cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Բամ
2003 թվականի երկրաշարժ
2003 թվականի դեկտեմբերի 26-ին տեղի ունեցած 6.6 մագնիտուդով երկրաշարժը մեծ վնաս հասցրեց Բամին և շրջակա Քերման նահանգին։ Մահացան 26,271 և վիրավորվեցին 30,000 մարդ։ Ավերածությունների մեծ թիվն աղյուսով և ավազով կառուցված շինությունների պատճառով էր, որոնց մեծամասնությունը չէին համապատասխանում 1989 թվականին Իրանի սահմանած երկրաշարժային կանոնակարգերին, իսկ բնակիչների մեծ մասը քնած էին (երկրաշարժը տեղի է ունեցել Իրանի ժամանակով առավոտյան 05:26-ին): Երկրաշարժի հետևանքում որոշ ժամանակով ջերմացան իրանա-ամերիկյան հարաբերությունները։ Վերջինս մարդասիրական ուղիղ օգնություն առաջարկեց Իրանին, որը խոստացավ ենթարկվել Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալության դրույթներին և թույլատրել մշտադիտարկում իրականացնել իր ատոմային փորձարկումների վայրերում։ Ընդհանուր թվով 44 երկիր օգնող անձնակազմ է ուղարկել փրկարարական աշխատանքներին մասնակցելու համար, իսկ 60 երկիր օգնություն է տրամադրել։
Ետերկրաշարժյան զարգացումներ
2003 թվականի երկրաշարժից անմիջապես հետո Իրանի կառավարությունը պլանավորեց նոր քաղաքի կառուցումը և հին քաղաքի հետ կապված խնդիրների վերացումը։ Քաղաքի վերակառուցման և զարգացման պլանի վրա ծախսվեց 6 ամիս, ինչը հարուցեց տեղի իշխանությունների և բնակիչների դժգոհությունը։ Այժմ Բամի միջնաբերդի վերակառուցմանն օժանդակում են ճապոնական համալսարանների և Իրանի Մշակույթի նախարարության աշխատակիցները։ Երկրաշարժի պատճառած վնասները կազմեցին գրեթե 1 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։
Երկրաշարժից հետո վերակառուցում
Կատեգորիա:Իրանի քաղաքներ Կատեգորիա:Քերմանի նահանգի քաղաքներ Կատեգորիա:Մետաքսի ճանապարհի բնակավայրեր
Ռաուխտոպազ
Ռաուխտոպազ, (գերմ. Rauch «ծուխ» և հին հուն. τόπαζος «տոպազ»), հոմանիշները՝ ծխագույն քվարց և ծխագույն բյուրեղապակի, քվարցի տարատեսակ։ Չնայած իր անվանը՝ ոչ մի կապ չունի տոպազի հետ։
Անվան մասին
«Ռաուխտոպազ» բառը ծագում է գերմաներենից (գերմ. Rauchtopaz «ծխագույն տոպազ»), հանդիսանում է ապրանքային, առևտրական ոչ ցանկալի տերմին, քանի որ հաճախ «ռաուխ» բառը բաց է թողնվում հարմար լինելու համար, մնում է միայն «տոպազը», իսկ այս միներալը տոպազի հետ որևէ առընչություն չունի։ Իր արժեքով, բացառիկությամբ, վերամշակման դժվարությամբ և այլ հատկություններով տոպազն անհամատաղելի է քվարցի հետ, և այդ տերմինը դառնում է խաբեության միջոց։ Բայց մինչև հիմա «ռաուխտոպազը» մնում է շատ տարածված ոսկերիչների միջավայրում։ Հանդիպում է նաև հնացած «ռաուխքվարց» անվանումը, որն ըստ էության ավելի ճիշտ է քան «ռաուխտոպազը»։
Երբեմն ծխագույն տոպազն անվանում են նաև ծխագույն լեռնային բյուրեղապակի, որն այնքան էլ ճիշտ չէ, քանի որ լեռնային բյուրեղապակին համապատասխանում է քվարցի անգույն ու թափանցիկ բյուրեղներին։
Բնության մեջ
Հանդիպում է թափանցիկ և կիսաթափանցիկ բյուրեղների ձևով, երբեմն շատ մեծ (մինչև 1 մ երկարությամբ)՝ հաճախ ձևավորելով գեղեցիկ սերտաճած բյուրեղներ և բյուրեղաբույլեր։ Հաղորդագրություններ են եղել մի քանի տոննա քաշով ծխագույն քվարցի հսկայական բյուրեղների գտնվելու մասին։ Ռաուխտոպազի հանքերը հիմնականում ունեն հիդրոթերմալ ծագում և հարմարված են քվարցի խոշոր հանքերակների ներսում եղած դատարկություններին։ Դրանք բազմաթիվ են և տարածված են աշխարհով մեկ։
Կիրառում
Ռաուխտոպազը հանդիսանում է հասանելի ու էժան 3-րդ կարգի թանկարժեք քարերից մեկը։ Ըստ Ա. Ֆերսմանի և Մ. Բաուերի դասակարգման՝ այս հանքատեսակը վերաբերվում է առաջին կարգի կիսաթանկարժեք դեկորատիվ քարերին։ Համեմատության համար կարելի է նշել, որ այդ նույն առաջին կարգի դեկորատիվ քարերից են նեֆրիտը, լազուրիտը, գլաուկոնիտը, սոդալիտը, ամազոնիտը, լաբրադորը, ռոդոնիտը, մալաքիտը, ավենտուրինը, քվարցիտը, վեզուվիանը, լեռնային բյուրեղապակին, ագաթը (իր տարատեսակներով), հասպիսը, հրեական քարը և վարդագույն քվարցը ։
Լեռնային բյուրեղապակու, ամեթիստի ու ցիտրինի նման, ռաուխտոպազը հանդիսանում է քվարցի տարատեսակ, որը լայն կիրառություն ունի ոսկերչության մեջ։ Ակնագործության մեջ օգտագործվում են այս հանքատեսակի ավելի բաց գույնի տարատեսակները։ Ծխագույն քվարցի բյուրեղների սերտաճվածքները շատ գեղեցիկ են և հանդիսանում են հանքաբանական թանգարանների ու մասնավոր հավաքածուների ավանդական զարդարանքը։ Վաշինգտոնի Սմիթսոնյան ինստիտուտում պահպանվում է 4500 կարատ զանգվածով ծխագույն քվարցից երեսակված ձու։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թանկարժեք քարեր Կատեգորիա:Միներալներ
Canon EOS
Canon EOS (Electro-Optical System), ֆոտոհամակարգ, որը իր մեջ ներառում է ինչպես փոքր ֆորմատի ֆիլմեր, այնպես էլ թվային տեսախցիկներ ավտոֆոկուսով՝ թողարկված Canon ընկերության կողմից։ Canon EOS–ի ընտանիքը իր մեջ ներառում է ինչպես մեկ օբյեկտիվով հայելային, այնպես էլ անհայելային տեսախցիկներ։ Ֆոտոհամակարգի առաջին տեսախցիկը եղել է Canon EOS 650 –ը, որը թողարկվել է 1987 թվականին։
EOS հապավումը ծագել է հին հունական դիցաբանության արշալույսի աստվածուհի Էոսի անվանումից (Eos)։ Միաժամանակ այն համարվում է նաև  բառի հապավումը։
EOS լուսարձակ
EOS տեսախցիկների մեկ այլ առանձնահատկությունն այն է, որ հնարավորություն է տալիս ավտոմատ կերպով վերահսկել լուսավորության ազդեցությունը ոսպնյակի միջոցով(TTL)։
Շնորհիվ այդ տեխնոլոգիայի տեսախցիկը լավ աշխատում է ինչպես ներքին, այնպես էլ արտաքին լուսարձակով։
Մոդելների անվանումների համակարգ
Canon EOS–ի բոլոր տեսախցիկները իրենց անվան մեջ ներառում են EOS բառը, ինչպես նաև թվերի և խորհրդանշանների համադրություն՝
Ինչպես նշված է Canon–ի օֆիցիալ էջում, EOS տեսախցիկները բաժանվում են մի քանի խմբի (2018 թվականի տվյալներով)՝
Անգոմե
Անգոմե (Engomer), համայնք Ֆրանսիայում՝ Միջին Պիրենեյան երկրամասի Արյեժ գավառի Սեն Ժիրոն շրջանում։ Մտնում է Կաստիյոն ան Կուզրան կանտոնի կազմի մեջ։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 09111։
Սովորական աղվես
Դասակարգում
Սովորական աղվեսը համեմատաբար մյուս աղվեսների տեսակների համարվում է ամենաիրական աղվեսը։ Համեմատած մյուսների նա ունի ավելի համաչափ դիմագծեր և ավելի լայն ու սուր քիթ։
Անգոմե
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 275 մարդ։
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 156 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 114-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 42-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 73,1 %, 1999 թվականին եղել է՝ 65,5 %)։ 114 աշխատունակ բնակիչներից 100-ը աշխատում էին (54 տղամարդ և 46 կին), անաշխատանք էին 14-ը (10 տղամարդ և 4 կին)։ 42 անգործունակ մարդկանցից 7-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 24-ը թոշակառու, 11-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Սովորական աղվես
