cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սփյուռքահայ մամուլ
Մերձավոր Արևելք
Եգիպտոսում գաղթավայրի առաջին պարբերականը «Արմավենի» (1865, Կահիրե) կիսամսյան էր։ Դարասկզբին հրատարակվել էր «Ազատ բեմ» (1903-1905, Ալեքսանդրիա, 1906-1907, Կահիրե) պարբերականը։ Այնուհետև լույս էին տեսել «Եգիպտահայ տարեցույց»-ը (1914-1916, Կահիրե, 1917-19, 1925-26, Ալեքսանդրիս), «Արաքս» (1925-1965, Ալեքսանդրիս) շաբաթաթերթը։ 1913 թվականից Կահիրեում հրատարակվում է դաշնակցության օրգան «Հուսաբեր» օրաթերթը։ Ռամկավար ազատական կուսակցության օրգանն էր (1922 թվականից) «Արև» օրաթերթը (1915-1924, Ալեքսանդրիա, 1924 թվականից՝ Կահիրե), որը լուսաբանում էր միջազգային հարցեր, հանդես գալիս խաղաղության պաշտպանության դիրքերում, անդրադառնում եգիպտահայ համայնքի և Սովետական Հայաստանի առօրյային։ Մինչև մեր օրերը Եգիպտոսում լույս էր տեսել շուրջ 160 հայկական պարբերական։
Լիբանանում հայերեն առաջին պարբերականը «Լույս» խմորատիպ թերթն էր, որը տպագրվել էր Զահլեում, 1918 թվականին։ Լիբանանահայ մամուլի կենտրոնը, սակայն, դարձել էր Բեյրութը։ Առաջադիմական, դեմոկրատական-հայրենասիրական ուղղության պարբերականներից առավել նշանակալին «Մեր նշանաբանն էր Հառաջ» (1957-1964), «Կանչ» (1971 թվականից) շաբաթաթերթերն էին, որոնց բնորոշ էր հետևողական պայքարը հանուն երկրում խաղաղության հաստատման, իմպերալիստական մեքենայությունների մերկացման, Սովետական Հայաստանի հետ կապերի ամրապնդման։ Նույն նպատակին էին ծառայում նաև հնչակյանների «Արարատ» և ռամկավարների «Զարթոնք» (երկուսն էլ՝ Բեյրութում, 1937 թվականից) օրաթերթերը։Բեյրութում լույս էին տեսել նաև մի շարք գրական-գեղարվեստական հանդեսներ, որոնցից էին «Անի» (1946-1955), «Մշակույթ» (1954-1955), «Գիրք գրականության և արվեստի» (1955-1956, 1959), «էջեր գրականության և արվեստի» (1965-1972) պարբերականները։ Սրանք կարևոր դեր էին կատարել սփյուռքահայ մշակույթի և հասարակական մտքի զարգացման գործում, պարբերաբար տպագրել սփյուռքի և հայ սովետական գրողների ստեղծագործություններ։ 1932-1934, 1947-1968 թվականներին հրատարակվել էր «Երիտասարդ հայուհի» ամսագիրը։ Ուշագրավ էին նաև «Շիրակ» (1956 թվականից) Թեքեյան մշակութային միության պատկերազարդ ամսագիրը, «Նաիրի» (1941 թվականից) շաբաթաթերթը, Բեյրութի Հայկազյան կոլեջի հայագիտարանի ամբիոնի «Հայկազյան հայագիտական հանդես» (1970 թվականից) տարեգիրքը։ Մինչև մեր օրերը Լիբանանում հրատարակվել էր շուրջ 190 անուն հայկական պարբերական։
Սիրիաում 1913-1914 թվականներին Հալեպում լույս էր տեսել «Աղբյուր» խմորատիպ ամսաթերթը։ 1918-1922 թվականներին ռամկավար կուսակցությունը հրատարակել էր «Հայ ձայն» (Հալեպ, Ադանա) օրաթերթը։ Սիրիահայ կարևոր հրատարակություններից էր հնչակյան կուսակցության «Սուրիական մամուլ» (1922-1927, Հալեպ) օրաթերթը, որը լուսաբանել էր ազգային խնդիրներ, անդրադարձել հայ գաղթականների ու որբերի անմխիթար վիճակին, միջազգային իրադարձություններին։ «Սուրիահայ տարեցույց» (1924-1925, Հալեպ) տպագրել էր փաստագրական և տեղեկատու նյութեր Սիրիայի և հարևան երկրների հայ համայնքների կյանքից, դրվագներ Մեծ եղեռնից և հայ ազատագրական պայքարի պատմությունից։ Ռամկավար ազատական կուսակցության պաշտոնական օրգան «Եփրատ» (1927-1949, Հալեպ) քաղաքական, գիտական և ազգագրակ․ օրաթերթը հանդես էր եկել Սիրիայի անկախության համար արաբ ժողովրդի ազատագրական պայքարի պաշտպանությամբ, լուսաբանել Սովետական Հայաստանի առաջընթացը, ակտիվորեն մասնակցել հայրենադարձության կազմակերպմանը։ Հալեպում 1975 թվականից լույս է տեսնում «Գեղարդ» գրական-գեղարվեստական, պատմական տարեգիրքը, 1980 թվականից՝ «Նոր ապրիլ» բազմաբնույթ քառամսյան։ Մինչև մեր օրերը Սիրիայում (հիմնականում Հալեպում) լույս էր տեսել ավելի քան 70 անուն հայկական պարբերական։
Իրանում հայերեն առաջին պարբերականը «Շավիղ» (1894-1997, Թեհրան) չափավոր-լիբերալ ուղղության ազգայի նգրական և յշաղ․ շաբաթաթերթն էր։ Իրանահայ առաջադիմական հրատարակություններից էին «Զանգ» (1910-1922, Թավրիզ) և «Վերածնունդ» (1930-1953, Թեհրան) հասարակական, քաղաքական և գրական շաբաթաթերթերը, որոնք հիմնականում լուսաբանել էին գաղթավայրի առօրյան։ 1931 թվականից Թեհրանում լույս էր տեսնում դաշնակցական կուսակցության օրգան «Ալիք» օրաթերթը, որն ունի շեշտված հակակոմունիստական բնույթ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին Թավրիզում հրատարակվել են «Հակաֆաշիստական թերթիկ» (1943-1944), «Հակաֆաշիստ» (1944-1945), «Արևելք» (1945-1946) պարբերականները, որոնք պարզաբանել էին ԽՍՀՄ դերը ֆաշիզմի դեմ մղվող պայքարում, հավատ ներշնչել սովետական ժողովրդի հաղթանակի նկատմամբ։ Իրանահայ հիշարժան պարբերականներից էին նաև «Հուր» (1971-1976, Թեհրան, հայերեն և պարսկական) պատմաբանասիրական և մշակութային ամսագիրը, «Արարատ» (1979 թվականից, Թեհրան) գրականության և արվեստի տեղեկատու հանդեսը։ Մինչև մեր օրերը Իրանում լույս էր տեսել շուրջ 85 անուն հայկական պարբերական։
Երուսաղեմում առաջին հայ պարբերականը Երուսաղեմի հայոց պատրիարքարանի «Սիոն» (1866 թվականից) եկեղեցական, գրական և բանասիրական ամսագիրն էր։ Գաղթավայրի հասարակական-մշակութային կյանքը և Սովետական Հայաստանի առօրյան էր լուսաբանում «ՀԵՄ» գրական-հասարակական եռամսյա հանդեսը (1940-1945, 1977 թվականից)։ 1980 թվականից լույս է տեսնում նաև Հայ մարմնամարզական ընդհանուր միության Երուսաղեմի մասնաճյուղի պաշտոնաթերթ «ՀՄԸՄ տեղեկատու»-ն։
Եթովպիաում 1932 թվականին Ադիս Աբեբայում լույս էր տեսել «Նոր ծաղիկ» գրական-գեղարվեստական և գիտական կիսամսյա հանդեսը, որը տեղեկություններ էր տպագրել գաղթավայրի իրադարձությունների, մայր հայրենիքի վերաբերյալ։ 1958-1962 թվականներին Ադիս Աբեբայում հրատարակվել է «Փյունիկ» դեմոկրատ, հայրենասիրական պարբերականը, որը ծանոթացրել է համայնքի իրադարձություններին, տպագրել գրական-գեղարվեստական գործեր։
ԱՄՆ և Կանադա
Կանադայում 1926 թվականին Ջորջթաունում հրատարակվել էր Կանադայի հայորդիների միության օրգան «Արարատ» ամսաթերթը, որը 1927 թվականին շարունակվել էր «Արագած» անունով։ Պարբերականները ձգտել են աջակցել ազգապահպանման ջանք fa-ll ին, նպաստել մատաղ սերնդի հայեցի դաստիարակությանը։ 1955 թվականից Տորոնտոյում հրատարակվում է հայ եկեղեցու երիտասարդական կազմակերպության «Նոր սերունդ» (հայերեն, անգլերեն, ֆրանսերեն) ամսաթերթը։ Կանադայի Պոլսահայ միությունը լույս էր ընծայում «Գեղարդ» (1969 թվականից) գրական, մշակութային եռամսյա պարբերաթերթը, Թեքեյան հրատարակչական կենտրոնը՝ «Ապագա» (1975 թվականից, երկուսն էլ՝ Մոնրեալ) շաբաթաթերթը, (1977 թվականից՝ ֆրանսիական և անգլիական)։ Կանադայում մինչև մեր օրերը լույս է տեսել 21 հայկական պարբերական։
