cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մարտական մուրճ
Կարճակոթ մուրճեր
60-80 սմ երկարությամբ կոթով կարճակոթ մուրճեր ի հայտ են եկել դեռևս X դարում։ Դրանք նախատեսնված են ձեռնամարտի ժամանակ օգտագործման համար։ Դրանք հաճախ օգտագործում էին ձիավորները, սակայն XV դարի կեսերից այն սկսեց օգտագործել ողջ հեծելազորը։ Եվրոպայում դրանք կոչվում էին ասպետական մուրճեր կամ հեծելազորային մուրճեր։ Եվրոպական և արևելյան մուրճերի կարճ կոթերը հաճախ ամբողջովին երկաթից էին և հագեցած մեկ կամ երկու ձեռքի համար նախատեսված բռնակով։ Մուրճի գլխի սայրի հակառակ կողմի մուրճային մակերևույթը կարող է լինել հարթ, սեպավոր, բրգաձև, կոնաձև, որոնց կցված է ինչ-որ առարկա կամ մոնոգրամ։ Վերջին երկու մասերը նախատեված են թշնամուն խոցելու համար։ Գոյություն ունի լեհական նաջակի մի տեսակ,որի մուրճի փոխարեն գտնվում են մահակներ կամ բյուզանդիգաններ։ Գագաթին հաճախ է լինում դեպի վեր ուղղված սուր (копьецо) ։
Ռուսաստանում օգտագործվում էին միայն կարճակոթ մուրճեր, որոնք կոչվում էին клевец (клюв "կտուց" բառից) կամ չեկան  ։ Դրանք հայտնի են եղել նաև լեհ-լիտվական հուսաններում։ Ուկրաինայում դրանց անվանել են կալեֆ, կելեպ, չեկան կամ ֆոկոշ (վերջինը նաև հունգարական վալաշկի անունն է)  ։
Շեղբը կարող է համալրվել ոչ միայն մուրճով, այլ նաև փոքր կացինով։ Դա արդեն հեծելազորային կացին է։ Հաճախ այդպիսի կացնիկի ծայրի փոխարեն քառակոսի կամ շրջանաձև մուրճի նման ալիք է։ Մուրճի զարկանը սովորաբար ունի հարթ կամ քիչ կլորացված մակերևույթ։ Դրա արտաքին մակերեսը կարող է ունենալ դեպի առաջ ուղղված սովորական շեղբեր, որոնք կարող են լինել նեղ և փոքր-ինչ ներքև թեքված (պատահում էր որ այդ շեղբերը այնքան էին ներքև տեքում, որ դրանք հասնում էին ձեռքի բռնակին), կիսաշրջանաձև և հազվադեպ լուսնաձև ։ Այս զենքը համարվում է նաև մարտական կացնի մի տեսակ։ Ռուսաստանում նման կացինները կոչվում էին топорок կամ топорец՝ դրա մեծության և քաղաքացիական բնակչությունում շատ օգտագործման համար։ Ռուսաստանում (ինչպես նաև Լեհաստանում) այն ուներ ավելի կոնկրետ անուն՝ չեկան. ։
Արևելյան անալոգներ
Կարճակոթ մուրճերը օգտագործվել են ոչ միայն Եվրոպայում, այլև Արևելքում՝ Հնդկաստանում (բաիրագի), Պարսկաստանում (տաբար), Աֆղանստանի և Պակիստանի սահմանին (լոհար)։ Համարվում է, որ, օրինակ, Լեհաստան դրանք Հունգարիայի միջով եկել են Թուրքիայից(հին czakan, czero, վենգալերեն՝ csokany, czakmak)ː Այս զենքը մոտ է եվրոպականին։ Այնտեղ հանդիպում է մասերի բաժանված 4 սեպով այնպիսի մուրճ ինչպիսին էր Լյուցերնի մուրճը։ Արևելքում ՝ զինվորականների և քաղաքացիական բնակչության շրջանում, նման զենքն ավելի երկար է օգտագործվել, քան Եվրոպայում ։ XVII-XIX դարերում այն հայտնի էր հնդեվրոպական և պարսկական տարածաշրջանում ՝ "ագռավ" անվամբ։ Հնդկաստանում պատրաստվել են նաև համակցված զենքեր։ Ավելի հեռավոր անալոգներ կան Չինաստանում և (այնտեղ դրանց անվանել են գե (նաև երկարակոթ)կամ ֆանգ), Ճապոնիայում (կամա յարի)։
Ուշ շրջան
Այն տարբերվում է ներքև թեքված ծայրով և արծաթյա, երկաթյա կամ արույրե գավազանագլխիկով ։ Սովորաբար ծայրը պտտվում է կիսաշրջանաձև և մտնում կոթի մեջ կամ օղակ ձևավորում։ Հազվադեպ թեքված է լինում սայրի ծայրը կամ այն ունենում է ավելի տարօրինակ ձև։ 80-100 սանտիմետրանոց կոթի մյուս ծայրը նույնպես մետաղապատ է։ Լեհ ազնվականությունը այն օգտագործել է որպես քաղաքացիական զենք (ինքնապաշտպանության համար օգտագործվող)։ Կային նաև դրանք կրելու տեսակներ՝ գավազանագլխիկը դեպի վեր կամ ներքև և այլն։ Նաձյակն ու չեկանը տարածվել են ինչպես բելառուս, այնպես էլ հունգար ազնվականության շրջանում։ Երբեմն կելեպի անալոգիական կռնակները օգտագործվում էին կարպատական լեռներում՝ արդուկների փոխարեն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սառը զենքեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Միջնադարի զինատեսակներ Կատեգորիա:Հարվածային զենքեր Կատեգորիա:Մարտական մուրճեր
Բաշչելակ
Բաշչելակ, գետ Ռուսաստանում, հոսում է Չարիշսկի շրջանով, Ալթայի երկրամասով։ Գետաբերանը գտնվում է Չարիշ գետի գետաբերանի աջ ափից 408 կմ հեռավորության վրա։ Երկարությունը կազմում է 71 կմ, ջրահավաք ավազանի մակերեսը կազմում է 858 կմ²։
Ջրային գրանցամատյան
Ըստ Ռուսաստանի պետական ջրային գրանցամատյանի տվյալների՝ այն պատկանում է Վերին Օբի ավազանի շրջանին, գետի ջրատնտեսության մասը կազմում է Օբ գետը Բառնաուլ քաղաքից մինչև Նովոսիբիրսկի հիդրոհանգույցը, առանց Չումիշ գետի, գետի գետային ենթաավազանը կազմում է Օբի վտակների ավազանից մինչև Տոմ գետ թափվելու վայրը։ Գետի ավազանը Օբն է մինչև Իրտիշ գետ թափվելը ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Անդրեա դել Վերոկկիո
Անդրեա դել Վերոկկիո (, Andrea del Verrocchio), իտալացի քանդակագործ, ոսկերիչ, գեղանկարիչ։
Ֆլորենտացի քանդակագործ և գեղանկարիչ Անդրեա դել Վերոկկիոյի (Անդրեա դի Չոնի) կյանքից քիչ տեղեկություն է հայտնի։ Նա առավել նշանավոր է մտահղացումներով և իր ունեցած ազդեցությամբ հետագա սերնդի վրա. հայտնի է, որ նրա աշակերտն էր Լեոնարդո դա Վինչին։ Նրա և իր ժամանակակից ֆլորենտացի քանդակագործների տարբերակիչ հատկանիշն այն է, որ հիմնականում աշխատել են բրոնզով, այլ ոչ թե մարմարով. քանի որ Դոնատելլոյից հետո կլոր քանդակը կորցրել էր իր նշանակությունը, և քանդակում իշխում էր ստատիկությունը, դեկորատիվ սկզբունքը, իսկ բրոնզը նպատակահարմար էր շարժումն արտահայտելու համար։ Մեծ նշանակություն էր տրվում գծին, այսինքն գոթական ավանդույթները վերածնվում են։
