cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Երկաթե սյուն Դելիում
Չժանգոտվող պողպատ
Ուղեցույցները հաճախ ասում են, որ այս հուշարձանը ստեղծելու համար օգտագործվել է չժանգոտվող պողպատ։ Այնուամենայնիվ, հնդիկ գիտնական Չեդարիի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ Դելիի սյունը չի պարունակում զգալի քանակությամբ խառնուրդային տարրեր, որոնք հանգեցնում են կոռոզիոն դիմադրության բարձրացմանը, մինչդեռ բոլոր չժանգոտվող պողպատները խառնուրդ են։
Մաքուր երկաթ
Հակառակ կարծիքն այն էր, որ սյունը պատրաստված էր շատ մաքուր երկաթից ։ Մի քանի տարի շարունակ այս վարկածը հայտնվեց նույնիսկ մետաղագործության դասագրքերում՝ որպես մաքուր երկաթի բարձր մթնոլորտային դիմադրության օրինակ։ Իրականում խառնուրդների պարունակության առումով (0.278%) սյան նյութը նույնիսկ չի հասնում տեխնիկապես մաքուր երկաթի մակարդակին, որը պարունակում է ոչ ավելի, քան 0,14% խառնուրդ։ Սյան նյութի առավել ճիշտ անվանումը՝ հում փչված, եռակցվող կամ պայթուցիկ երկաթ։
Նման անաղարտ պարունակությամբ երկաթ ձեռք բերելու մեջ հնագույն ժամանակներում ոչ մի ֆանտաստիկ բան չկա, դրա համար բավական է նախ վերցնել բարձրորակ հումք (հանքաքար, ածուխ) և զգուշորեն մուրճացնել կտորը, որպեսզի հանվի խարամի մեծ մասը։ Նման ձևով երկաթը ձեռք է բերվել ամբողջ նախաարդյունաբերական դարաշրջանում` մինչև հատուկ վառարաններում չուգունի փափուկ, կռած երկաթի վերամշակման ի հայտ գալը։
Երկնաքարի երկաթը և սյան արտերկրային ծագումը
Տարածված էր նաև վարկած, որ Դելիի սյունը պատրաստված էր երկնաքարի երկաթից։ Հայտնի է, որ այն լավ է դիմակայում կոռոզիային։ Բայց երկնաքարի երկաթում միշտ հայտնաբերվել է նիկել, իսկ հնդկական սյան երկաթում նիկել չի հայտնաբերվել։
Դելիում երկաթե սյունը չի անտեսվել ուֆոլոգների կողմից, որոնք դրա ծագումը կապում են արտերկրային քաղաքակրթությունների հետ։
Սյան կյանքի հատուկ ջերմային պայմաններ
Կան բացատրություններ, որոնք ցույց են տալիս, որ իր զանգվածի պատճառով սյունը երկար ժամանակ պահպանում է ջերմությունը, և տեղական կլիմայի պայմաններում դրա մակերեսին ցող չի առաջանում։
Չոր օդը
Մի շարք վարկածներ բացատրում են երկաթե սյան վերգետնյա հատվածի հակակոռոզիոն դիմադրությունը Դելիում մթնոլորտային օդի չորությամբ։
Երկաթե սյունի մակերեսային պաշտպանություն
Մի շարք վարկածների հիմքում ընկած է այն փաստը, որ սյունը պահպանվել է հատուկ պայմանների պատճառով, որոնք պատահաբար կամ կանխամտածված հանգեցրել են սյունի մակերեսին պաշտպանական թաղանթի ձևավորմանը ։
Սյունը պաշտպանում էին մարդիկ
Քանի որ սյունը երկար ժամանակ եղել է (և մնում է) պաշտամունքի առարկա, իսկ հետո՝ տեսարժան վայր, այն երբեք չի անտեսվել մարդկանց կողմից։
Կրոնական ծեսերը պահանջում էին սյունը օծել յուղերով և խնկով։ Դրա շնորհիվ սյան վրա անընդհատ բարակ շերտ էր գոյանում, որը պաշտպանում է այն կոռոզիայից։
Գոյություն ունեն նաև բազմաթին այլ վարկածներ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երկաթ Կատեգորիա:Դելի Կատեգորիա:Հնդկաստանի ճարտարապետություն Կատեգորիա:Հնդկաստանի տեսարժան վայրեր
Աստերոիդների ցանկ (98501-98600)
Աստերոիդների ցանկ (98401-98500) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (98601-98700)
Դրուժնի (Կագալնիցկի շրջան)
Դրուժնի (Дружный), գյուղակ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Կագալնիցկի շրջանում։ Մտնում է Իվանովո-Շամշևսկի համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Կագալնիցկի շրջանի բնակավայրեր
Կռնատ աղջիկը
Կռնատ աղջիկը (Das Mädchen ohne Hände), Գրիմ եղբայրների հեքիաթը կտրված և հետո նորից աճած ձեռքերով աղջկա մասին։ Գրիմ եղբայրների հեքիաթնեի ժողովածուում 31-րդ համարն է, իսկ հեքիաթների սյուժեների դասակարգման Աարնա-Թոմփսոնի համակարգում՝ 706-րդը ։ Սկիզբ է առել 17-րդ դարի կեսերի իտալական ժողովրդական հեքիաթից և հետագայում փոփոխված քրիստոնեական լեգենդից ։
Սյուժե
Աղքատացած ջրաղացպանը սատանայի հետ համաձայնության է գալիս հարստանալու դիմաց նրան տալ «այն, ինչ որ գտնվում է ջրաղացի ետևը»՝ մտածելով, որ այնտեղ մեծ խնձորենուց բացի ոչինչ չկա։ Բայց այդ ժամանակ այնտեղ նրա աստվածավախ աղջիկն ավլում էր բակը։ Երբ լրանում է նշանակված ժամկետը, ջրաղացպանի աղջիկը մաքուր լվացվում է ու կավիճով շրջան գծում իր շուրջը, որպեսզի սատանան չկարողանա իրեն մոտենալ։ Սատանայի պահանջով հայրը կտրում է աղջկա ձեռքերը, որպեսզի վերջինս չկարողանա լվացվել, բայց սատանան նորից անհաջողության է հանդիպում․ աղջիկն արցունքներով լվացած է լինում կտրված թևերը և առաջվա պես մաքուր է լինում։ Չցանկանալով այլևս մնալ հայրական տանը՝ աղջիկը գնում է հեռու։ Հասնում է թագավորի այգուն, որը շրջապատված էր ջրով լցված խրամով։ Ցանկանալով հագեցնել քաղցը՝ աղջիկը դիմում է Աստծուն, և հրեշտակը ջրարգելակ է կապում՝ աղջկան ուղեկցելով այգի։ Աղջիկն այգում մի տանձ է ուտում, ինչը տեսնում է այգեպանը։ Հաջորդ օրը թագավորը հաշվում է տանձերը և տեսնում, որ մեկը պակասում է։ Այգեպանը թագավորին զեկուցում է տեսածի մասին՝ ենթադրելով, որ ոգին է տանձը կերել։ Ոգու հետ խոսելու համար քահանային իր հետ վերցնելով՝ թագավորն այգեպանի հետ թաքնվում է և այդպիսով գաղտնի հետևում աղջկան։ Թագավորը կնության է առնում աղջկան և նրա համար արծաթե ձեռքեր է պատրաստել տալիս։
Մշակութային ազդեցություն
Մարիատու Կամարան իր ինքնակենսագրության համար որպես վերնագիր վերցրել է «Կռնատ աղջիկը» հեքիաթի անվանումը, որովհետև Սիերա Լիոնեի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ (1990-ական թվականներ) ապստամբները, սպանելով նրա ծնողներին, կտրել են նրա ձեռքերը։ Մարիատուն այդ ժամանակ 12 տարեկան էր։
Ժամանակակից բազմաթիվ անգլախոս արձակագիրներ և բանաստեղծներ ներշնչվել են այս հեքիաթից։ Օրինակ՝ Լորե Բրաունի «The Handless» վեպը, Միդորի Սնայդերի «The Armless Maiden» պատմվածքը և բազմաթիվ հեղինակների բանաստեղծություններ՝ Էնն Սեքսթոն («The Maiden without Hands», իր «Transformations» գրքում), Մարգարետ Էտվուդ («Girl Without Hands»), Էլինա Լիպկին («Conversations With My Father»), Վիկի Ֆևեր («The Handless Maiden»), Նեն Ֆռայ («Pear»), Գոնսալես Ռիգոբերտո («The Girl With No Hands»)։ Անդրեա Պետերսոնի «Մեղավորները հանգիստ չունեն» ստեղծագործության մեջ կա համանման հերոս՝ Քլեր անունով աղջիկը։
Գրականություն
