cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Բեսարաբսկի շուկա
Շուկայի պատմություն
Ներկայումս շուկայի շենքը կոմունալ սեփականություն է, այն պատկանում է «Բեսարաբսկի շուկա» կոմունալ ձեռնարկությանը (ԿՁ)։ Կիևի բնակիչների և Ուկրաինայի մայրաքաղաքի հյուրերի համընդհանուր կարծիքով Բեսարաբսկի շուկան ամենաթանկն է Կիևում։ «Թանկ է, ինչպես Բեսարաբսկիում», կամ «Մենք Բեսարաբսկիում չենք» («սակարկելը տեղին չէ» իմաստով) ոճական արտահայտությունները հաստատապես մտել են կիևցիների առօրյա կյանք։
Ժամանակ առ ժամանակ հարց է առաջանում Բեսարաբսկի շուկայի վերապրոֆիլավորման մասին։ Երբեմն առաջարկվում է շուկան վերածել հյուրանոցի, երբեմն արվեստի պատկերասրահի կամ խանութներով ծածկված առևտրասրահի ։ Հանուն դրա առաջարկվում է վերակառուցել այն՝ ոչնչացնելով Բեսարաբսկի շուկայի պատմական տեսքը, սակայն շուկան դեռ կանգուն է և գործում է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կիևի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:1912 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Նովոզլատոպոլ
Նովոզլատոպոլ (Новозлатопіль), գյուղ Ուկրաինայի Զապորոժիեի մարզի Գուլյայպոլեի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Նովիյ Զլատոպոլ, Նայ Զլատոպոլ։ Հիմնադրվել է 1848 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Նովոզլատոպոլ գյուղում բնակվում էր 1 006 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1511 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 665,78 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1848 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ասվիլե
Ասվիլե (Assevillers), համայնք Ֆրանսիայի Պիկարդիա մարզի Սոմ գավառում ։
Բնակչությունը 2006 թվականի դրությամբ կազմում է 267 մարդ, բնակչության խտությունը` 48.81 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 5.47 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 125 կմ հյուսիս, Ամյեն քաղաքից 39 կմ արևելք։
Տնտեսություն
2010 թվականին կար 193 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 140-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 53։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 72,5 %։ 140 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 124 անձ (64 տղամարդ և 60 կին)։ Գործազուրկ են եղել 16 անձ (10 տղամարդ և 6 կին)։ 53 անաշխատունակներից 14 եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 18-ը` թոշակառուներ, իսկ 21-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Նորվեգիայի կուսակցությունների ցանկ
Նորվեգիայի պետական կառավարումը իրականացվում է խորհրդարանի (Ստորտինգ) և թագավորի կողմից նշանակված վարչապետի ձևավորած կառավարության կողմից։ Սովորաբար վարչապետ է նշանակվում Ստորտինգում ամենաշատ պատգամավորական մանդատ ստացած քաղաքական ուժը։
Նորվեգիայի խորհրդարանը ձևավորվում է ուղղակի ընտրությունների միջոցով, որոնց մասնակցում են քաղաքական կուսակցությունները՝ հանդիսանալով օրենսդիր իշխանության ձևավորման առանցքը։
Խորհրդարանական կուսակցություններ (2013)
Ներկայումս Ստորտինգում ներկայացված են 8 կուսակցություններ, որոնցից յոթը հաղթահարել են ընտրությունների նվազագույն 4 % շեմը վերջին ընտրություններում, սիկ ութերորդ կուսակցությունը, չնայած որ չի հաղթահարել նվազագույն շեմը, այնուամենայնիվ Օսլոյի տեղամասում մեկ մանդատ է ստացել։
Ստորև ներկայացված են Նորվեգիայի խորհրդարանական կուսակցությունների ցանկը.
Արտախորհրդարանական կուսակցություններ
Ստորև ներկայացված են Նորվեգիայի արտախորհրդարանական կուսակցությունների ցանկը
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նորվեգիայի կուսակցություններ Կատեգորիա:Ցանկեր:Նորվեգիա
Բոր (քիմիական տարր)
Բոր (Borum), տարրերի պարբերական համակարգի 3-րդ խմբի քիմիական տարր, կարգահամարը՝ 5, ատոմական զանգվածը՝ 10,811: Բորը р տարր է, նրա ատոմի էլեկտրոնային թաղանթների կառուցվածքն է՝ 1s22s22p:
Բնության մեջ հանդիպող բորը բաղկացած է երկու կայուն իզոտոպներից՝ 10B (19%) և 11В (81%)։ Հայտնի է ավելի քան բորի 10 ալոտրոպ ձևափոխություններ։
Պատմություն և անվան ծագում
Բորը (B) առաջին անգամ ստացել են Ժոզեֆ Լուի Գեյ-Լյուսակը և Լուի Ժակ Տենարը 1808 թվականին՝ պղնձե խողովակում բորի օքսիդը կալիումի հետ տաքացնելով։ Ամիսներ անց Հ. Դևին բորը ստացել է B2O3 հալույթի էլեկտրոլիզով։
Անվանումը ծագել է արաբերեն բուրակ (بورق) կամ պարսկերեն բուրախ բառերից, որոնք օգտագործվում են բորակ իմաստով։
Ստացված տարրը անվանեցին բորա (Bora) կամ բորեն (Bore)՝ անվանումը վերցնելով բորաքս բառից։ Բորի բնական միացություններից բորաքսի մասին տեղեկություններ են հասել մեզ վաղ միջնադարից։
Բնության մեջ
Բորը կազմում է երկրակեղևի զանգվածի 3•10-4 %:Բնության մեջ ազատ վիճակում չի հայտնաբերված։ Տարածված են նրա միացությունները մեծ մասամբ փոքր կոնցենտրացիաներով։Բորիի միացություններ են պարունակվում հրաբխային զանգվածներում, գազերում, նստվածքային ապարներում, նավթաջրերում, ծովաջրերում՝ 4,6 մգ/լ, աղի լճերում, բնական տաք ջրերում և այլուր։ Դրանք հիմնականում բորաթթուների աղեր են, որոնցից արտադրական նշանակություն ունեն բորաքսը՝ Na2[B4O5(OH)4]•8H2O, ուլեկսիտը՝ NaСа[В5Об(ОН)б]•5Н2O և այլն։
Բորի հիմնական հանքանյութերը.
