cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Օլիտեի արքայական պալատ
Օլիտեի արքայական պալատ, Օլիտեի Նավառայի թագավորների պալատ (Palacio de los Reyes de Navarra de Olite) կամ Օլիտեի ամրոց (Castillo de Olite), պաշտպանական կառույց Իսպանիայի Նավառա նահանգի Օլիտե քաղաքում: Կառուցվել է 13-14-րդ դարերում և եղել է Նավառայի թագավորների նստավայրերից մեկը սկսած Չարլզ III-ի թագավորության տարիներից: Ներկայիս տեսքն ստացել է 20-րդ դարում՝ գեներալ Ֆրանցիսկո Ֆրանկոյի իշխանության օրոք: 1931 թվականի հունիսի 3-ին հայտարարվել է Իսպանիայի մշակութային հուշարձան և ստացել է RI-51-0000306 գրանցման համարը:
Նավառայի Կառլոս III թագավորը 15-րդ դարում սկսել է ընդարձակել Օլիտեում գոյություն ունեցած ամրոցը, որ հետո դարձել է Նավառայի թագավորների պալատ: Չնայած կառույցը սովորաբար կոչվում է ամրոց, սակայն իր կառուցվածքով այն նման է պալատի. այն ավելի շատ հարմարեցված է բնակության, ոչ թե ռազմական (պաշտպանական) նպատակների ծառայելու համար:
Ամրոցի առանձնահատկություններից մեկը նրա կառուցվածքի ոչ համաչափ լինելն է: Դրա պատճառն այն է, որ ամրոցը կառուցվել է առանց նախնական պլանի, ինչպես նաև դարերի ընթացքում ընդարձակվել է ու ենթարկվել բազմաթիվ փոփոխությունների: Դղյակի հիմնական մասը կառուցվել է 14-րդ դարի վերջին ու 15-րդ դարի սկզբին: Նավառայի թագավոր Կառլոս III-ը որոշել է ամրոցը դարձրել է թագավորի մշտական նստավայր:
1512 թվականին Կաստիլիայի ու Արագոնի միացյալ թագավորության կողմից Նավառայի գրավումից հետո Օլիտեի ամրոցն լքվել է ու սկսել անկում ապրել: Ժամանակ առ ժամանակ այնտեղ բնակվում էին Նավառայի փոխարքաները: 1813 թվականին ամրոցը հրդեհվել է իսպանացի պարտիզանների կողմից, որպեսզի այն չծառայի Նապոլեոնի զորքերին:
Ամրոցը ներառում է մի շարք սենյակներ, այգիներ ու խրամներ: Առանձնացվում են ամրոցի երկու հատվածներ՝ Հին պալատ (ներկայում՝ Parador Nacional de Turismo) և Նոր պալատ: Ամրոցը շրջապատված է բարձր պատերով ու ունի բազմաթիվ աշտարակներ, որ նրան տալիս են ազդու ու հեքիաթային տեսք: Ներկայում այն համարվում է Եվրոպայի ամենագեղեցիկ ամրոցներից մեկը: Ամրոցին կից գտնվում է Սանտա Մարիա գոթական տաճարը:
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի ամրոցներ
(1865) Կերբերոս
(1865) Կերբերոս (Cerberus), աստերոիդ ապոլոնի ընտանիքում։ Հայտնաբերվել է 1971 թվականի հոկտեմբերի 26-ին Լյուբոշ Կոհոուտեկի կողմից Բերգդորֆում ։
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է S դասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս S Կատեգորիա:1971 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Լյուբոշ Կոհոուտեկի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Ապոլոնի ընտանիքի աստերոիդներ
Սասիկ (Օդեսայի մարզ)
Լիճը ծովից բաժանող ավազաթմբի երկարությունը կազմում է 15 կմ, և նրա վրայով անցնում է ավտոճանապարհ։ Ավազաթմբի ծովի կողմում գտնվում են լողափներ։
Սասիկ լճի մեջ են թափվում Կոգոլնիկ և Սարատա գետերը, որոնք քաղցրահամ են դարձնում լիճը գարնանը և միներալացնում են աշնանը։ Ընդ որում, լճի հիմնական սնուցումը կատարվում է Դանուբից, Դանուբ-Սասիկ ջրանցքով։ Ջրի մակերևույթի տատանումները հասնում են 1 մ։ Սառչում է դեկտեմբերին, և հալում մարտին։
Լճի ափերը հանդիսանում են թռչյունների բնադրման վայրեր։ Սասիկը և Շագանի - Ալիբեյ - Բուրնաս համակարգը ստացել են միջազգային ջրա-ճահճային տարածքների կարգավիճակ, և պաշտպանվում են Ռամսարյան կոնվենցիայով։
Կատեգորիա:Սև ծով Կատեգորիա:Ուկրաինայի լիմաններ Կատեգորիա:Եվրոպայի լճեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի լճեր Կատեգորիա:Լճեր այբբենական կարգով
Լենս Սթիվենսոն
Լենս Սթիվենսոն կրտսեր (Lance Stephenson, Jr., ), ամերիկացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ, հարձակվող պաշտպան։ Ներկա պահին հանդես է գալիս Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Ինդիանա Փեյսերս» ակումբում։
Ծնվել է Բրուքլինում (Նյու Յորք)։ Հաճախել է Քոնի Այլենդում տեղակայված Աբրահամ Լինքոլնի անվան ավագ դպրոցը ։ Ավագ դպրոցի չորս տարիների ընթացքում Սթիվենսոնը նվաճել է քաղաքի դպրոցական բասկետբոլային բոլոր առաջնությունները։ Ավարտական տարուց հետո արժանացել է «Նյու Յորքի Միստր Բասկետբոլ» տիտղոսի և մասնակցել «Մաքդոնալդսի» «Բոլոր ամերիկացիների խաղին» (All-American game)։ Դպրոցական կարիերայից հետո Սթիվենսոնը մեկ ուսումնական տարի ելույթ է ունեցել Սինսինատիի համալսարանի բասկետբոլային հավաքականում։ Ընտրվել է 2010 թվականի NBA-ի դրաֆթի երկրորդ ռաունդի 40-րդ համարով՝ «Ինդիանա Փեյսերսի» կողմից։ 2014 թվականի հուլիսի 18-ին նոր պայմանագիր է կնքել «Շառլոթ Հորնեթսի» հետ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1990 ծնունդներ Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 5 ծնունդներ Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Ինդիանա Փեյսերսի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Շառլոթ Հորնեթսի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Լոս Անջելես Լեյքերսի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Լոս Անջելես Կլիպերսի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Մինեսոտա Թիմբերվուլվզի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Նյու Օռլեանս Պելիկանսի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Ատլանտա Հոքսի բասկետբոլիստներ
Տենասիլմա (գյուղ, Տյուռի շրջան)
Տենասիլմա (Tännassilma), գյուղ Էստոնիայի Յարվամաա նահանգի Տյուռի շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 45 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Յարվամաա նահանգի Տյուռի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Պերվոմայսկի (Կիսելյովսկի գյուղական բնակավայր)
Պերվոմայսկի (Первомайский), գյուղ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանում։ Մտնում է Կիսելևսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի խուտորներ
(9760) 1991 PJ13
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,240335 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,896 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,5847 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1224,81 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,293924 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,65° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1991 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Հենրի Հոլտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ֆիրա Գրեկու
Ֆիրա (Էսֆիր) Լվովնա Գրեկու (ծննդյան անունը՝ Բրիկ, ), խորհրդային մոլդովացի գեղանկարիչ և խեցեգործ:
Միխայիլ Գրեկուի կինը:
Կենսագրություն
Ֆիրա Բրիկը ծնվել է 1919 թվականին Կոստանդնուպոլսում: Սովորել է Քիշինյովի ֆրանսիական գիմնազիայում: 1930-ականների կեսերին Բրիկ ընտանիքը մեկնել է Բուխարեստ, որտեղ Ֆիրան շարունակում է սովորել ռումինական գիմնազիայում, այնուհետև ընդունվում է Գեղարվեստի Ակադեմիայի գեղանկարչության ֆակուլտետ (որտեղ ծանոթանում է ամուսնու հետ): Երկրորդ համաշխարհային պատերազմն ընդհատեց ուսումը, և նա վերադարձավ Բեսարաբիա, իսկ Հայրենական Մեծ պատերազմի սկսելով՝ 1941 թվականին տարհանվեց: Որպես փախստական թափառելով Հյուսիսային Կովկասի տափաստաններում, փրկվելով հարձակվող գերմանական զորքերից հասավ մինչև Ղազախստան:
Պատերազմի ավարտից հետո վերադարձավ Քիշինյով, վերականգնվելով Գեղարվեստի ուսումնարանում: Կերամիկան նրա տարերքն էր: Գրեկուն ճամփորդում էր գյուղերով, ժողովրդական գյուղական արվեստի ալբոմի համար նյութեր հավաքելով, աշխատում էր գյուղական խեցեգործական արվեստանոցում, այդ ժամանակ Քիշինյովում դեռևս պայմաններ չկային կերամիկայի արտադրության համար: 1963 թվականից նա սկսեց հաճախել Ձինտարիի ստեղծագործական բազա, որտեղ աշխատում էր նկարիչների խումբ Խորհրդային Միության տարբեր շրջաններից: Մերձբալթիկայում նա ստեղծեց լավագույն կերամիկական իրեր, որոնք ընդգրկված են Մոլդովայի Ազգային գեղարվեստի թանգարանի հավաքածուում:
1958 թվականին Ֆիրա Գրեկուն եղել է մոլդովական ժողովրդական արհեստների մասին «Վարպետների բալլադ» վավերագրական ֆիլմի խորհրդատուն : 1969 թվականին նա ստեղծեց բեմական հագուստներ «Լուչաֆերուլ» թատրոնի ներկայացումների համար (ռեժիսոր՝ Ս. Շկուրյա, նկարիչ  Մ. Գրեկու):
1971 թվականին Ֆիրա Գրեկուն մասնակցեց Վիլնյուսում անցկացվող կերամիկայի Միջազգային սիմպոզիումին, որտեղ նրա «ԴԵկորատիվ մոլդավական սյունակներ» աշխատանքը արժանացավ լրագրողների և արվեստի քննադատների դրական գնահատականին: Նա ղեկավարում էր Մոլդավիայի նկարիչների միության դեկորատիվ կիրառական արվեստի բաժինը, նրան հրավիրում էին խոշոր ցուցահանդեսների ձևավորման աշխատանքների համար, այդ թվում Մոսկվայում (1968 թվականին Մանեժի սրահներում):
Ֆիրա Գրեկուն մահացել է Քիշինյովում 1992 թվականին: 2011 թվականի նոյեմբերին Քիշինյովի Կոնստանտին Բրինկուշի անվան պատկերասրահում անցկացվեց Ֆիրա Գրեկուի աշխատանքների ցուցահանդեսը:
Ընտանիք
Դուստրը՝ Թամարա Միխայլովնա Գրեկու-Պեյչևան (ծնվ.՝ 1944), մոլդավացի նկարչուհի է և արվեստագետ: Փեսան՝ Դմիտրի Պետրովիչ Պեյչևը (ծնվ.՝ 1943), մոլդավացի նկարիչ է և բուլղարացի բանաստեղծ:
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային քանդակագործներ Կատեգորիա:Մոլդովացի քանդակագործներ Կատեգորիա:Մոլդովացի նկարչուհիներ Կատեգորիա:Նկարիչների կանայք
Շայեն
Շայեն (Cheyenne), քաղաք ԱՄՆ-ի հյուսիսարևմտյան մասում։ Քաղաքը Վայոմինգ նահանգի նահանգակենտրոնն է։ Բնակչությունը կազմում է 55,4 հազար մարդ (2000)։
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1867 թ-ի հուլիսի 4-ին մի խմբավորման կողմից, որը գլխավորում էր գեներալ Գրենվիլ Ջոջը։ Խմբավորումը այստեղ ճամբար էր դրել, երկաթուղային կայան կառուցելու նպատակով։ Ջոջը ընտրել է Շայեն անվանումը ի պատիվ տեղի հնդկացիական ցեղի։
Հղումներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքներ Կատեգորիա:Վայոմինգ Կատեգորիա:1867 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Իրիշատ Վերին
Իրիշատ Վերին, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Արճեշի գավառակում ։ Հանդիսանում էր Երիշատ գյուղի մի մասը ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ալեքսանդրովկա (գյուղ, Լիպեցկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Լիպեցկի շրջանի բնակավայրեր
Ռադիկ Իբոյան
Ռադիկ Միրալիևի Իբոյան, եզդիական ծագում ունեցող ռուս ընդհանուր մենամարտիկ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս ընդհանուր մենամարտիկներ
Կիսկելովո
Կիսկելովո (Кискелово), գյուղ Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Վսևոլոժսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 27 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Վսևոլոժսկի շրջանի բնակավայրեր
Սալեռնո
Սալեռնո (իտալերեն՝ Salerno), քաղաք Իտալիայում, (համանուն գավառի) մայրաքաղաքը։ Գտնվում է Հարավային Իտալիայի Կամպանիա մարզում, Սալեռնոյի ծոցի ափին, Նեապոլից հարավ-արևելք։
Ժեժելև
Ժեժելև (Жежелів), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Կազատինի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1540 թվականին։
Սալեռնո
Պատմություն
Հին հռոմեական 'Սալեռնում' բնակավայրը հիմնվել է մ. թ. ա. 197-ին, նախկին մեկ այլ բնակավայրի (հավանական է՝ էտրուսկյան) տեղում։ 646 թվականից Սալեռնո քաղաքը մտավ Լոմբարդյան դքսության կազմի մեջ, և 839 թվականին դարձավ անկախ իշխանության մայրաքաղաք, մինչև նորման արկածախնդիր իշխան Ռոբերտ Գվիսկարի կողմից նվաճվելը (1077) և այդ նոր տիրակալի նորաստեղծ իշխանության մայրաքաղաքը դառնալը։ 1194 թվականին Սալեռնոն ավարի է ենթարկվել Շվաբիայի Հոհենշտաուֆենների արշավանքի հետևանքով և նորից մասամբ վերականգնվել է սիցիլիական ապստամբությունների հերոս Ջովաննի դա Պրոչիդայի ղեկավարության ներքո (1282)։ Նա ոչ միայն լայնացրեց և աշխուժացրեց Սալեռնոյի նավահանգիստը, այլ նաև մեծապես նպաստեց քաղաքի և շրջակայքի տնտեսական վերելքին։ Այնուհետև, 1419 թվականից սկսյալ, Սալեռնոն անցավ տարբեր իշխանական տոհմերի տիրապետության տակ (Կոլոննաների, Օրսինիների և Սանսևերինոների), մինչև Նեապոլի թագավորությանը ենթարկվելը։
Ժեժելև
2001 թվականի տվյալներով Ժեժելև գյուղում բնակվում էր 1 456 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 7,83 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 185,95 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Կազատինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1540 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Սալեռնո
Պատմություն
Սալեռնոն հատկապես հռչակավոր է իր բժշկական ուսումնարանի շնորհիվ, որը հնագույնն է Եվրոպայում և որը ծաղկում ապրեց 11-րդ և 12-րդ դարերում, բազմաթիվ ուսանողներ հրապուրեց ոչ միայն Իտալիայից, այլ նաև՝ Եվրոպայի այլ վայրերից, Մերձավոր Արևելքից և Հյուսիսային Աֆրիկայից։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Սալեռնոյի ծովափը ծանր ճակատամարտերի թատերաբեմ դարձավ (սեպտեմբեր 8-18, 1943 թ.)՝ գերմանական ռազմուժերի և դաշնակիցների ափհանման դեսանտի միջև։ Պատերազմական գործողությունների հետևանքով քաղաքը հսկայական կորուստներ և վնասվածքներ կրեց, մինչև բրիտանական 8-րդ Բանակի ժամանումը Կալաբրիա, և գերմանական զորքերի նահանջը։
Ճարտարապետություն
Լոմբարդյան ժամանակաշրջանից պահպանվել են Արեկիի դղյակի փլատակները, դղյակի դարպասը, իշխանական այդ ապարանքի մնացուկները, բայց քաղաքի ամենահայտնի հուշարձանն է Սուրբ Մատթեոսի մայր տաճարը, որը հիմնվել է 845 թվականին և վերականգնվել՝ 1076 - 1085 շրջանում, Ռոբերտ Գվիսկարի կողմից։ Տեղիս ավանդության համաձայն, Սուրբ Մատթեոսի աճյունը բերվել է հենց այդտեղ՝ 10-րդ դարում, և մինչև հիմա պահվում է այդ տաճարի դամբարանում։ Մայր տաճարում նույնպես գտնվում է Հռոմի պապ Գրիգոր VII-ի աճյունը։
Բնակչություն
2009 թ. դրությամբ, Սալեռնոյի բնակչությունը կազմում էր 146,045 մարդ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Միջերկրականի նավահանգիստներ Կատեգորիա:Բյուզանդիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Նավահանգստային քաղաքներ
Պրիվետնոե (գյուղ, Մալինի շրջան)
Պրիվետնոե (Привітне), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Մալինի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Պրիվետնոե գյուղում բնակվում էր 28 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,166 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 168,67 մարդ/կմ²։
Պերվոմայսկի (Ուդարնիկովսկոե գյուղական բնակավայր)
Պերվոմայսկի (Первомайский), ավան Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանում։ Մտնում է Ուդարնիկովսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի ավաններ
World Register of Marine Species
Ծովային տեսակների տվյալ ցանկը ծագել է Եվրոպական ծովային կենսաբանական տեսակների ռեեստրից (ERMS) և դրա համադրությունը որոշ այլ տվյալների հետ, հիմնականում ֆինանսավորվում է Եվրոպական Միության կողմից և տեղակայված է Ֆլանդրիական ծովային ինստիտուտում, Բելգիայում։
2012 թվականի հոկտեմբերի տվյալներով WoRMS -ում 214. 950 համընդհանուր ընդունված տեսակ կա, որոնցից ստույգ են համարվում 196.692 տեսակ։ Բազան ներառում է 368. 337 տեսակ անուն, ներառյալ հոմանիշներ 460. 381 տաքսոնների և 26. 338 լուսանկարների համար ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ծովային կենսաբանություն Կատեգորիա:Կենսաաշխարհագրություն Կատեգորիա:Կենդանաբանություն
(1866) Սիզիֆուս
(1866) Սիզիֆուս (Sisyphus), աստերոիդ ապոլոնի ընտանիքում։ Հայտնաբերվել է 1972 թվականի դեկտեմբերի 5-ին Պաուլ Վիլդի կողմից Ցիմերվալդում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 1,893388 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 0,8736 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9131 ա. մ., իսկ Երկրի ուղեծրին Սիզիֆուս աստերոիդը նվազագույնը մոտենում է 0,1035 ա. մ. հեռավորության վրա ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 951,61 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,378307 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 41,19° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1972 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Պաուլ Վիլդի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Ապոլոնի ընտանիքի աստերոիդներ
Ֆրենկ Օուշեն
Քրիստոֆեր Էդվին Բրո (Christopher Edwin Breaux, ), ամերիկացի երգիչ, երգերի հեղինակ և ռեփեր, ով ավելի հայտնի է Ֆրենկ Օուշեն (Frank Ocean) բեմական անվամբ։
Վաղ կյանք
Օուշենը, ում իսկական անունը Քրիստոֆեր Էդվին Բրո է, ծնվել է 1987 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Կալիֆորնիա նահանգի Լոնգ Բիչ քաղաքում։ Նրա ծնողներն են Քելվին Էդուարդ Քուքսին և Կատոնյա Բրոն ։ Երբ Օուշենը 5 տարեկան էր, նրա ընտանիքը տեղափոխվել և բնակություն է հաստատել Լուիզիանա նահանգի Նոր Օռլեան քաղաքում ։ Օուշենը սովորել է Ջոն Էրետի անվան դպրոցում, որն ավարտելուց հետո ընդունվել է Նյու Օռլեան քաղաքի համալսարանը ։ 2005 թվականին այդ քաղաքում տեղի ունեցած «Կատրին» ավերիչ փոթորիկից հետո, նա տեղափոխվել է Լուիզիանա նահանգնի Լաֆեյետ քաղաքի համալսարան ։
Կարիերա
Կարիերան սկսել է գրելով երգեր անյպիսի կատարողների համար, ինչպիսիք են Ջոն Լեջենդը, Ջասթին Բիբերը, Բրենդի Նորվուդը և այլք ։ 2010 թվականին դարձել է Odd Future հիփ հոփ խմբի անդամ ։ 2011 թվականին թողարկել է իր «Nostalgia, Ultra» միքսթեյպը, որն արժանացել է երաժշտական քննադատների բարձր գնահատականին։ Այդ միքսթեյպի երգացանկում ընդգրկված էր «Novacane» և «Swim Good» սինգլները ։
2012 թվականի հունվարին Օուշենը զբաղեցրել է երկրորդ հորիզոնականը BBC-ի անցկացրած «2012 թվականի ձայնը» հարցումում ։ Նույն տարվա հուլիսին վաճառքի է դուրս եկել երգչի առաջին ստուդիական ալբոմը՝ «Channel Orange»-ը, որը թողարկման առաջին շաբաթում ունեցել է 131,000 օրինակի վաճառք և Billboard 200 ալբոմների հիթ շքերթում զբաղեցրել է երկրորդ հորիզոնականը ։ Այդ ալբոմի «Thinkin Bout You» սինգլը դարձել է հիթ և զբաղեցրել է 32-րդ հորիզոնականը Billboard Hot 100 հիթ շքերթում ։ 2013 թվականի փետրվարին Օուշենը «Channel Orange» ալբոմի համար ստացել է Գրեմմի մրցանակ «Լավագույն քաղաքային ժամանակակից ալբոմ» անվանակարգում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1987 ծնունդներ Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 28 ծնունդներ Կատեգորիա:Ամերիկացի երգահաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեփերներ Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:NME Awards մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ Կատեգորիա:Brit Awards մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի փոփ երգիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հիփ հոփ երգիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի բլոգերներ Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Ղրիմի թաթարական գրականություն
Ղրիմի թաթարական գրականություն (Qırımtatar edebiyatı), Ղրիմի թաթարների գրականություն, որի պատմությունն սկսվում է Ոսկե հորդայի ժամանակներից (13-15-րդ դարեր), իսկ նրա ոսկե դարաշրջանը տեղի է ունեցել Ղրիմի խանության ժամանակներում (15-18-րդ դարեր)։
Միջին դարեր
13-րդ դարի Մահմուդ Քիրիմլիի «Հովսեփի և Զուլեյխի մասին բանաստեղծությունը» համարվում է Ղրիմի թաթարերենով ամենահին ստեղծագործությունը ։ Այդ ժամանակի այլ նշանավոր հեղինակների թվում էին Ալին (․․․ - 1232), Մահմուդ (13-14-րդ դարեր) , Մաուլանա Ռաջաբ բին Իբրահիմ (․․․- 1386 , Մաուլանա Շերեֆեդդին բին Քեմալ Մաուլանա Շերեֆեդդին բին Քեմալ (․․․- 1438) և Քեմալ Ումմի  (․․․- 1475) ։
Դասական ժամանակաշրջան
Ոսկե հորդայի շրջանում, այն բանից հետո, երբ Ղրիմի թաթարներն իսլամ ընդունեցին, սկսել է ձևավորվել բազմոցի պոեզիան կամ պալատական պոեզիան (saray edebiyatı)։ Դրա հեղինակները խաններն ու արիստոկրատներն են եղել։ Ժամանակի նշանավոր բանաստեղծներն էին Աբդուլ-Մեջիդ Էֆենդին, Հուսեյն Քեֆևին, Մենլի I Գերայը, Գազի II Գերայը, Ռամել Խոջան, Աշիկ Ումերը, Մուստաֆա Ջևհերին, Լեյլա Բիկեչը, Աշիկ Արիֆը, Ջանմուհամեդը և Էդիպ Էֆենդին։ Գազի II Գերայը, մասնավորապես, հայտնի էր իր պոեզիայով, գրականության հանդեպ սիրով և երաժշտական ստեղծագործություններով ։ Բահադիր I Գիրայի կինը՝ Խան Զադե խանումը, նույնպես հայտնի էր որպես բանաստեղծուհի։ 15-17-րդ դարերում հայտնվել են Ղրիմի պոեզիայի անթոլոգիաները։
Այդ ժամանակաշրջանի բոլոր գրական ստեղծագործությունները գրվել են արաբական տառատեսակով։ Պոեզիայի լեզվի վրա ազդել են արաբերենն ու պարսկերենը, քանի որ այն օգտագործում էր երկար և կարճ ձայնավոր ոտանավորներ, մինչդեռ թյուրքական լեզուն այդ կերպ չէր տարբերակում ձայնավորները ։ Միևնույն ժամանակ ժողովրդական բանահյուսության մեջ օգտագործվել է ավելի խոսակցական լեզու՝ քիչ փոխառություններով (օրինակ՝ «Չորաբաթիր» (Հերոս Չորա), «Կյոր օղլու» (Կույրի որդին), «Թաիր վե Զորե» (Թաիրը և աստղը))։
Այլ աշխատանքները ներառում են պատմական իրադարձությունների վերաբերյալ աշխատություններ և բազմաթիվ հրամանաններ (yarlığ) ։
1783 թվականին Ռուսական կայսրության կողմից Ղրիմի բռնակցումից հետո Ղրիմի թաթարական գրականությունը սառեցվել է, քանի որ դրա զարգացման հիմնական հովանավորները Ղրիմի խաներն էին։
Նոր ժամանակաշրջան
Ղրիմի գրականության վերածնունդը սերտորեն կապված է Իսմայիլ Գասպրինսկու հետ, ով պատմվածքի և վեպի հիմքերը դրել է Ղրիմի թաթարական գրականության մեջ։ Իր «Տերցիման» (Terciman) թերթում Գասպրինսկին հրատարակել է Ղրիմի թաթար նոր գրողների ստեղծագործությունները։ 20-րդ դարի սկզբի նշանավոր բանաստեղծներից էին Աշրաֆ շեմի-Զադեն (Eşref Abduraman oğlu Şemi-zade), Բեքիր չոբան-Զադեն (Bekir Çoban-zade), Աբդուլլահ Դերմենչին (Abdulla İbraim oğlu Dermenci), Շևկի Բեկթորեն (Şevqiy Bektöre), Աբդուլլահ Լատիֆ-Զադեն (Abdulla Abil oğlu Lâtif-zade), Ամդի Գիրեյ Բեյը (Amdi Giraybay): 1901 թվականին Աբդուլլահ Օզենբաշլին (Seid Abdulla Özenbaşlı) հրատարակել է ղրիմաթաթարական առաջին դրաման՝ «Ինչ-որ լինելու է, կլինի» (Olcağa çare almaz)։
Ժամանակակից հեղինակների թվում են Շամիլ Ալադինը, Չինգիզ Դագջին, Ումար Իփչին, Յուսուֆ Բոլաթը, Այդեր Օսմանը, Էրվին Ումերովը, Ռուստեմ Մուեդինը, Շաքիր Սելիմը, Յունուս Կանդըմը, Սեյրան Սուլեյմանը, Նուզեթ Ումարով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գրականություն Կատեգորիա:Ղրիմի թաթարներ Կատեգորիա:Թաթարներ Կատեգորիա:Ղրիմ
Գայանե Փայտյան
Գայանե Ալբերտի Փայտյան, լրագրող, սցենարիստ, հեռուստահաղորդավար, դասախոս։
Կենսագրություն
Գայանե Ալբերտի Փայտյանը ծնվել է 1974 թվականի հունիսի 30-ին, Երևանում։ Մայրը մասնագիտությամբ մանկավարժ է, հայրը՝ ինժեներ-ավտոմեխանիկ։ Ընտանիքում եղել է սպասված երեխա, իսկ 14 տարի շարունակ՝ նաև ընտանիքի միակ երեխան։ Դպրոցական տարիներին Գայանեն ցանկացել է բժշկուհի դառնալ։ Տասներորդ դասարանում, երբ արդեն պետք է սկսեր կրկնուսույցների մոտ քիմիա, կենսաբանություն առարկաները պարապել, հանկարծակի որոշել է դառնալ լրագրող։
1991 թվականին ընդունվել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի ժուռնալիստիկայի բաժին և սկսել է թղթակցել «Ավանգարդ» թերթին։ 1993 թվականին սրտի կաթվածից մահացել է հայրը, ով Գայանեի կյանքում առանձնահատուկ դեր է ունեցել, եղել նրա գաղափարակիցը, թիկունքն ուհենարանը։ 19-ամյա Գայանեն ուսմանը զուգահեռ տարբեր աշխատանքներ է կատարել վատառողջ մոր և 5-ամյա քրոջ ապրուստը հոգալու համար։ Նույնիսկ տպարանում գիշերային ժամերին սևագործ բանվոր է աշխատել՝ տառերի շարվածքն արել, երբ արդեն հեռուստատեսության աշխատակից է եղել, շատերի համար արդեն ճանաչելի դեմք, բայց բանվորի աշխատանքից չի խորշել ու չի ամաչել. ընտանիքի բեռը երիտասարդ աղջկա ուսերին է եղել։
1991 թվականին, երբ դեռ առաջին կուրսի ուսանող է եղել, աշխատանքի է ընդունվել Հայաստանի ազգային հեռուստաընկերությունում։ 1991-92 թվականներին եղել է Հայաստանի ազգային հեռուստաընկերության «Մայրաքաղաք» հաղորդման մեկնաբանը, 1992-94 թվականներին` «Ա1» հեռուստաընկերության «Թափանցիկ դռներ», «Հաու դու յու դու», «Մամուլի ակումբ» հաղորդումների թղթակիցը, հեղինակը և հաղորդավարը։ 1994 թվականին մասնակցել է Ֆրանսիայի Պոռ դը Բուք քաղաքում անցկացվող ամենամյա միջազգային կինոփառատոնին և Երևանի կենդանաբանական այգու մասին պատմող տեսաֆիլմով ընդգրկվում մասնակիցների լավագույն հնգյակում։
1996 թվականին Գայանեն ավարտել է համալսարանը, գերազանց պաշտպանել ավարտական աշխատանքը։ Ազգային հեռուստաընկերության նոր ղեկավարությունը որոշել է փոխել եթերային քաղաքականությունը. Գայանեն, չհամաձայնելով պարտադրվող փոփոխություններին, որոշել է հեռանալ։ Տեղափոխվել է նոր հիմնադրված «Նորք» հեռուստաընկերություն (հայկական երկրորդ պետական հեռուստաընկերություն), 1998-99 թվականներին եղել «Նորք» հեռուստաընկերության «Լուրեր» ծրագրի տնօրենը և «Արտ 13» հեռուստաընկերության խմբագիրը, հեղինակել և վարել է «Ծանոթ անծանոթ» հաղորդաշարը։
2006 թվականին ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի լրատվամիջոցների համար հատուկ ծրագրով վերապատրաստվել և որակավորվել է ԱՄՆ-ում, իսկ 2009 թվականին դարձյալ ԶԼՄ ներկայացուցիչների համար հատուկ ծրագրով վերապատրաստվել է Եգիպտոսում, մասնակցել է միջազգային բարձրակարգ դասընթացների եվրոպական մի շարք երկրներում։
Բազմաթիվ դոկումենտալ ֆիմերի հեղինակ է` «Հայաստանի և Արցախի պատմական վանքերն ու հուշարձանները», «Հնդկաստան», «Իրանի Իսլամական Հանրապետություն», «Մեր հարևանները», «Իրաք», «Բաբելոնի գաղտնիքները», «Բահրեյնի թագավորության հրաշքը», «Քուվեյթ», «Ալբանիա. պատերազմ և խաղաղություն», «Հռոմ՝ հավերժական քաղաք», «Փարիզ. սեր ու գույն» և այլն։
Որպես լրատվական մեկնաբան, 1995-99 թվականներին աշխատել է Հայաստանի ազգային հեռուստաընկերությունում, 1999-2015 թվականներին՝ Հայկական երկրորդ հեռուստաալիքի «Լրաբեր» լրատվական ծրագրում։ 2000-2008 թվականներին եղել է ՀՀ Ազգային Ժողովի հասարակայնության հետ կապերի վարչության գլխավոր մասնագետը։ 2004 թվականից եղել է միջազգային հեռուստատեսային ակադեմիայի անդամ։ 2006 թվականին Հայկական երկրորդ հեռուստաալիքով հեղինակել և վարել է «Կախման կետեր», 2017 թվականից՝ «Զրույց Փայտյանի հետ» հաղորդաշարերը։ Տարբեր տարիներին դասախոսել է Հայաստանում ֆրանսիական և Երևանի Խ. Աբովյանի անվան պետական մանկավարժական համալսարաններում։
2008 թվականին հիմնադրել և ղեկավարել է հաղորդավարների և լրագրողների մասնագիտացված «TV Իդեալ» դպրոց-ստուդիան։
Գայանե Փայտյանը մահացել է 2022 թվականի հոկետմբերի 27-ին կորոնավիրուսի պատճառով։
Մրցանակներ
Մասնագիտական ակտիվ գործունեության, բարձր պրոֆեսիոնալիզմի համար Գայանե Փայտյանն արժանացել է Երևանի քաղաքապետի պատվոգրին, ստացել է բազմաթիվ շնորհակալագրեր։
Ընտանիք
2009 թվականին Գայանեն ամուսնացել է մասնագիտությամբ ինժեներ Էդուարդ Միհրանյանի հետ։ 2017 թվականին՝ երկար տարիների սպասումից հետո, նրանց ընտանիքում ծնվել են երկվորյակ աղջիկներ՝ Էվա և Էլլա։
Գայանեի կրտսեր քույրը՝ Մարիաննա Փայտյանը, նույնպես լրագրող է և դոկումենտալ հեռուստաֆիլմերի սցենարիստ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հեռուստատեսությունը Հայաստանում Կատեգորիա:Հայ հաղորդավարներ Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ Կատեգորիա:Հայ սցենարիստներ
Առավելաբար արևմտահայերենին բնորոշ բառեր
Առավելաբար արևմտահայերենին բնորոշ բառեր - սրանք այն բառերն են, որոնք և՛ արևելահայերենում, և՛ արևմտահայերենում գործածվում են, սակայն արևմտահայերենում ունեն ավելի մեծ ու հաճախակի կիրառկություն։
Նույնը կարելի է ասել ճերմակ բառի մասին, որը արևմտահայերենում կազմում է բառակազմական մի ընդարձակ փունջ, որոնց մեծ մասը բացակայում է արևելահայերենում, օրինակ՝ ճերմկեղեն, ճերմկիլ, ճերմկնալ, ճերմկոտ, ճերմկորակ, ճերմկուց, ճերմկցնել և այլն։ Արևելահայերենը բառակազմության մեջ հիմնականում օգտվում է սպիտակ բառից։
Դեռ այս օրինակներին կարելի է հավելել նաև պաղ բաղադրիչով այն հարադրությունները, դարձվածքները ու կայուն կապակցությունները, որոնք բնորոշ են միայն արևմտահայերենին՝ պաղ աչքով նայիլ - չհամակրել, պաղ առած - մրսած, պաղ երկաթ ծեծել - անիմաստ գործով զբաղվել, պաղ խոսք ընել - վիրավորական խոսք ասել և այլմ։
Առավելաբար արևմտահայերենին բնորոշ բառերի օրինակներ. աղտ, աղտոտել, անհանդարտ, արվեստական, բաղդատել, բավել, բնավ, բոլորվիլ, գամ, գամել, գայթել, գզրոց, գինով, գինովնալ, գիրկընդխառն, դիմադարձ, դրացի, զատել, զարմիկ, զարմուհի, ժահր, լամբակ, խածնել, խարկել, խորունկ, կակուղ, կակուղնալ, կռթնել և այլն։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Բառագիտություն Կատեգորիա:Արևմտահայերեն
Աստերոիդների ցանկ (284901-285000)
Աստերոիդների ցանկ (284801-284900) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (285001-285100)
Տենասիլմա (գյուղ, Պիլվա շրջան)
Տենասիլմա (Tännassilma), գյուղ Էստոնիայի Պիլվամաա նահանգի Պիլվա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 182 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Պիլվամաա նահանգի Պիլվա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Ալեքսանդրովկա (գյուղ, Նովոչերկուտինսկի գյուղխորհուրդ)
Ալեքսանդրովկա (Александровка), գյուղ Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Դոբրինսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Դոբրինսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1770 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կետլ (գետ)
Կետլ, գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կրասնոդարի երկրամասով։ Գետաբերանը գտնվում է Ֆարս գետի ձախ ափից 127 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 20 կմ, ջրահավաք ավազանը՝ 60,5 կմ2։
Ջրագրության տվյալներ
Ըստ Ռուսաստանի պետական ջրային ռեեստրի տվյալների՝ այն ընկած է Կուբանի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսության մասը կազմում է Լաբա գետը՝ Չամլիկ գետի թափվելու մասից մինչև իր գետաբերանը, գետի գետային ենթաավազանը բացակայում է։ Գետի գետային ավազանը՝ Կուբանն է ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Ադըղեայի գետեր
Պետրովսկի (Կրասնի Սուլինի շրջան)
Պետրովսկի (Петровский), գյուղ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանում։ Մտնում է Կիսելևսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի խուտորներ
Պակիստանի ազգային թանգարան
Պակիստանի ազգային թանգարան (ուրդու՝ قومی عجائب گھر پاکِستان), թանգարան Կարաչիում, Պակիստանի Իսլամական հանրապետություն։ Հիմնադրվել է 1950 թվականին ։
Պատմություն
Պակիստանի ազգային թանգարանը ձևավորվել է 1950 թվականի ապրիլի 17-ին և ի սկզբանե գտնվում էր Ֆրիր Հոլում, փոխարինելով այժմ չգործող «Վիկտորիայի թանգարանը»։ Թանգարանի բացվելուն պես Պակիստանի կառավարությունը ստեղծեց խորհուրդ, որի նպատակն էր հարստացնել թանգարանի հավաքածուն արվեստի և հնաոճ իրերի գնման միջոցով։ 1970 թվականին թանգարանը տեղափոխվեց իր ներկայիս վայրը։
Ցուցադրություն
1970 թվականին թանգարանում կար ընդամենը 4 պատկերասրահ, ներկայումս դրանց թիվը հասել է 11-ի։ Դրանցից առանձնանում է Ղուրանի պատկերասրահը, թանգարանի հավաքածուն ներառում է Ղուրանի մոտ 300 օրինակ, որից 52-ը հազվագյուտ ձեռագրեր են։ Թանգարանն ունի պատկերասրահներ՝ նվիրված Հարապպայի քաղաքակրթության մշակույթին, Գանդարա քաղաքակրթության քանդակներ, իսլամական արվեստ, մանրանկարներ, հնագույն մետաղադրամներ, փաստաթղթեր Պակիստանի քաղաքական պատմության վերաբերյալ։ Բացի այդ, աչքի է ընկնում Պակիստանի ժողովուրդներին նվիրված էթնոլոգիական պատկերասրահը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ազգային թանգարաններ Կատեգորիա:Պակիստանի պատմություն
Իրիշատ Ներքին
Իրիշատ Ներքին, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Արճեշի գավառակում ։ Հանդիսանում էր Երիշատ գյուղի մի մասը ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Կիստանովո
Կիստանովո (Кистаново), գյուղ Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Նավաշինսկի շրջանի կազմում։
Իրիշատ Ներքին
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կիստանովո
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Նավաշինսկի շրջանի բնակավայրեր
Քվեմո Աբաշա
Քվեմո Աբաշա (ქვემო აბაშა), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Իմերեթի մարզի Սամտրեդիայի շրջան‎ում ։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 240 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Սամտրեդիայից հեռու է 17 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2002 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 198 մարդ :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Սամտրեդիայի շրջան‎
Մալթայի վարչական բաժանում
1993 թվականին Մալթան բաժանվել է 68 տեղական խորհուրդների (մունիցիպալիտետ)։ Այս 68 տեղական խորհուրդները տեղի ինքնակառավարման հիմնական ձևն են և չկա միջանկյալ մակարդակ տեղի խորհուրդների և ազգային կառավարության միջև. Они создали вспомогательные пять регионов для статистических целей, oни не имеют административный статус
Մունիցիպալիտների ցանկ
«Ħal» բառը Raħal բառի հապավումն է․ վերջինս նշանակում է «գյուղ, փոքրիկ քաղաք»։
Արցախ նահանգ
Արցախ (նաև՝ Արձախ, Արցախամայր). Մեծ Հայքի տասներորդ նահանգը, տարածված էր Փոքր Կովկասի արևելյան և Հայկական Լեռնաշխարհի հյուսիսարևելյան մասում։ Երբեմն կոչվել և Փոքր Սյունիք, իսկ ավելի ուշ հիշատակված է Խաչեն կամ Խաչենք անունով, որը կազմում էր նախկին Արցախի մի մասը։ Ընդգրկում էր այժմյան Արցախի Հանրապետությունը՝ հարակից ազատագրված տարածքներով, և ձգվում էր մինչև Իջևանի շրջանը։
Աշխարհագրական դիրք
Արցախը տարածվում է Սյունիքից արևելք՝ Կուր և Արաքս գետերի միջև։ Տարածքով համարյա համընկնում է Լեռնային Ղարաբաղին՝ Միլիի տափաստանին։ Սակայն նկատի ունենալով պատմագրական որոշ վկայություններ՝ Արցախի մեջ են ընդգրկում նաև Սևանա լճի հյուսիս-արևելյան կողմում գտնվող նեղ շերտը՝ մինչև Աղստև գետը։
Ամեն մի ժողովրդի ճակատագրի վրա որոշակի ազդեցություն է ունեցել նրա հայրենիքի պատմաաշխարհագրական միջավայրը։ Հայ ժողովրդի համար բնապատմական այդ միջավայրը Հայկական լեռնաշխարհն է, որտեղ անհիշելի ժամանակներից առ այսօր ստեղծվել են մարդկային առաջավոր քաղաքակրթության մակարդակի վրա գտնվող մշակութային գոհարներ։
Հայկական բարձրավանդակի ոչ միայն նահանգները, այլ նաև համարյա բոլոր բնակավայրերից յուրաքանչյուրը հարևաններից բաժանված է բնական պատվարներով և, ըստ էության, կազմում է ոչ միայն վարչական առանձին միավոր, այլև բնակլիմայական ինքնուրույն ու ինքնատիպ մի ամբողջություն։ Ասես մարդկային ցեղի ծնունդով, ամենազոր արարչի կամոք Մեծ Հայքին, մասնավորապես Արցախ աշխարհին, բաժին է հասել աշխարհագրական դրախտային մի միջավայր, ուր գոյություն ունեն բոլոր պայմանները բարեկեցիկ կյանքի համար։ Հնում Արցախը հայտնի է եղել իր ամրությամբ, ռազմական տեխնիկայի տեսակետից համարվել է անմատչելի մի երկիր, ունեցել է սաղարթախիտ անտառներ և փարթամ արոտավայր։
Երվանդունիները իրենց գահակալության առաջին իսկ տարիներից ուշադրության կենտրոնում էին պահում Արարատյան դաշտավայրը, որը շուտով դառնում է հայ ժողովրդի տնտեսական-քաղաքական և մշակութային կյանքի կենտրոնը։
Արցախի բաժանումը ըստ Մակար Բարխուդարյանցի
Իր «Արցախ» գրքում Մակար եպիսկոպոս Բարխուդարյանցը 19-րդ դարում բաժանում է Արցախը հետևյալ կերպով.
Արցախ աշխարհի տարածությունը կազմում էր 11.528 կմ²։ «Աշխարհացոյց»-ի տվյալներով այն ուներ 12 գավառ.
Մյուս Հաբանդ
Լինելով Արցախի գավառներից՝ Սյունիքի համանուն գավառից տարբերելու համար ածանցվել է «Միւս» ցուցիչով։ Հաբանդի Ամարաս ավանի եկեղեցին և վանքը հիմնադրել է Գրիգոր Ա Լուսավորիչը։ Այնտեղ է ամփոփվել Գրիգորիսի (Գրիգոր Ա Լուսավորչի թոռը) աճյունը, որի վրա 5-րդ դարում Վաչագան Գ Բարեպաշտ թագավորը կառուցել է Սբ. Գրիգորիս մատուռը։ Նշանավոր էր Հաբանդի Գտիչ կամ Քթիշ բերդավանը (ներկայիս Հադրութի շրջանում)` համանուն և եպիսկոպոսանիստ վանքով։ Գտիչից ոչ հեռու (ներկայիս Տող և Տումի գյուղերի մոտ) գտնվող Գորոզ բերդավանի (հայտնի է 8-9-րդ դարերից) անունով հայ քերական-մեկնիչները (Համամ Արևելցի, Վարդան Արևելցի և ուր.) հաճախ կոչել են բովանդակ Հաբանդ, իսկ "Գորոզու բարբառ" ասելով՝ հասկացել առհասարակ Արցախի բարբառ։ Ուշ միջնադարում Հաբանդը վարչականորեն բաժանվել է Դիզակի (հարավային մասը) և Վարանդայի (հյուսիսային մասը) գավառների՝ համանուն մելիքություններով, որով մոռացվել է գավառի հնագույն անվանումը։
Վակունք կամ Վայկունիք
Վայկունիք, գավառ Մեծ Հայքի Արցախ նահանգի կազմում։12-13-րդ դարերում գավառը կոչվել է Ծար, ընդգրկում էր Տրտու (Թարթառ) գետի ակունքները։ Արևելյան սահմանն անցնում էր Դադիվանքի կողքով՝ ընդգրկելով Լեռնաբերդը, Թարթառի աջափնյա լեռնային մասը, ներառյալ Խադավանք-Խաթրավանքը և Վաղուհաս գյուղը։ Հարավից սահմանակից էր Սյունիքին (Ջերմուկի մոտ), արևմուտքում սահմանն անցնում էր Սևանի ավազանը Թարթառի ակունքներից բաժանող Ռմբոստյան լեռնաշղթայով, հյուսիսում ընդգրկում էր Մռավ լեռան հյուսիսային լանջերը՝ Քյուրակ և Շամքոր գետակներով։ Ծարի կամ Վերին Խաչենի իշխանության ժամանակ (Դոփի ու նրա ժառանգների իշխանապետության օրոք) Ծար կամ Ծարի երկիր էին կոչվում իշխանության բոլոր տիրույթները՝ բուն Ծար-Վայկունիքն ու Սևանի արևելյան ափը (հարավ-արևմուտքում ընդգրկելով Շողվագ բնակավայրը, հյուսիս-արևելքում՝ Արցախի Կողթ գավառը)։ Հաթերքի տեր Վախտանգի մահից (1220-ական թթ.) հետո Ծարի մեջ էր մտնում նաև Վերին Խաչենի իշխանությանն անցած Հաթերք գավառի մեծ մասը՝ Հաթերք ավանը, Դադիվանքը և շրջակա հողերը։ Բուն Ծարի նշանավոր բնակավայրերից աղբյուրներում հիշատակված են Ծար, Ակնա ավանները, Վաղուհաս, Գետաշեն, Դարբնոց և այլ գյուղերը, բերդերից՝ Հավքախաղացը, Հանդաբերդը կամ Լեռնաբերդը։ Եպիսկոպոսանիստն էր Խադավանք-Խաթրավանքը։ 17-րդ դարից բացառապես հայաբնակ Ծարի հին գյուղերում աստիճանաբար բնակություն են հաստատել Պարսկաստանի խորքերից գաղթեցված քոլանի քրդերը։
Բերձոր կամ Բերդաձոր
Բերդաձոր, գավառ Մեծ Հայքի Արցախ նահանգի կազմում։ Շուշիի շրջանի ենթաշրջան Բերդաձորը եղել է Մեծ Հայքի Արցախ աշխարհի գավառներից մեկը։ Ունեցել է համանուն կենտրոն։ Բերդաձորը ընդգրկում էր Արաքս և Հագարի գետերի միջև ՝ Քիրս և Դիզափայտ լեռների հարավահայաց կողմերից սկսած մինչև Սյունիքի սահմաններն ընկած տարածությունը։ Մովսես Կաղանկատվացին այն հիշատակում է Բերձոր ձևով։Ուշ միջնադարում Բերդաձորը բաժանված էր Վարանդայի և Դիզակի մելիքությունների միջև։ Ոմանք այն նույնացրել են Վերին Խաչենի հետ։ Մարգարա գրիչը 1337 թվականին գյուղախումբը անվանել է Բերդաձոր։ Ջալալ-ադ-Դին սուլթանի անձնական քարտուղար Շիխաբ ադ-Դին ան-նասավին Բերդաձորին թարգմանբար կոչել է Կալադարա։
Մուխանք
Կամ Մոխանք, Մխանք, գավառ Մեծ Հայքի Արցախ նահանգում, Գարգար գետից հարավ։ Մխանց իշխանական տոհմի տիրույթը։ 5-րդ դարի 2-րդ կեսին Մուխանքը ևս անջատվել է Մեծ Հայքից և միացվել Աղվանից մարզպանությանը։ 9-րդ դարի սկզբին Մուխանքի իշխանն էր Ստեփանոս Աբլասադը, որը Բաբեկի օգնությամբ ջախջախել և իր տիրույթներից վանել է բաղասականցիներին։ Սակայն վերջիններիս հաջողվել է սպանել Ստեփանոս Աբլասադին և տիրել նրա կալվածները։ 12 տարի անց Հարավային Արցախի իշխան Եսայի Աբու Մուսեն, որը Ստեփանոս Աբլասադի քրոջ որդին էր, բաղասականցիներից ետ է նվաճել Մուխանքը, ինչպես նաև այն գավառները, որոնք մինչ այդ պատկանում էին իր քեռուն։
Պատմություն
Արցախը հյուսիս-արևելքից և արևելքից սահմանակցում էր Ուտիք նահանգին, արևմուտքից, Աղավնո գետակով՝ Սյունիքին։ Հյուսիս-արևմուտքում Արցախի սահմանները ձգվում էին Սևանա լճի արևելյան ափով, հարավից՝ Երասխի հովտով մինչև Մուխանք դաշտը՝ ընդգրկելով այդ դաշտի արևմտյան կեսը։Տարածքով համարյա համընկնում է Լեռնային Ղարաբաղին՝ Միլիի տափաստանին։
Առաջին անգամ հիշատակվում է Ք․ ա․ 8-րդ դարի վանյան սեպագիր արձանագրություններում Ուրտեխե (Որտեխե) ձևով, որն էլ ավելի ուշ դարձել է Արցախ (անտիկ պատմիչների մոտ՝ Օրխիստենե)։
Արցախի նախարարությունը կոչվել է նաև Ծավդեացվոց կամ Ծավդեից իշխանություն, իշխանանիստ Ծավդք (Զոդ) ավանի անունով։ Առանշահիկների թագավորության շրջանում՝ Դյութական ավանը դարձել է նահանգի կենտրոնը։ Հետագայում նահանգի գլխավոր քաղաքն է եղել Փառնես (Փառիսոս) բերդավանը, Հայկական Փառիսոսի Թագավորության օրերին (X-XI դարերում)։
Ուրարտական արձանագրությունները հունահռոմեական և հայ հին ու վաղ միջնադարյան պատմիչներն ու աշխարհագետներն իրենց տարալեզու և տարատեսակ, ուղղակի ու անուղղակի հաղորդումներով միանգամայն պարզորոշ ու առանց երկմտանքի ցույց են տալիս, որ Արցախը Մեծ Հայքի մարզերից մեկն էր, նրա 10-րդ նահանգը՝ իր բնիկ հայ բնակչությամբ, որ խոսել է հայերենի արցախյան բարբառով և գործուն մասնակցություն ունեցել մայր երկրի ներքին ու արտաքին հարաբերություններում։ Արցախի հայկական պատկանելիությունը առավել ցայտուն ձևով ներկայացված է հայ հեղինակների երկերում։ Այդ իմաստով ուշագրավ են Կուրի՝ որպես Մեծ Հայքի ու բուն Աղվանքի միջև սահմանային գետ լինելու մասին Փավստոս Բուզանդի ու Անանիա Շիրակացու մեկից ավելի հաղորդումները։ Ավելին, ցույց տալով, որ Կուրը սահման էր Հայոց և Աղվանից միջև, Բուզանդը մատնանշում է, որ այն այդպիսին էր վաղ ժամանակներից ի վեր։ Խոսելով 4-րդ դարի իրադարձությունների մասին, երբ Աղվանքը, օգտվելով Հայաստանի ժամանակավոր թուլությունից, հարձակվել էր նրա վրա և նվաճել սահմանամերձ մի քանի շրջաններ։Պատմիչը գրում է, որ 371 թվականին Ձիրավի ճակատամարտից հետո հայերը սպարապետ Մուշեղ Մամիկոնյանի հրամանատարությամբ կռվի են ելնում Աղվանքի դեմ և հետ խլելով գրավված տարածքները՝ Կուր գետը, ինչպես նախկինում էր, կրկին սահման են դարձնում իրենց երկրի ու Աղվանքի միջև. «Եւ զԿուր գետ՝ որպէս և յաոաջն յեալ էր, րնդ երկիրն Աղուանից և րնդ երկիրն իւրեանց սահման արարեալ կացոցանէին»։
5-ից 6-րդ դարերին Արցախը մտնում էր պարսկահպատակ Աղվանից մարզպանության մեջ։ Վարդանանց պատերազմի մասնակից Արցախի այրուձին Ավարայրի ճակատամարտում գլխավորում էր Առանշահիկ Բակ իշխանը, որը պատերազմից հետո վերադարձավ Արցախ և այն պաշտպանեց պարսիկներից։ Օգտվելով Պարսից արքունիքի զիջումներից, Արցախի Առանշահիկները 5-րդ դարի վերջում Վաչագան Բարեպաշտի գլխավորությամբ ստեղծեցին Աղվանից թագավորությունը, որի մեջ ընդգրկված էին Ուտիքը և Անդրկուրյան Կամբեճան հայաբնակ գավառը։
Հայոց Արևելից նահանգների հայությունը աշխարհագրական տեսակետից առավել մոտ լինելով նոր թագավորական տան կենտրոնատեղիին, ավելի գործուն մասնակցություն ունեցավ պետականության կերտմանը։ Նոր կազմավորված հայկական թագավորությունը՝ Երվանդունիները, ստիպված էին դիմակայել երեկվա իր դաշնակցին՝ Մարաստանին։ Վերջինս, տիրելով Արաքսի հովտում և Միջագետքում գտնված հաղորդակցության ուղիներին, փորձում էր իր գերիշխանությունը տարածել նաև Հայաստանի վրա։ Մարաստանի Աստիագես կամ առասպելական Աժդահակ թագավորի դեմ պայքարը գլխավորեցին Երվանդ Սակավակյացը և նրա որդի Տիգրանը։ Հայոց թագավորը զորք է ժողովում Հայաստանի տարբեր նահանգներից, այդ թվում Արցախից և Ուտիքից ու հասնում հաջողության։ Այդ պայքարում հայերին աջակցում են պարսից Աքեմենյանները՝ Կյուրոս Մեծի գլխավորությամբ, որոնք ապստամբել էին Մարաստանի դեմ։ Տիգրան Ա-ի օժանդակությամբ Կյուրոսը Ք.ա. 550 թվականին ստեղծում է աշխարհակալ Աքեմենյան պարսկական տերությունը։ Արցախը Ք.ա. 550 թվականից մինչև 331 թվականը գտնվում էր Աքեմենյան գերիշխանության տակ։
Արցախը Արտաշեսյանների ժամանակ էլ հայկական էր, քանի որ Արտաշեսի հաղթանակով Երվանդյան Հայաստանի ողջ տարածքը, նմանապես և Արցախը, հաղթողի իրավունքով անցնում է այղ նշանավոր հարստության տիրապետության տակ։ Ի դեպ, դա ապացուցում են նաև մատենագիտական տվյալները և հաստատում հնագիտական պեղումները։ Սեբեոսը, ապա և Մովսես Կաղանկատվացին մեզ հետաքրքրող կողմերում հիշատակում են «Տիգրանակերտ», «Միւս Տիգրանակերտ», «Տկոակերտ» անվամբ ավաններ, իսկ հնագիտական պեղումները նույն կողմերում բացել են հին բնակավայրերի ավերակներ, որոնք տեղացիների կողմից կոչվում են «Թարանակերտ» կամ «Թառնակերտ» անուններով և լինելով վերոհիշյալ անվանումների տեղական, բարբառային ձևերն ու նրանց հետ մեկտեղ հիշեցնելով Տիգրան Մեծի անունը՝ հանդիսանում են այդ քաղաք-բնակատեղերը նրա կողմից կառուցված լինելու մասին պերճախոս վկաներ։ Իսկ եթե Արտաշեսյան հարստության այդ նշանավոր ներկայացուցիչն իր անունով քաղաքներ է կառուցել Ուտիք-Արցախյան աշխարհում, ապա փաստ է, որ այդ աշխարհը գտնվում էր նրա պետության սահմաններում և կազմում էր նրա բաղկացուցիչ մասը։
Արցախի հայկական պատկանելիությունը արտացոլված է նաև նրա անվանումներից մեկի մեջ՝ «Փոքր Սիւնիք»։ Անվանումը, որ գործածում է Մովսես Խորենացին, ավելի քան բավարար հիմք է ասվածը հաստատելու համար, այնքանով, որքանով նշանակում է, որ Արցախը հայոց մյուս նահանգի՝ Սյունիքի հետ երբևիցե կազմել է տարածաշրջանային մի ամբողջականություն, հետագայում զատվել նրանից և վերածվելով ինքնուրույն միավորի՝ շարունակել կրել ամբողջի անունը «Փոքր» ածականով։
Արցախի նախարարական տունը սերվել է Հայկ նահապետի ժառանգ Սիսակից։ Արցախի առաջին եպիսկոպոս Գրիգորիսը խոշոր դեր է խաղացել Արցախի և Ուտիքի բնակչության քրիստոնեացման գործում։ 5-րդ դարի սկզբին Մեսրոպ Մաշտոցը և իր աշակերտները Արցախում տարածել են հայերեն գիրն ու դպրությունը և պայքարել հեթանոսության մնացորդների դեմ։
7-րդ դարասկզբին Արցախը և ամբողջ արևելյան Անդրկովկասը ենթարկվում են խազարների ներխուժմանը։ 7-րդ դարի կեսից մինչև 9-րդ դարավերջը Արցախը գտնվում էր արաբական տիրապետության տակ։ Արցախի ու հարակից հայկական գավառների ապստամբությունները արաբների կողմից ճնշվում էին դաժանորեն, դրանց կազմակերպիչներից շատերը աքսորվեցին, սակայն, չնայած դրան, 9-րդ դարավերջում Արցախի իշխանական տան երկու ճյուղերը հզորացան և Բագրատունյաց թագավորությանը ենթակա լինելով՝ ստեղծեցին երկու փոքրիկ թագավորություն, մեկը՝ Դիզակում, մյուսը՝ Խաչենում։ Արցախի նախարարական տան եռանդուն գործունեությունն ու մշակութային բուռն վերելքն անընդմեջ շարունակվեց Խաչենում։ 12-րդ դարի երկրորդ կեսին այստեղ արդեն իշխում էին Առանշահիկ հարստության երեք ճյուղերը՝ Ներքին Խաչենի, Հաթերքի և Ծարա կամ Վերին Խաչենի իշխանությունները։
IX-XIII դարերին Արցախում, որը այդ շրջանում ավելի հայտնի էր Խաչեն անունով, կային հայկական մի քանի իշխանություններ։ Դրանց իշխանական տարածքի մի զգալի մասը Գագիկ I-ը (989-1020 թվականներին) գրավեց և միացրեց Անի-Շիրակի թագավորությանը։ Միջին դարերում Արցախը հարևան Ուտիքի հետ միասին կազմում էր Հայկական Աղվանքը։ Արցախն իր նախամարզպանական շրջանի պատմաաշխարհագրական դիրքով, վարչական կառուցվածքով և քաղաքական կարգավիճակի հետագա փոփոխություններով ցայտուն ձևով ներկայացված է «Աշխարհացոյց»-ում։ Վերջինիս հեղինակը բառացիորեն գրում է, որ Արցախը Մեծ Հայքի նահանգներից է և ունի տասներկու գավառ։ Ապա թվարկելով դրանք՝ ավելացնում, որ վերջիններս անցել են Աղվանքին՝ օտարվելով Մեծ Հայքից։
Մոնղոլների տիրապետության նախօրեին Ներքին Խաչենի ու Վերին Խաչենի իշխանությունները խնամիությամբ կապված էին Զաքարյան զորապետների հետ և վայելում էին նրանց հովանավորությունն ու աջակցությունը։ Թաթար–մոնղոլների տիրապետության շրջանում Արցախ–Խաչենի բնակչության վրա ծանր հարկ դրվեց։ Լենկթեմուրը 1387–ին ասպատակեց նաև Խաչենը՝ կոտորելով իշխանական տների գրեթե բոլոր նշանավոր ներկայացուցիչներին։ 16-րդ դարավերջին և 17-րդի սկզբին այդ իշխանությունները մանրացել, վեր էին ածվել գավառական վարչական միավորումների, որոնք կոչվում էին մելիքություններ և իրենց մեջ պահում էին հայոց պետականության վերջին բեկորները։ Այս մանր պետական միավորումներն էին, որոնք գլխավորում էին հայ ժողովրդի ազատագրական պայքարը պարսկական ու թուրքական բռնապետությունների դեմ։ Արցախի բնակիչների մեծ մասը հայեր էին։ Հայերից բացի, Արցախի արևելյան շրջանում ապրում էին պարսիկներ և աղվաններ։ Բնակչությունը զբաղվում էր ձիաբուծությամբ։ Այստեղ բուծվող ձիերն իրենց դիմացկունութկամբ գերազանցում էին արաբական ձիերին, իսկ արագավազությամբ նրանցից հետ չէին մնում։ Ձիաբուծությունից բացի, Արցախը հայտնի էր նաև իր մրգատու այգիներով և բամբակով, որոնք հիմնականում մշակվում էին նրա հարավարևելյան ցածրադիր շրջաններում։ Ունի մետաղի և ոչ մետաղական բնական շատ հումքեր և հանքային ջրեր։ Բնությունը գեղատեսիլ էր՝ սուր հակադրություններով։ Հնագույն ժամանակներից սկսած նահանգի բնակչությունն զբաղվել է հացահատիկային կուլտուրաների մշակությամբ, այգեգործությամբ և շերամապահությամբ։ Ամբողջ արևելքում հայտնի էին Արցախում բուծվող ձիերը, որոնք աչքի էին ընկնում դիմացկունությամբ և արագավազությամբ։
Արցախի հայկական մելիքություններն էին․
Արցախի հայկական մելիքությունները գոյատևեցին մինչև երկրամասի միացումը Ռուսաստանին (Ռուսական կայսրությանը), որը տեղի ունեցավ 1813–ին, Գյուլիստանի պայմանագրով։
Գրականություն
Կատեգորիա:Արցախ նահանգ
Օնգլ
Օնգլ (Ongles, Onglas), համայնք Ֆրանսիայում, որը գտնվում է Պրովանս Ալպեր Լազուր ափ մարզի Վերին Ալպերի Պրովանսի գավառում։ Մտնում է Սենտ Էտեն լեզ Օրգ կանտոնի կազմի մեջ։ Կոմունայի շրջանը՝ Ֆորկալկե:
Համայնքի INSEE կոդ՝ 04141։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 331 մարդ։
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 203 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 135-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 68-ը անգործ (ակտիվության ցուցանիշը 66,5 %, 1999 թվականին եղել է՝ 63,5 %)։ 135 աշխատունակ բնակիչներից 117-ը աշխատում էին (60 տղամարդ և 57 կին), անաշխատանք էին 18-ը (9 տղամարդ և 9 կին)։ 68 անգործ մարդկանցից 14-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 31-ը թոշակառու, 23-ը չէին աշխատում այլ պատճառներով :
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Խայգարի (Վաժինկայի վտակ)
Պեչենյարա (Печеняра), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Պրիօնեժսկի շրջանում և Կարելական ինքնավար հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Նյարա գետի ձախ ափին՝ 9,7 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 14 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Բալթիկ ծովի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Սվիր, գետի ենթաավազանը՝ Սվիր (այդ թվում գետի ավազանում Օնեժի լիճ)։ Պատկանում է Նևա ավազանային շրջանին։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Միջատազերծում
Միջատազերծում, դեզինսեկցիա (դեզ․․․ և լատ․՝ insectum-միջատ), վարակիչ հիվանդություններ փոխանցող, սննդամթերքներին, գյուղատնտեսական մթերքներին ու մարդկանց վնաս պատճառող հոդվածոտանիների դեմ պայքարի մեթոդներ ու միջոցներ։ Տարբերում են բժշկական, անասնաբուժական և գյուղատնտական միջատազերծում։ Միջատազերծման մեթոդների նպատակը հոդվածոտանիների աճման ու բազմացման համար անբարենպաստ պայմանների ստեղծումն է և լրիվ ոչնչացումը։ Բժշկական կանխարգելիչ միջատազերծումը ընդգրկում է հագուստի ոջիլների, Փայտոջիլների, լվերի, խավարասերների, ցեցերի բազմացումը կանխող սիստեմատիկ միջոցառումներ։ Բնակավայրերի պլանային մաքրումը, կոյուղու համակարգի կարգավորումը կանխում են տնային են ճանճերի բազմացումը։ Ճահիճների չորացումը, գետերի մաքրումն ու հունի խորացումը պակասեցնում են մոծակների, մլակների են բազմացումը։ Ոչնչացնող միջատազերծումը ընդգրկում է քիմիական, ֆիզիկական և կենսաբանական միջոցների կիրառումը, որոնք ազդում են հոդվածոտանիների զարգացման բոլոր փուլերի վրա։ Քիմիական միջոցները (տես Միջատասպաններ) հոդվածոտանու օրգանիզմ են թափանցում կուտիկուլայով (կոնտակտային միջատասպաններ), շնչառական ուղիներով (ֆումիգանտներ) կամ աղիքային համակարգով (աղիքային թույներ)։ Որոշ պատրաստուկներ օժտված են վերոհիշյալ բոլոր հատկություններով։ Միջատասպան միջոցներն օգտագործվում են լուծույթների, փոշիների և աերոզոլների ձեով։
Կատեգորիա:Համաճարակաբանություն
Ցյուրիխի կանտոն
Ցյուրիխի կանտոն (Kanton ), Zurich; Zurigo; Turitg), գերմանախոս կանտոն Շվեյցարիայի հյուսիս-արևելքում։ Վարչական կենտրոնը Ցյուրիխ քաղաքն է։ Շվեյցարական համադաշնությանը կանտոնն անդամագրվել է 1351 թվականին։ Նրա տարածքում մարդիկ բնակություն են հաստատել դեռևս նախապատմական ժամանակներում, որի վկայությունն են Ցյուրիխի լճի շրջակայքում հայտնաբերված գերանասյուն 11 տները (վերջիններս ընդգրկված են և՛ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում, և՛ Շվեյցարիայի համազգային նշանակության պատմամշակութային սեփականության գույքացուցակում՝ որպես Class object) :