cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ոսկե Երուսաղեմ
Ստեղծման պատմություն
1967 թվականի Իսրայելական փառատոնի երկրորդ, ոչ մրցակցային մասի համար Նաոմի Շեմերին առաջարկել են երգ գրել։ Փառատոնը տեղի է ունեցել Երուսաղեմի Համաժողովների միջազգային կենտրոնում և Իսրայելի անկախության օրը (1967 թվականին տոնվել է մայիսի 15-ին) եղել է Կոլ Իսրայել ազգային ռադիոկայանի հիմնական ծրագիրը։ Երուսաղեմի քաղաքապետ Տեդի Կոլլեկը ցանկանում էր, որ այդ փառատոնում հնչած բոլոր երգերը կապ ունենան Երուսաղեմի հետ, սակայն փառատոնի պրոդյուսեր Գիլ Ալդեման Կոլ Իսրայելի արխիվի որոնումներում գտավ Երուսաղեմին վերաբերող ավելի քան կես տասնյակ երգեր, որոնք 20-րդ դարի սկզբում գրվել են իսրայելցի բանաստեղծների և կոմպոզիտորների կողմից։ Իսրայել պետության ստեղծումից հետո գրված երգերից ոչ մեկում չէր հիշատակվում, որ քաղաքը բաժանված է եղել, և հրեաները չեն կարողացել օգտվել Լացի պատից ։
Երգը ստեղծելու առաջարկը ցնցել է Շեմերին, այնուամենայնիվ նա համաձայնվել է։ Նաոմին շատ կապված էր Երուսաղեմի հետ. նա ավարտել է Երուսաղեմի երաժշտության ակադեմիան, այնտեղ է ծնվել նրա դուստրը։ Ամառները նա ընկերների հետ Երուսաղեմում էր անցկացնում, բացի այդ, քաղաքը նրա համար ոգեշնչման աղբյուր էր։ Մի որոշ ժամանակ, Շեմերը փորձել է գրել երգը, ապա զանգել է Գիլ Ալդեմին՝ մտադրությամբ հրաժարվել այն ստեղծելուց։ Ալդեման պնդել է, որ նա պետք է գրի երգ, բայց թույլ է տվել չգրել Երուսաղեմի մասին և իր գրասենյակում գտնվող մարդկանց ասել է. «Այժմ նա անպայման գրելու է Երուսաղեմի մասին»։ Այդ նույն գիշեր Նաոմին գրել է «Ոսկե Երուսաղեմ»-ի և՛բառերը, և՛ երաժշտությունը (երգի տվյալ տարբերակը ներառում էր միայն կրկներգը և երկու տուն, որոնք հետագայում դարձան առաջինը և երրորդը), իսկ հաջորդ օրը երգը տարել է «Կոլ Իսրայել» ռադիոկայան։ Երգը հուզել է Գիլ Ալդեմային ։
Աղբյուրներ
Նաոմի Շեմերը Թալմուդից հիշել է Ռաբբի Ակիվայի պատմությունը Թալմուդից, որը հայրական ժառանգությունից զրկված կնոջն ասում է. «Եթե կարողանայի, քեզ «ոսկե Երուսաղեմը» կտայի»։ Այսպես է կոչվել կանացի ոսկե գլխազարդը՝ շրջապատված է Երուսաղեմի պատերի տեսքով աշտարակիկներով ։ Շեմեր. «Բոլորը հիշում են, որ այդ ժամանակ Երուսաղեմը գորշ էր, ոչ ոսկե։ Ուստի ես ինքս ինձ հարցրեցի. «Դու վստահ ես, ոսկե՞», և ինչ-որ բան մեջս պատասխանեց. «Այո, ոսկե»։ Բացի այդ, «Ոսկե Երուսաղեմի» բառերն օգտագործվել են մի քանի բանաստեղծների գրքերում, նախքան Շեմերի երգի ստեղծումը ։ «Երուշալայիմ շել զահավ» արտահայտությունը և բանաստեղծի համեմատությունը ջութակի հետ («կինոր») Շեմերը փոխառել է Դավիթի սաղմոսներից ։ Սակայն Դավիթ թագավորի օրոք ջութակ չկար, և հայտնի չէ, թե ինչպիսի լարային գործիք էր «կինորը», որը ժամանակակից եբրայերենում անվանում են ջութակ ։
Երգի մեղեդին հիշեցնում է բասկերեն ժողովրդական «Pello Joxepe» երգը, որը 1962 թվականին Իսրայել կատարած շրջագայության ժամանակ կատարել է երգչուհի Պակո Իբանեսը ։ Նաոմի Շեմերը կյանքի ընթացքում մերժել է իր գրագողության մեղադրանքները, բայց մահից առաջ խոստովանել է կոմպոզիտոր Գիլ Ալդեմային, որ բասկերեն երգին ծանոթ լինելն իր ազդեցությունն է թողել «Երուշալայիմ շել զահավ»-ի ստեղծմանը։ Նա բասկերեն մեղեդու ներթափանցումն անվանել է «ցավալի դժբախտ պատահար», և նա այնքան է տառապել, որ թերևս դա է հանդիսացել հիվանդության պատճառը։
Իսրայելացի հետազոտող Էլիյահու Ա-Կոէնը նշում է, որ «Ոսկե Երուսաղեմ» երգի և բասկերեն երգի կապն իրեն հայտնի է 1969 թվականից ի վեր և 1970-ականների սկզբին նա իր դասախոսություններում անդրադարձել է դրան. «Ես ասում էի, որ Ոսկե Երուսաղեմը» գողացված երգ չէ, այլ միայն նրա սկիզբը գրվել է Նաոեմի Շեմերի լսած երգի ազդեցության տակ. ամեն դեպքում, երգը ռիթմիկ էր, ի տարբերություն Երուսաղեմի, և նույնիսկ այդ առաջին մասը Նաոմի Շեմերը շատ գեղեցիկ ձևով փոխել է»։ Երբ Ա-Կոէնը հայտնաբերել է Գիլ Ադեմային ուղղված Շեմերի նամակը, նա ասել է. «Իմ կարծիքով, Նաոմին իր աշխատանքում բասկյան երգին մեծ կշիռ է տալիս, և դա, ըստ երևույթին, այս տարիներին բեռ է եղել նրա համար, և արդեն երբ մահացու հիվանդ էր, ինքն իրեն ասել է. «Կխոսեմ, և կթեթևանամ»։
Պակո Իբանեսը, տեղեկանալով Նաոմի Շեմերի խոստովանության մասին, ասել է, որ այդ լուրը տխրեցրել է իրեն, և Նաոմին չպետք է իրեն մեղավոր զգա։ Նա ասել է, որ, 1967 թվականին լսելով «Ոսկե Երուսաղեմ» երգը, ճանաչել է «Pello Joxepe»-ն, բայց չի համարում, որ դա գրագողություն է, այլ էմպաթիա տածում Շեմերի հանդեպ և ուրախ է, որ մեղեդին ինչ-որ կերպ օգտակար էր ։
Հաջողություն
«Ոսկե Երուսաղեմ» երգն առաջին անգամ կատարել է Շուլին Նաթանը 1967 թվականի մայիսի 15-ին համերգի ժամանակ։ Երեք շաբաթ անց, Իսրայելի զորքերը Վեցօրյա պատերազմում գրավել են Երուսաղեմը։ Ցանխանիմ բրիգադը Լացի պատի մոտ երգում էր այս երգը արցունքն աչքերին ։ Պատերազմի ժամանակ Սինայի թերակղզում Նաոմի Շեմերը խոսեց զինվորների հետ։ Նա ռադիոյով լսել էր, թե ինչպես են դեսանտավորները երգում «Ոսկե Երուսաղեմը» և ավելացրել է քաղաքի ազատագրմանը նվիրված տունը (չորրորդ) ։ (Ավելի ուշ լայնորեն ճանաչում է գտել երգի այն տարբերակը, որտեղ երկրորդ տունը փոխարինվել է չորրորդով, ունենալով հակառակ իմաստ)։ Երգը մեծ հաջողություն ունեցավ և Իսրայելում ընտրվեց «Տարվա երգ»։ Առաջին տարում վաճառվեց երգի մոտ 300 հազար ձայնագրություն, ինչը Իսրայելի ամբողջ պատմության մեջ սկավառակների ռեկորդային վաճառք էր ։ Նույն թվականին Քնեսեթի պատգամավոր Ուրի Ավներին օրինագիծ ներկայացրեց «Ոսկե Երուսաղեմ» երգին տալու Իսրայելի օրհներգի կարգավիճակ, սակայն օրինագիծը երբեք չքննարկվեց։ Երգը թարգմանվել է աշխարհի բազմաթիվ լեզուներով և հնչել է «Շինդլերի ցուցակը» ֆիլմում։