Բրազիլիա և Ավստրալիա
Բրազիլիայում հայերեն առաջին պարբերականը 1933-1937 թվականներին Սան Պաուլոյում հրատարակված հնչակյան ուսանողական միության օրգան «Կայծ» ազգային, գրական, գեղարվեստական և մարզական ամսագիրն է։ 1946-1947 թվականներին լույս էր տեսել Սան Պաուլուի «Հայկական միություն» մշակութային ընկերության «Վերելք» տեղեկատուն։ Հնչակյանները 1947-1950 թվականներին հրատարակել էին «Հայաստանի ձայն» քաղ․, գրական և հասարակական պարբերականը, որտեղ տպագրված նյութերը ծանոթացրել են համայնքի անցուդարձին, Սո- վետական Հայաստանի վերելքին։ 1960- ական թթ․ սկսում են լույս տեսնել նաե հայերեն-պորտուգալ․ պարբերականներ՝ «Հայաստան» (1965-1967, Սան Պաուլու) ազգային, գրական, քաղաքական ամսագիրը, ՀԲԸՄ Սան Պաուլուի մշակութային հանձնախմբի «Նոր Անի» (1980 թվականից) գրական, գեղարվեստական պարբերականը։ Ավստրալիական միություն։ Առաջին պարբերականն Ավստրալիայի հայոց եկեղեցու «Լույս» (1955 թվականից, Սիդնեյ) ամսագիրն էր։ Գաղթավայրում հրատարակված հայկական պարբերականների զգալի մասը կրոնաեկեղեցական բնույթի էին. դրանցից էին՝ «Ձայն» (1956- 1961, հայերեն-անգլերեն) ամսաթերթը, «Լրատու» (1962-1965, հայերեն-անգլերեն) պարբերականը, «Հույս» (1966 թվականից, բոլորը՝ Մելբուռնում) ամսագիրն էր։ Այս պարբերականները նպաստել էին հայապահպանության ձեռնարկներին, ավստրալահայությանը հաղորդ պահել մայր հայրենիքի և Էջմիածնի առաքելական եկեղեցու իրադարձություններին։ Ավստրալիայում գործող հայ ազգային կոմիտեն լույս էր ընծայել «Հայ դատ» (1975-1979) կիսամյա հանդեսը, ՀԲԸ Միության Ավստրալիայի մասնաճյուղը 1979 թվականից, հրատարակում էր «Արագած» ամսաթերթը։ Լույս էին տեսնում նաև ուսանողական, պատանեկան պարբերականներ՝ «Շիրազ» (1978 թվականից), «Նոր սերունդ» (1979 թվականից, բոլորը՝ Սիդնեյում) և այլն։ Մինչև մեր օրերը Ավստրալիայում լույս էր տեսել 14 հայկական պարբերական։
Գրականություն
Կատեգորիա:Սփյուռքահայ մամուլ
Սոնյա Վարուժյան
Սոնյա Հակոբի Վարուժյան (Sonya Varoujian, ), բրիտանահայ երգչուհի։
Կենսագրություն
Սոնյա Վարուժյանը ծնվել է 1973 թվականին Մեծ Բրիտանիայի Էպսոմ քաղաքում։ Երգել է վաղ տարիքից, նվագել կիթառ, դաշնամուր, գրել երգեր, 15 տարեկանում մասնակցել է երգի մրցույթների։
Հիմնադրել է «Raindance» երաժշտախումբը, համագործակցել պորտուգալացի և թաիլանդցի երաժիշտների հետ։ Ելույթներ է ունեցել Նյու Յորքի հայտնի համերգասրահներում, մասնակցել ամերիկյան «Long Island» և հայկական երաժշտության փառատոներին։
1991 թվականին թողարկել է «All in All» ձայնասկավառակը (Լոնդոն), ինչպես նաև կիթառի և ստեղնաշարային գործիքների նվագակցությամբ ինքնատիպ հեղինակային երգերի, «Seven» (1998, Նյու Յորք), «Confession» (2000) ալբոմները ։
Սոնյա Վարուժյանի երգերը հնչել են ռադիոկայաններով (92,7 WORE և WHRU 88,7): Նա նկարահանվել է Նյու Յորքի PBS հեռուստաընկերության «The Armenian Americans» («Ամերիկայի հայերը») փաստագրական ֆիլմում (ընդգրկված են նաև նշանավոր այլ հայեր)։
Համերգներով հանդես է եկել Մեծ Բրիտանիայում, Ավստրալիայում, Կանադայում, ԱՄՆ-ում, բարեգործական համերգներով՝ Հայաստանում (2005)։ Առաջին անգամ հայերեն երգեր է գրել 2006 թվականին, թողարկել է «Ճանապարհ» ձայնասկավառակը (12 երգ)։
Հրորք (Մոտկանի գավառ)
Հրորք, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մոտկանի գավառակում։ Գտնվում էր գավառակի արևմելյան մասում, Հազզո-Խաբլջոզի գավառակի Հրորք գյուղից հյուսիս-արևելք։
Պատմամշակութային կառույցներ
Հրորքն ուներ 5 եկեղեցի, որոնք կառուցված էին տարբեր ժամանակաշրջաններում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բոլ (Բոլի վտակ)
Բոլ (Бол), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Բոլ գետի աջ ափին՝ 1 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 10 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Մեզեն գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Մեզեն։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մինչև 50 կմ երկարությամբ գետեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Ումմ Սալամա
Ումմ Սալամա (أم سلمة هند بنت أبي أمية, ), Մուհամմադ մարգարեի վեցերորդ կինը, կրել է «հավատացյալների մայր» պատվանունը։
Կենսագրություն
Իսկական անունը Հինդ էր, սակայն նրան բոլորը որպես Ումմ Սալամա գիտեին։ Նա կուրայշիների ցեղի բանու մախզում տոհմից էր ծագում։ Հայտնի է, որ նա ազնվաբարո ընտանիքից էր և բարօրության մեջ է մեծացել։ Չափահաս դառնալուց հետո Ումմ Սալաման ամունացել է Աբու Սալամայի հետ, որը մարգարեի կաթնեղբայրն էր. ամուսինները նաև բարեկամական կապ ունեին։ Ամուսիններն իսլամ ընդունած առաջին մարդկանցից էին։ Նրան նաև հաճախ «երկու տեղափոխությունների տիրուհի» են անվանում, քանի որ երկու անգամ ստիպված է եղել փոխել բնակության վայրը։
Տեղափոխություն Եթովպիա
Ամուսինների իսլամ ընդունելու լուրը հասնում է բանու մախզում ցեղին, ինչը դժգոհություն է առաջ բերում նրանց նկատմամբ։ Նրանց սկսում են հետապնդել և հալածել։ Հայտնի է, որ նրանց նույնիսկ կապած են պահել իսլամից հրաժարվելու և հին հավատին վերադարձնելու համար, սակայն նրանք՝ հավատակից եղբայրների և քույրերի հետ միասին հաստատակամություն են ցուցաբերում։ Հակամարտության սրացման հետևանքով նրանք ստիպված Եթովպիա են տեղափոխվում։
Վերադարձ Մեքքա
Որոշ ժամանակ անց, ամուսինները հույս ունենալով հաշտվել անհավատ բարեկամների հետ, վերադառնում են Մեքքա, սակայն պարզվում է մուսուլմանների նկատմամբ վերաբերմունքը փոխված չի լինում։ Ավելին, մուսուլմանների հետապնդումները ավելի էին ուժգնացել։ Որոշ ժամանակ Մեքքայում մնալով անհավատների լծի տակ՝ նրանց հաջողվում է հեռանալ Մեդինա, որտեղ նրանց կյանքը խաղաղվում է։
Կյանքը Մեդինայում
Մեդինա տեղափոխությունից հետո Ումմ Սալաման հիմնական ժամանակը սկսում է հատկացնել զավակների դաստիարակությանը։ Նրա ամուսինը՝ Աբու Սալաման, մասնակցել է Ուհուդի ճակատամարտին և նետից վիրավորում ստացել, մոտ մեկ ամիս անկողնում անցկացրել։ Ուհուդի ճակատամարտից երկու ամիս անց Մուհամմադը Աբու Սալամային ջոկատի հրամանատար է նշանակում՝ բանու ասադ ցեղի վրա արշավելու համար։ Այդ ճակատամարտում Աբու Սալամայի՝ նախորդ վիրավորումից մնացած վերքը բացվում է, ինչի հետևանքով շատ չանցած նա մահանում է։
