cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մեզոամերիկյան լեզուներ
Արխայիկ ժամանակաշրջան (-2000 մ.թ.ա.)
Ենթադրվում է, որ երեք մեծ լեզվաընտանիքներ ունեցել են իրենց ամենավերջին ընդհանուր հայրենիքը Մեզոամերիկայում։ Ժամանակային շրջանակներն ու վայրերը, որոնցում խոսվել են այս ընտանիքների ընդհանուր նախնիները, որոնց լեզվաբանները նշում են որպես նախալեզուներ, վերակառուցվում են պատմական լեզվաբանության մեթոդներով։ Մեզոամերիկայի երեք ամենավաղ հայտնի ընտանիքներն են՝ միքս-զոկյան լեզուները, օտո-մանգուաները և մայաները։ Ենթադրվում է, որ պրոտո-օտո-մանգուերենը խոսվել է Տեհուական հովտում մ.թ.ա. 5000-ից 3000 թվականներին, չնայած այն կարող էր լինել միայն օտո-մանգուական մշակույթի կենտրոնը, իսկ մյուս հնարավոր օտո-մանգուային հայրենիքը Օախական էր։ Պրոտո-մայերենը խոսվել է Գվատեմալայի Կուչումատանես լեռնաշխարհում մ.թ.ա. մոտ 3000 թվականին ։ Proto-Mixe-Zoquean-ը խոսվել է ծոցի ափին և Թեհուանտեպեկի Իսթմուսում և Գվատեմալայի Խաղաղ օվկիանոսի ափին մոտ մ.թ.ա 2000 թվականին, շատ ավելի մեծ տարածքում, քան դրա ներկայիս ընդլայնումը ։ Կարելի է ենթադրել, որ տոտոնական լեզուները, Purépecha, Huave և Tequistlatecan լեզուները նույնպես առկա են Մեզոամերիկայում, թեև դա անհայտ է։
Նախադասական ժամանակաշրջան (մ.թ.ա. 2000 – մ.թ. 200թ.)
Մեզոամերիկայի առաջին բարդ հասարակությունը Օլմեկների քաղաքակրթությունն էր, որը առաջացավ մոտ 2000 թվականին մ.թ.ա. վաղ նախադասական դարաշրջանում։ Փաստագրված է, որ մոտավորապես այս ժամանակաշրջանում մեզոամերիկյան շատ լեզուներ փոխառություններ են ընդունել Mixe–Zoquean լեզուներից, մասնավորապես փոխառություններ՝ կապված այնպիսի մշակութային հիմնարար հասկացությունների հետ, ինչպիսիք են գյուղատնտեսությունը և կրոնը։ Սա որոշ լեզվաբանների ստիպել է ենթադրել, որ օլմեկների մշակույթի կրողները խոսում էին խառն-զոկեերեն լեզվով, և որ բառերը իրենց լեզվից տարածվում էին մյուսների վրա՝ նախադասական ժամանակաշրջանում իրենց պոտենցիալ մշակութային գերակայության պատճառով, չնայած օլմեկների և այլոց փոխհարաբերություններին։ Նախադասական խմբերը դեռևս քննարկվում են (տես Օլմեկների ազդեցությունը Մեզոամերիկյան մշակույթների վրա)։ Այս ընթացքում օտո-մանգուերեն լեզուները բազմազանացան և տարածվեցին Օախակա և կենտրոնական Մեքսիկայում։ Օախակայի հովտում օտո-մանգուե զապոտեկների մշակույթը առաջանում է մոտ մ.թ. 1000 մ.թ.ա. Պրոտո-մայաների բաժանումը ժամանակակից մայաների լեզուների կամաց-կամաց սկսվեց մոտավորապես մ.թ.ա. 2000 թվականին, երբ Huastec-ի խոսողները տեղափոխվեցին հյուսիս՝ Մեքսիկական ծոցի ափի շրջան։ Ուտո-ացտեկան լեզուները դեռևս Մեսոամերիկայից դուրս էին նախադասական դարաշրջանում, նրանց խոսողները բնակվում էին որպես կիսաքոչվոր որսորդ-հավաքողներ տարածաշրջանի հյուսիսային եզրին և համակեցվում էին կորաչոլան և օտո-պամեերեն լեզուներով խոսողների հետ։
Դասական ժամանակաշրջան (200–1000 մ.թ.)
Դասական ժամանակաշրջանում լեզվական իրավիճակը միաժամանակ դառնում է և՛ ավելի պարզ, և՛ ավելի մշուշոտ։ Մինչ մայաներն իրականում թողել են իրենց գրած օրինակները, հետազոտողները չեն կարողացել որոշել մի քանի կարևոր դասական քաղաքակրթությունների լեզվական պատկանելությունը, այդ թվում՝ Թեոտիուականի, Քոսիչալկոյի, Կակաքստլայի և Էլ Թաջինի։ Այս ընթացքում լավ հաստատված է, որ Mixtec լեզուները խոսվում էին Տիլանտոնգոյում և Զապոտեկը Մոնտե Ալբանում (Օախակայի հովտում)։ Մայաների տարածքի լեզվական իրավիճակը համեմատաբար պարզ է. Պրոտո-Յուկատեկը և Պրոտո-Չոլանը ստեղծվել են իրենց համապատասխան վայրերում՝ Յուկատանում և Տաբասկո շրջանում։ Մ.թ. մոտ 200 խոսնակներ Պրոտո-Չոլանի Ցելթալան մասնաճյուղի մարդիկ տեղափոխվեցին դեպի հարավ՝ Չիապաս՝ տեղահան անելով զոկյան լեզուների խոսողներին ։ Մայաների տարածքի և լեռնաշխարհի հարավային մասում դասական մայաների կենտրոնների վերնախավը խոսում էր ընդհանուր հեղինակության լեզվով, որը հիմնված էր Չոլանի վրա, տարբերակ, որը հաճախ կոչվում է դասական չոլտիան ։
Կարևոր հարցը, որին մնում է պատասխանել, այն է, թե ինչ լեզվով կամ լեզուներով էին խոսում Տեոտիուական կայսրության ժողովուրդը և տիրակալները։ Դասական ժամանակաշրջանի առաջին մասում Տեոտիուականը գերիշխում է կենտրոնական Մեքսիկայում և մայաների տարածքում։ Թեոտիուական լեզվի հնարավոր թեկնածուները եղել են նահուատլը, տոտոնակը կամ միքս-զոկեն։ Թերենս Կաուֆմանը պնդում է, որ նահուատլը անհավանական թեկնածու է, քանի որ Պրոտո-Նահուան մուտք է գործել Միջազգային Ամերիկա մինչև Տեոտիուականի անկումը (մ. այս երկու լեզուներից դասական ժամանակաշրջանում ։ Մյուսները Միքս-Զոկեին անհավանական թեկնածու են համարում, քանի որ Մեքսիկայի կենտրոնական մասում ներկայիս Միքս-Զոկի բնակավայրեր չեն հայտնաբերվել։ Մ.թ. մոտ 500–600 թվականներին նոր լեզվաընտանիք մտավ Միջազգային Ամերիկա, երբ հարավային ուտո-ացտեկան լեզվի` հարավային ուտո-ացտեկան լեզվի` պրոտո-նահուան խոսողները տեղափոխվեցին հարավ` կենտրոնական Մեքսիկա։ Նրանց ժամանումը, որը համընկնում է Տեոտիուականի անկման և Մեսոամերիկայում ընդհանուր իրարանցման և զանգվածային միգրացիայի ժամանակաշրջանի հետ, գիտնականներին ստիպել է ենթադրել, որ նրանք ինչ-որ կերպ ներգրավված են եղել Թեոտիուական կայսրության անկման մեջ։
Հայտնի է, որ Թեոտիհուականի անկմանը հաջորդող տարիներին նահուանախոսները արագորեն իշխանության եկան կենտրոնական Մեքսիկայում և ընդլայնվեցին դեպի այն տարածքները, որոնք ավելի վաղ զբաղեցրել էին օտո-մանգուերեն, տոտոնական և հուաստեկ լեզուները։ Այդ ժամանակաշրջանում կենտրոնական Մեքսիկայի օտո-մանգուա խմբերը, ինչպիսիք են Չիապանեկը, Չորոտեգան և Սուբտիաբան, գաղթեցին հարավ, նրանցից մի քանիսը հասնելով Մեսոամերիկայի հարավային սահմանները Սալվադորում և Նիկարագուայում ։ Նահուան լեզվի որոշ խոսողներ տեղափոխվեցին հարավ, ոմանք հաստատվեցին Օախակայի ափին, որտեղ նրանց խոսքը դարձավ Pochutec լեզուն, իսկ մյուսները տեղափոխվեցին մինչև Էլ Սալվադոր՝ դառնալով ժամանակակից Pipil-ի խոսողների նախնիները։
Հետդասական շրջան (մ.թ. 1000–1521 թթ.)
