cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Երկնային մարմինների խոտորումներ
Երկնային մարմինների խոտորումներ, երկնային մարմինների և արհեստական արբանյակների շարժման շեղումը երկու մարմնի խնդրով որոշվող տեսական հետագծերից, որոնք կոնական հատույթներ են (էլիպս, հիպերբոլ, պարաբոլ)։ Կոնական հատույթով շարժումը կարելի է դիտել որպես առաջին մոտարկում, եթե փոխազդող մարմիններից մեկը զանգվածով զգալիորեն մեծ է մյուսից։ Օրինակ, մոլորակների շարժումն Արեգակի շուրջը առաջին մոտարկումով համարվում է էլիպսային ուղեգծրերով շարժում (մոլորակների փոխազդումը կարելի է արհամարհևլ)։ Երկնային մարմինների խոտորումների պատճառներից են երկնային այլ մարմինների ձգողությունը, այդ մարմինների շեղումը գնդաձևությունից, շարժման միջավայրի դիմադրությունը, զանգվածի փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում, լույսի ճնշումն են։ Կրկնակի աստղերի խոտորումները պայմանավորված են մոտակա աստղերի ձգողությամբ, ինչպես նաև գալակտիկայի ընդևանուր ձգողական դաշտով։
Կատեգորիա:Երկնային մարմիններ Կատեգորիա:Մոլորակագիտություն
(8207) Սումինաո
(8207) Սումինաո (Suminao), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1994 թվականի դեկտեմբերի 31-ին Տակաո Կոբայաշիի կողմից Օիզումիյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,194533 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8088 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,5803 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1187,44 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,303173 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 6,69° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1994 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Տակաո Կոբայաշիի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ուդմուրտսկի Սարամակ
Ուդմուրտսկի Սարամակ (Удмуртский Сарамак), գյուղ Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Կիզներսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2008 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 305 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Կիզներսկի շրջանի բնակավայրեր
Եվրոպայի խորհրդի Խորհրդարանական վեհաժողով
Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողով (այսուհետ՝ ԵԽԽՎ), Եվրոպայի խորհրդի (այսուհետ՝ ԵԽ) խորհրդարանական ձևաչափն է, Նստավայրը Ստրասբուրգում է։
Պատմություն
Վեհաժողովը ձևավորվել է 1949 թվականի մայիսի 5-ին Լոնդոնում ստորագրված Եվրոպայի խորհրդի կանոնադրությամբ։ Վերջինիս 22-րդ հոդվածով սահմանվում է, որ Վեհաժողովը ԵԽ-ի խորհրդակցական մարմինն է։ 1974 թվականից սկսած՝ խորհրդակցական վեհաժողովն անվանում են Խորհրդարանական վեհաժողով։ Առաջին նիստը գումարվել է 1949 թվականի օգոստոսի 10-ին և համարվում է ժողովրդավարական ընթացակարգով ընտրված պատգամավորներից կազմված միջազգային ամենահին բազմակարծությամբ խորհրդանական վեհաժողովը։
Գործունեության ձև
ԵԽԽՎ-ն է սահմանում իր օրակարգը։ Քննարկում է եվրոպական ու միջազգային իրադարձությունները և հրատապ թեմաներ ու խնդիրներ, որոնք մտահոգում են եվրոպական երկրներին։ Հիմնական կարևոր թեմաներն են՝ մարդու իրավունքները, ժողովրդավարությունը, փոքրամասնությունների ու իրավական պետության պաշտպանությունը։
ԵԽԽՎ-ի նիստերը գումարվում են տարին չորս անգամ՝ Ստրասբուրգում, Եվրոպայի պալատում, մեկշաբաթյա տևողությամբ։ Իսկ ութ գլխավոր հանձնաժողովների նիստերը գումարվում են ողջ տարվա ընթացքում՝ զեկույցների պատրաստման և իրենց բնագավառներին ու իրավասություններին պատկանող բանաձևերի նախագծերի ու հանձնարարականների ընդունման նպատակով։
ԵԽԽՎ-ն օրենսդրական մարմին չէ։ Այն քննարկումների անցկացման մարմին է՝ բաղկացած յուրաքանչյուր պետությունից որոշակի քանակով ներկայացուցիչների թվից, որոնք ազգայի նխորհրդարանների անդամ են և վերջիններիս կողմից ԵԽԽՎ անդամ են նշանակվել ։
Կազմ և տարբեր կառուցվածքներ
ԵԽԽՎ-ի անդամների ընդհանուր թիվը 648 է, որոնցից 324-ը՝ ներկայացուցիչներն են, իսկ 324-ը՝ նրանց փոխարինողները։ Ներկայացուցիչներն իրենց հերթին յուրաքանչյուր անդամ-պետության խորհրդարանի անդամ են։ Հավասարապես պատվիրակներ կան նաև Ղրղզստանի ու Մարոկկոյի խորհրդարաններից, ինչպես նաև Պաղեստինի Օրենսդրական խորհրդից, որոնք ԵԽԽՎ-ում Գործընկեր ժողովրդավարության համար կարգավիճակ ունեն։ Կանադայի, Իսրայելի ու Մեքսիկայի խորհրդարանների ներկայացուցիչները դիտորդի կարգավիճակ ունեն։ Բելառուսի հատուկ հրավիրյալի կարգավիճակը դադարեցվել է 1997 թվականին։ Յուրաքանչյուր երկրի մեծությունից կախված՝ որոշվում է վերջինիս ներկայացուցիչների ու քվեների թիվը։ Դրա փոխարեն, Նախարարների կոմիտեի կազմում յուրաքանչյուր երկիր մեկ ձայն ունի։ Յուրաքանչյուր խորհրդարան ընտրում է ԵԽԽՎ-ում իր ներկայացուցիչների նշանակման ձևը։ Բացի այդ, յուրանքաչյուր ազգային պատվիրակության քաղաքական կազմը պետք է արտացոլի տվյալ խորհրդարանի տարբեր կուսակցությունների ներկայացվածությունը։
ԵԽԽՎ-ի նախկին անդամներ են եղել.
•	Դիք Մարտին (Շվեյցարիա). նշանակվել է 2005 թվականի վերջին՝ որպես ՀԴԲ-ի արտակարգ փոխհատուցումների վեճի գործով քննության զեկուցող և
•	Մարչելո Դել՛Ուտրին (Իտալիա). Վերաքննիչ դատարանի դատավճռով 2010 թվականին դատապարտվել է 7 տարվա ազատազրկման՝ մաֆիոզական միավորմանը հանցակցության համար.
Ըստ երկրի
Ըստ երկրի՝ խորհրդարանական պատվիրակության ներկայացուցիչների թիվը.
