cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Երկաթուղային կայարան
Կայարանների տեսակներ՝ ըստ ուղիների գտնվելու վայրի
Փակուղային կայարանները ամենահարմարն են ուղևորների համար։ Այդպիսի կայարանների բոլոր ուղիներն ավարտվում են փակուղիներով, իսկ պլատֆորմներն անմիջականորեն միանում են կայարանի շենքին։ Ուղևորներից չի պահանջվում անցնել ճանապարհներ, նրանք չեն օգտագործում լրացուցիչ աստիճաններ և անցումներ։ Ուղևորների հոսքի ավելացման պարագայում ներսում գտնվող ուղևորների ելքը դեպի քաղաք կարող են կազմակերպել կայարանի կողային մասերից։ Երկար ճանապարհ գնացող ուղևորներին սպասասրահ հարկավոր լինելու պարագայում կայարանը կարելի է մեծացնել շրջապատող ուղիների հաշվին՝ П-աձև։ Չնայած ուղևորների համար ունեցած առավելություններին՝ այսպիսի կայարանները սահմանափակ կիրառություն ունեն։ Փակուղային կայարանները, որպես կանոն, չեն ընդունում տարանցիկ գնացքներ, իսկ կազմի սպասարկման տեխնոլոգիան պահանջում է մեծ քանակությամբ լիցքավորող ստորաբաժանումներ և սպասարկման անձնակազմեր` գնացքները ժամանակին գործարկելու և ժամանելուց հետո ուղևորներին երկաթգծից արագ տեղափոխելու համար։
Սովորաբար փակուղային կայարաններ ունեն միայն խոշորագույն քաղաքները, որոնք պատմականորեն հանդիսանում են երկաթուղու վերջնակետեր։ Ներկայումս նույնիսկ եթե կայարանը երկաթուղու վերջնակետն է, սովորաբար այն հագեցած է լինում երկայնական կայանով։ Երկայնական կայարանները հարմարավետության տեսանկյունից հստակ առավելություններ չունեն ուղևորների համար, սակայն հենց դրանք են մեծամասնություն կազմում երկաթուղիներում։ Նման կայարաններում ուղևորների ամենամեծ խնդիրը գծերի հատումն է։ Այդ պատճառով երկայնական կայարաններն ապահովվում են վերգետնյա անցումներով։ Փոքր կայարանները, որոնք ունեն մի քանի ուղիներ, հագեցած են մեկմակարդակային անցումներով և զգուշացնող ազդանշաններով կամ մոտեցող գնացքների մասին հայտնող բարձրախոսներով։ Բարձրությունից ընկնելու վտանգը նվազեցնելու նպատակով կայարանի շենքը և ուղիները կարող են տեղակայվել կայարանի հրապարակի մակարդակից վերև կամ ներքև։ Այս դեպքում ուղևորները հաղթահարում են միայն մեկ սանդուղք։ Օրինակ՝ Նովոսիբիրսկում, որտեղ կայարանը տեղակայված է հրապարակի մակարդակից ներքև, հրապարակն անմիջապես երկրորդ հարկին է միանում, որտեղից կարելի է արագ հասնել անցումներին։
Երկայնական կայարանները կարող են լինել ափամերձ (առավել հաճախակի հանդիպող) կամ կղզային։ Կղզային կայարանը կարող է հանգեցնել որոշ անհարմարությունների՝ պայմանավորված երկաթգծերի միջև տեղակայված լինելով։ Սովորաբար այդպիսի կայարաններից օգտվելը հեշտացնելու նպատակով քաղաքից լրացուցիչ անցումներ են ստեղծում, իսկ հնարավորության դեպքում կայարանի հրապարակը պատրաստվում է շենքի վերջում։ Խոշոր կայարաններում կառուցված ժամանակակից երկաթուղային կայաններում կառուցում են բաշխիչ սրահներ կամ կայարանի շինությունը տեղակայում են անմիջականորեն գծերի վրա (հոսքային կայարան)։
Համակցված կայարանները համատեղում են փակուղային և երկայնական կայարանների հատկությունները։ Այդպիսի կայարանի տարբեր հատվածներում անցկացնում են փակուղային և տարանցիկ երթուղիներ, ինչը թույլ է տալիս միաժամանակ ընդունել ժամանող գնացքները և տարանցիկ ուղիները չզբաղեցնել այն գնացքներով, որոնց համար այդ կայարանը վերջինն է։
Կայարան քաղաքային միջավայրում
Շատ դեպքերում կայարանի մոտ կառուցվում է հրապարակ, որը հանդես է գալիս իբրև տրանսպորտային հանգույց։ Կայարանամերձ հրապարակում կարող են տեղակայվել այլ կայարաններ (ավտոմոբիլային կայարան), հանրային տրանսպորտի կանգառներ, հյուրանոցներ, առևտրի կենտրոններ։
Կողմնորոշում
Երկաթուղային կայարաններում ժամանող ուղևորների կողմնորոշման համար օգտագործվում է երթուղիների (պլատֆորմների) և վագոնների (գնացքի գլխից կամ պոչից) համարակալում։ Ուղղության փոփոխման կայաններում լոկոմոտիվը առանձնացնելուց հետո գնացքի գլուխն ու պոչն անհետանում են, այդ պատճառով դիսպետչերը նախքան գնացքին նոր լոկոմոտիվ կցելը հստակեցնում է ժամանման համարակալումը, այսինքն՝ որտեղ էր գտնվում գնացքի գլուխը ժամանման պահին։ Փակուղային կայարաններում կողմնորոշիչները կախված են ձևավորված ավանդույթներից և սպասարկման տեխնոլոգիաներից։
Երկաթուղային կայարանները հաճախ դառնում են հուշարձանների տեղադրման վայր՝ ի պատիվ այդ կայարաններում կամ տարածքում տեղի ունեցած իրադարձությունների։ Երբեմն երկաթուղային կայարաններում կառուցում են հուշահամալիրներ, օրինակ՝ Թինդա քաղաքում ԲԱՄ-ի 30-ամյակի պատվին տեղադրվել է Ea-3246 լոկոմոտիվի հուշարձանը, Բլագովեշչենսկում՝ երկաթուղայինի օրվան ընդառաջ՝ L-3451-ը։
Գրականություն
Կատեգորիա:Երկաթուղային կայարաններ
Թեհրանի նահանգ
Թեհրան (պարսկերեն՝ تهران, կարդ.՝ ), նահանգ (օսթան) Իրանի հյուսիսում։ Ըստ 2013 թվականի տվյալների այստեղ ապրում է 12,425,000 անձ։ Թեհրան նահանգի մայրաքաղաքը Թեհրան քաղաքն է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թեհրանի նահանգ
Տավուշի ֆիզիկաաշխարհագրական շրջան
Տավուշի ֆիզիկաաշխարհագրական շրջան Հայաստանի հյուսիս-արևելքում։ Ընդգրկում է Տավուշի մարզը և Գեղարքունիքի մարզի հյուսիսարևելյան հատվածը։ Արևմուտք և հյուսիս-արևմուտքից եզրավորված է Գուգարաց լեռնաշղթայի մասնատված անտառապատ լանջերով, հարավից և հարավ-արևելքից՝ Փամբակի, Արեգունու և Միափորի լեռնաշղթաներով, արևելքից՝ Կուրի դաշտավայրով։
Ռելիեֆ
Տեղանքն ունի հարավ-արևմուտքից հյուսիսարևելյան թեքություն։ Միջին բարձրությունը մոտ 1000 մ է, առավելագույնը՝ 2993 մ (Մուրղուզ լեռ)։ Հյուսիսում է Բագրատաշենի հարթավայրը (բարձրություն՝ 380 մ, ՀՀ ամենացածր վայրը)։ Լեռնային խիստ կտրտված մակերևույթին բնորոշ են զառիվեր լանջերը, քարափները, խոր, նեղ կիրճերն ու գետահովիտները։ Ռելիեֆի գլխավոր տարրը շրջանի տարածքը հարավ-արևմուտքից հյուսիս-արևելքից հատող Աղստևի գեղատեսիլ հովիտն է։ Միջլեռնային գոգհովիտները ծածկված են ջրաբերուկներով և սողանքային նստվածքներով (սողանքներն առավել տարածված են Դիլիջանի գոգավորության սահմաններում)։ Արևմուտքում ձգվող Գուգարաց լեռնաշղթայից ճյուղավորվում և իրարից խոր կիրճերով բաժանվում են Կոտմանի, Ոսկեպարի, Մթնասարի, Իջևանի (Կայենի) անտառապատ լեռնաճյուղերը։ Հարավում Միափորի լեռնաշղթայից սկսվում և հարավ-արևմուտքից հյուսիս-արևելքից միմյանց զուգահեռ ձգվում են Հախումի, Կենաց, Տավուշի ու Խնձորուտի համանուն գետահովիտներով բաժանվող անտառապատ լեռնաճյուղերը, որոնք աստիճանաբար ցածրանալով, ձուլվում են Կուրի դաշտավայրին։ Կան հարթ, սեղանաձև լեռնագագաթներ (Պաղակն՝ 2072 մ, Հովք՝ 2507 մ, Մեծ Մայմեխ՝ 2642 մ) ռելիեֆի կարստային ձևեր։ Հարավում Սևանի լեռնանցքով շրջանը կապվում է Սևանա լճի ավազանին։
