cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Աղվեսն ու արջը (մուլտֆիլմ)
Սյուժե
Երկրորդ գիշերը աղվեսը նորից ստում է, որ նրա հետևից եկել են, գնում է նկուղ և նորից ուտում է մեղրից։ Հաջորդ օրը, նույնը կրկնվում է, արջը սահում էր բլրից, չնայած դեռ ձմեռ չէր, իսկ աղվեսը քայլում էր արևածաղկի դաշտում։ Արջը կրկին հարցնում է. «Ի՞նչ է երեխայի անունը»։ Աղվեսը պատասխանում է. «Սերյոդոչկա»։
Երեկույթ
Յուրահատուկ օրերին անցկացվող երեկույթներ
ԱՄՆ
Ուրուգվայ
Աղվեսն ու արջը (մուլտֆիլմ)
Սյուժե
Երրորդ գիշերը նա կրկին ստում է, որ նրա հետևից են եկել, բարձրանում է նկուղ, ուտում է ամբողջ տակառով մեղրը և քնում է տակառի դիմաց։ Առավոտյան արջը չի գտնում աղվեսին տանը և բարձրանում է նկուղ։ Այնտեղ նա տեսնում է աղվեսին, որը քնած էր դատարկ տակառի դիմաց։ «Դե, ի՞նչ կնքահայր։ Ի՞նչ է երեխայի անունը», - հարցնում է արջը։ «Օստատոչեկ», - ասում է քնած աղվեսը՝ արթնանալով և տեսնելով արջին, վեր է թռնում և դուրս ցատնկում պատուհանից։ Խեղճ արջը մոտալուտ ձմռանը մնում է առանց մեղրի ։
Երեկույթ
Կրոնական ավանդույթների հետ կապված երեկույթներ
Քրիստոնեություն Իսլամ Հրեականություն
Աղվեսն ու արջը (մուլտֆիլմ)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:«Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր
Երեկույթ
Մատենագրություն
Կատեգորիա:Հավաքույթներ Կատեգորիա:Ժամանց Կատեգորիա:Տոներ Կատեգորիա:Հասարակություն Կատեգորիա:Հասարակական իրադարձություններ Կատեգորիա:Շփում Կատեգորիա:Միջոցառումներ Կատեգորիա:Մշակույթի սոցիոլոգիա
Պետինա
Կոմունայի հովանավորն է սուրբ Օնուֆրիոս Մեծը։ Տոնը նշվում է օգոստոսի 2-ին։
Պահակ (թերթ, Բուխարեստ)
«Պահակ», գրական, հասարակական, քաղաքական շաբաթաթերթ։ Լույս է տեսել 1935-1941, 1944-1946 թվականներին, Բուխարեստում։ ՀՕԿ-ի կենտրոնական վարչության, իսկ 1945 թվականից՝ «Հայաստանյան ճակատ» ռումինահայ կազմակերպության ԿԿ-ի հրատարակություն։
Պետինա
Ժողովրդագրություն
Բնակչության աճը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Պահակ (թերթ, Բուխարեստ)
Հրատարակություն
Հրատարակել է Հայաստան այցելած անձանց տպավորությունները, խրախուսել ներգաղթը։ Գրական բաժնում տպագրել է հայ խորհրդային և սփյուռքի հեղինակների գործեր, նմուշներ ռումին գրականությունից։ «Պահակ»-ին հաջորդել է «Հայաաոանրսն ճակատ» թերթը։
Կատեգորիա:Ռումինիայի հայկական շաբաթաթերթեր Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Ալի Յաթա
Ալի Յաթա (علي يعته, ), մարոկկացի կոմունիստ քաղաքական գորխիչ։ Մարոկկոյի կոմունիստական կուսակցության (ՄԿԿ, 1943), ապա ազատագրության և սոցիալիզմի կուսակցության (ԱՍԿ, 1968) և Մարոկկոյի առաջադիմության և սոցիալիզմի կուսակցության (ԽՄԿԿ, 1974) հիմնադիրներից։
Կենսագրություն
Ազգային-ազատագրական շարժումներին նվիրված աշխատությունների հեղինակ է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մարոկկոյի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Պիշոտա
Պիշոտա (Pisciotta), քաղաք Իտալիայում։ Գտնվում է Կամպանիա մարզում՝ Սալեռնո գավառում ։ Բնակչությունը ըստ 2008 թվականի մարդահամարի տվյալերի կազմում է 3031 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 101 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 30 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 84066, հեռախոսային կոդ՝ 0974։
Զարեհ Մութաֆյան
Պատմաբան Կլոդ Մութաֆյանի հայրն է։
Կենսագրություն
Ծնվել է Սամսուն քաղաքում՝ Սև ծովի ափամերձ շրջանում։
Զարեհ Մութաֆյանի գործերից պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում ։
Ստեղծագործական գործունեություն
Ստեղծագործել է հիմնականում երփնագրի բնագավառում։ Ստեղծել է հայաստանյան պատկերների շարք՝
Հրատարակել է գրքեր, կազմակերպել ցուցահանդեսներ՝ «Հայաստանը Մութաֆյանի աչքերով» (1968-1975)։
Մեջբերումներ Զարեհ Մութաֆյանից
Արուեստը ամէն մէկ ձգտումին մեջ կը ծնի, կ’երիտասարդանայ ու կը ծերանայ, բայց չի մեռնիր, միշտ կը վերածնի, ինչպէս օրուան արեւը ։
Ոսկե բանալին կամ Բուրատինոյի արկածները
Ոսկե բանալին կամ Բուրատինոյի արկածները (Золото́й клю́чик, или Приключе́ния Бурати́но), Ալեքսեյ Տոլստոյի պատմվածք-հեքիաթը, որը Կառլո Կոլլոդիի «Պինոքիոյի արկածները։ Փայտե տիկնիկի պատմությունը» հեքիաթի գրական մշակումն է։ Տոլստոյը գիրքը նվիրել է իր ապագա կնոջը` Լյուդմիլա Իլյինիչնա Կրեստինսկայային։
Ստեղծման պատմություն և հրատարակություն
Վիպակի ստեղծումն սկսվել է նրանից, որ 1923-1924 թվականներին Ալեքսեյ Տոլստոյը, գտնվելով արտերկրում, խմբագրել է իտալացի գրող Կառլո Կոլլոդիի «Պինոքիոյի արկածները։ Փայտե տիկնիկի պատմությունը» հեքիաթի ռուսերեն թարգմանությունը, որ կատարել էր Նինա Պետրովսկայան։ Մեկ տարի անց գիրքը լույս է տեսել Բեռլինում, երբ Ալեքսեյ Տոլստոյն արդեն վերադարձել էր Խորհրդային Միություն։
Այն առանձնանում է իտալական իրականության՝ ռուսականի հետ մի շարք հարմարեցումներով, ոճական փոփոխություններով (ռուսական ասացվածքներ, ասույթներ և այլն) և բնօրինակի հետ ունեցած այլ տարբերություններով, որոնք հետագայում անցել են «Ոսկե բանալին» գրքին։ Օրինակ՝ Պինոկիոյի հոր անունն այդ թարգմանության մեջ Կառլո է (բնօրինակում՝ Ջուզեպետտո)։
1933 թվականի հոկտեմբերին Ալեքսեյ Տոլստոյը «Детгиз» հրատարակչության հետ պայմանագիր է կնքել «Պինոկիոյի» իր (Նինա Պետրովսայայի հետ համահեղինակությամբ) փոխադրության վերաբերյալ, իսկ 1935 թվականի գարնանը վերադարձել է այդ հեքիաթին՝ հետաձգելով աշխատանքը «Տառապանքի ուղիներով» եռագրության վրա (այդ ժամանակ գրողն ապաքինվում էր սրտամկանի ինֆարկտից հետո, որ տարել էր 1934 թվականի դեկտեմբերին) ։
