cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Վրացական արվեստ
Ճարտարապետություն
15-րդ դարում կատարվել է Լենկթեմուրի ավերած կառույցների վերականգնում, սակայն 16-17-րդ դարերի վերելքի շրջանում էլ ճարտարապետության (հիմնականում աղյուսե) էկլեկտիկ է, մի շարք հուշարձաններում ուժեղ կերպով արտահայտվել է իսլամական արվեստի ազդեցությունը։ 14-15-րդ դարերի գեղանկարչությունը մոտ է այսպես կոչված «պալեոլոգյան» ոճին (Ուբիսի, Նաբախթևի, 15-րդ դարի սկիզբ), իսկ 16-18-րդ դարերում ակնառու են արևելաքրիստոնեական ողջ արվեստի ճգնաժամին բնորոշ ընդհանուր գծեր։ Ռուսական կայսրությանը Վրաստանի միանալուց հետո (1801) վրացական արվեստը մերձեցել է արևմտաեվրոպական մշակութային ոլորտին։ 19-րդ դարի առաջին կեսի պաշտոն, կառույցները ռուսական կլասիցիզմի ոճի են, այն դեպքում, երբ «ամպիր»-ի տարրերի զուգորդումը ավան- դականին Վրաստանի տարբեր մարզերում և քաղաքներում ստեղծել է բնակելի տների տարբեր տիպեր։ 19-րդ դարի առաջին կեսի կերպարվեստի հիմնական բնագավառը այսպես կոչված «Թբիլիսյան դպրոցի» դիմանկարն է, որը ծաղկում է ապրել 1830-1860-ական թվականներին։ 19-րդ դարի կեսից հանդես են եկել ակադեմիական կրթությամբ մի շարք արվեստագետներ՝ Գ. Մայսուրաձե, Ռ. Գվելեսիանի, Ա. Բերիձե, իսկ 19-րդ դարի վերջին՝ Ա. Մրևլիշվիլի և, հատկապես, Գ. Գաբաշվիլի, որոնք ընդարձակել են վրացական արվեստի թեմատիկան։ 19-րդ դարի երկրորդ կեսի ճարտ-յան մեջ իշխել է համաեվրոպ. էկլեկտիզմը և միայն 20-րդ դարի սկզբին փորձեր են արվել վերածնելու հին վրացական ճարտարապետության ձևերը։
Կերպարվեստ
Հայտնի են այդ շրջանի խեցեղեն իրերն ու կավե արձանիկները։ Ոսկերչական արվեստը ծաղկում է ապրել մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակում, տարածում են գտել բրոնզե կերտվածքները՝ ձուլածո արձանիկներ, «կոլխյան» կացիններ, փորագրված գոտիներ։ Միաժամանակ տեղական առանձնահատկությունները արտահայտվել են բրոնզյա, այսպես կոչված, «կոլխյան վահանակածներում (մ.թ.ա. 3-րդ դար -մ. թ. 3-րդ դար)։ Հելլենիստական արվեստի հետ աղերսվում են նաև այնպիսի հուշարձաններ, ինչպես Վանիի (մ.թ.ա. 3-2-րդ դարեր), Սարկինայի (մ.թ.ա. 2-րդ դար) քանդակները, Զալիսի խճանկարները և այլն։ Համաքրիստոնեական և իրանական մոտիվների ու թեմաների գծա-դեկորատիվ վերամշակումը առկա է նաև քանդակազարդումների (ճարտարապետական հարդարանք, ստելաներ), խճանկարչության մեջ (5-6-րդ դարեր)։ 7-րդ դարի կեսից նկատելի է այդ, այսպես կոչված, «դասական ոճի» (Սամծերիսի) ավարտունությունը, որ դրսևորվել է 8-րդ դար-10-րդ դարի առաջին կես։ Մի շարք տեղական դպրոցներում կատարվել են նոր «ճարտարապետական լեզվի» որոնումներ (Գուրջաանիի 8-րդ դար, Վաչ-նաձիանիի 9-րդ դար, գմբեթավոր տաճարները)։ Քանդակագործության ասպարեզում վերջնականորեն հաղթահարվել է հելլենիստական ժառանգությունը (Աշոտ Կյուրոպաղատի պատկերով հարթաքանդակը, Օպիզա, 9-րդ դար, Զարզմայի Աստվածածնի վերափոխման սրբապատկերը, 886 և այլն)։ Նույնը առկա է գեղանկարչության մեջ (Դավիթ Գարեջայի, Նեսգունի որմնանկարները, Ցիլկանի Աստվածածնի սրբապատկերը են), իսկ գրքի մանրանկարչությունը կախման մեջ է հին նմուշներից («Ադիշի ավետարան», 897)։
10-րդ կեսին հիմնականում ավարտվել է այսպես կոչված «գեղանկարչական ոճ»-ի կոնստրուկտիվ և գեղարվեստական-դեկորատիվ միջոցների ձևավորումը։ 11-րդ դարի սկզբի երեք գմբեթավոր կաթողիկեներում՝ Քութայիս (1003), Աչավերդի, Սվետիցխովելի (1010- 1029), արդեն չկա 10-րդ դարի ճարտարապետության յուրահատուկ ճկունությունը, իսկ 1030-ական թվականներին տեղի է ունեցել հատակագծերի միասնականացում (երկսյուն «ներգծված խաչ» և դահլիճավոր եկեղեցի՝ վաղ շրջանի բազմազան տիպերի փոխարեն) և կազմավորվել է ճակատների հարուստ հարդարանքի ամբողջովին փոխկապակցված համակարգը (Սամթավիսի, 1030 և այլն)։ 10-11-րդ դարերի նշանակալի զարգացում է ապրել քարի և մետաղի քանդակագործությունը։ 10-11-րդ դարերի սահմանագծին նախկին մասնակի որմնանկարների փոխարեն ստեղծվել են ճարտ. հետ խստորեն հարաբերակցված ամբողջական որմնանկարներ (Դավիթ-Գարեջա, Աթենի Սիոն և այլն), որոնք բյուգանդականի հետ ընդհանուր հատկանիշներից բացի ունեն պատկերագրության և ոճի ինքնատիպություն, առանձնանում են մի քանի տեղական դպրոցներ (տաոկլարջեթյան, գարեջիական, սվանո-ռաճյան)։
Մանրանկարչությունը, որ 10-րդ դարում ստեղծել էր վառ ինքնատիպ հուշարձաններ (I «Զրուչի ավետարան», 940), 11-րդ դարում նկատելիորեն հետևել է բյուզանդական կանոններին («Զաքարիա Վալաշկերտցու վարքը»)։ 12-13-րդ դարերի ճարտարապետությունը շարունակել է 11-րդ դարի ճարտարապետության միտումները, սակայն տաճարները դարձել են կամերային, փոքրաչափ, աչքի են ընկնում նուրբ դեկորատիվությամբ (Իկորթա, Փիտարեթի և այլ գմբեթավոր տաճարները)։ Դեկորատիվությունը գերակշիռ տեղ է գրավում նաև 12-13-րդ դարերի դրվագումներում։ Գծանկարով ու կոլորիտով հիանալի են նկարիչներ Տևդորեի (11-12-րդ դարեր) և Միքայել Մաղլակելիի (1140) արտահայտիչ որմնանկարները, Գելաթիի գլխավոր տաճարի, Վարձիայի, Բեթանիայի, Ղինծվիսիի, Տիմոթեսուբանիի, Բերթուբանիի նուրբ խճանկարները, որոնց մոտ են երփնագիր սրբապատկերները։ Մանրանկարներում միավորված են բյուզանդական կամ արևելյան արվեստի նվաճումներն ու որոշակիորեն ազգային կերպավորումը («Զրուչի ավետարան», 12-րդ դար, «Աստղագիտական տրակտատ», 1188, «Գրիգոր Աստվածաբանի ճառը», 13-րդ դար և այլն)։
Երաժշտություն
Վրաստանի հնագույն և բարձր զարգացած երաժշտական մշակույթի երկիր է, որի մասին է վկայում ինքնատիպ երաժշտական բանահյուսությունը։ Վրացական երգերը հիշատակում է մ.թ.ա. 4-րդ դարի հույն պատմաբան Քսենոֆոնը։ Վրաստանի երաժշտական բանահյուսությանը բնորոշ է ձևերի, ժանրերի (աշխատանքային, ծիսական, պարային, օրորոցային, քնարական, կատակային են), ոճերի մեծ բազմազանությունը։ Միևնույն ժամանակ գոյություն ունեն յուրաքանչյուր ազգագրական ճյուղավորմանը բնորոշ հիմնական հատկանիշներ։ Ժողովրդական պարերից տարածված են քարթուլի, փերխուլի, ցերուլի, խորումի և այլն։ Հնագույն ժամանակներից տարածված են ժողովրդական երաժշտական գործիքները՝ չոնգուրի, փանդուրի, չանգի (լարային կսմիթավոր), չունիրի (լարային աղեղնավոր), գուդաստվիրի (պարկապզուկ), սալամուրի (շվի), լարչեմի (բազմափող ֆլեյտա), քնարի (քնար), բուկի (փող), սաղվիրի (ազդանշանային Փող), դհոլի (երկկողմանի թմբուկ), դայրա (դափ) են։ Վրացական երաժշտական բանահյուսության մեջ գործածվում են տարբեր դիատոնիկ լադեր։ Խըմբերգերին բնորոշ է ձայների շարժումը եռահնչյուններով, զուգահեռ կվինտաներով և կվարտաներով։ 4-րդ դարում ծագել է վրաց. եկեղեցական երաժշտությունը, որը կրել է ժողովրդական բազմաձայնության ազդեցությունը։