Պաշարներ
Կան ծծմբային հրաքարի, վիմագրական քարի, մարմարի, կրաքարի, դոլոմիտի, ագաթի, բենթոնիտային կավերի, ցեոլիտի, քարածխի պաշարներ, հանքային ջրերի ելքեր (Բլդանի, Մարգահովտի, Թթուջրի, Վազաշենի և այլն)։ Շահագործվում են Սարիգյուդի կավերի հանքավայրը, «Դիլիջան» հանքային ջուրը։
Կլիմա
Կլիման չափավոր տաք է։ Ըստ բարձրության՝ հերթափոխվում են չոր մերձարևադարձային (շոգ ամառ, մեղմ ձմեռ) և բարեխառն (մեղմ ամառ) կլիմայի տիպերը։ Արևափայլքի տարեկան միջին տևողությունը 1900-2100 ժ է, անարև օրերի թիվը՝ 65։ Հյուսիսում հունվարի միջին ջերմաստիճանը -1ից 1 °C է։ Հաստատուն ձնածածկույթ առաջանում է ոչ ամեն տարի։ Հարավում ձմեռը ցուրտ է, Ճամբարակում հունվարի միջին ջերմաստիճանը -5, 3 °C է, նվազագույնը՝ -35 °C։ Քամիների առավելագույն արագությունը դիտվում է ձմռանը։ Գարունը հյուսիսային ցածրադիր մասերում կարճատև է, մեղմ, հարավում՝ համեմատաբար տևական, ամառը տևական է, չափավոր շոգ, ամսական միջին ջերմաստիճանը հուլիս-օգոստոսին՝ 21-22 °C, առավելագույնը՝ 36 °C։ Հարավային լեռնային գոտում ամառը բարեխառն է, ամսական միջին ջերմաստիճանը՝ 14-18 °C, առավելագույնը՝ 27 °C։ Տարեկան տեղումները 500-600 մմ (մեծ մասը՝ գարնանը) են։
Ջրագրություն
Ջրագրական ցանցը պատկանում է Կուրի ավազանին։ Գետերն արագահոս են, սահանքավոր։ Հյուսիս-արևմուտքում Լոռու մարզի սահմանով հոսում է Դեբեդը։ Ամենամեծ գետը Աղստևն է՝ Բլդան, Գետիկ, Հաղարծին, Սառնաջուր վտակներով։ Տարածքով են հոսում Հախում, Տավուշ, Խնձորուտ, Կողբ, Քարհան, Ոսկեպար գետերը։ Կառուցվել են Ոսկեպարի (Ջողասի), Այգեձորի, Տավուշի, Հախումի ջրամբարները։ Տարածքում է Պարզ լիճը։
Բուսականություն
Շրջանում հերթափոխվում են լեռնատափաստանային, լեռնաանտառային և մերձալպյան լանդշաֆտային գոտիները։ Տարածքի 51%-ը զբաղեցնում է անտառը (հաճարենի, կաղնի, բոխի, թխկի, լորենի, հոնենի), ենթանտառում տարածված են պտղատու թփուտները (մոշենի, մասրենի և այլն)։ Անտառի վերին սահմանում ենթալպյան բարձրախոտային նոսրանտառային խմբակցություններ են, լեռնազանգվածների գագաթնային գոտում՝ ալպյան բուսականություն։ Շրջանի հարավային հատվածը ներառված է Դիլիջանի ազգային պարկի մեջ։ Տարածքում են Իջևանի, Արջատխլենու, Գանձաքարի, Ախնաբաթի կենու պուրակ, Գետիկի արգելավայրերը։
Բնակլիմայական պայմանները նպաստավոր են հանգստի, բուժման, միջազգային զբոսաշրջության զարգացման համար։
Գարիկ Կարապետյան
Գարիկ Ռազմիկի Կարապետյան, հայ աբստրակտ նկարիչ։
Կենսագրություն
Գարիկ Կարապետյանի աշխատանքները գտնվում են ՀՀ մշակույթի նախարարության ֆոնդում, մասնավոր հավաքածուներում։
Ցուցահանդեսներ
1995 թվականից սկսած ցուցահանդեսներ է ունեցել Ֆրանսիայում, Ռուսաստանում, Հայաստանում և ԱՄՆ-ում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Ռուսլան Կորյան
Ռուսլան Հրաչի Կորյանը, հայազգի ռուս ֆուտբոլիստ, ով ունի նաև Ուկրաինայի քաղաքացիություն ։ «ՍԿԱ-Խաբարովսկ» ակումբի և Հայաստանի հավաքականի հարձակվող։ Ռուսաստանի սպորտի վարպետ։
Ակումբային
Եղել է Սերգեյ Բուբկի աշակերտը ։ 2005 թվականին պայմանագիր է կնքել Դոնեցկի «Օլիմպիկի» հետ։ 2006 թվականին խաղացել է Կիևի «Դինամոյի» երրորդ թիմի կազմում, որից հետո տեղափոխվել է «Սոչի-04»։ 2009 թվականին խաղացել է Սլովակիայի «ԴԱԿ 1904» ակումբի կազմում։ 2010 թվականին վերադարձել է Ռուսաստան և պաշտպանել է «Մորդովիայի» և Ռոստովի «ՍԿԱ» ակումբների գույները։ 2010 թվականի հուլիսի 3-ին պայմանագիր է կնքել «Լուչ-Էներգիա» ակումբի հետ ։ Նորամուտը տեղի է ունեցել հուլիսի 15-ին «Չիտա» ակումբի դեմ խաղում (1:0)։ Ակումբի հետ դարձավ Ռուսաստանի երկրորդ առաջնության «Արևելք» շրջանի և ԱԶԼ գավաթների հաղթող։ 2015 թվականի փետրվարին համալրել է Տաշքենդի «Լոկոմոտիվի» կազմը, որի կազմում նորամուտը նշել է փետրվարի 25-ին Ասիայի չեմպիոնների լիգայի շրջանակներում կայացած Սաուդյան «Ալ-Խիլյալա» ակումբի դեմ խաղում (1:3)։ Մարտի 8-ին խաղաց պետության Սուպերգավաթի խաղում՝ «Պախտակորա» ակումբի դեմ (4:0), որում աչքի ընկավ խփած գոլով։ Հուլիսին վերադարձավ Վլադիվոստոկ։ 2016 թվականի հունվարին Կորյանը համալրեց «ՍԿԱ-Էներգիա» ակումբի կազմը։
Հավաքականում
2015 թվականի մարտի 29-ին նորամուտն է նշել Հայաստանի հավաքականում՝ Ալբանիայի հավաքականի դեմ խաղում (1:2), փոխարինման դուրս գալով 84-րդ րոպեին՝ Արթուր Յեդիգարյանի փոխարեն ։
Արդյունքում։ 4 խաղ; 0 հաղթանակ, 1 ոչ ոքի, 3 պարտություն
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Ռուսահայ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Փյունիկի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Մորդովիա Սարանսկի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Թուրք-ուկրաինական հարաբերություններ
Թուրքիայի և Ուկրաինայի միջև դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվել են 1990-ական թվականների սկզբին, երբ Թուրքիան դարձավ աշխարհի առաջին պետություններից մեկը, որը պաշտոնապես հայտարարեց ինքնիշխան Ուկրաինայի ճանաչման մասին։ Թուրքիան դեսպանություն ունի Կիևում և գլխավոր հյուպատոսություն՝ Օդեսայում։ Ուկրաինան Անկարայում ունի դեսպանատուն, իսկ Ստամբուլում՝ գլխավոր հյուպատոսություն։ Թուրքիան ՆԱՏՕ-ի լիիրավ անդամ է, իսկ Ուկրաինան՝ թեկնածու։ Բացի այդ, երկու երկրներն էլ BLACKSEAFOR-ի և ՍԾՏՀ-ի անդամներ են։
2010 թվականի հունվարի վերջին Ուկրաինայի նախագահ Վիկտոր Յանուկովիչը և Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը պայմանավորվել էին 2011 թվականի ընթացքում երկու երկրների միջև ազատ առևտրի գոտու ստեղծման մասին ։ Սակայն երկկողմ ազատ առևտրի բանակցությունները դադարեցվել են 2013 թվականին ։
2015 թվականի վերջից Թուրքիայի և Ուկրաինայի միջև ավելի սերտ հարաբերություններ են հաստատվել Ռուսաստանի հետ երկու երկրների ավելի լարված հարաբերությունների արդյունքում ։ 2016 թվականի օգոստոսի 20-ին Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանն իր ուկրաինացի գործընկեր Պետրո Պորոշենկոյին հայտնել էր, որ Թուրքիան չի ճանաչում Ռուսաստանի կողմից Ղրիմի անեքսիան 2014 թվականին՝ այն անվանելով «Ղրիմի օկուպացում» ։ 2017 թվականի հունվարի 9-ին Թուրքիայի արտգործնախարար Մևլյութ Չավուշօղլուն հայտարարել էր. «Մենք աջակցում ենք Ուկրաինայի և Վրաստանի տարածքային ամբողջականությանը։ Մենք չենք ճանաչում Ուկրաինայի հողերի անեքսիան» ։
Պատմություն