Ստացում
Կիսահաղորդիչների արտադրության համար անհրաժեշտ չափազանց մաքուր բորը ստանում են նրա հալոգենիդները վերականգնելով ջրածնով կամ ենթարկելով ջերմային քայքայման։
Ֆիզիկական հատկություններ
Մաքուր բորը անգույն է, խառնուրդներ պարունակելու պատճառով նրա բյուրեղները սովորաբար սև մոխրագույն են։ Հայտնի են բորիի բյուրեղական մի քանի ձևափոխությունները։ Լավ ուսումնասիրված է նրանցից երկուսը, որոնցում ատոմները առաջացնում են եռաչափ ցանց, ինչպես ածխածնի ատոմները՝ ալմաստում, թեև շատ ավելի բարդ դասավորությամբ։ Ըստ քիմիական կապի ժամանակակից պատկերացման, բորի բյուրեղում ունի էլեկտրոնների պակասորդով բազմակենտրոն կապ, որը կովալենտ կապի հատուկ տեսակ է։
Հայտնի է նաև «ամորֆ» բորը․:Բյուրեղական բորի խտությունն է 2300 կգ/մ3, հալման ջերմաստիճանը՝ 2075 °С:Բորը կիսահաղորդիչ է։ Տաքացնելիս (800 °С) մի քանի կարգով աճում է նրա էլեկտրահաղորդականությունը, միաժամանակ փոխվում է հաղորդականության տեսակը (էլեկտրոնայինից՝ խոռոչայինի)։Աովորական պայմաններում քիմիապես իներտ է, ավելի ակտիվ է «ամորֆ» բորը։
Բորը և նրա միացությունները քիմիապես նման են սիլիցիումին և նրա միացություններին։ Աովորական ջերմաստիճաններում բորը չի լուծվում թթուներում (բացի HNO3-ից), միանում է միայն ֆտորի հետ։ Տաքացնելիս նրա ակտիվությունն աճում է։ Իոնական միացություններում եռարժեք է։ Գոյություն ունի երեք ալլոտրոպ ձևափոխությունների ձևով։ Այն սև, բյուրեղային, կիսահաղորդիչ հատկություններով, դժվարահալ (tհալ=2030 °C) նյութ է։
Բնության մեջ հանդիպող բորը բաղկացած է երկու կայուն իզոտոպներից՝ 10B (19%) և 11В (80%) :
Բորի իզոտոպներ
Հայտնի է բորի ավելի քան 14 իզոտոպ, որոնցից միայն երկուսն են կայուն՝ 10B և 11В և մտնում են բնական բորի կազմի մեջ, որոնց կոնցետրացիան հավասար է 19 և 81-ի։ Մնացած իզոտոպները անկայուն են, որոնցից ամենաերկայակյացը հանդիսանում է 8В:
Քիմիական հատկություններ
Աովորական ջերմաստիճաններում բորը չի լուծվում թթուներում (բացի HNO3-ից), միանում է միայն ֆտորի հետ։
Տաքացնելիս նրա ակտիվությունն աճում է։ Իոնական միացություններում եռարժեք է։ Ազոտական թթուն օքսիդացնում է նրան մինչև բորաթթու։ Բորը դանդաղ լուծվում է ալկալիների խիտ լուծույթներում, առաջացնելով բորաթթվի աղեր՝ բորատներ։ Շիկացրած բորիի և ջրային գոլորշու փոխազդեցությունից առաջանում է B2O3 և ջրածին։
Ջրածնի հետ բորը անմիջապես չի միանում։ Բորաջրածիններն ստանում են կողմնակի ճանապարհով։ Թթվածնի հետ բորը միանում է միայն տաքացնելիս։700 °C-ում այրվում է օդում (կարմիր բոցով), առաջացնելով բորաթթվի անհիդրիդը՝ В2О3։
Այն անգույն, ապակենման խոնավածուծ զանգված է, հալվում է 294 °C-ում, եռում՝ 1500 °C-ում, խտությունը՝ 1840 կգ/մ3։Լուծվում է ջրում, առաջացնելով բորաթթու՝ Н3ВО3։
Բորի կարևոր կոմպլեքսային միացություններից են բորհիդրիդները՝ Me(BH4)n (որտեղ Me-ն մետաղ է)։
Ալկալիական և հողալկալիական մետաղների բորհիդրիդները կայուն բյուրեղական նյութեր են, ուժեղ վերականգնիչներ։ Օգտագործվում են օրգանական քիմիայում որպես վերականգնիչ և քիմիական նիկելապատման համար։ Բորիի անգույն ապակենման սուլֆիդը՝ B2S3, ստացվում է սինթեզով (610 °C) և խոնավության առկայությամբ քայքայվում է։
Տաքացնելիս բորը միանում է նաև ազոտի, ածխածնի և մի շարք մետաղների հետ՝ առաջացնելով համապատասխանաբար բորի նիարիդ, բորի կարբիդ և բորիդներ։ Ուշադրության է արժանի բոր և ազոտ պարունակող միացությունների նմանությունը ածխածնին և նրա միացություններին։ Այսպես, բորի նիտրիդը՝ BN, առաջացնում է գրաֆիտի կամ ալմաստի կառուցվածքով բյուրեղներ։ Արժեքական երեք էլեկտրոն ունեցող ֆտորը և հինգ էլեկտրոն ունեցող ազոտը միասին իրենց պահում են ինչպես չորսական էլեկտրոններ ունեցող ածխածնի երկու ատոմներ։ Այղ նույն պատճառով բորազանը (Н3В-NH3) նման է էթանին (H3C-CH3), բորազենը (H2B=NH2)՝ էթիլենին, իսկ բորազինը (HB-NH)՝ ացետիլենին (C2H2)։Վերջինը ացետիլենի նման տրիմերացվում է՝ առաջացնելով բորազոլ, որը ֆիզիկական և քիմիական հատկություններով նման է բենզոլին։Սրան հաճախ անվանում են անօրգանական բենզոլ։
Ստանում են որոշ միացություններից նատրիումով կամ մագնեզիումով վերականգնման միջոցով.
Սովորական պայմաններում բորը քիմիապես իներտ է, սակայն խիստ տաքացնելիս ցուցաբերում է վերականգնիչ հատկություններ։
Սովորական թթուների հետ չի փոխազդում, իսկ խիտ HNO3-ի հետ փոխազդելիս վեր է ածվում բորաթթվի.
Սովորական պայմանեներում անգույն, խիստ տհաճ հոտով շատ թունավոր գազ է, որը հեղուկանում է -92,5 °C-ում։
Հեշտությամբ այրվում է՝ անջատելով մեծ քանակությամբ ջերմություն.
Բորի օքսիդը (B2O3) հանդես է գալիս ապակենման և բյուրեղական ձևափոխություններով։ Այն հիգրոսկոպիկ, համեմատաբար դյուրահալ (tհալ=450°С) թթվային օքսիդ է։ Հեշտությամբ փոխազդում է ջրի, հիմքերի և հիմնային օքսիդների հետ.
Շնորհիվ ազատ օրբիտալի առկայության՝ այն ցուցաբերում է էլեկտրոակցեպտոր հատկություն՝ հանդես գալով որպես Լյուիսի թթու.
Ջրի ազդեցությամբ լրիվ քայքայվում է.
Բորաթթուն (H3BO3) սպիտակ, ջրում լուծվող բյուրեղային նյութ է։ Ստանում են բորատներից.
Թույլ եռահիմն թթու է, տաքացնելիս քայքայվում է.
Կիրառություն
Բորը օգտագործվում է մի շարք համաձուլվածքներ (պողպատ, անագապղինձ և այլն) ստանալիս։ Բորի փոքր քանակները (անգամ 0,001 %) մեծացնում են պողպատի և այլ համաձուլվածքների մանրահատիկությունը, լավացնում մեխանիկական հատկությունները ն կայունությունը։ Պողպատի մեխանիկական հատկությունները լավացնելու և կոռոզիայի նկատմամբ կայուն դարձնելու համար պողպատե պատրաստի իրերը ենթարկում են բորացման։
Բորը օգտագործվում է նաև միջուկային ռեակտորների կարգավորող ձողեր պատրաստելու համար, քանի որ 10В իզոտոպը ջերմային էլեկտրոնների լավ կլանիչ է։BF3 օգտագործվում է նեյտրոնային հաշվիչներում և որպես կատալիզատոր՝ օրգանական քիմիայում։ Բորը և նրա միացությունները՝ նիտրիդը, կարբիդը, ֆոսֆիդը ևն օգտագործում են որպես դիէլեկտրական և կիսահաղորդիչ նյութեր։ Լայն կիրառություն ունեն բորաթթուն և նրա աղերը, բորիդները։
Կենսաբանական դեր
Բորը անհրաժեշտ տարր է բնական և կենդանական օրգանիզմների համար։ Բնական և կենդանական հյուսվածքներում պարունակվում են բորի չափազանց չնչին քանակներ։ Բորի պակասը խիստ փոքրացնում է բերքատվությունը, բույսերը հիվանդանում են, դանդաղում է շաքարների օքսիդացումը, ածխաջրային փոխանակության արդյունքների ամինացումը, բջջասպիտակուցի սինթեզը և այլն։ Սակայն առայժմ հայտնի չեն բոր պարունակող ֆերմենտները։Բորի ավելցուկը նույնպես առաջացնում է բույսերի հիվանդություններ (հսկայություն, գաճաճություն և այլն)։Բորի դերը կենդանիների օրգանիզմներում դեռևս պարզված չէ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բոր Կատեգորիա:Կիսամետաղներ Կատեգորիա:Բարձրաստիճան վտանգավոր նյութեր