Ծագում
Սովորական աղվեսը ունի եվրասիական ծագում։ Ամենահին բրածոն գտնվել է Հունգարիայում և պատկանում է 3,4 ից 1,8 միլիոն տարի առաջ ընկած դարաշրջանին։ Գտնված բրածոյի չափսերը զիջում են ժամանակակից աղվեսի չափսերին։ Հնում գոյություն ունեցած աղվեսները չափսով ավելի փոքր են եղել։ Գտնված բրածոյից կարելի է ենթադրել, որ նախնադարյան մարդիկ որսում էին այս աղվեսին նրա մորթու և մսի համար։
Տարատեսակները
Հայտնի են սովորական աղվեսի 45 տարատեսակ։ Տեղի են ունեցել նաև բազմաթիվ դեպքեր, երբ երկու տարբեր տեսակի աղվեսի գեն խառնվել է իրար։ Այդպիսով անգլիական կարմիր աղվեսները խառնվել են գերմանական, ֆրանսիական, սկանդինավյան և այլ տիպի աղվեսների հետ։ 18-րդ դարում եվրոպացիները աղվեսներին տարել են Հյուսիսային Ամերիկա, որտեղ նրանք իրենց հերթին խառնվել են հյուսիսամերիկյան աղվեսների հետ։ Այսօրվա դրությամբ սովորական աղվեսները բաժանվում են երկու հիմնական խմբերի՝
Մարմնի կազմվածքը
Սովորական աղվեսը ունի երկար մարմին և համեմատաբար կարճ ոտքեր։ Պոչը բավականին երկար է, ունի մարմնի կեսի երկարությունը և դիպչում է գետնին, երբ կենդանին կանգնած է։ Աչքերի բիբերը ձվաձև են և ունեն ուղղահայաց ուղղություն։ Առջևի թաթերը ունեն հինգ մատ, իսկ ետևինները՝ չորս։ Նրանք ունեն շատ ճկուն մարմին և կարող են երկու մետր երկարությամբ թռիչք կատարել։
Էգերը ունեն երեք զույգ պտուկ, բայց կարող են նաև հանդիպել յոթ, ինը կամ տաս պտուկ ունեցողներ։ Գանգը երկարավուն է և նեղ։ Ժանիքները ավելի երկար են։ Սեռական դեմորֆիսմը ավելի վառ է քան կորսակների մոտ։ Սովորական աղվեսների էգերը ավելի փոքր գլուխ ունեն, ավելի երկար ժանիքներ և ավելի լայն քթածակեր։
Չափսերը
Սովորական աղվեսը իրական աղվեսների չափսով ամենամեծ կենդանին է։ Նրանց չափսերը կարող են տատանվել ըստ տարիքի, սեռի և ապրելու վայրի։ Ընդհանրապես հասուն աղվեսները ունեն 45-90 սմ մարմնի երկարություն և 35-50 սմ մարմնի բարձրություն։ Պոչը 32-53 սմ է։ Ականջները 7-12,5 սմ են, իսկ ետևի ոտքերը՝ 12-18,5 սմ։ Ունեն 2,2-14 կգ քաշ և էգերը սովորաբար արուներից ավելի թեթև են։ Արուների գանգը ավելի մեծ է։ Սովորական աղվեսները կարող են վազել 50 կմ/ժ արագությամբ։ Հյուսիսամերիկյան աղվեսները սովորաբար ավելի երկար մարմին ունեն և սեռական դիմորֆիզմը ավելի վառ է արտահայտված։
Մբեյա
Մբեյա (Mbeya), քաղաք Տանզանիայի հարավ-արևմուտքում։ Հանդիսանում է նույնանուն մարզի ու շրջանի կենտրոնը։ Բնակչությունը կազմում է 352 511 մարդ (2009 թ․ մարդահամարի տվյալներով) ։
Սովորական աղվես
Մորթին
Սովորական աղվեսները ունեն փափուկ մազերով մորթի։ Մազերը համեմատաբար երկար են ձմռանը։ Հյուսիսում ապրողների մորթին ունի շատ երկար և խիտ մազեր։ Եվրասիական տեսակների մորթին ավելի կոշտ է համեմատած հյուսիսամերիկյանների հետ։ Մորթին ունի կամրավուն գունավորում, երբեմն նկատվում են դարչնագույն կամ դեղնավուն երանգներ։ Թևերի մազերը ավելի բաց գունավորում ունեն քան մեջքինը։ Մեջքի ներքևի հատվածում կարող են երևալ նաև արծաթագույն երանգ ունեցող մազեր։ Պոչը ունի շատ հարուստ և փափուկ մազեր։ Պոչի չերևացող հատվածը բաց մոխրագույն է։ Կարող են նկատվել նաև մուգ գույներ։ Պոչի ծայրը սպիտակ է։ Երբեմն հանդիպում են բոլորովին սպիտակ "ալբինոս" աղվեսներ։ Նրանք արկտիկական աղվեսից տարբերվում են մարնի ավելի խոշոր կառուցվածքով և դնչի երկարությամբ։
Մբեյա
Աշխարհագրություն
Քաղաքը գտնվում է երկրի հարավ-արևմտյան հատվածում, Զամիբիայի և Մալավիի սահմաններից ոչ հեռու։ Մբեյան գտնվում է ծովի մակարդակից 1600-2400 մ բարձրության վրա, Լիվինգստոնի լեռների արևմտյան լեռնաճյուղի մոտ։ Քաղաքի տարածքով հոսում են ութ գետեր․ Սիսիմբա, Նզովուե, Իմետա, Համզա, Մֆվզիմո, Սիմբա, Նկվանանա և Նսալագա։ Վերջին երկուսը թափվում են Ռուախայի մեջ։
Կլիմա
Մբեյայի կլիման բնութագրվում է տարեկան միջին ջերմաստիչանի փոքր տատանումներով, ինչը բացատրվում է հասարակածին մոտիկ լինելու փաստով։ Մյուս կողմից, բարձրլեռնային դիրքի պատճառով այստեղ հանդիպում ենք մերձհասարակածային գոտուն բնութագրող ջերմաստիճաններից շատ ավելի ցածր ջերմաստիճաններ։ Հստակ արտահայտված են չոր (մայիս-հոկտեմբեր) և խոնավ (նոյեմբեր-ապրիլ) ժամանակաշրջանները։
Սովորական աղվես
Տարածք
Սովորական աղվեսները և կարող են հիմնական ապրել ինչ որ տեղ, և կարող են տեղափոխվել տեղից տեղ։ Արուները նշում են իրենց տարածքը մեզը թողնելով ծառերի և թփերի վրա։ Գոյություն ունեն տարածքը նշելու տարբեր հմտություններ, որոնք ետ են պահում թշնամիներին և օգնում են հեշտությամբ սնունդ գտնել։
Ջյակովիցա
Ջյակովիցա (ալբաներեն՝ Gjakova կամ Gjakovë; Ђаковица, Đakovica;), քաղաք և համայնք Կոսովոյի արևմտյան մասում։ Նույնանուն համայնքի և շրջանի վարչական կենտրոնն է։ Ընկած է Պեչից Պրիզրեն տանող ավտոմայրուղու գրեթե մեջտեղում, Ադրիատիկ ծովից մոտավորապես 100, Տիրանայից՝ 208, Սկոպյեից՝ 145, Պրիշտինայից՝ 80, Բելգրադից՝ 435, Պոդգորիցայից՝ 263 կիլոմետր հեռավորության վրա։ 2007 թվականի տվյալներով համայնքի բնակչության թվաքանակը եղել է շուրջ 150.000, 2011-ին նվազել է՝ հասնելով 94.556-ի։ Ընդ որում՝ բուն քաղաքի բնակչության թվաքանակը եղել է 40.827 : Ըստ ազգային կազմի՝ ալբանացիները համայնքում բացարձակ մեծամասնություն են կազմել (87.672 մարդ)։ Երկրորդ տեղում եղել են գնչուները (5.117 մարդ)։ Դավանանքի տեսակետից մեծամասնություն են կազմել մուսուլմանները (77.299 մարդ), երկրորդ տեղում եղել են կաթոլիկները (16.296 մարդ)։
Սովորական աղվես
Հարաբերությունները
Աղվեսները ապրում են խմբերով։ Երբ խմբում աղվեսների թիվը բավական շատ է կարող են գոյություն ունենալ նաև "ենթարկվող", ստորադաս կամ ծառա կոչվող աղվեսներ։ Նրանց գոյությունը պարտադիր չէ, բայց եթե նրանք կան, ապա նրանց հիմնական դերը կայանում է ձագերին խնամելը։ Հիմնականում ծառա աղվեսները նախորդ տարվա ձագերն են, որոնք իրենց մորը օգնում են նոր ձագերին մեծացնելու և խնամելու հարցում։ Ստորադաս աղվեսները կարող են լինել նաև անծանոթ աղվեսներ, որոնք ժամանակավոր միանում են մեկ այլ աղվեսների խմբի նրանց ձագերին մեծացնելու կամ սնունդ հայթայթելու համար։ Ձագեր չունեցող էգերը հսկում են տարածքը, իսկ ազատ ժամանակ խաղում են։ Հասունացած աղվեսները թողնում են իրենց հայրենի տունը՝ առանձին ապրելու և սեփական ընտանիք կազմելու նպատակով։
Մբեյա
Վարչատարածքային բաժանում
Մբեյան բաժանվում է 36 շրջանների, որոնք էլ իրենց հերթին բաժանվում են 180 փողոցների ։
Ջյակովիցա
Ջյակովիցայի ներկայիս տարածքն ու դրա շրջական բնակեցված են եղել դեռևս նախապատմական ժամանակներում։ Օտտոմանյան տիրապետության ժամանակաշրջանում քաղաքը, գտնվելով Շկոդերից Ստամբուլ տանող ճանապարհին, եղել է առևտրական խոշոր կենտրոն Բալկաններում։
