cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ցանցի կիրառական ծրագիր
Կիրառություններ
Առևտրային վեբ կայքը բովանդակության կառավարման համակարգ է, որտեղ բովանադակության պարունակությունը ապրանքների վերաբերյալ հայտարարություններ են։ Այն օգտագործվում է փոստային առևտրի նպատակով։ Այցելությունների և գնման գործողությունները գրանցվում են մարկետինգի սկզբունքով։ Նման կայքերն օգտագործվում են ինչպես որևէ համայնքի արտադրանքի վաճառքի նպատակով, այնպես էլ անհատների արտադրանքի կամ աճուրդների նպատակով։ Զննարկչային խաղը վիդեո խաղ է, որը ևս հանդիսանում է վեբ ծրագրի ձևերից։ Ֆորումը հնարավորություն է տալիս բաց քննարկումներ իրականացնել օգտագործողների միջև։ Որևէ օգտագործող հաղորդագրություն է թողնում և այն կարող են կարդալ բոլոր օգտագործողները։ Ֆորում հաճախ հանդիսանում է վեբ ծրագրերի ձևերից։
Ակնթարթային հաղորդագրությունը (անգլերեն՝ chat) տարբեր օգտագործողների միջև հաղորդագրությունների փոխանակության հնարավորություն է տալիս։ Այս ծառայության ծրագրերը երբեմն կիրառվում են վեբ ծրագրերի միջոցով։ Հաղորդագրությունները կարող են ուղարկվել նույն ծրագրից օգտվող մեկ այլ օգտագործողի կամ նրա բջջային հեռախոսին՝ կարճ հաղորդագրության ծառայության՝ (short message service, կրճատ՝ SMS) միջոցով։ Գուգլ քարտեզները (Google Maps) ևս վեբ ծրագրերի ձևերից են, որոնց միջոցով կարելի է ուսումնասիրել ամբողջ աշխարհի քարտեզները։ Facebook-ը վեբի այն օգտագործման ձևերից է, որի միջոցով յուրաքանչյուր օգտագործող հնարավորություն է ստանում ներգրավվել որևէ սոցիալական ցանցի մեջ (ընկերներ, կոլեգաներ, նույն հետաքրքրությունները կիսող մարդիկ)։
Տեխնոլոգիա
Ըստ ամենաշատ կիրառվող տեխնոլոգիայի՝ վեբ ծրագրերն ուղղորդվում է դեպի վեբ սերվեր, որի վրա գտնվում է վեբի օգտագործման ծրագիրը։ Այս գործընթացը երբեմն ուղեկցվում է տվյալների բազայի սերվերով, որը կոչվում է կիրառվող ծրագրի սերվեր։ Կիրառվող ծրագրի կոդային աղբյուրը գտնվում է անմիջապես վեբ էջերում, որոնք պահվում են սերվերի կողմից։ Երբ սպասառուն էջի հարցում է կատարում, վեբ սերվերը փնտրում է այն և կատարում նրա ցուցումները։ Այդ ցուցումները կարող են ուղղված լինել նաև տվյալների բազայի սերվերին։ Վեբ սերվերը գնորդին ուղարկում է էջը՝ ստացված արդյունքով։
Սպասառուի և սերվերի միջև տեղեկատվության փոխանակությունը կատարվում է ըստ HTTP հաղորդակարգի, որն օգտագործվում է նաև վեբ կայքերի համար։ Վեբ ծրագրերը հաճախ առիթ են ստեղծում նշոցիկների (cookie) մեխանիզմի աշխատացման համար. որպես հարցման պատասխան, սերվերը սպասառուին ուղարկում է լրտես ծրագիր (քուքի) ։ Եվ այդպես, հաջորդ հարցման ժամանակ սպասառուն տեղեկատվություն է ուղարկում ծրագրին։ Այս մեխանիզմի նպատակն է ճանաչել սպասառուի ինքնությունը և նրան մանիպուլիացիայի ենթարկել։ Վեբ Էջերը կարող են պարունակել այլ տարրեր։ Դրանք կոդային աղբյուրի հատվածներ են, որոնք էջի տեղափոխումից հետո բացվում են վեբ զննարկչի միջոցով՝ հակառակ կոդային աղբյուրի մեծ մասի, որը բացվում է սերվերի միջոցով՝ էջի տեղափոխումից առաջ։ Սպասառուի ծրագիրը՝ վեբ զննարկիչը, նույն ծրագիրն է, որն օգտագործվում է վեբ կայք բացելու համար։ Այլ տարրեր բացելու համար անհրաժեշտ ծրագրերը ընդգրկված են զննարկիչներում։
Կատեգորիա:Համացանց Կատեգորիա:Ծրագրային ճարտարապետություն Կատեգորիա:Վեբ ծրագրավորում
Հայդար փաշա մզկիթ
Հայդար փաշա մզկիթ ( Chaintár-pasa Tzamí, Haydarpaşa Camii), նախկինում՝ Սուրբ Կատերինե եկեղեցի, պատմական մզկիթ Նիկոսիայի հյուսիսային հատվածում։ Այն համարվում է Նիկոսիայի ամենակարևոր գոթական կառույցներից՝ զիջելով միայն Այասոֆիա մզկիթին, որը նախկինում ֆրանկական ոճով տաճար էր ։ Հարրի Չարլզ Լյուքը այն նկարագրել է՝ որպես կղզու գոթական ոճով կառույցների լավագույն օրինակներից մեկը։
Պատմություն
Այն կառուցվել է 14-րդ դարում Կիպրոսի թագավորության շրջանում՝ որպես Սուրբ Կատերինե եկեղեցի ։ 1570 թվականին օսմանցիների կողմից Նիկոսիայի գրավումից հետո ինչպես շատ այլ եկեղեցիներ, այնպես էլ սա վերածվել է մզկիթի։ Ավելի կոնկրետ այն մզկիթի վերածվել 1571 թվականին՝ մարտական գործողությունների ժամանակ աչքի ընկած զորավարներից մեկի պատվին անվանակոչվելով Հայդար փաշա ։ Այն նաև պատմականորեն հայտնի է եղել որպես Ağalar Camisi՝ «Աղաների մզկիթ», քանի որ այն եղել է մոտակայքում բնակվող տեղական թուրք արիստոկրատիայի մշտական այցելության վայրը ։ Այն գտնվում է Կիրիլզադե փողոցի վրա ։
Կառուցվածք
Կառույցն ունի երեք դուռ։ Արևմտյան դռան վրա կա մարմարե ճակատաքար, որի վրա վարդ է քանդակված երկու վիշապների արանքում. այս նախշը կրկնված է երեք անգամ։ Ուշագրավ են հարավային դռան գոթական ոճի որմնաքանդակները՝ Լուսինյանների տարբերանշանների մանրամասն փորագրությունները և դեկորատիվ կակաչը։ Հյուսիսային դուռն առավել պարզ է՝ ներկայացնելով զարդանախշեր մերկ կնոջ կերպարով՝ ձեռքին ձկնանման և վիշապանման պատկերներ ։
Շինության ներքին մասը կրային լուծույթով պատված է եղել և բավականին վնասված, սակայն 20-րդ դարի սկզբին կրային լուծույթի շերտը հեռացվել է, և պատերին երևում են նկարների հետքեր ։ Կամարին որպես նեցուկ են ծառայում գոթական երկու աղեղները՝ խաչված կողերով։ Խորանում խմբավորված սյուների վրա հենված 6 կամարները պորտաքարից վեր են խոյանում ։ Խորանից հյուսիս գտնվում է ավանդատունը, որի կամարին որպես նեցուկ են ծառայում մարդկային գլխով գերանակալները ։
Մռավ (անձնանուն)
Մռավ, հայկական արական անուն։ Առաջացել է Արցախյան լեռնաշղթայիի Մռավ սարի անունից, որը հայերեն «մառ»՝ մթություն, մշուշ բառից է և նշանակում է «մշուշոտ», «մշուշապատ»։ Այս անունից է առաջացել Մռավյան ազգանունը ։
Հայդար փաշա մզկիթ
Կառուցվածք
Ինչպես միհրաբը (դեպի Մեքքա ուղղությունը), այնպես էլ մինբարը (ամբիոն) գտնվում են մզկիթի աջ կողում ։
Մռավ (անձնանուն)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական արական անձնանուններ
Հայդար փաշա մզկիթ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հյուսիսային Նիկոսիա Կատեգորիա:Կիպրոսի ճարտարապետություն Կատեգորիա:Մզկիթներ ըստ երկրի
Իտամար Ֆրանկու
Իտամար Ֆրանկու (Itamar Augusto Cautiero Franco, ), բրազիլացի քաղաքական գործիչ, Բրազիլիայի 33-րդ նախագահ (1992-1995 թվականներ)։
Վաղ տարիներ
Իտամար Ֆրանկուն ծնվել է Ռիո դե Ժանեյրոյից Սալվադոր լողացող նավում ։ Իտամար անունը կազմված է նավի անունից «Իտա» և մար բառից, որը պորտուգալերենից թարգմանաբար նշանակում է «ծով»։
