cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Միցա Տոդորովիչ
Գործունեությունը
Տոդորովիչի առաջին անհատական ցուցահանդեսը կազմակերպվել է 1930 թվականին Մեծ Բրիտանիայում ։ Լինելով սոցիալիստ՝ նա կապվել է նկարիչների Zagreb Zemlja խմբի հետ, այդ խնբի կազմում իր աշխատանքները ներկայացրել Լյուբլյանայում, եվրոպական այլ քաղաքներում : Խումբը կազմված էր բանվոր դասակարգի կյանքը պատկերող նկարիչներից ։ 1932 թվականին Միցան վերադարձել է Սարաևո, որտեղ անդամագրվել է Հարավսլավիայի կոմունիստական կուսակցությանը։ 1937 թվականից նա հիմնականում ներկերով է աշխատել, ձեռք բերել չափազանց զարգացած գունընկալում ։
1945 թվականին նկարչուհին Բելգրադում ցուցմունք է տվել ռազմական հանցագործությունները քննող պետական հանձնաժողովին, որտեղ որպես ապացույցներ օգտագործվել են նաև նրա «Յասենովացի և Գրադիշկայի համակենտրոնացման ճամբարների վերջին զոհերը» նկարաշարերը կազմող ստեղծագործությունները : Հետագայում Բելգրադում և Սարաևոյում երկուական անգամ (համապատասխանաբար 1954 ու 1968 թթ. և 1962 ու 1975 թթ.) կազմակերպվել են նրա աշխատանքների անհատական ցուցահանդեսներ : 1980 թվականին էլ Բոսնիա և Հերցեգովինայի ազգային պատկերասրահում կազմակերպվել է Տոդորովիչի նկարների հետահայաց ցուցադրությունը :
1992 թվականին փլվել է «Oslobođenje» օրաթերթին պատկանող տասհարկանի շենքը, որի հետևրանքով կորստի են մատնվել նաև Միցա Տոդորովիչի հեղինակած լուսանկարները ՝:
2019 թվականին Բոսնիա և Հերցեգովինայի ազգային պատկերասրահում ցուցադրվել են 1929-1933 թվականների միջակայքում Միցա Տոդորովիչի ստեղծած կտավները ։ Այդ պատկերասրահի հավաքածուում ընդգրկված են նրա 300-ից ավելի աշխատանքներ, որոնցից մի քանիսը մշտական ցուցադրության են ներկայացված ։
Հիշատակ
Միցա Տոդորովիչի պատվին Սարաևոյի Գորիցե շրջանի փողոցներից մեկը, որտեղ գտնվել է նկարչուհու տունը, կոչվել է նրա անունով :
Սոլբիատե
Սոլբիատե  (Solbiate), կոմունա Իտալիայում, տեղակայված է Լոմբարդիա մարզի Կոմո գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 2245 մարդ, խտությունը՝ 561 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 4 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 22070։ Հեռախոսային կոդ՝ 031։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Դմիտրիևկա (գյուղ, Կարմասկալինսկի շրջան)
Դմիտրիևկա (Дмитриевка, Дмитриевка), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կարմասկալինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 216 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կարմասկալինսկի շրջանի բնակավայրեր
The Christmas Song
«The Christmas Song» («Սուրբծննդյան երգ», կոչվում է նաև Chestnuts Roasting on an Open Fire), Մել Թորմեի սուրբծննդյան երգը Բոբ Ուելսի տեքստի հիման վրա, որը գրվել է 1945 թվականի հուլիսին։
Երգն սկսվում է ձմեռային տոների տիպիկ սեզոնի՝ կրակի վրա տապակած շագանակների, հնդկահավի, սառնամանիքի, տաք հագնված մարդկանց և երգչախմբի կողմից կատարվող սուրբծննդյան օրհներգերի նկարագրությամբ։ Այնուհետև տեքստը կենտրոնանում է Սանտա Կլաուսի առաջիկա ժամանման և «մեկից մինչև իննսուներկու տարեկան երեխաներին» ուղղված սուրբծննդյան բարեմաղթանքների վրա։
Տիրշենռոյթ (շրջան)
Տիրշենռոյթ  (Landkreis Tirschenreuth), շրջան Գերմանիայում։ Շրջկենտրոնն է Տիրշենռոյթ քաղաքը։ Զբաղեցնում է 1.085,08 կմ2։ Բնակչությունը՝ 77 338 մարդ։ Բնակչության խտությունը՝ 71 մարդ/կմ2։
Շրջանի պաշտոնական կոդը՝ 09 3 77։ Շրջանում 26 համայնք կա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բավարիայի շրջաններ
The Christmas Song
Երգը բազմիցս ձայնագրել են նաև Մել Թորմեն, որն այն անվանել է իր «ռենտան», ինչպես նաև շատ այլ երգիչներ ։ 1974 թվականին երգը ներառվել Է «Գրեմմի» փառքի սրահում, իսկ 2006 թվականին կոմպոզիտորների, հեղինակների և հրատարակիչների ամերիկյան միությունը հաղորդել է, որ այն XXI դարի սկզբի ամենահանրաճանաչ տոնական հիթն է (ռադիոյում կատարումների թվով) ։
(3910) Լիզտ
(3910) Լիզտ (Liszt), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1988 թվականի սեպտեմբերի 16-ին Էրիկ Էլստի կողմից Վերին Պրովանսում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,796612 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,4293 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,1639 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1708,23 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,210744 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 8,69° անկյուն։
Լիզտ աստերոիդը պատկանում է Գեֆյոնի աստերոիդների ընտանիքին, որի մեջ ներառված են այս պահին հայտնի 766 անդամներ։ Ընտանիքի ներքին սահմանը անցնում է 2,74 ա. մ. հեռավորության վրա Արեգակից, իսկ արտաքին սահմանը՝ 2,82 ա. մ.-ի վրա։
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է S դասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս S Կատեգորիա:Գեֆյոնի ընտանիքի աստերոիդներ Կատեգորիա:1988 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էրիկ Էլստի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Black Widow (երգ)
«Black Widow», ավստրալիացի ռեփեր Իգի Ազալիայի երգն է, համագործակցությամբ բրիտանացի երգչուհի Ռիտա Օրայի հետ։ Երգը թողարկվել է 2014 թվականի հուլիսի 8-ին որպես Իգի Ազալիայի «The New Classic» (2014) կոչվող դեբյուտային ստուդիական ալբոմի հինգերորդ սինգլ։ Երգը գրվել է Իգի Ազալիայի, Քեյթի Փերրիի, Սարա Հադսոնի, Բենի Բլանկոյի և Stargate դուետի անդամների կողմից, վերջիններս նաև երգի պրոդյուսերներն են։
Երգի տեսահոլովակը, որի ռեժիսորներն են Director X-ը և Իգի Ազալիան, թողարկվել է 2014 թվականի օգոստոսի 13-ին։ Տեսահոլովակը առաջադրված է եղել «Լավագույն տեսահոլովակ» մրցանակին MTV Europe Music Awards 2014 մրցանակաբաշխությունում, սակայն չի հաղթել։
Նախապատմություն և ձայնագրում
2013-ի սկզբին Իգի Ազալիան և ամերիկացի երգչուհի Քեյթի Փերրին դառնում են ընկերուհիներ։ Նրանք ծանոթանում են Իգիի Island Records լեյբլում աշխատող Քրիս Էնակուտի միջոցով, ով նախկինում նաև աշխատել էր Քեյթիի Capitol Records լեյբլում։ Նա Իգիին հայտնում է, որ Քեյթին իր երաժշտության երկրպագու է։ Երբ Իգին MTV Video Music Awards 2013 մրցանակաբաշխությունում առաջադրվում է «Դիտելու արտիստ» մրցանակին, Քրիս Էնակուտը դիմում է Քեյթիին որպեսզի սոցիալական ցանցերի իր էջերի միջոցով աջակցի Իգինն որպեսզի նա հաղթի այդ անվանակարգում։ Այնուհետև Քեյթին իր Թվիթթերի էջում գրում է այդ մասին, իսկ ավելի ուշ Իգին Քրիս Էնակուտի հետ քննարկում է իր և Քեյթի Փերրիի հետագա համագործակցության մասին։ Որոշ ժամանակ անց Իգին տեղեկանում է, որ Քեյթին ձայնագրել է իր «Black Widow» երգը, սակայն նա պատրաստվում է տալ այդ երգը ուրիշ կատարողի ։