2020 թվականի փետրվարի 3-ին Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանն այցելել էր Ուկրաինա և հանդիպել Ուկրաինայի նախագահ Վլադիմիր Զելենսկու հետ։ Նրանք ստորագրել են ռազմա-ֆինանսական համագործակցության մասին համաձայնագիր։ Դրանով նախատեսվում էր թուրքական կողմից շուրջ 36 միլիոն դոլար հատկացնել Ուկրաինայի զինված ուժերի կարիքների համար ռազմական և երկակի նշանակության թուրքական ապրանքների գնման համար ։
Թուրք այլախոհների առևանգում
Ուկրաինա փախած թուրք այլախոհների թիվն ավելացել է 2016 թվականի ձախողված պետական հեղաշրջումից հետո Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի սկսած դաժան բռնաճնշումներից պատճառով։ 2018 թվականին թուրքական ռեժիմը ճնշում է գործադրել Ուկրաինայի այն ժամանակվա նախագահ Պետրո Պորոշենկոյի վրա, որպեսզի նա հաշվեհարդար տեսնի այլախոհների նկատմամբ։ Հետագայում Ուկրաինան բանտարկել և արտաքսել է երկու թուրք լրագրողների և բլոգերի՝ չեղարկելով նրանց վիզաները ։
Ըստ «Ազատ Եվրոպա» ռադիոկայանի՝ 2020 թվականի փետրվարին Ուկրաինայի կառավարությունը մեղսակից Է ճանաչվել այն բանի համար, որ թուրքական հետախուզությունը թույլ է տվել առևանգել թուրք այլախոհներին, հիմնականում նրանց, ովքեր կապված են եղել Գյուլենի շարժման հետ. Կիևը 2021 թվականին արդեն մի քանի գյուլենականներ է արտաքսել Թուրքիա ։ Թուրքիան, չնայած այն բանին, որ ՆԱՏՕ-ի անդամ է  գնալով ավելի ագրեսիվ է դառնում ՆԱՏՕ-ի և Եվրամիության մյուս անդամների նկատմամբ, մինչդեռ Ուկրաինան լուռ է վերաբերվում Թուրքիայի ագրեսիվությանը ։
Ռուսական ներխուժումը Ուկրաինա
2022 թվականի փետրվարի 3-ին Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը Ուկրաինա կատարած այցի ժամանակ հրավիրվել էր ռուս-ուկրաինական խորհրդաժողով, քանի որ ԵՄ առաջնորդները ուժեղացրել են շփումները Կրեմլի հետ, որպեսզի հանգստացնեն ռուսական ներխուժման վերաբերյալ մտավախությունները ։ Ճգնաժամի սրմանը զուգահեռ Թուրքիայում Ուկրաինայի դեսպանը խնդրել է Թուրքիային փակել Սևծովյան-Միջերկրածովյան նեղուցը ռուսական ռազմանավերի համար ։ Մյուս կողմից, փետրվարի 25-ին Թուրքիայի Հանրապետությունը ձեռնպահ է մնացել Եվրոպայի խորհրդից Ռուսաստանին հեռացնելու վերաբերյալ քվեարկությունից, քանի որ դա կոչ է  բաց երկխոսություն վարել կողմերի միջև ցանկացած պարագայում ։ Թուրքիայի ԱԳ նախարար Մևլյութ Չավուշօղլուն նաև հաստատել է Թուրքիայի պատրաստակամությունը ընդունել բանակցությունները, որոնք կարող էին կայանալ Ռուսաստանի Դաշնության և Ուկրաինայի միջև ։ 2022 թվականի փետրվարի 27-ին Չավուշօղլուն հրապարակավ հայտարարեց, որ Թուրքիան փոխել է իր տերմինաբանությունը՝ Ռուսաստանի հարձակումն Ուկրաինայի վրա անվանելով «պատերազմ», և պարտավորվեց ապահովել 1936 թվականի Մոնտրյոյի կոնվենցիայի միջազգային պակտի տարրերի պահպանումը, որը թույլ է տալիս Թուրքիային արգելել ռուսական ռազմանավերին մտնել Բոսֆոր և Դարդանելի տարածք և, այդպիսով, խոչընդոտել ռուսական նավերի՝ Միջերկրական ծովից դեպի Սև ծով տարանցումը ։ Փետրվարի 28-ին նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը հրապարակավ հաստատել է, որ նեղուցները փակ են լինելու, որպեսզի կանխեն պատերազմի էսկալացիան, ինչպես նաև խոստացել է հարաբերություններ պահպանել ինչպես Ուկրաինայի, այնպես էլ Ռուսաստանի հետ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի երկկողմ հարաբերություններ Կատեգորիա:Ուկրաինայի երկկողմ հարաբերություններ
Լյուդմիլա Պախոմովա
Պախոմովա Լյուդմիլա Ալեքսեևնա (Людми́ла Алексе́евна Пахо́мова, ), ականավոր խորհրդային գեղասահորդ, Օլիմպիական խաղերի չեմպիոնուհի (1976 թվական), աշխարհի (1970-1974, 1976 թվականներ) և Եվրոպայի (1970-1971, 1973-1976 թվականներ) վեցակի չեմպիոնուհի, ԽՍՀՄ-ի իննակի չեմպիոնուհի (1964-1966, Ա. Գ. Գորշկովի հետ՝ 1969 թվականից)։ ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետ (1970 թվական), ՌԽՖՍՀ-ի վաստակավոր մարզիչ (1984 թվական), հեղինակ է գրքերի՝ «Խորեոգրաֆիան գեղասահքում», «Մենախոսություն ծափահարությունից հետո», «Եվ միշտ հնչում է երաժշտությունը»։
Կենսագրություն
Մայրը՝ Լյուդմիլա Իվանովնան (1924-1993), բժիշկ էր, հայրը՝ Ալեքսեյ Կոնստանտինովիչը (1912-1968), գեներալ էր, Խորհրդային Միության հերոս, եղել է ԴՕՍԱԱՖ-ի Կենտրոնական կոմիտեի փոխնախագահը։ Նա ցանկանում էր, որ աղջիկը զբաղվի պարաշյուտային սպորտով։
Լյուդմիլա Պախոմովան յոթ տարեկանից հաճախել է Մոսկվայում պատանի պիոներների մարզադաշտին կից մանկապատանեկան մարզադպրոց, ուժերը փորձել է և՛ զուգապարում, և՛ մենապարում, սակայն երկար ժամանակ համարվում էր ապագա չունեցող գեղասահորդ ։ Ուղղությունը փոխելուն նրան համոզել է ԲԿՄԱ-ի մարզիչ Վիկտոր Ռիժկինը, ով չցանկացավ հրաժարվել սպորտային հավակնոտ ծրագրերից, չնայած մեծ էր սպորտսմենուհուց։ Առաջինը հենց նա բացատրեց Լյուդմիլային, որ պարերն էլ են հետաքրքիր։ 1964 թվականին Կիրովում կայացած ԽՍՀՄ-ի չեմպիոնատում նրանց համառորեն չէին թողնում մասնակցել։ Ի վերջո Պախոմովան և Ռիժկինը դուրս եկան սառույց ու դարձան չեմպիոններ։ Հաջորդ երկու տարիների ընթացքում նրանք կրկնեցին այս հաջողությունը, որից հետո բաժանվեցին։ Պարընկերոջ փոփոխությունը Լյուդմիլա Պախոմովայի «առաջին ամենադժվար փորձությունն» էր իր սպորտային կենսագրության մեջ։
1967 թվականից սկսած Լյուդմիլա Պախոմովան հանդես է եկել Ալեքսանդր Գորշկովի հետ։ Նրանք դարձան աշխարհի վեցակի չեմպիոններ։ «Ոսկե զույգի» մարզիչը Ելենա Չայկովսկայան էր։
Պախոմովա-Գորշկով զույգը իր կարիերան սկսեց սառույցի վրա այն ժամանակ, երբ հայրենական սպորտի ներկայացուցիչ-զույգերը բավականին հետ էին մնում արտասահմանյան զույգերից։ Սակայն արդեն 1969 թվականին նրանք դարձան աշխարհի առաջնության արծաթե մեդալակիրներ, իսկ 1970 թվականին խորհրդային գեղասահորդներից առաջինն էին, ովքեր Եվրոպայի և աշխարհի առաջնություններում նվաճեցին չեմպիոնի տիտղոսը։ Նույն տարում էլ նրանք ամուսնացան։
Պախոմովան և Գորշկովը փոխեցին սառույցի պարերի ոճը։ Նրանցից առաջ դասական մեղեդիներով խիստ, ակադեմիական պարեր էին։ Նրանք գեղասահք բերեցին աշխույժ, զգացմունքային ժողովրդական պարեր՝ «Սոխակը», «Սանկտ-Պետերբուրգի երկայնքով», «Աշխույժ չաստուշկաներ», «Կումպարսիտա»։ Շատ դեպքերում աշխարհի առաջնություններում իրենց հաջողված (գեղեցիկ և, ամենակարևորը, սպորտային տեսանկյունից՝ բարդ) ելույթների շնորհիվ (1974 թվականին դատավորները նշանակեցին 8 հատ 6,0) սպորտային պարերը ներառվեցին օլիմպիական ծրագրում, իսկ 1976 թվականին՝ Ինսբրուկում, Պախոմով-Գորշկով զույգը սառցե պարերում դարձավ առաջին օլիմպիական չեմպիոնը։ Երեք պարտադիր պարերում մրցավարները չափազանց խիստ էին՝ գնահատելով 5,4-ից 5,9, իսկ դատավորներից 7-ը տվեցին 1-ին տեղը ։ Զույգը գրավեց առաջին տեղը։ Պարերից մեկում զույգը ստացավ 5.8-5.9 միավոր՝ բացառությամբ մեկ 5.7-ի։ Պոլ Մորիայի և Ֆլամենկոյի երաժշտության ներքո կատարված պարի համար զույգը ստացավ 16 հատ 5.9, մեկ` 8 և մեկ` 6.0 :
