cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Իգոր Օխլուպին
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային դերասաններ Կատեգորիա:Ռուս դերասաններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Դաշնության ժողովրդական արտիստներ Կատեգորիա:Բարեկամության շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան) Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստներ Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստներ Կատեգորիա:Տրոեկուրովյան գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Ռուս կինոդերասաններ
Ուիլ Պատոն
Ուիլ Պատոն (William Rankin "Will" Patton, ), ամերիկյան կինոյի դերասան է, հայտնի է «Արմագեդոն», «Առևանգել 60 վայրկյանում», «Պատժողը» ֆիլմերով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Գալակտիկայի հալո (լուսապսակ)
Գալակտիկայի հալոն (գալակտիկայի լուսապսակ, աստղի հալո) գալատիկայի սֆերային մոտ տեսք ունեցող արտաքին մասն է, որը տարածվում է գալակտիկայի տեսանելի մասից դուրս ։ Պարուրաձև գալակտիկաներում գալակտիկայի հիմնական մասի և հալոյի միջև սահմանը հնարավոր չէ որոշել։
Պավել Շեխտման
Պավել Իոսիֆի Շեխտման (Павел Иосифович Шехтман, ), հրեական ծագումով ռուսաստանյան պատմաբան ։ Զբաղվում է Հայոց պատմությունով։
Գալակտիկայի հալո (լուսապսակ)
Ենթադրվում է, որ հալոն բաղկացած է 3 շերտից՝
Պավել Շեխտման
Կենսագրություն
Ծնվել է 1967 թվականին Մոսկվայում։ Ավարտել է Պատմա-արխիվային համալսարան։ Աշխատել է «Доброе слово» հրատարակչությունում, համագործակցում է «Pro Armenia» մոսկովյան հայկական պարբերագրի հետ։ Գրել է շատ գրքեր հայ-ադրեբեջանական թեմայով, հատկապես 20-րդ դարի Անդրկովկասի իրադարձությունների մասին մի շարք աշխատանքներ ունի։
Հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս հրապարակախոսներ
Գալակտիկայի հալո (լուսապսակ)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գալակտիկաներ Կատեգորիա:Աստղագիտություն
Սանանդուվայի գավառ
Սանանդուվայի գավառ (Microrregião de Sananduva)՝ գավառ Բրազիլիայում, մտնում է Ռիու Գրանդու դու Սուլ նահանգի մեջ։ Մի մաս է կազմում Սեարա նահանգի հյուսիսարևմտյան մարզը։ Բնակչությունը կազմում է 59 202 մարդ, ըստ 2005 թվականի տվյալների։ Տարածքը կազմում է 3067,573 կմ2։ Բնակչության խտությունը՝ 19,3 մարդ/կմ²։
Գավառի կազմ
Գավառի կազմի մեջ են մտնում հետևյալ մունիցիպալիտետները.
Կատեգորիա:Բրազիլիայի գավառներ Կատեգորիա:Ռիու Գրանդի դու Սուլ նահանգի գավառներ
The Day (Day6 EP)
«the Day» (Օրը), հարավկորեական ռոք Day6 խմբի դեբյուտային պիես։ Այն 2015 թվականի սեպտեմբերի 7–ին թողարկել է JYP Entertainment-ը։ Մինի ալբոմում կան վեց երգեր ։
Մարտունու շրջան (ՀԽՍՀ)
Մարտունու շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ապա՝ Հայաստանի Հանրապետության վարչատարածքային միավոր այժմյան Գեղարքունիքի մարզի հարավ-արևմուտքում։ Կազմավորվել է 1930 թվականի սեպտեմբերի 9-ին։ Տարածությունը 1185 քառ. կմ էր, բնակչությունը՝ 67 900 մարդ (1987), խտությունը՝ 57,3 մարդ։
The Day (Day6 EP)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2015 ալբոմներ
Մարտունու շրջան (ՀԽՍՀ)
Բնակավայրեր
Մարտունու շրջանի կենտրոնը Մարտունի քաղաքն էր, որը կոչվել էր Հայկական ԽՍՀ Ժողկոմխորհի առաջին նախագահ Ալեքսանդր Մյասնիկյանի անունով։ Ուներ 1 քտա (Մարտունի), 1 ավանային և 16 գյուղական խորհուրդ։ Բնակավայրերն են՝
Պատմություն
Մարտունու շրջանի տարածքը դեռ հնադարում եղել է Հայաստանի կազմում՝ Երվանդունիների (մ.թ.ա. 570-201) և Արտաշեսյանների (մ.թ.ա. 189-1) թագավորության ժամանակ։ Ավելի ուշ Մարտունու շրջանի տարածքը կազմել է Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Սոդք գավառը, իսկ 9-րդ դարի վերջից մտել է Բագրատունյաց թագավորության, ապա՝ Զաքարյան իշխանապետության մեջ։ 14-16-րդ դարերում այն մտել է մոնղոլական, ապա՝ կարակոյունլու և ակկոյունլու թուրքմենական պետությունների մեջ։
Ռելիեֆ և կլիմա
Մարտունու շրջանը գտնվում է Սևանի ավազանի հարավարևելյան մասում՝ Գեղամա լեռնաշղթայի հարավային և Վարդենիսի լեռնաշղթայի հյուսիսային լեռների միջև։ Ունի 1900-3522 մ (Վարդենիս լեռ) բարձրություն։ Մակերևույթի տիպը լեռնային է, կտրտված մակերևույթ։ Բնորոշ են հրաբխային կոները, կիրճերն ու գետահովիտները։ Կան բազալտի, պեռլիտի, հրաբխային խարամի, քվարցային ավազի հանքավայրեր, հանքային ջրեր։ Տիրապետում են լեռնատափաստանային և լեռնամագագետնային լանդշաֆտները։
Կլիման չափավոր ցուրտ է։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը՝ -6 °C-ից մինչև -14 °C է, հուլիսինը՝ 6-16 °C, տարեկան տեղումները՝ 350-800 մմ, վեգետացիայի շրջանը՝ 40-130 օր։ Տարածքով հոսում են Արգիճի, Ծակքար, Մարտունի և այլ գետեր։ Գործում են «Մադինա» հէկի, Ներքին Գետաշենի, Վարդաձորի, Վարդենիկի ջրանցքները, Զոլաքարի, Աստղաձորի, Մարտունու և Երանոսի ջրհան կայանները։ Տարածքում են Արփա-Սևան հիդրոտեխնիկական համալիրի հյուսիսային մասը, «Մարտունի» հանգստյան տունը։
Տնտեսություն
Տնտեսության առաջատար ճյուղերն են էլեկտրատեխնիկական, սննդի ու թեթև արդյունաբերությունը, անասնապահությունն ու բուսաբուծությունը (մշակում են հացահատիկային, կերային ու բոստանային կուլտուրաներ, կարտոֆիլ, ծխախոտ և այլն)։ Կար 20 արդ․ ձեռնարկություն, 17 սովետական տնտեսություն։ Արտադրանքի ծավալով առաջատար են էլեկտրատեղա- կայման իրերի, պահածոների, «Լիճք» հանքային ջրերի գործարանները, գլխավորող պանրագործարանը, «Հայգորգ» արտադր․ միավորման Մարտունու մասնաճյուղը։ Լիճքում կա ձկնաբուծարան, Մարտունիում՝ ձկնորսարան։tԱվտոճանապարհների երկարությունը 215 կմ է։ Ունի կապի հանգույց՝ 17 բաժանմունքով։
1986-87 ուս․ տարում գործում էր 23 միջնակարգ, 5 ութամյա, 4 երեկոյան և հեռակա, 2 երաժշտական, 2 մարզական, 1 գեղարվեստի դպրոց, 1 տեխնիկում, 1 պրոֆտեխնիկական ուսումնարան։ 1987 թվականին շրջանում կար 37 գրադարան, 12 մշակույթի տուն, 14 ակումբ, 1 կինոթատրոն, 1 պատկերասրահ, 2 հիվանդանոց, 1 պոլիկլինիկա, 8 ամբուլատորիա։
Տես նաև
Կատեգորիա:Մարտունու շրջան (ՀԽՍՀ)
Ստանիսլավ Շեստակ
Ստանիսլավ Շեստակ , սլովական ֆուտբոլիստ, հարձակվող։
Սլովակիա
Ստանիսլավ Շեստակը իր ֆուտբոլային կարիերան սկսել է «Տատրան» ֆուտբոլային ակումբի կազմում։ 2001 թվականի դեկտեմբերին նա տեղափոխվել է բրատիսլավական «Սլովան» ֆուտբոլային ակումբ։
Խաղացել է երկու մրցաշրջան, 2003 թվականի դեկտեմբերին Ստանիսլավը տեղափոխվել է «Ժիլինա» ֆուտբոլային ակումբ։ 2005/06 մրցաշրջանում դարձել է Սլովակիայի առաջնության լավագույն ռմբարկու։ Մեկ տարի անց նրա «Ժիլինա» ակումբը խաղացել է Սլովակիայի առաջնությունում, իսկ Շեստակը 15 գնդակով դարձել է առաջնության երկրորդ ռմբարկուն։
