cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Պահեստ 13
Պահեստներ, արտեֆակտներ և սարքավորումներ
Պահեստները գտնվում էին այդ ժամանակի ամենահզոր պետությունում։ Ստեղծվել է ընդամենը տասներեք պահեստ ։ Արտեֆակտները պահելու ժամանակ ռիսկերի հետ կապված պահեստները կարող են վերակառուցվել, դրա հետ մեկտեղ պահելով իրենց համարը և երկիրը (Պահեստ 13 - ը վեակառուցվել է երեք անգամ)։
Յուրաքանչյուր պահեստ ունի իր վերակացուն, ով ունի հատուկ կապ պահեստի հետ։ Եվ իր ռեգենտները։ Համարվում է, որ արհեստավորներին և աշխատավորներին, ոչ թե «քաղաքական գործիչներին, Հռոմի Պապին», կարելի է վստահել պահեստի կառավարումը։ Ռեգենտները վարում են երկակի, թաքնված կյանք, գործերը քննարկելու համարնախընտրում են հավաքվել անկաշկանդ մթնոլորտում։
Պահեստ 1 — գտնվել է Մակեդոնիայում։ Կառուցվել է մոտավորապես ք.ա. 336 Ալեքսանդր Մեծի հրամանով։ Հենց նրա գլխում է ծագել ստեղծել առանձին շենք գանձերը և արտեֆակտները պահելու համար, որոնք հավաքվել էին նրա զորքի կողմից ողջ մայրցամաքից։ Ալեքսանդրի մահվանից հետո ք.ա. 323 թվականին պահեստը տեղափոխվել է այլ տեղ։
Պահեստ 3 — գտնվել է Հին Հռոմում մինչև 434 թվականը, երբ Աթթիլան դարձավ հոների առաջնորդը։
Պահեստ 4 — գտնվել է հոների տիրապետության տակ մինչև 453 թվականը։
Պահեստ 5 — գտնվել է Բյուզանդական կայսրությունում մինչև 813 թվականը։
Պահեստ 6 — գտնվել է Անգկորում՝ Կխմերների թագավորությունում մինչև 1219 թվականը։
Պահեստ 7 — գտնվել է Մոնղոլական կայսրության տարածքում 1219 - ից մինչև 1260 թվականը, հավանաբար Հոնկոնգից ոչ հեռու։ Կառուցվել է Չինգիզ խանի հրամանով։
Պահեստ 8 — գտնվել է Գերմանիայի ժամանակակից տարածքում Սրբազան Հռոմեական կայսրության հովանու ներքո մինչև 1517 թվականը։
Պահեստ 9 — գտնվել է 1517-го по 1566 год в Օսմանյան կայսրությունում 1517 - ից 1566 թվականներին մինչև Սուլեյման I - ի մահը։
Պահեստ 10 — գտնվել է Հնդկաստանի տարածքում՝ Մեծ Մողոլների կայսրությունում մինչև 1725 թվականը։
Պահեստ 11 — 1725 - ից 1830 թվականներին գտնվել է Ռուսական կայսրության տարածքում՝ Մոսկվայում։ 1812 թվականին Նապոլեոն Բոնապարտը փորձել է գրավել պահեստը։
Պահեստ 12 — գտնվել է Մեծ Բրիտանիայում մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմը, Լոնդոնից ոչ հեռու։ Այնտեղ աշխատել է գործակալ Ուելլսը մինչև որ իր կամքով բրոնզապատվել է։
Պահեստ 13 — 1914 թվականից գտնվում է հարավային Դակոտայում (ԱՄՆ) К39-3Z սեկտորում։ Պահեստի հիմնական կոնստրուկտորներըը եղել են Թոմաս Էդիսոնը, Նիկոլա Տեսլան և Մաուրից Կոռնելիս Էշերը։ Ինչպես նշում է Արթին, առաջին ամերիկյան պահեստը այրվել է, քանի որ նրանք չեն իմացել ինչպես պահել «այս առարկաները»։
Պահեստ 14 — սկսել է ձևավորվել Չինաստանում՝ Պեկինի միջազգային մարզադաշտի տակ։ Այն ստեղծել է Բենեդիկտ Վալդան այլընտրանքային իրականությունից, որը ստեղծել էր Պարացելսը, բայց կանգնեցվել է Պահեստа 13 - ի գործակալների կողմից, ինչի շնորհիվ ամառվա նախօրեին Պահեստ 13 - ը մնաց մինչև սերիալի ավարտի վերջին պահը։
Ռեգենտների գաղտնարան — ռեգենտների անձնական պահեստը։ Այնտեղ գտնվում են արտեֆակտներ, որոնք, ռեգենտների կարծիքով, չի կարելի պահել Պահեստ 13 - ում։ Այնտեղ նրանք պահում են, օրինակ՝ Յանուսի Մետաղադրամը և Գիտակցությանը Տեղափոխիչը։ Գտնվում է Էլկ Ռիջ(Elk Radge) անունով տարածքում՝ Հարավային Դակոտա, «Walmart» սուպերմարկետում։
Առարկաների մեծ մասը և սարքավորումները, որոնք ցուցադրվել են Պահեստ 13 - ում, արդեն հայտնվել են սթիմպանկ ժանրի այլ ստեղծագործություններում, օրինակ՝ «Մութ սկիզբ» եռապատման և Հայաո Միյաձակիի մուլտֆիլմերում։
Արտադրություն
2009 թվականի օգոստոսի 20 - ին սերիալը երկարաձգվեց մինչև երկրորդ եթերաշրջան՝ 13 սերիայից բաղկացած ։ 2010 թվականի հոկտեմբերի 5 - ին երկարաձգվեց մինչև երրորդ եթերաշրջան՝ 13 սերիայից բաղկացած  ։ 2011 թվականի օգոստոսի 11 - ին Syfy Universal ալիքը սերիալը երկարաձգեց մինչև չորրորդ եթերաշրջան՝ ավելացնելով սերիաների թիվը մինչև 20  ։ Եթերաշրջանի երկրորդ մասը, սկսած 11 - րդ սերիայից, ցուցադրվեց 2013 թվականի ապրիլին ։ 2013 թվականի մայիսի 17 - ին Syfy ալիքը սերիալը երկարաձգեց մինչև հինգերորդ, ավարտական եթերաշրջան՝ բաղկացած 6 սերիայից։ Սերիաները եթեր են դուրս եկել 2014 թվականի ապրիլի 21 - ին։ Վերջին 6 - րդ սերիան ցուցադրության է դուրս եկել 2014 թվականի մայիսի 20 - ին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլերեն հեռուստասերիալներ
ԱՄՆ-ի տիեզերական գործողությունների շտաբի պետ
Տիեզերական գործողությունների հրամանատար Chief of Space Operations (CSO)՝ պաշտոն, որը ստեղծվել է ԱՄՆ–ի Օրենսգրքի 10–րդ հոդվածի 9082–րդ կետի ։ Այս պաշտոնը պետք է զբաղեցնի Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների որևէ չորսաստղանի գեներալ, այսինքն Բանակի գեներալ, որը ծառայում է ԱՄՆ–ի Տիեզերական ուժերում և հանդիսանում է ԱՄՆ–ի Ռազմաօդային Ուժերի նախարարի գլխավոր ռազմական խորհրդականը՝ Տիեզերական ուժերի գործողությունների գծով, ինչպես նաև՝ հանդիսանում է ԱՄՆ–ի Շտաբի պետերի Միացյալ կոմիտեի անդամ (առանձին կարգավիճակուվ), միաժամանակ լինելով ԱՄՆ–ի Ազգային Անվտանգության խորհրդի ռազմական խորհրդական, ԱՄՆ–ի Պաշտպանության նախարարի և ԱՄՆ–ի Նախագահի ռազմական խորհրդական։ Սովորաբար այդ պաշտոնը զբաղեցնում է ԱՄՆ–ի Տիեզերական ուժերի կոչումով ամենաբարձր սպան, որն այդ ժամանակ գտնվում է ակտիվ ծառայության մեջ (եթե ԱՄՆ–ի Միացյալ շտաբների կոմիտեի նախագահը կամ նրա տեղակալը հենց իրենք Տիեզերական ուժերի սպաներ չեն)։
Պաշտոն
Ներկայումս այս պաշտոնը զբաղեցնում է ԱՄՆ–ի Զինված ուժերի Զորավար (Գեներալ) Ջոն Ու. Րէյմոնդը, John W. Raymond։ Վերջինս այդ պաշտոնին նշանակվել է 20 դեկտեմբեր 2019թ․։
Այս պաշտոնում թեկնախության առաջադրումը պատկանում է ԱՄՆ–ի Նախագահին։
Այս պաշտոնում պաշտոնատար անձի լիազորությունների ժամկետը 4 տարի է։
Պաշտոնը ստեղծվել է կամ այդ մասին հայտարարվել է 20 դեկտեմբեր 2019թ․։
Պաշտոնը վարչական պաշտոն է, որի նստավայրը կամ գրասենյակը գտնվում է Պենտագոնում, այսինքն՝ ԱՄՆ–ի Պաշտպանության նախարարությունում։ Պաշտոնատարը տիեզերական ուժերի օպերատիվ հրամանատարություն չի իրականացնում, այլ հանդիսանում է Տիեզերական ուժերի ստորաբաժանումների կազմակերպությունների վերատեսուչը՝ որպես ԱՄՆ–ի Ռազմաօդային ուժերի նախարարի լիազորված անձ։
Փաստորեն Տիեզերական գործողությունների շտաբի պետի պաշտոնը ստեղծվել է ԱՄՆ–ի Տիեզերական ուժերի ստեղծման հետ միաժամանակ։ 2019թ․ դեկտեմբերի 20–ին ԱՄՆ–ի նախագահը ստորագրեց Պետական Պաշտպանության մասին օրենք։ Նույն օրը ևեթ հայտարարվեց, որ Տիեզերական ուժերի առաջին ղեկավարը կդառնա գեներալ Ջոն Ու. Րէյմոնդը, որը ԱՄՆ–ի Տիեզերական հրամանատարության հրամանատարն էր և միաժամանակ ԱՄՆ–ի Ռազմաօդային Ուժերի Տիեզերական հրամանատարության հրամանատարը։ 2020 թ․ հունվարի 14–ին ԱՄՆ–ի Փոխնախագահ Մայք Փենսը երդվեցրեց չորսաստղանի Գեներալ Ջոն Րէյմոնդին, որը և այդպիսով ընդունեց Տիեզերական գործողությունների շտաբի պետի պաշտոնը։.
