cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ռիխարդ Ռապորտ
Ռիխարդ Ռապորտ (Rapport Richárd, ), հունգարացի շախմատիստ, գրոսմայստեր (2010)։ Նա իր գրոսմայստերի կոչումը վաստակեԼ է 13 տարեկան, 11 ամսական և 6 օրական հասակում և ճանաչվել Հունգարիայի ամենաերիտասարդ գրոսմայստերը ։
Կենսագրություն
Ծնվել է Սոմբատհեյում, տնտեսագետների ընտանիքում ։ Շախմատ խաղալ սովորել է հորից, 4 տարեկանում ։
2006 թվականին Եվրոպայի մինչև 10 տարեկանների առաջնությունում գրավել է առաջին տեղը։ 2009 թվականին դարձել է միջազգային վարպետ։ 2010 թվականին շախմատիստը լրացրել է գրոսմայստերի վերջին նորման։
2017 թվականի հունվարի 22֊ից Միխայիլ Չիգորինի անվան խորհրդանշական ակումբի անդամ է։ Նույն թվականին դարձել է Հունգարիայի չեմպիոն։
Շախմատիստը մասնակցել է 2017 թվականի շախմատի աշխարհի գավաթի մրցաշարին, որտեղ քառորդ եզրափակչւմ պարտվել է Դինգ Լիրենին։
2022 թվականի շախմատի հավակնորդների մրցաշարի մասնակից է։
2022 թվականի մարտի վերջին Ռապորտը Բելգրադում տեղի ունեցած ՖԻԴԵ-ի Գրան պրի մրցաշարում զվաղեցրել է առաջին տեղը։
2022 թվականի մայիսին նա հայտարվել է Ռապորտի Ռումինիայի հավաքական տեղափոխվելու մասին։ Սովորաբար այդպիսի գործընթացը տևում է մոտ 2 տարի ։
Ռապորտը խորհրդային, ուկրաինացի և սլովենացի շախմատիստ, գրոսմայստեր Ալեքսանդր Բելյավսկու աշակերտն է։
Ընտանիք
2016 թվականին Ռապորտն ամուսնացել է սերբ շախմատիստուհի Յովանա Վոյնովիչի (ծն. 1992 թ.) հետ։ Այդ ժամանակվանից զույգը միասին ապրում է Բելգրադում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շախմատի գրոսմայստերներ Կատեգորիա:Շախմատիստներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Շախմատային օլիմպիադաների մասնակիցներ Կատեգորիա:Հունգարացի շախմատիստներ
Մովսար Բարաև
Մովսար Բարաև (նախկինում կրել է Սուլեյմանով ազգանունը ), չեչեն ահաբեկիչ, Չեչնիայի անջատողական շարժման ակտիվ մասնակից, ինքնահռչակ Իչկերիայի Չեչենական Հանրապետության զինված խմբավորումների կազմում զբաղեցրել է Հատուկ նշանակության իսլամական գնդի հրամանատարի պաշտոնը։ Արբի Բարաևի զարմիկը։ Հայտնի է դարձել 2002 թվականի հոկտեմբերին Դուբրովկայի թատերական կենտրոնի շենքում գերիների պատանդառման գործողությամբ։
Կենսագրություն
Բարաևը ծնվել է 1979 թվականի հոկտեմբերի 26-ին, Իչկերիայի Չեչենական Հանրապետության Արգուն քաղաքում։ Նրա հայրը Բուխարի Ահմեդի Սուլեյմանովն էր, իսկ մայրը՝ Լարիսա Բարաևան։ Եղբոր անունը եղել է Մովսան, իսկ քույրերինը՝ Ռաիսա և Ֆաթիմա։ 18 տարեկանից մասնակցել է չեչեն անջատողականների զինված խմբավորումների գործունեությանը, գործել Հատուկ նշանակության իսլամական գնդի կազմում, որը ղեկավարել է նրա քեռին՝ Արբի Բարաևը։ Արդյունքում, դարձել է Բարաևի անձնական թիկնապահը։
1998 թվականի ամռանը, Աբդուլ Մալիք Մեժիդովի Շարիաթի գվարդիայի կազմում, մասնակցել է Գուդերմեսի բախումներին, որի ժամանակ վիրավորվել է։
Երկրորդ չեչենական պատերազմի ժամանակ մասնակցել է դաշնային զորքերի դեմ մղված ռազմական գործողություններին։ 2001 թվականի ամռանը գլխավորել է Ալխան-քալա գյուղի ջամաաթը։ Մի քանի հարձակումներ է կազմակերպել ռուսական զորքերի ավտոշարասյունների ուղղությամբ։ Ստանձնել է Գրոզնիում, Գուդերմասում և Ուրուս Մարտանում պայթյունների խմբի պատասխանատվությունը ։ 2002 թվականի հոկտեմբերին, Մուրադ Յուսուպհաջիևի մահվանից հետո, գլխավորել է Հատուկ նշանակության իսլամական գունդը։
2001 թվականի հունիսի 23-ին քեռին՝ Արբի Բարաևը ոչնչացվել է Ալխան-քալա բնակավայրում, որից հետո Մովսարին ժառանգություն հասավ քեռու ջոկատի մեծ մասը ։
2002 թվականի հոկտեմբերի 12-ին Չեչնիայում ռուսական զորքերի խմբավորման հրամանատարի տեղակալ Բորիս Պոդոպրիգորան հայտարարել է, որ «Բարաևը մահացել է ռուսական հրետանու և ավիացիայի թիրախային հարվածներից հետո»։ Զինվորականների զեկույցներից պարզ է դառնում, որ Ուռուս-Մարտանովսկու շրջանի լեռներում հայտնաբերվել և ինտենսիվ ռմբակոծման և հրետանային կրակի է ենթարկվել գրոհայինների մեծ ջոկատ։ Մովսարի դին ցույց չեն տվել, չնայած, որ զինվորականները միշտ ձգտում են ցւցադրել այս կամ այն հայտնի գրոհայինի ոչնչացված դին։ Նախկինում Արբի Բարաևի դին ցույց են տվել տեսախցիկների առջև ։
2002 թվականի հոկտեմբերի վերջին, Շամիլ Բասաևի հրամանով, մասնակցել է Մոսկվայում կայացած հարձակմանը՝ որպես դիվերսիոն-ահաբեկչական խմբավորման հրամանատար։
2002 թվականի հոկտեմբերի 23-ին, Բարաևի գլխավորած խմբավորումը, գրոհով վերցրել է Մոսկվայի մշակույթի պալատի շենքը, որտեղ ընթանում էր «Նորդ-Օստ» մյուզիքլի երկրորդ արարը։ Բարաևը ռուսական իշխանություններից պահանջել է դադարեցնել Իչկերիայում ռազմական գործողությունները և բանակցություններ սկսել Ասլան Մասխադովի հետ։
Ողբերգության օրերին Չեչնիայի ՆԳՆ ղեկավար, գնդապետ Սայդ Սելիմ Պեշխոևը Բարաևին նկարագրել է հետևյալ կերպ․
Արգունի բնակիչ, փոքր, ոչնչով աչքի չընկնող հանցագործ, նախկինում ոչնչացված չեչեն դաշտային հրամանատար Արբի Բարաևի զարմիկը։ Ունի 10-ամյա կրթություն, չի աշխատում, չի շարունակել կրթությունը, իսկ իր անվանի բարեկամի մահվանից հետո՝ գլխավորել է 4-5 հոգանոց խմբավորումը։ Խուլիգանություններ է արել հիմնականում Արգունում և Մեսկեր Յուրտ բնակավայրում։
Թե ինչպես է Մովսարը հայտնվել Մոսկվայի պրոֆեսիոնալ պատրաստված խմբավորման գլխավերևում, անհասկանալի է։ Անձամբ նա որևէ պրոֆեսիոնալ-ահաբեկչական և կազմակերպչական տվյալներին չի տիրապետում։ Այդ իմաստով բացարձակ պատրաստ չէ նման տիպի ակցիաների կազմակերպմանը։ Վստահ եմ, որ նա ահաբեկիչների կողմից դրված կերպար է և խմբավորմանը ղեկավարում է այլ մեկը, որի անունը հանցագործները, չգիտես ինչու, դեռ գաղտնի են պահում ։
Ահմեդ Զաքաևը, ահաբեկչությունից անմիջապես հետո, Բարաևի մասին արտահայտվել է հետևյալ կերպ․ «Ես երբեք չեմ հանդիպել նրան։ Նա նոր սերնդի ներկայացուցիչներից մեկն է, որը չգիտի ոչ մի բան, բացի պատերազմ և բռնաճնշումներ» ։
