cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Աննա Յորք
Երբ Ռիչարդ III-ը սպանվեց, իսկ գահին հայտնվեց Հենրի VII Թյուդորը, փաստաթուղթը, որով Էդուարդ IV-ի երեխաները բաստարդ էին ճանաչվել, չեղյալ հայտարարվեց։ Հենրի VII-ը ամուսնացավ քույրերից ավագի՝ Էլիզաբեթի հետ, իսկ Աննան դարձավ արժեքավոր դիվանագիտական ակտիվ։ Ծրագրվում էր նրա ամուսնությունը շոտլանդական արքայազնի հետ, սակայն 1488 թվականին արքայազնի հայրը՝ Ջեյմս III թագավորը, սպանվեց, ամուսնության բանակցությունները ընդհատվեցին և այլևս չվերսկսվեցին։ 1495 թվականին Աննան ամուսնացավ Թոմաս Հովարդի հետ, որը նրա հետ ամուսնանալու հավակնություն ուներ դեռևս Ռիչարդ III-ի օրոք։ Հովարդի հետ ամուսնությունը երջանիկ չէր և մթագնվում էր բոլոր երեխաների մահով։ Աննան, որն ուներ թույլ առողջություն, մահացավ մոտ 36 տարեկան հասակում։
Ծագում և վաղ տարիներ
Աննան մկրտվեց Վեստմինստերյան աբբայությունում, ծնվելուց անմիջապես հետո։ Աղջիկը միաժամանակ անվանակոչվեց Աննայի հորաքրոջ՝ Աննա Յորքի և նախատատի՝ Աննա Մորտիմերի պատվին, իսկ «Աննա» անունը նորություն եղավ անգլիական թագավորական ընտանիքի համար, Աննան դարձավ այդ անունով առաջին արքայադուստրը ։ Բացի այդ, դստեր անվան հարցում թագավորի ընտրության վրա, ամենայն հավանականությամբ, ազդել է Սուրբ Աննայի հանդեպ սնահավատ ակնածանքը, ըստ լուրերի, Էդուարդ IV-ը Սրբի հովանավորությանը դիմել է իր կյանքի կրիտիկական պահերին՝ իշխանության գալու վաղ փուլերում, և, հետևաբար, իրեն պարտավորված էր զգում նրա հանդեպ։ 1479 թվականին, երբ Աննայի չորս տարին դեռ չէր լրացել, Էդուարդ IV-ը բանակցություններ է սկսում արքայադստերը ամուսնացնելու Ավստրիայի էրցհերցոգ Մաքսիմիլիանի որդու՝ Ֆիլիպի հետ․ միության նախաձեռնությունը բխում էրցհերցոգից և հիացմունքով ընդունվեց Անգլիայում, քանի որ այդ ամուսնությունը քաղաքական օգուտ պետք է բերեր։ Էրցհերցոգի մայրը՝ Մարիա Բուրգունդացին, հսկայական հողերի ժառանգորդ էր և ազդեցություն ունեցեր եվրոպական գործերի վրա, բացի այդ, նրա խորթ մայրը Էդուարդ IV-ի հարազատ քույրն էր՝ Մարգարեթ Յորքցին։ Հաջորդ տարի պայմանավորվածությունը բերվեց ավելի պաշտոնական տեսքի. որպես ֆինանսական ապահովում արքայադստեր համար հատկացվեց 100 հազար կրոն գումար, էրցգերցոգ Մաքսիմիլիանը համաձայնեց Աննային վճարել տարեկան 6 հազար կրոն այն պահից, երբ նա կհասնի ամուսնական համաձայնության՝ 12-ամյա տարիքին, իսկ ապագա սկեսուրի պալատ ժամանելու և նշանադրության վավերացման պահից սկսած Աննան պետք է իր օգտագործման համար Արտուայում 8 հազար լիվր արժողությամբ հողեր ստանա։ Այն դեպքում, եթե Աննան հրաժարվի ամուսնությունից, Էդուարդը կամ նրա իրավահաջորդը պետք է վճարեր 60 հազար լիվր։ Փոխարենը էրցհերցոգը պարտավորվում էր անգլիական թագավորին ռազմական և քաղաքական աջակցություն ցուցաբերել Ֆրանսիայի դեմ ։ 1480 թվականի օգոստոսի 5-ին բանակցություններն ավարտվեցին։
1479 թվականի պալատական գրառումները հայտնում են, որ այն ժամանակ, երբ բանակցություններ էին ընթանում Աննայի և Ֆիլիպ Ավստրիացու ամուսնության շուրջ, կենսաթոշակի նշանակմամբ պաշտոնաթող Է արվել արքայադստեր դայակը՝ «Ագնեսը՝ Թոմաս Բատլերի կինը»։ Գրառումները վկայում են այն մասին, որ Աննային, որը դեռ չի հասել նույնիսկ 4 տարեկան հասակի, բավականաչափ մեծահասակ են համարել և բաժանել են առաջին դաստիարակչուհուց։ Ավելի վաղ, Աննայի հետ միաժամանակ, Ագնես Բատլերը զբաղվել է արքայադստեր կրտսեր եղբոր՝ Ջորջի դաստիարակությամբ, ով մահացել է 1479 թվականի մարտին՝ մոտ երկու տարեկան հասակում։
Ռիչարդ III-ի օրոք
Ֆիլիպ Ավստրիացու հետ Աննայի ամուսնության ծրագիրը ուժի մեջ մնաց ընդհուպ մինչև արքայադստեր հոր մահը 1483 թվականին։ Էդուարդ IV-ի մահվանը հաջորդեց քաղաքական ճգնաժամը, որը կտրուկ փոխեց նախկին թագուհու և նրա երեխաների վիճակը։ Աննայի ավագ եղբայրը՝ Էդուարդ V-ը, որը գահի ժառանգորդն էր, իր հորեղբոր՝ լորդ-պրոտեկտոր Ռիչարդ Գլոստերի կողմից առևանգվեց Ուելսից մայրաքաղաք տանող ճանապարհին. միաժամանակ ձերբակալվեցին երիտասարդ թագավորի ուղեկիցները՝ Էնթոնի Վուդվիլը և Ռիչարդ Գրեյը՝ արքայադստեր քեռին և համամայր եղբայրը։ Թագավորին տեղափոխեցին Լոնդոնի Թաուեր՝ թագադրման սպասումով, որտեղ ավելի ուշ նրան միացավ նրա միակ հարազատ եղբայր Ռիչարդը, մյուս երեխաների հետ, որոնց թվում էր նաև Աննան, այրիացած թագուհին թաքնվեց Վեստմինստերյան աբբայությունում։
1483 թվականի հունիսի 22-ին Էդուարդ IV-ի և Էլիզաբեթ Վուդվիլի ամուսնությունը ճանաչվեց անօրինական, հանգուցյալ թագավորի բոլոր երեխաները խորհրդարանական ակտով ապօրինածին հայտարարվեցին և զրկվեցին գահի ու բոլոր տիտղոսների իրավունքներից։ Մի քանի օր անց Էնթոնի Վուդվիլը և Ռիչարդ Գրեյը գլխատվեցին։ 1483 թվականի հուլիսի 6-ին Ռիչարդ Գլոստերը հայտարարվեց թագավոր, որից անմիջապես հետո դադարեցին որևէ տեղեկություն ստացվել Թաուերում փակված Աննայի եղբայրների մասին։ Գլոստերի կողմից գահը գրավելուց կարճ ժամանակ անց նրա հրամանով սկվայր Ջոն Նեսֆիլդը Վեստմինստեր է ուղարկում մի պահապանի, ով օր ու գիշեր զննում էր բոլոր նրանց, ովքեր մել ու մուտ էին անում թագուհու ապաստան, քանի որ մտավախություն կար, որ Աննայի ավագ քույրերից մեկը կկարողանար փախչել արտասահման և այնտեղ դաշնակից գտնել Ռիչարդ III-ին տապալելու համար։ 1483 թվականի Սուրբ Ծնունդին Հենրի Թյուդորը, որի մայրը դավադրություն էր կազմակերպել Էլիզաբեթ Վուդվիլի հետ ընդդեմ Ռիչարդ III-ի, երդվել էր, որ անգլիական գահին նստելուց անմիջապես հետո ամուսնանալու է Աննայի ավագ քրոջ՝ Էլիզաբեթի կամ Սեսիլիայի հետ (եթե Էլիզաբեթի հետ ամուսնությունը որևէ պատճառով հնարավոր չլինի)։ Բայց Թյուդորի կուսակցության ապստամբությունը, որը գլխավորում էր Բեքինգհեմի դուքսը, տապալվեց դեռևս մինչև Ռեննի տաճարում Հենրիի տված երդումը.
