cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Գարանգո
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բուրկինա Ֆասոյի քաղաքներ
Նոսովցի (գյուղ, Գայսինի շրջան)
Նոսովցի (Носівці), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Գայսինի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1377 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Նոսովցի գյուղում բնակվում էր 1 046 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 3477 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 300,83 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Գայսինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1377 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Սեն Լուի է Պարաու
Սեն Լուի է Պարաու (Saint-Louis-et-Parahou), համայնք Ֆրանսիայի Օկսիտանիա մարզի Օդ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 60 մարդ, բնակչության խտությունը` 3.84 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 15.61 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 670 կմ հարավ, Մոնպելիե քաղաքից` 155 կմ հարավ-արևմուտք, Կարկասոն քաղաքից` 45 կմ հարավ։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 45 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 29-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 16։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 64,4 %։ 29 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 21 անձ (14 տղամարդ և 7 կին)։ Գործազուրկ են եղել 8 անձ (1 տղամարդ և 7 կին)։ 16 անաշխատունակներից 3-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 7-ը` թոշակառուներ, իսկ 6-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Մաքսային ծառայության գեներալ-մայոր
Կոչումը պատկանում է բարձրագույն հատուկ կոչումների դասին և շնորհվում է ՀՀ Նախագահի կողմից։ ՀՀ մաքսային ծառայությունում այն երկրորդ բարձրագույնն է (ցածր է մաքսային ծառայության գեներալ-լեյտենանտի) հատուկ կոչումից։ Սահմանվել է ««Մաքսային ծառայության մասին» ՀՀ օրենքով։
Ֆունկցիոնալ
Ֆունկցիոնալ, մաթեմատիկական հասկացություն, որը սկզբնապես ծագել է որպես վարիացիոն հաշվում և ունեցել մեկ կամ մի քանի ֆունկցիաներից կախված փոփոխականի իմաստ։
Ֆունկցիոնալ անալիզի զարգացմանը զուգընթաց ֆունկցիոնալ եզրը սկսել է հասկացվել ավելի լայն իմաստով՝ որպես որևէ գծային տարածության վրա որոշված թվային ֆունկցիա։ Ֆունկցիոնալի առավել կարևոր տարատեսակն են համարվում գծային ֆունկցինոալները։
Կարաթոդոր
Կարաթոդոր, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Շապին Գարահիսարի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Պոգորելովո (Կամենսկի շրջան)
Պոգորելովո (Погорелово), կայարան Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Կամենսկի շրջանում։ Մտնում է Աստախանովսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Կամենսկի շրջանի բնակավայրեր
Ռաուսվեռե
Ռաուսվեռե (Rausvere), գյուղ Էստոնիայի Իդա-Վիրումաա նահանգի Իլուկա շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Իդա-Վիրումաա նահանգի Իլուկա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
(1419) Դանցիգ
(1419) Դանցիգ (Danzig), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1929 թվականի սեպտեմբերի 5-ին Կառլ Ռեյնմուտի կողմից Հայդելբերգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,292366 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9558 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,6289 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1267,72 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,283974 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 5,73° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1929 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կառլ Ռեյնմուտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Վարդար
Վարդար (Vardar), գետ Մակեդոնիայում և Հունաստանում։ Երկարությունը 388 կմ է, ավազանը՝ 25,4 հազար կմ²։ Սկսվում է Մակեդոնական լեռներից, հոսում միջլեռնային գոգավորություններով և թափվում Եգեյան ծովի Թերմաիկոս ծոցը։ Ջրի միջին ծախսը 151 մ³/վրկ է։ Ստորին հոսանքում նավարկելի է։ Վարդարի ափին են Սկոպիե, Տիտով Վելես քաղաքները ։
Արդարադատության առաջին դասի պետական խորհրդական
Արդարադատության առաջին դասի պետական խորհրդական, Հայաստանի Հանրապետության դատախազության և արդարադատության համակարգում շնորհվող բարձրագույն դասային աստիճան, որը բարձր է «արդարադատության երկրորդ դասի պետական խորհրդական» դասային աստիճանից և ցածր է «արդարադատության պետական խորհրդական» դասային աստիճանից։ Աստիճանը շնորհում է Հայաստանի Հանրապետության Նախագահը։ Այն գլխավոր դատախազի պաշտոնին համապատասխանող դասային աստիճանի ստորին սահմանն է։
Արդարադատության առաջին դասի պետական խորհրդական
Կատեգորիա:ՀՀ բարձրագույն դասի դասային աստիճաններ
Մալամովկա (գյուղ, Կրեմենչուգի շրջան)
Մալամովկա (Маламівка), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կրեմենչուգի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Մալամովկա գյուղում բնակվում էր 181 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կրեմենչուգի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
ICQ
ICQ, հաղորդագրությունների ակնթարթային փոխանակման կենտրոցված ծառայություն համացանցում, որը առաջին անգամ մշակել է իսրայելական Mirabilis ընկերությունը։ Այժմ ICQ-ն պատկանում է ռուսական Digital Sky Technologies ներդրումային ֆոնդին(այն գնել է 2010 թ.-ի ապրիլ ամսին ամերիկյան AOL կոորպորացիայից՝ 187.5 միլիոն ամերիկյան դոլարով)։ 1996 թվականի նոյեմբերին առաջին անգամ դուրս է եկել ICQ-ի լիակատար տարբերակը և այդ օրվանից դարձել է համացանցի հաղորդագրությունների ակնթարթային փոխանակման առաջին ծրագրերից մեկը։ Այժմ ICQ-ում գրանցված է մոտ 400 միլիոն մասնակցային հաշիվ և մոտ 15 միլիոն ակտիվ մասնակիցներ ունի։
ICQ-ն տարածում են 2005 թվականից Rambler Media-ն, իսկ 2009 թվականից Յանդեքսը։ 2010 թվականի ավարտին նրանց կմիանա Mail.Ru պորտալը։
16.08.2010
