cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Օդային ծովահենները (մանգա)
Գլխավոր հերոսներ
Շիսկա ( シスカ Սիսուկա, Cisqua), ցածրահասակ, մուգ մազերով աղջիկ, որի կյանքի իմաստը Էդել Ռայդերի պաշտպանությունն է, սակայն ժամանակի ընթացքում նա դառնում է ամեն ինչի պատրաստ՝ գումարի ու աշխատանքի բարեկարգման համար։ Շիսկան տաքարյուն ու վճռական է, նրան խիզախություն պետք չէ ընկերներին օգնելու համար։ Միայն թե նա ոչ միշտ է հասկանում այն պոռթկումնները, որոնք կառավարում են այլ մարդկանց։ Շիսկան հաճախ է բարձրացնում խառնաշփոթներ, և առաջին հերթին տուժում է Կուդը։ Ի տարբերություն Էդել Ռայդերի, Շիսկան կռիվների ժամանակ վստահում է հրթիռներին, թնդանոթներին կամ դանակներին։ Շիսկայի գլխարկն ու թիկնոցը գաղտնի գրպանների հավաքածուներ են։ Թիկնոցի մեջ նա թաքցնում է մի թիկնազոր, որը կազմված է շատ տարբեր հրթիռներից։ Տարիքը՝ 16 տարեկան, հմտությունները՝ շատ լավ է տիրապետում զենքերին, սպորտային է, համբերատար և ուժեղ։ Արտաքին տեսքը՝ ցածրահասակ, կարճ, շագանակագույն մազերով։ Արկ Էյլերի գաղափարը, նրա համար, նշանակում է սեփական միտքը Էդել Ռայդերին պաշտպանելու համար։ Երբ համազգեստով չի, նախընտրում է ջինսեր ու սև շապիկներ։ Կազմակերպությունը՝ Արկ Էյլ։ Կիա (Կուլվիտ Էնվատիլիա) ( キーア (キュリート・エンヴァティリア) Կիա (Կյուրիտո Էնվատիրիա, Kuea (Kullweet Envatilia)), Էդել Ռայդ է, բարձրահասակ, սև մազերով աղջիկ, որը սիրում է լավ ուտել։ Նրան այդ չափ ուտելիքը հարկավոր է, որ օգտագործի իր Էդել Ռայդական ուժերը։ Եթե նա ամբողջությամբ ծախսի իր ուժերը, ապա չիչ կարողանա վերջացնել միաձուլումը։ Կիայի խոսքերով, երբ ինքը Պայմանագիր է կնքել, այդ ժամանակ սիրահերվել է Գարդիայան զույգին։ Սակայն նա մահացել է, և վերապրել այդ իրավիճակը նրան օգնել է Ռոանը, որի հետ նա հետո Պայմանագիր է կնքել։ Տարիքը՝ 17 տարեկան, հմտությունները՝ վերածվել երկու կլինկերի, որոնք միացված են շղթայով։ Արտաքին տեսքը՝ բարձրահասակ, սև մազերով, աչքերը՝ շագանակագույն, հնարավոր է կարմիր։ Երկար մազերով, մաշկը՝ մուգ։ Նախընտրում է ազատ հագուստներ, որը չի խանգարի շարժումներին։ Տարերային բյուրեղները երկուսն են, երկուսն էլ մուգ կարմիր, տեղադրված են երկու ձեռքերի վրա, ոսկրի հետևի մասում։ Կարգախոսը՝ «Ուժեղ սրտում, իմաստության խոսքը կանչում է երդման»: Կազմակերպությունը՝ Արկ Էյլ։
Ռոան (ローウェン Ռովեն, Rowen), բարձրահասակ, բաց գույնի մազերով, երիտասարդ պատանի, բոլոր արհեստների վարպետ։ Նա սովոր է ամեն ինչ անել ըստ կանոնների։ Մի անգամ Կիդը նրան անվանում է «կատարյալ մարդ», սակայն Ռոանը պատասխանում է, որ դա հանդիսանում է իր գլխավոր թերությունը, քանի որ հնարավոր չէ կատարյալ անել բացարձակ ամեն ինչ, իսկ Ռոանը փորձում է և այդ պատճառով էլ նրա մոտ բավականին բան չի ստացվում։ Ռոանը կոնֆլիկտային չէ, սիրում է իր ընկերներին և փորձում է նրանց համար անել ամեն ինչ, ինչը հնարավոր է։ Ռոանը հանդիսանում է մարտերում փորձառու և կոփված մարտիկ։ Ռոանը, չնայած որ մեծ է Շիսկայից, ակադեմիա է ընդունվել մեկ տարի ուշ, այդ պատճառով Շիսկան հանդիսանում է նրա սեմպայը։ Տարիքը՝ 21 տարեկան։ Հմտությունները՝ լավ մարտիկ, վերանորոգում է սարքերը։ Նաև առանձնանում է բարձր աշխատասիրությամբ։ Արտաքին տեսքը՝ բարձրահասակ, երկար, բաց գույնի մազերով, աչքերի գույնը երկնագույն։ Հագուստներից գերադասում է Արկ Էյլի արտահագուստը, կամ սովորական հագուստ՝ ջինս և վերնաշապիկ։ Կազմակերպությունը՝ Արկ Էյլ։
Արկ Էյլ
Կրուս (クルス Կուրուսու), Արկ Էյլի մայոր։ Ակադեմիայի ղեկավար, որում սովորում են Արկ Էյլի նոր գործակալները, Ռոանի և Շիսկայի դաստիարակը։ Անկեղծորեն հավատում է կազմակերպության գաղափարներին և ազնվորեն կատարում է իր պարտականությունները։
Ֆալկ (ファルク Ֆարուկու), Արկ Էյլի մայոր։ Ըստ կարգի բարձր է, քան Կրուսը։ Կոշտ և անմիջական զինվոր, որը ձգտում է միսիայի հստակ իրականացմանը և դրանում լինում է բավականին խստապահանջ։ Անկեղծորեն հավատում է Արկ Էյլի գաղափարներին և հավատարիմ է նրանց։
Մայնա (マイナ Մայնա), Ակադեմիայում Շիսկայի համակուրսեցին և նրա վաղեմի ընկերուհին։ Գեղեցիկ, Սև մազերով աղջիկ։ Սակայն, չնայած դրան, նա թշնամանք է տածում Էդել Ռայդի նկատմամբ, նրանց համարելով հրեշներ։ Այդ պատճառով, երբ Շիսկան խախտում է Շուն Վեյրի անմիջական հրամանը և գնալով «արձակուրդ», Կուդի և Ռենի հեի միասին ուղևորվում է Էդել Գարդեն, Մայնան ուղևորվում է նրանց ետևից և փորձում է ոչնչացնել Ռենին։ Սակայն Շիսկան նրան հնարավորություն չի տալիս իրականացնել այդ և սպանում է նրան, երբ Մայնան պատրաստվում էր կրակել Ռենի վրա։
Շուն Վեյր (シュン・ウェイル Սյուն Վեյրու), բարձրահասակ, սև գույնի մազերով, տարրօրինակ դեղին գույնի աչքերով։ Հանդիսանում է Արկ Էյլի բարձրաստիճան պաշտոնյաներից։ Սակայն այն, ինչին նա հավատում է, էականորեն տարբերվում է Արկ Էլյի հայտագրված գաղափարներից։ Շուն Վեյլը անց է կացնում Արկ Էյլի մեկուսացմեն քաղաքականություն և ռազմական հակամարտության մեջ է մտնում Քաոսի երգչախմբի հետ՝ փաստացի պատերազմ է սկսում։ Շուն Վելնը, ինչպես և Մայան, Էդել Ռայդը համարում է վտանգավոր զենք, որից պետք է մարդկային տահմը պաշտպանել։
Սանվելդ (サンウェルド Սանվերուդո), ուսուցիչ Ակադեմիայում, Շիսկայի և Ռոանի սեմպայը։ Ինչպես և Կուրցը Ֆալկի հետ, հավատում է Արկ Էյլի գաղափարներին, հոգ է տանում Շիսկայի և նրա թիմի նկատմամբ։ Նրա Էդել Ռայդին անվանում են Շառլո (՝ճապոներեն՝ Շատոն Վադո Վորսլոզ)։ Շառլոյի տարրերային բյուրեղը վարդագույն է, տեղակայված է աջ ազդրում։ Շառլոյի զենքի տեսակը բարակ և սուր սուսերն է։
Օրգանայտ
Օրգանայտ - կազմակերպություն, որը որս է սկսել Ռենի նկատմամբ՝ իրենց որոշակի նպատակների համար։
Լեդի Վինենրիտեր, Օրգանայտի հրամանատարներից մեկը։ Բարձրահասակ, փառահեղ կին՝ երկար սև մազերով և տարբեր գույնի աչքերով։ Շատ խորամանկ է։ Պաշտում է իր Դեյլ Մոնդեր կատվին։ Նրա Էդել Ռայդին անվանում են Նորմա, որը պատկանում է լույսի ոլորտին։ Մրցակցում է Բարովալկսի հետ՝ Մեզարլանս տոհմի Սիտիկո Հոձյուի՝ Ռենի գրավման առաջնությունում։
Բարովալկս, Օրգանայտի ևս մեկ հրամանատար։ Վինենրիտերին է հանձնում ձեռքերից զրկված Գրեյարտսին։
