cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ճապկի վրացական
Ճապկի վրացական, հոնազգիների ընտանիքին պատկանող, ճապկի ցեղի ծածկասերմ փոքր ծառ կամ խոշոր թուփ, որն ունի 4-5 մետր բարձրություն, համարյա գնդաձև սաղարթ և գորշամոխրավուն ճյուղեր։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։
Երիտասարդ ընձյուղները գորշականաչավուն են, խիտ, պատված մազմզուկներով, ավելի ուշ՝ գորշ և գրեթե մերկ։ Տերևադասավորությունը հակադիր է։ 2,5-9 սմ երկարությամբ, 1-3,5 սմ լայնությամբ, կարճ կամ երկար սրածայր գագաթով տերևները երկարավուն էլիպսաձև են, մեծ մասամբ սեպաձև հիմքով, ամուր, վերևի կողմից՝ փայլուն, մուգ կանաչ, ներքևի կողմից՝ անփայլ, ավելի բաց գույնի, երկու կողմից էլ կարճ (ներքևից ավելի խիտ և խորդուբորդ), 0,6-1,5 սմ երկարությամբ։ Ծաղկաբույլերը կոթունավոր են, վահանաձև, 4-6 սմ լայնությամբ, խիտ մազմզուկապատ առանցքով։ Պսակաթերթիկները նշտարաձև են կամ նեղ նշտարաձև։ Սկավառակը տափակ է, իսկ սռնակի գագաթը՝ լայնացած։ Կորիզապտուղը գնդաձև է, 0,6-0,8 սմ տրամագծով, սև, կորիզը նույնպես գնդաձև է։ Ծաղկում է հունիսին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբերին։ Էկոլոգիական խումբը՝ VI: Մշակության հավանական շրջանները՝ 3, 8, 9-10, 18-20, 22-28, 32 :
Կարսի պաշարում (1877)
Ալաջայի ճակատամարտում թուրքական ուժերին ջախջախելուց հետո՝ ռուսական զորքերն սկսել են հարձակումը և հոկտեմբերի 9 (21)-ին գեներալ-լեյտենանտ Իվան Լազարևի ջոկատը (28 000 սուսերավորներ և 56 հրանոթներ ) մոտեցել են Կարսին։ Հոկտեմբերի 13-ից (25) մինչ հոկտեմբերի 20ը (նոյեմբերի 2) Կարսին է մոտեցել ծանր հրետանային զորախումբ (5 հատ 6 դյույմ տրամաչափ ունեցող, 24 հատ 24 ֆուտ տրամագիծ ունեցող, 28 հատ 9 ֆուտ տրամագիծ ունեցող հրանոթներ և 6 հատ 6 դյույմ տրամագիծ ունեցող ականանետեր)։
Ճապկի վրացական
Նկարագրություն
Նեղ և երկարավուն տերևները հակադիր են, երկար սրացած։ Առանց փաթեթի ծաղկաբույլը հովանոցանման է։ Ծաղիկները սպիտակ են, իսկ պտուղները՝ կլորավուն, հյութալի ։
Կարսի պաշարում (1877)
Արտացոլումն արվեստում
1880 թվականին ռուս կոմպոզիտոր Մոդեստ Մուսորգսկի գրել է «Կարսի նվաճումը» անունը կրող նվագախմբային հանդիսավոր քայլերգը։
Ճապկի վրացական
Էկոլոգիա
Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 700–800 մ բարձրությունների վրա, անտառի եզրին, սոսու պուրակում։ Ծաղկում է մայիս ամսին, պտղաբերում՝ հունիսին ։
Կարսի պաշարում (1877)
Գրականություն
Կատեգորիա:Կարսի պաշարումներ Կատեգորիա:Ռուս-թուրքական պատերազմ (1877-1878)
Ճապկի վրացական
Պահպանություն
Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է, որի տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակին, կապված աճելավայրերի պայմանների փոփոխության հետ, սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների կրճատում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ, CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաերի հավելվածներում ընդգրկված չէ ։
Պահպանվում է «Շիկահող» պետական արգելոցի տարածքում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ Կատեգորիա:Հոնազգիներ Կատեգորիա:Ծածկասերմեր Կատեգորիա:Թփեր Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Ագարակ (Կարսի գավառ)
Ագարակ, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Կարսի գավառում, Տեկոր գետի ափին։
Գյուղը թուրքերի ձեռքով ամայացել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին։ XIX դարի վերջերին ուներ 34 տուն՝ 260 հայ բնակիչներով։ Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրագործություն և անասնապահությունն էր ։
Պատմամշակութային կառույցներ
Հայտնի է V և VII դդ. երկու եկեղեցիներով։ Հյուսիսային եկեղեցին (V դար) թաղածածկ դահլիճ է արևելքից արևմուտք ձգված համաչափություններով։
Երկայնական պատերին հպված կամարներին հենվել է կիսաշրջանաձև թաղը։ Պահպանվել են հյուսիսային և հարավային պատերը, արևելյան կողմում՝ եռաստիճան որմնախարիսխը և պայտաձև աբսիդը։ Բազիլիկի շուրջը ցրված բեկորների մեջ կան IV-V դդ. քառակող կոթողներ։ Նրա մոտ է Ագարակի մյուս եկեղեցին (VII դար), որը քառաբսիդ, գմբեթավոր կառուցվածք է՝ արևելյան կողմում զույգ, շեղադիր ավանդատներով։ Միմյանց անմիջականորեն հպված աբսիդների հատման կետերում տեղավորված ութանիստ ուժեղ որմնասյուների վրա բարձրանում են գմբեթակիր կամարները, որոնցով կազմված գմբեթատակ քառակուսին արտաքուստ ութանիստ թմբուկի ներքին շրջագծային հիմքին է փոխանցվում չորս մեծ և ութ փոքր տրոմպների միջոցով։ Գմբեթի կիսագունդը ներքուստ մշակված է ութ դեկորատիվ ճառագայթներով։ Աբսիդներին համապատասխանող արտաքին հնգանիստ ծավալները անմիջականորեն հպված են միմյանց։ Հուշարձանն ունի բազմաթիվ բարձրաքանդակներ (խաղողի որթագալար, վիշապի գլուխ և այլն) և X–XI դդ. արձանագրություններ։ Ագարակում պահպանվել են XV–XVII դդ. ձիարձաններ և կենցաղային մոտիվներով քանդակազարդ գերեզմանաքարեր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ամալյա Շառոյան
Ամալյա Շառոյան, հայ աթլետ (հեռացատկ, վազք), Հայաստանի բազմակի չեմպիոն, Ռիո դե Ժանեյրոյի ամառային օլիմպիական խաղերի մասնակից (2016)։
Կենսագրություն
Ամալյա Շառոյանը ծնվել է 1988 թվականի հունիսի 19-ին՝ Երևանում։ Աթլետիկայով զբաղվել է մանուկ հասակից։ Անձնական մարզիչը Տիգրան Եղիկյանն է։
Հայաստանի բազմակի չեմպիոն է, և մրցաձևերի սպորտի վարպետ, Եվրոպայի թիմային գավաթի 2 մրցաձևերի հաղթող։ Օլիմպիական ուղեգիրը նվաճել է Ալբանիայի վարկանիշային մրցաշարում։ Տիրանայում կայացած մրցաշարում հեռացատկորդը գրանցել է 6 մ 72 սմ և գերազանցել իր արդյունքը։ ԱՄՆ-ի Փորթլանդ քաղաքում 400 մ մրցատարածությունում 55,13 արդյունքով զբաղեցրել է 14-րդ տեղը։ 2016 թվականին Ռիո դը Ժանեյրոյում կայացած Օլիմպիական խաղերում ցատկել է 5,95 մետր և 38 ներկայացուցիչների մեջ զբաղեցրել 35-րդ հորիզոնականը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ աթլետներ
Անհաղթահարելի ուժ
Անհաղթահարելի ուժ կամ ֆորս մաժոր (, force majeure), նշանակում է անհաղթահարելի ուժ, կիրառվում են նաև cas fortuit (ֆրանսերեն) և casus fortuitus (լատիներեն) արտահայտությունները. իրավունքում արտակարգ իրադարձություններ, որոնք կախված չեն մարդկանց կամքից, գործում են օբյեկտիվորեն, չեն կարող կանխատեսվել կամ կարող են կանխատեսվել, բայց չեն կարող կանխվել և վերացվել։ Ֆորս մաժորը պայմանագրային իրավունքում լայն կիրառություն ունեցող պայման է, որը պայմանագրի կողմերին ազատում է պարտավորությունը լրիվ կամ մասնակի չկատարելու համար պատասխանատվությունից, եթե պարտավորության չկատարումն այնպիսի հանգամանքների կամ իրադարձությունների հետևանք է, որոնք կողմերը չէին կարող կանխել կամ կանխատեսել։ Այդպիսի հանգամանքներ կարող են լինել պատերազմները, գործադուլները, արտակարգ կամ ռազմական դրություն հայտարարելը, համաճարակները, բնական աղետները (երկրաշարժ, ջրհեղեղ, հրաբխի ժայթքում և այլն), որոնք անհնարին են դարձնում պայմանագրի կողմերի կամ նրանցից մեկի կողմից պայմանագրով ստանձնած պարտավորությունների կատարումը։ Պրակտիկայում հանդիպող պայմանագրերի մեծամասնությունը անհաղթահարելի ուժ համարվող հանգամանքների ի հայտ գալու դեպքում կողմին պարտավորությունը չկատարելու համար պատասխանատվությունից վերջնականորեն չի ազատում, այլ պարզապես ազատում է պատասխանատվությունից՝ անհաղթահարելի ուժ համարվող հանգամանքների գործողության ընթացքում ։
Քաղաքացիական իրավունքում անհաղթահարելի ուժը կարող է հանգեցնել պայմանագրի պայմանների մասնակի կամ լրիվ չկատարմանը. որի արդյունքում պայմանագրի կողմերից մեկը իրենից անկախ պատճառներով վնաս է հասցնում մյուս կողմին։ Անհաղթահարելի ուժը, որպես այդպիսին, պետք է լինի օբյեկտիվ և բացարձակ, այսինքն պետք է վերաբերի ոչ միայն վնաս հասցնող կողմին, այլ տարածվի բոլոր կամ շատ սուբյեկտների նկատմամբ։ Պայմանագրի պայմանների կատարման անհնարինությունը պետք է լինի բացարձակ, այլ ոչ թե դժվարացված։ Պետությունների գերակշռող մասի իրավական համակարգերում անհաղթահարելի ուժը համարվում է այնպիսի գործոն, որն ազատում է պատասխանատվությունից։ Անհաղթահարելի ուժ չեն համարվում այն հանգամանքները, որոնք ըստ էության պարունակում են առևտրային ռիսկ։ Միջազգային իրավունքում անհաղթահարելի ուժի պետությունը միջազգային իրավական պատասխանատվությունից ազատող հանգամանք է։ Տարբերում են նաև «իրավաբանական անհաղթահարելի ուժ» հասկացությունը, որը չունի համընղհանար ճանաչում ստացած սահմանում, սակայն սովորաբար իրավաբանական անհաղթահարելի ուժ են համարվում պետական բարձրագույն մարմինների որոշումները (օրինակ, ներմուծման կամ արտահանման արգելումը), հեղափոխությունները, պատերազմները, գործադուլները և այլն։
Ֆորս մաժորը սովորաբար ներառում է այնպիսի իրադարձություններ, որոնք կողմը ողջամտորեն չէր կարող կանխատեսել կամ կանխարգելել։ Ֆորս մաժոր չեն համարվում.
Կոմալ Օլի
Կոմալ Օլի (कोमल ओली, ), նեպալցի հեռուստառադիոհաղորդավար, ժողովրդական երգիչ , ժամանցային և քաղաքական գործիչ ։ Նա վերջերս է ներգրավվել Նեպալի քաղաքական կյանքում և դաշնային ազգային ժողովում ներկայացնում է Նեպալի Կոմունիստական կուսակցությունը (NPC)` կանանց համար տրամադրված քվոտայի շրջանակներում։ Երգել է շատ ժողովրդական երգեր։ Երբևէ ամուսնացած չի եղել, և նրա ամուսնական կարգավիճակը մեծ ուշադրություն է գրավել, երբ Կոմալը կատարել է Poila Jaana Paam! (Թույլ տվեք փախչել իմ սիրած մարդու հետ) հիթը։
Նեպալի ռադիո և ժողովրդական երգիչ
Նա ըստ բենգալյան օրացույցի 2046 թվականին մասնակցել է Նեպալի ռադիոյի կողմից կազմակերպված ազգային ժողովրդական երգի մրցույթին, և զբաղեցրել է երկրորդ տեղը ։ Նույն թվականին նրան երաժշտական գործարք են առաջարկել Նեպալի ռադիոյում մի երաժշտական ալբոմի համար։ Ըստ բենգալյան օրացույցի 2049 թվականին նա տեղափոխվել է Կատմանդու և որպես հաղորդավար աշխատանքի է ընդունվել Նեպալի ռադիոյում ։
Հաջողություն և ճանաչում
Որպես Նեպալի ռադիոյի հաղորդավար և ժողովրդական երգիչ, նրա ձայնը արագ հայտնի է դարձել նեպալյան տներում` երկրի հեռավոր շրջաններում ռադիոյի հասանելիության պատճառով։ Իր կարիերայի ընթացքում նա թողարկել է ավելի քան մեկ տասնյակ ալբոմ ։ Բացի այդ, նա նաև մշակութային-հասարակական միջոցառումների հանդիսավար է։ Նաև դասավանդում է սկսնակ հեռուստառադիոլրագրողներին ։
Անհաղթահարելի ուժ
Անհաղթահարելի ուժի էություն և նպատակ
Սահմանափակ ժամկետով կնքվող և որոշակի այլ նրբություններ ունեցող պայմանագրերում ֆորս մաժորի առկայությունը կարող է բացառվել այն դեպքերում, երբ կողմն իրենից ակնկալվող ողջամիտ քայլերը չի կատարել՝ արտաքին ուժի ներգործությունը նվազեցնելու համար` ինչպես այդ հանգամանքների ի հայտ գալը հավանական դառնալու, այնպես էլ դրանք արդեն տեղի ունենալու դեպքում։ Ֆորս մաժորը կարող է հիմք լինել ինչպես մեկ, այնպես էլ երկու կողմերին ազատելու ինչպես բոլոր պարտավորություններից, այնպես էլ դրանց մի մասից։ Օրինակ, գործադուլը կարող է արգելակել ապրանք մատակարարելու պարտավորության կատարումը և այդ պարտավորության համար հանդիսանա անհաղթահարելի ուժ, սակայն չարգելակի մատակարարված ապրանքի դիմաց վճարելու պարտավորության կատարումը։
Կոմալ Օլի
Քաղաքականություն
Նա թողել է Նեպալի ռադիոյում իր աշխատանքը` միանալու Նեպալի Rastriya Prajatantra Party կուսակցությանը, որը կողմ էր միապետության և Հինդու պետության վերականգնմանը։ Այնուամենայնիվ, 2017 թվականի ընտրություններից առաջ նա միացել է Նեպալի կոմունիստական կուսակցությանը ։ Չընդգրկվելով կուսակցական թեկնածուների ցուցակում` նա հանդես է եկել որպես ընդդիմադիր և գրանցվել որպես անկախ թեկնածու։ Ավելի ուշ նա հանել է իր թեկնածությունը և հայտարարել կուսակցական թեկնածուին աջակցելու մասին ։ Ներկայումս նա Ազգային ժողովի անդամ է ։ Նա առաջադրվել է իր կուսակցության կողմից` լրացնելու կանանց համար վերապահված քվոտան իր հայրենի մարզում։
Անհաղթահարելի ուժ
Անհաղթահարելի ուժի էություն և նպատակ
Զինվորական հարաբերություններում ֆորս մաժորը նշանակալիորեն տարբերվող իմաստ ունի։ Այստեղ ֆորս մաժոր ասելով հասկանում ենք նավի կամ օդանավի հետ տեղի ունեցող ներքին կամ արտաքին այնպիսի իրադարձություն, որը թույլ է տալիս դրանց մուտք գործել այնպիսի տարածքներ, որտեղ մուտքը սովորաբար արգելված է՝ առանց դրա համար տուգանքների վճարման։ Այսպիսի ֆորս մաժորի օրինակ է Հաինան կղզում տեղի ունեցած միջադեպը, երբ 2001 թվականի ապրիլին ԱՄՆ ռազմական օդանավը չինական կործանիչի հետ բախումից հետո հարկադրված վայրէջք կատարեց Չինական զինվորական ավիաբազայում։ Ֆորս մաժորի սկզբունքը նման իրավիճակում պահանջում է օդանավի անխոչընդոտ վայրէջք։
Պայմանագրում անհաղթահարելի ուժին վերաբերող պայմանները չպետք է չափազանցեցված լինեն, քանի որ ֆորս մաժորը հիմք է կողմին ազատելու համար այն պարտավորության կատարման համար պատասխանատվությունից, որը ստանձնելու համար կնքվել է պայմանագիրը։ Երբեմն պայմանագրեր կնքելիս ֆորս մաժոր համարվող հանգամանքները հստակեցնելիս կողմերը լուրջ հակասություններ են ունենում, քանի որ պայմանագրի կողմը սովորաբար պահանջում է անհաղթահարելի ուժ դիտարկել այնպիսի հանգամանքներ, որոնց ի հայտ գալը իրականում հենց այդ կողմի ռիսկի տիրույթում է։ Օրինակ, ածուխի մատակարարման պայմանագրում հանքը շահագործող ընկերությունը կարող է առաջարկել ֆորս մաժոր համարել «երկրաբանական ռիսկը», սակայն այն ֆորս մաժոր օբյեկտիվորեն չի կարող, քանի որ հանքը շահագործող ընկերությունը պարտավոր է կատարել երկրաբանական պայմանների խորը հետազոտություն, և եթե կա ռիսկ, որ ժամանակ առ ժամանակ երկրաբանական առանձնահատկություններից ելնելով ածխի պաշարները չեն կարող արդյունահանվել, հանքը շահագործող ընկերությունն առհասարակ չպետք է սկսի ածխի մատակարարման պայմանագրի վերաբերյալ բանակցություններ։ Բանակցությունների արդյունքը, բնականաբար, կախված է կողմերի բանակցային հմտություններից և գիտելիքներից, ինչի արդյունքում շատ հաճախ ֆորս մաժոր նախատեսող դրույթները պայմանագրի կողմն օգտագործում է պայմանագիրը ոչ պատշաճ կատարելու համար պատասխանատվությունից իրեն ազատելու համար։
Կոմալ Օլի
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ապրող անձինք Կատեգորիա:Նեպալցի երգիչներ Կատեգորիա:Նեպալի կին քաղաքական գործիչներ
Անհաղթահարելի ուժ
Անհաղթահարելի ուժի էություն և նպատակ
Քանի որ անհաղթահարելի ուժը տարբեր իրավական համակարգերում տարբեր կերպ է բնորոշվում, սովորաբար պայմանագրերը ֆորս մաժորի հատուկ բնորոշում են պարունակում։ Սա վերաբերում է հատկապես միջազգային մակարդակում կնքվող պայմանագրերին։ Որոշ համակարգեր ֆորս մաժոր են համարում միայն, այսպես կոչված, բնական աղետները (ինչպիսիք են ջրհեղեղը, երկրաշարժը, փոթորիկը և այլն), և բացառում են այնպիսի հանգամանքներ ֆորս մաժոր համարելը, ինչպիսիք են մարդածին կամ տեխնիկական ձախողումները (օրինակ՝ պատերազմը, ահաբեկչական գործողությունները, աշխատանքային վեճերը, հաղորդակցության միջոցների աշխատանքի դադարեցումը, էներգամատակարարման դադարեցումը)։ Այնուամենայնիվ, գերադասելի տարբերակ է պայմանագրեր կազմելիս բնական աղետների և ֆորս մաժոր համարվող այլ հանգամանքների միջև որոշակի տարբերակում մտցնել։
Անհաղթահարելի ուժի պայմանագրային բնորոշումը կապված է նաև այն տարածքի հետ, որտեղ ենթադրվում է պայմանագրի կատարումը։ Այսպես, եթե այդ տարածքը սեյսմիկ ակտիվ գոտում է, որտեղ շատ հաճախ տեղի են ունենում երկրաշարժեր, ցանկալի է պայմանագրում նախատեսել երկրաշարժի ուժգնության այնպիսի շեմ, որից բարձր երկրաշարժը միայն կարող է համարվել անհաղթահարելի ուժ։ Օրինակ, սեյսմիկ բարձր ռիսկայնության գոտում երկրաշարժը ֆորս մաժոր համարելու այդ նվազագույն շեմը կարող է որոշվել՝ ելնելով տվյալ տարածքում երկրաշարժերի ուժգնության և հաճախականության վերաբերյալ հետազոտություններից։ Երկրաշարժը կարող է լինել ինչպես թեթև տատանում, այնպես էլ մեծ ավերածություններ պատճառել։ Հետևաբար, երկրաշարժի փաստն ինքնին չի ենթադրում մեծ վնաս ու ավերածություններ։ Հետևաբար, թեթև և միջին ծանրության երկրաշարժերի համար ցանկալի է պայմանագրում որոշակի բացառություններ նախատեսել ֆորս մաժորից, սակայն ուժեղ երկրաշարժերի դեպքում սա ոչ միշտ է տնտեսապես ձեռնտու։ Պայմանագրում այնպիսի հասկացության օգտագործումը, ինչպիսին է «ավերիչ երկրաշարժը», ևս որոշակիության տեսանկյունից խնդրահարույց է, հատկապես այնպիսի տարածքներում, որտեղ կառուցված շենքերի մեծամասնությունը բավարար սեյսմակայունություն չունեն ։
Անհաղթահարելի ուժն ընդհանուր իրավունքում
Անգլիական իրավունքը անհաղթահարելի ուժի դրույթները պայմանագրերի համար մեխանիկորեն կիրառելի չի համարում ։ Անգլիական պայմանագրային իրավունքում կողմերը ֆորս մաժորի վերաբերյալ դրույթներն իրենց պայմանագրի նկատմամբ կիրառելի համարելու համար պարտավոր են նախատեսել ֆորս մաժորին վերաբերող դրույթները կնքվող պայմանագրում։ Նման դրույթի բացակայությունը նշանակում է, որ անհաղթահարելի հանգամանք ի հայտ գալու դեպքում, որն արգելակում է պայմանագրային պարտավորության կատարումը, այն անհաղթահարելի ուժ համարվող չի կարող և հիմք չի կարող հանդիսանալ այդ պարտավորության չկատարման համար պատասխանատվությունից ազատելու, քանի որ պայմանագրում այն չի առանձնացվել որպես ֆորս մաժոր։
Ընդհանուր իրավունքում ճանաչված է նպատակի խափանման կոնցեպտը, որը ֆորս մաժորի համեմատությամբ ավելի նեղ իմաստ ունի և կիրառվում է այն ժամանակ, երբ պայմանագրի փաստացի կատարումը կատեգորիկ տարբերվում է նրանից, ինչ կողմերն ակնկալում էին պայմանագիրը կնքելիս ։ Այն դեպքում, երբ պայմանագիրը ֆորս մաժորի վերաբերյալ դրույթներ չի պարունակում կամ կոնկրետ իրադարձությունը ներառված չէ ֆորս մաժոր համարվող հանգամանքների շարքում, սակայն կողմերի կամքից անկախ որևէ իրադարձություն արգելակում է պայմանագրային պարտավորության կատարումը, այն համարվում է պայմանագրի խախտում։ Նպատակի խափանման կոնցեպտը նման պայմաններում պայմանագիրն ավարտելու միակ հնարավոր տարբերակն է։ Երբ պայմանագրային պարտավորության չկատարումը տուժող կողմին զրկում է պայմանագրից ակնկալվող ամբողջ օգուտից, այն համարվում է էական խախտում, որը տուժող կողմին իրավունք է տալիս լուծել պայմանագիրը և պահանջել էական խախտում թույլ տված կողմին՝ հատուցել իրեն պատճառված վնասերը ։
Անգլիական դատարանների մեկնաբանությամբ ֆորս մաժորն ավելի լայն հասկացություն է, քան պարզապես բնական աղետները։ Անգլիացի դատավորները գտնում են, որ գործադուլները, սարքավորումների խափանումները, որոնք սովորաբար vis major չեն համարվում, ֆորս մաժոր հասկացության ներքո ներառվում են։ Այնուամենայնիվ, այն դեպքում, երբ սարքավորումների խափանումը դրանք շահագործող կողմի անզգուշության հետևանք է կամ այնպիսի հանգամանքի հետևանք, որի ռիսկը կրել է տուժող կողմը, այն ֆորս մաժոր համարվել չի կարող։
Հասկացությունը, այնուամենայնիվ, չի կարող շատ լայն մեկնաբանվել և ներառել այնպիսի հանգամանքների արդյունքում պարտավորության չկատարումը, ինչպիսիք են վատ եղանակը, ֆուտբոլային խաղերը կամ հոգեհանգիստները։ Անգլիական Matsoukis v. Priestman & Co (1915) գործով դատարանն արտահայտել է այն դիրքորոշումը, որ «դրանք սովորական իրողություններ են, որոնք ընդհատում են աշխատանքը, և ակնհայտ է, որ պատասխանողները պայմանգիրը կնքելիս դրանք հաշվի առել են։ Ֆորս մաժոր արտահայտությունը մենք անգլիական պայմանագրերում հաճախ չենք հանդիպի։ Այն վերցված է Նապոլեոնի քաղաքացիական օրենսգրքից, որն էլ իր հերթին ծագել է Հռոմեացի պարոններից կամ նրանց խորհրդատուներից, ովքեր ծանոթ չեն Մայրցամաքում այդ հասկացության օգտագործմանը»։ Hackney Borough Council v. Dore (1922) գործով դատարանը նշել է. «Արտահայտությունը նշանակում է ֆիզիկական կամ նյութական երևույթ, և չի ներառում այդ երևույթից վախը կամ դրա վերաբերյալ պատկերացումը»։
Անգամ եթե առկա են ֆորս մաժոր համարվող հանգամանքեր, պայմանագրի կողմը պատասխանատվությունից չի կարող ազատվել, եթե այդ հանգամանքները պարզապես հանգեցրել են.
Ֆրանսիա
Ֆրանսիայում պատասխանողը կարող է հիմնվել հանգամանքի վրա՝ որպես ֆորս մաժորի, եթե այդ հանգամանքը անցնում է հետևյալ երեք թեստերով.
1. Արտակարգություն
Կողմը ողջամտորեն չպետք է կարողանա որևէ կերպ կանխել հանգամանքի ի հայտ գալը։
2. Անկանխատեսելիություն
Եթե հանգամանքը հնարավոր էր կանխատեսել, կողմը պարտավոր էր համապատասխան ձևով պատրաստված լինել դրան։ Կանխատեսելի իրադարձությանը չպատրաստված լինելու պայմաններում կողմը դրա հետևանքով պարտավորության չկատարման համար պատասխանատվություն կրում է։ Ընդ որում, այս չափանիշը Ֆրանսիայում շատ խստորեն է կիրառվում.
3. Անդիմադրելիություն
Իրադարձության հետևանքները պետք է անկանխելի լինեն։
Ֆրանսիական իրավունքում հավանական ֆորս մաժոր համարվող իրադարձություն են նաև երկրաշարժերն ու փոթորիկները։ Ֆորս մաժորը ֆրանսիական իրավունքում պարտավորության կատարման համար պատասխանատվությունից պաշտպանության միջոց է։ Ֆորս մաժորը և անկանխատեսելի իրադարձությունը (cas fortuit ) ֆրանսիական իրավունքում տարբեր հասկացություններ են։
Գերմանիա
Գերմանական իրավունքում ևս անգլիական իրավունքի նման vis major (höhere Gewalt) համարվող հանգամանքների և casus fortuitus (Zufall)-ի, այսինքն՝ բնական աղետների և այլ հանգամանքների միջև որոշակի տարբերություն կա։ Գերմանական իրավունքը փորձում է այս երկու հասկացությունները միավորել մեկ ընդհանուր höhere Gewalt հասկացության ներքո, որը ընդհանուր առմամբ համընկնում է ընդհանուր իրավունքում ֆորս մաժորի մեկնաբանությանը, ինչպես նաև ներառում է թե՛ բնական աղետները, թե՛ այնպիսի իրադարձություններ, ինչպիսիք են գործադուլները, քաղաքացիական անհնազանդություններն ու պատերազմները ։
Անհաղթահարելի ուժը Հայաստանի քաղաքացիական իրավունքում
Հայաստանի քաղաքացիական օրենսգիրքը ձեռնարկատիրական գործունեություն իրականացնող սուբյեկտների համար սահմանում է առանց մեղքի պատասխանատվություն կրելու սկզբունքը։ Այս սկզբունքից բացառություն է այն իրավիճակը, երբ պարտավորության կատարման անհնարինությունն անհաղթահարելի ուժի ազդեցության հետևանք է։ ՀՀ քաղաքացիական օրենսգիրքն անհաղթահարելի ուժը բնորոշում է որպես «տվյալ պայմաններում արտակարգ և անկանխելի հանգամանքներ» ։
Հայաստանի քաղաքացիական իրավունքում, ընդհանուր առմամբ, պարտավորական իրավահարաբերություններում պարտապանին պատասխանատվությունից ազատելու հիմք է կատարման անհնարինությունը։ Կատարման անհնարինության օրինակ են պատահարը և անհաղթահարելի ուժը։ Պատահար են համարվում այնպիսի երևույթները, որոնք տեղի են ունենում պարտապանի կամքից անկախ, որոնց առաջացումը վաղօրոք կանխատեսել հնարավոր չէ, և որոնք սուբյեկտիվորեն անկանխատեսելի ու անկանխելի են։ Պատահարի հիմնական առանձնահատկություններից է այն, որ այն հնարավոր է կանխել, եթե դրա ազդեցությունը կրող սուբյեկտը նախապես իմանա դրա առաջանալու մասին ։
Անհաղթահարելի ուժը, այպես կոչված, «որակյալ պատահարն» է, որին բնորոշ հատկանիշներն են անկասելիությունը և արտակարգությունը։
Որպեսզի երևույթը համարվի ֆորս մաժոր, այն պետք է լինի և՛ արտակարգ, և՛ անհաղթահարելի։ Դրանցից որևէ մեկի բացակայության դեպքում երևույթն անհաղթահարելի ուժ համարվել չի կարող։ Օրինակ, եթե ջրհեղեղը քանդել է կամուրջը, բայց բեռը կարելի է տեղ հասցնել այլ ճանապարհով։
Արտակարգ և անկանխելի կարող են համարվել.
Ձեռնարկատիրական հարաբերություններում արտակարգ չեն համարվում պարտապանի կոնտրագենտի կողմից պարտավորությունների խախտումը, շուկայում անհրաժեշտ ապրանքների կամ պարտապանի մոտ անհրաժեշտ դրամական միջոցների բացակայությունը։
Հայաստանի քաղաքացիական օրենսգիրքը սահմանում է նաև անհաղթահարելի ուժի ազդեցության հետևանքով պատասխանատվությունից ազատման մի շարք այլ հատուկ հիմքեր.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Քաղաքացիաիրավական պայմանագրեր Կատեգորիա:Պայմանագրեր Կատեգորիա:Իրավունք Կատեգորիա:Իրավական եզրեր Կատեգորիա:Քաղաքացիական իրավունք Կատեգորիա:Քրեական իրավունք Կատեգորիա:Ֆրանսերեն բառեր և արտահայտություններ Կատեգորիա:Վարչական իրավունք Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ Կատեգորիա:Բիզնես իրավունք Կատեգորիա:Ընդհանուր իրավունք Կատեգորիա:Լատիներեն բառեր և արտահայտություններ
Կուբենա
Կուբենա  (Кубена), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Յոժուգա գետի ձախ ափին՝ 52,2 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 368 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Վելիկոե (գյուղ, Սակիի շրջան)
Վելիկոե (Велике, Alçın), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Սակիի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Ալչին-Ֆրայգան։
2001 թվականի տվյալներով Վելիկոե գյուղում բնակվում էր 423 մարդ։
Ռազմական փող
Ռազմական փող, ռազմական արժույթ, թղթադրամի հատուկ տեսակ, որ մի պետության զինվորական իշխանությունները, որպես վճարման պարտադիր միջոց, շրջանառության մեջ են դնում մյուս երկրի (երկրների խմբի) տարածքում։ Ռազմական փողը (օկուպացիոն փողը) կատարում է միայն շրջանառության ու վճարման միջոցի ֆունկցիաներ և չի կարող լինել արժեչափ, գանձակուտակման միջոց ու համաշխարհային փող։ Թղթադրամից տարբերվում է առանձնահատուկ ու ինֆլյացիոն բնույթով, շրջանառման կարճատևությամբ ու տարածքի սահմանափակությամբ, որևէ ապահովվածության բացակայությամբ, տեղական վալյուտայի նկատմամբ հարկադրական կուրսով։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին ռազմական փող թողարկել է պատերազմող երկրների մեծ մասը։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին Ռազմական փող է բաց թողել Նացիստական Գերմանիան (Լեհաստանում, Բելգիայում, Նիդերլանդներում, Լյուքսեմբուրգում, Ֆրանսիայում, Հարավսլավիայում, Հունաստանում, Արևելյան Եվրոպայի և Խորհրդային Միության օկուպացված տարածքներում), իսկ պատերազմի վերջին շրջանում և դրա ավարտից հետո՝ ԱՄՆ-ն ու Մեծ Բրիտանիան (Ֆրանսիայում, Իտալիայում, Բելգիայում, Նիդերլանդներում, Արևմտյան Գերմանիայում և այլուր) և Խորհրդային Միությունը (Ավստրիայում, Գերմանիայում և այլուր)։
Պատկերասրահ
Կատեգորիա:Դրամական միավորներ
Լոնի Շելթոն
Լոնի Ջևել Շելթոն (Lonnie Jewel Shelton, ), ամերիկացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ։
Խաղացողի կարիերա
Խաղացել է ծանր հարձակվողի և կենտրոնականի դիրքերում։ Սովորել է Օրեգոն նահանգի համալսարանում։ 1976 թվականի NBA դրաֆթի ժամանակ ընտրվել է «Նյու Յորք Նիքս» ակումբի կողմից՝ 25-րդ համարի ներքո։ Հետագայում հանդես է եկել «Սիեթլ Սուպերսոնիքս» և «Կլիվլենդ Կավալիերս» ակումբների կազմում։ NBA-ում, ընդհանուր առմամբ, անցկացրել է 10 մրցաշրջան։ 1978-79 թվականների մրցաշրջանին Շելթոնը Սիեթլի կազմում դարձել է NBA չեմպիոն։ Մեկ անգամ մասնակցել է NBA բոլոր աստղերի խաղին (1982)։ Մեկ անգամ ընդգրկվել է NBA բոլոր աստղերի պաշտպանության երկրորդ հավաքականի կազմում (1982)։ NBA կարիերայի ընթացքում, ընդհանուր առմամբ, խաղացել է 673 խաղ, որոնց ժամանակ հավաքել է 8049 միավոր (12,0 մ/խ), կատարել 4136 անդրադարձ, 1459 փոխանցում, 739 խլում և 559 բլոկշոտ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:ԲԱԱ-ի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Նյու Յորք Նիքսի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Սիեթլ Սուպերսոնիքսի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Կլիվլենդ Կավալիերսի բասկետբոլիստներ
Վասիլի Գորբունով
Վասիլի Վլադիմիրովիչ Գորբունով, հայտնի է նաև Պուրգինե կեղծանունով (Василий Владимирович Горбунов, ), խորհրդային էրզյան գրող, գրականագետ, քննադատ և մանկավարժ։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1970), պրոֆեսոր (1982), ԽՍՀՄ Գրողների միության անդամ (1953):
Վաղ տարիներ
Ծնվել է 1914 թվականի հուլիսի 31-ին (13 օգոստոսի) Լոբասկի գյուղում (այժմ՝ Մորդովիայի Իչալկովսկի շրջան), գյուղացու ընտանիքում։ Ծագումով մորդվին է (էրզյա), հայրը՝ Վլադիմիր Յակովլևիչ Գորբունովը, եղել է կոմունիստ, Կարմիր բանակի հրամանատար, մահացել է Քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ։ Ավագ եղբոր հետ Վասիլին գյուղում զբաղվել է ծանր ֆիզիկական աշխատանքով։ 1928 թվականին ավարտել է տարրական դպրոցը և Նիժնեգորոդսկի նահանգի Լուկոյանովսկի շրջանի Բոլշեարատսկի գյուղացիական երիտասարդության դպրոցը։ 1930 թվականին ընդունվել է Լուկոյանովսկի մորդովական մանկավարժական տեխնիկում, սակայն մեկ տարի անց թողել է այն՝ գալով հայրենի գյուղ, որտեղ կոլտնտեսության տրակտորիստների դասընթացներում դասավանդել է ռուսաց լեզու ։
Կրթություն
1933 թվականին ընդունվել է Սարանսկի մանկավարժական ինստիտուտի գրականության ֆակուլտետի մորդովական բաժինը (հետագայում՝ Ա. Ի. Պոլեժաևի Մորդովական պետական մանկավարժական ինստիտուտ), որն ավարտել է 1937 թվականին։ 1937-1938 թվականներին դասավանդել է Սարանսկի մանկավարժական ուսումնարանում։ Ենթարկվել է պատժամիջոցների և հալածանքների, ազատ է արձակվել 1939 թվականին։ 1940-1944 թվականներին Գորբունովը դասավանդել է Ինսարի մանկավարժական ուսումնարանում, եղել է ուսմասվար, տնօրեն, Ինսարի ժողկրթբաժվար։ Դասավանդել է ռուսերեն և մորդավերեն լեզուներ և գրականություն՝ ձեռք բերելով փորձառու մեթոդիստի հեղինակություն։ 1943 թվականից եղել է ՀամԿ(բ)Կ անդամ։ Նախապատերազմական տարիներին հրատարակել է իր սելկորովյան նոթերը, ինչպես նաև իր բանաստեղծություններն ու պատմվածքները  տպագրել է մորդովական պարբերական մամուլում ։
Կուսակցական և մանկավարժական գործունեություն
1943 թվականին Գորբունովն ընտրվել է ՀԼԿԵՄ Մորդովիայի մարզկոմի քարտուղար, մեկ տարի անց գործուղվել ՀամԿ(բ)Կ Մորդովիայի մարզկոմի ապարատ, որտեղ աշխատել է քարտուղար և առաջին քարտուղարի օգնական։ Չնայած կուսակցական գործերով զբաղվածությանը, Գորբունովը բազմիցս ելույթներ է ունեցել ուսուցիչների առջև և հանդիպել մորդովացի գրողների հետ։ 1945 թվականին ընդունվել է ՀամԿ(բ)Կ Կենտկոմին կից Բարձրագույն կուսակցական դպրոց, որի վերակազմավորումից հետո դարձել է ՀամԿ(բ)Կ Կենտկոմին կից հասարակական գիտությունների ակադեմիայի ասպիրանտ, որտեղ սովորել է 1946-1950 թվականներին։ 1949 թվականին հաջողությամբ պաշտպանել է  «Ն. Գ. Չերնիշևսկու պայքարը ռուսական գրականության իրատեսական զարգացմանուղղության համար» թեմայով դիսերտացիա և զբաղվել մորդովական գրականության գրական քննադատական գործունեությամբ։ 1950-1959 թվականներին եղել է Մորդովական ԻԽՍՀ Նախարարների Խորհրդին կից Լեզվի, գրականության, պատմության և էկոնոմիկայի գիտա-հետազոտական ինստիտուտի տնօրեն, մարզային կուսակցական դպրոցի գրականության ամբիոնի վարիչ և «Изнямо» («Հաղթանակ») գրական-գեղարվեստական ալմանախի խմբագիր։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել գիտության թեկնածուների և դոկտորների պատրաստման աշխատանքներին, որոնք համալրում էին հանրապետության բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների դասախոսների շարքերը և իրենց էական ներդրումն էին ունենում Մորդովական ԻԽՍՀ էկոնոմիկայի, մշակույթի և ժողովրդական կրթության զարգացման բնագավառում։ ԳՀԻ-ի կոլեկտիվը լույս էր ընծայում լեզվի և գրականության, պատմության և էկոնոմիկայի, ազգագրության և հնագիտության գծով գրքեր՝ ամրապնդելով կապերը Մոսկվայի և Պովոլժիեի ինքնավար հանրապետությունների գիտնականների հետ։
1958-1972 թվականներին աշխատել է Մորդովական պետական համալսարանում՝ որպես ավագ դասախոս և դոցենտ, դասավանդել է մորդովական գրականության պատմա-գրականագիտական դասընթաց և հայրենի գրականության դասավանդման մեթոդներ, ինչպես նաև կազմակերպել է հատուկ դասընթացներ սոցիալիստական ռեալիզմի և ռուսական գրականության պատմության քննադատության վերաբերյալ։ Այդ ժամանակ բանասիրական առարկաների դասընթացները հիմնականում վարում էին Գորբունովի գործընկերները` Մ. Մ. Բախտինը, Ի. Դ. Վորոնինը, Ա. Ի. Մասկաևը, Ն. Ֆ. Ցիգանովը, Ն. Ի. Չերապկինը։ Բացի այդ Գորբունովը մամուլում հանդես էր գալիս քննադատական հոդվածներով, ելույթներ էր ունենում գրողների միության համագումարներում, քննարկում էր «Сятко» («Իսկրա») ամսագրի խմբագրական պորտֆելի նյութերը և հաճախակի զրույցներ էր ունենում դրամատիկական թատրոնի արտիստների հետ, ազգային ներկայացումների բեմականացման հետ կապված։ 1972-1983 թվականներին Գորբունովը եղել է ՌՍՖՍՀ Կրթության նախարարության ԳՀԻ ազգային դպրոցների մայրենի լեզվի և գրականության բաժնի վարիչը, որտեղ առաջին անգամ ազգային դպրոցների զարգացման պատմության մեջ կազմակերպեց գիտական կոլեկտիվ, որը զբաղվում էր ՌՍՖՍՀ ինքնավար հանրապետություններում և մարզերում հայրենի գրականության պրոբլեմների ուսումնասիրություններով։ 70-ական թվականների կեսերին Գորբունովը մշակել է նոր գիտական դպրոցի հայեցակարգային դրույթները և դրանց իրականացման ուղիները։
Գիտական աշխատանքներ
Որպես գիտնական՝ Գորբունովը հրապարակել է մորդովական գրականության և գրաքննադատության թեմաների վերաբերյալ 100-ից ավելի աշխատանքներ (1940-ական թվականներից) և շուրջ 30 աշխատանքներ ազգային դպրոցներում բանասիրական առարկաների դասավանդման մեթոդների վերաբերյալ (1970-1980-ական թվականներ)։ Առաջատար հոդվածներից են` «Մորդովական գրականության զարգացման ուղիները» (1949), «Մորդովական սոցիալիստական պոեզիայի ձևավորման հարցերի մասին» (1953), «Վերածնված ժողովրդի գրականությունը» (1957), «Մորդովական ժողովրդական երգեր» (1957), «Զարգացման ճանապարհին» (1960) և այլն։ Նրա աշխատանքներում մշակվել է մորդովական գրականության զարգացման հայեցակարգը, որպես ԽՍՀՄ ժողովուրդների գրական և  հոգևոր մշակույթի բաղկացուցիչ մաս։ 1963 թվականին գրված «Կյանքի ձայնը» աշխատանքում Գորբունովը գնահատական է տվել մորդովացի այնպիսի գրողների ստեղծագործություններին, ինչպիսիք են  Ա. Էկսինը, Պ. Տորոպկինը, Մ. Տրոշկինը, Ի. Շումիլկինը, Ա. Տյապեվը, Ի. Կալինկինը, Ս. Կինյակինը, ինչպես նաև կազմել է մորդովիայի գրողների գրական դիմանկարները։ 1967 թվականին հրապարակել է «Մորդովական գրականությունը հիսուն տարեկան է» աշխատությունը, որտեղ պատմում է Մորդովիայի գրական գործընթացների, մորդովական պոեզիայի, արձակի և դրամատուրգիայի հաջողությունների մասին։ Վ. Վ. Գորբունովը զբաղվում է ազգային դպրոցներում մայրենի լեզվի ուսուցման հարցերով և իր տեսակետն արտահայտել է «Մայրենի և ռուսաց լեզուների ուսուցման գիտա-մեթոդական խնդիրները բիլինգվիզմի զարգացման պայմաններում» և «ՌՍՖՍՀ ազգային մանկապարտեզներում բանավոր մայրենի լեզվի և գրաճանաչության ուսուցման մասին» հոդվածներում։ Նա շարունակում էր զբաղվել գրաքննադատությամբ, ղեկավարելով մայրենի գրականության ուսումնասիրության հարցերով գիտա-մեթոդական դպրոցը, հոդվածներ էր հրապարակում Ն. Գ. Չերնիշևսկու, Ա. Ն. Տոլստոյի և մյուս գրողների ստեղծագործությունների վերաբերյալ, մորդովական գրականության վերաբերյալ նյութեր «Սյատկո» և «Մոկշա» ամսագրերի էջերում, գիրք գրեց հայտնի երգչուհի Ի. Մ. Յակուշևի մասին և ելույթներ է ունեցել հեռուստատեսությամբ։ Որպես գիտական ղեկավար՝ պատրաստել է բանասիրական և մանկավարժական գիտությունների շուրջ 20 թեկնածուներ ԽՍՀՄ տարբեր ժողովուրդների ներկայացուցիչներից։
Ուսումնական ձեռնարկներ
Գորբունովը համարվում է հանրակրթական դպրոցների և բուհերի առաջին ձեռնարկների և քրեստոմատիաների կազմողը։ 1950 թվականին Ն. Պ. Դրուժինինի հետ համատեղ նա կազմել է ազգային դպրոցի 8-10-րդ դասարանների մորդովական գրականության ծրագրերը 1952 թվականին լույս է տեսնում «Մորդովական խորհրդային գրականության» առաջին ուսումնական ձեռնարկը հատուկ ազգային դպրոցի 8-10-րդ դասարանների համար, իսկ մեկ տարի անց լույս է տեսնում գրականության քրեստոմատիան, որը կազմվել էր Մ. Տալաբաևի և Վ. Բեզզուբովի համահեղինակությամբ։ 1956 թվականին Գորբունովը հրատարակում է «Մորդովական խորհրդային գրականության պատմության ակնարկները», իսկ 1973 թվականին լույս է ընծայում մորդովական սոցիալիստական պոեզիայի մասին «Պոեզիան ժողովրդի ոգին է» մենագրությունը։
Գորբունովը հիմնել է երկու փուլով գրականության ուսումնասիրության գաղափարը, առաջին փուլում նախատեսվում է գրական ընթերցանություն նվազագույն տեսական գրական հասկացությունների յուրացմամբ, (4-րդից մինչև 6-րդ դասարաններ), իսկ երկրորդը` գրականության պատմության ուսումնասիրությունը (7-րդից մինչև 10-րդ դասարաններ), և այդ սկզբունքը շարունակել է գործել հետագայում։ Հայրենի գրականության ուսումնասիրության սկզբունքների առավել լրիվ և բազմակողմանի հիմնավորումները տեղ են գտել Գորբունովի կողմից 1982 թվականին հրատարակված «Հայրենի գրականության ուսումնասիրությունը ՌՍՖՍՀ ազգային դպրոցներում» ուսումնական ձեռնարկում։ Գորբունովը համարվում է նաև  «Մորդովական գրականության պատմություն» եռահատորյակի (1968, 1971, 1974) և մորդովական գրականության բազմաթիվ դասագրքերի համահեղինակ։
Դրամատուրգիա
Գրականության մեջ Գորբունովը թողել է իր հետքը, որպես մի շարք դրամատիկական ստեղծագործությունների հեղինակ, որոնց թվում առանձնանում են «Эрямонь юрсто» («Կենսական հիմքով», 1966), «Кадалиця» («Սնածաղիկ», 1968), «Валскесь кирвайсь» («Օրվա սկիզբը») և մի շարք այլ պիեսներ։
Պարգևներ
Պարգևատրվել է Կ. Դ. Ուշինսկու մեդալով, «Ժողովրդական կրթության գերազանցիկ» նշանով, Մորդովական ԻԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի նախագահության, ՌՍՖՍՀ Կրթության նախարարության և ՀԼԿԵՄ Կենտկոմի մի շարք պատվոգրերով։
Հիշատակ
Մահացել է 1983 թվականի դեկտեմբերի 11-ին Մոսկվայում, թաղված է Սարանսկում։ Գորբունովի մահից հետո հրատարակվել են նրա երկու գրքեր՝ «Խոստովանություն» (1984) մորդովական գրականության զարգացման ժամանակակից գործընթացների ուսումնասիրության մասին և («Երգչի երիտասարդությունը»՝ («Морыцянть од поразо» 1988), Ի. Մ. Յաուշևի կենսագրական գաղափարախոսությունը։
Տատարսկի Մալոյազ
Տատարսկի Մալոյազ (Татарский Малояз, Татар Малаяҙы), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Սալավատսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 642 մարդ։
Կապարազգիներ
Կապարազգիներ (Cleomaceae), կաղամբածաղկավորների կարգի ծաղկավոր բույսերի ընթանիք, որը ներառում է 8-10 սեռ։
Նախկինում այս ընտանիքի ներկայացուցիչներն ընդգրկված էին կապարազգիների ընտանիքում, սակայն կապարազգիների վերանայումից հետո այս սեռերը ներառվել են խաչածաղկավորների ընտանիքում։ 2007 թվականին մի խումբ բուսաբաններ իրականացրել են գենետիկական հետազոտություն, որի արդյունքում այս ցեղերն ընդգրկվել են առանձին ընտանիքում ։
Գենետիկական վերջին ուսումնասիրությունները չեն կարողացել միանշանակորեն առանձնացնել Cleome ցեղը Podandrogyne և Polanisia ցեղերից, ուստի որոշ բուսաբաններ վերջին երկու ցեղերը համարում են Cleome sensu lato սեռի մի մասը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բույսերի ընտանիքներ Կատեգորիա:Ծաղկավոր բույսեր
(6391) Աֆրիկանո
(6391) Աֆրիկանո (Africano), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1990 թվականի հունվարի 21-ին Էլեանոր Հելինի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,645729 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,2959 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9956 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1571,87 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,229027 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 14,25° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1990 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էլեանոր Հելինի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Քրաֆտիսրիդ
Քրաֆտիսրիդ  (Kraftisried), կոմունա Գերմանիայի Բավարիա երկրամասում։
Ենթարկվում է Շվաբիա վարչական շրջանին։ Գտնվում է Արևելյան Ալգոյ շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 745 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի) ։ Տարածքը կազմում է 16,22 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 7 77 144։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Սովորական պատմություն (մուլտֆիլմ)
Սովորական պատմություն (Банальная история), խորհրդային տիկնիկային մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ մեծահասակների համար, որը նկարահանվել է 1962 թվականին։ Ռեժիսորն Իոսիֆ Բոյարսկին է ։ Տեքստը կարդում է ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Զինովի Գերդտը (նա սկզբում հայտնվում է հեքիաթասացի դերում)։
Սյուժե
Մուլտֆիլմը պատմում է տղամարդու կոշիկի և կանացի նուրբ տուֆլիի սիրո պատմության մասին։ Սերը փոխադարձ էր, և որոշ ժամանակ հետո նրանք փոքրիկ մաշիկ են ունենում։ Կոշիկը հոգնում է երեխայի լացից։ Մի անգամ նա որոշում է տուն չվերադառնալ և սկսում է հարբել։ Կոպիտ վերաբերմունքի պատճառով տուֆլին և մաշիկը հեռանում են նրա տնից։ Կոշիկը փորձում է հետ պահել նրանց, բայց ճանապարհին ընկնում է։
Գեղարվեստական առանձնահատկություններ
Բացի հեքիաթասացից կերպարներից ոչ մեկը բառ չի ասում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:«Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:1962 մուլտֆիլմեր
Կատու Բլեյս
Կատու Բլեյսը (ブレイズ・ザ・キャット Բրուեզդու դզա Կյատտո Blaze the Cat) «Sonic the Hedgehog» տեսախաղերի և կոմիքսների շարքի կերպար։ Որպես խաղային կերպար` Բլեյսը առաջինը հայտնվել է «Sonic Rush» խաղում և արժանացել է քննադատների դրական գնահատականին։
Առանձնահատկություններ և բնավորություն
Բլեյսը 14 տարեկան մարդանման մանուշակագույն կատու է։ Սովորական վիճակում նա զուսպ և ամաչկոտ է, բայց երբ սկսում է դուրս գալ իր ափերից, դառնում է կոպիտ։ Նա սիրում է լինել իր ընկերների հետ, չնայած որ հեշտ չէ շփվել նրանց հետ։ Բլեյսը հաճույք է ստանում արքայադուստեր իր դերով, որը պետք է պահպանի Սոլ զմրուխտները՝ Քաոսի զմրուխտների հակադիրները, որը պահպանում է եքիդնա Նաքլզը։ Բլեյսը նույնպես կարող է օգտվել այդ զմրուխտներից, որպեսզի հասնի իր «Սուպեր արտաքինին»՝ Burning Blaze-ին (Жгучее пламя), որը նմանօրինակ է ոզնի Սոնիկի սուպեր կազմվածքին։ Բլեյսը ընդհանուր առմամբ ինքնահավան կատու է, բայց կարող է լինել բարի և կարեկցող։
Խաղերում
Բլեյսի առաջնախաղը կայացել է «Sonic Rush»-ի առաջին խաղում, որը թողարկվել էր Nintendo DS-ին կցվելու համար։ Բլեյսը ոզնի Սոնիկի հագուստով եղել է խաղի գլխավոր հերոսը։ Նա միացել է ոզնի Սոնիկի և նապաստակ Կրիմի հետ դոկտոր Էգմանի և Էգգման Նեգի դեմ պայքարում։ Ընդունելով սուպեր արտաքին, նա Սուպեր Սոնիկի հետ կանգնեցնում է Էգմանին։ Հետո նրանք ձեռքսեղմումով իրարից բաժանվում են և Բլեյսը վերադառնում է իր սովորական կյանքին։
Հաջորդ խաղը, որտեղ Բլեյսը հայտնվել է որպես խաղային կերպար, դա «Sonic Rush Adventure» էր, երկրորդ խաղը թողարկվել է Nintendo DS-ի համար։ Նա կանգնեցնում է ռոբոտ ծովահեն Կապիտան Վիսկերսին առեղծվածային զարդարված թանկարժեք քարով Սկիպերտերը գողանալուց, որի օգնությամբ հնարավոր է ղեկավարել իր աշխարհի երկրաբանական էներգիան։ Բլեյսը կռվում է ոզնի Սոնիկի հետ, երկուսն ել զարմանում և մի քիչ էլ հուզվում են, երբ տեսնում են իրար նորից։ Վերջում Տեյլզ աղվեսը ճանապարհ է ստեղծում, որտեղով էլ նրանք ոզնի Սոնիկի հետ պատրաստվում են վերադառնալ իրենց աշխարհ։ Բաժանվելուց առաջ Սոնիկը և Բլեյսը ձեռքսեղմում են փոխանակում կրկին, որպեսզի ցույց տան փոխադարձ հարգանքը և իրենց աճող ընկերությունը։
Որպես Ոզնի Սիլվերի կերպարի գործընկեր, Բլեյսը հայտնվում է «Xbox 360 և PlayStation 3» համար ստեղծված ոզնի Սոնիկի 15 տարեկան հոբելյանին նվիրված «Sonic the Hedgehog» սերիայում։ Ամբողջական խաղային կերպար է եղել նաև «Sonic Riders, Zero Gravity» և «Sonic Free Riders»-ում։ Ներկա է նաև «Sonic and the Black Knight»-ում և Sonic Generations-ում, որոնցից վերջինը հոբելյանական էր՝ նվիրված ոզնի Սոնիկի սերիաների 20 ամյակին ։
Կոմիքսներում
Հետագայում Բլեյսը հայտնվել է «Sonic Universe» առաջին համարում, որտեղ նա օգնում է Շեդոու ոզնուն լողալ ծովով խուսափելով վրա հասած Մետալ Սոնիկից։ Բլեյսը նորից հայտնվել է № 21-24 կոմիքսներում որպես Ռոուզի թիմի անդամ։
Քննադատական ընկալում
{| style="float:right; margin:0 0 0.5ex 1em; font-size:80%; line-height:90%;" cellspacing="0" cellpadding="4" ! style="width:10px; background:MediumOrchid; border-top:1px solid black; border-right:1px solid black; border-bottom:1px solid black; border-left:1px solid black;"| ! style="width:10px; background:MediumOrchid; border-top:1px solid black; border-right:1px solid black; border-bottom:1px solid black; border-left:1px solid black;"| ! style="width:10px; background:MediumOrchid; border-top:1px solid black; border-right:1px solid black; border-bottom:1px solid black; border-left:1px solid black;"| ! style="width:10px; background:MediumOrchid; border-top:1px solid black; border-right:1px solid black; border-bottom:1px solid black; border-left:1px solid black;"| ! style="width:10px; background:MediumOrchid; border-top:1px solid black; border-right:1px solid black; border-bottom:1px solid black; border-left:1px solid black;"| ! style="width:10px; background:MediumOrchid; border-top:1px solid black; border-right:1px solid black; border-bottom:1px solid black; border-left:1px solid black;"| ! style="width:10px; background:MediumOrchid; border-top:1px solid black; border-right:1px solid black; border-bottom:1px solid black; border-left:1px solid black;"| ! style="width:10px; background:MediumOrchid; border-top:1px solid black; border-right:1px solid black; border-bottom:1px solid black; border-left:1px solid black;"| ! style="width:10px; background:MediumOrchid; border-top:1px solid black; border-right:1px solid black; border-bottom:1px solid black; border-left:1px solid black;"| ! style="width:10px; background:MediumOrchid; border-top:1px solid black; border-right:1px solid black; border-bottom:1px solid black; border-left:1px solid black;"|
Հայտնվելով առաջինը «Sonic Rush» խաղում՝ կատու Բլեյսը միանգամից վաստակել է խաղային քննադատների դրական գնահատականները։ Tokyo Game Show 2005 ցուցահանդեսում խաղալով նաև «Sonic Rush»-ի ցուցադրական տարբերակում, IGN կայքի լրագրողները նշել են, որ Բլեյսը, լինելով երկրորդական կերպար, հեշտությամբ մտնում է գլխավոր հերոսի՝ Սոնիկի, որը համազոր է Տայլեզի և Նակլեզի ուժերին, գործընկերոջ կերպարի մեջ ։ «Sonic Rush»-ում և նրա շարունակությունում՝ «Sonic Rush Adventure»-ում քննադատների դուրն եկել է խաղի դինամիկ ոճը և Բլեյսի պարի նմանվող շարժումները, որոնք նրան դարձնում են ավելի արագ, քան «Sonic the Hedgehog» սերիայի մյուս երկրորդական կերպարներն են, միևնույն ժամանակ այնպիսի արագ ոճը քննադատվել է որպես Սոնիկից փոխառնված, որի պատճառով երկու կերպարները միմյանցից տարբերվում են միայն արտաքինով ։ Այնուամենայնիվ, կատու Բլեյսին անվանում էին առաջին կարևոր և բազմակողմանի կերպարը «Sonic the Hedgehog» սերիայում և ինչպես նաև պարզապես խաղի տիեզերքի հերոսների լավ համալրում  ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կերպարներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հորինված խոսող կենդանիներ Կատեգորիա:Հորինված կատուներ
Ազատ (Կարսի գավառ)
Ազատ, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Կարսի գավառում, Կարսից 8 - 9 կմ հարավ։
1907 թ.-ին ուներ 642 բնակիչ՝ հայեր և հույներ։ Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։ Գյուղն իր անունն ստացել է մոտակայքում գտնվող հորդաբուխ աղբյուրից, որը ձմռանը ցամաքելու և ամռանը բխելու պատճառով անվանել են Ազատ աղբյուր։ Ա-ի հայ բնակիչների մեծ մասը 1920 թ.-ի հայ-թուրքական պատերազմի հետևանքով հեռացել է գյուղից, ապա բնակություն հաստատել Արևելյան Հայաստանում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Մուստառու
Մուստառու (Mustaru), գյուղ Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Վենդռա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 31 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Վենդռա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Ժանաուբա (Մինաս Ժերայս)
Ժանաուբա (Janaúba), համայնք Բրազիլիայում՝ Մինաս Ժերայս նահանգի կազմում։ Գտնվում է Մինաս Ժերայս նահանգի Հարավ-արևմտյան մասում։ Մտնում է Անդրելանդիյա գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 70 093 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 2 188,842 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում է՝ 32,0 մարդ/կմ2։
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1948 թվականի դեկտեմբերի 27-ին։
Վիճակագրություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Մինաս Ժերաիս նահանգի բնակավայրեր
Ֆրանց Կաֆկայի այս հրաշալի կյանքը
«Ֆրանց Կաֆկայի այս հրաշալի կյանքը» (Franz Kafka's It's a Wonderful Life), կատակերգական ֆիլմ, Փիթեր Կապալդիի ռեժիսորական դեբյուտը, որը թողարկվել է 1993 թվականին։ Ֆրանց Կաֆկայի գլխավոր դերը կատարել է Ռիչարդ Գրանտը։ Ֆիլմը Բրիտանական կինոակադեմիայի մրցանակին է արժանացել «Լավագույն կարճամետրաժ ֆիլմ» անվանակարգում, ինչպես նաև «Օսկար» մրցանակին՝ «Լավագույն խաղարկային կարճամետրաժ ֆիլմ» անվանակարգում։
Կինոժապավենի անվանումը Ֆրենկ Կապրայի «այս հրաշալի կյանքը» ֆիլմի ակնարկն է։ Սյուժեն կենտրոնացած է մեծ գրողի՝ իր հայտնի «Կերպարանափոխություն» ստեղծագործությունը ստեղծելու փորձերի վրա։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1993 ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Շոտլանդական ֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ֆրանց Կաֆկա Կատեգորիա:Բրիտանական ֆիլմեր
Սովխոզ Սոլիդարնոստ (գյուղ, Ելեցկի շրջան)
Սովխոզ Սոլիդարնոստ (Совхоз Солидарность), գյուղ Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Ելեցկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2008 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2492 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Ելեցկի շրջանի բնակավայրեր
Բարկառոտա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Բադախոս պրովինցիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստրեմադուրայի բնակավայրեր
ԵՊՀ հրատարակչություն
ԵՊՀ հրատարակչություն, հիմնվել է 1927 թվականի մարտի 31-ին (1964-1968 թվականներին կոչվել է «Միտք», մինչև 2007 թվականը՝ Երևանի համալսարանի հրատարակչություն)։ Մինչ այդ, 1922 թվականից համալսարանը խմորատիպ եղանակով հրատարակվել է մայրենի լեզվով ուսումնական ձեռնարկներ, առանձին աշխատություններ։
Հրատարակություններ
Հրատարակչության հիմնադրումից հետո լույս են տեսել գիտական ախատություններ, բուհական դասագրքեր, բառարաններ, մեթոդական նյութեր Հրաչյա Աճառյանի, Մանուկ Աբեղյանի, Լեոյի, Արսեն Տերտերյանի, Գրիգոր Ղափանցյանի, Մկրտիչ Մկրյանի, Էդուարդ Աղայանի, Գևորգ Ջահուկյանի, Էդվարդ Ջրբաշյանը, Գուրգեն Սևակի, Լյուբա Միրզոյանի, Վահան Սաղաթելյանի և ուրիշների աշխատությունները։
1970-ական թվականներին հիմք է դրվել մատենաշարային հրատարակությունների («Հայագիտական հետազոտություններ», «Ուսանողական գրադարան», քրեստոմատիաներ, «Չարենցյան ընթերցանումներ և այլն)։ Հիշարժան են նաև «Նոր բառագիրք Հայկազեան լեզուի» երկհատորյակի, Ա․ Մեյնի «Հայագիտական ուսումնասիրությունների», Ա․ Խուդաբաշխյանի «Ռուս-հայերեն բառարանի», Հրաչյա Աճառյանի «Արմատական բառարանի», հայ մատենագիրների ու պատմիչների երկերի հրատարակությունները։
Երևանի համալսարանի հրատարակչությունը հրատարակում է նաև «Բանբեր Երևանի համալսարանի», «Գիտական տեղեկագիր», «Երևանի համալսարան» հանդեսները, «Հայոց լեզու և գրականություն», «Ռուսաց լեզու և գրականության հարցեր», «Օտար լեզուներ և արտասահմանյան գրականություն», «Կիրառական մաթեմատիկա», «Մեխանիկա» և միջբուհական գիտական ժողովածուներ ։
ԵՊՀ հրատարակչությունը ղեկավարել են Հանրապետության մտավորականներ Վսևոլոդ Սկաբյոլկինը (1957), Արմեն Հակոբյանը (1957-1964), Արամայիս Ասրյանը (1964-1976), Գառնիկ Անանյանը (1976-1985), Բաբկեն Հարությունյանը (1986-1988), Սարգիս Փանոսյանը (1988-1994), Դավիթ Գասպարյանը (1994-1998), Պերճ Ստեփանյանը (1998-2014)։
Այժմ «ԵՊՀ հրատարկչությունը» ղեկավարում է բանասիրական գիտությունների թեկնածու Կարեն Գրիգորյանը ։
Տես նաև
Կատեգորիա:Հայաստանի հրատարակչություններ
Կանյո Կրիստալես
Կանյո Կրիստալես (Caño Cristales), գետ Կոլումբիայում։ Լոսադա գետի վտակ (Գուայաբերո վտակ)։
Գետի գետաբերանը գտնվում է Կոլումբիայի կենտրոնական մասում, Մետա մարզի տարածքում, Մակարենա լեռնաշղթայում։