2013 թվականի հունիսի 4-ին, Իգին հայտարարում է, որ իր դեբյուտային ստուդիական ալբոմում լինելու է զուգերգ բրիտանացի երգչուհի Ռիտա Օրայի հետ։ Այդ մասին նա նշում է․ «Ես մի երգ ունեի իմ մտքում, և ինձ պետք էր մի մեծ ձայնով կին կրկներգը երգելու համար, քանի որ ես չեմ կարող անել դա» ։ Այնուհետև Իգին դիմում է Քեյթիին թե արդյոք նա կարող է «Black Widow» երգը ձայնագրել իր ալբոմի համար, իսկ Քեյթին համաձայնվում է ։ Երգի ձայնագրությունը Իգին դեռ չէր ստացել երբ 2013 թվականի օգոստոսի 1-ին նա հայտարարեց, որ Ռիտա Օրայի հետ զուգերգ չի լինելու իր ալբոմում։ Նույն տարվա սեպտեմբերի վերջին, Իգին և Քեյթին առաջին անգամ հանդիպում են iTunes Festival փառատոնի ժամանակ, որտեղ Քեյթին մոտեցել է նրան և առաջարկել է ձայնագրել «Black Widow» երգը։ Փառատոնի ավարտից հետո Քեյթին նրան հրավիրում է իր կազմակերպված երեկույթին, որտեղ նրանք փոխանակվում են իրենց հեռախոսահամարներով, իսկ այնուհետև Քեյթին ուղարկում է երգի ձայնագրությունը։ Երբ Իգին ստացել է երգի ձայնագրությունը, այն միայն կազմված է եղել կրկներգից և բիթից։ Սկզբում նա ուզում էր որ Քեյթին երգի կրկներգը, սակայն ժամանակի սղության պատճառով Քեյթին չի կարողանում։ Ի վերջո որոշվում է, որ երգի կրկներգը երգելու է Ռիտա Օրան, իսկ ձայնագրման աշխատանքները սկսվում են 2013 թվականի նոյեմբերին և ավարտվում են հաջորդ տարվա հունվարին ։
Երգի վերջնական տարբերակը գրվել է Քեյթի Փերրիի, Իգի Ազալիայի, Սարա Հադսոնի, Բենի Բլանկոյի և Stargate դուետի անդամների կողմից, վերջիններս նաև երգի պրոդյուսերներն են։ Իգին և Ռիտան երգի իրենց վոկալը ձայնագրել են Լոս Անջելեսի Record Plant և Westlake ձայնագրման ստուդիաներում, իսկ մի մասը Նյու Յորքի Jungle City ստուդիայում։
Նախապատմություն
2014 թվականի հունիսի 3-ին Իգի Ազալիան հայտարարում է որ երգի համար լինելու տեսահոլովակ․ «Մենք ունենալու ենք մի շատ խենթ տեսահոլովակ, բազմաթիվ այլ մարդկանցով, ովքեր խաղում են տարբեր կերպարներ և որոնց դուք կարող է իմանաք։ Ես իսկապես ոգևորված եմ դրա համար»։ Ռիտան Օրան հարցազրույցներից մեկում խոսելով տեսահոլովակի մասին նշում է․ «Այն լինելու է զարմանահրաշ։ Ես նույնիսկ չեմ կարող ասել թե ինչ է լինելու քանի որ երդվել եմ գաղտնիության համար» ։ Տեսահոլովակը, որի ռեժիսորն են Director X-ը և Իգի Ազալիան, նկարահանվել է հուլիս ամսավ կեսերին Լոս Անջելեսում ։ Օգոստոսի 11-ին Իգին իր VEVO էջում տեղադրում է տեսահոլովակի 16 վայրկյան տևողությամբ թրեյլերը։ Երկու օր անց՝ օգոստոսի 13-ին, Իգիի VEVO էջում կայանում է տեսահոլովակի պրեմիերան։ Տեսահոլովակում նաև նկարահանվել են ամերիկացի դերասաններ Մայքլ Մեդսենը, Փոլ Սորվինոն և ռեփեր T.I.-ը ։ Տեսահոլովակի նկարահանման և նախապատրաստական աշխատանքների կադրերը ցուցադրվել են MTV-ի House of Style ծրագրի ընթացքում օգոստոսի 14-ին, 2014 ։ Նույն ծրագրի ընթացքում Իգին պարզաբանել է, որ տեսահոլովակի սյուժեն ոգեշնչված է 1970-ականների կունգ ֆու և դերասան Քվենտին Տարանտինոյի ֆիլմերից։
Սյուժե
Տեսահոլովակը սկսվում է նրանով, որ Ռիտա Օրան և իր սիրեցյալը (որին մարմնավորում է Մայքլ Մեդսենը) մտնում են մի ճաշարան, որտեղ Իգի Ազալիան աշխատում է որպես մատուցողուհի։ Երբ նրանք նստում են սեղանի շուրջ, Իգին մոտենում է նրանց և տալիս է ճաշացանկը։ Ռիտայի սիրեցյալը պատվիրում է «շատ պանրով» սենդվիչ, և երբ Ռիտան ցանկանում է հայտնել իր պատվերը, նա ընդհատում է Ռիտային և ասում է, որ Ռիտայի համար նույնպես սենդվիչ բերի։ Երբ Իգին բերում է նրանց պատվերը, այդ մարդը սկսում է բողոքել սենդվիչից և չի ցանկանում ուտել այն։ Այնուհետև ճաշարանի սեփականատերը մոտենում է նրանց հարցնելու թե որն է խնդիրը։ Այդ մարդու բողոքը լսելուց հետո, նա Իգիին կարգադրում է որպեսզի նոր սենդվիչ պատրաստի։
Երգը սկսվում է այն ժամանակ, երբ Իգին գնում և սկսում է կտրտել կաղամբը։ Այնուհետև սկսվում է նրա երազը, որտեղ նա և Ռիտան նույնատիպ հագուստով կանգնած են մի ձյունապատ վայրում։ Հաջորդ կադրում Իգին կատարում է սամուրայ վարժություններ մի ծեր ճապոնացու հետ, որի ընթացքում ստանում է մի թուղթ, որի վրա պատկերված է իր թիրախի նկարը (թղթի վրա Ռիտայի սիրեցյալ Մայքլ Մեդսենի նկարն է)։ Այս ընթացքում երբ Իգին կատարում էր վարժություններ, Ռիտա Օրան մտնում է մի սենյակ, որտեղ թղթախաղում հաղթելուց հետո ստանում է իր թիրախի նկարը, որի վրա կրկին պատկերված է նրա սիրեցյալ Մայքլ Մեդսենի նկարը։ Այնուհետև հաջորդ կադրում նա և Իգին երևում են մոտոցիկլետ վարելիս, որպեսզի արագ հասնեն իրենց թիրախի՝ Մայքլ Մեդսենի ակումբ։ Իգին առաջինն է հասնում ակումբ, որտեղ իր սուրը հանելուց հետո, ակումբի բոլոր հաճախորդները սկսում են փախչել։ Այնուհետև Իգիի վրա հարձակվում են ակումբի պահակախմբի աշխատակիցները և սկսում են սրերով կռվել նրա հետ։ Երբ Ռիտա Օրան հասնում է ակումբ, նա հանում է իր սուրը և Իգիի հետ միասին սկսում են կռվել պահակախմբի աշխատակիցների հետ։ Այս ընթացքում Մայքլ Մեդսենը նստած է ակումբի բազկաթոռներից մեկին և դիտում է նրանց կռիվը, սակայն երբ Իգին և Ռիտան հաղթում են պայքարում, նա դուրս է փախչում ակումբից։ Իգին և Ռիտան վազում են նրա ետևից, իսկ Մայքլ Մեդսենը հանում է իր ատրճանակը և պատրաստվում է կրակել։ Այդ ժամանակ նրա ձեռքի վրա բարձրանում է մի սարդ և թունավորում է նրան, մինչ նա կկրակեր Իգիի և Ռիտայի վրա։
Տեսահոլովակի հաջորդը կադրը վերադառնում է իրականություն՝ բացահայտելով, որ նախորդ դեպքերը երազ էին, և իրականում Իգիի դեռ շարունակում է կտրտել սենդվիչի կաղամբը, իսկ ճաշարանի սեփականատերը գոռում է նրա վրա։
Կենդանի կատարումներ
Իգի Ազալիան և Ռիտա Օրան առաջին անգամ երգը կենդանի կատարել են 2014 թվականի հուլիսի 4-ին Լոնդոնում անցկացված Wireless Festival փառատոնի ժամանակ ։ Երգը նաև ընդգրկված է եղել Իգիի The New Classic Tour շրջագայության երգացանկում։ 2014 թվականի օգոստոսի 24-ին նրանք երկուսով այն կատարել են 31-րդ MTV Video Music Awards մրցանակաբաշխությունում, իսկ մի քանի օր անց՝ օգոստոսի 30-ին, նաև Լոս Անջելեսում անցկացված Budweiser Made in America Festival փառատոնի ժամանակ ։ Այնուհետև նրանք երգը նաև կատարել են ամերիկացի հումորիս և հեռուստահաղորդավարուհի Էլեն Դեջեներեսի շոուի 12-րդ եթերաշրջանի պրեմիերայի ժամանակ սեպտեմբերի 9-ին, 2014 ։ Երկու շաբաթ հետո՝ սեպտեմբերի 21-ին, Իգի Ազալիան առանց Ռիտա Օրայի երգը կատարել iHeartRadio փառատոնի ժամանակ ։ Նա միայնակ երգը կատարել է նաև VEVO-ի կողմից կազմակերպված Vevo Certified SuperFanFest փառատոնի ժամանակ հոկտեմբերի 8-ին, 2014 ։ Հոկտեմբերի 25-ին նրանք միասին կատարել են երգը NBC հեռուստաընկերության Saturday Night Live երեկոյան ծրագրի ընթացքում ։