Գրեյարտս (グレイアーツ Գուրեյացու ), Օրգանայտներից մեկը, երգիչ։ Սիրում է լինել ուշադրության կենտրոնում։ Մի անգամ, իր թեթևամտության պատճառով, նա դաժանորեն փոխհատուցում է - Գլադիուսը նրան զրկում է ձեռքերից։ Գրեյարտսը հետաշնդում է Կուդին, որպեսզի սպանի նրան և վերցնի Ռենը։ Գրեյարտսի Էդել Ռայտին անվանում են Կոկովետ (ճապոներեն՝ Կոկովետո, Ցիկորիա Կոր Վետբի), նա նրան ուժեղ սիրահարված է։ Կոկովետը, ի տարբերություն Ռենի և Կիի՝ աջակցության Էդել Ռայդի, այն հզորացնում է գործընկերոջ ունակությունները, այդ պատճառով հզորացնում է Գրեյարտսի ձայնը։ Քանի որ այդ ունակությունը ստացվել է արհեստական ճանապարհով, Կոկովետը կմահանա, եթե զրկվի իր բյուրեղից։ Կոկովետի տարրերային բյուրեղը մանուշակագույն է, գտնվում է աջ կրծքավանդակում։ Որպեսզի վերականգնվի Էդել Ռայդ ուժը, նրան բավական է որոշ ժամանակ հիանալ Գրեյարտսով։ Սպանվել է Գլադիուսի կողմից։
Գլադիուս (グラディアス Գուրադիուսու), ըստ կարգի նա բավականին բարձր է Վիրոից կամ Գրեյարտսից, սառնարյուն և անողորմ մարդ։ Գլադիուսի ծխամորճը շատ թանկարժեք իր է, առանց որի, նրա մեջ գտնվող հանգստացնող նյութի առկայության պատճառով, նա իրեն անհարմարավետ է զգում։ Առևտրակի մշտական հաճախորդներից է։ Գլադիուսի Էդել Ռայդին անվանում են Իդվի (ճապոներեն՝ Իդուվի, Իլիտիկ Ռոդվի)։ Այն չի կարողանում ճիշտ արտասանել որոշ տառեր և նման է փոքրիկ գազանիկի։ Իդվին պատկանում է մթության ոլորտին և շատ չի սիրում վառ լույսը։ Որպեսզի վերականգնի ուժերը, նրան բավական է գտնվի մթության մեջ, այդ պատճառով նա հաճախ մտնում է Գլադիուսի թևի մեջ։ Իդվիի բյուրեղը սև է, գտնվում է մեջքին և արհեստականորեն ուժեղացված է, ինչպես Օրգանայտի բոլոր Էդել Ռայդերինը։ Իդվի ռազմական հանդերձանքը թուրն է, որը մթության ալիքներ է արձակում։
Առևտրակ, խորհրդավոր կին, որը Սև շուկայում զբաղվում է առևտրով, որպես քողարկում օգտագործելով հնարժեք իրերի տաղավարի տիրուհու կարգավիճակը։ Սովորություն ունի արտահայտությունները ավարտել «Այդպես չէ՞» խոսքերով։ Նա ճանապարհորդում է իր քչախոս և, միևնույն ժամանակ, ուժեղ օգնականի հետ՝ Արմա Գյուրտի (アルマ・ギュルティ Արումա Գյուրուտի) անունով։ Նրա Էդել Ռայդը՝ շատախոս Ռայրեյն է, նաև Ռաիլ Ռեյգանստիկտ (ライレイ / ラ・イール・レイガンスティク Ռաիրեի, Ռաիրու Ռեյգանսուտիկուտո), չարաճճիությունների սիրահար։ Ռայրեյի բյուրեղը վառ-վարդագույն է, գտնվելու տեղը անհայտ է։ Ռազմական հանդերձանքով Ռայրեյը նման է Չինական հովհարի։
Քաոսի երգչախումբ
Հանդիսանում է անիմեում Օրգանայտի նմանօրինակը։
Օրֆաս (オーファス Օֆասու), Քաոսի երգչախմբի ղեկավարը, Էդել Գարդենում ավագ Էդել Ռայդ, բարձրահասակ աղջիկ, կարճ սանրվածքով և ակնոցներով։ Օրֆասի մոտ գտնվում է գիրք, որում գրված են Էդել Ռայդի Կորուսյալ երգերը։ Օրֆասը ցինիկ է, չնայած «Թագուհու» նկատմամբ ցուցադրական հարգանքի, նա նրան համարում է խաղազինվոր՝ սեփական նպատակների իրականացման գործիք։ Օրֆասի գլխավոր նպատակը գոյություն ունեցոէ իրավիճակի փոփոխությունն է, Էդել Ռայդը դարձնելով Գարդիայի գերիշխող ժողովուրդ, իսկ Գարդիան վերածել Ստին Ռայդի։
Մեծ Վիրիպ
Մեծ Վիրիպ (Большая Вырып), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Վիրիպ գետի ձախ ափից 5 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 18 կմ։
Օդային ծովահենները (մանգա)
Քաոսի երգչախումբ
Սակայն Օրֆասը կարողացավ փոխվել, այն բանից հատո, երբ նրա աչքերի առաջ, Կուդի և Ռենի սիրուց ծնվեց Մոռացված Հին Երգը։ Կորցնելով նախկին գաղափարները, նա, այնուամենայնիվ, շարունակում է ծառայել սեփական ժողովրդին։ Օրֆաս - Դզիլտեյլի և Անդժենայի Էդել Պլեժերն է։
Մեծ Վիրիպ
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Վիչեգդա գետն է սկսած ակունքից մինչև Սիկտիվկար քաղաք, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա, գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինա ։
Օդային ծովահենները (մանգա)
Քաոսի երգչախումբ
Դզիլտեյլ (ジュリテイル Դզյուրիտեյրու), Օրֆասի համախոհը և օգնականը։ Բարձրահամակ, սևամաշկ աղջիկ սպիտակ մազերով և ցածր ձայնով։ Տեսքը 25-30 տարեկանի է։ Դզիլտայլը փոխակերպվում է կապույտ թրի, որի հիմնական հնարավորությունը բազմաթիվ դեղին թելերի արձակումն է, որոնք ճանկում են հակառակորդին։ Անդժենայի հետ միավորման ժամանակ, Օրֆասի ղեկավարմամբ, վեր է ածվում հզոր գեներատորային էներգիայի։
Մեծ Վիրիպ
Ջրագրության տվյալներ
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Օդային ծովահենները (մանգա)
Քաոսի երգչախումբ
Անդժենա (アゼンナ Ադզեննա), Օրֆասի ևս մեկ օգնական։ Աղջիկ վարդագույն մազերով, որը իր հատ մշտապես կրում է թավշե նապաստակ։ Փոխակերպվում է երկար վարդագույն թրի, Դլիքհայլի և Օրֆասի հետ միավորվելու դեպքում, ինչպես և Դզիլտեյլը, վեր է ածվում հզոր գեներատորային էներգիայի։
Մեծ Վիրիպ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կոմի Հանրապետության գետեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Օդային ծովահենները (մանգա)
Այլ կերպարներ
Բոսս (お頭 օ-կասիրա), «Ալ Լուսաններ» նավի հրամանատար, մարդ, որը վերցրել է Կուդին մանուկ ժամանակ։
Բիզոն (ビーゾン Բիզուն), մարդ, որը ղեկավարում է Էլ Բլանկոն, քաղաք, ուր ընկել էին Կուդը և Ռենը՝ իրենց ինքնաթիռի անկումից հետո։ Առևանգում է Ռենին, որպեսզի վաճառի առևտրակին՝ սև շուկայում։ Ամրոցի ավերումից և նրա նկատմամս Կուդի և Ռենի հաղթանակից հետո, զրկվում է բանականությունից, փոխարենը ստանալով Էդել Ռայդի նկատմամբ խենթ վախի զգացում։
Պալու (パール Պարտին Սելս), Բիզոնի Էդել Ռայդը։ Պալուն սիրահարվաց էր Բիզոնին և հավաիարիմ էր մնում նրան, նույնիսկ այն ժամանակ, երբ վերջինս ցանկանում էր նրան փոխարինել Ռենի հետ։ Կենդանի է մնում ամրոցի կործանումից հետո, սակայն զրկվում է աջ աչքից։ Բիզոնի մահվանից հետո կատաղի ատելությամբ է լցվում Կուդի և Ռենի հանդեպ և երազում է նրանցից վրեժ լուծել նրա համար, որ ինքը զրկվել է կյանքում իր դիրքից։ Պալուի բյուրեղը ծոծրակին է, իսկ նրա գույնը՝ մուգ կարմիր։
Ռասատի Տիգրիս (ラサティ・ティグレス Ռասատի Տիգուրեսու), ընդհատակյա արենայի մարտիկ, ունի փղի կարգ (երրորդն ըստ ուժի)։ Նրա մարտի հիմքն են հանդիսանում ոտքերով հարվածները։ Մանկությունում նա և իր կրտսեր քույրը՝ Լիլիան, զրկվում են ծնողներից և նրանց իր մոտ է վերցնում արենայի տերը։ Որպեսզի Լիլիային, որը հանդիսանում է Էդել Ռայդ, չվերցնեն, Ռասատին մարտնչում է արենայում։ Նա շատ է թանկ գնահատում Լիլիային և մտածում է միայն նրա մասին, այդ պատճառով չի նկատում, որ արենայում իր ընկերը սիրահարվում է Լիլիային։ Ըստ Գրեյարտսի խոսքերի, «նույնիսկ առանց միավորման նա պինդ ընկույզ է»: Փորձը, որ նա ստացել էր արենայում, իրենն ասում էր։
