cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Բարբարոսա (ռազմական գործողություն)
Ռազմավարական օդային հետախուզություն
Խորհրդային ՌԾՈւ-ի թվային գերակշռությունը չեզոքացնելու համար գրոհման ծրագիրը նախատեսում էր Արևելյան ՌՕ-ի օդագնացության հիմնական մասի ոչնչացումը բազավորման օդանավակայաններում։ Հաջողություն ապահովողող պայմանները մանրամասնորեն ծրագրավորումն ու հարվածի հանկարծակելիությունն էին։ Գործողության պատրաստման մեջ կարևոր դեր է խաղացել Լյուֆտվաֆֆեի օդային հետախուզությունը։ Հետախուզության վարման համար ստեղծվել է հատուկ էսկադրա՝ Լյուֆտվաֆֆեի ղեկավարությամբ(Aufkl ungsgruppe des Oberbefehlshabers der Luftwaffe - Aufkl. St. (F)/Ob. d. L), այսպես կոչված «Ռովելի խումբը»։ Խումբն ուներ զինված ռմբարկուների տորմիղ (Dornier Do 215, He 111, Ju 88, Ju 86)` վերափոխված օդալուսանկարչության վարման համար։ Թռչելով այնպիսի բարձրությունների վրա, որոնք անհասանելի էին խորհրդային կործանիչ ռմբարկուների համար, խումբը իրականացնում էր ԽՍՀՄ-ի արևելյան հատվածների լայնամասշտաբ լուսանկարչություն, այդ թվում ռազմական օդանավակայանները։ Թռիչքների մի մասը հասնում էր մինչև Բաքու և Գորկի։ Հենց այս նկարներն ապահովեցին առաջին հարվածի արդյունավետությունը։
ԽՍՀՄ
Պատերազմից առաջ շտաբային վերջին ուսուցումները ԽՍՀՄ-ում իրականացվել են երկու փուլով.
Առաջին վարժանքը, որը իրակացվել է 1941 թվականի հունվարի 2-6-ին հարավարևելյան ուղղությունում, դարձավ օժանդակ հարվածի փորձը։
Երկրորդ վարժանքը, որտեղ մշակվում էին կողմերի գործողությունները հարավարևելյան ուղղությունում անց է կացվել 1941 թվականի հունվարի 8-11-ը։ Մշակվել էին միայն «արևելյանների» գրոհման գործողությունները, և հիմնական հենումը արվում էր այն բանի վրա, որ անձնակազմը օպերատիվ միացումների վարման փորձ ունենա։ Խաղը սկսվում էր այն ժամանակ, երբ «արևելյանների» զորքերը դուրս կքշվեին սահմանից 90-180 կիլոմետր արևելք։
Պաշտպանության հարցերը ուսումնասիրվում էին միայն այնքան, որքան հարկավոր կլիներ իմանալ վարժանքի ընթացքում։
Այս փուլում Արևմտյան ճակատի «արևելյանները» պետք է անցնեին գրոհման, որպեսզի ոչնչացնեին Վարշավայի «արևմտյանների» խմբավորմանը։ Իր հերթին, հարավարևմտյան ճակատը, ծածկվելով արևմուտքից Վիսլայով, պետք է ոչնչացներ «հարավարևմտյանների» և «հարավայինների» հիմնական ուժերը, գրավել Կրակովի, Բուդապեշտի, Տիմիշոարայի, Կրայովի դիրքերը։
Ո՛չ վարժանքներում, ո՛չ հաջորդող խորհրդակցությունում չէին դիտարկվում այն իրավիճակները, որոնք կարող էին առաջանալ առաջին գործողություններում Գերմանիայի հարձակման դեպքում ։
Ելնելով վարժանքների վերլուծությունից՝ 1941 թվականին մշակված Կարմիր բանակի Արևմուտքում ծավալվելու ռազմավարական ծրագրում նշվում էր. «Կարմիր բանակի ծավալումը Արևմուտքում առաջացնում է լուրջ կասկածներ, որ կռիվներն այս ճակատում կարող են ձգձգվել»։
Այդ պատճառով գլխավոր հարվածը որոշված էր հասցնել հարավարևմտյան ուղղությունում։ Մարտյան ծրագրի հատվածում, որը նվիրված էր այդ ուղղությանը, գլխավոր շտաբի ղեկավար Նիկոլայ Վատուտինը թողել է մակագրություն. «Գրոհումը սկսել 12.6»: Սա ռազմական գործողությունների սկսման միակ փաստացի ֆիքսված ամսաթիվն է։
1941 թվականի մայիսի կեսին Վատուտինն ու նրա տեղակալ Ալեքսանդր Վասիլևսկին մշակեցին «նախազգուշացնող հարվածի» ծրագիր։ Նախատեսվում էր, որ հարավարևմտյան ուղղությունում 152 խորհրդային դիվիզիաները կջախջախեին 100 գերմանականին։ Գրոհման 30-րդ օրը նախատեսվում էր գրավել Կատովիցեն, Կրակովը և հասնել Օպպելնի, Լոդզի, Մոդլինի, Օստրոլենկայի սահմաններին։ Դրանից հետո հարձակվողները պետք է թեքվեին դեպի Բալթիկա և ոչնչացնեին գերմանական ուժերը Լեհաստանում և Արևելյան Պրուսիայում։
Այս գործողությանն օժանդակելու նպատակով Արևմտյան ճակատը հարձակվելու էր Վարշավայի վրա։ Օժանդակ հարվածը հասցվելու էր Ռումինիայում։ Ինչպես խաղում էր պլանավորված, թշնամու խմբավորումը որոշված էր շրջապատել Բոտոշանիի մոտ, հետո շարժվել դեպի Յասսի և Պլոեշտի։
Հաշվառված էր, որ Կարմիր բանակի գրուհումը հանկարծակիի կբերի թշնամուն։ Գերմանիայի, Հունգարիայի և Ռումինիայի զորքերի գործողությունների կոորդինացման մասին խոսք չէր գնում։
Վարժանքի պայմաններում զորքերը բոլոր հրամանները կատարում էին ժամանակին, հաղորդակցման միջոցները բավարար էին, որի շնորհիվ զորքի կառավարումը չէր խախտվում։ Հաշվի չէր առնվել նաև այն փաստը, որ ԱԳԿԲ-ի անձնակազմը բավարար չի տիրապետում նոր ռազմական գործիքներին ։
Կարմիր բանակի զորքերի ուրվագիծը սովետա-գերմանական սահմանի վրա խոցելի էր։ Մասնավորապես, Գլխավոր շտաբի նախկին ղեկավար Գեորգի Ժուկովը հիշում էր
Բրիտանական հետախուզություն
1940 թվականի վերջին բրիտանական հետախուզությունը կարողացավ ջարդել գերմանական որոշ ծածկագրեր։ Ստացված ինֆորմացիայի թվում կային նաև տեղեկություններ ԽՍՀՄ ներխուժելու նախապատրաստման մասին։ Չնայած աղբյուրի բացահայտման վտանգին՝ տեղեկությունները փոխանցվել են խորհրդային կառավարությանը։ Սակայն Ստալինը այդ տեղեկություններին պատշաճ ուշադրություն չդարձրեց։
Գերմանիան և դաշնակիցները
1941 թվականի հունիսի 22-ին ԽՍՀՄ-ի վրա հարձակվելու համար ստեղծվել էին 4 բանակներ, ընդհանուր քանակով 157 դիվիզիա և 12 բրիգադա։ Հաշվի առնելով Արևմուտքում տեղակայված ռազմական պահեստը՝ խմբավորումը բաղկացած էր 183 դիվիզիայից և 13 բրիգադայից։
