cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սոսի արևելյան
Նկարագրություն
Բուսական աշխարհի հսկաներից է. հասնում է մինչև 50 մ բարձրության, իսկ բնի տրամագիծը երբեմն հասնում է 18-ի։ Գեղեցիկ, հզոր ծառ է։ Բունը մուգ դարչնագույն է, ճաքճքված կեղևով։ Ջերմասեր և խոնավասեր է, կարող է աճել միայն ցածրադիր տաք, խոնավությամբ ապահովված վայրերում։ Լուսասեր է։ Տերևները թաթանման են, 5-7 բլթակավոր, 12-15 սմ երկարությամբ և 15-18 սմ լայնությամբ, հիմքում կտրվածքով կամ լայն սրտանման։ Բլթակները երկարավուն են, փոսիկավոր, խոշոր ատամնաեզր, յուրաքանչյուր կողմում 2-5 ատամիկներով, հազվադեպ գրեթե ամբողջաեզր։ Ատամիկները սրածայր են։ Երիտասարդ տերևները ծածկված են սպիտակ-թաղիքանման, աստղաձև մազմզուկներով, ավելի ուշ վերևից մուգ կանաչ են, հաճախ՝ փայլուն, ներքևից ավելի բաց գույնի, մերկ և աղվամազով ծածկված միայն գլխավոր ջղերի ուղղությամբ։ Տերևակոթունների երկարությունը հասնում է 5—7 սմ-ի։ Պտղագլխիկները խոզանականման են, կազմված 2-7 գլխիկներից, 2,5 սմ տրամագծով։ Լավ է աճում խիստ կրային հողերում։ Լավ է դիմանում ծխին և զանազան գազերին։ Չափազանց շոգեդիմացկուն և փոշեդիմացկուն է։
Տարածվածություն
Տարածված է միջերկրածովյան ավազանում, Մերձավոր Արևելքում, հայկական բարձրավանդակում։ Ղափանի շրջանի Ծավ գյուղի մոտ է գտնվում սոսիների միակ խոշոր պուրակը, որը զբաղեցնում է 80 հա տարածություն և ներկայումս արգելանոց է հայտարարված։ Հնագույն ժամանակներից մշակվում է միջերկրածովյան ավազանում և Մերձավոր Արևելքի երկրներում։ Հնադարյան հայերը այս ծառատեսակը պաշտում էին և հեթանոս քրմերը դրանց տերևների սոսափյունը ունկնդրելով գուշակություններ էին անում երկրի ու մարդկանց ճակատագրի մասին։ Հայաստանի հնադարյան մայրաքաղաք Արմավիրում գտնվող Անահիտ աստվածուհու մեհյանը շրջապատված էր Սոսյաց հռչակավոր անտառով։ Ինչպես նշում է Ղ. Ալիշանը, 18-րդ դարում Երևանում աճում էր սոսու մի հսկայական ծառ, որն իր չափերով չէր զիջում Թուրքիայի Բոյուկ-տերե հռչակավոր սոսուն։ Ենթադրվում էր, որ այդ ծառի հասակը անցնում էր 2000 տարուց։ Ներկայումս էլ մեր հանրապետության ցածրադիր գոտու բնակավայրերում այդպիսի ծառեր են հանդիպում։ Մեղրի ավանում 800 տարեկան մի ծառ է աճում' 25 մ բարձրությամբ և 9 մ բնի տրամագծով, որի փչակում մի ժամանակ մսավաճառի կրպակն էր տեղավորված։ Այդպիսի մի ծառ կա նաև Իջևանի շրջանի Սարիգյուղի մոտ։
Կիրառություն
Լայնորեն է օգտագործվում տաք շրջանների բնակավայրերի կանաչապատման բնագավառում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սոսազգիներ
Ֆուրնա Ֆեյա ազգային պարկ
Ֆուրնա Ֆեյա ազգային պարկ (Parque Nacional da Furna Feia), ազգային պարկ Ռիու Գրանդի դու Նորտի նահանգում, Բրազիլիա։ Այն պարունակում է մեծ քարանձավային համակարգ։
Պատմություն
Ֆուրնա Ֆեյան առաջին ազգային պարկն է Ռիու Գրանդի դու Նորտի նահանգում։ Պարկի ստեղծումը կանգ է առել տարածքում իրագործվող հանքարդյունաբերության պատճառով, հիմնականում՝ կրաքարի, որն օգտագործվում է ցեմենտի արտադրության համար։ Որպես փոխզիջում՝ նախագծված պարկի տարածքից 700 հեկտարը հատկացվեց հանքարդյունաբերության ձեռնարկությանը, ինչով վերացավ հիմնական խոչընդոտը ։ Պարկը ստեղծվել է 2012 թվականի հունիսի 5-ին և կառավարվում է Չիկո Մենդեսի Կենսաբազմազանության պահպանության ինստիտուտի կողմից ։ Նախագահ Դիլմա Ռուսեֆը պարկի ստեղծումը հռչակել է Շրջակա միջավայրի համաշխարհային օրը ։
Տեղագրություն
Պարկը գտնվում է Կաատինգա բիոմում և զբաղեցնում է 8518 հա տարածք ։ Ազգային պարկն ընկած է Բարաունա և Մոսորո մունիցիպալիտետներում՝ Ռիու Գրանդի դու Նորտի նահանգում ։ Ֆուրնա Ֆեյան Ռիու Գրանդի դու Նորտի նահանգի խոշորագույն քարանձավային համալիրն է։ Առայժմ հայտնաբերվել են ավելի քան 200 քարայրներ ։ Գլխավոր քարանձավն ունի 766 մետր երկարություն, և այն պարկի ամենակարևոր գրավչությունն է ։ Կան բույսերի 105 ու կենդանիների 135 տեսակներ, որոնցից մի քանիսը վտանգված են ։ Հայտնաբերվել են տրիլոբիտներ անողնաշարավորների 11 տեսակներ, որոնք բոլորն էլ նորություն էին գիտության համար ։
Պահպանություն
Պարկը դասվում է Բնության պահպանության միջազգային միության II կատեգորիային (ազգային պարկ)։ Նպատակն է` պահպանել Ֆուրնա Ֆեյայի սպելեոգիական համալիրն ու Կաատինգա բիոմի կենսաբազմազանությունը, իրականացնել գիտական հետազոտություններ, զարգացնել կրթական գործունեությունը և բնապահպանական մեկնաբանությունը, ինչպես նաև ապահովել բացօթյա հանգիստ և էկոտուրիզմ ։ Չիկո Մենդեսի Կենսաբազմազանության պահպանության ինստիտուտը աշխատում է տեղացիների հետ՝ փորձելով կանխել այնպիսի գործողություններ, ինչպիսին են՝ որսորդությունը, փայտանյութի անօրինական տեղափոխումը և քարանձավների կործանարար այցելությունները, մասնավորապես՝ դեպի գլխավոր քարանձավ։ Գործակալությունը հիմնել է հրշեջ խումբ, որն օգնում է կանխել անտառային հրդեհները՝ որպես պահպանության ենթակա միավոր ։
Կեմերի ազգային պարկ
Կեմերի ազգային պարկ (Ķemeru nacionālais parks), Լատվիայի ազգային պարկ, հիմնադրվել է 1997 թվականին։ Այգին ներառում է Մեծ Կեմերի ճահիճը, Կանիերիսի լիճը, Սլոսեն գետի հովիտը, Զալայի (Կանաչ) ճահճի ծծմբի աղբյուրները, հնագույն մայրցամաքային ավազաթմբերը, ափամերձ ավազաթմբերով ավազոտ լողափը և Վալգումա լիճը ։ Կեմերի ազգային պարկի ընդհանուր տարածքը 382 կմ² է։ Այն գտնվում է Զեմգալեում (մեծ մասում) և Վիձեմեում, հատվածաբար Յուրմալայի արևմուտքում՝ Ելգավայի շրջանի Վալգունդա վոլոստում, Էնգուրիի շրջանի Էնգուրի, Սմարդի, Լապմեժչիեմա վոլոստները, Տուկումսի շրջանի Ջուկստ և Սլամպ վոլոստները, Բաբիթ շրջանի Սալսկ վոլոստները։ Այգին զբաղեցնում է 38165 հա տարածք, որից 1954 հեկտարը գտնվում է Ռիգայի ծոցում ։
Էկոհամակարգ
Կեմերիում հայտնաբերված բուժիչ հանքային ջրերն ու ցեխերը օգտագործվում են մոտակայքում գտնվող Չեմերի քաղաքում գտնվող առողջարաններում, որոնք օգտագործվում են հիմնականում մարսողական համակարգի և մաշկային խնդիրների բուժման համար։ Ճահիճների ձևավորումը Լատվիայում սկսվել է հետսառցադաշտային ժամանակաշրջանում, մոտավորապես 10000 տարի առաջ, երբ կլիման ավելի խոնավացավ։ Այսպիսով, թույլ է տալիս լճի հատակում ձևավորվել սապրոպելիկ ցեխ, որը բաղկացած է ավազոտ հողից և ջրային բույսերի և կենդանիների մնացորդներից։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի բազմաթիվ տանկեր կուլ են տվել ճահիճը՝ մինչև երկու հարկի խորության պատճառով։
Թռչուններ
Ճահճում բնակվում են մի շարք լատվիական թռչունների տեսակներ, ինչպիսիք են մոխրագույն կռունկը, փայտյա ավազամուղը և եվրոպական ոսկեփայլ քարադր։
Հատապտուղներ
Ճահիճը պարունակում է նաև ուտելի վայրի հատապտուղներ, ինչպիսիք են լոռամիրգը, սև արևը, ամպամին և հապալասը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կատեգորիա ԲՊՀՄ II Կատեգորիա:1997 հիմնադրված բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ Կատեգորիա:Եվրոպայի ազգային այգիներ Կատեգորիա:Լատվիայի աշխարհագրություն Կատեգորիա:1997 հիմնադրումներ
Օքտոմբեր (Զուգդիդի շրջան)
Օքտոմբեր (ოქტომბერი), գյուղ Վրաստանի արևմտյան հատվածում՝ Սամեգրելո և Զեմո-Սվանեթի մխարեի Զուգդիդի շրջանում։
1961 թվականը գրականության մեջ
1961 թվականին գրականության հետ կապված իրադարձությունների ցանկ
Օքտոմբեր (Զուգդիդի շրջան)