Լիլիա Տիգրիս (リィリア・ティグレ Ռիրիա Տիգուրեսու), Էդել Ռայդ, Ռասատիի կրտսեր քույրը։ Երբ նա շատ փոքրիկ էր, Ռասատին գտնում և վերցնում է նրան։ Ի դեպ, Լիլիան, դա Ռասատիի կողմից նրան տրված անունն է, այնպես որ այդ Էդել Ռայդի իրական անունը անհայտ է։ Լիլիան շատ երկչոտ է և մի քիչ վախկոտ և չնայած Ռենի հետ հանդիպումը նրան օգնում է փոխվելու, դժվար իրավիճակներում նախընտրում է թաքնվել Ռասատիի լայն թիկունքի ետևում։ Լիլիայի բյուրեղը երկնագույն է և գտնվում է աջ ուսին։ Լիլիայի ռազմական հանդերձանքը դանակի նման ինչ-որ հանդերձանք է։
Վոլկս Հաունդ (ヴォルクス Վորուկուսու), Գայլուկ։ էդել Ռայդերի հանրահայտ որսորդ, որը սիրելի «Wolx Impact Plus Ev» (կամ ուղղակի «Վեյվ») մոտոցիկլով ճամփորդում է ամբողջ աշխարհով։ Տեսքից խիստ է և խոժոռադեմ, սիրում է խմել։ Ապրում է սեփական օրենքներով, բայց միևնույն ժամանակ հոգին կտա սիրելի «Վեյվ»-ին։ Տպագրության ժապավենը, որն օգտավործում է Գայլուկը, բացվում է ինչպես չափերիզ։
Չիրուրու (チルル Տիկուրու Սիրուվատոսու), Գայլուկի Էդել Ռայդը։ Մինչև ականջները սիրահարված է Գայլուկ փոքրիկին։ Չիրուրուն տիրապետում է յուրահատուկ ունակությամբ՝ նա կարողանում է զգալ ուրիշ Էդել Ռայդերի, որի կապակցությամբ նախընտրում է իրեն անվանել լրտես և զբաղվել ինֆորմացիայի հավաքմամբ։ Չիրուրուի բյուրեղը խամրած-ճահճային գույնի է և գտնվում է նրա որովայնի վրա։ Նա կրում է Գայլուկի կողմից սարքված գոտի՝ տպագրության ժապավենից, այդ պատճառով չի անդրադառնում Արկ Էլյի ռադարներում։ Չիրուրուի ռազմական հանդերձանքը նման է մուրճ-սուլիչին։
Շիա (Շանտիլ Ֆրիսիա, Shantille Freesia), Էդել Ռայդ, որը մի ժամանակ հսկում էր փոքրիկ Ռենին։ Հենց նա է այն մարդը, որի համար Ռենը ուղևորվում է Էդել Գարդեն։ Շիան ունի վարդագույն մազեր և յասամանագույն աչքեր, որտեղ է գտնվում նրա բյուրեղը՝ անհայտ է։ Շատ բարի և քնքուշ աղջիկ է, Արկվորեում աճեցնում էր ձյունե ծաղիկներ և հաճախ հսկում էր փոքրիկ Էդել Ռայդերին։ Փաստացիորեն հենց Շիան է դաստիարակել Ռենին։ Ամուսնացել է այն ժամանակվա Օրգանայտի առաջնորդի հետ և մեկնել է Էդել Գարդեն, Ռենին խնդրելով ալցելել իրեն, երբ լրանա նրա 15 տարին։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Մանգաներ
Գետային տրանսպորտ
Գետային տրանսպորտ (ներքին ջրային տարանսպորտ), տրանսպորտային միջոց է, որը իրագործում է ուղևորների և բեռների տեղափոխում ինչպես բնական (գետեր, լճեր), այնպես էլ արհեստական (ջրանցքներ, ջրամբարներ) ներքին ջրային ուղիներով։
Գետային տրանսպորտի գլխավոր առավելությունը համարվում է փոխադրումների ցածր ինքնարժեքը, իսկ թերություններից են՝ սեզոնային բնույթը և համեմատաբար ցածր արագությունը։
Կատեգորիա:Ջրային տրանսպորտ
Հրաշք Հանգան գետի վրա
«Հրաշք Հանգան գետի վրա» (한강의 기적 (漢江의 奇蹟),  Հարավային Կորեայի տնտեսության աճի գործընթացը նկարագրող տերմին, կես դարում կորեական պատերազմի հետևանքով ավերված ագրարային երկրից վերածվել է բարձր տեխնոլոգիաների զարգացող տնտեսության։ Այս գործընթացը հիմնված էր արտահանմանն ուղղված աճի, արագ ինդուստրացման, նոր տեխնոլոգիաների ներդրման, կրթության զարգացման վրա, ինչը հանգեցրեց կենսամակարդակի բարձրացման, արագ ուրբանիզացիայի և արդիականացման։ Հանգան գետի վրա հրաշքը փորձել են այնպիսի միջազգային կորպորացիաներ, ինչպիսիք են Samsung-ը, LG-ը և Hyundai-ը ։
Հանգանը (բառացիորեն կորեերենից Հանգանգ նշանակում է «Հան գետ») գետ է, որի ափերին տեղակայված է Սեուլը՝ Հարավային Կորեայի մայրաքաղաքը, ամենամեծ քաղաքը և տնտեսական կենտրոնը։
Հարավային Կորեայի տնտեսության արագ զարգացման սկիզբը կապված է 1962 թվականի հետ, երբ նախագահ Փարկ Չունգ Հին հայտարարել է առաջին հնգամյա ծրագրի սկիզբը։ Տնտեսական աճը դանդաղել է 1980-ականների վերջին, բայց 1988 թվականի Սեուլի Օլիմպիական խաղերից հետո մարդիկ սկսեցին խոսել «Հանգան գետի հրաշքի» մասին։ 1994 թվականից Կորեայի Հանրապետությունը համարվում է բարձր զարգացած (մեկ շնչին ընկնող ՀՆԱ-ի առումով)։ 1997 թվականին Հարավային Կորեայի տնտեսությունը վերապրել է ասիական ֆինանսական ճգնաժամը, բայց կարողացել է հաջողությամբ հաղթահարել այն։ Դրանից հետո, բացի Հարավային Կորեայի տնտեսության ավանդական հատվածներից, նշանակալի դեր է ունեցել նաև արտահանմանն ուղղված բիզնեսը, այն կոչվում էր հապլյու՝ «կորեական ալիք»։
}}
«Հանգան գետի վրա հրաշքի» իրականացման համար կա կարևոր երեք գործոն՝ երկրի ղեկավարության քաղաքական կամքը, Կորեայի ժողովրդի մտածելակերպը և կոնֆուցիական էթիկայի և բարքերի վրա հիմնված նրանց արժեքները, Հարավային Կորեայի ինտեգրումը համաշխարհային տնտեսական համակարգին՝ ինչպես առանձին երկրների (հիմնականում Ճապոնիայի և ԱՄՆ-ի), այնպես էլ միջազգային ֆինանսական հաստատությունների աջակցությամբ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հարավային Կորեայի տնտեսություն Կատեգորիա:Կորեայի Հանրապետություն
Գետամեջի թռչնաբուծական ֆաբրիկա
«Գետամեջի թռչնաբուծական ֆաբրիկա» (նախկին անվանում՝ Գետամեջի թռչնաբուծական տոհմային գործարան), տոհմային տնտեսություն ՀՀ Կոտայքի մարզի Գետամեջ գյուղում։
Հիմադրվել է խորհրդային շրջանում, 1958 թվականին։ 1976 թվականին ուներ 116 հազար թռչուն, 283 հա հողատարածություն (209 հա վարելահող և 25 հա այգի)։ Արտադրել է 5 միլիոն 400 հազար ձու, 1,52 հազար ց միս և ՀԽՍՀ թռչնաբուծական ֆաբրիկաների համար բուծել է 62 հազար տոհմային ճուտ։ Աշխատատար պրոցեսները հիմնականում մեքենայացված են եղել։
Կատեգորիա:Հայաստանի տնտեսություն Կատեգորիա:1958 հիմնադրումներ Հայաստանում
Յուրի Մառ
Յուրի Մառ (Ю́рий Никола́евич Марр, , դեկտեմբերի 1), ռուս բանաստեղծ, գիտնական-արևելագետ։
Նիկողայոս Մառի որդին և շոտլանդացի Ջեյմս Մառի թոռը։
Կենսագրություն
1928-1935 թվականներին եղել է Կովկասյան պատմահնագիտական ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող, որը հիմնադրել է նրա հայրը, ինչպես նաև Թիֆլիսի պետական համալսարանի դասախոս։
