cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Լեռ
Բարձրություն
Ըստ բարձրության` լեռները լինում են ցածր (500-1000 մ), միջին (1000-2500 մ) և բարձր (2500 մ և ավելի)։
Երկիր մոլորակի ամենաբարձր և հզոր լեռնային համակարգը Հիմալայներն է (թարգմանաբար նշանակում է «երկրի տանիք»)` Նեպալի,Հնդկաստանի և Չինաստանի սահմանին։ Երկարությունը 2400 կմ է, լայնությունը՝ 180–350 կմ, տարածությունը՝ մոտ 650 000 կմ2։ Այն ունի ձյունով և սառցեդաշտերով ծածկված 11 գագաթ` ավելի քան 8000 մ բարձրությամբ, և դրանց մեջ է Երկրի ամենաբարձր գագաթը՝ Էվերեստը (Ջոմոլունգմա 8848 մ)։ Եվրոպայի ամենաբարձր լեռնային համակարգը Ալպերն է` Շվեյցարիայի տարածքում և Ֆրանսիայի, Իտալիայի, Ավստրիայի ու Գերմանիայի սահմանին։ Այն Միջերկրական ծովից 1200 կմ երկարությամբ աղեղնաձև ձգվում է մինչև Միջինդանուբյան դաշտավայր։ Առավելագույն բարձրությունը 4807 մ է (Մոնբլան լեռ)։
Երկրագնդի ամենաբարձր մեկուսի լեռնազանգվածը Մաունա-Լոա հրաբուխն է Խաղաղ օվկիանոսի Հավայի կղզում, որի բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 4170 է, իսկ օվկիանոսի հատակից` 9350 մ։
Ըստ բարձրության` օդի ջերմաստիճանը յուրաքանչյուր 1 կմ-ում իջնում է 5–6օC-ով, ավելանում է տեղումների քանակը, ամպամածությունը և այլն։ Կլիմայական պայմանների փոփոխությունը, որն առաջանում է սրա հետևանքով, կոչվում է վերընթաց գոտիականություն։ Բարձրլեռնային երկրներում տարածված կործանարար և աղետալի երևույթներից են սողանքները, ձնահյուսերը։
Կառուցվածք
Ըստ կառուցվածքի՝ տարբերում են ծալքավոր, ծալքաբեկորային և հրաբխային լեռներ։ Ծալքավոր են այն լեռները, որոնց ապարաշերտերը ճկվել են, առաջացրել ծալքեր, օրինակ՝ Կովկասյան, Հիմալայան, Պոնտական, Տավրոսի լեռները և այլն։ Ծալքաբեկորային լեռների կառուցվածքում կան միաժամանակ ծալքեր և ապարաշերտերի բարձրացումից ու իջեցումից առաջացած բեկորներ կան (Զանգեզուրի, Փամբակի լեռներ)։ Հրաբխային լեռներն էլ առաջանում են հրաբխի ժայթքման ժամանակ դուրս մղված լավայի կուտակումից։
Հասակ
Ըստ տարիքի՝ տարբերվում են երիտասարդ և հին լեռներ։ Առաջին խմբի լեռները սովորաբար բարձր են, սրածայր կատարներով ու զառիթափ լանջերով։ Նման օրինակ է Ալպ-հիմալայան գեոսինկլինալայաին օղակի լեռնաշղթաներն ու լեռնային համակարգերը, որոնց տեղում ժամանակին ջրային տարածություն է եղել։
Հին լեռները ցածր են` քայքայված ու հարթված լանջերով։ Դրանցից են Ուրալյան, Սկանդինավյան, Ապալաչյան լեռները։ Հին լեռները սովորաբար առավել հարուստ են օգտակար հանածոներով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեռներ Կատեգորիա:Աշխարհագրական եզրեր Կատեգորիա:Ռելիեֆի տեսակներ
Սեգյուր լե Վիլլա
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 225 մարդ, բնակչության խտությունը` 8.43 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 26.69 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 410 կմ հարավ, Կլերմոն Ֆերան քաղաքից` 70 կմ հարավ, Օրիյակ քաղաքից` 45 կմ հյուսիս-արևելք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 124 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 91-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 33։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 73,4 %։ 91 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 82 անձ (51 տղամարդ և 31 կին)։ Գործազուրկ են եղել 9 անձ (3 տղամարդ և 6 կին)։ 33 անաշխատունակներից 3-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 21-ը` թոշակառուներ, իսկ 9-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Զուղուլբա (գյուղ)
Զուղուլբա (Zuğulba), քաղաքային բնակավայր Ադրբեջանի Ապշերոնի շրջանում ։ Զուղուլբան գտնվում է Բուզովնա գյուղի տարածքում և դրա մի մասն է։
Զուղուլբան Բաքվի ամենահին վայրերից է։ Այս գյուղը իր բնույթով առողջապահության և զբոսաշրջության կենտրոններից է։ Ադրբեջանի նախագահի ամառային նստավայրը գտնվում է Զուղուլբայում ։
Շրիլանկական գրականություն
Շրիլանկական գրականություն, Զարգանում է հիմնականում սինհալերեն, ինչպես նաև թամիլերեն և անգլերեն։ Գրական առաջին ստեղծագործությունները (4-րդ —5-րդ դարերի) գրված են պալի լեզվով։ Պալի լեզվով գրականությունը հիմք է դարձել սինհալական գրականության համար։ Ստեղծվել են նաև սանսկրիտով երկեր։ Սինհալերեն առաջին ստեղծագործությունները երևան են եկել 6-րդ դարում։ Միջնադարյան հեղինակները ստեղծագործության հիմնական նպատակը համարել են կրոնի քարոզումը։ Սինհալական թագավոր Փարաքրամաբահու 11-ի (1236—1270) «Պոեզիայի մարգարիտը» պոեմն ամփոփում է իր դարաշրջանն արտացոլող դրվագներ։ 13-րդ դարից նկատելի տեղ է գրավել արձակը, որի պարզ լեզուն նպաստել է բուդդայականության գաղափարների մատչելի շարադրմանը։ Դհարմակիրտի-մահաթերոն «ճշմարիտ կրոնի դրվագ»-ում (14-րդ դար) գրել է երկրում մոլեգնած սովի, գյուղացիների զրկանքներով լի կյանքի մասին։ 14-րդ դարը․ ավարտվել է հնդկերեն ջատակների թարգմանությունը սինհալերենի։ 15-րդ դարը վերստին մեծ դեր է խաղացել պոեզիան։ Ուղերձ-պոեմներում նկարագրվել են Շրի Լանկայի քաղաքները, գյուղերն ու վանքերը։ Միջնադարյան պոեզիայի վերջին խոշոր ներկայացուցիչը Ալագյա վաննա Մոհոթալան է։ Սինհալական առաջին վեպերը երևան են եկել 20-րդ դարի առաջին տասնամյակում։ Ռեալիզմի հաստատումը, սինհալական գրականության հետագա զարգացումը կապված են գրող ու գրականագետ Մ․ Վիկրամասինգեի (1891 —1976) անվան հետ։ 1940-ական թվականներին ծաղկել է կարճ պատմվածքի ժանրը (Հ․ Մունիդաս, 1903—1957 և Գ․ Բ․ Սենանայակե, ծնված 1903)։ Հումանիզմով, հասարակ աշխատավորի նկատմամբ համակրանքով են հատկանշված է․ Սարասչանդրայի (ծնված 1914), Կ․ Ջայաթիլակիի (ծնված 1926), ինչպես նաև Գունադասա Ամարասեկարայի (ծնված 1929) ստեղծագործությունները։ 1960-ական թվականի վերջերին —1970-ական թվականի սկզբներին ուժեղացել է սոցիալական հարաբերությունների քննադատությունը։ 1969-ին Շրի Լանկայի առաջադեմ գրողները միավորվել են «ժողովրդական գրողների միություն» կազմակերպության մեջ, որը 1973-ից հրատարակում է «Ջանա Ռուչիա» գրական թերթը։ Շրի Լանկայի թամիլալեզու գրականությունը դարեր շարունակ զարգացել է Հնդկաստանի թամիլական գրականության հունով և զրկված է եղել ազգային ինքնատիպ բնույթից։ 19-րդ դարի վերջերին-20-րդ դարի սկզբներին ազգային ինքնագիտակցության աճի հետ գրականությունը ձեռք է բերել ինքնատիպ գծեր։ 20 դարում առավելապես զարգացել են պոեզիան և արձակ ժանրերից՝ նովելն ու մեկ գործողությամբ պիեսը։ Անգլիական գրականությունն առաջացել է 19-րդ դարում և զարգացել ոչ միայն եվրոպական գրա¬ կանության, այլև Շրի Լանկայի սինհալական ու թամիլական գրականությունների ազդեցությամբ։