1998 թվականին Իսրայելի 50-ամյակի տոնակատարության ժամանակ երգը ճանաչվեց որպես հրեական մշակույթի կարևորագույն երաժշտական աշխատանք։ 10 տարի անց, երբ տոնում էր երկրի 60-ամյակը, Իսրայելական առաջին հեռուստաալիքը հյուրընկալեց կենդանի ծրագիր, որի ընթացքում հանդիսատեսը և ժյուրին ընտրեցին «60-ամյակի երգը», ինչպես նաև «Երգիչ ...», «Երգչուհի ...» և «60-ամյա հոբելյանը»։ Այդ երեկո Դավիդ Դ՛Օրի կատարված «Ոսկե Երուսաղեմ» երգը զբաղեցրել է առաջին տեղը և՛ հանդիսատեսի, և՛ ժյուրիի քվեով և դարձել «60-րդ տարելիցի երգ» և տոնակատարությունների ժամանակ Իսրայելի պաշտոնական երգ ։
Հայտնի կատարողներ
Երգը տարբեր տարիների կատարել են Օֆրա Հազան, Տուրեցկու երգչախումբը, Իոսիֆ Կոբզոնը, Ռիկա Զարաին և այլք։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսրայելի երաժշտություն Կատեգորիա:Երուսաղեմ Կատեգորիա:Իսրայելական երգեր Կատեգորիա:Եբրայերեն երգեր Կատեգորիա:Հայրենասիրական երգեր
Կասիլ
Կասիլ, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Արեշի գավառում ։
Բնակչություն
1908 թվականին գյուղն ունեցել է 650 կովկասի թաթար բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ֆոնցազո
Ֆոնցազո  (Fonzaso), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Վենետո մարզում՝ Բելունո գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 3413 մարդ (2008), բնակչության խտություն՝ 126 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 27 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 32030։ Հեռախոսային կոդ՝ 0439։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Խուլերի միջազգային օր
Խուլերի միջազգային օր (International Deaf Day), միջազգային օր, հիմնված 1951 թվականին` Խուլերի համաշխարհային ֆեդերացիայի (World Federation of the Deaf, WFD) ստեղծման պատվին  ։
Ամեն տարի, սեպտեմբերի վերջին ամբողջ շաբաթվա ընթացքում աշխարհում նշում են Խուլերի միջազգային շաբաթը, որը սեպտեմբերի վերջին կիրակի օրը ավարտվում է Խուլերի միջազգային օրով ։
Պատմություն
Խուլերի խմբակցության պատմությունը վկայում է, որ շատ երկրներում խուլերի սոցիումի կայացման և զարգացման սկիզբը  իրականանում էր տարբեր հանդիպումների և խուլերի դպրոցի շրջանավարտների շնորհիվ։
Առավել վառ օրինակ է ծառայել Ֆրանսիայի խուլերի ներդրումը, որոնց լեզուն զարգացրել է վանահայր դե Լ'Էպեն, խուլերի ստեղծած պարզ լեզուն վերածելով հարուստ լեզվի, որը բազմաթիվ այլ լեզուներ ծնել։ Նա միմիկական մեթոդի հիմնադիրն էր, ժեստերի լեզվի մեծ կողմնակիցը։
1912 թվականին մեշ շուքով տոնել են նրա 200 ամյակը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Միջազգային օրեր Կատեգորիա:Ականջի հիվանդություններ Կատեգորիա:Տոներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հաշմանդամություն
(8367) Բոկուսուի
(8367) Բոկուսուի (Bokusui), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1990 թվականի հոկտեմբերի 23-ին Ցուտոմու Սեկիի կողմից Գեյսեյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,207164 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9225 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,4918 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1197,71 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,300575 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 5,41° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1990 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ցուտոմու Սեկիի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Լե Զուան
Լե Զուան (Lê Duẩn, ), Վիետնամի Սոցիալիստական Հանրապետության պետական և քաղաքական գործիչ, միջազգային կոմունիստական շարժման գործիչ։ «Ազգերի միջև խաղաղության ամրապնդման համար» Լենինի միջազգային մրցանակի դափնեկիր (1980)։
Կենսագրություն
Լե Զուանը ծնվել է գյուղական ընտանիքում, Կուանգչի նահանգի Չյեուֆոնգ գավառի Չյեուդոնգ համայնքի Բիտլա գյուղում ։ Դարձել է Հնդկաչինի Կոմունիստական կուսակցության հիմնադիրներից մեկը։ 1960-1986 թվականներին՝ Վիետնամի Կոմունիստական կուսակցության Կենտրոնական Կոմիտեի Գլախավոր քարտուղար (սկզբնապես՝ Առաջին քարտուղար)։
1986 թվականին, մահից հետո, հաջորդեցին բազմաքանակ մեղադրանքներ Լե Զուանի հասցեին, վիետնամական հասարակության բառացիորեն բոլոր ոլորտների հասարակական կյանքը հսկելու ձգտման պատճառով։
ԽՍՀՄ-ի հետ պահպանել է նեղ հարաբերություններ։ Լե Զուանի կարևորագույն հաջողություններից մեկը Կամբոջայում Պոլ Պոտի վարչակարգի ջախջախումն էր, չնայած Չինաստանի կողմից ճնշումներին և հաջորդած զինված ագրեսիային։
Լե Զուանի դուստր Լե Վու Անը (Lê Vũ Anh) հոր կամքին հակառակ ամուսնացել է խորհրդային մաթեմատիկոս, ակադեմիկոս Վ․ Պ․ Մասլովի հետ։ Նա ունեցել է երկու դուստր և մեկ որդի, որի ծնունդի ժամանակ էլ 1981 թվականին նա մահացել է։ Լե Զուանի ճնշման տակ նրա թոռ Անտոն Մասլովը ուղևորվել է Վիետնամ, սակայն հետագայում վերադարձել է իր հոր և քույրերի մոտ։
Ի հիշատակ
Մոսկվայում մի հրապարակ անվանակոչվել է Լե Զուանի անունով։
Աստերոիդների ցանկ (259501-259600)
Աստերոիդների ցանկ (259401-259500) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (259601-259700)
Կիրովո (գյուղ, Արտյոմովսկի շրջան)
Կիրովո (Кірове), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Արտյոմովսկիում։
2001 թվականի տվյալներով Կիրովո գյուղում բնակվում էր 542 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Արտյոմովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ագրոքիմիա
Ագրոքիմիան (ագրոնոմիական քիմիա) գիտություն է մշակաբույսերի մշակության ընթացքում պարարտանյութերի, բույսերի և հողի փոխազդեցության մասին, որի խնդիրն է ուսումնասիրել սննդատարրերի հաշվեկշիռն ու շրջապտույտը երկրագործության մեջ և հայտնաբերել հողի ու բույսի մեջ կատարվող քիմիական պրոցեսների վրա ներգործելու այն միջոցները, որոնք կարող են բարձրացնել բերքի քանակն ու որակը, ինչպես նաև հողի բերրիությունը։
Ագրոքիմիական դպրոցի հիմնադիր ակադեմիկոս Դ. Ն. Պրյանիշնիկովի բնորոշումով.