Թադեուշ Իվինսկի
Թադեուշ Իվինսկի (Tadeusz Iwiński, արտասանվում է [taˈdɛuʂ iˈviɲski], ), հայտնի լեհ քաղաքական գործիչ, Լեհաստանի խորհրդարանի միջազգային հարցերի հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ։ 2005 թվականի սեպտեմբերի 25-ին ընտրվել է Լեհաստանի Հանրապետության Սեյմ՝ ստանալով 9734 ձայն 35-րդ Օլշտինի շրջանում՝ Ժողովրդավարական ձախ դաշինքի ցուցակի թեկնածու։
Կենսագրություն
1991-1993 թվականներին եղել է Սեյմի անդամ, 1993-1997 թվականներին՝ Սեյմի անդամ, 1997-2001 թվականներին և 2001-2005 թվականներին՝ Սեյմի անդամ, Լեհաստանի Միավորված աշխատանքային կուսակցության անդամ (1967-1990 թվականներին)։
1968 թվականին Վարշավայի տեխնոլոգիական համալսարանի քիմիայի մագիստրոսի աստիճան է ստացել, ավելի ուշ սովորել է Վարշավայի համալսարանի ժուռնալիստիկայի և քաղաքագիտության ֆակուլտետում, 1973 թվականին Թադեուշ Իվինսկին միջազգային հարաբերությունների ոլորտում ստացել է PhD կոչում։ 1981 թվականին ստացել է Լեհաստանի միավորված աշխատավորական կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի սոցիալական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի դոցենտի կոչում։ 1977-1978 թվականներին Հարվարդի համալսարանում ստացել է Ֆուլբրայթի կրթաթոշակ միջազգային հետազոտությունների և փոխանակումների գծով (IREX)։ 1980-ականներին աշխատել Է Տոկիոյի ՄԱԿ-ի համալսարանում։ Լեհաստան վերադառնալուց հետո դասավանդել է Օլշտինի Վարմիայի և Մազուրի համալսարանում, 1999 թվականին դարձել համալսարանի պրոֆեսոր։ Իվինսկին մասնակցել է Աֆրիկայի, Ասիայի և Օվկիանիայի երկրների ինստիտուտների աշխատանքին, եղել է Լեհաստանի գիտությունների ակադեմիայի քաղաքական գիտությունների կոմիտեի անդամ ։ Ներկայումս նա մտնում է Աֆրիկայի երկրների հետ Եվրոպական խորհրդարանականների ասոցիացիայի կառավարիչների խորհրդի կազմի մեջ (AWEPA) ։
Հարաբերություններ էսպերանտոյի հետ
Իվինսկին սկսեց սովորել էսպերանտո իր երիտասարդության ժամանակ, բացի այդ, նա գիտի ևս 11 լեզու։ 2008 թվականին նա աջակցել է Լեհաստանի անհանդուրժող Գդինյայի նախաձեռնությանը՝ նշելու էսպերանտո համընդհանուր ասոցիացիայի (UEA) 100-ամյա հոբելյանը ։ 2012 թվականի օգոստոսից նա լեհական խորհրդարանական խմբի անդամ է, որն աջակցում է էսպերանտոն (PGAE) լեհական խորհրդարանում։
Մրցանակներ
Տերրա Մարիանա II կարգի խաչի շքանշան (Էստոնիա, 2002)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆուլբրայթի կրթաթոշակակիրներ Կատեգորիա:Վարշավայի տեխնոլոգիական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Լեհաստանի քաղաքական գործիչներ
Ադել Ալ-Հադադ
Ադել Սաիդովիչ Ալ-Հադադ, ռեժիսոր, դերասան, Ռուսաստանի կինեմատոգրաֆիստների միության անդամ։ Ռուսաստանի կինոռեժիսորների գիլդիայի անդամ, Հեռուստատեսության և ռադիոյի եվրասիական ակադեմիայի ակադեմիկոս։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1964 թվականին օգոստոսի 10-ին Մոսկվայում։ Հայրը եղել է ԽՍՀՄ-ում սովորած և Մոսկվայի էներգետիկական ինստիտուտն ավարտած արաբ գիտնական։ 1985 թվականին Ադել Ալ-Հադադն ավարտել է Ռուսաստանի թատերական արվեստի համալսարանի ռեժիսուրայի ֆակուլտետը (Անդրեյ Գոնչարովի, Մարկ Զախարովի արվեստանոց)։ Աշխատել է Վլադիմիր Մայիկովսկու անվան թատրոնում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս դերասաններ Կատեգորիա:Ռուս ռեժիսորներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի թատերական արվեստի ինստիտուտի շրջանավարտներ
Բալաբինո
Բալաբինո (Балабине), քաղաքատիպ ավան Ուկրաինայի Զապորոժիեի մարզի Զապորոժիեի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Պետրովսկոե։ Հիմնադրվել է 1777 թվականին։
2011 թվականի տվյալներով Բալաբինո քաղաքատիպ ավանում բնակվում էր 6 168 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 26,13 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 216,91 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:1777 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Չոն Սո Մին
Չոն Սո Մին (전소민, ), հարավկորեացի դերասանուհի։ Դեբյուտը տեղի է ունեցել MBC-ի Miracle սիթքոմում։ 2006 թվականին տեղի ունեցավ նրա մեծ էկրանային դեբյուտը՝ «Մոխրոտը» ֆիլմում։ Չոնը իր առաջին գլխավոր դերը խաղաց 2013 թվականին՝ MBC-ի «Արքայադուստր Ավրորա» հեռուստասերիալում ։ Նա ճանաչում է ստացել 2013 թվականին MBC դրամա մրցանակաբաշխությունում, որտեղ արժանացել է «Լավագույն նոր դերասանուհի» մրցանակին։ Նա ուշագրավ դերեր է ունեցել նաև «Վաղվա հաղթանակ» (2015) դրամայում, «Ինչ-որ բան 1 տոկոսի մասին» (2016) ռոմանտիկ կատակերգական դրամայում և «Խաչ» բժշկական թրիլերում ։
2017 թվականի ապրիլին Սոմինը, Յան Սեչանի հետ միասին, համալրեց հարավկորեական «Running Man» վարիետե շոուի կազմը ։
2020 թվականի հունվարին Չոնը հրատարակեց իր առաջին գիրքը՝ «Դու կարող ես ինձզանգահարել խմել խմելուց հետո» վերնագրով ։
Կենսագրություն
Չոն Սոմինը ծնվել է 1986 թվականի ապրիլի 7-ին։ Նրա հայրենի քաղաքը Գյոնգի նահանգի Գոյանգ քաղաքն է։ Չոնը ունի կրտսեր եղբայր ։ Մինչ դերասանության մեջ Չոնի պաշտոնական դեբյուտը, նա ավագ դպրոցի երկրորդ տարում աշխատել է որպես նորաձևության ամսագրի մոդել։ Ավարտել է Դոնդուկի իգական համալսարանը` հեռարձակման և ժամանցի ոլորտում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Հարավկորեացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Հարավկորեացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:Հարավկորեացի մոդելներ
Սամուել Առաքել
Սամուել Առաքել (Samuel Arakel, հունվարի 26, 1982թ․), երաժիշտ, ներդրող և ձեռնարկատեր։
Կյանք և կրթություն
Հաճախել է Երևանի թիվ 172 միջնակարգ դպրոցը և սկսել ջութակ նվագելու իր երաժշտական կրթությունը Երևանի Սայաթ-Նովայի անվան երաժշտական դպրոցում ։ 1994 թվականին ընտանիքն արտագաղթել է Լեհաստան ։ Նախքան Վրոցլավի Կարոլ Շիմանովսկու անվան երաժշտական ավագ դպրոց տեղափոխվելը, սովորել է Կալիշի Հենրիկ Մելցերի 1-ին և 2-րդ աստիճանի երաժշտական դպրոցում և Գուստավ Առնոլդ Ֆիբիգերի անվան դաշնամուրային գործարանի տեխնիկական դպրոցում։ Մասնակցել տարբեր ազգային և միջազգային մրցույթների՝ արժանանալով ճանաչված պրոֆեսորների գովասանքին, ինչպիսին է լորդ Եհուդի Մենուհինը ։
Կարիերա
2004-2008 թվականներին վարել է թվային մարքեթինգի սեփական բիզնեսը՝ օգնելով տեղացի ձեռներեցներին առցանց գովազդել և վաճառել իրենց արտադրանքը։ Իր գիտելիքներն ընդլայնելու համար 2009 թվականին ընդունվել է Վրոցլավի Տեղեկատվական Տեխնոլոգիաների և Կառավարման «Կոպեռնիկոս» բարձրագույն դպրոցը՝ համակարգչային գիտություն մասնագիտությամբ։ Նույն թվականին Լեհաստանում բացել է LED էկրանների իր բիզնեսը՝ «Առաքել Գրուպ»-ը։ Կարճ ժամանակում կարողացել է հեղինակություն ձեռք բերել Եվրոպայում LED էկրաններ արտադրող և տեղադրող լավագույն 3 ընկերություններում։ Անձամբ նախագծել է LED էկրանների վերահսկման և կառավարման ամբողջական համակարգերը, ինչը նշանակում էր, որ ընկերությունը 2010-ականներին ունեցել է եզակի լուծումներ միջազգային ասպարեզում ։