Մինչխորհրդային շրջանի լավագույն ստեղծագործությունները Մ. Բալանչիվաձեի և Դ. Արաղիշվիլու ռոմանսներն էին, Մ. Բալանչիվաձեի «Նենգ Դարեջան» (հատվածներ, 1897), Դ. Արաղիշվիլու «Ասք Շոթա Ռուսթավելու մասին» (1919), Զ. Փալիաշվիլու «Աբեսալոմ և էթերի» (1919), Վ. Ի. Դոլիձեի «Քեթո և Կոտե» (1919) օպերաները, Ն. Մուլխանիշվիլու խմբերգերը։
Հայկական հետք
Վրաստանի ճարտարապետության մեջ ավանդ ունեն նաև հայերը։ Դեռևս 7-րդ դարի հայ ճարտարապետ Թոդոասկը շինել է Աթենիի Սիոն հռիփսիմեատիպ եկեղեցին, հայ վարպետները մասնակցել են Մցխեթի Ջվարի տաճարի կառուցմանը։ 11-րդ դարում կառուցվել են Խոժոռնիի հայկական եկեղեցին, Կյուրիկյանների առաջին մայրաքաղաք Սամշվիլդեի պաշտպանական, պալատական շենքերը և եկե- ղեցիներից երեքը։ Հայերը մեծ դեր են ունեցել Թբիլիսիի կառուցապատման գործում սկսած 13-րդ դարից։ 16-րդ դարում Կախեթի թագավորության մայրաքաղաք Գրեմիում կազմավորվել է խոշոր հայկական գաղութ, որը զբաղեցնում էր մոա 30 հա տարածքով առանձին թաղամաս, ուր կառուցվել են տասը եկեղեցի, շուկա, իջևանատուն, բաղնիք։ Եկեղեցիների մեծ մասը գմբեթավոր են, նրանց շինությունների արձանագրությունները փորագրված են պատերի շարվածքում ագուցված խաչքարերի վրա։ Ինքնատիպ է սուրբ Աստվածածին եկեղեցու եռահարկ գմբեթավոր հորինվածքը (կառուցել է Մկրտիչը, 1595-ին), Թելեթի հայկական վանքը (11-19-րդ դարեր) վրաց.։ Հայկ. եկեղեցիներ են կառուցվել Ալիում (13-րդ դար), Քանդայում (1471) և Կավթիսխևիում (1595)։
Անանուրի ամրոցի Մեծ եկեղեցին կառուցել են Գրիգորը և շինարար վարպետները 1688 թվականին։ Կառուցման թվականը հայերեն փորագրված է շենքի արևելյան ճակատին, իսկ ճարտարապետի անունը, ուռուցիկ տառերով՝ հարավային պատին, քանդակազարդ խաչի տակ։ Մեկ զույգ մույթերով գմբեթավոր այս եկեղեցին ուշագրավ է արտակարգ հարուստ արտաքին հարդարանքով։ Ամրոցի ստորոտին կանգուն է Մ. Աստվածածին հայկ. եկեղեցին, որը կառուցել է Հակոբ Լազարիչը 1850-ին։ Գորիից ոչ հեռու գտնվում է Քվաքսվրեւիի հայկ. ժայռափոր վանքը (16-17-րդ դարեր)։ Թելեթի վանքը, ըստ պահպանված հայերեն արձանագրությունների, հիմնադրվել է 11-րդ դարում (եկեղեցին կառուցել են Ուտա և Գրիգոր վարպետները 1002-ին, հիմնովին վերակառուցվել է 19-րդ դար)։
Եռանավ բազիլիկի հորինվածքով եկեղեցուն կից է քառահարկ զանգակատունը (1832), որի պատին ագուցված է վիշապասպան Սուրբ Գևորգի հարթաքանդակը (1792)՝ երկլեզվյան (հայերեն ու վրացերեն) նվիրատվական արձանագրությամբ։ Վրաստանում հայերը աշխարհիկ ու պաշտամունքային շատ շենքեր են կառուցել հատկապես 19-րդ դարում, որոնց թվում են Սղնախի, Վեչիսցքւխեի, Թելավի, Աբասթումանի, Մուխրանի, Լենինգորիի եկեղեցիները են։ Ախալցխայի Մ. Վարդան եկեղեցին (1862-68) իր բարձրադիր տեղադրությամբ իշխող դիրք է գրավում քաղաքի համայնապատկերում։ Այն կառուցված է սրբատաշ կաթնագույն քարից և ունի քառամույթ գմբեթավոր բազիլիկի հորինվածք։ Արմ. կողմից կից է եռահարկ զանգակատունը։ Արևելյան, հարավային և հյուսիսային ճակտոնների վրա կան փոքրիկ սյունազարդ ռոտոնդաներով զանգակատներ, որոնց շնորհիվ եկեղեցին ձեռք է բերում հնգագմբեթ ինքնատիպ ուրվագիծ։
Տես նաև
Կատեգորիա:Վրացական արվեստ
Աքլորաբբուկ
Ձևաբանություն
Ցողունն ուղիղ է, ճյուղավորվող, բարձրությունը՝ 20-70 սմ։ Տերևները հակադիր են, ամբողջական, ատամնաեզր, նստադիր։ Ծաղկաբույլը հասկանման ողկույզ է, ծաղիկները՝ երկշուրթ, դեղին, բաց դեղին։ Ծաղկում է հունիս-հուլիսին։ Պտուղը կլորավուն, երկբուն, սեղմված տուփիկ է։ Վայրի և մշակովի դաշտավլուկազգի բույսերի մակաբույծ է։
Տարածվածությունը Հայաստանում
Հանդիպում է Լոռու, Տավուշի, Գեղարքունիքի, Վայոց ձորի, Սյունիքի և այլ մարզերի միջին և վերին լեռնային գոտիների անտառներում, մարգագետիններում, թփուտներում, տափաստաններում և այլն։
Պատկերասրահ
Կատեգորիա:Խլածաղկավորներ
Ցիգրիանթկարի
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 1040 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Դուշեթից հեռու է 22 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 10 մարդ ։
Տրուդոլյուբովկա (գյուղ, Դոմանյովկայի շրջան)
Տրուդոլյուբովկա (Трудолюбівка), գյուղ Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Դոմանյովկայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1918 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Տրուդոլյուբովկա գյուղում բնակվում էր 61 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,453 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Դոմանյովկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1918 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Դեկատրոն
Դեկատրոն, թվարկության տասնական համակարգում՝ թվային հաշվարկ կատարող և Էլեկտրական շղթան հոսանքափոխող բազմաէլեկտրոդ իոնային սարք։ Դեկատրոնի աշխատանքի հիմքում ընկած է մարմրող պարպման ուղղորդված փոխանցումը մի էլեկտրոդից մյուսին։ Փոխանցումը պայմանավորված է էլեկտրոդների պոտենցիալների տարբերությամբ, որը ստեղծվում է կառավարող իմպուլսներով։ Դեկատրոնները լինում են համաչափ և անհամաչափ էլեկտրոներով, միա- և երկիմպուլս, հաշվային և այլն։
Դեկատրոնը կիրառվում է ավտոմատիկայում, չափիչ տեխնիկայում, միջուկային և արդյունաբերական էլեկտրոնիկայում։
Կատեգորիա:Էլեկտրոնիկա Կատեգորիա:Էլեկտրական լամպեր
Ստարոբասկակովո
Ստարոբասկակովո (Старобаскаково, Иҫке Баҫҡаҡ), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կուշնարենկովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 346 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կուշնարենկովսկի շրջանի բնակավայրեր
Յոթն աղբյուր (բնակատեղի)
Յոթն աղբյուր բնակատեղին, Ազատ քաղաքից դեպի հարավ-արևելք, Նորատուս տանող ճանապարհի ձախ կողմի սարահարթում փռված է միջնադարյան լայնանիստ, ավերակ մի հնավայր, որին տեղացիները «Յոթն աղբյուր» անունն են տալիս կամ «Աբլլու» կամ էլ «Ասլան-Ղափլան»։ Վերջին անունը կապված է այդ ավերակներից ոչ հեռու գտնվող քարե մահարձանի գազանակերպ գծագրության հետ, որոնք հիշեցնում են առյուծի ու վագրի պատկերներ։
Միջնաբերդը բոլոր կողմերից շրջապատված է կցարաններով, որտեղ պարզ երևում են ծայրամասերի բնակարանների արտաքին պատերի միացումները, որոնցով ամբողջ բնակավայր ստացել է մի ուրույն պարսպապատում։
Սարահարթը, որի վրա կառուցված է միջնաբերդը, երեք՝ արևմտյան, հյուսիսային և արևելյան կողմերով դժվարամատչելի է, ունի խիստ թեք լանջեր, որոնք շրջապատից բարձր են 250-30 մետր, իսկ հարավային ու հարավարևելյան կողմերով լանջերն աստիճանաբար իջնում են և միաձուլվում դաշտի ընդհանուր մակերևույթին։
