cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ
Ստիգմա (դրոշմ)
ՁԻԱՀ ստիգման գոյություն ունի ամբողջ աշխարհում և ներկայացված է տարբեր ձևերով։ Այն իր մեջ ներառում է հիվանդ մարդկանց օստրացիզմը, մերժումը, խտրականությունը և նրանցից խուսափումը, առանց նախնական համաձայնության ՄԻԱՎ թեստերի իրականացումը և գաղտնիության կանոննորին չհետևելը, հիվանդների նկատմամբ կատարվող բռնությունները և վարակված անձանց կարանտինը ։ Ստիգմայի հետ կապված բռնությունները կամ վախը հանգեցնում են նրան, որ հիվանդները հաճախ չեն անցնում թեստավորում կամ չեն ուզում իմանալ թեստի պատասխանները, չեն ընդունում բուժումը՝ հնարավոր քրոնիկ հիվանդությունը վերածելով մահացու դեպքի ։
Շատ զարգացած երկրներում կապ են հաստատում ՁԻԱՀ-ի և միասեռականության ու երկսեռականության մեջ։ Այս ամենը հանցենում է նրան, որ ավելի շատանում են հակամիասեռական և հակաերկսեռական շարժումները ։ Կա նաև կապ ՁԻԱՀ-ը և տղամարդ-տղամարդ սեռական վարքագծի հետ, ներառյալ սեռական հարաբերությունները չվարակված տղամարդկանց միջև ։ Այնուամենայնիվ ՄԻԱՎ տարածման գերիշխող միջոցը մնում է հետերոսեքսուալ փոխանցումը ։
2003թ․-ին տեղի ունեցած ամուսնական օրենսդրության բարեփոխումների արդյունքում Չինաստանում թույլատրվեց ՁԻԱՀ հիվանդների ամուսնությունը ։
2013թ․-ին ԱՄՆ-Ի բժկակական ազգային գրադարարնը կազմակերպեց շարժական ցուցահանդես, որի վերնագիրն էր «Գոյատևում և ծաղկում․ ՁԻԱՀ, քաղաքականություն և մշակույթ» ։ Այն իր մեջ ներառում էր բժշկական հետազոտություններ, ԱՄՆ-ի կառավարության պատասխանները, հիվանդների, խնամողների և ակտիվիստների անձնական պատմությունները ։
Տնտեսական ազդեցություն
ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ը ազդում է ոչ միայն անձնական, այլ նաև պետության տնտեսական վիճակի վրա ։ Ամենամեծ վարակվածության ցուցանիշ ունեցող երկրներում համախառն ներքին արտադրանքի չափն այնքան է նվազել, որ նույնիսկ հասել է մարդկային կապիտալի բացակայության ։ Առանց յուրահատուկ սնուցման,բժշկական աջակցության, դեղերի ՁԻԱՀ-ով հիվանդ մարդիկ մահանում են՝ վիճակի բարդացման հետևանքով։ Նրանք չեն կարող աշխատել, սակայն կարիք ունեն յուրահատուկ բժշկական օգնության։ Սա պատճառ հանդիսացավ նրան, որ 2007թ․-ի դրությամբ 12 մլն․ երեխաներ մնացին որբ ։ Նրանցից շատերի մասին հոգ էին տանում տարեց տատիկները և պապիկները ։
ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ բուժումն իրականացնելուց հետո, աշխատանքին վերադառնալն այնքան էլ հեշտ չէ, և սովորաբար վարակված մարդիկ ավելի քիչ են աշխատում, քան նորմալ առողջական վիճակով աշխատակիցները։ Գործազրկությունը վարակվածների շրջանում պայմանավորված է նրանով, որ հիվանդները հաճախ մտածում են ինքնասպանության մասին, ունեն հիշողության խնդիրներ և սոցիալապես իզոլացված են։ Աշխատանքը նպաստում է նրան, որ հիվանդի մոտ բարձրանում է ինքնագնահատականը, արժանապատվության զգացումը, վստահությունը սեփական ուժերի նկատմամբ և կյանքի որակը։ Հակառետրովիրուսային թերապիան կարող է օգնել ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ հիվանդնրին ավելի շատ աշխատել և տալիս է նրանց հնարավորություն աշխատանք ունենալու ։
ՁԻԱՀ-ը հաճախ հանդիպում է չափահասների շրջանում, ինչը հանգեցնում է նրան, որ պետությունում պակասում է հիմնական հարկատուների տիվը։ Արդյունքում պետությունը ստիպված է ավելի քիչ միջոցներ տրամադրել ՁԻԱՀ-ի հետ չկապված կրթության և առողջապահության ոլորտներին։ Այս ամենը բերում է նրան, որ պետությունն ունենում է տնտեսության և հարկերի բազայի դանդաղ աճ։ Վիճակն ավելի է բարդանում, երբ պետությունը ստիպված է լինում տրամադրել միջոցներ հիվանդների բուժման և կրթության համար, որբ երեխաների կարիքները հոգալու համար, քանի որ որբերի նկատմամբ խնամքի պատասխանատվությունն ընտանիքից անցնում է պետությանը ։
Ինչ վերաբերվում է ընտանիքի բյուջեին, ՁԻԱՀ-ը նպաստում է առողջապահության վրա մեծ ծախսեր կատարելուն։ Կոտ դ'Իվուարում կատարված հետազոտությունները ցույց են տվել, որ այն ընտանիքները, որտեղ անդամներց մեկը ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ով հիվանդ է, շատ մեծ գումարներ են ծախսում դեղերի վրա, և ավելի քիչ՝ մյուս կարիքներ վրա ։
Կրոն և ՁԻԱՀ
ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի հանդեպ ծավալվող կրոնական թեմանները վերջին 20 տարիների ընթացքում շատ են քննարկվում։ Պատճառն այն է, որ շատ կրոնական ներկայացուցոիչներ հրապարակավ ներկայացրել են, որ դեմ են պահպանակների օգտագործմանը ։ Մեթյու Հենլին իր «Կաթոլիկ եկեղեցին և գլոբալ ՁԻԱՀ ճգնաժամը» աշխատությունում գրում է, որ վարակի արդյունավետ բուժման համար պետք է տեղի ունենան որոշակի մշակութայն փոփոխություններ ։
Որոշ կրոնական կառույցներ հավաստացնում են, որ աղոթքը կարող է բուժել ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ը։ 2011թ․-ին BBC-ին ներկայացրեց, որ Լոնդոնյան մի շարք եկեղեցական կառույցներ հավաստում են, որ աղոթքը բուժում է ՁԻԱՀ-ը, և Սեռական առողջության ու ՁԻԱՀ-ի կրթական կենտրոնները ներկայացրեցին տվյալներ, ըստ որի շատ հիվադներ դադարեցրել են դեղերի ընդունումը՝ հոգևորականների հորդորով։ Այս ամենի արդյունքում գրանցվեցին մեծաքանակ մահացության դեպքեր ։ Բոլոր ազգերի Սինագոգի եկեղեցին խորհուրդ է տալիս օգտագործել օրհնված ջուր բուժման համար, սակայն եկեղեցին նշում է, որ չի ստիպում դադարեցնել դեղերի ընդունումը ։
Մեդիայի անդրադարձ
Առաջին ՁԻԱՀ աղմկահարույց դեպքը Ամերիկացի համասեռամոլ Ռոք Հուդսոնի դեպքն էր։ Նա Ամուսնացել և բաժանվել էր բավականին վաղ տարիքում։ Մահացել է 1985թ․-ի հոկտեմբերի 2-ին, ներկայացնելով որ իմացել է իր ախտորոշումը այդ տարվա հուլիսի 25-ին, սակայն նրա ախտորոշումը պարզ էր 1984թ․ին ։ Հաջորդ աղմկահարույց դեպքն էր Էնտոնի Էդենի որդի՝ Նիկոլաս Էդենի դեպքը ։ Նա համասեռամոլ քաղաքաքան գործիչ էր։ 1991թ․-ի նայեմբերի 24-ին վիրուսը խոցեց Բրիտանական ռոք աստղ Ֆրեդի Մերկուրիին, ով Queen ռոք խմբի սոլիստն էր։ Նա մահացել է1987թ․-ին ՁԻԱՀ-ով պայմանավորված հիվանդությունից, իսկ իր հիվանդության մասին իմացել է մահվան նախորդ օրը ։ Աղմկահարույց դեպք էր նաև Արթուր Աշեի դեպքը։ Այս դեպքը հետաքրքիր էր նրանով, որ Աշեն հետերոսեքսուալ էր, իսկ վարակվել էր 1980-ականների սկզբին կատարված սրտի վիրահատության ժամանակ՝ արյան վարակումից։ Հետագա թեստերը ցույց տվեցին,որ Աշեն ՁԻԱՀ ուներ, սակայն դրա մասին հրապարակավ չի հայտնել մինչև 1992թ․-ի ապրիլը ։ Նա մահացել է 1993թ․-ի փետրվարի 6-ին 49 տարեկան հասակում ։
