Արտա_Վիրապի_գիրք
Սյուժե
Երկը սկսվում է զրադաշտականության դրության մասին պատմելով։ Զրադաշտ մարգարեն երկար ժամանակ քարոզել էր այս նոր կրոնը, և դա մինչև Ալեքսանդր Մակեդոնացին անխափան էր մնացել։ Չար ոգին (Ահրիմանը) դրդեց նրան Եգիպտոսից հարձակվել Էրանշահրի վրա՝ ավերելով ամեն ինչ, կործանելով Դուռն ու թագավորությունը, վառելով զարդարուն կաշիների վրա գրված Ավեստան և Զանդը, սպանելով մեծ թվով դաստուրների (զրադաշտական կրոնի սպասավոր)։ Ալ. Մակեդոնացին ինքն էլ փախավ Դժոխք։ Երկրում քաոսային իրավիճակ է ստեղծվում, և մարդիկ որոշում են հավաքվել՝ որոշելու համար այդ ամենի ելքը։ Նրանք որոշում են իրենցից մեկին ուղարկել հոգիների մոտ, որպեսզի տեղեկություն բերի իրենց, թե այն ամեն լվացումները, օրհներգությունները, մաքրումներն ու աղոթքները, որ իրենք անում են, արդյոք հասնում են աստվածներին, թե հասնում են դևերին։ Բոլոր մարդիկ հավաքվում են մի մեծ և կարևոր ատրուշանի դռան մոտ և որոշում են, որ այդ մարդն Արտավիրաֆը լինի (Արտավիրաֆ. «Արտա»` սուրբ, «վիրաֆ (վիրապ)»՝ հոգի, իմացականություն», Արտավիրաֆ՝ «սուրբ իմացականություն ունեցող»)։Արտավիրաֆին կոչում էին նաև նիշապուրցի։ Արտավիրաֆը բարեպաշտ անձնավորություն էր։ Նա ընտրվում է յոթ թեկնածուներից։ Ժողովը երեք անգամ վիճակ է գցում. Առաջին անգամ «բարի մտքով», երկրորդ անգամ՝ «բարի խոսքով», իսկ երրորդ անգամ՝ «բարի գործով»։ Երեք անգամն էլ վիճակը ցույց է տալիս Արտավիրաֆին։ Ուներ նա յոթ քույր, որոնք իր կանայք էին։ Երբ նրանք իմանում են, որ հենց Արտավիրաֆն է ընտրվել, խնդրում են իրենց միայնակ չթողնել, սակայն նրանց հանգստացնում են՝ ասելով, որ նրան անվտանգ կերպով ետ կբերեն։ Արտավիրաֆի մարմինը երեսուն քայլ հեռու է դրվում մաքուր տեղերից (քանի որ դիակ էր)։ Նա խմում է մանգ՝ զրադաշտական ծիսական հեղուկ ըմպելիք, և գինի և պառկում է քնելու։ Դրանից հետո յոթ օր նրա մարմինը հսկվում էր, և սպասավորներն անընդհատ Ավեստա և Զանդ էին ընթերցում։ Վիրապի հոգին թողնում է մարմինը և գնում ճամփորդության։ Յոթ օր հետո վերադառնում է և սկսում է պատմել իր տեսածները։ Նրան դիմավորում են զրադաշտական աստվածներ Ատրը (Ազար) և Սրոշը (Սրաոշա)։ Նրանք լինում են իր ուղեկիցները ամբողջ այդ ճամփորդության ժամանակ։ Նրանք տեսնում են մի հոգու, որն արտասանում էր. «Երջանիկ է նա, որի բարիքը կդառնա որևէ ուրիշի բարիք»` Ushti ahmai, yahmai ushta kahmaichid: Շուտով հարավից գալիս է մի դուրեկան և անուշ բույր։ Նրան գալիս է իր գործերի և կրոնի պատկերը` մի գեղեցիկ կին՝ լի կրծքով և բարեկազմ մարմնով։ Շուտով նրանք հասնում են Չինվաթ կամրջին, որն այդ ժամանակ ինը նիզակը լայնությամբ էր։ Այս կամրջով նրանք հասնում են Համեսթեգան, որտեղ հոգիները մինչև մարմին ընդունելը մնում էին։ Նրանք այն մարդկանցից էին, որոնց բարիքն ու չարիքը հավասար էին։ Նրանց պատիժը միայն ցուրտն ու տաքն էին. Ուրիշ պատիժ նրանք չունեին։ Արտավիրաֆը ոտք է դնում աստղերի կայանը՝ Հումաթը (բարի միտք), որտեղ այն մարդիկ էին, որոնք գաթա չէին երգել, յաշտ չէին արել, բայց մյուս այլ բարի գործերով առաքինի էին դարձել։ Հետո նրանք մտնում էն