Սովորել է ոսկերիչ Վերոկկիոյի (որի անունն էլ ժառանգել է), Ա․ Բալդռվինետտիի և, հնարավոր է, Անտոնիո Ռոսսելինոյի մոտ։ 1467 թվականից կատարել է Ֆլորենցիան կառավարող Մեդիչիների պատվերները։ Վերոկկիոյի ստեղծագործություններում ֆլորենտական կվատրոչենտոյի ռեալիստական ավանդույթները զուգակցված են 15-րդ դարի վերջին Մեդիչիների արքունիքում աշխատող արվեստագետների գործերին բնորոշ ազնվականական նրբությանը։ Վաղ շրջանի՝ Ջովաննի և Պիեռո Մեդիչիների մահարձաններում (ծիրանաքար, գունավոր մարմար, բրոնզ, 1472, Ֆլորենցիայի Սան Լորենցո եկեղեցու Հին ավանդատուն) Վերոկկիոն հասել է ձևերի ներդաշնակ համամասնության և նրբագեղ դեկորատիվության։ Դավթի արձանում (բրոնզ, 1473-1475, Ազգային թանգարան, Ֆլորենցիա), որն աչքի է ընկնում անատոմիական ճշգրտությամբ, մանրազնին մոդելավորումով, հարդարման ոսկերչական նրբությամբ, Վերոկկիոն մարմնավորել է գեղեցկության նոր, ազնվականական նրբագեղ իդեալը։ Կերտել է ճշգրիտ բնութագրումներով մի շարք դիմաքանդակներ (Ջուլիանո Մեդիչիի կիսանդրին, թրծակավ, Ազգային պատկերասրահ, Վաշինգտոն, կնոջ դիմաքանդակ, մարմար, մոտ 1475, Ազգային թանգարան, Ֆլորենցիա) և մոնումենտալ-դեկորատիվ քանդակներ։ «Թովմասի անհավատությունը» խմբաքանդակում (բրոնզ, 1476-1483, Ֆլորենցիայի Օրսանմիկելե շենքի ճակատ) հասել է կերպարների ներաշխարհի բնականության, կոմպոզիցիայի ազատության։
Վերոկկիոյի գլխավոր ստեղծագործությունը՝ հեծյալ կոնդոտյեր (վարձու ջոկատի հրամանատար) Բ․ Կոլլեոնիի արձանը Վենետիկի Սանտի Ջովաննի է Պաոլո հրապարակում (1479-1488, բրոնզից ձուլվել է 1490 թվականին, Վերածննդին բնորոշ անհատապաշտության վառ մարմնավորում է։ Վերոկկիոյի գեղանկարչական աշխատանքները («Տիրամայր», մոտ 1470, Պատկերասրահ, Բեռլին-Դալեմ, «Մկրտություն», 1470 թվականից հետո, Ուֆֆիցի պատկերասրահ, Ֆլորենցիա, կատարված է Լեոնարդո դա Վինչիի մասնակցությամբ) աչքի են ընկնում գծանկարի ճշգրտությամբ, ձևերի մոդելավորման քանդակագործական ջանադրությամբ։ Վերոկկիոն եղել է իտալացի բազմաթիվ արվեստագետների (Լեոնարդո դա Վինչի, Պերուջինո և ուրիշներ) ուսուցիչը։
Վերոկկիոյի վաղ շրջանի աշխատանքներից հարկ է նշել բրոնզյա Դավիթը (1475), որը պահվում է Ֆլորենցիայի ազգային թանգարանում։ Վարպետը Դոնատելլոյի նման ներկայացնում է հերոսին հաղթանակից հետո, իր ոտքերի տակ՝ սպանված Գողիաթի գլուխը, բայց այս երկու քանդակներն էապես տարբերվում են։ Վերոկկիոյի մոտ Դավիթը ոչ թե պատանի է կամ դեռահաս, այլ 11 տարեկան տղա՝ նիհար, ֆիզիկապես տկար, և թվում է՝ անհավանականն է, որ նա հերոս է և հաղթել է Գողիաթին։ Այս հանգամանքն ընդգծում է տղայի ժպիտը։ Դոնատելլոյի Դավիթը հանգիստ և մտածկոտ է, մինչդեռ Վերոկկիոյի հերոսն ակտիվ է, անհանգիստ և լի շարժումով։
Բարրոկոյի ոճին բնորոշ տարրեր տեսնում ենք Պուտտոն դելֆինի հետ քանդակում, սկզբնական շրջանում այն զարդարում էր Կառեջո վիլլայի շատրվանը, իսկ այժմ Պալացցո Վեկիոյի բակում է գտնվում։ Կլոր քանդակի խնդիրը, որ դեռևս առաջ էր քաշվել Դավթի արձանում այստեղ ստանում է իր լիարժեք լուծումը։
Դիմաքանդակում Վերոկկիոն նույնպես փորձեր է անում խախտելու հաստատված դասական ավանդույթները։ Արդեն իսկ Ջուլիաննա Մեդիչիի կավե քանդակում նա հրաժարվում է ֆրոնտալ պատկերումից և կնոջ գլուխը ներկայացնում երեք քառորդ պտույտով թեթև ժպտալիս, որն էլ ապահովում է կիսանդրու դինամիկությունը։
Մյուս աշխատանքը Ֆրանչեսկա Տոռնաբուոնի դամբարանն է Սանտա Մարիա Նովելլայից, կատարվել է ավելի ուշ և լի է միստիցիզմով։ Պահպանվել է մի ռելիեֆ՝ բաժանված 2 մասի։ Վարպետը պատկերում է բուրժուա կնոջը ծննդաբերելիս, որն էլ հանդիսացել էր նրա մահվան պատճառը։ Ինչպես հայտնի է՝ մինչ Վերոկկիոն մշտապես ծննդյան տեսարանում գործող անձինք Քրիստոսն ու Տիրամայրն էին, իսկ այստեղ աշխարհիկ կերպար է։ Սա հիմնական նորարարություն է այս աշխատանքում։
Իտալիայի քանդակագործության պատմության մեջ բացառիկ տեղ է զբաղեցնում Ֆլորենցիայի ազգային թանգարանում պահվող կնոջ կիսանդրին, քանի որ այն Վերածննդի շրջանի միակ ձեռքերով բյուստն էր։ Մյուս նորարությունն այն է, որ Վերոկկիոն պատկերում է ոչ թե աղջնակի, այլ հասուն կնոջ. նրան հետաքրքրում էր մոդելի հոգևոր էությունը, այլ ոչ ֆիզիկական կատարելությունը։
Նրա մյուս հայտնի աշխատանքը Բարտոլոմեո Կոլլեոնիի արձանն է։ Վերջինս Վենետիկի գլխավոր զորահրամանատարն էր և 1475 թվականին մահանալով՝ իր ամբողջ ունեցվածքը կտակում է հանրապետությանը, այն պայմանով որ ի հիշատակ իրեն հուշարձան կառուցեն։ Լինելով ժամանակաշրջանի նշանավոր քանդակագործ՝ Վերոկկիոն այդ իսկ նպատակով ժամանում է Վենետիկ։ Հուշարձանը գտնվում է Վենետիկի Սան Ջովանի է Պաոլո եկեղեցու հրապարակում։ Ձիարձանը սերտորեն կապված է եկեղեցու հետ. ենթարկվում է պատի հարթությանը։ Չնայած այդ հանգամանքին՝ այն տեղադրված է գրեթե հրապարակի կենտրոնում և ունի երկու դիտակետ։ Համեմատելով Դոնատելլոյի Գատտամելատի հետ՝ պետք է ասել, որ երկուսն էլ ունեն բաձր պատվանդան, սակայն տարբերվում են պլաստիկ մոդելավորմամբ և բովանդակությամբ։ Վերոկկիոյի ձիարձանը, ի տարբերություն Գատտամելատայի,  արված է ավելի կլոր և ուռուցիկ ծավալներով։ Դոնատելլոյի մոտ ձիու ոտքը հենված է բրոնզյա գնդին, այդ պատճառով շարժումը կարծես թե քարացած է, իսկ Վերոկկիոյի մոտ քայլքը և շարժումն ազատ են, և ձին պատրաստ է իջնելու իր պատվանդանից շրջակա իրականություն։ Մյուս տարբերությունն այն է, որ Վերոկկիոյի մոտ Կոլլենին գերիշխող է ձիու հանդեպ, իսկ Դոնատելլոյի մոտ հակառակն է. ձին ավելի մեծ է։ Գլխի պատկերման մեջ ակնհայտ է ոչ թե դիմանկարային, այլև հերոսականացման, իդեալականցման սկզբունքը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալացի քանդակագործներ Կատեգորիա:Իտալացի նկարիչներ Կատեգորիա:Իտալացի ոսկերիչներ Կատեգորիա:Իտալացի երաժիշտներ Կատեգորիա:Իտալացի ճարտարապետներ Կատեգորիա:Գեղանկարիչներ
Սամսոն