Ըստ խորհրդարանական խմբի
•	Սոցիալիստների խումբը. ունի 194 անդամ, նախագահն է Անդրեաս Գրոսը,
•	Եվրոպական պահպանողականների խումբը. ունի 66 անդամ, նախագահն է Քրիսթոֆեր Չոփը,
•	Եվրոպայի ժողովրդավարների և ազատականների միություն. ունի 73 անդամ, նախագահն է Խորդի ԽուսիաԿոստան,
•	Եվրոպական միացյալ ձախերի խումբը. ունի 37 անդամ, նախագահն է Թինի Քոքսը և
•	Որևէ խմբակցության չհարող անդամները, որոնք թվով 53-ն են։
Լեզուներ
Եվրոպայի խորհրդի պաշտոնական լեզուներն են անգլերենն ու ֆրանսերենը, բայց ԵԽԽՎ-ն միջաժամանակ որպես աշխատանքային լեզուներ է օգտագործում գերմաներենը, իտալերենն ու ռուսերենը։ Յուրաքանչյուր խորհրդարանական ունի անհատական ականջակալներ ու ստեղնաշարով վահանակ, որով կարող է ընտրել նիստերի լեզուն։ Այն դեպքում, երբ ելույթ ունեցողներն օտարերկացիներ են և թվարկած լեզուներից ոչ մեկով չեն խոսում, այդ պարագայում պետք է կամ խոսեն պաշտոնական լեզուներից որևէ մեկով կամ էլ ելույթ ունենան իրենց անձնական բանավոր թարգմանչի օգնությամբ։ Չնայած ըստ էության հարաբերականորեն ծախսատար այս գործելաոճին՝ ակնհայտ է, որ ԵԽԽՎ-ում ելույթների մեծամասնությունն անգլերեն են։
Ծանոթագրություն
Կատեգորիա:Եվրոպայի խորհուրդ Կատեգորիա:Եվրոպայի քաղաքականություն
Աբդուլա Արիպով
Աբդուլա Արիպով (Abdulla Nigʻmatovich Oripov, ), ուզբեկ պետական գործիչ, 2016 թվականի դեկտեմբերի 14-ից Ուզբեկստանի Հանրապետության չորրորդ վարչապետը ։
Կենսագրություն
1983 թվականից մինչև 1992 թվականը աշխատել է Տաշքենդի հեռախոսա-հեռագրային կայարանում որպես 1-ին կարգի էլեկտրոնային ինժեներ։ Այնուհետև մինչև 1993 թվականը աշխատել է Ուզբեկստանի նորաստեղծ հանրապետության կապի նախարարության գլխավոր մասնագետի պաշտոնում։ 1993-1995 թվականներին զբաղեցրել է «Ուզիմպեքսալոկա» արտաքին առևտրային ընկերության տնօրենի տեղակալի պաշտոնը։ Երկար ժամանակ աշխատել է Ուզբեկստանի Հանրապետության կապի նախարարության շինարարության և մատակարարման բաժնի պետի պաշտոնում։ 1995-1996 թվականներին աշխատել է «Տաշաֆինալալ» ՀՁ-ի գլխավոր տնօրեն։ Այնուհետև կարճ ժամանակ աշխատել է Ուզբեկստանի Հանրապետության կապի նախարարության սեփականաշնորհման և մրցակցության զարգացման բաժնի պետի պաշտոնում։ 1997 թվականին աշխատել է Ուզբեկստանի փոստի և հեռահաղորդակցության գործակալության շուկայական վերափոխումների և արժեթղթերի բաժնի պետի պաշտոնում։ 1997 թվականից մինչև 2000 թվականը աշխատել է փոստի և հեռահաղորդակցության զարգացման պետական աջակցության հիմնադրամի տնօրենի պաշտոնում։ 2000-2001 թվականներին աշխատել է Ուզբեկստանի փոստի և հեռահաղորդակցության գործակալության գլխավոր տնօրենի առաջին տեղակալի պաշտոնում։
2001 թվականի օգոստոսի 15-ից աշխատել է Ուզբեկստանի փոստի և հեռահաղորդակցության գործակալության գլխավոր տնօրենի պաշտոնում։ 2002 թվականի մայիսի 30-ին նշանակվել է Ուզբեկստանի Հանրապետության փոխվարչապետ՝ կապի, տեղեկատվական և հեռահաղորդակցական տեխնոլոգիաների համալիրի ղեկավար։ Ուզբեկստանի կապի և տեղեկատվայնացման գործակալության գլխավոր տնօրեն։ 2005 թվականի փետրվարի 4-ից վարչապետի տեղակալ, Ուզբեկստանի կապի և տեղեկատվայնացման գործակալություն գլխավոր տնօրեն, Տեղեկատվական համակարգերի և հեռահաղորդակցության հարցերի համալիրի ղեկավար։ 2009 թվականի հոկտեմբերից ղեկավարում է նաև սոցիալական ոլորտը, գիտությունը, կրթությունը, առողջապահությունը, մշակույթը և պատասխանատու Է ԱՊՀ գործընկերների հետ շփումների համար։ 2012 թվականի օգոստոսի 22-ից նա հայտնվում է օպալում։ Հեռացվեց փոխվարչապետի պաշտոնից (այն ժամանակ ԶԼՄ-ները նրա պաշտոնանկությունը կապեցին ՄՏՍ-Ուզբեկստան բջջային օպերատորի՝ ռուսական ՄՏՍ ընկերության «դստեր» շուրջ ծավալված կոնֆլիկտի հետ) ։
2012 թվականի օգոստոսից մինչև 2016 թվականի սեպտեմբեր աշխատել է Տաշքենդի տեղեկատվական տեխնոլոգիաների համալսարանում, որպես դոցենտ։ 2016 թվականի սեպտեմբերի 14-ից Ուզբեկստանի նախագահի նոր պաշտոնակատարը նրան նշանակում է Ուզբեկստանի Հանրապետության վարչապետի տեղակալ՝ երիտասարդական քաղաքականության, մշակույթի, տեղեկատվական համակարգերի և հեռահաղորդակցության հարցերով համալիրի ղեկավար ։
Կառավարության ղեկավար
2016 թվականի դեկտեմբերի 12-ին իշխող Լիբերալ-դեմոկրատական կուսակցության համագումարում (O‘zLiDeP) Արիպովի թեկնածությունն առաջադրվել է վարչապետի պաշտոնում, քննարկվել և հաստատվել է դեկտեմբերի 14-ին Օրենսդիր պալատի և Սենատի համատեղ նիստում ։
Ընտանիքի
Ամուսնացած է, ունի 4 աղջիկ
Կոչումներ
Արիպովը տնտեսագիտության թեկնածու է, ունի դոցենտի կոչում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտության թեկնածուներ Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:21-րդ դարի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ուզբեկ պետական գործիչներ
ՀՊՃՀ Էներգետիկայի դեպարտամենտ
ՀՊՃՀ-ի Էներգետիկայի ֆակուլտետը հիմնադրվել է 1972 թ.-ին՝ առանձնանալով էլեկտրատեխնիկական ֆակուլտետից։ Ֆակուլտետն ունի 3 ամբիոն՝ ջերմաէներգետիկայի և շրջակա միջավայրի ճարտարագիտական պաշտպանության, էլեկտրաէներգետիկայի, արդյունաբերական ձեռնարկությունների էկոնոմիկայի, կազմակերպման, պլանավորման և էներգետիկայի, որտեղ դասավանդում են 7 պրոֆեսորներ, 30 դոցենտներ, 25 ասիստենտներ և դասախոսներ։
Ընդհանուր տեղեկատվություն
Գործունեության տարիների ընթացքում ֆակուլտետը ղեկավարել են՝
Ֆակուլտետի 62 դասախոսներից 39-ը (63%) ունեն գիտական աստիճաններ։ Կրթական 3 ծրագրերի 5 մասնագիտությունների գծով սովորում են 656 ուսանող, 69 մագիստրանտ, 14 ասպիրանտ։ Ֆակուլտետի հիմնական գիտահետազոտական ուղղություններն են՝ ջերմային և ատոմային էլեկտրակայանների տեխնոլոգիական սխեմաների կատարելագործում, էլեկտրակայանների շահագործման և աշխատանքային ռեժիմների լավարկում, էլեկտրաէներգետիկական համակարգերի կայունացված և օպտիմալ ռեժիմների, էներգախնայողության հիմնահարցերի ուսումնասիրում, էլեկտրակայանների վնասակար արտանետումներից շրջակա միջավայրի ճարտարագիտական պաշտպանության միջոցառումների մշակում, էներգախնայողական տեխնոլոգիաների և սարքավորումների մշակում։ Ֆակուլտետում դասավանդում են գիտությունների 5 պրոֆեսոր՝ տ.գ.դ., 3 պրոֆեսոր՝ տ.գ.թ., 30 դոցենտ՝ տ.գ.թ., 2 դոցենտ, 6 ասիստենտ՝ տ.գ.թ.։
Արտաքին հղումներ
Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի կայք էջը
Կատեգորիա:ՀՊՃՀ ֆակուլտետներ
Ռուսլանա
Ռուսլանա Ստեպանովնա Լիժիչկո (Руслана Степанівна Лижичко, ավելի հայտնի է որպես Ռուսլանա, ), ուկրաինացի երգչուհի և երգահան։ World Music Award և MTV Europe Music Award մրցանակաբաշխությունների մրցանակակիր։
