cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Օրեի ճակատամարտ
Ճակատամարտում հաղթանակը վերջ դրեց Բրետոնի ժառանգության համար մղվող պատերազմին, որն ավարտվեց 1365 թվականին՝ բանակցությունների արդյունքում։
Կատեգորիա:1364 Կատեգորիա:Անգլիայի պատմություն Կատեգորիա:Ֆրանսիայի պատմություն Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի ճակատամարտեր
Սովուճ Բուլագ
Սովուճ Բուլագ, գյուղ Իրանի Ատրպատական նահանգում, համանուն գավառի կենտրոնը (հին Պարսկահայքի տարածքում)։ 20-րդ դարի սկզբին Սովուճ Բուլագում բնակվում էր 12 տուն հայ։ Զբաղվում էին հացահատիկի մշակությամբ, այգեգործությամբ, անասնապահությամբ, արհեստներով։ Շրջակա գավառներում վաճառում էին խաղող, մրգեր, հացահատիկ, կաթնամթերք։ Հայ բնակիչները 1918 թվականի թուրքական ներխուժման ժամանակ հեռացել են Իրանի խորքերը, հետագայում ներգաղթել Խորհրդային Հայաստան։
Կատեգորիա:Իրանի գյուղեր
Ջենիչիրո Ֆուկուչի
Կենսագրություն
Ջենիչիրո Ֆուկուչի ծնվել է Նագասակի քաղաքում, Ճապոնիա։ Նա շրջել է Եվրոպայով և զբաղվել է թարգմանչական գործով, իսկ 1874 թվականին դարձել «Tokyo Nichi Nichi Shimbun» թերթի գլխավոր խմբագիրը։ 1882 թվականին նա ստեղծեց Սահմանադրական կայսերական կառավարման կուսակցությունը ։
Ֆուկուչին թաղված է Յանակա գերեզմանատանը ։
Գրական ստեղծագործություններ
Ջենիչիրոն մեծ ներդրում ունեցավ մշակույթի մեջ և թողեց բազմաթիվ գրական ստեղծագործություններ։ Յուկիչի Ֆուկուզավայի հետ նրան անվանում էին «Ճապոնիայի Սոֆուկու»։
Լիլի Էլբակյան
Լիլի Արմենի Էլբակյան, հայ թատրոնի և կինոյի դերասանուհի, թատերական ռեժիսոր։
Ֆիլմագրություն
Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ Կատեգորիա:Հայ թատերական ռեժիսորներ Կատեգորիա:ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալակիրներ
Բոգդան Փիրումով
Փիրումով Բոգդան Ջավադի (1888, Շուշի – 1959, Երևան), հայ խորհրդային ինժեներ։ Հայաստանում Մայիսյան ապստամբության (1920) և քաղաքացիական պատերազմների մասնակից։ Ավարտել է Պետերբուրգի հաղորդակցման ճանապարհների ինժեներների ինստիտուտը (1913)։ Փիրումովի անմիջական մասնակցությամբ և ղեկավարությամբ են սկսվել Երևան–Աղստաֆա երկաթուղային ուղեմասի հետախուզման և շինարարության աշխատանքները։ Զգալի ավանդ ունի Անդրկովկասում երկաթուղիների, կամուրջների, թունելների հետախուզման, նախագծման և կառուցման գործում։ Աշխատանքները վերաբերում են փլուզումների կանխման, ջրաբերուկներից ճանապարհների ուղեմասերի պաշտպանման, քարաջարդիչների կատարելագործման հարցերին։ Ունի գյուտեր։ Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։
Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Մոհամմադ-Ջավադ Ազարի Ջահրոմի
Մոհամմադ-Ջավադ Ազարի Ջահրոմի, իրանցի ինժեներ, Իրանի հաղորդակցության և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների նախարար։ Նա երկրի խորհրդարանից վստահության քվե է ստացել 2017 թվականի օգոստոսի 20-ին 152 կողմ, 120 դեմ, 7 ձեռնպահ և 9 անվավեր քվեներով ։
Ջահրոմին այժմ Իրանի կառավարության ամենաերիտասարդ անդամն է, ինչպես նաև Իրանի առաջին նախարարը, որը ծնվել է Իրանի իսլամական հեղափոխությունից հետո ։
Կարիերա
Ազարի Ջահրոմին Իրանի տեղեկատվության և ազգային անվտանգության նախարարությունում ղեկավար պաշտոններ է զբաղեցրել 2002-2009 թվականներին ։ 2009-2014 թվականներին նա կապի կարգավորող մարմնում զբաղեցրել է կապի համակարգերի անվտանգության դեպարտամենտի գլխավոր տնօրենի պաշտոնը ։ Այնուհետև նա դարձել է հաղորդակցության և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների փոխնախարար՝ զբաղեցնելով երկրի հեռահաղորդակցության ենթակառուցվածքների ընկերության տնօրենի պաշտոնը ։ Ջահրոմին 2014-2016 թվականներին եղել է նաև RighTel-ի տնօրենների խորհրդի ոչ գործադիր անդամ ։
2019 թվականի փետրվարին երկրի դատախազությունը «Համացանցային լրտեսության» մեղադրանք է առաջադրել Մոհամմադ-Ջավադ Ազարի Ջահրոմիին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իրանի քաղաքական գործիչներ
Իեպա
Իեպա (Õepa), գյուղ Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Կոոնգա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 0 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Կոոնգա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Բահարլու (Զանգեզուրի գավառ, այլ գյուղ)
Բահարլու, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում ։ Գտնվում էր Սիսիանի ոստիկանական շրջանում, Սիսիան քաղաքից արևելք։
1920-ական թվականներին ձուլվել է Վաղուդի գյուղի հետ
Բնակչություն
1831 թվականին ուներ 9, 1897-ին՝ 124, 1908-ին՝ 123, իսկ 1914-ին՝ 49 ադրբեջանցի բնակիչ ։
Վլադիկարս
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Հայերը բռնությամբ տեղահանվել են 1920 թվականի հայ-թուրքական պատերազմի ժամանակ և բնակություն հաստատել Արևելյան Հայաստանում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Դյուբրեյլոզավր
Դյուբրեյլոզավր, Մեգալոզավրերի ընտանիքի մսակեր մողեսանման դինոզավր։ Դինոզավրը իր անվանումը ստացել է 2002 թվականին։
Լրացուցիչ ուսումնասիրությունները, որոնք տարվում են դինոզավրերի մասին վերջնական հավաստրի տեղեկություններ ստանալու համար, ցույց են տվել, որ դյուբրեյլոզավրերի ամենամոտ ազգական դինոզավրը դա նույն ընտանիքի մսակեր դինոզավրերից էուստրեպտոլոնդիլն է ։
Դյուբրելյոլազվրերին բնորոշ է կարճ մռութը և երկար պոչը։ Այս դինոզավրերը ունի չնչին տարբերություններ համեմատած նույն ընտանիքի մեկ այլ դինոզավրի։
Ապրել են հիմնականում ծովափնյա հատվածներում և խոնավ վայրերում։ Սնվել են զանազան ձկներով և այլ խոշոր և միջին չափերի ծովային կենդանիներով ։
Այս տեսակի դինոզավրերը հայտնաբերվել են 1994 թվականին, սակայնիր անվանումը ստացել է 2002 թվականին։ Դյուբրեյլոզավրերի պատմական մնացորդները գտնվեն են ներկայիս Ֆրանսիայի տարածքից ։
Որոշ եվրոպացի հնագետների գնահատմամբ, այս դինոզավրերը ունեցել են մոտ 9 մետր երկարությամբ հասակ։ Այս դինոզավրերը կշռել են մոտ 1.5 տոննա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սողուններ
Սոֆիյսկ (գյուղ, Վերխնեբուրեինսկի շրջան)
Սոֆիյսկ (Софийск), գյուղ Ռուսաստանի Խաբարովսկի երկրամասի Վերխնեբուրեինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2011 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 424 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Խաբարովսկի երկրամասի Վերխնեբուրեինսկի շրջանի բնակավայրեր