Սամսոն, Շիմշոն (, שִׁמְשׁוֹן, Šímšōn, Šimšôn, բառացի՝ արևի մարդը), աստվածաշնչյան առասպելական հերոս, հին իսրայելցիների վերջին դատավորը, որ հիշատակվում է Հրեական Աստվածաշնչի Դատավորների գրքում (գլուխ 13-16) և վերջին առաջնորդներից մեկը, որ «դատել» են Իսրայելը միապետությունից առաջ։ Հաճախ համարվում է մերձավորարևելյան ժողովրդական հերոսի հրեական տարբերակը, որի մարմնավորումներն են նաև շումերական Էնկիդուն և հունական Հերակլեսը։
Սամսոնն Աստվածաշնչում հիշատակվում է որպես Նազովրեական, ով օժտվել է հսկայական ուժով, որպեսզի պայքարի թշնամիների դեմ և կատարի գերմարդկային սխրանքներ ։ Նա սպանել է առյուծին մերկ ձեռքերով և կոտորել փղշտացիների մի ամբողջ բանակ միայն ավանակի ծնոտոսկրով։ Սակայն այդ հզորության գաղտնիքը Սամսոնի երկար մազերի մեջ էր, որոնք կտրելու դեպքում նա կկորցներ իր ուժը ։
Հիշվում է որպես Մանուեի որդի՝ իսրայելական Դանա տոհմից։ Ըստ առասպելի, ի վերուստ կանխորոշված էր, որ Սամսոնը օժտվելու է գերբնական ուժով և իսրայելցիներին փրկելու է փղշտացիների 40-ամյա լծից։ Փղշտացիների դեմ պայքարում Սամսոնը հռչակվել է բազմաթիվ սխրանքներով, ընտրվել իսրայելցիների դատավոր և կառավարել 20 տարի։ Փղշտացի սիրուհի Դալիլայի խարդավանքով (քնած ժամանակ նա կտրել է Սամսոնի մազերը, որոնց մեջ էր նրա կախարդական զորության գաղտնիքը) ի վերջո ընկել է թշնամու ձեռքը, կուրացվել և շղթայակապ նետվել բանտ։ Գերության մեջ Սամսոնի մազերը երկարել են, և նա վերստին օժտվել է գերբնական ուժով։ Տոնախմբություններից մեկի ժամանակ, երբ Սամսոնին բերել են Դագոն աստծո տաճարը (Դագայում), մասնակիցներին զվարճացնելու համար, նա գլխով հենասյունը հրելով՝ կործանել է տաճարը և թշնամիների հետ զոհվել փլատակների տակ։ Սամսոնի կերպարն արտացոլվել է քանդակագործության (Պյերինո դա Վինչի, Զ․ Բոլոնյա, Մ․ Ի․ Կազլովսկի), գեղանկարչություն (Ա․ Դյուրեր, Ա․ Մանտենյա, Ա․ վան Դեյկ, Ռեմբրանդ), գեղարվեստական գրականության (Ջոն Միլթոն), երաժշտության (Դ․ Ֆ․ Հենդել, Կ․ Սեն Սանս) մեջ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հին Կտակարանի անձինք
Բլոկանք
Բլոկանք, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խութ-Բռնաշենի գավառակում։
Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 30 տուն բնակիչ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Սթիվեն Քովի
(October 24, 1932 – July 16, 2012) Սթիվեն Քովին (Stephen R. Covey, ծնվ. 1932 թ հոկտեմբերի 24-ին Սոլթ Լեյք Սիթի, Յուտա, ԱՄՆ), մահացել է 2012 թվականի հուլիսի 16-ին Այդահո Ֆոլզ, Այդահո, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ, աշխարհի ամենավաճառվող գրքերից մեկի՝ «Ամենաարդյունավետ մարդկանց յոթ սովորույթները» հեղինակն է։
Վաղ տարիներ
Սթիվեն Քովիի հայրը՝ Սթիվեն Գլեն Քովին էր, իսկ մայրը Իրեն Լուիզ Ռիչարդսը։ Լուիզայի հայրը Սթիվեն Ռիչարդսը Հիսուս Քրիստոսի Վերջին Օրերի Սրբերի եկեղեցու քարոզիչն ու առաջին նախագահ Դավիթ Մակկեյի խորհրդականը.
Կրթություն
Քովին բիզնեսի կառավարման բակալավրի կոչում ստացավ Յուտայի համալսարանում, մագիստրոսի՝ Հարվարդի համալսարանում, և Կրոնական կրթության դոկտորի՝ Բրիգամի յանգ համալսարանում։ Քովին միջազգային Պի Կապպա Ալֆա եղբայրության անդամ է։ Նա տասն անգամ պարգևատրվել է պատվավոր դոկտորի աստիճանով ։
Ամենաարդյունավետ մարդկանց յոթ սովորույթները
Քովիի ամենահայտնի գիրքը՝ Ամենաարդյունավետ մարդկանց յոթ սովորույթները, առաջին՝ 1989 թվականի հրատարակումից ի վեր վաճառվել է շուրջ 25 միլիոն օրինակ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Յուտայի համալսարանի շրջանավարտներ
Ալեքսանդր Մանթաշյանց
Ալեքսանդր Մանթաշյան, հայ նշանավոր գործարար ու բարեգործ։ Զբաղվել է նավթի արտահանմամբ և ստացել «նավթի արքա» մականունը։ Իր ապրած ժամանակում ամենահարուստ մարդկանցից մեկն է համարվել։ 1899 թվականին Մանթաշյանը ստեղծել է «Ալեքսանդր Մանթաշև և Կո» ընկերությունը, որը 20-րդ դարի սկզբին արդյունահանում էր Բաքվի նավթի կեսից ավելին։ Նա ֆինանսավորել է Բաքու-Բաթում նավթատարի շինարարությունը։
Կենսագրություն
Ալեքսանդր Մանթաշյանցը ծնվել է Թիֆլիսում, 1842 թ. մարտի 3-ին։ Հայրը եղել է մանուֆակտուրայի վաճառական։ Սովորել է Թիֆլիսի Գալուստ Վարդապետ Փափազյանցի մասնավոր դպրոցում։ Տիրապետել է մի քանի լեզուների՝ հայերեն, ռուսերեն, վրացերեն, անգլերեն։ 1864 թ. շուշեցի մեծահարուստ Աստվածատուր Առաքելյանը Հովհաննես Մանթաշովին խորհուրդ է տալիս որդուն ուղարկել Լայպցիգ և առևտրական հարաբերություններ հաստատել Գերմանիայի և Պարսկաստանի հայ վաճառականների միջև։ 1868 թ. Հովհաննեսը որդու հետ շրջագայում է Եվրոպայում և առևտրական լայն կապեր հաստատում մի շարք քաղաքների վաճառական տների միջև։
Վերադառնալով Թեհրան, Հովհաննեսը 1878 թ. իրենց առևտուրը տեղափոխում է Թիֆլիս։ Հոր մահից հետո ստացած 200.000 ռուբլի դրամագլուխ ժառանգությամբ, Ալեքսանդր Մանթաշյանցը, հեռատեսորեն զգալով նավթարդյունբերության մեծ հեռանկարները, տեղափոխվում է Բաքու և սկսում զբաղվել նավթի արդյունաբերությամբ։ Մանթաշյանցի նավթի առևտրական տներն ու նրանց մասնաճյուղերը տարածվում են ամբողջ աշխարհում՝ իրենց ցանցի մեջ առնելով տարբեր երկրներ ու քաղաքներ՝ Վարշավա, Մադրիդ, Փարիզ, Օդեսա, Սարատով, Սուդան, Բեյրութ, Պաղեստին, Կալկաթա, Բոմբեյ, Կ. Պոլիս, Զմյուռնիա։ Այդ շրջանում Մանթաշյանցի դրամագլուխը կանխիկ դրամով կազմում էր մոտ 30 միլիոն ռուբլի։ Նա ուներ հանքեր, գործարաններ, կալվածքներ, տներ, հյուրանոցներ, ամառանոցներ ու շոգենավեր։
Սելիշչի (գյուղ, Կլյազինսկի շրջան)
Սելիշչի (Селищи), գյուղ Ռուսաստանի Տվերի մարզի Կլյազինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2008 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 13 մարդ։
Ալեքսանդր Մանթաշյանց
Գործունեություն