1911 թվականին իր քեռու՝ Բարտոլդի հետ մեկնել է արտասահմանյան ուղևորության՝ այցելելով Գերմանիա, Ֆրանսիա, Անգլիա և Ամերիկա։ Նյու Յորքում ծեծկռտուքի մեջ ընկելով մատուցողի հետ՝ կոտրել է ձեռքը։ 1913 թվականին եղել է Կոստանդնուպոլսում և թուրքերեն սովորել, իսկ 1914 թվականին՝ համալսարանից գործուղվելով Սիրիա, որտեղ տարբեր արկածներ է ունեցել․ Իլյա մարգարեի վանքում դարձել է վանական եղբայր, Բեյրութում մասնակցել է աղջկա առևանգման և Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբին փախել է Սիրիայից,1916 թվականին  բնակվել է Ֆինլանդիայում, իսկ 1917 թվականին  ավարտել է համալսարանը և վերադարձել Վրաստան, որտեղ դարձել է Վրացական հեծելազորային գնդի առաջին մարտական ջոկատի ենթասպա։ Պարսկաստանում մարտերից հետո Մարը մտնել է Սիվերսի բանակ՝ Կարմիր բանակի շարքերը  ։
1925-1926 թվականներին գործուղվել է Իրան։ Նախքան հեղափոխությունը ամուսնացած էր (կնոջ անունը Եկատերինա էր), իսկ արդեն հեղափոխության ավարտին ամուսնացել է Սոֆյա Միխայլովայի հետ (1890-1980 թվականներին, ամուսնական անունը՝ Սոֆյա Մառ-Միխայլովա), որը նույնպես արևելագետ էր և նրա հետ ապրել է մինչև կյանքի վերջ ։
1928 թվականին եղել է Աբասթումանի առողջարանում, քանի որ հիվանդ էր տուբերկուլյուզով։ Հենց այդտեղ էլ մահացել է 1935 թվականին։
Աշխատանքները արևելյան լեզուներով
Մառին է պատկանում պարսկերեն հնչյունաբանության, տարբեր լեզուներով Իրանի ժողովրդական ստեղծագործության և բարբառների մասին մի քանի աշխատանքները։ Նրա խմբագրությամբ և անմիջական մասնակցությամբ լույս է տեսել պարսկերենի քրիստոմատիան՝ պարսկա-վրացա-ռուսական բառարանի հետ միասին։ Նրան են պատկանում նաև պարսկերենի դասախոսության ուրվագծերն ու դասընթացների ծրագրերի փորձը։ Այդ ձեռնարկների արժեքը, որը գրվել է պարսկական լեզվի և իր ժամանակի Իրանի կյանքի մեծ գիտակի կողմից իրականում, նվազում է, վերլուծական գրելու «վերլուծական» անհաջող համակարգի, հեղինակի յաֆետիդոլոգիական ձգտումների պատճառով ։
Բանասիրական աշխատանքին մեծ կարևորություն տալով՝ Մառը պարսկական բառապաշարի կազմման մի քանի նախաձեռնողներից ու մասնակիցներից է եղել։ Նա է մտածել պարսկերեն կենդանի լեզվի բառարան կազմելու կոլեկտիվ նախաձեռնությունը, որը պետք է լույս տեսներ հատուկ թողարկումներով։ Հրատարակումը ընդհատվել է հենց առաջին թողարկումից հետո և հետագայում շարունակություն չի ունեցել։ Մառի մահվամբ ընդհատվել է նաև նրա սկսած պարսկա-ռուսերեն փաստաթղթավորված բառարանի կազմման աշխատանքը։ Այս աշխատանքի առաջին հրատարակումը հետաքրքրական է նրանով, որ նա փորձ է արել  բառարանի մեջ ներառել իրականության մանրամասն (երբեմն գծագրերով),  կենցաղային և էթնիկական տերմինների և այլն մեկնաբանություններ։ Հենց նրա նախաձեռնությամբ էլ 1920-ական թվականներին սկսվել է պարսկերենի պատմական բառարանի կազմման աշխատանքները, որի հիմքում պետք է ընկած լինեին առանձին հեղինակների ստեղծագործությունների բառարանները (Նիզամի և այլն) ։
Մառի պոեզիան
Որպես բանաստեղծ Մառը պատկանում է ֆուտուրիստների կրտսեր սերնդին՝ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո նորամուտը նշած և խորհրդային պաշտոնական մամուլում արագ ձայնի իրավունքից զրկված լինելու համար։ Նրա բանաստեղծություններն առաջին անգամ հավաքվել և հրատարակվել են միայն 1995 թվականին Նիկոլսկու կողմից։
Հայաստանի Բարձրագույն խումբ 1999 (ֆուտբոլ)
«Հայաստանի Բարձրագույն խումբ 1999ը» Հայաստանի ֆուտբոլի առաջնության Բարձրագույն խմբի 8-րդ առաջնությունն է ։
Անվանափոխումներ
«Շիրակ-2» ՖԱ → «Գյումրի» ՖԱ
(6587) Բրասսենս
(6587) Բրասսենս (Brassens), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1984 թվականի նոյեմբերի 27-ին CERGA հետազոտական կենտրոնի կողմից Կոսոլում ։
Հայաստանի Բարձրագույն խումբ 1999 (ֆուտբոլ)
Անվանափոխումներ
«Զվարթնոց» ՖԱ → «Զվարթնոց-ԱԱԼ» ՖԱ
(6587) Բրասսենս
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,454403 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,2926 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,6162 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1404,49 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,256322 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,92° անկյուն։
Հայաստանի Բարձրագույն խումբ 1999 (ֆուտբոլ)
Անվանափոխումներ
«Ղարաբաղ» ՖԱ → «Ղարաբաղ» ԲՄԱ
(6587) Բրասսենս
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1984 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:CERGA հետազոտական կենտրոնի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Հայաստանի Բարձրագույն խումբ 1999 (ֆուտբոլ)
Աղյուսակ
<FONT color="blue">1</FONT> Անցկացրած 15 խաղերի արդյունքները չեղյալ են համարվել։
Գրականություն
Բարձրագույն խումբ 1999
Աննա Սաքսե
Աննա Սաքսե (Anna Sakse, ), լատվիացի խորհրդային գրող։ Լատվիական ԽՍՀ ժողովրդական գրող (1965)։
Գործունեություն
Տպագրվել է 1925 թվականից։ 1934 թվականից եղել է հեղափոխական գրողների, նկարիչների և լրագրողների անլեգալ միավորման մեջ։ Նրա «Աշխատավոր սերունդ» (1941) վեպը պատկերել է լատվական գյուղի կյանքը XIX դարի 1970-ական թվականներից մինչև 1905-1907 թվականների հեղափոխությունը։ «Սարն ի վեր» (1948, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1949) վեպը նվիրված է գյուղի սոցիալիստական վերակառուցմանը։ Բուրժուական Լատվիայի մտավորականության կյանքն է պատկերված «Կայծեր գիշերվա մեջ» (հ․ 1-2, 1951-1957, Լատվիայի ԽՍՀ պետական մրցանակ, 1959) վեպում։ Սաքսեն հեղինակ է նաև պատմվածքների, մանկական գրքերի, «Ագռավի թագավորը» (1962) հեքիաթների և «Հեքիաթներ ծաղիկների մասին» (1966) ժողովածուների։ Սաքսեի ստեղծագործությունները թարգմանվել են աշխարհի շատ լեզուներով։ ԽՍՀՄ III-IV գումարումների Գերագույն խորհրդի դեպուտատ։ Պարգևատրվել է Հոկտեմբերյան հեղափոխության և 3 այլ շքանշանով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լատիշ կին գրողներ Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 3-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 4-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Լատիշ վիպասաններ
Ռանշի