Գիտություն
Ագրոքիմիական գիտությունն ուսումնասիրում է հողի հիմնական հատկությունները, պարզում սննդատարրերի ընդհանուր և բույսի համար մատչելի պաշարները՝ հաշվի առնում թե յուրաքանչյուր բերքի հետ որքան և ինչ սննդատարրեր են հեռացվում։ Պարզում թե բուսական մնացորդների, տեղական պարարտանյութերի և բնական պրոցեսների միջոցով, որ սննդանյութերի ինչ քանակություններ են մտնում հողը։ Եվ հետևաբար այդ տվյալների հմիան վրա կազմում են սննդանյութերի ելքի և մուտքի հաշվեկշիռը։ Բոլոր դեպքերում այդ հաշվեկշիռը բացասական է՝ պակասավոր։ Ագրոքիմիան պարզում է այդ պակասի չափը և նշում այն պարարտանյութերը, որոնց կիրառոււմով կարելի է բարձրացնել հողի բերրիությունը և գյուղատնտեսական կուլտուրաների բերքատվությունը։
Կ. Ա. Տիմիրյազևը ագրոքիմիան և բույսերի ֆիզիոլոգիան համարել է ագրոքիմիայի գիտական հիմքը։ Նրա կարծիքով, եթե վերջին դարում երկրագործությունը դարձել է գիտակցված, խելացի գործունեության մի բնագավառ, ապա այդ տեղի է ունեցել երկու գիտության՝ ագրոքիմիայի և բույսերի ֆիզիոլոգիայի շնորհիվ։ Ագրքոիմիան սերտ կապված է նաև միկրոբիոլոգիայի հետ։
Ագրոքիմիան, որպես քիմիական գիտություն, ազատորեն օգտվում է նաև քիմիական ուսումնասիրության մեթոդներից, և հիմնվում է քիմիայի օրենքների վրա։ Ագրոքիմիան մշակել ու մշակում է ուսումնասիրության քիմիական մեթոդներ, որոնք հաճախ կիրառվում են այլ բնագավառներում։
Ագրոքիմիական գիտության մեջ ամենացայտուն կերպով դրսևորվում է տեսության և պրակտիկայի միասնությունը, նրանց փոխադարձ սերտ կապը։ Ագրոքիմիան տեսական գիտություն է, քանի որ մշակել և կատարելագործում է գյուղատնտեսական բույսերի սննդառության, հողի բերրիության և պարարտանյութերի արդյունավետ կիրառման տեսությունը ու սեփական մեթոդներ՝ ուսումնասիրության համար։ Այդ առումով ագրոքիմիական հետազոտությունների կենտրոնական օբյեկտը գյուղատնտեսական բույսն է և նրան սնող հողը։
Զարգացում
Ագրոքիմիայի զարգացմամբ այժմ ձևավորվում են նրա՝ Ընդհանուր ագրոքիմիան ուսումնասիրում է բնության մեջ կարևորագույն սննդատարրերի շրջանառությունը, մշակում բույսի, հողի կամ արհեստական սննդամիջավայրում տեղի ունեցող քիմիական պրոցեսների վրա ազդելու այնպիսի միջոցներ, որոնք կարող են բարձրացնել բույսերի բերքատվությունը և որակը։ Բնագավառային կամ մասնավոր ագրոքիմիայի հիմնական խնդիրը գյուղատնտեսական տարբեր բույսերի պարարտացումն է, որը սննդատարրերի շրջանառությունը բարելավող հզոր միջոցներից Է։
Քիմիական արդյունաբերության զարգացմամբ նորանոր պարարտանյութերի, բույսերի պաշտպանության կամ նրանց աճը խթանող, մոլախոտերը ոչնչացնող, հողի որակը բարձրացնող բազմազան նյութերի արտադրությանը զուգընթաց ընդլայնվում են ագրոքիմիական հետազոտությունների խնդիրները։
Զարգացման հիմնական պատմություն
Այդ տերմինը առաջին անգամ առաջարկել է անգլիացի քիմիկոս և ֆիզիկոս Հեմֆրի Դևին 1813 թվականին։
Մ. թ. ա. 600 տարի առաջ հույն փիլիսոփա Ֆալեսն այն կարծիքն է հայտնել, որ բույսերը սնվում են միայն ջրով, և որ ջուրն է բուսական բոլոր նյութերի, բերքի ու կյանքի աղբյուրը։ Անգլիացի փիլիսոփա Ֆ. Բեկոնը (1561-1626) կրկնելով այդ միտքը գտնում է, որ ջուրը բույսերի հիմնական սնունդն է, իսկ հողը նրա համար է միայն, որ բույսն իր արմատներով հենվի և ուղղահայաց դիրքով կանգնած մնա։ Բեկոնի այս նույն կարծիքը հաստատեց նաև հոլանդացի գիտնական Վան Հելմոնտը (1620) իր հայտնի փորձով։ Վան Հելմոնտի փորձը մեթոդական տեսակետից ճիշտ էր, բայց եզրակացությունը՝ սխալ։
Անգլիացի Վուդվորդը 1699 թվականին փորձերով ապացուցեց, որ բույսը մաքուր անձրևաջրի մեջ ավելի վատ է աճում, քան պղտոր ջրի մեջ։
Լոմոնոսովի (1711-1765)և Լավուազեյի (1743-1794) հիմնած քիմիական գիտությունը մշակեց լաբորատորիական քիմիական ուսումնասիրությունների մեթոդիկա, որն սկսած 18-րդ դարի երկրորդ կեսից լայնորեն կիրառվեց բոււյսերի և հողերի անալիզի համար։
Գերմանացի գիտնական Ա. Թայերը (1752-1828) առաջին փորձն արեց բացատրելու հողի բերիության անկման պատճառները, երբ նույն հողի վրա մի քանի տարի մշակվում է նույն միամյա բույսը։ Նա ընդունեց, մշակեց բույսերի սննդառության հումուսային տեսությունը՝ նրան «գիտական» հիմնավորում տալով։
Ագրոքիմիական գիտության և բույսերի սննդառության ուսմունքի զարգացման գործում որոշակի ծառայություն է մատուցել գերմանացի ագրոքիմիկոս Հելոիգելը (1831-1895)։ Նա երկար ժամանակ զբաղվել է պարզելու համար գյուղատնտեսական բույսերի պահանյջը հողի սննդանյութերի հանդեպ՝ օգտվելով ավազային կուլտուրաների և քիմիական անալիզի մեթոդներից։ Նա փորձեց նաև հողի բաղադրության և բերրիության աստիճանի մասին դատել նրա վրա աճած բույսի քիմիական կազմությամբ։
Ռուսաստանի Դաշնությունում
Մինչև 19-րդ դարի 60-ական թվականները կարելի է համարել Ռուսաստանում ագրոքիմիական գիտության հիմնադրման նախապատրաստական շրջան։ 1725 թվականին Պետերբուրգում հիմնված Գիտությունների ակադեմիան և 1755 թվականինյ հիմնված Մոսկվայի համալսարանը մշակեցին հողերի, բույսերի ու պարարտանյութերի անալիզի առաջին մեթոդները։ Մ. Վ. Լոմոնոսովը առաջին ռուս քիմիկոսն էր, ով ստեղծեց սևահողի առաջացման առաջին գիտական ենթադրությունները։
19-րդ դարի երկրորդ կեսից սկսած Ռուսաստանում զարգացող կապիտալիզմը խթան հանդիսացավ բնական գիտությունների՝ այդ թվում նաև ագրոքիմիական գիտության հիմնադրմանն ու զարգացմանը։
Ս. Ն. Էնգելգարդտը (1832-1893) իր կալվածքում հիմնեց փորձնական կայան ու նրա գործունեությունը ղեկավարեց մինչև կյանքի վերջ։ Հետագայում այդ կայանը դարձավ պետական ձեռնարկություն և ի հիշատակ հիմնադրի, կոչվեց «էնգելդարդտյան փորձնական կայան»։
Ռուս գիտնական Դ. Ի. Մենդելեևը՝ քիմիայի խոշորաքգույն զարգացնողը, մեծ ուշադրություն է դարձրել գյուղատնտեսության մեջ քիմիայի կիրառման հարցերին, հատկապես հանքային պարարտանյութերի արտադրությանը և Ռուսաստանում նրանց կիրառմանը։
Մենդելեևի ջանքերով հիմնվեցին և նրա անմիջական ղեկավարությամբ աշխատեցին չորս փորձնական կայաններ՝ Պետերբուրգի, Մոսկվայի, Սմոլենսկի և Սիբիրսկի նահանգներում։ Նախապես մշակված միասնական պլանով և մեթոդիկայով այդ կայաններում կատարվեցին փորձեր՝ մշակելու ագրոտեխնիկական, բուսաբուծական և պարարտացման հարցերը։
Փորձերից պարզվեց, որ պարարտանյութերի կիրառումը և հողի վարելաշերտի խորացումը բարձրացնում են բերքատվությունը։ Պարզվեց նաև, որ պոդզոլային հողի համար օգտակար է ազոտական և կրային պարարտանյութերի կիրառությունը։
Կ. Ա. Տիմիրյազևը (1843-1920) Մենդելեևի ղեկավարությամբ կատարել է ագրոքիմիական հետազոտություններ և պարարտանյութերի հետ դաշտային փորձեր։ Ըստ Տիմիրյազևի ֆիզիոլոգիան և ագրոքիմիան ժամանակակից երկրագործության գիտական հիմունքների ուսումնասիրող և զարգացնող գիտության ճյուղերն են։ Պարարտանյութը ագրոքիմիկոսի ձեռքում բույսի կենսական պրոցեսների վրա ներգործելու հզոր միջոց է։
Պրյանիշնիկովի անմիջակյան ջանքերով հիմնադրվեցին և մինչև այժմ գործում են Պարարտանյութերի գիտական ինստիտուտը՝ «НИУ», ագրոհողագիտական համամիութենական ինստիտուտը՝ «ВИУА»։
