cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կասպար Հաուզեր
Ատրճանակի կրակոց
1830 թվականի ապրիլի 3-ին Բիբերբախի տանը գտնվող Հաուզերի սենյակում ատրճանակի կրակոցի ձայն է լսվել։ Նրա ուղեկցորդը շտապ մտել է սենյակ և պարզել, որ նա արնահոսում էր գլխի աջ մասի վերքից։ Շուտով Հաուզերն ուշքի է եկել ու հայտարարել, որ ինքը բարձրացել էր աթոռի վրա, որպեսզի գրքեր վերցնի, աթոռն ընկել էր, իսկ հետո, երբ նա փորձել էր բռնակը գտնել, սխալմամբ պատից կախված ատրճանակից է բռնել և կրակոց է արձակվել։ Կասկածներ կան, թե իրականում մակերեսային վերքը եղել է կրակոցից։ Որոշ հեղինակներ միջադեպը կապում են նախորդ վեճի հետ, որի ժամանակ, կրկին, Հաուզերին կշտամբել էին ստելու համար ։ Ինչ էլ որ լինի, դեպքը ստիպել է քաղաքային իշխանություններին այլ որոշում կայացնել Հաուզերի վերաբերյալ, ում սկզբնական շրջանում լավ հարաբերությունները Բիբերբախի ընտանիքի հետ վատացել էին։ 1830 թվականի մայիսին նրան տեղափոխել են բարոն ֆոն Թուչերի տուն ։ Բարոնը հետագայում բողոքել է Հաուզերի չափազանց ունայնությունից և ստերից։ Տիկին Բիբերբախը մեկնաբանել է իր «սարսափելի կեղծիքը» և «արվեստի կեղծելը», և նրան անվանել է «ունայնությամբ ու չարությամբ լի» ։
Երկաթուղու երեխաները
Երկաթուղու երեխաները («The Railway Children»), մանկագիր Էդիթ Նեսբիթի ստեղծագործությունը, որն առաջին անգամ անգլերենով տպագրվել է «The London Magazine»-ում 1905 թվականին։  Առանձին գրքով ստեղծագործությունը հրատարակվել է 1906 թվականին։ Սյուժեն բազմիցս էկրանավորվել է ։
Կասպար Հաուզեր
Լորդ Սթենհոուփ
Բրիտանացի ազնվական լորդ Սթենհոուփը հետաքրքրվել է Հաուզերով և 1831 թվականի վերջին ստացել նրա խնամակալությունը։ Նա մեծ գումար է ծախսել՝ փորձելով ճշտել Հաուզերի ծագումը։ Մասնավորապես, նա երկու այցելություն է կատարել Հունգարիա՝ հույս ունենալով արթնացնել տղայի հիշողությունները, քանի որ Հաուզերը կարծես հիշում էր հունգարական որոշ խոսքեր և մի անգամ հայտարարել էր, որ հունգարացի կոմսուհի Մեյթենին իր մայրն է։ Հաուզերը չի կարողացել ճանաչել Հունգարիայում գտնվող որևէ շենք կամ հուշարձան։ Հունգարացի ազնվականներից մեկը, ով հանդիպել էր Հաուզերին, ավելի ուշ ասել է Սթենհոփին, որ ինքը և իր որդին մի լավ ծիծաղել են, երբ վերհիշել են տարօրինակ տղային և նրա դերասանական պահվածքը ։ Ավելի ուշ Սթենհոուփը գրել է, որ այս հարցումների լիակատար ձախողումը նրան ստիպել է կասկածել Հաուզերի վստահելիությանը։ 1831 թվականի դեկտեմբերին նա Հաուզերին տեղափոխել է Անսբախ՝ Յոհան Գեորգ Մեյեր անունով դպրոցի ուսուցչի մոտ, իսկ 1832 թվականի հունվարին Սթենհոուփը ընդմիշտ հեռացել է Հաուզերից։ Սթենհոուփը շարունակում էր վճարել Հաուզերի ապրուստի ծախսերը, բայց այդպես էլ չկատարելով իր խոստումը՝ նրան չտարավ Անգլիա։ Հաուզերի մահից հետո Սթենհոուփը հրատարակել է մի գիրք, որտեղ նա ներկայացրել է բոլոր հայտնի ապացույցները Հաուզերի դեմ՝ դա համարելով որպես իր «պարտականությունը բացահայտ խոստովանել, որ ինձ խաբել են» ։ Հաուզերի հետևորդները կասկածում են Սթենհոուին հետին մղումների և Բադենի տան հետ կապերի մեջ, սակայն ակադեմիական պատմագրությունը պաշտպանում է նրան որպես մարդասեր, բարեպաշտ և ճշմարտացի մարդու ։
Երկաթուղու երեխաները
Սյուժե
Լոնդոնյան մի ընտանիք տեղափոխվում է Յորկշիրում՝ երկաթուղու մոտ գտնվող «Երեք խողովակ» տուն։ Ընտանիքի հայրը, որը նախկինում աշխատել էր արտաքին գործերի նախարարությունում, հայտնվել է բանտում լրտեսության կեղծ մեղադրանքով։ Երեխաները՝ Ռոբերտը, Փիթերը և Ֆիլլիսը, ընկերություն են անում կայարանի հերթապահ Միստր Փարքսի և ռուս ներգաղթյալ Վլադիմիր Սչեպանսկու հետ, որն Անգլիա է ժամանել իր ընտանիքը գտնելու հույսով։ Վեպը երջանիկ ավարտ է ունենում. ընտանիքի հորը ազատում են՝ հանելով անարդար մեղադրանքները և վերադարձնելով նրա բոլոր իրավունքները։
Կասպար Հաուզեր
Կյանք և մահ Անսբախում
Ուսուցիչ Մեյերին, ով խիստ և բծախնդիր մարդ էր, դուր չեն եկել Հաուզերի արդարացումներն ու ակնհայտ ստերը։ Նրանց հարաբերություններն այդպիսով սրվել են։ 1832 թվականի վերջին Հաուզերն աշխատանքի է ընդունվում տեղի փաստաբանական գրասենյակում՝ որպես պատճենող։ Դեռևս հուսալով, որ Սթենհոուփը կտանի իրեն Անգլիա, Հաուզերը դժգոհ էր իր իրավիճակից, որն էլ ավելի է վատացել, երբ նրա հովանավոր Անզելմ ֆոն Ֆոյերբախը 1833 թվականի մայիսին մահացել է։ Սա ծանր կորուստ էր նրա համար ։ Այլ հեղինակներ նշում են, որ Ֆոյերբախն իր կյանքի վերջում կորցրել էր հավատը Հաուզերի հանդեպ։ Նա գրել էր մի գրություն, որը գտնվել է իր ժառանգության մեջ, որտեղ գրված էր. «Կասպար Հաուզերը խելացի նենգավոր սրիկա, անպիտան մարդ, որին պետք է սպանել» ։ Սակայն ոչ մի ցուցում չկա, որ արդեն ծանր հիվանդ Ֆոյերբախը Հաուզերին հայտնել է իր կարծիքը։
Երկաթուղու երեխաները
Ստեղծման պատմություն
Անմեղ դատապարտյալի թեման հեղինակին սկսել է հետաքրքրել Դրեյֆուսի գործի շնորհիվ, որը տեղի է ունեցել գրքի ստեղծումից մի քանի տարի առաջ։ Ռուս էմիգրանտի նախատիպը կարող են լինել Սերգեյ Միխայլովիչ Ստեպնյակ-Կրավչինսկին և Պյոտր Ալեքսեևիչ Կրոպոտկինը, որոնք եղել են գրողի ընկերները ։
Էկրանավորում
Գիրքն էկրանավորվել է 6 անգամ.
Ստեղծագործության հիման վրա ստեղծվել են նաև թատերական բեմադրություններ։
Գրագողության մեղադրանքներ
2011 թվականին Նեսբիթը մեղադրվել է Ադա Ջ. Գրեյվսից սյուժեն փոխառելու մեջ։ Վերջինիս «Տունը երկաթուղու մոտ» ստեղծագործությունն առաջին անգամ հրատարակվել է 1896 թվականին և մաս-մաս լույս տեսել հայտնի ամսագրում 1904 թվականին ։ Երկու ստեղծագործություններն ունեն բազմաթիվ ընդհանուր գծեր ։
Գրականություն
Կատեգորիա:1906 գրքեր Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր Կատեգորիա:Գրագողություն Կատեգորիա:Էկրանավորված բրիտանական վեպեր
Կասպար Հաուզեր
Մահացու դանակահարություն
Հինգ օր անց՝ 1833 թվականի դեկտեմբերի 14-ին, Հաուզերը վերադարձել է տուն՝ կրծքավանդակի ձախ կողմում խորը վերքով։ Նրա խոսքով, նրան կանչել են Անսբախի դատարանի այգի, որտեղ մի անծանոթ դանակահարել է նրան՝ պայուսակ տալիս։ Երբ ոստիկան Հերլեյնը խուզարկել է Դատարանի այգին, նա գտել է մի փոքրիկ մանուշակագույն դրամապանակ, որտեղ կար մատիտով գրություն՝ Spiegelschrift-ով (հայելային գրություն)։ Նմակում գերմաներեն ասվում էր.