Թերեզա Ֆրեյրի՝ Դեյվիդ Կիրբիին նվիրված լուսանկարը արվել է 1990թ․-ի ապրիլին։ Լուսանկարում պատկերված է ՁԻԱՀ-ից մահացող Դեյվիդ Կիրբին՝ շրջապատված ընտանիքի անդամներով։ Life ամսագիրը գրել է․«ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ էպիդեմիայով ամենաուժեղ վարակվածը»։ Life ամսագրում հրապարակված լուսանկարը դարձավ World Press Photo-ի հաղթող և ճանաչվեց ամբողջ աշխարհում United Colors of Benetton գովազդային ընկերության կողմից 1992թ․-ին օգտագործվելուց հետո ։ Ջոնսոն Ազիգան՝ Ուգանդայում ծնված կանադացին, վարակված էր ՄԻԱՎ-ով (1996թ․), սակայն ունեցել է չպաշտպանված սեռական կոնտակտ 11 կանանց հետ։ 2003թ․-ին այդ կանանցից 7-ի մոտ հայտնաբերվեց ՄԻԱՎ, իսկ երկուսը՝ մահացան ՁԻԱՀ-ի բարդացման դեպքից ։ Ազիգան մեղադրվեց առաձնակի դաժան սպանություն կատարելու մեջ և դատապարտվեց ցմահ ազատազրկման ։
Քրեական փոխանցում
Քրեական փոխանցում է համարվում է ՄԻԱՎ-ի կանխամտածված կամ անզգույշ փոխանցումը մեկ այլ անհատի։ Որոշ պետություններում և ԱՄՆ-ի որոշ հատվածներում գոյություն ունեն ՄԻԱՎ-ի փոոանցման հետ կապված քրեական օրենքներ ։
Թյուր կարծիքներ
Կան մի շարք թյուր կարծիքներ՝ կապված ՄԻԱՎ-ի և ՁԻԱՀ-ի հետ։ Ամենատարածված սխալ կարծիքներից են՝ վարակը կարող է փոխանցվել սովորական շփման ժամանակ, կարելի է բուժել ՁԻԱՀ-ը՝ կույսի հետ սեռական կոնտակտի մեջ մտնելով , ՄԻԱՎ-ով վարակվել կարող են միայն գեյերը կամ թմրամոլները։ 2014թ․-ին Անգլիայի բնակչության մեջ տարածված էր սխալ կարծիք այն մասին, որ ՄԻԱՎ-ով կարելի է վարակվել համբուրվելիս (16%), նույն բաժակից օգտվելիս (5%), թքելիս (16%), հասարական զուգարանց օգտվելիս (4%), փռշտալու կամ հազալու ժամանակ (5%) ։ Այլ թյուրըմբռնումներից են, որ չվարակված գեյ տղամարդկանց միջև տեղի ունեցող անալ կոնտակից կարող է զարգանալ ՄԻԱՎ կամ, որ դպրոցներում ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի մասին խոսելը կբարձրացնի վարակման ռիսկը  ։
Մարդկանց որոշակի խումբ շարունակում է վիճարկել ՄԻԱՎ-ի և ՁԻԱՀ-ի մեջ եղած կապը, ընդհանրապես ՄԻԱՎ-ի գոյությունը կամ բուժումների ու թեստավորման մեթոդների օգուտը ։ Այս համոզմունքներն այլ կերպ անվանում են ՁԻԱՀ-ի ժխտում։ Դրանք ստուգվել և մերժվել են գիտական ընկերությունների կողմից ։ Չնայած այս ամենին, այդ համոզմունքները թողել են իրենց բացասական ազդեցությունը։ Հարավային Աֆրիկայի կառավարությունը պայքարում էր ՁԻԱՀ-ի ժխտման դեմ (1999–2005), և արդյունքում հենց պետության կառավարությունն էր իր վրա վերցնում անարդյունավետ բուժման պատասխանատվությունը, ինչի հետևանքով հենց կառավարությանը մեղադրեցին հարյուր հազարավոր մահերի համար   ։
Կա կարծիք, որ ՄԻԱՎ-ը կանխամտածված կամ՝ ոչ, ստեղծվել է գիտնականների կողմից։ Սովետական միությունը իրականացնում էր «ԻՆՖԵԿՑԻԱ» գործողությունը, որի նպատակն էր տարածել աշխարհով, որ ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ը ստեղծել է ԱՄՆ-ն։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ մարդիկ հավատում էին և շարունակում են հավատալ այտ կարծիքներին ։
Հետազոտություն
ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ հետազոտությունն իրենից ներկայացնում է բժշկական հետազոտություն, որի նպատակն է կանխարգելել և բուժել ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ը՝ հիմնված ֆունդամենտալ ՄԻԱՎ-ի, որպես վարակի ագենտ և ՁԻԱՀ-ի, որպես հիվանդության հետազոտությունների վրա։
Շատ կառավարություններ և հետազոտական ինստիտուտներ մասնակցում են ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ հետազոտություններին։ Այս հետազոտություններն ընդգրկում են վարքագծի առողջության միջամտություններ, ինչպիսիք են օրինակ՝ սեռական դաստիարակությունը և դեղանյութերի զարգացումը, որի հիմքում ընկած է սեռական ճանապարհով փոխանցվող հիվանդությունների համար միկրոբիցիդներըի, ՄԻԱՎ վակցինաներըի և հակառետրովիրուսային դեղամիջոցների զարգացումը։ Այլ հետազությունները կատարվում են նախակոնտակտային և հետկոնտակտային պրոֆիլակտիկաների, թլպատման օգուտները բացահայտելու համար։ Հասարակական առողջապահության կենտրոնները, հետազոտողները և ծրագրերը կարող են ստանալ վարակի բուժման և կանխարգելման շատ ավելի լավ պատկեր, եթե հետևեն ՄԻԱՎ-ի ստանդարտ ինդիկատորներին ։ Հիվանդության ընդհանուր ինդիկատորների օգտագործումը, հետազոտող կազմակերպությունների կողմից, ավելի արդիական է դարձել ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վարակիչ հիվանդություններ Կատեգորիա:ՁԻԱՀ Կատեգորիա:Համախտանիշներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Համաճարակներ Կատեգորիա:Առողջական աղետներ
Հարավային քար
Հարավային քար, Հարավի քար, Հղի կնոջ քար, սալ Լիբանանի Բաալբեկ քաղաքում։ Հայտնի է վաղնջական ժամանակներից, մարդու կողմից հղկված ամենամեծ քարերից մեկն է աշխարհում։ Քաշն ավելի քան 1000 տոննա է։ Երկարությունն ավելի քան 20 մ է, լայնությունը՝ 4 մ, բարձրությունը՝ 4 մ։ Զուգահեռանիստ չէ։
Կրեմբո
Կրեմբո, Իսրայելում մեծ տարածում ունեցող թխվածքաբլիթ՝ պատրաստված բիսկվիթային խմորից։ Այն իրենից ներկայացվում է կլոր թխվածք՝ ծածկված «գլխարկով»՝ հարած սպիտակուցից և շաքարի բարակ շոկոլադե շերտով։ Սպիտակ գույն հաղորդում է վանիլինը ։ Քաշը կազմում է 25 գրամ։ Էներգետիկական արժեքը՝115 կալորիա։
Պատմություն
Ստեղծվել է XIX դարում Դանիայում։ Հետագայում, նրա արտադրության տարածվել է այլ սկանդինավյան երկրներում, հիմնականում տակ անունները պարունակում են «նեգր» բառը։ Գերմանիայում «նեգրի համբույր» այսինքն «շոկոլադե համբույր» արտահայտությունները։
Կոմբոն Իսրայելում
Իսրայելում դա բերում է 1940ական թվականներին։ Սկզբում իսկական էր ինչպես և Եվրոպայում, որը կոչվում է «Kushi» «նեգր». Սակայն, 1966 թ. ընկերությունը «Whitman», որը սկսել է իր ժողով արտադրությունը, փոխել անունը, այնքան ավելի քաղաքականապես կոռեկտ (բառացի, «կրեմ է դրան») 1979 թ-ին։ Այս ընկերությունը ձեռք է բերել «Շտրաուսի» (հայտնի է որպես պաղպաղակ արտադրող) մասնաբաժինը, որն այժմ կազմում է 54 տոկոսը շուկայում։ Իսրայելում կրեմբոն համարվում ձմեռային քնքշություն և վաճառվում է միայն հոկտեմբերից փետրվար։
Հարավային քար
Անվան ստուգաբանություն
