cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ալբանիա
Ալբանիան թուրքական լծից անկախանում է 1912 թվականին՝ Բալկանյան պատերազմներում թուրքերի կրած պարտությունից հետո։ 20-րդ դարում Ալբանիայի թագավորություն են ներխուժում իտալական զավթիչները՝ ձևավորելով, այսպես կոչված, «Մեծ Ալբանիան»՝ նախքան Ալբանիայի՝ նացիստական պրոտեկտորատի վերածվելը։ Ալբանացի կոմունիստ հեղափոխական Էնվեր Խոջան Երկրորդ աշխարհամարտի ավարտից հետո հիմնադրում է Ալբանիայի ժողովրդավարական սոցիալիստական հանրապետությունը։ Սոցիալիստական կարգերը շարունակում են իշխել այս երկրում մինչև 1991 թվականի հեղափոխությունը, որով ազդարարվում է կոմունիզմի անկումն ու Ալբանիայի ժամանակակից հանրապետության հիմնադրումը։
Ալբանիան ունիտար խորհրդարանական սահմանադրական հանրապետություն է։ Զարգացող երկիր է՝ միջինից բարձր եկամուտ ունեցող տնտեսությամբ, որտեղ գերակշռում է ծառայությունների ոլորտը (դրան հաջորդում է արտադրությունը)։ Պատմականորեն, Ալբանիայի տնտեսությունը 1990 թվականից ի վեր գտնվում է կենտրոնացված պլանավորումից շուկայական տնտեսության անցման փուլում։ Ալբանիան իր քաղաքացիներին տրամադրում է անվճար առողջապահություն, ինչպես նաև նախնական և միջնակարգ կրթություն։ Ալբանիան ՄԱԿ-ի, Համաշխարհային բանկի, ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի, ՆԱՏՕ-ի, ԱՀԿ-ի, ԵԽ-ի, ԵԱՀԿ-ի և ԻՀԿ-ի անդամ է։ 2014 թվականից հանդիսանում է Եվրամիությանն անդամակցության պաշտոնական թեկնածու։ Ալբանիան էներգետիկ համայնքի հիմնադիրներից է, Սևծովյան տնտեսական համագործակցության կազմակերպություն և Միջերկրական ծովի միություն անդամ։
Պատմություն
Ալբանիան բնակեցված է եղել արդեն ուշ հին քարի դարում։ Նորքարեդարյան բնակչության ուշ հետնորդները ձուլվել են հնդեվրոպական լեզուներով խոսողների կողմից, ինչի արդյունքում առաջացել է իլլիրիացի ժողովուրդը։
1381 թվական թուրքերը թափանցում են Ալբանիայի տարածք և միջցեղային պատերազմում սատարում են տոպիա ցեղին ընդդեմ բալշեյ ցեղի։ Թուրքերն ալբանացիներին անվանում էին առնաուտներ։ XV դ. կեսին թուրքերին դիմադրություն էր ցույց տալիս ազգային հերոս Սկանդերբեգը։ Ունը, իսկ ապա Ալբանիայի անկախությունը Թուրքիայից։ Առաջին աշխարհամարտի տարիներին Ալբանիան վերածվեց ռազմական գործողությունների թատերաբեմի։
1571 թվական վերջին թուրքերը վենետիկցիներին վերջնականապես դուրս են մղում Ալբանիայի տարածքից։ Լեռնային հյուսիսը պահպանում է որոշ ինքնավարություն։ Ալբանիայում աստիճանաբար տարածվում է Իսլամը։ Օսմանյան տիրապետությունը պահպանվեց մինչև XX դարի սկիզբը, երբ Առաջին Բալկանյան պատերազմի ընթացքում Ալբանիայի տարածքը օկուպացվեց չեռնոգորական, սերբական և հունական զորքերի կողմից։
1915 թվական ապրիլին Անտանտի երկրներն ու Իտալիան ստորագրեցին գաղտնի պայմանագիր, որը վերացնում էր Ալբանիայի անկախությունը։ Պատերազմի ավարտին նրա տարածքն օկուպացված էր իտալական, սերբական և հունական զորքերի կողմից։ 1920 թվական հունվարի 21-31-ին ալբանական ազգային կոնգրեսը կրկին հռչակեց երկրի անկախությունը և պետության մայրաքաղաք հռչակեց Տիրանան։ Երկրում իշխանության եկավ ավատական-հողատիրական Զոգուի խմբավորումը, ով ճնշեց դեմոկրատական շարժումը և սկզբում իրեն հռչակեց նախագահ, իսկ 1928 թվական հունվարի 1-ին՝ Ալբանիայի թագավոր։
1946 թվական հունվարի 11-ին հռչակվեց Ալբանիայի ժողովրդական սոցիալիստական հանրապետությունը, որի ղեկավարն էր Էնվեր Խոջան։ Ալբանիան 1949-1962 թվականներին հանդիսանում էր Տնտեսական համագործակցության խորհրդի անդամ, իսկ 1955-1968 թվականներ նաև Վարշավյան պայմանագրի անդամ, որոնց կազմից դուրս եկավ ԽՍՀՄ-ի հետ հարաբերությունները սրվելու պատճառով։ Դրանից հետո Ալբանիան մերձեցավ Չինաստանի հետ, սակայն 1970-ական թվականներ կեսերին վերջինիս ռեժիմը ևս հայտարարվեց ռևիզիոնիստական։ 1945-1990 թվականներ Ալբանիան իրենից ներկայացնում էր Եվրոպայի ամենառեպրեսիվ ռեժիմը։ Ալբանիան իրեն հռչակել էր աշխարհում ամենաառաջին աթեիստական պետությունը, ինչպես նաև այն աշխարհի ամենամեկուսացված երկրներից մեկն էր։
1996 թվական համընդհանուր ընտրությունների ժամանակ Դեմոկրատական կուսակցությունը կեղծեց քվեարկության արդյունքները, որպեսզի ստանա խորհրդարանի տեղերի մեծամասնությունը։ 1997 թվական երկրում տեղի ունեցան զանգվածային ըմբոստություններ, որոնց պատճառը բնակչության խնայողությունների կորուստն էր։ «Ալբա» գործողության շրջանակներում երկիր մտցվեցին Իտալիայի և մի շարք այլ պետությունների ոստիկանական ուժերը։ Նրանց խնդիրն էր նպաստել կարգ ու կանոնի հաստատմանը և հսկել Ալբանիա գնացող մարդասիրական բեռները։ Տիրող անիշխանության ֆոնին 1997 թվական հերթական ընտրություններում հաղթանակ տարավ հետկոմունիստական Սոցիալիստական կուսակցությունը։ Միայն 2005 թվական այն կրկին զիջեց խորհրդարանի տեղերի մեծամասնությունը Դեմոկրատական կուսակցությանը։
Ֆիզիկաաշխարհագրական բնութագիրը
Ալբանիան գտնվում է Եվրոպայի հարավում՝ Բալկանյան թերակղզու արևմտյան մասում և զբզղեցնում է 28 748 կմ² ։ Հյուսիս-արևմուտքից նրա ափերը ողողվում է Ադրիատիկ ծովի, իսկ հարավ-արևմուտքից՝ Հոնիական ծովի ջրերով։ Երկու ծովերն էլ կազմում են Միջերկրական ծովի մասերը։ Արևմտյան մասը հարթավայրային է, մնացածը՝ մոտ 70%–ը՝ լեռնային և անտառապատ տարածքներ են։ Երկրի տարածքը գտնվում է հյուսիսային լայնության 42-րդ և 39-րդ զուգահեռականների, ինչպես նաև արևելյան երկայնության 21-րդ և 19-րդ միջօրեականների միջև։ Ալբանիայի ամենահյուսիսային կետը Վերմոշի գյուղն է(հս․ լ․ 42°35՛) ։ Ծայր հարավային քաղաքը Կոնիսպոլն է (հս․ լ․39 ° 40՛): Երկրի արևմտյան ծայրկետը Սազանի անմարդաբնակ կղզին է (արլ․ ե․ 9°16՛), ծայր արևելքում՝ Վերնիկ գյուղը (արլ․ ե․ 21°1՛) ։ Առանձին լեռնագագաթներ հասնում են 2500 մ-ի։ Ալբանիայի ամենաբարձր գագաթը Կորաբ լեռն է 2764 մ բարձրությամբ։ Երկարությունը արևելքից արևմուտք ընդամենը 148 կմ է, հյուսիսից հարավ՝ 340 կմ։ Ալբանիայի մեծ մասը զբաղեցնում են լեռներն ու բլուրները, որոնք երկրի ողջ երկարությամբ և լայնությամբ ձգվում են տարբեր ուղղություններով։ Ամենախոշոր լեռնաշղթաները հյուսիսում տարածվող Հյուսիս–Ալբանական Ալպերն են, արևելքում՝ Կորաբի լեռները, հարավ-արևելքում՝ Պինդոսի լեռները, իսկ կենտրոնում՝ Սքենդերբեգի լեռները։ Ալբանիայի կարևորագույն առանձնահատկություններից