Գերմանիա
2007 թվականի հունիսի 6-ին Շեստակը չորսամյա պայմանագիր է կնքել գերմանական «Բոխում» ֆուտբոլային ակումբի հետ։
2015 թվականի հունիսի 16-ին պայանագիր է կնքել հունգարական «Ֆերենցվարոշ» ակումբի հետ ։ 2017 թվականին տեղափոխվել է «Պոպրադ» ակումբ, որտեղ էլ ավարտել է խաղացողի կարիերան։
Կարիերան հավաքականում
Շեստակը մշտական խաղում է Սլովակիայի հավաքականի կազմում։ Իր առաջին գոլը հավաքականի կազմում խփել է 2007 թվականի հոկտեմբերի 13-ին «Սան Մարինո» ֆուտբոլային ակումբի դեմ խաղում։ ԱԱ 2010 որակավորման խաղում հավաքականի կազմում դարձել է լավագույն ռմբարկու։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ժիլինայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բոխումի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Սլովակիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքական Կատեգորիա:Թուրքական Սուպեր լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Սլովակ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ
Սուրբ Երրորդություն տաճար (Բոլշայա Կիրսանովկա)
Սուրբ Երրորդություն տաճար (Троицкий храм), ուղղափառ եկեղեցի Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Մատվեևո-Կուրգանսկի շրջանի Բոլշայա Կիրսանովկա գյուղում։ Ենթարկվում է Ռուս Ուղղափառ եկեղեցու Ռոստովի և Նովոչերկասկի թեմի Մատվեևո-Կուրգանսկի գործակալությանը։
Հասցեն՝ 346989, Ռոստովի մարզ, Մատվեևո-Կուրգանսկի շրջան, գյուղ Բոլշայա Կիրսանովկա, Խաղաղության փող., տ. 24։
Պատմություն
Ռոստովի մարզի Մատվեևո-Կուրգանսկի շրջանի Բոլշայա Կիրսանովկա գյուղում առաջին եկեղեցին կառուցվել է 1802 թվականին։ Սուրբ Երրորդություն տաճարը կառուցվել է կալվածատեր, գեներալ-մայոր Խրիսանֆ Պավլովիչ Կիրսանովի միջոցներով։ Արդյունքում կառուցվել է մեծ չջեռուցվող քարե սվաղած եկեղեցի։ Եկեղեցու երկարությունը զանգակատան հետ կազմել է 28 մետր։ Պատկերակալի երկարությունը 7,8 մետր էր, բարձրությունը՝ մոտ 12 մետր։ Եկեղեցին ուներ մեկ մեծ գմբեթ։ Եկեղեցու զանգակատունը կառուցվել է 1882 թվականին, ունեցել է երկու հարկ, բարձրությունը եղել է 11 մետր։
Եկեղեցու համար աստիճանաբար կառուցվում էին օժանդակ շինություններ։ 1898 թվականին կառուցվել է մեկհարկանի քարե քահանայական տունը և քարե մառանը։ 1902 թվականին տաճարի համար կառուցվել է երկաթով պատված քարե պահակատնակ։ Եկեղեցու սվաղած պատերով մեկհարկանի շենքում 1867 թվականին բացվել է եկեղեցական-ծխական գյուղական դպրոց։ 1869 թվականին այստեղ բացվել է ծխական գյուղական ուսումնարան։
20-րդ դարի 30-ական թվականներին տաճարն ավերվել է։ Տաճարի քանդված շենքի տեղում կառուցվել է հանրակրթական միջնակարգ դպրոց։ Երկար ժամանակ գյուղում չի եղել ուղղափառ եկեղեցի։
2010 թվականին շինարարությունը շարունակվել է, տեղադրվել են նոր դռներ, պատուհաններ։ Տաճարի շինարարությունն ու բարեկարգումը շարունակվում են մինչ օրս։
Հոգևորականներ
Ներկայումս Սուրբ Երրորդություն տաճարի հովիվն է քահանա Նիկոլայ Վիկտորովիչ Գուրովը։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Տաճարներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:1802 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի եկեղեցիներ
Mr. President
Mr. President, գերմանական Եվրոդանս ոճի երաժշտական խումբ։ Հայտնի է 1996 թվականի «Coco Jambo» հիթով։
Հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանական երաժշտական խմբեր Կատեգորիա:Եվրոդանս խմբեր Կատեգորիա:1991 հիմնադրված երաժշտական խմբեր
Cake to Bake
«Cake to Bake», լատվիական Aarzemnieki խմբի երգն է, որով ներկայացել է Լատվիան Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթին Կոպենհագենում, Դանիա ։ Երգի խոսքերի և երաժշտության հեղինակն է Գուտնիս Վեյլանդսը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթի երգեր Կատեգորիա:2014 երգեր
Enga fordóma
«Enga fordóma» (իսլանդերենից թարգմանած՝ նշանակում է «Ոչ մի նախապաշարում»), իսլանդական Pollapönk խմբի երգն է, որով ներկայացրել է Իսլանդիան Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթին Կոպենհագենում, Դանիա   ։ Խոսքերի և երաժշտության հեղինակներն են Հեյդար Քրիստիանսոնը և Հարոլդ Ֆրեյ Գիսլասոնը։ Երգի ստեղծմանը մասնակցել է նաև ամերիկացի երաժիշտ Ջոն Գրանտը ։ Եվրատեսիլում հնչեցվելու համար երգի տեքստը թարգմանվել է անգլերեն ։ «Enga fordóma»-ն եվրատեսիլյան մրցույթի եզրափակիչ փուլում ստացել է 68 միավոր և գրավել 15-րդ տեղը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթի երգեր Կատեգորիա:2014 երգեր
Աբու Սուլայման ալ-Սիջիստանի
Աբու Սուլայման Մոհամմադ ալ-Սիջիստանին, նաև հայտնի որպես ալ–Մանտիկի արաբերեն՝ տրամաբանող, 10-րդ դարի Բաղդադի նշանավոր դեմքերից էր։ Նա իր շուրջն էր համախմբել մի խումբ ժամանակակից փիլիսոփաների ու գրականագետների, որոնք հավաքների ժամանակ ակտիվ քննարկում էին փիլիսոփայության, կրոնի ու լեզվի հետ կապված խնդիրները։ Լինելով մարդասիրական կողմնորոշում ունեցող փիլիսոփա՝ նրա հետաքրքրությունները չէին սահմանափակվում զուտ փիլիսոփայական բնույթի խնդիրներով։ Ալ-Սիջիստանիի փիլիսոփայական գաղափարներում նկատվում էր արիստոտելիզմի ու նորպլատոնականության ազդեցությունը։ Նա գտնում էր, որ կրոնն ու փիլիսոփայությունը իրենց էությամբ ու բնույթով միանգամայն տարբեր են, ուստի դրանք չեն կարող համադրվել։
Կենսագրություն
Աբու Սուլայման Մոհամմադ ալ-Սիջիստանին, ով հայտնի նաև ալ-Մանտիկի անունով, ծնվել է լուսնային հիջրայի 932–ին։ Կյանքի առաջին տարիներն անցել են Սիջիստանում (այժմյան Սիստանում, Իրան), սակայն ավելի ուշ գործունեություն է ծավալել Բաղդադում։ Նա դարձավ X դարում (ա.հ. 4-րդ դար) Բաղդադում ծաղկում ապրող իսլամական մարդասիրական շարժման ամենակարկառուն դեմքերից մեկը։ Ալ-Սիջիստանին իր մտածելակերպով ու գիտելիքների հարստությամբ գերազանցում էր իր սերնդակիցներին։ Նա հատկապես հետաքրքրված էր անտիկ փիլիսոփայությամբ ու նրա թափանցմամբ իսլամական աշխարհ։ Նա նաև իր շուրջն էր համախմբել իր ընկերներին՝ կրոնական և էթնիկ տարբեր խմբերի պատկանող փիլիսոփաների, գիտնականների ու գրականագետների։ Նրանք հատուկ հավաքների (մաջալիս) ժամանակ բաց ու քննադատական տեսակետներ ու կարծիքներ էին հայտնում փիլիսոփայությանը, կրոնին, լեզվին ու գիտությանը առնչվող տարբեր խնդիրների վերաբերյալ։ Ալ-Սիջիստանին մահացավ 1000 թվականին (391 ա.հ.)։
Աշխատություններ
