cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Շշուկների մատյան
Հերոսները
Շշուկների մատյանի բոլոր հերոսներն իրական են։ Իր հարցազրույցներից մեկում Ոսկանյանը նշում է, որ գրքի իսպաներեն թարգմանիչ Խոակին Գարրիգոսը ցանկացավ անձամբ համոզվել դրանում և ժամանեց Ռումինիայի Ֆոքշան քաղաքի հայկական գերեզմանոց՝ գիրքը ձեռքին, և փնտրեց ու գտավ գրքի բոլոր այն հերոսներին, որոնք այնտեղ էին թաղված ։ Շշուկների մատյանի հիմնական հերոսներն են.
Կարապետ Ոսկանյան - հեղինակի հորական պապը
Սեդրակ Մելիքյան - հեղինակի մորական պապը
Միսաք Թոռլաքյան - հայ վրիժառու, որը 1921 թվականի հոկտեմբերի 6-ին բանտից ազատ արձակվելուց հետո մեկնել է Հունաստան, ապա՝ Բելգրադ ու Բուխարեստ, որտեղ ապրել է մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը
Սահակ Շեյթանյան - Կարապետ Ոսկանյանի հարևանը
Հարություն Ֆրենկյան - Ռումինիայում հայտնի որպես «Շաքարի թագավոր», որը կորցրեց իր ողջ կարողությունը Ռումինիայում կոմունիստական վարչակարգի հաստատումից հետո
Մոռանալ, վրեժ լուծել, ներել
«Շշուկների մատյանում» ներկայացված են երեք այլընտրանքներ` մոռանալ, վրեժ լուծել և ներել։ Այս առիթով Ոսկանյանը նշում է. «Եթե մոռանանք,  անձնասպանություն կգործենք։ Մոռանալը անտեսելն է, չհասկանալը, մոռանալը չի բուժում վերքը, բարակ կեղևով ծածկում է։ Եթե մոռանաս, նորից պիտի կոտորեն։ Վրեժն ամենավտանգավորն է. չես կարող վերքդ բուժել ուրիշի վերքը բացելով և բացի այդ՝ այն շարունակական բնույթ կկրի։ Ներելն ամենապատասխանատուն է։ Պետք է հասկանաս, թե ինչու ես ներում, և պետք է դիմացինն ընդունի իր հանցանքը։ Մոռանալը մենախոսություն է, ներելը՝ երկխոսություն։ Աններելին ներելը մարդկության ամենաբարձր մակարդակն է, բայց պետք է վստահ լինես, որ երկրորդ անգամ նույնը չի պատահի։ Այսօր չկա մեկը, որ երաշխավորի դա։ Հետևաբար, մենք ուզում ենք, որ Ցեղասպանությունը ճանաչվի։ Տարբեր երկրների խորհրդարաններից հնչեցրած հայտարարությունները բավարար չեն. միջազգային իրավունքը պետք է ճանաչի Ցեղասպանությունը» ։
Թուրքական արձագանքը
Ռումինիայի մշակույթի նախկին նախարար Հունոր Կելեմանի վկայությամբ, 2009 թ. Թուրքիայի մշակույթի նախարարի հետ հանդիպման ժամանակ վերջինս խնդրել է, որպեսզի ռումինական պետությունը չսատարի վեպի տարածմանը ։
2012 թ. սեպտեմբերին Ռումինիայում Թուրքիայի դեսպանությունը նոտա է ուղարկել Ռումինիայի ԱԳՆ և մշակույթի նախարարություն, որում իր բողոքն է հայտնում` կապված Բուխարեստի Գյուղի թանգարանում Հայկական մշակութային օրերի շրջանակներում «Շշուկների մատյան» վեպի ներկայացման հետ։ 2013 թ. մարտ ամսին Բրյուսելի գրքի տոնավաճառի թուրք մասնակիցները հրաժարվեցին մասնակցությունից, քանի որ նույն ցուցահանդեսի շրջանակներում պիտի ներկայացվեր նաև «Շշուկների մատյան» վեպի ֆրանսերեն տարբերակը։ Ապա նաև Թուրքիայի ԱԳՆ-ից բողոքի նոտա հղվեց Ռումինիայի կառավարությանը, որտեղ պահանջում էին կասեցնել գրքի վաճառքը, քանի որ «այն վիրավորում է թուրք ժողովրդի ինքնությունը»։ Այս կապակցությամբ Ոսկանյանը նշեց. «Պետք է ևս մեկ անգամ շեշտեմ, որ գրքում ատելություն սերմանող ոչ մի խոսք չկա, այն ընդամենը իրադարձությունների համակողմանի ներկայացումն է և փորձում է գտնել այսօրվա փակուղային իրավիճակից դուրս գալու միջոցը» ։
Թարգմանությունները
Շշուկների մատյանը թարգմանվել է իսպաներեն (Pre – Textos, 2010), իտալերեն (Kellerdi Rovereto Trento, 2011), հայերեն (ՀԳՄ հրատարակչություն, 2012, Անտարես, 2014), եբրայերեն (Hakibbutz Hameuchad, 2012), ֆրանսերեն (Editions des Syrtes, 2013), շվեդերեն (2244, 2013), գերմաներեն (Zsolnay Verlag, 2013, Büchergilde Gutemberg, 2015), բուլղարերեն (Avangard Print, 2013), հունգարերեն (Orpheusz, 2014), պորտուգալերեն (էլեկտրոնային հրատարակություն, 2015), պարսկերեն (Ketabe Miamak, 2015), լեհերեն (Książkowe Klimaty, 2015), հոլանդերեն (Uitgeverit Pegasus, 2015), չեխերեն (Havran, 2016), նորվեգերեն (Bokvennen, 2017), խորվաթերեն (Sandorf, 2017), անգլերեն (Yale University Press, 2017):
2017-2018 թվականների ընթացքում գիրքը կհրատարակվի նաև սերբերեն, ուկրաիներեն։
Համաշխարհային մամուլը «Շշուկների մատյանի» մասին
Estandarte (Իսպանիա) - Շշուկների մատյանը վերջին տարիների եվրոպական գրականության ամենակարևոր գրքերից է։
Editorial Pre-Textos (Իսպանիա) - Ընթերցողը գտնվում է մի վեպի առջև, որն ունեցել է արտակարգ հաջողություն և որը միաժամանակ նաև պատմական փաստաթուղթ է, պոեմ արձակի մեջ, երևակայություն և ցնցող իրականություն։ Հավանաբար կգա այն օրը, երբ 20-րդ դ. պատմությունը թերի կհամարվի, եթե չներառվի Շշուկների մատյանի բովանդակությունը կամ դրա որոշ էջեր։
Revista de Arte y Ensayo Madrid en Marco (Իսպանիա) - Ոսկանյանը նման է Սերվանտեսին «պատմությունների պատմությունը», եթե ոչ՝ «վեպերի վեպը» ստեղծելու հարցում, ինչպիսին «Դոն Կիխոտն» էր։ Շշուկների մատյանը եզակի գիրք է, որը կարդացվում է, եթե չասենք՝ լսվում է, իր հերոսների շշուկներով։
La Esfera Cultural (Իսպանիա) - Շշուկների մատյանը վերջին տարիներին Իսպանիայում տպագրված ամենալավ գրքերից է։
Figaro Histoire (Ֆրանսիա) - Շշուկների մատյանը գունավոր, բուրավետ, քաղցր և դաժան որմնանկար է։
Frankfurter Allgemeine Zeitung (Գերմանիա) - Շշուկների մատյանը հրաշալի վեպ է, որը պատկանում է համաշխարհային գրականությանը՝ լինելով, հավանաբար, 21-րդ դ. տեղեկատուներից մեկը։ Գիրքն այնքան հրաշալի է, որ շունչ է կտրում։
Der Spiegel (Գերմանիա) - Շշուկների մատյանը Գաբրել Գարսիա Մարկեսի 100 տարվա մենություն գրքի համարժեքն է Արևելյան Եվրոպայում։
Haaretz (Իսրայել) - Մեծագույն գրող Վարուժան Ոսկանյանը ստեղծել է Հայոց ցեղասպանության հզոր դիմանկարն առանց քարոզի, ոգևորության կամ ճնշող մեղքի։ Ոչ մեկը չէր սպասում, որ Վարուժան Ոսկանյանը կգրի ռումինական գրականության լավագույն վեպը։
La Nacional (Չիլի) - Շշուկների մատյանը շատ գեղեցիկ գիրք է, բարձր գեղագիտական ստեղծագործություն, վեհություն։
El Nacional (Վենեսուելա) - Վարուժան Ոսկանյանն, ամենից առաջ, մի գրող է, որը ժառանգել է հիշողություններ մահվան և վերապրումի մասին։
La Nacion (Արգենտինա) - Շշուկների մատյանը շատ լավ գրված վեպ է։ Հեղինակը մարմնավորում է հայ ժողովրդին ողբերգական և բարդ դյուցազնավեպի միջոցով։ Շշուկների մատյանը բացառիկ վեպ է, հայ ժողովրդի տառապանքների օրհներգը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2009 վեպեր