Հայաստանում
Հայաստանում ագրոքիմիական կամ պարարտանյութերի կիրառման հարցերով ոչ ոք չի զբաղվել։ Ագրոքիմիան Հայաստանում խորհրդային կարգերի ծնունդ է, որը կապված է պրոֆեսոր Պ. Բ. Քալանթարյանի անվան հետ։
Հայաստանը, նախախորհրդային շրջանում հանքային պարարտանյութերի մասին գաղափար անգամ չուներ, պատմական կարճ ժամանակաշրջանում դարձավ այդ նյութերի ոչ միայն լայն սպասող, այլև արտադրող երկրի։
Հայաստանում գյուղատնտեսական բույսերի բերքատվությունը բարձրացնելու համար գյուղատնտեսկական գիտությունների շարքում անհրաժեշտ համարվեց զարգացնել նաև ագրոքիմիան, որը կոչված էր գիտական հիմունքների վրա դնելու բույսերի սննդառության և պարարտացման գոործը հողակլիմայական տեսակետից այնպիսի խայտաբղետ մի վայրում, ինչպիսին Հայաստանն է։
Հայաստանում ագրոքիմիայի տարածման և զարգացման առաջին և գլխավոր օջախներից մեկը Պետական համալսարանի գյուղատնտեսկական ինստիտուտի ագրոքիմիայի ամբիոնն էր։
Արտադրություն
Ագրոքիմիական արտադրությունը՝ պարարտանյութերի արտադրությունը, առանձնանում էր բարձր էներգատարողություն։ Օրինակ, գազի մասնաբաժինը ազոտական պարարտանյութերում հասնում է 75 %-ի ։
2005 թվականին Ռուսաստանում արտադրվել է $1,4 մլրդ ազոտային պարարտանյութ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ագրոքիմիա Կատեգորիա:Հողագիտություն
Աշոտ Ղուլյան (այլ կիրառումներ)
Աշոտ Ղուլյան անուն ազգանունը կարող է վերաբերվել հետևյալ անձանց՝
Քենդեկ
Քենդեկ, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Արեշի գավառում ։
Ռոբերտ Շտեռլ
Ռոբերտ Հերման Շտեռլ (Robert Sterl, ), գերմանացի գեղանկարիչ և գրաֆիկ։
Քենդեկ
Բնակչություն
1908 թվականին գյուղն ունեցել է 827 հայ բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ռոբերտ Շտեռլ
Կենսագրություն
Ռոբերտ Հերման Շտեռլը ծնվել է 1867 թվականին՝ քարտաշ Ֆրիդրիխ Վիլհելմ Շտեռլի ընտանիքում։ 1873-1881 թվականներին տարրական դպրոց է հաճախել Դրեզդենում։ Ուսումը շարունակել է Դրեզդենի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայում։ Նա աշակերտել է նկարիչներ Լեոն Փոլեին, Յուլիուս Շոլցին, Վիլհելմ Վալթերին, իսկ 1886 թվականից մագիստրանտ էր բելգիացի գեղանկարիչ Ֆերդինանդ Պաուվելսի մոտ։
1887-1904 թվականներին Շտեռլը աշխատում էր որպես բնանկարիչ, դիմանկարիչ և նկարազարդող, Դրեզդենում մասնավոր նկարչական դպրոց ուներ կանանց համար։ 1894 նա «Գեղանկարիչների միության» հիմնադիրներից մեկն էր։ 1897 ամուսնացել է Հելենե Հեդելթի հետ (1873–1950)։ Նրանք զավակներ չունեին։ 1904 թվականին Շտեռլը դասավանդել է Դրեզդենի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայում՝ որպես ուսուցիչ, 1906 թվականից՝ որպես պրոֆեսոր։ Այստեղ նա աշխատել է մինչև 1931 թվականը։ Այս ժամանակ նա դարձել է արվեստագետների «Die Zunft» միության հիմնադիրներից մեկը։ 1909 թվականին դարձել է արվեստագետների «Berliner Secession» խմբակի պատվավոր անդամ։ 1913-1930 թվականներին եղել է Դրեզդենի պատկերասրահի հանձնաժողովի անդամ, 1920 թվականից նաև՝ պատկերասրահի խորհրդի և արվեստագետների միության ժյուրիի անդամ։ 1915 թվականին Շտեռլը վարպետության դասեր էր տալիս Դրեզդենի արվեստի ակադեմիայում՝ մահացած Գոթհարդ Կոյլի փոխարեն։ Առաջին համաշխարհային պատերազմին նա մասնակցել է որպես պատմանկարիչ։ Նա օժանդակում էր նաև Դրեզդենի արվեստի ակադեմիայի ուսանողական խորհրդին. ցուցադրությունների և վաճառքների ժամանակ նա հետաքրքրվում էր ժամանակակից և երիտասարդ նկարիչների գործերով։
1919 թվականին Ռոբերտ Շտեռլը գնեց 1912-1913 թվականներին կառուցված բնակարան Նաունդորֆում՝ Սաքսոնական Շվեյցարիայում, կառուցել տվեց մի մեծ արհեստանոց և կնոջ հետ Դրեզդենից տեղափոխվեց այստեղ։
Ռոբերտ Շտեռլը մահացել է Նաունդորֆի իր տանը՝ 1932 թվականի հունվարին՝ երկարատև հիվանդությունից հետո։ 1937 նրա գերեզմանաքարն է կերտել Օտտո Ռոմեչը։ Շտեռլն իր ունեցվածքը կտակել է որպես նվիրատվություն՝ Դրեզդենի ակադեմիայի երիտասարդ արվեստագետներին և նկարիչներին։ Նրա անվան ֆոնդը իր նաունդորֆյան բնակարանը դարձրել է տուն-թանգարան, որտեղ մինչ օրս հանգամանալից կերպով ներկայացվում է նրա կյանքն ու ստեղծագործությունը։
Երկեր
Ռոբերտ Շտեռլը Մաքս Լիբերմանի, Մաքս Սլևոգթի և Լովիս Քորինթի հետ մեկտեղ հանդիսանում է գերմանական իմպրեսիոնիզմի նշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Ուսումը Դրեզդենի գեղարվեստի ակադեմիայում 1890 թվականին որպես մագիստրանտ ավարտելուց հետո նա մինչև կյանքի վերջ կապված մնաց իր քաղաքին։ Այսպես, դարավերջին նկարիչներ Կարլ Բանցերի և Վիլհելմ Կլաուդիուսի հետ ընկերանալով, նա ներգրավվեց Գոփելնի արվեստագետների միության շարքերը։ Գրեթե 30 տարի՝ մինչ իր մահը որպես պրոֆեսոր նա մեծ ազդեցություն է ունեցել սաքսոնական արվեստի զարգացման վրա։
Ռոբերտ Շտեռլը իր ողջ կյանքի ընթացքում եղել է պահանջված նկարիչ, չնայած այն փաստին, որ նրա գործերից շատերը այնքան էլ հավակնոտ չեն թվում։
Իր մի շարք կտավներում ակնհայտ կերպով արտացոլված է իր՝ քարտաշի ընտանիքից սերելու փաստը։ Իր կտավներում նա հաճախ պատկերում է աշխատանքային և տեխնոլոգիական առաջընթացը։ Շտեռլը ուսումնասիրել է այս թեման համարյա 30 տարի՝ 1893-1920 թվականներին։ 1920 նրա՝ քարտաշներ պատկերող կտավներից մեկը ռուսական մոտիվներ պարունակող «Հուղարկավորություն՝ երկու քահանայով» կտավի հետ միասին հեռացվել է Դրեզդենի Նոր վարպետներ պատկերասրահից։
Ռոբերտ Շտեռլի անվան պարգև
Դրեզդենի բարեգործական ընկերությունը շրջանի և Դրեզդենի գեղարվեստի դպրոցը 1997 թվականից ամեն տարի հանձնում է Ռոբերտ Շտեռլի անվան պարգև։ Ժյուրին, որը բաղկացած է դպրոցի երեք պրոֆեսորներից և հիմնադրամի երկու ներկայացուցիչներից, ընտրում է դպրոցի լավագույն աշակերտին, ով ստանում է 3000 եվրո կրթաթոշակ։ Պարգևատրության արարողությունն անց է կացվում նրա տանը՝ Նաունդորֆում և ուղեկցվում է նկարների ցուցադրությամբ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանացի նկարիչներ Կատեգորիա:Գերմանացի գրաֆիկներ Կատեգորիա:Գեղանկարիչներ
Ֆաիսանես
Ֆաիսանես (Konpantzia, Isla de los Faisanes, Île des Faisans), կղզի Բիդասոա գետի կենտրոնում, թափվում է Բիսկայան ծոց, գտնվում է Իսպանիայի և Ֆրանսիայի ափերի միջև։
Կղզու տարածքում՝ 6820 մ², իսպանական քաղաքներ՝ Իրունի (ձախ) և Անայի (աջ)։ Վարչակազմը կես տարին մեկ փոխարինում են մեկը մյուսին։
Կղզու մեջտեղում ի հիշատակ 1695 թվականի Պիրենեի համաշհարհային պայմանագրի, դրված է հիշատակման մի նշան, ի պատիվ այս իրադարձության ֆրանսիացիները հաճախ կղզին անվանում են «Համաժողովների կղզի» (Île de la Conférence)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի կղզիներ
Աստերոիդների ցանկ (76701-76800)
Աստերոիդների ցանկ (76601-76700) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (76801-76900)
Նորվեգիայի թագավորական գվարդիա