ԽՍՀՄ
ԽՍՀՄ-ի ռազմական շրջաններում 1941 թվականի հունիսի 21-ի ԽՄԿԿ ԿԿ քաղբյուրոյի որոշմամբ ստեղծվել է 4 ճակատ ։ 1941 թվականի հունիսի 24-ին ստեղծվել է Հյուսիսային ճակատը։ Համաձայն տեղեկանքի, որը կազմվել է ՌԿԿԱ-ի գլխավոր շտաբի ղեկավար Վատուտինի կողմից պատերազմի նախօրեին, ցամաքային զորքերն ունեին 303 դիվիզիա, դրանց թվում Արևմուտքում 237 դիվիզիան էին (այդ թվում 51 տանկային և 25 մեքենայացված)։ Խմբերը արևմուտքում շարված էին 3 էշելոնով։
ԽՍՀՄ զինված ուժերի զարգացումը չհարձակման պայմանագիր կնքելուց հետո
1940-ական թվականների սկզբին ինդուստրացման ծրագրի արդյունքում Խորհրդային Միությունը ծանր արդյունաբերության զարգավածության մակարդակով երրորդն էր ԱՄՆ-ից և Գերմանիայից հետո։ Հայրենական մեծ պատերազմի սկզբին խորհրդային տնտեսությունը հակում ուներ դեպի ռազմական տեխնիկայի արտադրությունը ։
Գերմանացի գեներալ և ռազմական պատմաբան Կուրտ ֆոն Տիպելսկիրխը գրում էր, որ գերմանական հրամանատարությունը, գիտակցելով, որ խորհրդային զորքերի տանկերի թվաքանակը ավելի շատ է (հավանաբար 4-5 անգամ), հիմք էր ընդունում այն փաստը, որ ռուսները ետ էին մնում մեծ շարժունակ միավորումների կազմակերպման մեջ, որոնք նախատեսված էին օպերատիվ խնդիրների լուծման համար։ Խորհրդային օդագնացությունը համարվում է գերմանականից թույլ, չնայած նրա ինքնաթիռների քանակը մի քանի անգամ գերազանցում էր գերմանականինը։ Խորհրդա-ֆինլանդական պատերազմը բացահայտեց միջին և կրտսեր թիմային օղակի ոչ բավարար տակտիկական պատրաստությունը։ Ռուս զինվորի դիմացկունության և մանրահաճության մեջ կասկած չկար։ Սակայն, ենթադրվում էր, որ խորհրդային զորքերը չեն կարողա դիմադրել գերմանական զորքերի հանկարծակի հարվածներին ։
Գրոհի սկիզբ
Հիտլերի «Արևելյան ճակատի զինվորներին» ուղղված խոսքը հրամանատարները ներկայացրել են 1941 թվականի հունիսի 22-ին։ Այդ նույն օրը ԽՍՀՄ-ին պատերազմ են հայտարարել Իտալիան (իտալական զորքերը սկսել են մարտական գործողությունները 1941 թվականի հունիսի 20-ից) և Ռումինիան, հունիսի 27՝ Սլովակիան, իսկ հունիսի 27-ին՝ Հունգարիան։ Գերմանական զորքերի ներխուժումը հանկարծակիի բերեց խորհրդային զորքերին, առաջին իսկ օրը ոչնչացվել էր ռազմական տեխնիկայի, ռազմապահեստի մեծ մասը, գերմանացիները կարողացան ապահովել ամբողջական տիրապետություն օդում (շարքից դուրս են եկել մոտ 1200 ինքնաթիռներ)
Վաղ առավոտյան՝ ժամը 3-ին, առանց պատերազմ հայտարարելու Վերմախտի սակրավորները մտան խորհրդային տարածք, իսկ 1941 թվականի հունիսի 22-ի ժամը 4-ին Գերմանիան ներխուժեց ԽՍՀմ։ Գերմանիայի գրոհը ծավալվում էր 3000 կմ ձգվածությամբ տարածքի վրա՝ 3 տարբեր ուղղություններով։ ԽՍՀՄ-ի հյուսիսում գաղափարական թիրախը Լենինգրադն էր, ԽՍՀՄ-ի կենտրոնում քաղաքական թիրախը՝ Մոսկվան, ԽՍՀՄ-ի հարավում տնտեսական թիրախը՝ Կիևն ու Ուկրաինական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունը ։ Բալթիկ և Սև ծովերի հաղորդակցման ուղիների վրա տեղադրվել են սուզանավեր, ականափակոցներ։ Ցամաքում հզոր հրետանային պատրաստությունից հետո գրոհման անցան առաջնային մասերը, իսկ նրանց հետևից Վերմախտի գլխավոր ուժերը։ Սակայն խորհրդային հրամանատարությունը չկարողացավ լրջորեն գնահատել իրենց զորքերի դիրքը։ Գլխավոր զինվորական խորհուրդը հունիսի 22-ի երեկոյան ճակատի Զինվորական խորհուրդներին հրանանգներ ուղղեց, ըստ որոնց հարկավոր էր հունիսի 23-ին հակահարված հասցնել թշնամու զորքին։ Ձախողված հակահարվածների արդյունքում խորհրդային զորքերի վիճակը էլ ավելի բարդացավ։
Ֆիննական զորքերը չանցան սահմանը, սպասելով դեպքերի զարգացմանը, սակայն տրամադրեցին Գերմանիայի օդագնացությանը վերալիցքավորման հնարավորություն։ Խորհրդային հրամանատարությունը հունիսի 25-ին ռմբակոծեց ֆիննական տարածքը։ Ֆինլանդիան պատերազմ հայտարարեց ԽՍՀՄ-ին, և գերմանական զորքերը ներխուժեցին Կարելիա և Զապոլյարե՝ մեծացնելով ճակատի գիծը, վտանգի տակ դնելով Լենինգրագի և Մուրմանսկի երկաթուղային ճանապարհը։ Մարտական գործողությունները շուտով վերածվեցին դիրքային պատերազմի։
Հյուսիսային ուղղություն
Խորհրդային հյուսիսարևմտյան ճակատի դեմ սկզբում գործում էին երկու տանկային խմբավորումներ.
1941 թվականի հունիսի 22-ին Լիտվայի ճակատի ակտիվիստները զինված ապստամբություն սկսեցին խորհրդային կառավարության դեմ։ Ապստամբները հսկողության տակ էին վերցնում ստրատեգիորեն մեծ նշանակություն ունեցող օբյեկտներ և քաղաքներ, հարձակվում էին Կարմիր բանակի նահանջող զորամասերի վրա, սպանում էին խորհրդային ակտիվիստներին։
Հյուսիս-արևմտյան ճակատի 2 մեքենայացված կորպուսներով (գրեթե 1000 տանկ) հակահարված տալու փորձը Ռասեյնյայ քաղաքի մոտ ավարտվեց կատարյալ ձախողմամբ, և հունիսի 25-ին որոշվեց հեռացնել զորքերը դեպի Արևմտայն Դվինա։
Բայց հունիսի 26-ին գերմանական 4-րդ տանկային խումբը փութացրեց Արևմտյան Դվինան (56-րդ մոտոկորպուս ֆոն Մանշտեյնի հրամանատարությամբ, հուլիսի 2-ին՝ 41-րդ մոտոկոպուս Ռայնհարդտի հրամանատարությամբ)։ Մեքենայացված կորպուսների հետևից շարժվում էին հետևակային դիվիզիաները։ Հունիսի 27-ին Կարմիր բանակի մասերը դուրս եկան Լիբավայից։ Հուլիսի 1-ին գերմանական 18-րդ բանակը գրավեց Ռիգան և դուրս եկավ հարավային Էստոնիա։