Ռանշի (Ranchy), համայնք Ֆրանսիայի Ստորին Նորմանդիա մարզի Կալվադոս գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 193 մարդ, բնակչության խտությունը` 37.55 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 5.14 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 240 կմ արևմուտք, Կան քաղաքից` 30 կմ արևմուտք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Նովոմարիևկա (գյուղ, Բաշտանկայի շրջան)
Նովոմարիևկա (Новомарївка), գյուղ Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Բաշտանկայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1867 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Նովոմարիևկա գյուղում բնակվում էր 63 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,2 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Բաշտանկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1867 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Սպարտակ (ֆուտբոլային ակումբ, Մոսկվա)
Սպարտակ Մոսկվա (Футбольный клуб «Спартак» Москва), ռուսական ֆուտբոլային ակումբ, հիմնադրվել է 1922 թվականին։
ԽՍՀՄ
Ֆուտբոլի ԽՍՀՄ առաջնություն
ԽՍՀՄ Գավաթ
ԽՍՀՄ Ֆուտբոլի Ֆեդերացիայի Գավաթ
Ռուսաստան
Պրեմիեր Լիգա
Ռուսաստանի գավաթ
Ռուսաստանի սուպերգավաթ
Անդրանիկ Ստեփանյան
Անդրանիկ Ասլանի Ստեփանյան, հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։
Սպարտակ (ֆուտբոլային ակումբ, Մոսկվա)
Գրականություն
Կատեգորիա:Ռուսական ֆուտբոլային ակումբներ
Անդրանիկ Ստեփանյան
Կենսագրություն
Անդրանիկ Ստեփանյանը ծնվել է 1914 թվականին, Մեղրու շրջանի Շվանիձոր գյուղում։ Սովորել է Շվանիձորի դպրոցում, ապա՝ 1933 թվականին ավարտել է Մեղրու միջնակարգ դպրոցը, 1938 թվականից աշխատել հայրենի գյուղի դպրոցում, որպես քիմիայի և կենսաբանության ուսուցիչ ։
1938 թվականին կամավոր մեկնել է կարմիր բանակի շարքերը։ Կիևի ռազմական օկրուգի գնդի կրտսեր հրամանատարների դպրոցն ավարտելուց հետո նշանակվել է ջոկի հրամանատար։ Գունդը, որտեղ ծառայել է Անդրանիկ Ստեփանյանը, գտնվել է սահմանամերձ գոտում, երբ ֆաշիստական Գերմանիան հարձակվեց Խորհրդային միության վրա։ Անդրանիկ Ստեփանյանը պատերազմի առաջին օրերին պետական սահմանում մարտի մեջ է մտել թշնամու մեծաքանակ ուժերի դեմ, խիզախաբար դուրս եկել շրջապատումից և միացել «Զա Ռոդինու» պարտիզանական խմբին։ 1944 թվականին «Զա Ռոդինու» պարտիզանական ջոկատը միացել է հարձակվող կարմիր բանակին։ 1944 թվականի փետրվարից մինչև պատերազմի ավարտը, մասնակցել է մարտական գործողություններին, այդ թվում՝ Բեռլինի գրավմանը և Չեխոսլովակիայի մայրաքաղաք Պրագայի ազատագրմանը ։
Ստեփանյանը բանակից զորացրվել է 1945 թվականի դեկտեմբերին։ Աշխատանքի է անցել Մեղրու շրջանում։ Եղել է դպրոցի տնօրեն, ուսմասվար, ուսուցիչ։ 1954 թվականին ավարտել է Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի քիմիա-կենսաբանական ֆակուլտետը։ 1974 թվականին անցնելով կենսաթոշակի, Ստեփանյանը շարունակել է ակտիվորեն մասնակցել հանրօգուտ աշխատանքներին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշանակիրներ Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Փառքի շքանշանի ասպետներ
Ռոյ Գլաուբեր
Ռոյ Գլաուբեր (Roy Jay Glauber, ), ամերիկացի ֆիզիկոս, աշխատել է Հարվարդի համալսարանում։ 2005 թվականի Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր, մրցանակը ստացել է «օպտիկական կոհերենտության քվանտային տեսության մեջ ներդրման համար»։ Հանդիսանում է Հարվարդի համալսարանի ֆիզիկայի պրոֆեսոր։
ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ է 1988 թվականից, ինչպես նաև Լոնդոնի թագավորական ընկերության արտասահմանյան անդամ 1997 թվականից ։
Կենսագրություն
Սերում է հրեաների ընտանիքից, հոր կողմից Ավստրո-Հունգարական կայսրությունից և Պրուսիայից և մոր կողմից Ռուսական կայսրությունից։ Ավարտել է Նյու-Յորքի Բրոնքսի գիտական դպրոցը։ 1941 թվականից սովորել է Հարվարդի համալսարանում (Քեմբրիջ)։ Ուսանողության ընթացքում, երկրորդ կուրսից սկսած մասնակցել է Մանհեթենյան նախագծում, որտեղ զբաղվում էր ռումբի կրիտիկական զանգվածի հաշվարկով։ Այն ժամանակ նա միայն 18 տարեկան էր։ Երկու տարի նախագծին մասնակցելուց հետո շարունակել է ուսումը, և ստացել է բակալավրի աստիճան 1946 թվականին և դոկտորական աստիճան 1949 թվականին։ 1976 թվականից աշխատում է Հարվարդում որպես պրոֆեսոր։ Տարբեր տարիներին աշխատել է ՑԵՌՆում, Լեյդենի համալսարանում և Փարիզի Քոլեջ դե Ֆրանսում։
Աշխատանք
Զբաղվել է քվանտային օպտիկայի ասպարեզի հետազոտություններով։ Մշակել է ճառագայթման կոհերենտության մաթեմատիկական նկարագրությունը։ Ներմուծել է սեղմված լույս հասկացությունը։ Զբաղվել է նաև բարձր էներգիայով մասնիկների և հադրոնների բախումներով։
2005 թվականին ստացել է Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ, մրցանակի մյուս կեսը շնորհվել է Ջոն Հոլին և Թեոդոր Հենշին։
Հասարակական գործունեություն
2016 թվականին, այլ նոբելյան մրցանակի դափնեկիրների հետ ստորագրել է բաց նամակ ուղղված Գրինփիս-ին, Միավորված ազգերի կազմակերպությանը և աշխարհի պետությունների կառավարություններին, որը կոչ էր անում դադարեցնել պայքարը Գենետիկորեն մոդիֆիկացված օրգանիզմների դեմ  ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նոբելյան մրցանակակիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի պրոֆեսորներ Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի դասախոսներ Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ Կատեգորիա:Հրեա նոբելյան մրցանակակիրներ Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Բասեն (այլ կիրառումներ)
Բասեն, կարող է վերաբերել՝
Տիրյա
Տիրյա (Тиря), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Կարդիմովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Կարդիմովսկի շրջանի բնակավայրեր
Ժոզենոպոլիս
Ժոզենոպոլիս (Josenópolis), համայնք Բրազիլիայում՝ Մինաս Ժերայս նահանգի կազմում։ Գտնվում է Մինաս Ժերայս նահանգի Հարավ-արևմտյան մասում։ Մտնում է Անդրելանդիյա գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 4739 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 535,603 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում է՝ 8,8 մարդ/կմ2։
Վիճակագրություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Մինաս Ժերաիս նահանգի բնակավայրեր
