cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Իզաբելլա Մեդիչի
Մահվան հանգամանքները
Արդեն 18-րդ դ․ Յակոպո Րիգուչչո Գալլուցցին իր Տոսկանայի մեծ դքսության պատմության մեջ (1781 թ.) մատնանշեց Իզաբելայի սպանությունը հաստատող փաստաթղթերի և հուսալի ապացույցների բացակայությունը։ Նա առաջարկեց, որ խոսակցությունների միակ պատճառը հպատակների համար դքսուհու մահվան հանկարծակիությունն էր : Կապիտոլիումի պատմական արխիվի ղեկավար, պատմաբան Էլիզաբետտա Մորիի  վերջին հետազոտությունները համոզիչ կերպով ապացուցեցին Բրաչչանայի դքսուհու մահվան և նրա սպանության պատմության կեղծման բնական էությունը   ։
Մշակույթում
Բրաչչանոյի դքսուհու սպանության պատմությունը լայն տարածում ունի գրականության մեջ ՝ Ջոն Ուեբստերի "Սպիտակ սատանա" (1612 թ.) ողբերգությունից մինչև Ֆրանչեսկո Դոմենիկո Գերացցիի «Իզաբելլա Օրսինի. Բրաչչանոյի դքսուհի» (1856) պատմավեպը, և Ալեքսանդր Դյումայի պատմական էսսե «Մեդիչին» (1845)։ Նա հիշատակվում է Ստենդալի «Իտալական տարեգրություններում»  : Ժամանակակից հրապարակումներից այս թեմային են վերաբերում պատմաբան Կարոլին Պ. Մերֆիի "Մեդիչի արքայադուստրի սպանությունը" (2008) և "Իզաբելլա Մեդիչի. Վերածննդի արքայադստրի վառ կյանքը և ողբերգական ավարտը" (2011) : Նույն սյուժեն է օգտագործել Վալենտինո Սոլդանին  կոմպոզիտոր Ռենատո Բրոգիի «Իզաբելլա Օրսինի» օպերայի լիբրետոն ստեղծելիս:
Պահպանվել են Իզաբելլայի մի քանի դիմանկարներ, որոնք պատկերում են նրան տարբեր տարիքում : Ագնոլո Բրոնզինոյի արած արքայադստեր մանկական դիմանկարը, որը նկարվել է 1552-1554 թթ․, պահվում է Ստոկհոլմի Ազգային թանգարանի հավաքածուում : Անձնական հավաքածուում կա Իզաբելլայի դիմանկարը շան հետ 1560 թ․, որը վերագրվում է Ալեսանդրո Ալորիին; Իզաբելլայի մի քանի դիմանկարներ պատկանում են այս նկարչի վրձնին։ Նրանցից մեկը, որը նկարվել է 1574 թ․, Հարթֆորդի Ուոդսվորթ Անտենուեմի հավաքածուից է, պատկերված է որդու հետ ։ Վիեննայի արվեստի պատմության թանգարանում անհայտ նկարչի կողմից Իզաբելլայի 1587 թ․ հետմահու դիմանկարը, հավանաբար, պատկերում է Բրաչչանոյի դքսուհուն իր կյանքի վերջին տարիներին ։ Ուֆֆիցի պատկերասրահը պարունակում է նաև Ալեսանդրո Ալորիի 2 դիմանկարներ՝ դքսուհու պատկերները, որի համար վիճում են հետազոտողները. Նրանցից ոմանք կարծում են, որ Բյանկա Կապելոն պատկերված է «Իզաբելայի դիմանկարը երաժշտության մեջ», իսկ Լաուդոմի դե Մեդիչը՝ «Իզաբելլայի դիմանկարը մորթով» :
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով Կատեգորիա:1576 մահեր Կատեգորիա:Հուլիսի 16 մահեր Կատեգորիա:Ֆլորենցիա քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:1542 ծնունդներ Կատեգորիա:Օգոստոսի 31 ծնունդներ
Սլովակիայի Խորհրդային Հանրապետություն (1919)
Սլովակիայի Խորհրդային Հանրապետություն (Slovenská republika rád, Szlovák Tanácsköztársaság, ), խամաճիկային պետություն հարավարևելյան Սլովակիայում։ Գոյություն է ունեցել 1919 թվականի հունիսի 16-ից հուլիսի 7-ը ։
1918 թվականին Չեխոսլովակիայի զորքերը սկսեցին ռազմակալել հյուսիսային Հունգարիան՝ Առաջին աշխարհամարտի տարիներին Չեխոսլովակիայի քաղաքական գործիչներին տված տարածքային խոստումների համաձայն, ովքեր էլ օժանդակեցին Սլովակիայի Խորհրդային Հանրապետության կազմավորմանը։
Հունգարա-չեխոսլովակյան պատերազմից հետո Սլովակիայի խորհրդային հանրապետության տարածքը մտավ Չեխոսլովակիայի կազմի մեջ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սովետական պետություններ Կատեգորիա:Հեղափոխություններ Կատեգորիա:Պատմական սլավոնական երկրներ Կատեգորիա:1919 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Տրոստյանկա (գյուղ, Պոչինկովսկի շրջան)
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 144 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Պոչինկովսկի շրջանի բնակավայրեր
Ուխաթի
Ուխաթի (უხათი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Մցխեթ-Մթիանեթ մարզի Ղազբեգի շրջանում ։
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 2200 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Ստեփանծմինդայից հեռու է 21 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 0 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ղազբեգի շրջան
Ռոժենի վանք
Ռոժենի Սուրբ Աստվածածին վանք (Роженският манастир „Свето Рождество Богородично“), Բուլղարիայի ամենախոշոր ուղղափառ վանքերից մեկը։ Տեղակայված է Պիրին լեռներում, Մելնիկ քաղաքից 5 կմ հեռավորության վրա, երկրի հյուսիսարևելյան հատվածում։
Պատմություն
Միջնադարյան այն քիչ վանքերից մեկն է, որը պահպանվել է մինչև մեր օրերս։ Ըստ աթոսյան աղբյուրների՝ այն կառուցվել է 890 թվականին։ Բազմաթիվ նոր շինություններ ի հայտ են եկել Ալեքսի Սլավ բռնակալի կառավարման ժամանակ։
17-րդ դարում վանքը մեծապես տուժել է հզոր հրդեհից, սակայն 8-րդ դարում վերականգնվել է՝ շնորհիվ բուլղարացիների նյութական օգնության։ Վանքի վերակառուցումը սկսվել է 1715 թվականին և ավարտվել՝ 1732 թվականին։
Վանքն իր զարգացման գագաթնակետին է հասել 19-րդ դարում, երբ դարձել է այս տարածաշրջանի ուղղափառության հոգևոր կենտրոնը։ Միևնույն ժամանակ վանքին են պատկանել շրջակայքում գտնվող զգալի տարածք։ Վանքի անունով է կոչվում մոտակա գյուղը։
Սուրբծննդյան վանքը գործող է և դասվում է Բուլղարիայի հարյուր զբոսաշրջային ազգային օբյեկտների ցանկում։ Վանքի մոտակայքում է գտնվում ականավոր բուլղար հեղափոխական Յան Սանդանսկու գերեզմանը։
Վանքային շինություններ
Վանքն իրենից հիշեցնում է միջնադարյան ամրոց, ունի վեցանկյան տեսք։ Ներքին բակը շրջապատում են եռահարկ բնակելի շինությունները։ Վանքի տարածքում է գտնվում նկուղ և ֆերմա։ Վանական բակի մի մասը զբաղեցնում են խաղողի այգիները։
Սուրբ Աստվածածնի եկեղեցի
Կաֆոլիկոն վանքը նվիրված է Աստվածածնին։ Շինարարության սկիզբը թվագրվում է 16-րդ դարին, սակայն ժամանակակից տեսքը եկեղեցին ձեռք է բերել 1732 թվականին։ Եկեղեցին զբաղեցնում է վանական բակի հիմնական տարածքը։
Աստերոիդների ցանկ (44701-44800)
Աստերոիդների ցանկ (44601-44700) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (44801-44900)
Գանգաթիթեռ (նկար, Վան Գոգ)
Գանգաթիթեռ (Sphinx tête de mort), 1889 թվականի մայիսին նկարած նիդերլանդացի նկարիչ Վինսենթ վան Գոգի նկարներից, որը նա անվանել է «Գանգաթիթեռ»՝ սխալմամբ մտածելով, որ իր առջև հազվագյուտ եվրոպական թիթեռ է։ Իրականում կտավի վրա պատկերված է եվրոպական մեկ այլն խոշոր թիթեռ՝ Սիրամարգակն տանձենու «Saturnia pyri» : Ամստերդամում գտնվող վան Գոգի թանգարանն այն վերանվանել է «Կայսերական գիշերային թիթեռ»։
Պատմություն
1889 թվականի մայիսի 8-ին վան Գոգը, տառապելով այդ ժամանակ հոգեկան հիվանդությամբ, ինքնակամ ներկայացել է Սեն-Պոլի ապաստան՝ Սեն-Ռեմի-դե-Պրովանսի արվարձաններում՝ Ֆրանսիայի հարավում  ։ Ապաստանում գտնվելու մեկ տարվա ընթացքում նկարիչը նկարել է մոտավորապես 150 կտավ։ Դրանցից շատերում պատկերված են բնապատկերներ, ծառեր, խոտեր, թիթեռներ, որոնք նկարիչը կարող էր տեսնել իր սենյակի պատուհանից կամ այգում։ Վինսենթ վան Գոգը այս թիթեռը տեսել է Սեն-Ռեմի հիվանդանոցի այգում, բայց նկարիչը մտածել էր, որ այն գանգաթիթեռ է։ Ինքը նկարիչը հիշում է.
