cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Վիկտորյական դարաշրջան
Վիկտորյական դարաշրջանը կարելի է համարել Անգլիայի պատմության ամենանշանավոր և կարևոր ժամանակաշրջաններից մեկը։ Այս դարաշրջանը հնարավոր չէ պատկերացնել որպես ինչ-որ միատարր շրջան, քանի որ դրան բնորոշ են մարդկային կյանքի բազմաթիվ ոլորտների արագ փոփոխությունները։ Դրանք եղել են ժողովրդագրական տեղաշարժեր, մարդկանց աշխարհընկալման փոփոխություններ, տեխնոլոգիական, հոգևոր, քաղաքական և սոցիալական համակարգերում փոփոխություններ։ Անգլիական պատմաբաններից մեկը նշել է, որ «նման արագ և մշտական փոփոխությունները կյանքի տնտեսական և հոգևոր ոլորտներում» հնարավոր էր « Բրիտանական խաղաղության» (Pax Britannica) պատճառով, որ այդ շրջանում «ո՛չ մեծ պատերազմներ են եղել, ո՛չ էլ արտաքին աղետներից վախեր, ողջ ժամանակահատվածում կրոնական հարցերի շուրջ հետաքրքրություն եղել, և տեղի է ունեցել գիտական մտքի արագ զարգացում և մարդկային անհատների ինքնակարգապահականացում» ։
Այս դարաշրջանի տարբերակիչ առանձնահատկությունը միջազգային հարաբերություններում Միացյալ Թագավորության ռազմածովային նավատորմի գերակայությունն էր և դրանից բխող մեծ տերությունների հարաբերական խաղաղությունը (որը սահմանվել է ըստ Վիեննայի վեհաժողովի), որի շնորհիվ էլ այդ ընթացքում լայնածավալ պատերազմներ չեն եղել (բացառությամբ 1853-1856 թվականների Ղրիմի պատերազմը) և երկիրը ինտենսիվորեն զարգացել է, մասնավորապես ենթակառուցվածքների զարգացման, երկաթուղիների շինարարության ոլորտներում։ Այս ժամանակահատվածում տնտեսության բնագավառում շարունակվում էր արդյունաբերական հեղափոխությունը և կապիտալիզմի զարգացումը։
Դարաշրջանի սոցիալական նկարագրին բնորոշ է խիստ բարոյական կոդեքսը (ջենթլմենությունը), որով ամրագրվել են պահպանողական արժեքներն ու դասակարգային տարբերությունները։ Մեծ Բրիտանիայի համար եղել է «նրբազգացության» և ազգային ինքնավստահության բարձրացման ժամանակաշրջան ։
Գաղափարական առումով վիկտորյական դարաշրջանը ականատես է եղել ջորջական ժամանակաշրջանին բնորոշ ռացիոնալիզմին դիմակայելուն և կրոնի, սոցիալական արժեքների և արվեստի նկատմամբ ռոմանտիզմի և միստիցիզմի աճող շրջադարձին ։
Արտաքին քաղաքականության բնագավառում շարունակվել է Բրիտանիայի գաղութային էքսպանսիան Ասիայում (Մեծ խաղ) և Աֆրիկայում («Պայքարը Աֆրիկայի համար»), որով Բրիտանական կայսրությունը դարձրել է պատմության մեջ ամենախոշոր կայսրությունը ։
Դարաշրջանի պատմական ակնարկ
Վիկտորյա թագուհին Անգլիայի և Մեծ Բրիտանիայի գահը ժառանգել էր իր հորեղբոր` անժառանգ Վիլհելմ IV-ի մահից (1837 թվականի հունիսի 20) անմիջապես հետո ։ Մելբուրնի լորդի վիգական կաբինետը, որին բախվեց թագուհին իր թագավորելու սկզբում, հենվում էր ստորին պալատի խառը մեծամասնության վրա, որը միայն մասամբ էր բաղկացած հին վիգերից ։ Նրա կազմի մեջ, բացի այդ, մտնում էին ծայրահեղականները, որոնք ձգտում էին ընտրական իրավունքը ընդլայնելուն և կարճաժամկետ խորհրդաժողովներ ունենալուն, ինչպես նաև իռլանդական կուսակցությունը, որը ղեկավարում էր Օ՛Կոննելը ։ Նախարարության հակառակորդները` հանձին թորի քաղաքական կուսակցության, ժողովրդավարական սկզբունքների ցանկացած հետագա հաղթարշավին հակազդելու ամուր վճռականությամբ էին տոգորված։ Նոր ընտրությունները, որոնք նշանակվել էին միապետի փոխվելու հետևանքով, ուժեղացրել էին պահպանողական կուսակցությանը։ Անգլիայի, Շոտլանդիայի և Իռլանդիայի մեծ քաղաքները հիմնականում քվեարկել էին ազատական և արմատական խմբակցությունների օգտին, բայց անգլիական կոմսությունների մեծ մասը ընտրել էր նախարարության հակառակորդներին ։
Միաժամանակ, նախորդ տարիների քաղաքականությունը կառավարության համար զգալի դժվարություններ էր ստեղծել։ Մասնավորապես, Կանադայում աճել էր մետրոպոլիաների և տեղական խորհրդարանի միջև հակամարտությունը։ Նախարարությունը թույլտվություն էր ստացել կասեցնել կանադական սահմանադրությունը և 1838 թվականին Կանադայի գլխավոր կառավարիչ նշանակվեց վիգ կոմս Դարհեմը (1792-1840)։ Նա գործուղվեց Կանադա 1837-1838 թվականների ապստամբությունների պատճառները ուսումնասիրելու և իրավիճակի մասին զեկուցելու համար։ Կոմս Դարհեմը ակտիվորեն և հմտորեն էր կառավարում, սակայն, երբ առաջարկեց, որ Կանադան անցնի ինքնակառավարման, նա կորցրեց վարչապետ Մելբուրնի աջակցությունը, ընդդիմությունը նրան մեղադրեց իր պաշտոնական պարտականությունների չարաշահման մեջ, ինչի հետևանքով նա ստիպված էր հրաժարական տալ (1839)  ։ Բայց ի վերջո, 10 տարի անց Կանադայի համար հայտարարված քաղաքականությունը, որը հայտնի է որպես Դարհեմի զեկույց, գաղութների ինքնորոշման օրինակ դարձավ ։
Լոնդոնի հեղինակությունը թույլ էր նաև Իռլանդիայում։ Իռլանդիայի տասանորդի բիլի հաստատմանը նախարարությունը կարող էր հասնել ոչ այլ կերպ, քան յուրացման (ապրոպրիացիայի) պարագրաֆը բացարձակապես վերացնելով։ 1830-1836 թվականներին Իռլանդիայում քաղաքացիական անհնազանդության դրսևորումը պատմության մեջ հայտնի է տասանորդի պատերազմ անվամբ ։ 1836 թվականին ընդունվեց «Իռլանդական եկեղեցու անջատման ակտ 1836», Հռոմի Կաթոլիկ եկեղեցու սահմանած տասանորդը կրճատվեց, որը մինչ այդ վճարում էին բոլոր հավատացյալները անկախ դավանանքից։ Ի վերջո, 1869 թվականին, քանի որ Իռլանդական եկեղեցու աջակիցները բնակչության փոքրամասնությունն էին կազմում, Գլադսթոնի լիբերալ կառավարությունը որոշում ընդունեց, որի համաձայն 1871 թվականին այն դադարեց պետական կարգավիճակ ունենալ` կորցնելով պետության աջակցությունը և ունեցվածքի մի մասը ի օգուտ պետության և Լորդերի պալատի ներկայացուցչության, որի դիմաց Իռլանդական եկեղեցին Սինոդը ղեկավարելու ինքնավարության իրավունք ստացավ։ Այդպիսով, Իռլանդական եկեղեցին դարձավ այդպիսի կառավարման անցած երկրորդ եկեղեցին` Նոր Զելանդիայի եկեղեցուց հետո ։
Կառավարության ճգնաժամ