Հետդասական ժամանակաշրջանում նահուական լեզուները դիվերսիֆիկացվել և տարածվել են՝ կրելով այն մշակույթը, որը սովորաբար հայտնի է որպես տոլտեկ։ Վաղ հետդասական ժամանակաշրջանում Յուկատան թերակղզում թագավորական տոհմերի միջև վեճերը պատճառ դարձան, որ Իցայի նախահայրերը տեղափոխվեցին հարավ՝ Գվատեմալայի ջունգլիներում։ Հյուսիսարևմտյան Օախակայում Mixtec և Chocho-Popolocan լեզուներով խոսողները կառուցեցին հաջողակ քաղաք-պետություններ, ինչպիսին է Teotitlan del Camino-ն, որը չի ընկել Նահուանի հպատակության տակ։ Օսմաներեն լեզուներով խոսողները (Օտոմի, Մազահուա և Մատլացինկա) սովորաբար տեղահանվում էին Նահուան նահանգների ծայրերը։ Օրինակ, Xaltocan-ի Օտոմիները բռնի կերպով տեղափոխվել են Օտումբա վաղ Ացտեկների կայսրության կողմից։
Քանի որ նահուատլը, որը կրում էին տոլտեկները, իսկ ավելի ուշ՝ ացտեկների մշակույթը, դարձավ լեզվական լեզու ողջ Մեսաամերիկայում, նույնիսկ մայաների որոշ նահանգներ, ինչպիսիք են Քումարկաջի Կիչե թագավորությունը, ընդունեցին նահուատլը որպես հեղինակության լեզու։ Oaxaca Zapotec-ում և Mixtec-ում ժողովուրդներն ընդլայնել են իրենց տարածքները՝ մի փոքր տեղահանելով Tequistlatecan լեզուներով խոսողներին։ Այս ընթացքում Պուրեպեչաները (տարասկանները) համախմբեցին իրենց պետությունը՝ հիմնված Ցինցունցանում։ Նրանք դիմացկուն էին Մեսոամերիկայի այլ նահանգների նկատմամբ և քիչ կապ ունեին Մեսոամերիկայի մնացած նահանգների հետ։ Հավանաբար նրանց մեկուսացման քաղաքականության արդյունքում Պուրեպեչա լեզուն Մեսոամերիկյան միակ լեզուն է, որը ցույց չի տալիս մեզոամերիկյան լեզվական տարածքի հետ կապված որևէ հատկանիշ։ Գեռերոյում Յոպիցինկոյի տլապանեկները, ովքեր խոսում էին օտո-մանգուե տլապանեկ լեզվով, մնացին անկախ ացտեկների կայսրությունից, ինչպես որոշ Օախասական մշակույթներ, ինչպիսիք են Տուտուտեպեկի միքստեկները և Զաաչիլայի Զապոտեկները։ Մ.թ. 1400թ. ուշ հետդասական դարաշրջանում Զաաչիլայի Զապոտեկները տեղափոխվեցին Թեհուանտեպեկի Իսթմուս՝ ստեղծելով զապոտեկ խոսող բնակավայրերի սեպ նախկին հարևանների՝ Միքսի և Հուավեի միջև, որոնք մղվեցին դեպի իրենց ներկայիս տարածքները Իստմուսի եզրերին ։
Ժամանակակից ժամանակաշրջան (1821 – )
Ժամանակակից ժամանակաշրջանում այն, ինչն ամենաշատն է ազդել բնիկ լեզուների վրա, եղել է սոցիալական մարգինալացման ճնշումը, որը գործադրվել է բնիկ բնակչության վրա աճող մեստիզո դասի և իսպանախոս հասարակության աճող ինստիտուցիոնալացման պատճառով ։ Բնիկ լեզուները կառավարող դասակարգերի կողմից դիտվել են որպես միատարր ազգային պետություններ կառուցելու խոչընդոտ և որպես սոցիալական առաջընթացի խոչընդոտ։ Այս տեսակետները նոր հետաքրքրություն առաջացրին բնիկ համայնքների իսպանականացման նկատմամբ, և իսպաներենով պարտադիր կրթության ներդրումը հանգեցրեց բնիկ լեզուների մեծ անկմանը ողջ 20-րդ դարում։ Մի շարք բնիկ համայնքներում պրակտիկա է դարձել նախ սովորել իսպաներեն, իսկ երկրորդում՝ բնիկ լեզուն։ Ծնողները ձեռնպահ են մնացել իրենց երեխաներին իրենց լեզուն սովորեցնելուց, որպեսզի նրանց չենթարկեն հնդկական լեզվով խոսելու սոցիալական խարանին, իսկ երիտասարդները սովորել են իրենց լեզուն միայն այն ժամանակ, երբ նրանք մեծացել են և սկսել մասնակցել մեծահասակների հասարակությանը ։
Վերջին 20 տարիների ընթացքում բացահայտ փոփոխություն է տեղի ունեցել միջամերիկյան երկրների կառավարությունների քաղաքականության մեջ բնիկ լեզուների նկատմամբ։ Եղել է նրանց գոյության իրավունքի պաշտոնական ճանաչում և ինչ-որ պետական ​​աջակցություն՝ ընդհուպ մինչև ազգային լեզուներ ճանաչելու աստիճան։ Երկլեզու (այլ ոչ թե միալեզու իսպաներեն) կրթությունը ճանաչվել է որպես ցանկալի, նույնիսկ եթե գործնականում միշտ չէ, որ իրականանում է։ Գվատեմալայում բնիկ լեզուների ճանաչումը որպես պաշտոնական լեզուներ և երկրի ինքնության արժեքավոր մաս եղավ Քաղաքացիական պատերազմից հետո, որն ավարտվեց 1996 թվականին։ Մեքսիկայում փոփոխվող կառավարությունները խոսում էին երկրի բնիկ ժառանգության արժեքի մասին, բայց միայն 2003 թ. Ley General de Derechos Lingüísticos de los Pueblos Indígenas-ը ստեղծել է բնիկ լեզուների պահպանման, դաստիարակության և զարգացման շրջանակ ։
Չնայած այս պաշտոնական փոփոխություններին, հին վերաբերմունքը պահպանվում է շատ ոլորտներում, և բնիկ լեզուները ոչ մի գործնական իմաստով չեն համապատասխանում իսպաներենին։ Ներկայումս մեսոամերիկյան լեզուների լեզվական իրավիճակը ամենադժվարն է Կենտրոնական Ամերիկայի երկրներում, ինչպիսիք են Հոնդուրասը, Էլ Սալվադորը և Նիկարագուան, որտեղ բնիկ լեզուները դեռևս չեն օգտվում այլուր տրված իրավունքներից կամ արտոնություններից և դեռևս ենթակա են սոցիալական խարանման։
Գրեր
Մեզոամերիկան ​​աշխարհի այն համեմատաբար քիչ վայրերից է, որտեղ գիրը պատմության ընթացքում ինքնուրույն զարգացել է։ Մինչ օրս վերծանված մեզոամերիկյան գրերը լոգովանկային են, որոնք համատեղում են լոգոգրամների օգտագործումը վանկային տառերի հետ, և դրանք հաճախ կոչվում են հիերոգլիֆային գրեր։ Հինգ կամ վեց տարբեր գրեր են փաստագրվել Մեզոամերիկայում, սակայն հնագիտական ​​թվագրման մեթոդները դժվարացնում են պարզել, թե որն է եղել ամենավաղը, և հետևաբար՝ նախորդը, որից զարգացել են մյուսները։ Ամերիկայի առաջին գրային համակարգը լինելու հավակնորդներն են զապոտեկյան գիրը, իսթմիական կամ եպի-օլմեկյան գիրը կամ իզապանական մշակույթի գրերը։ Լավագույն փաստագրված և վերծանված մեսոամերիկյան գրային համակարգը և, հետևաբար, ամենահայտնին, մայաների դասական գիրն է։ Հետդասական մշակույթները, ինչպիսիք են ացտեկների և միքստեկների մշակույթները, կարծես թե չեն զարգացրել իրական գրային համակարգեր, փոխարենը օգտագործել են սեմասիոգրաֆիկ գրություն, թեև նրանք օգտագործել են հնչյունական սկզբունքներ իրենց գրման մեջ՝ օգտագործելով rebus սկզբունքը։ Օրինակ, ացտեկների անունների հոլովակները միավորում են լոգոգրաֆիկ տարրերը հնչյունական ընթերցումների հետ։ Գաղութատիրության ժամանակաշրջանից սկսած գոյություն ունի լայնածավալ մեզոամերիկյան գրականություն՝ գրված լատինատառով։
Գրական ավանդույթներ