Նորվեգիայի թագավորական գվարդիա (Hans Majestet Kongens Garde (HMKG)) կամ Նորին մեծության թագավորական գվարդիա, Նորվեգիայի զինված ուժերի առանձին ստորաբաժանում, որը ենթարկվում է անմիջապես Հարալդ V թագավորին։
Պատմություն
Սկզբնական շրջանում գվարդիական միավորումը բաղկացած է եղել 38 զինվորականներից։ Կազմավորման ձևավորման գլխավոր պատճառը Նորվեգիայի և Շվեդիայի ունիան էր։ Հիմնական գործառույթը իրականացրել է շվեդական բանակը։ Արդեն 1856 թվականին թագավորը որոշեց ձևավորել նորվեգական նոր հետևակային վաշտ, որը կմտներ գվարդիայի կազմի մեջ։ Նոյեմբերի 8-ին ձևավորվեց այսպիսի կազմավորում, ինչը թույլ տվեց Օսկար I թագավորին ընդգծել իր իշխանությունը, թե Շվեդիայի, և թե Նորվեգիայի վրա։
Նորվեգիայի հռչակումից հետո 1905 թվականին, գվարդիան դարձավ Հոկոն III թագավորի անձնական պահակախումբը։ Արդյունքում թագավորական գվարդիան հասցվեց գումարտակի կարգավիճակի։ Գումարտակը աչքի է ընկել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ թույլ չտալով 1940 թվականի ապրիլի 10-ին Երրորդ Ռայխի զորքերին գերեվարելու թագավորական ընտանիքին և կաբինետի անդամներին։ Ավելի ուշ գվարդիականները հաջողությամբ կռվել են կենտրոնական Նորվեգիայում՝ գերմանացիներից ստանալով «Սև հրեշներ» մականունը։ Գվարդիան տեղակայված է Օսլոյի Nordre Huseby gård զորանոցներում։
Կառուցվածք
Առանձին գումարտակը իրենից ներկայացնում է թեթև հետևակային կազմավորում, որը իր կազմում ներառում է շտաբ, հրաձգային երեք վաշտեր, զինվորական նվագախումբ (երեք դասակ), ապահովման վաշտ (բժշկական դասակ, տեխնիկական սպասարկման և փոխօգնության դասակ) և ուսումնական երկու վաշտ։
Պատվավոր հրամանատարը և թալիսմանը
Առանձին գումարտակի կարևոր առանձնահատկություններից մեկը համարվում է պատվավոր հրամանատարի և թալիսմանի առկայությունը։ Պատվավոր հրամանատարը և թալիսմանը թագավորական պինգվինն է՝ սըր Նիլս Ուլաֆն է, ով պաշտոնապես համարվում է գվարդիայի հրամանատարը։ Հետաքրքիր է, որ հրամանատարը ապրում է Էդինբուրգի կենդանաբանական այգում։ Իրականում սա այդ անունով երկրորդ պինգվինն է։ Առաջինը հրամանատար է եղել մինչ 1987 թվականը։ Վերջինիս պաշտոնը փոխանցվել է իր ժառանգին։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Նորվեգիայի զինված ուժեր
Կլեշչիևկա
Կլեշչիևկա (Кліщіївка), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Արտյոմովսկիում։
2001 թվականի տվյալներով Կլեշչիևկա գյուղում բնակվում էր 512 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Արտյոմովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Լուկա Սիկուլա
Լուկկա Սիկուլա (Lucca Sicula), կոմունա Իտալիայում, Սիցիլիա մարզի Ագրիջենտո գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 2033 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 113 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 18 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 92010։ Հեռախոսային կոդը՝ 0925։
Քաղաքի հովանավորն է Մարիամ Աստվածածինը։ Քաղաքի տոնը նշվում է դեկտեմբերի 8-ին։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության աճը
Էլինա Դանիելյան
Էլինա Յուրիի Դանիելյան, հայ շախմատիստուհի, գրոսմայստեր։ Հայաստանի վեցակի չեմպիոն (1993, 1994, 1999, 2002, 2003, 2004), Եվրոպայի թիմային առաջնության հաղթող (2003), Եվրոպայի չեմպիոն (2021) ։
Կենսագրություն
Էլինա Դանիելյանին 5 տարեկան հասակում շախմատ խաղալ սովորեցրել է հայրը։ 7 տարեկանից նա ներգրավվել է շախմատի խմբակում, որի ղեկավարն էր Ռաֆայել Սարկիսովը։
1988 թվականին, Արցախյան հակամարտության սկզբնական ժամանակահատվածում, նրա ընտանիքը, թողնելով Բաքուն, տեղափոխվում է Երևան։ Նա չի թողնում շախմատը և սկսում է հաճախել Տիգրան Պետրոսյանի անվան շախմատի տան դպրոց, որտեղ մարզվում է Հովիկ Խալիկյանի ղեկավարությամբ։ Արդեն 15 տարեկանում նա հաղթում է Հայաստանի շախմատի առաջնությունում, իսկ 16 տարեկանում ստանում է կանանց գրոսմայստերի կոչում։
1992 թվականին նա դառնում է կանանց Հայաստանի ազգային հավաքականի անդամ։ 2003 թվականին, գլխավորելով Հայաստանի ազգային հավաքականը, նա հաղթում է Եվրոպայի թիմային առաջնությանում, իսկ 2007 թվականին վաստակում բրոնզե մեդալ։
2019 թվականին Էլինա Դանիելյանը դարձել է chess.com կայքի կազմակերպած արագընթաց շախմատի առցանց առաջնության հաղթող ։
2021 թվականի օգոստոսին Ռումինիայում կայացած Եվրոպայի կանանց անհատական առաջնությունում, 11 հնարավորից վաստակելով 9 միավոր (7 հաղթանակ, 4 ոչ-ոքի), Էլինա Դանիելյանը՝ առաջինը նորանկախ Հայաստանի շախմատիստներից, դարձավ Եվրոպայի չեմպիոն ։
Մալինովկա (Լատվիա)
Մալինովկա (Maļinova), բնակավայր է, որը գտնվում է Լատվիայի Դաուգավպիլս տարածաշրջանում։ Մալինովկայի ծխական համայնքի վարչական կենտրոն։ Գտնվում է Ա13 ավտոճանապարհի մոտ։ Դաուգավպիլս քաղաքից հեռավորությունը կազմում է 20 կմ ։ Ըստ 2015 թվականի տվյալների այնտեղ ապրում էր 402 մարդ ։ Այնտեղ կա գավառական վարչակազմ, մշակույթի տուն, գրադարան, բուժկետ և Իլիա Մարգարեի անվամբ ուղղափառ եկեղեցի։
Պատմություն
Խորհրդային ժամանակներում բնակավայրը եղել է Դաուգավպիլսկի շրջանի Մալինովկա գյուղի գյուղսովետի կենտրոնը։ Գյուղում գտնվում էր «Հոկտեմբերիան դրոշակ» կոլտնտեսությունը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լատվիայի բնակավայրեր
Հանա Սթոքինգ
Հանա Սթոքինգ (Hannah Stocking, ), համացանցի ամերիկացի աստղ և մոդել։ Նա ունի ավելի քանի 3 միլիոն բաժանորդագիր YouTube-ում ։
Կյանք և կարիերա
Սթոքինգը ծնվել է Կալիֆոռնիա նահանգի Լոս Անջելես քաղաքում ։ Նրա ծնողներն են Ջոն և Հոլիս Սթոքինգները, նա նաև ունի քույր՝ Ռուբին ։ Նա ունի հունական, հայկական, հունգարական և ուկրաինական ծագում ։ Նա նշել, որ իր ընտանիքի իրական ազգանունը եղել է Սիագրիս ։ Նա հաճախել է Աշլենդի ավագ դպրոցը Օրեգոն նահանգում ։ Հետագայուն նա տեղափոխվել է Կալիֆոռնիա և հաճախել Կալիֆոռնիայի Դոմինիկյան Համալսարան, որտեղ նա սովորել է կենսաբանություն և քիմիա։ Խաղացել է վոլեյբոլի համալսարանական թիմում ։
Նա սկսել է տեսանյութեր նկարել և տեղադրել Vine-ում։ Նրա առաջին տեսանյութը տեղադրվել է 2013 թվականի օգոստոսի 1-ին։ 2016 թվականին նրա հետևորդների քանակը շատացել է այն բանից հետո, երբ նա սկսել է ընկերություն անել Լելե Պոնսի, Ինանա Սարկիսի և Shots Studios-ի այլ աստղերի հետ։ Նա Լելե Պոնսի հետ միասին նկարականվել է Blink-182 խմբի «She’s Out of Her Mind» երգի տեսահոլովակում ։
Սթոքինգի ներկայումս բնակվում է Լոս Անջելեսում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի մոդելներ
Վիքիֆունկցիաներ
