cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Քաման
Իրանը նեղուղղանկյուն է, փայտյա ծածկով և կարճ կոթով։ Նվագում են ծնկի վրա ուղղաձիգ բռնած դիրքում։ Նվագարանը բռնում են ձախ ձեռքով, ուղղաձիգ, իսկ աջում՝ աղեղը։ Քառալար քամանին որոշ վայրերում անվանում են քամանչա։ Կատարում են նվագարանային, համեմատաբար զարգացած հանկարծաբանական բնույթի ստեղծագործություններ և պարեղանակներ։ Երեք, իսկ ավելի հաճախ՝ չորս մետաղյա լարերը թեև հաստատուն լարվածք չունեն, բայց ամենից հաճախ լարվում են կվարտաներով։ Քամանի առանձնահատկությունը տակից անցնող ձայնադարձիչ լարերն են, որոնք լարվում են հիմնականներին ունիսոն կամ նրանցից օկտավա բարձր։ Եռալար քամանին թմբուկի ուղեկցությամբ, հարսանիքների համար է, իսկ առանց թմբուկի՝ նաև շուրջպարերի։ Նվագահարը կանգնում է շրջանի մեջտեղում, նվագարանը ուսից թոկով կախած՝ ուղղաձիգ դիրքով և, պարողների հետ պարելով, ոգևորում նրանց՝ պարի ռիթմն ու չափն ապահովելով։ Քամանը հայ աշուղների սիրած նվագարաններից է եղել, բայց ներկայումս համեմատաբար սակավ է գործածվում։ Քամանիի տարատեսակներն այսօր իրենց հաստատուն տեղն են զբաղեցնում Հայաստանի «Սայաթ-Նովա» աշուղական երգի անսամբլում (գեղարվեստական ղեկավար Թովմաս Պողոսյան, քամանի նվագողներն են՝ Մխիթար Քեթցյանը, Ռաֆիկ Հակոբյանը) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լարային երաժշտական գործիքներ
Կառլոս V-ի ձիավոր դիմանկարը
Կառլոս V-ի ձիավոր դիմանկարը, Վերածննդի դարաշրջանի իտալացի նկարիչ Տիցիանի կողմից մինչև մեր օրերը հասած Կառլոս V-ի երեք դիմանկարներից մեկը։ Նկարը համարվում է հանդիսավոր դիմանկարի օրինակ ։
Նկարի պատմություն
Այս դիմանկարի համար կայսրը Տիցիանին առաջարկել է մեկ դուկատ պարգև, որին Մանտուայի դուքսը՝ Ֆեդերիկո Գոնզագան ավելացրել է ևս 150 դուկատ սեփական գրպանից։ Ըստ ամենայնի, նկարը այդքան էլ դուր չի եկել Կառլոս V-ին։ Առաջին այս հանդիպումից չէր կարելի գուշակել այդ փայլուն համագործակցությանը, որն այնքան շատ բան տվեց եվրոպական արվեստին։
Նրանց հաջորդ հանդիպումը բավականին դրական արդյունք բերեց։
Երկու տարի անց կրկին հայտնվելով Բոլոնիայում, Կառլոս V-ը այնտեղ մնաց մինչև գարուն՝ սպասելով Հռոմի պապի ժամանմանը։ Այդպիսով Տիցիանը հնարավորություն ստացավ երկար ժամանակ աշխատել բնօրդի հետ։ 1532 թվականին նա կայսեր համար նկարում է երկու կտավ՝ «Կառլոս V-ի դիմանկարը շան հետ» (Պրադո), ինչպես նաև «Իպոլիտո Մեդիչիի դիմանկարը հունգարական հանդերձանքով» (Ֆլորենցիա, Պալատինյան պատկերասրահ), որը պատկերում էր կայսր զորավարին։
1547 թվականին Մյուլբերգի ճակատամարտի հաղթանակից հետո Կառլոս V-ը Տիցիանի մոտ պատվիրել էր ևս մեկ դիմանկար ։ Կտավի պատկերը պետք է մարմնավորեր Կառլոս V-ի հզորությունը և նախազգուշացում լիներ ամեն մեկի համար, ով կփորձեր ընդդիմանալ իր իշխանությանը։
Կտավը նվիրվել էր Կառլոս V-ի քրոջը՝ Մարիա Ավստրիացուն և երկար տարիներ դարձել էր Հաբսբուրգների տոհմի խորհրդանիշը։ 1827 թվականից դիմանկարը պահվում է Մադրիդում՝ Պրադո թանգարանում։
Նկարի նկարագրություն
Հսկայական կտավը 3,35 × 2,83 մ է, որի չափերը լիովին տեղին են, հաշվի առնելով պատկերների հսկայականությունը, որոնք անհրաժեշտ էր տեղադրել, ներառում էր նաև բնանկար ։ Բնապատկերն իր մեջ կրում է հոգեբանական նշանակություն․ երկինքը սադափյա ամպերով, ընդհատվող ծառերի գագաթների և հորիզոնի հեռավոր գիծը, որը կորում է սառը մշուշում, ստեղծում է շնչառության զգացողություն և արտացոլում է այն տրամադրությունը, որը դիտորդին տեսանելի է հենց կայսեր դեմքին։ Հպարտ հանգստությունը, հանդիսավոր ներդաշնակությունը, շարժումը դեպի առաջ, բայց ոչ արագ և հեղեղային, ինչպես բնորոշ է երիտասարդությանը, այլ անշտապ և միևնույն ժամանակ բնական, ինչպես շնչառությունը՝ ահա թե ինչով է լցվաց շրջապատի տեսարանը, որտեղ պատկերված է ձիու քայլքը և կայսեր կերպարը։
Տիցիանի տաք գույներով ներկված կտավը հիանալի նյութ է հանդիսանում հեղինակի լուսային և գեղարվեստական տեխնիկայի քննարկման համար։ Առաջին հերթին նկարում դիտորդի ուշադրությունը գրավում է կայսեր կերպարը նրա կենտրոնական դիրքի և կտավում ամենավառ գույնի շնորհիվ։ Հագուստը՝ փայլուն պողպատե զրահով, որն իր փայլով սպիտակ է թվում, կայսրին դառձնում է անդրադարձող լույսի աղբյուր՝ համարժեք և նույնիսկ ավելի կարևոր, քան ֆոնի մայրամուտի երկինքը։ Կառլոսի դեմքը ներքուստ ճառագում է ոսկեգույն լույսով, որը գաղափարախոսական իմաստ ունի։ Տիցիանը կայսեր գլխին դրել է անփայլ մետաղից պատրաստված սաղավարտ, որպեսզի մրցակցություն չառաջանար Կառլոսի թագադրման և լուսարձակման հետ։
Կայսերական հովազի մութ կերպարանքով, փայլող թաց հայացքով, թեթև և նազանքով քայլելով, զբաղեցնում է կտավի մեծ մասը, սակայն դիտորդը դա չի նկատում, քանի որ ստվերապատկերի ուրվագծերը այնքան ներդաշնակ են և հաջողությամբ արձագանքում են ծառերի կորության, լանդշաֆտի և ամպերի հետ, որը, օրինակ բաշը ծածանվում է քամուց, կարծես, պարզապես կրկնում է ամպի կտորների պատկերը։ Տիցիանը նկարում գունային շեշտադրումները դրեց կարմիրի օգնությամբ․ կայսրի և նրա ձիու գլխներին դրել է ջայլամի փետրափնջերի երկու կտոր։ Կառլոսի կրծքին ոսկուց կարված լանջագոտին և սթարը, որը ծածկում էր իր ձիուն՝ այս բոլոր դետալները պատկերված էին նույն ալ կարմիրի տարբեր ինտենսիվությամբ։ Այս գույնը միավորում էր ձիուն և ձիավորին, ստեղծելով արքայական տրամադրություն և առաջնություն։
Թագավորի դեմքը այս կտավի վրա ավելի արտահայտիչ էր, քան նախկինում նկարված «Դիմանկարը շան հետ» կտավում նույնպես պատկերում է Կառլոս V-ին։ Դժվար թե բանն այն էր, որ նկարչի վարպետությունը բարձրացել էր, կամ ենթադրենք, ավելի լավ էր ծանոթացել մոդելին։ Ըստ երևույթին, բանը մոդելի մեջ էր։ Եթե 1533 թվականի դիմանկարում տեսնում ենք մի հասուն տղամարդու՝ առողջ, ուժեղ և երիտասարդ, բայց որի դեմքին ոչ մի արտառոց և բնորոշ բան չկար, ապա 1548 թվականին Տիցիանը նկարեց կայսրին, որն արդեն իր հիսունամյակի շեմին էր։ Այս անձի դեմքը շատ ավելի դժվար էր մոռանալ, քանի որ ներքին փայլը չէր լուսավորում ինչ-որ հաղթանակի շնորհիվ։ Նրա աչքերում միանգամայն կարելի էր կարդալ այն, որ ներսում ինչ-որ ներքին աշխատանք էր ընթանում, ինչը Կառլոսին անծանոթ չէին՝ մտքերը և տխրությունը։ Նայելով այս դիմանկարին հեշտությամբ կարելի է հավատալ, որ ութ տարի անց այդ մարդը գահից կհրաժարվեր և կգնար վանք, թեև «Դիմանկարը շան հետ» կտավը նայելիս նման գաղափարի համար նյութ չէր հաղորդի։ Եվ դա տարօրինակ չէր՝ այնտեղ Կառլոսը դեռ մի երիտասարդ տղամարդ էր, արդեն դարձած փորձառու տիրակալ և հասունացած ֆիզիկապես և հոգեպես, բայց ոչ հոգևոր։
