cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Զոյա (բյուզանդական կայսրուհի)
Ամուսնությունը Ռոմանոս Արգիրոսի հետ
Մերժված լինելով ամուսնու կողմից՝ Զոյան տրվում է սիրային սփոփանքներին։ Նրա առաջին ֆավորիտը դառնում է պալատական արարողությունների կազմակերպիչ Կոստանդին Արտոկլինը, իսկ նրանից հետո՝ Մոնոմախների տոհմի Կոստանդինը ։ Հետո նրա սիրեկանն է դառնում Միքայելը՝ կայսերական ներքինի Հովհանի եղբայրը, «մարմնով գրավիչ, դեմքով գեղեցիկ, փայլուն աչքերով մի պատանի» ։ Սկզբում պատանին չէր ընդունում կայսրուհու սիրատածումները, բայց հետո, լսելով եղբոր խորհուրդը, դառնում է նրա սիրեկանը։ Զոյան այնքան հրապուրված էր Միքայելով, որ չի թաքցնում իրենց հարաբերությունները։ «Նրանք կենակցում էին, և շատերն էին նրանց տեսնում միևնույն անկողնում։ Միքայելը ամաչում էր, կարմրում, իսկ կայրուհին նույնիսկ չէր զսպում իրեն, բոլորի աչքի առջև համբուրում էր պատանուն և պարծենում, որ նրա հետ վայելքներ է ճաշակել»,- գրում է Միքայել Պսելլոսը։ Զոյան նստեցնում է Միքայելին կայսերական գահին, թագադրում, տալիս գայիսոն, իսկ այդ տեսարանին ականատես ծեր սպասավորին պատվիրում է ծառայել Միքայելին որպես կայսեր, քանզի նա է ապագա տիրակալը։
Զոյայի և Միքայելի սիրային կապը հայտնի է դառնում ողջ պալատում, սակայն Ռոմանոսին դա առանձնապես չի հուզում։ Երբ նրա քույրը հայտնում է Զոյայի դավաճանության և նրա դեմ կազմակերպվող մահափորձի մասին, նա միայն հարցաքննում է Միքայելին։ Երբ վերջինս երդվում է, որ իր և Զոյայի միջև կապ չկա, կայսրը սկսում է նրան անվանել  «հավատարիմ ծառա» և պալատականների նախազգուշացումներն ընդունում որպես զրպարտություն։ Պսելլոսի խոսքերով՝ «Ռոմանոսը կարծես ցանկանում էր հավատալ, որ Միքայելի հետ ոչ մի կապ չունի թագուհին, միևնույն ժամանակ, իմանալով թե որքան սիրառատ և կրքալից է նա, չէր ցանկանում, որ այդ կիրքը թափվի շատ տղամարդկանց վրա, դեմ չէր նրա կապին մի սիրեկանի հետ և ձևացնում էր, թե ոչինչ չի նկատում» ։
1033 թվականի կեսերին Ռոմանոսը հիվանդանում է ։ Հայտնում են, որ նրան թունավորել է պաշտոնյա Հովնան Օրփանոտրոփը, իսկ հետո՝ դանդաղ գործող թույնով՝ Զոյան և Միքայելը ։ Չնայած հիվանդությանը՝ Ռոմանոսը չի թողնում պետական գործերը, մասնակցում շքերթներին, բայց «արդեն չէր տարբերվում մահացածից. նրա դեմքը ուռած էր, երեք օր մահացածի գույնով, արագ էր շնչում, և մի քանի քայլ չարած, կանգ էր առնում, մազերը կախված էին գլխից, ինչպես դիակի վրա» ։ Ռոմանոսը չէր հուսահատվում և դիմում էր բժիշկներին՝ ապաքինվելու հույսով։ 1034 թվականի ապրիլի 11-ին հանդիսավոր երթից առաջ Ռոմանոսը որոշում է բաղնիք գնալ։ Նա լավ էր զգում իրեն և ինքնուրույն էր շարժվում։ Լոգանքից հետո նա մտնում է լողավազան՝ իր մարդկանց ուղեկցությամբ։ «Երբ տիրակալն իր սովորության համաձայն գլուխն իջեցրեց ջրի տակ, նրանք սեղմեցին նրա վիզը և երկար ժամանակ պահեցին ջրի տակ, իսկ հետո բաց թողեցին և հեռացան»,- հայտնում է Պսելլոսը։ Այդպես էր ցանկացել Զոյան ։ Կայսրն ուշքի է գալիս, օգնության կանչում և տեղափոխվում ննջարան։ Իմանալով այդ մասին՝ նրա մոտ առանց պալատականների գալիս է կայսրուհի Զոյան, բայց «հազիվ մի հայացք նետելով ամուսնու վրա՝ հեռանում է՝ տեսքից համոզվելով, որ մահը մոտ է» ։ Կարճատև հոգեվարքից հետո Ռոմանոս III կայսրը մահանում է։
Ամուսնությունը Միքայել IV Պաֆլագոնացու հետ
Ամուսնու մահից հետո Զոյան անմիջապես պալատ է կանչում Միքայելին, զգեստավորում կայսերական հագուստով, նստեցնում գահին իր կողքին և գլխին դնելով կայսերական թագ՝ խախտում է ավանդական սովորույթը, որի համաձայն կայսրն է թագադրում ամուսնուն։ Պալատ հրավիրված պատրիարք Ալեքսիոս Ստուդիտոսը շռայլ պարգևատրումից հետո օրհնում է 56-ամյա Զոյայի ամուսնությունը 24-ամյա Միքայելի հետ, իսկ առավոտյան Սենատը ճանաչում է Պաֆլագոնացուն նոր կայսր ։ Ականատես Պսելլոսի վկայությամբ՝ Սենատի անդամները «մտնում էին հերթով մեկական, խոնարհվում գահին բազմած կայսրերին, կայսրուհուն մեծարանքի այլ նշան չէին ցուցաբերում, իսկ ինքնակալին՝ համբուրում էին նաև աջ ձեռքը» ։ Դրանից հետո կազմակերպվում է Ռոմանոս III-ի շքեղ թաղումը։
Սկզբնական շրջանում Միքայելը ուշադրության էր արժանացնում Զոյային, կատարում էր նրա բոլոր ցանկությունները, բայց հետո, եղբոր ազդեցությամբ, հեռանում է նրանից։ Պսելլոսը հայտնում է, որ «նա, հնարավոր է, վախենում էր արժանանալ նույն չար ճակատագրին» ։ Միքայելն աքսորեց Զոյայի նախկին ֆավորիտներին, հրամայեց փակվել կանանց հարկաբաժնում և չմասնակցել պաշտոնական երթերին ։ Զոյայի բոլոր ներքինիները և պալատական կանայք փոխարինվեցին կայսեր տոհմակիցներով։ Կայսրուհուն այցելել կարելի էր միայն պահակազորի հրամանատարի թույլտվությամբ։ …Զոյան զայրանում էր, քանզի բարերարության դիմաց նա միայն ատելություն ստացավ, սակայն զսպում էր իրեն և անհրաժեշտ չէր համարում ըմբոստանալ, և ինչ կարող էր փոխել, եթե անգամ ցանկանար՝ առանց արքայական պահակազորի և իշխանությունից զրկված։ Միևնույն ժամանակ նա զերծ էր մնում այն ամենից, ինչ բնորոշ էր կնոջ էությանը. չէր չարախոսում, չէր հուսահատվում, չէր հիշեցնում տիրակալին իր նախկին կապվածությունը, չէր արտահայտում իր դժգոհությունը արքայական եղբայրներից, որոնք տանջում և վիրավորում էին նրան, չէր հեռացնում իրեն կցված պահակախմբին, հեզությամբ էր վարվում բոլորի հետ, հարմարվում էր մարդկանց և հանգամանքներին։
Միքայել Պսելլոս, Ժամանակագրություն, 4.XVI
Սկիլիցեսի վկայությամբ ՝ Զոյան այդքան հեզ չէր և նույնիսկ փորձել է թունավորել ներքինի Հովհանին՝ կաշառելով նրա բժշկին, որը նրան այդ ժամանակ լուծողական էր տալիս։ Բժիշկը համաձայնվում է, սակայն դավադրությունը բացահայտվում է ծառաներից մեկի մատնությամբ։ Բժիշկը և թույնը պատրաստողն աքսորվում են, իսկ կայսրուհու նկատմամբ ավելի է ուժեղանում հսկողությունը ։
Այդ նույն ժամանակ, դարձյալ Հովհանի ազդեցությամբ, որը մտահոգված էր գահի ճակատագրով (Միքայել IV-ը տառապում էր էպիլեպսիայով, իսկ հետո՝ ջրգողությամբ ), Զոյան որդեգրում է իր ամուսնու զարմիկին, որը հռչակվում է կեսար ։
Հիվանդության պատճառով Միքայելը, հետևելով «աստվածային այրերի փրկարար խորհուրդներին», հրաժարվում է կենակցել կնոջ հետ և խուսափում է նրանից ։ Տառապելով հիվանդությունից («կայսեր մարմինը նկատելի ուռում էր, և երևում էր, թե նա ինչպես է տանջվում ջրգողությունից»)՝ նա 1041 թվականի դեկտեմբերին հրամայում է իրեն տանել Կոսմայի և Դամիանոսի վանք, որտեղ վանական է դառնում ։ Զոյան, իմանալով այդ մասին, «ոտքով գնում է ամուսնու մոտ, իսկ նա թույլ չի տալիս մտնել իր մոտ» ։ 1041 թվականի դեկտեմբերի 10-ին Միքայել IV Պաֆլագոնացին մահանում է, կայսրուհի Զոյան երկրորդ անգամ այրիանում է։