«Հղի կնոջ քար» անվան ծագման վերաբերյալ մի քանի վարկած կա։ Դրանցից մեկի համաձայն՝ քարն այդպես է կոչվել մի հղի կնոջ պատճառով, որը համոզում էր Բաալբեկի բնակիչներին, որ գիտի քարի տեղաշարժման գաղտնիքը և որ կպատմի նրանց, եթե վերջիններս կերակրեն իրեն մինչև երեխայի ծնունդը ։ Ըստ մեկ այլ վարկածի՝ քարն ստացել է իր անունը հղի ջինի մասին պատմող առասպելից, ում հանձնարարվել էր պատրաստել և տեղափոխել այդ քարե սալը ։ Սնահավատություն կա, որ եթե որևէ կին դիպչի դրան, նրա պտղատվությունը կմեծանա ։
Կրեմբո
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հրուշակեղեն Կատեգորիա:Հրեական խոհանոց Կատեգորիա:Իսրայելական խոհանոց
Հարավային քար
Ընդհանուր տեղեկություններ
Հարավային քարը գտնվում է Լիբանանի Բաալբեկ քաղաքում Յուպիտերի տաճարից մոտ 900 մ հեռավորության վրա։ Հորիզոնի նկատմամբ նրա թեքվածությունը կազմում է 30°, որը համապատասխանում է շրջակա տեղանքի ընդհանուր թեքվածությանը ։
Բաալբեկի նմանատիպ մենաքարեր
1990-ական թվականներին Բաալբեկի քարահանքում հայտնաբերվել է Հարավային քարին նման երկրորդ մենաքարը, որն իր պարամետրերով գերազանցում էր վերջինիս։ Նրա քաշը կազմում է 1300 տոննա, երկարությունը՝ 20 մ, կտրվածքը՝ մոտ 4,5 × 4,5 մ ։
2014 թվականին հետազոտելով այդ նույն Բաալբեկի քարահանքը՝ Գերմանիայի հնէաբանական ինստիտուտը գտավ երրորդ մենաքարը՝ մոտ 19,6 մ երկարությամբ, որի քաշը գնահատվում է 1500 տոննա։ Այսինքն՝ ներկայումս այն մեզ հայտնիներից ամենամեծ քարն է, որ կտրվել է մարդու կողմից ։
Նշանակություն
Հարավային քարի՝ որպես իսկական անպատեհ գտածոյի նշանակության, ինչպես նաև պատրաստման եղանակի և տեղափոխման վերաբերյալ բազում բանավեճեր են եղել։ Ըստ որոշ գիտնականների՝ հարավային քարը պատրաստվել է Յուպիտերի տաճարի համար։ Արդեն գոյություն ունեցող տրիլիտոնի հետ պետք է տեղադրվեր տաճարի հիմքի հենարանային պատում։ Ըստ այլ հետազոտողների՝ այսպիսի քարե սալը կարող էր որևէ կոթողի համար հումք ծառայել։ Քարի տեղափոխման վերաբերյալ կարծիքները հանգում են միաժամանակ տասնյակ հազարավոր աշխատուժի կիրառմանը։ Այն վայրում, որտեղ այժմ գտնվում է քարը, դժվար է այդքան մարդ տեղավորելը և նրանց գործողությունները համակարգելը։ Այդուհանդերձ պատմական փաստ է, որ նմանատիպ զանգվածի մեկ այլ մենաքար՝ Գրոմ-քարը, հաջողությամբ տեղափոխվել է հնագույն ժամանակներից հայտնի միջոցների՝ սալերի և լծակների կիրառմամբ։ Բացի այդ, այն մասին, թե ինչպես են շինարարները փորել և հղկել այսպիսի ապարի կտորը, ևս մի քանի վարկածներ կան, սակայն բոլորն էլ վիճելի են ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հնէաբանական գտածոներ Կատեգորիա:Մերձավոր Արևելքի մեգալիթներ Կատեգորիա:Լիբանանի տեսարժան վայրեր Կատեգորիա:Անպատեհ գտածոներ Կատեգորիա:Զբոսաշրջությունը Լիբանանում
Լուկկայի դքսություն
Լուկկայի դքսություն (Ducato di LuccaDucato di Lucca), պետություն Պիրենեյան թերակղզում XIX դարի առաջին կեսին։
1817 թ. Լուկկայի դքսուհի դարձավ Մարիա Լուիզա Իսպանացին (Էտրուրիայի նախկին թագուհին)։ 1824 թ. նա վախճանվեց և գահն անցավ որդուն` Կառլին, ով հանդիսանում էր նաև Պարմայի գահի ժառանգորդը։ 1847 թ., երբ մահացավ Մարիա Լուիզա Ավստրիացին Կառլը դարձավ Պարմայի դուքս, իսկ Լուկկայի դքսությունը մտավ Տոսկանայի մեծ դքսության կազմի մեջ։
Դրոշը
1815-1818 թվականներին դքսության դրոշն իրենից ներկայացնում էր երկու հորիզոնական շերտեր` դեղին և կարմիր։ 1818 թ. նոյեմբերի 7-ից մինչև 1847 թ. դքսության դրոշ կազմված էր սպիտակ կտորի վրա պատկերված Մարիա Լուիզայի զինանշանից և դեղին-կարմիր ներդիրից վերին անկյունում։
Հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի պատմություն Կատեգորիա:1815 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Տոռեսիլյա դե լա Խարա
Տոռեսիլյա դե լա Խարա (Torrecilla de la Jara) բնակավայր և մունիցիպալիտետ՝ Իսպանիայում, գտնվում է Տոլեդո պրովինցիայում (Կաստիլիյա Լա Մանչա ինքնավար մարզում)։ մունիցիպալիտետը գտնվում է Լա Խառա շրջանի կազմում։ Տարածքը 71 կմ² է։ Բնակչությունը 302 մարդ (2010 թվականին)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 92 կմ։
Հովանավոր քաղաքը համարվում է Նտրա Սրա Վիպխեն դել Վալյեն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Պիետրո Մարչելլո
Պիետրո Մարչելլո, իտալացի ռեժիսոր։
Կենսագրություն
Գեղարվեստի ակադեմիայում սովորել է նկարչություն։ 1998-2003 թվականներին Մոնտեզանտոյի (Նեապոլ) Damm կենտրոնում աշխատակցել է Cinedamm կինոցուցադրությունների կազմակերպմանն և ծրագրմանը։ Եղել է ֆիլմերի ռեժիսորի ասիստենտ։ 2004 թվականին նկարահանել է «Լիբերո Բիձձարրի» կինոփառատոնում հաղթած «Նավաշինարանը» վավերագրությունը, որին հաջորդել են այլ վավերագրական աշխատանքներ։ Մարչելլոյի «Անցնելով սահմանագիծը» ֆիլմը, 2007 թվականին ընդգրկվել է Վենետիկի միջազգային կինոփառատոնի «Հորիզոններ» ծրագրում և միջազգային ճանաչում բերել նրան ։
2013 թվականին Պիետրո Մարչելլոյի «Անցնելով սահմանագիծը», «Փելեշյանի լռությունը» և «Գայլի բերանը» ֆիլմերը ցուցադրվել են «Ոսկե ծիրան» կինոփառատոնի «Հետահայաց ցուցադրություններ» ծրագրում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալացի ռեժիսորներ
Թրոմբին
Թրոմբին, հիդրոլազների խմբի ֆերմենտ։ Կարևոր գործոն է մարդու և կենդանիների արյան մակարդման պրոցեսում։ Շրջանառու արյան մեջ առկա էպրոթրոմբինի ձևով և ակտիվանում է ակտիվ թրոմբոպլաստինով։ Գլիկոպրոտեիդ է, մոլեկուլի զանգվածը մոտ 40.000 է։ Բյուրեղային վիճակում ստացվել է ամերիկացի գիտնական Ու. Սիգերսի և նրա աշխատակիցների կողմից (1972 թվականին)։ Թրոմբինը կազմված է դիսուլֆիդային կապերով միացած պոլիպեպտիդային շղթայից։ Հիմնական ֆունկցիան արյան լուծելի սպիտակուցը՝ ֆիբրինոգենը, ոչ լուծելի ֆիբրինի վերածելն է։ Թրոմբինի մասնակցությամբ տեղի է ունենում թրոմբոցիտների քայքայում, ինչպես նաև արյան մակարդուկի ռետրակցիա։ Արյան մեջ թրոմբինը ակտիվազրկվում է պլազմայի անտիթրոմբինով կամ հեպարինով։ Բժշկության մեջ օգտագործվում է մազանոթային արյունահոսությունը դադարեցնելու նպատակով՝ արյունահոսող մակերևույթին (ուղեղ, լյարդ) թրոմբինով թրջասպունգ է դրվում։
Պրոթրոմբինը մարդու և կենդանիների արյան պլազմայի սպիտակուց է։ Մոլային զանգվածը 70000 է։ Քիմական բնույթով գլիկոպրոտեիդ է, պարունակում է մոտ 12% ածխաջրեր, մոլեկուլի սպիտակուցային մասը ներկայացված է մեկ պոլիպեպտիդային շղթայով։ Օրգանիզմում պրոթրոմբինը ակտիվանում է պրոթրոմբինազ ֆերմենտով։ Կենսասինթեզը տեղի է ունենում լյարդի բջիջներում և կարգավորվում է К վիտամինով։ Գործնական բժշկության մեջ հիվանդների արյան մակարդման համակարգը բնորոշելու համար որոշվում է պրոթրոմբինային ցուցիչը։