Գրականություն
Կատեգորիա:Տիցիանի նկարներ Կատեգորիա:Դիմապատկեր Կատեգորիա:Պրադո թանգարանի նկարներ
Պյատիլետկա (գյուղ, Իգլինսկի շրջան)
Պյատիլետկա (Пятилетка, Пятилетка), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Իգլինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 212 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Իգլինսկի շրջանի բնակավայրեր
(4700) Կարուսի
(4700) Կարուսի (Carusi), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1986 թվականի նոյեմբերի 6-ին Էդվարդ Բոուելի կողմից Անդերսոն Մեսայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,563724 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0535 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,0739 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1499,36 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,240103 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 5,43° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1986 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էդվարդ Բոուելի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ժյոլուդկի
Ժյոլուդկի (Жолудки), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Շեպետովի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Ժյոլուդկի գյուղում բնակվում էր 284 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 51 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 5568,63 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Շեպետովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1604 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Սան Նիկոլաս դել Պուերտո
Սան Նիկոլաս դել Պուերտո (San Nicolás del Puerto), բնակավայր և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Մտնում է Սևիլյա պրովինցիայի մեջ՝ Անդալուսիա ինքնավար համայնքում ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Սիեռա Նորտե դե Սևիլյա շրջանի կազմում։ Զբաղեցնում է 44,88 կմ² մակերես։ Բնակչությունը՝ 644 մարդ (2010)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 93 կմ հեռավորության վրա։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սևիլյա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Անդալուսիայի բնակավայրեր
Ալիսը Հրաշքների աշխարհում
«Ալիսը Հրաշքների աշխարհում» (Alice's Adventures in Wonderland), անգլիացի մաթեմատիկոս և գրող Լուիս Քերոլի գիրքը։ Գրվել է 1865 թվականին։ Կա նաև գրքի շարունակությունը՝ «Ալիսը Հայելու աշխարհում»։ Գիրքը հայերեն են թարգմանել Սոնա Սեֆերյանը և Սամվել Մկրտչյանը։
Սյուժեն
Գրքի պատմությունը սկսվում է նրանով, որ Ալիս անունով մի աղջիկ վազում է մի սպիտակ ճագարի հետևից և անսպասելիորեն ընկնում է նապաստակների մի խորը փոս, որտեղից հայտնվում է փակ դռներով լի խորհրդավոր մի սենյակում։ Դռներից մեկի ետևում նա տեսնում է գեղեցիկ պարտեզ, բայց չի կարողանում մտնել այնտեղ, քանի որ դուռը փոքր էր։ Այնուհետև Ալիսն ուտելով սենյակում դրված տարբեր կարկանդակները և սնկերը, ինչպես նաև՝ խմելով հեղուկները, նկատում է, որ դրանց հետևանքով նրա հասակը կա՛մ ավելանում է, կա՛մ պակասում։ Փոքրանալով նա նույնիսկ քիչ է մնում խեղդվի ընկնելով իր իսկ արցունքների մեջ։ Դրանից հետո նա հայտնվում է տարբեր անսովոր արարածներով լի հեքիաթային մի աշխարհում, որտեղ հանդիպում է այդ նույն Սպիտակ Ճագարին, Հերցոգուհուն, Չեշիրյան Կատվին, Որդերի Թագավորին և Թագուհուն, Մարտյան Նապաստակին, Դոդոյին, Քվազի կրիային, խաղաթղթերին և շատ այլ զարմանահրաշ կերպարների։ Իր հերթական արկածներից մեկի ժամանակ նա արթնանում է և հասկանում, որ այդ ամենն ընդամենը երազ է եղել։
Գրքի ստեղծում
Չարլզ Դոջսոնն իր հայտնի ստեղծագործությունը մտահղացել է այն ժամանակ, երբ 1862 թվականի հուլիսի 4-ի ուրբաթ օրը իր ընկերոջ՝ Ռոբինսոն Դաքվորթի և Օքսֆորդի համալսարանի փոխվարչապետ Հենրի Լիդելի երեք դուստրերի՝ տասներեք տարեկան Լորինի, տասը տարեկան Ալիսի և ութ տարեկան Էդիթի ընկերակցությամբ նավակով զբոսնում էին Թեմզայով դեպի վեր։ Ճանապարհորդության ընթացքում Դոջսոնն իր ուղեկիցներին պատմում էր մի պատմություն Ալիս անունով փոքրիկ աղջկա արկածների մասին։ Աղջիկներն այնքան հավանեցին այդ պատմությունը, որ Ալիսը խնդրեց Դոջսոնին այն իր համար գրի առնել։ Այդ օրվա կարևորությունը հետագայում նշել է անգլիացի բանաստեղծ Ուիսթեն Հյու Օդենը, ասելով, որ այն նույնքան հիշարժան է, որքան հուլիսի 4-ը Ամերիկայի պատմության մեջ։
Հրատարակում
Գիրքը լույս տեսավ ուղիղ երեք տարի անց՝ 1865 թ. հուլիսի 4-ին։ Մինչ այդ, 1864 թ. նոյեմբերի 26-ին Չարլզ Դոջսոնն Ալիսին էր հանձնել իրիսկ պատկերազարդումներով և «Ալիսի արկածները Ստորգետնյա աշխարհում» վերնագրով ձեռագիր գիրքը։
Փաստեր
Ստեղծագործությունը լայն արձագանք է գտել ամբողջ աշխարհում, թարգմանվել է աշխարհի ժողովուրդների շատ լեզուներով։ Մեծ ազդեցություն է ունեցել համաշխարհային մշակույթի տարբեր ոլորտների վրա, գրքի հիման վրա նկարահանվել են ֆիլմեր և անիմացիոն ֆիլմեր, նկարվել են հերոսների կտավներ, գրվել են բանաստեղծություններ ու արձակ գրվածքներ, հորինվել են տարբեր երաժշտական երկեր, մեր ժամանակներում գրվածքի հիման վրա նույնիսկ ստեղծվել են համակարգչային խաղեր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1865 գրքեր Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործություններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Անգլերեն վեպեր Կատեգորիա:1865 վեպեր Կատեգորիա:Բրիտանական մանկական գրականություն Կատեգորիա:Բրիտանական ֆենտեզի վեպեր Կատեգորիա:Մանկական ֆենտեզի վեպեր Կատեգորիա:Էկրանավորված բրիտանական վեպեր
Ստեյն (համայնք)
Ստեյն (Stein ), համայնք Նիդերլանդների Լիմբուրխ մարզում։ Տարածքը 21,21 կմ² է, բնակչությունը՝ 26.248 (2011 թ.)։ Մեկ շնչի տարեկան միջին եկամուտը 13.000 եվրո է։
Կատեգորիա:Լիմբուրխի համայնքներ
Ֆեներիզ
Ֆեներիզ, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Ջանիկի գավառում :
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Ջեյմս Պալլոտտա
2005 թվականին Պալլոտտան մեծ ռիսկային ներդրում կատարեց 200 միլիոն դոլարի չափով։ Այդ ներդրումը նրան դարձրեց միլիարդատեր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ
Ժուկովո (գյուղ, Ռամենսկի շրջան)