Այդ ժամանակ գերմանական բանակների «Կենտրոն» խմբի 3-րդ տանկային խումբը, հաղթահարելով խորհրդային զորքերի դիմադրությունը Ալիտուսում, հունիսի 24-ին գրավեց Վիլնյուսը, թեքվեց դեպի հարավ-արևելք և դուրս եկավ խորհրդային Արևմտյան ճակատի թիկունք։
Կենտրոնական ուղղություն
Բարդ իրավիճակ էր ստեղծվել Արևմտայն ճակատում։ Առաջին իսկ օրը Արևմտյան ճակատի թևային բանակները (3-րդ բանակ Գրոդնոյի շրջանում և 4-րդ բանակը Բրեստի շրջանում) տարան մեծ կորուստներ։ Արևմտյան ճակատի մեքենայացված կորպուսների հակահարվածները հունիսի 23-25-ին ավարտվում էին ձախողումներով։ Գերմանական 3-րդ տանկային խումբը, հաղթահարելով խորհրդային զորքերի դիմադրությունը Լիտվայում և շարժվելով դեպի Վիլնյուս, անցավ խորհրդային 3-րդ և 10-րդ բանակները հյուսիսից, իսկ գերմանական 2-րդ տանկային խումբը, թողնելով թիկունքում Բրեստի ամրոցը, հասավ Բարանովիչներ և անցավ նրանց հարավից։ Հունիսի 28-ին գերմանացիները գրավեցին Բելառուսիայի մայրաքաղաքը և շրջափակեցին Արևմտյան ճակատի հիմնական ուժերի օղակը։
1941 թվականի հունիսի 30-ին Արևմտյան ճակատի հրամանատար բանակի գեներալ Պավլովը հեռացվեց հրամանատարությունից, հետագայում ռազմական տրիբունալի որոշմամբ նա Արևմտյան ճակատի մյուս գեներալների և սպաների հետ գնդակահարվեց։ Արևմտյան ճակատի զորքերը սկզբից գլխավորեց գեներալ-լեյտենանտ Երյոմենկոն (հունիսի 30), հետո պաշտպանության ժողկոմի մարշալ Տիմոշենկոն (նշանակվել է հուլիսի 2-ին)։ Հաշվի առնելով այն, որ Արևմտյան ճակատի հիմնական ուժերը ջախջախվել էին Բելստոկ-Մինսկի մարտում, հուլիսի 2-ին Արևմտյան ճակատի մեջ մտցվեցին Երկրորդ ռազմավարական էշելոնի զորքերը։
Հարավային ուղղություն
Վերմախտի ռազմական գործողությունները հարավում, որտեղ գտնվում էր ԲԳԿԲ-ի (Բանվորա-գյուղացիական Կարմիր բանակ) ամենահզոր խմբավորումը, հաջողությունների չէին հասնում։ Հունիսի 23-25 Սև ծովի տորմիղի օդագնացությունը ռմբային հարված հասցրեց ռումինական քաղաքներին՝ Սուլինա և Կոստանցա, հունիսի 26-ին Սև ծովի տորմիղի նավերը, զուգահեռ օդագնացության հետ, հարված հասցրեցին Կոնստանցային։ Ձգտելով կանգնեցնել գերմանական 1-ին տանկային խմբի գրոհումը, Հարավ-արևմտյան ճակատի հրամանատարությունը վեց մեքենայացված կորպուսներով հակահարված հասցրեց (մոտ 2500 տանկ)։ Դուբնո - Լուցկ - Բրոդայի շրջանում տեղի ունեցած խոշոր տանկային մարտի հետո խորհրդային զորքերը չկարողացան ոչնչացնել թշնամուն և տարան մեծ կորուստներ, սակայն նրանք կանգնեցրին գերմանացիներին, որոնք փորձում էին առաջ գնալ։ Հուլիսի 1-ին Հարավ-արևմտյան ճակատի զորքերը հետ քաշվեցին Կորոստեն - Նովոգրադ-Վոլինսկի - Պրոսկուրովի ամրացված սահման։ Հուլիսի սկզբին գերմանացիները ճեղքեցին ճակատի աջ թևը Նովոգրադ-Վոլիսնսկիյի մոտ և գրավեցին Բերդիչևն ուն Ժիտոմիրը, սակայն խորհրդային զորքերի հակահարվածների շնորհիվ նրանց հետագա առաջացումը կանգնեցվեց։
Հուլիսի 2-ին Հարավ-Արևմտյան և Հարավային ճակատների սահմանագծին գերմանա-ռումինական զորքերը անցան Պրուտը և շարժվեցին դեպի Մոգիլյով-Պոդոլսկ։ Հուլիսի 10-ին նրանք հասան Դնեստր։
Սահմանամերձ մարտերի արդյունքներ
Սահմանամերձ մարտերի արդյունքում վերմախտի զորքերը ծանր պարտություն հասցրեցին Կարմիր բանակին։
Ամփոփելով «Բարբարոսա» պլանի առաջին փուլի արդյունքները, 1941 թվականի հուլիսի 3-ին Գերմանիայի Գլխավոր շտաբի ղեկավար Գալդերը գրել է իր օրագրում.
Պատերազմից մոտ 3 շաբաթ առաջ գերմանական զորքերը օկուպացրել էին ամբողջ Մերձբալթիկան, Բելառուսիան, Ուկրաինայի և Մոլդովայի զգալի մասը։ Հյուսիս-արևմտյան և հարավարևմտյան ուղղություններում թշնամին ներխուժել էր ԽՍՀՄ մինչև 500 կմ, արևմտյան ուղղությունում՝ մինչև 600 կմ։ Գերմանական զորքերի առաջխաղացման միջին արագության աստիճանը կազմում էր 15-ից 30 կմ ամեն օր։ Սահմանամերձ կռիվներում և հաջորդող պաշտպանական գործողություններում ամբողջովին ոչնչացվել են 28 խորհրդային դիվիզիաներ (12 հրաձգային, 10 տանկային, 4 մեքենայացված, 2 հեծելազորային), 72 դիվիզիաներ կրել են մարդկանց և տեխնիկայի մեծ կորուստներ՝ 50 տոկոս և ավելի։ խորհրդային զորքերի կորուստների ընդհանուր թիվը հուլիսի 30-ին կազմում էր 651 065 մարդ (անվերադարձ՝ 447 015 մարդ, սանիտարական՝ 204 050 մարդ)։
Ճակատների ոչ լրիվ տվյալներով, հեռառմբակոծիչ օդագնացությունը այդ ընթացքում կորցրել էր 3468 ինքնաթիռ, խորհրդային զորքերը կորցրել էին 9500 սարքեր, 12 հազար ականանետեր, 6 հազար տանկեր (արևմտյան ռազմական շրջաններում գտնվող տանկերի մեծ մասը) ։ Ընդ որում, տանկերի մեծ մասը չէին ոչնչացվել մարտերի ընթացքում, այլ թողնվել էին նահանջի ժամանակ, կամ պայթել ջարդվածության և վառելիքի բացակայության պատճառով ։ Տանկերի մեծ կորուստների և հաջորդած 1941 թվականի տանկային գործարանների Լենինգրադից Խարկով տարատեղման արդյունքում, խորհրդային զորքերը զգացին տանկերի մեծ պակաս  ։
Ոչնչացվել էին 200 պահեստներ (սահմանում գտվոց պահեստների մոտ 52 տոկոսը)։ Դա առաջացրեց ռազմամթերքի, վառելիքի և պարենամթերքի պակաս խորհրդային մասերում և միավորումներում ։ Իսկ գերմանական զորքի կորոստները քիչ էին ։
Մոսկվայի մարտի սկզբին խորհրդային զորքը, միայն գերիացված, կորցրել է 1, 8 միլիոն մարդ։
Չնայած, Գալդերն ընդունում էր, որ խորհրդային զորքերը դիմադրում էին համառորեն։ Հունիսի 29-ին նա գրել է.
Մյուս կողմից Կոնստանտին Ռոկոսովսկին գրում էր.