1936 թվականին Տոլստոյը գրել է «Ոսկե բանալին» պիեսը Կենտրոնական մանկական թատրոնի համար ` դրա հիմնադիր Նատալյա Սացի խնդրանքով, իսկ 1939 թվականին պիեսի հիման վրա գրել է սցենար նույնանուն ֆիլմի համար, որը նկարահանել է Ալեքսանդր Պտուշկոն։
Մինչև 1986 թվականը հեքիաթը հրատարակվել է ԽՍՀՄ-ում 182 անգամ և թարգմանվել 47 լեզվով։ Ընդհանուր տպաքանակը կազմել է 14,587 միլիոն օրինակ ։
Օր 1
Թխակապույտ Քիթ մականունով ծերունի հյուսն Ջուզեպպեի ձեռքն է ընկնում փայտի մի կտոր։ Ջուզեպպեն սկսում է այն տաշել կացնով, որպեսզի նրանից սեղանի ոտք պատրաստի, բայց փայտի կտորը ծվծվում է մարդկային ձայնով։ Այդ ժամանակ Ջուզեպպեն որոշում է ազատվել այդ տարօրինակ առարկայից ու այն նվիրում է իր ընկերոջը՝ նախկին երգեհոնահար Կառլոյին՝ խորհուրդ տալով այդ փայտից տիկնիկ պատրաստել։ Նվիրելու պահին ճոնը հարվածում է Կառլոյի գլխին, ու նա մի քիչ վիճաբանում է Ջուզեպպեի հետ, բայց ընկերներն արագ հաշտվում են։
Կառլոն փայտի կտորը տանում է իր աղքատիկ խուցը և նրանից տիկնիկ պատրաստում։ Կախարդական կերպով այն կենդանանում է հենց նրա ձեքերի մեջ։ Հազիվ է Կառլոն հասցնում իր պատրաստած տիկնիկին կոչել «Բուրատինո», երբ նա դուրս է փախչում խցից դեպի փողոց։ Կառլոն նետվում է նրա հետևից։ Բուրատինոյին կանգնեցնում է ոստիկանը՝ բռնելով նրա քթից, բայց երբ վրա է հասնում Կառլո հայրիկը, Բուրատինոն մեռած է ձևանում։ Անցորդները որոշում են, որ Կառլոն «նրան ծեծելով մահվան դուռն է հասցրել», և ոստիկանը Կառլոյին տանում է ոստիկանական բաժանմունք՝ պարզելու կատարվածը։
Բուրատինոն միայնակ վերադառնում է սանդղատակի խցիկը, որտեղ հանդիպում է Խոսող Ծղրիդին (այլ թարգմանությամբ՝ Խոսող Ճռիկ)։ Վերջինս Բուրատինոյին խորհուրդ է տալիս իրեն լավ պահել, լսել Կառլո հայրիկին ու դպրոց գնալ։ Սակայն Բուրատինոն պատասխանում է, որ ինքը նման խորհուրդների կարիք չունի, և որ իրեն աշխարհում ամենից շատ դուր են գալիս սարսափելի արկածները, և որպես իր խոսքերի ապացույց՝ նույնիսկ մուրճը նետում է Խոսող Ծղրիդի վրա։ Նեղացած Ճռիկն ընդմիշտ հեռանում է խցից, որտեղ ապրել էր ավելի քան հարյուր տարի՝ վերջում փայտե տղայի համար կանխագուշակելով մեծ անախորժություններ։
Սովածանալով՝ Բուրատինոն նետվում է դեպի վառարանն ու քիթը մտցնում կրակի վրա եռացող կաթսայի մեջ, սակայն պարզվում է, որ այն նկարված է, ու Բուրտինոն միայն իր երկար քթով ծակում է կտավը։ Հետո նա գտնում է ձու և ջարդում այն, որպեսզի ուտի, բայց նրա մեջից դուրս է գալիս ճուտիկ, որը շնորհակալություն է հայտնում Բուրատինոյին իրեն ազատելու համար, դուրս նետվում խցիկի պատուհանից ու վազում իր մայրիկի մոտ։
Հիշելով Խոսող Ծղրիդի խորհուրդը՝ Բուրատինոն Կառլոյին ասում է, որ ինքը դպրոց կգնա։ Այբբենարան գնելու համար Կառլոն ստիպված է լինում վաճառել իր միակ պիջակը։ Բուրատինոն քիթը մտցրեց Կառլո հայրիկի բարի ձեռքերի մեջ։ – Կսովորեմ, կմեծանամ, քեզ հազար հատ նոր պիջակ կգնեմ...
Օր 2
Հաջորդ օրը Բուրատինոն առավոտյան գնում է դպրոց, սակայն ճանապարհին լսում է երաժշտություն և վազում ծովափ, որտեղ մարդկանց հրավիրում էին տիկնիկային թատրոնի ներկայացման։ Բուրատինոն, տոմսի փող չունենալով, չորս սոլդոյով մի տղայի վաճառում է իր այբբենարանն ու գնում տոմս «Երկնագույն մազերով աղջիկը, կամ երեսուներեք հարված վզակոթին» ներկայացման համար։ Ներկայացման ժամանակ տիկնիկները ճանաչում են Բուրատինոյին ։ "Սա Բուրատինոն է, Բուրատինո՜ն։ Մեզ մոտ, մեզ մոտ արի, ուրախ չարաճճի Բուրատինո:"
Բուրատինոն բեմ է բարձրանում, բոլոր տիկնիկները երգում են «Թռչնակի պոլկան», և ներկայացումը խառնվում է։ Տիկնիկային թատրոնի տերը և տիկնիկային գիտությունների դոկտոր սինյոր Կարաբաս Բարաբասը միջամտում է և Բուրատինոյին հանում բեմից, ապա սպառնում տիկնիկներին յոթպոչանի մտրակով՝ նրանց հրամայելով շարունակել ներկայացումը։ Ընթրիքի ժամանակ Կարաբաս Բարաբասը ցանկանում է Բուրատինոյին օգտագործել որպես վառելափայտ։ Բուրատինոյին հաջողվում է պատմել իր մասին։ Երբ նա նշում է խցիկում գտնվող նկարված օջախի մասին, Կարաբաս Բարաբասն ակնարկում է ինչ-որ գաղտնիքի մասին։
"Ուրեմն, նշանակում է՝ ծերունի Կառլոյի նկուղո՜ւմ է գտնվում գաղտնի..."
Դրանից հետո նա խնայում է Բուրատինոյին և նույնիսկ նրան հինգ ոսկե մետաղադրամ է տալիս և պատվիրում առավոտյան վերադառնալ տուն և փողը տալ Կառլոյին, որ նա չմեռնի սովից ու ցրտից ու ոչ մի դեպքում չհեռանա իր խցիկից։ Բուրատինոն մնում է գիշերելու տիկնիկային ննջարանում։
Օր 3
Առավոտյան Բուրատինոն գնում է տուն, սակայն ճանապարհին հանդիպում է երկու խաբեբաների՝ Ալիսա աղվեսին և Բազիլիո կատվին, որոնք ձևանում են փողոցային մուրացկաններ։ Նրանք, փորձելով խաբեությամբ փողը խլել Բուրատինոյից, նրան առաջարկել են ոչ թե տուն գնալ, այլ Հիմարների Երկիր։ "Հիմարների երկրում կա կախարդական դաշտ, կոչվում է «Հրաշքների դաշտ» ... Այս դաշտում փորիր փոսը, ասա երեք անգամ։ Առավոտյան փոսից մի փոքր ծառ է աճում, տերևների փոխարեն ոսկե մետաղադրամներ կախված կլինեն։"
Որոշ տատանումներց հետո Բուրատինոն համաձայնում է։ Մինչև երեկո նրանք թափառում են մոտակայքում, մինչև հայտնվում են «Երեք խարակաձուկ» պանդոկի մոտ, որտեղ Բուրատինոն պատվիրում է երեք կտոր հաց, իսկ կատուն ու աղվեսը՝ պանդոկում մնացած ամբողջ ուտելիքը։ Ընթրիքից հետո Բուրատինոն և նրա ուղեկիցները մեկ ժամ հանգստանում են։ Կեսգիշերին պանդոկի տերն արթնացնում է Բուրատինոյին և հայտնում, որ աղվեսն ու կատուն հեռացել են ավելի վաղ և հրահանգել հասնել իրենց։  Բուրատինոն ստիպված է լինում մեկ ոսկի վճարել ամբողջ ընթրիքի համար և ճանապարհ ընկնել։
