Ազատ_Արշակյան
Այլախոհական գործունեությունը ԽՍՀՄ տարիներին
Դեռևս 15-16 տարեկանից համակրել ու համագործակցել է Հայաստանում ընդհատակյա գործող այլախոհների հետ։ Օդաչու դառնալու նպատակով (ԱՄԿ-ի հանձնարարությամբ) դպրոցն ավարտելուց հետո մեկնել է Խաբարովսկ՝ օդաչուական ինստիտուտ ընդունվելու և ըստ ընդունված կարգի՝ նախ աշխատանքի է անցել տեղի օդանավակայանում։ Կարճ ժամանակ անց, սակայն, ՊԱԿ-ի միջամտությամբ պատանուն վերադարձրեցին Երևան, աննպատակահարմար գտնելով նրա գտնվելը Խաբարոսկի օդանավակայանում և մեկընդմիշտ փակելով դռները օդաչուական կրթության առաջ։ 1966-1967 թվականներին անդամակցել է «Հայ երիտասարդական միություն» (ՀԵՄ), ապա՝ «Շանթ» կազմակերպություններին, այնուհետև՝ Ազգային միացյալ կուսակցությանը՝ (ԱՄԿ), որը հիմնել էին Հայկազն Խաչատրյանը, Շահեն Հարությունյանը և Ստեփան Զատիկյանը. ըստ էության այն Հայաստանում առաջին ընդհատակյա կուսակցությունն էր, իսկ «Շանթ»-ը՝ Պարույր Հայրիկյանի, Ազատ Արշակյանի և Անդրանիկ Մարգարյանի նախաձեռնությունն էր, որ ծագել էր որպես ԱՄԿ-ի հատված։ 1967 թվականի ապրիլի 24-ին «Շանթ»-ական հայրենասեր պատանիները ինքնաշեն ռադիոհանգույցով Զանգվի ձորից Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիրում կազմակերպեցին ռադիոթողարկում, այդպես էլ անորսալի մնալով ՊԱԿ-ի համար։ 1970 թվականին ԱՄԿ անդամների դատավարության ժամանակ Ազատ Արշակյանը ներգրավված է եղել որպես վկա։ Խորհրդային բանակում ծառայելուց և զորացրվելուց հետո կրկին անցել է քաղաքական բուռն գործունեության։ 1973 թվականին ԱՄԿ գործողությունների ակտիվ մասնակից է եղել, կազմակերպել մասնաճյուղեր։ Մասնակցել է թռուցիկների տպագրման և տարածման աշխատանքներին։ Եղել է Լենինի (Հանրապետության) հրապարակում տեղադրված Լենինի մեծադիր նկարն այրելու կազմակերպիչներից մեկը (որպեսզի ՊԱԿ-ը չկարողանա հայտնաբերել Լենինի նկարն այրող երկրորդ մասնակցին՝ Սմբատ Ավագյանին, նախաքննության ժամանակ հայտարերել է, որ Ռազմիկ Զոհրաբյանի հետ նկարն այրող երկրորդ մասնակիցն ինքն է եղել)։ 1974 թվականին մարտի 5-ին դատապարտվել է ՀԽՍՀ քր.օր.-ի 207 հոդվածով (միլիցիայի աշխատողին կամ ժողովրդական դրուժիննիկին բռնություն գործադրելու սպառնալիքով դիմադրություն ցույց տալը)։ Նույն թվականի հոկտեմբերին կալանավորվել է՝ մեղադրվելով ՀԽՍՀ քր.օր.-ի 65 1-ին մասով (հակախորհրդային ագիտացիա և պրոպագանդա), 67 հոդվածով (առանձնապես վտանգավոր պետական հանցագործությունների կատարմանն ուղղված կազմակերպական գործունեությունը, ինչպես նաև հակախորհրդային կազմակերպությանը մասնակցելը), 96 հոդվածի 2-րդ մասով (ազգային և ռասայական իրավահավասարությունը խախտելը) և 231 հոդվածով (անչափահասներին հանցավոր գործունեության, հարբեցողության, մոլախաղերի մեջ ներգրավելը)։ Դատապաարտվել է 7 տարի ազատազրկման և 3 տարի աքսորի։ Նշված պատժի մեջ կլանվել է 1974 թվականի մարտի 5-ի դատավճռով նշանակված 2 տարվա ազատազրկումը։ Որպես ծանր հանցանք դատավճռում նշված է. «Երևան քաղաքում ստեղծել է հակախորհրդային ուղղվածություն ունեցող «Շանթ» անունը կրող գաղտնի խմբակ, որի նպատակն է եղել վերամիավորել Հայաստանը և պայքար ծավալել անկախ Հայաստան ստեղծելու համար»։ Պատիժը կրել է Մորդովայի՝ քաղբանտարկյալների համար նախատեսված կալանավայրում։ Խորհրդային այն այլախոհներից է, ով 1974 թ. հոկտեմբերի 30-ին մորդովյան և պերմյան ճամբարներում գտնվող այլախոհների հետ միասին մոմավառությամբ հարգելով բռնաճնշումների բոլոր անմեղ զոհերի հիշատակը՝ այդ օրը հետո հռչակվեց Քաղբանտարկյալների օր։ 1977 թվականին վաղաժամ ազատ է արձակվել։ Չիլիի կոմունիստական շարժման առաջնորդ Լուիս Կորվալանի հետ խորհրդային այլախոհ Վլադիմիր Բուկովսկու հետ փոխանակումից հետո ստեղծված իրավիճակում շատերի հետ ազատ արձակվեցին նաև Ազատ Արշակյանը և Աշոտ Նավասարդյանը։ Սակայն երեք տարի անց՝ 1981 թվականին, հակախորհրդային գործունեության համար երկրորդ անգամ է կալանավորվել։ Մեղադրվել է ՀԽՍՀ քր. օր.-ի 65 հոդվածի 2-րդ մասով և 67 հոդվածով։ Ճանաչվել է որպես հատուկ վտանգավոր պետական կրկնահանցագործ (ռեցիդիվիստ)՝ դատապարտվելով 8 տարի ազատազրկման և 3 տարի աքսորի։ Գորբաչովյան «Պերոստրոյկա»-ի (Վերակառուցման) շնորհիվ՝ 1987 թվականին վաղաժամ ազատ է արձակվել։ Խորհրդային կիսա-ազատության պայմաններում նրան արգելվեց բնակվել Երևանում, այդ պատճառով Ազատ Արշակյանը աշխատանքի անցավ Նուբարաշենի թռչնաֆաբրիկայում՝ նախ որպես բանվոր, իսկ հետագայում՝ Անկախության տարիներին՝ որպես տնօրեն։ Ազատ Արշակյանը և Աշոտ Նավասարդյանը միակ հայ քաղբանտարկյալներն են, որոնք ճանաչվել են հատկապես վտանգավոր պետական կրկնահանցագործներ։ 1989 թվականին ակտիվորեն մասնակցել է Հայաստանի հասարակական-քաղաքական կյանքին։ «Ազգային ինքնորոշամ միավորում» կազմակերպության խորհրդի անդամների հետ հիմնադրել ու ակտիվ մասնակցել է «Անկախության բանակ» ռազմաքաղաքական կազմակերպության (1989) գործունեությանը։