cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հակարի (գյուղ, Քաշաթաղի շրջան)
Աշխարհագրություն
Համայնքի տարածքում առկա են մարմարացած կրաքարի հանքային պաշարներ։
Պատմություն
Գյուղի Հակարի անունը հիշատակված է 7-րդ դարի պատմիչ Մովսես Կաղանկատվացու աշխատության մեջ։ 10-րդ դարում այն ուներ Ախար անունը։ Միջին միջնադարում ավելի հայտնի է Ակերա, ավելի ուշ՝ Ակելու անուններով։
18-րդ դարի երկրորդ կեսին պարսիկ խաների, թուրք փաշաների և քուրդ բեկերի անընդհատ կրկնվող արշավանքների պատճառով հայ ազգաբնակչությունը ստիպված էր հեռանալ ։
19-րդ դարի երկրորդ կեսին այստեղ հայտնվեցին քրդական ցեղախմբեր, որոնք էլ հայկական Հակարի գյուղից 1 կիլոմետր հեռավորության վրա հիմնեցին իրենց բնակավայրը և այն անվանեցին Մուրադխանլի։
Թեև թուրքերը և քրդերը մի քանի տասնամյակների ընթացքում անխնա ոչնչացրին այն ամենը, ինչ հայկական էր, այնուամենայնիվ, Հակարիից 4 կիլոմետր դեպի հյուսիս՝ Զանգանակ վտակի ձախ ափին, պահպանվել է Կառնակաշ անունով ամրոցը (11-14-րդ դարեր)։ Պարսպաշարը պահպանվել է հատվածաբար։ Այն միջին չախի քարերից կրաշաղախով շարված պարիսպ է տեղ-տեղ ամրացած որմնահեծերով, որը որոշ կետերում կանգուն է մնացել և ունի մինչև 5 մետր բարձրություն։ Ամրոցը ունեցել է միջնաբերդ։ Ամրոցի տարածքում պահպանվել են 2 ջրամբարների և մի քանի աշտարակների մնացորդներ ։
Կարծիք կա, որ գյուղում եղել է նաև միջնադարյան եկեղեցի։
Այստեղ հաստատված ավազակաբարո թուրքերն ու քրդերը 20-րդ դարի սկզբներին հարձակումներ են գործել Արցախիի և Սյունիքի հայկական բնակավայրերի վրա, թալանել, քշել տարել անասունները ։
Խորհրդային տարիներին՝ 1930 թվականին, գյուղը գտնվում էր ԱԽՍՀ Կուբաթլուի շրջանի կազմի մեջ։
1993 թվականի հոկտեմբերին գյուղը ազատագրվեց Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակի ստորաբաժանումների կողմից։ 1995 թվականի ապրիլից սկսվեց Հակարիի վերաբնակեցման գործընթացը։ Սկզբում այստեղ հաստատվեցին ՀՀ-ից 7 ընտանիքներ։ Այնուհետև այստեղ հաստատվեցին նաև Ադրբեջանից բռնագաղթածներ ։
Սկզբում գյուղը անվանվեց Մարաթուկ, իսկ 2002 թվականին ԱՀ կառավարության որոշմամբ այն կրկին ստացավ իր պատմական Հակարի անունը։
2020 թվականի Արցախյան երկրորդ պատերազմի հետևանքով գյուղը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի հսկողության տակ ։
Բնակչություն
Բնակչությունը 2003 թվականի տվյալներով 131 մարդ է։ 2015 թվականին Հակարի համայնքի բնակչության թվաքանակը կազմում է 119 մարդ, կա 39 տնտեսություն։
Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ`անասնապահությամբ և հողագործությամբ։
Պատմամշակութային հուշարձաններ
Համայնքի պատմամշակութային հուշարձաններն են՝ ամրոց «Կառնակաշ» (11-14-րդ դարեր), 2 ջրամբար (11-14-րդ դարեր), պարիսպապատ (11-14-րդ դարեր), խաչքար «Հակարի» (16-րդ դար)։
Հասարարակական կառույցներ
2015 թվականի դրությամբ համայնքում գործում էր գյուղապետարան, միջնակարգ դպրոց, որտեղ սովորում էին 18 աշակերտներ ։
2002-2003 թվականներին դպրոցի երկհարկանի շենքը վերանորոգվել է բարերարներ Հակոբ և Մինաս Շիրվանյանների միջոցներով։ Դպրոցում 2018-2019 ուսումնական տարում սովորում էր 21 աշակերտ, դասավանդում՝ 9 ուսուցիչ։ Տարբեր տարիների դպրոցի տնօրեններ են աշխատել Ալեքսանդր Սաղաթելյանը, Արմեն Մովսիսյանը, Արսեն Հայրապետյանը ։
Մոնտեքիո Էմիլիա
Մոնտեքիո Էմիլիա  (Մոնտեքիո Էմիլիա), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Էմիլիա Ռոմանիա մարզում՝ Ռեջիո Էմիլիա գավառում։
Բնակչությունը ըստ 2001 թվականի տվյալների կազմում է 8738 մարդ։ Բնակչության միջին խտությունը՝ 364 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 24 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 42027։ Հեռախոսային կոդը՝ 0522։
Կոմունայի հովանավոր սուրբն է սուրբ նահատակ Դոմնինոս Ֆիդենցացին։ Տոնը նշվում է ամեն տարի հոկտեմբերի 28-ին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էմիլիա Ռոմանիայի քաղաքներ
Իմ պատասխանատվությունը չէ
«Իմ պատասխանատվությունը չէ» (Not My Responsibility), ամերիկացի երգչուհի Բիլլի Այլիշի կարճամետրաժ ֆիլմը, որը թողարկվել է 2020 թվականին  ։
Ի սկզբանե, ֆիլմը ցուցադրվել է Այլիշի Where Do We Go? World Tour շրջագայության ժամանակ 2020 թվականի մարտին ։ Հունիսի 3-ի տվյալներով ֆիլմը ՅուԹյուբ հարթակում ունի 18 միլիոն դիտում և 2 միլիոն հավանում, իսկ ինստագրամում նույնպես ունի 18 միլիոն դիտում ։
Քննադատություն
Կարճամետրաժ ֆիլմը դրական գնահատականների է արժանացել ինչպես երկրպագուների, այնպես էլ քննադատների կողմից։ Ֆիլմը ծառայում է որպես Այլիշի պատասխանը` հասարակության բացասական արձագանքներին այն մասին, թե ինչ է նա կրում կամ ինչպիսին է նրա վարքը, նշելով, որ բոլորին հաճելի է, որ դա «իր պատասխանատվությունը չէ» ։ «Rolling Stone» ամսագրից Ալթեա Լեգասպին այս պիեսը համարում է «հզոր», իսկ Կարենա Մերեդիտը «PopSugar»-ից գովաբանել է նրան իր «ուժեղ հաղորդագրության» համար` հավելելով, որ «Այլիշը բաց է մարմնի պատկերի սեփական պայքարում, որը սկսվել է պատանեկան տարիքում և թե ինչպես է հասարակական կարծիքը ստիպել նրան հույսը դնել պարկանման զգեստապահարանի վրա, որպեսզի իրեն հարմարավետ զգա։ Ըստ երևույթին, նրա հոլովակը համարվում է այդ զգացմունքների կարևոր շարունակությունը, որտեղ Այլիշը վերջապես կարող է դիմել իր քննադատներին` սեփական պայմաններով» ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2020 ֆիլմեր Կատեգորիա:Կարճամետրաժ ֆիլմեր Կատեգորիա:Բիլլի Այլիշ Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր
Մարգարիտա Խաչատրյան
Մարգարիտա Մամիկոնի Խաչատրյան, հայ գրականագետ։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (2002)։
Կենսագրություն
Մարգարիտա Խաչատրյանը ծնվել է 1955 թվականի հունվարի 10-ին, Երևանում։ 1975 թվականին ավարտել է Հայաստանի պետական մանկավարժական ինստիտուտը։ 1975 թվականից եղել է ՀԽՍՀ գիտությունների ակադեմիայի Գրականության ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող, դասավանդում է ՀՀ բուհերում և դպրոցներում։ Հեղինակ է «Համաստեղի ստեղծագործությունը» (2004), «Դերենիկ Դեմիրճյանի երգիծանքը» (2004) մենագրությունների։ Կազմել է «Համաստեղ։ Նամականի» (2003), «Համաստեղ։ Մոռացված էջեր» (հ. 1-3, 2005) գրքերը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Պահապան: Միայնակ և Մեծ Աստվածը
'''Պահապան. Միայնակ և Մեծ Աստվածը''', հարավկորեական հեռուստասերիալ։ Գլխավոր դերերում նկարահանվել են Գոն Յուն, Կիմ Գո Ընը, Լի Դոն Ուկը, Յու Ին Նան և Յուկ Սոն Ջեն։ Այն ցուցադրվել է TvN հեռուստաալիքով յուրաքանչյուր ուրբաթ և շաբաթ օրերին ժամը 20:00։ Ցուցադրումը սկսվել է 2016 թվականի դեկտեմբերի 2-ին և ավարտվել է 2017 թվականի հունվարի 21-ին ։
Հեռուստասերիալի վերջին սերիան արձանագրել է 18, 68% վարկանիշ համազգային լսարանում, դարձնելով այն երկրորդ ամենաբարձր գնահատված դրաման կորեական մալուխային հեռուստատեսության պատմության մեջ, զիջելով «Պատասխանը 1988-ին» հեռուստասերիալին ։
Սյուժե
Նա դարձել է գոբլին՝ մարտական սրից, որին հպվել է իր տիրոջ մահացած հոգին։ Շատ դարեր առաջ այդ թուրը պատկանել է Կիմ Սինին, ում ժողովուրդը սիրում էր, բայց սպանվում է երիտասարդ և շատ խանդոտ թագավորի հրամանով։ Սուրը ողողված է եղել շատ թշնամինների արյունով, ովքեր նրան մեծ ուժ են շնորհել։ Նա արդեն երկար ժամանակ թափառում էր երկրի վրա և զգալիորեն հոգնել էր իր անդադար գոյությունից, երազելով որքան հնարավոր է շուտ հանդիպել նրան, ով կփրկի նրան անմահության անեծքից ։
Ջի Ըն Թակը ծնվել է Գոբլինի կնոջ կնիքով։ Նա մեծացել է հասարակ ընտանիքում, երբեմն տագնապալի, իսկ երբեմն վախեցնելով հարազատներին տարօրինակ արարքներով և իր տարիքին չհամապատասխանող դատողություններով։ Աղջիկը կարողանում էր տեսնել մահացած մարդկանց հոգիները, և այդ փաստը վախեցնում էր շրջապատին՝ դատապարտելով նրան մենության։ Երբ լրացավ նրա ինը տարեկանը, նրա մայրը մահացավ։ Բայց այդքանով Ըն Թակի դժվարությունները չեն վերջանում։ Մահվան հրեշտակը, որը գալիս է վերցնելու նրա մայրիկի հոգին, հետաքրքրվում է տարօրինակ երեխայով։ Քանի որ, նրա անունը չկար իր ցուցակում։ Աղջիկը ստպված էր հեռանալ քաղաքից, որպեսզի խուսափի նրա պատժից։
Նրանք հանդիպում են Ըն Թակի տասնիններորդ տարեդարձի ժամանակ։ Գոբլինը այնպես անսպասելի է հայտնվում թաց եղանակից և կյանքից դժգոհող աղջկա դիմաց, որ նա կարծում է, թե գոբլինը ևս մեկ ուրվական է։ Իսկ նա զարմանում է, թե ինչը ստիպեց նրան հայտնվել օվկիանոսի ափին անձրևի տակ, այն ժամանակ, երբ նա հանգստանում էր Նիս քաղաքի տաք արևով։ Չէ որ, Ըն Թակը Աստծուց ընդամենը խնդրում էր մի փոքր երջանկություն և լավ ընկերոջ։ Ըն Թակը նման չէ հասարակ մարդ արարածի և շուտով Գոբլինը կհասկանա թե ինչու։
Արտադրություն
Հեռուստասերիալի սցենարի հեղինակն է Կիմ Ըն Սուկը, ով նաև գրել է ավելի հայտնի հեռուստասերիալների սցենարներ, ինչպիսիք են՝ «Խորհրդավոր այգին» (2010 թ.), «Ժառանգները» (2013 թ.) և «Արևի հետնորդները» (2016 թ.): Դրաման նշանավորվեց նրանով, որ այն ռեժիսոր Լի Ըն Բոկի և Կիմ Ըն Սուկի երկրորդ համագործակցությունը էր, նրանք միասին աշխատել են «Արևի հետնորդները» հեռուստասերիալի վրա ։
Սցենարի առաջին ընթերցումը տեղի է ունեցել Nuri Dream հրապարակում, Սանգամ Դոնգ, Սեուլ, Հարավային Կորեա, 2016 թվականի օգոստոսի 30-ին ։ Սեգուկի տեսարանները նկարահանվել են սեպտեմբերի 22-ին Գիմջե քաղաքում, Հյուսիսային Ջոլա, Հարավային Կորեա   ։ Գերեզմանատան տեսարանները նկարահանվել են հոկտեմբերին Քվեբեկ քաղաքում, Կանադա   ։
Ընդունում
Հեռուստասերիալը իր ցուցադրման ժամանակ եղել է հիթ և ունեցել է բարձր վարկանիշ կաբելային հեռուստատեսությունում ։ Հեռուստասերիալի վերջին սերիան արձանագրել է 18, 68% վարկանիշ համազգային լսարանում, դարձնելով այն երկրորդ ամենաբարձր գնահատված դրաման կորեական մալուխային հեռուստատեսության պատմության մեջ, զիջելով «Պատասխան 1988-ին» հեռուստասերիալին ։ Այն նաև գլխավորել է ազդեցության չափման տարբեր ցուցանիշներ մալուխային և վերգետնյա հեռուստատեսություններում   ։ Այն իր ազդեցություն է ունեցել նորաձևության մեջ և նրա ցուցադրման ընթացքի ծախսերի վրա ։ Կիմ Ին Յուկի բանաստեղծությունների «Սիրո ֆիզիկա» գիրքը, նույնպես մեծ ուշադրության է արժանացել այն բանից հետո, երբ նրա բանաստեղծություններից մեկը ցուցադրվեց հեռուստասերիալում ։ Հեռուստասերիալի պաշտոնական սաունդթրեքները գլխավորել են տեղի երաժշտական հիթ-շքերթները   ։
The Korea Times-ը հայտարարել է, "... հեռանկարի խորությունը, Գոբլինի կյանքին հետևելը, որի կրծքավանդակին հարվածել են սրով և տվել են հավիտենական կյանք որպես պատիժ, այն ընկղմում է հանդիսատեսին ֆանտաստիկ պատմության մի աշխարհ։ Կյանքի և մահվան բարդությունները պատմությունը դարձնում են ավելի հետաքրքրաշարժ"   :
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հարավկորեական հեռուստասերիալներ Կատեգորիա:2016 հեռուստասերիալներ Կատեգորիա:2017 հեռուստասերիալներ Կատեգորիա:Հարավկորեական ֆենտեզի հեռուստասերիալներ Կատեգորիա:Կորեերեն հեռուստասերիալներ
Մերիկուրտ ան Վիմե
Մերիկուրտ ան Վիմե (Méricourt-en-Vimeu), համայնք Ֆրանսիայի Պիկարդիա մարզի Սոմ գավառում ։
Բնակչությունը 2006 թվականի դրությամբ կազմում է 112 մարդ, բնակչության խտությունը` 33.84 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 3.31 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 120 կմ հյուսիս, Ամյեն քաղաքից 26 կմ արևմուտք։
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 77 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 59-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 18։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 76,6 %։ 59 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 54 անձ (29 տղամարդ և 25 կին)։ Գործազուրկ են եղել 5 անձ (3 տղամարդ և 2 կին)։ 18 անաշխատունակներից 9-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 6-ը` թոշակառուներ, իսկ 3-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Բիզյա
Բիզյա (Biziat), (Ambérieux-en-Dombes), կոմունա Ֆրանսիայում՝ Ռոն Ալպեր մարզում՝ Էն գավառում։ Էնի դեպարտամենտ, մտնում է Շատիոն սյուր Շալարոն կանտոնայի կազմի մեջ։ Բուրկ ան Բրեսսայի կոմունա։
INSEE կոդը՝ 01046։
Աշխարհագրություն
Համայնքը գտնվում է մոտ 360 կմ հարավ-արևելք Փարիզից, 55 կմ հյուսիս Լիոնից, 22 կմ հարավ-արևմուտք Բուրկ ան Բրեսայից ։
Համայնքի հյուսիս արևելյան մասով հոսում է Վել գետը։
Եղանակ
Կլիման ցամաքային է, ցուրտ ձմեռներով և տաք ամառներով։ Անձրևներ հազվադեպ են լինում, հիմնականում՝ ամռանը։
Բնակչություն
2010 թվականին բնակչությունը կազմել է 797 մարդ ։
Տնտեսություն
2010 թվականի տվյալներով 516 մարդկանցից 423 (15-64 տարեկան) տնտեսապես ակտիվ են, 93-ը՝ պասիվ (ակտիվության ինդեքսը՝ 82,0 %, 1999 թվականին 73.6% էր)։ 423 ակտիվ բնակիչներից 392-ը (205 տղամարդ և 187 կին) աշխատում են, գործազուրկ էր 31-ը (17 տղամարդ և 14 կին)։ 93 պասիվներից 33-ը աշակերտներ և ուսանողներ են, 34-ը՝ թոշակառուներ, 26-ն էլ պասիվ են այլ պատճառներով.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Նինա Թարվերդյան
Նինա Ալեքսեյի Թարվերդյան, հայ մանրէաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1999):
Կենսագրություն
Նինա Թարվերդյանը ծնվել է 1956 թվականի հունվարի 1-ին, Երևան քաղաքում։ 1979 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1981-1986 թվականներին աշխատել է Համաճարակաբանության, վիրուսաբանություն և բժշկական մակաբուծաբանության ինստիտուտում։ 1987-1990 թվականներին եղել է Երևանի բժշկական ինստիտուտի Կենտրոնական գիտահետազոտական լաբորատորիայում անօդակյաց սպոր չառաջացնող բակտերիաների անջատման և նույնականացման բաժնի ղեկավար, 1990-1997 թվականներին՝ Երևանի պետական բժշկական համալսարանի մանրէաբանության, վիրուսաբանության և իմունաբանության ամբիոնում։ Առաջին անգամ Թարվերդյանը (Ա. Հովհաննիսյանի հետ) կլինիկական նյութից անջատել է պեպտոստրեպտոկոկի անօդակյաց շտամ։ Նրա մշակած մեթոդական ցուցումները կիրառվել են 1988 թվականի Սպիտակի երկրաշարժի բակտերիաբանական հետազոտությունների ժամանակ։ 1997 թվականից ապրում է Ռուսաստանի Դաշնությունում։ 1999 թվականից՝ բժշկական գիտությունների դոկտոր է  ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ մանրէաբաններ Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Պոզնանի ապստամբություն (այլ կիրառումներ)
Պոզնանի ապստամբություն, կարող է վերաբերել՝
Պոզքյոյ (այլ կիրառումներ)
Պոզքյոյ, կարող է վերաբերել՝
Խիրալդա
Խիրալդա (Giralda — «հողմացույց»), տեսարժան վայր, Սևիլյայի խորհրդանիշ, քառակուսի աշտարակ, որը գտնվում է Սևիլյայի մայր տաճարի կողքին։ Աշտարակի բարձրությունը կազմում է մոտավորապես 98 մ։
Պատմություն
Խիրալդա աշտարակի կառուցման նախօրինակ է հանդիսացել Մարաքեշի Կտուբիա մզկիթի մինարեթը ։ Շինարարությունը սկսել է ճարտարապետ Ահմեդ բեն Բանը 1184 թվականին Աբու Յուսուֆ Յակուբ ալ-Մանսուրի օրոք, իսկ Ալի ալ Գոմարը 1198 թվականին ավարտել է։ Աշտարակը ծառայել է Սևիլյայի Մեծ մզկիթի մինարեթ։ Արաբական գերիշխանության ժամանակ Խիրալդա աշտարակին տրվեցին 4 ոսկեզօծ գնդեր։ Թագավոր Ալֆոնսո Իմաստունի ակնարկում նշվում է, որ երբ արևը լուսավորում էր գնդերը, նրանց շողքը երևում էր քաղաքի ճանապարհներին՝ տեսանելի լուսավորության վրա։ Մինարեթի հարթ տանիքը թույլ էր տալիս Խիրալդան օգտագործել որպես աստղադիտարան, որն այդ ժամանակ հանդիսանում էր Եվրոպայում խոշորագույններից մեկը։
Այն բանից հետո, երբ 1248 թվականին Ֆերդինանդո III-ը նվաճել է Սևիլյան, մզկիթն օգտագործել են որպես տաճար, բայց այն պահպանել է իր նախկին ձևը։ 1568 թվականին կորդովացի ճարտարապետ Էրման Ռուիսը աշտարակը մինչև վերջ կառուցել է իսպանական վերածննդի ոճով՝ ավելացնելով նոր քառակուսի զանգակատուն, որոնք իրար միացված էին փողոցի լապտերների հաջորդական շարքերով։ Վերևի հատվածը ավարտվում է Վերայի 4 մետրանոց բրոնզե արձանով, իսկ նրա ձեռքերում դրոշն է, որը գտնվում է 83 մ բարձրության վրա և ծառայում է որպես հողմացույց ։ Արձանը դրվել է 1568 թվականին՝ քանդակագործ Բարտոլոմե Մորելի կողմից։
Ի սկզբանե Լա Խիրալդա կոչվում էր ոչ միայն զանգակատունը, այլ նաև արձանը, որը իր չափերով և հայտնությամբ ժամանակակիցների վրա մեծ տպավորություն է թողնում։ Պրոսպեր Մերիմեն «Քավարանի հոգիներ» նովելում պնդում է, որ սևիլյացի «ուղեկիցը ձեզ կպատմի, թե ինչպես է Դոն Ժուանը տարօրինակ առաջարկություն է արել Խիրալդային՝ բրոնզե արձանին, որը զարդարում էր տաճարի մավրիտանական աշտարակը, և ինչպես Խիրալդան նրան ընդունեց»։
Ճարտարապետություն
Աշտարակի ներսում ձգվում է լայն, թեք հարթակ։ Պյոտր Գնեդիչը գրել է, որ այդ բեմի վրա ձիով կարելի է հասնել աշտարակի վերին հատվածը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սևիլյայի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Իսպանիայի տեսարժան վայրեր Կատեգորիա:Մինարեներ Կատեգորիա:1198 հիմնադրումներ Իսպանիայում
Օլեքսանդր Բոժկո
Օլեքսանդր Իվանովիչ Բոժկո (Олександр Іванович Божко, 1946, ապրիլի 1, գ. Նովի Բեզրադիչի, Ուկրաինա), ուկրաինացի դիվանագետ, թարգմանիչ, հայագետ, հայ գրականության թարգմանիչ, 1996-2001, 2005-2010 թթ.` Հայաստանում Ուկրաինայի արտակարգ և լիազոր դեսպան։
Կենսագրություն
1973 թ. ավարտել է Կիևի Տարաս Շևչենկոյի անվան պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը, ուկրաիներենի և հայերենի մասնագետ է։ Երկամյա ստաժավորում է անցել Երևանի պետական համալսարանում, որտեղ ուսումնասիրել է հայոց լեզու և գրականություն։ Հեռակա սովորել է Հայաստանի գիտությունների ակադեմիայի գրականության ինստիտուտի ասպիրանտուրայում (1975)։ Փայլուն տիրապետում է հայերենին։ Գիտի նաև ռուսերեն և ֆրանսերեն։ Ուկրաինայի և Հայաստանի գրողների միությունների անդամ է ։
Աշխատանքային ուղի
Դիվանագիտական աստիճանը` արտակարգ և լիազոր դեսպան
Թարգմանություններ, գրականագիտություն
Հեղինակ է մշակութաբանական և գրականագիտական ավելի քան 100 հոդվածի, թարգմանությունների հայերենից։
Օ. Բոժկոյի թարգմանությամբ լույս են տեսել «Սասունցի Դավիթը», Վարդան Վարդանյանի «Կոմիտաս» վիպակը, Մուշեղ Գալշոյանի՝ արևմտյան Հայաստանի մասին վիպակները, Զորայր Խալափյանի, Հրանտ Մաթևոսյանի, Կարեն Սիմոնյանի, Սերո Խանզադյանի, Աղասի Այվազյանի, Հովհաննես Կամենացու, Րաֆֆու և այլոց գրքերը։ Նրա հոդվածները, ակնարկները հիմնականում նվիրված են հայ-ուկրաինական գրական կապերին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի դիվանագետներ Կատեգորիա:Ուկրաինացի թարգմանիչներ Կատեգորիա:Ուկրաինացի հայագետներ
Պոժարկի (այլ կիրառումներ)
Պոժարկի, կարող է վերաբերել՝
Պոժարսկոե (այլ կիրառումներ)
Պոժարսկոե, կարող է վերաբերել՝
Մաթեմատիկայի պատմությունը Հնդկաստանում
Հնդկական մաթեմատիկայի գիտական ձեռքբերումները լայն և բազմազան են։ Արդեն հին ժամանակներում Հնդկաստանի գիտնականները, շատ առումներով հասան զարգացման յուրօրինակ մակարդակների, այդ թվում մաթեմատիկական գիտելիքների բարձր մակարդակի։ Մ.թ.ա առաջին հազարամյակում Հին Հնդկակաստանի գիտնականները հնագույն մաթեմատիկան բարձրացրեցին և հասցրին նոր, ավելի բարձր մակարդակի վրա։
Հնագույն ժամանակաշրջան
Հնդկական մաթեմատիկայի զարգացումը, հավանաբար, վաղուց էր սկսվել, բայց փաստացի ոչ մի վավերագրական տեղեկատվություն չկա զարգացման սկզբնական շրջանի մասին։ Մաթեմատիկական տեղեկատվությունը պարունակող հնագույն հին տեքստերի շարքում առանձնանում են Շուլբա-սութրայի (Վեդաների հավելված) մի շարք կրոնական և փիլիսոփայական գրքեր։ Այս տեքստերը նկարագրում է զոհասեղանի շինարարությունը։ Այս գրքերի ամենահին տարբերակները պատկանում են մ.թ.ա. VI դարին։ Հետագայում, մինչև մ.թ.ա. 3-րդ դար, դրանք անընդհատ լրացվում էին։ Արդեն այդ հնագույն ձեռագրերում կար հարուստ մաթեմատիկական տեղեկատվություն, որն իր մակարդակով ոչնչով չէր զիջում բաբելոնյան մաթեմատիկային՝
Կոմբինատորիկայի դասական խնդիրը՝ «Քանի եղանակով կարելի է m տարրերից ընտրել բոլոր N հնարավոր տարբերակները», այն հիշատակվում է մ.թ.ա. 4-րդ դարի սկզբից ։ Հնդկացի մաթեմատիկոսները, ըստ երևույթին, առաջինն էին հայտնաբերել երկանդամի գործակիցները և դրանց հետ կապված Նյուտոնի երկանդամը ։
Համարակալում և հաշվում
Հնդկաստանի համարակալումը (թվերի ձևը) ի սկզբանե նրբագեղ էր։ Սանսկրիտում թվերը համարակալելու համար օգտագործեցին մինչև 10^{53}: Սկզբում թվերի համար օգտագործել են փյունիկյան համակարգը, իսկ արդեն մ.թ.ա VI դարից՝ առանձին նշաններ 1-9 թվերի համար։ Մի փոքր փոփոխվելուց հետո այդ նշանները դարձել են ժամանակակից թվեր, որոնք մենք կոչում ենք արաբական, իսկ արաբները` հնդկական։ Մոտ մ.թ.ա 500 թվականին հնդկացի գիտնականները հայտնաբերել են մեզ անհայտ թվերի տասնորդական հաշվման համակարգերը։ Նոր համակարգում թվաբանական գործողությունների կատարումը անհամեմատ ավելի հեշտ էր քան նախկինում, երբ հույները կատարում էին անհարմար տառային կոդերով։
Շատ շուտով անհրաժեշտ դարձավ ստեղծել նոր թիվ՝ զրո։ Գիտնականները ժխտեցին այն բոլոր կարծիքները, որոնք փաստում էին, որ այդ գաղափարները եկել է հույներից կամ Չինաստանից, այն ինչ հնդիկները ինքնուրույն են ստեղծել այդ կարևոր նիշը։ Զրոյի առաջին կոդի գրառման օրինակը մեզ հասել է մ.թ.ա 876 թվականից, որը ուներ մեզ ծանոթ շրջանի տեսք։
Հնդիկները օգտագործել են հաշվող տախտակներ՝ հարմարեցված դիրքային գրառումներին։ Նրանք մշակել են ամբողջական ալգորիթմներ բոլոր թվաբանական գործողությունների համար՝ ներառյալ քառակուսի և խորանարդ արմատների դուրսբերումը։ «Արմատ» տերմինն այդպես է անվանվել, քանի որ «մուլա» հնդկական բառը երկու իմաստ ունի, դրանք են՝ հիմք և արմատ (բույսերի)։ Արաբ թարգմանիչները սխալմամբ ընտրել են երկրորդ իմաստը և այդ ձևով այդ տերմինը ստացել է իր անվանումը։ Հնարավոր է, որ նմանատիպ դեպք է եղել նաև « սինուս»-ի անվան ստեղծման ժամանակ։
Հին և միջնադարյան Հնդկաստանի մաթեմատիկոսներ
Առաջին մեզ հասած գիտական գրվածքներում, որոնք մեզ են հասել մ.թ.ա IV—V դարերից, զգալիորեն նկատվում է Հին Հունաստանի ազդեցությունը։ Կան առանձին մաթեմատիկական տերմիններ, որոնք պարզապես գալիս են հունարենից։ Ենթադրվում է, որ այդ աշխատանքներից ոմանք գրել են Հռոմեական կայսրության ջարդերից Ալեքսանդրիայից և Աթենքից փախած հունական արտագաղթողները։ Օրինակ՝ հայտնի Ալեքսանդրիայի աստղագետ Պաուլոսը գրել է «Պուլիսա-սիդդանթա» գրվածքը։
VI-VI դարերի ստեղծագործությունները հիմնականում պատկանում են հնդկացի մաթեմատիկոս և աստղագետ Արիաբհաթային։ Իր աշխատանքում հաշվարկային խնդիրների լուծման բազմաթիվ օրինակներ կան։ 7-րդ դարում աշխատել է մեկ այլ հնդկացի մաթեմատիկոս և աստղագետ Բրահմագուպտան։ Սկսած Բրահմագուպտայից հնդիկ մաթեմատիկոսները ազատորեն աշխատում են բացասական թվերով, դրանք համարելով որպես պարտք։ Ենթադրվում է, որ այս գաղափարը եկել է Չինաստանից։ Այնուամենայնիվ, հավասարումների լուծման մեջ բացասական արդյունքները անխուսափելիորեն մերժվել են։ Բրահմագուպտան, ինչպես Արիաբհաթային, պարբերաբար կիրառել է շղթայական կոտորակները, որոնց տեսությունը բացակայում էր հույների մեջ։
Հատկապես հնդիկները զարգացել են հանրահաշվի և թվային տեսությունների ոլորտում ։
Որոշ պատճառներով երկրաչափությունը հնդիկների մոտ փոքրիկ հետաքրքրություն առաջացրեց. տեսությունների ապացույցները բաղկացած էին նկարից և «տես» բառից։ Մակերեսների և ծավալների, ինչպես նաև եռանկյունաչափության բանաձևերը, ամենայն հավանականությամբ, ժառանգնել են հույներից։
VII-VIII դարերում հնդկական մաթեմատիկական աշխատանքները թարգմանվել են արաբերեն։ Տասնորդական հաշվման համակարգը ներթափանցում է իսլամի երկրներ և նրանց միջոցով, ի վերջո հասնում է Եվրոպա։
XI դարում մուսուլմանները (Մահմուդ Ղազնևի) իրականացնում են Հյուսիսային Հնդկաստանի գրավումը և կործանումը։ Մշակութային կենտրոնները տեղափոխվում են Հարավային Հնդկաստան։ Գիտական կյանքը երկար ժամանակ անկում է ապրում։ Այս ժամանակահատվածի նշանակալի դեմքերից կարելի է առանձնացնել «Սինդհան շիրոմանի» աստղագիտական-մաթեմատիկական թեզի հեղինակ Բհասկարային։ Բհասկարան տվել է Պելի և մի շարք այլ դիոֆանտային հավասարումների որոշումը, առաջ է քաշել անկանոն կոտորակներ և գնդաչափության տեսությունը։
16-րդ դարը նշանավորվեց 100-200 տարի անց Եվրոպայում տարրերի տեսության մեջ խոշոր հայտնագործություններով, այդ թվում սինուսի, կոսինուսի և արկսինուսի։ Դրանց հայտնաբերման պատճառը, ըստ երևույթին, եղել է գտնել \pi-ի ճշգրիտ արժեքը։
Մասիս Գրիգորյան
Կենսագրություն
Մասիս Գրիգորյանը 1945 թվականին ավարտել է Գյումրիի Մերկուրովի անվան նկարչության դպրոցը, 1960 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը։ 1963 թվականից դասավանդել է Երևանի գեղարվեստի պետական ակադեմիայում, 1986-1991 թվականներին՝ դեկան, 1990 թվականից՝ պրոֆեսոր։ 1962 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ Կատեգորիա:ՀՀ ժողովրդական նկարիչներ Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ
I’m Different (երգ)
«I’m Different» (Ես ուրիշ եմ), կորեացի երգչուհիներ Լի Հաիի, Լի Սուխյոնի Akdong Musician դուետի համատեղ սինգլը։ Նաև, որպես հրավիրված կատարող ձայնագրությունում մասնակցել է iKON բոյ-բենդի անդամ Բոբբին։
Սինգլը թողարկվել է թվային ներբեռնումով 2014 թվականի նոյեմբերի 11-ին YG Entertainment-ի և KT Corporation-ի լեյբլներով։ Սինգլի թողարկման առաջին շաբաթին սինգլը թողարկել է Gaon Music Chart-ը։
Billboard-ում «I’m Different»-ը նկարագրվում է որպես դուետ, ոգեշնչված ջազով և ֆանկով, որն արտացոլում է երկու երգչուհիների ոճը և էներգիան ։
Նախադրյալներ և թողարկում
«I’m Different»-ը մեկշաբաթյա Gaon թվային չարթում զբաղեցրել է առաջին հորիզոնականը թողարկման առաջին շաբաթվա ընթացքում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երգեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:2014 սինգլներ Կատեգորիա:2014 երգեր
Կամպեջինե
Կամպեջինե (Campegine), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Էմիլիա Ռոմանիա մարզում՝ Ռեջիո Էմիլիա գավառում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էմիլիա Ռոմանիայի քաղաքներ
Ակաբայի գրավում
Ակաբայի ճակատամարտ (معركة العقبة), Օսմանյան կայսրության կարմիրծովյան վերջին ռազմական հենակետի՝ Ակաբա նավահանգստի (ներկայումս գտնվում է Հորդանան պետության տարածքում) գրավումը բրիտանական ուժերի կողմից ։
Արաբական և բրիտանական միացյալ ուժերը ղեկավարում էին Լոուրենս Արաբը և Աուդա իբու Տային։ Ճակատամարտը տեղի է ունեցել Առաջին համաշխարհային պատերազմի մերձավորարևելյան ռազմաճակատում բռնկված Արաբական հեղափոխության շրջանում։
Պատմություն
Մեդինայի վրա անհաջող հարձակումից հետո արաբ հեղափոխականները՝ Ֆեյսալ իբն Հուսեյնի գլխավորությամբ փոխել են ռազմարշավի ուղղությունը՝ որդեգրելով այլ մարտավարություն։ 1917 թվականի գարնանը արաբական ուժերը տեղափոխվում են հյուսիս և գրավում ժամանակակից Սաուդյան Արաբիայի կազմում գտնվող կարմիրծովյան Յանբու ալ-Բահր և ալ-Վաջհ քաղաքները։ Սակայն դաշնակից արաբներն ու բրիտանացիները չեն կարողանում համաձայնության գալ իրենց հետագա գործողությունների պլանավորման գործում։
Արաբական զորքերը մի շարք հարձակումներ են սկսում Հիջազի երկաթգծի վրա։ Օսմանյան կայսրությունն ապստամբությունը սանձելու նպատակով Արաբական թերակղզի է ուղարկում թուրքական կայազորային բանակին։
Բրիտանական ուժերը որոշում են կայացրել հարձակվել Ակաբայի վրա։ Ակաբան Հորդանանի միակ նավահանգիստն էր և գտնվում էր թուրքական գերիշխանության տակ։ Այն կարևոր ռազմաքաղաքական նշանակություն ուներ Օսմանյան կայսրության համար, քանի որ համարվում էր թուրքերի վերջին ռազմական հենակետը Կարմիր ծովում։ Ակաբան Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին հանդիսանում էր, որպես Պաղեստինում պայքարող բրիտանական ուժերի դեմ հրետակոծող կայանք։ 1915 թվականին ծառայել է, որպես դաշնակիցների սուեզյան հարձակման ելակետ։
Ակաբայի ճակատամարտը սկսվեց 1917 թվականի ամռանը։ Հեղափոխական արաբները օսմանյան հարկային ծանր քաղաքականությունից և անկախ պետականության ստեղծման ծգտումից ելնելով ոտքի էին ելել պայքարի։ Նրանց կողքին էին բրիտանական կայազորները՝ Լոուրենս Արաբի գլխավորությամբ։
Դաշնակիցների բանակը հիմնականում կազմված էր բրիտանական արտադրության ռազմանավերից։ Մեծ Բրիտանիան նախահարձակ եղավ և վերջինիս 5000 նավից բաղկացած նավատորմը շուտով հատեց Կարմիր ծովն ու հասավ Ակաբայի ափերի մոտ։ Սկսվեց քաղաքի ռմբակոծությունը։ Օսմանյան կայսրությունը Ակաբա ուղարկեց 300 զինվորից կազմված մեկ ռազմական կայազոր և 450 զինվորից բաղկացած ևս մեկ հետևակային գումարտակ։ Արաբները օժանդակում էին բրիտանացիներին և շուտով վերջիններս լուրջ լուրջ ռազմավարական ձեռքբերումներ ունեցան։ 1917 թվականի հուլիսի 6-ին բրիտանացիները գրավեցին նավահանգիստը։ Դրանից հետո գնալով թուլացավ Օսմանյան կայսրության դիրքերը Հորդանանում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի ճակատամարտեր Կատեգորիա:Արաբական հեղափոխություն Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի ճակատամարտեր Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմում Օսմանյան կայսրության ճակատամարտեր Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության պատմություն
Ալեքսանդր Մնացականյան (այլ կիրառումներ)
Ալեքսանդր Մնացականյան անունը կարող է վերաբերել հետևյալ անձանց.
Break It Off
«Break It Off», Բարբադոսցի երգչուհի Ռիհաննայի չորրորդ Սինգլն իր երկրորդ A Girl like Me Ստուդիական ալբոմից, որը ձայնագրվել է Շոն Փոլի մասնակցությամբ և թողարկվել է 2006 թվականի նոյեմբերի 13-ին։
Երգացանկ
Թվային ներբեռնում
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2006 սինգլներ Կատեգորիա:Փոփ երգեր Կատեգորիա:Ռիհաննայի երգեր
Բամբերգի տաճար
Սուրբ Պետրոսի և Սուրբ Գևորգի Բամբերգի մայր տաճար (Bamberger Dom St. Peter und St. Georg), Բամբերգի մայր տաճարը, Գերմանիայի կայսերական յոթ տաճարներից մեկը։
Պատմություն
Տաճարի շինարարությունը սկսվել է 1004 թվականին Հռոմեական Սրբազան կայսրության կայսր Հենրիխ II Սրբազանի ցուցումով։ Տաճարը օծվել է 1012 թվականի մայիսի 6-ին։ 1081 թվականին այն վնասվել է հրդեհից, սակայն 1111 թվականին եպիսկոպոս Օտտո Բամբերգցին օծել է նորից կառուցված եկեղեցին։ Եվս մեկ հրդեհից հետո` 1215 թվականին, սկսվում է թվով երրորդ տաճարի շինարարությունը։ Այն օծվում է 1237 թվականին։
Տաճարում թաղված են մի շարք նշանավոր մարդիկ, այդ թվում` Հենրիխ II Սրբազանը, նրա կինը` Կունիգունդա Լյուքսեմբուրգցին, Կլիմենտ II Հռոմի պապը (նա Հռոմի միակ պապն է, որ թաղվել է Գերմանիայում) և Գերմանիայի առաջին արքան Գոգենշտաուֆենների արքայատոհմից` Կոնրադ III-ը :
Ներկայումս Բամբերգի մայր տաճարը ռոմանական ճարտարապետության օրինակ է։ Երկարությունը 94 մ է, լայնությունը` 28 մ, բարձրությունը` 26 մ։ Անկյուններում կառուցված են չորս աշտարակներ, որոնցից յուրաքանչյուրի բարձրությունը 81 մ է։ Աշտարակներում նկատելի են գոթիկայի տարրեր։
Բամբերգի հեծյալ
Բամբերգի հեծյալը գերմանական միջնադարի ամենահայտնի քանդակներից է։ Կա տեսակետ, որի համաձայն հեծյալը ներկայացնում է հունգարական Իշտվան I Սրբազան արքային, որի օրոք Հունգարիան ընդունել է քրիստոնեությունը։ Նացիզմի տարիներին եղել է պաշտամունքի առարկա` համարվելով գերմանական ոգու մարմնավորում և ազգային հերոսի ընդհանրական կերպար։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Տաճարներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ռոմանական ճարտարապետություն Կատեգորիա:Գերմանիայի տաճարներ Կատեգորիա:11-րդ դարի հիմնադրումներ Կատեգորիա:1012 հիմնադրումներ
Ջենիս Ջոպլին
Ջենիս Լին Ջոպլին (Janis Lyn Joplin, ), ամերիկացի ռոք-երգչուհի, ով սկզբում ելույթ էր ունենում Big Brother and the Holding Company խմբի կազմում, իսկ հետո Kozmic Blues Band և Full Tilt Boogie Band խմբերում։ Ջոպլինը, ով հրապարակել է ընդամենը 4 ստուդիո ալբոմ (որոնցից մեկը հետմահու), համարվում է լավագույն սպիտակամորթ բլյուզ կատարողը և ռոք երաժշտության պատմության լավագույն վոկալիստներից մեկը ։
Կենսագրություն
Ջենիս Ջոպլինը ծնվել է 1943 թվականի հունվարի 19-ին Պորտ-Արտուրում, Տեխաս, Սեթ Ջոպլինի ընտանիքում։ Վերջինս աշխատում էր Տեկսակո ընկերությունում ։ Սերը երաժշտության հանդեպ փոխանցվել է ծնողներից։ Մայրը՝ Դորոթին, ով երգում էր ուսանողական մյուզիքլներում, մի անգամ մերժել է պրոֆեսիոնալ կարիերա սկսելու առաջարկը ։ Փոխարենը քոլեջն ավարտելուց հետո տեղափոխվել է Ամարիլլո, Տեխաս, և աշխատանքի անցել տեղի ռադիոկայանում, որտեղ էլ ծանոթացել է ապագա ամուսնու հետ։ Ամուսնական զույգը վերահաստատվել է Պորտ-Արտուրում, որտեղ Սեթը աշխատանքի է ընդունվել Տեկսակո ընկերության մաքրման կայանում ։
Ինչպես հետագայում պատմում են Ջենիսի քույրն ու եղբայրը՝ Մայքլն ու Լոռան, ավագ Ջոպլինը փակ ինտելեկտուալ էր. Դանթե էր կարդում, լսում էր ոչ թե country & western, ինչպես ընդունված էր Հարավային Տեխասում, այլ դասական երաժշտություն (հաճախ օպերա)։ Ծնողները չէին պարտադրում երեխաներին ընտրել իրենց մասնագիտությունը, սակայն մայրը նրանց վոկալ էր սովորեցնում։ Ազատ օրերին նրանց տանը վոկալի դասընթաց էր։ Հետագայում Լոռա Ջոպլինը գրում է.
Քույրը պատմում է, որ Ջենիսը փոքր ժամանակ «ըմբռնող, արագ զարգացող, ժպտերես, իր վարքով ու արտաքինով մարդկանց զարմացնող աղջիկ էր»։ Սերը ստեղծագործելու նկատմամբ նրա մեջ առաջացել է դեռ մանուկ հասակում. դա սկսվեց գեղանկարչությունից, ընդ որում թեմաները վերցվում էին Աստվածաշնչից։ Իր ազատ ժականակի մեծ մասը Ջենիսն անց էր կացնում եկեղեցում կամ մոտակա գրադարանում։ Միևնույն ժամանակ նա մեծ հաճույքով մասնակցում էր բոլոր տեսակի բարեգործական միջոցառումներին։ Հայրն ու մայրը, ըստ Լոռայի հիշողությունների, բավականին գոհ էին նրանից, որ Ջենիսի մոտ դեռ մանուկ հասակում ինքնուրույնության ու անկախության ձգտում կար ։
Թոմաս Ջեֆերսոնի դպրոցում (Thomas Jefferson High School, Պորտ-Արտուր) Ջենիսն օրինակելի աշակերտուհի էր և սկզբում արդարացնում էր շրջապատի սպասելիքները։ Սակայն ընկերուհիներ նա չուներ. շփվում էր բացառապես տղաների հետ։ Լոռայի խոսքերով, շուտով պարզ դարձավ, որ Ջենիսն իր ինտելեկտուալ մակարդակով գերազանցում է հասակակիցներին։ Բացի այդ, նա միշտ անկեղծորեն ասում էր այն, ինչ մտածում էր, իսկ քանի որ (իր իսկ խոսքերով) «ատում էր սևամորթներին», դարձավ չսիրված դպրոցում, որտեղ Մարտին Լյութեր Քինգի հայտնվելուց շատ առաջ ռասիստական հայացքները նորմալ էին ընդունվում ։ Ավելի ուշ հայրը պատմում էր.
Քանի որ Պորտ-Արտուրում այդ ժամանակ միայն մի դպրոց կար, դրանից հրաժարվելը կնշանակեր դառնալ «քաղաքի մերժվածը» ։ Բայց աստիճանաբար Ջենիսի մոտ սկսեցին հայտնվել ընկերներ ոչ դպրոցական շրջապատից։ Նա մտավ մի կիսաընդհատակյա երիտասարդական խմբավորման մեջ, որտեղ հետաքրքրվում էին նոր գրականությամբ, բիթ-սերնդի պոեզիայով, ֆոլկ երաժշտությամբ, ժամանակակից մշակույթի ռադիկալ ձևերով ։ Այդ երիտասարդներից մեկը՝ Գրանտ Լայոնս անունով ֆուտբոլիստը, Ջենիսին ծանոթացնում է Լեդբելլի մշակույթի հետ, որը նրան դարձնում է բլյուզի կրքոտ երկրպագուհի ։ Շուտով նա ինքն էլ սկսում է բլյուզ երգել, սկզբնական շրջանում գաղտնի ։
Ընդունված է համարել, որ Ջենիսի մոտ հոգեբանական խնդիրները (հիմնականում սեփական քաշի հետ կապված) սկսվել են դեռահասության շրջանում. նա ծանր էր տանում հասակակիցների ծաղրանքները և տառապում էր շրջապատող աշխարհից իրեն ուղղված ատելությունից (ինչպես հիշում էր հետագայում, քաղաքում նա «օտարն էր, հիմարների մեջ» )։ Հենց այդ տարիներին էլ ձևավորվում է Ջենիս Ջոպլինի բռնկվող բնավորությունը, որը մասամբ պայմանավորված էր բլյուզ երգչուհիների ազդեցությամբ (Բեսսի Սմիթ, Բիգ Մամա Թորնթոն, Օդետա) ։
Այցելությունները Լուիզիանա
Արևելյան Տեխասի այսպես կոչված «ոսկի եռանկյունու» (Բոմոնտ, Պորտ-Արտուր, Օրինջ) դեռահասների համար Լուիզիանան «խոստացված գինու ու բլյուզի երկիր» էր։ Այստեղի բեմն (Սլիմ Հարպո, Կլիֆտոն Շենյե, Տոմմի Մակլեյն, Ռոդ Բեռնարդ, Dale & Grace) արմատապես տարբերվում էր քաղաքային հարավային բլյուզից, որի մայրաքաղաքը Հյուսթոնն է ։ Սահմանը, որից այն կողմ սկսվում էր «swamp-բլյուզի» թագավորությունը, համարվում էր «Մայրուղի 90»-ը։ Այստեղ էին գտնվում Big Oaks, Buster’s, Stateline ճանապարհային ակումբները, որոնք սիրված էին տեխասցիների կողմից։ Դեռահասների համար գաղտնի «սահմանի հատումը» համարվում էր, որպես այդպիսին «հատուկ արարողություն»։ Ջենիսը շատ վաղ տարիքում է եղել այդտեղ, քանի որ շփվում էր այնպիսի տղաների հետ, որոնք նրան «իրենց աղջիկն» էին համարում ։
Հենց Լուիզիանայում Ջենիսն առաջին անգամ բլյուզ երգեց և ապշեցրեց ունկնդիրներին Օդետտիի վոկալային ոճի կատարյալ նմանակմամբ։ Ժամանակ առ ժամանակ ելույթ ունենալով այս կամ այն քաղաքային ակումբում նա շատ արագ տիրապետեց բլյուզ երգարվեստի նրբություններին ։ Ջենիսը նոտաներ չգիտեր, բայց (ինչպես նշում է կենսագիր Ռիչարդ Հյուզը) օժտված էր եզակի զգայունությամբ. դա նրան հնարավորություն էր տալիս արտահայտել բլյուզի լեզուն, ռիթմիկությունը, էմոցիոնալ սպեկտրը նրբագույն նյուանսներով ։ Լուիզիանական ծանր բլյուզը հիանալի ֆոն էր կոնտրմշակույթի զարգացման համար։ Արդեն Թոմաս Ջեֆերսոնի դպրոցն ավարտելու պահին՝ 1960 թվականին, Ջենիսն Ջոպլինը տիրապետում էր երաժշտական խորը ճանաչողության և ձգտում էր դա հասցնել կատարելության ։
1960 թվականին Ջենիսն ընդունվեց Լամարի քոլեջ (Բոմոնտ, Տեխաս)։ Համակուրսեցի Ֆրենսիս Վինսենտը հետագայում հիշում է.
Բեմական դեբյուտ
1960 թվականի ամառը Ջենիսն անց է կացնում Վենեցիայում (Լոս-Անջելեսի շրջանում), բիտնիկների շրջանում, իսկ աշնանը վերադառնում է Տեխաս։ Ինչպես հիշում է Ջոն Լենգդոնը՝ նրա պատանեկության ընկերներից մեկը, բիտնիկները Ջենիսի վրա հատկապես մեծ ազդեցություն են թողնում ոչ թե իրենց պոեզիայով, այլ ապրելակերպով։ 1961 թվականի դեկտեմբերի 31-ին բոմոնդյան «Halfway House» ակումբում տեղի ունեցավ Ջոպլինի բեմական դեբյուտը, իսկ 1962 թվականի հունվարին նրան արդեն կարելի էր տեսնել Հյուսթոնի «Purple Onion» ակումբում ։
Այս ժամանակներից Ջենիսը սկսում է պարբերաբար ելույթ ունենալ համալսարանի բեմում, ցուցաբերելով արտահայտիչ վոկալ երեք օկտավայանոց աշխատանքային դիապազոնով։ Նրա առաջին ձայնագրված երգը «What Good Can Drinking Do» բլյուզն էր, Բեսսի Սմիթի մաներայով ձևավորված։ «Ջենիսը գտնվում էր 20-ական թվականների զավեշտախաղային բլյուզի ազդեցության տակ և նույնացնում էր իրեն դրա աստղերի հետ։ Հենց այդ գերարտահայտիչ բլյուզի շնորհիվ Ջենիսը հնարավորություն ուներ լսել սեփական ներքին ձայնը և հասկանալ սեփական հոգու խորությունը», - պնդում էր ռոք-քննադատ Լյուսի Օ’Բրայենը։
Նույն թվականի հուլիսին Ջենիս Ջոպլինն ընդունվում է Օսթինի Տեխասյան համալսարան ։ Արդեն մեկ ամիս անց նրա մասին գրվում էր տեղական մամուլում։ «Նա բոբիկ է քայլում, երբ հաճելի է, դասարան է մտնում Levi’s-ով, որովհետև այդպես հարմար է, միշտ իր հետ վերցնում է zither, այն դեպքերի համար երբ իրեն պետք է երգել։ Նա Ջենիս Ջոպլինն է», - գրում է համալսարանական թերթը 1962 թվականի հուլիսի 27-ին «Նա փորձում է տարբերվել» վերնագրով։
Նույն ամռանը Ջենիս Ջոպլինն ու նրա ընկերը՝ Ջեկ Սմիթը, դուրս են գալիս Պորտ-Արտուրից և ուղևորվում դեպի Օսթին, որտեղ բնակություն են հաստատում ֆոլկերների ու բիթնիկների բազմաբնակարան շենքում, հայտնի որպես «Ghetto»: Աշնանը Ջենիսը սկսում է ելույթ ունենալ տեղական Waller Creek Boys բլյուգրասս-խմբի հետ, որում նվագում էր Ռ. Պաուել Սենտ-Ջոնը։ Խմբի երրորդ անդամն էր բաս-կիթառիստ Լարրի Ուիգինսը։ Տրիոն կիրակի օրերին նվագում էր տեղի պրոֆմիավորումների տանը, նաև Տրեդգիլլայի «Bar & Grill» ակումբում (չորեքշաբթի գիշերները), կատարելով Լեդբելլիի, Բեսսի Սմիթի, Ջինա Ռիչիի, Ռոզի Մեդոկսի երգերը ինչպես նաև բլյուգրասսի ստանդարտներ։ Այդ ժամանակ Ջենիսն արդեն լուրջ հետաքրքրվում էր «բույսերով», մեծ դոզաներով ալկոհոլ էր օգտագործում, նաև սեկոնալ պրեպարատ։
Ընդունված է համարել, որ հենց այստեղ, ալկոհոլի ազդեցության տակ Ջենիսի ձայնը խռպոտություն է ձեռք բերում, որը հետագայում հասունանում է և մեծ ճանաչում է բերում երգչուհուն։ Սակայն Լյուսի Օ’Բրայենի խոսքերով, «Ջենիսը տիրապետում էր միաժամանակ երկու բոլորովին տարբեր ձայների՝ մաքուր պայծառ սոպրանո և հզոր բլյուզային խռպոտություն։ Որոշ ժամանակ նա տատանվում էր, չիմանալով որին տալ նախապատվությունը, իսկ հետո ընտրեց երկրորդը ։
Տեղափոխվելը Սան Ֆրանցիսկո
1963 թվականի առաջին կեսը Ջենիսն անց է կացնում մանր աշխատանքներ կատարելով։ Ամռանը նա ելույթ է ունենում Մոնտերեյի ֆոլկ-փառատոնում, այդ ընթացքում հասցնելով մասնակից լինել մոտոցիկլետային վթարի, փողոցային վեճերի և բանտ ընկնել մանր գողության համար։ 1963 թվականի աշնանը Ջենիսն առաջին անգամ ելույթ է ունենում ռադիոյով, սան ֆրանցիսկյան KPFA ռադիոկայանի ուղիղ եթերում, կարարելով «Midnight Special»-ը Grateful Dead-ի ապագա անդամի՝ Ռոն Մաքքերնանի նվագակցությամբ ։
Առաջին ձայնագրություններ
1964 թվականին Ջենիս Ջոպլինը որոշ ժամանակ անց է կացնում նյու յորքյան ներքին Իստ-սայդում։ Ժամանակի մեծ մասը տրամադրում է Հեսսե և Նիցշե ընթերցելուն, այդ ամբողջ ժամանակ չհեռանալով Slug’s ակումբից։
1964 թվականի հունիսի 25-ին վերադառնալով Սան Ֆրանցիսկո Ջոպլինը Յորմա Կաուկոնենի հետ 6 բլյուզային ստանդարտ է ձայնագրում («Trouble In Mind», «Kansas City Blues», «Hesitation Blues», «Nobody Knows You When You’re Down And Out», «Daddy, Daddy, Daddy» և «Long Black Train Blues»), որոնք հետագայում հրապարակվում են The Typewriter Tape անունով բուտլեգի տեսքով։ Հարվածային գործիքների փոխարեն օգտագործում էին տպագրական մեքենա, որը «նվագում էր» Մարգարիտա Կաուկոնենը ։
Այդ ժամանակ Ջենիսն արդեն պարբերաբար օգտագործում էր թմրանյութեր՝ բյուրեղային մետեդրին, երբեմն էլ հերոին, որոնց միջոցով փորձում էր ազատվել դեպրեսիայից և ավելորդ քաշից։ 1965 թվականի ամռանը ընկերները, ովքեր անհանգստացած էին Ջենիսի հիվանդոտ տեսքով, սկսեցին համոզել նրան վերադառնալ ծնողների մոտ՝ Պորտ-Արտուր։ Քույրը՝ Լոռան, պատմում է, որ հենց ինքը՝ Ջենիսը «մահու չափ» վախեցած էր այն ամենից, ինչ կատարվում էր իր հետ։ Նա վերադարձել էր վախեցած ու ճնշված։ Մոր ներկայությամբ երբեք չէր հագնում կարճաթև զգեստներ, որպեսզի չերևան ներարկիչի հետքերը ։ Նա ամաչում էր իր արածից։ «Կյանքում առաջին անգամ նա հանկարծ սկսեց լսել, թե ինչ են ասում ծնողները», - հիշում է քույրը։ Ջենիսը սկսեց հոգեբանի այցելել, կտրուկ որոշում կայացրեց ուսումը շարունակելու մասին և ընդհանրապես սկսեց ապրել «ծնողների առաջարկած կյանքով» ։
1965 թվականին Ջենիսն ընդունվում է Լամարկյան տեխնոլոգիական համալսարանի (Բոմոնտ, Տեխաս) սոցիոլոգիական ֆակուլտետ, որտեղ սովորում է մեկ տարի՝ ժամանակ առ ժամանակ համերգների համար Օսթին այցելելով։ Այդ ընթացքում նա վարում էր հավաքված և կոնսերվատիվ կենսակերպ։ Ինչպես նշում է նրա հին ընկերներից ֆոլկ-երգիչ Բոբ Նոյվիրտը, նա Սան Ֆրանցիսկո վերադառնում է խիստ փոխված. «նա իր կյանքը կտրուկ փոխել ցանկացող երիտասարդ կնոջ էր նման» ։
Big Brother & the Holding Company
Այդ ժամանակ Սան Ֆրանցիսկոյում ձևավորվում էր Big Brother & the Holding Company խումբը։ Չետ Հելմսը ճանաչում էր Family Dog կոմունայի երաժիշտներից մեկին։ Նա պայմանագիր էր կնքել այդ խմբի հետ և դարձել նրանց մենեջերը ։ Տեղական երկու խմբերի՝ Jefferson Airplane-ի (այդ ժամանակ դեռ Սիգնի Անդերսոնի հետ) ու The Great Society-ի (Գրեյս Սլիկի հետ) հաջողությունները ստիպեցին նրան հիշել իր հին ծանոթին։ Նա իրենց ընդհանուր ծանոթին՝ Տրեվիս Ռիվերսին, ուղարկում է Տեխաս բացառապես այն նպատակով, որ իր մոտ կանչի Ջենիս Ջոպլինին, ով վաղուց արդեն մտածել էր 13th Floor Elevators ռոք խմբի կազմի մեջ մտնելու մասին ։
Հունիսի 4-ն երգչուհին եկավ Սան Ֆրանցիսկո։ Հելմսն ասում էր. «... Պիտերն ու Ջիմը թափահարեցին թևերը, նրանք ասում են, որ տեսել են այդ աղջկան Coffee Gallery-ում երգելիս և կարծում են, որ նա խելագար է»։ Հելմսը չի առարկել, բայց ասել է, որ ավելի հավասարակշռված երգչուհի դժվար թե գտնեն և առաջարկել է իրենց խմբում ընդունել Ջոպլինին։ Ջենիսի համար ևս բարդ էր որոշում կայացնելը, քանի որ նա դադարել էր թմրանյութեր ընդունել և նրա համար մեծ ռիսկ էր դա վերսկսելը։ «Ես փորձում էի նրան բացատրել, որ երաժիշտներն այլևս ծանր թմրադեղեր չեն օգտագործում, իսկ ԼՍԴ-ի դեպքում ամեն ինչ այլ է »,-գրում է Չետ Հելմսը։
1966 թվականի հունիսի 10-ին տեղի ունեցավ խմբի նոր կազմի առաջին ելույթը «Ավալոն» ակումբում ։ Ջենիսը երկու երգ երգեց, համերգի մեծ մասն անց կացնելով դինամիկին նստած, դահիրան ձեռքին ։ Մեկ ամիս անց երաժիշտների, նրանց կանանց, ընկերուհիների հետ բնակություն հաստատեց մի առանձնատանը, որը գտնվում էր Սան-Ջերոնիմո հովտում ։ Այս ընթացքում Ջենիսը գրեթե չէր օգտագործում թմրանյութեր. Սթիվեն Ռայդերի (խմբի ստեղնաշարահար և այդ ժամանակ Ջենիսի լավագույն ընկեր) պնդմամբ նա պայմանագիր էր կնքել խմբի անդամ Դեյվիդ Գետցի հետ այն մասին, որ երկուսով վարձված տանը ներարկիչների հայտնվելը օրենքից դուրս է ։ Այդ ընթացքում նա ամեն անգամ իր ձեռնարկումների մասին նամակներով պատմում էր ծնողներին։ «…Հիմա իմ դիրքորոշումը երկակի է։ Երկրորդ Շեր դառնալու հեռանկարն ինձ չի գոհացնում։ Բայց ես համոզված եմ, որ սա հիանալի շանս է և ես այն բաց չեմ թողնի», - համաձայն քրոջ հիշողության, այսպես էր գրում Ջենիսը խմբի հետ աշխատանքը սկսելուց առաջ։ Այս օրերին, ինչպես գրում է Սեմ Էնդրյուն նա «խելացի էր, վճռական և օժտված էր գավառից եկած կնոջ համար աներևակայելի ինքնավստահությամբ ու սեփական ուժերի բարձր գնահատմամբ» ։
Ջենիսի հայտնվելով Big Brother & the Holding Company-ի ոճը փոխվեց. խումբը նվագում էր փոփ-փսիխոդելիայի և բլյուզի դինամիկ սինթեզ, պահպանելով հավատարմությունը իմպրովիզացիոն կատարմանը ։ Ջոպլինը խմբի երգացանկ ներմուծեց նոր երգեր՝ «Women Is Losers» և «Maybe»; Ալբինի հետ դուետով կատարեցին «Let The Good Times Roll» և «High Heel Sneakers» երգերը ։ «Մենք անկիրք պրոֆեսիոնալներ չենք, մենք էմոցիոնալ ու թափթփված ենք», - ասում էր նա։ Ինչպես հիշում էր Ալբինի խումբը ստիպված էր պակասեցնել բարձրությունը, քանի որ երգչուհին այլևս չէր դիմանում նման աղմուկին ։
Նոր վոկալիստի տաղանդն ու նրա արտիստիզմը խումբը դարձրին Սան Ֆրանցիսկոյի բեմի «առաջնորդը»։ Չլինելով շատ հարուստ կենսափորձ ունեցող երաժիշտներ, Big Brother-ի անդամները (Սեմ Էնդրյուի խոսքերով) առաջին հերթին «արվեստի մարդիկ էին, ովքեր ընթանում էին օրգանական գեղարվեստական ինքնաուսումնասիրման ուղով» ։ Ջենիս Ջոպլինն այսպես է նկարագրում իր առաջին տպավորությունը նոր կոլեկտիվի մասին.
Նոր միությունը, ինչպես հիշում էր Էնդրյուն, մեծ դեր խաղաց Ջոպլինի արվեստի զարգացման գործում։ Երգչուհին, որը հասցրել էր բախվել հասարակության ատելության հետ, շուտով լողում էր համընդանուր հիացմունքի տարափում։ Բացի այդ, «…Big Brother-ը հնարավորություն էր տալիս Ջենիսին ընդլայնվել։ Մենք նրան երբեք չենք ստիպել երգել ինչ-որ կոնկրետ ժանրում, այդ մոտեցումը կարևոր ու հատկանշական էր հենց սան ֆրանցիսկյան խմբերի համար», - հիշում էր կիթառիստը։ Այդ ամենի հետ մեկտեղ Ջոպլինի վոկալի որակը փոխվել էր, հնարավոր է ոչ դեպի լավը։ «Չէ որ նա սկսել էր, որպես ակուստիկ նվագակցության երգչուհի, և նրա ձայնը հյութալի էր ու ֆոլկային։ Big Brother-ում նա դարձավ պակաս կոլորատուրային։ Ցածր բարձրության դեպքում Ջենիսը ցուցաբերում էր ֆանտաստիկ դիապազոն, բայց նա ստիպված էր փոխել սեփական ձայնը խմբի բարձրության հետ հարմարվելու համար։ Արդեն մեկ տարի անց նրա մոտ պոլիօներ առաջացան, ինչի պատճառով ամեն նոտան ակորդի ու կիսատոնի նման էր հնչում », - ասում էր Ալբինը։
Ինքը՝ Ջոպլինը, այդ փոփոխությունները չէր ընդունում որպես վատթարացում. նույնիսկ պնդում էր, որ միայն խումբ գալուց հետո «հասկացավ, որ մինչև այդ երբեք իսկապես չի երգել»։ Նա միայն ստիպված եղավ հրաժարվել Բեսսի Սմիթի նմանակումից («…Նա բաց նոտաներ էր վերցնում, պարզագույն ֆրազեոլոգիայի համատեքստում, բայց դրա վրա հնարավոր չէ հույս դնել, երբ քո ետևում ռոք-խումբ է…») և Օտիս Ռեդինգի մոտ սովորել «նրա մակերևույթով առաջ սողալու փոխարեն երգը առաջ բրդելու արվեստը» ։ «Ես երեք ձայն ունեմ՝ ճիչ, կոկորդային խռպոտություն և բարձր ձայն։ Որպես գիշերային ակումբի երգչուհի օգտագործում եմ խռպոտությունը։ Դա այն է, ինչ դուր է գալիս մորս։ Նա ասում է. Ջենիս, ինչու՞ ես այդպես բղավում, չէ որ դու այնքան գեղեցիկ ձայն ունես», - ասում էր Ջենիսը։
Խումբը պայմանագիր է ստորագրում պրոդյուսեր Բոբ Շեդի և նրա Mainstream Records դեթրոյդյան լեյբլի հետ; Հելմսին, որն առարկում էր դրա դեմ, ստիպված եղան ազատել աշխատանքից ։ Big Brother & the Holding Company դեբյուտային ալբոմի մասին, որը լույս ընծայվեց միայն, Monterey Pop Festival-ում հաղթական ելույթից հետո, Ջոպլինն ասում էր.
1966 թվականի հոկտեմբերի սկզբում խմբի նոր մենեջեր Ջուլիուս Կարպենը խմբին վերադարձրեց Սան Ֆրանցիսկո, որտեղ ելույթ ունեցան բազմաթիվ խոշոր համերգներում։ «Գոլդեն Շիֆ Բեյքերի»-ում փետրվարի 10-ին Ջենիսը ծանոթանում է Քանթրի Ջո Մակդոնալդի հետ, ով դարձավ նրա մոտիկ ընկերը։ Շուտով նրանք միասին բնակարան վարձեցին ։
Մոնտերեյի փառատոնը
Ջենիս Ջոպլինի պատմության մեջ շրջադարձային էր Big Brother & the Holding Company խմբի կազմում մասնակցությունը Մոնտերեյի փոփ փառատոնին. սկզբում հունիսի 17-ին, իսկ հետո նույն օրը երեկոյան, որպեսզի ռեժիսոր Դ. Ա. Պենեբեյկերը կարողանա այն նկարել ժապավենի վրա։ Ռոք-քննադատ Լյուսի Օ՛Բրայենի խոսքերով Ջոպլինի ելույթը մեծ կենդանի էներգիա հաղորդեց դահլիճին. աուդիտորիան ապշած էր, քանի որ «... նախկինում երբեք սպիտակամորթ երգչուհին բեմում իրեն այդպես չէր պահել և այդպես չէր օգտագործել իր ձայնը»։ Ջենիսի ելույթը «Ball and Chain» խմբի կազմում դարձավ Պենեբեյկերի «Monterey Pop» ֆիլմի գլխավոր էպիզոդը։
Բիլլ Գրեհեմը հիշում էր, որ Ջենիսն ու նրա խումբը փառատոնին շատ «վայրի ու ջղային» հնչեցին։ Ընդ որում հայտնի իմպրեսարիոն չէր կարծում, որ որգչուհին գիտակցաբար փորձում էր նմանակել սևամորթներին. «Ինձ թվում է նա երգում էր, հենց որպես աղջիկ, որը եկել է Տեխասից և բնակություն է հաստատել Սան Ֆրանցիսկոյում. դա նրա բնական ձայնն էր, իր սեփական երգերի ինտերպրիտացիան։ Նա բլյուզ էր երգում և դա անում էր շատ յուրօրինակ։ <…> Ջենիսը նոր ոճի ներմուծողն էր, ահռելի ու յուրահատուկ տաղանդի կրողը, ում նմանակելն անհնար է»։
Big Brother-ը հոկտեմբերի 31-ին պայմանագիր է ստորագրում նոր մենեջեր Ալբերտ Գրոսսմանի հետ։ Դա շատ հարցերում փոխում է խմբի հետագա ուղին։ Գրոսմանը, ինչպես հետագայում պնդում էր Աբլինը, թեթև էր վերաբերվում երաժիշտներին, բայց աստվածացնում էր Ջոպլինին, որի մեջ տեսնում էր «նոր Բիլլի Հոլիդեյ», իսկ հեռանկարներում՝ Բլյուզային գերխմբի առաջնորդ, որի մասնակցիներից մասամբ համարվում էր Թաջ-Մահալը ։
Քլայվ Դեվիսը՝ Columbia Records-ի նախագահը, Big Brother-ի հետ երեք ստուդիական ալբոմներ թողարկելու պայմանագիր է կնքում և միանում է Գրոսսմանին հին պայմանագրերը չեղյալ համարելու գործերում։ Նոր պայմանագիրը կնքվում է 1967 թվականի ամռանը Big Brother & the Holding Company-ի (#60, ԱՄՆ) Mainstream Records դեբյուտային ալբոմի թողարկումից հետո։