Ալագյոզ (Բալուի գավառ)
Ալագյոզ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Բալուի գավառակում։ Գտնվում էր Բալու քաղաքից 60 կմ հյուսիս-արևելք՝ Փերի գետի ձախակողմյան վտակ Դարա Քյոփրուի ձախ ափին՝ սարալանջի վրա։ Գյուղի արևելքում կան անտառներ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Սվիշնի
Սվիշնի (Свишни), գյուղ Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Դոլգորուկովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2011 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 394 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Դոլգորուկովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1614 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Օռու (գյուղ, Օռու շրջան)
Օռու (Oru), գյուղ Էստոնիայի Լյաենեմաա նահանգի Օռու շրջանում։
Հուբերտի կապտաթիթեռ
Հուբերտի կապտաթիթեռ, կապտաթիթեռների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։
Օռու (գյուղ, Օռու շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Լյաենեմաա նահանգի Օռու շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Հուբերտի կապտաթիթեռ
Էկոլոգիա
Ապրում են տրագանտներում, անտառի վերին եզրի չոր մարգագետիններում և տափաստաններում։ Հունիսի կեսից մինչև օգոստոսի կեսը տալիս են մեկ սերունդ։ Թրթուրը զարգանում է Գազ Պրիլիպկոյի բույսի տերևների վրա։ Ձմեռում են երրորդ կամ չորրորդ հասակի թրթուրները ։
Պահպանություն
Սահմանափակ արեալով, բավական ցածր թվաքանակով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։
Թվաքանակի փոփոխության միտումները բացահայտված չեն։
Վտանգման հիմնական գործոններ են հանդիսանում խոպան հողերի հերկումը և անասունների գերարածեցումը։
Պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցում և «Զանգեզուր» արգելավայրում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Միջատներ Կատեգորիա:Կապտաթիթեռներ Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կանին թերակղզի
Անվանում
«Կանին» անվան առաջացումը կապում են նենեցերեն բարբառային կանինզ «սաստիկ մրսել, սառչել» բառի հետ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի թերակղզիներ
Սաքսեր
Սաքսեր (լատիներեն՝ Saxones, գերմաներեն՝ Sachsen, անգլո-սաքսոներեն՝ Seaxan, հին սաքսոներեն՝ Sahson, ստորին գերմաներեն՝ Sassen, հոլանդերեն՝ Saksen), գերմանական ցեղերի խումբ։ III-IV դարերում միավորվել են ցեղային միության մեջ։ Վաղ միջնադարում բնակվել են Հյուսիսային Գերմանիայում (Հռենոս գետից արևելք․ և էլբա գետից արևմուտք)։ V -VI դարի 1-ին կեսին սաքսերի մի մասը վերաբնակվել են Բրիտանիայում։ Մայրցամաքային սաքսերը VI-VIII դարերում բաժանվել են վեստֆալների, օստֆալների, էնգրերի և նորդալբինգների։ Կարլոս Մեծի մղած սաքսոնական պատերազմների (772-804 թթ.) հետևանքով սաքսերին հպատակեցրել են ֆրանկները և նրանց պարտադրել ֆեոդալական հարաբերություններ։ 843 թվականին սաքսերի մարզն անցել է Արևելաֆրանկական թագավորությանը, IX դարի վերջին այնտեղ ստեղծվել է Սաքսոնական դքսությունը։ Սաքսերը կազմել են, այսպես կոչված, ստորին սաքսոնացիների էթնիկ հիմքը։
Կատեգորիա:Գերմանական ցեղեր Կատեգորիա:Անհետացած ազգեր Կատեգորիա:Գերմանիայի պատմություն Կատեգորիա:Անգլիայի պատմություն
Օլեգ Կրիվոնոգով
Օլեգ Կրիվոնոգով (Оле́г Ви́кторович Кривоно́гов, ), խորհրդային և ռուս դիվանագետ։ Արտակարգ և լիազոր դեսպան (1995 թվականի նոյեմբերի 10) :
Կենսագրություն
1972 թվականին ավարտել է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանը։
1994 թվականից զբաղվում է դիվանագիտական գործունեությամբ:
2001 թվականից թոշակի է:
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Մեծ Գորևկա
Մեծ Գորևկա (Большая Горевка), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Պեչորա գետի աջ ափից 1510 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 36 կմ, ջրահավաք ավազանը՝ 300 կմ²։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթաավազանը Պեչորա գետն է մինչև թափվելը Ուսա։ Գետի ավազանը Պեչորա ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մինչև 50 կմ երկարությամբ գետեր Կատեգորիա:Կոմի Հանրապետության գետեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Նարգիս
Նարգիս (հինդի नर्गिस, իրական անունը՝ Ֆաթիմա Աբդուլ Ռաշիդ, ), հնդիկ կինոդերասանուհի, Filmfare Awards (1958 թ.) և Ազգային կինոմրցանակի (1968 թ.) մրցանակակիր՝ կանացի լավագույն դերի համար։ Հնդկաստանում արվեստի զարգացմանը նպաստելու և արվեստի բնագավառում կատարած ներդրումների համար պարգևատրվել է կառավարական Պադմա Շրի պարգևով։
Կենսագրություն
Նարգիսը ծնվել է Կալկաթայում։ Նրա մայրը Հնդկաստանում հայտնի դերասանուհի և երգչուհի էր՝ ծագումով բրահմաններից, իսկ հայրը բժիշկ էր՝ ծնունդով պակիստանյան հարուստ ընտանիքից։ Ամուսնանալու համար Նարգիսի հայրը ընդունել է իսլամ և հրաժարվել ժառանգությունից։ Նրանց դուստրը հոր կողմից ստացել է Տեժեշվարի Ուտամչանդ Մոհանչանդ անունը, իսկ մոր կողմից Ֆաթիմա Աբդուլ Ռաշիդ անունը, սակայն նա հայտնի դարձավ Նարգիս անունով։
Նարգիսն ուներ երկու եղբայր։ Սովորելուն զուգընթաց մասնակցում էր թատերական խմբակի ներկայացումներին և երազում էր բժիշկ դառնալ։ Սակայն 1943 թվականին ստեղծված «Ճակատագիր» ֆիլմում 14-ամյա աղջնակի անսպասելի դեբյուտը փոխեց նրա ողջ կյանքի ուղին։ Նարգիս անվանումը նրան տվել է այդ նույն ֆիլմի ռեժիսորը։
Նարգիսի ամենաաստղային խաղընկերները ֆիլմերում եղել են Ռաջ Կապուրն ու Դիլիպ Կումարը։ Հիշարժան են նրա դերերը «Թափառաշրջիկը» (1951 թ.), «Պարոն 420» (1955 թ.), խորհրդա-հնդկական «Ճանապարհորդություն երեք ծովերից այն կողմ» (1957 թ.), «Գիշեր և ցերեկ» (1967 թ.) ֆիլմերում։ Սակայն նրա ամենահայտնի ֆիլմը «Մայր Հնդկաստան» (1957 թ.) կինոնկարն է, որտեղ նա կերտել է այրի կնոջ՝ Ռադհայի կերպարը։ Այդ դերը Նարգիսին բերեց բազմաթիվ մրցանակներ, իսկ ֆիլմը ներկայացվել է «Օսկար» մրցանակի։
Անձնական կյանքը
1958 թվականին Նարգիսն ամուսնացել է դերասան Սունիլ Դատի հետ։ Համատեղ կյանքի ընթացքում նրանք ունեցել են երկու դուստր և մեկ որդի։ Որդին հայտնի դերասան Սանջայ Դատն է։
