cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
(4595) Պրինզ
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,535023 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,2792 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,7909 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1474,25 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,244192 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 8,65° անկյուն։
Պերֆիլովսկի
Պերֆիլովսկի (Перфиловский), խուտոր Ռուսաստանի Վոլգոգրադի մարզի Ֆրոլովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը վերջին գրանցված տվյալներով կազմում էր 190 մարդ։
Սուրբ Պետրոսի և Պողոսի եկեղեցի (Կահիրե)
Սուրբ Պետրոսի և Պողոսի եկեղեցի (ϯⲉⲕⲕⲗⲏⲥⲓⲁ `ⲛⲧⲉ ⲛⲓⲁⲅⲓⲟⲥ ⲡⲉⲧⲣⲟⲥ ⲛⲉⲙ ⲡⲁⲩⲗⲟⲥ, նաև հայտնի է որպես Էլ Բոտրոսեյա և Պետրոսյան եկեղեցի ), փոքր ղպտիական եկեղեցի, որը գտնվում է Կահիրեի Աբասիա թաղամասում՝ Սուրբ Մարկոսի տաճարի անմիջական հարևանությամբ, Ալեքսանդրիայի Ղպտի ուղղափառ եկեղեցու պապի նստավայրը։ Կառուցվել է 1911 թվականին Եգիպտոսի վարչապետ Բուտրոս Ղալիի գերեզմանի վրա ։
Պատմություն
Եկեղեցին կառուցվել է 1911 թվականին Բուտրոս Ղալիի գերեզմանի վրա, որը եղել է Եգիպտոսի վարչապետը 1908-1910 թվականներին։ Շինարարությունն իրականացվել է Գալիի ընտանիքի հսկողության ներքո ։ Նրա թոռ Բուտրոս Բուտրոս-Ղալին՝ ՄԱԿ-ի վեցերորդ գլխավոր քարտուղարը և Եգիպտոսի նախկին արտգործնախարարը, նույնպես հուղարկավորվել է զոհասեղանի տակ գտնվող դամբարանում 2016 թվականի փետրվարին ։ Սկզբնապես Սուրբ Պետրոսի և Պողոսի պատվին անվանված եկեղեցին ժամանակի ընթացքում հայտնի է դարձել Բոտրոսեյա անունով (Պետրոսյան, Բուտրոս (Պետրոս) Ղալիի անունով)՝ դառնալով քաղաքական գործիչների դինաստիայի պատվին կոչված առաջին եկեղեցին։ 2016 թվականի դեկտեմբերի 11-ին մահապարտ ահաբեկիչը իրեն պայթեցրել է եկեղեցում՝ սպանելով 25 մարդու՝ հիմնականում կանանց և երեխաների ։
Դիզայն
Ընդհանուր առմամբ եկեղեցին ունի կրոնական և գեղարվեստական բարձր արժեք։ Նախագիծը մշակվել է բազիլիկի ոճով իտալա-սլովենացի ճարտարապետ Անտոնիո Լասկիակի կողմից, որը եղել է խդիվ Իսմայիլ փաշայի գլխավոր ճարտարապետը։ Շենքի երկարությունը 28 մետր է, լայնությունը՝ 17 մետր։ Կենտրոնական նավն առանձնացված է կողասրահներից մարմարե սյուների շարքերով, որոնցից վեր գտնվում են իտալական նկարներ, որոնք պատկերում են Հիսուսի, նրա առաքյալների և մի շարք սրբերի կյանքը։ Կենտրոնական սրահի վերջում սև մարմարից պատրաստված երկաստիճան սալ է, որի վրա գրված են Բուտրոս Ղալիի ենթադրյալ վերջին խոսքերը։ Պատերը զարդարված են վենետիկյան խճանկարով, որը պատկերում է նաև Հիսուսի մկրտությունը Հորդանան գետում, ինչպես նաև Հիսուսին տաճարի գմբեթին, որի աջ կողմում Կույս Մարիամն է, ձախ կողմում՝ Ավետարանիչ Մարկոսը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Եգիպտոսի եկեղեցիներ
Եվրոկաբել
«ԵվրոԿաբել (անգլերեն՝ Eurocable), Հայաստանում գործող կաբելային հեռուստատեսության նախկին օպերատոր, հիմնադրվել է 2005 թ.-ին ։ Ընկերությունը տրամադրում է DVB-C ստանդարտի հեռուստատեսության ծառայություններ Երևան քաղաքում, 2013 թ. դրությամբ ընկերությունը տրամադրում է 111 SD և 2 HD ալիքներ։ Բոլոր ծառայություններն ապահովվում են թելքաօպտիկական մալուխի միջոցով ։
Ծանոթագրություն
Կատեգորիա:Հայաստանի հեռահաղորդակցական ընկերություններ Կատեգորիա:2005 հիմնադրված ընկերություններ Կատեգորիա:Հայաստանի կաբելային հեռուստատեսության օպերատորներ
Սուրբ Աստվածամոր ծննդյան եկեղեցի (Նիժնի Վերբիժ)
Սուրբ Աստվածամայր Աստվածամոր ծննդյան եկեղեցի (Церква Різдва Пресвятої Богородиці)՝ փայտաշեն եկեղեցի է, որը գտնվում է Իվանո-Ֆրանկովյան շրջանի Նիժնի Վերբիժ գյուղում՝ կառուցված 1756 թ.-ից 1808 թվականներին։ Ճարտարապետության և մոնումենտալ մշակույթի հուշարձան է։ 2013 թվականի հունիսի 21-ի ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության 37-րդ նստաշրջանին, որն անցկացվում էր Կամբոջայում, Սուրբ Աստվածամոր ծննդյան եկեղեցին, Կարպատյան շրջանի մյուս փայտաշեն եկեղեցիների հետ միասին, ներառվեց ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկի մեջ  ։
Պատմություն
Սուրբ Աստվածամոր ծննդյան եկեղեցին գտնվում է գյուղի արևմտյան հատվածում՝ թմբի լանջին։ Ավանդույթի համաձայն՝ ներկայիս Սուրբ Աստվածամոր ծննդյան եկեղեցին կառուցել է Գրիգոր Մելնիկը, որն ապրել էր 114 տարի և թաղված է եկեղեցում ։ Եկեղեցու կառուցման հետ կապված Ավստրիայի կայսր Ֆերդինանտը պարգևատրել է Մելնիկին՝ իր կատարած ծառայությունների համար ոսկյա մեդալով ։ Տեղի գավառագետներ Միխայիլ Լասիյչուկը և Իվան Լուդչակը կարծում են, որ եկեղեցու շինարարությունը սկսվել է 1756 թվականից ։ Եկեղեցու պատմությունը հետազոտող Նադեժդա Բաբիի կարծիքով Սուրբ Աստվածամոր ծննդյան եկեղեցին չի պատկանում գուցուլական  փայտաշեն կառույցների տիպաբանական խմբին, այլ կրկնում է Պոդոլի և Սլոբոժանշինի սրբազան շինությունների ձևը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Ուզբեկստանում Կատեգորիա:Ուկրաինայի շենքեր և կառույցներ
Ռիչարդ Նևիլ (Ուորիքի 16-րդ կոմս)
Ռիչարդ Նևիլ (Richard Neville; )՝ Սոլսբերիի 6-րդ և Ուորիքի 16-րդ կոմս, Մոնտեգյուի 5-րդ բարոն, Մոնտերմարի 7-րդ բարոն, Կախազարդի միաբանության ասպետ՝ «թագավորներ արտադրող Ուորիք» մականունով («Warwick Kingmaker»), անգլիական պեր, պետական և ռազմական գործիչ։ Սոլսբերիի 5-րդ կոմս Ռիչարդ Նևիլի և Էլիս Մոնտեգյուի ավագ որդին էր։ Եղել է իր ժամանակի ամենահարուստ և ազդեցիկ գործիչը՝ քաղաքական լայն կապերով, որոնք դուրս են եկել երկրի սահմաններից։ Կարմիր և սպիտակ վարդերի պատերազմի առանցքային դեմքերից մեկն էր՝ սկզբնապես Յորքերի կողմից, սակայն հետագայում անցել է Լանքասթերների կողմը։ Նա վաստակել է «թագավորներ արտադրողի» մականունը, քանի որ կարևոր դեր է խաղացել երկու թագավորների՝ Լանքասթերների դինաստիայից Հենրի VI-ի և Յորքերի դինաստիայից՝ Էդուարդ IV-ի տապալման գործում։
