cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Անիբ Յու
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Վիչեգդա գետն է սկսած ակունքից մինչև Սիկտիվկար քաղաք, գետի ենթաավազանը՝ Վիչեգդա, գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինա ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Կոմի Հանրապետության գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Գերաիլու
Գերաիլու, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Ելիզավետպոլի գավառում ։
Բնակչություն
1908 թվականին գյուղն ունեցել է 190 կովկասի թաթար բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Բեհանզին
Բեհանզին (Գբեհանզին) (Béhanzin, ), Դագոմեայի թագավոր (1889 - 1894)։
Վաղ տարիները
Ծնվել է 1844 թ., եղել է Դագոմեայի թագաժառանգ Գլելեի որդին։
Բեհանզինը իշխանության է եկել 1889 թ., հոր մահից հետո, չնայած իրականում կառավարում էր դրանից շատ առաջ՝ ռեգենտի կոչումով։ Հպատակները նրան համարում էին քաջ ու իմաստուն արքա։ Նրա օրոք եվրոպացիները շատ անգամներ են փորձել գաղութացնել Դագոմեան, և Բեհանզինը բազմիցս դիմադրություն է ցույց տվել նրանց, չնայած նրան, որ Դագոմեան դեր չէր խաղում համաշխարհային արտաքին քաղաքականության բեմին։
Հղումներ
Կատեգորիա:Դահոմեա
Ադրբեջանական դիվերսիոն գործողություն Արցախում (2014)
Ադրբեջանական դիվերսիոն գործողություն Արցախում, 2014 թվականին տեղի ունեցած դիվերսիոն գործողություն, երբ ազգությամբ ադրբեջանցիներ Դիլհամ Ասկերովը և Շահբազ Գուլիևը (Dilqəm Əsgərov, Şahbaz Quliyev) 2014 թվականի հունիսի 29-ին զինված վիճակում ապօրինաբար հատել են Արցախի Հանրապետության պետական սահմանը, այնուհետև առևանգել և սպանել են 17-ամյա քարվաճառցի Սմբատ Ցականյանին։ Ասկերովին ու Գուլիևին ուղեկցել է երրորդ անձ՝ Հասան Հասանովը, որը Վարդենիս-Մարտակերտ ավտոճանապարհի վրա սպանել է ՀՀ բանակի մայոր Սարգիս Աբրահամյանին և լրջորեն վիրավորել է նրա ուղեկից Կարինե Դավթյանին։ Ասկերովն ու Գուլիևը ձերբակալվել են Արցախի ոստիկանության և զինված ուժերի համատեղ գործողությունների արդյունքում, իսկ Հասանովը սպանվել է Պաշտպանության բանակի դիրքապահների հետ փոխհրաձգության հետևանքով։
Հայաստանի և Արցախի իշխանություններն ադրբեջանցիներին որակել էին որպես հանցավոր խմբի անդամներ, որն օգտագործվում էր դիվերսիոն նպատակներով ադրբեջանական իշխանությունների կողմից ։ Ադրբեջանի իշխանությունները հերքում էին այդ մեղադրանքները և Ասերովին և Գուլիևին համարում էին պատանդներ ։ Ասկերովն ու Գուլիևը դատվել են Արցախի Հանրապետությունում։ Ասկերովը դատապարտվել էր ցմահ ազատազրկման, իսկ Գուլիևը՝ 22 տարվա ազատազրկման ։
Դեկտեմբերի 14-ին, 2020 թ. Արցախյան պատերազմն ավարտող եռակողմ հայտարարության պայմաններով, հայկական կողմն արտահանձնել է Ասկերովին և Գուլիևին` գերիների փոխանակման ընթացքում ։
Նախապատմություն
Դիլհամ Ասկերովը ծնվել է 1960 թ. Հայաստանի ԽՍՀ Վարդենիսի շրջանի Ազիզլու (այժմ՝ Նորաբակ) գյուղում։ Նա Արցախյան առաջին պատերազմի ժամանակ ծառայել է նախկին Քելբաջարի շրջանում որպես հետախույզ։ Ռուսաստանի Դաշնության քաղաքացի է։ 2014-ի հուլիսյան դեպքերից առաջ Ասկերովը բնակվում էր Ռուսաստանում ։
Ադրբեջանի քաղաքացի Շահբազ Գուլիևը ծնվել է 1968 թվականին Ադրբեջանի ԽՍՀ Թարթառի շրջանի Գապանլի գյուղում ։
Դիլհամ Ասկերովի մոր գերեզմանը գտնվում է Շահումյանի (նախկին Քելբաջարի) շրջանի Շապլար գյուղում։ Ասկերովն առաջին անգամ հատել է Արցախյան շփման գիծը 1999-ին՝ ենթադրաբար իր մոր գերեզմանը այցելելու համար։ Դրանից մի քանի տարի անց նա պատմել է ադրբեջանական լրատվամիջոցներին այդ մասին և մի քանի անգամ ևս հատել է Արցախի Հանրապետության սահմանը Շահումյանի շրջանի հատվածում։ Ասկերովը բազմատիվ տեսանյութեր ու լուսանկարներ է նկարահանել դեռ հայկական վերահսկողության տակ գտնվող Շահումյանի շրջանում։ Առնվազն մեկ անգամ 2007 թվականին Ասկերովին ուղեկցել է Շահբազ Գուլիևը։ Ինչպես և 2014-ին, նույնպես էլ 2007 թվականին Ասկերովն ու Գուլիևը Արցախի պետական սահմանը հատել են զինված վիճակում՝ կրելով խլացուցիչներով հագեցված ԱԿ ինքնաձիգներ ։
Հասան Հասանովը ծնվել է 1978 թվականին նախկին Ջեբրայիլի շրջանի Մեհդիլի գյուղում, որը նախկինում գտնվում էր շփման գծի վրա։ Ըստ Հասանի եղբայր Նայիլ Հասանովի, նա աշխատել է որպես խանութպան և տաքսու վարորդ Բաքվում ։ Ըստ Հասանովի սոցցանցերում հաշիվների, նա ավարտել է Ջամշիդ Նախիջևանցու անվան ռազմական ճեմարանը և Ադրբեջանի բարձրագույն ռազմական ակադեմիան, ինչը ենթադրում է, որ նա Ադրբեջանի զինված ուժերի սպա էր ։
2014-ի հուլիսի դեպքերը
2014-ի հունիսի 29-ին Դիլհամ Ասկերովը, Շահբազ Գուլիևը և Հասան Հասանովը հատել են Արցախի Հանրապետության պետական սահմանը։ Ասկերովի հուլիսի 2-ին նկարահանած տեսանյութում երևում է, որ երեք ադրբեջանցիները միասին ուտելիք են պատրաստում Շահումյանի շրջանում։ Ասկերովը տեսանյութում նշում է, որ եկել են իրենց ընկեր Հասանովին ծանոթացնելու տարածքին։ Տեսանյութում Ասկերովը կոչ է անում ադրբեջանցի զինծառայողներին գալ Շահումյանի շրջան (նրա խոսքով՝ Քելբաջար)։ Մեկ այլ տեսանյութում երևում է, թե ինչպես են զինված դիվերսանտները անցնում հայատառ ցուցանակի մոտով ։
Հուլիսի 3-4-ի գիշերը 17-ամյա Սմբատ Մեխակի Ցականյանը անհետացել է Նոր Էրքեջ գյուղից, որը գտնվում էր Քարվաճառից 20-25 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Նրա ընտանիքը սկսել էր որոնել նրան, բայց դեռ չէին կասկածում, թե առևանգվել է ։ Ասկերովի և Գուլիևի դատավարության ժամանակ ներկայացված տեսանյութում երևում են ադրբեջանցի դիվերսանտներն ու առևանգված Սմբատ Ցականյանն անտառապատ տարածքում։ Թեսանյութում Ասկերովը ասում է, որ իրենք 20-տարեկան «խոզուկ» են բռնել, ավելացնելով, որ չեն կարող ազատել նրան, քանի որ նա կդատապարտեր նրանց։ Դատավարության ընթացքում Ասկերովը մեկնաբանել էր տեսանյութը, պնդելով, թե Ցականյանին չէին բռնել, այլ խնդրել էին նրանից ցույց տալ ճանապարհը դեպի Քարվաճառ ։