1839 թվականի մայիսին բռնկվեց նախարարական ճգնաժամ, որի անմիջական առիթ էր հանդիսացել Ճամայկա կղզում տիրող իրավիճակը։ 1834 թվականին նեգրերի ստրկությունը վերացրած մետրոպոլիաների և պլանտատորների շահերի միջև անհամաձայնությունը կղզում սպառնում էր հանգեցնել համանման խզման, ինչպես Կանադայում։ Նախարարությունն առաջարկեց մի քանի տարի դադարեցնել տեղի սահմանադրության գործողությունը։ Դրան ընդդիմացան ինչպես թորիականները, այնպես էլ արմատականները և նախարարության առաջարկին կողմ եղան ընդամենը 5 ձայնի մեծամասնությամբ։ Կառավարությունը հրաժարական տվեց, բայց կրկին գործերին ձեռնամուխ եղավ, երբ Վելինգթոնի և Պիլի նոր կառավարություն կազմելու փորձերն անհաջողություն ունեցան, ի դեպ, այն պատճառով, որ Պիլը պահանջել էր վիգերի ընտանիքներին պատկանող թագուհու պալատական տիկնանց փոխարինել այլ` թորի ճամբարի կանանցով, իսկ թագուհին չէր ցանկացել համաձայնել դրան (անգլիական սահմանադրական պատմության մեջ այս խնդիրը հայտնի է «Ննջարանային ճգնաժամ» անվամբ - Bedchamber Crisis) ։
1840 թվականի խորհրդարանական նստաշրջանը բացվեց Վիկտորիա թագուհու և արքայազն Ալբերտի կայանալիք ամուսնության հանդիսավոր ազդարարմամբ. պսակադրությունը տեղի ունեցավ 1840 թվականի փետրվարի 10-ին։
Արտաքին քաղաքականության հաջողություններ
1834 թվականին խոշոր ապստամբություն էր բռնկվել Մեհմեդ Ալիի նշանակած պետական մոնոպոլիաների, մեծ հարկերի դեմ։ Համարելով, որ Մեհհմեդ Ալիի դիրքերը թուլացել են, թուրքական սուլթանը ներխուժեց Սիրիա, բայց պարտություն կրեց Նեզիբի մոտակայքում ։
Հյուսիս-Ամերիկյան Նահանգների հետ սահմանների հարցում անհամաձայնությունը հարթվեց 1842 թվականի օգոստոսի 9-ի կոնվենցիայով։ Ֆրանսիայի հետ լարված հարաբերությունները, որոնք պայմանավորված էին 1840 թվականի պայմանագրով, դեռևս շարունակվում էին. դրա վկայությունը եղավ, երբ Ֆրանսիայի կառավարությունը մերժեց ստորագրել մեծ տերությունների կնքած անազատների առևտրի ոչնչացման և կասկածելի նավերի խուզարկության մասին իրավունքի կոնվենցիան (droit de visite)։
Չինաստանի հետ ափիոնային առևտրի մասին նախկին անհամաձայնությունները դեռևս 1840 թվականին հանգեցրել էին առերես պատերազմի։ 1842 թվականին այդ պատերազմն անգլիացիների համար բարենպաստ շրջադարձ ունեցավ։ Նրանք Յանսենկյանգուով հասել էին մինչև Նանկին` չինացիներին ստիպելով խաղաղություն կնքել։ Չինացիները անգլիացիներին զիջեցին Հոնկոնգ կղզին, առևտրային հարաբերությունների համար բացվեցին 4 նոր նավահանգիստներ (Սյամին, Ֆուչժոու, Նինբո, Շանհայ)։
1839 թվականին Աֆղանստանում ունեցած արագ հաջողությունները անգլիացիներին շլացրել էին. նրանք իրենց համարում էին երկրի տերը և հանկարծակիի եկան 1841 թվականի նոյեմբերին անսպասելիորեն բռնկված աֆղանական ապստամբությամբ։ Վստահելով նենգ թշնամուն, անգլիացիներն ազատորեն դուրս եկան երկրից, բայց դեպի Հնդկաստան հակառակ արշավի ժամանակ սարսափելի կորուստներ կրեցին կլիմայից, զրկանքներից և բնակիչների մոլեռանդությունից։ Փոխարքա լորդ Էլենբորոն որոշեց վրեժխնդիր լինել աֆղանցիներին և 1842 թվականի ամռանը նրանց դեմ նոր զորքեր ուղարկեց։ Աֆղանցիներին կոտորեցին, նրանց քաղաքները ավերեցին, ողջ մնացած անգլիացի գերիներին ազատագրեցին։ Արշավի ավերիչ բնույթը կտրուկ պարսավանքի արժանացավ Համայնքների պալատի ընդդիմության կողմից։ 1843 թվականը անհանգիստ տարի էր։
Բարեփոխումներ
Արտաքին քաղաքականության հաջողություններն ամենևին էլ չամրապնդեցին նախարարության դրությունը։ Դա արտահայտվեց խորհրդարանական նստաշրջանի բացման ժամանակ, որը տեղի ունեցավ 1841 թվականի հունվարին։ Կառավարությունը կրում էր պարտություն պարտության հետևից։
Հացի օրենքներ
Դեռևս 1838 թվականին Մանչեսթերում Ռիչարդ Կոբդենի առաջնորդությամբ առաջացել էր այսպես կոչված հացի օրենքների դեմ լիգա, որն իր առջև խնդիր էր դրել վերացնել գոյություն ունեցող հովանավորչական համակարգը և, գլխավորապես, ներմուծվող հացի տուրքերը։ Ազնվականությունը և հողատերերը զայրացած էին, քանի որ հսկայական օգուտներ էին ստանում բարձր սակագներից։ Լիգան պահանջում էր պարենային բոլոր ապրանքների ազատ ներմուծում` որպես ընկած պետական եկամուտները բարձրացնելու միակ միջոց, աշխատավոր դասի դրությունը բարելավելու և այլ պետությունների հետ մրցակցությունը թեթևացնելու միջոց։ Մասամբ ֆինանսական դժվարությունների ճնշման ազդեցությամբ, մասամբ էլ հացի տուրքի հակառակորդներից աջակցություն գտնելու հույսով նախարարությունը ազդարարեց հացի օրենքների վերանայման իր մտադրության մասին։ Դրան հաջորդող շաքարի տուրքերի մասին խնդրից հետո կառավարությունը տապալվեց ձայների մեծամասնությամբ` 317-ը ընդդեմ 281-ի։ Նախարարությունը լուծարեց խորհրդարանը (1841 հունիսի 23)։
Պիլի ղեկավարությամբ գերազանց կազմակերպած Պահպանողական կուսակցությունը հաղթանակեց, և երբ նոր խորհրդարանում նախարարական նախագիծը ուժեղ մեծամասնությամբ մերժվեց, նախարարները հրաժարական ներկայացրեցին։ 1841 թվականի սեպտեմբերի 1-ին ձևավորվեց նոր կաբինետ ։ Այն գլխավորում էր Պիլը, իսկ գլխավոր անդամներն էին Վելինգթոն և Բուքինգամ դուքսերը, Լինդհերստ, Սթենլի, Աբերդին լորդերը և սըր Ջեյմս Գրեգանը։ Ինչպես նախկինում` կաթոլիկների էմանսիպացիայի հարցում (1829), որը ցույց էր տվել ժամանակաշրջանի պահանջների որոշակի նրբանկատությունը, Պիլը 1842 թվականի փետրվարին երկրի խորհրդարանի ստորին պալատում հանդես եկավ ներմուծվող հացի տուրքը (35 շիլինգից 20) նվազեցնելու և աստիճանաբար իջեցվող սակագնային նորմերի սկզբունք ընդունելու առաջարկներով։ Ազատ առևտրի և պրոտեկցիոնիզմի անվերապահ կողմնակիցների բոլոր այլընտրանքային առաջարկները մերժվեցին, և Պիլի առաջարկն ընդունվեց, ինչպես և այլ ֆինանսական միջոցառումները, որոնք ուղղվելու էին դեֆիցիտի մարմանը (եկամտային հարկի ներմուծում, անուղղակի հարկերի նվազեցում և այլն)։ Այդ ժամանակ կրկին իրենց մասին հիշել տվեցին չարտիստները, երբ խորհրդարան ներկայացրեցին մեծ թվով ստորագրություններով խնդրագիրը, որտեղ ներկայացված էին իրենց պահանջները։ Նրանք հզոր հենարան էին գտել ի դեմս գործարանային աշխատավորության, որոնց դժգոհությունն ավելացել էր առևտրի ճգնաժամով, արդյունաբերական արտադրության մարմամբ և կենսականորեն անհրաժեշտ ապրանքների բարձր գներով ։
Անգլիկան եկեղեցու կաթոլիկ ուղղվածության հոգևորականների որոշ մասն (տես` պյուզեիզմ) ավելի ու ավելի ավելանում էր։ Շոտլանդիայում պետական եկեղեցու և նոնիտրուզիոնիստների Պրեսբիտերականական ուղղության միջև խզումն աճում էր։ Գլխավոր դժվարություններ էին սպասվում Իռլանդիայի կառավարությանը։ Տորի նախարարությունում պաշտոն ստանձնելու հետ միասին Դանիել Օ'Կոննելն (Daniel O'Connell) անմիջապես վերսկսեց իր քարոզչությունը Իռլանդիայի և Անգլիայի միջև ունիան չեղարկելու (Repeal) օգտին։ Նա 100 000 մարդուց կազմված հավաքներ էր անցկացնում. սպասելի էր, որ զինված բախումներ կլինեին։ Օ'Կոննելի և նրա կողմնակիցներից շատերի դեմ քրեական հետապնդում հարուցեցին։ Դատական նիստը մի քանի անգամ հետաձգվելուց հետո, ի վերջո, ագիտատորը մեղավոր ճանաչվեց։ Լորդերի պալատը կասեցրեց դատավճիռը օրենքի ձևական խախտումների հետևանքով, իսկ կառավարությունը հրաժարվեց հետագա հետապնդումներից, բայց քարոզչությունն այլևս կոտրվեց իր նախկին թափը։