Հոր մահից հետո Յորքի ավագ որդին շարունակեց պայքարը Լանքասթերների դեմ և 1461 թվականին Ուորիքի աջակցությամբ հաղթանակ տարավ՝ թագադրվելով որպես Էդուարդ IV։ Ի սկզբանե նոր թագավորը երկիրը կառավարում էր Ուորիքի աջակցությամբ, բայց ավելի ուշ երկուստեք վիճաբանեցին արտաքին քաղաքականության և Էդուարդի կնոջ՝ Էլիզաբեթ Վուդվիլի պատճառով։ Վեճը հանգեցրեց Ուորիքի կողմից կազմակերպված երկու դավադրություններին, որոնց ընթացքում նա փորձեց գահին նստեցնել Էդուարդ IV-ի կրտսեր եղբորը՝ Քլարենսի դուքս Ջորջին, իսկ ապա՝ ավելի վաղ գահընկեց արված թագավոր Հենրի VI-ին։ Երկու դավադրություններն էլ ձախողվեցին և ավարտվեցին 1471 թվականի ապրիլի 14-ին, երբ Ուորիքը պարտվեց Էդուարդ IV-ին Բարնետի ճակատամարտում և սպանվեց։
Ամուսնացած էր Աննա դե Բոշանի՝ Ուորիքի 16-րդ կոմսուհու հետ։ Որդիներ չունեին։ Ուորիքի երկու դուստրերից ավագը՝ Իզաբելան (1451-1476), ամուսնացել է Քլարենսի դուքս Ջորջի հետ։ Նրա կրտսեր դուստրը՝ Աննան (1456-1485) կարճ ամուսնություն է ունեցել Հենրի VI թագավորի որդու՝ Էդուարդ Վեստմինստերացու հետ, ով մահացել է 17 տարեկանում Տյուքսբերիի ճակատամարտի ժամանակ։ Այնուհետև նա ամուսնացել է թագավոր Էդուարդ IV-ի կրտսեր եղբոր՝ Գլոստերի դուքս Ռիչարդ III-ի հետ, որը հետագայում դարձավ Ռիչարդ III թագավորը։ Ուորիքի երրորդ դուստրը՝ Մարգարեթը, ապօրինի է եղել։
Ուորիքի պատմական ժառանգությունը եղել մեծ վեճի առարկա է եղել պատմաբանների միջև։ Ոմանք կարծում են, որ նա եսասեր և անխոհեմ է եղել, մյուսները նրան դիտարկում են որպես անշնորհակալ թագավորի քմահաճույքի զոհ։ Ընդհանուր առմամբ, պատմաբանները միակարծիք են, որ ժամանակին Կոմս Ուորիքը մեծ ժողովրդականություն է վայելել հասարակության բոլոր շերտերում և կարողացել է օգտվել ժողովրդական տրամադրություններից՝ իր քաղաքական նպատակներին հասնելու համար։
Ուորիքի կայացումը
Ռիչարդ Նևիլի մանկության մասին քիչ բան է հայտնի։ Վեց տարեկանում նա նշանվել է տիկին Աննա դե Բոշանի՝ Ուորիքի 13-րդ կոմս Ռիչարդ դե Բոշանի և նրա կնոջ՝ Գլոստերի կոմս Թոմաս լե Դիսպենսերի դուստր և ժառանգորդ Իզաբելլա լե Դիսպենսերի դստեր հետ։ Այս ամուսնության շնորհիվ նա ստացել է Կոմս Ուորիքի տիտղոսը և Մոնտեգյու, Բոշան և Դեսպենսեր ընտանիքների ժառանգության զգալի մասը։
Հանգամանքները, սակայն, է՛լ ավելի բարելավեցին նրա վիճակը. Ռիչարդ դե Բոշանի որդին՝ Հենրին, ով ամուսնացել էր Ռիչարդի կրտսեր քրոջ՝ Սեսիլիայի հետ, մահացավ 1446 թվականին։ Այն բանից հետո, երբ 1449 թվականին մահացավ նաև Հենրիի դուստրն ու միակ ժառանգորդը, Ռիչարդը ժառանգեց ոչ միայն Հենրի դե Բոշանի կարողությունը, այլև՝ Ուորիքի կոմսի տիտղոսը։ Ռիչարդի իրավահաջորդությունը, սակայն, վիճարկելի էր։ Սկսվեց ժառանգության համար ձգձգվող պայքար՝ առաջին հերթին Էդմունդ Բոֆորթի՝ Սոմերսեթի երկրորդ դքսի հետ, որի առաջին կինը Ռիչարդ դե Բոշանի դուստրն էր։ Վեճը հողային տիրույթների պատճառով, էր, իսկ տիտղոսը չի վիճարկվել, քանի որ Հենրիի խորթ քույրերը հեռացվել էին իրավահաջորդությունից։
1445 թվականին Ռիչարդը, հավանաբար, նույն տարվա ապրիլի 22-ին Մարգարիտա Անժուացու թագադրման ժամանակ, դարձավ ասպետ։ 1449 թվականին նա՝ գահին մատուցած իր ծառայությունների համար ներառվել է Հենրի VI թագավորի պատմական ծառայողական ցուցակում։ Ռիչարդը իր զինվորական ծառայությունն իրականացրել է հյուսիսում՝ իր հոր հետ, և հնարավոր է, որ 1448-1449 թվականներին մասնակցել է Շոտլանդիայի դեմ պատերազմին։ Երբ 1452 թվականին Ռիչարդ Յորքն ու Ռիչարդ Սոլսբերին ապստամբեցին թագավոր Հենրի VI-ի դեմ, Ուորիքը կանգնել է նրանց կողքին։
Ամուսնություն և տիտղոսի ստացում
Ռիչարդ Նևիլը (այդ ժամանակ՝ դեռևս Սոլսբերիի կոմսի ժառանգորդ) ամուսնացել է 1436 թվականին, 7 տարեկանում, Ուորիքի 13-րդ կոմս Ռիչարդ Բոշանի դստեր՝ Աննա Բոշանի հետ։ 1434 թվականին ստացվեց այդ հարսանիքի պապական թույլտվությունը, քանի որ Նևիլների և Բոշանների տները արդեն բարեկամական կապերի մեջ էին։ 1436 թվականի մարտի 9-ին կողմերը պայմանավորվեցին հարսանիքի մասին։ Հարսանիքը տեղի է ունեցել Աբերգավեննիում, ենթադրաբար՝ մայիսին։ Հարսանիքին միանգամից երկու զույգ է ամուսնացել։ Երկրորդը Բոշանի ժառանգորդ Հենրին էր և Ռիչարդի ավագ քույրը՝ Սեսիլիա Նևիլը։ Այսպիսով, եթե տոհմերից մեկի ժառանգը մահանար, նրա կարողության մի մասը կարող էր անցնել մյուս տոհմի ժառանգին։ Չնայած Սեսիլիա Նևիլը ազնվական տոհմից էր, Ռիչարդ Բոշանը կարող էր Հենրիի համար մեկ այլ ժառանգորդ-հարսնացու գտնել։ Բայց Բոշանը պարտքեր ուներ և փողի կարիք ուներ։ Ռիչարդի հայրը՝ Ռիչարդը, Սոլսբերիի 5-րդ կոմսը, հարսանիքի համար հսկայական՝ 4700 մարկ գումար վճարեց։
1445 թվականի օգոստոսի 6-ին Ռիչարդ Նևիլին ասպետի կոչում շնորհվեց։ 1446 թվականին Սոլսբերին վերադարձրեց Արևմտյան Մարչի պաշտպանի պաշտոնը և այդ ծառայությունը կիսեց Ռիչարդի հետ։ Ռիչարդը Շոտլանդիայի հետ պատերազմներում իրեն լավ է դրսևորել 1448-1449 թվականներին, ինչի համար 1449 թվականի ապրիլի 5-ին մրցանակ է ստացել թագավորից։
Ուորիքի 13-րդ կոմս Ռիչարդ Բոշանը մահացավ 1439 թվականին։ Նրան հաջորդեց որդին՝ Հենրի Բոշանը։ Նա ծառայում էր Ֆրանսիայում և թագավորի լավագույն ընկերն էր։ 1444 թվականին նա դարձավ Անգլիայի առաջին կոմս (premier earl), իսկ 1445 թվականին՝ դուքս Ուորիք։ 1444 թվականի փետրվարի 14-ին նա և Սեսիլիան դուստր ունեցան՝ Աննային։ 1446 թվականի հուլիսի 11-ին դուքս Հենրին մահացավ։ Փոքրիկ կոմսուհի Աննան դարձավ իր ժամանակների ամենահարուստ ժառանգորդը։ Նրա պաշտպանության և հարսանիքի կազմակերպման գործերը թագուհին փոխանցեց Ուիլյամ դե լա Պոլին՝ ապագա դուքս Սաֆֆոլկին։ Վերջինս ուզում էր Աննային ամուսնացնել իր ժառանգորդի հետ։ Սակայն աղջիկը մահացավ 1449 թվականի հունիսի 3-ին՝ ի դերև հանելով նրա հույսերը։ Այս մահը անակնկալ էր Ռիչարդ Նևիլի համար։ Մեկ շաբաթ անց նա դարձավ Կոմս Ուորիք՝ միանգամից ավելի հարուստ ու ազդեցիկ դառնալով, քանի իր հայրը՝ Սոլսբերիի կոմսը։ Այսուհետ Ռիչարդ Նևիլի շահերը չէին սահմանափակվում հյուսիսով և շոտլանդական սահմանով, այլ ձգվում էին մինչև Միդլենդ, Ուելս և Կալե։ Նա ազգային քաղաքականության մեջ խոշոր ֆիգուր էր դարձել, ինչը Լանքասթերների տան հետ պառակտում առաջացրեց և պայմանավորեց նրա մասնակցությունը Վարդերի պատերազմին։
Զինանշան