Կատեգորիա:Շրիլանկական գրականություն Կատեգորիա:Շրի Լանկա
Ֆաշիստական վարչակարգն Իտալիայում
Իտալական ֆաշիզմ (fascismo italiano), նաև հայտնի որպես Դասական ֆաշիզմ կամ պարզապես Ֆաշիզմ, առաջին ֆաշիստական գաղափարախոսությունը, որը Իտալիայում զարգացրեցին Ջիովանի Ջենտիլեն և Բենիտո Մուսոլինին։ Գաղափարախոսությունը կապված է Բենիտո Մուսոլինիի ղեկավարած երկու կուսակցությունների հետ՝ Իտալիայի ազգային ֆաշիստական կուսակցությունը (ԱՖԿ), որը ղեկավարեց Իտալիայի թագավորությունը 1922-ից 1943 թվականները և Հանրապետական ֆաշիստական կուսակցությունը, որը ղեկավարեց Իտալիայի սոցիալիստական հանրապետությունը 1943-ից 1945 թվականներին։ Իտալական ֆաշիզմը նաև կապված է հետպատերազմական Իտալական սոցիալիստական շարժման հետ և նմանատիպ իտալական նեոֆաշիստական շարժումների հետ։
Իտալական ֆաշիզմի արմատները գալիս են Իտալական ազգայանականությունից, նացիոնալ սիդիկալիզմից, հեղափոխական ազգայնականությունից և իտալական տարածքների ընդարձակման գաղափարից, ինչն իտալական ֆաշիստներն անհրաժեշտ էին համարում իրենց գերակայությունը ամրապնդելու համար ։ Իտալական ֆաշիսները նաև համարում էին, որ ժամանակակից Իտալիան Հին Հռոմի իրավահաջորդն է և նրանք իրավունք ունեին ստեղծել Կայսերական Իտալիա և վերահսկողության տակ առնեն ամբողջ Միջերկրական ծովը ։
Իտալական ֆաշիզմը հիմնեց կորպորատիստ տնտեսական համակարգ, որտեղ գործատուն և աշխատողները սերտորեն կապված էին որպես ազգային արտադրողներ և ընդհանուր աշխատում էին երկրի տնտեսական քաղաքականության շրջանակներում ։ Այս տնտեսական համակարգը կոչված էր լուծելու դասային հակամարտությունները՝ դասերի միավորման շնորհիվ ։
Իտալական ֆաշիզմն ընդդիմանում էր ազատականությանը, հատկապես դասական ազատականությանը, որը ֆաշիստ առաջոներները անվանում էին «անհատականության տապալում» ։ Ֆաշիզմը ընդդիմանում էր նաև սոցիալիզմին քանի որը վերջինս չէր ընդունում ազգայնականությունը, ինպես նաև ընդդիմանում էր ավանդական պահպանողականությունը ըստ Ժոզեֆ դը Մեստրի գաղափարախոսության ։ Համարվում էր որ Իտալական ֆաշիզմի հաջողությունը կախված է ավանդույթների զարգացմամբ ։
Սկզբնական շրջանում շատ իտալացի ֆաշիստներ ընդդիմանում էին Նացիզմին, քանի որ ֆաշիզմն Իտալիայում չէր աջակցում նորդիսիզմին և սկզբնական շրջանում չէր աջակցում հակասեմականությանը որպես Նացիստական գաղափարախոսություն, չնայած շատ ֆաշիստներ ունեին ռասիստական գաղափարներ և արմատական քաղաքականություն էին վարում Իտալիայում ֆաշիստների կառավարման սկզբից։ Քանի որ Ֆաշիստական Իտալիան և Նացիստական Գերմանիան քաղաքականապես մտերմացան 1930-ական թվականների երկրորդ կեսից, իտալական օրենքները և քաղաքականությունը դարձավ ավելի հակասեմական Նացիստական Գերմանիայի ճնշման ներքո (անգամ, եթե օրենքները չէին ընդունվում Իտալիայի հանրության կողմից։ Երբ ֆաշիստները իշխանություն էին Իտալիայում, ճնշումների ենթարկվեցին որոշ լեզվական փոքրամասնություններ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքականություն Կատեգորիա:Քաղաքական շարժումներ Կատեգորիա:Ֆաշիզմ Կատեգորիա:20-րդ դարն Իտալիայում
Ստիլոմետր
Ստիլոմետր (steel), լուսաչափական հարմարանքով սպեկտրային սարք, որը ծառայում է մետաղական համաձուլվածքների և միներալների արագ քանակական սպեկտրային վերլուծություն կատարելու համար։ Դիտումը կատարվում է վիզուալ եղանակով։ Մի քանի տարրերի վերլուծությունը 10 րոպեից կարճ է տևում։ Սխալանքը կազմում է մոտ 5% ։
Կատեգորիա:Սարքեր
Թեոդորետոս Կյուրացի
Թեոդորետոս Կյուրացի (Θεοδώρητος ο Κύρου; ), հույն աստվածաբան, եկեղեցական հեղինակ, պատմիչ։ Անտիոքի աստվածաբանական դպրոցի երևելի ներկայացուցիչ։ Ասորիքի Կյուրոս քաղաքի եպիսկոպոս։ Նրա հեղինակած մի շարք երկեր դատապարտվել են 553 թվական Կոստանդնուպոլսի եկեղեցական ժողովի ժամանակ որպես հերետիկոսական, սակայն ինքն անձամբ դեռևս Քաղկեդոնի ժողովի կողմից արդարացվել է այն բանից հետո, երբ հրաժարվել է Նեստորի հայացքները պաշտպանելուց։
Մեզ հասած նրա աշխատություններից առավել հայտնի է «Եկեղեցական պատմությունը», որտեղ հեղինակը շարադրում է 310–ական թվականներից առ 429 թվական ընկած ժամանակաշրջանի եկեղեցական խնդիրներին վերաբերող պատմական անցքերը։ Երկը շարադրելիս օգտվել է Սոկրատ Սքոլաստիկոսի և Սոզոմենի համանուն աշխատություններից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Եկեղեցական պատմիչներ Կատեգորիա:Եկեղեցական հայրեր Կատեգորիա:Եկեղեցու հայրեր Կատեգորիա:Քրիստոնյա ագնոստիկներ
Ժակ Դինամ
Ժակ Դինամ (Jacques Dynam, իրական անունը՝ Ժակ Անդրե Ֆրանսուա Ժոզեֆ Բարբե, (Jacques André François Joseph Barbé), ), ֆրանսիացի դերասան, ով խաղացել է բազում դերեր հեռուստատեսությունում և թատրոնում։ Հատկապես հայտնի է իր «Բերտրան», «Կոմիսար Ժյուվա»-յի երկրորդական դերերով՝ «Ֆանտոմաս» ֆիլմում։
Կենսագրություն
Ժակ Անդրե Ֆրանսուա Ժոզեֆ Բարբեն ծնվել է 1923 թվականի դեկտեմբերի 30-ին, Փարիզի արվարձանում՝ Մոնրուժ քաղաքում (դեպորտամենտ Օ-դը-Սեն)։ Միջին կարգ ստանալուց հետո, սկզբում քառասունական թվականներին երիտասարդը գալիս է Ժաննա Դաստեի թատերական խումբ։(ֆր. Dasté), Որտեղ Դաստեի անունով նա խաղում է ավելի քան երեք տարի։ Զուգահեռաբար նա նկարահանվում է մի քանի ֆիլմերում։ 1945 թվականին Իվ Ալլեգրեն վերցնում է նրան «Լուսաբացի դևերը» իմաստալից ֆիլմում, որը լինում է իր կյանքի առաջին դերը։ Նկարահանման հրապարակում նրա խաղընկերն է լինում Սիմոնա Սինյորեն։ Հետագայում Ժակ Դինամը խաղում է զանազան դերեր։ Նա հեշտությամբ յուրացնում է կոմիկ և դրամատիկ դերեր, խաղալով այնպիսի աստղային ժամանակաշրջան, որը ներառում է Պիեր Ֆրենե՝ «Բարրի»-ում (1948 թվական), Պիեր Բլանշար՝ «Բժիշկ Լեննեկ»-ում (1948 թվ), Մորիս Շեվալիե «Իմ խնձորը»-ում (1950 թվ.), Ֆերնանդել՝ «Օրիորդ Նիտուշ»-ում (1953) և Միշել Սիմոն ՝«Անտանելի պարոն Բալտուն» ֆիլմում (1955 թվականին)։ Հավատարիմ ընկերոջ՝ ռեժիսոր Անդրե Յունեբելի ֆիլմերում Դինամը խաղացել է ամուր դերեր։ Նրանց առաջին համագործակցությունը սկսվել է 1948 թվականին «Միլիոնատերեր մեկ օրում» ֆիլմով, որում նա խաղացել է Գաբի Մորլեի հետ։ Նա կատարել է տեսուչ Բարտրենի դերը, «Քավության նոխազ»՝ Լուի դը Ֆյունեսա, կոմիսար Ժյուվա՝ երեք ֆիլմեր «Ֆանտոմաս»-ի մասին, 1964,1965 և 1966 թվականներին։