Երբ ցարական կառավարությունը որոշում արձակեց հայկական եկեղեցական ունեցվածքի առգրավման մասին, դրանով իսկ զրկելով հայկական դպրոցները, գիմնազիաները և մշակութային-լուսավորական մյուս օջախները նյութական աջակցությունից, Մանթաշյանը ֆինանսավորեց Թիֆլիսի Ներսիսյան հոգևոր ճեմարանի նոր շենքի կառուցումը։ Նրա նվիրական իղձն էր՝ խոշոր նվիրաբերում կատարել Էջմիածնին։ Նրա առաջարկով կազմվում է նոր վեհարանի նախագիծ՝ ընդարձակ սրահներով և ընդունարաններով։ Այդ աշխատանքների համար Մանթաշյանցը տրամադրում է 250.000 ռուբլի։
Սելիշչի (գյուղ, Կլյազինսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Տվերի մարզի Կլյազինսկի շրջանի բնակավայրեր
Ալեքսանդր Մանթաշյանց
Գործունեություն
Հաճախակի լինելով Փարիզում՝ նրա մեջ հղանում է այնտեղ հայկական եկեղեցի կառուցելու միտքը։ Դրա համար Փարիզի կենտրոնում՝ Ժան Գուժոն փողոցի վրա, 450.000 ֆրանկով հողատարածք է գնում։ Այնուհետև եկեղեցու շինարարության համար տրամադրված գումարը կազմում է 650.000 ֆրանկ, որով ամբողջ գումարը կազմում է 1.100.000 ֆրանկ։ Եկեղեցին կառուցվելուց հետո այն նվիրաբերում է հայ գաղութին՝ լրացուցիչ վճարելով 120.000 ֆրանկ նոտարական ծախս ։
Ալեքսանդր Մանթաշյանն է եղել Կովկասի հայ բարեգործական ընկերության գլխավոր նախաձեռնողն ու հիմնադիրը և մինչև իր կյանքի վերջը մնացել վարչության անդամ՝ շարունակելով կատարել խոշոր գումարների հատկացումներ։
Ալեքսանդր Մանթաշյանը եղել է հայ մշակույթի, գիտության, արվեստի և գրականության մեծ նվիրյալ և հովանավոր։ Իմանալով, որ հայ մեծ կոմպոզիտոր Կոմիտասը սեփական դաշնամուր չունի, նա կարգադրել է, որպեսզի Գերմանիայից նրա համար բերվի այդ երաժշտական գործիքը։ Մեկենասի և բարեգործի առանձնահատուկ հոգատարության առարկա են եղել տաղանդավոր ստեղծագործող մարդիկ, ընդունակ երիտասարդները։ Մանթաշյանի միջոցներով են Ռուսաստանի և Եվրոպայի լավագույն ուսումնական հաստատություններում սովորել երկու հարյուրից ավելի հայ պատանիներ ու աղջիկներ, որոնցից շատերը հետագայում դարձել են գիտության, մշակույթի, արվեստի և գրականության հայտնի գործիչներ ։
2017 թվականին Ալեքսանդր Մանթաշյանի ծննդյան 175-ամյակին նվիրված ՀՀ-ում հաստատվել և գործողության մեջ է դրվել «ԱԼԵՔՍԱՆԴՐ ՄԱՆԹԱՇՅԱՆ. ALEXANDER MANTASHIAN 1842-1911» նամականիշը ՝ նվիրված «Աշխարհահռչակ հայեր. Ալեքսանդր Մանթաշյանի ծննդյան 175-ամյակը» թեմային ։
2018թ հիմնադրվել է Ալեքսանդր Մանթաշյանցի անունով Հայաստանի ամենամեծ գործարար միություններից մեկը՝ «Մանթաշով Գործարարների Միությունը» ,
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ գործարարներ Կատեգորիա:Հայ բարերարներ Կատեգորիա:Թիֆլիս քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա Կատեգորիա:Անձինք Թբիլիսիից Կատեգորիա:Հայերը Վրաստանում
Ազնաբերդ
Ազնաբերդ (այժմ կոչվում է՝ Չալխանկալա, Calxanqala), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Քենգերլիի շրջանում։ Ազնաբերդ անունը ստուգաբանվում է հին հայերենի (գրաբարի) ազն (տոհմ, սերունդ, ցեղ, ազգ) և բերդ արմատներով (բառացի՝ «Ազգի բերդ»), իսկ վերջերս ադրբեջանցիների կողմից հորինված Չալխանկալա'ն' ոչ այլ ինչ է, քան գյուղի տարածքում գտնվող հնագույն հայկական Ճահուկ կամ Ճահկա բերդի անունը, գումարած արաբապարսկական կալա'' (բերդ) արմատը։
Ազնաբերդը (բարբառով՝ Ըզնաբերդ, սխալ գրությամբ՝ Զնաբերդ, օտար անվանմամբ՝  Ազնաբյուրդ) տեղադրված էր Վայքի լեռնաշղթայի հարավային ստորոտին, պատմական Վասպուրական աշխարհի Նախճավան գավառի հյուսիսային մասում՝ Նախիջևան քաղաքից 35 կիլոմետր հյուսիս-արևմուտք։ Գյուղի տարածքը գտնվում էր պատմական Վասպուրական, Սյունիք, Այրարատ աշխարհների մի յուրօրինակ հանգույցում։
Պատմություն
Ազնաբերդցիներն ավանդաբար զբաղվում էին այգեգործությամբ, խաղողա­գոր­ծությամբ, անասնապահությամբ, հացահատիկի մշակմամբ, ծխախոտագոր­ծու­թյամբ, մեղվաբուծությամբ, շերամապահությամբ և տարբեր արհեստներով։ Գյուղն ուներ գինեգործական կոմբինատ, գործում էին միջնակարգ դպրոցը, հիվանդանոցը, ակումբը, գրադարանը, մանկապարտեզը։
Ազնաբերդի դպրոցը հիմնադրվել է 1903 թվականի սեպտեմբերի 23-ին։ Սկզբնական շրջանում գործելով որպես տարրական դպրոց՝ հետագա տարիներին դարձել է միջնակարգ կրթության ծաղկուն մի օջախ (աշակերտների թիվը հասնում էր 500-700-ի, ուսուցիչներինը՝ 25-30-ի), որի շրջանավարտներից շատերը, հետագայում ստանալով բարձրագույն կրթություն, գիտության, կրթության, պաշտպանության, սպորտի, առողջա­պահության և այլ ոլորտների բարձրորակ մասնագետներ էին դառնում։ Նրանց թվում են եղել Հայրենական մեծ պատերազմում զոհված բանաստեղծ Թևան Խաչյանը և լեգենդար սպա Աբիսակ Բալասանյանը, պատմական գիտությունների դոկտոր Ռաֆայել Մանուկյանը, գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր, ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ Ժորա Ամիրջանյանը, երկրաբանական գիտությունների դոկտորներ Վանիկ և Էդուարդ Բարսեղյանները, բժշկական գիտությունների դոկտոր Ռոլանդ Մեհրաբյանը, Հայաստանի և ԽՍՀՄ վաստակավոր մարզիչ, ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի վաստակավոր գործիչ Ռաֆայել Մեհրաբյանը, գրող, թարգմանիչ Արտակ Վարդանյանը, Հայաստանի վաստակավոր արտիստ, թառահար Ռաֆայել Վարդանյանը և այլք։ Արմատներով ազնաբերդցիներ են նաև հայկական ֆուտբոլի աստղ Արկադի Անդրեասյանը, վաղամեռիկ շնորհաշատ երգչուհի Վարդուհի Վարդանյանը։
Գյուղանվան մեզ հայտնի ամենահին հիշատակության մասին տեղեկություն է տալիս Ղևոնդ Ալիշանը իր նշանավոր «Սիսական» աշխատության մեջ։ Այդ վավերագիրը քաղված է Իտալիայի Ջենովա քաղաքի Սուրբ Բարդուղիմեոս հայկական եկեղեցու բակում գտնվող՝ ազնաբերդցի մի վաճառականի՝ Անանիայի որդի Հայրապետի 1697-ին թվագրվող տապանաքարից։ Ալիշանը միաժամանակ նշում է, որ թեև հնագույն սկզբնաղբյուրներում հիշատակված չէ Ազնաբերդի անունը, այնուամենայնիվ գյուղը հայկական շատ հին բնակավայր է.