Rolex, Cartier և Patek Phillipe խոշորագույն ապրանքանիշների հետ աշխատանքի շնորհիվ կարողացել է զարգացնել իր պրոֆեսիոնալ կարիերան ։ Նրա փորձն ու գիտելիքները թվային մարքեթինգի աշխարհում զգալի են եղել այս ընկերությունների համար և օգնել են նրանց հասնել ավելի լայն լսարանի և ավելի մեծ հաջողությունների ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ Կատեգորիա:Հայ ձեռնարկատերեր
Լուկաշ Տեսակ
2004/2005 մրցաշրջանը սկսել է որպես պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ, ստորագրելով պայմանագիր «Դուբնիցա» ակումբի հետ։ Հանդես է եկել նաև հետևյալ երեք ակումբների կազմում. «Ժիլինա», «Սենիցա», «Տատրան»։ 2010 թ. օգոստոսին Տեսակը 2 տարվա պայմանագիր ստորագրեց ուկրաինական «Զարյա (Լուգանսկ)» ակումբի հետ ։ 2012 թ. նա տեղափոխվեց Ռուսաստան, որտեղ սկսեց հանդես գալ «Տորպեդո (Մոսկվա)» ակումբի կազմում։
Հղումներ
• |Լուկաշ Տեսակը www.transfermarkt.co.uk կայքում
Օջախ պայտաձև՝ խոյագլուխ ծայրերով
Օջախ պայտաձև՝ խոյագլուխ ծայրերով (Horseshoe-shaped hearth with ram-headed ends), խոյագլուխ քանդակներով պայտաձև օջախ։ Հայաստանի վաղ բրոնզեդարյան հուշարձաններից հայտնաբերված նմանատիպ օջախները՝ զարդարված մարդակերպ և կենդանակերպ քանդակներով, յուրահատուկ զոհասեղաններ են եղել, որոնք տեղադրվել են բնակարաններում և դրանց շուրջ իրականացվել են երկրագործական հավատալիքներին առնչվող ծիսակատարություններ ։
Խոյագլուխ ծայրերով պայտաձև օջախը պահպանվում է Հայաստանի պատմության թանգարանում ։
Պատմություն
Վաղբրոնզեդարյան մշակույթում քարերով շարված օջախների կողքին կավից շարժական օջախների առկայությունը խոսում է դրանց տարբեր կիրառությունների մասին։ Պայտաձև կամ կամարաձև շարժական օջախներն օգտա­գործվել են միայն ծիսական նպատակներով։ Ըստ ընդունված տեսակետի՝ շարժա­կան օջախները խորհրդանշել են արական սկիզբ և տղամարդու կողմից տնային օջա­խի արգասավորում ։ Շարժական օջախները դրվել են թոնրի հանգած կրակի կամ մոխրի վրա, այնուհետև պահվել թոնրի մեջ ակին կիպ, ուղղահայաց դիրքով։ Վաղբրոնզեդարյան օրինակ­ները գտնվել են մի քանի քարերով շարված կրակարանների վրա ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայաստանի պատմության թանգարանի նմուշներ Կատեգորիա:Հնագիտական գտածոներ
Իրիդիումի սուլֆատ(III)
Իրիդիումի սուլֆատ(III), անօրգանական միացություն, իրիդիումի ու ծծմբական թթվի աղը` Ir2(SO4)3 բանաձևով, դեղին բյուրեղներ, ջրում հիդրոլիզվում է, թթուների լուծույթում կայուն է, դիտվում է միայն բյուրեղահիդրատների ձևով։
Ֆիզիկական հատկություններ
Լավ են լուծվում թթուների լուծույթներում։
Գրականություն
Կատեգորիա:Իրիդիումի սուլֆատներ
Փիթեր Աերթս
Փիթեր Աերթս, հոլանդացի գերծանր քաշային քիքբռնցքամարտիկ է։ Հայտնի է իր կործանարար ոտքի հարվածներով, որոնց շնորհիվ նա ստացել է «The Dutch Lumberjack» մականունը։ Նա արժանիորեն համարվում է ծանր և գերծանր քաշային կարգում աշխարհի բոլոր ժամանակների լավագույն քիքբռնցքամարտիկներից մեկը Էռնեստո Հուստի, Ռեմի Բոնյասկու, Էնդի Հագի, Միրկո Ֆիլիպովիչի եւ Սեմմի Շիլտի հետ միասին  ։
Աերթսը ծնվել է Նիդեռլանդների Էյնդհովեն քաղաքում և սկսել է զբաղվել Մուայ Թայով և քիքբռնցքամարտով տասնչորս տարեկանում։ Նա նվաճել է իր առաջին միջազգային տիտղոսը 1990 թ.-ին տասնինը տարեկանում, երբ հաղթել է Միջազգային քիքբռնցքամարտի ֆեդերացիայի ծանրքաշայինների մրցապայքարում։ Նաև նվաճել է հոլանդական ծանրքաշայինի տիտղոսը, Մուայ Թայի միջազգային ասոցիացիայի ծանրքաշայինի տիտղոսը մինչև Ճապոնիայում K-1 ոճում մրցելը։ Մասնակցել է բոլոր K-1-ի մեծ մրցաշարերի եզրափակիչներին, բացի 2009թ.-ի մրցաշարից, ինչի շնորհիվ արժանացել է «Միստր K-1» մականվանը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հոլանդացի մարզիկներ ըստ մարզաձևի
Ազգային փոստային թանգարան (ԱՄՆ)
Շինություն
Թանգարանը գտնվում է Վաշինգտոնի մետրոպոլիտենի «Յունիոն Սթեյշն» կայարանի հակառակ կողմում։ Շենքը կոչվում է «Postal Square Building»: Այստեղ նախկինում տեղակայված էր Վաշինգտոնի գլխավոր փոստատունը : Որպես փոստի գլխավոր մասնաշենք սա ծառայել է 1914 թվականից մինչև 1986 թվականը ։ Շինությունը ժամանակին կառուցվել է «Գրեմ էնդ Բերնհեմ»  ճարտարապետական ընկերության կողմից։ Շենքի կառուցման ժամանակ՝ 1912 թվականին, մահանում է Դենիել Բերնհեմը։ Մահվանից հետո շինարարության ղեկը իր ձեռքն է վերցնում Էռնեստ Գրեհեմը   :
Թանգարանի ձևավորում
Թանգարանը հիմնադրվել է ԱՄՆ-ի փաստային ծառայության և Սմիթսոնյան ինստիտուտի փախհամաձայնության շնորհիվ։
Բացումը տեղի է ունեցել 1993 թվականի հուլիսի 30-ին ։
Ազգային փոստային թանգարանում ցուցադրվում են բազմաթիվ ինտերակտիվ ցուցանմուշներ՝ նվիրված ԱՄՆ-ի փաստային ծառայությանն ու աշխարհի փոստային պատմությանը ։
Հավաքածուն ներառում է հսկայական քանակությամբ փոստային նամականիշեր։
Թանգարանում գործում է հուշանվերների վաճառքի տաղավար, ինչպես նաև ֆիլատելիական առանձին խանութ։
Քանի որ սա Սմիթսոնյան թանգարան է, ուստի մուտքի տոմսակը լրիվ անվճար է ։
Սկսած 2002 թվականից, երկու տարին մեկ, թանգարանը հանձնում է Սմիթսոնյան մրցանակ՝ ֆիլատելիայի ոլորտում հաջողությունների համար :
2009 թվականի սեպտեմբերին Ազգային փոստային թանգարանը ստացավ ութ միլիոն ամերիկյան դոլար նվեր ամերիկացի ֆինանսիստ Բիլ Գրոսի կողմից՝ թանգարանը ընդլայնելու նպատակով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վաշինգտոնի թանգարաններ Կատեգորիա:1993 հիմնադրումներ Վաշինգտոն ԿՇ-ում Կատեգորիա:Ֆիլատելիա Կատեգորիա:Փոստային թանգարաններ
Սապսան
Սապսան, բազեների կարգի գիշատիչ թռչուն։ Սապսանը բնադրող-չվող է։ Բնակվում է ժայռերում, հաճախ զբաղեցնում է ագռավների բները։ Զոհին որսում է հիմնականում թռիչքի ընթացքում։ Գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում։
Համեմատաբար խոշոր թռչուն է, թևերի ծայրերը սուր են, պոչը նմանվում է սեպի։ Աչքի է ընկնում գույների ցայտերանգությամբ, գլուխը, դեմքը, թևերը և պոչը մուգ են, կուրծքը և որովայնը՝ բաց գույնի։ Մարմնի կողային և պոչի ստորին մակերեսը ծածկող փետուրները դրոշմված են լայնակի շերտով։
Տարածվածություն
Տվյալ ենթատեսակը փոքր թվաքանակով հանդիպում է Կենտրոնական և Հյուսիսարևմտյան Եվրոպայում, Սիրիայում և Լիբանանում։ Հայաստանում հանդիպում է գրեթե ամբողջ տարածքում՝ զբաղեցնելով ժայռային միջավայրերը ։
Էկոլոգիա