Հուլիսի 8-ին Քարվաճառի կանանցից մեկը նկատել է երկու ադրբեջանցու և զանգահարել Ստեփանակերտի ոստիկանությունը։ Նույն օրը Գուլիևը բերման է ենթարկվել, իսկ Ասկերովը դիմել է փախուստի։ Ինչ-որ պահի Հասան Հասանովը բաժանվել է մյուս դիվերսանտներից և հուլիսի 11-ին Վարդենիս-Մարտակերտ ճանապարհին հարձակվել է մեքենայում գտնվող մայոր Սարգիս Աբրահամյանի և Կարինե Դավթյանի վրա՝ սպանելով Աբրահամյանին և վիրավորելով Դավթյանին։ Հասանովը փորձել է նույն մեքենայով փախուստի դիմել։ Նա քշել է մոտ 7 կիլոմետր, կանգնեցվել է Արցախի Պաշտպանության բանակի զինծառայողների կողմից և զինված դիմադրություն է ցուցաբերել ձերբակալման ժամանակ, որի ընթացքում ծագած փոխհրաձգության հետևանքով սպանվել է։ Սմբատ Ցականյանի դին հայտնաբերվել է բազմաթիվ հրազենային վնասվածքներով հուլիսի 15-ին՝ Քարվաճառ և Նոր Մանաշիդ բնակավայրերի միջև գտնվող անտառապատ տարածքում ։
Դիվերսանտ Հասան Հասանովի դին Ադրբեջանին է հանձնվել 2014-ի հոկտեմբերին և հուղարկավորվել Բաքվում։ Հայաստանի իշխանությունները պնդում են, որ երեք ադրբեջանցիները այդ տարածքում հետախուզական գործողություններ էին իրականացնում Ադրբեջանի հատուկ ծառայությունների պատվերով ։ Դեպքը կարող է լինել այդ տարվա հուլիսի վերջին և օգոստոսի սկզբին տեղի ունեցած հայ-ադրբեջանական բախումների մեկ պատճառ ։
Դատ և արտահանձնում
Ասկերովն ու Գուլիևը դատվել են Ստեփանակերտում։ 2014-ի հոկտեմբերին դիվերսանտներին մեղադրանք է առաջադրվել Արցախի Հանրապետության պետական սահմանը ապօրինի հատելու, ապօրինի կերպով հրազեն և ռազմամթերք կրելու, լրտեսության, և Սմբատ Ցականյանի առևանգման ու սպանության մեջ ։ Ասկերովն ու Գուլիևն իրենց մեղավոր չեն ճանաչել սպանության մեղադրանքում և դատավարության ընթացքում միմյանց են մեղադրել։ Դատավարության ընթացքում Ասկերովը պնդել է, թե անհաջող փորձել է համոզել իր ուղեկիցներին չսպանել Սմբատ Ցականյանին. Գուլիևը հերքում էր Ասկերովի պնդումները ։ Դատախազությունը պնդում էր, որ Ցականյանը սպանվել է Ասկերովի ինքնաձիգով։ 2020 թվականին բանտարկությունից ազատվելուց հետո տրված հարցազրույցներում Ասկերովը հայտարարել է, որ ինքը մեղք չուներ Ցականյանի մահվան մեջ և որ 2014 թվականի հուլիսին տեղի ունեցած դեպքերի ժամանակ սպանված հայերը սպանվել են հայկական ուժերի կողմից  ։
2014 թվականի դեկտեմբերի 29-ին ԼՂՀ ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը դատապարտեց Ասկերովին ցմահ ազատազրկման, իսկ Գուլիևին՝ 22 տարվա ազատազրկման (Ցականյանի սպանության համար դատապարտվեց միայն Ասկերովը)։ Ասկերովը և Գուլիևը բողոքարկել են դատավճիռը 2015-ի հունվարին։ Նրանց բողոքարկումը մերժվել էր այդ տարվա մայիսին Արցախի Գերագույն Դատարանի կողմից։ Ադրբեջանի իշխանությունները դատապարտեցին դատավարությունը որպես անօրինական։
2020 թվականի հայ-ադրբեջանական պատերազմն ավարտող եռակողմ հայտարարությունից հետո միջազգային կազմակերպությունների և Ռուսաստանի խաղաղապահ զորքերի միջնորդությամբ բանակցությունների արդյունքում, Հայաստանն ու Ադրբեջանը պայմանավորվեցին գերիների և պատանդների փոխանակման մասին։ Դիլհամ Ասկերովը և Շահբազ Գուլիևը Ադրբեջանին են արտահանձնվել դեկտեմբերի 14-ին։ Ըստ Արցախի Հանրապետության նախագահ Արայիկ Հարությունյանի՝ որոշումը կայացվել է Սմբատ Ցականյանի ծնողների համաձայնությամբ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արցախյան հակամարտություն Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական զինված ընդհարումներ
Հովհաննես Թումանյանի ծննդյան 150-ամյակ
«Հովհաննես Թումանյանի ծննդյան 150-ամյակ», միջոցառումների շարք՝ նվիրված հայ գրող, ազգային և հասարակական գործիչ Հովհաննես Թումանյանի ծննդյան 150-ամյակին։ Միջոցառումները տեղի կունենան Երևանում, Դսեղում և Թբիլիսիում։ 2017 թվականի նոյեմբերին Փարիզում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կենտրոնակայանում տեղին ունեցած գլխավոր կոնֆերանսի 39-րդ նստաշրջանի ժամանակ Կոմիտասի և Հովհաննես Թումանյանի ծննդյան 150-ամյա հոբելյաններն ընդգրկվել են   «ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի՝ Հռչակավոր մարդկանց և կարևոր իրադարձությունների» 2018-2019 թվականների  օրացույցում  ։
Միշել Նոստրադամուս
Միշել Նոստրադամուս (Michel de Nostredame, ), ֆրանսիացի գուշակ։
Հովհաննես Թումանյանի ծննդյան 150-ամյակ
2018 թվականի հունիսին ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հրամանով ստեղծվել է Հովհաննես Թումանյանի ծննդյան 150-ամյակը նշող հոբելյանական հանձնաժողով ։ Հոբելյանական միջոցառումների մեկնարկը կտրվի 2019 թվականի փետրվարի 19-ին՝ Թումանյանի թանգարանում ։ Հոբելյանական հանձնաժողովի նախագահ է նշանակվել ՀՀ Կրթության և գիտության նախարար Արայիկ Հարությունյանը։
Միշել Նոստրադամուս
Կենսագրություն
Ծնվել է 1503 թվականի դեկտեմբերի 14-ին կամ 21-ին ֆրանսիայի Սեն-Ռեմի-դե-Պրովանս քաղաքում, հրեաների ընտանիքում։ Նրա ծնողները բավականաչափ կրթված և հարուստ մարդիկ են եղել։ Հայրը նոտար է եղել, պապը նոտար է աշխատել հացահատիկի առևտրային կենտրոնում, մորական պապն ու տատը եղել են Սեն-Ռեմի քաղաքի բժիշկներ։ Վաղ մանկության տարիների մորական տատը նրան սովորեցրել է լատիներեն, հունարեն, եբրայերեն, մաթեմատիկա և աստղաբաշխություն։
Հովհաննես Թումանյանի ծննդյան 150-ամյակ
Հովհաննես Թումանյանի ծննդյան 150-ամյակի առթիվ՝ 2019 թվականի փետրվարի 18-ին Հովհաննես Թումանյանի թանգարանում «Հայփոստ» փակ բաժնետիրական ընկերության կողմից մարվել և շրջանառության մեջ է դրվել մեկ նամականիշով գեղաթերթիկ։ Գեղաթերթիկի մարման արարողությանը  մասնակցել են  ՀՀ արտաքին գործերի նախարարի տեղակալ Արտակ Ապիտոնյանը, ՀՀ կրթության և գիտության նախարար Արայիկ Հարությունյանը, ՀՀ տրանսպորտի, կապի և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների նախարար Հակոբ Արշակյանը, «ՀայՓոստ» ընկերության խորհրդի նախագահ Խուան Պաբլո Գեչիջյանը, ՀՀ Ֆիլատելիստների միության նախագահ Հովիկ Մուսայելյանը  ։
Միշել Նոստրադամուս
Գործունեություն
Միշել Նոստրադամուսը բժկության հետ մեկտեղ զբաղվել է աստղագուշակությամբ։ Իր իսկ խոստովանությամբ, գուշակություններ էր անում պայծառատեսության պահերին։ Իր գուշակությունները նա շարադրել է քառյակների՝ կատրենների ձևով։ Դրանք կարճ, հաճախ թերի, անհասկանալի նախադասություններից են կազմված, որտեղ ֆրանսերենը խառնված է լատիներենի և պրովանսերենի՝ իր ծննդավայրի լեզվի բառերի հետ։ Քառյակները հրապարակել է 1555 և 1558 թվականներին։ Արդեն իր ժամանակիցների համար դրանք դժվարհասկանալի էին, իսկ հիմա առավել քան դժվար է ըմբռնել նրա ասածների իմաստը։ Սակայն իր գուշակությունները, որոնք նա հասցնում է մինչև 3790 թվականը, նրան մեծ անուն ու համբավ բերեին։ Նա աշխարհի ամենահայտնի գուշակն է համարվում։