Ալեքսեյ Բուլդակով
Ալեքսեյ Բուլդակով (Алексе́й Ива́нович Булдако́в, ), թատրոնի և կինոյի խորհրդային և ռուս դերասան, Ռուսաստանի Դաշնության ժողովրդական արտիստ (2009) ։
Կենսագրություն
Ալեքսեյ Իվանովիչ Բուլդակովը ծնվել է 1951 թվականի մարտի 26-ին Ալթայի երկրամասի Կլյուչևսկի շրջանի Մակարովկա գյուղում։ Այնուհետև ընտանիքը տեղափոխվեց Պավլոդար։ Զբաղվել է բռնցքամարտով և դասական ըմբշամարտով ։ Ավարտել է Ա. Չեխովի անվան Պավլոդարի դրամատիկական թատրոնի թատերական ստուդիան (1969)։ Աշխատել է Պավլոդարի տրակտորի գործարանում։
Ստեղծագործական կյանք
Մինչև 1976 թվականը աշխատել է Պավլոդարի, Տոմսկի, Ռյազանի թատրոններում։ Մինչև 1982 թվականը՝ Կարագանդայի Ստանիսլավսկու անվան ռուսական դրամատիկական թատրոնում։
1985-1993 թվականներին եղել է Բելառուսֆիլմ կինոստուդիայի թատրոն-ստուդիայի դերասան։
Կինոյում դեբյուտը տեղի է ունեցել 1982 թվականին՝ «Կրակի միջով» ռազմական դրամայում։ Մինչև1995 թվականը եղել է հիմնականում երկրորդ պլանի դերասան, բայց գեներալ Իվոլգինի (նախատիպը՝ գեներալ Ալեքսանդր Լեբեդ) դերը Ազգային որսի առանձնահատկությունները ֆիլմում նրան դարձրել է ժողովրդական աստղ։
Ընդհանուր առմամբ Ալեքսեյ Իվանովիչի ստեղծագործական կենսագրության մեջ ավելի քան 150 դեր կա կինոյում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:«Նիկա» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Դաշնության վաստակավոր արտիստներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Դաշնության ժողովրդական արտիստներ Կատեգորիա:Ռուս երգիչներ Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ Կատեգորիա:Ռուս դերասաններ Կատեգորիա:Խորհրդային դերասաններ Կատեգորիա:Դերասաններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Տրոեկուրովյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Ծաղկավոր բույսերի ցեղեր (E)
Այստեղ ներկայացված են The Plant List տվյալների բազայում 2010 թ․ դեկտեմբերի դրությամբ ներառված 904 649 անվանում ծաղկավոր բույսերի 14 038 ցեղերից E տառով սկսվող 1 149-ը։
Աղյուսակի առաջին սյունակում տեղակայված են 1 149 ցեղերի լատիներեն անվանումները (The Plant List տվյալների բազայի վիճակագրության մեջ ասվում է 14 038 ցեղերի մասին) ։
Երկրորդ սյունակում նշված է ընտանիքը, որտեղ ներառված է տվյալ ցեղը։
Հղումներ
Կատեգորիա:Ծաղկավոր բույսեր
Իվան Լոպուխին
Իվան Լոպուխին (Иван Владимирович Лопухин, ), ռուս փիլիսոփա, հրապարակախոս, հուշավիպագիր, հրատարակիչ, ռուս մասոնականության հայտնի ներկայացուցիչներից։
Կենսագրություն
Լոպուխինն ունի ազնվական ծագում։ Հայրը՝ գեներալ-լեյտենանտ Վլադիմիր Իվանովիչ Լոպուխին (1703-1797), մայրը՝ Եվդոկիա Իսաևան (1717-1774)։ 1756 թվականին գրանցվել է գվարդիայում որպես ենթասպա։
Յուրի Անդրոպովի կիսանդրի (Մոզդոկ)
Յուրի Անդրոպովի կիսանդրի (Бюст Юрия Андропова), հուշարձան Ռուսաստանի Հյուսիսային Օսիայի Հանրապետություն-Ալանիայի Մոզդոկ քաղաքում։ Նվիրված է խորհրդային պետական և կուսակցական գործիչ, 1982-1984 թվականներին ԽՍՀՄ ղեկավար Յուրի Անդրոպովին (1914-1984)։ Կիսանդրին և հուշատախտակը տեղադրված են քաղաքի թիվ 108 դպրոցի մոտ, որը 1984 թվականից կոչվում է նրա անունով ։ Հուշարձանի հեղինակն է քանդակագործ Վլադիմիր Խաևը ։
Հասցեն՝ Հյուսիսային Օսիայի Հանրապետություն, ք. Մոզդոկ, Վոկզալնայա փողոց, տուն 34։ Հեռավորությունը քաղաքի կենտրոնից 2,08 կիլոմետր է ։
Պատմություն
Յուրի Վլադիմիրովիչ Անդրոպովի կիսանդրին և հուշատախտակը տեղադրված են քաղաքի թիվ 108 դպրոցի մոտ, որտեղ նա սովորել է 1924-1930 թվականներին։ Հոր մահից հետո նա և մայրը տեղափոխվել են Մոզդոկ, որտեղ նա մեծացել է և ապրել մինչև 1932 թվականը։ Ավարտել է յոթնամյա դպրոցը։ 1930 թվականին նա ընդունվել է կոմերիտմիության շարքերը։ 1930 թվականի օգոստոսից մինչև դեկտեմբեր Յուրի Անդրոպովն աշխատել է սկզբում որպես բանվոր հեռագրատանը, իսկ 1930 թվականի դեկտեմբերից մինչև 1932 թվականի ապրիլ՝ որպես Մոզդոկ կայարանի երկաթուղայինների ակումբի աշակերտ և կինոմեխանիկի օգնական ։
1982-1984 թվականներին Յուրի Անդրոպովը եղել է Խորհրդային Միության կոմունիստական կուսակցության գլխավոր քարտուղարը, 1983-1984 թվականներին՝ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության նախագահ ։
Յուրի Անդրոպովի կիսանդրին նրա անունը կրող դպրոցի առջև տեղադրվել է 1995 թվականին։ Քանդակի հեղինակն է Հյուսիսային Օսիայի Հանրապետություն-Ալանիայի ժողովրդական նկարիչ, Կ. Լ. Խետագուրովի անվան պետական մրցանակի դափնեկիր Վլադիմիր Խաևը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մոզդոկի հուշարձաններ Կատեգորիա:1995 հիմնադրումներ
Նիժնի Վոժոյ
Նիժնի Վոժոյ (Нижний Вожой), գյուղ Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Զավյալովսկի շրջանի կազմում։
Ուեյն շրջան (Այովա)
Ուեյն շրջան (Wayne County), ԱՄՆ Այովա նահանգի 99 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.362 կմ² է, բնակչությունը՝ 6.403 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Քորիդոն բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1846 թ.։
Կատեգորիա:Այովայի շրջաններ
Զաստավլյա
Զաստավլյա (Заставля), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Դունաևցիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Զաստավլյա գյուղում բնակվում էր 756 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1159 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 652,29 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Դունաևցիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Wenger
Wenger, շվեյցարական բանակային դանակներ արտադրող երկու ընկերություններից մեկը։ 2005 թվականին ձեռք է բերվել իր միակ մրցակից՝ Victorinox ընկերության կողմից ։
1893-1921
1893 թվականին Պաուլ Բոեշան հիմնում է «Paul Boéchat & Cie» անունով ընկերություն։ Այդ ժամանակ այն գտնվում էր Յուրա կանտոնի Կոուրտետելլե քաղաքում։ Երկու տարի անց՝ 1895 թվականին, ընկերությունը ձեռք է բերում ներդրողների խումբ, որը վերանվանում է ընկերությունը «Դանակներ արտադրող շվեյցարական ֆաբրիկա» (Fabrique suisse de coutellerie SA)։ 1900 թվականին տեղի է ունենում Բազելում գտնվող Besteckfabrik ընկերության հետ միավորում, ինչից հետո այն երրորդ անգամ վերանվանվում է «Գործիքներ արտադրող շվեյցարական ֆաբրիկա»։ Նույն թվականին ընկերությունը տեղափոխվում է Դելեմոնում գտնվող նոր գործարան, որն ուներ 1700 մ² տարածք։ 1901 թվականին «Գործիքներ արտադրող շվեյցարական ֆաբրիկա» արտադրության առաջին դանակը համալրում է Շվեյցարիայի զինված ուժերի սպառազինությունը։ 1907 թվականին ընկերության տնօրենը 1898 թվականից Թեո Վենգերը կրկին փոխում է ընկերության անվանումը՝ անվանելով այն իր պատվին՝ «Wenger & Co. SA»։ 1908 թվականին Շվեյցարիայի բանակը որոշում է կայացնում, որ դանակների պատվերները հավասար կբաժանվեն Wenger և Victorinox ընկերությունների միջև։ Այդ որոշումը կապված էր մրցակցային գների աջակցման ցանկության հետ։