Քալում Հուդ
Քալում Հուդ (Calum Hood, ), ավստրալիացի երգիչ և երգերի հեղինակ, ով նաև ավստրալիական 5 Seconds Of Summer փոփ ռոք խմբի անդամ է՝ կիթառահար Մայքլ Գորդոն Քլիֆորդի, թմբկահար ու երգիչ Էշթոն Իրվինի և երգիչ Լյուկ Հեմինգսի հետ միասին ։ Քալումը խմբին միացել է 2011 թվականին և հանդես է գալիս, որպես երգիչ և բաս կիթառահար ։ Խումբը հայտնի է այնպիսի հիթերով, ինչպիսիք են She Looks So Perfect-ը, Don't Stop-ը և Youngblood-ը։
Կյանք
Քալումը ծնվել է 1996 թվականի Հունվարի 25-ին Ավստրալիայի մայրաքաղաք Սիդնեյում։ Նա ունի Մալի-Կոա անունով քույր, ով նույնպես երգչուհի է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Երգիչ-երգահաններ Կատեգորիա:Երգիչներ Կատեգորիա:Երգահաններ Կատեգորիա:Կիթառահարներ Կատեգորիա:Ռոք երաժիշտներ Կատեգորիա:Երաժիշտներ Կատեգորիա:Փոփ երաժիշտներ
Սերգո Փիրուզյան
Փիրուզյան Սերգո (Սերգեյ) Ասլանի (1872, Հաղպատ–1918, Բաքու), բանվոր հեղափոխական, Անդրկովկասում հեղափոխական շարժումների մասնակից։ Կոմունիստական կուսակցության անդամ 1903 թվականից։ Պատանի հասակից ընդգրկվել է սովետական-դաշնության շարժման մեջ։ 1903 թվականի ամռանը մտել է Հաղպատի լենինյան–իսկրայական կազմակերպության շարքերը և մասնակցել տեղի գյուղացիների 1903 թվականի նոյեմբերյան հակացարական ելույթին։ Աշխատելով Ալավերդու պղնձաձուլական գործարանում՝ Փիրուզյանը մասնակցել է Ալավերդում բոլշևիկյան կազմակերպության ստեղծմանը, 1905 թվականի նոյեմբերյան, 1906 թվականի օգոստոսյան գործադուլներին, ՌՍԴԲԿ Բորչալուի կազմակերպության 1906–1907 թվականների կոնֆերանսներին, ընտրվել գործադուլային կոմիտեների կազմում, որի համար հեռացվել է աշխատանքից և աքսորվել Լոռուց։ 1906 թվականից աշխատել է Բաքվի Բալախանիի նավթահանքերում, սերտ կապերի մեջ է եղել Ստ․ Շահումյանի, Պ․ Ջափարիձեի, Ս․ Ա․ Փիրուզյան Մ․ Մելիքյանի հետ, 1914 թվականին ձերբակալվել է, սակայն բանվորների պահանջով ազատ արձակվել։ Փիրուզյանը Բաքվի կոմունայի ստեղծման ու ամրապնդման առաջամարտիկներից էր։ Կոմունայի անկումից հետո մի խումբ բանվորների հետ կազմակերպել է զենքի պահեստների պաշտպանությունը, որի ընթացքում և զոհվել է։
Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Սպիտակ խալաթի արարողություն
Սպիտակ խալաթների արարողություն (WCC - white coat ceremony), տոնական միջոցառում, արարողություն բժշկության որոշ հաստատություններում և առողջության հետ կապված այլ ոլորտներում, որը նշանավորում է ուսանողի անցումը նախակլինիկական առողջապահական գիտությունների ուսումնասիրությունից կլինիկական ուսումնասիրության։ Որոշ հաստատություններում, որտեղ ուսանողները հիվանդների հետ սկսում են ծանոթանալ իրենց ուսման սկզբում, սպիտակ խալաթների արարողությունը տեղի է ունենում առաջին կուրսի սկսվելուց առաջ` որպես քոլեջ կամ ԲՈւՀ ընդունվելու հանդիսավոր արարողություն։ Այս արարողությունը 1990-ականների նորամուծություն է ։
WCC արարողությունը սովորաբար ներառում է ուսանողների պաշտոնական «ծածկույթ»` բժշկական սպիտակ խալաթ։
Նկարագրություն
Միացյալ Նահանգների ավելի քան 100 բժշկական կամ հարակից առողջապահական կրթական հաստատություններում կատարվում են WCC արարողակարգ ուսանողների համար, և շատ ուսանողներ այժմ դա համարում են դեպի առողջապահական կարիերա ուղեկցող արարողություն։
Որոշ դպրոցներ այն օգտագործում է նաև որպես կրթական ամբողջ ծրագրի ավարտական տոնակատարության մի մաս. կենսաբանության, քիմիայի, անատոմիայի և այլ հիմնական գիտական քննությունները հանձնելուց հետո առաջադեմ ուսանողներն իրենց ընկերների և ընտանիքի ներկայությամբ ստանում են լաբորատոր խալաթ և վկայական համալսարանի ղեկավարից, սովորաբար ռեկտորից, նախագահից կամ կանցլերից։ Որոշ դեպքերում ուսանողները արարողության շրջանակներում հանդիսավոր խոստում են տալիս` Հիպոկրատի երդում։
Ըստ ոմանց, WCC արարողությունը ստացել է գրեթե կրոնական նշանակություն, որը խորհրդանշում է աշխարհիկ մարդու «դարձը» առողջապահական մասնագիտության անդամի և նման է աշխարհիկ քահանայի քահանայական ձեռնադրությանը, թեև հատկանշական է, որ սպիտակ խալաթը վերջերս է ընդունվել բժշկական մասնագիտության կողմից։ Այնուամենայնիվ, աշխարհի շատ բժշկական դպրոցներում ուսանողներն իրենց սպիտակ խալաթներն սկսում են կրել անատոմիայի առաջին կուրսի դասերի ժամանակ` չունենալով պաշտոնական սպիտակ խալաթի արարողություն։
Տասնիններորդ դարում գիտության հավաստիության նկատմամբ հարգանքը կտրուկ հակադրվում էր տասնիններորդ դարի բժշկության շառլատանությանը և միստիկային։ Բժշկության մեջ ավելի գիտական մոտեցմանն անցնելն ընդգծելու համար միջնադարյան բժիշկները ձգտում էին իրենց ներկայացնել որպես գիտնականներ և սկսեցին կրել գիտնականի ամենահայտնի խորհրդանիշը՝ սպիտակ լաբորատոր խալաթ ։ Դրա տարածումը հանգեցրեց այն բանին, որ հետագայում սպիտակ խալաթը բժշկության հետ ասոցացվեց ։
Պատմություն
WCC գաղափարը ծագել է Չիկագոյի համալսարանի Պրիցկերի բժշկական դպրոցում 1989 թվականին, այն բանից հետո, երբ Կրթության բաժնի պրոֆեսորը բողոքել է դեկան Նորմա Ֆ. Վագոներին, որ առաջին կուրսի ուսանողները դասերին «ներկայանում են շորտերով և բեյսբոլի գլխարկներով » այնտեղ, «որտեղ հիվանդների սրտից արյուն է կաթում» ։
Գաղափարը տարածվել է մի քանի տարի, մինչև Կոլումբիայի համալսարանի Վագելոս բժիշկների և վիրաբույժների քոլեջի դեկան դոկտոր Լինդա Լյուիսը միացավ 1988 թվականին հիմնադրաված Arnold P. Gold հիմնադրամին, որն էլ 1993 թվականին հովանավորեց առաջին լիարժեք սպիտակ խալաթների արարողությունը  ։
Մինչ այս արարողությունը, որպես կանոն, բժշկականի ուսանողները սկզբում առաջինը Հիպոկրատի երդում էին տալիս ։ Այս արարողությունն ավանդույթի փոփոխություն բերեց իր հետ. ուսանողները ծանոթանում են երդմանը նախքան ուսումնառության առաջին տարին սկսելը ։ Սրա նպատակն է ուսանողներին տրամադրել հստակ սահմանված ուղեցույցներ՝ կապված բժշկական մասնագիտության համար համապատասխան ակնկալիքների և պարտականությունների հետ՝ նախքան դասախոսության առաջին օրը ։
Տարածում
Կոլումբիայի համալսարանից հետո WCC-ն արագորեն տարածվել է բժշկության, ստոմատոլոգիայի, դեղագործության, օստեոպաթիկ բժշկության, օպտոմետրիայի և բուժքույրական դպրոցներում ամբողջ աշխարհում ։