Ինքնակալ կայսրուհին
Միքայել IV-ի մահից հետո նրա եղբայրներ Հովհանը և Կոստանդինը համոզում էին Զոյային կայսր հռչակել նրա որդեգիր Միքայել Կալաֆատոսին։ Նրանք, ցանկանալով, որ իշխանությունը մնա իրենց տոհմի ձեռքում, վստահեցնում էին, որ երիտասարդ կայսրը կդառնա մարիոնետային կայսր և լիովին կենթարկվի թագուհու հրամաններին։ Հորդորներին տեղի տալով՝ «կայսրուհին տվեց նրանց իշխանություն, իսկ քաղաքին, որը հուզված սպասում էր իր որոշումներին, հանգստացրեց հորդորանքներով» ։
Սկզբնական շրջանում Միքայելը հարգանքով էր վերաբերում իր մայրացուին, ամենուրեք հաստատելով, որ նա է կայսրուհին, իսկ ինքը ՝ նրա «խոնարհ ծառան»։ Այդ շրջանին են վերաբերվում նրա փոքրաթիվ մետաղադրամները, որոնց վրա նոր կայսեր պատկերը բացակայում է, կա միայն Զոյայի պատկերը։ Կոստանդինի ազդեցությամբ՝ Միքայելը Վանք է ուղարկում Հովհանին, որը նրան գահ էր բարձրացրել, իսկ ավելի ուշ՝ աքսորում Լեսբոս և հրամայում կուրացնել։ Հովհանին հաջորդում են նոր կայսեր ևս երկու հորեղբայրները ։ Շուտով Միքայելը հեռացնում է նաև իր մայրացուին, փակում կանանց հարկաբաժնում և կրճատում նրա ծախսերը ։
Միքայելը սկսում է ակտիվորեն բարեփոխել կառավարման համակարգը։ Նրան ընդդիմանում են պալատական պաշտոնյաները, որոնց համար իշխանության խորհրդանիշը համարվում էր Զոյան։ Այդ պատճառով կայսրը քայլեր է ձեռնարկում հեռացնել Զոյային երկրի քաղաքական կյանքից ։ Նրա հրամանով 1042 թվականի ապրիլի 12-ի լույս 13-ի գիշերը Զոյան դավադրություն կազմակերպելու մեղադրանքով ձերբակալվում է և աքսորվում Պրինկիպո կղզի ։ Այդտեղ նրան տանում են վանք և դարձնում միանձնուհի։ Մայրաքաղաքում Միքայելը հրավիրում է Սենատ, որի առջև մեղադրում է Զոյային դավաճանության և իրեն թունավորելու փորձի մեջ։ Միքայելի խոսքերով՝ նա բռնել է կայսրուհուն հանցանքի վայրում, սակայն սկզբում չի ցանկացել բացահայտ մեղադրել նրան այդպիսի սկանդալային եղելության մեջ։ Ստանալով Սենատի բանավոր աջակցությունը՝ նա որոշում է հայտարարել Զոյայի գահընկեցության մասին։ Սակայն, երբ եպարքոսը սկսում է կարդալ կայսրուհու գահազրկման մասին հրամանը, քաղաքում խռովություն է սկսվում ։
Կայսեր գահազրկումը պահանջում էր պատրիարք Ալեքսիոս Ստուդիտոսը, որին Միքայել կայսրը փորձել էր սպանել՝ ուղարկելով վարձկանների։ Ժողովուրդը, զորք հավաքելով, շարժվում է դեպի պալատ՝ գոչելով. «Որտե՞ղ ես, մեր միակ՝ վեհանձն հոգով և գեղեցիկ դեմքով։ Որտե՞ղ ես, գահաժառանգ տիրուհի, ում և՛ հայրն էր արքա, և՛ պապը։ Ինչպես կարող էր անազնվազարմը ձեռք բարձրացներ վեհանձնիդ վրա և ծրագրել այն, ինչ ոչ ոք չէր կարող պատկերացնել» ։
Պսելլոսը, ով այս իրադարձությունները պահպանել է պատմության համար, զարմացած էր, որ երթին միացել էին նաև կանայք, Բյուզանդիայի պատմության մեջ առաջին անգամ, լքելով կանանց հարկաբաժինները։ Նրանք «վազում էին փողոցներով, բղավում, ծեծում կուրծքը և ողբում թագուհու համար» ։ Միքայելը վերադարձրեց Զոյային Կոստանդնուպոլիս և ներկայացրեց ժողովրդին, որպեսզի հանգստացնի նրանց, սակայն կայսրուհու հայտնվելը միանձնուհու հագուստով ավելի սրեց պայքարը ։ Այդ ժամանակ քաղաքում հիշեցին Զոյայի կրտսեր քրոջը՝ Թեոդորային, ով աքսորվել էր քրոջ հրամանով և դարձել միանձնուհի։ Նրան բերեցին մայրաքաղաք և (Պսելլոսի խոսքերով՝ քաղաքացիներն ուժով նրան դուրս են բերում եկեղեցուց, որտեղ նա ապաստան էր գտել ), հագցրեցին արքայական հագուստ, և Սուրբ Սոֆիայի տաճարում պատրիարքը նրան հռչակեց կայրսուհի ։
Ժողովուրդը գրոհով գրավում է պալատը, զոհվում է մոտ 3 հազար մարդ ։ Միքայել V-ը հորեղբոր՝ Կոստանդինի հետ, փախուստի է դիմում, սակայն երկուսն էլ կուրացվում են և աքսորվում։ Այդ որոշումը կայացնում են Թեոդորայի համախոհները ՝ վախենալով, որ Զոյան, չսիրելով քրոջը, կարող է վերադարձնել Միքայելին ։
Սենատը չկարողացավ որոշել՝ քույրերից որ մեկին հանձնել իշխանությունը։ Շատերը կողմ էին Զոյայի թեկնածությանը ։ Արդյունքում, ժողովրդի ճնշման ներքո, Զոյան համաձայնեց կիսել իշխանությունը քրոջ հետ ։ 1042 թվականի ապրիլի 21-ին քույրերը հռչակվում են կառավարչակիցներ ։
Քույրերը պաշտոնների առք ու վաճառքն արգելող օրենք ընդունեցին, փոփոխություններ կատարվեցին ռազմական, վարչական, քաղաքացիական համակարգերում, Միքայել V-ի չարաշահումները քննելու համար ստեղծվեցին արտակարգ դատարաններ ։
Չնայած որ Զոյան և Թեոդորան բարեխղճորեն կատարում էին բոլոր պարտականությունները, կայսրության ղեկավարումը քույրերի կողմից արդյունավետ չէր։ Պսելլոսի խոսքերով՝ «Զոյան բացել էր արքայական գանձարանի բոլոր աղբյուրները, սակայն այդ հարստությունը չէր շնորհվում, այլ կողոպտվում էր և մսխվում...» : Զոյայի հակապատկերն էր քույրը՝ Թեոդորան, որը «փակվելով իր սենյակում, միայնակ վավերացնում էր կնիքով հոսող ոսկին» ։ Արդյունքում, ոսկին, որով պիտի պահվեր բանակը, բաժին էր հասնում պալատականներին։ Հարևան ժողովուրդները պայքար սկսեցին Բյուզանդիայի դեմ։ Երկիրը պատշաճ իշխանությամբ ապահովելու համար՝ Զոյան որոշում է կրկին ամուսնանալ և ամուսնուն գահ բարձրացել՝ «ցանկանալով իշխանությունը փոխանցել ինքնակալ ամուսնուն և երեխաներ ունենալ, որդեծին մայր դառանալ (տանջվում էր երկու աայգեպաններից առատորեն ջուր ստացած  և անպտուղ մնացած ծառի նման)...» :
Ամուսնությունը Կոստանդին IX Մոնոմախի հետ
1042 թվականի հունիսի 11-ին Կոստանդինը, վերադառնալով աքսորից, հանդիսավոր մտնում է մայրաքաղաք և ամուսնանում 64-ամյա Զոյայի հետ։ Երկուսի համար էլ այդ ամուսնությունը երրորդն էր ։ Այդպիսի ամուսնությունը չէր խրախուսվում եկեղեցու կողմից, ուստի պսակադրությունը կատարում է ոչ թե պատրիարքը, այլև Սուրբ Սոֆիայի տաճարի առաջին քահանան՝ Ստիպիոսը։ Պատրիարք Ալեքսիոսը «հանգամանքների ճնշման ներքո և Աստծո կամոք՝ զիջում է և գիրկն առնում արդեն պսակվածներին» ։ Պսակադրությունից հետո իր հրովարտակում Զոյան հայտարարում է, որ այդ ամուսնությունը կատարել է՝ կայսրության շահերից ելնելով ։ Ամուսնության հաջորդ օրը Կոստանդինը թագադրվում է ։