Սպանվել է 2002 թվականի հոկտեմբերի 26-ին ՌԴ ԱԴԾ «Ալֆա» և «Վիմպել» ջոկատների կողմից մշակույթի տան ուղղությամբ կատարված գրոհի արդյունքում։ Լրագրողի այն հարցին, թե ինչու չեն կարողացել Բարաևին կենդանի վերցնել, գրոհի մասնակիցներից մեկը հայտարարել է, որ փոքր տարածքից, որտեղից և գտնվել է նրա մարմինը, ցուցաբերվել է «ուժեղ կրակային հակադրություն», որից հետո որոշվել է այդ ուղղությամբ նետել մի քանի նռնակներ։ Հանրային մեծ ռեզոնանս է առաջացրել Բարաևի մարմնի կադրերը, որտեղ նրա ձեռքում երևում է «Hennessy»-ի կիսադատարկ շիշը ։ Այդ փաստը հանրության շրջանում առաջացրել է դավադրությունների մի շարք տեսություններ, այդ թվում նաև հեռուստատեսությամբ հայտարարված փրկագնի փաստը։ Հետագայում գրոհի մասնակիցներն այդ փաստը բացատրել են որպես խմբի ներսում առկա որոշակի ներքին ավանդույթ։ Այսինքն, այդ շիշը դրել էին գրոհայինները։ Բարաևի հետ միասին սպանվել են նաև մյուս ահաբեկիչները, որոնց մի մասը գտնվել է անգիտակից վիճակում  ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Չեչեն դաշտային հրամանատարներ
Նորշեն (Վրաստան)
Նորշեն կամ Ծղալթբիլա (წყალთბილა)՝ հայաբնակ գյուղ Վրաստանի Սամցխե-Ջավախք մարզի Ախալցխայի շրջանում, Ախալցխա քաղաքից 14 կմ դեպի հարավ-արևմուտք, ծովի մակերևույթից 1240-1360 մ բարձրության վրա։ Գյուղի կենտրոնում բխող հանքային տաք ջրից առաջացել է Ծղալթբիլա անվանումը, որը վրացերեն բառ է և թարգմանաբար նշանակում է տաք ջուր։ Գյուղն ունի խիտ կառուցապատում, ձգվում է հարավ-արևելքից դեպի հյուսիս-արևմուտք մինչև 2 կմ երկարությամբ, իսկ լայնությունը կազմում է շուրջ 1 կմ։
Պատմություն
1830 թվականի մայիսի 15-ին Կարնո գավառի Նորշեն և Ռաբատ գյուղերի բնակիչները Կարապետ սրբազանի քարավանի հետ միասին ուղևորվում են դեպի Վրաստան։ 1830 թվականի սեպտեմբերի 20-ին 33 գերդաստաններ, մեծ մասամբ Նորշեն գյուղից, հասնում են ներկայիս Ծղալթբիլա գյուղ և անվանում իրենց նոր բնակավայրը Նորշեն ։ Նորշենցիների գաղթի առաջնորդը եղել է ժողովրդապետ՝ տեր Սիմոն Դիլանյանը, որն իր ժամանակի կրթված քահանաներից էր և հեղինակավոր հոգևորական։ Նրան աջակցել են տեր Պողոս Տեր-Պողոսյանը և տեր Հակոբ Քոսյանը։
1918 թվականի ամռանն Ախալցխայի գավառ է շարժվում Բեքիր փաշայի թուրքական բանակը։ Տեսնելով, որ գյուղերի կամավորական ջոկատների ուժերով հնարավոր չէ դիմակայել թուրքական կանոնավոր բանակին` հայր Քերոբ վարդապետ Տեր-Պողոսյանը գյուղապետ Ալմասի Մատոյի (Մարտիրոս Ալմասյան) հետ թաքցնում են գյուղի կանանց ու երեխաներին ու գնում բանակցության։ Մատոն Պոլսի բարբառով թարգմանում է հայր Քերոբի կողմից արված առաջարկները։ Բեքիր փաշային հետաքրքրում են Մատոյի վարժ թուրքերենը և պատրաստած ճաշատեսակները, ու հարցնում է նրա ով լինելը։ Մատոն համեստորեն պատմում է, որ երիտասարդ հասակում, մոտ 10 տարի, ապրել ու խոհարարություն է արել Պոլսի ծովափին ապրող մի թուրք  ընտանիքում։ Փաշան շատ ուշադիր լսում ու հարցնում է տանտիրոջ զավակի անունը։ Լսելով իր անունը` Բեքիր փաշան համոզվում է, որ հենց իրենց տանն է աշխատել Մատոն։ Փաշան բարձրանում է տեղից, գրկում, համբուրում է Մատոյին ու հրամայում զորքը տեղաշարժել` առանց հայկական գյուղերը վնասելու ։ Եվ այսպես հայր Քերոբը և գյուղապետ Ալմասի Մատոն մեծ դեր են կատարում Ծղալթբիլայի և հարակից հայ գյուղերի բնակչությանը կոտորածից զերծ պահելու գործում։
1931 թվականին գյուղում կազմավորվում է կոլտնտեսություն։ Սկզբնական շրջանում, կամավորության սկզբունքով, շատ քչերն են մտել կոլտնտեսության կազմի մեջ։ Սակայն, հետագայում, 1935-1937 թթ. մեծամասնությունն արդեն եղել են կոլտնտեսության կազմում։
Երկրորդ աշխարհամարտի ժամանակ գյուղացիներից պատերազմին մասնակցել են 328 հոգի, որից 162-ը զոհվել է ։
Պատերազմից հետո սկսվում է գյուղի զարգացման ամենաբուռն շրջանը։ 1954-1957 թթ. գյուղը էլեկտրիֆիկացվում է։ 60-ականներից սկսվում է արտագնա աշխատանքների մեկնելու ժամանակաշրջանը։
Բնակչություն
Գյուղի ներկայիս բնակիչների նախնիները 1830 թ. փոխադրվել են Կարնո գավառի Նորշեն, իսկ որոշ ընտանիքներ Ռաբատ գյուղերից ։ Մխիթարյան միաբան հայր Պետրոս Պողոսյանի վկայությամբ՝ «Կարնոյ դաշտի Նորշէն գիւղէն երեսուն հայ ընտանիքներ կը գաղթեն Կովկաս։ Ախալցխայի շրջանին մէջ կը հիմնեն նոր գիւղ մը եւ զայն կը կոչեն իրենց ծննդավայրի անունով՝ Նորշէն» ։
Նորշենցիների գալու ժամանակ այնտեղ ապրելիս են եղել 2 թուրք ընտանիք՝ Իսլամենք և Բիլալիենք։ Նրանց տները եղել են ներկայիս Իսլամենց մայլա կոչվող թաղամասում։
Ազգատոհմեր
Ավանդաբար վկայվում է, որ 1830 թ. Ծղալթբիլայում են հաստատվել նորշենցի հետևյալ ընտանիքները` Աբգարները, Ագեենք, Ալբերտենք, Ադամենք, Այվազները, Ավտիսները, Գոգորները (Աղաբաբենք, Անենք, Փիլոյենք, Կարապետյանները, Մկրտչյանները), Դարբնենք (Կարոյենք), Եղզարենք, Երոյենք, Խաչոները, Կիգոները, Ղուրմիկենք, Մեքսեթները, Մոսիկենք, Մոսոները, Մուկուլենք, Յորենք (Հովհաննիսյանները, Աղաջանյանները, Սաղոյանները, Բաբաջանյանները, Կոտոյենք), Նահապետենք, Նասխաթները, Նիկոյենք, Շիրխանենք, Պիճոյենք, Պողոսենք (Ժամկոցենք, Սահարենք, Աբելյաններ, Նազոենք), Վարդանենք, Տերտերանք, Տեր-Պողոսները, Ուղուզենք, Փոռթոյենք, Քոսենք (Հակոբյանները), Ոսկանները, Օվանները (Վահանյանները, Գասպարյանները, Մելքոնյանները), Օքոնենք ։
Հետագայում այլ բնակավայրերից Ծղալթբիլա են տեղափոխվել՝ Ալմասենք 1830 թ., Աբրահամենք՝ 1860 թ. Քութայիսից, Դավթենք՝ Նաոխրեբից, և Միքայելյանները՝ Ղարսից։ Գյուղում են տեղավորվել նաև 1915 թ. ցեղասպանությունից փախած Արեգակյանները, որոնցից ոչ մի հետնորդ չի մնացել։  Ավելի ուշ գյուղում են հաստատվում նաև այլ ընտանիքներ։
Եկեղեցի
Գյուղի հավատավոր բնակչությունը հիմնականում Հայ կաթողիկե եկեղեցու հետևորդներ են։
Ծղալթբիլացիները հավատքի կարիքներն ապահովելու համար 1834 թ. տեր Սիմոն Դիլանյանի, տեր Պողոս Տեր-Պողոսյանի և տեր Հակոբ Քոսյանի անմիջական նախաձեռնությամբ կառուցում են հողածածկ մի եկեղեցի` Գոգորների հին տան տեղում ։