Աշխարհագրություն
Աշխարհագրորեն Օքտոմբեր գյուղը տեղակայված է Կովկասյան տարածաշրջանում՝ արևմտյան Վրաստանում։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 25 մետր բարձրության վրա։
Օիրեմեը շրջկենտրոն Զուգդիդ քաղաքի հետ միացված է ավտոխճուղով։ Զուգդիդի և Օիրեմեի հեռավորությունը կազմում է 12 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ Օիրեմեի բնակչությունը կազմում է 1100 մարդ։ Գյուղի բնակչության ճնշող մեծամասնությունը վրացիներն են։ Բացի զտարյուն վրացիներից՝ այստեղ ապրում են նաև վրացիների տարբեր էթնիկական խմբեր, հիմնականում՝ մեգրելներ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Զուգդիդի մունիցիպալիտետի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Ֆտոր
Ֆտոր (φθόρος «ոչնչացնել, վնասել, վնասվածք», հետագայում «ոչնչացնել, ավերել»), տարրերի պարբերական համակարգի 2-րդ պարբերության 7-րդ խմբի տարր։ Քիմիական նշանը F ։ Կարգահամարը՝ 9, ատոմական զանգվածը՝ 18,9984032(9)։ p-տարր է, պատկանում է հալոգենների շարքին, ատոմի էլեկտրոնային թաղանթների կառուցվածքն է․ 1S22S22P5։
Բնական ֆտորը բաղկացած է միայն 19F կայուն իզոտոպից։ Արհեստականորեն ստացվել են 16F (T½ <1 վրկ), 17F (T½ = 70 վրկ), 18F (111 ր), 20F (11,4 վրկ) և 21F (5 վրկ) ռադիոակտիվ իզոտոպները։
Ֆտորը խիստ թունավոր, սուր հոտով, բաց դեղնավուն գազ է, խտությունը՝ 1,693 կգ/մ³։ Բաղկացած է երկատոմանի մոլեկուլներից՝ F2, որոնց դիսոցման էներգիան 155±4 կջոուլ/մոլ է։
Հայտնագործման պատմություն
Ֆտորը (F2) հայտնագործել է Կարլ Վիլհելմ Շեելեն 1771 թվականին, իսկ առաջին անգամ մաքուր վիճակում ստացել է Անրի Մուասսանը (1886)։ Իր անունը ստացել է հունարեն ֆտորոս-քայքայում բառից։
Ֆտորիի միացություններից կալցիումի ֆտորիդը՝ CaF2, մարդկությանը հայտնի է վաղուց, այն «ֆլյուոր» անվան տակ նկարագրվել է դեռևս 15-րդ դարի վերջին, որպես մետաղաձուլական մածուցիկ խարամները դյուրահոս դարձնող միջոց (այդտեղից էլ անվանումը՝ - հոսում եմ)։ 1771 թվականին «ֆլյուորը» ծծմբական թթվի հետ տաքացնելով Կ․ Շեեչեն ստացավ «պլավիկյան թթուն»․ Ա․ Լավուազիեն այն համարում էր անհայտ «ֆլյուորիում» տարրի միասությունը թթվածնի, իսկ ավելի ուշ (1810, Հ․ Դևի)՝ ջրածնի հետ։
Անվան ծագում
Ֆտորի անվանումն ( - քայքայել) առաջարկել է Ա․ Ամպերը (1810)։ Ազատ ֆտորը առաջինն անջատել է ֆրանսիացի քիմիկոս Ա․ Մուասանը (1886)՝ կալիումի ֆտորիդ պարունակող հեղուկ ֆտորաջրածնի (անջուր) էլեկտրոլիզով։
Ֆտորի քիմիան բուռն զարգացել է 2-րդ՝ համաշխարհային պատերազմի տարիներին, երբ պարզվեց, որ ատոմային զենքի համար անհրաժէշտ 235Ս իզոտոպի անջատումը բնական ուրանից առավել արդյունավետ է իրականացնել UF6-ի օգնությամբ։ Ստացվեցին ֆտորի և նրա միացությունների նկատմամբ կայուն օրգանական միացություններ։
Բնության մեջ
Ֆտորը երկրակեղևում տարածված տարր է (տարածվածությամբ տասներկուերորդը), կազմում է նրա զանգվածի 6,25-10−2%։ Հայտնի են ֆտորիդային 35 միներալներ, որոնցից ամենատարածվածները ֆլյուորիտը, կրիոլիտը և ֆտորապատիտն են։ Զգալի քանակով ֆտոր են պարունակում ապատիաները՝ և ֆոսֆորիտները։
Ֆտորը կենսաբանորեն ակտիվ միկրոտարր է, պարունակվում է բուսակա և կենդանական օրգանիզմներում։ Նրա կենսաբանական դերը վատ է ուսումնասիրված, պարզված է նրա նշանակությունը միայն ոսկրային հյուսվածքների համար։ Կենդանի օրգանիզմներում գտնվում է անօրգանական միացությունների ձևով, հատկապես ոսկրերում (100-300 մգ/կգ) և ատամներում։
Իզոտոպներ
Բնական ֆտորը բաղկացած է միայն 19F կայուն իզոտոպից։ Արհեստականորեն ստացվել են 16F (T½ <1 վրկ), 17F (T½ = 70 վրկ), 18F (111 ր), 20F (11,4 վրկ) և 21F (5 վրկ) ռադիոակտիվ իզոտոպները։
Ստելո
Ստելո (Stelo, բառացի՝ «աստղ», հոգնակի՝ Steloj), միջազգային դրամական միավոր, որն օգտագործել է էսպերանտո շարժումը 1945-1993 թվականներին։
Ֆտոր
Էլեկտրոնային կառուցվածք
Ատոմի էլեկտրոնային թաղանթների կառուցվածքն է․ 1S22S22P5։
Ստելո
Պատմություն
Ստելոյի նախատիպը սպեսմիլոն էր՝ էսպերանտիստների արժույթը, որը գոյություն ուներ Առաջին համաշխարհային պատերազմից առաջ (ստելոյի որոշ մետաղադրամների պատկերներ փոխառված էին սպեսո մետաղադրամներից)։ Էսպերանտիստների Ունիվերսալ լիգան (Universala Ligo), որը ձևավորվել է ընդհատակում 1942 թվականին, հատում էր ստելոյով արտահայտված անվանական արժեքով մետաղադրամներ և կտրոններ, որոնք վաճառում էր որպես հուշանվերներ։
Ֆտոր
Էլեկտրոնային կառուցվածք
Ֆտորի ատոմում՝ 2-րդ էներգիական մակարդակում, չկա d օրբիտալ, շնորհիվ իր մեկ չզույգված էլեկտրոնի, բնորոշ է -1 օքսիդացման աստիճան և 1 վալենտականություն։ Ֆտորն ամենաէլեկտրաբացասական տարրն է (ԷԲ = 3,98) և օժտված է ուժեղագույն օքսիդիչ հատկությամբ։
Ստելո
Պատմություն
Բացի այդ, թողարկվել են հուշանվերային փոստային նամականիշեր, որոնց անվանական արժեքը նշված էր ստելոյով։
1977 թվականին ստելոյին տրվել է ֆիքսված արժեք՝ անկախ արժեզրկումից. 1 հոլանդական գուլդենը հավասար էր 2 ստելոյի ։
Ֆտոր
Բյուրեղցանցի կառուցվածք
Ֆտորն առաջացնում է 2 բյուրեղային վերափոխակներ, որոնք մթնոլորտային ճնշման պայմաններում կայուն են։
Ստացում
Ֆտորիի ստացման հիմնական հումքը ֆլյուորիտն է (մասամբ նաև՝ ապատիտները և ֆոսֆորիտները)։ Նախ ստանում են HF, ապա՝ KF-HF որի հալույթը HF-ով հարստացնելուց հետո (մինչև 40-41 % HF) ենթարկում են էլեկտրոլիզի (95-100 °C, 9ժ11 վ)։ Գրաֆիտե անոդի վրա ստացված ֆտորը անջատում են սառեցնելով և նատրիումի ֆտորիդով կլանելով։
Ստելո
Պատմություն
1993 թվականին Ունիվերսալ լիգան լուծարվել է, և ստելոն նույնպես դադարել է գոյություն ունենալուց ։
Ֆտոր
Ստացում
Ֆտորի ուժեղ օքսիդացնող հատկությամբ պայմանավորված՝ գրեթեբոլոր մետաղները ենթարկվում են կոռոզիայի, այդ պատճառով ինչպես էլեկտրոլիզարարը, այնպես էլ տեղափոխման և պահպանման տարաները ստիպված պատրաստում են նիկելից, որը կայունություն է ձեռքբերում՝ շնորհիվ մետաղի մակերևույթին գոյացող աղի՝ NiF2, պաշտպանիչ շերտի։
Ստելո
Պատմություն
2010-ական թվականներին երիտասարդական էսպերանտո համաժողովների ժամանակ տարածվում էին 1, 3 և 10 ստելո անվանական արժեքներով պլաստիկ ժետոններ ։
Ֆտոր
Ֆիզիկական հատկություններ
Բնականոն պայմաններում (0 °C, 0,1 ՄՆ/մ2) ֆտորը սուր հոտով, բաց դեղնավուն խիստ թունավոր գազ է, tեռ=-183C, tհալ =-219 C, խտությունը՝ 1,693 կգ/մ3։ Բաղկացած է երկատոմանի մոլեկուլներից՝ F2, որոնց դիսոցման էներգիան 155±4 կջոուլ/մոլ է։
Ստելո
Պատմություն
Էսպերանտո լեզվի քարոզիչ Ռընե դը Սոսյուրի 150-ամյակի կապակցությամբ ավստրիական դրամահատարանը թողարկել է 100 ստելո անվանական արժեքով արծաթե մետաղադրամ, որը մինչ օրս վաճառվում է ։
Վերջին տարիներին նոր «Էսպերանտո արժույթներ» ստեղծելու փորձեր են իրականացվել. «մոնո» թղթադրամները, ինչպես նաև մոներո կրիպտոարժույթը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էսպերանտո Կատեգորիա:Դրամական միավորներ Կատեգորիա:Եվրոպական արժույթներ
Ֆտոր
Քիմիական հատկություններ
Այրման արգասիքներից մեկը թթվածինն է, ինչը նշանակում է, որ ֆտորն ավելի ուժեղ օքսիդիչ է, քան թթվածինը։
կամ
Այդ պատճառով պլավիկյան թթուն պահում են պլաստմասսայե կամ մոմապատ ամաններում։
Օքսիդը (F2O) անգույն, բնորոշ հոտով գազ է, tհալ=-224 °C, tեռ=19,5 °C։ Ստանում են ֆտորի և ալկալիների փոխազդեցությունից.