Կոստանդին կայսրը, թեև շրջապատել էր Զոյային հարգանքով, պահպանել էր իր նախկին սիրային կապը Մարիայի հետ, որը 7 տարի ապրել էր իր հետ Լեսբոս կղզում աքսորի ժամանակ։ Պսելլոսի խոսքերով՝ Զոյան հանգիստ էր վերաբերվում այդ կապին «քանզի խանդի զգացում չէր մնացել մի կնոջ մոտ, որը բազում փորձանքների էր արժանացել և որին խորթ էին այդպիսի զգացմունքները» , և թույլ է տալիս Մարիային բերել Կոստանդնուպոլիս, որտեղ նրան հատկացվում է մի համեստ տուն։ Մարիային այցելելիս՝ Կոստանդինին ուղեկցում էին կայսրուհու դրածոները, տնօրինում տանը ամեն ինչ, նույնիսկ՝ մատուցվող ճաշը։ Կոստանդինին այդպիսի կարգավիճակը չի գոհացնում, և նա համոզում է կայսրուհուն կազմել «ընկերության մասին հավատարմագիր» և Մարիային տալ սևաստի (ազնվական) տիտղոս, որի արդյունքում, պալատում նրան սկսեցին անվանել տիրուհի, իսկ հանդիսավոր երթերի ժամանակ, նա գնում էր երկու կայսրուհիների հետևից ։ Կոստանդինի խնդրանքով՝ Մարիային հատկացվում է հարկաբաժին կայսերական պալատում։ Ընդ որում, Զոյան, լուռ համաձայնությամբ, չէր գնում կայսեր մոտ, երբ նա Մարիայի հետ էր։ Կոստանդինը բավականին խելոք էր, որ չվիճեր կնոջ հետ, նա շեշտում էր կնոջ մեծարանքի և իշխանության իրավունքը։ Օրինակ, շրջանցելով սովորույթը, որ կայսրուհիները չպետք է ներկա գտնվեն հաղթական երթերին՝ նա նստեցնում է կնոջն իր կողքին ապստամբ Գևորգ Մանիակեսի պարտության պատվին կազմակերպաված հաղթական շքերթի ժամանակ ։
Ազնվականների և պալատականների համար Զոյան, Թեոդորան և Կոստանդինը մի ինքնատիպ միասնություն էին՝ պետությունը համերաշխ ղեկավարող։ Սակայն ժողովուրդը բարեհաճ չէր տրամադրված Մարիա Սկլիրենի նկատմամբ։ Հովհան Սկիլիցիոսը հայտնում է, որ 1043 թվականի մարտի 9-ին քաղաքացիները սկսում են ընդվզել Մարիայի դեմ և դուրս են գալիս փողոց՝ բղավելով. «Չենք ուզում Սկլիրենին թագուհի, նրա համար մահ չեն ընդունի մեր մայր Զոյան և Թեոդորան» ։ Ամբոխը հանգստանում է միայն այն ժամանակ, երբ պալատի պատշգամբ են դուրս գալիս Զոյան և Թեոդորան։ Մոտ 1045 թվականին մահանում է Մարիան, և կայսրը նոր սիրուհի է գտնում՝ ի դեմս ալանական թագուհու, որն ապրում էր Կոստանդնուպոլսում՝ որպես պատանդ ։ Զոյան ականատես է լինում ռուս կնյազ Յարոսլավ Իմաստունի նավատորմի՝ Կոստանդնուպոլսի վրա հարձակմանը 1043 թվականի ամռանը։ Կայսրուհու թիկնապահներից մեկը եղել է սկանդինավյան սագայի հերոսներից մեկը՝ հետագայում՝ Նորվեգիայի արքա Հարոլդ Դաժանը ։
Կառավարման գործերին Զոյան չէր մասնակցում՝ ամբողջ իշխանությունը թողնելով ամուսնուն և իր ազատ ժամանակը նվիրելով հագուստին, ալքիմիային, ծախսելով պետական գանձարանից։ Պսելլոսի բնորոշմամբ՝ կյանքի վերջին տարիներին Զոյան «հաստատուն բանականությամբ չէր» և «գործերի մասին պատկերացում չուներ և փչացել էր արքայական անճաշակությամբ»։ Նրան ուղեկցում էին զայրույթի նոպաները, աննշան արարքի համար նա դատապարտում էր մեղավորին կուրացման։ Եթե չլիներ Կոստանդինի միջամտությունը «շատ մարդկանց աչքերը կհանեին առաց պատճառի» ։ Դրա հետ մեկտեղ Զոյան սկսեց ցուցաբերել ծայրահեղ բարեպաշտություն. «Նա պատրաստում է իր համար Հիսուսի պատկերը, զարդարում այն թանկարժեք ամեն ինչով։ Եթե պատահում էր որևէ լավ բան, շտապում էր գոհունակություն հայտնել, իսկ վատի դեպքում՝ օգնություն խնդրել»։ Մահվան շեմին Զոյան կորցնում է ախորժակը, բանտերից սկսում է ազատել բանտարկյալներին, ներել պարտապաններին և շռայլորեն ողորմություն բաժանել։
1050 թվականին թագուհի Զոյան մահանում է 72 տարեկանում։ Նրան թաղում են Կոստանդնուպոլսի՝ իր կառուցած եկեղեցում ։ Նրա մահից հետո ամուսինը կազմակեպում է շքեղ հուղարկավորություն և որոշում է կնոջը դասել սրբերի շարքը ։ Նա փորձում է ամեն կերպ ապացուցել, որ Զոյայի դամբարանի մոտ հրաշքներ են տեղի ունենում։ Սակայն Զոյայի երեք ամուսնությունները և սիրային կապերը թույլ չտվեցին Կոստանդինին սրբացնել նրան ։ Կոստանդինը կնոջից հետո ապրեց հինգ տարի, քույրը՝ Թեոդորան, մահացավ 1056 թվականին, և նրա մահով դադարեց Մակեդոնական դինաստիայի իշխանությունը։ Ալեքսիոս I Կոմնենոս կայսեր օրոք Զոյայի դամբարանից դուրս է բերվում ոսկե և արծաթե զարդերը ։
Գործունեության գնահատում
Բյուզանդական իրավունքի համաձայն կայսրերի կանայք և դուստրերը կարող էին լինել գահի օրինական հավակնորդ, սակայն նրանց որպես ժառանգորդ ընդունում էին այն ժամանակ, որբ տղամարդ գահաժառանգ չկար։ Լինդա Հարլանդի դիտարկմամբ՝ ոչ ոք և ոչինչ չէր խանգարում Զոյային ազդել պետության քաղաքականության վրա, այդպիսի ազդեցության բացակայությունը բացատրվում է զուտ նրա կամքով ։ Մյուս կողմից կայսրուհին՝ իշխող միապետի կինը, ավանդույթի համաձայն պետք է զբաղվեր երեխաների դաստիարակությամբ, բարեգործություն աներ վանքերին և եկեղեցիներին, մասնակցեր պալատական արարողություններին, իսկ պետական գործերով պետք է զբաղվեր ամուսինը։
Զոյայի և Թեոդորայի համատեղ ղեկավարումը տևում է մեկուկես տարի։ Դրական կողմերով հանդերձ՝ քույրերն «իրենց անխոհեմ առատաձեռնությամբ, սին փառամոլությամբ, անհեթեթ քմահաճույքներով կայսրության անկումը նախապատրաստեցին» ։
Սկզբնաղբյուրներ
Զոյայի կյանքի մանրամասները հայտնի են Միքայել Պսելլոսի (1018—1078) շնորհիվ, որը նրա ժամանակակիցն էր, Միքայել V-ի օրոք կայսերական դիվանատան պաշտոնյա, իսկ Կոստանդին IX-ի ժամանակ ստանում է փիլիսոփայական ակադեմիայի ղեկավար։ Նրա «Ժամանակագրությունը» լուսաբանում է Բյուզանդիայի պատմությունը 976-1075 թվականներին։ Եթե Վասիլ II և Կոստանդին VIII կայսրերի իշխանության շրջանը նա նկարագրում է անհայտ գրավոր սկզբնաղբյուրից, կայսրուհի Զոյայի կյանքը ներկայացնում է ականատեսների վկայությունների և սեփական հուշերի հիման վրա։ Այսպիսով, «Պսելլոսի աշխատության նշանակալի հատվածն ունի սկզբնաղբյուրի նշանակություն, իսկ իր գրածները՝ ականատեսի վկայություն» ։ Ժամանակակից պատմաբանների կարծիքով Պսելլոսը, քաղաքական շահերից ելնելով, երբեմն աղավաղել է փաստերը, բայց միևնույն ժամանակ, ձգտել է մնալ հնարավորինս անաչառ ։ Զոյայի նկատմամբ իր վերաբերմունքի մասին Պսելլոսը գրում է, որ նա հակված չէ գովել Զոյային և հիանում է նրա՝ Աստծու հանդեպ սիրով ։ Զոյայի՝ Պսելլոսի ստեղծած կերպարը, ավարտուն բնութագրություն չէ։ Կերպարը վեր է հանվում «ոչ թե ուղիղ նկարագրությամբ, այլ հաջող ընտրված մանրամասնությունների շնորհիվ» ։ Պսելլոսի՝ կայսրերի կյանքի նկարագրության առանձնահատկություններն ուսումնասիրել է ռուս բյուզանդագետ Յ. Ն. Լյուբարսկին։
Բյուզանդական պալատի իրադարձությունները նկարագրելով՝ Պսելլոսը հանդես է գալիս «ոչ միայն որպես իրականությունը ներկայացնող պատմիչ, այլ նաև պատմական թեմայով դրամայի ռեժիսոր» ։ Դա ակնհայտ է դառնում նրա շարադրանքի գեղարվեստական ոճի մեջ, որտեղ անհետանում է հեղինակի և հերոսի, անցյալի և ներկայի միջև եղած տարածությունը ։