Ամուսնություն Մուհամմադի հետ
Մահվանից առաջ մի օր Աբու Սալաման կնոջն ասում է, որ իր մահվանից հետո Ումմ Սալաման պետք է ամուսնանա իրենից ավելի լավ մեկի հետ։ Երբ Աբու Սալաման մահանում է, Ումմ Սալաման երկար ժամանակ չէր հավատում, որ կարող է այդպիսի մեկը լինել, որը կգերազանցեր ամուսնուն։
Երբ Ումմ Սալամայի սուգն ավարտվում է (4 ամիս և 10 օր), նրան ամուսնության առաջարկ են անում սկզբում Աբու Բաքրը, այնուհետև Ումար իբն ալ Խատաբը, սակայն երկուսին է նա մերժում է։ Դրանից հետո ամուսնության առաջարկի համար նրա մոտ մարդ է ուղարկում Մուհամմադ մարգարեն։ Ումմ Սալաման ցանկանում էր ընդունել մարգարեի առաջարկը, սակայն հաշվի առնելով տարիքը և երեխաների առկայությունը, մտավախություն ուներ, որ մարգարեի երիտասարդ կանանց հետ հավասար չի կարողանա իր ամուսնական պարտականությունները կատարել, ինչի մասին էլ տեղեկացնում է մարգարեին, ինչին ի պատասխան Մուհամմադը պատասխանում է, որ ինքը տարիքով ավելի մեծ է։ Նրանք ամուսնանում են հիջրայի 4 թվականին ։
Մարգարեի տուն տեղափոխվելուց անմիջապես հետո Ումմ Սալաման փորձում է հասնել նրա գոհությանը և նրա համար առավելագույն հարմարավետություն ապահովել։
Ամուսնությունից հետո մարգարեն դիմում է Ումմ Սալամային. "Եթե ցանկանում ես, կարող եմ քեզ մոտ մեկ շաբաթ մնալ. կարող եմ նաև երեք օր մնալ, ինչից հետո, հերթականության կարգը պահելով, նորից քեզ մոտ կգամ։"Ումմ Սալաման պատասխանում է. "Ես ընտրում եմ երեք գիշերը։"Ումմ Սալաման Զայնաբ բինթ Խուզայմայի մահվանից հետո նրա տանն է ապրում։
Կյանքը Մուհամմադի հետ
Ամեն օր հետկեսօրյա աղոթքից հետո մարգարեն այցելում էր իր բոլոր կանանց, սակայն առաջինը գնում էր Ումմ Սալամայի մոտ, քանի որ նա տարիքով ամենամեծն էր։
Ումմ Սալաման մեծ ջանք էր գործադրում իսլամն ավելի լավ ճանաչելու և հասկանալու հարցում՝ մեծ հետաքրքրություն ցուցաբերելով հատկապես ֆիկհի (արաբ․ فقه) ուսումնասիրության հարցում։
Ումմ Սալաման նաև հայտնի էր նրանով, որ մշտապես ողորմություն էր բաժանում։ Մի անգամ Ում Սալաման մագրաեին հարցնում է, թե արդյոք իրեն պարգև հասնում է, եթե ինքը ողորմություն է բաժանում իր որոշ բարեկամների։ Մուհամմադը պատասխանում է, որ նա ողորմությունը տա իր աղքատ բարեկամներին, այդ դեպքում ինքը կպարգևատրվի այնքան ժամանակ, քանի դեռ ապահովում է նրանց ապրուստը։
Կյանքը Մուհամմադի մահից հետո
Երբ Աիշան պատրաստվում էր Բասրա մեկնել, Ումմ Սալաման նրանց նամակ է գրում՝ հիշեցնելով նրա կարգավիճակի մասին և եթե ինչպես նա պետք է վարվի նման իրավիճակում։ Նա Աիշային խորհուրդ էր տվել տանը մնալ, քանի որ մարգարեի կնոջը վայել չէ նման գժտությունների մեջ ներքաշվել․ նա Աիշային կոչ էր արել Մեդինա վերադառնալ։ Երբ Աիշան ստացել էր նամակը, բացատրել էր, որ մեկնել է միայն հակամարտող կողմերի միջև խաղաղություն հաստատելու համար։
Մահ
Որոշ մասնագետների կարծիքով՝ Ումմ Սալաման մոտ 90 տարի է ապրել և մահացել է Մուհամմադի կանանցից վերջինը։ Այլ մասնագետներ գրում են, որ նա 84 տարեկանում է մահացել և դա հիջրայի 61 թվականին է տեղի ունեցել Ибн Касир, «аль-Бидая ва ан-
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արաբ կանայք Կատեգորիա:Մուհամմադ մարգարե Կատեգորիա:Իսլամ Կատեգորիա:Ղուրան
Սանտու Անտոնիու դի Գոյաս
Սանտու Անտոնիու դի Գոյաս (Santo Antônio de Goiás), համայնք Բրազիլիայում՝ Գոյաս նահանգի կազմում։ Մունիցիպալիտետ, Գոյաս նահանգի կենտրոնական մասում։ Մտնում է Գոյանիյա գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 3932 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 132,803 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 29,6 մարդ/կմ²։
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1993 թվականին։
Աշխարհագրություն
Տեղանքի կլիման արևադարձային է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Գոյաս նահանգի բնակավայրեր
Յաբալակովո
Յաբալակովո (Ябалаково, Ябалак), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Իլիշևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 389 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Իլիշևսկի շրջանի բնակավայրեր
(3734) Վալանդ
(3734) Վալանդ (Waland), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1960 թվականի հոկտեմբերի 17-ին Կոռնելիս վան Հաուտենի, Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդի և Թոմ Գերելսի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,746362 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,6051 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8877 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1662,4 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,216555 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,49° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1960 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կոռնելիս վան Հաուտենի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Ինգրիդ Հաուտեն-Գրունենվելդի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Թոմ Գերելսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Իվանովկա (գյուղ, Չուգուևի շրջան)
Իվանովկա (Іванівка), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Չուգուևի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1921 թվականին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Չուգուևի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1921 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ուլդինգեն Մյուլհոֆեն
Ուլդինգեն Մյուլհոֆեն  (Uhldingen-Mühlhofen), կոմունա Գերմանիայի Բադեն Վյուրտեմբերգ երկրամասում։
Մտնում է Բոդենզե շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է7910 մարդ(ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի). ։ Տարածքը կազմում է 15,66 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ 08 4 35 066։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Արսեն Ջուլֆալակյան
Արսեն Լևոնի Ջուլֆալակյան, հայ հունահռոմեական ոճի ըմբիշ, 2012 թ. Օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիր, 2014 թ. Աշխարհի չեմպիոն, 2010 թ. Աշխարհի գավաթի հաղթող, 2009 թ. Եվրոպայի չեմպիոն, ՀՀ ԱԺ 7-րդ գումարման պատգամավոր, պատմական գիտությունների թեկնածու, 2008, 2012 և 2016 թթ. Օլիմպիական խաղերի մասնակից, Հայաստանի 7-րդ գումարման պատգամավոր «Իմ քայլը» դաշինքից։