Կատեգորիա:Գրիմ եղբայրների հեքիաթներ Կատեգորիա:Գերմաներեն գրականություն
Ալեքսանդր Փանոսյան (քիմիկոս-օրգանիկ)
Ալեքսանդր Գևորգի Փանոսյան, հայ քիմիկոս-օրգանիկ։ Քիմիական գիտությունների դոկտոր (1986), պրոֆեսոր (1994):
Կենսագրություն
Ալեքսանդր Փանոսյանը ծնվել է 1949 թվականի հունվարի 31-ին, Երևանում։ 1971 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1975-1985 թվականներին աշխատել է ՀՀ ԳԱԱ Նուրբ օրգանական քիմիայի ինստիտուտում, 1985-1994 թվականներին եղել Բժշկական ճառագայթաբանության ինստիտուտի բժշկական քիմիայի և կենսաքիմիայի դեղաբանության լաբորատորիայի վարիչ, 1994-2004 թվականներին՝ Դեղերի և բժշկական տեխնիկայի հայկական գործակալության փոխտնօրեն, 2001-2004 թվականներին՝ «էքսլաբ» փորձաքննական վերլուծական լաբորատորիայի տնօրեն, 2002-2003 թվականներին՝ Առողջապահության ազգային ինստիտուտի դեղերի և դեղորայքային քաղաքականության կարգավորման ամբիոնի պրոֆեսոր, 2003 թվականից՝ Շվեդիայի դեղաբույսերի ինստիտուտի գիտական նախագծերի տնօրեն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ քիմիկոսներ Կատեգորիա:Քիմիական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայ օրգանիկներ
Կոմարովցի (գյուղ, Բառի շրջան)
Կոմարովցի (Комарівці), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Բառի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1917 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Կոմարովցի գյուղում բնակվում էր 1 161 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 3,92 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 296,17 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Բառի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1917 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Դենշապուհ
Դենշապուհ, պարսիկ նախարար և համբարակապետ Սասանյան Պարսկաստանում ։
Կենսագրություն
447 թվականին Հազկերտ Բ-ի հրամանով Հայկական մարզպանություն է գալիս Դենշապուհը, որն աշխարհագիր է անցկացնում և ծանրացնում հարկերը։ Ապա պաշտոնանկ է անում հազարապետ Վահան Ամատունուն, և նրա փոխարեն հազարապետ նշանակում մի պարսիկի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Պարսիկներ
Վարդակուկ պարսկական
Վարդակուկ պարսկական, թանձրատերևազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։
Նկարագրություն
7-15 սմ բարձրությամբ մերկ բույս է։ Տերևները երկարավուն-թիաձև են, բութ, թաղանթային մանր ատամեզրով, իսկ ցողունային տերևները՝ գծային-նշտարաձև և բթավուն։ Ծաղիկները հասկանման ճյուղիկներով հավաքված են վահանիկանման-հուրանաձև ծաղկաբույլերում, ծաղկակոթերը կարճ են։ Բաժակը համարյա մինչև հիմքը հատված է, մերկ։ Պսակը վարդագույն է, նեղ-զանգակաձև։ Առէջները 10-ն են, դրանք ունեն դեղնավուն փոշանոթներ ։
Տարածվածություն
Հանդիպում է միայն Մեղրու ֆլորիստիկական շրջանում (Շվանիձոր գյուղի շրջակայք)։ Աճում է նաև Նախիջևանում, Փոքր Ասիայում և Իրանում ։
Պահպանություն
Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հայտնի է մեկ պոպուլյացիա՝ 10 կմ²-ից պակաս տարածման և բնակության շրջաններով։ Աճում է ինտենսիվ յուրացվող տարածքներում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ։
Պահպանություն չի իրականացվում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ Կատեգորիա:Թանձրատերևազգիներ Կատեգորիա:Ծածկասերմեր Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Աստերոիդների ցանկ (270901-271000)
Աստերոիդների ցանկ (270801-270900) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (271001-271100)
Ճահուկ գավառ (Սյունիք)
Ճահուկ, գավառ Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգում, Նախճավան գետի Ճահուկ (այժմ՝ Ջահրի) և Շահապոնք (այժմ՝ Շահբուզ) վտակների ավազաններում։
Անվան ստուգաբանություն
Գավառի անվան առաջին ստուգաբանողը եղել է ճահուկցի կաթողիկոս Ղազար Ա Ջահկեցին, որի մասին Ղևոնդ Ալիշանը գրում է.
Անվանահիմքը «ճահ» կամ «ջահ» նշանակում է «ջոկ», «խումբ» կամ «առանձին» ։ Երևի գավառանունը Նախիջևանից անջատվելու կապակցությամբ է ստացել այդ անունը, որովհետև նրա մեջ մտնող մի շարք գյուղեր առաջներում եղել են Նախիջևան գավառում։ Շահապունիս քաղաքը հայտնի էր հնուց, որի մասին Ստեփանոս Օրբելյանը գրել է.
Պատմիչի եկեղեցական հարկացուցակում նշված է նաև Ճահուկ գյուղ։ Իսկ միաբան Ա. Սեդրակյանը Ճահուկ գավառի բնակիչներին անվանվել է «ջահկեցիներ»։ Գավառը մինչև 18-րդ դարը ունեցել է 334 հայկական գյուղ ։ Ճահուկ գավառ կար նաև Կորճեքում ։
Աշխարհագրություն
Հյուսիսից և հյուսիս-արևելքից և հարավից՝ Երնջակ և Նախճավան, արևմուտքից՝ Այրարատի Շարուր գավառներին։ Կազմված էր Ճահուկ և Շահապոնք վիճակներից՝ համանուն կենտրոններով։ Մակերևույթը լեռնադաշտային է, զգալիորեն անտառավետ, կլիման՝ ցամաքային, հողը՝ բերրի։
Պատմություն
Արշակունիների ժամանակ (1-5-րդ դարեր) Ճահուկը եղել է Շահապունի իշխանական տան ժառանգական տիրույթը։ 6-րդ դարում Ճահուկը հիշատակվում է որպես բյուզանդական և պարսկական նվաճողների դեմ պայքարող հայկական ուժերի զորաճամբար։ 10-րդ դարում Ճահուկը մտնում էր Սյունյաց գահերից իշխան Սմբատի տիրույթների մեջ։ Սյունյաց իշխանության քաղաքական դերի նվազումից հետո, 12-րդ դարում, Ճակուկը անցնում է Համտունյաց իշխանությանը, ապա՝ Օրբելյան իշխան Ելիկումին, այնուհետև՝ Պռոշյաններին։ Ճահուկ ավանի սուրբ Աստվածածին վանքը 14-18-րդ դարերում եղել է ունիթորների միաբանության կենտրոն։ 16-18-րդ դարերում Ճահուկը Նախիջևանի խանության կազմում էր և կոչվում էր Ջահրի։ 19-րդ դարի երկրորդ կեսից Ճահուկը մտնում էր Երևանի նահանգի Նախիջևանի գավառի մեջ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սյունիք նահանգի գավառներ
Երիկովսկի (Դուբովսկի շրջան)
Երիկովսկի (Ериковский), գյուղակ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Դուբովսկի շրջանում։ Մտնում է Դուբովսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Դուբովսկի շրջանի բնակավայրեր
Չեմուլգա
Չեմուլգա (Чемульга, ЧIемалгIа), գյուղ Ռուսաստանի Ինգուշեթիա հանրապետության Սունժենսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1923 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ինգուշեթիա հանրապետության Սունժենսկի շրջանի բնակավայրեր
Առնաուտ
Առնաուտ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Խարբերդի գավառում։ Գտնվում էր Խարբերդ քաղաքից 23-24 կմ արևմուտք, Մալաթիա-Խարբերդ ճանապարհի աջ կողմում։