ԱՄՆ-ից դուրս գտնվող մի քանի երկրների ամերիկյան բժշկական դպրոցներ (Իրան, Իսրայել, Կանադա, Դոմինիկյան Հանրապետություն, Բրազիլիա և Լեհաստան) նույնպես սկսել են WCC-ներ անցկացնել։ Արարողությունն այլևս չի սահմանափակվում բժշկականի ուսանողներով. սկսած 1995 թվականից ԱՄՆ-ի դեղագործական դպրոցները սկսեցին անցկացնել WCC-ներ, այն տարբերությամբ, որ դեղագործական ուսանողների մեծ մասը իրենց խալաթները ստանում են իրենց առաջին ուսումնական տարվա վերջում։ Arnold P. Gold հիմնադրամի կողմից հովանավորվող WCC-ի նմանատիպ արարողությունը ներկայումս օգտագործվում է Ամերիկյան բժշկական քոլեջների ասոցիացիայի (AAMC) կողմից հավատարմագրված բժշկական դպրոցների 97 տոկոսում և տեղի է ունենում 13 այլ երկրների բժշկական հաստատություններում և օստեոպաթիկ այլընտրանքային բժշկության դպրոցներում ։
(6526) Մատոգավա
(6526) Մատոգավա (Matogawa), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1992 թվականի հոկտեմբերի 1-ին Կին Էնդատեի և Կաձուրո Վատանաբեի կողմից Կիտամիում ։
Սպիտակ խալաթի արարողություն
Տարածում
2006 թվականի դեկտեմբերին Պակիստանի Կարաչի քաղաքում տեղի ունեցավ Ֆաթիմա Ջիննայի ատամնաբուժական քոլեջի (FJDC) առաջին սպիտակ խալաթների արարողությունը։
(6526) Մատոգավա
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,216269 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8198 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,6127 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1205,13 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,298724 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 5,12° անկյուն։
Սպիտակ խալաթի արարողություն
Տարածում
2008 թվականի հոկտեմբերին սպիտակ խալաթների արարողությունը տեղի ունեցավ Ամստերդամի ազատ համալսարանի VU բժշկական կենտրոնում, դա առաջին հանդիսությունն էր Նիդեռլանդներում։ 2011 թվականին Ռոտերդամի «Էրազմուս» բժշկական կենտրոնը նույնպես մասնակցեց արարողությանը իրենց բժշկական ֆակուլտետում։
(6526) Մատոգավա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1992 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կին Էնդատեի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Կաձուրո Վատանաբեի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Սպիտակ խալաթի արարողություն
Տարածում
2010 թվականի հոկտեմբերի 13-ին Գերմանիայի Քյոլնի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը դարձավ առաջին գերմանալեզու համալսարանը, որն իր ծրագրում ներառեց այս ծեսը ։ Քյոլնում այն ժամանակվա ուսանողների ներկայացուցիչ Հորմոս Սալիմի Դաֆսարիի նախաձեռնությամբ արարողությունը տարածվել է Գերմանիայի տարբեր քաղաքներում, ինչպիսիք են Լայպցիգը և Հալլեն Գերմանիայի բժշկական ուսանողների ասոցիացիայի (bvmd) միջոցով ։
2010 թվականի ապրիլի 12-ին Քվինսլենդի համալսարանի (Ավստրալիա) դեղագործական դպրոցը դարձավ առաջինը Ավստրալիայում, որը ընդունեց արարողությունը դեղագործության բակալավրի նոր ուսանողների համար։
2011 թվականի ապրիլի 29-ին Օլշտինի Վարմիայի և Մազուրիի համալսարանը Լեհաստանում առաջին բժշկական դպրոցն էր, որը ներկայացրեց Սպիտակ խալաթի արարողությունը ։ 2011 թվականի սեպտեմբերին Կրակովի Յագելոնյան համալսարանը դարձավ Լեհաստանի առաջին բժշկական դպրոցը, որը ներկայացրեց սպիտակ խալաթների արարողություն ընդունվող ուսանողների համար ։
2011 թվականի փետրվարի 28-ին Նովարայի « Ամեդեո Ավոգադրոյի անվան » համալսարանի բժշկության ֆակուլտետը դարձավ առաջին իտալական բժշկական դպրոցը, որը ներկայացրեց սպիտակ խալաթների արարողություն իր երրորդ կուրսի ուսանողների համար ։
2012 թվականի հոկտեմբերի 5-ին Ռումինիայում Յասի քաղաքի «Գրիգորե Թ. Պոպայի անվան» Բժշկական և դեղագործական համալսարանի բժշկության ֆակուլտետը դարձավ առաջին ռումինական համալսարանը, որը ինտեգրեց այս ծեսը իր առաջին կուրսի բժշկական ուսանողների համար որպես բժշկի խորհրդանիշ։
2012 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Գրացի բժշկական համալսարանը դարձավ Ավստրիայի առաջին համալսարանը` իր երրորդ կուրսի ուսանողների համար սպիտակ խալաթների արարողությունն անցկացնելով։
2012 թվականի դեկտեմբերի 6-ին Ջամայկայի Բժշկական Գիտությունների Համաամերիկյան Ինստիտուտի Բժշկության Դպրոցը դարձավ Ջամայկայում առաջինը, որը ներկայացրեց այս ծեսը իր ֆունդամենտալ գիտությունների բժշկական ուսանողների համար։
2014 թվականին ''Առնոլդ Պ. Գոլդ'' բժշկության հումանիզմի հիմնադրամը համագործակցեց Բուժքույրական քոլեջների ամերիկյան ասոցիացիայի (AACN) հետ՝ բուժքույրական դպրոցներում Սպիտակ խալաթների հանձնման արարողության փորձնական փորձարկման համար ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բժշկական կրթություն Կատեգորիա:Արարողություններ Կատեգորիա:Համազգեստներ Կատեգորիա:Բժշկական խորհրդանիշներ Կատեգորիա:Բժշկական էթիկա
Տենգվար
Հորինված պատմություն և եզրաբանություն
Համաձայն «Թանկարժեք քարերի պատերազմի» («Քուենդի և Էլդար»-ի Հավելված Դ-ն)՝ Ֆեանորը, երբ ստեղծեց իր գիրը, եզրաբանության մեջ փոփոխություններ մտցրեց։ Տառը, այսինքն բանավոր խոսքի տարրական միավորը, նա անվանեց տենգվա։ Մինչ այդ, ամեն տառ կամ նշան կոչվում էր սարատ (*sar՝ քերթվածք բառից)։ Վալինորցի Ռումիլի այբուբենը, որի վրա մեծապես հիմնել էր իր աշխատանքը Ֆեանորը, կոչվում էր սարատի։ Այն հետագայում հայտնի դարձավ որպես «Ռումիլի տենգվար»։ Տենգվա բառի հոգնակին տենգվարն էր, և հենց այդ անունն էլ Ֆեանորի այբուբենն ստացավ։ Սակայն, քանի որ տենգվարի տեսակների մեծ մասում տենգվան մեկ բաղաձայն նիշն էր, տենգվարն էլ հայտնի դարձավ որպես բաղաձայնների համակարգ, մինչ ձայնավորները կոչվեցին օմոթեհթար։
Նախնիները
Սարատին, որը Թոլքինը ստեղծել էր 1910-ականներին և նկարագրել Պարմա Էլդալամերոն 13-ում, հանդիսանում է տենգվարի մի անմշակ նախատիպ. այն նույնպես ձայավորները ներկայացնում էր կետադրական նշանների միջոցով, ինչպես նաև նմանություններ ուներ տենգվարի գրերի հետ։
Տենգվարին ավելի մոտ էր վալմարական գիրը, որն առկա էր Պարմա Էլդամերոն 14-ում, որը Թոլքինն օգտագործում էր 1922 թվականից 1925 թվականն ընկած ժամանակահատվածում։ Այն արտաքինից շատ է նման տենգվարից, դրա -ա- նշանը նույնն է, ինչ տենգվարի որոշ տարբերակներում։
Ջիմ Ալլանը (Էլֆերենի Ներածություն, ISBN 0-905220-10-2) համեմեատում է տենգվարը Ֆրենսիս Լոդվիքի Համընդհանուր այբուբենի հետ, որոնց միջև նա գտնում է բազմաթիվ նմանություններ թե՛ հնչյունաբանությունում, թե՛ տառերի և հնչյունների համապատասխանությունում, թե՛ տառերի դիզայնով։
