cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Տամայա էկոլոգիական կայան
Շրջակա միջավայր
Կայանը հիմնականում բաղկացած է ողողված դաշտերից, բայց ներառում է լճակներ և ոլորապտույտ առվակներ, որոնք ուժեղ ազդեցություն են ունենում Պարագվայ գետի սեզոնային տատանումներից ։ Պանտանալի բուսականությունը հիմնականում կրում է Սերրադո բիոմի ազդեցությունը, բայց ունի նաև տարրեր Ամազոնի խոնավ անտառից, Գրան Չակոյից և Ատլանտյան անտառից ։ Կան արոտի մեծ դաշտեր՝ ընդհատված անտառային տարածքներով, և ափամերձ անտառներ՝ կայանի շրջակայքում գտնվող գետերի երկայնքով։ Ջրային հակինթի կղզյակները, ջրհեղեղների ժամանակ հոսելով գետն ի վար, տեղափոխում են բազմաթիվ կենդանիների և բույսերի տեսակներ ։ Տարածաշրջանն աչքի է ընկնում իր արտասովոր համակենտրոնացմամբ և կենդանական աշխարհի բազմազանությամբ ։ Չվող թռչուններից են՝ շագանակագույն ճանճորսորդը (pyrocephalus rubinus), գյուղական ծիծեռնակը (hirundo rustica) և այլն ։
Կարգավիճակ
2009 թվականի դրությամբ էկոլոգիական կայանը եղել է «խիստ բնական արգելոց» ԲՊՄՄ պահպանվող տարածքների Iա կատեգորիայի ներքո՝ 11200 հա ցամաքային տարածքով ։ Վտանգված տեսակներից են՝ յագուարը (Panthera onca), հսկա ջրասամույրը (Pteronura brasiliensis) և ճահճային եղնիկը (Blastocerus dichotomus) ։ 2018 թվականից կայանը նշանակվել է որպես Ռամսարի պահպանվող տարածք ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի էկոլոգիական կայաններ
Տրենտա
Տրենտա (Trenta), կոմունա Իտալիայում, Կալաբրիա մարզում՝ Կոզենցա գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 2616 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 654 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 4 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 87050։ Հեռախոսային կոդը՝ (+39) 0984։
Հարեւան կոմունաներն են՝ Կոզենցա, Կազոլե Բրուզիո, Ռովիտո։
Դիլմա
Դիլման Շրի Լանկայի թեյի ապրանքանիշ է, որը վաճառվում է միջազգային մակարդակում։ Ընկերությունը հիմնադրվել է 1988 թվականին Մերիլի Ջ Ֆեռնանդոյի կողմից։ Դիլմա անունն ընտրվել է` համատեղելով Ֆերնանդոյի որդիների Դիլմա և Մալիկ անունները։ Այն հասանելի է ավելի քան 100 երկրներում, այդ թվում՝ Էստոնիաում, Միացյալ Թագավորությունում, Թուրքիայում, Լիտվայում, Մալայզիայում, Սինգապուրում, Պակիստանում, Լեհաստանում, Ռուսաստանում, Հունգարիայում, Կանադայում, Չիլիում, Հարավային Աֆրիկայում, Ավստրալիայում, Հնդկաստանում, Ինդոնեզիայում, Ճապոնիայում, Միացյալ Նահանգներում, Սաուդյան Արաբիա, Շվեյցարիա, Թայվան և Նոր Զելանդիա։ 2009 թվականին համարվում էր, որ Դիլման աշխարհում վեցերորդ խոշորագույն թեյի ապրանքանիշն էր ։
Պատմություն
Ընկերության հիմնադիր Մերրիլ Ջ. Ֆերնանդոն ծնվել է 1930 թվականին Նեգոմբոյի մոտակայքում գտնվող Պալանսենա գյուղում։ Նա տեղափոխվեց Կոլոմբո, որտեղ դարձավ Ցեյլոնյան թեյի համտեսողներից մեկը ՝ մարզվելով Լոնդոնի Մինսինգ Լեյն փողոցում։
1974 թվականին Ֆերնանդոն գնեց իր առաջին մի քանի թեյի կալվածքները՝ փորձելու իր ուժերը Շրի Լանկայի թեյ արտադրությունում, իսկ 1981 թվականին հիմնադրեց «Ceylon Tea Services Limited»։
1985 թվականին Մերիլի Ֆեռնանդոնն համոզեց ավստրալիական Քոլիս սուպերմարկետների մանրածախ վաճառողին` իր թեյի ապրանքանիշը` Դիլման, համալրելու համար։ Նա խոսեց Քոլիս- ի գնորդի հետ իր թեյը համալրելու մասին և, ի վերջո, շահեց նրան։ 1988 թվականին Մելբուռն Քոլիս խանութներից մեկը սկսեց դարակաշարեր պատրաստել Դիլմայի իր դարակներում։ Ի վերջո, այն տարածվեց Վիկտորիայի Քոլիսի 35 այլ խանութներում, այնուհետև Վուլվորդսը սկսեց վաճառել նաև ապրանքը։ Ավելի ուշ Դիլման թեյն արտահանեց Նոր Զելանդիա, որտեղ ներկայումս ամենավաճառվող ապրանքանիշն է, ինչպես նաև Եվրոպա և Հյուսիսային Ամերիկա։ Այսօր Ավստրալիան կազմում է Դիլմայի համաշխարհային տարեկան մանրածախ վաճառքի 10 տոկոսը ։  2009 թվականի սեպտեմբերին «Ceylon Tea Services»-ը,որը Դիլմայի մայր ընկերությունն է, վաստակել է 5,2 միլիոն ԱՄՆ դոլար  19,7 միլիոն ԱՄՆ դոլարի շրջանառությունից, որը 1,3 միլիոն ԱՄՆ դոլարով ավել էր, նախորդ տարվա ցուցանիշից (18,6 միլիոն ԱՄՆ դոլարի շրջանառություն) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թեյ ըստ երկրի
Բելովոդսկի գյուղական խորհուրդ (Սումսկի շրջան)
Բելովոդսկի գյուղական խորհուրդ  (Біловодська сільська рада), Ուկրաինայի Սումիի մարզի Սումսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Բելովոդսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 865 մարդ։ Խորհրդում կա 4 բնակավայր։
Յանդոբա
Յանդոբա (Яндоба, Юнтапа), գյուղ Ռուսաստանի Չուվաշիա հանրապետության Ալիկովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2006 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 250 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Չուվաշիա հանրապետության Ալիկովսկի շրջանի բնակավայրեր
Ժողովածու (467)
Ժողովածու (467), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 467 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է Միքայել դպիր գրիչի կողմից։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 17․8×13 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 257 թերթից։ Գրված է միասյուն, բոլորգրով և նոտրգրով։ Ունի կիսախորան և լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Պահպանակը ունի 8 էջ, գրված է՝ մագաղաթի վրա՝ բոլորագիծ երկաթագրով։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ, աստառը՝ կապույտ կտավ։ Հիշատակարաններ գրչի՝ 248բ։ 256ա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Փախուստ Սոբիբորից (ֆիլմ)
«Փախուստ Սոբիբորից» (Escape from Sobibor), 1987 թվականի հեռուստաֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Ջեք Գոլդը իրական դեպքերի հիման վրա։ Մեծ Բրիտանիայի և Հարավսլավիայի համատեղ արտադրություն է։
Ֆիլմի սցենարը գրել է Ռեջինալդ Ռոուզը Ռիչարդ Ռաշկեի 1983 թվականի համանուն գրքի հիման վրա ։ Գլխավոր դերերը կատարել են Ալան Արկինը, Յոաննա Պակուլան և Ռուտգեր Հաուերը։ Ֆիլմն արժանացել է «Ոսկե գլոբուս» մրցանակի լավագույն մինի սերիալի կամ հեռուստատեսային ֆիլմի համար, իսկ Հաուերն ստացել է «Ոսկե գլոբուս» մրցանակ հեռուստատեսային ֆիլմում կամ մինի սերիալում երկրորդ պլանի տղամարդու լավագույն դերակատարման համար ։ Էսթեր Ռաաբը  , որը մահացել է 2015 թվականի ապրիլի 15-ին, եղել է ճամբարից փրկվածներից և օգնել է Ռաշկեին գիրքը գրելու ժամանակ և հանդես է եկել որպես տեխնիկական խորհրդատու։
Սյուժե