Ծղալթբիլայի այսօրվա Հիսուս Փրկիչ քարաշեն եկեղեցին կառուցվել է 1881-1886 թթ., այս վկայությունը արձանագրված է հարավային մուտքի վրա։ Եկեղեցին գտնվում է գյուղի կենտրոնական մասում բարձր դիրքի վրա։ Այն ընդարձակ աղոթասրահով, երկու ավանդատներով, հարավային և արևմտյան մուտքերով մի կառույց է, ունի գմփեթ-զանգակատուն, շրջապատված է քարե պարսպով։
1938 թ. եկեղեցին փակվել է և վերածվել ակումբի, իսկ ավելի ուշ՝ պահեստի։ 1978 թ. գյուղացիները մեծ աղմուկ են բարձրացնում ու շրջանի ղեկավարությանը խնդրում եկեղեցին վերաբացել։ Դրանից հետո եկեղեցին բացվում է ու վերանորոգվում։
Եկեղեցական տոներ
Եկեղեցական տոներից նորշենցիներն առանձնահատուկ կերպով տոնում են Սուրբ Ծնունդը և Աստվածահայտնությունը, Բարեկենդանը (Բարկենդիկ), Զատիկը և Աստվածածնի վերափոխման տոնը։
Սան Կառլոս (Վենեսուելա)
Սան Կառլոս դե Աուստրիա (San Carlos de Austria), քաղաք Վենեսուելայում։ Կոխեդես նահանգի և Սան Կառլոս դե Աուստրիա (San Carlos de Austria) համայնքի վարչական կենտրոնն է։ 2001 թվականին Վենեսուելայում անցկացված մարդահամարի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 83 957, 2013 թվականի տվյալներով՝ շուրջ 101.000 , որը կազմում է Կոխեդես նահանգի ամբողջ բնակչության մոտավորապես մեկ երրորդ մասը։
Նորշեն (Վրաստան)
Պատմական հուշարձաններ
Գյուղը հարուստ է պատմական տարբեր հուշարձաններով, այդ թվում եկեղեցիներով ու սրբավայրերով, հին գերեզմանոցներով և այլն։ Գյուղի մերձակայքում պահպանվել են Յուսկայի, Քարին-գլուխ, Ջառալի, Ջաղիսմանի  եղեղեցիները, մատուռները ու խաչքարները։ Գյուղի մեջտեղի գերեզմանոցում,  քանդված եկեղեցու կողքին հայտնաբերված է 5-րդ դարի հայկական հավասարաթև խաչքար։
Սան Կառլոս (Վենեսուելա)
Պատմություն
Բնակավայրը 1678 թվականի ապրիլի 27-ին հիմնել է կապուցին վանական՝ հայր (Fray) Պեդրո դե Բերխան (Pedro de Berja) :
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վենեսուելայի քաղաքներ Կատեգորիա:Վենեսուելայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վարչական կենտրոններ
Նորշեն (Վրաստան)
Պատմական հուշարձաններ
Նորշեն-Ծղալթբիլա գյուղում  1985-1990 թթ. կառուցվել է հուշարձան-կոթող` ի հիշատակ Մեծ եղեռնի զոհերի ու Երկրորդ աշխարհամարտում զոհված ծղալթբիլացիների։
Կրթություն
Գյուղում, մինչև խորհրդային կարգերը, գործել է եկեղեցուն կից ծխական վարժարան։ Առաջին դպրոցը բացվել է 1836 թ., որտեղ սովորել է 12 պատանի։ 1921-1922 թթ. Վրաստանի կառավարության որոշմամբ և Սարգիս Քոսյանի կողմից, իր սեփականությունից հատկացված տարածքում, կառուցվել է գյուղի առաջին պետական տարրական դպրոցը ։ 1976-1977 թթ. կառուցվել է 850 աշակերտի համար նախատեսված տիպային եռահարկ դպրոց։ Ծղալթբիլայի հանրային դպրոցում, ըստ 2017 թ. տվյալների, սովորում է 107 աշակերտ, դասավանդում է 26 դասատու ։ Դպրոցի հին շենքը վերանորոգվել և հանձնվել է գյուղի մանկապարտեզին։ Այսօր մանկապարտեզն ունի 49 սան, որոնցից 34-ը Ծղալթբիլայից են, աշխատում է 12 աշխատակցուհի ։
Տաշկալմաշևո
Տաշկալմաշևո (Ташкалмашево, Ташкалмаш), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Չեկմագուշևսկի շրջանի կազմում։
Նորշեն (Վրաստան)
Տնտեսություն
Ծղալթբիլայի բնակլիմայական պայմանները մեծ հնարավորություն են տվել անասնապահության և երկրագործության զարգացման համար։ Հիմնական արտադրանքները եղել են կարտոֆիլը, ցորենը, միսը, կաթնամթերքը, կտավատի յուղը, մեղրը և այլն։
Տաշկալմաշևո
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 255 մարդ։
Նորշեն (Վրաստան)
Տնտեսություն
Գյուղում մինչև 1955 թ. գործել է մեծ արտադրողականություն ունեցող երկու ձիթհան և յոթ ջրաղաց։ 1956 թ. բաղնիքի հարևանությամբ կառուցվել է էլեկտրաղաց, որի արտադրողականության բարձր լինելու պատճառով, ջրաղացներից շատերի գործունեությունը դադարեցվել է։
Տաշկալմաշևո
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Չեկմագուշևսկի շրջանի բնակավայրեր
Նորշեն (Վրաստան)
Տնտեսություն
Գյուղի արևմտյան մասում գործել է «Ալչի քարհանքը»։ Այս քարատեսակի մշակումից ստացվում է ալաբաստր և օգտագործվում շինարարության մեջ։ Պատրաստի հումքը տեղափոխվել է Վրաստանի տարբեր շրջաններ։
Առողջապահություն
1914 թ. Ծղալթբիլայի ծխական դպրոցի շենքում գտնվող գյուղական հիվանդանոցը  տեղափոխվել է այդ նպատակով հասարակության միջոցներով կառուցված նոր շենք ։ Նոր հիվանդանոցն ու դեղատունը շահագործման են հանձնվել 1937 (1938) թ.: 1976 թ. հիվանդանոցը դարձել է միջգյուղական ամբուլատորիա և գործել է մինչև 1999 թ ։
Մշակույթ
Գյուղի մշակութային կյանքում առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում գեղարվեստական ինքնագործունեության խմբակները։ Վերջիններս իրենց գործունեության ընթացքում ներկայացել են հարյուրավոր համերգներով ու բեմադրություններով։ Դեռևս 1930-ականներին գյուղում ցուցադրվել են «Անուշ», «Նամուս», «Խաթաբալա» և այլ ներկայացումներ։ Ծղալթբիլայի կուլտուրայի տան երգի ու պարի համույթը շատ անգամ արժանացել է շրջանային մրցանակների հաղթողի կոչման ։ Գյուղում շարունակում է գործել պարային համույթը, որն ամեն տարի հանդիսատեսի դատին է ներկայացնում բազմաթիվ հայկական, վրացական ու այլ ազգերի պարեր։ Նորշենցիները հատուկ հպարտությամբ են պարում Էրզրումից  բերած «Հետ ու առաջը», «Ֆնջանը» (Փնջան) «Աստվածածնա պարը», «Էրզրումի շորորը» և այլ գեղեցիկ պարեր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վրաստանի հայաբնակ գյուղեր Կատեգորիա:Ախալցխայի շրջան
Կատերին Սիաչոկե
Մարիա Աեքսանդրա "Կատերին Սիաչոկ" Գաետե , կոլումբիացի դերասանուհի է ճանաչված (հիմնականում չար) դերերի շնորհիվ բազմաթիվ հեռուստանովելներում։
Անձնական կյանքը
Նա ամուսնացել է Արգենտինա-Կոլումբիացի դերասան և ռեժիսոր Միգել Վարոնիի հետ 1997 թ.
References
Կատեգորիա:Կոլումբիացի դերասանուհիներ
Մորդովիայի ժողովրդական մշակույթի թանգարան
Մորդովիայի ժողովրդական մշակույթի թանգարան (Музей мордовской народной культуры), թանգարան Մորդովիայի Հանրապետության Սարանսկ քաղաքում, Մորդովիայի Ս․ Դ․ Էրզյայի անվան կերպարվեստի հանրապետական թանգարանի մասնաճյուղ։ Բացվել է 1999 թվականի հոկտեմբերի 6-ին։
Նկարագրություն
Թանգարանը գտնվում է 20-րդ դարի քաղաքային ճարտարապետության հուշարձան համարվող շենքում, որը կառուցվել էր Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից առաջ։ Քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ շենքը եղել է Առաջին բանակի (Բանվորագյուղացիական Կարմիր բանակի արևելյան ճակատ) զորահավաքային բաժին, այնուհետև այստեղ են տեղակայվել Միությունների տունը, հիվանդանոցը, Մորդովյան Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության Գերագույն դատարանը, «Գիտելիք» ընկերության Մորդովիայի մասնաճյուղի վարչությունը, Մանդովիայի գրողների միության խորհուրդը, գիտական-վերականգնման արվեստանոցը ։
Ցուցադրություն
Թանգարանի ֆոնդերում կան ավելի քան 3500 ցուցանմուշներ ՝ մորդովյան ազգային հագուստ, կենցաղային իրեր, գյուղատնտեսական տեխնիկա, սրբապատկերներ, փայտե քանդակներ, գրքեր և լուսանկարներ։ Կան մի քանի թեմատիկ սրահներ, որտեղ այցելուները կարող են տեսնել մորդվաների տոնակատարությունների, հարսանեկան սովորույթների, Մորդիվիայի կանանց կյանքի, մորդովական գյուղի երեխաների կյանքի և դաստիարակությանն առնչվող ցուցանմուշներ։ Թանգարանի ցուցասրահում պարբերաբար կազմակերպվում են մորդովյան արվեստագետների և ժողովրդական արհեստների ցուցահանդեսներ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մորդովիայի թանգարաններ Կատեգորիա:1999 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի ազգագրական թանգարաններ
Ստուբեն շրջան (Նյու Յորք)
Ստուբեն շրջան (Steuben County), ԱՄՆ Նյու Յորք նահանգի 62 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 3.636 կմ² է, բնակչությունը՝ 98.990 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Բեթ բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1796 թ.։
Կոտլովեց
Կոտլովեց (Котловец), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկ ի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Պյոզա գետի ձախ ափին՝ 246 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 18 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
(6340) Կատմանդու
(6340) Կատմանդու (Kathmandu), աստերոիդ աստերոիդների գոտու արտաքին մասում։ Հայտնաբերվել է 1993 թվականի հոկտեմբերի 15-ին Կին Էնդատեի և Կաձուրո Վատանաբեի կողմից Կիտամիում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,225242 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,7685 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,682 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2115,64 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,170161 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,3° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1993 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կին Էնդատեի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Կաձուրո Վատանաբեի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների գոտու արտաքին մասի աստերոիդներ
Աղավնին կանաչ ոլոռով
«Աղավնին կանաչ ոլոռով» (Le Pigeon aux petits pois), իսպանացի և ֆրանսիացի նկարիչ Պաբլո Պիկասոյի նկարը, որը կուբիզմի դասական օրինակ է։ Վրձնվել է 1911 թվականին յուղաներկով կտավի վրա։ Մինչև 2010 թվականի մայիսի 20-ը գտնվել է Փարիզի Ժամանակակից արվեստի թանգարանում։ Չափսերն են՝ 65 × 54 սմ ։
Նկարագրություն
Նկարի սյուժեն բավականին խառնաշփոթ է, և կտավի վրա դժվար է ճանաչել ինչ-որ առարկա։ Բազմատեսակ ուղղանկյունների, գծերի և աղեղների մեջ կտավի վերին աջ անկյունում լավ երևում է միայն «Café» բառը։ Նկարի երկրաչափական կենտրոնին մոտ սեղանին դրված է ուտեստ՝ պատրաստված աղավնուց։ Կարելի է նկատել թռչնի վերև տնկված ճանկը և ափսեում գտնվող կանաչ ոլոռները։ Նկարում գերակշռում է շագանակագույնը, որը տեղ-տեղ ուժեղանում է և գրեթե աննկատ է դառնում կտավի եզրերում։
Գողություն թանգարանից
2010 թվականի մայիսի 20-ին Փարիզի ժամանակակից արվեստի թանգարանից գողացվել են հինգ գլուխգործոցներ՝ Անրի Մատիսի, Ամեդեո Մոդիլիանիի, Ֆերնան Լեժեի, Ժորժ Բրաքի և Պաբլո Պիկասոյի, որոնց թվում էր «Աղավնին կանաչ ոլոռով» նկարը։ Երեք պահակները, որոնք նույն գիշերը գտնվում էին ծառայության մեջ, ոչինչ չէին տեսել, դրա համար էլ չէին արձագանքել, մինչև առավոտյան 6:50 չէին նկատել կոտրված պատուհանը և կոտրված կողպեքը։ Թանգարանի ազդանշանային համակարգի տեխնիկական խափանումը հայտնաբերվել էր դեռևս մարտի 30-ին, սակայն այն պատշաճ կերպով չէր վերանորոգվել ։ Տեսադիտարկման համակարգն աշխատել էր, և գիշերային կադրերում երևում էր, թե ինչպես է դիմակով տղամարդը կոտրում պատուհանը, քայլում թանգարանի միջանցքներով և պատից հանում նկարները։ Շուտով հանցագործին ձերբակալել են։ Նա հաստատել է, որ գողացել է նկարները, սակայն խուճապի մեջ դրանք նետել է աղբարկղը։ Ոստիկանները խուզարկել են նշված աղբարկղը, սակայն այնտեղ նկարներ չեն գտել։ Հանցագործության համար գողը դատապարտվել է 8 տարվա ազատազրկման։ Թեև նա միայնակ էր գործել, քննիչները ենթադրում էին, որ գողությունը պատվիրված էր։ Նրանք չեն հավատացել աղբամանի հետ կապված տարբերակին։ Չնայած նրան, որ ֆրանսիական արվեստի աշխարհը քաղաքավարի կերպով խնդրել է հանցագործներին վերադարձնել գլուխգործոցները թանգարան, նկարները դեռևս չեն հայտնաբերվել ։ Գողացված նկարների ընդհանուր արժեքը կազմում էր 123 միլիոն դոլար ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Պաբլո Պիկասոյի նկարներ Կատեգորիա:1911 նկարներ Կատեգորիա:Արվեստի գողացված գործեր
Դոբրուշինո (գյուղ, Սակիի շրջան)
Դոբրուշինո (Добрушине, Çotay), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Սակիի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1927 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Դոբրուշինո գյուղում բնակվում էր 1 215 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Սակիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1927 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կարմրիք
Կարմրիք, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Կիսկիմի գավառակում։ Գտնվում էր Ճորոխ գետի աջ կողմում, Կարմրիք գետի ափին, լայնատարած լեռնադաշտի արևմտյան եզերքին։
Անվան ստուգաբանություն
Գյուղի անվանումն առաջացել է շրջակայքում եղած կարմրավուն հողի պատճառով։
Պատմություն