1844 թվականի Բանկային ակտ
1844 թվականին ֆինանսական հիմնական միջոցառումը Պիլի բանկային օրինագիծն էր, որն անգլիական բանկը նորովի կազմակերպեց ։
Նստաշրջանին Պիլի բոլոր կատարածը ձեռք էր բերվել իր նախկին քաղաքական հակառակորդների օգնությամբ։ Նա առաջարկեց ավելացնել Մայնուտում կաթոլիկ սեմինարիան պահելու համար նախատեսված միջոցները, որը, լինելով այս տեսակի միակ պետական հաստատությունը Իռլանդիայում, անգլիկան եկեղեցու դպրոցների շքեղ իրավիճակի ցավալի հակապատկերն էր։ Այս առաջարկը ուժեղագույն դիմադրության հանդիպեց նախարարական աթոռների շրջանում` ընդհանուր գծերով ցույց տալով հին թորիական և անգլիկան հավատի ամբողջ անբարյացակամությունը։ Երբ ապրիլի 18-ին օրինագիծը անցավ երկրորդ ընթերցման, նախկին նախարարական մեծամասնությունն արդեն գոյություն չուներ։ Պիլը ձեռք բերեց 163 վիգերի և ռադիկալների աջակցությունը։ Եկեղեցական քարոզչությունը նոր սնունդ ստացավ, երբ նախարարները հանդես եկան կաթոլիկներին երեք բարձրագույն աշխարհիկ կոլեգիա սահմանելու առաջարկությամբ` կրոնական ուսուցման գործընթացում առանց պետության կամ եկեղեցու միջամտության իրավունքի։
Այս միջոցառումների հետևանքով Գլադսթոնը` այն ժամանակ դեռ խստաբարո հոգևորական, հրաժարվեց նախարարական կաբինետից։ Երբ օրենքը մտավ խորհրդարան, անգլիկան բարձր հոգևորականությունը, կաթոլիկության ֆանատիկոսները և Օ'Կոննելը հավասարապես բռնկվեցին անեծքներով` ընդդեմ անաստված նախագծի։ Այնուամենայնիվ, օրինագիծն ընդունվեց հսկայական մեծամասնությամբ։ Կուսակցության այս փոփոխված իրավիճակն ավելի կտրուկ արտահայտվեց տնտեսական հարցերում։ Վերջին ֆինանսական տարվա արդյունքները բարենպաստ էին և ցույց տվեցին եկամտային հարկի զգալի աճ։ Պիլը միջնորդեց, որ այդ հարկը շարունակվի ևս երեք տարի, ենթադրելով, որ դրա հետ մեկտեղ, հնարավոր կլինի մաքսային վճարներն ավելի նվազեցնել և ներկրման տուրքերն ամբողջովին վերացնել։ Նրա առաջարկները թորի և սեփականատերերի դժգոհությունն առաջացրեցին, բայց թեժ աջակցության արժանացան նախկին ընդդիմության կողմից և ինչի օգնությամբ էլ ընդունվեցին։
1845-1849 թվականների սով
Այդ ընթացքում Իռլանդիայում սարսափելի սով սկսվեց, որն առաջացել էր 1845 թվականին կարտոֆիլի բերքի ֆիտոֆտորազով վարակվելու պատճառով, ինչը ամենաաղքատ դասերի բնակչության գրեթե միակ սնունդն էր և կազմում էր ցանքատարածքների ¹/³-ը։ Հաջորդ տարի ավելի սաստկացավ ժողովրդի վիճակը վարակված պալարների պատճառով։ Բացի այդ 1846-1847 թվականների ձմեռը խստաշունչ էր։ Մարդիկ մահանում էին և տասնյակ հազարավորները փրկության ճանապարհը համարում էին արտագաղթելը։ Դրա հետևանով հացի օրենքների դեմ քարոզարշավը հասել էր ծայրաստիճան լարվածության ։ Հին վիգերի առաջնորդները բացահայտ և անդառնալիորեն միացան շարժմանը, որը մինչ այդ Կոբդենի և նրա կուսակցության ձեռքերում էր։ Դեկտեմբերի 10-ին նախարարությունը հրաժարական տվեց, բայց լորդ Ջոն Ռոսելը, որին հանձնարարվել էր նոր կառավարություն կազմել, Պիլից ոչ պակաս դժվարությունների հանդիպեց և իր լիազորությունները վերադարձրեց թագուհուն։
Պիլը ձևավորեց նախարարական կաբինետ, որի մեջ կրկին մտավ Գլադսթոնը։ Դրանից հետո Պիլն առաջարկեց հացի օրենքներն աստիճանաբար չեղարկել։ Հին տորիների կոսակցության մի մասը հետևեց ազատ առևտրի կողմնակից Պիլին ճամբարին, բայց թորիների հիմնական զանգվածը հուժկու քարոզչություն բարձրացրեց իր նախկին առաջնորդի դեմ։ 1846 թվականի մարտի 28-ին հացի օրինագծի երկրորդ ընթերցումն ընդունվեց ձայների մեծամասնությամբ` 88 ձայն։ Բոլոր փոփոխությունները, որոնք առաջարկվել էին մասամբ պրոտեկցիոնիստների (լորդ Սթենլիի ղեկավարությամբ), մասամբ էլ բոլոր հացի տուրքերի անհապաղ չեղյալ հայտարարելուն հակվածների կողմից, մերժվեցին։ Օրինագիծն անցավ նաև վերին պալատում` շնորհիվ Վելինգթոնի ազդեցության։
Այնուամենայնիվ, չնայած այս հաջողությանը և հսկայական ժողովրդականությանը, որը ձեռք էր բերել Պիլն իր մեծ տնտեսական բարեփոխումներն անցկացնելու շնորհիվ, նրա անձնական դիրքը գնալով ավելի ու ավելի բարդանում էր։ Պրոտեկցիոնիստների թունավոր հարձակումների դեմ պայքարում, հատկապես Դիզրայելիի, որը Բենտինկներ ազնվական տան հետ միասին իր վրա էր վերցրել հին թորիների ղեկավարությունը, Պիլը, բնականաբար, չէր կարող պաշտպանություն ակնկալել իրենց վաղեմի ընդդիմախոսներից։ Նրա վերջնական անկման համար առիթ հանդիսացավ Իռլանդիայի նկատմամբ արտակարգ միջոցների կիրառման մասին հարցը, որը բացասական լուծում ստացավ վիգերի կոալիցիայի, ծայրահեղականների և իռլանդական պատգամավորների կողմից։ Թորիական նախարարության հեռացման պահին արտաքին գործերը գտնվում էին բավականին բարվոք վիճակում։ Ֆրանսիայի հետ նախկին լարված հարաբերությունները քիչ-քիչ զիջեցին բարեկամական մերձեցմանը։ Հյուսիսային Ամերիկայի հետ տարաձայնություններ կային   Օրեգոն մարզի նկատմամբ փոխադարձ հավակնությունների հետևանքով, բայց նրանք խաղաղ լուծում ստացան։
1846 թվական
1846 թվականի հունիսին սիկհերն ասպատակություն կատարեցին Հնդկաստանում բրիտանական տարածքների վրա, բայց ջախջախվեցին ։
1846 թվականի հուլիսի 3-ին գոյացավ վիգերի նոր նախարարություն` լորդ Ջոն Ռոսսելի գլխավորությամբ։ Կաբինետի առավել ազդեցիկ անդամը արտգործնախարար լորդ Պալմերսթոնն էր։ Նախարարությունը կարող էր մեծամասնություն ակնկալել միայն Պիլի աջակցության պայմանով։ 1847 թվականի հունվարին բացված խորհրդարանը հավանություն տվեց Իռլանդիայի աղետներին օգնելու նպատակով ձեռնարկած մի շարք միջոցներին։ Մոտավորապես այդ ժամանակ էր, որ Հռոմ ուղևորվելու ճանապարհին մահացավ է Օ'Կոննելը, և հանձին որի Իռլանդիայի ազգային կուսակցությունը կորցրեց իր գլխավոր հենարանը։
Իսպանական ամուսնությունների հարցի պատճառով լոնդոնյան և փարիզյան կաբինետների միջև հարաբերությունները սառել էին ։ Օգտվելով դրանից, արևելյան տերությունները որոշեցին Կրակովը միացնել Ավստրիային, անուշադրության մատնելով անգլիական արտաքին գործերի նախարարի ուշացած բողոքները։
1847 ընտրություններ