Նարգիսը մահացել է 1981 թվականի մայիսի 3-ին՝ քաղցկեղից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հնդիկ դերասանուհիներ Կատեգորիա:Քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Հնդիկ սցենարիստներ Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Սաքսոնյան հայելի
Սաքսոնյան հայելի (Sachsenspiegel), գերմանական միջնադարյան իրավունքի ժողովածու։ Կազմվել է 1221-1225 թվականներին։ Արտացոլել է ԱրևելյանՍաքսոնիայի ֆեոդալական սովորույթները, համագերմանական դասային իրավահարաբերություններն ու զարգացող դրամաիրային հարաբերությունները։ Սաքսոնյան հայելու առաջին մասը (Landrecht) վերաբերել է պետական կառուցվածքին, քրեական, քաղաքացիական իրավունքին, դատարանին ու դատավարությանը։ Երկրորդ մասը(Lehnrecht) կարգավորել է վասալային իրավահարաբերությունները։ Սաքսոնյան հայելու նմանությամբ ստեղծվել են գերմանական իրավունքի այլ հուշարձաններ՝ «Գերմանական հայելին», «Շվաբյան հայելին» և այլն։ Սաքսոնյան հայելին օգտագործվել է Հյուսիսային և Արևելյան Գերմանիայի առանձին երկրամասերի և քաղաքների իրավունքների (օրինակ, Մագղեբուրգյան իրավունքի) ժողովածուներ կազմելիս ու դատական պրակտիկայում։
Կատեգորիա:Միջնադարյան իրավունք Կատեգորիա:Գերմանիայի իրավունքի պատմություն
(6588) 1985 RC4
(6588) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1985 թվականի սեպտեմբերի 10-ին Անրի Դեբեոնի կողմից Լա Սիլյայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,898661 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,6984 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,0989 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1802,58 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,199714 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,78° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1985 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Անրի Դեբեոնի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
ՎանդաՎիժեն
«ՎանդաՎիժեն» (WandaVision), ամերիկյան Marvel Studios-ի մինի սերիալ, որն ստեղծվել է Marvel-ի երկու կերպարների՝ Ալ կախարդուհու և Վիժենի հիման վրա։ Գլխավոր դերերը կատարում են Էլիզաբեթ Օլսենը և Փոլ Բեթանին։ Հեռուստասերիալում դեպքերը տեղի են ունենում Marvel-ի կինեմատոգրաֆիական տիեզերքում՝ «Վրիժառուները. Վերջնախաղ» ֆիլմի դեպքերից հետո։
2018 թվականի սեպտեմբերին Marvel ստուդիան սկսել է պատրաստել Marvel-ի ֆիլմերի մի քանի կերպարների մասին, այդ թվում նաև Ալ կախարդուոհու և Վիժենի՝ համապատասխանաբար Օլսենի և Բեթանիի դերակատարմամբ։ Շոուի ստեղծողն է Ժակ Շեֆերը, իսկ ռեժիսորը՝ Մեթ Շեքմանը։ Նկարահանումներն սկսվել են 2019 թվականին՝ Ատլանտայում։
«ՎանդաՎիժեն» հեռուստասերիալը բաղկացած է լինելու վեց էպիզոդից և թողարկվելու է 2020 թվականի դեկտեմբերին՝ Disney+ հարթակով։
Քասթինգ
2019 թվականի ապրիլին Disney և Marvel ընկերությունները հեռուստասերիալի պաշտոնական անոնսի ժամանակ՝ հաստատել են Օլսենի և Բեթանիի մասնակցությունը՝ համապատասխանաբար Ալ կախարդուհու և Վիժենի դերերում։ Նույն թվականի հուլիսին Թեոնա Փարիսը հաստատվել է հասուն Մոնիկա Ռամբոյի դերում։ Հերոսուհու երիտասարդ տարբերակը ներկայացվել է Marvel-ի կինոտիեզերքում՝ «Կապիտան Մարվել» ֆիլմում ունեցած մասնակցության շնորհիվ, որի սյուժեն կայանում է 1995 թվականին ։ Հետո դերասանական կազմը լրացրել են Քեթ Դենինգսը (Դարսի Լյուիս), Ռենդալ Փարքը (Ջիմմի Վու) և Քեթրին Հանը։ Ավելի վաղ Ջենինգսի կերպարը հայտնվել էր «Թոր» և «Թոր։ Մռայլ աշխարհը» ֆիլմերում, իսկ Փարքը՝ «Մրջյուն մարդը և Կրետը» ֆիլմում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անգլերեն հեռուստասերիալներ Կատեգորիա:Ամերիկյան մինիսերիալներ Կատեգորիա:2021 հեռուստասերիալներ Կատեգորիա:Սփին-օֆֆ հեռուստասերիալներ Կատեգորիա:Ամերիկյան սիթքոմներ
Որոտան (գյուղ, Սյունիքի մարզ)
Որոտան, գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Սյունիքի մարզի Գորիսի տարածաշրջանում, Գորիս քաղաքից մոտ 9 կմ հարավ-արևելք։ Գտնվում է Որոտան գետի աջ ափին` գետահովտում, բարձրությունը ծովի մակերևույթից` 750-800 մ։ Հեռավորությունը Կապան մարզկենտրոնից ճանապարհով կազմում է մոտ 79 կմ։
Բնակչություն
Որոտանի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է պտղաբուծությամբ և այգեգործությամբ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գյուղեր Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Լուտիպրի
Նա թագավորել է մ.թ.ա. 844-834 թվականներին, երբ Սալմանասար III- ի կողմից նախկին մայրաքաղաք Արզաշկունը ավերվել էր, և մինչ Սարդուրին հիմնադրեց Տուշպա նոր մայրաքաղաքը ։
Սեպագիր մի գրության մեջ՝ Տուշպա միջնաբերդից արևմուտք ընկած փոքր ամրության վրա, նշվում է, որ Լուտիպրին է կառուցել պարիսպը, և հավանական է, որ իրականում նա է քաղաքի հիմնադիրը։
Տես նաև
Կատեգորիա:Վանի թագավորության արքաներ
Սվիշչևո (գյուղ, Գագարինսկի շրջան)
Սվիշչևո (Свищево), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Գագարինսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Գագարինսկի շրջանի բնակավայրեր
Պալարաբակտերիաներ
Պալարաբակտերիաներ բակտերիաներ, որոնք ընդունակ են կապրգանական նյութեր, մթնոլորտային ազոտ, արտադրել ազոտ պարունակող օրգանական միացություններ։ Պալարաբակտերիաները ապրում են հատիկաը
Ծանոթաուններ
Կատեգորիա:Մանրէաբանություն Կատեգորիա:Բակտերիաների ընտանք Rhizobiaceae
Էնդոմետրիալ քաղցկեղ
Էնդոմետրիալ քաղցկեղ, քաղցկեղի տարատեսակ, որը ծագում է էնդոմետրիումից (արգանդը պատող լորձաթաղանթից) ։ Դա բջիջների ոչ նորմալ աճի արդյունքն է, որոնք ունեն մարմնի այլ տարածքներ ներխուժելու կամ տարածվելու կարողություն ։ Առաջին նշանն առավել հաճախ հեշտոցային արյունահոսությունն է, որը կապված չէ դաշտանային ցիկլի հետ ։ Այլ նշանները ներառում են ցավը միզարձակման, սեռական հարաբերության ժամանակ կամ կոնքի շրջանում ։ Ավելի հաճախ Էնդոմետրիալ քաղցկեղը առաջանում է դաշտանադադարից հետո ։
Գետանց
Գետանցները Հայկական լեռնաշխարհում
Հայկական լեռնաշխարհում հայտնի էին Մելիտինեի մոտ Եփրատի Զևգմա և Թմնիս (Տոմիսա) կոչված գետանցերը, «կամուրջներ չհանդուրժող» Արաքս գետի վրա՝ Կողբի, Արտաշատի, Նախիջևանի, Ջուղայի, Մարգարայի, Ամարաթի գետանցերը, որոնք հատում էին Տիգրիս, Արածանի (Արևելյան Եփրատ) և Արաքս գետերը։