2001-առ այսօր
2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչական գործողությունից հետո նկատվել է գրպանի դանակների վաճառքի անկում, քանի որ դրանց տեղափոխումը ինքնաթիռներում արգելվում էր աշխարհի գրեթե բոլոր երկրներում։ Բացի այդ, արգելվում էր գրպանի դանակների վաճառքը օդանավակայանների անմաքս առևտրի խանութներում (Duty free), որոնք ընկերություններին մեծ եկամուտ էին բերում ։ Դրա արդյունքում Wenger ընկերության եկամուտները մեծ անկում ապրեցին։ Victorinox ընկերությունը նույնպես եկամուտի անկում է ապրել, սակայն բարձր շրջանառության շնորհիվ ընկերությունը մնաց շահույթով։
2002 թվականին ընկերությունը սկսում է Businesstool դանակների արտադրությունը։ Այդ դանակը ուներ կարիչի, հակակարիչի և դակիչի յուրահատուկ ֆունկցիաներ։
2005 թվականին ընկերությունը վաճառվել է իր մրցակից Victorinox ընկերությանը ։ Ինչպես հայտնել է Victorinox-ը, Wenger ընկերության ձեռքբերման հիմնական պատճառը համարվում էր վերջինիս արտասահմանյան ընկերությանը վաճառվելու մտավախությունն էր, ինչին կարող էր հետևել շվեյցարական դանակների որակի անկումը, ինչը կգցեր շվեյցարական բանակային դանակների իմիջը և կնկատվեր վաճառքների անկում երկու ընկերություններում ։ Չնայած դրան, Wenger ընկերությանը զարգացման, արտադրության և արտադրանքի վաճառքի առումով տրամադրվել էր լիակատար անկախություն։ Victorinox-ի կարծիքով, երկու ընկերություններն էլ պետք է շարունակեն ներկա գտնվել շուկայում՝ որպես մրցակիցներ։
Նույն թվականին սկսվել է Evolution տեսակի դանակների սերիական արտադրությունը, որոնք ունեին նոր էրգոնոմիկ բռնակ։ Ընկերությունը դա անվանեց «շվեյցարական բանակային դանակի կարմիր բռնակի դիզայնի առաջին փոփոխումը ստեղծման օրվանից»։
2006 թվականին սկսվել է NailClip դանակների սերիական արտադրությունը։ Այդ սերիայի դանակներն առաջինն էին, որոնք ունեին եղունգների համար նախատեսված կծաքցաններ։ Նույն թվականին սկսվել է EvoGrip դանակների սերիական արտադրությունը։
2007 թվականին սկսվել է NewRanger դանակների սերիական արտադրությունը։ Նույն թվականին Wenger ընկերությունը արտադրում է աշխարհի ամենամեծ շվեյցարական բանակային դանակը, որը բաղկացած էր 87 գործիքից և ուներ 141 ֆունկցիա։ Դանակը ներառվել է Գինեսի ռեկորդների գրքում, որպես աշխարհի ամենամեծ գրպանի դանակ։
2008 թվականին սկսվել է Ranger Grip և SoftTouch դանակների սերիական արտադրությունը։
2009 թվականին Wenger ընկերությունը երեք տարով պայմանագիր է ստորագրում Պատագոնիայում արշավախմբի հովանավորման համար։
2013 թվականի հունվարի 30-ին Wenger և Victorinox ընկերությունները տեղեկացվել են, որ դանակներ արտադրող բազմաթիվ ընկերություններ միավորվելու են՝ դառնալով մեկ ապրանքանիշ՝ Victorinox։ Պրես-ռելիզը հայտնում է, որ Wenger ընկերությունը Դելեմոնում շարունակելու է դանակներ արտադրել և բոլոր աշխատողները կպահպանեն իրենց աշխատատեղերը։ Ինչպես նաև հայտնի էր դարձել, որ Wenger արտադրության դանակները արտադրվելու են Victorinox ապրանքանիշի տակ։ Wenger ժամացույցները պահպանում են իրենց ապրանքանիշը ։
2014 թվականի օգոստոսի 12-ին Wenger դանակների արտադրությունը դադարեցվում է։
Դանակներ
Wenger ընկերության արտադրանքի հիմնական տեսակը համարվում են շվեյցարական բանակային դանակները, որոնք որպես կանոն ունեն կարմիր բռնակ և ծալված վիճակում ունեն 85մմ երկարություն։ Այնուամենայնիվ, կան այլ գույների և չափսերի դանակներ։ Ինչպես Victorinox, Wenger ընկերությունն նույնպես որպես ապրանքանշան օգտագործում է շվեյցարական խաչը, բայց այլ ֆոնի վրա։ Եթե Victorinox-ը որպես ֆոն օգտագործում է վահանը, ապա Wenger ընկերության մոտ այն քառակուսի է կլորացված անկյուններով։ Wenger դանակների սայրի վրա առկա էր գրառում, ինչպես նաև պատկերված էր աղեղնազեն։ Դա նվիրված էր շվեյցարական հերոս Վիլհելմ Տելլին, ով ըստ լեգենդի ուներ դանակների արտադրության համար նախատեսված արհեստանոց։
Wenger-ը արտադրում է շվեյցարական բանակային դանակների մեծ տեսականի։ Դրանցից ամենահասարակներն ունեն միայն մեկ սայր, ամենախոշոր դանակների մոտ կարելի էր հաշվել մի քանի տասնյակ գործիք։ 2010 թվականի հունվարի դրությամբ ընկերության կողմից արտադրվել են դանակների հետևյալ տեսակները. Բացի գրպանի դանակներից Wenger-ը արտադրում է նաև խոհանոցային դանակներ և Swibo մասնագիտական դանակներ։ 2007 թվականի հունիսի դրությամբ, մեկ օրվա ընթացքում Wenger-ի գործարանները արտադրում էին մոտ 28 000 տարբեր տեսակի դանակներ ։
Ժամացույցներ
1988 թվականից սկսվում է Wenger ժամացույցների արտադրությունը։ Wenger Watch ընկերության գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Շվեյցարիայի Բյեն քաղաքում։ Կանադայում Wenger Watch Company Limited ընկերության հետ առաջացած տարաձայնության պատճառով Wenger ժամացույցները սկսում են տարածվել Swiss Military ապրանքանիշի տակ։ Մնացած այլ երկրներում այն տարածվում է Wenger Watch ապրանքանիշի տակ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի ընկերություններ
Ագրարային հարց
Ագրարային հարց, գյուղատնտեսության մեջ կապիտալիզմի զարգացման օրենքների ու դրանցից բխող դասակարգային հարաբերությունների և պայքարի հարցն է, ինչպես նաև նախակապիտալիստական արտադրական հարաբերությունների վերացման ուղիների և մեթոդների հարցը։ Այդ իմաստով ագրարային հարցի լուծումը դառնում է բուրժուադեմոկրատական հեղափոխությունների հիմնական խնդիրներից մեկը և կապված է ողջ կալվածատիրական հողային սեփականության բռնագրավման հետ։
Ագրարային հարցի առանցքը հողի խնդիրն է, որ ծագել է աշխատանքի հասարակական բաժանման, ապրանքաշրջանառության և համակարգերի առաջացման հետ։ Ստրկատիրական հասարակարգում լավագույն հողերը կենտրոնացված էին ստրկատերերի ձեռքին։ Ֆեոդալիզմի  ժամանակ հողը դարձել է կալվածատերերի սեփականությունը։ Ռուսաստանում և այլուր գյուղացին ամրացված էր հողին որպես ճորտ։