Հուշարձաններ
Նշանավոր պատմաբան-աշխարհագրագետի կարծիքն էին հաստատում Ազնաբերդի տարածքում պահպանված պատմական հուշարձանները։ Դրանք IX-XIII դարերին և ավելի վաղ շրջանների՝ ընդհուպ մինչև մ.թ.ա. 2-3-րդ հազարամյակներին են վերաբերում։ Այս փաստերը վկայում են, որ Ազնաբերդի տարածքում տարբեր ժամանակների հայկական բնակավայրեր են եղել, սակայն դրանք, հնարավոր է, կրել են նաև այլ անվանումներ։
Ազնաբերդի պատմական հուշարձանների տարածքում պահպանվել էին նաև վիմագիր և որմնագիր արձանագրություններ։ Դրանք հիմնականում Ս. Գրիգոր եկեղեցու, մա­տուռների տարածքներում, որմերում և որմնախորշերում տեղադրված խաչքարերի, տապանաքարերի վիմագրություններն են, ինչպես նաև եկեղեցու որմնանկարների մակագրությունները։ Արժանահիշատակ է, որ Ս. Հով­հաննես մատուռի մուտքի կամարի վրա պահպանվել էր նաև մատուռի (ըստ ար­ձանագրության՝ եկեղեցու) շինարարության մասին արձանագրություն (1651)։ Որոշ վիմագրերում պահպանվել էին Ազնաբերդի խոսվածքի հետքերը (Ըռըստակէս, Ավուն(իս), (Ա)միր(ի)ճան, Ըզնաբերդ, քվօրն, անօրն, ուս­տայ)։
Ազնաբերդի ողջ պատմության ընթացքում, ինչպես Հայաստանի բազմաթիվ այլ բնակավայրերում, նրա վիմագիր արձանագրությունները անխնա ոչնչացվել են, իսկ խորհրդային իշխանության առաջին տարիներին գյուղի նոր դպրոցը կառուցվել է Արևմտյան գերեզմանատանը պահպանված քաղկեդոնական (հունադավան) հա­յերի հունատառ արձանագրություններ ունեցող տապանաքարերով։
Թեև տարածքի հայ բնակչության գերակշիռ մասը խոսում է Խոյի բարբառով, սակայն Վարդենիսի և Զանգեզուրի լեռնաշղթաների միջև ընկած լեռնային այս տիրույթում դարերի ասպատակումներից և բռնագաղթերից, մասնավորապես 1604 թվականի շահաբասյան բռնագաղթից, մասամբ պաշտպանվելով, գոյատևել են նաև  տեղական հինավուրց բարբառով խոսող բնակավայրեր (Վայոց ձորի մարզի Աղավնաձոր, Արենի, Արփի, Գնդեվազ, Գնիշիկ, Խաչիկ, Կեչուտ, Չիվա, Ռինդ, Հորս,  Վերին Ազնաբերդ, մասամբ՝  Եղեգիս, Զեդեա, և Արարատի մարզի Եղեգնավան գյուղերը, մինչև 1988-ը՝ նաև Նախիջևանի Ազնաբերդ և Օծոփ գյուղերը), որոնց բնակիչներն իրենց անվանում են «հին հայեր»՝ ի տարբերություն տարածքում Խոյ-Սալմաստից վերաբնակվածների շառավիղների՝ «թազա հայերի»։
Ըստ ավանդական միահատկանիշ դասակարգման՝ այս խոսվածքը պատկանում է հայ բարբառների արևելյան խմբակցության «ում» ճյուղին և ունի պայթական բաղաձայնների երկաստիճան ձայնեղազուրկ համակարգ, իսկ ակադեմիկոս Գևորգ Ջահուկյանի մշակած բազմահատկանիշ վիճակագրական սկզբունքների կիրառմամբ՝ միջակա դիրք է գրավում Արարատյան, Արցախի և Ջուղայի բարբառների միջև և գիտական գրականության մեջ անվանվել է Վայոց ձորի միջբարբառ։
Ազնաբերդցիներն ավանդապահ էին և նախնյաց սովորույթների հանդեպ խիստ հարգալից վերաբերմունք ունեին։ Թեև խորհրդային շրջանում հավատքը պահպանվում էր  հիմնականում կանանց շրջանում, ազգային-հոգևոր կարևոր տոներն ու ծիսակատարությունները, այնուամենայնիվ,  մեծ խանդավառությամբ և բազմամարդ հավաքույթներով էին նշվում։ Ժողովրդական տոնացույցի սիրված տոներն էին Սուրբ Ծնունդը, Նոր տարին, Սուրբ Սարգիսը, Տյառնընդառաջը, Ծառզարդարը, Զատիկը, Համբարձումը, Վարդավառը, Սուրբ Աստվածածինը, Խաչվերացը, Գյուտ խաչը, ինչպես նաև Աշխատավորների միջազգային օրը և Հաղթանակի օրը։
Տոները նշվում էին ծիսական հնամյա ուտեստներով և Ազնաբերդի հայտնի կարմիր գինով։ Թեև վաղուց չէր գործում եկեղեցին՝ ավանդաբար գոյատևում էին նաև հարսանեկան, հուղարկավորության, կնունքի և կենցաղային մյուս ծեսերը։
Բոա Էսպերանսա (Մինաս Ժերայս)
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1869 թվականի հոկտեմբերի 15-ին։
Ազնաբերդ
Հուշարձաններ
Ամենամեծ ժողովրդականություն վայելող տոնը Խաչվերացն էր՝ նախնիների հիշատակի օրը, որ բարբառով Խրով էր կոչվում տոնի ծիսական գլխավոր ուտեստի՝ թոնրի մեջ ամբողջական խորոված՝ զոհաբերված  ուլի անունով։
Հատկապես մեծ հանդիսավորությամբ և ավանդական բազմամարդ ուխտագնացությամբ էր նշվում Հայ առաքելական եկեղեցու Գյուտ խաչի տոնը։ Ուխտագնացները տոնի օրը՝ հոկտեմբերի 26-ի մոտակա կիրակին անցկացնում էին պատմական Շահապոնք գավառի Շամեն գյուղատեղիում գտնվող Ս. Խաչ վանքում (Օծոփ գյուղի մերձակայքում)։ Զորավոր այդ սրբավայրը բազմաթիվ մաշկային հիվանդություններ բուժելու պատճառով կրում էր նաև Քամո (բարբառով՝ «քամու») խաչ անունը։ Շաբաթ՝ լույս կիրակի գիշերը կամ լուսադեմին ուխտավայր էին հասնում ոչ միայն հյուսիսային Նախիջևանի, սահմանակից Վայոց ձորի և  Սյունիքի հավատացյալ հայությունը, այլև մեծաթիվ քրդեր ու ադրբեջանցիներ։ Ուխտավորները լուսադեմին զոհաբերություն-մատաղ էին մատուցում, ապա մոմավառությունից և աղոթքներից հետո երգում, ժողովրդական նվագարանների մեղեդիների տակ պարում էին մինչև ուշ երեկո։
Բոա Էսպերանսա (Մինաս Ժերայս)
Վիճակագրություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Մինաս Ժերաիս նահանգի բնակավայրեր
Ազնաբերդ
Հուշարձաններ
Գյուտ խաչի տոնակատարությունները Հայաստանում ավանդաբար նշվել են մեծ հանդիսություններով և ուխտագնացություններով՝ մանավանդ դեպի այն վանքերն ու տաճարները, որոնք կրել են «Սուրբ Խաչ» անունը։ Շամենի Ս. Խաչ վանքն էլ նման մի ուխտավայր էր, ուր պահպանվում էին հոգևոր այս տոնի խորհուրդները։
1918-20թթ., թեև գյուղի բնակչությունը երկու անգամ գաղթել է, այնուամենայնիվ Ազնաբերդի ինքնապաշտպանության կազմակերպված ջոկատները օրեր շարունակ դիմադրել են թուրքական հրոսակներին՝ խաղաղ բնակչությանը պաշտպանելով անխնա կոտորածից և թալանից։
1988թ. ողջ ամռանն ու աշնանը, գյուղի երիտասարդներից կազմված ինքնապաշտպանության ջոկատները կրկին գիշեր-ցերեկ հսկում էին տարածքը։ Իսկ  նոյեմբերի 22-ի մայրամուտին, երբ մերձակա ադրբեջանական գյուղերից հավաքված զինված ելուզակները հայտնվեցին գյուղի մատույցներում, արժանի հակահարված ստացան. սպանվեց 3 և վիրավորվեց 7 ադրբեջանցի։
Հայաստանից սպասվող կազմակերպված օգնության բացակայությունը, խորհրդային բանակի ադրբեջանամետ կեցվածքը, ինչպես նաև մայր Հայաստանին հասած անսպասելի մեծ արհավիրքը հուսալքեցին ազնաբերդցիներին։ 1988-ի դեկտեմբերին նրանք թողեցին հայրենի եզերքը՝  երբևէ այնտեղ վերադառնալու անմար հույսը սրտներում...
