cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Երվանդունիների պայքարը Մարաստանի դեմ
Ըստ Քսենոֆոնի՝ հայկական զորքը բաղկացած էր 8000 հեծելազորից և 40000 հետևազորից, իսկ Հայոց թագավորի ունեցած հարստությունը, կազմում էր ավելի քան 3000 տաղանդ արծաթ ( մոտ 12 միլիոն ոսկի ռուբլի)։ Կյուրոսը պատերազմում մարերին օգնելու համար վերցնում է հայկական զորքի կեսը՝4000 հեծելազոր և 20000 հետևազոր։ «Կյուրոպեդիա»-ում կան պահպանված տեղեկություններ, հայերի և նրանց հարևան խալդայների փոխհարաբերությունների մասին։ Խալդայները Փոքր Հայքի և Պոնտոսի միջև գտնվող Խաղտիք-Խալդիկ կոչվող լեռնային երկրում բնակվող ցեղեր էին, որոնք կողոպուտի նպատակով մշտապես հարձակվում էին դաշտավայրերի երկրագործ հայերի վրա։ Խալդայների և Հայերի միջև մղվող կռիվների պատճառով, Հայեց երկիր մի մասը մնացել էր անմշակ ու անմարդաբնակ։ Խալդայները, ձըգտում էին ձեռք բերել և մշակել այդ հողերը, իսկ հայերը շահագրգռված էին որպեսզի խալդայները թույլ տան նրանց օգտվելու լեռնային արոտներից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մեծ Հայք Կատեգորիա:Երվանդունիների թագավորության արքաներ Կատեգորիա:Երվանդունիների թագավորություն Կատեգորիա:Երվանդունիներ Կատեգորիա:Հայաստան Կատեգորիա:Պատմական Հայաստան
Ադրբեջանի մշակույթի և արվեստի պետական համալսարան
Ալի բեկ Հուսեյնզադեի անվան Ադրբեջանի պետական մշակույթի և արվեստի համալսարան (Əli bəy Hüseynzadə adına Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti), բարձրագույն ուսումնական հաստատություն, գործող Ադրբեջանի Հանրապետության կրթության նախարարության ներքո ։
Պատմություն
1923 թվականին ստեղծվել է Բաքվի թատերական տեխնիկում։ 1945 թվականին տեխնիկումի հիմքի վրա ստեղծվեց թատերական ինստիտուտ։ Առաջին ֆակուլտետներն են՝ դերասանական արվեստ, թատերագիտություն և ռեժիսուրա։ 1954 թվականին, ինստիտուտը վերանվանվել է ժողովրդական արտիստ Միրզաղա Ալիևի անունով։ 1959 թվականին ինստիտուտում բացեց երկու նոր ֆակուլտետ. մշակութային լուսավորություն և դեկորատիվ կիրառական արվեստ:1968 թվականին բարձրագույն դպրոցը դարձավ Ադրբեջանի պետական արվեստի ինստիտուտ։ 1981-1991 թվականներին այստեղ բացվեց մի շարք նոր ֆակուլտետներ. գեղանկարչություն, գրաֆիկա, քանդակագործություն, դիզայն, կինոռեժիսուրա, կինոգիտություն, թանգարանգիտություն, ինտերիեր, մանածագործություն և այլ ֆակուլտետներ։ 1991 թվականին ուսումնական հաստատությունը վերանվանվել է Ադրբեջանի պետական արվեստի համալսարան։ Իսկ 1993 թվականին վերանվանվել է Ադրբեջանի պետական մշակույթի և արվեստի պետական համալսարան։ 1991 թվականին համալսարանի մասնաճյուղը հիմնադրվել է Ղուբայի շրջանում։ 1997 թվականին ստեղծվել է օտարերկրյա դիմորդների նախապատրաստական բաժին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բաքվի բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ Կատեգորիա:Գիտությունն Ադրբեջանում Կատեգորիա:1923 հիմնադրումներ Ադրբեջանում
Սուլեյման Ախունդով
Սուլեյման Սանի Ախունդով, ադրբեջանցի գրող, ադրբեջանական սովետական թատերագրության հիմնադիր։
Ծնվել է սեպտեմբերի 21 (հոկտեմբերի 3)-ին, Շուշիում։ Առաջին պիեսում («Շահամոլը», 1899 թ.) ծաղրել է ունևորների ժլատությունը։ Գրել է պատմվածքներ («Ազատության աստղը», 1905 թ., «Փիր», 1905 թ. և այլն), կազմել դասագրքեր։
Ախունդովի թատերագրությունը կատարելության է հասել Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո («Բազեի բույնը», 1921 թ., «Խավարից դեպի լույս», 1921 թ. և այլն)։ Ժողովուրդների բարեկամության թեմայով գրած ստեղծագործություններից հայտնի են «Սատանա» (1922 թ.) պիեսը և «Ֆաթման ու Արշակը» պատմվածքը, որտեղ նկարագրել է Շուշվա արյունոտ դեպքերը (1920 թ.), հայ և ադրբեջանցի գյուղացիներ Գասպարի ու Կասումի ընտանիքների մտերմությունը։
Մահացել է մարտի 29-ին, Բաքվում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի գրողներ Կատեգորիա:Ադրբեջանցի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Ադրբեջանցի լրագրողներ Կատեգորիա:Ադրբեջանցի դրամատուրգներ
Օդինեցկոե
Օդինեցկոե (Одинецьке), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Բլիզնյուկովի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1858 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Օդինեցկոե գյուղում բնակվում էր 35 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,07 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 500 մարդ/կմ²։
Վլադիմիր Շմակով
Վլադիմիր Ալեքսեիչ Շմակով (Владимир Алексеевич Шмаков, ծննդյան թվական անհայտ – 1929 թ. հոկտեմբեր, Արգենտինա), XX դարի ռուս արարչակենտրոն էզոթերիկ փիլիսոփայության հիմնադիրներից մեկը։ Կյանքի և կենսագործունեության մասին շատ քիչ տվյալներ են պահպանվել։ Ծնվել է Մոսկվայում, եղել է իրավաբան, հայտնի հակասեմիտական տրամադրություններով Ալեքսեյ Սեմյոնի Շմակովի տղան։ Մասնագիտությամբ կապուղիների մասնագետ էր, միաժամանակ խորացված ուսումնասիրել է ֆիզիկա և մաթեմատիկա առարկաները, որոնցից ուներ լրջագույն գիտելիքներ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս փիլիսոփաներ Կատեգորիա:1929 մահեր
Դերասանուհի Վ. Մալչենկոյի դիմանկարը
«'''Դերասանուհի Վ. Մալչենկոյի դիմանկարը'''», հայ նկարչուհի Երանուհի Ասլամազյանի կտավներից մեկը՝ ստեղծված 1946 թվականին։ Յուղաներկով կտավի չափերն են 84 × 65 սմ։
Այսօր այն պահպանվում և ցուցադրվում է Գյումրու Մարիամ և Երանուհի Ասլամազյան քույրերի պատկերասրահում:
Նկարագիր
Նկարում պատկերված է դերասանուհի Վ. Մալչենկոն։ Դիմանկարը նախապես գրավում է բնորդի նկատմամբ նկարչուհու ջերմ համակրանքով։ Այդ զգացումը ամենից առաջ ծագում է գեղանկարչական կոլորիտից՝ կառուցված մեղմ, միևնույն ժամանակ արտիստուհու թավշյա շրջազգեստի շագանակագույնի հագեցված տոների վրա՝ թարմացված գլխարկի ժապավենի նուրբ վարդագույնով։ Արտիստուհու կերպարը, որը խորհրդային ժողովրդին ծառայելու փառավոր ուղի է անցել, մեկնաբանված է պարզ, թվում է նույնիսկ, առօրեական։ Բայց մեկնաբանված լինելով նկարչուհու կողմից առանց կեցվածքի և արտաքին տոնականության՝ այն գրավում է իր մարդկայնությամբ ։