Հայտնի է գյուղատնտեսության մեջ կապիտալիզմի զարգացման երկու ուղի` պրուսական և ամերիկյան։ Պրուսական ուղու դեպքում կալվածատիրական ճորտական տնտեսությունը դանդաղորեն վերաճում է բուրժուականի, յունկերականի, գյուղացիներին դատապարտելով տասնյակ տարիների ամենատանջալից էքսպրոպրիացիայի և ստրկացման, իր միջից ստեղծելով «գրոսբաուերների» սակավաթիվ մի փոքրամասնություն։ Ամերիկյան ուղու դեպքում կալվածատիրական տնտեսությունը բացառվում է կամ խորտակվում հեղափոխության ընթացքում, իսկ ֆեոդալական կալվածները բռնագրավվում և մասնատվում են։ «Այս դեպքում գերիշխում է գյուղացին, դառնալով հողատիրության բացառիկ գործակալ և էվոլյուցիա է կատարում` դառնալով կապիտալիստական ֆերմեր։
Արևմտյան Եվրոպայի մի շարք երկրներում 17-19-րդ դարերի բուրժուական հեղափոխությունների ժամանակ բուրժուազիան ձեռնամուխ է եղել ագրարային հարցի լուծմանը։ Այդ հեղափոխությունները մի քանի երկրներում, ինչպիսիք են Անգլիան, Ֆրանսիան, լուրջ հարված հասցրին ֆեոդալական հարաբերություններին և ճանապարհ հարթեցին գյուղատնտեսության կապիտալիստական հասարակարգի զարգացման ընթացքում։ Օրինակ՝ Ճապոնիայում և Իտալիայում ագրարային հարցի լուծման  ուղղությամբ կարևորագույն միջոցառումները ձեռնարկվել են միայն Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո։
Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայի երկրներում իշխող դասակարգերը փորձել են ագրարային հարցը լուծել «վերևից»` պահպանելով հողատեր ազնվականության տնտեսական և քաղաքական արտոնությունները։ Բուրժուազիան իր դասակարգային սահմանափակության պատճառով չէր կարող հետևողական դեմոկրատական մոտեցում ունենալ ագրարային հարցի վերաբերյալ և լուծել այն։ Դա ապացուցվել է պատմական փորձով։ Անգլիայում 15-17-րդ դարերի բուրժուականացող ազնվականությունը ճորտային կախվածությունից ազատագրված գյուղացիությանը բռնի ուժով քշել է հողերից, ցանկապատել դրանք և սկսել ոչխարներ պահել բրդի արտադրության համար։ Սեփականազրկված գյուղացիության զգալի մասը դարձավ պրոլետար։ Աստիճանաբար ձևավորվեցին կապիտալիստական ֆերմերային տնտեսությունները։ Ֆեոդալական ագրարային հարաբերությունները վերափոխվեցին բուրժուական ագրարային հարաբերությունների։ Բայց դրա հետ մեկտեղ պահպանվեցին նաև հողատիրության կիսաֆեոդալական ձևերը։
Ագրարային հարցը կապիտալիստական երկրներում
Կապիտալիստական երկրներում ագրարային հարցի բովանդակությունը փոխվել է կապիտալիզմի զարգացման համեմատ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո գյուղատնտեսության մեջ մասնավորապես ԱՄՆ-ում, ԳՖՀ-ում, Կանադայում կատարվել է տեխնիկական հեղաշրջում։ Գյուղատնտեսական մեքենաների լայն ներդրման, արտադրական պրոցեսների մեքենայացման, արհեստական պարարտացման և վնասատուների դեմ քիմիական միջոցների օգտագործման շնորհիվ զգալիորեն բարձրացել էր աշխատանքի արտադրողականությունը։ Ավելացել էր տնտաեսությունը եկամտաբեր դարձնելու համար անհրաժեշտ կապիտալի չափը։ Մանր տնտեսատերերը, չկարողանալով նորագույն մեքենաներ ձեռք բերել հարկադրված են եղել իրենց տնտեսությունը վերացնել և գնալ քաղաք։ Ամենուր կրճատվել է գյուղաբնակչության թիվը։ Զարգացած կապիտալիստական երկրներում գյուղական ինքնագործ բնակչությունը 1930-ական թվականների վերջերից մինչև 1960-ական թվականները կրճատվել է ավելի քան 40%-ով։
Իմպերիալիզմի դարաշրջանում գյուղատնտեսությունն անցել է պետական մոնոպոլիստական կապիտալիզմի ձեռքը, և դա զուգակցվել է ֆերմերական տնտեսությունների կրճատմամբ, մանր հողատերերի զանգվածային հողազրկմամբ։ Զարգացած կապիտալիստական երկրներում աշխատավոր գյուղացիությունը ֆերմերների պրոլետարիայի հետ դաշնակցելու է մղել աստիճանաբար ուժեղացող այն գիտակցությունը, որ ագրարային հարցի լիակատար լուծումը հնարավոր է սոսկ սոցիալիստական հեղափոխության շնորհիվ։ Ագրարային հարցը առաջնահերթ տնտեսական և քաղաքական խնդիր է եղել զարգացող երկրների համար։
Ագրարային հարցը Ռուսաստանում
Նախահեղափոխական Ռուսաստանում ագրարային հարցը հասարակական-տնտեսական կյանքի հիմնական հարցերից է եղել։ Նրա առանձնահատկությունն այն էր, որ գյուղում կապիտալիստական հարաբերությունները միահյուսվում էին ճորտատիրական հարաբերությունների հետ։ 1861 թվականի գյուղացիական ռեֆորմը վերևից իրագործված միջոցառում էր, որի նպատակն էր վերացնել ճորտատիրությունը` ապահովելով գյուղատեր-կալվածատերի արտոնությունները։ Այն որոշ չափով արագացրեց կապիտալիզմի զարգացումը, սակայն ռեֆորմից հետո էլ հողի մեծ մասը մնաց կալվածատերի և կալվածատիրական պետության ձեռքին։ 1905 թվականի հողատիրության վիճակագրության համաձայն, Ռուսաստանի եվրոպական մասում հաշվառված հողերը կազմում էին 395,2 միլիոն դեսիատին (1 դեսիատինը 1,09 հա է), որից մասնատիրական հողերը` 101,7 մլն, բաժնետիրականը` 138,8 մլն, պետական, եկեղեցապատկան և հիմնարկների հողերը` 154,7 մլն դեսիատին։ Մասնատիրական հողատիրության մեջ տիրապետում էին խոշոր սեփականատերերը։ 500 և ավելի դեսիատին հող ունեցող 28 հազար առավել խոշոր սեփականատերեր տիրում էին ամբողջ հողերի 61%-ին։ Միայն եվրոպական Ռուսաստանում 7,8 միլիոն դեսիատին հող պատկանում էր ցարական ընտանիքին։
Այս իրողությունն արտակարգ սրել էր ագրարային հարցը ցարական Ռուսաստանում և այն դարձրել բուրժուական հեղափոխության հիմք ու նրա ազգային առանձնահատկությունը։ Գյուղատնտեսության մեջ կապիտալիզմի զարգացումը պահանջում էր անցնել վարձու աշխաանքին։ Ռուսաստանում տիրող դասակարգերը ձգտում էին կամ նոր նվաճումներով ընդարձակել արտաքին շուկան, կամ ռեֆորմներով ընդլայնել ներքին շուկան։ Բայց քանի որ ռեֆորմի համար անհրաժեշտ էր վերացնել գյուղում տիրող հնամենի հարաբերությունները, ուստի իշխող դասակարգերը գերադասում էին առաջին ուղին, իսկ արտաքին նվաճումների անհաջողությունը և աշխատավորական զանգվածների հեղափոխական ելույթները հարկադրական անհրաժեշտությամբ մղում էին դեպի ռեֆորմ։
Ագրարային հարցը ռուսական ուղով լուծելու ակներև փորձ էր ստոլիպինյան ագրարային քաղաքականությունը։