Տիեզերական գործողությունների շտաբի պետը՝ ՏԳՇՊ–ն նախագահում է Տիեզերական գործողությունների վարչությունը՝ գտնվելով ԱՄՆ–ի ՌՕՈՒ–ի նախարարի իշխանության և վերահսկողության ներքո։ Տիեզերական գործողությունների շտաբի պետը հանդես է գալիս որպես նախարարի պաշտոնակատար՝ պլանների կատարման ժամանակ և իրականացնում է վերահսկողություն և վերատեսչություն Տիեզերական ուժերի կազմակերպությունների և անդամների նկատմամբ՝ այնպես, ինչպես որոշում է ԱՄՆ–ի ՌՕՈՒ–ի նախարարը։ Բացի այդ Տիեզերական գործողությունների շտաբի պետը կարող է այլ պարտականություններ ևս կատարել, ինչը կորոշի ԱՄՆ–ի Նախագահը, Պաշտպանության նախարարը կամ ՌՕՈՒ–ի Նախարարաը ։
ՏԳՇՊ–ն ԱՄՆ–ի Շտաբի պետերի Միացյալ կոմիտեի օրինականացված անդամ է (առանձին կարգավիճակուվ) 2020 թ․ դեկտեմբերի 20–ից։ Այդ պաշտոնում իր պարտականությունները կատարելիս նա ենթարկվում է ԱՄՆ–ի Պաշտպանության նախարարին։Ինչպես վերոհիշյալ կոմիտեի մյուս անդամները՝ ՏԳՇՊ–ն վարչական պաշտոն է, այսինքն՝ օպերատիվ կամ գործողութեանական հրամանատարություն չի իրականացնում ԱՄՆ–ի Տիեզերական ուժերի նկատմամբ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ Կատեգորիա:Զինված ուժեր Կատեգորիա:Պատերազմ Կատեգորիա:Տիեզերք Կատեգորիա:Քաղաքականություն
Մարթա Մաքսալի
Մարթա Մաքսալի (Martha Elizabeth McSally, ), ամերիկացի քաղաքական գործիչ։ 2019 թվականի հունվարի 3-ից ԱՄՆ-ի Արիզոնա նահանգից սենատոր։
ԱՄՆ Ներկայացուցիչների պալատի անդամ Արիզոնայի 2-րդ ընտրատարածքից (2015 թվականի հունվարի 3-ից 2019 թվականի հունվարի 3-ը)։
Կենսագրություն
1988 թվականին ստացել է գիտությունների բակալավրի աստիճան ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի ակադեմիայում, 1990 թվականին՝ Հարվարդի Քենեդիի դպրոցում պետական քաղաքականության մագիստրոսի աստիճան ։
2018 թվականի նոյեմբերի 6-ին Արիզոնայից ԱՄՆ Սենատի ընտրություններին գնացել է որպես հանրապետականների պաշտոնական թեկնածու՝ իր մրցակից ունենալով դեմոկրատ Քիրստեն Սինեմին։ Ձայների հաշվարկը ձգձգվեց, քանի որ մասնակիցների արդյունքները շատ մոտ էին, և հաղթողին որոշել երկար ժամանակ չէր հաջողվում։ Նոյեմբերի 8-ին հանրապետականների մի քանի տեղական կազմակերպություններ հայցեր են ներկայացրել՝ վիճարկելով 4 ընտրատարածքներում օգտագործվող քվեաթերթիկների հաշվարկի պրակտիկան, որոնք ուղարկվել են փոստով (քվեարկության այս եղանակից օգտվել Է Արիզոնայում ակտիվ ընտրողների 75 %-ը) ։ Նոյեմբերի 12-ին պաշտոնապես ճանաչվել է Քիրստեն Սինեմի հաղթանակը, ինչի հետևանքով հանրապետականները 1976 թվականից ի վեր առաջին անգամ կորցրել են իրենց վերահսկողությունը սենատորի տվյալ վայրի նկատմամբ ։
2018 թվականի դեկտեմբերի 18-ին Արիզոնայի նահանգապետ Դագ Դյուսին հայտարարել է Մարթա Մաքսալիին ԱՄՆ-ի սենատոր նշանակելու մասին, որը պետք է ազատվեր 2018 թվականի դեկտեմբերի 31-ին Ջոն քայլի հրաժարականից հետո (նրա նահանգապետ Դյուսին նշանակել էր սենատոր Ջոն Մաքքեյնի մահից հետո օգոստոսին)։ Դյուսիի խոսքով՝ նոր սենատորների երդման օրը 2019 թվականի հունվարի 3-ին Առաջինը դա կանի Սինեմը, որը Արիզոնայից կդառնա ավագ սենատոր, իսկ դրան կհետևի Մաքսալին։ Նրանք Արիզոնայից ԱՄՆ սենատորների պաշտոններում դարձել են Առաջին կանայք ։
Անձնական կյանք
1997 թվականին Մաքսալլին ամուսնացել է Տուսոնում ռազմաօդային ուժերի սպա Դոնալդ Ֆ. Հենրիի հետ, իսկ 1999 թվականի նոյեմբերի 29-ին նրանց ամուսնությունը չեղյալ է հայտարարվել ոչ թե բնակության վայրում, այլ Սանտա Կրուզ շրջանում՝ Տուսոնից 90 մղոն հեռավորության վրա։ 2012 թվականին, Մաքսալիի ընտրարշավի հետ կապված, նրան մեղադրում էին կեղծ ամուսնություն կնքելու մեջ, որը 1990-ականներին կարող էր նպաստել ծառայության առաջխաղացմանը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կին օդաչուներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հանրապետական կուսակցության անդամներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի քաղաքական գործիչներ
Օկոշ
Օկոշ (Occoches), համայնք Ֆրանսիայի Պիկարդիա մարզի Սոմ գավառում :
Բնակչությունը 2006 թվականի դրությամբ կազմում է 129 մարդ, բնակչության խտությունը` 18.19 մարդ/կմ²: Բնակավայրը զբաղեցնում է 7.09 կմ² տարածք:
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 150 կմ հյուսիս, Ամյեն քաղաքից 31 կմ հյուսիս:
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 83 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 57-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 26: Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 68,7 %: 57 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 54 անձ (28 տղամարդ և 26 կին): Գործազուրկ են եղել 3 անձ (3 տղամարդ և 0 կին): 26 անաշխատունակներից 8-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 9-ը` թոշակառուներ, իսկ 9-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կանտաբրիայի մշակույթ
Կանտաբրիայի մշակույթ, Իսպանիայի Կանտաբրիա ինքնավար համայնքի (մինչև 1981 թվականը` Սանտանդեր գավառ) մշակույթ։ Կանտաբրիան գտնվում է Բիսկայան ծոցի և Կանտաբրիայի լեռների միջև։ Նրա աշխարհագրական ինքնատիպ դիրքը Կանտաբրիան բաժանում է լեռնային Լա Մոնտանյա (La Montaña), ափամերձ Լա Մարինա (La Marina) և նրանցից լեռներով առանձնացած Կամպոո Լոս Վալիես (Campoo y los valles del sur) հատվածների, ինչն ինքնավար համայնքի հարուստ պատմության հետ պայմանավորել է շրջանի մշակույթի ինքնատիպությունը, որը, գերազանցապես լինելով կաստիլական, ձեռք է բերել տվյալ երկրամասին բնորոշ հատկանիշներ։ Մեծ հետաքրքրություն է ներկայացնում հատկապես պասիեգո ազգագրական խմբի մշակույթը, ուշ պալեոլիթի քարանձավային ժայռապատկերները Ալտամիրա քարանձավում, Չուֆինում, Սովիլիեում, մոսարաբների ճարտարապետական հետաքրքիր հուշարձանը Լեբենիեում։ Ճարտարապետական շատ համալիրներ և բնակավայրեր համարվում են երկրի մշակութային ժառանգություն, իսկ Ալտամիրա քարանձավը` ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ։
Ազգագրություն և հնագիտություն