«Հաուզերը կկարողանա ձեզ բավականին ճշգրիտ պատմել, թե ինչպիսի տեսք ունեմ և որտեղից եմ։ Հաուզերին փրկելու համար ես ինքս ուզում եմ ձեզ ասել, թե որտեղից եմ գալիս _ _ ։ Ես գալիս եմ _ _ Բավարիայի սահմանից _ _ Գետի վրա _ _ _ _ _ Ես նույնիսկ իմ անունը կասեմ․ M. L. Ö։»
Հաուզերը մահաել է այդ վերքից 1833 թվականի դեկտեմբերի 17-ին։
Հաուզերի մասին առկա անհամապատասխանությունները ստիպել են Անսբախի հետաքննիչ դատարանին կասկածել, որ նա դանակով հարվածել է իրեն, իսկ հետո հարձակման մասին պատմություն է հորինել։ Դատարանի այգում հայտնաբերված դրամապանակի գրությունը պարունակում էր ուղղագրական և քերականական սխալներ, որոնք երկուսն էլ բնորոշ էին Հաուզերին, ով մահվան անկողնում կցկտուր մրմնջում էր «մատիտով գրելու» մասին։ Չնայած Հաուզերը ցանկանում էր գտնել դրամապանակը, նա չի խնդրել դրա պարունակությունը։ Գրությունը ինքնին ծալված էր եռանկյունաձև, ինչպես որ Հաուզերը ծալում էր իր նամակները, ըստ տիկին Մեյերի։ Դատաբժշկական փորձագետները համաձայնել են, որ վերքը կարող է իսկապես ինքն իրեն պատճառել։ Շատ հեղինակներ կարծում են, որ նա վիրավորել է իրեն՝ փորձելով վերակենդանացնել հանրության հետաքրքրությունը իր պատմության նկատմամբ և համոզել Սթենհոուփին կատարել իրեն Անգլիա տանելու իր խոստումը, բայց իրեն վիրավորել է նախատեսվածից ավելի խորը ։
Հուղարկավորություն
Հաուզերը թաղվել է Անսբախի Շտադֆրիդհոֆում (քաղաքային գերեզմանոցում), որտեղ նրա տապանաքարին լատիներեն գրված է. «Այստեղ է գտնվում Կասպար Հաուզերը՝ իր ժամանակի հանելուկը։ Նրա ծնունդն անհայտ էր, մահը՝ առեղծվածային։ 1833» Ավելի ուշ Դատարանի այգում կանգնեցվեց նրա հուշարձանը, որի վրա գրված է Hic occultus occulto occisus est, որը նշանակում է «Այստեղ գտնվում է խորհրդավոր մեկը, ով սպանվել է առեղծվածային ձևով»։
Բժշկական կարծիքներ
Բժիշկ Հայդենրայխը, որը ներկա էր դիահերձմանը, պնդում էր, որ Կասպար Հաուզերի գլխուղեղը աչքի է ընկնում փոքր կեղևային չափսերով և իր մի քանի ոչ հստակ կեղևային գնդով, ինչը ցույց է տալիս, որ նա տառապում էր կեղևի ատրոֆիայից կամ, ինչպես պնդում էր Գ. Հեսսեն՝ էպիլեպսիայից ։ Հայդենրայխը հավանաբար ազդվել է նրա գանգագուշակության գաղափարներից, երբ ուսումնասիրել է Հաուզերի ուղեղը ։ Բժիշկ Ալբերտը, ով անցկացրել է դիահերձումը և գրել պաշտոնական զեկույցը, Հաուզերի ուղեղում ոչ մի անոմալիա չի հայտնաբերել։
1928 թվականի բժշկական հետազոտությունը հաստատել է այն տեսակետը, որ Հաուզերը ինքն է իրեն հասցրել վերքը և պատահաբար շատ խորն է դանակահարել իրեն։ 2005 թվականի դատաբժշկական վերլուծությունը պնդում էր, որ թվում է, որ «դանակի հարվածը կրծքին հասցվել է բացառապես ինքնավնասման նպատակով, բայց և՛ ինքնասպանությունը, և՛ սպանությունը միանշանակ չի կարելի բացառել» ։
Հոգեբանական տեսակետներ
Իր բանտարկության պատմության մասին Հաուզերի տարբեր պատմությունները ներառում են մի քանի հակասություններ ։ 1970 թվականին հոգեբույժ Կառլ Լեոնհարդը հայտարարել է, որ «եթե նա մանկուց ապրեր իր նկարագրած պայմաններով, նա հիմար կլիներ և երկար կենդանի չէր մնա։ Նրա հեքիաթն այնքան լի է աբսուրդներով, որ ապշեցուցիչ է, որ երբևէ դրան հավատացել են և նույնիսկ այսօր հավատում են շատերին» ։
Կառլ Լեոնհարդը մերժել է ինչպես Հայդենրայխի, այնպես էլ Հեսսեի տեսակետները։ Նա պնդում էր, որ «Կասպար Հաուզերը, ինչպես արդեն կարծում էին մյուս հեղինակները, պաթոլոգիական խարդախ էր։ Ի հավելումն իր անձի հիսթերիկ խանգարման, նա, հավանաբար, ուներ պարանոիդ անձնային խանգարում, քանի որ նա կարողանում էր իր դերը կատարել շատ հանգիստ։ Նրա վարքի մասին բազմաթիվ զեկույցներից կարելի է ճանաչել նրա անձի հիսթերիկ, ինչպես նաև պարանոիդ խանգարումը» ։
Ասեկոսեներ
Համաձայն ժամանակակից լուրերի, որոնք հավանաբար արդիական էին դեռևս 1829 թվականին, Կասպար Հաուզերը իրականում Բադենի ժառանգական արքայազնն էր, որը ծնվել է 1812 թվականի սեպտեմբերի 29-ին։ Ըստ պատմության՝ արքայազնը մահացել է 1812 թվականի հոկտեմբերի 16-ին։ Ենթադրվում էր, որ նրան փոխել են մահամերձ կրծքի երեխայի հետ, բայց հետո 16 տարի անց հայտնվել է որպես Հաուզեր։ Այդ դեպքում Հաուզերի ծնողները կլինեին Չարլզը՝ Բադենի մեծ դուքսը և Ստեֆանիա դե Բոհգարնեն՝ Նապոլեոնի որդեգիր դուստրը։ Քանի որ Չարլզը ողջ մնացած ժառանգ չուներ, նրա իրավահաջորդը նրա հորեղբայրը Լուին էր, որին հետագայում հաջորդել է իր խորթ եղբայրը՝ Լեոպոլդը։ Լեոպոլդի մայրը՝ Հոխբերգի կոմսուհին, ենթադրյալ մեղավորն էր դավադրության մեջ։ Ենթադրվում էր, որ կոմսուհին արքայազնին առևանգելիս քողարկվել է «Սպիտակ տիկնոջ» ուրվականի կերպարանքով։ Նրա շարժառիթը, ակներևաբար, կլիներ իր որդիների իրավահաջորդությունն ապահովելը։
1870-ականներին բացահայտված ապացույցներ
1876 թվականին Օտտո Միտելշտադտը ապացույցներ է ներկայացրել այս տեսության դեմ՝ արքայազնի շտապ մկրտության, դիահերձման և թաղման վերաբերյալ պաշտոնական փաստաթղթերի տեսքով ։ Իր «Պատմական առեղծվածներ»-ում Էնդրյու Լենգն ամփոփում է արդյունքները. «Ճիշտ է, որ Մեծ դքսուհին չափազանց հիվանդ էր, որպեսզի նրան թույլ տրվեր տեսնել իր մահացած երեխային 1812 թվականին, բայց երեխայի հայրը, տատիկը և մորաքույրը պալատական տասը բժիշկների հետ, բուժքույրերը և մյուսները, հավանաբար տեսել են նրա մահը, և չափազանց անհեթեթ է ենթադրել, որ նրանք բոլորը «Սպիտակ տիկնոջ» դավադրության մասնակիցներ են եղել» ։ Պատմաբան Ֆրից Տրաուտցն այնքան հեռուն է գնել, որ գրել է, որ «Հիմար հեքիաթը, որը մինչ օրս շարժում է բազմաթիվ գրիչներ և մեծ համոզմունք է գտել, լիովին հերքվել է Օտտո Միտելշտադտի գրքում» ։ Մեծ Դքսի մոր նամակները, որոնք հրապարակվել են 1951 թվականին, մանրամասն նկարագրում են երեխայի ծննդյան, հիվանդության և մահվան մասին, ինչը հերքել է փոխված երեխաների տեսությունը ։