1847 թվականի ընդհանուր ընտրություններում պրոտեկցիոնիստները մնացին փոքրամասնության մեջ, պիլականները կազմեցին ազդեցիկ միջին կուսակցությունը, վիգերը, լիբերալները և արմատականները միանալով կազմեցին մեծամասնություն 30 ձայնով ։ Չարթիստները իրենց ներկայացուցիչ գտան հանձին տաղանդավոր իրավաբան  Օ'Կոննորի։ Երկրի ներսում գործերի իրավիճակը ուրախալի չէր։ Իռլանդիայի հանցագործության բազմապատկումը հատուկ ռեպրեսիվ օրենք էր պահանջում։ Անգլիական գործարանային շրջաններում կարիքը և գործազրկությունը նույնպես հասել էր ահագնացող չափերի։ Սնանկացումներն իրար էին հաջորդում։ Պետական եկամուտների պակասը` գործերի ընդհանուր լճացման և ծախսերի կրճատման անհնարինության հետևանքով, նախարարությանը ստիպել էր եկամտահարկը ևս 2 տոկոսով բարձրացնելու մասին օրենք առաջադրել։ Բայց այդ հեղինակություն չվայելող հարկի բարձրացումն այնպիսի փոթորիկ էր առաջացրել խորհրդարանում և դրանից դուրս, որ 1848 թվականի փետրվարի վերջում առաջարկած միջոցը հետ վերցվեց։
Հեղափոխություն Եվրոպայում
Այդ ժամանակ բռնկվեց 1848-1849 թվականների փետրվարյան հեղափոխությունը։ Նյութական կարիքներից ելնելով սպասելի էր, որ ամբողջ մայրցամաքը ցնցած հեղափոխությունն առանց հապաղելու կհասներ նաև Իռլանդիա։ Անվտանգ չէր, ըստ երևույթին, նաև վիճակը բուն Անգլիայում։
Բարեփոխումներ
Այդ ընթացքում շարունակվում էին բարեփոխումներ կատարվել։ Կառավարության առաջարկով չեղարկվեցին այն բոլոր որոշումները, ըստ որոնց ասիական, աֆրիկյան և ամերիկյան ապրանքների ներմուծումը եվրոպական նավահանգիստներից Անգլիա միայն անգլիական նավերին էր թույլատրվում։
Ռոտշիլդի՝ համայնքների պալատի անդամ ընտրվելու կապակցությամբ նախարարությունը բիլլի մեջ փոփոխություն մտցրեց, որով հրեաներին թույլատրվեց խորհրդարան մտնել։ Ստորին պալատն այն ընդունեց, սակայն վերինը մերժեց։ Հանդիպելով թորիների համառությանը նախարարությունը քիչ էր բավարարում նաև ռադիկալներին, որոնք Կոբդենի առաջնորդությամբ կազմել էին բարեփոխիչ միությունը, որով ավելի ու ավելի տարանջատվում էին վիգերից։ Այդ տարանջատումը սկսեց ավելի կտրուկ դառնալ այն բանից հետո, երբ Ռոսելը ստորին պալատում դեմ արտահայտվեց Յումի առաջարկին, որը պահանջում էր ընտրական իրավունքի ընդլայնում, գաղտնի քվեարկութուն, եռամյա խորհրդարաններ և պատգամավորական տեղերի նոր բաշխում։ Այդ բոլոր պահանջները մերժվեցին։
Անգլիայի վերաբերմունքը Ֆրանսիային փետրվարյան հեղաշրջման ժամանակներից հետո շատ ավելի բարեկամական բնույթ էր կրում, քան Լյուդովիկոս Ֆիլիպի կառավարման վերջին տարիներին։ Պալմերսթոնը ցավակցում էր Իտալական շարժմանը և Միլանի ավստրիացիների ելույթից հետո բացահայտ ընդունեց Սարդինիայի կողմը։
Գերմանիայի նկատամաբ և Շլեզվիգ Հոլշտայնի հարցում կառավարությունը սպասողական դիրք էր գրավել։
Մեծ դժվարություններով նա պետք է պայքարեր գաղթօջախներում, հատկապես Կանադայում, որտեղ 1849 թվականի ապրիլին բացահայտ խռովություն բռնկվեց։
Արևելյան Հնդկաստանում անգլիացիները մի շարք անհաջողություններ կրեցին, որոնք հարթվեցին Գուջարաթում սիկհերի վերջնական պարտությամբ։
1850 թվականը սկսվեց ավելի բարենպաստ պայմաններով։ Իռլանդիայում վերականգնվեց Հաբես կարպուսը (Habeas corpus), ազատ առևտրի շնորհիվ եկամուտներն ավելացան 2 մլն ֆունտով, այն դեպքում, երբ աղքատների հարկերը նվազել էին 400 000 ֆունտով նախորդ տարվա համեմատ։
Պաչիֆիկոյին փոխհատուցելու պահանջ
Ռուսաստանի և Ավստրիայի միջև տարաձայնության հարցում, մի կողմից, նաև Թուրքիայի, մյուս կողմից, հունգարական փախստականների գործով պայմանավորված, Անգլիան ընդունեց Բարձր դռան կողմը։ 1850 թվականի հունվարին անգլիական էսկադրան Աթենքից անսպասելիորեն պահանջեց վճարել հին հաշիվները, որոնցից առաջին պլանում էր անգլիական հպատակ պորտուգալացի հրեա Պաչիֆիկոյի վարձատրությունը, ժողովրդական անկարգությունների ժամանակ նրա տունը վնասելու համար։ Ի պատասխան հունական կառավարության մերժման բոլոր հունական նավահանգիստները շրջափակվեցին։ Հունաստանը կարող է միայն բողոքել ուժի միջոցով նման չարաշահումների համար։ Այլ պետությունների բանագնացներն ավելի կամ պակաս ուժգնությամբ արտահայտում էին իրենց պարսավանքը Անգլիայի գործելաոճի վերաբերյալ։ Մեկ ամիս անց շրջափակումը հանվեց։ Հետևանքը եղավ Ֆրանսիայի և Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների սառելը։ Լորդ Սթենլին վերին պալատին առաջարկեց արտահայտվել Հունաստանում կառավարության գործելաոճի պարսավանքով։
Այդ առաջարկն ընդունվեց, բայց ստորին պալատը Ռոբուկի առաջարկությամբ իր պաշտոնական հավանությունն արտահայտեց պալմերսթոնյան քաղաքականության մասին։ Այնուամենայնիվ, վերին պալատի քվեարկությունը անհետևանք չմնաց։ Պալմերսթոնը հասկացավ, որ անհրաժեշտ է դուրս գալ մեկուսացված դրությունից, որում հայտնվել էր Անգլիան իր պատճառով, և ավելի նախանձախնդրորեն փորձեց մերձենալ մեծ տերությունների հետ շլեզվիգ-հոլշտայնյան հարցի կապակցությամբ, որը լիազորվեց 1850 թվականի հուլիսի 4-ի և օգոստոսի 12-ին  լոնդոնյան արձանագրություններով։
Մեծ հարված էր նախարարության համար Ռոբերտ Պիլի հանկարծակի մահը։ Այդ իսկ ժամանակ Լոնդոն եկած ավստրիական գեներալ Հայնաուն անձնական վիրավորանք ստացավ Բարկլայի գարեջրի գործարանի աշխատողների կողմից, և քանի որ Պալմերսթոնը չէր շտապում մեղմել լարվածությունը, ապա դա ավելի սրեց Ավստրիայի հետ փոխադարձ հարաբերությունները, որի Գերմանիայում վարած քաղաքականությունը, հատկապես բոլոր ավստրիական հողերը Գերմանական միության մեջ ընդգրկելու ձգտումը, վճռական հակադրություն էր առաջացրել Անգլիայում։
Ժամանակավորապես քաղաքականությունը հետին պլան մղվեց, շնորհիվ առաջին համաշխարհային ցուցահանդեսի, որը բացվել էր Լոնդոնում 1851 թվականի մայիսի 1-ին։ Նախարարության թուլացման նոր աղբյուր եղավ լորդ Պալմերսթոնի գործելաոճը։ Ճիշտ է, նա հասավ նրան, որ Թուրքիայում փակված հունգարական փախստականները, այդ թվում Կոշութը, ազատ արձակվեցին, բայց փոխարենը պայքարի ելքը (Պաչիֆիկոյի համար) նրա համար ծանր պարտություն էր։ Այդ հարցով ընտրված միջնորդական հանձնաժողովը ընդունեց, որ Պաչիֆիկոն իրավունք ունի ստանալ 150 ֆունտից ոչ ավելի փոխհատուցում, և այս գումարի համար նախարարը քիչ էր մնում եվրոպական պատերազմ առաջացրեր։
Այնուհետև տեղի ունեցավ դիվանագիտական խզում Նեապոլի հետ, որի պատճառը մայրցամաքում Մեծ Բրիտանիայի դեսպաններին ուղարկած Գլադսթոնի նամակներն էին նեապոլիտանական կառավարության դաժանությունների մասին։