Կանտաբրիայի տարածքը համաշխարհային հռչակ է ձեռք բերել իր նախապատմական քարանձավներով, որոնցում պահպանվել են պալեոլիթի դարաշրջանի ժայռապատկերներ. դրանք համարվում են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության մաս։ Քարանձավներից ամնահայտնին Ալտամիրան է, որ գտնվում է Սանտանդերից 30 կմ արևմուտք։ 2012 թվականին Կանտաբրիայի կառավարության կրթության, մշակույթի ու սպորտի նախարարությունը վիրտուալ հատուկ ուղևորություն է կազմակերպել յոթ քարանձավներով` Էլ Պենդո, Չուֆին, Էլ Կաստիլիո, Լաս Մոնեդաս, Կովալանաս և Կուլավեա, որպեսզի ավելի շատ զբոսաշրջիկներ ու հետազոտողներ գրավեն ։
Կովալանաս և Կուլավերա քարանձավները հնագիտական մեկ ամբողջական շրջան են կազմում, որի մեջ մտնում են Էլ Ասա, Կոնվանեգրա-Սոտարիսա, Լա Լուս, Արկո A, Արկո B, Արկո C, ԼաՊոնդրա, Էլ Մորո դել Օրիդիլիո և այլ քարանձավներ ։
Բացի նախապատմական շրջանի հնագիտական հուշարձաններից` Կանտաբրիայում կան հռոմեական և վաղ միջնադարի ժամանակաշրջանի` մշակութային նշանակության բազմաթիվ օբյեկտներ։ Երկրամասի հնագույն բնակիչները` կանտաբրները, քարե մեծ կոթողներ են թողել։ Դրանք հայտնաբերվել են Բարոսում, Լոս Կորալեսե դե Բուելնեում, ինչպես նաև Լուրիեսոյում, Սուրիտեում և Էսպինե դել Կալիեգոյում ։ Քարակերտ ամենահայտնի կոթողը Բարոսի կոթողն է  (Estela de Barros 1), որը հաճախ անվանում են Կույսի անիվ կամ Սուրբ Կատալինայի անիվ։ Այն թվագրվում է մ. թ. 3-րդ դարին։ 1946 թվականին կոթողը տեղափոխել են Սանտանդերի` Նախնադարյան կենցաղի ու հնագիտության թանգարան, սակայն մեկ տարի անց Բարոսի բնակիչների խնդրանքով ստիպված են եղել այն վերադարձնել տեղի բնակիչներին, որտեղ էլ 2001 թվականին այն տեղադրվել է Դե լաս Էստելաս դե Կանտաբրիա զբոսայգու բաց տարածությունում ։
Չնայած այն բանին, որ հռոմեացիները Կանտաբրիայի տարածքում խոշոր քաղաքներ չեն հիմնել, նրանց ժամանակներից հասել են ավերակներ Յուլիոբրիգից, որը նախկինում եղել է շրջանի մայրաքաղաքը, և Ֆլավիոբրիգից ։ Գտնվել են նաև հռոմեական Լա Պոբլասիոն (Էլ Սինչո) ճամբարի մնացորդներ ։ Իսպանական ժամանակակից շատ քաղաքներ և գյուղեր տեղակայված են հռոմեական հին բնակավայրերի տեղում։
Հնագիտական հետաքրքրություն են ներկայացնում վաղ միջնադարի հուշարձանները։ Դրանցից է, օրինակ, ուշ հռոմեական բնակավայր Սանտա Մարիա դե Իտոն իր դամբարանով։ Բնակավայրը թվագրվում է մ. թ. 3-րդ դարին և ամենայն հավանականությամբ գոյություն է ունեցել մինչև 5-րդ դարը, իսկ դամբարանի հուղարկավորությունները վերաբերում են 7-9-րդ դարերին ։
Կանտաբրիայում հռոմեացիների բնակվելու հետ միաժամանակ սկսում են հայտնվել գրավոր առաջին աղբյուրները, որոնք ներկայացնում են երկրամասի բնակչության նյութական ու հոգևոր մշակույթը։ Այսպես, հույն պատմիչ Ստրաբոնը, նկարագրելով կանտաբրներին, գրել է.
Բնակիչների ավանդական կացարանը կասա մոնտանիեսան է (երբեմն անվանում են Մոնտանիայի տուն`Լա Մոնտանիա շրջանի անունից) ։ Սովորաբար դա եղել է երկհարկանի կառույց` երկթեք տանիքով, որոնցից մեկը շեշտակի իջնում էր ճակատամասի հարավին։ Տան կարևոր դետալ էր կորտաֆուեգոսը (Cortafuegos)` պատերը, որոնք ուղղահայաց հատում էին շենքի ճակատամասը և ստեղծում որմնախորշ, որտեղ երկրորդ հարկում գտնվել են պատշգամբներ։ Պատշգամբների տակ առաջացած բաց սյունաշարը պահվում էր կամարներով և կոչվում էր սոպորտալ ։ Կամպոո Լոս Վալիեսի շրջանում հանդիպում են խառը տիպի տներ` ինչպես մոնտանիեսա, այնպես էլ կաստիլական։
Շատ ինքնատիպ են պասիեգա լեռնականների (Cabaña pasiega) կացարանները, որոնք կարելի է տեսնել Ասոն հովտից մինչև Պաս հովիտ։ Դրանք երկհարկանի շինություններ են, որտեղ առաջին հարկը նախատեսված էր տնային անասունների և տնտեսական կարիքների համար, իսկ վերին հարկը բնակելի էր։ Քանի որ ամեն շինության համար մուտքն առանձին էր, բնակելի հատված տանում էր քարե աստիճանը (շինությունը նույնպես քարից էր)։
Ինչպես պատմական Աստուրիա նահանգում, այնպես էլ Կանտաբրիայում, եղել է հատուկ ամբար` օրեո (Hórreo cántabro), որը փայտե ոչ մեծ կառույց էր` հենված գերանների վրա, որոնց վրա կրծողներից պաշտպանվելու նպատակով դրված էր հարթ քար (նրանք սահում էին քարից և ընկնում ներքև) ։
Գյուղական աշխատանքների համար բնակիչները օգտվել են գյուղատնտեսական տարբեր գործիքներից` եղան, թի, մանգաղ (el dalle), բահ։ Հարկ է նշել, որ հնձի համար կիրառվել են հատուկ հարմարանքներ` պատրաստված խոշոր եղջերավոր անասունների կոտոշներից, որոնց մեջ սրաքար է դրվել։ Շատ գործիքներ գեղեցիկ զարդարվել են` վերածվելով դեկորատիվ առարկաների ։
Կանտաբրիայի բարբառ
Կանտաբրիայի համար պատմական մեծ նշանակություն է ներկայացնում տեղի ռոմանական բարբառը` կանտաբրուն (cántabru) կամ մոնտանիեսը (montañés), որը համարվում է աստուրլեոնական և կաստիլական լեզուների անցումային տարբերակ։ Այն ունի հիմնական երկու բարբառ` արևմտյան (Occidental) և արևելյան (Oriental), ինչպես նաև նրանց անցումային խոսվածքներ ։
Ի տարբերություն այլ լեզուների և իսպանական բարբառների` կանտաբրերենը պաշտոնական որևէ կարգավիճակ չունի և մնում է «ոչ ճիշտ (հասարան ժողովրդական) կաստիլերեն»։ Գրականության մեջ հիմնականում գործածվել է կերպարների առօրյա-խոսակցական ոճի փոխանցման համար։ 2009 թվականին այն գրանցվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Կարմիր գրքում որպես լրջորեն վտանգված, անհետացող լեզու (seriously endangered) :
Դավանանք
1750 թվականին Կանտաբրիայի տարածքում ձևավորվել է Սանտանդերի եպիսկոպոսությունը, որի հովանավորն էր համարվում կույս Մարիա դե լա Բիեն Ապարեսիդան (Virgen de la Bien Aparecida), որի կերպարը, ըստ ավանդության, 1605 թվականին հայտնաբերել են հովիվների երեխաները` Սան Մարկոս ճգնարանի պատուհաններից մեկում նկատելով պայծառ, տարօրինակ լույս, որ լուսավորում էր Մարիամի և նորածնի` փոքր, 21 սմ-անոց բարձրությամբ քանդակը։ Ներկայումս տաճարը, որում հայտնաբերվել է սուրբը, համարվում է Կանտաբրիայի մշակութային ժառանգության կարևոր օբյեկտ ։
Ճարտարապետություն
Կանտաբրիայի ճարտարապետությունը բազմաթիվ հարյուրամակների ընթացքում ստեղծված կառույցների յուրահատուկ համալիր է, որ ներկայացնում է ճարտարապետական տարբեր ոճեր ու կոմպոզիցիաներ։ Այսպես` երկրամասի հնագույն բնակիչներից` կանտաբրներից ու կելտերից, պահպանվել են քաղաքների, մենհիրների բազմաթիվ մնացորդներ, որոնք թվագրվում են երկաթե դարին, օրինակ` Լա Գարմա քաղաքը, որի տարածքը զբաղեցնում է 2 հա, Պենյա Մատիլիան և այլն։ Հռոմեացիներից մնացել են նրանց կողմից հիմնադրված ոչ շատ քաղաքներից մնացորդներ և ենթակառուցվածքներ, օրինակ` Էլ Չորիլիո հին ջրատարը Կաստրո Ուրդիալեսում տեղակայված է հռոմեական Ֆլավիոբրիգ գաղութի տեղում ։