է բազմաթիվ և մեծ լճերի առկայությունը։ Կան բազմաթիվ (150) մանր լճեր։ Երկրի հյուսիս-արևմուտքում, Չեռնոգորիայի հետ սահմանին գտնվող Շկոդրա լիճն ամենամեծն է Հարավային Եվրոպայում ։ Նրա մեկ երրորդ մասը և 57 կմ ափը պատկանում է Ալբանիային։ Հարավ-արևելքում՝ բարձրադիր վայրում, գտնվում է Օհրիդ լիճը (կիսվում է Հյուսիսային Մակեդոնիայի հետ), գոյություն ունեցող աշխարհի հնագույն լճերից մեկը ։ Այն ունի 289 մ խորություն և յուրահատուկ բուսական ու կենդանական աշխարհ, ինչի պատճառով էլ գտնվում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի պաշտպանության ներքո։ Ավելի հարավ գտնվում են Մեծ Պրեսպա և Փոքր Պրեսպա լճերը, որոնք Բալկանների ամենաբարձր լճերից են։ Ալբանիայի գետերը սկիզբ են առնում հիմնականում երկրի արևելքից, իսկ արևմուտքում թափվում են Ադրիատիկ ծով։ Ալբանիայի ամենաերկար գետը, ակունքից գետաբերան, հավանաբար Դրինն է, որը սկիզբ է առնում իր երկու վերին հոսանքների՝ Սև և Սպիտակ Դրինի միախառնումից և հոսում երկրի հյուսիս։ Վյոսան Եվրոպայի վերջին մաքուր խոշոր գետային համակարգերից մեկն է։ Ալբանիայի մյուս կարևոր գետերը ներառում են Մատի, Շկումբինին և Սեմանին են։
Բուսական և կենդանական աշխարհ
Միջերկրական ծովի մեջտեղում գտնվելու իր աշխարհագրական դիրքի և կլիմայական, երկրաբանական և ջրաբանական պայմանների բազմազանության շնորհիվ Ալբանիան ունի բացառիկ հարուստ և խիստ հակասող կենսաբազմազանություն .: Այն երկրում  պաշտպանված է 14 ազգային պարկերի, 1 ծովային պարկի, 4 Ռամսարի տեղանքների, 1 կենսոլորտային արգելոցի և տարբեր կատեգորիաների 786 բնության հատուկ պահպանվող տարածքների առկայության շնորհիվ ։ Իր հեռավորության պատճառով Ալբանիայի լեռներն ու բլուրները ծածկված են անտառներով, ծառերով և խոտերով, որոնք անհրաժեշտ են ամենաբազան կենդանիների ապրելու համար. ներառյալ երկրի երկու կարևորագույն վտանգված տեսակները (լուսան և գորշ արջ), ինչպես նաև վայրի կատուն, գորշ գայլը, աղվեսը, սովորական սովորական շնագայլը, գիշանգղը և բերկուտը՝ երկրի ազգային կենդանին   ։
Ալբանիայի էստուարները, ճահիճները և լճերը բնակավայրեր են վարդագույն ֆլամինգոյի, փոքր ջրագռավի և չափազանց հազվագյուտ և, հավանաբար, երկրի ամենանշանավոր թռչունի՝ գանգրափետուր հավալուսնի համար ։ Երկրի կենդանական աշխարհի համար առանձնահատուկ նշանակություն ունեն միջերկրածովյան ճերմակափոր փոկը, գորշ կրիան և կանաչ կրիան, որոնց համար ափամերձ ջրերը նպաստավոր են ձագերին բազմացնելու համար։ Բուսական աշխարհագրության մեջ Ալբանիայի տարածքը մտնում է Հոլարկտիկ թագավորության մեջ։ Այն պայմանականորեն բաժանվում է Պալեարկտիկական էկոգոտու չորս ցամաքային էկոշրջանների՝ իլիրական սաղարթավոր անտառներ, բալկանյան խառը անտառներ, պինդիական խառը անտառներ և դինարական խառը անտառներ ։ Ալբանիայում կարելի է գտնել մոտ 3500 տարբեր բուսատեսակներ, որոնք հիմնականում պատկանում են միջերկրածովյան և եվրասիական ֆլորային։ Երկիրը զարգացրել է ժողովրդական բժշկության հարուստ ավանդույթներ՝ օգտագործելով բուժիչ բույսեր։ Տեղում աճող առնվազն 300 բույս ​​օգտագործվում է բուժիչ դեղաբույսերի և դեղամիջոցների պատրաստման համար ։ Եղևնին, կաղնին, հաճարենին եւ սոճին Ալբանիայի անտառների հիմնական ծառատեսակներն են։
Օգտակար հանածոներ
Երկրի ընդերքը հարուստ է քրոմիտի (պաշարներով և արդյունահանմամբ առաջինն է Եվրոպայում), երկաթի, նիկելի, պղնձի, նավթի, բիտումի, գորշ ածխի պաշարներով։
Կլիմա
Կլիման միջերկրածովային է․ ամառը շոգ է, ձմեռը՝ մեղմ ու խոնավ, օդի ջերմաստիճանը 0օC-ից չի իջնում։ Լեռներում զով ու խոնավ է, ձնածածկույթը պահպանվում է մի քանի ամիս։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը +8-9 °C է, հուլիսինը՝ +24-25 °C։ Տեղումները՝ տարեկան 800-2000 մմ։
Երկրի առափնյա (արևմտյան) մասի կլիման միջերկրածովյան է՝ արևելքից վերածվելով ցամաքայինի։ Հուլիսի միջին ջերմաստիճանը ափին տատանվում է +28-ից +32 °C, հունվարին՝ +8-ից +10 °C։ Ամառային բարձր ջերմաստիճանը ափին անընդհատ փոխվում է Միջերկրականից փչող զեփյուռի պատճառով։
Զբոսաշրջային սեզոնը տևում է մայիսից սեպտեմբեր, բայց դրսում գտնվելու համար հարմարավետ է նաև ապրիլին և հոկտեմբերին։ Տարեկան արևոտ օրի թիվը մոտ 300 է։ Անձրևները տեղում են գալիս վաղ գարնանը և ուշ աշնանը։ Ալբանիայի լեռներում կլիման շատ ավելի ցուրտ է. ձմռանը ջերմաստիճանը կարող է իջնել մինչև -20 °C:
Վարչական բաժանում
Ալբանիայի Հանրապետությունը բաժանվում է 12 շրջանների (qark - տյարկ), որոնք իրենց հերթին բաժանվում են 36 օկրուգների (rreth)։ Եվ այդ օկրուգները բաժանվում են 309 կոմունաների (komunë ) և 65 քաղաքի։
Պետական կառուցվածք
Երկրի ղեկավարը նախագահն է։
Երկրի խորհրդարանը միապալատանի Ազգային ժողովն է (140 տեղ)։ 100 պատգամավորներ մեկ մանդատանի շրջաններում ընտրվում են մեծամասնական համակարգով (երկու փուլով), 40-ը՝ կուսակցական ցուցակներով՝ չորս տոկոսանոց շեմով։ Պատգամավորների լիազորությունների ժամկետը 4 տարի է։
Ալբանիայի առաջին խորհրդարանը ստեղծվել է 1920 թ.՝ անկախության համար և Փարիզի պայմանագրով նախատեսված Հունաստանի, Իտալիայի և Հարավսլավիայի միջև երկրի բաժանման դեմ պայքարի ընթացքում։
1928 թ. խորհրդարանը լուծարվեց, Ալբանիան հռչակվեց թագավորություն։ 1939 թ. ապրիլին Իտալիան օկուպացրեց Ալբանիան, թագավոր Զոգ Ահմեդը փախավ երկրից։
Դիմադրողական շարժումը գլխավորեցին կոմունիստամետ ուժերը։ 1941-ի նոյեմբերին ստեղծվեց ԱԿԿ-ի միասնական մարմինը, որը պետք է գլխավորեր ազատագրական պայքարը։ 1942-ի սեպտեմբերին Մեծ Պեզայում կայացավ օկուպացիայի դեմ ելույթ ունեցող առաջադեմ ուժերի համագումար։ Ստեղծվեց ազգային-ազատագրական գերագույն խորհուրդ, որը պետք է ստանձներ ազատագրական շարժման ղեկավարությունը։ Այն դարձավ ազգային-ազատագրական ճակատի ղեկավար մարմինը։ 1943-ի հուլիսին ազգային-ազատագրական ճակատի գերագույն խորհուրդը որոշում կայացրեց ազգային-ազատագրական բանակի գլխավոր շտաբի կազմակերպման մասին։ 1944-ի մայիսին I հակաֆաշիստական ազգային-ազատագրական կոնգրեսում ձևավորվեց հակաֆաշիստական-ազգային-ազատագրական կոմիտեն, որին տրվեցին ժամանակավոր կառավարության գործառույթներ։ 1944 թ. մտցվում է համընդհանուր ընտրական իրավունք։ 1945 թ. անցկացվեցին խորհրդարանական ընտրություններ, որոնցում ձայների 97,7 % ստացավ կոմունիստների գլխավորած Դեմոկրատական ճակատը (մյուս քաղաքական ուժերը ընտրություններին չմասնակցեցին)։ Աստիճանաբար իշխանությունն իր ձեռքում կենտրոնացրեց Էնվեր Հոջան, ով դաժան հաշվեհարդար էր տեսնում իր քաղաքական հակառակորդների հետ։ Մինչև 1956 թ. Ալբանիան հարաբերություններ էր վարում ԽՍՀՄ հետ, ի հակակշիռ Հարավսլավիայի, սակայն ԽՄԿԿ XX համագումարից հետո ընտրվեց քաղաքական մեկուսացման կուրս։
Վերջին շրջանում, ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո, Ալբանիայում նույնպես սկսել են ուղի հարթել ժողովրդավարական ուժերն ու սկզբունքները։ Երկրի հիմնական բնակչությունն ալբանացիներն են (96 %). բնակվում են նաև հույներ, վալախներ, գնչուներ։ Ալբանիայում կան մետաղաձուլական, քիմիական, մեքենաշինական, նավթարդյունաբերական, թեթև և սննդի արդյունաբերության ձեռնարկություններ։ Կառուցված են ջրա և ջերմաէլեկտրակայաններ։
Գյուղատնտեսության առաջատար ճյուղը բուսաբուծությունն է։ Ծովափնյա հարթավայրերում և միջլեռնային գոգավորություններում մշակում են հացահատիկային բույսեր (եգիպտացորեն, ցորեն, բրինձ, գարի, վարսակ), շաքարի ճակնդեղ, ծխախոտ։ Աճեցնում են նաև կարտոֆիլ, բամբակենի, խաղող, ցիտրուսներ, ձիթենի, թուզ և այլն։ Բուծում են կովեր, ձիեր, էշեր, գոմեշներ, խոզեր, այծեր ու ոչխարներ։ Զբաղվում են նաև ձկնորսությամբ։ Ալբանիան արտահանում է հիմնականում նավթ, ասֆալտ, բոքսիտներ, ծխախոտ, գորգեր, դեղաբույսեր, մեղր, թարմ և պահածոյած մրգեր ու բանջարեղեն։ Ներմուծում է տարբեր մեքենաներ, փոխադրամիջոցներ, գյուղատնտեսական տեխնիկա։
Հնուց ի վեր Ալբանիայում տարածված են եղել արհեստները, որոնցից ամենահատկանշականը արծաթի գեղարվեստական մշակումն է։ Զարգացած է նաև գորգագործությունը։ Երկրում պահպանվել են թուրքական խոհանոցի սովորույթները, մսից պատրաստված ճաշատեսակներ՝ կծու սոուսով։ Ընդունված է արևելյան սուրճը։ Պահպանվում է ազգային տարազը, որի հիմնական գույներն են սպիտակը, սևն ու կարմիրը։ Մինչև 20-րդ դարի կեսերը Ալբանիայի քաղաքներում գերակշռում էին երկհարկանի քարե տները՝ կղմինդրե ծածկով։ Ժամանակակից կառույցները բազմահարկ են։
Մայրաքաղաք Տիրանան խոշոր արդյունաբերական և մշակութային կենտրոն է։ Այնտեղ գործում է համալսարան։
Բնակչություն
Բնակչության թիվը 3 620 000 մարդ (2012 թ․), հայերի թիվը՝ մոտ 400։ Բնակչության միջին խտությունը՝ 126 մարդ։ Կյանքի միջին տևողությունը՝ 76,4 տարի։ Ազգային կազմը՝ ալբանացիներ (95%), հույներ (3%), վալախներ, հայեր (0,01%), գնչուներ։ Ուրբանիզացմսն մակարդակը՝ 53,7%: Պետական լեզուն՝ ալբաներեն։
Տնտեսություն
Ալբանիան գյուղատնտեսական արդյունաբերական երկիր է։ Զարգացած են արդյունաբերության հանքարդյունահանող (քրոմիտներ, նավթ, ածուխ և այլն), մետաղաձուլական, քիմիական, թեթև և սննդի ճյուղերը։ Գյուղատնտեսության առաջատար ճյուղը բուսաբուծությունն է։ Ծովափյա հարթավայրերում և միջլեռնային գոգավորություններում մշակում են հացահատիկային բույսեր (վարսակ, եգիպտացորեն, գարի, ցորեն, բրինձ), շաքարի ճակնդեղ, ծխախոտ։ Աճեցնում են նաև կարտոֆիլ, բամբակենի, խաղող, ցիտրուսներ, թուզ և այլն։ Բուծում են կովեր, ձիեր, գոմեշներ, խոզեր, այծեր ու ոխարներ։ Զբաղվում են նաև ձկնորսությամբ։ Արտահանում է նավթ, ասֆալտ, բոքսիտներ, ծխախոտ, գորգեր, դեղաբույսեր, մեղր, թարմ և պահածոյած մրգեր ու բանջարեղեն։ Ներմուծում է մեքենաներ, փոխադրամիջոցներ, գյուղատնտեսական միջոցներ։ Առևտրական գլխավոր գործընկերներն է՝ Չինաստան, ԱՄՆ, ԵՄ երկրներ, Թուրքիա։ ՀՆԱ–ն՝ մեկ շնչի հաշվով 9443 ԱՄՆ դոլար։ Ազգային արժույթը՝ լեկ (միջազգային նշանակումը՝ ALL)։
Մշակույթ
Հնուց ի վեր Ալբանիայում տարածված են եղել արհեստները, որոնցից ամենահատկանշականը արծաթի գեղարվեստական մշակումն է։ Զարգացած է նաև գորգագործությունը։ Երկրում պահպանվել են թուրքական խոհանոցի սովորույթները, մսից պատրաստված ճաշատեսակներ՝ կծու սոուսով։ Ընդունված է արևելյան սուրճը։ Պահպանվում է ազգային տարազը, որի հիմնական գույներն են սպիտակը, սևն ու կարմիրը։
Մինչև 20-րդ դարի կեսերը Ալբանիայի քաղաքներում գերակշռում էին երկհարկանի քարե տները՝ կղմինդրե ծածկով։ Ժամանակակից կառույցները բազմահարկ են։ Մայրաքաղաք Տիրանան խոշոր արդյունաբերական և մշակութային կենտրոն է։ Այնտեղ գործում է համալսարան։
Խոհանոց
Ալբանիայի խոհանոցը, ինչպես միջերկրական և բալկանյան շատ երկրների խոհանոց, իր երկրի պատմության մեծ ազդեցությունն է կրում իր վրա։ Տարբեր ժամանակահատվածներում այն տարածքը, որը զբաղեցնում է ժամանակակից Ալբանիան, համարվում էր կամ զբաղեցված էր Հունաստանի, Սերբիայի, Իտալիայի և Թուրքիայի կողմից։ Այդ բոլոր ազգերը թողել են իրենց հետքը ալբանական խոհանոցի վրա։ Ալբանացիների հիմնական ճաշի ժամն է կեսօրվա նախաճաշը։ Այն սովորաբար մատուցվում է թարմ բանջարեղեններից բաղկացած աղցանից՝ լոլիկից, վարունգից, կանաչ պղպեղից և ձիթապտղից, որոնք համեմվում են ձիթապտղի յուղով, քացախով և աղով։ Նախաճաշը հիմնականում բաղկացած է գլխավոր մսային և բանջարեղենային ճաշատեսակից։ Ծովային ուտեստները նույնպես սովորական ճաշացանքի մի մաս են կազմում ծովափնյա քաղաքներում ինչպիսիք են, օրինակ, Դուրրասը և Վլյորան։ Բարձրավանդակներում ապխտաց միսն ու թթու դրած բանջարեղենները մեծ համբավ են վայելում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ալբանիա Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ Կատեգորիա:Միջերկրածովյան միության անդամներ Կատեգորիա:ՆԱՏՕ-ի անդամ երկրներ Կատեգորիա:1912 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ Կատեգորիա:Բալկանյան երկրներ Կատեգորիա:Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության անդամ երկրներ Կատեգորիա:Եվրոպայի խորհրդի անդամ երկրներ Կատեգորիա:Հանրապետություններ Կատեգորիա:Հարավային Եվրոպայի երկրներ
Տուրբովկա
Տուրբովկա (Турбівка), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Պոպելնյանսկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1800 թվականին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Պոպելնյանսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1800 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
(2223) Սերպեդոն
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 5,225274 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 5,1369 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 5,3137 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 4362,77 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,082516 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 15,97° անկյուն։
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է D դասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս D Կատեգորիա:1977 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Մանուշակագույն լեռան աստղադիտարանի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Յուպիտերի տրոյացի աստերոիդներ
Յան Ստեֆանի
Յան Ստեֆանի (Jan Stefani հայտտնի է նաև Steffan, Steffani, Joannis, Johann, Jean, ), ազգությամբ չեխ լեհաստանցի կոմպոզիտոր, ջութակահար և Վարշավայի ազգային օպերայի դիրիժոր, մասոնական կազմակերպության անդամ ։
Կենսագրություն
Յան Ստեֆանին ծագումով չեխ է։ Ծնվել է Պրահայում, որտեղ էլ ստացել է կրթություն և այն ավարտելուց հետո դարձել կապելմեյստեր։ Աշխատանք փնտրելու նպատակով 1771 թվականին մեկնել է Լեհաստան, որտեղ  Ռեչ Պոսպոլիտա թագավորությունում զբաղեցրել է ազգային թատրոնի նվագախմբի կոնցերտմեյստերի և դիրիժորի պաշտոնը։ Նա եղել է նաև նվագախմբի առաջին ջութակահարը։
Վարշավա ժամանելուց հետո նա արագ համագործակցություն հաստատեց այլ կոմպոզիտորների (նաև արտասահմանցի) և դերասանների, այդ թվում՝ Ազգային թատրոնի գլխավոր անիմատոր Վոյցեխ Բոգուսլավսկու հետ։ Վարշավայում նա սկսել է  հետաքրքրվել նաև ժողովրդական երաժշտությամբ և որոշ մասնագետներ նրան անվանում էին «Ազգային օպերայի հայր» Ստեֆանիի ամենահայտնի ստեղծագործությունը Վոյցեխ Բոգուսլավսկու լիբրետոյի հիման վրա ստեղծված օպերան է՝ «Մտքի հրաշքը» ։
Որդին՝ Յուզեֆը, երգահան և մանկավարժ է եղել։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լեհ դիրիժորներ Կատեգորիա:Լեհ ջութակահարներ
Վակի (գյուղ, Վենդռա շրջան)
Վակի (Vaki), գյուղ Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Վենդռա շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Վենդռա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Ալեքսանդր Վարպետյան
Ալեքսանդր Արորդի Վարպետյան (Alexandre (Arordi) Varbedian, ծնվ. հունիսի 11, 1943 Մարսել, Ֆրանսիա), ֆրանսահայ հայագետ, ազգագրագետ, էաբան և գոյաբան։
Վարպետյանը ծնվել է ընտանիքում, որի արմատները Խոյ և Սասուն-Բիթլիս մարզերից են և 1948 թվականին Մարսելից գաղթել են Հայաստան։
1968 թվականին նա ավարտում է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ճարտարապետական ֆակուլտետը և 1970 թվականին Հայֆիլմ կինոստուդիայի դերասանական բաժինը։ 1975 թվականին Մարսել վերադառնալուց հետո նա շարունակում է իր մասնագիտական գործունեությունը որպես ճարտարապետ, ազգագրագետ պրոդյուսեր, գրող, հրապարակախոս, հիմնականում հայագետ, ազգագրագետ և էաբան։
Անոկսենյոկի
Անոկսենյոկի (Аноксенйоки), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կարելական ինքնավար հանրապետությունում և Սուոյարվսկի շրջանում։ Գետաբերանը տեղակայված է Մեուանոնյոկի գետի աջ ափին՝ 10 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 14 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն պատկանում է Բալթիկ ծովի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ ջրային ավազանային շրջան, գետի ենթաավազանը՝ Նևա և գետի ավազանը Լադոժսկի լիճ։ Պատկանում է Նևա ավազանային շրջանին։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մինչև 50 կմ երկարությամբ գետեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Կոշկինո (գյուղ, Ռոսլավլսկի շրջան)
Կոշկինո (Кошкино), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռոսլավլսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 17 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռոսլավլսկի շրջանի բնակավայրեր
Մատթեոս առաքյալի հրավերը
«Մատթեոս առաքյալի հրավերը» (Vocazione di san Matteo), Կարավաջոյի նկարներից՝ նկարված 1599 թվականին՝ Սան Լուիջի դե Ֆրանչեզի եկեղեցու մատուռի համար։
Ստեղծման պատմություն
Ըստ հարուստ շինարարության կապալառու Մատթեո Կանտարելիի կտակի՝ մատուռը՝ ի պատիվ Մատթեոս առաքյալի, Ֆրանսիայի Սան Լուիջի դե Ֆրանչեզի եկեղեցում պետք է Ֆրեսկո որմնանկարներ դրվեին։ Որմնանկարների թեման և դրանց քանակը գրված էր կտակում։ 1593 թվականին այդ աշխատանքների պայմանագիրը ստորագրվել է հայտնի հռոմեական նկարիչ Չեզարի Դ'Արփինոյի (Cavalier d' Arpino)՝ Կարավաջոյի նախկին տիրոջ և մրցակցի հետ։ Սակայն շատ հայտնի Դ'Արփինոն, թաղված այլ պատվերների մեջ, մինչև 1599-ը միայն որմնանկարներն է անում։ Մտավախություն կար, որ հոբելյանական տարվան եկեղեցու ձևավորումն այդպես էլ պատրաստ չի լինի, և հաշվի առնելով Ֆրանսիայի դեսպան Ֆիլիպ դե Բետյունի դժգոհությունը՝ հիմնադրամը տնօրինողը խզել է պայմանագիրը Դ'Արփինոյի հետ և դիմել Կարավաջոյին։ Սա նկարչի առաջին աշխատանքն էր, որը նախատեսված էր ոչ թե մասնավոր հաճախորդների, այլ հանրության համար։ Կարավաջոն հրաժարվել է որմնանկարն նկարելուց և մեծ կտավների վրա է պատկերել։ Սուրբ Ծննդյան նախօրեին «Մատթեոս առաքյալի հրավերը» կտավը Նավիչելի պալատից է բերվել  եկեղեցի, որտեղ այդ ժամանակ գտնվում էր նկարչի արվեստանոցը։ Կարավաջոյի այս աշխատանքը համարվում է այն առավել կարևոր և հազվադեպ հանդիպող նկարներից մեկը, որի սյուժեն ավետարանական պատմություն  էր Մատթեոսին հրավիրելու մասին։
Սյուժե
Ըստ Ավետարանի, Հիսուսը տեսնում է Լևիին՝ (Մատթեոս) Կափառնայումի դարպասների մոտ և կանչում է նրան առաքելական ծառայության։ Կարավաջոն սյուժեն մեկնաբանել է ժամանակակից մոտեցմամբ։ Սեղանի մի հատվածում՝ ստվերի մեջ, մաքսավոր Լևինը հաշվում է օրվա եկամուտը, նրան օգնում է ակնոցավոր ծերունին։ Պահակները, զինված երիտասարդները՝ հագնված վերջին նորաձևության ոճով, շրջված են դեպի նոր ժամանողները։ Մաքսավորի հագուստը վկայում է նրա կարգավիճակի մասին։ Բոլոր ներկաներից միայն Լևին է հասկացել, թե ով է կանգնած նրա առջև։
Լույսի հոսքը ընկնում է այն կողմից, որտեղ Հիսուսը և Պետրոս առաքյալը կանգնած են, և խավարը ցրվում է։ Այն խորհրդանշում է հավատքի լույսը, որ ներխուժեց Լևիի ունայն, փառամոլ աշխարհ։ Նրա ուղղությունը հանիդատեսին ուղղորդում է տեսարանը դիտել ձախից աջ։ Հիսուսը կանգնած է Պետրոսի հետևում, միայն գլուխը և ձեռքն են ընդգծված երևում։ Հիսուսը հայտնվում է ընդամենը մի պահ, նրա մերկ ոտքերը շրջվում են դեպի ելքը։ Կարավաջոն երեք անգամ կրկնել է ձգված ձեռքի ժեստը, հետազոտողները դա նմանեցնում են Սիքստինյան կապելլայում գտնվող Միքելանջելոյի «Ադամի արարումը» որմնանկարի հետ։
Ի տարբերություն նմանտիպ ստեղծագործությունների՝ Կարավաջոյի պատկերազարդ լեզուն պարզ էր և աննախատեսելի հանդիսատեսի համար, և հենց դա է մեծ ժողովրդականություն առաջացրել նրա կտավներում։
Օգանեսոն
Օգանեսոն (, Og), Քիմիական տարրերի պարբերական համակարգի 118-րդ քիմիական տարր։ Նախկինում հայտնի է եղել ժամանակավոր անվանումներով՝ ունունօկտիում (, Uuo) կամ էկա-ռադոն, Մենդելեևի պարբերական աղյուսակի համակարգի յոթերորդ պարբերության 18-րդ խմբի քիմիական տարր (հնացած դասակարգմամբ՝ 8-րդ խմբի գլխավոր ենթախմբի), ատոմային համարը՝ 118։ Ամենակայունը (միակ հայտնին մինչև 2016 թվականը) 2940 գր նուկլիդն է, որի քայքայումը կազմում է 1 մվրկ, իսկ ատոմային զանգվածը հավասար է 294,214(5) զ.ա.մ. ։
Արհեստականորեն սինթեզված ռադիոակտիվ տարրը բնության մեջ չի հանդիպում։ Օգանեսոնի միջուկի սինթեզը առաջին անգամ կատարվել է 2002 և 2005 թվականներին Միջուկային հետազոտությունների միացյալ ինստիտուտում (Դուբնայում) ։ Լիվերմորսկի ազգային լաբորատորիայի համագործակցությամբ։ Այդ փորձերի արդյունքները հրատարակվել են 2006 թվականին : 2016 թվականի նոյեմբերի 28-ին ժամանակավոր համակարգային անվանումը «ունունոկտիում»-ը և ժամանակավոր նշանակումը՝ Uuo տարրի բացահայտման հաստատումից հետո փոխվեց հիմնական անունով՝ Օգանեսոն և նշանակումը՝ Og (ակադեմիկոս Յուրի Ցոլակի Հովհաննիսյանի պատվին), առաջարկված հայտնագործողների և հաստատված IUPAC-ի կողմից ։
Տարրը իներտ գազ է, սակայն դրա ֆիզիկական, հնարավոր է նաև քիմիական հատկությունները, այդ խմբին պատկանող այլ տարրերից խիստ տարբերվում են։ Օգանեսոնը եզրափակում է Մենդելեևի աղյուսակի յոթերորդ պարբերությունը, չնայած որ դրա հայտնագործման պահին դեռ լրացված չէր աղյուսակի 117-րդ վանդակը (տենեսինը)։
Ստեղծում
Օգանեսոնը ստացվել է հետևյալ միջուկային ռեակցիայի արդյունքում.
Սեբաստյան Վայյան
Սեբաստյան Վայյան (Sébastien Vaillant, ), ֆրանսիացի բուսաբան և սնկաբան։
Օգանեսոն
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ազնիվ գազեր Կատեգորիա:Ռադիոակտիվ տարրեր
Սեբաստյան Վայյան
Կենսագրություն
Սեբաստյան Վայյանը ծնվել է Վինյայի մունիցիպալիտետում 1669 թվականի մայիսի 26-ին ։
Բուսաբանություն է սովորել Փարիզի բույսերի այգում՝ Տուրնեֆորի հետ միասին։
1716 թվականին Սեբաստյան Վայյանն ընտրվել է Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամ։ Վայյանը սնկերի դասակարգման չափանիշ է առաջարկել, որն ընդգրկվել Է De plantes գրքում, որը հրատարակվել է 1727 թվականին՝ հեղինակի մահից հետո։ Վայյանի դասակարգումը հիմնված էր գլխարկի ստորին մակերեսի, այսինքն՝ հիմենոֆորի կառուցվածքի վրա։ Հետագայում պարզվել է, որ այս դասակարգումը որշատ հարմար է և դեռ օգտագործվում է սնկերի հավաքման ժամանակ, և ժամանակակից մեթոդներով ուսումնասիրված հիմենոֆորի կառուցվածքի նշանները շարունակում են օգտագործվել տաքսոնոմիայում։ Վայյանը ուշադրություն է հրավիրել սնկերի կառուցվածքի վրա, որը կապված էր դրանց վերարտադրության հետ, բայց այդ ժամանակ դրա գործառույթն անհայտ է եղել։ Վայյանը գրել է, որ «սունկը սատանայական ստեղծագործություն է, որը խախտում է բնության ընդհանուր ներդաշնակությունը, որպեսզի ամաչեցնի ամենատաղանդավոր հետազոտողներին և հուսահատեցնի երիտասարդ բուսաբաններին»։
Վայյանն զբաղվել է ծաղկի ուսումնասիրությամբ՝ ապացուցելով, որ դրա հիմնական մասերը վարսանդն ու առէջքն են։ Ըստ ամերիկյան բուսաբանության պատմաբան Էդվարդ լի Գրինի՝ Վայյանը իր ուսումնասիրություններով կատարել է «բուսաբանության համար կատարած բազմաթիվ գործերից ամենամեծը»։ Այս ուսումնասիրությունները Կառլ Լիննեուսի կողմից դրվել են բույսերի դասակարգման իր վերարտադրողական համակարգի՝ Լիննեուսի համակարգի հիմքում, որը հրատարակվել է 1735 թվականին։
Սեբաստյան Վայյանը մահացել է Փարիզում 1722 թվականի մայիսի 26-ին ։
Ճանաչում
Ժոզեֆ Պիտտոն դե Տուրնեֆորը Սեբաստյան Վայյանի պատվին անվանել է Rubiaceae ընտանիքի Vaillantia բույսերի ցեղը ։
Վահե Սիրունյան
Վահե Միշայի Սիրունյան (1982 թ. հոկտեմբերի 3, Հրազդան - 2020 թ. նոյեմբերի 5, Արցախի Հանրապետություն, Շուշի), Հայաստանի զինված ուժերի փոխգնդապետ, Հայաստանի ոստիկանության մայոր, հայ-ադրբեջանական պատերազմի մասնակից, զոհվել է Շուշիի պաշտպանության համար մղված մարտերում։
Կենսագրություն
Սովորել է ենթասպայի դպրոցում, ստացել ենթասպայի կոչում։
Սովորել է Հյուսիսային համալսարանի իրավագիտության բաժնում, 2012 թվականին ավարտելով այն, ստացել է իրավագիտության բակալավրի աստիճան։
Մինչ Արցախյան երկրորդ 44-օրյա պատերազմը՝ Վահե Սիրունյանը աշխատել է Արցախի Հանրապետության ազգային անվտանգության ծառայությունում, արժանացել է բազմաթիվ պետական, գերատեսչական պարգևների։ Պատերազմի սկզբից կատարել է մարտական առաջադրանքներ։ Մասնակցել է դիվերսիոն խմբերի ոչնչացմանը և հայտնաբերմանը, իսկ նոյեմբերի 5-ին հերթական դիվերսիոն խմբի ոչնչացման ժամանակ մահացել է դիպուկահարի կրակոցից։
Վահե Սիրունյանի մարմինն ամփոփվել է Կաքավաձոր թաղամասի ընտանեկան գերեզմանոցում։
Հայրենիքի սահմանները պաշտպանելիս ցուցաբերած բացառիկ քաջության ու արիության համար ԼՂՀ նախագահի հրամանագրով հետմահու պարգևատրվել է «Մարտական խաչ» 1֊ին աստիճանի շքանշանով ։ 2021 թվականի մարտի 20-ին Հրազդանի № 7 միջնակարգ դպրոցի ռազմագիտության դասարանն անվանակոչվել է Վահե Սիրունյանի անունով։
Վահե Սիրունյանը ամուսնացած էր, ունի մեկ որդի և մեկ դուստր։
Կապիտալի շահույթ
Կապիտալի շահույթ, ոչ ընթացիկ ակտիվների՝ արժեթղթի, պարտատոմսի կամ անշարժ գույքի վաճառքից ստացված շահույթ, որի վաճառքի գինը գերազանցում է գնման գնին։
Կապիտալի շահույթը վաճառքի ավելի բարձր գնի և գնման ցածր գնի տարբերությունն է ։ Կապիտալի կորուստ է առաջանում, երբ ակտիվի գնման գինը գերազանցում է դրա վաճառքից հասույթին։
Կապիտալի շահույթի հարկում
Աշխարհի երկրների մեծամասնությունում սահմանված է կապիտալի շահույթի հարկ՝ ֆիզիկական անձանց կամ կազմակերպությունների համար։
Հարկերից ազատում
Հարկային արձակուրդը կամ հարկերից ազատումը կարող է օգտակար լինել որոշակի ակտիվներ տնօրինելու դեպքում (օրինակ՝ բաժնետոմսեր ունեցող ձեռնարկատեր ընկերությունների համար)։ Հարկային արձակուրդի տրամադրումը կամ հարկերից ազատումը իրականացվում է ձեռնարկատիրական գործունեության խթանման, գնաճի ունեցած հետևանքների փոխհատուցման կամ «կրկնակի հարկումից» խուսափելու նպատակով ։
Կապիտալի շահույթը ազգային եկամուտների հաշվառման մեջ
Կապիտալի շահույթըը կամ վնասը չեն հաշվառվում ազգային եկամուտներում, քանի որ դրանք կապված են միայն բաժնետոմսերի և ակտիվների նկատմամբ իրավունքների փոխանցման հետ և չեն հանդիսանում նոր արտադրական գործընթաց։
Օլիվերի
Օլիվերի  (Oliveri)՝ կոմունա Իտալիայում, Սիցիլիա մարզի Մեսինա գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 2071 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 207 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 10 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 98060։ Հեռախոսային կոդը՝ +39 0941։
Կոմունայի հովանավորն է Սուրբ Հովսեփը։ Տոնը նշվում է հոկտեմբերի երկրորդ կիրակի օրը։
Կատեգորիա:Սիցիլիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ասիյալան
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 46 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Իշիմբայսկի շրջանի բնակավայրեր
Լի
Լի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խարզանի գավառակում ։ Գտնվում էր Բիթլիս քաղաքից 43 կմ հարավ-արևելք՝ սարալանջին։
Պատմություն
1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ գյուղն ավերվել է, իսկ բնակիչները կոտորվել են։
Բնակչություն
1850-ական թվականներին ուներ 28 տուն՝ 146 հայ բնակչով։
Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր։
Պատմամշակութային կառույցներ
Լին ուներ '''Ս. Սարգիս''' անունով եկեղեցի ։
Կոնչալովսկի (այլ կիրառումներ)
Կոնչալովսկի, կարող է վերաբերել,
Բելայա Կրինիցա (քաղաքատիպ ավան, Ուկրաինա)
2001 թվականի տվյալներով Բելայա Կրինիցա քաղաքատիպ ավանում բնակվում էր 1 077 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1,75 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 616,13 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Ռոդոմիշլինսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքատիպ ավաններ
Բելառուսի ազգային հեռուստառադիոընկերություն
Բելառուսի ազգային հեռուստառադիոընկերություն (Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь, Национальная государственная телерадиокомпания Республики Беларусь), Բելառուսի խոշորագույն պետական մեդիաընկերություն։ Ընկերության կազմում գործում են 5 ազգային և 5 մարզային հեռուստաալիքներ և 5 ռադիոկայան։ 1993 թվականից համարվում է Եվրոպական հեռարձակողների միության Բեռառուսի տարածքում միակ և լիիրավ անդամը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բելառուսի հեռուստաընկերություններ Կատեգորիա:Մեդիաընկերություններ
Տոր (մակերևույթ)
Տոր (տորոիդ), պտտման մակերևույթ, որն ստացվում է շրջանագիծը պտտելով այն շրջանագծի շուրջը, որի վրա գտնվում է պտտվող շրջանագծի կենտրոնը, կամ շրջանագիծը պտտելով այն առանցքի շուրջը, որը գտնվում է շրջանագծի հարթության վրա, բայց չի հատում այն ։
Տորը կոմուտատիվ հանրահաշվական խմբի և Լիի խմբի օրինակ է։
Պատմություն
Առաջին անգամ տորային մակերևույթները ուսումնասիրվել են հին հույն մաթեմատիկոս Արքիտասի կողմից, խորանարդի կրկնապատկման խնդրի լուծման ժամանակ։ Հին հույն մաթեմատիկոս Պերսեոսը գիրք գրեց՝ տորը առանցքին զուգահեռ հարթությամբ հատելուց ստացված մակերևույթների մասին։
Տորի առանցք
Պտտման առանցքը կարող է հատել շրջանագիծը, շոշափել այն կամ գտնվել նրանից դուրս։ Առաջին երկու դեպքերում տորը կոչվում է փակ, իսկ երրորդ դեպքում կոչվում է փակ կամ օղակ ։
Պարամետրական
Տորի պարամետրական հավասարումն է, կախված R- պտտման առանցքի և կառուցող շրջանագծի կենտրոնի հեռավորությունից և r -կառուցող շրջանագծի շառավիղից․
Հանրահաշվական
Ոչ պարամետրական հավասարումը նույն կոորդինատներով և նույն շառավիղներով չորրորդ աստիճանի է․
Այդպիսի մակերևույթը նույնպես չորրորդ աստիճանի է։
Գոյություն ունեն նաև այլ մակերևույթներ, ուրիշ աստիճանի.
Գրականություն
Կատեգորիա:Երկրաչափական մարմիններ Կատեգորիա:Լիի խմբեր Կատեգորիա:Մակերևույթներ Կատեգորիա:Տարածաչափություն
Չեռնոգորիայի նախագահ
Չեռնոգորիայի նախագահ, Չեռնոգորիայի գործադիր իշխանության ղեկավար և պետության ղեկավար։
Նախագահի նստավայր
Պետության ղեկավարի պաշտոնական նստավայրը գտնվում է Չեռնոգորիայի թագավորական մայրաքաղաք Ցետինեում՝ Կապույտ պալատում, որն ի սկզբանե կառուցվել էր Դանիլո II Պետրովիչ-Նեգոշի համար։
Նախագահի լիազորություններ
Նախագահը սահմանադրական լիազորությունների շրջանակներում.
Նախագահը պաշտպանության բարձրագույն խորհրդի անդամ է։
Չեռնոգորիայի ղեկավարների ցանկ
Տրված է Չեռնոգորիայի տարբեր պատմական ժամանակաշրջանների առաջնորդների ցուցակը (բացառությամբ միապետների)։
Դեմոկրատական Ֆեդերատիվ Հարավսլավիայի կազմում (1945)
1943 թվականի նոյեմբերի 29-ին Բոսնիայի Յայցե քաղաքում Հարավսլավիայի Ժողովրդական ազատագրման հակաֆաշիստական ​​խորհրդի երկրորդ նիստում որոշում ընդունվեց Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո Հարավսլավիայի ժողովուրդների դեմոկրատական ​​դաշնային պետություն կառուցելու մասին` Հարավսլավիայի Կոմունիստական կուսակցության ղեկավարությամբ։ Դրվեցին երկրի 6 մասերից բաղկացած դաշնային կառուցվածքի հիմքերը (Սերբիա, Խորվաթիա, Բոսնիա և Հերցեգովինա, Սլովենիա, Մակեդոնիա, Չեռնոգորիա)։
Կազմվավորված դաշնության կազմում Չեռնոգորիան ստանում է Չեռնոգորիայի Դաշնային Պետություն անվանումը (Федерална Држава Црна Гора, Federalna Država Crna Gora)։ 1945 թվականի նոյեմբերի 29-ին Հարավսլավիայի հիմնադիր խորհրդարանը վերջնականապես վերացրեց միապետությունը և հռչակեց Հարավսլավիայի Դաշնային Ժողովրդական Հանրապետությունը՝ դաշնային պետությունները վերածելով ժողովրդական հանրապետությունների, որոնց թվում էր Չեռնոգորիայի Ժողովրդական Հանրապետությունը։
Չեռնոգորիայի ղեկավարումն այս ժամանակահատվածում իրականացվել է տարբեր ազգային-ազատագրական (Հարավսլավիայի ժողովրդական-ազատագրական պատերազմի տարիներին) և պետական, ինչպես օրենսդիր, այնպես էլ գործադիր մարմինների կողմից.
Հարավսլավիայի Ֆեդերատիվ Ժողովրդական Հանրապետության կազմում (1945—1963)
1945 թվականի նոյեմբերի 29-ին Հարավսլավիայի հիմնադիր ժողովի կողմից Հարավսլավիայի Ֆեդերատիվ Ժողովրդական Հանրապետության հռչակումից հետո Դեմոկրատական Ֆեդերատիվ Հարավսլավիայի մաս կազմող պետությունները վերափոխվեցին ժողովրդական հանրապետությունների, այդ թվում՝ Չեռնոգորիայի Ժողովրդական Հանրապետությունը (Народна Република Црна Гора, Narodna Republika Crna Gora):
1945 թվականի նոյեմբերի 3-ին տեղի ունեցան Չեռնոգորիայի Ժողովրդական Հանրապետության հիմնադիր խորհրդարանի ընտրություններ (Уставотворна скупштина Народне Републике Црне Горе, Ustavatvorna skupština Narodne Republike Crne Gore), որը նախատեսված էր հանրապետության նոր սահմանադրության մշակման համար։ Այն աշխատել է 1946 թվականի նոյեմբերի 21-ից մինչև 1946 թվականի դեկտեմբերի 31-ը, այս ժամանակահատվածում այն ունեցել է լիարժեք իշխանություն։
1946 թվականի սահմանադրության համաձայն Չեռնոգորիայի Ժողովրդական Հանրապետության ղեկավարը եղել է Ազգային ժողովի նախագահության նախագահը, իսկ 1953 թվականի փետրվարի 4-ից՝ Ազգային ժողովի նախագահը։
Հարավսլավիայի Սոցիալիստական Ֆեդերատիվ Հանրապետության կազմում (1963—1992)
Հարավսլավիայի նոր սահմանադրությունը, որն ուժի մեջ է մտել 1963 թվականի ապրիլի 7-ին, երկիրը հռչակել է սոցիալիստական ​​պետություն, որի համաձայն նրա անունը փոխվել է Հարավսլավիայի Սոցիալիստական Ֆեդերատիվ Հանրապետություն, իսկ նրա մաս կազմող հանրապետությունները կոչվել են սոցիալիստական, այդ թվում՝ Չեռնոգորիայի Սոցիալիստական ​​Հանրապետությունը (Социјалистичка Република Црна Гора, Socijalistička Republika Crna Gora)։
Նոր սահմանադրության համաձայն հանրապետության խորհրդարանը կոչվել է Չեռնոգորիայի Սոցիալիստական ​​Հանրապետության սկուպշչինա (Скупштина Социјалистичке Републике Црне Горе, Skupština Sociјalističke Republike Crne Gore), նրա ղեկավարի և պետության ղեկավարի պաշտոնի կոչումը փոխվել է Սկուպշչինայի նախագահի (предсjeдник скупштине, predsjednik skupštine):
1974 թվականի մայիսի 6-ին Չեռնոգորիայում ստեղծվել է արտախորհրդարանական բարձրագույն կոլեգիալ կառավարման մարմին՝ Չեռնոգորիայի Սոցիալիստական ​​Հանրապետության Նախագահությունը՝ Նախագահության Նախագահի գլխավորությամբ (Предсједник Предсједништва Социјалистичке Републике Црне Горе, Predsjednik Predsedništva Sociјаlističke Republike Crne Gore):
1990 թվականի դեկտեմբերի 23-ին հաստատվեց Չեռնոգորիայի Սոցիալիստական ​​Հանրապետության Նախագահի պաշտոնը (Предсједник Социјалистичке Републике Црне Горе, Predsjednik Sociјаlističke Republike Crne Gore), որը հետագայում վերածվեց Չեռնոգորիայի Հանրապետության նախագահի և Չեռնոգորիայի նախագահը՝ երկրի պաշտոնական անվանմանը համապատասխան։
1991 թվականի օգոստոսի 3-ին հանրապետության անվանումը փոխվել է Չեռնոգորիայի Հանրապետություն (Република Црна Гора, Republika Crna Gora)։ 1992 թվականի ապրիլի 27-ին Չեռնոգորիան Սերբիայի հետ միասին ստեղծեց Հարավսլավիայի Դաշնային Հանրապետությունը։
Հարավսլավիայի Դաշնային Հանրապետության կազմում (1992—2003)
1992 թվականի ապրիլի 27-ին Չեռնոգորիան Սերբիայի հետ միասին ստեղծեց Հարավսլավիայի Դաշնային Հանրապետությունը։ 1992 թվականի սահմանադրության համաձայն՝ Չեռնոգորիայի ղեկավարը նախագահն էր (Предсједник Републике Црне Горе, Predsјednik Republike Crne Gore), իսկ պետական ​​լեզու հռչակվեց սերբերենի իեկավյան ձևը։։
2003 թվականի փետրվարի 14-ին Հարավսլավիայի Դաշնային Հանրապետությունը վերափոխվեց Սերբիայի և Չեռնոգորիայի Պետական ​​Միության, որը անկախ պետությունների համադաշնություն էր։
Պետական միության կազմում (2003—2006)
2002 թվականի մարտի 14-ին Սերբիան և Չեռնոգորիան համաձայնության եկան համագործակցության միայն որոշակի քաղաքական ոլորտներում (օրինակ՝ պաշտպանական դաշինք և միջազգային ներկայացուցչություն)։ 2003 թվականի փետրվարի 14-ին ընդունվեց Սերբիայի և Չեռնոգորիայի Պետական ​​Միության սահմանադրությունը։
Յուրաքանչյուր պետություն ուներ իր օրենսդրությունն ու տնտեսական քաղաքականությունը, իսկ ավելի ուշ՝ արժութային, մաքսային և այլ պետական ​​ատրիբուտներ։ Միությունը պաշտոնապես չուներ ընդհանուր մայրաքաղաք, չնայած պետական ​​մարմինների մեծ մասը գտնվում էր Սերբիայի մայրաքաղաք Բելգրադում, որոշները տեղափոխվեցին Չեռնոգորիայի մայրաքաղաք Պոդգորիցա։
Անկախության շրջան (2006-ից)
2006 թվականի մայիսի 21-ին Չեռնոգորիայում անցկացվեց ազգային անկախության հանրաքվե։ Համաձայն դրա արդյունքների՝ 2006 թվականի հունիսի 3-ին հռչակվեց Չեռնոգորիայի ազգային անկախությունը, որը շուտով ճանաչվեց Սերբիայի կողմից։
Համաձայն նոր սահմանադրության, որն ուժի մեջ է մտել 2007 թվականի նոյեմբերի 22-ին, երկրի անվանումը փոխվել է Չեռնոգորիա, չեռնոգորերենը հռչակվել պետական ​​լեզու։
W (լատինական)
Անգլերենում
Անգլերենում կրում է [դաբլյու] անունը։
Լամբերտ Կրաե
Լամբերտ Կրաե (Lambert Krahe, ), գերմանացի նկարիչ և արվեստի ստեղծագործությունների կոլեկցիոներ։
Կենսագրություն
Լամբերտ Կրաեն ծնվել է 1712 թվականի մարտի 15-ին Դյուսելդորֆում, կուրֆյուրստ պաշտոնյայի ընտանիքում։ Նրա վաղ շրջանի կրթության մասին ոչինչ հայտնի չէ։ Նրա հովանավորը եղել է Ֆերդինանդ ֆոն Պլետտենբերգը (Ferdinand von Plettenberg), պետական գործիչ, որը 1736 թվականին նշանակվում է պապական թեմի կայսերական դեսպանորդի պաշտոնում։ Հաջորդ տարի Պլետտենբերգը հանկարծակի մահանում է  և Կրաեն Հռոմում ընկերուհի է գտնում, որը գերմանացի ճիզվիտներից էր։ Նրա նոր հովանավորներն են դառնում Ալեսանդրո Ալբանին և Յոհան Յոախիմ Վինկելմանը։ Այդ ժամանակ Լամբերտը աշխատում էր իտալացի նկարիչ Մարկո Բենեֆիալի և ֆրանսիացի Պիեռ Սուբլեյրասի արվեստանոցներում և հենց այդ ժամանակ էլ սկսում է հավաքել իր գեղարվեստական հավաքածուն։
1749 թվականին, Վատիկանի պետական քարտուղար Սիլվիո Վալենտին Գոնզագայի հանձնարարականով Բավարիայի կուրֆյուրստ Կարլ IV Թեոդորի միջոցներով, Լամբարտ Կրաեն նկարազարդեց Մանհեյմի ճիզվիտների եկեղեցու խորանը։ 1756 թվականին նա դառնում է Դյուսելդորֆի Գեղարվեստական պատկերասրահի կառավարիչը։ Հետագայում կուրֆյուրստը նրան նշանակում է Մանհեյմում և Մյունխենում ստեղծված նոր պատկերասրահների կառավարիչ։ 1761 թվականին նրան հանձնարարվում է նկարազարդել Բենրատ պալատի հանդիսությունների դահլիճի և գրադարանի առաստաղները ։
1762 թվականին Կրաեն բացում է գեղարվեստական դպրոց, որը 1773 թվականին  վերափոխվում է  Դյուսելդորֆի գեղարվեստի ակադեմիայի և նա դառնում է դրա առաջին տնօրենը։ Նրա հանրաճանաչ աշակերտներից մեկը դարձավ Մորից Կելերհոֆենը, նրա որդին` Պետեր Ժոզեֆ Կրաեն դարձավ ճարտարապետ։
Աչքերի հիվանդության պատճառով կյանքի վերջին տարիներին նկարիչը չէր նկարում։ Նա մահանում է 1790 թվականի նոյեմբերի 2-ին, Դյուսելդորֆում։
Հավաքածու
Հռոմում, իր հավաքածուն ստեղծելու ընթացքում, Կրաեն համալրեց այն Գերմանիայում, Հոլանդիայում և Ֆրանսիայում շրջագայությունների ժամանակ, որի արդյունքում հավաքածուում ընդգրկվեց ավելի քան երեք հարյուր նկարներով և 15-18-րդ դարերի շուրջ հազար նկարներով ու փորագրություններով։ Հավաքածուի գլխավոր մասն  էին կազմում Ռաֆայել Սանտիի, Միքելանջելոյի  և Պաոլո Վերոնեզեի գծանկարչական ստեղծագործությունները, դրա մեջ էին մտնում նաև Ալբրեխտ Դյուրերի ու  Մարտին Շոնգաուերի փորագրությունները և Ռեմբրանդտի օֆորտները։ 1778 թվականին  հավաքածուն գնվեց Բերգ կոմսության կողմից։  1932 թվականից դրանց մեծ մասը գտնվում է Դյուսելդորֆի Կունստպալաստ թանգարանում, փոքր մասը՝ Քյոլնի Վալրաֆ-Ռիխարց թանգարանում, ինչպես նաև՝ Լուվրի թանգարանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանացի նկարիչներ Կատեգորիա:Գերմանացի ճարտարապետներ
Երևանի թեթև արդյունաբերության պետական քոլեջ
Պատմություն
Երևանի թեթև արդյունաբերության պետական քոլեջը (նախկինում՝ տեխնիկում) ստեղծվել է 1929 թ. Լենինականում` տեղի տեքստիլ ֆաբրիկայի համար կադրեր պատրաստելու նպատակով (Լենինականի տեքստիլ տեխնիկում)։ Առաջին շրջանավարտները` թվով 12 հոգի, տվել է 1932 թվականին։ Նախորդ դարի քառասունական թվականներին Երևանում մեկը մյուսի հետևից կառուցվում են նոր ձեռնարկություններ՝ նուրբ բրդյա գործվածքների, մահուդի կոմբինատները, կարի, կոշիկի, տրիկոտաժի արտադրության գծով ֆաբրիկաներ։ Լենինականի տեքստիլ տեխնիկումը տեղափոխվում է Երևան՝ տեղավորվելով նուրբ բրդյա գործվածքների կոմբինատի տարածքում այդ նպատակի համար կառուցված շենքում։
Տեխնիկումը վերանվանվում է սկզբում՝ կարի և կոշիկի արտադրության, այնուհետև Երևանի թեթև արդյունաբերության տեխնիկումի։
1951 թ. տեխնիկումը տեղափոխվում է Գլինկայի 2 հասցեում գտնվող ներկայիս ուսումնական շենք։ Աստիճանաբար բացվում են նոր մասնագիտություններ։ Տեխնիկումն այն եզակի ուսումնական հաստատություններից էր, որը կարողացավ պահպանել ոչ միայն իր գոյությունը, այլև պրոֆիլը։ Իր գոյության ընթացքում տեխնիկումը տվել է մոտ 17 հազար շրջանավարտ։ Նրանցից շատերը հետագայում զբաղեցրել են բարձր պաշտոններ. Ռաֆիկ Շահբազյանը՝ ՀՍՍՀ մթերումների մինիստր, Գագիկ Պողոսյանը՝ ՀՀ եկամուտների նախարար, թեթև արդյունաբերության ֆաբրիկաների և միավորումների տնօրեններ, գլխավոր տնօրեններ։ Ներկայումս քոլեջում գործում են տնօրինական, կոլեգիալ կառավարման, մեթոդամանկավարժական և ուսանողական խորհուրդներ։
Դաստիարակության գծով տնօրենի տեղակալը կոորդինացնում և կազմակերպում է դաստիարակչական բնույթի միջոցառումները և արտալսարանային աշխատանքները։ Հանրապետության համանման քոլեջների համար Երևանի թեթև արդյունաբերության պետական քոլեջը հանդիսանում է ուսումնամեթոդական կենտրոն «Հագուստի մոդելավորում և նախագծում» և «Հագուստի պատրաստման տեխնոլոգիա» մասնագիտությունների ուսուցման գծով։
Քոլեջը 84 տարիների ընթացքում կադրեր է պատրաստել 22 մասնագիտությունների գծով՝ պրակտիկորեն բավարարելով Հայաստանի Հանրապետության արդյունաբերական ձեռնարկությունների պահանջարկը։
Ամեն տարի կազմակերպվում են ուսանողների անհատական աշխատանքների ստուգատես-մրցույթներ, որտեղ ցուցադրվում են հագուստի 120-150 նոր նմուշներ։
Ընդունելություն
Ընդունելությունը իրականացվում է ինչպես հիմնական կրթությամբ (9-ամյա), այնպես էլ՝ լրիվ (12-ամյա)։
Քոլեջում ուսուցումը տարվում է հետևյալ մասնագիտություններով՝
Արտաքին հղումներ
http://www.bravo.am/news/yeritasard-modelyerner/
Կատեգորիա:Կրթական կազմակերպություններ
Ֆիլիպ
Անվան հայերեն տարբերակներն են Փիլիպպոս կամ Փիղիպպոս, անգլերենում՝ Philip, իսպաներեն՝ Felipe, իտալերեն՝ Filippе, լատիներեն՝ Philippus, գերմաներեն՝ Philipp, ֆրանսերեն՝ Philippe ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արական անձնանուններ
Կոնստանտինով (այլ կիրառումներ)
Կոնստանտինով, կարող է վերաբերել,
Մալտա
Մալտա (Malta), համայնք Բրազիլիայում՝ Պարաիբա նահանգի կազմում։ Գտնվում է Պարաիբա նահանգի գյուղատնտեսական շրջան (մարզ)ում։ Մտնում է Սոզայի գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 5447 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 156,242 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 34,9 մարդ/կմ²։
The ReVe Festival: Day 1
The ReVe Festival: Day 1, հարավկորեական գըրլ բենդ Red Velvet-ի վեցերորդ մինի ալբոմը (ընդհանուր տասերորդ)։ Այն թողարկվել է 2019 թվականի հունիսի 19-ին` SM Entertainment լեյբլով։ Այն ներառում է իր մեջ վեց երգ և գլխավոր «Zimzalabim» երգը ։
Մալտա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Պարաիբա նահանգի բնակավայրեր
The ReVe Festival: Day 1
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2019 ալբոմներ
Դրուել
Դրուել (Druelle), համայնք Ֆրանսիայի Օքսիտանիա երկրամասի Ավերոն գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 1941 մարդ, բնակչության խտությունը` 54.40 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 35.68 կմ² տարածք։
2016 թվականի հունվարից բնակավայրը Բալզակ համայնքի համայնքի հետ միասին հանդիսանում է Արժանս ան Օբրակ համայնքի մաս։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 510 կմ հարավ, Թուլուզ քաղաքից` 120 կմ հյուսիս-արևելք, Ռոդեզ քաղաքից` 7 կմ արևմուտք։
Բնակչություն
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 1311 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 997-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 314։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 76,0 %։ 997 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 954 անձ (490 տղամարդ և 464 կին)։ Գործազուրկ են եղել 43 անձ (17 տղամարդ և 26 կին)։ 314 անաշխատունակներից 131-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 139-ը` թոշակառուներ, իսկ 44-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Յիգևա (Էստոնիայի շրջան)
Յիգևա շրջան (Jõgeva vald), շրջան Էստոնիայի Յիգևամաա նահանգում։ Շրջանի կենտրոնն է Յիգևա քաղաքը։
Բնակչություն
2010 թվականի տվյալներով շրջանում բնակվում էին 5223 մարդ։ Բնակչության խտությունը շրջանում կազմում էր 11,4 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի շրջաններ
Կոպո (այլ կիրառումներ)
Կոպո, կարող է վերաբերել,
Բելկա (գյուղ, Ռոդոմիշլինսկի շրջան)
Բելկա (Білка), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Ռոդոմիշլինսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Բելկա գյուղում բնակվում էր 114 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,341 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 334,31 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Ռոդոմիշլինսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Կոշուրնիկովո
Կոշուրնիկովո (Кошурниково), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Կրասնոյարսկի երկրամասի Կուրագինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 3915 մարդ։