Հյուսիսային ուղղություն
Հուլիսի 2-ին բանակների «Հյուսիս» խումբը շարունակում էր գրոհումը, նրա 4-րդ տանկային խումբը շարժվում էր դեպի Ռեզենկե, Օստրով, Պսկով։ 1941 թվականի հուլիսի 4-ին 41 մեքենայացված կորպուսը գրավեց Օստրովը, իսկ հուլսիսի 9-ին՝ Պսկովը։
Հուլիսի 10-ին բանակների «Հյուսիս» խումբը շարունակում էր գրոհել դեպի Լենինգրադ (4-րդ տանակյին խումբ) և Թալին (18-րդ բանակ)։ Սակայն գերմանական 56-րդ մեքենայացված կորպուսը կանգնեցվեց Սոլցիի մոտ խորհրդային 11-րդ բանակի հակահարվածի շնորհիվ։ Այս պայմաններում գերմանական հրամանատարությունը հուլիսի 19-ին դադարեցրեց 4-րդ տանկային խմբի գրոհը, մինչև 18-րդ և 16-րդ բանակների միավորումների մոտենալը։ Միայն հուլիսի վերջին գերմանացիները կարողացան դուրս գալ Նարվա, Լուգա և Մշագա գետերի ափերին։
Օգոստոսի 7-ին գերմանական զորքերը ճեղքեցին 8-րդ բանակի պաշտպանությունը և դուրս եկան Ֆիննական ծոց Կունդայի շրջանում։ 8-րդ բանակը բաժանվեց որկու մասի՝ 11-րդ հրաձգային կորպուսը հետ քաշվեց դեպի Նարվա, իսկ 10-րդ հրաձգային կորպուսը դեպի Թալին, որտեղ Բալթիկ ծովի տորմիղի նավաստիների հետ պաշտպանում էին քաղաքը մինչև օգոստոսի 28-ը։
Օգոստոսի 8-ին բանակների «Հյուսիս» խմբի գրոհները դեպի Լենինգրադ շարունակվեցին Կրասնոգվարդեյսկի ուղղությամբ, օգոստոսի 10-ին՝ Լուգայի շրջանի և Նովգորոդ-Չուդովս ուղղությամբ։ Օգոստոսի 12-ին խորհրդային հրամանատարությունը հակահարված հասցրեց Հին Ռուսսայի մոտ, սակայն օգոստոսի 19-ին թշնամին հասցրեց պատասխան հարվածը՝ պարտության մատնելով խորհրդային զորքերին։
Օգոստոսի 19-ին գերմանական զորքերը գրավեցին Նովգորոդը, օգոստոսի 20-ին՝ Չուդովոն։ Օգոստոսի 23-ին մարտեր սկսվեցին Օրանիենբաումի համար, գերմանացիները կանգ առան Կոպորյեից հարավ-արևելք (Վորոնկա գետ)։
Հարձակում Լենինգրադի վրա
Բանակների «Հյուսիս» խմբի ուժեղացման համար նրան են փոխանցվել 3-րդ տանկային խումբը՝ Գոտի հրամանատարությամբ, 39-րդ և 57-րդ մեքենայացված կորպուսներն ու 8-րդ օդագնացային կորպուսը՝ ֆոն Ռիտխենի հրամանատարությամբ։
Օգոստոսի վերջին գերմանական զորքերը նորից հարձակվեցին Լենինգրադի վրա։ Օգոստոսի 25-ին 39-րդ մոտոկորպուսը գրավեց Լյուբանը, օգոստոսի 30-ին դուրս եկավ Նևայի մոտ, կտրեց երկաթուղային կապը քաղաքի հետ, սեպտեմբերի 8-ին գրավեց Շլիսսելբուրգն ու շրջափակեց Լենինգադը։
1941 թվականի սեպտեմբերին Հիտլերը եկավ այն եզրակացության, որ Լենինգրադը պետք է գնա երկրորդական պլան, ամբողջ ուժերը պետք է կենտրոնացնել դեպի Մոսկվա։
1941 թվականի սեպտեմբերի 12-ին Հիտլերը չեղյալ հայտարարեց քաղաքի գրոհումը, Մաններհեյմից կտրական մերժում ստանալուց հետո (Weisung Nr.35. 06.09.1941) (Լենինգրադում տեղի ունեցած հաջորդ ռազմական գործողությունները տես՝ Լենինգրադի շրջափակում)։
Կենտրոնական ուղղություն
1941 թվականի հուլիսի 10-12-ին բանակների «Կենտրոն» խումբը կազմակերպեց նոր գրոհ դեպի Մոսկվա։ 2-րդ տանկային խումբը անցավ Դնեպրը Օրշայից հարավ, իսկ 3-րդ տանկային խումբը հարված հասցրեց Վիտեբսկի կողմից։ Հուլիսի 16-ին գերմանական զորքերը մտան Սմոլենսկ, ընդ որում շրջափակման մեջ հայտնվեցին 3 խորհրդային բանակներ (19-րդ, 20-րդ և 16-րդ բանակները)։ Օգոստոսի 5-ին Սմոլենսկի շրջափակման մարտերը ավարտվեցին, 16-րդ և 20-րդ բանակի մնացորդները անցան Դնեպրը, գերի ընկավ 310 հազար մարդ։
Գերմանական զորքը գրավել էր խորհրդային արևմտյան ճակատի հյուսիսային թևում գտնվող Նեվելը (հուլիսի 16), ամբողջ ամսվա ընթացքում մարտեր էին գնում Վելիկիե Լուկիի համար։ Թշնամու համար մեծ խնդիրներ առաջացան նաև սովետա-գերմանական ճակատի կենտրոնական հատվածի հարավային թևում. այստեղ խորհրդային 21-րդ բանակը նախաձեռնեց հարձակում Բոբրույսկի վրա։ Չնայած նրան, որ խորհրդային զորքերը չկարողացան գրավել Բոբրույսկը, նրանք կաշկանդեցին 2-րդ դաշտային բանակի դիվիզիաներիկ զգալի մասն ու 2-րդ տանկային խմբի մեկ երրորդը։
Այսպիսով, հաշվի առնելով խորհրդային երկու խոշոր խմբավորումների անդադար հարձակումները ճակատին, գերմանական բանակների «Կենտրոն» խումբը չկարողացավ նորից հարձակվել Մոսկվայի վրա։ Հուլիսի 30-ին խումբն անցավ պաշտպանության և հիմնական ուշադրությունը դարձրեց կողմերում առաջացած խնդիրների լուծման վրա։ 1941 թվականի օգոստոսի վերջին գերմանական զորքերին հաջողվեց ջախջախել խորհրդային զորքերը Վելիկիե Լուկիում և օգոստոսի 29-ին գրավել Տորոպեցը։
Օգոստոսի 8-12-ը 2-րդ տանկային խումբն ու 2-րդ դաշտային բանակը սկսեց շարժվել դեպի հարավ։ Գործողությունների արդյունքում խորհրդային Կենտրոնական ճակատը ոչնչացվեց, իսկ օգոստոսի 19-ին ընկավ Հոմելը։
Հարավային ուղղություն
Մոլդովայում Հարավային ճակատի հրամանատարության ռումինական հարձակումը կանգնեցնելու փորձը երկու մեքենայացված կորպուսների (770 տանկ) հակահարվածի միջոցով չհասավ հաջողության։ Հուլիսի 16-ին ռումինական 4-րդ բանակը գրավեց Կիշինյովը, ծովափնյա առանձին բանակը հեռացրեց դեպի Օդեսսա։ Օդեսսայի պաշտպանությունը գրեթե 2, 5 ամսով կաշկանդեց ռումինական զորքերի ուժերը։ խորհրդային զորքերը լքեցին քաղաքը հոկտեմբերի առաջին կեսին։
Այսպիսով, բանակների «Հարավ» խումբը ինքնուրույն չկարողացավ լուծել խնդիրները, որոնք դրված էին նրա առաջ համապատասխան «Բարբարոսա» գործողության։ Օգոստոսի սկզբից մինչև հոկտեմբերի սկիզբ Կարմիր բանակը մի քանի անգամ հարձակվեց Վորոնեժի վրա։
Մարտ Կիևի մոտ
Համաձայն Հիտլերի հրամանի բանակների «Կենտրոն» խումբը գրոհ սկսեց բանակների «Հարավ» խմբին աջակցելու համար։
Հոմելի գրավումից հետո բանակների «Կենտրոն» խմբի 4-րդ բանակը հարձակվում էր բանակների «Հարավ» խմբի 6-րդ բանակի հետ միասին, սեպտեմբերի 9-ին երկու գերմանական զորքերը միացան Պոլեսիայիի մոտ։ Սեպտեմբերի 13-ին խորհրդային Հարավ-արևելյան ճակատի 5-րդ բանակն ու Բրյանսկի ճակատի 21-րդ բանակներն ամբողջովին ճեղքվեցին և անցան շարժուն պաշտպանության։
Սեպտեմբերի 12-ին գերմանական 1-ին տանկային խումբը հարձակում սկսեց Կրեմենչուգի մարտահենադաշտից հյուսիսայոին ուղղությամբ։ Սեպտեմբերի 15-ին 1-ին և 2-րդ տանկային խմբերը միավորվեցին Լոխվիցի մոտ։ Հսկա Կիևյան շրջափակման մեջ էին հայտվել խորհրդային Հարավ-Արևմտյան ճակատի հիմնական ուժերը, գերիների թիվը կազմում էր մո 665 հազար մարդ։ Ոչնչացվել էր նաև Հարավ-Արևմտյան ճակատի ղեկավարությունը. ճակատի հրամանատար Միխայիլ Կորպոնոսը մահացել էր։
Արդյունքում թշնամու ձեռքում էին հայտնվել Աջափնյա Ուկրաինան, դեպի Դոնբաս տանող ճանապարհը բաց էր, իսկ խորհրդային զորքերը Ղրիմի մոտ առաձնացվել էին հիմնական ուժերից։ Սեպտեմբերի կեսերին գերմանցիները մոտեցան Ղրիմին։
Հարձակման շարունակությունը հարավում
Ղրիմն ուներ կարևոր նշանակություն, որպես Կովկասի նավթատար շրջաններ տանող ճանապարհ (Կերչենի նեղուցով և Թամանով)։ Բացի այդ, Ղրիմը կարևոր էր նրանով, որ ուներ օդագնացության բազա։ Ղրիմի կորստով խորհրդային օդագնացությունը չէր կարողանա հարձակվել ռումինական նավթահանքերի վրա, իսկ գերմանացիները կկարողանային հարվածներ հասցնել Ղրիմի թիրախներին։ խորհրդային ղեկավարությունը տեսնում էր թերակղզու կարևորությունը, այդ պատճառով կենտրոնացրել էր իր ամբողջ ուժերը Ղրիմի մոտ, հրաժարվելով Օդեսսայի պաշտպանությունից։
Հոկտեմբերի 8-ին Պրիազովիեի ուղղությունում շրջափակվեց և ոչնչացվեց խորհրդային Հարավային ճակատի 18-րդ բանակը։
Հոկտեմբերի 17-ին գերմանական զորքերը գրավեցին Դոնբասը (ընկավ Տագանրոգը)։ Հոկտեմբերի 25-ին գրավվեց Խարկովը։ Նոյեմբերի 2-ին գրավվեց Ղրիմն ու շրջափակվեց Սևաստոպոլը։ Նոյեմբերի 30-ին բանակների «Հարավ» խմբի ուժերը ամրացան Միուս-ճակատի մոտ։
Դարձ Մոսկվայից
1941 թվականի հուլիսի վերջին գերմանական հրամանատարությունը լի էր լավատեսությամբ և կարծում էր, որ «Բարբարոսա» գործողության նպատակաները կիրականան մոտ ապագայում։ Որպես ժամկետներ նշվում էին՝ օգոստոսի 25-ին՝ Մոսկվան ու Լենինգրադը, Վոլգայի սահմանները՝ հոկտեմբերի սկիզբ, Բաքուն ու Բաթումը` նոյեմբերի սկիզբ ։
Հուլիսի 25-ի վերմախտի Արևելյան ճակատի շտաբի ղեկավարների խորհրդակցության ժամանակ նշվել է.
