Հայրենական_մեծ_պատերազմին_մասնակցած_հայ_գեներալներ_և_ծովակալներ
Համազասպ Խաչատուրի Բաբաջանյան
3) Համազասպ Խաչատուրի Բաբաջանյան (1906-1977)։ 1941-1942թթ. մասնակցել է Վիտեբսկ, Սմոլենսկ, Ելնյա քաղաքների, Հարավային ռազմաճակատի գործողություններին։ Եղել է մեքենայացված կորպուսի բրիգադի հրամանատար։ Դնեստրի գետանցման ժամանակ, հրամանատարական հմուտ գործողությունների համար (1944), արժանացել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչման։ Պատերազմից հետո ավարտել է ռազմական ակադեմիան (1948)։ Եղել է Օդեսայի ռազմական օկրուգի զորքերի հրամանատար, զրահատանկային զորքերի ակադեմիայի պետ, ԽՍՀՄ տանկային զորքերի պետ։ 1975թ. նրան շնորհվել է զրահատանկային զորքերի գլխավոր մարշալի կոչում։ Վախճանվել է 1977 թվականին Մոսկվայում։ Ծնվել է 1906թ. փետրվարի 18-ին գ. Չարդախլու (Հս. Արցախ)։ 1925թ. ընդունվել է Ալ. Մյասնիկյանի անվան Հայկական միացյալ հրամանատարական դպրոց (Երևան), ապա 1929թ. ավարտել է Անդրկովկասյան հետևակային դպրոցը (Թբիլիսի)։ Ծառայել է Անդրկովկաս. ռազմական օկրուգում։ Եղել է դասակի, վաշտի, գումարտակի հրամանատար, գնդի շտաբի պետի օգնական և ՀՕՊ կետի շտաբի բաժնի պետ (Բաքու)։ 1938թ. հոկտեմբերից Լենինգրադյան ռազմական օկրուգում գնդացր­ա­յին գնդի հրամանատարի օգնական։ Մասնակցել է 1939-1940թթ. խորհրդա-ֆիննական պատերազմին որպես գումարտակի հրամանատար։ ՀՄՊ-ին մասնակցել է 1941թ. հունիսի 22-ից։ Սկսել է Սմոլենսկյան ուղղությունում որպես 395-րդ հրաձգային գնդի հրամանատար (127-րդ Հրաձգային դիվիզիա, 19-րդ Բանակ, Արմ. ռազմաճակատ)։ 1941-1942թթ. մասնակցել է Արմ. (Վիտեբսկ, Սմոլենսկ, Ելնյա), ապա Բրյանսկի և Հվ. ռազմաճակատների գործողություններին։ Մոսկվայի ճակատամարտում եղել է հրաձգային գնդի հրամանատար։ 1942թ. օգոստոսին Մ. Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիայի արագացված դասընթացն ավարտելուց հետո նշանակվել է 20-րդ Մեքենայացված բրիգադի (1-ին Տանկային բանակ) հրամանատար։ Մասնակցել է Կուրսկի ճակատամարտին։ Հատկապես աչքի է ընկել Պրոսկուրովսկ-Չերնովիցկյան գործողության ժամանակ։ 1944թ. մարտի 22-24-ին մասնակցել է Աջափնյա Ուկրաինայի Տրեմբովլյա, Կոպիչինցի, Չերտկով և Զալեշչիկի քաղաքների ազատագրմանը։ Ի. Ստալինի հրամանով Բաբաջանյանի բրիգադին շնորհվել է ՙԶալեշչիցկյան՚ անվանում, զորքերին հայտարարվել է շնորհակալություն, Մոսկվայում 1944թ. մարտի 24-ին 20-ական հրանոթային զարկերով 224 հրանոթներից հրավառություն է տրվել։ Զորամասերի մարտական գործողությունների հմուտ ղեկավարման, առաջինների թվում Դնեստրի հաջող գետանցման, անձնական արիության և հերոսության համար 20-րդ գվ. մեքենայացված բրիգադի (1-ին Տանկային բանակ, 1-ին Ուկր. ռազմաճակատ) հրամանատար գվ. գնդապետ Հ. Խ. Բաբաջանյանին ԽՍՀՄ ԳԽՆ 1944թ. ապրիլի 26-ի հրամանագրով