cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ֆաննի Լևալդ
Կյանք և ստեղծագործություն
Կրթվել է մասնավոր դպրոցում, այդ ժամանակ համալսարանական կրթությունը կանանց համար նախատեսված չէր։ Նաև սովորել է երաժշտություն, մոր հիվանդության ժամանակ զբաղվել է տնային տնտեսությամբ։ Հորեղբոր` լրագրող Ավգուստ Լևալդի կողմից խմբագրվող «Եվրոպա» ամսագրում մի քանի հոդվածներ հրատարակելուց հետո 1843 թվականին լույս են տեսել Լևալդի առաջին երկու վեպերը՝ «Կլեմենտինան» և «Ջենին»։ Որպես գրող` ապրուստի միջոց վաստակելու նպատակով Լևալդը Քյոնիգսբերգից տեղափոխվել է Բեռլին։ 1845 թվականին հանդիպել է գրող Թերեզա ֆոն Բահերախտին, ով դարձել է Ֆաննիի ամենամտերիմ ընկերը մինչև իր մահը` 1852 թվականը։ Նույն թվականին Հռոմում Լևալդը հանդիպել է Օլդենբուրգի գիմնազիայի ուսուցիչ Ադոլֆ Շտարին, ում հետ կապել է իր ճակատագիրը։ Շտարը չցանկացավ լքել կնոջն ու հինգ երեխաներին, միևնույն ժամանակ նա չկարողացավ խզել իր կապը Ֆաննիի հետ։ Այս եռանկյունին հատկապես ցավոտ էր Լևալդի համար, քանի որ անցնում էին տարիները, որոնց ընթացքում նա միայն մի քանի շաբաթ էր հանդիպում Շտարի հետ։ Վերջապես, 1852 թվականի աշնանը, Շտարը տեղափոխվեց Բեռլին` Ֆաննիի մոտ։ Այնուամենայնիվ, նրա ամուսնալուծության դատավարությունը տևեց ևս երկուսուկես տարի։
Լևալդը կանանց իրավունքների ակտիվ պաշտպան էր։ Իր ստեղծագործություններում նա պահանջում էր անսահմանափակ հնարավորություններ կանանց կրթության և մասնագիտական գործունեության համար։ Նա նաև դեմ էր արտահայտվում երիտասարդ աղջիկների բռնի ամուսնությանը (այստեղ օգնեց նրա անձնական փորձը, երբ նրան երիտասարդ ժամանակ փորձել էին ամուսնացնել իր չսիրած մարդու հետ և ինքն ըննդիմացել էր)։ Ֆաննին պահանջեց պարզեցնել ամուսնալուծության կարգը, մասնավորապես իր «Կենսական հարց» երրորդ վեպում։ Բնակչության սոցիալական իրավիճակը նրա կողմից քննադատաբար է դիտարկվել «Երրորդ գույք» (1846) և «Ծառայող կանանց կարգավիճակը» (1843) հոդվածներում։ Բացի այդ, նա հեղինակ էր պատմվածքների, ճամփորդական ակնարկների, քանի որ հաճախ էր ճանապարհորդում։ Փարիզի, Մայնի Ֆրանկֆուրտի և Բեռլինի 1848 թվականի ապստամբությունների և հեղափոխությունների մասին իր տպավորությունները նա նկարագրել է «Հուշեր 1848 թվականի մասին» երկհատորյակում (1850)։
Լևալդի ընկերների և մտերիմների շրջանակին են պատկանում Հայնրիխ Հայնեն, դուքս Սաքսեն-Վեյմար-Էյզենախսկին, Կարլ-Ալեքսանդրը, Ֆերենց Լիստը, Ֆերդինանդ Լասալը, Հենրիխ Լաուբեն։ 1848–1849 թվականների գերմանական հեղափոխությունից հետո նա Բեռլինում բացեց ազդեցիկ գրական քաղաքական սրահ։ Ֆաննիի կրտսեր քույրը՝ Ելիզավետան (1823-1909), ամուսնացած էր նկարիչ Լուիս Գուրլիտտի և հանրաճանաչ արվեստի պատմաբան Կոռնելիուս Գուրլիտտի մոր հետ։
1990-ականներին Լևալդի ստեղծագործությունները վերահրատարակվեցին գերմանական Ulrike Helmer Verlag հրատարակչության կողմից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆեմինիստ գրողներ Կատեգորիա:Գերմանիայի հրեաներ Կատեգորիա:Գերմանացի ֆեմինիստներ Կատեգորիա:Գերմանացի կին գրողներ Կատեգորիա:Հրեա ֆեմինիստներ
Այգեստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արարատի մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Արարատի մարզի Այգեստան գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 6 հուշարձան (3 միավոր)։
|}
Սևերնի-Կոսպաշսկի
Սևերնի-Կոսպաշսկի (Северный-Коспашский), գյուղ Ռուսաստանի Պերմի երկրամասի Կիզելովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2099 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1941 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պերմի երկրամասի Կիզելովսկի շրջանի բնակավայրեր
Միսովոե (գյուղ, Լենինյան շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Միսովոե գյուղում բնակվում էր 505 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Լենինյան շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Բագրատաշենի ահաբեկչություն
Բագրատաշենի ահաբեկչություն, ահաբեկչական գործողություն, որը տեղի է ունեցել 1994 թվականի սեպտեմբերի 4-ին Տավուշի մարզի Բագրատաշեն գյուղում։ Ռումբը տեղադրված է եղել գյուղի շուկայում, որի արդյունքում 14 մարդ զոհվել է (ներառյալ երկու ահաբեկիչները), իսկ 46 մարդ՝ վիրավորվել ։ Այդուհանդերձ, ահաբեկչության վերաբերյալ զեկույցի համաձայն զոհվել է 10 և վիրավորվել՝ 26 մարդ  ։
Բագրատաշենը մեծ գյուղ է Տավուշի մարզում՝ հայ- վրացական սահմանագծին, ոչ այնքան հեռու Ադրբեջանի հետ սահմանից։ Սահմանի հակառակ կողմում ադրբեջանաբնակ Սադախլո գյուղն է։ 1990-ական թվականների սկզբին՝ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո, տարածքը եղել է «մաֆիայի ներկայացուցիչների համար սև շուկայի կարևոր կենտրոն»։ Հայաստանը էմբարգոյի էր ենթարկվել Ադրբեջանի կողմից, որին 1993 թվականի ապրիլին միացավ նաև Թուրքիան ։ Հայաստանը և Ադրբեջանը ներքաշված էին Ղարաբաղյան պատերազմում։
Ահաբեկչությունը նախագծվել էր Բաքվի բնակիչ Իմրան Հասանովի և Մարնեուլի Բուլա գյուղի բնակիչ Թուրքմեն Ջաֆարովի կողմից։ Երկուսն էլ եղել են էթնիկ ադրբեջանցիներ ։
Համաձայն հետաքննության տվյալների՝ պայթուցիկ ականը տեղադրված է եղել ուղեպարկի մեջ։ Այն ունեցել է մեծ ուժգնություն։ Եվ Ջաֆարովը և Հասանովը եղել են մահապարտ ահաբեկիչներ։ Ենթադրվում է, որ նրանք հավաքագրված են եղել Ադրբեջանի Ազգային անվտանգության ծառայության կողմից ։ Երկու ահաբեկիչներն էլ զոհվել են պայթյունի ժամանակ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ահաբեկչական գործողություններ Հայաստանում Կատեգորիա:1990-ականների ահաբեկչական գործողություններ
(6027) 1993 SS2
(6027) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1993 թվականի սեպտեմբերի 23-ին Գորդոն Գարեդի կողմից Սայդինգ Սփրինգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,202274 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8581 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,5464 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1193,73 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,301576 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 5,65° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1993 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Գորդոն Գարեդի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Տրայանոս