Պատմություն
Առնաուտն ավերվել ու ամայացել է Մեծ եղեռնի տարիներին։
Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ մոտ 100 տուն հայ բնակիչ։
Տնտեսություն
Բնակիչները զբաղվում էին երկրագործությամբ, այգեգործությամբ, անասնապահությամբ։
Պատմամշակութային կառույցներ
Առնաուտն ուներ եկեղեցի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Խորոգ
Խորոգ, քաղաք Տաջիկստանում, Լեռնային Բադախշանի ինքնավար մարզի վարչական կենտրոնը։
Աշխարհագրական դիրք
Քաղաքը գտնվում է մարզի հարավարևմտյան մասում՝ մայրաքաղաք Դուշանբեից 525 կմ հեռավորության վրա։ Արևմուտքից սահմանակից է Աֆղանստանի Բադախշան մարզին։
Խորոգը գտնվում է ծովի մակարդակից 2200 մետր բարձրության վրա, որով և հետխորհրդային տարածքի ամենաբարձր քաղաքներից մեկն է։ Գտնվում է Պամիրի բարձրավանդակի հարավարևմտյան մասում, Գունտ և Փյանջ գետերի միախառնման վայրին մոտ։ Քաղաքն ընդգրկված է կիսաչորային կլիմայական գոտում։ Տարվա ընթացքում քիչ տեղումներ են լինում։ Համաձայն Կյոպենի կլիմայական դասակարգման՝ քաղաքն ունի բարեխառն լայնությունների չոր կիսաչորային կլիմա՝ զով ձմեռներով։ Տարվա միջին օդի ջերմաստիճանը 9,3 ° C է, տարեկան տեղումների թիվը՝ մոտ 276 մմ։
Բնակչություն
Խորոգի բնակչությունը 2019 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ կազմում է 30,3 հազար մարդ։ Բնակչության կողմից խոսվող պամիրյան լեզուներն ընդգրկված են հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի իրանական ճյուղի հարավարևելյան խմբում, ինչով նրանք տարբերվում են իրանական լեզուների հարավարևմտյան խմբին պատկանող տաջիկերենից։ Տեղացիները դավանում են հիմնականում շիա իսլամ, իսկ թյուրքալեզու փոքրամասնությունը՝ սուննի իսլամ։
Պատմություն
Մինչև 19-րդ դարի վերջը Խորոգը գտնվում էր Բուխարայի էմիրի, Աֆղանստանի շահի, Ռուսաստանի և Բրիտանիայի միջև վիճելի տարածքում։ Ի վերջո քաղաքն անցնում է Ռուսական կայսրությանը՝ գետահունը դարձնելով Աֆղանստանի հետ սահման։ 1896 թվականին ռուսները այստեղ ամրություն կառուցեցին և կայազոր դրեցին։ Ցարական Ռուսաստանի անկումից և Խորհրդային Միության հիմնադրումից հետո 1925 թվականին Խորոգը դարձավ Լեռնային Բադախշանի մայրաքաղաքը։
Տաջիկստանի անկախության տարիներին՝ 2012, 2014, 2018, 2021 և 2022 թվականներին Խորոգում տեղի են ունեցել տարաբնույթ հակակառավարական ցույցեր։
Տնտեսություն
Խորոգով անցնում է Պամիրի մայրուղին՝ քաղաքը կապելով Դուշանբեի և Օշի հետ (Ղրղզստան)։ Վախանի հովտով (Աֆղանստան) և Ալիչուր գյուղով անցնում է գրունտային ճանապարհ։ Քաղաքը Կուլմա-Կարոկուրում լեռնանցքով կապվում է Չինաստանի հետ։ Քաղաքն ունի փոքր օդանավակայան։
Խորոգը Պամիրի զբոսաշրջային կենտրոններից է և Պամիրի հիմնական տեսարժան վայրերի մեկնարկային կետը։ Բացի բնության տեսարժան վայրերից՝ քաղաքը հայտնի է Պամիրի բուսաբանական այգով, որը ամենաբարձրն է ԱՊՀ տարածքում և երկրորդը աշխարհում (2320 մ)՝ Նեպալի բուսաբանական այգուց հետո։ Այգին հիմնադրվել է 1940 թվականին։ Բուսաբանական այգու հավաքածուն ներառում է ավելի քան 4 հազար տեսակի բույսեր աշխարհի բոլոր տարածաշրջաններից։
Կատեգորիա:Տաջիկստանի քաղաքներ
Թաթռին
Թաթռին, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
(1304) Արոզա
(1304) Արոզա (Arosa), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1928 թվականի մայիսի 21-ին Կառլ Ռեյնմուտի կողմից Հայդելբերգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,196874 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,8262 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,5676 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2087,79 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,172431 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 18,99° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1928 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կառլ Ռեյնմուտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Հեղինակային իրավունքը Շվեյցարիայում
Շվեյցարիայում հեղինակային իրավունքը հիմնված է «հեղինակային իրավունք» աշխարհայացքի վրա (Urheberrecht գերմաներեն, droit d'auteur ֆրանսերեն, diritto d'autore իտալերեն)։ Շվեյցարիայի գործող հեղինակային իրավունքի մասին օրենքը 1992 թվականի Շվեյցարիայի դաշնային հեղինակային իրավունքի մասին օրենքն է՝ չնչին փոփոխություններով։ 2007 թվականի հոկտեմբերին օրենքի նոր տարբերակը հաստատվել է ՄՍՀԿ-ի հեղինակային իրավունքի մասին պայմանագրի իրականացման համար ։
Շվեյցարական օրենսդրությամբ հեղինակային իրավունքը գործում է հեղինակի մահից հետո 70 տարի (համակարգչային ծրագրերի համար հեղինակի մահից 50 տարի հետո)։ Լուսանկարների համար պաշտպանության մակարդակը որոշվում է Շվեյցարիայի դաշնային գերագույն դատարանի երկու որոշումներով՝ «Բոբ Մառլիի» (2003) և «Մեյլիի» գործով (2004) ։ Որոշ փաստաթղթեր Շվեյցարիայում չեն օգտագործվում հեղինակային իրավունքի պաշտպանության համար։ Դրանք հիմնականում վերաբերվում են այնպիսի պաշտոնական փաստաթղթերի, ինչպիսիք են օրենքները կամ հրամանագրերը։
Պատմություն
Հեղինակային իրավունքի մասին առաջին տեսական հրապարակումները Շվեյցարիայում թվագրվում են 1738 թվականով ։ Հեղինակային իրավունքի մասին առաջին օրենսդրությունը Շվեյցարիայում մտել է ֆրանսիական օկուպացիայի ժամանակ՝ Նապոլեոնյան պատերազմների ժամանակաշրջանում։ Շվեյցարիայի կողմից մշակված հեղինակային իրավունքի մասին առաջին օրենքը Տիչինո կանտոնի օրենքն է, որն ուժի մեջ է մտել 1835 թվականի մարտի 20-ին ։ Հեղինակային իրավունքը Զոլոթուռն կանտոնում ուժի մեջ է մտել 1847 թվականին։
Հեղինակային իրավունքի մասին առաջին դաշնային օրենքը Շվեյցարիայում ընդունվել է շվեյցարական խորհրդարանի կողմից 1883 թվականի ապրիլի 23-ին և ուժի մեջ է մտել 1884 թվականի հունվարի 1-ից ։
1922 թվականին հեղինակային իրավունքի մասին առաջին դաշնային օրենքը փոփոխվել է։ Նոր օրենքն ընդունվել է Խորհրդարանի կողմից 1922 թվականի դեկտեմբերի 7-ին և ուժի մեջ է մտել 1923 թվականի հուլիսի 1-ից։ Դրանով սահմանվել են գրականության և արվեստի ստեղծագործությունների, լուսանկարչական աշխատանքների և հավաքածուների նկատմամբ իրավունքները։ Հեղինակային իրավունքի գործողության ժամկետը թողել են 30 տարի, նախկինում գոյություն ունեցող ստեղծագործությունները, որոնք օրենքով չեն կարգավորվել, այժմ նույնպես պաշտպանված են եղել հեղինակային իրավունքով։ Այն ստեղծագործությունները, որոնք հանրության սեփականություն են դարձել միայն հեղինակի մահից հետո, պաշտպանված են եղել հեղինակային իրավունքով հեղինակի մահից հետո 50 տարի ժամկետով, կամ 30 տարի՝ սկսած դրանց հրապարակման պահից։