Սյուժեի հիմքում ընկած է նացիստական մահվան ճամբարներում տեղի ունեցած միակ հաջող ապստամբության՝ 1943 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Սոբիբոր ճամբարում կազմակերպված ապստամբության իրական պատմությունը։ Սա Ռիչարդ Ռաշկեի վավերագրական գրքի էկրանավորումն է՝ օգտագործելով Թոմաս Բլատի «Սոբիբորի մոխիրներից» և Ստանիսլավ Շմայզների «Դժոխքը Սոբիբորում» վավերագրական գրքերը։
Սոբիբոր համակենտրոնացման ճամբարը, որ գտնվել է օկուպացված Լեհաստանի տարածքում, եղել է նացիստական մահվան ճամբարներից մեկը, որը կառուցվել է գերմանացիների կողմից նվաճված երկրների հրեաների ոչնչացման համար։ Ճամբարը փակվել է ՍՍ ռեյխսֆյուրեր Հայնրիխ Հիմլերի կարգադրությամբ այն բանից հետո, երբ այնտեղ տեղի է ունեցել մահվան ճամբարների պատմության մեջ բանտարկյալների ամենազանգվածային փախուստը, որոնք որոշել են դիմադրություն ցույց տալ նացիստական «կարգին»։ Ապստամբության հիմնական կազմակերպումն իր վրա է վերցրել խորհրդային ռազմագերի, լեյտենանտ Ալեքսանդր Պեչերսկին, որը բերվել էր Սոբիբոր այլ հրեա զինվորների հետ միասին։ Պեչերսկու պլանի համաձայն՝ բանտարկյալները պետք է գաղտնի կերպով և առանձին-առանձին ոչնչացնեին ճամբարի էսէսական անձնակազմը, իսկ հետո, տիրապետելով ճամբարի պահեստում գտնվող զենքին, ոչնչացնեին նաև ճամբարը հսկողներին։ Պլանը հաջողվում է իրականացնել միայն մասնակիորեն՝ ապստամբները կարողացնում են սպանել ճամբարի անձնակազմի մի մասին, սակայն չի հաջողվում տիրանալ զինապահեստին։ Պահակախումբը կրակ է բացում բանտարկյալների ուղղությամբ, և նրանք ստիպված են ճամբարից փախչել ականապատ դաշտերով։ Նրանց հաջողվում է հաղթահարել պահպանությունը և մտնել անտառ։ Բանտարկյալների մի մասն այդպես էլ չի փորձել փախչել։ Փախուստից հետո Պեչերսկին կռվում է բելառուսական պարտիզանական ջոկատներից մեկի կազմում ընդհուպ մինչև Կարմիր բանակի ժամանումը։
Հետաքրքիր փաստեր
«Փախուստ Սոբիբորից» ֆիլմը, որը սցենարը գրվել է Սոբիբորի մասին պատմող երկու վավերագրական գրքերի հիման վրա, նկարահանել է տարբեր ազգերի ներկայացուցիչներից կազմված ստեղծագրծական խումբը․ այդ ֆիլմի ստեղծմանը մասնակցել են ամերիկացիներ, հարավսլավացիներ, լեհեր, հոլադացիներ, ֆրանսիացիներ, ռուսներ և գերմանացիներ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրիտանական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:1987 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր Հոլոքոստի մասին Կատեգորիա:Իրական դեպքերի վրա հիմնված դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան վեպերի էկրանավորումներ
Բուրյակովոե (գյուղ, Վալկիի շրջան)
Բուրյակովոե (Бурякове), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Վալկիի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1700 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Բուրյակովոե գյուղում բնակվում էր 10 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2,49 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 4020 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Վալկիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1700 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Սեթ Գրին
Սեթ Բենջամին Գրին (անգլ.՝ Seth Benjamin Green, ծնված որպես Սեթ Բենջամին Գասել-Գրին [Seth Benjamin Gesshel-Green], ), ամերիկացի դերասան, հնչյունավորող, սցենարիստ, պրոդյուսեր, ռեժիսոր, կատակերգու։ Հանդիսատեսին առավել հայտնի է «Գողություն իտալական ձևով», «Առնետավազք», «Առանց թիակի», «Օսթին Փաուերս. Գոլդմեմբեր» և այլ ֆիլմերից։ Կատարել է բազմաթիվ հնչյունավորումներ, որոնցից առավել հայտնի է Քրիս Գրիֆինի ձայնավորումը «Գրիֆինների ընտանիքը» անիմացիոն սիթքոմից։ Հանդիսանում է «Ռոբոտ հավը» հեռուստաշոուի ստեղծողը, համապրոդյուսերը, սցենարիստը և ռեժիսորը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1974 ծնունդներ Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեժիսորներ Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ Կատեգորիա:«Երիտասարդ դերասան» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստապրոդյուսերներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կատակերգուներ Կատեգորիա:«Էմմի» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի տղա երեխա դերասաններ
Աստուածաբանութիւն (70, Սկօթոս)
Աստուածաբանութիւն  (70), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 70 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 18-րդ դարում։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 16×10 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 286 թերթից։ Գրված է միասյուն, նոտրգրով։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ։ Հիշատակարաններ՝ 14բ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Մելնիցա (գյուղ, Կովելի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Կովելի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1245 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Բելայա (Կամայի վտակ)
Բելայա (Ағиҙел), գետ Ռուսաստանում (Բաշկորտոստան)։
Աշխարհագրություն
Բելայա գետը սկիզբ է առնում Քաղաք Իրեմել (Հարավային Ուրալ) ից և թափվում է Ստորին Կամայի ջրամբար։ Գետը պատկանում է Կասպից ծովի ավազանին։ Գետի ափին են գտնվում Բելորեցկ, Մելեուզ, Սալավատ, Իշիմբայ, Ստերլիտամակ, Ուֆա, Բլագովեշչենսկ (Բաշկորտոստան), Բիրսկ, Դյուրտյուլի, Ագիդել քաղաքները, Յումագուզինո բնակավայր։
Հիդրոգրաֆիա
Բելայա գետի երկարությունը կազմում է 1430 կմ, ավազանի մակերեսը՝ 142000 կմ² է։ Գետի ջրի ծախսը միջինում կազմում է 950 մ³։
Վտակներ
Բելայա գետի վտակներն են աջից՝ Նուգուշ, Տայրուկ, Սիմ, Ուֆա, Բիր, Արագ Տանիպ, ձախից՝ Աշկադար, Ուրշակ, Դյոմա, Կարմասան, Չերմասան, Բազա, Սյուն գետերը։
Տես նաև
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Սարի-Չումիշ (գետ)
Սարի-Չումիշ, գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կեմեռովսկի մարզում և Ալթայական երկրամասում։
Ձախ կողմի վտակը Չումիշան է։ Գետաբերանի մոտ գտնվում է գյուղ, որը համանուն է գետին, Սարի-Չումիշ։
Գետի երկարությունը 98 կմ է։ Ամենամեծ վտակը՝ Բենժեռեպն է, գտնվում է գետաբերանից 2 կմ դեպի աջ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Դեխանովկա (գյուղ, Բեյսկի շրջան)
Դեխանովկա (Дехановка), գյուղ Ռուսաստանի Խակասիա հանրապետության Բեյսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2004 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 112 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Խակասիա հանրապետության Բեյսկի շրջանի բնակավայրեր