Կրոնական բարեփոխումներ
Մեծ դժվարություններ էր պատրաստել վիգերի նախարարությանը Հռոմեական կուրիան։ Պապի սեպտեմբերի 30-ի որոշմամբ անմիջապես նշանակվեցին իննը կաթոլիկ եպիսկոպոսներ Մեծ Բրիտանիայի համար։ Կարդինալ Վիզեմանը ստացավ Վեսմինստերի արքեպիսկոպոս տիտղոսը. Դա վերականգնեց անգլիական հոգևորականության և ժողովրդի արմատավորված ատելությունն ու զզվանքը Հռոմի նկատմամբ։ Կրկին հնչեց հնագույն բացականչությունը` «No Poper»։ 1851 թվականի սկզբին Ռոսելը մտցրեց հոգևոր տիտղոսների բիլլը, որն արգելում էր եպիսկոպոսաց տիտղոս ընդունել բոլոր այն հոգևոր անձանց, ովքեր չէին պատկանում պետական եկեղեցուն, և անվավեր հայտարարեց բոլոր այն նվիրատվությունները, որոնք կատարվել էին հօգուտ նման անձանց։ Լիբերալներին և նույնիսկ որոշ պիլականների այս օրինագիծը չափազանց դաժան թվաց, իսկ խանդոտ բողոքականների աչքերում այն դեռ չափազանց համեստ էր։
Նախարարական ճգնաժամի խորացում
Մինչդեռ, ստորին պալատը, հակառակ նախարարության բողոքին, ընդունեց Լոկ-Քինգի առաջարկը. անգլիական և վալիական կոմսություններին քաղաքների հետ նույն ընտրական իրավունքները տրամադրել։ Սկսվեց նախարարական ճգնաժամը, որն ավարտվեց նախկին կաբինետի վերականգնմամբ, քանի որ լորդ Սթենլիին, որը պրոտեկցիոնիստների առաջնորդն էր, չհաջողվեց ձևավորել ամուր կառավարություն և ներգրավել այնպիսի մարդկանց, ինչպիսին Գլադսթոնն էր։
Պետական հեղաշրջումը, որը տեղի ունեցավ Ֆրանսիայում դեկտեմբերի 2-ին, ուրախությամբ ողջունեց Պալմերսթոնը, առանց նախարարության և թագի իմացության։ Ռոսելը օգտվեց դրանից, որպեսզի ազատվի անհարմար ընկերոջից։ Պալմերսթոնը նրան վճարեց փոփոխություն մտցնելով կառավարական առաջարկություններից մեկի մեջ, որի ընդունումը հանգեցրեց նախարարության հրաժարականին։ Այս անգամ լորդ Սթենլիին (որը հոր մահից հետո ստացել էր Դերբիի կոմս տիտղոսը) հաջողվեց նախարարություն կազմել (1852 թվականի փետրվարին)։ Նոր կաբինետում, որը խիստ թորիական ուղղվածություն ուներ, նա անձամբ զբաղեցրեց գանձապետարանի առաջին լորդի տեղը, Դիզրայելին ստացավ ֆինանսների նախարարի պորտֆելը, իսկ արտաքին գործերի նախարարությունն անցավ կոմս Մալտբերիին։
Նախարարության հովանավորչական համակրանքը հանգեցրեց ազատ առևտի գոտու քարոզչության վերսկսմանը։ Կոբդենի լիգան կրկին սկսել էր իր գործունեությունը. ամբողջ երկրում հանրահավաքներ էին անցնում և նախապատրաստվում էին նոր ընտրություններին։ Կառավարությունը ստորին պալատում անհամեմատ փոքրամասնություն էր կազմում և իր գոյության համար պարտական էր լիբերալ կուսակցությունների միջև առկա անհամաձայնություններին։ Նկատի առնելով այս ամենը Դիզրայելին խոսեց իր նախորդների մաքսային քաղաքականության շարունակության օգտին։
Հուլիսին հաջորդեց վաղուց սպասելի խորհրդարանի ցրումը, և անմիջապես նոր ընտրություններ նշանակվեցին։ Նախարարությունը ձեռք բերեց մի քանի լրացուցիչ ձայներ, բայց ոչ այնքան շատ, որպեսզի խորհրդարանում մեծամասնություն կազմեր։ Զգալի կորուստ էր նաև Վելինգսթոնի մահը (սեպտեմբերի 14), որը խաղարար ազդեցություն ուներ կուսակցությունների վրա։ Դիզրայելիի ֆինանսական առաջարկները մերժվեցին մեծամասնության 19 ձայն ով, և տորիների նախարարությունը ստիպված էր հրաժարական տալ (1852 թվականի դեկտեմբեր)։
Նրան փոխարինած կաբինետը կազմվեց տարբեր կուսակցություններից, որոնք միմյանց հետ համաձայնության էին եկել Դերբին տապալելու համար։ Պիլականներն այնտեղ ունեին իրենց ներկայացուցիչները, ի դեմս լորդ Աբերդինի (առաջին նախարար) և Գլադսթոնի, որը ստացել էր ֆինանսների պորտֆելը, վիգերը ՝ ի դեմս լորդ Ջոն Ռոսսելի, իսկ արմատականները ՝ ի դեմս Մոլսվորտի և Բեյնսի։ Պալմերսթոնը ստացաց ներքին գործերի նախարարությունը։
Ղրիմի պատերազմ
Այդ ժամանակ իշխան Մենշիկովի առաքելությունը հուզումների պատճառ դարձավ ողջ Եվրոպայում։
Նապոլեոն III -ն օգտվեց առիթից, որ մերձենա անգլիական կաբինետի հետ և նրան համոզի համատեղ գործել։ Դեռևս ապրիլի 25-ին լորդ Կլարենդոնը վերին պալատում հայտարարեց, որ եվրոպական աշխարհին ոչ մի վտանգ չի սպառնում, բայց Կոստանդնուպոլսի անգլիական դեսպան լորդ Ստրադֆորդի պնդմամբ, Միջերկրական ծովի բրիտանական էսկադրան շուտով հրահանգ ստացավ մոտենալ Բեզիկի խորշին (Էգեյան ծով)։
Նախարարության շրջանում տարաձայնություններ էին իշխում։ Մեծ մասը, պիլականների գլխավորությամբ, ամեն գնով խաղաղություն էր ցանկանում, այն դեպքում, երբ փոքրամասնությունը հույս ուներ կանխել պատերազմը ջանքեր չխնայելով կամ էլ պատերազմի անխուսափելիության դեպքում օգտվել դրանից ռուսաց գերակայությունը Եվրոպայում ոչնչացնելու և Հնդկաստանը Ռուսաստանի նվաճողական մտադրություններից պաշտպանելու համար։
Այդ ընթացքում իրադարձությունները անվերապահորեն առաջ էին ընթանում։ Դարդանելիում անգլո-ֆրանսիական նավատորմի հայտնվելու պատասխանը եղավ սինոպյան ավերածությունները։ Այդ մասին լուրը  Անգլիայում վրդովմունք էր առաջացրել։ Հանրային կարծիքի ճնշման տակ անգլո-ֆրանսիական նավատորմը Սև ծով մտնելու և ռուսական նավերն իրենց նավահանգիստներում փակելու հրաման ստացավ։ 1854 թվականը սկսվեց այնպիսի չափերի հասած ռազմական նախապատրաստությամբ, որոնք Անգլիան չէր տեսել արդեն ամբողջ 40 տարի։
Մարտի 12-ին Ֆրանսիայի և Բարձր դռան միջև միություն կնքվեց, որով արևմտյան տերությունները պարտավորվում էին Թուրքիայի բոլոր քրիստոնյա հպատակներին հավասարություն շնորհելու պայմանով օժանդակ զորքեր տալ վերջինիս ամբողջականությանը աջակցելու համար և պատերազմի ավարտից հետո մաքրել բոլոր այն տարածքները, որոնք հնարավոր է, որ գրավված լինեին դաշնակիցների կողմից։ Մարտի 28-ին Ռուսաստանին պատերազմ հայտարարվեց։
Առաջին քայլերը ժողովրդական ակնկալիքներից շատ հեռու էին մնացել։ Անգլիան տագնապի և չբավարարված վիճակում էր։ Արդեն Գալսթոնի ֆինանսական միջոցառումները, որոնք  պատերազմի կարիքներից ելնելով էին կատարվել, ուժեղ գրգռվածության պատճառ էին դարձել։ Որպեսզի նոր փոխառությամբ չաճեր պետական պարտքը, նա կրկնապատկեց եկամտային հարկը, տարածելով այն փոքր արդյունաբերողների և, ընդհանրապես, բոլոր այն անձանց վրա, որոնք 100 ֆունտ ստեռլինգից ավել եկամուտ էին ստանում։ Դժգոհությունն ավելացել էր, որը պայմանավորված էր Ռոսելի բարեփոխումների մասին օրինագծի չեղարկմամբ։ Հասարակական կարծիքի գոհունակությունը ստանալու համար, որոշվեց արշավել դեպի Ղրիմ։  Ալմայի ճակատամարտը համընդհանուր հիացմունք հարուցեց, բայց քիչ-քիչ սկսեցին բանակի վիճակի մասին տխուր լուրեր ստացվել։ Հիմնական հարձակումները տեղում էին անընդունակ ռազմական նախարար դուքս Նյուքասլի գլխին։