Զոյայի կյանքի առանձին դրվագներ նկարագրել են բյուզանդական այլ տարեգիրներ, օրինակ, տեղեկություններ են պահպանվել Հովհաննես Սկիլիցեսի «Պատմության տեսություն», Կոստանդին Մանասեսի «Ժամանակագրություն» աշխատությունների մեջ։ Ֆրանսիացի բյուզանդագետ Շառլ Գիլը Զոյային է նվիրել իր՝ «Բյուզանդական դիմանկարներ» աշխատության մի գլուխը։ Միայն Զոյային նվիրված այլ հատուկ աշխատություններ բացակայում են ։
Կերպարն արվեստում
Հայտնի են կայսրուհի Զոյայի պատկերները մետաղադրամների վրա, ձեռագիր մատյանների մանրանկարներում (Հովհան Սկիլիցիոսի «Պատմության տեսություն»,Կոստանդին Մանասեսի «Ժամանակագրություն», Հովհան Ոսկեբերանի քարոզների ժողովածուի ֆրոնտիսպիս ):
Զոյայի էմալապատ պատկերն առկա է նաև Կոստանդին IX-ի թագի վրա, Կոստանդինի, Թեոդորայի, Ճշմարտության և Խոնարհության ալեգորիկ պատկերների կողքին ։ Կոստանդին կայսրը թագը նվիրել է հունգար արքա Անդրաշ I-ին և նրա կնոջը՝ Անաստասիային, Յարոսլավ Իմաստունի դստերը ։  թագադրման կապակցությամբ։ Թագի ոսկե շերտի վրա  Զոյան պատկերված է կայսերական հագուստով, ամբողջ հասակով, դեմքով դեպի դիտորդը։ Նրա պատկերը եզերված  է բուսական զարդանախշերով, թռչունների պատկերներով ։
Հղումներ
Կատեգորիա:Մակեդոնական դինաստիա
Աստերոիդների ցանկ (311401-311500)
Աստերոիդների ցանկ (311301-311400) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (311501-311600)
Ջիրիֆալկո
Ջիրիֆալկո (Girifalco) կոմունա Իտալիայում, Կալաբրիա մարզի Կատանձարո գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 6394 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 149,8 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 43,1 կմ² մակերես տարածք։
Լա Գերշ սյուր լ՛Օբուա (կանտոն)
Լա Գերշ սյուր լ՛Օբուա (La Guerche-sur-l'Aubois), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Կենտրոն շրջանում։ Շեր դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Սենտ Աման Մոնտրոն օկրուգի մեջ։ Համաձայն 1999 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 3411 մարդ էր։ Կանտոնի համարը 1814 է։ Կանտոնում կա 9 կոմունա։
Ջիրիֆալկո
Փոստային ինդեքսն է՝ 88024։ Հեռախոսային կոդը՝ (+39) 0968։
Ժողովրդագրություն
'''Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Լա Գերշ սյուր լ՛Օբուա (կանտոն)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ
Լաբրադորյան հոսանք
Լաբրադորյան հոսանք, Ատլանտյան օվկիանոսի մակերևութային սառը հոսանք Հյուսիսային Ամերիկայի ափերի մոտ։ Բաֆինի ծոցից ուղղվում է դեպի Նյուֆաունդլենդի բանկը, ուր հանդիպում է Գոլֆստրիմ տաք հոսանքնին և անցնում է խորքը (այս շրջանը հայտնի է իր մառախուղներով)։ Տանում է ծովային սառույցներ և այսբերգներ, որոնք դժվարացնում են նավագնացությունը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ատլանտյան օվկիանոսի հոսանքներ
Նովոիվանովկա (գյուղ, Բլիզնյուկովի շրջան)
Նովոիվանովկա (Новоіванівка), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Բլիզնյուկովի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1921 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Նովոիվանովկա գյուղում բնակվում էր 60 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,14 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 428,57 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Բլիզնյուկովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1921 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Նենգա (Վյատկայի վտակ)
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Կամսկոմու ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Վյատա գետն է, գետի ենթաավազանը Վետկա գետն է։ Գետի գետային ավազանը Կոտելնիչ գետն է՝ մինչև Կամ.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Բիշկուրաևո (գյուղ, Տույմազինսկի շրջան)
Բիշկուրաևո (Бишкураево, Бишҡурай), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Տույմազինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 687 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Տույմազինսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1772 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ակնագործություն
Ակնագործություն, դեկորատիվ-կիրառական արվեստի տեսակ, թանկագին և կիսաթանկագին քարերով գեղարվեստական, կենցաղային և այլ իրերի զարդարում։
Պատմություն
Հին ժամանակներից հայտնի էր Եգիպտոսում, Միջագետքում, Հնդկաստանում, Չինաստանում և այլուր։ Դեռևս մ. թ. ա. 4-րդ հազարամյակում Հին Արևելքի երկրներում օգտագործվել են փորագիր թանկագին քարեր որպես կնիք-մատանիներ։
Մ. թ. ա. 7-6-րդ դարերում ակնագործությունը զարգացել է Հունաստանում, որտեղ հայտնաբերվել էին թանկագին քարերի նոր տեսակներ (զմրուխտ, հասպիս, ամեթիստ և այլն)։
Եվրոպայում
Միջին դարերում ականագործությունը մուտք է գործել Եվրոպայում Հայաստանում դեռևս մ. թ. ա. 3-րդ հազարամյակում կիսաթանկագին քարերից (սարդիոն, լեռնային բյուրեղաքար, ագատ, սուտակ և այլն) պատրաստում էին ուլունքներ (Շենգավիթ)։
Թանկագին քարերով իրերի զարդարում
Թանկագին քարերով իրերի զարդարումը՝ ընդելուզումը, հայտնի էր մ. թ. ա. 2-րդ հազարամյակից (ավելի ուշ շրջանի լավագույն օրինակներից են Տիգրան Բ-ի և Արտավազդ Բ-ի դրամների վրա պատկերված թագերը)։ Հայկական ականագործության բազմաթիվ նմուշներ գտնվել են Լճաշենի, Արմավիրի, Գառնիի, Դվինի պեղումներից։
Ականագործության մասին հիշատակումներ
Հայ թագավորը իշխաններին և պալատական ծառայողներին թանկագին քարերից կազմված պատիվ (գլխակապ) էր շնորհում (հայտնի է Բագարատ թագադիր ասպետի երեք շարք ադամանդներից կազմված պատիվը)։ Հայ ալքիմիական աշխատություններում նշված է արեհստական եղանակով թանկագին քարերի ստացման և մշակման կերպերի մասին։ Նույնը հիշատակում է նաև ուշ միջնադարի պատմիչ Առաքել Դավրիմեցին։
Հայ ֆեոդալները և բարձրաստիճան հոգևորականներն օգտագործում էին ակնակուռ կնիք-մատանիներ (գտնվել են Դվինի պեղումներից, որոնց մի մասը վերաբերում է հին շրջանին)։
Անգլիացի գոհարագետ Է. Բրաունը և հայ ազգագրագետ Հ. Քյուրտյանը հիշատակում են 17-րդ դարում, ակնագործներ Եփրեմ Սադիին, Տեր Սարգսին և այլոց, որոնց հայտնի էին թանկագին քարեր հղկելու և մշակելու բազմաթիվ գաղտնիքներ։
17-19-րդ դարեր