Ագրարային հարցն առանձնահատուկ տեղ էր գրավում Ռուսաստանի քաղաքական բոլոր կուսակցությունների ծրագրերում։ Բուրժուական աջ կուսակցությունները` օկտյաբրիստները և կադետները, առաջարկում էին գյուղացիներին փրկագնով լրացուցիչ հող տրամադրել` ապահովելով կալվածատիրական հողատիրությունը։ Մանր բուրժուակաան կուսակցությունների` էսեռների, տրուդովիկների և մյուսների ագրարային ծրագրերն այս կամ այն չափով արտացոլում էին կալվածատիրական հողատիրության դեմ գյուղացիության պայքարը։ Մենշևիկները պաշտպանում էին հողի «մունիցիպալիզացիայի»` կալվածատիրական հողի անցումը ինքնավարության տեղական մարմիններին։ Միայն բոլշևիկների ագրարային ծրագիրն էր նախատեսում ագրարային հարցի հետևողական հեղափոխական լուծում։ Սովետների Համառուսաստանյան երկրորդ համագումարում` 1917 թվականի հոկտեմբերի 26-ին, հողի մասին դեկրետով և 1918 թվականի փետրվարի 9-ի Հողի սոցիալիզացիայի մասին օրենքով բոլոր հողերն անցան պետությանը և դարձան համաժողովրդական պետական սեփականություն։ Գյուղացիությունը ստացավ ավելի քան 150 միլիոն դեսիատին հող, լիովին ազատվեց վարձավճարից, նոր հողեր գնելու ծախսերից, գնված հողերի համար վճարվող պարտքերից։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունը բուրժուադեմոկրատական հեղափոխության խնդիրներն ավարտելու հետ մեկտեղ սկզբնավորեց սոցիալիստական վերափոխումները գյուղատնտեսության մեջ։ 1917-1978 թվականներին սկսվեց կոլեկտիվ տնտեսությունների հիմնադրումը, բայց սովետական իշխանության առաջին տասնամյակում դրանք ընդգրկում էին գյուղացիության չնչին մասը։ Երկրի սոցիալական ինդուստրացումը, Լենինի կոոպերատիվ պլանի իրագործումը պայմաններ ստեղծեցին համատարած կոլեկտիվացման համար։ Կոլտնտեսային կարգի հաղթնականով ՍՍՀՄ-ում վերջնականապես լուծվեց ագրարային հարցը։
Ագրարային հարցը Հայաստանում և Անդրկովկասում
Ռուսական տիրապետությունից առաջ` 18-րդ դարի վերջին և 19-րդ դարի սկզբին Անդրկովկասի առանձին մասերում ստեղծվել էին հողօգտագործման զանազան ձևեր։ Արևելյան Հայաստանում հողային օգտագործման հիմնական ձևերն էին` պետական, պետական-մյուլքադարական, մյուլքադարական, թիուլային, եկեղեցիներին ու մզկիթներին պատկանող կամ վակուֆային հողերը։ Հողատիրության այս ձևերը որոշ փոփոխություններով պահպանվեցին մինչև 20-րդ դարի սկիզբը։ Պետական, մյուլքադարական, թիուլային և վանքապատկան հողերն օտգտագործում էին գյուղական և քոչվորական համայնքները, իսկ պետական հողերը` գյուղացիները, որի համար պետական գանձարանին վճարում էին բերքի մի մասը և կատարում զանազան պարտույթներ։ Անդրկովկասը Ռուսաստանին միացնելուց հետո պահպանվեցին մյուլքադարների և թիուլային հողատերերի սեփականատիրական իրավունքները, իսկ այն հողերը, որոնք մինչ այդ պատկանում էին պարսկական պետությանը, անցան ռուսական պետությանը։ 1846 թվականի դեկտեմբերի 6-ի հրովարտակով հաստատվեց բեկերի, խաների և հայ մելիքների ժառանգական իրավունքը այն բոլոր հողերի ննկատմամբ, որոնց տիրել են նրանց նախնիները։ Աղալարներին նվիրվեցին նախկինում նրանց օգտագործման ներքո եղած, բայց 1841 թվականին պետականացված հողերը։ Դեռևս 1836 թվականին Նիկոլայ Առաջինը հաստատել էր «Հայ լուսավորչական եկեղեցիների կառավարման կանոնադրությունը», որով հայ եկեղեցու հողի սեփականատիրության իրավունքը ճանաչվել էր օրենսդրական կարգով։
Հայաստանում և Ադրբեջանում ճորտատիրություն չկար, և մասնատիրական հողերի տեսակարար կշիռը մեծ չէր։ Արևելյան Հայաստանին հատուկ էր մանր կալվածքային հողատիրությունը։ Այստեղ գյուղացիական բնակչությունը բաժանվում էր երկու հիմնական խմբի` պետական հողերում բնակվող և տիրունի կամ մասնատիրական հողերում բնակվող գյուղացիներ ու շինականներ։ Գյուղացիական ռեֆորմի նախօրյակին Երևանի նահանգի բնակչության 70%-ը պետական գյուղացիներ էին, իսկ 30%-ը` շինականներ։ 1894 թվականին պետական գյուղացիությունը կազմում էր Բաքվի նահանգում 74,6%, Երևանի նահանգում` 63,8%։
Այլ պատկեր էր Վրաստանում, որտեղ իշխում էին ճորտատիրական կարգերը։ Ցարական կառավարությունը հենց սկզբից ճանաչեց վրաց ազնվականության իրավունքները և հավասարեցրեց ռուս ազնվականների իրավունքներին։ Ի տարբեություն Հայաստանի և Ադրբեջանի` Վրաստանում անհամեմատ փոքր թիվ էին կազմում պետական գյուղացիները։ Անդրկովկասի կալվածատերերի իրավունքները` ի հաշիվ գյուղացիության հատկապես ընդլայնվեցին Վորոնցովի փոխարքայության օրոք։ Պետական գյուղացիները, ձևականորեն ազատ լինելով, այնուամենայնիվ հարկադրված էին կրել պետաական պարհակների հարկերի ու տուրքերի ծանր բեռը։ Նրանք տառապում էին հողի և ջրի սակավությունից։ Նրանց վիճակն ավելի վատթարացավ 1840-ական թվականներից սկսած, երբ ցարական կառավարությունը զանգվածաբար խլում էր նրանց հողերը և տալիս Ռուսաստանից Անդրկովկաս աքսորված ռուս աղանդավորներին։
1861 թվականի ագրարային ռեֆորմն իր արտահայտությունը գտավ նաև Անդրկովկասում։ 1864 թվականնին ճորտությունիրց ազատագրվեցին Թիֆլիսի, 1865-ին` Քութայիսի նահանգների գյուղացիները։ 1870, 1877 և 1883 թվականների օրենքներով Արևելյան և Հարավային Անդրկովկասի գյուղացիության ճորտային հարաբերությունները փոխարինվեցին այսպես կոչված ժամանակավոր կախյալ հարաբերություններով, որոնք սակայն պահպանվեցին մինչև 1912 թվականի դեկտեմբերի 20-ը, երբ գյուղացիներին պարտադրվեց փրկագնման օրենքը, իսկ ժամանակավոր կախյալ հարաբերությունները փոխարինվեցին ժամանակվոր պարտավորյալ հարաբերություններով։
1912 թվականի դեկտեմբերի 20-ի օրենքով Անդրկովկասի տիրունի հողերում բնակվող գյուղացիության ու շինականների հաշվին կառավարության օժանդակությամբ պետք է բաժնեհողերի պարտադիր փրկագնում կատարվեր։ Այդ նույն օրենքով 1913 թվականի հունվարի 1-ից վերացբվում են թիուլային պարտույթների վճարումները։ Այդ օրենքը 1906 թվականի նոյեմբերի 9-ի Ստոլիպինյան ռեֆորրմի վատթարագույն տարբերակն էր, որի նպատակն էր ցարիզմի և բուրժուականացված ազնվականության համար ստեղծել վստահելի նեցուկ գյուղում` հանձին ունևոր գյուղացիության։ Առաջին Համաշխարհային իմպերիալիստական պատերազմը խանգարեց Հայաստանում այդ օրենքի իրականացմանը։ Մինչև 1917 թվականի փետրվարը Երևանի նահանգում փրկագնվել էր մասնատիրական հողերի միայն 4/5-րդը։
