cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սևակ Բալըքչըի սպանություն
Արդարության պահանջ
Արդարության պահանջի շարժումը սկսվեց Թուրքիայում՝ Սևակ Բալըկչըի գործի հետ կապված ։ Շարժման ակտիվիստներից էին Սևակի մայրը՝ Անի Բալըկչըն, Արաթ Դինքը, Կերեմ Կաբադայըն, Ուֆուկ Ուրասը, Ռաքել Դինքը և ուրիշներ ։ Նրանք բողոք էին արտահայտում Քըվանչ Աղաօղլուի ազատ արձակման համար՝ նշելով, որ սպանությունը տեղի է ունեցել ատելության հողի վրա ։ Կերեմ Կաբադայըն հայտարարեց, որ "Եթե այս գործը մնա անպատիժ, ապա Թուրքիայի հայ երիտասարդությունը կապրի սպառնալիքի ներքո" ։
Վանիսքեդ
Բնակչություն
Այս գյուղում է ծնվել Վրաստանի ժողովրդական երգիչ Վառլամ Վաշալոմիձեն (1896-1987)։
Խադան
Տնտեսություն
XX դարի սկզբին ուներ 20 տուն հայ բնակիչ ։
Սևակ Բալըքչըի սպանություն
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքեր հայկական սերմամբ Կատեգորիա:Թուրքիայում հրազենից մահացածներ
Խադան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Վանիսքեդ
Տրանսպորտ
Ամենամոտ նավահանգիստը Փոթին է, իսկ ամենամոտ օդանավակայանը գտնվում է Բաթում քաղաքում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Օզուրգեթի շրջան
Վասևեռե
Վասևեռե (Vassevere), գյուղ Էստոնիայի Յիգևամաա նահանգի Սաառե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 36 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Յիգևամաա նահանգի Սաառե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
(2417) ՄակՎիտե
(2417) ՄակՎիտե (McVittie), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1964 թվականի փետրվարի 15-ին Ինդիանայի համալսարանի կողմից Բրուկլինում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,182717 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,475 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,8904 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2073,94 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,173583 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,11° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1964 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ինդիանայի համալսարանի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Մարտին շրջան (Մինեսոտա)
Կատեգորիա:Մինեսոտա նահանգի շրջաններ
Լիոնել Ժոսպեն
Լիոնել Ժոսպեն (Lionel Jospin, ), ֆրանսիացի քաղաքական գործիչ սոցիալիստ, Ֆրանսիայի վարչապետը 1997-2002 թվականներին։
Կենսագրություն
Ծնվել է Փարիզի մոտ գտնվող Մեդոնում։ Ծառայել է բանակում, որից հետո 1963 թվականին ընդունվել է պետական կառավարման դպրոց։ Նաև ավարտել է Քաղաքական հետազոտությունների ինստիտուտը։
Երիտասարդ տարիքում տրոցկիստ էր, որը հետագայում թաքցնում էր։ Եղել է Ֆրանսուա Միտտերանի մերձավոր աշխատակիցը, իսկ 1981 թվականին, հանրապետության նախագահ ընտրվելուց հետո, դարձել Է Ֆրանսիայի սոցիալիստական կուսակցության նախագահ։ 1995 թվականին կուսակցության կողմից առաջադրվել է նախագահական ընտրություններում՝ փոխարինելու պաշտոնից հեռացած Միտերանին, առաջին փուլից հետո զբաղեցրել է առաջին տեղը, սակայն երկրորդ փուլում պարտություն է կրել Ժակ Շիրակից, որն էլ դարձել է նոր նախագահ։ 1997 թվականին սոցիալիստները հաղթեցին արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններում, և Շիրակն իր ընդդիմախոսին հանձնարարեց կառավարություն ձևավորել՝ որպես վարչապետ։ Այդ պաշտոնում Ժոսպենը գտնվել է գրեթե հինգ տարի։
2002 թվականին վարչապետ Ժոսպենը կրկին առաջադրել է իր թեկնածությունը նախագահի պաշտոնում, սակայն կրկին պարտվեց. չկարողացավ դուրս գալ երկրորդ փուլ և երկրորդ տեղում հայտնվեց ուլտրանացիոնալիստ Ժան-Մարի Լը Պենին, որին Շիրակն այնուհետև հաղթեց մեծ առավելությամբ։ Դրանից հետո Ժոսպենը հեռացավ ոչ միայն վարչապետի ու կուսակցության նախագահի պաշտոնից, այլև ընդհանրապես քաղաքականությունից (2005 թվականին կարճ ժամանակով վերադարձավ հրապարակային հայտարարություններին՝ քարոզելով եվրոպական սահմանադրության նախագիծը, սակայն կրկին ապարդյուն)։ Պետության ողջ իշխանությունը հայտնվել է Շիրակի կողմնակիցների լայն կոալիցիայի՝ այսպես կոչված UMP-ի կամ նախագահական մեծամասնության դաշինքի ձեռքերում. այն ներկայացրել են հաջորդ երկու վարչապետները՝ Ռաֆֆարենը և դե Վիլպենը։
Սոցիալիստներն այդ ժամանակից ի վեր գտնվում էին խորը ճգնաժամի մեջ, որից սկսել էին դուրս գալ միայն 2006 թվականին առաջին վարձման պայմանագրի մասին օրենքի դեմ երիտասարդների զանգվածային հակակառավարական ելույթներից հետո։ Այդ ժամանակ կրկին խոսակցություններ սկսվեցին Ժոսպենի հնարավոր նախագահական հավակնությունների մասին, չնայած այն բանին, որ նա 2006 թվականի հոկտեմբերին կտրուկ բացասական արտահայտվեց սոցիալիստների մոտ առավել մեծ ժողովրդականություն վայելող Սեգոլեն Ռուայալի նախագահական հավակնությունների դեմ, կուսակցությունը, այնուամենայնիվ, 2007 թվականի նոյեմբերի 16-ի ընտրություններում նախագահի թեկնածու առաջադրեց հենց իրեն։
Ամենաբարձր մակարդակ
Ավարտելով կառավարման պետական դպրոցը՝ աշխատանքի է ընդունվել արտաքին գործերի նախարարության տնտեսական բաժնում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական ինտերնացիոնալ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի վարչապետներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:«Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետներ Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Բանք չափաւ (5274, Գրիգոր Նարեկացի)
Բանք չափաւ (5274), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 5274 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1551 թվականին Գրիգոր վարդապետ Վարագեցի գրիչի կողմից Իլովում։ Ստացողը եղել է Գրիգոր վարդապետը։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 13x9 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 248 թերթից։ Գրված է միասյուն, նոտրգրով։ Ունի կիսախորան մանրանկարներ։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ, աստառը՝ կարմիր, սև մետաքս։ Հիշատակարաններ գրչի՝ 231բ, հետագայի ՝ 181ա (1728 թ.), 113բ, 153բ (1904 թ.) :
ԴՊ-62 «Դամբա»
ԴՊ-62 «Դամբա», սովետական մերձափնյա ինքնաշարժ ռեակտիվ ռմբանետային կոմպլեքս։ Ստեղծված է РСЗО 9К51 «Ռումբ»-ի հիման վրա։
Բանք չափաւ (5274, Գրիգոր Նարեկացի)
Բովանդակություն
= Ծանոթագրություններ ==
ԴՊ-62 «Դամբա»
Ստեղծման պատմություն
ԴՊ-62 կոմպլեքսի մշակումը սկսվել է ԽՍՀՄ նախարարների խորհուրդի 1969 թվականի դեկտեմբերի 31-ի №999-362 որոշմամբ։ Գլխավոր կատարողը համարվում էր НПО «Сплав»-ը։ 1980 թվականին կոմպլեքսը ընդունվեց որպես սպառազինություն և սկսվեց զանգվածային արտադրությունը ։
Կառուցվածքի նկարագրություն
ԴՊ-62-ի հիմնական նշանակությունը ափամերձ գոտում հակառակորդի դիվերսիոն ուժերին պարտության մատնելն է՝ տեղակայման մուտքի մոտ և նավերի կայանատեղում։ ԴՊ-62-ի կազմի մեջ են մտնում.