17-19-րդ դարերում առանձնապես աչքի են ընկել Նոր Ջուղայի ակնագործները, որոնց աշխատանքի նմուշներից է ռուսաց Ալեքսեյ Միխայլովիչ ցարին 1660 թվականին ընծայած «Ալմաստե գահը» (Մոսկվա, Զինապալատ)։
19-20-րդ դարերում Հայաստանում հայտնի էին Վանի, Կ. Պոլսի, Կարսի, Ալեքսանդրապոլի (Լենինական), Շուշիի և այլ քաղաքների տնայնագործ վարպետ ակնագործները։
Խորհրդային կարգեր
Խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո ԽՍՀՄ-ում կազմակերպվեցին ոսկերչական արտելներ, որոնց միավորումից ստեղծվեցին գործարաններ։ ՀԽՍՀ-ում կազմակերպվել է Երևանի ոսկերչական գործարանը։ Ժամանակակից հայ վարպետները օգտագործելով անցյալի հարուստ ավանդույթները, ստեղծում են քեղարվեստական արժեք ունեցող ինքնատիպ զարդեր։
Հայ ոսկերչության և ականաքործության բազմաթիվ նմուշներ առաքվում են արտասահմանյան մի շարք երկրներ (Անգլիա, Իտալիա, Ֆրանսիա, Դանիա և այլն)։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ակնագործություն
Վիկտոր Մերժանով
Վիկտոր Կարպովիչ Մերժանով (Виктор Карпович Мержанов, ), հայկական ծագմամբ ռուս դաշնակահար, մանկավարժ, հասարակական-գործիչ, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1990) ։
Կենսագրություն
Վիկտոր Մերժանովը ծնվել է 1919 թվականի օգոստոսի 15-ին Տամբովում։ Ծագումով հայ է ։
Նախնական երաժշտական կրթությունն ստացել է Տամբովի երաժշտական տեխնիկումում (ներկայում՝ Տամբովի Ս. Վ. Ռախմանինովի անվան պետական երաժշտամանկավարժական ինստիտուտ), որտեղ նրա ուսուցիչներն են եղել Աննա Լավդովսկայան, Սոլոմոն Ստարիկովը և Ալեքսանդր Պոլտորացկին ։
1936-1941 թվականներին սովորել է Մոսկվայի կոնսերվատորիայում Սամուիլ Ֆեյնբերգի (դաշնամուր) և Ալեքսանդր Գեդիկեի (երգեհոն) մոտ՝ ավարտելով այն ոսկե մեդալով։ Սովորել է նաև ասպիրանտուրայում՝ Սամուիլ Ֆեյնբերգի ղեկավարությամբ (1947)։
1941-1945 թվականներին մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ Նվագել է ռազմական նվագախմբերում (տարբեր գործիքների վրա), ավարտել է տանկային ուսումնարան։
Որպես դաշնակահար միջազգային ճանաչում ստացել է 1945 թվականին, երբ արժանացել է առաջին մրցանակի Մոսկվայում անցկացված երաժիշտ-կատարողների համամիութենական մրցույթում (ևս մեկ առաջին մրցանակ ստացել է Սվյատոսլավ Ռիխտերը)։
Իր կարիերայի հենց սկզբից դիմել է ժամանակակից երաժշտությանը։
Ստեղծել է մի շարք գրամոֆոնային ձայնագրություններ, որոնք թողարկել է ԱՄՆ-ում, Իտալիայում, Ճապոնիայում և Խորհրդային Միությունում. այդ թվում՝ Լ. վան Բեթհովենի մի շարք սոնատներ, Ֆ. Շուբերտի «Թափառաշրջիկը» ֆանտազիան, Ռ. Շումանի «Դիմակահանդեսը» և մի շարք այլ ստեղծագործություններ, Ֆ. Շոպենի (b-moll սոնատ, g-moll բալլադ, 24 նախերգանք, ֆանտազիա և այլն), Ֆ. Լիստի (ներառյալ Ն. Պագանինիի վեց էտյուդները), է. Գրիգի (համերգ, բալլադ, սոնատ և այլն), Ն. Պագանինի-Յ. Բրամսի վարիացիաները, Պ. Չայկովսկու «Տարվա եղանակները», Մ. Պ. Մուսորգսկու «Պատկերներ ցուցահանդեսից», Սերգեյ Ռախմանինովի Երրորդ համերգը և Ռապսոդիան Ն. Պագանինի թեմայով, Ալեքսանդր Սկրյաբինի ստեղծագործությունները (Հինգերորդ սոնատ, Տասներկու էտյուդներ օր. 8 և այլն)։ 1948 թվականին առաջինն է ձայնագրել Սերգեյ Պրոկոֆևի վեցերորդ սոնատը ձայնապնակի վրա։
1947 թվականից դասավանդել է Մոսկվայի կոնսերվատորիայում (1964 թվականից՝ պրոֆեսոր, 2007 թվականից՝ հատուկ դաշնամուրի ամբիոնի վարիչ)։ 1973-1978 թվականներին դասավանդել է Վարշավայի կոնսերվատորիայում (ներկայում՝ Ֆրեդերիկ Շոպենի անվան երաժշտական համալսարան), 1990-1998 թվականներին՝ Տրոսինգենի բարձրագույն երաժշտական դպրոցում (Գերմանիա)։ Մասնակցել է դաշնամուրային վարպետության զարգացման միջազգային դասընթացների Վեյմարում (1967), Ֆրայբուրգում (1987 թվականից) և Շպայխինգենում (մշտապես, բոլորը՝ Գերմանիա), Դուշնիկիում (1967 թվականից) և Վրոցլավում (1984 թվականից, երկուսն էլ՝ Լեհաստան), Բոլցանոյում (Իտալիա, 1936), Մանչեսթերում (1987 թվականից, Անգլիա), Հելսինկիում, Սալոնիկում, Լոս Անջելեսում, Դուբրովնիկում (Խորվաթիա), Փարիզում, Տոկիոյում, Լոնդոնում, ամեն տարի՝ Տամբովում։ Նրա բազմաթիվ սաներից են միջազգային մրցույթների դափնեկիրներ Անահիտ Ներսեսյանը, Վ. Բունինը, Օ. Վոլկովը, Յուրի Սլեսարևը, Ի. Գիրֆանովը, Յուրի Դիդենկոն, Մ. Օլենևը, Խ. Հարադան (Ճապոնիա), Տ. Շեբանովան, Ռուսլան Սվիրիդովը, Ի. Խովանսկայան, Ա. Յարովայան, Ն. Կարուզին (Իտալիա), Ս. Յուշկևիչը, Ն. Կազիմիրովան, Նատալյա Դեևան և շատ ուրիշներ։ Վարպետության դասեր է տվել Հարավային Կորեայում, ԱՄՆ-ում, Ճապոնիայում, Հունաստանում, Ֆրանսիայում, Ֆինլանդիայում, Գերմանիայում, Մեծ Բրիտանիայում, Լեհաստանում, Իտալիայում։
Եղել է աշխարհի շատ երկրներում անցկացվող միջազգային առաջատար մրցույթների ժյուրիի անդամ (Եղիսաբեթ թագուհու անվան մրցույթ Բրյուսելում և այլն), Մոսկվայի Ս. Ռախմանինովի անվան դաշնակահարների միջազգային մրցույթի ժյուրիի նախագահ, Ռուսաստանի Ռախմանինովյան ընկերության ստեղծման նախաձեռնողը և նախագահը, Ս. ռախմանինովի անվան համառուսաստանյան փառատոնի ստեղծման նախաձեռնող Տամբովում (1982), Համառուսաստանյան երաժշտական ընկերության դաշնակահարների բաժնի խորհրդի անդամ և նախագահ։
Հեղինակել է հոդվածներ (մասնավորապես՝ Ֆ. Շոպենի b-moll սոնատի և Ա. Սկրյաբինի հինգերորդ սոնատի մասին) և խմբագրություններ (ներառյալ Յոհան Սեբաստիան Բախի «Լավ տեմպերացված կլավիրի» խմբագրումը)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դաշնակահարներ Կատեգորիա:Ռուս դաշնակահարներ Կատեգորիա:Մանկավարժներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Գերմանացի երաժշտական մանկավարժներ Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստներ Կատեգորիա:Խորհրդային ակադեմիական երաժիշտներ
(2813) Ցապալա
(2813) Ցապալա (Zappala), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1981 թվականի նոյեմբերի 24-ին Էդվարդ Բոուելի կողմից Անդերսոն Մեսայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,13916 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,668 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,6103 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2031,51 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,177208 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 14,74° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1981 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էդվարդ Բոուելի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ջորջո Նապոլիտանո