Սովորական աղվես
Բազմացումը
Սովորական աղվեսները բազմանում են տարին մեկ անգամ։ Հղիությունը թևում է 49-58 օր։ Հղիության ընթացքում էգ աղվեսի ներքին օրգանները զգալիորեն մեծանում են չափսով։ Աղվեսները սովորաբար ունենում են մեկ զուգընկեր, սակայն գրանցվել են դեպքեր երբ ձագերը ունեցել են տարբեր հայրեր։ Սովորաբար ծնվում են չորսից վեց ձագ, սակայն թիվը կարող է հասնել 13-ի։ Ձագերի թիվը շատ է այն տարածքներում, որտեղ աղվեսները ավելի շատ են մահանում։ Նրանք ծնվում են բոլորովին անպաշտպան՝ խուլ, կույր և փակ ականջներով։ Ձագերը ունեն մուգ գույնի մորթի և կշռում են 56-110 գրամ։ Նորածին աղվեսները չունեն համաչափ կառուցվածք՝ նրանք ունեն կարճ ոտքեր, մեծ գլուխ և համեմատաբար լայն դունչ։ Մայր աղվեսները սկզբնական շրջանում չեն հեռանում ձագերի մոտից և նրան ձագերի հետ միասին կերակրում են կամ հայր աղվեսը, կամ մյուս ստորադաս էգ աղվեսները։
Ջյակովիցա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կոսովոյի աշխարհագրություն Կատեգորիա:Կոսովոյի քաղաքներ Կատեգորիա:Կոսովոյի բնակավայրեր
Մբեյա
Տնտեսություն
Քաղաքը խոշոր առևտրի կենտրոն է։ Նրա շրջակայքում զարգացած են անասնապահությունն ու բուսաբուծությունը ։ Աճեցվում են բրինձ, ադամաթուզ, եգիպտացորեն և լոլիկ ։ Ըստ ցուցանիշների՝ քաղաքի բնակչության մեկ երրորդի կյանքն անքակտելիորեն կապված է գյուղատնտեսության հետ, 21 %-ը զբաղված է սննդամթերքի արտադրության և մթերման ոլորտում, իսկ 43,4 %-ը լրացուցիչ եկամուտ ունի գյուղատնտեսական արտադրանքի աճեցումից, մանրածախ առևտրից ու տնայնագործությունից։ Եվս 2,3 %-ը կազմում են տնային աշխատողներն ու բնակչության այլ խմբեր ։
Սովորական աղվես
Բազմացումը
Ձագերի աչքերը բացվում են 13-15 օրական հասակում։ Սկզբում նրանք կապուտ գույն ունեն։ Երեք շաբաթական հասակում մորթու գույնը սկսում է փոխվել և աչքերի գույնին ավելանում է սև երանգ։ Մեկ ամսականում նրանց ականջները ցցվում են, մորթին ստանում է կարմրավուն գունավորում և դունչը երկարում է։ Ձագերը կաթով սնվում են 6-7 շաբաթ։ 3-4 ամսականում նրանց ոտքերը երկարում են և հասնում են իրական երկարությանը։ 6-7 ամսականում նրանք ստանում են հասուն աղվեսի տեսք։ Էգերը սեռապես հասունանում են 9-10 ամսականում, բայց ձագեր ունենում են մեկ տարեկան հասակում։ Բռնված աղվեսները կարող են ապրել մոտ 15 տարի, իսկ բնության մեջ նրանք ապրում են մոտ 5 տարի։ Մայր աղվեսները շատ նվիրված են իրենց ձագերին և նրանց կարող են պաշտպանել ցանկացած գնով։ Եթե մինչև ձագերի լիովին մեծանալը մայր աղվեսը մահանում է, ապա ձագերին մեծացնելու պարտականությունը տրվում է հորը։ Ստորադաս աղվեսները նույնպես կարող են ձագեր ունեն, սակայն նրանց մեծ մասին սպանում են մյուս էգ աղվեսները կամ գլխավոր էգը։
Մբեյա
Սպորտ
Քաղաքն ունի ֆուտբոլային ակումբ՝ Prisons F.C., որը ելույթ է ունենում Տանզանիայի ֆուտբոլի ազգային առաջնությունում։ Պարապմունքներն անց են կացվում քաղաքային՝ Սոկոյնե (Sokoine Stadium) մարզադաշտում։
Սովորական աղվես
Բույնը
Բազմացման շրջանից հետո աղվեսները նախընտրում են ապրել ազատ և հարուստ բուսականություն ունեցող տարածքներում։ Նրանք իրենց բույնը փորում են չոր տեղանքներում։ Շատերը նախընտրում են խորը բույներ պատրաստել անձրևից պաշտպանվելու համար։ Աղեսները կարող են ապրել տարբեր կլիմայական պայմաններում և տարբեր բարձրությունների վրա սակայն բները հիմնականում ունեն նույն կառուցվածքը։ Ծառերի արմատների տակ կառուցած բները կարող են շատ երկար դիմանալ (տասնամյակներ)։ Տարբեր հիվանդությունների պատճառով (քոս) նրանք կարող են փոխել բնի տեղը։ Եվրասիական անապատներում այս աղվեսները կարող են օգտագործել նաև գայլերի լքված բները։ Ի տարբերություն այլ աղվեսների տեսակների՝ ֆենեկ, կորսակ, արկտիկական աղվես, սովորական աղվեսների բները ունեն ավելի պարզ կառուցվածք։ Բույնը ունի մեկ հիմնական մուտք և մի քանի երկրորդական և ավելի նեղ մուտքեր։ Նեղ մուտքերը ավելի քիչ ժամանակ են ծառայում քան հիմնականը։ Գարնանը այս աղվենսերը մաքրում են իրենց բույնը։ Նրանք առաջին թաթերով հանում են կեղտոտ մասերը և ետևի թաթերով հրում դուրս։ Երբ ձագերը ծնվում են բնի կառուցվածքը փոքր-ինչ փոխվում է, քանի որ աղվեսները պատրաստում են հատուկ տեղ որտեղ ձագերը կարող են խաղալ և ուտել։ Աղվեսները հաճախ ուտելիքի մնացորդները թողնում են բնի մոտակա տարածքներում։ Նրանք օրական քնում են մոտ ինը ժամ։
Մբեյա
Տրանսպորտ
Ինչպես արդեն վերը նշվեց, քաղաքով է անցնում Տանզանիան և Զամբիան միացնող երկաթգիծը։ Քաղաքում կա նաև օդանավակայան ։
Զբոսաշրջություն
Անձրևները սովորաբար սկսվում են հոկտեմբերից և ավարտվում մայիսին, որին հաջորդում է չոր և ցուրտ շրջանը՝ հունիս-սեպտեմբեր ընկած ժամանակահատվածում։ Պայմանական զբոսաշրջությունը մեծ ներդրում չունի տեղական տնտեսության մեջ, և չկան տուրիզմի գագաթնակետ հանդիսացող տեսանելի ամիսներ։
Սովորական աղվես
Ձայնային ազդանշաններ
Սովորական աղվեսները ունեն հինգ օկտավայի ձայնային դիապազոն։ Վերջին հետազոտությունները ցույց են տվել տասներկու տարբեր ձայների ձևեր։ Նրանք օգտագործում են այս ձայնային նշանները իրար հետ շփվելու կամ իրար գտնելու համար։
Մբեյա
Զբոսաշրջություն
Ստեղծվել են հատուկ սահմանված արշավային արահետներ, որոնք թույլ են տալիս արշավականներին հասնել անհասանելի վայրեր և կենսաբազմազան լեռնաշխարհներ, չնայած որ արահետները պետք է պատշաճ կերպով գծագրվեն։ Ինքնաբավ արշավորդների համար Տուկույու փոքր քաղաքի շրջակայքում և Պորոտո լեռներում կան բազմաթիվ երթուղիներ։
Սովորական աղվես
Ձայնային ազդանշաններ
Աղվեսները ձայները օգտագործում են նաև մյուս աղվեսներին զգուշացնելու, որ տվյալ տարածքը արդեն զբաղված է։ Դա հիմնականում տեղի է ունենում դեկտեմբերից փետրվար ընկած ամիսներին։ Աղվեսների հանած ձայնը կարող է հիշեցնել շան հաչոց կամ գայլի ոռնոց, բայց քանի որ աղվեսները գայլերից ավելի փոքր են նրանց ձայնը ավելի սուր է և ճչան։ Նրանք արձակում են կարճ և իրար ետևից մի քանի անգամ կրկնվող "ուաու"-ներ։ Բացի դրանից նրանք տարբեր իրավիճակներում կարող են գռմռալ կամ ավելի ցածր և թռչնի ձայն հիշեցնող ձայներ արձակել։ Ձագերը սկսում են հասուն աղվեսների պես ձայներ արձակել 19 շաբաթական հասակում։ Ձագերի հետ շփվելու ժամանակ նրանք կարող են արձակել ուրիշ տիպի ձայներ։ Վտանգի ժամանակ ձայնի մեջ կարող է նկատվել տագնապ կամ լաց հիշեցնող ելևէջ։ Գլխավոր աղվեսի ներկայության ժամանակ ստորադաս աղվեսները արձակում են սուր և տատանվող ձայներ։ Իրար հետ կռվելու ժամանակ երկու աղվեսները հանում են ավելի բարձր և չխչխկոց հիշեցնող ձայն։ Ձագերը նույնպես հանում են նույնատիպ ձայներ, բայց ավելի կամաց, ձագերի ձայնը կարող է ավելի ուժեղ հնչել, եթե նրանք վրդովված են ինչ որ բանի պատճառով կամ գոհ չեն։
Մբեյա
Զբոսաշրջություն
Տարածքի որոշ ուշագրավ տեղական զբոսաշրջային վայրերը ներառում են.