Ժուկովո (Жуково), գյուղ Ռուսաստանի, Մոսկվայի մարզի Ռամենսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Մոսկվայի մարզի Ռամենսկի շրջանի բնակավայրեր
Պուիլուբիե
Պուիլուբիե (Puyloubier), համայնք Ֆրանսիայի Պրովանս Ալպեր Լազուր ափ մարզի Բուշ դյու Ռոն գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 1755 մարդ, բնակչության խտությունը` 42.96 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 40.85 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 650 կմ հարավ-արևելք, Մարսել քաղաքից` 36 կմ հյուսիս-արևելք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 1170 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 829-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 341։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 70,9 %։ 829 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 746 անձ (402 տղամարդ և 344 կին)։ Գործազուրկ են եղել 83 անձ (41 տղամարդ և 42 կին)։ 341 անաշխատունակներից 164-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 115-ը` թոշակառուներ, իսկ 62-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Միխայիլ Պապավա
Միխայիլ Պապավա (Михаил Григорьевич Папа́ва, ), խորհրդային սցենարիստ, լրագրող, քննադատ։ Առաջին աստիճանի Ստալինյան մրցանակի դափնեկիր (1950)։
Կենսագրություն
Միխայիլ Պապավան ծնվել է 1906 թվականի հոկտեմբերի 6-ին Խարկով քաղաքում։ 1931 թվականին ավարտել է Մոսկվայի պետական համալսարանի պատմափիլիսոփայության ֆակուլտետը, 1938 թվականին` Մոսկվայի Գերասիմովի անվան կինեմատոգրաֆիայի համառուսական պետական ինստիտուտի սցենարիստական ֆակուլտետը։ Տպագրվել է 1930 թվականից։ Կինոյում է 1938 թվականից։ Որպես խմբագիր աշխատել է նաև Կինեմատոգրաֆիայի կոմիտեում և Մոսֆիլմ կինոստուդիայում։
Միխայիլ Պապավան մահացել է 1975 թվականի հունվարի 27-ին։ Թաղված է Մոսկվայում, Դոնսկոյ գերեզմանատանը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ Կատեգորիա:Խորհրդային լրագրողներ Կատեգորիա:Նոր Դոնսկի գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Խորհրդային սցենարիստներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ կինեմատոգրաֆիստների միության անդամներ Կատեգորիա:ՎԳԻԿ-ի շրջանավարտներ
Հին Եգիպտոսի գրականություն
Հին Եգիպտոսի գրականություն, եգիպտերենով գրված Հին Եգիպտոսի փարավոնյան շրջանից մինչև Հռոմեական տիրապետության վերջի գրականությունը։ Շումերական գրականության հետ համարվում է աշխարհի առաջին գրականությունը ։ Հիերոգլիֆները և հիերատիկ գրերը առաջին անգամ հին Եգիպտոսում հայտնվել են մ. թ. ա. 4-րդ հազարամյակի վերջին փուլում։ Հին թագավորության ժամանակաշրջանում (մ. թ. Ա. XXVI—XXII դ.) գրական ստեղծագործության մեջ էին մտնում դամբանական տեքստերը, նամակները, կրոնական օրհներգերն ու բանաստեղծությունները և հիշարժան ինքնակենսագրական տեքստերը, որոնք պատմում էին ականավոր մարդկանց կյանքի մասին։ Միայն Միջին թագավորության (մ. թ. Ա. XXI—XVII դար) սկզբում է ստեղծվել պատմողական գրականությունը։ Դա, Ռ. Բ. Պարկինսոնի խոսքերով ասած, «միջոցների հեղափոխություն» էր, և նկատվեց գրողների մտավոր դասի բարձրացում, նոր մշակութային զգացմունքներ, գրագիտության աննախադեպ մակարդակ (գրագետ էր ամբողջ բնակչության մեկ տոկոսը) և գրավոր նյութի ավելի մատչելիության արդյունք ։ Գրական ստեղծագործությունը պատկանում էր գրողների այնպիսի դասի, որոնք աշխատում էին արխիվներում, դիվանատներում և իշխող փարավոնի բակում։
Հին եգիպտական տեքստերը գրվում էին պապիրուսների, կրաքարային, կերամիկական օստրակոնների, փայտե գրատախտակների, մոնումենտալ քարե շենքերի և նույնիսկ դագաղների վրա։ Մինչ օրս պահպանված տեքստերը ներկայացնում են հին Եգիպտոսի գրական ժառանգության միայն մի փոքր մասը։ Նեղոս գետով պայմանավորված խոնավ կլիման չի նպաստել պապիրուսների և արձանագրությունների պահմանմանը։ Սակայն եգիպտական քաղաքակրթության ամայի ծայրամասերում գտնվող բնակավայրերում հնագետները հազարավոր տարիներ անց հայտնաբերել են գրականության բազմաթիվ գաղտնի պահեստներ։
Հիերոգլիֆիկա, հիերատիկա և դեմոտիկա
Մ. թ. ա. 4-րդ հազարամյակի վերջում՝ Վաղ թագավորության ժամանակաշրջանում, հիերոգլիֆիկան և հիերատիկան դառնում են գրերի լավ հաստատված տեսակներ։ Հիերոգլիֆիկ նամակը բաղկացած է առարկաների փոքր նկարներից ։ Օրինակ, մի հիերոգլիֆ պատկերող փականը նշանակում էր որևէ ձայն։ Երբ զուգակցվում էին հիերոգլիֆները, արդեն ցույց էին տալիս վերացական հասկացություններ, ինչպիսիք են՝ վիշտը, երջանկությունը, գեղեցկությունը, չարը։ Նարմերի Պալետում, որը կառուցվել է Մ. թ. ա. 3100 թվականին, դոդինաստիկ Եգիպտոսի վերջին փուլում, Նարմերի անունը գրելիս օգտագործվում են սոմայի պատկերներ ։
Եգիպտացիները հիերոգլիֆները կոչում էին «Աստծո խոսքեր» և դրանք կիրառում էին բարձր նպատակների համար, օրինակ, թաղման տեքստերի միջոցով հաղորդակցվում էին աստվածների և հոգիների հետ։
Յուրաքանչյուր հիերոգլիֆ նշանակում էր մեկ առարկա։ Քրմական ծիսակարգի գործողությունների միջոցով քրմերը հոգիների և աստվածների հետ հաղորդակցման համար բացում էին տաճարների մակերեսները զարդարող հիերոգլիֆները։ Հուղարկավորության տեքստերում կան այնպիսի պնդումներ, որ հիերոգլիֆների աղավաղումը և նույնիսկ բացթողումը կարող էր վատ հետևանք ունենալ հանգուցյալի հոգու վրա։ Մահացածի հոգու բարեկեցությունը կախված էր լավ տեքստից։ Թունավոր օձի կամ այլ վտանգավոր կենդանու հիերոգլիֆի խեղաթյուրումը հեռացնում էր պոտենցիալ վտանգը։ Հիերարտիկան հիերոգլիֆների համեմատաբար պարզեցված ձևն էր։ Դրանցով նույնպես կազմվում էին կրոնական կամ դամբանական տեքստեր։ Մ. թ. ա. առաջին հազարամյակին կալիգրաֆիկ հիերատիկան դարձել է այն տառատեսակը, որն առավելապես օգտագործվել է հուղարկավորության պապիրուսներում։ Մինչդեռ հիերոգլիֆների ուղղագրությունը պահանջում էր առավելագույն ճշգրտություն։ Հիերատիկան շատ ավելի արագ էր կատարվում։ Առաջին հերթին այն ծառայել է որպես ոչ փարավոնյան, ոչ մոնումենտալ և ոչ պակաս պաշտոնական գրվածքների, այլ նամակների, իրավաբանական փաստաթղթերի, բանաստեղծությունների, հարկային հաշվետվությունների, բժշկական տեքստերի, մաթեմատիկական տրակտատների և ուսումնական տեքստերի համար։ Գոյություն են ունեցել հիերատիկայի երկու ոճեր. մեկը գեղագրություն էր և սովորաբար օգտագործվում էր կառավարական հաշվետվությունների և գրական տեքստերի համար, մյուսը՝ ոչ պաշտոնական հաշիվների և նամակների համար։ Մ. թ. Ա. 1-ին հազարամյակի կեսերին հիերոգլիֆիկան և հիերարտիկան դեռևս օգտագործվել են թագավորական, մոնումենտալ, կրոնական և թաղման սուրբ գրությունների համար, մինչդեռ նոր տառատեսակը օգտագործվել է ոչ պաշտոնական, ամենօրյա դեմոտիկ տեքստերի համար։ Հին եգիպտացիների կողմից ընդունված վերջնական տառատեսակը ղպտիական գիրն էր ՝ հունական այբուբենի ադապտացված տարբերակը։ Ղպտիերենը ընդունված է համարվում մ. թ. ա 4-րդ դարում, երբ քրիստոնեությունը դառնում է պետական կրոն ողջ Հռոմեական կայսրությունում. հիերոգլիֆները սկսվում են ընկալվել որպես հեթանոսական ավանդույթի կռապաշտական պատկերներ, որոնցով այլևս հնարավոր չէր աստվածաշնչյան կանոնագիրք գրել։