Տրայանոս (լրիվ անունը՝ Մարկոս Ուլպիոս Ներվա Տրայանոս, Marcus Ulpius Nerva Traianus; 53 թ. սեպտեմբերի 15, Իտալիկա, Իսպանիա - օգոստոսի 8/օգոստոսի 9 117 թ., Սելինունտ, Կիլիկիա), Հռոմի կայսր Անտոնինոսների հարստությունից։
Շնորհիվ նվաճողական պատերազմների ընթացքում ձեռք բերված հարստությունների բարելավել է պետական ֆինանսների վիճակը։ Հասարակական շինարարության լայնածավալ ծրագրի միջոցով վերանորոգվել են կայսրության ներսում գցած ճանապարհները և արդիականացվել նավահանգիստները։ Հռոմ քաղաքում կառուցել է իր անունը կրող նոր ֆորում (հրապարակ), որից այսօր հիշատակ է մնացել Տրայանոսի սյունը, որի վրա ամբողջ երկայնքով փորագրված են դակերի հետ պատերազմի դրվագները։ Տրայանոսը մեծ հեղինակություն է վայելել ինչպես ժողովրդի շրջանում, այնպես էլ սենատում ու բանակում։ Կայսեր նման հաջողությունները չէին կարող Հռոմում ընդդիմություն ձևավորել, նրա քաղաքական հակառակորդները ամեն կերպ ջանում էին նրան նսեմացնել ժողովրդի աչքում։ Տրայանոսը մահացել է 117 թ. Կիլիկիայի Սելինունտ քաղաքում՝ Պարթևական պատերազմից Հռոմ վերադարձի ճանապարհին։ Մահից առաջ որդեգրել և իր հաջորդն է դարձրել իր ազգականներից՝ Հադրիանոսին։
1966 թվականին Հայաստանի տարածքում` Փոքր Վեդի գյուղում, հայտնաբերվել է Տրայանոսի լատիներեն արձանագրությունը, որը նա թողել է Արտաշատում։
Արևելյան արշավանքները
Տրայանոսն իր զորքերով 113 թ. հոկտեմբերի 27-ին մտնում է Ասորիք և պատերազմի է պատրաստվում Հայաստանի դեմ։
Իր արևելյան արշավանքը Տրայանոսն սկսում է երկու ուղղությամբ, դրանցից էր Մելիտենե-Խարբերդի դաշտը։ Այդ ուղղությունն ունեցել է խիստ կարևոր նշանակություն հարավից ու Տավրոսի լեռների կողմից իր զորքերի գլխավոր ուժերի աջ թևի և թիկունքի ապահովման համար։ Հենց այդ նպատակով էլ 114 թ. վերջին և 115 թ. սկզբին Տրայանոսը Մելիտենեից Խարբերդ է ուղարկում մի բանակ, որն առանց մարտի գրավում է Արածանիի գետափնյա Արշամաշատ քաղաքը (այժմյան Գյուլուշկերայի մոտ), որն ունեցել է ռազմագիտական և պաշտպանության համար խիստ կարևոր նշանակություն, իսկ կռվի ժամանակ նաև իշխել է Դիարբեքիրից Տիգրանակերտ, Տավրոսի լեռների վրայով Մուշի դաշտ իջնող և այնտեղից Մանազկերտ տանող ռազմական ուղուն։ Հռոմեացիների զորքերի գլխավոր ուժերը պետք է շարժված լինեին Արտաշատի վրա հին և փորձված ռազմագիտական ուղիով՝ Մելիտինե, Սատաղ, Կարին, Բագավան և այնուհետև Կուջաղի կամ Քարվանսարայի լեռնանցքով՝ Արտաշատ։ Այդ զորքերի ձախ թևը հյուսիսից եղել է անվտանգ, քանի որ Հռոմի դաշնակիցներն իրենց զորքերով պահպանում էին այդ թևը։
Երբ Տրայանոսը հասավ ժամանակակից Էրզրումի մոտ՝ Իլիջա վայրը, նրան ներկայացավ հայոց թագավոր Պարթամասպատը՝ թագավորելու հավանություն ստանալու համար։ Տրայանոսը մերժեց և Հայաստանը հայտարարեց Հռոմի նահանգներից մեկը։ Ռազմագիտական տեսակետից Հայաստանի կարևոր նշանակություն ունեցող բնակավայրերում Տրայանոսը թողեց հռոմեական կայազորներ։ Տրայանոսը այլևս ավելորդ համարեց արևելյան երկրները նվաճել արշավի հին երթուղիով և շարժվեց դեպի Արտաշատ նոր ուղիով՝ Իլիջա-Կարին-Խնուս-Մանազկերտ-Մուշ-Տիգրանակերտ գծով։ Հռոմեական զորքերը առանց մարտերի նվաճեցին Կորդուքը, Ադիաբենը, Մծբինը, Սինգարան և, շարժվելով դեպի Եդեսիա, գրավեցին Օսրոենան և Տիգրիս ու Եփրատ գետերի միջև եղած երկրները հայտարարեցին «Հռոմեական Միջագետք»։
115 թ. աշնանը Տրայանոսը եկավ Անտիոք՝ ձմեռելու։ Շուտով Տրայանոսի թիկունքի հաղորդակցության ուղիներում՝ Հայաստանում, Ադիաբենում, Միջագետքում ապստամբություն սկսվեց, որը գլխավորում էր պարթևական թագավոր Խոսրովի եղբայր, Պարթևստանի գահի թեկնածու Միհրդատ VI-ը։ Ապստամբները կոտորեցին այդ վայրերում եղած հռոմեական կայազորների զորքերը։
Միջագետքը հռոմեացիներից ազատելուց հետո Միհրդատ VI-ը շարժվեց ազատագրելու Կոմմագենը, բայց այդ արշավի ժամանակ ձիուց վայր ընկավ և վախճանվեց։ Նրա փոխարեն ապստամբության ղեկավարությունն ստանձնեց որդին՝ Սանատրուկը։ Պարթևստանի թագավոր Խոսրովը Սանատրուկին օգնության ուղարկեց հայոց զորքերը՝ իր որդի Պարթամասպատի հրամանատարությամբ։ Այդ երկու արշակունիները հաջողությամբ կռվում էին հռոմեացիների դեմ։ Բայց նրանց դեմ ուղարկված զորավար Լուկիոս Կվիստը, Պարթամասպատին խոստանալով տալ Պարթևստանի թագավորական գահը, կարողանում է նրան համոզել հռոմեացիների կողմն անցնելու։ Պարթամասպատի դավաճանության պատճառով ապստամբությունը դաժանորեն ճնշվում է, և Սանատրուկր սպանվում։
117 թ., Տրայանոսի մահից հետո, հռոմեական գահ բարձրացած Անդրիանոսը հռոմեական քաղաքականությունը արևելքում աննպատակահարմար է համարում և զորքերը դուրս է բերում Փոքր Ասիայի երկրներից, այդ թվում նաև Հայաստանից։ «Հայաստանը դադարում է լինել Հռոմի նահանգ,— գրում է Մոմզենը,— և դառնում է Պարթևստանի սեփականությունը»։ Հայոց թագավորական գահն է բարձրանում Արշակունիների տոհմից Վաղարշ I-ը (117—140 թթ.)։ Հայաստանում տիրում է խաղաղություն, որը շարունակվում է շուրջ 40 տարի։
Չկայացած ճակատամարտ
Առաջին անգամ եվրոպացիների հանդիպումը չինացիների հետ տեղի ունեցավ 114 թ.: Հռոմի կայսր Տրայանոսի լեգեոններն արևելյան արշավանքի ժամանակ հասել էին Պարսից ծոց և այստեղ էլ հռոմեացիներն անակնկալ հանդիպեցին Պան Չաոյի գլխավորած չինական բանակի զորամասերին։ Նրանք, Միջին Ասիա հոների դեմ կատարած արշավանքից հետո, շարունակել էին առաջխաղացումը դեպի Միջագետք։ Այսքան հեռու չինացիները դեռևս չէին հասել։ Երկու բանակները մոտենալով՝ մի լավ «զննեցին» մեկմեկու, ապա սկսեցին լիաթոք ծիծաղել միմյանց վրա։ Չինացիներին հատկապես զվարճացնում էին հռոմեացիների «անբնական» խոշոր աչքերը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հռոմեական կայսրության կոնսուլներ
Այնթապի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արարատի մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Արարատի մարզի Այնթապ գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 1 հուշարձան (1 միավոր)։
|}
Ալեքսեյ Դուլյան
Ալեքսեյ Հայկի Դուլյան, ազգությամբ հայ ռուսական դիվանագետ։
Կենսագրություն
1975 թվականին ավարտել է Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտը։ Տիրապետում է ֆրանսերեն և անգլերեն լեզուներին։
2010 թվականի հուլիսի 14-ից՝ Մալիի Հանրապետությունում Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան
2010 թվականի հուլիսի 14-ից՝ Նիգերի Հանրապետությունում Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան, համատեղության կարգով
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայ դիվանագետներ