Բիտիցկի գյուղական խորհուրդ (Սումսկի շրջան)
Բիտիցկի գյուղական խորհուրդ  (Битицька сільська рада), Ուկրաինայի Սումիի մարզի Սումսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Բիտիցկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 1023 մարդ։ Խորհրդում կա 5 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
(3843) OISCA
(3843) OISCA, աստերոիդ աստերոիդների գոտու արտաքին մասում։ Հայտնաբերվել է 1987 թվականի փետրվարի 28-ին Յոսիակի Օշիմայի կողմից Գեկկոյում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1987 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Յոսիակի Օշիմայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների գոտու արտաքին մասի աստերոիդներ
Բեռլին (հեռուստասերիալ)
Բեռլին (Berlín), սպասվող իսպանական հեռուստասերիալ, որի ստեղծողը Ալեքս Պինան է, այն հեռարձակվելու է Նեթֆլիքս հարթակում։ Հանդիսանում է Թղթե տունը հեռուստասերիալի պրիկվելը։ Դերասանական կազմում հանդես են գալիս Պեդրո Ալոնսոն, Միշել Ջենները, Տրիստան Ուլլոան, Բեգոնիա Վարգասը, Խուլիո Պենա Ֆերնանդեսը և Ջոել Սանչեսը ։ Թողարկումը նախատեսված է 2023 թվականի դեկտեմբերին ։
Բուրովկա (գյուղ, Վալկիի շրջան)
Բուրովկա (Бурівка), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Վալկիի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1695 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Բուրովկա գյուղում բնակվում էր 50 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1,53 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 32,68 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Վալկիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1695 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Հուդ շրջան (Տեխաս)
Հուդ շրջան (Hood County), ԱՄՆ Տեխաս նահանգի 254 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.093 կմ² է, բնակչությունը՝ 41.100 մարդ (2000 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Գրանբերի բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1866 թվականին։ Ըստ 2009 թվականի մարդահամարի, որը անց է կացրել ԱՄՆ բնակչության մարդահամարի բյուրոն, շրջանի բնակչությունը կազմել է 51.462 մարդ ։ Շրջակայքի կենտրոնը հանդիսանում է Գռանբերի։
Պատմություն
Հուդ մարզը կազմավորվել է 1866 թվականին։
Աշխարհագրություն
Համաձայն ԱՄՆ բնակչության մարդահամարի բյուրոյի տվյալների Հուդ մարզի մակերեսը կազմում է 1091 կմ²։
Ժողովրդագրություն
Ըստ 2000 թվականի բնակչության մարդահամարի տվյալների մարզում ապրում բնակվում էր 41.100 մարդ։ Նրանց թվում 21,9 % կազմել են մինչև 18 տարեկան երեխաներ, 65 տարեկանից բարձր մարդիկ կազմել են 19,7 %։ Բնակչության 50,7 տոկոսը կազմել են կանայք։
Ազգային կազմը եղել է ասյպիսին՝ 96,3 % սպիտակամորթներ, 1,4 % աֆրոամերիկացիներ, 0,9 % հնդկացիներ, 0,5 % ասիացիներ, 10,7 % լատինոամերիկացիներ։ Բնակչության 0,9 %-ը կազմում են երկու և ավելի ռասաների ներկայացուցիչներ։
Մեկ շնչին միջինը բաժին է ընկնում 22261$ հասույթ։ 10,1 % ստանում է ապրուստի համար մինիմալ հասույթ։ Սեփականատերերի միջին հասույթը կազմում է 58205$:
Նաև չափահաս բնակչության 83,5 %-ը ստացել է միջնակարգ կրթություն, իսկ 20,5 %-ը ստացել է բարձրագույն կրթություն։
Յանեգա
Յանեգա (Янега), գյուղ Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Լոդեյնոպոլսկի շրջանի կազմում։
Հուդ շրջան (Տեխաս)
Ժողովրդագրություն
Կատեգորիա:Տեխասի շրջաններ
Յանեգա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1954 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Լոդեյնոպոլսկի շրջանի բնակավայրեր
Շինարարական ձայնագիտություն
Հայաստանում շինարարական ձայնագիտության ուղղությամբ աշխատանքներ են կատարվել Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի քաղաքացիական և արդյունաբերական շենքերի ամբիոնին կից ձայնագիտության, ինչպես նաև՝ ընդհանուր հիգիենայի և պրոֆեսիոնալ հիվանդությունների ինստիտուտի հանրապետական ձայնագիտական կենտրոնի շինարարական և ճարտարապետական ձայնագիտության լաբորատորիաներում։
Կատեգորիա:Շինարարություն
Ավատատիրություն
Ավատատիրություն կամ ֆեոդալիզմ (Feudalismus, feodalite, ուշ լատիներեն, feodum, feudum ֆեոդ), համաշխարհային պատմության զարգացման մեջ ստրկատիրական հասարակարգին (մի շարք երկրներում՝ նախնադարյան համայնական հասարակարգին) հաջորդող և կապիտալիզմին նախորդող դասակարգային հակամարտ հասարակարգ։ Երբեմն կոչվում էր նաև ճորտատիրական հասարակարգ, կամ ճորտատիրություն՝ այնտեղ գոյություն ունեցած ճորտատիրական իրավունքի, այսինքն՝ ճորտի նկատմամբ ճորտատիրոջ բացահայտ անմարդկային իշխանության անունով։
Ֆեոդալական հասարակարգի հիմնական դասակարգերն են՝ իշխող ֆեոդալ, հողատերերը և կախյալ գյուղացիները։ Ֆեոդալական սեփականության կողքին գոյություն է ունեցել գյուղացիների ու արհեստավորների միանձնյա սեփականություն՝ աշխատանքի գործիքների և անձնական աշխատանքի վրա հիմնված մասնավոր տնտեսության արդյունքների նկատմամբ։ Դա առաջ է բերել անմիջական արտադրողի որոշ շահագրգռվածություն աշխատանքի արտադրողականության բարձրացման մեջ, որը պայմանավորել է ֆեոդալիզմի առաջադիմական բնույթը նախորդ հասարակարգերի համեմատությամբ։ Ֆեոդալիզմին բնորոշ է ագրայրային էկոնոմիկան, բնատնտեսությունը, մանր անհատական արտադրությունը, ագրոտեխնիկայի դանդաղ զարգացումը և ավանդույթի մեծ ուժը։ Միջին դարերի բովանդակությունը կազմող ֆեոդալիզմը որպես համաշխարհային պատմության դարաշրջան, ընդգրկում է V դարից վերջից մինչև XVII դարի կեսը։ Չնայած աշխարհի մեծ մասում ֆեոդալական հարաբերությունները ոչ միայն պահպանվել, այլև շարունակել են տիրապետել նաև հաջորդ դարաշրջանում, վերջինիս բովանդակությունն արդեն հարաճուն կերպով որոշվել է ամրապնդվող կապիտալիստական հարաբերություններով։ Ֆեոդալիզմը անցել է զարգացման տարբեր փուլեր՝ ծննդի (գենեզիսի), զարգացած ֆեոդալիզմի և ուշ ֆեոդալիզմի, որոնց ժամանակագրության շրջանակները աշխարհի զանազան շրջանների և երկրների համար տարբեր են։
Ֆեոդալիզմի ծնունդ
Արևմտյան Եվրոպայի երկրներում ֆեոդալիզմը ձևավորվել է ժողովուրդների մեծ գաղթի ընթացքում՝ բարբարոսների (գլխավորապես գերմանների՝ ֆրանկների, վեստգոթերի, բուրգունդների, լանգոբարդների և ուրիշների) նվաճած Արևմտյան Հռոմեական կայսրության ավերակների վրա, V դ. վերջից մինչև X-XI դարեր։