1976 թվականի աշնանը Եվրոպայի, աշխարհի, Օլիմպիական խաղերի չեմպիոնատներում տարած փայլուն հաղթանակներից հետո Պախոմովը և Գորշկովը որոշեցին դուրս գալ սիրողական մարզաձևից։ Հրաժեշտի երեկո կազմակերպվեց սպորտային պալատում, և նրանց վերջին պարը դարձավ նշանավոր «Կումպարսիտան»։
1970 թվականին Լյուդմիլա Պախոմովան ավարտել է թատերական արվեստի պետական ինստիտուտի բալետմաստերի ֆակուլտետը և մարզական կարիերան ավարտելուց հետո զբաղվել է մարզչական գործունեությամբ։ 1978 թվականից Պախոմովան աշխատել է որպես ԽՍՀՄ հավաքականի մարզիչ։ Նրա ամենահայտնի աշակերտներից են եղել պատանիների տարիքային խմբում աշխարհի չեմպիոններ (1983) Տատյանա Գլադկովան և Իգոր Շպիլբանդը, Սոֆիայում կայացած ունիվերսիադայի հաղթողները (1983), ԽՍՀՄ առաջնությունների հաղթողներ Նատալյա Անենկոն և Հենրի Սրետենսկին ։
Լյուդմիլա Պախոմովան մահացել է 1986 թվականի մայիսի 17-ին 39 տարեկանում՝ լիմֆոգրանուլոմատոզից։ Նա թաղված է Մոսկվայի Վագանկովյան գերեզմանատանը` հոր կողքին։ Լյուդմիլայի մայրը դստեր հետ էր մինչև վերջին պահը, մինչև վերջ զբաղվեց թոռնուհու դաստիարակությամբ ու կրթությամբ։ Մահացել է 1993 թվականին և թաղվել ամուսնու ու դստեր կողքին
2000 թվականին բացվել է Լյուդմիլա Պախոմովայի անունով «Արվեստ և սպորտ» մարզային բարեգործական հասարակական հիմնադրամը, որի նախագահն է Ալեքսանդր Գորշկովը։
Արդյունքներ
Օլիմպիական խաղեր Աշխարհի չեմպիոնատներ Եվրոպայի չեմպիոնատներ Գեղասահքի մոսկովյան մրցույթներ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Օլիմպիական չեմպիոններ Կատեգորիա:Գինեսի գրքի ռեկորդակիրներ Կատեգորիա:Վագանկովյան գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Խորհրդային գեղասահորդներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետներ Կատեգորիա:Ռուս գեղասահորդներ Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա Կատեգորիա:ԽՍՀՄ օլիմպիական չեմպիոններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի թատերական արվեստի ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Գեղասահքի Եվրոպայի չեմպիոններ Կատեգորիա:Լեյկոզից մահացածներ
Չաչա ժամաշտարակ
Չաչա ժամաշտարակ, ժամաշտարակ, որը գտնվում է Վրաստանի Բաթում քաղաքում ։ Գտնվում է քաղաքի ծովափնյա հատվածում։ Այն 20-րդ դարի սկզբին Բաթումում կառուցված ժամաշտարակի ճիշտ կրկնօրինակն է։
Ժամաշտարակը նախագծվել է ֆրանսիացի ճարտարագետ Ռայմոնդ Չարլզ Պերեի կողմից։ Զարդարված է օսմանյան բարդ ճարտարապետական ոճով։ Ժամաշտարակն ունի 25 մետր բարձրություն և շրջապատված է չորս շատրվաններով։ Ամեն օր ժամը 19։00-ին 10 րոպեով ժամաշտարակից հոսում է վրացական ազգային Ճաճա խմիչքը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բաթումի շենքեր և կառույցներ
Յարլի-Ամրի
Յարլի-Ամրի (Ярлы-Амры), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի երկրամասում, Ալթայի Հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Բելայա գետի աջ ափով՝ 0,5 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 13 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերխնեոբսկոմի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Կատուն գետն է, գետի ենթաավազանը Բիա և Կատուն գետերն են։ Գետի գետային ավազանը (Վերին) Օբ գետն է՝ մինչև Իրտիշի հետ միախառնման կետը։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Իվան Տուրգենև
Իվան Սերգեյի Տուրգենև (Иван Сергеевич Тургенев, ), ռուս ռեալիստ (իրապաշտ) գրող, բանաստեղծ, հրապարակախոս, դրամատուրգ, թարգմանիչ։ Ռուս գրականության դասականներից է, Պետերբուրգի գիտությունների կայսերական ակադեմիայի ռուսերենի գծով թղթակից անդամ, Օքսֆորդի համալսարանի պատվավոր դոկտոր (1879)։ Հեղինակ է վեպերի, վիպակների և պատմվածքների։
Տուրգենևի ստեղծած գեղարվեստական համակարգը ազդեցություն է թողել 19-րդ դարի երկրորդ կեսի ոչ միայն ռուս, այլև՝ արևմտաեվրոպական վեպի բանաստեղծական արվեստի վրա։ Իվան Տուրգենևն առաջինը ռուս գրականության մեջ սկսեց ուսումնասիրել «նոր մարդու»՝ վաթսունականի անձը, նրա բարոյական հատկանիշները և հոգեբանական առանձնահատկությունները։ Նրա շնորհիվ ռուսաց լեզվում սկսեց լայնորեն կիրառվել «նիհիլիստ» եզրը ։ Նա ռուս գրականության և դրամատուրգիայի քարոզիչն էր Արևմուտքում։
Իվան Տուրգենևի ստեղծագործության ուսումնասիրությունը Ռուսաստանի հանրակրթական դպրոցական ծրագրերի պարտադիր մասն է կազմում։
Ծագում և վաղ տարիներ
Ապագա գրողի մայրը՝ Վարվառա Պետրովնան, ծագում էր հարուստ ազնվականական ընտանիքից։ Նրա ամուսնությունը Սերգեյի հետ անհաջող էր։ Վերջինս 1834 թվականին մահացավ՝ թողնելով երեք որդիներին՝ Նիկոլային, Իվանին և Սերգեյին։ Սերգեյը վաղաժամ մահացավ էպիլեպսիայից։ Մայրը էությամբ իշխող և բռնակալ կին էր։ Նա ինքը, վաղաժամ զրկվելով հորից, տառապել էր մոր (որին հետագայում թոռը պատկերեց իր «Մահը» ակնարկում՝ պառավի կերպարում) դաժան վերաբերմունքից և վայրագ, հարբեցող հորից, ով հաճախակի ծեծում էր նրան։ Մշտական ծեծի ու նվաստացումների պատճառով նա հետագայում փախել էր իր հորեղբոր մոտ, որի մահից հետո դարձել էր հոյակապ կալվածքի և 500 ճորտերի տիրուհի։
Վարվառա Պետրովնան առանձնահատուկ խառնվածքի տեր կին էր։ Նա օժտված էր ճորտատիրական հակումներով, սակայն միաժամանակ բավականին կիրթ և կարդացած անձնավորություն էր։ Երեխաների դաստիարակությունը նա զուգակցում էր ընտանեկան բռնության հետ։ Մայրական ծեծի էր ենթարկվում նաև Իվանը, չնայած համարվում էր մոր ամենասիրելի որդին։ Տղայի գրագիտությամբ զբաղվել են հաճախակի փոփոխվող ֆրանսիացի և գերմանացի տնային դաստիարակները։ Վարվառա Պետրովնայի ընտանիքում խոսում, նույնիսկ աղոթքներն էին արտասանում ֆրանսերեն։ Վարվառան շատ էր ճանապարհորդում և լուսավորյալ կին էր, շատ էր կարդում, դարձյալ՝ առավելապես ֆրանսերեն։ Սակայն հարազատ լեզուն ու գրականությունը ևս խորթ չէին նրա համար։ Նա ինքը հրաշալի տիրապետում էր պատկերավոր ռուսերեն խոսքին, իսկ Սերգեյ Նիկոլաևիչը պահանջում էր երեխաներից, որպեսզի իր բացակայության ժամանակ նրանք իրեն ռուսերեն նամակներ գրեն։ Տուրգենևների ընտանիքը կապ էր պահպանում Վ. Ժուկովսկու և Մ. Զագոնսկու հետ։ Վարվառա Պետրովնան հետևում էր գրականության նորույթներին, լավ տեղեկացված էր Ն. Կարամզինի, Վ. Ժուկովսկու, Ա. Պուշկինի, Մ. Լերմոնտովի և Ն. Գոգոլի ստեղծագործություններից, որոնցից հաճույքով մեջբերումներ էր անում որդուն գրած նամակներում։