Հուլիսի 27-ին են վերաբերվում բանակների «Կենտրոն» խմբի ուղղությունների հնարավոր փոփոխությունների քննարկումները։ Յոդլը դիմում է Հիտլերին, առաջարկելով Սմոլենսկի մարտերից հետո հարձակվել Մոսկվայի վրա, բայց Հիտլերն ասում է. «հարկավոր է հնարավորինս արագ գրավել Դոնեցկի արդյունաբերական շրջանը, քանի որ ռուսները կզրկվեն զենք ստանալու հնարավորությունից և կկտրվեն նավթային աղբյուրներից»։ Հուլիսի 28-ին Հիտլերը նորից կրկնում է, որ նրա համար ավելի կարևոր է Խարկովի արդյունաբերական շրջանը, քան Մոսկվան։ Հիտլերը գալիս էր այն մտքին, մ որ պետք է հետաձգել Մոսկվայի հարձակումը։ Բանակների «Հարավ» խմբի օգոստոսի 4-ին կայացած շտաբների խորհրդակցության ժամանակ նա հայտարարել է. «''Սկզբում հարկավոր է գրավել Լենինգրադը, օգտագործելով Գոտի զորքերը։ Երկրորդ հերթին կիրականացվի Ուկրաինայի արևելյան հատվածի գրավումը... Եվ միայն վերջում կսկսվի հարձակում Մոսկվան գրավելու նպատակով''»։
Հաջորդ օրը Գալդերը ճշտեց Յոդլից Հիտլերի կարծիքը. «Որո՞նք են մեր գլխավոր նպատակները. մենք ուզում ենք ջարդե՞լ թշնամու զորքը, թե՞ հետապնդում ենք տնտեսական նպատակները (Ուկրաինայի և Կովկասի գրավու՞մը)։ Յոդլը պատասխանեց, որ ֆյուրերը կարծում է, որ երկու նպատակներն էլ կարող են իրականանալ միաժամանակ։ Մոսկվան, թե Ուկրաինան կամ Մոսկվան ու Ուկրաինան հարցին, պետք է պատասխանել` և՛ Մոսկվան, և՛ Ուկրաինան։ Մենք պետք է անենք դա, հակառակ դեպքում մենք չենք կարող ջախջախել թշնամու զորքը մինչև աշուն» ։
1941 թվականի օգոստոսի 21-ին Հիտլերը նոր հրահանգ հրապարակեց, որտեղ ասվում էր. «Մինչև ձմեռ հարկավոր է գրվավել Ղրիմը, Դոնեց գետի վրա գտնվող արդյունաբերական շրջաններն ու Կովկասի նավթատարերի շրջափակումը, այլ ոչ թե Մոսկվան։ Հյուսիսում հարկավոր է շրջափակել Լենինգրադն ու միավորումները ֆիննական զորքերի հետ միասին»։
Հիտլերի որոշման գնահատում
Մոսկվայի վրա անհապաղ հարձակումից հրաժարվելու և բանակների «Հարավ» խմբին 2-րդ բանակի ու 2-րդ տանկային խմբի աջակցելու Հիտլերի հրամանը ոչ միարժեքորեն գնահատվեց գերմանական հրամանատարության կողմից։
2-րդ տանկային խմբի հրամանատար Գուդերիանը գրում էր. «Կիևի մարտերը, միանշանակ, նշանակում էին մեծ տակտիկական հաջողություն։ Սակայն հարցը նրանում էր, որ արդյո՞ք տակտիկական հաջողությունը կունենար ռազմավարական նշանակություն։ Հիմա ամեն ինչ կախված էր նրանից, թե կկարողանային գերմանացիները հասնել հաջողությունների մինչև ձմեռ» ։
Միայն սեպտեմբերի 30-ին գերմանական զորքերը պահեստային զորամասերի հետ միասին հարձակվեցին Մոսկվայի վրա։ Սակայն ռուսական զորքի համառ դիմադրությունն ու եղանակային պայմանները ստիպեցին կագնեցնել Մոսկվայի հարձակումն ու բերեցին «Բարբարոսա» գործողության կործանման։
«Բարբարոսա» գործողության արդյունքներ
«Բարբարոսա» գործողության վերջնական նպատակը մնաց անհասանելի։ Չնայած վերմախտի հաջողություններին՝ նրանց չկարողացան ոչնչացնել ԽՍՀՄ-ը կարճ ժամանակում (ամառ-աշուն հատվածում)։ Հիմնական պատճառները կարելի է կապել Կարմիր բանակի ուժերի թերագնահատման հետ։ Չնայած պատերազմից առաջ խորհրդային զորքի քանակը բավականին ճիշտ էր որոշված, սակայն գերմանական ղեկավարությունը հաշվի չէր առել ԽՍՀՄ-ի նոր միավորումներ ստեղծելու հնարավորությունը։ Երրորդ ամսին ենթադրվում էր դիմավորել 40 նոր դիվիզիա։ Իրականում խորհրդային ղեկավարությունը միայն ամռանը ճակատ էր ուղղել 324 դիվիզիա, այսինքն այս հարցում գերմանական հետախուզությունը սխալվել էր։ Շտաբային խաղերի ընթացքում պարզվեց, որ զորքերը բավարար չեն։ Հատկապես ծանր էր պահեստային զորամասերի խնդիրը։ Փաստորեն, «Արևելյան արշավը» ենթադրվում էր հաղթել միայն մեկ զինվորական էշելոնով ։
Բանակների «Հյուսիս» խումբը չկարողացավ գրավել Լենինգրադը։
Բանակների «Հարավ» խումբը չկարողացավ իրականացնել շրջապատում ձախ թևով (16-րդ և 17-րդ բանակներ) և ոչնչացնել թշնամու հիմնական զորքերը աջափնյա Ուկրաինայում, և որպես արդյունք Հարավարևմտյան և Հարավային ճակատների զոքերը կարողացան ամրանալ Դնեպրի մոտ։
Հետագայում, բանակների «Կենտրոն» խմբի հիմնական ուժերի դարձը Մոսկվայից բերեց ժամանակի և ռազմավարական նախաձեռնության կորստի։
1941 թվականին գերմանական հրամանատարությունը փորձեց ելք գտնել «Թայֆուն» գործողության միջոցով։
Ամերիկյան ռազմական դիտորդների գնահատականով, գերմանական զորքերի կորուստները 1941 թվականի դեկտեմբերի 11-ին կազմում էին 1, 3 միլիոն ։ խորհրդային տվյալներով կորուստները կազմում էին 1, 5 - 2 միլիոն։
Ընդ որում, պաշտոնական տվյալներով, 1941 թվականի հունիսի 22-ից 1941 թվականի հոկտեմբերի 10-ը ՆԳԺԿ-ի օրգանների կողմից դասալքման կասկածով բանտարկվել է 647 364 մարդ, նրանց մեծ մասը վերադարձել են ճակատ, սակայն 10201 մարդ գնդակահարվել է, նրանցից 3321-ը` հրապարակայնորեն ։
Խորհրդային հրամանատարության գործողությունների գնահատում
Կոնստանտին Ռոկոսովսկին գրում էր.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ Կատեգորիա:Գերմանիայի ճակատամարտեր
Պիետրարոյա
Պիետրարոյա (Pietraroja), կոմունա Իտալիայի Կամպանիա մարզի Բենևենտո գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 641 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 18 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 36 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 82030, հեռախոսային կոդ՝ 0824։
Ժողովրդագրություն
'''Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Լյուդմիլա Պայդուշակովա
Լյուդմիլա Պայդուշակովա (Ľudmila Pajdušáková), ), սլովակ աստղագետ։
Լյուդմիլա Պայդուշակովայի գործունեության հիմնական ոլորտը արեգակնային աստղագիտությունն է, մասնավորապես արևային ցիկլի 11-ամյա բնութագրերը, արեգակնային պսակի ասիմետրիայի բնույթը և այլն։ Բացահայտել է նաև 5 գիսաստղեր՝ կարճ Հոնդա - Մրկոս - Պայդուշակովա և երկարաժամկետ C/1946 K1 (Պայդուշակովա - Ռոտբարտ - Վեբեր), C/1948 E1 (Պայդուշակովա - Մրկոս), C/1951 C1 (Պայդուշակովա), C/1953 X1 (Պայդուշակովա)։
Աշխատել է Սկալնատե Պլեսոյի աստղադիտարանում (Վիսոկե Տատրի, Սլովակիա), 1958-1979 թվականներին եղել է աստղադիտարանի 3-րդ տնօրենը։ 1962-1974 թվականներին եղել է Սլովակիայի աստղագիտական ընկերության (Slovenská astronomická spoločnosť pri SAV) նախագահը։