Մարքսիստական պատմագիտությունը մինչ ֆեոդալական կարգերից ֆեոդալիզմին անցումը դիտում է որպես հեղափոխական պրոցես։ Նախկին Արևմտյան Հռոմեական կայսրության տարածքում այդ անցումը տեղի է ունեցել քայքայվող ստրկատիրական (ուշ շրջանի անտիկ) և նախնադարյան համայնական (գերմանական, բարբարոսական) հարաբերությունների համադրության (սինթեզի) ձևով, որը հանգեցրել է որակապես նոր կարգի ստեղծմանը։ Բարբարոսական հասարակությունների՝ դեպի ֆեոդալիզմ աստիճանական զարգացման վճռորոշ գործոն է դարձել ազատ, լիիրավ հողագործներին միավորող գյուղացիական համայնքի քայքայումը։ Անհատական-ընտանեկան գյուղացիական աշխատանքային տնտեսության՝ որպես հասարակական արտադրության հիմքի, տիրապետությունը եղել է ֆեոդալիզմի ծննդի հիմնարար սոցիալ-տնտեսական նախադրյալը։ Ֆեոդալականացման հետևանքով գյուղացին ամրացվել է հողին, ավատատիրոջ օգտին կատարել զանազան ֆեոդալական պարտավորություններ։ Ֆեոդալականացումը գաղափարախոսության ոլորտում ուղեկցվել է քրիստոնեության տարածմամբ։
Զարգացած ֆեոդալիզմ
Զարգացած ֆեոդալիզմի փուլը Եվրոպայում (XI-ХII դարեր) բնութագրվում է ֆեոդալական հասարակարգի բազիսի և վերնաշենքի ձևավորման ավարտով։ Բենեֆիցիումը փոխակերպվել է ժառանգական և արտոնյալ տիրույթի՝ ֆեոդի, որը պահպանել է պայմանագրի և ծառայական բնույթը։ Այդ փուլում գյուղացիների զգալի մասը գտնվել է խիստ կախյալ վիճակում (սերվերը՝ Ֆրանսիայում և Իտալիայում, վիլլաները՝ Անգլիայում և այլն)։ Ալլոդային հողատիրությունից ֆեոդալիզմին անցումը քաղաքացիական վերնաշենքում ուղեկցվել է ֆեոդալական մասնատվածության առաջացմամբ։ 11-12-րդ դարերում արագորեն աճել են միջնադարյան քաղաքները՝ որպես արհեստների և առևտրի կենտրոն, ի հայտ է եկել նոր հասարակական խավ՝ քաղաքացիները, զարգացել է պարզ ապրանքային արտադրությունը։ Տնտեսության դոմենային համակարգը, դրա հետ մեկտեղ՝ նաև կոռը Արևմտյան Եվրոպայում սկսել են տեղը զիջել բահրային, դրամ, ռենտային։ XIV-XV դարերում խիստ նվազել է ֆեոդալի տնտեսության դերը, և ֆեոդալական ռենտայի արտադրության կենտրոն է դարձել գրեթե բացառապես գյուղացիական տնտեսությունը։ Բողոքի տեղային դրսևորումների կողքին սկսվել են գյուղացիական խոշոր ապստամբություններ (Դոլչինոյի ապստամբությունն Իտալիայում՝ 1304-1307 թվականներին, Ժակերիան Ֆրանսիայում՝ 1358 թվականին, Ուոտ Թայլերի ապստամբությունը 1381 թվականին՝ Անգլիայում, Հուսյան հեղափոխական շարժումը՝ Չեխիայում և այլն)։ Զարգացած ֆեոդալիզմի ժամանակաշրջանում ձևավորվել է ասպետությունը, որի հիման վրա՝ ազնվականությունը։ Բարձր և միջին հոգևորականությունը կազմել է մյուս տիրապետող դասը։ Երրորդ՝ անիրավահավսսար դասի մեջ միավորվել են մնացած «հասարակ» մարդիկ։ Տնտեսական կապերի ծավալմամբ սկսվել է ազգային շուկայի ձևավորումը։ Դասային միապետության՝ կենտրոնացված ֆեոդալական պետության շրջանակներում վերջնականապես համախմբվել են ֆեոդալական ժողովուրդները, ձևավորվել ազգային լեզուներն ու գրականությունը։
Ուշ ֆեոդալիզմ
XVI-XVIII դարերում տեղի են ունեցել մի շարք բուրժուական հեղափոխություններ։ Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայի որոշ երկրներում ուշ ֆեոդալիզմի փուլը տևել է մինչև XIX դարի կեսը, որից հետո պահպանվել են ֆեոդալիզմի մնացուկներ (հատկապես ագրարային հարաբերություններում և քաղաքացիական վերնաշենքում)։
Ֆեոդալիզմն Արևելքի երկրներում
Արևելքում ֆեոդալականացման պրոցեսը տևել է մ.թ.ա. I հազարամյակի վերջից մինչև մ.թ. I հազարամյակի վերջը - II հազարամյակի սկիզբը։ Ստրկատիրական ֆորմացիայից ֆեոդազմին անցումը վկայող փոփոխությունները (Հնդկաստան, Չինաստան) համընկել են «բարբարոսների» հարձակումներին և բուդդայականության տարածմանը։ Մերձավոր Արևելքի մի շարք երկրներում ֆեոդալիզմի ֆորմացիայի սկիզբը նշանավորող իրադարձություններ են իսլամի ծագումը և արաբական նվաճումները։ Արևելյան ֆեոդալիզմին բնորոշ է մասնավոր ֆեոդալական շահագործման ասպարեզում արտատնտեսական հարկադրանքի համեմատաբար փոքր դերը, ինչպես նաև, որպես կանոն, ֆեոդալական խոշոր կոռային տնտեսության բացակայությունը։
Նախաֆեոդալական տարրերը կրոնագաղափարախոսական վերնաշենքին հաղորդել են առանձնահատուկ պահպանողականություն։ Արևելքում ֆեոդալիզմի քայքայման ընթացքն զգալիորեն փոխակերպվել է եվրոպական կապիտալիզմի ազդեցությամբ։ Ուշ ֆեոդալիզմի ժամանակաշրջանը Չինաստանում, Հնդկաստանում, Իրանում և մի շարք այլ երկրներում սկսվել է հավանաբար XIX դ.։ Արևելքի երկրների գաղութային ստրկացումն ուղեկցվել է ֆեոդալական հարաբերությունների պահպանմամբ և, նույնիսկ (որոշ շրջաններում)՝ ծավալմամբ։ Այդ երկրներում կապիտալիստական շահագործման մեթոդները զուգակցվել են ֆեոդալական, իսկ առանձին բնագավառներում կապիտալիստական հարաբերությունների ձևավորումը եղել է օտարերկրյա կապիտալի ներդրման արդյունք։
Ասիայի և Աֆրիկայի գրեթե բոլոր երկրներում ֆեոդալիզմն որպես անցյալի մնացուկ, փոխակերպված ձևով պահպանվել է մինչև երկրորդ համաշխարհային պատերազմը։
Ֆեոդալիզմը նախկին ԽՍՀՄ-ի երկրներում
Հարավային Կովկասում ֆեոդալիզմի ձևավորումն սկսվել է մ.թ. I հազարամյակի սկզբին, Միջին Ասիայում՝ V-VIII դդ., արևելյան սլավոնների մոտ՝ VI-VIII դդ., Մերձբալթիկայում՝ IX—XI դդ.։ Անդրկովկասի և Միջին Ասիայի ժողովուրդները ֆեոդալիզմին անցել են ստրկատիրական հարաբերությունների քայքայման և ստրկատիրական պետությունների անկման հետևանքով։ Այդ անցումն ուղեկցվել է օտարերկրյա նվաճողների (Իրան, Հին Հռոմ, Բյուզանդիա, Արաբական խալիֆայություն և այլն) դեմ տեղի ժողովուրդների ազատագրական պայքարով։ Նոր հասարակարգի գաղափարախոսության հիմնավորմանն են ծառայել քրիստոնեությունը և իսլամը։
Եկեղեցին ամենուրեք դարձել է խոշոր ֆեոդալական կազմակերպություն։ Արևելյան սլավոնները ֆեոդալիզմին անցել են անմիջականորեն նախնադարյան համայնական հասարակարգից։ Սոցիալական և գույքային շերտավորումը նախադրյալներ են ստեղծել ֆեոդալական հարաբերությունների և պետականության ձևավորման համար։ Վերջինիս քայքայումից հետո, XII դ. երկրորդ քառորդից սկսվել է ֆեոդալական մասնատվածության ժամանակաշրջանը։ Ձևավորվել են նոր պետական կազմավորումներ՝ Ռոստով-Սուզդալյան (հետագայում՝ Վլադիմիր Մուզդալյան), Գալիցիա-Վոլինյան իշխանությունները, Նովգորոդի ֆեոդալական հանրապետությունը և այլն։ XIII դ. ֆեոդալական հարաբերությունների զարգացումը Միջին Ասիայում, Անդրկովկասում և Ռուսիայում դանդաղել է մոնղոլ-թաթարական, իսկ Մերձբալթիկայում փոխակերպվել՝ գերմանական ներխուժումների հետևանքով։ Անդրկովկասում (XV-XVIII դդ.) և Միջին Ասիայում (XVII դ. սկսած) դրսևորվել է տնտեսական լճացում, չեն կազմավորվել կայուն կենտրոնացված պետություններ։ Մերձբալթիկայում հաստատվել է վաղֆեոդալական և զարգացած ֆեոդալական հարաբերությունների համադրության գերմանա-բալթյան ձևը, XVI դ. ավարտվել է սակավահող և անհող գյուղացիների ճորտացումը։