Նկարագրություն
Նկարի վրա մանրամասն պատկերված է թիթեռը՝ բացված առաջնային թևերով՝ գունային ֆոնով։ Նկարի կենդանի գույները համապատասխանում են վան Գոգին հատուկ կրքոտությանն ու հուզական հագեցվածությանը ։ Ամստերդամում գտնվող վան Գոգի թանգարանը, որտեղ գտնվում է այս աշխատանքը, այն վերանվանել է «Կայսերական գիշերային թիթեռնիկ» («Павлиноглазка»; Emperor Moth, Nachtpauwoog) :
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վինսենթ վան Գոգի նկարներ Կատեգորիա:1889 նկարներ Կատեգորիա:Վան Գոգի թանգարանի նկարներ
Բախեստան
Բախեստան, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Մարդինի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
(6852) Նանիբիգնամի
(6852) Նանիբիգնամի (Nannibignami), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1985 թվականի փետրվարի 14-ին Անրի Դեբեոնի կողմից Լա Սիլյայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,395403 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9805 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8103 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1354,15 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,26585 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,5° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1985 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Անրի Դեբեոնի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Արմեն Մելիքյան (ֆիզիկոս)
Արմեն Հովիկի Մելիքյան, ֆիզիկոս։ Ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր (1984), պրոֆեսոր (1990)։
Կենսագրություն
1959-1965 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետում։ 1970-1985 թվականներին եղել է ՀՀ ԳԱԱ ֆիզիկական հետազոտությունների ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող, 1985 թվականից՝ ՀՊՃՀ ընդհանուր ֆիզիկայի ամբիոնի, 1992-2003 թվականներին՝ ֆիզիկայի դեպարտամենտի վարիչ, 2006 թվականից աշխատում է Ռուս-հայկական (Սլավոնական) համալսարանում։
Գործունեություն
Աշխատանքները վերաբերում են պինդ մարմնի ֆիզիկային և նյութի հետ էլեկտրամագնիսական ճառագայթման փոխազդեցության տեսությանը։ Դիտարկել է ոչ ներդաշնակ երևույթները բյուրեղներում, զարգացրել բյուրեղների վիճակի հավասարման տեսությունը։ Ուսումնասիրել է լազերային ճառագայթման հաճախության փոխակերպման շարժընթացները, այդ ճառագայթման տարածումը հոծ միջավայրում և ցրումը ատոմից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:1942 ծնունդներ Կատեգորիա:Մայիսի 21 ծնունդներ Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:ԵՊՀ ֆիզիկայի ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Ոլորտային եռանկյունաչափություն
Ոլորտային եռանկյունաչափություն, գնդային եռանկյունաչափություն, սֆերիկ եռանկյունաչափություն, մաթեմատիկայի բաժին, որ ուսումնասիրում է ոլորտին պատկանող եռանկյունների՝ ոլորտային եռանկյունների կողմերի և անկյունների միջև եղած առնչությունները։
Ծագում
Ոլորտային եռանկյունաչափությունը, որ նախորդել է հարթ եռանկյունաչափությանը, իր ծագման և զարգացման համար պարտական է աստղագիտությանը և սկզբում աստղագիտության բաժիններից մեկն էր։ (1՛—3՛) բանաձևերը և դրանց միջոցով եռանկյունների լուծման տարբեր խնդիրներ հանդիպում են Մենելայոսի «Աֆերիկա» և Պտղոմեոսի «Ալմագեստ» աշխատություններում։ (2) բանաձևը հայտնի էր 6-րդ դարում, իսկ ապացուցումը տվել է ալ Բատտանին։ (1)-ը ապացուցել է Աբու ալ վեֆը։ Ոլորտային եռանկյունաչափությունը որպես ինքնուրույն գիտություն սկզբնավորվել է Նասրեդդին Թուսիի և Ռեգեմոնտանուսի աշխատություններում։ Ոլորտային եռանկյունաչափության զարգացմանը մեծապես նպաստել են է․ Էյլերի աշխատանքները։
Ոլորտային եռանկյունաչափության բանաձևեր
sina/sinÂ = sine/sinÊ = sinc/sinĈ = D/Δ, (1)
cosa=cose cosc+sine sinc cosÂ (2)
cosÂ=-cosÊ cosĈ+sinÊ sinĈ cosa, (3)
sina cosÊ=cose sinc-sine cosc cosA, (4)
sinÂ cose=cosÊ sinĈ+sinÊ cosĈ cosA, (5)
որտեղ
D2=1-cos2a-cos2e-cos2c+2cosa cose cosc
Δ2=1-cos2Â-cos2Ê-cos2Ĉ+2cosÂ cosÊ cosĈ։
(1—5) բանաձևերում կատարելով անկյունների և կողմերի շրջանային փոխարինում՝ Â-ն Ê-ով, Ê-ն Ĉ-ով, Ĉ-ն Â-ով, a-ն e-ով, e-ն с-ով, c-ն a-ով (Â→Ê→Ĉ→Â, a→e→c→a), կստանանք շատ այլ առնչություններ։ (1—5), ինչպես նաև դրանց հանգույն բանաձևերը հնարավորություն են տալիս գնդային եռանկյան տրված երեք տարրերի միջոցով գտնել մյուս երեք տարրերը։
Եթե գնդային եռանկյունը ուղղանկյուն է (ասենք՝ C=90°), ապա տեղի ունեն հետևյալ բանաձևերը․
sine=sinc sinE, (1')
cosc=cose cosa, (2')
sinc cosÊ=cose cosa։ (3')
Նմանություն կա ոլորտային եռանկյունաչափության և հարթ եռանկյունաչափության բանաձևերի միջև,
Հարթ եռանկյուն
a=c sinÂ
a=e tgÂ
sin2(Â/2)=(p-e)(p-c)/ec
Գնդային եռանկյուն
sina=sinc sinÂ
tga=tge tgÂ
sin2(Â/2)=sin(p-e) sin(p-c)/sine sinc
Դելամբրի բանաձևեր
sin(a/2) sin((E-Ĉ)/2)=cos(Â/2) sin((e-c)/2)
cos(a/2) cos((Ê+Ĉ)/2)=sin(Â/2) cos((e+c)/2)
cos(a/2) sin((Ê-Ĉ)/2)=cos(Â/2) cos((e-c)/2)
Կատեգորիա:Ոլորտային երկրաչափություն Կատեգորիա:Եռանկյունաչափություն
Դեկորատիվ-կիրառական արվեստ
Դեկորատիվ-կիրառական արվեստ, դեկորատիվ արվեստի ճյուղ։ Ընդգրկում է ստեղծագործական այն բնագավառները, որում ստեղծվում են գեղարվեստական կենցաղային իրեր (կահույք, գործվածք, աշխատանքի գործիք, ինչպես նաև զգեստ, զարդ)։
Պատմություն
Դեկորատիվ արվեստը միջավայրի, տոնակատարությունների, հանդիսությունների, ցուցադրությունների և այլ միջոցառումների գեղարվեստական ձևավորման, ինչպես նաև գեղարվեստական կենցաղային իրերի պատրաստման արվեստն է։ Դեկորատիվ-կիրառական արվեստը դեկորատիվ արվեստի և ժողովրդական ստեղծագործության նյութական ու հոգևոր արժեքներ ստեղծող ոլորտ է։