Ջորջո Նապոլիտանո (Giorgio Napolitano, ), իտալացի քաղաքական գործիչ, Իտալիայի Հանրապետության 11-րդ նախագահը։ Եղել է աշխարհի ամենատարեց գործող ղեկավարներից մեկը ։
Վաղ տարիներ
Ծնվել է 1925 թվականի հունիսի 29-ին Նեապոլում։ 1942 թվականին ընդունվել է Նեապոլիտանի Ֆրիդրիխ II անվան համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետը, համագործակցել համալսարանական ֆաշիստական խմբի (GUF) IX maggio ամսագրում, որտեղ զբաղվել է թատերական և կինեմատոգրաֆիական քննադատությամբ (2005 թվականի իր հուշերում Նապոլիտանոն պնդել է, որ իրականում այդ խումբը համախմբել է հակաֆաշիստական տրամադրված մտավորականներին )։ 1942 թվականին որպես թղթակից Նապոլիտանոն ներկա է գտնվել Վենետիկի 10-րդ կինոփառատոնին։ 2010 թվականին նա դարձել է Իտալիայի առաջին նախագահը, որը մասնակցել է Վենետիկի կինոփառատոնի պաշտոնական բացմանը (67-րդ), և արարողության նախօրեին՝ դերասան Վիտորիո Գասմանի հիշատակի երեկոյին հիշել է նրանց առաջին հանդիպումը 1942 թվականի կինոփառատոնում ։
1944 թվականին Նապոլիտանոն կապ է հաստատել կոմունիստների նեապոլիտանական կազմակերպության հետ, որը գլխավորում էր Մարիո Պալերմոն և Մաուրիցիո Վալենցին ։
Կուսակցական գործունեություն
1945 թվականին անդամակցել է Իտալական կոմունիստական կուսակցությանը, եղել է Կազերտայի ԻԿԿ բաժանմունքի (1951-1957) քարտուղարը, Նեապոլում ԻԿԿ կազմակերպության (1962-1966) քարտուղարը։ 1956 թվականին ընդունվել է Կենտրոնական կոմիտեի կուսակցություն։ 1975-1979 թվականներին պատասխանատու էր ԻԿԿ-ի տնտեսական քաղաքականության համար, 1986-1989 թվականներին՝ միջազգային կապերի համար, իսկ հետո ընդհուպ մինչև 1992 թվականը՝ կոմկուսի ստվերային կառավարության արտաքին գործերի նախարարի, իսկ նրա ինքնալուծարումից հետո՝ ձախ ուժերի դեմոկրատական կուսակցության։ «Սոցիալիզմի իտալական ճանապարհի» և եվրակոմունիզմի ակտիվ կողմնակից է եղել։ ԻՀԿ-ի լուծարումից հետո մասնակցել է Կոմկուսի կառուցվածքի վերափոխմանը, իսկ հետո՝ ձախ դեմոկրատների կուսակցությանը ։
1956 թվականի Հունգարական ապստամբությունը խորհրդային զորքերի կողմից ճնշելուց հետո Նապոլիտանոն, որն այդ ժամանակ ղեկավարում էր Իտալիայի հարավի հարցերով կոմիտեն կոմկուսի կենտկոմում, բանավեճի մեջ է մտել Անտոնիո Ջոլիտիի (հայտնի պետական գործիչ Ջովաննի Ջոլիտիի թոռան) հետ, որը, ի նշան Խորհրդային քաղաքականության ԻԿԿ ղեկավարության աջակցության դեմ բողոքի, դուրս է եկել կուսակցությունից։ Մասնավորապես, Նապոլիտանոն հայտարարել էր, որ ԽՍՀՄ-ի գործողություններն օգնել են Հունգարիային խուսափել քաոսից և հակահեղափոխության տոնակատարությունից, ինչպես նաև նպաստել են ամբողջ աշխարհում խաղաղության պահպանմանը։
Իտալիայի խորհրդարանում
1953 թվականից մինչև 1963 թվականը և 1968 թվականից մինչև 1992 թվականը եղել է Իտալիայի խորհրդարանի Պատգամավորների պալատի կոմունիստական խմբակցությունում (1981 թվականից մինչև 1987 թվականը VIII և IX գումարումների խորհրդարանում գլխավորել է խմբակցությունը)։ 1992-1994 թվականներին եղել է պալատի նախագահ ։ 1955 թվականի հունիսի 29-ին Նապոլիտանոն Կազերտայում գլխավորել է կոմունիստների՝ շուրջ 500 մարդ, այդ թվում՝ փայտե փայտերով զինված չարտոնված ցույցը՝ ի պաշտպանություն 1950 թվականին խորհրդարանի կողմից հռչակված ագրարային բարեփոխման, որի ընթացքն արգելվել է պահպանողական տրամադրված Կազերտա նահանգում։ Երթը սկսվել է Իտալիայի պարտիզանների ազգային ասոցիացիայի (ANCI) տեղական բաժանմունքի մոտ, ուղեկցվել է ոստիկանության հետ բախումներով և ավարտվել քվեստուրի (ոստիկանության նահանգային վարչության) շենքի մոտ։ Նապոլիտանոն անձամբ մտել է քվեստորի աշխատասենյակ և իր ենթականերին մեղադրել է անպատասխանատվության մեջ (քանի որ կարծում էր, որ ոստիկանության գործողությունները կարող էին ավելի լուրջ անկարգություններ հրահրել)։ Երիտասարդ պատգամավորը մեղադրվում էր պաշտոնատար անձին վիրավորելու (Իտալիայի քրեական օրենսգրքի 341-րդ հոդված) և առանց իշխանությունների նախապես տեղեկացնելու ժողով կազմակերպելու մեջ (հանրային անվտանգության մասին օրենքների 18-րդ հոդված), սակայն խորհրդարանական հանձնաժողովի կողմից անցկացված հետաքննությունն ավարտվել է Նապոլիտանոյին առանց որևէ պատասխանատվության ենթարկելու.
Եվրոպական խորհրդարանում
1989-1992 թվականներին՝ Եվրոպական Միացյալ ձախերի Եվրախորհրդարանի խմբակցության անդամ, 1999 թվականին կրկին ընտրվել է Եվրախորհրդարան (ձախ դեմոկրատների կուսակցության ցուցակով) և մինչև 2004 թվականը եղել է Սոցիալիստների և դեմոկրատների առաջադիմական դաշինքի խմբակցության անդամ ։
Կառավարությունում
1996 թվականի մայիսի 17-ից մինչև 1998 թվականի հոկտեմբերի 21-ը Նապոլիտանոն Ռոմանո Պրոդիի առաջին կառավարությունում զբաղեցրել է ներքին գործերի նախարարի պաշտոնը (1996 թվականի մայիսի 24-ին նրա վրա միաժամանակ դրվել են քաղաքացիական պաշտպանության համակարգման պարտականությունները) ։
Լինելով նախարար՝ նախաձեռնել է Լիբիայի սոցիալական համերաշխության նախարար Թուրկոյի հետ միասին այսպես կոչված «Տուրկո-Նապոլիտանոյի օրենքը» (1998 թվականի մարտի 6-ի № 40 օրենք), որը կոչված էր խրախուսելու օրինական ներգաղթը Իտալիա և խոչընդոտելու անօրինական ներգաղթին։ Այդ նորմատիվ ակտին համապատասխան ստեղծվել է ժամանակավոր կացության կենտրոնների ցանց (Centri di Permanenza Temporanea), որտեղ առանց փաստաթղթերի Իտալիա մուտք գործել ցանկացողները պետք է գտնվեին 30 օրվա ընթացքում և այդ ժամկետում նրանց ինքնությունը պարզելու անհնարինության դեպքում արտաքսման ենթակա էին 15 օրվա ընթացքում ։
Սենատոր
2005 թվականի սեպտեմբերի 23-ից մինչև 2006 թվականը (նախագահի նշանակմամբ) և 2015 թվականի հունվարի 14-ից եղել է ցմահ սենատոր ։
Նախագահություն
2006 թվականի մայիսի 10-ին քվեարկության 4-րդ փուլում ընտրվել է երկրի նախագահ, պաշտոնը ստանձնել է մայիսի 15-ին։ Նախագահի պաշտոնում 2008 թվականի իտալական կառավարական-խորհրդարանական ճգնաժամի ժամանակ, երբ խորհրդարանը անվստահություն էր հայտնել կառավարությանը (չէր ընդունել Ռոմանո Պրոդիի հրաժարականը և լուծարել էր խորհրդարանը)։ Երկրորդ անգամ կարևոր դեր է խաղացել երկրի կառավարման գործում 2011 թվականին՝ վարչապետի պաշտոնում առաջարկելով Մարիո Մոնտիին ։
Իտալիայի նախագահական ընտրությունների 6-րդ փուլում՝ 2013 թվականի ապրիլի 20-ին, 87-ամյա Ջորջո Նապոլիտանոն դարձել Է Իտալիայի պատմության մեջ առաջին վերընտրված նախագահը ։ Ապրիլի 22-ին տեղի է ունեցել երդմնակալության արարողությունը ։