Ժակ Դինամը խաղացել է տասնվեց տարուց ավելի, դերեր հետաքրքրասեր հերոսի, Պիեր Սուվեստրոյի հեղինակած և ռեժիսոր Ժաննա Սաշայի ֆիլմում «Ֆանտոմաս», այսօր համարյա մոռացված, որը եղել է ոգևորիչ Մարսել Ալլենի կերպարով, 1909 թվականին, հարմարեցված 1913 թվականի Ֆանտոմասը սերիալի հետ, որի հեղինակն է ֆրանսիացի սցենարիստ և ռեժիսոր Լուի Ֆեյադը։
Թատրոնում Ժակ Դինամը միաձայն գնահատված լինելով ժողովրդի և պրոֆեսիոնալների կողմից, խաղում է ավելի քան հիսուն պիեսներում։ Նա խաղում է Ժան Ժիոնոյի «Le bout de la route» պիեսում (1942 թվականին), Ֆելիսյեն Մարսոյի «L’œuf»-ում՝ (1955/56 թ.), Ջորջ Ֆեյդոյի «La main passe»-ում (1968 թ.), Բերիլե և Գրեդիի «Folle Amanda»-ում (1971/72 թվ.) և Կարլո Գոլդոնիի «Les rustres»-ում։
1996 թվականին նա վերջին անգամ է բեմ դուրս գալիս, կերտելով Սաշ Գիտրինիին, «Le Comédien» պիեսից։
2002 թվականին դերասանը խաղացել է իր վերջին ֆիլմում՝«Ֆանֆան-կակաչ», Վենսան Պերեսի և Պենելոպե Կրուսի հետ։ Նա ընդունել է հրավերներ, խաղալով ավելի քան հարյուր ֆիլմերում, սերիալներում կամ հեռուստատեսային հաղորդումներում։ Ժակ Դինամը կրկնօրինակել է նաև մոտ տասը ռադիոհաղորդումներ։
Ժակ Դինամը մահացել է 2004 թվականի նոյեմբերի 12-ին, Իոսիվի անվան հիվանդանոցում։ (ֆր. Hôpital Saint-Joseph), XIV շրջանում, Փարիզում, թոքերի բորբոքումից, իր կյանքի ութսունմեկերորդ տարում ։
Հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դերասաններ Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կինոդերասաններ Կատեգորիա:Թատրոնի ֆրանսիացի դերասաններ
Ստեփան Էքշյան
Կենսագրություն
Գլխավոր դերերից հիշատակության արժանի են Սանատրուկ թագավորը (Թովմաս Թերզյանի «Սանդուխտ կույս» պիեսում), Արշակ Բ-ն (Մկրտիչ Պեշիկթաշլյանի համանուն պիեսում), Վարդան Մամիկոնյանը (Ռ. Սետեֆճյանի «Վարդան Մամիկոնյան՝ փրկիչ հայրենյաց» պիեսում) և այլն, որոնք բարձր են գնահատվել ժամանակի մամուլում։ Եղել է Պետրոս Ադամյանի ուսուցիչներից ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ
Յան Շտուրսա
Կենսագրություն
1894-1898 թվականներին սովորել է Գորժիցայի քարտաշների և քանդակագործների դպրոցում, 1899-1903 թվականներին՝ Պրահայի Գեղարվեստի ակադեմիայում։ Կրել է սիմվոլիզմի ազդեցությունը։ Ստեղծել է մարդկային մարմնի գեղեցկության զգայական ընկալմամբ ներթափանցված արձաններ («Եվա», 1908 թ., Ազգային պատկերասրահ, Պրահա), սուր դրամատիկական գործեր («Վիրավորը», 1920-1921 թթ., նույն տեղում), բազմաթիվ մոնումենտալ-դեկորատիվ կոմպոզիցիաներ և հուշարձաններ («Աշխատանք» և «Մարդասիրություն» խմբաքանդակները Պրահայի Գլավկի կամրջի համար, 1911-1913 թթ., Ս. Չեխի հուշարձանը Պրահայում, 1921-1922 թթ.), արտահայտիչ դիմաքանդակներ («Բ. Նեմցովա», 1924 թ., Ազգային պատկերասրահ, Պրահա)։ Շտուրսայի աշխատանքները նպաստել են 20-րդ դարի չեխական ռեալիստական քանդակագործության զարգացմանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Չեխ քանդակագործներ Կատեգորիա:Չեխ մանկավարժներ
.dz
.dz, Ալժիրի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։
Արտաքին հղումներ
dz
Toppdomän
UTC-3:30
UTC−3:30, ժամային գոտի, որում ժամանակը 3 ժամով և 30 րոպեով հետ է մնում UTC-ից։ Հայտնի է նաև որպես NST (Newfoundland Standard Time) :
Տարածման գոտիեներ
UTC−3:30 ժամանակը օգտագործվում է հետևյալ տարածքներում՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ժամային գոտիներ
Ֆիննական դասական լիցեյ (Վիբորգ)
Ֆիննական դասական լիցեյ (Viipurin klassillinen lyseo), միջնակարգ հանրակրթական հաստատություն, որը գոյություն է ունեցել 1879-1940 թվականներին Վիբորգում։ Նախկին լիցեյի շենքը գտնվում է Վիբորգ քաղաքի կենտրոնում (Պուշկինի փողոց, տուն 10), հիմնական ճակատով նայում է դեպի Վիբորգյան Գնդերի հրապարակ, այն ընդգրկված է ճարտարապետական հուշարձանների ցանկում։
Պատմություն
1860-ական թվականներին Ֆինլանդիայի Մեծ դքսությունում սկսվեց ֆիննական լեզվի ներդրումը պաշտոնական գործավարությունում՝ ուղեկցվելով 1872 թվականին իրականացված ժողովրդական կրթության ռեֆորմով, ինչը ենթադրում էր շվեդական և գերմանալեզու կրթական հաստատությունների դերի նվազում և ռուսական կայսրության դասական և ռեալական գիմնազիաներին համապատասխան ֆիննական դասական և ռեալական լիցեյների ցանցի ստեղծում։ Դրա հետ կապված 1879 թվականին, Վիբորգում բացվեց առաջին ֆիննալեզու մասնավոր լիցեյը։ 1883 թվականին հրապարակված կայսր Ալեքսանդր III-ի հրամանագրի համաձայն, 1884 թվականից սկսեց գործել ֆիննական դասական լիցեյը՝ պետական ութամյա ուսումնական հաստատությունը տղաների համար (աղջիկները սովորում էին կանանց գիմնազիայում)։
19-րդ դարի վերջին Վիբորգում սկսվեց քաղաքային նոր կենտրոնի շինարարությունը՝ եղջյուրավոր ամրոցի ապամոնտաժված ամրությունների տեղում։ Շինարարությունը ղեկավարում էր գավառական ճարտարապետ Յոհան Յակոբ Արենբերգը, ով նախընտրում էր նեոռենեսանս ոճը։ Նահանգապետի տան, Լյութերական եկեղեցու, փոստի և այլ հաստատությունների անմիջական հարևանությամբ գտնվող թաղամասերը զբաղեցնում էին դպրոցական շենքերը, այդ թվում 1890-ականներին կառուցված դասական լիցեյի մի քանի մասնաշենքեր։ Գլխավոր երկհարկանի ուսումնական մասնաշենքի նոր վերածննդի ոճով կառուցված, սյուներով և անտաբելմենտով զարդարված շքամուտքը ուղղված էր դեպի հրապարակ։ Շենքերի համալիրը ներառում է նաև երկհարկանի մարմնամարզական շենքը և մեկ հարկանի վարչական շենքը։ Հարևանությամբ կառուցվել էր ֆիննական ռեալական լիցեյի շենքը։
Հետպատերազմյան ժամանակաշրջանում լիցեյի վերանորոգված տարածքները հաջորդաբար զբաղեցնում էին տարբեր կրթական հաստատություններ՝ Մանկավարժական ուսումնարանը, որը հետագայում դարձավ ուսուցչական ինստիտուտ (1946-1957), թիվ 1 միջնակարգ գիշերօթիկ դպրոցը (1957-1979), Ուսումնա-արտադրական կոմբինատը (1979-1991)։ 1991 թվականից նախկին լիցեյը ընդգրկվեց Վիբորգի գիմնազիայի շենքերի համալիրում։ Երկար ժամանակ շենքի ճակատին գտնվում էր հուշատախտակ, նվիրված Միխայիլ Կալինինի կողմից 1940 թվականին հրապարակում կայացած շքերթի ժամանակ կարմիրբանակայիններին և հրամանատարներին շքանշաններ և մեդալներ շնորհելուն։
