cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ՎիքիԼիքս
Նոյեմբերի 28-ի արտահոսքեր
Հեռագրերը փոխանցվում են Համացանցային Կանխագրի Գաղտնի Երթուղղիչ Ցանցով (Secret Internet Protocol Router Network) կամ կրճատ կերպով՝ ՍԻՐՓՆետով (SIPRNet)։ ՍԻՐՓՆետը ԱՄՆ-ի զինվորական աշխարհատարած համացանցային համակարգն է, որը առանձանում է սովորական քաղաքացիական համացանցից և վարվում է ԱՄՆ-ի պաշտպանական նախարարության կողմից Վաշինգտոնում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2006 ստեղծված կայքեր
Քրիստոսը Գալիլեյան ծովում փոթորկի ժամանակ
«Քրիստոսը Գալիլեյան ծովում փոթորկի ժամանակ», Ռեմբրանդի նկարներից, ստեղծվել է 1633 թվականին։ 1990 թվականին նկարը գողացել են Բոստոնի Իզաբելլա Ստյուարտ Գարդների թանգարանից և մինչև օրս նրա գտնվելու վայրը հայտնի չէ ։
««Քրիստոսը Գալիլեյան ծովում փոթորկի ժամանակ», Ռեմբրանդի միակ ծովանկարն է ։ Նկարում պատկերված է Հիսուս Քրիստոսի կատարած հրաշքներից մեկը` Գալիլեյան ծովում բարձրացած փոթորկի դադարեցումը, երբ Հիսուսն ու իր աշակերտները նավակով ուղևորվում էին ։ Նկարը ստեղծվել է, երբ Ռեմբրանդը Լեյդենից տեղափոխվեց Ամստերդամ։  Նկարիչ և քննադատ Արնոլդ Հոուբրակեն նշել է, որ ավելի շատ գնահատում է Ռեմբրանդի այդ վաղ շրջանի ստեղծագործությունները ։ Աշխատանքն իրենից ներկայացնում է ոչ միայն Աստվածաշնչյան դրվագի պատկերում, այլև նավաբեկության դրամատիկ պատկեր ։
Նկարը ցուցադրվել է Իզաբելլա Ստյուարտ Գարդների թանգարանում, 1990 թվականի մարտի 18-ին մի քանի գողեր, հագնելով ոստիկանական համազգեստ, թանգարանից գողացել են հայտնի նկարիչների 13 աշխատանքներ։ Ռեմբրանդի 2 գեղանկարչական կտավներից և մի ճեպանկարից բացի գողացել են նաև Յան Վերմերի «Համերգ» կտավը, Էդուարդ Մանեի և Էդգար Դեգայի աշխատանքներից  ։ 2013 թվականի մարտի 18-ին Հետաքննությունների դաշնային բյուրոն հայտարարեց, որ գողությունը բացահայտվել է, և  նկարները գողացվել են կազմակերպված հանցագործ խմբի կողմից, սակայն նրանց գտնվելու վայրը մինչև օրս հայտնի չէ ։
Էլիպս
Ձվածիրը, կամ Էլիպսը երկրաչափական պատկեր է։ Էլիպս է կոչվում հարթության այն կետերի երկրաչափական տեղը, որոնց հեռավորությունների գումարը տրված երկու F_1 և F_2 կետերից հաստատուն է և մեծ է F_1 F_2 հատվածի երկարությունից։ Այդ հաստատունը կնշանակենք 2a-ով։ F_1-ը և F_2-ը կոչվում են էլիպսի ֆոկուսներ, իսկ F_1 F_2 հատվածի երկարությունը կնշանակենք 2c-ով, և կանվանենք ֆոկուսային հեռավորություն։
Էլիպսի հավասարումը
Հարթության վրա ուղղանկյուն կոորդինատային համակարգն ընտրենք այնպես, որ Ox առանցքն անցնի F_1 և F_2 կետերով, իսկ Oy առանցքը՝ F_1 F_2 հատվածի միջնակետով։ Այս դեպքում, ըստ սահմանման, էլիպսի ցանկացած P(x, y) կետի համար՝ PF_1 + PF_2 = 2a Հաշվի առնելով, որ F_1 կետի կոորդինատներն են F_1(-c;0), իսկ F_2 կետինը F_1(c;0), երկու կետի հեռավորության բանաձևից ստանում ենք՝ Սա էլ հենց հանդիսանում է էլիպսի հավասարումը ընտրված կոորդինատային համակարգում։ Փորձենք այն գրել կոմպակտ տեսքով։ Դրա համար երկրորդ գումարելին տեղափոխենք հավասարման աջ մաս և երկու կողմերը բարձրացնենք քառակուսի՝ Պարզեցումներից հետո ստանում ենք՝
Քանի որ ~a > c, ապա ~a^2-c^2 > 0 ։ Նշանակենք, ուստի հետևաբար հավասարումը կընդունի հետևյալ տեսքը՝ կամ որը կոչվում է էլիպսի կանոնական հավասարում ։ Այստեղ 2a-ն և 2b-ն կոչում են էլիպսի համապատասխանաբար մեծ և փոքր առանցքների երկարություններ, իսկ կոորդինատների սկզբնակետը՝ էլիպսի կենտրոն։ թիվը կոչվում է էլիպսի էքսցենտրիսիտետ ։ Կոորդինատային առանցքների հետ հատման կետերը կոչվում են էլիպսի գագաթներ։
Լուծում
հավասարման երկու մասը բաժանելով 5-ի՝ ստանում ենք
ուստի ; , = 001
Գրականություն
Կատեգորիա:Երկրաչափական պատկերներ
(20584) Բրիջիտսավաժ
(20584) Բրիջիտսավաժ (Brigidsavage), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1998 թվականի սեպտեմբերի 9-ին ԼԻՆԵԱՐ ծրագրի կողմից Սոկոռոյում ։
Բրիջիտսավաժ աստերոիդը պատկանում է Կորոնիսի աստերոիդների ընտանիքին, որի մեջ ներառված են այս պահին հայտնի ավել քան 300 անդամներ։ Բավականին անսովոր է հանդիսանում այն փաստը, որ այս ընտանիքի անդամները շարժվում են գործնականորեն մի ուղեծրով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1999 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:LINEAR ծրագրի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ
(5060) Յոնեդա
(5060) Յոնեդա (Yoneta), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1988 թվականի հունվարի 24-ին Սեյձի Ուեդայի և Հիրոսի Կանեդայի կողմից Կուշիրոյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,614055 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,1159 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,1122 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1543,73 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,233202 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 1,97° անկյուն։
Անվանում
Աստերոիդն անվանվել է ի պատիվ տեխնիկական գիտությունների դոկտոր, Հոկայդոյի կայսերական համալսարանի շրջանավարտ Կացուհիկո Յոնեդայի (米田勝彦, 1904-1957), ով 1924 թվականին հիմնել է Արևելյան աստղագիտական ասոցիացիայի Հոկայդոյի մասնաճյուղը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1988 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Սեյձի Ուեդայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Հիրոսի Կանեդայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Յուննա Անդերսոն
Յուննա Անդերսոն (Jonna Andersson, ), շվեդ ֆուտբոլիստ, Անգլիայի առաջնության կանանց «Չելսի» ակումբի և Շվեդիայի կանանց ֆուտբոլի հավաքականի պաշտպան։
Ակումբային կարիերա
«Լինչյոպինգ» ակումբի կազմում Յուննան հանդես է եկել 2009-2017 թվականներին՝ առաջին անգամ խաղալով 16 տարեկան հասակում ։ Շվեդիայի առաջնությունում դեբյուտային մրցաշրջանում նա ակումբում անցկացրել է երկու խաղ և շահել է Շվեդիայի չեմպիոնի տիտղոսը։ Սկսած 2013 թվականի մրցաշրջանից Անդերսոնը դարձավ ակումբի հիմնական կազմի առանցքային խաղացող (նախկինում նա հաճախ դուրս էր գալիս փոխարինման) ։
Կարիերան հավաքականում
19 տարեկանից ոչ բարձրերի Շվեդիայի ազգային հավաքականում Յուննան խաղացել է Թուրքիայում անցկացվող Եվրոպայի 2012 թվականի առաջնությունում և դարձել չեմպիոն, Իսպանիայի հավաքականի դեմ եզրափակիչ խաղի հիմնական ժամանակում հաշիվը չէր բացվել, լրացուցիչ ժամանակում Մալին Դիազի խփած գոլը հաղթանակ բերեց սկանդինավյան հավաքականին ։
2016 թվականի հունվարի 20-ին Յուննա Անդերսոնը Շվեդիայի հավաքականի կազմում Շոտլանդիայի հավաքականի դեմ խաղում առաջին անգամ հանդես եկավ ձախ եզրային պաշտպանի դիրքում Պիյա Սունդհագեն Յուննային հրավիրել էր մեջքի վնասվածք ստացած Ամանդա Իլեստեդտի փոխարեն։ «Պրիորիտետ Սերնեկե» մարզադաշտում անցկացված խաղը ավարտվեց շվեդուհիների հաղթանակով 6:0 հաշվով ։ Անդերսոնը խաղացել է Ռիո-դե-Ժանեյրոյի օլիմպիադայի որակավորման մրցաշարում ։ Օլիմպիական խաղերում նա մասնակցեց ընդամենը մեկ խաղի Բրազիլիայի հավաքականի դեմ, որն ավարտվեց շվեդուհիների պարտությամբ 1:5 հաշվով, սակայն Շվեդիայի հավաքականը հասավ եզրափակիչ, որտեղ պարտվեց Գերմանիային և դարձավ 2016 թվականի ամառային Օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիր։
Ֆրանսիայում հունիսին անցկացված 2019 թվականի Աշխարհի առաջնությունում Յուննան ԱՄՆ-ի հավաքականի դեմ խաղում գնդակը շեղեց սեփական դարպասը և ընդհանուր արդյունքում Շվեդիան պարտվեց (0:2)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շվեդ կին ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:2019 ՖԻՖԱ-ի կանանց աշխարհի գավաթի խաղարկության մասնակիցներ Կատեգորիա:2016 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ Կատեգորիա:2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ
Պրավոխետինսկի
Պրավոխետինսկի (Правохеттинский), գյուղ Ռուսաստանի Յամալ-Նենեցյան ինքնավար օկրուգի Նադիմսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2008 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1548 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1982 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Յամալ-Նենեցյան ինքնավար օկրուգի Նադիմսկի շրջանի բնակավայրեր
Ժողովածու (2346)
Ժողովածու (2346), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 2346 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1721 թվականին։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 16,4X11 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 325 թերթից։ Գրված է միասյուն, նոտրգիրովով։ Կազմը` կաշվեպատ տախտակ դրոշմազարդ։ Հիշատակարաններ՝ 98բ, 322ա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Արամունի
Արամունի, հայկական ազգանուն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ունի վերջածանցով ազգանուններ Կատեգորիա:Հայերեն հիմքով ազգանուններ Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Իզվեստկովոե (այլ կիրառումներ)
Իզվեստկովոե, կարող է վերաբերել՝
Մերի Մոզեր
Մերի Մոզեր (Mary Moser, ), անգլիացի նկարիչ, Լոնդոնի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայի հիմանդիր երկու կին անդամներից և Մեծ Բրիտանիայում 18-րդ դարի առավել հայտնի կին արվեստագետներից մեկը ։ Մոզերը ստեղծել է դիմանկարներ, բայց աչքի է ընկել իր ստեղծած ծաղիկների կտավներով ։
Կենսագրություն
Մոզերը ծնվել է Լոնդոնում։ Նրա վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել Շվեյցարիայում ծնված նկարիչ հայրը՝ Ջորջ Մայքլ Մոզերը (1706-1783), և նրա տաղանդը նկատելի է եղել դեռևս վաղ տարիքից։ 14 տարեկան հասակում արժանացել է Արվեստի ընկերության իր առաջին մեդալին ։ Մեծ Բրիտանիայի արվեստագետների ընկերակցությունում շարունակաբար ցուցադրվել են նրա ծաղկային աշխատանքները։ Տասը տարի անց 35 այլ արվեստագետների հետ միասին (ներառյալ նրա հայրը) կազմավորել են թագավորական ակադեմիան և Անգելիկա Կաուֆմանի հետ դարձել ակադեմիայի առաջին կին անդամները։
Յոհան Ցոֆֆանիի ստեղծած «Թագավորական ակադեմիայի անդամները» (1771-1772 թվականներ, Լոնդոնի թագավորական հավաքածու) խմբակային դիմանկարում ակադեմիայի անդամները հավաքված են մերկ տղամարդ մոդելի շուրջ այն ժամանակ, երբ կանանց արգելվում էր նման ուսուցում, որպեսզի պահպանեին իրենց համեստությունը։ Ուստի Մոզերին և Կաուֆմանին նկարում ընդգրկելու համար Ցոֆֆանին պատկերել է նրանց դիմանկարները պատից կախված։
Ջորջ Ռոմնին (1770) նատյուրմորտ ստեղծելիս պատկերել է Մոզերին։ Այդ աշխատանքը 2003 թվականին ձեռք է բերվել Լոնդոնի ազգային դիմանկարների պատկերասրահի կողմից։
1790-ական թվականներին Մոզերը թագուհի Շառլոտից ստացել է պատվեր, որի համար նրան վճարել են մոտ £900՝ Վինձորի Ֆրոգմոր տան սենյակում ստեղծելու ծաղկային դեկորատիվ սխեմա ։ Սա նրա մասնագիտական վերջին աշխատանքներից էր, նախքան կապիտան Հյու Լոյդի հետ 1793 թվականի հոկտեմբերի 23-ին ամուսնանալը։ Անցնելով թոշակի՝ նա սկսել է ցուցադրել աշխատանքները իր ամուսնական անունով ։ Մինչև 1802 թվականը ցուցադրվել է Թագավորական ակադեմիայում ։
Այս ժամանակահատվածում Մոզերն ազատ հարաբերություններ է ունեցել Ռիչարդ Կոսուեյի հետ, ով բաժանվել էր կնոջից՝ Մարիայից։ 1793 թվականին Մոզերը նրա հետ մեկնել է ճամփորդության։ Իր գրառումներում Ռիչարդը համեմատականներ է տարել Մոզերի և Մարիայի միջև ։
Մոզերը մահացել է 1819 թվականի մայիսի 2-ին Լոնդոնի Վերին Թորնհաու փողոցում։ Թաղված է ամուսնու կողքին՝ Կենսինգտոնի գերեզմանատանը ։
Չերվոնի Կուտ (գյուղ, Վոլոչիսկի շրջան)
Չերվոնի Կուտ (Червоний Кут), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Վոլոչիսկի շրջանում։
Մերի Մոզեր
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլիացի նկարիչներ
Չերվոնի Կուտ (գյուղ, Վոլոչիսկի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Չերվոնի Կուտ գյուղում բնակվում էր 119 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,346 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 343,93 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Վոլոչիսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Շվեդիա
Շվեդիա (Sverige), պաշտոնապես Շվեդիայի Թագավորություն (Konungariket Sverige), Սկանդինավյան երկիր Եվրոպայի հյուսիսում։ Այն սահմանակցում է Նորվեգիային արևմուտքից ու հյուսիսից և Ֆինլանդիային արևելքից։ Այն կապված է Դանիային հարավ-արևմուտքից Էրեսունդի կամրջով:447 435 կմ² տարածքով Շվեդիան Եվրոպական միության մեջ տարածքով երրորդ խոշոր երկիրն է։ Շվեդիայի բնակչությունը մոտ 10 միլիոն է, որոնցից 2,3 միլիոնը ունի օտար արմատներ ։ Շվեդիայում բնակչության խտությունը ցածր է, 22 մարդ/կմ քառակուսի։ Բնակչության մեծ մասն ապրում է երկրի հարավային մասում։ Բնակչության մոտ 85 %-ը ապրում է քաղաքային տարածքներում ։
Գերմանական ցեղերը բնակություն են հաստատել Շվեդիայում անտիկ դարաշրջանից, պատմության մեջ հայտնի որպես Գյոտեր/Götar և Շվեդեր/Svear և ծովափնյա ժողովուրդները կոչվել են Նորսմեններ։ Հարավային Շվեդիայում հիմնականում զարգանում է գյուղատնտեսությունը, մինչդեռ հյուսիսը պատված է սաղարթախիտ անտառներով։ Շվեդիան Ֆեննոսկանդիա աշխարհագրական տարածաշրջանի մասն է։ Շվեդիայի կլիման հիմնականում մեղմ է իր հյուսիսային դիրքին ոչ բնորոշ, իսկ ամառները հիմնականում լինում են տաք։ Ներկայումս Շվեդիան սահմանադրական միապետություն է իր ժողովրդավարական խորհրդարանական համակարգով, որտեղ միապետը պետության ղեկավարն է ինչպես հարևան Նորվեգիայում։ Մայրաքաղաքը Ստոկհոլմն է, որը նաև ամենաշատ բնակչություն ունեցող քաղաքն է երկրում։ Օրենսդրական իշխանությունը պատկանում է 349 անդամ ունեցող Ռիկսդագին։ Գործադիր իշխանությունը պատկանում է կառավարությանը, որը գլխավորում է վարչապետը։ Շվեդիան ունիտար պետություն է, որը բաժանվում է 21 կոմսությունների և 290 մունիցիպալիտետների։
Ընդհանուր տեղեկություններ
Շվեդիային են պատկանում Գոթլանդ, Էլանդ և մի շարք փոքր կղզիներ։ Ափերը ողողում են Բալթիկ և Հյուսիսային ծովերը։ Երկրի մակերևույթը հիմնականում հարթավայրային է։ Առավել բարձր է հյուսիսարևմտյան՝ Նորվեգիային սահմանակից մասը, որտեղ տարածվում են Սկանդինավյան լեռները (բարձրությունը՝ մինչև 2123 մ, Կեբնեկասե լեռ)։ Խիստ մասնատված ափերին շատ են մանր կղզիները՝ շխերները։ Տարածքում են Նորլանդ սարահարթը և Միջինշվեդական դաշտավայրը։ Կլիման հյուսիսում ցամաքային է, ձմեռները խիստ են (Բոտնիկական ծոցը 4 ամիս սառչում է), հարավում՝ մեղմ և խոնավ։ Հարուստ է ջրաէներգետիկ պաշարներով։ Գետերը կարճ են ու ջրառատ։ Ինդալսէլվեն, Օնգերմանէլվեն գետերից յուրաքանչյուրի վրա գործում են 10-ից ավելի ջրէկներ։ Հարավային հարթավայրերում շատ են լճերն (Վենեռն, Վեթեռն, Էլմարեն, Մելարեն) ու ճահիճները։ Տարածքի 54 %-ը ծածկված է սոճու և եղևնու անտառներով։ Կենդանիներից կան որմզդեղն, գորշ արջ, գայլ, աղվես, բևեռաղվես, կզաքիս, լուսան և այլն։ Շատ են ջրլող թռչունները, բազմատեսակ ձկները։ Կան բազմաթիվ արգելոցներ։
Հին շրջան
Շվեդիայի տարածքում մարդու բնակության հետքերը մ․ թ․ ա․ 9-8-րդ հազարամյակներից են։ Մոտ II հազարամյակում եվրոպական մայրցամաքից Շվեդիա են ներխուժել անասնապահ ցեղեր, որոնք ենթարկել են բնիկներին։ Մ․ թ․ առաջին դարերում Շվեդիայում բնակվել են հյուսիսային գերմանական ցեղեր՝ սվիոններ, գաուաներ և այլն։ Մ․ թ․ 7-6-րդ դարերում տեղի է ունեցել շվեդ, ցեղերի միավորում, անցում նախնադարյան համայնականից՝ դասակարգային հասարակարգի։ Շվեդիացի վիկինգները առեարի և թալանի նպատակով ասպատակել են հարևան երկրները։ 11-րդ դարի սկզբին Շվեդիայում տարածվել է քրիստոնեությունը, երկիրը միավորվել է միասնական թագավորության մեջ։ Մինչև 14-րդ դարը ֆեոդալական հարաբերությունները զարգացել են դանդաղ, պահպանվում էին տոհմացեղային մնացուկները։ 12-րդ դարի կեսից շվեդ, ֆեոդալները խաչակրաց արշավանքներ են ձեռնարկել դեպի արևելք՝ Ֆինլանդիա, Մերձբալթիկա, Ռուսիայի հյուսիս-արևմուտք, որտեղ շվեդները պարտվել են Ալեքսանդր Նևսկուց։ 1389 թվական-ին ֆեոդալական երկպառակություններից թուլացած Շվեդիան Դանիայի հետ կնքել է ունիա, որին 1397 թվական-ին միացել է նաև Նորվեգիան։ Այդ միությամբ Շվեդիայում ուժեղացել է հարկային լուծը, Շվեդիայի ենթարկվածությունը Դանիային։ 1434 թվական-ին Շվեդիայում բռնկել է գյուղացիական պատերազմ, որը շուտով վերաճել է հակադանիական պայքարի և ունիայի խզման։ Դանիական տիրապետությանը վերջ է տվել 1521 թվական-ին Դուստավ էրիկսոնի գլխավորած ժողովրդական ապստամբությունը։ 1527-1539 թվականներին Շվեդիայում անց է կացվել Ռեֆորմացիա, որն ուժեղացրել է թագավորական իշխանությունը։ 16-րդ դարի վերջից, և հատկապես 17-րդ դարում, շվեդական ֆեոդալական պետությունը բազմաթիվ պատերազմներ է մղել Բալթիկային տիրելու համար, որի հետևանքով Շվեդիան զավթել է Արևելյան Մերձբալթիկան, Պոմերանիաև ու այլն, և դարձել Եվրոպայի հզոր պետություններից մեկը։ Շվեդիայի արտաքին քաղաքական հաջողությունները ամրապնդել են թագավորական իշխանությունը երկրի ներսում։ Թագավորները անց են կացրել հողերի ռեդուկցիա, որը առաջընթաց քայլ էր երկրի բուրժուականացման ճանապարհին։ Շվեդիայում հաստատվեց բացարձակ միապետություն, որի հիմնական հենարանն էին միջին ազնվականությունը, սպայությունը և առևտրամանուֆակտուրային բուրժուազիան։ 1700-1721 թվականների Հյուսիսային պատերազմում Շվեդիան ժամանակավոր հաջողության հասավ, սակայն խոշոր պարտություն կրեց Ռուսաստանում և կորցրեց իր տիրույթները Արևելյան Մերձբալթիկայում և Հարավ-Արեմտյան Կարելիայում։ Կառլ XV-ի մահով (1781) ավարտվեց շվեդիայի բացարձակապետության շրջանը։ Շվեդիայի փորձերը ռևանշ վերցնելու Ռուսաստանից, ավարտվեցին շվեդական զորքերի նոր պարտությամբ։
Միջին դարեր
1805-1810 թվականների և 1813-1814 թվականների պատերազմներին Շվեդիան մասնակցեց հակաֆրանսիական կոալիցիայի կազմում։ Դանիայի հետ կնքված Քիլլի պայմանագրով (1814) Շվեդիան ստացավ Նորվեգիան։ Անընդմեջ պատերազմները հանգեցրին Շվեդիայի տնտեսական քայքայման։ Բայց արդեն 19-րդ դարի 50-60-ական թվականներին Շվեդիայում սկսեց արագորեն զարգանալ արդյունաբերական կապիտալիզմը։ Կապիտալիստական հարաբերությունները մեծ չափով զարգացան նաև գյուղատնտեսության մեջ։ Քաղաքական ակտիվ ուժ դարձավ արդյունաբերական բուրժուազիան։ 19-րդ դարի 70-ական թվականների բանվորական շարժումը ընդունեց կազմակերպված ձևեր, առաջացան արհմիություններ։ Օսկար II-ի օրոք (1872-1907) Շվեդիան դարձավ ավանդական չեզոքության երկիր, բայց որոշակի գերմանական կողմնորոշմամբ, որը պահպանվեց նաև առաջին համաշխարհային պատերազմի (1914-1918) ժամանակ։ 1918-1920 թվականներին երկրում ծավալվեց հուժկու գործադուլային շարժում, կառավարությունը ստիպված էր անցկացնել ընտրական բարեփոխումներ, ընդունել օրենք 8-ժամյա աշխատանքային օրվա մասին։ 1920-ական թվականներին ավարտվեց շվեդական կապիտալիզմի անցումը մոնոպոլիստական փուլին։ Շվեդիան դարձավ կապիտալի խոշոր արտահանող։ 1920-1922 թվականներին Շվեդիայի կառավարությունը հիմնականում ղեկավարում էին լիբերալները։ 1930-ական թվականների սկզբի համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամը ցնցեց նաև Շվեդիան, անկում ապրեց արդյունաբերական արտադրությունը, աճեց գործազրկությունը, ծավալվեց գործադուլային շարժումը։
Երկրորդ աշխարհամարտ և հետպատերազմյան շրջան
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի (1939-1945) ժամանակ Շվեդիան չեզոքություն հայտարարեց, բայց հաճախ էր այն խախտում հօգուտ Գերմանիայի և Ֆինլանդիայի։ 1946 թվականին Շվեդիան ընդունվեց ՄԱԿ, 1948-1952 թվականներին մասնակցեց։ 1967-1968 թվականներին միջոցներ ձեռնարկվեցին տնտեսության մեջ պետական կարգավորման դերը ուժեղացնելու ուղղությամբ, բայց շարունակվում էր պահպանվել գործազրկության բարձր մակարդակը, ավելանալ գործադուլների թիվը։ 1974-1976 թվականներին ռիկսդագը օրենքներ ընդունեց միջին և ցածր եկամուտ ունեցողների պետական հարկերը, ի հաշիվ ձեռնարկատերերից գանձվող հարկերի, նվազեցնելու մասին։ 1970-ական թվականների 2-րդ կեսի համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամը հարվածեց նաև Շվեդիայի տնտեսությանը, դանդաղեց արդյունաբերական զարգացումը, ավելացավ գործազրկությունը։ Շվեդիան կապիտալիստական երկրներից առաջինը ճանաչեց ՎԴՀ-ին, տնտեսական օգնություն ցույց տվեց նրան, դատապարտեց Իսրայելի ագրեսիան արաբական երկրների դեմ, ճանաչեց Օդեր-Նայսե սահմանագիծը, 1975 թվականին ստորագրեց Հելսինկիի եզրափակիչ ակտը։
Հայկ (անձնանուն)
Հայկ, տղամարդու տարածված, հայկական հնագույն անուն։ Հին հայկական դիցաբանական հայոց նահապետ Հայկի անունն է։ Ըստ ժողովրդական մեկնաբանության, Հայկ անունը նշանակում է «հսկա», «հաղթանդամ» ։ Հայկ անձնանունից են ծագել Հայկուհի. Հայկանուշ, Հայկանդուխտ իգական անունները։ Կան նաև Հայկունի և Հայկյան ազգանուններ։
Շվեդիա
Աշխարհագրություն
Շվեդիան գտնվում է Ֆենոսկանդինավիայում։ Գերակշռում են ոչ բարձր, ժայռոտ ափերը՝ մանր կղզիներով ու շխերներով, որոնք դժվարացնում են մերձափնյա նավագնացությունը։ Բոտնիկի ծոցի ափերը ցածրադիր են, գլխավորապես՝ ավազային։ Շվեդիայի հյուսիսային և արևմտյան շրջանները զբաղեցնում են Սկանդինավյան լեռները (բարձրությունը՝ մինչև 2123 մ, Կեբնեկայսե լեռ), որոնք լեռնաշղթաների, սարահարթերի և միջլեռնային գոգավորությունների զուգակցում են։ Սառցադաշտերը (ավելի քան 200) գրավում են մոտ 400 կմ2։ Երկրի հյուսիսում տարածված է խիստ մասնատված Նորլանդ սարահարթը (բարձրությունը՝ 200-800 մ)։ Ավելի հարավ գտնվում է Միջին-շվեդական դաշտավայրը՝ իրար հաջորդող թմբաշարերով և գոգավորություններով, որոնց զգալի մասն զբաղեցնում են լճերը։ Տարածված են ռելիեֆի սառցադաշտային ձևերը (օզեր, մորեններ և այլն)։ Երկրի հարավում Ամոլանդ բարձրությունն է, որը շառավղաձև հովիտներով կտրտված է առանձին բլրաշարերի և լեռնազանգվածների։
Հայկ (անձնանուն)
Հղումներ
Կատեգորիա:Հայկական արական անձնանուններ
Ջոնս շրջան (Միսսիսիպի)
Ջոնս շրջան (Jones County), ԱՄՆ Միսսիսիպի նահանգի 82 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.797 կմ² է, բնակչությունը՝ 67.761 մարդ (2010 թ. տվյալներով) ։ Շրջանի վարչական կենտրոնները երկուսն են՝ Լորել և Էլիսվիլ բնակավայրերը ։ Կազմավորվել է 1826 թ.։
Շվեդիա
Օգտակար հանածոներ
Օգտակար հանածոներից կան երկաթ, պղինձ, կապար, ցինկ, վոլֆրամ, հազվագյուտ մետաղներ և ֆլյուորիտի ոչ խոշոր հանքավայրեր, հանքային աղբյուրներ։
Կլիմա
Կլիման բարեխառն է, խիստ զգացվում է գոլֆստրիմի ազդեցությունը։ Հյուսիսային շրջաններում կլիման ավելի խիստ է, միջին և հարավային շրջաններում՝ անցումային ծովայինից ցամաքայինի։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը հարավում 0—5 °C է, հյուսիսում՝ -6 °C-ից մինչև - 14 °C, հուլիսինը՝ համապատասխանաբար 15-17 և 10-11 °C։ Տարեկան տեղումները լեռներում 1500-1700 մմ են, հարթավայրերում՝ 700-800 մմ, հյուսիս-արևելքում՝ 300-600 մմ։ Հյուսիսային լեռներում ձնածածկույթի տևողությունը 6-7 ամիս է, հարավում՝ մինչև 1 ամիս, որոշ շրջաններում ձնածածկույթը բացակայում է։
Ներքին ջրեր
Գետերը կարճ են, ջրառատ, սնումը՝ ձնաանձրևային։ Մեծ գետերն են Էսթերդալելվենը, Տուռնելվենը, Կլարէլվենը, Օնգերմանէլվենը, Գյոթաէլվը։ Գետերն ունեն մեծ անկում, սահանքավոր են, առաջացնում են ջրվեժներ։ Առավելագույն հոսքը լինում է գարնանը և ամռանը։ Գետերի սառցակալման տևողությունը հարավում 3-4 շաբաթ է, հյուսիսում՝ 5-6 ամիս։ Հիդրոէներգիայի պաշարներով Շվեդիան Արևմտյան Եվրոպայում գրավում է 2-րդ տեղը (Նորվեգիայից հետո)։ Երկրի տարածքի 9 %-ը զբաղեցնում են լճերը։ Խոշոր լճերն են՝ Վենեռնը, Վեթեռնը, Էլմարենը, Մելարենը։
Հողեր, բուսականություն և կենդանական աշխարհ
Տարածքի 50 %-ը զբաղեցնում են անտառները։ Հյուսիսում, պոդզոլային հողերի վրա տարածված է տայգան, հարավում, ճմապոդզոլային հողերի վրա՝ խառն անտառները, Սկոնե թերակղգում, անտառային գորշ հողերի վրա՝ լայնատերև անտառները։ Տարածքի մոտ 14 %-ը զբաղեցնում են ճահիճները, 15 %-ը՝ տունդրային բուսականությունը։ Ծովափնյա շրջաններում և հարթավայրերում հանդիպում են մացառուտներ, մարգագետնային տեղամասեր։ Կենդանիներից կան որմզդեղն, գորշ արջ, գայլ, աղվես, լուսան, սկյուռ, նապաստակ, կզաքիս, ոզնի, բևեռաղվես, լեմինգ։ Շատ են ջրլող թռչունները։ Գետերն ու լճերը հարուստ են ձկներով։ Շվեդիայում կա 16 ազգային պարկ և 850 արգելոց։
Բնակչություն
96 %-ը շվեդներ են, բնակվում են նաև սաամներ, ֆիններ։ Պաշտոնական լեզուն շվեդերենն է, կրոնը՝ լյութերականությունը, տոմարը՝ գրիգորյանը։ Միջին խտությունը 1 կմ² տարածքի վրա 22 մարդ է ապրում (2015 թվականի տվյալների համաձայն), քաղաքային բնակչությունը՝ 86 % (2015)։ Առավել խիտ են բնակեցված երկրի միջին և հարավային շրջանները։ Խոշոր քաղաքներն են Ստոկհոլմը, Գյոտեբորգը, Մալմյոն։
Տնտեսություն
Շվեդիան Հյուսիսային Եվրոպայի զարգացած կապիտալիստական ինդուստրիալ երկրներից է՝ ինտենսիվ գյուղատնտեսությամբ և արտաքին տնտեսական լայն կապերով։ Շվեդիայի տնտեսությունում առաջատար են մեքենաշինությունը, հատկապես նավա և ավտոմոբիլաշինությունը, ինքնաթիռաշինությունը, էլեկտրատեխնիկան և էլեկտրոնիկան, թեև Շվեդիան շարունակում է մնալ երկաթի հանքանյութի, որակյալ պողպատի, սղոցանյութերի, թաղանթանյութի-թղթի աշխարհի խոշորագույն արտադրողներից մեկը։ Տնտեսությունը բնութագրվում է արտադրության և կապիտալի բարձր աստիճանի կենտրոնացմամբ։ Արդյունաբերության և բանկերի վերահսկողությունը կենտրոնացած է շվեդական ֆինանսական օլիգարխիայի 20-25 ընտանիքների ձեռքում։ Պետական սեկտորին բաժին է ընկնում ազգային համախառն արդյունքի ավելի քան 15 %-ը և ներդրված կապիտալի մինչև 30-40 %-ը։
Արդյունաբերություն
Արդյունաբերության ճյուղերից առանձնանում են մետաղաձուլությունը (բարձրորակ պողպատ, գունավոր մետաղներ) և մեքենաշինությունը (նավեր, ինքնաթիռներ, էլեկտրատեխնիկա, էլեկտրոնային հաշվիչ մեքենաներ)։ Երկրի ընդերքում հայտնաբերվել են բարձրորակ երկաթաքարի համաշխարհային նշանակության պաշարներ։ Կան նաև ցինկի, կապարի, պղնձի, վոլֆրամի հանքավայրեր։
Մեքենաշինություն
Ավտոմեքենաշինության մեջ հայտնի է «Վոլվո» վերազգային մենատիրությունը՝ համանուն ավտոմեքենաների արտադրությամբ։
Փայտամշակման արդյունաբերություն
Զարգացած է փայտամշակման արդյունաբերությունը, արտադրվում է կահույք, թուղթ և այլն։
Գյուղատնտեսություն
Գյուղատնտեսությունն ապահովում է Շվեդիայի մթերքների պահանջի 80 %-ը, այդ թվում՝ կաթի, մսի, սննդամթերքի, հացահատիկի պահանջը ամբողջությամբ։ Զարգացած է նաև ձկնորսությունը։
Առողջապահություն
2014 թվականին ծնունդը կազմել է 1000 բնակչին 12, մահացությունը՝ 9,4 ։ Մահացության հիմնական պատճառները սիրտ-անոթային համակարգի, թոքերի հիվանդություններն են և չարորակ նորագոյացությունները։ Տարածված են գրիպը, մանկական վարակիչ հիվանդությունները, վարակիչ դեղնախտը և վեներական հիվանդությունները։ Առողջապահության ծառայությունը գտնվում է Սոցիալական գործերի նախարարության և Առողջապահության ու սոցիալական ապահովագրության ազգային խորհրդի ենթակայության ներքո։
Գիտություն
Շվեդները մեծ ներդրում ունեն գիտությունների զարգացման բնագավառում։ Դրան մեծապես նպաստել է Ուփսալայում և Լունդում առաջին համալսարանների (համապատասխանաբար՝ 1477 և 1668 թվականներին) ու աստղադիտարանների (1650 և 1670 թվականներին) հիմնադրումը։ Համաշխարհային ճանաչում ունի բնախույզ Կառլ Լիննեյը, որը եղել է Շվեդական գիտությունների թագավորական ակադեմիայի առաջին նախագահը։ Քիմիկոս Շեելեն ստացել է քլորը, գլիցերինը, Լ. Նիլսոնը՝ սկանդիում քիմիական տարրը, Ա. Կրոնստեդտը՝ նիկելը, Գ. Պաշը՝ անվտանգ, այսպես կոչված, «շվեդական լուցկիները»։ Հանրահայտ է գյուտարար և արդյունաբերող Նոբելների ընտանիքը։ Ալֆրեդ Նոբելը (հայտնագործել է պայթուցիկ նյութեր դինամիտը և բալիստիտը) սահմանել է Նոբելյան մրցանակը, որը տրվում է ֆիզիկայի, քիմիայի, բժշկության, գրականության, 1968 թվականից՝ նաև տնտեսագիտության բնագավառների աշխատանքների և խաղաղության ամրապնդման գործում ունեցած ծանրակշիռ ավանդի համար։ Հանրահայտ են նաև աստղագետ-ֆիզիկոս Անդերս Ցելսիուսը, գրողներ Աստրիդ Լինդգրենը, Յուհան Ավգուստ Սթրինդբերգը, կինոռեժիսոր Ինգմար Բերգմանը, կինոդերասաններ Ինգրիդ Բերգմանը, Գրետա Գարբոն և ուրիշներ։
Կրթություն
Շվեդիայի տարածքում դպրոցները կազմավորվել են 13-րդ դարում։ 16-րդ դարում կար 20 եկեղեցական ու վանական և 10 քաղաքային դպրոց։ Լյութերական ռեֆորմը (16-րդ դար) նպաստեց գրագիտության տարածմանը։ Մինչև 19-րդ դարի կեսը դպրոցը ենթարկվում էր եկեղեցուն։ 1842 թվականին օրենք ընդունվեց պարտադիր ժողովրդական դպրոցների մասին, որոնք ստորին դասի երեխաներին տալիս էին տարրական պատրաստականություն։ 1936 թվականին օրենք է ընդունվել 7-ամյա, 1962 թվականին՝ 9-ամյա պարտադիր կրթության մասին։ Ժողովրդական կրթությունը ղեկավարում է կրթության նախարարությունը։ Կրթական համակարգի մեջ մտնում են մանկապարտեզները և խաղային դպրոցները (3-6 տարեկանների համար), 9-ամյա պարտադիր դպրոցներ, և միավորված գիմնազիաները 22 բաժանմունքով, որոնցից 5-ը՝ տեխնիկական, գիտական, հումանիտար, տնտեսական և հասարակագիտական (3-4 տարվա ուսուցմամբ), իրավունք են տալիս բուհ ընդունվելու, իսկ մյուսները (2-ամյա ուսուցմամբ) տալիս են պրոֆտեխնիկական պատրաստականություն։ Բարձրագույն կրթության համակարգում կա 35 բուհ (ուսման տևողությունը՝ 3-6 տարի)։ Խոշորներից են Ստոկհոլմի (հիմնադրվել է 1877 թվականին), Օլփսալայի (1477), Լունդի (1668), Գյոթեբորգի (1891), Ումեոյի (1963), Լինչյոպինգի (1970) համալսարանները, Թագավորական բարձրագույն տեխնիկական դպրոցը (1827, Ստոկհոլմ), Պոլիտեխնիկական (1829, Գյոտեբորգ), Կարոլինյան բժշկավիրաբուժական (1810, Ստոկհոլմ) և այլ ինստիտուտները։ Խոշորագույն գրադարաններն են․ Թագավորականը (Ստոկհոլմ, 1 մլն գիրք), Ուփսալայի (ավելի քան 2 մլն գիրք), Լունդի (ավելի քան 1,3 մլն գիրք), Գյոտեբորգի (1,25 մլն գիրք) համալսարանների, Ստոկհոլմի (ավելի քան 1,4 մլն գիրք), Գյոտեբորգի (ավելի քան 1 մլն գիրք) քաղաքային և այլ գրադարաններ։ Թանգարաններից են․ Ազգային ժամանակակից արվեստի, Ազգագրության, Ստոկհոլմ քաղաքի (Ստոկհոլմ), Ծովային (Գյոտեբորգ) և այլն։
Գրականություն
Պահպանված հուշարձաններից ամենահինը ռունական վիմագիր արձանագրություններն են։ Ֆեոդալիզմի կազմավորման և քրիստոնեության տարածման շրջանում առաջացել է լատիներենով կրոն, գրականությունը։ 14-15-րդ դարերում տարածվել են բալլադ-երգերը։ 14-րդ դարի սկզբներին երևան են եկել պատմական ժամանակագրություններն ու ասպետական պոեզիան, 18-րդ դարում՝ դրամատուրգիան ու քնարերգությունը։ 18-րդ դարի սկզբներին կազմավորվել է Լուսավոր ականության գրականությունը։ 20-րդ դարի սկզբներին երևան եկան Մ․ Կոկի (1882-1940), Գ․ Հեդենվինդ-էրիկսոնի (1880-1967), Դ․ Անդերսոնի (1880-1920) բանվոր դասակարգի մասին պատմող առաջին նշանակալի ստեղծագործությունները։ Լ․ Նուրդստրյոմը (1882-1942), Գ․ Հելստրյոմը (1882-1953) և Էլին Վեգները (1882-1949) ստեղծեցին շվեդական հասարակության տարբեր խավեր ներկայացնող կենցաղային վեպեր։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ծնած շփոթության ու սարսափի տրամադրություններն են արտահայտված Պ․ Լագերկվիստի (1891-1974) «Սարսափ» (1916) էքսպրեսիոնիստական բանաստեղծությունների ժողովածույում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի (1939-1945) նախօրեին և պատերազմի տարիներին ստեղծվեցին հակաֆաշիստական երկեր։ ժամանակակից մարդու բարոյական որոնումներն են պատկերված Լագերկվիստի աստվածաշնչային սյուժեներով վեպերի շարքում («Վարավվա», 1950 և այլն)։ Շվեդիայի գրողների միությունը, որ գոյություն ունի 1893 թվականից, պրոֆեսիոնալ կազմակերպություն է և կոչված է պաշտպանելու գրողների տնտեսական ու ստեղծագործական շահերը։
Ճարտարապետություն և կերպարվեստ
Բրոնզի դարին են վերաբերում Բոխուսլենում հայտնաբերված սխեմատիկ ժայռապատկերները, զարդապատ զենքերն ու կահկարասին, երկաթի դարին և մ․ թ․ 1-ին հազարամյակին՝ քարե ստելաները, մետաղի և փայտի վրա կատարված կենդանակերպ զարդանախշերը, մարդկանց և կենդանիների պատկերները, «վիկինգների շրջանին»՝ հիմնակմախքային կառույցները։ 11-12-րդ դարերում կառուցվել են ռոմանական ոճի քարե ծանրանիստ եկեղեցիներ, 13-15-րդ դարերում՝ գոթական տաճարներ, 16-րդ դարում՝ Վերածննդի ճարտարապետությանը բնորոշ գծերով դղյակներ։ Միջին դարերում աճել են փողոցների մանր ցանցով քաղաքներ, զարգացել է դեկորատիվ գեղանկարչությունը և քանդակագործությունը, գրքի մանրանկարչությունը։ 17-րդ դարում բարոկկոյի և կլասիցիզմի ոգով կառուցվել են քաղաքային պալատներ, պուրակներով քաղաքամերձ նստավայրեր։ Քաղաքային նոր շրջանները ստեղծվել են կանոնավոր հատակագծով։ 19-րդ դարի 1-ին կեսի կերպարվեստում անցում է կատարվել դեպի ռոմանտիզմը, աճել է հետաքրքրությունը երկրի անցյալի, բնության և մարդկանց նկատմամբ։ Զարգացել է նաև պատմական գունանկարչությունը։
Երաժշտություն
Մինչև 19-րդ դար Շվեդիայի երաժշտությունը զարգացել է սկանդինավյան երաժշտական մշակույթների ընդհանուր հոսանքին համընթաց։ 20-րդ դարում այն ձեռք է բերել ազգային ինքնատիպության գծեր։ Հնագույն ժողովրդական նվագարաններից են՝ լուր, զանգակներ, ավելի ուշ գեղջկական անսամբլներում կիրառվել են նաև ջութակը, կլառնետը, ֆլեյտան, տավիղը։ Մինչև 13-րդ դար երաժշտական արվեստի ներկայացուցիչները եղել են սկաչդերը, մինչև 16-րդ դարի սկիզբը՝ շրջիկ երաժիշտները՝ «լեկարները»։ 14-15-րդ դարերում ստեղծվել են երգ-բալլադներ և քաղաքական հակաֆեոդալական երգեր, ռեֆորմացիայից հետո՝ ավետարանական սաղմոսներ։ Պրոֆեսիոնալ երաժշտության ձևավորման վրա ազդել է գրիգորյան խորալը, ռեֆորմացիայի ժամանակներից՝ բողոքական խորալը։ Աշխարհիկ երաժշտական կյանքի կենտրոնը թագավորական պալատն էր Ստոկհոլմում, ուր 1526 թվականից հանդես էր գալիս պալատական կապելլան։
Թատրոն
15-16-րդ դարերում Շվեդիայում տարածվել են դպրոցական թատրոնները։ 16-րդ դարի վերջից թագավորական դղյակներում կազմակերպվել են ներկայացումներ։ Առաջին պալատական թատրոնը բացվել է 1649 թվականին Ստոկհոլմում։ Մինչև 19-րդ դարի սկիզբը այնտեղ խաղացել են կոմեդիա դել արտեի, գերմանական և մի քանի ֆրանսիական թատերախմբեր։ Առաջին մշտական ազգային բեմը եղել է Ուփսալայի Ուսանողական թատրոնը (1682-1691)։ 1737 թվականին երիտասարդ ազնվականներից և չինովնիկներից կազմված սիրողական թատերախումբն անվանվել է «Թագավորական շվեդ. բեմեր»։ 1753 թվականին այդ թատրոնը իր տեղը զիջել է ֆրանսիական և իտալական թատերախմբերին։ Գյոտեբորգում (1779), Ստոկհոլմում (1778) Գուստավ III-ի օրոք ստեղծվել են առաջին հանրամատչելի շվեդական թատրոնները։ 19-րդ դարի 70-ական թվականներին, կապված հասարակական, տնտեսական և կուլտուրական վերելքի հետ, մասնավոր և պետական թատրոնների խաղացանկ է թափանցել «նոր դրաման»։
Կինո
Շվեդիայում վավերագրական առաջին նկարահանումները իրագործել է գերմանացի կինեմատոգրաֆիստ Մ․ Սկլադանովսկին։ 1897 թվականին շվեդ Ն․ Պետերսոնը ստեղծել է մի քանի վավերագրական և խաղարկային ֆիլմեր։ Կինոնկարների կանոնավոր արտադրությունն սկսվել է 1907 թվականին։ 1910-1920-ական թվականներին շվեդական դասական կինոդպրոցը համաշխարհային կինեմատոգրաֆի վրա ունեցել է նշանակալից ազդեցություն։ 1930-ական թվականներին թողարկվել են մելոդրամաներ և կոմեդիաներ, 1940-ական թվականներին՝ ֆաշիզմը մերկացնող կինոնկարներ։ 1940-1950-ական թվականներին ստեղծվել են բանվոր դասակարգի մասին Հ․ Ֆաուստմանի ֆիլմերը։
Հայերը Շվեդիայում
Հայ-շվեդական առնչությունները սկիզբ են առել վաղ միջնադարից։ Շվեդիայում հայտնաբերված մի շարք հնություններ, շվեդ մասնագետների կարծիքով, Սկանդինավիա են հասել հայկական Պարտավ (Բարդա) քաղաքից (Ուտիքի նահանգ)։ Հայերի բնակեցումը Շվեդիայում տեղի է ունեցել տարերայնորեն. եկել են Ռուսաստանից, Թուրքիայից, Մերձավոր Արևելքից։ Շվեդահայ համայնքը կազմավորվել է 1970-ական թվականներին՝ Լիբանանից, Պաղեստինից, Սիրիայից, Իրանից գաղթած հայերով։ Ներկայումս հայերի թիվը Շվեդիայում շուրջ 7-8 հազար է, որից 5 հազարը բնակվում է Ստոկհոլմում և Ուփսալայում։ Հայերի թվի ստվարացմանը զուգընթաց ձևավորվել է համայնքի ազգային կյանքը։ 1974 թվականին Ստոկհոլմում հիմնվել է շվեդահայ անդրանիկ կազմակերպությունը՝ Հայ մշակութային միությունը։ Հետագայում ևս ստեղծվել են հայկական տարբեր ընկերություններ և միություններ (Ուփսալայի հայ մշակութային, Հայ-շվեդական, «Րաֆֆի», «Արարատ» և այլն)։ Գործում են երգչախմբեր, գրական խմբակներ, գեղագիտական դաստիարակության կենտրոններ։ Աշխույժ է հայ առաքելական եկեղեցու գործունեությունը։ Շվեդիայում գործող օրենքի համաձայն՝ երկրի ազգային փոքրամասնությունների, այդ թվում և հայերի երեխաներին ընձեռված է պետական դպրոցներում մայրենի լեզու սովորելու հնարավորություն։ Կան նաև մշակութային միություններին կից գործող շաբաթօրյա դպրոցներ։ 1910–1920-ական թվականներին Շվեդիայում լույս են տեսել Հայկական հարցին և Հայոց ցեղասպանությանը նվիրված տասնյակ հրատարակություններ։ 2000 թվականին Շվեդիայի խորհրդարանը ճանաչել է Հայոց ցեղասպանությունը։ Շվեդ ճանաչված կինոռեժիսոր Փ. Հոլմքվիաթը նկարահանել է «Վերադարձ դեպի Արարատ» վավերագրական կինոնկարը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շվեդիա Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ Կատեգորիա:Միջերկրածովյան միության անդամներ Կատեգորիա:Լիբերալ ժողովրդավարություններ Կատեգորիա:Եվրոպայի խորհրդի անդամ երկրներ Կատեգորիա:Շվեդախոս երկրներ և տարածքներ
Բաբի Յառ
Բաբի յառ  (Babij Jar - Das vergessene Verbrechen), գերմանաբելառուսական համատեղ գեղարվեստական ֆիլմ՝ նկարված 2003 թվականին, որի ռեժիսորն է Ջեֆ Քենյուն։ Այն նվիրված է 1941 թվականի սեպտեմբերի 29-ին և 30-ին Բաբի յառում կատարված ջարդերին, որի ժամանակ սպանվեցին 33 771 հրեաներ։
Սյուժե
1941 թվականի աշունն է։ Խորհրդային բանակը թողնում է Կիևը։ Տիրում է լիակատար քաոս։ Բոլոր խոսակցությունները գերմանացիների կողմից Կիևի գրավման մասին են։ 1941 թվականին Կիևի շրջակայքում ապրում էին երկու ընտանիքներ՝ Լառներ և Օնուֆրիենկոներ։ Ապրում էին նրանք կողք կողքի արդեն 20 տարի, և նրանց երեխաները մեծացան միասին։
Տարածվում են ասեկոսեներ նացիստների գազանաբարո արարքների մասին, թե ինչպես են նրանք դաժանորեն սպանում հրեաներին օկուպացված տարածքներում։ Լառների ընտանիքի ավագը չի հավատում այդ գազանություններին, քանի որ աշխատել է Բեռլինում և գերմանացիներին համարում է քաղաքակիրթ ազգ։
Օնուֆրիենկոների ընտանիքը վաղուց նախանձում է Լառների կրթված ընտանիքին։ Ելենա Օնուֆրիենկոն ողջունում է գերմանական զորքերի մուտքը Կիև։
Նկարահանող խումբ
2-րդ ռեժիսոր. Յուրի Ալեկսեենկո Մարտին Լոմնիցկի
Դերասանների գծով ասիստենտ՝ Տայանա Խոդասևիչ
Բեմիրերի գծով ասիստենտ՝ Դմիտրի Պակլին
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆիլմեր Հոլոքոստի մասին Կատեգորիա:Գերմանական ֆիլմեր Կատեգորիա:Իրական դեպքերի հիման վրա նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:2003 ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:2000-ականների դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասին Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր Կատեգորիա:Գերմաներեն ֆիլմեր
Լավիյարվի (գյուղ, Սորտավալսկի շրջան)
Լավիյարվի (Ла́вия́рви, Lavijärvi), գյուղ Ռուսաստանի, Կարելիայի հանրապետության Սորտավալսկի շրջանի կազմում։
What About My Dreams?
What About My Dreams (Ինչի մասին են իմ երազանքները), հունգարացի երգչուհի Կատի Վոլֆի երգն է Եվրատեսիլ 2013 երգի մրցույթի համար։ Երգի երաժշտության հեղինականերն են՝ Վիկտոր Ռակոնզաին և Գերգո Ռազը։
Երգը մրցույթի եզրափակիչ փուլում զբաղեցրել է 22-րդ հորիզոնականը 53 միավորով։
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2011 երգի մրցույթ Կատեգորիա:Հունգարիայի երգերը Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
(20585) Վենտուորթ
(20585) Վենտուորթ, աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Այս աստերոիդը հայտնաբերվել է 1998 թվականի սեպտեմբերի 9-ին ԼԻՆԵԱՐ ծրագրի կողմից Սոկոռոյում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1999 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:LINEAR ծրագրի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ
Թոմաս Փիքոք
Թոմաս Լավ Փիքոք (Thomas Love Peacock), անգլիացի երգիծաբան գրող, պոետ։
Հիռմուստե (գյուղ, Կեռլա շրջան)
Հիռմուստե (Hirmuste), գյուղ Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Կեռլա շրջանում։
Թոմաս Փիքոք
Կյանք և ստեղծագործություններ
Փիքոքը իր արվեստի գործերում, առաջին հերթին վեպերում, ծաղրել է ժամանակակից հասարակության մեջ առկա սովորույթներն ու բարքերը։ Նրա պոեզիայի վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա ընկերուհի՝ Պերսի Բիշի Շելլին։ Փիքոքը ծնվել է սովորական ընտանիքում։ Նրա հայրը սպասքի և ապակյա իրերի վաճառող է եղել, իսկ մայրը նավաստիի դուստր էր։ Պիկոկը դեռ շատ փոքր է եղել, երբ նրանց ընտանիքը տեղափոխվել է Սուրեյ վարչաշրջանի Չերստի քաղաքը ։ Նա 5 տարի՝ 8-ից մինչև 13 տարեկանը, սովորել է Ինգլֆիլդ Գրինի (Սուրեյ) մասնավոր դպրոցում։ 1801 թվականին 16 տարեկանում գրողը տեղափոխվել է Լոնդոն և ցակացել է սովորել տնտեսագիտություն։ Այստեղ նա հաճախ այցելել է Բրիտանական թանգարան, որի նախասրահում հավաքվել են երիտասարդ հումանիտար բաժնի ուսանողներ։ Նա ծանոթացելէ նրանց հետ ։ 1804-1806 թվականներին լույս է տեսել Փիքոքի առաջին երկու՝ Սուրբ Մարկոսի վանականները և Պալմիրան ժողովածուները։ Գրողը 1812 թվականին հրատարակել է Մելամաղձության փիլիսոփայություն պոեմը։ Նույն տարում միմյանց հետ ծանոթացել են Պիկոկը և Շելին։ 1813 թվականին նա Շելիի հետ գնացել է Էդինբուրգ ։ 1814-1815 թվականներին Պիկոկը գրեթե ամեն օր այցելել է Լոնդոնում գտնվող Փերսի Բիշի և Մերի Շելլիի տուն։ 1814 թվականին գրողը հրատարակել է Կլոր սեղան, կամ Արթուր արքայի տոն պոեզիայի ժողովածուն։ Պիկոկը գրելուց բացի երկար տարիներ մասնագիտորեն աշխատել է Բրիտանական արևելահնդկական ընկերությունում։
Հիռմուստե (գյուղ, Կեռլա շրջան)
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 10 մարդ։
Թոմաս Փիքոք
Անձնական կյանք
Փիքոքը 1820 թվականին ամուսնացել է Ջեյն Գրիֆիդի հետ։ Նրանք երեք աղջիկ են ունեցել։ Նրանցից մեկը Մերի Էլենը հետագայում ամուսնացել է Մերեդիտ Ջորջի հետ։ Ջեյն Փիքոքը մահացել է 1865 թվականին։
Մահ
Փիքոքը մահացել է 1866 թվականին և թաղվել Սուրեյ նահանգի Շեպերտոն քաղաքի նոր գերեզմանատանը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլիացի գրողներ Կատեգորիա:19-րդ դարի բրիտանացի վիպասաններ Կատեգորիա:19-րդ դարի անգլիացի գրողներ Կատեգորիա:Անգլիացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:19-րդ դարի անգլիացի վիպասաններ Կատեգորիա:Պոեզիա Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Մարինես
Մարինես ( Marines), բնակավայր և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, մտնում է Վալենսիայի մարզի, Վալենսիայի ինքնավար համայնքի մեջ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Կամպո- Դե- Տուրիա համայնքի մեջ։ Զբաղեցնում է 35,7 կմ² տարածք։ Բնակչությունը 1795 մարդ։ Հեռավորությունը վարչական կենտրոնից 6 կմ։
Իլինկա (այլ կիրառումներ)
Իլինկա, կարող է վերաբերել՝
Մարինես
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Դանիելե Մասսարո
Դանիելե Մասսարո (Daniele Massaro,), իտալացի նախկին ֆուտբոլիստ։ Աշխարհի չեմպիոն։ Իր կատարումներով հայտնի է «Միլանի» կազմում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մայիսի 23 ծնունդներ Կատեգորիա:1961 ծնունդներ Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Միլանի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իտալիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Աշխարհի չեմպիոններ
Ժողովածու (2336)
Ժողովածու (2336), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 2236 թվի տակ։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 21x16 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 256 թերթից։ Գրված է միասյուն, նոտրգրով։ Կազմը` կաշեպատ ստվարաթուղթ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
1864 թվականի դրամահատական ակտ
1864 թվականի դրամահատական ակտ, ընդունվել է 1864 թվականի ապրիլի 22-ին։ Միացյալ Նահանգների դաշնային օրենքը փոխեց մեկ ցենտ մետաղադրամի բաղադրությունը և վավերացրեց երկու ցենտ մետաղադրամի հատումը։ Միացյալ Նահանգների դրամահատարանի տնօրենը մշակեց այդ մետաղադրամների նախագծերը Գանձապետարանի քարտուղարի վերջնական վավերացման համար։ Այս օրենքի արդյունքում «Մենք հավատում ենք Աստծուն» («God in We Trust») արտահայտությունը առաջին անգամ հայտնվեց 1864 թվականի երկու ցենտ մետաղադրամների վրա։ 1865 թվականի մարտի 3-ին ընդունված Կոնգրեսի ակտը թույլատրեց դրամահատարանի տնօրենին, քարտուղարի հավանությամբ, այդ արտահայտությունը դնել բոլոր ոսկե և արծաթե մետաղադրամների վրա, և «այսուհետև պետք է պարունակեն այդ մակագրությունը»։ 1956 թվականին «Մենք հավատում ենք Աստծուն» արտահայտությունը փոխարինեց «E Pluribus unum»-ին որպես ազգային կարգախոս։ Բոլոր արժույթները տպագրվել և հատվել են նոր կարգախոսով ։
Բաս կիթառ
Բաս կիթառ (լինում է նաև էլեկտրական բաս կիթառ կամ պարզապես բաս , ավելի քիչ օգտագործվում է ակուստիկ բաս կիթառը), լարային աղեղնավոր երաժշտական գործիք, որը նախատեսված է բաս միջակայքում նվագելու համար։ Հիմնականում  բաս կիթառը նվագում են մատներով, բայց ընդունելի է, նաև մեդիատորով խաղը։ Հարվածային երաժշտական գործիքների հետ համատեղ ստեղծում է ռիթմը բաժինը։
Սկսած իր հայտնվելուց 1950-ականներին, բաս կիթառը գրեթե ամբողջությամբ փոխարինել է փոփ երաժշտության կոնտրաբասը որպես ռիթմ-սեկցիայի գործիք։ Բացի այդ, բաս կիթառը դարձել է ժամանակակից երաժշտական ժանրերի կարևոր տարրը, որը յուրաքանչյուրում կարող է ունենալ կատարման առանձին տեխնիկա, տարբեր կարգ և լարերի քանակ։
Բաս կիթառի պատմություն
Մինչև բաս կիթառի գյուտը, որպես բասի հիմնական գործիք հանդես է եկել կոնտրաբասը՝ ջութակների ընտանիքի ամենախոշոր ակուստիկ գործիքը՝ չհաշված օկտոբասը ։ Այս գործիքն առավելություններից հետ մեկտեղ ուներ նաև մի շարք բնորոշ թերություններ, որոնք դժվարացնում էին դրա լայն կիրառումը 20-րդ դարասկզբի հանրահայտ երաժշտության անսամբլներում՝ խոշոր չափեր, մեծ զանգված, ուղղահայաց հատակագծային կառուցողական կատարում, անգղի վրա ափային խմորումների բացակայություն, կարճ սուստեյն, ձայնի համեմատաբար փոքր մակարդակ, ինչպես նաև դինամիկ տիրույթի բնութագրերի պատճառով բավականին դժվար ձայնագրություն։
1920-1930-ական թվականներին աճող ջազային երաժշտության ժողովրդականությունը, անսամբլների շարժունակությունը մեծացնող ավտոմոբիլային տրանսպորտի տարածումը, ինչպես նաև ձայնի էլեկտրոնային ուժեղացման տեխնոլոգիայի առաջացումը՝ բասի գործիքի կարիք են առաջացրել, որը զուրկ է մաքսանենգության թերություններից։ Այդ ժամանակահատվածում երաժշտական գործիքներ արտադրող շատ ընկերություններ սկսել են փորձել ստեղծել նման գործիք, որոնք, սակայն, չեն պսակվել կոմերցիոն հաջողությամբ։
Այդ ժամանակների հայտնագործությունների թվում են բաս-մանդոլինա Գիբսոն Մանդո-բասը (Gibson Style J Mando bass), որն արտադրվում է «Գիբսոն» ֆիրմայի կողմից 1912-1930 թվականներին, ինչպես նաև ամերիկացի երաժիշտ և գործարար Փոլ Թութմարկի գործիքը՝ էլեկտրոնային բաս Աուդիովոքս № 736 (Audiovox № 736 Electronic Bass), որը ստեղծվել է նրա կողմից 1936 թվականին և պարունակում է ժամանակակից բաս-կիթառի բազմաթիվ առանձնահատկություններ, օրինակ՝ պինդ փայտե կորպուսը։ Կա նաև կոնտրաբաս-բալալայկա, բայց ծանրություն պատճառով այն օգտագործվել է (և օգտագործվում է), նույնիսկ ավելի քիչ, քան Red Elvises, Katzenjammer, brain Band Կոնտրաբասը։
1951 թվականին «Ֆենդեր» ընկերության հիմնադիր՝՝ ամերիկացի գյուտարար և ձեռներեց Լեո Ֆենդերը՝ թողարկել է Fender Precision Bass բաս-կիթառը, որը նրա կողմից մշակվել է իր Fender Telecaster էլեկտրոգիտարի հիման վրա։ Գործիքը ձեռք է բերել ճանաչում և արագ ձեռք է բերել ժողովրդականություն։ Նրա կառուցվածքում դրված գաղափարները բաս կիթառ արտադրողների համար դարձել են փաստացի ստանդարտ, իսկ «բաս ֆենդեր» արտահայտությունը երկար ժամանակ հոմանիշ է դարձել ընդհանրապես բաս կիթառի համար։ Ավելի ուշ՝ 1960 թվականին, Ֆենդերը թողարկել է բաս կիթառի ևս մեկ կատարելագործված մոդել՝ Fender Jazz Bass-ը, որի ժողովրդականությունը չի զիջում Precision Bass-ին ։
Որոշ ժամանակ «Ֆենդեր» ընկերությունը գերիշխում էր բաս կիթառի շուկայում, քանի դեռ մրցակից ընկերությունները մշակում և թողարկում էին իրենց տարբերակները։ Բաս կիթառի վաղ տարբերակներից մեկը 1955 թվականին գերմանական Höfner ֆիրմայի կողմից թողարկված 500/1 (Höfner 500/1) էլեկտրակուստիկ բաս կիթառն է, որը ջութակի ձև ունի։ Ավելի ուշ այդ մոդելը հայտնի դարձավ այն բանի շնորհիվ, որ նրան ընտրել է որպես հիմնական գործի ՝ Փոլ Մաքքարթնին՝ «Բիթլզ» խմբի բաս-կիթառահար։
Ռոք երաժշտության գալուստի հետ 1960-ականներին՝ բաս կիթառը դառնում է ավելի ու ավելի տարածված գործիք։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բաս կիթառներ Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ
Չերվոնի Օստրով (գյուղ, Վոլոչիսկի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Չերվոնի Օստրով գյուղում բնակվում էր 98 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,3 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 326,67 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Վոլոչիսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Իլինցի (այլ կիրառումներ)
Իլինցի, կարող է վերաբերել՝
Արթուխ
Արթուխ, Հարթուխ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սասունի Տալվորիկի գավառակում, Հայկական Տավրոսի հյուսիսային լանջին, դեպի Մշո դաշտն իջնող մի լեռնաճյուղի վրա։
Բնակչություն
1890-ական թվականներին ուներ մոտ 25 տուն հայ բնակիչ։
Տնտեսություն
Բնակչությունն հիմնականում զբաղվում էին երկրագործությամբ, անասնապահությամբ և մասամբ պտղաբուծությամբ։
Պատմություն
Ավերվել ու ամայացել է 1915 թվականին, Մեծ եղեռնի ժամանակ։
Պատմամշակութային կառույցներ
Արթուխում գործում էր եկեղեցի։ Գյուղի շրջակայքում կային հին ամրոցի ավերակներ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Պրավոկուբանսկի
Պրավոկուբանսկի (Правокубанский), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Դաշնության Կարաչայ-Չերքեզական Հանրապետության Կարաչաևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2016 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 3233 մարդ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կարաչայ-Չերքեզիայի քաղաքային բնակավայրեր Կատեգորիա:Կարաչայ-Չերքեզիայի Կարաչաևսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1984 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Քեմպեր շրջան (Միսսիսիպի)
Քեմպեր շրջան (Kemper County), ԱՄՆ Միսսիսիպի նահանգի 82 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.984 կմ² է, բնակչությունը՝ 10.456 մարդ (2010 թ. տվյալներով) ։ Շրջկենտրոնն է Դե Քալբ բնակավայրը ։ Կազմավորվել է 1833 թ.։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Միսսիսիպիի շրջաններ
Լավոչնոե (գյուղ, Ուֆիմսկի շրջան)
Լավոչնոե (Лавочное, Лавочный), գյուղ Ռուսաստանի, Բաշկորտոստան հանրապետության Ուֆիմսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ուֆիմսկի շրջանի բնակավայրեր
(20586) Էլիզկոլոդ
(20586) Էլիզկոլոդ, աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Այս աստերոիդը հայտնաբերվել է 1998 թվականի սեպտեմբերի 9-ին ԼԻՆԵԱՐ ծրագրի կողմից Սոկոռոյում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1999 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:LINEAR ծրագրի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ
Մարիա Բուենո
Մարիա Էսթեր Անդիոն Բուենո, բրազիլացի պրոֆեսիոնալ թենիսիստուհի։ 1950-ական և 1960-ական թվականներին իր 11-ամյա կարիերայի ընթացքում նա նվաճել է «Մեծ սաղավարտի» 19 տիտղոս (յոթը կանանց մենախաղում, 11-ը՝ կանանց զուգախաղում և մեկը՝ խառը զուգախաղում)՝ դառնալով պատմության մեջ հարավամերիկյան ամենահաջողակ թենիսիստուհին և միակը, ով երբևէ հաղթել է Ուիմբլդոնի մրցաշարում ։ Բուենոն տարվա առաջին կին խաղացողն էր 1959 և 1960 թվականներին և հայտնի էր իր նրբագեղ խաղաոճով ։
1960 թվականի Բուենոն դարձավ առաջին կինը, ով հաղթեց «Մեծ սաղավարտի զուգախաղում» օրացույցային տարում (բոլոր չորս խոշոր մրցաշարերը մեկ տարվա ընթացքում), որոնցից երեքը՝ Դարլին Հարդի և մեկը՝ Քրիստին Թրումանի հետ ։
Թենիսի կարիերան
Բուենոն ծնվել է Սան Պաուլուում ։ Նրա պաշտոնական կայքի համաձայն՝ նրա հայրը՝ գործարարը, մոլի ակումբային թենիսիստ էր ։ Նրա ավագ եղբայրը՝ Պեդրոն, նույնպես թենիսիստ էր ։ Նա սկսել է թենիս խաղալ վեց տարեկանում Սան Պաուլոյի Ռեգատաս Թիեթե ակումբում և, առանց որևէ պաշտոնական ուսուցում ստանալու, 12 տարեկանում նվաճեց իր առաջին մրցաշարը ։ Նա 15 տարեկան էր, երբ նվաճեց իր երկրի առաջնությունը կանանց մենախաղում ։ Նա առաջին անգամ արտերկիր է մեկնել 1957 թվականին 17 տաերեկան հասակում և հաղթել ԱՄՆ Ֆլորիդա նահանգի Օրանժ Բաուլ պատանեկան մրցաշարում ։
1958 թվականին միանալով միջազգային մրցավազքին՝ Բուենոն նվաճեց Իտալիայի մենախաղի տիտղոսը։ Նույն թվականին նա նվաճեց իր «Մեծ սաղավարտի» տիտղոսներից առաջինը՝ Ուիմբլդոնում կանանց զուգախաղում հաղթելով Ալտեա Գիբսոնի հետ ։ Հաջորդ տարի Բուենոն նվաճեց իր առաջին մենախաղի տիտղոսը Ուիմբլդոնում՝ եզրափակչում հաղթելով Դարլին Հարդին ։ Նա նաև նվաճեց սինգլների տիտղոսը ԱՄՆ-ի առաջնությունում՝ եզրափակչում Քրիստին Թրումանի նկատմամբ երկու սեթում հաղթելուց հետո՝1959 թվականին զբաղեցնելով համաշխարհային վարկանիշային աղյուսակի առաջին տեղը և արժանանալով Associated Press-ի «Տարվա մարզիկ» մրցանակին ։ Բուենոն առաջին կինն էր, ով Հյուսիսային ամերիկայից չէր, և ով հաղթեց Ուիմբլդոնում և ԱՄՆ առաջնությունում մեկ օրացուցային տարում։ Նա վերադարձավ իր հայրենի Բրազիլիա՝ որպես ազգային հերոսուհի, որը պատիվ էր ստացել երկրի նախագահի կողմից և վազող ժապավենի շքերթ էր կազմակերպել Սան Պաուլոյի փողոցներում ։