Տարեց կնոջ դեմքը մտախոհ է և փոքր ինչ հոգնած։ Հայացքը խորասուզված է հուշերի մեջ, բայց բավական ճշտորեն պատկերացում է կազմվում նրա դեմքի արտահայտությունը հոգեկան մեկ այլ վիճակի ժամանակ։ Այն կարող է լինել շատ աշխույժ և ներթափանցող։ Ծնկների վրա հանդարտորեն դրված ձեռքերը ընդգծում են առավել մտերմիկ տրամադրություն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երանուհի Ասլամազյանի նկարներ Կատեգորիա:Ասլամազյան քույրերի պատկերասրահի նկարներ Կատեգորիա:Դիմանկարներ Կատեգորիա:1946 նկարներ
Պավլովսկոե (գյուղ, Բելոպոլիեի շրջան)
Պավլովսկոե (Павлівське), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Բելոպոլիեի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Պավլովսկոե գյուղում բնակվում էր 18 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Բելոպոլիեի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Բլագովեշչենկա (քաղաքատիպ ավան, Բլագովեշչենկայի շրջան)
Բլագովեշչենկա (Благовещенка), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Ալթայի երկրամասի Բլագովեշչենկայի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2011 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 11640 մարդ։
Սև ձյուն
«Սև ձյուն» (Хара хаар), 2020 թվականի յակուտական գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Ստեպան Բուռնաշյովը։ Ստեղծվել է իրական  — իրադարձությունների հիման վրա և արժանացել է գլխավոր մրցանակի «Պատուհան դեպի Եվրոպա» կինոփառատոնում ։
Սյուժե
Գոշան վարորդ է, ով ապրանքներ է տանում Սախայի Հանրապետության հեռավոր հյուսիսային ուլուսներ, բայց նա օգտագործում է իր դիրքը և թանկ է վաճառում իր ծառայությունները։ Ընդ որում, նա «խանձահոտ» օղի է տանում ապօրինի առևտուր անող տեղացի վաճառողուհուն՝ դրանով իսկ տեղի բնակչությանը մատակարարելով անորակ ալկոհոլ։ Հերթական երթից հետո նա օղին փոխանակում է Հյուսիսի տեղական արժույթի՝ մսի և ձկան հետ։ Իր ագահության պատճառով նա որոշում է մենակ վերադառնալ քաղաք։ Ճանապարհին մեքենան փչանում է և վերանորոգման ժամանակ ընկնում նրա ձեռքի վրա։ Գոշան մնում է միայնակ Հյուսիսի անսահման ձմեռային տարածություններում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսական ֆիլմեր Կատեգորիա:2020 ֆիլմեր
Գարդա (լիճ)
Գարդա (Lago di Garda), կամ Lago Benaco, Benacus), Իտալիայի ամենամեծ լիճը։ Գտնվում է Հյուսիսային Իտալիայում, հայտնի է որպես հանգստավայր։ Ալպյան այս շրջանը սառցե դարաշրջանում ձևավորվել է սառցադաշտերից։ Լիճը և ջրափնյա գիծը բաժանվում են Վերոնա գավառի (հարավ-արևելքում), Բրեշիա գավառի (հարավ-արևմուտքում) և Տրենտո գավառի (հյուսիս)։ Լճի անունը գալիս է համանուն քաղաքի անունից, որն իր հերթին ծագել է գերմաներեն warda բառից, որը նշանակում է «հսկողության վայր» կամ «դիտարկման վայր»։
Աշխարհագրական տվյալներ
Լճի հյուսիսային մասն ավելի նեղ է՝ շրջապատված Բալդո լեռնաշղթայի լեռներով։ Ունի մորեն հովտին բնորոշ ձև և ձևավորվել է պալեոլիթ սառցադաշտի ներքո։ Չնայած սառցադաշտի հետքերն ակնհայտ են այսօր, վերջին տարիներին ենթադրվում էր, որ սառցադաշտը զբաղեցրել է նախկինում գոյություն ունեցող, 5-6 միլիոն տարի առաջ տարածված էրոզիայից առաջացած ցածրավայրը։
Լճի վրա կան բազմաթիվ փոքր կղզիներ և հինգ հիմնական կղզիներ, որոնցից ամենամեծը Գարդա կղզին է, որտեղ 1220 թվականին սուրբ Ֆրանցիսկ Ասսիզեցին հիմնել է վանք, որի տեղում այժմ կանգնած է 19-րդ դարում Վենետիկի գոթական ոճով կառուցված շինությունը։ Սան Բիաջո կղզին, որը հայտնի է նաև որպես Isola dei Conigli («Ճագարների կղզի»), գտնվում է հարավում։ Երկուսն էլ Սան Ֆելիչե դել Բենակոի ծովեզերքից հեռու են՝ լճի արևմտյան կողմում։ Մյուս երեք հիմնական կղզիներն են Isola dell'Olivo, Isola di Sogno և Isola di Trimelone: Հիմնական վտակը Սառկա գետն է, ինչպես նաև Պոնալե գետը (սնուցվում է Լեդրո լճով), Վարոնե գետը և լեռան երկու կողմից հոսող տարբեր վտակներ, միակ դուրս եկող գետը Մինչոն է։
Կլիմա
Մեղմ կլիմայի շնորհիվ այստեղ աճում են միջերկրական բույսեր, այդ թվում՝ ձիթապտղի ծառեր։ Կարելի է հանդիպել նաև ցիտրուսային ծառեր (կիտրոն), ինչը խիստ հազվադեպ է այս լայնության վրա (46 ° հյուսիս) ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո այստեղ զարգացել է տուրիզմը։ Հին ժամանակներում, Կատուլլուսի նման բանաստեղծները գրել են "Lacus Benacus"-ի մեղմ կլիմայի մասին։ Լիճը ձգվում է հյուսիսից հարավ դեպի Պո հովիտ, և լճին բնորոշ քամիները հանդիսանում են ցածր և բարձր բարձրության տարբերության արդյունք. լեռներից հովիտ քամիները լինումե ն առավոտյան, իսկ կեսօրին փչում են դեպի լեռներ։ Քամիներն ունեն իրենց անունները. հիմնականում դրանք կոչվում են իտալական բարբառով և մեկ քամին կարող է ունենալ մի քանի անուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լճեր Կատեգորիա:Եվրոպայի լճեր
Անգիլիա
Անգիլիա (անգլերեն՝ Anguilla) կղզի Կարիբյան ծովի արևելյան մասում, Մեծ Բրիտանիայի ինքնավար անդրծովյան տարածք ։ Ընկած է Պուերտո Ռիկոյից ու Վիրջինյան կղզիներից դեպի արևելք և Սեյնթ Մարտինից հյուսիս ։ Մայրաքաղաքը Վալլին է ։
Անգիլիա անվանումը կրող գլխավոր կղզու և մերձակա մի քանի կղզյակների ընդհանուր տարածքը 91 քառակուսի կիլոմետր է ; 2018 թվականի հուլիսի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է մոտավորապես 17.400 :
Անգիլիա անվանումը, իտալերենից թարգմանած, նշանակում է օձաձուկ anguilla(այդպես են կոչել՝ կղզու ձևը, ընդհանուր տեսքը նկատի առնելով։ Այդ նույն նկատառումով հաճախ կոչում են նաև Snake Island, այսինքն՝ Օձակղզի) ։ Որոշ ուսումնասիրողներ կարծիք են հայտնել, որ կղզին Անգիլա է անվանակոչել Քրիստափոր Կոլումբոսը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Անգիլիա Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորության կղզիներ Կատեգորիա:Կարիբյան ծովի կղզիներ Կատեգորիա:Անգլիախոս երկրներ և տարածքներ Կատեգորիա:Երկրներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Կղզի պետություններ
ԱՄՆ-ի պատմությունը 1849-1865 թվականներին
1849-1865 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում ԱՄՆ-ը, որը կտրուկ ընդարձակել էր իր տարածքները, ապրում էր մի այնպիսի ժամանակաշրջան, երբ երկրի նահանգների միջև սրվել էին հարաբերությունները, ինչն էլ, վերջիվերջո, հարավային նահագներում հանգեցրեց խռովությունների և արյունալի քաղաքացիական պատերազմի։ Այդ շրջանում Միացյալ Նահանգներում տեղի էին ունենում արդյունաբերականացում և տրանսպորտային հեղափոխություն, որոնք փոխեցին  Հյուսիսի և Արևմուտքի տնտեսությունը։ Զանգվածային ներգաղթը, որի ուղղությունը հիմնականում դեպի Հյուսիս էր, նույնպես Ամերիկայի մշակույթում լուրջ փոփոխությունների պատճառ հանդիսացավ։ Կալիֆոռնիական ոսկու տենդի սկիզբը և երկրի արևմտյան շրջանների զանգվածային բնակեցումը կրկին օրակարգում կրկին դրեցին Արևմուտքում ստրկության թույլատրման կամ արգելման հին հարցը։
Տնտեսական զարգացումը
1840-ական թվականների սկզբին արդյունաբերական հեղաշրջման արդյունքում երկրի հյուսիս-արևմտյան նահանգները ծածկվեցին երկաթուղային խիտ ցանցով, ճանապարհներով, հիմնվեցին տեքստիլային գործարաններ, ոչ մեծ արդյունաբերական քաղաքներ և արագ աճող ֆինանսական կենտրոններ, ինչպիսիք են Բոստոնը, Նյու Յորքը և Ֆիլադելֆիան  ։ Նրանց տնտեսական շահերը պահանջում էին, որ բարձրացվեին մաքսատուրքերը՝ ներքին շուկան արտասահմանյան (առաջին հերթին՝ բրիտանական) մրցակցությունից պաշտպանելու համար։ Այնուամենայնիվ, առանց այդ էլ ցածր մաքսային տարիֆները Ամերիկայի հարավի բամբակ արտահանողների շահերից ելնելով, ընդհակառակը, իջեցվեցին՝ 1857 թվականին հասնելով վերջին տասնամյակների ընթացքում ամենաստորին շեմին։ Միջին Արևմուտքում զարգանում էր գյուղատնտեսական արդյունաբերությունը, նախևառաջ անասնաբուծությունը, որի հաշվին ինչպես Հյուսիսը, այնպես էլ Հարավը ապահովվում էին անհրաժեշտ սննդամթերքով։ Արտադրանքի նշանակալի մասը արտահանվում էր Եվրոպա ։
Բամբակի միջազգային բարձր գները նպաստեցին ամերիկյան Հարավի պլանտացիաների ծաղկմանը, սակայն այստեղ մոնոկուլտուրան հողն արագ որակազարկեց, և պլանտատորները ստիպված էին աստիճանաբար իրենց սեփականությունը տեղափոխել արևմտյան ուղղությամբ՝ դեպի նոր հողեր։ Նրանց համար հերթական հնարավորություն դարձավ 1845 թվականի Տեխասի միացումը ԱՄՆ-ին։ Այն դեպքում, երբ Հյուսիսում և Միջին Արևմուտքում ուրբանիզացիան աճում էր, և նոր քաղաքներ էին առաջանում՝ Չիկագոն, Ցինցինատին, Քլիվլենդը, ապա Հարավը մնում էր ագրարային շրջան։ Հարստությունը այստեղ կենտրոնացած էր խոշոր հողատերերի ձեռքում, որոնք շահույթ ստանալու նպատակով օգտագործում էին ստրուկների աշխատանքը։ Մանր ֆերմերների մեծամասնությունը ստրուկներ չուներ և իր ապրանքը ներկայացնում էր միայն ներքին շուկայում  ։ Նույնիսկ երկաթուղիներն այստեղ շատ չէին, դրանք կարճ էին և գլխավորապես ծառայում էին դեպի մոտակա նավահանգիստներ բամբակի տեղափոխման համար ։ Արտադրանքի մեծ մասը տեղափոխվում էր գետերով։
Մինչև 1860 թվականը 2500 բնակչությամբ քաղաքներում ապրում էին ամերիկացիների 16%-ը, ազգային եկամտի մեկ երրորդը արդյունաբերական արտադրանքից էր գոյանում։ Սակայն հարավում բամբակի արտադրությունը դեռևս շարունակուր էր մնալ եկամտի հիմնական աղբյուր։ Բացի դրանից արագ աճում էր բրդյա հագուստի, կոշիկի և մեքենաների արտադրությունը։ Շոգեշարժիչների հետ հավասար նախկինի պես  լայն կիրառություն ուներ նաև հիդրոէներգիան։ Երկաթուղիների գնացքաքարշների համար աստիճանաբար փայտի փոխարեն սկսեցին ածուխ օգտագործել, որի արդյունահանման կենտրոն դարձավ Փենսիլվանիան։ Չնայած գործարանները, հանքավայրերը, բանկերը, խանութները և այլ արդյունաբերական և առևտրային ձեռնարկությունները Հյուսիսում և Հարավի խոշոր քաղաքներում լայնորեն տարածում էին գտնում, սակայն դրանք, մեծամասամբ, մանր ձեռնարկություններ էին, որոնց սեփականատերերը և հաճախորդները տեղի բնակիչներն էին ։ Գործարաններում առավելապես աշխատում էին ներգաղթյալները, որոնց առաջին զանգվածային ալիքը (մոտ 4200 հազար մարդ) ժամանեց Ամերիկա 1840-1850-ական թվականներին։ Ներգաղթյալների մի խումբը իռլանդացիներ էին, որոնք փախել էին «Իռլանդական մեծ սով»- ից (1845—1849)։  Լինելով աղքատ և կաթոլիկ՝ իռլանդացիները ԱՄՆ-ում այնքան էլ ցանկալի եկվորներ չէին։ Նրանք բնակություն հաստատեցին առավելապես Բոստոնի և Նյու Յորքի մոտակա ծայրամասային ետնախորշերում։ Այլ դրության մեջ հատնվեցին գերմանական ծագմամբ ներգաղթյալները, որոնք սովորաբար միջին խավի լավ կրթված ներկայացուցիչներ էին։ Նրանք հայրենիքից հեռացել էին ոչ թե տնտեսական, այլ քաղաքական պատճառներով։ Նրանք իրենց ունեցվածքը վաճառել էին հայրենիքում և Ամերիկա էին ժամանել գրպանում որոշակի գումար ունենալով։ Նրանց հիմնականում գրավում էին Միջին Արևմուտքի քաղաքները, որտեղ, հատկապես Սենթ Լյուիսայում և Ցինցինատիում, ձևավորվեցին մեծ գերմանական համայնքներ։
Այն բանից հետո, երբ 1848 թվականին Կալիֆոռնիայում և 1860 թվականին Դակոտայի տարածքում ոսկի հայտնաբերվեց, սկսվեց այպես կոչված «ոսկու տենդ», որը ուժգնացրեց դեպի արևմուտք վերաբնակիչների հոսքը։ Միսսուրիի նահանգը Կալիֆոռնիայի ոսկու թանկարժեք հանքերին կապում էր «Կալիֆոռնիական ուղին»։ 1840-1860-ական թվականներին այդ ուղին բռնեցին մեկ քառորդ միլիոն ֆերմերներ և ոսկի որոնողներ։ Ոսկի փնտրողների մեծ մասը Կալիֆոռնիա ժամանեց 1849 թվականին, իսկ հետագայում նրանց անվանեցին Forty-Niners (Քառասունիննականներ)։ Ներգաղթյալների շարքերում նաև շատ չինացիներ կային, որոնցով սկսվեց դեպի Ամերիկա չինացի բնակչության զանգվածային ներգաղթը։ Ոսկի որոնողների մեծամասնությունը այդպես էլ ոսկի չգտավ և հաստատվեց Սան Ֆրանցիսկոյում և Սակրամենտոյում։
1849-1859 թվականների քաղաքական պատերազմը
XIX դարի առաջին կեսին ԱՄՆ-ում, ինչպես Եվրոպայում, տարածված էր աբոլիցիոնիզմը, որը ինչպես եվրոպական Լուսավորականության, այնպես էլ ամերիկյան ուրույն հոգևոր կյանքի զարգացման արդյունք էր։ Աբոլոցիոնիստների գաղափարախոսության վառ արտահայտումներից մեկը 1852 թվականին Հարիեթ Բիչեր Սթոույի «Քեռի Թոմի խրճիթը» գրքի հրատարակումն էր։
Սակայն մեծամասամբ ստրկության շուրջ վեճերն ընթանում էին ոչ թե բարոյականության տեսակետից, այլ դրա իրավաբանական հիմքերից ելնելով։ Մասնավորապես, «ազատ հողի» համար ամերիկյան շարժումը հանդես էր գալիս ստրկության դեմ ոչ թե նրա համար, որ այն սևամորթների համար բեռ էր, այլ այն վտանգի համար, որը իրենից ներկայացնում էր սպիտակամորթ ամերիկացիների համար։
Հարավում ստրկությունը բնական երևույթ էր համարվում, իսկ ստրուկների ընվզումները ուժով ճնշում էին։ Հարավի բնակիչները կարծում էին, որ աֆրոամերիկացիները ընդունակ չէին ինքնուրույն հոգ տանել իրենց մասին և դրա համար տիրոջ կարիք ունեին։ Հյուսիսի հասարակությանը այստեղ համարում էին պարզունակ մշակույթով անհոգի ինդուստրիալ աշխարհ, այն դեպքում, երբ Հարավը, ըստ նրանց, կայուն, լավ կազմակերպված, բարձր զարգացվածությամբ քաղաքակրթության օրինակ էր։ XIX դարի առաջին կեսին ԱՄՆ-ի տարածքների վիթխարի ընդարձակումը, մասնավորապես, 1848 թվականին կնքված Գվանդալուպե-Իդալգո պայմանագրի համաձայն նոր տարածքների միավորումը հանգեցրեց երկրի շրջանների միջև հակասությունների սրացմանը, որը քաղաքական կյանքում գլխավորապես կենտրոնացավ ստրկության հիմնախնդրի վրա։ Հյուսիսի բնակիչները հանդես էին գալիս նոր տարածքներում ստրկության տարածման դեմ, այն դեպքում, երբ հարավում հույս ունեին թույլտվություն ձեռք բերել Արևմուտքում ստրկատիրության տարածման համար։ 1840-ական թվականների վերջին Կոնգրեսում տարածվեց այն կարծիքը, որ ստրկատիրության թույլատրման կամ արգելման հարցը պետք է լուծեին ոչ թե կենտրոնական իշխանությունները, այլ այս կամ այն նահագի բնակիչները և նրանց կողմից ընտրված տեղական ինքնակառավարման մարմինները։ Մինչև 1850 թվականը քաղաքական ուժերի միջև արձանագրվեց հերթական փոխզիջումը, համաձայն որի Կալիֆոռնիան մտավ ԱՄՆ-ի կազմի մեջ որպես ստրկատիրությունից ազատ նահանգ, Տեխասում ստրկատիրությունը թույլատրվեց, իսկ մնացած նախկին մեքսիկական տարածքներում ստրկատիրության հարցը պետք է լուծեր տեղի բնակչությունը։
1854 թվականին Կանզաս-Նեբրասկա օրենքի համաձայն նահանգը ստրկատիրական կամ ստրկությունից ազատ լինելու որոշման իրավունքը տրվում էր Կանզասի բնակչությանը։ Քանի որ Կանզասի տարածքը Միսսուրիի ավելի վաղ ընդունված կոմպրոմիսով գտնվում էր ստրկատիրության տարածման գծից հյուսիս, այդ օրենքը առաջացրեց քաղաքական ճգնաժամ, բերեց նախկին քաղաքական համակարգի անկմանը և նոր՝ Հանրապետական կուսակցության առաջացմանը, որն արտահայտում էր հյուսիսի բնակիչների և աբոլոցիոնիստների շահերը։ Նորաբնակները Կանզաս էին ժամանել ինչպես Հյուսիսից, այնպես էլ Հարավից։ Շուտով նրանց միջև առաջացան բախումներ, որոնք վերաճեցին քաղաքացիական պատերազմի։ Երբ 1855 թվականին տեղի ունեցան առաջին ընտրությունները, տրվել էր շուրջ 6000 ձայն, չնայած օրինական նորաբնիկները, որոնք ունեին ձայնի իրավունք, հաշվվում էին ոչ ավել, քան 1500 հոգի։ Քանի որ ընտրություններում հաղթեցին ստրկատիրության կողմնակիցները, «ավելորդ» ձայների տրման համար մեղադրեցին հարևան ստրկատիրական Միսսուրի նահանգի բնակիչներին։ Ստրկատիրության վրդովված հակառակորդները հայտարարեցին նահանգի ստվերային իշխանության ստեղծման և կեղծված ընտրությունների արդյունքների չճանաչման մասին։ Կոնգրեսում տեղի ունեցան լսումներ՝ կապված Կանզասի դեպքերի հետ։ Երբ սենատորներից մեկը հանդես եկավ «Հանցագործություն Կանզասի դեմ» խորագրով ճառով, որտեղ ընտրությունների կեղծման մեջ մեղադրեց Հարավային Կարոլինայի ներկայացուցչի բարեկամներից մեկին, վերջինս նրան ծեծեց մահակով հենց Կոնգրեսի դահլիճում։ Այս դրվագը, ինչպես նաև Կանզասում տեղի ունեցած գործողությունները Հյուսիսում զայրույթի ալիք բարձրացրեցին, սակայն Հարավում դրանք լայն աջակցության արժանացան։
1856 թվականի նախագահական ընտրություններին հանրապետականները առաջադրեցին Ջոն Ֆրիմոնտի թեկնածությունը և գրեթե հաղթել էին, չնայած այդ ժամանակ կուսակցությունը միայն երկու տարի էր գործում և ամբողջությամբ զրկված էր Հարավի ընտրողների աջակցությունից, որտեղ նրան համարում էին ծայրահեղական։
Այդ ժամանակվա խոշոր կուսակցություններից մեկը՝ Know Nothing, որը չէր կողմնորոշվել ստրկատիրության խնդրի վերաբերյալ և ուշադրությունը կենտրոնացրել էր ներգաղթյալների խնդրի վրա, կորցրեց ընտրողների աջակցությունը, և նրա անդամները հաջորդ ընտրություններում առավելապես հարեցին Հանրապետական կուսակցությանը։ Նախագահ դարձավ դեմոկրատների թեկնածու Ջեյմս Բյուկենենը, որի համար քվեարկեցին Հարավի, ինչպես նաև Փենսիլվանիայի և Իլինոյսի ընտրողները։ Ընտրությունները էլ ավելի բևեռացրին երկիրը․ հանրապետականները դարձան գրեթե ամբողջ Հյուսիսի, իսկ դեմոկրատները՝ Հարավի կուսակցությունը։ Շուտով ընտրություններից հետո 1857 թվականին բռնկվեց տնտեսական ճգնաժամ, որը խաթարեց դեմոկրատների քաղաքական ազդեցությունը։ Պատերազմը Յուտայում   (1857—1858), որի ժամանակ կառավարական զորքերը ճնշում էին տեղացի բնակիչների՝ մորմոնների ելույթները, նույնպես չնպաստեց Բյուկենենի վարչակարգի համբավի մեծացմանը։
1857 թվականին ստրկատիրության կողմնակիցների և հակառակորդների միջև պայքարը ավելի սրվեց Սենդֆորդի դեմ Դրեդ Սքոթի հարուցած աղմկահարույց դատական պրոցեսի պատճառով, որի ընթացքում ԱՄՆ-ի Գերագույն դատարանը բացահայտ ընդունեց ռասիստական որոշում այն մասին, որ սևամորթները չեն կարող ճանաչվել ԱՄՆ-ի քաղաքացիներ։ Դատարանը նահանգներին արգելեց այնպիսի օրենքներ ընդունել, որոնք կարգելեին ստրկատիրությունը։
Գերագույն դատավոր Ռոջեր Բրուկ Թոնին վճռեց, որ այն հակասում է սահմանդրությանը, ինչն արգելում էր զրկել քաղաքացիներին իրենց ունեցվածքից (այսինքն՝ ստրուկներից)։ Հյուսիսում այդ որոշումն ընկալեցին որպես ստրկատերերի դավադրություն, որոնք մանիպուլյացիայի էին ենթարկում դաշնային կառավարությանը։
1860 թվականի ընտրությունները և պատերազմը Հյուսիսի և Հարավի միջև
1860 թվականի նախագահական ընտրություններում դեմոկրատները չկարողացան առաջադրել միասնական թեկնածու։ Դեմոկրատական կուսակցությունը պառակտվեց, դեմոկրատների մի մասը պնդեց Սթիվեն Դուգլասի թեկնածությունը, մի մասը ՝ Ջոն Բրեկինրիջի, իսկ մնացածները իրենց կուսակցության կողմից առաջադրված ոչ մի թեկնածուի չաջակցեցին։ Հանրապետականները առաջադրեցին Աբրահամ Լինքոլնի թեկնածությունը, որն էլ, չնայած Հարավի բոլոր նահանգներում տապալմանը, դարձավ ԱՄՆ-ի 16-րդ նախագահը։ thumb|[[Աբրահամ Լինքոլն|Աբարահամ Լինքոլն,ԱՄՆ-ի 16-րդ նախագահ (1861-1865)
Դևիսի վարչակարգը դաշնային կառավարությանն առաջարկեց հետ գնել նրան պատկանող տարածքները, այդ թվում՝ ռազմական բազաները, որոնք գտնվում էին Համադաշնության կազմում, սակայն Լինքոլնը մերժեց։ Դրանից հետո՝ 1861 թվականի ապրիլի 12-ին, Դևիսը գեներալ Բորեգարին հրամայեց կրակ բացել դաշնային իշխանություններին հավատարիմ հատվածների վրա, որոնք պաշտպանում էին Սամտեր ամրոցը Հարավային Կարոլինայում։ Այդ մարտերից էլ սկսվեց քաղաքացիական պատերազմը ԱՄՆ-ում։
Տեղեկանալով հարավի բնակիչների ռազմական գործողությունների սկսման մասին՝ հյուսիսի բնակիչներն իրենց հերթին իշխանություններից պահանջեցին կիրառել ռազմական ուժ։ Նախագահ Լինքոլն հայտարարեց կամավորների հավաքագրման մասին։ Ի պատասխան դրա՝ ԱՄՆ-ի կազմից դուրս գալու և Համադաշնությանը միանալու մասին հայտարարեցին ևս չորս նահանգներ՝ Վիրջինիան (ապրիլի 17-ին), Արկանզասը (մայիսի 6-ին), Թենեսին (մայիսի 7-ին) և Հյուսիսային Կարոլինան (մայիսի 20-ին)։ Եվս չորս ստրկատիրական նահանգ՝ Մերիլենդը, Դելավերը, Միսսուրին և Կենտուկին դաշնային կառավարության ճնշման ներքո մնացին վերջինիս վերահսկողության տակ, չնայած Կենտուկիի իշխանությունները սկսված պատերազմում չեզոքություն պահպանելու անհաջող փորձեր էին անում։ Հենց սկզբից պատերազմը Համադաշնության համար կրում էր պաշտպանողական բնույթ։ Հյուսիսին զիջելով թե՛ ռազմական, թե՛ մարդկային ռեսուրսներով, Հարավը միայն կարող էր հուսալ, որ, ձգելով պատերազմի ընթացքը, հյուսիսի բնակիչներին կստիպեին համակերպվել նրա անկախության փաստի հետ։
Վաշինգտոնից հյուսիսի բնակիչների առաջին հարձակումը Վիրջինիայի ուղղությամբ պսակվեց անհաջողությամբ։ Նրանց 35-հազարանոց վատ վարժեցված բանակը ջախջախվեց 1861 թվականի հուլիսին։ Դրանից հետո արևմուտքում  բանակի հրամանատարությունը հանձնվեց գեներալ Մաքլելանին, որն անմիջապես բացառեց կայծակնային հաղթանակը և զբաղվեց մարտունակ բանակի ձևավորմամբ։ Այն արշավի դուրս եկավ միայն հաջորդ տարվա մարտ ամսին՝ 1862 թվականին։ Առաջին հաջողություններից հետո Մակլելանի բանակը հանդիպեց գեներալ Լիի ուժերին, որոնք պաշտպանում էին Համադաշնության մայրաքաղաք Ռիչմոնդի մատույցները։ Յոթնօրյա մարտերից հետո Մակլելանը ստիպված էր նահանջել։
1862 թվականի օգոստոսին Լին հաղթանակ տարավ Հյուսիսի ևս մեկ բանակի դեմ վճռորոշ մարտում, և հարավի բնակիչները ներխուժեցին Մերիլենդի տարածք, հուսալով, որ ռազմական հաղթանակները նրանց կբերեն եթե ոչ խաղաղություն, ապա գոնե Եվրոպայի կողմից ճանաչում և այլ երկրների կողմից օգնություն։ Սակայն սեպտեմբերի 17-ին հարավի բնակիչները պարտություն կրեցին, և նախագահ Լինքոլնը տարածեց հայտարարություն ստրուկների ազատագրման վերաբերյալ։ Չնայած դա Հարավում վերջ չդրեց ստրկությանը, սակայն պատերազմին տվեց գաղափարական ուղղվածություն և Համադաշնությանը լուսավորյալ եվրոպացիներին աչքերում ներկայացրեց պարսավելի լույսի ներքո։
Երկու կողմերի հետագա հարձակողական գործողությունները արևելքում ոչ մի բանի չհանգեցրին։ Ինչպես հարավի, այնպես էլ հյուսիսի բնակիչները հաջողությամբ պաշտպանում էին իրենց դիրքերը, սակայն ընդունակ չէին գրավել հակառակորդի տարածքները։ Հյուսիսի համար զգալիորեն հաջող էր պատերազմը արևմուտքում։ Չնայած 1861 թվականի սեպտեմբերին Համադաշնության զորքերը գրավեցին  Միսիսիպի գետի վրա գտնվող և կարևոր նշանակություն ունեցող Կոլումբուս (Կենտուկի) նավահանգիստը, սակայն 1862 թվականի վերջերին դաշնային զորքերը շարունակում էին վերահսկել Կենտուկիի ամբողջ շրջանը։ Վիկսբուրգի մատույցներում կրած պարտությունից հետո հարավի բնակիչները ամբողջությամբ կորցրեցին Միսիսիպի գետի և Տեխասի ու Համադաշնության արևելյան նահանգների միջև հաղորդակցության նկատամամբ վերահսկողությունը։ Հաջորդիվ դաշնային զորքերը հաջողությամբ իրականացրեցին հարձակում Չաթանուգայի և Ատլանտայի վրա, ինչից հետո Հաադաշնությունը  գործնականում այլևս զորքեր չուներ Ջորջիայի և Հարավային Կարոլինայի պաշտպանության համար։
1864 թվականին գեներալ Գրանտը նշանակվեց արևելքում Հյուսիսի զորքերի գլխավոր հրամանատար։ Հասկանալով, որ իրականացնելով սահմանափակ ռազմական գործողություններ, Հյուսիսը չի կարող հաղթել, իսկ նրա գլխավոր առավելությունը ռեսուրսների գերակշռությունն է, Գրանտն անցավ համընդհանուր պատերազմական գործողությունների ընդդեմ Հարավի։ Կամավոր ստորաբաժանումների փոխարեն նրա զորքերը կազմավորվեցին բոլոր հյուսիսային նահանգներից զորակոչված զինվորներից։ Նրանք հետ մղեցին գեներալ Լիի զորքերը մինչև Փեթերսբերգ (Վիրջինիա) քաղաք, որտեղ հյուսիսի բնակիչների գերակշռող ուժերը պաշարեցին նրանց։ Փեթերսբերգի պաշարումը շարունակվեց 1864 թվականի հունիսից մինչև 1865 թվականի մարտ ամիսը։ Այդ ընթացքում գեներալ Շերմանի զորքերը գրավեցին Ատլանտան, ինչն ապահովեց  նախագահ Լինքոլնի ոչ միայն ռազմական, այլ նաև քաղաքական հաղթանակը 1864 թվականի ընտրություններում, որտեղ  նրա հակառակորդն էր գլխավոր պաշտոնից հեռացված դեմոկրատների թեկնածու գեներալ Մակլելանը։ Ատլանտայից առաջ շարժվելով, դեպի ծով Շերմանի հայտի երթի ընթացքում Հյուսիսի զորքերն ամայացրին Ջորջիան և գրավեցին նահանգի մայրաքաղաք Սավաննան։ 1865 թվականի ապրիլին հանձնվեց գեներալ Լիի հրամաատարության ներքո գտնվող հարավայինների վերջին բանակը, և երկար արյունահեղ պատերազմն ավարտվեց։ Համադաշնությունը ցրվեց, վերականգնվեց ԱՄՆ-ի միասնությունը։
Պատերազմի ավարտին նվիրված տոնակատարություններից մեկի ժամանակ նախագահ Ա․ Լինքոլնը սպանվեց։ Նա ամերիկացիների հիշողության մեջ մնաց որպես ազատության և ժողովրդավարության նվիրյալ։
Քաղաքացիական պատերազմից հետո ԱՄՆ-ում կատարվեցին արմատական վերափոխումներ։
ԱՄՆ-ի Սահմանադրության մեջ կատարվեցին 13-րդ և 14-րդ փոփոխությունները, որոնցով ԱՄՆ-ում արգելվում էին ստրկությունը և հարկադիր աշխատանքի բոլոր ձևերը։ Նախկին սևամորթ ստրուկները ճանաչվեցին ԱՄՆ-ի քաղաքացիներ և իրավունքներով հավասարվեցին սպիտակամորթ բնակչությանը։ Նրանք կարող էին ընտրել և ընտրվել պետական պաշտոններում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի պատմություն
Բաբսակ և Կուսեկ (էպոս)
«Բաբսակ և Կուսեկ» («Бабсаҡ менән Күсәк»), բաշկիրական էպոս, բանավոր ժողովրդական արվեստի հուշարձան, Կիպսակ և Բուրզյան բաշկիրական ցեղերի մրցակցության մասին։
Նկարագրություն
Բաշկիրական «Բաբսակ և Կուսեկ» էպոսը տարածվում է երկու տարբերակով՝ կիպչակ («Կուսյակ-բիյ» անվան տակ) և բուրզյա («Բաբսակ-բիյ և Կարագուլումբետ-բիյ» անունով), որոնք տարբերվում են լեգենդի գլխավոր հերոսների՝ Կիպչակների ընտանիքի բատիր Բաբսակ-բիյի և Բուրզյաների ընտանիքի հերոս Կարակուլումբետ-բիյի պատկերների հակառակ մեկնաբանությամբ։
1916 թվականին Ս. Մ. Մուխամետկուլովն առաջին անգամ գրի է առել լեգենդի կիպչակ տարբերակը Օրսկի շրջանի Վերխնեյտկուլովո գյուղում (ըստ այլ աղբյուրների՝ հիմնված «Կարագայ-Կիպչակ ցեղի շեժերեի » վրա)։ Այն գոյություն ունի բանաստեղծական և արձակ ձևով։ Կիպչակյան այլ տարբերակները («Կուսյակ-բիյ», «Կիպսակ և Կուսյակ» և այլն անուններով) գրի են առել Ա. Իսմագիլովը, Մ. Ա. Բուրանգուլովը, Լ. Ն. Լեբեդինսկին, Ս. Ֆ. Միրժանովան, Մ. Մ. Սագիտովը, Գ. Գ. Սալամովը, Ա.Մ.Սուլեյմանովը և ուրիշներ։
1939 թվականին Ալի Կարնայն առաջին անգամ ձայնագրել է էպոսի բուրզյան տարբերակը Բաշկիրական ԲԻԽՍՀ Բուրզյանսկի շրջանի Ստարոսուբխանգուլովո գյուղում։ Առկա է արձակ ձևով։ Բուրզյան այլ տարբերակները («Մասիմ-խան», «Թույգուն–բիյ» և այլ անուններով) գրի են առնվել Գ. Ամիրին, Գ. Սալյամը, Ն. Դ. Շունկարովը և ուրիշներ։
Էպոսի մոտ 30 տարբերակները պահվում են ՌԳԱ Ուֆայի դաշնային հետազոտական ​​կենտրոնի գիտական ​​արխիվում։
Սյուժե
Բաշկիրական «Բաբսակ և Կուսեկ» էպոսը արտացոլում է հեռավոր իրական պատմական իրադարձությունները, մասնավորապես, Բուրզյան ցեղի պայքարը Ալթայից Հարավային Ուրալ տեղափոխված Կիպչակ ցեղի հետ։ Երկարատև դիմակայությունում (VII-XIII դդ.) բուրզյանները պարտվեցին կիպչակներին։
Բանահյուսական աշխատությունը նկարագրում է բաշկիրների կյանքն ու կենցաղը բաշկիր տասներկու ցեղերի միության տիրակալ Խան Մասիմի իշխանության ներքո. ժողովրդի պայքարը հսկայական աննախադեպ գազանի հետ, որը հարձակվել էր խանության վրա։
Կիպչակյան վարկածի համաձայն, Բաբսակ-բիյը սպանում է «գազանին», իսկ Կարակուլումբետ-բիյը, որոշելով յուրացնել իր համբավը, պնդում է, որ ինքը հերոս է, բայց չկարողանալով դա ապացուցել, նա սպանում է Կիպչակների ընտանիքի բատիրին։ Բուրզյան վարկածի համաձայն` «գազանի» հետ մենամարտում հաղթողը Կարակուլումբետ-բիյն է։
Էպոսում տեղի ունեցած հետագա իրադարձությունները երկու տարբերակներում էլ ցուցադրվում են մոտավորապես նույն կերպ։ Բաբսակ-բիյի և Կիպչակ ընտանիքի այլ ներկայացուցիչների սպանությունից հետո Կարակուլումբետ-բիյն ամուսնանում է Բաբսակի հղի կնոջ հետ, ով ունենում է որդի՝ Կուսեկ-բիյին։ Հասունանալով` Կուսեկ-բիյը մորից իմանում է սեփական հոր մահվան մասին և վրեժ լուծելով սպանում է Կարակուլումբետին և նրա ողջ ընտանիքին։ Ողջ է մնում միայն մեկ տղա, որից վերածնվում է Բուրզյանների ընտանիքը։ Վերջինիս հետ է կապված «Բուրզյան» (բաշ. «բեր յան»՝ «միակ հոգի») ծագման նոր տարբերակի առաջացումը ։ Էպոսում հերոս Կուսեկ-բիյի գործողությունները գնահատվում են երկու կերպ՝ մի կողմից ճանաչվում է կարիմտայի (արյան վրեժ) արդարությունը, մյուս կողմից՝ մեղադրվում է դաժանության ու վայրագության մեջ։
Լեգենդի երկու տարբերակներում դրված գաղափարական իմաստը նույնն է. ներքին պատերազմների անթույլատրելիության և բաշկիրական կլանների միավորման կոչի մասին է։
Հղումներ
Կատեգորիա:Ժողովրդական բանահյուսություն Կատեգորիա:Բաշկորտոստան Կատեգորիա:Բաշկիրական էպոսներ
Նելա Գրիգորյան
Գրիգորյան Նելա Ենոքի (ծնվել է հուլիսի 29-ին, 1956 թվականին, Ստեփանակերտ, Արցախ), Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի պատգամավոր «Ազատ հայրենիք-ՔՄԴ» կուսակցությունների դաշինքի համամասնական ցուցակով, Արցախի Հանրապետության Ազգային Ժողովի պետական-իրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ, «Արցախի Հանրապետություն – Բելգիայի Թագավորության Ֆլանդրիայի խորհրդարան» բարեկամական խմբի անդամ, քաղաքական գործիչ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1956 թվականին հուլիսի 29-ին Ստեփանակերտ քաղաքում։
Կրթություն
Կարիերա
Ունի արդարադատության երկրորդ դասի խորհրդականի աստիճան։
Ընտանիք
Ամուսնացած է,ունի երկու զավակ։
Պարգևներ և շքանշաններ
2018 թվականին Արցախի Հանրապետության նախագահի հրամանագրով պարգևատրվել է «Երախտագիտություն» մեդալով։
Ծանոթագրություններ
Ազատ հայրենիք-ՔՄԴ» դաշինքի համամասնական ցուցակով ընտրվել է ԱՀ 7-րդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավոր։
http://www.nankr.am/hy/4 Արցախի Հանրապետության Ազգային Ժողովի պետական-իրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ]։
«Արցախի Հանրապետություն – Բելգիայի Թագավորության Ֆլանդրիայի խորհրդարան» բարեկամական խմբի անդամ
https://www.yell.am/%D5%BD%D5%BF%D5%A5%D6%83%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D5%A5%D6%80%D5%BF%D5%AB-%D5%B6%D5%B8%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6-%D5%A3%D6%80%D5%A1%D5%BD%D5%A5%D5%B6%D5%B5%D5%A1%D5%AF-12633
Արցախի Հանրապետության Կենտրոնական Ընտրական հանձանաժողով
https://news.am/arm/news/578845.html
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արցախի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ստեփանակերտ քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի 7-րդ գումարման պատգամավորներ
Նորածինների դեղնախտ
Նորածինների դեղնախտ, նորածնի մաշկի և աչքի սպիտակ հատվածների դեղին գունավորումն է բիլիրուբինի բարձր մակարդակի պատճառով ։ Այլ ախտանիշներից են քնկոտությունը և վատ սնվելը ։ Բարդությունները ներառում են ցնցումները, ուղեղային կաթվածը, և կերնիկտերուսը ։
Շատ դեպքերում չկա հիմքում ընկած հատուկ հիվանդություն ։ Այլ դեպքերում այն առաջանում է արյան կարմիր բջիջների քայքայումից, լյարդի հիվանդություններից, ինֆեկցիայից, հիպոթիրեոզից կամ նյութափոխանակային հիվանդություններից ։ 34 μmol/l (2 mg/dL)-ից բարձր բիլիրուբինի մակարդակի դեպքում դեղնուկը տեսանելի է լինում ։ Խնդիրներ առաջանում են, երբ մակարդակը լինում է 308 μmol/L (18 mg/dL)-ից բարձր, դեղնուկը նկատելի է կյանքի առաջին օրվանից, տևում է ավելի քան 2 շաբաթ ։ Այլ հիվանդությունների կասկածի դեպքում անհրաժեշտ է կատարել հետագա հետազոտություններ հիմքում ընկած հիվանդությունը բացահայելու համար ։
Բուժման անհրաժեշտությունը կախված է բիլիրուբինի մակարդակից, երեխայի տարիքից և հիմքում ընկած պատճառից ։ Բուժումը ներառում է ավելի հաճախ կերակրումը, ֆոտոթերապիան, փոխանակային տրանսֆուզիան ։ Վաղ ծնված երեխաների դեպքում պետք է իրականացնել ավելի ագրեսիվ բուժում ։ Ֆիզիոլոգիական դեղնուկը տևում է 7 օրից քիչ ։ Սովորաբար դեղնուկ հայտնաբերվում է երեխաների կոսի մոտ կյանքի առաջին շաբաթվա ընթացքում ։ Վաղ ծնված երեխաների 80%-ի մոտ դիտվում է դեղնուկ ։ Ամբողջ աշխարհում ամեն տարի վաղ ծնված և ժամանակին ծնված երեխաներց 100,000-ը մահանում է դեղնուկի պատճառով ։
Նշաններ և ախտանիշներ
Հիմնական ախտանիշը նորածնի մաշկի և աչքի սպիտակ հատվածի դեղին գունավորումն է ։ Այլ ախտանիշներից են քնկոտությունը և վատ սնվելը ։
34 μmol/l (2 mg/dL)-ից բարձր բիլիրուբինի մակարդակը տեսանելի է ։ Ոտքերի դեղնելու համար բիլիրուբինի մակարդակը պետք է լինի 255 μmol/l (15 mg/dL)-ից ավել ։
Բարդություններ
Ձգձգված հիպերբիլիռուբինեմիայի (ծանր դեղնուկ) արդյունքում կարող է զարգանալ քրոնիկ բիլիռուբինային էնցեֆալոպաթիա (կերնիկտերուս) ։ Նեոնատալ դեղնուկի արագ և ճշգրիտ բուժումը օգնում է կանխել կերնիկտերուսի զարգացումը ։
Կերնիկտերուսով երեխաների մոտ կարող է լինել տենդ կամ ցնցումներ ։ Ինտենսիվ լացը կերնիկտերուսի հետևանք է։
Փոխանակային տրանսֆուզիան կատարվում է արյան բիլիռուբինի քանակը իջեցնելու նպատակով և ագրեսիվ բուժում է ։
Պատճառներ
Նորածինների մոտ դեղնուկը զարգանում է երկու պատճառով՝ ֆետալ հեմոգլոբինի քայքայումից, որը փոխարինվում է հասուն հեմոգլոբինով և լյարդի նյութափոխանակային ուղիների հարաբերական անհասությամբ, որը չի կարողանում կապել և դուրսբերել բիլիռուբինը այնպես, ինչպես դա կատարվում է հասուն օրգանիզմում։ Դրա արդյունքում արյան մեջ հավաքվում է մեծ քանակի բիլիռուբին (հիպերբիլիռուբինեմիա), որից էլ առաջանում է դեղնուկը։
Եթե դեղնուկը չի անցնում հասարակ ֆոտոթերապիայով, ապա պետք է մտածել այլ նորածնային հիվանդագին վիճակների մասին՝ լեղուղիների ատրեզիա, հարաճող ընտանեկան ներլյարդային խոլեստազ, լեղուղիների փոքր քանակ, Ալագիլի համախտանիշ, ալֆա-1 անտիտրիպսինի անբավարարություն և այլն։ Այս վիճակների ախտորոշման համար անհրաժեշտ կլինի կատարել արյան հետազոտություն և օգտագործել այլ հետազոտման մեթոդներ։ Ձգձգված նեոնատալ դեղնուկը լուրջ վիճակ է և պետք է համապատասխան բուժում ստանա։
Ծանր նեոնատալ դեղնուկը կարող է խոսել այլ հիվանդագին վիճակի առկայության մասին, որի պատճառով բիլիռուբինի մակարդակը բարձր է լինում։ Դրանք պետք է հայտնաբերվեն և պետք է անցկացվի տարբերակիչ ախտորոշում հետագա բարդություններից խուսափելու համար։ Դրանք կարող են ներառվել հետևյալ կատեգորիաներում՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մանկաբարձություն Կատեգորիա:Հեպատոլոգիա
Եղիա Էնտազյան
Եղիա Էնտազյան, 18-րդ դարի վերջի–19-րդ դարի սկզբի քարտեզափորագրիչ։ Մխիթարյան միաբանության անդամ, վարդապետ։
Կենսագրություն
Փորագրել է «Ափրիկէ», «Եւրոպիա» (երկուսն էլ՝ 1786 թվականին), «Ամերիկա», «Ասիա», «Լայնածաւալ տէրութիւն օսմանցոցն» (երեքն էլ՝ 1787 թվականին), «Գաւառք Հայաստան աշխարհի ըստ հին պատմութեանց» քարտեզները։ Վերջինս, առանց տպագրության վայրի, տպարանի և թվականի հիշատակության, զետեղված է Միքայել Չամչյանի «Պատմութիւն Հայոց»-ի Ա հատորի (1784 թվական) մեջ։ Ըստ Սահակ Ճեմճեմյանի՝ սա Էտնազյանի քարտեզափորագրության առաջին փորձն է։
1785 թվականին Վենետիկում, առանց տպարանի և հեղինակի հիշատակության, տպագրվել է Էտնազյանի «Համառօտ պատմութիւն օդապարիկ գնտոյ» գրքույկը։ Տիտղոսաթերթին՝ «Համառօտ պատմութիւն օդապարիկ գնտոյ եւ ճանապարհորդութեան Մօնկոլֆիոյ, Քառլօյի, և Րօպէրթի»։
Կատեգորիա:Մխիթարյան միաբանության անդամներ
Սթենլի Լեոնարդ Բրյու
Սթենլի Լեոնարդ Բրյու (Stanley Leonard Brue, ), ամերիկացի տնտեսագետ, վաստակավոր պրոֆեսոր, «Տնտեսագիտություն» ("Economics") դասագրքի համահեղինակ (Քեմփբել Ռ. Մակկքոնելի և Շոն Մասակի Ֆլինի հետ միասին)։
Կենսագրություն
1967 թվականին ստացել է բակալավրի կոչում Ավգուստանա համալսարանի Ավգուստանա քոլեջում (Հարավային Դակոտա), իսկ 1971 թվականին Նեբրասկա-Լինքոլնի համալսարանում ստացել է դոկտորական (Ph.D.) աստիճան (լատ.՝ Philosophiæ Doctor):
Սթենլի Լեոնարդ Բրյուն իր դասախոսական գործունեությունը սկսել է որպես տնտեսագիտության պրոֆեսոր 1971 թվականին Խաղաղօվկիանոսյան լյութերական համալսարանում (Pacific Lutheran University (PLU))։ 2001-2003 թվականներին եղել է Omicron Delta Epsilon ընկերության Ազգային նախագահն ու հոգաբարձուների խորհրդի նախագահը ։
Անձնական կյանք
Հետաքրքրություններ՝ նավով զբոսանք, ձկնորսություն, դահուկներ, ճամփորդություն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տնտեսագետներ Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոֆեսորներ Կատեգորիա:Ամերիկացի մանկավարժներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տնտեսագետներ
Կրասնոպոլե (գյուղ, Նեխաևսկի շրջան)
Կրասնոպոլե (Краснополье), գյուղ Ռուսաստանի Վոլգոգրադի մարզի Նեխաևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը վերջին գրանցված տվյալներով կազմում էր 580 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Վոլգոգրադի մարզի Նեխաևսկի շրջանի բնակավայրեր
Արևելյան Կազ
Արևելյան Կազ (Восточный Каз), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կեմերովսկի մարզում։ Գետի երկարությունը 5 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Կոնդոմա գետն է, գետի ենթաավազանը Տոմ գետն է։ Գետի գետային ավազանը (Վերին) Օբ գետն է՝ մինչև Իրտիշի.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Ալիս Կապլանջյան
Ալիս Կապլանջյան, հայ դերասան։
Դերասան Ալեքսանդր Խաչատրյանի կինն է ։
Կենսագրություն
1969-1973 թվականներին սովորել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում։ 1973-1991 թվականներին աշխատել է Երևանի Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնում` որպես դերասանուհի ։ Այդ ընթացքում թատրոնում խաղացել է բազմաթիվ դերեր, միաժամանակ նկարահանվել է «Հայֆիլմ» կինոստուդիայում ավելի քան 10 ֆիլմերում։
1992 թվականից տեղափոխվել է ԱՄՆ և բնակվում է Լոս Անջելես քաղաքում։ 2007 թվականից նկարահանվել է «Արմենիա» հեռուստաընկերության «Կյանքի գինը», «Վերադարձ» և «Կյանքի գինը-2», «Կտակով թագուհին» հեռուստասերիալներում։ 2012 թվականին նկարահանվել է «US Արմենիա» հեռուստաընկերության «Ամերիկյան պատմություն» հեռուստասերիալում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Մոնմորո Սեն Սիբար (կանտոն)
Մոնմորո Սեն Սիբար (Montmoreau-Saint-Cybard), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Պուատու Շարանտա շրջանում։ Շարանտ դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Անգուլեմ օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2007 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 4721 մարդ էր։ Կանտոնի համարը 1621 է։ Կանտոնում կա 14 կոմունա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ
Դերեկ (Դերսիմի գավառ)
Դերեկ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Դերսիմի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ջոն Ադամս
Ջոն Ադամս (John Adams, ), Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների երկրորդ նախագահն էր։ Այս պաշտոնը զբաղեցրել է մարտի 4, 1797 թվականից մինչև մարտի 4, 1801։
Վաղ տարիներ
Ծնվել է 30-ին (1735 թվականի հոկտեմբերի 19-ին՝ Յուլյան օրացույցով) Ջոն Ադամ ավագի և Սյուզաննա Բոյլսթոն Ադամսի ընտանիքում (Մասաչուսեթս-Բեյի նահանգ)։ Ջոն Ադամս կրտսերը ընտանիքի ավագ զավակն էր և ուներ երկու եղբայր՝ Պիտերն և Իլայխյուն, որը մահացել էր 1775 թվականին Բոստոնի պաշարման ժամանակ ։
Ջոն Ադամս ավագը (1691-1761) հինգերորդ սերնդից էր, որի նախնին՝ Հենրի Ադամսը, լքել է Սոմերսեթը և 1638 թվականին մեկնել Մասաչուսեթսի ծոցի գաղութ։ Հայրը պուրիտանի հետնորդն էր և, հետևելով կրոնական ավանդույթին, ծառայում էր որպես կոնգրեգացիոնալիստական սարկավագ, նա նաև զբաղվում էր հողագործությամբ և ծառայում էր ոստիկանությունում, ուներ լեյտենանտի կոչում։ Ավելի ուշ նա աշխատել է որպես քաղաքային կառավարման անդամ (Board of selectmen) և վերահսկել է դպրոցների և ճանապարհների շինարարությունը։ Ջոն Ադամս կրտսերը միշտ բարձր է գնահատել իր հորը և, հիշելով մանկությունը, նշել է, որ իրենք շատ մտերիմ են եղել։
1755 թվականին ավարտել է Հարվարդի համալսարանը, որպես ուսուցիչ աշխատել է դպրոցում։ Հրաժարվելով քահանայի կարիերայից սկսել է ուսումնասիրել իրավունք։ 1764 թվականին ամուսնացել է իր ազգական Էբիգեյլ Սմիթի հետ, ով հովվի դուստրն էր, ուներ բարձր բանականություն և ինքնավստահություն։
Ջոն Ադամսը դարձել է Բոստոնի ամենահայտնի փաստաբաններից մեկը։ 1770 թվականին, այսպես կոչված Բոստոնի կոտորածից հետո, պաշտպանության համար նրան են դիմել բրիտանացի զինվորները, որոնք մեղադրվում են հինգ քաղաքացիական անձանց սպանության մեջ։ Ադամսը ձեռնամուխ եղավ այս գործին՝ չնայած իր հեղինակությունը կորցնելու ռիսկին։ Նա հաջողությամբ անցկացրել է պաշտպանությունը. վեց զինվոր արդարացվել է, իսկ այն երկուսը, որոնք անմիջականորեն կրակել են ամբոխի վրա, մեղավոր են ճանաչվել չկանխամտածված սպանության մեջ։
Քաղաքական կարիերա
Իր զարմիկ Սամուել Ադամսի ազդեցությամբ նա միացել է «հայրենասերների» արմատական թևին, բայց մշտապես եղել է անգլիական «հին» Սահմանադրության երկրպագու, որը բարձր է գնահատել Անգլիայի վիգերի ընդդիմությունը։ Ուժի գործադրմամբ ցույցերը նույնքան զզվելի էին նրա համար, որքան նրա տեսանկյունից անգլիական պառլամենտի անընդունելի իրավական պահանջները։
1774 թվականին ընտրվել է Մասաչուսեթսի ազգային կոնգրեսի անդամ։
1774 թվականին ընտրվել է Մասաչուսեթսի ազգային կոնգրեսի անդամ։ Նրա ստորագրությունը դրված է Անկախության հռչակագրի տեքստի տակ, որի կազմմանը նա անմիջական մասնակցություն է ունեցել։ Առաջարկել Է Ջորջ Վաշինգտոնին նշանակել մայրցամաքային բանակի հրամանատար։
Կարևոր դեր է խաղացել Մասաչուսեթս նահանգի սահմանադրության ստեղծման գործում (1779)։
1777-1779 թվականներին դեսպանորդ Ֆրանսիայում, սկզբում դիվանագիտական ոլորտում քիչ հաջողությունների հասավ։
1783 թվականին մասնակցել է Փարիզի խաղաղության պայմանագրի կազմմանը։
1785 թվականին Հաագայում կնքել է միջազգային իրավունքում հայտնի ռուս-ամերիկյան առևտրային պայմանագիր։
1785-1788 թվականներին՝ Մեծ Բրիտանիայում ԱՄՆ-ի առաջին դեսպանը, Լոնդոնում լույս է ընծայել «Defence of the Constitution and Governement of the United States»-ը։
1788 թվականին վերադառնալով հայրենիք՝ նա ֆեդերալիստական կուսակցության գլխավորությամբ ձեռնամուխ է եղել պետական կառուցվածքի փոփոխություններին, որից հետո 1789 թվականին ընտրվել է փոխնախագահ։
Ստրկության հարց
Ադամսը երբեք ստրուկներ չի գնել և սկզբունքորեն հրաժարվել է ստրկական ուժ կիրառելուց։ Աբիգեյլ Ադամսը նույնպես դեմ էր ստրկությանը, նա աշխատանքի էր վարձում ազատ սևամորթներին (ի տարբերություն նրա հոր, ով երկու տնային ստրուկ ուներ)։ Մինչդեռ Ադամսը փորձում էր չանդրադառնալ ստրկության խնդրին մեծ քաղաքականության մեջ։ Նա նույնիսկ դեմ է հանդես եկել իր հայրենի Մասաչուսեթս նահանգում ստրուկների ազատագրմանը և դեմ է եղել ամերիկյան Անկախության պատերազմում աֆրոամերիկացիների օգտագործմանը։
Աստերոիդների ցանկ (134201-134300)
|}
Ջոն Ադամս
Նախագահություն
1796 թվականի նախագահական ընտրություններն առաջինն էին քաղաքական կուսակցությունների մասնակցությամբ։ Ադամսը Ֆեդերալիստական կուսակցության նախագահի թեկնածու էր, այդ կուսակցության մյուս թեկնածուն Հարավային Կարոլինայի նահանգապետն էր։ Ադամսի գլխավոր մրցակիցը դեմոկրատ-հանրապետական կուսակցության թեկնածու Թոմաս Ջեֆերսոնն էր։ Դեմոկրատ-հանրապետական կուսակցության մյուս թեկնածուն և Ջեֆերսոնի փաստացի զուգընկերը սենատոր Աարոն Բերրն էր։
Աստերոիդների ցանկ (134201-134300)
Աստերոիդների ցանկ (134101-134200) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (134301-134400)
Ջոն Ադամս
Նախագահություն
Ադամսի նախագահությունը նշանավորվում է ճգնաժամերով և կոնֆլիկտներով, ինչպիսիք են XYZ- ի դեպքը (ԱՄՆ-ի և ֆրանսիական նավատորմի միջև չհայտարարված ռազմածովային պատերազմի հանգեցնող դիվանագիտական միջադեպ), օտարերկրացիների մասին օրենքների ընդունում և ապստամբություն հրահրելու և դիմակայություն Ջեֆֆերիսոնի կողմնակիցների հետ։ Դրա հետ մեկտեղ, համարվում է ամերիկյան նավատորմի հիմնադիր հայրը։ Նրա նախագահության օրոք Սահմանադրության մեջ ավելացվել է 11-րդ փոփոխությունը։
Հեռացում քաղաքականությունից
Նախագահական ժամկետի ավարտից կարճ ժամանակ անց Ադամսը հայտարարեց իր քաղաքական կարիերայի ավարտի մասին։ Սակայն, նա շարունակում էր աշխույժ նամակագրություն վարել քաղաքական թեմաներով, այդ թվում՝ իր հիմնական ընդդիմախոս Թոմաս Ջեֆերսոնի հետ, որն այդ ժամանակ դարձավ ԱՄՆ-ի երրորդ նախագահը։
1801 թվականին Ջեֆերսոնն ընտրվեց նախագահի պաշտոնում։
Մահ
Ջոն Ադամսը մահացավ հուլիսի 4-ին, Անկախության Հռչակագրի ընդունումից ուղիղ 50 տարի անց։ Նրա վերջին խոսքերն էին՝ «Թոմաս Ջեֆերսոնը դեռ ողջ է»։ Իրականում Ջեֆերսոնը՝ նրա գլխավոր քաղաքական մրցակիցը, արդեն մահացած էր։ Նա մահացել է նույն օրը, մի քանի ժամ առաջ։
Աստերոիդների ցանկ (312301-312400)
Աստերոիդների ցանկ (312201-312300) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (312401-312500)
Շագանակագեղձ
Շագանակագեղձ (Prostata, gl․ prostatica), տղամարդու սեռական գեղձ, գեղձամկանային կենտ օրգան։ Նման է շագանակի, երկարությունը 3-4 սմ, լայնությունը՝ 3-5 սմ, հաստությունը՝ 1,7-2,5 սմ։ Գտնվում է կոնքի խոռոչում, միզասեռական ստոծանու վրա, միզապարկից ցած և առաջ, շրջագրկում է միզապարկի վզիկը և միզուկի սկզբնական (շագանակային) հատվածը։