Սովորական աղվես
Սնունդը
Սովորական աղվեսները ամենակեր են։ Նրանք ուտում են մոտ 300 տարբեր տեսակի կենդանիների միս և տարբեր բույսեր և հատապտուղներ։ Նրանց հիմնական սնունդը բաղկացած է փոքր կրծողներից՝ մկներ, առնետներ, համստերներ, ծովախոզեր, սկյուռեր, նապաստակներ և այլն։ Համեմատաբ ավելի քիչ, բայց սննդի երկրորդական մասը կազմում են թռչունները և թռչունների ձվերը, մողեսները, տարբեր տեսակի սողուններ, ենոտաշներ, փորսուկներ և միջատներ։ Նրանք կարող են որսալ նաև փոքր ծովային կենդանիների, եթե ապրում են ջրի հարևանությամբ։ Նրանց սնունդը չի գերազանցում 3,5 կգ-ը, սակայն նրանք շատ հազվադեպ կարող են որսալ նաև կճղավորների։ Սովորական աղվեսները սնվում են նաև մրգերով և հատապտուղներով։ Որոշ տեղերում նրանք աշնանը կարող են սնվել միայն բուսական կերով։ Նրանց կերած հատապտուղներն են ազնվամորին, սև հաղարջը, բալը, խնձորը, խաղողը, թութը և այլ հատապտուղներ ու մրգեր։ Ուտում են նաև մեծ քանակությամբ կանաչեղեն։
Մբեյա
Ռուկվապիտեկ
2013 թվականին Մբեյայից ոչ հեռու գտնվող Ռուկվա հովտում հայտնաբերվել և նկարագրվել են պրիմատների՝ նախկինում անհայտ բրածո ներկայացուցիչ, որը պատկանում էր ռուկվապիտեկների նոր ցեղին։
Սովորական աղվես
Սնունդը
Սովորական աղվեսները հիմնականում որսում են արևաձագին և մայրամուտին։ Նրանք իրենց զոհի տեղը որոշում են ձայնային ալիքներով, այնուհետև հետևում նրան և հարմար պահ գտնելով գործում հարձակումը։ Նրանք ունեն սուր սեփականատիրության զգացում և երբեք չեն կիսում իրենց որսը։ Նույնիսկ կարող են դուրս գալ գլխավոր աղվեսի դեմ, եթե այս վերջինը ցանկանա խլել ուտելիքը։ Բազմացման ժամանակ աղվեսները կարող են որսալ միանգամից մեծ քանակությամբ ուտելիք՝ այն հետագայում օգտագործելու նպատակով։ Այդ ժամանակ նրանք որսում են հիմնականում թռչուններին։
Մրցակիցները
Սովորական աղվեսները մրցակցության մեջ են գտնվում աղվեսի գրեթե բոլոր տեսակների հետ։ Նրանց թշնամիներից են, օրինակ, արկտիկական աղվեսները։ Աշխարհի բոլոր հատվածներում, որտեղ այս երկու կենդանիները ապրում են նույն տարածքում, սովորական աղվեսները սպանում են արկտիկական աղվեսներին։ Շատ հատվածներում արկտիկական աղվեսները սնվում են ավելի փոքր կենդանիներով, այդպիսով մեծ կենդանիների որսը թողնելով սովորական աղվեսներին։ Հնարավորության ընձեռման դեպքում երկու աղվեսներ էլ կարող են սպանել հակառակորդի ձագերին, որպեսզի նրանք չմեծանան և չհզորանան։ Սովորական աղվեսի մյուս թշնամին կորսակ աղվեսն է, որը որսում է նույն կենդանիներին։ Սովորական աղվեսները ավելի շատ են հաջողության հասնում որսում, քան կորսակները, դրա համար մրցակցությունը ամեն տեղ լարված չէ։ Այն մասնավորապես լարված է տափաստանային տարածքներում և կիսաանապատային վայրերում։ Աղվեսի մյուս տեսակների հետ նույնպես սովորական աղվեսը չի գտնվում ընկերական հարաբերությունների մեջ։ Նրանք սպանում են հակառակորդի ձագերին, տիրանում նրանց բներին և այլն։ Սովորաբար մյուս աղվեսները, իմանալով սովորական աղվեսի կարողությունների մասին, մրցակցության մեջ չեն մտնում։ Դա կախված է նաև սովորական աղվեսի ավելի մեծ չափսերի հետ։ Իրավիճակը փոքր-ինչ տարբեր է գորշ աղվեսի հետ։ Սա միակ աղվեսն է, որը սովորական աղվեսի լուրջ մրցակիցն է և նրա հետ կիսում է գրեթե ամեն ինչ՝ տարածք, ուտելիք և այլն։ Ընդհանրապես սովորական աղվեսները խուսափում են գորշ աղվեսների հետ կռվելուց, սակայն վերջին ժամանակներում անընդհատ կտրատվող և ոչնչացվող անտառների շնորհիվ սովորական աղվեսի տարածքը ավելի է մեծացել՝ այդպիսով նեղելով գորշ աղվեսի իշխանությանը։
Սովորական աղվեսները կարող են նաև սպանել ենոտաշների ձագերին կամ վիրավորել ու ծեծել հասուն ենոտաշներին։ Դեպքեր են գրանցվել, երբ աղվեսները մտել են ենոտաշների բույները։
Թշնամիները
Սովորական աղվեսի թշնամիները հանդիսանում են հիմնականում շնազգիների ավելի մեծ ներկայացուցիչները՝ գայլ, կոյոտ, սովորական շնագայլ և այլն։ Հնարավորության ընձերման դեպքում գայլերը սպանում են աղվեսներին։ Այն տարածքներում որտեղ աղվեսները ապրում են կոյոտների հարևանությամբ, նրանք իրենց հեռու են պահում՝ զգալով կոյոտների կողմից սպառնող վտանգը։ Կոյոտները կարող են վախեցնել աղվեսներին ստիպելով նրանց հեռանալ։ Կոյոտների նկատմամբ ագրեսիվ վերաբերմունք աղվեսների կողմից շատ քիչ են նկատվել։ Դա կարող է տեղի ունենալ, եթե կոյոտները մոտենան աղվեսի ձագերին։ Չնայած լարված հարաբերություններին, երբեմն կոյոտները և աղվեսները կարող են միասին ուտել։ Սովորական աղվեսների մեկ այլ թշնամի է հանդիսանում նաև շնագայլը։ Այն տեղերում որտեղ երկու կենդանիները ապրում են հարևանությամբ, նրանք սնվում են նույն ուտելիքով։ Աղվեսները իրենց տարածքը նշելու ժամանակ ուշադրություն չեն դարձնում այն փաստին, որ տարածքը արդեն զբաղված է շնագայլերի կողմից։ Այն տեղերում որտեղ շնագայլերի թիվը բավականին շատ է, աղվեսների թիվը գնալով պակասում է։
Աղվեսները լարված հարաբերությունների մեջ են գտնվում նաև բծավոր բորենիների հետ։ Բորենիները շատ ժամանակ գողանում են թակարդը ընկած աղվեսներին, բորենիների բներում կարելի է գտնել աղվեսի մնացորդներ։ Եթե ուտելիքը չափազանց կոշտ է աղվեսների համար, նրանք ճանապարհը զիջում են բորենիներին, քանի որ նրանք ավելի հզոր են և հեշտությամբ կարող են պոկել աղվեսների համար չոր միսը։
Եվրասիայում աղվեսների հիմնական թշնամիները համարվում են հովազները, լուսանները և ուրիշ կատվազգիներ։ Նրանք աղվեսից ավելի մեծ ու հզոր են և հեշտությամբ կարող են նրան սպանել։ Աղվեսներին սպանելը ավելի է հեշտանում ձնապատ տարածքներում՝ մեկ մետրից ավել ձյուն ունեցող վայրերում։ Կատվազգիների ավելի երկար և հզոր ոտքերը նրանց առավելություն են տալիս։ Զգուշանալով այս կենդանիներից աղվեսները համարյա չեն հանդիպում այն վայրերում, որտեղ ապրում են զգալի քանակությամբ լուսաններ կամ այլ կատվազգիներ։ Հյուսիսային Ամերիկայում վտանգ ներկայացնում են պումաները, կանադական լուսանները և կարմիր լուսանները։ Բացի կաթնասուններից աղվեսների թշնամիները համարվում են նաև արծիվները։ Եվրասիական արծիվները կարող են գողանալ աղվեսների ձագերին, իսկ քարարծիվները կարող են գողանալ նույնիսկ հասուններին։
Հիվանդությունները