Իտամարը մեծացել և կրթություն է ստացել Մինաս Ժերայս նահանգի Ժուիս դի Ֆորա քաղաքում։ Այնտեղ 1955 թվականին ստացել է ինժեների դիպլոմ։ 1965-1971 և 1973-1974 թվականներին Իտամար Ֆրանկուն եղել է Ժուիս դի Ֆորայի քաղաքապետը։
Կարիերայի սկիզբ
Ֆրանկուն քաղաքապետի պաշտոնից հրաժարական է տվել 1974 թվականին և հաջողությամբ մասնակցել է Մինաս-Ժերայս նահանգից Դաշնային սենատի ընտրություններին։ Շուտով նա դարձավ Բրազիլիայի Դեմոկրատական շարժում կուսակցության ավագ ֆիգուր, որը 1964 թվականից Բրազիլիայի ռազմական վարչակարգի պաշտոնական ընդդիմությունն էր։ Ֆրանկուն սենատորի պաշտոնում վերընտրվել է 1982 թվականին։ 1986 թվականին նա առաջադրվել էր Լիբերալ կուսակցությունից Մինաս Ժերայսի նահանգապետի պաշտոնում, սակայն պարտություն կրեց։
1989 թվականին Ֆրանկուն լքեց Լիբերալ կուսակցությունը և միացավ վերակառուցման փոքրիկ Ազգային կուսակցությանը, որտեղ դարձավ նախագահի թեկնածու՝ Ֆեռնանդու Կոլոր դի Մելուի գործընկերը։ Կոլոր դի Մելուն հաղթեց և Ֆրանկուն դարձավ Բրազիլիայի փոխնախագահ։
Նախագահի պաշտոնում
1992 թվականին Կոլոր դի Մելուն մեղադրվեց կոռուպցիայի մեջ և ստիպված եղավ թողնել նախագահի պաշտոնը։ Ֆրանկուն նախագահի պարտականությունները կատարում էր 1992 թվականի սեպտեմբերից մինչև նույն տարվա դեկտեմբերը, երբ հայտարարվեց Կոլորի իմպիչմենտի մասին որոշումը։ Այդ պահից Ֆրանկին պաշտոնապես զբաղեցրել է նախագահի պաշտոնը։
Ֆրանկուն իշխանության եկավ Բրազիլիայում ծանր տնտեսական ճգնաժամի ժամանակ, երբ գնաճը 1992 թվականին հասել էր 1100%-ի և գրեթե 6000%-ի 1993 թվականին։ Ֆրանկուն ֆինանսների նախարար է նշանակել Ֆերնանդու Էնրիկե Կարդոզային, որը վարել է «Ռեալ ծրագիր» և կայունացրել է տնտեսությունը։ Կարդոզուն դարձել է նախագահի պաշտոնի պաշտոնական թեկնածու և 1995 թվականին զբաղեցրել այդ պաշտոնը։ Սակայն շուտով Ֆրանկոն դարձավ Կարդոզայի կառավարության հակառակորդը։
Հետագա կարիերա
Այդ ժամանակից ի վեր Ֆրանկուն ծառայել է Բրազիլիայի դեսպան Պորտուգալիայում, ապա Վաշինգտոնում՝ Ամերիկյան երկրների կազմակերպությունում Բրազիլիայի դեսպան։ 1998-2003 թվականներին գլխավորել է Մինաս-Ժերայսի նահանգը, որից հետո նշանակվել է Իտալիայում Բրազիլիայի դեսպան։
Անձնական կյանք
Ամուսնացած էր Աննա Էլիզա Ժուներուսի հետ, ամուսնալուծվել է 1971 թվականին՝ ունենալով երկու դուստր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ Կատեգորիա:Բրազիլիայի նախագահներ Կատեգորիա:Բրազիլացի դիվանագետներ
Էստոնիայի Էներգետիկա
Էստոնիայի Էներգետիկան ներառում է Էստոնիայում էլեկտրաէներգիայի արտադրությունը, բաշխումը և ներմուծումը, ինչպես նաև էլեկտրաէներգիայի արտադրության կառավարման քաղաքականությունը։ 2019 թվականին էլեկտրաէներգիայի ընդհանուր սպառման մեջ վերականգնվող էներգիայի մասնաբաժինը կազմել է 21 %։ Էստոնիայի կառավարության ավելի վաղ դրված նպատակի համաձայն ՝ Էստոնիայում վերականգնվող էլեկտրաէներգիան պետք է ծածկեր 2020 թվականին սպառման առնվազն 17,6%-ը, իսկ 2030 թվականի նպատակը ծածկեր էլեկտրաէներգիայի սպառման առնվազն 30%-ը ։ 2020 թվականի երրորդ եռամսյակում վերականգնվող աղբյուրներից արտադրված էլեկտրաէներգիան կազմել է Էստոնիայում արտադրված ամբողջ էլեկտրաէներգիայի 37 %-ը և ծածկել սպառման ավելի քան 25 %-ը  ։
Eesti Energia ընկերությունը պատկանում է Եվրոպայի խոշորագույն Նարվյան էլեկտրակայաններին, որոնք աշխատում են թերթաքարային գազով։ Էստոնիայի էներգիայի ավելի քան 90 %-ը արտադրվել է (2007 տարի) Նարվյան էլեկտրակայաններով ։
Էստոնիայի էկոնոմիկայի նախարարության օրինագիծն այն մասին է, որ 2020 թվականից ավտոմեքենաները պետք է լիցքավորվեն կենսաբազմազանության 10 % պարունակող վառելիքով, ընդ որում խնդրահարույց է այդ պահանջի տարածումը ռազմական մեքենաների վրա ։
Հողմաէներգետիկա
2019 թվականին Էստոնիայում հողմաէլեկտրակայան ի ընդհանուր հզորությունը կազմել է 320 ՄՎտ ։
Փաստեր
Էստոնիայի 1,3 մլն բնակչին բաժին է ընկնում Էլեկտրամոբիլների համար նախատեսված 165 լիցքավորման կետերի ցանցը ։
Գլոբալ տաքացում. ածխաթթու գազի հսկայական քանակությունը մթնոլորտ է արտանետվում Էստոնիայի տարածքից թերթաքարային գազի արդյունահանման վայրերից, ինչն ուժեղացնում է ջերմոցային էֆեկտը (և արդյունքում ՝ գլոբալ տաքացումը)։
Ծանոթագրություններ
<references group="" responsive="1">
Սալոզերկա
Սալոզերկա (Салозерка), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի շրջանում։ Գետաբերանը տեղակայված է Շուժեգա գետի ձախ ափին՝ 14 կմ ձախ ափին։ Գետի երկարությունը՝ 10 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
1621
Մահեր
Կատեգորիա:1621 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Սվալբարդի միջազգային համալսարան
Սվալբարդի միջազգային համալսարան (հակիրճ՝ UNIS, Universitetssenteret på Svalbard), Նորվեգիայի բարձրագույն ուսումնական հաստատություն։ Գտնվում է Շպիցբերգեն կղզեխմբի Լոնգյիր բնակավայրի մոտ՝ հյուսիսային լայնության 78°: Համարվում է աշխարհի ամենահյուսիսային ուսումնական հաստատությունը։
Սվալբարդի միջազգային համալսարանը գտնվում է Օսլոյի, Բերգենի, Թրոմսյոյի և NTNU համալսարանների խնամակալության ներքո։
Համալսարանը հիմնադրվել է 1993 թվականին։ Դասավանդվում են արկտիկական կենսաբանություն, երկրաբանություն, երկրաֆիզիկա և տեխնոլոգիա։ Ուսումնական հաստատության տեղադրությունը հնարավորույթուն է ընձեռում շրջակա միջավայրը օգտագործել որպես ուսումնական լաբարատորիա։ Սվալբարդի միջազգային համալսարանում սովորում են շուրջ 350 ուսանողներ, որոնցից կեսը նորվեգացիներ են, իսկ մնացած մասը՝ տարբեր երկրների քաղաքացիներ։ Դասախոսական կազմը բաղկացած է 20 պրոֆեսորից, 21 ասիստենտից և 120 հրավիրյալ դասախոսից։ Հաշվի առնելով, որ համալսարանը գտնվում է բարդ կլիմայական տեղադրություն ունեցող վայրում՝ բոլոր ուսանողները պետք է ներկայացնեն առողջության վերաբերյալ տեղեկություններ յուրաքանչյուր ուսումնական տարվա սկզբին։ Բոլորի համար պարտադիր է զենքի տիրապետման կարճ դասընթացը, քանի որ համալսարանի մոտակայքում բնակվում են բազմաթիվ գիշատիչ կենդանիներ, որոնցից է սպիտակ արջը։
Սվալբարդի միջազգային համալսարանը մասնակցում է «Արկտիկայի համալսարան» միջազգային նախագծին, որը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել շուրջբևեռային տարածաշրջանը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նորվեգիայի համալսարաններ Կատեգորիա:Կրթությունը Շպիցբերգենում Կատեգորիա:Նորվեգիայի գիտահետազոտական ինստիտուտներ
Բադըկանի գավառակ