Փետրվարյան հեղափոխության հետևանքով Անդրկովկասում ուժեղացան գյուղացիական շարժումները։ 1971 թվականի մարտի 28-ի Անդրկովկասյան հատուկ կոմիտեն ստեղծեց Հողային գործերի երկրային ժամանակավոր հանձնաժողով` նրա վրա դնելով «ճորտատիրական իրավունքը վերացնելու» նախապատրաստման միջոցառումների մշակումը։ Ապրիլի 23-ի օրենքով Անդրկովկասյան հատուկ կոմիտեն արգելեց ագրարային ելույթները և կալվածատիրական հողերի բռնագրավումները։ Հողային հարցի լուծումը հետաձգվեց «մինչև սահմանադիր ժողովի գումարումը»։ Նույն դիրքը գրավեց նաև Անդրկովկասի գյուղացիական համագումարը, որ բացվել էր Թիֆլիսում 1917 թվականի հունիսի 19-ին։ Համագումարում մեծամասնության` մենշևիկների ու մուսավաթականների ձայներով ընդունվեց «հողի մունիցիպալիզացիայի» մենշևիկյան ծրագիրը։ Ագրարային հարցի լուծումը ձգձգելու քաղաքականությունն ուժեղացրեց գյուղացիության դժգոհությունները։ Ծավալվեցին գյուղացիական ելույթներ, որոնք ընդգրկեցին նաև Հայաստանի գավառները։ Հոկտեմբերյան հեղափոխության հաղթանակից հետո Անդրկովկասյան կոմիսարիատը և Անդրկովկասյան սեյմը շարունակեցին ագրարային հարցում խուսանավելու քաղաքականությունը։ 1917 թվականի դեկտեբերրի 16-ին ընդունվել են արքունական, ուդելային, եկեղեցապատկան, վանքապատկան, իրավական անձերի և խոշոր մասնատիրական հողերը հողային կոմիտեներին հանձնելու մասին կանոնադրությունը։ Ստեփան Շահումյանը գրել է «Այդ օրենքով կալվածատիրական հողատիրությունն այս կամ այն պատրվակով, այնուամենայնիվ, պահպանվում է, իսկ մնացյալ հողերը հանձնվում են ոչ թե գյուղացիական կոմիտեներին, այլ ինչ-որ վերևից նշանակված հողային կոմիտեների տնօրինությանը։ Դուրս է գալիս, որ հողային, այսինքն գյուղացիական հարցի լուծումը կատարում են ... ճորտատերերն ու ստրկատերերը»։ 1918 թվականի մարտի 7-ին, ի լրումն «Կանոնադրության», Անդրկովկասյան սեյմն ընդունեց «հողատերերին մնացյալ հողի չափը որոշելու և հողային ռեֆորմ իրականցնելու միջոցառումների մասին» օրենքը, որով հողի մասնավոր սեփականությունն այնուամենայնիվ չէր վերանում։ Անդրկովկասյան կոմիսարիատի և Անդրկովկասյան սեյմի բոլոր նման որոշումները մնացին թղթի վրա։
Սեյմի անկումից հետո Հայաստանի Հանրապետության Դաշնակցական կառավարությունը ժառանգեց Ժամանակավոր կառավարության ագրարային քաղաքականությունը։ Դեռևս երկրորդ պետական դումայում 1907 թվականի փետրվար-հունիսին, դաշնակցական պատգամավորները ագրարային հարցում հարում էին էսեռներին։ Սաղաթելյանը դումայի էսեռկան ֆրակցիայի հողային հանձնաժողովում մասնակցեց հողի հիմնական օրենքի նախագծի մշակմանը, որը էսեռների և դաշնակցականների միացյալ խմբի կողմից ներկայացվեց դումային։ Նախագիծն առաջարկում էր ռուսական պետության սահմաններում ընդմիշտ վերացնել հողի ամեն տեսակ սեփականություն և ամբողջ հողը հայտարարել համայնական սեփականություն։ Էսեռների հետ միասին նրանք հանդես էին գալիս հանուն հողի «սոցիալիզացիայի»։ Սակայն իշխանության գլուխ անցնելով դաշնակցությունը պահպանեց մասնավոր հողատիրությունը։ Պաշտոնական տվյալներով Հայաստանի 600 հազար հա վարելահողերի կեսը պատկանում էր կալվածատերերին, կուլակներին, եկեղեցուն, նույնքան էլ բաժին էր ընկնում գյուղացիական բոլոր տնտեսությունների 95%-ը կազմող չքավոր և միջակ տնտեսություններին։ 140 հազար հա խոտհարքից 100 հազար հա-ն պատկանում էր կալվածատերերին և պետությանը։ Ագրարային հարցը Անդրկովկասում իր լուծումը գտավ միայն սովետական կարգերի շնորհիվ։
Արևմտյան Հայաստանում հողային հարաբերությունները կարգավորվում էին Թուրքիայում գործող պետական օրենքներով։ Մահմեդական արևելքում, ինչպես նշել է Մարքսը, «պետությունը գերագույն հողատերն էր», «ոչ մի մասնավոր սեփականություն չկա, թեև կա հողի ինչպես մասնավոր, այնպես էլ համայնական տիրում և օգտագործում»։ Արևմտյան Հայաստանում ֆեոդալների դասակարգը հիմնականում կազմված էր մահմեդականներից։ Հայ ֆեոդալները գերակշիռ մաս էին կազմում Սասունում, Մուշում, Հաճընի շրջանում, Զեյթունում։ Արևմտահայության հիմնական զանգվածը իրավականորեն ազատ գյուղացիությունն էր, որի փոքր մասն ուներ սեփական հողակտորներ, մյուս մասը մշակում էր պետական և վակուֆային հողերը։
Թուրքահպատակ երկրամասերում, այդ թվում և Արևմտյան Հայաստանում, ճորտությունն իրավաբանորեն ձևակերպված չէր, սակայն հարավային քրդաբնակ գավառներում` Վանի, Դիարբեքիրի էլայեթներում և մասամբ թուրքապատկան շրջաններում հայ գյուղացիությունը գտնվում էր կիսաճորտական կախյալ վիճակում։
Թանզիմաթի շրջանում սուլթան Աբդուլ Մեջիդի` 1858 թվականի օրենքով Թուրքիայում սահմանվեցին հողային սեփականության հետևյալ հիմնական ձևերը`
հողատարածություններ։ Արևմտյան Հայաստանում տիրապետող էին պետական և վակուֆային հողերը։ 1867 թվականի օրենքով հողատերերին թույլատրվեց հինգ տարվա ընթացքում պետությունից գնել օգտագործվող հողերը` ստանալով կալվածագիր։
1858 թվականի օրենքը ուժի մեջ մտնելոց հետո էլ հողատերերի հիմնական դասը, ինչպես նախաթանզիմաթյան շրջանում, մահմեդական վերնախավն էր, մզկիթերը` հոգևորականությունը։ Ավելացավ նաև հայ խոշոր հողատերերի թիվը, հատկապես Մշո դաշտում, Կարինի, Խարբերդի, Բաղեշի, Սեբաստիայի շրջաններում։ 19-րդ դարի երկրորդ կեսին կալվածքներ ուներին 200-ից ավելի արևմտահայ վանքերը, որոնցից 9-ը համարվում էին խոշոր հողատերեր։
Արևմտահայ գյուղացիների զգալի մասը հողը վարձակալում էր քաղաքներում ապրող մահմեդական ու հայ հողատերերից, մյուս մասն այն օգտագործում էր կիսրարության սկզբունքով։ Կիսրարությունն աստիճանաբար ընդարձակվելով վերածվեց մարաբայության։ Թուրքիայում ազգային ճնշումն իր արտահայտությունն էր գտնում նաև ագրարային հարաբերություներում։ Արտակարգ ծանր էր հարկային լուծը։ Գլխավոր եկամտային հարկը աշարն էր, որն իրականում կազմում էր բերքի մինչև 1/3-րդ մասը, թեև օրենքով չպետք է անցներ 1/10-րդից։ Աշարից բացի գյուղացիները վճարում էին ֆեոդալական ռենտա` խարաջ, գլխահարկ կամ ջիզիե, կալվածատիրական, արոտների, ճանապարհների, զինվորական հարկեր։ Կային նաև ամուսնության, կրթական, բանջարանոցների խոտհարքի, յայլաղների և այլ հարկեր։
Այդ ամենով հանդերձ ոչ միայն հայ աշխատավոր գյուղացիության, այլև հողատերերի ունեցվածքն ու իրավունքների ապահովությունը ոչնչով երաշխավորված չէր։ Հալածանքները, պարբերաբար կազմակերպված կոտորածները, կողոպուտը քայքայում էի արևմտահայությանը, ուժեղացնում արտագաղթը և պանդխտությունը։ Մեծ Եղեռնի ժամանակ արևմտահայությունը, ենթարկվելով զանգվածային կոտորածի ու տեղահանության, վերջնականապես զրկվեց ունեցվածքից ու հողային սեփականությունից։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Տնտեսական պատմություն
Սալիբակեն
Սալիբակեն, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Հեքյարիի գավառում ։ Մտնում էր Սալիբակենի գյուղախմբի մեջ և հանդիսանում էր վերջինիս կենտրոնը։
Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 200 տուն նեստորական ասորի բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Էդվարդ Թոսունյան
Էդվարդ Ներսեսի Թոսունյան, հայ ճարտարագետ-շինարար ։
Կենսագրություն