Կատեգորիա:ՖՀ 3.4.21
Կլինիկական մահ
Կլինիկական մահ, օրգանիզմի վիճակ, բնորոշվում է կյանքի արտաքին նշանների բացակայությամբ։ Կլինիկական մահի ժամանակ մարում են կենտրոնական նյարդային համակարգի ֆունկցիաները, տեղի է ունենում գիտակցության կորուստ, ինքնաբուխ շնչառության և սրտի գործունեության բացակայություն, աչքերի բիբերի առավելագույն լայնացում, սակայն հյուսվածքներում որոշ ժամանակ պահպանվում են փոխանակության պրոցեսները։ Սովորական ջերմաստիճանի պայմաններում Կլինիկական մահը տևում է 4–6 ր, որից հետո անհնարին է դառնում վերականգնել կենտրոնական նյարդային համակարգի բնականոն գործունեությունը։ Կլինիկական մահվան դեպքում անհապաղ կատարվող սրտի մերսումը, արհեստական շնչառությունը, արյան փոխներարկումը երբեմն հնարավոր են դարձնում վերականգնել օրգանիզմի հիմնական կենսական ֆունկցիաները։ Որոշ դեպքերում (էլեկտրատրավմա, շնչահեղձություն ևն) արյան շրջանառության կանգը կարող է սկսվել փորոքային ֆիբրիլյացիայի հետևանքով։ Այս դեպքում սրտի մերսման և արհեստական շնչառության հետ միասին անհրաժեշտ է դեֆիբրիլյացիա։ Արյան հոսքի հանկարծակի ընդհատումից մահացման ժամանակը երկարում է մինչև 8–10 ր, որից հետո կենսական ֆունկցիաների լիարժեք վերականգնումը այլևս հնարավոր չէ։
Քանի որ ժամանակակից վերակենդանացման միջոցները (որոնցից են անհրաժեշտ նվազագույն զարկերակային ճնշման սատարումը, արյան մաքրումը, թոքերի արհեստական օդափոխությունը, արյան փոխներարկումը կամ արյան դոնորական արհեստական շրջանառությունը և այլն) հնարավորություն են տալիս պահպանել նյարդային հյուսվածքների կյանքը բավականաչափ երկար, ապա հաջող վերակենդանացման միջոցառումների իրականացման դեպքում որպես կլինիկական մահվան միջակայք են դիտարկում սրտի աշխատանքի դադարից մինչև վերակենդանացման սկիզբն ընկած ժամանակահատվածը ։
Սովորաբար կլինիկական մահը տևում է հինգից վեց րոպե։ Տևողության վրա ազդում են մահվան պատճառը, պայմանները, մահացման տևողությունը, մահացողի տարիքը, նրա գրգռվածության աստիճանը, մարմնի ջերմաստիճանը և այլ գործոններ։ Եզակի դեպքերում կլինիկական մահը կարող է ձգվել մինչև կես ժամ՝ օրինակ սառը ջրում ջրահեղձման դեպքում, երբ ցածր ջերմաստիճանի շնորհիվ նյութափոխանակությունը (այդ թվում և գլխուղեղում ընթացող) նշանակալիորեն դանդաղում են։ Մարմնի պրոֆիլակտիկ արհեստական սառեցման շնորհիվ (հիպոթերմիա) կլինիկական մահվան ընթացքը կարելի է երկարացնել մինչև երկու ժամ։ Կլինիկական մահվան տևողության վրա մի շարք գործոններ կարող են նաև բացասաբար ազդել. օրինակ արյան ծանր կորուստներից մահացման դեպքում նյարդային հյուսվածքներում տեղի ունեցող ախտաբանական փոփոխությունները վերակենդանացումը կարող են դարձնել անհնար մինչ սրտի աշխատանքի ընդհատումը։
Տեսականորեն մահը հակադարձելի է՝ վերակենդանացման ժամանակակից միջոցները որոշ դեպքերում հնարավորություն են տալիս վերակենդանացնել կենսականորեն կարևոր օրգանների ֆունկցիաները, որից հետո վերակտիվանում է կենտրոնական նյարդային համակարգը, և վերադառնում է գիտակցությունը։ Սակայն իրականում լուրջ հետևանքներից զերծ մնացած կլինիկական մահ ապրած մարդիկ այդքան էլ շատ չեն։ Կլինիկական մահվանից հետո ստացիոնար խնամքի պայմաններում լիովին ապաքինվում է խնամառուների 4-6%-ը, ևս 3-4%-ը ողջ է մնում, բայց ստանում է բարձրագույն նյարդային գործունեության ծանր խանգարումներ, իսկ մնացածը մահանում են։
Որոշ դեպքերում տարաժամ վերակենդանացման միջոցառումների, կամ խնամառուի թերծանր վիճակի պատճառով նման միջոցառումների անարդյունավետության հետևանքով խնամառուն անցնում է այսպես կոչված վեգետատիվ վիճակի։ Ընդ որում դեկորտիկացիան պետք է տարբերել մահվան վիճակից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կյանք Կատեգորիա:Մահ Կատեգորիա:Կենսաբանություն Կատեգորիա:Բժշկություն Կատեգորիա:Մարդաբանություն Կատեգորիա:Վախճանաբանություն
Եգորով (Վոլգոդոնսկի շրջան)
Եգորով (Егоров), գյուղակ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Վոլգոդոնսկի շրջանում։ Մտնում է Պոտապովսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Վոլգոդոնսկի շրջանի բնակավայրեր
Միշտ պատրաստ (ֆիլմ)
Միշտ պատրաստ, 1930 թվականին «Հայկինո» ստուդիայի նկարահանած մանկական ֆիլմ։
Սյուժե
Ֆիլմը չի պահպանվել։ Սյուժեն անհայտ է։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:1930 ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր Կատեգորիա:Համր ֆիլմեր Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր Կատեգորիա:Լևոն Քալանթարի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամասի Մարտիրոսյանի ֆիլմեր Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կոթելիա
Կոթելիա (კოთელია), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Սամցխե-Ջավախք մարզի Ախալքալաքի շրջանում ։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 1680 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Ախալքալաքից հեռու է 15 կմ։
Եթովպիայի հրաբուխների ցանկ
Եթովպիայի հրաբուխների ցանկ։ Այն իր մեջ ներառում է և՛ ակտիվ, և՛ հանգած հրաբուխներ:
Կոթելիա
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 441 մարդ ։
Եթովպիայի հրաբուխների ցանկ
Արտաքին հղումներ
http://volcano.si.edu/
Դուդկին Գայ (գյուղ, Նովի Սանժարիի շրջան)
Դուդկին Գայ (Дудкин Гай), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Նովի Սանժարիի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1939 թվականին։
Կոթելիա
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ախալքալաքի շրջան
Եթովպիայի հրաբուխների ցանկ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հրաբուխների ցանկեր Կատեգորիա:Եթովպիայի հրաբուխներ
Դուդկին Գայ (գյուղ, Նովի Սանժարիի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Դուդկին Գայ գյուղում բնակվում էր 246 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1539 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 159,84 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Նովի Սանժարիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1939 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Երեք ձկները (հեքիաթ)
Երեք ձկները, Պանչատանտրա պատմվածքներից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ժողովրդական հեքիաթներ
Սոոբլասե
Սոոբլասե (Sooblase), գյուղ Էստոնիայի Վալգամաա նահանգի Տահևա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 28 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վալգամաա նահանգի Տահևա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Ֆեդերիկո Ֆիլիպի
Ֆեդերիկո Ֆիլիպի (Federico Philippi կամ Federico Enrique Eunom, կամ Friedrich Heinrich Eunom , ), գերմանական ծագմամբ չիլիացի բուսաբան, բուսաբանության պրոֆեսոր, բնագետ, գերմանացի ներգաղթյալների հետնորդ ։
Կենսագրություն
Ֆեդերիկո Ֆիլիպին ծնվել է Նեապոլում 1838 թվականի դեկտեմբերի 16-ին, հնէաբան, բուսաբան, կենդանաբան և բնագետ Ռուդոլֆ Ամանդուս Ֆիլիպիի (1808-1904) ընտանիքում։
Ֆեդերիկո Ֆիլիպին հաջորդել է իր հորը բնական պատմության ամբիոնում, դարձել Չիլիի համալսարանի և Ազգային ինստիտուտի բուսաբանության պրոֆեսոր, Բուսաբանական այգու և Ազգային թանգարանի տնօրեն ։ Նա նկարագրել է բույսերի ավելի քան 150 տեսակ, այդ թվում՝ 33 նոր տեսակ, որոնցից է Leucocoryne coquimbensis-ը ։ Ֆիլիպին իր բոլոր հավաքածուները և ստեղծագործությունները կտակել Է Չիլիի բնական պատմության ազգային թանգարանին ։
Ֆեդերիկո Ֆիլիպին մահացել է Սանտյագոյում 1910 թվականի հունվարի 16-ին ։
Գիտական գործունեություն
Ֆեդերիկո Ֆիլիպին մասնագիտացել է սերմատու բույսերի ուսումնասիրության բնագավառում ։
Ճանաչում
Ֆեդերիկո Ֆիլիպիի պատվին կոչվել են հետևյալ բույսերը՝ Conophytum philippii L.Bolus և Tristagma philippii Gand. ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Չիլիացի բուսաբաններ
Աստերոիդների ցանկ (108001-108100)
Աստերոիդների ցանկ (107901-108000) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (108101-108200)
Կարա Յաղուբ
Կարա Յաղուբ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Յոզղաթի գավառում։ Գտնվում էր Գերջանիս գետի հովտում։
Պատմություն
Բնակչությունը բռնությամբ տեղահանվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 75 տուն հայ բնակիչ։
Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։
Պատմամշակութային կառույցներ
Կարա Յաղուբն ուներ Ս. Հակոբ անունով եկեղեցի։
Կրթություն
Գյուղում գործում էր Վահանյան անունով վարժարան ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ռեկիննիկի
Ռեկիննիկի (Рекинники), գետ Կամչատկայի թերակղզու հյուսիս-արևելքում։ Հոսում է Օլյուտորսկի շրջանում, Կամչատկայի երկրամասում։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Անադիրո-Կոլիմսկի ավազանային շրջանին։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Հայկական գամփռ
Գամփռը շների մի քանի տեղական տեսակ է, միավորված մեկ միասնական անվան տակ, որ հայերը հազարամյակների ընթացքում բուծել են։ Գամփռը (Արալեզ, Аралез, Aralez) հազարամյակներ շարունակ եղել է Հայկական լեռնաշխարհի շուն և մնում է հայ ժողովրդի հպարտության առարկան։
Հայկական գամփռի բուծումը
Հայաստանում կային հատուկ շնաբուծարաններ, որոնք վայրի գազանների (գայլ, շնագայլ) և շան զուգավորումից ստանում էին վերը նշված ցեղերը և վաճառում։ Դրանք շատ սուղ էին գնահատվում։ Շնաբուծները միևնույն ժամանակ հայտնի գազանորսներ էին։ Նրանց ապրուստի գլխավոր աղբյուրը շների վաճառքն էր։
Շնաբուծության համար գլխավորապես որսում էին գայլեր, երբեմն նաև շնագայլեր։ Որսած գայլին պահում էին բնական պայմաններին մոտ պայմաններում՝ խոր և երկար այրերում և քարանձավներ ունեցող ժայռերում, ուր կային որսալու և բզկտելու հարմարություններ։ Գայլն իր բնական քարանձավում որսում էր նապաստակ, աննկատելի կերպով գայլաբուն էին ուղարկում որսորդները գետնուղիներով, տեսնում ու հալածում էր աղվեսներ, կաքավներ և նույնիսկ արջեր։
Հայկական լեռնաշխարհում բուծված շները, բաժանվում էին հինգ առանձին խմբերի. հոտապահ շուն կամ գելխեղդ, բակապահ շուն կամ ուղղակի գամփռ, արջի որսի շուն կամ արջաշուն, փոթորկաշուն և բարակ կամ թազի։
Հոտապահ շուն գայլխեղդ
Այս շների դերը հոտերը և նախիրները գայլերից ու գողերից պահպանելն է։ Շան մականունն է գայլխեղդ։ Ահա այդ շան նկարագրությունը։
Գլուխը մեծ է, շրթունքը հաստ, քիթը կարճ, կուրծքը լայն։ Ուժեղ է ու աներկյուղ, հավատարիմ, բայց ոչ այնքան ուշիմ։ Շատ հավատարիմ է իր տիրոջը, ամեն վտանգ կընդունի տիրոջը պահպանելու համար» ։
Մարմնով խոշոր են և զորեղ՝ կարճ դունչ, բարձր ճակատ, արմատից քիչ վերև կտրված ականջներ, բրդոտ ու հաստ վիզ, մկանուտ բարձր ոտքեր, ամուր գավակ։ Սովորություն ունի պոչը ոլորելու և դնելու մեջքին։ Քայլում է հանդարտ, ինքնավստահ և վեհ։ Անհարկի չի հաչի։ Իր անսխալ բնազդով իսկույն որոշում է թշնամին ու բարեկամը և այնպես էլ վարվում հետը ։ Առանձնահատուկ երանգավորում չունեն։
Գայլխեղդ շների ենթախմբերը
Գայլխեղդ շները բաժանվում են երկու ենթախմբի՝ գայլաշան և շնագայլի։
Գայլաշուն անվանվում է այն շունը, որի հայրը գայլն է, իսկ մայրը՝ գայլի կաթով սնված շունը։
Շնագայլը այն շունն է, որի հայրը գայլի կաթով սնված շունն է, իսկ մայրը՝ էգ գայլը։
Շան և գայլի բեղմնավորումից ծնված լակոտները անվախ, հանդուգն, բզկտող, բայց իրենց տիրոջը հավատարիմ շներ են, մանավանդ նույնն ցեղին պատկանող էգ շունը, որոնց անվանում են տելե և քելփ։
Գելխեղդ շան զրահապատումը
Գայլխեղդ շունը զրահապատվում է. շան կրծքի և կռնակի այն մասին, որը դեպի վիզն է երկարած, ճիշտ առաջի ոտքերի ուղղությամբ, ամրացվում են պողպատից սուր խրոցներ, կրծքին՝ հորիզոնական, թիկունքին՝ ուղղահայաց, 10 - 12 սմ երկար, ճկույթի հաստությամբ։ Շունը գազանների վրա հարձակվելիս նախ խփում է կրծքով, եթե առաջին զարկով կարողացավ տապալել հակառակորդին՝ գործը հեշտանում է, այլապես սկսվում էր մարտը։ Այդ դեպքում շունը բացի իր ժանիքներից օգտագործում է նաև կրծքին և թիկունքին ամրացված հատուկ խրոցները, որոնք մեն մեկ զարկից լայն վերք են բացում գազանի մարմնի վրա, հատկապես սրտին։ Վաղ հասակում ականջները կտրվում էին երկու պատճառով։ 1.-Ոպեսզիր ընկալուչները միշտ բաց ու զգոն լինեին ցանկացած շշուկի հանդեպ։ 2.-Որպեսզի մենամարտելիս հակառակորդը հափռելու համար քիչ թույլ օղակներ գտներ։ Նույն նկատառումներով՝ հաճախ կտրվել է գամփռի պոչը... Հաշվի է առնվել թե՛ կռվելիս քիչ բռնվելու, կծվելու, խեղճացվելու հանգամանքը, թե՛ ցուրտ գիշերներին դունչը պոչի մեջ տաք-տաք քնելու հանգամանքի բացառումը...
Գելխեղդ շունը մարտից հետո
Երբ շունը գայլ է խեղդում, ավագ հովվի պարտականությունն էր իր ձեռքով ճմուռ պատրաստել և գելխեղդ շան ճակատը համբուրելուց ու գլուխը շոյելուց հետո, անձամբ կերակրել նրան։ Շունը զգալով այդ առանձնահատուկ վերաբերմունքը՝ նախ լիզում է ավագ հովվի ձեռքերը, այնուհետև ուտում ճմուռը։ Մեկից ավել գայլ խեղդած շանը պատվելու իրավունքը վերապահված էր տան մեծին՝ ընտանիքի պապին կամ տատին։ Եթե նրանցից մեկն ու մեկը սարում չէ, շունը արոտավայրից գյուղ էր գալիս և թավալվելով տիրոջ ոտքերի առաջ, երեք անգամ հաչում էր... Տերն այդ կերպ տեղեկանում էր պատահածի մասին և հասկանում, որ շունը մեկից ավելի գայլ է խեղդել... Բնական է, գրկում էր և ճակատը համբուրում, գգվում, ապա իր ձեռքվ պատրաստված ճմուռը կերցնում։ Այնուհետև՝ շունն առանց լրացուցիչ ցուցմունքի կամ նշանի, կրկին վերադառնում էր հոտի մոտ, դեպի իր պարտականությունները...
Արջաշուն
Արջաշունը, որը գամփռի մեկուկես արժեքը ուներ, խիստ հազվագյուտ էր։ Օգտագործվում էր միայն վարպետ գազանորսների կողմից՝ արջի որսի ժամանակ։ Արջից ավելի ուժեղ էր, երբ մանավանդ զինված էր լինում պողպատե ցցերով։
Որսաշուն (բարակ)
Այս շունը օգտագործվում էր աղվես, վայրի կատու, լուսան որսալու համար։ Նա թեթևոտն և արագավազ էր ։
Քարայծ, եղջերու հալածելու և քարայրներից դուրս բերելու համար օգտագործում էին բարակի և գայլաշան զուգավորումից սերած և միայն Դրսիմ կամ Մնձուր լեռնաշխարհին հատուկ մի տեսակ որսի շուն, որը քարայծի ամենաթեթև հետքերից կարողանում էր հայտնաբերել նրա թաքստոցը և առաջնորդել այն ուղղությամբ, ուր թաքնված էր որսը։
Այս կարգի շները թե՛ հոտառությամբ, թե՛ հաչելու ձևով տարբերվում էին մյուս շներից։ Սրանք մարդկանց վրա չէին հաչում, շատ ուշիմ էին և նվիրված իրենց տիրոջը։ Վիրավոր որսին հետապնդելու, նրա թաքնված տեղը գտնելու և հաչելով որսորդին իրենց մոտ կանչելու առանձին հատկություն ունեին։
Հայկական գամփռի գինը
Հայկական լեռնաշխարհում փոխանակության հիմքը ոչ թե ոսկին և արծաթն էր, այլ բնամթերքը կամ անասունը։ Շան գինը ևս որոշվում էր այդ փոխարժեքներով։
Մնձուր լեռներում մեկ ցեղական շան գինն էր 40 կոտ (640 կգ) ցորեն, կամ մեկ ձի, կամ մեկ կթան կով՝ հորթը հետը, կամ 10 ոչխար՝ գառներով։ Այնտեղ մեկ ցեղական շան համար կարելի էր վճարել նաև 80 կգ մեղր, կամ 80 կգ յուղ, կամ նույնքան բուրդ։
Եթե մնձուրցի գյուղացին փոխանակության համար որևէ միջոց չուներ, բայց ցանկանում էր հայկական ցեղական գամփռ ունենալ, պարտավոր էր 80 օր անվճար աշխատել շան տիրոջ համար։
Սասունում մեկ գելխեղդ շան համար վճարում էին նոր ծնած 10-12 ոչխար ։
Մոտավորապես նույն գներն էին նաև Հայաստանի մյուս շրջաններում ։ Առանձնապես երևելի շների գները հասնում էր մինչև 30-40 ոչխարի ։
Իրականում սակայն, գամփռ շան գինը շատ ավելի մեծ էր։ Գամփռի վրա զենք բարձրացնելը կամ սպանելը հավասար էր մարդասպանության։
2011 թ.-ի փետրվարի 10-ին Միջազգային Կինոլոգիական Միության /ՄԿՄ/ /International Kennel Union/ /IKU/ Մոսկվայում կայացած Ցեղային հանձնաժողովի նիստի ընթացքում ճանաչվել է հայկական Գելխեղդի՝ Գամփռի ստանդարտը։ Նրան շնորhվել է Հայաստանի ազգային ցեղատեսակի կարգավիճակը, և այն գրանցվել է 204 համարի ներքո։ Համաձայն ընդունված ստանդարտի՝ ճանաչվում է հայկական Գամփռի կարճամազ տեսակը /մազածածկույթի երկարությունը՝ 2-ից 6 սմ/։ Որպես հայկական ազգային ցեղատեսակ՝ Հայկական Գելխեղդ Գամփռը ճանաչում ստացավ շնորհիվ Հայաստանի Կինոլոգիական, Կինոլոգիա-Սպորտային Միության /ՀԿԿՍՄ/ նախագահ Վիոլետա Յուրիի Գաբրիելյանի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գամփռ Կատեգորիա:Կենդանիներ նամականիշների վրա
(1713) Բանկիլյոն
(1713) Բանկիլյոն (Bancilhon), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1951 թվականի սեպտեմբերի 27-ին Լուի Բոյերի կողմից Ալժիրում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,227968 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8158 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,6401 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1214,68 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,296374 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,75° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1951 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Լուի Բոյերի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Կրասնոսյոլկա (գյուղ, Կորոստենի շրջան)
Կրասնոսյոլկա (Красносілка), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Կորոստենի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1853 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Կրասնոսյոլկա գյուղում բնակվում էր 68 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,258 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 263,57 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Կորոստենի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1853 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կարկալի
Կարկալի (Каркали), գյուղ Ռուսաստանի Թաթարստան հանրապետության Լենինոգորսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը վերջին գրանցված տվյալներով կազմում էր 922 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1746 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Թաթարստան հանրապետության Լենինոգորսկի շրջանի բնակավայրեր
(9590) 1991 DK1
(9590) , աստերոիդ Յուպիտերի տրոյացիներից։ Հայտնաբերվել է 1991 թվականի փետրվարի 21-ին Սփեյսուոչ ծրագրի կողմից Կիթ Պիկում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 5,120002 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 4,909 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 5,331 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 4231,59 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,085074 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 6,66° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1991 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Սփեյսուոչ ծրագրի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Յուպիտերի տրոյացի աստերոիդներ
Իսլանդական երաժշտություն
Իսլանդական երաժշտությունը Քրիստոնեություն ընդունելուց հետո տարածվել է գրիգորյան, ապա՝ բողոքական խորալը։ Եկեղեցական երաժշտությանը զուգընթաց զարգացել է ժողովրդական երաժշտությունը (հիմնականում առանց նվգակցության երգը)։ Երաժշտական գործիքներից են լանգշպիլը (աղեղնավոր) և ջութակը։ 19-րդ դարի վերջին զարգացել է պրոֆեսիոնալ երաժշտությունը, հիմնադիրն է ազգային հիմնի հեղինակ Ս. Սվեյնբյոռնսոնը։ 20–րդ դարի կոմպոզիտորներից են Պ. Իսոուլֆսոնը, է. Տորոդսենը, Ա. Սնորասենը, երգչուհիներից՝ Ֆ. Պալդոաը, Գ. Սիմոնարը, երգիչներից՝ Ս. Իսլանդին, Ֆ. Վեյսգասապելը դաշնակահարներից՝ Ա. Բեյնտենենսոնը։ Ռեյկյավիկում գործում են Իսլանդական պետական սիմֆոնիկ նվագախումբը (հիմնադրվել է 1950 թվականին), երգչախմբեր, կամերային անսամբլներ, երաժշտական ընկերություններ։