Ռուսական գրականության հանդեպ սերը պատանի Տուրգենևի մեջ սերմանել է նաև ճորտ սպասավորներից մեկը, ով հետագայում դարձավ Պունինի նախատիպը «Պունինը և Բաբուրինը» պատմվածքում։ Մինչև 9 տարեկանը Տուրգենևն ապրել է մայրական ժառանգական կալվածքում՝ Սպասկոյե-Լուտովինովոյում՝ Օրյոլի նահանգում՝ Մցենսկից 10 կմ հեռավորության վրա։ 1827 թվականին Տուրգենևները երեխաներին կրթության տալու նպատակով հաստատվեցին Մոսկվայում՝ Սամոտյոկ թաղամասում։ Ապագա գրողը սկզբում սովորել է Վեյդենհամերի պանսիոնում, այնուհետև դարձել է Լազարյան ճեմարանի տնօրեն Ի. Կրաուզեի սանը։
Կրթություն, գրական գործունեության սկիզբ
1833 թվականին 15 տարեկան հասակում Տուրգենևն ընդունվում է Մոսկվայի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետ։ Այդ նույն ժամանակ այստեղ ուսանում էին Ալեքսանդր Գերցենը և Վիսարիոն Բելինսկին։ Մեկ տարի անց, երբ Իվանի ավագ եղբայրն ընդունվում է գվարդիայի հրետանային գունդ, ընտանիքը տեղափոխվում է Սանկտ Պետերբուրգ, որտեղ Իվան Տուրգենևը փոխադրվում է Պետերբուրգի համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետ։ Նրա համալսարանական ընկերն էր ապագա հայտնի գիտնական-պատմաբան Տիմոֆեյ Գրանովսկին ։
Սկզբում Տուրգենևն ուզում էր բանաստեղծ դառնալ։ 1834 թվականին, երբ նա երրորդ կուրսի ուսանող էր, գրեց «Պատը» հնգոտանի յամբով դրամատիկ պոեմը ։ Երիտասարդ հեղինակն իր գրչի փորձը ցույց տվեց իր ուսուցչին՝ ռուս բանասիրության պրոֆեսոր Պյոտր Պլետնյովին։ Դասախոսություններից մեկի ժամանակ Պլետնյովը բավականին խիստ վերլուծեց այդ պոեմը, հեղինակին չբացահայտելով, սակայն միաժամանակ խոստովանեց, որ այդ ստեղծագործողի մեջ «ինչ-որ բան կա»։ Այդ խոսքերից ոգեշնչված՝ երիտասարդ գրողը ստեղծեց ևս մի քանի բանաստեղծություն, որոնցից երկուսը 1838 թվականին «…..въ» ստորագրությամբ Պլետնյովը տպագրեց «Սովրեմեննիկ» ամսագրում, որի խմբագիրը հենց ինքն էր։ Դրանք էին «Երեկո» և «Վեներա Մեդիցեյսկայայի մոտ» բանաստեղծությունները ։
Տուրգենևի առաջին հրապարակումը լույս է տեսել 1836 թվականին։ «Ժողովրդական կրթության նախարարության ամսագրում» նա հրապարակեց Անդրեյ Մուրավյովի «Ճանապարհորդություն դեպի սուրբ վայրեր» ստեղծագործության հանգամանալից տեսությունը ։ Մինչև 1837 թվականը նա գրել էր արդեն մոտ հարյուր փոքր բանաստեղծություն և մի քանի պոեմ (անավարտ «Ծերունու պատմությունը», «Խաղաղություն ծովի վրա», «Լուսնային գիշերվա ցնորքներ», «Երազ»)։
Համալսարանն ավարտելուց հետո
1830-1850-ական թվականներին կազմավորվեց գրողի՝ գրական ծանոթությունների լայն շրջանակը։ Դեռ 1837 թվականին տեղի ունեցան Ալեքսանդր Պուշկինի հետ թռուցիկ հանդիպումները։ Հենց այդ ժամանակ էլ Տուրգենևը ծանոթացավ Վ. Ա. Ժուկովսկու, Ալեքսանդր Նիկիտենկոյի, Ալեքսեյ Կոլցովի, ավելի ուշ՝ Միխայիլ Լերմոնտովի հետ։ Այսպես, «Ծերունի կալվածատերը» բանաստեղծության (1841) կառուցվածքը տեղ-տեղ հիշեցնում է Լերմոնտովի «Կտակը», «Բալլադում» նկատվում է «Երգ վաճառական Կալաշնիկովի մասին» ստեղծագործության ազդեցությունը։ Սակայն Լերմոնտովի ստեղծագործության հետ կապերն առավել զգալի են «Խոստովանություն» բանաստեղծության մեջ (1845), որի մերկացուցիչ պաթոսը մոտեցնում է այն Լերմոնտովի «Խոհ» բանաստեղծությանը։
1839 թվականին Սպասսկոյեի հին տունն այրվեց, և Տուրգենևը վերադարձավ հայրենիք, սակայն արդեն 1840 թվականին կրկին մեկնեց արտասահման՝ այցելելով Գերմանիա, Իտալիա և Ավստրիա։ Ֆրանկֆուրտում մի աղջկա հետ հանդիպման ազդեցությամբ՝ Տուրգենևը հետագայում գրեց «Գարնանային ջրեր» վիպակը։ 1841 թվականին Տուրգենևը վերադառնում է Լուտովինովո ։
1842 թվականի սկզբին Տուրգենևը փիլիսոփայության մագիստրոսի աստիճանի քննության թույլտվության հայտ ներկայացրեց Մոսկվայի համալսարան, սակայն այդ ժամանակ համալսարանում չկար փիլիսոփայության հաստիքային պրոֆեսոր, ուստի նրա հայտը մերժվեց։ Տուրգենևը հունական և լատինական բանասիրության մագիստրոսի կոչման համար լատիներեն լեզվով բավարար քննություն հանձնեց Պետերբուրգի համալսարանում և ատենախոսություն գրեց բանասիրական ֆակուլտետի համար։ Բայց այդ ժամանակ արդեն գիտական գործունեությամբ տարվելու մոլուցքն աստիճանաբար նվազում էր՝ տեղի տալով գրական ստեղծագործության հանդեպ ձգտմանը։ Ատենախոսության պաշտպանությունից հրաժարվելով՝ մինչև 1844 թվականը նա ծառայում է Ներքին գործերի նախարարությունում՝ որպես կոլեգիական քարտուղար ։
1844 թվականին գրվեց «Տերտերը» պոեմը, որն ինքը՝ բանաստեղծը, որակել է որպես զվարճություն՝ զուրկ որևէ «խոր և նշանակալից իմաստից»։ Այնուամենայնիվ, պոեմը հասարակական հետաքրքրություն առաջացրեց իր հակահոգևորական ուղղվածությամբ։ Ռուսաստանում այն գրաքննության կողմից ենթարկվեց կրճատումների, սակայն արտասահմանում տպագրվում էր ամբողջությամբ ։
1846 թվականին լույս տեսան «Բրետյոր» և «Երեք դիմանկար» վիպակները։ Տուրգենևի երկրորդ վիպակը հանդիսացող «Բրետյորում» գրողը փորձել է պատկերել լերմոնտովյան ազդեցության և ձևամոլության վարկաբեկման միջև պայքարի ձգտումը։ Երրորդ՝ «Երեք դիմանկար» վիպակի սյուժեն վերցվել է Լուտովինովների ընտանեկան ժամանակագրությունից ։
Ստեղծագործական ծաղկման շրջան
1847 թվականին Տուրգենևը Բելինսկու հետ մեկնեց արտասահման և 1848 թվականին հաստատվեց Փարիզում, որտեղ հեղափոխական իրադարձությունների ականատեսը դարձավ ։ Վկա լինելով պատանդների սպանություններին, գրոհներին, ֆրանսիական փետրվարյան հեղափոխությանը ՝ նա ընդմիշտ նողկանք ապրեց բոլոր տեսակի հեղափոխությունների հանդեպ: Ավելի ուշ նա մտերմացավ Ա. Գերցենի հետ, սիրահարվեց Նիկոլայ Օգարյովի կնոջը՝ Նատալյա Տուչկովային։
Դրամատուրգիա
1840-ական թվականների վերջը և 1850-ական թվականների սկիզբը Տուրգենևի համար դարձան դրամատուրգիայի ոլորտում առավել ակտիվ գործունեության, պատմության հարցերի և դրամայի թեորիայի շուրջ մտորումների ժամանակաշրջան։
1848 թվականին նա գրեց «Որտեղ բարակ է, այնտեղից էլ կտրվում է» և «Ձրիակերը», 1849 թվականին՝ «Նախաճաշ առաջնորդի մոտ» և «Ամուրին», 1850 թվականին՝ «Մի ամիս գյուղում», 1851 թվականին՝ «Գավառացի կինը» պիեսները։ Դրանցից «Ձրիակերը», «Ամուրին», «Գավառացի կինը» և «Մի ամիս գյուղում»-ը մեծ հաջողություն վայելեցին՝ հրաշալի բեմադրության շնորհիվ։ Նրա համար հատկապես թանկ էր «Ամուրին» պիեսի հաջողությունը, որը հնարավոր դարձավ մեծ մասամբ շնորհիվ Ալեքսանդր Մարտինովի (ով խաղացել է նրա չորս պիեսներում) կատարողական վարպետության ։ Ռուսական թատրոնի վիճակի և դրամատուրգիայի խնդիրների մասին իր հայացքները Տուրգենևը սահմանել էր դեռևս 1846 թվականին։ Նա գտնում էր, որ այն ժամանակ դիտվող՝ խաղացանկի հետ կապված ճգնաժամը կարող էր հաղթահարվել գոգոլյան դրամատուրգիայի հետևորդ գրողների ջանքերով, որոնց թվին Տուրգենևը դասում էր նաև ինքն իրեն։