Ալ-Սիջիստանիի աշխատությունները մեր օրեր են հասել ոչ այնքան մեծ քանակությամբ։ Նրա կարևորագույն գործերից է «Սիվան ալ-Հիքմա»-ն, որից միայն հատվածներ են պահպանվել։ Հույն և իսլամական փիլիսոփաների անեկդոտների ու աֆորիզմների այս հավաքածուի վերագրմանը ալ-Սիջիստանիին առարկում է Վ. ալ-Քադին, սակայն Ջոել Կրամերը հավատում է, որ այս աշխատությունը գալիս է ալ-Սիջիստանիի դպրոցից և հիմնված է դասարանական տեքստերի և տետրերի վրա։ «Սիվան ալ-Հիքմայի» հավելվածում ալ-Սիջիստանին կարճ նկարագրություններ է գրում առաջին շարժիչի, երկնոլորտի հինգերորդ հատկանիշի, մարդկային տեսակի յուրահատուկ կատարելության, գոյության սկզբունքների, երազահանության և տրամաբանության մասին։ Ինչպես Սոկրատեսը, ալ-Սիջիստանին բանավոր ուսուցումը գերադասում էր գրավորից։ Նրա փիլիսոփայական գաղափարների ու ուսմունքների վերաբերյալ մեծ ինֆորմացիա է թողել իր աշակերտ Աբու Հայյան ալ-Թավհիդին։ Ալ-Թահվիդին դրանք գրի է առել իր «Ալ-Մուքաբասաթ»(«Զրույց») և «al-Imta' wa-al-mu'anasa»(«Հաճույքի և զվարճանքի գիրք») աշխատանքներում, որոնք մինչ օրս մնում են ալ-Սիջիստանիի կյանքի և գաղափարների մասին ինֆորմացիայի հիմնական աղբյուր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Պարսիկ փիլիսոփաներ
Դինան (քաղաք)
Դինան (Dinan, Dinan), քաղաք Բրետանում, Կոտ դ'Արմոր վարչությունում։ Համանուն շրջանի կենտրոնը։ Տեղակայված է Ռենից 53 կմ հյուսիս-արևմուտք և Սեն Բրիոյից 64 կմ դեպի արևելք, Ռանս գետի ձախակողմյան ափին։ Քաղաքի տարածքով անցնում է N176 ազգային ավտոմայրուղին։ Քաղաքի կենտրոնում է գտնվում Լիզոն Լամբալի գծի Դինանի երկաթուղային կայարանը։
Պատմություն
Դինանի շրջանը բնակեցվել է դեռևս նեոլիթի ժամանակաշրջանից, որի մասին է վկայում դոլմենի առկայությունը կոմունայի արևելյան սահմանի մոտ։ Փաստաթղթերի մեջ Դինանը հիշատակվում է XI դարից, այդ ժամանակ այստեղ հիմնվել է բենեդիկտյան եկեղեցի։ Փաստաթղթերի մեջ Դինանը հիշատակվում է XI դարից, այդ ժամանակ այստեղ հիմնվեց բենեդիկտյան վանքը։ 1283 թվականին դուքս Ժան I Բրետոնսկին կանգնեցրել է քաղաքային պատնեշներ և Դինանի աշտարակներ, որոնցից մի քանիսը պահպանվում են մինչև այժմ։ 1357 թվականին բրետոնյան ժառանգության համար պատերազմի ժամանակ Բերտրան Դյուգեքլենը և նրա եղբայր Օլիվյեն հաջողությամբ պաշտպանել են քաղաքը, որը պաշարել էին անգլիական զորքերն ու բրետոնցիները, հավատարիմ Ժան V դե Մոնֆորին։ 1364 թվականին, մի քանի անհաջող փորձերից հետո, դուքս Ժան V-ը կարողացել է վերականգնել քաղաքի նկատմամբ վերահսկողությունը և այնտեղ կառուցել դքսական աշտարակ։
Քաղաքի ամրությունները արդիականացվում են XV դարի երկրորդ կեսին՝ ավելացնելով մի քանի հրետանային աշտարակներ։ Այն ուղեկցվում է քաղաքային ծայրամասերի մի մասի քանդմամբ, որոնք գտնվում են պատերի կողքին։ Շատո Լեոնը, կառուցված մոտակայքում, լքվել է. նրա գնդացիրները երբեք չեն կրակել, 1488 թվականին Սեն-Օբեն-Դյու-Կորմիեի ճակատամարտից հետո քաղաքը նվաճվեց ֆրանսիական թագավորի կողմից։
Հետագա տարիներին Դինանը շարունակում է ծաղկել, ինչին նպաստում էր նավահանգստի առկայությունը` Լա Մանշ թափվող, քաղաքից դեպի հյուսիս գտնվող Ռանս նավագնացային գետի վրա։ Դինանը վերահսկում է գետի ճանապարհը, որով բեռները տեղափոխվում են Սեն Մալո։ 1598 թվականին Դինանն աջակցել է Ֆրանսիայի նոր թագավոր Հենրի IV-ին՝ Բրետանի փոխանորդ դուքս Ֆիլիպ Էմանուել դե Մարկյորի դեմ պայքարում, որը կաթոլիկ լիգայի առաջնորդներից մեկն էր։ Այդ ժամանակից ի վեր քաղաքային ամրությունները կորցնում են իրենց պաշտպանական կիրառումը։ XVII դարում քաղաքում կառուցվում են մի քանի նոր վանքեր. կապուցինյան միաբանության, ուրսուլինյան միաբանության, դոմինիկյան միաբանության, կլարսինյան միաբանության, ֆրանցիսկյան միաբանության։ 1675 թվականին քաղաքը մասնակցել է զինանշանի թղթի ապստամբությանը։
XVIII դարում առևտրային գործունեությունը խթանվեց ջուլհակների աշխատանքով, ովքեր, մասնավորապես, կտավներ էին արտադրում առագաստանավերի համար, որոնք այնուհետև Ռանս գետով ուղևորվում էին Սեն Մալո։ 19-րդ դարում երկաթուղու ի հայտ գալուց հետո Դինանը կորցրեց իր առևտրային նշանակությունը և վերածվեց հանգստավայրի, որը հատկապես հայտնի է բրիտանացիների շրջանում։
Տնտեսություն
Գործազրկության աստիճանը (2015 թվական)` 16,2 % (Ֆրանսիայում ընդհանուր`13,5 %, Կոտ-դ'Արմորի վարչություն` 12,0 %)։
Միջին տարեկան եկամուտը 1 անձի համար, եվրո (2015 թվական)` 19 740 (Ֆրանսիայում ընդհանուր` 20 150, Կոտ-դ'Արմորի վարչություն` 20 064)։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի դինամիկան, մարդ.
Կառավարություն
1965 թվականից Դինանի քաղաքապետերն ընտրվում են աջակողմյան գոլլիստական կուսակցությունների ներկայացուցիչներից։ 2014 թվականից քաղաքի քաղաքապետի պաշտոնը զբաղեցնում է Անկախների և դեմոկրատների միության անդամ Դիդյե Լեշյենը (Didier Lechien): 2014 թվականի ավագանու ընտրություններում նրա գլխավորած կենտրոնամետ դաշինքը հաղթել է 2-րդ փուլում՝ ստանալով ձայների 49,90 տոկոսը (երեք դաշինքներից)։
Այլ
Ամեն տարի Դինանում հայտնի վազք է անցնում Ժերզյուալ փողոցում, որը քաղաքի կենտրոնից դեպի գետ է տանում 75 մետր անկումով՝ որոշ տեղերում հասնելով 35 %։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բնակավայրեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքներ
Ժիրայր Ավետիսյան (կինոռեժիսոր)
Ժիրայր Գրիգորի Ավետիսյան, հայ կինոռեժիսոր, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, պրոֆեսոր։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1927 թվականին Էջմիածնում։ 1947 թվականին ավարտել է Երևանի մանկավարժական ուսումնարանը, 1953 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի ռեժիսորական ֆակուլտետը։ 1956 թվականից աշխատել է Հայկական հեռուստատեսությունում և հեռուստաֆիլմերի «Երևան» ստուդիայում։ Հայկական հեռուստատեսության հիմնադիրներից է։
Ժիրայր Ավետիսյանն առաջիններից էր, որ մտավ հեռուստատեսություն։
Եթերաշրջանի սկզբում Ժիրայր Ավետիսյանն անփոխարինելի էր հեռուստատեսություննում. նա և՛ ռեժիսոր էր, և՛ օպերատոր, և՛ մոնտաժող։
Ներդաշնակություն (այլ կիրառումներ)
Ներդաշնակություն, կարող է վերաբերել՝
Ժիրայր Ավետիսյան (կինոռեժիսոր)
Կենսագրություն
Նրա անմիջական մասնակցությամբ են եթեր հեռարձակվել Հայաստանի հեռուստատեսության առաջին հաղորդումները՝ ամանորյա հանդեսը 1957 թվականի հունվարի 2-ին, գեղանկարիչ Վարդգես Սուրենյանցի կյանքին և գործունեությանը նվիրված հաղորդումը և այլն։
Հայկական հեռուստատեսության առաջին բազմապլան ներկայացումներից մեկի՝ «Մարդու ճակատագրի» հաջողությունը մեծապես պայմանավորված էր նաև Ժիրայր Ավետիսյանի մասնագիտական մոտեցումներով։ Ռեժիսոր Մարատ Մարինոսյանը ներկայացման մեջ օգտագործել էր Ժիրայր Ավետիսյանի արտաստուդիական կադրերը՝ բնության պատկերներով։ Սրանք հեռուստատեսության առաջին կինոնկարահանումներն են։