Ռոբումը, հավանաբար, Պալմերսթոնի կողմից խթանվելով, ռազմական կառավարման վերստուգման հատուկ հանձնաժողով նշանակելու առաջարկ ներկայացրեց, որի հետևանքը եղավ նախարարության քայքայումը։ Քանի որ լորդ Դերբին հայտարարեց, որ անկարող է նոր նախարարություն ձևավորել, ապա թագուհին այդ գործը հանձնարարեց Պալմերսթոնին, որն իր վրա էր վերցրել երկրի արտաքին գործերի պորտֆելը։ Խորհրդարանի կողմից նշանակված ռազմական նախարարության վերստուգումը անհետևանք մնաց։
Պատերազմի  թատերաբեմում գործերը դեռ վատ էին ընթանում, և երբ Սևաստոպոլը վերջնականապես ընկավ, անգլիացիներն ստիպված էին ողջ փառքը ֆրանսիացիներին զիջել, որոնք գրոհով վերցրել էին Մալախով դամբարանաբլուրը, այն դեպքում, երբ Ռեդանի վրա իրենց սեփական հարձակումը հետ էր մղվել։ Անգլիական զորքը լիովին վերականգնվել էր նախորդ ձմռան գրոհների աղետներից, իսկ պատերազմի թատերաբեմ դուրս բերվեցին օտարերկրյա լեգիոնները, որոնք հավաքվում էին Իտալիայում, Գերմանիայում, Շվեյցարիայում և նույնիսկ Ամերիկայում։ Ճիշտ է, այս հավաքագրումները վեճերի պատճառ եղան Հյուսիս-Ամերիկյան Նահանգների հետ, որը նոտաների կտրուկ փոփոխությունից հետո հեռացրեց բրիտանական բանագնաց Կրամպտոնին։ Տվյալ պահին Անգլիայի համար անցանկալի էր հզոր պետության հետ հարաբերությունների խզումը, որի հետ նա դեռևս 1854 թվականին կնքել էր Ամերիկայի համար բարենպաստ առևտրային պայմանագիր։ Պատերազմը շարունակելու նախապատրաստական ջանալից աշխատանքների արանքում անսպասելիորեն լուր տարածվեց, որ Ֆրանսիան Ռուսաստանին Վիեննայի արքունիքի միջոցով խաղաղության առաջարկություններ էր արել, որոնք էլ հիմք հանդիսացան հետագա բանակցությունների համար։ Պալմերսթոնը ստիպված էր ենթարկվել, քանի որ առանց Ֆրանսիայի, նա ոչինչ անել չէր կարող, և իր կողմից անհամաձայնությունը կառաջացներ միայն Անգլիայի մեկուսացում։ Մարտի 30-ին ստորագրվեց  Փարիզի հաշտության պայմանագիրը։
Հայոց ցեղասպանության հուշարձան (Մեյզյե, Ֆրանսիա)
Հայոց ցեղասպանության հուշարձան, հուշարձան Ֆրանսիայի Մեյզյե քաղաքի «1915, ապրիլի 24» փողոցում։
Վիկտորյական դարաշրջան
Ասիական ուղղություն
Ղրիմի պատերազմի անսպասելի դադարեցումը Անգլիայում ծանր շփոթություն էր առաջացրել։ Բոլոր պատերազմող տերություններից նա ամենաքիչ պատճառներն ուներ խաղաղություն ցանկանալու. նրա առևտուրը գրեթե բոլորովին չէր տուժել, վարկը ամուր էր, և նա հիմքեր ուներ նոր արշավի միջոցով վերականգնել իր որոշ չափով վարկաբեկված ռազմական պատիվը։ Ընդ որում Անգլիան չէր կարող չգիտակցել, որ պատերազմի իրական նպատակը ձեռք չէր բերվել, և որ արևելյան հարցը մնացել էր չլուծված։ Ճիշտ է, Եվրոպայում Ռուսաստանի հզորությունը տատանվել էր, բայց Ֆրանսիայի գերակայությունն իրենից ավելի մեծ վտանգ էր ներկայացնում այնպիսի մոտ հարևանուհու կողքին, ինչպիսին Անգլիան էր։
Վոխոնովո
Բնակչությունը 2012 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 102 մարդ։
Վիկտորյական դարաշրջան
Ասիական ուղղություն
Խորհրդարանում հաշտության պայմանագիրը բուռն բանավեճերի առիթ հանդիսացավ, որոնցից, սակայն, Պալմերսթոնը հաղթող դուրս եկավ շնորհիվ մանչեսթերյան կուսակցության աջակցության։ Ընտրական բարեփոխումները հետաձգվում էին մեկ նստաշրջանից մեկ այլ նստաշրջան։ Միայն ազատ առևտրի հարցում էր կառավարությունն անշեղորեն առաջ գնում, ու քիչ-քիչ թոթափեց այնպիսի ուղիները, որոնք Անգլիայում առևտրային կյանքը խոչընդոտում էին։ Ընդհանրապես, խաղաղությունն անսովոր աշխուժություն մտցրեց Անգլիայի առևտրային և արդյունաբերական կյանքում։ Ավստրալիայի ոսկեբեր հանքերից մետրոպոլիա արտահոսեցին նոր հարստություններ։ Ճապոնիայի հետ միջազգային առևտրային պայմանագրերը (1854 և 1855 թվականներ) նոր շուկաներ բացեցին անգլիական իրացման համար։ Բայց այդ նույն ժամանակ Ասիայում նախապատրաստվում էին նոր լուրջ իրադարձություններ։
Վոխոնովո
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Գատչինսկի շրջանի բնակավայրեր
Վիկտորյական դարաշրջան
Ասիական ուղղություն
Պարսկաստանը օգտվեց Եվրոպայում Անգլիայի դժվարություններից Հերաթի իր վաղեմի հավակնությունները իրականացնելու համար։ Քաղաքի բնակիչները ոչ երկարատև պաշարունից հետո հնազանդություն հայտնեցին։ Անգլո-հնդկական ունեցվածքի անվտանգությանը անհրաժեշտ Աֆղանստանի անկախությանն աջակցելու համար Պարսից ծոց ուղարկվեց արշավախումբ, որը գրավեց Բուշեհրը։
Հայոց ցեղասպանության հուշարձան (Մեյզյե, Ֆրանսիա)
Պատմություն
Հուշարձանը նվիրված է Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին։ Հուշարձանը կառուցվել է Մեյզյեի քաղաքապետ և պառլամենտի հետ կապերի նախկին նախարար և քաղաքապետ Ժան Պոպերենի աջակցությամբ։ Հուշարձանի բացումը տեղի է ունեցել 2000 թվականի ապրիլի 24-ին ։ Հուշարձանն իրենից ներկայացնում է երկու մետրանոց գրանիտե կոթող։
Վիկտորյական դարաշրջան
Ասիական ուղղություն
Էլ ավելի լուրջ բնույթ ընդունեցին այն թյուրիմացությունները, որոնք առաջացել էին չինացիների կողմից գրաված բրիտանական դրոշով նավարկող նավի գրավման հետևանքով։ Քանի որ չինական փոխարքա Իէն մերժեց պահանջը բավարարել, ապա անգլական ծովակալ Սեյմուրը երկրների միջև լիակատար խաղաղության պայմաններում ռմբակոծություն բացեց Կանտոն քաղաքի վրա, ավերեց նրա քաղաքային կառույցները և ոչնչացրեց չինական նավատորմը։
Նման չլսված բռնությունը նման դատարկ գործի համար, որում բրիտանական իշխանությունները ամենևին էլ միանշանակ ճիշտ չէին, համընդհանուր դժգոհություն առաջացրեց. 1857 թվականի խորհրդարանական նստաշրջանում կառավարության գործելաոճը խիստ քննադատության ենթարկվեց։ Չնայած Պարսկաստանի հետ պատերազմի բարենպաստ ավարտին, թորիականների, ծայրահեղականների և պիլականների կոալիցիան հասավ իր նպատակին։ Կառավարությանը պարսավանք արտահայտելու Կոբդենի առաջարկը ընդունվեց 19 ձայների մեծամասնությամբ։
Հայոց ցեղասպանության հուշարձան (Մեյզյե, Ֆրանսիա)
«1915, ապրիլի 24» փողոց
Ֆրանսիայի Մեյզյե քաղաքի կենտրոնում գտնվող փոքր փողոցն իր ներկայիս անունը ստացել է 2000 թվականին՝ պառլամենտի հետ կապերի նախկին նախարար և քաղաքապետ Ժան Պոպերենի նախաձեռնությամբ ։
Վիկտորյական դարաշրջան
Ասիական ուղղություն