Միջնաբերդն ունի մուտք՝ դարձված դեպի հյուսիս, որտեղից ճանապարհը դուրս գալով թեքվում է դեպի արևմուտք և ապա հարավ ու կորչում բնակավայրում։ Միջնաբերդն ունեցել է երեք աշտարակ, որոնցից երկուսը գտնվում են պարսպի արևելյան հատվածում, իսկ մեկը՝ արևմտյան։ Նրանք ունեցել են 5x5 մետր հարթակ, սակայն նրանց բարձրության մասին դժվար է որևէ բան կռահել։ Միջնաբերդից դեպի հյուսիս և հյուսիս-արևելք, լճի մակարդակն իջնելուց հետո, հարթության վրա երևում են հնագույն կացարանների հետքեր, իսկ այդ ավերակներից այն կողմ նշմարվում են մի քանի, բավականին խոշոր դամբարաններ։
Այս ամրոց-շենում ջրի մատակարարման հարցը, ըստ երևույթին, լուծված է եղել։ Ջուրը վերցրել են «Յոթն աղբյուրից», որոնք գոյություն ունեին մի քանի տասնյակ տարի առաջ։ Այժմ աղբյուրները ցամաք են հավանորեն լճի իջեցման պատճառով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ Կատեգորիա:Նախնադարյան Հայաստան
Մատուցող
Մատուցող,  հասարակական սննդի մատուցմամբ զբաղվող կազմակերպության աշխատակից, որն այցելուներին սպասարկում է ռեստորաններում, սրճարաններում և բարերում։
Որպես կանոն՝ մատուցողի պարտականությունների մեջ են մտնում՝
Մատուցողը նյութական պատասխանատվություն չի կրում սպասքի և ստացված գումարի ապահովության   համար։ Հաջող աշխատանքի համար մատուցողը պետք է լինի ֆիզիկապես դիմակայող, սթրեսակայուն, հարգալից, բարեհամբույր, շարժումները լինեն հստակ, զարգացած լինի տեսողական հիշողությունը, լինի ուշադիր, ունենա հաղորդակցվելու  կարողություն, տիրապետի էթիկայի նորմերին և հանրահաշվական գիտելիքներին։  Շատ մատուցողներ գործատուի պահանջով կարող են սահմանված կարգի համազգեստ հագնել։ Մատուցողի աշխատանքն ԱՄՆ-ում ամենատարածվածներից է, աշխատանքային վիճակագրության բյուրոյի տվյալների համաձայն՝ 2008 թվականին ԱՄՆ-ում  հասարակական սննդի սպասարկման գործում ներգրավված  է եղել շուրջ 2,2 միլիոն մարդ ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ծառայության ոլորտի մասնագիտություններ
Ճամայկայի խոհանոց
Ճամայկայի խոհանոց, Ճամայկայի խոհանոցը ներառում է խոհարարական տեխնիկայի, համերի և համեմունքների խառնուրդ, որոնք բերվել են կղզում բնակեցված ամերիկացի հնդկացիների, աֆրիկացիների, իռլանդացիների, բրիտանացիների, ֆրանսիացիների, պորտուգալացիների, իսպանացիների, հնդկացիների, չինացիների և մերձավորարևելցիների կողմից։ Ճամայկայի խոհանոցը հարստացել է արևադարձային Հարավարևելյան Ասիայից կղզի բերված գյուղատնտեսական մշակաբույսերով և ապրանքներով։ Տեղական խոհանոցն ունի նաև ծովամթերքի, արևադարձային մրգերի և մսամթերքի լայն ընտրանի։ Ճամայկայի որոշ ճաշատեսակներ այլ երկրներից կղզի բերված տարբերակներ են։ Դրանք հաճախ փոփոխվում են՝ ներառելով տեղական արտադրանքը և համեմունքները։ Մյուսները նոր են կամ խառը և զարգացած են տեղում։ Ճամայկայի հայտնի ճաշատեսակները ներառում են այծով կարի, տապակած պելմենիներ, ինչպես նաև աքի և աղած ձուկ։ Հայտնի են ճամայկայական կարկանդակներ կամ կարկանդակներ, տարբեր խմորեղեն, հաց և խմիչքներ։
Ճամայկայի խոհանոցը տարածվեց արտագաղթողների հետ, հատկապես 20-րդ դարում, կղզուց այլ երկրներ, քանի որ ճամայկացիները տնտեսական հնարավորություններ էին փնտրում այլ երկրներում։
Խոհանոցի զարգացում
Աֆրիկյան խոհանոցը կղզում զարգացել է Աֆրիկայից ստրուկների հոսքի արդյունքում։ Սա, օրինակ, կալլալան է, որն առաջացել է անգոլական calulu ուտեստից։ Ճամայկայի ամենահայտնի ճաշատեսակի՝ ակիի պտուղը կղզի են բերել նաև Արևմտյան Աֆրիկայի ժողովուրդները։ Իսպանացիները, ովքեր առաջին անգամ կղզի են ժամանել եվրոպացիներից, նպաստել են իսպանացի հրեաների կողմից ներմուծված ձկներից պատրաստված քացախային էսկովիչի (escovitch) (իսպանական էսկաբեչե) ուտեստների հայտնվելուն։ Ավելի ուշ կլոռնուոլական ավանդույթները ազդեցին մսով և համեմունքներով լցոնված մսով և համեմունքներով մսով լցոնված ճամայկայի պանրի առաջացման վրա, որը հայտնի տեղական արագ սնունդ էր ։
Չուպրենե (արգելոց)
Չուպրենե (Чупрене), Բուլղարիայի խոշորագույն արգելոցներից մեկը։ Արգելոցը զբաղեցնում է 1439,2 հա տարածք։ Տեղակայված է Արևելասերբական լեռների ամենաբարձր գագաթի՝ Միջուրի լեռան մոտակայքում (Ստարա Պլանինա (Բալկանյան լեռներ) լեռների արևմտյան հատված, Չիպրովսկա Պլանինա և Սվետինիկոլսկա Պլանինա լեռնաշղթաների լանջեր)։ Գտնվում է Վիդինի մարզի Չուպրենե համայնքում՝ Չուպրենե գյուղի և Չուպրենսկա գետի մոտ։ Տարածքի թեքությունը մոտավորապես 1 կմ է, նվազագույն ԲԾՄ-ն կազմում է մոտավորապես 1100 մ հյուսիս-արևմուտքում, իսկ բարձրագույն ԲԾՄ-ն՝ Ռեպլյանկսա Ցերկվա գագաթն է հարավ-արևելքում (2004 մ) ։
Ճամայկայի խոհանոց
Խոհանոցի զարգացում
Չինական և արևելյան հնդկական խոհանոցն ավելի մեծ ազդեցություն թողեց վարձակալված բանվորների միջոցով, ովքեր փոխարինեցին ստրուկներին ազատվելուց հետո։ Դրանց շնորհիվ կղզում հայտնվել են ռոտի տորթեր և այծի մսով կարի։ Աղած ձողաձուկը ներմուծվել է 1500-ականներին ինկվիզիցիայից փախած պորտուգալացի հրեաների կողմից և այժմ օգտագործվում է ազգային կերակրատեսակում՝ ակի և աղած ձուկ, բայց ձուկը նաև ստրկացված աֆրիկացիների հիմնական բաղադրիչն էր՝ որպես հասանելի սպիտակուց։
Ճամայկայի խոհանոց և ռաստաֆարի
Ճամայկայի խոհանոցը ներառում է ռաստաֆարյան ազդեցությունները։ Ռաստաֆարացիները բուսակերական մոտեցում են ցուցաբերում ճաշ պատրաստելու, կերակուր պատրաստելու և ուտելու նկատմամբ, և նրանք շատ յուրահատուկ բուսական ուտեստներ են տրամադրել ճամայկայի խոհանոցին։ Միևնույն ժամանակ ռաստաֆարին խոզի միս չի ուտում, բայց խոզի միսը շատ սիրված ուտեստ է Ճամայկայում։
Չուպրենե (արգելոց)
Վայրը արգելոցի կարգավիճակ է ստացել 1973 թվականին։ Արգելոցը նախ և առաջ ստեղծվել է փշատերև անտառների պահպանման համար։ Այստեղ պահպանվել է հարուստ յուրատեսակ բուսականություն և կենդանական աշխարհ։ Արգելոցը հարուստ է թռչնատեսակներով, քանի որ այն գտնվում է չվուղիների հատման վայրում։ 1977 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՈ-ի «Մարդ և կենսոլորտ» ծրագրով ընդգրկվել է արգելոցների ցանկում ։
Ճամայկայի խոհանոց
Հանրաճանաչ ուտեստներ
Ճամայկայի նախաճաշը ներառում է ակի և աղած ձուկ՝ համեմված կալալուով, խաշած կանաչ բանանով և տապակած տորտիլաներով կամ պելմենիներով ։ Ամենատարածված միսը հավի միսն է։ Որպես կողմնակի ճաշատեսակ սովորաբար մատուցվում է բրինձ կամ լոբի։
Ճամայկայում միս պատրաստելու ավանդական ձևը այրումն է։ Միսը քսում են չոր կամ մարինացվում տաք համեմունքների խառնուրդով, այնուհետև դանդաղ եփում են ածուխի վրա։ Ենթադրվում է, որ այն հորինել են փախած ստրուկները, ովքեր անտառում միս էին բուժում կամ ծխում, և որպեսզի ծուխը չերևա, նրանք դա անում էին փոսում կամ օջախը ծածկում արմավենու տերևներով։ Այսօր Ճամայկայում դրա համար օգտագործվում են տակառներ։
Չուպրենե (արգելոց)
Արգելոցի տարածքում գտնվում են մերձակա լեռնային լանջերից ակունք վերցնող մեծ քանակով գետեր, որոնցից գլխավորներն են՝ Լոմ, Չուպրենսկա, Վիրբովսկա, Բուկովսկա և Կրաստվիչկա։ Միջուր լեռան լանջերից սկիզբ են առնում Դանուբի աջ վտակները՝ Լոմը և Տիմոկը (Տիմոկայի վտակներից մեկը Տրգովիշկի Տիմոկ գետն է), որոնցից առաջինին նաև անվանում են Բիրզա Րեկա։ Չուպրենսկա գետը սկիզբ է առնում Օստրա Չուկա լեռան լանջերից։
Իրանում ամերիկյան դեսպանատան պատանդներ
Իրանում ամերիկյան դեսպանատան պատանդներ (Iran hostage crisis), ԱՄՆ դիվանագետների 444 օր տևած պատանդավորում (1979 թվականի նոյեմբերի 4-1981 թվականի հունվարի 20)։ Իմամի հետևորդ իսալամադավան ուսանողների խմբավորումը, որը սատարում էր Իրանի իսլամական հեղափոխությանը, գրավեցին ԱՄՆ դեսպանատունը Թեհրանում ։ Սա պատմության մեջ ամենաերկարտև պատանդավորման գործողությունն է ։ Նախագահ Ջիմի Կարտերը պատանդներին կոչեց «ահաբեկչության և անարխիայի զոհեր» ։ Իրանում այն դիտարկվեց որպես հարված ընդդեմ ԱՄՆ ազդեցությանը։ Իրանի իսլամական հեղափոխությունը ուղղված էր շահ Մոհամմադ Ռեզա Փահլավիի հեռացմանը, ով առաջնորդում էր ավտորիտար ռեժիմը։ Պատանդների ճգնաժամը հասավ լարվածության գագաթնակետին, երբ բանակցելու անհաջող փորձերից հետո ԱՄՆ զինված ուժերը փորձեցին իրականացնել փրկարար գործողությունը։
Ճամայկայի խոհանոց
Աղանդեր և քաղցրավենիք
Մանգոն և թթու պաղպաղակը երկու հայտնի աղանդեր են։ Ճամայկայի պաղպաղակը գալիս է տարբեր համային տեսականիով, այդ թվում՝ գրեյպենուտ, ռոմ, չամիչ և վիշապի ստաուտ ։ Այլ հայտնի աղանդերներից են քաղցր կարտոֆիլի պուդինգը, եգիպտացորենի պուդինգը, կիսավա տորտիլլան, կոկոսի գիզադան, կոկոսի քերիչով տորթը, տոտո, բանանի բլիթներ, կոկոսի կաթիլներ, բանանի տարտ և գոյաբադա։
Չուպրենե (արգելոց)
Բուսական աշխարհ
Անտառները զբաղեցնում են արգելոցի ընդհանուր տարածքի մոտ 90 %: Հիմնականում դրանք եղևնիի, եղևինի փշատերև և եղևնիի, հաճարենիի խառը անտառներն են։ Այստեղ աճում են նաև թխկին, կաղամախին, լեռնային լաստենին, լեռնային թխկին և կտտկենի սևը։
Իրանում ամերիկյան դեսպանատան պատանդներ
1980 թվականի ապրիլի 24-ին ձեռնարկված հարձակման փորձը ձախողվեց․ զոհվեցին 8 ամերիկյան ծառայողներ և մեկ Իրանի քաղաքացի։ Հեղափոխության արդյունքում շահը տեղափոխվեց նախ ԱՄՆ, ապա Եգիպտոս, որտեղ էլ կնքեց իր մահկանացուն։ 1980 թվականի սեպտեմբերին Իրաքի զինված ուժերը ներխուժեցին Իրան, սկսվեց Իրան-իրաքյան պատերազմը։ Այս իրադարձությունները ստիպեցին Իրանի կառավարությանը բանակցությունների մեջ մտնել ԱՄՆ իշխանությունների հետ Ալժիրի միջնորդությամբ։ Պատանդները պաշտոնապես արձակվեցին Ալժիրյան համաձայանգրի ստորագրումից հետո․ նախագահ Ռոնալդ Ռեյգանի երդմնակալության արարողությունից րոպեներ անց։ Պատանդների ճգնաժամը (hostage crisis) Իրան-ԱՄՆ հարաբերությունների պատմության դրամատիկ իրադարձություններից է ։
Ճամայկայի խոհանոց
Աղանդեր և քաղցրավենիք
Tie A Leaf կամ dukanu-ն օսլայից (սովորաբար եգիպտացորենի ալյուրից կամ կասավայից) պատրաստված կերակուր է կոկոսի կաթով, այնուհետև փաթաթում և կապում են բանանի տերևի մեջ նախքան եփելը։
Չուպրենե (արգելոց)
Կենդանական աշխարհ
Արգելոցում ներկայացված է կենդանական աշխարհի մեծ բազմազանություն ՝
Ճամայկայի խոհանոց
Աղանդեր և քաղցրավենիք
Աշհամ՝ չորացրած եգիպտացորենը աղում և խառնում են շագանակագույն շաքարի հետ։
Իրանում ամերիկյան դեսպանատան պատանդներ
Պատմություն
1979 թվականի փետրվարին՝ պատանդների ճգնաժամից կես տարի առաջ, Իրանի իսլամական հեղափոխության արդյունքում Փահլավի դինաստիան հեռացվեց գահից ։ Տասնամյակներ շարունակ ԱՄՆ կառավարությունը դինաստիայի աջակիցն էր եղել և շահերի պաշտպանը։ Մինչև 1950-ական թվականները Ռեզա Փահլավին իշխանության պայքարի մեջ էր գտնվում Քաջարների դինաստիայի հետևորդ Մոհամմադ Մոսադեղի հետ ։ 1953 թվականին բրիտանական և ամերիկյան լրտեսական ծառայությունները օգնեցին Ռեզա Փահլավիին կազմակերպել ռազմական հեղաշրջում Մոսադեղին ճնշելու համար  ։ Արդյունքում շահը հռչակեց իրեն բացարձակ միապետ։ Հետագայում ԱՄՆ-ը շարունակեց սատարել և հովանավորել շահին։ Նախագահ Կարտերի՝ Փահլավիին ուղղված հեռուստատեսային ողջույնը, որում նշվում էր շահի մեծ ժողովրդականություն վայելելու մասին, բորբոքեց շահին հակընդդեմ ուժերին։ 1979 թվականի փետրվարին Այաթոլլահ Խոմեյնին վերադարձավ Ֆրանսիայից և հեղափոխությունը հասավ գագաթնակետին․ ամերիկյան դեսպանատունը շրջապատվեց և անձնակազմը գերի վերցվեց։ Այդ դեպքից հետո դեսպանատան անձնակազմը կրճատեցին՝ ավելի քան հազար հոգուց թողնելով 60-ին։ Կարտերի վարչակազմը փորձեց ցրել հակաամերիկյան տրամադրությունները՝ Իրանի դե ֆակտո կառավարության հետ հարաբերությունները զարգացնելու միջոցով։ Բայց ԱՄՆ-ում շահին ընդունելը՝ Նյու Յորքի հիվանդանոցում բուժվելու նպատակով, վատթարացրեց իրավիճակը։ Այաթոլլահ Խոմեյնին հանդես եկավ հակաամերիկյան կոչերով։ 1979 թվականի փետրավարի 4-ին դեսպանատան գրավումը միտված էր ծառայեցնելու որպես լծակ՝ շահի վերադարձը պահանջելու և օրինական կարգով դատելու համար։
Առաջին փորձ
1979 թվականի փետրվարի 14-ին՝ իսլամիստ ծայրահեղականների կողմից Աֆղանստանում ամերիկյան դեսպանի առևանգման և սպանության օրը, զինյալները գրոհեցին Թեհրանի ամերիկյան դեսպանատունը։ Դեսպան Սուլիվանը զոհեր չտալու համար հանձնեց դեսպանատան մերձակա տարածքը։ Բայց Իրանի արտգործնախարարի միջնորդությամբ երեք ժամում այն վերադարձվեց ։ Այս պատահարը հայտնի է որպես «Վալենտինի օրվա բաց տունը» անունով։
Չուպրենե (արգելոց)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բուլղարիայի արգելոցներ Կատեգորիա:Չուպրենե համայնք Կատեգորիա:1973 հիմնադրումներ
(6760) 1980 KM
(6760) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1980 թվականի մայիսի 22-ին Անրի Դեբեոնի կողմից Լա Սիլյայում ։
Ճամայկայի խոհանոց
Աղանդեր և քաղցրավենիք
Թամարինդի գնդիկները քաղցրավենիք են, որոնք պատրաստվում են շագանակագույն շաքարավազով գլորված մրգի կպչուն միջուկից և վերածվում են կլոր քաղցր և թթու գնդիկների։ Պատրաստվում է նաև կծու տարբերակ՝ կծու պղպեղի հավելումով։
Իրանում ամերիկյան դեսպանատան պատանդներ
Փորձ երկրորդ
Ամերիկյան դեսպանատունը գրավելու երկրորդ փորձը ծրագրված էր իրականացնել 1979 թվականի սեպտեմբերին Իբրահիմ Ասղարզադեի կողմից։ Նա խորհրդակցել էր Թեհրանի գլխավոր համալսարանների ղեկավարության հետ։ Նրանք էլ ձևավորված խմբին անվանեցին իմամի հետևորդների մահմադեկական ուսանողներ։ Հետագայում Ասղարզադեն նշել է, որ առաջին հանդիպման ժամանակ 5 ուսանողներ առաջարկում էին հարձակվել Թեհրանում ԽՍՀՄ դեսպանատան վրա, քանի որ վերջինս ուներ «մարքսիստական և աթեիստական ռեժիմ»։ Երկու այլ ուսանողներ պաշտպանում էին Ասղարզադեի ԱՄՆ դեսպանատան վրա հարձակվելու նախաձեռնությունը․ Համաձայն այլ վկայությունների նախապես որոշված է եղել դիվանագետներին պատանդավորել ոչ ավելին, քան մեկ շաբաթ։ Ուսանողները ուսումնասիրել էին Ծովային անվտանգության պահակախմբի գործողությունները։ Նրանք նաև հետևություններ էին արել դեսպանատան գրավման նախորդ փորձից ։ Ըստ հաղորդված տեղեկությունների Այաթոլլահ Խոմեյնին նախօրոք չի իմացել գործողության մասին, քանի որ մասնակիցները ունեին մտավախություն, որ ծրագիրը կարող է արգելվել և իրենք անգամ կարող են մեղադրվել դեսպանատան գրավման նախորդ փորձին մասնակից լինելու համար։ Ժամանակավոր կառավարությունը հաստատվել էր Խոմեյնիի կողմից, և վերջինս ջանքեր էր գործադրում երկրում կայունություն հաստատելու համար։ Գործողության կողմնակիցները նշում էին, որ իրենց շարժառիթը ամերիկյան հովանավորությամբ նոր հեղափողության հավանականության բացառումն էր։ Նրանք պնդում էին, որ 1953 թվականին ԱՄՆ դեսպանատունը գործել է որպես «լրտեսների որջ», որտեղից էլ կազմակերպվել է հեղաշրջումը։ Հետագայում դեսպանատանը հայտնաբերված փաստաթղթերը հավաստում են, որ աշխատակիցների որոշ մասը եղել է ԱՄՆ հատուկ ծառայությունների գործակալներ։ Շահի ԱՄՆ մուտքից հետո Այաթոլլահ Խոմեյնին հանդես եկավ փողոցային ցույցերի դուրս գալու կոչով։
(6760) 1980 KM
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,753934 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,469 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,0389 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1669,28 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,215662 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 5,74° անկյուն։
Իրանում ամերիկյան դեսպանատան պատանդներ
Դեսպանատան գրավում
1979 թվականի նոյեմբերի 4-ին Խոմեյնիին հավատարիմ Իրանական ուսանողների միության կազմակերպած ցույցը վերածվեց մասշտաբային կոնֆլիկտի ԱՄՆ դեսպանատան մասնաշենքերից մեկի անմիջական հարևանությամբ։ Առավոտյան 6։30-ին պարագլուխնեը հավաքեցին 300-500 ուսանողների և տեղեկացրեցին հարձակման պլանի մանրամասները։ Մի ուսանողուհու տրվեց մետաղ կտրող գործիք դեսպանատան դարպասները փակող շղթան կտրելու համար, որը նա թաքցրեց չադրայի հետևում ։ Սկզբում որոշված էր իրականացնել խորհրդանշական գրավում, որի ժամանակ պետք է արվեին հայտարարություններ և լքեին տարածքը կառավարական անվտանգության ուժերի ժամանելուն պես։ Դա արտացոլվեց նաև պաստառների միջոցով․ «Մի՛ վախեցեք։ Մենք պարզապես նստացույց ենք անում»։ Երբ դեսպանատան պահակախումբը սկսեց հրաձգություն, ցուցարարները «Մենք չենք ուզում ոչ ոքի վնասել » բղավելով նահանջեցին։ Բայց երբ պարզվեց, որ պահակախումբը չէր օգտագործում մասշտաբային մահացու զենքեր, կատաղած ամբոխը շարժվեց առաջ զինյալներին աջակցելու համար․ հարձակման պլանը փոխվեց ։ Համաձայն դեսպանատան անձնակազմի անդամներից մեկի՝ ցուցարարներով լի ավտոբուսները շատ արագ հայտնվեցին դեսպանատան հարակից տարածքում, երբ Իմամի հետևորդ մուսուլման ուսանողների միությունը դարպասներից ներս թափանցեց ։ Չնայած նախապես տեղեկացված չլինելուն Խոմեյնին խրախուսեց գրավումը։ Երբ արտգործնախարարը նրան տեղեկացրել էր գրավման մասին, վերջինս պատասխանել էր գնալ և դուրս շպրտել գրոհայիններին։ Սակայն ժամեր անց Խոմեյնին ռադիոյով քաջալերեց գրոհայիններին՝ գործողությունը կոչելով «երկրորդ հեղափոխություն», իսկ դեսպանատունը «Թեհրանում ամերիկյան լրտեսական որջ» ։ Գրոհայինները ձեռնաշղթայված և աչքերը կապած պատանդերին ստիպեցին քայելել լուանկարիչների առջևով։ Առաջին երկու օրվա ընթացքում, այն աշխատակիցները, որոնց հաջողվել էր խուսափել գերեվարվելուց, կամ դեսպանատանը չէին եղել, շրջապատվեցին իսլամիստների կողմից և տարվեցին դեսպանատուն որպես պատանդներ ։ 6 ամերիկյան դիվանագետներ կարողացան խուսաափել գերեվարվելուց և ապաստան գտան Մեծ Բրիտանիայի դեսպանատանը, մինչ կփոխադրվեին Կանադայի դեսպանատուն։ Մյուս մասը ապաստան գտավ Շվեյցարիայի դեսպանատանը։ Համատեղ գործողության արդյունքում հանրավոր դարձավ նրանց տարհանել երկրից 1980 թվականի հունվարի 28-ին կանադական անձնագրերի և նույնականացման քարտերի օգտագործման շնորհիվ ։
Ճամայկայի խոհանոց
Աղանդեր և քաղցրավենիք
Bustamante Backbone-ը առաջին վարչապետ Ալեքսանդր Բուստամանտեի անունով կոնֆետ է։
(6760) 1980 KM
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1980 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Անրի Դեբեոնի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ճամայկայի խոհանոց
Ճամայկայի սնունդը արտասահմանում
Ճամայկայի խոհանոցը հասանելի է ամբողջ Հյուսիսային Ամերիկայում, Մեծ Բրիտանիայում և այլ վայրերում, որտեղ ճամայկայի զգալի բնակչություն կա։ Միացյալ Նահանգներում մեծ թվով ռեստորաններ տեղակայված են Նյու Յորքի, Ատլանտայի, Ֆորտ Լոդերդեյլի, Վաշինգտոնի, Ֆիլադելֆիայի և այլ մետրոպոլիայի շրջաններում։ Կանադայում ճամայկայական ռեստորանները կարելի է գտնել Տորոնտոյի մետրոպոլիայի տարածքում, ինչպես նաև Վանկուվերում, Մոնրեալում և Օտտավայում։ Ճամայկայի խոհանոցը ներառված է նաև Darden Restaurants-ին պատկանող ամերիկյան Bahama Breeze ռեստորանների ցանցի ճաշացանկում։ Golden Krust Caribbean Bakery & Grill-ը մոտավորապես 120 արտոնագրված ռեստորաններից բաղկացած ցանց է Միացյալ Նահանգներում։ Այս ռեստորաններում վաճառվում են ճամայկայական բլիթներ, բլիթներ, հացեր և այլ հայտնի ճամայկայական ուտեստներ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ճամայկայի մշակույթ Կատեգորիա:Խոհանոց ըստ երկրի
Իրանում ամերիկյան դեսպանատան պատանդներ
Դրդապատճառներ
Իմամի հետևորդ մուսուլման ուսանողները պահանջում էին շահ Մոհամմադ ՌԵզա Փահլավիի արտահանձնումը՝ նրան դատելու և մահապատժի ենթարկելու համար։ Ամերիկյան աղբյուրները նշեցին, որ շահը ԱՄՆ-ում է բուժման նպատակով։ Խմբավորումը պահանջում էր նաև, որ ԱՄՆ կառավարությունը ներողություն խնդրի Իրանի ներքին գործերին միջամտելու և վարչապետ Մոսադեղի 1953 թվականի հեռացման համար։ Նախնական պլանի համաձայն գրավումը պետք է տևեր առավելագույնը մեկ շաբաթ, սակայն գործողության մեծ հնչեղություն ունենալուց և Այաթոլլահ Խոմեյնիի աջակցությունը ստանալուց հետո այդ պլանը փոխվեց ։ Որոշները կողմ էին բաց չթողնել պատանդներին ի պատասխան նախագահ Կարտերի ուլտիմատումին ։ Վերջինս նախ փորձում էր արդյունքի հասնել մարդասիրական արժեքներ վկայակոչելով և հակակոմունիստական ստրատեգիական դաշինք կազմելու վերաբերյալ հույս հայտնելով ։ Ինչպես ուսանողները ակնկալում էին Իրանի զուսպ քաղաքականություն վարող վարչապետ Բազարգանը և իր կառավարությունը պատանդավորումից օրեր անց միջազգային ճնշումների ներքո հրաժարական տվեցին։ Գործողությունը նպաստում էր նաև Իրանի ներքին հեղափոխական քաղաքականության իրականացմանը։ Այաթոլլահ Խոմեյնիի խոսքերով․ Հեղափոխական խմբավորումները հանրությանը ներկայացրեցին դեսպանատանը պահվող գաղտնի փաստաթղթեր ապացուցելու համար, որ «Մեծագույն չարիքը »՝ ԱՄՆ-ը, փորձում էր ապակայունացնել Իրանի պետական նոր կարգը։ Այս փաստաղթերը, որոնք ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի և Կենտրոնական հետախուզական վարչության հեռագրեր էին, զեկույցներ, ցուցումներ, տպագրվեցին «Փաստաթղթեր ԱՄՆ լրտեսկան որջից» խորագրով ։ Խրախուսելով գրոհայիններին «Ամերիկան ոչինչ անել չի կարող» կարգախոսով ՝ Խոմեյնին ստանում էր աջակցություն և վանում էր քննադատությունը վիճահարույց կրոնական սահամդրության նկատմամբ, որը պետք է քվեարկության դրվեր մեկ ամիս անց։ Հանրաքվեն ավարտվեց հաջողությամբ։
Պատանդներ
Սկզբնապես պատանդավորվել էին 66 անձ. 63-ը պատանդավորվել էին դեսպանատանը, իսկ 3-ը՝ Արտաքին գործերի նախարարության գրասենյակներում։ Պանադներից երեքը ԱՄՆ Կենտրոնական հետախուզական վարչության (CIA) գործակալներ էին։ Տասներեք պատանդներ արձակվեցին 1979 թվականի նոյեմբերի 19-20-ին։ Մեկ պատանդ էլ արձակվեց 1980 թվականի հուլիսի 11-ին։
Պատանդների կարգավիճակ
Պատանդառուները, հայտարարելով «ճնշված փոքրամասնությունների» հետ իրենց միասնության և «իսլամում կանանց առանձնահատուկ դերի» մասին նոյեմբերի 19-ին ազատ արձակեցին մեկ կնոջ և երկու աֆրոամերկացու ։ Մեկ այլ պատանդ՝ Ռիչարդ Քուինը ազատ արձակվեց 1980 թվականի հուլիսին լուրջ հիվանդության պատճառով։ Մնացած 52 պատանդները ազատվեցին 1981 թվականի հունվարին 444-օրյա պատանդությունից հետո։ Նախապես պատանդները պահվում էին դեսպանատանը, սակայն փրկարար գործողության ձախողումից հետո տեղափոխեցին տարբեր վայրեր, որպեսզի մեկ գործողությամբ հնարավոր չլինի բոլորին ազատել։ Բարձրաստիճան երեք պաշտոնյաները պահվում էին դեսպանատանը և սկզբում ստանում էին դիվանագետին վայել վերաբերմունք։ Բայց ժամանակավոր կառավարության անկումից հետո վերաբերումքը վատթարացավ ։ Մինչև 1980 թվականի ամռան կեսերը պատանդները տեղափոխվեցին Թեհրանի տարբեր բանտեր ։ Վերջնական պահման վայրը 1980 թվականի նոյեմբերից մինչև ազատ արձակման օրը Թեյմուր Բախիթար առանձնատունն էր, որտեղ պատանդները վերջապես ունեցան կենցաղային բավարար պայմաններ ։ Միաժամանակ իրանական պրոպագանդան փաստում էր, որ պատանդների հետ վերաբերվում են որպես հյուրերի ։ Նման կերպ հանդես եկավ նաև ԱՄՆ-ում իրանական գործերի ժամանակավոր հավատարմատարը՝ նշելով․ «Մենք պատանդներին վատ չենք վերաբերվում։ Նրանց մասին հոգ է տարվում։ Նրանք մեր հյուրերն են »։ Իրականում պատանդների նկատմամբ վերաբերմունքն այլ էր։ Նրանք ենթարկվում էին ծեծի, խոշտանգումների և ապրում էին վախի մթնոլորտում ։ Ըստ վկայությունների օրեր շարունակ կապված էին մնում նրանց ձեռքերը, թույլ չէին տալիս խոսել միմյանց հետ, արգելում էին կանգնել, քայլել, առանց թույլտվության գնալ լոգարան։ Բոլոր պատանդներին ասված էր, որ նրանց մահապատժի են ենթարկելու։ Պատանդների ամենասարսափելի գիշերը 1980 թվականի փետրվարի 5-ն էր, երբ դիմակավորված պահակները արթնացրեցին նրանց և աչքերը կապած տարան այլ սենյակներ։ Նրանց մերկացրեցին, ստիպեցին ծնկի գալ։ Ապա պահակները լիցքավորեցին զենքերը և պատրաստվեցին կրակել, բայց վերջին պահին չկրակեցին և հրամայեցին հագնել հագուստները․ դա պարզապես չար կատակ էր ։ Իրանական բանտի պահակների դաժանությունը դարձավ դանդաղ տաժանակրություն պատանդների համար։
Ազդեցություն ԱՄՆ-ում
Պատանդների ճգնաժամը ամերիկացիներին դարձրեց առավել համերաշխ ։ Պատանդառությունը դիտարկվում էր ոչ միայն որպես դիվանագիտական հարված, այլ նաև դիվանագիտական պատերազմ ։ Լրատվամիջոցները ամեն օր անդրադառնում էին այդ թեմային։ Նախագահ Կարտերը իրականացնում էր տնտեսական և դիվանագիտկան ճնշումներ․ դադարեցվեց նավթի արտահանումը Իրանից, 8 մլրդ արժեք ունեցող իրանյան ակտիվները սառեցվեցին։ Բնակչության շրջանում ձևավորվեց խիստ անբարեհաճ վերաբերմունք իրանցիների նկատմամբ։ Նրանք ստիպված էին թաքցնել իրենց ինքնությունը բռնությունների չենթարկվելու համար։
Առաջին փրկակար փորձ
Իրանական պահանջները մերժելուց հետո նախագահ Կարտերը հրամայեց իրականցնել գաղտնի պլանավորված փրկարար գործողությունը, որը կրում էր «Արծվի ճանկ» անունը։ 1980 թվականի ապրիլի 24-ին ութ ուղղաթիռներ վեր բարձրացան ավիակիր նավից և թռան դեպի արևելյան Իրան։ Դրանցից երկուսը փոշու փոթորիկի պատճառով դարձան անմարտունակ։ Մյուս վեցը հարկադրված սպասում էին լիցաքավորման կետում։ Այդ վայրում պարզվեց, որ երրորդ ուղղաթիռն էլ է շարքից դուրս եկած։ Դրանից հետո գործողության ղեկավարը նախագահ Կարտերի համաձայնությամբ հրամայեց դադարեցնել։ Երբ ուղղաթիռները վերադասավորվում էին լիցքավորման համար, նրանցից մեկը կործանվեց, որի հետևանքով 8 մարդ զոհվեց և բազմաթիվ վիրավորներ եղան։ Գործողության ձախողման վերլուծությունը ցույց տվեց, որ թույլ էին տրվել 23 սխալ, որոնցին ինը շատ լուրջ էին ։
Երկրորդ փրկարար փորձ
Երկրորդ փրկարար փորձը պլանավորվեց, բայց այդպես էլ չիրականացվեց։ Պետք է օգտագործվեին գերժամանակակից «Հերկուլես» ինքնաթիռներ։ Երեք ինքնաթիռները պետք է վայրէջք կատարեին դեսպանատանը հարակից ֆուտբոլի դաշտում, որտեղից պետք է սկսվեր «Հուսալի սպորտ» գործողությունը։ Բայց ինքնաթիռներից մեկի աղետը կանխորոշեց գործողության չեղարկումը։
Ազատ արձակում
Ի վերջո, 1981 թվականի հունվարի 20-ին պատանդներն ազատ արձակվեցին բանակցությունների արդյունքում։ Ամերիկյան 52 պատանդները արձակվեցին, երբ նախագահ Ռոնալդ Ռեյգանը երդմնակլության իր ուղերձն էր հղում ։ Ազատ արձագման ձգձգման վերաբերյալ կան տարբեր տեսակետներ, այդ թվում նաև դավադրության տեսություններ  (conspiracy theories): Նրանք մեկնեցին նախ Ալժիր, որը խորհրդանշում էր Ալժիրի կառավարության աջակցությունը ճգնաժամը հարթելու համար։ Ապա տեղափոխվեցին Արևմտյան Գերմանիա, որտեղ նրանց դիմավորեց արդեն նախկին նախագահ Կարտերը։ Միայն դրանից հետո պատանդները տեղափոխվեցին ԱՄՆ։
Իրան-իրաքյան պատերազմ
Իրան-իրաքյան պատերազմը սկսվեց 1980 թվականի սեպտեմբերի 22-ին Իրաքի Իրան ներխուժումով։ Լրագրող Ստեֆեն Կինզերը դա բացատրում է ԱՄՆ-Իրան հարաբերությունների փոփոխությամբ, որն էլ առիթ տվեց Իրաքի առաջնորդ Սադդամ Հուսեյնին հարձակվել Իրանի վրա սեփական խնդիրները լուծելու համար ։ ԱՄՆ-ը աջակցում էր Իրաքին՝ տրամադրելով ռազմական տեխնիկա։ Այս օգնությունը «ավելի խորացրեց Իրանի հակաամերիկյան տրամադրվածությունը »։
Հետևանքներ Իրանի համար
Պատանդառության գործողությունը վատ հետևանքներ ունեցավ Իրանի համար մի քանի առումներով։ Իրաքի դեմ պատերազմում այն կորցրեց միջազգային աջակցությունը, և պայմանագիրը կնքվեց ոչ շահավետ պայմաններով ։ Այնուամենայնիվ իրանյան միլիարդավոր դոլլարների ակտիվները ստիպված եղան վերադարձնել պատանդների հետ փոխանակման համար։ Իրանում հակաամերիկյան տրամադրությունները հասան գագաթնակետին ։ Բավական էր որևէ գործչի կպցնել ամերիկամետ պիտակը, և նա ստիպված կլիներ լքել քաղաքական դաշտը ։ Խոմեյնիի կենսագրի խոսքերով, վերջինս վերածվեց զգուշավոր, պրագմատիկ գործչից դոգմաների հետևորդ ժամանակից հեղափոխականի։ Խոմեյնին իր հայտարարություններում նշել է, որ իմպերիալիզմը և լիբերալիզմը բացասական երանգավորում ունեցող բառեր էին դարձել, իսկ հեղափոխությունը դարձել էր սրբազան արժեք ։ Որոշները դրական էին համարում դեսպանատան գրագրության բացահայտումը, որը կօգներ հասկանալու տեղեկատվության արտահոսքերի ուղիները, գտնելու դավաճաններին։ Իրանի կառավարությունն ամեն տարի նշում է այդ իրադարձությունը դեսպանատան մոտ կազմակերպված ցույցերով և ԱՄՆ դրոշը այրելով։ Սակայն, 2009 թվականի նոյեմբերի 4-ին պրոդեմոկրատական ցուցարարները և բարենորոգիչները ցույցեր կազամկերպեցին Թեհրանում։ Երբ իշխանությունները խրախուսեցին նրանց վանկարկել «մահ Ամերիկային», ցուցարարները փոխարենը վանկարկեցին «մահ դիկտատորին»՝ նկատի ունենալով Իրանի գերագույն առաջնորդ Այաթոլլահ Ալի Խոմեյնիին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի պատմություն Կատեգորիա:Իրանի ժամանակակից պատմություն Կատեգորիա:Իրան-ԱՄՆ հարաբերություններ Կատեգորիա:Ահաբեկչական գործողություններ Կատեգորիա:1980 հակամարտություններ
Գայա Կաուկի
Գայա Գաուկին, մալթացի երգչուհի է։ Նա ներկայացրել է Մալթան Մանկական Եվրատեսիլ 2013 երգի մրցույթում և հաղթել իր «Սկիզբ»(The Start) երգով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ Կատեգորիա:Մանկական Եվրատեսիլ երգի մրցույթի հաղթողներ
Տուրկա (գյուղ, Պրիբայկալսկի շրջան)
Տուրկա (Турка), գյուղ Ռուսաստանի Բուրյաթիա հանրապետության Պրիբայկալսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1460 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բուրյաթիա հանրապետության Պրիբայկալսկի շրջանի բնակավայրեր
Մնացական Սարգսյան
Մնացական Պապիկի Սարգսյան, ՀՀ արդարադատության երկրորդ դասի պետական խորհրդական (15.02.2008), իրավաբանական գիտությունների թեկնածու (29.10.1991), Բնության և հասարակության մասին գիտությունների միջազգային ակադեմիայի ակադեմիկոս (2002)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ իրավաբաններ Կատեգորիա:ՀՀ դատախազներ Կատեգորիա:ԵՊՀ իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների թեկնածուներ Կատեգորիա:Արդարադատության երկրորդ դասի պետական խորհրդականներ Կատեգորիա:Մխիթար Գոշի մեդալակիրներ Կատեգորիա:Բնության և հասարակության մասին գիտությունների միջազգային ակադեմիայի ակադեմիկոսներ
Ցարեդարովկա (գյուղ, Դոմանյովկայի շրջան)
Ցարեդարովկա (Царедарівка), գյուղ Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Դոմանյովկայի շրջանում։
Յուստինաս Միլյաուսկաս
Յուստինաս Միլյաուսկաս (Миляускас, Юстинас Юстинович, ), խորհրդային և լիտվացի ֆուտբոլային մրցավար։
Ցարեդարովկա (գյուղ, Դոմանյովկայի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Ցարեդարովկա գյուղում բնակվում էր 636 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1,62 կմ²։
Յուստինաս Միլյաուսկաս
Կենսագրություն
1980-ական թվականներին Միլյաուսկասն սկսել է սպասարկել ԽՍՀՄ ցածր լիգայի խաղերը։ 1986 թվականին ստացել է համամիութենական կարգ։ Դրանից մեկ տարի առաջ, 1985 թվականի հուլիսի 13-ին, իր դեբյուդն է նշել բարձրագույն լիգայում` սպասարկելով մոսկովյան «Տորպեդոյի» և խարկովյան «Մետալիստի» հանդիպումը ։ Բարձրագույն լիգայի խաղերն սպասարկել է մինչև 1989 թվականի խաղաշրջանի ավարտը, երբ լիտվական ակումբները դուրս են եկել ԽՍՀՄ առաջնությունից` սպասարկելով 48 խաղ։ 1990 թվականին սպասարկել է Մերձբալթիկայի միացյալ առաջնությունը, իսկ այնուհետև ևս մի քանի տարի մրցավարել է արդեն անկախ Լիտվայի առաջնության խաղերում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մրցավարներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ֆուտբոլիստներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային ֆուտբոլիստներ
Ցարեդարովկա (գյուղ, Դոմանյովկայի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Դոմանյովկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Մորի (Արղանա-Մադենի գավառ)
Մորի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Արղանամադենի գավառակում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Air Mauritius
Air Mauritius, Մավրիկիոսի խոշորագույն ավիաընկերություններից է, որի գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Պորտ Լուիում ։ Ավիաընկերությունը իրականացնում է հիմնականում ուղևորատար չվերթներ գրեթե ամբողջ աշխարհում։ 2011 թվականին ավիաընկերությունը ստանում է մրցանակ «լավ ավիաընկերություն Հնդկական օվկիանոսում» ։ Ավիաընկերությունը հիմնադրվել է 1967 թվականին ։
Պատմություն
Ավիաընկերությունը հիմնադրվել է 1967 թվականի հունիսի 14֊ին Մավրիկիոսի կառավարության կողմից։ Սկզբում ավիաընկերությունը իր բոլոր միջազգային չվերթները իրականացնում էր տարբեր ավիաընկերությունների հետ միասին՝ Air France, Air India և British Airways։ 1970 թվականին ավիաընկերությունը ստացավ Boeing 707 և Boeing 747SP օդանավերը։ ԱՎիաընկերությունը հիմնականում չվերթներ է իրականացնում հետևյալ մայրցամաքներում՝ Ասիա, Աֆրիկա, Եվրոպա, Հյուսիսային Ամերիկա և Հարավային Ամերիկա։
Ավիաընկերության համաձայնագրերը
Ավիաընկերությունը պայմանագիր է կնքել հետևյալ ավիաընկերությունների հետ՝
Չվերթը
1988 թվականի ապրիլին ավիաընկերությունը միայն շահագործում էր Boeing 767-200ER օդանավը, իսկ 1994 թվականին ավիաընկերությունը շահագործում էր Airbus A340-300 օդանավը։ 2007 թվականի մարտին ավիաընկերությունը ճանաչվեց լավագույն ընկերություններից ողջ Հարավային Աֆրիկայում։
2012 թվականի հունվարին ավիաընկերության չվերթը բաղկացած էր հետևյալ ինքնաթիռներից ՝։
Նախկին չվերթը
Ավիաընկերությունը նախկինում շահագործել է հետևյալ ինքնաթիռները՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Օդային տրանսպորտի միջազգային ասոցիացիայի անդամներ
Հայաստանի երկաթուղային տրանսպորտ
Հայաստանի երկաթուղային տրանսպորտ։ Արևելյան Հայաստանում առաջին՝ Թիֆլիս-Ալեքսանդրապոլ (Գյումրի) 213,8 կմ երկարությամբ երկաթուղին շահագործման է հանձնվել 1899 թվականին։ 1902 թվականին սկսել են գործել Ալեքսանդրապոլ-Մասիս (149 կմ), Մասիս-Երևան (14 կմ) և Մասիս-Ջուլֆա ուղեմասերը։ 1913 թվականին ՀՀ ներկայիս տարածքում երկաթուղիների երկարությունը 362 կմ էր։ Երկաթուղային կանոնավոր հաղորդակցություն է հաստատվել Երևան-Թիֆլիս, Ջուլֆա-Ալեքսանդրապոլ-Թիֆլիս-Բաքու-Հյուսիսային Կովկաս-Կենտրոնական Ռուսաստան ուղղություններով։ Բեռնաշրջանառության մեջ գերակշռել են գյուղատնտեսական (հատկապես՝ հացահատիկ), սննդի ու թեթև արդյունաբերության ապրանքները։ Ներմուծվել են կերոսին, շաքար, կիսաֆաբրիկատներ, ցորեն, արտահանվել գինի, կոնյակ, միրգ, բամբակ, կաշի, մորթի, գորգ և այլն։
1914-1918 թվականներ
Առաջին համաշխարհային պատերազմի (1914-1918) տարիներին կովկասյան բանակին անհրաժեշտ մատակարարումները կատարվել են Հայաստանի երկաթուղով։ 1918 թվականին Հայաստան ներխուժած թուրքական զորքերն ավերել ու թալանել են երկաթուղիները։
1921-1939 թվականներ
Երկաթուղային տնտեսության վերականգնման հիմնական աշխատանքներն սկսվել են 1921 թվականին։ Հիմնակետ կայարանը եղել է Ալեքսանդրապոլը (հետագայում՝ Լենինական, այժմ՝ Գյումրի)։ Նորացվել է վագոնային պարկը, համալրվել ավտոմատ արգելակներով սարքավորված շարժակազմով, մեծացել է գնացքների արագությունը։
1941-1991 թվականներ
Հայրենական մեծ պատերազմի (1941-1945) տարիներին կառուցվել են Ջուլֆա-Մինջևան (այժմ՝ Միջնավան) երկաթուղին, որով կապ է հաստատվել Մեղրու տարածաշրջանի և Երևանի միջև։ Հետպատերազմյան տարիներին սկսվել են երկաթուղու էլեկտրիֆիկացման աշխատանքները։ 1986 թվականին էլեկտրիֆիկացված գծերի տեսակարար կշիռը կազմել է 90% (էլեկտրաքարշը ներդրվել է 1953 թվականից)։ Մանևրային աշխատանքներում շոգեքարշները փոխարինվել են ջերմաքարշներով, վագոնային պարկը համալրվել է մեծատոնևաժ շարժակազմով։ Բարձրացել են էներգապաշարների օգտագործման գործակիցը, աշխատանքի ֆոնդագինվածությունն ու արտադրողականությունը։ 1980-1985 թվականներին շահագործման են հանձնվել երկաթուղու Մասիս-Նուռնուս, Իջևան-Դիլիջան, Հրազդան-Դիլիջան հատվածները։
Հայաստանի Հանրապետության անկախացումից մինչ օրս
Հայաստանի Հանրապետության անկախացումից հետո Այսրկովկասյան երկաթուղու Երևանի բաժանմունքի հիմքի վրա կազմավորվել է Հայկական երկաթուղին։ Թուրքիան և Ադրբեջանն ամբողջությամբ շրջափակել են երկաթուղային ելքերը Հայաստանի Հանրապետությունից, իսկ Այսրկովկասյան երկաթուղին չի գործել վրաց-աբխազական հակամարտության պատճառով։ Հանրապետությունը հայտնվել է արտաքին աշխարհից լիակատար «երկաթուղային մեկուսացման» մեջ։ Երևան-Մոսկվա երկաթուղու վերջին երթն իրականացվել է 1992 թվականին։ Երևան-Թբիլիսի երթուղում կանոնավոր հաղորդակցությունը վերականգնվել է 1996 թվականին։ Հայկական երկաթուղու հավատարմագրային կառավարիչ «Ռուսական երկաթուղիներ» ԲԲԸ-ի դուստր ձեռնարկություն «Հարավկովկասյան երկաթուղիներ» ընկերությունը պարտավորվել է կատարել 572 միլիոն դոլարի ներդրումներ (200 միլիոնը՝ առաջին 5 տարում) ենթակաոուցվածքները և շարժակազմերն արդիականացնելու համար։ Գործում են երկաթուղային համակցված փոխադրումների Երևանի և Գյումրիի բեռնահամալիրները։ 2011 թվականին շահագործվող հիմնական երկաթուղու երկարությունը 726.5 կմ էր, լայնությունը՝ 1,52 մ։ Նախատեսվում է կառուցել Ֆիոլետովո-Վանաձոր նոր երկաթուղի (31,2 կմ), որը միմյանց կմիացնի Իջևան-Հրազդան-Երևան և Թբիլիսի-Գյումրի-Մասիս ուղղությունները։ 2007 թվականին ձեռք է բերվել Իրան-Հայաստան երկաթգծի կառուցման պայմանավորվածություն։ Նախնական հաշվարկներով՝ երկաթգծի երկարությունը լինելու է 470 կմ, որից 60 կմ-ը՝ Իրանի, 410 կմ-ը՝ ՀՀ տարածքում. սկսվելու է Գագարին կայարանից (Գեղարքունիքի մարզ)։
2007-2008 թվականին Երևանում ապամոնտաժվեց Մովսես Խորենացու փողոցից մինչև Զեյթուն ընկած հատվածը և կառուցվեց Այգեստանի փողոցը և Սարալանջի արագընթաց մայրուղին։ Իսկ 2012-ին ապամոնտաժվեց Զեյթուն-Ալմաստ երկաթգիծը և փոխարենը կառուցվեց Ռուբինյանց-Ուլնեցի ավտոմայրուղին։ Հետագայում հնարավոր է ապամոնտաժվի Ալմաստ-Քանաքեռ հատվածը և կառուցվի փողոց, որը նաև կհատվի ապագա Ուլնեցի-Աճառյան ավտոմայրուղուն, և փոխարենը երկաթգիծը կապել մետրոպոլիտենի միջոցով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի երկաթուղային տրանսպորտ
(6761) Հարոլդկոնելի
(6761) Հարոլդկոնելի (Haroldconnolly), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1981 թվականի մարտի 2-ին Շելտ Բասի կողմից Սայդինգ Սփրինգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,153227 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,674 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,6325 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2045,18 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,176024 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,43° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1981 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Շելտ Բասի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Վարդակակաչ
Վարդակակաչ ,Հաւկուր  ծաղիկ, վարդակակաչ, շուշանազգիների (Liliaceae) ընտանիքի սոխուկավոր բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։
Հայտնի է, որպես դեկորատիվ բույս, գույություն ունեն վարդակակաչի շատ սորտեր և ձևեր։ 17-րդ դարում Հոլանդիայում տեղի ունեցավ պահանջարկի բում այս բույսի նկատմամբ, հայտնի՝ վարդակակաչամանիա, որն ավարտվեց Հոլանդիայի ֆոնդային բորսայի կործանումից հետո 1637 թվականին։
Անվանում
Լատիներեն անվանումն առաջացել է («տուրբան») բառից (այդպես են նրանք անվանում տղամարդու գլխի ծածկը՝ չալման) ։.
Ձևաբանական առանձնահատկություններ
Երկծաղիկավոր վարդակակաչի թերթիկները հասնում են մինչև 3 սմ երկարության, ապիտակ են, հիմքում՝ դեղին։ Բարձրությունը կախված է տեսակներից և սորտերից, հասնում է 10-20 մինչև 65-100 սմ։ Ցողունը կանգուն է, գլանաձև, բարձրությունը՝ 6-50 սմ։ Տերևները 2-3(5) են, գծանշտարաձև կամ ձվաձև։ Ծաղիկները մեկական են (հազվադեպ՝ 2-3), վառ գունավորված։ Պտուղը եռակող, բազմասերմ տուփիկ է, սերմերը՝ տափակ, դեղնադարչնագույն։ Ծաղիկները խոշոր են, մուգ կարմիր։ Ծաղիկները խոշոր են, կարմիր, վարդագույն, հազվադեպ՝ դեղին։ Ծաղիկը մուգ կարմիր է, ծաղկաթերթիկների հիմքում կան սև, հազվադեպ՝ դեղին բծեր։ Ծաղկի բանաձևը՝
Տուփիկը եռանկյունաձև է, հարուստ է սերմերով։ Սերմերը հարթ են, եռանկյունաձև դեղնաշականագույն։