Կենսագրական տվյալներ
Ծնվել է Գյումրիում։ Աշխարհի և օլիմպիական չեմպիոն, ըմբիշ Լևոն Ջուլֆալակյանի որդին է։
Կրթություն
Սովորել է Գյումրու Գր. Նարեկացու անվ. թիվ 9 միջն. դպրոցում, որն ավարտել է գերազանցության վկայագրով։
Բարձրագույն կրթություն ստացել է ԵՊՀ միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետում (բակալավր, մագիստրատուրա), ապա շարունակել կրթությունը նույն ֆակուլտետի ասպիրանտուրայում։ Ավարտել է ԵՊՀ միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետի ասպիրանտուրան 2016 թվականին։ Միջազգային հարաբերությունների մագիստրոս է, պատմական գիտությունների թեկնածու։
2009 թ. արժանացել է ԵՊՀ միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետի «Լավագույն ուսանող» կոչմանը։
2014 թ. պարգևատրվել է ԵՊՀ ոսկե մեդալով։
Հեղինակ է 6 գիտական հոդվածների։
Մարզական գործունեություն
Հոր ղեկավարությամբ 1998 թվականից սկսել է զբաղվել ըմբշամարտով։ 2001, 2003, 2004 թթ. դարձել է Հայաստանի պատանեկան առաջնության չեմպիոն։ 2002 թ. պատանեկան Օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիր է, պատանիների 2003-2004 թթ. Եվրոպայի առաջնության հաղթող։ 2004 թ. ճանաչվել է Եվրոպայի լավագույն պատանի մարզիկ։ Եվրոպայի երիտասարդական առաջնության արծաթե(2005) և բրոնզե (2006) մեդալակիր է։ 2007 թ․ Պեկինի աշխարհի երիտասարդական առաջնության հաղթողն է։
Մեծահասակների Եվրոպայի առաջնության փոխչեմպիոն (2014) և կրկնակի բրոնզե մեդալակիր(2012, 2019), Աշխարհի առաջնության արծաթե (2010) և երկու անգամ բրոնզե մեդալակիր (2011, 2013): Աշխարհի գավաթի բրոնզե մեդալակիր (Կլերմոն Ֆերան, 2009)։ 2013 թվականի ուսանողական օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիր (Կազան)։
Վարդարան (3574)
Վարդարան (3574), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 3574 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1708 թվականին Լեոպոլսում։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 19×15 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 230 թերթից։ Գրված է միայսուն, նոտրգրով։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ,։ Հիշատակարաններ՝ նախագաղափար՝ 129բ (1323 թվական),գրչի՝ 1ա, 129բ, 130ա, հետագայի՝ 111ա (1723 թվական) ։
Արսեն Ջուլֆալակյան
Մարզական գործունեություն
2014 թ․ դեկտեմբերի 22-ին Նյու Յորքի հանրահայտ «Մեդիսոն Սքվեր Գարդեն» կենտրոնում հաղթել է ԱՄՆ-ի ուժեղագույն ըմբիշներից Քայլ Դեյքին ՝ դառնալով Հայաստանը ներկայացնող առաջին մարզիկը, ով մրցել է այդ դահլիճում։
Վարդարան (3574)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Արսեն Ջուլֆալակյան
Մարզական գործունեություն
2015 թվականի ապրիլի 24-ին Բուլղարիայի մայրաքաղաք Սոֆիայում կայացած «Դան Կոլով և Նիկոլա Պետրով» ամենամյա միջազգային մրցաշարի 75 կգ քաշային կարգում վաստակել է ոսկե մեդալ ։ Հաղթանակը նվիրել է Եղեռնի զոհերի հիշատակին։
2009-2016 թթ. (7 տարի անընդմեջ) հանդես է եկել Գերմանիայի բարձրագույն ակումբային առաջնությունում KSV Aalen 05 ակումբի կազմում և 2010 թվականին հռչակվել է Գերմանիայի չեմպիոն։
2017 թվականից տեղափոխվել է Ֆրանսիայի ակումբային առաջնություն և մինչև 2019 թ․ հանդես եկել Բեզանսոն ակումբում։ 2017 թվականին Ֆրանսիայի ակումբային առաջնության բրոնզե մեդալակիր է դարձել՝ անցկացնելով 10 գոտեմարտ և տոնելով 10 հաղթանակ։
2017 թվականից հանդիսանում է Ըմբշամարտի համաշխարհային ֆեդերացիայի (United World Wrestling) մարզիկների հանձնաժողովի անդամ ։
Լևոն և Արսեն Ջուլֆալակյանները միակ հայր և որդին են, ում հաջողվել է մենապայքարային օլիմպիական մարզաձևում նվաճել ոսկի և արծաթ և դառնալ աշխարհի ու Եվրոպայի չեմպիոն։ Արսենի կրտսեր եղբայրը՝ Արամ Ջուլֆալակյանը, ևս զբաղվել է հունահռոմեական ոճի ըմբշամարտով։ Պատանիների Եվրոպայի առաջնության արծաթե մեդալակիր է (2006), երիտասարդների և մեծահասակների Հայաստանի առաջնության չեմպիոն, միջազգային տարբեր մրցաշարերի հաղթող և մրցանակակիր։ 2016 թվականից հանդիսանում է Արսենի Ջուլֆալակյանի անձնական մարզիչը։ Տարբեր տարիներին Արսենին մարզել են նաև Գագիկ Սարգսյանը և Արամ Գասպարյանը։
75 կգ քաշային Արսեն Ջուլֆալակյանի շնորհիվ 13 տարվա ընդմիջումից հետո Հայաստանը կրկին ունեցավ հունահռոմեական ըմբշամարտի աշխարհի չեմպիոն (2014, սեպտեմբերի 12)։
2014 թվականի սեպտեմբերին Ուզբեկստանի մայրաքաղաք Տաշքենդում տեղի ունեցավ հունահռոմեական ըմբշամարտի աշխարհի առաջնությունը։ Հայաստանի հունահռոմեական ըմբշամարտի հավաքականի գլխավոր մարզիչ Լևոն Ջուլֆալակյանի սանը՝ մինչև 75 կգ քաշային Արսեն Ջուլֆալակյանը, անցկացրեց հինգ գոտեմարտ և նվաճեց աշխարհի չեմպիոնի կոչումը՝ եզրափակիչում 4։0 հաշվով պարտության մատնելով խորվաթ Նևեն Ժուգային, իսկ եզրափակիչ հասնելուց առաջ հաղթելով ադրբեջանցի Էլվին Մուրսալիևին (9։0), ավստրիացի Ֆլորիան Մաչլային (12։1), մեքսիկացի Խուան Էսկոբարին (11։2) և վրացի Զուրաբ Դաթունաշվիլիին (1։0)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1987 ծնունդներ Կատեգորիա:Հայ ըմբշամարտիկներ Կատեգորիա:Գյումրի քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալակիրներ Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի մեդալակիրներ Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» լրիվ մեդալակիրներ Կատեգորիա:Մայիսի 8 ծնունդներ Կատեգորիա:Հայ օլիմպիական ըմբշամարտիկներ Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 7-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:2012 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ
Լիպլյանի (գյուղ, Կիվերցիի շրջան)
Լիպլյանի (Липляни), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Կիվերցիի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1583 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Լիպլյանի գյուղում բնակվում էր 490 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,849 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 577,15 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Կիվերցիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1583 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Գրեմյաչկի (գյուղ, Բոգորոդսկի շրջան)
Գրեմյաչկի (Гремячки), գյուղ Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Բոգորոդսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Բոգորոդսկի շրջանի բնակավայրեր