Բնակվում են ժայռերի առկայությամբ տարբեր տիպի բիոտոպերում, Բնադրում՝ ժայռերի վրա՝ խորշերում կամ ժայռաքիվերին։ Տարեկան ձվադրում են մեկ անգամ, ձվակույտում՝ 2-4 ձու։ 2007 թվականի տվյալներով Կենդանաբանական այգիների և ակվարիումների Եվրասիական տարածաշրջանային ասոցիացիայի ցանցում գրանցվել է 5 բազմացող զույգ, որոնցից ստացվել է 7 ձագ ։
Պահպանություն
Նստակյաց տեսակ է, որը ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։
Նախնական հաշվառմամբ՝ Հայաստանում սապսանի թվաքանակը կազմում է 60-70 զույգ։ Ըստ 2008 թվականի տվյալների՝ Կենդանաբանական այգիների՝ Եվրասիական ասոցիացիայի ցանցում պահվում է 48 առանձնյակ։
Բացասական ազդեցություն ունի վերջերս արաբական երկրներում առաջացած հետաքրքրությունը սապսանի հանդեպ որպես արսի թռչուն, որը ստեղծում պոտենցիալ շուկա Հայաստանում և նպաստում է որսագողությանը։ Բացասական ազդեցություն կարող է ունենալ նաև միջավայրի թունավորումը հանքային արդյունաբերության թափոններով, գյուղատնտեսության մեջ օգտագործվող թունաքիմիկատներով և անտառի վնասատուների դեմ պայքարի հետևանքով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի թռչուններ Կատեգորիա:Բազեներ Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ Կատեգորիա:Գիշատիչ թռչուններ Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ Կատեգորիա:Եվրոպայի թռչուններ
Գարեջրային ջրհեղեղ
Գարեջրագործարանը տեղակայված էր Սուրբ Էգիդի ծխական համայնքի ետնախորշերի աղքատ տների շրջակայքում, որտեղ ընտանիքներն ապրում էին նկուղային տարածքներում, որոնք արագ լցվում էին գարեջրով։ Արդյունքում զոհվեց 9 մարդ․ 8-ը խեղդվեց, մեկն էլ մահացավ ալկոհոլային թունավորումից ։
Որոշ զոհվածների հարազատներ նրանց մարմինները ցուցադրության հանեցին իրենց տներում և հետաքրքրասերներից գումարներ հավաքեցին։ Այդպիսի ցուցադրություններից մեկի ժամանակ այնքան մեծ ամբոխ հավաքվեց, որ հատակը չդիմացավ և ամբոխն ընկավ դեռևս գարեջրով լցված նկուղ ։
Պատահարը քննվեց դատարանում, սակայն և՛ դատավորը, և՛ երդվյալները գտան, որ պատահարն առաջացել է անհաղթահարելի ուժի ներգործության արդյունքում, որի համար ոչ ոք չպետք է պատասխանատվություն կրի։ Ընկերությունը գարեջրի կորստի պատճառով ծանր ֆինանսական իրավիճակում հայտնվեց․ ընդ որում վնասի զգալի մասը վճարված հարկերն էին։ Սակայն ձեռնարկատերերը Խորհրդարանի միջոցով հասան վճարված հարկերի փոխհատուցման, որը հնարավորություն տվեց վերջիններիս պահպանել ընկերությունը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի աղետներ Կատեգորիա:Լոնդոնի պատմություն Կատեգորիա:Գարեջուր Կատեգորիա:1814 հոկտեմբեր Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 17 իրադարձություններ Կատեգորիա:1814 Մեծ Բրիտանիայում
Կրասնոսելսկի կամավորական գումարտակ
Կրասնոսելսկի կամավորական գումարտակ, զորամիավորում։ Կազմավորվել է 1992 թվականին Կրասնոսելսկի (այժմ՝ Ճամբարակի շրջան) շրջանի Արծվաշեն, Վահան, Ճամբարակ, Թթուջուր սահմանամերձ գյուղերի կամավորական ջոկատների հիմքի վրա։ 1991 թվականին կամավորականների մի խմբից կազմավորվել է «Հատուկ գնդի» մեկ վաշտ։ 1989-1994 թվականներին ջոկատները և գումարտակը մասնակցել են Հայաստանի Նոյեմբերյանի (Ոսկեպար), Տավուշի, Վարդենիսի, Ճամբարակի (Արծվաշեն, Վահան, Ճամբարակ, Թթուջուր սահմաններ) և Քարվաճառի շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։
Մարտական տարբեր գործողությունների ժամանակ հրամանատարներ են եղել Ա. Ղանադյանը, Ս. Հովսեփյանը, Կ. Մելքումյանը, Մ. Առաքելյանը, Ս. Խեչոյանը, շտաբի պետ՝ Ա. Մեդոյանը։ Ջոկատից և գումարտակից զոհվել է 59 ազատամարտիկ։
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Սենտ Ֆուա (Արյեժի գավառ)
Սենտ Ֆուա (Sainte-Foi) համայնք Ֆրանսիայում, որը գտնվում է Միջին Պիրենեյան մարզի Արյեժ գավառում։ Մտնում է Միրպուա կանտոնի կազմի մեջ։ Հանդիսանում է Սեն Ժիրոն շրջանը։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 09260։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 28 մարդ։
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 25 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 15-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 10-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 60,0 %, 1999 թվականին եղել է՝ 69,2 %)։ 15 աշխատունակ բնակիչներից 14-ը աշխատում էին (8 տղամարդ և 6 կին), անաշխատանք էր 1-ը (կին)։ 10 անգործունակ մարդկանցից 1-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 8-ը թոշակառու, 1-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Booker T. & the M.G.'s
Booker T. & the M.G.'s, ամերիկյան գործիքային խումբ, որը ստեղծագործում էր սոուլ և ռիթմ ընդ բլյուզ ժանրերում ։
Booker T. & the M.G.'s խումբը ընդամենը 10 սեփական ալբոմ ուներ, և 14 գործիքավոր հիթ, որոնց մեջ էին «Green Onions», «Hang ‘Em High», «Time Is Tight» և «Soul-Limbo» երգերը ։
Կոլեկտիվի մեծագույն հիթը՝ «Green Onions»–ը առաջին հորիզոնական է գրավել « Բիլբորդ » ամսագրի R&B հիթ–շքերթում և 3–րդ հորիզոնական՝ Billboard Hot 100–ում։ Այն վաճառվել է ավելի քան մեկ միլիոն օրինակներով, ինչի համար ոսկե է հավաստագրվել Ձայնագրման ընկերությունների ամերիկյան միության կողմից ։
2007 թվականին խումբը « Գրեմմի » մրցանակ է ստացել նշանավոր նվաճումների և երաժշտության մեջ հատուկ ներդրման համար ։
Բացի այդ, Booker T. & the M.G.’s խմբի կատարմամբ «Green Onions» երգը ներառվում է Ռոքնռոլի փառքի սրահի կողմից ստեղծված «500 երգեր, որոնք ձևավորել են Ռոքնռոլը» ցանկի մեջ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Քառյակներ Կատեգորիա:Ամերիկյան երաժշտական խմբեր Կատեգորիա:Ռոք երաժիշտներ Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:1962 հիմնադրված երաժշտական խմբեր
Աթի (Սոմի գավառ)
Աթի (Athies), համայնք Ֆրանսիայի Պիկարդիա մարզի Սոմ գավառում ։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 120 կմ հյուսիս, Ամյեն քաղաքից 50 կմ արևելք։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Ընկուզենի սովորական
Ընկուզենի սովորական, ընկուզազգիների ընտանիքի, ընկուզենի ցեղի բույս։
Նկարագրություն
Տերևաթափ ծառ է՝ 20 -30 մ բարձրությամբ, խիտ տնկարկներում (անտառներում) ուղիղ, գեղեցիկ բնով, որի տրամագիծը հասնում է 1,5-2 մ-ի, փոքր սաղարթով։ Կեղևը մոխրագույն է, ճաքճքված։ Ազատ պայմաններում բունը կարճ է, հզոր, տարածված ճյուղերով և ցրված, լայն սաղարթով։ Ընձյուղները հարթ են, տերևները բնորոշ հոտ ունեն, կենտ փետրաձև են, 20-40 սմ երկարությամբ։
Ծաղիկներ
Միատուն է, ծաղիկները բաժանասեռ են։ Առէջային ծաղիկները գտնվում են նախորդ տարվա ճյուղերի վրա, ծաղկելիս ցած են հակվում, կանաչ են, 8 —12 սմ երկարությամբ։ Վարսանդային ծաղիկները 2—4-ական, տեղավորված են ընձյուղների գագաթներին։ Սպին խոշոր է, կարմրավուն։ Մեղրատու է, ծաղկում է տերևների բացվելու հետ միաժամանակ։