XV—XVI դդ. Ուկրաինայում և Բելառուսիայում աճել է ֆեոդալակա խոշոր տնտեսությունների՝ ֆոլվարկների թիվը։ XIV-XV դդ. Մոսկովյան մեծ իշխանությունը դարձել է ռուսական հողերի միավորման կենտրոն։ Բոյարների և մյուս ֆեոդալնելի հողատիրության հիմնական ձև է եղել վոտչինան, որի կողքին աճել է պայմանական հողատիրությունը։ XIV դ. կեսից աճել են քաղաքները։ XV-XVII դդ. զարգացել է պետական կալվածային համակարգը, ձևավորվել տիրապետող դասակարգի բարձակալությամբ կարգավորվող աստիճանակարգությունը, առաջացել են յուրահատուկ դասային-ներկաացուցչական հաստատություններ՝ Զեմստվային ժողովները։
1649-ի Ժողովային օրենսգրքով իրավաբանորեն ձևակերպվել է Ռուսաստանում ճորտատիրական իրավունքի համակարգը։ ճորտատիրության և սոցիալական ճնշման ուժեղացումը XVII-XVIII դդ. առաջացրել է մի շարք գյուղացիական զինված ելույթներ (գյուղացիական ապստամբություն Ի. Ի. Բոչոտնիկովի առաջնորդությամբ 1606-07, Գյուղացիական պատերազմ Ստեփան Ռազինի առաջնորդությամբ 1670-67 թթ., Գյուղացիական պատերազմ Եմելյան Պուգաչովի գլխավորությամբ 1773-1775)։
XVII դ, ուժեղացել են աոևտրատնտեսական կապերը երկրի տարբեր մասերի միջև, աճել է ապրանքային արտադրությունը, ի հայտ են եկել առաջին մանուֆակտուրաները, սկսել է ձևավորվել համառուսաստանյան շուկան և այլն։ XVII-XVIII դդ. Ռուսսատսնում զուգահեռ զարգացել են ճորտատիրական և սաղմնավորվող կապիտալիստական հարաբերությունները։ XIX դ. երկրորդ քառորդում ակնառու է դարձել կալվածատիրական տնտեսության անկումը։ Ճորտատիրական իրավունքի վերացումից հետո, ավելի քան կես դար, պահպանվել են ֆեոդալիզմի մնացուկները՝ կալվածատիրական հողատիրությունը և ինքնակալությունը։
Բոշլևիկների հոկտեմբերյան ՙսոցիալիստական՚ հեղաշրջման հաղթանակից հետո սովետների II համագումարի 1917-ի հոկտոմբերի 25-ին ընդունած «Հողի մասին» դեկրետով ընդմիշտ ոչնչացվել է կալվածատիրական հողատիրությունը և այդպիսով Ռուսաստանում, իսկ հետո՝ նաև ԽՍՀՄ կազմի մեջ բռնի մտցված մյուս երկրներում վերջ դրվել երկրում ֆեոդալիզմի մնացուկներին։ ԽՍՀՄ տարածքում հիմք է դրվել չեկիստա–բյուրոկրատական բոլշևիկյան կուսակցապետությանը՝ Պարտոկրատիային։ Վերջինս իր տիրապետության պահպանման համար մշտաես օգտվել է հատկապես ռուս ժողովրդի հոգու մեջ խորապես ներթափանցած ճորտական հոգեբանության առկայությունից։
Ֆեոդալիզմը Հայաստանում
Հայաստանում ֆեոդական կացութաձևն արտադրության հիմնական եղանակ է դարձել III դարում (I - II դդ. ընդունված է համարել անցման ժամանակաշրջան)։ Հայ Արշակունիները, կենտրոնական իշխանության թուլացման և արտաքին քաղաքական բարդ իրադրության պայմաններում աշխատել են հողերը շնորհել ոչ թե որպես «Հայրենիք», այլ՝ պարգևական, սակայն վերջիններիս տերերը ջանացել են պայմանական տիրույթը վերածել ժառանգական պայմանականա ավատի, իսկ այնուհետև՝ ժառանգական սեփականության։ Հողի պայմանական տիրապետումը բնորոշ է եղել հատկապես ազատների դասին և գյուղացիական հոգևորականությանը։ Ֆեոդալական հարաբերությունների ձևավորման ընթացքում համայնքի անդամ ազատ շինականն ընկել է ֆեոդալական կախման մեջ և հավասարեցվել հողին ամրացված հողագործ մշակներին, ծառաներին։
V դ. վերջին «շինական» տերմինն արդեն նշանակել է կախյալ գյուղացի։ Այնուհետև ամբողջ միջնադարում այդպես են անվանել գյուղացի հողագործ բնակիչներին։ Ֆեոդալիզմի գաղափարախոսական հիմնավորմանն է ծառայել 301-ին Հայաստանում որպես պետական կրոն ընդունված քրիստոնեությունը։ Խոշոր հողատիրության ընդլայնման հետևանքով հզորացել է նախարարների դասը, թուլացել պետական իշխանությունը։ Խորացել են հակասությունները արտադրական նոր հարաբերությունների և Արշակունիների՝ պետական կառավարման հելլենիստական համակարգի միջև, որը փոխարինվել է իշխանության նախարարական մարմնով։ Քաղաքների, արհեստների և առևտրի անկման հետևանքով տիրապետող է դարձել բնատնտեսությունը, որն արագացրել է հայկական վաղ ֆեոդալական միասնական պետության տրոհումը նախարարությունների։ Դրանով ավարտվել է ֆեոդալակամ հարաբերությունների հասունացումը, և սկսվել տնտեսվարման ու քաղաքական իշխանության նախարարական համակարգի ժամանակաշրջանը։ 387-ին Մեծ Հայքի միասնական թագավորությունը բաժանվել է Սասանյան Իրանի և Հռոմեական կայսրության միջև։ Ինքնին առաջադիմական ֆեոդալականացման պրոցեսը արտաքին վտանգի առկայության պայմաններում հանգեցրել է երկրի քաղաքական անկախության կորստին։
Սասանյան Իրանի զավթած նախարարական Հայաստանում յուրաքանչյուր տիրույթ ժառանգական սկզբունքով գլխավորել է հանրային-իրավական իշխանությամբ օժտված «տերը» կամ «նախարարը» (սենիորը)՝ արքայից արքայի վասալը, որը հավաքել է հարկերը, լուծել դատական հարցեր, ունեցել իր զորքը, տոհմական զինանշանն ու դրոշը։
Ֆեոդալիզմի հետագա զարգացմանը զուգընթաց նախարարական տիրույթները մասնատվել են նրանցից վասալական կախման մեջ գտնվող մանր կալվածների։ Կախյալ գյուղացիները՝ շինականները, ենթարկվել են կրկնակի շահագործման, նրանք Սասանյաններին վճարել են հողային հարկ («հաս») և գլխահարկ, իսկ նախարարներին ու եկեղեցուն՝ բազմաթիվ տուրքեր, կատարել կոռ, զանազան պարհակներ։ Խորացել է գյուղական համայնքի սոցիալական շերտավորումը, որի ներսում VII դ. սկզբին ի հայտ է եկել գյուղացիների երեք շերտ՝ ունևորներ («թուանիկ»), «տառապյալներ» և «վարելահող ու խաղողի այգի չունեցող» գյուղացիներ։ Ֆեոդալական շահագործման սաստկացումը սրել է գյուղացիների դասակարգային պայքարը։ Ծավալվել է Պավլիկյան շարժումը։ V-VII դդ. զարգացել է Հայաստանի ֆեոդալակամ մշակույթը՝ հելլենիստական զգալի տարրերով հանդերձ։ Արաբական նվաճումը Հայաստանում մի ամբողջ հարյուրամյակ կասեցրել է ֆեոդալական հարաբերությունների զարգացումը։ Նախարարական տների մի մասը ոչնչացվել է, շատերն ապաստանել են Բյուզանդական կայսրությունում, իսկ երկրում մնացածները՝ զգալիորեն իրավազրկվել։ Հողազրկված գյուղացիներն աշխատել են ստրկակական պայմաններում։ Սաստկացել է հարկային լուծը։ Հակաոակ նախարարականին՝ ամրապնդվել է եկեղեցական հողատիրությունը։ Հայ ժողովրդի ազատագրական պայքարի շնորհիվ IX դ. 2-րդ կեսին վերականգնվել է հայկական ֆեոդալակա պետականությունը (Բագրատունիների թագավորությունը), և Հայաստանը թևակոխել է զարգացած ֆեոդալիզմի ժամանակաշրջանը (IX-XIII դդ.)։