Կատեգորիա:Իսլանդիայի երաժշտություն Կատեգորիա:Իսլանդիայի մշակույթ
Մոնտոկսկյան հրեշ
Մոնտոկսկյան հրեշ, անհայտ արարած, որի դիակը հայտնաբերվել է Նյու Յորքի Մոնտոկի շրջանի լողափերից մեկում, 2008 թվականի հուլիսին ։
Նույնականացում
Դիակը տեղափոխվել է Նյու Յորքի գլխավոր համալսարանի լաբորատորիա։ Կատարվել են հետազոտություններ, սակայն Մոնտոկսկյան հրեշի ԴՆԹ-ն չի նույնացվել ոչ մի կենդանու ԴՆԹ-ի հետ: Ամերիկացի կենդանաբան Դարեն Նեշը պնդում էր, որ Մոնտոկսկյան հրեշը իրականում ջրարջ է։ Նեշը նաև նշել է, որ ջրարջը ուղղակիորեն զրկվել է մազերից և պատշաճ տեսքից ։
Հետագայում պարզվել է, որ Մոնտոկսկյան հրեշը ամենևին էլ հրեշ չէ, այլ՝ ջրում խեղդված պիտբուլ (շան տեսակ)։
Յուվալ Նեեման
Յուվալ Նեեման (יובל נאמן, ), իսրայելցի տեսական ֆիզիկոս, ռազմական գիտնական և քաղաքական գործիչ։ 1980-ականների և 1990-ականների սկզբին եղել է Իսրայելի գիտության և զարգացման նախարար ։
Կենսագրություն
Յուվալ Նեեմանը ծնվել է Թել Ավիվում Մանդատային Պաղեստինի ժամանակաշրջանում։ 15 տարեկանում ավարտել է ավագ դպրոցն ու ընդունվել Տեխնիոնի մեքենաշինություն բաժինը։ 15 տարեկանում անդամակցել է Հագանային։ 1948 թվականի արաբ-իսրայելական պատերազմի ժամանակ Նեեմանը ծառայել է Իսրայելի պաշտպանության բանակում որպես գումարտակի հրամանատարի տեղակալ, այնուհետև` որպես Թել Ավիվի գործառնական սպա և Գիվատի բրիգադի հրամանատար։
Հետագայում 1952-1954 թվականներին ծառայել է որպես Գլխավոր շտաբի գործառնական բաժնի հրամանատարի տեղակալ, Իսրայելի պաշտպանության բանակի պլանավորման վարչության հրամանատար։ Պաշտոնավարման ընթացքում օգնել է պաշտպանության բանակին կազմավորվել որպես պահեստազորային բանակ, մշակել է զորահավաքային համակարգը և գրել Իսրայելի պաշտպանական դոկտրինի առաջին նախագիծը։
1981 թվականին Նեեմանը դարձավ Համաշխարհային մշակութային խորհրդի հիմնադիր անդամ ։
1998-2002 թվականներին Նեեմանը ղեկավարել է Իսրայելի ինժեներների ընկերակցությունը ։
Գիտական գործունեություն
Ֆիզիկայի բնագավառում Նեեմանի ամենամեծ նվաճումներից մեկը Մարի Գել-Մանից անկախ 1961 թվականին SU (3) համային սիմետրիայի միջոցով հադրոնի դասակարգման հայտնաբերումն էր, այժմ էլ կոչվում է «Ութապատիկ ուղի»։ Այս SU (3) սիմետրիան դրել է 1964 թվականին Գել Մաննի ու Ջորջ Ցվեյգի (անկախ միմյանցից) առաջարկած քվարկային մոդելի հիմքը։
Նեեմանը 1965-1972 թվականներին Թել Ավիվի համալսարանում հիմնադրել է Ֆիզիկայի և աստղագիտության դպրոց և 1971-1975 թվականներին ղեկավարել այն, 1971-1975 թվականներին եղել է Թել Ավիվի համալսարանի նախագահ, 1979-1997 թվականներին՝ Առաջատարա հետազոտությունների Սաքլեր ինստիտուտի տնօրեն։ 1968-1990 թվականներին եղել է Օսթինի Տեխասի համալսարանի Մասնիկների տեսության կենտրոնի (Սուդարշանի հետ միասին) համանախագահ։ Իսրայելի տնտեսական ապագայի և անվտանգության համար խիստ կարևորել է տիեզերական հետազոտություններն ու արբանյակները և 1983 թվականին հիմնադրել է Իսրայելի տիեզերական գործակալությունը, որը ղեկավարել է մինչև մահ։ 1965-1984 թվականներին ընդգրկված է եղել Իսրայելի ատոմային էներգիայի հանձնաժողովում և զբաղեցրել է Սորեք միջուկային հետազոտությունների կենտրոնի գիտական տնօրենի պաշտոնը։ 1974-1976 թվականներին եղել է Պաշտպանության նախարարության գիտական աշխատակից։
Նեեմանը նկարագրվել է որպես «ժամանակակից գիտության ամենապայծառ գործիչներից մեկը» ։ Համահեղինակ է The Particle Hunters աշխատության, որը լույս է տեսել 1986 թվականին անգլերենով։ The Times-ի գրական հավելվածը բարձր է գնահատել այս գիրքը որպես «ներկայումս հասանելի քվանտային ֆիզիկայի լավագույն ուղեցույց» ։
Պարգևներ և մրցանակներ
Պարգևատրվել է նաև Ֆրանսիական քոլեջի մեդալով և Ֆրանսիայի Պատվո շքանշանով (Փարիզ, 1972 թ.), Վինգեր մեդալով (Ստամբուլ-Օսթին, 1982 թ.), Բիրլայի գիտական մրցանակով (Հայդերաբադ, 1998 թ.) և այլ մրցանակներ ու պատվավոր կոչումներ Եվրոպայի և ԱՄՆ-ի համալսարաններից ։
Մահ
Յուվալ Նեեմանը մահացել է 80 տարեկանում ՝ 2006 թվականի ապրիլի 26-ին Թել Ավիվի Սուրասկի բժշկական կենտրոնում, կաթվածից ։ Նեեմանը ամուսնացած է եղել Դվորայի հետ։ Ունեցել են որդի և դուստր։ Քույրը՝ Ռութ Բեն Իսրայելն է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հագանայի անդամներ Կատեգորիա:Հրեա աթեիստներ Կատեգորիա:Իսրայելի հրեաներ Կատեգորիա:Իսրայելցի միջուկային ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Իսրայելցի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Իսրայելի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Հրեա գիտնականներ
Պերիտորո
Պերիտորո (Peritoró), համայնք Բրազիլիայի Հյուսիսարևելյան տարածաշրջանում՝ Մարանիան նահանգի կազմում   ։ Գտնվում է Մարանիան նահանգի արևելյան մարզում։ Մտնում է Մեդիու Մեարին գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 19 055 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 748 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 27,1 մարդ/կմ²։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Մարանիան նահանգի բնակավայրեր
Կազինկա (Վոլգոդոնսկի շրջան)
Կազինկա (Казинка), գյուղակ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Վոլգոդոնսկի շրջանում։ Մտնում է Պոտապովսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Վոլգոդոնսկի շրջանի բնակավայրեր
Պոմ Կլեմենտիեֆ
Պոմ Կլեմենտիեֆ (Pom Klementieff, ), ֆրանսիացի կինոդերասանուհի։ Նա սովորել է Փարիզի Cours Florent դրամատիկական դպրոցում և նկարահանվել է «Գայլ» (2009), «Անքուն գիշեր» (2011), «Hacker's Game» (2015) ֆիլմերում։ Առավել հայտնի է «Գալակտիկայի պահապանները։ 2-րդ մաս» (2017) ֆիլմի Մանտիսի դերով։
Վաղ տարիներ
Պոմ Կլեմենտիեֆը ծնվել է 1986 թվականին Կանադայի Քվեբեկ քաղաքում։ Մայրը կորեացի է, իսկ հայրը ֆրանսիացի, ով աշխատել է Ֆրանսիայի կառավարությունում ։ Նրան կոչել են «Պոմ», որովհետև այդ անունը նման է երկու կորեական բառերի՝ «գարուն»(봄) և «վագր»(범) : Նա ունի ավագ եղբայր։ Կլեմենտիեֆը ապրել է Կանադայում ընդամենը մեկ տարի։ Նրա հոր աշխատանքի պատճառով նրանք ստիպված են եղել մի քանի անգամ քաղաքից քաղաք տեղափոխվել ։ Նրանք ապրել են Ճապոնիայում, Ֆրանսիայում, Կանադայում։ Կլեմենտիեֆն ասել է, որ վաղ տարիքում ճանապարհորդելը նրան տվել է «գնչուական ոգի»։