Բնիկ մեզոամերիկացիների կողմից ստեղծված գրականությունն ու տեքստերը ամենահին և հայտնին են Ամերիկա մայրցամաքում երկու հիմնական պատճառով. Նախ, այն փաստը, որ Մեզոամերիկայի բնիկ բնակչությունն առաջինն էր, որ շփվեց եվրոպացիների հետ, երաշխավորեց գրականության նմուշների փաստագրումը և գոյատևումը հասկանալի ձևերով։ Երկրորդ, մեսոամերիկյան գրչության երկարատև ավանդույթը նպաստեց, որ նրանք հեշտությամբ ընդունեն իսպանացիների կողմից օգտագործվող լատինատառը և հանգեցրին նրանում գրված բազմաթիվ գրական ստեղծագործությունների՝ Մեքսիկայի իսպանացիների նվաճումից հետո առաջին դարերում։ Մեսոամերիկյան լեզուներով որոշ կարևոր գրական գործեր են՝ Պոպոլ Վուհի դիցաբանական պատմությունը և Ռաբինալ Աչիի թատերական պար-դրամա, երկուսն էլ գրված են դասական Կիչե մայա լեզվով։ Ազգագրական աշխատությունը Ֆլորենցիական օրենսգրքում և Կանտարես մեքսիկացիների երգերը երկուսն էլ գրված են դասական նահուատլերենով։ Յուկատեկ Մայա լեզվով գրված Չիլամ Բալամի գրքերի մարգարեական և պատմական պատմությունները։ Ինչպես նաև գաղութատիրության ժամանակաշրջանի ընթացքում այլ բնիկ լեզուներով գրված բազմաթիվ ավելի փոքր փաստաթղթեր։ Ժամանակակից ժամանակաշրջանի մեսոամերիկյան լեզուների համար ոչ մի իսկական գրական ավանդույթ դեռ ի հայտ չի եկել։
Մեսոամերիկյան լեզվաբանական տարածք
Հազարամյակների ընթացքում, երբ շփվում էին տարբեր մեսոամերիկյան լեզուներով խոսողներ, լեզուները սկսեցին փոխվել և նմանություններ ցույց տալ միմյանց հետ։ Սա հանգեցրեց նրան, որ Մեսոամերիկան ​​վերածվեց տարածման լեզվական տարածքի՝ «Sprachbund», որտեղ լեզուների մեծ մասը, չնայած նրանք տարբեր ծագում ունեն, կիսում են որոշ կարևոր լեզվական հատկություններ ։ Mesoamerican sprachbund-ը սահմանող հատկանիշները քիչ են, բայց լավ հաստատված. լեզուներն օգտագործում են հարաբերական գոյականներ՝ տարածական և այլ հարաբերություններ արտահայտելու համար, նրանք ունեն 20 (Vigesimal) բազային թվային համակարգ, դրանց շարահյուսությունը երբեք բայ-վերջնական չէ, և դրա հետևանքով նրանք չեն։ «Օգտագործելով անջատիչ հղումը, նրանք օգտագործում են հստակ օրինաչափություն անվանական տիրապետումը արտահայտելու համար և կիսում են մի շարք իմաստային հաշվարկներ։ Որոշ այլ գծեր ավելի քիչ որոշիչ են տարածքի համար, բայց դեռևս գերակշռող են, ինչպիսիք են՝ սուլիչ լեզուների առկայությունը, բայերի մեջ մարմնի մասերի գոյականների ընդգրկումը, մարմնի մասերի գոյականներից տեղորոշիչները, անօտարելի կամ ինտիմ տիրապետման քերականական նշումը:Թերենս Կաուֆմանը աշխատել է այս լեզվական մերձեցման գործընթացի փաստագրման վրա, և նա պնդում է, որ այլ մեսոամերիկյան լեզուների փոխառությունների ամենահավանական դոնոր լեզուները Mixe-Zoquean և Totonacan լեզուներն են, սա հաստատում է կամի կամի տեսությունը։ Այս երկու մշակույթներն էլ կարևոր դերակատարում ունեն որպես գերիշխող ուժ վաղ Մեսոամերիկյան պատմության մեջ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մեզոամերիկայի հնագիտական ​​մշակույթներ Կատեգորիա:Հնդկական լեզուներ Կատեգորիա:Մեզոամերիկյան լեզուներ
Իվան Լոբոդին
Իվան Իվանովիչ Լոբոդին, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի («Հայրենական մեծ պատերազմ», 1941-1945) մասնակից, 179-րդ հեծելազորային գնդի 66-րդ հեծելազորի Արմավիր դիվիզիայի հրամանատար, փոխ-գնդապետ։ Սովետական միության հերոս (1942 թվական)։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1900 թվականի մարտի 24-ին Հին Պորուբեժկա (ներկայիս Սարատովի շրջանի Պուգաչովսկի մարզ) գյուղում ։
Կարմիր բանակում ծառայել է 1918 թվականից մինչև իր՝ 1941 թվականի վախճանը։ 1919 թվականից Խորհրդային Միության կոմունիստական կուսակցության անդամ։
Քաղաքացիական պատերազմի տարիներին մարտերին մասնակցել է որպես շարքային մարտիկ, 25-րդ Չապաևյան դիվիզիայի կազմում դասակի և հեծելավաշտի ղեկավար։ 1919 թվականին Լբիշենսկու մոտ ծանր վրավորվել է։
1940 թվանաին Իվան Իվանովիչը եղել է № 157 ձիաբուծարանի (Զերնոգրադի շրջան) փոխտնօրենը, 1941 թվականին՝ Ձիաբուծարանի կառավարիչը։
Ավարտել է ռազմա-քաղաքական դասընթացներ Կիևում։ 1941 թվականի աշնանը կռվել է Հարավային ճակատում։
Թաղված է Ռոստովի Նեկլինովսկի շրջանի Սադկի խուտորում։
Արտաքին հղումներ
. Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ Կատեգորիա:Կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Շագանակագույն հողեր
Շագանակագույն հողեր, չոր տափաստանային հողերի տիպ։ Տարածված են Մոնղոլիայում, Հյուսիսային Չինաստանում, ԱՄՆ-ում, Արգենտինայում, Ռուսաստանում, Ղազախստանում, և այլն։ Շագանակագույն հողերը ձևավորվել են խիստ ցամաքային և չորային կլիմայական պայմաններում։ Շագանակագույն հողերի տարածման գոտուն յուրահատուկ է արդյունավետ խոնավության անբավարար քանակը, չլվացվող ջրային ռեժիմը։ Հողառաջացնող ապարները կարբոնատային նստվածքներն են, որոնցում գերակշռում են լյոսանման կավավազները, լյոսերը, կարբոնատային ավազները, ավազակավերը, ալյուվիալ բերվածքները, իսկ լեռնային երկրներում՝ հրաբխային և նստվածքային ապարների հողմահարումից առաջացած էլյուվիալ, էլյուվիալ-դե- լյուվիալ և դելյուվիալ խճով և կարբոնատներով հարուստ կավավազները և ավազակավերը։
Շագանակագույն հողերը պարունակում են մեծ մասամբ գիպս (հատկապես պրոֆիլի ստորին շերտերում) և կարբոնատներ։ Կլանող կոմպլեքսը հագեցված է հողալկալիական մետաղներով՝ կալցիումով (70-80%) և մագնեզիումով (15-30%)։ Շագանակագույն հողերի զգալի մասն ալկալիացած է։ Չալկալիացած հողերում ջրալույծ աղերի քանակը չի անցնում 0,2-0,3%-ից, ալկալիացած հողերի վերին հորիզոններում հասնում է 0,2-0,3, իսկ ստորին հորիզոններում (120-170 սմ) 0,5-2%-ը։ Ըստ հումուսի քանակի և կազմի, աղային պրոֆիլի, կարբոնատների, գիպսի, դյուրալույծ աղերի պարունակության շագանակագույն հողերը բաժանվում են 3 ենթատիպի՝ մուգ շագանակագույն, շագանակագույն և բաց շագանակագույն։Հումուսի պարունակությունը կախված է մեխ․ կազմից, մուգ շագանակագույն, կավային և կավավազային հողերում 3,5-4,5% է, թեթև կավավազային և ավազակավային հողերում՝ 2,5-3%, տիպիկ շագանակագույն հողերում համապատասխանաբար՝ 2,5-3,5 և 2,0-2,5% , բաց շագանակագույն հողերում՝ 1,5-2,5% և 1,2-1,8%։ Շագանակագույն հողերը, ունեն չեզոք կամ թույլ հիմնային ռեակցիա (pH 7,0-7,5)։ Ըստ մեխ․ կազմի լինում են ծանր, միջին և թեթև կավավազային, ավազակավային և ավազային։
ՀՀ-ում շագանակագույն հողերը (333 հզ․ հա կամ հանրապետության ընդհանուր տարածքի 11,2%) զբաղեցնում են Արարատյան գոգահովտի և Արփա ու Որոտան գետերի միջին հոսանքին հարող շրջանների՝ ծովի մակերևույթից 1250-1700 մ բարձրության վրա գտնվող բլրաթմբային թեք հարթությունները։ Ձևավորվել են էլյուվիալ, էլ-յուվիալ-դելյուվիալ և դելյուվիալ խճերով հարուստ կարբոնատային կավավազների և ավազակ ավեր ի վրա։ ՀՀ-ում շագանակգույն հողերը բնութագրվում են հումուսային հորիզոնների ոչ մեծ հզորությամբ (30-60 սմ), զգալի կարբոնատայնությամբ, որը նպաստում է կարբոնատային ցեմենտացած հորիզոնի առաջացմանը, ինչպես մակերեսային, այնպես էլ խորքային քարքարոտությամբ։ Գյուղատնտեսական նպատակներով օգտագործվում է շագանակագույն հողերի մոտ 50% (վարելահողեր՝ 22%, բազմամյա տնկարկներ՝ 3,8%, խոտհարքներ՝ 0,7% և արոտավայրեր 13,7%)։ Շագանակագույն հողերիի գոտում մշակվում են հացահատիկային (ցորեն), կերային (առվույտ, կորնգան), տեխ․ (ծխախոտ) կուլտուրաներ։ Զարգացած է նաև խաղողագործությունը և այգեգործությունը։ Մշակությունը կատարվում է բացառապես ջրովի պայմաններում։
Կատեգորիա:Հողի տեսակներ
Վերին Կոմուստա
Վերին Կոմուստա (Верхняя Комуста), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կեմերովոյի մարզում։ Գետի երկարությունը 10 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
ՖԻՖԱ Ոսկե գնդակ 2013
Ոսկե գնդակ ՖԻՖԱ 2013, ՖԻՖԱ-ի կողմից 4-րդ անգամ լավագույն ֆուտբոլիստին տրվող պարգև։ Մրցանակը տրվել է Ցյուրիխում՝ 2014 թվականի հունվարի 13-ին ։
Միջոցառման հաղորդավարներն էին Ֆերնանդա Լիման և Ռուուդ Գուլլիտը ։
Հաղթողներ և թեկնածուներ
2015 թվականի հոկտեմբերի վերջին ՖԻՖԱ-ն հրապարակեց թեկնածուների ցուցակը։ Կանանց Ոսկե գնդակի թեկնածուների ցուցակը հրապարկվեց հոկտեմբերի 24-ին, իսկ տղամարդկանց Ոսկե գնդակինը՝ հոկտեմբերի 28-ին։ Հաղթողները պարգևատրվեցին 2014 թվականի հունվարի 13-ին։
Ոսկե գնդակ ՖԻՖԱ
Մնացած 20 ֆուտբոլիստները մրցակցություն մեջ էին միմյանց հետ։
ՖԻՖԱ Ոսկե գնդակի պատվավոր մրցանակ
Պելեն արժանացել է պատվավոր Ոսկի գնդակի, քանի որ նվաճել է ՖԻՖԱ-ի երեք աշխարհի գավաթներ Բրազիլիայի հետ, բայց երբեք չի ստացել ՖԻՖԱ-ի անհատական մրցանակ, քանի որ նրա ելույթների ընթացքում միայն եվրոպացի խաղացողները կարող էին նվաճել Ոսկե գնդակը ։
ՖԻՖԱ/ՖԻՖՊրո աշխարհի XI
Տարվա լավագույն XI-ը.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ոսկե գնդակի մրցանակակիրներ Կատեգորիա:Ոսկե գնդակ Կատեգորիա:2013 ֆուտբոլում
Նեպալցիներ
Նեպալցիներ, նեպալիներ, 1․ Նեպալի բոլոր քաղաքացիների անվանումը։ 2․ Գուրքաների (Նեպալի կենտրոնական և հարավ-արևմտյան շրջաններում բնակվող ժողովուրդների պայմանական անվանումը) կոնֆեդերացիայի մեջ մտնող և աստիճանաբար միասնական ժողովրդի վերաճող ժողովուրդների ինքնանվանումը։ Կազմում են երկրի բնակչության մոտ կեսը։ Խոսում են նեպալերեն։
Տես նաև
Կատեգորիա:Նեպալի ազգեր Կատեգորիա:Հնդկաստանի ազգեր Կատեգորիա:Բութանի ազգեր
Երսակ (կանտոն)
Երսակ (Hiersac), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Պուատու Շարանտա շրջանում։ Շարանտ դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Անգուլեմ օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2007 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 11718 մարդ էր։ Կանտոնի համարը 1616 է։ Կանտոնում կա 13 կոմունա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ
Բագին (Դերսիմի գավառ)
Բագին, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Դերսիմի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Սարալանջ (գետ, Կոտայքի մարզ)
Սարալանջ, գետ Կոտայքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Արայի լեռան արևելյան լանջերից և Արգել գյուղի հարավային մասում աջից միախառնվում Հրազդան գետին։ Երկարությունը 12 կմ է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի գետեր Կատեգորիա:Հրազդան գետի վտակներ
Պավլենկովո (գյուղ, Բելոպոլիեի շրջան)
Պավլենկովո (Павленкове), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Բելոպոլիեի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Պավլենկովո գյուղում բնակվում էր 103 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Բելոպոլիեի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Լյուքսեմբուրգի ֆուտբոլի առաջնություն 2003-2004
Լյուքսեմբուրգի ֆուտբոլի առաջնություն 2003-2004, Լյուքսեմբուրգի 90-րդ ֆուտբոլի առաջնությունը։ Մրցաշարի չեմպիոն է դարձել «Ժենես Էշը»։ Մրցաշարին մասնակցել է 12 թիմ։ Մրցաշարը տեղի է ունեցել 2003 թվականի օգոստոսի 9-ից մինչև 2004 թվականի մայիսի 16-ը։
Չարլզ Ուորեն Սթոդարդ
Չարլզ Ուորեն Սթոդարդ, (Charles Warren Stoddard, ), ամերիկացի հեղինակ և խմբագիր։ Առավել հայտնի է Պոլինեզիայի կյանքի մասին գրած իր ուղեգրություններով։
Կենսագրություն
Չարլզ Ուորեն Սթոդարդը ծնվել է Նյու Յորք նահանգի Ռոչեսթտերում 1843 թվականի օգոստոսի 7-ին։ Հանդիսանում է Էնտոնի Սթոդարդի անմիջական հետնորդը։ Վերջինս արտագաղթել էր Անգլիայից 1639 թվականին՝ հաստատվելով Մասաչուսեթսի Բոստոն քաղաքում։
Երբ Չարլզ Սթոդարդը դեռ փոքր էր, ծնողների հետ տեղափոխվեց Նյու Յորք։ 1855 թվականին, այն բանից հետո, երբ Սթոդարդի հայրը աշխատանք գտավ առևտրական ընկերությունում, նրանք ընտանիքով տեղափոխվեցին՝ հաստատվելով Կալիֆոռնիա նահանգի Սան Ֆրանցիսկո քաղաքում։ Տասնմեկամյա Սթոդարդը անմիջապես սիրահարվեց այդ քաղաքին և, իր իսկ խոսքերով, այնտեղ տիրող «չափից դուրս շքեղ հագնվելու, զարդարվելու, գրեթե ամեն ինչ գերակատարելու բնական ձգտմանը» ։ 1857 թվականին Սթոդարդը միացավ բուժման նպատակով Արևելյան ծովափ մեկնող եղբորը, այդ ողջ ընթացքում եղբայրներն ապրում էին իրենց պապիկի՝ արևմտյան Նյու Յորքում գտնվող ագարակում ։ Իր ընտանիքի մոտ՝ Սան Ֆրանցիսկո Սթոդարդը վերադարձավ 1859 թվականին։
Սթոդարդը սկսել է բանաստեղծություններ գրել դեռ վաղ հասակից Կալիֆոռնիայի՝ օրեցօր ավելի ու ավելի ծաղկող գրական միջավայրում։ Սթոդարդի առաջին ստեղծագործությունը տպագրվել է 1862 թվականի սեպտեմբերին «The golden era» թերթում «Pip Pepperpod» գրական կեղծանունով։ Հետագայում Սթոդարդը հիշում է, թե ինչպես է իր ստեղծագործությունը գաղտնագողի գցել «Era» թերթի փոստարկղը, այնպես, որ ոչ ոք չիմանա․ «Իմ ընտանիքի անդամներից ոչ ոք անգամ պատկերացնել չէր կարող, որ ես Ժայռոտ լեռների արևմուտքում մեծ ճանաչում վայելող գրական թերթի համար ամեն շաբաթ պարբերաբար ստեղծագրող ընտրյալների շրջանում հայտնվելու հանդուգն երազանք կարող եմ ունենալ» ։ Սթոդարդի գրական երկերը հանրության շրջանում դրական արձագանք ստացան և հետագայում տպագրվեցին «Չարլզ Ուորեն Սթոդարդի բանաստեղծություններ» անվան տակ։ Առողջական վատ վիճակի պատճառով գրողը ստիպված էր հրաժարվել քոլեջում սովորելու հնարավորությունից։ Սթոդարդը փորձել է իր ուժերը նաև բեմական ասպարեզում, սակայն առանց որևէ հաջողության։
Պոլինեզիա
1864 թվականին Սթոդարդը եղել է հարավային Սի Այլենդի կղզիներում, որտեղ էլ գրել իր «Հարավային ծովի իդիլիաներ» ստեղծագործությունը (նամակների մի շարք, որը վերջինս ուղարկել էր իր ընկերոջը)։ 1873 թվականին ընկերն էլ հենց առանձին գրքով հրատարակել է այս նամակները։ «Սրանք,- գրում է Ուիլյամ Դին Հաուլսը,- այդ ամառային օվկիանոսի ափամերձ կյանքի մասին պատմող երբևէ գրված ամենապայծառ, ամենահաճելի, ամենավայրի և ամենաթարմ գրվածքներն են» ։ Սթոդարդը ևս չորս անգամ ուղևորվել է Սի Այլենդի կղզիներ՝ իր ստացած տպավորությունների մասին գրելով «Lazy Letters from Low Latitudes» և «The Island of Tranquil Delights» գրքերում։
Սթոդարդը մի քանի անգամ Մոլոկայի կղզի է այցելել։ Այստեղ էլ հենց ծանոթացել է տեր Դամիենի հետ (2009 թվականից կաթոլիկ եկեղեցու սուրբ), որը տեղի բորոտների համար քարոզչություն էր կատարում։ Ռոբերտ Լուիս Սթիվենսոնի խոսքերով Սթոդարդի «Մոլոկայի բորոտները» գիրքը զգալիորեն նպաստել է հանրության շրջանում տեր Դամիենի ունեցած հեղինակության բարձրացմանը։ 1867 թվականին՝ Հարավային ծովի կղզիներ կատարած այցելությունից կարճ ժամանակ անց, Սթոդարդը  հոգևոր ծառայության է անցել Կաթոլիկ եկեղեցում։ Իր դավանափոխության մասին վերջինս պատմել է «Խռով սիրտ, որն ի վերջո գտավ հանգստություն» վերնագրով մի փոքրիկ գրքում, որտեղ գրում է․ «Ահա իմ ներքին կյանքը՝ բաց և Անթաքույց»։
Ընկերներ
1867 թվականին Սթոդարդը կաթոլիկություն ընդունեց ։ 1869 թվականին վերջինս մտերմացավ գրող-ճանապարհորդ Թերեզա Յելվերտոնի հետ։
1873 թվականին Սթոդարդը, որպես «San Francisco Chronicle» թերթի հատուկ թղթակից երկարաժամկետ գործուղման մեկնեց։ Վերջինիս՝ հատուկ հանձնարարականով ուղևորությունը ոչ մի տեսակի սահմանափակում չէր նախատեսում։ Շուրջ հինգ տարի Սթոդարդը ճանապարհորդում էր Եվրոպայով, հասել է մինչև անգամ արևելք՝ Եգիպտոս և Պաղեստին։ Սթոդարդը մեծ քանակությամբ նյութեր էր տրամադրել «San Francisco Chronicle» թերթին, որոնց մեծ մասը, սակայն, այդպես էլ երբեք չի տպագրվել ՝ չնայած դրանցից մի քանիսը գրողի լավագույն գործերի շարքին կարելի է դասել։ 1880-ական թվականներին Սթոդարդը Բրեթ Հարթի և Ինա Քուլբրիթի հետ միասին աշխատում էր որպես «Overland monthly» ամսագրի համախմբագիր։
1891 թվականի ամառը Սթոդարդն անցկացրեց Բոհեմյան ակումբի պատվավոր անդամ Հարրի Գիլիգին և նրա կնոջը՝ Էյմի Կրոկերին պատկանող «Ramona» զբոսանավով Ատլանտյան ծովափով շրջագայելով։ Զբոսանավի մյուս հյուրերն էին նկարիչ Թեոդոր Ուորսը, թատերագիրներ Օգաստաս Թոմասը և Քլեյ Գրինը, խմբագիր Ջերոմ Հարթը և դերասան Հենրի Վուդրաֆը։
Նոտր Դամ
1885 թվականին, որոշելով հաստատվել Ինդիանայում, Սթոդարդը ստանձնեց Նոտր Դամի համալսարանի Անգլիական գրականության ամբիոնի վարիչի պաշտոնը, որից շուտով հրաժարվեց՝ պատճառաբանելով, թե մալարիայով է տառապում։ Գրականության պատմաբան Ռոջեր Օսթինի կարծիքով՝ Սթոդարդի նման որոշման իրական պատճառը միասեռականության վերաբերյալ Կաթոլիկ եկեղեցու դիրքորոշումն էր ։ Հենց այդ նույն դրդապատճառն է ունեցել Սթոդարդը, երբ հրաժարվել է վերոհիշյալ պաշտոնից, որն զբաղեցրել է Վաշինգտոնի Ամերիկյան կաթոլիկ համալսարանում 1889-1902 թվականներին։ Կարճ ժամանակում Սթոդարդը տեղափոխվեց Մասաչուսեթս նահանգի Քեմբրիջ քաղաք՝ որոշելով ամբողջովին նվիրվել գրականությանը։ Սակայն ծանր, մահացու համարվող հիվանդությունը, որով Սթոդարդը տառապում էր, խափանեց նրա ծրագրերը։ Շուտով Սթոդարդը հրատարակեց իր «Մուտքեր և ելքեր» (էսսեների և ակնարկների) գիրքը։ Հարկ է նշել, որ «Մուտքեր և ելքեր» գիրքը Սթոդարդի ամենասիրելի գործն էր, հավանաբար, պատճառն այն էր, որ դրա մեջ զետեղված էր Սթիվենսոնի և գրական այլ դեմքերի հետ գրողի ծանոթության պատմությունը։
1903 թվականի ապրիլին Սթոդարդը վերադարձավ Սան Ֆրանցիսկո, որտեղ իբրև պատվավոր հյուր Հենրի Ջեյմսի և Էնրիկո Կարուզոյի հետ միասին մասնակցեց Բոհեմյան ակումբում իր վերադարձի առիթով կազմակերպված երեկույթին։ Այնուհետև գրողը հաստատվեց Կալիֆոռնիայի Մոնտերեյ քաղաքում՝ հուսալով վերականգնել խաթարված առողջությունը։ Այնուամենայնիվ Սթոդարդը շարունակեց ճանապարհորդել Կալիֆոռնիայով, իսկ 1906 թվականին հայտնվեց Սան Ֆրանցիսկոյում տեղի ունեցած երկրաշարժի և բռնկված հրդեհի հորձանուտում ։ Հենց Մոնտերեյում էլ, որտեղ Սթոդարդը ապրել է մինչ իր մահը (մահացել է սրտի նոպայից 1909 թվականի ապրիլի 23-ին) գրողի մոտ սրտանոթային հիվանդություն հայտնաբերվեց ։
Անձնական կյանք
Սթոդարդը միասեռական էր ։ Գրողը բարձր էր գնահատում Հարավային ծովի հասարակության` միասեռական կապի բուն էությունը հասկանալու կարողությունը, գրողը  հարաբերությունների մեջ էր տղամարդկանց հետ։ 1866 թվականի վերջին Սթոդարդը Սան Ֆրսնցիսկոյից Հերման Մելվիլին ուղարկեց իր՝ բոլորովին վերջերս հրատարակված Բանաստեղծությունները, սակայն շուտով լուր ստացավ, որ Մելվիլի հետքն անգամ չկա Հավայիում։ Շատ ավելի կրակոտ նամակներ էր գրում Սթոդարդը Ուոլթ Ուիթմենին։ Գրողը պարզապես հիացած էր Ուիթմենի «Թայփի» գրքով։ Սթոդարդին այնքան էր ոգևորել Կորի-կորիի կերպարը, որ վերջինս տղամարդկանց ընկերական հարաբերություններին նվիրված պատմվածք գրեց (այս պատմվածքին Մելվիլը բազմիցս անդրադարձել է)։ Սթոդարդի բանաստեղծությունների մեջ, որոնք գրողը Մելվիլին էր ուղարկել, վերջինս միասեռականությանը վերաբերող որևէ ենթատեքստ չէր տեսել, այնուամենայնիվ 1867 թվականի հունվարին նրա գրած պատասխան նամակը բավականին խուսափողական էր։ Ամերիկացի դասական հեղինակավոր նկարիչ Ֆրենսիս Միլեթը 1870-ական թվականների սկզբին արվեստանոց ուներ Հռոմում, իսկ 1870- ականների կեսին արդեն նաև Վենետիկում, որտեղ էլ վերջինս ապրում էր Սթոդարդի հետ։ Ամերիկացի պատմաբան Ջոնաթան Նեթ Կատցը ներկայացրել է Միլեթի՝ Սթոդարդին ուղղված նամակները։ Այս նամակներից ակնհայտ է դառնում, որ բոհեմյան համատեղ կյանքի ժամանակ վերջիններս ռոմանտիկ հարաբերություններ են ունեցել ։  Ի հավելումն այս ամենի՝ Էմի Սուեոշին  խոսում է նաև Յոնձինո Նոկուտիի հետ Սթոդարդի ունեցած հարաբերությունների մասին, ինչի մասին վկայում է վերջիներս սիրատենչ նամակագրությունը ։ «Լեոնի» վերնագրով ֆիլմում (դերակատարը Պատրիկ Ուեզերսն է) Սթոդարդը պատկերված է որպես մի կերպար, որն անդադար սիրախաղի մեջ է մտնում Յոն Նոկուտիի հետ ։
Ստեղծագործություններ
Իր միակ վիպակի՝ «For the Pleasure of His Company»-ի մասին Սթոդարդն ասել է հետևյալը․ «Ահա, սրանք են իմ խոստովանությունները»։ Սթոդարդի ստեղծագործությունների մեծ մասը ինքնակենսագրական բնույթ ունի, այդ է պատճառը, որ նա հույս է ունեցել, թե, սոսկ մի քանի պակասող օղակներ իրար կապելով, ընթերցողը կարող է պատկերացում կազմել վերջինիս անցած ողջ կյանքի մասին։ Բացի վերոնշյալ գրքերից, Սթոդարդը գրել է նաև հետևյալ ստեղծագործությունները․
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1843 ծնունդներ Կատեգորիա:Ամերիկացի լրագրողներ Կատեգորիա:Ամերիկացի խմբագիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Ամերիկացի վիպասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի բանաստեղծներ
Վոդոլաժսկոե (գյուղ, Բլիզնյուկովի շրջան)
Վոդոլաժսկոե (Водолазьке), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Բլիզնյուկովի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1925 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Վոդոլաժսկոե գյուղում բնակվում էր 74 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,32 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 231,25 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Բլիզնյուկովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1925 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Վահե Հովհաննիսյան (քաղաքական գործիչ, բժիշկ)
Վահե Լավրենտիի Հովհաննիսյան, հայ պետական և քաղաքական գործիչ, մասնագիտությամբ՝ հոգեբույժ, բժիշկ ։
2012-2017 թվականներին Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի պատգամավոր ձախակողմյան «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությունից։
Կենսագրություն
Վահե Հովհաննիսյանը ծնվել է 1974 թվականի հունիսի 10-ին Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանում։ Նախնական կրթություն ստանալուց հետո 1997 թվականին ավարտել է Երևանի պետական բժշկական համալսարանի բուժական գործ ֆակուլտետը, իսկ 1999 թվականին՝ ԵՊԲՀ կլինիկական օրդինատուրան՝ ստանալով հոգեբույժի որակավորում։
1999 թվականին ծառայել է Հայաստանի զինված ուժերում և 2001 թվականին ավարտել ծառայությունը։ Բանակից վերադառնալուց մեկ տարի անց՝ 2002 թվականին, դարձել է Հայաստանի նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի ռեֆերենտը։ 2009-2012 թվականներին եղել է «Գագիկ Ծառուկյան» բարեգործական հիմնադրամի ծրագրերի տնօրենը։
Ղեկավարել է «Հստակ քայլեր տարածաշրջանային անվտանգության ճանապարհին», «Նոր հարևաններ» տարածաշրջանային նախագծերը։
2007-2008 թվականներին Վահե Հովհաննիսյանը եղել է ԱԺ պատգամավոր (համամասնական ընտրակարգ, ԲՀԿ)։ Եղել է ԱԺ եվրոպական ինտեգրման հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ և ԵԽԽՎ-ում հայկական պատվիրակության անդամ։
2009 թվականին համալրել է «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության շարքերը։ Որպես անկուսակցական 2008 թվականի մայիսին հրաժարվել է պատգամավորական մանդատից։
2012 թվականի մայիսի 6-ին ԱԺ պատգամավոր է ընտրվել համամասնական ընտրակարգով «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությունից։
Վահե Հովհաննիսյանը Գիտական և հրապարակախոսական բազմաթիվ հոդվածների և երկու գիրք-ժողովածուի հեղինակ է։
Անձնական կյանք
Ամուսնացած է, ունի երկու զավակ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 1-ին գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ Կատեգորիա:Հայ հոգեբույժներ Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 7-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:ԲՀԿ անդամներ
Այրի (գետակ, Արաքսի վտակ)
Այրի, գետակ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում, Արփայի ձախ օժանդակը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի գետեր Կատեգորիա:Արփա գետի վտակներ
Բլագոդատնոե (գյուղ, Գագարինսկի շրջան)
Բլագոդատնոե (Благодатное), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Գագարինսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Գագարինսկի շրջանի բնակավայրեր
Կրասնոօկտյաբրսկի (քաղաքատիպ ավան, Մեդվեդևսկի շրջան)
Կրասնոօկտյաբրսկի (Краснооктябрьский), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Մարի Էլ հանրապետության Մեդվեդևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 4306 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Մարի Էլ հանրապետության Մեդվեդևսկի շրջանի բնակավայրեր
Ուգոլինո դի Ներիո
Ուգոլինո դի Ներիո կամ Ուգոլինո Սիենացի (իտալերեն՝ Ugolino di Nerio, Ugolino da Siena, ), վաղ Վերածննդի դարաշրջանի իտալացի նկարիչ, կերպարվեստի սիենական դպրոցի ներկայացուցիչ։ Դուչչոյի (Duccio di Buoninsegna) աշակերտներից է։
Կենսագրություն
Ուգոլինոն ծագումով նկարիչների տոհմից է. նրա հայրը՝ Ներիոն և եղբայրները՝ Գվիդոն ու Մուչչոն նույնպես նկարիչներ էին։ Ուգոլինոն աշակերտել է վաղ Վերածննդի դարաշրջանի իտալացի անվանի նկարիչներից մեկին՝ կերպարվեստի սիենական դպրոցի ականավոր ներկայացուցիչ Դուչչոյին (Դուչչո դի Բուոնինսենյա - Duccio Di Buoninsegna), եղել է նաև նրա օգնականը. վարպետի «Մաեստա»-ի՝ «Տիրամայրը Մանկան հետ» նկարի վերնամասի կիսանդրիանման պատկերների հեղինակը, արվեստի պատմաբանների կարծիքով, Ուգոլինոն է։ Ուսումնասիրողները նրա «Կոնտինի Բոնակոսիի Տիրամայրը» («Madonna Contini Bonaccossi », 1315 թ.) նկարում նկատել են Դուչչոյի, 1320-1330 թվականների ստեղծագործություններում՝ բյուզանդական արվեստի ազդեցությունը, անշուշտ՝ անհատականացման որոշակի տարրերով հանդերձ։
Ուգոլինոն գործել է ոչ միայն հայրենի Սիենայում, այլ նաև Ֆլորենցիայում. նշանավոր Սանտա Կրոչե (Սուրբ խաչ) եկեղեցում է գտնվում նրա պոլիպտիխը (այսպես ասած՝ բազմանկարը), որի վառ, պայծառ գույները հուշում են սիենացի մեկ այլ անվանի նկարչի՝ Սիմոնե Մարտինիի ազդեցության մասին։
Նկարիչ և արվեստաբան-պատմիչ Ջորջո Վազարիի վկայությամբ՝ Ուգոլինո դի Ներիոն մահացել և հուղարկավորվել է հայրենի Սիենայում։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Իտալացի նկարիչներ
Կապույտ գիշեր (Նյուրնբերգ)
Կապույտ գիշեր (գերմ. Blaue Nacht), Նյուրնբերգ քաղաքի գարնանային տոն։ Տոնը սովորաբար տեղի է ունենում մայիսին։ Սկսել է նշվել 2000 թվականից։ Տոնն ուղեկցվում է լուսավորմամբ` նորագույն օպտո-լույսի ներգրավմամբ, ինչպես նաև լազերային լույսերով։ Այդ օրը քաղաքը և բնակելի շենքերը ծածկվում են կապույտ գույնով, օրվա բնորոշ գույնը կապույտն է ։
Պատմություն
Առաջին միջոցառումն անցկացվեց 2000 թվականի մայիսի 20-ին, Նյուրնբերգի 950-ամյակի կապակցությամբ։ Երրորդ իրադարձությունը տեղի է ունեցել 2002 թվականի մայիսի 11-ին, որտեղ հավաքվել էին 130 հազար այցելու։ Տոնը համարվում է ուրախ, այդ օր Նյուրնբերգում ժպիտը գերիշխում է ։ Ընդհանուր գաղափարի (երաժշտություն, պար, թատրոն, թանգարաններ, ուղեկցող շրջագայություններ, ներկայացումներ) շրջանակներում կան բազմաթիվ արվեստի կայաններ։ Ամբողջ տարի հանդիսությանը ներկա է լինում ավելի քան 130000 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Տոներ Կատեգորիա:Լուսատեխնիկա
Կենսամեխանիկա
Ծագում
«Կենսամեխանիկան» նախկինում անվանել են սաղմնաբանության բաժիններից մեկը՝ զարգացման մեխանիկան։
Շարժումների կենսամեխանիկա
Շարժումների կենսամեխանիկան, հենվելով անատոմիայի և տեսական մեխանիկայի տվյալների վրա, հետազոտում է շարժողական օրգանների կառուցվածքը։ Շարժման կենսամեխանիկական ուսումնասիրությունները լինում են.
Կենսամեխանիկաի հետազոտություններ
Կենսամեխանիկաի հետազոտությունների սկիզբը դրել է Լեոնարդո դա Վինչին, որն անատոմիայի և մեխանիկայի տեսանկյունով ուսումնասիրել է մարդու շարժումները։
Կենսամեխանիկայի բնագավառում կարևոր են Պյոտր Լեսգաֆտի, Իվան Սեչենովի, Նիկոլայ Բեռնշտայնի և ուրիշների աշխատանքները։ Կենսամեխանիկական հետազոտությունները մեծ հետաքրքրություն են ներկայացնում գիտության տարբեր ոլորտների՝ աշխատանքի և սպորտի ֆիզիոլոգիայի, կլինիկական ու ռազմական, բժշկագիտության, վնասվածքների և օրթոպեդիայի համար։ Կենսամեխանիկան մեծ նշանակություն ունի նաև պրոթեզավորման գործում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆիզիկական գիտություններ Կատեգորիա:Կենսաֆիզիկա
Շերլոկ Հոլմս (ֆիլմ)
Շերլոկ Հոլմս (Sherlock Holmes), Գայ Ռիչիի դետեկտիվ մարտաֆիլմը։
Սյուժե
Ֆիլմի գործողությունները տեղի են ունենում 1890 թվականին։ Մեծն խուզարկու Շերլոկ Հոլմսը և իր օգնական Դոկտոր Վաթսոնը զբաղվում էին վեց ծիսական զոհերից վերջինի գործով։ Մեղավորը խորհրդավոր լորդ Բլեքվուդն էր, որը դատապարտվում է մահվան։
Հաջորդ երեք ամիսները Հոլմսը չէր կարողանում կետրոնանալ իր աշխատանքի վրա, իսկ ընկերոջ տեղափոխվելը ավելի էր վատթարացնում նրա վիճակը։ Ի վերջո մի անգամ Վաթսոնին հաջողվում է Շերլոկին համոզել գալ ընթրիքի ու ծանոթանալ իր հարսնացու Մերի Մորթեսի հետ, սակայն երեկոն ավարտվում է սկանդալով ։
Միևնույն ժամանակ, մահվան դատապարտված Լորդ Բլեքվուդը ծաղրում էր բանտարկյալներին և պահակախմբին։ Ամբողջ բանտը խուճապի մեջ էր, և ամբողջ Լոնդոնը սպասում էր նրա մահվանը։ Կախաղանը կանգնեցված էր, Բլեքվուդի վերջին ցանկությունը ժամադրություն էր Շերլոկ Հոլմսի հետ՝ այն մարդու, ով նրան կանգնեցրել էր։
Հաջորդ առավոտ Շերլոկին այցելում է նրա վաղեմի ծանոթը ՝ աշխարհահռչակ հանցագործ Իռեն Ադլերը, ում հետ դժվար զգացողություններ են կապում ։ Նա Շերլոկին գումար է առաջարկում, որպեսզի գտնի կարմիր շիկահեր թզուկ Լյուկ Ռիերդենին։ Շերլոկը հրաժարվում է, չնայած հետագայում նա գաղտնի հետապնդում է նրան ՝ պարզելու, թե ով է նրա հաճախորդը ։
Վերադառնալով տուն ՝ Հոլմսը և Վաթսոնը տհաճ լուրեր են ստանում. Լորդ Բլեքվուդը «հարություն է առել». Նրա գերեզմանաքարը փորել էին ներսից և դագաղում գտել Իռենի փնտրած թզուկի մարմինը։ Այդ ժամանակ վտանգվեց Վաթսոնի ՝ որպես բժշկի հեղինակությունը, քանի որ նա մահապատժի ժամանակ հայտարարել էր Բլեքվուդի մահվան մասին։
Իռենը Հոլմսին քնաբերով գինի է տալիս։
Հասկանալով, որ Բլեքվուդի մարդիկ «ծածկում են իրենց հետքերը» ՝ Հոլմսը գնում է Իռենի մոտ ՝ նախազգուշացնելու նրան վտանգի մասին։ Երբ Շերլոկը հրաժարվում է մեկնել նրա հետ, Իռենը քնաբեր է տալիս գինով և փախչում։ Արթնանալով ՝ Հոլմսը տեղեկանում է, որ այդ երեկո պարոն Թոմասը սպանվել է իր տանը։ Այնտեղ նա գտնում է գաղտնի սենյակ ՝ սֆինքսի պատկերով։
Տաճարի անդամների գաղտնի ժողովում Հովարդը հայտարարում է Բլեքվուդին որպես նոր գլուխ։ Ստենդիշը դեմ էր այս ձեռնարկությանը ՝ ասելով, որ հնարավոր չէ վերահսկել այն «ուժերը», որոնց գրավիչն է Բլեքվուդը։ Հանդիպմանը եկած Բլեքվուդն ԱՄՆ դեսպանին բացահայտ ասում է, որ «նախկին գաղութը» կրկին կվերադառնա Բրիտանական կայսրության ծոցը ՝ Բլեքվուդի գլխավորությամբ։ Ստենդիշը կրակում է նրա վրա, բայց նա խուճապի մեջ է ընկնում  և իրեն քցում պատուհանից։ Տաճարի անդամները, ովքեր հավատում էին Բլեքվուդի ուժին, բաժակը վերցնում են Հովարդի ձեռքերից և խմում դրանից ՝ որպես հավատարմության նշան։ Վերջապես, Բլեքվուդը ներքին գործերի նախարարին հրամայում է բերել Հոլմսին։
Հոլմսը և Վաթսոնը նոր հետքերով գնում են արդյունաբերական գործարան, որտեղ հանդիպում են Բլեքվուդին։ Բայց նրանք բաց են թողնում նրան Իռենի պատճառով, ով պետք էր փրկվի սղոցի միջից ՝ խոզի դիակները կտրելու համար։ Բացի այդ, Բլեքվուդը պայթուցիկ սարք է թողնում, որից գործարանը պիտի պայթեր։
Վերականգնվելով պայթյունից ՝ Հոլմսը հայտնաբերում է, որ Հովարդը արձակել է իր ձերբակալման օրդերը։ Համոզվելով, որ Վաթսոնը կենդանի է, Հոլմսը անցնում է ընդհատակ։ Հաջորդ առավոտ նա պատմում է Ջոնին և Իռենին իր վարկածի մասին. հինգ սպանված աղջիկները խորհրդանշում էին հնգանկյունի հինգ ծայրերը, և երեք տղամարդու սպանության վայրերը ներկայացնում են խաչի չորս ծայրերից երեքը, իսկ սպանվածներն իրենք են նշանակում սֆինքսի մասեր։ Ռիերդենը ներկայացնում է մարդուն, պարոն Թոմասը ՝ ցուլ (նա մատանի էր կրում ցուլի հետ), ԱՄՆ դեսպանը ՝ արծիվ (արծիվը երկրի ազգային խորհրդանիշն է)։ Հոլմսը հաշվարկում է, որ առյուծի խորհրդանիշով Բլեքվուդի վերջին կետը Մեծ Բրիտանիայի պառլամենտն է (որտեղ հավաքվում են Կառավարության «առյուծները»)։ Այնտեղ նա կպատասխանի իր վերջին հարվածին ։
Խոսակցությունը ընդհատում են հանկարծակի ներխուժած ոստիկանները։ Վաթսոնն ու Իռենը կարողանում են փախչել, իսկ Հոլմսը գիտակցաբար հանձնվում է, նրան ուղարկում են Հովարդի մոտ, որը, ինչպես պարզվում է, Բլեքվուդի մեղսակիցն էր հենց սկզբից ։ Նախարարը հայտնաբերում է Բլեքվուդի ծրագիրը ՝ սպանել խորհրդարանի բոլոր անդամներին, բացի մերձավորներից, որպեսզի հետո բռնազավթի կայսրության իշխանությունը։ Ամեն ինչ պարզելուց հետո Հոլմսը փախչում է ։ Միանալով Ջոնին և Իռենին ՝ նրանք լողում են խորհրդարանի կոյուղու տակով, որտեղ հայտնաբերում են Ռիերդենի ստեղծած քիմիական սարքը ։ Պարզապես պետք էր սեղմել հաղորդչի կոճակը, որը գտնվում է Բլեքվուդի ձեռքում, ու ամբողջ խորհրդարանը կլցվի թունավոր գազով ։ Մինչ Վաթսոնը եւ Հոլմսը պայքարում էին պահակների դեմ, Իռենը կարողանում է դուրս գալ, բայց անմիջապես փախչում է նրանց հետ։ Հոլմսը բռնում է նրան Կառուցվող Թաուերի կամրջի գագաթին, որտեղ հանկարծ հայտնվում է Բլեքվուդը ձախողված ծրագրով, եւ այժմ նա վրեժխնդրության ծարավ էր։ Նա կամրջից ցած է նետում Իռենին, բայց նա ողջ է մնում։ Հոլմսը եւ Բլեքվուդը սկսում են կռվել և կռիվը ավարտվում է Շերլոկի հաղթանակով։ Բլեքվուդը նախապես կոտրել էր իր գերեզմանը, իսկ հետո նորից բոլոր բեկորները սոսնձել էր Ռիերդենի պատրաստած ձվի եւ մեղրի լուծույթի օգնությամբ, պարոն Թոմասին սպանել էր ՝ լոգարանում լցնելով Ռիերդենի պատրաստած կաթվածահար թույնը։ Այնուամենայնիվ, նա փրկում է լորդին, որպեսզի վերջինս պատասխան տա իր կատարած հանցագործությունների համար դատարանի առջև, բայց հանկարծակի ընկած ճառագայթն իր հետ քաշում է հանցագործին, և Բլեքվուդը մահանում է շղթայով խեղդամահ անելուց։ Հոլմսը գնում է Իռենի մոտ և պատմում է, որ իր խորհրդավոր վարձակալը պրոֆեսոր Մորիարտին է, ով խելացի է, ինչպես Հոլմսը, և շատ ավելի վտանգավոր, քան Բլեքվուդը։ Վերջում նա տալիս է ձեռնաշղթաների բանալիները, պարանոցի վրա ադամանդի փոխարեն, որը հետագայում դարձավ Մերի Մորստենի ամուսնական մատանին ։
Ֆիլմի վերջում Հոլմսը Վաթսոնին և նրա հարսնացուին պատմում է, թե ինչպես է «կախարդը» կարողացել խուսափել առաջին կախաղան հանելուց և մահացած ձևանալ։ Դրանից հետո ոստիկանությունը գալիս է և հայտնում կոյուղու մոտ սերժանտներից մեկի մահվան մասին, ով գնդակահարվել է լորդ Բլեքվուդին գերեվարելու օրը։ Հոլմսն իր հնարամտության շնորհիվ հասկանում է, որ մարդասպանը պրոֆեսոր Մորիարտին է, ով որսում էր Ռիերդենի մեքենայի մի մասը։ Նրա նպատակը անլար սարքն էր, իսկ Այրինը միայն ուշադրությունը շեղող միջոց էր, քանի որ պրոֆեսորը հիանալի գիտեր, որ Հոլմսը կվազի նրա հետևից և առանց հսկողության կթողնի մեքենան։ Ֆիլմի վերջին տեսարանում Հոլմսը որոշում է նոր հետաքննություն սկսել։
Սաունդթրեք
Բոլոր ստեղծագործությունները գրել է Հանս Ցիմերը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2009 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Լոնդոնում Կատեգորիա:Գայ Ռիչիի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր Շերլոք Հոլմսի մասին Կատեգորիա:Warner Bros. ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան էքշն թրիլեր ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական մարտաֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան արկածային ֆիլմեր Կատեգորիա:Արթուր Կոնան Դոյլի ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Ովանես իրիցի խաչքար (Դարի գլուխ, Գավառ)
Ովանես իրիցի խաչքար, գտնվում է Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Գավառ քաղաքի հյուսիսարևելյան հատվածում՝ «Դարի գլուխ» ամրոցի տարածքում գտնվող Սուրբ Ստեփանոս մատուռի գերեզմանոցի արևմտյան մասում՝ հենած ժամանակակից գերեզմանին։ Հաշվառված է Հայաստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցանկում (5.1/2.1.27) ։
Քանդակներ
Խաչքարի քիվի կենտրոնում քանդակված է Հիսուս Քրիստոսը։
Քրիստոսի երկու կողմերում քանդակված են 4 ավետարանիչներն,
Խաչելության տակ դժոխքի ավերումն է. Հիսուսը դարձյալ երկար կավիկներով, սրածայր մորուքով, գոտեկապ երկար պարեգոտով, ոտքերի տակ «դժոխքի դռներն են», աջով բռնել է Ադամի ձեռքը,որն էլ իր հերթին բռնել է Եվայի ձեռքը։ Հիսուսը ձախ ձեռքով բռնել է խաչագլուխ գավազանը, որի նիզակաձև ծայրը խրել է գալարված վիշապի բերանը։ Մի վիշապ էլ քանդակված է աջ կողմից։  Ադամից վերև պատկերված է խաղողի ողկույազներով կենաց ծառ։
Վիմական արձանագրություն
Խաչքարը քիվին, քանդակների շուրջ և ճակատին առկա է 8 տող վիմական արձանագրություն.
Համաձայն արձանագրության խաչքարը կանգնեցվել է 1551 թվականին՝ Շաղուպաթ աղու հիշատակին։
Լա Կուրոն (կանտոն)
Լա Կուրոն (La Couronne), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Պուատու Շարանտա շրջանում։ Շարանտ դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Անգուլեմ օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2007 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 23570 մարդ էր։ Կանտոնի համարը 1630 է։ Կանտոնում կա 7 կոմունա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ
Բեզաղուտ
Բեզաղուտ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Դերսիմի գավառում ։
Բնակչություն
Եղել է հին հայկական գյուղ։ Նոր ժամանակներում արդեն քրդաբնակ էր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Էսկադրային ականակիր
Էսկադրային ականակիր, ռազմանավի տեսակ, նախկինում գործադրվում էր հակառակորդի նավերին տորպեդա–հրետանային հարված հասցնելու, հետախուզության, ռազմական ու տրանսպորտային նավերի պաշտպանության համար։
Հրթիռային զենքի արմատավորումով գոյություն ունեցող էսկադրային ականակիրները վերազինվում են սուզանավերի դեմ պայքարելու և հակաօդային պաշտպանության համար։ Ժամանակակից էսկադրային ականակիրներն ունեն մինչև 4 հազարա տարողություն ջրատարողություն։
Անդրեաս Տեր-Մարուքյան
Անդրեաս Մարուքի Տեր-Մարուքյան (1871, մարտի 23, Երևան - 1919, դեկտեմբերի 16, Փարիզ), հայ քանդակագործ, հայկական նոր, ռեալիստական քանդակագործության հիմնադիրը։
Կենսագրություն
Անդրեաս Տեր-Մարուքյանը ծնվել է 1871 թվականի մարտին, Երևան քաղաքում։ Հայրը՝ գրասենյակային ծառայող Մարուք Տեր-Մարուքյանը, մահացել է Անդրեասի ծնվելուց մի քանի տարի հետո՝ թողնելով հինգ տղաներին ու երկու աղջիկներին կնոջ՝ Նատալիայի հետ։ Անդրեասը գտնվել է մոր և երկու եղբայրների խնամքի տակ, որոնցից մեկը նոտար էր, մյուսը՝ բժիշկ։
Մինչև 1890 թվականը սովորել է տեղի արական գիմնազիայում։ 1892-1894 թվականներին սովորել է Մոսկվայի Գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանում։ 1894 թվականին տեղափոխվել է Սանկտ Պետերբուրգ, ապա Փարիզ։ Որոշ ժամանակ քանդակագործ Ալեքսանդր Ֆալգիերի (1831-1900) ստուդիայում աշխատելուց ու պատրաստվելուց հետո Մարուքյանը ընդունվել է Կերպարվեստի բարձրագույն պետական դպրոց (Ալեքսանդր Ֆալգիերիի դասարան) և սովորել չորս տարի ։
Ստեղծագործական կյանք
1899 թվականին Փարիզում ցուցադրվել է Տեր-Մարուքյանի «Հայ գրողների դափնեպսակ նվիրաբերող մուսան» կոմպոզիցիոն քանդակը։ Գիպսե քանդակի պատվանդանին Խաչատուր Աբովյանի, Ռափայել Պատկանյանի, Մկրտիչ Պեշիկթաշլյանի և Գրիգոր Արծրունու բարձրաքանդակներն էին, իսկ վերևում մուսային մարմնավորող դափնեպսակ կրող կանացի ֆիգուր էր։ Այժմ քանդակի տեղն անհայտ է ։ Այդ տարիներին ստեղծել է հայ մշակութային գործիչների և պատվիրատուների կիսանդրիներ և մահարձաններ։ Անդրեաս Տեր-Մարուքյանը ստեղծագործել է նաև ազգային հայրենասիրական թեմայով։ Ստեղծել է հայ գեղջուկի և գեղջկուհու դիմաքանդակներ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Բիսմութին
Բիսմութին բիսմութային փայլ, միներալ սուլֆիդներ խմբից։ Քիմիական՝ կազմը Bi_2S_3 (81,3% Bi և 18,7% S)։