2011 թվականին հուշատախտակի վրայի տեքստը տեղափոխվեց նորաբաց «Ռազմական փառքի քաղաք» կոթողին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտներ Կատեգորիա:1892 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Վիբորգի ճարտարապետական հուշարձաններ Կատեգորիա:Վիբորգի կրթական հաստատություններ Կատեգորիա:Նեոռենեսանս ճարտարապետություն
Դոլո (Իտալիա)
Դոլո (Dolo), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Վենետո մարզում՝ Վենետիկ գավառում։ Բնակչությունը կազմում է 14996 մարդ։ Խտությունը կազմում է 623 մարդ/կմ²։ Տարածքը գրավում է 24 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 30030, 30031։ Հեռախոսային կոդ՝ 041։ Քաղաքի հովանավոր պաշտպանն է սուրբ Սան Ռոսսոն։
Ժողովրդագրություն
Բնակչություն
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Կարգուջաղ (այլ գյուղ)
Կարգուջաղ, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Ելիզավետպոլի գավառում ։
Բնակչություն
1908 թվականին գյուղն ունեցել է 312 կովկասի թաթար բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Մակաբուծային հիվանդություն
Տերմինաբանություն
Քանի որ բակտերիալ օրգանիզմերը նույնպես կարող են վարել մակաբուծային կյանք, «մակաբուծային հիվանդություն» տերմինը ավելի սահմանափակ է։ Այս հիվանդությունները հարուցող երեք հիմնական օրգանիզմերի խմբերն են նախակենդանիները (հարուցում են նախակենդային հիվանդություններ), հելմինթները (հելմինթիազներ) և էկտոպարազիտները ։ Նախակենդանիները և հելմինթները սովորաբար էնդոպարազիտներ են (ապրում են տիրոջ օրգանիզմի ներսում), մինչդեռ էկտոպարազիտները հիմնականում ապրում են տիրոջ օրգանիզմի մակերեսներին։ Նախակենդանիները միաբջիջ, մանրադիտակային օրգանիզմեր են, որոնք պատկանում են Նախակենդանիների թագավորությանը։ Հելմինթները, մյուս կողմից, մակրոսկոպիկ, բազմաբջջային օրգանիզմներ են, որոնք պատկանում են կենդանիների թագավորությանը։ Նախակենդանիներն իրենց սնունդը ստանում են պինոցիտոզի կամ ֆագոցիտոզի ճանապարհով։ Ցեստոիդների և տրեմատոդների խմբին պատկանող հելմինթները ներծծում են սննդանյութերը, մինչդեռ նեմատոդները սնունդը ստանում են սննդանյութի կլլման արդյունքում ։ Այսպիսով, «մակաբուծային հիվանդություն» տերմինն ավելի շատ վերաբերում է էնդոպարազիտներին ։
Փոխանցման ուղիներ
Կաթնասունները մակաբույծներով վարակվում են սննդից կամ ջից, միջատների խայթոցից, սեռական ճանապարհով, կամ կենդանիների և մակաբուծակիր մարդկանց հետ շփման արդյունքում։
Մակաբուծային հիվանդությունների ձեռք բերման միջոցներ կարող են լինել նաև բոբիկ քայլելը, հիվանդ մարդու կամ կենդանիների կղանքով աղտոտված իրերի հետ շփումը, հիգիենայի կանոններին պատշաճ կերպով չհետևելը, ոչ լավ եփված, լավ չլվացած սնունդ օգտագործելը։
Բուժում
Մակաբուծային հիվանդությունները սովորաբար բուժվում են հակապարազիտային դեղորայքով։ Նախակենդանիներով հարուցված հիվանդությունների բուժման մեջ առաջարկվում է կիրառել նաև որոշ վիրուսներ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մակաբուծային հիվանդություններ Կատեգորիա:Հիվանդություններ Կատեգորիա:Մակաբուծություն Կատեգորիա:Վարակիչ հիվանդություններ
Կոկորդի քաղցկեղ
Կոկորդի քաղցկեղ ծանր հիվանդություն է, որը չարորակ ուռուցքների շարքում գրավում է 10-րդ տեղը, իսկ վերին շնչառանակ ուղիներում՝ 1-ը։ Կոկորդի քաղցկեղն ունի զարգացման 0,1,2,3,4 ստադիաներ։ Շատ հաճախ քաղցկեղը հայտնաբերվում է 2-րդ և 3-րդ ստադիաներում, որի ժամանակ ախտահարված է լինում գրեթե ողջ կոկորդը։
Լարինգոէկտոմիան հիմնավորված օնկոլոգիական միջամտություն է, որի արդյունքում հիվանդները զրկվում են մարդկանց հետ հաղորդակցումից, նկատվում է հոգեկան ծանր վիճակ, և այս ամենը համարվում է գլխավոր պատճառ, որ հիվանդները հրաժարվում են վիրաբուժական միջամտությունից։ Վիրաբուժական միջամտությունից բացի հիվանդներն անցնում են նաև քիմիոթերապիայի և ճառագայթային թերապիաների կուրսեր, որոնք տալիս են մեծ արդյունք։ Այժմ գոյություն ունեն ձայնի վերականգման 3 հիմնական մեթոդ՝ լոգոպեդական, վիրաբուժական, էլեկտրոկոկորդ։ Այս մեթոդներից յուրաքանչյուրն ունի իր դրական և բացասական կողմերը։
Կոկորդ և կոկորդի քաղցկեղ
Կոկորդը վերին շնչուղիների բաժիններից է, որը տեղակայված է վզի վերին հատվածում և միացնում է տրախեան և ըմպանը։ Տղամարդկանց կոկորդը ավելի լավ է զարգացած, քան կանանց մոտ։ Կոկորդի միջին հատվածում տեղակայված են ձայնալարերը, որոնք ապահովում են մարդու խոսքի հնարավորությունը։ Բացի դրանից կոկորդը ուն մի կարևոր ֆունկցիա՝ ահպանում է շնչառական ուղիները սննդի մասնիկների ներթափանցումից կոկորդ։ Այս ֆունկցիան ապահովում է այն աճառը, որը փակում է ելքը դեպի կոկորդ՝ ջուր խմելու կամ սնունդ ընդունելու ժամանակ։
Կոկորդի քաղցկեղը ծանր հիվանդություն է։ Չարորոկ ուռուցքների շարքում կոկորդի քաղցկեղը գրավում է 10-րդ տեղը, իսկ վերին շնչառական ուղիներում՝ 1-ը։ Կոկորդի քաղցկեղը 3 անգամ ավելի հաճախ է հանդիպում տղամարդկանց, քան կանանց մոտ, որպես կանոն 50 տարեկանից հետո։ Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ծխողները կոկորդի և թոքերի քաղցկեղով հիվանդանում են 10 անգամ ավելի հաճախ, քան չծխողները։ Ծխախոտի ծուխը պարունակում է մեծ քանակությամբ թունավոր և քաղցկեղածին նյութեր, որոնք գրգռում են լորձաթաղանթը, վնասում են այն, և տանում դեպի ուռուցքի առաջացման։
Այն մարդիկ, ովքեր 10-20 տարվա ընթացքում ծխել են օրական 40 ծխախոտ, իսկ մյուսները օրական ծխել են 10-ից ոչ ավել հետազոտությունները ցույց են տվել, որ առաջին խմբին պատկանող մարդիկ հետագայում ունեցել են կոկորդի քաղցկեղ։ Այս իսկ հետազոտությամբ պարզվել է, որ քաղցկեղից մահանալը կախված է ծխելու հետ և կազմում է 45%։ Վերջին տարիներին մեծացել է ծխող կանանց թիվը, որի հետևանքով էլ մեծացել է կոկորդի և թոքերի քաղցկեղով հիվանդ կանանց թիվը 2-3 անգամ։ 1970 թվականին ԱՄՆ-ի հետազոտողները կանխագուշակել էին, որ 1990 թվականին կոկորդի և թոքերի քաղցկեղովհիվանդ կանանց թիվը ԱՄՆ-ում կավելանա 20%-ով և այդ փաստերը 1991 թվականին հաստատեցին, որ կանանց քաղցկեղային ուռուցքները հասել են 19%-ի։ Այս իսկ հետազոտությունների արդյունքում պարզվել է, որ կանանց զգայունությունը ծխախոտի ծխի նկատմամբ 2 անգամ բարձր է, քան տղամարդկանց մոտ։ Սխալ կլինի ասել, որ ծխախոտը կոկորդի, շնչափողի և այլ օրգանների քաղցկեղի առաջացման միակ պատճառն է։ Երկրորդ հիմնական պատճառը ալկոհոլի չարաշահումն է։
