավելի բարդ բնույթ ունենալ, օրինակ՝ այնպիսի մոլեկուլային իոններ, ինչպիսիք են NH 4 + կամ SO4 2- : Ըստ էության իոնական կապը դա մետաղի ատոմներից էլեկտրոնների անցումն է ոչ մետաղի ատոմներին՝ երկու ատոմներին լրացված էլեկտրոնային թաղանթներ ապահովելու նպատակով։
Մոլեկուլների չափեր
Մոլեկուլների մեծ մասը չափազանց փոքր են, որպեսզի հնարավոր լինի նրանց տեսնել անզեն աչքով, բայց կան բացառություններ՝ ԴՆԹ մակրոմոլեկուլը, շատ պոլիմերների մոլեկուլներ կարող են հասնել մակրոսկոպիկ չափերի։ Օրգանական սինթեզում որպես շինարարական բլոկներ օգտագործվող մոլեկուլները սովորաբար ունենում են մի քանի անգստրեմից (Å) մինչև մի քանի հարյուր Å չափեր, որը մեկ մետրի մոտավորապես մեկ միլիարդերորդ մասն է։ Ինչպես նշվեց, առանձին մոլեկուլները չեն կարող տեսանելի լինել, բայց մոլեկուլները, նույնիսկ առանձին ատոմների ուրվագծեր, կարող են երևալ որոշ պայմաններում՝ ատոմական ուժային մանրադիտակի օգնությամբ։
Խոշոր մոլեկուլներին անվանում են մակրոմոլեկուլներ, կամ սուպերմոլեկուլներ։
Ամենափոքր մոլեկուլը երկատոմ ջրածնի (H2) մոլեկուլն է, կապի երկարությունը՝ 0,74 Å :
Մոլեկուլի էֆեկտիվ շառավիղը մոլեկուլի շառավիղն է լուծույթում ։
Էմպիրիկ բանաձև
Մոլեկուլի քիմիական բանաձևում օգտագործվում են քիմիական տարրերի սիմվոլներ, թվանշաններ, երբեմն նաև այլ սիմվոլներ ինչպիսիք են փոքր փակագծեր, գծիկներ, մեծ փակագծեր, պլյուս (+) և մինուս (-) նշաններ։ Դրանք պետք է սահմանափակված լինեն մեկ տպագրական տողում, որը կարող է պարունակել ինդեքսներ և աստիճաններ։
Մոլեկուլային բանաձևը արտացոլում է մոլեկուլը կազմող ատոմների ճշգրիտ քանակը և այդպիսով բնութագրում է տարբեր մոլեկուլներ։ Բայց տարբեր իզոմերներ՝ ունենալով տարբեր մոլեկուլներ, կարող են իրենց մոլեկուլում ունենալ ատոմների նույն բաղադրությունը։ Էմպիրիկ բանաձևը հաճախ համընկնում է մոլեկուլային բանաձևի հետ, բայց՝ ոչ միշտ։ Օրինակ՝ ացետիլենի մոլեկուլն ունի C2H2 մոլեկուլային բանաձևը, բայց ատոմների հարաբերակցությունը ցույց տվող պարզագույն բանաձևն է՝ CH:
Մոլեկուլային զանգվածը կարելի է հաշվել քիմիական բանաձևով, այն արտահայտվում է սովորական ատոմային միավորներով և հավասար է ածխածնի 12 С չեզոք իզոտոպի ատոմի զանգվածի 1/12 զանգվածին։ Ցանցային պինդ նյութերի համար օգտագործվում է «կրկնվող միավոր» տերմինը, որը սովորաբար որոշում են ստեխիոմետրիական հաշվարկներով։
Կառուցվածքային բանաձև
Եռաչափ բարդ կառուցվածքով մոլեկուլների համար, հատկապես, երբ նրանք պարունակում են չորս տարբեր տեղակալիչներով միացած ատոմներ, պարզ մոլեկուլային բանաձևը, կամ նույնիսկ կիսակառուցվածքային քիմիական բանաձևը բավական չէ մոլեկուլը ամբողջովին բնութագրելու համար։ Այդ դեպքում կարող է անհրաժեշտ լինել բանաձևի գրաֆիկական պատկերը, որը կոչվում է կառուցվածքային բանաձև։ Կառուցվածքային բանաձևերն իրենց հերթին կարող են ներկայացվել տարածական քիմիական անունով, բայց այդպիսի անվանակարգումը պահանջում է բազմաթիվ բառեր ու տերմիններ, որոնք քիմիական բանաձևի մաս չեն կազմում։
Մոլեկուլների երկրաչափություն
Մոլեկուլներն ունեն հավասարակշռության ֆիքսված երկրաչափություն՝ կապերի երկարություն և անկյուններ, որոնց նկատմամբ կատարում են անընդհատ տատանողական շարժումներ։ Մաքուր նյութը բաղկացած է միևնույն երկրաչափական կառուցվածք ունեցող մոլեկուլներից։ Քիմիական բանաձևը և մոլեկուլի կառուցվածքը հանդիսանում են մոլեկուլի հատկությունները որոշող երկու կարևորագույն ֆակտորները, մասնավորապես՝ նրա ռեակցիոնունակությունը։