Օրենքը վերաբերել է գրականության և արվեստի ստեղծագործություններին, այդ թվում գիտական աշխատանքներին, քարտեզներին և լուսանկարներին ։
1955 թվականին վերանայվել է 1922 թվականի օրենքը, երկարաձգել է հեղինակային իրավունքի ժամկետը 30-ից մինչև 50 տարի՝ սկսած հեղինակի մահվան տարուց։ Այդ ժամկետի երկարաձգումները հետադարձ ուժ չի ունեցել և վերաբերում է միայն այն ստեղծագործություններին, որոնք հեղինակային իրավունքով պաշտպանված են եղել 1955 թվականին ։
2004 թվականին Շվեյցարիայի հեղինակային իրավունքի մասին օրենքը վերանայվել է երկրորդ անգամ՝ այն համապատասխանեցնելով ՄՍՀԿ Հեղինակային իրավունքի պայմանագրին և ՄՍՀԿ Ձայնագրվածքի մասին պայմանագրին ։ Օրենքը հաստատվել է Շվեյցարիայի խորհրդարանի երկու պալատների կողմից 2007 թվականի հոկտեմբերի 5-ին։ Վերանայված օրենքն ուժի մեջ է մտել 2008 թվականի հուլիսի 1-ից ։
Հեղինակային իրավունքի պաշտպանության ժամկետ
Պահպանվող ստեղծագործությունների հեղինակային իրավունքի պաշտպանության ժամկետը լրանում է հեղինակի մահից 70 տարի հետո՝ համաձայն շվեյցարական օրենսդրության, բացառությամբ համակարգչային ծրագրերի, որոնք պաշտպանվում են հեղինակի մահից հետո 50 տարի ։ Համահեղինակության դեպքերում ընդունվում է վերջին հեղինակի մահվան ամսաթիվը ։ Պաշտպանության 50 կամ 70 տարի ժամկետը հաշվվում է հեղինակի (կամ վերջին հեղինակի) մահվան տարեվերջից ։ Անհայտ հեղինակների ստեղծագործությունները հանրային սեփականություն են դառնում հրապարակման օրվանից 70 տարի անց ։
Իսկության բացակայություն
2003 թվականին Շվեյցարիայի Դաշնային գերագույն դատարանը քննել է գրական կամ գեղարվեստական ստեղծագործություններին վերաբերող հեղինակային իրավունքի հարցեր։ Հարց է բարձրացվել Քրիստոֆեր Մեյլիի լուսանկարի հեղինակային իրավունքի պաշտպանության հետ կապված։ Բոբ Մառլիի կատարման լուսանկարը համարվում է, որ բավարար օրիգինալություն չունի՝ շվեյցարական օրենսդրությամբ հեղինակին պաշտպանելու համար։ Ընդ որում նշվել է, որ հեղինակային իրավունքի մասին օրենքը պաշտպանում է այն «մտավոր ստեղծագործությունները, որոնք ունեն անհատական բնույթ»։ Դաշնային Գերագույն դատարանն իր որոշմամբ սահմանել է, որ երգչի ելույթի նկարն ունի անհրաժեշտ անհատական բնույթ՝ ելնելով նրա էսթետիկական գրավչությունից, դրանում լույսի և ստվերի բաշխման առանձնահատկություններից։ Դատարանը որոշել է, որ լուսանկարը պետք է պաշտպանված լինի հեղինակային իրավունքով։
2004 թվականի դատական գործում, որը վերաբերում է Քրիստոֆեր Մեյլիի գործատուի փաստաթղթերով լուսանկարին, նշվել է, որ այն չունի օրիգինալություն և անհատական բնույթ։ Նկարելիս լուսանկարչի կոնցեպտուալ ու տեխնիկական հնարավորությունները չեն օգտագործվել։ Դրանում հեղինակային մտքի արտահայտություն չկա։ Դատարանը որոշել էր, որ լուսանկարը պաշտպանված չէ հեղինակային իրավունքով։ Դատարանի այդ որոշումների հետևանքը դարձավ Շվեյցարիայի դաշնային դատարանի պրակտիկայում օրիգինալության շեմի ընդհանրացման փորձը։
Հեղինակային իրավունք և ինտերնետ
Հեղինակային իրավունքը Շվեյցարիայում հիմնված է գրական և գեղարվեստական ստեղծագործությունների պաշտպանության Բեռնի կոնվենցիայի վրա, որը հարմարեցվել է տեղեկատվական հասարակության պայմաններին և նորագույն համակարգչային տեխնոլոգիաներին։
Հեղինակային իրավունքի մասին ժամանակակից շվեյցարական օրենսդրության առանձնահատկությունն այն է, որ այստեղ պետությունը կանգնեց համացանցի օգտատերերի կողքին։ 2011 թվականի հոկտեմբերին Շվեյցարիայի կառավարությունը որոշել է, որ համացանցում հեղինակային իրավունքով պաշտպանված ապրանքների անվճար պատճենումն օրինական է և չպետք է հետապնդվի հեղինակային իրավունքի սեփականատերերի կողմից։ Կառավարության որոշումը հիմնված է եղել Շվեյցարիայի դատարանի որոշումների նախադեպերի վրա, որոնք վերաբերվում են զվարճանքի համակարգչային ծրագրեր (համակարգչային խաղեր, երաժշտություն, ֆիլմեր, գրքեր) արտադրողների կողմից ներկայացված հայցերին, որով պահանջվում էր սահմանափակել համակարգչային նոր տեխնոլոգիաների կիրառումը հեղինակային իրավունքի նյութեր պատճենելու և տարածելու համար, վկայակոչելով, որ դա նվազեցնում է իրենց վաճառքից եկամուտը։
Գործը դատարանում քննելու ընթացքում պարզվել է, որ Շվեյցարիայի 14 տարեկանից բարձր քաղաքացիների մեկ երրորդը համացանցից պատճենում է կեղծ ֆիլմեր, երաժշտություն, խաղեր, գրքեր և տեղեկատվական այլ նյութեր, բայց միաժամանակ օրինական ծրագրային ապրանքներ ձեռք բերելու համար այդ մարդկանց ֆինանսական ծախսերը չեն նվազում, իսկ ժամանցային ծրագրերի ձեռքբերման համար նախատեսված բյուջեն մնում է կայուն։ Այսպիսով, ինտերնետից ծրագրային ապրանքների անվճար «ավազակային» ներբեռնումը կրում է միայն լրացուցիչ բնույթ և մարդիկ դրա վրա գումար են խնայում օրինական ապրանքներ գնելու համար։ Ստեղծագործությունների սեփականատերերի շահերը գործնականում որևէ կերպ չեն շոշափվում։ Շվեյցարական դատարանի այդ որոշումները, որով պաշտպանվել են համացանցի օգտատերերի օրինական պահանջները, նախորդ դատարանի որոշումների տրամաբանական շարունակությունն են եղել։
2010 թվականի սեպտեմբերի Շվեյցարիայի դատարանի որոշումն արգելել է ֆայլերի փոխանակման կայքերի օգտատերերի անձնական IP հասցեներին գաղտնի հետևել միայն այն հիմքով, եթե դրանք անձնական տվյալներ են։ Հասցեներին հետևելու արգելքը հեղինակային իրավունքի սեփականատերերի համար անհնարին են դարձրել ապացույցներ հավաքել նրանց իրավունքները խախտողների վերաբերյալ։ 2011 թվականի նոյեմբերին շվեյցարական դատարանն ավելի հեռուն է գնացել։ Դատարանը քննարկել է առանց հեղինակային իրավունքի սեփականատերերի թույլտվության համացանցի ծրագրային բովանդակության պատճենման օրինականության հարցը և դրական որոշում կայացրել։ Դատարանի այս որոշումը ավտոմատ կերպով արգելափակել է Շվեյցարիայում հակաավազակային նախաձեռնությունները (օրինակ՝ տրաֆիկի զտում՝ ֆայլերի փոխանակման ծառայություններին հետևելու համար կամ հեղինակային իրավունքի սեփականատերերի կողմից տրաֆիկի ընդհանուր վճարումից մասհանումների կատարումը), որոնց նույնպես աջակցում են այլ երկրներում պետական մակարդակով։
Շվեյցարիայի ղեկավարությունը կիսում է Եվրոպական խորհրդի դատարանի դիրքորոշումը և ճանաչում է ինտերնետի ծրագրային բովանդակության զտումն ու արգելափակումը որպես անօրինական գործողություններ, որոնք խախտում են մարդու խոսքի ազատության իրավունքները և անձնական տվյալների անձեռնմխելիությունը։ Ինչ վերաբերում է ինտերնետում տեղեկատվության հասանելիության սահմանափակումներին, ապա ֆրանսիական օրենսդրությամբ ընդունված է խիստ միջոցառումների պրակտիկա՝ «երեք նախազգուշացումներ» (HADOPI), ըստ որի եթե համացանցի օգտատերերը բռնվել է անօրինական բովանդակություն ծրագրեր պատճենելիս, ենթակա է տուգանքի, ընդհուպ մինչև համակարգչային ցանց մուտք գործելու արգելքի։
Շվեյցարիայի կառավարությունը կարծում է, որ «ժամանակակից տեղեկատվական տեխնոլոգիաները փոխել են տեղեկատվության տարածման մոտեցումները, բովանդակային ծրագրեր արտադրողները պետք է կենտրոնանան նոր համակարգչային տեխնոլոգիաների վրա և ստեղծեն նոր բիզնես մոդելներ, որոնք հարմար և շահավետ կլինեն հեղինակների և սեփականատերերի համար»։ Չնայած ԱՄՆ-ի Կոնգրեսին կից միջազգային ավազակահենության դեմ պայքարի խորհրդի (IAPC) պնդումներին՝ Շվեյցարիայի կառավարության որոշումը մնում է ուժի մեջ և պաշտպանում է ինտերնետից օգտվողների՝ ինտերնետային տեղեկատվությունից ազատորեն օգտվելու իրավունքը։
Իրավապաշտպան «Էլեկտրոնային սահմաններ հիմնադրամ» Electronic Frontier Foundation (EFF) կազմակերպությունը ստեղծել է «Global Checkpoints» ինտերնետ նախագիծը՝ ցույց տալու, թե ինչպես ժամանակակից աշխարհում մտավոր սեփականության իրավունքները հաճախ ոչ միայն չեն կատարում իրենց հիմնական գործառույթը, այլև դառնում են մարդու իրավունքների, խոսքի ու ազատության սահմանափակման և տեղեկատվության տարածման գործիք։
Պաշտոնական փաստաթղթեր
Գտնվում են բաց հասանելիության տիրույթում՝ Այս փաստաթղթերի համար արված լուսանկարները նույնպես հանրային սեփականություն են, սակայն
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շվեյցարական իրավունք Կատեգորիա:Շվեյցարական մտավոր սեփականության իրավունք
Էլ Գրանադո
Էլ Գրանադո (El Granado) մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Ուելվա պրովինցիայի Անդալուզիա ինքնավար համայնքի կազմում։ Տարածքը կազմում է 98 կմ2, բնակչությունը՝ 572 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 60 հեռավորության վրա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Անդրե Մարի դը Շենիե
Անդրե Մարի դը Շենիե (André Marie de Chénier, ), ֆրանսիացի բանաստեղծ, լրագրող և քաղաքական գործիչ։ Հեղափոխական ահաբեկչության զոհերից մեկն է եղել։
Կենսագրություն
Պայմանականորեն, Շենիեի կյանքի ուղին կարելի է բաժանել երկու հիմնական փուլի։ Շենիեի կյանքի առաջին փուլը նշանավորվեց միայն Շվեյցարիա և Իտալիա կատարած ճանապարհորդություններով։ Այն ներառում է Շենիեի՝ անտիկ մոտիվներով բանաստեղծական ստեղծագործություններ, ինչպես նաև Փարիզում երիտասարդ կյանքի մասին բանաստեղծություններ։
Անգլիայից վերադառնալուց հետո, որը համընկել է 1789 թվականի իրադարձությունների հետ, սկսվել է Շենիեի կարճ կյանքի երկրորդ շրջանը, որը տխուր է ավարտվել։ Նա այդ ժամանակ հանդես է եկել իբրև հայրենասեր հասարակական գործիչ, ինչն արտացոլվել է նրա բանաստեղծությունների մեջ։ Կյանքի նկատմամբ Շենիեի ուշադրությունն ու դիտողականությունը նկատել են նրա վաղ նշումներում, որոնք թույլ են տալիս գրողին համեմատել Լաբրույերի հետ։ 1789 թվականին Շենիեն եղել է «Թրյուդենների հասարակության» մեջ, որը հիմնադրել են նրա ընկերներն ու Նավարայի քոլեջի ընկերները, Թրյուդենի եղբայրները և դե Պանջամին։ Նրանց հետ Շենիեն ջերմորեն ողջունել է հեղափոխությունը։ «Journal de la société de 1789»-ը բնութագրում է տիրող տրամադրությունները։
Սակայն Շենիեն ու նրա ընկերները մտահոգված էին այն ակումբների հակասահմանադրական գործունեությամբ, որոնք խախտում էին լիազորված երկրի հանգիստ ստեղծագործ աշխատանքը։ Ի տարբերություն եղբորը՝ Մարի Ժոզեֆի, Շենիեն չափազանց հպարտ ու անկախ էր։ Նա հանդիմանել է դեմագոգներին, որոնց մեջ տեսնում էր քծնողների նոր ցեղատեսակը։ Միևնույն ժամանակ նա փորձում էր գեղեցիկ պատմվածք ունենալ։ «Լավ, ազնիվ և քաղցր, - գրում է նա հոդվածներից մեկում,- հանուն խիստ ճշմարտությունների անամոթ բռնապետերը ատելության են ենթարկում ազատությունը հանուն ազատության բռնապետերի» մոտենում է յակոբիններին, բայց Անդրեն բոլոր հույսերը դրել է օրենսդիրների գործունեության վրա։ Շենիյի առաջին հոդվածն այդ ամենի մասին «Ֆրանսիացի ժողովրդի խորհուրդը նրա իսկական թշնամիների մասինն» էր, որը թվագրված է 1790 թվականի օգոստոսի 28-ին։ ժողովրդի թշնամիների տակ Շենիեն մատնանշում էր յակոբիններին։ Նա շարունակում էր քննադատել նրանց 1792 թվականին «Journal de Paris» ամսագրում հայտնված իր հոդվածներում։ Դրանցից մեկը նվիրված է շվեյցարական գնդի ապստամբած զինվորների տոնակատարությանը։ Շենիեն ելույթ է ունեցել ֆելյանների ակումբում, և հենց այդ հաջողությունն է նրան ուղղորդել դեպի լրագրությունը։ Շենեն առաջարկում էր նույնիսկ ելույթ ունենալ՝ ի պաշտպանություն թագավորի։ Նման քաղաքական գործունեությունն ինքնին այն ժամանակ վտանգ էր ներկայացնում։ Յակոբինցիները նրան անկեղծորեն ատում էին։
1792 թվականին ժամանակ առ ժամանակ թողել է Փարիզը և տեղափովել Վերսալի պալատ, որտեղ նորից ամբողջությամբ տրվել է պոեզիային։ Անհայտ է մնացել, թե ինչու է 1793 թվականին՝ ահաբեկչության ամենաթեժ պահին, Շենիեն վերադարձել Փարիզ։ Նա ձերբակալվել է 1794 թվականին մարտի 7-ին ռոյալիստների հետ հարաբերությունների կասկածանքով, իսկ 1794 թվականի հուլիսի 25-ին Ժան Ռուշեի հետ գիլիոտինի վրա մահապատժի է ենթարկվել (2-րդ տարվա 8 թերմիդոր)։
Հայտնի չէ, թե ինչպես է մահացել Շենիեն, սակայն բանտում նրա տրամադրության մասին կարելի է դատել նրա «Մեշավերջ» և «Երիտասարդ ճանաչում» բանաստեղծություններով (La jeune captive)։ Վերջինս գրված է՝ ի պատիվ դքսուհի Ֆլերիի։ Շենիեի հետ բանտում էին նաև նրա՝ Թրյուդենի ընկերները։ Մահապատժից անմիջապես հետո նրա եղբայր Մարի Ժոզեֆն անարդարացիորեն մեղադրվել է եղբոր ճակատագրի հանդեպ անտարբերության մեջ, որը հանգեցրել է նրա մահվանը։ Նման մեղադրանքների առիթ է դարձել եղբայրների թերթերի թեժ բանավեճը, որտեղ Մարի Ժոզեֆը, հնարավոր է, չափազանց զգացմունքային է եղել։ Սակայն եղբոր կյանքի վերջին օրերին նա փորձել է ամեն ինչ անել։ Նրա շնորհիվ Շենեի գործի քննությունը մի քանի անգամ հետաձգվել է։ Եթե նրան հաջողվեր ևս երկու օրով հետաձգել, ապա Շենիեն, հնարավոր է՝ ողջ մնար Ռոբեսպյեռի ռեժիմի անկումից հետո։
Ստեղծագործություն
Երբ 19-րդ դարի սկզբին Շենիեի բանաստեղծությունները ճանաչում ստացան, հեղինակին անվանեցին ռոմանտիզմի հիմնադիր։ «Շենիեն,- գրում է Սենտ-Բյովը,- նոր պոեզիայի ուղեկից էր. նա իր հետ նոր լիրա բերեց. ճիշտ է, նրան դեռ մի քանի տող պակասում էր, բայց հիմա այդ տողերը ավելացվել են նրա հետևորդների կողմից»։ Սակայն նոր պոեզիայի ուղեկից Շենիեն միայն տեսականորեն է իր «Գյուտ» պոեմում (L’Invention)։ Նրա հովվերգությունը և էլեգիան համապատասխանում են կլասիցիզմի ամենախիստ կանոններին և, բացառությամբ քնարերգական տրամադրությունների, դրանցում ռոմանտիկներին բնորոշ մոտիվներին ոչ մի ակնարկ չկա։ Էգժերի ժամանակներից և նրա «Հելլենիզմը Ֆրանսիայում» գրքից հետո Շենիեն համարվել է միայնակ դասական բանաստեղծ և հումանիստ, և «Երիտասարդ Անախարզիսի ճանապարհորդությունների» հեղինակի՝ Կոմս Դե Կայլուսի և այլ գիտնական հնագետ-հելլենիստների հետ դասվել նույն շարքում։ Շենիեի այս բնութագիրը զարգացրել է Էմիլ Ֆագեն։ Հեսների և Թոմսոնի հետ Շենիեն դասվում է գրականության պատմության մեջ միայնակ գործիչների շարքին։
Շենիեի ստեղծագործական որոնումների ելակետը հելլենիզմն էր՝ հատուկ, յուրատեսակ և նոր մարդասիրություն, որը որոշ ընտրված մտքերում ծագել է ֆրանսիական կեղծ դասական կրթվածության ժամանակաշրջանի արդյունքում։ Հելլենիստների հետ Շենիեն հանդիպել և մտերմացել է իր մոր սրահում։ Այստեղ նա լսել է նաև Վինկելմանի մասին։ Կիսագրագետ սկզբնաղբյուրը հատուկ կրքով ստիպել է ձեռնամուխ լինել հին հունական պոեզիայի ուսումնասիրությանը, հատկապես հին հունական դասականների ազդեցությունը ֆրանսիական գրականության վրա՝ սկսած Ռոնսարից և Մալլերբից՝ փոխառելով և վերարտադրելով նրանց ստեղծագործությանը բնորոշ կերպարներն ու տրամադրությունը։ Այս ոճով գրված հովվերգությունն ու էլեգիան անտիպ մնացին։
Շենիեն մահացել է երեսուներկու տարեկան հասակում։ Սովորաբար այս տարիքում գրեթե ամեն բանաստեղծ անհրաժեշտ է համարում բանաստեղծական ժողովածուի միջոցով իր լսարանին անդրադառնալ։ Դրա համար էլ շատ ճշմարտանման է թվում Էմիլ Ֆագեի ենթադրությունն այն մասին, որ Շենիեն ինքը չի համարել իր պոեզիան արժանի հրատարակության։ «Կույր մարդը», «Հիվանդը» և նրա էլեգիաների մի ամբողջ շարք կատարյալ են և չեն զիջում ավելի ուշ Անատոլ Ֆրանսի, Լեկոնտ դե Լիլի և Էրեդիայի հելլենիստական ստեղծագործություններին, բայց Շենիեն իր մեջ ուժ էր զգում շատ ավելին անելու համար։ Նա վաղուց էր վերապրել իր հելլենիզմը, նրա «Հերմես» պոեմը, որից միայն հատվածներ են պահպանվել, պետք է համապատասխաներ այն նոր ու խորը յուրատեսակ բանաստեղծության սկզբունքներին, որոնք նա ձևակերպել էր «Գյուտի» մեջ։ Դրանում նա հրաժարվել է նմանակել անտիկ հեղինակներին։ Շենիեն գրավել է գեղեցկության նոր ձևերը, նոր հնչյունները և նոր կերպարները։ Առաջին հերթին, նա ցանկանում էր ժամանակակից լինել։
Շենիեին հասկանալու համար պետք է կենտրոնանալ անավարտ «Հերմեսի» և «Յամբովի» աստվածների ուսումնասիրության վրա՝ արդեն ավարտված «Գյուտ» լույսի ներքո։ Ինչպես Սենտ-Բևն էր կարծում, այդ ժամանակ նոր պոեզիայի հեղինակ Շենիեն ռոմանտիզմի նախդիր չի թվա։ Ռոմանտիզմը ոգեշնչում էր փնտրում անցյալում, ռոմանտիկները գրավում էին միջնադարերը՝ Շեքսպիր, գեղատեսիլ արևելք։ Ռոմանտիզմը զարգացել է քրիստոնեության տապալված հեղափոխության վերադարձի հետ միաժամանակ՝ նոր իդեալիստական փիլիսոփայության ծնունդով։ Նա Ռուսոյից սովորել է առաջնորդվել զգացմունքներով, Շատոբրիանից նա իմացել է խորհրդավոր ու կրքոտ զգացմունքների մասին։ Շենիեի պոեզիայում նման բան չկա, և նրա ստեղծագործական որոնումները չեն համընկնում այդ ուղղության հետ։ Շենիեն մեծ ակնածանքով էր վերաբերվում Ռուսոյին և գնահատում Շեքսպիրին, «Հպարտ Թեմզայի որդուն, հնազանդության անսանձելի թշնամուն, որը ձգտում է հաղթել իրենց սեփական օրինակով», բայց առաջին հերթին Շենեն ռացիոնալիստ էր, որն ամեն ինչից վեր էր դասում Մոնտեսքյոյին և Բյուֆոնին։ Նրան գրավում էր միտքն ու գիտականությունը։ «Տորիչելլին, Նյուտոնը, Կեպլերը, Գալիլեյը,- գրում է նա «Գյուտում»,- ավելի երջանիկ գիտնականներ էին, քան հնում, նրանք հայտնաբերել են նոր վերգիլիոսի ամբողջ գանձերը»։ Շենիեն երազում էր, որ բանաստեղծները ստեղծագործեն այնպես, ինչպես որ ստեղծագործել են Վերգիլիոսը և Հոմերը, եթե նրանք ծնված լինեին 18-րդ դարի վերջին Ֆրանսիայում։
Շենիեի ստեղծագործությունների ստեղծման ժամանակագրությունը վերականգնելը բավականին բարդ է։ Հնարավոր է միայն մոտավոր կերպով բացահայտել բանաստեղծի աշխարհայացքի համար բեկումնային պահը, որը նշանավորել է վաղ ստեղծագործության հելլենիզմից վերջին տարիների փիլիսոփայական-բանաստեղծական որոնումների անցումը և ժամանակի առումով համընկել է «L’Invention» պոեմի ստեղծման հետ։ Էմիլ Ֆագեն ենթադրում է, որ այդ պոեմը գրվել է 1788 թվականին, երբ Շենիեն գտնվում էր Լոնդոնում Ֆրանսիայի դեսպանատանը։ Դրանք տխուր մենության տարիներ էին՝ հարազատներից հեռու։ Նրա եղբոր՝ Մարի Ժոզեֆի նամակներից հայտնի է, որ Անգլիայում գտնվելը է Շենիեին, ինչպես մինչ այդ Վոլտերին, հանգեցրել է գրական հակումների փոփոխության։ Այսպիսով, Շենիեի կյանքից և ստեղծագործական ճանապարհից կարելի է առանձնացնել վաղ երիտասարդության և ստեղծագործական որոնումների փուլը, որն անցկացվել Է Փարիզում աշխարհիկ զվարճանքների շրջանում, և ավելի հասուն տարիները, երբ վերադարձել է Անգլիայից (1789), որը բնութագրվում է կյանքի և ստեղծագործական կոչման նկատմամբ խոհուն և խորը վերաբերմունքով։
Բանաստեղծությունների հրատարակություններ
Շենիեի բանաստեղծությունների առաջին հրատարակությունը լույս է տեսել 1819 թվականին՝ բանաստեղծ Ռատուշի շնորհիվ, ընդ որում՝ տեքստը խմբագրվել է հրատարակչի կողմից։ Նույն տեքստը նաև 1874 թվականին հրատարակվել է 3 հատորով։ 1862 թվականին ի հայտ է եկել Բեկ դե Ֆուկյերի (երկրորդ հրատարակություն՝ 1872 թվականին) կողմից արված՝ Շենիեի բանաստեղծությունների ևս մեկ հրատարակություն, որն իրագործվել է բանաստեղծի զարմիկի՝ Գաբրիել դե Շենեի կողմից։ Այն ներառում է որոշ ժամանակ, մինչև անտիպ բանաստեղծություններ։ Գլխավոր հրատարակություն է համարվում Բեկա դե Ֆուկյերայի հրատարակությունը՝ հաշվի առնելով Գաբրիել դե Շենեի հրատարակությունը։ Որոշ ստեղծագործություններ լույս են տեսել Լատուշում։
1842 թվականին հրատարակվել է Մալերբուի մասին Շենիեի մեկնաբանությունը։ Բեկ դե Ֆուկիերը 1872 թվականին հավաքել է նաև Շենիեի արձակ ստեղծագործությունները։ Նրա բազմաթիվ թղթեր դեռ պահում էր Գաբրիել Շենիեն և ոչ մեկին ցույց չի տվել մինչև իր մահը (1880)։ Նրա կտակի համաձայն՝ այդ ձեռագրերը հայտնվել են տիկին Շենիեի ձեռքում։ Նա պահել է դրանք մինչև մահ՝ 1892 թվական՝ իր կտակով դրանք փոխանցելով ազգային գրադարանին, թույլ չտալով դրանք օգտագործել դեռևս 7 տարի շարունակ ։ Միայն 1900 թվականին Լեֆրանն առաջին անգամ անդրադարձել է խորհրդավոր փաստաթղթերին։ Պարզվել է, որ Գաբրիել դե Շենիեն արդեն հրատարակել է բոլոր բանաստեղծությունները և այդ կերպ պահպանել է միայն արձակ հատվածները։ Դրանցից տպագրվել են՝ «La Perfection des Arts» («Revue de Paris», 1900 թվական, հոկտեմբերի 15 և նոյեմբերի 1), «Apologie» («Revue Bleue», մայիսի 5, 1900 թվական) և մի քանի հատվածներ «Revue d’histoire littéraire de France»-ից (1901 թվական, ապրիլ-հունիս)։
Կերպարը ֆիլմում
«Նապոլեոն (ֆիլմ, 1927)» - Դերասան՝ Լուիս Վոմելի
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Ֆրանսալեզու գրողներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ Կատեգորիա:Ստամբուլում ծնված անձինք Կատեգորիա:Ֆրանսիական մեծ հեղափոխություն Կատեգորիա:Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության ընթացքում մահապատժի ենթարկված անձինք Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լրագրողներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Արտամետ (Արմավիրի մարզ)
Արտամետ, գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզում։ Հեռավորությունը մարզկենտրոնից՝ 26 կմ հարավ-արևմուտք, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 965 մ։
Արտամետ է անվանվել 1984 թվականի սեպտեմբերի 26-ին։
Բնակչություն
Արտամետի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է բանջարաբուծությամբ և անասնապահությամբ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի գյուղեր
Պուուգնիցա
Պուուգնիցա (Puugnitsa), գյուղ Էստոնիայի Պիլվամաա նահանգի Միկիտամյաե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 5 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Պիլվամաա նահանգի Միկիտամյաե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Կոշարինցի (գյուղ, Բառի շրջան)
Կոշարինցի (Кошаринці), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Բառի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կոշարինցի գյուղում բնակվել է 710 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 22,87 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմել է 31,05 մարդ/կմ²։
Գյուղում գործում է Ուկրաինական ուղղափառ եկեղեցու Վիննիցայի և Բառի Սուրբ Երրորդություն եկեղեցին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Բառի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ռուս-նորվեգական հարաբերություններ
Ռուսաստանի Դաշնության և Նորվեգիայի Թագավորության դիվանագիտական հարաբերությունները ձևավորվել են 1905 թվականին։ Դա կատարվեց այն բանից հետո, երբ Նորվեգիան ձեռք բերեց անկախություն։ Նորվեգիայի մայրաքաղաք Օսլոյում կա ՌԴ դեսպանատուն իսկ Բարենցբուրգում և Կիրկենեսում հյուպատոսարաններ։ Ռուսաստանի մայրաքաղաք Մոսկվայում կա Նորվեգիայի դեսպանատուն, իսկ Սանկտ Պետերբուրգում, Մուրմանսկում և Արխանգելսկում հյուպատոսարաններ։
Միջնադարյան ժամանակահատված
Առաջին հիշատակությունը, որը վերաբերում է պաշտոնական երկկողմանի հարաբերությունների ձևավորմանը, վերաբերում է 13-րդ դարին։ Այն հիշատակվում է Սթուրլա Թորդարսոնի «Սագա Հակոն Հակոնարսոնի մասին» ստեղծագործությունում ։ 1251 և 1326 թվականին կնքված պայմանագրերում, որոնք Նորվեգիայի և Նովգորոդի Հանրապետության միջև են կնքվել, վերաբերում են ռուս-նորվեգական պետական սահմանին։ Ներկայիս դրությամբ Ռուս-նորվեգական պետական սահմանի երկարությունը կազմում է 219 կիլոմետր, որից 23 կիլոմետրը ծովային սահմանն է ։
Նորվեգիայի և Ռուսական կայսրության հարաբերություններ
1826 թվականին սահմանվել է մինչև այսօր անփոփոխ ռուս-նորվեգական պետական սահմանը։ 1905 թվականին Ռուսական կայսրությունն առաջինն էր, որը ճանաչեց Նորվեգիայի անկախությունը Շվեդիայից, քանի որ Նորվեգիան գտնվում էր Շվեդիա-նորվեգական թագավորության կազմում։
Նորվեգիայի և ԽՍՀՄ-ի հարաբերություններ
Ռուսաստանի հոկտեմբերյան մեծ հեղափոխությունից հետո երկու պետությունների միջև եղած դիվանագիտական հարաբերությունները խզվում են։ Դրանք կրկին վերականգնվել են 1924 թվականի փետրվարի 15-ից։ Սակայն տնտեսական հարաբերություններ Խորհրդային Ռուսաստանի և Նորվեգիայի միջև դեռևս 1921 թվականի սեպտեմբերի 2-ից էին ձևավորվել ։ Հատուկ և բավականին հիմնախնդրային հարց էր երկու երկրների դիվանագիտական հարաբերություններում Շպիցբերգենի տրակտատը՝ ստորագրված 1920 թվականի փետրվարի 9-ին Փարիզում։
Շպիցբերգենի տրակտատի համաձայն` Շպիցբերգենում, որը նախկինում ազատ տարածք էր, իր իշխանությունն է հաստատում Նորվեգիան, իսկ համաձայնագրի մասնակից պետություններին հավասար իրավունք է վերապահվում շահագործելու Շպիցբերգենի բնական ռեսուրսները, ջրերը։ Պայմանագրի 9-րդ կետով Նորվեգիան պարտավորվում էր կղզեխումբը չօգտագործել ռազմական նպատակներով` այնտեղ ռազմական բազաներ տեղակայելով։ 1925 թվականին Նորվեգիան կղզեխումբը պաշտոնապես հռչակում է Նորվեգիայի Թագավորության մաս։ ԽՍՀՄ-ը Շպիցբերգենի տրակտատին է միացել 1935 թվականին։
Ներկայումս տրակտատի մասնակից են համարվում ավելի քան 50 պետություն` Ռուսաստան, ԱՄՆ, Մեծ Բրիտանիա, Գերմանիա, Ֆրանսիա, Ճապոնիա, Հոլանդիա, Բուլղարիա, Հունգարիա, Դանիա, Նորվեգիա, Լեհաստան, Չեխիա, Սլովակիա, Ռումինիա, Իտալիա, Շվեդիա և այլն։ Նորվեգիայի Ստորտինգը1947 թվականի փետրվարի 15-ին ընդունել է, որ ԽՍՀՄ-ը Շպիցբերգենում ունի Նորվեգիային հավասար տնտեսական հետաքրքրություններ։
ԽՍՀՄ-ը հարգում էր Նորվեգիայի տարածքային սուվերենությունը։ 1945 թվականի սեպտեմբերին խորհրդային բանակը դուրս եկավ Հյուսիսային Նորվեգիայի տարածքից ։