Ունի պրոտանդրիկ և պրոտոգինիկ անհատներ ծաղկման ժամկետների 15-օրյա տարբերությամբ։ Կեղծ կորիզապտուղները (ընկույզ) հասունանում են օգոստոսի վերջին և սեպտեմբերի ընթացքում։ Կեղևը փայտացած է, կարծր, արտաքինից ծածկված կանաչ, մսալի պատյանով։ Սերմնային ծագում ունեցող սովորական ընկուզենին աճման ազատ պայմաններում 7 —8 տարեկանում կազմավորում է հատուկենտ առէջային, իսկ 10-12 տարեկանում՝ հատուկենտ վարսանդային ծաղիկներ։ Այդ տարիքում ընկուզենին աննշան բերք է տալիս (մինչև 1,5 կգ), իսկ պտուղների զգալի բերք՝ 30 —40 տարեկանում (մեկ ծառից մինչև 50 կգ)։ Առատորեն պտղաբերում է մինչև խոր ծերություն։
Պտուղ
Մեկ ծառը կարող է տալ մինչև 200, նույնիսկ 400 կգ բերք։ Ամեն տարի առատորեն ծաղկում է, սակայն ուշ գարնանային ցրտահարությունների հետևանքով որոշ տարիներին բոլորովին բերք չի տալիս։ Պտուղը գնդաձև է կամ ձվաձև, արտաքին կանաչ պտղապատյանը' մսալի, իսկ ներքինը' ամուր է, փայտացած, անհարթ, կնճռոտ մակերեսով։ Պտուղը ոչ լրիվ միջնապատի միջոցով բաժանվում է 2 կամ 4 մասի։
Բնական պայմաններ
Պահանջում է սննդանյութերով հարուստ, հզոր, բավարար խոնավ, կավավազային, կրով հարուստ հողեր։ Մեզոֆիլ բույս է․ լավ է աճում գետահովիտներում, բերովի 212 հողերում։ Բազմանում է սերմերով, որոնք ցանքից առաջ 2 —3 ամիս տևողությամբ պետք է ստրատիֆիկացիայի ենթարկվեն խոնավ ավազում։ Ցանքը կատարում են գարնանը։ Արժեքավոր սորտերի և ձևերի բազմացումը իրականացվում է պատվաստման միջոցով (կտրոնը պատվաստում են պատվաստակալի արմատի վրա)։ Որպես պատվաստացու օգտագործվում է գագաթնային բողբոջ կրող միամյա ճյուղը։ Ցածր կպչողականության պատճառով (մինչև 10°/օ) կտրոններով հազվադեպ է բազմացվում։ Ապրում է 300—400 տարի։
Տնտեսական նշանակություն
Ընկուզենին ունի տնտեսական կարևոր նշանակություն։ Օգտագործվում է կանաչապատման, անտառապատման, դաշտապաշտպան անտառաշերտերի համար և, միևնույն ժամանակ, պտղատու հրաշալի տեսակ է։ Գործնականում ընկուզենու բոլոր օրգանները օգտագործվում են ժողովրդական տնտեսության տարբեր բնագավառներում։
Բաղադրություն
Ընկույզը խիստ արժեքավոր սննդամթերք է. այն 3 անգամ ավել է ճարպ պարունակում, քան կտավատը կամ արևածաղիկը (45-78 °)։ Ընձյուղի յուղը դյուրամարս է, պարունակում է զգալի քանակությամբ պրովիտամին A, չհագեցած յուղաթթուներ, որոնք խիստ կարևոր են մարդու օրգանիզմի համար։ Ընկույզի միջուկը պարունակում է նաև 8—21 % սպիտակուցներ և 5-15,6 %։ Կանաչ վիճակում պտղի արտաքին կեղևը պարունակում է 1050—3036 մգ/տոկոս վիտամին C, 15—25 % դաբաղանյութեր, գալլային և էգալլային թթուներ։ Հասուն պտղի միջուկը պարունակում է A, B, C, վիտամիններ և այլ օգտակար նյութեր։ Կանաչ պտղապատում C վիտամինն ավելի շատ է, քան կիտրոնի, մասուրի, սև հաղարջի պտուղներում։ Բացի այդ, կանաչ պտուղները պարունակում են կիտրոնաթթու և խնձորաթթու, կալցիումի ֆոսֆատ և այլն։ Դրանից պատրաստում են ընկույզի կաթ, կոնֆետներ, հալվա։ 100 գ միջուկը պարունակում է մինչև 800 կկալ։ Ընկույզի 1 կգ միջուկը կարող է փոխարինել մեկական կգ մսին, ձկանը, կարտոֆիլին, տանձին և 1 լ կովի կաթին' միասին վերցրած։ Ընկույզը իր կալորիականությամբ 8 անգամ գերազանցում է ցորենի հացին, 11 անգամ կովի կաթին, 7 անգամ' կարտոֆիլին, 15 անգամ՝ տանձին և այլն։ Հատուկ արժեք են ներկայացնում ընկույզի միջուկում պարունակվող երկաթի ու կոբալտի աղերը։ Արյան պակասություն ունեցողներին խորհուրդ է տրվում ընկույզն օգտագործել որպես բուժիչ սնունդ։ Ընկուզենու կանաչ տերևները պարունակում են իրենց կշռի 4-5 %-ի չափով վիտամին C, կարոտին ( A պրովիտամին), վիտամին B, դաբաղանյութեր, մինչև 0,3 % եթերայուղեր, յուգլանդին ալկալոիդ, 0,3 % ինոզիտ (մկանային շաքար) և յուգլոն ներկանյութը, որը միաժամանակ ունի մանրէասպան հատկություն։ Այդ նյութի շնորհիվ է, որ ընկույզի տերևները մահացու են մանրէների, միջատների և նույնիսկ որոշ ձկների համար։
Կիրառական նշանակություն
Տերևները և պտուղները օգտագործվում են ժողովրդական բժշկության մեջ։ Պտղապատյանից ներկ են ստանում՝ բրդյա, փայտյա իրերը ներկելու համար։ Հասուն պտղի կեղևը օգտագործում են լինոլեում, սրաքար, դինամիտ, ակտիվացված ածուխ, պարարտանյութ ստանալու համար։ Ընկուզենին միաժամանակ արժեքավոր անտառային ծառատեսակ է։ Նրա արհեստական տնկարկներում ծառերի սաղարթը շուտ է միակցվում, որի շնորհիվ ստեղծվում է տիպիկ անտառային միտռսվայր։ Ընկուզենին միանգամայն պիտանի է նաև Էրոզացված, չոր ու քարքարոտ լանջերի կանաչապատման համար, հզոր արմատային համակարգը, բնային մացառներ առաջացնելու ունակությունը մեծ դեր է կատարում էրոզիայի դեմ պայքարի գործում։ Սովորական ընկուզենին Հայաստանի տարածքում վաղուց է մշակվում։ Կան նաև բավականին ցրտադիմացկուն, բավարար պտղաբերող սորտեր, որոնք աճում են մեր հանրապետության նույնիսկ բարձրլեռնային շրջաններում։
Օրինակ, Սևանի ավազանում, Դոմաձոր գյուղում հանդիպում են 85-90 տարեկան ծառեր' 14-16 մ բարձրությամբ և 70—80 սմ բնի տրամագծով։ Չնայած թեթևակի, երբեմն էլ խիստ ցրտահարություններին, այդ ծառերը լավ են աճում և ուշ գարնանային ցրտահարություններից չտուժելու դեպքում հաճախ առատորեն պտղաբերում են։ Դրանք ընկուզենու ցրտադիմացկուն, բարձրլեռնային պայմաններին հարմարված ռասայի ներկայացուցիչներ են և մեծ հնարավորություն են ստեղծում ընկուզենին բարձրլեռնային պայմաններում մշակելու համար։ Անհրաժեշտ է մթերել այդ խիստ արժեքավոր ծառերի սերմերը և տրամադրել բարձրլեռնային տնկարաններին։ Չնայած մեծ տարիքին, այդ ծառերը պտղաբերում են և տարեկան աճը կազմում է 12-15 սմ։ Գյումրի քաղաքում 2-3 տասնամյակ առաջ աճում էր ընկուզենու մի խոշոր ծառ, որի տարիքը անցնում էր 100-ից, իսկ բարձրությունը' 18մ-ից, բնի տրամագիծը կազմում էր 100 սմ։ Ծառը առատորեն պտղաբերում էր։ Քաղաքի վերակառուցման աշխատանքների ընթացքում այդ միակ ծառը հատվեց։ Հայաստանի մյուս դենդրոլոգիական շրջաններում ամենուրեք ընկուզենին հաջողությամբ է ընտելացել, բացառությամբ բարձրլեռնային այն շրջանների, որոնք գտնվում են ծովի մակերևույթից 2000 մ-ից ավելի բարձրության վրա։ Ընկուզենու համար բարենպաստ են համարվում մեզոֆիլ անտառային և ցածրադիր շրջանները։
Տարածվածություն