Գիշերը ճանապարհին Բուրատինոյին հետապնդում են ավազակները, որոնք գլխներին հագցրել էին պարկեր՝ աչքերի համար կտրած անցքերով։ Դրանք շորերը փոխած Ալիսան և Բազիլիոն էին, որոնց Բուրատինոն չի ճանաչում։ Երկար հետապնդումից հետո Բուրատինոն մարգագետնում տեսնում է մի տնակ և սկսում է հուսահատորեն հարվածել դռանը ձեռքերով և ոտքերով, բայց նրան ներս չեն թողնում։ — Աղջիկ, բացեք դուռը, ինձ հետապնդում են ավազակները։ — Ախ, ինչ անհեթեթություն։— ասաց մի աղջիկ հորանջելով:— Ես ուզում եմ քնել, ես չեմ կարող բացել իմ աչքերը… Նա բարձրացրեց իր ձեռքերը, քնկոտ ձգվեց և թաքնվում է պատուհանից։
Ավազակները բռնում են Բուրատինոյին և երկար տանջում, որպեսզի ստիպեն նրան տալ ոսկեդրամները, որոնք նա հասցրել էր թաքցնել բերանում։ Ի վերջո, նրանք Բուրատինոյին գլխիվայր կախում են կաղնու ճյուղից՝ հույս ունենալով, որ ոսկեդրամները կընկնեն նրա բերանից, իսկ իրենք լուսաբացին գնում են փնտրելու ինչ-որ պանդոկ։
Օր 4
Այն ծառի մոտ, որից կախված էր Բուրատինոն, անտառային տնակում ապրում էր Մալվինան՝ երկնագույն մազերով աղջիկը, որին սիրահարված էր Պիերոն։ Ժամանակին նա փախել էր Կարաբաս Բարաբասի կոպտություններից իր հավատարիմ պուդելի՝ Արտեմոնի հետ և հասցրել էր ընկերանալ անտառի բնակիչների հետ, որոնք նրան «ապահովում էին կյանքի համար անհրաժեշտ ամեն ինչով»։ Մալվինան նկատում է գլխիվայր կախված Բուրատինոյին, կարգադրում նրան իջեցնել ծառից ու տանել տուն։ Տուժածի բուժման համար նա հրավիրում է անտառի բժիշկներին՝ նշանավոր բժիշկ Բուին և ժողովրդական հեքիմ Աոթարարին։ Նրանք երեքով երկար վիճում են, թե արդյոք կենդանի է Բուրատինոն, մինչև նա ինքն է ուշքի գալիս։ Արդյունքում նրան տալիս են գերչակի յուղ ու հանգիստ թողնում։
Օր 5
Առավոտյան Բուրատինոն ուշքի է գալիս տիկնիկային տնակում։ Նրան փրկելուց անմիջապես հետո Մալվինան ձեռնամուխ է լինում նրան սովորեցնելու վարվեցողության կանոնները, թվաբանություն և վայելչագրություն։ Բուրատինոյի կրթությունը հաջողությամբ չի պսակվում, որովհետև նա չէր ուզում սովորել, և Մալվինան դաստիարակչական նպատակներով նրան փակում է խորդանոցում։ Բուրատինոն քիչ ժամանակ է մնում փակված և փախչում է առնետի սողանցքով։ Ճանապարհը նրան ցույց է տալիս չղջիկը, որը նրան տանում է Ալիսա աղվեսի ու Բազիլիո կատվի մոտ։ Վերջիններս իրենց հերթին նրան տանում են Հիմարների քաղաք, որտեղ գտնվում է Հրաշքների դաշտը, որն իրականում ամայի տեղ է և ծածկված է տարատեսակ աղբով։
Որսալով հարմար պահը՝ Ալիսա աղվեսն ու Բազիլիո կատուն վերցնում են ոսկեդրամներն ու անմիջապես սկսում են վիճել դրանք բաժանելու համար, բայց հետո հավասար կիսում են փողն ու հեռանում։ Այդ ժամանակ հերթապահը հայտարարում է Բուրատինոյի դատավճիռը. "— Դու երեք հանցանք ես գործել, սրիկա՛. դու անապաստան ես, առանց անձնագրի և գործազուրկ։ Քաղաքից դուրս տարե՛ք սրան և խեղդե՛ք արհեստական լճակում։"
Օր 6
Բուրատինոն Պիերոյին տանում է տիկնիկային տնակի մոտ, սակայն հազիվ է Պիերոն հասցնում ուրախանալ Մալվինայի հետ հանդիպման համար, նրանք ստիպված են լինում նորից փախչել։ Մալվինան ու Արտեմոնը հավաքում են իրերը, բայց հեռու փախչել տիկնիկները չեն հասցնում. անտառի եզրին նրանց դեմ են ելնում Կարաբաս Բարաբասն ու ոստիկանական շները։ Բուրատինոն Մալվինային ու Պիերոյին հրամայում է փախչել դեպի կարապների լճակը, իսկ ինքն Արտեմոնի հետ միասին կռվի է բռնվում Կարաբաս Բարաբասի ու բուլդոգների հետ։ Նա օգնության է կանչում անտառի բոլոր բնակիչներին։ Մանգաղաթևերը, ուրուրը, դոդոշները, ոզնիները, իշամեղուներն ու բազմաթիվ այլ կենդանիներ պաշտպան են կանգնում տիկնիկներին։ Դուրեմարը վախից թաքնվում է թփերի հետևում։
Ոստիկանական շներին պարտության են մատնում Արտեմոնն ու օգնության հասած անտառի բնակիչները, իսկ Բուրատինոն միայնակ հաղթում է Կարաբաս Բարաբասին՝ նրա վրա նետելով իտալական սոճու երկու կոներ և նրա մորուքը սոսնձելով ծառի բնին։ Ոստիկանական շների հետ մարտից հետո Բուրատինոն, Պիերոն, Մալվինան ու մարտում վիրավորված Արտեմոնը թաքնվում են անձավում։
Խիստ տուժած Կարաբաս Բարաբասը, ուշքի գալով, Դուրեմարի (որը սոճուց պոկում է նրա մորուքը) հետ գնում է «Երեք խարակաձուկ» պանդոկը, որպեսզի ուժ հավաքեն փախստականներին որոնելու գնալուց առաջ։ Քաջ Բուրատինոն գնում է պանդոկ, թաքնվում կավե սափորի մեջ և խնջույքի ժամանակ Կարաբաս Բարաբասից իմանում ոսկե բանալու գաղտնիքը։
Պանդոկ են մտնում Ալիսա աղվեսն ու Բազիլիո կատուն։ Նրանք Դուրեմարին ու Կարաբաս Բարաբասին խոստանում են, որ տասը ոսկեդրամի դիմաց նրանց ձեռքը կտան Բուրատինոյին «առանց այստեղից շարժվելու», ինչից հետո չարագործներին ցույց են տալիս սափորը, որի մեջ թաքնվել էր Բուրատինոն։ Կարաբաս Բարաբասը ջարդում է սափորը, սակայն Բուրատինոն դուրս է վազում փողոց, բռնվում աքաղաղի պոչից և սուրում դեպի իր ընկերները։ Սակայն նա անձավում ոչ ոքի չի գտնում։ Գետնի տակից դուրս է գալիս մի խլուրդ և Բուրատինոյին պատմում այն մասին, թե ինչ է պատահել նրա ընկերների հետ։ Պարզվում է, որ Բուրատինոյի բացակայության ընթացքում նրա ընկերներին գտել են Հիմարների երկրի խուզարկուները և ձերբակալել նրանց։
Բուրատինոն գնում է գտնելու ընկերներին։ Նա պատահականորեն հանդիպում է Աղվեսին՝ Հիմարների երկրի նահանգապետին, նրա խորհրդականին՝ ոսկե ակնոցով գեր կատվին, երկու դոբերմաններին ու ձերբակալված տիկնիկներին։ Բուրատինոն փորձում է փախչել, բայց դա հանգեցնում է նրա ընկերների անսպասելի ազատմանը և նահանգապետի ու խուզարկուների ամոթալի փախուստին։ Նրանք արդեն գրեթե փախել էին, երբ նրանց ճանապարհը կտրում են Կարաբաս Բարաբասը, Դուրեմարը, Ալիսա աղվեսն ու Բազիլիո կատուն։ Սակայն հենց այդ պահին վրա է հասնում Կառլո հայրիկը, որը հալածում է չարագործներին. "Նա ուսով հրեց Կարաբաս Բարաբասին, արմունկով՝ Դուրեմարին, մահակով հարվածեց Ալիսա աղվեսի մեջքին, ոտքի հարվածով Բազիլիո կատվին շպրտեց մի կողմ..."