Էդվարդ Թոսունյանը ծնվել է 1936 թվականի մարտի 8-ին, Թբիլիսի քաղաքում։ 1960 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի Վրացական պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1961-1981 թվականներին եղել է Հայպետնախագիծ ինստիտուտի գլխավոր կոնստրուկտոր, 1981 թվականից՝ Երևանշինի նախագծային շինմոնտաժային բաժնի գլխավոր ճարտարագետի տեղակալ։ 1999 թվականից բնակվել է Մոսկվայում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ Կատեգորիա:Հայ շինարարներ Կատեգորիա:Վրաստանի տեխնիկական համալսարանի շրջանավարտներ
(4227) Կաալի
(4227) Կաալի (Kaali), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1942 թվականի փետրվարի 17-ին Լիյսի Օտերմայի կողմից Տուրկուում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,395693 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0322 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,7592 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1354,39 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,265801 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,71° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1942 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Լիյսի Օտերմայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ագարլու (Զանգեզուրի գավառ)
Ագարլու, գյուղ Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։
1886 թ.-ին ուներ 170, իսկ 1906 թ.-ին ուներ 253 ադրբեջանցի բնակիչ։ Բնակիչների հիմնական զբաղվածությունը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր։ Գյուղն այլևս գոյություն չունի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Կրինիչկի (գյուղ, Ռոմնիի շրջան)
Կրինիչկի (Кринички), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Ռոմնիի շրջանում։
1984 թվականի տվյալներով Կրինիչկի գյուղում բնակվում էր 60 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Ռոմնիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Յուն Դոնգ-Ջու
Յուն Դոնգ-Ջու (հանգըլ՝ 윤동주, 30 դեկտեմբերի, 1917, Միոնգդոնգչոն (명동촌), Լոնջինգ, Չինաստան - փետրվարի 16, 1945, Ֆուկուոկա բանտ, Ֆուկուոկա, Ճապոնիա), ճապոնական օկուպացիայի ժամանակ անկախության պայքարի ակտիվիստ, բանաստեղծ և գրող ։ Ծնվել է Չինաստանի Հանրապետության Ջոիլին նահանգի Լոնջին քաղաքի Մյոնգդոնգ գյուղում, սովորել է Մյոնգդոնգի դպրոցում ու ավարտել Փհենյանի Սոնգսիլի միջնակարգ դպրոցը և Սեուլի Յոնհի քոլեջը։ Յոնհի քոլեջում սովորելու երկրորդ տարվա ընթացքում նա բանաստեղծություն է հրապարակել տղաների ամսագրում և պաշտոնապես հայտնվել գրական պարբերությունում։
Ճապոնիա տեղափոխվելուց հետո Յուն Դոնգ-Ջուն 1942 թվականին ընդունվել է Կիոտոյի համալսարան, սակայն մեկ տարի անց ճապոնական ոստիկանության կողմից ձերբակալվել է հակաճապոնական շարժմաը մասնակցելու կասկածանքով ։ Մահացել է Ֆուկուոկայի բանտում (27 տարեկան)` թողնելով ավելի քան 100 բանաստեղծություն ։ Նրա մահվան պատճառը անորոշ է, սակայն վարկածներ կան, որ Ֆուկուոկայի բանտում բժշկական փորձերի նպատակով նրան աղաջրի ներարկումների են արել ։ Հետմահու լույս է տեսել նրա «Երկինք, քամի, աստղեր և բանաստեղծություն» գիրքը («하늘 과 바람 과 별 과시» ):
Ճապոնական գաղութային ժամանակաշրջանում նա ճանաչվեց որպես լիիրավ մտավորական ։ Նրա բանաստեղծությունները հիմնված էին ճապոնական գաղութային կառավարության քննադատության վրա։ Նրա ընկեր և զարմիկ՝ Սոնգ Մոնգ-Գյունը, նույնպես ձերբակալվեց անկախության շարժմանը միանալու փորձ կատարելիս և օգտագործեցին ճապոնական փորձարկումների ընթացքում։ Ճապոնիայում գտնվելու ընթացքում Յուն Դոնգ-Ջուն ընդունեց ճապոնական անուն՝ Հիրանումա, օգտագործելով նաև Դոնջու և Յոնջու մականունները բացի իր կորեական անունից։
Ստեղծագործություններ
Յուն Դոնգ-Ջուի բանաստեղծությունների ժողովածուն լույս է տեսել հետմահու և մեծ արձագանք գտել։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կորեական գրականություն Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Եկիմովիչի
Եկիմովիչի (Екимовичи), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռոսլավլսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1571 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռոսլավլսկի շրջանի բնակավայրեր
Motorola
Motorola Inc. (արտասանվում է Մոտորոլա ինկորփորեյթ), այժմ հանգուցյալ ամերիկյան ընկերություն, նախկինում առաջատարներից մեկն էր ինտեգրված հեռահաղորդակցության և ներդրված էլեկտրոնային համակարգերի ոլորտում։ 2010 թվականին 110-րդն է ամերիկյան 500 խոշորագույն ընկերություններից (Fortune 500 ցուցակում)։ Շտաբ-գրասենյակը գտնվում է Շաումբուրգում, Չիկագո քաղաքից ոչ հեռու (Իլինոյս նահանգ, ԱՄՆ)։
Կառուցվածք
Motorola ընկերությունում կար 3 ստորաբաժանումներ
Գործունեության ցուցանիշները
2008 թվականի եկամուտը — $30,1 մլրդ (18 % անկում), զուտ կորուստը՝ $4,16 մլրդ
2007 թվականի եկամուտը — $36,6 մլրդ, զուտ կորուստը՝ $49 մլն
2006 թվականի եկամուտը — $42,9 մլրդ (2005-ին՝ $36,8 մլրդ), զուտ շահույթը՝ $3,4 մլրդ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բջջային հեռախոսներ Կատեգորիա:Ամերիկյան ընկերություններ Կատեգորիա:Բջջային հեռախոս արտադրողներ
Ուեբստեր շրջան (Այովա)
Ուեբստեր շրջան (Webster County), ԱՄՆ Այովա նահանգի 99 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.852 կմ² է, բնակչությունը՝ 38.013 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Ֆորտ Դոջ բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1853 թ.։
Կատեգորիա:Այովայի շրջաններ
Դեպրեսիա (այլ կիրառումներ)
Դեպրեսիա, կարող է վերաբերել՝
Զելենչե (գյուղ, Դունաևցիի շրջան)
Զելենչե (Зеленче), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Դունաևցիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Զելենչե գյուղում բնակվում էր 1 378 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 4,69 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 293,82 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Դունաևցիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Նիժնի Վորգոլ
Նիժնի Վորգոլ (Нижний Воргол), գյուղ Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Ելեցկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2008 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 703 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Ելեցկի շրջանի բնակավայրեր