Տեղահանությունից հետո ազնաբերդցիներն ամբողջությամբ բնակեցրին իրենց բնօրրանից ոչ հեռու գտնվող Վայոց ձորի Գյուլստան (Վերին Ազնաբերդ), մասամբ՝ նույն մարզի Զեյթա (Զեդեա), Ալայազ (Եղեգիս) և Արարատի Շիդլու (Եղեգնավան) նախկինում ադրբեջանաբնակ գյուղերը, փոքրաթիվ խմբերով հաստատվեցին նաև հիշյալ մարզերի և Կոտայքի որոշ բնակավայրերում, ինչպես նաև Երևանում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Քենգերլիի շրջանի բնակավայրեր
Աղայի լիճ (ճանապարհային կայան)
Աղայի լիճ, ճանապարհային կայան Էրզրում Դիարբերքիր ուղու վրա, Աղայի լճի մոտ։ Հիշատակում է Քյաթիբ Զելեբին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ճանապարհային կայաններ
Վերխնի Ուտչան
Բնակչությունը 2008 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 188 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Ալնաշսկի շրջանի բնակավայրեր
ԽՍՀՄ Սահմանադրության օր
ԽՍՀՄ Սահմանադրության օր, պետական տոն նախկին Խորհրդային Միությունում։
Առաջին անգամ սահմանվել է ԽՍՀՄ ԿԳԿ նախագահության 1923 թվականի օգոստոսի 3-ի դեկրետով՝ ի նշանավորումն 1923-ի հուլիսի 6-ին ԿԳԿ II նստաշրջանում ընդունված ԽՍՀՄ առաջին սահմանադրության։ 1924—36-ին տոնվել է ամեն տարվա հուլիսի 6-ին։
1936 թվականի դեկտեմբերի 5-ին ԽՍՀՄ սովետների VIII արտակարգ համագումարն ընդունեց սահմանադրություն՝ այսպես կոչված «հաղթանակած սոցիալիզմի սահմանադրությունը» և դեկտեմբերի 5-ը հայտարարեց համաժողովրդական տոնական օր, որը նշվwum 18 ամեն տարի 1936—1976 թվականներին։
1977 թվականի հոկտեմբերի 7-ին ԽՍՀՄ IX գումարման Գերագույն խորհրդի VII արտահերթ նստաշրջանն ընդունեց նոր՝ «զարգացած սոցիալիստական հասարակարգի սահմանադրություն»։ Հոկտեմբերի 7-ը հռչակվեց սահմանադրության օր, որը նշվում էր ամեն տարի մինչև Միության կազմալուծումը։
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ պատմություն
Կուռնա (գյուղ, Ռաե շրջան)
Կուռնա (Kurna), գյուղ Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Ռաե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 81 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Ռաե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Ալիապատ (Բաբեկի շրջան)
Ալիապատ, նաև Մյասնիկովաբատ (այժմ կոչվում է՝ Ալիաբադ, Əliabad), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Բաբեկի շրջանում ։ Գտնվում է անմիջապես Երևան-Նախիջևան ճանապարհի ձախ կողմում։ Այժմ գրեթե ընդգրկված է Նախիջևան քաղաքի մեջ և անվանված է Մյասնիկովաբադ ։
Անվան ծագում
Ալիապատ տեղանունը ծագում է տեղանուններ կերտող «ապատ» վերջածանցից։ Լեզվաբան Պ. Բեդիրյանի ստուգաբանությամբ՝ «Ապատ առաջին հերթին եղել է ածական և նշանակել է բարգավաճ, ծաղկուն, շեն. բնակեցված, բայց ունեցել է նաև գոյականի արժեք նշանակելով այդպիսի վայր»։ Հայերեն «ապատ» բառահասկացությունն իր ծագումով փոխառնված է միջին պարսկերենից ։
Պատմություն
Գյուղը գտնվում է Նախիջևան քաղաքը մտնող հին ու գլխավոր երթուղու մուտքի մոտ գտնվող մի բլրի փեշին։ Իսկ այդ բլրի հարթ և ընդարձակ տարածության վրա դեռևս մեր թվարկությունից առաջ կառուցված է եղել ամրաշինությունների մի ամբողջական համալիր, միջնաբերդ։ Վերջիններիս ավերակները սկսած` 18-րդ դարի վերջերից արագ կերպով քայքայվել են և այսօր այդ տարածքում գտնվում է քաղաքի հայկական և ռուսական նոր գերեզմանատներն ու տասնյակ բնակելի և այլևայլ շինությունները ։
Բնակչություն
Միջին մեծության այս գյուղում` 1873 թվականի տվյալներով, կար 58 տուն բնակչություն, իսկ Ե. Լալայանի տեղեկություններով 1906 թվականին` 103 տուն հայ բնակչություն։ Վերջին հայ ընտանիքներն այդտեղից տեղահանվել են 1940-1950-ական թվականներին ։
Հուշարձաններ
Այժմ Ալիապատում կանգուն է նրա Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին։ Վերջինս գտնվում է գյուղի կենտրոնում և կառուցված է ճեղքված քարերով ու աղյուսով, իսկ պատասխանատու տեղերում օգտագործված է նաև բազալտ։ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին իր հորինվածքով քառամույթ գմբեթավոր բազիլիկ է, ունի երկու մուտք` հյուսիսային և հարավային ճակատներում։  Այս եկեղեցին, որը հավանաբար կառուցվել է հին եկեղեցու հիմքերի վրա 19-րդ դարում, կրկնում է Նախիջևան քաղաքի Սուրբ Գևորգ  եկեղեցու հորինվածքն ու ճարտարապետական ձևերը։ Օրինակ` ծածկի  եղանակը, լուսամուտների լայն ու բարձր բացվածքների, գմբեթի ձևը և այլն։ Եկեղեցու աբսիդը լուսավորվում է արևելյան որմերում բացված նմանատիպ երեքական լուսամուտներով։ Գեղեցիկ տեսք ունի հատկապես այս հուշարձանի խաչաձև ծածկի վրա վեր խոյացող բազմանիստ, աղյուսաշեն ու բրգաձև կոնով սլացիկ գմբեթը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բաբեկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Պահագետ
Պահագետ, գետակ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Գեղի գետի աջ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Ծաղկուտ լեռան արևելյան լանջից և Գեղի գյուղից 1 կմ հարավում միանում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 3 կմ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր Կատեգորիա:Գեղի գետի վտակներ
Ալաչալու (լեռնագագաթ)
Ալաչալու, Ալտչալի, Ալուչալու, լեռնագագաթ Վարդենիսի լեռնաշղթայում, Սևանա լճի հարավային կողմում, Կոթիկ գետի ավազանում։ Ղևոնդ Ալիշանը նույնացնում է հին Կոթա բլրի հետ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռնագրություն Կատեգորիա:Լեռնագագաթներ այբբենական կարգով
(5862) Սականուի
(5862) Սականուի (Sakanoue), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1983 թվականի հունվարի 13-ին Ցուտոմու Սեկիի կողմից Գեյսեյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,385956 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0299 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,7421 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1346,15 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,26743 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,4° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1983 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ցուտոմու Սեկիի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Սինյուխա (գյուղ, Օլշանսկի շրջան)
Սինյուխա (Синюха), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Օլշանսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Սինյուխա գյուղում բնակվում էր 217 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Օլշանսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Գրիգոր Ակոռեցի
Գրիգոր Ակոռեցի ծննդյան և մահվան թվականները անհետացել են, XI դարի հայ գրիչ և մանրանկարիչ։ Ծնվել է Ակոռի գյուղում։ 1021 թվականին, երբ Վասպուրականի Սենեքերիմ թագավորը գաղթել է Սեբաստիա, Գրիգորն իր հոր՝ Անանիա քահանայի հետ տեղափոխվել է այնտեղ։ Աշակերտել է տեր Փիլիպպոսին ն նրա որդիներին՝ Ստեփանոս Գրիգոր Ակոռեց ի․ Մարկոսի Ավետարանի անվանաթերթը, 1066, «Սեբաստիայի Ավետարան» (Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարան, ձեռագիր № 311) սին ու Սահակին, որոնցից էլ սովորել է գրչության և նկարելու արվեստը։ 1066 թվականին ընդօրինակել ու նկարազարդել է հանրահայտ «Սեբաստիայի Ավետարան»-ը (Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարան, ձեռագիր № 311)։ Գրության թվականից 100 տարի հետո այն պատկանել է Ներսես Շնորհալուն, որը նվիրել է իր եղբորորդի Գրիգոր Ապիրատին, սա էլ իր կարգին 1194 թվականին՝ Լամբրոնի և Պապեռոնի տեր Բակուրան մեծ իշխանին։ Ձեռագրում պահպանվել են Մարկոս ավետարանչի անվանաթերթը և երկու անվանաթերթ կիսախորաններ։ Ավետարանը պատկանում է XI դարի այն ձեռագրերի շարքին, որոնց բարձրարվեստ մանրանկարները սկզբնաղբյուր են հանդիսացել և խոշոր դեր կատարել կիլիկյան հայկական մանրանկարչության ձևավորման գործում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ գրիչներ Կատեգորիա:Հայ մանրանկարիչներ Կատեգորիա:11-րդ դարի անձինք