Չնայած Կարաբաս Բարաբասը պնդում է, որ տիկնիկներն իրեն են պատկանում, Կառլո հայրիկը վերցնում է Բուրատինոյին, Պիերոյին, Մալվինային ու Արտեմոնին և վերադառնում քաղաք՝ իր խցիկը։ Այնտեղ Բուրատինոն իր ընկերների համար բացահայտում է գաղտնիքը։ Նա Կառլո հայրիկին խնդրում է հանել կտավը, որի հետևում գտնվող դուռն էլ բացում է ոսկե բանալիով։ Դռան հետևում եղած գետնուղով, որը հերոսներին տանում է ոչ մեծ սենյակ. Լայն շողերը, որոնց մեջ պար էին գալիս փոշու հատիկներ, լուսավորում էին դեղնավուն մարմարից շինված մի կլոր սեղան։ Այդ սենյակի կենտրոնում դրված էր հրաշալի գեղեցկության մի տիկնիկային թատրոն։ Նրա վարագույրի վրա փայլում էր կայծակի ոսկեգույն մի շեղագիծ։ Վարագույրի կողքերից բարձրանում էին երկու քառակուսի աշտարակներ, որոնք այնպես էին ներկված, ասես շարված էին փոքրիկ աղյուսներից։ Կանաչ թիթեղից շինված բարձր կտուրները պայծառ փայլում էին։ Ձախակողմյան աշտարակին բրոնզե սլաքներով մի ժամացույց կար։ Թվացույցի վրա ամեն մի թվի դիմաց նկարված էին տղայի և աղջկա ծիծաղկոտ դեմքեր։ Աջակողմյան աշտարակի վրա խայտաբղետ ապակիներով մի կլոր պատուհան կար։ Ընկերները որոշում են առավոտյան սովորել դպրոցում, իսկ երեկոյան խաղալ «Կայծակ» հրաշալի տիկնիկային թատրոնում։
Վերջաբան
Հեքիաթը վերջանում է թատրոնի առաջին ներկայացումով՝ «Ոսկե բանալին կամ Բուրատինոյի ու նրա բարեկամների արտասովոր արկածները» կատակերգությունով։ Կարաբաս Բարաբասի բոլոր տիկնիկները, չցանկանալով այլևս տանել նրա ծաղրը, փախչում են նրանից և գնում նոր թատրոն։ Նույնիսկ Դուրեմարը, համոզվելով, որ տզրուկների վաճառքն իրեն եկամուտ չի բերում, նույնպես աշխատանքի է անցնում այդ թատրոնում (վառելու մոմերը կամ ավլելու հատակը)։ Իսկ Կարաբաս Բարաբասը մնում է առանց ոչնչի։
«Ոսկե բանալին...» մշակույթում
Գիրքը դուր եկավ փոքրերին և մեծերին հրատարակչության առաջին օրվանից։ Միակ թերությունը, որ նշել են քննադատները, Կոլլոդիի գրքի համեմատությամբ երկրորդային է։ Տոլստոյի հեքիաթը 1936 թվականից շատ տարբեր ձևերով վերահրատարակվել է և թարգմանվել։ Ստեղծվեցին էկրանավորումներ ֆիլմի տեսքով, տիկնիկների և դերասանների հետ. մուլտֆիլմ, պիես, օպերա և բալետ։ Հայտնի դարձավ «Բուրատինոյի» բեմադրությունը Սերգեյ Օբրազցովի թատրոնում ։ Խորհրդային տարիներին ստեղծվեց «Ոսկե բանալի» սեղանի խաղը։ Հայտնվեցին Բուրատինո հյութեր և «Ոսկե բանալի կոնֆետներ» ։ Գրքի հերոսներն ու նրանց արտահայտությունները մտան ռուսերեն լեզու, դարձան ժողովրդական արվեստի մի մաս ։ Գրականագետ Միրոն Պետրովսկին այսպես է գրել Տոլստոյի գրքի մասին. «Գրքի հմայքն անանց է։ Այն լի է հանելուկներով։ Միևնույն ժամանակ, այն նոր ժանր է. սա ոչ միայն հեքիաթ է փոքրերի համար, այլ հեքիաթային պատմվածք է` սատիրայի տարրերով»։
Քննադատ Մարկ Լիպովեցկին Բուրատինոյի գիրքն անվանել է կարևոր հուշարձան ռուսական գրականության համար։
Գրականություն
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրականություն Կատեգորիա:Բուրատինո Կատեգորիա:1935 գրքեր
Վեստնիկ (գետ)
Վեստնիկ (Вестник), գետ Կամչատկա թերակղզու հյուսիս-արևելյան մասում։ Գետի երկարությունը 62 կմ է, ավազանի տարածքը 627 կմ2։ Հոսում է Ելիզովսկի շրջանում և Կամչատկայի երկրամասում ։ Թափվում է Խաղաղ օվկիանոս։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Անադիր Կոլսկի ավազանային շրջանին։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Ղրիմի թաթարական երաժշտա-դրամատիկական ակադեմիական թատրոն
Ղրիմի թաթարական երաժշտա-դրամատիկական ակադեմիական թատրոն (Qırımtatar akademik muzıkalı drama teatri, Къырымтатар академик музыкалы драма театри), Ղրիմի (նախկինում՝ Ուկրաինա) միակ թյուրքախոս թատրոնը, Ղրիմի թաթարների աշխարհի միակ թատրոնը։ Այս թատրոնի ավանդույթները, թերևս, սկիզբ են առել 14-15-րդ դարերում Ղրիմի խաների պալատների թատերական ներկայացումների ժամանակ։
Մայաների գրերի վերծանում
Մայաների գրերի վերծանումը հնարավոր դարձավ 19-րդ դարում, հին եգիպտական գրերի հաջող վերծանման ներգործությամբ, որը ձեռնարկել էր Ժ․ Շամպոլյոնը։ Մայաների հիերոգլիֆային տեքստերը հրատարակվել են 1800-ական թվականներին, այդ քաղաքակրթության հուշարձանների ամբողջական ուսումնասիրությունները Մեքսիկայի և Գվատեմալայի տարածքում սկսեցին իրականացվել 1830-ական թվականներից։ 1862 թվականին վանահայր Բրասյոր դը Բուրբուրը Մադրիդում հայտաբերել է Դիեգո դե Լանդայի «Յուկանատում աշխատությունների մասին հաղորդագրություն» ձեռագիրը, որտեղ պահվել էին մայաների գրերի մասին կարևոր տեղեկություններ։ 1870-1890 թվականներին հրատարակվել են մայաների պահպանված ձեռագրերը։ Այդ ժամանակահատվածում փորձեր կատարվեցին մայաների գրանիշերի հնչյունաբանական ընթերցման փորձեր, սակայն դրանք անհաջող էին։ Հետզհետե ձևավորվեց մայաների նշանների գործառույթների սիմվոլիկ լինելու մասին կարծիքը, առաջադրվում էին նաև գրերի վերծանման անհնարինության մասին ծայրահեղ կարծիքներ։ 1880-ական թվականներին օրացույցի վերծանումից հետո մեծ քանակությամբ հրատարակություններ նվիրվեցին օրացույցային շարքին։ 20-րդ դարի առաջին կեսին գրանիշերի կատալոգների ստեղծման փորձեր են ձեռնարկվել, ձևավորվեց մայագիտության ականավոր դպրոց Էրիկ Թիմպսոնի գլխավորությամբ, ով, ամբողջովին հերքելով մայաների գրերի մեջ հնչյունաբանական մասնիկների առկայությունը, խոչընդոտում էր այդ ուղղության հրատարակումներին՝ օգտագործելով իր ադմինիստրատիվ հնարավորությունները։ 1962 թվականին նա հրատարակեց մայաների նշանների այդ ժամանակի ամենաամբողջական կատալոգը։
Ղրիմի թաթարական երաժշտա-դրամատիկական ակադեմիական թատրոն
Պատմություն
Ղրիմի թաթարների ստացիոնար թատրոնի շենքը բացվել է 1901 թվականին։ Այդ շրջանում դերերը խաղացել են միայն տղամարդիկ, այդ թվում նաև կանանց դերեր։ 1922 թվականին Ղրիմի թաթարական թատրոնը սկսել է արագ զարգանալ։ Այդ շրջանը թատերական քննադատները անվանում են «Ղրիմի թաթարական վերածննդի դարաշրջան»։ Թատրոնում ներկայացվել են Շեքսպիրի և Մոլիերի, Ումեր Իպչիի և Լաթիֆ-Զադեի, Կառլո Գոլդոնիի, Լև Տոլստոյի և Տրենյովի պիեսները։ Թատրոնում աշխատել են ակնառու դերասաններ, ռեժիսորներ, դրամատուրգներ, որոնք ստեղծել են ազգային թատերական դպրոցի ավանդույթները, որոնք այսօր շարունակում է Ղրիմի թաթարական երաժշտա-դրամատիկական ակադեմիական թատրոնը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ղրիմի թատրոններ
Մայաների գրերի վերծանում