Պալմերսթոնը, իր արտաքին քաղաքականության ժողովրդականության վրա հույսը դնելով, ցրեց խորհրդարանը և դիմեց ժողովրդին։ Ընդդիմությունը անօրինակ պարտություն կրեց. 175 անդամներն ամենևին էլ խորհրդարանում չհայտնվեցին, այդ թվում մանչեսթերյան կուսակցության առավել հանրաճանաչ առաջատար անդամները` Կոբդենը, Բրայթը և Միլներ Զիբսոնը, որոնք հետագայում այլ ընտրատարածքներում ընտրվեցին։ Պահպանողականները կորցրեցին 91 տեղ, պիլլականները` 12 տեղ։ Նոր պալատի մեծամասնությունը Պալմերսթոնի հետևորդներից էր բաղկացած։
Հնդկաստանի ապստամբություն. 1857
Այս ժամանակ սարսափելի ապստամբություն բռնկվեց Հնդկաստանում։ 1857 թվականի մայիսի 10-ին Միրաթ (Meerut) քաղաքում գտնվող սիպայների գունդը վրդովմունքի օրինակ մատուցեց` հրկիզեց եվրոպական թաղամասը, սպանեց կանանց և երեխաներին և գնդակահարեց իր սպաներին։ Նույն տեսարանները, սակայն ավելի մեծ չափերով, կրկնվեցին Դելիում, որտեղ ապրուն էր Թեմուրիդների դինաստիայի հետնորդը։ Բոլոր եվրոպացիները ջախջախվեցին և Մեծ Մողոլի ժառանգորդը թագավոր հռչակվեց։ Ապստամբությունն ընդգրկեց նաև Բենգալիան, այնպես որ շատ տեղերում ստիպված զինաթափեցին և ցրեցին տեղաբնիկներից կազմված գնդերը։ Արդեն հունիսի վերջին բենգալական բանակը դադարեց գոյություն ունենալ։ Երբ այդ իրադարձությունների մասին լուրերը Անգլիա հասան, կառավարությունը սըր Քոլին Քեմփբելին անհապաղ նշանակեց գլխավոր հրամանատար Հնդկաստանում  և այնտեղ ուղարկեց բոլոր զորքերը, որոնք կային իր տնօրինության ներքո։ Դեռևս մարտին Կանտոն ուղարկված լորդ Էլջինի արշավախումբը նույնպես ուղարկվեց Հնդկաստան։
Ֆրանսիայի հետ հարաբերությունների կարգավորում
Հնդկաստանի ապստամբությունը ազդեց Անգլիայի դրության վրա Եվրոպայում։ Ֆրանսիայի հետ բարի հարաբերությունները պահպանելու համար Անգլիան ստիպված էր մատների արանքով նայել Դանուբյան իշխանությունների միավորմանը, որին անգլիական կառավարությունն ի սկզբանե դեմ էր, ի շահ Բարձր դռան։ Արտակարգ դրամական և առևտրային ճգնաժամը, որը Ամերիկայից Եվրոպա էր անցել, արտացոլվեց նաև Անգլիայում։ Սակայն, ամուր կազմակերպված տնտեսության շնորհիվ, Անգլիան, ընդհանուր առմամբ, առանց լուրջ հետևանքների դիմացավ ճգնաժամին։
Հայոց ցեղասպանության հուշարձան (Մեյզյե, Ֆրանսիա)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հուշարձաններ Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության հուշարձաններ
Վիկտորյական դարաշրջան
Ֆրանսիայի հետ հարաբերությունների կարգավորում
Բոլորովին անսպասելի իրադարձությունը` Օրսինիի (Felice Orsini)  Նապոլեոն III-ի վրա կատարած մահափորձը (1858 թվականի հունվար), Պալմերսթոնի վրա ստվեր նետեց։ Քանի որ Օրսինին և նրա համախոհներն իրենց հարմարանքներն արտադրել էին Անգլիայում, ապա ֆրանսիական կառավարությունը դիմեց անգլիական կառավարությանը պահանջելով ուժեղացնել քաղաքական աքսորյալների հսկողությունը կամ էլ երկրից հեռացնել նրանց։ Սկզբում անգլիացիներն այս պահանջին բավականին հանգիստ վերաբերվեցին։ Պալմերսթոնը խորհրդարանում նույնիսկ քննարկման ներկայացրեց, այսպես կոչված, քաղաքական սպանությունների օրինագիծը, որին աջակցեցին թորիականները և ընդունվեց առաջին ընթերցմամբ` ձայների հսկայական մեծամասնությամբ։ Բայց ամեն նոր միջոցի հետ, որ ձեռնարկում էր ֆրանսիական կառավարությունը Փարիզում, հանրային վրդովմունքը Անգլիայում ավելանում էր. ժողովրդական հավաքներ էին կազմակերպվում քաղաքական ապաստանի իրավունքը պաշտպանելու համար։ Վերոհիշյալ օրինագծի հետագա քննարկման համար Միլներ Զիբսոնն առաջարկեց, որ պալատն իր ափսոսանքն արտահայտի, որ կառավարությունը անպատասխան է թողել ֆրանսիայի կառավարության հղած խիստ նոտան։ Լորդ Ռոսելը կողմ արտահայտվեց այդ առաջարկին, և քանի որ պահպանողականներն այս անգամ չաջակցեցին Պալմերսթոնին, ապա այն ընդունվեց 234 կողմ ձայներով ընդդեմ 215 ձայնի։ Դրանից հետո Պալմերսթոնը հրաժարական տվեց, իսկ կոմս Դերբին գործերը ստանձնելու անհապաղ պատրաստակամություն հայտնեց։ Նոր նախարարությունում ընդգրկվեցին թորիական կառավարության 1852 թվականի գրեթե բոլոր անդամները։
Ֆրանսիայի հետ դիվանագիտական հակասությունները կարճ ժամանակում հարթվեցին։ Թագուհու ավագ դստեր` Վիկտորյայի հետ արքայազն Ֆրեդերիկ Վիլհելմ Պրուսիացու ամուսնությունը Բեռլինյան արքունիքի հետ ավելի սրտամոտ հարաբերությունների և Ռուսաստանի հետ մերձեցման սկիզբ դրեց։
Չինաստան և Հնդկաստան
Չինական պատերազմը բարենպաստ եղավ դեռևս նախորդ նախարարության օրոք։ Լորդ Էլջինի արշավախումբը վերջապես ճանապարհ ընկավ, իսկ Ֆրանսիան իր կողմից նավատորմ և զորք ուղարկեց Կանտոն։ Քանի որ ԻԷն արևմտյան տերությունների վերջնագիրն անուշադրության էր մատնել, ապա 1857 թվականի դեկտեմբերի 28-ին Կանտոնի նշանակետում մի քանի հազար անգլիացիներ և ֆրանսիացիներ իջան, քաղաքը ռմբակոծեցին և հաջորդ օրը գրոհով վերցրին այն։ Մայիսի 26-ին դաշնակից զորքերը հայտնվեցին Տիենիցնի նշանակետում։ Դրանից սարսափած չինական կայսրը զիջեց և 1858 թվականի հունիսի 26-ին հաշտություն կնքեց, որով եվրոպական առևտրի համար 6 նոր նավահանգիստ բացեց։ Օտարերկրյա դեսպանները Պեկին մուտք գործելու հնարավորություն ստացան։
Բավական բարենպաստ դասավորվեցին իրադարձությունները նաև Հնդկաստանում։ Անգլիացիների կողմից Դելին գրավելու ժամանակներից սկսած ապստամբության ծանրության կենտրոնը տեղափոխվեց Աուդ և նրա մայրաքաղաք Լաքհնաու։ 1858 թվականի մարտին Լաքհնաուի գլխավոր թաղամասերը գրոհով վերցվեցին։ Ապստամբների առաջնորդներն ապարդյուն օգնություն էին փնտրում Նեպալում, միակ հնդկական պետությունում, որում դեռևս պահպանվել էին ինքնուրույնության որոշ նշաններ. Նեպալի տիրակալը միություն էր կնքել անգլիացիների հետ։
Լորդ Սթենլին` կոմս Դերբիի տաղանդավոր որդին, բարեհաջող կերպով անցկացրեց Հնդկաստանի վերակազմավորման ծրագիրը։ Օստ-արևելյան Հնդկաստանի ընկերության գերիշխանությունը դադարեց, տնօրենների խորհուրդը վերացվեց, և նրա փոխարեն սահմանվեց 15 անդամներից կազմված խորհրդով հատուկ նախարարի պաշտոնը, որը պատասխանատու է խորհրդարանի առաջ։
Խորհրդարանում հրեաների մասնակցության խնդիր
Մինչ այդ նախարարությունը խիստ պարտություն էր կրել հրեաների մասին հարցով։ Երբ հրեաների մուտքը խորհրդարան թույլատրելու օրինագիծը երրորդ անգամ մերժվել էր պերերի կողմից լորդ Դերբիի պնդմամբ, ընդդիմությունը, վրդովված ստորին պալատի որոշումների նկատմամբ նման անհարգալից վերաբերմունքից, առաջարկեց, որ պալատը պարզ որոշմամբ բարոն Ռոթշիլդին Լոնդոնյան Սիթիի ներկայացուցիչ ճանաչի։ Լորդ Դերբին պետք է զիջեր։ Նա վերին պալատում երդում տալու նոր օրինագիծ մտցրեց, որը հնարավոր դարձրեց հրեաների մուտքը։ Այդ օրինագիծն ընդունեցին լորդերը, որից հետո Ռոթշիլդն իր տեղը զբաղեցրեց համայնքների պալատում։