Հավանական է, որ Լյուդմիլա Պայդուշակովան ամուսնացած է եղել Անտոնին Մրկոսի հետ։ 1951 թվականին «Գիսաստղերի մասին գրառումներ» հոդվածում [PASP 63 (1951) 209] Լիլանդ Քանինհեմը, քննարկելով C/1951 C1 գիսաստղը, Լյուդմիլային դիմում է «օրիորդ Պայդուշակովա (տիկին Մրկոս)»։ Կան նաև Լյուդմիլա Պայդուշակովա Մրկոսի կողմից հրապարակված այլ գիտական փաստաթղթեր 1952-1958 ժամանակահատվածում։ Սակայն կենսագրական տվյալներում ոչ մի տեղ չի հիշատակվում այս ամուսնության մասին։
Հիշատակ
«3636 Pajdušáková» աստերոիդը կոչվել է Լյուդմիլա Պայդուշակովայի անունով։
Կան Հա Նըլ
Կան Հա Նըլ (հանգըլ՝ 강하늘, կոր․ նոր․ ռոմ․՝ Kang Ha-neul, ), հարավկորեացի դերասան։
Կենսագրություն
Կան Հա Նըլը ծնվել է Հարավային Կորեայի Բուսան քաղաքում, 2008 թվականից սովորում է Չունանի համալսարանում։ Դերասանը պաշտոնապես փոխել է ազգանունը «Կիմ»-ից «Կան»-ի, քանի որ չէր ցանկանում շփոթություն առաջանա դերասանուհի Կիմ Հա Նըլի հետ ։
Կինոյում նրա դեբյուտը կայացել է 2007 թվականին՝ «Իմ մայր։ Հիանալի մայր» հեռուստասերիալում։ 2006 թվականից սկսել է խաղալ թատերական բեմադրություններում և Black Mary Poppins մյուզիքլներում (2012)   ։
Հեռուստատեսային առաջին դերերից հետո Կան Հա Նըլը նկարահանվել է երկու ֆիլմում՝ «Դու իմ ընտանի կենդանին ես» և «Փենյանի հին ամրոցը»։ Վերջին ժամանակներում Հա Նըլը հիմնականում նկարահանվում է հեռուստասերիալներում․ այնպիսին, ինչպիսիք են «Քեզ համար՝ ամբողջ հմայքով» (2012), «Մոնսթար» (2013), «Ժառանգները» (2013) ։ 2014 թվականին Կան Հան Ըլը նկարահանվել է «Աղջկա գերեզմանը» սարսափ ֆիլմում   և «Անհաջող կյանք» հեռուստասերիալում՝ ստեղծված համանուն մանհվա-բեսթսելլերի հիման վրա   ։
Սան Նիկոլա Մանֆրեդի
Սան Նիկոլա Մանֆրեդի (San Nicola Manfredi), կոմունա Իտալիայի Կամպանիա մարզի Բենևենտո գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 3169 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 176 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 18 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 82010, հեռախոսային կոդ՝ 0824։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության աճը
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Սանիթեք Հայաստան
Սանիթեք Հայաստան, «Սանիթեք Ինթերնեյշնլ Գրուպ» թափոնների կառավարման միջազգային ընկերության մասնաճյուղը Հայաստանում։ Գլխամասային գրասենյակը գտնվում է Լիբանանում։ Ընկերությունը հիմնվել է 2010 թ. սեպտեմբերին Բեյրութում, իսկ 2014 թ. դեկտեմբերից գործում է նաև Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանում ։ Սանիթեքը համագործակցում է Ասիայի, Եվրոպայի և Միացյալ Նահանգների մի շարք ընկերությունների հետ։
Գործունեությունը Հայաստանում
Սանիթեքը հաղթել է Երևանի քաղաքապետ Տարոն Մարգարյանի կողմից հայտարարված միջազգային մրցույթում, որը  կազմակերպվել էր Երևանի աղբահանության խնդիրը լուծելու նպատակով ։ Երևանի վարչական շրջաններից մի քանիսում աղբահանության աշխատանքներն իրականացնելու համար  ընկերությունը սկզբնապես ներդրել է 10 միլիոն եվրո և աշխատանքի ընդունել 150 մարդ՝ նախատեսելով 2015 թ. ավարտին արդեն ներդրումները հասցնել 20 միլիոն եվրոյի, իսկ աշխատակիցների քանակը՝ 1100-ի ։ Արդյունքում՝ Սանիթեքը սկսել է աղբահանություն իրականացնել Երևանի 12 վարչական շրջաններից 11-ում, այդ թվում՝ Արաբկիրում, Նուբարաշենում , Նոր Նորքում և Էրեբունիում ։
Կորպորատիվ կառուցվածք և ղեկավարություն
2014 թ. դեկտեմբերին Սանիթեքը ներկայացրել էր Մադլեն էլ Բոլբոլին որպես  ընկերության հայաստանյան մասնաճյուղի ղեկավար։ 2015 թ. օգոստոսին ընկերությունն արդեն ներկայացնում էր «Սանիթեքի» բաժնետերերից Նիկոլաս Թավիլը ։ Ավելի ուշ նա դարձավ Սանիթեք ընկերության համասեփականատեր՝ զբաղեցնելով գլխավոր գործադիր տնօրենի պաշտոնը (մինչև օրս) ։
Մարտահրավերներ և քննադատություն
2015 թ. ամռանը Երևանում «Էլեկտրիկ Երևան» անունով հայտնի քաղաքացիական շարժման ընթացքում Սանիթեք ընկերության աղբամանները ցուցարարների կողմից օգտագործվեցին որպես  բարիկադներ։ Ընկերությունը զգալի նյութական վնասներ կրեց ։
2016 թ. ամռանը և գարնանը ընկերությունը բազմիցս դիմեց քաղաքացիներին՝ խնդրելով չայրել և չվնասել Սանիթեքի աղբամանները տարբեր վարչական շրջաններում   ։
Ընկերությունը հաճախ ստիպված է լինում լրացուցիչ աշխատանքներ կատարել,  քանի որ մարդիկ նետում են աղբը դրա համար չնախատեսված վայրերում ։
Բարեգործություն և սոցիալական նախաձեռնություններ
2016 թ. ապրիլին Սանիթեքը միացավ Երևանում հասարակական ծառայություններ  մատուցող մի շարք այլ ընկերությունների՝ մարդասիրական օգնություն ուղարկելով Արցախ ։
Թբիլիսիի կրկես
Թբիլիսիի կրկես (თბილისის ცირკი), Թբիլիսիի գլխավոր կրկեսը։ Այն գտնվում է 1939 թվականին ստալինյան ոճով կառուցված ռոտոնդա շենքում։
Պատմություն
Թբիլիսիի կրկեսի պատմությունն սկսվում է 1888 թվականին, երբ քաղաքը Ռուսական կայսրության մաս էր կազմում։ Նախկին գլխավոր շենքն ավերվեց 1911 թվականի հրդեհի պատճառով և կրկեսը տեղափոխվեց գինու գործարանի շենքը, նախքան 1939 թվականին կտեղափոխվեր ներկայիս նեոդասական ոճով ստալինյան ժամանակաշրջանի շենք, որի ճարտարապետներն էին Նիկոլայ Նեպրիցևը, Վլադիմիր Ուրուշաձեն և Ստեփան Սաթունցը։ Շենքը տեղակայված է բլուրի վրա՝ Քուր գետի աջ ափին ։ Կրկեսն ունի 2,000 նստատեղ և դասվում էր Խորհրդային միության ամենամեծ կրկեսների շարքում Մոսկվայի, Կիևի, Բաքվի կրկեսներից հետո ։
Վերակառուցում
Հետխորհրդային Վրաստանի քաղաքացիական հուզումները և տնտեսական փլուզումը 1990-ականներին հանգեցրեցին կրկեսի գործունեության դադարեցմանը։ Շենքը հայտնվեց անմխիթար վիճակում և տարածքը հայտնի դարձավ փողոցային մարմնավաճառներով ։ 2003 թվականին վրացի մագնատ Բադրի Պատարկացիշվիլին գնեց կրկեսը և սկսվեցին լայնածավալ վերակառուցման աշխատանքները, որոնք դադարեցվեցին 2007 թվականին նրա քաղաքական ճգնաժամի մեջ ներգրավվելու և մահվան պատճառով։ Բադրի Պատարկացիշվիլու քույրը՝ Մզիա Թորթլաձեն միայն 2011 թվականին կարողացավ վերաբացել կրկեսը։ Այդ ժամանակից ի վեր, կրկեսում հանդես են գալիս խմբեր և կատարողներ աշխարհի տարբեր մասերից ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Թբիլիսիի մշակույթ
Յուրի Բուտիրին
Յուրի Բուտիրին (Бутырин, Юрий Александрович, ), մուլտիպլիկացիայի խորհրդային և ռուս ռեժիսոր, բեմադրող նկարիչ, նկարիչ–մուլտիպլիկատոր ։ Աշխատել է նկարված մուլտիպլիկացիայում ։