Ներկա ժամանակներում բազմաթիվ հետազոտություններ փաստեցին, որ կոկորդի քաղցկեղի առաջացման պատճառ է հանդիսանում ալկոհոլի չարաշահումը, ինչպես թունդալկոհոլային, այնպես էլ թույլալկոհոլային խմիչքները։ Հետազոտությունները ապացուցել են, որ քաղցկեղի առաջացման ռիսկը պայմանավորված է ալկոհոլի քանակով և օգտագործման հաճախականությամբ։
Կոկորդի քաղցկեղի առաջացման պատճառներն են՝
Հաճախ կոկորդի քաղցկեղով մարդիկ մահանում են քաղցկեղի հայտնաբերումից1-2 տարի անց, քանի որ հրաժարվում են վիրահատությունից՝ չցանկանալով զրկվել ձայնից։ Կոկորդի առաջին վիրահատությունը կատարվել է 1873 թվականին։ Այդ ժամանակից անհրաժեշտություն է առաջացել գտնել մեթոդ ձայնի վերականգման համար։ Ռուսաստանում Ս. Լ. Տապտապովանկատարել է բժշկափորձագիտական հետազոտություն և ստեղծեց մեթոդւկա, որի միջոցով ստեղծվում է կերակրափողային ձայն՝ կոկորդի հեռացումից հետո։ Ռուսաստանում ամեն օր ախտորոշվում են կոկորդի քաղցկեղով 55000 դեպք և որոնց անհրաժեշտ է կոկորդի հեռացում։
Կոկորդի քաղցկեղի սիմպտոմներն են՝
Սկզբնական շրջանում կոկորդի քաղցկեղի ժամանակ սիմպտոմներ ի հայտ չեն գալիս, երբ սիմպտոմներն ի հայտ են գալիս դա արդեն վկայում է քաղցկեղի մեծացման մասին։
Հիվանդության առաջին ախտանիշը կոկորդում ցավի առկայությունն է և ձայնի խռպոտությունը։ Որոշ ժամանակ այդ սիմպտոմներին միանում է դիսֆագիա՝ դժվարություն կլման ժամանակ, հազ, արյուն թքում, տհաճ հոտ բերանում, հնարավոր է լսողության վատացում, լիմֆատիկ հանգույցների աճ։
Այս կամ այն սիմպտոմի առկայությունը կախված է ուռուցքի տեղակայումից։ Եթե քաղցկեղը ձևավորվում է ըմպանի վերին հատվածում, ապա գերակշռում է կոկորդի ցավը՝ նման անգինայի։ Ըմպանի վնասվածության դեպքում հիվանդը զգում է ատամների ցավ, նրանք սկսվում են թափվել և ուղեկցվում է ըպանի քաղցկեղով։ Եթե ուռուցքը հայտնաբերվել է կոկորդում՝ ձայնալարերի մոտ, ապա առաջին հերթին հիվանդը ուշադրություն է դարձնում ձայնի փոփոխմանը՝ մինչև աֆոնիա։ Կարող է առաջանալ կոկորդում ջերմության զգացում, դժվարություն շնչառության ժամանակ։ Սիմպտոմների ի հայտ գալը, որը շարունակվում է 2-3 շաբաթ, հարկավոր է դիմել օտորինոլարինգոլոգի, որը կնշանակի անհրաժեշտ հետազոտություններ և կդնի ճիշտ դիագնոզ։ Այդ հետազոտությունները իրենց մեջ ներառում են լարինգոսկոպիա, ֆիբրոլարինգոսկոպիա, ռենտգենային հետազոտություն, համակարգչային տոմոգրաֆիա։
Չարորակ ուռուցքների շարքում կոկորդի քաղցկեղը համեմատաբար ավելի տարածված է։ Չարորոկ ուռուցքների հեռացումը խանգարում է հիվանդներին շնչառության ժամանակ և կորում է ձայնը պահպանվելով արտիկուլաթիոն ապարատի ճկունությունը և խոսքի նևրոֆիզիոլոգիական մեխանիզմները։ Խոսքային հաղորդակցումը կարող է վերականգնվել միայն պսևդոձայնի առաջացման դեպքում։ Կեղծ ձայնի ստեղծման համար անհրաժեշտ է նոր հմտություն կերակրափողում՝ վզի 5-6 ողերի շրջանում։ Հիվանդը դեռևս նախավիրահատական շրջանում՝ դիագնոզի դրումից հետո, երբ որոշվում է վիրահատության անհրաժեշտությունը, պետք է իմանան, որ հնարավոր է ձայնի վերականգնում և հետվիրահատական շրջանում անհրաժեշտ է լոգոպեդական պարապմունքներ։
Կոկորդի քաղցկեղի ստադիաներ
0 ստադիա - Քաղցկեղի 0 ստադիան նշանակում է, որ ուռուցքը ունի շատ փոքր չափսեր և իր սահմաններից դուրս չի գալիս ևչի տարածվում այլ կողմ՝ լորձաթաղանթ, որը պատում է կոկորդը ներսից։ Կոկորդի քաղցկեղը 0 ստադիայում հայտնաբերվում է շատ քիչ, քանի որ ընթանում է առանց սիմպտոմների։ Օ ստադիայում ճիշտ բուժման արդյունքում ապրելու հավանականությունը 5 տարվա ընթացքում 96-100% է։
1 ստադիա - 1-ին ստադիան նշանակում է, որ ուռուցքը մեծացել է։ Կոկորդի քաղցկեղի առաջին ստադիայում ձայնալարերը դեռ կարող են թրթռալ և առաջացնել ձայն։ 1-ին ստադիայում կոկորդի քաղցկեղի ճիշտ բուժման արդյունքում ապրելու հավանականությունը 5 տարվա ընթացքում 80% է։
2 ստադիա - Կոկորդի քաղցկեղի 2-րդ ստադիան նշանակում է, որ ուռուցքը տարածվել է կոկորդի մյուս օրգանների վրա։ Ձայնալարերի աշխատանքի խանգարման արդյունքում ի հայտ է գալիս խռպոտ ձայն և աղմկոտ շնչառություն։ 2-րդ ստադիայում կոկորդի քաղցկեղի ճիշտ բուժման արդյունքում ապրելու հավանականությունը 5 տարում ~ 70% է։
3 ստադիա - Կոկորդի քազցկեղի 3-րդ ստադիան նշանակում է, որ ուռուցքը տարածվել է կոկորդի բոլոր մասերում։ 3-րդ ստադիայում ձայնը խռպոտ է կամ լրիվ բացակայում է։ Ճիշտ բուժման արդյունքումմ ապրելու հավանականությունը 5 տարվա ընթացքում 60% է։
4 ստադիա - Կոկորդի քաղցկեղի 4-րդ ստադիան նշանակում է, որ ուռուցքը տարածվել է լիմֆատիկ հանգույցների կամ այլ օրգանների վրա։ 4-րդ ստադիայում ճիշտ բուժման արդյունքում ապրելու հավանականությունը 5 տարվա ընթացքում 25% է։
Կոկորդի քաղցկեղի բուժումը ներառում է ճառագայթային թերապիա, քիմիոթերապիա, վիրաբուժական միջամտություն, ինչպես նաև սիմպտոմատիկ բուժում, որը իրականացվում է բուժող բժշկի կողմից տարբեր իրավիճակներում։ Նրա համար, որ կոկորդի քաղցկեղը հայտնաբերվի վաղ ստադիայում, անհրաժեշտ է առաջին իսկ կասկածի ժամանակ այցելել բժիշկ-ուռուցքաբանի։ Դրա համար անհրաժեշտ է դիմել մասնագիտացված ուռուցքաբանական հաստատություններ։
Բուժում
Այժմ կոկորդի վիրահատությունից հետո ձայնի վերականգման կարիք ունեն մոտ 2500 հազար մարդ (տարեկան)։ Քաղցկեղի բուժման հիմնական միջոցներնն են՝ քիմիոթերապիա, ճառագայթային թերապիա և վիրաբուժական միջամտություն։
Քիմիոթերապիան համարվում է չարորակ ուռուցքների բուժման մեթոդներից մեկը։ Որոշ դեպքերում քիմիոթերապիան, որպես առանձնացված բուժման մեթոդ ի զորու է բուժել չարորակ ուռուցքների որոշ տեսակներ։ Իսկ այլ դեպքերում քիմիոթերապինա զուգակցվում է բուժման այլ մեթոդների հետ։ Ցիտոտոքսիկական քիմիոթերապևտիկ պրեպարատները խանգարում են բջիջների կենսագործունեությանը։
Կախված քաղցկեղի ստադիայից և տեսակից քիմիոթերապիայի միջոցով կարելի է.
Որոշ դեպքերում քիմիոթերապիան օգտագործվում է որպես բուժման եզակի մեթոդ, առանց որևէ այլ մեթոդի կիրառման։ Սակայն քիմիոթերապիային հաճախ զուգակցվում են վիրաբուժական և ճառագայթային մեթոդների հետ։ Որպես կանոն քիմիոթերապիայի համակցվածությունը այլ մեթոդների հետ բարձրացնում է բուժման արդյունավետությունը։
Քիմիոթերապիայի այլ մեթոդների հետ համակցվածության դեպքում հնարավոր է.