ԴՆԹ-ի տարբեր անալիզներ
1996 թվականի նոյեմբերին գերմանական Der Spiegel ամսագիրը զեկուցեց, որ փորձ է արվել գենետիկորեն համապատասխանեցնել ներքնազգեստի արյան նմուշը, որը համարվում էր Հաուզերինը։ Այս վերլուծությունը կատարվել է Բիրմինգհեմի դատաբժշկական գիտական ծառայության լաբորատորիաներում և Մյունխենի համալսարանի իրավական բժշկության ինստիտուտի LMU-ում:Արքայական ընտանիքի ժառանգների հետ համեմատությունները ապացուցեցին, որ հետազոտված արյունը չէր կարող լինել Բադենի ժառանգական արքայազնինը ։
2002 թվականին Մյունստերի համալսարանի դատական բժշկության ինստիտուտը վերլուծեց մազերի և մարմնի բջիջները, որոնք նույնպես պատկանում էին Կասպար Հաուզերին։ Վերլուծաբանները թեստում օգտագործված իրերից վերցրել են ԴՆԹ-ի վեց տարբեր նմուշներ, որոնցից բոլորը պարզվել են, որ նույնն են։ Այնուամենայնիվ, բոլորը էապես տարբերվում էին 1996 թվականին հետազոտված արյան նմուշից, որի իսկությունը կասկածի տակ էր դրվել։ ԴՆԹ-ի նոր նմուշները համեմատվել են Աստրիդ ֆոն Մեդինգերի ԴՆԹ-ի հետ, որը Ստեֆանիա դե Բոգարնեի տոհմից էր։ Հետևանքները  նույնը չէին, բայց նկատված շեղումը բավականաչափ մեծ չէ հարաբերությունները բացառելու համար, քանի որ տարբերությունը կարող է առաջանալ մուտացիայի պատճառով։ (Միտոքոնդրիալ ԴՆԹ-ն, որը հետազոտվել է, անցնում է միայն իգական գծով և, հետևաբար, չի կարող փոխվել, բացառությամբ մուտացիայի:) Մյուս կողմից, համեմատաբար բարձր նմանությունը ոչ մի կերպ չի ապացուցում ենթադրյալ հարաբերությունները, as the "Hauser samples" showed a pattern amongst the German population.
Բադենի տունը թույլ չի տալիս որևէ բժշկական զննում կատարել Ստեֆանիա դե Բոգարնեի կամ երեխայի աճյունի հետ, որը գտնվում է ընտանեկան պահոցում՝ Pforzheimer Schlosskirche-ում։
Մշակութային ծանոթագրություններ
Կասպար Հաուզերը համարվում էր վայրենացած երեխա (չնայած այն փաստին, որ նա գրեթե անկասկած այդպիսին չէր), և նա դարձավ ամենահայտնի օրինակը։ Արդյունքում նրա պատմությունը ոգեշնչեց բազմաթիվ ստեղծագործությունների։
Գրականություն
Հերման Մելվիլը «Վստահված մարդը» գրքում, որը լույս է տեսել 1857 թվականին, ունի անանուն հերոս, ով փնտրում է «անծանոթի» ինքնությունը, ակնհայտորեն խուլ համր, ենթադրվում է, որ նա կարող է լինել «Կասպեր Հաուզերը»։ (chapter 2)(date=October 2021).
Կասպար Հաուզերը ոգեշնչել է ֆրանսիացի բանաստեղծ Պոլ Վեռլենին գրել «Gaspard Hauser chante» բանաստեղծությունը՝ ներկայացված որպես Գասպար, որը տպագրվել է իր «Sagesse» (1880) գրքում։
1913 թվականին Գեորգ Թրակլը գրել է «Կասպար Հաուզերը ստել է» («Կասպար Հաուզերի երգը») բանաստեղծությունը ։ Այն ակնարկում է Վեռլենի և Վասերմանի ստեղծագործություններին և անվանվել է գրական տողերի «ամենավառ» արտահայտումը, որտեղ Կասպար Հաուզերը «ներկայացված է տարօրինակ աշխարհում կորած բնական, բանաստեղծական հանճար, որը չունի տուն, ծագում և կապվածություն, և վախենալում է բռնի, բայց անորոշ ապագայից» ։ Մարտին Հայդեգերը մեջբերում է այս բանաստեղծությունը պոեզիայի և լեզվի մասին իր էսսեում՝ «Unterwegs zur Sprache» ։
1963 թվականին Մարիաննա Հաուզերը իր «Prince Ishmael» վեպում ներկայացրել է Կասպար Հաուզերի կյանքի գեղարվեստական պատմությունը։
1967 թվականին ավստրիացի դրամատուրգ Փեթեր Հանքկեն հրատարակեց իր «Կասպար» պիեսը։
1994 թվականին անգլիացի բանաստեղծ Դեյվիդ Կոնստանտինը ուսումնասիրեց պատմությունը և գրեց «Caspar Hauser: A Poem in Nine Cantos» գիրքը ։
Կանադացի նկարչուհի Դայան Օբոմսավինը պատմում է Կասպար Հաուզերի մասին իր 2007 թվականին գրված «Կասպար» գրաֆիկական վեպում, իսկ ավելի ուշ՝2012 թվականին այն վերմշակվել է համանուն անիմացիոն կարճամետրաժ ֆիլմում ։
Ֆիլմ և հեռուստատեսություն
1956 թվականին Մայքլ Լենդոնը խաղացել է Կասպեր Հաուզերի դերը «Հեռախոսի ժամանակ» հեռուստասերիալի «Կասպար Հաուզերի առեղծվածը» դրվագում ։
1974 թվականին գերմանացի կինոռեժիսոր Վեռներ Հերցոգը Հաուզերի պատմությունը դարձրեց « Ամեն ոք իր համար, իսկ Աստված՝ բոլորի դեմ » ֆիլմում։ Անգլերենում ֆիլմը կա՛մ հայտնի էր այդ թարգմանությամբ, կա՛մ «Կասպար Հաուզերի առեղծվածը» վերնագրով։ Ֆիլմը ներառում է Հաուզերի կյանքից հայտնի առանձնահատկությունները, թեև այն բաց է թողնում նրա գտնվելու վայրի և կարիերայի փոփոխությունները։ Դա կասկածի տակ չի դնում նրա ճշմարտացիությունը։
1993 թվականին Գերմանա-ավստրիական համատեղ արտադրության Kaspar Hauser – Verbrechen am Seelenleben eines Menschen («Կասպար Հաուզեր – հանցագործություններ տղամարդու դեմ») ֆիլմում ռեժիսոր Պետեր դե Սեհրը պաշտպանում էր «Բադենի արքայազն» տեսությունը։
«Կասպար Հաուզերի լեգենդը» (2012, Davide Manuli) սյուրռեալիստական դրաման հիմնված է Կասպար Հաուզերի «լեգենդի» հիման վրա։ Վինսենթ Գալոյի մասնակցությամբ այս ժամանակակից վեսթերնին նմանվող ֆիլմի մեջ Կասպարը ապրում է Միջերկրական ծովի լողափներց մեկում, որտեղ կես տասնյակ հերոսներ փորձում են հասկանալ, թե ով է նա։
Երաժշտություն
Կասպար Հաուզերի պատմությունը ոգեշնչել է բազմաթիվ երաժշտական ստեղծագործությունների։ Առնվազն երկու օպերա է եղել՝ Կասպար Հաուզեր անունով, ամերիկացի կոմպոզիտոր Էլիզաբեթ Սվադոսի 2007 թվականի աշխատանքը և բրիտանացի կոմպոզիտոր Ռորի Բոյլի 2010 թվականի աշխատանքը ։
1987 թվականին Սյուզան Վեգան գրեց «Փայտե ձի (Կասպար Հաուզերի երգը)» երգը, որում ներկայացվում է իր պատկերացումները Կասպար Հաուզերի փորձությունների մասին՝ բանտից դուրս գալուց հետո ։
1994 թվականին Բիրգիթ Շերցերը, այն ժամանակ Գերմանիայում Saarbrücken Staatstheatre բալետի տնօրեն և պարուսույց, օգտագործեց Հաուզերի պատմությունը որպես հիմք Կասպար Հաուզերի բալետի համար, որը նա ներկայացրեց Saarbrücken Staatstheatre-ում ։