Կենսագրություն
Յուրի Բուտիրինը ծնվել է 1930 թվականի մարտի 21–ին, Մոսկվայում ։
1949 թվականին ավարտել է Մոսկվայի Մ․ Կալինինի անվան նկարչական արդյունաբերության ուսումնարանի քանդակագործական բաժինը, որից հետո աշխատել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից տուժած քանդակների վերականգմամբ Մոսկվայում և Լենինգրադում ։
1977-1979 թվականներին աշխատել է Մինսկում, «Բելառուսֆիլմ» կինոստուդիայում ։
1980-1990 թվականներին աշխատել է Էկրան ստեղծագործական միության «Մուլտտելեֆիլմ» ստուդիայում` որպես ռեժիսոր ։ Այնտեղ թողարկել է «Դե, սպասիր», «Տրյամ, բարև ձեզ» (և այլ մուլտֆիլմեր «Ս․ Կոզլովի հեքիաթները» շարքից), «Ճանապարհին ամպերի հետ» (և այլ մուլտֆիլմեր Դյուդյուկայի մասին շարքից), «Չեմուչումիկը», «Մեծ Ունկը» և այլ ֆիլմեր ։
Ավելի ուշ Բուտիրինը համագործակցել է «Քրիսթմս Ֆիլմս», «ՖԱՖ» և այլ ստուդիաների հետ ։
1997 թվականին թողարկվել է «Անգետիկը լուսնի վրա» լիամետրաժ մուլտֆիլմը ։
Յուրի Բուտիրինը մահացել է 2016 թվականի մարտի 30-ին, 87 տարեկան հասակում, Մոսկվայում ։
Կինոգործունեություն
Բեմադրող ռեժիսոր
Ռեժիսոր
Սցենարիստ
Բեմադրող նկարիչ
Նկարիչ–մուլտիպլիկատոր
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս ռեժիսորներ Կատեգորիա:Ռուս մուլտիպլիկատորներ Կատեգորիա:Ռուս կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ
Լիգրոին
Լիգրոին, հեղուկ ածխաջրածինների խառնուրդ, ստացվում է նավթի ուղղակի թորումից կամ նավթանյութերի կրեկինգից։ Եռում է 120-240 °C տիրույթում։ Թափանցիկ, անգույն կամ դեղնավուն հեղուկ է, խտությունը՝ 785-795 կգ/մ³։ Կիրառվում է որպես տրակտորային վառելանյութ, լուծիչ՝ լաքերի և ներկերի արտադրության մեջ, հիդրավլիկ հեղուկ՝ որոշ սարքավորումների համար։
Կատեգորիա:Վառելանյութեր Կատեգորիա:Նավթամթերքներ
Դանիել մարգարեի դամբարան
Դանիել մարգարեի դամբարան, ճարտարապետական ​​համալիր Իրանի Խուզեսթան օսթանի Շուշ քաղաքում ։ 1931 թվականի սեպտեմբերի 16-ին հուշարձանն ընդգրկվել է Իրանի ազգային ժառանգության ցանկում 51 համարի ներքո։
Պատմություն
1871 թվականին ջրհեղեղը ոչնչացրել է դամբարանի նախորդ շենքը, և նույն թվականին շիա հոգևորական Ջաֆար Շուշթերիի հրամանով և ճարտարապետ Հաջի Մոլլա Հոսեյնի ղեկավարությամբ կառուցվել է Դանիել մարգարեի ներկայիս դամբարանը, և նրա գերեզմանը տեղ է գտել նրա կենտրոնում ։
Նկարագրություն
Դանիել մարգարեի դամբարանը գտնվում է Շավուր գետի արևելյան ափին՝ Ժակ դը Մորգան ֆրանսիական ամրոցի դիմաց։
Այս կառույցը արքայախնձորի տեսքով գմբեթով կրոնական դամբարաններից մեկն է, որն ունի երկու շերտ։ Գմբեթը ունի 25 ատամնավոր հարկաշարք։ Դրա բարձրությունը կազմում է մոտ 20 մետր, տրամագիծը՝ 5 մետր։ Դանիել մարգարեի գմբեթը կառուցվել է սելջուկների շրջանում, սակայն ակնհայտ է, որ նրա ստեղծողը ոգեշնչվել է Չոքա Զենբիլ (Դուր Ունթաշ) հնագույն քաղաքի ճարտարապետությամբ։ Արտաքին շերտը կատարում է խորհրդանշական գործառույթներ, և այն տեսանելի է հեռվից՝ քաղաքի գրեթե ցանկացած վայրից։
Արևմտյան կողմում Սուրբ Դանիել մարգարեի դամբարանի զարդարված է իրանական և իսլամական սալիկներով։ Արևելյան կողմում՝ մուտքի երկու կողմերում, տեղակայված են 10 մետր բարձրությամբ երկու մինարեներ։ Մինարեում փորագրված է 1330 թվականը՝ ըստ լուսնային հիջրայի և ճարտարապետ Հաջի Մոլլա Հոսեյնի անունը։ Մյուս կողմից կարելի է տեսնել, թե ինչպես են տեղական ճարտարապետները գմբեթի կառուցման ընթացքում ոճավորել փյունիկյան արմավենու բնի տարրերը, քանի որ փյունիկյան արմավենու բունն ունի աստիճանական կառուցվածք և լայնորեն տարածված է հարավում։
Ամեն տարի Դանիել մարգարեի դամբարան են այցելում բազմաթիվ մահմեդական և ոչ մահմեդական ուխտավորներ, ինչպես նաև ներքին և արտասահմանցի զբոսաշրջիկներ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ուխտագնացության վայրեր Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Իրանում Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ այբբենական կարգով
Սերգեյ Ամմոսով
Սերգեյ Նիկալաևիչ Ամմոսով (Сергей Николаевич Аммосов (Сергей Сергеевич Амо́сов ), (5 հունիսի), 1837, Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն –  (15 նոյեմբերի), 1886, Մոսկվա), ռուս գեղանկարիչ, բնանկարիչ, Գեղարվեստական շրջիկ ցուցահանդեսների ընկերության անդամ։
Կենսագրություն
Սերգեյ Ամմոսովը ծնվել է 1837 թվականի մայիսի 24-ին (նոր տոմարով՝ հունիսի 5-ին) Մոսկվայում։ 1860 թվականից մինչև 1864 թվականը սովորել է Մոսկվայի նկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանում, որն ավարտելիս ստացել է նկարչի կոչում։ 1869 թվականին ակադեմիական ցուցահանդեսում ներկայացրած «Կուտուզովի մուտքը գյուղ անձրևից հետո» («Въезд в деревню Кутузово после дождя») նկարի համար ստացել է երրորդ աստիճանի դասային նկարչի կոչում։ 1870 թվականին նա ստացել է երկրորդ աստիճանի («Անտառեզր Մոսկվայի մոտ» («Опушка леса в окрестностях Москвы») նկարի համար), իսկ 1872 թվականին՝ առաջին աստիճանի («Պոլտավյան դաշտ» («Полтавское поле») նկարի համար) դասային նկարչի կոչում։
Սերգեյ Ամմոսովը եղել է Գեղարվեստական շրջիկ ցուցահանդեսների ընկերության անդամ և գործուն մասնակցություն է ունեցել ընկերության կազմակերպած ցուցահանդեսներին. 1871 թվականից մինչև 1886 թվականը պերեդվիժնիկների ցուցահանդեսներում ներկայացվել են Ամմոսովի 17 բնանկարներ ու մի քանի էտյուդներ ։
Սերգեյ Ամմոսովը մահացել է 1886 թվականի նոյեմբերի 15-ին (նոր տոմարով՝ նոյեմբերի 27) Մոսկվայում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ Կատեգորիա:Ռուս բնանկարիչներ Կատեգորիա:Պերեդվիժնիկներ Կատեգորիա:Մոսկվայի նկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանի շրջանավարտներ
Սահմանային պետություն
Սահմանային պետություն, սահմանին գտնվող պետություն, պետական կազմավորում կամ տարածքային միավոր ։ Լայն իմաստով, եզրը կարող է վերաբերվել տվյալ պետության յուրաքանչյուր հարևան սահմանակից երկրին։
Հին Հռոմում, սահմանային կամ լիմիտրոֆ (limitrophus) էին անվանում կայսրության սահմանին գտնվող նահանգները, որոնք պարտական էին սահմանային լեգեոններ կազմավորել և տրամադրել տվյալ տարածքի պաշտպանության համար, տեղակայելով դրանք լիմեսներում՝ սահմանային պահակակետերում ։
Տես նաև
