cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Բոմարցո
Բնակավայրի հովանավորը համարվում է Սուրբ Անսելմը։ Տոնը նշվում է ամեն տարի ապրիլի 24-ին։
Մարցելի Նենցկի
Մարցելի Վիլհելմովիչ Նենցկի (Wilhelm Marceli Nencki, ), կենսաքիմիկոս և մանրէաբան։ Ազգությամբ լեհ։
Կենսագրություն
1870 թվականին ավարտել է Բեռլինի համալսարանը։ 1877-1891 թվականներին՝ Բեռնի համալսարանի պրոֆեսոր, 1891 թվականից՝ Պետերբուրգի փորձառական բժշկագիտության ինստիտուտի քիմիայի բաժնի վարիչ։ Ուսումնասիրել է միզանյութի սինթեզն օրգանիզմում, ցույց տվել լյարդի դերն այդ պրոցեսում և առաջարկել (Ի․ Պավլովի հետ համատեղ) կաթնասունների օրգանիզմում սինթետիկ միզանյութի առաջացման տեսություններից մեկը։ Պարզել է հեմի քիմիական կառուցվածքը, տվել (լեհ քիմիկոս Լ․ Մարխլևսկու (Լ․ Marchlewski, 1869-1946 թթ.) հետ միասին) հեմոգլոբինի և քլորոֆիլի քիմիական ազգակցությունը։ Մշակել է եղջերավոր անասունների ժանտախտի դեմ պայքարի մեթոդներ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեհ մանրէաբաններ Կատեգորիա:Լեհ կենսաքիմիկոսներ Կատեգորիա:Լեհ բժիշկներ
Ղանթարա
Ղանթարա, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Դիարբեքիրի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Սովորույթներ և վարվելակարգ Ճապոնիայում
Սովորույթները և վարվելակարգը Ճապոնիայում շատ կարևոր են և շատ առումներով որոշում են ճապոնացիների սոցիալական վարքագիծը։ Ճապոնական գրքերի մեծ մասը նկարագրում են վարվելակարգի մանրամասները։ Ճապոնիայի տարբեր շրջաններում վարվելակարգը կարող է տարբերվել։ Որոշ սովորույթներ ժամանակի ընթացքում փոխվում են։ Ստորև բերված են Ճապոնիայում բոլորի կողմից ընդունված ժամանակակից սովորույթները։
Ավանդական լողարան
Լոգանք ընդունելու համար օգտագործում են ավանդական ճապոնական օֆուրո բաղնիքը։ Ավանդական ճապոնական օֆուրո բաղնիքը քառակուսի է և բավականին խորն է այն բանի համար, որ ջուրը կարողանա ծածկել ուսերը, բայց երբեմն լողացողից պահանջում է նստել կրծքին սեղմած ծնկներով։ Օֆուրո լոգարանը ավելի փոքր և խորն է, քան ընդունված է արևմտյան տներում։ Նոր լոգարաններն ավելի շատ նման են արևմտյան ձևերին։ Ճապոնիայում օֆուրոն օգտագործվում է ոչ այնքան մարմինը լվանալու, որքան լիցքաթափվելու, և ոչ միայն ֆիզիկապես, այլև՝ հոգեպես։ Լոգարանի մեջ անհրաժեշտ է սուզվել մաքուր մարմնով։ Նախնական լոգանքը սովորաբար կատարվում է նույն սենյակում գտնվող ծորակից կամ ցնցուղից՝ փոքր աթոռի վրա նստած։ Ճապոնիայում շատ խնայողաբար են վերաբերվում քաղցրահամ ջրերին։ Լոգարանում մնացած ջուրը օրվա վերջում տաքացվում է հատուկ տաքացուցիչների օգնությամբ և կարող է օգտագործվել ընտանիքի բոլոր անդամների լոգանքի, ինչպես նաև լվացքի մեքենայում հագուստ լվանալու համար։ Լոգարանը, երբ այն չի օգտագործվում, ծածկված է կափարիչով՝ ջրի ջերմաստիճանը պահպանելու և գոլորշացումը կանխելու համար։
Փոքր լոգարան ունեցող տներում ընտանիքի անդամները լողանում են մեկը մյուսի հետևից, ավագության կարգով, ավանդաբար, սկսած տարեց տղամարդկանցից կամ ընտանիքում ամենատարեցից (տատիկը կարող է լողանալ ընտանիքի ղեկավարի առջև)։ Եթե տանը հյուրեր են լինում, նրանք առաջնահերթություն են ստանում։ Մեծ լոգարան ունեցող տներում հազվադեպ չեն ընտանիքի անդամների միասին լողալը։ Սովորաբար, ծնողներից մեկը կամ երկուսը կարող են լողանալ նորածինների և փոքրիկների հետ, և նույնիսկ երբ երեխաները մեծանում են, նրանք շարունակում են լողանալ ծնողներից մեկի հետ։
Լոգարաններն ավելի հաճախ համդիպում են ժամանակակից ճապոնական տներում, բայց քաղաքներում դեռ կան շատ փոքր ու հին բնակարաններ, որոնք չունեն լոգարան։ Կան հասարակական լողանալու վայրեր՝ սենտո բաղնիքներ։ Սենտոյի առանձնահատկություններից մեկը ընթացակարգերի պարտադիր հաջորդականությունն է․ բաղնիքի այցելուները նախապես լողանում են առանձին սենյակում և միայն դրանից հետո են մտնում լողավազանի տաք ջուրը։ Հաճախ սենտո են այցելում ամբողջ ընտանիքով։ Որպես կանոն, սենտոն բաժանված է ըստ սեռի, և այցելուները լողանում են մերկ՝ սրբիչով ծածկելով սեռական օրգանները։
Հյուրերին ավանդական ճապոնական ռյոկա հյուրանոցն առաջարկում է օգտագործել ընդհանուր կամ անհատական օֆուրոներ, եթե դա պատվիրված էր նախապես։
Օնսենը երկրաջերմային տաք աղբյուրներում, որոնցով լի է Ճապոնիան, լոգանք է։ Օնսենում լոգանքը կարող է տեղի ունենալ բացօթյա բնական ջրամբարում, որը լցված է աղբյուրի տաք ջրով կամ փակ օֆուրոյում, որտեղ լոգարանը լցվում է աղբյուրից տաք հանքային ջրով։
Շատ սենտոներում և օնսեններում արգելված են դաջվածքներով հաճախորդների մուտքը՝ վկայակոչելով յակուձայի գործունեության վերաբերյալ մտահոգությունները։
Ավանդական հագուստ
Ժամանակակից Ճապոնիայում կիմոնոն կորցրել է առօրյա հագուստի կարգավիճակը և օգտագործվում է հատուկ դեպքերում՝ հիմնականում կանանց կողմից։ Տղամարդիկ կիմոնո են հագնում թեյախմության արարողությանը մասնակցելու համար, հարսանքիներին և մարտարվեստով զբաղվելիս։ Ճապոնիայում գոյություն ունեն բազմաթիվ դասընթացներ, որտեղ ուսումնասիրում են կիմոնոյի պատմությունը, ինչպես նաև դասավանդվում են նմուշների և տարվա ամեն սեզոնի ու արարողության համար գործվածքների ընտրության ունակություններ ։
Շոգ ամառային ամիսների ընթացքում լայնորեն օգտագործվում են թեթև կիմոնոները՝ յուկատաները՝ պատրաստված բամբակից կամ սինթետիկ գործվածքից, առանց աստառի։ Յուկատա հագնում են ինչպես տղամարդիկ, այնպես էլ կանայք։ Յուկատան վերածնվել է 1990-ական թվականների վերջերին։
Յուկատայի համար ավանդական բամբակաթղթային գործվածքը գունավորովում է լեղակի գույնով։ Ներկայումս գույների սպեկտրը ըդլայնվել է։ Կիմոնոյի ու յուկատայի համար կանոնները ընդհանուր են․ երիտասարդները հագնում են վառ գույներով ու համարձակ նախշերով, իսկ տարեցները՝ մուգ գույներով ու երկրաչափական նախշերով։ Յուկատան ճապոնական հյուրանոցների՝ ռյոկանների հյուրերին առաջարկվում է որպես խալաթ։
Սեղանի էթիկետ
Ճապոնիայում սնվելը ավանդաբար սկսվում է իտադակիմաս արտահայտությամբ (いただきます )(բառացի՝ «ես խանարհաբար ստանում եմ»)։ Արտահայտության կիրառությունը համապատասխանում է «բարի ախորժակ» արտահայտությանը։ Սակայն բառացի արտահայտությամբ շնորհակալություն են հայտնում բոլոր նրանց, ովքեր դեր են ունեցել պատրաստման, աճեցման կամ որսորդության մեջ, սնունդ մատակարարող բարձրագույն ուժերին ։
Հացկերույթի ավարտից հետո ճապոնացիները օգտագործում են գոտիսո-սամա-դեսիտա ( ご馳走様でした) («սա հիանալի հացկերույթ էր») քաղաքավարի արտահայտությունը՝ հայտնելով շնորհակալություն ու հարգանք բոլոր ներկաներին, խոհարարին և բարձրագույն ուժերին՝ հիանալի հացկերույթի համար ։
Կերակուրը ոչ լրիվ ուտելը Ճապոնիայում անքաղաքավարություն է համարվում, բայց ավելի շատ դա տիրոջ համար դիտարկվում է որպես ազդանշան, որ ուզում եք, ձեզ ևս մեկ ուտեստ առաջարկեն։ Եվ հակառակը, ամբողջությամբ կերակուրը ուտելը (ներառյալ բրինձը) նշանակում է, որ բավարավել եք նման սնունդով և բավական է ։ Երեխաներին խորհուրդ է տրվում ուտել ամբողջը՝ մինչև բրինձի վերջին հատիկը։ Անքաղաքավարի է ընտրել ուտեսի առանձին մասերը և թողնել մնացածը։ Ուտելիքը պետք է ծամել փակ բերանով։
Թույլատրելի է ճաշակել ապուրը կամ ուտել բրինձը՝ բարձրացնելով բաժակը բերանին մոտ։ Միսո ապուրը կարելի է խմել անմիջապես փոքր բաժակից՝ չօգտագործելով գդալը։ Մեծ ամանով ապուրները կարող են մատուցվել գդալով։ Թույլատրվում է կում-կում խմել, երբ օգտագործվում են որոշ մթերքներ, օրինակ ռամեն կամ լապշա սոբա, չնայած դա մշտապես չի գործածվում։ Մակարոնեղենը, պատրաստված արևմտյան ձևով, չպետք է օգտագործել նման կերպ։
Հաշվարկներ դրամարկղում
Ամեն դրամարկղից առաջ տեղադրված է ոչ մեծ սկուտեղ, որտեղ գնորդները կարող են դնել կանխիկ դրամները։ Եթե նման սկուտեղ է դրված, ապա այն անտեսելը հանդիսանում է էթիկետի խախտում և փորձում են դրամը անվերապահորեն հանձնել գանձապահին ։ Էթիկետի այս տարրը, ինչպես և ձեռքսեղմումից առաջ խոնարհվելը, բացատրվում է յուրաքանչյուր ճապոնացու «սեփական տարածքի պահպանությամբ», ինչը կապված է Ճապոնիայում կենսական տարածքի ընդհանուր դեֆիցիտի հետ։
Խոհարարական ավանդույթներ
Այսօր Ճապոնիայում վաղ հայտնի խոհարարական ստեղծագործությունները (ռյոռիսյո) թվագրվում են 13-րդ դարի վերջով։ Դրանք ներառում էին խոհանոցային դանակով (սիկիբոտյո) ծեսերի ժամանակ աշխատելու հմտությունները, տոների ժամանակ վարքագծի կանոնները, ուտեստների բաղադրատոմսերը, սննդի պատրաստման մեթոդները և մշակման տեխնիկան։ Հեղինակները հատուկ ուշադրություն են դարձրել սննդի բաղադրությանը, պատրաստմանը, զարդարմանը, որոնք պարտադիր են այս կամ այն տեսակի խնջույքի համար ։
Ճապոնական խոհանոցի իդեալը հում արտադրանքն է՝ բնական տեսքով։ Արտադրանքը ենթարկվում է տարբեր տեսակի վերամշակման, բայց նվազագույն չափով՝ փորձելով պահպանել ապրանքի նախնական տեսքը և ձևը։ Թանկարժեք ռեստորաններում սաշիմին մատուցվում է ոչ թե առանձին շերտերով, այլ մի ամբողջ ձկան տեսքով։ Ձկները, իհարկե կտրված և մաքրված են թեփուկներից և ոսկորներից, սակայն գլխից, ոսկորներից և շերտերից կրկին ձևավորում են ձուկ, որը կարծես կենդանի է։ Ճապոնացի խոհարարական վարպետներին չի համապատասխանում խոհարար բառը (որը ծագում է եփել բայից)։
Վարպետը կոչվում է իտամաե, որը բառացի թարգմանությամբ նշանակում է «տախտակի առաջ», իսկ իմաստով՝ «նա, ով կտրում է»։ Ամենակարևորը կտրելու արվեստն է, որին ճապոնացի վարպետները տիրապետում են կատարյալ։ Մեծ նշանակություն է տրվում մատուցված սննդի արտաքին տեսքին։ Ճապոնական ուտեստները պարզապես սնունդ չեն, դրանք արվեստի ստեղծագործություն են։ Ճապոնական խոհանոցի վարպետները փորձում են ոչ միայն զարդարել ուտեստը, այլև ափսեի վրա ստեղծել բնության մի կտոր ։
Ալկոհոլային խմիչքների օգտագործման ավանդույթներ
Ճապոնիայի ժամանակակից ալկոհոլային մշակույթը հիմնվում է երեք հիմնական խմիչքների վրա․ դրանք են՝ գարեջուրը, վիսկին և սակեն։ Գինին (ինչպես չոր, այնպես էլ՝ թունդ) հազվադեպ է օգտագործվում ճապոնացիների կողմից։
Առաջին երկու խմիչքները ճապոնացիները փոխառել են արևմուտքից։
Գարեջրին բաժին է ընկնում ալկոհոլի երկու երրորդը՝ բնակչության մեկ շնչին բաժին ընկնող, այդ մասնաբաժինը միշտ աճում է։ Ճապոնիայում գարեջուր սկսել են արտադրել 1873 թվականից։ Գարեջրագործության ավանդույթը եկել է Գերմանիայից։ Տեղական առանձնահատկությունը պատրաստման գործընթացում գարեջրի մեջ բրնձի ավելացումն է։
Վիսկին փոխառել են Ամերիկայից։ Վիսկիի օգտագործման եղանակն է՝ ստանդարտ բաժակի մեջ լցնել մեկ սանտիմետր վիսկի, իսկ մնացած ծավալը լրացնել սոդայով և սառույցով։ Նման «խմիչքի» թնդությունը տասն աստիճանից բարձր չէ։
Սակեն (ամենահին և գրեթե միակ) տեղական ծագման ալկոհոլային խմիչք է, որը Ճապոնիայում ավելի հաճախ է օգտագործվում, քան վիսկին։
Ճապոնական խնջույքներում ընդունված չէ բաժակներն իրար խփելը։ Ընդունված չէ կովկասյան տիպի տարատեսակ կենացներ արտասանելը։ Միայն առաջին անգամ բաժակ բարձրացնելուց ճապոնացիները համերաշխ արտասանում են «կամպայ!» (բառացիորեն «չոր հատակ») ։
Ճապոնացիները դիմացկուն չեն ալկոհոլի նկատմամբ և հարբում են համեմատաբար փոքր քանակությամբ ալկոհոլից (ալկոհոլի քայքայումն ապահովող ֆերմենտի դեֆիցիտի հետևանքով)։ Ճապոնացիները չեն ճնշվում հարբած վիճակից։ Հասարակությունը նույնպես չի հանդիմանում հարբած մարդկանց, եթե նրանց վարքը ագրեսիվ չէ։
Ճապոնական ռեստորաններում իր անվան տակ կիսադատարկ ալկոհոլային խմիչքով շիշ թողնելու հնարավորություն կա, որը պահվում է վաճառասեղանի դարակում։ Շիշը պահվում է մինչև հաջորդ այցը։ Որոշ դեպքերում ճապոնացին կարող է միանգամից մի քանի հաստատություններում արդեն վճարված սպիրտային պաշարներ ունենալ։
Սննդի փայտիկների օգտագործման կանոններ
Ճապոնիայում փայտիկները օգտագործվել են Նարա շրջանից (710-794 թվականներին) ։ Ճապոնիայում կան շատ ավանդույթներ և չգրված կանոններ՝ կապված հասիի փայտիկներ օգտագործելու հետ։ Փայտիկները նախատեսված են միայն սննդի համար, և նրանց հետ ձեռքերում մյուս գործողությունները վիրավորում են երկրի մշակույթն ու ավանդույթները և ցույց տալիս սեղանի շուրջ վարքի կանոնների նկատմամբ անհարգալից վերաբերմունք։ Ուստի խորհուրդ չի տրվում.
Ինչ-որ մեկին հյուրասիրելիս և նրա ափսեի մեջ ուտեստ դնելիս պետք է օգտագործել փայտիկների հետևի մասը (հաստ, չօգտագործված ծայրերը)։ Իդեալական է համարվում, եթե յուրաքանչյուրը փայտիկների հետևի մասով ընդհանուր ափսեից ուտելիք է վերցնում, դնում իր ափսեի մեջ և միայն այդ ժամանակ շրջում փայտիկը և սկսում ուտել։
Փայտիկների համար կան հատուկ ստենդներ (հասիոկի)։ Ուտելուց հետո փայտիկները պետք է դրվեն դրա վրա և ոչ մի դեպքում՝ ափսեի մեջ։ Ռեստորաններում, որտեղ չկան հատուկ ստենդներ, փայտիկները կրկին դնում են թղթե տոպրակի մեջ, որի մեջ դրանք մատուցել են։ Եթե չկա ոչ տոպրակ, ոչ էլ ստենդ, փայտիկները կարելի է դնել սեղանին, բայց դրանք իրար խաչած։ Բացի այդ, փայտիկները միշտ դնում են սուր ծայրով դեպի ձախ։
Փայտիկների միջոցով կարելի է ոչ միայն ուտելիք պահել և տանել բերանը, այլ նաև կատարել շատ այլ բարդ գործողություններ՝ խառնել սոուսը, առանձնացնել կտորները, մանրացնել և նույնիսկ կտրել։ Սովորաբար, այդ գործողությունները պետք չի լինում կատարել ավանդական ճաշկերույթի ժամանակ, քանի որ ճապոնական խոհարարական կանոնները պահանջում են, որ սնունդը մատուցվի փոքր կտորներով, որպեսզի այն հարմար լինի բերանը դնել։
Փայտիկները չի կարելի թողնել սեղանին այնպես, որ մատնանշեն ինչ-որ մեկին  ։
Հարսանիք Ճապոնիայում
Ճապոնիայում անցկացվում են երկու տեսակի հարսանեկան արարողություններ՝ ճապոնական ավանդական (սինտոիստական) ոճով կամ արևմտյան ոճով։
Պատմականորեն, ամուսնությունները բաժանվում են երկու խմբի՝ կախված զուգընկեր գտնելու եղանակից․ ավանդական եղանակ և պայմանագրային եղանակ՝ միա կեկոն (見合い結婚?), առավել հայտնի է որպես օ-միաի (お見合い) կամ ժամանակակից եղանակ (ամուսնություն սիրով) ռենաի կեկոն (恋愛結婚), սա այն տեսակն է, երբ զույգերը ընտրություն են անում ինքնուրույն։ Պատմականորեն գյուղական միջավայրում ամուսնությունը հաճախ կնքվել է հարսնացուի հղիությունից հետո։
Պայմանագրային ամուսնություններ
Առաջին հանդիպումից հետո պոտենցիալ հարսնացուն ու փեսացուն որոշ ժամանակ պարբերաբար հանդիպում են և դրանից հետո միայն որոշում կայացնում ամուսնության մասին։ Եթե նրանք որոշում են ամուսնանալ, ապա կատարվում են հարսանիքին նախորդող արարողությունները (անցկացվում է նշանադրություն, տրվում են նվերներ)
Հետպատերազմյան տարիներին պայմանագրային ամուսնությունների թիվը նվազել է ։
Առանձնացնում են պայմանագրային ամուսնությունների առավելությունները, որոնք թույլ են տալիս պահպանել ժամանակակից Ճապոնիայում ամուսնության նկատմամբ ճապոնական ավանդական վերաբերմունքի կողմնակիցների բավականաչափ մեծ թիվ։
Կոշիկ
Անհրաժեշտ է կոշիկները հանել տաճարի մուտքի մոտ։ Երբ փոխարինող կոշիկներ չեն առաջարկում, պետք է գուլպաներով քայլել։ Նման վայրերում շատ դարակներով արկղերը օգտագործվում են փողոցային կոշիկները պահելու համար։ Փողոցային կոշիկներով չի կարելի ոտք դնել կոշիկի արկղերի դիմաց դրված փայտե վանդակաճաղի վրա։
Տաճարի մուտքի մոտ հանելով կոշիկները՝ այցելուն ոչ միայն օգնում է պահպանել կարգը տաճարում, այլև հարգանքի տուրք է մատուցում սիրո՝ կամի և մաքրության՝ կիյոսի սինթոիստական պատկերացումներին։ Փողոցն իր փոշով և աղբով հակադրվում է տաճարի և տան ամեն իմաստով մաքուր տարածությանը։
Ճապոնական ավանդական խոհանոցի ռեստորան այցելելը ենթադրում է կոշիկները հանել նախքան ճաշելու վայր՝ բամբուկե գորգերով ծածկված և ցածր սեղաններ դրված հարթակ բարձրանալը։ Գորգերի վրա նստում են՝ իրենց տակ ծալելով ոտքերը։ Սեղանների տակ երբեմն լինում են փոսեր՝ անսովոր դիրքից թմրած ոտքերը տեղավորելու համար։
Համբույր Ճապոնիայում
Մինչև 1945 թվականը համբույրների հրապարակային ցուցադրումը հասարակական կարգի խախտում է համարվել։ Խախտողները, որոնք իրենց թույլ են տվել նման բան անել հասարակական վայրում, պատժվել են տուգանքով կամ ձերբակալությամբ։
Համբույրի խտրականությունը շարունակվում է նաև ներկայումս։ Ճապոնական համբույր բառի՝ սեպունի փոխարեն, որը շատ հազվադեպ է օգտագործվում, երիտասարդ ճապոնացիներն ու ճապոնուհիները օգտագործում են կիսու բառը (անգլերեն kiss բառից)։ Համարվում է, որ անգլերեն բառը ավելի մաքուր է, քանի որ այն առարկա է նշանակում ոչ ուղղակիորեն ։
Ժպիտ Ճապոնիայում
Ճապոնիայում ժպիտը ոչ միայն զգացմունքների բնական արտահայտություն է, այլ նաև վարվելակարգի ձև է, որը նշանակում է ոգու հաղթանակը դժվարությունների և անհաջողությունների դիմակայության մեջ։
Ճապոնիայում հատուկ ժեստային ժպիտի օգտագործումը հաճախ հասնում է ծայրահեղությունների։ Մինչև օրս կարելի է տեսնել, թե ինչպես են ժպտում մարդիկ, որոնք կորցրել են հարազատներին։ Դա չպետք է հասկանալ այնպես, թե մահացածներին չեն սգում։ Ժպտացողը կարծես ասում է՝ այո, կորուստս մեծ է, բայց կան ավելի կարևոր ընդհանուր հոգսեր, և ես չեմ ուզում վշտացնել շրջապատողներին՝ ցույց տալով իմ վիշտը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի մշակույթ Կատեգորիա:Էթիկետ
Աբաս Բագրատունի (Գագիկյան)
Աբաս Բագրատունի, հայ արքայազն Բագրատունյաց թագավորությունում։
Գագիկ Ա արքայի և Կատրանիդե Բ թագուհու որդին, Հովհաննես-Սմբատի և Աշոտի եղբայրը, Բագրատունիների արքայական հարստությունից ։
Հիշատակություն
Հիշվում է իր մոր՝ Կատրանիդե թագուհու 1010 թվականի արձանագրության մեջ. «Զարմից իմ և որդոց՝ Սմպատա, Աբասա և Աշոտո»։ 1020 թվականին՝ Գագիկ Ա-ի մահվան ժամանակ իր երկու որդիների՝ Հովհաննես-Սմբատի և Աշոտի հետ չի հիշվում։ Քանի որ կենդանի էր 1010 թվին, ըստ վերը նշված արձանագրության, ուստի Աբասը պետք է մահացած լինի 1010-1020 թվականների ընթացքում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բագրատունիներ
Այրիս Ապատոու
Այրիս Ապատոու (Iris Apatow, ), ամերիկացի դերասանուհի, որն առավել հայտնի է Netflix հեռուստաալիքի Սեր հեռուստասերիալում խաղացած Արայայի դերով։
Վաղ տարիներ
Ռեժիսոր Ջադ Ապատոուի և դերասանուհի Լեսլի Մաննի դուստրն է։
Կարիերա
Կինոյում դեբյուտը կայացել է «Մի քիչ հղի» ֆիլմով, որտեղ հանդես է եկել իր քրոջ՝ Մոդ Ապատոուի հետ` խաղալով Շառլոտայի դերը ։ Ավելի ուշ նույն դերով հանդես է եկել «This Is 40» ֆիլմում ։ Հետագայում նույն դերով հանդես է եկել «Սա քառասունն է» ֆիլմ սիքվելում։ Նա մեծ ճանաչում է ձեռք է բերել 2016 թվականին, երբ «Սեր» հեռուստասերիալում խաղացել է Արայայի դերով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 12 ծնունդներ Կատեգորիա:2002 ծնունդներ Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի երեխա դերասանուհիներ
Մատվեյ Կազակով
Մատվեյ Ֆեոդորովիչ Կազակով (Матве́й Фёдорович Казако́в), ), ռուս ճարտարապետ, ռուսական ճարտարապետությունում կլասիցիզմի հիմնադիրներից։ Նրա նախագծերով կառուցված բնակելի ու հասարակական շենքերը՝ Սենատը (Ռուսաստանում առաջին անգամ կիրառվել է մեծ տրամագծով գմբեթավոր ծածկ, ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի և Նախարարների խորհրդի շենքը, 1776-1987) ընդհանուր առմամբ բնորոշեցին 18-րդ դարի վերջին - 19-րդ դարի սկզբին Մոսկվայի ճարտարապետական կերպարը, նրա հետագա կառուցապատման մասշտաբն ու բնույթը։ Կազակովը ինտերիերի մեծ վարպետ էր (Միությունների տան սյունազարդ դահլիճը, Դեմիդովի տան «ոսկե սենյակները», երկուսն էլ Մոսկվայում), օժտված գծանկարիչ, ռուս ճարտարապետների մի ամբողջ սերնդի ուսուցիչը։
Լյուր (Վերին Պրովանսի Ալպեր)
Լյուր (Lurs, Lurs), համայնք Ֆրանսիայի Պրովանս-Ալպեր-Լազուր ափ մարզի Վերին Պրովանսի Ալպեր գավառում։ Մտնում է Պեիրյուի կանտոնի կազմի մեջ։ Համայնքի շրջանը՝ Ֆորկալկե։
Դոլգոպոլովկա (գյուղ, Տիվրովի շրջան)
Դոլգոպոլովկա (Довгополівка), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Տիվրովի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1966 թվականին։
Լյուր (Վերին Պրովանսի Ալպեր)
Համայնքի INSEE կոդ՝ 04106։
Դոլգոպոլովկա (գյուղ, Տիվրովի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Դոլգոպոլովկա գյուղում բնակվում էր 548 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,149 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 3677,85 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Տիվրովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1966 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Լյուր (Վերին Պրովանսի Ալպեր)
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 376 մարդ։
(2774) Տենոյոկի
(2774) Տենոյոկի (Tenojoki), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1942 թվականի հոկտեմբերի 3-ին Լիյսի Օտերմայի կողմից Տուրկուում ։
Լյուր (Վերին Պրովանսի Ալպեր)
Կլիմա
Կլիման միջերկրածովային, ձմռանը ցուրտ է և հաճախ լինում են ցրտահարություններ, ամռանը շոգ է և ցուրտ, երբեմն անձրևոտ, չունի սեփական օդերևութաբանական կենտրոն։
(2774) Տենոյոկի
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,181482 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,7275 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,6355 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2072,73 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,173684 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 8,53° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1942 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Լիյսի Օտերմայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Լյուր (Վերին Պրովանսի Ալպեր)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Բիզ (գյուղ, Տատիշլինսկի շրջան)
Բիզ (Бизь, Биҙ), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Տատիշլինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 86 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Տատիշլինսկի շրջանի բնակավայրեր
Արևելյան Շատորու (կանտոն)
Արևելյան Շատորու (Châteauroux-Est), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Կենտրոն շրջանում։ Էնդր դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Շատորու օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2007 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 17022 մարդ էր։ Կանտոնի համարը 3624 է։ Կանտոնում կա 3 կոմունա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ
Բուստ
Բուստ (Bust), համայնք Ֆրանսիայի Գրանդ Էստ մարզի Ստորին Հռենոս գավառում ։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 360 կմ արևելք, Ստրասբուրգ քաղաքից` 50 կմ հյուսիս-արևմուտք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 289 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 224-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 65։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 77,5 %։ 224 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 207 անձ (112 տղամարդ և 95 կին)։ Գործազուրկ են եղել 17 անձ (6 տղամարդ և 11 կին)։ 65 անաշխատունակներից 19-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 22-ը` թոշակառուներ, իսկ 24-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Լիա վան Լիր
Լիա վան Լիր (ליה ון ליר, ), արվեստի վերաբերյալ ֆիլմերի ծրագրման և ֆիլմերի արխիվացման առաջամարտիկներից Իսրայելում։ Հայֆա և Երուսաղեմ ֆիլմոտեկաների, Իսրայելի կինոարխիվի և Երուսաղեմի կինոփառատոնի հիմնադիրն է։
Կենսագրություն
Լիա Գրինբերգը ծնվել է 1924 թվականի օգոստոսի 8-ին, Բեսարաբիայի Բալթի քաղաքում (այն ժամանակ եղել է Ռումինիայի կազմում, այժմ Մոլդովայի կազմում է)։ Նրա հայրը` Սիմոն Գրինբերգը, հացահատիկ արտահանող էր, իսկ մայրը` Օլգան, Կանանց միջազգային սիոնիստական կազմակերպության կամավոր էր։ Նա ավագ դպրոց է հաճախել և ամառներն անցկացրել է Կարպատյան լեռներում։ 1940 թվականին ծնողներն ուղարկել են նրան Պաղեստին` այցելելու իր քրոջը` Բրուրիային, որն ատամնաբույժ էր և 1936 թվականին տեղափոխվել էր ապրելու Թել Ավիվում։ Դրանից հետո Լիան այլևս երբք չի տեսել իր ծնոնղներին ։
1941 թվականին գերմանացիները սպանել են նրա հորն ու հրեական համայնքի այլ առաջնորդների։ Նրա մայրն ու տատիկը աքսորվել են Մերձդնեստր և մահացել են համակենտրոնացման ճամբարում։ Լիան 1943 թվականին տեղափոխվել է Երուսաղեմ` սովորելու Երուսաղեմի հրեական համալսարանում։ 1952 թվականին նա ամուսնացել է հոլանդացի ինժեներ, օդաչու, դրամատուրգ և ռեժիսոր Վիմ Վան Լիրի հետ և հաստատվել է Հայֆաում ։ Նրանց 1955 թվականին հիմնել են երկրի առաջին ֆիլմի ակումբը։
«Այն ժամանակ որևէ հեռուստատեսություն չկար... և մենք 16 մմ-անոց լուսարձակ ունեինք, որը մեզ նվիրել էր ամուսնուս հայրը։ Ամեն ուրբաթ մենք մեր ընկերների հետ հավաքվում էինք ֆիլմեր դիտելու։ Մեր տունն ամենահայտնին էր դարձել Հայֆայում», պատմել է նա ։ Այս ֆիլմի ակումբը հետագայում դարձել է Հայֆա ֆիլմոտեկան։ Վան Լիրերի ֆիլմերի անձնական հավաքածուն դարձել է 1960 թվականին ստեղծված Իսրայելի կինոարխիվի հիմքը։
1973 թվականին բրազիլացի բիզնեսմեն Ջորջ Օստրովսկին, ով երազում էր ֆիլմոտեկա ստեղծել Իսրայելում, առաջարկել է վան Լիրերին և Թեդի Կոլեկին միանալ իր երազանքին։ Օստրովսկին նվիրաբերել է անհրաժեշտ միջոցները` Երուսաղեմի կինոկենտրոնը կառուցելու համար։ Թեդի Կոլեկն ու Երուսաղեմի հիմնադրամը միջոցներ են հայթայթել Հոլիվուդի իրենց ընկերներից և ամբողջ աշխարհից։ Երուսաղեմի ֆիլմոտեկան բացվել է 1981 թվականին, և Լիա վան Լիրը դարձել է դրա առաջին տնօրենը։ 1991 թվականին իր ամուսնու մահից հետո նա ավագ դպրոցի ուսանողների համար սահմանել է Վիմ վան Լիր մրցանակը` երիտասարդ ֆիլմարտադրողներին քաջալերելու համար։ Մրցանակաբաշխության առաջին տարում ներկայացվել է 8 ֆիլմ, իսկ 2008 թվականին ներկայացված է եղել 90 ֆիլմ ։
1995 թվականին նա ղեկավարել է Բեռլինի 45-րդ միջազգային կինոփառատոնի ժյուրիի կազմը ։
Պարգևներ
2004 թվականին Լիա վան Լիրը պարգևատրվել է Իսրայելի մրցանակով` իր ձեռքբերումների և Իսրայել պետության և հասարակության կյանքում ունեցած նշանակալի ներդրման համար ։ Իր կամավորական աշխատանքի համար նա մրցանակ է ստացել Իսրայելի նախագահ Խայիմ Հերցոգից ։
Մահ
Լիա վան Լիրը մահացել է 2015 թվականի մարտի 13-ին, 90 տարեկան հասակում, անհայտ պատճառով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հոլոքոստից փրկվածներ Կատեգորիա:Երուսաղեմի հրեական համալսարանի շրջանավարտներ
Անդրեյ Շտակենշնեյդեր
Անդրեյ Իվանովիչ Շտակենշնեյդեր (Андре́й Ива́нович Штакеншне́йдер, ), ռուս ճարտարապետ, որը Սանկտ Պետերբուրգում և Պետերգոֆում նախագծել է մի շարք պալատներ և այլ շինություններ։
Կենսագրություն
Անդրեյ Շտակենշնեյդերը եղել է կաշեգործի թոռ, որին Բրաունշվայգից Ռուսաստան է բերել կայսր Պավել I-ը։ Անդրեյ Շտակենշնեյդերը ծնվել է հոր ջրաղացում` Գատչինայի մոտակայքում, 1802 թվականի փետրվարի 22-ին և 13 տարեկան հասակում ընդունվել է Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիա ։ Դասընթացի ընթացքում առանձնահատուկ փայլուն հաջողություններ չի ցուցաբերել, ավարտելուց անմիջապես հետո` 1821 թվականին, աշխատանքի է անցել շենքերի և հիդրավլիկ աշխատանքների կոմիտեում որպես գծագրող, որից չորս տարի անց ծառայության է անցել Սուրբ Իսահակի տաճարի կառուցման հանձնաժողովում` որպես ճարտարապետ-նկարիչ։ Ավգուստ Մոնֆերանի կողմից ներգրավվել է աշխատելու Ձմեռային պալատում։
1831 թվականին Շտակենշնեյդերը դադարեցրել է ծառայությունը վերոհիշյալ հանձնաժողովում, որպեսզի ավելի ազատորեն զբաղվի մասնավոր շինություններով, հիմնականում Ռևելի (Կեիլա-Յոա) մոտակայքում գտնվող կոմս Ալեքսանդր Բենկենդորֆի ազնվական տան կառուցմամբ։ Գոհ լինելով իր ճարտարապետից՝ կոմսը նրան երաշխավորել է կայսրին, և այդ ժամանակից սկսել է Շտակենշնեյդերի հաջողության շրջանը ։
Ճարտարապետը ձեռք է բերել Նիկոլայ I-ի բարեհաճությունը և սկսել իրար հետևից ստանալ կարևոր հանձնարարություններ և շուտով դարձել արքայական և մեծ-իշխանական պալատների արտոնյալ շինարարը։ Սկսելով իր արքունական ծառայությունը որպես ճարտարապետ մեծ իշխան Միխայիլ Պավլովիչի արքունիքում, կյանքի վերջին տարիներին նա եղել է իշխանական կալվածքների գլխավոր ճարտարապետը, Նորին մեծության պալատական ճարտարապետը և կայսրուհու քաղաքամերձ պալատների շինությունների կառավարիչը։
Տրված ծրագրի հիման վրա 1834 թվականին Շտակենշնեյդերի կողմից կազմված «փոքր կայսերական պալատ»-ի նախագծի համար Ակադեմիան նրան շնորհել է ակադեմիկոսի կոչում։ Գիտելիքների և հմտությունների կատարելագործման նպատակով 1837-1838 թվականներին նա կառավարությունից ստացած նպաստի շնորհիվ մեկնել է արտերկիր, այցելել Իտալիա, Ֆրանսիա և Անգլիա։ 1844 թվականին Ակադեմիան Շտակենշնեյդերին շնորհել է Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայի 2-րդ աստիճանի պրոֆեսորի կոչում։ 1848 թվականից նա եղել է կայսերական արքունիքի ճարտարապետ։
Աշխատել է Սանկտ Պետերբուրգում, Ցարսկոյե Սելոյում, Պետերգոֆում, Նովգորոդում, Մոսկվայում, Տագանրոգում, Ղրիմում։ Ղրիմում ճարտարապետը զբաղվել է Օրեանդայում կայսրուհի Մարիա Ֆեոդորովնայի պալատի նախագծի վերափոխմամբ։ Նախնական նախագիծը կազմել է Կարլ Ֆրիդրիխ Շինկելը, սակայն նախատեսվող աշխատանքների արժեքը չափազանց բարձր է թվացել Նիկոլայ I-ին և դրա վերափոխումը հանձնարարվել է Շտակենշնեյդերին։ 1843-1852 թվականներին պալատը կառուցվել է, բայց 1882 թվականին տեղի ունեցած հրդեհի պատճառով այն մինչև մեր օրերը  չի պահպանվել ։
Սանկտ Պետերբուրգի Միլիոնյան 10 հասցեում գտնվող Շտակենշնեյդերի տունը (երկրորդ ճակատն ուղղված էր դեպի Մոյկայի առափնյա հատվածը), եղել է մայրաքաղաքի գեղարվեստական մտավորականության մշակութային և հասարակական կյանքի կենտրոնը։ Ճարտարապետն այն գնել է տիտղոսակիր խորհրդականներ Մ. Ե. և Դ. Ե. Պետրովներից և այն վերակառուցել է իր ընտանիքի համար 1852-1854 թվականներին ։ Առանձնատանն անցկացվել են շտակենշնեյդերյան «շաբաթները», որտեղ հավաքվել են բանաստեղծներ, գրողներ, դերասաններ և նկարիչներ, բեմադրվում էին սիրողական ներկայացումներ։
Այստեղ եղել են Վլադիմիր Բենեդիկտովը, Իվան Գոնչարովը, Ֆեոդոր Դոստոևսկին, Իվան Տուրգենևը, Յակով Պոլոնսկին և ուրիշներ։                                        1865 թվականին  Շտակենշնեյդերները վաճառել են տունը սեփականատիրոջ հիվանդության պատճառով և շենքը վերակառուցվել է որպես առևտրային տուն։
Շտակենշնեյդերը ունեցել է նաև մերձքաղաքային դաստակերտ` Իվանովկա ագարակատունը, որը գտնվում էր Գատչինայից ոչ հեռու և ժառանգել էր իր հորից 1850-ականների վերջին։
Կյանքի վերջին տարիներին Շտակենշնեյդերի առողջությունը վատացել է, նա ուժասպառ է եղել մշտական ինտենսիվ աշխատանքի պատճառով և վերականգնման նպատակով 1865 թվականի գարնանը, բժիշկների խորհրդով մեկնել է կումիսային բուժման Օրենբուրգի նահանգ։ Այնտեղ անցկացրած ամառը կարծես նպաստել է նրա առողջության կարգավորմանը, բայց Պետերբուրգ վերադառնալու ճանապարհին նա կրկին իրեն վատ է զգացել  և մահացել նույն թվականի օգոստոսի 8-ին, Մոսկվայում։ Ճարտարապետը թաղված է Սանկտ Պետերբուրգում՝ Երրորդություն-Սերգիևյան սուրբ երրորդության մենաստանում, իր կողմից կառուցված Գրիգոր աստվածաբանի եկեղեցու մոտակայքում (գերեզմանը պահպանվել է)։
Աշխատանքներ Սանկտ Պետերբուրգում
Շտակենշնեյդերի գործերը շատ բազմազան են ոճերի առումով, ինչը, սակայն, նա չկատարեց ողջ խստությամբ ՝ դրանց մեջ ներմուծելով կամայական փոփոխություններ և լրացումներ՝ ավելի մեծ շքեղության հասնելու համար։ Նրա ստեղծագործություններից ամենակարևորը Մարինոյի պալատն է (այժմ ՝ Սանկտ Պետերբուրգի օրենսդիր ժողովի նստավայրը), որը կառուցվել է 1839-1844 թվականներին Սուրբ Իսահակի հրապարակում։
Դրանից բացի, Սանկտ Պետերբուրգում նա կառուցել է`
Ընտանիք
Ամուսնացած է եղել Մարիա Ֆեոդորովնա Խալչինսկայայի (1811-1892) հետ։ Ամուսնության ընթացքում ծնվել են ՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության ճարտարապետներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայի ակադեմիկոսներ Կատեգորիա:Ռուս ճարտարապետներ
Հրաձգություն Մարջորի Սթոունման Դուգլաս ավագ դպրոցում
Հրաձգություն Մարջորի Սթոունման Դուգլաս միջնակարգ դպրոցում (Marjory Stoneman Douglas High School shooting), զանգվածային սպանություն ԱՄՆ Ֆլորիդա նահանգում, որը տեղի է ունեցել 2018 թվականի փետրվարի 14-ին տեղի ժամանակով ժամը 14:40 Մարջորի Սթոունման Դուգլաս միջնակարգ դպրոցում։ Ամենաքիչը 17 մարդ է մահացել հրաձգության ժամանակ, ևս 14-ը՝ հոսպիտալացվել։ Հարձակումը ԱՄՆ նորագույն պատմության դպրոցների վրա հարձակման երկրորդ խոշոր դեպքն է ։
Սկզբում ահաբեկիչը փախել է, խառնվելով դպրոցականներին, ովքեր փորձում էին փախչել դպրոցից ։ Ձերբակալությունից հետո ենթադրյալ մարդասպանը տարվել է Բրովարդ շրջանի շերիֆի (ոստիկանապետի) գրասենյակ։ Այնուհետև նրան տեղափոխել են տեղի հիվանդանոց։
ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը և նահանգապետ Ռիք Սքոթը տեղեկացվել են հարձակման մասին։ Դոնալդ Թրամփը գրել է. «Ոչ մի երեխա, ուսուցիչ կամ մեկ այլ անձ ամերիկյան դպրոցներում չպետք է իրեն զգա չպաշտպանված» ։
Հրաձգություն
ԱՄՆ պատմության մեջ դպրոցական ամենախոշոր հարձակումը տեղի է ունեցել 2018 թվականի փետրվարի 14-ին Մերջորի Սթոունման Դուգլաս միջնակարգ դպրոցում տեղի ժամանակով ժամը 14:40, որը գտնվում է Ֆլորիդա նահանգում։ Ժամը 14:40-ին դպրոցի աշխատակիցները և դպրոցականները լսել են հրաձգության ձայներ և «տագնապի» ազդանշան տվել ։ Հրաձիգը, ով օգտագործել է ժամանակակից կիսավտոմատ սպորտային հրացան, հրաձգությունից առաջ ակտիվացրել է հրդեհային ազդանշանը։ Սենատոր Բիլ Նելսոնը ասել է, որ կասկածյալը հարձակման ժամանակ կրել է հակագազ և ունեցել ծխե նռնակներ ։ Ամենաքիչը 17 աշակերտներ և ուսուցիչներ են մահացել, շատերը վիրավորվել են, որոնցից 14-ին հոսպիտալացրել են ։ Սպանվածներից 12-ը մահացել են դպրոցում, երկուսը՝ բակում, մեկը՝ փողոցում և երկուսը՝ հիվանդանոցում ։
Մինչ ձերբակալությունը հրաձիգը խառնվել է ուսանողների հետ, ովքեր փախչում էին դպրոցի մասնաշենքից ։ 2018 թվականին ԱՄՆ-ի դպրոցական կամպուսներում հրաձգությունը դարձել է զենքի օգտագործմամբ բռնության 18-րդ դեպքը  ։
Հրաձգությունն ունեցել է ավելի բարձր մահացելիություն, քան 1999 թվականի Կոլումբայնի միջնակարգ դպրոցի հրաձգությունը ։
Զոհեր
Ընդհանուր առմամբ զոհվել է 17 մարդ ։ Զոհերի շրջանում կան և ուսուցիչներ, և դպրոցականներ։ Ընդորում, զոհվել է երկու ուսուցիչ ։ Զոհված ուսուցիչներից մեկը դպրոցի ֆուտբոլի մարզիչն էր, ով մահվանից առաջ փորձել է իր մարմնով ծածկել մի քանի դպրոցականների ։ 12 մարդ սպանվել է դպրոցի ներսում, իսկ երեքը՝ դպրոցի շենքից դուրս։ Հոսպիտալացված դպրոցականներից երկուսը մահացել են հիվանդանոցում։ Փետրվարի 15-ի դրությամբ հիվանդանոցում գտնվում է 15 մարդ ։
Կասկածյալ
Ամերիկյան իշխանությունները հայտարարել են կասկածյալի անունը՝ Նիկոլաս Կրուզ։ Վերջինս 19 տարեկան է և եղել է դպրոցի նախկին աշակերտ։ Ջիմ Հարդի խոսքերով, ով եղել է Կրուզի մաթեմատիկայի ուսուցիչը, նախորդ տարի կասկածյալը սպառնացել է դպրոցի մյուս աշակերտներին։ Արդյունքում, Կրուզին արգելել են մտնել դպրոցի տարածք, եթե իր ձեռքին ունեցել է պայուսակ։ Ավելի ուշ, Կրուզը կարգապահության պատճառով հեռացվել է դպրոցից ։
Կրուզը եղել է կրտսեր սպաների ռեզերվի ուսումնական կորպուսի անդամ։ Կրուզի դասընկերուհի Ջիլիան Դեյվիսը նշել է, որ Կրուզը հաճախ չի կարողացել զսպել ցասումը և հաճախ կատակել է զենքերի և բռնության մասին։ Նա հաճախ խոսել է հրաձգությունների մասին։
Բրովարդի շրջանի շերիֆ Սքոթ Իսրայելը սոցիալական ցանցերում կասկածյալի հաշիվը բնորոշել է որպես «շատ, շատ մտահոգիչ»։ Իր պրոֆիլում կասկածյալը ունեցել է բազմաթիվ լուսանկարներ և հաղորդագրություններ զենքերի վերաբերյալ, ներառյալ երկար դանակների, ատրճանակների և ատրճանակ-գնդացիրների մասին։ Հոլովակներում կասկածյալը բռնության կոչեր է անում՝ ասելով, որ ցանկանում է մեռնել կռվելով և սպանել ուրիշներին ։
Նիկոլասին փոքր տարիքում որդեգրվել է Լինդա Քրուզի և նրա ամուսնու կողմից։ Վերջինս վաղ տարիքում մահացել է սրտի կաթվածից։ Նրա մայրը մահացել է 2017 թվականի նոյեմբերի 1-ին գրիպից և թոքաբորբից։ Մոր մահից հետո բնակվել է բարեկամների և ընկերների հետ։ Նախկինում անցել է հոգեբուժական կուրս, սակայն ինքնակամ դադարել է այցելել կուրսերի ։
Կրուսը մեղադրվել է մտադրված սպանության բոլոր 17 կետերով ։
Սկզբնական շրջանում կասկածյալին անունը նշվել է, որպես «Նիկոլաս դե Խեսուս Կրուզ», սակայն պաշտոնական դեմքերը հայտարարել են, որ այն կասկածյալի իրական անունը չէ՝ նշելով, որ կասկածյալի ծնվել է 1998 թվականի սեպտեմբերին, իսկ մյուս անձը ծնվել է 1998 թվականի մայիսին ։
Հետևանքներ
Արագ արձագանքման ծառայությունները վրան են տեղադրել դպրոցի շենքի մոտակայքում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Զանգվածային սպանություններ ԱՄՆ-ում Կատեգորիա:2018 ԱՄՆ-ում
Մարվին Բարնս
Մարվին Ջերոմ Բարնս (Marvin Jerome Barnes, հուլիսի 27, 1952 - սեպտեմբերի 8, 2014), ամերիկացի բասկետբոլիստ, կենտրոնական։ Մարզական կարիերայում անցկացրել է 315 հանդիպում։ Մասնագիտական նորամուտը կատարել 1974 թվականին՝ «Սպիրիտս օֆ Սենթ Լուիս» ակումբում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Դետրոյթ Փիստոնսի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Բոստոն Սելտիքսի բասկետբոլիստներ
Դամոկլոիդ
Դամոկլոիդ, Արեգակնային համակարգի երկնային մարմիններ, որոնք ունեն գիսաստղերի նման ուղեծրեր (մեծ էքսցենտրիսիտետ և խավարածրի հարթության նկատմամբ թեքում), բայց չեն ցուցաբերում գիսաստղերի նման ակտիվություն, չեն ունենում վարս կամ պոչ։ Իրենց անվանումը դամոկլոիդները ստացել են այս դասի առաջին հայտնաբերված ներկայացուցչի անունից՝ (5335) Դամոկլես աստերոիդից։ 2010 թվականի հունվար ամսվա տվյալներով հայտնի են 41 դամոկլոիդ։
Դամոկլոիդներն ունեն համեմատաբար փոքր չափեր, նրանցից ամենամեծը՝ 2002 XU93, ունի 72 կմ տրամագիծ։ Նրանցից չորսի ալբեդոի չափումները (0,02 - 0,04) ցույց տվեցին, որ դամոկլոիդները հանդիսանում են Արեգակնային համակարգի ամենամութ մարմիններից մեկը, այնուամենայնիվ ունեն կարմրավուն երանգ։ Մեծ էքսցենտրիստների պատճառով նրանց ուղեծրերը չափազանց ձգված են, ապոհելիում նրանք գտնվում են Ուրանից հեռու (մինչև 571,7 ա. մ. 1996 PW-ի դեպքում), իսկ պերիհելիում - Յուպիտերից մոտ, իսկ երբեմն նույնիսկ Մարսից։
Համարվում է, որ դամոկլոիդները հանդիսանում են գիսաստղերի միջուկներ, նման Հալլեյի գիսաստղին, ծագել են Օորտի ամպում և կորցրել են իրենց ցնդող նյութերը։ Այս հիպոթեզը համարվում է ճշմարտացի, քանզի բավականին շատ մարմինների մոտ, որոնք ի սկզբանե համարվում էին դամոկլոիդներ, հետագայում հայտնաբերվեցին վարսեր և դասեցին նրանց գիսաստղերի դասին։ Մեկ այլ համոզիչ փաստն այն է, որ դամոկլոիդների մեծամասնության ուղեծրերը չափազանց թեքված են խավարածրի հարթությանը, երբեմն ավելին քան 90 աստիճանը, այսինքն նրանցից որոշները պտտվում են Արեգակի շուրջ մեծ մոլորակների պտույտի ուղղության հակառակ ուղղությամբ, որը խիստ տարբերում է նրանց աստերոիդներից։ Այսպիսի մարմիններից առաջինը, որը հայտնաբերվել է 1999 թվականին, անվանվել է (20461) Դիորետսա - «աստերոիդ» բառը հակառակ ընթերցմամբ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արեգակնային համակարգ
Անգուլյար խեյլիտ
Անգուլյար խեյլիտ (անկյունայի շրթնաբորբ)` բերանի մեկ կամ երկու անկյունների բորբոքում ։ Հաճախ բերանի անկյունի կամ անկյունների մաշկը կարմիր է, վնասված և ծածկված կեղևով ։ Կարող է ուղեկցվել նաև քորով և (կամ) ցավով ։ Այս իրավիճակը կարող է տևել մի քանի օրից մինչև տարիներ ։
Անգուլյար խեյլիտի առաջացման պատճառ կարող են հանդիսանալ վարակները (ինֆեկցիա), գրգռող գործոնները, ալերգիաները ։ Վարակները ներառում են սունկ՝ Candida albicans և բակտերիա՝ Staphilococcus aureus ։ Գրգռող գործոններից են՝ անհաջող ընտրված ատամնային պրոթեզները, շուրթերը լիզելը կամ թքահոսությունը, բերանով շնչառությունը, որի պատճառով առաջանում է բերանի չորություն, արևի ազդեցությունը, ծխելը, աննշան վնասվածքները ։ Ալերգիկ ռեակցիաներ առաջացնում են հետևյալ նյութերը՝ ատամի մածուկ, դիմահարդարման պարագաներ, սնունդ ։ Հաճախ անգուլյար խեյլիտի առաջացմանը բերում է թվարկված գործոններից մի քանիսի միաժամանակյա առկայությունը ։ Անգուլյար խեյլիտի առաջացմանը նպաստող այլ գործոններ՝ թերսնուցում, իմունադեֆիցիտ (իմունասուպրեսիա) ։
Ախտորոշմանը օգնում է թեստավորումը ինֆեցիաների և պատչ թեստավորումը ալերգիաների հայտնաբերման նպատակով ։
Բուժումը սովորաբար հիմնվում է գլխավոր պատճառների բուժման և պաշտպանիչ նրբաքսուկի օգտագործման վրա ։ Եթե անգուլյար խեյլիտի զարգացման պատճառ են հանդիսացել սնկերը կամ բակտերիաները կիրառվում են հակասնկային կամ հակաբակտերիալ նրբաքսուկներ ։
Անգուլյար խեյլիտը հանդիսանում է բավականին տարածված խնդիր, գնահատվել է, որ բնակչության 0.7%-ի մոտ առկա է այս խնդիրը ։ Հաճախ հանդիպում է 30-ից 60 տարեկան հասակում, հարաբերականորեն հաճախ հանդիպում է նաև երեխաների մոտ ։ Զարգացող երկրներում անգուլյար խեյլիտի առաջացման տարածված պատճառ է հանդիսանում օրգանիզմում երկաթի և վիտամինների անբավարարությունը ։
Ախտանիշներ
Անգուլյար խեյլիտը ոչ սպեցիֆիկ եզրույթ է (տերմին), որը բնութագրում է կոնկրետ անատոմիական տեղում (այսինքն՝ բերանի անկյունում) բորբոքային պրոցեսի առկայությունը։ Քանի որ գոյություն ունեն տարբեր հնարավոր պատճառներ և նպաստող գործոններ անգուլյար խեյլիտի զարգացմանը նպաստող, ուստի հիվանդ մարդուց մյուսին փոխանցման պարագայում վարակը տարբեր դրսևորումներ կարող է ունենալ։ Վնասվածքը հաճախ երկու սիմետրիկ անկյուններում է լինում, բայց երբեմն ախտահարվում է մեկ անկյունը։ Որոշ դեպքերում ախտահարումը կարող է սահմանափակվել շուրթերի լորձաթաղանթի ախտահարումով իսկ որոշներում էլ՝ անցնել կարմիր եզրը (վերմիլիոն եզր՝ սահման, որտեղ շուրթի մաշկը անցում է կատարում դեմքի մաշկի) և ընդգրկել դեմքի մաշկը։ Առաջնահերթ բերանի անկյուններում գոյանում է մոխրասպիտակավուն հաստացում և դրան կից էրիթեմա (կարմրություն) ։ Ավելի ուշ ի հայտ է գալիս էրիթեմային եռանկյունաձև շրջան, այտուց (էդեմա) և մաշկի ճաքեր՝ բերանի անկյուններում ։ Շուրթերի լորձաթաղանթը կարող է ճաքճքել, պատվել կեղևով, խոցոտվել կամ ապաճի (ատրոֆիա) ենթարկվել  ։ Սովորաբար արյունահոսություն չի լինում ։ Այնտեղ, որտեղ ընդգրկված է նաև մաշկը կարող են լինել շուրթերի անկյուններից դուրս եկող ճառագայթաձև ճաքեր (գծային ճաքեր)։ Հազվադեպ, դերմատիտը (որը կարող է հիշեցնել էկզեմա) կարող է տարածվել բերանի անկյունից այտի մաշկի կամ կզակի վրա ։ Եթե պատճառը ոսկեգույն ստաֆիլակոկն է (Staphylococcus aureus), վնասվածքը կարող է պատված լինել ոսկեգույն կամ դեղնավուն կեղևով ։ Քրոնիկ անգուլյար խեյլիտի դեպքում կարող է դիտվել թարախակալում, շերտազատում և գրանուլյար հյուսվածքի առաջացում  ։ Երբեմն շատ հեշտ կարելի է տեսնել նպաստող գործոնները, ինչպիսին դեմքի ստորին հատվածի բարձրության նվազումն է, վերջինիս առաջացման պատճառ են հանդիսանում սխալ պատրաստված, մաշված ատամնային պրոթեզների կամ բնական մաշվածությունը, որի հետևանքով դիտվում է ստորին ծնոտի գերփակում («ծնոտի կոլապս») ։ Եթե անգուլյար խեյլիտի առաջացման հիմքում ընկած է թերսնուցումը, ապա կարող են լինել նաև ուրիշ նշաններ, օրինակ՝ լեզվաբորբ (գլոսիտ)։ Անգուլյար խեյլիտով մարդկանց մոտ, ովքեր կրում են ատամնային պրոթեզներ հաճախ կարող է լինել էրիթեմատոզ լորձաթաղանթ՝ ատամնային պրոթեզի տակ (սովորաբար վերին ատամնային պրոթեզի տակ է լինում) առաջացնելով արհեստական ատամնաշարով պայմանավորված ստոմատիտ ։ Սովորաբար ախտահարումը առաջացնում է ցավ, այրոց, քոր, խոնավության զգացում  ։
Պատճառներ
Համարվում է, որ անգուլյար խեյլիտը բազմապատճառային վարակային հիվանդություն է, շատ տեղային և համակարգային նախատրամադրող գործոններով ։ Անգուլյար խեյլիտի ժամանակ բերանի անկյունների խոցերը հաճախ վարակված են կամ սնկերով կամ բակտերիաներով կամ էլ դրանց համակցումով (կոմբինացիա) , դա կարող է լինել երկրորդային կամ օպորտունիստական վարակ ներկայացված այդ պաթոգեններով։ Որոշ հետազոտություններ կապում են անգուլյար խեյլիտի սկզբնական առաջացումը սննդանյութերի դեֆիցիտի, հատկապես B խմբի վիտամինների և երկաթի անբավարարության հետ , այս ամենը իր հերթին կարող է վկայել սովի կամ աղիքային խանգարված ներծծման համախտանիշ (մալաբսորբցիա) մասին։ Անգուլյար խեյլիտը կարող է կոնտակտային դերմատիտի դրսևորում հանդիսանալ , որը դիտվում է երկու խմբով` գրգռիչ և ալերգիկ։
Ինֆեկցիա
Ներգրավված ինֆեկցիաներն են.
Անգուլյար խեյլիտի դեպքերի 93%-ում հայտնաբերվում է կանդիդա ։ Այս միկրոօրգանիզմը հայտնաբերվում է առողջ մարդկանց բերանի խոռոչում 40% դեպքերում և համարվում է կոմենսալ ։ Այդուհանդերձ կանդիդան ցուցաբերում է դիմորֆիզմ, հատկապես դրոժային ձևը, որը համարվում է հարաբերական անվնաս և պաթոգեն հիֆային ձև, որը կապված է տիրոջ հյուսվածքներ ինվազիայի հետ։ Կալիումի հիդրօքսիդի պրեպարատը խորհուրդ է տրվում որոշ մարդկանց, որպեսզի տարբերակել անվնաս և պաթոգեն ձևերը և դրանով ընգծել թե անգուլյար խեյլիտի որ դեպքերն են հարուցված կանդիդայով ։ Բերանի խոռոչը կարող է հանդիսանալ կանդիդայի պահեստ, որը կրկնավարակում է (ռեինֆեկցիա) խոցերը և կանխում խոցերի լավացումը։
Վարակի ռեցիդիվը, որը հարուցվել է թաքնված հասարակ հերպեսով կարող է առաջանալ բերանի անկյուններում։ Դա շրթունքի հերպեսն է և երբեմն անվանում են «հասարակ անկյունային հերպես» ։ Բերանի անկյունում առաջացած հերպեսը իրեն դրսևորում է այնպես, ինչպես բերանի տարբեր տեղերում առաջացման ժամանակ՝ առաջանում է բուշտ, որը պայթում է, պատվում՝ կեղևով, որը անցնում է 7-ից 10 օրից և որոշ ժամանակ հետո կրկնվում է՝ հատկապես սթրեսի ժամանակ։ Անգուլյար խեյլիտը բուժվում է տեղային հակավիրուսային դեղերով օրինակ՝ ացիկլովիր։
Ինֆեկցիոն կոնտակտային դերմատիտ
Անգուլյար խեյլիտը 22% դեպքերում առաջանում է գրգռիչների ազդեցությունից ։ Թուքը պարունակում է մարսողական ֆերմենտներ, որոնք հյուսվածքների հետ կոնտակտի ժամանակ կարող են հյուսվածքների վրա մարսող ազդեցություն ունենալ ։ Բերանի անկյունները թքի ազդեցությանը ավելի շատ են ենթարկվում, քան բերանի մնացած հատվածները։ Դեմքի ստորին հատվածի բարձրության նվազումը (ուղղահայաց չափը կամ դեմքի հենքը) սովորաբար պայմանավորված է էդենտուլիզմով (ատամների կորուստ) մեծահասակների մոտ՝ մաշված պրոթեզների օգտագործում կամ անհաջող ընտրված պրոթեզներ։ Դրա արդյունքում առաջանում է ստորին ծնոտի գերփակում, որի հետևանքով առաջանում է ինտերտրիգային (տարածք, որտեղ մաշկի երկու հատվածներ հպվում են միմյանց) մաշկային ծալք, որի հետևանքով բերանի անկյունների մաշկը կակղում է ։ Ուստի մեծանում է թքի ազդեցությունը այդ շրջանում շարունակ թրջելով այն , որի արդյունքում հյուսվածքը կակղում է և նպաստում է սնկային վարակի զարգացմանը ։ Որպես այդպիսին, անգուլյար խեյլիտը ավելի շատ հանդիպում է ատամ չունեցող մարդկանց մոտ ։ Դրան հակառակ հազվադեպ է հանդիպում այն մարդկանց մոտ, ովքեր պահպանում են իրենց բնական ատամները ։ Անգուլյար խեյլիտը հաճախ է հանդիպում նաև նրանց մոտ, ովքեր կրում են ատամնային պրոթեզներ ։ Անգուլյար խեյլիտը հանդիպում է ատամնային պրոթեզներ ունեցող մարդկանց 30%-ի մոտ ։ Համարվում է, որ դեմքի ստորին հատվածի երկարության փոքրացումը կարող է լինել ռիսկի գործոն անգուլյար խեյլիտի առաջացման համար՝ ծերերի մոտ դեպքերի մինչև 11%-ում և ատամնային պրոթեզներ կրողների մինչև 18%-ում ։ Դեմքի ստորին հատվածի երկարության փոքրացում կարող է առաջանալ նաև ատամների միգրացիայի, օրթոդոնտիկ հարմարանքներ կրելու և էլաստիկ հյուսվածքների վնասվելու հետևանքով, որը կարող է առաջանալ ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների և ծխելու պատճառով ։
Սովորությունները կամ պայմանները, որոնց ժամանակ բերանի անկյունները մնում են խոնավ կարող են ներառել՝ շուրթերը քրոնիկ լիզելը, մեծ մատը ծծելը (կամ այլ իրեր ծծելը՝ գրիչ, ձողիկներ, փայտիկի վրա սառնաշաքար), ատամները մաքրելը (օրինակ՝ ատամնաթելով), մաստակը, գերթքարտադրությունը, թքահոսությունը և բերանով շնչառությունը ։ Ոմանք համարում են, որ սովորութային լիզումը համարվում է նյարդային տիկի ձև, և դա չեն համարում իրական անգուլյար խեյլիտ, դրա փոխարեն անվանում են perlèche  (սերում է ֆրանսերեն բառից   pourlècher, որը նշանակում է շուրթերը լիզել ) կամ կեղծ խեյլիտ, որը կիրառվում է այս սովորության ժամանակ ։ Խեյլոկանդիդոզ տերմինը նկարագրում է շերտազատվող (էքսֆոլիատիվ) շուրթերի վնասումը և հարշուրթային մաշկը, և պատճառ է հանդիսանում, որպեսզի առաջանա մակերեսային կանդիդոզ՝ շուրթերը քրոնիկ լիզելու հետևանքով ։ Ավելի քիչ դեպքեր են հանդիպում ցուրտ, չոր եղանակին և իրենից ներկայացնում են ճաքճքած շուրթեր։ Մարդիկ լիզում են շուրթերը փորձելով թեթևացնել վիճակը, այնինչ ավելի են վատթարացնում իրավիճակը ։
Շուրթերի համար նախատեսված որոշ բալզամներում առկա արևապաշտպան նրբաքսուկները կամաց-կամաց վեր են ածվում գրգռիչների։ Ժամկետն անց բալզամների կիրառումը կարող է առաջացնել թեթև արտահայտված անգուլյար խեյլիտ, և երբ մարդը կիրառում է մեծ քանակությամբ շուրթերի բալզամ, որպեսզի թեթևացնի ճաքերը, դա միայն վատացնում է վիճակը։
Սննդանյութերի անբավարարություն
Գլխավորապես սննդանյութերի անբավարարությունը կապված է թերսնուցման հետ, օրինակ ալկոհոլիզմով տառապողների կամ սնվելու սխալ ռեժիմի կամ ներծծման հետ կապված ստամոքս-աղիքային համակարգի հիվանդությունների հետ (օրինակ՝ ցելիակիա, քրոնիկ պանկրեատիտ) կամ ստամոքս- աղիքային համակարգի վրա արված վիրահատությունների հետևանքով (օրինակ պերնիցիոզ անեմիա, բարակ աղիքի ռեզեկցիայով պայմանավորված՝ Կրոնի հիվանդության ժամանակ) ։