Բեքինգհեմի ապստամբության ձախողումից հետո Ռիչարդ III-ը բանակցություններ սկսեց եղբոր այրու հետ։ 1484 թվականի մարտի 1-ին թագավորը հրապարակավ երդվեց, որ Էդուարդ IV-ի դուստրերին վնաս չի հասցվի, և նրանց սրտնեղություն չի պատճառվի։ Բացի այդ, Ռիչարդը խոստացավ, որ նրանք չեն բանտարկվի Թաուերում կամ որևէ այլ բանտում։ Նա նաև խոստացավ յուրաքանչյուրին տարեկան 200 մարկի եկամուտ բերող հողեր որպես օժիտ տրամադրել և նրանց ամուսնացնել «ի ծնե ջենտլմենների» հետ։ Նույն օրը հուշագիրը առաքվեց այրիացած թագուհուն՝ պարենի հետ միասին։ Արքայադուստրերը մեծ ուրախությամբ համաձայնեցին լքել իրենց մռայլ կացարանը և ապրել իրենց «ողորմած հորեղբոր խնամակալության տակ, ով պալատում առանձին սենյակներ էր նախատեսել նրանց հանգստի համար։ Թյուդորների ժամանակաշրջանի պատմաբան գրել է, որ Ռիչարդ III-ը «իր եղբոր բոլոր դուստրերին ստիպել է հանդիսավոր կերպով գալ իր պալատ, ասես նորովի ընտանեվարի և զվարճանք սիրող՝ նրանք պետք է մոռանային ... նրա հասցրած վիրավորանքը և դրան նախորդող բռնարարքները»։
Էդուրադ IV-ի դուստրերի՝ պալատ ժամանելուց կարճ ժամանակ անց թագավորը սկսեց հարմար փեսացուներ փնտրել իր զարմուհիների համար․ Աննայի համար նա ընտրեց Թոմաս Հովարդին՝ Նորֆոլկի 2-րդ դքսի որդուն և ժառանգորդին, ի ցույց նրա տոհմի հանդեպ իր բարյացակամության, բայց нչհասցրեց ձևակերպել այս ամուսնությունը։
Թյուդորների օրոք
1485 թվականի օգոստոսին Ռիչարդ III-ը զոհվեց Բոսվորտի ճակատամարտում, և նվաճման իրավունքով նոր թագավոր դարձավ Հենրի VII-ը՝ Հենրի Թյուդորը, ով ավելի վաղ երդվել էր ամուսնանալ Աննայի ավագ քրոջ հետ։ Գահ բարձրանալով՝ Հենրի VII-ը չեղարկեց Titulus Regius ակտը, որը Էդուարդ IV-ի երեխաներին զրկել էր տիտղոսներից և գահի հանդեպ իրավունքներից. ակտը և դրա բոլոր օրինակները, ինչպես նաև դրա հետ կապված բոլոր փաստաթղթերը, հանվեցին արխիվներից։
Երբ Էլիզաբեթ Յորքն ամուսնացավ նոր թագավորի հետ, Աննան ընդամենը տասներկու տարեկան էր, և նա մյուս քույրերի հետ միասին հայտնվեց արքունիքում՝ թագուհու՝ նրանց միակ հովանավորի խնամակալության ներքո։ Արքայադուստրը սկսեց մասնակցել պալատական արարողություններին։ Նա ներկա է գտնվել իր առաջին զարմիկի՝ Ուելսի արքայազն Արթուրի, մկրտությանը 1486 թվականի սեպտեմբերի 24-ին․ Աննան պահում էր մկրտության ծածկոցը, որով արարողությունից հետո պետք է ծածկվեր արքայազնի գլուխը, իսկ իրեն աջ կողմից ուղեկցում էր կոնստեբլ-ասպետ, ձախից՝ մարշալ-ասպետ Ջոն Թերբևիլլը։ Նույն դերը Աննան կատարել է նաև 1489 թվականին իր ավագ զարմուհու՝ Մարգարիտի մկրտության արարողության ժամանակ։ Արքայադուստրը մասնակցում էր Զատկի, Սուրբ Ծննդյան տոնակատարություններին, ինչպես նաև Հենրի VII-ի պալատում տեղի ունեցած այլ միջոցառումներին։
Գահին բարձրանալուց կարճ ժամանակ անց Հենրի VII-ը սկսեց ամուսնական ծրագրեր կառուցել կնոջ հարազատների համար և միություն փնտրել Շոտլանդիայի հետ։ Էդուարդ IV-ի այրիին թագավորը ծրագրում էր ամուսնացնել այդ ժամանակ այրիացած Ջեյմս III-ի հետ, իսկ նրա ժառանգորդ Ջեյմսը պետք է ամուսնանար հանգուցյալ թագավորի դուստրերից մեկի հետ։ Քանի որ Սեսիլիան՝ Ջեյմսի նախկին հարսնացուն, արդեն նշանված էր թագավորի հորեղբոր՝ Ջոն Ուելսի հետ, իսկ Քեթրինը պետք է դառնար արքայազնի կրտսեր եղբոր կինը, ապա ընտրությունը մնում էր Աննայի և նրա քույրերից կրտսերի՝ Բրիջիտի միջև։ Բրիջիտը մտադիր էր գնալ վանք և, այդպիսով, Աննան մնում էր միակ թեկնածուն, սակայն 1488 թվականին Ջեյմս III-ի մահվամբ բոլոր բանակցությունները դադարեցվեցին և այլևս չվերսկսվեցին։
1488 թվականին, Սուրբ Գևորգի հիշատակի օրը, Աննան, ի թիվս քսան այլ կանանց, թագուհի-քրոջ շքախմբի կամում էր․ նա հագել է կարմիր թավշյա թիկնոց և նստել սպիտակ վրա, որի թամբը զարդարված էր ոսկեգույն գործվածքով, դրա վրա պատկերված էին սպիտակ վարդեր՝ Յորքերի տան խորհրդանիշը։ Հաջորդ անգամ արքայադուստրը հիշատակվում է 1492 թվականի հունիսին մոր մահվան հետ կապված աղբյուրներում։ Այստեղ Աննան նստած է Բերմոնձի աբբայությունում մահացող մոր մահճի մոտ, որտեղ այրիացած թագուհին անցկացրել էր իր կյանքի վերջին հինգ տարիները։ Աննան մոր հուղարկավորության ժամանակ թագուհու փոխարեն ղեկավարում էր սգացող կանանց․ թագուհին սպասում էր իր չորրորդ երեխայի ծնունդին և, այդ պատճառով, իր լիազորություններն ու պարտականությունները պատվիրակել էր կրտսեր քրոջը։ Աննան և նրա կրտսեր քույրերը՝ Քեթրինը և Բրիջիտը, թագուհու դին ուղեկցել են դեպի Վինձորի դղյակ, որտեղ հունիսի 13-ին Էլիզաբեթ Վուդվիլը հուղարկավորվել է երկրորդ ամուսնու կողքին՝ Սուրբ Գեորգիի կապելլայում։ Մունետիկի գրառումների համաձայն՝ «դրոշակակիրները գնում էին միլեդի Աննայի առջևից, որը ներկա էր թագուհու փոխարեն հոգեհանգստյան պատարագին, նա ծնկի եկած աղոթում էր գորգի և բարձի վրա ։ Նրան ուղեկցում էր վիկոնտ Ուելսը ... իսկ տիկին Եկատերինա Գրեյը պահել էր լեդի Աննայի զգեստի փեշը…»։
Ամուսնություն
Երբ Աննան հասավ անհրաժեշտ տարիքին, թագուհի Էլիզաբեթը սկսեց նրա համար հարմար փեսացու փնտրել։ Իր ուշադրությունը թագուհին բևեռեց անգլիական ազնվականության ներկայացուցիչների և առաջին հերթին Թոմաս Հովարդի՝ Սուրեյի 1-ին կոմսի որդու և ժառանգորդի վրա, ում հետ Աննային պլանավորել էր ամուսնացնել դեռևս Ռիչարդ III-ը։ Իր ապագա ամուսնու հետ Աննան անձամբ ծանոթ էր մանկությունից, քանի որ նրա հայրը ծառայել էր արքունիքում՝ Էդուարդ IV-ի անձնական հանգստավայրում։ Վարդերի պատերազմում Հովարդները հանդես եկան Յորքերի կողմում, ինչի պատճառով Լենքասթերների ժառանգ Հենրի VII-ի օրոք, 1485 թվականին կոմս Սուրեյը երեք ու կես տարի բանտարկվեց Թաուերում, զրկվեց իրավունքներից, տիտղոսներից ու կալվածքներից։ Ավելի ուշ նա ազատություն ստացավ, վերականգնեց իրավունքների և հողերի մեծ մասը և կանչվեց պալատ, որտեղ թագավորին մոտ պաշտոն ստացավ։ Ընդ որում, վերադարձվեցին ոչ բոլոր տիտղոսները. Հովարդը ետ ստացավ Սուրեյի կոմսի տիտղոսը, իսկ Նորֆոլկի դուքսի տիտղոսը, որը նա պետք է ժառանգած լիներ Բոսվորտի ճակատամարտում հոր մահից հետո, նրան շնորհվեց միայն 1514 թվականին։ Հովարդ-կրտսերը մոտ երկու տարով մեծ էր Աննայից։