Հուխտ (բարի խոսք)` լուսնի (2-րդ) կայանը, որտեղ դարձյալ գաթա չերգած, յաշտ չարած մարդիկ էին, ովքեր բարի գործեր էին արել, և իրենց փայլը լուսնի փայլի պես էր։ Երրորդ կայանը Հուվարեշտն էր (բարի գործ)։ Այստեղ էին բարձրագույնների բարձրագույնները` նման արևի փայլին։ Սրանք երկրի վրա լավ թագավորություն, իշխանություն արածներն էին։ Չորրորդ երկինքը Գարութմանն է՝ Ահուրամազդայի և համշասպանդների գահույքը։ Այդտեղ տիրում էր հավիտենական հաճույքը։ Ահուրամազդան նրանց ցույց է տալիս մի կապույտ ջուր, որը Արտավիրաֆի՝ Ահուրամազդայի վրա փայտ դնելու արդյունքն էր։ Այստեղ նրանց Ոհումանը (Բահմանը) ասում է, որ ցույց տան Դժոխքն ու Դրախտը։ Արտավիրաֆը տեսնում է նաև Զրադաշտ մարգարեին, Քեյ Վշտասպին, յազատներին և Գայոմարտին։ Սկզբում նա Դրախտում տեսնում է առատաձեռն մարդկանց, թագավորների, բարի կանանց, ովքեր հարգել էին իրենց ամուսիններին, անասունների մասին հոգ էին տարել։ Զոհ մատուցողների հոգիները բարձր, լուսավոր տեղում էին։ Նա տեսնում է խրաֆստար կոտորողների, զորականների, երկրագործների, արհեստավորների հոգիները։ Նա տեսնում է մեծ գահեր, հովիվների, դատավորների, հավատացյալների, ուսուցիչների, հարցաքննողների հոգիները, որոնք հավերժ երանության մեջ էին։ Շուտով նրանք տեսնում են մի գետ, որը խավար էր. դա այն գետն էր, արն առաջացել էր այն մարդկանց պատճառով, ովքեր մահացածների ետևից լացել էին, արցունք թափել։ Շուտով նա իջնում է Դրախտից՝ աստիճանաբար ճանապարհ ընկնելով Դժոխք։ Նա տեսնում է նաև մի մարդու, ում համար իր գործերի արգասիքն է գալիս հյուսիսային մի զզվելի, սառը քամիով։ Քանի որ այդ մարդը չար էր, իր գործերի արդյունքը զզվելի մի կին էր՝ սմքած կերպարանքով, անսահման արատավորված։ Շուտով նա գալիս է Դժոխք, որտեղ տանջվում էին չարագործները։ Օդն այդտեղ հեղձուկ էր։ Մարդկանց միջև հեռավորությունը ավելի նեղ էր, քան մարդու մազերի միջև եղած հեռավորությունը, բայց ամեն տանջվողին թվում էր, թե ինքը մենակ էր այդտեղ տանջվում։ Այդտեղ գտնվող խրաֆստարները մեկ սարի բարձրության էին հասնում։ Դժոխքի բոլոր տանջանքները տեսնելուց հետո Արտավիրաֆը տեսնում է Գաննակ Մենոկին՝ Ահրիմանին, ով չարագործներին ծաղրում էր ու հեգնում՝ ասելով. «Ինչու եք ուտում Ահուրամազդայի հացն ու իմ գործն եք անում. ձեր ստեղծողին չեք հիշում և իմ կամքն եք կատարում»։ Դժոխքից հետո նրան ևս մեկ անգամ տանում են Դրախտ՝ Ահուրամազդայի մոտ, ով ասում է, որ Արտավիրաֆը կատարյալ է։ Նա լսեց Ահուրամազդայի միայն ձայնը, բայց տեսավ մի գեղեցիկ լույս և ապշած մնաց։ Ահուրամազդան Արտավիրաֆին հրամայում է մարդկությանը պատմել իր տեսածների մասին։ Թող մարդիկ կիրառեն բարեմտություն, բարեխոսություն և բարեգործություն։ Թող նրանք պահեն պատշաճ օրենքը։ Թող մնան այն համոզմունքին, որ Զրադաշտն էր տվել։ Նախնական կրոնից այլ ուղի չկա. թող մարդիկ այդ ուղուց չշեղվեն։ Ամեն ինչ փոշի է դառնալու (ոսկին, արծաթը, մարդկային մարմինը)։ Բայց միայն չի խառնվի փոշու հետ այն մարդը, ով դրվատում է առաքինությունը և իր պարտքն ու բարեգործությունն է կատարում։ Հաղթական լինի մազդեզն դենի վեհ փառքը։