Գրելու գործիքներ և նյութեր
Տեքստերը գրվել են ամենատարբեր հարմարանքներով։ Բացի քարի վրա գրությունները կտրելու համար անհրաժեշտ գործիքից՝ հին Եգիպտոսում տեքստ գրելու հիմնական գործիքը եղեգի գրիչն էր։ Ենթադրվում է, որ պապիրուսի ոլորանները բավականին թանկարժեք առարկաներ էին։ Հռոմեական շրջանում եգիպտական ավանդական եղեգը փոխարինվել է հունա-հռոմեական տարածված ավելի կարճ, հաստ եղեգով։ Ավելի ուշ ժամանակաշրջանում ի հայտ է գալիս թանաքը։ Հունա-հռոմեական գրավոր պարագաների կիրառումը ազդեցություն է ունեցել եգիպտական ձեռագրիերի վրա, քանի որ հիերատիվ նշանները դարձել են ավելի լայնորեն տեղակայված, ավելի կլորացված և ավելի մեծ անկյունային ճշգրտությամբ ։
Գրավոր նյութերի պահպանում
Անապատում կառուցված ստորգետնյա եգիպտական դամբարանները, թերևս, առավել հարմար պայմաններ էին ապահովում պապիրուսային փաստաթղթերի պահպանման համար։ Օրինակ, կան շատ լավ պահպանված հուղարկավորության պապիրուսներ՝ «Մեռյալների գիրք», որոնք տեղադրում էին դամբարաններում։ Լավ պահպանված գրական պապիրուսների մեծ մասը վերաբերում է այս Նոր թագավորության ժամանակաշրջանին։ Այդ խոնավ միջավայրը անբարենպաստ էր պապիրուսային փաստաթղթերի երկարաժամկետ պահպանման համար ։ Հնագետները պապիրուսային փաստաթղթերի ավելի մեծ քանակություն են հայտնաբերել անապատային բնակավայրերում՝ ոռոգման կառույցներ չունեցող բնակավայրերում, ինչպիսիք են՝ Էլեֆանտինան, էլ - Լահուն և էլ - Խիբան։ Քարերը հաճախ կրկին օգտագործվել են որպես շինանյութ, եւ օստրակոններով թանաքը պահպանվել է միայն չոր միջավայրերում ։ Եթե պապիրուսային գլանափաթեթները և փաթեթները սովորաբար պահվում էին արկղերում, ապա օստրակոնները սովորաբար աղբ էին նետում։ Հայտնաբերվել են նամակներ, հիմներ, հորինովի պատմվածքներ, բաղադրատոմսեր, անդորրագրեր և կտակներ։ Պենելոպե Ուիլսոնը հնագիտական այդ գտածոները համեմատում է ժամանակի աղբանոցի կամ թափոնների կոնտեյների հետ։ Նա նշում է, որ Դեյր Էլ Մեդինայի բնակիչները գրագետ են եղել հին եգիպտական չափանիշներով, և նախազգուշացնում է, որ նման գտածոները լինում են միայն «հազվագյուտ հանգամանքներում և որոշակի պայմաններում»։ Ջոն Թեյթն ընդգծում է, որ «եգիպտական նյութերը պահպանվել են շատ անհավասար <...> այդ անհավասարությունը վերաբերում է ինչպես ժամանակին, այնպես էլ տարածքին»։ Նա նշում է, որ այն ժամանակ, երբ որոշ տեքստեր պատճենահանվել են մի քանի անգամ, մյուսները հայտնի են եղել միայն մեկ օրինակով։ Օրինակ, Միջին թագավորության դարաշրջանի «Հեքիաթ նավաբեկության ենթարկվածի մասին» տեքստի միայն մեկ ամբողջական օրինակ կա ։ Սակայն, այս հեքիաթը նաև հայտնվում է սրբապատկերների վրա՝ հատվածների տեսքով։ Շատ այլ գրական ստեղծագործություններ պահպանվել են միայն դրվագներով կամ կորցրած բնօրինակների թերի պատճեններում։
Եգիպտերենի փուլերը
Գիրն առաջին անգամ հայտնվել է մ. թ. ա. 4-րդ հազարամյակի վերջում։ Այն օգտագործվել է միայն կարճ անունների և մակագրությունների փոխանցման համար։ Առնչվող տեքստերը չեն հայտնվել մինչև մ. թ. ա. 2600: Այս իրադարձությունը ազդարարեց եգիպտերենի առաջին հայտնի փուլի սկիզբը։ Հին եգիպտերենը է գոյություն է ունեցել միայն բանավոր։ Միջին թագավորության ժամանակ այն վերածվել է միջին եգիպտերենի։ Չնայած միջին եգիպտերենը սերտորեն կապված էր հին եգիպտերենին, սակայն վերջինս զգալիորեն տարբերվում էր քերականական կառուցվածքով։ Ուշ եգիպտերենը խոսակցական լեզու է դարձել մ. թ. ա. 1600 թվականին, սակայն չի օգտագործվել որպես գրավոր լեզու մինչև մ. թ. ա. 1300 թվականը։ Մ. թ. Ա. VII դարում հին եգիպտերենը աստիճանաբար վերածվել է դեմոտիկայի, և թեև դեմոտիկան խոսակցական լեզու է մնացել մինչև մ. թ. Ա. V դարը, բայց այն աստիճանաբար փոխարինվել է ղպտիերենի։
Հիերարտիկան կիրառվել է հին եգիպտական և միջին եգիպտական լեզուներում հիերոգլիֆների հետ՝ դառնալով նամակի գերիշխող ձև ։ Նոր թագավորության ժամանակ եգիպտերենը դառնում է դասական և պետական լեզու։ Դառնում է նաև գրականության լեզու գրականության ավելի վեհ ձևերի համար, ինչպիսիք են՝ պատմական փաստաթղթերը, հիշարժան ինքնակենսագրությունները, կրոնական օրհներգերը և դամբանականները։ Սակայն, Միջին թագավորության գրականությունը, որը գրվել է միջին Եգիպտերենով, վերագրվում է հիերատիկային։
Գրականության գործառույթները
Հին Եգիպտոսի պատմության ընթացքում ընթերցանությունը և գիրը պետական հաստատություններում ծառայելու հիմնական պահանջներն էին, թեև կառավարական պաշտոնյաները ամենօրյա աշխատանքում օգնություն էին ստացել էլիտար, գրագիր սոցիալական խմբից։ Ինչպես երևում է Ռամմեսիդների II շրջանի պապիրուս Անաստասի II-ից, գրողներին պետք էր նույնիսկ կազմակերպել լճի պեղումներն ու աղյուսե թեքատի կառուցումը, որոշել տղամարդկանց թիվը կոթողի տեղափոխման և ռազմական առաքելության մատակարարման համար։ Բացի կառավարությունում ծառայելուց՝ գրողները նաև ծառայություններ են մատուցել անգրագետ մարդկանց՝ նամակներ, գովազդային նյութեր և իրավաբանական փաստաթղթեր կազմելու գործում։ Գրագետ մարդիկ կազմում էին բնակչության միայն 1 տոկոսը, մնացած մասը ներառում էր անգրագետ գյուղացիներ, հովիվներ, արհեստավորներ և այլ աշխատողներ, ինչպես նաև առևտրականներ։
Գրողները պատասխանատու էին գրական տեքստի պահպանման, հաղորդման և սրբադասման։ Աշակերտները, որոնք վերաշարադրում էին դասական «Սինուխայի հեքիաթ»ը և «Ամենեմխաթի ուսուցումները» ստեղծագործությունները, ուսումնասիրում էին ուղղագրության կանոնները և ստանում անհրաժեշտ բարոյական արժեքներ։ Միջին թագավորության ժամանակաշրջանում օստրակոններում գրված մանկավարժական տեքստերի մեծ մասը ուսանելի էին մանկավարժական համակարգում։ Պատմվածքները, ինչպիսիք են «Սինուխի հեքիաթը» և «Նեֆերկարեի Թագավորը և գեներալ Սասենեթը», հազվադեպ են օգտագործվել դպրոցական վարժությունների համար։ Սակայն, այդ պատմությունները նույնպես կրել են ուսուցողական բնույթ, և գլխավոր հերոսները սովորաբար կրում էին բարոյական մեծ արժեքներ, ինչպիսիք են հայրենիքի հանդեպ սերը կամ վստահությունը իրենց ուժերի վրա։