Վաղ միջնադարի դարաշրջանում Հյուսիսային Իսպանիայի ճարտարապետության վրա ահռելի հետո են թոել մոսարաբները` իսպանական քրիստոնյաները, որոնք բնակություն են հաստատել երկրի հյուսիսում` արաբներից վերանվաճած շրջաններում։ Այս շրջանը Կանտաբրիայում ներկայացված է քարանձավային եկեղեցիներով և ճգնավորների խցերով, որոնք միանավ կառույցներ են` հաճախ պայտաձև կամարով և աբսիդով (օրինակ` Արոյուելոսե եկեղեցին)։ Բացի դրանցից` մոսարաբական ճարտարապետությունը ներկայացված է այնպիսի եկեղեցիներով, ինչպիսիք են Սանտա Մարիա դե Լեբենիան, Սան Ռոման դե Մորոսոն ։
11-12-րդ դարերում որոշ շրջաններում և մինչև 14-րդ դարը ճարտարապետության մեջ գերիշխում էր ռոմանական ոճը` իր տակառանման գերաններով և խոյակներով։ Այս ժամանակաշրջանի ճարտարապետության վառ օրինակ են Սանտա Խուլիանա եկեղեցին Սանտիլյանա դել Մարում և Սանտա Կրուս եկեղեցին Կաստանիեդայում ։
12-րդ դարի վերջին և 13-րդ դարի սկզբին Կանտաբրիայում հայտնվում են գոթական ոճով շինություններ։ Այս ոճով են կառուցվել այնպիսի գլուխգործոցներ, ինչպիսիք են Սանտանդերի տաճարը, Սուրբ Մարիամի եկեղեցին Լարեդոյում ։
16-րդ դարի ճարտարապետությունը կապված է իսպանացի նշանավոր ճարտարապետ Խուան դե Էռերայի հետ (1530-1597), ով մշակել էր ինքնատիպ ոճ, որ հաճախ կոչվում է «էռերեսկո» ։ 16-րդ դարի վերջին սկսում են հայտնվել բարոկկո ոճի կառույցներ, օրինակ` Սան Ռաֆայելը Սանտանդերում ։
19-20-րդ դարերի` Կանտաբրիայի մշակույթն առանձնանում է ոճերի բազմազանությամբ` սկսած էկլեկտիկ ոճից մինչև մոդեռն և նեոկլասիցիզմ ։ Աչքի են ընկնում Անտոնիո Սաբալետի (Լոս Արկոս դ Բոտին, Սանտա Լուսիա եկեղեցի, Մերկադո դել Էստե շուկա), Խուլիո Մարտինես Սապատայի (Կասա Կոնսիստորիալ) և իհարկե, Անտոնիո Գաուդիի (Էլ Կապրիչո) կառույցները։
Գրականություն
Կանտաբրիայի տարածքից մեզ հասած գրական հնագույն ստեղծագործություններից է անհայտ քահանայի ձեռագիր մատյանը (Libro de miseria de omne), որ հայտնաբերվել է Վալդերիդիբլեի եկեղեցու ավերակներում և թվագրվում է 14-րդ դարին։ Այն Իննոկենտիոս III Հռոմի պապի` «Քամահրանք աշխարհի նկատմամբ» (De contemptu mundi) աշխատության թարգմանությունն ու մեկնաբանությունն է ։
15-17-րդ դարերում Կանտաբրիան տվել է շատ գրողներ, բանաստեղծներ, դրամատուրգներ։ Մինչ օրս հրատարակվում են Ռոդրիգո դե Ռեյնոսի (Pliego XIV, Cancionero de Nuestra Señora, Coplas a los negros y negras, La Celestina և այլն), Անտոնիո Ռուիս դե Սանտիլիանի (Romance nuevamente compuesto) և այլոց գործերը ։ Պատմական բանաստեղծությունը ներկայացված է այնպիսի բանաստեղծների գործերով, ինչպիսիք են Գոնսալո դե Արեդոնդո ի Ալվերադոն, Խուան դե Կաստանիեդա Սալինասը, Ֆրանսիսկո դե Սոտոն և Դոմինգո Պերեսը ։
20-րդ դարի 30-ական թվականներին ստեղծված Մենեդես ի Պելայոյի անվան համալսարանը Սանտանդերում ամեն տարի ամռանն անցկացնում է իսպաներենի և իսպանական գրականության կուրսեր, ինչպես նաև շնորհում է Մենեդես ի Պելայոյի մրցանակ գրականության ու գրականագիտության ոլորտում ձեռքբերումների համար։
Գրքերի հին ու հազվագյուտ շատ հրատարակություններ, այդ թվում Libro de miseria de omne ձեռագրերի բնօրինակները գտնվում են Կանտաբրիայի կենտրոնական գրադարանում և ունեն Երկրի մշակութային հետաքրքրության կարգավիճակ։
Տոներ
Բացի ընդհանուր իսպանական տոներից (օրինակէ Սուրբ ծննդյան տոներ, Սուրբ շաբաթ, Արքաների տոն)` Կանտաբրիայում նշվում են կրոնական ու աշխարհիկ տարբեր ծեսեր, կազմակերպվում են փառատոներ, որոնք ներկայացնում են երկրի ազգային զբոսաշրջիկային (Fiestas de Interés Turístico Nacional) կամ շրջանային (Fiesta de Interés Turístico Regional) հետաքրքրություն ։
Եվգենի Վախթանգով (այլ կիրառումներ)
Եվգենի Վախթանգով անունով անձինք են՝
Օխրիդ
Օխրիդ (Охрид), քաղաք Հյուսիսային Մակեդոնիայի Հանրապետության արևմուտքում՝ Օխրիդ լճի արևելյան ափին։ Բնակչությունը կազմում է շուրջ 55 749 մարդ։ Քաղաքում շատ են գեղաշուք տներն ու հուշարձանները։ Քաղաքի բյուջեի համալրման հիմնական աղբյուրը զբոսաշրջությունն է։ Տեղակայված է Տիրանա (Ալբանիա) քաղաքից դեպի դեպի արևելք և Սկոպյե քաղաքից դեպի հարավ-արևմուտք։ Վարկածներից մեկի համաձայն՝ քաղաքի անունն ունի սլավոնական ծագում և նշանակում է «սարի վրա»։
Օխրիդ քաղաքը հայտնի է նաև Բալկանյան Երուսաղեմ, Մակեդոնյան Երուսաղեմ և Եվրոպական Երուսաղեմ անուններով ։ 1979/1980 թվականին Օխրիդն ու Օխրիդի լիճն ընդգրկվել են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում։
Պատմություն
Օխրիդ ժամանակակից քաղաքը հիմնադրվել է հին հունական Լիխնիդ (Λυχνιδός) գաղութի տեղում, որ հայտնի էր դեռ մ.թ.ա. II-III դարերից։ Մ.թ.ա. 148 թվականին գաղութը գրավվում է հռոմեացիների կողմից, ովքեր 518 թվականի ավերիչ երկրաշարժից հետո գրեթե ամբողջությամբ վերակառուցեցին այն. հին հունական կառույցներից մնացին միայն մարմարե սյուները ։
Հռոմեական ու բյուզանդական տիրապետության տարիներին քաղաքը եղել է առևտրական մեծ նշանակություն ունեցող քաղաք, որ գտնվում էր Ադրիատիկ ծովից մինչ Կոստանդնուպոլիս ձգվող ճանապարհի եզրին, որ հայտնի էր Էգնատի ճանապարհ անվամբ(Via Egnatia) և կառուցվել էր հռոմեացիների կողմից։ Հնագիտական պեղումները վկայում են, որ քաղաքը վաղուց ընդունել է քրիստոնեություն։ Լիխնիդի եպիսկոպոսները մասնակցել են առաջին աշխարհաժողովներին։
V դարի վերջին ու VI դարի սկզբում քաղաքն աստիճանաբար բնակեցվում է սլավոնական ժողովուրդների կողմից։ 861 թվականին ընդգրկվում է Բուլղարիայի կազմում և ժուտով ստանում է ներկայիս անվանումը (Օխրիդ անվամբ քաղաքն առաջին անգամ հիշատակվում է 879 թվականին) ։ Օխրիդում 886 թվականից իր լուսավորական գործունեությունն էր ծավալում Կիրիլի ու Մեֆոդի աշակերտ Կլիմենտ Օխրիդեցին, ով բուլղարական թագավորի հանձնարարությամբ Օխրիդում հիմնադրել է դպրոց, որտեղ զբաղվում էին հունարեն գրքերը սլավոներեն թարգմանելով։ Ընդունված է համարել, որ հենց Օխրիդում է առաջինն ստեղծվել կիրիլիցայի այբուբեն ։
Իվան Ասեն II թագավորի (1218—1241) օրորք Օխրիդն ընդգրկվում է վերակազմավորված բուլղարական թագավորության կազմում։ 1334 թվականին քաղաքը գրավվում է Սերբիայի թագավոր Ստեֆան Ուրոշ IV Դուշանի կողմից։