Հովհաննես Թումանյանի ծննդյան 150-ամյակ
Դսեղ
Հովհաննես Թումանյանի 150-ամյակի առթիվ փետրվարի 19-ին ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն այցելել է Դսեղ։ Նիկոլ Փաշինյանը ծաղիկներ է դրել Հովհաննես Թումանյանի կիսանդրու առաջ և շրջել  տուն-թանգարանի տարածքում։
Միշել Նոստրադամուս
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ալքիմիկոսներ Կատեգորիա:Աստղաբաշխներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բժիշկներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ Կատեգորիա:Դեղագործներ Կատեգորիա:Ֆրանսալեզու գրողներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի աստղագետներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հրեաներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Հրեա բժիշկներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գիտնականներ
Կրեսպինո
Կրեսպինո  (Crespino), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Վենետո մարզում՝ Ռովիգո գավառում ։ Բնակչությունը կազմում է 2098 մարդ, խտությունը՝ 68 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 31 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 45030, հեռախոսային կոդ՝ 0425։
Գարբինե Մուգուրուսա
Գարբինե Մուգուրուսա Բլանկո (Garbiñe Muguruza Blanco, իսպաներեն՝ [ɡarβiɲe muɣuɾuθa], բասկերեն՝ [ɡarβiɲe muɣuɾuˌs̻a], ), վենեսուելական արմատներով իսպանացի պրոֆեսիոնալ թենիսիստուհի։ թենիսային մրցաշարերում ներկայացնում է Իսպանիան և պրոֆեսիոնալ է դարձել 2011 թվականին։ Հաղթանակ է հասել WTA 3 մրցաշարերում, այդ թվում 2016 թվականի Մեծ Սաղավարտի Ֆրանսիայի բաց առաջնությունում, որտեղ նա եզրափակիչում առավելության է հասել աշխարհի թիվ 1 ռակետ Սերենա Ուիլյամսի նկատմամբ։ Մեծ Սաղավարտի Փարիզի մրցաշարում հաղթանակի արդյունքում, Մուգուրուսան դարձել է երկրորդ թենիսիստը, ով ծնված լինելով 1990-ական թվականներին, կարողացել է շահել Մեծ Սաղավարտի մրցաշարի հաղթողի տիտղոս՝ Պետրա Կվիտովայից հետո, ով հաղթանակի էր հասել 2011 թվականի Ուիմբլդոնի մրցաշարում։ Ֆրանսիայի բաց առաջնությունից հետո Մուգուրուսան հասել է կարիերայում իր բարձրագույն վարկանիշին՝ աշխարհի թիվ 2 ռակետ։
Ունենալով անդրադարձից հզոր հարված և ագրեսիվ խաղաոճ, Մուգուրուսան առաջին հաջողության հասել է 2014 թվականի Ավստրալիայի բաց առաջնությունում՝ չորրորդ շրջան, որտեղ նրա ճանապարհը փակել է Կարոլին Վոզնյացկին։ Այնուհետև նա Սերենա Ուիլյամսին հաղթել է նույն տարվա Ֆրանսիայի բաց առաջնության երկրորդ շրջանում, աշխարհի ռիվ մեկ ռակետին հաղթելով երկու սեթում և հասնելով մինչև մրցաշարի քառորդ եզրափակիչ։ 2015 թվականին նա հաղթել է China Open մրցաշարում և հասել է կարիերայում առաջին եզրափակիչին Մեծ Սաղավարտի մրցաշարում՝ Ուիմբլդոնում։ 2015 թվականին նա նաև իրավունք է ստացել մասնակցելու WTA Ամփոփիչ մրցաշարին, որտեղ խմբային փուլում հաղթել է բոլոր երեք մրցակցուհիներին և կիսաեզրափակիչում զիջել Ագնեշկա Ռադվանսկայաին։
Կրեսպինո
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Գարբինե Մուգուրուսա
Մուգուրուսան հաջող ելույթներ է ունեցել նաև զուգախաղում, հաղթելով հինգ WTA մրցաշարերում, եզրափակիչ դուրս գալով 2015 թվականի WTA Ամփոփիչ մրցաշարում և հասնելով 2014 թվականի Ֆրանսիայի բաց առաջնության կիսաեզրափակիչ։ Այդ արդյունքներին նա հասել է իր հայրենակցուհի Կարլա Սուարես Նավարոյի հետ զույգով։
Անձնական կյանք
Մուգուրուսան թենիս սկսել է խաղալ երեք տարեկան հասակում։ Իսպանիայում թենիսով շարունակվել է զբաղվել Բրուգերայի թենիսի ակադեմիայում՝ Բարսելոնայից ոչ հեռու։ Թենիսում նրա կուռքը Սերենա Ուիլյամսն է ։ Սիրելի ծածկույթը հարդն է, սիրելի հարվածը՝ մատուցումը։
Գարբինեն տիրապատում է հզոր մատուցման և երկու ձեռքով էլ ուժեղ հարվածի։ Կորտում իսպանուհին նախընտրում է առավելագույն ագրեսիվ գործողություններ, նաև տիրապետելով խաղահրապարակում տեղաշարժվելու բավականին արագության։
2012-2013 թվականներ. Կարիերայի սկիզբ
2013 թվականի Ինդիան Ուելսի «Մասթերս» մրցաշարում, որին Մուգուրուսան մասնակցելու իրավունք էր նվաճել որակավորման փուլը հաղթահարելուց հետո, հիմնական ցանցում հասել է մինչև չորրորդ շրջան, այնտեղ պարտվելով Անժելիկա Քերբերին։ Այնուհետև նա ուայլդ-քարտի է արժանացել WTA Premier Mandatory շարքի Մայամիի մրցաշարում՝ երկրորդ տարին անընդմեջ, որտեղ նա դուրս է եկել չորրորդ շրջան։ Մրցաշարում նա հաղթել է Կատերինա Սինյակովային, 23-րդ դասակարգված Անաստասիա Պավլյուչենկովային և 9-րդ դասակարգված Կարոլին Վոզնյացկիին։ Չորրորդ շրջանում նա պարտվել է 5-րդ դասակարգված Նա Լիին։
2013 թվականի Ուիմբլդոնի մրցաշարից հետո, որտեղ նա երկրորդ շրջանում պարտվել էր Եկատերինա Մակարովային, Մոգուրուսան վիրահատության է ենթարկվել ոտնաթաթի վրա և բաց թողել մրցաշրջանի մնացած մասը։ Տարին եզրափակել է որպես մենախաղի համաշխարհային դասակարգման թիվ 63 և զուգախաղի թիվ 153 ռակետ։
2014 թվական. Առաջին WTA մենախաղի տիտղոս և Մեծ Սաղավարտի մրցաշարի քառորդ եզրափակիչ
Մուգուրուսան մրցաշրջանը սկսել է Օքլենդի մրցաշարում ելույթներով, որտեղ հասել է քառորդ եզրափակիչ և այնտեղ պարտվել աշխարհի նախկին թիվ 1 ռակետ Վենուս Ուիլյամսին։ Հաջորդ շաբաթ Մուգուրուսան որակավորվել է Հոբարթի մրցաշարին և իր առաջին տիտղոսն է շահել WTA մենախաղի մրցաշարում, եզրափակիչում երկու սեթում հաղթելով Կլարա Զակոպալովային ։ Ավստրալիայի բաց առաջնությունում Մուգուրուսան երեք սեթում հաղթանակ է տարել 9-րդ դասակարգված Կարոլին Վոզնյացկիի նկատմամբ և կարիերայում առաջին անգամ հասել Մեծ Սաղավարտի մրցաշարի չորրորդ շրջան, որտեղ երկու սեթում պարտվել է 5-րդ դասակարգված Ագնեշկա Ռադվանսկայաին ։ Զուգախաղում նա Արանչա Պարա Սանտոնհաի հետ միասին հասել են երկրորդ շրջան, որտեղ պարտվել են 8-րդ դասակարգված Ռաքել Կոպս-Ջոնս - Էբիգեյլ Սփիրս զույգին։