Բնական պայմաններում տարածված է Բալկանյան թերակղզում, Միջին Ասիայում և Չինաստանում։ Հայաստանում հիմնականում հանդիպում են Մարտունիում, Ծովինարում, Ձորագյուղում, Գետաշենում, Վարդենիկում, Ջիլում, Փամբակում, Արտանիշում։ Ընկուզենին բավականին լավ է հարմարվել և զգալի բերք է տալիս Շիրակի պայմաններում։ Գյումրի քաղաքում, ինչպես նաև Փանիկ, Անի-պեմզա և Մեղրաշեն բնակավայրերում կան բավականին խոշոր, առողջ ընկուզենիներ, որոնք չնայած թեթևակի ցրտահարություններին, հաջողությամբ են հարմարվել տեղի բնակլիմայական պայմաններին։ Փանիկ գյուղում (Արթիկի շրջան) հանդիպում են ընկուզենու 90 —100 տարեկան խոշոր ծառեր, որոնք հասնում են 14-15 մ բարձրության, իսկ բնի տրամագիծը (գետնից 130 սմ բարձրության վրա) գերազանցում է 80-120 սմ-ը։ Հայաստանում վայրի վիճակում աճում է փոքր զանգվածներով, կաղնու և բոխու խառն անտառներում, ստորին և միջին լեռնային գոտիների կիրճերում ու սարալանջերում, ծովի մակերևույթից 1400-1800 մ, տեղ-տեղ մինչև 2000 մ բարձրությունների վրա։ Հայտնի են սովորական ընկուզենու 600 այլ տեսակներ, ձևեր, սորտեր։
Էկոլոգիա
Էկոլոգիական խումբը՝ VI: Մշակության հավանական շրջանները՝ 3, 3ա, 8-10, 12, 17-20, 23-28, 31 -32 ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ընկուզենի Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր Կատեգորիա:Պտղատու ծառեր
Արմենոպուլոսի վեցամատյան
Արմենոպուլոսի վեցամատյան, բյուզանդական իրավունքի նորմերի ժողովածու։ Կազմել է Արմենոպուլոս Կոստանդինը մոտ 1345 թվականին։ Ժողովածուն պարունակում է քաղաքացիական և քրեական իրավունքի նորմեր և դատավարական դրույթներ, որոնք լայն կիրառություն ունեին Բյուզանդիայում։ Կայսրության կործանումից հետո «Վեցամատյանը» օգտագործվել է Թուրքիայում հունական եկեղեցական դատարանների կողմից՝ որպես քաղաքացիական գործերի ուղեցույց։ Հունաստանը թուրքական լծից անկախ հռչակվելուց (1822) հետո, 1828 թվականի դեկտեմբերի 15-ին, Հունաստանի պրեզիդենտ Ի․ Կապոդիստրիասի հատուկ հրամանագրով «Վեցամատյանն» ընդունվեց որպես քաղաքացիական իրավունքի օրենսդրության հիմք։ Այն մեծ դեր է խաղացել Բյուզանդիայում և Հունաստանում իրավագիտական մտքի զարգացման գործում։ Նրա նորմերից շատերը կիրառվել են նաև Բեսարաբիայում, Վալախիայում և Մոլդավիայում։ «Արմենոպուլոսի վեցամատյանն» առաջին անգամ լույս է տեսել 1540 թվականին, Փարիզում։
Կատեգորիա:Օրենսգրքեր
Վացլավ Վորովսկու հուշարձան (Մոսկվա)
Պատմություն
1923 թվականի մայիսի 10-ին շվեյցարական Լոզանում սպանվեց հայտնի խորհրդային դիվանագետ Վացլավ Վոսլովիչ Վորովսկին։ Դրանից կարճ ժամանակ անց մոնումենտալ քարոզչության լենինյան ծրագրի շրջանակներում որոշվեց Մոսկվայում հուշարձան տեղադրել։ Հուշարձանի տեղադրման համար գումարներ էին հավաքագրվել արտասահմանում խորհրդային առաքելության աշխատակիցների կողմից ։
Հուշարձանի նախագիծն իրականացրել է Միխայիլ Յակովլևիչ Կացը։ Իտալիայում նա խորհրդային առաքելության հաշվապահն էր, որտեղ Վորովսկին լիազոր ներկայացուցիչ էր, և նրան լավ էր ճանաչում։ Կացը քանդակագործ էր, իսկ որպես հաշվապահ աշխատում էր կարիքից դրդված ։ Հուշարձանի պատվանդանի երեսպատման համար մարմարը ուղարկել են իտալացի հեղափոխականները ։
Հուշարձանը հանդիսավոր բացվել է 1924 թվականի մայիսի 11-ին`Վորովսկու մահվան տարելիցին ։ Այն տեղադրվել է Մոսկվայի առաջին ռուսական ապահովագրական ընկերության նախկին եկամտաբեր շենքի բակում, որտեղ այդ ժամանակ տեղակայված էր Արտաքին գործերի ժողովրդական կոմիսարիատը ։
1960 թվականին հուշարձանը ճանաչվել է որպես տարածաշրջանային նշանակության մշակութային ժառանգության օբյեկտ։ 2008 թվականին այն վերականգնվել է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մոսկվայի հուշարձաններ Կատեգորիա:1924 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կուշուգում
Կուշուգում (Кушугум), քաղաքատիպ ավան Ուկրաինայի Զապորոժիեի մարզի Զապորոժիեի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Կուշուգումովկա, Կատերինովկա։ Հիմնադրվել է 1600 թվականին։
2011 թվականի տվյալներով Կուշուգում քաղաքատիպ ավանում բնակվում էր 8 176 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:1600 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:1770 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
LG Group
LG Group (LG그룹), Հարավային Կորեայի ֆինանսա-արդյունաբերական չորրորդ խոշորագույն խումբն է (Հարավային Կորեայում այդպիսի խմբերը անվանում են չեբոլներ)։ Հիմնական գործունեությունը ծավալում է էլեկտրոնիկայի, քիմիական արտադրանքի և հեռահաղորդակցման սարքավորման ոլորտում։
Շտաբ-գրասենյակը գտնվում է Սեուլում (Հարավային Կորեա), բացի դրանից ընկերությունը ունի 200 գրասենյակներ ավելին քան 80 երկրներում։
LG կազմավորվել է երկու ընկերություններից՝ Lucky (樂喜 — ուրախ) և Goldstar (金星 — վեներա)։ Որոշվեց նոր ընկերությանը անվանել Lucky-Goldstar, ինչը հետո կրճատվեց և դարձավ LG։ Դրա հիման վրա էլ ստեղծվեց ընկերության կարգախոսը «Life’s Good»։
Ընդհանուր տեղեկություն
Ընկերության գլխավոր տնօրենը Կու Բոն-Մուն(Koo Bon-Moo) է։ Վաճառքի ընդհանուր չափը 2010 թվականին կազմել է 141 տրիլլիոն կորեական վոն (~$ 124.2 մլրդ)։ Աշխատակիցների ընդհանուր թիվը անցնում է 220,000-ը։
Խմբի կազմի մեջ մտնում են 44 կազմակերպություններ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բջջային հեռախոս արտադրողներ Կատեգորիա:1947 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Հարավկորեական ընկերություններ
Ցիսպիուս
Ցիսպիուս, Հռոմի յոթ բլուրներից մեկի՝ Էսկվիլինի գագաթներից է։ Հարավային կողմում Օպպիոսից առանձնանում է Սուբուրրայի հովիտով։ Բլրի բարձրությունը կազմում է 46 մետր։ Օպպիոսը, Ցիսպիուսը և Ֆագուտալը միասին կազմում են Էսկվիլին բարձրավանդակը Սերվիյան պարսպի ներսում։ Ըստ քերականագետ Սեկստոս Ֆեստուսի բլուրն այդպես է անվանվել Ցիսպիուս Լուցիուսի անունով (Անանյի քաղաքից)։ Վերջինս կարող է լինել նաև առասպելական ։
Ցիսպիուսների ծագումը
Ցիսպիոսները հավանաբար ունեին հերնիկյան (իտալական ցեղ) ծագում, և ըստ ավանդույթի նրանք եկել են Անանյիից (հերնիկյան քաղաք) Հռոմի երրորդ թագավոր Տուլլուս Հոսցիլիոսի կառավարման օրոք։ Մինչ արքան զբաղված է լինում Վեիի քաղաքի պաշարումով, Ցիսպիուս Լուցիուսը գալիս է, որպեսզի պաշտպանի Հռոմը։ Նա իր ուժերը տեղակայում է Էսկվիլին բլրի գագաթներից մեկի վրա։ Միևնույն ժամանակ երկրորդ ուժը կենտրոնանում է լեռան մյուս բլրի վրա։ Այդ զորքի առաջնորդը Տուսկուլի բնակիչ Օպպիոսն էր։ Հետագայում լեռան երկու գագաթներն անվանվում են այդ երկու առաջնորդների անուններով՝ Ցիսպիուս և Օպպիուս։ Ըստ Մարկոս Վառոյի անվանումը նաև գրվում է Ցեսպեուս տարբերակով  ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հռոմի տեսարժան վայրեր Կատեգորիա:Հռոմի բլուրներ
Դյուրադարձուկ
Դյուրադարձուկ, դարձգիր կամ պալինդրոմ (< πάλιν - «ետ, նորից» և δρóμος - «վազք»), բառակապակցություն, նախադասություն, բանաստեղծության տող կամ թիվ, որ կարելի է կարդալ սկզբից դեպի վերջ և վերջից դեպի սկիզբը՝ պահպանելով իմաստը ։ Հույն քերական Լիկոֆրոնոսի (մ.թ.ա. 3-րդ դար) գյուտն է։ Լավ մշակված է չինարենում։
Բառեր և բառակապակցություններ
Հայերեն.