1394 թվականին քաղաքը նվաճվում է Օսմանյան կայսրության կողմից, որի տիրապետության տակ այն մնում է մինչև 1912 թվականը՝ աստիճանաբար անկում ապրելով ։ 19-րդ դարի 40-ական թվականներին ռուս սլավոնագետ Վիկտոր Գրիգորովիչը նշում է, որ քաղաքի բնակչության մեծ մասը կազմում են բուլղարացիներ, կան նաև առումիններ ու թուրքեր, ինչպես նաև քիչ թվով հույներ ու ալբանացիներ ։ Բուլղարացի ժողովրդագիր Վասիլ Կինչովի հաղորդած տվյալների համաձայն՝ XIX դարի վերջում քաղաքի բնակչությունը կազմում էր 14 860 մարդ, որից 8 000-ը բուլղարացիներ էին, 5 000-ը՝ թուրքեր, 300-ը՝ իսլամադավան ալբանցիներ, 300-ը՝ քրիստոնյա ալբանացիներ, 460-ը առումիններ, 600-ը՝ գնչուներ ։
1913 թվականին՝ Բալկանյան առաջին պատերազմի ավարտից հետո՝ Օխրիդն անցել է Սերբիային ։
Ժողովրդագրություն
2002 թվականի մարդահամարի տվյալների համաձայն՝ Օխրիդի բնակչությունը կազմում է 42 033 մարդ ։
Ազգային կազմը՝
Քաղաքի բնակիչների մայրենի լեզուն՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հյուսիսային Մակեդոնիայի քաղաքներ Կատեգորիա:ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգություն Կատեգորիա:Բյուզանդիայի քաղաքներ
Եվգենի Բոտյարով
Կենսագրություն
Եվգենի Բոտյարովը ծնվել է 1935 թվականի օգոստոսի 3–ին, Վլադիմիրի մարզի Սոբինսկի շրջանի Կուզմինո գյուղում։
1956 թվականին ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի կոնսերվատորիայի երաժշտական ուսումնարանը։
1961 թվականին ավարտել է Մոսկվայի կոնսերավատորիան, իսկ 1964 թվականին ավարտել է կոնսերվատորիայի ասպիրանտուրան։ Ասպերանտուրան ավարտելուց հետո աշխատել է Գնեսնիխի անվան Երաժշտա–մանկավարժական համալսարանի երաժշտական տեսության ամբիոնում։ 1966 թվականից աշխատել է Մոսկվայի կոսերվատորիայի գործիքավորման և պարտիտուրայի ընթերցանության ամբիոնում, 1997 թվականից եղել է ամբիոնի վարիչ։
1966-2010 թվականներին եղել է Մոսկվայի կոնսերվատորիայի դասավանդող, եղել է գործիքավորման ամբիոնի վարիչ, պրոֆեսոր։
1970-1980-ականներին եղել է «Խորհրդային կոմպոզիտոր» հրատարակչության խմբագրության խորհրդի անդամ։
1995 թվականից եղել է երեխաների և պատանիների երաժշտագեղագիտական դաստիարակության` Ռուսաստանի կոմպոզիտորների միության հանձնաժողովի անդամ։ Մասնակից է եղել տարբեր երաժշտական փառատոնների Մոսկվայում և Ռուսաստանի այլ քաղաքներում, այդ թվում նաև` «Մոսկովյան աշուն», «Ռուսաստանի կոմպոզիտորները` երեխաներին»։ 2003 թվականին եղել է «Զնգուն ձայներ» և «Երաժշտություն, իմ հոգին» մանկական երաժշտական փառատոններ ժյուրիի նախագահ ։
Տարբեր ժանրերի երաժշտական ստեղծագործությունների և ուսումնա–մեթոդիկական աշխատանքների հեղինակ է եղել։ Ստեղծագործությունների մեծամասնությունը հասցեագրվում է երիտասարդ երաժիշտների։
Գրել է «Հրաշքին սպասելիս», «Ոսկե սանդղամուտքում նստած էին․․․», «Անուն», «Վանկա–արթնացի» ֆիլմերի, «Բելառուսի ազատագրումը», «Կարպատից Բալկան և Վիենա» («Անհայտ մարտիկը» կինոէպոպեայից) վավերագրական ֆիլմերի, նաև «Հեքիաթը պատմվում է», «Շիկակարմիր, շիկակարմիր, պեպենոտ», «Պոնին վազում է շրջանով», «Գեղեցկուհի Վասիլիսա (մուլտֆիլմ)», «Արևը` թելից կախ» մուլտֆիլմերի երաժշտությունները։ Գրել է երաժշտություն ռադիո և հեռուստաներկայացումների համար։
Պարգևատրվել է Բարեկամության շքանշանով (2003 թվական) և Պատվո շքանշանով (2007 թվական) ։
Մահացել է 2010 թվականի մայիսի 14–ին, Մոսկվայում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան) Կատեգորիա:ԽՍՀՄ կոմպոզիտորների միության անդամներ
Աստրիդ Տուրս
Աստրիդ Գունիլլա Մարգարետա Տուրս (Astrid Gunilla Margareta Thors, ), ֆինն քաղաքական գործիչ, Էդուսկունտայի Շվեդիայի ժողովրդական կուսակցության պատգամավոր, Եվրոպայի գործերի նախարար և էմիգրանտների նախարար՝ Վանհանենի և Կիվինիեմիի գրասենյակում, 2013 թվականից՝ Եվրոպայի անվտանգության և համագործակցության կազմակերպության ազգային փոքրամասնությունների գործերի կոմիսար։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1957 թվականի նոյեմբերի 6-ին Հելսինկիում՝ Ֆինլանդիայում՝ պրոֆեսոր Կառլ-Էրիկա Տուրսի ընտանիքում։
1996 թվականից մինչև 2004 թվականը եղել է Եվրոպական խորհրդարանի պատգամավոր՝ Ֆինլանդիայից։
2007 թվականի ապրիլի 19-ից մինչև 2010 թվականի հունիսի 22-ը եղել է Եվրոպայի գործերով և էմիգրանտների նախարար՝ Վանհանենի գրասենյակում։
2013 թվականի հուլիսի 17-ից ընտրվել է Ազգային փոքրամասնությունների հարցերով գերագույն հանձնակատար։ 2013 թվականի հուլիսի 17-ից ընտրվել է Եվրոպայի անվտանգության և համագործակցության կազմակերպության ազգային փոքրամասնությունների գործերի կոմիսար ։ 2009 թվականին գրել է «Բաց նամակ ընդդեմ Ռուսաստանի քաղաքական ռեպրեսիաների» ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հելսինկիի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ֆինլանդիայի կին քաղաքական գործիչներ
Դելիի սաֆարին
Դելիի սաֆարին (Delhi Safari), հնդկական լիամերտաժ 3D անիմացիոն ֆիլմ, որը նկարահանվել է Krayon Pictures ստուդիայում։ Հնդկաստանում պրեմիերան կայացել է 2012 թվականի հոկտեմբերի 19-ին։ Մուլտֆիլմում քննարկվում են բնապահպանության և բնության պահպանման վերաբերյալ թեմաներ։ Հաղթել է Ազգային կինոմրցանակը` որպես տարվա լավագույն անիմացիոն ֆիլմ ։
Սյուժե
Մի խումբ վայրի կենդանիներ ազգային պարկից փորձում են հասնել Դելի, որպեսզի խորհրդարանին պատմեն իրենց տան ավերման մասին ու խելքի բերեն մարդկանց։
Մոլորակային անվանակարգ
Պատմություն
Առաջին երկնային մարմինը, որի համար հայտնվեցին ռելիեֆի տարրերի անվանումները, Լուսինն էր։ Բացի դրանից, վերերկրյա դիտումների շնորհիվ շատ հնուց կազմում էին Հրատի և Փայլածուի քարտեզները։ Դրանց համար անհնար էր հասնել լավ մանրամասնման, և այդ քարտեզների վրա կային միայն անծանոթ բնույթի բաց և մութ տարածքներ՝ ալբեդոյի տարրեր։ Ռելիեֆի տարրերը քարտեզագրելու հնարավորությունը հայտնվեց միայն այն բանից հետո, երբ այդ մոլորակները մոտիկ տարածությունից լուսանկարվեցին տիեզերական ապարատներով։ Այժմ Հրատի և Փայլածուի համար գոյություն ունեն ՄԱՄ֊ի կողմից հաստատված երկու զուգահեռ համակարգ՝ ալբեդոյի տարրերի և ռելիեֆի տարրերի համար։ Հրատի դեպքում երկրորդ համակարգը մեծավ մասամբ հիմնված է առաջինի վրա  ։
Լուսնի ռելիեֆի տարրերի ժամանակակից անվանակարգի հիմքը 17֊րդ դարի  կեսին դրել են Ջովանի Ռիչոլին, Միխել վան Լանգրենը և Յան Հևելիուսը, Հրատի ալբեդոյի տարրերի՝ Ջովանի Սկիապարելլին՝ 19֊րդ դարի  վերջում, իսկ Փայլածուի ալբեդոյի տարրերի՝ Էժեն Անտոնիադին՝ 20֊րդ դարի  սկզբին։ Նրանց հաջորդողները, կատարելով քարտեզագրական մեծ աշխատանք, քիչ էին հոգ տանում միմյանց հետ գործողությունները համաձայնեցնելու համար, ինչի արդյունքում 20֊րդ դարի սկզբին լուսնային անվանակարգը դարձավ բավականին ծավալուն և քաոսային. օբյեկտներից շատերը ունեին մի քանի անվանում ։ Հրատի ալբեդոյի տարրերի համար նման խնդիր առաջացավ կես դարից հետո ։
