cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ռոբերտ Ստուրուա
Մրցանակներ և պարգևներ
Կատեգորիա:Վրացի նկարիչներ Կատեգորիա:Վրացական ԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Հայրենիքի պաշտպանի օր
Հայրենիքի պաշտպանի օր (День защитника Отечества), Ռուսաստանում, Բելառուսում, Կիրգիզստանում, Տաջիկստանում և ԱՊՀ մի շարք երկրներում նշվող տոն, որն իրենից ներկայախորհրդանշում է Խորհրդային բանակի օր։ Տոնվում է փետրվարի 23-ին, բացառությամբ Ղազախստանի, որտեղ տոնվում է մայիսի 7-ին ։
Պատմություն
1949 թվականին տոնն անվանափոխվել է և դարձել Խորհրդային բանակի և ռազմածովային ուժերի տոն (День Советской Армии и Военно-Морского флота) :
Ռուսաստան
Տոնը նշվում է շքերթներով ու երթերով։ Կանայք տղամարդկանց համար նվերներ են պատրաստում։ Կիրառվում է նաև «Տղամարդկանց օր» արտահայտությունը։
Ղազախստան
Ղազախստանում պաշտպանի օրը նշվում է մայիսի 7-ին։
Տաջիկստան
Տաջիկստանում տոնը կոչվում է «Տաջիկստանի ազգային բանակի օր» (Рӯзи Артиши Миллӣ Тоҷик)։ Տոնակատարությանը միանում են նաև Տաջիկստանի օդային ուժերը ։
Ուկրաինա
Ուկրաինայում հայրենիքի պաշտպանի օրը (День захисника Вітчизни/Den' zakhysnyka Vitchyzny) որպես պետական տոն երբեք չի նշվել ։ 1999 թվականին Ուկրաինայի նախագահ Լեոնիդ Կուչման փետրվարի 23-ն ընդունել է որպես հայրենիքի պաշտպանի օր ։ Նախագահ Պետրո Պորոշենկոն պետական տոների ցանկից այն հանել է ։ 2014 թվականի հոկտեմբերի 14-ի հրամանագրով Պորոշենկոն այս տոնը դարձրեց Ուկրաինայի պաշտպանի օր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի զինված ուժեր
Սեն Պրիե (Արդեշի գավառ)
Սեն Պրիե (Saint-Priest), համայնք Ֆրանսիայի Օվրեն-Ռոն-Ալպեր մարզի Արդեշ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 1231 մարդ, բնակչության խտությունը` 64.28 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 19.15 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 490 կմ հարավ, Լիոն քաղաքից` 120 կմ հարավ, Պրիվա քաղաքից` 5 կմ հարավ-արևմուտք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 840 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 625-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 215։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 74,4 %։ 625 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 587 անձ (304 տղամարդ և 283 կին)։ Գործազուրկ են եղել 38 անձ (20 տղամարդ և 18 կին)։ 215 անաշխատունակներից 56-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 108-ը` թոշակառուներ, իսկ 51-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Ջոախոր
Ջոախոր (Джоахор), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Դաղստանի Հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Ավարսկոյե Կոյսու գետի ձախ ափին՝ 153 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 12 կմ է,ավազանի տարածքը 34,5 կմ2 է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Կասպից ծովի արևմտյան հատվածի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Սուլակ գետնի ակունքն է մինչև Չիրկեյսկի հիդրոհանգույց, գետի ենթաավազանը բացակայում է։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Երկրորդ աշխարհամարտի ռազմագերիները Հայաստանում
Նացիստական ռազմագերիները Հայաստանում՝ 1941-1945 թվականների Գերմանա-խորհրդային պատերազմի («Հայրենական մեծ պատերազմ») ընթացքում նացիստական բանակի գերի ընկած զինվորները, որոնք Խորհրդային միության տարբեր շրջանների հետ մեկտեղ տեղակայվել են նաև Հայկական ՍՍՀ-ում։ Խորհրդային տարիներին ռազմագերիների թեման գաղտնի էր պահվում ու շատ վատ է ուսումնասիրված։
Ըստ մոտավոր հաշվարկների՝ ռազմագերիները Հայաստանում իրականացրել են շուրջ 525 միլիոն ռուբլու համարժեք կապիտալ շինարարություն ու այլ գործունեություն ։
Նրանց թվում կային թե ֆանատիկ նվիրյալներ, ովքեր ըստ ԱԱԾ-ում պահվող գործերի գյուղեր էին այրել, գնդակահարել էին ծերերին ու երեխաներին, կախաղան էին բարձրացրել կանանց, թե կային շարքային քաղաքացիներ՝ նացիստական գաղափարախոսությունից հեռու ։
Ալանա դե լա Գարզա
Կենսագրություն
Ալանա դե լա Գարզան ծնվել է 1976 թվականի հունիսի 18-ին ԱՄՆ-ի Օհայո նահանգի Ֆրանկլին շրջանի Կոլումբուս քաղաքում։ Հայրը մեքսիկական ծագումամբ ամերիկացի է, իսկ մայրը՝ իռլանդական ծագմամբ ամերիկուհի։ Մեծացել է Տեխասի Էլ Պասո շրջանի Էլ Պասո քաղաքում ։ Նրա հասակը 1 մ 75 սմ է։
Երկրորդ աշխարհամարտի ռազմագերիները Հայաստանում
Ճամբարները
1943 թվականից ու Ստալինգրադի ճակատամարտից հետո ռազմագերիների թիվը մեծացավ այնքան, որ նրանց սկսեցին տեղափոխել Խորհրդային Միության տարբեր ծայրեր՝ ներառյալ նաև Հայաստանի ՍՍՀ։
Ալանա դե լա Գարզա
Կենսագրություն
Դե լա Գարզան Տեխաս նահանգի գեղեցկության մրցույթում նվաճել է «Միս լուսանկարվողություն» տիտղոսը։ Հետո ընդունվել է Տեխասի համալսարան, որտեղ սովորել է ֆիզիոթերապիա և սոցիալական աշխատանք։ Համալսարանն ավարտելուց հետո մինչ ապրում էր Ֆլորիդայի Օռլանդո քաղաքում, խաղացել է ոչ մեծ էպիզոդիկ դերեր, իսկ հետո տեղափոխվել է Նյու Յորք։ Հետո «Իմ բոլոր երեխաները» ամերիկյան սերիալում ստացել է Ռոզա Սանտոսի դերը, նկարահանվել է «Ռազմա-իրավաբանական ծառայություն», «Հմայվածները», «Երկուսուկես մարդ» և «Լաս Վեգաս» հեռուստասերիալներում։ Քննադատների կողմից գնահատվել է «Լեռը» սերիալում խաղացած Մարիայի դերի համար։
Երկրորդ աշխարհամարտի ռազմագերիները Հայաստանում
Ճամբարները
Ըստ ԱԱԾ արխիվի տվյալների՝ պատերազմի արդյունքում Հայաստան տեղափոխված ռազմագերիները գրանցվում էին որպես Ներքին գործերի ժողկոմիսարիատի #115 ռազմական ճամբարի ռազմագերիներ։ Նրանք բնակվում էին մի շարք փոքր ճամբարներում՝ տեղակայված Երևանում, Լենինականում, Արթիկում, Աբովյանում, Կիրովականում, Համամլուում, Կապանում, Սևանում ու Արարատում։ Երևանի Քանաքեռի ալյումինի գործարանում է գտնվել Երևանի ճամբարը ։
Ալանա դե լա Գարզա
Կենսագրություն
2005 թվականին Դեյվիդ Բորիանազի հետ միասին նկարահանվել է «Պարոն ամեն ինչ կուղղենք» ֆիլմում։ Նաև հրավիրվել է «Սմոլվիլի գաղտնիքը» սերիալի հինգերորդ եթերաշրջանում չար կրիպտոնուհու դերը խաղալու համար և նկարահանվել է CBS ալիքի «C.S.I.: Հանցագործության վայրը Մայամի» սերիալում։ Երկու անգամ հիշատակվել է «Girls of Maxim» օնլայն պատկերասրահում։
Երկրորդ աշխարհամարտի ռազմագերիները Հայաստանում
Պահման պայմանները