Երեք եղբոր լեռ
Երեք եղբոր լեռ, լեռ Հայկական լեռնաշխարհում, Դերսիմում։ Սրա մոտ են գտնվում ս․ Սերոբվե և ս․ Քերոբվե վանքի ավերակները ։
Ֆտոր
Պահպանում
Ֆտորը պահում են և գազային վիճակում (ճնշման տակ), և հեղուկ վիճակում, ուժեղ օքսիդացնող հատկությամբ պայմանավորված՝ գրեթե բոլոր մետաղները ենթարկվում են կոռոզիայի, այդ պատճառով ինչպես էլեկտրոլիզարարը, այնպես էլ տեղափոխման և պահպանման տարաները ստիպված պատրաստում են նիկելից, որը կայունություն է ձեռքբերում՝ շնորհիվ մետաղի մակերևույթին գոյացող աղի՝ NiF2, պաշտպանիչ շերտի։
Երեք եղբոր լեռ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռներ Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռներ
Ֆտոր
Կիրառություն
Ֆտորն օգտագործում են հատուկ պլաստմասսաների (տեֆլոն), ֆրեոնների և հեղուկ հրթիռային վառելիքի օքսիդիչի ստացման համար։ Ֆտորը լայնորեն օգտագործվում է որոշ օրգանական նյութերի՝ սառնագենտների և ֆտորապլաստների արտադրության համար։
Ֆտորը օգտագործվում է UF6, C1F2, SF6 և այլն ստանալով, UF6-ը՝ ուրանի իզոտոպներն իրարից բաժանելու համար, C1F3, WF6, SF6, BrF5-ը՝ և այլն որպես ֆտորացնող միջոցներ, իսկ SF6-ը՝ նաև էլեկտրատեխնիկայի արդյունաբերության մեջ։ Սառնարաններում գործածվող ֆրեոն՝ CCl2F2, դյուրաեռ հեղուկը, որը գոլորշիացման ենթարկվելիս (ճնշումը կտրուկ փոքրացնելու միջոցով) շրջապատից խլում է մեծ քանակով ջերմություն։ Նշված նյութը, որի քիմիական անունն է երկքլորերկֆտորմեթան, օգտագործվում է նաև որպես պրոպելենտ (ցնդելիություն ապահովող նյութ) զանազան աերոզոլերում և կենցաղային օդափոխիչներում։
Հեղուկ ֆտորը հրթիռային վառելանյութի օքսիդիչ է։ Լայն կիրառում ունեն ֆտորաջրածինը, ալյումինի ֆտորիդը, սիլիցիումի ֆտորիդը և այլն։ Ֆտորի թույլատրելի առավելագույն քանակությունն օդում 0,15 մգ/մ3 է։
Կենսաբանական և ֆիզիոլագիական դեր
Ֆտորի կենսաբանորեն ակտիվ միկրոտարր է, պարունակվում է բուսական և կենդանդանական օրգանիզմներում։ Նրա կենսաբանական դերը վատ է ուսումնասիրված, պարզված է նրա նշանակությունը միայն ոսկրային հյուսվածքների համար։ Կենդանի օրգանիզմներում գտնվում է անօրգ․ միացությունների ձևով, հատկապես ոսկրերում (100-300 մգ/կգ) և ատամներում։
Ֆտորը մարդու և կենդանիների օրգանիզմ է ներմուծվում հիմնականում խմելու ջրի հետ (այն պետք է պարունակի 1-1,5 մգ/լ ֆտոր )։ Ֆտորի անբավարարության դեպքում առաջանում է ատամների փտում, ավելցուկի դեպքում՝ ֆլյուորոզ։ Ֆտորը խիստ թունավոր է։ Ֆտոր պարունակող պատրաստուկներն ՛օգտագործվում են որպես հակաուռուցքային նեյրոլեպտիկ, հակաընկճումային և նարկոտիկ միջոցներ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հալոգեններ Կատեգորիա:Ոչ մետաղներ Կատեգորիա:Բարձրաստիճան վտանգավոր նյութեր Կատեգորիա:Ֆտոր
Պլակատի լեհական դպրոց
Պլակատի լեհական դպրոց (Polish School of Posters), գեղարվեստական պլակատի դպրոց Լեհաստանում։ Այն առնչվում է 1940-1980-ական թվականներին ։ Երբեմն վերագրում են ավելի փոքր ժամանակաշրջան՝ 1950-ական թվականներից մինչև 1970-ական թվականները ։
Ընդհանուր բնութագիր
Լեհական դպրոցը այն քիչ ազգային դպրոցներից է, որը գրեթե կապված չէ ինտերնացիոնալ ոճին։ Այն չի տեղավորվել սոցիալիստական ռեալիզմի շրջանակներում և միաժամանակ չի համապատասխանել առևտրական պլակատի պահանջներին։ Լեհական դպրոցի առանձնահատկությունն այն է, որ միավորված են գեղանկարչության ու պլակատի սկզբունքները ։ Նրա գրաֆիկան կառուցված է պատկերների բարդ այլաբանության կիրառմամբ։ Դա հիմք է տալիս պլակատի լեհական դպրոցը դիտարկել ոչ միայն որպես գեղարվեստական, այլ նաև ինտելեկտուալ երևույթ։ Չնայած պլակատի ավանդույթներում իր սահմանային դրությանը՝ լեհական դպրոցը զգալին ազդեցություն է թողել ժամանակակից գրաֆիկական դիզայնի զարգացման վրա։
Լեհական դպրոցի կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը Հենրիխ Թոմաշևսկին է (1914-2005)։ 1948 թվականին Վիեննայում կայացած միջազգային ցուցահանդեսում նա իր աշխատանքների համար ստացել է միանգամից հինգ մրցանակ։
1968 թվականին Վարշավայի Վիլյանուվ շրջանում բացվել է Պլակատի թանգարանը։ 1990-ական թվականներին, երբ Լեհաստանն անցել է շուկայական տնտեսությանը, կոմերցիոն նպատակներով կիրառվել են արտասահմանյան պլակատներ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լեհաստանի մշակույթ
Չեմպիոնների միջազգային գավաթ 2017
Չեմպիոնների միջազգային գավաթ 2017 (անգլ.՝ 2017 International Champions Cup), Չեմպիոնների միջազգային գավաթ ընկերական մրցաշարի 5-րդ մրցաշրջանը, որն անցկացվել է 2017 թվականի հուլիսի 18-ից հուլիսի 30-ը   ։
Խաղեր
Բոլոր ժամերը գրված են Երևանի ժամանակով (UTC+4)
Չինաստան
Աղբյուր. ICC
Որակավորման կանոններ. 1) Միավորներ; 2) Գոլերի տարբերություն; 3) Խփած գոլեր
Սինգապուր
Որակավորման կանոններ. 1) Միավորներ; 2) Գոլերի տարբերություն; 3) Խփած գոլեր
ԱՄՆ
Աղբյուր. ICC
Որակավորման կանոններ. 1) Միավորներ; 2) Գոլերի տարբերություն; 3) Խփած գոլեր
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Չեմպիոնների միջազգային գավաթ Կատեգորիա:2017 ֆուտբոլում
Քրիստին Բաուեր
Կենսագրություն
Քրիստին Բաուերը ծնվել է Վիսկոնսին նահանգի Ռասին քաղաքում, Ռալֆ և Սառա Նոյբաուերների ընտանիքում։ Նրա ընտանիքը գերմանական արմատներ ունի ։ Քրիստինի հայրը առաջնակարգ ձիավար էր և զենքի մոլի կոլլեկցիոներ, մայրը տնային տնտեսուհի էր, զբաղվում էր բարեգործությամբ։ Մանուկ ժամանակ Քրիստինը հոր նման զբաղվում էր սպորտով և հրաձգությամբ։ 1984 թվականին ավարտել է հայրենի քաղաքի The Prairie դպրոցը։
Երիտասարդ տարիներին Բաուերը տարվել է գեղանկարչությամբ, և հետագայում այս մասնագիտությունն ուսումնասիրել է Բոստոնում, Սենտ-Լուիսում և Նյու-Յորքում։  Ի վերջո Քրիստինը որոշում է դառնալ դերասանուհի,և դրա համար 1994 թվականին տեղափոխվում է Լոս-Անջելես և մինչ այսօր ապրում է այնտեղ։ Քրիստինի աշխատանքների մեջ գերակշռող մաս են կազմում դիմանկարները։ Արվեստից բացի, հետաքրքրվում է նաև կարատեով։ Նա նաև համագործակցել է Liz Vassey ընկերության հետ, որը արտադրում էր հումորային շապիկներ։