Էնդոմետրիալ քաղցկեղ
Մոտ 40% դեպքերը կապված են ճարպակալման հետ ։ Էնդոմետրիալ քաղցկեղը նաև կապված է էստրոգենների ավելցուկային արտադրության, արյան բարձր ճնշման և դիաբետի հետ ։ Թեև միայն էստրոգենի առկայությունը մեծացնում է էնդոմետրիալ քաղցկեղի առաջացման ռիսկը, էստրոգենի և պրոգեստոգենի համադրությունը, ինչպես հակաբեղմնավորիչ դեղերի մեծ մասը, նվազեցնում է ռիսկը ։ Դեպքերի 2-5%-ը կապված է ծնողներից ժառանգված գեների հետ ։ Էնդոմետրիալ քաղցկեղը երբեմն սխալմամբ կոչվում է «արգանդի քաղցկեղ», չնայած այն տարբերվում է արգանդի քաղցկեղի այն ձևերից, ինչպիսիք են արգանդի վզիկի քաղցկեղը, արգանդի սարկոման և տրոֆոբլաստիկ հիվանդությունը ։ Էնդոմետրիալ քաղցկեղի ամենահաճախ հանդիպող տեսակը էնդոմետրիալ կարցինոման է, որը ընդգրկում է դեպքերի շուրջ 80%-ը ։ Էնդոմետրիալ քաղցկեղը սովորաբար ախտորոշվում է էնդոմետրիալ բիոպսիայի կամ կյուրետաժի ժամանակ նմուշներ վերցնելու միջոցով ։ Պապ քսուկը սովորաբար բավարար չէ էնդոմետրիալ քաղցկեղը հայտնաբերելու համար ։ Նորմալ ռիսկով անձանց պարբերաբար հսկումը ցուցված չէ ։
Գետանց
Գետանցները Հայկական լեռնաշխարհում
Կատեգորիա:Ճանապարհային ենթակառուցվածք
Էնդոմետրիալ քաղցկեղ
Էնդոմետրիալ քաղցկեղի բուժման հիմնական տարբերակն որովայնային հիստերէկտոմիան է (արգանդի ընդհանուր հեռացում՝ վիրահատական եղանակով), ինչպես նաև երկու կողմերում ընկած ֆալոպյան փողերի և ձվարանների հեռացումը, որը կոչվում է երկկողմանի սալփինգոօֆորէկտոմիա ։ Ավելի բարդացած դեպքերում կարող են նաև առաջարկվել ճառագայթային թերապիա, քիմիաթերապիա կամ հորմոնալ թերապիա ։ Եթե հիվանդությունը ախտորոշվել է վաղ փուլում, ապա արդյունքը բարենպաստ է, և Միացյալ Նահանգներում ընդհանուր հինգ տարվա ապրելիության մակարդակը 80%-ից ավելի է ։
2012 թվականին էնդոմետրիալ քաղցկեղի դեպքեր հայտնաբերվեցին 320000 կանանց մոտ և բերեցին 76000 մահերի ։ Այն դարձավ 3-րդը ամենահաճախ միայն կանանց ախտահարող քաղցկեղների շարքում՝ ձվարանների և արգանդի վզիկի քաղցկեղից հետո ։ Հաճախ հանդիպում է զարգացած աշխարհում և կանանց վերարտադրողական համակարգի շրջանում ամենահաճախ դիտվողն է զարգացած երկրներում ։ Էնդոմետրիալ քաղցկեղի տեմպերը աճել են մի շարք երկրներում 1980-ականներից մինչև 2010-ը ։ Դա ենթադրվում է, որ պայմանավորված է տարեցների աճող քանակի և գիրության աճող տեմպերի հետ։
Նշաններ և ախտանիշներ
Կանանց մոտ հեշտոցային արյունահոսություն կամ արյան հետքեր մենոպաուզայից հետո հայտնաբերվում է էնդոմետրիալ քաղցկեղի 90%-ի ժամանակ ։ Արյունահոսությունը հատկապես ընդհանուր է ադենոկարցինոմայի համար, և տեղի է ունենում բոլոր դեպքերի երկու երրորդում ։ Ոչ նորմալ դաշտանային ցիկլերը կամ  չափազանց երկար, ծանր կամ հաճախակի արյունահոսության դրվագները դաշտանադադարից առաջ նույնպես կարող են լինել էնդոմետրիալ քաղցկեղի նշան ։
Արյունահոսությունից բխող ախտանիշները տարածված չեն։ Այլ ախտանիշները ներառում են սպիտակ կամ մաքուր հեշտոցային արտադրուկը դաշտանադադարում գտնվող կանանց շրջանում։ Ավելի զարգացած հիվանդության ժամանակ ֆիզիկալ հետազոտության ժամանակ դիտվում են ավելի ակնհայտ նշաններ և ախտանիշներ։ Արգանդը կարող է մեծանալ, կամ քաղցկեղը կարող է տարածվել՝ առաջացնելով ցավ որովայնի ստորին հատվածներում կամ սպազմ կոնքի շրջանում ։ Ցավոտ սեռական հարաբերությունները կամ ցավոտ և դժվար միզարձակումը էնդոմետրիալ քաղցկեղի ավելի քիչ հանդիպող նշաններն են ։ Արգանդը նաև կարող է լցվել թարախով (պիոմետրիա) ։ Այս պակաս ընդհանուր ախտանիշներով կանանց (հեշտոցային արտադրուկ, կոնքում ցավ և թարախ) 10-15%-ը ունեն քաղցկեղ։
Ռիսկի գործոններ
Էնդոմետրիալ քաղցկեղի ռիսկի գործոնները ներառում են գիրությունը, շաքարային դիաբետը, կրծքագեղձի քաղցկեղը, Տամոքսիֆենի օգտագործումը, երբեք երեխա չունենալը, ուշ մենոպաուզան, էստրոգենի բարձր մակարդակը և աճող տարիքը ։ Ներգաղթի ուսումնասիրությունները (միգրացիոն հետազոտություններ), որոնք ուսումնասիրում են քաղցկեղի ռիսկի փոփոխությունը քաղցկեղի տարբեր մակարդակ ունեցող երկրների միջև, ցույց են տալիս, որ էնդոմետրիալ քաղցկեղի առաջացման մեջ կա որոշ բնապահպանական բաղադրիչ ։ Շրջակա միջավայրի այս ռիսկի գործոնները լավ բնութագրված չեն ։
Հորմոններ
Էնդոմետրիալ քաղցկեղի ռիսկի գործոնների մեծ մասը ներառում է էստրոգենների բարձր մակարդակը։ Գնահատված դեպքերի մոտ 40%-ը ցույց է տալիս, որ այն կապված է գիրության հետ ։ Ճարպակալման դեպքում ճարպային հյուսվածքի ավելցուկային քանակը մեծացնում է անդրոստենդիոնի փոխակերպումը էստրոնի` էստրոգենի։ Արյան մեջ էստրոնի բարձր մակարդակները առաջացնում են օվուլյացիայի նվազեցում կամ բացակայություն և ենթարկում են էնդոմետրիումը շարունակական բարձր էստրոգենների ազդեցությանը  ։ Ճարպակալումը նաև նպաստում է ավելի ցածր քանակությամբ էստրոգենի արյունից հեռացնելուն ։ Պոլիկիստոզ ձվարանների սինդրոմը, նույնպես առաջացնում է անկանոն օվուլյացիա կամ օվուլյացիայի բացակայություն, կապված էնդոմետրիալ քաղցկեղի ավելի բարձր տեմպերի հետ նույն պատճառներով, ինչպես որ գիրությունը ։ Մասնավորապես, գիրությունը, տիպի II շաքարային դիաբետը, և ինսուլինառեզիստենտությունը ռիսկային գործոններ են Տիպ I էնդոմետրիալ քաղցկեղի համար ։ Ճարպակալումը մեծացնում է էնդոմետրիալ քաղցկեղի վտանգը 300-400%-ով ։
Էստրոգենով փոխարինող թերապիան դաշտանադադարի ընթացքում, երբ հավասարակշռված (կամ «հակադրված») չէ պրոգեստինի հետ, ևս մեկ ռիսկային գործոն է։ Էստրոգենային թերապիայի բարձր չափաբաժինները կամ ավելի երկար ժամանակահատվածների կիրառումը ունեն ռիսկի բարձր աստիճան էնդոմետրիալ քաղցկեղ առաջացնելու գործում ։ Ցածր քաշով կանայք գտնվում են ավելի մեծ ռիսկի տակ էստրոգենների կողմից ։ Պտղաբերության ավելի երկար ժամանակը՝ վաղ մենստրուալ ցիկլի սկիզբ կամ ուշ դաշտանադադարը նույնպես ռիսկի գործոններ են ։ Անհամակշռված էստրոգենը բարձրացնում է անհատի մոտ էնդոմետրիալ քաղցկեղի առաջացման վտանգը 2-10 անգամ` կախված թերապիայի չափից և երկարատևությունից ։ Այն տրանս տղամարդկանց մոտ, ովքեր ընդունում են տեստոստերոն և չեն կատարել արգանդահատում, տեստոստերոնի փոխակերպումը էստրոգենի անդրոստենդիոնի միջոցով կարող են հանգեցնել էնդոմետրիալ քաղցկեղի ավելի բարձր ռիսկի ։