Առաջին միջազգային մարմինը, որը զբաղվում էր մոլորակային անվանակարգի կարգավորմամբ, եղել է 1907 թվականին հիմնադրված Լուսնային անվանումների հանձնախումբը։ 1919 թվականին ստեղծվեց Միջազգային աստղագիտական միությունը, որտեղ մտավ այդ հանձնախումբը («Հանձնաժողով 17» անվանումով) ։ Բացի դրանից, 1952 թվականից ի վեր ՄԱՄ֊ի կազմում գոյություն ունեին՝ փոխարինելով միմյանց՝ հրատյան անվանակարգի ենթահանձնաժողով, երկու հանձնախումբ և աշխատանքային խումբ։ Նրանք կարգավորեցին Հրատի ալբեդոյի տարրերի անվանակարգը և զբաղվում էին նրա ռելիեֆի անվանմամբ ։ 1973 թվականին (տարբեր երկնային մարմինների ուսումնասիրությունների արագ առաջընթացի շնորհիվ) ՄԱՄ֊ը վերակազմավորեց այդ մարմինները։ Ստեղծվեց Մոլորակային համակարգի անվանակարգի աշխատանքային խումբ (անգլ.՝  WGPSN ), որը պատասխանատու է Արեգակնային համակարգի երկնային մարմինների մակերևվույթների տարրերի անվանումների համար։ Այդ աշխատանքային խմբին կից գործում են 6 մասնագիտացված ենթախմբեր՝ յուրաքանչյուրը մի քանի փորձագետից։ Դրանք են՝ Լուսնի, Փայլածուի, Արուսյակի, Հրատի, Արեգակնային համակարգի արտաքին մասի և (1984 թվականից) աստղակերպների ու գիսաստղերի հարցերով ենթախմբերը ։
ՄԱՄ֊ի կողմից հաստատված լուսնային անվանումների առաջին կատալոգը լույս տեսավ 1935 թվականին ։ Հրատի և Փայլածուի ալբեդոյի տարրերի պաշտոնական անվանակարգն ընդունվել է համապատասխանաբար 1958 և 1976 թվականներին (և այն ժամանակվանից գործնականապես չի փոփոխվել), իսկ դրանց ռելիեֆի տարրերի առաջին անվանումներն ի հայտ են եկել համապատասխանաբար 1967 և 1976 թվականներին  ։ 1970 թվականին Լուսնի հակառակ կողմի լուսանկարների հայտնվելու շնորհիվ ՄԱՄ֊ը հաստատեց ավելի շատ անվանումներ, քան դրանից առաջ կար երկնային բոլոր մարմինների վրա միասին վերցրած ։ Մոլորակային անվանակարգն աճեց մինչև մեկուկես հազար անվանում, որոնցից գրեթե բոլորը լուսնային էին։ Շուտով տիեզերական ապարատները քարտեզագրեցին Արուսյակի և Հրատի մակերևույթի մեծ մասը, Փայլածուի մակերևույթի գրեթե կեսը և հսկա մոլորակների մի շարք արբանյակների մակերևույթի մի մասը։ Դրա արդյունքում հաջորդ 10 տարվա ընթացքում (1980 թ.֊ի դրությամբ) անվանումների քանակը դարձյալ կրկնապատկվեց և հասավ 3200֊ի։ 1990 թվականի դրությամբ այն աճեց գրեթե մինչև 4500֊ի, իսկ 2000 թվականի՝ 6500֊ի ։
2015 թվականի դրությամբ ՄԱՄ֊ի կողմից հաստատված անվանում ունի 41 երկնային մարմնի մակերևույթի գրեթե 15 000 տարր։ Դրանք են՝ Լուսինը, Փայլածուն, Արուսյակը, Հրատը, Հրատի երկու արբանյակները, Լուսնթագի 6 արբանյակները, Երևակի 11 արբանյակները, Ուրանի 6 արբանյակները և Նեպտունի 2 արբանյակները, ինչպես նաև 10 աստղակերպ։ Անվանումների մոտ 60%֊ը պատկանում է Լուսնի տարրերին, 13%֊ը՝ Արուսյակի, 12%֊ը՝ Հրատի, 3%֊ը՝ Փայլածուի և 1,5%֊ը՝ Իոյի ։
ՄԱՄ֊ի կողմից անվանումների հաստատման կարգը
Երկնային մարմինների ռելիեֆի տարրերի անվանումները (ինչպես նաև վերջերս նկարահանված մարմինների անվանման թեմաները) առաջարկվում են WGPSN֊ին կից փոքր աշխատանքային խմբերը։ Նրանք կարող են հաշվի առնել և կողմնակի անձանց գաղափարները (որոնց ներկայացման համար WGPSN կայքում կա հատուկ ձև) ։ Առաջարկված անուններն անցնում են քննարկման երկու փուլ (յուրաքանչյուրը 10 օր). նախ՝ փոքր խմբում, ապա՝ WGPSN֊ում (որը բաղկացած է փոքր խմբերի նախագահներից և մի շարք այլ գիտնականներից)։ Անվանման հաստատման դեպքում այն համարվում է պաշտոնապես ընդունված միջազգային անուն և հրապարակվում է WGPSN֊ի պաշտոնական կայքում ։ Այնտեղ յուրաքանչյուր անվանված տարրի համար տրվում է տեղեկատվություն անվանման ծագման, հաստատման ամսաթվի, այդ տարրի մի շարք բնութագրերի (ներառյալ կենտրոնի կոորդինատները և առավելագույն չափսը) մասին և (երբեմն) քարտեզը ։ Յուրաքանչյուր մոլորակային մարմնի համար այդ կայքում կա անվանված բոլոր տարրերի միջազգային լատինական գրությունը ցույց տվող քարտեզ (կամ քարտեզների շարք)։
ՄԱՄ֊ի կանոնները և համաձայնագրերը
Այս ընդհանուր կանոններից բացի, յուրաքանչյուր աշխատանքային խումբ մշակում է լրացուցիչ կանոններ՝ մոլորակային մարմիններից յուրաքանչյուրի համար արտահայտիչ և իմաստալից անվանումների համակարգ ստեղծելու համար ։
Համաձայնագրեր անվանումների մասին
Արեգակնային համակարգի օբյեկտների և դրանց ռելիեֆի տարրերի անվանումների համակարգը հիմնված է որոշակի տրամաբանական կապերի վրա։ Մոլորակների արբանյակների անվանումներն ինչ֊որ կերպ պետք է կապված լինեն նույն մոլորակի անվան հետ։ Օրինակ՝ մոլորակների արբանյակներից շատերը ստացել են այն աստծու մերձավորների անունները, որի պատվին անվանվել է մոլորակը։ Երկնային մարմինների ռելիեֆի տարրերի անվանումներից շատերն ընտրվել են տվյալ երկնային մարմնի անվանման, բացահայտման պատմության կամ որևէ առանձնահատկությունների համապատասխան ։
Ռելիեֆի տարրերի անվանումները սովորաբար պարունակում են սեռային եզրույթ, որը ցույց է տալիս անվանված տարրի տեսակը։ Այս կանոնից կան մի շարք բացառություններ (տես ցածում ) ։
Շատ դեպքերում ռելիեֆի տարրերի անվանակոչման կանոնները կախված չեն դրանց չափերից։ Բացառությունները Հրատի և Արուսյակի հովիտներն են և Լուսնի, Հրատի և Արուսյակի խառնարանները. կախված դրանց չափից, նրանց տրվում են օբյեկտների անուններ տարբեր կատեգորիաներից։ Օրինակ՝ Հրատի կարճ հովիտներին տրվում են Երկրի գետերի անունները, իսկ երկար՝ այս մոլորակի անվանումները տարբեր լեզուներում ։
Շատ փոքր օբյեկտները քարտեզների վրա իրենց կոորդինատներով նույնականացնելը հնարավոր դարձնելու համար այդ կոորդինատները պիտի որոշված լինեն շատ մեծ ճշգրտությամբ։ Պատահում է, որ այդպիսի ճշգրտություն դեռ չկա, բայց դա խոչընդոտ չէ նման օբյեկտներին անվանումներ շնորհելու համար։ Դրանց նույնականացման հնարավորությունն ապահովելու համար ՄԱՄ֊ն իր IAU Transactions հրատարակության մեջ հրապարակում է քարտեզներ կամ սխեմաներ, որոնցում նշում է այդպիսի օբյեկտների տեղադիրքը ։