Գրագետ եգիպտացիները գրականությունից դուրս նաև դասական գրականության հասանելիություն են ունեցել։ Գրողները երբեմն բացասաբար էին վերաբերվում դասականների նման սիրողական օգտագործմանը։ Հանս-Վերներ Ֆիշեր-Էլֆերտը ենթադրում է, որ գրողները հատկապես մտահոգված էին համատեքստից դուրս հատվածների չարաշահմամբ՝ համարելով, որ ավելի լավ է սովորել և փորձել հասկանալ ընդհանուր առմամբ դասական ստեղծագործությունները։ Եգիպտական գրականության և արվեստի մեջ սուղ, բայց ամուր ապացույցի հիման վրա կարելի է պնդել, որ գոյություն է ունեցել տեքստերի բանավոր ընթերցանության պրակտիկա, օրինակ, թաղման նկարներում պատկերված են մարդիկ, ովքեր բարձրաձայն կարդում են պապիրուսային տեքստեր։ Եգիպտական բառը՝ «šdj»՝ «կարդալ բարձրաձայն», կապված էր կենսագրությունների և նամակների ընթերցանության հետ։ Որոշ տեքստեր, օրինակ, սիրո, դամբանական, գովաբանական, երգվում էին։ Մ. թ. ա. I դարի պատմվածքների շարքում յուրաքանչյուր պատմություն սկսվում էր «Ձայն, որը փարավոնի առաջ է» արտահայտությամբ. այն ցույց էր տալիս,որ տեքստը բարձրաձայն ընթերցվել է լսարանի առջև։ Գրականությունը ծառայել է նաև կրոնական նպատակներին։ Սկսած հնագույն թագավորության «Բուրգերի տեքստեր»-ից՝ դամբարանի պատերի, սարկոֆագների և պապիրուսների դամբանական ստեղծագործությունները նախատեսված էին հոգու պաշտպանության եւ դաստիարակության համար ։
Թեև գրականության ստեղծմամբ հիմնականում զբաղվել են տղամարդիկ, սակայն թվում է, որ որոշ տեքստեր գրվել են կանանց կողմից։ Օրինակ, պահպանվել են կանանց ուղարկած և ստացած մի քանի նամակներ, և տարբեր տեքստերում խոսվում է կանանց մասին, ովքեր նամակներ են գրում։ Սակայն Էդվարդ Ֆ. Ուենտը պնդում է, որ նույնիսկ այդ դեպքերում հնարավոր է, որ կանայք չեն գրել, այլ վարձել են գրողներ։
Հեղինակներ
Հին եգիպտական գեղարվեստական գրականությունը գրավոր չի գրանցվել մինչեւ Միջին թագավորության տասներկուերորդ դինաստիայի սկիզբը։ Հին Թագավորության տեքստերը հիմնականում օգտագործվել են աստվածային պաշտամունքի համար։ Միջին թագավորության տեքստերը գրվել են զվարճանքի եւ մտավոր հետաքրքրասիրության բավարարման նպատակների հետ։ Փարքինսոնը եւ Մորենցը նաեւ կարծում են, որ Միջին թագավորության գրավոր ստեղծագործությունները Հին թագավորության բանավոր գրականության արտագրություններ են։ Առնվազն հայտնի է, որ որոշ բանավոր բանաստեղծություններ տեղափոխվել են գրավոր գրականություն։ Օրինակ, պատգարակներ տեղափոխողների երգերը գրավոր պահպանվել են Հին թագավորության գերեզմաններում։ Ավելին, որոշ հեղինակներ, հնարավոր է, որ կրկնօրինակել են հին նախատիպերի բնորոշ ոճը։ Գեղարվեստական սյուժեները հաճախ ոչնչացվել են ժամանակի և տարածության մեջ. գեղարվեստական գրականության մեջ ժամանակակից սյուժեների կիրրառումը համեմատաբար ուշ երևույթ էր։ Օրինակ, Միջին թագավորության հեղինակները գրում էին իմաստության մասին հորինված տեքստեր, որոնց գործողությունները տեղի էին ունենում Հին թագավորության ոսկե դարում (օրինակ՝ «Կագեմնիի ուսմունքները», «Պտղահոտեպի ուսմունքները» և «Նեֆերտի»-ի նախաբանը) կամ կարող էին ստեղծել ավելի քաոսային մթնոլորտում ծավալվող գործողություններ (օրինակ՝ «Մերիկարի խրատ» և «Պերճախոս գյուղացին»)։ Կան նաև այնպիսի սյուժեներ, որոնք արծարծում են հավերժական թեմաներ՝ սեր, մահ։
Պարկինսոնը գրում է, որ գրեթե բոլոր գրական տեքստերը գրվել են կեղծանուններով, իսկ հաճախ կեղծ կերպով վերագրվել են պատմության այնպիսի հայտնի մարդկանց, ինչպիսիք են փարավոնները և վիզիրիները։ Միայն գրականագիտական ժանրերի ստեղծագործություններն է ճիշտ վերագրել պատմական անձանց։ Նման ժանրերի տեքստերը, ինչպիսիք են պատմողական պատմվածքները, երբեք չեն գրվել հայտնի պատմական անձի անունով։ Թեյթը պնդում է, որ դասական ժամանակաշրջանում եգիպտացի գրողներն իրենց կարծիքն են հայտնել տեքստերի հեղինակային իրավունքները դպիրների դերի մասին, սակայն ուշ շրջանում կրոնական էլիտան տաճարներում վերահսկել է հեղինակային բոլոր իրավունքները։ Մի քանի բացառություններ կան կեղծանունների օգտագործման կանոններից։ Մասնավոր և երբեմն օրինակելի նամակների հեղինակները սովորաբար խոստովանում էին, որ գրվածքը իրենց է պատկանում։ Մասնավոր նամակները դատարանում կարող էին օգտագործվել որպես ապացույցներ, քանի որ յուրաքանչյուր մարդու ձեռագիրը եզակի էր համարվում։ Փարավոնի կողմից ստացված կամ գրված մասնավոր նամակները երբեմն Միապետության պատվին քարե հուշարձանների հիերոգլիֆներով են գրվել, և քարե կոթողների վրա գրված փարավոնյան հրամանագրերը հաճախ հրապարակվել են։
Գրական ժանրեր և թեմաներ
Գրականության միակ ժանրը, որն ուղղակի հիշատակված է հին եգիպտացիների կողմից, ուսուցման ժանրն էր։ ժանրային մնացած դասակարգումը կատարվել է ժամանակակից եգիպտագետների կողմից։ Տեքստերի մեծ մասը գրվել են չափածո, սակայն որոշ պատմողական գործեր գրվել են արձակ։ Հին եգիպտական բանաստեղծությունների մեծ մասը եղել է երկտողանի, բայց նաև՝ եռատող և քառատող։
Ուսուցողական գրականություն
Այս ժանրի գրականությունը դիդակտիկ բնույթ ուներ, և ենթադրվում է, որ Միջին թագավորությունում ընդգրկված է գրողի կրթության ծրագրում։ Կան ապացույցներ, որ ուսուցման տեքստերը ստեղծվել են առաջին հերթին ոչ թե կրթության մեջ օգտագործելու համար, այլ գաղափարական նպատակներով։ Օրինակ, Ադոլֆ Էրմանը գրում է, որ Ամենեմհեթ Ա-ի (մ. թ. ա. մոտ 1991-1962 թվականներ) որդիների ուսուցումը հեռու էր դպրոցական փիլիսոփայության շրջանակներից, և ոչ մի կապ չուներ դպրոցի հետ։ Պատմողական գրականությունը (ինչպես, օրինակ, «Պերճախոս գյուղացին») ընդգծում է անհատ հերոսի թեման, որը մարտահրավեր է նետում հասարակությանը և ընդունված գաղափարախոսություններին, մինչդեռ ուսուցողական տեքստերը, ընդհակառակը, ընդգծում են ընդունված դոգմաների պահպանման անհրաժեշտությունը։
Ուսուցողական տեքստերի հիմնական բառերն էին «ուսանել» և «իմանալ»։ Այս տեքստերը սովորաբար ունեին «Ուսում X-ի կողմից Y-ի համար» կաղապարային անվանում, որտեղ X-ը կարող էր լինել հեղինակավոր գործիչ (օրինակ՝ վեզիրեմ կամ փարավոն), ով բարոյական ցուցում էր տալիս իր որդուն կամ մարդկանց։ Երբեմն դժվար է որոշել, թե քանի հասցեատեր կա, քանի որ մեկ տեքստում երբեմն նշվում են մի քանի մարդիկ։ Ուսուցողական ժանրի օրինակներ կարելի է համարել «Պտղահոտեպի խրատները», «Կագեմնիի ուսուցումները», «Մերիկարի ուսուցումը» և այլն։ Միջին թագավորությունից պահպանված ուսուցողական տեքստերը հիմնականում գրված են պապիրուսների վրա, չնայած դրանց հատվածներից առկա են սրբապատկերներում և տախտակներում։