Ինչպես երկրի այլ բնակիչներ նույնպես՝ ռազմագերիները ունեին հացի լուրջ խնդիր․ ըստ խոսակցությունների՝ նրանց օրական հատկացվում էր 300 դրամ հաց ։
Ալանա դե լա Գարզա
Կենսագրություն
2006 թվականին միացել է NBC ալիքի «Օրենք և կարգ» սերիալի 17-րդ եթերաշրջանի դերասանական կազմին, որտեղ կատարել է շրջանային դատախազության օգնական Քոնի Ռուբիրոսայի դերը։ Այս դերի համար դերասանուհին արժանացել է քննադատների գովասանքին  ։
Երկրորդ աշխարհամարտի ռազմագերիները Հայաստանում
Պահման պայմանները
Ըստ ռազմագերի բժիշկ Վերներ Ստրոբեի՝ սկզբի շրջանում սնունդը ամբողջությամբ բաղկացած է եղել ալյուրից․ առավոտյան ուտում էին ալյուրով ճաշ, ցերեկը՝ պելմեններ, երեկոյան՝ ալյուրով ապուր։ Որոշ ժամանակ անց առանց վիտամինների ալյուրի գերօգտագործման արդյունքում ռազմագերիների մոտ առաջացել է հիդրոպիկ դիստրոֆիա, ինչի արդյունքում շատերի մոտ մաշկը ճաքճքել է, սկսել է թունավորում, ու շատերը ի վիճակի չեն եղել աշխատել։ Ճաշ պատրաստողները սկսել են ավելացնել ճանապարհների կողքին աճող խատուտիկ, եղինջ ու այլ խոտեր, սակայն մեծ արդյունքներ դա չի տվել։ Շատերի մոտ սկսել է գիշերային կուրություն, սակայն դրա դեմ ճամբարի ղեկավարություն առանձնապես չէր պայքարում, քանի որ ապահով էր, որ գիշերը կուրություն ձեռքբերով ռազմագերիները չեն փախչի։ Գիշերային քունը սովորաբար խախտված է եղել, քանի որ պահակները հաճախ գիշերները արթուն էին, գոռում ու բարձր երգեր էին երգում ։
Մագսուտ (բժիշկ)
'''
Երկրորդ աշխարհամարտի ռազմագերիները Հայաստանում
Պահման պայմանները
Ռազմագերու մահվան դեպքում մարմնին արգելվում էր դիպչել 3 ժամ։ Այնուհետև մարմինը տեղափոխում էին Երևան։ Ստրոբեն պատմում է, որ հիմնականում իրեն էին տեղափոխում հերձում իրականացնելու համար։ Հիմնականում մահերը վրա էին հասնում սովի պատճառով, բայց դա գրել արգելվում էր, այդ պատճառով արձանագրվում էր մահացածի այլ առկա խնդիրներ՝ թոքաբորբ կամ տուբերկուլյոզ։ Պայմանները բացակայում էին ու հերձում իրականացնում էին պրիմիտիվ գործիքներով։ Հերձման ընթացքում միշտ ներկա էր ռազմական կապիտան, ով հետևում ու գրի էր առնում արդյունքները ։
Ալանա դե լա Գարզա
Կենսագրություն
2007 թվականին «Հեռուստատեսության երկրորդ պլանի լավագույն կանացի դեր» կատեգորիայում առաջադրվել է «Imagen Foundation Awards» մրցանակի։ 2008 թվականին որպես «Դրամատիկական հեռուստասերիալում երկրորդ պլանի բացառիկ դերասանուհի» ստացել է «ALMA» մրցանակի անվանակարգ ։ Նույն թվականին «Դրամատիկական հեռուստասերիալում բացառիկ կատարման» համար ստացել է «Impact Award» մրցանակը ։ Ալանան «Օրենք և կարգ» սերիալի վերջին չորս եթերաշրջանում խաղացել է Ռուբիրոսայի դերը։ 2008 թվականին դարձել է Garnier Nutritioniste կոսմետիկայի ներ դեմքը։
2011 թվականի հունվարին հայտնի է դարձել, որ Ալանա դե լա Գարզան վերադարձել է «Օրենք և կարգ» սերիալի Ռուբիրոսայի դերին, իսկ 2011 թվականի մայիսի 13-ին NBC-ն հայտնել է շոուի չեղարկման մասին ։
Երկրորդ աշխարհամարտի ռազմագերիները Հայաստանում
Ռազմագերիների քանակը
Ռազմագերիների ընդհանուր քանակը եղել է 16160, որոնց թվում 18 ազգությունների ներկայացուցիչներ ՝ Նշվում է, որ նացիստական ռազմագերիների թվում կար մեկ ազգությամբ հայ ։ Ներառյալ փաստեր այլ պետություններից ռազմագերիներ մասին, որոնք ներառված չեն վերոնշյալ ցանկում, ենթադրվում է, որ Հայաստանի ռազմագերիների թիվը եղել է ավելին քան 16160։
Մագսուտ (բժիշկ)
Կենսագրություն
Ազգությամբ հայ է։ Ունեցել է բարձրագույն բժշկական կրթություն։ Ծառայել է օսմանյան ոստիկանական բժիշկ։ 1915 թվականի մայիսին բժիշկ Բաղդասար Վարդանյանը (դեղագործ Վահան Վարդանյանի եղբայրը), բժիշկ Արմենակ Հայրանյանը և ոստիկանական բժիշկ Մագսուտը ձերբակալվել են ու բանտարկվել (պատճառի մասին կարդա Արմենակ Հայրանյանի կենսագրականում)։
Երկրորդ աշխարհամարտի ռազմագերիները Հայաստանում
Շինարարություն
Որպես աշխատուժ՝ նրանց գործուղում էին հիմնականում արտադրություններ, շինհրապարակներ, գործարաններ, հանքեր ու ընդգրկում էին գյուղատնտեսական աշխատանքներում։ Ռազմագերիները մասնակցել են բազմաթիվ շինարարությունների, որոնց թվում ՝
Ալանա դե լա Գարզա
Կենսագրություն
2014 թվականին դե լա Գարզան ABC-ի «Հավերժություն» սերիալում ստացել է գլխավոր կանացի դեր ։
Մագսուտ (բժիշկ)
Կենսագրություն
1915 թվականի մայիսի 27-ին, Բ. Վարդանյանին, Ա. Հայրանյանին և Մագսուտին խիստ ծեծի և տանջանքների ենթարկելուց հետո, ձեռքերը կապած տարել են Յենիխանից 2 ժամ դեպի հարավ-արևմուտք, Իթ Տաղըի ստորոտում՝ Իթ Մեզարը կոչված վայրը (Սեբաստիայի մոտակայք) և Մուամմերի հրահանգով, թուրք ոստիկան-զինվորների ձեռքով գնդակահարել ու թաղել։ Ոճրագործությանը ներկա են եղել Իթթիհատի պատասխանատուներից Ալի Շեֆիքը և Փերթև բեյը, որոնք նաև լուսանկարել են դեպքը։
Ալանա դե լա Գարզա
Անձնական կյանք
2008 թվականի մայիսի 31-ին Ալանան ամուսնացել է գրող Մայքլ Ռոբերտսի հետ ։ Զույգն ունի երկու երեխա՝ որդի (Կիրան Թոմաս Ռոբերտս (ծնվ. 28.09.2010)) և դուստր (Լիվ Էլենա Ռոբերտս (ծնվ. 07.07.2013)) :
Երկրորդ աշխարհամարտի ռազմագերիները Հայաստանում
Հաղթանակ կամուրջի շինարարություն
1941 թվականին մեկնարկել են Հաղթանակ կամրջի շինարարական աշխատանքները, որոնց Ստալինգրադի ճակատամարտից հետո միացել են նացիստական ռազմագերիներ։ Ըստ հիշատակությունների՝ նրանք պարկեշտ ու կոկիկ մարդիկ էին։ Լինելով գերության մեջ՝ պահպանում էին հիգիենայի կանոնները, լվացվում էին գետի ջրով, սափրվում էին՝ անկախ բարդ աշխատանքից։ Աշխատանքային բրիգադներից մեկի ղեկավար Հրանտ Հովհաննիսյանը իր հուշերում նշել է գերմանացիների ազնվությունը ու աշխատասիրությունը ։
Մագսուտ (բժիշկ)
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ Կատեգորիա:1915 մահեր Կատեգորիա:Մայիսի 27 մահեր
Ալանա դե լա Գարզա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հունիսի 18 ծնունդներ Կատեգորիա:1976 ծնունդներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական ծագմամբ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Երկրորդ աշխարհամարտի ռազմագերիները Հայաստանում
Հաղթանակ կամուրջի շինարարություն
Աշխատանքային ղեկավարներից մեկը հիշում էր, որ գերմանացիներն իրար շինարարական քարեր փոխանցելով քթի տակ ինչ որ բան էին ասում։ Փորձելով պարզել՝ ինչ են խոսում, նա լսել է․ «Danke schön» (գերմաներեն՝ «Շնորհակալություն») ու «Bitte schön» (գերմաներեն՝ «Խնդրեմ»)։ Լինելով ռազմագեր խորթ երկրում ու կատարելով տաժանակիր աշխատանք՝ վերջիններս պահպանում էին քաղաքավարությունը ու պարկեշտությունը ։
Ըստ մեկ այլ հիշատակության՝ գերմանացիներից մեկը երկար նայել է՝ ինչպես է հայ շինարարը շաղախ անում, հետո վերցրել է մուրճը ու սպանել նրան։ Հարցաքննության ժամանակ նա ասել է, որ լինելով մասնագիտությամբ շինարար չէր կարող հանդուրժել, թե ինչ անորակ շաղախ է պատրաստել հայը։ Ըստ պատմության՝ այդուհանդերձ նրան գնդակահարել են ։
Այլ աշխատանքներ
Պատերազմի տարիներին սոսկալի մակարդակի էր նվազել աշխատունակ տղամարդկանց թիվը ու ռազմագերիները աշխատում էին նաև հայկական գործարաններում։ Հայաստան են այդ տարիներին տեղափոխվել բազմաթիվ գերմանական արտադրության հաստոցներ, որոնցից օգտվել հաճախ օգնում էին ռազմագերիները։ Նրանցից բարձր մասնագիտացում ունեցողները նշանակվում էին գործարաններում խորհրդականներ ։ Աշխատանքային հարթակների թվում են՝
Տեղացիների վերաբերմունքը
Արվեստագետ Սերգեյ Առաքելյանը հիշում էր, որ դպրոցական տարիքում փախնում-գնում էին դեպի Մոնումենտի ճանապարհ՝ գերմանացիների հետ շփվելու, ովքեր թեթև ռուսերեն էին խոսում ու ասում էին «Мальчик, здравствуй»: Երեխաները նրանց շաքար էին տալիս, իսկ նրանք քարից կամ փայտից խաղալիքներ էին պատրաստում ու նվիրում ի պատասխան ։
Կան բազմաթիվ հիշողություններ, որ տեղի բնակչությունը նրանց հաց էր տալիս։ Ռազմագերիները Բաղրամյան պողոտայում սարքում ու փողի դիմաց վաճառում էին տուֆից իրենց պատրաստած վառարանները։ Բազմաթիվ մարդիկ պահել են ռազմագերիների կողմից պատրաստած փայտե տիկնիկներն ու շվիկները ։
Կապանում տեղացիները այնքան ջերմ հարաբերությունների մեջ էին ռումինացի ռազմագերիների հետ, որ նույնիսկ իրենց տուն էին հրավիրում ու հյուրասիրում վերջիններիս ։
Գյառգյառ գյուղի բնակիչները պատմում էին, որ իրենց գյուղում տեղակայված ռազմագերիները ամեն առավոտ մինչև գոտկատեղը մտնում էին գետը ու լվացվում, նույնը անում երեկոյան, ինչպես նաև պարտաճանաչ դրանից հետո սափրվում ու սանրվում ։
Հովիկ Չարխչյանը ներկայացնում է մի պատմություն․"1988-ի Սպիտակի երկրաշարժի օրերին աշխարհի տարբեր ծայրերից օգնության եկողների թվում էին նաև գերմանացի փրկարարները։ Նրանց հետ Հայաստան էր մեկնել նաև մասնագիտությամբ վիրաբույժ, դոկտոր Միլլերը, որն այդ օրերին Լենինականում մտերմացավ հայկական մի ընտանիքի հետ և նույնիսկ հյուրընկալվեց նրանց` իր հետ տարած լուսանկարչական ապարատով օրվա հիշարժան կադրեր նկարելով։ Շուտով Միլլերը մեկնեց, բայց շատ չանցած` նրանից ստացվեց մի նամակ, որտեղ գերմանացի բժիշկը պատմում էր, թե որոշել է մեկ անգամ էլ Հայաստան գալ, բայց այս անգամ նրան կընկերակցի իր հայրը, որը տեսել է Լենինականում արված լուսանկարները և անպայման ուզում է լինել այդ տանն ու հանդիպել այդ ընտանիքի անդամներին։ Երբ նրանց օդանավը վայրէջք կատարեց օդակայանում, Միլլերի հետ ընդառաջ եկող տարեց մարդուն հայ դիմավորողներից Վազգեն Խաչատրյանը` նախկին գնդապետը, անմիջապես ճանաչեց։ Դա այն երբեմնի երիտասարդ գերին էր, որ ապրել էր իրենց տանը և որի կյանքը մի անգամ փրկել էր, երբ հրամանատարությունը պատրաստվում էր պատժել գերմանացում ինչ-որ զանցանքի համար։ Իր կյանքում երկրորդ անգամ Հայաստան հասած և հանդիպումից մինչև հոգու խորքը ցնցված գերմանացին օդանավակայանում միայն կարողացավ արտաբերել. «Այս աշխարհում ամեն ինչ վերադառնում է իր սկզբին։ Ամեն ինչ…» ։"
Գետառի 1946 թվականի վարարումը
1946 թվականի Գետառի վարարման ժամանակ բազմաթիվ ռազմագերիների գնդակահարել են իրենց ճամբարում, որը գտնվում էր ներկայիս Կենդանաբանական այգու մոտակայքում ու դարձել էր վարարման զոհ։ Վարարած գետը ավերել էր ցցապատնեշները, ու ժամապահները պարզապես գնդակահարում էին ահագնացած այս ու այն կողմ վազող գերմանացիներին՝ կանխելով նրանց հավանական փախուստը ։
Կոնրադ Լորենցը Հայաստանում
Հայաստանում 1944-1948 թվականներին որպես ռազմագերի Սևանի ու Արաբկիրի ճամբարներում որպես բժիշկ ապրել ու աշխատել է կենսաբան, էտոլոգիայի հիմնադիրներից ու ապագայում Նոբելյան մրցանակակիր Կոնրադ Լորենցը ։
1941 թվականին այդ օրերին գերմանական Զեևիզենի համեմատական ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտի տնօրեն պրոֆեսորին զորակոչեցել են վերմախտի շարքերը։ 1942 թվականին պրոֆեսոր Լորենցը հայտնվել է արևելյան ճակատի թիկունքային հոսպիտալներից մեկի նյարդային բաժանմունքի կրտսեր բժշկի պաշտոնում։ Աշխատանքից ազատ ժամանակ Լորենցը ուսումնասիրել է մարդկային հոգեբանության պաթոլոգիաները։ 1944 թվականին նրան տեղափոխել են Վիտեբսկի դաշտային հոսպիտալ։ Կարմիր բանակի հարձակման ժամանակ Կոնրադը վիրավոր վիճակում գերի է ընկնում։ Սկզբում հայտնվում է Սմոլենսկում, ապա որպես ռազմագերի տեղափոխվում Հայաստան։
Պատերազմի ավարտից հետո Լորենցը նամակով դիմում է ակադեմիկոս Լևոն Օրբելուն՝ խնդրելով միջնորդել Ստալինի մոտ՝ իրեն գերությունից ազատելու։ Օրբելին օգնում է Լորենցին ։
Իր հետ ճամբարում գտնվող մի երիտասարդ ուսանող՝ Վերներ Ստրոբե անունով, ով մինչ պատերազմը հասցրել էր ստանալ 4 կիսամյակի բժշկական կրթություն, իր հիշողությունների մեջ բավական մանրամասն հիշատակում է Լորենցին։ Նրանք երկուսը իրականացնում էին բժիշկի գործառույթ ու ծանր աշխատանքներից ազատված էին։ Ըստ նրա՝ պրոֆեսոր Լորենցը բարձրահասակ, նիհար ու բոլորի պես տառապում էր դիստրոֆիայից սուղ սննդի պատճառով։ Նա ուներ փարթամ մազեր ու բեղեր, ուներ ճարտար լեզու ու միշտ հասանելի էր բոլորի համար։ Նրան էին դիմում տեղի ռուս սպաները ու զինվորները, երբ առողջական խնդիրներ էին ունենում։ Նա լավ հարաբերությունների մեջ էր ճամբարի ղեկավարի հետ, ով հաճախ նրան իր հետ էր տանում քաղաքով զբոսնելու ու տեղացի ընտանիքներին հյուրընկալվելու։ Շտապ օգնության մեքենայով նա նաև իր գործառույթը իրականացնելու ընթացքում լսում էր բազմաթիվ աշխատանքային վայրերից ռազմագերիների բողոքները՝ ում ինչպես են պատժել, ծեծի ենթարկել կամ երբ աշխատանքային պայմանները իրոք անմարդկային էին։ Լորենցը այբ բողոքները հասցնում էր ղեկավարությանը՝ չվախենալով կոչ անել պահպանել Ժնևյան կոնվենցիաները։ Հենց Հայաստանում է նաև սկսել գրի առնել իր ուսումնասիրությունների արդյունքները էթոլոգիայի մասին, որոնք հետագայում դարձել են իր գիտական հաջողության հիմքը։ Սևանի ճամբարում նա այլոց օգնությամբ կառուցել է մի քանի վանդակ, որոնց օգնությամբ բռնել է մի շարք թռչյունների, որոնց վարքը ուսումնասիրել ու իր գիտական հետազության մեջ կիրառել է դրանք։ Իր աշխատությունները հայրենի տեղափոխելու գործում նրանց խոստացել է օգնել ճամբարի գլխավոր բժիշկ Հովսեփ Գրիգորյանը, ով նաև բարեխոսել է, որ Լորենցին թույլատրեն իր գրառումները անել գերության ընթացքում ։
Ըստ երիտասարդ բժիշկի՝ Լորենցը բազմաթիվ մարդկանց վերադարձրել է ապրելու ցանկություն իր խորհուրդներով ու աջակցությամբ։ Նա նաև մի անգամ փրկել է հենց Ստրոբեի կյանքը, երբ վերջինս 1947 թվականի մարտի սկզբին տեղի ունեցած սովի արդյունքում փորլուծության ու ջրազրկման արդյունքում կորցրել է գիտակցությունը ու գրեթե մահացել։ Լորենցը 5 լիտր ջրի մեջ լուծել է դեքստրոպուր դեղամիջոց, ինչը գլյուկոզայի աղբյուր է եղել, եռացրել, ապա սառեցրել է լուծույթը ու բազմաթիվ փորձերից հետո գտել է գրեթե հյուծված մի երակ։ 24 ժամ շարունակ ժամանակ առ ժամանակ ներարկումներ անելուց հետո Ստրոբեն ուշքի է եկել։
Որոշ շրջանում ռազմագերիների շրջանում տարածվում է մի հիվանդություն, ինչի արդյունքում մարդկանց մոտ զգացվել է ձեռքերում ու ոտքերում ծակոցներ, իսկ այնուհետև պառալիչ ու մահ։ Տեղի բժիշկները կարծել են, թե սա թունավոր դիֆտերիա է, սակայն Լորենցը պնդել է, որ դա վիտամինների ու մասնավորապես վիտամին-Ց-ի պակասից առաջացած թուլություն է։ Ռազմագերիներին վիտամինների պաշար գնելուց ու տրամադրելուց հետո հիվանդությունը նահանջել է ։
Երկու բժիշկները մի անգամ ճամբարում նեկայացրել են Գյոթեի Ֆաուստը, որը մեծ հաջողություն է ունեցել։ Նման կերպ, Լորենցը պնդում է, նրանք նաև պայքարում էին սովի դեմ, որի մասին մարդիկ մոռանում էին ներկայացման ժամանակ ։
Սևան ՀԷԿ-ի շինարարությունը ենթադրում էր տաժանակիր աշխատանք, քանի որ ըստ էությանդա յուրահատուկ ընդհատակյա կայան է։ Շինարարության ընթացքում մի անգամ ռազմագերիներից մեկը դաժանագույն ծեծի է ենթարկվել ինքնաձիգերի կոթերով ժամապահների կողմից։ Հոսպիթալում ռազմագերու կարգավիճակ ունեցող բժիշկ Կոնրադ Լորենցը, ընդունելով տուժածին, գնացել է ճամբարի ղեկավարության մոտ՝ նրանց ասելով․ «Այդ մարդը ենթարկվել է դաժան ծեծի անտեղի տեղը։ Մենք այստեղ ռազմագերի ենք։ Մենք անպաշտպան ենք։ Բայց պատերազմն ավարտված է։ Ժնևյան կոնվենցիաները արգելում են ռազմագերիների հետ դաժան վերաբերմունքը»։ Այնուհետև ներկա ռուս զինվորականները ասել են, որ Լորենցը շատ ճիշտ է արել, որ մեղադրել է ռուսներին, ու նրան շատ ավելի կհարգեն այդպես, քան եթե նա խոնարհվեր նրանց առաջ ։
Մի անգամ ճամբարից դուրս գալու ժամանակ նա հանդիպել է ճարտարապետ Մարկ Գրիգորյանի հետ, ով խոստացել է նամակով դիմել Մոսկվա՝ վերջինիս օգնելու համար։ Գրիգորյանը նամակով դիմել է Լևոն Օրբելուն՝ իրավիճակը ներկայացնելով, ով իր հերթին նամակով դիմել է Իոսիֆ Ստալինին, ով որոշել է Լորենցին տեղափոխել Կրասնոգորսկ՝ Մոսկվայի մոտակայքում մի քաղաք, որտեղ գտնվում էր հատուկ կարգավիճակ ունեցող ռազմագերիները ։ Լորենցին տեղեկացրել են, որ նա պետք է մեկնի Մոսկվա ու ընդունվի Ֆիզիոլոգիական գիտությունների ակադեմիա՝ բնակվելով Կրասնոգորսկի ճամբարում։ Նրան ժամերի ընթացքում տեղափոխել են խանութ, տրամադրել են նոր հագուստ, որը անգամներ ավելի մեծ էր դիստրոֆիայից տառապող պրոֆեսորի համար։ Այնուհետև Լորենցը լքել է Երևանը՝ մեկնելով Մոսկվա իր որոշ իրերի ու թռչուններով մի քանի վանդակների հետ ։
Մահեր
Ըստ մոտավոր հաշվարկների՝ մինչ 1948 թվականին հայտարարված համաներումը ու նրանց ազատ մեկնումը հետ Եվրոպա Հայաստանի տարածքում զանազան հիվանդություններից, քաղցից, ծանր աշխատանքից, ինչպես նաև գնդակահարությունների արդյունքում մահացել է 1330 ռազմագերի ։ Շատ գերեզմանատեղիներ գաղտնի կերպով վերացվել են հետագայում ։ 14 (կամ 15 ) գերեզմանատներ պահպանվել են Երևանում, Աբովյանում, Արարատում, Սպիտակում, Կապանում, Վանաձորում, Գյումրիում, Սևանում։
Առավելապես լավ պահպանվել է Գյումրու գերեզմանատունը, քանի որ գտնվում է քրեակատարողական հիմնարկի մոտակայքում։ Խորհրդային տարիներից թեման խորը ուսումնասիրել է «Հետազոտում» հիմնադրամի հիմնադիր Աղվան Թադևոսյանը, ով միայն 1995 թվականից սկսած ստացել է աջակցություն Գերմանական ֆոնդերից մեկից, կարողացել է բարեկարգել Սևանի գերեզմանատունը, կասեցրել Արթիկում առանձնատան շինարարություն գերեզմանատան վայրում, և այլն։ Նա նաև ստույգ հայտնաբերել է 5 լյուքսեմբուրգցու գերեզմաններ Հայաստանի տարբեր վայրերում ։Այսօր դրանք պահպանվում են Հայաստանում Գերմանիայի դեսպանատան ջանքերով ։ Գերեզմանատներ կան Արարատի մարզի Այգավանից Նոյակերտ գյուղերի ճանապարհի ձախ կողմում՝ փոքր բլրի վրա, Քանաքեռ ՀԷԿ-ի մոտակայքում՝ Հրազդանի կիրճում։ Այստեղ 2010 թվականին Հայ առաքելական եկեղեցին հայտարարել է, որ պատրաստվում է եկեղեցական արարողություն իրականացնել ի հիշատակ Հայաստանում զոհված ռազմագերիների ։
2006 թվականին Երասխավան գյուղի մոտակայքում վերականգնվեց ռազմագերիների գերեզման, կանգնեցվեցին նոր խաչեր ու տեղադրվեց հուշաքար ի հիշատակ այստեղ 1945-1947 թվականներին թաղված 12 գերմանացիների ։ Աշխատանքը ֆինանսավորել է ՀՀ պաշտպանության նախարարությունը ։
Ըստ Հայաստանի գերմանացիների միության նախագահ Վիկտոր Վուխրերի՝ այդ տարիներին շատերին են գնդակահարել գերմանացի կամ լեհ լինելու համար՝ մեղադրելով լրտեսության մեջ։
Համաներում
1948 թվականին Խորհրդային միությունում հայտարարվում է ռազմագերիների համաներում։ Գրեթե բոլորը վերադառնում են իրենց երկրներ։ Սակայն հատուկենտ մարդիկ մնացել են Հայաստանում, սակայն որևէ վիճակագրություն այդ մասին չկա։ ԱԱԾ արխիվի համաձայն` Հայաստանից այլ երկներ են տեղափոխվել 14800 նացիստական բանակի նախկին անդամ ։
Կապանում տեղաբնակ հայ կնոջ հետ այսպես ամուսնացել ու մնացել է ապրելու Արևմտյան Ուկրաինայից ազգությամբ ռումինացի Վասյա Կոգուրը, ով ռազմագերության տարիներին աշխատել է քարհանքում ու փայտասղոցարանում։ Հետագայում նա Գորիսում ստացել է տամնաբույժի մասնագիտացում ու դարձել Կապանում հայտնի ատամնաբույժ ։
1989 թվականին Հայաստանում բնակվում էր 265 գերմանացի, 2001-ին՝ 133, 2011-ին՝ 100, որոնց թվում են նաև մինչև Համաշխարհային պատերազմը բնակվողների ժառանքները ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Նացիստական Գերմանիայի անձինք Կատեգորիա:Ռազմագերիներ
Նաչի-Կացուուրա աստղադիտարան
Նաչի-Կացուուրա աստղադիտարան (, ՄԱՄ կոդը՝ 905 ), աստղադիտարան Ճապոնիայի Վակայամա պրեֆեկտուրայի Նաչիկացուուրա քաղաքի մոտ։ Կառուցված է Խաղաղ օվկիանոսի մոտ և գտնվում է Յոշինո-Կումանո ազգային պարկի տարածքում ։ Գտնվում է Երկրի պտույտի առանցքից 0,83368 Երկրի շառավիղ շեղված, և +0,55040 Երկրի շառավիղ հասարակածային հարթությունից վեր ։
Պատմություն
Աստղադիտարանը ղեկավարվել է ճապոնացի սիրող աստղագետներ Տակեշի Ուրատայի և Յոշիսադա Սիմիձույի կողմից, ովքեր այստեղ հայտնաբերել են ավելին քան 300 նոր աստերոիդներ 1993-ից 2000 Թվականները
Նվաճումներ
1992-ից 2000 թվականները՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ Ճապոնիայում
Մանմոհան Սինգհ
Մանմոհան Սինգհ (ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ, मनमोहन सिंह,, հնդիկ պետական և քաղաքական գործիչ, Հնդկական ազգային կոնգրես կուսակցության անդամ, 2004 թվականի մայիսի 22-ից մինչև 2014 թվականի մայիսի 26-ը՝ Հնդկաստանի վարչապետ։ Նա եղել է առաջին ոչ հինդուիստ վարչապետը Հնդկաստանի պատմության մեջ։
1982-1985 թվականներին եղել է Հնդկաստանի պահուստային բանկի ղեկավարը, իսկ 1991-1996 թվականներին՝ Հնդկաստանի ֆինանսների նախարարը։ 2005-2006 թվականներին միաժամանակ վարչապետի պաշտոնի հետ մեկտեղ եղել է նաև Հնդկաստանի արտաքին գործերի նախարարը, իսկ 2008 թվականի դեկտեմբերին և 2009 թվականի հունվարին, չլքելով վարչապետի պաշտոնը, եղել է ֆինանսների նախարարը (2006 թվականին արտաքին գործերի նախարարի պաշտոնում և 2009 թվականին ֆինանսների նախարարի պաշտոնում Սինգհը փոխարինել է Պրանաբ Մուհերջիին)։
Տնտեսության ոլորտում մի քանի մրցանակների դափնեկիր, գիտությունների դոկտոր, տնտեսագիտության մասին գիտական աշխատությունների հեղինակ։ 1993 թվականին Euromoney ամսագիրը նրան ճանաչեց որպես տարվա լավագույն ֆինանսների նախարար, իսկ Asiamoney ամսագիրը այս անվանակարգում նրան տեսավ երկու անգամ (1993 և 1994 թվականներին)։
Կենսագրություն
Մանմոհան Սինգհը ծնվել է 1932 թվականի սեպտեմբերի 26-ին Պակիստանի Գահ քաղաքում՝ վաճառականներ Գուրմուհա Սինգհի և Գուրշարան Կաուրի ընտանիքում։ Սինգհի ընտանիքը եղել է շատ աղքատ։ Շատ ժամանակ նա ստիպված է եղել մեկնել Աֆղանստանի Փեշավար քաղաք, որտեղ միրգ վաճառող ընկերություններից մեկում աշխատում էր նրա հայրը։
1947 թվականի մարտին Սինգհը քննություններն է հանձնում Փանջաբի համալսարանում։ Համալսարանում նրա սովորելու սկզբին հանկարծ հայտնվեց Բրիտանական Հնդկաստան բաժինը, որն ուղեկցվում էր մուսուլման սիկհիստների և հինդուիստների բախումներով։ Սինգհերի ընտանիքը գտնվում էր Փանջաբի շրջանի Ամրիթսար քաղաքի հնդկական մասում, Հնդկաստան տարհանման ժամանակ անհետանում է Սինգհի հայրը, և ընտանիքը կրկին միանում է միայն 1948 թվականի հունվարին։ 1948 թվականին Սինգհը նորից է քննություններ հանձնում Փանջաբի համալսարանում, որտեղ էլ նա հետագայում ստանում է կրթաթոշակ Քեմբրիջի համալսարանում ուսանելու համար ։ 1957 թվականին, ավարտելով Քեմբրիջի համալսարանը, Սինգհը, համաձայն կրթաթոշակի պայմանների, վերադառնում է Փանջաբի համալսարան, որպեսզի դասավանդի։ 1960 թվականին Սինգհը վերադառնում է Մեծ Բրիտանիա, որտեղ Օքսֆորդի համալսարանում դառնում է Նուֆֆիելդի քոլեջի աշխատակից ։ 1962 թվականին այնտեղ էլ ատենախոսություն է պաշտպանում հնդկական տնտեսության մասին  ։ 1964 թվականին Օքսֆորդում լույս է տեսնում Սինգհի «Հնդկական արտահանման զարգացման միտումները և համեմատաբար ինքնուրույն զարգացման ուղիները» (India’s Export Trends and Prospects for Self-Sustained Growth) մենագրությունը  ։
1971 թվականի ընտրություններից հետո, որում Ինդիրա Գանդիի գլխավորությամբ հաղթեց Հնդկական ազգային կոնգրեսը, կուսակցության քարտուղարության ղեկավարը խնդրում է Սինգհին, որպեսզի նա գրի «Ինչ անել հաղթանակի հետ» աշխատությունը (What to do with the victory): Բացի այդ Սինգհը մի տարի աշխատել է ներքին առևտրի նախարարությունում որպես տնտեսական խորհրդատու, իսկ հետո ղեկավարոթւյան հետ անհամաձայունթյան պատճառով տեղափոխվեց ֆինանսների նախարարություն, որպես գլխավոր տնտեսական խորհրդական, որտեղ մնաց մինչև 1976 թվականը  ։ Հայտնի է, որ այս շրջանում նա փորձում էր մաքսիմալ հնարավորություններով պաշտպանել հնարավոր տնտեսական անկախությունը, այդ թվում Արժույթի միջազգային հիմնադրամի ։ 1976-1980 թվականներին Սինգհը զբաղեցրել է Հնդկաստանի պահուստային բանկի տնօրենի պաշտոնը, միաժամանակ նաև եղել է Հնդկաստանի ֆինանսների նախարարի առաջին տեղակալը։ Հետո 1980-1982 թվականներին Սինգհը մտնում է տեղի հնկա-ճապոնական հետազոտությունների հանձնաժողովի կազմի մեջ  ։
1982 թվականից Սինգհը գլխավորել է Հնդկաստանի պահուստային բանկը և մնացել է այս պաշտոնին մինչև 1985 թվականը   ։ Միաժամանակ նա մտել է Արժույթի միջազգային հիմնադրամի կազմի մեջ և գլխավորել է կառույցի հնդկական բաժինները  ։ 1985 թվականին նա եղել է Հնդկական տնտեսական ասոցիացիայի նախագահըон  : 1985-1987 թվականին Սինգհը զբաղեցրել է պլանավորման հանձնաժողովի նախագահի տեղակալի պաշտոնըС , Բացի այդ նրան համարում էին վարչապետ Ռաջիվ Գանդիի հիմնական տնտեսական խորհրդատուներից մեկը ։ 1987-1990 թվականներին Սինգհը զբաղեցնում էր Հարավային հանձնաժողովի հատուկ լիազորված գլխավոր քարտուղարի պաշտոնը  ։ 1987 թվականին նա լրահոսում հիտակավեց որպես Փենդջաբ-Հարյան-Դելի (Punjab-Haryana-Delhi Chamber of Commerce and Industry) արդյունաբերության և առևտրի պալատ ։ 1990-1991 թվականներին Սինգհը եղել է Հնդկաստանի վարչապետի տնտեսական գծով խորհրդականը, իսկ 1991 թվականին երեք ամիս եղել է համալսարանական դրամաշնորհների կոմիտեի նախագահ ։
Սինգհի տնտեսական հայացքները 1980-ականներին նկարագրվում է որպես երկդիմ։ Շուտով դառանալով Հնդկաստանի կենտրոնական բանկի ղեկավար Սինգհը հայտարարեց բանկի վարկային քաղաքականության ազատականացման մասին ։ Հենց այդ ժամանակ նա աջակցեց միջազգային ֆոնդերից փոխառություններին, հետագայում նշվեց, որ 1980-ական թվականների կեսերին նա հանդիսանում էր Հնդկաստանում արտաքին ներդրումների ազդեցիկ կողմնակիցներից մեկը ։ Միաժամանակ 1987 թվականին Սինգհը ընդգծել է, որ երկրի տնտեսության առանձնահատկությունների պատճառով արտաքին ներդրումները կարող են մեծ վնաս հասցնել Հնդկաստանին ։
1991 թվականի հունիսին, երբ Հնդկաստանը հայտնվեց տնտեսական ճգնաժամի մեջ, վարչապետ Նարասիմա Ռաոն Սինգհին հրավիրում է իր կառավարություն, որպես ֆինանսների նախարար ։ Սինգհը միակ նախարարն էր, որ նշանակվելու պահինՀնդկական ազգային կոնգրեսի անդամ  չէր ։ Այն, որ սինգհը մտավ կառավարության կազմի մեջ կապվեց Հնդկաստանի և Արժույթի միջազգային հիմնադրամի միջև հաճախակի դարձած բանակցությունների հետ, իսկ նա իր առաջին նպատակը համարեց ինֆլիացիայի զսպումը և տնտեսության վերահսկողության ուժեղացումը ։ Սինգհը սկսեց հնդկական տնտեսության ազատականացում՝ պայքար սկսեց բյուրոկրատիզմի դեմ և կրճատեց հարկերը    ։ Բացի այդ նա հանդես էր գալիս որպես տնտեսության «Խառը մոդելի» կղմնակից, որի շրջանակներում ենթակառուցվածքները և գյուղական տնտեսությւոնը մնում են պետությանը պատկանող ընկերությունների վերահսկողության տակ ։ Սինգհի ֆինանսների նախարար եղած տարիներին հնդկաստանի տարեկան տնտեսական աճը եղել է 7 տոկոս, իսկ ինֆլիացիան 17 տոկոսից իջել էր 5 տոկոսի ։ Սինգհին անվանեցին հնդկական տնտեսական ռեֆորմի ճարտարապետ   , տալով «մանմոհանոմիկ» (Manmohanomics) անվանումը ։ Նա նախարարական պաշտոնից հեռացավ 1996 թվականին, երբ Հնդկական ազգային կոնգրեսը պարտություն կրեց խորհրդարանական ընտրություններում, այդ ժամանակ Նարասիմա Ռաոյի կառավարությունը անցավ թոշակի   ։
1991 թվականի հոկտեմբերին, արդեն նախկին ֆինանսների նախարար Սինգհը Հնդկական ազգային կոնգրեսի կողմից մտավ Հնդկաստանի խորհրդարանի վերին պալատի նահանգների խորհուրդ, իսկ հետագայում բազմիցս մասնակցել է խորհրդարանական կոմիտեների աշխատանքներին։ 1998-2004 թվականներին Սինգհը Նահանգների խորհրդում եղել է ընդդիմության առաջնորդը  ։ 1999 թվականին Սինգհը Հարավային Դելիից առաջադրվել է խորհրդարանի ներքին պալատում, բայց պարտվում է ընտրություններում   ։ Սրա հետ մեկտեղ նա գրեթե ոչ մի քաղաքական հայտարարություն չարեց՝ կենտրոնանալով կառավարության տնտեսական գործունեությունը քննադատելու վրա ։ Այս ժամանակ նա Հնդկաստանում ընդունվել է, որպես առնվազն փակ քաղաքական գործիչ ։
2004 թվականի մայիսի խորհրդարանական ընտրություններին հաղթանակ տարավ Հնդկական ազգային կուսակցության գլխավորած Միավորված առաջադիմական դաշինքը, բայց կուսակցության առաջնորդ Սոնյա Գանդին անսպասելիորեն հրաժարվեց զբաղեցնել վարչապետի պաշտոնը։ Նրա փոխարեն կառավարությունը գլխավորել առաջարկեցին Սինգհին   ։ Նա դարձավ առաջին սիկհիստը, ով այդպիսի բարձր պաշտոն ուներ, նաև առաջին ոչ հինդուիստն էր վարչապետի պաշտոնում ։
Արդեն առաջին տարիներին Սինգհի կառավարության զգալի աշխատանք տարավ գյուղատնտեսության զարգացման համար, նաև նպաստեց գործազուրկների կրճատման թվին, սրա հետ կապված մշակվել է հատուկ զբաղվածության ծրագիր ։ Սինգհի կառավարության կարևոր նվաճումներից էր 2005 թվականին ԱՄՆ-ի հետ կնքված պայմանագիրը այն մասին, որ ԱՄՆ-ն պետք է Հնդկաստանին ապահովի ատոմային տեխնոլոգիաներով և բենզինով (այս որոշման կատարումը մինչև 2008 թվականը արգելափակվեց կոմունիստական խորհրդարանական խմբակցության կողմից)   ։
Արտաքին քաղաքականության շրջանում Սինգհը լուրջ ջանքեր է գործադրում հարևանների հետ Հնդկաստանի հարաբերությունների բարելավման և հարաբերությունների զարգացման համար։ 2005 թվականին նա դարձավ վերջին 29 տարում առաջին հնդիկ առաջնորդը, ով այցելեց Աֆղանստան ։ 2005 թվականի ապրիլին կայացավ Պակիստանի նախագահ Մուշարրաֆ Փերվեզի պատմական այցը Հնդկաստան. սրանք երկրներ էին, որոնց հետ Հնդկաստանը ավանդական վատ հարաբերությունենրի մեջ էր ։ Սինգհը նաև բազմիցս բանակցություններ է վարել Չինաստանի ղեկավարության հետ, որը ևս Հնդկաստանի հետ վատ հարաբերությունների մեջ էր՝ կապված տարածքային վեճերի հետ ։ 2007 թվականի դեկտեմբերին հնդկական և չինական բանակները կատարեցին միացյալ զորավարժություն ։ Միաժամանակ Հնդկաստանի և ԱՄՆ-ի միջև կնքված ատոմային համաձայանագիրը նորից բարձրացրեց ձախ ճակատի՝ կոմունիստական կուսակցությունների կոալիցիայի դժգոհությունը, ովքեր ներքին պալատում հրաժավեցին աջակցել կառավարությանը, և Սինգհի կառավարությունը հայտնվեց անկման եզրին։
2008 թվականի հոկտեմբերի 1-ին Հնդկական ազգային կոնգրեսը հյատարարեց այն մասին, որ 2009 թվականի ընտրություններում հաղթանակի դեպքում Սինգհը կպահպանի իր պաշտոնը ։
Թոշակի է անցել 2014 թվականի մայիսի 17-ին Հնդկական ազգային կոնգրես կուսակցության պարտությունից հետո ։ Նախագահը ընդունել է հրաժարականը և խնդրել, որպեսզի Սինգհը կատարի վարչապետի պարտականությունները մինչև նոր վարչապետի նշանակումը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հնդիկ պետական գործիչներ Կատեգորիա:Հնդկաստանի վարչապետներ Կատեգորիա:Պադմա Բհուշան շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Հնդկական ազգային կոնգրեսի անդամներ Կատեգորիա:Հնդկաստանի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Հնդիկ տնտեսագետներ
Թեո Բոնգոնդա
Թեո Բոնգոնդա, բելգիացի ֆուտբոլիստ, բելգիական «Զյուլտե Վարեգեմ» ֆուտբոլային ակումբի կիսապաշտպանն է։
Ակումբային
Բոնգոնդան բելգիական «Լիերս» ֆուտբոլային ակումբի սանն է։ Հանդես է եկել բելգիական «Զյուլտե Վարեգեմ» ակումբում։ 2013 թ․ դեկտեմբերի 15-ին իր առաջին խաղն է անցկացրել Զյուլտե Վարեգեմի կազմում, երբ թիմը Բելգիայի առաջնությունում մրցում էր Լիերսի հետ ։ 2014 թ․ մարտի 1֊ին ֆուտբոլիստն աչքի է ընկնում գոլային փոխանցմամբ, երբ թիմը մրցում էր «Վասլանդ֊Բևերեն» ակումբի հետ ։ Մարտի 29-ին Բոնգոնդան աչքի է ընկնում 2 գոլային փոխանցմամբ, երբ թիմը մրցում էր «Գենկ» ակումբի հետ ։ 2014 թ․ ապրիլի 20-ին կարողանում է խփել իր առաջին գոլը, երբ թիմը մրցում էր «Լոքերեն» ակումբի հետ ։
2015 թ․ հունվարի 9-ին ֆուտբոլիստը 4.5 տարվա պայմանագիր է կնքում իսպանական «Սելտա» ակումբի հետ։ Պայմանագրի արժեքը կազմում էր 1 միլիոն եվրո։ Նոր ակումբի կազմում իր առաջին գոլը կարողանում է խփել 2015 թ․ ապրիլի 8-ին, երբ թիմը մրցում էր «Գրանադա» ակումբի հետ։
2018 թ․ հունվարին ֆուտբոլիստը վարձավճարով տեղափոխվում է թուրքական «Տրաբզոնսպոր» հետագայում «Զյուլտե Վարեգեմ» տեղափոխվելու հնարավորությամբ ։
Ազգային հավաքականի կազմում
2013 թ․ հանդես է գալիս Բելգիայի մինչև 19 տարեկանների հավաքականում։ Մինչև 19 տարեկանների հավաքականում իր առաջին խաղն անցկացրել է 2013 թ․ հոկտեմբերի 10-ին, երբ թիմը Եվրոպայի առաջնությունում նախընտրական հանդիպում էր անցկացնում Հյուսիսային Իռլանդիայի հավաքականի հետ։ Այս խաղում Բոնգոնդան դուրս գալով խաղադաշտ կարողանում է գրավել մրցակցի դարպասը ։ Հետագայում ևս 2 հանդիպում անցկացնելով հավաքականի կազմում կարողանում է գրավել նաև ֆրանսիացիների դարպասը ։
Վիճակագրություն
''2014 թ. ապրիլի 22-ի տվյալներով''
Հղումներ
Կատեգորիա:1991 ծնունդներ Կատեգորիա:Նոյեմբերի 20 ծնունդներ Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ֆուտբոլիստներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Բելգիացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Զյուլտե Վարեգեմի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Սելտա Վիգոյի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Տրաբզոնսպորի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Թուրքական Սուպեր լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Ոստայնենի
Ոստայնենի գլխուղեղի և ողնուղեղի երեք թաղանթներից մեկը։ Այն փափուկ թաղանթ է, որն արտաքինից ծածկում է գլխուղեղը և ողնուղեղը։
Կառուցվածք
Այն տեղակայված է մյուս երկու ուղեղապատյանների միջև․ ավելի մակերեսորեն տեղակայված և ավելի հաստ կարծրենու և ավելի խորը տեղակայված նրբենու միջև, որից բաժանված է ենթաոստայնային տարածության միջոցով։ Ոստայնենին հպված է կարծրենու ներսային մակերեսին և բոլոր կողմերից ծածկում է գլխուղեղն ու ողնուղեղը։ Ոստայնենին չի մտնում գլխուղեղի գալարների միջև ձևավորվող ակսենրի խորքը, ինչպես նրբենին, այլ կամրջի նման անցնում է նրանց վրայով։ Ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկը հոսում է ենթաոստայնային տարածությունով։ Ոստայնենուց ձևավորվում են պախիոնյան հատիկավորումները, որոնք ոստայնենու փոքր արտափքումներ են կարծր թաղանթի հաստության մեջ և հաղորդակցվում են կարծրենու երակածոցերի հետ և հնարավորություն են տալիս ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկին ենթաոստայնային տարածությունից անցնել երակային հուն։
Ոստայնենին և կարծրենին բոլոր տեղամասերում սերտ հպված են միմյանց, իսկ սրբանային երկրորդ ողի մակարդակին միաձուլվում են որպես մեկ թաղանթ։ Կարծրենու և ոստայնենու միջև առկա են որոշ երակներ, որոնց միջոցով ուղեղի երակային համակարգը հաղորդակցվում է կարծրենու երակային համակարգի հետ ։
Ոստայնենու՝ գլխուղեղը պատող հատվածը հայտնի է որպես գլխուղեղի ոստայնենի, իսկ ողնուղեղը պատող հատվածը՝ ողնուղեղի ոստայնենի ։ Հաճախ ոստայնենին և նրբենին միասին դիտարկում են գալիս որպես մեկ թաղանթ՝ ուղեղի փափուկ թաղանթ ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Անատոմիա
Անտոն Հեյդա
Անտոն Հեյդա (Anton Heida, ), ամերիկացի մարմնամարզիկ և թեթև աթլետ, 1904 թվականի Ամառային Օլիմպիական խաղերի հնգակի չեմպիոն ։
1904 թվականի խաղերին Սենթ Լուիսում մարմնամարզությունում Հեյդան մասնակցել է ութ դիսցիպլինաներում։ Նա ոսկե մեդալակիր է 7 մարզագործիքների վրա առաջնությունում, թիմային առաջնությունում, զուգափայտի վրա վարժություններում, հենային և ձիուկի վրա թռիչքներում։ Նա առաջին հնգակի չեմպիոնն է խաղերի պատմության մեջ։ Նա նաև ստացել է արծաթե մեդալ սրոցաքարի վրա մրցույթի ժամանակ, զբաղացրել է 18-րդ տեղը սեփական առաջնությունում և 12-րդ տեղը՝ 9 մարզագործիքների վրա առաջնությունում։
Թեթև աթլետիկայում Հեյդան մրցակցել է միայն եռամրցույթում, որում զբաղեցրել է 59-րդ տեղը։
Այդ օլիմպիադայում Հեյդան դարձել ամենատիտղոսավոր մարզիկը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի օլիմպիական չեմպիոններ
Նեխտիլյոր
Նեխտիլյոր (Нехтильор), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Դաղստանի Հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Ավարսկոյե Կոյսու գետի աջ ափին՝ 167 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 12 կմ է,ավազանի տարածքը 43,8 կմ2 է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Արևմտյան Կասպիցի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Սուլակ գետնի ակունքն է մինչև Չիրկեյսկի հիդրոհանգույց, գետի ենթաավազանը բացակայում է։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Դենիս Օ'Հեր
Դենիս Պատրիկ Շեյմուս Օ'Հեր (Denis O'Hare ) ամերիկացի դերասան և դրամատուրգ, «Թոնի» մրցանակաբաշխության դափնեկիր, երեք անգամ նոմինացվել է «Էմմի» մրցանակաբաշխությանը, նկարահանվել է ամերիկայն հայտնի «Իրական արյուն» «Ամերիկյան սարսափ պատմություն» հեռուստասերիալներում, օսկարակիր «Գնորդների դալասյան ակումբը» ֆիլմում։
Վաղ տարիներ
Դենիսը ծնվել է 1962 թվականի հունվարի 17-ին Միսսուրի նահանգի Կանզաս Սիթի քաղաքում։ Նրա մայրը դաշնակահար էր։ Ունի երեք քույր՝ Փեմը, Պատրիսիան, Քեթլինը և մեկ եղբայր՝ Մայքլը։ Դենիսը մեծացել է Դետրոյթում գտնվող արվարձաններից մեկում։ Երբ նա 15 տարեկան էր նրա ընտանիքը տեղափոխվել է Բլումֆիլդ Հիլզ։ Ունի նաև Իռլանդիայի քաղաքացիություն։ Նրա հայրական պապը 1920-ական թվականներին Իռլանդիայից արտագաղթել է ԱՄՆ ։ 1980 թվականին Դենիսը Դետրոյթից տեղափոխվել է Չիկագո՝ «Հյուսիս-արևմտյան համալսարան» թատերական արվեստ սովորելու ։ 1990-ականներին նա արդեն «Բորրոու» խմբի հետ ակտիվ համագործակցության մեջ էր։
Կարիերա
Դենիսը իր կարիերան սկսել է 1993 թվականին՝ փոքր դեր խաղալով «Օրենք և կարգ» հեռուստասերիալում։ Դրանից հետո նա շարունակելէ փոքր դերեր խաղալ տարբեր կինոնկարներում և հեռուստասերիալներում։ Առաջխաղացումը սկսել է 2003 թվականին «Տար ինձ» ներկայացման մեջ խաղալով։ Այդ դերի համար էլ Դենիսը արժանացել է «Թոնի» և «Դրամա Դեսկ» մրցանակների՝ երկրորդ պլանի լավագույն դերասան անվանակարգերում։ 2005 թվականին Դենիսը կրկին արժանացել է «Դրամա Դեսկ» մրցանակի՝ «Սիրելի Չարթի» մյուզիքլում կատարած իր դերի համար։ 2004 թվականին «Մարդասպանները» ֆիլմում խաղացել է ամերիկացի գրող Շառլ Գիտոյի դերը, որը սպանել է ԱՄՆ նախագահ Ջեյմս Գարֆիլդին։ Այդ դերի համար էլ Դենիսը արժանացել է «Թոնի» մրցանակին՝ լավագույն դերասան անվանակարգում։ Նկարահանվել է նաև «Կաբարե», «Մայոր Բարբարա», «Անտառում» ֆիլմերում։ Այնուհետև Դենիսը նկարահանվել է «Տարեդարձ» (2001), «21 գրամ» (2003), «Դավաճանության գինը» (2005), «Մայքլ Քլեյթոն» (2007), «Նրա սիրտը» (2007), «Չարլի Ուիլսոնի պատերազմը» (2007) և այլն։ Նկարահանվել է նաև «Մահացու ձանձրույթ», «Բրոդ սիթի», «Երիտասարդ Ինդիանա Ջոնսի արկածները» հեռուստասերիալներում։ Ամերիկյան «Միլկ» ֆիլմում Դենիսը նկարահանվել է Ջոն Բրիգսի դերում։ Այդ դերը նրա ամենահայտնիներից է։ Ֆիլմը պատմում է քաղաքական գործիչ Հարվեյ Միլկի մասին։ 2010-2012 թվականներին նկարահանվել է «Իրական արյուն» ամերիկյան սարսափ հեռուստասերիալում։ Դերասանական մեծ ժողովրդականություն և ճանաչում է  ձեռք բերել «FX» հեռուստաալիքի կողմից նկարահանված «Ամերիկյան սարսափ պատմություն» հեռուստասերիալում։ Սերիալի հինգ եթերաշրջաններում Դենիսը տարբեր դերերում է նկարահանվել։ 2014 թվականին նկարահանվել է օսկարակիր «Գնորդների դալասյան ակումբը» ֆիլմում։
Ղուզղուն (այլ կիրառումներ)
Ղուզղուն, կարող է վերաբերել՝
Երեք արջի հեքիաթը
Ստեղծման պատմություն
Ժամանակակից բանագետները հեքիաթի անգլիական տարբերակի արմատները տեսնում են սյուժեով համանման շոտլանդական հեքիաթում, որ պատմում է 3 արջերի ու խորամանկ աղվեսի մասին ։ Մտնելով արջերի տուն ու չարաճճիություններ անելով՝ աղվեսը քնում է ամենափոքր արջի մահճակալին, վրա են հասնում վերադարձող տանտերերը, աղվեսն ստիպված է լինում փախչել։ Հեքիաթում նա պարզապես կոչվում է «խորամանկ աղվես»։ «Վերադառնալով արմատներին»՝ Ջոն Բաթենի (John D. Batten) տարբերակում (1894) աղվեսի անունը Ճանկռտան է (Scrapefoot) :
Գրական ավանդույթներում 1837 թվականին Ռոբերտ Սաութիի կողմից հեքիաթը ներդրվել է որպես «Հեքիաթ 3 արջերի մասին» (The Story of the Three Bears): Այդ տարբերակում պրոտագոնիստը ոչ թե աղվեսն է, այլ խուլիգանական բնավորությամբ «փոքրիկ պառավը» (alittle old Woman), որն ինչ-որ բանով հիշեցնում է պառավ Շապոկլյակին։ Կա մի ենթադրություն, ըստ որի՝ Սաութին փոքր ժամանակ այդ պատմությունը լսել է իր քեռի Ուիլյամ Թալլերից և vixen բառը հասկացել ոչ թե հիմնական նշանակությամբ («աղվես»), այլ փոխաբերական («ծայրահեղ կռվարար կին»)։ Դա, սակայն, չի բացատրում, թե ինչու է նրան դարձրել պառավ։
Սաութիի հեքիաթում 3 մարդակերպ արջ-տղամարդիկ՝ «փոքր, միջնեկ և մեծ արջերը», միասին ապրում են անտառի տանը։ Սաութին նրանց ներկայացնում է որպես բարի, վստահելի, անվնաս, կոկիկ և հյուրընկալ։ Նրանցից յուրաքանչյուրն ունի իր աթոռը, շիլայի ափսեն և մահճակալը։ Մինչ շիլան հովանում էր, նրանք գնում են անտառում զբոսնելու։ Կինը նրանց ընտանիքից հեռացված էր, քանի որ նրանց համար խայտառակություն էր համարվում։ Պատմության տարբեր մասերում նա ներկայացված է որպես խարդախ, վատը, զազրախոս, տգեղ, կեղտոտ շրջմոլիկ, որ արժանի էր ուղղիչ հաստատությունում գտնվելու։ Կինն անտառում հասնում է արջերի տանը, ներս նայում պատուհանից, նայում կողպեքի անցքից, բարձրացնում սողնակը և համոզվելով, որ տանը ոչ ոք չկա՝ ներս մտնում։
Դեռևս 1813 թվականին (մինչև 1837 թվականին հրատարակելը) Սաութին հեքիաթի իր տարբերակը պատմել է ընկերներին ու ծանոթներին։ 1831 թվականին Էլեանորա Մյուրը (Eleanor Mure) լսած հեքիաթը ներկայացրել է բանաստեղծության ձևով և ծննդյան օրվա առթիվ նվիրել իր զարմիկ Գորացիյա Բրոկին՝ գրելով նրա ձեռագիր ալբոմում։ Սաութիի և Մյուրի տարբերակները տարբերվում են մանրամասներում։ Սաութիի արջերն ուտում էին վարսակի շիլա, իսկ Մյուրի մոտ կաթ էին խմում։ Սաութիի պառավը տուն ներթափանցելու պատճառ չուներ, իսկ Մյուրի պառավը վիրավորվել էր, երբ նրան մերժել էին քաղաքավարի այցի ժամանակ։ Էլեանոր Մյուրի տարբերակը սյուժեի պատմության մեջ մնացել է որպես ամենից արյունախումը։ Մյուս բոլոր տարբերակներում աղվեսը, պառավը կամ աղջիկը փրկվում են՝ փախչելով պատուհանից, նրանց հետագա ճակատագրի մասին ոչինչ չի ասվում։ Մյուրի տարբերակում պառավը նետվում է Հռոմի բազմահարկ տան պատուհանից ու խրվում Սուրբ Պողոսի տաճարի սրաձողին ։
Բանահավաքներ Այոնա և Փիթեր Օպիները (Iona and Peter Opie) 1999 թվականի իրենց «The Classic Fairy Tales» գրքում ցույց են տալիս, որ երեք արջերի մասին հեքիաթը «Սպիտակաձյունիկի» մասնակի նմանօրինակն է. մոլորված արքայադուստրը մտնում է թզուկների տուն, փորձում նրանց ուտելիքն ու քնում մահճակալներից մեկին։ Երեք արջերի նման թզուկները լաց են լինում. «Ինչ-որ մեկը նստել է իմ աթոռին։», «Ինչ-որ մեկը կերել է իմ ափսեից։» և «Ինչ-որ մեկը քնել է իմ անկողնում։»։ Օպիները ցույց են տալիս նաև նմանությունը արքայադստեր մասին նորվեգական հեքիաթի հետ։ Վերջինս ապաստան էր գտել մի քարայրում, որտեղ բնակվում էին արջի մորթիներ հագած ռուս երեք իշխանները։ Նա ուտում է նրանց ուտելիքն ու թաքնվում մահճակալի տակ։
Հեքիաթը ժամանակակից տեսքի բերելու կարևոր քայլ է կատարել անգլիացի գրող Ժոզեֆ Քանդելլը։ 1850 թվականին հրատարակվել է նրա «Հետաքրքրաշարժ գրքերի գանձարան փոքրիկ երեխաների համար» (Treasury of Pleasure Books for Young Children) աշխատությունը ։ «Երեք արջերի» նրա տարբերակում հերոսը փոքրի աղջիկն է, իսկ խուլիգանություն անելու դրդապատճառը վերացված է. աղջիկը փորձում է ուտել և քնել, որովհետև մոլորվել էր անտառում, հոգնել ու սովածացել։ Ճիշտ է՝ աղջկա անունը ոչ թե Ոսկեծամիկ էր, այլ Արծաթե մազիկ (Silver-Hair): Նախաբանում Քանդելլն իր ընտրությունն այսպես է բացատրել.
Սյուժե
Փոքրիկ աղջիկը, մոլորվելով անտառում, գտնում է մի դատարկ տուն և ներս մտնում։ Այնտեղ նա տեսնում է 3 չափի առարկաներ՝ ափսեներ, աթոռներ և մահճակալներ։ Փորձում է դրանք օգտագործել, բայց յուրաքանչյուր առարկայից երկուսը նրա համար այս կամ այն պատճառով անհարմար էր, իսկ երրորդը՝ «հենց իրենն է որ կա»։ Երբ աղջիկը քնում է, վերադառնում են տանտերերը՝ հայր արջը, մայր արջը և նրանց քոթոթը, որոնք վրդովվում են իրենց իրերին ձեռք տալու համար։ Աղջիկն արթնանում է և պատուհանից փախչում։
Հովհաննես Թումանյանի թարգմանած տարբերակում հեքիաթի վերջում աղջիկը վախից արթնանում է և հասկանում, որ այդ ամենը երազ էր ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլիական հեքիաթներ
Ալեքսեյ Վեփխվաձե
Ալեքսեյ Վեփխվաձե, վրացի նկարիչ։ Վրացական ՍՍՀ-ի վաստակավոր նկարիչ։ Պարգևատրվել է Ստալինի անվան գրական մրցանակով երրորդ տեղը զբաղեցնելու համար (1951)։
Կենսագրություն
Ալեքսեյ Վեփխվաձեն ծնվել է 1921 թվականի մայիսի 31-ին, Վրաստանի մայրաքաղաք Թբիլիսիում։ 1941-1945 թվականներին սովորել է Թբիլիսիի գեղարվեստի ակադեմիայում։ Սովորել գրքի գրաֆիկայի արվեստը։
Մահացել է 1982 թվականին։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Վրացի նկարիչներ Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ
Տոնանտինս
Տոնանտինս (Tonantins), համայնք Բրազիլիայում՝ Ամազոնաս նահանգի կազմում։ Գտնվում է Ամազոնաս նահանգի հարավ-արևմտայն մարզում։ Մտնում է Ալտու Սոլիմոյնս գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 19 858 (2008 թվականի տվյալներով)։ Գրավում է 6433 կմ2 տարածք։
Ալեքսեյ Գեգեչկորի
Ալեքսեյ Ալեքսանդրի Գեգեչկորի (վրացերեն՝ ალექსი გეგეჭკორი; Алексей Александрович Гегечкори, ) կամ Սաշա (կուսակցական կեղծանուն), խորհրդային պետական և կուսակցական գործիչ, Կովկասում հեղափոխական շարժման մասնակից, ՎԽՍՀ ՆԳԺԿ (1922 — 1923), Վրաստանի գյուղնախարար, ԺԿԽ փոխնախագահ, ՀամԿ(բ)Կ 11-րդ և 15-րդ համագումարների պատվիրակ։