1850-ական թվականներ
1850 թվականին Տուրգենևը վերադարձավ Ռուսաստան, սակայն մորը, ով մահացել էր նույն թվականին, նրան այդպես էլ տեսնել չհաջողվեց։ Եղբոր՝ Նիկոլայի հետ մոր հսկայական ունեցվածքը բաժանելով՝ նա հնարավորինս թեթևացրեց իրեն բաժին ընկած գյուղացիների հոգսերը ։ 1850-1852 թվականներին ապրել է մերթ Ռուսաստանում, մերթ արտասահմանում, հանդիպել է Նիկոլայ Գոգոլի հետ։ Վերջինիս մահից հետո Տուրգենևը գրեց մահախոսականը, որն արգելվեց պետերբուրգյան գրաքննության կողմից։ Դժգոհության պատճառն այն էր, որ, ինչպես նշել էր Պետերբուրգի գրաքննության կոմիտեի նախագահ Միխայիլ Մուսին-Պուշկինը, «այդպիսի գրողի մասին այդպես հիացական արտահայտվելը հանցանք է»։ Այնժամ Իվան Տուրգենևը հոդվածն ուղարկեց Մոսկվա՝ Վասիլի Բոտկինին, որն էլ տպագրեց այն «Մոսկովսկիե վեդոմոստիում»։ Իշխանությունները տեքստում խռովության երանգներ նկատեցին և հեղինակին բանտարկեցին մեկ ամսով։ Մայիսի 18-ին Տուրգենևին ուղարկեցին հայրենի գյուղ, և միայն կոմս Ալեքսեյ Տոլստոյի ջանքերով երկու տարի հետո նրան թույլատրեցին կրկին բնակվել մայրաքաղաքներում ։
Ենթադրվում է, որ աքսորի պատճառը ոչ այնքան Գոգոլի մահախոսականն էր, որքան Տուրգենևի հայացքների չափազանց արմատականությունը, որն արտահայտվում էր Բելինսկու հանդեպ համակրանքով, կասկածելի հաճախակի արտասահմանյան ուղևորություններով, ճորտ գյուղացիների մասին կարեկցական պատմվածքներով, գաղթական Գերցենի՝ Տուրգենևի մասին գովեստի խոսքով։ Միաժամանակ չպետք է անտեսել Վ. Պ. Բոտկինի՝ Տուրգենևին ուղղված նախազգուշացումը մարտի 10-ի նամակում, որպեսզի գրողն ավելի զգույշ լինի իր նամակներում, խորհրդի անդամների մասին հղումներում լինի ավելի շրջահայաց (Տուրգենևի տվյալ նամակն ամբողջությամբ հայտնի չէ, բայց դրա քաղվածքը, 3-րդ բաժանմունքի գործի պատճենում, Մ. Ս. Մուսին-Պուշկինի հասցեին կտրուկ արձագանքներ է պարունակում)։ Գոգոլի մասին հոդվածի հիացական տոնը լոկ լցրեց ժանդարմական համբերության բաժակը՝ հանդիսանալով պատժի համար հարմար առիթ, որն իշխանությունների կողմից նախապես էր որոշված ։ Տուրգենևը մտավախություն ուներ, որ իր կալանավորումն ու աքսորը արգելք կդառնան «Որսորդի հիշատակարանի» առաջին հրատարակության լույսընծայման համար, սակայն ապարդյուն. 1852 թվականի օգոստոսին գիրքն անցավ գրաքննությունը և լույս տեսավ ։ Գրաքննիչ Լվովը, ով թույլատրել էր գրքի տպագրությունը, Նիկոլայ I-ի անձնական կարգադրությամբ ազատվեց աշխատանքից՝ զրկվելով նաև կենսաթոշակի իրավունքից ։ Գրաքննությունը նաև արգելք դրեց «Որսորդի հիշատակարանի» կրկնակի հրատարակության վրա՝ պատճառաբանելով, որ Տուրգենևը մի կողմից բանաստեղծականացրել է ճորտ գյուղացիներին, մյուս կողմից ներկայացրել է, որ «այդ գյուղացիները գտնվում են շահագործման մեջ, որ կալվածատերերն իրենց անհարկի և անօրինական են պահում․․․ վերջապես, որ գյուղացին պետք է ապրի ազատ և անկաշկանդ կյանքով» ։
Սպասկոյեում աքսորի ժամանակ Տուրգենևն զբաղվում էր որսորդությամբ, գրքեր էր կարդում, պատմվածքներ գրում, շախմատ խաղում, ունկնդրում Բեթհովենի «Կորեոլանը»՝ Ալեքսանդրա Տյուտչևայի և քրոջ կատարմամբ, ովքեր այդ ընթացքում ապրում էին Սպասկոյեում, և ժամանակ առ ժամանակ ենթարկվում էր գավառական պրիստավի այցելություններին։
1852 թվականին՝ դեռևս Սպասկոյե-Լուտովինովոյում աքսորի ընթացքում, գրեց հետագայում քրեստոմատիական դարձած «Մումու» պատմվածքը։ «Որսորդի հիշատակարանի» մեծ մասը հեղինակի կողմից գրվել է Գերմանիայում։ 1854 թվականին «Որսորդի հիշատակարանն» առանձին հրատարակությամբ լույս տեսավ Փարիզում, չնայած Ղրիմի պատերազմի սկզբում այդ հրատարակությունը հակառուսական քարոզչության բնույթ էր կրում, և Տուրգենևն ստիպված եղավ հրապարակայնորեն բողոքել Էռնեստ Շառյերի կողմից ֆրանսերեն անորակ թարգմանության համար ։ Նիկոլայ I-ի մահից հետո մեկը մյուսի հետևից լույս տեսան գրողի առավել նշանակալից ստեղծագործություններից չորսը՝ «Ռուդինը» (1856), «Ազնվականների բույնը» (1859), «Նախօրեին» (1860) և «Հայրեր և որդիներ» (1862) ։ Առաջին երկուսը լույս տեսան նեկրասովյան «Սովրեմեննիկում», մյուս երկուսը՝ Միխայիլ Կատկովի «Ռուսկի վեստնիկում»։ «Սովրեմեննիկի» աշխատակիցներ Ի. Ս. Տուրգենևը, Նիկոլայ Նեկրասովը, Իվան Պանաևը, Միխայիլ Լոնգինովը, Վիկտոր Գաևսկին, Դմիտրի Գրիգորովիչը երբեմն հավաքվում էին Ա. Վ. Դրուժինինի կազմակերպած, այսպես կոչված, «գրբացների» խմբակում ։ «Գրբացների» հումորային իմպրովիզացիաները երբեմն դուրս էին գալիս գրաքննության շրջանակներից, ուստի դրանք հիմնականում տպագրվում էին արտասահմանում։ Ավելի ուշ Տուրգենևը մասնակցեց նույն Ա. Վ. Դրուժինինի նախաձեռնությամբ հիմնված «Կարիքավոր գրողների և գիտնականների օգնության խմբակցության» (Գրական ֆոնդ) գործունեությանը։ 1856 թվականի վերջերից գրողը համագործակցում էր Ա. Վ. Դրուժինինի խմբագրությամբ հրատարակվող «Գրադարան ընթերցանության համար» ամսագրի հետ։ Բայց վերջինիս խմբագրական գործունեությունը հրատարակությանն սպասված հաջողություն չբերեց, և Տուրգենևը, 1856 թվականին արագ ամսագրային հաջողություն ակնկալելով, 1861 թվականին, այդ պահի դրությամբ արդեն Ալեքսեյ Պիսեմսկու կողմից խմբագրվող «Գրադարանն» անվանեց «խուլ գավառական» ։
1855 թվականի աշնանը Տուրգենևի ընկերական շրջապատը համալրեց Լև Տոլստոյը ։ Նույն թվականի սեպտեմբերին «Սովրեմեննիկում» տպագրվեց Տոլստոյի «Անտառահատում» պատմվածքը՝ Ի. Ս. Տուրգենևին ընծայականով։
1860-ական թվականներ