Եվրոպայում սովորական աղվենսերը համարվում են կատաղության հիվանդության հիմանական կրողները։ Նրանք կարող են նաև տառապել արտրիտով, տուլարեմիայով, լեպտոսպիրոզով, լիստորիոզով, սպիրոխետոզով և այլն։ Երբեմն լինում են դեպքեր, երբ աղվեսները մահանում են անբացատրելի կամ անհայտ հիվանդություններից։ Ոչ շատ հաճախ, բայց աղվեսները կարող են տառապել նաև ոջլոտությամբ։ Աղվեսների մեկ այլ լուրջ հիվանդություն հանդիսանում է քոսը։ Սկզբնական շրջանում թափվում են պոչի և մեջքի մազերը, այնուհետև մազաթափությունը տարածվում է և կարող է հասնել մինչև 50% մազերի կորստի։ Աղվեսները կարող են կորցնել նաև իրենց քաշի կեսը։
Տարածվածություն
Սովորական աղվեսները մեծ տարածում ունեցող կենդանիներ են։ Նրանք ապրում են հյուսիսային կիսագնդի գրեթե բոլոր անկյուններում՝ Եվրասիա, Հյուսիսային Ամերիկա, Կենտրոնական Ամերիկա, հյուսիսային բևեռից մինչև հյուսիսային Աֆրիկա ընկած տարածք։ Նրանք բացակայում են Իսլանդիայում, Սիբիրի որոշ տարածքներում, Արկտիկական կղզիներում և ծայրահեղ անապատային վայրերում։ Նրանք բացակայում են նաև Նոր Զելանդիայում, որտեղ գոյություն ունի հատուկ օրենք, որը արգելում է այս կենդանու մուտքը այդ երկիր։
Ավստրալիա
Սովորական աղվեսները Ավստրալիա բերվել են 19-րդ դարի 30-ական թվականներին անգլիացիների կողմից՝ անգլիացիների ազգային սպորտի՝ որսի պահպանման նպատակով։ 2012 թվականի տվյալներով Ավստրալիայում ապրում են մոտ 7,2 միլիոն սովորական աղվեսներ։ Նրանց մեծ մասը ապրում է հիմնական մայրցամաքում, իսկ համեմատաբար քիչ մասը՝ կղզիներում։ Սովորական աղվեսները քիչ են հանդիպում այն վայրերում, որտեղ ապրում են դինգոները։ Ավստրալիայում աղվեսը համարվում է վտանգավոր գիշատիչ։ Նրանք համարվում են կրծողների թվի պակասեցման պատճառը, սակայն կրծողների մեծ մասը ապրում է նաև կղզիներում, որտեղ աղվեսները ավելի քիչ են։ Ավստրալիայի աղվեսների բների կառուցվածքը տարբերվում է փողոցային շների և կատուների բների կառուցվածքից։ Թասմանիա կղզի այս աղվեսները բերվել են 21-րդ դարի սկզբին և համարվում են կղզու կրծողների վերացման հիմնական պատճառը։
Որսորդություն
Սովորական աղվեսների թիվը պակասում է որսորդների կողմից կատարված ապօրինի որսորդությունների հետևանքով։ Նույնիսկ անտիկ ժամանակներից սկսած մարդիկ որսացել են այս կենդանուն։ Պատմական տարբեր աղբյուրներից մեզ են հասել տեղեկություններ, որ մ.թ.ա. 4-րդ դարում Ալեքսանդր Մակեդոնացին զբաղվում էր աղվեսների որսով։ Բացի նրանից պատմությունը տեղեկացնում է նաև, որ ուրիշ պատմական անձնավորություններ նույնպես որսում էին աղվեսներին։ Աղվեսների որսը տարածված էր նաև միջնադարյան Եվրոպայում։ Աղվեսների որսը համարվում է անգլիացիների ազգային սպորտաձևերից մեկը։ Գոյություն ունեն նաև հատուկ որսորդական շներ, որոնք նախատեսված են աղվեսի որսի համար։
Ներկայումս այդ դաժան գործողությանը զոհ են գնում հազարավոր աղվեսներ։ 21-րդ դարի սկզբի տվյալների համաձայն տարեկան սպանվում են հետևյալ քանակությամբ աղվեսներ՝ Անգլիա՝ 21 000, Գերմանիա՝ 600 000, Ավստրիա՝ 58 000, Շվեդիա՝ 58 000, Ֆինլանդիա՝ 56 000, Դանիա՝ 50 000, Շվեյցարիա՝ 34 000, Նորվեգիա՝ 17 000, Սասկատչևան (Կանադա)՝ 2 000 և այլն։ Ներկայումս մշակվել են տարբեր ծրագրեր, որոնք արգելում են աղվեսների որսը՝ այն օրինական համարելով միայն հատուկ վկայական ներկայացնելու դեպքում։
Մորթու օգտագործումը
Այսօրվա դրությամբ սովորական աղվենսերի մորթին ամենաշատն է օգտագործվում մորթու շուկայում։ Տարեկան սպանվում են միլիոնավոր աղվեսներ։ Աղվեսների պաշտպանական տարբեր կազմակերպություններ պայքարում են այդ դաժանության դեմ։
«Ընտանի» աղվեսներ
«Ընտանի աղվես» հասկացությունը լայն տարածում չունի, քանի որ աղվեսներին շատ դժվար է վարժեցնելը։ Գարնան ամիսներին, երբ աղվեսները սկսում են բազմանալ, որոշ մարդիկ՝ հիմնականում շուն վարժեցնողներ, վերցնում են աղվեսի ձագերին և պահում են իրենց տանը։ Էգ աղվեսները ձագերին համարյա երբեք չեն լքում և «որբ աղվեսներ» գրեթե գոյություն չունեն։ Ձագերը սկզբնական շրջանում իրենց հանգիստ են պահում մարդկանց շրջապատում, բայց տարիքի հետ նրանք սկսում են ավելի ու ավելի վախենալ մարդկանցից։ Տնային պայմաններում մեծացված աղվեսները սկսում են տան կահույքը և իրերը փչացնել։ Աղվեսները խուսափում են մարդկանց հետ չփումից։ Մեկ այլ վտանգ է ներկայացնում աղվեսների որսորդական բնազդը։ Նույնիսկ կուշտ լինելու դեպքում նրանք կարող են հեշտությամբ սպանել այլ ընտանի փոքր կենդանիներին կամ թռչուններին։ Ռուս բնագետ Դմիտրի Բելյաևը 40 տարիների ընթացկում ուսումնասիրել է աղվեսների մի քանի սերունդներ և նկատել է բազմաթիվ փոփոխություն այդ սերնդի առաջին և վերջին ներկայացուցիչների միջև։ Հատուկ փակ տարածքներում պահվող աղվեսները սկզբնականում մեծ վախ էին ցուցաբերում մարդկանց նկատմամաբ, իսկ նրանց ձագերը՝ ավելի քիչ։ Տարիների ընթացքում նույն աղվեսներից ծնված սերնդի ներկայացուցիչները իրենց ավելի հանգիստ էին պահում մարդկանց շրջապատում։ Գիտնականը այդպիսով ապացուցեց, որ մարդկանց նկատմամբ վստահությունը աղվեսների մեջ մտնում է սերնդեսերունդ։ Բացի դրանից աղվեսների դեմքի միմիկաներն ու շարժուձևը նույնպես փոխվում են։ Նրանք իրենց պոչը չեն մտցնում ոտքերի տակ (վախի նշան), ինչպես դա անում էին իրենց նախնիները։ Նույն գործընթացը տեղի է ունեցել նաև ընտանի շների և գայլերի միջև։
Փողոցային աղվեսներ
Քսանմեկերորդ դարում աղվեսների թիվը քաղաքային շրջաններում շատացել է։ Նրանց կարելի է հանդիպել Եվրոպայի, Ասիայի, Ավտրալիայի, Հարավային և Հյուսիսային Ամերիկաների մարդաշատ քաղաքների փողոցներում։ Նրանք քաղաք են գալիս հիմնականում սնունդ հայթայթելու նպատակով։ Լոնդոնում այս աղվեսներին առաջին անգամ քաղաքում տեսել են նախորդ դարի քառասունական թվականներին, իսկ Մելբուռնում՝ երեսունականներին։ Այս կենդանիները նախընտրում են ապրել ավելի հանգիստ շրջաններում՝ սեփական տների հատվածներ, հանգստյան գոտիներ և խուսափում են քաղաքի կենտրոններից։ Ըստ որոշ տեղեկությունների Լոնդոնում ապրում են մոտ 10 000 աղվեսներ։ Որոշ տարածքներում նրանք կարող են գողանալ ընտանի կենդանիներին։ Մարդիկ նույնպես երբեմն օգնում են այս աղվեսներին նրանց համար ուտելիք թողնելով։
Սովորական աղվեսները ազգային լեգենդներում
Այս աղվեսի կերպարը առկա է նաև բնիկ ամերիկացիների լեգենդներում։ Ըստ նրանց այս աղվեսը կոյոտի հավատարիմ ընկերն է, սակայն երբեմն գողանում է նրանց սնունդը։ Աշոմաուի հնդամերիկյան ցեղը ասում է, որ աղվեսը և կոյոտը հանդիսանում են աշխարհի արարիչները և նրանք հեռացել են մարդկանց գալուց առաջ։ Յորոկ ցեղին պատկանող մարդիկ հավատում են, որ աղվեսը զայրույթի պահին կապել է արևին և մտցրել քարանձավը և արևի տաքությունից գետնի վրա փորվել է մեծ փոս։ Ինուիտների մի լեգենդ պատմում է, որը աղվեսը ընդունել է մարդու կերպարանք և գայթակղել մի որսորդի, որից հետո նա ամուսնացել է որսորդի հետ, սակայն իր իրական կերպարանք է ստացել, երբ որսորդը նրան վիրավորել և պատվազրկել է։ Մինոմինի ցեղի լեգենդը պատմում է, որ Աղվեսը Գայի ոչ հավատարիմ ընկերն է։