2004 թվականին Wild Dances երգով ներկայացրել է Ուկրաինան Եվրատեսիլ 2004 երգի մրցույթում և ճանաչվել հաղթող։
Ռուսլանան ստացել է Ուկրաինայի ժողովրդական արտիստ կոչումը։
Փորոտանիներ
Խխունջ են անվանում այն փորոտանիներին, որոնք ունեն արտաքին խեցի, իսկ ռուդիմենտային կամ կորսված խեցիով փորոտանիներն անվանում են կողինջներ։
Խխունջի մարմինը կազմված է գլխից, ոտքից և իրանից, որը պատված է մաշկային ծալքով՝ ked թիկնոցով, որի արտաքին մակերեսին գտնվում է խեցին, որը կատարում է պաշտպանական դեր։ Թիկնոցի և իրանի միջև գտնվում է թիկնոցային խոռոչը, որի մեջ բացվում են հետնաղին, սեռական և արտաթորության համակարգի արտատար ծորանները։ Այդ խոռոչում են գտնվում նաև խռիկները։ Սնվում են խաղողի և այլ բույսերի տերևներով։ Բայց տարացքներում կարելի է հանդիպել հիմնականում գիշերային կենսակերպ վարող կողինջների, որոնց խեցին մասնակի կամ լրիվ ապաճել է։
Աղբյուրներ
Կենսաբանության 7-րդ դասարանի դասագիրք
Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Կենդանիների դասեր Կատեգորիա:Փորոտանիներ
Ջոնի Լոգան
Ջոնի Լոգան (Johnny Logan, իսկական անունը՝ Շոն Պա́տրիկ Մայքլ Շերարդ Օ’Հեգան, Seán Patrick Michael Sherrard O’Hagan, ), իռլանդացի երգիչ և կոմպոզիտոր, Եվրատեսիլ երգի մրցույթի միակ կրկնակի հաղթողը որպես երգիչ՝ 1980 և 1987 թվականներին ։
Կենսագրություն
Ծնվել է իռլանդացի տենոր Պատրիկ Օ'Հեգանի ընտանիքում, որը բազմիցս ելույթ է ունեցել Սպիտակ տանը, ԱՄՆ-ի երեք նախագահների օրոք։ Երեք տարեկանում ծնողների հետ տեղափոխվել է Իռլանդիա ։ 1977 թվականին նա կատարել է Ադամ և Եվա գլխավոր դերը ։ 1978 թվականին Ջոնի Լոգան բեմական անունով թողարկել է իր առաջին սինգլը։ 1979 թվականին նա հաղթել է ազգային երգի մրցույթում և «The Connaught Telegraph» շաբաթաթերթի ընթերցողների կողմից ճանաչվել երկրի լավագույն երգիչ։
1980 թվականին «What's Another Year» երգով ճանաչվել է Եվրատեսիլ երգի մրցույթի հաղթող։ Երգը հետագայում զբաղեցրեց առաջին տեղը Մեծ Բրիտանիայի սինգլների չարթում։ Ջոնի Լոգանը 1987 թվականին կրկին մասնակցել է Եվրատեսիլ երգի մրցույթին և «Hold Me Now» երգով երկրորդ հաղթանակը տարել։ 1992 թվականին նրա  «Why Me?» երգը Եվրատեսիլ երգի մրցույթում կատարել է Լինդա Մարտինին և զբաղեցրել առաջին տեղը ։ Այդ և մնացած հաջողությունների համար նա ստացել է «Պարոն Եվրատեսիլ» մականունը։
Իր կարիերայի ընթացքում նա թողարկել է ավելի քան 40 սինգլ և 19 ալբոմ։ Նա վարել է «Բի-բի-սի» հեռուստաընկերության իր սեփական հեռուստաշոուն՝ «Ջոնի Լոգանը և ընկերները»։
2021 թվականի հունիսին Լոգանը ֆին երգչուհի Յաննիկի հետ թողարկել է նոր սինգլ՝ «Just one look» ։
Մաքուր մատ
Մաքուր մատ (պատ), շախմատային պարտիայում կամ խնդիրներում մատի (պատի տարատեսակ, որի դեպքում գրոհի ենթարկված արքայի շուրջը բոլոր դաշտերը կա՛մ մրցակցի խաղաքարերի գրոհի տակ են ուղիղ մեկ անգամ, կա՛մ զբաղված են սեփական խաղաքարերով և զինվորներով։ Մատի մաքրությունը չի խախտվում, եթե արքայի կողքին գտնվող խաղաքարը (կամ զինվորը) կապի տակ է, և այդ կապն էական է մատի (պատի) համար։
Նման մատ է արձանագրվել 1852 թվականին կայացած Ադոլֆ Անդերսենի և Ժան Դյուֆրենի «չթոշնող պարտիայում», որի եզրափակիչ հատվածը ներկայացված է տրամագրում։
Եթե մաքուր մատին ներգրավված են գրոհող կողմի միաժամանակ բոլոր խաղաքարերը, բացի, հնարավոր է արքայից և զինվորներից (այսինքն՝ մատը նաև խնայողական է), ապա այդ կոչվում է ճիշտ մատ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Շախմատային եզրույթներ Կատեգորիա:Շախմատային մատեր
Գաբրիել Պաուլիստա
Գաբրիել Պաուլիստա, առավել հայտնի է Գաբրիել անունով, բրազիլացի կենտրոնական պաշտպան, որը հանդես է գալիս Արսենալում։
«Վիլյառեալ»
2013 թվականի օգոստոսի 15-ին տեղափոխվել է Լա Լիգայում հանդես եկող Վիլյառեալ։ Իր դեբյուտը նշել է 2013 թվականի նոյեմբերի 10-ին Ատլետիկո Մադրիդի դեմ խաղում։
«Արսենալ»
2015 թվականի հունվարի 28-ին Գաբրիելը պայմանագիր է կնքել Լոնդոնի Արսենալի հետ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վիլյառեալի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Արսենալի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բրազիլացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Վալենսիայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Վիտորիա Սալվադորի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Լեռնային խաղտտնիկ
Լեռնային խաղտտնիկ, խաղտտնիկների ընտանիքի պատկանող թռչուն։
Նկարագրությունը
Լեռնային խաղտտնիկի մարմնի վերին մասը մոխրագույն է, պոչը և թևերը գորշասև են, պոչի եզրային փետուրները սպիտակ են, կոկորդը և որովայնը՝ սպիտակավուն, որովայնը և պոչը ծածկող փետուրները՝ դեղնավուն։ Պոչը մարմնից երկար է։ Գարնանը արուի կոկորդը սև է, հոնքանման շերտը՝ սպիտակ։ Էգը նման է արուին՝ փետրավորման ավելի մեղմ երանգներով, կտուցը սև է, ոտքերը՝ մոխրագույն։
Քաշը՝ 14-21 գ է, թևի երկարությունը՝ 77-88 մմ։ Աչքի է ընկնում սլացիկ կեցվածքով և պոչի անհանգիստ ու անդադար շարժումներով։
Կենսակերպը
Հայաստանում բնադրվող, չվող թռչուն է։ Գարնանը վերադառնում է մարտ-ապրիլ ամիսներին։ Չվում է առանձնյակներով կամ փոքր խմբերով։ Տարածված է լեռնային վայրերում, նախապատվությունը տալիս է գետերի ափերին։
Բազմացումը
Բնադրվում է մայիս-հունիս ամիսներին, բույնը տեղադրում է քարերի ճեղքերում, ծառերի արմատների միջև եղած խորշերում, գետնին, շենքերի տանիքներում և այլուր։
Դնում է 4-5 շիկաերկնագույն, գորշ պտերով ձվեր։ Սնվում է ջրային և խոնավ վայրերի անողնաշարավոր կենդանիներով։
Տարածվածություն
Տարածված է Եվրոպայում, Ասիայում, Աֆրիկայում, Մադագասկարում ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Խաղտտնիկներ Կատեգորիա:Հայաստանի թռչուններ Կատեգորիա:Եվրասիայի թռչուններ
1930-ական թվականների մեծ բռնաճնշումներում զոհված հայտնի հայերի ցանկ
1930-ական թվականների մեծ բռնաճնշումներում զոհված հայտնի հայերի ցանկ, մի շարք հայ մտավորականներ, բոլշևիկյան և հետագայում կոմունիստական ​​պետական ​​գործիչներ, ռազմական և կրոնական գործիչներ, որոնք սպանվել են Ստալինյան ռեժիմի կողմից 1930-ական թվականների «Մեծ զտման» ժամանակ՝ Խորհրդային Միությունում բոլոր քաղաքական ընդդիմությունները ոչնչացնելու մահափորձով։
Նախապատմություն