Բանք չափաւ (5274, Գրիգոր Նարեկացի)
Բովանդակություն
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
ԴՊ-62 «Դամբա»
Կառուցվածքի նկարագրություն
Մարտական մեքենա БМ-21ПД իրենից ներկայացնում է մարտական մեքենա БМ-21-ի վերամշակված տարբերակը։ Ի տարբերություն БМ-21 մարտական մեքենայի БМ-21ПД հագեցած է համուղղիչ ուժով և կարող է աշխատել ոչ միայն իր սեփական էլեկտրակայանից, այլ նաև 380 Վ լարման էլեկտրակայանից։ Կրակը կարող է կառավարվել ինչպես մեքենայից, այնպես էլ հեռակառավարման վահանակով։ Մեքենան կարող է աշխատել երկու ռեժիմով. ավտոմատ և հիդրոակուստիկ կայանի օգտագործմամբ։
Արտաքին հղումեր
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ինքնաշարժ հրետանի Կատեգորիա:Ինքնաշարժ հրետանի այբբենական կարգով
Օլիխի
Օլիխի (Оліхи), ավան Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Շառգորոդի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Օլիխի ավանում բնակվում էր 12 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Շառգորոդի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի ավաններ
Ջոզեֆին Քոքրեն
Ջոզեֆին Գերիս Քոքրեն (երբեմն Քոքրեյն Josephine Garis Cochrane,), ամերիկացի գյուտարար, 1850 թվականին ոմն Ջոել Գոուտոն ստեղծել և արտոնագրել է աման լվացող մեքենա։ Ջոզեֆին Գերիս Քոքրեին 1886 թվականին պատրաստել է մեքենայացված աման լվացող մեքենա։ Ըստ որոշ աղբյուրների՝ նեղսրտելով, որ աման լվանալու ընթացքում ընտանեկան ճենապակյա սպասքը կոտրվում էր, նա ասել է. «Եթե ոչ ոք չի հորինում աման լվացող մեքենա, ես ինքս դրանով կզբաղվեմ»։ («If nobody else is going to invent a dishwashing machine, I’ll do it myself! ») :
Վաղ տարիներին
Ջոզեֆինը ծնվել է 1839 թվականի մարտի 8-ին Օհայո նահանգի Աշտաբուլա շրջանում և մեծացել է Ինդիանայի Վալպարաիսո քաղաքում։ Քոքրենը շինարար-ինժեներ Ջոն Գերիսի և Իռեն Ֆիտչ Գերիսի դուստրն էր։ Նրա մայրական կողմից պապը՝ Ջոն Ֆիտչը, գյուտարար էր և արտոնագիր ստացել էր շոգենավերի համար ։
Ամուսնություն և երեխաներ
Իլինոյս նահանգի Շելբիլ քաղաքում իր քրոջ տուն տեղափոխվելուց հետո նա ամուսնացել է Ուիլյամ Քոքրենի հետ, 1858 թվականի հոկտեմբերի 13-ին։ Ուիլյամը մեկ տարի շուտ էր վերադարձել Կալիֆոռնիայի «ոսկու տենդի» անհաջող փորձից, բայց հետագայում դարձել էր չոր ապրանքատեսակների հաջողակ առևտրական և Դեմոկրատական կուսակցության քաղաքական գործիչ ։ Ջոզեֆինը և Ուիլյամը ունեին 2 երեխա՝ Հալլին և Քեթրինը։
1870 թվականին նա դարձել է բարձր աշխարհիկ տիկին, և ընտանիքը տեղափոխվել է առանձնատուն։ Այնտեղ Քոքրենները սկսել են ընթրիքի երեկույթներ կազմակերպել ՝ օգտագործելով ճենապակյա սպասք, որոնք թվագրված էին 1600-ականներին։ Երբ ծառաները անփութորեն որոշ քանակությամբ սպասք կոտրեցին, դա հարկադրեց նրան փնտրեր լավագույն այլընտրանքային տարբերակներ ափսեները ձեռքով լվանալու համար։ Ջոզեֆինը նաև ցանկանում էր ազատել հոգնած տնային տնտեսուհիներին ուտելուց հետո ափսեներ լվանալու պարտավորությունից։ Ջոզեֆինին ամուսինը մահացել է 1883 թվականին, երբ 45 տարեկան էր ։
Մահ
Ջոզեֆինան մահացել է 1913 թվականի օգոստոսի 3-ին Չիկագոյում, կաթվածից։ Օգոստոսի 14 թվականին թաղվել է Շելբիլվիլ քաղաքի Գլենվուդ գերեզմանատանը։
Սպասք լվացող մեքենա Քոքրեն
Կոմերցիոն առումով ընդունելի աման լվացող մեքենա ստեղծելու այլ փորձեր են ևս եղել։ 1850 թվականին Ջոել Հութոնը մշակել է  ձեռքի մեխանիկական կառավարմամբ աման լվացող սարք։ 1860-ական թվականներին Լ.Ա. Ալեքսանդրը կատարելագործել է սարքը ատամնավոր մեխանիզմով, որը թույլ էր տալիս օգտվողին պտտեցնել սպասքը ջրի լոգանքի միջոցով։: Այս սարքերից ոչ մեկը առանձնահատուկ կերպով արդյունավետ չի եղել։
Քոքրենն իր աման լվացող մեքենայի առաջին մոդելը մշակել է Իլինոյս նահանգի Շելբիլվիլ քաղաքում գտնվող իր տան հետևի ցախանոցում։ Ջորջ Բաթերսը մեխանիկ էր, որն օգնում էր նրան աման լվացող մեքենա ստեղծել։ Ջորջը աշխատել է նաև աման լվացող մեքենաների առաջին գործարանում։ Մեքենան հավաքելու համար նա նախ չափել է սպասքը և կառուցել է մետաղալարե հատվածախուցեր, որոնցից յուրաքանչյուրը հատուկ նախատեսված էր ափսեների, բաժակների կամ բաժակապնակների համար։ Խցիկները տեղադրված էին անիվի մեջ, որը պղնձե կաթսայի մեջ էր։ Շարժիչը պտտում էր անիվը, իսկ միևնույն ժամանակ տաք օճառաջուրը կաթսայից թափվում էր սպասքի մեջ։ Նրա աման լվացող մեքենան առաջինն էր, որ մեքենայի ներսում սպասքը լվանալու համար լվացարարների փոխարեն օգտագործել է ջրի ճնշում ։ Արտոնագիր է ստացել 1886 թվականի դեկտեմբերի 28-ին։ Քոքրենն իր գյուտը ցուցադրել է 1893 թվականին Չիկագոյում կայացած Համաշխարհային Կոլումբիական ցուցահանդեսում և ստացել է ամենաբարձր մրցանակը՝ «Լավագույն մեխանիկական կառուցվածք՝ հարատևություն և ադապտացիա իր աշխատանքում» անվանակարգում։ Գյուտի մասին լուրերը արագ տարածվելուց հետո  Քոքրենըը սկսել է իր ստեղծած աման լվացող մեքենայի պատվերներ ստանալ Իլինոյսի ռեստորաններից և հյուրանոցներից։ Գերիս Քոքրենի գործարանային բիզնեսը սկսել է իր արտադրությունը 1897 թվականին։ Քոքրենին իր նոր մեքենան ցուցադրել է Չիկագոյի ցուցահանդեսում 1893 թվականին, երբ այդ ժամանակ դրանով հետաքրքրված էին միայն ռեստորանները և հյուրանոցները։ Այդ ժամանակ նա կարողացավ ընկերություն գտնել իր մեքենաների արտադրության համար։ Այդ ընկերությունն այժմ հայտնի է որպես «Kitchen Aid» :
Միայն 1950-ականներին աման լվացող մեքենաները սովորական կենցաղային իրեր դարձան այն բանից հետո, երբ արվարձանային նոր տներ կառուցվեցին սանտեխնիկայով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գյուտարարներ Կատեգորիա:Կին գյուտարարներ Կատեգորիա:Կաթվածից մահացածներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ
Մերի Վաթսոն Ուիթնի
Մերի Վաթսոն Ուիթնի (Mary Watson Whitney, ), ամերիկացի աստղագետ։ Շուրջ 22 տարի ղեկավարել է Վասար աստղադիտարանը (Vassar Observatory), որտեղ նրա ղեկավարությամբ 102 գիտական հոդվածներ են հրատարակվել։
Կենսագրություն
Մարի Վաթսոն Ուիթնին ծնվել է 1847 թվականին Մասսաչուսեթս նահանգի Ուոլտեմ քաղաքում՝ Մարի Վաթսոն Կրիհորի և Սամուել Բաթրիկ Ուիթնիի ընտանիքում ։ Հայրը զբաղվել է անշարժ գույքի առք ու վաճառքով, եղել է հարուստ և կարողացել է դստերն ապահովել լավ կրթությամբ։ Ուիթնին Ուոլտեմի դպրոցում գերազանց առաջադիմություն է ունեցել մաթեմատիկայից, 1863 թվականին ավարտել է հանրային ավագ դպրոցը, մեկ տարի սովորել կրկնուսույցի մոտ, այնուհետև 1865 թվականին ընդունվել Վասար քոլեջ, որտեղ հանդիպել է աստղագետ Մարիա Միտչելին։ Վասար քոլեջում ուսանելու տարիներին հայրը մահացել է, իսկ եղբայրը կորել է ծովում։ Գիտական աստիճան ստացել է 1868 թվականին ։
Բալիկլիկուլ
Բալիկլիկուլ (Балыклыкуль, Балыҡлыкүл), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Աուրգազինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 415 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Աուրգազինսկի շրջանի բնակավայրեր
Մերի Վաթսոն Ուիթնի
Գործունեություն
Կարիերայի ընթացքում նրա ուշադրության կենտրոնում է եղել կրկնակի աստղերի, փոփոխական աստղերի, աստերոիդների, կոմետների դասավանդումն ու հետազոտությունը, լուսանկարչական սալերի չափումները։ Նրա ղեկավարությամբ Վասար աստղադիտարանում հրապարակվել են 102 հոդվածներ։ 1889 թվականին, երբ մայրն ու քույրը հիվանդացել են, Ուիթնին նրանց տեղափոխել է աստղադիտարան, որտեղ նա կարող էր հոգ տանել նրանց համար և շարունակել է իր աշխատանքը կես դրույքով։ Մոր և քրոջ մահից հետո աշխատանքը վերսկսել է ամբողջ դրույքով ։
Եղել է գիտական զարգացումների ամերիկյան ընկերության և աստղագիտական և աստղաֆիզիկական ընկերության անդամ ։
Մահը
Մարի Ուիթնին մահացել է Ուոլտեմում 1921 թվականի հունվարի 21-ին թոքաբորբից ։
Տոպորիշչե (գյուղ, Վոլոդարսկ-Վոլինկիի շրջան)
Տոպորիշչե (Топорище), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Վոլոդարսկ-Վոլինկիի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1564 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Տոպորիշչե գյուղում բնակվում էր 693 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 21,97 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 31,54 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Վոլոդարսկ-Վոլինկիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1564 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:1497 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
PubMed
PubMed, կենսաբժշկական հետազոտությունների անվճար որոնման համակարգ, որը ստեղծվել է Կենսատեխնոլոգիական տեղեկատվության ազգային կենտրոնի կողմից (National Center for Biotechnology Information, NCBI) 1997 թվականին։ Ամեն օր պորտալ է այցելում մոտ 2,5 միլիոն օգտատեր ։ PubMed-ը տրամադրում է միանգամից մի քանի տվյալների բազաների հասանելիություն, սակայն առանցքային է համարվում MEDLINE հավաքածուն, որը պարունակում է ավելի քան 30 մլն մեջբերում բնական, քիմիական, վարքային գիտություններից, այդ թվում՝ կենսաինժեներիայից և կենսաֆիզիկայից ։ Ժամանակի ընթացքում PubMed-ում ինտեգրվել են PreMEDLINE տվյալների բազաները, OLDMEDLINE-ը և NCBI գրքերի հավաքածուն։ PubMed-ը նաև հնարավորություն է տալիս մուտք գործել PubMed Central առցանց պահոց։ Պորտալը հիմնարար ազդեցություն է ունեցել բնական գիտությունների զարգացման վրա՝ հետազոտողներին հնարավորություն ընձեռելով ազատորեն փնտրել իրենց անհրաժեշտ տեղեկատվությունը և տարածել ապացուցողական բժշկության և բաց գիտության սկզբունքները։
Ստեղծման պատմություն
PubMed-ի պատմությունը սկսվում է 19-րդ դարի վերջին, երբ դաշտային վիրաբույժ Ջոն Շոու Բիլինգսը գործընկեր Ռոբերտ Ֆլետչերի հետ միասին ինդեքսավորեցին ռազմական բժշկական գրադարանի հավաքածուն։ Այդ ժամանակ այն բաղկացած էր ավելի քան 50,000 գրքերից, ամսագրերից և բրոշյուրներից բժշկության և բնական գիտությունների վերաբերյալ։ Կատալոգի 15 հատորներից առաջինը լույս է տեսել 1880 թվականին, վերջինը՝ 1895 թվականին։ Ընդհանուր առմամբ 1880-1961 թվականներին թողարկվել է ցուցիչ կատալոգի հինգ սերիա։ Որպեսզի բժիշկների և հետազոտողների համար ավելի հեշտ լիներ տեղեկատվություն փնտրելը, 1879 թվականից գրադարանին կից սկսեցին հրատարակել Index Medicus - ամսական մատենագիտական հրատարակցությունը, որում տեղեկատվություն էր պարունակվում ամսագրերի վերջին հրատարակությունների մասին, երբ դրանք հասնում էին գրադարան։ 1927 թվականին Index Medicus-ը համատեղվեց Ամերիկյան բժշկական ասոցիացիայի՝ Quarterly Cumulative Index Medicus-ի նմանատիպ եռամսյակային հրատարակության հետ։ Նաև յուրաքանչյուր տարվա վերջում թողարկվեց Index Medicus-ի բոլոր ամսական հրատարակությունների հավաքական ինդեքսը, որը կոչվում էր The Cumulated Index Medicus: Այսպիսով, որպեսզի 1930 թվականի հունիսին հետազոտողը կարողանա գտնել անհրաժեշտ գրականությունը, նա նախ պետք է ուսումնասիրեր Index Medicus-ի վեց հատորները վերջին ամիսներին, իսկ հետո Cumulated Index Medicus-ի հատորները, որոնք լույս են տեսել նախորդ տարիներին։
1956 թվականին Կոնգրեսի որոշմամբ հիմնադրվեց ԱՄՆ բժշկության ազգային գրադարանը (United States National Library of Medicine, NLM)։ Նրա ղեկավարությամբ 1964 թվականին ներդրվել են գրադարանային կատալոգների ինդեքսավորման մեխանիզացված մեթոդներ։ Շուտով ստեղծվեց MEDLARS մատենագիտական տվյալների բազան, որը փոխարինեց Index Medicus-ին։ Այնուամենայնիվ, MEDLARS-ի որոնումը դեռևս բարդ խնդիր էր. հատուկ պատրաստված մասնագետները պետք է յուրաքանչյուր որոնման հարցումը թարգմանեին մեքենայական կոդի, ծակեին անհրաժեշտ քարտերը, կազմեին որոնման արդյունքների փաթեթներ և մուտքագրեին դրանք համակարգ։ Այնուհետև համակարգիչը ավտոմատ որոնում է կատարել մագնիսական ժապավենների վրա պահվող տվյալների բազայում և արդյունահանել համապատասխան գրառումները։ Հետագայում դրանք կարելի էր տպել և փոստով ուղարկել ծանրոց։ Հարցումը ուղարկելու և արդյունքներ ստանալու միջև միջին մշակման ժամանակը 4-6 շաբաթ էր, ուստի որոնման ցանկացած կատարելագործում պահանջում էր լրացուցիչ ժամանակ։ Չնայած թերություններին, գործընթացը ավելի քիչ ժամանակատար էր ծախսում, քան Index Medicus հատորների ձեռքով որոնումը։
1971 թվականին ԱՄՆ բժշկության ազգային գրադարանի (NLM) կենսատեխնոլոգիայի տեղեկատվության ազգային կենտրոնը (NCBI) նախաձեռնեց MEDLINE-ի ստեղծումը՝ կենսաբժշկական գրականության որոնիչի առցանց տարբերակը։ MEDLINE-ը ստեղծվել է 1975 թվականին՝ որպես կենսաբժշկական գրականության որոնման համակարգի մաս։ MEDLINE-ը գրադարաններին հնարավորություն է ընձեռել իրական ժամանակում կատարել մատենագիտական որոնումներ կատալոգներում ինդեքսավորված մեջբերումների միջոցով։ MEDLINE-ն աշխատում էր elhill որոնողական ծրագրային ապահովման հիման վրա, որը թույլ էր տալիս որոնել ըստ վերնագրի, հեղինակի, վերնագրերի, հրապարակման ամսաթվերի։ ԱՄՆ-ի և Եվրոպայի քաղաքների հետ մայրուղային կապն ապահովում էր Tymshare առևտրային ցանցը։ Ստեղծման պահին MEDLINE-ը հանդիսանում էր աշխարհի խոշորագույն մեքենայաընթեռնելի տվյալների բազաներից մեկը՝ ավելի քան 1,5 մլն մեջբերում բժշկական գրականությունից։
Սկզբում MEDLINE-ին կարելի էր մուտք գործել միայն բժշկական գրադարաններից, որոնց աշխատակիցները մշակում էին հետազոտողների դիմումները և փոխակերպում հարցումները՝ օգտագործելով առարկայական վերնագրեր։ Այնուհետև նրանք որոնեցին NLM համակարգչին միացված տերմինալներով։ Միացման ժամանակը չափազանց թանկ էր վատնելու համար, ուստի օգտվողները նախքան հարցումը ուղարկելը խորհրդակցեցին տպագիր գրացուցակների ծավալների հետ՝ որոնման ամենաարդյունավետ ռազմավարությունը պատրաստելու համար։ Մատչելիությունը բարելավելու համար NLM-ն գործարկել է Entrez-ը՝ տեքստային որոնողական համակարգ, որը հիմնված է սեփական ծրագրային ապահովման վրա։ Տեղեկատվության արագ որոնման համար Entrez-ն օգտագործել է ինդեքսավորման համակարգը, որը թույլ է տվել մուտք գործել տվյալների բազա անմիջապես։ Օգտագործողները կարող էին կատարելագործել որոնման պայմանները և տպել ոչ ավելի, քան 25 արդյունք՝ Ամբողջական մատենագիտական տվյալներով։ Լրացուցիչ մեջբերումներ կարելի էր ստանալ ըստ պահանջի տպագրական ծառայության միջոցով, որը հետագայում դրանք փոստով ուղարկվում էր։ Երկու տարի անվճար ծառայություններ մատուցելուց հետո NLM-ը վճար է սահմանել MEDLINE-ի օգտագործման համար։ Սկզբնական արժեքը կազմում էր $6 մեկ ժամ տերմինալին միանալու համար և ¢10 մեկ էջի համար՝ առանձին տպագրության համար։ 1976 թվականին փոխարժեքը բարձրացել է մինչև $12 ժամում։
1997 թվականի հունիսի 26-ին ԱՄՆ փոխնախագահ Ալբերտ Գոռը Կապիտոլիումում կայացած արարողության ժամանակ հայտարարեց PubMed՝ բնական գիտությունների MEDLINE տվյալների բազայի վեբ որոնման համակարգի ստեղծման մասին։ Ծրագրի հիմնական նպատակն էր ապահովել տեղեկատվության բաց հասանելիությունը կենսաբժշկության ոլորտում։ PubMed-ը ընդլայնել է Entrez-ը՝ MEDLINE-ի հոդվածները կապելով հրատարակիչների կողմից աջակցվող ամբողջական տեքստային կայքերի հետ։ Բացման ժամանակ PubMed-ը պարունակում էր մեջբերումներ ավելի քան 4000 ամսագրեր, որոնք հրատարակվում են 1965 թվականից, ներառյալ Cell, Journal of Biological Chemistry, Journal of Cell Biology, The New England Journal of Medicine и Science.
Ժամանակի ընթացքում PubMed-ը ենթարկվել է բազմաթիվ փոխակերպումների և դարձել է ավելին, քան Medline-ի մեջբերումների որոնման ինտերֆեյսը։ PubMed-ում ինտեգրվել են PreMEDLINE, OLDMEDLINE տվյալների բազաները, ինչպես նաև կենսատեխնոլոգիայի տեղեկատվության ազգային կենտրոնի հավաքածուի գրքերը. PubMed-ը հնարավորություն է տալիս մուտք գործել նաև PubMed Central կենսաբժշկության վերաբերյալ ամբողջական տեքստային աշխատանքների տվյալների բազա։
PubMed որոնողական համակարգը հնարավորություն է տալիս մուտք գործել կենսաբժշկության մեջբերումների տվյալների խոշորագույն բազա և հանդիսանում է կարևոր գործիք բնական գիտությունների ոլորտի մասնագետների աշխատանքի համար ։
Նկարագրություն
PubMed-ը արձանագրում է բժշկական և կենսաբանական հոդվածները հատուկ գրականությունից, ինչպես նաև հղումներ է տալիս ամբողջական տեքստային հոդվածներին։ PubMed-ը ներառում է տվյալներ հետևյալ ոլորտներից՝ բժշկություն, ստոմատոլոգիա, անասնաբուժություն, ընդհանուր առողջապահություն, հոգեբանություն, կենսաբանություն, գենետիկա, կենսաքիմիա, ցիտոլոգիա, կենսատեխնոլոգիա, կենսաբժշկություն և այլ ոլորտներ։ Արձանագրված են շուրջ 3800 կենսաբժշկական հրատարակություններ։ PubMed տվյալների բազան տարեկան ավելանում է 500,000 հոդվածով։ Որոնումը տեղի է ունենում Medical Subject Headings (MeSH) սկզբունքով։
Յուրաքանչյուր հոդվածին տրվում է եզակի PMID (PubMed Identifier - PubMed) նույնականացման համար ։
MEDLINE
MEDLINE-ը PubMed-ի հիմնական տվյալների բազան է։ Այն պարունակում է համապատասխան տեղեկատվություն մասնագետների ոլորտում հիմնարար հետազոտությունների, բժշկական օգնության, սոցիալական հիգիենայի և առողջապահության կազմակերպման. MEDLINE-ում ներառված են տվյալներ բնական, քիմիական, վարքագծային գիտությունների, ինչպես նաև կենսաինժեներության և կենսաֆիզիկայի վերաբերյալ աշխատանքների վերաբերյալ։ MEDLINE-ում ընդգրկված բոլոր ամսագրերն ու հոդվածները մանրակրկիտ ստուգվում են օգտագործված գրականության որակի, բովանդակության, ծավալի, օտար լեզուներով հոդվածների առկայության, գրախոսության համար։ Հրատարակիչները էլեկտրոնային մետատվյալներն ուղարկում են անմիջապես NLM, որից հետո գրադարանի աշխատակիցները ձեռքով ինդեքսավորում են մուտքային տարրերը՝ ստուգում են սխալները և նշանակում Medical Subject Headings (MeSH)։
PreMEDLINE
PubMed-ում ինտեգրված է PreMEDLINE-ը՝ Գիտական աշխատությունների մեջբերումների տվյալների շտեմարան, որոնք արդեն ուղարկվել են MEDLINE, բայց դեռ ինդեքսավորված չեն։ Մշակվելուց հետո դրանք ավտոմատ կերպով վերբեռնվում են MEDLINE և հանվում PreMEDLINE-ից։ Տվյալների բազան առավել հաճախ օգտագործվում է «համապատասխան թեմաների» վերաբերյալ տեղեկատու նյութեր գտնելու համար։ PreMEDLINE տվյալների բազայի մատենագիտական նկարագրությունները ունեն հատուկ նշում՝ [PubMed-in process]։
OLDMEDLINE
2003 թվականին PubMed-ում ինտեգրվեց OLDMEDLINE տվյալների բազան։ Այն պարունակում է Մեջբերումներ բժշկության, նախակլինիկական հետազոտությունների և առողջության մասին հարակից գիտությունների միջազգային կենսաբժշկական ամսագրերում հրապարակված հոդվածներից, որոնք տպագրվել են 1953-1965 թվականների տպագիր ցուցումներում ։ Բժշկական փաստաթղթերի և տեղեկատվության գերմանական ինստիտուտը (DMDI), Գերմանիայում MEDLARS միջազգային կենտրոնի և ԱՄՆ բժշկության ազգային գրադարանի հետ միասին, 1990-ական թվականներին կեսերին կազմեցին OLDMEDLINE: DMDI-ն պատկանում էր 1953-1965 թվականների Cumulated Index Medicus (CIM) նախնական տվյալների մագնիսական ժապավեններին, որոնք հետագայում վերափոխվեցին և տեղափոխվեցին NLM: OLDMEDLINE-ի մեջբերումները ստեղծվել են MEDLINE-ից բացի այլ ստանդարտների միջոցով։ Նաև OLDMEDLINE-ի մեջբերումներում բացակայում են կուտակված փոփոխություններն ու բարելավումները, որոնք կատարվել են այլ NLM ֆայլերում տարեկան ծառայության ընթացքում։ Որոշ բաժիններ կարող են պարունակել հնացած կամ սխալ տվյալներ։ Տվյալների բազան հիմնականում արտացոլում է բնօրինակ տպագիր ցուցիչների բովանդակությունը, որոնք ստեղծվել են այն ժամանակվա քաղաքականությանը և ընթացակարգերին համապատասխան ։
NCBI գրապահարան
Կենսատեխնոլոգիայի տեղեկատվության ազգային կենտրոնի (NCBI) գրապահարանը անվճար առցանց արխիվ է, որը պարունակում է ավելի քան 6000 գրքեր և փաստաթղթեր բնական գիտությունների և առողջապահության վերաբերյալ։ Այն սկիզբ է առել 1999 թվականին՝ այս ոլորտների կարգապահական դասագրքերի և հիմնական տեքստերի հավաքածուով։ Հետագայում այն համալրվել է թեմատիկ մենագրությունների հավաքածուով՝ բաց հասանելիությամբ։ Հեղինակները, խմբագիրները, հովանավորները և հրատարակիչները ինքնուրույն տրամադրում են աշխատանքների ամբողջական տեքստը XML ձևաչափով։ Դա նրանց տալիս է մի շարք առավելություններ, որոնցից գլխավորը պոտենցիալ ընթերցողների շրջանակի ընդլայնումն է։
PubMed Central
2008-ին Առողջապահության ազգային ինստիտուտները հայտարարեցին բաց մուտքի քաղաքականության իրականացման մասին։ Դրա դրույթներից մեկը PubMedCentral-ում NIH դրամաշնորհների համար հրապարակված աշխատանքների պատճենների պարտադիր տեղադրումն էր։ 2019 թվականի համար PMC հավաքածուն մոտ 88%-ով բաղկացած էր PubMed տվյալների շտեմարաններում ընդգրկված ամսագրերի հոդվածներից և 12%-ով՝ NIH-ի մանդատի տակ ընկած առանձին հոդվածներից։ 2022 թվականի հունիսի դրությամբ PMC-ում արխիվացվել է ավելի քան 8 միլիոն աշխատանք ։
Առանձին հետազոտողներ քննադատում են PubMed-ի և PubMedCentral-ի ինտեգրումը` վերջինիս մեջ գիշատիչ ամսագրերից հրապարակումներ ունենալու համար։ Այսպիսով, 2017-ի ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ որոշ հարակից առարկաների գիշատիչ ամսագրերի ավելի քան 10%-ը ինդեքսավորվում է PubMed-ում։ 2017 թվականի ապրիլին այդ ցուցանիշներն աճել են մինչև 23,7% ՝ վերականգնողական ոլորտում աշխատանքի համար, 16%՝ նեյրոգիտությունների և 24,7%՝ նյարդաբանության համար։
Այլ
Նաև PubMed-ում ինտեգրված են մեջբերումներ այնպիսի եզակի տվյալների բազաներից, ինչպիսիք են HealthSTAR, AIDSLINE, HISTLINE, SPACELINE, BIOETHICSLINE.
Աշխատանքային սկզբունքը
PubMed-ի գլխավոր էջը պարունակում է պարզ որոնման տուփ և հղումներ դեպի ձեռնարկներ, գործիքներ և այլ ռեսուրսներ։ Այն բանից հետո, երբ օգտատերը մուտքագրում է հայցը, PubMed-ը ավտոմատ կերպով ճշտում է այն MeSH (Medical Subject Headings) նույնականացման համակարգի միջոցով։ Սա թույլ է տալիս առավել մանրակրկիտ որոնում կատարել հարակից տվյալների բազաների բոլոր նյութերի վերաբերյալ ։
PubMed-ն այնուհետև ցուցադրում է ստացված արդյունքները։ Լռելյայն, համակարգը արդյունքները տեսակավորում է ըստ PubMed-ի ավելացման ամսաթվի և դրանք ներկայացնում է ամփոփ ձևաչափով՝ յուրաքանչյուր էջում 20 աշխատանք։ Հոդվածի վերնագիրը, հեղինակների ցուցակը, տեղեկատվության աղբյուրը (օրինակ՝ ամսագրի անվանումը, որին հաջորդում է հրապարակման ամսաթիվը, ծավալը, թողարկումը, էջերը) և PubMed գրառման եզակի համարը կամ PubMed ID-ն (PMID) հասանելի են օգտվողներին։ Անգլերենից բացի այլ լեզվով հոդվածների համար վերնագիրը թարգմանվում է անգլերեն և տեղադրվում է փակագծերում։ Այս դեպքում բնագրի լեզուն նշվում է որպես լրացուցիչ գրառում։ Ամսագրի անվանումը յուրաքանչյուր գրառման համար ցուցադրվում է կրճատ տեսքով։
Արդյունքների էջը օգտվողին տրամադրում է նաև գործիքներ և ընտրանքներ՝ ըստ հրապարակման տեսակի և ամսաթվի տարբերակելու համար։ Եթե թողարկված հոդվածների քանակը բավականաչափ մեծ է, էջի վերևի աջ անկյունում ցուցադրվում է հիստոգրամ, որը ցույց է տալիս դրանց օգտագործման միտումը վերջին տարիներին։ Բոլոր տվյալները կարելի է ներբեռնել CSV ձևաչափով։ PubMed-ը նաև ցուցադրում է հոդվածի հիմնական հեղինակի կոնտակտները, ամբողջական տեքստի հղումը և հարակից մեջբերումները։
PubMed-ը չի պահում հոդվածների ամբողջական տարբերակները։ Այնուամենայնիվ, եթե աշխատանքի ամբողջական տարբերակը հասանելի է հրատարակչության կայքում, ապա համակարգը ավտոմատ կերպով հղում է առաջացնում դրան, նույնիսկ եթե հոդվածը թաքնված է վճարովի հարթակների հետևում։ Եթե ամբողջական տեքստը տեղադրված է PubMedCentral պահոցում, ապա ամբողջական տեքստի հղումը կհայտնվի PubMed-ում դրա անոտացիան ցուցադրելիս։
Ինդեքսավորում
PubMed-ում հոդվածների ինդեքսավորման համար Medical Subject Headings ինտեգրված համակարգը (Медицинские предметные заголовки): MeSH-ը թույլ է տալիս ստեղծել ստանդարտ բառարանային համակարգ, որը նպաստում է տեղեկատվության արդյունավետ որոնմանը։ MeSH-ում կան երեք հիմնական հասկացություններ՝ առարկայական վերնագրեր (նկարագրիչներ), մուտքագրման պայմաններ և ենթավերնագրեր ։ MeSH-ը թույլ է տալիս պայքարել կենսաբժշկական աշխատանքներում անհետևողական տերմինաբանության խնդրի դեմ, որը մեծ ազդեցություն ունի հարցումների ճշգրտության վրա ։
NLM-ի աշխատակիցները յուրաքանչյուր մուտքային աշխատանքում ձեռքով նույնականացնում են MeSH տերմինները (սովորաբար 10-12)։ Այն թույլ է տալիս կանխորոշել տերմինները և ինտեգրել հոմանիշները։ Օրինակ, «սրտի կաթված» հարցումը MeSH-ում ինդեքսավորվում է որպես «սրտամկանի ինֆարկտ»։
Միջակայք
Պորտալի միջակայքը մի քանի անգամ ենթարկվել է լայնածավալ փոփոխությունների։ 2000 թվականին նրա դիզայնը ամբողջովին փոխվել է, ավելացվել են տարբերակիցներ ըստ լեզվի և տարիների, ինչպես նաև որոնման պատմության դիտման, պահպանման, վերլուծության և ընտրված մեջբերումների տպագրության գործառույթը մեկ կամ մի քանի որոնման արդյունքների հիման վրա։
2020 թվականի սկզբին թողարկվել է նորացված տարբերակը, որը ստացել է ոչ միանշանակ արձագանքներ հին միջակայքին սովոր օգտատերերի կողմից ։ «PubMed-ի օգտագործումը», «PubMed գործիքները» և «լրացուցիչ ռեսուրսները» երեք հիմնական գործառույթները փոխվել են «սովորել», «գտնել», «ներբեռնել» և «ուսումնասիրել»։ Նոր տարբերակը շեշտը դնում է տեղեկատվության արագացված որոնման վրա և ավելի հարմար է բջջային տարբերակում։ Ավելացվել է նաև «Տարվա արդյունքներ» գործառույթը, որը թույլ է տալիս օգտվողին հետևել օգտագործման միտումներին։ Հոդվածի տեսակը, տեքստի առկայությունը, տարիքը և լեզուն զտիչները հանրաճանաչ գործիքներից են, որոնք տեղափոխվել են PubMed-ի հին տարբերակից։
askMEDLINE
askMEDLINE-ը MEDLINE/PubMed-ի անվճար տեքստի որոնման գործիք է։ Այն ստեղծվել է PICO-ի (Patient, Intervention, Comparison, Outcome կամ «հիվանդ, միջամտություն, համեմատություն, արդյունք»), MEDLINE/PubMed որոնման մեթոդ, որը մշակվել է զբաղված կլինիցիստների համար, ովքեր հետաքրքրված են ապացուցողական բժշկության պրակտիկայով, բայց ծանոթ չեն վերահսկվող բառարաններին, որոնք կարող են որոնումն ավելի արդյունավետ դարձնել։ askMEDLINE-ի օգտատերերը կարող են կլինիկական հարցը մուտքագրել «խոսակցական» լեզվով, իսկ որոնողական համակարգն ինքնուրույն կգտնի համապատասխան ամսագրային հոդվածներ։
AskMEDLINE-ը հիմնված է բազմաքայլ որոնման ռազմավարության վրա։ Առաջին փուլում վերլուծիչը անտեսում է կետադրական նշանները և ջնջում է Stop Word ցուցակում հայտնաբերված բառերը։ Այնուհետև վերլուծիչը՝ PHP սցենարը, փոփոխված հարցումը ուղարկում է PubMed Entrez E-Utilities-ին։ E-Utilities-ի կողմից վերադարձված extensible Markup Language (XML) ֆայլը նշում է հարցման յուրաքանչյուր տերմինի կատեգորիան։ «Բոլոր դաշտերը» պիտակավորված տերմինները նշանակում են, որ դրանք ոչ բժշկական առարկայի ռուբրիկայի (Արտ) տերմիններ են, ոչ էլ Արտ ենթավերնագրեր։ Եթե «բոլոր դաշտերը» բառը պահուստային բառարանում է, այն մնում է հարցման մեջ. եթե դա այդպես չէ՝ այն ջնջվում է։ Մնացած տերմինները էլեկտրոնային կոմունալ ծառայությունների միջոցով ուղարկվում են PubMed: Եթե առաջին փուլից հետո տեղեկամատյանների արդյունահանումների քանակը 1-ից 50 000 է, ապա առաջին 20 արդյունքները ցուցադրվում են, և որոնումը դադարում է։
Որոնումը կարող է տեղափոխվել երկրորդ շրջան, եթե առաջին փուլում չափազանց շատ ֆիլտրեր են օգտագործվել, ինչը հանգեցրել է բավարար քանակությամբ աշխատանքների չգտնմանը, կամ եթե առաջին փուլում որոնումների քանակը գերազանցել է 50 000 հոդվածը (նշելով, որ որոնումը չափազանց լայն էր)։
Միայն askMEDLINE-ի առաջին տարվա ընթացքում ստացվել է ավելի քան 15 000 հարցում, հիմնականում հարցերի կամ բարդ արտահայտությունների տեսքով։ Ամենաշատ հարցվածները թերապիայի հարցերն էին ։
My NCBI
2010 թվականից PubMed-ի օգտվողները կարող էին ստեղծել իրենց սեփական հաշիվները My NCBI գործառույթի շնորհիվ։ Անհատականացված մոտեցումը թույլ էր տալիս պահպանել համապատասխան մեջբերումներ և որոնման հարցումներ, սահմանել որոնման յուրահատուկ պարամետրեր և կարգավորել որոնման ազդանշանները, ինչպես նաև օգտագործել այլ լրացուցիչ պարամետրեր PubMed-ում ։ 2021 թվականի հունիսի 1-ից NCBI հաշիվները դադարել են հասանելի լինել։ Օգտվողներին առաջարկվել է մուտք գործել eRA Commons-ի, ORCHID-ի, Google-ի գրանցման միջոցով կամ Einstein AD-ի հավատարմագրերի միջոցով ։
LinkOut
LinkOut-ը կապում է PubMed-ը NCBI-ից դուրս ցանկացած ռեսուրսների հետ։ Ծրագիրը հնարավորություն է տալիս օգտվողներին մուտք գործել ամբողջական տեքստային տարբերակների հոդվածներին։ 2022 թվականի հունիսի դրությամբ 4271 հրատարակչություններ կանոնավոր կերպով տրամադրել են LinkOut տվյալները ։
PubCrawler
PubMed-ը ինտեգրված է PubCrawler վեբ ծառայության հետ, որը թույլ է տալիս օգտվողներին ստեղծել անհատականացված վեբ էջեր։ PubCrawler-ն ի սկզբանե գոյություն ուներ որպես Perl սկրիպտ, որն ավտոմատ կերպով հետևում էր PubMed-ում նախապես սահմանված հարցումների նոր արդյունքներին Entrez NCBI որոնողական համակարգի միջոցով։ Այնուամենայնիվ, դրա ստեղծողները շուտով որոշեցին այն բաց դարձնել այլ օգտվողների համար։ Գրանցվելուց հետո օգտվողները կարող են կարգավորել իրենց հարցումները PubMed-ի համար PubCrawler կոնֆիգուրատորի միջոցով։ Արդյունքները ստանալուց հետո համակարգը դրանք ավտոմատ կերպով համեմատում է օգտագործողի նախորդ հարցումների հետ՝ թողնելով միայն չտեսնված աշխատանքներ։ Այսպիսով, ծառայությունը թույլ է տալիս հետևել նոր հոդվածներին և առաջարկություններին։ PubCrawler-ը նաև գործում է որպես ավտոմատ ազդարարման համակարգ՝ ուղարկելով կարճ ծանուցումներ կամ էլեկտրոնային նամակներ վերջին թարմացումներով, երբ դրանք հասանելի են ։
PubMed Commons
2013 թվականին NCBI-ն գործարկել է PubMedCommons-ի փորձնական տարբերակը։ Ծառայությունը թույլ է տվել օգտատերերին հրապարակայնորեն մեկնաբանել տվյալների բազայում տեղադրված աբստրակցիաները։ Ստեղծողները ձգտում էին տարածություն ստեղծել գիտական աշխատանքների մասին բանավեճի համար և այդպիսով պայքարել գիտական գիտելիքների վերարտադրելիության խնդրի դեմ, սակայն ծառայությունը իրարանցում չի առաջացրել հետազոտողների շրջանում։ Չնայած դրան, 2015 թվականին նախագծի ստեղծողները ևս մեկ տարով երկարացրեցին PubMedCommons-ի ֆինանսավորումը։ Սակայն այդ ժամանակահատվածում մեկնաբանություններ են մնացել 28 միլիոն հոդվածներից միայն 6000-ի համար, և 2018 թվականին վերջնական որոշում է կայացվել ծառայության աշխատանքը դադարեցնելու մասին ։ Օգտատերերին խորհուրդ է տրվել անցնել PubPeer-ի նման հարթակ, որը թույլ է տվել մեկնաբաններին անանուն մնալ ։
PubMed Mobile
2015 թվականին կայքը բջջային սարքերից ստուգող օգտատերերի համար հասանելի դարձավ PubMed Mobile—ի բջջային տարբերակը ։ 2020 թվականի թարմացումը բարելավել է PubMed Mobile-ի աշխատանքը դիմանկարային պատկերի հարաբերակցությամբ սարքերում ։
Ազդեցությունը
PubMed-ը կենսաբժշկական գրականության որոնման կարևորագույն գործիքներից մեկն է, այն համեմատում են Google-ի բնական գիտությունների որոնման համակարգի հետ։ Հարթակը օգտատերերին հնարավորություն է տալիս անվճար մուտք գործել անգլալեզու կենսաբժշկական գրեթե բոլոր հետազոտությունների վերաբերյալ միլիոնավոր գիտական հրապարակումների մեջբերումների տվյալների բազա ։ 2017 թվականի տվյալներով՝ ամեն օր պորտալ է այցելել մոտ 2,5 միլիոն օգտատեր ։
PubMed-ն առավել հաճախ օգտագործվում է կենսաբժշկության և բնական գիտությունների ոլորտում հետազոտողների և մասնագետների կողմից։ Այնուամենայնիվ, հասարակության լայն անդամները կարող են հեշտությամբ գտնել տեղեկատվություն ցանկացած հիվանդության վերաբերյալ առաջադեմ հետազոտությունների մասին։ MEDLINE-ում ինդեքսավորված բոլոր աշխատանքները համապատասխանում են խիստ չափանիշներին, ուստի հրատարակիչները, գրադարանավարները և հեղինակները օգտագործում են ռեսուրսը իրենց աղբյուրների որակը ստուգելու համար։
PubMed-ը նպաստում է բաց գիտության սկզբունքների տարածմանը և գիտական գիտելիքների ազատ հասանելիությանը։ Պորտալը կապված է PubMed Central-ի՝ հետազոտական գրականության առաջին առցանց պահեստի հետ։ 2005 թվականին NIH-ն իրականացրեց PubMed-ի կենտրոնական տվյալների բազայում գրախոսվող առաջնային պատճենների պարտադիր տրամադրման քաղաքականություն ։ Այսպիսով, պետության կողմից ֆինանսավորվող բոլոր հետազոտությունները հասանելի են դառնում հանրությանը։ Այն օգնում է պրակտիկ մասնագետներին մուտք գործել իրենց ոլորտի ամենակարևոր նյութերը և պայքարել դեմ։ Բաց հասանելիությունը նաև մեծացնում է հեղինակի ստեղծագործության մեջբերման հավանականությունը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան կայքեր Կատեգորիա:Տվյալների բազաներ Կատեգորիա:Կայքեր ըստ երկրի Կատեգորիա:Բշժշկական տվյալների բազաներ
3096 օր
«3096 օր» (3096 Tage), ավստրիացի Նատաշա Կամպուշի ինքնակենսագրությունը, որը տասը տարեկանում առևանգվել է տեխնիկ Վոլֆգանգ Պրիկլոպիլի կողմից։ Գիրքը գրվել է լրագրողներ Հայքե Գրոնեմայերի ու Կորիննա Միլբորնի համահեղինակությամբ ։
Ստեղծման պատմություն
Նատաշա Կամպուշի պատմությունը, որը ապրել է Վիեննայում, տասը տարեկանում առևանգվել Վոլֆգանգ Պրիկլոպիլի կողմից և անցկացրել գերության մեջ ավելի քան ութ տարի, մեծ արձագանք է գտել զանգվածային լրատվամիջոցներում։ Կամպուշը մի քանի առաջարկ է ստացել տարբեր հրատարակություններից՝ գրելու ինքնակենսագրական գիրք ։
Նատաշան ինքը հարցազրույցի ժամանակ ասել է, որ ուզում է գրել ինքնակենսագրություն, որպեսզի ցրի կասկածները իր վերաբերյալ, մասնավորապես լուրերն այն մասին, թե ինքը տառապում է Ստոկհոլմի համախտանիշով ։
Գիրքը հրատարակվել է 2010 թվականին Ullstein Verlag հրատարակչության կողմից և կոչվել «3096 օր», ինչն այն օրերի քանակն է, որ Նատաշան անցկացրել է գերության մեջ ։
Ստեղծագործությունը դարձել է 2010 թվականի՝ կոմերցիոն տեսակետից ամենամեծ հաջողություն ունեցած գրքերից մեկը ։
Քննադատություն
The Guardian թերթի գրական մեկնաբան Վանեսա Թորպը (Vanessa Thorpe) դրական է գնահատել գիրքը՝ գրելով, որ «նրա [Կամպուշի] ինքնակենսագրությունը երևակայության ուժի վկայությունն է ամենասարսափելի փորձությունների դեմ» (Her autobiography is testament to the power of the imagination in the face of a most terrifying predicament) ։
Քննադատ Քիմ Քինդերմանը (Kim Kindermann) Deutschlandradio Kultur ծրագրի համար իր գրախոսականում նույնպես դրական գնահատական է տվել գրքին և այն բնութագրել որպես գերության մեջ Կամպուշի անցկացրած կյանքը ստույգ ներակայացնող գիրք (Klar strukturiert, fast sachlich schildert sie ihre 3096 Tage in Gefangenschaft) ։
Գրականություն
Կատեգորիա:2010 գրքեր Կատեգորիա:Ինքնակենսագրություններ
Վալեսկա Գերտ
Կենսագրություն
Բեռլինցի վաճառականի դուստր է։ Նա ինքնուս պարուհի է։ Մենահամարներով նա խաղացել է ոչ բարետես մարդկանց դերեր, նրա արտահայտիչ շարժուձևը մոտ էր գերմանական էքսպրեսիոնիզմին, նրան նույնիսկ համեմատել են Գրոսի գրաֆիկայի հետ։ Ունեցել է շատ մեծ հռչակ։ Նա մրցել է Մերի Վիգմանի հետ։
1928 թվականին նա հյուրախաղեր է ունեցել ԽՍՀՄ-ում, հանդիպել Էյզենշտեյնին, ավելի ուշ նրանք հանդիպել են Բեռլինում (պահպանվել է Վալեսկա Գերտի մասին Էյզենշտեյնի գրված հոդվածի ուրվագիծը, նա ևս իր հուշագրություններում գրել է ռեժիսորի մասին)։ 1920-ական թվականների վերջին նա Ժաննա Մամմենի, Շառլոտտա Բերենդ-Կորինտի մոտ մոդել է եղել։
1933 թվականին արտագաղթել է Մեծ Բրիտանիա, 1938 թվականին՝ ԱՄՆ։ 1941 թվականին նա Նյու Յորքում ձեռք է բերել Beggar Bar-ը՝ այն դարձնելով ռեստորան և կաբարե (դրամատուրգ Թենեսի Ուիլյամսը, որը նոր էր սկսել գրել, որոշ ժամանակ այստեղ մատուցող է ծառայել)։ 1945 թվականին Գերտը վերադարձել է Եվրոպա, 1965 թվականին` կինո։
Կինոյում
Վալեսակա Գերտը խաղացել է Պաբստի ֆիլմերում, որը և բացահայտել է նրան («Տխուր նրբանցք», 1925, «Լքյալների օրագիր», 1929, «Երեք գրոշանոց օպերա», 1931՝ ըստ Բրեխտի)։ Նկարահանվել է նաև Ժան Ռենուարի («Նանա»՝ Զոլայի վեպի հիման վրա, 1926), Հենրիկ Գալեենի («Ալրաուն», 1928՝ ըստ Էվերսի), Ռոբերտ Սյոդմակի («Տղամարդիկ կիրակի օրերին», 1930), Ֆեդերիկո Ֆելինիի («Ջուլիետան և ոգիները», 1965), Ֆոլկեր Շլյոնդորֆի («Վերջին ողորմությունը»՝ Մարգարիտ Յուրսենարի վեպի հիման վրա, 1976) և այլ ֆիլմերում։ Շլյոնդորֆը դերասանուհու մասին նկարահանել է վավերագրական ֆիլմ` «Միայն զվարճանքի համար, միայն խաղի համար» (1977)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանացի պարուհիներ Կատեգորիա:Գերմանացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Բնորդուհիներ Կատեգորիա:Գերմանացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Համր կինոյի դերասաններ
Կաթնագեղձեր
Կաթնագեղձերը կամ կրծքագեղձերը (լատ.` glandula mammaria կամ mamma) իրենց ծագումով ձևափոխված մաշկային քրտնագեղձեր են։ Սակայն ֆունկցոնալ նշանակությամբ դասվում են իգական վերարտադրողական համակարգին, քանի որ ապահովում են երեխայի բնական սնուցումը անմիջապես ծննդից հետո, երբ դադարում է նրա կողմից նյութերի ընդունումը ընկերքային արյան միջոցով։
Զարգացումը
Պտղի կաթնագեղձերը հիմնադրվում են 8–10 սմ երկարությամբ մարմնի երկայնքով ձգվող էպիդերմիայի երկու երկայնակի խտրոցների տեսքով («կաթնային գծեր»)։ Այդ հաստացումներից ներքև՝ մեզենքիմայի մեջ, ներաճում են էպիթելային ձգաններ՝ սկզբում խիտ, ապա դիստալ ծայրերում ճյուղավորված կաթնագեղձերի սաղմեր։ Արական օրգանիզմում կաթնագեղձերը մնում են ինֆանտիլ ոջղ կյանքի ընթացքում։
Կառուցվածք
Կաթնագեղձերը զույգ սիմետրիկ օրգաններ են։ Տեղակայված են կրծքավանդակի առաջնային պատի կրծոսկրի երկու կողմերում։ Վերին սահմանը 3-րդ կողն է, միջին սահմանը կրծոսկրի եզրը, ստորին սահմանը 7-րդ կողն է։ Իսկ առաջնային սահմանը մինչև 7-րդ կողն է, իսկ առաջնային սահմանը մինչև անութային։ Կաթնագեղձը կենտրոնական մասում առաջացնում է պտուկը, որի վրա կա 12-15 կաթնածորան։ Պտուկը և պտուկի շուրջը պիգմենտավորված է (արեոլա), որը ավելի է մգանում հղիության և կաթնարտադրության ժամանակ։ Սեռահասուն կնոջ մոտ յուրաքանչյուր կաթնագեղձ բաղկացած է 15–20 առանձին գեղձիկներից՝ բաժանված փուխր շարակցական և ճարպային հյուսվածքների ենթաշերտերով։ Կաթնածորանները սկիզբ են առնում բլթակներից, և գալիս են բլթի շուրջը կազմում են ծորանները։ Յուրաքանչյուր ծորան բացվում է պտուկի գագաթում։ Լակտացիաի ժամանակ ծորանները լայնանում են և կաթ են կուտակում իրենց մեջ։ Ունեն կծկվելու հատկություն։ Հղիության երկրորդ կեսում գեղձային բջիջները սկսում են արտադրել սեկրետ և ծննդաբերելուց ոչ շատ առաջ սկսվում է խիժի (colostrum) արտազատումը։ Լիարժեք կաթի ինտենսիվ արտադրությունը սկսվում է երեխայի ծնվելու առաջին օրերին։
Կրծքագեղձի արյան շրջանառությունը ապահովվում է միջկողային զարկերակներից։ Դեպի գեղձի բլթակները ստեղծում են մազանոթային ցան։ Երակային շրջանառությունը գնում է մինչև անութային փոսը։ Կրծքագեղձերը ունեն կենտրոնական և ծայրամասային և ավշային շրջանառություն։
Կաթ
Կաթը բարդ ջրային էմուլսիա է, որի կազմի մեջ մտնում են ճարպի կաթիլներ, ածխաջրեր, աղեր և ջուր։ Այդպիսի բազմաբաղադրիչ գեղձազատուկի արտադրման հնարավորությունը ենթադրում է գեղձային բջիջների ուլտրակառուցվածքների բարդացում։ Լակտոցիտների մեջ լավ է զարգացած հատիկավոր և ոչ հատիկավոր էնդոպլազմատիկ ցանցը։ Լակտացիաներում լավ զարգացած Գոլջիի համալիրում ավարտվում է կազեինի գոյացումը ու խտացումը, ինչպես նաև լակտոզայի սինթեզը, որին նպաստում է հատուկ ֆերմենտի՝ լակտոսինթետազայի առկայությունը։ Բացի այդ լակտոցիտներում հայտնաբերվում են միկրոտուբուլներ և միկրոֆիլամենտներ, հատկապես ցիտոպլազմայի ապիկալ մասերում։ Ենթադրվում է, որ միկրոտուբուլները օժանդակում են սեկրետոր պրոցեսների տեղափոխումը դեպի լակտոցիտի ապիկալ եզրը։ Կաթի սինթեզված բաղադրամասերի արտադրման ժամանակ մեծ չափերի հասած ճարպային կաթիլները տեղաշարժվում են դեպի ապիկալ թաղանթ և շրջապատելով նրան՝ ներքաշում են դեպի լակտոցիտի եզր։ Էքստրուզիայի ընթացքում ճարպային կաթիլը ապիկալ թաղանթի՝ նրան շրջապատող մասի հետ բացվում է և ընկնում խոռոչ։ Ալվեոլի խոռոչում ճարպի կաթիլը տրոհվելով փոխակերպվում է էմուլսիայի, որին ավելանում են կազեին, լակտազա և աղ, այսինքն ձևավորվում է կաթ, որով լցվում է ալվեոլի խոռոչը։ Ալվեոլի դատարկվելուն և կաթի անցմանը կաթնային ուղիներ՝ նպաստում են աստղաձև միոէպիթելային բջիջների կծկումը։
Լակտացիայի շրջանի ավարտումով կաթնագեղձը ենթարկվում է ինվոլյուցիայի, սակայն նախորդ հղիության ժամանակ գոյացած ալվեոլների մի մասը պահպանվում է։
Տարիքային փոփոխությունները
Սեռական հասունացման շրջանում աղջիկների մոտ սկսվում է կաթնագեղձերի արտահայտված զարգացումը։ Ճյուղավորված գեղձային խողովակներից տարբերակվում են սեկրետոր բաժինները՝ ալվեոլներ կամ ացինուսներ։ Սեռական ցիկլի ընթացքում սեկրետոր ակտիվությունը բարձրանում է օվուլյացիայի շրջանում և նվազում դաշտանի ժամանակ։ Օվարիալ հորմոնների գոյացման ավարտից հետո՝ կլիմակտերիկ շրջանի սկսվելուց կամ ավարտից հետո, կաթնագեղձը ենթարկվում է ապաճման։
Կենդանիների կաթնագեղձեր
Առավել պարզ կառուցվածք ունեն կլոակավոր կաթնասունների կաթնագեղձերը, որոնք հարթ մկանունքով պատված երկարավուն խողովակաձև պարկիկների զույգ կուտակումներ են և բացվում են մազապարկերի մեջ, որովայնի երկու կողմերում։ Արտազատուկը հոսում է մազերի վրայով, որտեղից և օգտվում են ձագերը։ Կենդանածին կաթնասունների կաթնագեղձերը բլթակավոր գոյացություններ են, ունեն բարդ ճյուղավորված ծորաններ և ծայրային ալվեոլներ։ Կաթնագեղձերի ծորանները բացվում են գեղձային դաշտում, որը մաշկի վրա ներկայացված է պտուկներով։ Տարբերում են իսկական պտուկներ, որոնց գագաթին գտնվում են առանձին ծորանների բազմաթիվ անցքեր, և կեղծ պտուկներ, որոնց ներսում կա ընդհանուր արտատար ծորան։ Վերջինս բացվում է պտուկի գագաթին, մեկ անցքով։ Իսկական պտուկները բնորոշ են պարկավորների մեծամասնությանը, կիսակապիկներին, կապիկներին և մարդուն, կեղծը՝ գիշատիչներին և սմբակավորներին։ Պտուկների թիվը և տեղադրությունը կայուն է կենդանու յուրաքանչյուր տեսակի համար, օրինակ, պարկամկների մեկ տեսակն ունի 25 պտուկ՝ 2 շարքով տեղադրված որովայնի երկարությամբ, սմբակավորներինը՝ 1-2 զույգ է, աճուկային հատվածում, կապիկներինը՝ 1 զույգ, կրծքի վրա։
Հղումներ
Կատեգորիա:Մարդու անատոմիա Կատեգորիա:Կնոջ ներզատական համակարգ Կատեգորիա:Գեղձեր
Գեներալսկոյե (Ռոստովի մարզ)
Գեներալսկոյե (Генеральское), գյուղ Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Ռոդիոնովո-Նեսվետայսկի շրջանում։ Մտնում է Վոլոշինսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Ռոդիոնովո-Նեսվետայսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր
Փրփրուն գինի
Փրփրուն գինի, գինի, որը հագեցած է ածխաթթու գազով, ինչը նրան դարձնում է գազավորված, ընդ որում ածխաթթու գազը արտադրվում է բնական խմորման արդյունքում։
Չշփոթել գազավորված գինու հետ (գազավորված գինի), որտեղ ածխաթթու գազը արհեստականորեն է ներարկվում բարձր ճնշման միջոցով` գինին շողշողուն դարձնելու համար։
Փրփրուն գինին պարունակում է ավելցուկային ածխաթթու գազ, որն ազատվում է այն ժամանակ, երբ շիշը բացվում է խցանի հանդիսավոր «կրակոցով» և գինու գավաթի մեջ պղպջակների գրավիչ խաղով։
Արտադրության մեթոդներ
Փրփրուն գինի արտադրելու ամենատարածված ձևն (méthode champenoise - «շամպայնի մեթոդ») այն է, որ գինու բնական խմորումը տեղի է ունենում ուղղակիորեն շշի մեջ։ Շամպայնի և այլ ավանդական գինիների արտադրության նկարագրության համար տե՛ս Շամպայն:
Երկրորդական խմորման համար անհատական ​​շշեր օգտագործելու բարձր գնի պատճառով ժամանակակից գինեգործության մեջ օգտագործվում են բազմաթիվ այլ մեթոդներ։ Հաճախ գինին խմորվւմ է խոշոր տարայի մեջ, որը նախատեսված է ներքին ճնշմանը դիմակայելու համար։
Ավելի էժան փրփրուն գինիների համար լայն տարածում ունի Շարմի մեթոդը (ակրոտոֆոր ձևով)։
Պատմություն
Դեռևս անտիկ հեղինակներին էր հետաքրքրում գինու մեջ պղպջակների առաջացման պատճառը։ Միջնադարյան գինեգործները գինու «փրփրուն լինելը» համարում էին մեծ թերություն և հնարավորինս պայքարում էին դրա դեմ։ Նկուղում գինու շշերից մեկի «ժայթքումը» հաճախ շղթայական ռեակցիա էր ունենում։ Նմանատիպ միջադեպերի պատճառով գինեգործները կորցնում էին իրենց գինու պաշարի մինչև 20%-ը։ Խցանը շշում պահելու համար հորինվեց հատուկ մետաղալարե պահունակ՝ մյուզլե։
Այս խնդիրը մեծ մասամբ վերաբերում էր Ֆրանսիայի հյուսիսային գինեգործական շրջաններին և հատկապես Շամպայնի շրջանին, որտեղ ձմռան ցրտերը դադարեցնում էին գինիների խմորումը մառաններում, իսկ գարնան տաքությունը վերսկսում էր այդ գործընթացը։ Այդ համառ պղպջակների դեմ պայքարում էր նաև վանական գինեգործ դոմ Փերինոն(1638-1715), որին հաճախ սխալմամբ անվանում են շամպայնի գյուտարար։
Ֆրանսիայի հարավ-արևելքում գտնվող Լիմուի բնակիչները իրենց նախնիներին են համարում գինու գյուտարար։ Նրանք հիմնվում են 1531 թվականին թվագրված փաստաթղթի վրա, որտեղ տեղի Սեն-Հիլարի աբբայության բենեդիկտացիները նշում են «բնական կայծկլտուն արտասովոր սպիտակ գինի » պատրաստելու մասին և դա Շամպայնում գինիներ արտադրելուց դեռ շատ առաջ էր ։
Շամպայն շրջանի գինու փրփրուն լինելը առաջինը գնահատեցին անգլիացիները, ովքեր ստեղծեցին շշի համար հատուկ ամրության ապակի և խցաններ, որոնք կարող էին դիմանալ բարձր ճնշմանը շշի մեջ։ Հենց նրանք էլ առաջինը փորձեցին գիտության տեսանկյունից բացատրել «սատանեկան գինու» երևույթը։ 1662 թվականի դեկտեմբերին անգլիացի բժիշկ Քրիստոֆեր Մերրետը Լոնդոնի թագավորական ընկերության առջև հանդես եկավ գինու փրփրուն հատկությունների մասին զեկույցով։ «Գինու խաղը» նա բացատրեց նրանում շաքարի առկայությամբ և պնդեց, որ ցանկացած գինի կփրփրի, եթե նրա մեջ շուտ շաքար ավելացվի։
18-րդ դարում Շամպայնն արդեն իսկ տոննաներով փրփրուն գինի էր արտահանում անգլիացի պատվիրատուներին։ Չնայած Ռեգենտության ժամանակաշրջանին՝ փրփրուն գինին նորաձև դարձավ ֆրանսիական արքունիքում, իսկ Շամպայնի բնակիչներն իրենք դեռևս երկար ժամանակ գինին դիտում էին որպես արտահանման արտադրանք։ Եվ միայն 19-րդ դարի կեսերին փրփրուն գինին այս շրջանում դուրս մղեց ավանդական գինուն։