cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Անդարձելիություն (ֆիլմ, 2002)
Սյուժե
Ֆիլմն սկսվում է «Ժամանակը ոչնչացնում է ամեն ինչ» (Le temps détruit tout) արտահայտությամբ։ Ֆիլմի գործողությունները ծավալվում են մեկ օրվա ընթացքում։ Մոնիկա Բելուչիի հերոսուհին (Ալեքս) իր ամուսնուն՝ Մարկուսին (Վենսան Կասել) պատմում է տարօրինակ երազի մասին, կարծես նա անցնում է կարմիր միջանցքով, որը հետո բաժանվում է երկու մասի։ Ավելի ուշ, կատարելով թեստը՝ Ալեքսն իմանում է, որ հղի է։ Նրանք Մարկուսի Ալեքսի նախկին ընկերոջ (ամուսնու)՝ Պիեռի հետ գնում են երեկույթի։ Ամուսնու հետ վիճելուց հետո Ալեքսը երեկույթից միայնակ դուրս է եկել և գնացել տուն։ Բայց այդպես էլ չի հայտնվել այնտեղ։ Կարմիր պատերով և առկայծող լամպերով դատարկ գետնանցումում նրան դաժանորեն բռնաբարել և ծեծել է սադիստ-միասեռականը։ Մարկուսն ու Պիեռը որոշում են բռնաբարողին պատժել սեփական ձեռքերով։ Քաղաքային ստորին տեղական ներկայացուցիչների շրջանում հերթից հետո նրանք տղային գտնում են գեյ-ակումբում, սակայն շփոթում են Մարկուսից ուժեղ գտնվողի հետ և քիչ էր մնում բռնանար նրան՝ կոտրելով նրա ձեռքը։ Նրան խանգարում է Պիեռը. նա կրակմարիչով հարվածում է նրա գլխին մինչև մահ՝ ամբողջովին կոտրելով նրա գանգի դիմային մասը, իսկ իրական հանցագործն այս ամբողջ ընթացքում նրանց կողքին է եղել (նա կանգնած է եղել աջ կողմում)։ Դրանից հետո Մարկուսին տեղափոխում են հիվանդանոց, իսկ Պիեռին ձերբակալում են սպանության համար։ Այնուհետև ֆիլմում մեկ այլ տեսարան է հայտնվում, որը ցուցադրում է երկու տղամարդկանց միջև խոսակցությունը։ Նրանցից մեկն ասում է, որ ձերբակալվել է սեփական դստեր հետ սեքսով զբաղվելու պատճառով։ Տղամարդիկ սկսում են բողոքել փողոցում տեղի ունեցող աղմուկից, որը նրանք անմիջապես վերագրում են գեյ-ակումբին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2002 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆրանսիական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր Փարիզի մասին Կատեգորիա:Ֆրանսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆրանսիական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Իտալերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Իսպաներեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆրանսիական քրեական ֆիլմեր Կատեգորիա:Փարիզում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Lionsgate ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆրանսիական թրիլեր ֆիլմեր Կատեգորիա:ԼԳԲՏ ֆիլմեր Կատեգորիա:Հոմոֆոբիա Կատեգորիա:2000-ականների դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր վրեժի մասին Կատեգորիա:StudioCanal ֆիլմեր
Կոտի Կիավարի
Կոտի Կիավարի (Coti-Chiavari), համայնք Ֆրանսիայում, Կորսիկա մարզի Հարավային Կորսիկայի գավառում։ Մտնում է Տարավո Օրնանո կանտոնի կազմի մեջ։ Հանդիսանում է Այաչչո շրջանը։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 2A098։
Սեթ Կուրազյան
Սեթ Կուրազյան, հայ արձակագիր, Հայաստանի գրողների միության անդամ։
Կոտի Կիավարի
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 733 մարդ։
Սեթ Կուրազյան
Կենսագրություն
Սեթ Կուրազյանը ծնվել է Լենինականում։ Ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի մեխանիկական ֆակուլտետը։ Աշխատել է մասնագիտությամբ, ապա՝ հրատարակչություններում։ 1999 թվականից եղել է Հայաստանի Գրողների միության անդամ։ 2001 թվականից աշխատել է ՀԳՄ «Նոր-Դար» ընկերության հրատարակչությունում։ 1981 թվականից նրա ստեղծագործությունները տպագրվել են ՀՀ-ում և արտերկրում հրատարակվող հայալեզու մամուլում, թարգմանվել է ռուսերեն և ռումիներեն։ Նրա թարգմանությամբ տպագրվել են Անտոն Չեխովի, Յասունարի Կավաբատայի, Ա. Ռյունոսկեի, Կ. Օեի, Տ. Օ'հարայի, Ու. Կոիտիրոյի ստեղծագործությունները ։
Կոտի Կիավարի
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 449 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 297-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 152-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 66,1 %, 1999 թվականին եղել է՝ 53,8 %)։ 297 աշխատունակ բնակիչներից 256-ը աշխատում էին (148 տղամարդ և 108 կին), անաշխատանք էին 41-ը (11 տղամարդ և 30 կին)։ 152 անգործունակ մարդկանցից 20-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 66-ը թոշակառու, 66-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով ։
Սեթ Կուրազյան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ
Կոտի Կիավարի
Տնտեսություն
2008 թվականին կոմունայում հաշվվել են 314 հարկատու տնտեսություններ, որտեղ ապրել է 686 մարդ։ Միջին եկամուտը մեկ մարդու հաշվով կազմել է 17 910 եվրո ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Բուղատենես
Բուղատենես, լեռ Հայկական Լեռնաշխարհում, Երևանի նահանգի Ալեսանդրապոլի գավառում։ Գործածական է անցյալ ռուսական աղբյուրներում։ Ճշգրիտ անունն ու տեղադրությունը հնարավոր չէ որոշել։ Բարձր մոտ 2800 մետր ։
Տերտեր Երևանցի
Տերտեր Երևանցի (1290-ական թվականներ, Երևան — 1350-ական թվականներ) - 14-րդ դարի հայ գրող և գրիչ։ Հայտնի երևանցի բանաստեղծներից առաջինը ։
Կենսագրություն
Ենթադրաբար ծնվել է 1290 և 1300 թվականների միջև երևանյան հոգևորական Սարգիսի և նրա կին Գոհար-Մելիքի ընտանիքում ։ Կրթությունը ստացել է 1310—1320-ական թվականներին Բջնիից ոչ հեռու գտնվող Թեղենյաց վանքում վարդապետ Հակոբի ղեկավարությամբ   ։ Մոնղոլական տիրապետության ժամանակաշրջանի ծանր սոցիալական պայմաններից ելնելով՝ 1330-ական թվականների սկզբում լքեց հայրենի եզերքը և տեղափոխվեց Ղրիմ. մնացած ողջ կյանքն անցկացրեց թերակղզու տարբեր քաղաքներում և հարևան մարզերում ։
Նրա ստեղծագործություններում, ինչպես և դարաշրջանի հայկական պոեզիայում ընդհանրապես, հատուկ տեղ ունի ձևով դրամատիկ պոեմը գինու, իմաստունի և խաղողի բանավիճային խոսքը  ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Խ․ Գիլանյանցի «Լաստո» լիմոնադի գործարան և եկամտաբեր տուն (Տեր-Ղուկասովի փողոց)
Պատմություն
Գործարանի ստեղծման համար 1890 թվականին Խ․ Գիլանյանցը վարձակալում է Տեր-Ղուկասովի փողոցում գտնվող Տ․ Խանդամիրյանցի տան աջ, հարավարևմտյան թևը՝ միհարկանի, վեցսենյականոց, կառուցված տուֆից և աղյուսից։ Այն 1904 թվականին գործարարը որպես սեփականություն ձեռք է բերում արդեն սեփականատիրոջից՝  Ե․ Ջանփոլադյանից։ 1907 թվականին տեխնոլոգիական պրոցեսի կատարելագործմանը զուգահեռ, երբ գործարանը մեքենայացվում է, էլեկտրաֆիկացվում, զինվում ժամանակակից սարքավորումներով՝ «վերջին արտադրության մեքենաներով», տարվում է արմատական վերակառուցում և ընդլայնում։ Ի տարբերություն նախորդ նմուշների՝ համալիրը միավորում է արտադրական, բնակելի և առևտրական մասերը, բացի դրանից, տեղակայված է երկու հատվող ճանապարհների անկյունում։ Ճարտարապետական հնարքի հիմնավորման մեջ առաջնահերթ դեր է խաղում հողամասի դիրքը, որն ունի խիստ ձգված ուղղանկյան տեսք՝ կարճ կողմով ուղղված դեպի Տեր-Ղուկասովի փողոցը, իսկ երկարով՝ դեպի փակուղին։
Ճարտարապետություն
Երկհարկանի նկուղով հիմնական մասնաշենքի (ուղղված դեպի կենտրոնական փողոց) առաջին հարկում կառուցված է խանութ և սրճարան, իսկ երկրորդ հարկում գտնվում են բնակելի և տոնակատարությունների սենյակները։ Արտադրական մասնաշենքը դուրս է գալիս դեպի փակուղի, որը ինչ- որ չափով նվազեցնում է քաղաքաշինական պահանջները ներածական պատկերացման տեսանկյունից։ Հին գործարանի հետ համեմատած՝ արտադրական տեղամասերի ծավալը էապես մեծացված է և միավորված  ընդարձակ և ժամանակակից արտադրամասերի մեջ, որոնց տարածքը բաժանում է երկայնակի սյունաշարը։ Կամարակապ նկուղներում գտնվում են պահեստները։ Բնակարանը կազմված է վեց սենյակից, առաջնային մասից և խոհանոցից։
Հատակագծի կառուցվածքը զարգանում է հարավարևելյան ուղղության քառակուսուց և շարունակվում դեպի հարավարևելյան պատի թևի ուժեղ ձգված անկյունը, որի ներքին լայնածավալ հարթությունը համապատասխանում է քառակուսու կեսին։ Շինության երկու հարկերի բաժանման մեխանիզմը սկզբունքորեն նույնն է՝ չհաշված ավելի մասնավոր բնակարանի ներքին բաժանումը։ Շարքով տեղակայված թևի սենյակները կապված են բակային պատկերասրահի հետ։
Հատակագծային կառուցվածքում ձեռք բերված ռացիոնալ դասավորությունը թույլ է տալիս ֆունկցիոնալ հիմնավորմամբ լուծել ծավալատարածքային խնդիրը՝ գտնելով ճարտարապետական մեկնաբանություններում ձևի և գործառույթի սահմանափակ փոխհարաբերություններ, հաջողված համընկնումներ արտաքին միջավայրի և ձևի հետ։ Դրանից ելնելով՝ գլխավոր հյուսիսարևմտյան մասը մշակված է հանդիսավոր ոգով, ինչը թելադրված է Ջանփոլադյանի թատրոնի շենքի անմիջական հարևանությամբ։
Ասեմետրիկ կոմպոզիցիայում արտահայտված է ներքին տարածությունների ֆունկցիոնալ պարունակությունը․ ճակատային մասը բաժանված է երեք հատվածի, ընդգծված է հիմնական մուտքի կողային դիրքը, ցուցափեղկերի լայն բացվածքները, յուրաքանչյուրը վերին աստիճանների մի քանի զույգ պատուհանների հետ բնորոշ համադրությամբ, ընդգծում են բնակելի և առևտրական մասերի դիրքը։ Փայտե ուռուցիկ դռները դեկորատիվ-կիրառական արվեստի ինքնուրույն ստեղծագործություններ են։
Երկրորդ հարկի պլաստիկան ավելի հագեցած է։ Պատշգամբի դռները շքամուտքի վերևում վերցված են բարակ որմնասյուների միջև բարդ խոյակներով և նեցուկային վերնաճակատով՝ կենտրոնում կոթող, որը ընդգրկում է կամարի վերջավորությունները։
Ճարտարապետական-գեղարվեստական թեմայի առաջնորդող բովանդակությունը շարունակվում է հարավարևմտյան ճակատային մասի անկյունային հատվածում, ապա դեկորատիվ հագեցվածությունը դուրս է գալիս և արտադրական մասնաշենքի գլխավոր պատի հետ կոմպոզիցիոն կապը պահպանում է ռիթմի լեյտմոտիվը որմնախորշերի և գոտիների հորիզոնական բաժանումների հարթ մակերևույթի վրա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երևանի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Հին Երևան Կատեգորիա:Երևանի նահանգի գործարաններ
Գրանբուլ
Գրանբուլ (Granbull), երկրորդ սերնդի փերի տեսակի պոկեմոն, որը պոկեմոնների ազգային ցանկում (հավաքագրված է պոկեդեքսում) հաշվառված է #210 կարգաթվի ներքո ։ Համարվում է «Պոկեմոն» ապրանքանիշի մանգայի և անիմեի կերպար։ Գրանբուլն անգլիական բուլդոգ է, որը բնութագրվում է ահռելի չափի սրածայր ժանիքներով և հսկայական հասակով։ Հանդիպում է քաղաքային բնակավայրերում, իսկ վայրի պոկեմոնի կարգավիճակով՝ անտառային միջավայրերերում և այլ տարածություններում։
Գրանբուլը պոկեմոնի զարգացման բարձրագույն աստիճանն է, որը զարգանում է Սնուբբուլից։ Էվոլյուցիայի ընթացքում հատկությունները մեծապես չեն փոխվում՝ սակայն ավելանում են փերի պոկեմոնի հատկությունները։
Ծագումնաբանություն
Գրանբուլի անվանումը կապված է վերջինիս կենդանական տեսակի հետ։ Կերպարային առումով պոկեմոնը վերցված է կելտական դիցաբանությունից՝ որպես փերի շան մարմնավորում։
Նկարագրություն
Գրանբուլը մանուշակագույն երկոտանի պոկեմոն է՝ բրիտանական բուլդոգ։ Վերջինիս բնորոշ է ակնհայտ ցածր բերանային գոտին ու ստորին ծնոտի սերտաճած և չափազանց սրածայր երկու ժանիքները։ Վերին ծնոտի ատամները մի քանի տասնմայկ անգամ փոքր են ստորինից՝ հասարակ շան ժանիքի նմանությամբ։ Ըստ համապատասխան վերլուծությունների՝ Գրանբուլի ծնոտն այնքան ծանր է, որ պոկեմոնը բավականին դժվարությամբ է հորիզոնական դիրքով պահում իր գլուխը։ Ունի երկու կծկված ականջներ, ինչպես նաև սև գույնի փոքրիկ քիթ։ Վզային գոտում առկա է սև մանյակ, որի վրա նշմարվում են սպիտակ գծանշումներ։ Նմանատիպ նշաններ առկա են նաև թաթի վերին հատվածում։ Թաթի վրա կան անզեն աչքով աննկատելի համարվող փոքրիկ ճանկեր։ Պոչը ևս փոքր է՝ անգլիական բուլդոգի պես։
Չնայած իր կատաղի տեսքին՝ Գրանբուլը բավականին զվարճալի և մարդամոտ պոկեմոն է։ Բացի այդ, նա նաև բավականին երկչոտ է և վախենում է իրեն շրջապատող բազմաթիվ անշարժ առարկաներից։ Այնուամենայնիվ, Գրանբուլը պատրաստ է ցանկացած ժամանակ հարձակվել և պաշտպանել իր մարզիչին։ Գրանբուլին շատ հաճախ կարելի է անիմեում հանդիպել քաղաքային բնակավայրերում՝ զբոսայգիներում և պուրակներում։
Հմտություններ
Պիջոտտոն ունի երկու հիմնական տեխնիկական հնարքներ՝ աբիլիթիներ։ Դրանք հիմնականում կապված են շուն-պոկեմոնի դինամիկ գրոհների և ֆիզիկական ուժի հետ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Փերի տեսակի պոկեմոններ
Կառլ XIV Յուհան
Ժան Բատիստ Ժյուլ Բեռնադոտ (Jean-Baptiste Jules Bernadotte, ), Նապոլեոնյան Ֆրանսիայի 26 մարշալներից մեկը, հետագայում` Շվեդիայի թագավոր Կառլ XIV Յուհան (Karl XIV Johan)։
Վաղ տարիներ և զինվորական կարիերա
Ոչ հարուստ փաստաբանի որդին ծնվել է 1763 թ․֊ին Ֆրանսիայի հարավում գտնվող Պո քաղաքում։ Ծնողները փորձեցին տղային իրենց դասին հարմար կրթություն տալ, սակայն Ժանը չցանկացավ իրավաբան դառնալ։
16 տարեկանում Ժանն ընդունվում է զինվորական ծառայության և, նյութական ծանր դրության պատճառով, անդամագրվում է Բեարնյան հետևակային գունդ։ 1783 թ.-ին Ինդոստանում, երբ ամգլիացիներից պաշտպանում էր Գուդելուրը, նա մկրտվում է իբրև մարտիկ, որտեղ և ծանր վիրավորվում է և գերի ընկնում։
Բուրբոնների կառավարման ընթացքում ծառայությունը ոչ մի հեռանկար չէր խոստանում նրան։ 27տ-ում Բերնադոտը հասնում է ադյուտանտ-ունտեր-օֆիցերի կոչման։ Հեղափոխության տարիներին իր զինվորական տաղանդի շնորհիվ, դառնալով հաստատակամ հանրապետական, նա փայլուն կարիերա ստեղծեց։
1792 թ.-ին 29-ամյա Բերնադոտը Ֆլերյուսի ճակատամարտից հետո դարձավ բրիգադի գեներալ։ Այդ ճակատամարտում ֆրանսիական բանակը գեներալ Ժուրդենի ղեկավարությամբ փայլուն հաղթանակ տարավ ավստրիական բանակի նկատմամբ, որը ղեկավարում էր Կոբուրգսկյան հերցոգը։ 1794 թ.-ին Բերնադոտը դառնում է դիվիզիայի գեներալ։
Բերնադոտը հաջող գործողություններ էր կատարում Գերմանիայում, Բելգիայում։ Սակայն, միշտ չէ, որ բախտը Բերնադոտին ժպտում էր։ 1796 թ.-ին Լեյնինգենում նրա զորքերը պարտություն կրեցին ավստրիացիներից, որոնց ղեկավարում էր էրցհերցոգ Կառլը։
Իտալիական կամպանիայում նա հայտնվում է գեներալ Նապոլեոնի հետ կողք կողքի, որտեղ հաջողություն է ունենում Տրիեստի գրավման ժամանակ։  Իտալիայի հյուսիսային պատերազմների ժամանակ նրա արժանիքները այնքան մեծ էին, որ, ըստ ժամանակակիցների վկայության, նրա խոսքերը կարող էին մրցակցել Նապոլեոնի փառքի հետ։  Սակայն, մրցակցության ոգին նրանց միջև միշտ մնում է անհաղթահարելի խոչընդոտ։
Հենց այստեղ է, որ Նապոլեոնը որոշում է ազատվել արժանի հակառակորդից Իտալական բանակի շարքերում։ Եվ տալիս է դիվիզիոն գեներալին «հատուկ պատվավոր հանձնարարություն»՝ հասցնել Փարիզ։ Դիրեկտերիայի կողմից Բերնադոտը ընդունվում է մայրաքաղաքում պատվավոր կերպով։ Սակայն այստեղ տեղի է ունենում մի իրադարձություն, որը փոխում է երիտասարդ գեներալի ճակատագիրը։ Մարսելում՝ երկրի հարավում, գահընկեց արված Բուրբոնների կողմնակիցները շարժում են սկսում։ Դիրեկտորիան Բերնադոտին հրամայում է այնտեղ վերականգնել կարգ ու կանոնը, ինչը նա անում է առանց արյունահեղության և դրանով իսկ ձեռք է բերում ընդունակ դիվանագետի անուն։
Փարիզ վերադառնալուն պես, Բերնադոտին ուղարկում են Նապոլեոնի բանակ՝ արևմուտք։ Սակայն Բերնադոտը հրաժարվում է այս ծառայությունից՝ խնդրելով այլ ծառայություն։ Շուտով նա իր հրամանատարության տակ է ստանում Իտալական բանակը, այնուհետև ուղարկվում է Վիեննա։
Շուտով տեղի է ունենում մի իրադարձություն, որով նա մտնում է Բոնապարտի ընտանեկան շրջանի մեջ։ 1798 թ.-ին Բերնադոտը ամուսնանում է մարսելյան նավատեր Դեզիրե Քլարիի դստեր հետ, որը համարվում էր Նապոլեոնի հարսնացուն, և ում քույրը ամուսնացած էր Ժոզեֆ Բոնապարտի հետ։
Հաջորդ տարի Բերնադոտը նշանակվում է Ռեյնի հսկող-դիտող բանակի հրամանատար։ Նա հաջող կերպով ղեկավարում է բանակը՝ հաջորդ տարի գրավելով Մանհեյմը։
Անուհետև, 1799 թ․-ի հուլիսից սեպտեմբեր նշանակվում է Ֆրանսիայի զինվորական նախարար։ Հեղափոխական ժամանակներ էին, և Բերնադոտը մեծ թվով թշնամիներ է ձեռք բերում Դիրեկտորիայում։ Նրան հեռացնում են նախարարի պաշտոնից, իսկ Բրյումերի 18-ի հեղաշրջումից հետո նրա անունը հայտնվում է աքսորվողների ցուցակում։
Շուտով Բերնադոտի հեղինակությունը Փարիզյան վերնախավի շրջանում այնքան է մեծանում, որ Նապոլեոնը ստիպված է լինում, նրան ջնջել «Սև ցուցակից»։ Բերնադոտը ընտրվում է պետական խորհրդի անդամ և նշանակվում է Արևմտյան բանակի հրամանատար։ 1800 թ․-ի մայիսին նա կանխում է անգլիական բանակի մուտքը Կիբերոն։
Գործունեությունն իբրև Մարշալ
Նորաթուխ մարշալը  ստանում է գեներալ-նահանգապետի կոչում՝ ֆրանսիացիների կողմից օկուպացված Հաննովերում։ Այստեղ Բերնադոտը մեծ հայտնիություն է վաստակում, քանի որ ողջունում է այն բացասկան տրամադրությունները, որոնք կային Նապոլեոնի կառավարման հետ կապված։
Հատկանշանան է, որ հետագայում մարշալի անունը հիշատակվում է ոստիկանությունում՝ հանրապետականների հետ բանսարկություններ կատարելիս։ Բայց այն փաստը, որ նա հանդիսանում էր «Բոնապարտների ընտանիքի անդամ», մշտապես օգտվում էր կայսեր վստահությունից։
Շուտով սկսվում է պատերազմաշարը 3-րդ ու 4-րդ հակաֆրանսիական կոալիցիաների դեմ։ Մարշալին հանձնարարվում է 1-ին բանակային կորպուսի հրամանատարությունը։ 1805 թ.-ին Ուլմում և Աուստերլիցում, որտեղ Ֆրանսիան կռվում էր Ռուսաստանի և Ավստրիայի դեմ, Բերնադոտը նոր փառքի է արժանանում։ Աուստերլիցում Բերնադոտը ղեկավարում էր ֆրանսիական բանակի կենտրոնը  և մեծապես նպաստում է հաղթանակի կայացմանը։ Այս կապակցությամբ Պոնտե-Կորվոյում կայսրը նրան դարձնում է հողատեր իշխան։
Ռուս-պրուսա-ֆրանսիական պատերազմում  1806-1807 թթ․-ն Բերնադոտը մասնակցում է  Զաաֆելդի, Իենի, Գալլի ճակատամարտերին։ Իսկ Մյուրատի, Սուլտի հետ միասին մասնակցում է Լյուբեկի մարտին և հասցնում է պրուսական բանակը /որը ղեկավարում է Բլյուխերը/ կազմալուծման։ Շուտով պրուսացիները Ռատկայում ստիպված են լինում անձնատուր լինել ֆրանսիացիներին։
Այստեղ ֆրանսիացիների դեմ զենք է ծառայում շվեդական դիվիզիան, որի նկատմամբ Բերնադոտը բարյացկամ վերաբերմունք է դրսևորում, իբրև գերվածերի, ինչը հետագայում մեծապես փոխում է նրա կյանքը։ Այնուամենայնիվ, Լյուբեկում նա չի կարողանում իր զինվորներին փրկել կոտորածից։ 1806 թ.-ին 4 հազարանոց շվեդական ջոկատը գերի է ընկնում, սակայն Բերնադոտը գերվածների նկատմամբ սիրալիր վերաբերմունք է ցուցաբերում՝ այդ կերպ գրավելով նրանց համակրանքը։
Շպանդենի մարտում մարշալը ծանր վիրավորվում է, և նա ստիպված է լինում, բուժման նպատակով, թողնել բանակը։ Այդ ժամանակ, երբ 1809 թ.-ին սկսվում է Ավստրիայի դեմ պատերազմը, նա ջախջախում է Կառլ էրցհերցոգի բանկը Լինցում Վանդամի կորպուսի օգնությամբ։ Իսկ Վուագրամի մարտում նա մեծ հաջողության է հասնում։
Շվեդիայի թագավոր
Մշտական հաղթանակները վերացնում են հրամանատարի կախվածությունը Նապոլեոնից, որի արդյունքում նրանց հարաբերությունները լարվում են։ Թագակիրը սկսում է նրան մեղադրել, որ սաքսոնական դաշնակից զորքերը պարտվեցին և նահանջեցին։ Այս պատճառով, մարշալը լքում է բանակը՝ գնալով Փարիզ։
Նույն ժամանակ անգլիացիները դեսանտ են իջեցնում գրավելով Ֆլիսսինգենը։ Նախարարների խորհուրդը հանձնարարում է Բերնադոտին բանակ կազմավորել ցամաքային պաշտպանության համար։ Բերնադոտը 80 հազարանոց զորքով շարժվում է Ֆլիսսենգեն։ Անգլիացիները գործողություններ չեն ձեռնարկում և լքում են Ֆրանսիան։
Նապոլեոնը սկսում է մեղավորներ փնտրել և հրամայում է Ֆլիսսենգենը հանձնած գեներալ Մոնին մահապատժի ենթարկել։ Նապոլեոնը՝ զգուշանալով 80 հազարանոց բանակի հրամանատար, արդեն իսկ իրենից կախվածություն չունեցող, Բերնադոտից, և նրան տարածքից հեռացնելով, նշանակում է Հռոմի գեներալ-նահանգապետ։ Ապա պաշտոնաթող է անում նրան, որովհետև անհանգստացած էր նրա հաղթանակներով։ Թվում էր, թե Պոնտե-Կորվոյի իշխանի կենսագրության վրա խաչ է քաշվում։
Հենց այդ ժամանակ Շվեդիայում գահաժառանգության խնդիր է սկսվում։ Կառլ 13-րդը ժառանգներ չուներ, արդյունքում սկսում են նոր գահաժառանք փնտրել։ Միաժամանակ, Շվեդիայի սպաները, որ Բերնադոտին լավ էին ճանաչում՝ Եվրոպայի նկատմամբ  իր դրական վերաբերմունքով, նրա թեկնածությունն են առաջարկում։ Փարիզ նման առաջարկությամբ աուրհանդակ է ուղարկվում։ Ժան Բատիստ Ժյուլ Բերնադոտը չի հրաժարվում շվեդական գահի ժառանգորդը դառնալուց։
1810 թ.-ի օգոստոսին շվեդական ընտրողական ռիկսդագով Էրեբրու քաղաքում նա հայտարարվում է արքայական գահի ժառանգորդ, այնուհետև ընդունում է Լյութերականությունը, որը հանդիսանում էր Շվեդիայի պետական կրոնը։ Նույն ամսում անժառանգ Կառլ 13-րդը հրաման է արձակում, որ իր գահը ժառանգում է Բերնադոտը Կառլ Յուհանին։ Նոր թագաժառանգը Շվեդիա է գալիս հոկտեմբերին, որտեղ և ընդունվում է բարձրակարգ արարողությամբ և շուտով Ստոկհոլմում ընդունում է լյութերականություն։
Նապոլեոնը իր համաձայնությունն է տալիս, այն պայմանով, որ Շվեդիան երբեք դուրս չպիտի գա Ֆրանսիայի դեմ։ Նապոլեոնը ցանկանում էր, որ Շվեդիան լինի իր դաշնակիցը Ռուսաստանի դեմ, սակայն, նա թերագնահատում է Բերնադոտին, որը արդեն վաղուց իրեն չէր համակրում։
1812 թ․ մարտին Ռուսաստանի և Շվեդիայի միջև կնքվում է պայմանագիր ընդդեմ Ֆրանսիայի։ Ռուսաստանը հաջողության դեպքում խոստանում է Դանիայից՝ Նապոլեոնի դաշնակցից, կտրել  Նորվեգիան և տալ Շվեդիային։
Օգոստոսին ֆիննական Աբո քաղաքում Ալեքսանդրն ու Բերնադոտը անձամբ հանդիպում են, որտեղ կնքվում է ռուս-շվեդական գաղտնի համաձայնագիր։ Բանակցությունների արդյունքում հաստատվում է Ֆինլյանդիայի միացումը Ռուսաստանին։ Ալեքսանդրը իր կողմից հնարավոր համարեց նախկին  մարշալի փոխարինումը Բոնապարտի գահին։
1812 թ.-ի գործողություններին Շվեդիան չմասնակցեց։ Սակայն մեկ տարի անց նախկին նապոլեոնյան մարշալը կանգնում է Հյուսիսային 130 հազարանոց բանակի գլխին, որի կազմում 28 հազարը շվեդական զորքերն էին՝ տեղակայված Պոմերանիայում։ Բանակի առաջ խնդիր էր դրված գրավել Բերլինը, Մագդեբուրգը, որի նպատակն էր Հյուսիսից հարվածել Նապոլեոնի բանակին։
Գռոսբերենի մարտում ֆրանսիական զորքերը մարշալ Ուդինոյի գլխավորությաբ նահանջեցին Բերնադոտի բանակի առաջ։ Ուդինոն փոխարինվեց մարշալ Նեյով։ Նոր մարտ տեղի ունեցավ Դենեվիցում։ 12 հազար սակսոնացիներ հրաժարվում են կռվել հանուն Նապոլեոնի և անցնում են Բերնադոտի կողմը։ Ֆրանսիական բանակում խուճապ է սկսվում, որին հաջորդում է անկանոն նահանջը։ Դեննեվիցի հաղթանակի կապակցությամբ Կառյլ Յոհանին, իբրև դաշնակից զորքերի Հյուսիսային բանակի հրամանատար, Ռուսաստանի կողմից շնորհվեց Սուրբ Գեորգիի առաջին աստիճանի շքանշան։
Արքայազնը մասնակցում է նաև Լայպցիգի և Լյուբեկի գրավման գործողություններին։ Լայպցիգում նախկին մարշալի հովանավորության տակ անցան ֆրանսիական բանակի հետևակ զորքի սաքսոնական բրիգադները և վյուրտեմբուրգյան կավալերիան։
Շվեդական զորքերը բուն Ֆրանսիական տերիտորիայի մարտերին չմասնակցեցին։ Այդ ժամանակ նրանք հարված հասցրեցին
դանիական բանակին և կանգնեցին Նիդերլանդներում։ Փարիզում հաղթանակած Կառլ Յուհանը եկավ՝ առանց իր շվեդների։
1815 թ.-ի Բերնադոտը, առանց արյունահեղության, Շվեդիային է միացնում Նորվեգիան, փոխարենը Դանիական թագավորությանը տալով Պոմերանիան։ Նապոլեոնի գահընկեցությունից հետո նրա ռեյտինգը կտրուկ ընկնում է Ֆրանսիայում և հայրենական կայսերական գահին նստելու հույսերը չեն արդարանւմ։ Բացի այդ, դրան դեմ էին Լոնդոնն ու Վիեննան։ Բերնադոտը հաստատում է Նորվեգիայի միացումը Շվեդիային՝ պահպանելով Նորվեգական կոնստիտուցիան։ 1818 թ․-ին մահանում է  Կառլ 13-ը։ Նրա փոխարեն գահ է բարձրանում Բերնադոտը՝ Կառլ 14-րդ Յուհան անունով՝ դառնալով ներկայիս շվեդական թագավորության դինաստիայի հիմնադիրը, և քառորդ դար ղեկավարում է Շվեդիան՝ մահանալով 1844 թ․-ին՝ այդպես էլ չսովորելով շվեդերենը և չսիրելով շվեդական խոհանոցը։ Շվեդական արքունիքում հավաքված էր հատուկ խոհարարների խումբ, որոնք արքայի համար ֆրանսիական ուտելիքներ էին պատրաստում։
Նա այդպես էլ չսովորեց շվեդերենը, իսկ պառլամենտի ելութները նրա համար շվեդերենով գրում էին հատուկ սփիչրայթերները։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի միապետեր Կատեգորիա:Նորվեգիայի թագավորներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մարշալներ Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Բողոքական միապետներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ռազմական գործիչներ Կատեգորիա:Գեներալիսիմուսներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գեներալներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի զորավարներ Կատեգորիա:Սուրբ Պատրիկի շքանշանի ասպետներ
Հովհաննես առաքյալ եկեղեցի
Հովհաննես առաքյալ եկեղեցի (Հովհաննես Աստվածաբան տաճար, Церковь Иоанна Богослова, Храм Иоанна Богослова), ուղղափառ տաճար Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Բելոկալիտվինսկի շրջանի Լենինի խուտորում ։ Ենթարկվում է Վոլգոդոնսկի և Սալսկի թեմի Բելոկալիտվինսկի գործակալությանը ։
Հասցեն` 347024, Ռոստովի մարզ, Բելոկալիտվինսկի շրջան, Լենինի խուտոր, Լենինի փողոց, 5։
Պատմություն
Թե երբ է այս տաճարը դադարեցրել իր գործունեությունը, հայտնի չէ։ Միայն ԽՍՀՄ փլուզումից հետո խուտորում տեղական իշխանությունների կողմից ծխականներին ժամերգություններ անցկացնելու համար փոխանցվել է մի հին շենք, որը հետագայում վերակահավորվել է որպես եկեղեցի։ Հովհաննես առաքյալի ու ավետարանչի տաճարի ծուխը գրանցվել է 2002 թվականի դեկտեմբերին։
Հովհաննես Աստվածաբան տաճարի վանահայրն է ավագ երեց Ալեքսանդր Պավլովիչ Պաշուտինը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Տաճարներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի եկեղեցիներ
Կարմրաքար (բերդ)
Կարմրաքար, բերդ Հայաստանում, Զանգեզուրում։
Ավանդություն