Նրա նկարահանած առաջին կինոնկարը, որը նաև հայկական հեռուստատեսության առաջին հեռուստաֆիլմն է, «Առաջին նամակը» վերնագրով մի ակնարկ էր գիշերօթիկ դպրոցների մասին, իսկ նրա առաջին բեմադրությունը՝ «Դեպք անտառում», մանկական էր, որտեղ խաղում էին Խորեն Աբրահամյանը և Իշխան Ղարիբյանը։
1958 թվականին բեմադրել է հայկական առաջին խաղարկային հեռուստաֆիլմը՝ «Դեպի բարձունքներ», որը նվիրված էր դպրոցականներին։
«Քայլեր» ֆիլմը՝ (ըստ Ա․ Լիյվեսի), հայկական հեռուստատեսության առաջին լիամետրաժ գեղարվեստական կինոնկարն է ։ Նշանակալից է, որ գլխ․ դերում առաջին անգամ նկարահանվել է ապագա նշանավոր կինոդերասան Արմեն Ջիգարխանյանը, ինչպես և Վարդուհի Վարդերեսյանը, Հ․ Հովհաննիսյանը, Գ․ Հարությունյանը։
Բեմադրել է երեսունից ավելի փաստագրական և խաղարկային ֆիլմեր, որոնցից հեռուստադիտողին քաջ ծանոթ են «Ձորի Միրո» /ըստ՝ Մուշեղ Գալշոյանի/, «Ջրհորի մետ» /ըստ՝ Ստեփան Զորյանի/, «Շրթներկ համար 4» /սցենար՝ Ժորա Հարությունյան/, «Պոեմ հերոսական» /սցենար՝ Արշալույս Սարոյան/
Մահացել է 2011 թվականի հոկտեմբերի 8-ին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ Կատեգորիա:Հայ կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Էջմիածին քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ Կատեգորիա:1927 ծնունդներ Կատեգորիա:2011 մահեր Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 22 ծնունդներ Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 8 մահեր Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Ներկա (այլ կիրառումներ)
Ներկա, կարող է վերաբերել՝
Սալիհ Ուչան
Սալիհ Ուչան (Salih Uçan հունվարի 6, 1994 թ, Մարմարիս), թուրք ֆուտբոլիստ, Ռոմա ֆուտբոլային ակումբի և Թուրքիայի հավաքականի կիսապաշտպան։
Ակումբային կարիերա
2014 թվականի հուլիսի 7-ին Ռոման 4 միլիոն եվրո վճարեց թուրքական Ֆեներբախչեին՝ Ուչանին 2 տարով վարձակալելու համար, որից հետո Ռոման իրավունք է վերապահում գնել ֆուտբոլիստին 11.7 միլիոն եվրոյի դիմաց ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրք ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ Կատեգորիա:Ռոմայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Թուրքական Սուպեր լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Թուրքիայի երիտասարդական միջազգային կարգի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Թուրքիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Թուրքիայի մինչև 21 տարեկանների հավաքականի միջազգային ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Էպիմեթևս
Էպիմեթևս (Ἐπιμηθεύς - «ուշացած մտքով ուժեղ, ուշ մտածող»), հին հունական դիցաբանությունում տիտան, տիտան Հապետոսի և Կլիմենեի որդին (ըստ Ապոլլոդորոսի՝ Ասիայի), Պրոմեթևսի, Ատլասի և Մենետիոսի եղբայրը։
Իր բնավորությամբ Էպիմեթևսը եղբոր՝ Պրոմեթևսի լրիվ հակադրությունն է, վախկոտ է և անմիտ։ Չի լսում Պրոմեթևսի խորհուրդը՝ չընդունել ոչ մի նվեր աստվածներից, որոնց վրեժխնդրությունից պետք է վախենալ, և ընդունում և ապա ամուսնանում է Զևսի ստեղծած ու ուղարկած աղջկա՝ Պանդորայի հետ. մի արարք, որը մարդկանց բերում է դժբախտություն և չարիք։ Պանդորան բացում է Զևսի նվիրած արկղը և ազատ է արձակում դրանում պահված մարդկային չարիքները ։
Ըստ Պրոտագորասի առասպելի՝ Էպիմեթևսը կենդանիների տարբեր հատկություններ ուներ, սակայն դրանցից ոչ մեկը չի թողել մարդկանց ։
Էպիմեթևսի և Պանդորայի ամուսնությունից ծնվում է դուստր՝ Պիրրա անունով, որը դառնում է Դևկալիոնի կինը ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն Կատեգորիա:Տիտաններ և տիտանուհիներ Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանության կերպարներ
Վոգիերա
Վոգիերա (Voghiera), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Էմիլիա Ռոմանիա մարզի Ֆերերա գավառում ։
Բնակչությունը՝ 3941 մարդ։ Բնակչության միջին խտությունը՝ 99 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 40 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 44019։ Հեռախոսային կոդը՝ (+39) 0532։
Քաղաքի հովանավոր սուրբը սուրբ Սան Անտոնիոն է։ Նրան նվիրված ամենամյա տոնը նշվում է հունիսի 13-ին։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էմիլիա Ռոմանիայի քաղաքներ
Հայրապետական խույր (թագ)
Հայրապետ խույր (թագը) Հովհաննես Ը Կարբեցի կաթողիկոսը բարեկամական հարաբերություններ էր հաստատում Կովկասի կառավարչապետ բարոն Գ. Ռոզենի ընտանիքի հետ։ Մի անգամ Ռոզենի կին, ով ագահ ու արծաթասեր կին էր, համարձակվում է խնդրել կաթողիկոսին, որպեսզի տեսնելու նպատակով իրեն ուղարկի Էջմիածնի գանձերից թանկագին ու շքեղ ակներով զարդարված հայրապետական խույրը (թագը)։ Հովհաննես կաթողիկոսը չի մերժում նրան և 1834 թվականի փետրվարին իր թարգման Մկրտիչ Քարտաշյանի միջոցով այդ գանձը ուղարկում է Թիֆլիս։ Վեց ամիս թագը մնում է Ռոզենի կնոջ մոտ։ Կաթողիկոսն անհանգստանում է։ Երբ թագը վերադարձվում է Էջմիածին, պարզվում է, որ նրա վրայի անգին քարերը փոխարինվել են սովորական ապակիներով։ Այդ կեղծիքը Ռոզենի կնոջ համար կատարել էր ակնագործ Կուսիկյանը, որի դիմաց առատ վարձատրություն էր ստացել։ Կաթողիկոսը հասկանում է իր անխոհեմ քայլի հետևանքը, բայց հարկադրված լռում է։ 1837 թվականի հոկտեմբերին, երբ Նիկոլայ առաջինը այցելում է Էջմիածին, ցանկություն է հայտնում տեսնել գանձարանը և այնտեղ պահվող մեծարժեք թագը։ Նկատելով թագի վրա հասարակ ապակիներ՝ նա իր զարմանքն է հայտնում այդ կապակցությամբ։ Հովհաննես կաթողիկոսն այլևս չի կարողանում թաքցնել եղելությունը և ամեն ինչ պատմում է ցարին։ Նիկոլայ առաջինը Պետերբուրգ վերադառնալուց հետո Ռոզենին ազատում է Կովկասի կառավարչապետի պաշտոնից։
Սակայն սա ընդամենը հորինված պատմություն է և իրականում ոչ թե կրոնական թագ է եղել Էջմիածնում պահվելիս, այլ թագավորական ոսկե թագ։
Սոֆյա Կարլբերգ
Սոֆյա Կարլբերգ, շվեդ, մարոկկացի երգչուհի և երգահան, ով հայտնի է դարձել Յութուբում հայտնի երգերի քավերներ ներբեռնելով։
Անձնական
Նրա մայրը Մարոկկոյից է, իսկ հայրը շվեդ է։ Երբ նա փոքր էր, տարին չորս անգամ Մարոկկո էր գնում։ Կարլբերգն ասել է, որ նա ոգեշնչվել է Քրիստինա Ագիլերայի և Էմի Ուայնհաուսի երգերից։
Կարիերա
Կարլբերգը հայտնի է դարձել Բիյոնսեի "Crazy In Love" երգի քավեր տարբերակով։ Այս տարբերակն շատ երկրների չարտերում գրավել է բարձր հորիզոնականներ  ։ Նաև հայտնի են նրա "Take Me To Church" Hozier-ի, "Stay With Me" Sam Smith-ի և "Shameless" Weeknd-ի քավերները։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շվեդ երգչուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ Կատեգորիա:Շվեդ երաժիշտներ Կատեգորիա:Շվեդ կոմպոզիտորներ