1930-ական թվականներին գրերի հնչյունաբանական վերծանումը շարունակեց Բենջամին Ուորֆը՝ տալով մի շարք նշանների ճիշտ ընթերցումը։ 1940-ական թվականների վերջին դե Լանդայի աշխատության հիման վրա մայաների գրերի ամբողջական ուսումնասիրությամբ զբաղվեց Յուրի Կոնրոզովը,ով ձեռագրերի նյութի հիման վրա կարողացավ հաջող լուծել ընթերցելու խնդիրը։ 1963 թվականին նա հրատարակեց իր գիրքը՝ «Մայա հնդկացիների գրերը» վերնագրով, իսկ 1975 թվականին հրատարակեց մայաների պահպանված ձեռագրերի թարգմանությունը։ 1950-ական թվականներին Հենրիխ Բեռլինը և Տատյանա Պրոսկուրյակովան ԱՄՆ-ում Կոնրոզովի հետ միասին Մայաների վիմագրական հուշարձանները ուսումնասիրելու կիրառեցին կառուցվածքային մեթոդը և ապացուցեցին տեքստերի մեջ ծագումնաբանական և պատմական տեղեկությունների առկայությունը։ 1970-ական թվականներին Կոնրոզովի մեթոդը հաղթանակ տարավ նաև Արևմուտքում։ Սկսած 1980-ական թվականներից՝ ԱՄՆ-ի հետազոտողները սկսեցին պատմական տեղեկությունների ընթերցումն ու վերակառուցումը, որոնք պահպանվել էին հին քաղաքների վանքերի և դղյակների արձանագրությունների և կոթողների վրա։ 1990-ական թվականների վերջում նմանատիպ հետազոտական ծրագրեր էին գործում նաև Մեքսիկայում, Գվատեմալայում և Ռուսաստանում։ 1999 թվականին Մեքսիկայում հրատարակվեց Կոնրոզովի հիերոգլիֆների կատալոգը։ Ընդհանուր առմամբ մայաների գրերը վերծանված են և թույլ են տալիս կարդալ եղած տեքստերի մոտավորապես 90 տոկոսը։ Դրա հետ մեկտեղ մայաների տեքստերի վերջնական վերծանումը դեռևս հեռու է ավարտուն լինելուց։ Չնայած որ բոլոր ժամանակակից մասնագետները ընդունում են մայաների գիրը, որն ունի վանկային բնույթ, կոնկրետ տեքստերի ընթերցման ժամանակ միաբանություն չկա։ Բացակայում է նաև հիերոգլիֆային լեզվի ամփոփիչ բառարանը, անհայտ է գրանիշերի իմաստի մոտավորապես 25 տոկոսը։ Շատ հետազոտողներ ունեն այս կամ այն նշանի հնչյունաբանական իմաստի իրենց սեփական տեսակետը, որը երբեմն բերում է արձանագրությունների իմաստի էապես տարբեր կերպով ըմբռնման ։
Դիեգո դե Լանդայի «Մեհենագրային այբուբեն»
Հստակ հայտնի չէ, որտեղ և երբ են առաջացել մայաների գրերը, պահպանված հուշարձաններում այն հանդես է գալիս ավարտուն և կազմավորված տեսքով։ Հնագույն վիմագրական հուշարձանները (կոթողները, որոնք պահպանվել են Գվատեմալայի տարածքում) թվագրված են մ․թ․ա 36, 126 և 292 թվականներով ։ Գրանիշերը անցկացնում էին դղյակների և վանքերի պատերին, հուշային կոթողների վրա, ինչպես նաև կերամիկական ամանների և կազմով ձեռագրերի վրա։ Մայաների գրերը իրենցից ներկայացնում էին վանկային և բառային նշանների համակարգ, որոնք օգտագործում էին վերնախավի ներկայացուցիչները՝ քրմերն ու առաջնորդները։ Գերմանացի հետազոտող Ն․ Գրուբեն նշում էր, որ չնայած մայաների գրերի նշանները գերազանցում էին 1000, բայց միևնույն ժամանակ և միևնույն տեղում երբեք չէին օգտագործվում 300 հիերոգլիֆից ավել,իսկ գրիչը դժվար թե գիտենար 250 նշանից ավել ։
Կիչեների լեզվի համար լատինատառը մշակվել է 1545 թվականին ֆրանցիսկյան միսիոներ Ֆրացիսկո դե լա Պարրաի կողմից, և արդեն մի քանի տարի հետո հայտնվեցին բազմաթիվ տեքստեր՝ գրված եվրոպական ձևով ։ Յուկատեկի լեզվի համար լատինատառը մշակվել է Դիեգո դե Լանդայի գլխավորությամբ մոտավորապես նույն ժամանակահատվածում։ Այդ ժամանակ Անտոնիո դե Վիլյապանդան գրեց մայաների լեզվի առաջին դասագիրքը։ Դրա հետ մեկտեղ միսիոներները ակտիվ զբաղվում էին մեհենագրային գրերի ավանդույթի ակտի ոչնչացմամբ։ Դե Լանդան հիշատակում էր, որ 1541 թվականին Տիհո քաղաքի գրավումից հետո միսիոներները հայտնաբերել են, որ․
Դե Լանդայի ձեռագրերը թվագրվում են 1566 թվականով՝ վերնագրված որպես «Յուկանատում աշխատությունների մասին հաղորդագրություն»։ Սակայն բերված օրացուցային նշանները վերաբերում են 1553 թվականին, հավանաբար, հենց այդ ժամանակ էլ սկսվել է դրա շուրջ աշխատանքը։ Ձեռագիրը ներառում էր բազմաթիվ մանրամասն տեղեկություններ մայաների պատմության, մշակույթի և կրոնի մասին։ Յու․Վ․ Կնորոզովը, ով պաշտպանել էր դոկտորական դիսերտացիա դե Լանդաի աշխատություններից, բազմակի կրկնում էր, որ չորս դարերի ընթացքում չի եղել ոչ մի գիտական աշխատանք, որը կհամեմատվեր իր փաստերի լայնածավալ լինելով, փաստերի հստակությամբ և ճշտությամբ դե Լանդայի «Հաղորդագրության» հետ ։ «Հաղորդագրության» 41 գլխում ներկայացված են մայաների 29 նշաններ ընթերցելու ցուցումներով, որը ստացավ «Մեհենագրային այբուբեն» անվանումը։ Իրականում դրանք հնդկացի քարտուղարի գրած իսպանական տառերի անվանումներն էին՝ փոխանցված մայաների վանկային նշաններից, իսկ հետագայում ընդօրինակման հետևանքով աղավաղված ձեռագրերը։ Դա առաջին անգամ գիտակցել է Խուան Էռնանդեսը միայն 1929 թվականին «Բառարան Մոտուլից» հրատարակման ժամանակ ։ Ֆիքսելով այբուբենը՝ դե Լանդան այլևս երբեք դրան չանդրադարձավ, քանի որ չէր պատրաստվում այն օգտագործել․ հիերոգլիֆները շատ բարդ էին անգամ առօրյա աղոթքները և կատեխիզիսը գրի առնելու համար և ասոցացվում էր հեթանոսության հետ ։ Յուկանատի թեմի գլխավոր հանձնակատար Ալոնսո Պոնսեի հաշվետվության մեջ հաստատվում էր, որ մի քանի միսիոներ վանականներ տիրապետում էին հնդկացիների գրերին և կարողանում էին կարդալ և հասկանալ հիերոգլիֆներով տեքստերը ։ Հավանաբար, արդեն իսկ 1600-ական թվականների սկզբին հիերոգլիֆյան ավանդույթը ամբողջությամբ դադարեց գործել ։
19-րդ դար
Համեմատելով Գումբոլդտի և Պալենկեյում արված նկարները՝ 1832 թվականին Կ․ Ռաֆինեսկ-Շմալցը սահմանեց, որ Դրեզդենյան ձեռագիրը պատկանում է մայաների մշակույթին, այլ ոչ թե ացտեկների, ինչպես կարծում էին նախկինում։ Նա պատմեց իր եզրակացությունների մասին Ժ․ Շամպոլյոնին, ավելացնելով, որ ձեռագրերի ընթերցումը կարող է բանալի հանդիսանալ մայաների էպիգրաֆիկայի հասկացման համար ։ Օգտագործելով դել Ռիոի և Գումբոլդտի նյութերը՝ Ռաֆինեսկը եկավ եզրահանգման, որ Պալենկեի հիերոգլիֆները իրենցից ներկայացնում են յուրօրինակ գրեր, և ենթադրեց, որ մակագրությունները արված են այն լեզվով, որով մինչ օրս խոսում են տեղացի հնդկացիները։ Սա մայաների գրերի հնչյունաբանական առանձնահատկությունն ապացուցելու առաջին փորձն էր։ Բացի այդ, նա առաջինը սահմանեց մայաների թվագրության համակարգը՝ գծերի և կետերի համակցման տեսքով։ Ռաֆինեսկի բացահայտումները 1830-ական թվականներին մեծ հետաքրքրություն չառաջացրին  և երկար ժամանակ մոռացվել էին ։
1862 թվականին աբբատ Շ․ Բրասյոր դե Բուրբուրը, աշխատելով Թագավորական ակադեմիայի գրադարանում Մադրիդում, հայտնաբերեց դե Լանդայի «Յուկանատում աշխատությունների մասին հաղորդագրություն» ձեռագրի պատճենը՝ արված մոտավորապես բնօրինակի ստեղծումից 100 տարի հետո։ 1864 թվականին նա հրատարակեց դե Լանդայի աշխատությունը ֆրանսերենով, իսկ 1866 թվականին հայտնաբերեց Մադրիդյան ձեռագրերի մի մասը և նախաձեռնեց մայաների ձեռագրերի վերծանման սեփական փորձը։ Նրա նյութերը հրապարակվեցին 1869-1870 թվականներին։ ՀԻմնվելով դե Լանդայի «Հաղորդագրության» թվյալների վրա և համեմատելով դրանք Դրեզդենյան և Փարիզյան տեքստերի ձեռագրերի հետ՝ Բրասյոր դե Բուրբուրը սահմանեց օրերի և ամիսների անուններն ըստ մայաների օրացույցի և վերականգնեց (չիմանալով Ռաֆինեկսի բացահայտման մասին) թվերի գրառման համակարգը,սակայն անհաջողության մատնվեց հնչունաբանական ընթերցման փորձում, քանի որ Լանդայի «Այբուբենը» հենց այդպիսին էր համարում ։ Բացի այդ, Բրասյոր դե Բուրբուրը հիմնվում էր բավականին հստակ ենթադրմանը, որ հիրոգլիֆնրը կապված են եղել խոսքի հետ, իսկ առանձին մասնիկները ֆիքսում էին վանկերը, որոնք չունեին ինքնուրույն նշանակություն ։
Վերծանմանը բոլորից շատը մոտեցավ Փարիզյան ձեռագրերի հետազոտող Լեոն դե Ռոնին 1881 թվականին։ Նա սահմանեց, որ մայաների գրերը իրենց մեջ ներառում էին գաղափարագրեր, ֆոնոգրամաներ և դետերմինատիվներ, ինչպես նաև առանձնացրեց հիերոգլիֆներ, որոնք նշանակում են աշխարհի կողմերը և նրանց գունային համապատասխանությունները։ Հենց նա էլ առաջին անգամ կարդաց հիերոգլիֆով գրված բառը՝ հնդկահավ։ Դե Ռոնիի մեթոդիկայից օգտվելով՝ համարյա թե նույն ժամանակահատվածում ամերիկացի Կ․Թոմասը կարդաց ևս երեք բառ։ Թոմասը սահմանեց նշանների ընթերցման հերթականությունը։ Յուրի Կնորոզովը գրում էր, որ եթե Ռոնին և Թոմասը ապացուցեին, որ միևնույն մասնիկը միանման է կարդացվում տարբեր հիերոգլիֆներում, մայաների գրերը հնարավոր կլիներ կարդալ դեռևս 19 դարում ։ Սակայն 1880 թվականին Ֆ․Վալենտինին հրապարակեց «Լանդայի այբուբենը իսպանական կեղծիք է» հոդվածը », որը մեծ տպավորություն թողեց գիտական հասարակության վրա։ Կ․ Թոմասի մեթոդում ապացուցված սխալները երկար ժամանակ պակասեցրեցին հետաքրքրությունը մայաների տեքստերի հնչյունաբանական վերծանման նկատմամբ ։
Մայաների առաջին հետազոտողների անհաջողությունները բացատրվում էին մայաների հիերոգլիֆյան տեքստերի կորպուսի բացակայությամբ։ Էպիգրաֆիկաների որակով բավարար վերարտադրությունների առաջին գիտական հրատարակումները հայտնվեցին միայն 1879 թվականին։ 1880 թվականին Է․ Ֆյորսենմանը (Դրեզդենի թագավորական ակադեմիայի գրադարանի տնօրեն) հաջողությամբ վերծանեց մայաների օրացույցը Դրեզդենյան ձեռագրերի նյութերի օգնությամբ, նա նաև առաջինը հաստատեց, թե ինչպիսի տեսք ուներ 20 և զրո թվերի գրության դիրքը ։1889 թվականին Ա․ Մոդսլին սկսեց հիերոգլիֆյան էպիգրաֆիկ հուշարձանների բազմահատոր հրատարակումը նկարներով և տեքստերի որակյալ նկարազարդումներով ։ Նկարազարդումները հիմնականում վերաբերում էին օրացույցային շարքին, քանի որ Ջոզեֆ Գուդմանը (Մարկ Տվենի առաջին գործատուն) 1897 թվականին կարողացավ հրապարակել օրացուցային աղյուսակներ մայաների օրերի որոշման համար և առաջարկեց Գրիգորյան օրացույցի և «երկար հաշվարկի» միջև համահարաբերակցություն կիրառել, որը որոշակի փոփոխություններով մինչ օրս օգտագործվում է։ Իսկ Գուդմանը ևս մեկ բացահայտում արեց․ նույնացրեց թվերի գրառման դիմային ձևերը (մարդկային գլուխների և դիմակների տեսքով նշանները) ։
20-րդ դարի առաջին կես
20-րդ դարի առաջին կեսին սկսեցին ակտիվ աշխատել նախորդ ժամանակահատվածի հետազոտողները։ Մոդսլին և Ռոբերտ Մալերը հատորներ էին հրապարակում նկարներով և մակագրություններով, իսկ Էդուարդ Սլելերը նույնացրեց գույներ նշանակող Հիերոգլիֆները։ 1915 թվականին Սիլվանուս Մորլին հրապարակեց «Մայաների հիերոգլիֆների ուսումնասիրության ներածությունը»՝ ընդլայնելով մակագրությունների քանակը և տալով ծավալուն ասյուսակներ, որոնք ամփոփեցին այդ ժամանակի բոլոր բացահայտումները ։ 1890-ական թվականների քննարկումների ժամանակ Սելերը ցույց տվեց Կ․ Թոմասի եզրակացությունների մի շարք սխալներ։ Արդյունքում 1903 թվականին Կ․ Թոմասը հրապարակեց հոդված, որում հիերոգլիֆները ընդունեց որպես թվերի, օրերի և ամիսների սիմվոլիկ նշանակություն, և հայտարարեց, որ մայաների մակագրությունները դժվար թե կարողանան ներառել պատմական տեղեկություններ։ 1913 թվականին նրան ընդդիմախոսեց մշակութային պատմաբան Հերբերտ Սպինդենը, ով թույլ էր տալիս հիերոգլիֆների առկայության հնարավորությունը։ Սակայն մայաների գրերի հնչյունաբանական բնույթի առկայության հարցը փակվեց ։ 1915 թվականին գերմանացի գիտնական Հերման Բայերըփորձեց անցկացնել գրերի ամբողջական վերլուծություն և իրականացրեց Չիչեն-Իցիի մակագրությունների մասին կառուցվածքային ուսումնասիրություն, որը հրապարակվեց 1937 թվականին ։ Նա հայտնաբերեց նշանների տարբեր խմբեր և մշակեց նշանների ստանդարտ տեղակայման վերլուծության մեթոդը, որը համարվում է դասական մեթոդ ժամանակակից էպիգրաֆիկայում ։ Համենայն դեպս Հերբերտ Բայերի աշխատանքները չընդունվեցին 20 դարի առաջին կեսի ամերիկայագիտության մեջ և փաստացի մնացին աննկատ։
1931 թվականին Վիլյամ Գեյթսը ներկայացրեց մայաների հիերոգլիֆ նշանների ամփոփիչ կատալոգը միևնույն հիերոգլիֆի գրելու տարբերակներով։ Կատալոգին կցված էր բառացանկ, որտեղ բերված էր նշանների օգտագործման բոլոր դեպքերը։ Սակայն, Ա․ Ի․ Դավլետշինի կարծիքով, տվյալ կատալոգը կառուցված է սխալ սկզբունքով և նրանում բազմաթիվ են սխալները։ Կատալոգի հիմքում ընկած էր իմաստաբանական դասակարգման սկզբունքը, բացի այդ, կատալոգի կազմում ներառված էին պատկերագրական առարկաներ, որոնք հանդիպում են նկարներում և բացակայում տեքստերում, օրինակ՝ երկնային նշանները։ Կատալոգում ներառված էր 440 նշան, սակայն համարակալումը արված էր մինչև 757 համարը (դատարկ համարները բաց էին մնացել լրացման համար)։ Ընդհատությունը նույնպես անհարմարություններ էր պատճառում կատալոգի հետ աշխատելիս։ ՄԻևնույն նշանի գրառման տարբերակները ներկայացված էին տարբեր համարների տակ, այն ժամանակ, երբ մեկ համարի տակ կարող էին տեղակայված լինել տարբեր նշաններ ։
1933-1935 թվականներին Բ․ Ուորֆը հրատարակեց վերծանման մասին հոդվածների շարք, նա իր հոդվածներում ներկայացրել էր սխալ ընթերցման 16 նշան։ 1942 թվականին հետմահու լույս տեսավ նրա ևս մեկ հոդված, որում ներկայացված էին 23 նշանների ընթերցումը, որոնցից 18 սխալ էին սահամանված։ Սխալները բխում էին նրա մեթոդի առանձնահատկություններից․ նա փորձում էր համեմատել հիերոգլիֆները բեմական պատկերների հետ, որոնցով այդ բշանները ուղղորդվում էին։ Սակայն Ուորֆի մեթոդը քննադատվեց մայաների հետազոտություններում մոնոպոլիստ Էրիկ Թոմպսոնի կողմից, չնայած որ Ուորֆը եկել էր մայաների նշանների մեծամասնության վանկային սկզբունքի ճիշտ եզրահանգման ։ Ինքը Թոմպսոնը ամբողջովին ժխտում էր մայաների գրերում հնչյունաբանական կոմպոնենտի առկայությունը և սկզբունքորեն հրաժարվեց գրերի համակարգի վերլուծությունից՝ բավարարվելով միայն առանձին նշանների իմաստի բացատրությամբ ։ Նմանատիպ դիրք գրավեց գերմանացի հետազոտող Պաուլ Շելհանսը, ով հայտնի է մայաների պանթեոնի իր աշխատանքներով։ Դեռևս 1936 թվականին նա հայտարարեց, որ մայաների հիերոգլիֆները համարվում են «գաղափարագրական», այսինքն գաղափարներ փոխանցող, ոչ թե հնչյուններ։ 1945 թվականին Շելհանսը մայաների գրերի վերծանումը ընդունեց որպես որպես անլուծելի խնդիր ։