Վիքիֆունկցիաներ (Wikifunctions), համակարգչային գործառույթների համատեղ խմբագրված կատալոգ է, որը հնարավորություն է տալիս ստեղծել, փոփոխել և վերօգտագործել սկզբնական կոդը ։  Այն սերտորեն կապված է Աբստրակտ Վիքիպեդիայի հետ՝ նպատակն է օգտագործելով իր կառուցվածքային տվյալները, Վիքիտվյալները ընդլայնելով Վիքիպեդիայի լեզվից անկախ տարբերակ ստեղծել  ։ Ժամանակավորապես անվանվել է Wikilambda ,  Վիքիֆունկցիաների վերջնական անվանումը հայտարարվել է 2020 թվականի դեկտեմբերի 22-ին՝ անվանման մրցույթից հետո ։  Վիքիֆունկցիաները Վիքիմեդիայի առաջին նախագիծն է, որը մեկնարկել է 2012 թվականի Վիքիտվյալներից հետո Երեք տարվա զարգացումից հետո Վիքիֆունկցիաները պաշտոնապես գործարկվել են 2023 թվականի հուլիսին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վիքիմեդիայի նախագծեր Կատեգորիա:Վիքիպեդիա Կատեգորիա:Տվյալների բազաներ Կատեգորիա:2012 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Ելակետային կոդ
Արշակ Պետրոսյան
Արշակ Բագրատի Պետրոսյան, հայ (նախկինում՝ խորհրդային) շախմատիստ, մարզիչ, գրոսմայստեր (1984)։ 1975-ին ավարտել է ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետի փիլիսոփայության բաժինը, մասնագիտությամբ փիլիսոփա է, փիլիսոփայական գիտությունների թեկնածու։
Կենսագրություն
Շախմատ խաղալ սովորել է վեց տարեկանում՝ հորից։ Յոթ տարեկանում միաժամանակյա խաղաշարում սև խաղաքարերով հաղթել է Երևան ժամանած հայտնի գրոսմայստեր Սալո Ֆլորին։ Այդ պարտիայից հետո հայրը նրան տարել է շախմատի դպրոց, որտեղ առաջին մարզիչն է եղել Անդրանիկ Հակոբյանը, որը շատ է աջակցել փոքր Արշակին և որի հետ նա կատարել է առաջին լուրջ քայլերը շախմատում։ Մարզվել է նաև Հենրիկ Գասպարյանի և Էդուարդ Մնացականյանի մոտ։
Արդեն հասուն տարիքում, երբ միջազգային վարպետ էր, արդյունավետ մարզվել է Օլեգ Դեմենտևի մոտ։ Հենց նրա հետ մարզումներից հետո Արշակն իսկապես հասկացել է, թե ինչ է շախմատը։
Առաջին մրցումներին մասնակցել է շախմատի դպրոցում։ Դրանք անցկացվել են ամեն տարի։ 1960-ական թվականներին Պետրոսյանն արդեն առաջին կարգային էր, ապա՝ վարպետության թեկնածու։ Ամեն տարեվերջի նա մասնակցել է ԽՍՀՄ դպրոցականների առաջնություններին։ 1970-ականներին հանդես է եկել ԽՍՀՄ երիտասարդ վարպետների մրցումներին։ Հետագայում հաջողությամբ բազմաթիվ միջազգային մրցաշարերի է մասնակցել, հանդես եկել Խորհրդային Միության առաջնության կիսաեզրափակիչներին, 1985 թվականին՝ խաղացել ԽՍՀՄ առաջնության եզրափակիչում։
Արշակ Պետրոսյանին մեծ աջակցություն է ցուցաբերել աշխարհի 9-րդ չեմպիոն Տիգրան Պետրոսյանը։ 18-19 տարեկանում Արշակն ամիսներով ապրել է նրա տանը, պարապել։ Աշխարհի չեմպիոնը նրան շատ է օգնել ոչ միայն շախմատային, այլև կենսական հարցերում՝ կյանքի հարվածներին դիմագրավելու առումով։
15 տարեկանում դարձել է ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ։ Վարպետի նորման լրացրել է Սոչիում։ Գրոսմայստերի կոչմանն արժանացել է՝ 1980 և 1984 թվականներին առաջին տեղերը գրավելով Երևանում կայացած միջազգային երկու մրցաշարերում։
2001 թվականից որպես խաղացող ոչ մի մրցաշարի չի մասնակցել։ Վերջին մրցաշարը, որում մրցանակային տեղ է զբաղեցրել, կայացել է Դորտմունդում, 2000 թվականին, որտեղ նա բաժանել է 2-4-րդ տեղերը ։
Մրցաշարեր
1973-ին Պլոեշտիում (Ռումինիա) կայացած պատանեկան մրցաշարի հաղթող։ 1985-ի ԽՍՀՄ առաջնության մասնակից, 1975-ից Հայկական ԽՍՀ հավաքականի կազմում՝ ԽՍՀՄ ժողովուրդների սպարտակիադայի մասնակից։ Հայաստանի կրկնակի չեմպիոն (1974, 1976)։ Հայաստանի հավաքականի կազմում որպես մարզիչ և պահեստային խաղացող 1999-ին դարձել է Եվրոպայի չեմպիոն, իսկ 1992-ին՝ համաշխարհային օլիմպիադայի բրոնզե մեդալակիր։ 1996-ից մինչ օրս Հայաստանի հավաքականի մարզիչն է, որի հետ երեք անգամ դարձել է օլիմպիական չեմպիոն (2006, 2008, 2012), իսկ 2011-ին՝ աշխարհի թիմային առաջնության հաղթող։
Լավագույն արդյունքները այլ միջազգային մրցաշարերում.
2000-ից որպես շախմատիստ մրցաշարերի չի մասնակցում։
Մարզչական գործունեություն
1996-ից Հայաստանի տղամարդկանց հավաքականի մարզիչն է։ Նրա գլխավորությամբ թիմը հասել է աննախադեպ նվաճումների` դառնալով օլիմպիական եռակի, աշխարհի ու Եվրոպայի չեմպիոն։
2006-ի հունիսին նրա գլխավորությամբ Լևոն Արոնյան, Վլադիմիր Հակոբյան, Կարեն Ասրյան, Սմբատ Լպուտյան, Գաբրիել Սարգսյան և Արտաշես Մինասյան կազմով հավաքականը դարձավ Թուրինի 37-րդ համաշխարհային օլիմպիադայի հաղթող։ Այդ հաղթանակի համար նա և թիմի անդամները պարգևատրվեցին Մովսես Խորենացու մեդալով ։
Երկու տարի անց Հայաստանի հավաքականը Դրեզդենում կրկնեց իր հաջողությունը՝ դառնալով 38-րդ համաշխարհային օլիմպիադայի չեմպիոն։ Այդ հաղթանակի համար Արշակ Պետրոսյանը և թիմի անդամներ Լևոն Արոնյանը, Վլադիմիր Հակոբյանը, Գաբրիել Սարգսյանը, Տիգրան Լ. Պետրոսյանը և Արտաշես Մինասյանը, պարգևատրվեցին «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալով ։
2012-ի սեպտեմբերին Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքում Արշակ Պետրոսյանը և գրոսմայստերներ Լևոն Արոնյանը, Սերգեյ Մովսիսյանը, Վլադիմիր Հակոբյանը, Գաբրիել Սարգսյանը և Տիգրան Լ. Պետրոսյանը երրորդ անգամ հաղթեցին համաշխարհային օլիմպիադայում։ Այդ հաղթանակի համար Արշակ Պետրոսյանը և Լևոն Արոնյանը ՀՀ նախագահի 2012-ի սեպտեմբերի 10-ի հրամանագրով պարգևատրվեցին Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշանով ։
ՖԻԴԵ-ի մարզչական խորհրդի որոշմամբ Արշակ Պետրոսյանը երկու անգամ՝ 2008-ին և 2011-ին ճանաչվել է աշխարհի լավագույն մարզիչ և նրան շնորհվել է Միխայիլ Բոտվիննիկի անվան մեդալ ։
Տարբեր տարիների որպես մարզիչ անհատապես աշխատել է հայ գրոսմայստերներ Ռաֆայել Վահանյանի, Վլադիմիր Հակոբյանի, Լևոն Արոնյանի, ինչպես նաև ուկրաինացի Օլեգ Ռոմանիշինի, գերմանացի Արկադի Նայդիչի հետ։
2001-2011 թվականներին մշտապես պարապել է փեսայի՝ հունգարացի գրոսմայստեր Պետեր Լեկոյի հետ։ Այդ ժամանակ նա հասել է մեծ հաջողությունների, և 2004 թվականին Կրամնիկի հետ պայքարում էր աշխարհի չեմպիոնի կոչման համար ։
Լավագույն պարտիաներից
Արշակ Պետրոսյանն այս պարտիան համարում է իր կարիերայում լավագույններից մեկը ։
Արշակ Պետրոսյան - Ալեքսեյ Շիրով, Դաուգավպիլս, 1989
1.d4 Ձf6 2.c4 g6 3.Ձc3 Փg7 4.e4 d6 5.Փe2 0-0 6.Փg5 h6 7.Փe3 e5 8.d5 Ձbd7 9.Թd2 Ձc5 10.f3 a5 11.Փd1 Ձh5 12.Ձge2 f5 13.Փc2 Թh4+ 14.Փf2 Թg5 15.Նg1 Ձf6 16.Ձg3 f4 17.Ձge2 Թh5 18.h4 g5 19.hxg5 hxg5 20.0-0-0 g4 21.Նh1 Թf7 22.Ձxf4 exf4 23.Փxc5 dxc5 24.e5 Նe8 25.Թxf4 Նa6 26.e6 Փxe6 27.dxe6 Թxe6 28.fxg4 Թxg4 29.Թxc7 Թc8 30.Թg3 Թg4 31.Թc7 Թc8 32.Ձb5 Նf8 33.Թg3 Նd8 34.Թg6 Նxd1+ 35.Նxd1 Նa8 36.Ձd6 Թg4 37.Թf7+ 1–0
Ընտանիք
1999 թվականին կնոջ և դստեր հետ մեկնել է Գերմանիա. Սոֆյան սովորում էր, իսկ Արշակ Պետրոսյանը շախմատի դպրոց ուներ և պարապում էր շախմատիստների հետ։ Գերմանիայում ապրել է երկու տարի։ Սոֆյան և Լեկոն ծանոթացել են Դորտմունդի միջազգային մրցաշարի ժամանակ և հավանել միմյանց։ Նրանց ամուսնությունից հետո Լեկոն առաջարկել է, որ նա դառնա իր մարզիչը, և Պետրոսյանների ընտանիքը տեղափոխվել է Հունգարիա։ Պետրոսյանը Երևանում էլ է ապրում, հաճախ է լինում Հայաստանում ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:1953 ծնունդներ Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 16 ծնունդներ Կատեգորիա:Հայ շախմատիստներ Կատեգորիա:Հայ գրոսմայստերներ Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալակիրներ Կատեգորիա:Շախմատի Հայաստանի չեմպիոններ
Կերպիքենդ
Կերպիքենդ, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Արեշի գավառում ։
Բնակչություն
1908 թվականին գյուղն ունեցել է 834 կովկասի թաթար բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ռոդնի Քինգ
Ռոդնի Քինգ (Rodney King, ), ԱՄՆ սևամորթ քաղաքացի, որի ծեծը ոստիկանների կողմից Լոս Անջելեսում հանգեցրել է զանգվածային անկարգությունների։
Հայտնության պատմություն
1991 թվականի մարտի 2-ի գիշերը Քինգը (ղեկին) և ևս երկուսը՝ Բրայանթ Ալենը և Ֆրեդի Հելմսը, Hyundai Excel տեսակի ավտոմեքենայով ընթացել են Foothill Freeway-ով (Interstate 210), որը գտնվում է Սան Ֆերնանդո հովտում։ Տղամարդիկ վերադառնում էին Լոս Անջելեսի իրենց ընկերների մոտից, որտեղ դիտել էին բասկետբոլի խաղ և օգտագործել ալկոհոլ։ Ավելի ուշ, հիվանդանոցում, Քինգի ձերբակալությունից մոտ 5 ժամ անց, նրա արյունում ալկոհոլի մակարդակը եղել է նորմայից մի փոքր ցածր, ինչը նշանակում է, որ ձերբակալության պահին ալկոհոլի տոկոսային թիվը կազմել է 0,19 %։ Այն երկու անգամ բարձր է Կալիֆոռնիայում թույլատրելի նորմայից։ Ժամը 00։30-ին պարեկ ոստիկաններ, ամուսիններ Թիմ և Մելանի Սինգերները գրանցել են Քինգի վարած մեքենայի կողմից արագության գերազանցումը։ Նրանք հետապնդել են մեքենային և հրամայել կանգնել, սակայն Քինգը հրաժարվել է ենթարկվել՝ փոխարենը մեծացնելով արագությունը։ Հետագայում Քինգը խոստովանել է, որ ցանկանում էր խուսափել ոստիկանների հետապնդումից, քանի որ ձերբակալությունից հետո մեղադրանքը (ոչ սթափ վիճակում մեքենայի վարում) կբարդացներ իր վիճակը։ Պատճառն այն էր, որ նա, գողության համար, դատապարտվել էր պայմանական ազատազրկման։
Քինգը դուրս է եկել մայրուղուց և մեծ արագությամբ շարժվել բնակելի տարածքով (88-129 կմ/ժ≈ ժամում 55-80 մղոն)։ Այդ պահին նրան հետապնդել են ոստիկանական մի քանի մեքենաներ և ուղղաթիռ։ Մոտավորապես, 8 մղոն հետո ոստիկանները կանգնեցրել են Քինգին՝ մեքենայով հարվածելով Քինգի մեքենայի խցիկին։ Լոս Անջելեսի առաջին հինգ ոստիկանները, որոնք ժամանել են դեպքի վայր, եղել են Սթեյսի Քունը, Լոուրենս Պաուելը, Թիմոթի Վինդը, Թեոդոր Բրիզենոն և Ռոլանդո Սոլանոն։
Քինգի ձերբակալություն
Ոստիկան Թիմ Սինգերը հրամայել է բոլորին դուրս գալ մեքենայից և դեմքով պառկել գետնին։ Տղամարդիկ (բացի Քինգից) ենթարկվել են և առանց խնդիրների տեղափոխվել ոստիկանության բաժին։ Քինգը դուրս չի եկել մեքենայից։ Երբ նա դուրս է եկել մեքենայից, բռնել է իր ամորձիները։ Ոստիկան Մելանի Սինեգրը կարծել է, որ Քինգը ցանկանում է զենք հանել։ Նա հանել է իր ատրճանակը և ուղղել Քինգի ուղղությամբ՝ հրամայելով պառկել գետնին։ Որոշ ժամանակ անց Քինգը ենթարկվել է։ Սինգերը մոտեցել է նրան, ձեռքին պահելով ատրճանակը, որպեսզի ձերբակալի Քինգին։
Ոստիկաններից մեկը խորհուրդ է տվել ատրճանակը դնել պատյանի մեջ, քանի որ կա հավանականություն, որ կասկածյալը կարող է խլել ատրճանակը, երբ ոստիկանը գտնվում է բավականին մոտ։ Դրանից հետո սերժանտ Կունը հրամայել է մյուս չորս ոստիկաններին կիրառել «ամբոխ» մեթոդը, որպեսզի հնազանդեցնեն Քինգին և հագցնեն ձեռնաշղթաներ։ Այդ մեթոդի էությունը կայանում էր նրանում, որ ոստիկանների խումբը բռնում են իրավախախտի ձեռքերը և պահում նրան՝ թույլ չտալով դիմադրել։ Սակայն Քինգը սկսել է դիմադրելլ՝ թույլ չտալով իրեն բռնել հետևից։ Ոստիկանները հետ են նահանջել։ Ավելի ուշ, նրանք հայտարարել են, որ կարծում էին, որ Քինգը եղել է ֆենցիկլիդինի ազդեցության տակ, չնայած լաբորատոր հետազոտությունները չեն հաստատել այդ փաստը։
Քանի որ Քինգը շարունակել է ցուցաբերել անհնազանդություն (չի արձագանքել դիմադրությունը դադարեցնելու հրամանին), ոստիկանները էլեկտրաշոկերով կրակել են նրա մեջքից։ Քինգը ընկել է ծնկների վրա, այնուհետև բարձրացել և մոտ հինգ վայրկյան ճչացել։
Ընդհանուր առմամբ Ռոդնին ստացել է ռետինե մահակների 55, ձեռքի՝ 6 հարված և «Տազեր» ապրանքանիշի էլեկտրոշոկերի երկու կրակոց։
Տեսախցիկով նկարահանում
Այդ պահից սկսած Քինգին ոստիկաններին տեսախցիկով նկարահանել է Ջորջ Հոլիդեյը։ Տեսագրության մեջ երևում է, թե ինչպես է Քինգը կանգնում և մոտենում Պաուելին։ Տեսանելի են ամրալարերը, որոնք ցցված են նրա վրա։ Այդ պահին Պաուելը, ռետինե մահակով, խփել է Քինգի գլխին։ Բրիզենոն կանգնեցրել է Պաուելին՝ թույլ չտալով հասցնել ևս մեկ հարված։ Պաուելը հետ է նահանջում։ Դրանից հետո Քինգը կանգնում է ծնկների վրա, և Պաուելը ու Վինդը հարվածում են ոստիկանական մահակներով։
Ջորջ Հոլիդեյը իրադարձությունը տեսագրել է Ֆութհիլ բուլվարի և Օսբորն փողոցի խաչմերուկում գտնվող իր բնաակարանից։ Ավելի ուշ, Հոլիդեյը ելույթ է ունեցել տեղական հեռուստատեսությամբ (KTLA), ցույց տալով տեսագրությունը, որն անմիջապես «պայթեցրեց» զանգվածային լրատվամիջոցները։ Նրանք հաճախ ցույց էին տալիս այդ տեսագրության առանձին դրվագներ։ Վերջինս առաջացրեց հանրային մեծ արձագանք և դարձավ ամենաքննարկվող թեմաներից մեկը ԱՄՆ ողջ տարածքում։
Հոլիդեյի տեսագրությունը ոգևորեց այլ քաղաքացիներին ևս կիրառել տեսագրման միջոցներ, որպեսզի պայքարեն ոստիկանների կամայականությունների և բռնության դեմ։ ԱՄՆ-ում ի հայտ եկավ «copwatch» տիպի կազմակերպությունները, ինչպես օրինակ, քաղաքացիների իրավունքների պաշտպանության «Ոստիկանական դաժանության դադարեցման կոալիցիան»։
Ոստիկանները վկայել են, որ Քինգը գտնվել է ալկոհոլի և մարիխուանայի ազդեցության տակ (26 նգ/մլ), սակայն թմրամիջոցներ չեն հայտնաբերվել։ Փասիֆիքա հիվանդանոցի բուժքույրերը հայտարարել են, որ ոստիկանները, որոնք բերել են Քինգին (ներառյալ Վինդան), բացահայտ ծաղրել և պարծեցել են հարվածների քանակով, որոնք հասցվել էին Քինգին։ Քինգը դատի է տվել համայնքապետարանին՝ պահանջելով 3,8 միլիոն ԱՄՆ դոլար փոխհատուցում։ 1993 թվականի մարտի 9-ին դատական վերջին նիստի ժամանակ ատենակալները կարդացել են վճիռը։ Ոստիկաններ Լոուրենս Պաուելը և Սթեյսի Կունը ճանաչվել են մեղավորներ և դատապարտվել 32 ամիս ազատազրկման։ Թիմոթի Վինդը և Թեոդոր Բրիզենոն արդարացվել են։ Նրանց վրայից հանվել են բոլոր մեղադրանքները։
Երդվյալ ատենակալների դատարանի կողմից 4 սպիտակամորթ ոստիկաններից երեքի արդարացումը (երրորդը ստացել է սիմվոլիկ տուգանք), որոնք ծեծի էին ենթարկել Ռոդնի Քինգին, 1992 թվականին Լոս Անջելեսում հանգեցրել է զանգվածային խռովությունների։
2012 թվականի հունիսի 17-ին 47-ամյա Ռոդնիի մարմինը հայտնաբերվել է լողավազանում։ Ոստիկանության տվյալներով՝ նա խեղդվել է դժբախտ պատահարի արդյունքում որն առաջացել էր ալկոհոլի, կոկայինի, մարիխուանայի և «հրեշտակի փոշու» (ֆենցիկլիդին) միաժամանակյա օգտագործման արդյունքում։ Շուտով Filmz պորտալում հայտարարվել է, որ հայտնի «Ֆորսաժ 5» ֆիլմի ռեժիսոր Ջասթին Լինին առաջարկվել է նկարահանել ֆիլմ, որը հիմնված կլինի Քինգի կենսագրության վրա ։
Միխեիլ Վաշակիձե
Միխեիլ Վաշակիձե (მიხეილ ალექსანდრეს ძე ვაშაკიძე, ), վրացի խորհրդային աստղագետ.