1920-ական թվականներին եկեղեցու մասնավոր գույքը բռնագրավվել է, իսկ քահանաները՝ բռնության ենթարկվել։ Հայ եկեղեցու դեմ սովետական ​​հարձակումներն արագացել են Ստալինի օրոք՝ սկսած 1929 թվականից, բայց հաջորդ տարիներին ակնթարթորեն թեթևացել են՝ բարելավելով երկրի հարաբերությունները Հայկական սփյուռքի հետ։ 1932 թվականին Խորեն Ա Տփղիսեցին դարձել է Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս և ստանձնել եկեղեցու ղեկավարությունը։ Սակայն 1930-ական թվականների վերջին խորհրդային մարդիկ վերսկսել են իրենց գրոհները Եկեղեցու դեմ ՝ 1938 թվականին կաթողիկոսի սպանությունը ներկայացնելով որպես «Մեծ զտման» մաս։ Էջմիածնի կաթողիկոսարանի փակումը տեղի է ունեցել 1938 թվականի օգոստոսի 4-ին։ Եկեղեցին, այնուամենայնիվ, սփյուռքում գոյատևել է ընդհատակյա ։
«Մեծ զտումը» Խորհրդային Միությունում քաղաքական բռնաճնշումների և հալածանքների արշավների շարք էր, որը կազմակերպվել էր Կոմունիստական ​​կուսակցության անդամների, գյուղացիների, գրողների, մտավորականների և այլ անձանց դեմ։ 1937 թվականի սեպտեմբերին Ստալինը Գեորգի Մալենկովի և Լավրենտի Բերիայի հետ Երևան է ուղարկել Անաստաս Միկոյանին՝ վերահսկելու Հայաստանի կոմունիստական ​​կուսակցության լուծարման գործընթացը, որը հիմնականում կազմված էր նախկին բոլշևիկներից։ Հայաստանի կոմունիստական ​​առաջնորդները, ինչպիսիք են Վաղարշակ Տեր-Վահանյանը և Աղասի Խանջյանը, զտման զոհ են դարձել, առաջինը` որպես մեղադրյալ, «Մոսկվա» շոուի առաջին դատավարության ժամանակ։ ՄիկոյանըբՀայաստան կատարած այցի ընթացքում փորձել է փրկել մահապատժի ենթարկվողներից մեկին, բայց չի հաջողվել։ Այդ անձը ձերբակալվել է Բերիայի կողմից ԽՄԿԿ-ի ելույթներից մեկի ժամանակ։ Ձերբակալվել է ավելի քան հազար մարդ, իսկ «Հայկական քաղբյուրոյի» 9 անդամներից յոթին ազատել են աշխատանքից ։
Ինչպես Ստալինի օրոք Խորհրդային ​​Միությունում ապրող տարբեր էթնիկ փոքրամասնություններ, այնպես էլ տասնյակ հազարավոր հայեր մահապատժի են ենթարկվել և արտաքսվել։ 1936 թվականին Բերիան և Ստալինը աշխատում էին հայերին Սիբիր արտաքսելու ուղղությամբ՝ փորձելով Հայաստանի բնակչությունը 700 000-ով նվազեցնել, որպեսզի արդարացնեն բռնակցումը Վրաստանին ։ Բերիայի հրամանատարության ներքո ոստիկանական ահաբեկչությունն օգտագործվել է բնակչության նկատմամբ կուսակցության քաղաքական պահվածքն ամրապնդելու և հայրենասիրության բոլոր դրսևորումներն արգելելու համար։
Ցանկ
Ստորև ներկայացված է ՀԽՍՀ-ից կամ ազգությամբ հայ այլ խորհրդային մարդկանց բռնաճնշումների զոհ դարձածների անավարտ ցանկը․
Գրականություն
Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումները Հայաստանում Կատեգորիա:Կոմունիզմը Հայաստանում Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ
Արմենուհի Սիսյան
Կենսագրություն
Արմենուհի Սիսյանը ծնվել է 1968 թվականին, Երևանում։ Ավարտել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի բանասիրական ֆակուլտետը։ Դասավանդում է Երևանի Մխիթար Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանի հայոց լեզվի ամբիոնում։ Գրական մամուլում տպագրվում է 2003 թվականից։ Տպագրվում է ինչպես հայաստանյան գրական մամուլում, այնպես էլ արտասահմանյան։ Սիսյանի ստեղծագործությունները թարգմանվել և տպագրվել են անգլերեն, ռուսերեն, պարսկերեն, գերմաներեն, լեհերեն, ֆրանսերեն, իտալերեն, ալբաներեն, իսպաներեն, հոլանդերեն, արաբերեն, էստոներեն,պորտուգալերեն, սերբերեն, մակեդոներեն, չինարեն, ռումիներեն, լեհերեն, ճապոներեն, իսլանդերեն, իռլանդերեն, ֆիլիպիներեն, ինդոնեզերեն, սիցիլերեն, մալայերեն։ ՀԳՄ անդամ է 2007 թվականից։ Բրյուսելի Պ. Բոգդանի գրողների միջազգային ասոցիացիայի՝ IWA-ի անդամ 2016 թվականից (Բելգիա)։ Ճապոնիայի «Japan Universal Poets Association» գրողների ասոցիացիայի անդամ 2018 թվականից (Կյոտո)։ Չանգուայի համալսարանի (Թայվան) «Կրթություն, գրականություն» ամսագրի միջազգային խորհրդատվական կազմի անդամ՝ 2018 թվականից։ Կոլումբիայի Արվեստների միացյալ ազգությունների կազմակերպության անդամ 2020 թվականից։ 2020 թվականին արժանացել է «Նաջի Նաաման 2020 միջազգային մրցանակին՝ «Ստեղծագործական մրցանակ» անվանակարգում, ինչի շնորհիվ դարձել է Maison Naaman pour la Culture-ի անդամ։ 2020 թվականին արժանացել է Unilettras կազմակերպության «Բարի կամքի դեսպան» կոչման»։ (Ambassador of good will of Naciones Unidas de las Letras, Columbia).
Հեղինակ է 11 գրքերի, որոնցից 2-ը հրատարակվել են Ճապոնիայում։ Միջազգային տարբեր գրական ծրագրերի ու փառատոների մասնակից է (Ավստրիա, Իտալիա, Շվեյցարիա, Ճապոնիա)։ 2018 թվականին հրավիրվել է Ճապոնիա՝ Կիոտո, մասնակցելու իր ճապոներեն 2 գրքերի շնորհանդեսին, ինչպես նաև մասնակցելու «Պոետական ընթերցումներ Կիոտո 2018» փառատոնին։
2019 թվականին նրա  «Ագռավն ասաց» պիեսը բեմադրվել է Թբիլիսիի Պ. Ադամյանի անվան պետական հայկական դրամատիկական թատրոնում և հաջողությամբ ներկայացվել Հայաստանի տարբեր թատրոններում։ 2021 թվականին պիեսը կրկին բեմադրվում է մեկ այլ թատրոնի ռեժիսորի կողմից։
Թարգմանություններ է կատարել անգլոամերիկյան, ժամանակակից չինական, ճապոնական և եվրոպացի հեղինակների պոեզիայից։ Ուսումնական ձեռնարկների հեղինակ և համահեղինակ է
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ
Լեղային քար
Լեղային քար, քար, որն առաջանում է լեղապարկում կամ լեղային ուղիներում ։ Լեղաքարային հիվանդություն տերմինը կարող է վերաբերվել ինչպես այն փաստին, որ լեղապարկում կան քարեր, այնպես էլ այն ախտանիշներին, որոնք առաջանում են քարերի պատճառով ։ Մարդկանց մեծ մասը (80%), որոնք ունեն լեղային քար կարող են ոչ մի ախտանիշ չունենալ ։ Երբ լեղային քարը փակում է լեղուղին կարող է առաջանալ ցնցումային (սուր) ցավ որովայնի վերին աջ հատվածում` հայտնի է որպես լեղային խիթ (լեղապարկի նոպա) ։ Դա տեղի է ունենում լեղաքարային հիվանդություն ունեցող մարդկանց 1-4%-ի մոտ ։ Լեղային քարի բարդություններից կարող են լինել՝ լեղապարկի բորբոքում (խոլեցիստիտ), 5 ենթաստամոքսային գեղձի բորբոքում (պանկրեատիտ), դեղնուկ և լեղածորանի ինֆեկցիա ։ Այս բարդություններն իր մեջ կարող են ներառել հետևյալ ախտանիշները՝ ցավ, որը տևում է 5 ժամ և ավելի, տենդ, դեղնավուն մաշկ, փսխում, մուգ մեզ և անգույն կղանք ։
Լեղային քարի համար ռիսկային գործոն են համարվում հակաբեղմնավորիչների օգտագործումը, հղիությունը, լեղային քարի անամնեզ ընտանիքում, ճարպակալումը, շաքարային դիաբետը, լյարդի հիվանդությունները և քաշի արագ կորուստը ։ Լեղային բաղադրամասերը, որոնք առաջացնում են լեղային քար ներառում են խոլեսթերին, բիլիռուբին և լեղային աղեր ։ Այն քարերը, որոնք առաջանում են հիմնականում խոլեսթերինից՝ կոչվում են խոլեսթերինային քարեր, իսկ այն քարերը, որոնք առաջանում են հիմնականում բիլիռուբինից՝ կոչվում են պիգմենտային քարեր ։ Հիվանդի մոտ լեղային քարեր ենթադրվում են որոշ ախտանիշների դեպքում՝ հիմնականում ախտորոշվում են ուլտրաձայնային հետազոտությամբ ։ Բարդացած դեպքերում կարող են ախտորոշվել արյան հետազոտության միջոցով ։
Լեղային քարերի առաջացման ռիսկը լեղապարկում կարելի է նվազեցնել պահպանելով մարմնի զանգվածը նորմայի սահմաններում, կատարել վարժություններ և պահպանել առողջ սննդակարգ ։ Ախտանիշների բացակայության պարագայում սովորաբար բուժում չի պահանջվում ։ Նրանք, ովքեր ունենում են լեղաքարային խիթի նոպաներ, սովորաբար անհրաժեշտություն են ումենում ենթարկվելու վիրահատության․ հեռացվում է լեղապարկը ։ Վիրահատությունը հիմնականում կատարվում է ընդհանուր անզգայացման տակ, կատարում են մի քանի փոքր կտրվածքներով կամ մեկ մեծ ։ Հազվադեպ դեպքերում, երբ վիրահատությունը անհնար է կատարել, օգտագործում են դեղորայք, որը լուծում է քարը կամ քարափշրում, որը քայքայում է այն ։
Զարգացած երկրներում մեծահասակների 10-15%-ը ունի քար լեղապարկում ։ Համենայն դեպս օրինակ Աֆրիկայում ցուցանիշը կազմում է 3% ։ ՀԻվանդությունները, որոնք կապված են լեղապարկի կամ լեղու հետ առաջացել են մոտ 104 մլն․ մարդկանց մոտ (1,6%) 2013 թվականին և հանգեցրել են 106,000 մարդկանց մահվան ։ Կանանց մոտ ավելի հաճախ է հանդիպում լեղաքարային հիվանդությունը, քան տղամարդկանց։ Առավելապես հանդիպում է 40 տարեկանից հետո ։ Որոշ էթնիկ խմբերի մոտ լեղային քարերն ավելի հաճախ են հանդիպում ։ Որպես օրինակ՝ բնիկ ամերիկացիների 48%-ը ունի քարեր լեղապարկում ։ Երբ լեղապարկը հեռացվում է, հիվանդության ելքը հիմնականում բարենպաստ է ։
Սահմանում
Լեղաքարային հիվանդությունը այն վիճակն է, երբ լեղային քարը գտնվում է կա՛մ լեղապարկում, կա՛մ ընդհանուր լեղածորանում ։ Քարերի առկայությունը լեղապարկում հայտնի է որպես լեղաքարային հիվանդություն (cholelithiasis), հունարենից՝ chol- (լեղի) + lith- (քար) -iasis (գործընթաց) ։ Երբ քարը գտնվում է ընդհանուր լեղածորանում՝ վիճակը կոչվում է choledocholithiasis (լեղածորանային քար), հունարենից՝ chol- (լեղի) + docho- (ծորան) + lith- (քար) + -iasis (գործընթաց) ։ Լեղածորանային քարը հաճախ խցանում է լեղային ուղիները, որն իր հերթին կարող է բերել լեղածորանաբորբի (cholangitis), հունարենից՝ chol- (լեղի) + ang- (անոթ) + -itis (բորբոքում)` լեղային ուղիների լուրջ ինֆեկցիա։ Լեղային քարերը կարող են փակել Ֆատերյան պտկիկի ամպուլան և հանգեցնել ենթաստամոքսային գեղձի արտազատիչ ֆունկցիայի խաթարման, որն էլ իր հերթին կարող է բերել ենթաստամոքսային գեղձի բորբոքման (պանկրեատիտ)։
Ախտանիշներ
Լեղային քարերը կարող են լինել անախտանիշ, նույնիսկ տարիներ շարունակ։ Այս քարերը կոչվում են «համր քարեր» և բուժում չեն պահանջում ։ Քարերի չափսերից և քանակից կախված չէ ախտանշանների առկայությունը կամ բացակայությունը մարդկանց մոտ ։ Լեղային քարերի դեպքում բնորոշ ախտանիշն է լեղային խիթը (լեղապարկի նոպա), որի ժամանակ հիվանդը կարող է զգալ ցավ որովայնի վերին աջ հատվածում, ցավը սովորաբար ուղեկցվում է սրտխառնոցով և փսխումով։ Ցավը համառորեն տևում է 30 րոպեից մինչև մի քանի ժամ։ Հիվանդը կարող է վերը նշված ցավն զգալ միջթիակային հատվածում և աջ ուսի շրջանում։ Հաճախ նոպաները սկսվում են ճարպոտ սնունդ ուտելուց հետո, գիշերը և հեղուկ օգտագործելուց հետո։
Բացի ցավից, սրտխառնոցից և փսխումից, հիվանդը կարող է ունենալ նաև տենդ։ Եթե քարերը փակում են լեղածորանը և հանգեցնում են բիլիռուբինի անցման արյուն և շրջապատող հյուսվածքներ, հնարավոր է առաջանա նաև դեղնուկ և քոր։ Դա կարող է բերել գիտակցության խանգարման։ Եթե դա այդպես է, ապա լյարդային ֆերմենտները կարող են բարձրացած լինել ։
Այլ ախտանիշներ
Հազվադեպ դեպքերում, երբ առկա է արտահայտված բորբոքում լեղային քարը կարող է քայքայել լեղապարկի պատին հպված աղու պատը և բերել խցանման, որը կոչվում է լեղաքարային անանցանելիություն ։
Այլ բարդություններից է վերել լեղածորանաբորբը ( ascending cholangitis ), եթե կա բակտերիալ ինֆեկցիա` ելքը կարող է լինել լեղածորանային ծառի, լյարդի հյուսվածքի թարախային բորբոքումը և պանկրեատիտը (ենթաստամոքսային գեղձի բորբոքում)։ Պատճառը՝ լեղածորանների խցանումն է, որը կարող է խոչընդոտել ենթաստամոքսային գեղձի ակտիվ ֆերմենտների դեպի աղու լուսանցք արտազատմանը, այլ ոչ գեղձի ուղղակի վնասումը ։ Հազվադեպ, որպես լեղաքարային հիվանդության բարդություն կարող է առաջանալ լեղապարկի քաղցկեղ ։
Ռիսկի գործոններ
Սննդային գործոնները, որոնք կարող են մեծացնել լեղային քարերի առաջացման ռիսկը՝ օրվա ընթացքում քիչ սնունդ օգտագործելը, սննդարար նյութերի (ֆոլաթթու, մագնեզիում, կալցիում, վիտամին C) և հեղուկների քիչ օգտագործումը ։ Տղամարդկանց մոտ կարող են լինել նաև լրացուցիչ ռիսկի գործոններ՝ ածխաջրատների մեծ պահանջ, բարձր գլիկեմիկ ծանրաբեռնվածություն և բարձր գլիկեմիկ ինդեքսով դիետա ։ Գինին և հացահատիկները իջեցնում են լեղային քարերի առաջացնաման ռիսկը ։
Քաշի արագ կորուստը բարձրացնում է լեղային քարերի առաջացման հաճախականությունը ։ Հայտնի է, որ նիհարեցման համար օռլիստատ դեղանյութը նպաստում է լեղային քարերի առաջացմանը ։
Խոլեցիստոկինինի անբավարարությունը, որին հանգեցրել է ցելիական նույնպես բարձրացնում է լեղային քարերի առաջացնման ռիսկը լեղապարկում, հատկապես, երբ ցելիակայի ախտորոշումը հետաձգվում է ։
Պիգմենտային քարերն ավելի հաճախ հանդիպում են զարգացող երկրներում բնակվող մարդկանց շրջանում։ Պիգմենտային քարերի ռիսկի գործոնները ներառում են՝ հեմոլիտիկ անեմիա (մանգաղձև բջջային անեմիա և ժառանգական սֆերոցիտոզ), լյարդի ցիրոզ և լեղուղիների բորբոքում ։ Մարդիկ, որոնք տառապում են էրիթրոպոետիկ պրոտոպորֆիրիայով (ԷՊՊ) ունեն լեղապարկում քարերի առաջացման բարձր ռիսկ ։ Բացի այդ, ինչպես ցույց են տվել հետազոտությունները, պրոտոնային պոմպի ինհիբիտորների (ՊՊԻ) երկարատև ընդունումը իջեցնում է լեղապարկի շարժողական ֆունկցիան, նպաստելով լեղային քարերի առաջացմանը ։
Խոլեստերինը փոփոխող դեղերը կարող են նպաստել լեղային քարերի առաջացմանը։ Ստատինները արգելակում են խոլեստերինի սինթեզը, կան փաստեր, որ նրանց օգտագործումը իջեցնում է լեղային քարերի առաջացման ռիսկը ։ Ֆիբրատները բարձրացնում են խոլեսթերինի մակարդակը լեղում և նրանց օգտագործումը կապված է լեղաքարային հիվանդության առաջացման բարձր ռիսկի հետ ։
Պարունակություն
Լեղային քարերի կազմությունը կախված է մի շարք գործոններից՝ տարիք, սեռ, էթնիկ պատկանելիություն, սնուցման առանձնահատկություններ ։ Իրենց կազմությամբ տարբերում ենք լեղային քարերի հետևյալ տեսակները՝ խոլեստերինային, պիգմենտային (բիլիռուբինային), խառը ։ Իդեալական դասակարգում առայժմ գոյություն չունի ։
Խոլեստերինային քարեր
Խոլեստերինային քարերի կարող են ունենալ տարբեր երանգներ՝ բաց դեղնավուն, մուգ կանաչ, շագանակագույն, սպիտակ։ Նրանք օվալ են, հիմնականում եզակի, չափսերը տատանվում են 2-3 սմ-ի սահմաններում, որոնք հաճախ իրենց կենտրոնում ունենում են մուգ հատված։ Որպեսզի քարը համարվի խոլեսթերինային նրա զանգվածի 80%-ը պետք է պարունակի խոլեստերին (70%` ըստ ճապոնական դասակարգման) ։ 35-90% դեպքերում լեղային քարերը լինում են խոլեսթերինային ։
Պիգմենտային քարեր
Բիլիռուբինային («գունակ», «մուգ գունակ») քարերը փոքր են, մուգ (հաճախ թվում են սև), և սովորաբար բազմակի։ Նրանք հիմնականում կազմված են բիլիռուբինային աղերից (բիլիռուբինի չլուծվող պիգմենտ) և կալցիումից (կալցիումի ֆոսֆատ), որոնք պարունակվում են լեղում։ Բիլիռուբինային (պիգմենտային) քարերը պարունակում են մինչև 20% խոլեսթերին (30%` ըստ ճապոնական գրականության) ։ Լեղային քարերի 2-30%-ը կազմում են բիլիռուբինային քարերը ։
Խառը քարեր
Խառը (շագանակագույն պիգմենտային քարեր) պարունակում են 20-80% խոլեսթերին (30-70%` ըստ ճապոնական դասակարգման) ։ Մնացած բաղադրամասերից են կալցիումի կարբոնատը, պալմիտատ ֆոսֆատը, բիլիռուբինը և այլ լեղային պիգմենտներ (կալցիումի բիլիռուբինատ, կալցիումի պալմիտատ և կալցիումի ստեարատ)։ Քանի որ քարը կալցիում է պարունակում այն հաճախ է երևում ռենտգեն պատկերի վրա։ Նրանք հիմնականում առաջանում են երկրորդային ձևով, որպես լեղուղիների բորբոքման հետևանք, բորբոքումը նպաստում է հեպատոցիտների (լյարդային բջիջ) և բակտերիաների կողմից β-գլյուկուրոնիդազի ձերբազատմանը, որը հիդրոլիզի է ենթարկում բիլիռուբինի գլյուկուրոնիլը և մեծացնում է լեղում չկոնյուգացված բիլիռուբինի մակարդակը։ Լեղային քարերի 4-20%-ը կազմում են խառը քարերը ։
Լեղային քարերը կարող են տարբերվել իրենց չափսերով և ձևով՝ ավազի հատիկից մինչև գոլֆի գնդակի չափսեր ։ Լեղապարկը կարող է պարունակել կա՛մ մեկ մեծ քար, կա՛մ մի քանի փոքր։ Փսևդոքարը/կեղծ քար/ իրենից ներկայացնում է թանձր, խիտ արտազատուկ։ Կեղծ քարերը կարող են գտնվել լեղապարկում կա՛մ առանձին, կա՛մ ձևավորված լեղային քարերի հետ միասին։
Կանխարգելում
Բավարար քանակությամբ ֆիզիկական վարժությունների, առողջ սննդակարգի, սննդակարգում բջջանյութ ներառելու, մարմնի զանգվածը նորմայի սահմաններում պահպանելու դեպքում կարելի է կանխել լեղային քարերի առաջացումը ։
Քաշի արագ կորստի դեպքում ուրսոդեզօքսիխոլինաթթվի օգտագործումը կանխում է քարերի առաջացումը ։ Արագ նիհարեցման պարագայում բարձր կալորեականությամբ դիետան նույնպես կանխում է լեղային քարերի առաջացումը ։
Վիրահատական
Խոլեցիստէկտոմիան (լեղապարկի հեռացում) 99% դեպքերում կանխում է լեղաքարային հիվանդության կրկնությունը։ Շատ մարդկանց մոտ լեղապարկի բացակայությունը կարող է ոչ մի բացասական ազդեցություն չունենալ օրգանիզմի վրա։ Սակայն 10-15% հիվանդների մոտ կարող է զարգանալ մի վիճակ, որը կոչվում է հետխոլեցիստէկտոմիկ համախտանիշ ։ Այն կարող է առաջացնել ստամոքս-աղիքային համակարգի խանգարումներ, կայուն ցավ որովայնի վերին աջ հատվածում, 10% դեպքերում՝ քրոնիկ դիարեա (լուծ) ։
Նախնիների պաշտամունքը նախնադարյան Հայաստանում
Երևակայական էակներ և նախնիների պաշտամունք, նախնիների պաշտամունք երևակայական էակների վերաբերյալ։
Լեղային քար
Վիրահատական
Կա լեղապարկի վիրահատական հեռացման 2 եղանակ․
Դեղորայքային
Խոլեսթերինային քարերը երբեմն կարող են լուծվել ուրսոդեզօքսիխոլինաթթվի միջոցով, որը ներքին ընդունման դեղահաբ է, բայց դրա համար անհրաժեշտ է դեղանյութի երակարաժամկետ ընդունում, իսկ դեղի ընդունումը ընդհատելու դեպքում, որոշ ժամանակ հետո, նորից կարող են առաջանալ քարեր։ Ընդհանուր լեղածորանի խցանումը լեղային քարերի միջոցով կարելի է վերացնել ՀԽՊԳ-ից (հետընթաց խոլանգիոպանկրեատիկոգրաֆիա) հետո կատարված ՊՍՏ-ի (պապիլոսֆինկտերոտոմիա) միջոցով ։
Նախնիների պաշտամունքը նախնադարյան Հայաստանում
Հավատալիքներ
Սրանցից շատերը արև-կայծակի աստվածներ են, կիսաաստվածային ու կիսամարդկային կերպարներ, միևնույն ժամանակ կազմավորվող հայ ժողովրդի մեջ մտած առանձին ցեղերի և տոհմերի «լուսատուն նախնիներ, ինչպես հետագա ժամանակների առասպելական Հայկ նահապետն էր ներկայացվում իբրև նախնի, իբրև քաջ որսկան, «քաջագանգուր խայտակն և հաստաբազուկ», կենդանիների միջավայրում, որսորդական տեսարանի մեջ և իբրև պայծառ ու գեղեցիկ աստղ իր համաստեղությամբ ։
Լեղային քար
Այլ կենդանիներ
Կենդանիների լեղային քարերը որոշ մշակույթներում, օրինակ՝ Չինաստանում օգտագործվում են որպես ջերմիջեցնող և հակաթույն։ Ամենաարժեքավոր լեղային քարերը ստանում են ծեր կաթնատու կովերից, որոնք Չինաստանում հայտնի են որպես calculus bovis կամ niu-huang (դեղին անասուններ)։ Ինչպես ալմաստի գործարաններում, այստեղ ևս աշխատակիցները ստուգվում են՝ գողությունը բացառելու համար ։
Նախնիների պաշտամունքը նախնադարյան Հայաստանում
Անցում պալեոլիթից
Պալեոլիթից եկող, որսորդական հարուստ ավանդույթներ ունեցող Հայաստանյան ցեղերը պետք է որ լեգենդներ ու հիշողություններ պահպանեին իրենց նախնի որսորդների քաջագործությունների ու արարքների մասին, որոնք հեռանալով իրենց յուրահատուկ աշխարհը, դառնում էին կենդանի սերունդներին հովանավորող, օգնող հզոր, ազդեցիկ ոգիների և միանգամայն հնարավոր է, որ Գեղամա լեռների և այլ վայրերի ժայռանկարների մարդակերպ պատկերներից շատերը ներկայացնում են սրբացված, աստվածացված նախնիներին՝ աստղային նշանների ուղեկցությամբ, քանի որ աշխարհի շատ ժողովուրդների և մանավանդ տեղաբնակ հայերի պատկերացմամբ նախնիների ուրույն աշխարհը երկինքն էր, ուր նրանք համաստեղություններ էին դառնում և իրենց աստղային գոյության միջոցով հրաշագործ ազդեցություն ունենում ապրող ցեղերի ու նրա յուրաքանչյուր անդամի ճակատագրի վրա ։
Գեղամա ժայռապատկերներ
Գեղամա ժայռապատկերներից մեկը բաղկացած է երկու այծանկարից և կանացի սխեմատիկ երկու ֆիգուրներից, որոնք բավականաչափ մոտիկ նմանություն ունեն Առաջավոր Ասիայի, արևելյան Միջերկրականի ու Էգեյան աշխարհի, Կրետեի, Կիկլադների, Կնոսոսի, Իրանական սարահարթի, Միջագետքի , Եգիպտոսի , Հայաստանի և Անդրկովկասի բրոնզեդարյան կանացի կուռքերի հետ։ Սեմանտիկ նշանակությամբ բոլորովին համազոր մի պատկեր էլ կա Արագածի լանջերին , որը նույնպես կազմված է այծանկարներից ու մարդկային պայմանական չորս պատկերներից, որոնք, սակայն, ի տարբերություն նախորդների, իրենց վրա կրում են կանացի պտղաբերման օրգանների նշաններ, ինչպես Չաթալ-Հույուքի նեոլիթյան որմնանկարների կանացի կուռքերը և ավելի ուշ շրջանի համանման պաշտամունքային առարկաներից շատ-շատերը։