Տենգվար
Տենգվարն ամենայն հավանականությամբ զարգացվել է 1920-ականների վերջին կամ 1930-ականների սկզբին։ «Միայնակ լեռան անոթի գրվածքը», որը տենգվարով առաջին տպագիր գրությունն է, տպվել է 1937 թվականին։ Տենգվարի ամբողջական նկարագրությունը տպագրվել է 1955 թվականին՝ «Մատանիների տիրակալի» Հավելված Ե-ում։
Տառեր
Տենգվարի տառերի կարևորագույն առանձնահատկություններից մեկն այն է, որ դրանց ձևը ցույց է տալիս դրանց հնչողությունը։ Քուենյայի բաղաձայնային համակարգն ըստ արտաբերման տեղի բաժանվում է 5 տեսակների՝ շրթնային, ատամնային, քմային, ենտալեզվային և կոկորդային։ Ետնալեզվայինները բաժանվում են պարզ և շրթնայնացված ետնալեզվայինների։ Յուրաքանչյուր արտաբերական կետ և դրան համապատասխանող տենգվաների շարքն ունի իր անունը դասական քուենյա տարբերակում։ Ատամնային հնչյունները կոչվում են տինկոտեմա և քուենյայում ներկայացված են առաջին սյունակում։ Շրթնային հնչյունները կոչվում են պարմատեմա և ներկայացված են տենգվարի երկրորդ սյունակում, ետնալեզվայինները կոչվում են կալմատեմա և ներկայացված են չորրորդ սյունակում, իսկ շրթնայնացվածները կոչվում են քուեսսատեմա և ներկայացված են չորրորդ սյունակում։ Քմային հնչյունները կոչվում են տյելպատեմա և չունեն իրենց սեփական տենգվաները, սակայն ներկայացված են երրորդ սյունակում՝ համապատասխան կետադրական նշանով։
Միանման տառերը ոչ միայն միանման արտաբերում ունեն, այլև հնչողության ձևի նմանություն. դասական քուենյա տարբերակում առաջին տողը ներկայացնում է խուլ պայթականները, երկրորդ տողը ներկայացնում է նախաքթային պայթականները, երրորդ տողում են խուլ շփականները, խուլ նախաքթային պայթականները, հինգերորդ տողում՝ քթային պայթականները, իսկ վեցերորդ տողը ներառում է ապպրոքսիմանտները ։
Տառերի կազմումը
Տառերի մեծ մասը ստացվում է երկու պարզ մասնիկների համադրմամբ՝ ուղղահայաց գծիկ և կլորացված աղեղ(ներ) (որոնք կարող են լինել կամ չլինել ընդգծված և կարող են լինել գծիկի աջ կամ ձախ կողմերում)։
Հիմնական տառերը բաժանված են չորս տեսակների՝ տեմաների, որոնք համապատասխանում են տվյալ բաղաձայնի արտաբերմանը՝ վեց աստիճաններով, որոնք կոչվում են տյելլեր ու համապատասխանում են հնչողության ձևին։ Երկուսն էլ, կախված տեսակից, փոխվում են։ Ամեն խմբի սկզբում մի հասարակ նշան է՝ ուղղահայաց գծիկով և մեկ աղեղով։ Այդ տենգվաները ցույց են տալիս տվյալ շարքի խուլ պայթական բաղաձայնները։ Դասական քուենյա տարբերակում դրանք են /t/-ն, /p/-ն, /k/-ն և /kʷ/-ն, իսկ շարքերը կոչվում են տինկոտեմա, պարմատեմա, կալմատեմա և քուեսսատեմա, որտեղ տեմա բառը նշանակում է շարք քուենյայում։
Հիմնական կիրառման տողերում հնչողության ձևի և տառերի ձևի միջև համապատասխանությունները կարգավորում են հետևյալ կանոններով.
Որպես հավելում այս տարբերակումներին, կա նաև այլ տարբերակում՝ այն գծիկների կիիրառությունը, որոնք ձգվում են թե՛ գծից ներքև, թե՛ վերև։ Այս ձևը կարող է համապատասխանել այլ բաղաձայնային տարբերակումների։ Բացառությամբ որոշ անգլերեն հապավումների՝ այն բացակայում է տենգվարի հայտնի տեսակների մեծ մասում, սակայն հանդիպում է քուենյա տարբերակում, որտեղ պարմա տենգվան՝ երկարացված գծիկով, օգտագործվում է նշանակելու համար /pt/-ն, իսկ երկարացված գծիկով կալմա տենգվան՝ /kt/-ն ։ Բարձրացված գծիկով տնեգվաները հաճախ հանդիպում են գլիֆային տարբերակներում և նման են երկարացված նշանների, ինչպես երևում է Համիշխանության մատանու վրայի գրվածքին։
Ահա մի օրինակ պարմատեմայից՝ տենգվարի հիմնական կիրառության շարքից։
Որոշ լեզուներում, որոնցից է քուենյան, որը չի պարունակում /v/-ից բացի այլ ձայնեղ շփական, բարձրացված գծիկ + կրկնակի աղեղ շարքը օգտագործվում է շատ տարածված քթային + պայթական միացությունները (նտ, մպ, նկ, նքու) ցույց տալու համար։
Հայերենը տենգվարով
Ունենալով հնչյուններ արտահայտող բազմաթիվ տառեր՝ տենգվարով կարելի է գրի առնել բազմաթիվ լեզուներ, ինչպիսիք են հայերենը, անգլերենը, իսպաներենը , էսպերանտոն , ռուսերենը , ֆիններենը , ուկրաիներենը , և այլն։
Տենգվարի հայերեն տարբերակում բացակայում են այսպես կոչված «երկարացված» ձայնավորները (long carriers) և մեծատառերը։ Բացի այդ, գոյություն ունեն նաև ստորակետի, միջակետի, վերջակետի, չակերտների, փակագծերի և միության գծիկի համար նախատեսված հատուկ նշաններ։ Տարբերվում են նաև «ս» և «զ» տառերի երկուական տեսակներ՝ վերտողային և ներտողային։ Ինչպես այլ լեզուներով ՝ այնպես էլ հայերենով գրելիս, ձայնավորների համար գոյություն ունեն հետևյալ կանոնները՝ Սակայն, տենգվարի հայերեն տարբերակն ունի թերություններ, որոնցից է այն հանգամանքը, որ «թ» և «տ», «փ» և «պ», «ր» և «ռ», «ք» և «կ» բաղաձայնները արտահայտող տառերը համապատասխանում են միմյանց (նշված զույգերով)։ Օրինակ՝ «թափ» բառը կարելի է կարդալ և՛ «տապ», և՛ «տափ», «պայտը»՝ «փայտ», և այլն։
Ստորև բերվում է Հայաստանի Հանրապետության օրհներգի առաջին տունը՝ գրված տենգվարագիր հայերենով։ Որոշ դեպքերում տեքստը կարող է չցուցադրվել։
<blockquote style="font-family: 'Tengwar Annatar', 'Tengwar Eldamar', 'Tengwar Noldor', 'Tengwar Parmaite', 'Tengwar Formal', 'Tengwar Elfica', 'Tengwar Sindarin', 'Tengwar Quenya', 'Tengwar Gothika'; font-size: 150%; line-height: 120%"> tR7 9Ch7R5%z= `CkE1= `C5zEc= rY7 `Cq7Vj `V 2E7R2E7= hH7 rY72%z( `C72 zE5aMt `V= `CkE1= `C5zEc 9ChC81E5--
Սերգեյ Գրիգորյանց (շախմատիստ)
Սերգեյ Միխայիլի Գրիգորյանց (Сергей Михайлович Григорьянц, ), ռուսաստանաբնակ հայ շախմատիստ։ Գրոսմայստերի կոչմանն արժանացել է 2003 թ.։ Գրիգորյանցը 2005 թ. դարձել է Մոսկվայի առաջնության հաղթող։
Հղումներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 2 ծնունդներ Կատեգորիա:1983 ծնունդներ Կատեգորիա:Շախմատի գրոսմայստերներ
Վոստոչնոե (գյուղ, Սովետսկիի շրջան)
Վոստոչնոե (Восточне, Üç Quyu), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Սովետսկիի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Ուչկույու։
Աստերոիդների ցանկ (219201-219300)
Աստերոիդների ցանկ (219101-219200) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (219301-219400)
Վոստոչնոե (գյուղ, Սովետսկիի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Սովետսկիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Տիխի (գյուղ, Նադեժդինսկի շրջան)
Տիխի (Тихий), գյուղ Ռուսաստանի Պրիմորիեի երկրամասի Նադեժդինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2006 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 416 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրիմորիեի երկրամասի Նադեժդինսկի շրջանի բնակավայրեր
Հարություն Բոյաջյան (այլ կիրառումներ)
Հարություն Բոյաջյան անուն-ազգանունը կարող է վերաբերել
Ալեքսեյ Պավլովսկի
Ալեքսեյ Պավլովսկի (Алексей Викторович Павловский, դեկտեմբերի 16, 1962), ռուսական դիվանագետ։ Արտակարգ և լիազոր դեսպան։
Կենսագրություն
Ավարտել է ԽՍՀՄ ԱԳՆ Մոսկվայի Միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտը (1985)։ Տիրապետում է անգլերեն, պարսկերեն և ֆրանսերեն լեզուներին։ Պատմական գիտությունների թեկնածու։ Դիվանագիտական գործունեությամբ սկսել է զբաղվել 1988 թվականից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Բարեկամության շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան) Կատեգորիա:«Մարտական ծառայությունների համար» մեդալով պարգևատրվածներ Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների թեկնածուներ
Քրոմատաչափություն
Քրոմատաչափություն, քրnմատամետրիա, երկքրոմատաչափություն, վերլուծական քիմիայի տիտրաչափական եղանակ։ Կիրառվում է վերականգնիչների (Fe(II), Te(IV), Mo(III), Ti(III), SՕ32-, հիդրոքինոն, ասկորբինաթթու և այլն) քանակական որոշման համար։ Քրոմատաչափությունը հիմնված է Cr2Օ72-+14H++6e 2Cr3++7H2Օ ռեակցիայի վրա (ստանդարտ էլեկտրոդային պոտենցիալը 1, 33 Վ)։
Կատեգորիա:Վերլուծական քիմիա
Վորոնցովկա Փ
Վորոնցովկա Փ, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Կարսի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Հայերը բռնությամբ տեղահանվել են 1920 թվականի հայ-թուրքական պատերազմի ժամանակ և բնակություն հաստատել Արևելյան Հայաստանում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Թուրքիայի գյուղեր
Բոնջուքջյան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Սոֆինո (գյուղ, Գաֆուրիյսկի շրջան)
Սոֆինո (Софьино, Софья), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Գաֆուրիյսկի շրջանի կազմում։
(6527) Տակաշիրո
(6527) Տակաշիրո (Takashiito), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1992 թվականի հոկտեմբերի 31-ին Ակիրա Նատորիի և Տակեշի Ուրատայի կողմից Յակիիմոյում ։
Սոֆինո (գյուղ, Գաֆուրիյսկի շրջան)
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 19 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Գաֆուրիյսկի շրջանի բնակավայրեր
(6527) Տակաշիրո
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,257148 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9195 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,5948 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1238,62 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,290646 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,64° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1992 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ակիրա Նատորիի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Տակեշի Ուրատայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Օեսե (գյուղ, Հալինգա շրջան)
Օեսե (Oese), գյուղ Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Հալինգա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 21 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Հալինգա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Երևանի խամաճիկների պետական թատրոն
Երևանի խամաճիկների պետական թատրոնը ստեղծվել է 1987 թ։ Այն երրորդն էր ԽՍՀՄ տարածքում / Լենինգրադի ու Թբիլիսիի նույնանման թատրոններից հետո/ ու առաջինը, որն իրականացնում էր ներկայացումներ թե մեծահասակ ու թե մանկահասակ հանդիսատեսի համար։ Ի տարբերություն սովորական տիկնիկային թատրոնների, խամաճիկների թատրոնը «գործում է» իսկական փոքրիկ բեմում՝ տիկնիկները վարվում են վերևից թելերի օգնությամբ։ Սկզբնական հաջողություններից հետո, թատրոնի համար սկսվեցին դժվար ժամանակներ թե գեղարվեստական ու թե ‎‎ ֆինանսական առումով։ Այն նոր վերելք ապրեց 2000 թ։ Տեղի ունեցավ նոր ստեղծագործական ուժերի հոսք, խաղացանկը հարստացավ նոր ու հաջողված ներկայացումներով։ Այժմ թատրոնի խաղացանկում կա 18 ներկայացում թե մեծահասակ, թե մանկահասակ հանդիսատեսի համար։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայաստանի մանկական թատրոններ Կատեգորիա:Տիկնիկային թատրոններ
Սորբիան
Սորբիան, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Խոզաթի գավառակում։ Գտնվում էր Մեծկերտ գյուղաքաղաքից հարավ-արևմուտք, Մնձուր գետի աջ ափին։
Պատմություն
Հայերը բռնությամբ տեղահանվել են 1916 թվականին, Մեծ Եղեռնի ժամանակ։ Մեծ մասը զոհվել է գաղթի ճանապարհին։ Սակավաթիվ փրկվածներն ապաստանել են տարբեր երկրներում։
Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 30 տուն՝ 150 հայ և 20 տուն քուրդ բնակիչ։
Տնտեսություն
Զբաղվում Էին հացահատիկի տարբեր տեսակների մշակությամբ, այգեգործությամբ, անասնապահությամբ։
Պատմամշակութային կառույցներ
Սորբիանն ուներ Ս. Գևորգ անունով եկեղեցի ։
Հրետանային բլուր
Հրետանային բլուր (Артиллерийский курган), հուշահամալիր Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Մյասնիկովի շրջանի Մեծ Սալա գյուղից 2 կմ հեռավորության վրա, Դոնի Ռոստով քաղաքի մոտակայքում գտնվող նույնանուն բլրի վրա, որտեղ 1941 թվականի նոյեմբերին սխրանք են գործել Խորհրդային Միության հերոսներ Սերգեյ Անդրեյի (Մամբրեի) Օհանյանի և Սերգեյ Վասիլևիչ Վավիլովի հրամանատարությամբ գործած հրետանավորները ։ Համալիրը երկաթբետոնե պատվանդան է, որի վրա տեղադրված է 76 մմ տրամաչափի հակատանկային թնդանոթ։ Պատվանդանի դիմաց տեղադրված են չորս մույթեր, որոնց վրա թվարկված են Դոնի Ռոստովի համար մարտերին մասնակցած զորամիավորումներն ու ստորաբաժանումները։ Հուշարձանը բացվել է 1972 թվականի մայիսի 8-ին։ Հուշարձանի հեղինակը և ճարտարապետը Էդվարդ Քալայջյանն է ։ 1975 թվականի մայիսի 8-ին հուշահամալիրն ընդլայնվել է. հուշարձանին ավելացրել է Լեոնիդ Բրեժնևի ողջույնի նամակի խոսքերով քարե խորանարդ, իսկ ամբողջ համալիրը սկսել է կոչվել «Ռոստովի ճակատամարտի հերոսներին»։
Սխրագործություն
1941 թվականի աշնանը գերմանական զորքերը գրոհում էին Հյուսիսային Կովկասը։ Տանկային հարձակումը սկսվել էր նոյեմբերի 17-ին, Դոնի տափաստաններում սկսվել էին արյունոտ պաշտպանական մարտերը։ 56-րդ բանակի հրետանային ստորաբաժանումները և միավորները հատուկ դեր են խաղացել թշնամու հարձակումները հետ մղելու գործում։ Նոյեմբերի 17-19-ին աչքի է ընկել լեյտենանտ Սերգեյ Անդրեյի Օհանյանի մարտկոցը։ Դիրքավորվելով Բերբեր-Օբա բարձունքում, որն այժմ վերանվանվել է Հրետանային բլուր, Մեծ Սալա գյուղից մի քանի կիլոմետր հեռավորության վրա, երեք օրվա ընթացքում հրետանավորները հետ են մղել թշնամու տանկերի հարձակումները` փոխելով դիրքը, հրանոթները հարմարեցնելով ուղիղ նշանառությամբ կրակելու համար, օգտագործելով նռնակներ ու հրկիզող խառնուրդով շշեր ։ Ընդհանուր առմամբ ոչնչացվել է ավելի քան 20 գերմանական մեքենա։ Մարտկոցի հրամանատար Սերգեյ Օհանյանը և կոմիսար Սերգեյ Վավիլովը հետմահու արժանացել են Խորհրդային Միության հերոսի կոչման։ Հերոսները և նրանց մարտական ընկերները թաղված են Մեծ Սալա գյուղի եղբայրական գերեզմանում ։
Նամակ
Հուշարձանի վրա փորագրված նամակը.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Մյասնիկովի շրջան Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտներ Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի հուշարձաններ Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:1972 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
St. Anger
St. Anger, ամերիկական Metallica խմբի 2003 թվականի համանուն ալբոմի երգը։ Երգը 46-րդ Գրեմմի արարողության ժամանակ ճանաչվել է հաղթող Best Metal Performance անվանակագրում ։
Տեսահոլովակ
«St. Anger» երգի տեսահոլովակը նկարահանել է The Malloys խմբի անդամ ռեժիսոր Սան Քվետնինը ։
Բոջիկյան
Բոջիկյան, հայկական ազգանուն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Օկտյաբրսկոե (գյուղ, Սովետսկիի շրջան)
Օկտյաբրսկոե (Октябрське, Ceppar Yurt), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Սովետսկիի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Ջեպար-Յուրտ։
2001 թվականի տվյալներով Օկտյաբրսկոե գյուղում բնակվում էր 790 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Սովետսկիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Տինո կղզի
Տինո կղզի, գտնվում է Լիգուրյան ծովում, Սպեցիայի ծովածոցի արևմուտքում, իր տարածքով մտնում է Վեներյան նավահանգիստի կոմունայի մեջ։ Պալմարիա կղզուց հեռու է 500 մետր, իսկ ցամաքից՝ 2,5 կիլոմետր։
1997թ. Տինո կղզին, մյուս կղզիների՝ Պալմարիայի և Տինետտոյի, Վեներյան նավահանգստի և Չինկվե-Տերրեի հետ մտել են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկի մեջ։
Նկարագրություն և պատմություն
Իր չափսի և իր դիրքի շնորհիվ Տինո կղզին կարող է «միջակա» համարվել Ծովածոցի երեք կղզիների մեջ։ Նրա հյուսիսում գտնվում է Պալմարիան՝ ամենաընդարձակ կղզին, իսկ հարավում՝ Տինետտո կղզին՝ իր տարածքով ամենափոքրը։ Այս երկու կղզիները միասին Տինո կղզուց հեռու են ընդամենը մի քանի տասնյակ մետրով։
Կղզու մակերեսը կազմում է 0.13 կմ², իսկ եզրագիծը՝ մոտ 2 կմ։
Սբ. Վեներիոն՝ Սպեցիա ծովածոցի հովանավորը, ծնվել է Պալմարիա կղզում, և ապրել է կղզու ճգնարանում մինչև իր կյանքի վերջը՝ 630 թվականը։ Իսկ 1961թ. նա համարվել է Իտալիայի լապտերագործների և ծովային լուսավորություն ապահովողների հովանավորը։
Հռոմի պապ Եվգենիո IV-ի (գահակալել է 1431թ. մարտի 11-ից մինչև 1447թ. փետրվարի 23) հանձնարարությամբ 1435 թվականին բենեդիկտյան վանականներին փոխարինելու են գալիս Օլիվետացիները։ Վանքի ավերակները դեռևս տեսանելի են կղզու հյուսիսային ափում։
XIX դարի մի փարոս էլ կառուցվել է կղզու գագաթին։
Ֆլորա
Կղզու ֆլորան բավականին բազմազան է և բաղկացած է հիմնականում միջերկրական թավուտներից և կաղնիների անտառից։
Մյուս կարևոր բուսական կազմավորումներից են թավուտները և իշակաթնուկները (լատ.uphorbia dendroides) նաև ծովի ամենամոտ ժայռերի վրա աճող հատկանշական ծովային հոռոմ-սամիթը (լատ. Crithmum maritimum):
Բացի բազմատեսակ բուսատեսակներից՝ այսեղ աճում են նաև ծովային մոխրածաղիկը (իտալ. Senecio Cineraria), եղջերավոր խաշխաշը (լատ. Glacium flavum), ցախը (լատ. Spartium junceum), հոտենտոտյան թզենին (լատ. Carpobrotus acinaciformis), վեներյան տերեփուկը, կարմիր կատվախոտը (լատ. Centranthus ruber), ռուտան (լատ. Ruta graveolens) և այլն։
Կան նաև ուրիշ բուրավետ բուսատեսակներ՝ ուրց (լատ. Thimus vulgaris), մրտենի սովորական (լատ. Myrtus communis), հազրեվարդ բուժիչ (լատ. Rosmarinus officinalis) և մավրիտանական ամպելոդեսմա (իտալ.l'ampelodesma mauritanica):
Ֆաունա
Կղզու ֆաունան շատ նման է Պալմարիա կղզու ֆաունային, որը պայմանավորված է այդ երկու կղզիների հարևան լինելու հանգամանքով։
Կղզու վրա տարածված է արտասովոր սողունների ֆաունան, այդ թվում՝ եվրոպական թեփուկազուրկ գեկոնները՝ ամենափոքր եվրոպական քարաթոթոշները, հեշտությամբ ճանաչվում են իրենց մեջքի մասի ելունդների օգնությամբ։ Բացի Տինո և Տինետտո կղզիներից՝ քարաթոթոշներ հանդիպում են նաև Լիգուրյան ծովի այլ մասերում։
Թռչուններից հիշատակության են արժանի մկնորսը (լատ. Falco tinnunculus), սապսանը (լատ. Falco peregrinus), լորաճուռակը (լատ. Accipiter nisus), կարմիր չիլ կաքավը (լատ. Alectoris rufa), արծաթափայլ որորները (լատ. Larus argentatus, Larus michahellis), սև ագռավը (լատ. Corvus corax), կապույտ քարակեռնեխը (լատ.Monticola solitarius) փոմփոլավոր ջրագռավը (լատ. Phalacrocorax aristotelis):
Կղզում հատկապես բարձր է թռչունների առկայությունը՝ մարդկանց բացարձակ բացակայության պատճառով, և այնպես է ստացվել, որ թռչունները (հատկապես որորները) ավելի շատ սկսել են բներ կառուցել նաև կղզու ամենաաներևակայելի հատվածներում։
Հնագիտություն
2012 թվականին Տինո կղզուց 17 մղոն դեպի հարավ ընկած հատվածում իրականացված ստորջրյա պեղումների ժամանակ ծովի մակերևույթից 400 մ խորության վրա հայտնաբերվել են Ք.ա. IV-III դարերում խորտակված հռոմեական նավերի մնացորդները, որոնք բեռնավորված են եղել գինու սափորներով, և այդ նավը ուղևորվելիս է եղել դեպի Գալլիա։
Կղզու ներկայիս կառույցները