Բավարիա
Ազատ պետություն Բավարիա (Bayern, Բայերն, ), դաշնային երկրամաս Գերմանիայի հարավում ու հարավ-արևելքում, 70.500 կմ2։ տարածքով ամենամեծ երկրամասն է Գերմանիայում։ Այն կազմում է Արևելյան Ալպերի բարձր լեռների և մինչև Դանուբ ձգվող հարթ Ալպյան նախալեռների մի մասը հարավում։ Դանուբից հյուսիս Միթգելբիրգեի լեռները ինչպես նաև Բավարական անտառները կամ Ֆիխթելգեբիրգեի լեռները որոշում են տեղանքի պատկերը։ Մոտ 13 մլն բնակչությամբ երկրորդ ամենաշատ բնակիչ ունեցող երկրամասն է Հյուսիսային Հռենոս-Վեսթֆալիայից հետո։ Բաժանվում է 7 վարչական մարզերի՝ Վերին Ֆրանկոնիա, Միջին Ֆրանկոնիա, Ստոտին Ֆրանկոնիա, Վերին Պֆալց, Ստորին Բավարիա, Վերին Բավարիա, Շվաբիա։ Բավարիայի ամենամեծ քաղաքներն են միլինին բակիչ ունեցեղ մայրաքաղաք Մյունխենը, ապա կես միլիոն բնակիչ ունեցող Նյուրնբերգը և  Աուգսբուրգը։ Մյուս մեծ քաղաքներն են Ռեգենսբուրգը, Ինգոլշտադը, Վյուրցբուրգը, Ֆյուրտը և Էռլանգենը։  Բնակչության հիմնական մասը կազմում են բավարցիները, ֆրանկները, շվաբներն ու սուդետյան գերմանացիները ։
Բավարիան պառլամենտական հանրապետություն է Բավարական լանդթագով, որպես օրենսդիր իշխանություն, և Բավարական պետական կառավարությամբ, որը գլխավորում է Բավարիայի վարչապետը որպես կառավարության ղեկավար՝ գործադիր մարմին։ Քաղաքականության հիմքն է Ազատ պետություն Բավարիայի սահմանադրությունը, որի համաձայն Բավարիան ժողովրդավարական, իրավական, մշակութային և սոցիալական երկիր է։ Ազատ ժողովրդավարական պետություն, ինչպես նաև Ազատ պետություն անվանումը, որպես հանրապետություն, կրում է Բավարիան 1918 թվականից՝ 1918 թվականի նոյեմբերի 8-ին հեղափոխական վարչապետ Քուրտ Այզների հռչակմամբ, և դրանով է կապված Բավարիայի թագավորության վերջը։ Ապացուցված է, որ Բավարական դքսությունը գոյություն է ունեցել արդի deutsch արտահայտության կիրառումից 500 տարի առաջ՝ 555 թվականին, որը Ֆրանկական թագավորության մի մասն է դարձել Մերովինգների օրոք։ Կարոլինգների օրոք ստեղծվեց առաջին անգամ Բաիրական թագավորությունը, որը կամ ղեկավարում էին միության մեջ թագավորները կամ փոխարքաները, կամ էլ նշանակվում էին կուսակալներ։ Կարլինգների իշխանության անկումից հետո բաիրական ինքնիշխանությունը հզորացավ՝ դառնալով երիտասարդ բավարական դքսություն։ 1180 թվականին, Վիթթլեսբախներիի իշխանության սկսվելուն հետևում է անցումը դեպի դքսություն։ Նրանք կառավարում են ավելի քան 700 տարի, մինչև 1918 թվականը։ Բաիերն եղել է  Սրբազան Հռոմեական կայսրության քյուրֆուրստությունը, իսկ 1806 թվականից՝ կայստություն։ 1808 և 1818 թվականների սահմանադրությունների համաձայն  Բավարիան դառնում է Սահմանադրական միապետություն։ Բավարիան կարողացավ 1814 թվականին Վիեննայի վեհաժողովին, որպես հաղթող ուժերից մեկը, գրաված տարածքների մեծ մասը իրեն պահել, այդ թվում Բավարիային անցան Վերին Ֆրանկոնիան, Միջին Ֆրանկոնիան և Ստորին Ֆրանկոնիան, Շվաբիայի մի մասը և Հռենոսի ձախ ափին ընկած նոր նվաճած Պֆալցը։ 1918 թվականին Նոյեմբերյան հեղափոխության ժամանակ  կործանվեց Հաբսբուրգների միապետությունը։ Ամերիկական բանակի կողմից օկկուպացնելուց հետո Բավարիան դարձավ  նոր հիմնված Դաշնային հանրապետության մի մասը։ Պֆալցը 1946 թվականին Բավարիայից առանձնացավ և այսօր Ռայնլանդ Պֆալցի մասն է կազմում։ Սկսեց Բավարիան տնտեսական վերելք ու զարգացում ապրել, ագրարային պետությունից դարձավ ժամանակակից ինդուստրիալ արդյունաբերական պետություն։ Բավարիան գրեթե ամբողջությամբ ընկած է հարավ-գերմանական բարբառային լեզվախմբում։ Ավանդաբար այն բաժանվում է երեք տարածաշրջանի՝ Ֆրանկոնիայի (այսօր՝ Վերին Ֆրանկոնիան, Միջին Ֆրանկոնիան և Ստորին Ֆրանկոնիան), Շվաբիայի և Հին Բավարիայի։
Ստուգաբանություն և գրելաձև
Միայն երկրամասի անվան „y“-ով (Bayern) գործածվող գրելաձևը վերագրվում է Լյուդովիկոս I Բավարացուն  1825 թվականի հոկտեմբերի 20-ից, որը փոխարինեց 1806 թվականից գործող «Բաիերական կայսրությանը» („Königreich Baiern“): Կայսեր կարգադրությունը, որպեսզի հունական իփսիլոնով գրվի, կապ ունի  Ֆիլհելենների հետ։ Մինչ այդ երկրի անունը հաճախ էր «ի»-ով („i“) գրվում, թեպետ «իփսիլոնով» („y“) գրված նաև շատ ավելի հին ապացույցներ կան ։ Մյունխենի խորհրդային հանրապետության ժամանակ թռուցիկ վերադարձել են «ի»-ով („Baiern“)  գրելաձևին ։ Նաև կայսեր կառավարման ժամանակ ընդունված չէր միասնական գրելաձև։ Օտտո ֆոն Բիսմարկը Լյուդովիկոս II-ի հետ նամակագրության ժամանակ օգտագործել է 1880 թվականի հին «ի» տարբերակը, իսկ Բավարիայի արքան անցել է «իփսիլոնով» գրելաձևին ։
Հին Բավարիայի բնիկների (առանց ֆրանկոների ու շվաբների) ցեղը որպես բաիերացիներ էին ճանաչվում ։
Տարածք և լանդշաֆտ
Բավարիան արևելքում սահմանակցում է Չեխիայի Կառլովարյանի, Պլզենի և Յիհոչեսկու երկրամասերին 357 կմ սահմանագծով, հարավ արևելքում և հարավում Ավստրիայի Վերին Ավստրիա, Զալցբուրգ, Տիրոլ և Ֆորարլբերգ տարածաշրջաններին 816 կմ սահմանագծով , հարավ արևմուտքում Բոդենի լճով ոչ անմիջապես Շվեյցարիայի Սանկտ-Գալլեն կանտոնին 19 կմ սահմանգծով (Բոդեն լճում սահմանագիծը որոշված չէ), ապա  Բադեն-Վյուրթեմբերգ (արևմուտքում, 829 կմ ), Հեսսեն (հյուսիս արևելքում, 262 կմ), Թյուրինգիա (հյուսիսում, 381 կմ) և Սաքսոնիա (հյուսիս արևելքում, 41 կմ) երկրամասերին։ Բավարիա երկրամասի ընդհանուր սահմանի երկարությունը 2705  կմ է։ Մինչև 1990 թվականը Թյուրինգիան, Սաքսոնիան և նախկին Չեխոսլովակիան կազմում էինԵրկաթե վարագույրի մի հատվածը։ Այն իրենից ներկայացնում էր սահմանն ապահովող կառույցների միջոցով ֆիզիկապես  գրեթե անհաղթահարելի բաժանում ՆԱՏՕ-ի և Վարշավայի պայմանագրի կազմակերպության պետոությունների միջև։ Պրեքսի մոտ է գտնվում երեք երկրների (ԳԴՀ, ԴԴՀ, Չեխոսլովակիա) անկյունը։ Ոչ միայն Բավարիային,  նույնիսկ Գերմանիայի տարածքին չեն պատկանում Ավստրիայում ընկած անտառները (Saalforste), որոնք Բավարիայի սեփականությունն են։ Ամեն դեպքում, Էդգերի անտառը, որը պատմականորեն պատկանում է բյհոմական քաղաք Խեբին (Օհրժե),  պատկանում է Բավարիայի տարածքին և  հիմնադրամի կողմից է կառավարվում։ Բավարիան ընկած է Գերմանիայի հարավում և ընդգրկում է