Դեկորատիվ արվեստն սկզբնավորվել է հասարակության զարգացման վաղ շրջանում։ Դարերի ընթացքում այն կրել է տարբեր ոճերի և ուղղությունների ազդեցությունը։ Մ. թ. ա. II հազարամյակում Չինաստանում ստեղծվել են բրոնզե գեղարվեստական կերտվածքներ, ոսկրե և նեֆրիտե քանդակազարդ առարկաներ, մ. թ. ա. V-III դարերում՝ բարձրորակ մետաքսե գործվածքներ, խեցեղեն, մ. թ. VIII–X դարերում ծաղկման է հասել ճենապակու, իսկ XIV–XVIII դարերում՝ խեցեգործական արտադրությունը։ Միջնադարյան Եգիպտոսի դեկորատիվ-կիրառական արվեստում տարածված էին դաջածո գործվածքները, նկարազարդ խեցեգործությունը, ընդելուզված կահույքի պատրաստումը, փայտափորագրությունը և այլն։ Դեկորատիվ արվեստի գանձարանում իրենց ծանրակշիռ ավանդն ունեն հայ վարպետները։ Կարի, ոսկերչության, դրվագման, խեցեգործության և արհեստների այլ տեսակներ Հայաստանում հայտնի էին մ.թ.ա. III հազարամյակից։ Հայկական ոսկերչությունն ու ակնագործությունը զարգացել են ոչ միայն Դվինում, Անիում, Արծնում, Վասպուրականում, Արցախում, Ախալցխայում, այլև Կոստանդնուպոլսում, Լվովում, Թիֆլիսում, Նոր Ջուղայում, Նուխիում, Շամախիում և այլուր։ Վաղ միջնադարից մինչև XIX դարը պատրաստվել են թանկարժեք մետաղներով, քարերով զարդարված, դրվագված, ընդելուզված գրքերի նրբագեղ կազմեր ու մասնատուփեր։ Միջազգային շուկայում մեծ պահանջարկ ունեին փորագրված ոսկրե իրերը, կարմիր կաշվե առարկաները, փայտե քանդակազարդ կերտվածքները։ IX–XIII դարերում Հայաստանում զարգացման բարձր մակարդակի են հասել կարը, կտորեղենի ձևավորումը, արտահանվել են բրդե, մետաքսե ինքնատիպ գործվածքներ։ Ֆրանսիայում չթի մեծ պահանջարկի ժամանակ հայերը 1677 թվականին Մարսելում ստեղծել են դաջածո կտորների ֆաբրիկա, որն առաջինն էր Եվրոպայում, իսկ 1699 թվականին անգլիացիները դաջածո գործվածքներ են պատվիրել Սպահանի հայ վարպետներին։ XVII– XVIII դարերում լեհ ազնվականության զգեստի պարտադիր տարր էր «Սլուցկի գոտին», որը պատրաստում էին Սլուցկի հայերը և արտահանում եվրոպական երկրներ ։
Դասակարգում
Գիտական գրականության մեջ 19-րդ դարի 2-րդ կեսից դեկորատիվ-կիրառական արվեստի ստեղծագործությունները դասակարգվում են Այդ դասակարգումը պայմանավորված է դեկորատիվ-կիրառական արվեստի կառուցվածքային տեխնոլոգիական էությամբ և արտադրությաև հետ անմիջական կապով։ Գործնական և գեղարվեստական խնդիրները լուծելով համատեղ, ինչպես և ճարտարապետությունը, դեկորատիվ-կիրառական արվեստը պատկանում է և՛ նյութական, և՛ հոգևոր արժեքների ստեղծման ոլորտին։ Նրա ստեղծագործությունները սերտ կապված են տվյալ դարաշրջանի նյութական մշակույթին, կենցաղին, տեղական էթնիկ, ազգային, ինչպես և սոցիալական ու դասակարգային առանձնահատկություններին։ Լինելով նյութ, միջավայրի բաղկացուցիչ մաս՝ դեկորատիվ-կիրառական արվեստի գործն իր գեղագիտական արժանիքներով, կերպարային կառուցվածքով ու բնույթով ներազդում է մարդու հոգեվիճակի վրա, ընկալվում ճարտարապետական տարածական միջավայրի, շրջակա առարկաների ու դրանց համալիրների (սպասք, կահույք, տարազ, ոսկերչական իրեր) փոխադարձ կապով։ Առարկայի արխիտեկտոնիկան, որը պայմանավորված է նրա կիրառման բնույթով, նյութի կոնստրուկտիվ հնարավորություններով ու պլաստիկ հատկություններով, հաճախ հիմնական դեր է խաղում հորինվածքում։ Երբեմն դեկորատիվ-կիրառական արվեստում նյութի գեղեցկությունը, համամասնությունը, ռիթմական կառուցվածքը ստեղծագործության հուզական կերպարային բովանդակության մարմնավորման եզակի միջոցներ են (օրինակ, մետաղյա, խեցեղեն կամ ապակե իրերը, որոնք նկարազարդ չեն)։ Իրի դեկորը (զարդը) նույնպես էական դեր ունի կերպարային կառուցվածքում։ Շատ հաճախ դեկորի շնորհիվ կենցաղային իրը դառնում է դեկորատիվ-կիրառական արվեստի գործ։ Դեկորատիվ-կիրառական արվեստի դեկոր ստեղծելու համար օգտագործվում են զարդապատկերը և կերպարվեստի զանազան տարրեր (քանդակ, գեղանկար, երբեմն՝ գրաֆիկա)։ Կերպարվեստի միջոցները և զարդապատկերը դեկորատիվ-կիրառական արվեստում ծառայում են ոչ միայն դեկոր ստեղծելուն, այլև երբեմն ներթափանցում են առարկայի ձևի մեջ (կենդանիների թաթերի, գլուխների, արմավիկների, խոյօղերի և այլ տեսքով կահույքի մանրամասներ, պտուղի, թռչնի, կենդանու, մարդու ֆիգուրներից անոթներ)։ Իրի գեղարվեստական և կիրառական ֆունկցիաների միասնության, ձևի և դեկորի փոխներթափանցման մեջ ի հայտ է գալիս դեկորատիվ-կիրառական արվեստի սինթետիկ բնույթը։
Դեկորատիվ-կիրառական արվեստը սկիզբ է առել մարդկային հասարակության վաղ շրջանում և դարերի ընթացքում եղել գեղարվեստական ստեղծագործության հիմնական բնագավառներից մեկը։ Կերպարվեստի մյուս տեսակների նման այն կրել է գեղարվեստական տարբեր ոճերի, ուղղությունների ազդեցությունը։ 19-րդ դարի 2-րդ կեսի էկլեկտիզմի միտումները աղքատացրել են նաև դեկորատիվ-կիրառական արվեստը։ Իշխող անճաշակությանն ու զանգվածային մեքենայական արտադրության դիմազրկող ներգործությանը արվեստագետները հակադրել են արհեստավորական կամ գործարանային եղանակով պատրաստված եզակի առարկաներ։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո դեկորատիվ-կիրառական արվեստը զարգացավ գաղափարական և գեղագիտական նոր հիմքերով։ ԽՍՀՄ-ում բանվորական բնակարանների, հանրակացարանների, ակումբների, ճաշարանների կոմպլեքսային հարդարանքի, աշխատանքային տեղամասի ռացիոնալ սարքավորման և այլ խնդիրներ ստեղծագործական որոնումների հնարավորություն ընձեռեցին կոնստրուկտիվիստների, Գերմանիայում և այլ երկրներում ֆունկցիոնալիստների համար, որ և շատ բանով նպաստեց դիզայնի ի հայտ գալուն։ ԽՍՀՄ-ում վերածնվեցին ժողովրդական արհեստները։ Դեկորատիվ-կիրառական արվեստի վարպետները օգտվեցին ազգային հարուստ ավանդույթներից։ ԽՍՀՄ-ում ֆաբրիկային եղանակով արտադրվող առօրյա կենցաղային իրերի ֆունկցիոնալ և գեղարվեստական արտահայտչամիջոցների ու դեկորի որոնումներին զուգընթաց արվեստագետները զբաղված են նաև եզակի գործերի ստեղծմամբ։
💫== Դեկորատիվ Կիրառական արվեստը Հայաստանում == Համաշխարհային Դեկորատիվ-կիրառական արվեստի գանձարանում իրենց ներդրումն ունեն հայ վարպետները։ Գորգերը, ժանյակները, ասեղնագործ կտորեղենը, տարազի տարատեսակները, խեցեղենը, փայտի գեղարվեստական մշակումը վկայում են արվեստի այդ ճյուղի հնագույն ավանդները։ Հայկական ԽՍՀ-ում դեկորատիվ-կիրառական արվեստը վերելք է ապրել։ Դրան օգնել հանրապետական ժողովրդական ստեղծագործության տունը, Հայաստանի նկարիչների միությունը, կադրեր են պատրաստում Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը, գեղարվեստա-տեխնիկական ուսումնարանը և այլ կազմակերպություններ։
ՀՀ-ում դեկորատիվ-կիրառական արվեստը շարունակում է նորովի զարգանալ ազգային ավանդույթների հենքի վրա։ Այդ ոլորտի հայ վարպետներն զբաղվում են ապակու տարատեսակների (հախճապակի, ճենապակի) գեղարվեստական մշակմամբ, արծաթագործությամբ, ոսկերչությամբ, մետաղագործությամբ, փայտագործությամբ, խեցեգործությամբ և այլն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արվեստ Կատեգորիա:Դիզայն
Սիդնի Շելդոն
Սիդնի Շելդոն  (Sidney Sheldon, իսկական անունը՝ Սիդնի Շեհթել, ), ամերիկացի գրող և սցենարիստ։
Կենսագրություն
Սիդնի Շելդոնը ծնվել է 1917 թվականի փետրվարի 11-ին, Չիկագոյում, Իլինոյս նահանգում, հրեա ընտանիքում ։ Հայրը աշխատում էր ոսկերչական խանութում։ Նրա մոր՝ Նատալի Մարկուսի ծնողները գաղթել են ԱՄՆ, Օդեսայի մոտ գտնվող փոքր գյուղից, փրկվելով ջարդերից։ Նրա առաջին բանատեղծությունները հրատարակվել են, երբ տղան 10 տարեկան էր։ Նրա կարիերան սկսվել է 1937 թվականին, Հոլիվուդում, որտեղ նա սցենարներ էր գրում Բ-կարգի ֆիլմերի համար։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի առաջին օրերին նա ծառայում էր ավիացիայում։ 1941 թվականին, նրա ստորաբաժանման կազմալուծումից հետո, Շելդոնը վերադարձել է քաղաքացիական կյանքի և սկսել է  մյուզիքլներ գրել բրոդվեյան ներկայացումների համար, միևնույն ժամանակ շարունակելով սցենարներ գրել ստուդիայի համար։ Նրա սցենարները գնում էին՝ MGM և Paramount Pictures ընկերությունները։
1963 թվականին Շելդոնը սկսում է սցենար գրել հեռուստասերիալների համար, որի շնորհիվ նա անհավանական հաջողության է հասել։
1970 թվականին Շելդոնը գրել է իր առաջին վեպը՝ «Պատռել դիմակը», որի համար արժանացել է Էդգար Ալլան Պոյի մրցանակի։ Նրա վեպերը թարգմանվել են 56 լեզուներով, և հրատարակվել ավելի քան 300 միլիոն օրինակ տպաքանակով, 100-ից ավելի երկրներում, նրա գրած սցենարներով նկարահանվել է 25 ֆիլմ։ Նրա անունը դարձել է բեսթսելլեր բառի հոմանիշ։
1982 թվականին գրականության և կինեմատոգրաֆիայի համար կատարած ծառայությունների համար Շելդոնը Հոլիվուդյան փառքի ծառուղում անվանական աստղ է ստացել։ Բացի այդ, նրա անունը գրանցվել է Գինեսի ռեկորդների գրքում. Շելդոնը աշխարհում «ամենաթարգմանված» հեղինակն է։
Սիդնի Շելդոնը մահացել է 2007 թվականի հունվարի 30-ին, 89 տարեկանում, երկողմանի թոքաբորբից, Ռանչո Միրաժում, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ Կատեգորիա:«Թոնի» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ վիպասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Ամերիկացի դրամատուրգներ Կատեգորիա:Օսկարակիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստապրոդյուսերներ
Աստրիդ Իվասկ
Աստրիդ Իվասկ, լատիշ-ամերիկացի բանաստեղծ։
Կենսագրություն
1967 թվականին տեղափոխվել են Նորման, Օկլահոմա, որտեղ Իվար Իվասկը Օկլահոմայի համալսարանում դարձել է ժամանակակից լեզուների և գրականության պրոֆեսոր։ Նա աշխատել է որպես լրացուցիչ դասախոս` դասավանդելով ռուսերեն, գերմաներեն և ֆրանսերեն։ Իվար Իվասկը համալսարանի «Համաշխարհային գրականությունն այսօր» (World Literature Today) գրական ամսագրի խմբագիրն էր և զույգը իրենց տանը հյուրընկալել է բազմաթիվ հեղինակների և քննադատների և մասնակցել ընթերցումների և գրական իրադարձություններին ։
1991 թվականին զույգը տեղափոխվել է Իռլանդիա՝ Կորկոյի կոմսություն, սակայն 1992 թվականին Իվար Իվասկը մահացել է։ Աստրիդ Իվասկը 2001 թվականին վերադարձել է Ռիգա ։
Ստեղծագործություններ
Իվասկի բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն Ezera Kristibas-ն էր ("Լճի մկրտությունը", 1966): Այլ ժողովածուներ ընդգրկում են Ziemas Tiesa ("Ձմռան դատաստանը", 1968), Solis Silos (“Քայլ անտառում,” 1973), Līču Loki ("Կորացած դափնիներ", 1981), At the Fallow’s Edge (1981), Gaisma Levainoja ("Լույսը վիրավորվեց", 1982). Նրա ստեղծագործությունների մեծ մասը գրվել է լատիշերենով, բայց մեկ ժողովածու` Oklahoma Poems (1990), գրվել էր անգլերենով։ Նրա բանաստեղծությունների ընտրանին Wordings-ն է (1987)   ։
Նրա մյուս ստեղծագործությունները ներառում են` Parsteigumi un atklajumi ("Անակնկալներ և բացահայտումներ", 1984), մանկական բանաստեղծություններ և պատմվածքներ և բանաստեղծական ճանապարհորդական համառոտ ակնարկների գիրքը, Licu loki: Ainas un ainavas ("Կորացած դափնիներ. Տեսարաններ և բնապատկերներ", 1981)` պատկերազարդված Իվար Իվասկի լուսանկարներով
Պարգևներ և մրցանակներ
Աստրիդ Իվասկը պարգևատրվել է Ziemas Tiesa-ի Զինաիդա Լազդայի անվան մրցանակով և Մշակութային հիմնադրամի լատվիական մրցանակին գրականության բնագավառում` Solis Silos -ի համար ։ Նա նվաճեց Janis Jansudrabins Prose մրցանակը, ճանապարհորդական համառոտ ակնարկների համար ։ Goppers մրցանակին արժանացավ Parsteigumi in atklajumi -ը ։ Licu loki -ն հաղթել է Janis Jaunsudrabins Prose- ի մրցանակը ։ Նա արժանացել է Լատվիայի «Երեք աստղերի շքանշանին», Էստոնիայի «Սպիտակ աստղի շքանշանին» և Լատվիայի գրողների միության ամենամյա մրցանակին` մշակույթի և գրականության զարգացման գործում ունեցած ավանդի համար ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կին գրողներ Կատեգորիա:Լատիշ կին գրողներ Կատեգորիա:Փախստականներ Կատեգորիա:Պատերազմի հետևանք Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ Կատեգորիա:Մարբուրգի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի բանաստեղծներ
Կոտորած Եգիպտոսում (2013)
Կոտորած Եգիպտոսում , 2013 թվականի օգոստոսի 14-ին զինվորականների կողմից տապալված նախագահ Մուհամմեդ Մուրսիի կողմնակիցների ճամբարների ավերումը։
Արդյունքում երկրի մի շարք քաղաքներում զանգվածային բախումներ են տեղի ունեցել։ Ի պատասխան երկրում արտակարգ դրություն է հայտարարվել, իսկ շատ մարզերում պարետային ժամ է սահմանվել։ Եգիպտոսի առողջապահության նախարարության տվյալներով՝ զոհերի թիվը հասել է 525-ի, որոնցից 482-ը քաղաքացիական անձինք են, իսկ 43-ը՝ ոստիկաններ։ Օգոստոսի 15-ի դրությամբ վիրավորվել է առնվազն 3717 մարդ ։