Լիշո
Լիշո (ლიშო), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Մցխեթ-Մթիանեթ մարզի Թիանեթի շրջանում ։
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 1200 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Թիանեթից հեռու է 9 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 62 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Թիանեթի շրջան
Պաղածոջուր
Պաղածոջուր, Խառատանոց, Պաղջուր, գետ Հայաստանի Լոռու մարզում, Շնող գետի ձախ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Գուգարաց լեռների լանջերից և Թեղուտ գյուղից 0,5 կմ հյուսիսում միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 12 կմ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լոռու մարզի գետեր Կատեգորիա:Շնող գետի վտակներ
Աիսումա
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռներ Կատեգորիա:Դիարբեքիրի նահանգ
Բաշբաշիի երկաթգծի կայարանի ավան
Բաշբաշիի երկաթգծի կայարանի ավան (այժմ կոչվում է՝ Բաշբաշի, Başbaşı), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Բաբեկի շրջանում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բաբեկի շրջանի բնակավայրեր
ՀԽՍՀ տնտեսություն
ՀԽՍՀ տնտեսություն, ԽՍՀՄ տնտեսության բաղկացուցիչ մաս, որը տարածվում էր Հայաստանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության տարածքում։ Մտել է Հարավկովկասյան տնտեսական շրջանի կազմում։
Արդյունաբերություն
Արդյունաբերության առաջատար ճյուղերն էին․
Հանրապետության էներգետիկ բազաներն են Հրազդանի Սևան-Հրազդան կասկադը, Հրազդան ՋԷԿ-ը, Երևանի ջերմաէլեկտրակենտրոնը, Մեծամորի Հայկական ատոմային էլեկտրակայանը և այլն։ Մեքենաշինական արդյունաբերության ոլորտում զարգացած էին էլեկտրատեխնիկական, էլեկտրոնային, ռադիոտեխնիկական ճյուղերը, գործիքաշինությունը և հաստոցաշինությունը (Երևան, Կիրովական, Լենինական և այլն)։ Քիմիական արդյունաբերության հաստատությունները արտադրում էին սինթետիկ կաուչուկ, սինթետիկ խեժ և պլաստիկ նյութեր, ծծմբաթթու, քիմիկական մանրաթել և այլն (Երևան, Կիրովական, Ալավերդի)։ Գունավոր մետալուրգիան ներկայացված է եղել պղնձի, ալյումինի, մոլիբդենի կոնցենտրատներով և այլ հանքանյութերով (Ալավերդի, Քաջարան, Կապան, Ագարակ)։ Շինանյութի արդյունաբերության ոլորտում համամիութենական նշանակություն է ունեցել բնական քարից քարանյութի արտադրությունը (բազմագույն տուֆ, մարմար, ցեմենտ և այլն)։ Սննդի արդյունաբերության կարևոր ճյուղեր են հատիկավորների, պահածոյի և ոգելից խմիչքների (գինի, կոնյակ) արտադրությունը։ Թեթև արդյունաբերության ոլորտում առանձնացվել են տեքստիլ, կաշվի և կոշկեղենի արտադրության ճյուղերը։
Խորհրդային Հայաստանի բենզինի և մյուս վառելանյութերի պաշարների կեսից ավելին մատակարարվել է Ադրբեջանից։ Խորհրդային իշխանությունները մերժել են Երևանի առաջարկը՝ հանրապետության տարածքում սեփական նավթամշակման գործարանի կառուցման առաջարկը ։
70-ական թվականների առաջին կեսին միութենական կենտրոնը հրաժարվել է Հայաստանի և Նախիջևանի ԻԽՍՀ-ի տարածքով անցկացնել խորհրդա-իրանական գազամուղը, որն առաջարկում էին Երևանը և Թեհրանը ։
ՀԽՍՀ արդյունաբերական արտադրությունն ըստ տարեթվերի
Գյուղատնտեսություն
1986 թվականին հանրապետությունում հաշվվում էր 505 խորհրդային տնտեսություններ և 281 կոլեկտիվ տնտեսություններ։ Գյուղատնտեսական հողերի ընդհանուր ծավալը կազմել է 1,3 միլիոն հեկտար, որից՝
Ոռոգվող հողերի մակերեսը կազմել է 0,305 միլիոն հեկտար (1986 թվականի տվյալներով)։
Հողագործությունն ապահովել է գյուղատնտեսության ընդհանուր համախառն արտադրանքի 53 %-ը։ Հողագործությունը հիմնականում կենտրոնացված է եղել Արարատյան դաշտում, Շիրակի սարահարթում և Սևանա լիճ հարակից տարածքներում։ Բուսաբուծության հիմնական ճյուղերն են խաղողագործությունը (1986 թվականի տվյալներով բերքահավաքը կազմել է 240 000 տոննա) և պտղաբուծությունը, տեխնիկական (ծխախոտ, շաքարի ճակնդեղ, խորդենի) և բանջարբուծական կուլտուրաների մշակումը։ Անասնաբուծությունը հիմնականում մասնագիտացված է անասնապահությունը և այծաբուծությունը։ 1987 թվականի տվյալներով՝ խոշոր եղջերավոր կենդանիների թիվը կազմել է 0,9 միլիոն գլուխ, իսկ ոչխարների և այծերի թիվը՝ 1,9 միլիոն գլուխ։
Տրանսպորտ
Տրանսպորտի հիմնական տեսակներն էին երկաթուղային և ավտոմոբիլային տրանսպորտը։ 1987 թվականի տվյալներով՝ երկաթուղային գծերի երկարությունը կազմել է 0,87 հազար կմ, իսկ ավտոճանապարհների երկարությունը՝ 7,6 հազար կմ (այդ թվում հաստ մակերևույթով՝ 7 300 կիլոմետր)։
Գազամուղները երկիր են մտել Ադրբեջանի ԽՍՀ-ից և Հյուսիսային Կովկասից (Թբիլիսիի միջոցով)։
Խորհրդային Հայաստանը Վրաստանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությանը և ՌԽՍՖՀ-ին կապում էր միակ երկաթուղային գիծը, որն անցնում էր Թբիլիսիի միջով։ Սակայն, 70-ական թվականների վերջին կառուցվեց երկրորդ գիծը, որն անցնում էր Ադրբեջանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության միջով ։ Երևանի երկաթուղային կապն Իրանի և երկրի կենտրոնական ու հարավային շրջանների միջև անցնում էր Նախիջևանի Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության միջով ։
Չիրականացած նախագծեր
Տարբեր ժամանակներում առաջարկվել են տարբեր նախագծեր՝ ստեղծելու Հայաստան-Վրաստան- ՌԽՍՖՀ լրացուցիչ երթուղի, Գյումրի-Բաթումի երկաթուղի և «միջհայկական» պողպատե երթուղին (Լենինական – Երևան – Զանգեզուր – Գորիս – Ղափան – Մեղրի), որը ձգվելու էր Իրանի սահման։ Այդուհանդերձ, 60-80-ականների այդ նախագծերի մեծ մասը մերժվում էին ԽՍՀՄ բարձրագույն ղեկավարության կողմից ։
Երևանը ձգտում էր նոր երկաթուղային գիծ կառուցել Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի միջով (Ղափան – Գորիս – Լաչին – Ստեփանակերտ – Աղդամ – Եվլախ)։ Սակայն, տնտեսական վերլուծաբան Ալեքսեյ Բալիևի կարծիքով, «ադրբեջանական իշխանությունները հաջողությամբ կարողանում էին համոզել կենտրոնական իշխանություններին արգելք դնել այդ նախագծերի իրականացման վրա» ։
Մագնիսական երկաթուղի
1985 թվականին հաստատվել է այն պետական պլանը, որով նախատեսվում էր ՀԽՍՀ-ում կառուցել մագնիսական երկաթուղու համակարգ, որն ունենալու էր 3,2 կիլոմետր երկարություն։ Նախատեսվում էր նախագիծն ավարտել 1990 թվականին ։
Այդ ճանապարհը պետք է Աբովյան քաղաքի միջով իրար կապեր Երևանը և Սևանը, սակայն 1988 թվականին տեղի ունեցած Սպիտակի երկրաշարժը, Արցախյան գոյամարտը դարձան նախագծի սառեցման պատճառ։ Գնացքները պետք է զարգացնեին մինչև 250 կմ/ժ արագություն։ Արդյունքում կառուցվեց միայն ուղանցը  ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի տնտեսություն Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ
Ռուբեն Ագիլար
Ռուբեն Ագիլար (Ruben Aguilar, ), ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ, Մոնակո ֆուտբոլային ակումբի և Ֆրանսիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի պաշտպան։
Ակումբային կարիերա
Ծնվել է 1993 թվականի ապրիլի 26-ին Գրենբոլում։ Հայրը իսպանացի է, մայրը՝ ֆրանսուհի ։
2011 թվականին տեղափոխվել է «Սենտ Էտիեն»։ 2013 թվականի գարնանը վերադարձել է «Գրենոբլ»։ Թիմի կազմում առաջնաելույթ է ունեցել 2013 թվականի սեպտեմբերի 14-ին «Մարինյանա»-ի դեմ խաղում (1:0) ։ Ագիլարը խմբի հետ Նասոնալում երկու մրցաշրջան 2013/14 զբաղեցրել է երրորդ տեղը։ Հաջորդ մրցաշրջանում սկսել է Լիգա 2-ից՝ «Օսերի» կազմում։ Նրա նորամուտը ակումբի մարզաշապիկով կայացել է 2014 թվականի օգոստոսի 1-ին՝ «Հավր»-ի դեմ խաղում (2:0) ։ Ակումբի հետ միասին հասել է Ֆրանսիայի 2014/15 թվականի գավաթի եզրափակիչ, որտեղ «Օսեր»-ը նվազագույն արդյունքով (0:1) զիջել է «Պարի Սեն Ժերմենին»։ Ընդհանուր առմամբ «Օսերի» կազմում ֆուտբոլիստը խաղացել է երեք մրցաշրջան։