Մակերևույթի բազում խոշոր տարրերի սահմանները, ինչպիսիք են երկրները, տարածաշրջանները, հարթավայրերը և սարավանդները ռելիեֆի հստակ արտահայտվածություն չունեն։ Այդպիսի տարրերի կոորդինատները նշվում են մոտավորապես ընտրված կենտրոնական կետում։ Նշված կառուցվածքների սահմանները կարող են հստակեցվել ըստ ապագա առաքելությունների տվյալների ։
Մոլորակների օղակները և այդ օղակների մեջ եղած բացվածքները ստանում այն գիտնականների անունները, որոնք առաջին անգամ դիտարկել և ուսումնասիրել են դրանք, ինչպես նաև տառային և թվային նշաններ։ Տարբեր մթնոլորտային գոյացությունների անվանակոչման կանոնների հստակ համակարգ դեռ գոյություն չունի, դրա ստեղծումը ծրագրվում է ապագայում ։
Սեռային եզրույթներ
Մոլորակների և արբանյակների ռելիեֆի տարրերի անվանումները սովորաբար պարունակում են սեռային եզրույթ, որը ցույց է տալիս տվյալ կառուցվածքի տեսակը (օրինակ՝ «կիրճ», «լեռ», «հովիտ» և այլն)։ Դա տարրերի տեսակների անվանումների մեծամասնության անբաժանելի մասն է ։ Այն հնարավոր է դարձնում տարբերակել նույն հատուկ անունը կրող օբյեկտները։ Օրինակ՝ կա Պրոմեթևսի անունով կոչված 11 օբյեկտ, մասնավորապես՝ կիրճ և լեռ Հրատի վրա (Promethei Chasma և Promethei Mons), սեղանասար և ժայթքման կենտրոն Իոյի վրա (Prometheus Mensa և Prometheus)։ Բայց որոշ դեպքերում սեռային եզրույթը չեն օգտագործում՝
Սեռային եզրույթներ ընտրելիս ՄԱՄ֊ն առաջնորդվում էր նրանով, որ նրանք պիտի նկարագրեն միայն օբյեկտի ձևաբանությունը և ոչինչ չասեն դրա ծագման մասին։ Օրինակ՝ անվանումները կարող են ներառել «լեռ», «գմբեթ» կամ «բլուր» բառերը, բայց ոչ «հրաբուխ» ։ Այսպիսով, սեռային եզրույթները նկարագրում են տարրի միայն արտաքին տեսքը, բայց ոչ դրա ծագումը կամ երկրաբանական նշանակությունը, դրանք մոլորակային երկրաբանության եզրույթներ չեն, չնայած դրանցից ոմանք դարձան բոլորի կողմից ընդունված նաև երկրաբանական նկարագրություններում, օրինակ՝ Արուսյակի վրայի թագերը։ Ռելիեֆի տարրերի անվանումներում օգտագործվող սեռային եզրույթների ցանկը երկրաբանական կառուցվածքների դասակարգում չէ։
Մոլորակային անվանակարգում անվանումների համար օգտագործվող սեռային եզրույթները (2020 թվականի մայիսի դրությամբ)՝
Անվանումները հայերենում և այլ լեզուներում
Միջազգային աստղագիտական միությունը հաստատում է անվանումների միայն լատինատառ գրությունը։ Չնայած՝ ՄԱՄ֊ի կանոններով չի թույլատրվում թարգմանել անվանակարգը, սակայն գոյություն ունեն անվանակարգի ռուսերեն, հունգարերեն, չինարեն և ճապոներեն տարբերակները ։ Ռուսերեն անվանակարգը մինչև 1980֊ականների վերջը կարգավորվում էր ԽՍՀՄ ԳԱ֊ի տիեզերական տեղանունների հանձնաժողովի կողմից, իսկ սկսած 2009 թվականից՝ ՌԳԱ֊ի տիեզերական տեղանունների հանձնաժողովի ։
Լատինական անվանումներում սեռային եզրույթը, ինչպես և հատուկ անունը, գրվում է մեծատառով և հատուկ անունից հետո։ Հայերենում այն նույնպես գրվում է հատուկ անունից հետո, բայց փոքրատառով (օրինակ՝ Meridiani Planum — Մերիդիանի սարավանդ)։ Նույնպես եթե հատուկ անվան դերը կատարում է ածականը, ապա թարգմանելիս այն մնում է առաջին տեղում (օրինակ՝ Borealis Planitia — Հուսիսային հարթավայր, Roncevaux Terra — Ռոնսեվալական երկիր)։
Եթե ռելիեֆի տարրը կրում է շնչավոր առարկայի (իրական կամ երևակայական) անունը և անվանումը պարունակում է սեռային եզրույթ, ապա այդ անունը ստանում է սեռական հոլով (օր.՝ Մաքսվելի լեռներ, Պրոմեթևսի երկիր)։ Բացի դրանից, եթե այդ հոլովն օգտագործվում է նաև լատինական անվանումում, այն սովորաբար պահպանում են և հայերենում (Caloris Planitia — Տապի հարթավայր, Solis Planum — Արևի սարավանդ, Mare Tranquillitatis — Հանգստության ծով)։ Եթե ռելիեֆի տարրը ստացել է աշխարհագրական օբյեկտի անունը, այն սովորաբար օգտագործվում է ուղղական հոլովով. Էլլադա հարթավայր, Սամարկանդ խանդակներ։ Ուղղական հոլովն կիրառվում է նաև այն օբյեկտների համար, որոնց անվանումների մեջ բացակայում է սեռային եզրութը, օրինակ՝ Դոստոևսկի, Պրոմեթևս (խառնարան և ժայթքման կենտրոն համապատասխանաբար)։
Անվանումներում սեռային եզրույթն օգտագործվում է նույն թվով, ինչպես լատինական անվանումների մեջ (Pavonis Mons — Սիրամարգի լեռ, Nereidum Montes — Ներեուհիների լեռներ)։
Հղումներ
Կատեգորիա:Մոլորակագիտություն Կատեգորիա:Մոլորակային անվանակարգ
Ուազաբաա
Ուազաբաա ( վրաց.` უაზაბაა), գյուղ Աբխազիայի Սուխումի շրջանում, Սուխումից 15 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 220 մ բարձրության վրա։
Բնակչությունը
Բնակչությունը զբաղվում է ծխախոտի, եգիպտացորենի, ցիտրուսային կուլտուրաների մշակությամբ, այգեգործությամբ, անասնապահությամբ, շերամապահությամբ և թռչնաբուծությամբ։ Ունի տարրական դպրոց, ակումբ-կինո։
Հայերը եկել են Սամսունի և Օրդուի շրջակա գյուղերից` 1885 թվականին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Աբխազիայի գյուղեր Կատեգորիա:Աբխազիայի հայաբնակ գյուղեր Կատեգորիա:Բնակավայրեր այբբենական կարգով
Taking Chances
Taking Chances, կանադացի երգչուհի Սելին Դիոնի անգլերեն ստուդիական ալբոմը, որը թողարկվել է 2007 թվականի նոյեմբերի-ին CD և CD/DVD ձևաչափերով։ Երգչուհու 13-րդ անգլերեն ալբոմն և ընդհանուր հաշվով՝ 35-րդը։ Հավաքածու հրատարակությունը, որը պարունակում է հատուկ փաթեթավորմամբ CD, DVD և օծանելիք, թողարկվել է 2007 թվականի դեկտեմբերին Հյուսիսային Ամերիկայում և 2008 թվականին՝ Եվրոպայում։ 2008 թվականի ապրիլի 21-ին նոր «Deluxe» տարբերակը թողարկվել է Եվրոպայում (Ֆրանսիայի մոտակայքում), այդ հարատարակությունը ներառում է իր մեջ «Immensite», «Map to My Heart» և «Taking Chances (I-Soul extended remix)» որպես բոնուսային երգեր։
Դավիթ Կովնացկի
Դավիթ Կովնացկի (Dawid Kownacki, ), լեհ պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ։ Ներկայումս հանդես է գալիս Սամպդորիայի և Լեհաստանի ազգային հավաքականի կազմում։ Խաղում է կենտրոնական հարձակվողի դիրքում ։
Լեխ Պոզնան
Կովնացկին Լեխ Պոզնանի ակադեմիայի սան է ։ Իր պրոֆեսիոնալ դեբյուտը նշեց 2013 թվականի դեկտեմբերի 6-ին՝ փոխարինման մտնելով Վիսլա Կրակովի դեմ խաղում ։ Իր առաջին գոլը խփեց 2014 թվականի փետրվարի 21-ին՝ Պոգոն Շեցինի դեմ խաղում ։ Մարտի 1-ին Կովնացկին 2 գոլային փոխանցում տվեց Պյաստ Գլիվիցեի դեմ խաղում ։ Ապրիլի 5-ին նա գոլի և գոլային փոխանցման հեղինակ դարձավ Յագելոնիայի դեմ խաղում ։ Առաջին հանդիպումը եվրոպական առաջնություններում Կովնացկին անցկացրեց հուլիսի 17-ին՝ Եվրոպայի Լիգայի որակավորման 2-րդ փուլի Նիմե Կալյուի դեմ խաղում ։ Հուլիսի 20-ին նա գոլի և գոլային փոխանցման հեղինակ դարձավ Պյաստ Գլիվիցեի դեմ խաղում ։ 2015 թվականի ապրիլի 9-ին լեհը դուբլ ձևակերպեց Լեհաստանի գավաթի Բլեկիտնի Ստարգարդի դեմ խաղում՝ օգնելով Լեխ Պոզնանին հաղթել 5-1 հաշվով ։