Թոմփսոնի դպրոց
1956 թվականին նշանների գրացուցակավորումը շարունակվել է գերմանացի հետազոտող Գյունտեր Ցիմմերմանը, ով աշխատում էր Համբուրգի համալսարանում։ Նրա կատալոգը ներառում էր 273 նշան 1377 դիրքերում։ Ա․ Ի․ Դավլետշինը համարում էր Ցիմմերամանի աշխատանքը հաջող, քանի որ նշանների մեծամասնությունը ճիշտ էր ճանաչվել, իսկ սխալների թիվը քիչ էր։ Պատկերագրական մասնիկները տրված էին հավելվածում ։
Ցիմմերմանի աշխատանքից օգտվում էր Է․ Թոմպսոնը, ով 1950 թվականին հրատարակեց «Մայաների հիերոգլիֆիկայի ներածություն» աշխատությունը, իսկ 1962 թվականին լույս տեսավ նրա ամփոփիչ կատալոգը, որում Թոմպսոնը հաշվի առավ ինչպես էպիգրաֆիկայի, այնպես էլ ձեռագրերի նյութերը։ Ընդհանուր առմամբ, նա առանձնացրեց 861 գլիֆեր, ինչպես նաև 355 բազային նշաններ, 377 ածանցներ և 136 էմբլեմաներ ։ Թոմպսոնը առաջարկեց նաև որոշ նշանների հնչյունաբանակ ընթերցում՝ հիմնվելով յուկատեկների լեզվին։ Թոմպսոնի մոտեցումը ամբողջովին բացառում էր հիերոգլիֆային տեքստերի օգտագործման հնարավորությունը որպես պատմական աղբյուր ։ Ժամանակակից հետազոտողները թերություններ են տեսնում Թոմպսոնի մոտեցման կազմակերպման մեջ․ նշանները դասակարգվում էին որպես բազային և ածանցներ։ Կատալոգի բաժանված լինելը բերեց նրան, որ նշանների մեծամասնությունը գրացուցակվել էր երկու անգամ ։ Թոմպսոնի առանձնացված նշանների ընդհանուր թիվը կազմում էր 1061 ։
Կառուցվածքային մեթոդը լուրջ արդյուքներ տվեց երկու ամերիկացի հետազոտողներ՝ մարդաբան Հենրիխ Բեռլինի և նկարչուհի դիզայներ Պրուսկուրյակովայի աշխատանքներում։ 1958 թվականին Բեռլինը նույնացրեց այպես կոչված «հիերոգլիֆային էմբլեմաները», որոնք կապ ունեին որոշակի քաղաքների հետ։ 1959 թվականին նրան հաջողվեց որոշել Պալենկեյի տիրակալների անունները «Մակագրությունների վանքից»։ 1960 թվականին Տ․ Պրոսկուրյակովան հրապարակեց Պյեդրաս-Նեգրասում արված իր հետազոտությունների արդյունքները։ Նա ուշադրություն դարձրեց, որ տեքստերում քարակոթողների վրա հանդիպում են կրկնվող հիերոգլիֆներ՝ կապված կոնկրետ տարեթվերի հետ, ընդ որում այդ տարեթվերը համապատասխանում են մարդու կյանքի տևողության հետ։ Ամենավաղ տարեթվի խմբի հիերոգլիֆը նա սահմանեց որպես «ծննդյան հիերոգլիֆ», իսկ ամենաուշ տարեթվի հիերոգլիֆը՝ «մահվան հիերոգլիֆ»։ Այդ տարեթվերի միջև տեղակայված էր ևս մեկ բնորոշ հիերոգլիֆ, որը հանդիպում է տարբեր խմբերի մակագրություններում։ Տ․ Պրոսկուրյակովան նամակագրություն էր ունեցել Յուրի Կնորոզովի հետ և հետագայում օգտագործել է կարևորագույն հիերոգլիֆների հնչյունաբանական ընթերցման նրա մեթոդը, սակայն հիմնականում զբաղվում էր կառուցվածքային վերլուծությամբ, այլ ոչ թե տեքստերի ընթերցմամբ։ Սակայն Պրոսկուրյակովայի աշխատանքների շնորհիվ գտնվել էր միևնույն հիերոգլիֆային նշանի գրառման մեծ քանակությամբ տարբերակներ։ Նորագույն մայագիտությունը պարտական է Տ․ Պրոսկուրյակովային մայաների դասական ժամանակաշրջանի մակագրությունների ընթերցման և ընկալման համար ։
Կնորոզովի մեթոդ
Կնորոզովի աշակերտուհու՝ Գալինա Երշովայի նկարագրություններում Կնորոզովի մեթոդը հետևյալ տեսքն ուներ․
Կնորոզովի մեթոդի ճանաչում
Յուրի Կնորոզովի առաջին հրատարակումը վերծանման մասին արվեց լույս տեսավ 1952 թվականից հետո։ Հետազոտության արդյունքները ընդհանրացվեցին 1955 թվականի դիսերտացիայում, որի համար Յուրի Կնորոզովը ստացավ դոկտորի աստիճան ։ Սակայն Արևմուտքում նրա աշխատանքների ընդունման համար ստեղծվեց բավականին անհաջող իրադրություն։ Արդեն 1953 թվականին Է․ Թոմպսոնը Մեքսիկայում հրապարակեց հոդված, որում Կնորոզովը մեղադրվում էր մարքսիստական հայացքներին հետևելու մեջ, որը փորձում է պարտադրել արևմտյան հետազոտողներին ։ Նա մեղադրում էր Կնորոզովին «գիտական էթիկայի խախտման» մեջ (խոսքը Բ․ՈՒորֆի և Կ․Թոմասի աշխատությունների ընթերցման մասին էր)։ Քանի որ Թոմպսոնի դպրոցի ներկայացուցիչների համար նշանները համարվում էին բարձր իմաստի կրողներ, ապա մեկնաբանության արդյունքները համարվում էին հետազոտողի սեփականությունը։ Նման մոտեցումն ի հայտ եկավ Կոպենհագենի 1955 թվականի համաշխարհային կոնգրեսի ժամանակ, որտեղ Կնորոզովը ներկայացնում էր իր ուսումնասիրությունների արդյունքները։ Նրա ընդդիմախոսները այդ թվում և Տ․ Բարտելը առաջ էին քաշում այլ նմանատիպ փաստարկներ ։
1960-ական թվականներին Կնորոզովին առաջարկեցին մասնակցել մայաների տեքստերի մեքենայական մշակման առաջին համակարգչային ծրագրերի ստեղծմանը։ Ծրագրավորողների խումբը, վերցնելով Կնորոզովի բոլոր նյութերը, փորձեցին ձեռագրերի նշանների տվյալների բազա ։ Որոշ ժամանակ անց Նովոսիբիրսկի խումբը ցնծությամբ հայտարարեց, որ իրենց մոտ ստեղծվել է մեքենայական վերծանման տեսությունը և հրատարակեց 4 հատորներով Կնորոզովի համակարգչային տվյալների բազան։ Մասնագետների կարծիքով մեքենայական վերծանումը ոչ մի գիտական արժեք չէր ներկայացնում ։
Ներկայիս իրավիճակ
1980 թվականին Մեքսիկայում լույս տեսավ Կորդեմեքսի բառարանի առաջին հրատարակումը, որը ստեղծվել էր Բերերա Վասկեսի խմբագրությամբ։ Այն յուկանատի լեզվի XVI—XIX դարերի բառապաշարի ուղղորդիչ բառարան է,որը կազմվել է տարբեր ժամանակաշրջանների 13 պատմական բառապաշարների նյութերի հիման վրա ։ 1989 թվականին Ջ․ Դինհարթի խմբագրությամբ հրատարակվեց մայաների լեզուների համեմատական բառարանը երեք հատորով ։
1990-ական թվականներին հիերոգլիֆների տեքստերի հետ աշխատանքը շարունակվում էր։ Մոսկվայում ստեղծվեց Մեզոամերիկյան հետազոտությունների կենտրոն, որի աշխատակիցները մշակում են տարբեր ուղղություններ՝ կապված մայաների մակագրությունների հետ։ Միաժամանակ նման աշխատանք է տարվում Մեքսիկայի, ԱՄՆ-ի, Գերմանիայի և այլ երկրների հետազոտողների կողմից ։ Չնայած հետազոտությունների մեծ հաջողություններին, մայաների գրերի ավանդույթը հայտնի չէ։ Մայաների տեքստերի մոտավորապես 90 տոկոսը կարող են ընթերցվել, բայց մինչ օրս չկա հիերոգլիֆյան լեզվի ազատ բառարան, գիտությանը դեռևս անհայտ է գրանիշերի մոտավորապես 25% նշանակությունը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գիր
Խաթունիկ
Խաթունիկ, հայկական իգական անուն։ Խաթուն անվան հայաձև փաղաքշական ձևն է ։ Մեկ անգամ գործածվել է անթվական մի հիշատակարանում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական իգական անձնանուններ
Պանդուխտ (այլ կիրառումներ)
Պանդուխտ կարող է նշանակել.
Կոտայքի մարզային գրադարան
«Կոտայքի մարզային գրադարան» ՊՈԱԿ, Հայաստանի մշակույթի նախարարության ենթակայությամբ գործող կազմակերպություն, Կոտայքի մարզի ամենամեծ գրադարանը։ «Կոտայքի մարզային գրադարան» պետական ոչ առևտրային կազմակերպությունը շահույթ ստանալու նպատակ չհետապնդող իրավաբանական անձի կարգավիճակ ունեցող ոչ առևտրային կազմակերպություն է, որն ստեղծվել է մշակութային, տեղեկատվական, կրթական գործունեություն իրականացնելու նպատակով։
Գրադարանը գտնվում է Հրազդան քաղաքի Երևանյան փողոցի թիվ 11 շենքի 1-ին հարկում ։ Զբաղեցնում է 592 քմ տարածք։ Գրադարանի գրքային հավաքածուն առ 01․01․ 2018 թվականին կազմել է 80․546 միավոր, ընթերցողների թիվը՝ 5750, գրքատացքը՝ 132․411։ Գրադարանի հիմնական ֆոնդը ներառում է հայերեն և օտարալեզու գրքեր, հանդեսներ, ամսագրեր, ատլասներ, քարտեզներ և այլն։
Գրադարանի աշխատանքային ժամերը. Երկուշաբթի-ուրբաթ` 09։00- 20։00։ Շաբաթ` 11։00-19։00 Հանգստյան օրը՝ կիրակի։
Պատմություն
Տարածաշրջանի բոլոր գրադարանները հիմնադրվել են 1920-ական թվականներին խրճիթ-ընթերցարանների հիման վրա։ 1960-ական թվականներից ինչպես Հրազդանում, այնպես էլ տարածաշրջանի մյուս բոլոր քաղաքներում և գյուղերում գործել են քաղաքային և գյուղական բազմաթիվ գրադարաններ։
1981 թվականին կազմավորվել է գրադարանների կենտրոնացված համակարգը (ԳԿՀ) ՝ կենտրոնական գրադարանով։ Հրազդան, Չարենցավան և Ծաղկաձոր քաղաքների ու շրջակա գյուղերի գրադարանները, որպես մասնաճյուղեր, մտել են ԳԿՀ-ի կազմի մեջ։
Կենտրոնական գրադարանի հիմնական ֆոնդը 1981 թվականին կազմել է 40.200 միավոր։ Գրադարանն ունեցել է հետևյալ ստորաբաժանումները՝ սպասարկման բաժին, մանկական բաժին, ընթերցասրահ, միասնական ֆոնդերի բաժին, մշակման և համալրման բաժին։
1997 թվականին ԳԿՀ-ն լուծարվել է, մասնաճյուղ-գրադարանները դարձել են համայնքային, իսկ կենտրոնական գրադարանը՝ մարզային։ Այն վերանվանվել է «Կոտայքի մարզային գրադարան» ՊՈԱԿ-ի։ Կազմակերպությունը հանդիսանում է «Կոտայքի մարզի հանրապետական գրադարանի» պետական հիմնարկի իրավահաջորդը։
ԳԿՀ-ի կենտրոնական գրադարանի տնօրենի աշխատանքն իրականացրել են հաջորդաբար Մ․ Նազարյանը (1981-1985 թթ.) և Ժ․ Գևորգյանը (1985-2014 թթ.)։
2014 թվականից Կոտայքի մարզային գրադարանը ղեկավարում է Ա․Խեչոյանը։
Բաժիններ
Գրադարանն ունի 5 բաժիններ՝ սպասարկման բաժին, մանկական բաժին, գրադարանային հավաքածուի կազմակերպման, օգտագործման և պահպանման բաժին, մատենագիտական և մեթոդական բաժին, գրադարանային գործընթացների ավտոմատացման և թվայնացման բաժին, համալրման և մշակման բաժին։
Սպասարկման բաժին
Սպասարկման բաժինն ունի իր առանձին գրքային հավաքածուն, որը պարբերաբար համալրվում է բոլոր ճյուղերի վերաբերյալ արդիական գրականությամբ։ Բաժինը աշխատանք է ծավալում տարբեր խմբերի ընթերցողների հետ։ Հիմնական գործառույթը գրադարան-ընթերցող կապի ապահովումն է։ Բաժինը կազմակերպում և անցկացնում է բազմաբնույթ միջոցառումներ՝ գրքի շնորհանդեսներ, հանդիպումներ գրողների, արվեստագետների և նշանավոր մարդկանց հետ, ինչպես նաև՝ ցուցահանդեսներ, գրական-երաժշտական ցերեկույթներ։ 2018 թվականին բաժնում բացվել է իսպանական գրականության անկյունը։
Մանկական բաժին
Սպասարկման և մանկական բաժիններում ապահովված է ընթերցողների ազատ մուտքը գրապահոցներ (բաց դարակային համակարգ), որտեղ վերջիններս իրենց ճաշակին և նախասիրություններին համապատասխան գրքեր ընտրելու հնարավորություն ունեն։ Բաժիններում աշխատում են փորձառու մասնագետներ, որոնք օգնում են ընթերցողներին գրքեր ընտրել, օգտվել քարտարաններից, ինչպես նաև մասնագիտական խորհրդատվություն ստանալ։
Գրադարանային հավաքածուի կազմակերպման, օգտագործման և պահպանման բաժին
Բաժինն ունի առանձին հարուստ ու բազմաբովանդակ հավաքածու, որը սիստեմատիկորեն համալրվում է արդիական գրականությամբ։ Բաժինը կատարում է պարբերական մամուլի բաժանորդագրություն, վարում է պարբերական հրատարակությունների քարտարան։ Մատենագիտական և մեթոդական բաժնի հետ համագործակցելով՝ ապահովում է ընթերցողների տեղեկատու-մատենագիտական սպասարկումը։
Մատենագիտական-մեթոդական բաժին Բաժնի հիմնական խնդիրն է ընթերցողական բոլոր խմբերին տեղեկատու-մատենագիտական սպաասարկմամբ ապահովելը։ Բաժինը վարում է թեմատիկ («Քրիստոնեություն 1500-ամյակ», «Հայոց մեծ եղեռն-100», «Վիլյամ Սարոյան», «Հովհաննես Թումանյան», «Թավշյա հեղափոխություն» և այլն) և հանձնարարական քարտարաններ։ Բաժինը կազմում է թեմատիկ հիշարժան տարեթվերին նվիրված հանձնարարական ցանկեր։ Վարում է Երկրագիտական քարտարան, որը հանդիսանում է Կոտայքի մարզին նվիրված բոլոր տպագիր երկերի մասին տեղեկությունների ամենաամբողջական աղբյուրը։ Քարտարանում ընդգրկված են Կոտայքի մարզի բոլոր բնակավայրերի մասին տեղեկություններ։
Համալրման և մշակման բաժին Բաժնի հիմնական խնդիրը գրադարանային հավաքածուների համալրման ապահովումն է։ Համալրումն իրականացվում է հաշվի առնելով ընթերցողների նախասիրություններն ու հետաքրքրությունները, նրանց ներկայացրած պահանջարկն ու գրադարանի մերժումները։ Ապահովում է այբբենական, կարգային և համահավաք քարտարանների ստեղծումը, իրականացնում է նոր ստացված գրականության տեխնիկական մշակումը, կատարում է գրքերի առանձնակի հաշվառում։ Բաժնի ամենօրյա աշխատանքի կարևոր մաս է կազմում ընթերցողական պահանջարկի ուսումնասիրումը։
Գրադարանային գործընթացների, ավտոմատացման և թվայնացման բաժին Բաժինը մասնակցում է հայաստանյան գրադարանների էլեկտրոնային համահավաք գրացուցակի ստեղծման աշխատանքներին։ Հայաստանյան գրադարանների էլեկտրոնային համահավաք գրացուցակը տեղեկություն է տալիս ոչ միայն Կոտայքի մարզային գրադարանի, այլև Հայաստանի խոշոր գրադարանների գրքային հավաքածուների մասին՝ ընդլայնելով ավանդական գրադարանային հավաքածուների հասանելիությունը։ Բաժինը, Ազգային գրադարանի հետ համագործակցելով, զբաղվում է նաև պարբերական մամուլի վերականգնմամբ։
Միջոցառումներ
Գրադարանում կազմակերպվում են բազմաբնույթ միջոցառումներ՝ գրքերի ցուցահանդեսներ, գրական երեկոներ, նոր գրքերի շնորհանդեսներ, հանդիպումներ անվանի մարդկանց հետ, քննարկումներ, տեսալսողական նյութերի դիտումներ, տարաբնույթ դասընթացներ և այլն։ Արդեն ավանդույթ են դարձել «Ընթերցում են հայտնիները» և «Մերոնք» միջոցառումները։
«Ընթերցում են հայտնիները» խորագրի ներքո հանրապետության նշանավոր մարդիկ հեքիաթներ կամ փոքրիկ պատմվածքներ են կարդում մանուկ ընթերցողների համար, զրուցում նրանց հետ։
«Մերոնք» շարքի միջոցառումներում ներկայացվում են Կոտայքի մարզի մշակութային կյանքում ավանդ ունեցող մարդիկ՝ գրողներ, նկարիչներ, դերասաններ և այլք։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայաստանի գրադարաններ
Յան Չժի
Յան Չժի, (չին.՝ 杨智, ), չինացի ֆուտբոլիստ։ Հանդես է գալիս Չինաստանի ֆուտբոլի առաջին ենթախմբի՝ «Բեյցզին Գոան» թիմում և Չինաստանի ազգային հավաքականում։ Կարիերան սկսել է Գուանդուն թիմում, թիմի կազմում, առաջին մրցաշրջանում անկացրել 26 խաղ ։
Սյույ Յունլուն
Սյույ Յունլուն, (չին.՝ 徐雲龍, փետրվարի 17, 1979, Պեկին, Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն), չինացի ֆուտբոլիստ։ Հանդես է գալիս Չինաստանի առաջին ենթախմբի՝ «Բեյցզին Գոան» ակումբում և Չինաստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքականում։ Չինաստանի հավաքականի կազմում մասնակցել է Աշխարհի 2002 թվականի առաջնությանը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Չինացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Չինաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Գերեզմանատան գաղտնիքը
Գերեզմանատան գաղտնիքը (The Mystery Of The Grave-Yard, այլ անվանում A Dead Man’s Revenge), Հովարդ Լավքրաֆտի պատմվածքը, գրված 1898 թվականին, 8 տարեկանում։