Գյուղը հիմնադրվել է Անիից եկած գաղթականներով, որոնք սկզբում հաստատվել էին Կարմրիքի մոտ գտնվող Գեղ բնակավայրում, սակայն վերջինիս հողը բերրի չի եղել և նրանք տեղափոխվել և հիմնել են Կարմրիքը։
1897 թվականին գյուղն ամբողջովին այրվել, իսկ հետո վերաշինվել է։
1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ բնակիչները սրի քաշվեցին, իսկ գյուղն ավերվեց։ Փրկվել են ընդամենը 20 կին և երեխա, որոնք 1919 թվականին «Տայք» միության շանքերով փոխադրվել են Կովկաս և Ուկրաինա։ Գյուղն այժմ ավերակ է։
Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 1190 բնակիչ՝ մեծ մասը հայեր։ 1914 թվականին ուներ 1140 (170 տուն) բնակիչ։Այստեղ ապրում էին նաև մի քանի տուն լազեր և թուրքեր։
Տնտեսություն
Զբաղվում էին հողագործությամբ, անասնապահությամբ, այգեգործությամբ։ Գյուղն հայտնի էր իր ընտիր խաղողով։
Պատմամշակութային կառույցներ
Կարմրիքն ուներ Ս. Հայր Հովսեփ անունով եկեղեցի։ Գյուղից հարավ-արևելք՝ Ծերկանց գյուղի մոտակայքում կա Ս. Գրիգոր Լուսավորիչ անունով մատուռ։
Կրթություն
Գյուղում գործում էր հայկական երկսեռ ուսումնարան՝ երկհարկանի քարակերտ շենքով։
Անվանի մարդիկ
Կարմրիքում է ծնվել քիմիկոս դոկտոր Ս. Եղիկյանը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Sedia Gestatoria
Sedia Gestatoria (sedia gestatoria, տեղափոխվող գահ Հռոմի պապերին տեղափոխելու համար։ Իրենից ներկայացնում է գահավորակի մի տարբերակ՝ շքեղ զարդարված, պատված մետաքսով բազկաթոռ, որն ամրացված է պատվանդանի վրա, որի յուրաքանչյուր կողմից ամրացված է երկու ոսկեզօծ երկաթյա օղակներ. այդ օղակների միջով անցկացված է երկու քառակողմ փայտ, որոնց օգնությամբ տասներկու մարդ իրենց ուսերին են տանում sedia gestatoria-ն։ Բազկաթոռի աջից և ձախից ամրացված են երկու քշոց՝ ծիսակարգային հովհար՝ ջայլամի փետուրներից ։
Հիմնականում օգտագործվել է պապին Լաթերանի բազիլիկ եկեղեցի կամ Սուրբ Պետրոսի տաճար ծիսակարգերին տանելու և հակառակ ուղղությամբ։ Բացի այդ, պապական թագադրման արարողակարգի ժամանակ։ Նորընտիր պապի առջև, որը նստած է sedia gestatoria-ի վրա, երիցս խծուծի փունջ են վառում՝ ասելով. «Sancte Pater, sic transit gloria mundi» (Հա՛յր Սուրբ, այսպես անցնում է երկրային փառքը), որից հետո եկեղեցապետին անցկացնում են քաղաքով։
Հովհաննես Պողոս I պապն իր ընտրվելիս հրաժարվեց օգտագործել sedia gestatoria, ինչպես նաև պապական տիարա։ Բայց արդյունքում նրան համոզեցին, որ հավատացյալները պետք է հնարավորություն ունենան տեսնել պապին քաղաքում տեղաշարժվելիս։ Բայց նրա հաջորդ Հովհաննես Պողոս II-ը վերջնականապես հրաժարվեց օգտագործել sedia gestatoria, և դա փոխարինվեց ինքնագնաց և զրահապատ պապամոբիլով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Պապության պատմություն Կատեգորիա:Լատիներեն բառեր և արտահայտություններ Կատեգորիա:Սուրբ Աթոռ Կատեգորիա:Վատիկանի տնտեսություն
Պիլոս
Պիլոս (Πύλος), պատմականորեն հայտնի է նաև Նեվերինո (Navarino) իտալական անվամբ։ Այն քաղաք և Հունաստանի համայնքներից ու ինքնավար մարզերից է Մեսենիայում (Messenia)՝ Պելոպոնեսում։ Մինչև 2011 թվականի ինքնակառավարման բարեփոխումները Պիլոս-Նեստորեսիսը (Pylos-Nestorasis) ինքնավար մարզի մասն էր եղել և Պիլիա նահանգի (Pylia Province) մայրաքաղաքն է եղել։ Այն գլխավոր  նավահանգիստ է եղել Բեյի(Bay) և Նեվերինոյի (Navarino); Մերձակա  գյուղերն են Ջիելովան(Gialova, Պիլեն (Pyla), Էլեյոֆիտոն (Elaiofyto), Սչինոլեկկան (Schinolakka) և Պելեիոներոն (Palaionero). Պիլոս քաղաքը ունեցել է  2,767 բնակիչ, Պիլոսի ինքնավար մարզը՝  5,287 (2011). Ինքնավար մարզի տարածքը եղել է 143.911 կմ ։
Նեվերինո
Պիլոսը Նեվերինո անունը պահպանեց մինչև բյուզանդական ժամանակները։ Մինչև ֆրանկական նվաճումները՝ 13-րդ դարը, մնացել է երկու անուններով.
Աշխարհագրություն
Հողը Նեվերինոյում կարմիր գույնի է և ուշագրավ է ծովային սոխի մշակման առատությամբ, որն օգտագործվում է բուժական  նպատակով։ Տարբեր ուղղություններով երևում են  կրաքարե ժայռերը։ Նեվերին ամրոցի շրջակայքի հողը բերրի է։ Ծառերի պակասը լրացվում է եղեսպակի և այլ թփերի առատությամբ։ Նեվերինի մնացորդները զբաղեցնում են բլրի հարավային մասը։ Քաղաքը կառուցված է հարավային մասում և շրջապատված է պատով, որը հողի բնական խախտումների հետևանքով եռանկյունի տեսք ունի։ Ամրոցի հետ միասին քաղաքը Հունաստանի անտիկ ժամանակաշրջանի քաղաքների տեսքն ունի։
Նախապատմական և Միկենյան Պիլոսը
Պիլոսը բնակեցված է եղել նեոլիթի դարաշրջանից։ Միկենյան Հունաստանում կարևոր կենտրոն է եղել Նեստորի (դիցաբանություն) թագավորությունը կամ Նեստորի պալատը, ինչպես վկայվում է Հոմերոսի գրքի 17-րդ գլխում։
Միկենյան Պիլոսը (1600-1100) զբաղեցրել է 2000 կմ տարածք և ունեցել ամենաքիչը 50000 բնակիչ` ըստ Գծային Բ-ով գրառումների։ Նույնիսկ գուցե ավելին է եղել` բնակչության թիվը (80000-120000) ։ Բրոնզեդարյան Պիլոսում պեղումներ է կատարել Գարի Բլեգենը 1939-1952 թվականների ընթացքում։ Քաղաքը գտնվել է ժամանակակից Անո Էնգլիենոս(Ano Englianos) նեղուցից մոտ 9 կմ հյուսիս-արևելք։ Բլեգենը այնտեղ գտել է Միկենյան մեծ պալատի մնացորդներից` թվագրված Ք. ա. 1300 թվականով։ Դա եղել է Նեստորի պալատը, որի մասին գրված է Հոմերոսի գրքում։ Բլեգենի կողմից հայտնաբերված Գծային Բ-ով սալիկների վրա պարզ երևում է, որ վայրն անվանվել է Պիլոս։ Այն հիմնահատակ այրվել է և լքված է եղել 8-րդ դարից մինչև մեր ժամանակները։ Քարե ամրոցն օգտագործվել է սպարտացիների կողմից Պելոպոնեսյան պատերազմների ժամանակ։
Դասական Պիլոս
Համաձայն հույն պատմիչ Թուկիդիտեսի «Պելոպոնեսյան պատերազմների պատմությունը» աշխատության` Ք. ա. 5-րդ դարում Պիլոսը իր շրջակայքի բնակավայրերի հետ միասին անմարդաբնակ է եղել։ Ք. ա. 425 թվականին աթենական քաղաքականագետ Կլեոնը արշավախումբ է ուղարկում Պիլոս։ Պիլոսի ճակատամարտում աթենացիները հաղթանակ են տանում, գերի են վերցվում սպարտացիներ։ Ք. ա. 421 թվականին կնքվում է Նիկիասի հաշտության պայմանագիրը։
Օսմանյան վերանվաճումը և Հունաստանի անկախությունը
1685 թվականին` ծովային ճակատամարտի սկզբնական շրջանում, վենետիկցիները Ֆրանսեսկո Մորոսինի և Օտտո Վիլհելմ Քյոնիգսմարքի հրամանատարությամբ ներխուժում են Պելոպոնես և գրավում նրա մեծ մասը` գրոհելով Նավարինոյի երկու բերդերի վրա։ Նավարինոն դառնում է նոր Մորեայի թագավորության վարչական կենտրոնը։ Այն Վենետիկի պրովինցիա է կոչվել մինչև 1715 թվականը, երբ օսմանցիները Օսմանա-վենետիկյան պատերազմում (1714-1718) վերանվաճել են Պելոպոնեսը։
Օսմանյան նվաճումից հետո Նավարինոն դառնում է կազայի կենտրոնը Մորեայի սանջակում։ 1770 թվականի ապրիլի 10-ին վեցօրյա պաշարումից հետո Նոր Նավարինոյի ամրոցները անցնում են ռուսներին Օռլովի ապստամբության շնորհիվ։ Օսմանյան բանակը պարտություն է կրում։ Ամրոցները դառնում են ռուսների հենակետը։ Սակայն հունիսին ռուսները հեռանում են, թուրքերը վերադառնում են, քանդում բերդը, այրում։ Դեպի մոտակա Սփաքտերիա(Sphacteria) փախած բնակիչներից շատերին կոտորում են ։ Հունաստանի անկախության պատերազմի բռնկվելուց հետո 1821 թվականի մարտի 29-ին Նավարինը պաշարվում է տեղական հույների կողմից։ Մուսուլման բնակչությունը մինչև օգոստոսի առաջին շաբաթը պաշտպանում է այն, հետո սիպված է լինում հանձնվել՝ կապիտուլյացիայի  ենթարկվելով։ Չնայած հույները խոստացել էին ապահովել պաշտպանների անվտանգությունը, սակայն  կոտորում են բոլորին։ Թուրքերը Իբրահիմ փաշայի ղեկավարությամբ 1825 թվականին գրավում են Պելոպոնեսի մեծ մասը, այդ թվում Պիլոսը։ Բերդը մնում է օսմանցիների ձեռքը, սակայն օսմանա-եգիպտական նավատորմը ջախջախվում է Ֆրանսիայի, Միացյալ թագավորության և Ռուսաստանի միացյալ ռազմածովային նավատորմի կողմից։ Այս իրադարձությունից հետո Իբրահիմը 1828 թվականի աշնանը զորքերը դուրս է հանում Պելոպոնեսից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հունաստանի Միջերկրական ծովի նավահանգստային քաղաքներ Կատեգորիա:Հին Հունաստանի աշխարհագրություն
Սև հաղարջենի
Նկարագրություն
Տերևաթափ թուփ է` 1-1,5 մետր բարձրությամբ։ Ընձյուղները մազմզուկապատ են, սկզբնական շրջանում՝ բաց գույնի, հետագայում՝ շագանակագույն։ Տերևներն ունեն 3-5 լայն եռանկյունաձև բլթակներ, որոնցից միջինը հաճախ մյուսներից ավելի խոշոր է, խոշոր և սուր ատամնաեզր, վերևի կողմից մերկ, անփայլ, մուգ կանաչ, ներքևի կողմից՝ ջղերի ուղղությամբ, մազմզուկապատ։ Ողկույզների երկարությունը 8 սմ է, կազմված 5-10 ծաղիկներից։ Ծաղիկներն ունեն 0,7-0,9 սմ երկարություն, զանգականման են, կարմրակապտավուն կամ մոխրավարդագույն, դրսի կողմից մազմզուկապատ։ Պսակաթերթիկները ձվաձև են, բաժակաթերթիկները սրածայր, դեպի դուրս ոլորված։ Հատապտուղները մոտ 1 սմ տրամագիծ ունեն, գորշասևավուն են կամ կանաչավուն, 3-37 սերմերով։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում է հուլիսին։
Քիմիական կազմ
Հատապտուղները պարունակում են մեծ քանակությամբ վիտամիններ, ասկորբիթթու, կարոտին, վիտամին B1 և P, շաքար, օրգանական թթուներ, դաբաղանյութեր, ներկանյութեր, հանքային աղեր, միկրոտարրեր։ Տերևները նույնպես պարունակում են մեծ քանակությամբ վիտամիններ, հատկապես վիտամին C:
Տարածվածություն
Բնական պայմաններում հանդիպում է Ռուսաստանի եվրոպական մասի կենտրոնական շրջաններում, Սիբիրում, Միջին Ասիայում, հյուսիս-արևելյան Ղազախստանում, Մոնղոլիայի հյուսիսում։ Արևմտյան Եվրոպայում հավանաբար վայրիացած է։ Մեր հանրապետությունում մշակվում է ամենուրեք, հատկապես միջին և բարձր լեռնային շրջաններում։ Հայտնի են այս տեսակի բազմաթիվ պարտիզային ձևեր, որոնք աչքի են ընկնում խայտաբղետ, խոր կտրտված տերևներով, դեղին, սպիտակ կամ կանաչ պտուղներով։ Մշակվող սորտերն աչքի են ընկնում խոշոր պտուղներով ։
Բուժական ազդեցությունը
Քանի որ բույսն օգնում է օրգանիզմին ազատվելու միզաթթվի և պուրինային նյութերի ավելցուկներից, ապա այն կարելի է օգտագործել երիկամների և միզապարկի քարերի, հոդատապի և ռևմատիզմի դեպքում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թփեր Կատեգորիա:Դեղաբույսեր Կատեգորիա:Կոկռոշազգիներ Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ Կատեգորիա:Ասիայի բուսական աշխարհ Կատեգորիա:Հատապտուղներ
Ֆելիքս Ագիլարի աստղադիտարան
Ֆելիքս Ագիլարի աստղադիտարան (Observatorio Astronómico Félix Aguilar; OAFA, աստղադիտարանի կոդը` — «808»), աստղադիտարան Արգենտինայի Սան Խուան պրովինցիայում: Հիմնադրվել է 1953 թվականին :
Աստղադիտարանի հիմնական դիտարկող շինությունները գտնվում են Էլ Լիոնսիտո ազգային պարկում, որը գտնվում է Սան Խուան պրովինցիայի արևմուտքում: Այս ազգային պարկում է տեղակայված նաև Էլ Լիոնսիտո աստղադիտարանը: Աստղադիտարանը ղեկավարում է Սան Խուանի ազգային համալսարանի Ֆիզիկական և բնական գիտությունների բաժինը: Աստղադիտարանի նախկին շինությունները տեղակայված են եղել Սան Խուան քաղաքի արևմտյան արվարձաններում:
Ֆելիքս Ագիլարի աստղադիտարանը անվանվել է արգենտինացի աստղագետ և ճարտարագետ Ֆելիքս Ագիլարի (1884–1943) պատվին, ով եղել է Լա Պլատա աստղադիտարանի տնօրենը 1919 թվականից 1921 թվականները, ինչպես նաև 1934 թվականից մինչ իր մահը: Աստղադիտարանի վերանվանումը 1974 թվականին կատարվել է ի պատիվ Կառլոս Ուլրիկո Սեսկոյի պատվին, հաշվի առնելով նրա կատարած ներդրումը աստղադիտարանի հիմնադրման և աշխատանքների մեջ:
Աստերոիդների հիմնական գոտու (3083) OAFA աստերոիդը անվանվել է, այս աստղադիտարանի պատվին, որտեղ էլ այն հայտնաբերվել է :
Պատմություն
1947 թվականին Կալիֆոռնիայի Լիկի աստղադիտարանում սկսվեցին հյուսիսային Ծիր Կաթինի կառուցվածքի հետազոտություններ, որի ընթացքում որոշվում էին աստղերի ճշգրիտ տեղաբաշխումն ու շարժումը: Առաջացավ անհրաժեշտություն կատարել նույնը նաև հարավային կիսագնդի համար և 1960 թվականի Եյլի համալսարանը ստացավ 750 հազար դոլար նախնական ֆինանսավորում հարավային կիսագնդում այս նպատակներն իրականացնելու համար աստղադիտարան կամ դիտարկումների կայան կառուցելու համար, ֆինանսավորումը տրվել էր Ֆորդի հիմնադրամը: Աստղադիտարանի տեղաբաշխման ընտրության արդյունքում այն կառուցվեց Արգենտինայի Սան Խուան պրովինցիայում գտնվող Էլ Լիոնսիտոյում: Աստղադիտարանը գտնվում է Անդերի արևելյան լանջերին, մոտավորապես 2400 մ բարձրության վրա ծովի մակերևույթից: Տարածքը տրամադրվեց Կույոյի ազգային համալսարանի կողմից երկարատև լիզինգի պայմանագրով, և աստղադիտարանը սկսեց համատեղ օգտագործվել Կույոյի համալսարանի ենթակայության տակ գտնվող Սան խուանի Ֆելիքս Ագիլարի աստղադիտարանի և Եյլի-Կոլումբիայի հարավային աստղադիտարանի (YCSO) կողմից:
Հարավային կիսագնդի երկնքի առաջին հետազոտությունները կատարվել են 1965 թվականից 1974 թվականները, Ազգային գիտական հիմնադրամի ֆինանսական օժանդակությամբ: Այս ընթացքում Միացյալ Նահանգների ռազմածովային աստղադիտարանից (USNO) այստեղ է տեղափոխվել երկայնական շրջանաձև աստղադիտակ, դիտարկումների հնարավորությունների ընդլայնման համար, որը հետագայում, 1974 թվականին, հետազոտությունների ավարտից հետո տեղափոխվեց Վաշինգտոն: Մոտավորապես նույն ժամանակ Կոլումբիայի համալսարանը դուրս եկավ աստղադիտարանի կառավարման պայմանագրից:
1972 թվականին Կույոյի համալսարանը բաժանվեց մի քանի առանձին համալսարանների, համաձայն նրանց տեղաբաշխման: Սան Խուանում գտնվող մասը դարձավ Սան Խուանի ազգային համալսարան և համապատասխանաբար ստանձնեց Եյլի հարավային աստղադիտարանի ղեկավարումը և Եյլի համալսարանի հետ կնքված պայմանագրի կատարումը: 1990 թվականին Էլ Լիոնսիտոյի աստղադիտարանը վերանվանվեց Կառլոս Ուլրիկո Սեսկոյի անվան աստղագիտական կայան (Estación Astronómica Carlos Ulrrico Cesco; EACUC):