Գործողության մեկնարկին տապալված նախագահի կողմնակիցները գտնվում էին վրանային երկու ճամբարներում՝ Կահիրեի արևմուտքի Նահդա հրապարակում (Կահիրեի համալսարանի մոտ) և քաղաքի արևելքում` Ռաբաա ալ Ադավիա մզկիթի մոտ ։
Նախապատմություն
2011 թվականի հեղափոխությունից և անկայունության շրջանից հետո, որն ավարտվել էր 2013 թվականի հուլիսի սկզբին նախագահ Մուհամմեդ Մուրսիի տապալմամբ, Մուրսիի տասնյակ հազարավոր կողմնակիցներ սկսել էին կազմակերպել ցուցարարների ճամբարներ՝ կոչ անելով վերականգնել տապալված նախագահի իշխանությունը ։ Ցուցարարները և ժամանակավոր կառավարությունը դիմակայության մեջ են եղել վեց շաբաթ, ներքին և արտաքին ուժերը կոչ են արել հակամարտության բոլոր կողմերին աշխատել ժողովրդավարական լուծման ուղղությամբ ։ Նոր կառավարությունը մի քանի անգամ սպառնացել է ճամբարները ցրել ։ Ենթադրվում էր, որ նույնիսկ վերջնագիր էր հայտարարվել մինչև օգոստոսի 14-ը, սակայն Ալ Ազհարը հերքում է, որ նման նախազգուշացում եղել է ։ Հակամարտությունը լուծելու փորձերի համար ընդունված նախաձեռնությունները, այդ թվում՝ Պարսից ծոցի արաբական երկրների, ԵՄ-ի և ԱՄՆ-ի ջանքերով, դրական արդյունքներ չեն ունեցել պետության իշխանությունների մոտ ։
2013 թվականի օգոստոսի 3-ին ռազմական կառավարությունը հրաման է տվել վրանային ճամբարների շրջափակման մասին ։
Բախումներ
2013 թվականի օգոստոսի 14-ի առավոտյան ժամը 7:00-ի սահմաններում Եգիպտոսի անվտանգության ուժերը սկսել են շարժվել դեպի ցուցարարների` Կահիրեում գտնվող երկու ճամբարներ։ Եգիպտոսի ՆԳՆ-ի տվյալներով՝ նախնական ծրագիրն էր աստիճանաբար դադարեցնել բողոքի ակցիաները՝ կտրելով մատակարարման գծերը և ապահով ելք ապահովելով նրանց համար, ովքեր որոշել են հեռանալ։ Սակայն առավոտյան ժամը 8։00-ի դրությամբ իրավիճակը սրվել է։ Զինվորականները բուլդոզերներ և արցունքաբեր գազ են օգտագործել ամբոխի դեմ, ինչպես նաև գործողությանը մասնակցել են զրահատեխնիկա և բանակային ուղղաթիռներ ։ Ցուցարարներին ցրելու համար զինվորականներն օգտագործել են դիպուկահարներին ։ Նահդի հրապարակը պաշտպանող իսլամիստները մի քանի գազի բալոն են պայթեցրել ։ Զինվորականների ներկայացուցիչները հերքել են ցուցարարների նկատմամբ հաշվեհարդարի փաստը ՝ պնդելով, որ կրակը բացվել է միայն ի պատասխան ցուցարարների կողմից կրակոցների, ավելի ճիշտ՝ գրոհայինների, որոնք կանանց և երեխաներին օգտագործում են որպես կենդանի վահան։ Ցուցարարները հերքել են իրենց շարքերում գրոհայինների կազմակերպված խմբերի առկայությունը։ Դիմադրության հիմնական զենքը եղել են քարերն ու բռնկիչ խառնուրդով շշերը, որոնք, սակայն, վրանային ճամբարներում հրդեհների պատճառ են դարձել։
Առավոտյան ցրումից անմիջապես հետո, Լեգիտիմության աջակցման ազգային դաշինքը կոչ է արել իր անդամներին փողոց դուրս գալ «կոտորածը դադարեցնելու համար» ։ Բռնությունն արագ տարածվել է մայրաքաղաքում։ Իսլամիստները սկսել են հրկիզող խառնուրդով շշեր պատրաստել։ Մյուսները ձեռքներն են առել այն ամենը, ինչը կարելի էր օգտագործել որպես զենք ։ Ցուցարարները փակել էին կարևոր ճանապարհները՝ կանգնեցնելով երթևեկությունը ։ Առավոտյան Մուրսիի կողմնակիցները երթով շարժվել են դեպի Արևելյան Կահիրե ։ Կեսօրին փողոցները դատարկ էին։ Օրվա երկրորդ կեսին ցուցարարները ոստիկանությանը մոտեցրել են հիվանդանոցին։ Սակայն դիպուկահարները շարունակել են կրակել նրանց վրա, ովքեր փորձել են մտնել այնտեղ։ Մթնշաղի սկսվելուց հետո կառավարական զորքերը սկսել են ոչնչացնել այն, ինչ մնացել է բողոքի ճամբարներից։ Երեկոյան Ռաբբա Ալ Ադավիա հրապարակի գլխավոր նստացույցի վայրում հայտնաբերվել է 20 դիակ՝ կտտանքների հետքերով, որոնք ավելի ուշ ուղարկել են դիահերձարան ։
Սպանվածների թիվ
Եգիպտոսի առողջապահության նախարարության տվյալներով՝ օգոստոսի 14-ին առնվազն 235 մարդ է զոհվել։ Ներքին գործերի նախարարության տվյալներով՝ նրանց թվում եղել է ոստիկանության 43 սպա ։ Ըստ գնահատականների` 900 մարդ վիրավորվել է, ևս մի քանի հարյուր մարդ` ձերբակալվել ։ New York Times-ի տվյալներով՝ այդ թվերը, ամենայն հավանականությամբ, կավելանային տեղեկատվության ստացմանը զուգընթաց ։ Մուսուլման եղբայրները հյատնել են, որ կոտորածի հետևանքով 2000 մարդ է զոհվել ։ Զոհվածների թվում կային բազմաթիվ դեռահասներ ։ Հաջորդ առավոտյան զոհվել է առնվազն 525 մարդ, որոնցից 482-ը քաղաքացիական անձինք են (այդ թվում՝ մոտ 200-ը Կահիրեում), ավելի քան 3700-ը՝ վիրավորվել` ըստ առողջապահության նախարար Մուհամմեդ Ֆաթհալայի տվյալների  ։
Հետևանքներ
Կահիրեի իրադարձությունների մասին հաղորդումներից հետո շատ մարդիկ փողոց են դուրս եկել։ Երկրում բռնության ալիք է բարձրացել։ Գիզայում կատաղած ամբոխը հարձակվել է ոստիկանական բաժանմունքի վրա։ Ընդհանուր առմամբ, Եգիպտոսի ՆԳՆ-ի տվյալներով՝ հարձակման է ենթարկվել 21 տեղամաս ։ Եգիպտոսի հարավում երկուսից յոթ ղպտի եկեղեցի է այրվել  ։ Արդյունքում քրիստոնյա ակտիվիստները Մուրսիի կողմնակիցներին մեղադրել են «Եգիպտոսում ղպտիների դեմ վրեժխնդրություն» մտցնելու մեջ ։ Կառավարության տվյալներով՝ «Մուսուլման եղբայրների» կողմնակիցները գրոհել են կառավարական գլխամասերը մի քանի նահանգներում ։ Մուրսիի կողմնակիցները համերաշխության ակցիաներ են անցկացրել Իսմայիլիայի, Ալեքսանդրիայի, Սուեզի, Ասուանի և երկրի այլ քաղաքներում բռնաճնշումների դեմ  ։ Պարետային ժամը խախտելու դեպքում Մուրսիի կողմնակիցները խոստացել են վերադառնալ փողոցներ, որպեսզի շարունակեն իրենց քարոզչությունը ։ Բանկերն ու Կահիրեի ֆոնդային շուկան փակվել են մինչև օգոստոսի 15-ը ։ Երկաթուղային հաղորդակցությունը նույնպես դադարեցվել էր ։
Արտակարգ դրություն
Ժամանակավոր կառավարությունը արտակարգ դրություն է սահմանել մեկ ամիս ժամկետով։ Այսպիսով, դատաքննության իրավունքը և օրենքի պատշաճ իրավական ընթացակարգերը կասեցվել են ։ Ժամը 19:00-ին 27 նահանգներից 14-ում (Կահիրե, Գիզա, Ալեքսանդրիա, Սուեզ, Իսմայիլիա, Ասյութ, Սոխագ, Բենի Սուեյֆ, Մինյա, Բեհեյրա, Հարավային Սինայ, Հյուսիսային Սինայ, Ֆայում և Քենա) հայտարարվել է պարետային ժամ ։ Հաջորդ օրը Հարավային Սինայում պարետային ժամը չեղյալ է հայտարարվել` Շարմ Էլ Շեյխ քաղաքում զբոսաշրջության վնասից խուսափելու համար ։ Բանակը խոստացել է խստորեն հետևել պարետային ժամի պահպանմանը ։ Պարետային ժամը 21:00-06:00-ն ի կատար էր ածվելու մեկ ամսվա ընթացքում, արտակարգ դրության հետ միասին ։