Հաղթ (Գյավաշի գավառ)
Հաղթ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Գավաշի գավառակում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Մուտինսկի գյուղական խորհուրդ (Կրոլեվեցկի շրջան)
Մուտինսկի գյուղական խորհուրդ  (Мутинська сільська рада), Ուկրաինայի Սումիի մարզի Կրոլևեցկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Մուտինսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 1551 մարդ։ Խորհրդում կա 8 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Լի Կուան Յու
Լի Կուան Յու (Lee Kuan Yew կամ Lee Kwan-Yew, կանտոն․՝ 李光耀, ), սինգապուրցի քաղաքական գործիչ։ Սինգապուրի առաջին վարչապետն էր, որը կառավարել է երեք տասնամյակ։
Իրավական համակարգի սյուներ
«Ամենակարևորը ունենալ անբասիր կենտրոնական իշխանություն։ Եթե վերևում գտնվող մարդիկ բարոյական չափանիշների մարմնավորում և օրինակ չեն, որ աստիճանաբար ներդնում են իշխանության ավելի ցածր օղակներ, ինչ-որ բան անել շատ դժվար է»։ «Ծնողներին նվիրվածություն, հավատարմություն ու արդարություն, աշխատասիրություն ու հոգատարություն, անկեղծություն բարեկամների նկատմամբ և երկրին նվիրվածություն, այսպիսի արժեքներն են իրավական համակարգի կարևորագույն սյուները։ Մենք միայն ամրապնդում էինք ավանդական արժեքները՝ նրանց համահունչ վարքագիծը խրախուսելով, հակասող վարքագիծը՝ պատժելով»։ «Մենք սկսեցինք մեր մարդկանց դաստիարակումից։ Երբ մենք նրանց մեծ մասին համոզեցինք, սկսեցինք օրենքներ հրատարակել փոքրամասնությանը պատժելու համար՝ ովքեր կանխամտածված խախտում էին օրենքները։ Դա Սինգապուրը դարձրեց ապրելու համար հաճելի վայր»։
Գործունեություն
Նրա շեշտադրումը արագ տնտեսական աճին, բիզնես ձեռնարկատիրությանը, ներքին դեմոկրատիայի սահմանափակմանը և սերտ հարաբերությունները ԱՄՆ-ի և Չինաստանի հետ որոշել է երկրի քաղաքականությունը հետագա կես դարի համար ։ Նրան են վերագրվում կարճ ժամանակահատվածում Սինգապուրին երրորդ կարգի երկրներից առաջին կարգի երկրների դաս բարձրացնել։ Համարվում է ժամանակակից Սինգապուրի հիմնադիր հայր    ։ 1990 թվականին, նրա իրավահաջորդ Գոհ Չոկ Տօնգը նրան նշանակեց ավագ նախարարի պաշտոնում։ 2004 թ.-ից, երբ նրա որդին՝ Լի Հսայն Լունգը դարձավ երկրի երրորդ վարչապետը, նրա համար ստեղծեց նախարարի դաստիարակ խորհրդատվական պաշտոնը։ Ընդհանուր առմամբ նա 52 տարի հաջորդաբար կայացրեց նախարարական աթոռներ, և այնուհետ 56 տարի շարունակ նա պառլամենտի անդամ էր Տանջոինգ Պագար ընտրական օկրուգից մինչև վերջ ։ Լիին համարվում է անկախ Սինգապուրի հիմնադիր հայրը, ում ղեկավարությամբ երկիրը երրորդ աշխարհից հասավ զարգացած երկրների մակարդակին։
Լին գերազանցությամբ ավարտել էր Քեմբրիջի համալսարանի Ֆիցվիլյամ քոլեջը կրկնակի մասնագիտությամբ՝ տնտեսագետ, իրավաբան։ 1950 թ.-ին նա դարձավ Միդլ Թեմպլ ընկերության իրավաբանը, որտեղ աշխատեց մինչև 1959 թվականը։ 1954 թվականին Լին համահիմնադրում է Ժողովրդական շարժում կուսակցությունը և ընտրվում գլխավոր քարտուղար։ Այդ պաշտոնը նա զբաղեցրեց մինչև 1992 թվականը, կուսակցությանն առաջնորդելով ութ անընդմեջ հաղթանակի։ Նա քարոզարշավ սկսեց Մեծ Բրիտանիայից պահանջելով հրաժարվել իր գաղութատիրական իշխանությունից, որը Բրիտանիան արեց 1963 թվականին, երբ Սինգապուրը միավորվեց Մալայայի, Սաբահի և Սարավակի հետ ձեւավորելով Մալազիայի Նոր Ֆեդերացիան։ Երկու տարի անց ռասայական վեճն ու քաղաքական լարվածությունը հանգեցրին Մալայզիայի Դաշնությունից Սինգապուրի անջատվելուն։ Խորհրդարանի ճնշող վերահսկողության ներքո, Լին և նրա կաբինետը ղեկավարեցին Սինգապուրի վերափոխումը՝ համեմատաբար թերզարգացած գաղութային բնական պաշարներից զուրկ երկրից, Ասիական տնտեսական հսկայի ։ Ընթացքում նա կերտեց ոչկոռուպցված արդյունավետ կառավարություն և քաղաքացիական ծառայություն։ Նրա վարած քաղաքականության շատ դրույթներ այժմ դասավանդվում են Լի Կուան Յուի հանրային կառավարման դպրոցում։
Լին հեռու մնաց պոպուլիստական քաղաքականությունից, հօգուտ պրագմատիկ երկարաժամկետ սոցիալ տնտեսական միջոցառումների։ Լին անգլերենը դարձրեց ընդհանուր օգտագործման լեզու՝ ներգաղթյալ հանրությանը արևմուտքի հետ միավորելու նպատակով։ Միևնույն ժամանակ նա մտցրեց երկլեզու համակարգը՝ պահպանելու ուսանողների մայրենի լեզուն և ինքնությունը։
Լիի կողմից կիրառվող կանոնները խիստ քննադատության էին ենթարկվում հատկապես արևմուտքի կողմից քաղաքացիական ազատությունները սահմանափակելու (հանրային ընդվզումներ, լրատվամիջոցների վերահսկում) և քաղաքական ընդիմության դեմ կիրառվող զրպարտությունների կիրառումը։ Նա պնդում էր, որ այդպիսի ավտորիտար մեթոդները՝ օրենքի կիրարկման հետ զուգընթաց, անհրաժեշտ էին, էական տնտեսական առաջընթացի հասնելու համար ։
Ընտանիք
Լիի՝ անգլերեն կրթություն ստացած, ծնողները նրան անվանեցին «Կուան Յուն», որ նշանակում է «լույս և պայծառություն», մեկ այլ իմաստով՝ «մեծ փառքը կբերի իր նախնիներին». Նրա հայրական պապը նրան անգլերեն Հարրի անունով էր կանչում : Լիին սինգապուրյան հակկա և չինական պերանական ծագմամբ ընտանիքի չորրորդ սերունդն էր։ Նրա հակկա մեծ պապ Լի Բոկ Բուն ծնվել էր 1846 թվականին, Չինաստանի Դաբու մարզից ներգաղթել էր Սինգապուր 1863 թ.-ին ։ Նա ամուսնանում է խանութպանի աղջկա՝ Սիոու Հուան Նիոյի հետ, սակայն 1882 թ.-ին նա վերադառնում է Չինաստան, Սինգապուրում թողնելով կնոջը և երեք երեխաներին։ Իր վերադարձից երկու տարի անց նա մահանում է ։ Լի Կուան Յուի մյուս պապիկը՝ Լի Հուն Լիոնգը ծնվել է Սինգապուրում, 1871 թվականին։ Նա կրթություն է ստացել անգլերենով Րաֆֆլիս հաստատությունում, որը ժամանակակից Սինգապուրի երկրորդական դպրոցից ցածր է։ Այնուհետև Լի Հուն Լիոնգը աշխատում է որպես որակավորում չստացած դեղագործ, որոշ ժամանակ անց նա շոգենավային ընկերությունում աշխատում է որպես գանձապետ։ Այդ տարիներին, Ինդոնեզիայում, 26 տարեկանում նա ամուսնանում է 16 տարեկան Կո Լյեմ Նիոյի հետ ։
Այդ ամուսնությունը պայմանագրով ամուսնություն էր, ինչպես ընդունված էր այդ ժամանակ։ Հարսնացուն և փեսան երկուսն էլ միջին խավին էին պատկանում և երկուսն էլ անգլերեն կրթություն էին ստացել։ Հետագայում Լի Հուն Լիոնգը դառնում է շոգենավերի ընկերության գործադիր տնօրեն։ Լի Հուն Լիոնգը երկու կին ուներ, ինչպես ընդունված էր այդ ժամանակ, և հինգ դուստր ու երեք որդի։ Նրա որդի Լի Չին Կունը՝ նույնպես անգլերեն կրթություն ստացած, ամուսնանում է պերանական Չու Ջիմ Նիոյի հետ, ով և 1923 թ.-ին կյանք է պարգևում իրենց առաջին զավակին՝ Լի Կուան Յուին ։