Նարեկն առան կերան, Կերոնն առան նորեկ, Նորեն նագան Ներոն։
Ռուսերեն.
Անգլերեն.
«Madam, I’m Adam» («Մադամ, ես Ադամն եմ», — ներկայացավ առաջին տղամարդը առաջին կնոջը)
Լատիներեն.
Sum summus mus (Ես ամենաուժեղ մուկն եմ)
Ֆիններեն.
Ամենաերկար օգտագործվող պալինդրոմ բառը ֆիններեն «օճառ վաճառող» saippuakauppias բառն է ։
Մաթեմատիկա
Օրինակ՝ պալինդրոմ են 1 թվանշանով կազմված թվերի քառակուսիները 676 թիվը ամենափոքր պալինդրոմն է, որը ոչ պալինդրոմ թվի (26) քառակուսի է ։
Մալոկատերինովկա
2011 թվականի տվյալներով Մալոկատերինովկա քաղաքատիպ ավանում բնակվում էր 3 473 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 20,22 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 159 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:1775 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ատամ
Ատամ, ոսկրային կազմություն, որը ողնաշարավորների մեծամասնության մոտ հիմնականում գտնվում են բերանի խոռոչում (որոշ ձկների մոտ ատամներ կան նաև ըմպանում)։ Ատամները նախատեսված են սննդի բռնման, պահելու և ծամելու համար, բացի այդ, որոշ գիշատիչների մոտ դրանք օգտագործվում են նաև այն պատռելու համար, ինչպես նաև կան կենդանիներ (փղեր, ծովափղեր և այլն), որոնք ունենք հատուկ ատամներ՝ ժանիքներ, որոնք կատարում են պաշտպանողական և հարձակման ֆունկցիաներ։ Ատամներն առաջացել են ձկների ժամանակավոր թեփուկներից։ Դրանք սաղմի մոտ տեղադրված են էպիթելային ծալվածքի՝ «ատամի թիթեղ»-ի տեսքով։ Ատամի պարզագույն ձևը կոնուսաձևն է, որը բնորոշ է ձկների, երկկենցաղների և սողունների մեծ մասի մոտ։ Կաթնասունների մոտ ատամները կատարում են ծամելու ֆունկցիա, դրա համար նրանց կառուցվածքն ավելի բարդ է և տարբերակված են ըստ ձևի (հետերոդոնտիզմ)՝ կտրիչներ, ժանիքներ և աղորիքներ (արմատային ատամներ)։
Ատամի կառուցվածք
Ատամն ունի անատոմիական երեք մաս՝ գագաթ (այլ անվանում՝ պսակ), վզիկ և արմատ (կամ արմատներ)։ Ատամը հիմնականում կազմված է դենտինից, որը պսակի շրջանում պատված է էմալով, իսկ վզիկի մասում (կաթնասունների մոտ) ցեմենտով։ Ատամի ներսում կա խոռոչ՝ արմատային ուղիներ, որոնք լցված են ատամի նյարդաանոթային խրձով կամ պուլպայով (միջուկ)։
Ձկներ
Ձկների ատամները տեղակայված են փափուկ հյուսվածքներում և բերանի խոռոչի ոսկորների վրա, ինչպես նաև աղեղային խռիկներում (կուլ տալու ատամներ)։
Երկկենցաղներ
Երկկենցաղների մոտ ատամներն առկա են միայն բերանի խոռոչի ոսկորների վրա։
Սողուններ
Սողունների ատամները հաճախ աճում են դեպի ծնոտերը։ Կոկորդիլոսների ատամները գտնվում են ծնոտների ատամնախոռոչներում, իսկ թունավոր օձերի մոտ վերևի ծնոտում առկա են թունավոր ատամեր (դրանք մատակարարաված են կանալներով, որոնք կապված են թունավոր երկաթի հետ)։ Ժամանակակից կրիաների մոտ ատամները բացակայում են, իսկ դրանց փոխարեն նույն ֆունկցիան կատարում են եղջյուրյա կտրող ծայրերը։
Թռչուններ
Ժամանակակից թռչունները նույնպես զրկված են ատամներից, սակայն դրանք ունեին նրանց նախնիները՝ հեսպերորնիսոնմանները։ 2006 թվականին կատարվեց հաջողված գիտափորձ, որով ընտանի հավերի մոտ ակտիվացվեցին այն գեները, որոնք պատասխանատու են ատամների ձևավորման հարցում։ Արդյունքում ստացվեցին ատամներով ճտեր ։
Կաթնասուններ
Կաթնասունների ատամները տեղակայված են ատամնախորշերում։ Որոշների մոտ դրանք հիմնական են (մոնոֆիոդոնտիզմ), որոշները դրանք փոխում են մի քանի անգամ (պոլիֆիոդոնտիզմ), իսկ մեծամասնության մոտ (ներառյալ մարդը) կաթնատամները փոխարինվում են հիմնականներով (դիֆիոդոնտիզմ)։ Երբեմն որոշ ատամներ զարգանում են, իսկ ատամային համակարգի մասնակի ռեդուկցիան բերում է դիահամակարագի առաջացմանը։ Կապված ֆունկցիոնալ առանձնահատկությունների հետ, որոշ ատամներ ընդունակ են նկատելի կամ մշտական աճի։ Այդպիսին են, օրինակ կրծողների վերին կտրիչները և կնճիթավորների ժանիքները։
Տարբեր կենդանատեսակների մոտ ատամների ձևն ու քանակը տարբեր է։ Կաթնասուն ընկերքավորների ատամները 44-ն են։ Շատերի մոտ կրճատված են կտրիչների և արմատայինների քանակը, այդ պատճառով ատամներն ավելի քիչ են, ինչպես լեմուրների և կապուցին կապիկների մոտ՝ 36, իսկ մարդոււ՝ 32 ատամ։
Ատամների նշանակությունը դասակարգման համար
Ատամնաշարը ողնաշարավորների դասակարգման ամենակարևոր պայմաններից է, ինչպես նաև նախնի հոմինիդների։ Հնածո ատամները, որոնք ավելի լավ են պահպանվում, քան այլ հնածո մնացորդները, մեծ դեր են կատարել մարդու առաջացման խնդրի լուծման հարցում։ Ատամների տարբերությունը օգտագործվում է մարդկային ռասաների և այլ էթնիկ խմբերի առաջացման որոշման գործում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ատամներ Կատեգորիա:Կենդանիների անատոմիա Կատեգորիա:Կենդանու անատոմիա
Բալոբան
Բալոբան (Falco cherrug), բազեների կարգի գիշատիչ թռչուն։ Բալոբանը շիկամոխրագույն է, նստակյաց, հանդիպում է լեռնատափաստաններում, մերձարևադարձային շրջաններում, ձմռանը՝ նաև Արարատյան դաշտում։ Ունի սուր ձայն։ Գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում։
Տարածվածություն
Տարածված է Արևելյան Եվրոպայի տափաստանային և անտառատափաստանային գոտիներում՝ մինչև Նախակովկաս, Ղազախստան, Միջին Ասիա, Արևմտյան Սիբիր, Ալթայ, Տուվա, Անդրբայկալ։ Հայաստանում նստակյաց, բնադրող տեսակ է, հանդիպում է Երևանի շրջակայքում, Գավառի, Վայքի, Արարատի, Վարդենիսի, Ճամբարակի, Ստեփանավանի, Թալինի, Էջմիածնի շրջաններում ։
Էկոլոգիա
Ապրում են Ախուրյանի հովտի՝ ծառերից զուրկ կիսանապատային տեղամասերով շրջապատված ժայռային զանգվածներում։ Ներկայումս ապրելավայրերն ինտենսիվորեն օգտագործվում են որպես արոտավայրեր։ Բները սովորաբար տեղադրված են ժայռեզրերին և խորշերում։ Բնադրում են ծառերի վրա, ձվադրում են ապրիլին՝ դնելով 1-6, ավելի հաճախ՝ 3-4 ձու։ Թխսումը տևում է 30 օր, մասնակցում են ինչպես էգը, այնպես էլ արուն։ Ձվադրման շրջանը՝ 40-45 օր, հուլիսի առաջին կեսին նկատվում են երիտասարդ թռչունները։ Սնվում են միջին չափերի կաթնասուններով և թռչուններով ։
Պահպանություն
Հայաստանի համար անհետացող տեսակ է։ Գրանցված է նախկին ԽՍՀՄ Կարմիր գրքում։ ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։