Փոխակերպման տրամաբանություն
Փոխակերպման տրամաբանություն, տրամաբանական գիտություն, որը մշակում է ուսմունք (կանոնների համակարգ) մտքի բացահայտ ձևերի (կառուցվածքների) հիման վրա համապատասխան ոչ–բացահայտ ձևեր (կառուցվածքներ) հայտնաբերելու մասին։ Այդ խնդիրը կարևոր է ինչպես բուն տրամաբանական գիտության, լեզվի տրամաբանական տեսության զարգացման, այնպես էլ գիտության ստույգ լեզվի մշակման, հարակից մի շարք գիտությունների հրատապ հարցերի լուծման համար։ Մտքի բացահայտ ձևը մտքի այն ձևն է, որն անմիջականորեն արտահայտված է լեզվական տվյալ միավորով, առանց որևէ փոխակերպման, իսկ ոչ–բացահայտն անմիջականորեն արտահայտված չէ դիտարկվող լեզվական միավորով, բայց հնարավոր է այն բացահայտել (բխեցնել) մտքի տվյալ բացահայտ ձևն արտահայտող լեզվական միավորից, առաջին հերթին, համապատասխան ենթատեքստերի և համատեքստերի միջոցով։
Մտքի ենթատեքստային և համատեքստային ձևերը
Համապատասխանաբար տարբերակվում են մտքի ենթատեքստային և համատեքստային ձևերը։ Մտքի ենթատեքստային ձևը բխեցվում է մտքի բացահայտ ձևն արտահայտող լեզվական միավորից՝ հետազոտողի մեկնաբանման միջոցով, իսկ մտքի համատեքստային ձևը հայտնաբերվում է համապատասխան բացահայտ ձևի լեցվական միջավայրի օգնությամբ։
Կատեգորիա:Տրամաբանություն
Եկիմովո (գյուղ, Խոլմ-Ժիրովսկի շրջան)
Եկիմովո (Екимово), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Խոլմ-Ժիրովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Խոլմ-Ժիրովսկի շրջանի բնակավայրեր
Ագարլու (Շարուր-Դարալագյազի գավառ)
Ագարլու, ավերակ գյուղ, Երևանի նահանգի Շարուր-Դարալագյազի գավառում։
Բնակչության հիմնական զբաղվածությունն անասնապահությունն ու գյուղատնտեսությունն էր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Սայ (Հեքյարիի գավառ)
Սայ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Հեքյարիի գավառում ։ Գտնվում էր գավառի ծայր հարավ-արևմտյան կողմում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Աստերոիդների ցանկ (167801-167900)
Աստերոիդների ցանկ (167701-167800) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (167901-168000)
|}
Ալֆրեդ Ամտման-Բրիենդիտ
Ալֆրեդ Ամտման-Բրիենդիտ, լատիշ խորհրդային ռեժիսոր և դերասան։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1953)։
Կենսագրություն
Ծնվել է հուլիսի 24 (օգոստոսի 5)-ին։ 1919 թվականից աշխատել է Դրամայի լատվիական թատրոնում (Ռիգա), 1944 թվականից եղել է նրա գեղարվեստական ղեկավարը, 1949 թվականից՝ գլխավոր ռեժիսորը։
Բեմադրել է Լացիսի «Ձկնորսի որդին» (1949), Ուսլիտի «Կանաչ երկիրը» (1950)։ Ալֆրեդ Ամտման-Բրիենդիտի լավագույն դերերից են՝ Ուլդիս, Ինդուլիս (Ռայնիսի «Փչիր հովիկ», «Ինդուլիսը և Արիան»), Ատվասար (Գրիգուլիսի «Կավ և ճենապակի»), Կնուրով (Ա. Օստրովսկու «Անօժիտը»)։ ԽՍՀՄ պետ. մրցանակների (1948, 1950, 1951) դափնեկիր է։ Մահացել է մայիսի 15-ին, Ռիգայում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լատիշ ռեժիսորներ Կատեգորիա:Լատիշ դերասաններ
Ալֆրեդ Ռոզենբերգ
Ալֆրեդ Էռնստ Ռոզենբերգ (Alfred Ernst Rosenberg, Альфред Эрнст Вольдемарович Розенберг, ), մերձբալթյան գերմանացի, նացիստական տեսաբան և գաղափարախոս։ Նացիստական կառավարությունում տարբեր կարևոր պաշտոններ զբաղեցրած Ռոզենբերգն Ադոլֆ Հիտլերին առաջին անգամ ներկայացվել է Դիտրիխ Էքարտի կողմից։ Նացիստական իշխանության ողջ ընթացքում (1933-1945) Ռոզենբերգը ղեկավարել է Գերմանական նացիոնալ-սոցիալիստական բանվորական կուսակցության արտաքին գործերի գրասենյակը Գերմանիայում։ 1934-1945 թվականներին ղեկավարել է մշակութային քաղաքականությունը և հսկողության պաշտոնական նացիստական մարմին Էյ Էմ Թի Ռոզենբերգ Ռոզենբերգի բյուրոն։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Ռոզենբերգը ղեկավարել է Արևելյան գրավյալ տարածքների ռեյխնախարարությունը (1941–1945): 1946 թվականին՝ պատերազմից հետո, Նյուրնբերգյան դատավարությունում դատապարտվել է խաղաղության դեմ ուղղված հանցագործությունների, նվաճողական պատերազմներ պլանավորելու, նախաձեռնելու և իրականացնելու, ռազմական և մարդկության դեմ ուղղված հանցագործությունների համար։ Նա դատապարտվել է մահվան և մահապատժի ենթարկվել 1946 թվականի հոկտեմբերի 16-ին։ Հեղինակել է նացիզմի գաղափարախոսության կարևորագույն աշխատությունը՝ «Քսաներորդ դարի առասպելը» (1930), համարվում է նացիստական գաղափարական հիմնական դավանանքների, այդ թվում՝ ռասայական տեսության, հրեաների հալածանքների, Լիբենցղամի, Վերսալի պայմանագիրը չեղարկելու և «այլասերված» համարվող ժամանակակից արվեստին ընդդիմանալու հիմնական հեղինակներից մեկը։ Նա հայտնի է քրիստոնեության հանդեպ մերժողականությամբ և ատելությամբ, ինչը կարևոր դեր է խաղացել Գերմանական ազգայնական դրական քրիստոնեություն կոչվածի զարգացման մեջ ։
Ընտանիք
Ռոզենբերգը ծնվել է 1893 թվականի հունվարի 12-ին Ռևելում՝ ժամանակակից Էստոնիայի մայրաքաղաք Տալլինում՝ այն ժամանակվա Ռուսական կայսրության Էստլանդական նահանգում։ Նրա մայրը՝ Էլֆրիդեն (օրիորդական՝ Սիրե), ֆրանս-գերմանական ծագում ուներ, 1842 թվականին Լիլի (ժամանակակից Լիհուլա, Էստոնիա) մոտ ծնված Լուիզա Ռոզալիի (օրիորդական՝ Ֆաբրիցիուս) և Ռուսական կայսրության Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում 1843 թվականին ծնված երկաթուղային պաշտոնյա Ֆրիդրիխ Ավգուստ Սիրեի դուստրն էր: 1868 թվականին նույն քաղաքում ծնված և 1885 թվականին Ռևելում հաստատված 17-ամյա Էլֆրիդե Սիրեն 1886 թվականին ամուսնացել էր ռևելցի հարուստ վաճառական Վոլդեմար Վիլհելմ Ռոզենբերգի հետ Սանկտ Պետերբուրգի Ս. Պետրոս-Պողոս լյութերական եկեղեցում:
Նրա հայրական պապ Մարտին Ռոզենբերգը վարպետ կոշկակար էր և իր գիլդիայի ավագը։ 1820 թվականին Ռիգայում ծնված, հավանաբար, մասամբ լատվիական ծագմամբ, տեղափոխվել էր Ռևել 1850-ականներին, որտեղ հանդիպել էր Ջուլիա Էլիզաբեթ Շտրամին, ծնված 1835 թվականին Յորդենում (Էստոնիա): Մի քանի մահ է տեղի ունեցել Ռոզենբերգի ընտանիքում, երբ նա դեռ փոքր էր։ 1856 թվականին նրանք ամուսնացել էին Ռևելի Ս. Նիկոլայ գերմանական ծխական եկեղեցում։ Ռոզենբերգի ընտանիքում մի քանի մահեր էին եղել, երբ նա փոքրահասակ էր։ Մայրը մահացել էր 24 տարեկանում՝ նրա ծնվելուց ընդամենը երկու ամիս անց՝ 1893 թվականին, հայրական պապը մահացել էր 1896 թվականին, իսկ հայրը մահացել էր 42 տարեկանում՝ 1904 թվականին՝ երկարատև հիվանդությունից հետո: