Դրամատիկական_թատրոն
Վերածննդի դարաշրջանի թատրոն
Նոր թատրոնը ծնվել է Իտալիայում, որտեղ մի կողմից պատարագային դրաման ավելի երկար է գոյություն ունեցել, քան որևէ այլ երկրում՝ մինչև 15-րդ դարի առաջին կեսը, այն ժամանակ, երբ Իտալիայից դուրս այն վերացել է դեռևս 13-րդ դարում, մյուս կողմից էլ համեմատաբար ավելի ուշ՝ միայն 15-րդ դարի կեսերին է ի հայտ եկել միստերիաների իտալական համանմանը՝ «rapresentazioni sacre»-ն ։ Ֆլորենցիայում այդ ներկայացումների տեքստերը գրում էին խոշոր պոետ-մարդասերները՝ Ֆեո Բելկարին, Լուիջի Պուլչին և Լորենցո Մեդիչին՝ Ֆլորենցիայի Հանրապետության ղեկավարը։ Անտիկ գրականությամբ և փիլիսոփայությամբ տարված մարդասերներն սկզբնական շրջանում որքան հնարավոր էր անտիկ հոգին սերմանում էին հոգևոր ներկայացումներում՝ ընդհուպ մինչև միստերիաներում հեթանոսական սյուժեների կիրառումը՝ մասնավորապես Օրփեոսի մասին առասպելը ։ Զուգահեռ զարգանում էր մեկ այլ միտում՝ 15-րդ դարի 70-ական թվականներին Պոմպոնիուս Լետուսը վերածնեց անտիկ հռոմեական թատրոնը․ իր աշակերտների հետ նա բնօրինակ լեզվով բեմադրում էր Սենեկայի, Պլավտոսի և Տերենտիուսի ստեղծագործությունները։ Լետիուսի փորձն արագ տարածվեց ամբողջ Իտալիայում և քանի որ լատիներենը բոլորին չէր հասկանալի, շուտով հայտնվեցին հին հռոմեական հեղինակների իտալերեն թարգմանությունները։ Իտալական թատրոնի երկու ձևերը՝ իտալերեն թարգմանված անտիկ կատակերգությունները (ինչպես նաև բնօրինակ պիեսները, որոնք երկար ժամանակ ակնհայտ կրկնօրինակում էին) և առասպելական սյուժեներով միստերիաները, աստիճանաբար մերձենում էին, մեկը մյուսից փոխառնում էր դրամատուրգիական տեխնիկայի և բեմական մարմնավորման տարրեր ։ Իտալիայում միստերիաների տարածման հետ էր կապված առաջին թատերախմբերի առաջացումը 15-16-րդ դարերի սահմանագծին՝ սկզբնական շրջանում սիրողական միավորումների տեսքով, որոնք այնուհետև վերածվեցին կիսասիրողականի․ արհեստավորները և մտավորականները թատերախումբ էին կազմում, երբ ներկայացումների կարիք կար, դրանք գումարով բեմադրում էին հարուստ տներում և վերադառնում էին իրենց նախկին զբաղմունքին, երբ ներկայացումների պահանջարկ չկար ։ Իտալական պրոֆեսիոնալ թատրոնի կայացման գործում մեծ դեր է խաղացել դերասան և դրամատուրգ Անջելո Բեոլկոյի պադովական թատերախումբը, որի անդամները, տարբեր պիեսներում հանդես գալով միևնույն անուններով և միևնույն հանդերձանքով, ստեղծում էին անփոփոխ տիպեր (tipi fissi) այս առումով Բեոլկոյի թատերախումբը կանխագործում էր 16-րդ դարի կեսերին ի հայտ եկած կոմեդիա դել'արտեին ,։ Սակայն իտալերենից ճշգրիտ թարգմանությամբ այն ժամանակ «commedia dell’arte» նշանակում էր «պրոֆեսիոնալ թատրոն»․ «դիմակների կատակերգություն» հասկացությունն ի հայտ եկավ ավելի ուշ ։ Երկար ժամանակ ներկայացումները բեմադրվում էին պալատներում․ հաճախ մեծ ուժեր և ծախսեր պահանջող իմպրովիզացիոն բեմը կարող էր պատրաստվել միայն մեկ ներկայացման համար։ Միայն 16-րդ դարի 20-ական թվականներին սկսեցին ի հայտ գալ թատերական հատուկ շենքեր․ ընդ որում կառուցման սկզբունքները փոխ էին առնվում Վիտրուվիոսից․ Հին Հռոմում հանդիսատեսի դահլիճը կառուցվում էր ամֆիթատրոնի նման ։ 1519 թվականին գրանցվեց վարագույրի օգտագործման առաջին դեպքը․ Հռոմում՝ Վատիկանի պալատում, Լեո X Հռոմի պապին Լուդովիկո Արիոստոյի «Նենգափոխներին» ներկայացումը բեմադրելիս վարագույրը, որն իջնում էր հատուկ պատրաստված փողրակի մեջ, պատրաստված էր Ռաֆայելի նկարի հիման վրա ։ Իտալական նոր թատրոնը առաջացել է որպես պալատական թատրոն, սակայն շուտով հայտնի է դարձել իտալական հասարակության ամենալայն շերտերում, որոնց հետաքրքրություններին և ճաշակին այն սկսեց հարմարվել 15-րդ դարի վերջին - 16-րդ դարի սկզբին․ առասպելաբանական սյուժեներն աստիճանաբար տեղի էին տալիս ժամանակակից կյանքից վերցրած սյուժեներին, որոնք, իրենց հերթին, թելադրում էին ներկայացումների ձևավորման նոր սկզբունքներ և դերասանական խաղի այլ ոճ ։ Իտալիան թատերական արվեստի բնագավառում ճանապարհ է հարթել, որով անցել են նաև այլ երկրները ․ կոմեդիա դել'արտեն, իտալացի դերասանների պարբերաբար հյուրախաղերի շնորհիվ, 16-րդ դարի վերջին և ամբողջ 17-րդ դարում Իսպանիայում, Ֆրանսիայում, Անգլիայում և Գերմանիայում դարձավ բեմական արվեստի դպրոց ։ Իտալացի մարդասերներին էին պատկանում նաև դրամայի տեսություն ստեղծելու առաջին փորձերը՝ Արիստոտելի «Պոետիկա»-ն՝ որպես թատրոնի ոլորտում հին աշխարհի բարձրագույն հեղինակություն մեկնաբանելու միջոցով։ Եվ թեև Արիստոտելն ասել է միայն մեկ միասնությանը՝ գործողություններին հետևելու անհրաժեշտության մասին, մեկնաբանողներն ավելի հեռուն գնացին․ Արիստոտելի նկատառումն առ այն, որ հույն ողբերգակների մոտ գործողությունը սովորաբար կատարվում է արևի մեկ պտույտի ընթացքում, Ջիրալդի Չինտիոն օրենքի մեջ ներառեց ժամանակի միասնությունը, մեկ այլ մեկնաբան, ուրույն ձևով մեկնաբանելով Արիստոտելի տեքստը, հավելեց տեղի միասնության պահանջը․ 1570 թվականին Լոդովիկո Կաստելվետրոն իր «Պոետիկա»-ում առաջ քաշեց 3 միասնությունների տեսությունը, որը կլասիցիզմի դարաշրջանի թատրոնի համար օրենք դարձավ ։