Կելտական լեգենդներում աղվեսը համարվում է սիմվոլիկ կենդանի։ Նրանք պատմում են, որ կախարդները ընդունում էին աղվեսի կերպարանք հարևաններից կարագ գողանալու նպատակով։ Հետագայում եվրոպական ազգային պատմվածքներում և լեգենդներում ձևավորվեց Րեյնարդ Աղվեսի կերպարը, որը պատմության մեջ մնաց դարեր շարունակ։ Հյուսվում էին տարբեր հեքիաթային մանրապատումների, որոնք ներկայացնում էին այս աղվեսի կյանքը։ Նա բնութագրվում էր որպես գայլի թշնամի և խաղողի մեծ սիրահար։
Չինական և կորեական տարբեր լեգենդների պատմում են ինը պոչանի աղվեսի մասին։ Ճապոնական դիցաբանության մեջ խոսվում է կիթսունե անունուվ աղվեսանման էակների մասին, որոնց ուժը մեծանում է տարիքի հետ միասին։ Նրանք կարող են նաև մարդու կերպարանք ընդունել։ Որոշ լեգենդեներ պատմում են, որ կիթսունեները չար կերպարներ են, իսկ այլ աղբյուրներ պատմում են, որ նրանք բարի են և խորհրդանշում են սերը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աղվեսներ Կատեգորիա:Ասիայի կաթնասուններ
Մահինի շրջան
Մահինի շրջան (ناحية مهين), Սիրիայի Արաբական Հանրապետության շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչական միավոր։ Գտնվում է երկրի հարավ-արևելքում՝ Հոմսի մարզում։ Հանդիսանում է Հոմսի գավառի 10 շրջաններից մեկը։
Վարչական կենտրոնն է Մահին քաղաքը։ 2004 թվականի մարդահամարի տվյալներով շրջանն ունի 13,511 բնակչություն ։ Տարածքը կազմում է 469.86 կմ2։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սիրիայի շրջաններ Կատեգորիա:Հոմսի գավառ
Վահե Թութխալյան
Վահե Գուրգենի Թութխալյան (Ваэ Гургенович Тутхалян, ), բելառուսահայ սամբիստ և ձյուդոիստ, սամբոյի Եվրոպայի առաջնության և աշխարհի առաջնության մրցանակակիր, Բելառուսի Հանրապետության միջազգային կարգի սպորտի վարպետ, հայազգի սամբոյի չեմպիոն Գուրգեն Թութխալյանի որդին։
Կենսագրություն
Վահե Թութխալյանը ծնվել է 1991 թվականին Գյումրի քաղաքում։ Նրա հայրը ԽՍՀՄ սամբոյի չեմպիոն Գուրգեն Թութխալյանն է ։1999 թվականին նրանք ընտանիքով տեղափոխվում են Մոսկվա։ Վահեն մանկուց երազել էր ֆուտբոլիստ դառնալ, սակայն Գուրգեն Թութխալյան առաջարկությամբ նա սկսեց զբաղվել ձյուդոյով։ Հոր ընկերների՝ Բելառուսի սամբոյի և ձյուդոյի ֆեդերացիայի նախագահ Վլադիմիր Յապրինցևի և Բելառուսի սամբոյի և ձյուդոյի հավաքականի ավագ մարզիչ   Մահոմեդ Ռամազանովի առաջարկությամբ Վահեն տեղափոխվում է Մինսկ։ Այդ ժամանակ նա 16 տարեկան էր։ Բելառուսում երկար մարզումներից հետո նա դառնում է պրոֆեսիոնալ մարզիկ ։ Վահեի քույր՝ Սեդա Թութխալյանը մարմնամարզուհի է,Ռուսաստանի միջազգային կարգի սպորտի վարպետ (2015)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ սամբիստներ
Կալպուրնիա (Կեսարի կին)
Կալպուրնիա, Հուլիոս Կեսարի կին, որի հետ վերջինս ամուսնացած է եղել իր սպանության ժամանակ։ Ըստ ժամանակակից աղբյուրների՝ առաքինի և հավատարիմ կին է եղել, չնայած իր ամուսնու դավաճանություններին, և նախազգուշացված լինելով նրա կյանքին սպառնացող վտանգի մասին՝ ապարդյուն փորձել է կանխել այն ։
Նախապատմություն
Ծնվել է մոտավորապես մ․թ․ա․ 76 թվականին և հանդիսացել Լուցիոս Կալպուրնիոս Պիզոն Ցեզոնինի դուստրը․ հայրը կոնսուլ է եղել մ․թ․ա․ 58 թվականին։ Եղբայրը նույնպես կոնսուլ է դարձել (մ․թ․ա․ 15 թվական) ։
Ամուսնություն
Կեսարի հետ ամուսնացել է մ․թ․ա․ 59 թվականի վերջին, վերջինիս կոնսուլության շրջանում ։ Եղել է մոտավորապես տասնյոթ տարեկան և հավանաբար իր խորթ աղջկանից՝ Հուլիայից, տարիքով փոքր։ Հուլիան Կեսարի միակ դուստրն էր առաջին կնոջից և այդ ժամանակ ամուսնացած էր Գնեոս Պոմպեոսի հետ, որը Սուլլայի նախկին աջակիցներից էր ու մ․թ․ա․ 70 թվականին կոնսուլ էր եղել, իսկ վերջերս դարձել էր Կեսարի մտերիմ քաղաքական դաշնակիցներից մեկը ։
Նախքան այս ամուսնությունը Կեսարը երկու կամ երեք անգամ ամուսնացած էր եղել։ Մանկության տարիներին նշանված է եղել հարուստ հեծյալի դուստր Կոսուցիայի հետ, սակայն որոշակի անորոշություն կա կապված այն բանի հետ, թե արդյոք իրականում այդ ամուսնությունը տեղի է ունեցել։ Ըստ պատմագիր Սվետոնիոսի՝ Կեսարն ստիպված է եղել հրաժարվել նշանադրությունից, երբ տասնվեց տարեկանում առաջադրվել է որպես Յուպիտերի ավագ ֆլամին․ բարձրաստիճան քրմի պաշտոն, որը պահանջում էր ամուսնացած լինել կոնֆարեատո կոչվող արարողությամբ (միայն պատրիկների համար նախատեսված ավանդական հանդիսավոր ամուսնական արարողություն, որտեղ հարսն ու փեսան կիսում էին մաքրած ցորենից պատրաստված թխվածք, ու որտեղ ներկա էին լինում ֆլամիններ, ավագ քահանա ու տասը վկա) ։
Դրանից հետո Կեսարն ամուսնացել է պատրիկյան դասին պատկանող և այդ ժամանակ Հռոմում ամենաազդեցիկ մարդու՝ Լուցիուս Կոռնելիուս Ցիննայի դուստր Կոռնելիայի հետ։ Բոլոր առումներով նրանց ամուսնությունը երջանիկ է եղել, և ծնվել է Կեսարի միակ օրինական երեխան՝ Հուլիան։ Ցիննայի տապալումից ու մահից հետո բռնակալ Սուլլան պահանջել է Կեսարից ամուսնալուծվել իր թշնամու աղջկանից․ պահանջ, որը Կեսարը հրաժարվել է կատարել՝ վտանգի ենթարկելով անգամ իր կյանքը ։ Կոռնելիան մահացել է մ․թ․ա․ 69 կամ 68 թվականին, երբ նրա ամուսինը պատրաստվում էր մեկնել Հռոմեական Իսպանիա։
Իսպանիայից վերադառնալուց հետո Կեսարն ամուսնացել է Սուլլայի թոռնուհի Պոմպեայի հետ, սակայն նրանց ամուսնությունը սկանդալով է ավարտվել։ Մ․թ․ա․ 63 թվականին Կեսարն ընտրվել է ավագ քահանայի պաշտոնում (լատ.՝ Pontifex Maximus) և պաշտոնական բնակավայր ստացել Հռոմի Վիա Սակրա գլխավոր փողոցում։ Այդտեղ մ․թ․ա․ 62 թվականի ձմռանն անցկացվել են «Լավ աստվածուհու»  սրբազան ծեսերը, որտեղ տղամարդկանց մուտքն արգելված է եղել։ Սակայն Պուբիլոս Կլոդիոս Պուլչեր անունով մի փառամոլ երիտասարդ ազնվական ներս է մտել կանացի հագուստով ծպտված՝ հավանաբար Պոմպեային գայթակղելու նպատակով։ Նրա հայտնաբերումը ցնցել է հռոմեական ազնվականությանը և բամբասանքներ են տարածվել Պոմպեայի հավատարմության մասին ։ Կեսարն այլ ելք չի ունեցել, բացի ամուսնալուծվելը․ ոչ այն պատճառով, որ ինքն անձամբ հավատացել է այդ բամբասանքներին, այլ նրա համար, որ ավագ քահանայի կինը պետք է կասկածից վեր լիներ.