Արձագանք
Ժամանակավոր փոխնախագահ Մոհամեդ էլ Բարադեին հրաժարական է տվել` ի նշան ճամբարների ցրման դեմ բողոքի ՝ հայտարարելով, որ իր խիղճը մտահոգված է խաղաղ բնակիչների զոհվելու կապակցությամբ․ «Մասնավորապես, ինչպես ես կարծում եմ, կարելի էր խուսափել նման բանից։ Շատ դժվար է շարունակել պատասխանատվություն կրել այն որոշումների համար, որոնց հետ ես համաձայն չեմ և որոնց հետևանքների համար ես վախենում եմ» ։ Ժամանակավոր վարչապետ Հազեմ ալ Բեբլաուին գովաբանել է անվտանգության ուժերին կատարած աշխատանքն՝ ասելով, որ «մենք պարզել ենք, որ իրավիճակը հասել է այնպիսի կետի, որ իրեն հարգող ոչ մի պետություն դրա հետ չի կարող համաձայնել... անարխիայի տարածումն ու հարձակումները հիվանդանոցների ու ոստիկանական բաժանմունքների վրա» ։ Էլ Բելտագին պնդում է, որ մարդիկ ոտքի են ելել և հարված կհասցնեն ժողովրդավարության վերականգնման համար․ «Ոստիկանության պետությունը հասել է ավարտին» ։ Պետական հեռուստատեսությունը պնդում էր, որ բողոքի ճամբարները մաքրվել են «ծայրահեղ քաղաքակիրթ կերպով», մինչդեռ ժամանակավոր կառավարությունը հայտարարություն է տարածել անվտանգության ուժերի աշխատանքին հավանություն տալու և բազմաթիվ կորուստների համար իսլամիստներին մեղադրելու մասին ։ Կառավարությունը նաև ռեյդներն անհրաժեշտ է համարել և հայտնել է, որ ոստիկանությունը զենք է առգրավել ճամբարներից  ։ Լոնդոնի Մուսուլման եղբայրների մամուլի ծառայությունը հանդես է եկել հայտարարությամբ, ասելով, որ աշխարհը «չի կարող ձեռքերը ծալած նստել և նայել, թե ինչպես են անմեղ տղամարդիկ, կանայք և երեխաներ սպանվում առանց որևէ բացատրության։ Աշխարհը պետք է հանդես գա ռազմական խունտայի հանցագործությունների դեմ, քանի դեռ ուշ չէ» ։
Գերագույն իմամ Ահմեդ Էլ Թայեբը «զսպվածության» կոչ է արել՝ ասելով, որ Ալ Ազհարը ձգտում է իրավիճակի քաղաքական լուծում գտնել ։ Ղպտի եկեղեցին դատապարտել է եկեղեցու վրա հարձակումները և կոչ արել բանակին կարգուկանոն հաստատել ։ «Ալ Նուր» կուսակցությունը ցուցարարներին կոչ է արել զսպվածություն ցուցաբերել, սակայն հայտնել է, որ բռնաճնշումներն այժմ էլ ավելի կբարդացնեն քաղաքական գործընթացը։ Երիտասարդական շարժումն ապրիլի 6-ին «բանակին, ՆԳՆ-ին և Մուսուլման եղբայրներին» մեղադրել է բռնության համար ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Զանգվածային սպանություն
Կլիմայական փոփոխությունները Աֆրիկայում
Կլիմայական փոփոխությունները Աֆրիկայում լուրջ վտանգ կարող է ներկայացնել Աֆրիկայի համար`հանդիսանալով  ամենախոցելի մայրցամաքներից մեկը  կլիմայի փոփոխության հետևանքների պատճառով  ։  Որոշ աղբյուրներ նույնիսկ համարում են Աֆրիկան ​​որպես «Երկրի ամենախոցելի մայրցամաքը» ։ Այս խոցելիությունը պայմանավորված է մի շարք գործոններով, որոնք ներառում են թույլ հարմարվելու կարողությունը, էկոհամակարգային ապրուստի միջոցներից մեծ կախվածությունը և գյուղատնտեսական արտադրության ավելի վատ զարգացած համակարգերը ։ էկոհամակարգային ծառայությունների վրա կլիմայի փոփոխության ռիսկերը, հավանաբար, ավելի ծանր հետևանքներ կարող են ունենալ Աֆրիկայում կյանքի և կայուն զարգացման հեռանկարների վրա ։ Բարձր վստահությամբ, այն կանխատեսվեց IPCC-ի կողմից 2007 թվականին, որ աֆրիկյան շատ երկրներում և տարածաշրջաններում, գյուղատնտեսական արտադրությունը և պարենային անվտանգությունը, հավանաբար, լուրջ վտանգված կարող է լինել կլիմայական  փոփոխության և կլիմայի փոփոխականության պատճառով ։ Այս ռիսկի կառավարումը  իրենից պահանջում է  մեղմացնել և փորձել հարմարվել այսպիսի  ռազմավարությունների ինտեգրմանը՝ էկոհամակարգային ապրանքների և ծառայությունների, ինչպես նաև Աֆրիկայում գյուղատնտեսական արտադրության համակարգերի կառավարման մեջ ։
Օրինակ, Քենիան խոցելի է կլիմայի փոփոխության ազդեցության նկատմամբ։ Հիմնական կլիմայական վտանգներ կարող են հանդիսանալ երաշտներն ու ջրհեղեղները, որոնց ընթացիկ գործոնները կանխատեսում են ավելի ինտենսիվ և ավելի քիչ տեղումներով։ Բացի այդ, այլ կանխատեսումներ ակնկալում են ջերմաստիճանի բարձրացման դեպքերում 0,5-ից 2 °C-ով։ Քենիայի Նայրոբիի մարդաշատ, քաղաքային բնակավայրերում ոչ ֆորմալ բնակավայրերի կամ «թաղամասերի» պայմանները կարող են ազդել կլիմայի փոփոխության  վրա, որի հետևանքով կարող են նաև շատանալ  աղետները։ Մասնավորապես, խոշոր ոչ ֆորմալ բնակավայրերի կենսապայմանները հաճախ ավելի տաք «միկրոկլիմա» են ստեղծում տնային շինանյութերի, օդափոխության բացակայության, սակավ կանաչապատված տարածքների, էլեկտրական էներգիայի և այլ ծառայությունների վատ հասանելիության պատճառով։ Այս ոչ ֆորմալ թաղամասերում կլիմայի փոփոխության հետ կապված ռիսկերը մեղմելու համար,կարևոր է շատ այդ բնակավայրերի արդիականացումը քաղաքաշինական գործունեության միջոցով, որոնք կառուցված են դիմակայելու կլիմայական  պայմաններին
Հարմարվողականության ջանքերի առումով տարածաշրջանը որոշակի առաջընթաց է գրանցել ։ Սա ներառում է կլիմայի փոփոխության հարմարվողականության մի քանի տարածաշրջանային ռազմավարությունների մշակում ու ընդունում, օրինակ՝ SADC Policy Paper Climate Change, և ջրի ոլորտի հարմարվողականության ռազմավարությունը։ Բացի այդ, այլ ջանքեր են գործադրվել նաև կլիմայի փոփոխությանը հարմարվելու և բարելավելու ուղղությամբ, ինչպիսիք կարող են լինել Կլիմայի փոփոխության հարմարվողականության, մեղմացման ծրագիրը Արևելյան և Հարավային Աֆրիկայում ։
Որպես 55 անդամ երկրների վերազգային կազմակերպություն՝ Աֆրիկյան միությունը 2014 թվականի առաջ է քաշել 47 նպատակ և ինչպես նաև իրականացնել համապատասծխան գործողություններ մայրցամաքում,որպեսզի կարողանան դիմակայել կլիմայական փոփոխություններին։ Միավորված Ազգերի գլխավոր քարտուղարը հայտարարել է  Աֆրիկայի միաության հետ սերտ համագործակցության անհրաժեշտության մասին որպեսզի կարողանան պայքարել կլիմայական փափոխություններին։  Միավորված ազգերի կազմակերպությունը գնահատում է, որ հաշվի առնելով մայրցամաքի բնակչության աճը, Աֆրիկայում կայուն զարգացման նպատակներին հասնելու համար կպահանջվի տարեկան 1,3 տրիլիոն դոլար ֆինանսավորում։ Արժույթի միջազգային հիմնադրամը նաև գնահատում է, որ 50 միլիարդ դոլար կարող է անհրաժեշտ լինել միայն կլիմայի հարմարվողականության ծախսերը հոգալու համար   ։
Ջրային ռեսուրսներ
Ջրի որակը և հասանելիությունը Աֆրիկայի hհամար  մեծ խնդիր է, դա տեղի է ունեցել հատկապես կլիմայի փոփոխության պատճառով։ Ջրային ռեսուրսները խոցելի են և կարող են մեծ ազդեցություն ունենալ կլիմայի փոփոխության հետևանքով, ինչը իր հերթին կարող է մեծ ազդեցություն ունենալ հասարակության վրա։ IPCC-ն կանխատեսում է, որ Աֆրիկայում միլիոնավոր մարդիկ մշտապես կբախվեն ջրի  հետ կապված մի շարք խնդիրների կլիմայի փոփոխականության պատճառով (IPCC 2013): Տեղումների օրինաչափության հետ կապված փոփոխություններն ուղղակիորեն  կարող են ազդել մակերևութային արտահոսքի և ջրի առկայության վրա:[22] Հիդրոլոգիական ցիկլի ցանկացած փոփոխություն կարող է էական ազդեցություն ունենալ Աֆրիկայի գետավազանների վրա:Կլիմայի փոփոխության հետևանքով ջրի հասանելիության անցյալ և ապագա փոփոխությունները բարելավելու համար IPCC (IPCC 2013) խորհուրդ է տալիս օգտագործել դինամիկ նվազեցման տեխնիկան։ IPCC 2013-ն առաջարկել է օգտագործել մոդելներ որոնք ինչ որ ձև կարող են համակարգել   տարածաշրջանային կլիմայի այս փոփոխությունները  (CORDEX), որոնք աշխատում են առավելագույնը 50 կմ թույլատրելիությամբ, օգտագործվող լուծաչափը կախված է ջրբաժանի չափից և օդերևութաբանական գրառումների կողմից ընդգրկված տարածքից։ Այնուամենայնիվ, նախքան  կլիմայի սիմուլյացիան  կլիմայի սիմուլյացիան օգտագործելը, նպատակահարմար է հասկանալ դրանց կատարումը տարբեր տարածական մասշտաբներով, քանի որ դրանց կատարումը տարբերվում է մի տեղից մյուսը։
Կլիմայի փոփոխությունը, ամենայն հավանականությամբ, կխորացնեն ամբողջ ջրային ավազանները որոնք գտնվումե են Աֆրիկայւոմ, օրինակ՝ Ռուֆիջի ավազանը Տանզանիայում, հողի օգտագործման բազմազանության պատճառով այն ևս վտանի առաջ է կանգնած։
Ազդեցություններ մարդկանց վրա
Բազմաթիվ գործոնների պատճառով Կլիմայի փոփոխությունն ավելի ու ավելի կազդի Աֆրիկայի վրա։ Այս ազդեցություններն արդեն զգացվում են և հնարավորէ մեծանան, եթե միջոցներ չձեռնարկվեն գլոբալ ածխածնի արտանետումները նվազեցնելու համար։ Ազդեցությունները ներառում են ջերմաստիճանի բարձրացում, երաշտ, տեղումների փոփոխությունները և կլիմայի փոփոխականության բարձրացում։ Այս պայմանները ազդում են էներգիայի արտադրության ինչպես նաև սպառման վրա։ Աֆրիկյան շատ երկրներում վերջերս տեղի ունեցած երաշտը, որը կապված է կլիմայի փոփոխության հետ, բացասաբար է ազդել ինչպես էներգետիկ անվտանգության, այնպես էլ ամբողջ մայրցամաքի տնտեսական աճի վրա։
Աֆրիկան կլինի այն տարածքներից մեկը, որը ավելի շատ է տուժել այս անբարենպաստ հետևանքներից։ Աֆրիկայի խոցելիության պատճառները շատ են և ներառում են հարմարվողականության ցածր մակարդակ, հարմարվողականությանն աջակցելու համար համապատասխան տեխնոլոգիաների և տեղեկատվության վատ տարածումը ինչպես նաև ապրուստի միջոցների մեծ կախվածությունը ագրոէկոհամակարգերից։ Աֆրիկայի շատ երկրներ համարվում են ամենաքիչը զարգացած երկրները (LDC), որոնք ունեն վատ սոցիալ-տնտեսական պայմաններ և, և դրա հետ մեկտեղ, բախվում են կլիմայի փոփոխության ազդեցությանը արձագանքելու առանձնահատուկ մարտահրավերների։
IPCC-ի կողմից գնահատված հինգերորդ զեկույցը վերաբերում էԱֆրիկայի համար բացահայտված ընդգծված ռիսկերին որոնք ներառում են էկոհամակարգերը, ջրի առկայությանը և գյուղատնտեսական համակարգերը, որոնք ազդում են պարենային անվտանգության վրա։ 2022 թվականին աֆրիկյան տասը երկրներից ավելի քան 6000-ը մասնակցել են Եվրոպական ներդրումային բանկի կողմից իրականացված կլիմայի հարցմանը։ Հարցումը ցույց է տվել,  88%-ը պնդում է, որ կլիմայի փոփոխությունը վնաս է հասցնում իրենց կյանքին, մինչդեռ հարցվածների 61%-ը պնդում է, որ շրջակա միջավայրի ոչնչացումն ազդել է իրենց եկամտի և ապրուստի  վրա։ Այս կորուստները սովորաբար հետևանք կարող  են դառնալ սաստիկ երաշտի, ծովի մակարդակի բարձրացման կամ ափամերձ էրոզիայի կամ եղանակային ծայրահեղ իրադարձությունների, ինչպիսիք են ջրհեղեղները, փոթորիկները։
Աֆրիկացի հարցվածների կեսից ավելին (57%) այն կարծիքին են, որ իրենք կամ իրենց ծանոթ մարդիկ քայլեր են ձեռնարկել կլիմայի փոփոխության հետևանքներին հարմարվելու համար։ Այս իրադարձությունները ջրի խնայող սարքերում՝ երաշտի հետևանքները մեղմելու և ջրհեղեղից առաջ ջրահեռացման մաքրման համար կարևոր պայմաններ են։ Աֆրիկացի բոլոր հարցվածների 34%-ը նշել է, որ կլիմայի փոփոխությունը իրենց երկրի առջև ծառացած ամենահրատապ խնդիրներից մեկն է, ի թիվս այլ կարևոր խնդիրների, ինչպիսիք են գնաճը և առողջապահական խնամքի հասանելիությունը։
Գյուղատնտեսություն
Գյուղատնտեսությունը հատկապես շատ կարևոր ոլորտ է Աֆրիկայում, որը նպաստում և օգնում է ողջ մայրցամաքի ապրուստին և տնտեսություններին։ Միջին հաշվով, Ենթասահարյան Աֆրիկայում գյուղատնտեսությունը կազմում է ընդհանուր ՀՆԱ-ի 15%-ը։ Աֆրիկայի աշխարհագրությունը այն հատկապես խոցելի է դարձնում կլիմայի փոփոխության նկատմամբ, և բնակչության 70%-ն ապրելոու իր իսկ միջոցների համար  ապավինում է անձրևային գյուղատնտեսությանը։ Փոքր ֆերմաները Ենթասահարյան Աֆրիկայում  կազմում են մշակվող հողերի 80%-ը։ IPCC-ն 2007-ին կանխատեսել է, որ կլիմայի փոփոխականությունը լրջորեն վնաս կարող է հասցնել գյուղատնտեսության արտադրողականությունը և սննդամթերքի հասանելիությունը։ Այս կանխատեսումը արժանացել է «բարձր վստահություն»։ Բուսաբուծության համակարգերը, անասունները և ձկնաբուծությունը հետագայում կլիմայի փոփոխության հետևանքով  հիվանդությունների ավելի մեծ վտանգի առաջ կարող է կանգնել։ Բուսաբուծության վնասատուներն արդեն կազմում են գյուղացիական տնտեսությունների արտադրողականության կորուստների մոտավորապես 1/6-րդ մասը։ Կլիմայի փոփոխությունը կարող է արագացնել  վնասատուների և հիվանդությունների տարածվածությունը և կարող է նպաստել վտանգավոր իրադարձությունների առաջացմանը։ Կլիմայի փոփոխության ազդեցությունը Աֆրիկայում գյուղատնտեսական արտադրության վրա լուրջ հետևանքներ կունենա պարենային անվտանգության և կենսապահովման համար։ 2014-ից 2018 թվականներին Աֆրիկան ​​գրանցել էր պարենային անապահովության ամենաբարձր մակարդակն աշխարհում