Բավարիայի դրսի կողմից հարավում ձգված Բավարական Ալպերը պատկանում են Հյուսիսային կրաքարային Ալպերին։ Բավարիան միակ գերմանական երկրամասն է, որն Ալպերից մաս ունի։ Բավարական Ալպեր ասելով հիմնականում ի նկատի են ունենում Լեխ և Զալախ գետերի միջև ընկած տարածությունը։ Նեղ իմաստով ասած՝ դրա թվին է դասվում Ալգոյան Ալպերը, որոնց վրա էր ձգվում բավարական պետության տարածքը իր նոր ձևավորման ժամանակ, իսկ Բերխերտեսգադենյան Ալպերը չեն պատկանում Բավարական Ալպերին։ Այն չի կարելի շփոթել Բավարական Նախալեռներ անվան հետ։ Վերջիններս ընդգրկում են միայն Նախաալպերի բավարական տարածքը՝ Լոիշի (արևմուտքում) և Իննի միջև։ Մինչդեռ Ալպյան նախալեռները միայն առանձնացված կրաքարային մակերես ունեն, ապա Ալպերը կազմված են կարից, լճերից, և գլեչերներից առաջացած տիպիկ դաշտավայրերից։ Սառցե ժամանակաշրջանի գետերի,  ինչպես նաև գլեչերների նստվածքներից առանձնապես Ալպյան նախալեռներում առաջացել է բլրոտ լանդշաֆտ՝ լճերով ու տորֆային հողերով։ Այնտեղ են ընկած մոտավորապես Քիմգաուն, Ֆյունֆզելանդը և Ալգոյը։ Մինչդեռ Ալպերից և Դանուբից հարավ երկրի մակերևույթը հարթ և բլրոտ են, դրանցից հյուսիս ընկած են շատ լեռներ, որոնք ունեն ավելի քան 1000 մ բարձրություն, Բավարական անտառները Մեծ Արբեր լեռնագագաթով, որը Ալպերից դուրս Բավարիայի ամենաբարձր լեռնագագաթն է, և Ֆիխթելգեբիրգեի լեռները Շնեբերգով, որպես Ֆրանկոնիայի ամենաբարձր լեռնագագաթ։ Ֆրանկյան Ալբը, որպես Շվեցարական Յուրայի շարունակություն, կամարաձև ձգվում է Բավարիայի հյուսիսով և ստվեր է գցում Հին Բավարիայի կողմից Ֆրանկոնիյի մի մասի վրա։ Դրանից հյուսիս ընկած են անթիվ ցածր լեռներ, ինչպիսին է Հասսելբերգը։  Ալբի հարավը արևմտյան դրսի մասից, սահմանակցում է Նյորդլինգյան Ռիսին, որը Ռիսի իրադարձության ժամանակ (14,6 մլն. տարի առաջ այստեղ  մեծ երկնաքար է ընկել և մոտ 24 կմ տրամագծով խառնարան է ձևավորվել)  առաջացած խառնարանի մնացորդն է։ Ֆրանկոնյան Կոյպր-Լիս տարածքը, որում Այշը, Շթայգերվալդը և Ֆրանկոնյան բարձրավանդակն են ընկնում, շրջանցում են Մայնֆրանկոնյան տափարակները։ Դրանցից հարավ արևմուտք ընկած են Օդենվալդ, Շպրեսսարտ և Ռյոն լեռնային տարածքները։ Բավարիայի արևելյան կեսը ծածկված է լեռնաշղթաներով, ինչպիս նաև Բավարական անտառով կամ  Ֆրանկոնյան անտառով։ Այնտեղ է գտնվում Կենտրոնական Եվրոպայի չհատված անտառապատ տարածքը։ Ֆոգթլանդի մասը ընկած են Բավարիայում։ Ստորին Ֆրանկոնիայի արևմտյան մասը, որպես Հռենոսի հարթավայրի մի մաս, պատկանում է Բավարական Ստորին Մայնի տարածաշրջանին։ Բավարիայի ամենացածր կետը Մայնի Կալում (Ստորին Ֆրանկոնիա) Մայն գետի մակարդակից 100 մ է բարձր, ամենաբարձր լեռնագագաթը Ցուգշպիցեն է (2962 մ) Վեթթերշայնում, որը նաև Գերմանիայի ամենաբարձր լեռնագագաթն է։ Գերմանիայի բոլոր 30 բարձր լեռնագագաթները ընկած են Բավարական Ալպերում, կենտրոնացած են Վեթթերշայնի լեռներում, Բրեխտեսգադենյան Ալպերում և Ալգոյյան Ալպերում։ Ամենաբարձր լեռնագագաթները Բրեխտեսգադենյան Ալպերում Վացմանն է (2713 մ), Հոխֆրոտտշպիցեն (2649 մ)՝ Ալգոյյան Ալպերում։
Բավարիայի աշխարհագրական կենտրոնը ընկած է Այխշտետ շրջանի Կիպֆենբերգի Առևտրային համայնքից 500 մետր արևելք։ Պատմականորեն Բավարիայում շատ վայրեր են ընդունվում  որպես Եվրոպայի աշխարհագրական կենտրոն։ 2013 թվականի հուլիսի 1-ին Խորվաթիայի Եվրամիություն մտնելուց ի վեր Եվրամիության աշխարհագրական կենտրոնը ընկած էր Աշաֆենբուրգի շրջանում, բավարական Վեսթերնգրունդ համայնքի Օբերվեսթերնի արևելյան մասում ։ Մադագասկարի հյուսիս արևմուտքի մի կղզիախումբ, մտնելով Ֆրանսիական մերձծովյան Դեպարտամենտի՝ Մայոտի մեջ, Եվրոպայի աշխարհագրական կենտրոնը  500 մետրով տեղափոխեց։
Ջրագրություն
Երկրամասի խոշորագույն գետերն են Դանուբը, որը երկրի հարավային մասով արևմուտքից արևելք է հոսում, հասնում է Ուլմի տարածաշրջանը և անցնում է Պասաուի մոտով դեպի Ավստրիա։ Իր ամենամեծ վտակներն են (հոսանքնիվար).
Չորս հարավային վտակները սկիզբ են առնում Ալպերից և ջրառատ են։ Իննը և Լեխը սկիզբ են առնում Ալպերում․ ջրառատ են և հիմնականում ավելի շատ ջուր ունեն մինչև իրենց գետաբերանները, քան Դանուբը։
Գերմանիայում հայրենագիտության դասին Դանուբի բազմակողմության հետ կապված հետևյալ մնեմոնիկան է ասվում. «Բրիգարխն ու Բրեգը Դանուբին ճամփա են գցում։ Իլլերը, Լեխը, Իզարը, Իննը աջ կողմով դեպի Դանուբն են հոսում։ Վյորնիցը Ալթմյուլը, Նաաբը և Ռեգենը ձախից ընդառաջ են գալիս։» Ֆրանկոնիայի մեծ մասը ջրահեռացվում է արևելքից արևմուտք դեպի Հռենոս հոսող Մայնի միջոցով։ Իր աչքի ընկնող թափահարվող ընթացքի պատճառով կազմել է, այսպես ասած, Մայնի եռանկյուն և Մայնի քառանկյուն։ Նրա ամենամեծ վտակներն են Ռեգնիցը և Թրուբերը ձախից և Ֆրանկոնյան Զալեն՝ աջից։ Վերին Ֆրանկոնիայի հյուսիս արևելքում սկիզբ են առնում Էլբայի ձախ վտակները՝ Սաքսոն Զալեն ու Օհրժեն։
Ալպերի հյուսիսային նախալեռների հարավային մասում, Մորենայի եզրի տեղանքներում շատ լճեր կան, որոնք մասամբ լեռների մեջ են մխրճվում, օրինակ՝ Թեգերնզեե, Շթարնբերգերզեե և Շլիրզեե լճերը։ Բավարիան Բոդենի լիճից մաս ունի, որը Կենտրոնական Եվրոպայի արևմուտքում ամենամեծ լիճն է։ Բավարիայի տարածքում ամենամեծ լիճը Կիմզեեն է:Ֆրանկոնյան Ալբի հյուսիսում Ֆրանկոնյան ջրամբարներն են։ Նրանք ապահովում են Հյուսիսային Բավարիայի ջրամատակարարումը, առանձնապես Նայն-Դանուբ ջրանցքին, որը Հյուսիսային Բավարիայում ամենակարևոր ջրագծին։ 1924 թվականին Ալպերում գործի են գցել Վալխենզեեի էլեկտրակայանը, որը օգտագործում է որպես «վերին ավազան» գործող Վալխենզեի և որպես «ներքին ավազան» Քոխելզեի միջև բնական թեքությունը Էներգիա արտադրելու համար։ Բավարիայի տարածքով է անցնում Եվրոպայի գլխավոր ջրբաժանը։ Այն բաժանում է Հռենոսի գետային համակարգը Դանուբի գետային համակարգից։
Ալբի հյուսիսային ծայրի երկայնքով կան մի քանի քարե փողրակներ։ Մոտ 150 մետր երկարության և 0,2 մետր բարձրությամբ Հայդենհայմի փողրակների, Վոլֆբրոնի քարե փողրակները՝ 128 մետր լայնությամբ և 1,5 մետր բարձրությամբ Բավարիայի «աճող առուների» ամենաերկարն են։
Պահպանության տակ գտնվող տարածքներ
Բավարիայում են Բավարական անտառների ազգային պարկը և Բերխտեսգադենի ազգային պարկը։ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից ճանաչված կենսոլորտային արգելոցներ են Բերխտեսգադենի կենսոլորտային արգելոցը և Ռյոնի կենսոլորտային արգելոցը։ Բավարիայում կա 18 ազգային պարկ, ամենահինը 1969 թվականին ստեղծված Ալթմյուլթալի ազգային պարկն է։
Բավարիայում կան 603 բնապահպանական տարածք, 702 տեղանքի պահպանման տարածք, 84 Եվրոպայի թռչունների պահպանման տարածք, 160 անտառային արգելոց, և Բավարիայի տարածքային գերատեսչության կողմից շրջակա միջավայրի համար հաստատված ավելի քան 3.400 գեոտոպ։ Հարյուրավոր յուրովի տեսարժան գեոտոպերը մտնում են Բավարիայի ամենագեղեցիկ արգելոցների ցանկի մեջ ։ Ամենամեծ բնապահպանական տարածքն է Ալգոյյան Ալպերի բարձրավանդակը, իսկ ամենափոքրը՝ Դրաբայի ժայռերը։
Տարածվածություն և հողօգտագործում
70.541,57 կիլոմետր քառակուսի մակերեով Բավարիան ամենամեծ երկրամասն է Գերմանիայում և այդպիսով մոտ 22.000 կիլոմետր քառակուսի ավելին է մակերեսով քան Ստորին Սաքսոնիան։ Բավարիան իր տարածքով կազմում է Գերմանիայի տարածքի գրեթե 19 տոկոսը։ Բավարիան ավելի մեծ է, քան Եվրոպայի շատ երկրներ, օրինակ՝ Նիդերլանդները և Հայաստանը։ Բավարիայի տարածքը ձգվում է հյուսիսային լայնության 47° 16′-ից մինչև 50° 34′-ը և արևելյան երկարության 8° 58′-ից մինչև 13° 50′-ը։ Երկրամասը ձգվում է արևմուտքից արևելք ամենշատը 384, իսկ հյուսիսից հարավ՝ ամենաշատը 362 կիլոմետր։ Բավարիայի հարավային ծայրակետը Այնոյդսբախն է, արևմտյան ծայրակետը՝ Գրոսվելցհայմը, հյուսիսայինը՝ Վայմարշլիդենը և արևելյանը՝ Բրայթենբերգը։ Բավարիայի և ամբողջ Գերմանիայի հարավային կետը Հալդենվանգերյան Էքն է։ Կենտրոնական եվրոպական ժամանակով (ԿԵԺ (CET)) երկրի արևմտյան սահմանում տեղային ժամանակը 24 րոպե և 8 վայրկյան, իսկ արևելյան սահմանում 4 րոպե և 40 վայրկյան առաջ է ընկնում ։
Տարածքի գրեթե հինգ վեցերորդը (86,1 տոկոս) օգտագործվում է գյուղատնտեսական և անտառային տնտեսության նպատակներով։ 12 տոկոսը բնակեցված է և երթևեկելի է ։
Կլիմա
Կլիման հյուսիս արևմուտքից (հարաբերական համեմատած) անցնում է արևելք՝ ծովային կլիմայից չափավոր ցամաքային կլիմայի։ 100 օրվա ընթացքում ջերմաստիճանը զրոյից ցածր է, արևմտյան քամիները բերում են միջինը 700 մմ մթնոլորտային տեղումներ, իսկ Ալպերի հյուսիսային բարձունքներում տարեկան հասնում է մինչև 1800 մմ-ի։ Արևը տարեկան միջինը շողում է 1600-ից մինչև 1900 ժամ ։ Ամենատաք ամիսը հիմականում հուլիսն է, ամենացուրտը՝ հունվարը։ Ֆյոնը ազդում է Ալպյան նախալեռներում եղանակի վրա և կարող է շատ արագ հասնել մինչև Ֆրանկոնյան Ալբ։ Բավարիայի հյուսիսն ավելի չոր ու տաք է քան հարավը, Վյուրցբուրգի շրջակա տարածաշրջանն ունենում է ամենաշատ արևային օրերը Գերմանիայի հարավում։
Կլիմայի փոփոխության ազդեցություններ
Գլոբալ տաքացման ազդեցությունները տեսանելի են նաև Բավարիայում ։ Ամառային ամիսները հակված են էլ ավելի տաքանալու ու չորանալու ։ Վերջերս, ըստ ուսումնասիտությունների, 2019 թվականի հունիսը ամենաշոգ հունիսն էր Բավարիայում, իսկ  2019/2020 թվականների ձմեռը ամբողջ Բավարիայի տարածքով միջինը երերք աստիճան Ցելսուս է եղել։ 2019 թվականի դեկտեմբերի 20-ին Պիդինգում  +20,2 °C-ի հասնող ռեկորդային տաք ջերմաստիճան է գրանցվել ։ Ձմռան ամիսները ավելի տեղումնառատ են, բայց տեղումները ձյան փոխարեն ավելի շատ անձրևի տեսքով են թափվում ։ Եղանակի պատճառով աճել են արտակարգ իրավիճակները, ինչպիսիք են 2016 թվականին Կենտրոնական Եվրոպայում ջրհեղեղը, կամ 2019 թվականի հունվարին Կենտրոնական Եվրոպայի առատ ձյան տեղումները։ Ջերմաստիճանի բարձրացման հետևանք է  Բավարական Ալպերում գլեչերների շարունակական հալոցը։ Բավարական հինգ գլեչերներից միայն մեկն է մնացել։ Օրինակ՝ 1980-ականների հարավայի ձյան ծածկույթը, որի մնացորդներից կարելի է գուշակել, որ հիմա ամբողջովին անհետացել է ։
Բուսական աշխարհ
Բավարիան հիմա բնականում անտառներով ծածկված կլիներ։ Հարթ և բլրոտ տարածքներում հաճարենիների գերակշռությամբ խառը անտառները կիշխեին, որոնք Բերգվալդի խառը անտառներով լեռներում աչքի կընկնեին։ Բարձր լեռնային վայրերում սոճուտներ կլինեին և գետերը կանցնեին տարածված գետահովտային անտառներով։ Միայն ջրային տարածքներն ու անտառային սահմաներից վեր լեռները, ինչպես նաև ճահճուտները, անտառածածկ չէին լինին։
Բայց գյուղատնտեսական և բնակելի տարածքների համար միջնադարում մարդը Բավարիայում անտառային տարածքները ծառահատեց։ Հիմա անտառապատ է Բավարիայի հողատարծքի 36,9 տոկոսը՝ 2,6 միլիոն հեկտարը։ Այսպիսով՝ գերմանական անտառների շուրջ մեկ քառորդը գտնվում է Բավարիայում։ Բավարիայի անտառների ծառատեսակների կազմը անտառտնտեսության օգտագործման նպատակով ուժեղ հատվել է։ Բավարական անտառներում ամենատարածված ծառատեսակը սովորական եղևնին է՝ 41,8 տոկոս մակերեսով, ապա սովորական սոճին՝ 17,9 տոկոս, հաճարենին՝ 13,9 տոկոս և կաղնին՝ 6,8 տոկոս ։ Առանձնապես մեծ անտառային տարածքներ կարելի է գտնել Հյուսիսային և Արևելյան Բավարիայի Միջին լեռներում, ինչպես, օրինակ՝ Շպրեսարտում, Ֆիխթտլգեբիրգեում, Բավարական անտառում, ինչպես Բավարական Ալպերում։ Դրա փոխարեն հատկապես Ալպյան նախալեռների, բլրոտ տարածքների, գետահովիտների բերրի հողերով տարածքները ծածկված են հիմնականում գյուղատնտեսության համար օգտագործվող մարգագետիններով, դաշտերով և առանձին ծառերով ու փոքր անտառներով բաց տարածությունները։ Ֆրանկոնները ներկայացնում են Հարավային Գերմանիայի համար ինքնատիպ ավազե կենսատարածքներ, որոնք պահպանվում են որպես Ավազապատ Ֆրանկոնյա (Sandachse Franken) : Մայնի և Թաուբերի գետահովիտների երկայնքով տարածված են խաղողի այգիները։ Ավելի հեռու տարածված են մարգասեզով տարածքները, որոնք լայնածավալ օգտագործվող կանաչապատ տարածքներ են մոտակա ագարակատերերի համար։ Այսպիսի մարգասեզը առանձնապես հատկանշական է  Հարավային Ֆրանկոնիայի Ալբերին՝ Ալթմյուհլի հովիտներով։ Այս տարածքներից շատերը պահպանության տակ են գտնվում։
Կենդանական աշխարհ
Բավարիայի անտառներում, ինչպես նաև Գերմանիայի այլ մասերում, դեռ միայն հարաբերական, քիչ խոշոր կենդանատեսակներ են ապրում։ Այստեղ կան կզաքիսի տեսակներ,վիթեր, ազնիվ եղջերուներ, այծյամներ ինչպես նաև վարազներ ու աղվեսներ։ Բնության մոտ տարածքներում, ինչպես Ֆիխթելգեբիրգեում, ապրում են լուսաններ ու խլահավեր, բայց նաև նորից տարածում են գտել կուղբն ու ջրասամույրը։ Բավարիայում առանձին-առանձին գոյություն ունեն Կենտրոնական Եվրոպայում վաղուց վերացած կենդանիների տեսարժան վայրեր, օրինակ՝ գայլերի ։ Բարձր ալպիական շրջաններում նորից կարելի է տեսնել հիմնական բնակություն հաստատած ալպիական քարայծին և ալպիական արջամկանը։ Միջին լեռներում, ինչպես նաև Ֆրանկոնյան Ալբում վայրի քարայծերը ավելի հազվադեպ են բնակություն հաստատում։ Բավարական Ալպերում կարելի է հանդիպել նաև քարարծիվների։
Անտիկ ժամանակաշրջան
Ք. ա. 3-րդ դարում կելտական ցեղերն Ալպյան նախալեռերում առաջին ամուր, քաղաքատիպ բնակավայրը հիմնեցին։ Մանխինգի Օպպիդումում այն ժամանակ քաղաքի ամրոցների ներսում ապրում էր 5.000-ից մինչև 10.000 կելտ։ Օկտավիանոս կայսեր ժամանակ Դանուբից հարավ Հին Բավարիայի կելտերով բնակեցված տարածքը դառնում է Հին Հռոմի, Ռեցիա ու Նորիկ գավառների մասը։ Հռոմեական տերության անկումից հետո ձևավորվում է Բայուվարիայի (Bajuwaren) ժողովուրդը։ Ենթադրադար բայուվարիացիները տարբեր ազգություններից են ձևավորվել
Այսպիսով՝ Դանուբի և Ալպերի միջև, բայուվարիացիների սեփական երկրում ցեղի կազմավորում է սկիզբ առնում ։
Ավելի նոր ցեղային դքսություն
Կարոլինգների անկումից հետո բավարական դքսերի ինքնության վերականգնումը հնարավոր դարձավ, այսպես ասած, ավելի նոր ցեղային դքսության ժամանակաշրջանում։ Կարոլինգների տիրակալության ավարտին հետևեց առանձին տարածաշրջանների ինքնության աստիճանաբար ուժեղացումը։ Դրան նպաստեց դրսից մոտ 862 թվականից Հունգարների գաղթը Եվրոպա սպառնալիքը։ Մարկկոմս Լուիթփոլդ Բավարացին 907 թվականին Պրեսսբուրգի ճակատամարտում ընկավ հունգարներից պարտութուն կրելով, բայց և այնպես, այդ տարեթիվը նշվում է իր որդի Արնուլֆ I Բավարացու մուտքը որպես դուքս և միաժամանակ որպես նորագույն բաիրական ցեղային դքսության սկիզբ։ Լեխի ճակատամարտում հաղթելուն հետևում է բաիրական գերմանացիների արևելքում բնակեցման երկրորդ ալիքը, որի ժամանակ գրավում են այսօրվա Ստորին Ավստրիայի, Իստրիայի, Կրաինայի տարածքները։ Օտտոնների հետ վեճը նորից հասցրեց գերմանական թագավորութունից ուժեղ կախվածության։ 976 թվականին Բավարիայի հարավ արևելքը առանձնանում է որպես նորաստեղծ Քեռնթենի դքսության մի մաս։ Լրացուցիչ Բաբենբերգների տոհմը բավարական դքսից ավելի ու ավելի անկախ ղեկավարում էր Մարխա Օրինթաիսում։ 1014 թվականին Օտտոնների բավարական ճյուղից դուքս Հենրիխ IV դառնում է Հռոմեա-գերմանական կայսր Հենրիխ II:
1070 թվականից Վալֆերի օրոք բավարական դքսների իշխանությունը ամրապնդվում է։ 1156 թվականին Մարկ Ավստրիան փլուզվում է և Բաբենբերգների օրոք, ովքեր մինչ այդ Բավարիան կարճ ժամանակով կառավարել էին, ինքնուրույն հասել են դքսության աստիճանի։ 1180 թվականին Ֆրիդրիխ I Բարբարոսան իշխանների պահանջով կործանում է Վեֆելներին՝ Հենրիխ Առյուծին, Բավարիայի և Սաքսոնիայի դքսություններին։ Բավարիայի դքսությունը Շտիրիայի և անդեքսյանն Իստրինի Մարկկոմսության բաժանվելու պատճառով շարունակեց փոքրանալ։ Նաև Տիրոլի կոմսերը բավարական դքսից անկախ էին գործում և ավելի ուշ օգուտ քաղեցին Անդեքսի կոմսերի տապալումից, ովքեր վերջին ժամանակներում իշխում էին Բավարիայից բաժանված Մերիանիայի դքսությանը։
Տարածքային դքսություն
1180 թվականից, որպես տարածքային դքսություն, փոքրացած Բավարիան կառավարվում էր Վիթլեսբախների կողմից, ովքեր իշխեցին մինչև միապետության ավարտը։ 1214 թվականին Պֆալցը նույնպես Վելֆերից անցավ Վիթլեսբախներին։ Դքսության տարածքը բազմիցս է փոփոխվել, մեկ Ռեքենսբուրգից հասավ Կելհայմ մինչև 1231 թվականը, ապա մինչև 1255 թվականը՝ Լանդսհուտ։
Բավարիայում 1255-ից մինչև 1503 թնականները եղել է մի այնպիսի ժամանակահատված, երբ այն անընդհատ առանձին դքսությունների էր բաժանվում։ Դեռ մինչև առաջին միավորումը Լյուդովիկոս IV 1328 թվականին որպես առաջին Վիթթլերբախցի կայսեր տիտղոս ձեռք բերեց, ինչը Բավարիայի համար մի նոր իշխանության գագաթնակետն էր։ Միաժամանակ Զալցբուրգի արքեպիսկոպոսությունը, այնուամենայնիվ, իր հայրենիք Բավարիայից վերջնականապես առանձնացավ։ 1329 թվականի Պավիայի պայմանագրի համաձայն Լյուդովիկոսը տիրապետությունը բաժանեց պֆալցյան ուղղու Հռենոսյան Պֆալցի հետ միասին, այսպես ասած՝ Վերին Պֆալցի հետ, և հին բավարական ուղղու։ Իր կողմից գրավված Բրանդենբուրգի, Տիրոլի, Նիդերլանդական Հոլլանդիա գավառը, Զեյլանդի և Ֆրիզլանդի տարածքները, ինչպես նաև Հեննոյի դքսությունը իր հետնոտդների օրոք շատ շուտով կորցնում են։ 1363 թվականին ընկնում է Հաբսբուրգներին, 1373 թվականին Բրանդենբուրգը՝ Լյուքսեմբուրգցիներին։ Ոսկե բուլլա 1356-ի համաձայն հին բավարական ուղղու իշխանական տիտղոսն անցնում է Պֆալցին։
1429 թվականին Բավարա-Շտրաուբինգյան ուղղու անկումից հետո Բավարա-Շտրաուբինգյան դքսությունը բաժանվում է Մյունխենյան, Ինգոլշթադթյան և Լանդհության դքսության։ 1447 թվականին Բավարա-Ինգոլշթադթյան դքսությունն անցնում է Բավարա-Լանդհության դքսությանը, որն էլ իր հերթին 1503 թվականին Լանդհութի ժառանգության համար տարվող պատերազմի ժամանակ Բավարա-Մյունխենյան դքսության կողմից նվաճվում է։ 1506 թվականի հուլիսի 8-ին դուքս Ալբրեխտ IV-ի կողմից ընդունված օրենքի համաձայն (Primogeniturgesetz) երկրի բաժնումներին վերջ է տրվում։ Բավարիային սահմանակցող կայսերական քաղաքներ Նյուրնբերգն ու Աուգուսբուրգը ժամանակակից պատմության սկզբից մինչև Վերածննդի վերջը կարևոր առևտրային ու տնտեսական կենտրոններ էին, ինչը Աուգուսբուրգում նախ և առաջ Ֆուգգերների ու Վելզերների վաճառական ընտանիքների մեծ ազդեցություն է վերագրվում։ Այն ժամանակ համարվում էր այս երկու վայրերը Քյոլնի ու Պրահայի հետ միասին Սուրբ Հռոմեական կայսրության չորս խոշորագույն քաղաքների շարքին, և գնումներ էին կատարում Ռեգենսբուրգի հետ, որը նույնպես ազատ կայսերական քաղաք էր ։
Կյուրֆյուրստություն
Հակառեֆորմացիային Բավարիան առաջնորդ դիրք ընդունեց և Երեսնամյա պատերազմին հետևեց տարածքներ գրավելը և Բավարիայի կուրֆյուրստության վերելքը։ 1620 թվականին Կաթոլիկական լիգայի զորքերը զորավար Տիլլիի առաջնորդությամբ հաղթեցին բողոքականներին Պրահայի մոտ Սպիտակ լեռան ճակատամարտում։ Տիլլին վերջնականապես գրավեց Պֆալցը։ Որպես շնորհակալություն Մաքսիմիլիան I-ը 1623 թվականին ստացավ Բավարիայի կուրֆյուրստությունը, իսկ 1628 թվականին իր կողմից գրավված Վերին Պֆալցը, որպես պատերազմի փոխհատուցում։ Պատերազմից հետո կուրֆյուրստ Ֆերդինանդ Մարիան իրեն նվիրում է ամայացած երկրի վերակառուցմանը և դրան հետևում է մի զգուշավոր	չեզոքություն։
Իսպանական ու Ավստրական ժառանգության պատերազմների ժամանակ և Մաքսիմիլիան II Էմանուել Բավարացու և ավելի ուշ իր որդի Կառլ Ալբրեխտի Մեծ տերությունների քաղաքականության վարելու ընթացքում, միահեծան Բավարիան երկու անգամ ժամանակավոր Ավստրիայի կողմից գրավվում է։ 1705 թվականին բավարական ժողովուրդը ոտքի է ելնում և պայքարում Հռոմեական կայսրութան կայազոտի դեմ։ Բավարիայի ժողովրդական ապստամբությունն ընդգրկեց Ստորին Բավարիայի շրջակա տարածքները, Իննի քառորդ մասը և Վերին Բավարիայի արևելքը։ Բրանաուի պառլամենտը 1705 թվականի դեկտեմբերին նիստն անց կացրեց դեռ այն ժամանակ  Իննի Բրաունաուում։ Միայն 1706 թվականի հունվարի 8-ին Աիդենբախի ճակատամատում ժողովրդական ապստամբությունը ամբողջովին պարտությամբ ավարտվեց։ Կառլ Ալբրեխտի թագադրումից հետո, մինչև 1744 թվականը կյուրֆյուրստության մյուս տարածքները նորից գրավվեցին։ Կառլ Ալբրեխտի որդի Մաքսիմիլիան III Ժոզեֆը 1745 թվականին իր նախնիների Մեծ տերությունների քաղաքականության վերջը դրեց և իրեն նվիրեց ներքին բարեփոխումներին։ Վիթթելբախների Հին բավարական դքսության անկումից հետո 1777 թվականին Կառլ Թեոդոր կուրֆյուրստի խնամակալության օրոք Վիթթելբախների պֆալցյան ճյուղից առաջացավ կրկնակի կյուրֆյուրստություն Կուրֆյուրստ-Բավարիան։ Կոմս Ռումֆորդն սկսեց Կառլ Թեոդորի օրոք բարեփոխումները շարունակել, այդ թվում նաև բավարական բանակում։