Չալաբյալլու թուրքերը հանկարծակի հարձակվում են զանգեզուրցի Մելիք Նուբարի վրա և պաշարում են Կռնասու բերդը։ Մելիք Նուբարը վերցնում է կնոջն ու երեխաներին և գիշերով փախչում դեպի Թիֆլիս, բերդի պաշտպանությունը թողնելով գյուղացիներին։ Բերդը շուտով առնվում է, և շատ կանայք չկամենալով ընկնել թուրքերի ձեռքը, նրա պարիսպներից վայր են նետվում և իրենց արյունով ներկում բերդի քարերը։ Դրանից հետո Կռնասու բերդը վերակոչվում է Կարմրաքարի բերդ   ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Գրսա Գյադուկ
Գրսա Գյադուկ, լեռնանցք Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի նահանգի Մուշի գավառի Բուլանըղի գավառակում, Քեռս գյուղի մոտակայքում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բիթլիսի նահանգ Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռնանցքներ
Քրիստինաչե
Քրիստինաչե (Cristinacce), համայնք Ֆրանսիայում, Կորսիկա մարզի Հարավային Կորսիկայի գավառում։ Մտնում է Սևի Սորու Չինարկա կանտոնի կազմի մեջ։ Հանդիսանում է Այաչչո շրջանը։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 2A100։
Գյունեյ (լեռ, Գուգարաց լեռներ)
Գյունեյ, Կյունոյ, լեռ Գուգարաց լեռներում, Դալիդաղ լեռների կենտրոնական հատվածում։ Բարձրությունը՝ 2543 մ ։
Քրիստինաչե
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 61 մարդ։
Գյունեյ (լեռ, Գուգարաց լեռներ)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռներ
Քրիստինաչե
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 29 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 17-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 12-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 58,6 %, 1999 թվականին եղել է՝ 50,0 %)։ 17 աշխատունակ բնակիչներից 16-ը աշխատում էին (11 տղամարդ և 5 կին), անաշխատանք էին 1-ը (տղամարդ)։ 12 անգործունակ մարդկանցից 10-ը թոշակառու, 2-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով ։
2008 թվականին կոմունայում հաշվվել են 127 հարկատու տնտեսություններ, որտեղ ապրել է 259 մարդ։ Միջին եկամուտը մեկ մարդու հաշվով կազմել է 10 030 եվրո ։
Սարիձոր (գետ)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր Կատեգորիա:Կահուրդ գետի վտակներ
Տիրամայրը ձկան հետ
«Տիրամայրը ձկան հետ» (Madonna del Pesce), Ռաֆայելի տիրամայրերից, նկարված նկարչի և իր աշակերտներների կողմից 1513-1514 թվականներին, մաներիզմի դարաշրջանի եզրին ։
Նկարագրություն և մեկնաբանություն
Կտավի սյուժեն համապատասխանում է Հին Կտակարանի` Թովմայի մասին պատմության սյուժեին, ով ձկան շնորհիվ բուժել էր իր կույր հորը ։ Քրիստոնեական աստվածաբանության մեջ Թովմայի ձուկ բռնելը խորհրդանշական կերպով մեկնաբանում են որպես իր տեսակի մկրտություն։
Գույնի օգտագործումը և արհեստագործական կոմպոզիցիան, որի տեսանելի պարզության հետևում թաքնված է եռանկյունաձև, ուղղանկյուն և անկյունագծային բարդ կառուցվածքը, որը հիշեցնում է Ռաֆայելի «Էլիոդորի արտաքսումը» ֆրեսկոն ։
Պատմություն
Կտավը ստեղծվել է Ջերոնիմո դել Դոսեյի պատվերով` Սան Դոմենիկո Մաջորե (Նեապոլ) եկեղեցում սբ. Ռոզալիի կապելլայի համար։
XVII դարում հերցոգ Մեդինա Սիդոնիան, Նեապոլի ապագա վիցե-թագավորը, այն ձեռք է բերել Իսպանիայի թագավոր Ֆիլիպ IV-ի (1605-1665) համար։ Որոշ ժամանակ կտավը գտնվել է Մադրիդում գտնվող Ալկասար պալատի մատուռում, իսկ 1645 թվականին եղել է Էսկորիալ վանքում։ 1839 թվականից պահվում է Պրադո թանգարանի հավաքածուների մեջ։
Նախապատրաստական նկարներն այս աշխատանքի համար գտնվում են Ուֆֆիցի պատկերասրահում (Ֆլորենցիա) և Շոտլանդիայի ազգային պատկերասրահում (Էդինբուրգ) ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նկարներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:1514 նկարներ Կատեգորիա:Պրադո թանգարանի նկարներ
Ինտիմիզմ
Ինտիմիզմ (՝ ամենախոր, գաղտնի, իրական), ժանրային նկարչության տարատեսակ, որն առաջացել է XIX-XX դարերում նեոիմպրեսիոնիստների շրջանում։ Ինտիմիստ նկարիչների շարքի մեջ, որպես կանոն, ընդգրկում են «Նաբի» խմբի անդամներին․ Պիեռ Բոնարին, Էդուար Վյուարին, Կեր Կսավյե Ռուդելին և Ֆելիքս Վալոտոնին։
Ինտիմիստների աշխատանքների հիմնական սյուժեները առօրյա կյանքի տեսարաններն են իրենց փոքր, հաճախ աննշան իրադարձություններով։ Իրենց ստեղծագործություններում գերակշռում են՝ փողոցի, գովազդակրով տեսարաններ, լցված մթնոլորտի ջերմությամբ և հարմարավետությամբ։ Նկարիչներն իրենց ընտանիքն և ընկերներին են պատկերում, սակայն շատ կտավների վրա առաջին պլան են մղվում ոչ թե մարդիկ, այլ գույնն ու կոմպոզիցիան։
Ինտիմիստ նկարիչների ներկապնակում գերակշռում են տաք տոները; հատուկ տրամադրություն է ստեղծում կտավների վրա պատկերված արևային կամ էլեկտրական լույսը։ Ինտիմիզմին հատուկ են անսովոր անկյունները (հատուկ նշվում է տարածության երկչափությունը) և դեկորատիվ հնարքները (օրինակ, նատյուրմորտի նկարի առաջին պլանում պատկըերը)։
Ժենույակ (Շարանտի գավառ)
Ժենույակ (Genouillac), համայնք Ֆրանսիայի Նոր Ակվիտանիա մարզի Շարանտ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 588 մարդ, բնակչության խտությունը` 40.30 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 14.59 կմ² տարածք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 358 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 267-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 91։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 74,6 %։ 267 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 233 անձ (143 տղամարդ և 90 կին)։ Գործազուրկ են եղել 34 անձ (15 տղամարդ և 19 կին)։ 91 անաշխատունակներից 23-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 27-ը` թոշակառուներ, իսկ 41-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Կութոլի Կորտիքիատո
Կութոլի Կորտիքիատո (Cuttoli-Corticchiato), համայնք Ֆրանսիայում, Կորսիկա մարզի Հարավային Կորսիկայի գավառում։ Մտնում է Չելավո Մեցցանա կանտոնի կազմի մեջ։ Հանդիսանում է Այաչչո շրջանը։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 2A103։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 1861 մարդ։
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 1239 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 847-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 392-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 68,4 %, 1999 թվականին եղել է՝ 62,3 %)։ 847 աշխատունակ բնակիչներից 768-ը աշխատում էին (402 տղամարդ և 366 կին), անաշխատանք էին 79-ը (27 տղամարդ և 52 կին)։ 392 անգործունակ մարդկանցից 132-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 109-ը թոշակառու, 151-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով ։
2008 թվականին կոմունայում հաշվվել են 635 հարկատու տնտեսություններ, որտեղ ապրել է 1861 մարդ։ Միջին եկամուտը մեկ մարդու հաշվով կազմել է 17 358 եվրո ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Խաղաղօվկիանոսյան պատերազմ
Խաղաղօվկիանոսյան պատերազմ (The Pacific War), անվանվում է նաև Ասիախաղաղօվկիանոսյան պատերազմ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ռազմական թատերաբեմ Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանում և Արևելյան Ասիայում։ Այն լայն աշխարհագրական ընդգրկմամբ պատերազմ էր, որում ընդգրկված էին Խաղաղօվկիանոսյան կղզիները, Հարավարևելյան Ասիան, Չինաստանը։ Երկրորդ Չին-ճապոնական պատերազմը սկսվել է 1937 թվականի հուլիսի 7-ին, իսկ արդեն 1931 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Ճապոնիայի Մանջուրիա ներխուժումով սկսվել էին տեղային բնույթի ռազմական գործողություններ ։ Այնուամենայնիվ ընդունված է, որ Խաղաղօվկիանոսյան պատերազմը սկսվել է 1941 թվականի դեկտմեբերի 7/8-ին, երբ կայսերական Ճապոնիայի զորքերը ներխուժեցին Թաիլանդ, Բրիտանիայի ենթակայության տակ գտնվող Մալայա, Սինգապուր, Հոնգ Կոնգ, Գուամ, Ֆիլիպիններ, ինչպես նաև հարձակվեցին ԱՄՆ-ի՝ Հավայան կղզիներում տեղակայված Փերլ Հարբոր ռազմաբազայի վրա ։ Խաղաղօվկիանոսյան պատերազմը մղում էին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Դաշնակից տերություններն ընդդեմ Ճապոնիայի, որը որոշ աջակցություն էր ստանում Առանցքի երկրների դաշինքից՝ նացիստական Գերմանիայից և Իտալիայից։ Պատերազմի գագաթնակետը Հիրոսիմա և Նագասակի կղզիների ատոմային ռմբակոծությունն էր ԱՄՆ-ի Զինված ուժերի կողմից և ԽՍՀՄ-ի Մանջուրիա ներխուժումը 1945 թվականի օգոստոսի 8-ին, որի արդյունքում էլ օգոստոսի 15-ին Ճապոնիան հայտատարեց անվերապահ կապիտուլյացիայի մասին։ Ճապոնիան պաշտոնապես կապիտուլյացիան ընդունեց 1945 թվականի սեպտմեբերի 2-ին։ Պարտության արդյուքնում Ճապոնիայի կայսրը պարտավորվեց հրաժարվել իր լիազորությունների զգալի մասից և իր «աստվածային» կարգավիճակից՝ ճանապարհ հարթելով երկրում մշակութային և քաղաքական բարեփոխումներ անցկացնելու համար ։
Պատերազմի անվանումներ
Պատերազմի տարիներին Դաշնակից պետություններում «Խաղաղօվկիանոսյան պատերազմը» սովորաբար չէր տարանջատվում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից կամ պարզապես անվանվում էր «Պատերազմ ըննդեմ Ճապոնիայի»։ ԱՄՆ-ում «Ասիախաղաղօվկիանոսյան թատերաբեմ» եզրույթը լայն կիրառություն ուներ, սակայն սրանով անվանվում էր Բիրմայում բրիտանական գործողությունները, պատերազմը Չինաստանում և այլ գործողություններ, որոնք ընթանում էին Հարավարևելյան Ասիայում։ Ճապոնական կառավարության որոշմամբ օգտագործվում էր «Արևելյան Ասիայի մեծ պատերազմ» եզրույթը և՛ Դաշնակից տերությունների, և՛ Չինաստանի հետ ընթացող պատերազմները մատնանշելու համար։ Այս անվանումը հրապարակվեց 1941 թվականի դեկտեմբերի 12-ին այն բացատրությամբ, որ պատերազմն ընդգրկում էր ասիական պետություններին Արևմտյան տերություններից անկախացումը ապահովելու համար։ 1945-1952 թվականներին, երբ Ճապոնիան օկուպացված էր ԱՄՆ-ի կողմից, այս եզրույթները արգելված էր կիրառել պաշտոնական փաստաթղթերում։ Չնայած այդ արգելքին՝ դրանց ոչ պաշտոնական կիրառությունը շարունակվում էր, և այս պատերազմը հայտնի դարձավ Խաղաղօվկիանոսյան պատերազմ անունով։ Ճապոնիայում օգտագործվում է նաև «Տասնհինգամյա պատերազմ» անունը՝ մատնանշելով ռազմական գործողությունները սկսած 1931 թվականի Մուկդենի գործողությունից մինչև պատերազմի ավարտը։
Մասնակիցներ
thumb|upright|Գեներալիսիմուս Չան Կայշի և գեներալ Ժոզեֆ Սթիլվել Առանցքի երկրները (Axis powers) պատերազմում աջակցում էին Ճապոնիային, ինչպես նաև Թայլանդի ավտորիտար պետությանը, որը արագորեն մտել էր դաշինքի մեջ Ճապոնիայի հետ 1941 թվականին, երբ ճապոնական ուժերը ներխուժել էին հարավային Թայլանդ։ Ֆայափական բանակը զորքեր էր ուղարկել հյուսիսարևելյան Բիրմա ներխուժելու և գրավելու համար, որը նախկին թայլանդական տարածք էր, սակայն ավելի վաղ անեքսիայի էր ենթարկվել Բրիտանիայի կողմից։ Ներգրավված էին նաև Ճապոնիայի խամաճիկ երկրներ Մանչուկոն, Մենգյանգը (կազմում էին Մանջուրիայի մեծ մասը) և Ներքին Մոնղոլիան։ ԱՄՆ-ի կառավարության պաշտոնական քաղաքականությունն այն էր, որ Թայլանդը Առանցքի երկրների դաշնակիցը չէ, և հետևաբար ԱՄՆ-ը պատերազմի մեջ չէր Թայլանդի դեմ։ Իսկ 1945 թվականից հետո այն դիտարկում էին, ոչ այքան սպառնալիք, որքան Ճապոնիայի հարկադրանքի ներքո գործողություններ իրականացրած երկրի։ ԱՄՆ-ը Թայլանդին վերաբերվում էր անպես, ինչպես Առանցքի երկրների կողմից օկուպացված պետություիններին՝ Բելգիային, Չեխոսլովակիային, Դանիային, Հունաստանին, Նորվեգիային, Լեհաստանին և Նիդերլանդներին։
Ճապոնիան իր զորքերի մի մասը հավաքագրել էր իր գաղութներից՝ Կորեայից և Ֆորմոզայից (Թայվան)։ Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանում որոշ ակտիվություն էին ցուցաբերում նաև Հնդկական ազգային բանակը, Բիրմայի ազգային բանակը։ Օժանդակող զորամիավորումները Հոնգ Կոնգից, Ֆիլիպիններից, Հոլանդական Արևելյան Հնդկաստանից, Հոլանդական Գվինեայից, Բրիտանական Մալայայից, Ներքին Մոնղոլիայից և նախկին Ֆրանսիական Հնդկաչինից նույնպես աջակցում էին Ճապոնիայի զինուժի ռազմական գործողություններին։ Նացիստական Գերմանիայի և Իտալիայի մասնակցությունը Խաղաղօվկիանոսյան պատերազմում շատ սահմանափակ էր։ Գերմանական և Իտալական սուզանավերը և ռազմանավերը գործողություններ էին իրականացնում Հնդկական և Խաղաղ օվկիանոսներում։ Ի տարբերություն գերմանականի՝ իտալական նավատորմը նաև իրավունք ուներ մուտք գործել Չինաստանի ռազմածովային բազաներ։ Փերլ Հարբորի վրա հարձակվելուց և պատերազմ հայտարարելուց հետո երկու պետությունների ռազմանավերն էլ իրավունք ստացան մտնել ճապոնիայի ռազմածովային բազաներ։ Պատերազմի մասնակից Դաշնակից գլխավոր տերություններն էին ԱՄՆ-ը, Չինաստանի Հանրապետությունը (1912–1949), Միացյալ թագավորությունը (ներառյալ զորքեր Բրիտանական Հնդկաստանից, Ֆիջիի կղզիներից, Սամոայից), Ավստրալիան, Ֆիլիպինների համագործակցությունը, Նիդերլանդները, Նոր Զելանդիան, Կանադան․ նշված բոլոր պետությունները Խաղաղօվկաինոսյան պատերազմի խորհրդի անդամներ էին ։ Խորհրդային Միությունը երկու չհայտարարված կարճ պատերազմ էր մղել ճապոնիայի դեմ 1938 և 1939 թվականներին, բայց հետո չեզոքություն էր պահպանում մինչև 1945 թվականի օգոստոս, երբ միացավ Դաշնակից տերություններին և ներխուժեց Մանջուրիա, Չինաստանի Հանրապետություն, Նեքին Մոնղոլիա, Կորեա և Սախալին։
Լարվածություններ Ճապոնիայի և Արևմուտքի միջև
1935 թվականի սկզբներից ճապոնական ռազմական ստրատեգները թիրախավորել էին Հնդկական օվկիանոսի արևելյան շրջանները, քանի որ դրանք հարուստ էին նավթով, իսկ Ճապոնիան ուներ նավթի սուղ կարիք։ Մինչև 1940 թվականը նրանք նպատակադրվեցին գրավել նաև Հնդկաչինը, Մալայան և Ֆիլիպինները։ Ճապոնացի սպաները բացահայտ խոսում էին պատերազմի անխուսափելիության մասին, իսկ ադմիրալ Սանկիչի Տակաշան ակնարկել էր ԱՄՆ-ի հետ բախման անհրաժեշտության մասին ։ Ճապոնական ռազմատենչությունը զսպելու նկատառումներով Արևմտյան տերությունները, որոնք վերահսկում էին նավթով հարուստ վերոհիշյալ տարածքները, դադարեցրեցին Ճապոնիային վաճառել նավթ և մետաղներ։ Վերջինիս կառավարությունը և ազգայնականներն այս բեռնարգելքը (էմբարգո) դիտարկեցին որպես ագրեսիայի ակտ․ ներկրվող նավթը կազմում էր ներքին սպառման 80%-ը, առանց որի տնտեսությունը կաթվածահար կլիներ։ Ռազմատենչ պրոպագանդա իրականացնող ճապոնական լրատվամիջոցները հաճախ էին անդրադառնում բեռնարգելքին ազգայանական շրջանակներին բորբոքելու համար ։Կանգնելով տնտեսության քայքայման կամ ռազմական հավակնություններից հրաժարվելու երկընտրանքի առջև՝ Ճապոնիայի ռազմաքաղաքական ղեկավարությունը սկսեց մշակել պատերազմ սկսելու պլան, որը նախատեսվում էր մեկնարկել 1941 թվականի ապրիլ-մայիսին։
Ճապոնիայի նախապատրաստական աշխատանքներ
Հակամարտության սկզբնական շրջանում Ճապոնիայի առաջնային նպատակն էր ձեռք բերել տնտեսական ռեսուրսներով հարուստ Հնդկական օվկիանոսի հյուսիսարևելյան հատվածները, որը հնարավորություն կտար մեղմել Արևմուտքի բեռնարգելքի ազդեցությունը։ Սա հայտնի է «Հարավային պլան» անունով։ Ճապոնիայի նպատակն էր մղել ոչ մասշտաբային պատերազմ, որի արդյունքում կհասներ իր առանցքային նպատակների իրականացմանը և կստեղծեր ամուր պատնեշ Դաշնակիցների հակահարձակումները հետ մղելու համար, որն էլ կօգներ շահավետ պայմաններով նստել բանակցությունների սեղանի շուրջ։ Հարձակումը Հավաիիում տեղակայված Պիերլ Հարբոր ռազմածովային բազայի վրա նպատակ ուներ ժամանակ շահել դիրքերը ամրացնելու համար։ Պատերազմի սկզբնական շրջանը բաժանվում է երկու փուլերի։ Առաջին փուլը բաժանվում է երեք առանձին շրջանների, որի ընթացքում ճապոնիայի նպատակն էր գրավել Ֆիլիպինները, Բրիտանական Մալայան, Բիրման և Հնդկական օվկիանոսի հյուսիսարևելյան հատվածները։ Երկրորդ փուլի նպատակն էր ծավալվել Խաղաղ օվկիանոսի հարավային հատվածներում և զավթել Նոր Գվինեան, Ֆիջին, Սամոան և Ավստրալիայի՝ ստրատեգիական նշանակություն ունեցող առափնյա շրջանները։ Այս տարածքներին տիրելը կզրկեր Դաշնակից տերություններին արդյունավետ հակահարձակում իրականացնելու հնարավորությունից։ Մինչև նոյեմբեր ամիսը Ճապոնիան իրականացրել էր այդ նպատակները։ Ճապոնիայի բանակի հրամանատարությունը ակնկալում էր հաջողության հասնել Միացյալ Թագավորության և Խորհրդային Միության դեմ պայքարում, քանի որ ենթադրվում էր, որ նացիստական Գերմանիայի գործողությունների արդյունքում վերջիններս ունակ չէին լինելու ուժեղ դիամդրություն ցույց տալ։ Նրանք նաև հասկանում էին, որ ԱՄՆ-ի նկատմամբ հնարավոր չէ հասնել վերջնական հաղթանակի․ բայց այս դեպքում կարելի կլիներ որոշ ռազմական հաջողություններից հետո կնքել շահավետ խաղաղության պայմանագիր, որի արդյունքում կամրապնդվեր Ասիայում Ճապոնիայի հեգեմոն դիրքը ։ Նրանք նաև պլանավորել էին, որ եթե ԱՄՆ-ը խաղաղօվկիանոսյան նավատորմը որոշեր տեղափոխել Ֆիլիպիններ, պետք էր հարված հասցնել հենց ճանապարհին։ Իսկ եթե ԱՄՆ-ը կամ Մեծ Բրիտանիան հարձակվեին առաջինը, ապա պետք էր դիմակայել հարձակմանը և սպասել իրավիճակից կախված հետագա հրահանգներին։ Այնուամենայնիվ ճապոնական ռազմաքաղաքական ղեկավարությունը հավատում էր Ֆիլիպիններում և Մալայայում ռազմական հաջողությանը անգամ դեպքերի ոչ նպաստավոր ընթացքի դեպքում։
Ճապոնական հարձակումներ (1941-1942 թվականներ)
Կայսերական Ճապոնիայի նավատորմը և Կայսերական բանակը միաժամանակյա հարձակում ձեռնարկեցին Ավստրալիայի, Բրիտանիայի, Նիդերլանդների և ԱՄՆ-ի ուժերի դեմ դեկտմեբերի 7-ին։ Ճապոնական հարձակումների առաջին ալիքն ընդգրկում էր հարձակումները Պիերլ Հարբորի (Հավայի), Մալայայի, Գուամի, Ուեյքի կղզիների, Հոնգ Կոնգի և Ֆիլիպիննի վրա։ Ճապոնական զորքերը միաժամանակ ներխուժեցին հարավային և արևելյան Թայլանդ, որի արդյուքնում Թայլանդական կառավարությունը ստորագրեց զինադադար Ճապոնիայի հետ։
Հարձակում Փերլ Հարբորի վրա
Դեկտեմբերի 7-ի վաղ առավոտյան Ճապոնիան լայնածավալ անակնկալ հարձակում ձեռնարկեց Փերլ Հարբորի վրա, որի արդյունքում շարքից հանեց ԱՄՆ-ի Խաղաղօվկիանոսյան նավատորմը․ 8 ամերիկյան ռազմանավեր, 188 կործանիչներ ոչնչացվեցին, 2․403 ԱՄՆ քաղաքացիներ սպանվեցին հարձակման պահին։ Հարձակման ժամանակ ԱՄՆ-ը պաշտոնապես պատերազմական դրության մեջ չէր գտնվում ոչ մի պետության հետ, ինչը նշանակում է որ Փերլ Հարբորի հարձակման ժամանակ սպանված քաղաքացիները կոմբատանտներ (մարտնչողներ) չէին։ Ճապոնացիների հավատացած էին, որ հարձակումից անակնկալի եկած ամերիկյան կողմը կմտներ բանացկությունների մեջ և կհամաձայներ չմիջամտել Ասիայում ճապոնական ձեռնարկումներին։ Սակայն նրանց հույսերը չարդարացան․ ամերիկյան կողմի կորուստները ավելի քիչ էին քան ակնկալվում էր։ Ըստ էության ճապոնացիների մտահղացումը տապալվեց ։
Փերլ Հարբորի հարձակումից առաջ 800․000 անդամից բաղկացած Ամերիկյան առաջին հանձնախումբը կտրուկ դեմ էր ԱՄՆ-ի՝ Եվրոպայում հակամարտության մեջ մտնելուն, չնայած այն փաստին, որ ԱՄՆ-ը ռազմական տեխնիկայով օգնում էր Բրիտանիային և Խորհրդային Միությանը։ Հարձակումից հետո պատերազմի մեջ մտնելուն հակառակվողներ այլևս չկային։ Դեկտեմբերի 8-ին ԱՄՆ-ը, Մեծ Բրիտանիան , Կանադան և Նիդերլանդները պատերազմ հայտարարեցին Ճապոնիային՝ հաջորդելով Չինաստանին և Ավստրալիային։ Փերլ Հարբորի հարձակումից 4 օր անց Նացիստական Գերմանիան և Իտալիան պատերազմ հայտարարեցին ԱՄՆ-ին, որի արդյունքում այդ պետությունները ստիպված էին լինել մարտնչել երկու թատերաբեմերում։