1859 թվականին բարեփոխիչ քարոզչությունը նշանակալից չափերի հասավ հենց Անգլիայում։ Մինչև Խորհրդարանի բացումը Բրայթը հանդես էր եկել զուտ դեմոկրատական բնույթի բարեփոխումների նախագծով։ Նախարարությունը որոշել էր իր սեփական օրինագիծը ներկայացնել, որ որոշ զիջումներով հանգստացնի հասարակական կարծիքը։ Վիգերը հավանություն չէին գտել նաև թորիների միջավայրում, համաձայնության էին եկել ռադիկալների հետ։ Մարտի 21-ին լորդ Ջոն Ռոսելը պալատին առաջարկեց հայտարարել, որ բարեփոխումների մասին օրինագիծը չի համապատասխանում երկրի պահանջներին. այդ առաջարկն ընդունվեց 39 ձայն մեծամասնությամբ։ Դրանից հետո հայտարարվեց խորհրդարանի լուծարման մասին։
Այս քայլը խիստ բորբոքվածություն առաջացրեց երկրում, առավել ևս, որ նախարարության արտաքին քաղաքականությունը սպառնում է նոր, վտանգավոր բարդություններ։  Ավստրիայի և Ֆրանսիայի միջև իտալական գործում բախումների առաջին նշաններից  կառավարությունը թեև ամբողջական անաչառության դիմակ ընդունեց, բայց նրա հայտարարություններից կարելի էր հասկանալ, որ այն ավելի շատ հակվում է Ավստրիայի կողմը, այն դեպքում, երբ ժողովրդի մեջ իշխում էր անկեղծ ցավակցությունը իտալական ազատության նկատմամբ։ Միջնորդությունը, որը առաջարկվել էր լորդ Մալմսբերիի կողմից, Նապոլեոն III-ը մերժեց։
Լայնածավալ ծովային սպառազինությունը, որը հայտարարվել էր կառավարության կողմից, միջերկրական նավատորմի ուժեղացումը, լորդ Դերբիի հայտարարությունը, որ Անգլիան կարող է կանգնել Տրիեստը գրավելու անհրաժեշտության առջև, կամավորական ջոկատներ կազմելու կոչը, նույնիսկ չեզոքության հռչակումը, որը մեկնաբանվել էր Ավստրիայի համար բարենպաստ իմաստով — այս ամենը նպաստում էր հասարակության մեջ նախարարների և ղեկավարության մտադրությունների նկատմամբ անվստահության պահպանմանը և ազդեցություն ունեցավ նոր ընտրությունների վրա։ Եվրոպական բացարձակությանը աջակից լինելու համար պատերազմում ներգրավված լինելու վախը ռադիկալներին ստիպեց մոռանալ լորդ Պալմերսթոնի նկատմամբ ունեցած իրենց անհարգալից վերաբերմունքը։
Լորդ Ռոսելը հաշտվելով իր երկարամյա հակառակորդի հետ` կոալիցիա կազմեց բոլոր ազատական խմբակցությունների հետ` նպատակ ունենալով տապալել կոնսերվատիվ նախարարությունը, որին էլ համայնքների նոր պալատը արտահայտեց իր անվստահությունը (հունիս 1859)։ Թորի կուսակցությունը տապալվեց։ Պալմերսթոնը զբաղեցրեց առաջին նախարարի պաշտոնը, Ռոսելը դարձավ արտաքին գործերի նախարար, իսկ մնացած նախարարական պորտֆելները բաժանվեցին վիգերին, պիլականներին և ռադիկալներին։ Նախարարների թվում էին Գլադսթոնը և Միլներ Զիբսոնը Ադրիատիկ ծովում Տրիեստի պաշտպանության համար դիվերսիայի մասին այլևս խոսք չկար. Ռուսաստանի հետ միությունում փորձ էր կատարվել հետ պահել Պրուսական արքունիքին ի օգուտ Ավստրիայի միջամտելուց։
Վիլաֆրանկայի հաշտությամբ բացահայտվեց նապոլեոնյան քաղաքականության իմաստը` Անգլիայի վրա ծանր տպավորություն թողնելով։ Ֆրանսիայի նկատմամբ անվստահությունը նոր սնունդ ստացավ մարոկոյան հարցում Նապոլեոնի գործողությունների տեսքով, որում նա պաշտպանում էր Իսպանիային ընդդեմ Անգլիայի։ Դրան միացան լուրերն այն մասին, որ սպառազինություններն ավելանում էին ֆրանսիական ծովային նավահանգիստներում։ Անգլիայում տարածվեց գրեթե խուճապահար վախ։ Ամենուր կազմավորվում էին հրաձիգների կամավորական ջոկատներ սպասվող գրոհները ետ մղելու համար, և այդ ընդհանուր գրգռվածությունը չհանդարտվեց Նապոլեոն III-ի առաջարկած առևտրային պայմանագրով անգամ։ Սավոյայի և Նիսի միավորումը, որը հայտնի էր դարձել 1860 թվականի մարտի 15-ին, բավական կտրուկ հայտարարությունների  առիթ հանդիսացավ բրիտանիայի կառավարության կողմից։
Ընտրական նոր օրինագիծը, որը վերջապես մտցրեց Ռոսսելը, հավանության չհանդիպեց ո ՛չ խորհրդարանում, ո ՛չ հանրության շրջանում։ Բարեփոխման նախագիծը բավարարվեց ընտրական ցենզի մի փոքր նվազմամբ և խոշոր երկրների և քաղաքների ներկայացուցչության ավելացմամբ ի հաշիվ փոքր քաղաքների և բնակավայրերի։ Նույնիսկ այս տեսքով օրինագիծը պահպանողական էր թվում, որոշ վիգերի համար էլ շատ վտանգավոր զիջում էր ժողովրդավարության ոգուն. այն շուտով դադարեցվեց հենց կառավարության կողմից։
Բարեփոխումների գործի նմանատիպ ելքը արմատականներն առավելապես վերագրեցին Պալմերսթոնի երկերեսանի վարքին։ Նրանց համար որոշ մխիթարանք  հանդիսացավ Ֆրանսիայի հետ առևտրային պայմանագրի բարեհաջող կնքումը, որտեղ նրանք արդարացիորեն տեսան խաղաղության սկզբունքների և ազատ առևտրի հաղթանակը։ Այդ պայմանագրով Ֆրանսիան հօգուտ Անգլիայի նվազեցրեց երկաթի, քարածխի, բամբակյա արտադրանքի և այլ ապրանքների սակագները, որի դիմաց Անգլիան նվազեցրեց ֆրանսիական գինու և մետաքսե ապրանքների տուրքերը։
Թղթի հարկը հանելու Գլադսթոնի առաջարկը նույնպես նպաստեց վճռական լիբերալ կուսակցության կառավարության հետ հաշտեցմանը։ Հարկի վերացումը մերժվեց վերին պալատի կողմից։ Այս գործում լորդերի վարքագիծը, որը կրում էր հարկերի հաստատման հարցում բացառապես համայնքներին պատկանող իրավունքի մեջ միջամտողական բնույթ, փոթորիկ առաջացրեց համայնքների պալատում։
Արևելյան հարց
Արտաքին քաղաքականության մեջ բարոյական աջակցությունը, որը ցուցաբերել էր ազատական կառավարությունը Իտալիայի միավորման գործում, կատարյալ ներդաշնակ էր ազգի զգացումների հետ։ Սիրիայի քրիստոնյա բնակչության նկատմամբ դրուզների բռնությունը կրկին թատերաբեմ հանեց արևելյան հարցը։ Քրիստոնյաներին պաշտպանելու համար Բեյրութ ուղարկվեց անգլիական, ֆրանսիական և ռուսական միացյալ նավատորմ, և չնայած Անգլիան Սիրիայի խաղաղության գործը ցանկանում էր հանձնարարել թուրքական իշխանություններին, բայց ստիպված էր միանալ ներկայացուցիչների մեծ տերությունների մշակած համաձայնությանը, ըստ որի ֆրանսիական զորքերին տրամադրվել էր այդ երկրի ժամանակավոր օկուպացիան։
Չինաստանի հետ կրկին բռնկված պատերազմի արդյուքում անգլո-ֆրանսիական զորքերը Պեկինը գրավեցին և 1859 թվականի հոկտեմբերին հաշտություն կնքվեց, որը կրկնեց 1858 թվականի պայմանագրի բոլոր պայմանները։ Բացի այդ, չինացիները Անգլիային զիջեցին Կոուլուն թերակղզին։