Կլեմենտիեֆի հայրը մահացել է քաղցկեղից, երբ նա հինգ տարեկան էր, իսկ մայրը խելագար էր և չէր կարողանում խնամել երեխաներին, այդ պատճառով Կլեմենտիեֆին խնամում էին հորեղբայրը և հորաքույրը։ Նրա հորեղբայրը մահացել է, երբ Կլեմենտիեֆը 18 տարեկան էր, իսկ եղբայրը ինքանասպան է եղել 25 տարեկան հասակում։ Կլեմենտիեֆն իր հորեղբոր մահից հետո սկսեց հաճախել իրավաբանական դպրոց, որպեսզի հանգստացնի իր հորաքրոջը, բայց դա նրան չգրավեց։ Նա աշխատել է նաև մատուցողուհի և վաճառողուհի Ֆրանսիայում։ Նա 19 տարեկան հասակում սկսեց ելույթ ունենալ Փարիզի Cours Florent թատերական դպրոցում։ Մի քանի ամիս առաջ մինչ իր սովորելը նա հաղթել է թատերական մրցույթում և շահել է երկու տարվա թատերական ուսուցում դպրոցի լավագույն ուսուցիչների հետ։
Կարիերա
Առաջին մեծ դեր ունեցել է «Կյանքը նրանից հետո» (2007) ֆրանսիական ֆիլմում, որտեղ խաղացել է Կատրին Դենյովի մարմնավորած գլխավոր հերոսուհու խորթ աղջկա դերը։ Նրա նկարահանումները տևել են 3 օր։ Նկարահանման մի տեսարանի ժամանակ Կլեմենտիեֆը պետք է հրեր մեկին աստիճաններից, սակայն պատահաբար ինքն է ընկել աստիճաններից։ Ռեժիսորն այդ կադրը պահել է և օգտագործել ֆիլմի վերջում։ Նրա առաջին գլխավոր դերը եղավ «Գայլ» ֆիլմում։ Նկարահանումների ժամանակ Կլեմենտիեֆը մնացել էր ճամբարում, որտեղ ջերմությունը իջել էր 0-ից։ Նկարահանումնների ժամանակ նա ընկերացել է քոչվորների հետ, ովքեր այնտեղ էին ապրում, աշխատում գայլերի հետ, ծովում լողանում ձիերի հետ։
Կլեմենտիեֆը կատարել է իր նորամուտը Հոլլիվուդում և զբաղեցրել է ամենաբարձր տեղը Սպայկ Լիի «Օլդբոյ» ֆիլմում, որը համանուն հարավկորեական ֆիլմի ռեմեյքն է։ Նա խաղացել է հակամարտիկի թիկնապահի՝ Հենկ-Բոկի դերը։
Կլեմենտիեֆը վերադարձել է Լոս Անջելես, երբ «Օլդբոյ» նկարահանված է եղել։ Նա շարունակում էր զբաղվել թեկվոնդոյով ֆիլմից հետո, և ուներ մանուշակագույն գոտի՝ 2014 թվականի ամառվանից։ Նրա հաջորդ ֆիլմը եղավ «Hacker's Game» (2015), որտեղ նա խաղում էր հաքեր։ Կլեմենտիեֆը օգտագործում էր բռնցքամարտիկի իր կարողությունները և փոքր բյուջեյի պատճառով նա ստիպված էր ինքը գնել իր շորերը և այն ամենը, ինչը պետք էր նրան ֆիլմի նկարահանումնների ժամանակ։ Նրա միտքն էր մազերը մանուշակագույն ներկելը, որին ռեժիսորները դեմ էին, սակայն հետո համակերպվեցին։ Նա նկարահանվել է նաև «Գալակտիկայի հսկողները։ 2-րդ մաս» ֆիլմում Մանտիի դերում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դերասաններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կինոդերասաններ Կատեգորիա:Թատրոնի ֆրանսիացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մոդելներ
Արինու
Արինու, հնագույն քաղաք Հայաստանում՝ Ուրարտույում, Շուպրիա երկրում։ Զադուրի և Տուրհու քաղաքների հետ միասին։ Ոմանք Արինուն նույնացնում են Արինա քաղաքի հետ ։
Նաիրա Հովակիմյան
Նաիրա Վիկտորի Հովակիմյան ( հայ գիտնական, կառավարման տեսաբան, որը Իլլինոիսի համալսարանի Մեխանիկայի և տեխնիկայի ամբիոնի պրոֆեսոր է ։ Նա ինտելեկտուալ ռոբոտատեխնիկայի լաբորատորիայի առաջին տնօրենն էր 2015-2017 տարիների ընթացքում ։
Կրթություն
Նաիրա Հովակիմյանը իր մագիստրոսի աստիճանը Տեսական մեխանիկայի և Կիրառական մաթեմատիկայի գծով ստացել է 1988 թվականին Երևանի պետական համալսարանում։ Նա իր թեկնածուական թեզը ֆիզմաթ գիտությունների ուղղությամբ, պաշտպանել է 1992 թվականին Մոսկվայում Ռուսաստանի Գիտությունների Ակադեմիայի Կիրառական Մաթեմատիկայի ինստիտուտում, օպտիմալ կառավարում և դիֆերենցիալ խաղեր մասնագիտությամբ։
Ակադեմիական կյանք
Մինչ 2008 թվականին Իլլինիոսի համալսարանում աշխատանքի անցնելը, Նաիրա Հովակիմյանը 2003-2008 թվականներին որոշ ժամանակ որպես հետազոտող գիտնական աշխատել է Շտուտգարտի համալսարանում, Գերմանիա, INRIA-ում, Ֆրանսիա, Ջորջիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտում, և Վիրջինիայի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում։ Ներկայումս Իլլինոիսի համալսարանի Մեխանիկայի և տեխնիկայի պրոֆեսոր է։ 2015 թվականին, նա ստացել է նույն համալսարանի Ինտելեգենտ ռոբոտների լաբորատորիայի առաջատար տնօրենի պաշտոնը ։ Նա երկու գրքի համահեղինակ, տաս գրքի հատվածների, վեց պատենտի և ավելի քան 350 ամսագրային և կոնֆերանսների հոդվածների հեղինակ է։
Հետազոտության բնագավառները
Նրա գիտական հետաքրքրություններն են կառավարում և օպտիմիզացիա, ավտոնոմ համակարգեր, մեքենայական ուսուցում, կիբեռանվտանգություն, նեյրոնային ցանցեր, խաղերի տեսություն և դրանց կիրառությունը աերոտարածքում, ռոբոտատեխնիկա, մեխանիկական, գյուղատնտեսական, էլեկտրական, նավթային, կենսաբժշկական տեխնիկա և տարեցների խնամք։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Իվանովցի (գյուղ, Լիտինկայի շրջան)
Իվանովցի (Іванівці), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Լիտինկայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1830 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Իվանովցի գյուղում բնակվում էր 322 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,117 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 2752,14 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Լիտինկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1830 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Դյաուս Պիտար
Դյաուս Պիտա (վեդայական սանսկրիտ։ द्यौष्पितृ Dyáuṣpitṛ́, բառացի՝ Հայր Աստված), Ռիգվեդայական երկնային հոր աստվածություն։ Նրա կողակիցն է Պրիֆին (Prithvi)՝ երկրի աստվածուհին, և նրանք միասին Ռիգվեդայում կազմում են ծնողների արխետիպը։
Անուն
Դյաուս Պիտան սերում է հնդիրանական *dyā́wš բառից, որն էլ՝ նախահնդեվրոպական ցերեկային երկնային աստված՝ Dyēus բառից, ցեղակից է և համընկնում է հունական Զևսին (Zeus Patēr ), Իլիրյան Dei-pátrous, կամ հռոմեական Յուպիտերին։ Այն ավելի վաղ առաջացել է Djous patēr-ից, որն էլ իր հերթին սերում է հնդեվրոպական *Dyḗus ph₂tḗr (ցերեկային երկնքի հայր)։
Dyauṣ գոյականը (առանց pitā́՝ հայր բառի հետ գործածության) վերաբերում է ցերեկային երկնքին և շատ հաճախ է օգտագործվում Ռիգվեդայում որպես մի որոշակի էության նկարագրություն։ Վեդայական գրերում երկինքը նկարագրվում է եռաստիճան բարձրացման տեսքով. դրանք են՝ Ավամա, Մադհյամա և Ուտտամա կամ Տրտիյա ։
Դեր
Դյաուս Պիտան հանդիպում է հինդուիզմի Պրիֆի Մատային (Prithvi 'Mother Earth') նվիրված հին վեդայական տեքստերում ։
Ռիգվեդայում այն հանդիպում է 1.89.4, 1.90.7, 1.164.33, 1.191.6, 4.1.10. և 4.17.4 հիմներում ։ Նրան նաև տարբեր աստվածային անուններով են դիմում․ օրինակ՝ Dyavaprithvi (բարդ բառ է, կազմված երկինք և երկիր արմատներից)։ Նրա դուստրը Ուշասն է, անձնավորում է արշալույսը ։ Աստվածները, հատկապես Սուրյան, ներկայացվում է որպես Դյաուսի և Պրիֆիի զավակ։ Նրանց բաժանումը Ինդրայի կողմից նշվում է որպես աշխարհաստեղծման, արարման ամենակարևոր միֆերից մեկը։ Դյաուսը հայտնի է նաև իր սեփական դստերը բռնաբարեու համար, որը Ռիգվեդայում ակնհայտորեն նշվում է ։ Դյաուսի հայրական կերպարը նկարագրվում է Ռիգվեդայի 1.164.33 հիմնում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հինդուիզմ Կատեգորիա:Աստվածներ Կատեգորիա:Գերագույն աստվածներ