Լի Կուան Յուն ուներ երեք փոքր եղբայր՝ Ֆրեդի Լի Տյամ Յու (1927-2012 թթ., բորսային ընկերության տնօրեն) ), Դենիս Լի Կիմ Յու (1933-2011 թթ., իրավաբան, Լի&Լի ընկերության անդամ) և դոկտոր Լի Սուան Յու (Սինգապուրի բժշկական խորհրդի նախագահ), և փոքր քույր, Մոնիկա Լի Կիմ Մոն ։ Լիի եղբայր Դենիսը նրա նման իրավաբանություն սովորեց Քեմբրիջի համալսարանում և նրանք միասին հիմնեցին Լի&Լի իրավաբանական ընկերությունը։ Լիի մոտիկ ընկեր Էդմունդ Բարկերը նույնպես միացավ ընկերությանը։ Հետագայում Լին և Բարկերը ընկերությունը լքեցին՝ քաղաքականությամբ զբաղվելու։ Ֆրեդին դարձավ բորսային միջնորդ, մյուս եղբայրը, Սուան Լին բժշկություն սերտեց Քեմբրիջի համալսարանում և հաջող պրակտիկա էր վարում ։
Լի Կուան Յուի պապիկների հարստությունը նվազեց մեծ ճգնաժամի ընթացքում և նրա հայրը դարձավ աղքատ խանութպան ։ Լիի մորաքույրը պրակտիկա վարող առաջին կին բժիշկն էր Սինգապուրում ։ Լի Կուան Յուն մի անգամ նշել է, որ իր հոր անհանդուրժող բնավորությունից տուժել է ողջ ընտանիքը, ինչը դաս է եղել Լի Կուան Յուի համար երիտասարդ հասակից վերահսկել իր վարքագիծը ։ Լին և նրա կինը՝ Կվա Գեոկ Չուն, ամուսնացան 1950 թվականի սեպտեմբերի 30-ին։ Լին և Չուն երկուսն էլ անգլախոս էին՝ անգլերենը նրանց առաջին լեզուն էր։ Լին սկսեց չինարեն սովորել 1955 թվականին 32 տարեկանում ։ Նա ճապոներեն սովորեց հասուն տարիքում և Սինգապուրի Ճապոնական օկուպացիայի ընթացքում աշխատում էր որպես թարգմանիչ ։ Լին ու Կվան երկու որդի և մի դուստր ունեցան։ Լիի ավագ որդին, Լի Հսյան Լունը նախկին բրիգադի գեներալ, 2004 թվականից Սինգապուրի վարչապետ։ Լիի ընտանիքի մի քանի անդամներ Սինգապուրի հասարակության մեջ հայտնի դիրքեր են գրավում։ Նրա կրտսեր որդին նույնպես նախկին բրիգադի գեներալ և ՍինգՏել-ի նախկին գործադիր տնօրեն։ Այժմ նա Սինգապուրի ավիացիայի վարչության նախագահն է։ Լիի դուստրը Լի Վեյ Լինը Ազգային Նևրոգիտական ինստիտուտի տնօրենն է։ Լի Հսյան Լունի կինը, Հօ Չինը Տեմասեկ Հոլդինգի գործադիր տնօրենն է։ Լիի կինը մահացել է 2010 թվականի հոկտեմբերի 2-ին։
Կրթություն
Լի Կուան Յուն սկզբնական կրթությունը ստացել է անգլիական դպրոցում։ Նա իր դասընկերների մասին գրում էր, հիմնականում աղքատ էին և ոչ փայլուն։ Այնուհետև նա հաճախում է Րաֆֆլես երկրորդական դպրոցը, որտեղ նա որոշ դժվարություններ ուներ, քանի որ սովորում էր Սինգապուրից ընտրված լավագույն 150 ուսանողների հետ։ Լին երեք տարի մասնակցում է սկաուտական շարժմանը՝ խաղում էր թենիս, կրիկետ և շախմատ ներկայացնելով դպրոցը։ Նա արժանացավ մի քանի կրթաթոշակների և 1940 –ի ավարտական քննություննում առաջինն էր, որի համար և արժանացավ Ջոն Անդերսոնի կրթաթոշակի սովորելու Րաֆֆլես քոլեջում՝ ներկայիս Սինգապուրի ազգային համալսարան։ Լիի ապագա կինը՝ Կվա Գիոկ Չուն նրա համակուրսեցին էր և այն ժամանակ միակ աղջիկը Րաֆֆլես Քոլեջում։ Կվան գերազանց ուսանող էր և միակն ով գերազանցեց Լիին անգլերեն և տնտեսագիտություն առարկաներում։
Լիի համալսարանական կրթությունը ընդհատվում է Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմով և 1942-1945 թթ. Ճապոնիայի կողմից Սինգապուրի օկուպացիայով։ Պատերազմից հետո Լին Անգլիա է մեկնում սովորելու։ Նա կարճ ժամանակ հաճախում է Լոնդոնի տնտեսագիտության դպրոցը, քանի որ Քեմբրիջի համալսարանի ընդունելություններն ավարտվել էին։
Երեք ռուսների և երեք անգլիացիների արկածները Հարավային Աֆրիկայում
«Երեք ռուսների և երեք անգլիացիների արկածները Հարավային Աֆրիկայում» (Aventures de trois Russes et de trois Anglais dans l’Afrique Australe), ֆրանսիացի գրող Ժյուլ Վեռնի արկածային վեպը, որը ներառված է «Աներևակայելի արկածներ» շարքում։ Գրվել է 1872 թվականին։
Լի Կուան Յու
Երիտասարդ տարիներ
Լին իր վրա զգաց 1942-1945 թթ Ճապոնական օկուպացիայի ծանր տարիները։ Պատերազմի ընթացքում նա սովորեց ճապոներեն և առաջին աշխատանքը գտավ աշխատել պապիկի ընկերոջ ընկերւթյունում՝ տեքստիլ ներկրող Շիմոդա ձեռնարկությունում։ Այնուհետ Լին աշխատանք գտավ, որտեղ նա գրանցում էր դաշնակիցների հաղորդագրությունները և փոխանցում ճապոնացիներին՝ Հոդոբու գրասենյակ (報道部 – Ճապոնիայի պրոպոգանդայի բաժանմունք). Պատերազմի ավարտին՝ դաշնակիցների ռադիոյին հետևելով, նա հասկացավ, որ Ճապոնիան տանուլ է տալիս պատերազմը և դաժան պատերազմ կհրահրի Սինգապուրում, ուստի Կեմերոնի բարձրավանդակում տնտեսություն ձեռք բերելու և ընտանիքի հետ այնտեղ տեղափոխվելու պլաններ է մշակում։ Սակայն, տեղեկանալով, որ իր գործերը գտնվում են անվտանգության բաժնում, Լին հրաժարվեց այդ պլաններից, հասկանալով, որ հակառակ դեպքում անհաղթահարելի դժվարությւնների կհանդիպի։ Պատերազմի ընթացքում Լին իր սեփական բիզնեսներն էր ձեռնարկել, որոնց թվում «Ստիկֆաս» սոսնձի արտադրությունը ։ Օկուպացիայի ժամանակ ճապոնացի պահակը Լիին հրամայեց միանալ չինացի առանձնացրած խմբին։ Կանխազգալով վտանգ, նա պահակից թույլտվություն խնդրեց շորերը վերցնելու համար տուն վերադառնալ․ և ճապոնացի պահակը համաձայնվեց։ Առանձնացված խմբին տարել էին ծովափ և գնդակահարել, որպես Սուկ Չինգ կոտորածի դրվագ ։ Օկուպացիան խորը հետք թողեց Լիի վրա։ Նա և մի շարք սինգապուրցի երիտասարդներ վճռականորեն որոշեցին թույլ չտալ ոչ ճապոնացիներին, ոչ բրիտանացիներին կառավարել իրենց երկրում։ Օկուպացիայի ընթացքում նրանք նաև սովորեցին դիմակայել բիրտ ուժին և քրեական տարրերին ։ Պատերազմից հետո, Անգլիայում սովորելու ընթացքում Լին ընկերացավ Դավիդ Վիդիքոմի հետ, ով Լեյբորիստական կուսակցությունից էր։ Նա մի քանի անգամ ընկերոջ հետ բեռնատարով պտտվում էր և հանդես էր գալիս հայտարարություններով։ Տեսնելով, ինչպես բրիտանացիները ձախողեցին Սինգապուրի պաշտպանությունը Ճապոնիայից և որոշ ժամանակ անցկացնելով Անգլիայում, Լին որոշեց որ Սինգապուրը պետք է կառավարվի ինքն իրենով։ Նա վերադարձավ Սինգապուր 1949 թվականին ։ Նա նաև որոշեց ազատվել իր անգլիական Հարրի անունից, և պարզապես կրել Լի Կուան Յու անունը, չնայած մինչ կյանքի վերջ, հին ընկերները և անգլիացի բարեկամները նրան դիմում էին որպես Հարրի Լի։
Երեք ռուսների և երեք անգլիացիների արկածները Հարավային Աֆրիկայում
Հրատարակություն
Վեպն առաջին անգամ հրատարակվել է 1871 թվականի նոյեմբերի 20-ին Էտցելիա «Magasin d’Éducation et de Récréation» ամսագրում «Երեք ռուսների և երեք անգլիացիների արկածները Հարավային Աֆրիկայում» անվան տակ։