Այնուհետև Կեսարն ամուսնացել է Կալպուրնիայի հետ, որն իր ժամանակակիցների նկարագրությամբ համեստ, հաճախ՝ ամաչկոտ կին էր ։ Բոլոր առումներով Կալպուրնիան հավատարիմ և առաքինի կին է եղել, որը հանդուրժել է Կեսարի բոլոր սիրավեպերը ։ Բամբասանքներ կային, որ վերջինս գայթակղել է մի շարք նշանավոր մարդկանց, այդ թվում՝ առաջին եռապետության իր երկու դաշնակիցների կանանց ։ Որոշ ժամանակ մտերիմ է եղել Սերվիլիայի հետ և այդ կապը բաց գաղտնիք էր Հռոմում ։ Բամբասանքներ կային, որ Կեսարն է Սերվիլիայի որդու՝ Բրուտոսի հայրը, թեև սա ժամանակագրական առումով անհնար էր , և որ Սերվիլիան փորձել է Կեսարի մոտ հետաքրքրություն առաջացնել դեպի իր դուստր Յունիա Տերցիան, որն, ըստ բամբասանքների, դարձյալ Կեսարի դուստրն էր ։ Կեսարը սիրավեպեր է ունեցել նաև Մավրետանիայի թագուհի Էվնոյայի, ինչպես նաև Եգիպտոսի թագուհի Կլեոպատրայի հետ․ վերջինս պնդել է, որ Կեսարն է իր որդու՝ Պտղոմեոս XV-ի հայրը, որը պատմության մեջ հայտնի է որպես Կեսարիոն ։ Կալպուրնիայի հետ ամուսնությունից Կեսարը զավակներ չի ունեցել։
Ըստ հռոմեացի պատմագիրների՝ Կեսարի սպանությունը կանխագուշակվել է մի քանի վատ նախանշաններով, ինչպես նաև էտրուսկացի գուշակ-քուրմ Սպուրինայի կողմից, որը նախազգուշացրել է Կեսարին մ․թ․ա․ 44 թվականի մարտի 15-ին կամ դրա մոտակայքում իրեն սպասվող մեծ վտանգի մասին  ։ Կեսարի սպանության նախորդ գիշերը Կալպուրնիան երազում տեսել է, որ Կեսարին դանակահարել են, և որ նա մահացել է իր գրկում։ Առավոտյան նա աղաչել է ամուսնուն չգնալ սենատ, ինչպես ինքն էր պլանավորել, և տեղի տալով կնոջ մտահոգությանն ու աղաչանքներին՝ Կեսարը որոշել է չգնալ  ։ Սակայն նրա մտերիմ ընկերներից մեկը՝ Դեցիմուս Յունիուս Բրուտոսը, որին Կեսարը վերջերս էր պրետոր նշանակել, և որը նրա դեմ գաղտնի դավադիրներից մեկն էր, եկել է Կեսարի տուն ու համոզել նրան ուշադրություն չդարձնել նախանշանների վրա ու գնալ սենատ  ։
Ամուսնու սպանությունից հետո Կեսարի բոլոր անձնական փաստաթղթերը, այդ թվում և նրա կտակն ու գրառումները, ինչպես նաև նրա ամենաարժեքավոր ունեցվածքը Կալպուրնիան փոխանցել է կոնսուլ Մարկոս Անտոնիոսին, որը Կեսարի ամենավստահելի դաշնակիցն էր ու դավադրության մեջ ներգրավված չէր ։ Կեսարից հետո այլևս չի ամուսնացել։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հուլիոս Կեսար Կատեգորիա:Կանայք Կատեգորիա:Հռոմ քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Հուլիոս-Կլավդիոսներ
Զազուլինկա
Զազուլինկա (Зазулинка), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կալուգայի մարզում և Մեդինսկի շրջանում։ Գետաբերանը տեղակայված է Լուժա գետի աջ ափին 103 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 13 կմ է, ավազանի տարածքը 63,2 կմ2։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Օկա ավազանային շրջանին, ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պրոտվա, ենթաավազանը՝ Օկի և Մոկշի գետերն են։ Գետի գետային ավազանը՝ Օկա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Ջոն Հարիսոն (համտեսող)
Ջոն Հարիսոն (John Harrison, ), ամերիկացի պաղպաղակ համտեսող, աշխատել է Dreyer’s ընկերությունում։ Հարիսոնը աշխատել է այս ընկերությունում 30 տարի։ Իր աշխատանքի համար նա ստացել է «Պաղպաղակ-մարդ» մականունը։
Կենսագրություն
Հարիսոնը Dreyer’s պաղպաղակային ընկերության աշխատակից է դարձել 1980 թվականին՝ հանդես գալով որպես համտեսող մինչև 2010 թվականին թոշակի գնալը։ Նա ամեն օր 60 տեսակ պաղպաղակ է փորձարկել ։ Հարիսոնը կուլ չի տվել պաղպաղակը, միշտ թափել է այն։ Իր սեփական գնահատականով նա փորձել է մի քանի հարյուր տեսակից ավել պաղպաղակի միլիոնավոր գալլոններ (հեղուկաչափ՝ 4,5 լիտր)։ Նա օգնել է ստեղծել 100-ից ավելի յուրահատուկ պաղպաղակի համեր (չճշտված տվյալներով նա է հայտնագործել Cookies and Cream պաղպաղակների տեսակները ): Մասնագետների գնահատմամբ Հարիսոնը համարվել է Ամերիկայի ամենաճանաչված պաղպաղակագետը ։
Հարիսոնը մասնակցել է հեռուստատեսային շատ ծրագրերի։ Ամերիկացի համտեսողների ինստիտուտի կողմից 1997 թվականին նա ստացել է «Տարվա վարպետ համտեսող» կոչումը ։ Հարիսոնը խիստ դիետա է պահել, որպեսզի չկորցնի համի սրությունը։ Աշխատանքի ընթացքում նա հաճախ գնացել է երկար և հեռավոր գործուղումների ։ Պաղպաղակը նա փորձարկել է ոսկեջրած հատուկ գդալով, որպեսզի մետաղը չսպանի մթերքի համը։
Հարիսոնի հոր ողջ ընտանիքը, ներառյալ նրա նախապապը, այսպես թե այնպես կապված են եղել պաղպաղակի արտադրության հետ ։ Հարիսոնը ամուսնացած է և ապրում է Պալմդեզերտում ։ Հարիսոնի լեզուն (կոնկրետ համի ընկալիչները) ապահովագրված է 100 միլիոն դոլարով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Պաղպաղակ
Եվան, օձն ու մահը
Եվան, օձն ու մահը (Eve, the Serpent and Death, կամ Եվան, օձն ու Ադամը՝ որպես մահ (Eve, the Serpent, and Adam as Death)), Վերածննդի գերմանացի  նկարիչ Հանս Բալդունգի նկարը, որը գտնվում է Կանադայի ազգային պատկերասրահում, Օտտավա։ Նկարի ստեղծման տարեթիվը վիճարկելի է՝ 1510 թվականի սկզբից մինչև 1525-1530 թվականներ։ Կտավի հիմնական տարրերն են՝ աստվածաշնչյան Եվան, տղամարդու կերպար, որը մարմնավորում է մահը և սովորաբար նմանեցվում է Ադամին, օձը և ծառի բունը։
Պատմություն
Կտավը եղել է բրիտանացի քաղաքական գործիչ Ուիլյամ Անգերշտեյնի հավաքածուում նախքան 1875 թվականին Կրիստիս աճուրդի տանը վաճառվելը՝ որպես Լուկաս Կրանախ Ավագի աշխատանք, թեև իրականում աշխատանքը մեծ հակադրություն է առաջացնում Կրանախի կերտած Ադամի ու Եվայի շատ նկարների հետ, որոնցից միայն Եվայի դիրքն է փոխառված։ Գրեթե մեկ դար անց, երբ կտավը 1969 թվականին աճուրդի էր հանվել Սոթբիսի շոտլանդական մասնաճյուղում, պարզվեց, որ այն Հանս Բալդունգի աշխատանքն է։
1972 թվականին գնորդը կտավը վաճառեց Օտտավայում գտնվող Կանադայի ազգային պատկերասրահին, որի հավաքածուում էլ այժմ այն գտնվում է։
Նկարագրություն
Բալդունգը պատվիրազանցությունը ներկայացրել է փայտափորագրերի և նկարների միջոցով՝ խնձորի, օձի կծածի տեսքով։ Կտավում մարմինները լայնածավալ են և լրացնում է ամբողջ տարածքը, մուգ ֆոնի վրա օգտագործված են առաջին պլանի անգույն գույները։ Հիմնական տարրերը միահյուսված են. օձը գալարված է ծառի և մահվան շուրջ։
Մահվան աջ ձեռքը վեր է բարձրացել խնձորը բռնելու համար։ Օձն ունի կարմիր աչքեր և աքիսի գլուխ, բերանն է առել Մահվան ձախ դաստակը, որը միևնույն ժամանակ բռնել է Եվայի ձախ թևը։ Եվան ձախ ձեռքով բռնել է օձի պոչի մի մասը, իսկ աջ ձեռքը մեջքի հետևում պահել է խնձորը։ Բալդունգի պատվիրազանցության ներկայացման մեջ, Եվայի, օձի և մահվան նոր տարրը օձի ակտիվ դերն է. Ադամի զառամյալ տեսքը՝ կիսամերկ և գրեթե կմախքային, ենթադրում է օձի թույնի ներգործությունը, և Ադամին օձի հափշտակումը հիշեցնում է մեղսագործության ժամանակ խնձորի կծելը։ Յուրաքանչյուր կերպարի բռնած խնձորը ներկայիս տեսարանի խորհրդանշական ծագումն է, որտեղ «ամեն ինչ կախված է և խառնված ամեն ինչին »:
Հետևի պլանում խիտ անտառն է, իսկ մյուս երկու ծառերի բները՝ բարակ, անկյունային և զուգահեռ, զբաղեցնում են միջին պլանը։ Հիմնական ծառի բնի արմատին՝ մահվան աջ կրունկի մոտ, կա երիցուկ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հանս Բալդունգի նկարներ Կատեգորիա:Կանադայի ազգային պատկերասրահի նկարներ Կատեգորիա:Գերմանիայի արվեստ Կատեգորիա:Քրիստոնեական արվեստը մահվան մասին
Ռուբեն Կոսեմյան
Ռուբեն Ալեքսանդրի Կոսեմյան, ջութակահար, մենակատար, մանկավարժ ։
Ալտահար Ալեքսանդր Կոսեմյանի որդին։
Կենսագրություն
4 տարեկանից Ռուբեն Կոսեմյանը ուսանել է իր հոր՝ ալտահար Ալեքսանդր Կոսեմյանի մոտ։
9 տարեկան հասակում Ռուբեն Կոսեմյանը ելույթ է ունեցել Կրեմլում։ Նվագախմբի հետ առաջին ելույթ է ունեցել 8 տարեկան հասակում, Երևանի Ֆիլհարմոնիայի մեծ դահլիճում։ Հանրությանն է ներկայացրել Մոցարտի և Մենդելսոնի ջութակի կոնցերտները։
1987 թվականին տեղափոխվում է [ոսկվա, որպեսզի շարունակի ուսումը Մոսկվայի պետական կոնսերվատորիայում։ Մոսկվայում սովորում է պրոֆեսոր Մայա Գլեզարովայի մոտ։
1998 թվականից Երևանի պետական կոնսերվատորիայում դասավանդել է ջութակ և կամերային անսամբլ։
Ռուբենը մասնակցել է վարպետության դասերի Լեոնիդ Կոգանի, Իգոր Օյստրախի, Տիբոր Վարգայի], Ռուբեն Ահարոնյանի, Ժան Տեր-Մերկերյանի, Իվան Մոնիգետիի, Դոմինիկ դը Վիլիենկուրի, Ռուջիերո Ռիչիի և Յաշա Հայֆեցի ուսանող Ադամ Հան-Գորսկու ղեկավարությամբ։
2000 թվականին դարձավ դասական երաժշտության բաժնի ղեկավար Քիշ կղզու "Հաուզ օֆ մյուզիկ էնդ քալչը" կազմակերպությունում։ Համերգներով ելույթ է ունեցել Հայաստանում, Գերմանիայում, Ֆրանսիայում, Իրանում, ԱՄՆ-ում, Կանադայում, Մեքսիկայում, Թայվանում, Մալայզիայում, Ռուսաստանում և Վրաստանում, կատարելով Բրամսի կրկնակի կոնցերտը, Խաչատրյանի, Սարյանի, Չայկովսկու, Մենդելսոնի, Գլազունովի, Մոցարտի, Բրուխի , Բախի, Հայրապետյանի և այլ կոմպոզիտորների ջութակի կոնցերտները ։
2005 թվականին հիմնադրեց դաշնամուրային տրիո։
2009-2010 թթ. աշխատել է (որպես առաջին ջութակ) Արամ Խաչատրյանի անվան լարային քարյակում։
Ռուբենը շարունակում է ելույթ ունենալ որպես մենակատար տարբեր նվագախմբերի հետ Կանադայում և արտասահմանում     ։
Ռուբեն Կոսեմյանի նոր ձայնասկավառակը, որն ընդգրկում է Արամ Խաչատրյանի և Կարեն Խաչատրյանի ջութակի համար գրված ստեղծագործությունները, լույս տեսավ 2018 թ․ նոյեմբերին ։
2020 թ․ Սանկտ-Պետերբուրգում լույս տեսավ Ռուբենի ջութակի և դաշնամուրի համար փոխադրությունների առաջին ժողովածուն, նվիրված Կոմիտասի 150-ամյակին, որտեղ տեղ գտան Կոմիտասի, Ֆ․ Լիստի, Պ․ Չայկովսկու, Ս․ Ռախմանինովի ստեղծագործությունների փոխադրությունները ("Պլանյետա Մուզիկի" հրատարակչություն, Ռուսաստանի Դաշնություն)։ Ժողովածուն և դաշնամուրային մասը խմբագրել է դաշնակահար Նատալյա Մնացականյանը։
2020 թվականին լույս է տեսնում Ռուբենի հաջորդ ձայնասկավառակը՝ Վ․ Ա․ Մոցարտի ջութակի և դաշնամուրի համար ստեղծագործություններով։ Ձայնագրությունը կատարվել է դաշնակահարներ Նատալյա Մնացականյանի և Մարգարիտա Գրիգորյանի հետ համատեղ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ ջութակահարներ Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Մուրիտիբա
Մուրիտիբա (Muritiba), համայնք Բրազիլիայի հյուսիսարևելյան տարածաշրջանում՝ Բաիա նահանգի կազմում։ Գտնվում է Հյուսիս-կենտրոնական նահագի Բաիա մարզում   ։ Մտնում է Սանտու Անտոնիու դի Ժեզուցի գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 32 874 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 110,562 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 297,3 մարդ/կմ²։
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1919 թվականի օգոստոսի 8-ին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Բաիա նահանգի բնակավայրեր
Պարող անտառ
Պարող անտառ (Танцу́ющий лес), փշատերև անտառի տեղամաս, որը գտնվում է ՌԴ Կալինինգրադի մարզում, Կուրշսկայա անտառաշերտի 37-րդ կիլոմետրում։ Տարբերվում է ծառերի պտտված, թեքված բներով։ Գրավում է տեղի զբոսաշրջիկներին, մտնում է Կուրշսկայա ազգային պարկի մեջ ։
Անտառը հիմնվել է 1961 թվականին Ռիբաչի գյուղի մերձակայքում գտնվող Կրուգլայա ավազաթմբին։ Ի տարբերություն անտառաշերտի մյուս ավազաթմբերի, որոնք ձգվում են Կուրշսկի ծոցի երկայնքով, Կրուգլայա ավազաթումբը գտնվում է անտառային հարթության վրա` ծոցի և Բալթիկ ծովի միջև։ Ընդհանուր առմամբ, տեղանքի պատմությունը կապվում է գերմանական սավառնակային դպրոցի հետ, որը Կուրշսկայա անտառաշերտում գոյություն է ունեցել մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկսվելը։
Ծառերի դեֆորմացիայի առաջացում
Ծառերի դեֆորմացիայի առաջացման պատճառների վերաբերյալ տեսակետները տարբեր են։ Համաձայն մի տեսակետի` ծառերի ձևախախտումը առաջացել է մատղաշ տնկիների վրա թրթուրների և Rhyacionia buoliana թիթեռերի վնասակար ազդեցությամբ ։ Թրթուրները վնասել են վերև ձգվող բողբոջները, ինչի պատճառով զարգացել են ծառերի կողմնային բողբոջները։ Դրա հետևանքով էլ ծառերը հետագա աճման ընթացքում ձեռք են բերել արտասովոր տեսք։ Թրթուրները առավելապես վնասում են 5-20 տարեկան սոճիները։ Վնասատուների համար բարենպաստ պայմաններ են հողի ոչ բավարար խոնավությունը և ոչ պարարտ լինելը. : Հենց այդպիսի պայմաններ են առկա Կուրշսկայա անտառահատվածում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անտառներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի աշխարհագրություն
Կրիստալ Չոն
Կրիստալ Չոն (Chrystal Soo Jung կամ Krystal Jung, ), հարավկորեացի երգչուհի և դերասանուհի։ 2002 թվականից նա սկսեց նկարահանվել գովազդներում և երաժշտական տեսահոլովակներում։ Ներկայումս նա աղջիկների f(x) խմբում է։
Կենսագրություն
Կրիստալը ծնվել է 1994 թվականի հոկտեմբերի 24-ին Սան Ֆրանցիսկոյում, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ, որտեղ նրա ծնողները տեղափոխվել են Հարավային Կորեայից 1980-ականներին։
2010 թվականի մարտին Կրիստալը մասնակցեց Melody Project նախագծին՝ խաղալով երիտասարդ ուսանողուհու դեր, որն սիրահարված է իր երաժշտության ուսուցչին։ Այդ նախագծի համար նա թողարկել է «Melody» անունով սոլո սինգլը։ Այնուհետև ներկայացել է The M-Wave երաժշտական շոուում Thunder երգչի հետ։ Ինչպես նաև մասնակցել է Let's Go Dream Team 2 variety շոուում։ 2010 թվականի հուլիսին երգչուհին, առաջին անգամ որպես դերասանուհի, խաղացել է More Charming by the Day սիթքոմում, նույն տարում, այդ դերի համար ստանալով Best Newcomer in a Sitcom or Comedy մրցանակաբաշխության մրցանակ ։
2011 թվականին Կրիստալ Չոնը Leeteuk երգչի հետ SBS ընկերության Sign հեռուստասերիալի համար ձայնագրեց «Because of Me» սոլո երգը։ 2012 թվականին Ջեսիկայի հետ SBS To the Beautiful You դրամատիկ հեռուստասերիալի համար ձայնագրեց «Butterfly» սաունդթրեքը։ 2013 թվականին նկարահանվեց հարավկորեական «Ժառանգները» դրամատիկ հեռուստասերիալում Լի Բո Նայի դերում։