1925 թվականին կնքվել է առևտրային և ծովագնացության պայմանագիր։ Հարաբերություններն ընդհատվել են 1940 թվականին՝ Նորվեգիայի ֆաշիստ, օկուպացման կապակցությամբ (վերականգնվել են 1941 թվականի օգոստոսին՝ նորվեգիայի վտարանդի կառավարության հետ)։ Ստորագրվել են համաձայնագրեր հեռագրական և հեռախոսային հաղորդակցության, փոստային առաքումների վւոխանակման (1947) մասին։ 1949 թվականի պայմանագիրը սահմանում էր երկու պետությունների սահմանային կանոնակարգը և նշում սահմանային կոնֆլիկտները կարգավորելու միջոցները։ Խորհրդա-նորվեգական հարաբերությունները վատացել են «սաոը պատերազմի» տարիներին, երբ Նորվեգիան մտավ (1949 թվականի ապրիլ) Հյուսիս-Ատլանտյան պակտ 1949 թվականի մեջ։ ԽՍՀՄ ջանքերով դրանք բարելավվել են, և 1955 թվականի կոմյունիկեում նշվել է կողմերի՝ բարիդրացիական հարաբերությունների զարգացման, տնտեսական և մշակութային բազմակողմանի համագործակցության ձգտումը։
Ռուսաստանի Դաշնության և Նորվեգիայի հարաբերություններ
Խորհրդային Միության փլուզումից հետո Նորվեգիան առաջիններից մեկն էր, ով ճանաչեց Ռուսաստանի Դաշնության ինքնիշխանությունը։
1992 թվականի ապրիլի 24-ին նորվեգական կառավարության կողմից ընդունվեց երկարատև երկարաժամկետ գործողությունների նախագիծ, որը վերաբերում էր Ռուսաստանին և Արևելյան Եվրոպայի երկրներին. այն իրենից ներկայացնում էր ֆինանսական ծրագիրր, որը ուղղվելու էր ներքոհիշյալ ոլորտների զարգացմանը՝ Աշխարհագրական կիզակետը դարձավ Ռուսաստանի հյուսիս-արևմուտքն ու Մերբալթյան տարածաշրջանը։ 1997 թվականին ընդառաջ (ծրագրի իրագործումման մեկնարկից հինգ տարի հետո) այդ տարածաշրջան ուղարկվեցին բոլոր ֆինանսական միջոցների երեք չորրորդը։ Այդ գումարներից 49 միլիոն նորվեգական կրոնն (մոտավորապես 7 միլիոն ԱՄՆ դոլար) ուղղվեց Բարենցի տարածաշրջանի ծրագրերի իրականացմանը։ Ի դեպ առաջին անգամ «Բարենց-տարածաշրջան» անվանումն օգտագործվեց 1992 թվականի ապրիլի 24-ին Թ. Սթոլթենբերգի կողմից և շուտով դարձավ համաշխարհային բառապաշարի մի մասը ։
1993 թվականի հունվարի 9-ին Սևերամորսկում՝ Հյուսիսային ռազմածովային ուժերի ծովայինների մոտ Ռուսաստանի Դաշնության արտաքին գործերի նախարար Ա. Վ. Կոզիրևը հանդես եկավ հետևյալ հայտարարությամբ.
Դանդաղորեն ձևավորվող ռուս-նորվեգական հարաբերությունները ենթադրում էր բարձրագույն մակարդակի հանդիպումներ ղեկավարների միջև։ Դեպի Նորվեգիա առաջին պաշտոնական այցը կատարեց Ռուսաստանի նախագահ Բորիս Ելցինը։ Նա երկու անգամ նպատակադրվեց այցելել Օսլո, սակայն առողջական խնդիրների պատճառով այն հետաձգվեց։ Միայն 1996 թվականի մարտի 25-ից 26-ը Բորիս Ելցինն այցելեց Նորվեգիա։ Բանակցությունների ժամանակ գլխավոր նվաճումը դարձավ Հռչակագրի ստորագրումը, որը վերաբերում էր Ռուսաստանի Դաշնության և Նորվեգիայի Թագավորության դիվանագիտական հարաբերություններին։ Այս հռչակագրում ներառված էր Բարենցի տարածաշրջանի հետ համագործակցությունն ու Ռուսաստանի Եվրոպա ինտեգրման հարցերը ։
Քանի որ ԽՍՀՄ-ը, իսկ նրա փլուզումից հետո ՌԴ-ն Նորվեգիայից հետո միակ երկիրն է, որ զգալի ներկայություն ունի Շպիցբերգենում, ռուս-ներվեգական հարաբերությունները բավական լարված բնույթ են կրել։ Նորվեգական կողմի մտավախությունները հանգեցրել են այն բանին, որ երկիրը դարձել է ՆԱՏՕ-ի անդամ։ Լարումը փոքր-ինչ թուլացել է, երբ կղզեխմբից դատարկվել են ռուսական մի քանի բնակավայրեր, սակայն կրկին սրվել է այն բանից հետո, երբ 2011 թվականի դեկտեմբերին ռուսական կառավարությունը նոր մարտավարություն է մշակել ռուսների ներկայությունը Շպիցբերգենում մեծացնելու ուղղությամբ ։ Այդ նպատակով Բարենցբուրգ քաղաքում կառուցվել են մի շարք նոր շինություններ։ Դա առաջացրել է նորվեգական կողմի զայրույթը:2015 թվականի ապրիլի 15-ին Շպիցբերգեն է այցելել ՌԴ կառավարության փոխվարչապետ Դմիտրի Ռոգոզինը, ինչի առթիվ նորվեգական դիվանագիտությունը իր բողոքն է հայտնել, քանի որ Ռոգոզինը Նորվեգիայի և Եվրամիության մուտքի արտոնագրի սանկցիայի ցուցակում է եղել ։ Սակայն ռուսական կողմը չի ընդունում մեղադրանքը` պատճառաբանելով, որ Ռուսաստանի քաղաքացիներին Շպիցբերգեն այցելելու համար մուտքի արտոնագիր հարկավոր չէ։
Նորվեգիայի վարչապետ Քյոլ Մագնե Բոնդևիկը չնայած առկա լարվածություններին, հայտարարել է.
Ծովային տարածքների համար վեճեր
Դեռևս 1970 թվականին երկու պետությունների միջև գոյություն ուներ տարածքային վիճաբանություն Բարենցի ծովով անցնող պետական սահմանի համար։ Վիճաբանության էությունն այն է, որ որ Ռուսաստանի կառավարությունը սահմանն անցկացրել է Շպիցբերգենի ծովափի երկայնքով։ Իսկ պաշտոնական Նորվեգիան այն կարծիքին է, որ պետական սահմանն անցնելու է Շպիցբերգենի և Ֆրանց-Իոսիֆի երկրի և Նոր երկիր կղզիների միջև հավասար հեռավորությունով։ Քանի որ երկրները գտնվում էին բարիդրացիական հարաբերությունների մեջ, այդ վիճաբանությունը սուր բնույթներ չէր կրում։ Երբեմն տեղի էին ունենում ռուսական ձկնորսական նավերի կալանում։ Սակայն հարաբերությունները այդ հարցի շուրջ խիստ կերպով սրվեցին, երբ Բարենցի ծովի և հարակից կղզիների տարածքներում հայտնաբերվեցին ածխի պաշարներ։ 2010 թվականի ապրիլին կողմերը եկան համաձայնության, որ նոր բաժանարար գիծն անցնելու է վիճարկելի տարածքների ուղիղ մեջտեղով ։ Շուրջ քառասուն տարի տևած վիճաբանությունը իր վերջնական լուծումը ստացավ 2010 թվականի սեպտեմբերի 15-ին։ Այդ օրը կողմերի միջև ստորագրվեց պայմանագիր «Ծովային տարածքների վերասահմանագծման, Բարենցի ծովի և Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի համատեղ համագործակցության» վերաբերյալ։ Արդյունքում ավելի քան 90 հազար կիլոմետր քառակուսի տարածք անցավ Նորվեգիայի ենթակայության ներքո ։
2014 թվականի ապրիլին Նորվեգիան միացավ Եվրամիության կողմից Ռուսաստանի դեմ իրականացվող սանկցիաներին՝ կապված Ղրիմի Ռուսաստանին միանալու և Ուկրաինայի արևելքում տեղի ունեցած ռազմական գործողությունների հետ ։
2014 թվականի օգոստոսին Ռուսաստանը որպես պատասխան քայլ տնտեսական էմբարգո սահմանեց Նորվեգիայի դեմ։ Դրանք հիմնականում վերաբերում էին գյուղատնտեսական ապրանքներին.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նորվեգիայի երկկողմանի հարաբերություններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի երկկողմ հարաբերություններ
Աննա Կալանդաձե
Կենսագրություն
Աննա Կալանդաձեն ծնվել է 1924 թվականին, Վրաստանի Ճոխաթաուրիի շրջանի Խիդիսթավի գյուղում։ Ավարտել է Թբիլիսիի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։