Իր առաջին հանդիպումը Եվրոպայի Լիգայում Կովնացկին անցկացրեց 2015 թվականի սեպտեմբերի 17-ին՝ Բելենենսիշի դեմ խաղում ։ 2016 թվականի փետրվարի 14-ին նա 2 գոլի հեղինակ դարձավ Բրուկ-Բետ Տերմալիցայի դեմ խաղում ։ Հուլիսի 10-ին Կովնացկին խաղադաշտ դուրս եկավ Լեհաստանի սուպերգավաթի Լեգիա Վարշավայի դեմ խաղում ՝ օգնելով Լեխ Պոզնանին հաղթել 3-1 հաշվով և նվաճել գավաթը։ 2017 թվականի փետրվարի 24-ին նա դուբլ ձևակերպեց Պոգոն Շեցինի դեմ խաղում ։ Ապրիլի 15-ին լեհը 2 գոլային փոխանցում տվեց Վիսլա Պլոցկի դեմ խաղում ։ Լեխ Պոզնանի կազմում Կովնացկին անցկացրեց 117 հանդիպում բոլոր մրցաշարերում՝ դառնալով 27 գոլի և 11 գոլային փոխանցման հեղինակ։
Սամպդորիա
2017 թվականի հուլիսի 11-ին Կովնացկին 5 տարվա պայմանագիր կնքեց Սամպդորիայի հետ  ։ Իր դեբյուտը ակումբի կազմում նշեց օգոստոսի 12-ին՝ փոխարինելով Ֆաբիո Կվալյարելային Իտալիայի գավաթի Ֆոջայի դեմ խաղում և գոլի հեղինակ դառնալով 11 րոպե անց ։ Առաջին հանդիպումը Սերիա A-ում անցկացրեց սեպտեմբերի 30-ին՝ Ուդինեզեի դեմ խաղում ։ Առաջին գոլը Իտալիայի առաջնությունում խփեց հոկտեմբերի 21-ին՝ Կրոտոնեի դեմ խաղում ։ Նոյեմբերի 28-ին Կովնացկին 2 գոլի և գոլային փոխանցման հեղինակ դարձավ Իտալիայի գավաթի Պեսկարայի դեմ խաղում՝ օգնելով Սամպդորիային հաղթել 4-1 հաշվով  ։
Միջազգային կարիերա
Լեհաստանի ազգային հավաքական Կովնացկին առաջին անգամ հրավիրվեց 2015 թվականի հունիսին՝ Վրաստանի և Հունաստանի դեմ խաղերի համար, սակայն այս խաղերում խաղադաշտ դուրս չեկավ ։ Իր դեբյուտը ազգային հավաքականի կազմում նշեց 2018 թվականի մարտի 23-ին՝ Նիգերիայի դեմ ընկերական խաղում ։ Իր առաջին գոլը հավաքականի կազմում խփեց հունիսի 12-ին՝ Լիտվայի դեմ խաղում ։ 2018 թվականի հունիսի 4-ին Կովնացկին ընդգրկվեց Լեհաստանի՝ աշխարհի առաջնության համար վերջնական կազմում  ։ Առաջնությունում նա անցկացրեց 2 հանդիպում , իսկ Լեհաստանը դուրս մնաց խմբային փուլից  ։
Ակումբային վիճակագրություն
2018 թվականի սեպտեմբերի 4-ի դրությամբ
Միջազգային վիճակագրություն
2018 թվականի սեպտեմբերի 4-ի դրությամբ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Լեհ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Լեհաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Լեխ Պոզնանի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Սամպդորիայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:2018 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության մասնակիցներ Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2020-ի ֆուտբոլիստներ
Աննա Ստարիկովա
Աննա Ստարիկովա (Ганна Віталіївна Старикова, ), ուկրաինացի քաղաքական գործիչ, 2015 թվականի նոյեմբերի 10-ից Կիևի շրջանային խորհրդի նախագահ։ Կիևի շրջանային «Բատկիվշինա» կազմակերպության նախագահի տեղակալ։
Փիքի թեորեմ
[[Պատկեր:Pick_theorem_simple.svg|right|thumb|200px| Ն = 7
Աննա Ստարիկովա
Կենսագրություն
2007 թվականին ավարտել է Ուկրաինայի արտաքին առևտրի ակադեմիայի ցերեկային բաժինը՝ «Միջազգային իրավունք» մասնագիտությամբ։ Երեք տարի անց, 2010 թվականին, բարձրագույն կրթություն է ստացել Վադիմ Գետմանանի անվան Կիևի ազգային համալսարանում՝ «ձեռնարկատիրության տնտեսագիտություն» մասնագիտությամբ ։
Փիքի թեորեմ
Պ = 8
Աննա Ստարիկովա
Կենսագրություն
2007 թվականից մինչև 2012 թվականը եղել է Ուկրաինայի 6-րդ գումարման ժողովրդական պատգամավոր Կոնստանտին Բոնդարևի օգնական-խորհրդատուն։ 2014 թվականի մարտից մինչև սեպտեմբեր աշխատել է որպես Կիևի շրջանային պետական վարչակազմի նախագահի տեղակալ ։
Փիքի թեորեմ
Մ = Ն + Պ/2 − 1 = 10]] Փիքի թեորեմ` թեորեմ է հավասարազուգահեռների ցանցի վրա գծված բազմանկյան մասին։
Աննա Ստարիկովա
Կենսագրություն
Ստարիկովան երկու անգամ առաջադրվել է Օբուխովի քաղաքապետի պաշտոնում (2012 թվականին և 2015 թվականին), սակայն երկու անգամ պարտվել է ։
Օշանկուր
Օշանկուր (Ochancourt), համայնք Ֆրանսիայի Պիկարդիա մարզի Սոմ գավառում :
Աննա Ստարիկովա
Կենսագրություն
2014 թվականին խորհրդարանական ընտրություններին «Բատկիվշինա» քաղաքական կուսակցության կողմից եղել է ժողովրդական պատգամավորի թեկնածու ։
Փիքի թեորեմ
Ըստ թեորեմի, հավասարահեռ հորիզոնական և ուղղաձիգ զուգահեռների ցանցի վրա գտնվող ամբողջական գագաթներով ուռուցիկ բազմանկյան մակերեսը հավասար է`
Աննա Ստարիկովա
Կենսագրություն
Կիեւի շրջանային խորհրդի ընտրություններում եղել է Բատկիվշչինիի առաջին թեկնածուն։ 2015 թվականի նոյեմբերի 10-ին ընտրվել է Կիևի շրջանային խորհրդի նախագահի պաշտոնում։ Նրա օգտին քվեարկել է 84 պատգամավորներից 51-ը ։
Օշանկուր
Բնակչությունը 2006 թվականի դրությամբ կազմում է 259 մարդ, բնակչության խտությունը` 65.57 մարդ/կմ²: Բնակավայրը զբաղեցնում է 3.95 կմ² տարածք:
Փիքի թեորեմ
Պատկերված օրինակում ունենք, որ Ն = 7 հատ ներսի կետ և Պ = 8 հատ պարագծի կետ, ուրեմն՝ մակերեսը հավասար է՝
Օշանկուր
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 150 կմ հյուսիս, Ամյեն քաղաքից 55 կմ հյուսիս-արևմուտք:
Աննա Ստարիկովա
Անձնական կյանք
Ստարիկովան ամուսնացած չէ և երեխաներ չունի ։
Փիքի թեորեմ
Նշենք, որ թեորեմը հնարավոր է միայն "պարզ" բազմանկյունների համար, որոնք չունեն "խոռոչներ"։
Օշանկուր
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 184 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 130-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 54: Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 70,7 %: 130 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 121 անձ (66 տղամարդ և 55 կին): Գործազուրկ են եղել 9 անձ (3 տղամարդ և 6 կին): 54 անաշխատունակներից 15-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 29-ը` թոշակառուներ, իսկ 10-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով :
Աննա Ստարիկովա
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի կին քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքական գործիչներ
Փիքի թեորեմ
Պատմություն
Առաջին անգամ 1899 թ. նկարագրել է Գեորգ Փիքը ։