Ոչ գեղարվեստական
Իր կյանքի վերջին տարիներին Պաուլ Յոհան Անզելմ ֆոն Ֆոյերբախը խորապես հետաքրքրված էր Կասպար Հաուզերի ճակատագրով։ Նա առաջինն էր, ով հրապարակեց պարզված փաստերի քննադատական ամփոփագիրը՝ «Kaspar Hauser, ein Beispiel eines Verbrechens am Seelenleben» վերնագրով (1832)։
1861 թվականի հունվարին «Atlantic Monthly»-ում անստորագիր հոդված կար Կասպար Հաուզերի մասին։ Այն ժամանակի ամերիկյան ինտելեկտուալ կառույցի շրջանում քննակվում էին բազմաթիվ հարցեր, որոնք հրահրում են «Ո՞վ էր Կասպար Հաուզերը» թեմայով բանավեճը․ որը շարունակվում է մինչ օրս։
Կասպար Հաուզերի մասին համառոտ քննարկումը հայտնվում է Մերի Բեյքեր Էդիի՝ «Գիտություն և առողջություն» (հրատարակված 1875–1910) հրատարակությունների «Ֆիզիոլոգիա» գլխում։
Անստրոպոսները մի քանի գրքեր են գրել Կասպար Հաուզերի մասին։ Հատկապես մեկը՝ Պիտեր Թրադովսկու մանրամասն աշխատությունը, անդրադառնում է Կասպար Հաուզերի կյանքին առնչվող առեղծվածներին անտրոպոսական տեսանկյունից։ Նրա վերլուծությունը խորանում է անհատականության գաղտնիության նշանակության մեջ, որը նա տեսնում է մարմնավորված Կասպար Հաուզերի մեջ։
1996 թվականին Ջեֆրի Մուսայեֆ Մասսոնը գրել է «Կորած արքայազն.Կասպար Հաուզերի չլուծված առեղծվածը» (1996) աշխատությունը ։
In a "Kaspar Hauser experiment", an animal is reared isolated from members of its own species, in an attempt at determining which behaviors are innate.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Չնույնականացված մարդիկ Կատեգորիա:Խորհրդավոր իրադարձություններ
Կճուճ
Կճուճ, խեցեգործության զարգացման հետ, սկսած էնեոլիթից, կավե ամանների մեջ կճուճները զգալի քանակ են կազմում։ Կճուճների վրա, ժողովրդական պատկերացումներին համապատասխան, արվել են զանազան նախշեր (բուսական, երկրաչափական, ալիքաձև, կենդանիների, մարդկանց վերադիր և փորանախշ պատկերներ, պաշտամունքային խորհրդանշաններ և այլն), որոնց մի մասն ունեցել են զուտ դեկորատիվ նշանակություն։ Կճուճների բազմազան ձևերը կապված են սովորությունների, օգտագործման համեմատաբար հարմար եղանակների, տերիտորիալ և ազգագրական առանձնահատկությունների հետ։ Կճուճները սովորաբար լինում են երկկանթ (թոնրի մեջ իջեցնելու, կրակի վրա դնելու և այլնի համար), երբեմն՝ քառականթ, միականթ, առանց կանթի (հիմնականում՝ մթերքներ պահելու համար)։
Կատեգորիա:Սպասք
Նենսլինգեն
Նենսլինգեն (Nennslingen), կոմունաԳերմանիայի Բավարիա երկրամասում։
Մտնում է Վայսենբուրգ Գունցենհաուզեն շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 1360 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի) ։ Տարածքը կազմում է 21,97 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 5 77 151։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Գրինցևսկի գյուղական խորհուրդ (Լեբեդինսկի շրջան)
Գրինցևսկի գյուղական խորհուրդ  (Гринцівська сільська рада), Ուկրաինայի Սումիի մարզի Լեբեդինսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Գրինցևսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 1124 մարդ։ Խորհրդում կա 10 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Սան Ձենո Նավիլիո
Սան Ձենո Նավիլիո (San Zeno Naviglio) կոմունա Իտալիայում, Լոմբարդիա մարզի Բրեշիա գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 3812 մարդ, խտությունը՝ 632 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 6 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 25010 ։ Հեռախոսային կոդ՝ (+39) 030։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Կալյու Կանգուր
Կալյու Կանգուր (Kalju Kangur, 25 հոկտեմբերի, 1925, Վանա-Կուուստե, Տարտումաա — 15 հունվարի, 1989, Տարտու, Էստոնական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), էստոնացի գրող, բանաստեղծ, թարգմանիչ։
1939-1944 թվականներին սովորել է Տարտուում` Հոգո Տրեֆների գիմնազիայում։ Նրա բանաստեղծություններն առաջին անգամ տպագրվել են «Postimees» թերթում 1943 թվականին։ 1949 թվականից նրա ստեղծագործությունները տպագրվում են տարբեր պարբերականներում։ Կանգուրի բանաստեղծությունների առաջին գիրքը լույս է տեսել 1957 թվականին։ 1960 թվականին դարձել է Էստոնական ԽՍՀ գրողների միության անդամ։ Գրել է նաև սոնետներ ու էպիգրամներ։ Ճանաչված էր նաև որպես մանկական գրող։
Կալյու Կարգուի ստեղծագործությունները թարգմանվել են անգլերեն, իտալերեն, լատիշերեն, լիտվերեն, գերմաներեն, ռուսերեն, ֆիններեն և այլ լեզուներով։ Կանգուրն ինքը թարգմանություններ է կատարել ռուսերենից։
Գրականություն
Կատեգորիա:Էստոնացի գրողներ Կատեգորիա:Էստոնացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Էստոնացի թարգմանիչներ Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ Կատեգորիա:Խորհրդային թարգմանիչներ Կատեգորիա:Էստոնացի մանկագիրներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Գրիբովկա (գյուղ, Դաոլեկանովսկի շրջան)
Գրիբովկա (Грибовка, Грибовка), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Դաոլեկանովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 4 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Դաոլեկանովսկի շրջանի բնակավայրեր
Ատիճանց
Ատիճանց, Ատիճանս, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Մոկսի գավառակում։
XX դարի սկզբներին ուներ 200 հայ բնակիչ, որոնք զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։ Գյուղն ուներ երկու քարաշեն եկեղեցի (Ա. Ստեփանոս, Ս. Հակոբ)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Մենդոսա (Ուրուգվայ)
Մենդոսա (Mendoza), բնակավայր Ուրուգվայի հարավարևելյան մասում, Ֆլորիդա դեպարտամենտում։
Բնակչություն
Բնակչությունը ըստ 2011 թվականի տվյալների կազմում է՝ 730 մարդ.