Վերականգնվել և զարգացել է ժառանգական հողատիրությունը։ Ի հայտ են եկել ֆեոդալական խոշոր տիրույթներ, կազմավորվել է ֆեոդալական մասնատիրական խոշոր կալվածը, որի վրա հողատերերը և վանքերը վարել են սեփական ընդարձակ տնտեսություն։ Դրա հետևանքով IX դ. վերջին և X դ. սկսվել է գյուղացիների մի մասի ամրացումը հողին, որը Հայաստանում թույլ է դրսևորվել և կրել է սահմանափակ բնույթ։ Նշանակալից երևույթներ են եղել ֆեոդական քաղաքի ձևավորումը, քաղաքային արհեստագործությունը, մասամբ՝ գյուղատնտեսական արտադրության ապրանքային բնույթ ստանալը, առևտրափոխանակային, վաշխային հարաբերությունների զարգացումը, քաղաքային դասի և մեծատունների առաջացումը։ Սրվել է դասակարգային հակամարտությունը, ծավալվել է Թոնդրակյան շարժումը, գյուղացիական ապստամբություններ են տեղի ունեցել Սյունիքում և Այրարատում։
Հայաստանում ֆեոդալիզմի մնացուկները վերջնա կանապես վերացվել են խորհրդային կարգերի հասաատմամբ։
Հայկական ավատատիրության առանձնահատկությունը
Հայկական ավատատիրության առանձնահատկությունն այն էր, որ, ի տարբերություն արևմտաեվրոպական ավատատիրության՝ Հայաստանում հողային ավատը պատկանում էր տոհմին, այլ ոչ թե անհատին։ Ավատի սեփականատեր Հայաստանում դառնում էր ԸՆՏԱՆԻՔԻ, գերդաստանի կամ ավելի ճիշտ՝ ՏՈՀՄԻ ավագը, որը կարող էր լինել ոչ թե տվյալ վախճանված ավատատիրոջ որդին, այլ ՏՈՀՄԻ կողմնային ճյուղի ավագը, որը տվյալ պահին ավագն էր ամբողջ ՏՈՀՄՈՒՄ ։ Մեծ Հայքի թագավորությունում Արշակունիների ժամանակվանից մինչև Բագրատունիները իշխող այս կարգը փոխվեց Կիլիկյան Հայաստանում, որտեղ ավատատիրությունը նման էր Արևմտյան Եվրոպայի ավատատիրական կարգերին ։
Հայկական ավատատիրության այլ առանձնահատկությունն այն էր, որ՝ ի տարբերություն ցարական Ռուսաստանից, հայկական ավատատիրական համակարգում գյուղացիները մնում էին ազատ։ Նախ քան 1861 թվականը, Ռուսաստանում գյուղացիության զգալի մասը ավատատերերի ճորտեր էին և համարվում էին ավատատիրոջ սեփականությունը. ավատատերը կարող էր ճորտին գնել, վաճառել, պարտվել, փոխանակել և այլը։ Հայաստանում ավատատերերի (իշխանների-մելիքների և կալվածատերերի) համաբերությունները գյուղացիների հետ այլ էին և հիշեցնում էին հպատակության կարգը, ըստ որի, գյուղացին, լինելով տիրոջ հպատակ, այն ու ամենայինվ մնում էր անհատապես ազատ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ավատատիրություն Կատեգորիա:Տնտեսական համակարգեր
Աբդուլ Մեջիդ
Աբդուլ Մեջիդ I (, Birinci Abdülmecit), Օսմանյան կայսրության սուլթան 1839 - 1861 թվականներին։
Մահմուդ II-ի առաջին որդին է։
Իշխանության գլուխ անցավ, երբ Եգիպտոսի փոխարքա Մուհամմադ Ալիի ապստամբ զորքերը ծանր պարտության էին մատնել թուրքական բանակին։ Լիբերալ շրջանների և եվրոպական դիվանագիտության դրդմամբ 1839 թվականի նոյեմբերի 3-ին Աբդուլ Մեջիդը վավերացրեց Մուստաֆա Ռեշիդ փաշայի բարեփոխումների ծրագիրը՝ Հաթթը Շերիֆը, որով սկսվեց այսպես կոչված Թանզիմաթի շրջանը, ապա 1856 թվականի փետրվարի 18-ին՝ Հաթթը Հումայունը։ Այդ «բարեփոխումները», սակայն, չշոշափեցին ֆեոդալական Թուրքիայի բռնակալական վարչակարգի բուն էությունը։ Ոչ մուսուլման բնակչության իրավազրկությունը պահպանվեց, հպատակ ժողովուրդների, մասնավորապես՝ արևմտահայության վիճակը չբարելավվեց։ Արտաքին քաղաքականության մեջ Աբդուլ Մեջիդը հակված էր դեպի Անգլիան և Ֆրանսիան, որոնք պաշտպանում էին Օսմանյան կայսրությանն ընդդեմ Ռուսաստանի։ Հետևանքը եղավ երեք երկրների դաշինքը և պատերազմը Ռուսաստանի դեմ (Ղրիմի պատերազմ)։ Փարիզի հաշտության պայմանագիրը (1856) ամրապնդեց եվրոպական տերությունների դիրքերը Օսմանյան կայսրությունում։ Փարիզի հաշտության պայմանագիրը (1856) ի արտաքին փոխառությունները, պալատական ծախսերը, անձնական շվայտությունը, առևտրական ստրկական պայմանագրերը և օտարերկրյա կապիտալի գերիշխանությունը երկիրը հասցրին քայքայման։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օսմանյան արքայատոհմ Կատեգորիա:19-րդ դարի օսմանյան սուլթաններ Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության թուրքեր Կատեգորիա:Երկու սուրբ մզկիթների պահապան Կատեգորիա:19-րդ դարի Օսմանյան կայսրության անձինք Կատեգորիա:Թյուրք կառավարիչներ Կատեգորիա:Տուբերկուլոզից մահացածներ Կատեգորիա:Կապիչի շքանշանի ասպետներ
Կին դատավորների միջազգային միություն
Կին դատավորների միջազգային միություն (International Association of Women Judges (IAWJ)), 1991 թվականին հիմնադրված ֆեմինիստական հասարակական կազմակերպություն, որի անդամները աշխարհի տարբեր կողմերից դատավորներ են, որոնք պաշտպանում են կանանց հավասար իրավունքները։
Պատմություն
Կին դատավորների միջազգային միությունն ստեղծվել է 1991 թվականին, երբ ամբողջ աշխարհից 50 կին դատավորներ հրավիրվել են մասնակցելու Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Կին դատավորների ազգային միության տասներորդ հոբելյանական միջոցառմանը ։ Որոշվել է, որ դատական համակարգում սեռային խտրականության դեմ պայքարը հեշտացնելու համար ստեղծել միջազգային միություն։ 1991 թվականի հոկտեմբերին 15 երկրներից կին դատավորներ հանդիսավոր կերպով ընդունել են Կին դատավորների միջազգային միության սահմանադրությունը ։ Նրանց առաջին հանդիպումը տեղի է ունեցել 1992 թվականի հոկտեմբերին․ Սան Դիեգոյում իրար են հանդիպել 42 տարբեր երկրներից 82 կին դատավորներ։ Նրանց ամենահետաքրքրող խնդիրը եղել է ընտանեկան բռնությունը ։ Կին դատավորները ամբողջ աշխարհում հովանավորել են աշխատաժողովներ և կոնֆերանսներ՝ սովորեցնելու ընտանեկան բռնության տարածման, այն խոչընդոտելու մասին, ինչպես գործադրել օրենքները՝ սահմանելու այդ հանցագործությունը տույժերով ։ Կին դատավորների միջազգային միությունը նաև նախագիծ է ունեցել՝ կրթելու դատավորներին, թե ինչպես կիրառել մարդու միջազգային իրավունքի գործիքները առանձին դատարաններում կանանց հետ կապված դեպքերում ։
2010 թվականին, երբ Միացյալ Թագավորությունից բարոնուհի Հեյլն ընտրվել է Կին դատավորների միջազգային միության նախագահ, այն արդեն ուներ 90 երկրներից 4 000 անդամներ ։ 2017 թվականին անդամների թիվը հասել է 5 000-ի, իսկ 2019 թվականին՝ 6 000-ի ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կին դատավորներ
Աթանագինես
Աթանագինես Պարթև, հայ զինվորական Մեծ Հայքում, Ամենայն Հայոց կաթողիկոսներ՝ Հուսիկ Ա Պարթևի (295-374) որդին և Ներսես Մեծի (329-373) հայրը, Պապ Պարթևի (313-349) երկվորյակ եղբայրը, Գրիգորյանների հոգևորական տոհմից ։
Ծագումը
Աթանագինեսը սերվում է Գրիգորյանների հայ ազնվական-հոգևորական տոհմից, որի հիմնադիրը՝ Հայ Առաքելական եկեղեցու առաջին կաթողիկոս Գրիգոր Լուսավորիչն էր։ Լուսավորիչները սերվում էին պարթևական Սուրենի պահլավ տոհմից, որը իր հերթին Պարթև Արշակունիների հեռավոր ճյուղն էր ։ Նրա հայրը՝ Հուսիկ Ա Պարթևը 341-347 թվականներին եղել է Ամենայն Հայոց կաթողիկոս  ։