Գեղամա լեռների չափազանց հետաքրքիր ժայռապատկերներից մեկը պարունակում է նույն կարգի մի սյուժե, որն իրենից ներկայացնում է խաչաձև միջուկով արևի մեծ սկավառակ՝ վրան կանգնած չորս թևատարած մարդկային ֆիգուրներով, աջից գծագրված կանացի պայմանական զույգ պատկերով և երկու նշանագրերով։ Արևելքի վաղ մշակույթներին հատուկ «արևաբնակ» մարդկանց ու կանանց զույգ կուռքերի մոտիվը առանձնապես սերտ առնչություններ ունի մի կողմից շատ երկրների նախնադարյան ժայռապատկերների և մյուս կողմից՝ դամբարանային ծիսական նյութերի հետ։
Ֆիգուրների պատկերումը
«Արևաբնակ» մարդկանց կամ ոգիների բազմաթիվ ֆիգուրներ կան նաև Եվրոպայի բրոնզեդարյան ժայռագրերում և առանձնապես պատմական Հայաստանի Շակաշեն գավառի (այժմ Գանձակի դաշտավայր) ուշբրոնզեդարյան դամբարանային դրվագազարդ խեցեղենի վրա։ Հայաստանի նախնադարյան մի շարք դամբարանների կենդանապատկերները, երկնային սիմվոլները, մարդկային բազկատարած ֆիգուրները (Նախիջևան, Շամիրամ և այլն) կամ գերեզմաններում տեղադրվող փոքրիկ կանացի կուռքերը անառարկելիորեն վկայում են, որ մեռյալների ու նախնիների պաշտամունքը սերտորեն կապված է երկնային պատկերացումների հետ, երկինքն ու անդրշիրիմը ընկալվում էին մեկ ամբողջության մեք, իբրև տիեզերքի երկու հավասար տարրեր։ Այդ առումով չափազանց մեծ հետաքրքրություններ են ներկարցնում հայ ժողովրդական հավատալիքներն ու պաշտամունքները, որոկ վերաբերում են մեռյալներին ու նախնիներին, հոգու և մարմնի փոխհարաբերությանը, Մանուկ Աբեղյանի ուսումնասիրության համաձայն, հայերի մեջ մարդկային հոգիները նույնանում են համաստեղություններին, մտածվում աստղերի հետ կապակցված։ Աստղերի հետ է կապվում ոչ միայն հոգին, այլև մարմինը, մարմնական զորությունը, «երբ մի հերոս նեղության մեջ է, — գրում է Աբեղյանը, - նրա աստղը խավարում է, երբ նա կռվում է մեկի հետ, ապա նրա աստղն էլ երկնքում է կռվում հակառակորդի աստղի հետ (հմմտ. «Սասնա ծռեր»)», Հայերի մեջ պաշտվող նախնիներն ու իրենց աստղերը մտածվում են իբրև օգնական, պահապան ոգիներ, իբրև սրբություններ, այդ պատճառով էլ նրանցով երդվում են, ինչպես հոր գերեզմանով («էն մեծ ոլ պստիկ աստղերը վկա», «էն հորս գերեզմանը վկա»), օգնության աղերսով դիմում են աստղերին («Ձետ պետ աստղունք օգնական պահապան կայնեք... մեզ ազատեք ըմեն փորձանաց, չար մարդուց, չար սհաթից») ։
Նախնադարյան ժայռապատկերներ
Նախնադարյան ժայռապատկերների կոմպոզիցիաների մեկնաբանման առումով չափազանց հետաքրքիր են նաև նույն Աբեղյանի կողմից դիտված հայկական այն ըմբռնումները, թե անբիծները տեղավորված են երկնքում աստղերի վրա, որ հոգին լույս է կամ փայլ, թե ապրող կենդանի մարդու մեջ հոգին ունի լուսապայծառ գնդի ձև, թե նախնիների հոգիները ներկայանում են մարդկային, սեփական ուրվականի ձևով և այլն։ Ժամանակակից հետամնաց ցեղերի մեջ նման հասկացություններն ի հայտ են գալիս ավելի անխաոն ու չընդմիջարկված ձևով, սակայն էապես չեն տարբերվում վերը բերվածներից. Սրանց համոզմամբ, նախնիները համաստեղություններ են դարձել, ապրում են աստղերի ու արևի վրա և իրենց աստղային գոյության միշոցով մասնակցում, աջակցում են ցեղերի ու նրանց առանձին անդամների կենսագործունեությանը, հրաշագործ ազդեցություն ունենում ։
Իրողություններ
Վերը բերված Գեղամա սարերի, Վարդենիսի, Արագածի նյութերը, հայ բանահյուսության և ընդհանուր ազգագրության տվյալները, կարծես, հաստատում են այն իրողությունը, որ նախնադարյան սրբավայրերի աչքի ընկնող տեղերում փորագրված՝ մարդկային ֆիգուրների ու աստղազարդ երկնակամարի պատկերներն արվում են նախնիների ու մեռյալների ոգիներին երկրպագելու համար։ Այս երևույթը դիտվում է աշխարհի տարբեր մասերում հայտնաբերված ժայռապատկերների մեջ և համընդհանուր է նախնադարյան հավատալիքների ու կրոնի համար։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նախնադարյան Հայաստան Կատեգորիա:Հայկական դիցաբանություն
Նիդերլանդների արքայական դրամահատարան
Նիդերլանդների արքայական դրամահատարան (Koninklijke Nederlandse Munt), Ուտրեխտում, Նիդերլանդներ, տեղակայված հոլանդական պետությանը ամբողջությամբ պատկանող ընկերություն, 1807 թվականից միակ հոլանդական ձեռնարկությունը, որին մետաղադրամների հատման և թողարկման իրավունք է վերապահված։
Պատմություն
1806 թվականի սեպտեմբերի 7-ին, երբ Նիդերլանդները Լյուդովիկ Բոնապարտի ենթակայության տակ էր, նա որոշեց, որ մետաղադրամների հատումը և մատակարարումը պետք է կատարվի մեկ ազգային մարմնի կողմից ։ Սա հակասում էր մեծ առևտրական քաղաքների միջնադարյան սովորույթներին, որոնք ունեին իրենց սեփական դրամահատարանն ու մետաղադրամները, որոնք հանգեցրին երկրում շրջանառվող տարբեր մետաղադրամների և վերահսկողության բյուրոկրատիայի տարբեր մակարդակների։
Սկզբում մտադրություն կար դրամահատարան գտնել մայրաքաղաք Ամստերդամում, բայց անբավարար ֆինանսական հնարավորությունների պատճառով որոշվեց ազգային դրամահատարանը տեղակայել Ուտրեխտում։
1813 թվականի Նապոլեոնի պարտությունից հետո, երբ Նիդերլանդների թագավորությունը հիմնվեց Վիլհելմ I թագավորի կողմից, դրամահատարանը վերանվանվեց s Rijks Munt : Այն, ինչ այժմ հայտնի է որպես Բելգիա, նոր թագավորության մի մասն էր, և երկրորդ դրամահատարանը հիմնվեց Բրյուսելում ։ 1839 թվականին Բելգիան անկախություն ձեռք բերեց, s Rijks Munt - ը դարձավ Նիդերլանդների թագավորության միակ դրամահատարանը։ Դրամահատարանի միավորումից առաջ հատված նահանգային մետաղադրամները դեռ շրջանառության մեջ էին։ Նրանց համեմատաբար բարձր ինքնարժեքի պատճառով «նոր» մետաղադրամները ճանաչում ստացան միայն ժամանակի ընթացքում։ 1849 թվականին նահանգային մետաղադրամները պաշտոնապես հանվեցին շրջանառությունից։
1901 թվականին ընկերությունը դրվեց ֆինանսների նախարարության ենթակայության տակ, իսկ 1912 թվականին դրամահատարանը պաշտոնապես որպես սեփականություն անցավ պետությանը ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Գերմանիայի բռնազավթումից հետո 1944 թվականին մետաղադրամները արտադրվում էին Միացյալ Նահանգներում։ Դա անհրաժեշտ էր ազատագրումից հետո բավարար արժույթ ապահովելու համար ։
1994 թվականին s Rijks Munt դրամահատարանը վերանվանվեց De Nederlandse Munt NV: Այն դարձավ ընկերություն, որը 100 տոկոսով պատկանում էր Հոլանդիայի պետությանը։ Հինգ տարի հետո թագուհին ընկերությանը շնորհեց Koninklijk (թագավորական, արքայական) կոչումը, և այժմ ընկերությունը իրավունք է վերապահում իրեն անվանել De Koninklijke Nederlandse Munt (Նիդերլանդների արքայական դրամահատարան) ։ 2016 թվականի նոյեմբերի 22-ին Նիդերլանդների արքայական դրամահատարանը վաճառվեց Belgian Groep Heylen-ին ։