Թագուհին հաշվի առավ քրոջ կարծիքը և համարում էր, որ Հովարդները բավականաչափ ազնավական են՝ նման բարձր ամուսնության հավակնելու համար, ուստի 1495 թվականի փետրվարի 4-ին (այլ տվյալներով՝ 1494 թվականին) կայացավ Աննա Յորքի և Թոմաս Հովարդ-կրտսերի հարսանիքը։ Պսակադրությունը տեղի ունեցավ Վեստմինստերյան աբբայությունում, ամուսնական տոնակատարությունները կայացան Պլացենտիա թագավորական պալատում։ Թագավորական զույգը ներկա է եղել հարսանիքին, իսկ թագավորը՝ նաև տոնական պատարագին։ Սակայն 10 հազար մարկ օժիտը, որը Աննայի հայրն էր սահմանել դստեր համար, նորապսակները չստացան։ Թագուհու կարգադրությամբ նորահարսին նշանակվեցին անուիտետային վճարումներ՝ տարեկան 120 ֆունտի չափով, որոնք պետք է իրականացվեին Աննայի ողջ կյանքի ընթացքում կամ մինչև նրա սկեսուրի մահը․ այդ գումարը ներառում էր Աննայի, ինչպես նաև նրա ծառաների և յոթ ձիերի կեցության ծախսերը։ Այդ թոշակը նշանակվել էր նաև այն պատճառով, որ թագուհին չէր ցանկանում Աննային կախյալ թողնել ամուսնուց, որը հանգամանքների բերումով չէր կարողանում ապահովել արքայադստեր՝ նյութապես ապահով գոյությունը։ Քանի որ փեսացուի հայրը ստացել էր միայն տոհմական ունեցվածքի մի մասը, և այդ մասում չկար թագավորական արյամբ կնոջ համար հարմար նստավայր, նորապսակները իրավունք ստացան օգտվել Յորքի դուքսի և Դորսեթի մարկիզի՝ համապատասխանաբար Աննայի զարմիկի և համամայր եղբոր, կալվածքներից։ Փոխարենը թագուհին պահանջեց, որ կոմսի կամ նրա հարուստ ժառանգորդ կնոջ մահվան դեպքում Աննայի շահերը հաշվի առնվեն ամուսնու շահերի հետ հավասար։ Թագավորը Աննայի համար տարեկան ևս 26 ֆունտ հատկացրեց թագապատկան հողերից։
Ամուսնությունից հետո Աննան լքեց պալատը, և քրոջը այցելում էր շատ հազվադեպ։ Պատճառներից մեկը կարող էր լինել թույլ առողջությունը՝ ինչպես ֆիզիկական, այնպես էլ՝ հոգեկան։ Արքայադստեր՝ այս ժամանակահատվածի կյանքի մասին քիչ բան է հայտնի։ Էլիզաբեթ Յորքի պալատի փաստաթղթերը հայտնում են, որ 1502-1503 թվականներին թագուհին Աննայի զգեստի համար յոթ յարդ կանաչ մետաքս է գնել Բրյուգգեից՝ մեկ յարդի համար վճարելով 2 շիլինգ 8 պեննի։ Բացի դա, 1502 թվականին Էլիզաբեթը քրոջ տարեկան ամենօրյա ծախսերի համար ավելացրել է 10 մարկ (6 ֆունտ 13 շիլինգ 4 պեննի), ինչպես նաև՝ 120 ֆունտ սահմանվել է Թոմաս Հովարդի համար, ինչը նա պարտավոր էր ծախսել կնոջ սննդի վրա։ 1503 թվականին թագուհին մահացավ, և Աննայի հանդեպ արքունիքի վերաբերմունքը փոխվեց։ Նա ներկա է գտնվել Էլիզաբեթ թագուհու հուղարկավորությանը, բայց ոչ որպես սգացող կին, այլ որպես հասարակ հանդիսատես։ Աննայի վիշտը քրոջ կորստից այնքան մեծ էր, որ նա չի կարողացել ներկա գտնվել հուղարկավորության ողջ արարողությանը։
Հովարդի հետ ամուսնությունը երջանիկ չէր։ Թոմասը կապ է ունեցել Աննայի ֆրեյլին հետ, իսկ ամուսինների բոլոր երեխաները մահանում էին ծնվելուց անմիջապես հետո։ Աննայից ծնված երեխաների ճշգրիտ թիվը և անունները հայտնի չեն։ Մերի Էնն Էվերեթ-Գրինը գրում է, որ Հովարդների տան գրառումները չորս երեխաների են հիշատակում, որոնցից միայն մեկը՝ Թոմասը, «բավականաչափ երկար» է ապրել, որպեսզի նրան հասցնեին մկրտել։ Էլիսոն Ուեյրը Թոմասի ծնունդը նշում է մոտավորապես 1496 թվականին, իսկ մահը՝ 1508, Էվերեթ-Գրինը գրում է, որ տղայի գերեզմանի վրա նշված է մահվան ճշգրիտ ամսաթիվը՝ 1508 թվականի օգոստոսի 4։ Ջեյմս Պենտոնը հաղորդում է, որ բացի Թոմասից, Աննան ունեցել է երկու որդի (մահացել են նորածնային հասակում) և մեկ մեռելածին երեխա, բայց Էլիսոն Ուեյրը Աննայի չորս երեխաների մեջ, բացի Թոմասից, նշում է որդուն և երկու դուստրերին. երեքն էլ մահացել են՝ նախքան հնարավոր կլիներ նրանց մկրտել։ Թոմասը թաղվել է Լամբետում գտնվող Հովարդների ընտանեկան դամբարանում, ուր ավելի ուշ տեղափոխել են նրա պապի մնացորդները։
Վերջին տարիներ և մահ
Աննայի կյանքի վերջին տարիների մասին միայն երկու գրառում է պահպանվել։ 1510 թվականի մարտի 23-ին նրա զարմիկը՝ թագավոր Հենրի VIII-ը, հորաքրոջը և նրա ամուսնուն՝ Ստեֆենհիթում այգու հետ միասին կալվածքներ է նվիրել։ Նույն թվականի նոյեմբերի 22-ին թագավորը, որպես իր մեծ տատիկի՝ Ռիչարդ Քեմբրիջցու կնոջ՝ Աննա Մորտիմերի հողերի փոխհատուցում, Աննային և նրա հնարավոր ժառանգներին է փոխանցել ընդարձակ կալվածքներ, որոնց թվում եղել են Ուինգֆիլդի ամրոցը ու կալվածքը և բազմաթիվ այլ սեփականություններ Նորֆոլկում, Սաֆֆոլկում, Յորքում, Լինքոլնում և Օքսֆորդում։
Աննայի մահվան հստակ ամսաթիվը հայտնի չէ։ Էլիսոն Ուեյրը գրում է, որ արքայադուստրը մահացել է 1511 թվականի նոյեմբերի 22-ին կամ 23-ին, բայց՝ մինչև 1513 թվականը, Ջեյմս Պենտոնը որպես մոտավոր ամսաթիվ նշում է 1511 թվականի նոյեմբերի 23-ը։ Մերի Էնն Էվերեթ-Գրինը գրում է այն մասին, որ Աննան այլևս չի հիշատակվում 1512 թվականի փետրվարին խորհրդարանում քննարկվող Հովարդներին ինչ-որ սեփականության հանձնելու մասին ակտում, բացի այդ, նույն ժամանակ քննարկվում էր նաև Էլիզաբեթ Ստաֆորդի հետ Թոմասի ամուսնության հնարավորությունը։ Այս ամենը վկայում է, որ 1512 թվականի փետրվարին Աննան, անկասկած, մեռած է եղել։
Սկզբնապես արքայադստեր մարմինը թաղվել է Տետֆորդի վանքում։ Ռեֆորմացիայից հետո Աննայի ամուսինը դիմել է թագավորին, որում խնդրել է պահպանել վանքը և այն վերածել ծխական եկեղեցու, քանի որ այստեղ թաղված է ոչ միայն Աննան՝ թագավորի մորաքույրը, այլև Հենրի VIII-ի արտամուսնական որդին՝ Հենրի Ռիչմոնդը։ Խնդրագիրը ազդեցություն չի ունեցել։ Նույն խնդրանքով թագավորին դիմել են նաև մյուս ազնվականները, նա մերժել է նրանց բոլորին, ընդ որում, Հենրի VIII-ը թույլ է տվել դադարեցնել վանքերի լուծարումը, որպեսզի բոլոր ցանկացողները հասցնեն վերահուղարկավորել իրենց հարազատների մասունքները։ Թոմաս Հովարդը Աննայի աճյունը տեղափոխել է Ֆրեմլինգեմի Սուրբ Հրեշտակապետ Միքայել եկեղեցի և շքեղ տապանաքար է պատվիրել՝ հաշվարկով, որ մահից հետո ինքը ևս թաղվելու է այստեղ, ինչպես և եղավ 1554 թվականին։ Քանի որ Աննան թագավորական ծագում ուներ, Թոմասը թաղվել էր նրա ձախ կողմում, այլ ոչ թե աջ, ինչպես ընդունված էր։
Մշակույթում
Աննան Ֆիլիպպա Գրեգորիի «Սպիտակ թագուհին» և «Սպիտակ արքայադուստր» վեպերի, ինչպես նաև դրանց համանուն Էկրանավորումների հերոսներից մեկն է։ «Սպիտակ արքայադուստր» հեռուստասերիալում Աննայի դերը կատարել է Ռոզի Նայթլին։
Հղումներ
Կատեգորիա:Անգլիայի թագուհիներ
Յուզեֆ Կրաշևսկի
Կրաշևսկին «Գինեսի ռեկորդների գրքում» նշվել է որպես «Սագի փետուրե գրչի դարաշրջանի չեմպիոն» ։
Մանկություն և պատանեկություն
Կրաշևսկին ծնվել է Կրաշևսկի ազնվական տոհմի Յաստրշեմբեց զինանշանի ներքո։ Հայրը՝ Յան Կրաշևսկին (1788-1864), որը Պրուժան քաղաքի կրտսեր սպա էր, և մայրը՝ Սոֆյա Մալսկայան (1791-1859 թվականներ), ապրում էին Պրուժան քաղաքի արվարձանում գտնվող Դոլգոե կալվածքում։ Սակայն 1812 թվականի գարնանը, Սոֆյա Կրաշևսկայան տեղափոխվել է Վլոդավայի մոտ գտնվող Ռոմանովի հայրական կալվածք (Վարշավայի դքսություն), փրկվելով Ռուսաստանի հետ Նապոլեոնի անխուսափելի պատերազմից։ Ինչպես հետագայում պարզ էր դարձել, Կրաշևսկու նախազգուշացումները անհիմն չէին, քանի որ Պրուժանշչինան դարձել էր ակտիվ ռազմական գործողությունների թատերաբեմ, իսկ Դոլգոեն թալանվել էր կողոպտիչների կողմից։ Ավելի ուշ ծնողների կերպարները դարձել են Յուզեֆի ստեղծագործությունների գրական հերոսների նախատիպերը։
Յուզեֆ Իգնացին հինգ երեխաներից ավագն է եղել։ Նրա եղբայրներից մեկը ՝ Կաեթանը, նույնպես դարձել է գրող, մյուսը՝ Լյուցիանը, նկարիչ և լուսանկարիչ։ Յուզեֆ Իգնացիի հայրենական օջախը եղել է Պրուժանի գավառում գտնվող Դոլգոե հայրական կալվածքը, որտեղ առաջին անգամ նա սկսել է մշակույթով և գրականությամբ հետաքրքրվել։ Պատերազմից հետո կառուցված տերունական փայտե տունը եղել է համեստ՝ ոչ մեծ պարտեզով։ Անմիջապես տան ետևում կար մորուտով ճահճուտ, որտեղ խեղդվում էին անասուններ, իսկ ճահճի բաժանագծի պատճառով չերևացող անմշակ հողատարածքը, հարևանների միջև մշատական վիճաբանությունների առարկա է եղել խոտհունձի ժամանակ ։
Վիլնո
1829 թվականի սեպտեմբերին Յուզեֆ Իգնացին սկսել է ուսումը Վիլենի համալսարանի բժշկական բաժանում, շուտով տեղափոխվել է գրականության բաժին։ Ուսանողական անցուդարձի ակտիվ մասնակիցներից է եղել, հետաքրքրվել է ազգային պայքարի գաղափարներով։ 1830 թվականի նոյեմբերին միացել է մնեզերների (հունարենից «հիշել, հիշեցնել») նորաստեղծ միությանը։ Վարշավայում ապստամբության սկսվելուց հետո մնեզերականները սկսել են զենք պատրաստել, տարածել հակակառավարական բանաստեղծություններ, նախապատրաստել Էին մահափորձ Վիլենի համալսարանի խնամակալ՝ Նիկոլայ Նովոսիլցևի դեմ ։ Սակայն շուտով դավադրությունը բացահայտվել է, և 1830 թվականի դեկտեմբերի 3-ին Յուզեֆ Կրաշևսկին ձերբակալվել է այլ երիտասարդների հետ միասին։
Կովկասի բանակ զորակոչվելու մասին ցարի վճիռը, որը գեներալ-նահանգապետ Նիկոլայ Դոլգորուկովի հետ մորաքրոջ միջնորդության շնորհիվ էր կայացվել, վերափոխվեց ազատազրկման ։ Նա պատիժը կրել է Վիլենի բանտում, այնուհետև բանտի հիվանդանոցում։ 1832 թվականի մարտին ազատ է արձակվել ոստիկանության հսկողության ներքո։ Նրան արգելել են լքել Վիլնան։ Այդ պայմաններում նա պատմական ուսումնասիրություններ է կատարել, որը հետագայում դարձել է քառահատոր պատմական աշխատություն «Wilno od początków jego do roku 1750» (1840-1842), ինչպես նաև մի քանի վիպակներ։ Միաժամանակ նախաձեռնել է հուշագրությունների և օրագրերի հրատարակում։
Պրուժանշչինա
1833 թվականի հուլիսին ազատ է արձակվել ոստիկանական հսկողությունից և մեկնել Դոլգոյի ընտանեկան կալվածք, որտեղ զբաղվել է տնտեսությամբ։ Տերունական տանը, որտեղ մեծացել էին իր եղբայրներն ու քույրերը, բավականաչափ տեղ չկար և Յուզեֆն ապրել է տանը կից փոքրիկ կառույցում, ուր էլ տեղափոխել է Վիլնոյի իր գրադարանը։ Այստեղ առաջին անգամ ստեղծել է ստեղծագործություններ, որոնք ստորագրել է իր իսկ անունով, և ոչ թե կեղծանվամբ ։ 1837 թվականից համագործակցել է «Պետերբուրգյան շաբաթաթերթ»(«Tygodnik Petersburski») ամսագրի հետ։
Իմանալով հայտնի Վոլինի (պատմական շրջան Ուկրաինայում) բիբլիոֆիլ Անտոնի Ուրբանովսկու մասին,1834 թվականին Յուզեֆ Կրաշևսկին մեկնել է Սարնենի շրջանի Գորոդեց գյուղ, որպեսզի տեսնի նրա ժողովածուները և լեհական հին տպագիր գրքերը։ Կրաշևսկին արագ ընկերացել է Ուրբանովսկիների ընտանիքի հետ, Անտոնիից վարակվելով նկարչության և երաժշտության հանդեպ հետաքրքրությամբ։ Ավելի ուշ գրողը նրան է ձոնել «Պոլեսիայի, Վոլինի և Լիտվայի մասին հիշողությունների» երկու թողարկում ։
Անտոնին և նրա կինը՝ Էլժբետան երեխաներ չեն ունեցել և այդ պատճառով էլ վերցրել են Վորոնիչի ընտանիքի երեք զարմուհիներին և զբաղվել նրանց դաստիարակությամբ։ Այսպիսով, 1835 թվականին Յուզեֆ Կրաշևսկին ծանոթացել է ազնվականության առաջնորդ Վոյցեխ Վորոնիչի դստեր՝ Սոֆիայի հետ և մայիսի 9-ին ծնողներին հայտնել է աղջկա հետ ամուսնանալու իր որոշման մասին։ Եվ չնայած հայրը դեմ էր ամուսնությանը, քանի դեռ որդին ի վիճակի չէր ինքնուրույն ապահովել ընտանիքը, վերջինիս որոշումը պաշտպանել են Ուրբանովսկիները ։ Շնորհիվ նրանց բարեխոսության՝ 1838 թվականի հունիսի 22-ին Յուզեֆ Իգնացին ամուսնացել է Սոֆյա Վորոնիչի հետ և տեղափոխվել Վոլին։
Վոլին
Առաջին ձմեռը նորապսակներն ապրել են Ուրբանովսկիների տանը, իսկ հետո ՝ Օմելցո գյուղում (Կիվերցիի շրջան)։ 1839 թվականի ապրիլի սկզբին ծնվել է դուստրը՝ Սոֆյա Կոնստանցիան։ 1840 թվականին Կրաշևսկիները ձեռք են բերում Լուցկ շրջանի մոտ գտնվող Գորոդոկ գյուղը, որտեղ էլ ունեցել են երկու՝ Յան (1841 թվականի մարտի 1) և Ֆրանտիշեկ (1843 թվականի ապրիլի 11) որդիներին։ Հետաքրքիր է այն փաստը, որ Սոֆյա Կրաշևսկայան երեխաներին ծննդաբերելու համար մեկնել է Գորոդեց, Էլժբեթ Ուրբանովսկու մոտ ։
10 տարի Յուզեֆ Իգնացին խմբագրել է վիլենյան «Աթենեում» ամսագիրը (1841-1851թվականներ), 1851 թվականից համագործակցել է «Վարշավայի Թերթ»-ի («Gazetaj Warszawskaj») հետ։ Իրականացրել է մի քանի ուղևորություններ դեպի Կիև և Օդեսա, որոնց մասին հետագայում նկարագրվել է  «Օդեսայի, Եդիսանի և Բուդճակի հիշողություններ»-ի մեջ (1845-1846)։ Մտադիր էր գլխավորել Կիևի համալսարանի լեհական գրականության ամբիոնը։ Մրցույթի համար գրված աշխատանքը յոթ ուղարկվածներից լավագույնն է ճանաչվել, սակայն թագավորական կառավարությունը թույլ չի տվել ամբիոն ստեղծել։
1848 թվականին Կրաշևսկին վաճառել է Գորոդոկը և հերթական անգամ տեղափոխվել է, 165 000 զլոտիով ձեռք բերելով Լուցկ շրջանում Գուբին գյուղը ։ 1853 թվականին տնտեսական խնդիրների պատճառով, ինչպես նաև չորս երեխաների ուսուցման անհրաժեշտությունից ելնելով (Կոնստանցիա, Յան, Ֆրանտիշեկ և Ավգուստա), տեղափոխվել է Ժիտոմիր։ Տեղափոխությունից հետո մենակության առաջին ամիսները հաղթահարելուն շատ է օգնել Էլժբետա Ուրբանովսկայան, որը վաճառելով Գորոդեցը, հանուն նրանց որոշել է ձմեռն անցկացնել Ժիտոմիրում։ Սակայն 1854 թվականի հունվարին Էլժբետան մահացել է, Կրաշևսկիներին թողնելով Կիսելի գյուղը, որը գտնվում էր Գորին գետի մոտ ։
Կրաշևսկին աշխատել է նահանգային վարժարանի կուրատոր, ազնվականական ակումբի տնօրեն, ղեկավարել է Բարեգործական ընկերությունը։ Եղել է Վիլենի հնագիտական հանձնաժողովի լիիրավ անդամ։
1856 թվականին դարձել է Ժիտոմիրի թատրոնի տնօրեն։ Նա հոգ էր տանում, որ իր բեմի վրա լեհերենով բեմադրություններ իրականացվեին, քանի որ լավ գիտակցում էր, որ, առանց լեհական ազնվականության ֆինանսական աջակցության, լեհական արվեստն ամբողջությամբ բեմից դուրս կմղվի։ Յուզեֆը գործնականում թատրոնում ամեն ինչով զբաղվել է՝ կազմակերպչական բնույթի խնդիրմերից, դերասանական հանդերձանքի հարցերից մինչև ֆինանսական միջոցների հետ կապված խնդիրների լուծում։ Նրա երազանքը թատրոնը եվրոպական մակարդակի հասցնելն էր։
Չնայած ազնվական դասին պատկանելուն՝ Կրաշևսկին հասկանում էր ընդհանուր խնդիրները և դեմ էր արտահայտվում ճորտ գյուղացու իրավունքին ու կոռին։ Կարծում էր, որ գյուղացիներին պետք չէ իրավունք տալ միանգամից, որպեսզի նրանց չզրկեն ազնվական խնամակալությունից։ Նրա կարծիքով ՝ գյուղացին չի գնահատի իր սեփականությունը, այդ պատճառով նրան պետք է միայն գյուղացիական տնամերձ տալ, ցանկալի է օգտագործել աշխատողների հարկադրական վարձում և այլն։ Սակայն, անգամ նման համեստ առաջարկների հարցում, չի ստացել վոլինյան ազնվականության՝ շլյախտայի աջակցությունը։
1859 թվականից խմբագրել է «Gazeta Codzienna», որը 1861 թվականին վերանվանվել է «Լեհական թերթ» («Gazeta Polska»):
Վարշավա
1860 թվականին Յուզեֆ Իգնացին վերջնականապես վիճվելով տեղի ազնվականության հետ, մեկնել է Վարշավա։ Իրականացրել է մի շարք ուղևորություններ դեպի Բելգիա, Ֆրանսիա, Իտալիա, Ռուսաստան, որտեղ միացել է քաղաքական արտագաղթի գործունեությանը և վերլուծել ապստամբության պայթյունի հավանականությունը․ Փարիզում 1861 թվականին հրապարակել է «Լեհական գործ» («Sprawa polska») բրոշյուրը։ 1862 թվականին հրաժարվել է Ռուսաստանի հպատակությունից։
Երիտասարդության տարիներին ձեռք բերած հայացքների համաձայն՝ ապստամբության կողմնակից չի եղել, մտադիր էր «Gazecie Polskiej» թերթում իր հրապարակումներով խաղաղեցնել հասարակության արմատական տրամադրվածությունը։ Այնուամենայնիվ, որպես կառավարության քաղաքականության մոլի քննադատ, 1863 թվականին կառավարության հրամանով պետք է հեռանար։
Արտագաղթ
Յոզեֆ Իգնացին տեղափոխվել է Դրեզդեն, որն այդ ժամանակ լեհական արտագաղթի կենտրոններից մեկն էր։ Ապրել է Նորդշտրասե փողոցի 27 հասցեում գտնվող տանը (այժմ ՝ № 28) : Նա առաջին հերթին սկսել է օգնել ապստամբության այն մասնակիցներին, ովքեր ապաստան էին փնտրում արտերկրում։ Յուզեֆ Կրաշևսկին գրել է ապստամբության մասին մի քանի հրապարակախոսական ստեղծագործություններ, որոնք նրա Լեհաստան վերադարձը դարձրել են անհնարին։
Անտեսելով Լվովում ունեցած ձախողումը՝ գրողը նախատեսել էր հաստատվել Գալիցիայում։ 1866 թվականին հաստատվել է Կրակովում, այնուհետև տեղափոխվել է Ավստրիա։ Նա հրատարակել է «Հաշիվ» («Rachunki»,1866-1870 թվականներ) հրապարակախոսական տարեգիրքը և ամսագրեր։
Յագելոնյան համալսարանի գրականության ամբիոնը ստանձնելու անհաջող փորձից և կրակովյան «Ժամանակ» («Czas») թերթը ձեռք բերելու ծրագրերի անհաջողությունից հետո, Կրաշևսկին Դրեզդենում (1868 թվական) հիմնել է սեփական տպարանը։ Սակայն արդեն 1871 թվականին ստիպված է եղել այն վաճառել՝ մեծ ֆինանսական կորուստներով։ Մասնակցություն է ցուցաբերել Ռապերսվիլի (Շվեյցարիա) Լեհական ազգային թանգարանի ստեղծմանը ։ 1873 թվականից նվիրվել է գրական գործին, կապ է հաստատել ֆրանսիական հետախուզական գործակալության հետ ։
1879 թվականին գրականագետների և հրատարակիչների նախաձեռնությամբ տեղի է ունեցել տոնակատարություններ Կրաշևսկու գրական գործունեությունը սկսելու 50-ամյակի կապակցությամբ։ Հիմնական միջոցառումներն անցկացվել են հոկտեմբերի 3-7-ը Կրակովում ։ Տոնակատարությունների կապակցությամբ ձուլվել է Ադամ Միցկևիչի և Յուզեֆ Կրաշևսկու սիլուետներով հոբելյանական մեդալ, իսկ քանդակագործ Հելենա Սկիրմունտը պատրաստել է հոբելյարի դիմանկարով մեդալիոն ։
1882 թվականին Լվովում Կրաշևսկին հիմնադրել է «Մայր հայրենիք Լեհաստան» («Macierz Polska») լուսավորչական ընկերությունը։
1883 թվականի հունիսին Յուզեֆը ձերբակալվել է Բեռլինում՝ ի օգուտ Ֆրանսիայի Պրուսիայի դեմ լրտեսական գործունեության համար (ֆրանսիական կառավարության համար ամրոցների պլանների ձեռքբերում), իսկ 1884 թվականի մայիսին դատապարտվել է 3,5 տարվա ազատազրկման։ Մեկ ու կես տարի անցկացնելով Մագդեբուրգի բանտում՝ 1885 թվականին թոքերի հիվանդության պատճառով գրավի դիմաց ազատ է արձակվել։ Բուժվել է Ժնևում (Շվեյցարիա), հետո Սան Ռեմոյում (Իտալիա)։ 1887թվականի երկրաշարժերից հետո վերադարձել է Շվեյցարիա արդեն որպես թոքերի բորբոքմամբ ծանր հիվանդ։ Մահացել է 1887 թվականի մարտի 19-ին Ժնևի հյուրանոցում։ Հայտնի գրողին հուղարկավորել են Կրակովի Պանթեոնում։
Գրական գործունեություն
Գրողի մատենագրությունը կազմել է ստեղծագործությունների ավելի քան 600 հատոր՝ 232 վեպեր, 150 փոքր արձակ ստեղծագործություններ (վիպակներ, նովելներ), 25 դրամատիկական ստեղծագործություններ, ավելի քան 20 հատոր գիտական աշխատություններ Լիտվայի և Լեհաստանի գրականության և մշակույթի պատմության, լեզվաբանության և ազգագրության  վերաբերյալ, մոտ 20 բանաստեղծական հատորյակներ, այդ թվում ՝ Լիտվայի պատմության «Անաֆելյաս» էպոսի 3 ծավալուն հատորները, 21 թարգմանական միավոր 5 լեզուներով (անգլերեն, ֆրանսերեն, լատիներեն, գերմաներեն, իտալերեն), 42 խմբագրված և խմբագրական աշխատանքներ, որոնցից «Աթենեում» գիտական-գրական ամսագիրը (1841-1851 թվականներ, 66 հատորյակ), «Gazeta Codzienna» ինֆորմացիոն-քաղաքական շաբաթաթերթը (1859-1863 թվականներ, 1862 թվականից  «Gazeta Polska» անվամբ), Դրեզդենի «Tydzień» (1870-1871 թվականներ) ամսագրերը, մոտ 30 հազար նամակներ ։ 1966 թվականի հրատարակած նրա մատենագրությունն ինքնին կազմել է 277 էջ ։
Կրաշևսկու ստեղծագործությունը բաժանվում է երեք շրջանի․
1830 թվականին գրված առաջին ստեղծագործությունները տպագրվել են 1831-1833 թվականներին։ Դրանք «Կոտլետներ» և «Սոկալյան երգեհոնի կենսագրությունը» փոքրիկ վեպերն են, որոնք կողմնորոշված են գրականության մեջ ռոմանտիկ ավանդույթների վարկաբեկմանը։
Կրաշևսկին լեհական հասարակության 19-րդ դարի կեսերի կենցաղը և բարքերը պատկերող էպիկական նկարագրության հեղինակ է` «Կախարդական լապտեր» վեպը (1843-1844 թվականներ), որն ըստ բազմաթիվ հետազոտողների (Ա. Բարա, Կ.Վ. Զավոդզինսկու, Է. Վաժենիցի և այլոց), գրվել է Ն. Վ. Գոգոլի «Մեռած հոգիներ» պոեմի տպավորության ներքո։
Լիտվայի անցյալի Մինդովգի և Վիտովտի ժամանակների (1840-1846 թվականներ) մասին «Անաֆելյաս» եռագրությունը 19-րդ դարի վերջին քառորդի լիտվական ազգային վերածննդի գործիչներն ընդունել են որպես ազգային էպոս։ Եռագրությունն անվանումը ստացել է լիտվական դիցաբանության հավերժության սարից։
Կրաշևսկին 1876-1887 թվականներին 76 հատորով 29 վեպ է գրել, որոնք ձևավորել են Լեհաստանի վիպագրական պատմությունը՝ սկսած հնագույն ժամանակներից («Հին ավանդություն», 1876 թվական)։ Պատմական խնդիրների նկատմամբ հետաքրքրությունը հատուկ է եղել նաև Կրաշևսկու ստեղծագործության վաղ շրջանին (1830-1840-ական թվականներ)։ Սակայն պատմական թեմայով առաջին ստեղծագործությունները («Սբ. Միխայիլի կոստյոլը Վիլնիում»,«Սիգիզմունդի ժամանակները») իր ժամանակաշրջանի գրողների կարծիքով թույլ էին, քանի որ ի սկզբանե գրողը հերքել էր վալտեր-սկոտովյան պատմության «տնական» ավանդույթը, ինչի պատճառով նրա վաղ պատմական արձակները հագեցած էին ավելորդ արձանագրություններով, մանրակրկիտությամբ և ավելորդ ճշգրտությամբ։ Պատմական թեմայով ստեղծագործություններից ժողովրդականությամբ և գեղարվեստական արժեքներով առանձնանում են «Գրաֆինյա Կոզել» (1874 թվական) և «Բրյուլ» (1875 թվական) սաքսոնական տեքստերով գրված ստեղծագործությունները։
Կրաշևսկու գեղարվեստական տեքստերից մի քանիսը ոգեշնչման աղբյուր են եղել ռուս գրողների համար։ Օրինակ, գիտնականների կարծիքով, «Ուլյանայի» ազդեցությամբ է գրվել է Ա.Ֆ. Պիսեմսկու «Դառը ճակատագիր» պիեսը։ Հայտնի է լեհ գրող Ն.Վ.Կուկոլնիկի հետ նամակագրության փաստը։ Վերջինս գնահատում էր Կրաշևսկու գեղարվեստական ճաշակը և գրախոսության համար նրան է ուղարկել իր ստեղծագործությունները։ 1879 թվականին Ի.Ս.Տուրգենևը Կրակով ողջույնի նամակ է հղել լեհ գրողի գրական գործունեության 50-ամյակի կապակցությամբ։
Խմբագիր և հրատարակիչ
1841-1851 թվականներին խմբագրել է «Athenaeum» («Աթենեում») ալամանախը՝ գրական ամսագիրը, որը լույս է տեսել Վիլնիում։ 1844 թվականին ամսագրում, ի թիվս այլ բաների, հրապարակվել են Ն.Վ.Գոգոլի «Շինել», «Խելագարի նոթագրությունները» ստեղծագործությունների թարգմանությունները, «Մեռած հոգիներից» դրվագներ Շեպելևիչի (P. L. Szepielewicz) ոչ այնքան հաջող թարգմանությամբ ։ Ապրելով Վարշավայում ՝ խմբագրել է «Gazeta Polska» թերթը («Լեհական թերթ», 1859-1862 թվականներ), «Przegląd Europejski» ամսագիրը («Եվրոպական հանդես», 1862)։ Ավելի ուշ եղել է Լվովում և Դրեզդենում լույս տեսած պարբերականների խմբագիր։
Նկարիչ
Վիլենի համալսարանում ուսանելու ժամանակ Կրաշևսկին Յան Ռուստեմի մոտ նկարչություն և գեղանկարչություն է սովորել, նաև հավանաբար, Վիկենտի Սմոկովսկու մոտ։ Ըստ որոշ տեղեկությունների՝ կալանքի ընթացքում (1830-1832 թվականներ) գրիչով նկարել է 25 նկար, որոնք Ադամ Միցկևիչի «Ձյադով» պոեմի II և IV մասերի նկարազարդումներն են։ 1828 թվականին Վարշավայում նա նկարչության դասեր է վերցրել Բոնավենտուրա Դոմբրովսկու մոտ։ Կրաշևսկին կիրառական արվեստի իր գործերին վերաբերվել է որպես ժամանցի միջոց։ Միաժամանակ իր նկարներով ձգտել է գիտելիքներ տարածել ազգային մշակույթի և պատմության մասին, այդ պատճառով պատկերել է հնագույն տեսարժան շենքեր և ավերակներ, կրկնօրինակել է պատմական գործիչների պատկերները և հին հրատարակությունների նկարազարդումներն ու ժամանակագրությունները։ Այս և նմանատիպ նկարներով են նկարազարդված նրա «Վիլնոն իր հիմնադրումից մինչև 1750 թվականը»  (Վիլնո, 1842 թվական), «Նկարներ կյանքից և ճանապարհորդություններից»  (Վիլնո, 1842 թվական ), «Հիշողություններ Պոլեսիեի, Վոլինի և Լիտվայի մասին»  (Փարիզ, 1860 թվական), «Բնապատկերների ալբոմ, մաս 1-ին Պոլեսիե»  (Վարշավա, 1861թվական)։ Նրա նկարներով նկարազարդվել է նաև Կոնստանտին Տիշկևիչի «Վիլիա գետը և նրա ափերը՝ հիդրոգրաֆիայի, պատմության, հնագիտության և ազգագրության տեսանկյունից» գիրքը  (Դրեզդեն, 1871 թվական)։ Իր լավագույն նկարը համարել է «1680 թվականին Միխայիլ Կազիմիր Ռադզիվիլի մուտքը Հռոմ» նկարը ։
Երաժիշտ
Յոզեֆ Կրաշևսկին գրել է դաշնամուրային ստեղծագործություններ, որոնք ինքն է կատարել, գործի խորը իմացությամբ արտահայտվել է երաժշտական թեմատիկայով, հավաքել և հրատարակել է ժողովրդական երգեր ։
Թարգմանություններ
Կրաշևսկին թարգամնել է 19-րդ դարի երկրորդ կեսին Ռուսաստանում առավել մեծ ժողովրդականություն վայելող լեհ գրողների ստեղծագործությունները։ Նրա բազմաթիվ ստեղծագործություններ թարգմանվել են ռուսերեն. ոմանք հրատարակվել են մի քանի տարբեր թարգմանություններով։ 1850-ական թվականներից թարգմանությունները սկսել են հայտնվել ամսագրերում (հիմնականում «Ընթերցանության գրադարանում»)։ Առանձին լույս են տեսել հետևյալ ստեղծագործությունները
(154) Բերտա
(154) Բերտա (Bertha), աստերոիդ աստերոիդների գոտու արտաքին մասում։ Հայտնաբերվել է 1875 թվականի նոյեմբերի 4-ին Պրոսպեր Անրիի կողմից Փարիզում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,201876 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,9535 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,4502 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2092,69 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,172027 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 20,99° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1875 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Պրոսպեր Անրիի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների գոտու արտաքին մասի աստերոիդներ
Մելինե Թումանի
Մելինե Թումանի, ամերիկացի գրող և լրագրող։ Իր հուշագրական «There Was and There Was Not: A Journey Through Hate and Possibility in Turkey, Armenia, and Beyond» աշխատությունը դարձել է 2014 թվականին անցկացված Գրական քննադատների ազգային և 2015 թվականի Dayton Literary Peace մրցանակաբաշխությունների հաղթող ։ 2019 թվականին Թումանին միացել է Բարթ քոլեջին, որտեղ դասավանդում է իրենց «Գլոբալիզացիա և միջազգային հարաբերություններ» ծրագրում ։
Վաղ կյանք և կրթություն
Թումանին ծնվել է իրանահայ ընտանիքում, Իրանի մայրաքաղաք Թեհրանում։ Նրա ընտանիքը տեղափոխվել է Հյուսիսային Ամերիկա, երբ Թումանին երկու տարեկան էր ։ Նա մեծացել է Նյու Ջերսիի հայկական համայնքում, որտեղ հաճախել է «Արմենիա» ճամբարը ։ Հենց այստեղ էլ նա իմացել է Հայոց ցեղասպանության մասին ։ Այս ճամբարի նպատակներից էր թուրք բնիկների նկատմամբ երեխաների մեջ ատելություն սերմանելը, որի մասին Թումանին գրել իր հուշերում ։
Թումանին ավարտել է Բերքլիի համալսարանի և ստացել է պետական քաղաքականության և անգլերենի բակալավրի աստիճան, որից հետո ընդունվել է Նյու Յորքի համալսարանի քննադատության և մշակութային հաշվետվության ծրագրում
Կարիերա
Համալսարանը ավարտելուց հետո Թումանին տեղափոխվել է Ռուսաստան, որտեղ աշխաըել է Ռուս-ամերիկյան լրագրության ինստիտուտի համակարգող ։ Իր լրագրողական կարիերան նա սկսել է որպես Նյու Յորք Թայմսի խմբագրի օգնական, որի ընթացքում նա ականատես է եղել Հյուսիսային ամերիկայում հակաթուրքական տրամադրությունների տարածմանը։ 2005 թվականին Թումանին տեղափոխվել է Թուրքիա։ Նա 4 տարի ապրել է Ստամբուլում և ուսումնասիրել է պատմության թուրքական տեսակետը, թե ինչպես են նրանք հասկանում պատմությունը ։
2007 թվականին Թումանին հրավիրվել է Վիեննայի Մարդկային գիտությունների համալսարանում, որտեղ լրագրություն է դասավանդել ։
2014 թվականին հրատարակում է «There Was and There Was Not: A Journey Through Hate and Possibility in Turkey, Armenia, and Beyond» հուշագրությունը, որտեղ նա միավորել է իր կատարած բոլոր հետազոտությունները։ Այս գրքում նա ուսումնասիրել է 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության երկու կողմերը տեղացի և սփյուռքի հայերի տեսանկյունից։ Նա ներկայացնում և վերլուծում է իր մանկությունը, երբ նրան հակաթուրքական իդեալներ էին սովորեցնում և Ստամբուլում քաղաքական գործիչների և տեղացիների հետ իր կատարած հետազոտությունները ։
Թումանին դասավանդում է ոչ գեղարվեստական գրականություն Գաուչեր քոլեջում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ Կատեգորիա:Իրանահայ արձակագիրներ Կատեգորիա:Իրանահայեր Կատեգորիա:Լրագրողներ ըստ երկրի Կատեգորիա:Լրագրողներ ըստ ազգության Կատեգորիա:Լրագրողներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Իրանցի լրագրողներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կին լրագրողներ Կատեգորիա:Ամերիկահայ գրողներ
Բյարկիո
Բյարկիո (Bjarkøy), կոմունա Նորվեգիայի Թրոմս ֆյուլքեյում։ Կոմունայի վարչական կենտրոնը Բյարկիո գյուղն է։ Պաշտոնական լեզուների ընտրության ժամանակ 3 լեզուներից որևէ մեկը չի ընտրել, այսինքն՝ չեզոք է։ Զբաղեցնում է 73.61 կմ² տարածք ։
Բյարկիոյի զինանշանը
Բյարկիո կոմունայի զինանշանը իրենից ներկայացնում է կապույտ գույնով ներկված վահան, ներքևի մասը սուր, որի վրա պատկերված է դեղին գույնի «արծվառյուծ»։ Առծվաառյուծը հանդիսանում է 1313 թվականին մահացած Բյարկիոյի իշխանի զինանշանը ։
Բնակչություն
Համաձայն 2007 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ Բյարկիո կոմունայում բնակվում է 509 մարդ։ Կոմունայի բնակչության քանակը վերջին 60 տարում ակնհայտ նվազում է գրանցել ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թրոմս ֆյուլքեի կոմունաներ
Կոնսեպսիոն (նահանգ, Չիլի)
Կոնսեպսիոն (Provincia de Concepción), նահանգ Չիլիի Բիոբիո տարածաշրջանում։ Վարչական կենտրոնն է Կոնսեպսիոն քաղաքը։ Նահանգը ղեկավարում է նախագահի կողմից նշանակված նահանգապետը։ Որպես նահանգ Կոնսեպսիոնն հանդիսանում է Չիլիի երկրորդ մակարդակի վարչական միավոր, որը իր հերթին բաժանվում է համայնքների (comunas)։ Ներառում է 12 համայնք,
Կոնսեպսիոն
Կորոնել
Չիգուայանտե
Ֆլորիդա
Ուալպեն
Ուալկուի
Լոտա
Պենկո
Սան Պեդրո դե լա Պազ
Սանտա Խուանա
Տալկաուանո
Տոմե
Աշխարհագրությունը և բնակչություն
Չիլիի Ազգային վիճակագրական ծառայության 2002 թվականին կատարված մարդահամարի տվյալներով նահանգում բնակվում է 912 889 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 265,45 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Չիլիի Բիոբիո տարածաշրջան Կատեգորիա:Չիլիի նահանգներ
Բշերիկի գավառակ
Բշերիկ, գավառակ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթում։ Գտնվում է Սասունի հարավային մասում՝ Մուֆարկին քաղաքից հարավ-արևելք։ Վարչական կենտրոնը Էլմեդին գյուղն է։
Բշերիկի գյուղերում պատմվել է Սասունցի Դավիթ էպոսը։
Պատմություն
1915 թ.-ի Մեծ եղեռնի ժամանակ բռնի ուժով տարագրվել են 2964 հայեր։
Բնակչություն
1890-ական թվականներին մտնում էր Սասունի կազմում և ուներ 57 գյուղ՝ 1597 տուն բնակչով, որից 852-ը՝ հայկական, իսկ 745-ը՝ քրդական։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գավառներ
Մեկլենբուրգ
Մեկլենբուրգ (Mecklenburg), պատմական շրջան Գերմանիայի հյուսիսում, այժմ Մեկլենբուրգ-Առաջավոր Պոմերանիայի տարածքի մի մասը։ Մեկլենբուրգի խոշոր քաղաքներն են. Ռոստոկ, Շվերին, Շտրալզունդ, Գրայֆսվալդ, Վիսմար, Նոյբրանդենբուրգ։
Անվանում
Մեկլենբուրգ անվանումը ծագել է միջնադարյան քաղաքի անունից, որը մուսուլմանական Տորտոսայից արաբախոս հրեա ճանապարհորդ Իբրահիմ իբն Յակուբի ստեղծագործություններում մոտ 965 թվականին հիշատակվում է որպես սլավոնական Վիլիգրադ (Wiligrad) — «մեծ քաղաք» (սլավ. velij «մեծ»), 1000 թվականից` գերմանական թուղթ Michelenburg (հին-հս.-գերմ. michel «большой, сильный»)
Հին սաքսոնական բարբառում միկլ (mikil) նշանակում էր «մեծ», իսկ бург (burg, borg, borch) բառը միջին-ստորին գերմաներենում նշանակում է դղյակ ամրոց (կրեմլ)։ 10-11-րդ դարերում գործածական էր Mikilinborg անվանումը («մեծ ամրոց», «մեծ քաղաք», «Վելեգրադ»)։ Անունը կապված է կոնկրետ տեղի` Նիկլոտինգների (Նիկլոտ իշխանի սերունդները) օբոդրիտյան իշխանական տոհմի նախկին տոհմական ամրոցի բնակավայրի հետ, որն այսօր դեռ կրում է Burg Mecklenburg անվանումը։
Պատմություն
Գերմանական ժամանակագրության համաձայն, սլավոնները այս տարածքում հաստատվեցին վաղ միջնադարում (5-7-րդ դարերում)։ Դա ժառանգաբար և ընտրվող իշխանների կողմից կառավարվող օբոդրիտների ցեղն էր, որը հաստատվում է ինչպես հնագիտական տվյալներով (Սեդով Վ. Վ. Սլավոնները վաղ միջնադարում։ Մ., 1995. էջ. 40 — 67, 138—147), այն պես էլ գրավոր աղբյուրներով (Westphalen E. J. Monumenta inedita rerum Germanorum. Lipsiae. 1741. p. 1615—1630):
Գերմանիային օբոդրիտների հողերի միավորման ընթացքում (Արևելաֆրանկյան պետությանը) 10-12-րդ դարերում սկսվում է գերմանական բնակչության գաղթը կենտրոնական ռեյնյան շրջաններից դեպի Էլբայից հյուսիս և արևելք, այսպես կոչված «արևելագերմանական գաղթ» (որոշ աղբյուրներում անվանվում էր «արևելագերմանական գաղութացում»), որն իր գագաթնակետին հասավ 14-րդ դարում։
Գերմանական ֆեոդալների և վերնախավի հետ միասին վերաբնակեցվին նաև գյուղացիները և քաղաքների բնակիչները (բյուրգերները)։ Մեկլենբուրգի տարածքում սլավոնա-գերմանական համատեղ բնակվելու մասին են վկայում պահպանված սլավոնական տոպոնիմները, գրառումները եկեղեցական գրքերում, տոհմաբանական գրքերը։
Մեկլենբուրգի ժառանգական դուքսերը իրենց տոհմաբանության ծագումը հասցրին տեղի օբոդրիտյան իշխաններին {Westphalen E. J. Monumenta inedita rerum Germanorum. Lipsiae. 1741. p. 1615—1630.} (նախահայր դուքս 1178 թվականից Հենրիխ Բորվին, օբոդրիտների վերջին իշխան Պրիբիսլավ 2-րդի որդին)։
Գերմանական տոհմական ազնվականությունը աստիճանաբար դուրս մղեց Բալթիկ ծովի ափամերձ շրջանում գերիշխող Դանիական թագի տիրապետությունը, իսկ գերմանացի առևտրականներն ու արհեստավորները հիմք ստեղծեցին ազատ հանզայական քաղաքների համար։ Քաղաքային բնակչության և գյուղական վերնախավի մեջ սլավոնական անունները հայտնի են մինչև 15-16-րդ դարերը ներառյալ գրառումներով, այդ թվում հաճախակի հանդիպում է Վենտ տոհմական անունը (Վենդ, Went), այսինքն` «սլավոնացի»։ Արդյունքում սլավոնական անունները քրիստոնեացման ընթացքում ձուլվում են գերմանական քրիստոնեական անունների ընդհանուր զանգվածում։
Ուշ միջնադարի պատմական դարաշրջանում, Նոր պատմության սկզբին, Մեկլենբուրգի տարածքում գոյություն ունեին տարբեր պետությունների կազմավորումներ (դքսություն, մեծ դքսություն)։ 1701 թվականին Մեկլենբուրգի տարածքը բաժանվեց սահմանաձակ ինքնավարությամբ երկու պետությունների. Մեկլենբուրգ-Շվերինի և Մեկլենբուրգ-Ստրելիցի դքսություններ։ 1814-1815 թվականներին Վիենայի վեհաժողովում նրանց կարգավիճակը բարձրացավ Մեծ դքսության տիտղոսի, նրանք ընկան Պրուսիայի թագավորության հովանավորության տակ և մտան Գերմանական միություն։
1918-1919 թվականներին պետական անկախության կարճ ժամանակաշրջանից հետո երկու տարածքներն էլ մտան Վայմարյան հանրապետության կազմի մեջ և 1937 թվականին «Մեծ Համբուրգի օրենքի» արդյունքում ստացան ժամանակակից վարչական կարգավիճակը և տարածքը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Եվրոպայի քաղաքներ
Օրմելե
Օրմելե (Ormelle), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Վենետո մարզի Տրևիզո գավառում ։ Բնակչությունը կազմում է 4070 մարդ, խտությունը՝ 226 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 18 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 31010, հեռախոսային կոդ՝ 0422։
Կոմունայի հովանավորն է սուրբ Բարդուղիմեոս առաքյալը։ Տոնը նշվում է օգոստոսի 24-ին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Նաիրիտ
Նաիրիտ, արհեստական կաուչուկ արտադրող գործարան Երևանում, հիմնվել է Խորհրդային Միությունում 1940 թվականին, և նախկին ԽՍՀՄ երկրների և ներքին շուկային մատակարարել է մոտ 34 տեսակի քիմիական արտադրանք ։ Այժմ Նաիրիտն Անկախ պետությունների համագործակցության և Արևելյան Եվրոպայի երկրներում քլորոպրենային կաուչուկների և լատեքսների միակ արտադրողն է ։
Պատմություն
Նաիրիտը կառուցելու որոշումը կայացվել է 1933 թվականի մայիսի10-ին Կոմկուսի քաղբյուրոյի կողմից՝ հավանություն տալով Սերգո Օրջոնիկիձեի առաջարկին նման գործարան կառուցել Երևանում ։ Շահագործման է հանձնվել 1940 թվականին Խորհրդային Հայաստանում ։ 1989 թվականին, գործարանը փակվել է բնապահպանական նկատառումներով։ Գործարանը մասամբ վերագործարկվել է 1992 և 1993 թվականներին ։
2006 թվականի օգոստոսի 18-ին Ռայնովիլ Փրոփըրթի Լիմիթիդ միջազգային ընկերությունը 40 միլիոն դոլարով գնել է Նաիրիտ Գործարանի 90% բաժնետոմսերը։ Ընկերությունը հիմնվել է լեհական Սամեքս, ամերիկական Ինտերտեքս և ըստ մի աղբյուրի ռուսական Եվրոգազ, իսկ ըստ մի այլ աղբյուրի մի գերմանական ընկերության կողմից, հատուկ այս գործարքի համար։ Գործարանի բաժնետոմսերի մնացյալ 10%-ը պատկանում է ՀՀ էներգետիկայի և բնական պաշարների նախարարության ։
2013 թ. «Նաիրիտ» գործարանի աշխատակիցների խնդրով զբաղվում է ԿԱՄՔ քաղաքացիական շարժումը։ «Նաիրիտ» գործարանի վերագործարկման և աշխատակիցների աշխատավարձերին վերաբերվող որևէ պաշտոնական տեղեկատվություն չներկայացվեց, այդ իսկ պատճառով փետրվարի 12-ին ժամը 14:00-ին ԿԱՄՔ քաղաքացիական շարժումը կազմակերպեց ինքնաբուխ ցույց կառավարության շենքի դիմաց իսկ հետո նախագահականի դիմաց ինչից հետո վճարվեցին աշխատակիցների աշխատավարձերը։
2006 թվական
2006 թ․ սեպտեմբերի 23-ին Նաիրիտում տեղի է ունեցել պայթյուն։ Սեպտեմբերի 14-22-ին գործարանում տեղի էր ունեցել քլորոպրենի թորում։ Արդյունքում կուտակվել էին 6,1 մ³ անօգուտ քլորոպրեն և 143 մ³ քլորոպրենի օրգանական թափոն, որոնք հավաքվել և դրվել են վտանգավոր ոչ-սառեցված գոտում։
Գործարանի փորձագետները որոշում են թափոնների ամանները մնացորդների հետ խառնել և վառել։ Արդյունքում ստեղծվում է մի շատ պայթուցիչ նյութ։ Հետաքննությունը պարզում է, որ գործարանի սարքերում էլ մի շարք անհետևողականություններ են եղել։
Պայթյունի արդյունքում տուժեց 4 աշխատող, վնասվեց 7 ավտոմեքենա։ Ջրամատակարարման համակարգի վնասը կազմեց 6,5 միլիոն դրամ, իսկ Երևան-Մեղրու ճանապարհային հատվածի վնասվածքը՝ ևս 6,5 միլիոն դրամ։ Շրջակա միջավայրին հասցված վնասը 1,5 միլիոն դրամ էր։ Աղետի վայրում վնասվեցին նաև բնակելի տներ։
Գործարանի երեք աշխատողներ՝ Սմբատ Ղազարյանը, Հովհաննես Հովհաննիսյանը և Մերուժան Գրիգորյանը մեղավոր ճանաչվեցին պայթուցիկ նյութերի անվտանգության չափերի խախտման համար, ըստ 231 ՀՀ Քրեական Օրենքի 2-րդ մասի ։
Աղբյուրներ
Նաիրիտցիները կհավաքվեն նախագահականի դիմաց
Կատեգորիա:Երևանի գործարաններ Կատեգորիա:1940 հիմնադրումներ Հայաստանում
Նորվեգա-խորվաթական հարաբերություններ
Նորվեգա-խորվաթական հարաբերություններ (Norsk-kroatisk relasjoner, Njemački-hrvatski odnosi), դիվանագիտական հարաբերությունները Նորվեգիայի թագավորությանի և Խորվաթիայի միջև։
Նորվեգիայի և Խորվաթիայի միջև դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվել են 1992 թվականիփետրվարի 20-ին։
Խորվաթիայի մայրաքաղաք Զագրեբում գործում է Նորվեգիայի դեսպանություն, իսկ Ռիյեկայում՝ պատվո հյուպատոսություն։ Օսլոյում՝ Նորվեգիայի մայրաքաղաքում գործում է Խորվաթիայի արտակարգ և լիազոր դեսպանություն ։
Ե՛վ Նորվեգիան, և՛ Խորվաթիան Եվրոպայի Խորհրդի և Հյուսիսատլանտյան դաշինքի լիիրավ անդամներ են։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նորվեգիայի արտաքին հարաբերություններ Կատեգորիա:Խորվաթիայի արտաքին հարաբերություններ
Lion
«Lion», (LION), հարավկորեական գըրլ բենդ (G)I-DLE-ի երգը, որը մասնակցել է Queendom ռեալիթի շոուում։ Այն թողարկվել է 2019 թվականի հոկտեմբերի 25-ին։ Queendom Final Comeback ալբոմի հինգերորդ երգն է ։ Երգի տեքստը գրվել է Չոն Սոյոնի կողմից, որը նույնպես գրել է երգ Big Sancho-ի հետ (Yummy Tone):
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2019 երգեր
Դատվածություն
Դատվածություն, դատապարտված անձի իրավունքները սահմանափակող իրավական հետևանք։ Դատվածությունը նոր հանցագործություն կատարած անձի համար, որպես կանոն, պատիժը ծանրացնող հանգամանք է, օրենքով նախատեսված դեպքերում նաև անձնապես վտանգավոր կրկնահանցագործ ճանաչելու հիմք։ Դատվածություն ունոցող անձը կրկին դատապարտվելիս, որպես կանոն պատիժը կրում է խիստ ռեժիմի գաղութներում։ Դատվածության հետևանքով սահմանափակվում է անձի որոշակի պաշտոններ վարելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու, կամ ինչպես նաև բնակավայր ընտրելու իրավունքը։ Տասը տարուց ավելի ժամկետով ազատագրված անձի դատվածությունը վերացվում է դատարանի որոշմամաբ, մյուս դեպքերում՝ օրենքով նախատեսված ժամկետը լրանալուց հետո՝ ինքնաբերաբար։ Դատարանն իրավահասու է հասարակական կազմակերպությունների միջնորդությամբ դատվածությունը վերացնել, նախքան օրենքով սահմանված ժամկետներն անցնելը, դրա համար համապատասխան հիմքերի առկայության դեպքում։ Դատվածության վերացվելուց կամ մարվելուց հետո անձի իրավունքները վերականգնվում են։
Ուտի Առանձնակ
Ուտի Առանձնակ, Մեծ Հայքի Ուտիք նահանգի գավառներից մեկը ։
Աշխարհագրություն
Տեղեկայվում է Տրտու (Թարթառ) գետի ավազանում։ Ընդգրկել է Արցախ նահանգից մինչև Կուր գետն ընկած ընդարձակ հարթավայրը։ Հիմնականում համապատասխանում է ներկայիս Ադրբեջանի Բարդայի շրջանի տարածքին։