Հասընի
Հասընի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Սղերդի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Լիիվա (գյուղ, Աուդռու շրջան)
Լիիվա (Liiva), գյուղ Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Աուդռու շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 57 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Աուդռու շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Կառնոյի թեորեմ
Թեորեմ։ Եռանկյանն արտագծած շրջանագծի կենտրոնից եռանկյան կողմերն ունեցած հեռավորությունների գումարը հավասար է ներգծած և արտածած շրջանագծերի շառավիղների գումարին։
Ապացուցում
Դիցուք D-ն ABC եռանկյան արտագծյալ շրջանագծի կենտրոնն է։ Այդ կետի հեռավորությունները եռանկյան a,b,c կողմերից նշանակենք համապատասխանաբար քառանկյանը կարելի է արտագծել շրջանագիծ։ Նկատենք, որ ըստ Պտղոմեոսի թեորեմի
կամ (1)
Դիտարկենք BC'OA' և CA'OB' քառանկյունները։ Կստանանք՝
(2)
(3)
Գումարելով (1), (2), (3) հավասարությունները, կստանանք՝
որտեղ p-ն ABC եռանկյան կիսապարագիծն է։
որտեղից՝
Կատեգորիա:Եռանկյան երկրաչափություն
Յաչմենոե
Յաչմենոե (Ячмінне, Porpaç), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Լենինյան շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Պարպաչ։
Դնեստր
Դնեստր (Дністе́р, Nistru, Нистру, Τύρας, Tyras, Tiras), գետ Ուկրաինայում և Մոլդովայում (մասամբ երկու պետությունների սահմանով)։ Սկիզբ է առնում Կարպատների հյուսիսային լանջերից, թափվում Սև ծովի Դնեստրի լիմանը։ Երկարությունը 1352 կմ է։ Առավել կարևոր քաղաքները՝ Մոգիլյով-Պոդոլսկի, Սորոկի, Ռիբնիցա, Բենդերի, Տիրասպոլ։
Յաչմենոե
2001 թվականի տվյալներով Յաչմենոե գյուղում բնակվում էր 162 մարդ։
Դնեստր
Անվանում
Հին հույները գետն անվանել են Տիրաս։ Ենթադրում են, որ անվանումն ունի սկյութական ծագում. առաջացել է «արագ» նշանակող բառից։ Բյուզանդական աղբյուրներում հիշատակվում է Դանաստրուս անունով։ Որոշ հետազոտողներ գտնում են, որ անվանման հիմքում ընկած է իրանական լեզուներում «Գետ» նշանակող դանու բառը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի գետեր Կատեգորիա:Մոլդովայի գետեր Կատեգորիա:Սահմանային գետեր Կատեգորիա:Եվրոպայի գետեր Կատեգորիա:Սև ծովի ավազանի գետեր
Յաչմենոե
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Լենինյան շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Աստերոիդների ցանկ (27301-27400)
Աստերոիդների ցանկ (27201-27300) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (27401-27500)
Գրչագիր
Գրչագիր, հայկական գրատեսակ։ Միջնադարում հայտնի է նաև «աղյուսակագիր» կամ «տախտակագիր», ժամանակակից բանասիրության մեջ՝ «ուղղագիծ կամ ուղղանկյուն երկաթագիր» անուններով։ Գրչագրի ուղղաձիգ գծերը իրար միանում են ուղղանկյան տակ, հորիզոնական ուղիղ նուրբերով։ Գրվում է երկու տողագծերի միջև, հավասար բարձրությամբ, ուղիղ և թեք գրությամբ։ Գրչագրի գրչության հիմնական գիր էր մինչև 12-րդ դարը՝ բազմաթիվ տարբերակներով։ Երբ բոլորգիրը դարձավ գրչության հիմնական գիր, գրչագիրը երկաթագրի հետ միասին օգտագործվեց գերազանցապես որպես գլխագիր։ Այժմ օգտագործվում է հատկապես վերնագրերում, գրքերի ձևավորումների մեջ։ Գրչագիր տերմինը կիրառվում է նաև «ձեռագիր» իմաստով, վերջինս դիտվում է որպես գրչի կողմից կամ գրչով գրված գիրք։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գրատեսակներ
Բեյքեր շրջան (Օրեգոն)
Բեյքեր շրջան (Baker County), ԱՄՆ Օրեգոն նահանգի 36 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածքը 7.946 կմ² է, բնակչությունը՝ 16.134 մարդ (2010 թ. տվյալներով) ։ Շրջկենտրոնն է Բեյքեր Սիթի բնակավայրը ։ Կազմավորվել է 1862 թ.։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օրեգոնի շրջաններ
Աթանաս Կոստանդնուպոլսեցի
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Մխիթար Սեբաստացու այնտեղ գտնվելու տարիներին աշակերտել է նրան։ Սկզբում եղել է Հովհաննես Կոլոտ պատրիարքի քարտուղարը։ Հետագայում Հռոմի կողմից նրան տրվել է լիազորություններ Կ. Պոլսի հայերի մեջ քարոզչական աշխատանք կատարելու համար։ Ապրել է Վենետիկում և Հռոմում, սովորել իտալերեն և լատիներեն։ Թողել է գիտական, կրոնական երկեր, տաղեր, նամակներ, որոնցից են՝ «Համառօտ քերականութիւն արարեալ իտալական, հայկական և տաճկական լեզուաւ» (Վենետիկ, 1774), «Ծառ կենաց» (1750, 1781) և այլն։ Մեզ հասել են նրանից մի քանի կրոնական տաղեր, հորդորակներ, որոնք պահպանվել են Վիեննայի Մխիթարյանների մատենադարանում։ Նամակներից լույս է ընծայել Ղ. Տայանը ''«Մայր դիւան Մխիթարեանց Վենետկոյ ի ս. Ղազար 1707-1773»'' ժողովածուում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքահայ արձակագիրներ Կատեգորիա:Թուրքահայ լեզվաբաններ Կատեգորիա:Հայ մատենագիրներ
Մեղվագիտություն
Մեղվագիտություն (հունարեն μέλιττα, melitta, "մեղու"; և -λογία գիտություն բառերից), գիտություն, որն ուսումնասիրում է մեղրատու մեղուներին ։ Միջատաբանության ճյուղ է։ Մեղրատու մեղուները հաճախ օգտագործվում են ուսումնասիրության համար` սոցիալական համակարգերի էվոլյուցիայի հարցերին պատասխանելու համար։
Պատմություն
Մեղուները դեռ շատ վաղ անցյալից եղել են մարդկության ուշադրության առարկա։ Անտիկ ժամանակներում նրանց մասին գրել են Արիստոտելը, Պլինիոսը, Վերգիլիոսը։ Մեղվագիտության՝ որպես գիտության ձևավորումն սկսվել է 17-րդ դարից, երբ նիդերլանդացի բնագետ, միջատաբան Յան Սվամերդամը սկիզբ դրեց մեղրատու մեղուների ուսումնասիրությանը։ Նա զբաղվել է մայր մեղուների ուսումնասիրությամբ, որը համարվում է փեթակի գլխավոր էգ մեղուն և որից առաջանում են տվյալ փեթակի մյուս մեղուները։ 18-րդ դարում մեղուների ուսումնասիրությամբ է զբաղվել ֆրանսիացի գիտնական Ռենե Անտուան Ռեոմյուրը։ Այս երկու բնագետների ուսումնասիրությունները շարունակել է շվեյցարացի բնագետ Ֆրանսուա Յուբերը, ում գիրքը՝ «Մեղուների վերջին դիտարկումները», երկար տարիներ եղել է մեղուների բիոլոգիայի հիմնական ուղեցույց։ 19-րդ դարում մեղվագիտության ասպարեզում հայտնի էին լեհ մեղվաբույծ Յան ՋԵրժոնն ու ամերիկացի մեղվաբույծ Լորեն Լանգստրոտը։ 1940-1941 թվականներին Գերմանիայում մեղրատու մեղուների պոպուլացիայի վրա ոչնչացնող ազդեցություն է թողնում մակաբույծ Nosema apis-ը ։ Այս ժամանակ ավստրիացի էթոլոգ Կառլ ֆոն Ֆրիշը, ով  զբաղվել էր մեղրատու մեղուների հաղորդակցման մեխանիզմների, մեղուների պարի լեզվի ուսումնասիրությամբ, շարունակում է գիտական գործունեությունը այդ մակաբույծի դեմ պայքարելու ուղղությամբ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մեղուներ Կատեգորիա:Մեղվաբուծություն Կատեգորիա:Սոցիոբիոլոգիա