Քիմիոթերապիան տարբեր կերպ է ազդում տարբեր մարդկանց վրա։ Ինքնազգացողությունը քիմիոթերապիայի ժամանակ կախված է հիվանդի վիճակից, քաղցկեղի տեսակից, ուռուցքի զարգացման ստադիայից, պրեպարատների տեսակի օգտագործումից և դրանց դոզայից։ Բժիշկը չի կարող իմանալ, թե ինչպես կանցնի բուժումը։
Վիրաբուժական միջամտությունը իրենից ներկայացնում է վիրահատություն, որի ժամանակ հեռացվում է ուռուցքը, կոկորդի որոշ մասը, որտեղ տեղակայված է ուռուցքը, կամ ողջ կոկորդը։ Տարբերում են կոկորդի քաղցկեղի վիրահատման մի քանի տեսակներ։ Այս կամ այն մեթոդի ընտրությունը կախված է կոկորդի քաղցկեղի ստադիայից, չափսերից, ուռուցքի տեղակայման աստիճանից։
Տոտալ լարինգոէկտոմիա-այս վիրահատության ժամանակ հեռացվում է ողջ կոկորդը։
Կորդէկտոմիա-այս վիրահատության ժամանակ հեռացվում են ձայնալարերից մեկը կամ երկուսը։
Նորմայում մարդու խոսքը ապահովվում են ձայնալարերի տատանման և օդի արտաշնչման արդյունքում։ Ձայնալարերի հեռացումից հետո նորմալ ձայնի պահպանումը անհնար է։ Գոյություն ունի ձայնի վերականգման 3 հիմնական միջոց։ Ձայնալարերի հեռացման դեպքում կերակրափողային խոսք, տրախեակերակրափողային և էլեկտրոկոկորդ։ Այս բոլոր մեթոդները օգտագործում են ըմպանը, քիմքը, լեզուն, ատամները և շուրթերը վիբրացիայի առաջացման համար, որոնք ձևավորում են խոսքը։
Կերակրափողային խոսք- սա հատուկ տեխնիկա է, որը ստեղծում է ձայն կերակրափողի օգնությամբ։ Այս տխնիկային տիրապետելը ունի որոշ դժվարություններ, սակայն չի պահանջում հավելյալ վիրահատություններ։
Տրախեոկերակրափողային-դա հատուկ փական է, որը տեղադրվում է վիրահատական ճանապարհով տրախեայի և կերակրափողի միջև։ Այդ փականը արտաշնչման ժամանակ առաջացնում է օդի տատանում՝ առաջացնելով ձայն։
Որոշ դեպքերում վիրահատության ժամանակ բժիշկը տեղադրում է տրախեոստոմ՝ լրացուցիչ ակոսիկ վզի առջևի մասում, որի միջոցով օդը ներթափանցում է թոքեր։
Ճառագայթային թերապիա- Ճառագայթային թորապիան համարվում է կոկորդի քաղցկեղի բուժման մեթոդներից մեկը և օգտագործվում է, որպես ինքնուրույն բուժման մեքոդ կամ համատեղվում է վիրաբուժական կամ դեղորայքային բուժման հետ։ Ճառագայթայինն թերապիան իրենից ներկայացնում է ուռուցքի ճառագայթում ռենտգենային ճառագայթներով, որոնք սպանում կամ փոքրացնում են են քաղցկեղային բջիջները։ Որպես կանոն ճառագայթային թերապիան կոկորդի քաղցկեղի ժամանակ շարունակվում է 5-8 շաբաթ։ Լուսարձակման գոտում ճառագայթները ոչնչոցնում են քաղցկեղային բջիջները, գենետիկ մատերիալները, որոնք կանխում են նրանց հետագա աճն ու գործունեությունը։ Սակայն, ճառագայթմամբ ինչպես հարված է հասցվում քաղցկեղային բջիջներին, այնպես էլ օրգանիզմի առողջ բջիջներին, որոնցից շատերը հետո ի զորու են վերականգվելու և աշխատելու նորմալ։ Ամբողջ ճառագայթային թերապիան ոչնչացնում է ինչքան հնարավոր է քաղցկեղային բջիջներ։ Ճառագայթային թերապիան կախված է քաղցկեղի տեսակից, ստադիայից։ Որոշ դեպքերում բուժումը նախատեսված է քաղցկեղային բջիջների լրիվ ոչնչացմանն ու ապաքինմանը։ Իսկ որոշ դեպքերում ուռուցքի փոքրացման և հիվանդի վիճակի թեթևացման համար։ Հիվանդները վիրահատությունից և ճառագայթային թերապիայից հետո ստանան լոգոպեդական օգնություն՝ ձայնի վորականգման համար։ Ճառագայթային թերապիայի ժամանակ լոգոպեդական աշխատանքները արգելվում են։ Լոգոպեդական աշխատանքները սկսելու համար անհրաժեշտ է ունենալ օտորինոլարինգոլոգի եզրակացությունը չարորոկ ուռուցքների, մետաստազների մասին։ Կոկորդի ախտահարվածության դիագնոստիկան և բուժումը օտորինոլարինգոլոգիայի դժվարին խնդիրներից է, ինչպես նաև լոգոպեդիայի այնպիսի բաժնի, որը կոչվում է ֆոնոպեդիա։
Ձայնային խանգարումը ձայնի բացակայությունն է կամ դրա մասնակի խանգարումը ձայնային ապարատի տարբեր պաթոլոգիական փոփոխությունների արդյունքում։ Հատկապես լուրջ ձայնային խանգարումները հանդիպում են կոկորդում օրգանական փոփոխությունների ժամանակ։ Ամեն տարի մեծանում է կոկորդի քաղցկեղով հիվանդների թիվը։ Չնայած հաջող ածտորոշմանը հիվանդների մեծամասնությունը բուժումը սկսում է հիվանդության 2-3 ստադիաներում։ Անցած դարի սկզբինկերակրափողային ձայնի մեխանիզմն ու տեխնիկաներ ը նկարագրել է Մ. Սերամանը։ Ողջ աշխարհում ամեն օր կոկորդի քաղցկեղով հիվանդանում է ~ միլիոն մարդ, որոնք չեն հետևում քաղցկեղային հիվանդություններին։
20-25 տարի առաջ Հունաստանում խոսք անգամ չէր կարող լինել կոկորդի հեռացումից հետո ձայնի վերականգման համար, քանի որ այդպիսի վիրահատությունները կատարվում էին հազվադեպ և նրանց ձայնի վերականգման համար մեթոդներ չկային։ Վերջին տասնամյակներում ինչպես Հունաստանում, այնպես էլ ողջ աշխարհում մեծացել է քաղցկեղով հիվանդների թիվը, ինչպես նաև կոկորդի քաղցկեղով։
Կոկորդի հեռացումը ներառում է մի շարք պաթոլոգիական փոփոխություններ.