«Թագավորներ արտադրողի» հայրը՝ Ռիչարդ Նևիլ-ավագ՝ Ռալֆ Նևիլի կրտսեր որդին, Վեստմորլենդի 1-ին կոմսը կրել է իր հոր զինանշանը՝ մուգ կարմիր դաշտում թեք արծաթե խաչով, որում նա, լինելով տոհմի կրտսերը, լանքասթերային գույների փոփոխություն էր կատարել՝ արծաթի և լազուրի տեսքով, որոնք վերցրևել էր իր մոր՝ Ջոաննա Բոֆորթի պատվին, ով Ջոն Գոնտի դուստրն էր։ Սոլսբերիի 4-րդ կոմս Թոմաս Մոնտեգյուի մահից հետո Ռիչարդը, կոմս Թոմասի ժառանգորդուհու հետ ամուսնության շնորհիվ, ստացավ Սոլսբերիի տիտղոսն ու զինանշանը (չորս մասանոց վահան՝ արծաթագույն դաշտում երեք ալ կարմիր առանցքային գոտիներ և ոսկեգույն դաշտում կանաչ արծիվ՝ բացված թևերով)։ Այս զինանշանները նա տեղադրեց իր վահանի վրա՝ դրանք դնելով իր հայրենի զինանշանից հետո (ըստ ավագության)։ Ռիչարդի որդին՝ կրկին Ռիչարդ, ամուսնացավ Ուորիքի 13-րդ կոմսի ժառանգորդուհու՝ Աննա Բոշանի հետ։ Վերջինիս զինանշանը ներառում էր Բոշանների (ալ կարմիր դաշտում ոսկեգույն գոտի՝ իրար ագուցված վեց ոսկեգույն խաչերով), Ուորիքի նախկին կոմս Նյուբուրգների (շախմատաձև ոսկեգույն և լազուրյա դաշտեր՝ կնգումներով պատկերված փայտամածով), Քլերների (ոսկեգույն դաշտի վրա երեք մուգ կարմիր փայտամած) և Դիսպենսերների (քառամաս՝ արծաթագույն և մուգ կարմիր, առաջին և չորրորդ մասերը միահյուսված են ոսկեգույնով, ձախից՝ սև լանջագոտին անցնում է ամբողջի վրայով) գերբերը։ Այս զինանշանը Ռիչարդ Բոշանը ձեռք էր բերել Իզաբելլայի՝ Գլոստերի 1-ին կոմս, Հիլբերտ դե Քլերի հետնորդ Թոմաս լե Դիսպենսերի ժառանգորդուհու հետ ամուսնության շնորհիվ։ Ուորիքի կոմս Ռիչարդ Նևիլի վահանի վրա պատկերվել է միայն նրա տոհմական զինանշանը։ Բայց նրա դրոշը և ձիու թամքատակը նախշազարդված էին նրա մոտ հավաքված իշխանության խորհրդանիշների բոլոր դետալներով։ Ուորիքների և Սոլսբերիների զինանշանները ըստ ավագության նա համախմբել էր վահանի առաջին և երկրորդ հատվածներում, Նևիլների գերբը՝ 3-րդ, Դիսպենսերներինը՝ 4-րդում։ Նևիլն ունեցել է երկու կպչուն պիտակներ՝ կարապի գլուխ և պարանոց, որոնք բարձրանում էին կարմիր գույնի թագից (Ուորիքի զինանշանի համար) և թագից հարություն առնող գրիֆոն (Սոլսբերիի զինանշանի համար)։ Անձնական էմբլեման շղթաներով արջն էր և անմշակ մանյակները։
Հղումներ
Կատեգորիա:Կապիչի շքանշանի ասպետներ
Տրուսիլովկա
Տրուսիլովկա (Трусилівка), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կրասիլովի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Տրուսիլովկա գյուղում բնակվում էր 194 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1324 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 146,53 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կրասիլովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Աստերոիդների ցանկ (176301-176400)
|}
Իդեալական գազի վիճակի հավասարում
Իդեալական գազի վիճակի հավասարում, իդեալական գազի վիճակի հավասարում(Կլապեյրոնի հավասարում, Մենդելեև-Կլապեյրոնի հավասարում ), որն անվանվել է դրանց հայտնաբերող Բ. Կլապեյրոնի և Դ. Մենդելեևի անունով։
որտեղ p-ն ճնշումն է, V-ն՝ գազի մոլային ծավալը, T-ն՝ բացարձակ ջերմաստիճանը, R-ը՝ ունիվերսալ գազային հաստատունը
։ Կլապեյրոնի հավասարումից բխում են Բոյլ-Մարիոտի օրենքը, Գեյ-Լյուսակի օրենքը և իդեալական գազերին վերաբերող մասնավոր այլ օրենքներ։ Կլապեյրոնի հավասարումով որոշակի ճշտությամբ նկարագրվում են փոքր խտության իրական գազերը բարձր ջերմաստիճանների դեպքում։
Քանի որ, (որտեղ  -ը նյութի քանակն է, m-ը զանգվածը, M-ը մոլային զանգվածը) վիճակի հավասարումը կարելի է գրել
կամ p= n k T,
որտեղ n = N/V-ատոմների կոնցենտրացիան է, -Բոլցմանի հաստատուն.
Այս հավասարումը կոչվում է Մենդելեև-Կլապեյրոնի հավասարում։
Գազի նյութի քանակը որոշվում է նորմալ ճնշման և ջերմաստիճանի պայմաններում։ Հավասարման մեջ օգտագործվող ջերմաստիճանը բացարձակ ջերմաստիճան է։ Ջերմաստիճանի համապատասխան ՄՀ հիմնական միավորը կալվինն է (Կ) ։
Կլապեյրոնի հավասարման հաստատունը այնքան էլ հաստատուն չէր, քանի որ անհրաժեշտ էր հաշվել յուրաքանչյուր գազի համար․
Մենդելեևը հայտնաբերեց, որ r-ը ուղիղ համեմատական է \nu-ին և համեմատականության գործակից R-ը անվանեց ունիվերսալ գազային հաստատուն։
Կապ իդեալական գազի վիճակի մյուս հավասարումների հետ
Վերջին հավասարումը կոչվում է միացյան գազային օրենք։ Դրանից ստացվում է Բոյլ-Մարիոտի, Շառլի և Գեյ-Լյուսակի օրենքները։
Այդ օրենքը հարմար է տարբեր վիճակների անցման տեսանկյունից։
Քիմիայի տեսանկյունից այս օրենքը կարող է հնչել այլ կերպ․
Ռեակցիայի մեջ մտնող գազերի ծավալները, նույն պայմանների դեպքում( ջերմաստիճան, ճնշում) հարաբերում են իրար և առաջացող գազանման միացումների ծավալներին ինչպես ամբողջ թվեր։
Օրինակ,1 ծավալով ջրածինը միանում է 1 ծավալով քլորին, ստացվում է 2 ծավալ քլորաջրածին․
Գրականություն
Կատեգորիա:Ֆիզիկական քիմիա Կատեգորիա:Դմիտրի Մենդելեև Կատեգորիա:Քիմիական օրենքներ Կատեգորիա:Գազային օրենքներ
Վաժուգա
Վաժուգա  (Важуга), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է ՈՒֆտյուգ գետի ձախ ափին 174 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 58 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Շնաձկներ
Շնաձկներ (Selachii ), կռճիկային ձկների ենթակարգ։ Բնորոշ հատկանիշներից են երկարուկ ու ձիգ մարմնի տորպեդանման ձևը, պոչային հետերոցերկալ մեծ լողաթևը, մեծ քանակությամբ սրածայր ատամների առկայությունը զույգ ծնոտներին։
Ներկայումս հայտնի է շնաձկների 450 տեսակ՝ 17 սմ երկարություն ունեցող Etmopterus perryi տեսակից մինչև 20 մետրանոց կետային շնաձուկը (որն աշխարհի ամենամեծ ձուկն է)։ Այս ենթակարգի տեսակները տարածված են ծովերում և օվկիանոսներում։ Չնայած շնաձկների մեծամասնությունը բնակվում է աղի ջրերում, որոշ տեսակներ հարմարվել են քաղցրահամ ջրում ապրելուն։ Շնաձկների մեջ գերակշռում են գիշատիչները, սակայն 3 տեսակ, այդ թվում կետային շնաձուկը, սնվում են փոքր ձկներով և պլանկտոնով։
Շնաձկների ամենահին ներկայացուցիչները գոյություն են ունեցել դեռևս 420-450 միլիոն տարի առաջ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ձկներ
Ենթասպա
Ենաթսպա կոչումը Հայկական բանակում
Հայաստանի Հանրապետության Զինված Ուժերում՝ նրանց ստեղծման օրվանից մտցվել է ՙենթասպա՚ ռազմական կոչումը և սահմանվել է զինծառայողների առանձին մի կատերգորիա։ Մասնավորապես՝ ՀՀ ԶՈՒ Ներքին ծառայության կանոնագիրքը սահմանում է հետևյալը՝
Ենթասպա կոչումը տարբեր բանակներում
Ենթասպա կոչումը, որպես «պրապորշչիկ»՝ Пра́порщик, առաջացել է հին սլավոնական «պրապոր»՝ пра́поръ բառից։ Հայերեն պրապոր–ը թարգմանվում է «դրոշ», իսկ հին հայերեն՝ «վառ», որը նոյն նշանակութիւնն ունի՝ դրոշ։
Ենթասպա կամ պրապորշչի բառեզրով նշանակվում էր այն ռազմական կոչումը, որը տրվում էր մի շարք պետությունների զինված ուժերի և այլ ուժային կառույցների որոշակի զինծառայողների։
Ենթասպա կոչումը զանազան երկրների բանակներում
Որոշ երկրներում ենթասպա ռազմական կոչումը ունի զանազան անվանումներ, սակայն մոտավորապես համարժեք է արդի հայկական բանակի ենթասպա և արդի ռուսական բանակի պրապորշչիկ կոչումներին։ Մասնավորապես, նախկին Վարշավյան պակտի երկրնեից մի քանիսում այդ կոչումները համարժեք են ՙենթասպային՚ սակայն հնչում են իրենց ազգային առանձնահատուկ կերպով․
Իսկ հետևյալ երկրներում թե՛ հնչումը և թե համարժեքությունը գրեթե նույնանման են ռուսական ՙպրոպորշչիկ՚ կոչման հետ՝
Ռուսական թագավորությունում, ռուսական կայսրությունում, ԽՍՀՄ–ում և արդի Ռուսաստանի Դաշնությունում
Ռուսական թագավորությունում, ռուսական կայսրությունում, ԽՍՀՄ–ում և արդի Ռուսաստանի Դաշնությունում ենթասպաները՝ պրապորշչիկները զինծառայողների մի կատեգորիա են, որոնք ծառայում են զինված ուժերում, այլ զորքերում, ուժային այլ կառույցներում, և ըստ աստիճանակարգի գտնվում են սպայական կազմի և սերժանտական կազմի միջև, այսինքն՝ իրենց ծառայողական դիրքով սպաներից ցածր են, իսկ սերժանտներից բարձր։
Ենթասպա կոչման ի հայտ գալը Ռուսական պետությունում
Ռուսական թագավորության բանակում ցար Ալեքսեյ Միխայլովիչ Ռոմանովի հրամանագրով առաջին անգամ 1649 թվականին ենթասպաներ կամ դրոշակիրներ՝ прапорщик–ներ սկսեցին այն դրոշակիրներին, որոնք նշանակվում էին առավել խիզախ զինվորների թվից, որոնք ֆիզիկապես ամուր էին և մարտերում ստուգված։
Պետրոս I Ռոմանով ցարը, որը ստեղծեց Ռուսաստանի կանոնավոր բանակը, 1712 թվականին բանակ ներմուծեց պրապորշչիկ՝ прапорщик ռազմական կոչումը, որպես առաջին (կրտսեր) աստիճան՝ նախատեսված օբեր–սպայական կազմի որոշ անդամների համար։ Ընդ որում՝ կոչումը մտցվեց թե՛ հետևակում, թե՛ հեծելազորում ։
Ռուսական կայսերական բանակում հետևակային զորքերի ենթասպա՝ կամ պրապորշչիկ՝ «прапорщик» կոչումին 1712–1796 թթ․ համապատասխանում էր շտիկ–յունկեր կոչումը հրետանային զորքերում ։
Փաստորեն, դա սպայական, առաջին կոչումն էր։ Արդի տերմինով ասած՝ առաջին կրտսեր սպայական կոչումը, իսկ հին ռուսական և եվրոպական տերմինով՝ առաջին օբեր սպայական կոչումը։ Օբեր սպաներից ներքև ունտեր սպաներն էին, այսինքն ենթասպաները կամ սերժանտները։ Շփոթության պատճառն այն է, որ իրականում սերժանտները պետք է կոչուեն ենթասպաներ, իսկ պրապորշչիկները՝ փոխսպաներ։
1884 թվականից Ռուսաական կայսերական բանակում ռազմական ուսումնարանների շրջանավարտների համար առաջին սպայական կոչումը դարձավ պոդպորուչիկը կամ ենթապորուչիկը։ Հեծելազորում դրան համապատասխանում էր կորներտը՝ корнет։ Սակայն ենթասպա՝ прапорщик կոչումը, որպես առաջին սպայական կոչում կազակական աշխարհազորային զորքերում, ինչպես նաև պատերազմական ժամանակի համար ։ Նույն կերպ այն համարվում էր առաջին սպայական կոչում պահեստազորի ենթասպաների՝ прапорщик запаса կատերգորիայի համար ։ Բացի այդ, ենթասպա, այսինքն՝ прапорщик աստիճանը շնորհվում էր որպես մարտում աչքի ընկնելու համար սպայական կազմի մեջ ընդգրկված զինվորականներին՝ որպես առաջին սպայական կոչում։
Խորհրդային Միություն
Խորհրդային Միության Զինված Ուժերում ենթասպա՝ պրապորշչիկ՝ прапорщик կոչումը մտցվել է 1972 թվականի ունվարի մեկից։ Միաժամանակ՝ Ռազմածովային նավատորմում մտցվել է միչման ռազմական կոչման համար նոր տարբերանշաններ։ Այդ բոլորի մասին ԽՍՀՄ Գերագույն Խորհրդի Նախագահության հրամանագիրը հրապարակվել է 1971 թվականի նոյեմբերի տասնութին ։
1981 թվականի հունվարի տասներկուսից Խորհրդային բանակում, ռազմածովային ուժերի առափնյա զորամասերում և օդատորմում, ԽՍՀՄ սահմանապահ և ներքին զորքերում մտցվել է նաև ավագ ենթասպա, կամ ավագ պրապորշչիկ՝ старший прапорщик ռազմական կոչումը։ Միաժամանակ՝ ԽՍՀՄ ռազմածովային նավատորմում մտցվել է դրան համարժեք ավագ միչման՝ старший мичман կոչումը։
Սլովենիա և Չեխիա
Սլովենիա և Չեխիա երկրների ազգային Զինված Ուժերում կան համանման ռազմական կոչումներ, ինչպես նաև ենթասպաների առավել տարատեսակ կատեգորիաներ.
Չեխիա
Չեխիայի բանակաի զինծառայող ենթասպաների ուսադիրները՝
Այլ սլավոնական երկրներ
Որոշ սլավոնական երկրներում կա ենթասպայի «խորունժիյ» կոչվող տեսակը՝ хорунжий սլավոնական խորուգվ՝ Хоругвь դրոշ կամ դրոշազոր բառից, որը նշանակում՝ մեկ դրոշակի տակ ծառայող զորագունդ կամ բրիգադ։
Նման սլավոնական երկրներց է Լեհաստանը։
Սերբիա
Սերբիա սլավոնական երկրում ենթասպայի համարժեքը կոչվում է «Զաստավնիկ»՝ «заставник», սերբերեն՝ «застава», այսինքն՝ դրոշ բառից։
Անգլոսաքսոնական ենթասպայական ռազմական կոչումներ
Մի շարք անգլոսաքսոնական երկրներում ենթասպայի կամ պրապորշչիկի համարժեք կամ իմաստով մոտ կոչումը համարվում է վորընթ–օֆիսըրը։ Մի շարք երկրներում առկա նաև էնսին կոչումը, որը նշանակում է դրոշը կրող զինծառայող։
Ֆրանսախոս երկրներ
Ֆրանսախոս երկրներում ենթասպայի կոչմանն առավել մոտ է «անսեն» կամ էնսին կոչումը, որը նույնպես նշանակում է դրոշը կրող զինծառայող։
Կա նաև Ասպիրանտ կոչումը՝ Aspirant։ Այն տրվում է այն թեկնածուներին, որոնք ցանկանում են զբաղեցնել թափուր սպայական պաշտոնները։
Իսպանախոս երկրներ
Իսպանիայում և Լատինական Ամերիկայի երկրներում ենթասպային, կամ պրոպորշչիկին՝ հայկական «վառատարին» համապատասխանող կոչում կարելի է համարել ալֆարեսը՝ (alférez)։
Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության Զինված ուժերի՝ Բունդեսվերի ենթասպաներ
Բունդեսվերում Օբերշտաբսֆելդֆեբելը՝ գերմաներեն՝ Oberstabsfeldwebel, որը կրում է ՆԱՏՕ–ի ռազմական կոչումների դասակարգման OP-9 կոդը, հանդիսանում է ենթասպայական ռազմական կոչումներից ամենաբարձրը։ Նրան համարժեք է համարվում Օբերֆենրիխը՝ գերմաներեն՝ Oberfähnrich, որը համարվում է սպայական կոչման թեկնածու կամ Բունդեսվերի ռազմական ուսումնարաններից որևէ մեկի ուսանող՝ կուրսանտ՝ սերժանտի կոչմամբ։.
Աղբյուրներ
Կատեգորիա։Բանակ Կատեգորիա։Ռազմական կոչումներ Կատեգորիա։Ռազմական պատմություն Կատեգորիա։Պատերազմ Կատեգորիա։Ռազմական գիտություն Կատեգորիա։Պատմություն Կատեգորիա։Քաղաքականություն Կատեգորիա։Պետություն Կատեգորիա։Կառավարում
Կատեգորիա:Բանակ
Խորլե (համայնք)
Խորլե (Goirle ), համայնք Նիդերլանդների Հյուսիսային Բրաբանտ մարզում։ Տարածքը 42,04 կմ² է, բնակչությունը՝ 22.809 (2011 թ.)։ Մեկ շնչի տարեկան միջին եկամուտը 14.000 եվրո է։
Կատեգորիա:Հյուսիսային Բրաբանտի համայնքներ
Թոշակառուների ճանապարհորդությունը
Թոշակառուների ճանապարհորդությունը (Bourses de voyage), ֆրանսիացի գրող Ժյուլ Վեռնի քիչ հայտնի արկածային վեպը, որը մտնում է «Անսովոր ճանապարհորդություններ» շարքի մեջ։ Վեպը գրվել է 1903 թվականին։ Վեպի առաջին հրատարակությունը կայացել է Պիեռ Ժյուլ Էտցելի «Magasin d’Éducation et de Récréation» ամսագրում 1903 թվականի հունվարի 1-ից (№ 193) մինչև դեկտեմբերի 15-ը (№ 263)։ Գրքային առաջին հրատարակությունը լույս է տեսել երկու հատորով։ Առաջին հատորը հրատարակվել է 1903 թվականի հուլիսի 1-ին, իսկ երկրորդ հատորը՝ նույն թվականի նոյեմբերի 9-ին։ Պատկերազարդ հրատարակությունը լույս է տեսել 1903 թվականի նոյեմբերի 19-ին՝ Լեոն Բենետտի նկարազարդումներով ։ Այս վեպով Ժյուլ Վեռնը եզրափակում է այն վեպերի շարքը, որտեղ գլխավոր հերոսները երեխաներ են՝ «Տասնհինգամյա նավապետը» (1878 թվական), «Երկու տարի արձակուրդ» (1888 թվական), «Մանուկը» (1893 թվական)։ Որոշ աղբյուրներում վեպը հանդիպում է «Հալլիֆաքսի ծովահենները» անվանումով։
Սյուժե
Լոնդոնի «Անթիլյան» դպրոցը հանրահայտ է նրանով, որ այնտեղ սովորում են երիտասարդ եվրոպացիներ, որոնք ծնվել են Կարիբյան ավազանի երկրներում։ Նրա ինն ուսանողներ, որպես խրախուսանք, պարգևատրվում են դեպի հարազատ երկրներ ճանապարհորդությունով, որի հովանավորն է հանդիսանում մի հարուստ կին Բարբադոսից։
Հարի Մերկելը, նախկին նավապետ է, որը դարձել է ծովահեն, ձերբակալվել և Անգլիա է տարվել, որտեղ և մեղադրվում է բազմաթիվ արյունալի սպանությունների մեջ։ Սակայն Մերկելին հաջողվում է փախչել՝ իր հավատարիմ զինակից Ջոն Կարպենտերի հետ։ Նրանք իրենց համախոհների հետ, որոնք հայտնի են որպես «Հալիֆաքսի ծովահեններ», գրավում են «Նախազգուշացում» եռակայմ առագաստանավը և սպանում անձնակազմի բոլոր անդամներին։ Հենց այս նավով էլ պետք է ուսանողները ճանապարհորդեն՝ իրենց լատիներենի ուսուցիչ և դպրոցի հաշվետար պրոֆեսոր Հորացիո Պատերսոնի գլխավորությամբ։
Նավը դուրս է գալիս Կորկ ծովածոցում գտնվող իռլանդական Քվինստաուն նավահանգստից։ Երկար ճանապարհորդությունը Ատլանտիկայով սկսված է։ Մարկելը և նրա անձնակազմը ցանկանում են ճանապարհին սպանել ուղևորներին և նորից զբաղվել ծովահենությամբ։ Մակայն Պատերսոնի հետ զրույցից իմանում են, որ Բարբադոս ժամանելուն պես, ուսանողներից յուրաքանչյուրը, որպես պարգև, տիկին Կետլին Սեյմուրից ստանալու են 700 ֆունտ ստերլինգ պարգևավճար։ Մերկելը փոխում է իր ծրագիրը և որոշում է ճանապարհորդությունը ավարտին հասցնել՝ ագահաբար ցանկանալով տիրանալ այդ գումարին։
Ճանապարհորդությունը շարունակվում է և Կարիբյան կղզիներում, հաջորդաբար, այցելում է ուսանողներից յուրաքանչյուրի հայրենիքը՝ Մարտինիկա, Սենտ Լյուսիա, Սենտ Թոմաս, Գվադելուպա, Դոմինիկա, Անտիգուա, Սան Բարտոլոմեո, Սան Մարտին, Սանտա Կրուս և վերջապես հասնում է իր նպատակակետին՝ Բարբադոս։ Բարբադոսում տիկին Կետլին Սեյմուրը յուրաքանչյուր սովորողի հանձնում է խոստացված գումարը։
Տիկին Սեյմուրը ունի ևս մեկ խնդրանք։ Նա խնդրում է Անգլիայի Լիվերպուլ քաղաք հասցնել բոցման Ուիլլ Միտցին, որը այնտեղ նոր աշխատանքի է անցնելու։ Մերկելը չի կարող մերժել տիկնոջ խնդրանքը։ Միտցը պատահաբար լսում է ծովահենների խոսակցությունը և իմանում նրանց ծրագրերի մասին։ Օգտվելով գիշերվա մթությունից, նա փորձում է ուսանողների և նրանց դասախոսի հետ միասին, փախչել նավից։ Բայց այդ փորձը անհաջողության է մատնվում։ Նրանք հակամարտության մեջ են մտնում ծովահենների հետ, որի արդյունքում նրանց հաջողվում է Մերկելին և Կարպենտերին փակել նավապետի սենյակում, իսկ մյուս ծովահեններին՝ նավի մառանում։ Վերջիններս մառանում գտնում են ռոմով լցված տակառներ և սկսում են հարբեցողությամբ զբաղվել։ Որոշ ժամանակ անց Մերկելին և Կարպենտերին, այնուամենայնիվ, հաջողվում է ազատվել գերությունից և նրանք ուղևորվում են փրկելու իրենց համախոհներին։ Բայց արդեն ուշ է։ Նավի վրա, հանկարծակի, հրդեհ է բռնկվում և նավը սկսում է խորտակվել։
Այդ ընթացքում Միտցին հաջողվում է Պատերսոնի և երեխաների հետ նավակ նստել և լքել խորտակվող նավը։ Նրանք շատ դժվար ժամանակներ են անց կացնում բաց ծովում, մինչև հանդիպում են մի շոգենավի, որը և նրանց հասցնում է մինչև Մեծ Բրիտանիա։ Այնտեղ նրանց սպասում է ամբոխը և լրատվությունը, որոնք իմացել էին այդ իրադարձությունների մասին։ Վերջապես նրանք ժամանում են դպրոց, որտեղ նրանց սպասում է ծանրաբեռնված, նոր ուսումնական տարին։
Բովանդակություն
Վեպը բաղկացած է երկու մասից և քսանիննը գլուխներից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1903 վեպեր Կատեգորիա:Ֆրանսերեն վեպեր
Դեմիրջի
Դեմիրջի, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Ջանիկի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Բարկարոլ
Բարկարոլ (իտալերեն՝ barcarola, barca - մակույկ բառից), կենցաղային երգի տեսակ, հատկապես տարածված Վենետիկում, մակույկավարի, թիավարի երգ։ Ինչպես նաև ձայնի կամ երաժշտական գործիքի համար գրված, քնարական բնույթի հանդարտ ստեղծագործություն՝ 6/8 կամ 12/8 չափով։ Առանձնանում է սահուն մեղեդիականությամբ, նվագակցության մեջ հաճախ օգտագործվում են երաժշտական-նկարագրական տարրեր։ Բարկարոլը հանդիպում է Ֆրանց Շուբերտի, Միխայիլ Գլինկայի (ձայնի և դաշնամուրի համար), Ֆելիքս Մենդելսոն-Բարտոլդիի, Ֆրեդերիկ Շոպենի, Պյոտր Չայկովսկու, Սերգեյ Ռախմանինովի (դաշնամուրի համար) ստեղծագործություններում, ինչպես նաև իտալական և ֆրանսիական օպերաներում։
Կատեգորիա:Երգեր Կատեգորիա:Երաժշտական ստեղծագործություններ Կատեգորիա:Երաժշտական եզրույթներ Կատեգորիա:Երաժշտական եզրույթներ
Զուևո (գյուղ, Ելնինսկի շրջան)
Զուևո (Зуево), գյուղ Ռուսաստանի, Սմոլենսկի մարզի Ելնինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2 մարդ։
Բարկաս
Բարկաս, բարկազ (հոլանդերեն՝ barkas),
Գրականություն
Կատեգորիա:Առագաստանավեր
Ստեփան Բարխուդարով
Ստեփան Գրիգորի Բարխուդարով, հայկական ծագումով խորհրդային ռուսագետ-լեզվաբան, մանկավարժ, բառարանագիր, պրոֆեսոր (1932 թ.), ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամ (1946 թ.)։ «Русский язык в национальной школе» պարբերականի (1957 թ.-ից), «Словарь современного русского литературного языка» բազմահատոր, կոթողային բառարանի գլխավոր խմբագիր։
Գործունեություն
Հայտնի են հեղինակակիցների հետ նրա կազմած «Ռուսաց լեզու» (1929 թ.), «Ռուսաց լեզվի դասագիրք» (միջնակարգ դպրոցների համար), «Ռուսաց լեզվի պատմության քրեստոմատիա» (մաս 1, 1938 թ., մաս 2, պրակ 1, 1944 թ., պրակ 2, 1948 թ.) և այլ աշխատություններ, որոնք մեծ դեր են խաղացել ռուսաց լեզվի ուսումնասիրության և ուսուցման գործում։ Գիտական գործունեության մեջ ծանրակշիռ տեղ են բռնում խմբագրական աշխատանքները։ Նա հատկապես վաստակ ունի ռուսաց լեզվի մի շարք բառարանների պատրաստման, խմբագրման ու հրատարակման գործում։ Խմբագրել է «Русский язык в школе» ամսագիրը (1938-1946 թթ.)։ «Ժամանակակից գրական ռուսաց լեզվի բառարան»-ի (հ․ 1-17, 1948-1965 թթ.) ստեղծմանը մասնակցելու համար 1970 թ.-ին արժանացել է լենինյան մրցանակի։ Պարգևատրվել է Լենինի և այլ շքանշաններով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:Հայ բառարանագիրներ Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ռուսագետներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Խորհրդային լեզվաբաններ
Խորինխեմ
Խորինխեմ (Gorinchem ), համայնք Նիդերլանդների Հարավային Հոլանդիա մարզում։ Տարածքը 18,96 կմ² է, բնակչությունը՝ 34.870 (2011 թ.)։ Մեկ շնչի տարեկան միջին եկամուտը 12.800 եվրո է։
Կատեգորիա:Հարավային Հոլանդիայի համայնքներ
Պևնոե
Պևնոե (Певное), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վյազեմսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 220 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վյազեմսկի շրջանի բնակավայրեր
Կապուաս (Բարիտոյի վտակ)
Կապուաս գետ (Kapuas), ինդոնեզական տարածքում, Կալիմանտան կղզում։ Երկարությունը մոտ 600 կմ, ջրային ավազանի տարածքը կազմում է ավելի քան 16000 քառ․ կմ։ Թափվում է Բարիտո գետը, որը գտնվում է Ճավայի ծովից ոչ հեռու։ Ունի տրանսպորտային նշանակություն։ Մարդկային գործունեության պատճառով գետի ջրերը նշանակալիորեն աղտոտված են։
Աշխարհագրական դիրք և ջրագրական տեղեկություններ
Գետի երկարությունը կազմում է մոտ 600 կմ , իսկ ջրային ավազանի մակերեսը՝ ավելի քան 16 000 քառ․ կմ ։
Տրանսպորտային նշանակություն
Կապուասը համարվում է Կենտրոնական Կլիմանտանի գլխավոր ջրային տրանսպորտային միջոցներից մեկը։
Վոլնոե (գյուղ, Վելիկա-Պիսարևկայի շրջան)
Վոլնոե (Вільне), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Վելիկա-Պիսարևկայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1640 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Վոլնոե գյուղում բնակվում էր 991 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Վելիկա-Պիսարևկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1640 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Հեռուստատեսային վերահաղորդում
Հեռուստատեսային վերահաղորդում, հեռուստատեսային հաղորդումների ապահովման համար նախատեսված միջոցառումների համալիր։ Հիմնական բաղադրիչներն են հեռուստատեսային կայանները և դրանք միացնող կապի գծերը, ներառյալ հեռուստատեսային անցուղիները, ռադիոռելեային կապի գծերը և տիեզերական կապի համակարգը։ Տիեզերական կապն իրագործվում է «Մոլնիա» արբանյակի և «Օրբիտա» ընդունիչ կայանների (դրանցից մեկը գտնվում է Երևանի մոտակայքում) միջոցով։ Այդ միջոցառումների շնորհիվ մեր երկրի բնակելի տարածության 3/4-ը կարող է ընդունել հեռուստատեսային հաղորդումներ։ Տեղական հաղորդումներից բացի իրագործվում է միջքաղաքային գծերով ստացվող ծրագրերի վերահաղորդումը։
Կատեգորիա:Հեռուստատեսություն
Եռանկյունաչափության պատմություն
Եռանկյունաչափության պատմություն, տարբեր երկրաչափական պատկերների անկյունների ու կողմերի հարաբերությունների մասին գիտություն, որն ավելի քան երկու հազարամյակի պատմություն ունի։ Նման հարաբերությունների մեծամասնությունը հնարավոր չէ ներկայացնել պարզ հանրահաշվական գործողությունների միջոցով։ Այդ իսկ պատճառով անհրաժեշտություն է առաջացել ներմուծել նոր՝ եռանկյունաչափական ֆունկցիաներ, որոնք սկզբում արտահայտվել են թվային աղյուսակների տեսքով։
Պատմաբանները կարծում են, որ եռանկյունաչափությունը հիմնադրել են հին աստղագետները և միայն ավելի ուշ այն սկսել է կիրառվել նաև գեոդեզիայի ու ճարտարապետության մեջ։ Ժամանակի հետ եռանկյունաչափության կիրառությունը սկսել է տարածվել։ Ներկայումս այն օգտագործվում է գրեթե բոլոր բնագիտական, տեխնիկական ու նմանատիպ այլ գիտություններում ։ Եռանկյունաչափական ֆունկցիաները հատկապես օգտակար դարձան տատանողական պրոցեսների նկարագրման համար։ Վերջիններիս վրա է հիմնված նաև ֆունկցիաների հարմոնիկ վերլուծությունն ու անալիզի այլ տարրերը։ Թոմաս Փեյնն իր «Գիտակցության դար» (1794) գրքում եռանկյունաչափությունն անվանում է «գիտության հոգի» ։
Սկզբնական շրջան
Եռանկյունաչափության տարրեր հնարավոր է գտնել հին Եգիպտոսի, Բաբելոնի, Չինաստանի արձանագրություններում։ Ռինդայի պապիրուսի (մ. թ. ա. 2-րդ հազարամյակ) 56-րդ առաջադրանքում պահանջվում է գտնել այն բուրգի թեքվածքը, որի բարձրությունը 250 կանգուն է, իսկ հիմքի կողմի երկարությունը՝ 360 :
Այդ ժամանակաշրջանի կարևորագույն հայտնագործությունը դարձավ ուղղանկյուն եռանկյան կողմերի միջև եղած օրինաչափությունը, որն ավելի ուշ ստացավ Պյութագորասի թեորեմ անվանումը։ Վան դեր Վարդենը կարծում էր, որ բաբելոնցիները այն հայտնագործել են մ. թ. ա. 2000-ից 1786 թվականներին ։ Միանգամայն հնարավոր է, որ չինացները ևս, մյուսներից անկախ, հայտնագործել են այն։ Դեռևս անհայտ է, թե իմացել են արդյոք հին եգիպտացիները թեորեմի ընդհանուր բանաձևը, բայց պարզ է, որ 3, 4 և 5 կողմերով «եգիպտական եռանկյունը» լայնորեն կիրառվել է տարբեր բնագավառներում։
Հին Հունաստան
Եռանկյունաչափական հարաբերությունների ընդհանուր ու տրամաբանական կապերը ի հայտ եկան հին հունական երկրաչափությունում։ Հույն մաթեմատիկոսները եռանկյունաչափությունը չէին համարում առանձին գիտություն, նրանց համար դա աստղագիտության մի մասն էր։
Հարթ եռանկյունաչափություն
Եռանկյունաչափական բնույթի շատ թեորեմներ կան Էվկլիդեսի «Սկզբունքներ» գրքում (մ. թ. ա. IV դար)։ «Սկզբունքների» առաջին գրքի 18 և 19 թեորեմներում ասվում է, որ եռանկյան մեծ կողմի դիմաց գտնվում է մեծ անկյուն, և հակառակը՝ մեծ անկյան դիմաց գտնվում է մեծ կողմ։ 20 և 22 թեորեմները ներկայացնում են «եռանկյան անհավասարությունը». երեք հատվածներից կարելի է կառուցել եռանկյուն միայն այն դեպքում, երբ հատվածներից յուրաքանչյուրը փոքր է մյուս երկուսի գումարից։ 32-րդ թեորեմն ապացուցում է, որ եռանկյան անկյունների գումարը 180° է։
«Սկզբունքների» երկրորդ գրքի 12-րդ թեորեմը կոսինուսների թեորեմի բառերով ներկայացված տարբերակն է։
Դրան հաջորդող 13-րդ թեորեմը կոսինուսների թեորեմն է ուղղանկյուն եռանկյան համար։ Սինուսների թեորեմի անալոգը հույների մոտ սկզբնական շրջանում չի եղել։ Այդ կարևորագույն հայտնագործությունը կատարվել է ավելի ուշ ։
Ժամանակակից ֆունկցիաների փոխարեն Հիպարքոսն ու մյուս հույն մաթեմատիկոսները դիտարկում էին շրջանագծի տրված կենտրոնական անկյան լարի ու կենտրոնական անկյան կախվածությունը։ Ժամանակից տերմնաբանությամբ միավոր շրջանագծի θ աստիճանային չափ ունեցող աղեղի լարի երկարությունը հավասար է θ/2 կենտրոնական անկյան սինուսի կրկնապատիկին։ Այդ հարաբերությունը ճշմարիտ է յուրաքանչյուր անկյան համար. 0° < θ < 360°: Լարերի լեզվի միջոցով էլ հենց հին հույնները ստացան եռանկյունաչափական բանաձևերը ։ Օրինակ, հետևյալ ժամանակակից բանաձևը՝ համապատասխանում է հետևյալ հունական բանաձևին՝ որտեղ ՝ \alpha-ը կենտրոնական անկյան լարն է, d-ը՝ շրջանագծի տրամագիծը։
Ընդ որում, այն ժամանակ միավոր շրջանագիծ չէին վերցնում, ինչպես հիմա։ Օրինակ՝ Հիպարքոսի մոտ շրջանի շառավիղը R=3438 միավոր էր չափողականության այս պայմաններում շրջանի աղեղի երկարությունը հավասար էր լինում աղեղի անկյունային չափին՝ արտահայտված րոպեներով, որը հետշացնում էր հաշվարկները։ Պտղոմեոսի մոտ՝ R=60 միավոր։ Ժամանակակից վերակառուցվածքների համաձայն՝ Հիպարքոսի մոտ լարերի երկարությունը հաշվարկվում էին 7°30' միջակայքով։ Հնարավոր է, որ Հիպարքոսի աղյուսակի հիմքում ընկած է Արքիմեդի կողմից հայտնագործված մեթոդը, որը առաջարկվել էր նաև Արիստարքոսի կողմից։
Ավելի ուշ 2-րդ դարի աստղագետ Կլավդիոս Պտղոմեոսը «Ամահեսթում» լրացնում է Հիպարքոսի ստացած արդյունքները։ «Ալմահեսթի» տասներեք գրքերը անտիկ գիտության մեծագույն եռանկյունաչափական աշխատություններն են։ Մասնավորապես, «Ալմահեսթը» պարունակում է աղեղների հսկայական հնգամակարդակ աղյուսակներ ինչպես սուր, այնպես էլ բութ անկյունների համար՝ 30 րոպեին հավասար քայլերով ։ Լարերը հաշվելու համար Պտղոմեոսը գրքի X գլխում օգտագործում էր Պտղոմեոսի թեորեմը (որը հայտնի էր դեռ Արքիմեդին), որը պնդում է հետևյալը.
Այս թեորեմից դժվար չէ ստանալ երկու բանաձևեր՝ գումարային անկյան սինուսն ու կոսինուսը, ու ևս երկու բանաձևեր՝ տարբերություն անկյան սինուսն ու կոսինուսը։ Սակայն հույների մոտ բանաձևային տեսքերը բացակայում էին։
Անտիկ եռանկյունաչափական տեսության հիմնական հայտնագործությունը այսպես կոչված «եռանկան լուծումն» էր, այսինքն, եռանկյան անհայտ տարրերը գտնելը՝ օգտվելով երեք տրված տարրերից (որոնցից գոնե մեկը կողմ է) ։ Արդյունքում, այդ խնդիրն ու դրա ընդհանրացումը դարձան եռանյունաչափության հիմքը. տրված են եռանկյան որոշ (սովորաբար երեք) հայտնի տարրեր, պահանջվում է օգտվելով այս տվյալներից գտնել մյուսները։ Ի սկզբանե եռանկյան տարրերի (հայտնի կամ անհայտ) ցանկում էին միայն նրա կողմերն ու գագաթի անկյունները, ավելի ուշ դրանց ավելացվեցին նաև բարձրությունները, կիսորդները, միջնագծերը, ներգծված ու արտագծված շրջանագծերի շառավիղները, ծանրության կենտրոնը և այլն։ Կիրառական եռանկյունաչափական խնդիրները տարբեր են. կարող են տրված լինել ոչ անմիջական տվյալներ (օրինակ՝ անկյունների գումար կամ կողմերի հարաբերություն)։
Սֆերիկ եռանկյունաչափություն
Հարթ եռանկյունաչափության հետ զուգահեռ հույները աստղագիտության ազդեցությամբ, լայնորեն զարգացրեցին սֆերիկ եռանկյունաչափությունը։ Էվկլիդեսի «Սկզբունքներում» սֆերիկ եռանկյունաչափությանն առնչվող միայն մի քանի թեորեմ կա, որոնք նվիրված են տարբեր տրամագծերով գնդերի ծավալների հարաբերություններին։ աստղագիտության ու քարտեզագրության մեջխիստ պահանջված լինելու շնորհիվ այս բնագավառն սկսեց արագորեն զարգանալ։ Սֆերիկ եռանկյունաչափությունը կիրառվում է նաև երկնային կոորդինատների, քարտեզագրական պրոյեկցիաների մեջ (մասնավորապես՝ աստրոլաբիա)։
Պատմաբաններն այդպես էլ ընդհանուր հայտարարի չեկան անտիկ հույների երկնոլորտի ուսումնասիրությունների զարգացման մակարդակի վերաբերյալ։ Որոշ հետազոտողներ եզրակացնում են, որ հասարակածային ու խավարման կոորդինատային համակարգերը օգտագործվել են աստղագիտական հետազոտությունների ամփոփման համար ու հայտնագործվել են առնվազն Հիպարքոսի ժամանակներում։ Հնարավոր է, որ այն ժամանակ արդեն հայտնի են եղել սֆերիկ եռանկյունաչափության որոշ թեորեմներ, որոնք անհրաժեշտ էին գեոդեզիայում և աստղային կատալոգների ստեղծման համար համար։
«Սֆերիկայի» (ասինքն, սֆերիկ երկրաչափություն) թեմայով մեզ հայտնի առաջին գիտական աշխատությունները գրել են՝
Այս ժողովածուներում բազմիցս հանդիպում են եռանկյունաչափական արտահայտություններ, սակայն մակերեսային ուսումնասիրության պատճառով հեղինակները լուրջ եզրահանգումների չեն գալիս։ Օրինակ՝ «գտնել լրիվ արևածագը (մայրամուտը) կենդանակերպի համաստեղության» խնդիրը Հիպսիկլեսը լուծել է բազմանկյուն թվերի օգնությամբ ։
Տեսության զարգացման վճռական փուլը Մենելայոս Ալեքսանդրիացու «Սֆերիկա» մոնոգրաֆիան (մոտավորապես մեր թվարկության 100 թվական) էր։ Առաջին գրքում նա նկարագրում է սֆերիկ եռանկյուների մասին թեորեմները, Եվկլիդեսի անալոգային թեորեմները՝ հարթ եռանկյուների մասին։ Պատմաբանները կարծում են, որ Մենելայոսի մոտեցումը շատ առումներով հիմնվում է Թեոդոսիոսի աշխատության վրա, սակայն Մենելայոսը առավել խորացված է ներկայացրել եզրակացություններն ու ավելացրել նորերը։ Համաձայն Պապուս Ալեքսանդրիացու հաղորդագրության՝ Մենելայոսն առաջինն էր, ով սֆերիկ եռանկյունը դիտարկեց որպես առանձին մարմին, այն ներկայացնելով գնդի հատվածների միջոցով։ Մենելայոսն ապացուցել է մի թեորեմ, որի վերաբերյալ Եվկլիդեսը չունի հարթ անալոգ. երկու սֆերիկ եռանկյուններ համատեղելի են, եթե համապատասխան անկյունները հավասար են։ Մեկ այլ թեորեմում նա պնդում է, որ սֆերիկ եռանկյան անկյունների գումարը միշտ մեծ է 180° :
«Սֆերիկայի» երկրորդ գիրքը ներկայացնում է սֆերիկ երկրաչափության կիրառությունը աստղագիտության մեջ։ Երրորդ գիրքը պարունակում է կիրառական աստղագիտության կարևորագույն թեորեմներից մեկը՝ Մենելայոսի թեորեմը, որն այլ կերպ հայտնի է «վեց բարձրությունների կանոն» անվանումով։ Մենելայոսի մյուս երկու հայտնագործությունները, որոնք ևս հիմնարար բնույթ ունեն, հետագայում անվանվեցին «չորս բարձրությունների կանոն» և «տանգենսների կանոն» ։
Մի քանի տասնամյակ անց Կլավդիոս Պտղոմեոսն իր «Երկրաչափություն», «Անալեմա» և «Պլանիսֆերաներ» աշխատույթուններում տալիս է եռանկյունաչափական արտահայտությունների հստակ կիրառությունը քարտեզագրության, աստղագիտության ու մեխանիկայի մեջ։ Այդ ամենի հետ մեկտեղ, գրքում նկարագրված է ստերեոգրաֆիկ պրոյեկցիան ու բացատրված՝ մի քանի կոնկրետ առաջադրանք. գտնել երկնային լուսատուի բարձրությունն ու ազիմուտը՝ կախված նրա թեքումից ու ժամային անկյունից։ Եռանկյունաչափության տեսանկյունից դա նշանակում է, որ պետք է գտնել սֆերիկ եռանկյան կողմը, ըստ մյուս երկու կողմերի ու հանդիպակաց անկյան։
Պտղոմեոսը սֆերիկ երկրաչափությանն է նվիրել նաև առաջին գրքի՝ «Ալմեհեսթի» XIII գլուխը, ի տարբերություն Մենելայոսի, Պտղոմեոսը չի ներկայացրել իր պնդումների մեծ մասի ապացույցները, բայց մեծ ուշադրություն է դարձրել ալգորիթմերին, ինչը շատ անհրաժեշտ է աստղագիտության մեջ։ Որպես հիմնական կառուցվածք, լարերի փոխարեն «Ալմահեսթում» ծառայում է «Մենելայոսի քառանկյունը»։ Ուղղանկյուն սֆերիկ եռանկյան «լուծման» համար, այսինք եռանկյան բնութագրիչների որոշման համար, Պտղոմեոսը տվել է չորս թեորեմ։ Ժամանակաից տերմինալոգիայով դրանք ունեն հետևյալ տեսքը (C անկյունն ուղիղ է). Պարզաբանենք, որ սֆերիկ երկրաչափությունում եռանկյան կողմերն ընդունված է չափել ոչ թե գծային միավորներով, այլ նրա վրա հենված կենտրանական անկյան աստիճանային չափով։ Ժամանակակից սֆերիկ երկրաչափությունում կիրառում են ևս երկու հայտնի հարաբերակցույթուններ Պտղոմեոսի մոտ սրանք բացակայում են, քանի որ չեն հետևում Մենելեյի տեսությունից.
Հնդկաստան
4-րդ դարում անտիկ գիտության վախճանից հետո մաթեմատիկայի զարգացման կենտրոնը տեղափոխվեց Հնդկաստան։ Հնդիկ մաթեմատիկոսների աշխատությունները՝ սիդհանթերը, ցույց են տալիս, որ նրանք քաջատեղյակ են եղել հույն երկրաբանների ու աստղագետների աշխատություններին։ Հնդիկները քիչ էին հետաքրքրվում զուտ երկրաչափությամբ, բայց նրանց ներդրումը կիրառական աստղագիտության ու եռանկյունաչափության հաշվարկման բնագավառների մեջ անփոխարինելի է։ Առաջին հերթին հնդիկները փոխեցին եռանկյունաչափության բազմաթիվ հայեցակարգեր՝ այն մոտեցնելով ժամանակակից եռանկյունաչափությանը։ Նրանք անտիկ լարերի փոխարեն ուղղանկյուն եռանկյուններում ներմուծեցին սինուսները («սինուս» բառը սանսկրիտում ծագել է «աղեղնլարից»)։ Դրանով հնդիկներն սկսեցին եռանկյունաչափությունը դիտարկել որպես առանձին գիտություն, չնայած, ի տարբերություն հունական լարերի, հնդկական մոտեցումը վերաբերում էր միայն սուր անկյուններով ֆունկցիաներին։
Հնդիկները սինուսն այլ կերպ էին ընկալում, քան ժամանակակից մաթեմատիկայում (տե՛ս, նկար աջից)։ Սինուսի տակ ընկալվում էր AD հատվածի երկարությունը, որը հենված է R=3438 շառավղով (ինչպես Հիպարքոսի մոտ) շրջանագծի AC լարի վրա։ Այդ կերպ անկյան «հնդկական սինուսը» 3438 անգամ մեծ էր ժամանակակից սինուսի արժեքից ու երկարության չափողականություն ուներ ։ Այդ կանոնից կային, օրինակ՝ Բրահմագուտը անհայտ մեթոդներով գտել էր 3270 միավորի հավասար ռադիուս։
Հնդիկներն առաջինն էին, որ օգտագործեցին կոսինուսը։ Կիրառվում էր նաև, այսպես կոչված, հակադարձ սինուսը, կամ սինուս-վերզուսը, որը աջ մասի նկարում հավասար է DC հատվածի երկարությանը։
Ինչպես հույների, այնպես էլ հնդիկների մոտ եռանկյունաչափությունը զարգանում էր աստղագիտության, մոլորակների շարժման ու երկնային ոլորտի ուսումնասիրությունների համար։ Դա վկայում է այն մասին, որ նրանք լավ տեղյակ էին «Ալմահեսթ» և «Անալեմա» աշխատություններում նկարագրված սֆերիկ երկրաչափությանը, սակայն նրանք չէին գրել աշխատություններ եռանկյունաչափության վերաբերյալ։ Այնուամենայնիվ, աստղագիտական խնդրների լուծման բնագավառում հնդիկները ահռելի հաջողությունների են հասել ։ Օրինակ՝ Վարահամիհիրի (7-րդ դար) «Պանչա-սիդհանթիկայում» տրվում է Պտղոմեոսի կողմից նկարագրված աստղագիտական խնդրի յուրօրինակ լուծում. գտնել Արևի բարձրությունը հորիզոնից, եթե հայտնի է տեղանքի լայնությունը, Արեգակի թեքումն ու ժամային անկյունը։ Լուծման համար հեղինակը կիրառում է կոսինուսների թեորեմի անալոգը ։ Հենց նա է առաջին անգամ ստացել կես անկյան սինուսի բանաձևը։
Աստղագիտական հաշվարկների համար ստեղծվեցին եռանկյունաչափական աղյուսակներ։ Սինուսների առաջին (քառարժեք) աղյուսակները ստեղծել է Արիաբհատոսը՝ «Սուրիա-սիդահարթ» («Արիաբհատիա», 5-րդ դար)։ Արիաբհատոսի աղյուսակները պարունակում էին սինուսների ու սինուս-վերզուսների 24 արժեք, 3°45' միջակայքերով (սրա մի մասը արդեն կար Հիպարքոսի աղյուսակում)։
Բացի այդ, հնդիկները գիտեին բազմապատիկ անկյունների սինուսներ՝, , համար։ «Սուրիա-սիդահարթ»-ում օգտագործվում է սինուսների թեորեմի սֆերիկ տարբերակը, այդ թեորեմի վերջնական տեսքը սակայն հնդիկներին այդպես էլ չհաջողվեց տալ։ Պատմաբանները հնդիկների մոտ հայտնաբերել են տանգենսի մասնակի օգտագործման դեպքեր, բայց այդ հասկացության կարևորությունը հասկացվեց ավելի ուշ իսլամական երկրների մաթեմատիկոսների կողմից