Ուսուցողական տեքստի ամենավաղ օրինակը գտնվում է դպրոցի փայտե տախտակի վրա և վերաբերում է XVIII դինաստիային։
Պատմողական գրականություն
Այս ժանրով գրված գործերը հիմնականում հեքիաթներ և պատմվածքներ են։ Պատմողական ժանրը պահպանված գրականության մեծ մասն է կազմում։ Կարևոր պատմություններից կարելի է առանձնացնել «Հեքիաթ Քեոփսի արքայի բակում», «Նեֆերքարի արքան և գեներալ Սասենեթը», «Սինուղի հեքիաթը»։
Երգիծական գրականությունը ներկայացված է մի շարք պատմագրական հուշարձանների, նկարների, պապիրուսների և օստրակոնների վրա։
Ողբ, զրույցներ, երկխոսություններ և մարգարեություններ
Մարգարեական տեքստերի, ողբերի, զրույցների, երկխոսությունների ժանրին պատկանում են այնպիսի ստեղծագործություններ, ինչպիսիք են՝ «Իպուվերի ելույթը», «Նեֆերտիի մարգարեությունը» և այլն։ Այս ժանրը զարգացում չի ունեցել Հին թագավորությունում, և ոչ մի բնօրինակ ստեղծագործություն չի գրվել։ Եգիպտական մարգարեական գրականությունը վերածնվել է հունական Պտղոմեոսի դինաստիայում և հռոմեական ժամանակաշրջանում։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հին Եգիպտոս Կատեգորիա:Գրականություն ըստ դարի
Հավսիկ Ներքին
Հավսիկ Ներքին, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Չարսանջակի գավառակում ։ Գտնվում էր Մեծկերտ գյուղաքղաքից հարավ-արևմուտք, Խոզաթի գետակի ափին։
Պատմություն
Հիմնականում հայաբնակ գյուղ էր։ Հավսիկի հայերի մեծ մասը զոհվել է 1915 թվականին, Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Փրկվածները բնակության են հաստատել տարբեր երկրներում։
Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 32 տուն՝ 226 բնակչով։ 1914 թվականին ուներ 15 տուն հայ բնակիչ։
Տնտեսություն
Բնակիչները զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։
Պատմամշակութային կառույցներ
Հավսիկ Ներքինն ուներ Ս. Անտոն անունով եկեղեցի։
Կրթություն
1872-1873 թվականներին գործում էր հայկական վարժարան, որն ուներ 10 աշակերտ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Անդոկաբերդ
Անդոկաբերդ, գյուղական համայնք Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում։ Որոտան քաղաքի, Բարկուշադ, Դողար, Վանանդ գյուղերի հետ միասին մտնում է Որոտան համայնքի մեջ ։
2000 թվականին գյուղում հաստատվեցին ՀՀ բնակավայրից մի քանի ընտանիքներ։
Աշխարհագրություն
Գյուղը տեղակայված է Արցախի Հանրապետության հարավարևմտյան հատվածում՝ Քաշաթաղի շրջանում՝ նախկինում՝ Սյունիքի Բաղք գավառում։ Բնակավայրը տեղաբախշված է Որոտանի միջին հոսանքի ձախափնյա վտակի Խնձորեսկի աջափնյակում ։
Բնակչություն
2015 թվականին Անդոկաբերդ գյուղում բնակվում է 8 մարդ, կար 2 տնտեսություն ։
Պատմություն
Գյուղի մոտակայքում պահպանվել են ժայռափոր եկեղեցի, 9-11-րդ դարերի բերդի և աղբյուրների մնացորդներ։
Անդոկաբերդի մոտ են գտնվում նաև քարայրներ, որոնք միջնադարում օգտագործվում էին որպես բնակարաններ և Որոտան գետի վրա Լազարի նշանավոր երկթռիչք կամուրջը։ 25մ երկարությամբ այս կամուրջը կառուցվել է 1867 թվականի Խնձորեսկցի Հովակիմ Լազարյանցի շնորհիվ։ Կամուրջի պատի արձանագրությունները միտումնավոր ավերվել են եկվոր թուրքերի և քրդերի կողմից։ 1900-1902 թվականներին կամուրջը հիմնանորոգվել է Հովակիմ Լազարյանցի որդու՝ Սիմեոն Լազարյանցի կողմից ։
18-րդ դարի վերջերին և 19-րդ դարի սկզբներին թրքախոս քրդերի ճնշման տակ բնակավայրի հայերը աստիճանաբար հեռացան։ Եկվորները ավերեցին հայկական պատմամշակութային արժեքներ և գյուղն անվանեցին Ալիղուլի-Ուշաղի ։
Երվանդ Լալայանը վկայում է, որ 19-րդ դարի վերջերին գյուղի ժայռափոր եկեղեցին եկվորները գոմ էին դարձրել։
Ադրբեջանում խորհրդային կարգեր հաստատվելուց հետո, Մոսկվայի կենտրոնական բոլշևիկյան իշխանության որոշմամբ տարածքները բռնակցվեցին ԱԽՍՀ-ին։ Անդոկաբերդը 1923 թվականին գտնվում էր ԱԽՍՀ Կարմիր Քուրդիստանի օկրուգի, 1930 թվականին՝ Զանգելանի շրջանի, իսկ 1964 թվականին՝ Կուբաթլուի շրջանի կազմում ։
2020 թվականին տեղի ունեցած 44-օրյա պատերազմ ի հետևանքով բնակավայրը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի հսկողության տակ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության բնակավայրեր
Նեկտոն
Նեկտոն ( - լողացող), ակտիվ լողացող պելագիկ կենդանիների խումբ, որոնք ընդունակ են դիմակայել հոսանքի ուժին և տեղաշարժվել զգալի տարածություններ։
Նեկտոններին են պատկանում ձկները, կաղամարները, կետանմանները, թիոտանիները, կրիաները, պինգվինները
Նեկտոնային կենդանիներին բնորոշ են մարմնի շրջահոսուն ձևը և շարժման լավ զարգացած օրգանները։ Նեկտոնները հակադրվում է պլանկտոնին, միջանկյալ դիրք է գրավում միկրոնեկտոնը։ Վերջինս ներկայացված է սահմանափակ ակտիվ տեղափոխությունների ընդունակ կենդանիներով՝ նորածին մանրաձկներով, ձկների և կաղամարների մանր տեսակներով, խոշոր ծովախեցգետիններով։
Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Օգնյեն Չանչարևիչ
Օգնյեն Չանչարևիչ (Огњен Чанчаревић / Ognjen Čančarević, ), Հայաստանը ներկայացնող սերբ պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ, դարպասապահ, որը խաղում է Հայաստանի առաջնությունում հանդես եկող «Ալաշկերտ» ակումբում և Հայաստանի ազգային հավաքականում ։
Ակումբային կարիերա
Չանչարևիչը նախկինում խաղացել է «ՖԿ Սլոբոդա Ուժիցե», «ԳՊ Զլատիբոր», «ՖԿ Սլոգա Բայինա Բաշտա» և «ՖԿ Սևոյնո» թիմերի կազմերում ։ 2009 թվականի ամռանը նա միացել է «Ռադնիչկիին» և երկու մրցաշրջան Սերբիայի առաջնության առաջին լիգայում խաղալուց հետո 2011 թվականին թիմի հետ նվաճել է Սուպերլիգայի ուղեգիր։ 2018 թվականից նա Հայաստանի «Ալաշկերտ» ակումբի խաղացող է։
Միջազգային կարիերա
Չանչարևիչը Սերբիայի հավաքական է հրավիրվել 2017 թվականի հունվարի 29-ին ԱՄՆ-ի դեմ ընկերական խաղին մասնակցելու համար, սակայն մնացել է պահեստայինների նստարանին. այդ հանդիպումն ավարտվել է 0–0 հաշվով ։
Ավելի ուշ Չանչարևիչը դուրս է մնացել Ռուսաստանում կայանալիք Ֆուտբոլի աշխարհի 2018 թվականի առաջնությունում Սերբիայի հավաքականի 23-հոգանոց հայտացուցակից ։
2023 թվականի հունիսին նա հրավիրվել է Հայաստանի ազգային հավաքական, որտեղ իր նորամուտը նշել է Ուելսի դեմ 2023 թվականի հունիսի 16-ին կայացած խաղում։ Հայաստանի հավաքականը հյուրընկալվելիս հաղթել է 4-2 հաշվով ։ Օգնյենի երկրորդ խաղը հավաքականի կազմում կայացել է դրանից երեք օր անց։ Նրա թիմը Երևանում 2-1 հաշվով հաղթել է Լատվիայի ազգային հավաքականին։