Կենսագրություն
Ծնվել է Վրաստանի Դիդի Ջիկանշի գյուղում։ 1932 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի պետական համալսարանը։ 1936 թվականից աշխատանքի է անցել Աբասթումանի աստղադիտարանում։ Աստղագիտություն է դասավանդել Թբիլիսիի պետական համալսարանում (1954 թվականին նրան այստեղ շնորհվել է պրոֆեսորի կոչում)։
Ի պատիվ Միխեիլ Վաշակիձեի է անվանակոչվել Լուսնի խառնարաններից մեկը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ Կատեգորիա:Թբիլիսիի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Վրացի աստղագետներ Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Վրացի պրոֆեսորներ
(8368) 1991 DM
(8368) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1991 թվականի փետրվարի 20-ին Ռոբերտ ՄաքՆոտի կողմից Սայդինգ Սփրինգում ։
Ֆելտրե
Ֆելտրե  (Feltre), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Վենետո մարզում՝ Բելունո գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 20 053 մարդ (2004), բնակչության խտություն՝ 191 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 100 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 32032։ Հեռախոսային կոդ՝ 0439։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Հայերը Բյուզանդիայում
Հայերը Բյուզանդիայում, Բյուզանդական կայսրության ազգային փոքրամասնություններից մեկը։
Առաջացում
Սկսած 4-րդ դարի վերջերից հայ բնակչության մեծաթիվ զանգվածներ թողնում են իրենց հայրենի երկիրը և գաղթում Բյուզանդիա։ Հայ գաղթականության այդ հոսանքը անընդմեջ շարունակվում է մինչև 13-րդ դարը։ Հայ տարեգիրները Բյուզանդիայի տարբեր բնակավայրերում ստեղծում են ստվար գաղթօջախներ և գործուն դեր կատարում կայսրության կյանքում՝ տալով աչքի ընկնող բազմաթիվ ներկայացուցիչներ քաղաքականության, զինվորականության, տնտեսության և գիտության բնագավառներում։ Բյուզանդիայի բնակչության հիմնական տարրը հույներից հետո հանդիսացել են հայերը։ Բյուզանդիայում այդ ժամանակաշրջանում հիշվում են երեսունի մոտ հայազգի կայսրերի և հարյուրավոր զորահրամանատարների անուններ։ Բյուզանդական բանակներում հայկական ամբողջական լեգեոններ են գործել։ Երկրի կյանքում մեծ դեր են ունեցել նաև հայ վաճառականներն ու արհեստավորները։
Հիշատակումներ
Բյուզանդահայ գաղթավայրի պատմական աղբյուրների առաջին խումբը՝ հայ պատմիչների ու ժամանակագիրների գործերն են։ Բյուզանդիայի հայ գաղթօջախի որևէ ժամանակաշրջանի պատմություն ոչ մի հայ պատմիչ և տարեգիր չի անդրադարձել։ Հայ պատմիչները գաղթօջախի մասին խոսում են գլխավորապես Հայաստանի նկատմամբ կայսրության վարած քաղաքականության և հայ բնակչության դեպի Բյուզանդիա կատարած գաղթի կապակցությամբ․ հայկական սկզբնաղբյուրների տեղեկություններն առավելապես վերաբերում են հայ բնակչության գաղթերին։
Բյուզանդիայի հայ գաղթականության և գաղթավայրերի մասին տեղեկություն հաղորդող հաջորդ հեղինակը Ղևոնդն է (8-րդ դար), ով իր «Պատմութիւն Հայոց»-ի մեջ հայ գաղթականության և Բյուզանդիայի մի շարք գործիչների մասին խոսում է Բյուզանդիայի՝ Արաբական խալիֆայության դեմ արևելքում վարած պատերազմների կապակցությամբ։
10-13-րդ դարերի հայ պատմիչներից Բյուզանդիայի հայ գաղթօջախների մասին տեղեկություններ կան Հովհաննես Դրասխանակերտցու (10-րդ դար) «Պատմութիւն Հայոց»-ի, Ստեփանոս Ասողիկի «Պատմութիւն տիեզերական»-ի, Մատթեոս Ուռհայեցու (12-րդ դար) «Ժամանակագրութեան», Արիստակես Լաստիվերցու (11-րդ դար) «Պատմութեան», Կիրակոս Գանձակեցու (13-րդ դար) «Հայոց պատմութեան» և այլ հեղինակների մոտ։ Բացի այդ, բյուզանդահայ գրչության օջախներից մեզ են հասել մի քանի հիշատակարաններ և հիշատակագրություններ։
6-րդ դարի բյուզանդական պատմիչներից հայ գաղթավայրի մասին արժեքավոր տեղեկություններ է հաղորդում Պրոկոպիոս Կեսարացին իր երեք աշխատությունների մեջ՝ «Պատերազմների պատմություն» (550-555), «Գաղտնի պատմություն» (550) և «Կառուցումների պատմություն» (558-560)։
Բյուզանդահայ զինվորականության մասին ուշագրավ տեղեկություններ է հաղորդում Պրոկոպիոսին ժամանակակից Ագաթիոս Միրինացին, ով բյուզանդական բանակի հայ զորավար Նարսես կամ Ներսես Պատրիկի անձնական քարտուղարն էր։ Նա իր «Հուստինիանոսի գահակալությունը» խորագրով աշխատության մեջ կանգ է առել գլխավորապես Ներսես Պատրիկի՝ 552-558 թվականներին վանդալների, ֆրանկների և պարսիկների դեմ վարած ռազմական գործողությունների վրա, որին մասնակցել են նաև հայկական զորամասեր։
7-9-րդ դարերի բյուզանդական սկզբնաղբյուրներից հայ գաղթօջախների պատմության համար կարևոր սկզբնաղբյուրներ են Թեոփիլակտես Սիմոկատտեսի (7-րդ) «Պատմությունը», որն ամբողջապես ընդգրկում է Մորիկի գահակալության շրջանը, Թեոֆանեսի (8-րդ դարի վերջեր, 9-րդ դարի սկզբներ) «Ժամանակագրություն»-ը, Պետրոս Սիցիլացու (9-րդ դար) «Մանիքեականների պատմությունը», որն արժեքավոր տեղեկություններ է պարունակում պավլիկյան շարժումների և նրանց գաղափարախոսության մասին, Գեորգի Մարտոլի (9-րդ դար) «Ժամանակագրությունը», Կոնստանտին Ծիրանածինի (912-959), «Հռոմեական կայսր Վասիլ Առաջինի պատմությունը», «Կայսրության կառավարման մասին» և «Թեմերի մասին» և Հովսեփ Գենեզիոսի (10-րդ դար) «Հինգ կայսրերի պատմությունը» աշխատությունները։
Ասորական պատմական սկզբնաղբյուրներից Բյուզանդիայի հայ գաղթօջախների պատմության համար կարևոր են Հովհաննես Եփեսացու «Եկեղեցական պատմություն»-ը (6-րդ դար) և Միքայել Ասորու (12-րդ դար) «Ժամանակագրություն»-ը։