Կղզին միշտ մեկուսացված է եղել և հենց այդ պատճառով է, որ ներկայիս կառույցները քիչ են, իսկ մինչ օրս կանգուն մնացած կառույցներն էլ ունեն ռազմական նշանակություն. այդ կառույցներից են՝ Ջ. Ռոնկայի հրետանաձգային գումարտակը, փարոսը, Սբ. Վեներիոյի վանքի ավերակները և մի փոքրիկ տնակ, որը վերածել են փոքրիկ թանգարանի ։
Կրոնական կառուցվածք
Ներկայումս միակ կրոնական շենքը Սբ. Վեներիոյի մենաստանն է։
Մյուս մենաստանը առաջին մատուռի ձևափոխության արդյունքն է, որը կառուցվել է բենեդիկտյան վանականների կողմից XI դարում, լքված վանքը փրկվել է Օլիվետյան վանականների կողմից XV դարում (որոնք տեղափոխվում են այդտեղ և հաստատվում են վանական նոր Վարինանոյի շրջանոuմ), բայց այդ շինությունը դանդաղ անկում է ապրում ։ Միջնադարյան հին շինությունների մեջ տեսանելի են եկեղեցու ճակատը և շրջանաձև պատը, հռոմեական ոճով վանքը։
Արդի դարաշրջանում իրագործվեցին հնագիտական պեղումներ և կառույցների հետազոտություններ. աշխղեկների կողմից Լիգուրիայի հնախուզության զարգացման նպատակով, որը ապացուցվել և արձանագրվել է, հիմնականում բազմաբսիդ վայրերում, Վաղ Միջնադարյան տեղերը թվագրում է V և VI դարերի միջև ։
Օլիվետացիների վանքում տեղակայված է Տինո կղզու հնագիտական թանգարանը, որտեղ բազմապիսի իրերի մեջ ցուցադրված են սափորներ, հռոմեական մետաղադրամներ և այլ վարդապետերի ձեռքի գործեր, ինչպես օրինակ՝ կավե կուժ՝ բազմագույն գրչաքարերից և ափսե՝ հախճապակուց ։
Քաղաքացիական կառույցներ
Նավամատույցը և փարոսը՝ որպես ոչ խիստ ռազմական կառույցներ, պահպանվել են, սակայն երկուսն էլ անմիջապես կառավարվում և ղեկավարվում են Ոստիկանական Հրամատարության կողմից։ Փարոսի շենքը նորդասական ամուր շինարարության օրինակ է, թեև ժամանակի ընթացքում ենթարկվել է տարբեր փոփոխությունների։ Այնուամենայնիվ, նա չի կորցրել իր շքեղությունը, և գրավում է այցելուների ուշադրությունը։
Հանգուցյալ արքա Կառլ Ալբերտը ցանկանում էր այս աշխատանքի կառուցումը և այդ նպատակով օգտագործվում էր վառելիք, փարոսի աշխատունակության համար, օգտագործեցին ձեթ, հետո օգտագործվեց նաև ածուխ։ 1884թ. կառուցվում է այլ աշտարակ, որը սկզբնականից ավելի բարձր էր, որի գագաթի վրա հարմարեցված էր տեսանելի փայլող ոսպնաձև ապակիներ, որով էլեկտրականությամբ սնուցվում էր երկու շոգեմեքենաները։ Քանի որ այս համակարգը լույսերի փնջերի արդյունաբերությանը փոխանցում էր մեծ հզորություն, 1912թ. գործարանը փոխարինվում է նավթի գոլորշիով։
Էլեկտրական էներգիայի շնորհիվ փարոսը էլեկտրաֆիկացվեց, մինչդեռ ամբողջական ավտոմացումը տեղի ունեցավ 1985թ.:
Ներկայումս փարոսը ամբողջապես կառավարվում և ղեկավարվում է Ծովային Ոստիկանության Փարոսների Գոտիների Ղեկավարության կողմից, որը հիմնված է Սպեցիայում (ղեկավարություն, որը հոգ է տանում Ալտո Տիրենոյի բոլոր փարոսների մասին)։
Երեկոյան Լերիչիում (որի մի մասը գտնվում է Սպեցիայի ծովածոցի հակադիր մասում, մի մասը՝ Չինկվե-Տերրեում) կարելի է տեսնել փայլակները ծովի մթության ժամանակ։
Մյուս կարևոր շինություններից է Սբ. Վեներիոյի հուշադամբարանը (Հուշադամբարանը դամբարանային հուշարձան է, որը կանգնեցվում է, որպեսզի հիշեն որևէ անձնավորության կամ մարդկանց խմբերի, որոնք թաղվել են ուրիշ տեղում)։ Քանզի սուրբը թաղված է ներկա Սբ. Պիետրոյի և Պրոսպերո եկեղեցու ավանում (Ռեջիո Էմելիոյում), որտեղ հիմա շարունակ հսկվում է։
Սբ. Վեներիոյի տոնախմբությունը
Տինո կղզում ամենակարևորը սեպտեմբերի 13-ին նշվող Սբ. Վեներիոյի տոնն է։ Այս տոնախմբության ժամանակ Սպեցիայում տեղի է ունենում ծովային տոնախմբություն, որի ժամանակ սրբի արձանը տեղափոխում են Սպեցիայից դեպի Տինո։ Հետո օրհնում են ձկնորսական նավերը։ Քանի որ կղզու տարածքը ամբողջովին հայտարարված ոստիկանական տարածք է, այս օրը և հաջորդ կիրակին միակ ամսաթվերն են այցելության համար։ Բացի այդ՝ ցուցադրվում են Սբ. Վեներիոյի գանգի մասունքները (միակ մասը, որը 1959թ. տրամադրվել է Ջիովաննի XXIII պապին, հետո վերադարձվել է Սպեցիայի նորաստեղծ թեմին)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Իտալիայի կղզիներ Կատեգորիա:Միջերկրական ծովի կղզիներ Կատեգորիա:Անմարդաբնակ կղզիներ Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Իտալիայում Կատեգորիա:Լիգուրյան ծով Կատեգորիա:Անավարտ հոդվածներ աշխարհագրության մասին Կատեգորիա:Անավարտ հոդվածներ Իտալիայի աշխարհագրության մասին Կատեգորիա:Անավարտ հոդվածներ Իտալիայի մասին
Տիխի Դոն (գյուղ, Լեբեդյանսկի շրջան)
Տիխի Դոն (Тихий Дон), գյուղ Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Լեբեդյանսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1919 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Լեբեդյանսկի շրջանի բնակավայրեր
Սոֆինո (գյուղ, Նիկոլսկոե գյուղական բնակավայր)
Սոֆինո (Софьино), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սիչովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 6 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սիչովսկի շրջանի բնակավայրեր
Բոռոյան
Բոռոյան, հայկական ազգանուն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Հռոմեացի կանանց ցուցակ
Ստորև բերված ցուցակում ընդգրկված են այն հռոմեացի կանայք, ովքեր հանրահայտ են դարձել իրենց ընտանեկան կապերի, որդիների կամ ամուսինների, կամ էլ իրենց անհատական գործունեության շնորհիվ։ Վաղ ժամանակաշրջանում կանայք գրավել են պատմաբանների ուշադրությունը որպես իրենց ամուսիններին թունավորողներ (հազվադեպ դեպքեր), կամ որպես հանրահայտ տղամարդկանց մայրեր, կանայք ու դուստրեր։ Ավելի ուշ ժամանակաշրջանում կանայք գործադրել կամ փորձել են գործադրել քաղաքական իշխանություն իրենց ամուսինների միջոցով (ինչպես օրինակ՝ Ֆուլվիան ու Լիվիա Դրուզիլան), քաղաքական խարդավանքներ իրականացնել (ինչպես օրինակ՝ Կլոդիան ու Սերվիլիան), կամ ուղղակի գործել (ինչպես օրինակ՝ Ագրիպինա Կրտսերը և հետագայի հռոմեացի կայսրուհիները)։ Նույնիսկ Սևերոսների տոհմը սկզբից մինչև վերջ ամբողջովին ղեկավարել են չորս հզոր և հաշվարկող կանայք։
Սա դինամիկ ցուցակ է և երբեք չի կարող բավարարել ամբողջականության որոշակի չափանիշների։ Դուք կարող եք օգնել՝ ավելացնելով բացակայող անունները վստահելի աղբյուրներով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հռոմեական կայսրություն
Տիգնիս (Կարսի գավառ)
Տիգնիս, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Կարսի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Հայերը բռնությամբ տեղահանվել են 1920 թվականի հայ-թուրքական պատերազմի ժամանակ և բնակություն հաստատել Արևելյան Հայաստանում։
Միջամառային գիշերվա երազ (ֆիլմ, 1935)
Միջամառային գիշերվա երազ (անգլ. A Midsummer Night's Dream), 1935 թվականին Հոլիվուդում նկարահանված կատակերգություն, որը բեմադրվել է թատրոնի նշանավոր ռեժիսոր Մաքս Ռեյնհարդտի, իսկ էկրանավորվել Ուիլյամ Դիտերլի կողմից։ Էկրանավորվել է Շեքսպիրի Միջամառային գիշերվա երազ ստեղծագործության հիման վրա։
Ֆիլմն արգելվել է վարձակալել նացիստական Գերմանիայում, քանի որ ռեժիսոր Մաքս Ռեյնհարդտը և կոմպոզիտոր Ֆելիքս Մենդելսոնն ազգությամբ հրեա էին ։
Սյուժե
Աթենքի դուքս Թեսևսը պատրաստվում է ամուսնանալ Ամազոնի թագուհի Հիպոլիտի հետ։
Հերմիան և Լեսանդրը սիրում են իրար, սակայն հայրը ցանկանում է ամուսնացնել Դեմետրի հետ։ Իսկ Դեմետրիին անպատասխան սիրահարված է Ելենան։
Սիրահարները որոշում են գաղտնի ամուսնանալ և գիշերը փախչում են անտառ, սակայն կորցնում են ճանապարհը և որոշում սպասել մինչ առավոտ։ Նրանց հետևում են Ելենան և Դեմետրին։
Այստեղ փերիների թագուհի Տիտանիան և թագավոր Օբերոնը չեն կարողանում կիսել հնդկական սուլթանից առևանգված փոքրիկին։ Անտառ են գալիս նաև արհեստավորներ, որոնք պետք է Թեսևսի և Հիպոլիտի հարսանիքին ներկայացում խաղային, իսկ փորձի համար գնացել են քաղաքից հեռու։
Փերիներ, Էլֆեր և թզուկներ
Սկզբում Օլիվիա դե Հեվիլենդը անձնակազմին միացավ որպես Գլորիա Ստյուարտի կրկնորդ, սակայն դերասանուհու հիվանդության պատճառով ստացավ այդ դերը։ Հերմիայի դերի մեկ այլ թեկնածու էր Բեթթ Դեյվիսը։
Մրցանակներ
1936 թվականին ֆիլմը ստացել է երկու «Օսկար»` օպերատորական աշխատանքի և մոնտաժի համար։ Բացի այդ, այն որպես լավագույն նկար առաջադրվել է մրցանակի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Օսկարակիր ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:1935 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան սև-սպիտակ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Warner Bros. ֆիլմեր Կատեգորիա:Պիեսների հիման վրա նկարահանված ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Շեքսպիրի ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆանտաստիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ ֆիլմեր
Լիժկա
Լիժկա (Лыжка), գետ Ռուսաստանում, հոսում Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Մեխրենգա գետի աջ ափին՝ 129 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 13 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Գանգուղեղային վնասվածք
Գանգուղեղային վնասվածք, գանգի և դրա պարունակության (գլխուղեղ և թաղանթներ) մեխանիկական վնասումը։ Լինում է փակ, որի դեպքում բացակայում են գլխուղեղի և դրա թաղանթների վարակման պայմանները, և բաց, որը հաճախ հանգեցնում է գլխուղեղի թաղանթների (ուղեղապատյանաբորբ) և գլխուղեղի (գլխուղեղի բորբոքում, թարախակույտ) բարդությունների առաջացմանը։ Փակ վնասվածքի շարքն են դասվում գանգուղեղային վնասվածքների բոլոր տեսակները, որոնց դեպքում չի խանգարվում գլխի մաշկածածկույթի ամբողջականությունը։ Բաց վնասվածքի հետ միաժամանակ վնասվում են գլխի մաշկածածկույթները և գանգի ոսկրերը։ Եթե այն ուղեկցվում է կարծր ուղեղապատյանի ամբողջականության խանգարմամբ, անվանում են թափանցող, որի դեպքում հատկապես մեծ է գլխուղեղի վարակման վտանգը։
Տեսակներ
Գանգի վնասվածքները կարող են լինել ճաքերի, ծակոտկեն և ներխրված կոտրվածքների, գանգի հիմի կոտրվածքների (ականջի և քթի հավելյալ ծոցերի բացումով և առանց բացման) ձևով։ Գանգի հիմի կոտրվածքի արտաքին ախտանշաններն են՝ աչքերի շուրջն ակնոցանման արյունազեղումները, քթից ու ականջներից արյունահոսությունը և ողնուղեղային հեղուկի հոսքը։ Ինչպես փակ, այնպես էլ բաց վնասվածքների ժամանակ առաջանում են գլխուղեղի 3 տեսակի վնասումներ (ցնցում, սալջարդ, ճնշում)՝ յուրաքանչյուրն առանձին կամ տարբեր զուգորդումներով։
Երկարատև (1-2 ժամից ավելի) անգիտակից վիճակը սովորաբար վկայում է սալջարդի կամ գլխուղեղի ճնշման մասին։ Սակայն նման երևույթներ կարող են լինել նաև գիտակցության ոչ երկարատև կորստի դեպքում։ Դա լինում է, երբ սալջարդի ժամանակ առաջանում է ուղեղանյութի կամ թաղանթների արյունատար անոթների պատռվածք, գոյանում է ներգանգային արյունազեղում, որն աստիճանաբար մեծանում է, և որոշ ժամանակ անց առաջանում է գլխուղեղի ճնշում։
Գլխուղեղի ցնցում
Գլխուղեղի ցնցումն առաջանում է հատկապես փակ վնասվածքի ժամանակ։ Տուժում է գլխուղեղի ողջ զանգվածը, գլխուղեղի հյուսվածքների ամբողջականությունը չի խախտվում, սակայն ժամանակավորապես կորչում են գլխուղեղի բջիջների և դրա տարբեր բաժինների միջև փոխադարձ կապերը։ Այդպիսի խզումը հանգեցնում է գլխուղեղի ֆունկցիաների խանգարման։
Գլխուղեղի ցնցումը սովորաբար դրսևորվում է գիտակցության տարբեր տևողության (մի քանի վայրկյանից մինչև մի քանի րոպե) կորստով։ Անգիտակից վիճակից դուրս գալուց հետո նկատվում են գլխացավ, սրտխառնոց, երբեմն՝ փսխում։ Հիվանդը համարյա միշտ չի հիշում վնասվածքին նախորդող և հենց վնասվածքի պահին կատարված դեպքերը՝ հետընթաց անհիշություն (ռետրոգրադ ամնեզիա)։
Բնորոշ են դեմքի գունատությունը կամ կարմրությունը, անոթազարկի հաճախացումը, ընդհանուր թուլությունը, գերքրտնոտությունը։ Այդ բոլոր ախտանշաններն աստիճանաբար (1-2 շաբաթ անց) անհետանում են։ Սակայն դա չի նշանակում, որ գլխուղեղի ցնցումն անցել է անհետ։ Առանձին հիվանդների (հատկապես հանգստի խիստ ռեժիմը խախտողների) մոտ երկար ժամանակ նկատվում են ընդհանուր թուլություն, գլխացավեր, արյունատար համակարգի անկայունություն, հուզական գրգռվածություն, աշխատունակության անկում։
Գլխուղեղի սալջարդ
Գլխուղեղի սալջարդ են համարում ուղեղանյութի բոլոր տեղային վնասումները՝ չնչինից (տուժած հատվածի մանր արյունազեղումներ և այտուց) մինչև ամենածանրը (գլխուղեղի հյուսվածքի պատռվածք և ջնջխվածք)։ Սալջարդը կարող է լինել գանգուղեղային փակ և բաց վնասվածքների դեպքերում։ Ցնցումի նման այն ընթանում է գիտակցության արագ կորստով, տևողությունը՝ մի քանի րոպեից մինչև մի քանի ժամ, օր և նույնիսկ շաբաթ։ Գլխուղեղի տեղային վնասման (այսպես կոչված, օջախային) ախտանշաններ են համարվում մարմնի՝ ախտահարման հատվածին հակառակ կողմի շարժողության և զգացողության խանգարումները, հաճախ՝ գլխուղեղի ձախ կիսագնդի սալջարդի դեպքում՝ խոսքի խանգարումները։ Ծանր դեպքերում կարող են խանգարվել շնչառությունը և սրտի գործունեությունը։