2010 թվականի օգոստոսի 16-ին կեսօրի մոտերքում վիրուսային համաճարակ սկսվեց ICQ բաժանորդների մոտ, երբ նրանք միացնում էին ICQ ծրագիրը ցանցի միջոցով համակարգիչ մուտք էր գործում Snatch վիրուսային ծրագիրը։ Այդ ծրագիրը կազմված էր համանուն .exe ֆայլից։ Այդ իսկ պատճառով այս վիրուսային ծրագիրը վտանգավոր է միայն Windows օպերացիոն համակարգից օգտվողների համար։ Օգոստոսի 16-ի դրությամբ հակավիրուսային ծրագրերի մեծ մասը այս վիրուսը չէին ճանաչում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անդրոիդի ծրագրային ապահովում
Չիմ
Չիմ (Чим), գյուղ Ռուսաստանի Կոմիի հանրապետության Ուսդորսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 653 մարդ։
Բասսելտոն
Բասսելտոն (Busselton), քաղաք Արևմտյան Ավստրալիա ավստրալիական նահանգի հարավ-արևմտյան ափին։ Այն գտնվում է Գեոգրաֆ ծովածոցում՝ Փերթից մոտավորապես 220 կմ հարավ։ Այժմ Արևմտյան Ավստրալիա նահանգի հայտնի զբոսաշրջային օբյեկտ է։
Չիմ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1969 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Կոմիի հանրապետության Ուսդորսկի շրջանի բնակավայրեր
Բասսելտոն
Բնակչություն
2021 թվականին այստեղ ապրել է 27 233 մարդ։ Մակերեսը` 50կմ2 է։ Խտությունը` 540 մարդ/կմ2 է։
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1832 թվականին բրիտանացի Ջոն Գարրետ Բասսելի կողմից (1803-1875 թվականներ), ով այստեղ ժամանել է որպես առաջին եվրոպացի նորաբնակիչ։ Քաղաքը իր անունը ստացել է նրա պատվին։
Տնտեսություն
Գյուղատնտեսությունից բացի, Բասսելտոնի տնտեսությունը հայտնի է փայտեղենի արդյունաբերության և կետորսության իր բուռն զարգացմամբ։ Բասսելտոնը դարձել է բարգավաճող նավահանգիստ արտասահմանյան արտահանությամբ ապրանքների համար, այդ պատճառով 1865 թվականին սկսվել է իր նշանավոր ավելի քան 1800 մետր երկարությամբ նավահանգստի շինարարությունը, որը այժմ համարվում է աշխարհի ամենաերկար նավահանգիստներից մեկը և դարձել է Բասսելտոն քաղաքի խորհրդանիշը։
Այսօր նավահանգիստը համարվում է Բասսելտոնի զբոսաշրջության հիմնական տեսարժան վայրը, որտեղ նաև հնարավորություն կա զբաղվելու սնորքելինգով և հիանալու մարջաններով ու բազմաթիվ ձկնատեսակներով։ Կառանացի վերջում կառուցվել է շինություն, որը զբոսաշրջիկներին թույլ է տալիս սուզվել ծովի հատակը (գտնվում է 12 մետր խորության վրա)՝ տեսնելու նրա էկոհամակարգը։
Գործընկեր քաղաքներ
Սուգիտո՝ Ճապոնիա
Պոպովկա (Կամենսկի շրջան)
Պոպովկա (Поповка), գյուղակ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Կամենսկի շրջանում։ Մտնում է Մալոկամենսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Կամենսկի շրջանի բնակավայրեր
(9275) Պերսոն
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,049896 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,7842 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,3156 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1945,48 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,185045 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 9,21° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1980 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կլաս-Ինգվար Լագերկվիստի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Տեքստի էմոցիաների վերլուծություն արհեստական բանականության միջոցով
Տեքստի էմոցիաների վերլուծություն — տեքստի համատեքստային արդյունահանում, որը նույնականացնում և արտածում է սուբյեկտիվ տեղեկատվությունը աղբյուրի նյութում և բիզնեսին օգնում է հասկանալ իրենց ապրանքանիշի, արտադրանքի կամ ծառայության սոցիալական տրամադրությունը` առցանց խոսակցությունը դիտարկելիս։ Տեքստի էմոցիոնալ վերլուծությունը իր մեջ ներառում է տեքստի․
Էմոցիոնալ վերլուծության են ենթարկում սոցիալական ցանց տեղադրված հաղորդակցությունները, պրոդուկտի պաշտոնական էջում հրապարակումները, թեմայի վերաբերյալ հոդվածները։
Պատմություն
Տեքստի էմոցիաների ավանդական ֆիլտրման եղանակը իր մեջ ներառում էր միայն հիմնաբառի և մի քանի հարակից բառերի որոնումով պայմանավորված հաղորդագրությունների զտման միջոցով գեներացված ինֆորմացիան։ Բայց այս եղանակը ակնհայտորեն չի արտահայտում մարդկանց իրական էմոցիաները տվյալ թեմայի վերաբերյալ։ Այս ոլորտում, վերջին նվաճումներից հետո, հնարավոր է դարձել շատ ավելի խորը վերլուծության ենթարկել առցանց հաղորդագրությունները։
Զգայական վերլուծություն
Մեքենայական ուսուցման և արհեստական ինտելեկտի աջակցությամբ ապահովված տեխնոլոգիաները հնարավորություն են տվել վերլուծել տեքստը բազմաթիվ աղբյուրներից շատ ավելի ճշգրիտ և հստակ։ Ավելորդ է ասել, որ տեքստից հույզերը տարանջատելու կարողությունը շատ արժեքավոր գործիք է, և կարող է բարելավել բիզնեսի եկամտաբերությունը։ Արհեստական բանականությունները(AI), որոնք ստեղծվել են տեքստում էմոցիաները դուրս բերելու համար, սկզբում դիտարկվող հաղորդագրություններից հանում են բոլոր նրանք, որոնք կապ չունեն թեմայի հետ և միայն դրանից հետո արդեն հետազոտում մնացած հաղորդագրությունները, հենվելով մի քանի հիմնական կետերի վրա․
Հասկացություններ, որոնք հաղորդակցվում են ուժեղ հույզերի հետ `«սեր», «կարիք», «ցանկություն», «մոլուցք», «ունենալու ուժեղ ցանկություն», կամ «ատել»,«չկարողանալ տանել», «ամենավատ», «սարսափելի» և այլն։
Սարկազմ / ժարգոն` Կա՞ն արդյոք բառեր, որոնք օգտագործվում են հակառակ հույզերը փոխանցելու համար, թե դրանք ուղիղ իմաստով գործածված բառեր են։ Կան՞ փոփ մշակույթի հղումներ, կամ ժարգոնային բառեր, որոնք ավելի խորը իմաստ են բացահայտում։
էմոջիներ` Այս փոքրիկ գրաֆիկները հաճախ սոցիալական գրառումների հուզական «կետադրությունն են» և հիմնականում շատ լավ փոխանցում են գրառման տակ թաքնված էմոցիան։
AI-ը, հաշվի առնելով այսպիսի հասկացություններից քանիսն են դրական, բացասական, կամ չեզոք, և նրանց հարաբերությունները, գալիս է եզրահանգման, թե հաղորդագրությունը գրելիս մարդը ինչ կարծիք է ունեցել տվյալ պրոդուկտի մասին։ Այս մեթոդով ներբեռնվում են բոլոր, թեմայի հետ կապ ունեցող հաղորդագրությունների մեջ արտահայտվող էմոցիաները, և արդեն վերջում, տիրապետելով այս ամբողջ ինֆորմացիային, հեշտ է հասկանալ պրոդուկտի նկատմամբ վերաբերմունքը, և միջոցները էֆեկտիվ ծախսելով, բարելավվել մարդկանց կարծիքը դրա մասին։
Մտադրության վերլուծություն
Մտադրությունը վերլուծության ենթարկելիս մենք փորձում ենք հասկանալ հաղորդագրությունը գրած մարդու նպատակը(մտադրությունը)։ Օրինակ՝ Եվ արդեն դրանից հետո հետազոտությունը պատվիրած կազմակերպության ենթակայության տակ աշխատող, հստակ առաջադրանք կատարող վարչությունները կունենան իրենց վերաբերվող ամբողջ տեղեկությունը և կխնայեն մեծ քանակությամբ ժամանակ և միջոց՝ խնդիրները շտկելու գործում։
Հասանելիությունը
Պետք է նշել, որ տեքստի էմոցիաների վերլուծությունը լավագույնը կկատարի արհեստական բանականությունը, և այս նպատակի համար նախատեսված անալիտիկ արհեստական բանականությունը դեռևս կատարելագործվում է։ Այդ իսկ պատճառով այսպիսի ծառայություններից օգտվում են միայն գերխոշոր ընկերությունները, այն՝ նրանց համար անհրաժեշտ լինելու պատճառով։ Այս ուղղությամբ AI կազմակերպությունների քսանյակի մեջ աշխատում են Quavantis, Cis, Third eye ընկերությունները, որոնց հաճախորդների մեջ են մտնում այնպիսի հսկաներ, ինչպիսիք են Մայքրոսոֆթը,Գուգլը,Կոկա-Կոլան,Պեպսին, Ուբերը և մի շարք այլ գերհսկա կազմակերպություններ։ Ավելի փոքր կազմակերպությունների համար այս ծառայությունը դեռևս հասանելի չի։
Արտաքին հղումներ
https://towardsdatascience.com/sentiment-analysis-is-difficult-but-ai-may-have-an-answer-a8c447110357 https://towardsdatascience.com/sentiment-analysis-concept-analysis-and-applications-6c94d6f58c17 https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B7_%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8_%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0 https://www.netbase.com/blog/ai-series-demystifying-ai-in-sentiment-analysis/ https://www.researchgate.net/publication/330880816_Sentiment_Analysis_of_News_Articles_A_Lexicon_based_Approach https://99firms.com/ai-companies/#gref
Կոպա դել Ռեյ եզրափակիչ 1903
Կոպա դել Ռեյ եզրափակիչ 1903, Կոպա դել Ռեյի 1-ին խաղարկությունն է։ Որում հաղթեց «Ատլետիկ Բիլբաո» ֆուտբոլային ակումբը 3-2 հաշվով՝ «Մադրիդին»։ Խաղը կայացել է Մադրիդի Հիպոդրոմո մարզադաշտում։
Կատեգորիա:Կոպա դել Ռեյ Կատեգորիա:1903 ֆուտբոլում Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդի հանդիպումներ
Պյատրաս Աուշտրյավիչյուս
Պյատրաս Աուշտրյավիչյուս (Petras Auštrevičius, ), լիտվացի պետական և քաղաքական գործիչ, դիվանագետ։
Կենսագրություն
1981 թվականին ավարտել է Վիլնյուսի № 39 միջնակարգ դպրոցը (այժմ՝ Նաույինինկայի միջնակարգ դպրոց)։ 1986 թվականին ավարտել է Վիլնյուսի համալսարանի տնտեսագիտության ֆակուլտետը։
1986-1991 թվականներին եղել է Գիտությունների ակադեմիայի Տնտեսագիտության ինստիտուտի ասիստենտ։ 1988-1991 թվականներին՝ տնտեսագիտության ինստիտուտի ասպիրանտ։
Վերապատրաստումից հետո նշանակվել է Հյուսիսային երկրների արտաքին գործերի նախարարության դեպարտամենտում։ Ֆինլանդիայում նա հիմնել է Լիտվայի դեսպանատուն։ 1994 թվականին՝ 31 տարեկան հասակում, զբաղեցնելով Ֆինլանդիայում Լիտվայի դեսպանի պաշտոնը, դարձել է Լիտվայի ամենաերիտասարդ դեսպանը։
1998 թվականին նշանակվել է Լիտվայի վարչապետի արտաքին քաղաքականության հարցերով խորհրդական։ Ստեղծել է Եվրոպական կոմիտե և դարձել ԵՄ-ին Լիտվայի անդամակցության համակարգողը։
1999 թվականից աշխատել է որպես կառավարության կանցլեր, մեկ տարի անց վերադարձել է Լիտվայի ԱԳՆ և նշանակվել հատուկ հանձնարարություններով դեսպան։
2001 թվականից՝ կառավարությանն առընթեր Եվրոպական կոմիտեի գլխավոր տնօրեն և Եվրոպական Միությանը Լիտվայի անդամակցության հարցով գլխավոր բանակցող։
2003-2004 թվականներին դասավանդել է Վիլնյուսի համալսարանի Միջազգային հարաբերությունների և քաղաքական գիտությունների ինստիտուտում։
2004 թվականին նշանակվել է Լիտվայի կառավարության ԵՄ հարցերով փոխկանցլեր։
2004 թվականին մասնակցել է Լիտվայի նախագահական ընտրություններին։ Հանդես է եկել որպես անկախ թեկնածու և ընտրությունների արդյունքներով զբաղեցրել 3-րդ տեղը։
2004-2014 թվականներին եղել է Լիտվայի Հանրապետության Սեյմի պատգամավոր։ Աշխատել է Եվրոպական հարցերով կոմիտեի անդամ, իսկ 2005-2008 թվականներին եղել է այդ կոմիտեի նախագահի տեղակալ։ Եղել է Իգնալինի ատոմային էլեկտրակայանի և ՆԱՏՕ-ի գործերով հանձնաժողովների արտաքին գործերի կոմիտեի անդամ։ ՆԱՏՕ-ի Խորհրդարանական վեհաժողովում Սեյմի պատվիրակության անդամ և Ավստրիայի Հանրապետության միջխորհրդարանական կապերի խմբի նախագահ։
2013-2014 թվականներին՝ Սեյմի նախագահի տեղակալ։
Լիտվայի լիբերալ շարժման համահիմնադիրներից մեկը, իսկ 2006-2008 թվականներին՝ այդ կուսակցության նախագահ։
2014 թվականից Եվրոպական խորհրդարանի պատգամավոր է։
2015 թվականին հացադուլ է հայտարարել՝ իր կարծիքով Նադեժդա Սավչենկոյի անօրինական բանտարկության դեմ որպես բողոք ։ Հացադուլը ոչ մի արդյունք չի տվել և շուտով դադարեցրել է։ 2015 թվականի հուլիսին մի խումբ պատգամավորների կազմում առաջադրել էր Բորիս Նեմցովի թեկնածությունը՝ Անդրեյ Սախարովի անվան մրցանակի համար ։
Ընտանիք, հոբբի
Հոբբին դասական երաժշտությունն է և սպորտը։
Կինը՝ Գինտարեն (Gintarė) տնտեսագետ է։ Որդիների անուներն են Վայնիուս և Վիտենիս։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լիտվայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Սթենֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Լիտվացի պետական գործիչներ Կատեգորիա:Դիվանագետներ Կատեգորիա:Լիտվացի տնտեսագետներ Կատեգորիա:Վիլնյուսի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Վրաստան)
Սարիգյուղի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Տավուշի մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Տավուշի մարզի Սարիգյուղ գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 17 հուշարձան (8 միավոր)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի հուշարձանների ցանկեր
Վլադիմիր Պետլյակով
Վլադիմիր Միխայլովիչ Պետլյակով, սովետական ավիակոնստրուկտոր։
Կենսագրություն
Ավարտել է Մոսկվայի Բաումանի անվան բարձրագույն տեխնիկական ուսումնարանը (1922)։ 1921-1936 թվականները աշխատել է Աերոդինամիկայի կենտրոնական ինստիտւտում, 1936 թվականից՝ ավիացիոն գործարանի գլխավոր ինժեներ։ Պետլյակովը անմիջականորեն մասնակցել է ՍՍՀՄ-ում մետաղական ինքնաթիռաշինության կազմակերպմանը և զարգացմանը։ Ղեկավարել է ՏԲ-1 և ՏԲ-3 առաջին ծանր կործանիչների (1930-1935), հեռավոր գործողության Պե-8 հնգամոտոր կործանիչի (1935-1937), Պե-2 վայրասլաց կործանիչի ստեղծումն ու արտադրության մեջ արմատավորումը։
Պարգևներ
Ստացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1941)։ Պարգևատրվել է Լենինի 2 շքանշանով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային ավիակոնստրուկտորներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական տեխնիկական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Արդարադատության պետական խորհրդական
Արդարադատության պետական խորհրդական, Հայաստանի Հանրապետության դատախազության, Արդարադատության և իրավական համակարգում շնորհվող բարձրագույն դասային աստիճան, որը բարձր է «արդարադատության առաջին դասի պետական խորհրդական» դասային աստիճանից։ Աստիճանը շնորհում է Հայաստանի Հանրապետության Նախագահը։ Այն Գլխավոր դատախազի պաշտոնին համապատասխանող դասային աստիճանի վերին սահմանն է։
Արդարադատության պետական խորհրդական
Կատեգորիա:ՀՀ բարձրագույն դասի դասային աստիճաններ
Կուլիս Ալեպիս
Կուլիս Ալեպիս (Κούλης Αλέπης, ), հույն բանաստեղծ, թարգմանիչ, նկարիչ։
Կենսագրություն
Կուլիս Ալեպիսը ծնվել է Արեոպոլիսում, կապալառու և քանդակագործ Թեոդորոսի և Ֆիոնեի ընտանիքում։ Նա եղել է 12 երեխաներից վեցերորդը ։ Ավարտել է Աթենքի համալսարանը, որտեղ ուսանել է գրականություն և իրավունք ։ Այնուհետև որպես ծառայող ընդունվել է Հունաստանի ֆինանսների նախարարություն, որտեղ աշխատել է 10 տարի։ 1960 թվականին անցել է թոշակի։
1983 թվականին տեղափոխվել է ծերանոց, որտեղ էլ մահացել է երեք տարի անց` 1986 թվականի օգոստոսի 13-ին ։
Կուլիս Ալեպիսը եղել է Հունարենի ազգային ընկերության հիմնադիրներից մեկը և տնօրենը ։ Տիրապետել է հունարենին, իտալերենին, ֆրանսերենին, գերմաներենին և հայերենին ։
Ստեղծագործություններ
Առաջին անգամ տպագրվել է 1924 թվականին, երբ լույս տեսավ նրա առաջին բանաստեղծությունը ։ 1926 թվականի հունիսի 15-ին նրա ստեղծագործությունը բանաստեղծ, գրաքննադատ Կոստիս Պալամասի դրական մեկնաբանություններով ներկայացվեց «Ελεύθερον Βήμα» թերթում։
Ալեպիսը կատարել է թարգմանություններ ֆրանսերենից, գերմաներենից և իտալերենից։ Թարգմանել է հայ բանաստեղծների (Պետրոս Դուրյան, Մատթեոս Զարիֆյան, Ռափայել Պատկանյան, Հովհաննես Թումանյան, Ավետիք Իսահակյան, Վահան Տերյան և ուրիշներ) ընտիր գործերը։ 1938 թվականին կազմել և հրատարակել է «Հայկական մուսա» ժողովածուն։
Գնահատականներ, քննադատություն
Ալեպիսի բանաստեղծական և թարգմանչական գործունեությունը դրական է գնահատվել այնպիսի անձանց կողմից, ինչպիսիք են Կոստիս Պալամասը, Լամպրոս Պորֆիրասը, Սոտերես Սկիպեսը, Միլտիադես Մալակասեսը, Ի. Պանայատոպուլոսը, Կոստաս Ասեմակոպուլոսը , Պանայոտիս Կանելոպուլոսը և այլք։
1939 թվականին արժանացել է Աթենքի հայկական համայնքի մրցանակին ։
Նկարչություն
Թոշակի անցնելուց հետո Ալեպիսը սկսել է նկարել։ Նկարչությամբ որոշ ժամանակ նա զբաղվել է դեռևս պատանեկության տարիներին ։ Իրենից հետո Ալեպիսը թողել է ավելի քան 40 գեղանկարչական աշխատանք ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հույն բանաստեղծներ Կատեգորիա:Հույն թարգմանիչներ Կատեգորիա:Հույն նկարիչներ
Կափու-Աղզի
Կափու-Աղզի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Շապին Գարահիսարի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Գենետիկական ճարտարագիտություն
Գենետիկական ճարտարագիտություն (գենային ինժեներիա), ռեկոմբինանտ ԴՆԹ-ների և ՌՆԹ-ների, գեների օրգանիզմից (բջջից) առանձնացման և մանիպուլյացիաների ենթարկման, գեների այլ օրգանիզմների մեջ ներմուծման մեթոդների և տեխնոլոգիաների ամբողջություն։ Գենային ինժեներիա, մոլեկուլային կենսաբանության խնդիրն է փորձառական մեթոդների միջոցով լաբորատոր պայմաններում ստեղծել նոր ժառանգական հատկանիշներով օժտված օրգանիզմներ։
Կափու-Աղզի
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Գենետիկական ճարտարագիտություն
Գենային ինժեներիան խոշոր իմաստով գիտություն չի համարվում, բայց հանդիսանում է գործիք կենսատեխնոլոգիայի համար՝ օգտագործելով մոլեկուլյար կենսաբանության, գենետիկայի, մանրէաբանության, բջջաբանության, և վիրուսաբանության մեթոդները։
Զարգացման պատմություն
Գենային ինժեներիան, որպես գիտական հետազոտությունների և գործնական մշակումների ինքնուրույն ուղղություն, զարգացել է 20-րդ դարի 60-ական թվականներին, երբ արվեցին մի շարք հայտնագործություններ, և հետազոտողները կարողացան զանազան փոփոխություններ կատարել ԴՆԹ-ի մոլեկուլում։ Այդ ընթացքում արդեն բացահայտվել էին գենի կազմությունը, աշխատանքը և վերարտադրությունը, բջջից դուրս ԴՆԹ-ի սինթեզման եղանակները, որոնք էլ կազմեցին գենային ճարտարագիտության հիմքը։
1969 թվականին Ի. Բեկվիտը, Ջ. Շապիրոն և Լ. Իրվինը կենդանի բջջից առանձնացրին մի գեն, որը հսկում էր կաթնաշաքարի յուրացման համար աղիքային ցուպիկին անհրաժեշտ ֆերմենտների սինթեզը։ Իսկ 1970 թվականին մի խումբ գիտնականներ հայտնաբերեցին և մաքուր վիճակում անջատեցին հակադարձ տրանսկրիպտազ ֆերմենտը, որն ապահովում է ԴՆԹ-ի մոլեկուլի կազմավորման ընթացքը ՌՆԹ-ի մատրիցի վրա։ Դա էապես պարզեցրեց առանձին զեների պատճենների ստացման աշխատանքները։ Եվ շատ արագ սինթեզվեցին զեներ, որոնք հսկում են գլոբինի (հեմոգլոբինի կազմության մեջ մտնող սպիտակուցի), ինտերֆերոնի և այլ սպիտակուցների սինթեզը ։
XX դարի երկրորդ կեսին կատարվեցին մի քանի կարևոր հայտնագործություններ և գյուտեր, որոնք հիմք հանդիսացան գենային ինժեներիայի համար։ Հաջողությամբ պսակվեցին գեներում կոդավորված ինֆորմացիայի վարծանման բազմամյա փորձերը։ Այդ աշխատանքները սկսվեցին անգլիացի գիտնական Ֆ․ Սենգերի և ամերիկացի գիտնական Ու․ Հիլբերտի կողմից։ Ինչպես հայտնի է գեներում պարունակվում է ինֆորմացիա օրգանիզմում ՌՆԹ-ների և սպիտակուցների սինթեզի մասին, այդ թվում նաև ֆերմենտների։ Որպեսզի բջջին ստիպել սինթեզել նոր և նրա համար ոչ յուրահատուկ նյութեր պետք է, որ նրանում սինթեզվեն համապատասխան ֆերմենտներ, իսկ դրա համար անհրաժեշտ կամ նպատակահարմար է փոփոխել նրանում գտնվող գեները, կամ ավելացնել նոր՝ նախկինում բացակայող գեներ։ Կենդանի բջիջներում գեների փոփոխությունները՝ մուտացիաներն են։ Նրանք իրականանում են տարբեր մուտագենների օրինակ՝ քիմիական թույների կամ ճառագայթումների միջոցով։ Բայց նմանատիպ փոփոխությունները չեն կառավարվում կամ ուղղորդվում։ Դրա համար գիտնականները կենտրոնացրել են իրենց ջանքերը ստեղծել նոր մեթոդներ, որոնց շնորհիվ հնարավոր կլինի օրգանիզմ մտցնել միայն մարդուն անհրաժեշտ գեներ։
Գենաինժեներային խնդրի լուծման հիմնական էտապները հետևյալն են․ Գեների սինթեզի պրոցեսը ներկայումս մշակված է շատ լավ և նկատելի մասով ավտոմատացված է։ Գոյություն ունեն հատուկ ապարատներ զինված էլ․ հաշվիչ մեքենաներով, որոնց հիշողության մեջ մտցնում են ծրագրեր, որոնք պարունակում են տարբեր նուկլեոտիդային հաջորդականությունների սինթեզի մասին տեղեկատվություն։ Այդպիսի մեքենան սինթեզում է 100-120 ազոտային հիմքերից կազմված ԴՆԹ-ի հատվածներ (օլիգոնուկլեոտիդներ)։ Տարածում է ստացել մի տեխնիկա, որը թույլ է տալիս սինթեզի ժամանակ օգտագործել ԴՆԹ՝(այդ թվում և մուտանտ) պոլիմերազային շղթայական ռեակցիա։ Թերմոստաբիլ ֆերմենտ ԴՆԹ պոլիմերազան օգտագործվում է ԴՆԹ-ի մատրիցային սինթեզի համար։ Կառուցելու համար օգտագործում են արհեստականորեն սինթեզված նուկլեոտիդներ՝ օլիգոնուկլեոտիդներ։ Հակառակ տրանսկրիպտազ ֆերմենտը թույլ է տալիս այդպիսի պրայմերների օգնությամբ սինթեզել ԴՆԹ, որի համար մատրիցա է հանդիսանում բջիջներից անջատված ՌՆԹ-ն։ Այս ձևով սինթեզված ԴՆԹ-ն անվանվում է կոմպլեմենտար (ՌՆԹ) կամ կԴՆԹ։ Մեկուսացված և քիմիորեն մաքուր գենը կարող է նաև ստացվել ֆագային գրադարանից։ Այդպես է կոչվում բակտերիոֆագի պրեպարատը, որի գենոմի մեջ ներմուծված են գենոմից կամ կԴՆԹ-ից ֆրագմենտներ (վերարտադրված ֆագի կողմից իր ամբողջ ԴՆԹ-ի հետ միասին)։
Որպեսզի վեկտորի մեջ մտցվի գեն, օգտագործում են ռեստրիկտազ և լիգազ կոչվող ֆերմենտները, որոնք նույնպես օգտակար գործիք են հանդիասնում գենային ինժեներիայի համար։ Ռեստրիկտազների օգնությամբ գենը և վեկտորը արելի է կտրտել տարբեր մասերի։ Լիգազի օգնությամբ ԴՆԹ-ի հատվածները կարելի է կարել միմյանց հետ հնարավոր բոլոր կոմբինացիաներով ստեղծելով նոր գեն կամ ուղղակի այն ներդնել վեկտորի մեջ։ Ռեստրիկտազների հայտնաբերման համար Վերներ Արբերը, Դանիել Նատանսը և Համիլտոն Սմիթը 1978 թվականին արժանացան Նոբելյան մրցանակի։ Բակտերիաներում գեների ներմուծման տեխնիկան մշակվեց այն բանից հետո, երբ Ֆրեդերիկ Գրիֆիտը հայտնաբերեց բակտերիալ տրանսֆորմացիայի երևույթը։ Այս երևույթի հիմքում ըկնած է պրիմիտիվ սեռական պրոցեսը, որը բակտերիաների մոտ ուղեկցվում է ոչ քրոմոսոմային ԴՆԹ-ների փոքր հատվածների՝ պլազմիդների փոխանակմամբ։ Պլազմիդային տեխնոլոգիաները ընկած են բակտերիալ բջիջներում արհեստական գեների ներմուծման հիմքում։ Զգալի դժվարություն է իրենից ներկայացնում պատրաստի գենի ներմուծումը կենդանական և բուսական բջիջներ։ Բայց բնության մեջ կան դեպքեր, երբ օտար ԴՆԹ-ն (վիրուսները կամ բակտերիոֆագը) ներմուծվում է բջջի գենետիկական ապարատ և նրա փոխանակային մեխանիզմների օգնությամբ սկսում է սինթեզել սեփական սպիտակուցները։ Գիտնականները ուսումնասիրել են օտար ԴՆԹ-ի ներմուծման այդ մեխանիզմները և ներկայումս դրանք կիրառվում են արհեստականորեն գենետիկ նյութի ներմուծման համար։ Այդ պրոցեսը ստացել է տրանսֆեկցիա անվանումը։
Եթե մոդիֆիկացիաների են ենթարկվում միաբջիջ օրգանիզմները կամ բազմաբջիջների բջջային կուլտուրաները, ապա այս փուլում սկսվում է կլոնավորումը՝ այսինքն այն օրգանիզմների և նրանց սերունդների (կլոնների) ընտրություն, որոնք ենթարկվել են մոդիֆիկացման։ Երբ խնդիր դրվեց ստանալ բազմաբջիջ մեդիֆիկացված օրգանիզմներ գենետիկորեն մոդիֆիկացված բջիջները օգտագործվեցին բույսերի վեգետատիվ բազմացման համար, իսկ կենդանիների դեպքում մոդիֆիկացված բջիջները ներարկում են սուրագատ մոր բլաստոցիստի մեջ։ Արդյունքում ծնվում են փոփոխված և անփոփոխ գենոտիպով ձագեր, որոնցից հետագայում ընտրում և խաչասերում են միայն սպասված հատկանիշներով առանձնյակներին։
Օգտագործումը գիտական հետազոտություններում
Գենի նոկաուտը իրականացվում է այս կամ այն գենի ֆունկցիաների ուսումնասիրման համար (անգլերեն՝ gene knockout)։ Այսպես է անվանվում մեկ կամ ավելի գեների հեռացման պրոցեսը, որը թույլ է տալիս ուսումնասիրել նմանատիպ մուտացիաների հետևանքները։ Նոկաուտ իրականացնելու համար սինթեզում են նույն գենի այնպիսի փոփոխված ֆրագմենտ, որ գենի կողմից կոդավորվող ինֆորմացիան կորցնի իր ֆունկցիան (կամ ֆունկցիաները, եթե գենը ունի բազմակի ներգործություն) Իրականացման հիմանական մեթոդներն են ցինկային մատը, մորֆոլինոն և TALEN-ը ։ Գենետիկորեն մոդիֆիկացված մկներ ստանալու համար գենոմոդիֆիկացված կառուցվածքը ներմուծում են էմբրիոնալ բնային բջիջների մեջ, որտեղ այն ենթարկվում է սոմատիկ վերափոխման և փոխարինում Է նորմալ գենին, իսկ փոփոխված բջիջները իմպլանտավորում են սուրոգատ մոր բլաստոցիտի մեջ։ Դրոզոֆիլ պտղաճանճի մոտ գեները ներմուծում են մեծ պոպուլյացիաներում, իսկ հետո առանձացնում են անհրաժեշտ մուտացիաներով առանձնյակներին։ Նման ձևով նաև ստանում են միկրոօրգանիզմների և բույսերի գեների նոկաուտներ։
Արհեստական էքսպրեսիա։ Նոկաուտի տրամաբանական լրացում է հանդիսանում արհեստական էքսպրեսիան։ Այս դեպքում օրգանիզմ է ներմուծվում օտար գեն և նույնպես հնարավորություն է ստեղծվում հետազոտել տվյան գենի հատկությունները։ Ըստ էության արհեստական էքսպրեսիայի իրականացման պրոցեսը նման է նոկաուտին, բայց այս դեպքում գոյություն ունեցող գեները չեն փոխարինվում և չեն վնասվում։
Գեների արտադրանքների վիզուալացում։ Օգտագործվում է երբ խնդիր է դրված ուսումնասիրել գենի պրոդուկտի լոկալիզացիան։ Նշման ձևերից մեկն է նորմալ գենի միացումը կանաչ ֆլոուրեսցենտային սպիտակուցի (GFP) կամ նմանատիպ գործառույթներ իրականացնող սպիտակուցների հետ։ Այս սպիտակուցը լուսարձակում է կապույտ գույնով և օգտագործվում է գենետիկորեն մոդիֆիկացված արտադրանքի վիզուալացման համար։ Չնայած այն հանգամանքին, որ այս տեխնոլոգիան հետազոտություններում հարմար է և օգտակար, նրա օգտագործումը կարող է բերել հետազոտվող սպիտակուցի ֆուկցիայի (կամ ֆուկցիաների) մասնակի կամ լրիվ կորստի։ Ավելի կատարելագործված, բայց ոչ այդքան հարմար մեթոդ է հանդիսանում հետազոտվող սպիտակուցին ոչ մեծ օլիգոպեպտիդների միացումը, որոնք կարող են հայտնաբերվել սպեցիֆիկ հակամարմիններ միջոցով։
Էքսպրեսիայի մեխանիզմի ուսումնասիրումը։ Նմանատիպ ուսումնասիուրթյունների ժամանակ խնդիր է դրվում գենի էքսպրեսիայի պայմանների պարզաբանումը։ Էքսպրեսսիայի առանձնահատկությունները կախված են առաջին հերթին ԴՆԹ-ի ոչ մեծ հատվածից, որը տեղադրված է կոդավորվող հատվածի դիմաց և կոչվում է պրոմոտոր։ Պրոմոտորը ծառայում է տրաանսկրիպցիայի ֆակտորների միացման համար։ Այդ հատվածը մտցնում են օրգանիզմ և նրանից հետո սեփական գենի փոխարեն տեղադրում ռեպարտյոր գենը, օրինակ՝ GFP կամ ֆերմենտ, որը կատալիզում է հեշտ հայտնաբերվող ռեակցիան։ Այսպիսի հետազոտությունները թույլ են տալիս ուսումնասիրել պրոմոտորի հատկությունները՝ ավելացնելով կամ հեռացնելով ԴՆԹ-ի հատվածներ, ինչպես նաև արհեստականորեն հզորացնել նրա ֆունկցիաները։
Մարդու գենետիկական ճարտարագիտություն
Գենային ինժեներիան կարող է օգտագործվել մարդու ժառանգական հիվանդությունների բուժման համար։ Բայց տեսականորեն գոյություն ունի զգալի տարբերություն հիվանդի բուժման և նրա հետնորդների գենոմի փոփոխության մեջ։
Հասուն մարդու գենոմի փոփոխությունը ավելի բարդ է, քան գենոմոդիֆիկացված կենդանիների նոր ցեղատեսակների ստացումը, քանի որ այս դեպքում պետք է փոխել արդեն ձևավորված օրգանիզմի բազմաքանակ բջիջների գենոմը։ Դրա համար առաջարկվում է օգտագործել վիրուսային մասնիկներ որպես գենետիկական վեկտորներ։ Վիրուսային մասնիկները ընդունակ են թափանցել հասուն օրգանիզմի բջիջների զգալի մասի մեջ այնտեղ ինտեգրելով ժառանգական ինֆորմացիա։ Հնարավոր է նաև կառավարել վիրուսային մասնիկների բազմացումը օրգանիզմում։ Կողմնակի էֆեկտներից խուսափելու համար գիտնականները աշխատում են խուսափել գենոմոդիֆիկացված ԴՆԹ-ների սեռական օրգանների բջիջներ ինտեգրումից՝ խուսափելով հաջորդ սերունդների վրա հնարավոր ներգործություններից։ Նաև պետք է ընդգծել ԶԼՄ-ների կողմից խիստ քննադատական դիրքորոշումը այս հարցի նկատմամբ։ Գենոմոդիֆիկացված վիրուսների ստեղծումը ընկալվում է որպես վտանգ ամբողջ մարդկության համար։
Գենեոթերապիայի օգնությամբ ապագայում հնարավոր կլինի իրականցնել մարդու գենոմի փոփոխություններ։ Ներկայումս մարդու գենոմի փոփոխման էֆեկտիվ մեթոդները գտնվում են մշակման փուլերում և փորձարկվում են պրիմատների վրա։ Երկար ժամանակ կապիկների գենային ինժեներիան հանդիպում էր լուրջ խնդիրների, բայց 2009 թվականին հետազոտությունները պսակվեցին հաջողությամբ։ Nature ամսագրում տպագրվեց մի հոդված, որտեղ նկարագրվում էր գենոմոդիֆիկացված վիրուսային վեկտորների միջոցով կապիկի հասուն արուի հաջողությամբ բուժումը դալտոնիզմից ։ Հենց այդ տարում սերունդ տվեց առաջին գենոմոդիֆիկացված պտիմատը, որը աճեցված էր մոդիֆիկացված ձվաբջջից ։ Ներկայումս ոչ մեծ մասշտաբներով գենային ինժեներիան օգտագործվում է չբերության որոշ ձևերի բուժման համար ։ Այդ նպատակի համար օգտագործում են առողջ կնոջ ձվաբջիջ։ Երեխան ժառանգում է հոր և երկու մայրերի գենոտիպը։ Նաև պետք է նշել, որ մերդու գենոմում ավելի նկատելի փոփոխություններ իրականացնելիս գենային ինժեներիան ընդհարվում է լուրջ էթիկական պրոբլեմների հետ      ։
Գենային ինժեներիայի մեթոդներով ներգործում են ոչ միայն ԴՆԹ-ի մոլեկուլի վրա։ Գոյություն ունեն ամբողջական քրոմոսոմները այլ տեսակի կենդանիների բջիջների մեջ տեղափոխելու եղանակներ, որոնց օգնությամբ ստացվել են մարդու և մկան, մարդու և մոծակի բջիջների հիբրիդներ։ Մեկ բջջից մյուսը գենետիկական նյութի տեղափոխման համար գենային ինժեներիան լայնորեն օգտագործում է բջջային մակարդակով արվող նուրբ հնարքներ։ Մշակվել են առանձին գեները բեղմնավորված ձվաբջջի մեջ տեղագրելու մեթոդներ։ Գենի բազմաթիվ պատճեններ միկրոկաթոցիկի օգնությամբ ներարկում են ձվաբջիջ թափանցած սպերմատոզոիդի կորիզի մեջ։ Այնուհետև այդ ձվաբջիջը որոշ ժամանակ աճեցնում են արհեստ, միջավայրում, ապա ներպատվաստում կենդանու արգանդի մեջ, որտեղ էլ ավարտվում է սաղմի զարգացումը։ Այսպես՝ առնետի աճման հորմոնի սինթեզը հսկող զեները միկրոկաթոցիկով ներարկել են մկան բեղմնավորված ձվաբջջի մեջ։ Արհեստ, միջավայրում աճեցնելուց հետո այդ ձվաբջիջը ներպատվաստել են մկան արգանդի մեջ և ստացել զգալիորեն խոշոր սերունդ։ Այսինքն, առնետի աճման հորմոնի գենը ընդգրկվել է մկան զեների հավաքակազմի մեջ և հանգեցրել հսկա մկների զարգացմանը։
Տնտեսական նշանակությունը
Գենային ինժեներիան ծառայում է փոփոխվող կամ գենետիկորեն մոդիֆիկացված օրգանիզմում ցանկալի հատկանիշների ստացման համար։ Ի տարբերություն տրադիցիոն սելեկցիայի, որի ժամանակ գենոտիպը փոփոխվում է միայն անուղղակիորեն, գենային ինժեներիան թույլ է տալիս փոփոխել գենետիկ ապարատը, օգտագործելով մոլեկուլյար կլոնավորման տեխնիկան։ Գենային ինժեներիայի կիրառման օրինակ են հանդիասնում հացահատիկային կուլտուրաների նոր սորտերի ստացումը, մարդկային ինսուլինի ստացումը գենոմոդիֆիկացված բակտերիաների միջոցով, էրիթրոպրոտեինի ստացումը բջջային կուլտուրաներում կամ էքսպերիմենտալ մկների նոր ցեղատեսակների ստացումը գիտական հետազոտությունների համար։
Միկրոկենսաբանական, բիեսինթետիկ արտադրության հիմքում ըկնած է բակտերիալ բջիջը։ Արտադրական նպատակների համար անհրաժեշտ բջիջները ընտրվում են որոշակի հատկանիշների հիման վրա, որոնցից ամենագլխավորը համարվում է մաքսիմալ քանակներով անհրաժեշտ միացության սինթեզն է(ամինաթթու, հակաբոիտոիկ, ստերոիդային հորմոն կամ օրգանական թթու)։ Հաճախ պետք է ուենալ միկրոօրգանիզմ, որը որպես սնունդ կարող է օգտագործել նավթը կամ աղտոտված ջրերը և դրանք վերամշակել՝ դարձնելով բիոմասսա կամ նույնիսկ սննդային հավելումներումների համար պիտանի զանգված։ Հաճախ անհրաժեշտ են օրգանիզմներ, որոնք կարող են գոյատևել բարձր ջերմաստիճաններում կամ այնպիսի միջավայրերում, որոնք մահացու են այլ միկրոօրգանիզմների համար։
Այսպիսի տնտեսականորեն կարևոր շտամների ստացումը շատ կարևոր է և նրանց ընտրության և տեսակային փոփոխությունների համար։ Մշակված են բազմաթիվ մեթոդներ բջջի վրա ակտիվ ազդեցություն իրականացնելու համար, որոնք կարող են իրականացվել ուժեղ ազդող թույներից մինչև ռադիոակտիվ ճառագայթման օգտագործումով։ Այս մեթոդների նպատակը մեկն է՝ հասնել բջջի գենետիկական ինֆորմացիայի օգտակար փոփոխութունների։ Արդյունքում ստացվում են հազարավոր մուտանտ շտամներ, որոնցից ամենաօգտակարները հետագայում գիտնականների կողմից ընտրվում են այս կամ այն նպատակների համար։ Քիմիական և ռադիացիոն մուտագենեզի մեթոդների ստեղծումը հանդիսանում է կենսաբանական մեծ նվաճում և լայնորեն օգտագործվում է ժանակակակից կենսատեխնոլոգիայում։
Կենսատեխնոլոգիայի հնարավորությունները սահմանափակվում են բակտերիաների շտամների առանձնահատկություններով։ Նրանք ունակ չեն սինթեզել մի շարք օգտակար միացություններ, որոնք կուտակվում են բույսերի մեջ՝ հատկապես դեղամիջոցային և եթերայուղային միացությունները։ Նաև չեն կարող սինթեզել մարդու և կենդանիների կենսագործունեության համար շատ կարևոր միացություններ՝ մի շարք ֆերմենտներ, պեպտիդային հորմոններ, իմունային սպիտակուցներ, ինտերֆերոններ և այլ ավելի պարզագույն կառուցվածք ունեցող միացություններ, որոնք սինթեզվում են մարդու և կենդանիների օրգանիզմներում։ Բայց և այնպես միկրոօրգանիզմների հնարավորությունները ամբողջովին օգտագործված չեն։ Գիտնականների կողմից (հատկապես արդյունաբերության) օգտագործվող միկրոօրգանիզմները կազմում են գոյություն ունեցողների չնչին մասը։ Միկրոօրգանիզմների սելեկցիոն նպատակների համար մեծ հետաքրքրություն են ներկայացնում անաէրոբ բակտերիաները, ֆոտոտրոֆները, քեմատոֆորները, թերմոֆիլ բակտերիաները և այլն։
Բայց ամեն դեպքում բնական նյութի սահմանափակ լինելը ակնհայտ է։ Սահմանափակումները փորձել և փորձում են շրջանցել կենդանիների և բույսերի բջջային և հյուսվածքային կուլտուրաների միջոցով։ Սա շատ կարևոր և հեռանկարային ուղի է, որը նույնպես իրականացվում է կենսատեխնոլոգիայում։ Վերջին մի քանի տասնամյակների ընթացքում գիտնականները ստեղծել են մեթոդներ, որոնց շնորհիվ հնարավոր է դառնում ստիպել առանձին բուսական և կենդանական բջիջներին աճել և բազմանալ միայնակ՝ հյուվածքից մեկուսացված վիճակում (ինչպես բակտերիալ բջիջը)։ Սա իրենից ներկայացնում է կարևոր նվաճում։ Ստացված բջջային կուլտուրաները օգտագործում են գիտափորձերի և տարբեր նյութերի արդյունաբերական ստացման համար, որոնք բակտերիալ կուլտուրաների միջոցով ստանալն անհնար է։
Անվտանգություն
Գենային ինժեներիայի բնագավառի աշխատանքները կարգորոշվում են հատուկ կանոններով, որոնք ապահովում են խիստ հսկողություն և հատուկ պայմաններ գիտափորձի անցկացման համար, որով երաշխավորվում է հետազոտողների անվտանգությունը։ Այդ կանոնները ընդունվել են շատ երկրների կողմից, որովհետև անհանգստություն էր հայտնվել, որ միկրոօրգանիզմների գեների տեղափոխությունների հետևանքով կարող են առաջանալ մարդու համար վտանգավոր հատկություններով ԴՆԹ-ի մոլեկուլներ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գենետիկական ճարտարագիտություն Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտություններ Կատեգորիա:Զարգացող տեխնոլոգիաներ
Ռավա (գյուղ, Կիուե շրջան)
Ռավա (Rava), գյուղ Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Կիուե շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Կիուե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Վոխտոմա (այլ կիրառումներ)
Վոխտոմա, կարող է վերաբերել.
Պետրոս Սիկիլիացի
Պետրոս Սիկիլիացի, 9-րդ դարի բյուզանդացի մատենագիր, հոգևորական։ Վասիլ I կայսեր հրամանով 869 — 870 թվականին գլխավորել է բյուզանդական դեսպանությունը պավլիկյանների մոտ՝ բարձրաստիճան ռազմագերիների փոխանակություն կատարելու առաքելությամբ։ Ինը ամիս մնալով պավլիկյանների մոտ, ուսումնասիրել է նրանց գաղափարախոսությունը, ստեղծած գրականությունը և գրել պավլիկյանների մասին ամբողջական ու մեծարժեք «Պիտանի պատմություն» աշխատությունը։ Գրել է նաև համառոտ մի պատմություն և պավլիկյանների գաղափարախոսության դեմ ուղղված վեց «ճառ» (պահպանվել են առաջին երկուսը և երրորդի սկիզբը)։
Կատեգորիա:Հայ հոգևորականներ
Սուն Վեն
Սուն Վեն (孙雯, ), չինացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող։ Ատլանտայի Օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիր է։ 20-րդ դարի լավագույն ֆուտբոլիստներից մեկն է։
Ակումբային կարիերա
Չինաստանի առաջնությունում հանդես է եկել Շանհայը ներկայացնող թիմում ։
Wusa լիգայի պատմության մեջ առաջին մրցախաղում ընտրվել է «Ատլանտա Բիտի» առաջին համարը։ 2001 թվականին ակումբի կազմում խաղացել է 13 համարով և օգնել է հասնել փլեյ-օֆֆի եզրափակիչ։
2002 թվականին խաղացել է 18 խաղ՝ դառնալով 4 գոլի հեղինակ։ «Ատլանտան» հասել է մինչև Wusa-ի փլեյ-օֆֆի կիսաեզրափակիչ։ 2003 թվականի հունվարին հեռացել է թիմից, որպեսզի կենտրոնանա աշխարհի առաջնությանը նախապատրաստվելու վրա ։
Ազգային հավաքական
Չինաստանի հավաքականում հանդես է գալիս 17 տարեկանից։ Հավաքականի կազմում խաղացել է աշխարհի չորս առաջնություններում։
1996 թվականին նա Ատլանտայի Օլիմպիկան խաղերում նվաճում է արծաթե մեդալ։ Հաջորդ Օլիմպիական խաղերի ժամանակ՝ 2000 թվականին, երեք խաղում խփել է 4 գոլ և դարձել է լավագույն ռմբարկու, սակայն նրա թիմը դուրս չի եկել խմբից։
1999 թվականի Աշխարհի առաջնության խաղարկությունում նա ստացել է մրցաշարի լավագույն ռմբարկուի «Ոսկե խաղակոշիկը» և «Ոսկե գնդակ»՝ մրցաշարի լավագույն ֆուտբոլիստի համար։
2002 թվականին նա FIFA-ի կայքում անցկացված հարցման հիման վրա շահել է 20-րդ դարի լավագույն ֆուտբոլիստի մրցանակը ։
Նովոսյոլովկա (գյուղ, Գայսինի շրջան)
Նովոսյոլովկա (Новоселівка), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Գայսինի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1860 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Նովոսյոլովկա գյուղում բնակվում էր 132 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,98 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 134694 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Գայսինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1860 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
201-րդ կմ ուղեբաժան (Կամենսկի շրջան)
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Կամենսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի ավաններ
Յայջի (այլ կիրառումներ)
Յայջի անվանումը կարող է վերաբերել՝
Իսրայելի վարչական բաժանում
Իսրայելի պետությունը բաժանված է 6 վարչական մարզերի, որոնք կոչվում են «մեհոզոթ» (եբրայերեն՝ מחוזות)։ Այսօր Իսրայելում կան 6 մեհոզոթներ (մարզեր)՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսրայելի վարչական բաժանում
ՄԱԿ-ի խաղաղապահ ուժեր
ՄԱԿ-ի խաղաղապահ ուժերի ստեղծման, կազմի, օգտագործման և ֆինանսավորման մասին որոշումները կայացնում է ՄԱԿ-ի Անվտանգության Խորհուրդը։ Ռազմավարական ղեկավարությունը իրականացվում է Ռազմաշտաբային կոմիտեի կողմից։
1988 թվականին ՄԱԿ-ի խաղաղապահ ուժերին շնորհվել է Խաղաղության Նոբելյան մրցանակ։
ՄԱԿ-ի Գլխավոր Ասամբլեան ստեղծել է տոն՝ Միավորված Ազգերի Կազմակերպության խաղաղապահների միջազգային օր, որը 2003 թվականից ամեն տարի նշվում է մայիսի 29-ին։
ՄԱԿ-ի խաղաղապահ գործողություններ
ՄԱԿ-ի գոյության առաջին 40 տարիների ընթացքում (1945-1985) անցկացվել է խաղաղության պահպանման ընդամենը 13 գործողություն։ Վերջին 20 տարիների ընթացքում անցկացվել է 51 առաքելություն։
Ի սկզբանե խաղաղության պահպանման գործողություններն իրենցից հիմնականում ներկայացնում էին միջպետական պատերազմներից հետո հրադադարի համաձայնագրի պահպանման և պատերազմող երկրների բաժանման գործողություններ։
«Սառը պատերազմ»-ի ավարտը հանգեցրել է ՄԱԿ-ի խաղաղության պահպանման գործողությունների բնույթի ծայրահեղ փոփոխմանը։ ՄԱԿ-ի Անվտանգության Խորհուրդը սկսեց ստեղծել ՄԱԿ-ի խաղաղության պահպանման ավելի խոշոր և բարդ առաքելություններ։ Բացի այդ, խաղաղության պահպանման գործողությունները սկսեցին ներառել ավելի շատ ոչ ռազմական բաղադրիչներ։ Այդպիսի գործողությունների համակարգման համար 1992 թվականին ստեղծվել է ՄԱԿ-ի խաղաղության պահպանման գործողությունների դեպարտամենտ։ Անվտանգության խորհուրդը սկսեց խաղաղապահներին ուղարկել հակամարտության այնպիսի գոտիներ, որտեղ կրակի դադարեցման համաձայնագիր չի կնքվել և խաղաղապահ զորքերի ներկայության համար հակամարտության բոլոր մասնակիցների կողմից համաձայնություն չի տրվել (օրինակ՝ խաղաղապահ գործողություններ Սոմալիում և Բոսնիայում)։ Որոշ խնդիրներ, որոնք դրված էին այդ խաղաղապահ առաքելությունների առջև, անհնար էր կատարել այն ռեսուրսները և անձնակազմով, որոնք առկա էին նրանց մոտ։ Այդ անհաջողությունները, որոնցից առավել աչքի են ընկել 1995 թվականի Սրեբրենիացայի (Բոսնիա) սպանությունները և 1994 թվականին Ռուանդայի ցեղասպանությունը, ստիպեցին ՄԱԿ-ին մանրամասնորեն վերլուծել խաղաղության պահպանման գործողությունների հայեցակարգը։
1948 թվականից ավելի քան 130 երկիր ՄԱԿ-ի խաղաղապահ գործողությունները անցկացնելու համար տրամադրում էր իր ռազմական և ոստիկանական անձնակազմը և քաղաքացիական աշխատակիցներին։ Խաղաղության պահպանման համար ստեղծված առաջին գործողությունից հետո, ՄԱԿ-ի դրոշի ներքո ծառայել է մեկ միլիոնից ավելի զինծառայող, ոստիկան և քաղաքացիական անձ։
ՄԱԿ-ի բոլոր անդամ-պետությունները պարտավոր են վճարել խաղաղության պահպանման գործողությունների վրա արվող ծախսերի իրենց բաժինը այն բանաձևի համաձայն, որը նրանք հաստատել են։ Չնայած դրան, 2006 թվականի հունվարի 31-ի դրությամբ անդամ-պետությունների պարտքերը կազմել են մոտ 2,66 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։
20-րդ դարի 90-ական թվականներից ՄԱԿ-ի խաղաղապահ գործողություններն իրականացվում են ավելի շատ տարածաշրջանային կազմակերպությունների փոխազդեցությամբ։ ՄԱԿ-ի առաջին գործողությունը, որն իրականացվել է նույն վայրում, որտեղ անցկացվել է խաղաղության պահպանման տարածաշրջանային ուժերի գործողությունը, եղել է 1993 թվականի Լիբերիայի առաքելությունը։ Տարածաշրջանային ուժերն այնտեղ ուղարկվել են Արևմտաաֆրիկյան պետությունների տնտեսական ընկերակցության (The Economic Community of West African States (ECOWAS)) կողմից։ 1994 թվականի ՄԱԿ-ի առաքելությունը Վրաստանում սկսեց համագործակցել ԱՊՀ-ի խաղաղապահ ուժերի հետ։ 1990-ական թվականների երկրորդ կեսին Բոսնիայում և Հերցեգովինայում և Կոսովոյում խաղաղապահ գործողությունները անցկացվել են ՆԱՏՕ-ի, ԵՄ-ի և ԵԱՀԿ-ի հետ համատեղ։ Աֆղանստանում ՆԱՏՕ-ի կողմից ղեկավարվող Անվտանգության աջակցության միջազգային ուժերը համագործակցում են քաղաքական աջակցություն հատկացնելու ՄԱԿ-ի առաքելության հետ ։
Սոփեստություն
Իմաստակություն,Սոփեստություն, սոֆիզմ (σοφιστής, σόφισμα - հմտություն, խորամանկություն, հորինվածք), հին հունական որոշ մտածողների (Եվբուլիդես, սոփեստներ) կառուցած (նմանողությամբ մինչև այժմ էլ կառուցվող) հատուկ կարգի կշռադատություններ, որոնց մեջ առկա է թաքնված տրամաբանական սխալ, և առերևույթ բխում են կանխահայտորեն կեղծ կամ հակասական մտքեր։ Օրինակ՝ «Դու ունես այն, ինչ չես կորցրել, դու եղջյուրներ չես կորցրել, հետևաբար, դու եղջյուրներ ունես» (Եվբուլիդեսի «Եղջյուրավոր» սոփեստություն), «Ուսանողը որքան շատ է պարապում, այնքան շատ է իմանում, որքան շատ է իմանում, այնքան շատ է մոռանում, որքան շատ է մոռանում, այնքան քիչ է իմանում, հետևաբար, որքան շատ է պարապում, այնքան քիչ է իմանում», կամ՝ «․․․որքան շատ է իմանում, այնքան քիչ է իմանում» (ժամանակակից սոփեստություն)։
ՄԱԿ-ի խաղաղապահ ուժեր
Անձնակազմի ընտրությունը խաղաղապահ գործողությունների համար
Մի շարք հետազոտողների կարծիքով, երկար ժամանակ խաղաղապահ գործողությունների համար անձնակազմի ընտրությունը վառ արտահայտված դիսկրիմինացիոն և քաղաքականորեն պայմանավորված բնույթ էր կրում ։ Հիմնականում ընտրվում էին արևմտյան երկրների բանակների կադրային կամ պահեստային սպաները, որոնք ուղղակի կամ անուղղակի հետաքրքրություն ունեին հակամարտության գոտիներում, այդպիսով, առաքելությունների իրականացման ժամանակ անկողմնակալության և չեզոքության մասին խոսք լինել չէր կարող։ Մինչ 1970-ական թվականների կեսերը ՄԱԿ-ի գործունեության պատմության մեջ սոցիալիստական երկրները ռազմական դիտորդների խաղաղապահ գործողություններին և առաքելություններին չեն մասնակցել։ Միևնույն ժամանակ, ամերիկյան սպաները գործողությունների անցկացման ժամանակ ՄԱԿ-ի դիտորդների դերում հանդես էին գալիս Հունաստանում, Պակիստանում, Քաշմիրում, Լիբանանում, Արևմտյան Իրիանում ։ Դիտորդների մեծ թվաքանակ տրամադրվել է ԱՄՆ-ի դաշնակիցների կողմից ՆԱՏՕ-ի, ՍԵՆՏՕ-ի, ԱՊԼ-ի, ՀԱԵԱ-ի և այլնի ռազմական գծով ։
Սոփեստություն
Հատուկ վերլուծությամբ միշտ էլ կարելի է ցույց տալ սոփեստության տրամաբանական սխալը՝ մեծ մասամբ հասկացությունների գաղտնափոխում բառերի բազմիմաստության չարաշահումով («Եղջյուրավոր» սոփեստության մեջ չկորցնելը մի դեպքում ըմբռնվում է ունեցածը չկորցնելու, մյուս դեպքում՝ առհասարակ, այդ թվում չունեցածը չկորցնելու իմաստով)։ Արիստոտելը սոփեստությունները անվանում էր կարծեցյալ ապացուցումներ և հատուկ աշխատություն է նվիրել դրանց հերքմանը։ Սոփեստությունը պարադոքսից, ապորիայից, անտինոմիայից տարբերվում է նրանով, որ վերջիններիս մեջ առկա է իրական տրամաբանական դժվարություն, մինչդեռ սոփեստության մեջ տրամաբանական դժվարությունը թվացող է։