Քրիստինը զբաղվում է նաև բարեգործությամբ։ Նա զբաղվում է ընտանի կետերի, վայրի և ընտանի կենդանիների պաշտպանությամբ, որոնց մի մասին, փրկելուց հետո, թողել է իր տանը։ Այս փրկարարական գործունեությամբ իր աշխատանքի մեջ է ներգրավում է նաև իր գործընկերներին։
2009 թվականի օգոստոսի 1-ին «Իրական արյուն» սերիալի նկարահանումների ժամանակ Քրիստինը ամուսնանում է հարավաֆրիկացի երաժիշտ Աբրի Վան Ստրատենի հետ։ Արարողությունը տեղի է ունեցել Քրիստինեի ծնողների ամառանոցում։ Քրիստինի ամուսինը «Lemmings» խմբի կիթառիստ և վոկալիստն է։ Ամուսնությունից հետո Քրիստինը կրում է երկրորդ ազգանունը։
Քրիստինը բուսակեր է։
Կարիերա
1995 թվականին Քրիստինը ստանում է իր առաջին դերը «The Crew» սերիալում։ Մյուս կրկնվող դերերը եղել են «Բացարձակ անվտանգություն», "that' s Life" և "Hidden Hills" սերիալներում։ Քրիստինի կարիերայում այս պահին առավել հայտնի դերը պոռնոաստղի դերն է«Պարերը երկնագույն իգուանում» ֆիլմն է, որն էկրանավորվել է 2000 թվականին։ 2004 թվականին նա նկարահանվել է Ադամ Սենդլերի հետ «Առաջին 50 համբույր» ֆիլմում։ «Արդարության լիգա» մուլտֆիլմում ձայնագրվել է հերոսուհի Մերիի դերում։
Քրիստինը որպես աստղ հրավիրվել է նկարահանվելու բազմաթիվ սերիալներում։ Նա նկարահանվել է «Բոլորը սիրում են Ռաիմոնդին», «Մուգ հրեշտակ», «Երկու և կես», «Աստղային ճանապարհ»,«Կլավա, արի»,«Հանցագործության վայրը», « Հուսահատ տնտեսուհիները », «Ոսկորներ» և այլ սերիալներում։ Ամենակոլորիտային ֆիլմն է համարվում «Իրական արյուն» հեռուստասերիալը, որի հրավերը Քրիստինը ստացել է 2008 թվականին։
2011 թվականին Քրիստին Բաուերը նկարահանվել է ամերիկյան ABC հեռուստաալիքի « Մի անգամ հեքիաթում » հեռուստասերիալում՝ խաղալով Մալեֆիսենտայի չար կախարդուհու դերը։
2012 թվականին նկարահանվել է Սլեշի «Gotten» երգի տեսահոլովակում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Լուծվող թեյ
Լուծվող թեյ — թեյի խտանյութ է, որի պատրաստման համար անհրաժեշտ է թեյի խտանյութը լուծել սառը ջրի մեջ։
Պատմություն
Առաջին փորձերը կատարվել են 10-12-րդ դարերում՝ Չինաստանում։ Այդ ժամանակ ստեղծվել էր թեյի թարմ տերևների հյութից չոր փոշու ստացման տեխնոլոգիան։ Այն ստանում էին թեյի տերևները ճզմելու և ստացված հյութը չորացնելու միջոցով։ Հյութի չորանալուց հետո ստացվում էին բյուրեղներ, որոնք լուծելով ջրի մեջ ստանում էինք թեյ։ Ստացված թեյը պահպանում էր իր մեջ սովորական թեյի բոլոր հատկությունները և համային առումով ավելի համեղ էր, բայց քանի որ 100 կգ թեյի տերևներից ստացվում էր 400 գրամ լուծվող թեյ, այդ պատճառով թեյը բավականին թանկ էր։
Տեխնոլոգիա
Ժամանակակից լուծվող թեյը պատրաստում են թեյի տերևների անմիջական վերամշակմամբ հյութի ստացման մեթոդով, կամ բարձր խտությամբ թեյից. Առաջին մեթոդը կիրառվում է թեյ արտադրող երկրներում (Հնդկաստան, Շրի Լանկա), երկրորդը' Եվրոպայում և ԱՄՆ-ում, որտեղ որպես հիմնական հումք օգտագործվում է չոր թեյը։ Ժամանակակից տեխնոլոգիաներով պատրաստված լուծվող թեյը բավականին բավականին էժան է։
Տեխնոլոգիայի դետալները տարբեր արտադրողների մոտ տարբեր են և պահվում են գաղտնի, բայց արտադրության ցիկլը նույնն է՝
Տարածումը
Լուծվող թեյը դարձել է տարածված զարգացած երկրներում 1960-ական — 1970-ականների շրջանում։ Բայց թեյը չի տարածվել այն երկրներում, որոնք արտադրում էին սովորական թեյ, քանի որ այդ երկրները մինչ օրս պահպանում են իրենց թեյ ըմպելու ավանդությունը։
Հղումներ
Կատեգորիա:Թեյ
Սամեգրելո-Զեմո Սվանեթ
Սամեգրելո-Զեմո Սվանեթի (სამეგრელო-ზემო სვანეთი), մխարե (մարզ) Վրաստանի հյուսիս-արևմուտքում։ Վարչական կենտրոնը՝ Զուգդիդի քաղաքն է։ Մարզը ներառում է Սև ծովի արևելյան ափը և Կովկասի լեռնաշղթան։ Այս տարածքով հոսում են Ինգուրի, Ռիոնի, Ցխենիսծղալի և Խոբի գետերը։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի տվյալների՝ մարզի բնակչությունը 330 761 մարդ է, որից 328 662 մարդը (99,37 %) վրացիներ են, 1 173 (0,35 %), ռուսներ, 312 - ուկրաինացիներ, 143 - հայեր, 64 - Ադրբեջանցիներ և այլ։ Մարզի մեծամասնությունը (326 061 մարդ - 98,6 %) ուղղափառներ են, մուսուլմաններ (766 մարդ) և Հայ Առաքելական Եկեղեցու հետևորդներ (23 մարդ) (2014) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սամեգրելո և Զեմո-Սվանեթի մարզ
Գառնի (այլ կիրառումներ)
Գառնի կարող է վերաբերել հետևյալ մտքերից մեկին՝
Զիգանայի լեռնաշղթա
Զիգանա, լեռնաշղթա Հայկական լեռնաշխարհում, Արևելապոնտական լեռնահամակարգում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնաշղթաներ
Ստերջություն
Ստերջություն, ամլություն, չբերություն, անպտուղամուսնություն, հասուն օրգանիզմի սերունդ տալու աննդունակությունը։ Ստերջություն մարդ ու անպտուղ է համարվում այնամուսնությունը, որի դեպքում ամուսնական կյանքի 2—3 տարում, առանց հակաբեզմնավորիչ միջոցների օգտագործման, հղիություն տեղի չի ունենում։ Ստերջությունյան պատճառների 60%֊ը կնոջ, 40%֊ը տղամարդկանց օրգանիզմում առաջացած ախտաբանական փոփոխություններն են։
Տարբերում են բացարձակ Ստերջություն, երբ կնոջ կամ տղամարդու օրգանիզմում ախտաբանական պրոցեսները խորն են, անդարձելի, և հարաբերական Ստերջություն, երբ պատճառները հնարավոր է վերացել։ Կանանց Ստերջություն լինում է առաջնային, երբ կինը ոչ մի հղիություն չի ունեցել և երկրորդային՝ Ստերջությունի հայտ է եկել ծննդաբերությունից կամ աբորտից հետո։ Կնոջ Ստերջությունյան հիմնական պատճառները սեռական օրգանների անատոմիական (առավել հաճախ՝ արգանդաՓողերի կպումներ առաջացնող բորբոքային հիվանդությունները) և ֆունկցիոնալ (ձվարանների, վահանագեղձի, հիպոֆիզի և ներզատիչ այլ գեղձերի հիվանդությունների ու զարգացման արատների հետեանքով առաջացած նյարդահումորալ խանգարումները) փոփոխություններն են։
Կարեոր է նաե հոգեկան տարբեր գործոնների ազդեցությունը, որը կարող է հանգեցնել ձվազատման խանգարումների և արգանդափողերի սպազմի։ Տղամարդու Ստերջությունյան հիմնական պատճառը սերմի ոչ լիարժեքությունն է, որն առաջանում է սերմնագոյացման (սպերմատոգենեզի) խանգարումների կամ սերմնատար ուղիների փոփոխությունների հետեանքով։ Հազվադեպ լինում է սեռական անկարության և զարգացման արատների դեպքում։ Ստերջության ախտորոշման համար կինը և տղամարդը պետք է ենթարկվեն բժշկի մանրակրկիտ հետազոտության, այդ նպատակով կանանց կոնսուլտացիաներում գործում են ստերջության, ամուսնության և ընտանիքի հարցերը կարգավորող հատուկ կաբինետներ։
Բուժումը պատճառի վերացում, ներծծող, դեղորայքային, հորմոնային և ֆիզիոթերապետիկ պրոցեդուրներ։ Կպումային պրոցեսների առկայության և արգանդափողերի անանցանելիության դեպքում, երբ 3—4 տարվա պահպանողական բուժումն անարդյունավետ է, վիրապատություն։
Կատեգորիա:Վերարտադրողական համակարգի խանգարումներ Կատեգորիա:Բազմացում
Ջիմի Բոնդ
Ջեյմս Էդվարդ Բոնդ (Jimmy Bond, ), հայտնի է որպես Ջիմի Բոնդ, ամերիկյան կոնտրաբաս նվագող, գործիքավորող և կոմպոզիտոր, ով 1950-1980-ական թվականներին հանդես էր գալիս և ձայնագրում էր բազմաթիվ առաջատար ջազ, ֆոլք, ռոք, և բլյուզ երաժիշտների հետ։
Կենսագրություն
Բոնդը ծնվել է Ֆիլադելֆիայում, սովորել է նվագել կոնտրաբաս և տուբա, ինչպես նաև ուսումնասիրել է նվագախմբեր և կազմը։ 1950-1955 թթ. նա մասնակցել է Ջուլիարդի դպրոցին։ Նա նաև նվագում է Ֆիլադելֆիայի ակումբներում երաժիշտների հետ, այդ թվում ՝Չարլի Պարկերի, Թելոնիուս Մոնքի և Ջենի Ամմոնսի ։ Ավարտելուց հետո նա կանոնավոր կերպով նվագել է օրվա առաջատար երաժիշտների հետ, այդ թվում՝ Չեյթ Բեյքերի, Էլլա Ֆիցջերալդի և Սոննի Ռոլինսի, և 1958 թ. սկսել է շրջագայություն Ջորջ Շերինգի հետ ։ 1959 թ. տեղափոխվել է Լոս Անջելես։ Նա դարձավ Վերածնունդ գիշերային ակումբում՝ Սանսեթ ծառուղիում, բաս նվագող, որտեղ նա նվագել է Բեն Վեբսթերի, Արթ Պեփերի, Ջիմ Հալլի և Ջիմի Գյուֆիերի հետ, ինչպես նաև ձայնագրվել է Պաուլ Հորնի հետ։ 1962 թ.-ին ստացավ երաժշտական մրցանակ։ Այնուհետև մինչև 1970-ականների սկիզբ և ավելի հաճախականորեն 1980-ական թվականներին նա նվագել է բազմաթիվ ձայնագրություններ, որոնք ընդգրկում են ոչ միայն ջազ, այլ նաև ռոք, փոփ, ֆոլք և գոսպել։ Նա եղել է Վրեքինկ Քրյու-ի անդամներից մեկը, որը հաճախում էր աշխատանքի իր գործընկերոջ՝ Ֆիլ Սպեկտորի հետ։ Նա ձայնագվրել է նաև այլ երաժիշտների հետ, այդ թվում՝ Ռենդի Նյումեն, Ֆրանկ Զապա, Թիմ Բուքլի, Նինա Սիմոն, Ջիմի Վիթերսպուն, Հենրի Մանչինի, Թոնի Բենեթ, Բի Բի Քինգ ։ Ավելի հաճախ նա աշխատել է, որպես գործիքավորող ՝ Նիկ Վենետի, Դեյվիդ Աքսելրոդի և այլ հեղինակների հետ, նաև գրել և գործիքավորել է գովազդային կարճ մեղեդիներ ։ Նա մահացել է 2012 թ.-ին, 79 տարեկան հասակում՝ սրտանոթային հիվանդությունների բարդությունների պատճառով ։
Սկավառակագրություն
Ամի Կուրտիսի հետ Էրլ Անդերզայի հետ Լուիս Բելսոնի հետ Թիմ Բաքլիի հետ Թերի Գիբս Ջո Գորդոնի հետ Պաուլ Հորնի հետ Դը Քրասադերսի հետ Իռեն Կռալի հետ Գերի Մալիգանի հետ Արտ Պեփերի հետ Գերալդ Վիլսոնի հետ Ջիմի Վուդսի]] հետ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Ամերիկացի բաս կիթառահարներ
Aphodius pusillus
Aphodius pusillus, Բզեզների տեսակ Aphodiinae ենթաընտանիքից ։ Նրա երկարությունը 3,5-4,7 մմ է։ Մարմինը սև է նախակուրծքը անկյուններից կարմրավուն։ Վերնաթևերը կարմրավուն - շագանակագույն, հաճախ թեթև կետեր առջևի իրանի վրա։ Ոտքերը կարմրավուն և շագանակագույն են։ Բզեզները, որոնք բնութագրվում է հետևյալ հատկանիշներով.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բզեզներ
Հեղինակային իրավունքն Արգենտինայում
Պատմություն
Հեղինակային իրավունքի մասին օրենքը Արգենտինայում առաջին անգամ ներդրվել է 1853 թվականին Արգենտինայի Սահմանադրությամբ։ Օրենքում 17 º կետն ասում է, որ «յուրաքանչյուր հեղինակ կամ գյուտարար ունի իր ստեղծագործության, գյուտի կամ հայտնագործության բացառիկ իրավունք՝ օրենքով սահմանված ժամկետում» ։ Չնայած Խուան Բաուտիստա Ալբերդիի առաջարկներին՝ հեղինակային իրավունքի գործողությունը անժամկետ դարձնելու համար, Սահմանադրությունը գրելիս որոշվեց օրենքի ժամանակային սահմանափակում կատարել այնպես, ինչպես դա արվեց Չիլիում և Միացյալ Նահանգներում։ Սահմանադրության ընդունումը ուղեկցվում էր 111-րդ օրենքով, բայց դա արտոնագրային իրավունք էր՝ առանց նշելու գեղարվեստական ստեղծագործությունների իրավունքները։ Այդ ժամանակվանից հեղինակային իրավունքի պաշտպանությունը տրվել է Սահմանադրական հոդվածի հիման վրա։
Հեղինակային իրավունքի մասին Առաջին օրենքն ընդունվել է Արգենտինայում 1913 թվականին։ Դա եղել է օրենքը 9.141. Հեղինակային իրավունքի մասին ավելի ամբողջական օրենքն ընդունվել է 1933 թվականին։ Սա 11.723 օրենքն է, որը շարունակում է գործել նաև ներկայումս։
Հեղինակային իրավունքի դրույթներ
11.723 օրենքը գործում է գիտական, գրական և գեղարվեստական ստեղծագործությունների համար, որոնք ներառում են ցանկացած բնույթի ստեղծագործություններ, ներառյալ համակարգչային ծրագրերը, դրամատիկական ստեղծագործություններ, երաժշտական կոմպոզիցիաներ, դրամատիկական-երաժշտական ստեղծագործություններ, կինեմատոգրաֆիական և խորեոգրաֆիկ ստեղծագործություններ, գծանկարներ, գեղանկարչության, քանդակագործության, ճարտարապետության գործեր, մոդելներ և արվեստի կամ գիտության գործեր, տպագիր արտադրանք, պլաններ և քարտեզներ, լուսանկարներ, ձայնագրություններ և հնչյունագրեր։
Գիտական, գրական և գեղարվեստական ստեղծագործությունների սեփականության իրավունքը հեղինակների՝ դրանք տնօրինելու, հրապարակելու, հրապարակայնորեն ցուցադրելու, օտարելու, հարմարեցնելու կամ թարգմանելու թույլտվություն տալու հնարավորությունն է։
Ստեղծագործությունների մեծ մասի համար հեղինակային իրավունքը գործում է հեղինակի ողջ կյանքի ընթացքում, գումարած նրա մահից հետո հունվարի 1-ից 70 տարի (հոդված 5), (հիմնարկներին, կորպորացիաներին կամ իրավաբանական անձանց պատկանող անանուն ստեղծագործությունների համար՝ պահպանվում են հրապարակումից հետո 50 տարվա ընթացքում (հոդված 8), լուսանկարները պահպանվում են ստեղծումից 20 տարի հետո և հրապարակումից 25 տարի անց, կինեմատոգրաֆիական ստեղծագործությունները պահպանվում են հեղինակների ողջ կյանքի ընթացքում և ևս 50 տարի (հոդված 34) ։
Հեղինակի՝ հնչյունագրերում ձայնագրված կատարումների նկատմամբ մտավոր սեփականությունը համապատասխանում է յոթանասուն տարվան՝ հաշվելով նրա կատարման տարվան հաջորդող տարվա հունվարի 1-ից։ Բացի այդ, հնչյունագիր արտադրողների կամ նրանց իրավահաջորդների համար հնչյունագրերի մտավոր սեփականության իրավունքները գործում են յոթանասուն տարի՝ հաշվելով դրա հրապարակման տարվան հաջորդող տարվա հունվարի 1-ից։ Եթե ձայնագրություններն ու ստեղծագործությունների կատարումը որևէ մեկի կողմից եղել են հանրային սեփականություն առանց թույլտվության, այսինքն՝ Արգենտինայի օրենքով նախատեսված հեղինակային իրավունքի պաշտպանության ժամկետները դեռ չեն լրացել, ապա դրանք պետք է ավտոմատ կերպով վերադառնան մասնավոր սեփականություն այն ժամկետով, որը դեռ ուժի մեջ է կամ լրացուցիչ ավելացում հանրային տիրույթում դրա օգտագործման ժամանակի համար։ Երրորդ կողմերը պետք է դադարեցնեն հեղինակային ստեղծագործության օգտագործման ցանկացած ձև։ 6-րդ կետի համաձայն, եթե ստեղծագործությունը հրատարակություն չի ունեցել, ապա հեղինակային իրավունքի ժամկետը հեղինակի մահից տասը տարի է։ Այն դեպքերում, երբ երրորդ անձանց և ժառանգների կամ իրավահաջորդների միջև բացակայում են ստեղծագործության օգտագործման պայմանների վերաբերյալ համաձայնությունները, ապա օգտագործման տարբերակները քննարկվում են դատարանում։
Ոչ ոք իրավունք չունի առանց հեղինակների կամ նրանց իրավահաջորդների թույլտվության հրատարակել գիտական, գրական, գեղարվեստական կամ երաժշտական ստեղծագործություն։ Առանց համակարգչային ծրագրի հեղինակի թույլտվության հնարավոր է կատարել բնօրինակի մեկ օրինակ:Այս պատճենը պետք է պատշաճ կերպով նույնականացվի՝ նշելով հեղինակին, երբ պատճենն արված է։ Այս պատճենը պետք է պատշաճ կերպով նույնականացվի՝ նշելով հեղինակին, երբ պատճենն արված է։ Այս դրույթը ներառում է ուսումնական նպատակներով օգտագործվող ժողովածուներն ու անթոլոգիաները։ Նոր աշխատանքի հիմնական թեմայի վերաբերյալ անկախ հեղինակային աշխատանքները ներառելիս դատարանները կարող են սահմանել հեղինակային նյութի օգտագործված ծավալի համաչափություն, որը համապատասխանում է հեղինակային ստեղծագործություններին։
Օրենքի 71-78-րդ հոդվածները նկարագրում են դրա խախտման տուգանքները։ Հեղինակային իրավունքի խախտումը պատժվում է 1000-ից 5000 պեսո տուգանքով։ Ստեղծագործությունների ապօրինի պատճենումը, դրանց օգտագործումը շահույթ ստանալու համար պատժվում է ազատազրկմամբ՝ մեկից վեց տարի ժամկետով և այլն։
Արգենտինայի հեղինակային իրավունքի սույն օրենքի բոլոր դրույթները, բացառությամբ 57-րդ հոդվածի, տարածվում են արտասահմանյան երկրներում հրատարակված գիտության, արվեստի և գրականության ստեղծագործությունների վրա՝ անկախ դրանց հեղինակների քաղաքացիությունից, պայմանով, որ դրանք պատկանում են այն երկրներին, որոնք ճանաչում են սեփականության իրավունքը:Արգենտինայի օրենքի պաշտպանությունն ապահովելու համար հեղինակը օտարերկրացուն պետք է ապացուցի, որ դրանք պաշտպանելու համար, ըստ այն երկրի օրենսդրության, որտեղ կատարվել են հրապարակումները, կա հեղինակային իրավունք։ Օտարերկրյա հեղինակների համար օրենքների վավերականության ժամկետը չի տարածվում այն ժամանակահատվածի վրա, որը ճանաչվել է այն երկրի օրենսդրությամբ, որտեղ տպագրվել է աշխատանքը։
Քաղաքական կամ գրական գործիչների ելույթները չեն կարող հրապարակվել, եթե հեղինակը դրա համար թույլտվություն չի տվել։ Խորհրդարանականների ելույթները չեն կարող հրապարակվել շահույթ ստանալու նպատակով, առանց հեղինակի համաձայնության։
Չգրանցված հոդվածները, անանուն ռեպորտաժները, գծանկարները, փորագրությունները, որոնք հրապարակվել են թերթի, ամսագրի և այլ պարբերականների կողմից, օպերատորի կամ գործակալության կողմից ձեռք բերված կամ ստացված տեղեկատվությունը բացառիկության բնույթով համարվում են թերթերի, ամսագրերի կամ այլ պարբերականների կամ գործակալությունների սեփականությունը։
Ընդհանուր հետաքրքրություն ներկայացնող նորությունները կարող են օգտագործվել, եթե դրանցում առկա է բնօրինակ տարբերակը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հեղինակային իրավունք Կատեգորիա:Արգենտինա
Լարա Գրանժեն
Լառա Գրանժեն (Lara Grangeon, ), ֆրանսիացի լողորդ Նոր Կալեդոնիայի տարածքից, որը մասնակցում է համալիր լողի և բատերֆլայի անհատական մրցույթների։ 2012 թվականին Ամառային օլիմպիական խաղեր 2012-ին նա ընդհանուր 400 մետր համալիր լողով վերջնագծին է հասել 18-րդը, սակայն եզրափակիչ դուրս չի եկել ։
Նոր Կալեդոնիայի՝ որպես Ֆրանսիայի արտերկրյա տարածքի կարգավիճակի հետ կապված, Գրանժենը մրցում է Նոր Կալեդոնիայի համար տարածաշրջանային (Խաղաղօվկիանոսյան) մրցումներում, իսկ Ֆրանսիայի համար՝ մայրցամաքային և գլոբալ մրցումներում։
2011 թվականին Նումեաում կայացած Խաղաղ օվկիանոսի խաղերում Գրանժեն մասնակցել է բոլոր քսան կանանց մրցույթներին (ներառյալ մեկ մրցույթ բաց ջրում) և բոլոր մրցույթներում շահել է մեդալ, այդ թվում՝ 16 ոսկե պարգև։ 2007 և 2011 թվականների խաղերում Գրանժեն Դիանա Բույ Դույի հետ, որը նույնպես ներկայացնում էր Ֆրանսիան և Նոր Կալեդոնիան, լողացել է մի քանի լողամրցումային թիմերում։ 2015 թվականին Իսրայելի Նեթանյա քաղաքում կայացած կարճ ջրի լողի Եվրոպայի առաջնությունում Գրանժենը 400 մետր համալիր լողի ժամանակ 4: 29.14 ժամանակով գերազանցել է անհատական լողի ֆրանսիական ռեկորդը ։ Նա շահել է բրոնզե մեդալ։ Ավելի վաղ՝ 2015-ին, Ֆրանսիա Լիմոժ քաղաքում կայացած Ֆրանսիայի առաջնությունում, նույն մարզաձևում արդեն գերազանցել Է Ֆրանսիայի երկար տարածության ռեկորդը ։ 2016 թվականին նա կրկին գերազանցել է երկար հեռավորության ռեկորդը՝ ցուցադրելով 4:36.61 ժամանակ Ֆրանսիայի առաջնությունում և Մոնպելիեի օլիմպիական փորձարկումներում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լողորդներ Կատեգորիա:Լողորդներ
Զիրակ (լեռնագագաթ)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեռնագագաթներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի լեռներ
Կողմնային ամիոտրոֆիկ սկլերոզ
Կողմնային ամիոտրոֆիկ սկլերոզ (ԿԱՍ), նաև հայտնի է որպես շարժիչ նեյրոնների հիվանդություն և Լուի Գերինգի հիվանդություն. յուրահատուկ հիվանդություն, որն առաջացնում է կամային շարժումները կառավարող նեյրոնների մահ  ։ ԿԱՍ֊ը բնորոշվում է մկանային ցնցումներով, մկանների ռիգիդությամբ և պրոգրեսիվող թուլությամբ, ինչը առաջանում է մկանների չափսերի փոքրացման արդյունքում ։ Այս ամենի պատճառով դիտվում են դժվարություններ խոսելու, կուլ տալու, շնչառության ակտերում ։
90-95 %-ի դեպքերում պատճառը հայտնի չէ ։ Մնացած 5-10 %-ի դեպքերում ժառանգվում է ծնողներից ։ Դեպքերի մոտավորապես կեսը պայմանավորված է երկու սպեցիֆիկ գեներից մեկով ։ Մեխանիզմը ներառում է վերին և ստորին շարժողական նեյրոնների վնասումը ։ Ախտորոշումը հիմնվում է տվյալ անձի գանգատների և յուրահատուկ ախտանիշների վրա ։
Հիվանդությունը նկարագրվել է 1824 թվականին Չարլզ Բելլի կողմից։ 1869 թվականին Ջին֊Մարտին Շերոթը (Jean-Martin Charcot) նկարագրել է ախտանիշների և դրանց հիմքում ընկած նյարդաբանական խնդիրների միջև եղած կապը և 1874 թվականից սկսել է օգտագործել «Ամիոտրոֆիկ լատերալ սկլերոզ» տերմինը ։ Այն հայտնի դարձավ 20֊րդ դարում, երբ ԱՄՆ֊ում հայտնի բեյսբոլիստ Լուի Գերիգի մոտ 1939 թվականին, իսկ 1963 թվականին հայտնի ֆիզիկոս՝ Սթիվեն Հոքինգի մոտ նույնպես ախտորոշվեց այդ հիվանդությունը ։ 2014 թվականին Սառցե դույլի մարտահրավերի (Ice Bucket Challenge) տեսանյութերը տարածվեցին ամբողջ համացանցով և բարձրացրեցին մարդկանց տեղեկացվածության մակարդակը այս հիվանդության մասին ։
Դասակարգում
ԿԱՍ֊ը դասակարգվում է մի քանի ձևով։ Ըստ զարգանալու արագության լինում է ՝ դանդաղ և արագ պրոգրեսիվող։ Լինում է սպորադիկ և ժառանգական։ Նաև դասակագվում է ըստ նրա, թե որտեղից է սկսել հիվանդությունը ։ Մոտ 70 % դեպքերում ախտահարումը սկսվում է վերջույթներից։ Այս դեպքում գլխուղեղի նեյրոնները (վերին շարժական նեյրոններ) և ողնուղեղի նեյրոնները (ստորին շարժական նեյրոններ) մահանում են։ 25 % դեպքերում ախտահարումը սկսվում է դեմքի, բերանի և կոկորդի մկաններից։ Այս դեպքում երկարավուն ուղեղի շարժական նեյրոնները մահանում են սկզբում։ Մոտ 5 % դեպքերում կեծվածքի մկանները ախտահարվում են սկզբում։ Բոլոր դեպքերում հիվանդությունը տարածվում է և ախտահարում մնացած մասերը ։
Վերջույթների ախտահարումով հիվանդներն ունեն ավելի երկար ապրելիություն, համեմատած ԿԱՍ֊ի մնացած ձևերի հետ ։
Դասական ԿԱՍ, ԱԿՍ և ՊՄԱ
ԿԱՍ-ը կարող է դասակարգվել ըստ ախտահարված շարժական նեյրոնների տիպի։ Տիպիկ կամ "կասական" ԿԱՍ-ը ախտահարում է ուղեղի նեյրոնները (վերին շարժական նեյրոններ) և ողնուղեղի նեյրոնները (ստորին շարժական նեյրոններ) ։ Առաջնային կողմնային սկլերոզը (ԱԿՍ) ախտահարում է միայն վերին շարժական նեյրոնները, իսկ պրոգրեսիվող մկանային ատրոֆիան (ՊՄԱ) ախտահարում է միայն ստորին շարժական նեյրոնները։ Դեռևս քննարկվում է, ՊՄԱ-ն և ԿԱՍ-ը առանձին հիվանդություններ են, թե պարզապես ԿԱՍ-ի տարբերակներ ։
Դասական ԿԱՍ-ը հանդիպում է հիվանդության բոլոր տեսակների մեջ մոտ 70 % դեպքերում և կարող է ողնուղեղից սկսվող և գլխուղեղի ցողունից սկսվող տեսակների ։ Ողնուղեղից սկսվող տեսակը, որը նաև կոչվում է վերջույթներից սկսվող ԿԱՍ, սկսվում է վերին և ստորին վերջույթներում թուլությունից և կազմում է դասական ԿԱՍ-ի դեպքերի 2/3-ը ։ Ցողունից սկսվող ԿԱՍ-ը բնորոշվում է խոսքի, ծամելու և կուլ տալու մկանների թուլությունից և կազմում է դասական ԿԱՍ-ի դեպքերի 1/3-ը ։ Այն ավելի վատ հեռանկար ունի քան թե ողնուղեղից սկսվող ԿԱՍ-ը։ Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ցողունից սկսվող տեսակի դեպքում միջին ապրելիությունը 2 տարի է, իսկ 10 տարվա ապրելիությունը 3%։ Ողնուղեղից սկսվող ԿԱՍ-ի դեպքում ապրելիությունը միջինում 2,6 տարի է, իսկ 10 տարվա ապրելիության հավանականությունը 13 % ։
Առաջնային կողմնային սկլերոզը (ԱԿՍ) հանդիպում է ԿԱՍ-ի 5 % դեպքերում և ախտահարում է վերին շարժական նեյրոնները, որոնք կառավարում են վերջույթների շարժումները ։ Այդուհանդերձ ԱԿՍ ունեցող մարդկանց 75 %-ի մոտ առաջին ախտանիշների դրսևորվելուց հետո մոտ 4 տարվա ընթացքում դիտվում են ստորին շարժական նեյրոնների ախտահարման նշաններ ։ ԱԿՍ-ն ունի ավելի լավ կանխատեսում, քան ԿԱՍ-ի դասական ձևը, քանզի այն ավելի դանդաղ է զարգանում, չի ախտահարում շնչառական մկանները և առաջացնում է ավելի քիչ քաշի կորուստ ։
Պրոգրեսիվող մկանային ատրոֆիան (ՊՄԱ) կազմում է ԿԱՍ-ի դեպքերի 5%-ը և ախտահարում է ստորին շարժական նեյրոնները, որոնք կառավարում են վերջույթների շարժումները ։ ՊՄԱ-ի դեպքում ապրելիությունը ավելի երկար է, քան ԿԱՍ-ի դասական ձևի դեպքում, բայց այս ախտահարում է ողնուղեղի այլ հատվաշներ և հետագայում կարող է բերել շնչառական անբավարարության և առաջացնել մահ ։ Հետագայում կարող են ախտահարվել վերին շարժական նեյրոնները, այդ դեպքում ախտորոշումը փոխվում է ԿԱՍ-ի դասական ձևի ։
Ռեգիոնալ տեսակներ
Թույլ ձեռքի համախտանիշը, որը նաև կոչվում է ձեռքի ամիոտրոֆիկ դիպլեգիա, բնորոշվում է ստորին շարժական նեյրոնի ախտահարմամբ ողնուղեղի միայն պարանոցային հատվածում, ինչը բերում է վերին վերջույթների թուլության և իջած կամ բացակայող ռեֆլեքսների։ Թույլ ոտքի համախտանիշը, որը նաև կոչվում է ոտքի ամիոտրոֆիկ դիպլեգիա, բնարաշվում է ստորին շարժական նեյրոնի ախտահարմամբ ողնուղեղի միայն գոտկասրբանային հատվածում, ինչը բերում է ոտքերում թուլության և իջած կամ բացակայող ռեֆլեքսների։ Իզոլացված ցողունային ԿԱՍ-ի դեպքում ախտահարվում են վերին և/կամ ստորին շարժական նեյրոնները միայն ցողունային շրջանում, որը բերում է խոսելու (դիզարթրիա) և կուլ տալու (դիսֆագիա) դժվարության։ Շնչառությունը հիմնականում չի տուժում սկզբնական շրջաններում։ Երկու փոքր հետազոտություններ ցույց են տվել, որ իզոլացված ցողունային ԿԱՍ-ով հիվանդ մարդիկ ապրում են ավելի երկար, քան ցողունից սկսվող ԿԱՍ-ով հիվանդ մարդիկ ։
Ախտանիշներ
ԿԱՍ֊ով տառապող անձանց 30֊50%֊ի մոտ առկա է ճանաչողական և վարքագծային խանգարումներ ։ ԿԱՍ֊ով տառապող հիվանդների մոտ կեսը ունի մեղմ արտահայտված ճանաչողական և վարքագծային խանգարումներ, իսկ 10֊15%֊ը ունի ճակատաքունքային թուլամտության նշաններ ։ Կրկնվող արտահայտությունները և ժեստերը, ապատիան, դրդման և արգելակման խանգարումները ԿԱՍ֊ի հաճախ հանդիպող վարքագծային ախտանիշներն են ։ Լեզվային խանգարումները, սոցիալական ճանաչողության դժվարությունները, վերբալ խանգարումները ամենահաճախ հանդիպող ճանաչողական ախտանիշներն են։ Մետա֊անալիզները չեն գտել կապ խանգարումների աստիճանի և հիվանդության արտահայտվածության միջև ։ ԿԱՍ֊ով հիվանդ մարդկանց մոտ կեսը ունեն էմոցիանալ լաբիլություն, ինչի պատճառով նրանք լաց են լինում կամ ծիծաղում են առանց պատճառի ։
Զգացող նյարդերը և վեգետատիվ նյարդային համակարգը չեն ախտահարվում, և հիվանդը ունենում է նորմալ լսողություն, տեսողություն, շոշափելիքի զգացողություն, հոտառություն և համի զգացողություն ։
Նախնական ախտանիշներ
ԿԱՍ֊ի սկիզբը լինում է շատ մեղմ ։ Վաղ նշաններն են՝ մկանային թուլությունը, ատրոֆիան։ Այլ ախտանշանները ներառում են կուլ տալու և շնչառության դժվարությունները, խոսքի քթային երանգը։ Կախված նրանից, թե որ շարժիչ նեյրոնը կմահանա, կախտահարվի մարմնի համապատասխան նյարդավորվող հատվածը ։
Վերջությների ախտահարումից սկսվող տեսակի դեպքում հիվանդները դժվար են քայլում և վազում, կաղում են։ Վերին վերջույթների ախտահարման հետ կապված, հիվանդները դժվար են գրում, կոճակ կոճկում, բանալի պտտեցնում ։
Բուլբար ախտահարումից սկսվող տեսակի դեպքում սկզբնական ախտանիշներն են՝ կուլ տալու խանգարումները և շնչառության դժվարությունները, լեզուն շարժելու դժվարությունները, խոսքի խանգարումները, ձայնի քթային երանգը։ Կա նաև տեսակ, որը առաաջին հերթին ախտահարում է միջկողային մկանները, այդ դեպքում սկզբում տուժում է շնչառությունը ։
Ժամանակի ընթացքում հիվանդները դժվար են շարժվում, կուլ տալիս (դիսֆագիա), խոսում (դիզարթրիա)։ Վերին նեյրոնների մահի հետ կապված ախտանիշներից է մկանների ռիգիդությունը (սպաստիկություն) և հիպերռեֆլեքսիան։ Բաբինսկու ռեֆլեքսը այդ նեյրոնների ախտահարման նշան է ։
Զարգացում
Ախտանշանների արտահայտվածության աստիճանը տարբերվում է։ Հիվանդությունը շարունակաբար ախտահարում է առողջ մասերը, իսկ ախտահարված մասերը ավելի են տուժում։ Շատ մարդիկ չեն կարողանում քայլել և օգտագործել իրենց վերին վերջույթը, դիտվում է դիսֆագիա, դիզարթրիա, դիսպնոե, չեն կարողանում հազալ ։
Զարգացման աստիճանը չափվում է հատուկ չափման միավորով, որը կոչվում է «ALS Functional Rating Scale Revised (ALSFRS-R)» ։
Հիվանդության զարգացումը ավելի դանդաղ է ընթանում մինչև 40 տարեկան, թեթև աստիճանի ճարպակալում ունեցող, վերին նեյրոնների ախտահարում ունեցող մարդկանց մոտ ։ Զարգացումը ավելի արագ է և պրոգնոզը ավելի վատ է ԿԱՍ֊ի բուլբար, շնչառական տեսակների, և ճակատաքունքային դեմենցիա ունեցող հիվանդների մոտ ։
Ուշ փուլեր
Ծամելու և կուլ տալու պատճառով սնվելը դառնում է դժվար։ Մեծանում է խեղդվելու, սննդային մնացորդներով թոքերի ասպիրացիայի ռիսկը։ Ուշ փուլերում կարող է առաջանալ ասպիրացիոն թոքաբորբ։ Պարէնտերալ սնուցման կազմակերպումը շատ կարևոր է թոքբորբից խուսափելու և հիվանդի քաշը կարգավորելու համար։ Դիտվում է ստոծանու և միջկողային մկանների ֆունկցիայի խանգարում, որի պատճառով տուժում է շնչառությունը։ ԿԱՍ֊ի շնչական տեսակի դեպքում այդ մկանները տուժում են սկզբում։ ԿԱՍ֊ով հիվանդները հիմնականում մահանում են շնչառական անբավարարությունից ։ Կիթառահար Ջեյսոն Բեքերը ապրում է 1989 թվականից մինչ օրս, իսկ ֆիզիկոս Սթիվեն Հոքինգը ապրել է 55 տարուց ավել ։
Արհեստական շնչառությունը մասամբ լուծում է այդ խնդիրը և երկարացնում է կյանքի տևողությունը, բայց չի ազդում հիվանդության զարգացման վրա։ Հիվանդների մեծ մասը մահանում է ախտորոշումից 2֊4 տարի հետո ։ Հիվանդների կեսը մահանում է ախտանիշների ի հայտ գալուց 30 ամիս հետո, իսկ 20%֊ը ապրում են 5֊ից 10 տարի ։
ԿԱՍ֊ով տառապող հիվանդների մեծ մասը մահանում են քնած ժամանակ՝ շնչառության կանգի պատճառով ։
Ժառանգականություն
Մոտ 5֊10% դեպքերում հիվանդությունը ժառանգվում է ծնողներից ։ Ընդհանուր առմամբ առաջին կարգի հարազատնեի մոտ կա հիվանդանալու 1% հավանականություն ։
21֊րդ քրոմոսոմի սուպերօքսիդ դիսմուտազա ֆերմենտը կոդավորող գենի դեֆեկտը կապված է ԿԱՍ֊ի ընտանեկան դեպքերի 20%֊ի հետ, կամ ընդհանուր դեպքերի 2%֊ի հետ ։ Այս մուտացիան ժառանգվում է աուտոսոմ դոմինանտ եղանակով և ունի մուտացիայի մոտ 100 տարբեր տեսակներ։ Ամենահաճախ հանդիպողը դա մուտանտ ՍՕԴ1 գենն է։ Այն հաճախ է հանդիպում Հյուսիսային Ամերիկայում և ունի կայծակնային ընթացք։ Սկանդինավյան երկրներում հաճախ հանդիպող է D90A-SOD1 մուտացիան, և ունի ավելի բարորակ ընթացք ։
TDP-43, FUS, C9orf72 գեների մուտացիաների ժամանակ արտադրվում են սպիտակուցներ, որոնք ունեն պրիոնային ակտիվություն և կարող են առաջացնել ճակատաքունքային դեմենցիայով ԿԱՍ ։
Ախտաֆիզիոլոգիա
ԿԱՍ֊ի առանձնահատկությունը վերին և ստորին շարժողական նեյրոնների մահն է ուղեղի կեղևում, ուղեղի ցողունում և ողնուղեղում։ Մինչև բջիջների մահը՝ նրանց մարմնում և աքսոններում հայտվում են պրոտեիններով հարուստ բջջային ներառուկներ ։ Այս ներառուկները հաճախ պարունակում են Ուբիքվիտին և ԿԱՍ֊ի հետ ասոցացված սպիտակուցներ ։ Մուտանտ ՍՕԴ1 գենը նույնպես բերում է բջջի մահի՝ ազատ ռադիկալների կուտակման պատճառով։ ։
Էքսայտոտոքսիկություն, կամ բջջի մահ, որը առաջանում է ներբջջային կալցիումի բարձր քանակներից։ Դա լինում է դրդիչ նյարդամիջնորդանյութերի բարձր ակտիվությունից, որը կարող է լինել ԿԱՍ֊ի մեխանիզմներից մեկը։ Այս դեպքում ողնուղեղային հեղուկում հայտնաբերվում է մեծ քանակի գլուտամատ։ Հենց այս մեխանիզմի վրա է ազդում հակա֊գլուտամինէրգիկ դեղամիջոց՝ Ռիլուզոլը ։
Ախտորոշում
Չկան ԿԱՍ֊ի հստակ ախտորոշիչ թեստեր, սակայն վերին և ստորին շարժիչ նեյրոնների ախտահարման նշանները շատ համոզիչ են ։ Բժիշկները ուսումնասիրում են հիվանդի անամնեզը և կանոնավոր կերպով անցկացնում են նյարդաբանական հետազոտություններ, որպեսզի հսկեն մկանների ատրոֆիայի, թուլության, սպաստիկության դինամիկան ։ Ուսումնասիրվում են որոշ բիոմարկերներ, բայց բժշկական պրակտիկայում դա դեռ չի օգտագործվաւմ ։
Տարբերակիչ ախտորոշում
ԿԱՍ֊ի ախտանիշները կարող են նման լինել տարբեր այլ հիվանդություններ, ուստի պետք է անցկացնել որոշակի թեստեր տարբերակիչ ախտորոշման համար ։ Այդ թեստերից մեկը էլեկտրամկանագրությունն է (ԷՄԳ), որը հայտնաբերում է էլեկտրական ակտիվությունը մկաններում ։ Կան նյարդային հաղորդականության թեստեր, որոնց ցուցանիշների փոփոխությունը բնորոշ չէ ԿԱՍ֊ին ։ ՄՌՇ պատկերը կարող է նորմալ լինել ԿԱՍ֊ի սկզբնական շրջանում։ ՄՌՇ պատկերը թույլ է տալիս ի հայտ բերել այլ խնդիրներ, որոնք առաջացնում են նյարդաբանական խանգարումներ ։