Երգացանկ
Ռեմիքսների մինի ալբոմ (ԱՄՆ)
Ռեմիքսների մինի ալբոմ (Մեծ Բրիտանիա)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2014 սինգլներ Կատեգորիա:Իգի Ազալիայի երգեր Կատեգորիա:Ռիտա Օրայի երգեր Կատեգորիա:2014 երգեր
Սորոկոլետովո (գյուղ, Նեդրիգայլովի շրջան)
Սորոկոլետովո (Сороколітове), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Նեդրիգայլովի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Սորոկոլետովո գյուղում բնակվում էր 43 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Նեդրիգայլովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Արթուր Դրյուրի
Արթուր Դրյուրի (Arthur Drewry, ), ՖԻՖԱ 5-րդ նախագահ։ Նախագահի պաշտոնը զբաղեցրել է 1955-1961 թվականներին։ Բացի այդ նույն ժամանակահատվածում եղել է Անգլիայի ֆուտբոլի ասոցիացիայի ներկայացուցիչ՝ համատեղելով այդ պաշտոնը Անգլիական Պրեմիեր Լիգայի նախագահի պաշտոնի հետ։
Վերջին կես տարվա ընթացքում՝ գտնվելով ՖԻՖԱ նախկին նախագահ Ռուդոլֆ-Վիլյամ Սելդրեյերսի իշխանության տակ, առողջական խնդիրների հետ կապված, Արթուր Դրյուրին անվանապես կառավարում էր կազմակերպությունը, պաշտոնապես կազմակերպության նախագահ դարձել է 1956 թվականի հունիսի 9-ին։ 1958 թվականին նա բացեց 1958 թվականին Շվեյցարիայում կայանալիք ֆուտբոլի Աշխարհի առաջնությունը։ Մահացել է 80 տարեկան հասակում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անգլիայի քաղաքական գործիչներ
Հայ երգ (երգչախումբ)
Երգացանկում ընդգրկված են եղել Կոմիտասի, Մ. Եկմալյանի, Էդգար Մանասի, Բարսեղ Կանաչյանի, Վաղարշակ Սրվանձտյանի, Մ. Թումաճանի հայ հոգևոր և ժողովրդական երգերի մշակումերից և այլ գործեր։
Սարկեթ
Սարկեթ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վանի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Գլոբինսկի քաղաքային խորհուրդ (Գլոբինսկի շրջան)
Գլոբինսկի քաղաքային խորհուրդ  (Глобинська міська рада), Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Գլոբինսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Գլոբինսկի քաղաքային խորհրդում բնակվում էր 14 791 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 16,8 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 762 մարդ/կմ²։ Խորհրդում կա 9 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Յարկոե (գյուղ, Պրիոզյորսկի շրջան)
Յարկոե (Яркое, Suotniemi), գյուղ Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Պրիոզյորսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 14 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Պրիոզյորսկի շրջանի բնակավայրեր
Մարս (այլ կիրառումներ)
Մարս անվանումը կարող է վերաբերել.
Հայկ Նիկողոսյան
Հայկ Արայի Նիկողոսյան, առողջապահության կազմակերպիչ, պետական գործիչ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1990), պրոֆեսոր (1993): ՀՀ առողջապահության նախարար (1998-2000)։
Կենսագրություն
1995 թվականին հրավիրվել է ԱՄՆ` գիտական, այնուհետև նաև դասախոսական աշխատանքի։ 1996-1997 թվականներին եղել է ԱՄՆ-ի Մերիլենդի համալսարանի «Արևելք-Արևմուտք» գիտական կենտրոնի հրավիրված պրոֆեսոր։ 1997 թվականին ընտրվել է առողջապահական գիտությունների գծով Եվրոպական միության փորձագետ։ 1998 թվականին եղել է միջազգային հեռուստաբժշկական համագործակցության գծով ԱՄՆ-ի Յեյլի համալսարանի հրավիրված պրոֆեսոր։ 1995-1999 թվականներին եղել է ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի կենսաբժշկական խորհրդի, 1997-2000 թվականներին` Ռուսաստանի էկոլոգիական ակադեմիայի իսկական անդամ և բժշկական ախտորոշման հայկական միության նախագահ։ Միջազգային մի շարք բժշկագիտական ասոցիացիաների անդամ է։ 1998-2000 թվականներին եղել է ՀՀ առողջապահության նախարարը։ 2000-2007 թվականներին զբաղեցրել է տարբեր ղեկավար պաշտոններ ԱՀԿ Եվրոպական տարածաշրջանային գրասենյակում (նստավայրը` Կոպենհագեն, Դանիա), որոնցից վերջինը եղել է ոչ տարափոխիկ հիվանդությունների և կենսաձևի բաժնի ղեկավարի պաշտոնը։ 2007 թվականից Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության (ԱՀԿ) ծխախոտի դեմ պայքարի մասին միջազգային կոնվենցիայի մշտական քարտուղարության ղեկավարն է (նստավայրը` Ժնև, Շվեյցարիա) ։
Աշխատանքները վերաբերում են ՀՀ-ում առողջապահության զարգացման միջազգային նվաճումներին, նոր տնտեսագիտական չափորոշիչների, բժշկական ապահովագրության մեխանիզմների ներդրման, հանրային առողջապահական և ոչ տարափոխիկ հիվանդությունների կանխարգելման խնդիրներին ։
Ընտանիք
Ամուսնացած է, ունի երեք դուստր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ առողջապահության կազմակերպիչներ Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Յոակում շրջան (Տեխաս)
Յոակում շրջան (Yoakum County), ԱՄՆ Տեխաս նահանգի 254 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 2.072 կմ² է, բնակչությունը՝ 7.322 մարդ (2000 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Փլեյնս բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1876 թ.։
Ինկվիզիցիա
Հավատաքննություն կամ ինկվիզիցիա՝ կաթոլիկ եկեղեցու ատյան, որը կոչված էր պայքարելու հերետիկոսության (հերձվածության) դեմ, քննել ճշմարիտ հավատին տարբեր ուսմունքների համապատասխանությունը։ Հիմնվել է 12-րդ դարի սկզբում պապերի կողմից։
Եզրույթի ծագում
Ինկվիզիցիան առաջացել է բառից։ Իրավաբանական իմաստով՝ «որոնումներ», «հետազոտություններ», «ուսումնասիրություններ»։ Եզրույթը լայնորեն կիրառվում էր իրավական ոլորտում դեռ միջնադարյան եկեղեցիների առաջացումից առաջ այդ անվամբ և նշանակել է գործի հանգամանքների պարզաբանում, հետազոտություններ՝ հիմնականում հարցաքննությունների միջոցով, որոնց ընթացքում հաճախ օգտագործում էին նաև կտտանքներ։ Ժամանակի ընթացքում այս բառի տակ սկսեցին հասկանալ հակաքրիստոնեական հերետիկոսների (հերձվածողների) դեմ հոգևոր դատը։
Ստեղծման պատմություն
Նախկինում քրիստոնեությունը և քրիստոնեական եկեղեցին հարվածներ էին ստանում ինչպես արտաքին թշնամուց՝ հռոմեական կայսրերից, այնպես էլ ներքին խռովություններից, որոնք հիմնվում էին տեսական տարաձայնությունների վրա՝ սրբազան գրքերի տարբեր մեկնաբանումներ, հոգևորականների կողմից որոշակի տեքստերի ընդունում կամ մերժման։
Սկսած 2-րդ դարից՝ քրիստոնեական հեղինակությունները (եպիսկոպոսներն ու տեղական սինոդները), որոշ աստվածաբանների անվանեցին հերետիկոսներ (հերձվածողներ) և ավելի որոշակի ձևակերպեցին քրիստոնեության վարդապետությունը՝ աշխատելով հեռու մնալ սխալներից ու երկիմաստություններից։ Այսպիսով, «օրթոդոքսիա»-յին (ὀρθοδοξία՝ «ճիշտ տեսակետ», ուղղափառություն) սկսեցին հակադրել հերետիկոսությունը (հերձվածությունը) (αἵρεσις՝ ընտրություն. հասկացվում է որպես «սխալ»)։
Կաթոլիկ եկեղեցու «Ինկվիզիցիա» անվանումով հատուկ եկեղեցական ատյանը ստեղծվեց 1184 թվականին Լուկիոսիոս 3-րդ պապի կոնդակով ։
Եկեղեցական դատարանը, որին հանձնարարված էր «գտնել, պատժել և կանխել հերետիկոսությունը», Հարավային Ֆրանսիայում հաստատվեց Գրիգորիոս 9-րդի կողմից 1229 թվականին։ Այս կառույցն իր գագաթնակետին հասավ 1478 թվականին, երբ Ֆերդինանդ արքան և Իզաբելլա թագուհին Հռոմի Պապ Սիքստոս 14-րդի կոնդակով հիմնեցին իսպանական ինկվիզիցիան։ Սրբազան միաբանության գրասենյակը հիմնվեց 1542 թվականին՝ փոխարինելով «Մեծ հռոմեական ինկվիզիցիային», իսկ 1917 թվականին նրան տրվեց նաև վերացված ինդեքսի միաբանության գործառույթները ։
1908 թվականին անվանափոխվեց «Հավատի վարդապետության միաբանության» ։ Այս կառույցի աշխատանքը հիմնված էր այն ժամանակ կաթոլիկ երկրներում գործող օրենսդրություններին համապատասխան։
Նպատակներ և միջոցներ
Հավատաքննության հիմնական խնդիրն էր որոշել՝ մեղադրյալը մեղավոր է հերետիկոսության (հերձվածության) մեջ։
15-րդ դարի վերջում, երբ Եվրոպայում սկսեցին տարածվել սովորական բնակչության մեջ վհուկների սև ուժերի հետ պայման կապածների զանգվածային առկայության մասին պատկերացումները, հավատաքննության իրավասությունների մեջ մտան նաև վհուկների դատական գործընթացները։ Միաժամանակ վհուկների վերաբերյալ դատավճիռների ճնշող մեծամասնությունը կայացրին կաթոլիկ և բողոքական երկրների աշխարհիկ դատարանները 16-րդ և 17-րդ դարերում։ Չնայած հավատաքննությունն իրականում հետապնդում էր վհուկներին, նույն կերպ էր վարվում նաև ցանկացած աշխարհիկ կառավարություն։ 16-րդ դարի վերջին հռոմեական հավատաքննիչները լուրջ կասկածներ հայտնեցին վհուկության բազմաթիվ մեղադրանքների դեմ։ 1451 թվականից Հռոմի Պապ Նիկոլայ 5-րդը հավատաքննության իրավասությանը հանձնեց նաև հրեական կողոպուտների գործը։ Հավատաքննությունը պետք է ոչ միայն պատժեր կողոպտիչներին, այլև պետք է նախազգուշացներ, կանխարգելեր բռնությունը։
Կաթոլիկ եկեղեցու իրավաբանները մեծ նշանակություն էին տալիս անկեղծ ցուցմունքներին։ Բացի սովորական հարցաքննություններից, ինչպես և այն ժամանակվա աշխարհիկ դատարաններում կիրառվում էին կասկածյալի կտտանքները։ Այն դեպքում, երբ կասկածյալը չէր մեռնում հետաքննության ընթացքում և խոստովանում էր կատարվածի մեջ և ապաշխարում, ապա գործի նյութերը հանձնվում էին դատարան։ Արտադատարանային հաշվեհարդարներ հավատաքննությունը չէր հանդուրժում։
Հիմնական պատմական փուլեր
Ժամանակագրորեն հավատաքննության պատմությունը կարելի է բաժանել 3 շրջանի՝
Առաջին շրջանում հերձվածողների դեմ դատերը եպիսկոպոսական իշխանության գործառույթներից մեկն էր, իսկ հետապնդումն ուներ ժամանակավոր և պատահական բնույթ. 2-րդ շրջանում ստեղծվում են մշտական հավատաքննական տրիբունալներ, որոնք գտնվում էին դոմինիկյան վանահայրերի հատուկ վարույթում. 3-րդ շրջանում հավատաքննական համակարգը սերտ աղերսներ ունի Իսպանիայում միապետական կենտրոնացման և այնտեղի տիրակալներին ներգրավելու Եվրոպայի քաղաքական և հոգևոր գերիշխանության մեջ՝ սկզբում որպես զենք ծառայեցնելով ընդդեմ մավրերի և հրեաների, իսկ հետո 16-րդ դարում բողոքականության դեմ կաթոլիկ եկեղեցու մարտական ուժ հանդիսացող ճիզվիտական շարժման հետ։
Դոմինիկյան շրջան
«Ինկվիզիցիա» բառը, տեխնիկական իմաստով, օգտագործվել է 1163 թվականին Թուրյան տաճարում, իսկ 1229 թվականին Թուլուզյան տաճարում առաքելական քարոզիչը՝ «mandavit inquisitionem fieri contra haereticos suspectatos de haeretica pravitate»։
Դեռևս 1185 թվականին Վերոնյան սինոդում հրապարակվել են հերձվածողներին հետապնդման ավելի մանրամասն տվյալներ՝ եպիսկոպոսներին պարտադրելով հնարավորինս ավելի հաճախ խուզարկել իրենց թեմերը և ընտրել մեծահարուստ աշխարհականների, որոնք աջակցություն կցուցաբերեն հերձվածողների հետախուզման և եպիսկոպոսական դատին հանձնելու մեջ. աշխարհիկ իշխանություններին վերագրվում էր օգնություն ցուցաբերել եպիսկոպոսներին՝ մերժելու և այլ պատիժների սպառնալիքներով։
Իր հետագա զարգացման համար հավատաքննությունը պարտական է Ինոկենտիոս III-ի (1198-1216), Գրիգորիոս IX-ի (1227-1241) և Ինոկենտիոս IV-ի (1243-1254) գործունեությանը։ Մոտ 1199 թվականին Ինոկենտիոս III-ը իրավասություններ տվեց իր երկու ցիստերիանական քահանաներին՝ Գյուիին և Ռենյեին, պապական քարոզիչների կարգավիճակում անցնել հարավային Ֆրանսիայի և Իսպանիայի թեմերով՝ արմատախիլ անելու վալդեսականների և կաթարների հերձվածությունը։ Ըստ երևույթին, սրանով ստեղծվում էր իր հատուկ գործառույթներն ունեցող և եպիսկոպոսներից համարյա անկախ հոգևոր նոր իշխանություն։ 1203 թվականի Ինոկենտիոս III-ն այդտեղ ուղարկեց իր երկու այլ ցիստերիանականներին Ֆոնտևրո (Fontevrault) մենաստանից՝ Պիեր Կաստելյանոյին և Ռալֆին. վերջիններիս շուտով միացավ այդ մենաստանի աբբահայր Առնոլդը, և երեքի կոչումներն էլ բարձրացվեցին մինչև առաքելական քարոզիչներ։ Հերձվածողների հետ հնարավորինս խիստ լինելու խնդիրը 1209 թվականին հանգեցրեց Պիեր Կաստելանոյի սպանությանը, որն ազդակ հանդիսացավ արյունոտ և ավերիչ կռվի՝ հայտնի Ալբիգենսյան պատերազմներ անունով։
Չնայած Սիմոն դը Մոնֆորի խաչակրաց արշավանքի՝ հերձվածքը շարունակում էր դիմակայել, մինչև նրա դեմ դուրս եկավ Դոմինիկ Գուսմանը՝ դոմինիկյան միաբանության հիմնադիրը։ Այս միաբանության վերահսկողության ժամանակ ամենուր տեղի ունեցան հավատաքննական դատեր, այն բանից հետո, երբ Գրիգորիս IX-ի կողմից վերցվեցին բոլոր եպիսկոպոսական իրավասությունները։ 1229 թվականին Թուլուզյան տաճարում հաստատվեց, որ յուրաքանչյուր եպիսկոպոս նշանակի մեկ հոգևորականի և մեկ կամ մի քանի աշխարհականի՝ տվյալ թեմի տարածքում հերձվածողներին գաղտնի հետախուզելու համար։ Մի քանի տարի անց հավատաքննական պարտականությունները վերցվեցին եպիսկոպոսներից և հատուկ դրվեցին դոմինիկյանների վրա, ովքեր եպիսկոպոսների համեմատ ունեին այն առավելությունը, որ ո՛չ անձնական, ո՛չ հասարակական կապերի մեջ չէին տվյալ տարածքի բնակչության հետ և այդպիսով կարող էին գործել պապական շահերից ելնելով և չխնայել հերձվածողներին։
1233 թվականին հիմնված հավատաքննիչ դատարանները 1234 թվականին ժողովրդական ապստամբություն առաջացրին Նարբոնում, իսկ 1242 թվականին՝ Ավինյոնում։ Չնայած դրան՝ նրանք շարունակում էին գործել Պրովանսում և տարածված էին անգամ հյուսիսային Ֆրանսիայում։ Լյուդովիկոս IX-ի պնդմամբ Ալեքսանդր IV պապը 1255 թվականին մեկ դոմինիկյան և մեկ ֆրանցիսկյան վանականների նշանակեց Ֆրանսիայի գլխավոր հավատաքննիչներ։ Ուլտրամոնտանական միջամտությունը գալլիական եկեղեցու գործերին հանդիպեց անկասելի դիմադրության նրա կողմնակիցների կողմից. սկսած 14-րդ դարից՝ ֆրանսիական հավատաքննությունը պետական իշխանության կողմից ենթարկվում է սահմանափակումների և աստիճանաբար անկում է ապրում, որը չկասեցրեցին անգամ բարեփոխումների դեմ պայքարող 16-րդ դարի արքաների ջանքերը։
Նույն Գրիգորիոս IX-ի կողմից հավատաքննությունը մտցվեց Կատալոնիայում, Լոմբարդիայում և Գերմանիայում, ընդ որում ամենուր հավատաքննիչներ նշանակվում էին դոմինիկյանները։ Կատալոնիայից հավատաքննությունը արագորեն տարածվեց ամբողջ Պիրենեյան թերակղզում, Լոմբարդիայից՝ Իտալիայի տարբեր մասեր, բայց ոչ ամենուր էին տարբերվում միանման ուժով և բնույթով։ Այսպես, Նեապոլում երբեք մեծ արժեք չունեցավ նեապոլիտանական իշխանության և հռոմեական կուրիայի անդադար վեճերի հետևանքով։ Վենետիկում հավատաքննությունը (տասի խորհուրդը) ծագել է 14-րդ դարում Տիեպոլոյի ապստամբության մասնակիցներին գտնելու համար և հանդիսանում էր քաղաքական տրիբունալ։ Ամենամեծ զարգացմանն ու ուժին հավատաքննությունը հասավ Հռոմում։ Իտալիայում հավատաքննության ազդեցության աստիճանի և նրա կողմից ուղեղների վրա տպավորության մասին վկայում է ֆլորենցիական Santa Maria Novella եկեղեցու Սիմոն Մեմմիի հարթաքանդակը «Domini canes»՝ «Աստծո շներ», անվանումով (երգիծանքը հիմնված է այս բառերի միահնչյունության վրա dominiciani՝ դոմինիկյաններ, բառի հետ), որտեղ պատկերված են սև-սպիտակ շներ, որոնք հոտից հեռու են փախցնում գայլերին։ Ամենազարգացման իտալական հավատաքննությունը հասնում է 16-րդ դարում՝ Պիոս V և Սիքստոս V պապերի օրոք։
Գերմանիայում հավատաքննությունն ի սկզբանե ուղղված էր ստեդինգների ցեղի դեմ, ովքեր պայքարում էին բրեմենյան արքեպիսկոպոսից իրենց անկախության համար։ Այստեղ այն հանդիպեց համընդհանուր դիմադրության։ Գերմանիայի առաջին հավատաքննիչը Կոնրադ Մարբուրգցին էր. 1233 թվականին համաժողովրդական ապստամբության ժամանակ նա սպանվեց, իսկ հաջորդ տարի նույն բախտին արժանացան նաև նրա երկու գլխավոր օգնականները։ Այս առիթով Վորմյան արձանագրության մեջ ասված է. «… այսպիսով, Աստծո օգնությամբ Գերմանիան ազատվեց անլսելի և ճղճիմ դատարանից»։ Ավելի ուշ Ուրբանոս V պապը, հենվելով Կառլոս V կայսեր օգնության վրա, կրկին Գերմանիայում նշանակեց որպես հավատաքննիչներ երկու դոմինիկյանների, բայց այնուամենայնիվ սրանից հետո էլ հավատաքննությունն այստեղ զարգացում չունեցավ։ Նրա վերջին հետքերը վերացրեց բարեփոխումները։ Հավատաքննությունը թափանցեց նույնիսկ Անգլիա՝ Ուիքլիֆի ուսմունքի և նրա հետևորդների դեմ պայքարելու համար. բայց այս նրա դերը չնչին էր։
Սլավոնական պետություններից միայն Լեհաստանում է գոյություն ունեցել հավատաքննություն և դարձյալ ոչ երկար։ Ընդհանրապես, այս կառույցը շատ թե քիչ արմատներ է արձակել Իսպանիայում, Պորտուգալիայում և Իտալիայում, որտեղ կաթոլիկությունը բնակչության ուղեղի և բնավորության վրա ուներ խոր ազդեցություն։
Իսպանական հավատաքննություն
13-րդ դարում ստեղծված իսպանական հավատաքննությունը, ինչպես հարավային Ֆրանսիայում իրադարձությունների արձագանք, 15-րդ դարում նոր ուժով է վերածնվում, ստանում կազմակերպման ձև և ձեռք բերում քաղաքական նոր նշանակություն։ Իսպանիան ուներ ավելի բարենպաստ պայմաններ հավատաքննության զարգացման համար։ Մավրերի հետ բազմադարյա կռիվը ժողովրդի մեջ նպաստում էր կրոնական մոլեռանդության առաջացմանը, որը հաջող կերպով օգտագործվում էր այստեղ բնակություն հաստատած դոմինիկյանները։ Ոչ քրիստոնյանները՝ մավրերն ու հրեաները, Պիրենեյան թերակղզու՝ քրիստոնյա արքաների կողմից մավրերից գրավված տարածքներում շատ էին։ Մավրերը և նրանց կրթվածությունը յուրացրած հրեաները հանդիսանում էին բնակչության ավելի կրթված, արտադրողական և հարուստ տարրերը։ Նրանց հարստությունը առաջացնում էր ազգի նախանձը և հրապուրիչ էր կառավարության համար։ Արդեն 14-րդ դարի վերջերին հրեաների և մավրերի մեծ զանգվածներ ուժի սպառնալիքով ստիպված էին ընդունել քրիստոնեությունը, բայց շատերը դրանից հետո էլ շարունակում էին գաղտնի հետևյալ հայրերի հավատին (տե՛ս նաև Մարրաներ և Մորիսկներ)։ Կասկած հարուցող նման քրիստոնյաների պարբերաբար հետապնդումները հավատաքննության կողմից սկսվեցին Կաստիլիայի և Արագոնի՝ մեկ թագավորության մեջ միավորվելու ժամանակ՝ Իզաբել Կաստիլիացու և Ֆերդինանդ Կաթոլիկի օրոք, ովքեր վերակազմակերպեցին հավատաքննական համակարգը։ Վերակազմակերպման մոտիվը հանդիսանում էր ոչ միայն կրոնական մոլեռանդությունը, որքան ցանկությունը հավատաքննության միջոցով Իսպանիայի պետական միասնության օգտագործումը և պետական եկամուտների ավելացումը՝ դատապարտվածների ունեցվածքը բռնագրավելու միջոցով։ Իսպանիայում նոր հավատաքննության ոգին Իզաբելի հոգեհայրն էր՝ դոմինիկացի Տորկվեմադան։ 1478 թվականին ստացվեց Սիքստոս IV-ի՝ «կաթոլիկ արքաներին» նոր հավատաքննություն կազմակերպելու թույլտվության կոնդակը, իսկ 1480 թվականին Սևիլյայում բացվեց առաջին դատարանը, որն իր գործունեությունն սկսեց հաջորդ տարվա սկզբին, իսկ տարվա վերջում կարող էր հպարտանալ 298 հերձվածողների մահապատժի ենթարկելու փաստով։ Սրա արդյունքը եղավ համընդհանուր խուճապը և դատարանի գործողությունների դեմ գլխավորապես եպիսկոպոսներից պապին ուղղված մի շարք բողոքները։ Այս բողոքներին ի պատասխան՝ 1483 թվականին Սիքստիոս IV-ը հավատաքննիչներին կարգադրեց հերձվածողների հանդեպ հանդես գալ նույն խստությամբ, իսկ հավատաքննության գործողությունների բողոքարկումների դիտարկումը հանձնարարեց սևիլական արքեպիսկոպոս Ինիհո Մանրիկեսին։ Մի քանի ամիս անց պապը Կաստիլիայի և Արագոնի գլխավոր հավատաքննիչ նշանակեց Տորկվեմադուին, ով ավարտեց իսպանական հավատաքննության վերակազմակերպումը։
Հավատաքննական դատարանն ի սկզբանե կազմված էր նախագահից, 2 փաստաբան-խորհրդատուներից և 3 արքայական խորհրդականներից։ Այս կարգը շուտով թվաց անբավարար և փոխարենը ստեղծվեց հավատաքննական հաստատությունների մի ամբողջ շարք՝ կենտրոնական հավատաքննական խորհուրդը (այսպես կոչված Consejo de la suprema) և 4 տեղական դատարանները, որոնց թիվը հետագայում հասավ 10-ի։ Հերձվածողներից բռնագրաված ունեցվածքից կազմվում էր հիմնադրամ, որից միջոցներ էին հատկացվում հավատաքննական դատարանները պահելու համար, և որը պապական և թագավորական գանձարանների հարստացման աղբյուր էր։ 1484 թվականին Տորկվեմադան Սևիլիայում հրավիրեց իսպանական բոլոր հավատաքննական դատարանների անդամների համագումար, և այստեղ ընդունվեց հավատաքննական գործընթացը կարգավորող օրենսդրություն (սկզբում 28 որոշում, իսկ հետագայում ավելացվեցին ևս 11-ը)։
Դրանից հետո հերձվածողներից և ոչ քրիստոնյաներից Իսպանիայի մաքրման գործընթացն ավելի արագ առաջ շարժվեց, հատկապես 1492 թվականից հետո, երբ Տորկվեմադային հաջողվեց հասնել նրան, որ կաթոլիկ արքաները Իսպանիայից վտարեցին բոլոր հրեաներին։ Տորկվեմադայի օրոք՝ 1481-1498 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում, իսպանական հավատաքննության ոչնչացնող գործունեության արդյունքներն արտահայտվում են հետևյալ թվերով. մոտավորապես 3000 մարդ այրվեց խարույկի վրա, 90.000 մարդ ենթարկվեցին ունեցվածքի բռնագրավման և եկեղեցական պատիժների, բացի այդ, այրվեցին խրտվիլակների և դիմանկարների տեսքով նկարներ, 6.500 մահապատժից փրկված մարդ՝ փախուստի կամ մահվան միջոցով։ Կաստիլիայում հավատաքննությունը ժողովրդականություն էր վայելում մոլեռանդ ամբոխի մոտ՝ հաճույքով հավաքվելով հրադատությունը դիտելու, իսկ Տորկվեմադան մինչ մահը հանդիպում էր համընդհանուր հարգանքի։ Բայց Արագոնում հավատաքննության գործողությունները բազմիցս հանգեցրին ժողովրդական անհանդուրժողականության պայթյունների. սրանցից մեկի ժամանակ դաժանությամբ Տորկվեմադային չզիջող Պեդրո Արբուեսը՝ Սարագոսայի հավատաքննական դատարանի նախագահը, 1485 թվականին սպանվեց եկեղեցում։ Տորկվեմադայի հետնորդ Դիեգո-Դեսան և հատկապես Խիմենեսը՝ տոլեդական արքեպիսկոպոսը և Իզաբելայի խոստովանահայրը, ավարտեցին Իսպանիայի կրոնական միավորման գործը։ Մի քանի տարի անց՝ Գրանադայի գրավումից հետո հավատքի համար մավրերը ենթարկվեցին հետապնդումների, չնայած 1492 թվականին կնքված կապիտուլացիոն պայմանագրի դրույթներով նրանց վերապահվել էր կրոնական ազատություններ։ 1502 թվականին նրանց կարգադրվեց կա՛մ մկրտվել, կա՛մ լքել Իսպանիան։ Մավրերի մի մասը լքեց հայրենիքը, մեծամասնությունը մկրտվեց. բայց մկրտված մավրերը (մորիսկները) չազատվեցին հետապնդումներից, և վերջապես 1609 թվականին Ֆիլիպ III-ի կողմից վտարվեցին Իսպանիայից։ Բնակչության ավելի քան 3 միլիոնը կազմող, ընդ որում ամենակրթված, ջանասեր և հարուստ հրեաների, մավրերի և մորիսկների վտարումը հետևանք հանդիսացավ իսպանական հողագործության, արդյունաբերության ու առևտրի համար կորուստների, ինչը, սակայն, չխանգարեց Իսպանիային դառնալ ամենահարուստ երկիրը, ստեղծել հզոր նավատորմ և գաղութացնել Նոր երկրի ավելի մեծ տարածքներ։
Խիմենեսը ոչնչացրեց եպիսկոպոսական ընդդիմության վերջին մնացորդները։ Իսպանական հավատաքննությունը մուտք գործեց Նիդերլանդներ և Պորտուգալիա և օրինակ ծառայեց իտալական ու ֆրանսիական հավատաքննությունների համար։ Նիդերլանդներում հաստատվեց 1522 թվականին Կառլոս V-ի կողմից և առիթ հանդիսացավ Ֆիլիպ II-ի օրոք հյուսիսային Նիդերլանդների՝ Իսպանիայից կախման մեջ գտնվելու համար։ Պորտուգալիայում հավատաքննությունը հաստատվեց 1536 թվականին և այստեղից տարածվեց Օստ-Ինդիայի պորտւգալական գաղութներում, որտեղ կենտրոնը Գոան էր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ինկվիզիցիա Կատեգորիա:Քրիստոնեություն
Սանտա Կրուզ Ուորիորս
«Սանտա Կրուզ Ուորիորս» (Santa Cruz Warriors), ամերիկյան պրոֆեսիոնալ բասկետբոլային ակումբ։ Գտնվում է Կալիֆորնիա նահանգի Սանտա Կրուզ քաղաքում և հանդես գալիս NBA Ջի լիգայի խաղաղօվկիանոսյան դիվիզիոնում։ Տնային հանդիպումները թիմն անցկացնում է «Կայզեր պերմանենտ արենա» կոչվող մարզապալատում։ Հիմնադրվել է 1995 թվականին, որպես Բասկետբոլի միջցամաքային ասոցիացիայի (CBA) ակումբ՝ կրելով «Դակոտա Վիզարդս» անվանումը։ 2001–2006 թվականներին հանդես է եկել Բասկետբոլի միջազգային ասոցիացիայում (IBA), իսկ NBA-ի զարգացման լիգային միացել է 2012 թվականին։ «Վիզարդս» անվան տակ թիմը 2 անգամ հաղթել է CBA-ի և 1-ական անգամներ IBA-ի և Ջի լիգայի առաջնությունները։
Հանդիսանում է Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի «Գոլդեն սթեյթ Ուորիորսի» կրտսեր ակումբը (ֆերմա ակումբ)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ԲԱԱ զարգացման լիգայի ակումբներ
Միսբախ (շրջան)
Միսբախ  (Miesbach), շրջան Գերմանիայում։ Շրջանի կենտրոնն է Միսբախ քաղաքը։ Զբաղեցնում է 863,50 կմ2։ Բնակչությունը 95 051 մարդ է։ Բնակչության խտությունը 110 մարդ/կմ2։
Շրջանի պաշտոնական կոդը 09 1 82 է։ Շրջանում 17 համայնք կա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բավարիայի շրջաններ
Հեղուկ հատակներ
Ճշգրիտ տեխնոլոգիա կիրառելու դեպքում լցոնված հատակն ինքնուրույնաբար պետք է հավասարվի ընդհուպ իդեալական հարթ մակերևույթ։
Կատեգորիա:Շինարարական տարրեր և կառուցվածքներ
Հայ երգ (ընկերություն)
«Հայ երգ», իրանահայ երաժշտական ընկերություն, որը գործել է 1961-1965 թվականներին Թեհրանում։ Հիմնադիրներն են եղել Լյուդվիգ Բազիլը (նաև երգչախմբի ղեկավար), Ա. Աղաբեկյանը, Վ. Խոջայանը։
Ընկերության նպատակն է եղել տարածել հայ ժողովրդական և դասական երաժշտությունը, երիտասարդ երաժիշտներ պատրաստել ու հովանավորել նրանց։
Կազմակերպել են երաժշտական դասընթացներ (երգ, ջութակ, դաշնամուր, կոմպոզիցիա, հայ երաժշտության տեսություն), համերգներ (մասնակցել են ընկերության երաժիշտ անդամերը, մեներգիչներն ու երգչախումբը)՝ նվիրված Կոմիտասին, Սայաթ-Նովային, Մ. Եկմալյանին, հրատարակել հանրամատչելի գրականություն («Հայ դասական երաժշտություն», 1961, «Հայոց եկեղեցական եղանակներ», 1962, և այլն)։
Կատեգորիա:Հայկական ընկերություններ
Սաբադուրի
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 400 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Քեդայից 16 կմ հեռավորության վրա։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 57 մարդ ։
Ժողովածու (816)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Ամբարնոե (գյուղ, Վելիկոբուրլուկիի շրջան)
Ամբարնոե (Амбарне), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Վելիկոբուրլուկիի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1799 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Ամբարնոե գյուղում բնակվում էր 113 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,651 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 173,58 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Վելիկոբուրլուկիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1799 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կանանց առողջություն