1974 թվականից 1983 թվականները Էլ Լիոնսիտոն կառավարվում էր Ֆելիքս Ագիլարի աստղադիտարանի կողմից: 1983 թվականին համաձայն նոր պայմանագրի կնքված Եյլի համալսարանի հետ շարունակվեցին հարավային երկնքի աստղերի դիտարկումները: Այս պայմանագիրը ևս մեկ անգամ երկարացվեց 1993 թվականին տաս տարով: Մոտ 1987 թվականին Kodak-ը դադարեցրեց լուսանկարչական թիթեղների արտադրությունը, որոնք օգտագործվում էին դիտարկումների ժամանակ: Այդ պահին աստղադիտարանը ավարտել էր աստղերի դիտարկման մոտ մեկ երրորդ մասը: 1997 թվականին աստղադիտակի վրա տեղադրվեց ԼԿՍ խցիկ, որը փոխարինեց լուսանկարչական թիթեղների խցիկին:
Արտաքին հղումներ
Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում աստղադիտարանի կատարած դիտարկումները
1870 թվականից հետո աստերոիդների և մոլորակների արբանյակների դիտարկումները
Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ Արգենտինայում
Ֆրանց Բեկենբաուեր
Ֆրանց Անտոն Բեկենբաուեր (Franz Anton Beckenbauer., . ), գերմանացի նախկին պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ, մարզիչ։ Աշխարհի (1974 թվական) և Եվրոպայի (1972 թվական) չեմպիոն։ Երկու անգամ արժանացել է Եվրոպայի լավագույն ֆուտբոլիստի կոչման։ Այնուհետև անցել է մարզչական աշխատանքի։ 1990 թ-ին նրա ղեկավարած Գերմանիայի ազգային թիմը դարձավ աշխարհի չեմպիոն։
Ակումբային մակարդակում Մյունխենի «Բավարիա»-ի կազմում Բեկենբաուերը 1967 թվականին նվաճել է Եվրոպայի գավաթակիրների գավաթը և 1974-1976 թվականներին՝ երեք անգամ անընդմեջ՝ Եվրոպայի չեմպիոնների լիգայի գավաթը։ Ընդ որում՝ նա դարձել է առաջին ֆուտբոլիստը, ում հաջողվել է եվրոպական երեք գավաթ նվաճել՝ լինելով թիմի ավագ։ Հետագայում Բեկենբաուերն աշխատել է որպես «Բավարիա»-ի մարզիչ, իսկ ավելի ուշ ընտրվել է այդ թիմի նախագահ։ Նյու Յորքի «Կոսմոս»-ում մի քանի տարի հանդես գալուց հետո էլ ընդգրկվել է ԱՄՆ-ի սոքերի ազգային փառքի սրահում։
Նրա հեղինակության և կազմակերպչական եռանդուն ջանքերի շնորհիվ էր նաև, որ Գերմանիային պատիվ արվեց հյուրընկալելու ՖԻՖԱ-ի աշխարհի գավաթի 2006 թվականի եզրափակիչ փուլի մրցաշարը, որի կազմակերպչական կոմիտեի նախագահի պաշտոնը նույնպես նա վարեց պատշաճ մակարդակով։ Այս ամենի հետ մեկտեղ Բեկենբաուերը տարիներ շարունակ աշխատել է որպես ֆուտբոլի փորձագետ, 34 տարի եղել է Bild պարբերականի մարզական սյունակագիրը ։ 2016 թվականի օգոստոսին հայտարարվեց, որ Բեկենբաուերը հետաքննվել է ՖԻՖԱ-ի 2006 թվականի գավաթի խաղարկության ասպարեզում խարդախության և փողերի լվացման կասկածանքի գործով ։ Հետաքննությունը 2020 թվականին դադարեցվել է՝ առանց դատավճռի հրապարակման ։
Կենսագրություն
Ֆրանց Բեկենբաուերին համարձակ կարելի է համարել բավարիական խաղացող, քանի որ ծնվել է Մյունխենում։ Նա այդ ակումբին տվեց գրեթե իր ամբողջ կյանքը, հասցրեց փառքի գագաթնակետին։ 70-ական թվականներին Գերմանական ֆուտբոլը գտնվում էր վերելքի վրա։ «Բավարիայի» հետ մրցակցում էր Մյունխենգլադբախի «Բորուսիան», որը 70-ականներին հինգ անգամ դարձել էր Բունդեսլիգայի չեմպիոն, երկու անգամ նվաճել էր ՈՒԵՖԱ-ի գավաթը։ Բեկենբաուերը Բունդեսլիգայում անցկացրել է 440 հանդիպում։ Նրան անվանում են կոմբինացիոն ֆուտբոլի վարպետ։ Նա հաճախ միանում էր հարձակողական գործողություններին։ Ֆրանցը ամբողջությամբ տրվում էր խաղին և չէր հանդուրժում սիմուլյացիոն գործուղություններ ո՛չ իր թմակիցների, ո՛չ օտար խաղացողների կողմից։ Պաուլ Բրայտները մի անգամ «Բիլդ» հանդեսում պատմել է, որ ձայնը բարձրացնում էր այն խաղընկերների վրա, ովքեր դաշտոմ «գլուխ էին պահում»։ 1977 թվականին տեղափոխվում է Նյու-Յորք, որպեսզի խաղա «Կոսմոսում»։
2013 թվականին Բեկենբաուերը դարձել է «Ֆուտբոլը՝ հանուն բարեկամության» միջազգային մանկական սոցիալական ծրագրի առաջին համաշխարհային դեսպանը ։ Նա ընդգծել է, որ այդ նախագծի հիմքում դրված են այնպիսի արժեքներ, որոնք իսկապես կարող են բարեփոխել աշխարհը ։
2014 թվականի հունիսի 13-ին ՖԻՖԱ-ն Բեկենբաուերին 90 օրով արգելել է զբաղվել ֆուտբոլի հետ առնչություն ունեցող որևէ գործունեությամբ ։ Պատճառը եղել է այն, որ նա հրաժարվել է համագործակցել ֆուտբոլի աշխարհի 2022 թվականի առաջնության անցկացման մրցավայրի ընտրության հարցում Քաթարին գերապատվություն տալու առնչությամբ սկսված հետաքննության հետ ։
Անձնական կյանք
Ֆրանց Բեկենբաուերն ամուսնացել է երեք անգամ ։ Նրա հինգ զավակներից մեկը՝ Ստեֆանը, որ նույնպես ֆուտբոլիստ էր, մահացել է երիտասարդ հասակում՝ գլխուղեղում գոյացած ուռուցքից ։
Ակումբային կարիերա
Աղբյուրներ՝
Որպես խաղացող
Մյունխենի «Բավարիա»-ի կազմում
«Համբուրգեր ՍՎ»-ի կազմում
Նյու Յորքի «Կոսմոս»-ի կազմում
Արևմտյան Գերմանիայի հավաքականի կազմում
Որպես մարզիչ
Արևմտյան Գերմանիայի հավաքական
Մարսել
Մյունխենի «Բավարիա»
Անհատական նվաճումներ
Որպես խաղացող
Որպես մարզիչ
Լույսի ինտերֆերենց
Լույսի ինտերֆերենց, լուսային ալիքների վերադրման դեպքում ինտենսիվությունների գումարման սկզբունքի խախտում, որի հետևանքով լուսային փնջերը տարածության տվյալ կետում կարող են ուժեղացնել կամ թուլացնել միմյանց՝ առաջացնելով լուսավոր և խավար շերտերի կամ օղակների հաջորդականություն։ Ինտերֆերենցիան լույսի ալիքային բնույթի ապացույց է։
Լույսի ինտերֆերենցիան մի քանի կոհերենտ լուսային ալիքների վերադրման ( սուպերպոզիցիայի) արդյունքում լույսի ինտենսիվության վերաբաշխումն է։ Այս երևույթն ուղեկցվում է տարածության մեջ լույսի ինտենսիվության մաքսիմումների ու մինիմումների հերթագայումով։ Լույսի ինտենսիվության բաշխումը կոչվում է ինտերֆերենցիոն  պատկեր։
Պատմություն
Ինտերֆերենցիայի երևույթն առաջինը միմյանցից անկախ հայտնաբերել են Ռոբերտ Բոյլը (1627-1691 թթ.) և Ռոբերտ Հուկը (1635-1703 թթ.)։ Նրանք հետևում էին բարակ թաղանթների բազմագույն գունավորման (ինտերֆերենցիոն շերտերի) առաջացմանը, որոնք նման էին ջրի մակերևույթին յուղի կամ բենզինի բծերին։
Բացատրությունը
Այդ երևույթի ճիշտ բացատրությունը (ալիքային պատկերացումների հիման վրա) 19 դարի սկզբում տվել են Թոմաս Յունգը և Օգյուստեն Ֆրենելը։ Լույսի ինտերֆերենցիա դիտելու անհրաժեշտ պայմանը վերադրվող ալիքների կոհերենտությունն է։ Գոյություն ունեն լույսի կոհերենտ փնջերի ստացման մի քանի եղանակներ։ Օրինակ, Ֆրենելի փորձում 180°–ին մոտ անկյան տակ տեղավորված առաջին և երկրորդ հարթ հայելիները տալիս են Տ աղբյուրի Տ1 և Տ2 կեղծ պատկերները։ Այդ կոհերենտ «կեղծ աղբյուրներից» ալիքները AB էկրանի տարբեր կետերին են հասնում փուլերի որոշ տարբերությամբ (φ), որը որոշվում է Տ1-ից և Տ2–ից մինչև էկրանի համապատասխան կետը ընկած ճանապարհների օպտիկական երկարությունների δ տարբերությամբ՝ որտեղ λ ալիքի երկարությունն է։ Լուսային ալիքների ինտենսիվության բաշխումը էկրանի վրա որոշվում է