Thailand Open մրցաշարի առաջին շրջանում երեք սեթում Կիմիկո Դատեին պարտվելուց հետո Մուգուրուսան մենախաղի իր երկրորդ եզրափակիչ է հասել Brasil Tennis Cup մրցաշարում, որտեղ նա երեք սեթում պարտվել է Կլարա Զակոպալովային ։ Այնուհետև Մուգուրուսան երկրորդ շրջանում պարտվել է Ինդիան Ուելսի և Մայամիի մրցաշարարում, սակայն քառորդ եզրափակիչ է հասել վերջինիս զուգախաղի մրցաշարում, որտեղ նա և իր խաղընկերուհի Կարլա Սուարես Նավարոն երեք սեթում պարտվել են 8-րդ դասակարգված Ռաքել Կոպս-Ջոնս - Էբիգեյլ Սփիրս զույգին։
Մուգուրուսան պարտվել է Monterrey Open մրցաշարի առաջին շրջանում և կիսաեզրափակիչ է հասել Marrakech Grand Prix մրցաշարում, որտեղ նա երկու սեթում պարտվել է մրցաշարի ապագա հաղթող Մարիա-Թերեզա Տորո Ֆլորին։ Այնուամենայնիվ, նրան և Ռոմինա Օպրանդիին հաջողվել է հաղթել զուգախաղի մրցաշարում՝ Կատաժինա Պիտեր-Մարյանա Զանևսկա զույգին երեք սեթում հաղթելով եզրափակիչում։ Madrid Open մրցաշարում Մուգուրուսան երկրորդ շրջանում պարտվել է Սամանտա Ստոսուրին, սակայն եզրափակիչ է դուրս եկել զուգախաղում՝ Կարլա Սուարես Նավարոյի հետ, որտեղ նրանք երկու սեթում պարտվել են 2-րդ դասակարգված իտալուհիներ Սառա Էրանիին և Ռոբերտա Վինչիին։
Internazionali BNL d'Italia մրցաշարի երկրորդ շրջանում Ֆրանչեսկա Սկիավոնեին պարտվելուց հետո Մուգուրուսան առաջին անգամ քառորդ եզրափակիչ է հասել խոշոր մրցաշարում՝ Ֆրանսիայի բաց առաջնությունում, որտեղ երկրորդ շրջանում առավելության է հասել աշխարհի առաջին ռակետ Սերենա Ուիլյամսի նկատմամբ, ինչը վերջինիս վատագույն արդյունքն էր Մեծ Սաղավարտի մրցաշարերում ։ Մինչ քառորդ եզրափակիչ ոչ մի սեթ չզիջելով մրցակիցներին, Մուգուրուսան այնտեղ երեք սեթում պարտվել է մրցաշարի ապագա հաղթող Մարիա Շարապովային ։ Մուգուրուսան նաև կիսաեզրափակիչ է դուրս եկել զուգախաղի մրցաշարում, որտեղ Կարլա Սուարես Նավարոյի հետ միասին երեք սեթում պարտվել են վերին դասակարգված Պեն Շուայ-Սու Վեյ Սե զույգին։ Այդ հաջող ելույթների արդյունքում Մուգուրուսան բարելավել է համաշխարհային դասակարգման մենախաղի և զուգախաղի վարկանիշները և տեղ զբաղեցրել, համապատասխանաբար, 27-րդ և 36-րդ հորիզոնականներում։
Մուգուրուսան խոտածածկի մրցաշրջանը սկսել է Rosmalen Grass Court Championships մրցաշարում, որտեղ նա հասել է մինչև քառորդ եզրափակիչ, սակայն պարտվել է ամեպիկուհի որակավորված Կոկո Վանդևենգեին երկու սեթում ։ Ուիմբլդոնի մրցաշարում Մուգուրուսան 27-րդ դասակարգվածն էր, սակայն կրկին Վանդևենգեին պարտվել է առաջին շրջանում ։ 16-րդ դասակարգված լինելով զուգախաղի մրցաշարում (Կարլա Սուարես Նավարոյի հետ, Մուգուրուսան և խաղընկերուհին հաղթել են Այլա Տոմյանովիչ-Քրիստինա ՄակՀեյլ, Մոնիկա Նիկուլեսկու-Կլարա Կոուկալովա զույգերի նկատմամբ և դուրս են եկել երրորդ շրջան, որտեղ երկու սեթում պարտվել են Անդրեա Պետկովիչ-Մագդալենա Ռիբարիկովա զույգին ։
2015 թվական. Առաջին Մեծ Սաղավարտի եզրափակիչ և առաջին Premier Mandatory մրցաշարի տիտղոս
2015 թվականի մրցաշրջանում Մուգուրուսայի առաջին մեկնարկը եղել է Բրիսբենի մրցաշարում, սակայն նա ստիպված է եղել հրաժարվել պայքարից ոտնաթաթի վնասվածքի պատճառով ։ Հաջորդ շաբաթ Մուգուրուսան որոշել է չպաշտպանել Հոբարտի մրցաշարի տիտղոսը, այլ մասնակցել է Սիդնեյի մրցաշարին, որտեղ նա հասել է մինչև քառորդ եզրափակիչ, մրցաշարի ընթացքում առաջին անգամ հաղթանակ տանելով Ագնեշկա Ռադվանսկայաի նկատմամբ ։ Ավստրալիայի բաց առաջնությունում նա հասել է մինչև չորրորդ շրջան՝ Մարինա Էրակովիչի, Դանիելա Հանտուխովայի և Թիմեա Բաչինսկիի նկատմամբ հաղթանակներ տանելուց հետո, սակայն այնտեղ երեք սեթում պարտվել է վերջնական արդյունքում մրցաշարի հաղթող Սերենա Ուիլյամսին։
Մուգուրուսան հաղթանակ է տարել 2015 թվականի Ֆեդերացիայի գավաթի Համաշխարհային II խմբի երկու մենախաղերում, հաղթելով Իրինա Կամելիա Բեգուին և աշխարտի 3-րդ ռակետ Սիմոնա Հալեպին, սակայն Իսպանիայի հավաքականը պարտություն է կրել 2-3 հաշվով՝ զուգախաղի որոշիչ մրցակցությունում Մուգուրուսայի և Անաբել Մեդինա Գարիգես զույգի պարտությունից հետո։ Դուբայի մրցաշարում Մուգուրուսան հասել է կարիերայում իր առաջին WTA Premier 5 մրցաշարի մենախաղի կիսաեզրափակիչ, մրցաշարի ընթացքում հաղթելով Յարմիլա Հայդաշովային, 12-րդ դասակարգված Ելենա Յանկովիչին, 5-րդ դասակարգված Ագնեշկա Ռադվանսկայաին և 13-րդ դասակարգված, իր խաղընկերուհի Կարլա Սուարես Նավարոյին, սակայն կիսաեզրափակիչում երեք սեթում պարտություն է կրել 17-րդ դասակարգված Կարոլինա Պլիշկովայից։ Նա Սուարես Նավարոյի հետ միասին դուրս է եկել նաև զուգախաղի մրցաշարի եզրափակիչ։ Հաջորդ շաբաթ, Դոհայի մրցաշարում, Մուգուրուսան առաջին շրջանում Կարլա Սուարես Նավարոյի հետ հանդիպման ժամանակ, առաջին սեթում հրաժարվել է մրցակցությունից։
Մարտին Մուգուրուսան Կարոլինա Պրիշկովային պարտվել է Ինդիան Ուելսի մրցաշարի երկրորդ շրջանում՝ առաջին շրջանում ամերիկուհի Իրինա Ֆալկոնիին հաղթելուց հետո։ Չնայած դրան, նա մրցաշարից հետո վարկանիշային աղյուսակում բարձրացել է մինչև 19-րդ հորիզոնական։ Երկու շաբաթ անց Մուգուրուսան հասել է մինչև Մայամիի մրցաշարի երրորդ շրջան, որտեղ Սեսիլ Կարատանչևայի նկատմամբ հաղթանակից հետո պարտվել է 11-րդ դասակարգված Սառա Էրանիին՝ առաջին սեթում հաղթանակի հասնելուց հետո։
Մուգուրուսան անհաջող մեկնարկ է վերցրել մրցաշրջանի խոտածածկի մրցաշարերում, պարտվելով Բիրմինգհեմի մրցաշարի առաջին շրջանում և Իսթբորնի մրցաշարի երրորդ շրջանում։ Այնուամենայնիվ, նա և Սուարես Նավարոն իրենց առաջին խոտածածկի մրցաշարի տիտղոսն են նվաճել Բիրմինգհեմում, եզրափակիչում երկու սեթում հաղթելով Անդրեա Հլավաչկովային և Լյուսիա Գրադեցկայաին։ Ուիմբլդոնի մրցաշարում Մուգուրուսան երրորդ շրջանում պարտության է մատնել 10-րդ դասակարգված Անժելիկա Քերբերին, չորրորդ շրջանում հաղթել է 5-րդ դասակարգված Կարոլին Վոզնյացկիին և քառորդ եզրափակիչում հաղթել է 15-րդ դասակարգված Թիմեա Բաչինսկիին։ Կիսաեզրափակիչում նրա մրցակցուհին 13-րդ դասակարգված Ագնեշկա Ռադվանսկայան էր, որին նա պայքարից դուրս է թողել երեք սեթում և կարիերայում առաջին անգամ դուրս է եկել Մեծ Սաղավարտի մրցաշարի եզրափակիչ։ Տիտղոսի համար մրցախաղում նա աշխարհի թիվ 1 ռաեկտ Սերենա Ուիլյամսին պարտվել է երկու սեթում ։ Մրցաշարից հետո Մուգուրուսան առաջին անգամ մտել է համաշխարհային դասակարգման Թոփ 10-յակ՝ տեղ զբաղեցնելով WTA վարկանիշային աղյուսակի 9-րդ հորիզոնականում։
ԱՄՆ բաց առաջնության նախապատրաստման շրջանում Մուգուրուսան հաջողությունների չի հասել, պարտվելով Տորոնտոյի և Ցինցինատիի մրցաշարերի մեկնարկներում՝ Լեսյա Ցուրենըոյին և Յարոսլավա Շվեդովային։ ԱՄՆ բաց առաջնության մրցաշարի առաջին շրջանում նա հաղթել է գերմանացի Կարինա Վիթհոֆին։ Սակայն հաջորդ փուլում նա երեք սեթում պարտվել է Յոհաննա Կոնտաին, մրցախաղում, որը տևել է 3 ժամ 23 րոպե՝ ամենաերկար կանանց մենախաղը մրցաշարի պատմության ընթացքում 1970 թվականին թայ-բրեյքը մտցնելուց ի վեր։
Մուգուրուսան ասիական մրցաշարերում մեկնարկել է Տոկիոյի Pan Pacific Open-ում, որտեղ նա հաջողությամբ հասել է մինչև քառորդ եզրափակիչ, որտեղ պարտվել է Բելինդա Բենչիչին։ Ուհանի մրցաշարում Մուգուրուսան երկրորդ մրցաշարում անընդմեջ հասել է քառորդ եզրափակիչ՝ Սլոան Սթիվենսի և Անա Իվանովիչի նկատմամբ հաղթանակներից հետո։ Այնուհետև նա առավելության է հասել Աննա Կարոլինա Շմիդլովայի և Անժելիկա Քերբերի նկատմամբ և դուրս եկել եզրափակիչ։ Եզրափակիչում նա մրցակցել է Վենուս Ուիլյամսի հետ, սակայն երկրորդ սեթում ստիպված է եղել դադարեցնել պայքարը ոտնաթաթի վնասվածքի պատճառով։ Մրցաշարից արդյունքում Մուգուրուսան առաջին անգամ կարողացել է տեղ գրավել ուժեղագույն թենիսիստուհիների Թոփ 5-ում ։ Պեկինի China Open մրցաշարում Մուգուրուսան առաջին երկու շրջաններում հաղթել է Իրինա Ֆալկոնիին և Միրյանա Լուչիչ Բարոնիին և դուրս եկել քառորդ եզրափակիչ։ Քառորդ եզրափակիչում հաղթանակը Մուգուրուսային թույլ կտար առաջին անգամ մասնակցութուն ունենալ WTA Ամփոփիչ մրցաշարում։ Բեթանի Մաթեկ Սանդսի նկատմամբ հաղթանակը քառորդ եզրափակիչում նրան դարձրել է առաջին իսպանացի թենիսիտուհին, 2001 թվականին Արանչա Սանչես Վիկարիոյից հետո, ով մրցակցել է տարվա ամփոփիչ մրցաշարին։ Կիսաեզրափակիչում նա հաղթել է 4-րդ դասակարգված Ագնեշկա Ռադվանսկայաին և կարիերայում առաջին անգամ դուրս եկել Premier Mandatory մրցաշարի եզրափակիչ։ Ռադվանսկայաի նկատմամբ հաղթանակը նրան թույլ է տվել վարկանիշային աղյուսակում բարձրանալ 4-րդ հորիզոնական։ Եզրափակիչում Մուգուրուսան հաղթանակ է տարել 12-րդ դասակարգված Թիմեա Բաչինսկիի նկատմամբ և հասել կարիերայում իր ամենամեծ հաջողությանը՝ WTA Premier Mandatory մրցաշարի հաղթողի տիտղոսին։
Այնուհետև Մուգուրուսան ուղևորվել է Սինգապուր՝ WTA Ամփոփիչ մրցաշար։ Խմբային փուլում նա հաղթանակներ է տարել Պետրա Կվիտովայի, Անժելիկա Քերբերի և Լյուսիա Շաֆարժովայի նկատմամբ և դուրս եկել կիսաեզրափակիչ, որտեղ նա պարտություն է կրել Ագնեշկա Ռադվանսկայաից։ Մուգուրուսան Սինգապուրում մասնակցություն է ունեցել նաև զուգախաղի մրցաշարին, որտեղ իր խաղընկերուհի Կարլա Սուարես Նավարոյի հետ դուրս է եկել եզրափակիչ։ Եզրափակիչում նրանք պարտվել են 1-ին դասակարգված Մարտինա Հինգիս-Սանիա Միրզա զույգին։
2016 թվական. Ֆրանսիայի բաց առաջնության չեմպիոն և նորամուտ Թոփ 2
Մուգուրուսան իր մրցաշրջանը սկսել է Բրիսբենի մրցաշարում, որտեղ նա առաջին իսկ շրջանում հեռանում է մրցաշարից վնասվածքի պատճառով ։ Հաջորդ մրցաշարը եղել է Ավստրալիայի բաց առաջնությունը, որտեղ նա հասել է մինչև երրորդ շրջան՝ նախորդ երկուսում հաղթանակներ տանելով Անեթ Կոնտավեյթի և Կիրստեն Ֆլիպկենսի նկատմամբ։ Երրորդ շրջանում նա պարտվել է Բարբորա Ստրիցովային։ Ֆեդերացիայի գավաթում Մուգուրուսան օգնել է Իսպանիայի հավաքականին հաղթելու Սերբիայի ընտրանում՝ հաղթանակներ տանելով Իվանա Յորովիչի և Ելենա Յանկովիչի նկատմամբ ։
Դուբայի մրցաշարում Մուգուրուսան երկրորդ շրջանում պարտվել է Էլինա Սվիտոլինային։ Նրա հաջորդ մրցաշարը եղել է Դոհայում, որտեղ նա հասել է տարվա ընթացքում առաջին քառորդ եզրափակիչ, պարտության մատնելով Նաո Հիբինոյին և Թիմեա Բաբոշին, սակայն երեք սեթում պարտվել է Անդրեա Պետկովիչին։ Այնուհետև նա խաղացել է Ինդիան Ուելսի մրցաշարում, որտեղ մեկնարկային խաղում պարտվել է Քրիստինա ՄակՀեյլին։ Miami Open մրցաշարում նա երեք սեթում հաղթել է Դոմինիկա Ցիբուլկովային, երկու սեթում Նիկոլ Գիբսին և չորրորդ շրջանում պարտություն է կրել Վիկտորիա Ազարենկայից՝ երկու թայ-բրեյքներում։
Մուգուրուսան գրունտային շրջանի մեկնարկը սկսել է Իտալիայի հավաքականի դեմ Ֆեդերացիայի գավաթի խաղում։ Այնտեղ նա հաղթանակներ է տարել Ֆրանչեսկա Սկիավոնեի և թիվ 7 ռակետ Ռոբերտա Վինչիի նկատմամբ և Իսպանիայի հավաքականին օգնել է հաջորդ տարի ելույթ ունենալ Համաշխարհային խմբում։ Այնուհետև նա խաղացել է Շտուտգարտի մրցաշարում, որտեղ հասել է տարվա մեջ երկրորդ քառորդ եզրափակիչին՝ պարտվելով Պետրա Կվիտովային։ Մադրիդի մրցաշարում նա երկրորդ շրջանում պարտվել է Իրինա Կամելիա Բեգուին։ Այնուհետև մրցաշարջանում առաջին WTA մրցաշարի կիսաեզրափակիչ է հասել Հռոմի մրցաշարում՝ 11-րդ դասակարգված Թիմեա Բաչինսկիին քառորդ եզրափակիչում հաղթելուց հետո։ Սակայն կիսաեզրափակիչում նա երկու սեթում պարտվել է Մեդիսոն Կիսին։
Ֆրանսիայի բաց առաջնությունում Մուգուրուսան անսպասելիորեն մեծ հաջողության է հասել և շահել մրցաշարի հաղթողի և Մեծ Սաղավարտի մրցաշարերում իր առաջին տիտղոսը։ Նա առաջին շրջանում առաջին սեթը պարտվել է Աննա Կարոլինա Շմիդլովային, սակայն մրցախաղը շահել է երեք սեթում։ Դրանից հետո նա հեշտությամբ հասել է մինչև մրցաշարի եզրափակիչ՝ կարիերայում երկրորդ եզրափակիչը Մեծ Սաղավարտի մրցաշարերում, ոչ մի սեթ չպարտվելով հետագա հինգ հանդիպումներում, այդ թվում Սվետլանա Կուզնեցովային չորրորդ շրջանում։ Քառորդ եզրափակիչում նա հաղթել է Շելբի Ռոջերսին և կիսաեզրափակիչում առավելության է հասել Սամանտա Ստոսուրի նկատմամբ ։ Եզրափակիչում նրա մրցակիցը աշխարհի թիվ 1 ռակետ և մրցաշարի 1-ին դասակարգված Սերենա Ուիլյամսի հետ՝ նախորդ տարվա Ուիմբլդոնի մրցաշարի եզրափակիչի ռևանշ-մրցախաղը։ Մուգուրուսան հաղթանակ է տարել երկու սեթում և շահել կանանց մենախաղի կարիերայի իր գլխավոր տիտղոսը ։ Մրցաշարում հաղթանակից հետո նա 2016 թվականի հունիսի 6-ին WTA վարկանիշային աղյուսակում բարձրացել է կարիերայում իր բարձրագույն հորիզոնականը՝ աշխարտի թիվ 2 ռակետ։ Նա առաջին իսպանուհի թենիսիստուհին է, ով 1998 թվականին Արանչա Սանչես Վիկարիոյի հաղթանակից հետո կարողացել է տիտղոս շահել Մեծ Սաղավարտի մրցաշարում ։
Մուգուրուսան խոտածածկի շրջանը սկսել է հայրենի Մալյորկայի մրցաշարում մրցելույթներով, որտեղ նա 1-ին դասակարգվածն էր։ Այնուամենայնիվ, նա առաջին շրջանում երկու սեթում պարտություն է կրել Կիրստեն Ֆլիպկենսից՝ առաջին շրջանում դուրս մնալով արդեն տարվա ընթացքում երրորդ մրցաշարում և երկրորդ անգամ պարտություն կրելով Ֆլիպկենսից։ Մուգուրուսան Ուիմբլդոնի մրցաշարում մեկնարկել է որպես 2-րդ դասակարգված՝ հույս ունենալով վարկանիշային աղյուսակի վերին հորիզոնականը շահել Սերենա Ուիլյամսից։ Չնայած Մուգուրուսան մեկնարկային խաղում հաղթել է Կամիլա Ջորջիին, այնուամենայնիվ, երկրորդ շրջանում պարտվել է Յանա Չեպելովային։ Չկարողանալով պաշտպանել նախորդ տարվա եզրափակիչի վարկանիշային միավորները, Մուգուրուսան դասակարգման աղյուսակում իջել է 3-րդ հորիզոնական։ Օգոստոսին նա մասնակցել է Ռիո դե Ժանեյրոյի Օլիմպիական խաղերին։ Առաջին շրջանում նա հաղթել է ռումինուհի Անդրեա Միտուին և երկրորդ շրջանում՝ Նաո Հիբինոյին։ Երրորդ շրջանում Մուգուրուսան պարտություն է կրել մրցաշարի ապագա հաղթող և ոսկե մեդալակիր Մոնիկա Պյուիգին Պուերտո Ռիկոյից։ Զուգախաղի մրցաշարում նա համագործակցել է Կարլա Սուարես Նավարոյի հետ և հասել են մինչև քառորդ եզրափակիչ, որտեղ պարտվել են Օլիմպիական խաղերի ապագա ոսկե մեդալակիրներ Եկատերինա Մակարովա-Ելենա Վեսնինա զույգին։
Հայկական կրթությունը Օսմանյան կայսրությունում
19-րդ դարում հայերը Օսմանյան կայսրությունում սկսել են որոշակի քայլեր ձեռնարկել ազգային կյանքն ու կրթությունը զարգացնելու համար։ Այդ ժամանակաշրջանում Օսմանյան կայսրությունում կրթական-մշակութային կառույցներ հիմնելու թույլտվություն ստանալը շատ դժվար էր։ Առաջին հայկական դպրոցները Օսմանյան կայսրությունում հիմնվել են 1790-ական թվականներին Կոստանդնուպոլսում՝ եկեղեցու կամ տեղի հայերի միջոցներով։
Գարբինե Մուգուրուսա
2016 թվական. Ֆրանսիայի բաց առաջնության չեմպիոն և նորամուտ Թոփ 2
Օլիմպիադայից հետո Մուգուրուսան մասնակցել է Ցինցինատիի մրցաշարին, որտեղ դասակարգված էր 4-րդ համարի տակ։ Երկրորդ շրջանում նա հաղթել է Կոկո Վանդևենգեին, երրորդ շրջանում առավելության հասել 16-րդ դասակարգված Անաստասիա Պավլյուչենկովայի նկատմամբ։ Քառորդ եզրափակիչում Թիմեա Բաբոշին հաղթելուց հետո Մուգուրուսան դուրս է եկել կիսաեզրափակիչ, որտեղ, սակայն, երկու սեթում պարտվել է մրցաշարի ապագա հաղթող, 15-րդ դասակարգված Կարոլինա Պլիշկովային։
Հայկական կրթությունը Օսմանյան կայսրությունում
Պատմություն
Արևմտահայ կրթության կազմակերպման գործին նպաստել են հիմնականում հայ առաջադեմ երիտասարդների նախաձեռնությամբ ստեղծված կրթամշակութային ընկերությունները, որոնց նպատակը հայկական գավառներում կրթության տարածումն էր։ Այդպիսի կազմակերպություններ էին՝
Գարբինե Մուգուրուսա
2016 թվական. Ֆրանսիայի բաց առաջնության չեմպիոն և նորամուտ Թոփ 2
ԱՄՆ բաց առաջնությունում Մուգուրուսան դասակարգված էր 3-րդ համարի տակ և առաջին շրջանում երեք սեթում հաղթել է Էլիս Մերտենսին։ Երկրորդ շրջանում նա երկու սեթում պարտվել է Անաստասիա Սևաստովային։
Տոկիոյի մրցաշարում նա դասակարգված էր 1-ին համարի տակ և երկրորդ շրջանում ռևանշ է վերցրել ԱՄՆ-ու իրեն պարտության մատնած Անաստասիա Սևաստովայից, հաղթելով նրան երկու սեթում։ Քառորդ եզրափակիչում նա երեք սեթում պարտվել է Էլինա Սվիտոլինային։ Ուհանի մրցաշարում նա դասակարգված էր 2-րդ համարի տակ, սակայն երկրորդ շրջանում պարտվել է Ելենա Յանկովիչին։ Հոկտեմբերին նա մասնակցել է Պեկինի մրցաշարին, որտեղ 2-րդ դասակարգվածն էր։ Առաջին շրջանում Մուգուրուսան հաղթել է Իրինա Կամելիա Բեգուին, իսկ երկրորդում՝ Յուլիա Պուտինցևային։ Երրորդ շրջանում նա երկու սեթում պարտվել է Պետրա Կվիտովային։
Այնուհետև Մուգուրուսան մասնակցել է Լինցի մրցաշարին, որտեղ առաջին երկու շրջաններում հաղթանակներ է տարել Կայլա Բույուկակչայի և Մոնիկա Նիկուլեսկուի նկատմամբ, իսկ քառորդ եզրափակիչի երրորդ սեթում հրաժարվել է Վիկտորիա Գոլուբիչի հետ պայքարից՝ վնասվածքի պատճառով։
Հոկտեմբերի վերջին Մուգուրուսան մասնակցել է WTA Ամփոփիչ մրցաշարին, որտեղ ընդգրկված էր Սպիտակ խմբում՝ Ագնեշկա Ռադվանսկաի, Կարոլինա Պլիշկովայի և Սվետլանա Կուզնեցովայի հետ։ Խմբային փուլում նա երկու սեթում պարտվել է Ռնդվանսկաին և Պլիշկովային և երեք սեթում հաղթել է Կուզնեցովային, սակայն դուրս է մնացել մրցաշարից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանացի թենիսիստներ Կատեգորիա:Մեծ սաղավարտի (թենիս) մրցաշարեր Կատեգորիա:Ավստրալիայի թենիսի բաց առաջնություն Կատեգորիա:Ֆրանսիայի թենիսի բաց առաջնություն Կատեգորիա:Ուիմբլդոնի մրցաշար Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի թենիսի բաց առաջնություն Կատեգորիա:Վենեսուելայում ծնվածներ Կատեգորիա:Կարակաս քաղաքում ծնվածներ
Հայկական կրթությունը Օսմանյան կայսրությունում
Պատմություն
Օսմանյան կայսրության հայ բնակչության կրթության զարգացմանը նպաստել են նաև օտարերկրյա միսիոներները։ Թուրքիայում իրենց գործունեության հենց առաջին շրջանում նրանք բացել են երկսեռ նախակրթարաններ ու վարժարաններ, սիկ այս փաստը կրթության հարցում այլընտրանք է ստեղծել հայերի համար։ 19-րդ դարի վերջերից հայ երիտասարդները հնարավորություն են ունեցել իրենց կրթությունը շարունակել եվրոպական լավագույն համալսարաններում և վերադառնալով` ուսուցիչ աշխատել նորաբաց հայկական դպրոցներում։ 1866 թվականին Կոստանդնուպոլսում գործել է 46 հայկական դպրոց՝ 32 արական և 14 իգական։ Կային 4700 աշակերտ, 1472 աշակերտուհի և 142 դասավանդող։ 19-րդ դարից սկսած ընդհանուր գիմնազիաներ են բացվել Արևմտյան Հայաստանի կենտրոնական շրջաններում ու գյուղերում։
Ըստ Ազգային կենտրոնական վարչության վիճակագրության՝ 1901-1902 թվականներին Օսմանյան կայսրության տարածքում գործել է 803 ազգային գիմնազիա, որտեղ կար 81,208 աշակերտ և 2088 ուսուցիչ, Արևմտյան Հայաստանի տարածքում են եղել 441 քոլեջ՝ 29,371 աշակերտ, 7772 աշակերտուհի և 921 դասավանդող։ Մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմը Օսմանյան կայսրության տարածքում գործել են շուրջ 1996 հայկական դպրոցներ` 173022 աշակերտներով, որից Արևմտյան Հայաստանի տարածքում` 1251 դպրոցներ` շուրջ 76548 աշակերտներով։
Դպրոցի գործունեության արտոնագիր
Արտոնագրի ստացումը Օսմանյան պետության պայմանն էր բոլոր ոչ մուսուլման ժողովուրդներին,այդպես ձգտում էր նրանց բացած դպրոցները վերահսկողության տակ պահել։ 1894 թվականին Օսմանյան կայսրությունում գործել է 4572 դպրոց։ Դրանցից 4074-ը առանց արտոնագրի էին։ Ըստ Ազգային կրթության տնօրեն Մեհմեդ Ալի բեյի՝ արտոնագիր ստանալու գործընթացի ձգձգման հիմնական պատճառը շրջանների դպրոցների ուսուցիչներին վիլայեթների կենտրոն բերելու խնդիրն էր։ Նահանգապետ Սըրրը փաշայի կառավարման տարիներին (1890-1895) Դիարբեքիրի շրջաններում ոչ մուսուլմաններին պատկանող դպրոցներից 42-ին՝ արտոնագիր, իսկ 68 ուսուցչի վկայական է տրվել։
Դասագրքեր
Օսմանյան կայսրության բոլոր հայկական դպրոցներում գրքերն ու ամսագրերը 1894 թվականի սկզբին ընտրել է Պատրիարքարանը, քննել ու հաստատել է գրաքննչական կառույցը։ Այդ գրքերի ու ամսագրերի անունները տպագիր նոթատետրի տեսքով վիլայեթի կենտրոններին ու բնակավայրերին ուղարկվելուց հետո թույլ չի  տրվել կիրառել այլ գրքեր ու ամսագրեր։ Օրինակ՝ Դիարբեքիրի կրթության տնօրենի՝ 1910 թվականի նոյեմբերի 30-ի պատասխանի մեջ ասվում է, որ պետք է ուշադրություն դարձնել ոչ մուսուլմաններին պատկանող տարրական և միջնակարգ դպրոցներում սոցիալական խավերի միջև սառնություն ու թշնամանք տարածելու, կրոնական և քաղաքակրթական ավանդույթների դեմ մտքերի, սոցիալիզմի, կոմունիզմի ու անարխիայի նման մի շարք քաղաքական տարրերի քարոզին։
Հայկական կրթությունը Երզնկայում
1824 թվականի հուլիսի 10-ի Պոլսոյ պատրիարք Կարապետ Գ Պալաթցիի հատուկ կոնդակով կարգադրվել է պատրիարքարանի ենթակայութեան տակ գործող բոլոր եկեղեցական թեմերի առաջնորդներին՝ իրենց ապրած գավառներում «հաստատել դպրոցս ի կրթութիւն մանկանց եկեղեցւոյ» ։ Այստեղ ևս բացվել են բազմաթիվ դպրոցներ։ «Եկեղեաց կրթասէր միութիւնը » զարկ է տվել շրջանի կրթական և մշակութային գործին՝ բացելով մի քանի հազար կտոր գրքային ֆոնդով գրադարան-ընթերցարան ։ Մեծ եղեռնից առաջ Երզնկայի հայկական կրթական կյանքում կտրուկ վերելք է նկատվել։ Ըստ Պոլսոյ Հայոց պատրիարքարանի հրահանգի՝ 1913 թվականին կազմվել է մի վիճակացույց, ըստ որի՝ գավառակում գործել է 37 հայկական կրթական հաստատություն, որից 7-ը՝ Երզնկայում, 30-ը՝ հայաբնակ բնակավայրերում։ Այս դպրոց-վարժարանների աշակերտների թիվը մոտ 3,860 էր, որից մոտ 1500-ը՝ Երզնկա քաղաքում, մնացած 2360-ը՝ հայաբնակ գյուղերում։ Գյուղերում ու քաղաքներում գործող դպրոց-վարժարաններից առավել հայտնի են՝
Հայկական կրթությունը Մուշում
1863 թվականին Մուշ քաղաքում գործել են 3 վարժարաններ` Սր. Մարինէ թաղի, Ձորա թաղի և Վերին թաղի վարժարանները։ 19-րդ դարի վերջերին և 20-րդ դարասկզբին Մուշում գործել է հայկական 7 դպրոց, որոնցից 5-ը թաղային եկեղեցիներին կից էին, իսկ երկուսից մեկը օրիորդական վարժարանն էր՝ Հովսէփ Իզմիրեանցի կտակով 1884 թվականին հիմնադրված, երկրորդը` Կենտրոնական վարժարանը, որը թաղային դպրոցների համեմատութեամբ միջնակարգ կրթություն է ապահովել ։։ Այստեղ ևս կրթական կյանքը վերելք է ապրել Երիտթուրքական հեղափոխությունից հետո, սակայն 1915 թվականի ջարդերից հետո բոլոր կրթօջախները դադարել են գործել։ Մշո գավառակում գործող դպրոցներից առավել նշանավորներն են՝
Մշո գավառակի կրթական զարգացման գործում մեծ է Գարեգին Սրուանձտյանցի դերը։ 1869-1872 թվականներին նա վարել է Մշո Սուրբ Կարապետ վանքի վանահոր փոխանորդի պաշտոնը։ 1870-1872 թվականներին նա տարրական դպրոցներ է բացել Մշո դաշտի 13 գյուղերում, Վերին և Ներքին Բուլանըխներ, Մանազկերտի, Վարդոյի շրջաններում։ Տարոնի թեմում բացված դպրոցներում սովորել է մոտավորապես 1000 աշակերտ։
Կրթությունը Վանում
Մինչև Մեծ եղեռնը, Վանը Օսմանյան կայսրության կրթական զարգացած և ծաղկուն կենտրոններից էր։ Վանեցի հայերը «կրթասէր ժողովուրդ» են եղել` օժտված անխոնջ և համառ ձգտումով դեպի կրթությունն ու դպրոցը։
Պոլսի Հայոց պատրիարքարանի կողմից 1834 թվականի վիճակագրությամբ` Վանում գործել է 3 հայկական դպրոց, դրանք էին Քաղաքամեջի Ս․ Վարդան եկեղեցու, Այգեստանի Արարուցի և Նորաշենի եկեղեցիների դպրոցները։ 1830-60–ական թվականներին Վանի դպրոցները իրենց ուսուցման մեթոդներով սերտարաններ-վարժոցներ էին, ուր «ծնողները կ’ուղարկէին իրենց տղայք որպէս զի անգիր սորվին «Սաղմոս», «Ութկանոն», «Նարեկ», «Ժամերգութիւն», «Ճարտասանութիւն», «Քերականութիւն» փալախկաներու պարտաւորիչ քնացումի եւ մտրակներու հարուածներու միջոցով» ։
Վանի կրթական կարևորագույն քայլերից էր Միացեալ Ընկերութեան վարժապետանոցի բացումը (1911 թվականի հոկտեմբեր),հիմնական նպատակն էր Արևմտյան Հայաստանում վարժարանների համար ուսուցիչների պատրաստումը։ Վանի վարժապետանոցի ծախսերի հիմնական մասը հոգացել է Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միությունը։ Վանի վարժապետանոցը դարձել է Երամեան և Կեդրոնական վարժարաններից հետո քաղաքի երրորդ կրթական հաստատությունը, որը միջնակարգ կրթություն է ապահովել ։ Վարժապետանոցի տեսուչ Միքայել Մինասյանի նախաձեռնութեամբ 1913-ից հրատարակվել է «Լոյս» գիտակրթական ամսօրյա հանդեսը՝ թեմաների լայն շրջանակով՝ ազգային ինքնագիտակցության հարցերից, մինչև գենետիկա և ամերիկյան բեյսբոլ։ Վանի դպրոցներն ու կրթական հաստատությունները կրթական մեծ վերելք էին ապահովել, ահա դրանցից մի քանիսը՝
1913 թվականին Վանում գործել է 26 կրթական հաստատություն, սակայն կրթական վերելքին վերջ է դրվել 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանկ։
Հայկական կրթությունը Դիարբեքիրում(Տիգրանակերտ)
Պոլսոյ Հայոց պատրիարք Կարապետ Գ Պալաթցիի 1824 թ. յուլիսի 10-ի հատուկ կոնդակով կարգադրվել էր պատրիարքարանի ենթակայության տակ գործող բոլոր եկեղեցական թեմերի առաջնորդներին իրենց գտնված գավառներում դպրոցներ (վարժարաններ) հիմնել։ Դիարբեքիրում ևս եկեղեցիներին կից դպրոցներ են բացվել։ Դիարբեքիրում հայկական «ազգային»-համայնքային դպրոցների մասին հայտնի առաջին վկայությունը 1850-ական թվականներից է։ 1857 թվականին քաղաքի Ս. Կիրակոս և Ս. Սարգիս եկեղեցիներին կից գործել են վարժատներ աղջիկների համար ։ Ս. Կիրակոսի վարժատնում սովորել է 70, Ս. Սարգսի վարժատնում՝ 50 աշակերտուհի։ 1880-ականներին Դիարբեքիրի վարժարանների ուսուցիչները տեղում ուսում ստացած և նույն կրթօջախներում աշխատանքի անցած անհատներ էին։ Ոչ մէկը չուներ Պոլսո Կենտրոնական Ուսումնական Խորհուրդի կողմից տրված ուսուցչական վկայագիր։ Չկար նաև միասնական ուսումնական ծրագրով ուսուցում։