Այս մարդիկ կտրվում են իրենց շրջապատից՝ չզգալով իրենց հասարակության լիարժեք անդամ։
Ձայնի վերականգնումը կոկորդի քաղցկեղի հեռացումից հետո
Կոկորդի քաղցկեղի հեռացումից հետո ձայնի վերականգնումը իրականանում է 4 փուլով։
1-ին փուլ-Նախապատրաստական։ Ուսումնասիրվում է հիվանդի հոգեկան վիճակը, անցկացվում է հոգեթերապիա։ Այս փուլում կատարվում են շնչառական վարժություններ՝
2-րդ փուլ- Պսևդոձայնի ձևավորում և կերակրափողային ձայնի ստեղծում։ Որի ժամանակ կիրառվում են մի քանի վարժություններ՝
3-րդ փուլ- Այս փուլում տեղի է ունենում կերակրափողային ձայնի ավտոմատիզացիա։ Հիվանդին խնդրում են արտաբերել կարճ արտահայտություններ։ Հետզհետե խոսքը դառնում է պարզ և հասկանալի։
Ձայնային վարժություններ ձայնավոր հնչյունների համար։ Առաջին հերթին դրվում են Ա, Օ, Ու, Է ձայնավորները։ Ձայնավոր հնչյունները սկզբում արտասանվում են առանց ձայնի։ Աստիճանաբար մեծանում է կրկնող ձայնավորների թիվը։ Օրինակ՝ ա է Հաջորդ փուլում
Օրինակ՝ ա, օ ա, օ, ու
Այնուհետև հիվանդներից պահանջվում է ձայնավորները արտաբերել փոքր ընդմիջումներով 1-3 վայրկյան։
Օրինակ՝ ա-, ա---, ա-, է--, ա--, ու--։ Ձայնավորները արտաբերել երկարատև։
Ձայնարտաբերության ճիշտ դաստիարակումը անց է կացվում սովորական կորեկցիոն մեթոդներով։ Կարևորը օդի հոսքի ուղղության մշտական հսկումն է։ Դժվար դեպքրում կարելի է կիրառել քթանցքների ժամանակավոր սեղմում, որի ժամանակ հնչյունն արտասանվում է առավել հնչելի ու ցայտուն։
4-րդ փուլ- Տեղի է ունենում կերեկրափողային ձայնի ձևավորում։
Ձայնային պրոթեզներ
Այժմ ողջ աշխարհում կոկորդի հեռացումից հետո տարածված է ձայնային պրոթեզավորումը։ Ձայնային պրոթեզավորումը ստեղծվել է 1980 թվականին ամերիկացի լարինգոլոգների և ֆոնիատորների կողմից և հիմնովին մտել կիրառության մեջ աշխարհի գրեթե բոլոր օնկոլոգիական հաստատություններում։ Որի համար տրախիայի և կերակրափողի վերին հատվածում փոսիկ, անչք են առաջացնոմ։ Ձայնային պրոթեզը թույլ է տալիս արտաշնչման ժամանակ ճդը ուղղել տրախիայից կերակրափող, որի արդյունքում առաջանում է կերակրափողի պատի և ըմպանի ներքին հատվածի տատանումներ։ Այս եղանակով առաջանում է ձայն։ Ձայնի բարձրությունը, էմոցիոնալությունը, որակը հիվանդներին թույլ է տալիս ազատ շփվել շրջապատողների հետ։
Այս մեթոդին տիրապետելը բավականին հեշտ է։ Հիվանդների 90%-ը բարեհաջող է անցնում ձայնի վերականգնումը այս մեթոդի օգտագործման շնորհիվ։ Ձայնային պրոթեզավորումն կարող է իրականացվել անմիջապես վիրաբուժական միջամտության ժամանակ։ Ձայնային պրոթեզի օգտագործման միջին ժամանակահատվածը 6 ամիս է, որից հետո ձայնայն պրթոեզը փոխարինվում է նորով։ Այս մեթոդը ևս ունի թոեություններ։
Մագնիսային փականները բավականին թանկ են և այդ պատճառով շատ հիվանդներ մագնիսային փականի փոխարեն օգտագործում են իրենց մատը։
Կոկորդի քաղցկեղի ռիսկեր
Հյուսիսային Իրանում իրականացված հետազոտությունները ցույց են տվել, որ չափազանց տաք թեյի կանոնավոր օգտագործումը էապես ավելացնում է կերակրափողի քաղցկեղի առաջացման հավանականությունը։
Գիտնականների միջազգային խումբը հյուսիսիրանյան Գոլեստան շրջանում (որտեղ կերակրափողի քաղցկեղով հիվանդների թիվը աշխարհում ամենաշատն է) հետազոտել է չափազանց տաք թեյ խմելու սովորության և կերակրափողի քաղցկեղի առաջացման հավանականության միջև առկա կապը։ Հետազոտություններին մասնակցել են 300 տեղացիներ կերակրափողի քաղցկեղի հաստատված ախտորոշմամբ և 571 մարդ վերահսկիչ խմբում։ Սև թեյի օգտագործումը երկու խմբերում էլ հավասար է եղել և կազմել է օրական շուրջ մեկ լիտր։
Գոլ թեյի օգտագործումը (ոչ ավել քան 65 աստիճան ըստ Ցելսուսի) տաք թեյի համամեմատ՝ (65-69 աստիճան) կրկնակի անգամ ավելացնում է կերակրափողի քաղցկեղի առաջացման հավանականությունը, իսկ չափազանց տաք թեյը (70 աստիճան և ավել)` 8 անգամ։ Խմած թեյի ծավալը չի անդրադառնում ռիսկայնության վրա։ Չափումներում թերացումների նվազեցման համար գիտնականները չափել են 50 հազար տեղացի բնակչության կողմից օգտագործվող թեյի ջերմաստիճանը։ Չափված մեծությունները տատանվում էին 60-ից ցածր մինչև 70-ից բարձր աստիճանի մակարդակում և ընդհանուր առմամբ ստացված տվյալները հաստատվել են։
Հետազոտությունների արդյունքների հիման վրա հեղինակները խորհուրդ են տալիս թեյը խմել ոչ շուտ, քան այն եռալուց 4 րոպե անց։
Գազարը ոչ միայն օգտակար է տեսողության համար, այլև կարող է նվազեցնել սրտանոթային հիվանդությունների առաջացման հավանականությունը, ինչպես նաև պաշտպանել քաղցկեղից։ Գիտնականները հավաստում են, որ ամբողջ խնդիրը կարոտինիդների մեջ է` հակաօքսիդանտների մի խումբ, որոնք նաև առկա են դդումի մեջ։
Քրոնիկ հիվանդությունները, ինչպիսիք են սրտի հիվանդությունները և քաղցկեղը, հարուցվում են ԴՆԹ-ի, սպիտակուցների և ճարպերի թթվածնային վնասվածքով։ Բացահայտվել է, որ կարոտինոիդները, ներառյալ բետա-կարոտինը, ալֆա-կարոտինը և լիկոպինը, արգելակում են այդ վնասը;
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աղեստամոքսային քաղցկեղ
Խաչատուր Աբովյանի հուշարձան (Երևան, Քանաքեռ)
Խաչատուր Աբովյանի հուշարձան, գտնվում է Երևանի Քանաքեռ թաղամասում, Խ. Աբովյանի տուն-թանգարանի մոտ, տեղադրվել է 1933-ին Աբովյան փողոցում, այնուհետև մի քանի անգամ տեղափոխվել է։ Ներկայիս վայրում տեղադրվել է 1964-ի սեպտեմբերին։ Ընդգրկված է Երևանի Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում ։
Տվյալներ
Հուշարձանը կառուցված է բրոնզից և գրանիտից։ Երևանում Խաչատուր Աբովյանի երկու հուշարձաններից առաջինն է։ Երկրորդը գտնվում է Կենտրոնում՝ Աբովյան պուրակում։
Պատմություն
Հայ մեծ գրող, լուսավորիչ Խաչատուր Աբովյանի անհետացման 60-ամյակի կապակցությամբ 1908 թվականին որոշվում է Երևանում հուշարձան կանգնեցնել։ Գործը պետք է իրականացներ Բաքվի Հայոց կուլտուրական միությունը։ Արձանը կառուցելու համար անհրաժեշտ գումարը՝ 12000 ռուբլին պետք է հավաքվեր հանգանակությամբ, ինչպես նաև կազմակերպված համարգներից ստացվող հասույթով։ Մի քանի տարում տեղի են ունենում համերգներ Կովկասի ու Ռուսաստանի տարբեր քաղաքներում՝ Երևանում, Թիֆլիսում, Բաթումում, Մոսկվայում, Սանկտ Պետերբուրգում։ Սակայն պահանջվող գումարը հաջողվում է հավաքել միայն մի քանի տարի անց։
Արձանը կառուցելու համար հայտարարվում է մրցույթ, որի հաղթողները պետք է ստանային դրամական պարգևներ՝ 500, 300 և 100 ռուբլի առաջին, երկրորդ և երրորդ տեղերի համար համապատասխանաբար։ Մրցույթին մասնակցում են տարբեր երկրնեում ապրող հայ անվանի քանդակագործներ Միքայել Միքայելյանը (Թիֆլիս), Անդրեաս Տեր-Մարուքյանը (Փարիզ), Հայկ Բադիկյանը (Բոստոն), Հակոբ Արապյանը (Կ. Պոլիս), գրող Մուրացանի դուստր Ե. Ռուզան-Մուրացանը (Բեռլին) և Հակոբ Գյուրջյանը (Փարիզ)։ Ներկայացված ութ նախագծերից ժյուրիի հավանությանն է արժանանում Անդրեաս Տեր-Մարուքյանի ներկայացրած նախագծերից երկրորդը։
1911 թվականին հեղինակը Փարիզից գալիս է Երևան, ճշտում է արձանը տեղադրելու տեղը, քանդակը պատրաստելու համար հավաքում անհրաժեշտ նյութեր։ Դրանից երկու տարի անց արձանը պատրաստ է լինում։ Այժմ էլ առաջանում է արձանը Երևան տեղափոխելու խնդիր. չկար անհրաժեշտ գումարը։
Միայն խորհրդային կարգերի օրոք՝ 1925 թվականին, պահանջվող գումարը փոխանցվում է, և քանդակը Փարիզից ուղարկվում է Երևան, բայց սխալմամբ հասնում է Թիֆլիս։