Արտադրություն
2002 թվականից սկսած Նիդերլանդների թագավորական դրամահատարանը լիազորված է եվրագոտու օտարերկրյա ազգային բանկերի համար հատել մետաղադրամներ, ինչպես նաև հշմետաղադրամներ հատել Լատվիայի, Գվատեմալայի և Հոնդուրասի համար։ Բացի այդ, Նիդերլանդների արքայական դրամահատարանը արտադրում է հուշադրամներ և հավաքորդների համար նախատեսված մետաղադրամներ (դրանցից որոշները պաշտոնական մետաղադրամներ են, որոշները՝ ոչ) և թագավորական մեդալներ ։
Նիդերլանդների արքայական դրամահատարանը լիազորվել է իրականացնել նաև հին գուլդենների ոչնչացման խնդիրը՝ 2002 թվականին դրանք եվրոյով փոխարինվելուց հետո։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դրամագիտություն Կատեգորիա:Մետաղադրամ Կատեգորիա:Նիդերլանդների տնտեսություն Կատեգորիա:1567 հիմնադրումներ Սրբազան Հռոմեական կայսրությունում Կատեգորիա:Դրամահատարաններ
Ապոստոլովո
Ապոստոլովո (Апостолове), քաղաք Ուկրաինայի Դնեպրոպետրովսկի մարզի Ապոստոլովի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Վշիվոե, Պոկրովսկոե, Կոսիորովո։ Հիմնադրվել է 1793 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Ապոստոլովո քաղաքում բնակվում էր 16 356 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքներ Կատեգորիա:1793 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Օսլոյի քաղաքապետարան
Օսլոյի քաղաքապետարան (Oslo rådhus), Նորվեգիայի մայրաքաղաք Օսլոյի քաղաքապետարանի շենքը: Շինության հիմնական նպատակն է մայրաքաղաքի վարչատարածքային կառավարման շրջանակներում շահագործելը:
1986 թվականին Օսլոն դարձավ Նորվեգիայի առաջին կոմունան, որը ղեկավարման համակարգի փոփոխություն կատարեց և մտցրեց խորհրդարանական կառավարման համակարգ: Քաղաքապետը ընտրվում է խորհրդարանի անդամներից առանձին և իրականացնում է իր պարտականությունները ընտրական օրենսգրքով սահմանված ամբողջ ժամանակահատվածում, որը կազմում է 4 տարի: Քաղաքային խորհւորդը կազմված է 59 անդամից, ովքեր հավաքվում են խորհրդակցության տարեկան 15 անգամ:
Սկսած 1990 թվականից յուրաքանչյուր դեկտեմբերի 10-ին քաղաքապետարանում շնորհվում է Նոբելյան մրցանակը ։
Պատմություն
Օսլոյում քաղաքապետարանի նոր շենքի կառուցման գաղափարը առաջացել է 1905 թվականին Շվեդիայից համաձայնագրով առանձնանալուց հետո: Այն պետք է խորհրդանշեր Նորվեգիայի անկախությունը: 1915 թվականին Օսլոյի քաղաքապետ Յերոնիմուս Հեյերդալը առաջարկեց մի նախագիծ, համաձայն որի՝ քաղաքապետարանի շենքի կառուցումով պետք է քանդվեին և ազատ տարածք դարձվեին Պիպերվիկ թաղամասն ու հարակից տարածքները: Պիպերվիկը հիմնականում կազմված էր հին և խարխուլ շենքերից ու տներից: 1918 թվականին հայտարարվեց լավագույն ճարտարապետական նախագծի համար, որի հաղթողներ դարձան Արնսթեյն Արնեբերգը և Մարկուս Պոուլսոնը: Սակայն Առաջին համաշխարհային պատերազմը առաջացրեց ֆինանսա-տնտեսական խնդիրներ և շինարարությունը չսկսվեց:  1930-ական թվականներին համադրվեցին բոլոր նախագծերը, որոնք պարունակում էին տվյալ ժամանակաշրջանի ճարտարապետակլան բազմաթիվ ոճեր, և արդեն 193 թվականին դրվեց շինարարությնա առաջին քարը: Աստիճանաբար սկսվեց քաղաքի վերակառուցման ու զարգացման գործընթացը: Հին խարխուլ տների ու շենքերի տեղում վեր խոյացավ քաղաքային նոր կենտրոնը, որտեղ ընդգծված էր բոլոր կառույցներից վեր խոյացող քաղաքապետարանի շենքի աշտարակները: Սակայն Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը զգալիորեն խանգարեց նոր շինությունների բացմանը: Շինարարությունը մեծ մասամբ ավարտվեցց 1950 թվականին և նույն թվականի մայիսի 15-ին պաշտոնապես բացվեց:
Շինություններ
Օսլոյի քաղաքապետարանի շենքը հանդիսանում է Նորվեգիայի մայրաքաղաքի խորհրդանիշներից մեկը և 20-րդ դարի գեղեցիկ հուշարձան:
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նորվեգիայի քաղաքապետարաններ Կատեգորիա:Օսլոյի վարչական շենքեր Կատեգորիա:Շենքեր և շինություններ կառուցված 1931 թվականին Կատեգորիա:Քաղաքապետարաններ կառուցված 20-րդ դարում Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Գասպար դե Ագիլար
Գասպար դե Ագիլար (Gaspar Aguilar,), Իսպանական ոսկեդարի իսպանացի գրող և թատերագիր։
Կենսագրություն
Գասպար դե Ագիլարի կյանքի մասին քիչ բան է հայտնի։ Ծնվել է Վալենսիայում (Իսպանիա), ազնվական ընտանիքում։ Կրթություն է ստացել, որպես քարտուղար աշխատել է Սինարկասի կոմսի և Չելվայի վիկոնտի մոտ, հետագայում աշխատել է նաև Գանդիի հերցոգի, Կոսենտայնայի կոմսի և Ալմենարի մարքիզի մոտ։
Նրա պոեզիան հիմնականում գրվել է հովանավորներին գովաբանելու, կրոնական տոների, տոնակատարությունների և պաշտոնական միջոցառումների համար։
Ագիլարը 1592, 1606 և 1619 թվականներին Վալենսիայում մասնակցել է բանաստեղծական բազմաթիվ մրցույթների։ Նա գրել է Fiestes nuptciales (1599) և հակամավրիտանական ​ «Expulsion de los moros en España» («Մավրերի վտարումը Իսպանիայից», 1610) պոեմները։
Ագիլարը հայտնի l'Acadèmia dels Nocturns-ի (Գիշերային ակադեմիա) կազմակերպիչներից մեկն էր Վալենսիայում։ Ակադեմիայի հանդիպումներից մեկի ժամանակ Ագիլարը ներկայացրել է իր` երգիծական ոճով գրված «Երգիծանք ընդդեմ ձկնորսների» բանաստեղծությունը։ Բանաստեղծությունները, որոնք հավաքվել են «Գիշերային ակադեմիայի երգեր» գրքում, սկզբնապես հրատարակվել են 1869 թվականին և վերահրատարակվել երեք հատորով՝ 1905-1912 թվականներին։
Գասպար դե Ագիլարը վախճանվել է 1623 թվականի հուլիսի 26-ին, Վալենսիայում և թաղված է Սան-Ադրես եկեղեցում։
Նրան են վերագրվում 28 կատակերգություններ, բայց միայն 12-ն են փրկվել։ Դրանցից ամենահայտնիներն են.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանացի գրողներ Կատեգորիա:Իսպանացի դրամատուրգներ Կատեգորիա:Իսպանացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Ուդմուրտսկի Վիշուր
Ուդմուրտսկի Վիշուր (Удмуртский Вишур), գյուղ Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Ալնաշսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2008 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 152 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Ալնաշսկի շրջանի բնակավայրեր
Եսայի Եսայան
Եսայի Եսայան, հայ դերասան։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ Կատեգորիա:Ստամբուլ քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Մուրադ-Ռափայելյան վարժարանի սաներ Կատեգորիա:Հայ կինոդերասաններ
Բորիս Պետրով
Բորիս Ստեպանովիչ Պետրով (Борис Степанович Петров, ), խորհրդային նկարիչ, բնանկարիչ, ալպինիստ, Լենինգրադի նկարիչների միության անդամ ։