շնորհվել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչում, պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով (№ 13579) և ՙՈսկե աստղ՚ մեդալով (№ 2077, ԽՄՀ գրքույկ № 3196, ԽՍՀՄ ԳԽՆ վկայական № 5391, Շքանշանային գրքույկ № 122216): 1944թ. օգոստոսից 11-րդ գվ. Տանկային կորպուսի (1-ին Տանկային բանակ) հրամանատար, մասնակցել է Լվով-Սանդոմիրյան, Վիսլա-Օդերյան, Արևելա-Պոմերանյան և Բեռ­լին­յան գործողություններին, ազատագրելով Լովիչ, Լենչիցա, Գնեզեն, Պոզնան, Շիֆելբայն, Պուտցիգ, Կոլբերգ, Գդինյա, Կեպենիկ, որոնց նշվել է Գերագույն գլխավոր հրամանատարի հրամաններով, իսկ Մոսկվան ողջունել է հրետանային համազարկերով։ 1948թ. ավարտել է ԳՇ ռազմական ակադեմիան։ ԽՍՀՄ ԶՈւ-ում զբաղեցրել է բարձր պաշտոններª 1949-50թթ. բանակի շտաբի պետ, ապա` հրամանատար, 19501959թթ.ª Մերձ­կարպատյան ռազմական օկրուգի զորքերի 1-ին փոխհրամանատար, 1959-1967թթ.ª Օդեսայի ռազմական օկրուգի զորքերի հրամանատար, 1967-1969թթ.ª զրահատանկային և մեքենայացված զորքերի ռազմական ակադեմիայի պետ։ 1969թ. մայիսից Խորհրդային բանակի տանկային զորքերի պետ։ Տանկային զորքերի գեներալ-մայոր (11.07.45), գեներալ-լեյտենանտ (3.08.53), գեներալ-գնդապետ (28.12.56), զրահատանկային զորքերի մարշալ (28.10.67), զրահատանկային զորքերի գլխավոր մարշալ (29.04.75): Մահացել է 1.11.1977թ. Մոսկվայում։ Թաղված է Նովոդևիչյան գերեզմանատանը, որտեղ տեղադրված է հուշարձան։ Պարգևատրվել է Լենինի (1. Հրամանագիր ԽՍՀՄ ԳԽՆ, 15.11.50, № 121200; 2. Հրամանագիր ԽՍՀՄ ԳԽՆ, 17.02.66, № 340184; 3. Հրամանագիր ԽՍՀՄ ԳԽՆ, 15.09.76, № 346589), Հոկտեմբերյան հեղափոխության (Հրամանագիր ԽՍՀՄ ԳԽՆ, 4.05.72, № 7648), Սուվորովի 1-ին աստիճանի (Հրամանագիր ԽՍՀՄ ԳԽՆ, 29.05.45, № 359), Սուվորովի 2-րդ աստիճանի (Հրամանագիր ԽՍՀՄ ԳԽՆ, 6.04.45, № 1883), Կուտուզովի 1-ին աստիճանի (Հրամանագիր ԽՍՀՄ ԳԽՆ, 18.12.56, № 872), Կարմիր դրոշի (1. Հր. Հվ.-Արմ. ռ-ճակատ, № 30, 17.02.42, № 19413; 2. Հր. Արլ. ռ-ճակատ, № 090, 13.06.43, № 2799; 3. Հրամանագիր ԽՍՀՄ ԳԽՆ, 6.11.45, № 272563; 4. Հրամանագիր ԽՍՀՄ ԳԽՆ, 30.12.56, № 2283), Կարմիր աստղի (1. Հրամանագիր ԽՍՀՄ ԳԽՆ, 27.06.43, № 213856, 2. Հրամանագիր ԽՍՀՄ ԳԽՆ, 3.11.44, № 864152), Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի (Հր. 1-ին Ուկր. ռազմաճակատ, № 07, 3.01.44, № 22393), շքա­նշաններով, մեդալներով, ինչպես նաև արտասահմանյան շքա­նշան­ներով և մեդալներով։ Նրա անունով է կոչվել հրապարակ Մոսկվայում։ Գ. Մալինովսկու անվան զրահատանկային և մեքենայացված զորքերի ռազմական ակադեմիայի շենքին փակցված է հուշատախտակ։ Բաբաջանյանի անունով է անվանակոչվել փողոց և դպրոց Երևանում, որտեղ դրված է կիսանդրին։ 2001թ. ստեղծվել է ՙՄարշալ Բաբաջանյանի հիշատակի ընկերությունը՚: 1970թ. նկարահանվել է ՙՀանդիպում մարշալի հետ՚ վավերագրական կինոնկարը Երևան այցի մասին ։