Տուրգենևն ակտիվ մասնակցություն ունեցավ ծրագրվող Գյուղացիական ռեֆորմի քննարկմանը, մասնակցեց նաև Ալեքսանդր II կայսերը հասցեագրված տարաբնույթ կոլեկտիվ նամակների, բողոքների մշակմանը և այլն։ Գերցենյան «Կոլոկոլի» հրատարակման առաջին իսկ ամիսներից Տուրգենևը նրա գործունյա աշխատակիցն էր։ Գրողն ինքը «Կոլոկոլում» չէր գրում, սակայն օգնում էր նյութերի հավաքման և տպագրության նախապատրաստելու գործում։ Ոչ պակաս կարևոր էր նաև Տուրգենևի միջնորդային դերը Գերցենի և Ռուսաստանի այն թղթակիցների միջև, ովքեր այս կամ այն պատճառով չէին ցանկանում անմիջական հարաբերություններ հաստատել շնորհազրկված լոնդոնյան գաղթականի հետ։ Բացի այդ, Տուրգենևը Գերցենին էր ուղարկում մանրակրկիտ ակնարկային նամակներ, որոնցից քաղված տեղեկությունը, առանց հեղինակի ստորագրության, նույնպես տպագրվում էր «Կոլոկոլում»։ Այդ ամենով հանդերձ, Տուրգենևն ամեն անգամ դեմ էր արտահայտվում գերցենյան նյութերի կտրուկ տոնին և կառավարական որոշումների ավելորդ քննադատությանը. «Մի՛ նախատիր, խնդրում եմ, Ալեքսանդր Նիկոլաևիչին։ Նրան առանց այդ էլ անխնա քարկոծում են Պետերբուրգի բոլոր աղմկարարները։ Ինչի՞ համար նրան այդպես երկու կողմից ճնշել։ Այդպես նա, հավանաբար, հոգեկան կորովն էլ կկորցնի» ։ 1860 թվականին «Սովրեմեննիկում» լույս տեսավ Նիկոլայ Դոբրոլյուբովի «Ե՞րբ կգա այսօրը» հոդվածը, որում քննադատը շատ դրական էր արտահայտվել «Նախօրեին» վեպի և Տուրգենևի ողջ ստեղծագործության մասին։ Այդուհանդերձ, Տուրգենևին դուր չեկան Դոբրոլյուբովի՝ վեպն ընթերցելուց հետո արված հեռուն գնացող ենթադրությունները։ Դոբրոլյուբովը տուրգենևյան ստեղծագործության մտահղացումը կապել էր Ռուսաստանում մոտեցող հեղափոխական վերափոխման դեպքերի հետ, ինչի հետ լիբերալ Տուրգենևը ոչ մի կերպ համակերպվել չէր կարող։ Դոբրոլյուբովը գրում էր. «Այնժամ գրականության մեջ էլ կհայտնվի ռուս Ինսարովի ամբողջական, հստակ գծագրված կենդանի կերպարը։ Եվ երկար չենք սպասի նրան. այդ մասին է խոսում այն տենդագին տանջալից անհամբերությունը, որով մենք սպասում ենք նրա հայտնվելուն իրական կյանքում։ Կգա, վերջապես, այդ օրը։ Ամեն դեպքում, նախօրեն հեռու չէ իրեն հաջորդող օրվանից. ընդամենը ինչ-որ գիշեր է բաժանում նրանց»։ Գրողը Նեկրասովին վերջնագիր ներկայացրեց. կամ ինքը՝ Տուրգենևը, կամ Դոբրոլյուբովը։ Նեկրասովը գերադասեց Դոբրոլյուբովին, ինչից հետո Տուրգենևը հեռացավ «Սովրեմեննիկից» և դադարեց շփվել Նեկրասովի հետ, իսկ արդյունքում Դոբրոլյուբովը դարձավ Բազարովի նախատիպերից մեկը «Հայրեր և որդիներ» վեպում ։
1862 թվականին Տուրգենևը ներքաշվեց 32-ի գործի գործընթացի մեջ՝ որպես «լոնդոնյան քարոզիչների հետ հարաբերություններում մեղադրվող անձ»։ Իշխանությունների կողմից անհետաձգելի կերպով սենատ ներկայանալու գրավոր հրամանն ստանալով՝ Տուրգենևը որոշեց նամակ գրել թագավորին՝ վերջինիս վստահեցնելով իր համոզմունքների օրինապահության, «անկախ, բայց օրինական» լինելու մեջ։ Նա խնդրեց հարցաքննության կետերն ուղակել իրեն՝ Փարիզ։ Վերջիվերջո, 1864 թվականին նա ստիպված եղավ գալ Ռուսաստան, ներկայանալ սենատի հարցաքննությանը, որտեղ կարողացավ իր վրայից հանել բոլոր կասկածները։ Սենատը նրան անմեղ ճանաչեց։ Տուրգենևի դիմումն անձամբ Ալեքսանդր II-ին արժանացավ Գերցենի թունոտ արձագանքին «Կոլոկոլում»։ Ավելի ուշ Վլադիմիր Լենինն օգտագործեց երկու գրողների միջև հարաբերությունների այդ պահը՝ Տուրգենևի և Գերցենի լիբերալ տատանումների տարբերության լուսաբանման համար։ «Երբ լիբերալ Տուրգենևը անձնական նամակ գրեց Ալեքսանդր II-ին, հավաստիացնելով իր հավատարմության մեջ և երկու ոսկի նվիրաբերելով լեհական ապստամբությունը ճնշելիս վիրավորված զինվորներին, «Կոլոկոլը» գրեց. «Ճերմակահեր Մագդալինայի (արական սեռի) մասին, որը գրել էր թագավորին, թե քուն ու հանգիստ չունի այն պատճառով, որ թագավորը չգիտի, թե որքան խորն է ինքը զղջում», և Տուրգենևն իսկույն ճանաչեց ինքն իրեն»։ Սակայն Տուրգենևի երկընտրանքը ցարիզմի և հեղափոխական դեմոկրատիայի միջև արտահայտվում էր նաև այլ կերպ ։
1863 թվականին Տուրգենևը հաստատվեց Բադեն-Բադենում։ Գրողն ակտիվ մասնակցում էր Արևմտյան Եվրոպայի մշակութային կյանքին, ծանոթություն հաստատում Գերմանիայի, Անգլիայի և Ֆրանսիայի մեծագույն գրողների հետ՝ գովազդելով ռուս գրականությունն արտասահմանում և ռուս ընթերցողին ծանոթացնելով ժամանակակից եվրոպացի հեղինակների լավագույն ստեղծագործություններին ։ Նրա ծանոթների կամ թղթակիցների շարքում էին Ֆրիդրիխ Բոդենշտեդտը, Ուիլյամ Թեքերեյը, Չարլզ Դիքենսը, Հենրի Ջեյմսը, Ժորժ Սանդը, Վիկտոր Հյուգոն, Շառլ Օգյուստեն դը Սենտ-Բյովը, Հիպոլիտ Տենը, Պրոսպեր Մերիմեն, Էռնեստ Ռենանը, Թեոֆիլ Գոտյեն, Էդմոն Հոնկուրը, Էմիլ Զոլան, Անատոլ Ֆրանսը, Գի դը Մոպասանը, Ալֆոնս Դոդեն, Գյուստավ Ֆլոբերը ։ 1874 թվականին փարիզյան Ռիշա կամ Պելլե ռեստորաններում անցնում էին հանրահայտ ամուրիների՝ Ֆլոբերի, Էդմոն Հոնկուրի, Դոդեի, Զոլայի և Տուրգենևի՝ «հինգի ճաշկերույթները»։ Մտահղացումը Ֆլոբերինն էր, սակայն Տուրգենևին հատկացվում էր գլխավոր դերը։ Ճաշկերույթն անցկացվում էր ամիսը մեկ։ Դրա ընթացքում բարձրացվում էին տարբեր թեմաներ՝ գրականության առանձնահատկությունների, ֆրանսերենի լեզվական կառուցվածքի մասին, պատմում էին տարբեր պատմություններ և պարզապես վայելում էին համեղ կերակուրը։ Ճաշկերույթներն անցկացվում էին ոչ միայն փարիզյան ռեստորաններում, այլև հենց գրողների տանը ։ Տուրգենևը հանդես էր գալիս որպես ռուս գրողների ստեղծագործությունների արտասահմանյան թարգմանիչների խորհրդատու և խմբագիր, գրում էր նախաբաններ և ծանոթագրություններ ռուս գրողների՝ եվրոպական լեզուներով թարգմանությունների, ինչպես նաև՝ հայտնի եվրոպական գրողների ստեղծագործությունների ռուսերեն թարգմանությունների համար։ Նա թարգմանում էր եվրոպացի գրողներին ռուսերեն, իսկ ռուս գրողներին ու բանաստեղծներին՝ ֆրանսերեն ու գերմաներեն։ Այդպես հայտնվեցին Ֆլոբերի «Հերովդիադա» և «Պատմություն սուրբ Հուլիոս Ողորմածի մասին» ստեղծագործությունների թարգմանությունները՝ ռուս գրողների (հատկապես՝ Պուշկինի) գործերի թարգմանությունները՝ ֆրանսիացի ընթերցողի համար։ Որոշ ժամանակ Տուրգենևը Եվրոպայում ամենահայտնի և ամենակարդացվող ռուս հեղինակներից էր. այստեղ գրաքննությունը նրան դասել էր դարի լավագույն գրողների շարքում ։ 1878 թվականին Փարիզում գրողն ընտրվեց միջազգային գրական կոնգրեսի փոխնախագահ։ 1879 թվականի հունիսի 18-ին նրան շնորհվեց Օքսֆորդի համալսարանի պատվավոր դոկտորի կոչում այն դեպքում, երբ համալսարանը մինչ այդ նման պատվի չէր արժանացրել և ոչ մի վիպասանի ։
Չնայած արտասահմանյան կյանքին՝ Տուրգենևի բոլոր մտքերն առաջվա պես կապված էին Ռուսաստանի հետ։ Նա գրեց «Ծուխը» վեպը (1867 թվականին), որը ռուս հասարակության մեջ բազմաթիվ վեճերի առիթ դարձավ։ Հեղինակի խոսքով, վեպը քննադատում էին բոլորը՝ «և՛ կարմիրները, և՛ սպիտակները, և՛ ներքևից, և՛ վերևից, և՛ կողքից... հատկապես կողքից»։
1868 թվականին Տուրգենևը դարձավ «Եվրոպայի լրաբեր» լիբերալ ամսագրի մշտական աշխատակից և խզեց հարաբերությունները Մ. Ն. Կատկովի հետ։ Խզումն անհետևանք չմնաց. գրողին սկսեցին հետապնդել «Ռուսկի վեստնիկում» և «Մոսկովսկիե վեդոմոստիում»։ Հարձակումները հատկապես ակտիվացան 1870-ական թվականների վերջերին, երբ Տուրգենևի հասցեին ուղղված գովեստների առիթով կատկովյան լրագիրը հաստատում էր, որ գրողը «գլուխկոնծի է տալիս» առաջադեմ երիտասարդության առաջ ։
1870-ական թվականներ