Մայրը, որի անունն անհայտ է, Մեծ Հայքի արքա Տրդատ Գ Մեծ-ի դուստրն էր։ Նրա նախնիները սերում են Արշակ Ա Պարթևից, ով մ․թ․ա․ 240-ական թվականներին ենթարկվում Սելևկան տերությանը, իսկ հետագայում հիմնադրեց Պարթևական տերությունը, որը գոյատևեց շուրջ 400 տարի․ Պարթևստանում մինչև 224 թվականը, իսկ Մեծ Հայքում մինչև 428 թվականը ։
Կենսագրություն
Աթանագինեսը ծնվել է 313 թվականին, Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Հուսիկ Ա Պարթևի և Հայոց արքա Տրդատ Գ Մեծ-ի անհայտ անունով դստեր ընտանիքում։ Ուներ երկվորյակ եղբայր՝ Պապը ։
Մահացել է եղբոր՝ Պապի հետ, 349 թվականին, Տուրուբերան աշխարհի Տարոն գավառի Աշտիշատ քաղաքում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լուսավորիչներ Կատեգորիա:Հայ զորավարներ Կատեգորիա:4-րդ դարի հայեր
Ֆալկոնարա Ալբանեզե
Ֆալկոնարա Ալբանեզե  (Falconara Albanese) կոմունա Իտալիայում, Կալաբրիա մարզում՝ Կոզենցա գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 1457 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 81 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 18 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 87030։ Հեռախոսային կոդը՝ (+39) 0982։
Ծալքավորություն
Ծալքավորություն, երկրաբանական տերմին, որն օգտագործվում է երկու իմաստով. որպես երկրակեղևը կազմող շերտերի ճմլման ու դեֆորմացման պրոցես (ծալքագոյացում) և այդ պրոցեսի հետևանքով առաջացած ծալքերի միակցություն, ծալքավոր կառուցվածք։ Կա ծալքավորության երկու հիմնական մորֆո-գենետիկական տիպ՝ ընդհատվող կամ պլատֆորմային, և լրիվ (գծային) կամ գեոսինկլինալային։
Պլատֆորմային ծալքավորություն
Պլատֆորմային ծալքավորությունը բնորոշվում է շերտերի կլորավուն կամ ձվաձև, ցաքուցրիվ գալարներով, որոնք ըստ թևերի անկման անկյան սովորաբար լինում են ոչ սիմետրիկ և ավելի զառիթափ թևում բարդացված են ֆլեքսուրաներով ու խզումներով (գմբեթներ, կամարներ)։ Այդպիսի ծալքերը տարածված են հին պլատֆորմներում (Արևելա-Եվրոպական, Սիբիրական) և ծագմամբ կապված են պլատֆորմային հիմքի խզումնային խախտումների հետ։
Գեոսինկլինալային ծալքավորություն
Գեոսինկլինալային տիպի ծալքավորությանը հատուկ են իրար զուգահեռ, ավելի երկար ձգվող ու ավելի ուժգին ճմլված անտիկլինալ ու սինկլինալ ծալքեր, որոնք ունեն տարածման որոշակի ուղղություն և բնորոշ են գեոսինկլինալային ծալքավոր գոտիներին (Կովկաս, Հիմալայներ, Ալպեր, Ուրալ)։
Կատեգորիա:Երկրաբանություն Կատեգորիա:Սալերի տեկտոնիկա
Ժողովածու (469)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Լանցո դ’Ինտելվի
Լանցո դ’Ինտելվի(Lanzo d'Intelvi), կոմունա Իտալիայում, տեղակայված է Լոմբարդիա մարզի Կոմո գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 1304 մարդ, խտությունը՝ 130 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 10 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 22024։ Հեռախոսային կոդ՝ 031։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Իննոկենտիոս I (Հռոմի պապ)
Իննոկենտիոս I ՝ Հռոմի Պապ 401 թվականի դեկտեմբերի 22-ից մինչև 417 թվականի մարտի 12-ը :
Կենսագրություն
Իննոկենտիոս I-ը  ձգտել է ամրապնդել Հռոմի եպիսկոպոսի դիրքը և Սուրբ աթոռի հեղինակությունը Արևմտյան Հռոմեական կայսրությունում։ Նա ակտիվորեն դրսևորել իրեն որպես եկեղեցիական բոլոր վեճերի կարգավորման համար վերջնական ատյան։ Այսպես, 412 թվականին նա հովանավորչական նամակ է գրել Թեսալոնիկի  արքեպիսկոպոս Ռուֆին,  404 թվականին՝ Ռուանի եպիսկոպոս Վիկտրիցիոսին։ Նմանատիպ նամակներ նա  ուղարկել է նաև Թուլուզի եպիսկոպոս Էքզուպերիին, Մակեդոնիայի եպիսկոպոսներին, Նոչերայի և Բրիտանիայի եպիսկոպոսներին ։ Պաշտպանել է Հովհան Ոսկեբերանին Թեոֆիլ Ալեքսանդրացու և Արկադիոս կայսեր հետ ունեցած հակամարտության ժամանակ։ Աջակցել է Ավրելիոս Օգոստինոսին՝ ընդդեմ դոնատիստների և պելագիոնիզմի։ Պահպանվել են Իննոկենտիոս I-ի  նամակները։ Նա նամակագրություն է ունեցել Հիերոնիմոս Երանելու, Հովհան Ոսկեբերանի և Երուսաղեմի եպիսկոպոս Հովհաննեսի հետ ։
Ալարիկի կողմից Հռոմի գրավման Ժամանակ կայսր Հոնորիոսի հետ մեկնել է Ռավեննա։ Ըստ Սոզոմենի՝ նա հանդես է եկել որպես խաղաղարար՝ Հոնորիոսի և Ալարիկի միջև ։ Գոթերի կողմից Հռոմը կողոպտելուց հետո այստեղ կանգուն մնացին միայն եկեղեցական շենքերը։
Պատմիչ Զոսիմոսը իր "Նոր պատմության" (Historia NovaHistoria Nova) մեջ կարծիք է հայտնում, որ Ալարիկի կողմից Հռոմի թալանի ժամանակ  Իննոկենտիոսը պատրաստ է  եղել ժամանակավորապես թույլատրելու հեթանոսությունը։ Սակայն Զոսիմոսը նաև ենթադրել է, որ հեթանոսներին արված այդ զիջումները այդքան էլ պահանջված չէին, քանի որ, ըստ նրա, Հռոմն այդ ժամանակ արդեն հաջողությամբ քրիստոնեացված էր։
Իննոկենտիոս I-ը մահացել է 417 թվականի մարտի 12-ին, թաղվել է Պորտուենյան ճանապարհի վրա գտնվող Պոնցիանի գերեզմանատանը։ Նրա հիշատակը նշվում է մարտի 12-ին, թեև XIII-XX դարերում այն նշվել է հուլիսի 28-ին ։ Նրան հաջորդել է Զոսիմոսը։
Հղումներ
Կատեգորիա:Հռոմի պապեր Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով Կատեգորիա:Մարտի 11 ծնունդներ Կատեգորիա:Մարտի 12 մահեր Կատեգորիա:Հռոմ քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:4-րդ դարի հռոմեացիներ
Փայլատակում (ֆիլմ)
Փայլատակում (The Shining), ռեժիսոր Սթենլի Կուբրիկի 1980 թվականին Սթիվեն Քինգի համանուն գրվածքի հիման վրա նկարահանած ամերիկյան ֆիլմ։
Ֆիլմը շատ կինոքննադատների կարծիքով համարվում է լավագույններից մեկը սարսափ ֆիլմերի ժանրում ։
Սյուժե
Հյուրանոցի տնօրեն Ստյուարտ Ուլմանը Ջեք Տորենսին պատմում է մի մութ պատմություն նախկին աշխատակից Դելբերտ Գրեյդիի մասին, ով աշխատել էր այնտեղ մի քանի սեզոն առաջ և հիվանդանալով կլաուստրաֆոբիայով, սպանել էր իր կնոջը և երկվորյակ աղջիկներին։ Այդ պատմությունը չի հուզում Ջեքին և նա տեղափոխվելով հյուրանոցը ցանկանում է ավարտին հասցնել իր սկսած վեպը։
Մեկ ամիս անց Ջեքը սկսում է դառնալ դյուրաբորբոք և սկսում է կասկածել որ իր անհաջողություների պատճառը կինն է, իսկ Դեննիին սկսում են հետապնդել սպանության տեսարաններով տեսիլքներ։ Սևամորթ շեֆ-խոհարար Դիկ Հալլորանը, ով հեռազգացության շնորհքով էր օժտված, պատմում է Դեննիին, որ որոշ մարդիկ օժտված են այսպես ասած «փայլատակման» շնորհքով, այսինք կարող են տեսնել ավելին քան մյուսները։ Դեննին հարցնում է Դիկին կա արդյոք մի բան, ինչից պետք է զգուշանալ այս հյուրանոցում և Դիկը խորհուրդ է տալիս նրան զգույշ մնալ 237 համարի սենյակից։
Դրանից հետո ֆիլմում սկսվում են ծավալվել հիմնական իրադարձությունները ...
Մրցանակներ
Ֆիլմը տարբեր վարկանիշային ֆիլմերի ցանկում զբաղեցնում է հետևալ տեղերը.