Աղբյուր։ Instituto Nacional de Estadística de Uruguay ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուրուգվայի բնակավայրեր
Ինգրիդ Քրիստիանսեն
1984 թվականի Օլիմպիադայում, մարաթոնին զբաղեցրել է 4-րդ տեղը։ 1988 թվականի Օլիմպիական խաղերում 10 000 մետր հեռավորությունում դուրս է եկել եզրափակիչ, սակայն վերջնական մրցավազքում  չի կարողացել հաղթահարել հեռավորությունը  և հասնել վերջնագծին։ Աշխարհի առաջնության բազմակի չեմպիոն, ըստ կրոսի։ 1986 թվականի Եվրոպայի առաջնության 10 000 մետր վազքի հաղթող։
Համաշխարհային ռեկորդներ
Աղյուսակում նշված են այն բոլոր համաշխարհային ռեկորդները, որոնք նա սահմանել է իր ողջ մարզական կարիերայի ընթացքում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի դահուկավազորդներ
Խրոմյակով
Խրոմյակով (Хромяків), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Կիվերցիի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1577 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Խրոմյակով գյուղում բնակվում էր 167 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,394 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 423,86 մարդ/կմ²։
Արմեն Մովսիսյան (քաղաքական գործիչ)
Արմեն Խիկարի Մովսիսյան, հայ քաղաքական գործիչ, ՀՀ Նախագահի խորհրդական, տեխնիկական գիտությունների թեկնածու, Հայաստանի հանրապետական կուսակցության անդամ։
Երկու մենագրության և 20-ից ավելի գիտական հոդվածների հեղինակ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1962 թվականի հունվարի 13-ին Կապան քաղաքում։ Ամուսնացած էր, ուներ երկու երեխա։
Մահացել է 2015 թ. սեպտեմբերի 21-ին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի մեդալակիրներ Կատեգորիա:ՀՀԿ անդամներ Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների թեկնածուներ Կատեգորիա:Հայ նախարարներ
Յաբլոնցևո
Յաբլոնցևո (Яблонцево), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սիչովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 53 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սիչովսկի շրջանի բնակավայրեր
(3741) Ռոջերբարնս
(3741) Ռոջերբարնս (Rogerburns), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1981 թվականի մարտի 2-ին Շելտ Բասի կողմից Սայդինգ Սփրինգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,77845 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,3525 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,2044 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1691,62 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,212814 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 6,81° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1981 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Շելտ Բասի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Կոմբատանտներ
Կոմբատանտներ (Combatant, ռազմիկ, զինվոր), միջազգային իրավունքում անձինք, ովքեր ուղղակի մասնակցություն ունեն զինված ընդհարման ռազմական գործողություններին։ Կոմբատանտ են նաև ժողովրդական աշխարհազորի, կամավորական ջոկատների, դիմադրության շարժումների մասնակիցները, թշնամու դեմ տարերայնորեն մարտի ելած բնակչությունը, ինչպես նաև քաղաքացիական և ազգային-ազատագրական պատերազմների մասնակիցները, եթե ունեն հրամանատարներ և ենթարկվում են պատերազմի օրենքներին ։
Եթե կոմբատանտը հետևում է Պատերազմի իրավունքին, ապա նա համարվում է արտոնյալ կոմբատանտ և գերեվարվելու դեպքում Ժնևի երրորդ կոնվենցիայի ներքո ստանում է ռազմագերու կարգավիճակ։ Ոչ արտոնյալ կոմբատանտն այն անձն է (օրինակ՝ վարձկանը), ով ուղղակի մասնակցություն ունի ռազմական գործողություններին, սակայն գերեվարվելու դեպքում չի ստանում ռազմագերու կարգավիճակ։
Արտոնյալ կոմբատանտներ
Կոմբատանտների կատեգորիաները, որոնք գերեվարվելու դեպքում կարող են ստանալ ռազմագերու կարգավիճակ, հետևյալն են․
Այն պետությունների համար, որոնք ստորագրել են «Միջազգային զինված կոնֆլիկտների զոհերի պաշտպանության վերաբերյալ» Ժնևի 1949 թվականի օգոստոսի 12-ի կոնվեցիաներին կից Ժնևի 1977 թվականի լրացուցիչ առաջին արձանագրությունը, կոմբատանտները, ովքեր չունեն տարբերիչ նշան միևնույն է համարվում են ռազմագերի, եթե նրանք ռազմական գործողությունների ժամանակ զենքը կրում են բացեիբաց և հակառակորդի նկատմամբ հարձակում կազմակերպելիս տեսանելի են նրանց կողմից։
Ոչ արտոնյալ կոմբատանտներ
Կան կոմբատանտների որոշ կատեգորիաներ, որոնք չեն որակավորվում որպես արտոնյալ կոմբատանտներ․
Եթե կա որևէ կասկած, արդյոք կոմբատանտը արտոնյալ է, թե ոչ, նա պետք է պահվի որպես ռազմագերի այնքան ժամանակ, քանի դեռ նա չի կանգնել «իրավասու դատարանի» առաջ հարցին լուծում տալու համար ։
Ոչ արտոնյալ կոմբատանտները, ովքեր չեն պաշտպանվում Ժնևի երրորդ կոնվենցիայի ներքո, ենթարկվում են Ժնևի չորրորդ կոնվենցիայի պաշտպանությանը, որը վերաբերում է խաղաղ բնակչությանը՝ մինչև «արդար և կանոնավոր դատավարություն ունենալը»։ Մեղավոր ճանաչվելու դեպքում նրանք կարող են պատժվել գերության մեջ պահող ուժի քաղաքացիական օրենքների համաձայն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Միջազգային մարդասիրական իրավունք Կատեգորիա:Ռազմական գործիչներ Կատեգորիա:Միջազգային իրավունք
לוחם
Գոդգաձեեբի (Խուլոյի շրջան)
Գոդգաձեեբի (გოდგაძეები), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Աջարիայի Ինքնավար Հանրապետության Խուլոյի շրջանում ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 91 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Խուլոյի շրջան Կատեգորիա:Աջարիայի բնակավայրեր
Շահակ Ա Մանազկերտցի
Գրականություն
Կատեգորիա:Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսներ Կատեգորիա:377 մահեր Կատեգորիա:Աղբիանոսյաններ Կատեգորիա:4-րդ դարի հայեր
Ժողովածու (4337)
Ժողովածու (4337), Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 4337 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1818 (Ա), 1840 (Բ), 1845 (Գ), 1850 (Դ), 1851 (Ե), 1855 (Զ), 1858 (է) թվականներին (համապատասխանեցված տեղեկաքարտի «Գրիչ» և «Վայր» բաժնի հետ) Հարութին (Ա), Գրիգոր Տեր-Գրիգորյան (Բ), Պոսող Պետրոսյան (Գ), Եփրեմ Սարգսյան (Դ), անանուն (Ե, Զ, Է) գրիչների կողմից (համապատասխանեցված տեղեկաքարտի «Վայր» և «Տարեթիվ» բաժնի հետ) Նիկոսիա (Ա), Էջմիածին (Բ), Երուսաղեմ (Գ, Է), Սամաթիա (Դ, Ե) քաղաքներում (համապատասխանեցված տեղեկաքարտի «Տարեթիվ» բաժնի հետ)։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 21 X 17 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 227 թերթից։ Գրված է միասյուն, նոտրդիրով։ Կազմը` ստվարաթուղթ։ Հիշատակարաններ՝ 119բ, 2ա, 137 ա, 222ա, 188ա, 263ա, 269բ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Կալյուժնենսկի գյուղական խորհուրդ (Լեբեդինսկի շրջան)
Կալյուժնենսկի գյուղական խորհուրդ  (Калюжненська сільська рада), Ուկրաինայի Սումիի մարզի Լեբեդինսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Կալյուժնենսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 787 մարդ։ Խորհրդում կա 11 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Յուրչենկովո (գյուղ, Չուգուևի շրջան)
Յուրչենկովո (Юрченкове), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Չուգուևի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1645 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Յուրչենկովո գյուղում բնակվում էր 485 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 3,19 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 152,04 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Չուգուևի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1645 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Շերլենայմ
Շերլենայմ (Scherlenheim), համայնք Ֆրանսիայի Գրանդ Էստ մարզի Ստորին Հռենոս գավառում ։
Բնակչությունը 2006 թվականի դրությամբ կազմում է 113 մարդ, բնակչության խտությունը` 48.71 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2.32 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 380 կմ արևելք, Ստրասբուրգ քաղաքից` 26 կմ հյուսիս-արևմուտք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 79 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 55-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 24։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 69,6 %։ 55 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 53 անձ (31 տղամարդ և 22 կին)։ Գործազուրկ են եղել 2 անձ (2 տղամարդ և 0 կին)։ 24 անաշխատունակներից 8-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 9-ը` թոշակառուներ, իսկ 7-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Փիթեր Դայմոնդ
Փիթեր Դայմոնդ (Peter A. Diamond, ), ամերիկացի ականավոր տնտեսագետ։ Հայտնի է ԱՄՆ անվտանգության ու սոցիալական քաղաքականության իր վերլուծությամբ և 1980-1990-ական թվականների վերջին սոցիալական ապահովագրման խորհրդատվական խորհրդում կատարած աշխատանքի համար։ Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր՝ որոնողական համակարգերով շուկաների հետազոտման համար (2010)։
Կենսագրություն
Փիթեր Դայմոնդը ծնվել է Նյու Յորք քաղաքում Ռուսական կայսրությունից և Ռումինիայից գաղթած հրեաների ընտանիքում ։ Հայրը փաստաբան էր, մայրը՝ հաշվապահ։ Սովորել է Բրոնքսի ու Վուդմերի միջնակարգ դպրոցներում։
Մաթեմատիկայի բակալավրի աստիճանն ստացել է Յեյլի համալսարանում 1960 թ., իսկ գիտությունների թեկնածու աստիճանը՝ Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում 1963 թ.։ 1964-1965 թթ. եղել է Բերկլիի Կալիֆորնիայի համալսարանի պրոֆեսոր և դոցենտ։ 1966 թ. տեղափոխվել է Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտ որպես պրոֆեսորի օգնական։ 1970 թ. նշանակվել է պրոֆեսոր, 1985-1986 թթ. զբաղեցրել է տնտեսագիտության դեպարտամենտի ղեկավարի պաշտոնը և 1997 թ. ստացել պրոֆեսորի կոչում։
1968 թ. Դայմոնդը ընտրվել է Էկոնոմետրիկ միության անդամ և զբաղեցրել նախագահի պաշտոնը։ 2003 թ. եղել է ԱՄՆ տնտեսագիտական ասոցիացիայի նախագահը։ 1978 թվականից ԱՄՆ գիտությունների և արվեստի ակադեմիայի, 1984 թվականից՝ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի, իսկ 1988 թվականից՝ Սոցիալական ապահովագրության ազգային ակադեմիայի հիմնադիր անդամը։ 2008 թվականից Դայմոնդն ստացել է Ռոբերտ Բոլի մրցանակ՝ սոցիալական ապահովագրության ոլորտում զգալի ներդրումների համար ։
Դայմոնդը սոցիալական ապահովագրության մասին գիրք («Սոցիալական ապահովության պահպանումը․ 2004 թվականի հավասարակշռված մոտեցում») է գրել Փիթեր Օրզագի հետ, ով նախագահ Օբամայի ղեկավարման բյուրոյի և բյուջեի նախկին տնօրենն էր ։
2010 թ. ապրիլի 29-ին Դայմոնդը նախագահ Օբամայի կողմից հայտարարվեց Դաշնային ռեզերվային համակարգի ղեկավարման խորհրդի թափուր աշխատատեղի 3 թեկնածուներից մեկը ։ Օգոստոսի 5-ին Սենատը քննեց Դայմոնդի թեկնածությունը, սակայն մերժեց վերջինիս ։ Նախագահ Օբաման երկրորդ անգամ ներկայացրեց նրա թեկնածությունը սեպտեմբերի 13-ին ։
Բեն Բերնանկեն, Դաշնային ռեզերվային համակարգի ներկայիս ղեկավարը, եղել է Դայմոնդի ուսանողը ։
2010 թ. հոկտեմբերին Փիթեր Դայմոնդը Դեյլ Մորթենսենի հետ ստացել է Նոբելյան մրցանակ՝ որոնողական համակարգերով շուկաների հետազոտման համար ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տնտեսագետներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տնտեսագետներ Կատեգորիա:Եյլի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հրեա նոբելյան մրցանակակիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Այդահո-ֆոլս
Այդահո Ֆոլս (Idaho Falls), Բոնեվիլլի շրջանային կենտրոն, ԱՄՆ Այդահո նահանգի արևելքում գտնվող ամենամեծ քաղաքը։
Պատմություն
1865 թվականին ներկայիս քաղաքի դիրքի տեղում առաջին բնակիչ Ջեյմս Թեյլորը Սնեյք գետի վրայով կառուցեց փայտե կամուրջ։ Կամուրջի շնորհիվ ձևավորվեց նոր երթուղի, որը տանում էր դեպի արևմուտք և հյուսիս։ Քաղաքը սկզբում կոչվում էր Իգլ-Ռոք (Eagle Rock, բառացի՝ «արծվի ժայռ»), Սնեյք գետի մոտ գտնվող կղզին բնակեցված էր արծիվներով։ 1870-ականների վերջերին Իգլ-Ռոքի վրայով երկաթուղի կառուցվեց Յուտայից մինչև պղնձով հարուստ Բյութ քաղաքը։ Սա հանգեցրեց առաջին վերաբնակիչների արագ աճին և քաղաքի ենթակառուցվածքի զարգացմանը։ 1891 թվականին քաղաքը վերանվանվեց Այդահո Ֆոլս (Falls-ջրվեժներ)։ 1895 թվականին քաղաքի շրջակայքում կառուցվել է լայնածավալ ոռոգման համակարգ։ 1949 թվականին Այդահո Ֆոլսի արևմուտքում կառուցվել է միջուկային էներգիայի հետազոտական ​​հաստատություն։ 2012 թվականի մայիսի դրությամբ համալիրի աշխատակիցների թիվը կազմում էր ավելի քան 8000 մարդ։
Նկարագրություն
Այդահոյի միջին բարձրությունը 1437 մետր է։ Քաղաքի տարածքը 58 կմ² է ։ Այդահո Ֆոլսը Այդահո Ֆոլս ագլոմերացիայի և Այդահո Ֆոլս-Բլեքֆութ վիճակագրական գոտու գլխավոր քաղաքն է։ Այդահո Ֆոլս ագլոմերացիա տարածքը Այդահոյի երկրորդ ամենաբնակեցված ագլոմերացիան է Բոյսե ագլոմերացիաից հետո։ 2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով քաղաքի բնակչությունը կազմում էր 56813 մարդ, իսկ համապատասխան ագլոմերացիան՝ 130374 մարդ ։ 2000 թվականից բնակչության աճը կազմել է 12,0% ։ Բնակչության խտությունը կազմում է 980 մարդ/կմ²։ Բնակիչների միջին տարիքը 32 տարի 2 ամիս է ։ Բնակչության սեռային կազմը՝ 49,5%՝ տղամարդիկ, 50,5%՝ կանայք։
Քաղաքը կարևոր տրանսպորտային հանգույց է, որը կապում է Արևելյան Այդահոն և արևմտյան Վայոմինգը։ Իր համեմատաբար լավ տնտեսական միջավայրով, կյանքի բարձր որակով և բարձրակարգ հանգստավայրերով Այդահո Ֆոլսը տարբեր հրատարակիչների կողմից երբեմն դասվում է «Ապրելու լավագույն վայրերի» շարքին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բնակավայրեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:1864 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Պարերգեր
Պարերգեր, գեղջկական ժողովրդական երգեր, որոնք կատարվում են շուրջպարի ուղեկցությամբ կամ ուղեկցում են շուրջպարին։ Հնում ունեցել են ծիսական նշանակություն, որպես կանոն, վերածվելով երգի բովանդակության դրամատիկական խաղարկման, ապա, աստիճանաբար ծեսից անջատվելով, դարձել են գեղջկական ժողովրդական համադրական արվեստի ամենատարածված տեսակը։ Մի շարք պարերգեր, այնուամենայնիվ, պահպանել են իրենց երբեմնի ծիսական բնույթն ու նշանակությունը։
Պարը և նրան ուղեկցող երգը մշտապես փոխադարձաբար համաձայնեցված են։ Սովորական ծորուն երգերում մեղեդու կառուցման սկզբունքն առավելապես հոսուն երգայնությունն է, որն իրագործվում է միմյանցից տարբերվող ռիթմական դարձվածքների միավորումով։ Հայ գեղջկական պարերգերը, ըստ ռիթմական պատկերների, տեմպի, հուզական երանգի, բնույթի ու բովանդակության, բնորոշ է ծանրկեկ ու թեթև, հանդարտ ու եռանդուն, նազանի և առնական, կատակային ու հերոսական, նաև քնարական, աշխատանքային, ծիսական և վիպական հատկանիշներով։ Պահպանված ավանդական բանահյուսական նյութում գերակշռում են քնարական պարերգերը, որտեղ գերիշխողը սիրո գովքն ու կատակն են՝ համեմված բնության պատկերների նկարագրությամբ և գովերգումով։ Նրանց եղանակների ռիթմական պատկերները, նաև մետրն ու մոտիվային կառուցվածքը բազմազան են։ Սովորական պարզ և բարդ, կենտ և զույգ կանոնավոր մետրերի հետ մեծ տեղ են գրավում նաև ներքին տարբերակումներով խառը չափերը։ Եղանակը հաճախ կազմված է անհավասարաչափ մոտիվներից, որոնք էլ մեծացնում են ներքին դինամիկան։ Որպես կանոն՝ պարերգերը (թե՛ խոսքը, թե՛ եղանակը) ամեն անգամ հորինվում է հանպատրաստից (որոշողը բուն պարի տեսակն է՝ պայմանավորված պարախմբի կազմով՝ աղջիկներ, տղաներ, մեծահասակներ կամ խառը)։ Խոսքի ու եղանակի իմպրովիզացիան հիմնվում է բանաստեղծ-կերպարային, դարերով ամբարված հարուստ երաժշտական պաշարի վրա։ Բազմաթիվ նմուշներ, դիմանալով «ժամանակի քննությանը», դարձել են հաստատուն և կրկնվում են գրեթե նույնությամբ։
Հայկական ժողովրդական պարերգերին բնորոշվում են նաև հնությամբ (հին, ավանդական կամ նոր) և տեղային հատկանիշներով (Արարատյան, Արևմտահայաստանի գավառների և այլն)։ Հայ երաժիշտ-բանահավաքները գրառել են գեղջկական պարերգերի բազմաթիվ բարձրարժեք նմուշներ (Կոմիտասի «Ղարսա բերդը բլիլ է», «Ալագյազ», «Հոդալլո ջան» և այլն)։ Հայկական պարերգերի տեսակ է պարողի երգեցողությամբ կատարվող մենապարը («Տասնչորսը» և այլն), որն ավելի շուտ քաղաքային ժողովրդական մշակույթի տարր է։
Քորյել շրջան (Տեխաս)
Քորյել շրջան (Coryell County), ԱՄՆ Տեխաս նահանգի 254 վարչական միավորներից մեկը։ 2008 թվականին բնակչության թիվը կազմում էր 72 654 մարդ ։ ԱՄՆ-ի վիճակագրության բյուրոյի համաձայն 2010 թվականին բնակչությունը կազմում էր 75 388 մարդ ։ Շրջկենտրոնն է Գեյտսվիլ (Gatesville) բնակավայրը ։
Պատմություն
Շրջանը պաշտոնապես կազմավորվել է 1854 թվականին Բել շրջանի հատվածից։ Իր անվանումը ստացել է հնդկացիների կողմից սպանված սահմանապահ Ջեյմս Քորյելի պատվին։
Աշխարհագրություն
ԱՄՆ վիճակագրության բյուրոյի տվյալներով Քորյել շրջանի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 2737 կմ², որից 2724 կմ²-ն զբաղեցնում է ցամաքը, իսկ 13 կմ²-ն կամ 0,47 %-ը՝ ջրային տարածքները ։
Բնակչություն
Բնակչության տարիքային կազմը հետևյալն էր՝ 26,20 % - մինչև 18 տարեկան, 17,90 % - 18-24 տարեկան, 36,30 % - 25-44 տարեկան, 13,80 % - 45-64 տարեկան և 5,70 % - 65 և ավելի բարձր։ Շրջանի բնակչի միջին տարիքը 28 տարեկան է։ Յուրաքանչյուր 100 կնոջը բաժին է ընկնում 105,30 տղամարդ։ 18 տարեկանից բարձր յուրաքանչյուր 100 կնոջը բաժին է ընկնում 106,20 տղամարդ։ 2010 թվականի դրությամբ բնակչության թիվը կազմում էր 75 388 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 28 մարդ/կմ²։
Բնակչության աճի դինամիկան ըստ տարեթվերի․
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տեխասի շրջաններ
Իվան Բոդյուլ
Իվան Իվանովիչ Բոդյուլ (Ива́н Ива́нович Бо́дюл; Ivan Bodiul, ), խորհրդային  կուսակցական և պետական գործիչ, փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր։ ԽՄԿԿ անդամ 1940 թվականից։
1937 թվականին ավարտել է Վոզնեսենսկի գյուղատնտեսական տեխնիկումը, աշխատել կոլնտեսության ավագ գյուղատնտես։ 1958 թվականին՝ ԽՄԿԿ ԿԿ–ին կից բարձրագույն կուսակցական դպրոցը։ 1938-1942 թվականներին սովորել և ավարտել է Մոսկվայի ռազմա-անասնաբուժական ակադեմիան, ուսումն ավարտելուց հետո Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներյ անցել է զինվորական ծառայության, 1942 թվականից հրամանատարական պաշտոններ է վարել խորհրդային բանակում։
1959–1961 թվականներին եղել է Մոլդավիայի կոմունիստական կուսակցության ԿԿ–ի երկրորդ, 1961-1980 թվականներին՝ առաջին քարտուղար։ 1961-ից ԽՄԿԿ ԿԿ–ի անդամ է, ԽՍՀՄ V–IX գումարումների Գերագույն խորհուրդի դեպուտատ Մոլդովական հանրապետությունից, եղել է Լեոնիդ Բրեժնևի մտերիմը, ըստ ոչ հաստատված տեղեկությունների (քանի որ Բոդյուլը ինքը դրանք հերքում էր ), Բոդյուլը օգնել էր Բրեժնևին, ամուսնանալով այն կնոջ հետ, ով արտաամուսնական կապի պատճառով երեխա էր սպասում Բրեժնևից։
1985 թվականի մայիս ամսին անցել է թոշակի, մինչև մահանալը ապրել է Մոսկվայում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մոլդովայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ Կատեգորիա:Խորհրդային ռազմական գործիչներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ պատգամավորներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 6-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 5-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 24-րդ համագումարի պատվիրակներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 26-րդ համագումարի պատվիրակներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 25-րդ համագումարի պատվիրակներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 22-րդ համագումարի պատվիրակներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 23-րդ համագումարի պատվիրակներ Կատեգորիա:20-րդ դարի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 11-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Շինուազրի
Շինուազրին ոճավորման հնարք է, որ հիմնված է արևելյան արվեստի ընդօրինակման վրա, ընդ որում, տարբեր ժամանակաշրջաններում ոճավորման առարկա են դարձել ոչ միայն չինական արվեստի նմուշները, այլև Արևելքի էկզոտիկան ընդհանրապես։ Այս ուղղության անգլերեն անվանումն է չայնա (china), աղավաղված` չինա։ Շինուազրին օրիենտալիզմի, իսկ ավելի լայն իմաստով էկզոտիզմի տեսակներից է։
Հատկանշական է, որ շինուազրի ուղղությունը ծնվել է 17-րդ դարում` կապված Արևմտահնդկական առևտրական ընկերության գործունեության հետ։ Շինուազրին հայտնի է վիեննական ռոկոկոյի (ավստրիական բարոկկո) արվեստում, պրուսական ռոկոկոյում, սաքսոնական բարոկկո ոճում Դրեզդենում, պյորտրյան բարոկկոյում Ռուսաստանում, անգլիական նեոկլասիցիզմում, կահույքի չիպենդեյլ ոճում և նույնիսկ արևմտաեվրոպական ու ռուսական մոդեռնում ։
Առաջացման պատճառներ
17-րդ դարի վերջում Եվրոպայի ազնվական շրջանները տարված էին չինական ճենապակիով։ Ոսկյա և արծաթյա սպասքը շարունակվում էր համարվել հարստության ու ճոխության նշան, սակայն նրա հետ արդեն մրցակցում էր ճենապակյա թեթև սպասքը։ Ավելին, հախճապակյա սպասքը առավել հիգիենիկ էր, և ոչ մի դժվարություն չէր ծագում նրա հարթ մակերևույթը լվանալիս։ Չինական դեկորատիվ սկահակները իրենց պատվավոր տեղն էին գրավում թագավորական պալատներում։
Գրեթե նույն այս շրջանում Եվրոպայում ձևավորվում է թեյախմության մշակույթը։
Կիրառական արվեստում
Չինական ոճը կամ ֆրանսերենով շինուազրին զարգացել է որպես ռոկոկո ոճի ճյուղ։ Այս ուղղության նկարիչները ստեղծել են հովվերգական շքեղ և ոչ այնքան լուրջ նկարներ։ «Չինական սյուժեների» նմանությամբ ստեղծված կերպարները եղել են կայսրեր, պարողներ և ռազմիկներ։
Ռոկոկո ուղղության նկարիչները նպատակ չեն հետապնդել ներկայացնելու կյանքի իրական պատկերներ. նրանց աշխարհը գեղազարդված է և իրականության հետ ընդհանուր քիչ բան ունի։ Ֆրանսուա Բուշեի նկարների Չինաստանը ավելի շուտ նման է Լյուդովիկոս XVի` նման նկարների հիմնական պատվիրատուի Վերսալին։
Ֆրանսիայում ճենապակու արտադրության հովանավորը եղել է Լյուդովիկոս XV-ի սիրուհի մարքիզուհի դե Պոմպադուրը։ Նա եղել է նկարչության մեջ շինուազրիի ջատագովներից։ Մարքիզուհու պատվերով Ֆրանսուա Բուշեն ստեղծել է «չինական թեմայով» նկարների շարքը։
Պալատական այգիների համալիրների ձևավորման մեջ
Թեյախմության հանդեպ հետաքրքրության աճի հետ պալատական այգիների համակարգերում սկսեցին ի հայտ գալ ինքնատիպ կառույցներ` «թեյի տնակներ» կամ չինական տաղավարներ։ Դրա առաջին օրինակներից մեկը 17-րդ դարի չինական թաղամասն է Ստոկհոլմի մերձակայքում գտնվող Դրոթթնինգհոլմի արքայական պալատում։ Նման կառույցներ ունենալու ցանկություն են ունեցել եվրոպական այլ միապետներ ևս, այդ թվում` Ֆրանսիայի արքան և Սաքսոնիայի կուրֆյուրստը։ 1762 թվականին բրիտանացի ճարտարապետ Ուիլյամ Չեմբերսը Լոնդոնի մերձակայքում` Թագավորական բուսաբանական այգում հասարակության զվարճանքի համար կառուցել է Մեծ պագոդան։
«Թեյի տնակի»` աչքի ընկնող օրինակներից է Ֆրիդրիխ Մեծի նստավայր Սան Սուսիի տաղավարը (ճարտարապետ` Ի. Բյուրինգ, քանդակագործ` Ի. Բենկերտ)։ Կլորավուն տնակը «բնակեցված» է ոսկեզօծ «չինացիներով»։ Նրանք այցելուներին դիմավորում են հենց մուտքի մոտ` կարծես նրանց թեյի հրավիրելով։ Կերպարները ամբողջական հասակով են, արևելյան երևակայական հագուստներով, սակայն ունեն եվրոպական դիմագծեր։ Չինացիները «ապրում են իրենց կյանքով». հանդիսատեսը նրանց տեսնում է ընթրելիս։ Տաղավարի ներքին տարածությունը լի է արևելյան կյանքի պատկերներով. գեղարվեստական կոմպոզիցիան զարդարում է պատերն ու առաստաղը։ Հատկապես հետաքրքիր են չինուհիները. նրանք մարմնեղ են և դժվարությամբ են հիշեցնում չինացի նրբակազմ պարուհիներին։
Դեկորատիվ-կիրառական արվեստում
Գեղանկարչության գործերի հետ միաժամանակ ի հայտ են գալիս շինուազրի ոճով շքեղ գոբելեններ։ Կոմպոզոցիայով ու կոլորիտով դրանք ամբողջովին կրկնում են համանման նկարները։ Չինական նախշերը կիրառում են գտել նաև պաստառներում։
Շինուազրիի հնարքները լայնորեն կիրառվել են հովհարների, հովանոցների արտադրության մեջ։ Այս աքսեսուարները, եկած լինելով Չինաստանից, դարձան 18-րդ դարի ազնվականական-բուրժուական կենցաղի անբաժանելի մասը։ Ճենապակյա սպասքը, ծխամորճները, սկահակները զարդարվել են չինական նախշերով։ 18-րդ դարի առաջին կեսին նորաձև են դառնում «չինացի հովվուհի» թեմայով ճենապակյա արձանիկները։ Հայտնի էին նաև գլուխը պտտող ծեր չինացու արձանիկները։
Այս նույն ժամանակաշրջանում ձևավորվում է «չինական լապտերների» նորաձևությունը։
Հագուստների ձևավորման մեջ
Կանանց` ռոկոկո ոճի հագուստներում նույնպես դրսևորվել է հեռավոր էկզոտիկ մշակույթի նկատմամբ հետաքրքրությունը։ 1730-1760 թվականներին նորաձև էին «ա-լյա պագոդա» ոճի թևքերը` ժանյակների շարքերով, որոնք յուրահատուկ ձևով իջնում էին մինչև արմունկները։
Անգլիայում նորաձև էին ծղոտե գլխարկները, որոնք նման էին չինական կոնաձև գլխարկներին։
Կիրառության մեջ էին մտել նաև փոքր կոշիկները` մյուլերը, որոնք ստեղծվել էին չինական կոշիկների նմանությամբ։
Բալետում, դրամատուրգիայում ու գրականության մեջ
18-րդ դարի սկզբին եվրոպական լեզուներով թարգմանվում է «Փոփոխությունների գիրք» չինական տրակտատը։
Բալետում նույնպես կիրառվել է չինական ոճը։ Այս շրջանում են բեմադրվել «Նրբագեղ Չինաստան», «Չինացի հովվուհի», «Մանդարին» բալետային ներկայացումները, որոնք ոչ մի ընդհանուր բան չեն ունեցել չինական իրականության հետ և տուրք էին չինական մշակույթով հետաքրքրությունների բավարարմանը։
Շինուազրին 20-րդ դարում
20-րդ դարի սկզբին հետաքրքրություն է առաջացել ռոկոկոյի գեղագիտության հանդեպ։ Դա դրսևորվել է, օրինակ, Կոնստանտին Սոմովի ստեղծագործության մեջ։ Նրա նրբագեղ աշխարհում վերակենդանանում են ոչ միայն անցյալ դարի մարդիկ, այլև շինուազրի ոճը` չինական լապտերներ, ծածկավարագույրներ, վառ կտորներ։
Մոդեռն արվեստի շրջանում շինուազրին դարձյալ պահանջարկ է վայելում։ Դա հատկապես նկատելի է 1920-1930 թվականների դեկորատիվ-կիրառական արվեստում` մոխրամաններում, լամպերում, թանաքամաններում, ինչպես նաև ճենապակյա սպասքում։ 1920-1930-ական թվականներին ճենապակյա արտադրության առաջատարներից է դառնում հունգարական Herend ընկերությունը։
Գերմանական «Իմ երազանքների աղջիկը» ֆիլմում (1944) կիրառվել են 18-րդ դարի շինուազրի ոճի ոճական հնարքներ։
Ներկայումս չինական փիլիսոփայության, մարտարվեստի, ֆեն-շուի հանդեպ համաեվրոպական հետաքրքրության աճի համատեքստում մեծանում է շինուազրի ոճի նկատմամբ հետաքրքրությունը։
Գրականություն
Կատեգորիա:Կիրառական արվեստ Կատեգորիա:Դեկորատիվ-կիրառական արվեստ Կատեգորիա:Պատմական ժամանակաշրջաններ Կատեգորիա:18-րդ դարը Ֆրանսիայում Կատեգորիա:Արվեստի պատմություն
Վազգեն Մանուկյան
1988 թվականի փետրվարից Ղարաբաղ կոմիտեի համահիմնադիր և կոմիտեի անդամ, 1988 թվականի հունիսից՝ «Ղարաբաղ» կոմիտեի կոորդինատորը ։
1988 թվականի դեկտեմբերի 10-ին «Ղարաբաղ» կոմիտեի մյուս անդամների հետ ձերբակալվել է, 6 ամիս անցկացրել Մոսկվայի «Մատրոսկայա տիշինա» բանտում։
Եղել է «Հայոց համազգային շարժում» (ՀՀՇ) կուսակցության համահիմնադիր և վարչության առաջին նախագահ ։
1990-1995 թվականներին եղել է Հայաստանի Գերագույն խորհրդի պատգամավոր, 1990 թվականի օգոստոսից մինչև 1991 թվականի սեպտեմբեր՝  ՀՀ նախարարների խորհրդի նախագահ։ 1995-2007 թվականներին՝ ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավոր։ 1991 թվականի շարժման ակտիվ մասնակիցների և համախոհների հետ նախաձեռնել է Ազգային Ժողովրդավարական միություն (ԱԺՄ) կուսակցության հիմնադրումը։ 1991 թվականից ԱԺՄ կուսակցության վարչության նախագահ։ 1992 թվականի սեպտեմբերին նշանակվել է ՀՀ պետնախարարի, այսուհետև պաշտպանության նախարար՝ միաժամանակ ղեկավարելով ՀՀ ռազմարդյունաբերական համալիրը, 1993 թվականի օգոստոսին ազատվել է պաշտոնից ։
2009 թվականի մարտից 2019 թվականի դեկտեմբեր Հայաստանի հանրային խորհրդի նախագահն էր։ 2019 թվականից՝ «Վերնատուն» հասարակական քաղաքական ակումբի նախագահ ։