Գրողի՝ 1870-ական թվականների մտորումների պտուղը եղավ նրա վեպերից ամենածավալունը՝ «Նորը» (1877), որը նույնպես քննադատության ենթարկվեց։ Այսպես, օրինակ, Միխայիլ Սալտիկով-Շչեդրինը վեպը դիտարկում էր որպես ծառայություն ցարական ինքնակալությանը ։
Տուրգենևը մտերիմ էր լուսավորության նախարար Ալեքսանդր Գոլովնինի, Միլյուտին եղբայրների , (ներքին գործերի նախարարի ընկերոջ և զինվորական նախարարի), Նիկոլայ Տուրգենևի հետ, լավ ծանոթ էր ֆինանսների նախարար Միխայիլ Ռեյտերնին ։ 1870-ական թվականների վերջերին Տուրգենևն ավելի մտերմացավ ռուսաստանցի գաղթական հեղափոխական գործիչների հետ. նրա ծանոթների շարքում էին Պյոտր Լավրովը, Կրոպոտկինը, Գերման Լոպատինը և ուրիշներ։ Բոլոր հեղափոխական գործիչների մեջ Տուրգենևն առավել բարձր էր գնահատում Գերման Լոպատինին՝ խոնարհվելով նրա մտքի, խիզախության և բարոյական ուժի առջև ։
1878 թվականի ապրիլին Լև Տոլստոյն առաջարկեց Տուրգենևին մոռանալ նախկին թյուրիմացությունները, ինչին Տուրգենևն ուրախությամբ համաձայնեց։ Ընկերական հարաբերություններն ու նամակագրությունը վերսկսվեցին ։ Տուրգենևն արևմտյան ընթերցողին բացատրում էր ժամանակակից ռուս գրականության, այդ թվում և Տոլստոյի ստեղծագործության նշանակությունը։ Ընդհանուր առմամբ, Իվան Տուրգենևը հսկայական դեր խաղաց արտասահմանում ռուս գրականության տարածման հարցում ։
Սակայն Ֆեոդոր Դոստոևսկին իր «Չար ոգիներ» վեպում Տուրգենևին մարմնավորել է «մեծագույն գրող Կարմազինովի» կերպարում՝ աղմկարար, չնչին, խզբզող և բացարձակ անտաղանդ մի գրողի, ով, արտասահմանում հաստատված, իրեն հանճար է զգում : Մշտապես կարիքի մեջ գտնվող Դոստոևսկու նման վերաբերմունքը Տուրգենևի հանդեպ պայմանավորված էր նաև Տուրգենևի ազնվականական կենցաղով ու նյութական ապահովվածությամբ և այն ժամանակվա չափանիշներով ամենաբարձր գրական հոնորարներով. «Տուրգենևին իր «Ազնվականների բույնը» (ես վերջապես կարդացի. արտակարգ լավ է) գործի համար ինքը՝ Կատկովը (որից ես մեկ թերթի դիմաց 100 ռուբլի եմ խնդրում) տվել է 4000 ռուբլի, այսինքն՝ 400 ռուբլի մեկ թերթի դիմաց։ Բարեկա՛մս, ես շատ լավ գիտակցում եմ, որ Տուրգենևից վատ եմ գրում, բայց ո՛չ այդքան վատ, և, վերջապես, ես պատրաստվում եմ գրել շատ ավելի լավ։ Եվ ինչու՞ պիտի ես իմ կարիքներով հանդերձ վերցնեմ 100 ռուբլի, իսկ Տուրգենևը, որն ունի 2000 շունչ, 400» ։
1880 թվականին գրողը մասնակցեց Մոսկվայում Ալ. Պուշկինի առաջին հուշարձանի բացմանը նվիրված հանդիսություններին, որոնք կազմակերպվել էին Ռուս գրականության սիրահարների միության կողմից։
Վերջին տարիներ
Տուրգենևն իր կյանքի վերջին տարիներին փառքի գագաթնակետին հասավ ինչպես Ռուսաստանում, որտեղ գրողը համընդհանուր սիրո արժանացավ, այնպես էլ՝ Եվրոպայում, որտեղ ժամանակի լավագույն քննադատները (Իպոլիտ Տեն, Է. Ռենան, Գեորգ Բրանդես և այլք) նրան դասեցին դարի առաջնակարգ գրողների շարքում ։ 1882 թվականին ցավալի լուրեր ստացվեցին գրողի մոտ հոդատապի ցավերի սաստկացման մասին։ 1882 թվականի գարնանը ի հայտ եկան մահացու հիվանդության առաջին նշանները։ Ցավերի ժամանակավոր մեղմացման պահերին Տուրգենևը շարունակում էր աշխատել և մահվանից մի քանի ամիս առաջ հրատարակեց «Արձակ բանաստեղծությունների» առաջին մասը, մանրածավալ քնարական երկերի շարք, որը դարձավ նրա յուրօրինակ հրաժեշտը կյանքին, հայրենիքին ու արվեստին։ Գիրքն սկսվում էր «Գյուղը» արձակ բանաստեղծությամբ և ավարտվում «Ռուսաց լեզու» ստեղծագործությամբ. քնարական մի հիմն, որում հեղինակն արտահայտել էր հայրենիքի մեծ ապագայի հանդեպ իր հավատը։
Փարիզում բժիշկներ Ժան Շարկոն և Ժակոն գրողի մոտ ախտորոշեցին կրծքահեղձուկ, որին շուտով գումարվեց նաև միջկողային նևրալգիան ։ Տուրգենևը վերջին անգամ Սպասկոյե-Լուտովինովոյում եղավ 1881 թվականի ամռանը։ Ձմեռները գրողն անցկացնում էր Փարիզում, իսկ ամռանը նրան տեղափոխում էին Բուժիվալի Վիարդո կալվածք։
1883 թվականի հունվարին ցավերն այնպես սաստկացան, որ նա չէր կարողանում քնել առանց մորֆինի։ Նրան վիրահատեցին՝ հեռացնելով որովայնի ստորին հատվածի նևրոման, սակայն վիրահատությունը միայն չնչին փոփոխություն տվեց, քանի որ ոչ մի կերպ չէին թեթևանում ողնաշարի կրծքային հատվածի ցավերը ։ Հիվանդությունն արագ զարգանում էր. մարտին ու ապրիլին գրողն այնպես էր տանջվում, որ շրջապատողներն սկսեցին նրա մոտ գիտակցության րոպեական մթագնումներ նկատել, որոնք մասնավորապես կապված էին նաև մորֆինի ընդունման հետ։ Գրողը քաջ գիտակցում էր իր մոտալուտ վախճանը և հարմարվեց հիվանդության հետևանքներին՝ չկարողանալով այլևս քայլել կամ ուղղակի կանգնել։
Մահ և թաղում
«Աներևակայելի տանջող հիվանդության և աներևակայելի ուժեղ օրգանիզմի» միջև պայքարը (Պ. Աննենկով) ավարտվեց 1883 թվականի օգոստոսի 22-ին (սեպտեմբերի 3-ին) Բուժիվալում (Փարիզի մոտ)։ Իվան Սերգեյի Տուրգենևը մահացավ միքսոսարկոմայից (ողնաշարի չարորակ ուռուցք) ։ Բժիշկ Սերգեյ Բոտկինի վկայությամբ՝ մահվան իրական պատճառը պարզվեց միայն դիահերձումից հետո, որի ընթացքում գիտնական-ֆիզիոլոգները կշռեցին նաև նրա ուղեղը։ Պարզվեց, որ այն մարդկանցից, ում ուղեղը մինչ այդ կշռել էին, Իվան Սերգեևիչ Տուրգենևի ուղեղն ամենածանրն էր (2012 գրամ, որը մոտ 600 գրամով ավելի է միջին քաշից) ։ Տուրգենևի մահը մեծ հարված էր նրա երկրպագուների համար ։ Հուղարկավորությանը նախորդեց Փարիզում կայացած սգո արարողությունը, որին մասնակցեց ավելի քան չորս հարյուր մարդ, որոնցից մոտ հարյուրը ֆրանսիացիներ էին՝ Էդմոն Աբուն, Ժյուլ Սիմոնը, Էմիլ Օժիեն, Էմիլ Զոլան, Ալֆոնս Դոդեն, Ժուլիետ Ադանը, Ալֆրեդ Դիեդոնեն, Ժյուլ Մասնեն և այլք։ Մասնակիցներին խիստ զգացմունքային ճառով դիմեց Էռնեստ Ռենեն։ Հանգուցյալի կամքի համաձայն, սեպտեմբերի 27-ին նրա աճյունը տեղափոխվեց Պետերբուրգ ։
Սահմանային Վերժբոլովո կայարանից սկսած՝ բոլոր կանգառներում կատարվում էին հոգեհանգստյան արարողություններ։ Պետերբուրգի Վարշավայի կայարանի կառամատույցում տեղի ունեցավ աճյունի հանդիսավոր ընդունելություն։ Սենատոր Անատոլի Կոնին այսպես էր հիշում հուղարկավորությունը Վոլկովի գերեզմանատանը.
Միևնույն ժամանակ Փարիզի Դարյու փողոցի վրա գտնվող Ալեքսանդր Նևսկու մայր տաճարում Տուրգենևի աճյունն ամփոփելու հենց հաջորդ օրը՝ սեպտեմբերի 19-ին, ապագա վարչապետ, սոցիալիստ Ժորժ Կլեմանսոյի կողմից հրատարակվող «Justice» փարիզյան թերթում հայտնի գաղթական-նարոդնիկ Պ. Վ. Լավրովը հրապարակեց մի նամակ, որում ասվում էր, որ Ի. Ս. Տուրգենևն իր իսկ նախաձեռնությամբ երեք տարի շարունակ Լավրովին է փոխանցել տարեկան 500 ֆրանկ՝ «Вперёд» էմիգրանտական հեղափոխական թերթի խմբագրմանն աջակցելու նպատակով։ Սա, անշուշտ, թյուրիմացություն էր։