2017 թվականի ամռանը ազատ գործակալի իրավունքով պայմանագիր է ստորագրել «Մոնպելիեի»-ի հետ ։ Ֆրանսիայի առաջնությունում նորամուտ է ունեցել 2017 թվականի օգոստոսի 12-ին «Տուլուզի» դեմ խաղում (0:1) ։ «Մոնպելիեի» կազմում Ագիլարը խաղացել է երկու ամբողջական մրցաշրջան։
2019 թվականի օգոստոսին պաշտպանը հնգամյա պայմանագիր է կնքել «Մոնակո»-ի հետ ։ L’Équipe հրատարակության տվյալներով՝ նրա տրանսֆերը ակումբին արժեցել է 8 միլիոն եվրո ։ «Մոնեգասկովի» կազմում նորամուտը տեղի ունեցել է 2019 թվականի օգոստոսի 9-ին «Լիոնի» դեմ խաղում (0:3) ։ 2019/20 մրցաշրջանի 12-րդ տուրի «Սենտ Էտիենի» դեմ խաղում (0:1) հեռացումից հետո Ագիլարը ոտքով հարվածել է մրցավարների տեսօգնության համակարգին (VAR) ։
Կարիերա հավաքականում
Ֆրանսիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի կազմում նորամուտը նշել է 2020 թվականի նոյեմբերի 11-ին՝ Ֆինլանդիայի դեմ ընկերական խաղում (0:2) ։
Վիճակագրություն
2020 թվականի նոյեմբերի 8-ի դրությամբ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Օսերի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Մոնպելիեի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Սենտ Էտիենի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ
Բլրիկ (Խութի գավառ)
Բլրիկ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խութ-Բռնաշենի գավառակում։ Գտնվում է գավառակի հյուսիս-արևմուտքում՝ Աղբերիկ վանքի մոտ։
Անվան ստուգաբանություն
Գյուղի անվանումը առաջացել է մոտակայքում գտնվող բլրի պատճառով։
Բլրիկն ուներ արևահայաց դիրք, դրա համար էլ քրդերն այն անվանում էին Բառոժ։
Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 20 տուն քուրդ և 4 տուն հայ բնակիչ։
Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղի մոտ է գտնվում Աղբերիկ վանքը, ինչպես նաև Բլրկա բերդգոռ անվանումով բերդը ։
Սայր
Սայր, ասեղնասայր, շպիլ (հոլանդերեն՝ spil, գերմաներեն spille - սայր), շինությունների ուղղաձիգ սրածայր վերջավորություն, չափազանց վեր ձգված կոնի կամ բուրգի տեսքով։ Հաճախ պսակվում է դրոշով, քանդակով կամ քանդակազարդ պատկերով։
Կատեգորիա:Ճարտարապետական ​​տարրեր Կատեգորիա:Շինարարական տարրեր և կառուցվածքներ
Վերխնի Չատ
Վերխնի Չատ (Верхний Чат, Үрге Сат), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Յանաուլսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 152 մարդ։
Մոլդեն
Մոլդեն ( Malden Island), չոր, ցածրադիր ատոլլ Լայն կղզեխմբում (Կիրիբատի)։ Անմարդաբնակ է։ Կղզու մակերեսը՝ 39,3 կմ² է։ Արդեն 1860—1927 թվականներից ատոլլը հայտնի է թռչնաղբի (գուանո) հարուստ պաշարներով։ Բացի այդ, 1957 թվականին կղզին օգտագործվում էր Մեծ Բրիտանիայի կողմից որպես ջրածնային ռումբի փորձարկման վայր։ Կղզում գտնվում են պոլինեզիական ծագմամբ նախապատմական ավերակներ։ Ներկայումս Մոլդեն ատոլլի տարածքը արգելոց է, ծովային թռչունների բնադրման վայր։
Աշխարհագրություն
Մոլդեն ատոլլը ձգվում է հասարակածից 447 կմ դեպի հարավ, Հոնոլուլուից (Հավայան կղզիներ) 2840 կմ դեպի հարավ եւ ավելի քան 8000 կմ Հարավային Ամերիկայի ափերից դեպի արևմուտք։ Մոտակա Ստարբաք կղզին գտնվում է 204 կմ դեպի հարավ-արևմուտք։ Մոտակա բնակելի վայրը Տոնգարևա կղզին է, գտնվում է 450 կմ դեպի հարավ-արեւմուտք։ Մոտակա օդանավակայանը գտնվում է Սուրբ Ծնունդ (կամ Կիրիբատի) կղզում, որը ատոլլից 675 կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք է։ Մոտակա այլ կղզիներ են Ջարվիս կղզին (690 կմ), Արևելք կղզին (713 կմ) և Քարոլայն կղզին (850 կմ)։
Մոլդեն կղզին ցածրադիր, կրային ատոլլ է, ունի 8 կմ երկարությամբ կողմերով հավասարակողմ եռանկյան ձև։ Ատոլլի արևելքում կղզյակներով աղի ծովածոց է՝ բոլոր կողմերից սահմանազատված ցամաքով (փոքրիկ նեղուցներ կան միայն ծովածոցի հյուսիսում և արևելքում)։ Կղզու մակերեսը 39,3 կմ² է։
Ատոլլը ցածրադիր է, կղզու ամենաբարձր կետը ունի 10 մ բարձրություն։ Մոլդենը արիդային կլիմայով ատոլլ է, տեղումների միջին տարեկան մակարդակը հասնում է 726 մմ-ի։ Միջին տարեկան ջերմաստիճանը կղզում +29,3 °C (նվազագույն 23,8 °C, առավելագույնը 37,2 °C) է։ Քամիները առավելապես արևելյան ուղղությամբ են։
1975 թվականի մայիսի 29-ին Մոլդեն կղզին հայտարարվել է որպես ծովային արգելոց։
Պատմություն
Մոլդեն կղզին հայտնաբերվել է 1825 թվականի հուլիսի 30-ին Ջորջ Էնսոն Բայրոնի (ականավոր բանաստեղծի զարմիկի) կողմից։ Բրիտանական ռազմական "Blonde" նավի կապիտան Ջորջ Էնսոն Բայրոնը, վերադառնում էր Մեծ Բրիտանիա, կատարելով իր առաքելությունը՝ հայրենիք էր վերադարձնում ԱՄՆ-ում կարմրուկից պատահաբար մահացած Հավայան կղզիների թագավորի ու թագուհու աճյունները։ Կղզին կոչվել է ի պատիվ նավաստի Չարլզ Ռոբերտ Մոլդենի, որն առաջինն էր նկատել կղզին և ուսումնասիրել։ Երբ նավի անձնակազմը իջել է ատոլլում, կղզին անմարդաբնակ էր, սակայն, գտել են տաճարների և այլ շինությունների խորհրդավոր ավերակներ, ինչը վկայում է այն մասին, որ մի օր կղզին բնակեցված է եղել։ Այդ կառույցների առկայությունը բացատրվել է կղզում նավաստիների ներկայությամբ, որոնց նավերը վնասվել են ծովահենների, հարավամերիկյան ինկերի կամ նույնիսկ առաջին չինացի ծովագնացների կողմից։ 1924 թվականին կղզում իրականացվել են ուսումնասիրություններ։ Արդյունքում գիտնականները հաշվել են, որ կղզին ժամանակին բնակեցված է եղել պոլինեզիացիներով, որոնք այստեղ ապրել են կղզու հայտնաբերումից դեռ մի քանի դար առաջ։ XIX դարի առաջին կեսին, ամերիկյան կետորսության արդյունաբերության ծաղկման շրջանում կղզի հաճախ էին այցելում կետորսներ։ Շուտով, ըստ 1856 թվականի Գուանոյի մասին օրենքի, որը թույլ էր տալիս ԱՄՆ քաղաքացիներին տիրելու Խաղաղ օվկիանոսի և Կարիբյան ծովի բոլոր անմարդաբնակ կղզիներին թռչնաղբի՝ հարուստ պարարտանյութի արդյունահանման համար, յուրացվում է թռչնաղբի (գուանո) արդյունահանմամբ զբաղվող ամերիկյան ընկերության կողմից։ Ճիշտ է, նրանց կղզում թռչնաղբի արդյունահանմամբ զբաղվում էր ավստրալիական ընկերությունը՝ Բրիտանիայի տրամադրած լիցենզիայով։ Կղզում թռչնաղբի արդյունահանում կատարվել է 1860-ականներից մինչև 1927 թվականը։
1956 թվականին մեծ Բրիտանիան ընտրել է Մոլդեն կղզին իր ջրածնային ռումբերի փորձարկման համար։ 1957 թվականին կղզու ափերից ոչ հեռու պայթեցվել են երեք ռումբեր։
Մինչեւ 1979 թվականի հուլիսին Կիրիբատի հանրապետության ի հայտ գալը կղզու իրավունքները Մեծ Բրիտանիան վիճարկում էր ԱՄՆ-ի հետ։ Միայն 1979 թ-ի սեպտեմբերի 20-ին Կիրիբատիի հետ բարեկամության պայմանագրի կնքումից հետո ԱՄՆ-ը հրաժարվեց Ֆենիքս և Լայն կղզեխմբերի Մոլդեն և այլ կղզիների նկատմամբ իր ներկայացրած պահանջներից։
Տնտեսություն
Գիպսի հանքավայրը կղզում չի մշակվում՝ կապված տնտեսական աննպատակահարմարության (փոխադրման բարձր արժեքը, անկայուն պահանջարկի) հետ։ Կղզում էկոտուրիզմի զարգացման փորձեր են արվել, որոնք ավարտվել են անհաջողությամբ։
Հղումներ
Կատեգորիա:Կիրիբատիի կղզիներ
Բեզոր (Սղերդի գավառ)
Բեզոր, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Սղերդի գավառում։ Գտնվում էր Տիգրիսի ավազանի Ռոգսուրչայ գետի ափին, Սղերդ քաղաքից 51 կմ հարավ-արևելք ։
Բնակչության մասին տեղեկություններ հայտնի չեն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ուլիս Ռեմյոլ
Ուլիս Ռեմյոլ (Улыс-Ремъёль), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Վիշերա գետի աջ ափին՝ 89 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 12 կմ։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Վիչեգդա գետն է, սկսած ակունքից մինչև Սիկտիվկար քաղաք, գետի ենթաավազանը՝ Վիչեգդա, գետի գետային ավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