Վրաստանի քաղաքացիներին ներկայացվող վիզային պահանջները
Վրաստանի քաղաքացիներին ներկայացվող վիզային պահանջները՝ այլ պետություններ Վրաստանի քաղաքացիների մուտքի հետ կապված տվյալ պետությունների իշխանությունների կողմից սահմանված սահմանափակումներ։ 2015 թ. հոկտեմբերի դրությամբ Վրաստանի քաղաքացիները կարող են այցելել 61 երկիր ոչ վիզային ռեժիմով կամ մուտքի վիզան տեղում տրամադրելու պայմանով։ Այդ ցուցանիշով Վրաստանը 75-րդն է աշխարհում։
Ոչ վիզային ռեժիմ
Վրաստանի քաղաքացիների նկատմամբ ոչ վիզային ռեժիմ կիրառում է 28 պետություն։
1 - Գալապագոսյան կղզիներ այցելությունը թույլատրվում է միայն նախնական առցանց գրանցման և օդակայանում տրվող տարանցման հսկիչ քարտի հիման վրա
Պայմանական ոչ վիզային ռեժիմ՝
Վրաստանի քաղաքացիների նկատմամբ ոչ վիզային ռեժիմ՝ որոշակի պայմանների պահպանման դեպքում կիրառում է 4 պետություն։
Վիզայի տրամադրում ժամանելիս
Մուտքի վիզան ժամանելիս Վրաստանի քաղաքացիներին տրամադրելու ռեժիմ՝ որոշակի պայմաններով կամ առանց դրանց, կիրառում է 33 պետություն։
Էլեկտրոնային վիզայի տրամադրում
Ստորև նշված 10 երկրները մուտքի վիզան Վրաստանի քաղաքացիներին տրամադրում են էլեկտրոնային ձևով։
Այլ պետություններ
Վերը բերված աղյուսակներում չնշված պետությունները Վրաստանի քաղաքացիների նկատմամբ կիրառում են վիզային ռեժիմ ընդհանուր հիմունքներով՝ վիզան տրամադրելով նախապես՝ դիվանագիտական ներկայացուցչություններում։
Կառլ Յորդան
Կառլ Յորդան (Heinrich Ernst Karl Jordan, ), գերմանացի և անգլիացի միջատաբան, թիթեռների, բզեզների և լվերի բնագավառի խոշոր մասնագետ։ Մեծ Բրիտանիայի թագավորական ընկերության (1932) ակադեմիկոս։ 1929-1930-ական թվականներին Լոնդոնի միջատաբանական թագավորական ընկերության նախագահ։ Աշխարհի խոշոր տոքսոնոմիստներից մեկը, նկարագրել է կենդանիների ավելի քան 3 000 նոր տեսակներ, որոնց անվանումներում մինչ այժմ պահպանվում է նրա ստորագրությունը (Jordan, կամ K. J.) ։
Լիիվա (գյուղ, Լեիսի շրջան)
Լիիվա (Liiva), գյուղ Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Լեիսի շրջանում։
Կառլ Յորդան
Կենսագրություն
Ծնվել է 1861 թվականի դեկտեմբերի 7-ին Ալմշտեդտում (Հաննովերի թագավորություն, Ստորին Սաքսոնիա, Գերմանիա)։ Andreanum в Hildesheim  գիմնազիայի ավարտից հետո (ուսման տարիներ՝ 1876-1882) Գյոթինգենի համալսարանում ուսումնասիրել է բուսաբանություն և կենդանաբանություն։
Լիիվա (գյուղ, Լեիսի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Լեիսի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Կառլ Յորդան
Կենսագրություն
1882 թվականին ընդունվել է Holzminda ընկերություն։ 1893 թվականին սկսել է աշխատել Ուոլթեր Ռոտշիլդի թանգարանում, Տրինգում, որտեղ  հավաքածուներ է համակարգել և դարձել տնօրեն ։ Հրապարակել է ավելի քան 400 հոդվածներ, որոնց մեծ մասը Չարլզի և Ուոլթեր Ռոտշիլդամի հետ, ինքը նկարագրել է 2 575 նոր տեսակներ և 851 նոր տեսակներ Ռոտշիլդամի հետ։
Միջատաբանական առաջին միջազգային կոնգրեսի նախաձեռնողն ու կազմակերպողն էր (1910 թվական, մինչև 1955 թվականը հիմնական կազմակերպիչն էր) ։ Բացի այդ, նա դարձել էր Կենդանաբանական նոմենկլատուրայի  միջազգային հանձնաժողովի նախագահ։ Երկու հաստատություններում էլ ավելի ուշ նա դարձավ պատվավոր ցմահ նախագահ։ Չարլզ Ռոտշիլդոմի հետ հայտնաբերեց ժանտախտի փոխանցումը շիկամկից  մարդկանց շիկամկան լվերի միջոցով ։
1911 թվականից Մեծ Բրիտանիայի հպատակագրված քաղաքացի էր։ Յորդանը ամուսնացել է 1891 թվականին Միննե Բրյունինգի հետ, ունեցել են երկու աղջիկ՝ Հիլդեգարդ (Hildegard (1891) և Ադու (Ada 1891) ։
Մահացել է 1959 թվականի հունվարի 12-ին Տրինգեում, 97 տարեկանում։
Գրականություն
Կատեգորիա:Կենդանաբաններ
(6028) 1994 ER1
(6028) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1994 թվականի մարտի 11-ին Սեյձի Ուեդայի և Հիրոսի Կանեդայի կողմից Կուշիրոյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,572139 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,1263 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,018 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1506,75 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,238926 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 6,74° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1994 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Սեյձի Ուեդայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Հիրոսի Կանեդայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Տաուլիկ
Տաուլիկ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Սղերդի գավառում ։ Մտնում էր Տաուլիկ գյուղախմբի կազմում։
Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 16 տուն քուրդ բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Սևերնոե (գյուղ, Սևերնի շրջան)
Սևերնոե (Северное), գյուղ Ռուսաստանի Նովոսիբիրսկի մարզի Սևերնի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 5710 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1727 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նովոսիբիրսկի մարզի Սևերնի շրջանի բնակավայրեր
Վիրե
Վիրե (Вырье), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Տյոմկինսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Տյոմկինսկի շրջանի բնակավայրեր
Քերոթ Թոփ
Սքոթ «Քերոթ Թոփ» Թոմփսոն (Scott Thompson, ), ամերիկացի դերասան և կոմիկ, որը հայտնի է իր վառ շիկակարմիր մազերով, կատակներով՝ ռեկվիզիտի օգտագործմամբ, և ինքնանվաստացուցիչ հումուրով։
Վաղ տարիներ
Սքոթ Թոմփսոնը ծնվել և մեծացել է Ֆլորիդա նահանգի Կոկո քաղաքում։ 1983 թվականին ավարտել է Cocoa High դպրոցը և ընդունվել Բոկա Ռատոն քաղաքում գտնվող Ֆլորիդայի Ատլանտիկական համալսարաանը։ Լինելով առաջին կուրսեցի՝ Ջոշ Աբելսոնի հետ առաջին անգամ ելույթ է ունեցել ստենդ ափ կատակերգության ժանրում ։ Երկու ամիս անց մասնակցում է համալսարանի կամպուսում անցկացվող բաց խոսափողի գիշերին։
«Ռեկվիզիտ կատակերգություն»