Կանանց առողջություն (Women's health) վերաբերում է միմիայն կանանց առողջությանը, որը շատ առումներով տարբերվում է տղամարդկանց առողջությունից։ Կանանց առողջությունը հասարակական առողջության օրինակ է, որտեղ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը առողջությունը սահմանում է՝ որպես «լիակատար ֆիզիկական, մտավոր և սոցիալական բարեկեցության վիճակ, և ոչ թե պարզապես հիվանդության կամ թուլության բացակայություն»։ Շատ խմբեր, որոնք հաճախ դիտվում են պարզապես որպես կանանց վերարտադրողական առողջությանը, պայքարում են կանանց ընդհանուր առողջությանը վերաբերող ավելի լայն սահմանման համար, որը ամենալավը արտահայտում է  «Կանանց առողջություն»-ը։ Այս տարբերություններն էլ ավելի են սրվում զարգացող երկրներում, որտեղ կանայք, որոնց առողջությունը ներառում է և՛ ռիսկերը, և՛ բարդությունները, գտնվում են ոչ բարվոք վիճակում։
Չնայած զարգացած երկրներում կանայք կրճատել են կյանքի տևողության գենդերային անջրպետը և այժմ ավելի երկար են ապրում, քան տղամարդիկ, սակայն առողջության շատ ոլորտներում նրանք վաղ փուլում ձևավորվող և ծանր հիվանդություններ են ունենում ավելի վատ վերջաբանով։ Սեռը շարունակում է մնալ առողջության կարևոր սոցիալական որոշիչը, քանի որ կանանց առողջության վրա ոչ միայն կենսաբանությունն է ազդում, այլև այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են աղքատությունը, զբաղվածությունը և ընտանեկան պարտականությունները։ Վաղուց է արդեն, որ կանայք գենդերային անհավասարությունների հետ են բախվել՝ ինչպիսիք են սոցիալական և տնտեսական ուժը, որոնք սահմանափակում են նրանց հասանելիությունը կյանքի կարիքներին, ներառյալ առողջապահությունը, և որքան մեծ է անհասանելիության  մակարդակը՝ ինչպես  զարգացող երկրներում է, այնքան մեծ է անբարենպաստ ազդեցությունը առողջության վրա։
Կանանց վերարտադրողական և սեռական առողջությունը հստակ տարբերվում է տղամարդկանց առողջությունից։ Նույնիսկ զարգացած երկրներում հղիությունն ու ծննդաբերությունը կապված են էական ռիսկերի հետ մայրական մահացություն ունեցող կանանց համար, ինչը տարեկան ավելի քան քառորդ միլիոն մահվան դեպք է գրանցում՝ մեծ բացեր թողնելով զարգացող և զարգացած երկրների միջև։ Այլ վերարտադրողական հիվանդություններից՝ ինչպիսիք են սրտանոթային հիվանդությունները, որոնց զուգակցվածությունը նպաստում է, ինչպես հղիության մահացությանը, այնպես էլ հիվանդացությանը, ներառյալ պրեէկլամպսիան։ Սեռական ճանապարհով փոխանցվող վարակները լուրջ հետևանքներ են ունենում կանանց և նորածինների համար, մորից երեխային փոխանցումը հանգեցնում է այնպիսի արդյունքների՝ ինչպիսիք են մեռելածիններն ու նորածինների մահերը, իսկ կոնքի բորբոքային հիվանդությունը բերում է անպտղության։ Բացի այդ, բազմաթիվ այլ պատճառներ, որոնք կանանց համար դժվարություններ են ստեղծում և հանգեցնում անպտղության բեղմնականխումն, չպլանավորված հղիությունն, բռնաբարությունն և աբորտն են։
Չնայած սրտանոթային հիվանդությունների, քաղցկեղի և թոքերի հիվանդությունների հիմնական պատճառները, որոնք հանգեցնում են մահվան, կանանց և տղամարդկանց մոտ նման են, սակայն կանայք ավելի ծանր են տանում։ Որպես կանանց մահվան հիմնական պատճառ՝ թոքերի քաղցկեղը գերակշռում է քաղցկեղի բոլոր այլ տեսակներին, որին հաջորդում են կրծքագեղձի, կոլոռեկտալ, ձվարանների, արգանդի և արգանդի վզիկի քաղցկեղները։ Չնայած ծխելը թոքերի քաղցկեղի հիմնական պատճառն է, չծխող կանանց շրջանում քաղցկեղի զարգացման ռիսկը երեք անգամ ավելին է, քան չծխող տղամարդկանց շրջանում։ Կրծքագեղձի քաղցկեղը շարունակում է մնալ զարգացած երկրներում կանանց ամենատարածված քաղցկեղը և հանդիսանում է կանանց առավել կարևոր քրոնիկ հիվանդություններից մեկը, մինչդեռ արգանդի վզիկի քաղցկեղը շարունակում է մնալ զարգացող երկրներում ամենատարածված քաղցկեղներից մեկը՝ կապված մարդու պապիլոմավիրուսի (ՄՊՎ) հետ՝ որպես սեռական ճանապարհով փոխանցվող գլխավոր հիվանդություն։ ՄՊՎ պատվաստանյութը դիսպանսերացայի հետ միասին ապահովվում է այդ հիվանդությունների վերահսկումը։ Կանանց առողջության այլ կարևոր հիմնահարցեր են սրտանոթային հիվանդությունները, դեպրեսիան, դեմենցիա, օստեոպորոզը և սակավարյունությունը։ Կանանց առողջության առաջխաղացման հիմնական խոչընդոտը եղել է հետազոտությունների ուսումնասիրություններում նրանց ցածր ներգրավվածությունը, ԱՄՆ-ում և  արևմտյան այլ երկրներում առկա անհավասարությունը, որը լուծվում է կանանց առողջության հետազոտության գերազանցության կենտրոնների և լայնածավալ կլինիկական փորձարկումների ստեղծմամբ՝ ինչպիսիք են «Կանանց առողջության նախաձեռնություն»։
Սահմանումներ և գործունեություն
Առողջության և հիվանդության հարցում կանանց փորձառությունը տարբերվում է տղամարդկանց փորձառությունից` պայմանավորված կենսաբանական, սոցիալական և վարքային եզակի պայմաններով։ Կենսաբանական տարբերությունները տատանվում են ֆենոտիպերից մինչև բջջային կենսաբանություն և տարբեր ռիսկեր  են առաջացնում հիվանդության զարգացման համար ։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը (ԱՀԿ) առողջությունը սահմանում է՝ որպես «լիակատար ֆիզիկական, մտավոր և սոցիալական բարեկեցության վիճակ, և ոչ թե պարզապես հիվանդության կամ թուլության բացակայություն»։ Կանանց առողջությունը բնակչության առողջության, բնակչության որոշակի հատուկ խմբի առողջության օրինակ է:։
Առողջապահական և բժշկական հետազոտությունների մի շարք կողմնակիցներ՝ ինչպիսիք են Միացյալ Նահանգներում Կանանց Առողջության Հետազոտությունների ընկերությունը, սատարում են ավելի ընդարձակ սահմանումը, այլ ոչ թե պարզապես կանանց անատոմիային վերաբերող հարցերը ՝ ներառելով այն ոլորտները, որտեղ կան կանանց և տղամարդկանց սեռական կենսաբանական տարբերություններ։ Կանայք ավելի շատ կարիք ունեն առողջապահության և ավելի շատ են առողջապահական համակարգից օգտվում, քան տղամարդիկ։ Չնայած դրա մի մասը պայմանավորված է նրանց վերարտադրողական և սեռական առողջության կարիքներով, նրանք ունեն նաև ավելի շատ քրոնիկ, ոչ վերարտադրողական առողջության խնդիրներ՝ ինչպիսիք են սրտանոթային հիվանդությունները, քաղցկեղը, հոգեկան հիվանդությունները, շաքարախտը և օստեոպորոզը։ Մեկ այլ կարևոր տեսանկյունն է այն, որ կյանքի ողջ ցիկլի (կամ կյանքի տևողության) ընթացքում տեղի ունեցող իրադարձությունները ՝ արգանդից մինչև ծերացում, ազդում են կանանց աճի, զարգացման և առողջության վրա։ Կյանքի ընթացքի հեռանկարը Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական ռազմավարություններից մեկն է :