Այս շրջանի հայկական կրթարանների մասին տեղեկություններ է հաղորդել ֆրանսիացի ուսումնասիրող Վիտալ Քուինեն՝ «Ասիական Թուրքիա» աշխատության մեջ։Նա հաղորդել է, որ առաքելադավան հայերի դպրոցները եկեղեցական համայնքի կողմից են հովանավորվել՝ հատուկ տուրքի, նվիրատվությունների, նաև աշակերտների ծնողների կողմից վճարվող ուսման վարձերի միջոցով։ Կրթությունը տարրական էր՝ հայերեն և թուրքերեն լեզուներով։
20-րդ դարասկզբին դպրոցների ու կրթության որակը սկսել է բարելավվել։ Ըստ վիճակացույցի՝ Հայոց ցեղասպանությունից առաջ Դիարբեքիրի գավառակում եղել է 11 համայնքային-«ազգային» վարժարան, որից 9-ը՝ արական, 2-ը՝ իգական։
Դիարբեքիրի հայկական հատուկ առաջադիմական դպրոցը (Բարձրագույն դպրոց-լիցեյ)
Դպրոցը բացվել է 1910 թվականին՝ առաջին, երկրորդ ու երրորդ դասարաններով։ Առաջին փուլում միայն 3 ուսուցիչ է դասավանդել։ Դպրոցում դասավանվել են հետևյալ առարկաները՝
Այդ դպրոցի շենքի վիճակը, ղեկավար ու կրթական կազմը, դասագրքերը, աշակերտների թիվը և այլն հաստատել են Դիարբեքիրի ազգային կրթական տնօրինությունն ու Դիարբեքիրի վիլայեթի ղեկավար խորհրդը։ Դպրոցի արտոնագրի համար դիմում է ներկայացվել Ազգային կրթության նախարարություն։
Դիարբեքիրի տարեգրքերից և այլ աղբյուրներից երևում է, որ մինչև 1914 թվականը կանոնավոր կերպով պահպանվել են հայկական դպրոցների արձանագրությունները, իսկ 1915 թվից մինչ օրս որևէ արձանագրություն չկա, այսինքն՝ Դիարբեքիրում որևէ հայկական դպրոց չի գործել 1915 թվականից հետո։ Իսկ մին այդ գործած որոշ դպրոցների մասին կան որոշակի տեղեկություններ, օրինակ՝
Հայերի կրթությունը Ակնում
Դաստիարակությունը ակնեցիների շրջանում միօրինակ չէր։ Տղան գնացել է դպրոց` ուսանելու, իսկ նրա ուսման պակասը ծնողները լրացրել են տանը։ Աղջիկները մինչև վարժարան գնալը մորից են ստացել դաստիարակություն կողմից։ Պատանին ունեցել է արտոնություններ։ Դպրոցում ձեռք է բերել նոր ընկերներ, դասերից դուրս՝ խաղաժամեր այգում, հաճախ եղել բնության գրկում։ Մինչդեռ աղջիկը մշտապես մոր կողքին էր։ Նա պէտք է սովորեր անել տան գործերը, խոհանոցային կարգը, կարուձև և այլն։ Մինչև 1870 թվականը Ակնի դպրոցների մասին տեղեկությունը պահպանվել է միայն Տեր Հովհաննես քահանա Դերձակյանի հուշագրության մեջ։ Ըստ Գարեգին Սրուանձտեանցի՝ 1620 թվականից ի վեր Ակնում եղել են վարժարաններ, իսկ 1850 թվականին Ակնում արդեն եղել են առաջադեմ վարժարաններ։ Ակնում հիմնվել են տարբեր կրթական ընկերություններ, որոնք զարգացրել են կրթության և ուսման որակը դպրոցներում։ Ակնում գորշել են բազմաթիվ վարժարաններ, դրանցից առավել նշանավոր էին՝
Հայկական կրթությունը Մարաշում
Դեռ միջնադարում Մարաշում գործել են վանական դպրոցներ, 19-րդ դարում ուսումը ստացել են արհեստավորների մոտ՝ ջուլհականոցներում կամ եկեղեցական խցերի վատ պայմաններում։ Մարաշում նոր տիպի կրթական առաջին օջախը բացվել է 1828-1830 թվականներին՝ Ս. Գէորգ եկեղեցում Թոփալյան Գևորգ աղայի կողմից։ 19-րդ դարում Մարաշում ստեղծվել են կրթական ընկերություններ, դրանցից էին՝ Ս. Ստեփաննոս թեմի «Ռուբինեան», Ս. Աստուածածնի՝ «Մամիկոնեան», Ս. Գէորգի՝ «Լուսինեան», Ս. Քառասուն Մանուկ եկեղեցու՝ «Հայուհեաց», Կեդրոնական Վարժարանի՝ «Կիլիկեան Հայրենասիրաց» եւ այլ ընկերությունները։
1850-ական թվականներին Մարաշի վեց եկեղեցիներին կից բացվել են Ծաղկոց կոչվող նախակրթարանները։ Սրանց մասին տեղեկություններ չեն պահպանվել։ Ս․ Սարգիս եկեղեցում 1862 թվականին բացվել է Ճեմարան, որը սակայն երկար չի գործել՝6-7 տարի։ Ուշագրավ է Մարաշի Կեդրոնական վարժարանը, որը գորշել է շուրջ 3 տասնամյակ։ Իբրև Հայ առաքելական համայնքի Մայր վարժարան՝ մեծ նպաստ է բերել հայ մանուկների կրթության և ուսման գործին։
1905 թվականին Մարաշի հայ աղջկանց վարժարանների ուսանողուհիների ընդհանուր թիվը 669 էր։ Կրթօջախներից առավել նշանավորներն էին՝
Հայկական կրթությունը Սիսում
19-րդ դարում Կիլիկյան Հայաստանում ամենից քիչ զարգացածը կրթության տեսանկյունից համարվել է Սիսը։ Դրանից առաջ տեղեկություններ չեն պահպանվել այնտեղ եղած դպրոցների կամ կրթական կենտրոնների մասին։ Ֆինանսական օժանդակության բացակայությունը, շենքային պայմանների անմխիթար լինելը չէին կարող նպաստել կրթության զարգացմանը, աշակերտների թիվը շատ քիչ էր։ Օսմանյան կայսրության թուրքական դպրոցներում ևս վիճակը բավականին վատ էր, թեև սրանք ունեին որոշակի ֆինանսկան աջակցություն։ Քաղաքային դպրոցները դեռ որոշ չափով բարվոք վիճակում էին, պատկերը անմխիթար էր հեռավոր գյուղական բնակավայրերում։ Միսաք Քելեշյանն իր «Սիս-Մատյան» աշխատության մեջ որոշակի տեղեկություններ է հայտնել այդ ժամանակաշրջանի Սիսի մասին։ Քելեշյանը Համիդյան ջարդերի ժամանակ հազարավոր որբերի հետ տեղափոխվել է Արմաշի դպրեվանք, որտեղից էլ 1903 թվականին վերադարձել է Սիս։ 1840-ական թվականներին Սիսում ուսուցչություն են արել անհատներ, որոնք փորձել են աշխուժություն մտցնել կրթական կյանքում, ուսուցիչներից հայտնի են՝ Յարություն քահանա Մխիթարյանը, Չավտարյանը, Գրիգոր քահանա Աջապահյանը, Չոլագ Սեդոն։ Նրանց գործունեությանը զուգահեռ  Սիսում դպրոցական գործին նպաստել են նաեւ Կիրակոս Բ. եւ Մկրտիչ Քէֆսիզյան կաթողիկոսները։ Պոլսո Միացեալ ընկերությունը 1851 թվականին Կիլիկիա է գործուղել Մկրտիչ Խրիմյանին՝ գնահատելու Կիլիկիո դպրոցները։ Բախվելով ցավալի իրականությանը՝ Խրիմյան Հայրիկը տարաձայնություններ է ունեցել Միքայէլ Բ. Կաթողիկոսի հետ ( գործել է 1833-1855 թվականներին), մեղադրել է նրան անմտարբերության ու անգործության համար։ Կրթական այս վատ միջավայրի պատճառով Սիսիսց շատերը մեկնել են այլ վայրեր՝ կրթություն ստանալու։ 1888 թվականին Տարսոնում բացված Ս․ Պողոս քոլեջ են տեղափոխվում շատ երիտասարդներ Սիսիսց, այս կրթօջախը հետագայում դարձել է Կիլիկիայի կեդրոնական վարժարանը ։ Դպրոցաշինության գործում նշանակալի է Քէֆսիզյան կաթողիկոսի եղբայր Մատթէոս Աջապահյանի դերը։ 1873 թվականին նա հին վանքում բացել է դպրոց՝ 50-60 աշակերտներով։ Դասավանդել են ընթերցանություն, գեղագրություն, դասագրքերը եղել են Սաղմոսն ու Գործք Առաքելոցը։ Ազգային Վարժարանը հետզհետե զարգացրել է ուսումնական ծրագիրը, դասավանդել են հայերեն, թրքերեն, քերականություն, թվաբանություն, ֆրանսերեն, գեղագրություն, Աստվածաշնչյան պատմություններ։ Ամեն տարի դպրոցը ունեցել է 15 շրջանավարտ, նրանց շնորհիվ թրքախոս միջավայրում սկսել է շատ արագ տարածվել հայերենը։