Ակումբ
2022 թվականի մայիսի 28-ի դրությամբ
Միջազգային
2023 թվականի հունիսի 19-ի դրությամբ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:ՕՖԿ Բեոգրադի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ռադնիչկի Կրագուևացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Սլոբոդա Ուժիցեի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Սերբ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ապրող անձինք Կատեգորիա:Ֆուտբոլի դարպասապահներ Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ալաշկերտի ֆուտբոլիստներ
Սուրբ Էրազմուսի կրակներ
Սուրբ Էրազմուսի (Էրազմոսի, Էլմի) կրակներ, լուսային բռնկումներ են փնջերի ձևով կամ թագաձև։ Առաջանում են բարձր օբյեկտների ծայրերին՝ (կայմերի, ժայռերի, միայնակ ծառերի) մթնոլորտում էլեկտրական բարձր դաշտի առկայությամբ։ Առաջանում են, երբ մթնոլորտում էլեկտրական դաշտը մոտ 500 Վ/մ կամ ավելի բարձր է։ Հաճախ առաջանում է ամպրոպի ժամանակ, կամ նրանից առաջ և ձմռանը բքից առաջ ։
Երևույթն անունն ստացել է կաթոլիկ սուրբ, նավաստիների հովանավոր Էրազմուսի անունից։ Էրազմուսի կրակների հայտնվելը նավաստիներին հաջողություն էր խոստանում, իսկ վտանգի ժամանակ՝ փրկություն ։
Հաճախ բռնկումն առաջանում է հրաբխային մոխրի միջով թռչող ինքնաթիռի երեսապատման թիթեղի վրա։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մթնոլորտային էլեկտրական երևույթներ Կատեգորիա:Ծովային առասպելներ Կատեգորիա:Էլեկտրական պարպում
(4701) Միլանի
(4701) Միլանի (Milani), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1986 թվականի նոյեմբերի 6-ին Էդվարդ Բոուելի կողմից Անդերսոն Մեսայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,703993 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,3297 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,0783 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1624,08 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,221664 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,68° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1986 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էդվարդ Բոուելի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ստյուարտներ
Ստյուարտներ (Stuart, Stewart), թագավորական դինաստիա Շոտլանդիայում (1371-ից), ապա և Անգլիայում (1603 -1649, 1660 - 1714)։ Սերում են շոտլանդական հայտնի տոհմից, որի ներկայացուցիչները XII դ. զբաղեցրել են արքայական կառավարչի՝ ստյուարտի (այստեղից էլ դինաստիայի անվանումը) պաշտոնը։
Շոտլանդիայի թագավոր Հակոբ IV Ստյուարտը (թագավոր 1488 - 1513) ազգակցական կապեր է հաստատել Թյուդորների անգլիական դինաստիայի հետ։ Նրա թոռը՝ շոտլանդական թագուհի Մարի Ստյուարտը, 1587-ին մահապատժի է ենթարկվել Անգլիայի թագուհի Եղիսաբեթ I Թյուդորի դեմ դավադրության մեղադրանքով։
Նրա որդին՝ Շոտլանդիայի թագավոր Հակոբ VI-ը Եղիսաբեթ I-ի կտակով դարձել է Անգլիայի, Շոտլանդիայի և Իռլանդիայի թագավոր՝ Հակոբ I անունով (թագավոր 1603 - 1625)։ Հակոբ I-ի և նրա որդու՝ Չարլզ I-ի (թագավոր 1625 - 49) միահեծան բռնապետական քաղաքականությունն առաջ է բերել հեղափոխական ճգնաժամ։ Անգլիական բուրժուական հեղափոխության ժամանակ (1640 - 1660) Չարլզ I-ը մահապատժի է ենթարկվել, Անգլիան հռչակվել է հանրապետություն։
1660-ին Ստյուարտները վերահաստատվել են Անգլիայի գահին (Չարլզ II, թագավոր 1660 - 85)։ Չարլզ II-ի հաջորդը՝ Հակոբ II (թագավոր 1685 - 88), գահընկեց է արվել պետական հեղաշրջմամբ (այսպես կոչված՝ «Պանծալի հեղափոխություն»)։ Գահը գրավել է Վիլհելմ III Օրանացին (թագավոր 1689 - 1702), որը կառավարել է կնոջ՝ Հակոբ II-ի դուստր Մարի II Ստյուարտի հետ (թագուհի 1689 - 94)։ Աննա Ստյուարտի (թագուհի 1702 - 14) մահից հետո գահն անցել է Հանովերյան դինաստիային, որը հեռավոր ազգակցություն ուներ Ստյուարտների հետ։
Կատեգորիա:Ստյուարտներ
Հովարդ Նորտվեյթ
Հովարդ Նորտվեյթ (Håvard Nordtveit, հունիսի 21, 1990 թվական, Վաթս, Վինդաֆորդ, Նորվեգիա), նորվեգացի ֆուտբոլիստ, անգլիական «Վեստ Հեմ Յունայթեդ» ֆուտբոլային ակումբի և Նորվեգիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի հենակետային կիսապաշտպան ։
Նորվեգիա
Հովարդը սկսել է իր ֆուտբոլային կարիերան «Վաթս 94» ֆուտբոլային ակումբում, որի կազմում անցկացրել է 6 մրցաշրջան ։ Այնուհետև նա տեղափոխվել է «Շոլդ» , որի կազմում հանդես է եկել 2004-2005 մրցաշրջանում։ 2006 թվականի օգոստոսի 20-ին նա դառնում է նորվեգական «Հյոուգեսուն» ակումբի ամենաերիտասարդ ֆուտբոլիստը ։ Այդ ակումբում նորվեգացի կիսապաշտպանը մասնակցում է 10 պաշտոնական հանդիպման ։
«Արսենալ»
Տաղանդավոր նորվեգացին զգալի հետաքրքրություն էր առաջացրել խոշոր եվրոպական ակումբների շրջանակներում։ Հայտնի ակումբներից «Արսենալնը» ամենահամառն է գտնվում ։ «Զինագործների» մենեջերը 2007 թվականի հունիսի 11-ին ուղևորվում է Նորվեգիա, որպեսզի պայմանագիր կնքի Հովարդի հետ ։ Ակումբի տնօրինությունը հայտարարում է, որ Հովարդի տեղափոխության հետ կապված սկզբնական առաջարկը նորվեգական ակումբի կողմից մերժվել էր ։ Անձամբ ֆուտբոլիստն ասում է, որ իր ակումբը տրանսֆերի համար պահանջում էր «անհավանական բարձր» գումար։ Նորվեգական ԶԼՄ-ների տարածած լուրերի համաձայն՝ տրանսֆերի համար ակումբը պահանջում էր 20 մլն նորվեգական կրոն (մոտավորապես 1,5 մլն ֆունտ ստերլինգ) ։ Անկախ ամեն ինչից տրանսֆերը որոշ ժամանակ անց կայանում է։ «Արսենալը» վճարում է 500 հազար ֆունտ, իսկ երբ Հովարդն ակումբի առաջին թիմի կազմում մասնակցեր 40 խաղի, նորվեգական ակումբը պետք է ստանար արդեն 1,5 մլն ֆունտ ։
«Հյոուգեսունի» ավագ Կևին Նիկոլը և Նորվեգիայի ազգային հավաքականի նախկին մարզիչ Նիլս Յոհան Սեմբը ոգևորում են Հովարդին՝ ասելով, որ նա Եվրոպայի ամենատաղանդավոր պաշտպանն է ։
2007 թվականի հուլիսի 17-ին Նորտվեյթը «Բարնետի» դեմ ընկերական խաղում կատարում է իր նորամուտը լոնդոնյան ակումբի հիմնական թիմի կազմում։ Պահեստային թիմի կազմում անցկացրած խաղերում Նորտվեյթը ապացուցում է, որ ջանքերը, որոնք թափել էր «Արսենալը» իրեն ձեռք բերելու համար, անտեղի չէին ։ Վստահելի և խարիզմատիկ պաշտպանը դառնում է ակումբի իսկական առաջատարը։ Պահեստային թիմի կազմում անցկացրած հենց առաջին՝ «Ֆուլհեմի» դեմ խաղում, «Արսենալի» պահեստային թիմի մարզիչ Նիլ Բանֆիլդը Հովարդին նշանակում է թիմի ավագ։ Պահեստային թիմի կազմում Նորտվեյթն իր առաջին գոլը հեղինակում է «Բիրմինգհեմի» դեմ խաղում, որը ավարտվում է «զինագործների» 2:3 հաշվով պարտությամբ ։