Համաշխարհային պատկեր
Առողջությանը վերաբերվող շատ ոլորտներում հիվանդության զարգացման և ախտանիշների բուժման նկատմամբ արձագանքի գենդերային տարբերությունները հատկապես ճնշող են դառնում, երբ դիտարկվում են գլոբալ տեսանկյունից։ Առկա տեղեկատվության մեծ մասը գալիս է զարգացած երկրներից, սակայն կանանց դերի և առողջության առումով զարգացած և զարգացող երկրների միջև կան զգալի տարբերություններ։ Համաշխարհային տեսակետը սահմանվում է՝ որպես «ուսումնասիրության, հետազոտության և պրակտիկայի ոլորտ, որը առաջնահերթությունն տալիս է առողջության բարելավմանը և առողջության արդարության ապահովմանը աշխարհի բոլոր մարդկանց համար»։ 2015 թ․ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը որոշեց կանանց առողջության լավագույն տասը թեմաները, որանք են՝ քաղցկեղը, վերարտադրողական առողջությունը, մայրական առողջությունը, մարդու իմունային անբավարարության վիրուսը (ՄԻԱՎ), սեռական ճանապարհով փոխանցվող վարակները, բռնությունը, հոգեկան առողջությունը, ոչ վարակիչ հիվանդությունները, երիտասարդությունը և ծերացումը։
Կյանքի տևողություն
Կանանց կյանքի տևողությունը ավելի շատ է, քան տղամարդկանցը, և նրանց կյանքի ընթացքում մահացության մակարդակն ավելի ցածր է ՝ անկախ ռասայից և աշխարհագրական տարածաշրջանից։ Սակայն, պատմականորեն կանայք մահացության ավելի բարձր ցուցանիշ ունեին, առաջին հերթին մայրական մահացության դեպքերից (մահ ծննդաբերության ժամանակ)։ Զարգացած երկրներում՝ մասնավորապես ամենաառաջադեմ երկրներում, արդյունաբերական հեղափոխությունից հետո գենդերային ճեղքը նեղացավ և փոխվեց։ Չնայած այս տարբերություններին, առողջության շատ ոլորտներում կանայք ավելի վաղ և ավելի ծանր հիվանդություններ են ունենում և ավելի վատ արդյունքներ են գրանցում։
Չնայած այս տարբերություններին, Միացյալ Նահանգներում մահվան հիմնական պատճառները տղամարդկանց և կանանց մոտ զգալիորեն նման են՝ սրտային հիվանդության գլխավորությամբ, որը կազմում է մահվան ամբողջ քառորդ մասը, որին հաջորդում են քաղցկեղը, թոքերի հիվանդությունը և կաթվածը:Մինչ կանայք մահվան ավելի քիչ դեպքեր են գրանցում ակամա վնասվածքից (տե՛ս ստորև) և ինքնասպանությունից, նրանց մոտ ավելի մեծ է դեմենցիայի դեպքերը (Գրոնովսկի և Շինդլեր, Աղյուսակ I) :
Զարգացած և զարգացող երկրների միջև կանանց կյանքի տևողության մեծ տարբերությունները կայանում են հղիության ընթացքում։ Եթե կինը դիմանա այս ժամանակահատվածը, ապա երկու շրջանների միջև տարբերությունները պակաս նկատելի կդառնան, քանի որ հետագա կյանքի ընթացքում ոչ վարակիչ հիվանդությունները դառնում են կանանց մահվան հիմնական պատճառները, տարեց կանայք, որոնց հաջորդում են քաղցկեղը (15%) և թոքերի հիվանդությունները (10%)։ Դրանք լրացուցիչ բեռ են ստեղծում զարգացող երկրների ռեսուրսների վրա։ Փոխելով կենսաձևը, ներառյալ սննդակարգը, ֆիզիկական ակտիվությունը և մշակութային գործոնները, որոնք նպաստում են կանանց մարմնի ավելի մեծ չափերին, նպաստում են այդ երկրներում կանանց շրջանում գիրության և շաքարախտի հետ կապված խնդրի ավելացմանը, սրտանոթային հիվանդությունների և այլ ոչ վարակիչ հիվանդությունների ռիսկերի ավելացմանը։
Սոցիալապես անապահով վիճակում գտնվող կանանց՝ երիտասարդ տարիքում մահացության հավանականությունը ավելի շատ է, քան այն կանանց, որոնք այդպիսի խնդիր չունեն։ Թմրամիջոցների չարաշահման խանգարումներ ունեցող, անօթևան, սեռական աշխատանք կատարող և / կամ բանտարկված կանայք զգալիորեն ավելի կարճ կյանք ունեն, քան մյուս բոլոր կանայք ։ Ցանկացած տարիքում այս խմբերին համապատասխանող, կանայք մոտավորապես 10-13 անգամ ավելի հավանական է, որ մահանան, քան նույն տարիքի սովորական կենսաձևով կանայք։
Սոցիալական և մշակութային գործոններ
Կանանց առողջությունը մտնում է գիտությունների ավելի լայն շրջանակների մեջ, որի մասին նշվում է նաև Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունում` մեծ կարևորություն  տալով սեռին՝ իբրև առողջության սոցիալական որոշիչ ։ Չնայած կանանց կենսաբանությունը ազդում է նրանց առողջության  վրա, դրա վրա ազդեցություն է գործում  նաև կանանց այնպիսի սոցիալական պայմաններ, ինչպիսիք են` աղքատությունը, զբաղվածությունը և ընտանեկան պարտականությունները, և այդ դրույթները պետք չէ անտեսել։
Կանայք դեռ վաղ ժամանակներից ապահովված չեն եղել տնտեսական և սոցիալական կարգավիճակի և հզորության տեսանկյունից, ինչը, իր հերթին, նվազեցնում է նրանց հասանելիությունը կյանքի կարիքներին, այդ թվում `առողջապահությանը։ Չնայած արևմտյան երկրներում վերջերս կատարված բարեփոխումներին,տղամարդկանց համեմատ կանայք շարունակում են մնալ անապահով։ Առողջապահության ոլորտում գենդերային բացը էլ ավելի է սրվում զարգացող երկրներում, որտեղ կանայք համեմատաբար ավելի անապահով են։ Գենդերային անհավասարությունից բացի, կան նաև հիվանդության հատուկ գործոններ, որոնք եզակի կերպով կապված են կին լինելու հետ, և որոնք հատուկ մարտահրավերներ են ստեղծում, ինչպես կանխարգելման, այնպես էլ առողջապահության ոլորտում ։
Դեր են խաղում նաև վարքային տարբերությունները, որոնցում կանայք ավելի ցածր ռիսկի են դիմում, այդ թվում `ավելի քիչ ծխախոտ, ալկոհոլ և թմրանյութեր օգտագործելով` նվազեցնելով դրանց հետ կապված հիվանդություններից մահացության ռիսկը, ներառյալ թոքերի քաղցկեղը, տուբերկուլյոզը և լյարդի ցիռոզը։ Կանանց համար ավելի ցածր ռիսկի այլ գործոններից են ավտովթարները։ Մասնագիտական տարբերությունները կանանց ավելի քիչ արդյունաբերական վնասվածքների են ենթարկել, չնայած դա, ամենայն հավանականությամբ կփոխվի, ինչպես նաև պատերազմում վնասվածքների կամ մահվան ռիսկը :Ընդհանուր առմամբ, այդպիսի վնասվածքները պատճառ են հանդիսացել կանանց մահվան 3,5% -ի համար՝ 2009 թ․ Միացյալ Նահանգներում 6,2% -ի դիմաց  ։ Ինքնասպանությունների մակարդակը կանանց մոտ նույնպես քիչ է։
Առողջության սոցիալական տեսակետը, զուգորդված այն փաստի հետ, որ սեռը առողջության սոցիալական որոշիչն է, ազդում են աշխարհի երկրներում կանանց առողջապահական ծառայությունների մատուցման վրա։ Կանանց առողջապահական ծառայությունները, ինչպիսիք են Լեյխարդտի կանանց համայնքների առողջության կենտրոնը, որը հիմնադրվել է 1974 թ․ և Ավստրալիայում կանանց առողջության առաջին կենտրոնն էր, բացատրում են կանանց առողջապահական ծառայությունների նկատմամբ մոտեցումը։
Կանանց առողջությունը շատ ֆեմինիստների կողմից ընդունված խնդիր է, հատկապես, երբ վերաբերում է վերարտադրողական առողջությանը, և կանանց միջազգային շարժումը պատասխանատու էր կանանց առողջության բարելավմանն ուղղված օրակարգերի մեծ մասի համար։