Բադըկան, գավառակ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Գենջի գավառում ։
Գավառակի մասին ստույգ տեղեկություններ չեն պահպանվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գավառներ
Թանկ մարդու հիշատակին
«Թանկ մարդու հիշատակին», հայ բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյանի հոդվածներից ։
Պատմություն
Հովհաննես Թումանյանի հոդվածներից, որն առաջին անգամ տպագրվել է 1915 թվականին Թիֆլիսում լույս տեսած Հորիզոն օրաթերթի (№ 224) հոկտեմբերի 4-ի համարում։ Այնուհետև, 1942 թվականին, Երևանում` 1940-1959 թվականներին լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի երկերի ժողովածուի գիտական հրատարակության վեցերորդ հատորում (էջ 207-2084) ։
Հովհաննես Թումանյանի երկերի լիակատար ժողովածուի 7-րդ հատորում արտատպվել է Թիֆլիսի «Հորիզոն» օրաթերթից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հովհաննես Թումանյանի հոդվածներ Կատեգորիա:1915 գրականությունում
Արման Հակոբյան (զինվորական)
Կյանք
Արման Հակոբյանը ծնվել է 2002 թվականի օգոստոսի 10-ին Արագածոտնի մարզի Թալին քաղաքում։ 2008 թվականին հաճախել է Թալինի թիվ 1 հիմնական, ապա 2017 թվականին կրթությունը շարունակել է ավագ դպրոցի բնագիտամաթեմատիկական հոսքում, որն էլ ավարտել է 2020 թվականին։ Երազել է դառնալ խոհարար։
Զինվորական ծառայություն
Արման Հակոբյանը պարտադիր զինվորական ծառայության է մեկնել 2021 թվականի մարտի 24-ին՝ ծառայության անցնելով ՀՀ Գեղարքունիքի մարզի Վարդենիսի N զորամասում որպես գնդացրորդ։
Արմանը դեռ 1,5 ամսվա զինծառայող էր, երբ 2021 թվականի մայիսի 12-ին հակառակորդը ներխուժում է Սյունիքի մարզի Սև լճի տարածք և դիրքավորվում։ Նույն օրը տագնապ հրամանով Արման Հակոբյանը վաշտի հետ միասին տեղափոխվում է Սև լճի տարածք, որտեղ էլ ակտիվ մասնակցություն է ունենում այստեղ մղվող գործողություններին։
Սև լճում որոշ ժամանակ մնալուց հետո տեղափոխվում են մարտական հերթապահություն կատարելու Վերին Շորժայում և Նորաբակում։
Օգոստոսի 2-ին մարտական հերթապահության են տեղափոխվում Կութ գյուղի դիրքեր։ Օգոստոսի 16-ին, ժամը 18:10-ի սահմաններում, ադրբեջանական ԶՈւ ստորաբաժանումները հերթական անգամ դիմել են սադրանքի` տարբեր տրամաչափի հրաձգային զինատեսակներից կրակ բացելով հայ-ադրբեջանական սահմանի Սոթք, Կութ, Նորաբակ գյուղերի ուղղությամբ ։ Արման Հակոբյանը, հակառակորդին պատճառելով 3-5 զոհ, ծավալված ինտենսիվ փոխհրաձգության հետևանքով հակառակորդի դիպուկահարի կրակոցից ստացել է մահացու հրազենային վիրավորում  ։
Հիշատակ
Այն դիրքը, որտեղ զոհվել է Արման Հակոբյանը, կոչվել է իր անունով։
Հուղարկավորվել է Թալինի պանթեոնում։
Self Control
«Self control», երգը, որը հրատարակվել է իտալացի երգիչ Ռաֆի կողմից 1984 թվականին։ Նույն թվականին այն երգել է ամերիկացի երգչուհի Լերա Բրենիգանը։
Լորա Բրենիգանի տարբերակ
Ամերիկացի երգչուհի Լորա Բրենիգանը երգել է «Self Control» երգն ու իր տարբերակը թողարկել որպես սինգլ նույն 1984 թվականին։ Երգը նախորդել է նրա ալբոմի թողարկմանը, որը ներառում է այդ երգը և կոչվում «Self Control»: Երգն ընդգրկվել է «Grand Theft Auto: Vice City» խաղի սաունդթրեքում։ Այն նաև կարելի է լսել «Ճանապարհների ասպետը» հեռուստասերիալում (սերիա K.I.T.T vs. K.A.R.R):
Երգացանկ
(Note: UK 7" Single Cat No: A9676)
Ռիկի Մարտինի տարբերակ
1993 թվականին Ռիկի Մարտինը որպես սինգլ թողարկել է երգի իսպանալեզու տարբերակը, որ կոչվել է «Que Dia Es Hoy»:
Լաժեդաու Էստրելայի գավառ
Լաժեդաու Էստրելայի գավառ (Microrregião de Lajeado-Estrela)՝ գավառ Բրազիլիայում, մտնում է Ռիու Գրանդու դու Սուլ նահանգի մեջ։ Մտնում է Ռիու Գրանդի դու Սուլ նահանգի արևելակենտրոնական մասի (մարզ) մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 297 270 մարդ, ըստ 2005 թվականի տվյալների։ Տարածքը՝ 4040,170 կմ2։ Բնակչության խտությունը՝ 73,6 մարդ/կմ²։
Գավառի կազմ
Գավառի կազմի մեջ են մտնում հետևյալ համայնքները.
Կատեգորիա:Բրազիլիայի գավառներ Կատեգորիա:Ռիու Գրանդի դու Սուլ նահանգի գավառներ
1623
Մահեր
Կատեգորիա:1623 Կատեգորիա:Տարեթվեր
1624
Մահեր
Կատեգորիա:1624 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Բջջային կենտրոն
Բջջակենտրոն կամ ցենտրոսոմա (-կենտրոն + σῶμα - sōma մարմին, մասնիկ), ոչ մեմբրանային կառուցվածք ունեցող օրգանոիդ է։ Կազմված է փոխուղղահայաց դասավորված երկու ցենտրիոլներից՝ մայր և դուստր և դրանք շրջապատող հատուկ կառուցվածքներից։ Հատուկ է կենդանիների բոլոր բջիջներին, սնկերին, ջրիմուռներին և մամուռներին։ Բուսական բջիջները և որոշ պարզագույն օրգանիզմները ցենտրիոլներ չունեն։ Ցենտրիոլները մասնակցում են միտոզի և մեյոզի ընթացքում բաժանման իլիկի առաջացմանը։ Բջջի բաժանման ժամանակ ցենտրոսոմաները տարամիտվում են բջջի բևեռները, դրանց են միանում բաժանման իլիկի թելիկները, իսկ բաժանումն ավարտելուց հետո ցենտրիոլները մնում են դուստր բջիջներում, կրկնապատկվում են և ձևավորում բջջակենտրոնը։
Հայտնաբերվել է 1883 թվականին Էդուարդ Վան Բենեդենի (Edouard Van Beneden) կողմից ։ ու նկարագրվել և իր անունն է ստացել 1888 թվականին Թեոդոր Բովերիի կողմից ։
Ինքնավերարտադրվող օրգանոիդ է, պլազմատիկ թաղանթ չունի, կազմված է երկու ցենտրիոլներից։ Բջջակենտրոնը, մասնակցում է բջջի բաժանմանը (իլիկի առաջացմանը)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բջջաբանություն
Դեբորա Լին Սքոթ
Դեբորա Լին Սքոթ (Deborah Lynn Scott, ), հագուստի ամերիկացի նկարիչ։ «Օսկար» մրցանակի դափնեկիր հագուստի լավագույն դիզայն անվանակարգում ռեժիսոր Ջեյմս Քեմերոնի «Տիտանիկ» ֆիլմի համար ։
Ֆիլմագրություն
'''Հագուստի դիզայներ • 2
'''Costume and Wardrobe Department
(858) Էլ Դյեզար
(858) Էլ Դյեզար (El Djezair), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1916 թվականի մայիսի 26-ին Ֆրեդերիկ Սիի կողմից Ալժիրում ։
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է S դասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս S Կատեգորիա:1916 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ֆրեդերիկ Սիի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
1625
Մահեր
Կատեգորիա:1625 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Ախրտա
Ախրտա, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Բադըկանի գավառակում ։
Բնակչության մասին տեղեկություններ չեն պահպանվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Տղաները գնում էին ռազմաճակատ
«Տղաները գնում էին ռազմաճակատ» («Мальчишки ехали на фронт»), խորհրդային գեղարվեստական ֆիլմ Հայրենական մեծ պատերազմի մասին, որը նկարահանվել է 1975 թվականին ռեժիսոր Վալենտին Կոզաչկովի կողմից ։
Սյուժե
Աշուն 1943 թվական։ Հայրենական մեծ պատերազմ։ Թիկունքային քաղաքներից մեկում ստեղծվում է ուսումնարան, որը պատրաստում է ապագա խառատների։ Այստեղ սովորում են խառատային արհեստ և աշխատում են տարհանման մեջ գտնվող դեռահասներ, ովքեր պատերազմի ժամանակ կորցրել են իրենց ծնողներին։ Իրենց քաջ ու անձնվեր աշխատանքով տղաները անգնահատելի օգնություն են ցուցաբերում ճակատին…
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:1975 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր Հայրենական մեծ պատերազմի մասին Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր
1626
Մահեր
Կատեգորիա:1626 Կատեգորիա:Տարեթվեր
1627
Մահեր
Կատեգորիա:1627 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Հիշողություններ Էջմիածնի որբանոցից
«Հիշողություններ Էջմիածնի որբանոցից», հայ բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյանի հոդվածներից ։
Պատմություն
Հովհաննես Թումանյանի հոդվածներից՝ գրված 1915 թվականին։ Առաջին անգամ տպագրվել է 1915 թվականին հոկտեմբերի 21-ին Թիֆլիսի « Լումա » հանդեսում (№ 1)։ Այնուհետև` 1969 թվականին Երևանում լույս տեսած «''Թումանյան. Ուսումնասիրություններ և հրապարակումներ''» գրքի երկրորդ հատորում (էջ 383-385) ։
Հովհաննես Թումանյանի երկերի լիակատար ժողովածուի 7-րդ հատորում արտատպվել է Թիֆլիսի «Լումա» օրաթերթից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հովհաննես Թումանյանի հոդվածներ Կատեգորիա:1915 գրականությունում
Եգիպտական թռչող շնիկ
Եգիպտական թռչող շնիկ, չղջիկի տեսակ։
Բնութագիրը
Եգիպտական թռչող շնիկը չղջիկների փոքրի տեսակ է, որի երկարությունը հասնում է մինչև 17 սմ-ի։ Ունեն թևերի լայն բացվածք։ Արուները ավելի մեծ են և ունեն տեսանելի պարկ, որով տարբերվում են էգերից։ Նրանց մարմինը բաց դարչնագույն է, իսկ թևերի մասը՝ մուգ դարչնագույն։ Ականջները երկար են և սուր,  աչքերը մեծ են և մուգ։ Մորթին փափուկ է։ Թռչող շնիկներն ունեն երկար լեզու։
Տարածումը և բնական միջավայրը
Եգիպտական թռչող շնիկները տարածված են Եիգպտոսից մինչև Արաբական թերակղզի։ Ապրում են հարթավայրերում, լեռներում։ Հեշտությամբ ադապտացվում են միջավայրի պայմաններին։
Վարքը
Հիմնականում ապրում են խմբերով և ակտիվ են գիշերվա ընթացքում։ Ի տարբերություն այլ չղջիկների, Եգիպտական թռչող շնիկներն օգտագործում են իրենց ձայնի արձագանքը։ Թռիչքի ժամանակ մթության մեջ նրանք բարձր ձայներ են արձակում և արձագանքով կողմորոշվում տվյալ տարածքում։
Սննդակարգը
Սննդակարգի մեծ մասը կազմում է հասուն արևադարձային պտուղները՝ թուզ, նարինջ, արմավ, բանան և այլն։ Սնունդ հայթայթելու համար մեկ գիշերվա ընթացքում կարող են անցնել 40 կմ տարածություն։
Բազմացումը
Բազմացման շրջանը տևում է հուլիս մասից մինչև սեպտեմբեր։ Հղիությունը տևում է 115-120 օր։ Սովորաբար ունենում են  մեկ ձագ։ Գրեթե վեց շաբաթ էգը ձագին իր մոտ է պահում, իսկ ավելի ուշ ձագը կախվում է բնի ցցված ժայռերից։  Ձագերը սեռահասուն են դառնում կյանքի 9-րդ ամսում։
Պահպանման կարգավիճակը
Բնության Պահպանության Միջազգային Միության Կարմիր գրքում (IUCN) գրանցված է որպես «Քիչ վտանգված» տեսակ (Least Concern): Տեսակի նվազման հիմնական պատճառը գյուղատնտեսության զարգացումն է տվյալ տարածքներում, ինչպես նաև բնական թշնամիները՝ նրանցով են սննվում օձերը, գիշատիչ թռչունները, կզաքիսները և այլն։
Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Միջին Արևելքի կաթնասուններ Կատեգորիա:Արևմտյան Ասիայի կաթնասուններ
1628
Մահեր
Կատեգորիա:1628 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Ալեքսանդր Ջանելիձե
Ալեքսանդր Իլլարիոնի Ջանելիձե (ალექსანდრე ჯანელიძე, ), վրացի խորհրդային երկրաբան և հնէաբան։ Վրացական ԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1941), ԽՄԿԿ անդամ 1942 թվականից։
Կենսագրություն
Ավարտել է Փարիզի համալսարանը (1910)։ 1915 թվականից աշխատել է Կազանի համալսարանում։ 1924 թվականից՝ Թբիլիսիի համալսարանի պրոֆեսոր, 1925-1956 թթ.՝ վրացական ԽՍՀ ԳԱ երկրաբանության ինստիտուտի տնօրեն։
Եղել է Վրաստանի երկրաբանական ընկերության նախագահ։
Հիմնական աշխատություններ
Հիմնական աշխատությունները վերաբերում են Վրաստանի շերտագրությանը, տեկտոնիկային, ռեգիոնալ երկրաբանությանը և հնէաբանությանը, հատկապես մեզոզոյի ֆաունայի հետազոտություններին։
Պարգևներ
Պարգևատրվել է Լենինի և Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։
Կատեգորիա:Վրացի երկրաբաններ Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հնէաբաններ Կատեգորիա:Վրացի գիտնականներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:Երկրաբանա-հանքաբանական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Վրաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի ակադեմիկոսներ
Ախու
Ախու, գյուղ Տրապիզոնի վիլայեթի Տրապիզոնի գավառում։ Գտնվում էր Կարդարա և Յամբոլիդարա գետերի միջև, նրանց ստորին հոսանքի տարածքում, Տրապիզոնից 30 կմ հարավ-արևելք։
Տարածքը հարթավայրային էր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Շիդրովկա (Ուսոլկայի վտակ)
Շիդրովկա (Шидровка), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Ուսոլկա գետի ձախ ափին 9 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 11 մ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Արթուր Միքայելյան
Արթուր Գևորգի Միքայելյան, խորհրդային, հայ և հույն բռնցքամարտիկ, Հայաստանի կրկնակի չեմպիոն (1992, 1993), Հունաստանի հնգակի չեմպիոն (1997-2001), աշխարհի առաջնության մրցանակակիր (1995), Օլիմպիական խաղերի մասնակից (2000)։
Կենսագրություն
Արթուր Միքայելյանը ծնվել է 1970 թվականի մարտի 8-ին Կիրովականում (այժմ՝ Վանաձոր)։ 12 տարեկանում, Կառլեն Թումանյանի մոտ, սկսել է զբաղվել բռնցքամարտով։ 1987 թվականից մարզվել է Ռաֆայել Մեհրաբյանի գլխավորությամբ։ 1989 թվականին թեթևագույն քաշային կարգում ԽՍՀՄ առաջնության բրոնզե մեդալակիր էր։ 1990 թվականին անցել է թեթևագույն քաշային կարգ, դարձել միջազգային մրցաշարերի հաղթող Ֆրանսիայում և Դանիայում, ստացել է «միջազգային կարգի ԽՍՀՄ սպորտի վարպետի» կոչում։ 1992-1996 թվականներին եղել է Հայաստանի հավաքականի կազմում, նվաճել Է Բեռլինի (1995) աշխարհի առաջնության բրոնզե մեդալ։
1997 թվականին տեղափոխվել է Հունաստան և հետագայում հանդես է եկել այդ երկրի դրոշի ներքո։ 2000 թվականին մասնակցել է Սիդնեյի Օլիմպիական խաղերին, 2001 թվականին նվաճել Է Թունիսի Միջերկրածովյան խաղերի բրոնզե մեդալը և հասել մինչև Բելֆաստի աշխարհի առաջնության քառորդ եզրափակիչ, որտեղ զիջել Է կուբացի նշանավոր բռնցքամարտիկ Գիլերմո Ռիգոնդոյին։
Մանկաբարձի միջազգային օր
Մանկաբարձի միջազգային օր, միջազգային օր, որը նշվում է ամեն տարի՝ մայիսի 5-ին ։
Արթուր Միքայելյան
Կենսագրություն
2002 թվականին ավարտել է մարզական կարիերան։ 2005-2009 թվականներին մարզչական գործունեությամբ զբաղվել է «ԱԵԿ» մարզական ընկերությունում։ 2009-2010 թվականներին եղել է Հունաստանի բռնցքամարտի կանանց հավաքականի գլխավոր մարզիչը։ 2010 թվականից մարզիչ է աշխատում Աթենքի «Balios» բռնցքամարտի ակումբում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ բռնցքամարտիկներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ միջազգային կարգի սպորտի վարպետներ Կատեգորիա:Բռնցքամարտիկներ այբբենական կարգով
Մանկաբարձի միջազգային օր
Պատմություն
Մանկաբարձի օրվա գաղափարն առաջարկվել է 1987 թվականին Նիդերլանդներում՝ մանկաբարձների միջազգային կոնֆեդերացիայի կոնֆերանսում։ Այն կանոնավոր կերպով անցկացվում է 1992 թվականից և այսօր նշվում է ավելի քան 50 երկրում, այդ թվում՝ Ռուսաստանում և Բելառուսում։
Գաղափար
Մանկաբարձի միջազգային օրը յուրաքանչյուր մանկաբարձի համար առիթ է մտածելու մասնագիտության մեջ ներգրավված յուրաքանչյուրի մասին՝ նոր կապեր հաստատելու և ավելի շատ գիտելիքներ ձեռք բերելու այն մասին, թե ինչ են անում մանկաբարձները աշխարհի համար։
Մինչև 2015 թվականը մանկաբարձների միջազգային կոնֆեդերացիան օրը նշել է «Աշխարհն այսօր ավելի քան երբևէ կարիք ունի մանկաբարձների» կարգախոսի ներքո՝ որպես մանկաբարձների անհրաժեշտությունը ընդգծելու արշավի մաս։
Պատարա
Պատարա, գյուղական համայնք Արցախի Հանրապետության Ասկերանի շրջանում։ Տեղաբաշխված է հանրապետության հյուսիսարևելյան հատվածում։ Ասկերան շրջկենտրոնից գտնվում է 20 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից՝ 24 կմ հեռավորության վրա։ Համայնքում գործում են գյուղապետարան, մշակույթի տուն, բուժկետ, միջնակարգ դպրոց, որտեղ սովորում են 106 աշակերտներ (2015 թվականի տվյալներով)։ Համայնքն ապահովված է էլեկտրաէներգիայով, առկա է նաև գազամատակարարման համակարգ։ Հեռուստատեսությունն ու ռադիոն համայնքում հասանելի են։ Գործում է 2,5 G բջջային կապի համակարգ, անլար հեռախոսակապ առկա է։ Ինտերնետ ծառայությունը հասանելի է` ապահովված է Wi-Fi ինտերնետ կապով։
Անվան ծագում
Ղևոնդ Ալիշանը նշում է, որ գյուղը «Պտրեցիք» է կոչվել իր մոտ գտնվող լեռան անունից։ «Պտրեցիք»-ը կարելի է ստուգաբանել որպես Պատարեցիք։ Բնակավայրի անվան բացատրության հետ կապված կարելի է մի քանի տարբերակ ներկայացնել, որոնց շարքում, կարծում ենք, առավել հավանականը Ն․ Ադոնցի ստուգաբանությունն է, ում կարծիով «Patara»-ն ունի «քաղաք, բնակավայր» նշանակությունը։
Ըստ որոշ տվյալների ստուգաբանությամբ, ծագումնաբանորեն գյուղանունն ունի «լեռնային բնակավայրը» իմաստը՝ կազմված լինելով «պատ կամ ապատ և տար կամ դար» բառերից կամ բառարմատներից ։
Աշխարհագրություն
Գյուղը գտնվում է ԱՀ կենտրոնական հատվածում՝ Ասկերանի շրջանում՝ նախկին՝ Խաչենի գավառում՝ Պատարա գետի վերին հոսանքում։ Նրա տարածքով են հոսում նաև Պատարա գետի Պիծի և Խրավանդ վտակները ։
Գյուղի թիկունքում են գտնվում նշանավոր Կուսանանց լեռները։ Պատարան գտնվում է բնության գողտրիկ վայրում՝ շրջապատված անտառապատ բլուրներով։ Պատարա համայնքի սահմանային գոտով հոսում է Բադարա գետը։
Պատմություն
Պատարա (նախկինում`Պտրեցիք, խորհրդային շրջանում՝ Բադարա) Արցախի հնագույն բնակավայրերից մեկն է համարվում։։ Այստեղ հայ մարդն իր գործունեությունը սկսել է առնվազն Ք.ա. 1-ին հազարամյակից և անընդհատ շարունակվել է մինչև մեր օրերը։ Դրա մասին են վկայում նաև Պատարայում և նրա շրջակայքում պահպանված պատմամշակութային նշանակության շուրջ 200 հուշարձաններ ։
Պտրեցիք Արցախի իշխանական տների գլխավորությամբ տարբեր դարաշրջաններում պայքարել են հայրենի երկրամաս թափանցած քոչվոր ցեղերի և օտար նվաճողների դեմ։
Իրենց անվտանգությունը պահպանելու նպատակով նրանք անմատչելի վայրերում կառուցել են բերդեր, ամրացված վայրեր ։
Արցախում խորհրդային կարգեր հաստատվելուց հետո 1930 թվականին Պատարայում կազմակերպվեց «Էռնեստ Թելմանի» անվան կոլտնտեսությունը։ Խոշորացումից հետո` 1962 թվականին, Պատարա, Աստղաշեն, Խանձք և Դահրավ գյուղերի տնտեսությունների հիմքերի վրա ստեղծվեց «Հոկտեմբեր» կոլտնտեսությունը, որն իր գործունեությունը շարունակեց մինչև 1988 թվականին։
Ապախոշորացումից հետո Պատարայում շարունակեց գործել Կոմիտասի անվան կոլտնտեսությունը։ 1998 թվականին հողերի սեփականաշնորհումից հետո, այդ տնտեսությունը նույնպես դադարեց գործելուց ։
Տարբեր տարիների Պատարայի կոլտնտեսությունը ղեկավարել են Խուրշուդ Ղահրամանյանը, Նիկոլայ Գասպարյանը, Բենիկ Գասպարյանը, Ալբերտ Դավթյանը։
20-րդ դարի սկզբին Բադարա և Հոնի գետերի ավազաններում պեղումներ է կատարել գերմանացի Էմիլ Ռոյլերը։ Բրոնզեդարյան դամբարաններից մեկում նա հայտնաբերել է սեպագիր մի ուլունք։ Այդ արձանագրությունը վերծանել է պրոֆեսոր Ի. Մեշչանինովը։ Ուլունքի վրա, այժմ գտնվում է Էրմիտաժում, գրված է (Տիեզերքի թագավոր Սադաթ Նիրարի )։ Հին Ասորեստանի պատմության մեջ հայտնի են չորս Սադաթ Նիրարի։ Դրանցից մեկն առասպելական Շամիրամի որդին է` Սադաթ Նիրարին։ Պրոֆեսոր Ի. Մեշչանիկովի կարծիքով, այդ ուլունքը Կարկառի հին շրջան է բերվել որևէ տեղական թագավորի կամ իշխանի կողմից, որը մասնակցել է Ասորեստանի դեմ մղված արշավանքներից մեկին ։
Պատարայում շարունակում են ապրել Դերունց, Մասքյոխանց, Տկլորանց, Պուղուսանց, Չարչունց, Բաղունց, Սեփունց ազգատոհմերի ներկայացուցիչները ։
Հայրենական մեծ պատերազմին գյուղից մասնակցել է 230 մարդ, զոհվել է 112-ը։
Գյուղը Արցախյան ազատամարտին
Արցախյան ազատագրական շարժման սկզբնափուլում Կարեն Արզումանյանի հրամանատարությամբ կազմավորվել է ինքնապաշտպանական ջոկատ։ Այդ ջոկատի հիմքերի վրա, նաև հարևան գյուղերի երիտասարդների ներգրավմամբ ստեղծվել է առանձին գումարտակ, որը Կարեն Արզումանյանի հրաանատարությամբ Արցախի տարբեր շրջաններում մասնակցել է մարտական գործողություններին։ Ի դեպ, պատերազմի ավարտից հետո` 1995-2019 թվականները, Պատարայի համայնքը ղեկավարել է Կարեն Արզումանյանը։
Մարտական գործողություններին մասնակից պատարացի 154 ազատամարտիկներից 23–ը զոհվել են ։
ԱՀ «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանի են արժանացել Մխիթար Հարությունյանը` հետմահու, Կարեն Արզումանյանը, Սուրեն Օհանյանը, Էդիկ Իսրայելյանը, Կառլեն Խաչատրյանը և Ալիք Իսրայելյանը ։
Տնտեսություն
Պատարա համայնքի բնակչության թվաքանակը կազմում է 815 մարդ (2015 թվականի տվյալներով), կա 220 տնտեսություն ։ Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ՝ անասնապահությամբ և հողագործությամբ ։ Ջրամատակարարումն իրականացվում է համայնքի կողմից` ինքնահոս եղանակով, համակարգը սնվում է 3 ակունքներից։ Համայնքի տարածքում առկա են թվով 12 աղբյուրներ. Խնձորի բաղեր, Կապեն ծով, Սուրբեն, Պառավ, Խլեչուն, Փրկիչին, Հուլուր ծով, Մուլուքանց, Հունի, Ղասըն, Հակոբեն և Թթու ջուր։ Համայնքում գործում են առևտրի 2 օբյեկտներ ։
Բնակչություն
Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
Տրանսպորտ
Համայնքային ենթակայության ճանապարհներն պատված են խճով և կոպճով, չմշակված կապակցող նյութերից։ Տրանսպորտային կապը կարգավորված է ։ Ուղևորափոխադրումներն իրականացվում են Պատարա-Ստեփանակերտ-Պատարա միջշրջանային թիվ 112 կանոնավոր ավտոբուսային երթուղիներով։
Պատմամշակութային վայրեր
Կան պատմամշակույթային հուշարձաններ՝ «Օխտը եղցի» վանք (12-13 դ.), «Ծերանահատակ» եկեղեցի (1326 թ.), գերեզմանոց (9-13 դ.), խաչքար (10-13դ.), Օծկավանք (12-13 դ.), ամրոց (12-13 դ.), Ամենափրկիչ եկեղեցի (13դ.), Սբ.Ստեփանոս եկեղեցի (1870 թ.), ջրաղաց (19դ.) հաշվառված է 159 հուշարձան ։
Պատմական Պտրեցիք գյուղից գետի հոսանքով վեր, թավուտ անտառներում պահպանվել են մեկ տասնյակից ավելի գյուղատեղեր և մի քանի ճարտարապետական ուշագրավ կոթող-համալիրներ։ Մասնագիտական գրականության մեջ այս հուշարձանները լուրջ ուսումնասիրության չեն ենթարկվել և մանավանդ դեռևս են արտագրվել ու հրապարակվել այն բազմաթիվ միջնադարյան արձանագրություները, որոնք բարեբախտաբար պահպապանվել են այդ հնավայրերում։ Գետահովտի պատմաճարտարապետական հուշարձանների գոյության և դրանց տեղադրավայրերի վերաբերյալ համառոտ տեղեկություններ տվել են տարբեր գիտնական-մասնագետներ։ Ձորահովտի հնավայրերից մեր հավաքած 12-14 դարերի 25 արձանագրություններից մինչև այժմ հրապարակված են երկուսը. Մեկը Մակար եպիսկոպոս Բարխուտարյանցին կողմից, իսկ մյուսը Շ. Մկրտչյանի։
Օխտը եղցի
Իսկ խաչքարի ստորին կենտրոնական մասում կա այսպիսի մի արձանագրություն.
Տապանատան նույն որմի շարունակության վրա նույնպես կան քայքայված արձանագրություններ` կրոնական ու աշխարհիկ բովանդակության տարբեր պատկերներով։ Խաչքարը կերտված է սպիտակ տուֆից, նրա բարձրությունը 1,1 մետր է, իսկ միջին լայնությունը 65 սմ։ Հեծյալների պատկերավանդակներով կարևոր արձանագրություններով, զարդախմբի նրբին, հյուսկեն ցանցով պատած խաչքարեր են շարված համալիրի հարավարևելյան ծայրամասի եկեղեցու ճակատի երկայնքով։ Օխտը եղցուց արահետն տանում է դեպի բերդը։ Այստեղ անտառի մեջ վեր է խոյանում մի հսկա ժայռ, որի վրա պահպանվում են հին պարսպի մնացորդները։ Նրա շրջապատում հյուսիսային կողմում, այժմ էլ պահպանվում են հին շենքերի մնացորդներն ու գերեզմանաքարերը։ Տեղացիներն պատմում են, որ այստեղ ապրող բնակիչները ստորգետնյա անցքով հասել են գետափ և այնտեղից խմելու ջուր տարել բնակիչների համար։ Պատարա գյուղի հյուսիսային մասում գտնվում է փրկիչ կամ փրկչա եկեղեցին։ Շենքն այժմ էլ կանգուն է, ունի ինքնատիպ ու հետաքրքիր հորինվածք, եռանկյուն խորշեր, գեղեցիկ ավանդատներ։ Կառուցված է անտաշ քարից։ Եկեղեցու դռանը` պատի մոտ շարված են մի քանի խաչքարեր, իսկ շրջապատում` բազմաթիվ գերեզմանաքարեր առանց գրությունների։ Եղած արձանագրությունն այնքան եղծված վիճակում է, որ հնարավոր չէ ընթերցել եկեղեցու կառուցման թվականը։ Նրա առաջին տողից անընթեռնելի է, այնինչ եկեղեցու կառուցման թվականը գրված է հենց առաջին տողում։ Այժմ եկեղեցին կանգուն է, կատարվել են նաև մասնակի վերանորոգում, դրված է երկու երկաթե դուռ և վերակառուցված է հատակն ու բեմահարթակն։
Վանական տարածքում կան բազմաթիվ պատկերաքանդակ խաչքարեր` ջարդված ու մշակված արձանագրություններով։ Ելնելով հնավայրի Օխտը եղցի անվանումից, թյուրիմացաբար, տարբեր կարգի շենքեր վերագրվել են եկեղեցուն և այդպիսով դարձավ յոթ եկեղեցի։ Սակայն իրականում համալիրը բաղկացած է երեք եկեղեցուց, որոնցից մեկը կանգնած է առանձին, մյուս երկուսը կից են իրար։ Վերջիններիցս արևելյանը հյուսիսից ունի ավանդատուն, իսկ հարավ-արևելքից նրան կից է մի փոքրիկ մատուռ։ Գլխավոր կամ մեծ եկեղեցուն հյուսիսից կից է դամբարան կամ տապանատան թաղածածկ շենք։ Համալիրի հարավ-արևելյան ծայրում ուղղանկյուն հատակագծով մի շենք կա, որը, հավանաբար, ծառայել է որպես գավիթ և արևմուտքից ունի մուտք։ Նման մի այլ շենք, որի մուտքը բացվում է արևելքից, կիսավեր վիճակում պահպանվում է մեծ եկեղեցու հարավ-արևմտյան անկման մոտ։ Հիմնահատակ ավերված երկու այլ շենքերի մնացորդներ են պահպանվել համալիրից 6 - 7 մ հեռու։ Վերջիններիցս արևմուտք տարածվում է խաչքարերով հարուստ գերեզմանոցը, ուր ևս նկատվում են երկու տարբեր շենքերի հետքեր։ Այսպիսով, հուշարձանախմբի Օխտը եղցի անվանումը զուտ ժողովրդական է և ոչ թե պատմական։ Տեղում պահպանված 12 արձանագրություններից և ոչ մեկում, ցավոք, չգտնվեց այս հուշարձանախմբի իսկական հնագույն անվանումը։ Հուշարձանախմբում շենքերի դասավորությունն ունի հետաքիքիր լուծում։
Վերը նշված խաչքարներից մի քանիսի վրա քանդակված էր զենքով ու զրահով հեծյալ։ Սա եզակի դեպք չէ։ Արցախի այլ հինավուրց վանքերի շրջակայքում ևս հանդիպում են նման պատկերաքանդակներով խաչքարեր։ Իշխանների հիշատակին կանգնեցված այդօրինակ խաչքարերից է Գեղմահովիտից Էջմիածին տեղափոխված Գրիգոր Խաղբակյան (Պռոշյան) իշխանի 1233 թվականի խանթարը, որի ստորին մասում պատկերված է մեծ իշխանը ձիու վրա` զինված ու զրահապատված։ Օխտը եղցուց 4 - 5 կմ հարավ-արևելք, Պտրեցիք գետի ձախ կողմում, բարձր լեռնալանջին են գտնվում միջնադարյան բնակատեղի, ընդարձակ գերեզմանոց ու եկեղեցի։ Նշվածներից բացի գյուղի հյուսիսային մասում գտնվում են ևս երկու հուշարձաններ` Ծերանահատակ ու Օծկավանքը ։
Ծերանահատակ
Պատարայի տարածքում գտնվում է Ծերանահատակ եկեղեցին։ Եկեղեցին կառուցված է մի հրվանդանման տեղում, որտեղից բացվում է ընդարձակ տեսարան։ Ինչպես Օխտը եղցու հուշարձանները, Ծերանահատակը նույնպես կառուցված է անտաշ ու կոպտատաշ քարերով և կրաշաղախով։ Արձանագրությունից պարզվում է, որ եկեղեցին կառուցվել է Սմբատ իշխանի օրոք` Մխիթար Երեցի պատվերով։ Սմբատ 1-ին իշխանի վերաբերյալ պատմագրական որևէ տեղեկություն չունենք, բացի այն, որ հայտնի է իշխանի գահակալության տարիներից մեկը` 1326 թվականը։ Առավել ևս մեզ հայտնի չէ Մխիթար երեցի ով լինելը, որ հիշատակված է արձանագրության չորրորդ տողում։ Եկեղեցուն հարավից կից է եղել մի փոքրիկ մատուռ, որը, ցավոք, վերջին տարիներին հիմնահատակ ավերվել է։ Եկեղեցուց ոչ հեռու, կիսով չափ հողի մեջ խրված, կա 1246 թվականին ութտողանոց արձանագրությամբ մի այլ խաչքար։ Սրա վրա քանդակված են զույգ միանման խաչեր։ Քարի վերին մասն ավարտվում է կիսաշրջանի ձևով, իսկ ստորին մասում ունի ութտողանոց ընդարձակ արձանագրություն։ Պարզվում է, որ եկեղեցու տեղում եղել է գերեզմանոց, որի անխոս ապացույցն են շուրջ 150-ի հասնող անարձանագրի խաչքարերը` 9 -13-րդ դարերի բնորոշ զարդանախշերով ու ոճով։ Մեկ այլ արձանագրի խաչքար ընկած է եկեղեցուց հարավ-արևելք, Ծերանահատակ հուշարձանախմբից 6-7 կմ հյուսիս-արևելք, բարձր լեռների վրա։
Օծկա վանք
Օծկա վանքը ծածկված է խիտ ծառերով ու շրջապատված քարաժայռերով։ Վանքը բաղկացած է եկեղեցուց, գերեզմանոցից և մի քանի ավերակ շինություններից։ Ինչպես Օխտը եղցիում, այստեղ ևս խաչքարերով հարուստ միջնադարյան գերեզմանոցը տարածվում է եկեղեցուց արևմուտք։ Եկեղեցին ունի միանավ թաղածածկ բազիլիկի հորինվածք, որի հյուսիսային կողմից, արևելք-արևմուտք ուղղությամբ, ի սկզբանե կցված են եղել երկու ավանդատներ։ Եկեղեցին կառուցված է անտաշ քարից։ Նրա ավագ խորանի հյուսիսային կողմի որմի ստորին շարվածքում պահպանվել են հնագույն եկեղեցու քանդակազարդ բեկորները։ Արևմտյան ճակատում` դրսից ագուցված են եղել մի քանի սպիտակ, սրբապաշտ արձանագիր քարեր։ Ցավոք, դրանք վերջին տարիներին ջարդոտվել ու տեղահան են արվել։ Պահպանված երեք քարերից երկուսի վրա, որոնք դեռ տեղում են, հազիվ մի քանի տառ է նշմարվում։ Դրանցից մեկը, որ ընկած է եկեղեցու ներսում` ընդարձակ արձանագրության միջնաքարերից է։
Խրավոնդ
Պատարայի Խրավոնդ կոչվող հանդամասում դեռ մնում է Խրավոնդ անունով մատուռ-մենաստանը։ Այն գտնվում է անտառի մեջ գրեթե կիսավեր վիճակում։ Մատուռի կից կա մի փոքրիկ շինություն, իսկ շրջակայքում խաչքարերով գերեզմանատուն, որը թույլ է տալիս ենթադրելու, որ այստեղ ժամանակին համեմատաբար ոչ մեծ բնակավայր էր։ Ոչ շինության որմում, ոչ էլ խաչքարերի որևէ գրություն չի պահպանվել, սակայն խաչքարերի ոճից կարելի է ենթադրել, որ դրանք 12 -13-րդ դարերից են։ Նման մի այլ մատուռ գտնվում է նախկին սղոցագործարանի դիմաց, որին տեղացիներն անվանել են Դրբասուտ եղցի։ Սրա կառուցման մասին ևս չեն պահպանվել տեղեկություններ։
Ամենափրկիչ եկեղեցի
Պատարա գյուղից շուրջ 3 կմ հյուսիս-արևմուտք կանգուն է մեկ այլ նշանավոր հուշարձան՝ Ամենափրկիչ եկեղեցին կամ Փրկչի վանքը։ Գետահովտի ամենանշանավոր հուշարձաններից է նաև բերդը, որը գտնվում է գյուղից մոտ 2 կմ հարավ-արևմուտք։ Բերդը գրեթե բոլոր կողմերից շրջափակված է եղել 1,2 մ հաստությամբ պարսպապատերով, որի 70 տոկոսը պահպանվում է կիսավեր։ Պատարայի շրջակայքում է տարածված Լեսնոյ (Դարպասուտ) տեղամասը, որտեղ գտնվում են Դարպասուտ եղցի և Ջուխտակ եղցի հուշարձանները։ Լեսնոյ (Դարպասուտ) գյուղատեղիից 6-7 կմ հյուսիս-արևմուտք գտնվում է Խրավանդ կամ Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցին (12 – 13 դարեր) ՝ ընդարձակ գերեզմանոցով և 21 խաչքարերով, որոնցից ամենահինը թվագրված է 1203 թվականով։
Արցախյան ազատամարտի հուշահամալիր
Պատարա գյուղի մուտքի մոտ՝ գլխավոր ճանապարհի եզրին է գտնվում 1991-1994 թվականներին տեղի ունեցած Արցախյան պատերազմում հայկական կողմից զոհված ազատամարտիկների հիշատակին նվիրված հուշահամալիրը, որը կառուցվել է 2013 թվականին։ Բացման արարողությունը տեղի է ունեցել նույն թվականի մայիսի 20-ին։ Հուշահամալիրը կազմված է գալարավուն պատից, որի վրա տեղադրված են զոհված ազատամարտիկների դիմանկարներով հուշատախտակները։ Պատի մի ծայրում կանգնեցված է տուֆակերտ խաչքար։ Հուշահամալիրի մաս են կազմում նաև արծվի բազալտե արձանը, Հայոց ցեղասպանության, Սումգայիթի ջարդերի և Սպիտակի երկրաշարժի զոհերին նվիրված առանձին խաչքարերը  ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ասկերանի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Պատարա
Ձայնատեղորոշում
Ձայնատեղորոշում իրականացնում են որոշ կաթնասուններ՝ հիմնականում չղջիկների տարբեր տեսակներ, դելֆիններ, խլուրդներ, ինչպես նաև թռչունների որոշ տեսակներ ։
Վաղ հետազոտություններ
1912 թվականին գյուտարար Հիրամ Մաքսիմը բացահայտեց, որ չղջիկները օգտագործում են մարդու համար անլսելի ձայներ՝ արգելքներից խուսափելու համար ։ 1920 թվականին անգլիացի ֆիզիոլոգ Համիլթոն Հարթրիջը առաջարկեց տեսություն, որ չղջիկները օգտագործում են մարդու լսողության համար անընկալելի հաճախություններ ։
1956 թվականին՝ Գրիֆֆինի և Գալամբոսի աշխատանքներից 20 տարի անց Շեվիլլի և Մաքբրիջի կողմից հայտնագործվեց, որ ատամնավոր կետերը նույնպես օգտագործում են ձայնատեղորոշման համակարգ ։
Օրինաչափություններ
Էխոլոկացիան գործում է որպես սոնար, որը օգտագործում է կենդանիների ձայները։ Կենդանիները «չափում են» ձայն արձակելու և այդ ձայնի՝ որևէ առարկայից անդրադառնալու միջև ընկած ժամանակը։ Անդրադարձի ժամանակ ֆիքսվում է նաև, թե որ ականջն է առաջինը ընդունում ձայնը և կախված այդ չնչին տարբերությունից՝ ուղեղը վերլուծում և որոշում է ձայնի ուղղությունը ։
Ի տարբերություն մարդու կողմից ստեղծված սոնարի, որը ունի մեկ ցրիչ և բազմաթիվ ընդունիչներ, կենդանիների սոնարը ունի մեկ ցրիչ և ընդամնեը երկու ընդունիչ՝ ականջները։ Երկու ականջների միջև եղած փոքր տարածությունը անդրադարձը անցնում է փոքր-ինչ տարբեր ժամանակահատվածում և հենց այդ տարբերության հաշվին է կենդանին զգում է իր առջև գտնվող առարկայի հեռավորությունը և ուղղությունը։ Ձայնատեղորոշման միջոցով չղջիկները կամ այլ կենդանիները կարող են ոչ միայն կողմնորոշվել, այլ նաև զգալ իր առջև գտնվող օբյեկտը կենդանի է թե ոչ,ինչ չափի է և այլ տեղեկատվությունններ։
Չղջիկներ
Չղջիկները օգտագործում են ձայնատեղորոշումը սնվելու և տեղաշարժվելու համար՝ նույնիսկ լրիվ մթության պայմաններում։ Նրանք դուրս են գալիս իրենց թաքստոցներից և ձայնատեղորոշման միջոցով սովորաբար որսում են միջատներ։
Չղջիկների մոտ ուլտրաձայնը ձևավորվում է կոկորդում և արձակվում է բերանի, և ավելի հազվադեպ քթի միջոցով։ Պայտաքիթ չղջիկը արձակում է 14,000-ից մինչև 100,000 Հց հաճախությամբ ձայն, որը մեծ մասամբ մարդու ականջի համար ընկալելի չէ (մարդու ականջի համար լսելի են 20-20,000 հաճախությամբ ձայները)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Չղջիկներ Կատեգորիա:Ակուստիկա
(859) Բուզարեհ
(859) Բուզարեհ (Bouzareah), աստերոիդ աստերոիդների գոտու արտաքին մասում։ Հայտնաբերվել է 1916 թվականի հոկտեմբերի 2-ին Ֆրեդերիկ Սիի կողմից Ալժիրում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,229029 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,8865 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,5715 ա. մ., իսկ Երկրի ուղեծրին Բուզարեհ աստերոիդը նվազագույնը մոտենում է 1,8996 ա. մ. հեռավորության վրա ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2119,37 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,169862 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 13,51° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1916 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ֆրեդերիկ Սիի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների գոտու արտաքին մասի աստերոիդներ
1630
Մահեր
Կատեգորիա:1630 Կատեգորիա:Տարեթվեր
ՀԽՍՀ զինանշան
ՀԽՍՀ զինանշան, Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության պետական խորհրդանիշ։ Հիմնվել է ԽՍՀՄ պետական զինանշանի վրա։
Նկարագրություն
ՀԽՍՀ պետական զինանշանի վրա պատկերված են Մեծ և Փոքր Մասիսները, վերևում՝ հնգաթև աստղի վրա, մուրճն ու մանգաղն են՝ շրջապատված ճառագայթներով։ Լեռան ստորոտին պատկերված է խաղողի թուփ՝ վազերով և տերևներով, աջից և ձախից՝ ցորենի հասկեր։ Զինանշանի շուրջը՝ առանձին դաշտում, հայերեն գրված է «Հայկական Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետություն»։ Ներքևում կարմիր ֆոնի վրա հայերեն և ռուսերեն գրված է՝ «Պրոլետարներ բոլոր երկրների, միացե՛ք»։
Պատմություն
1922 թվականի փետրվարի 2-ին Հայաստանի խորհուրդների առաջին համագումարի ժամանակ ընդունված Սահմանադրությունը հաստատեց Հայաստանի զինանշանի նկարագրությունը։ Զինանշանի նկարի հեղինակներն են Մարտիրոս Սարյանը և Հակոբ Կոջոյանը։
Գոյություն ունի դիվանագիտական ապոկրիֆ, ըստ որի՝ Թուրքիան իբրև բողոք է հայտնել, թե ինչու է Հայաստանն իր զինանշանի վրա պատկերել այն լեռը, որն իրեն չի պատկանում։ Դրան ի պատասխան՝ արտաքին գործերի կոմիսար Գեորգի Չիչերինը պատասխանել է․ «Իսկ ինչու՞ է Թուրքիայի դրոշի վրա կիսալուսին պատկերված․ չէ՞ որ լուսինը ևս նրան չի պատկանում» ։ 1922 թվականին զինանշանի վրա Հանրապետության անվանումը հայերեն հնչում էր որպես «Հայաստանի Սոցիալիստական Խորհրդային Հանրապետություն»։ 1927 թվականի ապրիլի 3-ին ՀԽՍՀ Խորհուրդների 5-րդ համագումարն ընդունեց Սահմանադրության նոր տարբերակը, ըստ որի՝ անվանափոխվեց «Հայկական ԽՍՀ», և այդ անվան հայերեն հապավումը ներառվեց ՀԽՍՀ զինանշանի մեջ՝ նախկինում գոյություն ունեցող լրիվ անվանման փոխարեն։
1937 թվականի մարտի 23-ին՝ Անդրկովկասի Խորհրդային Ֆեդերատիվ Սոցիալիստական Հանրապետության (ԱԽՖՍՀ) լուծարումից և ՀԽՍՀ-ի՝ ԽՍՀՄ-ի կազմում ընդգրկվելուց հետո, ՀԽՍՀ խորհուրդների իններրորդ արտակարգ համագումարում ընդունվեց նոր Սահմանադրություն։ Զինանշանը որոշ փոխոխությունների ենթարկվեց․ ձիթապտղի ծաղկեպսակը փոխարինվեց հացահատկի հասկերով, նկարից հեռացվեցին ծագող արևի սկավառակը և դրա ճառագայթները, մուրճը և մանգաղը սկսեցին լուսավորել հնգաթև աստղով, զինանշանի շուրջը նշվեց «Հայաստանի Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետություն» հայերեն մակագրությունը, իսկ զինանշանի ներքևում՝ «Պրոլետարներ բոլոր երկրների, միացե՛ք» (հայերեն և ռուսերեն)։
1937-1940 թվականներին զինանշանի վրայի գրությունը հայերեն ընթերցվում էր որպես «Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն»։ 1940 թվականին հայերեն «սովետական» և «հանրապետություն» հասկացությունները փոխվեցին։ Հանրապետության անվան նոր տարբերակը հնչում էր որպես «Հայկական Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետություն»։ 1966 թվականից «հանրապետություն» բառը կրկին թարգմանվեց հին ձևով և մինչև ՀԽՍՀ-ի գոյության վերջը և նաև Հայաստանի Հանրապետության սկզբնական շրջանում զինանշանի վրա գրված էր «Հայկական Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետություն»։
Հայկական ԽՍՀ Սահմանադրության 120-րդ հոդվածը հանրապետության զինանշանն այսպես է նկարագրել․ 1977 թվականի Սահմանադրության մեջ հստակեցվեց, որ զինանշանի վրայի ճառագայթներն արևի ճառագայթներ են։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ Կատեգորիա:Հայաստանի պետական խորհրդանիշեր Կատեգորիա:Պետական խորհրդանիշներ
Բովանդակության կառավարում
Բովանդակության կառավարումը (անգլերեն՝ Enterprise Content Management, ECM) ստեղծված է կառավարելու որևէ ձեռնարկության բովանդակության ամբողջությունը։ Այսինքն հաշվի է առնում չհամակարգված էլեկտրոնային փաստաթղթերը՝ ի տարբերություն տվյալների բազայում արդեն համակարգված էլեկտրոնային տեղեկատվության։ Օրինակ՝ հնարավոր է կառավարել գնորդի տեղեկատվության թղթափանակը՝ փոստ, էլեկտրոնային փոստ, ֆաքս, պայմանագրեր և այլն, միևնույն ենթակառույցում։
Օգտագործման դաշտ
Բովանդակության կառավարման նպատակն է չհամակարգված տեղեկատվության երկարատևությունը՝ հավաքագրումը, կազմակերպումը, օգտագործումը, հրապարակումն ու տրամադրումը, կառավարման վերջում դրա արխիվացումը։ Ըստ օգտագործողների կարիքների՝ գոյություն ունեն բովանդակության կառավարման բազմաթիվ համակարգեր։ Բովանդակության կառավարման նպատակն է երևան հանել բազմաթիվ բնագավառներում առկա տարբեր տեխնոլոգիաներ՝
Այս համընկնումը օգտագործողներին թույլ է տալիս չհամակարգված տեղեկատվության միջոցով արդյունավետորեն փոխգործակցել, հնարավորություն տալով, որպեսզի տեղեկատվությունը և գործընթացը լինեն օրենքի և այդ տեղեկատվության կանոնակարգի սահմաններում, այսինքն մի բնագավառում, ուր իրավունքը մշտապես զարգացման փուլում է։
Կատեգորիա:Բովանդակության կառավարման համակարգեր Կատեգորիա:Ձեռնարկության ճարտարապետություն Կատեգորիա:Տեղեկատվական տեխնոլոգիայի կառավարում
Բովանդակության կառավարման համակարգ
Բովանդակության կառավարման համակարգը (կարճ՝ ԲԿՀ, CMS, Content Management Systems) ծրագրերի ամբողջություն է, որը նախատեսված է դինամիկ վեբ կայքի կամ մուլտիմեդիա ծառայության մշակման և թարմացման համար։ Այդ համակարգերն հնարավորություն են տալիս՝
Բովանդակության և ներկայացման բաժանում
Այն բովանդակության կառավարման հիմնարար սկզբունք է՝