«Երեք ռուսների և երեք անգլիացիների արկածները Հարավային Աֆրիկայում» վեպը առանձին գրքի ձևաչափով հրատարակվել է 1872 թվականի օգոստոսի 29-ին։ 1872 թվականի հոկտեմբերի 30-ին վեպը վերահրատարակվեց պատկերազարդված (Ֆերի 53 նկարազարդումներով, որոնք մշակվել են Պանմաքերի կողմից) տարբերակով (նորից ամբողջական ամսագրային անվանմամբ ու վերնագրով), որն ներառում էր նաև «Լողացող քաղաքը» վեպը։
Լի Կուան Յու
Վաղ քաղաքական կարիերա 1951 - 1959
Իր հիշողություններում Լին գրում է, որ մտադիր էր վերադառնալ Սինգապուր աշխատելու որպես իրավաբան։ Վերադառնալով, Լին աշխատում է Ջոն Լեյկոկ իրավաբանական ընկերությունում որպես իրավաբան ամսական $500 դոլար աշխատավարձով։ Նա նաև աշխատում է որպես իրավախորհրդատու առևտրական ուսանողական ընկերությունների արհմիությունների խորհրդատու ։ Նրա առաջին փորձը Սինգապուրի քաղաքական գործիչների հետ՝ 1951 թվականի օրենսդիր մարմնի ընտրություններում, Լեյկոկի վստահված անձն էր իշխանամետ Բրիտանական առաջադիմական կուսակցության դրոշի ներքո ։
Երեք ռուսների և երեք անգլիացիների արկածները Հարավային Աֆրիկայում
Հրատարակություն
Դա «Աներևակայելի ճանապարհորդությունների» վեցերորդ կրկնակի հատորն էր։
Լի Կուան Յու
Ժողովրդական գործողությունների կուսակացության հիմնումը
1954 թվականի նոյեմբերի 12-ին, Լին անգլերեն կրթություն ստացած միջին խավի մի խումբ երիտասարդների հետ ձևավորում է սոցիալիստական Ժողովրդական գործողությունների կուսակցությունը՝ նպատակահարմար դաշինք կազմելով կումինիստամետ արհմիութենականների հետ։ Այս միությունը Լին նկարագրել է որպես հաշվարկով ամուսնություն, քանի որ անգլախոս խմբին անհրաժեշտ էր չինարեն խոսող բնակչության համատարած աջակցություն։ Այդ ժամանակ Սինգապուրի համարյա 70% խոսում էր իրենց մայրենի չինարեն և չինական բարբառներով։ Անգլերենը որպես առաջին լեզու էր բնակչության միայն 20% ի համար, ուստի նրանք փոքրամասնություն էին կազմում Նրանց ընդհանուր նպատակն էր քարոզել ինքնակառավարումը և վերջ դնել Բրիտանական գաղութային կառավարմանը։ Անդրանիկ կոնֆերանսը տեղի ունեցավ Վիկտորիա համերգային դահլիճում, որին մասնակցում էին ավելի քան 1, 500 աջակիցներ և արհմիութենականներ։ Լին ընտրվեց գլխավոր քարտուղար և այդ պաշտոնը զբաղեցնում էր մինչև 1992, բացառությամբ 1957 թ.-ի կարճ ժամանակահատվածի ։
Ինքնավար կառավարում (1959 – 1963)
Սինգապուրի 1959 թվականի Օրենսդիր մարմնի ընտրություններում Լիի կուսակցությունը հաղթեց, ստանալով 51 մանդատից 43-ը ։ Սինգապուրը պետական բոլոր գործերում ձեռք բերեց անկախ ինքնակառավարմամբ ինքնավարություն բացի պաշտպանական և արտաքին գործերից։ 1959 թվականի հունիսի 3-ին Լին դարձավ Սինգապուրի առաջին վարչապետը՝ պաշտոնը ստանձնելով գլխավոր նախարար Լիմ Յու Հոկից ։
Երեք ռուսների և երեք անգլիացիների արկածները Հարավային Աֆրիկայում
Սյուժեն
Գեոդեզիայի արշավախումբը, որը կազմված էր Անգլիացի ու ռուս գիտնականներից, մեկնում է Հարավային Աֆրիկա։ Երկու ազդեցիկ ուժերի միջև պատերազմի լուրն արշավախմբի անդամների մեջ միջազգային կոնֆլիկտ է առաջացնում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հարավային Աֆրիկան վեպերում Կատեգորիա:1872 վեպեր Կատեգորիա:Ֆրանսերեն վեպեր
Լի Կուան Յու
Ինքնավար կառավարում (1959 – 1963)
Առանցքային իրադարձություն էր կառավարության հանդեպ վստահության շարժումը, որի ընթացքում 1961 թվականի հուլիսի 21-ին 13 PAP խորհրդարանի անդամներ հրաժարվեցին քվեարկել։ Նրանք արհմիութենական վեց հայտնի ձախակողմյան առաջնորդների հետ նոր կուսակցություն կազմավորեցին՝ Բարիսան սոցիալիստներ։
Մալազիայի հետ միաձուլումը, հետագա առանձնացումը 1963-1965
1963 թվականի սեպտեմբերի 16-ին Սինգապուրը նոր Դաշնության մաս կազմեց, սակայն միավորումը կարճ կյանք ունեցավ։ Մալազիայի՝ «Միացյալ մալայացիների ազգային կազմակերպության» կողմից կառավարվող, կենտրոնական կառավարությունը սկսեց անհանգստանալ Սինգապուրի չինական մեծամասնության ներառմամբ և դիտարկում էր որպես քաղաքական մարտահրավեր Լիի կուսակցության կողմից։
1964 թվականին Սինգապուրում ռասայական խռովություններ սկսվեցին՝ չինացիներն ու մալայացիները հարձակվում էին միմյանց վրա։ Մինչև հիմա վիճարկվում է, թե ում կողմից սկսվեցին անկարգությունները, որոնց ընթացքում 23 մարդ սպնվեց, հարյուրավորներ վիրավորվեցին։ Անկարգությունների ընթացքում ավազակային հարձակումներ տեղի ունեցան մեքենաների, խանութների վրա։ Դրությունը հանգստացնելու նպատակով Տունկու Աբդուլ Ռահմանը և Լին հրապարակային ելույթներ ունեցան։
Տունկու Աբդուլ Ռահմանը տեսնելով, որ ճգնաժամն անհաղթահարելի է, որոշեց Սինգապուրն անջատել Մալազիայից՝ Սինգապուրի կառավարության հետ բոլոր կապերը խզել, «քանի որ այն Կենտրոնական կառավարության հանդեպ հավատարմություն չցուցաբերեց»։ Լին հրաժարվեց, փորձեց փոխզիջման հասնել, բայց ապարդյուն։ Հետագայում նա համոզվեց, որ անջատումն անխուսափելի էր ։ 1965 թվականի օգոստոսի 7-ին Լին ստորագրեց անջատման պայմանագիրը, որով ապահովում էր հետագա համագործակցությունը առևտրի և փոխադարձ պաշտպանության բնագավառներում։
Միաձուլման ձախողումը Լիի համար ծանր հարված էր՝ նա կարծում էր, որ այն Սինգապուրի գոյատևման համար չափազանց կարևոր էր։ Այդ օրվա հեռարձակվող մամուլի ասուլիսի ընթացքում նա հազիվ էր զսպում արցունքները և Սինգապուրի բաժանման և լիարժեք անկախության հայտարարությունից առաջ, ինքնատիրապետումը վերականգնելու համար, կարճատև դադար վերցրեց։
Նույն օրը, 1965 թվականի օգոստոսի 9-ին, մամուլի ասուլիսի ավարտից անմիջապես հետո, Մալայզիայի խորհրդարանը ընդունեց պահանջված որոշումը՝ Սինգապուրը բաժանել Մալայզիայից, այդպիսով հիմնվեց Սինգապուրի Հանրապետությունը։
Սինգապուրի առջև ծառացած խնդիրները՝ բնական պաշարների բացակայությունը, ջրամատակարարումը, որ հիմնականում բերվում էր Մալայզիայից, շատ սահմանափակ պաշտպանողական հնարավորությունները, մարտահրավերներ էին, որոնց առերեսվեցին Լին և ձևավորվող կառավարությունը :
Վարչապետ, անկախության հռչակումից հետո (1965–1990)
Չնայած պահի լրջությանը, Լին խորհրդարան չհրավիրեց քննարկելու և համաձայնեցնելու խնդիրները, որոնց Սինգապուրը անհապաղ կառընչվի որպես նոր պետություն։ Առանց հետագա հրահանգներ արձակելու, թե իր բացակայության ընթացքում ով է իրեն փոխարինելու, նա վեց շաբաթով մեկուսացավ, անհասանելի հեռախոսով, Սինգապուրի կղզիներից մեկում։ Ըստ դոկտոր Տոհ Չին Չայի մինչև դեկտեմբերյան նստաշրջանը խորհրդարանը օդից կախված էր ։