Միայն ութ տարի անց՝ 1933 թվականի հուլիսի 6-ին, արձանը տեղադրվում է Երևանի «Մոսկվա» կինոթատրոնին կից՝ Աբովյանի անվան հրապարակում (այժմ՝ Շառլ Ազնավուրի հրապարակ)։ 1950 թվականին Աբովյան փողոցը վերակառուցվում է, որի պատճառով արձանը տեղափոխվում է Երևանի կրկեսի մոտ, նախկին երկաթգծի կայարանի դիմաց՝ անշուք վայր, թեպետ նույն թվականին Աբովյան պուրակում տեղադրվում է Աբովյանի մեկ այլ արձան, որի հեղինակը Սուրեն Ստեփանյանն է։
Որոշ ժամանակ անց Տեր-Մարուքյանի ստեղծած արձանը կրկին տեղափոխվում է՝ այս անգամ հայտնվելով Ծիծեռնակաբերդի բլրի վրա։
1957 թվականին արձանը ևս մեկ անգամ է տեղափոխվում և այս անգամ կանգնեցվում է Մանկական երկաթուղու տարածքում՝ Աբովյանի անվան զբոսայգում, թունելների մոտ։ Եվ միայն յոթ տարի անց՝ 1964 թվականին, արձանը զբաղեցնում է իր ներկայիս տեղը՝ Քանաքեռում` Աբովյանի տուն-թանգարանի մոտ ։
1980-ականների վերջին վանդալները Աբովյանի արձանի վրա կրակել են ։
(564) Դուդու
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,749393 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9931 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,5056 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1665,15 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,216197 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 17,99° անկյուն։
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է C դասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս C Կատեգորիա:1905 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Պաուլ Գյոցի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Վանի կեդրոնական վարժարան
Վանի կեդրոնական վարժարան, բացվել է 1881 թվականին՝ Մ․ Փորթուգալյանի, Մ․ Իփիմյանի և ռուսական փոխհյուպատոս Կ․ Կամսարականի ջանքերով, ունեցել է 70 աշակերտ (20-ը՝ անվճար) և 16 ուսուցիչ։ Աշակերտներն անվճար ստացել են դասագրքեր ու գրենական պիտույքներ։ Դասավանդվել են աշխարհագրություն, գծագրություն, բնագիտություն, քննական պատմություն, աստվածաբանություն, հողագործություն, մաթեմատիկա, հայոց պատմություն, օսմանական օրենսդրություն, մարզանք, երկրաչափություն, հայերեն, թուրքերեն, ֆրանսերեն և այլ առարկաներ։ Դպրոցականները սովորել են նաև հյուսնություն։ Ուսուցիչներից էին Մ․ Փորթուգալյանը (տեսուչ), Դ․ Արտամետյանը, Գ․ Ասլանյանը, Մ․ Թերլեմեզյանը, Խ․ Խրիմյանը, Ն․ Շիրվանյանը, Ն․ Մադաթյանցը, Կ․ Փիլիպոսյանը և ուրիշներ։ Առաջին շրջանավարտներից են Հ․ Ագրիպասյանը, Փ․ Թերլեմեզյանը, Ղ․ Խանջյանը, Գ․ Թերլեմեզյանը։ Օսմանյան կառավարությունը տարբեր առիթներով խոչընդոտել է վարժարանի աշխատանքը, հալածել մասնավորապես Կովկասից եկած ուսուցիչներին։ Վանի ինքնապաշտպանության ժամանակ (1896 թվականին) վարժարանի անձնակազմը խիզախողների առաջին շարքերում է եղել։ Այդ դեպքից հետո վարժարանը փակվել է։
Հինգն էլ խնձորին
«Հինգն էլ խնձորին» («Քայլ առ քայլ»), 1928 թվականին «Հայֆիլմ» կինոստուդիայի նկարահանած համր գեղարվեստական ֆիլմ է։
Սյուժե
Կոմերիտական Վարդանը, թյուրիմացությանը զոհ դառնալով, հազիվ է խուսափում հանցագործության մասնակից լինելուց։
Հղումներ
Կատեգորիա:1928 ֆիլմեր Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր Կատեգորիա:Պատվական Բարխուդարյանի ֆիլմեր Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր Կատեգորիա:Հայերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր
Ժանյակ
Ժանյակ, գեղազարդ ձևավորմամբ (ծակոտկեն նախշով) մանածագործական գործվածք, որը ձևավորված միահյուսվածքի շնորհիվ դեկորատիվ նշանակություն ունի։ Ժանյակը օգտագործվում է հագուստի ձևավորման մեջ (օձիքներ, թևքածալեր, կանանց ներքնազգեստ), գործվածքը կարող  է ամբողջությամբ պատրաստված լինել ժանյակից. զգեստ, վերնաշապիկ, շալ, ձեռնոցներ, թիկնոց։ Ժանյակը լայնորեն օգտագործվում է ինտերիերի ձևավորման մեջ` դեկորատիվ պաննոների, սփռոցների, վարագույրների (շղարշների), անկողնու սպիտակեղենի (բարձեր, ծածկոցներ), անձեռոցիկների և բաժակակալների տեսքով։ Ժանյակահյուսքը հանդիսանում է դեկորատիվ-կիրառական արվեստի և ժողովրդական գեղարվեստական մտքի (արհեստի) տեսակներից մեկը։
Ձեռագործ ժանյակ
Ձեռագործ ժանյակը տարբերակում են ըստ կատարման տեխնիկայի (հյուսված, ասեղնագործած և այլն) և արտադրության վայրի :
Կատարողական տեխնիկա
Կատարման մեթոդի համաձայն, ժանյակը  լինում  է  հյուսված, ասեղնագործած , հանգույցավոր  կամ գործած, ինչպես նաև  մեկ ժանյակային ուրվանկարը մյուսի վրա  դնելու ձևի կիրառմամբ։
Հյուսված.
Հանգուցավոր
Գործված
Մեքենայական ժանյակ
Ժանյակը ստեղծվում է այդ թվում մեքենայական եղանակով։
Ժանյակներ՝ ըստ արտադրության վայրի
Ժանյակի արտադրությունը զարգացել է այնպիսի երկրներում, ինչպիսիք են՝ Բելգիան, Մալթան, Ռուսաստանը, Թուրքիան, Ֆրանսիան և Իտալիան ։
Բելգիա
Բելգիայի ֆլամանդական նահանգներում տարածված է ժանյակահյուսման երկու հիմնական տեխնիկա։ Ասեղով հյուսված ժանյակ (տեխնիկաներից մեկը) արտադրվում է Աալստում։ Այս ժանյակը կոչում են «բրյուսելյան», քանի որ այն վաճառվում է հիմնականում Բրյուսելում։ Երկրորդ տեսակի ժանյակը՝ կոճային ժանյակը (հյուսվում է «կոճերի» վրա, Ռուսաստանում՝ փայտե կոճերի), արտադրվում է Բրյուգգեում (այսպես կոչված «Բրյուգգեյան ժանյակ»)։ Բրյուգգեյան ժանյակի արտադրությունը չափազանց թանկ է, հետևաբար բրյուգգեյան ժանյակն այլևս չեն  արտադրում առևտրային նպատակներով և միայն գործում են պատվերով :
Ռուսաստան
Ավանդական ռուսական ժանյակը տարբերվում է ֆլամանդականից ոչ միայն տեսքով, այլ նաև պատրաստման տեխնոլոգիայով։ Ռուսաստանում ժանյակը ստեղծվում էր փայտե կոճերի վրա երեք տարբեր միջոցներով, մասնավորապես՝ թվային, զուգակից և կցորդական։ Ժապավենի պատրաստման համար անհրաժեշտ են սարքավորումներ. կոճեր, որոնց վրա փաթաթվում է թելը, գլանիկ («բարձ», «դափ») և տակդիր՝ կցորդական ժապավեն հյուսելու համար, բացի ավանդական գնդասեղներից, անհրաժեշտ է ճարմանդ։  Շատ հաճախ ժանյակը հյուսվում է նախօրոք նկարված օրինակով՝ քորոցանախշով։
ՌԴ-ում գործում են ժանյակի մի քանի ակտիվ կենտրոններ, որոնցից առավել հայտնի են՝ Վոլոգդան, Ելեցկինը, Վյատկան, Միխայլովսկը Բելյովը, Կադոմսկի վենիզը։ Ժանյակի արտադրությունը պահպանվել է նաև նախկին արհեստագործական կենտրոններում` Բալախնայում և Կիրիշիում։ Յուրաքանչյուր բնակավայրի ժանյակները տարբերվում են միմյանցից նկարների ոճով և տարրերի՝ հյուսվածեղենի, նուրբ ցանցերի և տարբեր տեսակի քաթանների համադրությամբ։
Ժամանակակից մոդելագործներն իրենց հավաքածուներում օգտագործում են ռուսական ժանյակահյուսվածքի ավանդույթները։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Տեքստիլ արդյունաբերություն Կատեգորիա:Կտորներ Կատեգորիա:Գործվածքներ
UTC-8
UTC-8, ժամային գոտի, որը օգտագործվում է հետևյալ տարածքներում և պետություններում՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ժամային գոտիներ
Աստերոիդների ցանկ (89201-89300)
Աստերոիդների ցանկ (89101-89200) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (89301-89400)
Արա Սանջյան
Արա Կարապետի Սանջյան, արդի հայ պատմագետ։ Պատմական գիտությունների դոկտոր (1996)։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1968 թ. փետրվարի 4-ին, Բեյրութում։