Վյատկա (գետ)
Վյատկա (Вятка), գետ Ռուսաստանում (Ուդմուրտիա, Կիրովի մարզ, Թաթարստան)։
Զասուլիե (գյուղ, Նեդրիգայլովի շրջան)
Զասուլիե (Засулля), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Նեդրիգայլովի շրջանում։ Հիմնադրվել է 18-րդ դարում։
2001 թվականի տվյալներով Զասուլիե գյուղում բնակվում էր 735 մարդ։
Վյատկա (գետ)
Հիդրոգրաֆիա
Վյատկա գետի երկարությունը կազմում է 1314 կմ, ավազանի մակերեսը՝ 129000 կմ2 է։ Գետի ջրի ծախսը միջինում կազմում է 890 մ3։
Զասուլիե (գյուղ, Նեդրիգայլովի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Նեդրիգայլովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:18-րդ դարում հիմնադրված բնակավայրեր
Վյատկա (գետ)
Վտակներ
Վյատկա գետի վտակներն են աջից՝ Բելայա, Կոբրա, Լետկա, Վելիկայա, Մոլոմա, Պիժմա, Շոշմա, ձախից՝ Չեպցա, Բիստրիցա, Վոյա, Կիլմեզ գետերը։
Ահարոն եպիսկոպոս (4-րդ դար)
Ահարոն եպիսկոպոս, հայ հոգևորական գործիչ, եպիսկոպոս ։
Կենսագրություն
Ահարոն եպիսկոպոսը ժամանակակիցն է Մեծ Հայքի արքա Խոսրով Դ-ի (385–388, 414–415): Փավստոս Բուզանդը Ահարոնի մասին գրում է, որ «նա երևելի, անվանի, քաջ ու առաքինի մարդ էր»։ Իր ողջ կյանքի ընթացքում առաջնորդել ու լուսավորել է իր հովվության տակ գտնվող ժողովրդին ։
Վարք հավերժության (քանդակ, Երևան)
Վարք հավերժության քանդակ, գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Օղակաձև զբոսայգում, Մոսկովյան ու Տերյան փողոցների խաչմերուկին հարակից տարածքում, տեղադրվել է 2012 թվականի ապրիլի 23-ին։
Տվյալներ
Քանդակը կառուցված է բրոնզից, բարձրությունը 3 մետր է։
Մագաղաթը գրվել է 1200-1202 թթ.՝ Երզնկայի Ավագ վանքում, Բաբերդի տանուտեր Աստվածատուրի պատվերով։ Մատյանն այժմ գտնվում է Երևանի Մաշտոցի անվան հին ձեռագրերի ինստիտուտ Մատենադարանում։
Արձանը Դավիթ Երևանցու նվերն է Հայաստանին՝ Հայ գրատպության 500-ամյակի և Երևանը գրքի համաշխարհային մայրաքաղաք հռչակվելու առիթով։ Քանդակը ձուլվել է Պրահայում` մոսկվաբնակ գործարար Արթուր Ջանիբեկյանի հովանավորությամբ։
Պատմություն
Հանդիսավոր բացմանը ներկա էին ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը, Երևանի քաղաքապետ Տարոն Մարգարյանը, ՀՀ մշակույթի նախարար Հասմիկ Պողոսյանը, բարձրաստիճան այլ այրեր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ Կատեգորիա:Դավիթ Երևանցու քանդակներ Կատեգորիա:Կանանց հուշարձաններ Կատեգորիա:2012 հիմնադրումներ Երևանում
Վելիկովոլմովսկի գյուղական խորհուրդ (Սումսկի շրջան)
Վելիկովոլմովսկի գյուղական խորհուրդ  (Великовільмівська сільська рада), Ուկրաինայի Սումիի մարզի Սումսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Վելիկովոլմովսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 815 մարդ։ Խորհրդում կա 5 բնակավայր։
Երուսաղեմի Սրբոց Հրեշտակապետաց եկեղեցի
Սրբոց Հրեշտակապետաց եկեղեցի, հայտնի նաև որպես Դեյր էզ-Զեյթուն ( دير الزيتون Dayr az-Zaytūn, «Ձիթենի վանք»), հայ առաքելական եկեղեցի Երուսաղեմի Հին քաղաքի հայկական թաղամասում։
Պատմություն
Ավանդույթի համաձայն, այս վայրում էր գտնվում քահանայապետ Աննայի տունը, թեև ավելի վաղ ավանդույթները տունը տեղադրում էին նաև տարբեր վայրերում, օրինակ՝ Վիա Դոլորոզա փողոցում կամ Սիոն լեռան վրա ։
Վանքը հիմնադրվել է 12-13-րդ դարերում ։
Ժողովածու (504)
Ժողովածու (504), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է ժողովածուի 504 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1638 թվականին Աստվածատուր դպիր գրիչի կողմից, Կոստանդնուպոլսում։ Ստացողը եղել է Խջյ Սահրատ։ Գրված է մագաղաթի վրա, որը ունի 20,3x11.5 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 189 թերթից։ Գրված է միասյուն, բոլոր գրող։ Ունի մանրանկարներ՝ Ներսես Շնորհալու պատկերով։ Կազմը` կաշվեպատ տախտակ դրոշմազարդ, աստառը՝ կարմիր մետաքս։ Հիշատակարաններ՝ O :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Ալեքսանդր Առաքելյան
Ալեքսանդր Նիկոլայի Առաքելյան, հայ մանկավարժ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ (1965):
Կենսագրություն
1943-1947 թվականներին սովորել և ավարտել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը։ Երկար տարիներ կատարել է մանկավարժական, դաստիարակչական աշխատանքներ։ Եղել է Գորիսի №2 միջնակարգ դպրոցի ուսմասվար, ՀԿԿ շրջկոմի պրոպագանդայի և ագիտացիայի բաժնի վարիչ, 1957-1983 թվականներին վարել է շրջանային ժողկրթբաժվարի պաշտոնը ։ Կյանքի վերջին տարիներին եղել է Գորիսի շրջսովետի գործկոմի սոցապ բաժնի վարիչ ։
Մարտական և աշխատանքային աչքի ընկնող ծառայությունների համար Առաքելյանը պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով, «Մարտական ծառայությունների համար», Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար, «Աշխատանքի վետերան» և այլ մեդալներով ու պատվոգրերով։ 1965 թվականին Առաքելյանին շնորհվել է հանրապետության վաստակավոր ուսուցչի կոչում։
Ալեքսանդր Առաքելյանը մահացել է 1987 թվականին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:«Մարտական ծառայությունների համար» մեդալով պարգևատրվածներ Կատեգորիա:«1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալակիրներ Կատեգորիա: «Աշխատանքի վետերան» մեդալակիրներ Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչներ
Ծալքեր
Ուռուցիկ ծալքերը կոչվում են անտիկլինալներ, իսկ գոգավորները՝ սինկլինալներ։ Ծալքերի կարևոր տարրերն են՝ միջուկը, թևերը և փականը։ Ծալքերի մորֆոլոգիական տիպերը բազմազան են և միմյանցից տարբերվում են ըստ ձևի, չափի, փոխհարաբերության ու հասակի։ Ծալքերը լինում են, ըստ առանցքային մակերևույթի ու թևերի հորիզոնական հարթության նկատմամբ ունեցած դիրքի՝ ուղիղ, թեք, պառկած, շրջված, ըստ թևերի առանցքային մակերևույթի նկատմամբ ունեցած դիրքի՝ նորմալ (բաց), իզոկլինալ, հովհարաձև, ըստ շերտերի ոլորման ձևերի՝ սովորական, անկյունավոր (սուր), կլորավուն, սնդուկաձև, արկղաձև, կատարաձև, ըստ եզրագծերի՝ գծային, ձվաձև (բրախիծալք), գմբեթաձև, ըստ առանցքային մակերևույթի դիրքի՝ սիմետրիկ, ասիմետրիկ և այլն։ Կախված չափերից՝ առանձնացվում են առաջին, երկրորդ և երրորդ կարգի ծալքեր, իսկ ըստ ծագման՝ ներծին (տեկտոգեն, մագմատոգեն) և արտածին։ Հայաստանի տարածքում տարածված են ծալքերի գրեթե բոլոր տիպերը։
Կատեգորիա:Երկրաբանություն
Մալդիվների տնտեսություն
Մալդիվների տնտեսություն, աշխարհում 160-րդ է համախառն ներքին արդյունքի (ՀՆԱ) ցուցանիշներով։ Տնտեսության հիմնական ճյուղերն են զբոսաշրջային ծառայությունները (ՀՆԱ-ի 28%-ը) և ձկնորսությունը։ 1990-1993թվականներին՝ արդյունաբերական զգալի վերելքից հետո, իրականացվեց ազատականացում, որն ապահովեց մասնավոր կապիտալի ընդլայնված մասնակցությունը արդյունաբերության մեջ։ Մակրոտնտեսական կայունացման արդյունքում ենթակառուցվածքների զարգացումն իր ազդեցությունն է թողել զբոսաշրջիկների հոսքի ավելացման վրա։