Իր հիշողություններում Լին ասում է, որ նա չէր կարողանում քնել։ Տեղեկանալով Լիի կացության մասին Միացյալ Թագավորության վարչապետ Հարոլդ Վիլսոնը իր անհանգստությունն է արտահայտում, որին Լին պատասխանում է․ "Մի անհանգստացեք Սինգապուրի մասին։ Իմ գործընկերները և ես առողջ դատողությամբ և ռացիոնալ մարդիկ ենք, նույնիսկ տառապանքի պահերին։ Մենք ծանր ու թեթև կանենք բոլոր հնարավոր հետևանքները նախքան քաղաքական խաղատախտակի վրա քայլ կատարելը ․․․ "
Լին սկսեց Սինգապուրի անկախության ճանաչման գործընթացը։ 1965 թվականի սեպտեմբերի 21-ին Սինգապուրը միացավ Միացյալ Ազգերի Կազմակերպությանը, իսկ 1967 թվականի օգոստոսի 8-ին չորս Հարավասիական երկրների հետ հիմնեց Հարավասիական Ազգերի Միավորում։ 1973 թվականի մայիսի 25-ին նա առաջինպաշտոնական այցըկատարեց Ինդոնեզիա, Ինդոնեզիա-Մալազիական առճակատումից նի քանի տարի անց։ Սինգապուրի և Ինդոնեզիայի հարաբերություններն էապես բարելավվեցին, որին և հաջորդեցին փոխադարձ այցելությունները։
Սինգապուրը երբեք չէր ունեցել գերիշխող մշակույթ, որին ներգաղթողները կարող էին ձուլվել, չնայած այդ ժամանակներում մալայերենը գերիշխում էր : Կառավարության և իշխող կուսակցության հետ միասին 1970 և 1980-ականներին, Լին փորձում էր ստեղծել յուրահատուկ Սինգապուրյան ինքնություն, որը մեծապես ճանաչելի կդարձներ ռասայական գիտակցւթյունը բազմամշակութային հովանու մեջ։
Լին և նրա կառավարությունը կարևորում էր կրոնական հանդուրժողականության և ռասայական ներդաշնակության պահպանումը, և պատրաստ էին օրենքն օգտագործել հակազդելու էթնիկ և կրոնական հողի վրա ծագած կամայական բռնության ։
Ազգային անվտանգություն
Սինգապուրի խոցելիությունը զգալի էր՝ բազմակողմանի սպառնալիքներով, այդ թվում կոմունիստների և Ինդոնեզիայի՝ իր առճակատման դիրքորոշմամբ։ ՄԱԿ-ի անդամ դառնալուց հետո, Լին արագորեն սկսեց Սինգապուրի անկախության ճանաչման գործընթացը։ Նա Գո Քեն Սվիին նշանակեց ներքին գործերի և պաշտպանության նախարար, հանձնարարականով, կառուցել Սինգապուրի զինված ուժեր և օտար երկրներից՝ մասնավորապես Իսրայելից և Թայվանից, խորհրդատվական, վերապատրաստման և ռազմական տեխնիկայի օգնություն խնդրեց ։ 1967 թվականին, Lին զորակոչ հայտարարեց, որով introduced conscription whereby all able-bodied male Singaporean citizens age 18 անց բոլոր աշխատունակ արական սեռի Սինգապուրի քաղաքացիները պետք է ծառայեն Սինգապուրի զինված ուժերում, ոստիկանությունում կամ Ազգային Անվտանգության ծառայությունում։ 1971 թվականի տվյալներով, Սինգապուրն ուներ 17 ազգային ծառայության գումարտակ (16, 000 տղամարդ) և 14 պահեստային գումարտակ (11, 000 տղամարդ) ։ 1975 թվականին, Լիին հաջողվեց համոզել Թայվանի այդ ժամանակվա վարչապետ Չիան Չին-կո-ին թույլատրել Սինգապուրի զինվորներին վերապատրաստվել Թայվանում ։
Տնտեսություն
Սինգապուրի անկախության վրա ծառացած առավել հրատապ խնդիրներից էր՝ մարդկանց կայուն աշխատատեղեր ապահովել, գործազրկությունը շատ բարձր էր։ Զբոսաշրջությունը օգնում էր, բայց ամբողջությամբ չէր կարող լուծել գործազրկության խնդիրը։ Լին, իր տնտեսական օգնականի՝ Տնտեսական զարգացման խորհրդի նախագահ Հոն Սույ Սենի հետ և հոլանդացի տնտեսագետ Ալբերտ Վինեմիուսի խորհրդատվությամբ, հիմնադրեց գործարաններ, որոնք ի սկզբանե կենտրոնացած էին վերամշակող արտադրության վրա։ Մինչ 1971 թվականի բրիտանացիների Սինգապուրը ամբողջովին լքելը, Լին համոզեց չքանդել իրենց ռազմածովային նավահանգիստը, որը հետագայում փոխակերպվեց քաղաքացիական օգտագործման նավահանգստի։ Փորձերի և սխալների տարիներից հետո, Լին և նրա կաբինետը եզրակացրին, որ Սինգապուրի տնտեսության խթանման լավագույն միջոցը, կարողանալ բազմազգ կորպորացիաներից ներդրումներ ներգրավել։ Սինգապուրում առաջատար համաշխարհային ենթակառուցվածքներ և ստանդարտներ հիմնելով, նոր երկիրը կարող է հետամուտ լինել Ամերիկյան, Ճապոնական և Եվրոպական գործարարներին և մասնագետներին արմատներ գցեն այստեղ։ 1970-ականների սկզբներին, այնպիսի միջազգային կորպորացիաների մուտքը Սինգապուր, ինչպիսիք Տեքսաս ինսթրումենթս, Հյուլիթ Փակարդ և Ջեներալ էլեկտրիկ, շրջադարձային եղան և Սինգապուրը հաջորդ տասնամյակում դարձրեցին խոշոր էլեկտրենիկա արտահանող երկիր ։ Աշխատողները հաճախ վերապատրաստվում էին ծանոթանալու համակարգերի աշխատանքին և արտասահմանյան ընկերությունների գործելոճին։ Կառավարությունը նույնպես գործարկեց մի քանի նոր արդյունաբերական ճյուղեր, ինչպիսիք են մետալուրգիական գործարաններ, սպասարկման արդյունաբերություններ և Սինգապուրյան ավիաուղիներ ։
Լին և կաբինետը աշխատեցին Սինգապուրը դարձնել միջազգային ֆինանսական կենտրոն։ Արտասահմանյան բանկիրները հավաստիացվել էին Սինգապուրի սոցիալական պայմանների վստահելիության, բարձրակարգ ենթակառուցվածքներ և հմուտ մասնագետներ ունենալու մեջ, և կառավարությունը ներդրողներին հավաստիացնում էր, որ Սինգապուրը վարելու է այնպիսի մակրոտնտեսական քաղաքականություն, որը կտանի Սինգապուրի դոլարի կայուն արժեքի ։
Իր պաշտոնավարման ողջ ժամանակահատվածում նա մշտապես շատ կարևորություն է տալիս տնտեսության զարգացմանը։ Նա նույնիսկ իր ուշադրությունը տարածեց Սինգապուրի ներկայանալի լինելու այլ ասպեկտների վրա, այդ թվում լայնածավալ և մանրակրկիտ խնամքին, որպեսզի Սինգապուրը միջազգային հանրությանը ներկայանա որպես "քաղաք պարտեզ", ինչը առկա է մինչ այսօր։
Հակակոռուպցիոն միջոցառումներ
Սինգապուրը քաղաքական կոռուպցիայի հետ կապված խնդիրներ ուներ։ Լին օրենսդրություն մտցրեց, որով Կոռուպցիոն դեպքերի հետաքննությունների բյուրոյին շատ մեծ իշխանություն տվեց՝ ձերբակալություններ իրականացնել, վկաների հարցաքննել, կասկածյալ անձանց և նրանց ընտանիքի անդամների բանկային հաշիվներն ու եկամուտներից հարկային մուծումները հետազոտել ։ Լին կարծում էր, որ նախարարները լավ պիտի վարձատրվեն, որպեսզի ունենան ազնիվ և արդար կառավարություն։ 1986 թվականի նոյեմբերի 21-ին Լին բողոք էր ստացել Ազգային զարգացման նախարարի կաշառակերությանը վերաբերող բողոք էր ստացել ։ Լին կոռուպցիային դեմ էր և նա լիազորեց Կոռուպցիոն դեպքերի հետաքննությունների բյուրոյին հետաքննություն անցկացնել նախարարի նկատմամբ, սակայն Տեն, մինչ իր դեմ մեղադրանք ներկայացնելը, ինքնասպան եղավ ։ 1994 թվականին, նա առաջարկեց նախարարների, դատավորների և բարձրաստիճան պաշտոնյաների աշխատավարձը հավասարեցնել մասնավոր հատվածի լավագույն մասնագետների աշխատավարձներին, պնդելով, որ դա կօգնի ներգրավել և պահել տաղանդավոր մասնագետներին հանրային սեկտորում ։