Քերոթ Թոփի կատակերգական ռեպերտուարը ներառում է կատակներ, որոնք հիմնված են ռեկվիզիտի տասնյակ տարրերի գործարկման վրա, որոնք պահվում են բեմի վրա հատուկ բեռնարկղերում։ Ինչ-որ առարկա ցուցադրելով՝ նա, որպես կանոն, հեգնական նկարագրում է այն և մի կողմ է նետում։ Այդ առարկաներից շատերը ստեղծված են հատուկ շոուի համար, ինչպես օրինակ մանրանկարչական «պապիկների ժամացույցներով» մանյակ, որի օգնությամբ ծաղրերգություն է արվել ռեփեր Ֆլավոր Ֆլավի իմիջի վրա։
Հեռուստատեսություն
1996 թվականին Քերոթ Թոփը հայտնվել է «Space Ghost Coast to Coast» անիմացոն ֆիլմի էպիզոդում, որը թողարկվել է Cartoon Network ալիքի ուղիղ եթերով։
2010 թվականի հունվարի 16-ին իլյուզիոնիստներ Փենի և Թելերի հետ միասին մասնակցել է «Don’t Forget The Lyrics!» խաղային ռեալիտի շոուում՝ պայքարելով մեկ միլիոն դոլար մրցանակի համար։ «Mind Freak» սերիալում բազմիցս հայտնվել է որպես հրավիրված հյուր։ Նույն թվականի փետրվարի 8-ին, հրավիրված լինելով «Ջեյ Լենոյի շոու»-ին, ենթարկվել է կարկանդակներով «գնդակոծության» հաղորդավարի և ծրագրի մյուս հյուրի՝ Էմմա Ռոբերթսի կողմից ։
Նաև հայտնվել է «Tosh.0» հեռուստաշոուի էպիզոդներից մեկում, որտեղ ստացել է մարմնի լրիվ մասաժ հաղորդավար Դենիել Թոշի կողմից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի երգիծաբաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստապրոդյուսերներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հնչյունավորողներ Կատեգորիա:Ամերիկացի երգիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կատակերգուներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասաններ
Միաուլի հրապարակ
Միաուլի հրապարակ (Πλατεία Μιαούλη), Հունաստանին պատկանող Սիրոս կղզու վրա գտնվող Էրմուպոլիս քաղաքի կենտրոնական հրապարակը։
Միապուլի հրապարակում է տեղակայված Էրմուպոլիսի տեղական ինքնակառավարման մարմնի նստավայրը, որի առջև դիմաց կառուցված է հույն ծովակալ Անդրեաս Միաոուլիս քարակերտ արձանը ։
Պատմություն
Միաուլի հրապարակի հատակագիծը նախագծվել է բավարացի ճարտարապետ Վիլհելմ ֆոն Վեիլերի կողմից՝ 19-րդ դարի սկզբին։ Այդ տարիներին Էրմուպոլիսը եղել է Հունաստանի կարևոր նավահանգստային քաղաքներից մեկը, որը ունեցել է կարևոր տնտեսական նշանակություն։
Սկզբնական շրջանում Էրմուպոլիսի հրապարակը անվանվել է ի պատիվ նորանկախ Հունաստանի թագավորության երկրորդ արքայի՝ Օտտոյի, ով ունեցել է գերմանական ծագում և եղել է դրածո։ Այն կոչվել է Օտտոյի հրապարակ (Πλατεία Όθωνος):
Միաուլի հրապարակում մշտապես ծածանվում է Հունաստանի Հանրապետության դրոշը։ Կենտրոնական հատվածում վեր է խոյանում Հունաստանի ազգային-ազատագրական պայքարի հերոս Անդրեաս Միաոուլիս քարակերտ արձանը։ Այստեղ է գտնվում նաև Էվրուպոլիսի քաղաքապետարանը որը նախագծված է Էռնեստ Զիլլերի կողմից։ Այստեղ է գտնվում նաև Սիրոս կղզու գլխավոր քաղաքային գրադարանը։
Միաուլի հրապարակի գլխավոր տեսարժանությունն Այոս Նիկոլաոսի մայր տաճարն է։ Այոս Նիկոլաոսի տաճարի շինարարական աշխատանքները սկսվել են  1848 թվականին՝ հույն անվանի ճարտարապետ Գեորգիոս Մետաքսասի նախագծմամբ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հունաստանի հրապարակներ
Վիլսոնի հիվանդություն
Վիլսոնի հիվանդությունը աուտոսոմ ռեցեսիվ հիվանդություն է, որը պայմանավորված է Վիլսոնի հիվանդության սպիտակուցի (ATP7B) գենի մուտացիայով ։ Հիվանդության դրսևորման համար հիվանդը պետք է ժառանգի գենի մեկական մուտացված պատճեն յուրաքանչյուր ծնողից ։ Ախտորոշումը կարող է լինել բարդ և հաճախ իրականացվում է արյան, մեզի մի շարք քնություններով և լյարդի կենսազննումով ։ Գենետիկ քննությունը կարող է կիրառվել հիվանդների ընտանիքի մյուս անդամների մոտ հիվանդության հայտնաբերման նպատակով ։
Վիլսոնի հիվանդությունը սովորաբար բուժվում է սննդակարգի փոփոխություններով և դեղորայքով ։ Փոփոխությունները ներառում են պղնձի ցածր պարունակությամբ մթերքների օգտագործումը և պղինձ չպարունակող խոհանոցային պարագաների կիրառումը սննդի պատրաստման գործընթացում ։ Հիվանդության բուժման համար կիրառվում են ցինկի հավելումներ և խելատացնող միացություններ (միացություններ, որոնք կապվելով մետաղի իոնի հետ, հեշտացնում են օրգանիզմից դրա դուրս բերումը), ինչպիսիք են տրիենտինը և d-պենիցիլամինը ։ Վիլսոնի հիվանդությունը կարող է բարդանալ լյարդային անբավարարությամբ, լյարդի քաղցկեղով և երիկամի գործունեության խանգարումներով ։ Լյարդի փոխպատվաստումը կարող է լինել բուժման այլընտրանք, այն դեպքերում, երբ բուժման այլ մեթոդները անարդյունավետ են կամ զարգացել է լյարդային անբավարարություն ։
Վիլսոնի հիվանդությունը հանդիպում է 30,000 մարդուց մեկի մոտ ՝ կանանց և տղամարդկանց մոտ հավասար հաճախականությամբ։ Ախտանիշները սովորաբար սկսվում են 5 և 35 տարեկանում ։ Հիվանդությունն առաջին անգամ նկարագրվել է 1854 թվականին, Ֆրիդրիխ Թեոդոր ֆոն Ֆրայրիխսի կողմից և կոչվել է Սամուել Վիլսոնի անունով ։
Լյարդի ախտահարում
Լյարդի ախտահարումը կարող է դրսևորվել հոգնածությամբ, արյունահոսության բարձր հակումով կամ շփոթվածությամբ (պայմանավորված լյարդային էնցեֆալոպաթիայով) և դռներակային գերճնշումով։ Դռներակային գերճնշումը վիճակ է, որի հիմքում ընկած է դռներակային համակարգում ճնշման զգալի բարձրացումը։ Դրա բարդություններից են կերակրափողային երակների ողկույզաձև լայնացումը, որոնց վնասումը կարող է հանգեցնել կյանքի համար վտանգավոր արյունահոսության, ասցիտը, փայծաղի մեծացումը (սպլենոմեգալիա)։ Հետազոտման ընթացքում, կարող են դիտվել անոթային աստղիկներ (փոքր, լայնացած անոթների ցանց, սովորաբար կրծքավանդակին)։ Քրոնիկ ակտիվ լյարդաբորբը հանգեցնում է լյարդի ցիռոզի առաջացման, որի պատճառով էլ զարգանում են ախտանիշները։ Լյարդի ցիռոզով հիվանդների մեծ մասի մոտ առկա է լյարդաբջջային քաղցկեղի զարգացման բարձր ռիսկ, ինչը հարաբերականորեն ավելի ցածր է Վիլսոնի հիվանդությամբ տառապողների մոտ ։
Հիվանդների մոտավորապես 5%-ի մոտ, հիվանդությունը ախտորոշվում է միայն սուր լյարդային անբավարարության զարգացումից հետո, հաճախ հեմոլիտիկ սակավարյունության (սակավարյունություն, որն առաջանում է էրիթրոցիտների քայքայման հետևանքով) կոնտեքստում։ Սա հանգեցնում է լյարդի կողմից սպիտակուցների կենսասինթեզի (դրսևորումներից մեկը աղավաղված մակարդումն է) և նյութափոխանակության խանգարմանը։ Սպիտակուցների նյութափոխանակության խանգարման արդյունքում, դրանց քայքայման արգասիքներն, ինչպիսինն է ամոնիակը, մնում են օրգանիզմում և անցնում արյունատար հուն։ Երբ այս արգասիքները վնասում են գլխուղեղը, հիվանդի մոտ զարգանում է լյարդային էնցեֆալոպաթիա (շփոթվածություն, կոմա, ցնցումներ և կյանքի համար վտանգավոր ուղեղի այտուց) ։
Նյարդահոգեկան ախտանիշներ
Վիլսոնի հիվանդությամբ տառապողների մոտավորապես կեսի մոտ առկա են նյարդաբանական և հոգեկան շեղումներ։ Հիվանդների մեծ մասի մոտ սկզբնական փուլերում դիտվում են ճանաչողական գործառույթների անկում և ինքնասպասարկման հմտությունների կորուստ, ինչպես նաև վարքագծի փոփոխություններ։ Յուրահատուկ նյարդաբանական ախտանիշները սովորաբար ավելի ուշ են դրսևորվում, հաճախ պարկինսոնիզմի տեսքով (ատամնավոր անիվի տիպի կարկամություն, դանդաղաշարժություն և հավասարակշռության կորուստ ) ձեռքերի դողով կամ առանց դրա, դիմակաձև դեմքի արտահայտությամբ, լղոզված խոսքով, ատաքսիայով (կողմնորոշման խանգարում) կամ դիստոնիա (պտտական շարժումներ կամ մարմնի որևէ հատվածի կրկնվող շարժումներ։ Ցնցումները և միգրենը առավել բնորոշ են Վիլսոնի հիվանդությանը ։ Վիլսոնի հիվանդությանը բնորոշ ձեռքերի դողը բնութագրվում է որպես թևերի թափահարման դող, որը հանգիստ վիճակում բացակայում է, բայց կարող է խթանվել ձեռքերի տարածմամբ ։
Վիլսոնի հիվանդության ժամանակ ճանաչողական գործառույթների խանգարումը դրսևորվում է երկու իրար բացառող ախտաբանությունների ձևով՝ ճակատային բլթի գործառույթների խանգարումներով (դրսևորվում է իմպուլսայնությամբ, դատողության խանգարումներով, սեռական վարքագծի շեղումներով, անտարբերությամբ և կամային խանգարումներով, որը դրսևորվում է պլանավորման և որոշումների կայացման դժվարությամբ ) և ենթակեղևային թուլամտությամբ (դեմենցիա`դրսևորվում է մտածողության դանդաղումով, հիշողության կորստով և կամային խանգարումներով, առանց աֆազիայի, ապրաքսիայի և ագնոզիայի նշանների)։ Այս խանգարումներով են պայմանավորված հիվանդների մոտ հեգեկան ոլորտի շեղումները։
Վիլսոնի հիվանդությամբ պայմանավորված հոգեկան շեղումները դրսևորվում են վարքագծի փոփոխություններով, ընկճախտով, տագնապային խանգարումներով, և պսիխոզով ։ Հոգեկան ոլորտի շեղումները հիմնականում դիտվում են նյարդաբանական ախտանիշներին զուգակցված, սակայն հազվադեպ կարող են դրսևորվել առանձին։ Այս ախտանիշները հաճախ դժվար են ճանաչվում և հաճախ վերագրվում են այլ պատճառներին։ Այդ պատճառով, Վիլսոնի հիվանդությունը հազվադեպ է ախտորոշվում միայն հոգեկան ախտանիշների դրսևորման դեպքում ։
Այլ օրգան համակարգեր
Վիլսոնի հիվանդության ժամանակ պղնձի կուտակմամբ պայմանավորված դրսևորումներ
Ժառանգում
Վիլսոնի հիվանդության գենը (ATP7B) գտնվում է 13-րդ քրոմոսոմի 13q14.3 լոկուսում, այս գենի առաջնային դրսևորումը կատարվում է լյարդում, երիկամներում և ընկերքում։ Գենը կոդավորում է P-տիպի ԱԵՖ-ազայի (կատիոնների փոխադրիչ ֆերմենտ) մասին տեղեկատվություն։ P-տիպի ԱԵՖ-ազան ապահովում է պղնձի տեղափոխումը լեղի և դրա ներառումը ցերուլոպլազմինի մոլեկուլում ։ Գենի մուտացիաները հայտնաբերվում են հիվանդների 90%-ի մոտ։ Դեպքերի մեծամասնությունում (60%) ժառանգումը լինում է հոմոզիգոտ ձևով (գենի մեկական մուտացված օրինակ յուրաքանչյուր ծնողից), իսկ 30%-ի մոտ հայտնաբերվում է միայն մեկ մուտացիայի ենթարկված գեն։ Հիվանդների 10%-ի մոտ չի հայտնաբերվում գենի ոչ մի մուտացիա ։
Նկարագրվել է ATP7B գենի շուրջ 300 մուտացիա։ Մի շարք պոպուլյացիաներում Վիլսոնի հիվանդությունը պայմանավորված է տվյալ պոպուլյացիային բնորոշ փոքր քանակությամբ մուտացիաներով։ Օրինակ՝ արևմտյան պոպուլյացիաներում H1069Q մուտացիան (հիստիդինի փոխարինումը գլուտամինով սպիտակուցի 1069-րդ դիրքում) հանդիպում է 37–63% դեպքերում, ի տարբերություն Չինաստանի, որտեղ այս մուտացիան դիտվում է խիստ հազվադեպ, իսկ առավել հաճախ հանդիպում է R778L (արգինինի փոխարինումը լեյցինով 778-րդ դիրքում)։ Հարաբերականորեն քիչ բան է հայտնի մուտացիաների և հինադության դրսևորմների փոխկապակցվածույան մասին, այնուամենայնիվ որոշ հետազոտությունների արդյունքում նկարագրվել է, որ H1069Q մուտացիայի կրողները առավել նախատրամադրված են հիվանդության ուշ դրսևորման և առավելապես նյարդաբանական խանգարումներ ունենալուն ։
PRNP գենի նորմալ տարբերակների առակայության դեպքում հիվանդության ընթացքը կարող է փոխվել՝ հիվանդությունը դրսևորվում է ավելի մեծ տարիքում, տարբերվում է նաև ախտանիշների դրսևորումը։ Այս գենը պայմանավորում է պրիոնային սպիտակուցների արտադրություն, որոնք ակտիվ են գլխուղեղում և այլ հյուսվածքներում և մասնակցում են պղնձի փոխադրմանը ։ Հիվանդության ժառանգական բնույթի մեկնաբանման սկզբնական փուլում ենթադրվում էր ApoE գենի կապը դրա զարգացման հետ, սակայն այժմ հստակ ապացույցներ չկան ։
Հիվանդությունը ժառանգվում է աուտոսոմ ռեցեսիվ ձևով, ինչը նշանակում է, որ հիվանդի երկու ծնողները կրում են մեկական մուտացված գեն։ Հիվանդների մեծ մասի մոտ ընտանեկան դեպքերը բացակայում են ։ Միայն մեկ մուտացված գենի օրինակ ունեցողները կոչվում են կրողներ (հետերոզիգոտներ) և կարող են ունենալ պղնձի նյութափոխանակության թեթև և բժշկական տեսանկյունից ոչ նշանակալի փոփոխություններ ։
Վիլսոնի հիվանդությունը լյարդում պղնձի կուտակմամբ ընթացող հիվանդությունների խմբում ամենաճախ հանդիպողն է։ Այդ բոլոր հիվանդությունները կարող են առաջացնել ցիռոզ երիտասարդ տարիքում։ Այս խմբի մյուս հիվանդություններն են Հնդկական մանկական ցիռոզը (ՀՄՑ), էնդեմիկ Տիրոլեան նորածնային ցիռոզը և իդիոպաթիկ պղնձային ցիռոզը։ Սրանք պայմանավորված չեն ATP7B մուտացիաներով, օրինակ հնդկական մանկական ցիռոզը պայմանավորված է KRT8 և KRT18 գեների մուտացիաներով ։
Ախտաֆիզիոլոգիա
Պղինձի մասնակցում է օրգանիզմի մի շարք գործառույթների իրականացմանը, մասնավորապես հանդիսանում է կոֆակտոր այնպիսի ֆերմենտների համար, ինչպիսիք են ցերուլոպլազմինը, ցիտոքրոմ C օքսիդազը, դոպամին β-հիդրոքսիլազը, սուպերօքսիդ դիսմուտազը և թիրոզինազը ։
Պղինձը մուտք է գործում օրգանիզմ մարսողական համակարգի միջոցով։ Բարակ աղու բջիջների վրա տեղակայված սպիտակուցը՝ պղնձի թաղանթային փոխադրիչ 1-ը (ՊԹՓ1), փոխադրում է պղինձը բջիջների ներքին միջավայր, որտեղ պղնձի իոնների մի մասը կապվում է մետալոպրոտեիններին, իսկ որոշ մասը ATOX1-ի օգնությամբ տեղափոխվում է օրգանոիդներ, որոնք կազմում են տրանս-Գոլջիի համակարգը։ Այստեղ ի պատասխան պղնձի մակարդակի բարձրացման, ATP7A անունով սպիտակուցի օգնությամբ պղինձն անցնում է լյարդի դռներակային համակարգ։ Լյարդի բջիջները ևս կրում են ՊԹՓ1 սպիտակուցներ իրենց մակերեսին, իսկ բջիջների ներսում մետալոպրոտեիններ և ATOX1, ինչպես նաև ATP7B, որը կապում է պղինձը ցերուլոպլազմինին և ապահովում դրա անցումը արյունատար հուն, պղնձի ավելցուկ քանակությունների առկայության դեպքում իրականացնում արտազատումը լեղի։ ATP7B սպիտակուցի երկու գործառույթներն էլ խանգարվում են Վիլսոնի հիվանդության ժամանակ, ինչի արդյունքում պղինձը կուտակվում է լյարդի հյուսվածքում։ Ցերուլոպլազմինը արտազատվում է պղնձից զուրկ վիճակում (ապոցերուլոպլազմին) և արագ ոչնչանում է արյունատոր հունում ։