Ինչ վերաբերում է գյուղատնտեսական համակարգին՝ անձրևային սնուցմամբ ապրող գյուղատնտեսությունը մեծ կախվածություն ունի կլիմայական փոփոխություններից, որոնք  էլ կարող են պատճառ դառնալ ոլորտի վատթարացմանը։ Իրավիճակը բարդանում է հարմարվողականության գործողություններին աջակցելու համար կլիմայական տվյալների և տեղեկատվության վատ հուսալիության և հասանելիության պատճառով։ Կլիմայի փոփոխության պատճառով տեղումների օրինաչափությունների դիտված և կանխատեսվող խախտումները, հավանաբար, կկրճատեն աճող սեզոնները և կազդեն Աֆրիկայի շատ մասերում բերքի բերքատվության վրա։ Ավելին, Աֆրիկայում գյուղատնտեսության ոլորտում գերակշռում են մանր ֆերմերները՝ տեխնոլոգիաների և հարմարվելու ռեսուրսների սահմանափակ հասանելիությամբ։
Կլիմայի փոփոխությունը եղել և շարունակում են մնալ սննդի համաշխարհային արտադրության տատանումների հիմնական աղբյուրը զարգացող երկրներում, որտեղ արտադրությունը մեծապես կախված է անձրևից և խոնավ եղանակից։ Գյուղատնտեսության ոլորտը  բավականին զգայուն է  կլիմայի փոփոխականության նկատմամբ, հատկապես տեղումների, ջերմաստիճանի օրինաչափությունների և եղանակային ծայրահեղ իրավիճակների (երաշտներ և ջրհեղեղներ) միջտարեկան փոփոխականության նկատմամբ։ Այս կլիմայական իրադարձությունները կանխատեսվում են որ կլինեն ապագայում և ակնկալվում է, որ դրանք զգալի ազդեցություններ և վատ հետևանքներ կունենան գյուղատնտեսության ոլորտի վրա։ Սա բացասական ազդեցություն կունենա պարենային ապրանքների գների, պարենային անվտանգության և հողօգտագործման վերաբերյալ որոշումների վրա. Աֆրիկյան որոշ երկրներում անձրևային գյուղատնտեսությունից ստացված բերքը կարող է կրճատվել մինչև 50%-ով մինչև 2020 թվականը։ Սննդի արտադրության վրա կլիմայի փոփոխականության ապագա կործանարար ազդեցությունը կանխելու համար կարևոր է հարմարեցնել կամ փորձել առաջարկել  հնարավոր պայմաններ՝ կլիմայի փոփոխականության աճին դիմակայելու համար։ Աֆրիկյան երկրները պետք է ստեղծեն ազգային իրավական դաշտ՝ սննդի ռեսուրսները կառավարելու համար որը համապատասխան կլինի այդ փոփոություններին։ Այնուամենայնիվ, նախքան կլիմայի փոփոխականության, հատկապես գյուղատնտեսության ոլորտի վրա ազդեցությունները հաղթահարելու քաղաքականություն մշակելը, կարևոր է հստակ պատկերացում կազմել, թե ինչպես է կլիմայի փոփոխականությունը ազդում պարենային տարբեր մշակաբույսերի վրա։ Սա հատկապես արդիական է և կարևոր 2020 թվականին՝ մորեխների սաստիկ ներխուժման պատճառով, որը բացասական ազդեցություն է ունենում Արևելյան Աֆրիկայում գյուղատնտեսության վրա ։
Սպասվում է, որ Արևելյան Աֆրիկայում կլիմայի փոփոխությունը կուժեղացնի երաշտի և ջրհեղեղների հաճախականությունն ու ուժգնությունը, ինչը կարող է բացասական ազդեցություն ունենալ գյուղատնտեսության ոլորտի վրա։ Կլիմայի փոփոխությունը տարբեր հետևանքներ կունենա Արևելյան Աֆրիկայում գյուղատնտեսական արտադրության վրա։ Սննդի քաղաքականության հետազոտությունների միջազգային ինստիտուտի հետազոտությունները ցույց են տալիս եգիպտացորենի բերքատվության աճը Արևելյան Աֆրիկայի մեծ մասերում ինչպես նաև բերքատվության կորուստներ Եթովպիայի, Կոնգոյի Դեմոկրատական ​​Հանրապետությունում (ԿԴՀ), Տանզանիայում և Հյուսիսային Ուգանդայում։ Սպասվում է, որ կլիմայի փոփոխության կանխատեսումները կարող են նվազեցնել մշակվող հողերի ներուժը՝ որպեսզի բարձր քանակի և որակի բերք ստանան ։
Կանխատեսվում է, որ Քենիայում կլիմայի փոփոխությունը մեծ ազդեցություն կունենա գյուղատնտեսության ոլորտի վրա, որը հիմնականում անձրևային է և խոնավ, հետևաբար, տարածքը խիստ խոցելի է ջերմաստիճանի  անձրևի  փոփոխության և եղանակային ծայրահեղ իրադարձությունների նկատմամբ։  Այս ազդեցությունները, հավանաբար, հատկապես վտանգավոր կլինեն չոր և կիսաչոր հողերում, որտեղ անասնաբուծությունը հիմնական տնտեսական և կենսապահովման գործունեությունն է հանդիսանում։ Այստեղ անասունների մահացության ավելի քան 70%-ը երաշտի պատճառով է։ Առաջիկա 10 տարիների ընթացքում  խոշոր եղջերավոր անասունների պոպուլյացիայի 52%-ը գտնվում է անհետամցման վտանգի տակ՝ ծայրահեղ ջերմաստիճանային պայմանների պատճառով։
Արևմտյան Աֆրիկայի գյուղատնտեսության վրա մեծ ազդեցություն կունեն այս գործոնները; Տեղումների ավելի մեծ ինտենսիվությունը, երկարատև չորացումները և բարձր ջերմաստիճանը բացասաբար կանդրադառնան Կենտրոնական Աֆրիկայում մանակի, եգիպտացորենի և լոբու արտադրության վրա։ Ջրհեղեղները և էրոզիայի առաջացումը կվնասեն տարածաշրջանի առանց այն էլ սահմանափակ տրանսպորտային ենթակառուցվածքները, ինչը կհանգեցնի  մեծ կորուստների բերքահավաքից հետո։ Տարածաշրջանում աճում է տնտեսական մշակաբույսերի, ինչպիսիք են սուրճը և կակաոն, սակայն այդ մշականույսերի  արտահանումը  գրեթե անհնարին է կլիմայական պայմաններից ելնելով։ Հակամարտությունները և քաղաքական անկայունությունը ազդեցություն են ունեցել տարածաշրջանի ՀՆԱ-ում գյուղատնտեսության ներդրման վրա, և այդ ազդեցությունը կարող են խարոնալ կլիմայական ռիսկերի պատճառով։
Էներգիա
Բնակչության աճի և էներգիայի համապատասխան պահանջարկի պայմաններում էներգետիկ անվտանգություն հարցը պետք է լուծվի, քանի որ էներգիան մեծ նշանակություն ունի կայուն զարգացման համար։ Կլիմայի փոփոխությունը ազդել է Աֆրիկայի էներգետիկ դաշտի վրա, քանի որ շատ երկրներ կախվածություն ունեն հիդրոէներգիայի արտադրությունից։ Անձրևների մակարդակի նվազումը ինչպես նաև երաշտը հանգեցրել են ջրամբարների ջրի մակարդակի նվազմանը, ինչը բացասական ազդեցություն է ունենում հիդրոէներգիայի արտադրության վրա։ Սա  աֆրիկյան որոշ երկրներում հանգեցրել է էլեկտրաէներգիայի ցածր արտադրության, էլեկտրաէներգիայի և էլեկտրաէներգիայի բարձր գնի, որոնք կախված են հիդրոէլեկտրակայանների արտադրությունից։ Հիդրոէներգիայի արտադրության խափանումները բացասաբար են անդրադարձել տարբեր ոլորտների վրա այնպիսի երկրներում, ինչպիսիք են Գանան, Ուգանդան, Քենիան և Տանզանիան։