Կատեգորիա:Պետություններ ըստ ուժային կարգավիճակի Կատեգորիա:Դիվանագիտություն Կատեգորիա:Եվրասիայի պատմություն Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի պայմանագրեր
Անհավատարիմ (ֆիլմ, 2002)
Անհավատարիմ (Unfaithful), ամերիկյան ռեմեյկ։ Հայտնվել է էկրաններին 2002 թվականին ։
Սյուժե
Ռիչարդ Գիրը նկատելով դավաճանություն իր կնոջ՝ Դայան Լեյնի կողմից սպանում է նրա սիրեկանին (Օլիվիե Մարտինես)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2002 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան թրիլեր ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Գերմանական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Գերմանական թրիլեր ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆրանսիական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆրանսիական թրիլեր ֆիլմեր Կատեգորիա:20th Century Fox ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Նյու Յորքում Կատեգորիա:Նյու Ջերսիում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական թրիլեր ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան թրիլեր դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Նյու Յորքում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:2000-ականների ռոմանտիկ դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:2000-ականների դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Չիկագոյում Կատեգորիա:Ամերիկյան ռիմեյք ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամուսնական դավաճանությունը ֆիլմերում
Մայքլ Բրաուն (աստղագետ)
Մայքլ Բրաուն (Michael E. Brown, ), մոլորակագիտության պրոֆեսոր Կալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտում, 2003  թվականից ։
Ավելի վաղ՝ 2002-2003-ական թվականներին Կալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտում  ասպիրանտ պրոֆեսոր էր  (associate professor), իսկ 1997-2002-ական թվականներին՝ դոցենտ (associate professor)
2012 թվականին Կոյպերի գոտու օբյեկտների բացահայտման և նկարագրման համար պարգևատրվել է Կավլիի մրցանակով։
Մայքլ Բրաուն անվանում են «Մարդ, ով սպանլ է Պլուտոնը», քանի որ հենց նրա նախաձեռնությամբ Պլուտոնը զրկվեց մոլորակի կոչումից։ 2010 թվականին Բրաունը գրեց «ինչպես ես սպանեցի Պլուտոնին և ինչու՞ էր դա անխուսափելի» գիրքը ։
2016 թվակիանին Մայքլ Բրաունը, Կոնստանտին Բատգինը և նրանց գործընկերները Կալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտից ենթադրում էին, որ Արեգակնային համակարգում գոյություն ունի իններորդ մոլորակ ։ Բրաունը այդ մոլորակի առկայության հավանականությունը գնահատել է  90 % ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագետներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ Կատեգորիա:Փրինսթոնի համալսարանի շրջանավարտներ
Սան Սալվատորե Տելեզինո
Սան Սալվատորե Տելեզինո (San Salvatore Telesino), կոմունա Իտալիայի Կամպանիա մարզի Բենևենտո գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 3695 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 205 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 18,15 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 82035, հեռախոսային կոդ՝ 0824։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության աճը
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Լևան Ծղիթիշվիլի
Լևան Ծղիթիշվիլի (ლევან ცქიტიშვილი, ), վրացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։
Ակումբային
Թբիլիսի «Դինամոյի» սանն է։ Այնտեղ խաղացել է 1993-1998 թվականներին՝ 120 խաղում խփելով 32 գոլ։ 1998 թվականին տեղափոխվեց գերմանական «Ֆրայբուրգ»։ Այդ ժամանակակ նրա հետ թիմում խաղում էին հայրենակիցներ Լևան Կոբիաշվիլին և Ալեքսանդր Իաշվիլիին։
2005 թվականի մայիսին պայմանագիր կնքեց Դոնեցկի «Մետալուրգի» հետ ։ Միայն թե նա թիմում երկար չմնաց։ Առաջնությունում անցկացնելով 3 խաղ, նա տեղափոխվեց գերմանական «Վոլսբուրգ»։
Ավելի ուշ խաղաց հունական «Պանիոնիոսում» և վրացական «Լոկոմոտիվում», չնայած որ կարող էր տեղափոխվել հոլանդական «ԱԶ-ը», գերմանական «Կայզերսլաուտերն» կամ անգլիական «Բիրմինգհեմ Սիթի» ։
2009 թվականի փետրվարի 1-ին գերմանական «Վեեն Վիսբադենի» հետ մինչև 2010 թվականի հունիսի 30-ը կնքեց պայմանագիր ։
Հավաքականում
Վրաստանի հավաքականում առաջին խաղն անցկացրել է 1995 թվականի հունիսի 7-ին՝ Ուելսի հավաքականի դեմ։ Ծղիթիշվիլին համարվում է Վրաստանի հավաքականի ամենաարդյունավետ ֆուտբոլիստներից մեկը՝ խաղացել է 58 խաղ և խփել 1 գոլ։ Լևանը Իտալիայի հավաքականի դեմ խաղում եղել է թիմի ավագը (2-0)։
Անձնական կյանք
Ամուսնացած է Մակայի հետ։ Ունի երկու աղջիկ՝ Նուցան և Սալոմեն ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թբիլիսի քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Վրացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Վրաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Դինամո Թբիլիսիի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆրայբուրգի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Մետալուրգ Դոնեցկի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Վոլֆսբուրգի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Պանիոնիոսի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Լոկոմոտիվ Թբիլիսիի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Վեենի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Ֆեդերիկա Գուիդի
Ֆեդերիկա Գուիդի (Federica Guidi, ), իտալացի ձեռնարկատեր, քաղաքական գործիչ։ Մատտեո Ռենզիի կառավարությունում զբաղեցրել է տնտեսական զարգացման նախարարի պաշտոնը (2014-2016)։
Կենսագրություն
Ավարտել է Մոդենայի և Ռեջո նել Էմիլիայի համալսարանների իրավաբանական ֆակուլտետները։ Երկու տարի աշխատել է Rolo Finance ընկերությունում որպես ֆինանսական վերլուծաբան։ 2002-2011 թվականներին աշխատել է Իտալական արդյունաբերության համընդհանուր դաշնությունում նախ Էմիլիա Ռոմանիա մարզի տարբեր ենթակառուցվածքներում, ապա 2008-2011 թվականներին` կազմակերպության փոխտնօրեն։ Եղել է Բոլոնիայի Ducati Energia S.p.A ընկերության փոխտնօրենը, Հռոմի Aspen Institute Italia և Միլանի Fondo Italiano d’Investimento SGR S.p.A. ընկերությունների տնօրենների խորհրդի անդամ ։