Իր նախագահության ընթացքում Նապոլիտանոն հինգ վարչապետ է նշանակել՝ Ռոմանո Պրոդիին (2006-2008 թվականներ), Սիլվիո Բեռլուսկոնիին (2008-2011 թվականներ), Մարիո Մոնտիին (2011-2013 թվականներ), Էնրիկո Լետտային (2013-2014 թվականներ) և Մատեո Ռենցիին (2014 թվականից)։ Բացի այդ, նա Սահմանադրական դատարանի հինգ դատավորներ է նշանակել՝ Պաոլո Գրոսսին (2009 թվականի փետրվարի 17), Մարտին Կարտաբյան (2011 թվականի սեպտեմբերի 2), Ջուլիանո Ամատոն (2013 թվականի սեպտեմբերի 12), Դարիա Դե Պրետիսը (2014 թվականի հոկտեմբերի 18), Նիկոլո Ձանոնան (2014 թվականի հոկտեմբերի 18) և հինգ ցմահ սենատորներ՝ Մարիո Մոնտին (2011 թվականի նոյեմբերի 9), ինչպես նաև 2013 թվականի օգոստոսի 30-ի ընդհանուր արարողության ժամանակ՝ Կլաուդիո Աբադոն, Ելենա Կատանեոն, Ռենցո Պիանոն և Կառլո Ռուբիան ։
2014 թվականի վերջին Նապոլիտանոն հայտարարել էր, որ ինքը մի քանի շաբաթվա ընթացքում հրաժարական կտա ։
2015 թվականի հունվարի 14-ին՝ ժամը 10:35-ին, ստորագրել է Իտալիայի նախագահի պաշտոնից իր հրաժարականի մասին ակտը ։
Ընտանիք
Ջորջո Նապոլիտանոն Կումինյանոյի փաստաբան, բանաստեղծ և էսսեիստ Ջովաննի Նիկոլա Սևերինո Նապոլիտանոյի (1883-1955 թվականներ) և Կարոլինա Բոբբիոյի որդին է։ Ծնողները ամուսնացել են 1921 թվականի հունվարի 30-ին Նեապոլում ։
1959 թվականին Նապոլիտանոն ամուսնացել է Մարիա Կլիո Բիթոնիի հետ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի նախագահներ Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Իտալիայի ցմահ սենատորներ Կատեգորիա:«Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետներ Կատեգորիա:Ազատության նախագահական մեդալով պարգևատրվածներ
Մխեդրուլի
Մխեդրուլի (მხედრული,, բառացի՝ «աշխարհիկ»), վրացերենի 3 այբուբեններից մեկը։
Պատմություն
Մխեդրուլին, ամենայն հավանականության, ի հայտ է եկել 11-րդ դարում խուցուրիից՝ վրացական հին այբուբենից։ Այն օգտագործվել է աշխարհիկ տեքստեր գրելու համար, այստեղից էլ եկել է բառացի թարգմանությունը։ Միևնույն ժամանակ խուցուրին և ասոմթավրուլին օգտագործվել են բացառապես կրոնական գրությունների համար։ Վերջին երկու այբուբենները որոշ ժամանակ անց մոռացվեցին, մնաց միայն մխեդրուլին, որն էլ մինչև այժմ օգտագործվում է վրացական գրում։
Քերականագետ Հ․ Յունկերը նշում է խուցուրի գրի և նրա՝ պահլավական ժառանգորդության (հայերենից անկախ) վրա հունական հնարավոր ազդեցության մասին։ Միևնույն ժամանակ նա նշում է, որ մխրեդրուլին ավելի հին է (տառերն ավելի նման են արամերենի այբուբենի տառերին), կամ ընդհակառակը, այն խուցուրիի նոտրագիր այլատեսակությունն է։
19-րդ դարի երկրորդ կեսին 5 տառեր հանվել են այբուբենից և մինչև այժմ էլ չեն օգտագործվում։
Նիկողայոս Մառի կարծիք
Մխեդրուլի տառերի առանձին հատվածները, ինչպես և լատինական նոտրգրում (շեղագիր) կա՛մ տարածվում են դեպի վեր, կա՛մ իջնում են ներքև։ 17-րդ դարում մխեդրուլին սռանում է ներկայիս տեսքը։
Մխեդրուլին թափանցում է բոլոր (բացի պաշտամունքային) բնագավառները և վերջնականապես հաստատվում է։ Կովկասյան հնագիտության մասնագետ և լեզվաբան Նիկողայոս Մառը մխեդրուլին դիտարկում է որպես արդյունք նախաքրիստոնեական գրի, որը ենթարկվել է խուցուրիի ազդեցությանը և շարունակել է օգտագործվել զինվորական միջավայրում և աշխարհիկ շրջանակներում։ 20-ական թվականներին Մառը առաջ է քաշել այսպես կոչված «հաբեթական տեսություն»-ը, որն արտացոլվել է «Հաբեթական Կովկասը և միջերկրածովյան մշակույթը ստեղծող երրորդ էթնիկական էլեմենտ» աշխատության մեջ ։
Այբուբեն
Վրացերեն այբուբենը չունի հատուկ նիշեր թվերը գրելու համար։ Այսպիսով, յուրաքանչյուր տառ ունի թվային նշանակություն։ Գործնականում, որպես կանոն, օգտագործում են ժամանակակից արաբական թվերը (1, 2, 3 և այլն) այնպիսին, ինչպիսին մենք գիտենք։
Աշխարհիկ տառեր
Մխրեդուլին ի սկզբանե ընդգրկել է նաև հետևյալ 5 տառերը, որոնք 19-րդ դարի երկրորդ կեսին դուրս են բերվել․
Հավելյալ տառեր
Այս տառերը օգտագործվում են քարթվելական մյուս լեզուների տառադարձելու համար․
Ումար Ֆարուկ Աբդուլմութալաբ
Ումար Ֆարուկ Աբդուլմութալաբը, Նիգերիայի քաղաքացի է, որը համաշխարհային հռչակ ձեռք բերեց անհաջող ահաբեկչական ակցիայի շնորհիվ, երբ նա փորձ կատարեց պայթեցնել ամերիկյան օդանավ՝ ուղևորների հետ միասին։
Կենսագրություն
Ումար Աբդուլմութալաբը ծնվել է Լագոսում, մուսուլմանական բարեկեցիկ ընտանիքում։ Հայրը՝ Ալհաջի Ումարու Մութալաբը Նիգերիայի խոշորագույն բանկերից մեկի տնօրեն է եղել։ Ումար Աբդուլմութալաբը որակյալ կրթություն է ստացել հայրենիքում, Լոնդոնում և Դուբայում։ Ճանապարհորդել է արաբական երկրներ, այդ թվում՝ Եմեն, որտեղ սերտ կապեր է հաստատել ծայրահեղ իսլամիստների հետ և անդամագրվել Ալ-Կաիդայի շարքերը։ Եմենում նույնպես անցել է զինավարժություններ և ահաբեկչական գործողությունների պատրաստություն, ինչպես նաև ստացել ցուցմունքներ՝ նախապատրաստվող ակտի վերաբերյալ։
Ահաբեկչական ակտը
Չնայած բազմաթիվ նախազգուշացումներին և Աբդուլմութալաբի՝ մի շարք «սև ցուցակներում» գրանցված լինելու փաստին, նույնիսկ չնայած իր հոր կողմից բարձրացված ահազանգին, նրան այնուամենայնիվ հաջողվեց առանց դժվարությունների ստանալ ԱՄՆ մուտքի վիզա, ինչպես նաև գնել Ամստերդամ - Դետրոյտ օդային երթուղու տոմս։ Երևի պատահական չէր, որ մասսայական սպանությունը ծրագրված էր հենց դեկտեմբերի 25-ի համար, երբ Արևմուտքում նշվում է Սուրբ Ծնունդը։ Այդ օրը Աբդուլմութալաբը Ամստերդամում նստեց Դետրոյտ ուղղվող Նորթվեսթ Էրլայնզ (Northwest Airlines) ամերիկյան ավիաուղիների օդանավ, հաջողացնելով իր հետ անցկացնել պայթուցիկ նյութեր, որոնք նա թաքցրել էր իր կիսավարտիքում՝ ամորձիքների տակ։ Այդ պայթուցիկ նյութերը ԱՄՆ դատախազությունը որակավորել է որպես «զանգվածային ոչնչացման զենք»։
Աբդուլմութալաբի նպատակն էր օդում պաութեցնել օդանավը և նրա մեջ գտնվողներին (289 մարդ)։ Դետրոյտի Մետրո օդանավակայանում վայրէջք կատարելուց մոտ մեկ ժամ առաջ նա կատարեց ինքնասարք ռմբի անդրպայթյունի փորձը, որը սակայն տեխնիկական ինչ-ինչ պատճառներով չհաջողվեց ի կատար ածել։ Պայթյունի փոխարեն ինքնաթիռի սալոնի այն մասում, որտեղ նստած էր Աբդուլմութալաբը, կրակ բռնկվեց։ Ուղևորներին և աշխատող անձնակազմի անդամներին հաջողվեց հաղթահարել և ընկճել ահաբեկչին և մարել օդանավում սկսված հրդեհը և Աբդուլմութալաբի բռնկված շորերը։
Ձերբակալում
Վայրէջք կատարելուց հետո Աբդուլմութալաբը հանձնվեց ֆեդերալ օրինապահ մարմիններին։ Այժմ նա ձերբակալված է և գտնվում է կալանքի տակ՝ Միչիգանի ֆեդերալ բանտերից մեկում։
Ու. Աբդուլմութալաբի դեմ ԱՄՆ Ֆեդերալ դատարանում հարուցված է քրեական գործ, բաղկացած ԱՄՆ Ֆեդերալ քրեական օրենսգրքի 6 հոդվածներ խախտելու մեղադրականից, որոնցից մեկն է զանգվածային սպանության փորձի մեղադրանքը (այստեղ՝ ատենակալների խորհրդի մեղադրականը)։ Աբդուլմութալաբը դատվելու է քաղաքացիական դատարանում, երդվյալ ատենակալների կողմից։ Եթե նրա դեմ հարուցված մեղադրանքներն ապացուցվեն, իրեն սպասում է ցմահ բանտարկություն։
Կատեգորիա:Ալ-Քաիդա Կատեգորիա:Լագոս քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:1986 ծնունդներ Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 22 ծնունդներ
Մորոչա (գյուղ, Բելոպոլիեի շրջան)
Մորոչա (Мороча), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Բելոպոլիեի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Մորոչա գյուղում բնակվում էր 125 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Բելոպոլիեի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Սեյիդ Հասան
Սեյիդ Հասան, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Դիարբեքիրի գավառում ։ Գտնվում էր Տիգրիսի ձախ կողմում, Կուրուչայ գետի ձախ ափին, Դիարբեքիր քաղաքից 28 կմ արևելք։
Գյուղը տարածվում էր սարահարթի վրա ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Նովոմարիևկա (գյուղ, Բլիզնյուկովի շրջան)
Նովոմարիևկա (Новомарївка), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Բլիզնյուկովի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1775 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Նովոմարիևկա գյուղում բնակվում էր 76 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,19 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 400 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Բլիզնյուկովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1775 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կրասնոե (գյուղ, Կիրովի քաղաքային օկրուգ)
Կրասնոե (Красное), գյուղ Ռուսաստանի Կիրովի մարզի Կիրովի քաղաքային օկրուգի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:17-րդ դարում հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Կիրովի մարզի Կիրովի քաղաքային օկրուգի բնակավայրեր
Ֆուրմանովի փողոց (Կրասնի Սուլին)
Նկարագրություն
Կրասնի Սուլին քաղաքի Ֆուրմանովի փողոցը գտնվում է Գոռնյացկի միկրոշրջանում։ Այն սկսվում է Վորոշիլովի և Կուլտուրայի փողոցների հանգույցից, հատում է Բրատսկայա, Պարկովայա, Պավլովի, Չկալովի փողոցները և ավարտվում Հոկտեմբերի 50-ամյակի փողոցի հետ հատվելով։ Փողոցի երկարությունը 1300 մետր է։
Ֆուրմանովի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 346356։
Փողոցն անվանվել է ռուս խորհրդային գրող, «Չապաև» (1923, հայ հրտ. 1951) և «Խռովություն» (1925, հայ․ հրտ․ 1934) վեպերի հեղինակ Դմիտրի Անդրեևիչ Ֆուրմանովի պատվին։ Ֆուրմանովի փողոցի սկզբնամասում (թիվ 9) գտնվում է «Կրասնի բումեր» թերթի խմբագրությունը («Красный бумер»)։ Փողոցի սկզբնամասի աջ կողմում Անդրեյ Սուլինի անվան զբոսայգին է։ Անդրեյ Սուլինի անվան մշակույթի և հանգստի զբոսայգու պատմությունը սկսվում է 1969 թվականից։ Այդ ժամանակ Կրասնի Սուլինի աշխատավորների պատգամավորների քաղաքային խորհրդի գործադիր կոմիտեն 1969 թվականի հուլիսի 22-ին ընդունեց ««Մետալուրգ» մարզադաշտի շրջանում գտնվող կանաչ գոտու բարեկարգման և այնտեղ մշակույթի ու հանգստի քաղաքային զբոսայգի կառուցելու մասին» թիվ 317 որոշումը։ 1976 թվականին այգում արդեն աշխատում էր «Զելյոնի» 700-տեղանոց կինոթատրոնը, տեղադրված են եղել 7 ատրակցիոններ։ Քաղաքի հպարտությունը դարձել էր դիտանիվը։
Զբոսայգու կանաչապատումը տեղի է ունեցել պարբերաբար, տնկվել է ավելի քան 600 ծառ՝ եղևնիներ, սոճիներ, շագանակենիներ, արոսենիներ և թխենիներ։ Բացի այդ, զբոսայգում տեղադրվել է երկու առևտրային տաղավար։ Զբոսայգում միշտ հնչել է երաժշտություն, տեղի են ունեցել տոնակատարություններ, մրցույթներ և խաղեր։ 2017 թվականի մարտին սկսվել է 40 տարի ծառայած «Դիտանիվի» ապամոնտաժումը ։
Չկալովի և Ֆուրմանովի փողոցներով պարփակված հատվածում տեղակայված է Կրասնի Սուլինի և Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի կենտրոնական շրջանային հիվանդանոցը (հասցեն՝ Ֆուրմանովի փողոց, 32) ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կրասնի Սուլինի փողոցներ
Ոդիսևս
Ոդիսևս (հունարեն՝ Όδυσσεύς, լատիներեն՝ Ulysses, Ուլիսես), հունական Իթակե կղզու արքա, Լաերտեսի որդին, խորամանկության ու հնարամտության մարմնացում, Հոմերոսի «Ոդիսական» վիպերգության գլխավոր հերոս։ Մասնակցել է Տրոյայի պատերազմին։
Ոդիսևսի դեգերումները
Ոդիսևսի դեգերումներն սկսվել են Տրոյայի պատերազմից վերադառնալու պահից և տևել մինչև հարազատ Իթաքե հասնելը։ Դրանք տևեցին տասներկու տարի և ուղեկցվեցին անասելի դժվարություններով և դաժան փորձություններով։
Ոդիսական բառը դարձել է նպատակին հասնելու համար դժվար ճանապարհորդություն և այլ գործունեություն բնորոշող գոյական։
Աստվածների ցասումը
Տրոյան գրավելուց հետո նավերով ծով դուրս եկած հույներին դաժանաբար պատժեցին այն նույն՝ Աթենաս և Պոսեյդոն աստվածները, որոնք օգնել էին հույներին՝ հաղթանակի հասնելու։ Պատճառը հույների՝ խելագարության աստիճանի հասնող ուրախությունն էր և այն, որ նրանք համարյա մոռացել էին, որ հաղթանակի համար պարտական են աստվածներին ։
Պոսեյդոնի ուղարկած վիթխարի ալիքները կործանեցին Ագամեմնոնի նավերը, իսկ Մենելաոսին քշեցին մինչև Եգիպտոս։ Ոդիսևսը փրկվեց, սակայն նրան բաժին հասան նոր տառապանքներ՝ մինչև իր ընտանիքին միանալը նա պետք է անցներ բազում փորձությունների միջով։
Կալիպսոյի կղզում
Ոդիսևսի նավի մնացորդները հասնում են մի կղզի, որի տիրուհին էր չքնաղ նիմփ Կալիպսոն։ Իր հմայքներով Կալիպսոն Ոդիսևսին պահում է յոթ տարի, որոնք Ոդիսևսի համար անցնում են աննկատ։ Աթենասը համոզում է Զեւսին, որ նա ստիպի Կալիպսոյին Ոդիսևսին բաց թողնելու։ Զևսի այդ պահանջը Կալիպսոյին է հասցնում նրա բանբեր Հերմեսը։
Ոդիսևսը քսան հաստաբուն ծառերից պատրաստում է մի լաստանավ և հեռանում է Կալիպսոյի կղզուց։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն Կատեգորիա:Հունական հերոսներ Կատեգորիա:Իլիականի հերոսները Կատեգորիա:«Ոդիսական»-ում գործող անձինք