Երբ պղնձի մակարդակը լյարդում գերազանցում է պղինձ կապող սպիտակուցների մակարդակը, առաջանում է օքսիդատիվ վնասում, Ֆենտոնի ռեակցիա կոչվող գործընթացի միջոցով։ Այս վնասումը հանգեցնում է խրոնիկ ակտիվ հեպատիտի, ֆիբրոզի (թելակազմ շարակցական հյուսվածքի կուտակում) և ցիռոզի զարգացման։ Լյարդում պղնձի մեծ քանակությունների դեպքում, պղինձը ցերուլոպլազմինին չկապված վիճակում արտազատվում է արյունատար հուն։ Այս ազատ պղինձը արյան միջոցով շրջանառվում է օրգանիզմում և կուտակվում մասնավորապես գլխուղեղում, եղջերաթաղանթներում և երիկամներում։ Գլխուղեղում պղինձը առավելապես կուտակվում է հիմային հանգույցներում, կճեպում (putamen) և դժգույն գնդում։ Այս երկու կառույցները միասին կազմում են ոսպաձև կորիզը և նորմայում մասնակցում են շարժումների կոորդինացիային, ինչպես նաև կատարում են կարևոր դեր նյարդաճանաչողական գործընթացներում, որոնց թվին են դասվում ազդակների մշակումը և տրամադրության կարգավորումը։ Այս հատվածների վնասումը ևս կատարվում է Ֆենտոնի ռեակցիայի արդյունքում և պայմանավորում է Վիլսոնի հիվանդության նյարդահոգեկան ախտանիշները ։
Չկա հստակ մեկնաբանություն, թե ինչու են էրիթրոցիտները քայքայվում Վիլսոնի հիվանդության ժամանակ, սակայն ըստ մի շարք աղբյուրների ազատ պղնձի (ցերուլոպլազմինին չկապված պղինձ) բարձր մակարդակը ունի ուղղակի ազդեցություն հեմոգլոբինի օքսիդացման, էրիթրոցիտներում էներգամատակարարմանը մասնակցող ֆերմենտների գործառույթների ճնշման և բջջաթաղանթների վնասման վրա ։
Ախտորոշում
Վիլսոնի հիվանդությունը կարող է ենթադրվել հիմնվելով նշված ախտանիների առկայության վրա կամ այն դեպքերում, երբ տվյալ հիվանդի մոտ ազգակիցներից որևէ մեկի մոտ առկա է Վիլսոնի հիվանդություն։ Հիվանդների մեծ մասի մոտ կարող է հայտնաբերվել լյարդային ցուցանիշների թեթև աստիճանի բարձրացում, օրինակ՝ ասպարտատ ամինոտրանսֆերազի, ալանին ամինոտրանսֆերազի և բիլիռուբինի։ Եթե լյարդի վնասումը արտահայտված է, ալբումինի մակարդակը կարող է իջնել, պայմանավորված լյարդի վնասված բջիջների կողմից սպիտակուց արտադրելու անկարողությամբ, նմանապես, պրոթրոմբինային ժամանակը (մակարդման գնահատման ցուցանիշ) կարող է երկարանալ, պայմանավորված մակարդման գործոնների (սպիտակուցային բնույթի միացություններ) արտադրության անկարողությամբ ։ Հիմնային ֆոսֆատազայի մակարդակը հարաբերականորեն ցածր է Վիլսոնի հիվանդությամբ պայմանավորված սուր լյարդային անբավարարություն ունեցողների մոտ ։ Եթե առկա են նյարդաբանական դրսևորումներ, սովորաբար իրականացվում է գլխուղեղի մագնիսառեզոնանսային շերտագրություն (ՄՌՇ), որի T2 ռեժիմի օգնությամբ գլխուղեղի հիմային հանգույցներում հայտնաբերվում են հիպերինտենս օջախներ ։ ՄՌՇ-ի ժամանակ կարող են դիտվել հիվանդությանը բնորոշ փոփոխություններ՝ «հսկա պանդայի դեմքի» տիպով ։
Ցերուլոպլազմին
80–95% դեպքերում ցերուլոպլազմինի մակարդակը խիստ ցածր է նորմայից (<0.2 գ/լ) ։ Այն կարող է լինել նաև նորմայի սահմաններում բորբոքային գործընթացների ժամանակ, քանի որ հանդիսանում է սուր փուլի սպիտակուց։ Ցերուլոպլազմինի մակարդակի իջեցում կարող է հանդիպել նաև Մենկեի հիվանդության և ացերուլոպլազմինեմիայի ժամանակ, սակայն այս հիվանդություններն առավել հազվադեպ են դիտվում ։
Նյարդաբանական խանգարումների, Կայզեր-Ֆլեչերի օղերի և ցերուլոպլազմինի ցածր մակարդակի համակցումը համարվում է բավարար Վիլսոնի հիվանդության ախտորոշման համար։ Դեպքերի մեծ մասում հիվանդության ախտորոշման համար անհրաժեշտ է այլ մեթոդների կիրառում ։
Լյարդի կենսազննում
Չնայած նրան, որ Վիլսոնի հիվանդություն ախտորոշման համար կան մի շարք մեթոդներ, այնուամենայնիվ հիվանդության ախտորոշման համար ոսկե ստանդարտ է համարվում լյարդի կենսազննումը՝ լյարդի հյուսվածաբանական կառուցվածքի հետազոտում, նախօրոք վերցված հյուսվածքի կտորի միջոցով։ Այս մեթոդի օգնությամբ մանրադիտակային մեթոդով գնահատվում է ստեատոզի (հյուսվածքում ճարպի կուտակում՝ ճարպային փոխանակության խանգարման պատճառով) և ցիռոզի աստիճանը, իսկ հիստոքիմիական մեթոդով և պղնձի պարունակության որոշմամբ գնահատվում է պղնձի կուտակման ծանրության աստիճանը։ Լյարդի մեկ գրամ չոր հյուսվածքում 250 մկգ պղձի պարունակությունը հավաստի ախտորոշիչ է Վիլսոնի հիվանդության համար։ Հազվադեպ պղնձի պարունակությունը կարող է ցածր լինել, նման դեպքերում կենսազննման արդյունքները համադրելով ախտորոշիչ մյուս մեթոդների հետ, հնարավոր է դնել ախտորոշում ։
Հիվանդության վաղ փուլերում, կենսազննումով հայտնաբերվում է ստեատոզ, բջիջների կորիզներում գլիկոգենի պարունակության բարձրացում, նեկրոզի (մահացած բջիջների) գոտիներ։ Միջին փուլերում հայտնաբերվող փոփոխությունները նման են աուտոիմուն հեպատիտին բնորոշ փոփոխություններին, դիտվում է բորբոքային բջիջներով հյուսվածքի ներսփռում, հատվածավորված նեկրոզ և ֆիբրոզ (սպիական շարակցական հյուսվածք)։ Հիվանդության ուշ փուլերում ցիռոզը հանդիսանում է հիմանական հյուսվածաբանական փոփոխությունը։ Սուր լյարդային անբավարարության ժամանակ, լյարդի հյուսվածքում դիտվում են բջիջների դեգեներատիվ փոփոխություններ և կոլափս, մասնավորապես ցիռոտիկ փոփոխությունների ֆոնին։ Պղնձի հայտնաբերման համար կիրառվող հիստոքիմիական մեթոդները հակասական են և ոչ հավաստի և միայանկ չեն կիրառվում հիվանդության ախտորոշման համար ։
Գենետիկ հետազոտություն
Վիլսոնի հիվանդության ժամանակ ցուցված է իրականացնել ATP7B գենի մուտացիաների, ինչպես նաև լյարդում պղնձի կուտակման հետ կապված այլ գեների հետազոտում։ Գենային մուտացիայի հայտնաբերման դեպքում, կարող է իրականացվել գենային սքրինինգ ընտանիքի մյուս անդամների մոտ, որպես ընտանիքի գենետիկ խորհրդատվության մաս ։ Կարևոր է հիշել Վիլսոնի հիվանդությունը պայմանավորող գենետիկ մուտացիաների էթնիկ բաշխման մասին, քանի որ, դա կարող է օգնել համապատասխան սքրինինգային ռազմավարության մշակմանը։ Քանի որ, այս մուտացիաներն ունեն պոպուլյացիոն տարբեր բաշխվածություն, ԱՄՆ-ի և Մեծ Բրիտանիայի նման երկրների համար խնդրահարույց է գենետիկ հետազոտութան իրականացումը՝ այս երկրների էթնիկ բազմատարության պատճառով ։
Սննդակարգ