Հարավարևելյան Ասիայում ընթացող գործողություններ
Բրիտանական, ավստրալիական և հոլանդական զինված ուժերը արդեն մեծ քանակի մարդկային և նյութական ռեսուրսներ էին ներդրել Գերմանիայի դեմ պայքարում, զգալի կորուստներ էին կրել Մերձավոր Արևելքում, Հյուսիսային Աֆրիկայում և այլևս ի զորու չէին դիմադրություն ցույց տալուց բացի այլ գործողություններ ձեռնարկել։ Դաշնակից պետությունները բոլորն էլ ունեին զգալի կորուստներ պատերազմի սկսման առաջին վեց ամսում։ Բրիտանական երկու հզոր ռազմանավերը խորտակվել էին ճապոնական օդուժի՝ Մալայայի վրա իրականացրած հարձակման արդյուքնում։ Թայլանդը, որ ծառայում էր որպես հենակետ Մալայայի վրա հարձակվելու համար, 24 ժամվա ընթացքում հանձնվեց Ճապոնիայի հարձակման արդյունքում։ Իսկ դեկտեմբերի 21-ից Թայլանդի կառավարությունը պաշտոնապես սկսեց դաշնակցել Ճապոնիայի հետ։
Հոնգ Կոնգը հարձակման ենթարկվեց դեկտեմբերի 8-ին և չնայած կանադական ուժերի աջակցությանը՝ գրավվեց դեկտեմբերի 5-ին։ Նույն ժամանակահատվածում Ուեյք կղզու և Գումայի ամերիկյան ռազմաբազաները ևս գրավվեցին։
Հունվար ամսին Ճապոնիան ներխուժեց Բիրմա, Հնդկական օվկիանոսի հոլանդական վերահսկողության արևելյան շրջաններ, Նոր Գվինեա, Սողոմոնյան կղզիներ և գրավեց Մանիլան, Կուալա Լումպուրը, Ռաբաուլը։ Մալայայից դուրս մղվելուց հետո Սինգապուրում տեղակայված դաշնակցային ուժերը փորձեցին կասեցնել ճապոնացիների առաջընթացը, բայց անհաջողություն կրեցին և 1942 թվականի փետրվարի 15-ին ստիպված էին անձնատուր լինել․ շուրջ 130․000 հնդկացի, բրիտանացի, ավստրալիացի և հուլանդացի զինվորներ դարձան պատերազմական բանտարկյալներ ։
Ռազմական գործողությունների տեմպը չափազանց արագ էր․ Բալին և Թիմորը գրավվեցին արդեն փետրվար ամսին։ Դաշնակիցների դիմադրության նման արագ անկումը հանգեցրեց միացյալ զինված ուժեի երփեղկման․ գեներալ Վեյվելը փետրվարի 25-ին պաշտոնից հեռացվեց և ստանձնեց միայն տեղային հրամանատարների ղեկավարությունը։
Փետրվարի վերջին և մարտի սկզբին ընթացած Ճավայի ծովային ճակատամարտի ժամանակ Ճապոնական կայսերական նավատորմը ջախջախիչ պարտություն կրեց ադմիրալ Կարել Դուրմանի ղեկավարած Միացյալ ուժերի նավատորմից ։ Իսկ Հնդկական օվկիանոսի հոլանդական վերահսկողության արևելյան շրջաններում Դաշնակցիների ուժերը կրկին պարտություն կրեցին Ճավայում և Սումատրայում ։
Մարտ և ապրիլ ամիսներին ճապոնական նավատորմը նոր հարձակում ձեռնարկեց Հնդկական օվկիանոսում։ Ցեյլոնում տեղակայված Բրիտանական արքայական նավատորմը հարձակման ենթարկվեց, որի արդյունքում Հերմես ավիակիր նավը և դաշնակցային այլ նավեր խորտակվեցին։ Սա հարակդրեց Բրտիանական նավատորմին ուժերը տեղափոխել օվկիանոսի արևմտյան շրջաններ և դրանով բացվեց ճապոնական ուժերի ճանապարհը դեպի Բիրմա և Հնդկաստան։
Բրիմայում բրիտանացիները, գտնվելով ճնշման ներքո, մարտական նահանջ կատարեցին Ռինգունից դեպի Հնդկաստանի սահման։ Սա փակեց Բիրմային Ճանապարհը, որը կապում էր արևմտյան դաշնակցիներին չինական նացիոնալիստների հետ։ 1942 թվականի մարտին Չինաստանի էքպեդիոցիոն կորպուսը հարձակվեց հյուսիսային Բիրմայում տեղակայված ճապոնական ուժերի վրա։ Ապրիլի 16-ին 7․000 բրիտանական զինվորներ շրջափակման մեջ էին մնացել ճապոնական բանակի կողմից․ նրանք փրկվեցին չինական զորքերի օգնության շնորհիվ ։ Համագործակցությունը չինական նացիոնալիստների և կոմունսիտների միջև Վուհանի ճակատամարտից հետո կասեցվել էր, քանի որ կողմերից յուրաքանչյուրը ձգտում էր ընդլայնել իր ազդեցության գոտին։ Ավելին, որոշ նացիոնալիստ ուժեր անգամ ուղարկվել էին պայքարելու ոչ թե ճապոնացիների, այլ կոմունսիտների դեմ։
Ֆիլիպինի և ամերիկյան ռազմական ուժերը դիմադրեցին մինչև 1942 թվականի մայիսի 8-ը, երբ շուրջ 80․000 զինվորներին հրաման տրվեց հանձնվել։ Մինչ այդ պահը գեներալ Դուգլաս Մաքարթուրը, որը նշանակվել էր Միացյալ ուժերի գերագույն հրամանատար հարավարևմտյան Խաղաղ օվկիանոսում, զորքեր դուրս էր բերել Ավստրալիայից։ Իսկ ամերիկյան նավատորմի հրամանատար ադմիրալ Չեսթեր Նիմիցը պատասխանատվություն էր կրում Խաղաղ օվկիանոսի մնացած հատվածների համար։ Հրամանատարության նման բաժանված վիճակը անհաջողության պատճառներից մեկն էր ։
Սպառնալիք Ավստրալիայի նկատմամբ
1941 թվականի վերջերին, երբ Ճապոնաին հարձակվեց Փերլ Հարբորի վրա, ավստրալիական բանակի լավագույն հատվածները միջերկրածովյան թատերաբեմում մարտնչում էին Հիտլերի ուժերի դեմ։ Սրա արդյունքում Ավստրալիան լավ պատրաստված չէր հարձակմանը դիմագրավելու համար։ Նաև երկրում կար ժամանակակից զինտեխնիկայի պակաս։ Ուինսթոն Չերչիլից օգնություն խնդրելուց հետո Ավստրալիայի վարչապետ Ջոն Քըրթինը 1941 թվականի դեկտեմբերի 27-ի պատմական հայտարարությամբ օգնություն խնդրեց ԱՄՆ-ից ․
Ավստրալիան հանկարծակիի էր եկել Բրիտանական Մալայայի և Սինգապուրի անկումից, որի արդյունքում շուրջ 15․000 ավստարալական զինվորներ դարձել էին պատերազմի բանտարկյալներ։ Ճապոնիան 1942 թվականի սկզբներին ստեղծել էր լավ հենակետ նոր Գվիանեաում և Քըրթինը հասկանում էր, որ հարձակումը չի ուշանա ։ Փետրվարի 19-ին Դարվինը ենթարկվեց կործանից օդային հարձակման․ սա պատմության մեջ առաջին դեպքն էր, որ բուն Ավստրալիան հարձակման ենթարվեց։ Հետագա 19 ամիսներին Ավստրալիան ենթարվեց շուրջ 100 օդային հարձակման։
Երկու ճակատամարտ տված ավստրալիական ռազմական ստորաբաժանումները սկսեցին Մերձավոր Արևելքից շարժվել դեպի Սինգապուր։ Չերչիլը ցանկանում էր նրանց ներգրավվել Բիրմայում ընթացող գործողություններին, բայց Քըրթինը պահանջեց զորքերի վերադարփը դեպի Ավստրալիա։ Չնայած 1942 թվականի սկզբներից ճապոնական նավատորմը որոշ հարվածներ էր հասցնում Ավստրալիայի ափերին, բայց հետո որոշվեց պարզապես շրջափակել Ավստրալիան և այն կտրել ԱՄՆ-ի հետ կապող ուղիներից ։
ԱՄՆ-ի նախագահ Ֆրանկլին Ռուզվելտը հրամայեց Ֆիլիպիններում գտնող գեներալ Դուգլաս Մաքարթուրին կազմել Ավստրալիայի հետ համտեղ ռազմական գործողությունների ծրագիր։ Քըրթինը համաձայնեց ավստարալիական ուժեր դնել Մաքարթուրի հրամանատարության ներքո, ով դարձավ հարավարևմտյան Խաղաղ օվկիանոսում գերագույն հրամանատար։ Թշնամական նավատորմի գործողությունները Սիդնեյի ափերին մոտեցան 1942 թվականի մայիսի վերջերին, երբ ճապոնական սուզանավերը հարձակում ծավալեցին Սիդնեյի վրա։ 1942 թվականի հունիսի 8-ին երկու ճապոնական սուզանավերը ռմբակոծեցին Սիդնեյի արևելյան ափերը և Նյուքասլ քաղաքը ։