առնչությամբ, որտեղ I0-ն ալիքների սկզբնական Ֆրենելի փորձի սխեման ինտենսիվությունն է։ Առաջին կարող է ընդունել 0-ից մինչև 4I0 տիրույթում ընկած արժեքներ, ուստի էկրանի տարբեր կետերի լուսավորվածությունը տարբեր է ստացվում։ Այս դեպքում, իհարկե, էներգիայի պահպանման օրենքի խախտում կամ լուսային էներգիայի փոխակերպում տեղի չի ունենում, լուսավորվածության մաքսիմումների և մինիմումների առաջացումը պայմանավորված է միայն լուսային հոսքի վերաբաշխումով։
Ալիքների մարում կամ ուժեղացում
Եթե աղբյուրի գծային չափերը շատ փոքր են ալիքի երկարությունից, ապա աղբյուրը կոչվում է կետային։
Նույն հաճախությունն ունեցող այն ալիքները, որոնց փուլերի տարբերությունը դաշտի (տարածության այն մասը, որտեղ հասել են նրանք) կամայական կետում ժամանակից կախված չէ, կոչվում են կոհերենտ ալիքներ։
Բնության մեջ չկան լույսի՝ երկու իրարից տարբեր այնպիսի աղբյուրներ, որոնցից առաքված լուսային ալիքները կոհերենտ լինեն։ Այդ բանում հեշտ է համոզվել, եթե հաշվի առնենք, որ ամեն մի լույսի աղբյուր մեծ թվով ատոմների խումբ է, որոնցից յուրաքանչյուրն իր հերթին լույսի աղբյուր է։ Ըստ որում մի աղբյուրի տարբեր ատոմներ և առավել ևս տարբեր աղբյուրների ատոմներ առաքում են լույսի կարճատև իմպուլսներ, որոնք ըստ ժամանակի բոլորովին իրար հետ «համաձայնեցված» չեն, այլ ունեն պատահական բնույթ։ Եթե դիտարկվող կետում տարբեր աղբյուրների որևէ մեկական ատոմներից առաքված լույսերը հանդիպում են փուլերի ինչ-որ տարբերությամբ, ապա այլ ատոմներից առաքված լույսերը նույն կետում կհանդիպեն փուլերի հնարավոր բոլոր տարբերություններով։ Արդյունքում կարելի է ստանալ ոչ թե ինտերֆերենցիոն պատկեր, այլ լույսի հավասարաչափ բաշխում։
Կիրառությունները
Լույսի ինտերֆերենցիան լայնորեն կիրառվում է ճառագայթման ալիքի երկարությունը չափելու, սպեկտրային գծի նուրբ կառուցվածքը հետազոտելու, նյութի խտությունը, բեկման ցուցիչը, դիսպերսիոն հատկությունները որոշելու, օպտիկական համակարգի որակը ստուգելու համար և այլն։ Այդ երևույթի վրա է հիմնված ինտերֆերոմետրի աշխատանքը, հոլոգրաֆիայի մեթոդը։Լույսի ինտերֆերենցի երևույթի կիրառություններից մեկն արտադրանքի մակերևույթի մշակման որակի գնահատումն է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ինտերֆերենց
Լի Սոնչե
Լի Սոնչե (이성재, ), հարավկորեացի դերասան ։
Կենսագրություն
Ավարտել է Տոնգուկի համալսարանը։ Հանրաճանաչության է հասել «Գրոհի՛ր լցակայանը» (1999) ֆիլմի շնորհիվ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի դերասաններ Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասաններ
Պրոդյուսեր
Պրոդյուսեր (producer բառից, որը թարգմանվում է որպես արտադրող, հեռուստաարտադրող և ստեղծող), մասնագետ, որն ունի ոչ անմիջական մասնակցություն նախագծի արտադրման, ֆինանսների ղեկավարման (կամ օգնում է ղեկավարել), ադմինիստրատիվ հարցերով, գործունեության տեխնոլոգիական, ստեղծագործական և իրավական ասպեկտներով, ղեկավարում է որևէ նախագծի քաղաքականությունը։
Ըստ գործունեության ոլորտի պրոդյուսերները դասակարգվում են հետևյալ կերպ,
Կատեգորիա:Կինոարտադրության մասնագիտությունները Կատեգորիա:Մասնագիտություններ
Քելբաջարի շրջան (Ադրբեջան)
Քելբաջարի շրջան (Քարվաճառի շրջան) (Kəlbəcər rayonu), Ադրբեջանի Հանրապետության վարչատարածքային միավոր 1991 թվականից։ Վարչական կենտրոնը Քարվաճառ քաղաքն է։ Համաձայն Արցախի Հանրապետության վարչատարածքային բաժանման՝ շրջանի տարածքը հանդիսանում է Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանի մաս։ Խորհրդային Միության տարիներին շրջանի տարածքը համարվել է Խորհրդային Ադրբեջանի Քելբաջարի շրջան։
Քարվաճառի շրջանի տարածքը 1991-1993 թվականներին գտնվել է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո։ Արցախյան ազատամարտի արդյունքում 1993 թվականին այն անցել է Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակի վերահսկողության ներքո։ Մինչև 2020 թվականի նոյեմբերի 25-ը շրջանի տարածքն ամբողջությամբ գտնվել է հայկական վերահսկողության ներքո։ 2020 թվականի հայ-ադրբեջանական պատերազմի ընթացքում Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի, Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահ Իլհամ Ալիևի և Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինի համատեղ ստորագրված համաձայնագրով շրջանն ամբողջությամբ հայաթափվել և 2020 թվականի նոյեմբերի 25-ին հանձնվել է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողությանը   ։
Պատմություն
Քարվաճառի (Քելբաջարի) շրջանի տարածքը բնակեցված է եղել դեռևս վաղնջական ժամանակներից։ Մ.թ.ա. 9-ից 6-րդ դարերում Քարվաճառի շրջանի տարածքն ընդգրկված է եղել Վանի թագավորության կազմում։ Մ․թ․ա․ 4-ից մ․թ․ 5-րդ դարերում՝ Մեծ Հայքի թագավորության ժամանակաշրջանում, Քարվաճառը եղել Արցախ նահանգի Վայկունիք գավառի տարածք։ Շրջանը եղել է քրիստոնեության տարածման առաջին կենտրոններից մեկը և պատահական չէ, որ այդտեղ է գտնվում Հիսուս Քրիստոսի 12 առաքյալներից Թադեոս առաքյալի յոթանասուն աշակերտներից մեկի՝ 1-ին դարում քարոզչական գործունեություն իրականացրած Դադիի գերեզմանը, որի վրա կառուցվել է Դադիվանքը։ 5-ից 7-րդ դարերում եղել է Պարսկաստանից կախում ունեցող Հայկական մարզպանության կազմում  ։
16-րդ դարի վերջերից ամբողջ Արևելյան Հայաստանը, այդ թվում՝ Քարվաճառի շրջանը, որը կոչվում էր Ծար գավառ, գտնվում էր Սեֆյան Պարսկաստանի տիրապետության ներքո։ 1603 թվականին Դոփյան Հասանի որդի Ջհանշեի սերունդները պարսից շահ Աբբաս I Սեֆիից ստացել են գավառի վրա օրինական մելիքության վավերացումը։ Չնայած 17-րդ դարի վերջին Ծարի մելիքությունը լուծարվեց և բաժանվեց հարևան Սոթքի և Ջրաբերդի մելիքությունների մեջ, այնուամենայնիվ այն կարողացավ պահպանել իր գոյությունը մինչև 18-րդ դարի սկզբները։ Այդ ընթացքում գավառի համար շինարարության և նորոգույան ժամանակաշրջան էր. մելիքների նախաձեռնությամբ ստեղծվեցին նորոգվեցին գավառի մի շարք բնակավայրերի եկեղեցիներ, կառուցվեցին նորերը, բազմաթիվ հասարակական նշանակության կառույցներ՝ կամուրջներ, աղբյուրներ և այլն   ։
Արդեն 18-րդ դարի սկզբներին ավելի հաճախակի էին դառնում թյուրքական ցեղերի հարձակումներն ու ներխուժումները Քարվաճառի շրջանի տարածք։ Այդ դժվարություններին ավելանում էր նաև պարսկական իշխանությունների սահմանած բարձր հարկերը։ Ստեղծված իրավիճակը դժվարին կացության մեջ էին դրել Ծար գավառի մելիքներին և ազգաբնակչությանը ։ 1720-ական թվականների սկզբներին Ծարի գավառը դեռևս ուներ միատար հայ բնակչություն, սակայն նրանց համար ստեղծվել էր օրհասական դրություն։ Կովկասյան լեռնականները, մասնավորապես՝ լեզգիները սկսել էին կազմակերպել իրար հաջորդող թալանչիական արշավանքներ, իսկ շրջանի հարուստ արոտավայրերը ամառային ամիսներին սկսել էին զբաղեցնել Կուր և Արաքս գետերի ափամերձ տափաստաններ վաղուց տեղափոխված թուրք և քուրդ քոչվորական խաշնարած տարբեր ցեղեր ։