Չնայած մրցաշրջանի կեսը Նորտվեյթը բաց է թողնում վնասվածքի պատճառով, նա ընդգրկվում է 2007-08 մրցաշրջանում «Արսենալի» եզրափակիչ՝ «Սանդերլենդի» դեմ խաղի հայտացուցակում, սակայն այդպես էլ խաղադաշտ դուրս չի գալիս ։
2008 թվականի հուլիսին Նորտվեյթը «Բարնետի» դեմ ընկերական խաղում կրկին դուրս է գալիս խաղադաշտ «Արսենալի» հիմնական կազմի հետ։
«Լիլեստրյոմ»
Անցկացնելով մի քանի հանդիպումներ «Արսենալի» պահեստային թիմի կազմում՝ 2009 թվականի մարտի 10-ին Նորտվեյթը կնքում է մեկ այլ վարձավճարային պայմանագիր և տեղափոխվում նորվեգական «Լիլեստրյոմ»։ Այստեղ Հովարդը տես է գտնում հիմնական թիմի կազմում, սակայն նորվեգական ակումբի կազմում անցկացրած խաղերի մեծամասնությունում նա հանդես է գալիս աջ պաշտպանի դիրքում։
«Նյուրնբերգ»
2009 թվականի հուլիսի 28-ին Նորտվեյթը, կնքելով մեկ տարի ժամկետ ունեցող վարձավճարային պայմանագիր, դառնում է գերմանական «Նյուրնբերգի» ֆուտբոլիստ։ Այստեղ Հովարդն ստիպված էր հարմարվել իր համար նոր՝ հենակետային կիսապաշտպանի դիրքին, և նա կարողանում է հաջողությամբ կատարել իր առաջադրանքը։ Օգոստոսի 29-ին կայացած «Շտուտգարտի» դեմ խաղից հետո Արսեն Վենգերն անձամբ զանգահարում է երիտասարդ տաղանդին, որպեսզի շնորհավորի հիանալի խաղի կապակցությամբ ։
Սակայն մի շարք հաջող հանդիպումներից հետո Նորտվեյթի մոտ սկսում է լուրջ անկման շրջան։ Նա սկսում է չհայտավորվել թիմի կազմում, իսկ հայտնվելու դեպքում խաղադաշտում ցուցադրում էր «սառը» խաղ։ Մրցաշրջանի ավարտից հետո Հովարդն անկեղծանում է՝ ասելով, որ անհամբերությամբ սպասում է հանգստանալու հնարավորությանը, քանի որ արդեն երկու տարի խաղում է առանց ընդմիջումների։
«Բորուսիա»
2010 թվականի դեկտեմբերի 30-ին Հովարդը լոնդոնյան «Արսենալից» տեղափոխվում է Մյոնխենգլադբախի «Բորուսիա» ։ Ֆուտբոլիստի նոր պայմանագիրն ուներ երկուս ու կես տարի ժամկետ ։ Արսեն Վենգերը չէր ցանկանում վաճառել տաղանդավոր ֆուտբոլիստին, սակայն նա նաև չէր կարող պատկերացնել ֆուտբոլիստին թիմի հիմնական կազմում։
Նորտվեյթն անմիջապես կարողանում է հաստատվել գերմանական ակումբի հիմնական կազմում և դառնալ թիմի առանցքային ֆուտբոլիստներից մեկը։ Նոր ակումբում նա վերջնականապես որակավորում է հենակետային կիսապաշտպանի դիրքում։
2016 թվականի մարտի 14-ին Նորտվեյթը հայտարարում է, որ չի պատրաստվում երկարաձգել «Բորուսիայի» հետ ունեցած իր պայմանագիրը և ամռանը լքելու է ակումբը որպես ազատ գործակալ ։
Վեսթ Հեմ Յունայթեդ
2016 թվականի մայիսի 16-ին հայտարարվել է, որ Հովարդ Նորտվեյթը նույն թվականի հուլիսի 1-ից կխաղա «Վեսթ Հեմ Յունայթեդում». պայմանագրի ժամկետը հինգ տարի է ։ Նոր ակումբի կազմում նա առաջին անգամ խաղադաշտ դուրս եկավ հուլիսի 28-ին՝ մասնակցելով «Դոմժալե» ակումբի դեմ խաղին, որն ավարտվեց վերջինիս հաղթանակով (2:1)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Նորվեգիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Արսենալի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բորուսիա Մյոնխենգլադբախի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Վեստ Հեմ Յունայթեդի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Իստմեյն (գետ)
Իստմեյն (Rivière Eastmain; Eastmain River), գետ Քվեբեկի հյուսիս֊արևմուտքում։ Երկարությունը 756 կմ, ակունքները գտնվում են մարզի կենտրոնում, իսկ գետը թափվում է Ջեյմսի ծոցը։ Իստմեյնը (East Main` արևելյան Մեյն) Ջեյմսի ծոցի արևելյան մասի հին անվանումն է։ Ավազանի մակերեսը 46400 կմ² է։ Գետի գետաբերանին գտնվում է հնդկական կրի ժողովրդի Իստմեյն գյուղը։
Տեղանունություն
Գետն իր անվանումը ստացել է Հուդզոնի ծոցի ընկերության բաժանմունքից Արևելյան Մեյնում, որտեղ ներառված են Հուդզոնի ծոցի արևելյան և հարավային ափերը։ Ընկերության ամենահին առևտրական կետը այստեղ հիմնադրվել է 1685 թվականին։
Հիդրոէներգետիկա
Սկսած 1980-ական թվականներից ջրի մեծ մասը հեռացվում է գետից և ջրանցքներով թափվում Ջեյմսի ծոցի պրոեկտի, Ռոբերտ Բուրասի ջրամբարներից մեկը, որը պատկանում է Hydro-Québec ընկերությանը։ Այժմյան հոսքը նշանակալիորեն զիջում է բնականին, որի շնորհիվ գետը սկսել է ձմռանը սառցակալել։
Գետի վերին մասերում շարունակվում է հիդրոտեխնիկական կառուցումներ Ջեյմսի և Հյուսիսային Քվեբեկի մասին պայմանագրի շրջանակներում (1975 թվական)։ Հիմնականում Իստմեյն ջրամբարի հայելու մակերեսը կազմում է 600 կմ², իսկ Հէկ Իստմեյն-1 կստանա մինչև 900 մեգավատտ էներգիա։
Էկոլոգիական խնդիրներ
Նեկտոնի անխափան գործունեության ապահովման համար գետում ՀԷԿ Իստմեյն-1 կոնստրուկցիայում նախատեսվել են հատուկ ջրանցքեր, որոնցով ձուկը պետք է անցներ պատվարի անցում, սակայն փորձարկումների ժամանակ հայտնաբերվել է, որ ջրի հոսքի չափազանց մեծ արագությունները չեն թողնում ձկանը վեր բարձրանալ հոսքի ուղղությամբ ։.
Պրոեկտի քննադատություն
Իստմեյն գետի ավազանից ջրի փոխադրման պրոեկտի իրագործումը հասցրել է գետի ծանծաղեցման գետի ներքևի հոսանքում, որը առաջացրել է տեղաբնակների, այդ թվում՝ կրի հնդկացիների բողոքը ։.
Գետի ավազանում օգտակար բրածոներ
Իստմեյն գետի ավազանում գտնվում է ոսկու համանուն հանքավայրը (Eastmain), հանքաքարի պոտենցիալ պահուստներ, որի մեջ գնահատվում է 1015000 տոննա (ոսկու քանակ — 15 գ/տ) ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Քվեբեկի գետեր Կատեգորիա:Ջեյմսի ծոց թափվող գետեր
25-րդ կադր
25-րդ կադր (սուբլիմինալ գովազդ, Subliminal message), մարդկանց ենթագիտակցության վրա ազդելու մտացածին մեթոդ տեսանյութի մեջ լրացուցիչ կադր ներմուծելու միջոցով։ Մեթոդի հեղինակ Ջեյմս Վայկերին (James Vicary) խոստովանել է, որ մարդկանց վրա նմանատիպ փորձերի ազդեցությունը կեղծիք է, սակայն չնայած դրան` շատ երկրներում արգելված է նմանատիպ գովազդի կիրառումը  ։
Ազդեցության սկզբունքը
25-րդ կադրի գաղափարն այն է, որ մարդու տեսողությունը ի վիճակի է ընդունելու վայրկյանում 24 կադր ։ Այդ իսկ պատճառով վայրկյանի 1/24 մասից կարճ տևողություն ունեցող կադրը, գիտակցությունը շրջանցելով, իբրև թե ազդում է միանգամից ենթագիտակցության վրա։ Իրականում ենթագիտակցությամբ անցնում է ուղեղ մտնող ողջ տեղեկությունը, իսկ ավելի կարևոր տեղեկությունը տարբերակելու համար միանում է գիտակցությունը։ Այդ եղանակով մաղվում է մեծ քանակությամբ տեղեկություն, որն իր տևողությամբ կարող է գերազանցել 1/25 վայրկյանը։ Այդ պատճառով քողարկված գովազդը ավելի արդյունավետ չէ, քան սովորականը։