Վիլսոնի հիվանդության ժամանակ հիվանդների սննդակարգում նվազագույնի են հասցվում պղինձ պարունակող մթերքները, բացառելով սնկերի, ընկուզեղենի, շոկոլադի, չորամրգերի, կենդանական լյարդի, քունջութի սերմերի և յուղի, ինչպես նաև խեցեմորթների օգտագործումը ։
Դեղորայք
Վիլսոնի հիվանդության բուժման համար հասանելի դեղերի մի մասը հեշտացնում է օրգանիզմից պղնձի դուրս բերումը, իսկ որոշ դեղեր ընկճում են սննդում առկա պղնձի ներծծումը աղիների լուսանցքից։
Վիլսոնի հիվանդության բուժման համար կիրառվող առաջին դեղը եղել է պենիցիլամինը։ Այն կապում է պղինձը (խելատացում) և հեշտացնում մեզով դրա արտազատումը։ Մեզում պղնձի մակարդակի որոշումը թույլ է տալիս գնահատել ընտրված դեղաչափի համապատասխանությունը։ Հիվանդներից 20%-ի մոտ նկարագրված են պենիցիլամինով բուժման անցանկալի հետևանքներ և դեղի կողմնակի ազդեցության երևույթներ, ինչպիսիք են դեղորայքային գայլախտը (առաջացնում է հոդացավեր և մաշկային ցան) կամ միասթենիան (նյարդերի ախտահարումով ուղեկցվող վիճակ, որին բնորոշ է մկանային թուլությունը)։ Նյարդաբանական ախտանիշներով հիվանդներից մոտավորապես կեսի մոտ դիտվում է նյարդաբանական կարգավիճակի պարադոքսալ վատացում։ Չնայած նրան, որ այս երևույթը դիտվում է բուժման այլ մեթոդների դեպքում ևս, սովորաբար ցուցված է ընդհատել պենիցիլամինով բուժումը և անցնել երկրորդ գծի դեղերին ։ Պենիցիլամինը կարող է փոխարինվել տրիենտին հիդրոքլորիդով, որը ևս գործում է խելատացման մեխանիզմով։ Որոշ հետազոտողներ առաջարկում են տրիենտինը կիրառել առաջին գծի բուժման մեջ, սակայն պենիցիլամինի կիրառման փորձն ավելի ընդարձակ է ։ Մյուս դեղը, Վիլսոն թերապյուտիկս ընկերության կողմից մշակված միացությունն է, որը հայտնի է տետրաթիոմոլիբդեն անվանմամբ, գտնվում է կլինիկական հետազոտումների փուլում։ Այս դեղը համարվում է բուժման փորձնական մեթոդ, այնուամենայնիվ որոշ հետազոտություններ ցույց են տվել դրա արդյունավետությունը ։
Հազվադեպ, երբ բերանացի ճանապարհով ընդունվող բոլոր դեղերն անարդյունավետ են, հատկապես ծանր նյարդաբանական դրսևորումներ ունեցող հիվանդները կարիք են ունենում դիմերկապրոլով (բրիտանական հակալուիզիտ) բուժման։ Դեղը ներմուծվում է օրգանիզմ միջմկանային ճանապարհով, մի քանի շաբաթը մեկ անգամ։ Հիմնական թերություններից է ներարկումից առաջացող ցավը ։
Այն մարդիկ, ում մոտ հիվանդության ախտանիշները չեն դրսևորվել (ախտորոշումը դրվել է ընտանիքի սքրինինգի միջոցով կամ հետազոտության ժամանակ առկա են եղել միայն կենսաքիմիական ցուցանիշների շեղումներ) նույնպես կարիք ունեն բուժման, քանի որ, պղնձի կուտակումը կարող է հետագայուն առաջացնել լյարդի վնասում։ Պարզ չէ, թե որ դեղն է ավելի լավ արդյուն ունեցել նման հիվանդների բուժման վրա, պենիցիլամինը՞, թե՞ ցինկի ացետատը ։
Վերականգնողական բուժում
Վերականգնողական բուժումը ցուցված է նյարդաբանական ախտանիշներ ունեցող հիվանդներին։ Պղնձի խելատացնողներով բուժումը սկսելուց հետո կարող է պահանջվել մինչև վեց ամիս, մինչ այդ բուժումը արդյունքներ կտա, և վերականգնողական միամտությունները կարող են կիրառվել ատաքսիայի, դիստոնիայի և դողի դեպքում, ինչպես նաև կարող են կանխարգելել դիստոնիայի հետևանքով կոնտրակտուրաների առաջացումը ։
Փոխպատվաստում
Լյարդի փոխպատվաստումը հանդիասնում է արդյունավետ մեթոդ Վիլսոնի հիվանդության արմատական բուժման համար, բայց այն կիրառվում է միայն որոշակի դեպքերում, որովհետև այս միջամտությունը կապված է մի շարք ռիսկերի և բարդությունների հետ։ Այն կիրառվում է միայն կայծակնային լյարդային անբավարարությամբ հիվանդների մոտ, ովքեր չեն արձագանքում դեղորայքային բուժմանը կամ այն դեպքերում, երբ քրոնիկ լյարդային անբավարարությունը ուշ փուլում է։ Լյարդի փոխպատվաստումը ցուցված չէ հիվանդության ծանր նյարդահոգեկան դրսևորումներով ընթացքի դեպքում, որովհետև տվյալները ցույց չեն տվել դրա արդյունավետությունը ։
Կանխատեսում
Առանց բուժման մնալու դեպքում, Վիլսոնի հիվանդությունը հակված է աստիճանաբար ավելի ծանր ընթացք ունենալու և ի վերջո մահվամբ ավարտելու։ Վաղ հայտնաբերման և բուժման դեպքում, հիվանդների մեծ մասը կարող է ապրել համեմատաբար նորմալ կյանքով։ Բուժումից առաջ առկա լյարդի վնասման դրսևորումները և նյարդահոգեկան ախտանիշները, բուժման արդյունքում կարող են մեղմանալ, բայց հաճախ պահպանվում են ամբողջ կյանքում։
Պատմական ակնարկ
Քամինգը և նոր զելանդացի նյարդաբան Դերեք Դենի Բրաունը միաժամանակ աշխատել են ԱՄՆ-ում և 1951 թվականին նկարագրել են առաջին արդյունավետ խելատացնող միացությունը՝ բրիտանական հակալուիզիտը ։ Այս դեղը կիրառվել է ներարկման ճանապարհով, սակայն այն հանդիսանում է նյարդաբանական ոլորտում կիրառվող առաջին դեղերից մեկը, մի ոլորտ, որը հարուստ է եղել դիտարկման և ախտորոշման մեթոդներով, բայց ունեցել է բուժման սակավ մեթոդներ ։ Առաջին արդյունավետ բերանացի ճանապարհով ընդունվող խելատացնող միացությունը՝ պենիցիլամինը, հայտնագործվել է 1956 թվականին բրիտանացի նյարդաբան Ջոն Վելշի կողմից ։ 1982 թվականին Վելշը նկարագրեց տրիենտինը, նա առաջինն է եղել ով տետրաթիոմոլիբդատը կիրառել է կլինիկայում ։ Ցինկի ացետատի կիրառությունը առաջին անգամ նկարագրվել է Հոլանդիայում, բժիշկներ Շոուվինկի և Հուգենռադի կողմից, համապատասխանաբար 1961 և 1970-ական թվականներին, բայց հետագայում զարգացվել է Բրուերի և գործընկերների կողմից Միչիգանի համալսարանում ։
Վիլսոնի հիվանդության գենետիկ կապը ATP7B գենի մուտացիաների հետ նկարագրվել է 1980 և 1990-ական թվականներին մի քանի հետազոտական խմբերի կողմից ։
Այլ կենդանիներ
Պղնձի կուտակման ժառանգական ձևեր նկարագրվել են Բեդլինգտոնի Տերիերների մոտ, այն գլխավորապես ախտահարում է լյարդը։ Հիվանդությունը պայմանավորված է COMMD1 (կամ MURR1) գենի մուտացիաներով ։ Անկախ այս փաստերից, հնարավոր չի եղել հայտնաբերել COMMD1 գենի մուտացիաներ պղնձի կուտակման ոչ վիլսոնյան հիվանդությունների ժամանակ (օրինակէ Հնդկական մանկական ցիռոզ), դրանց ժառանգական բնույթը բացատրելու համար ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հազվադեպ հանդիպող հիվանդություններ Կատեգորիա:Նյարդային համակարգի հիվանդություններ Կատեգորիա:Հեպատոլոգիա Կատեգորիա:Լյարդի հիվանդություններ Կատեգորիա:Պղնձի կուտակմամբ ուղեկցվող հիվանդություններ
Բոբո Բալդե
Դյանբոբո (Բոբո) Բալդե (Dianbobo „Bobo“ Baldé; ), ծագումով Գվինեայից ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ։ Հանդես է գալիս Գվինեայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականում։