cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ալեքսանդր Մակեդոնացի
Քաղաքաշինական գործունեություն
Ալեքսանդր Մակեդոնացին իր արևելյան արշավանքի ընթացքում նվաճած տարածքներում հիմնել է բազմաթիվ քաղաքներ և գաղութներ, որոնք մեծապես անվանվել են իր պատվին։ Ըստ ավստրիացի նշանավոր պատմագետ Ֆրից Շախերմայրի՝ Ալեքսանդրի կողմից հիմնադված առաջին քաղաքը եղել է Իսոսի շրջակայքում։ Ըստ այդ վարկածի՝ քաղաքի հիմքերը դրվել են մ․թ․ա․ 333 թվականին։ Մի շարք այլ հետազոտողներ, սակայն, հակված չեն այս պնդմանը և այն որակում են գիտական որևէ հիմնավորում չունեցող ենթադրություն։ Հայտնվելով Եգիպտոսում՝ Ալեքսանդրը տեղի քրմերի կողմից օծվում է փարավոն և ապա՝ «Ամոն-Ռայի որդի»։ Հաջորդիվ նա կատարում է բազմաթիվ բարեփոխումներ, որի շրջանակներում էլ մ․թ․ա․ 331 թվականին Նեղոսի դելտայում նա հիմնում է եգիպտական Ալեքսանդրիան ։ Վերջինս դառնում է մեծ արքայի կողմից հիմնադրված քաղաքներից խոշորագույնը, որը կարճ ժամանակահատվածում վերածվում է Միջերկրական ծովի առևտրային և մշակութային կյանքի գլխավոր կենտրոնի։ Անուղղակիորեն Ալեքսանդրիան համարվում էր հելլենիստական աշխարհի սիրտը։ Հաջորդիվ Ալեքսանդրը քաղաքներ է հիմնադրում Տիգրիսից արևելք ընկած տարածքներում՝ նախկին Պարսկական տիրակալության խորքերում։ Ըստ Պլուտարքոսի՝ Ալեքսանդր Մակեդոնացին ընդհանուր հաշվով ձեռնամուխ է եղել շուրջ 70 քաղաքի հիմնադրման ։ Այնուամենայնիվ, հետազոտողների մեծ մասը պնդում են, որ Պլուտարքոսի գրությունը զուտ չափազանցություն է և որևէ կերպ չի համընկնում օբյեկտիվ իրականության հետ։ Միևնույն ժամանակ հաշվի է առնվում նաև չիրականացված պլանների հավանական կանխավարկածը։ Տարբեր գիտնականներ պնդում են, որ Ալեքսանդրը հիմնադրել է 34, 16 կամ 13 քաղաքներ (Ալեքսանդրիաներ)։ Մեզ հասած աղբյուրները հավաստում են, որ Ալեքսանդր Մակեդոնացին մեկ այլ քաղաք հիմնադրել է հին հունական դիցաբանական հերոս Պրոմեթևսի շղթայման վայրում, այսինքն՝ Կովկասյան լեռներում։ Հնդկաստանում Ալեքսանդրը Հյուդասպի տարբեր եզրերին հիմնադրում է Նիկեա և Բուկեփալոս քաղաքները ։
Այդ քաղաքներից մեկը նա կառուցում է իր սիրելու ձիու՝ Բուկեփալոսի հիշատակին, հենց այն վայրում, որտեղ էլ վերջինս մարտի դաշտում հերոսաբան զոհել էր իր կյանքը։ Ալեքսանդրը քաղաքներ է հիմնում նաև Հնդկաստանի մայր գետի՝ Ինդոսի ավազանում։ Բազմաթիվ քաղաքներ հիմնադրելու Ալեքսանդրի շարժառիթները տարբեր հետազոտողներ մեկնաբանում են յուրովի։ Շատերը պնդում են, որ քաղաքները միմյանց միացված են եղել առևտրային ճանապարհներով և կայսրության բերել են մեծ շահույթ։ Սակայն Մակեդոնիայի արքայի քաղաքաշինական գործունեությունը կարող է պայմանավորված լինել նաև այլ հանգամանքներով, օրինակ՝ նվաճված տարածքներում իր իշխանության ամրապնդումը, կայսրությունը մշակութային առումով ավելի համասեռ դարձնելը կամ արևելքում հունական քաղաքակրթության կենտրոնների ստեղծումը։
Ալեքսանդր Մակեդոնացի և Հայաստան
Ալեքսանդր Մակեդոնացու արշավանքների ժամանակահատվածում Հայաստանը (Մեծ Հայքի թագավորություն) գտնվում էր Աքեմենյան տիրապետության ոլորտում՝ ունենալով ներքին ինքնավարություն։ Այս հանգամանքով է պայմանավորված այն փաստը, որ Ալեքսանդր Մակեդոնացու արևելյան արշավանքները կարևոր ազդեցություն են ունենում հայոց պետականության և հայ ժողովրդի համար։ Հայերն անմիջական մասնակցություն էին ունենում Մակեդոնացու մղած պատերազմներին՝ կռվելով պարսկական բանակի կազմում։ Հայերը գործուն մասնակցություն են ունենում հատկապես Գավգամելայի ճակատամարտին․ հատկանշական է, որ հայոց սատրապ Երվանդ III-ին էր վստահված աքեմենյան զորքի ամբողջ աջ թևը։ Չնայած հայերի համառ և անկոտրում պայքարին՝ Դարեհի «արագ երթով նահանջի» հրամանը Երվանդին ստիպում է իր զորաբանակով դուրս գալ մարտի դաշտից և վերադառնալ Մեծ Հայք։ Օգտվելով Գավգամելայի ճակատամարտում պարսիկների կրած խայտառակ պարտությունից՝ մ․թ․ա․ 331 թվականին Երվանդ III-ը՝ Մեծ Հայքում, իսկ Միթրաուստեսը՝ Փոքր Հայքում, հռչակում են իրենց երկրների անկախությունը։ Հետագայում հայերի օրինակին են հետևում նաև բազում այլ երկրներ ։
Հետաքրքրական է այն հանգամանքը, որ արևելյան արշավանքի ընթացքում Ալեքսանդրը շրջանցել է Մեծ Հայքը՝ խուսափելով ռազմական բախումներից։ Հունական ներխուժման միակ դեպքը եղել է մ․թ․ա․ 298-297 թվականներին, երբ Ալեքսանդրի զորաբանակներից մեկը՝ Մենոն զորավարի գլխավորությամբ, ուղարկվում է Բարձր Հայքի ոսկու հանքերով հարուստ շրջաններ, որը թանկարժեք մետաղների արդյունահանմամբ և մշակմամբ հայտնի էր նույնիսկ մ․թ․ա․ 3-րդ հազարամյակում ։ Ներխուժման արդյունքների մասին իր աշխատությունում վկայում է հույն մատենագիր Ստրաբոնը ․Պատմահայր Մովսես Խորենացին գրել է առ այն, որ Մակեդոնացու դեմ մարտնչել է Վահե Հայկազունին, որը զոհվել է «նրա ձեռքով»։ Գավգամելայից բացի հայերը մասնակցել են նաև Իսոսի ճակատամարտին, որտեղ 47000-անոց հայկական բանակն առաջնորդել է հենց ինքը՝ Վահե Հայկազունին։
Ալեքսանդր Մակեդոնացու պատմության առնչությամբ հայերն ու Հայաստանը հիշատակվել են տարբեր նշանավոր պատմագիրների աշխատություններում։ Դրանից ամենահայտնիներն են Ստրաբոնի «Աշխարհագրություն»-ը, Քվինտոս Կուրտիոս Ռուփոսի «Մեծն Ալեքսանդր Մակեդոնացու պատմություն»-ը, Դիոդորոս Սիցիլիացու «Պատմական գրադարան»-ը, Արիանոսի «Ալեքսանդրի արշավանքները» և այլն։ Արիանոսն իր «Ալեքսանդրիի արշավավանքները» աշխատության մեջ հայերին հիշատակել է հետևյալ փաստի առնչությամբ․Այդ մասին հավաստել է նաև մեկ այլ նշանավոր պատմիչ՝ Քվինտոս Կուրտիոս Ռուփոսը՝ գրելով հետևյալը․ ''«Աջ թևում կանգնած էին Մեծ Հայքի հայերը, կադուսիներն ու կապադովկիացիները, ասորիներն ու մարաստանցիները. նրանք նույնպես ունեին մանգաղակիր մարտակառքեր»''։ Մեկ այլ առնչությամբ Հայաստանը (Արմենիա Մայոր) մատնանշել է Դիոդորոս Սիցիլիացին՝ իր «Պատմական գրադարան» աշխարհահռչակ աշխատությունում։ Ալեքսանդրի մահվանից ընդամենը ութսուներեք տարի անց հունարենով գրի է առնվում Ալեքսանդրի վեպը, որտեղ Հայաստանը նշվում է որպես «անմահության երկիր»։ 13-րդ դարում երկը միջնադարյան նկարազադումներով թարգմանվել է նաև հայերեն։ Գրքի մեզ հասած էջերը ներկայումս պահվում են Սուրբ Ղազար կղզու մատենադարանում՝ որպես պատմագրականագիտական եզակի հուշարձան։
Ալեքսանդրի անձ
Պլուտարքոսն այսպես է նկարագրում նրա արտաքինը՝
Ալեքսանդրը չուներ դյուզացնային կազմվածք և ատլետիկ մրցումների հանդեպ անտարբեր էր՝ նախընտրելով գինարբուքներն ու մարտերը։ Ալեքսանդրի անձն ու բնավորությունը, ինչպես յուրաքանչյուր մեծագույն մարդու, հնարավոր չէ բնութագրել առանձին գծերով կամ առանձնակի պատմություններով ու պատմական անեկդոտներով. դրանք միայն բնորոշում են նրա գործերի ամբողջականությունը և դրանց հանդեպ վերաբերմունք նախորդ կամ հաջորդ դարաշրջաններին։
Շատ հաճախ Ալեքսանդրը նետվում է մարտի ամենաթեժ վայրը. նրա վերքերի ցանկը ներկայացնում է Պլուտարքոսը.
Սեռական կյանք
Անտիկ ժամանակից է գալիս Ալեքսանդրի երկսեռականության մասին կարծիքը, և որպես զուգընկերներ նշում են նրա մտերիմ ընկեր Հեֆեստիոնին և ֆավորիտ Բագոսին։ Արքան շատ հաճախ էր իրեն համեմատում Աքիլեսի, իսկ Հեֆեստիոնին` Պատրոկլեսի հետ։ Ընդ որում, Հին Հունաստանում «Իլիականի» երկու հերոսներին համարում էին նույնասեռական զույգ ։ Մակեդոնացի արիստոկրատների մոտ շատ հաճախ էր հանդիպում տղամարդկանց հետ հարաբերություններ պատանեկան տարիներին ։
Հարազատները մատների արանքով էին նայում այդ հարաբերություններին և սովորաբար անհանգստություն էին ցուցաբերում միայն այն ժամանակ, երբ տղամարդն անտարբերություն էր ցուցաբերում կանանց հանդեպ հասուն տարիքում, որն էլ խնդիրներ էր ստեղծում ցեղի շարունակության հարցում ։
Միևնույն ժամանակ Ալեքսանդրն ուներ սիրուհիներ, երեք օրինական կին (բակտրիական իշխանուհի Ռոքսանան, պարսից արքաների դուստրեր Ստատիրան ու Փարիսատը) և երկու որդի՝ Հերակլեսը՝ ստրկուհի Բարսինայից, և Ալեքսանդրը՝ Ռոքսանայից։ Ընդհանուր առմամբ արքան մեծ հարգանքով էր վերաբերվում կանանց, չնայած նույնիսկ Ալեքսանդրի ուսուցիչ Արիստոտելն էր կնոջը հասարակության մեջ ենթակա դիրք վերագրում ։
Կրոնական հայացքներ
Մինչ պարսիկների դեմ տարած առաջին հաղթանակները Ալեքսանդրն ակտիվորեն զոհեր էր մատուցում աստվածներին, բայց հետագայում դադարեց ակնածանքով վերաբերվել աստվածներին։ Այսպես՝ ավելի վաղ նա ոտնահարեց Դելփյան պատգամախոսին այցելելու արգելանքը, իսկ իր ընկեր Հեֆեստիոնի մահը սգալիս Ալեքսանդրը նրան հավասարեցրեց հերոսներին՝ կազմակերպելով նրա պաշտամունքը և նրա պատվին երկու տաճար կառուցեց։ Եգիպտոսում Ալեքսանդրն իրեն հռչակեց Ամոն-Ռայի որդին և այդպիսով հայտարարեց իր աստվածային էության մասին. եգիպտական քրմերը սկսեցին պաշտել նրան և՛ իբրև աստվածորդու, և՛ իբրև աստծո։ Նա նաև այցելեց Սիվա օազիսում գտնվող Ամոնի պատգամախոսին։
Այս գործողությունները սովորաբար որակվում են որպես գործնական քաղաքական քայլ՝ ուղղված Եգիպտոսի հանդեպ վերահսկողության օրինականացմանը։ Հույների շրջանում արքայի ինքնաստվածացման մղումը միշտ չէր, որ աջակցության էր արժանանում. հունական պոլիսների մեծամասնությունը ընդունեցին նրա աստվածային էությունը (որպես Զևսի՝ Ամոն Ռայի հունական համանմանի որդու) մահվանից ոչ շատ առաջ, ընդ որում ոչ մեծ խանդավառությամբ, ինչպես սպարտացիները (նրանք հռչակեցին. «Քանի որ Ալեքսանդրն ուզում է աստված լինել, թող լինի»)։ Շուտով արքայի պատվին սկսեցին անցկացվել Ալեքսանդրիաները՝ Օլիմպիական խաղերի նմանողությամբ համահոնիական խաղերը, իսկ մահից ոչ վաղ հունական պոլիսները դեսպանները նրան պսակեցին ոսկե պսակներով, որով խորհրդանշորեն ընդունեցին նրա աստվածային էությունը։ Ալեքսանդրի աստվածային էության մասին հայտարարությունը նրա հանդեպ լրջորեն խախտեց շատ զինվորների և զորավարների վստահությունը։ Հունաստանում զորավար-հաղթողներին երբեմն համանման պատվի էին արժանացնում, ուստի դժգոհությունները հանգեցրին Ալեքսանդրի ուրացմանը հորից և իրեն հենց անպարտելի աստված ընդունման պահանջին։
Գործունեության գնահատականներ
«Մեծ» պատվանունը դեռևս անտիկ ժամանակներից էր հարադրվում Ալեքսանդրի անվան հետ։ Հռոմեացի գրող Կուրտիոսը իր քերթվածքն անվանել է «Ալեքսանդր Մեծ Մակեդոնացու պատմությունը» (Historiae Alexandri Magni Macedonis)։ Դիոդորոսը նշում էր զորահրամանատարի «փառքի մեծությունը» (17.1), Պլուտարքոսը նույնպես Ալեքսանդրին անվանում էր «մեծ ռազմիկ» ։ Հռոմեացի պատմագիր Տիտոս Լիվիոսը հայտնում էր այն բարձր գնահատականի մասին, որն Ալեքսանդրին տվել էր պատմությանը հայտնի մյուս զորահրամանատարը՝ Հաննիբալը։
Յուստինոսի խոսքերով՝ «չկար մի թշնամին, որին նա չհաղթեր, չկար մի քաղաք, որ նա չգրավեր, չկար մի ազգ, որին նա չնվաճեր »:
Ֆրանսիայի կայսր Նապոլեոն Բոնապարտը հիանում էր ոչ այնքան Ալեքսանդրի ռազմական հանճարով, որքան նրա պետական տաղանդներով՝
Բայց զորավարի նվաճումները կասկածի տակ էին դրվում անտիկ փիլիսոփաների կողմից, որոնք նոր հողերի գրավման մեջ փառքի մեծություն չէին տեսնում։ Լուցիուս Աննեուս Սենեկան Ալեքսանդրին անվանել է դժբախտ մարդ, ում անհայտ երկրներ էր տանում փառասիրության և դաժանության մոլուցքը, և որը ձգտում էր ամեն ինչ ենթարկել իրեն, բացի կրքերից, քանզի գիտություններից նա պետք է իմանար՝ «ինչքան փոքր է երկիրը, որ մի չնչին մաս նա նվաճեց» ։
Ալեքսանդրին տարբեր կերպ էին գնահատում արևելքում։ Այսպես՝ զրադաշտական «Արդա Վիրազ» գրքում Ալեքսանդրը ներկայացված է որպես չարի տիրակալ Ահրի Մանյուի դեսպանորդ (տե՛ս աջակողմյան քաղվածքը)։ Հետագայում պաշտոնական պարսկական պատմագիրները փորձում էին Ալեքսանդրին պատկերել Աքեմենյանների ժառանգորդ, որպեսզի հիմնավորվեր պարսկական գահի ժառանգական փոխանցումը։ Հաճախ ենթադրվում էր, որ Ալեքսանդրը Ղուրանում թաքնվում է Զուլ Կարնայնի անվան տակ, որտեղ նա բնութագրվում է որպես դեսպանորդ։ Պսևդոպատմական «Ալեքսանդր Մեծի պատմություն» վեպը թարգմանվել է պահլավերեն, իսկ դրանից, ըստ էության, արաբերեն մինչ Ղուրանի հայտնվելը, և հայտնի էր Մեքքայում ։ Արդյունքում՝ Ալեքսանդրի կերպարը մուսուլմանական աշխարհում հանրահռչակ էր, և նրան շատ հաճախ էին ցանկանում սևամորթի կերպարանք վերագրել։ Օրինակ՝ հյուսիսաֆրիկյան արաբական հեղինակները նրա արմատները հասցնում էին Մահրիբա, իսկ իսպանացիները՝ Պիրենեյներ ։ Միջնադարյան պարսիկ բանաստեղծ Ֆիրդուսին «Շահնամե» պոեմում Ալեքսանդրին միացնում է Իրանը կառավարողներին, չեզոք պատմում է իմաստունների հետ նրա փիլիսոփայական զրույցի մասին, բայց Արտաշիր Պապական արքայի շուրթերով բարձրաձայնում է նվաճողի բացասական գնահատականը (տե՛ս աջակողմյան քաղվածքը)։ «Խամսե» շարքում առանձին «Իսկանդերնամե» պոեմ է նվիրել Ալեքսանդրին Նիզամի Գյաջևին։
Ալեքսանդրը հռչակավոր կերպար էր նաև եվրոպական ավանդազրույցներում, մասնավորապես՝ Աստվածաշնչում, ռաբունական գրականությունում և Հովսեփոս Փլավիոսի մոտ։ Դանիել մարգարեի գրքում, որն իբր Ալեքսանդրը կարդացել է, նա ուղիղ չի հիշատակվում, բայց դիտարկվում է որպես հրեական ազգի փրկության աստվածային պլանի մաս ։ Այդ գրքում Դանիելը պատմում է Նաբուգոդոնոսորին իրար հաջորդող չորս թագավորությունների մասին (Դանիել, 39-40). քրիստոնեական հեղինակները, սկսած Հիպպոլիտոսից (2-րդ դար), դրանցից երրորդում՝ «պղնձեայ թագաւորութիւնը պիտի տիրի ամբողջ երկրին», տեսնում էին Ալեքսանդրի կայսրությունը։ Չորրորդը՝ «երկաթի», նրանք համարում էին Հռոմեական կայսրությունը, որի անկումից հետո պետք է հաստատվի Աստծո Թագավորությունը։ Այսպիսով՝ Ալեքսանդրի գործունեությունը ներկառուցվել է քրիստոնեական մոդելի համաշխարհային պատմության մեջ։
«Պատմություն Աղեքսանդր Մակեդոնացվո»
Ալեքսանդր Մակեդոնացուն են նվիրված հետհելլենիստական շրջանի գրական-ժողովրդական բազմաթիվ հուշարձաններ՝ վեպեր, առասպելապատում ստեղծագործություններ, պատմվածքներ և կենսագրականներ։ Այնուամենայնիվ, Ալեքսանդրի կերպարային վերլուծությունը լավագույնս ներկայացված է նրան նվիրված գլխավոր աշխատությունում, որը կոչվում է «Ալեքսանդրի վեպ» կամ «Պատմություն Աղեքսանդր Մակեդոնացվո»։ Այն ձևավորվել է մ․թ․ա․ 2-1-ին դարերում և համեմատաբար ավարտուն տեսքի բերվել միայն 3-րդ դարում։ Հեղինակի մասին ոչ մի տեղեկություն չի պահպանվել, սակայն այդ ստեղծագործությունը, որոշ հանգամանքներից ելնելով, վերագրվում է Ալեքսանդր Մակեդոնացու ժամանակակից Կալիսթենես Ողյունթացուն, նաև Արիստոտելին, Եզոպոսին, Պտղոմեոսին և այլոց։ «Ալեքսանդրի վեպը» տարաբնույթ դրվագների բարձրարվեստ հյուսվածք է, հարուստ հրաշապատում՝ արկածային, պատմական, գրական, վարքագրական, հեքիաթային տարրերով։ Բաղկացած է Ալեքսանդր Մակեդոնացու ծնունդը, գործունեությունը և մահը ներկայացնող երեք գրքից։ Երկի կորիզն իր նախնական տեսքով մեզ չի հասել։ «Ալեքսանդրի վեպը» կարճ ժամանակում թափանցել է արևմուտքի և արևելքի երկրների գրականությունների մեջ։ Ուշագրավ են ստեղծագործության հայկական, ասորական, ղպտիական և եթովպական հնագույն թարգմանությունները, ինչպես նաև Հուլիոս Վալերիոսի լատիներեն խմբագրությունը։ Հետագայում համանման վեպեր ի հայտ են եկել նաև նոր շրջանի եվրոպական առաջադեմ հասարակությունների շրջանում՝ Անգլիայում, Գերմանիայում, Իսպանիայում, Իտալիայում, Ֆրանսիայում, Իռլանդիայում, Նիդերլանդներում և այլուր։ Արևելյան Եվրոպայում մեծ տարածում են գտել ասպետական վեպի տեսք առած սերբական, բելառուսական, լեհական, ռուսական, չեխական «Ալեքսանդրիաները»՝ որոշակիորեն փոփոխված տեքստով։ Քիչ չեն նաև կերպարի գեղարվեստական մշակումները այլ լեզուներով ։
Ալեքսանդրի վեպը (գրաբարյան թարգմանությամբ՝ «Պատմություն Աղեքսանդր Մակեդոնացվո») հայերեն աշխարհիկ բնույթի առաջին թարգմանությունն է։ Թարգմանության հավանական հեղինակն է համարվում Մովսես Խորենացին։ Հայերեն թարգմանությունում վեպի շատ կարևոր հատվածներ ավելի լավ են պահպանվել, քան հռոմեական խմբագրության մեջ, ուստի հայերենը, լատինականի ու ասորականի հետ բաղդատվելով, հնարավորություն է ընձեռում համեմատելով վերահսկել բնագիրը և հնարավորին չափ վերականգնել հունարեն բոլոր բնագրերում պակասող կամ աղճատված մասերը։ Հայերեն թարգմանությունը՝ «Պատմութիւն Ալեքսանդրի Մակեդոնացւոյ» խորագրով, 10 ձեռագրերի հիման վրա, հրապարակվել է 1842 թվականին Վենետիկում։ Այժմ հայտնի է շուրջ 80 ձեռագիր Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում և այլուր։ Ալեքսանդրի պատմության հայկականացման և ժողովրդականացման գործում մեծ դեր են կատարել Ֆրիկը, Խաչատուր Կեչառեցին, Գրիգորիս Աղթամարցին, Հովասափ Սեբաստացին, Զաքարիա Գնունեցին և ուրիշներ։ Առանձնապես արժեքավոր են Գրիգորիս Աղթամարցու և Զաքարիա Գնունեցու թողած «Պատմութիւն Ալեքսանդրի Մակեդոնացւոյ»-ի ինքնագիր օրինակները՝ հեղինակային յուրօրինակ նկարազարդումներով։ Ալեքսանդրի վեպը, անցնելով զարգացման դարավոր ուղի, հնամենի զրույցից վերածվել է նոր՝ վիպաքնարական բնույթի յուրօրինակ ստեղծագործության։
Համաշխարհային մշակույթում
Ալեքսանդրի կերպարը կարևոր նշանակություն ունի համաշխարհային մշակույթում ։ Թերևս Մակեդոնացին համարվում է հունական բանահյուսության վրա ամենամեծ ազդեցություն ունեցած հնագույն գործիչը։ Նրա անվան շուրջ հույները հյուսել են տարբեր տեսակի պատմություններ և առասպելներ, որոնց մի մասն իրապատում են ։ Հաճախ Ալեքսանդրը պատմություններում առնչվում էր բնության ուժեր, երևույթներ խորհրդանշող դիցուհիների ու ոգիների հետ։ Համաձայն այդ պատումներից մեկի՝ մի նավաստի դուրս է գալիս Եգեյան ծով և երբ նա ջրի խորքերում էր՝ փոթորիկ է պատուհասում։ Փոթորիկի ժամանակ նավի առաջ մի չնաշխարհիկ հավերժահարս է հայտնվում, որը աղեկտուր բացականչում է․ «Նավաստի՜, Ալեքսանդր արքան կենդանի՞ է»։ Նավաստին առանց վարանելու պատասխանում է․ «այո՛, նա կենդանի է և կառավարում է աշխարհը»։ Այս պատասխանից հետո ջրահարսն անհետանում, իսկ ծովը հանդարտվում է։ Բացասական պատասխանի դեպքում հնարավոր է հավերժահարսը վերածվեր գորգոն օձավարս հրեշի և նավը խորտակեր։
Տարբեր է եղել Ալեքսանդրի կերպարի ընկալումները պարսկական իրականությունում։ Միջին պարսկական (պահլավական) մշակույթում Ալեքսանդրը հիշատակվում էր որպես «անիծյալ»։ Նա մեղադրվում էր կրակապաշտական ատրուշանների ոչնչացման և զրադաշտական սուրբ գրությունների վերացման մեջ։ Փոքրիշատե Ալեքսանդրի նկատմամբ ատելությունը վերանում է Պարսկաստանի իսլամականացումից հետո՝ միաժամանակ Ալեքսանդրի վեպի անմիջական ազդեցությամբ։ Մակեդոնացու նկատմամբ բացառապես դրական վերաբերմունք է ցուցաբերում 11-րդ դարի պարսիկ բանաստեղծ Ֆիրդուսին, ով այլաբանորեն մեծ արքայի մասին խոսել է իր հեղինակավոր «Շահնամե» պոեմում։ Շահնամեում Ալեքսանդրը ներկայացված է որպես մի պատանի, որ աշխարհից աշխարհ նժդեհելով ցանկանում է գտնել կենաց աղբյուրը՝ անմահության գաղտնիքը։ Հայտնի է, որ նշանավոր զորավարը հիշատակված է նաև մուսուլմանների սուրբ գրքում՝ Ղուրանում։ Այնտեղ նա հիշատակված է Զուլ ալ-Կարնայն անվանումով։ Ինչպես Շահնամեում, այնպես էլ Ղուրանում Ալեքսանդրը գնում է «անմահության երկիր»՝ որտեղից էլ սկիզբ են առնում Տիգրիս և Եփրատ գետերը («անմահության երկիր»-ը զուգակցվում էր Հայաստանի հետ) և հենց այդ ճանապարհին էլ դառնում է մարգարե։ Ալեքսանդրի վեպի միջագետքյան (սիրիական) տարբերակում վերջինս պատկերված է որպես ճշմարիտ քրիստոնեական աշխարհի նվաճող, ով աղոթում էր «մեկ Աստծո»։ Հին Եգիպտոսի բնակիչները կարծում էին, որ Ալեքսանդրը եգիպտացիների վերջին փարավոնի՝ Նեքտանեբ II-ի կենսաբանական որդին է՝ Ամոն-Ռա գերագույն աստծո միածին զավակը։ Հին եգիպտական գրականությունում Դարեհի պարտությունը մեկնաբանվում է որպես Եգիպտոսի փրկություն, իսկ սպանությունը՝ պատվախնդրություն։ Անտիկ շրջանի հրեա պատմիչ և մատենագիր Հովսեփոս Փլավիոսի խոսքերով՝ Երուսաղեմում Ալեքսանդրը կարդում էր Դանիել մարգարեի գրքերը ։ Տեղացիները Մակեդոնացուն ընդունում էին որպես հույն մի արքայի, որին հաջողվել էր նվաճել Աքեմենյան կայսրությունը ։
Նշումներ
<references group="Ն"/>
Գրականություն
Կատեգորիա:Զորավարներ Կատեգորիա:Փարավոններ Կատեգորիա:Հին Հունաստանի պատմություն Կատեգորիա:Ալեքսանդր Մակեդոնացի Կատեգորիա:Մակեդոնացի թագավորներ Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 356 ծնունդներ Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 323 մահեր Կատեգորիա:Քաղաք հիմնադրած անձինք
Բաքվի հայկական միջնակարգ հոգևոր դպրոց
Բաքվի հայկական միջնակարգ հոգևոր դպրոց, հիմնվել է 1877 թվականին՝ Բաքվի մարդասիրական ընկերության կողմից՝ կաթողիկոսի հատուկ կոնդակով։ Դպրոցի ստեղծման գաղափարը և առաջին տնօրենը եղել է հայ անվանի մանկավարժ, «Հայկական աշխարհ» ամսագրի խմբագիր Խորեն Ստեփանեն։
Առաջին տարում դպրոցն ունեցել է 20 աշակերտ։ Ըստ արխիվային փաստաթղթերի՝ 1878 թվականի կեսերին Խ. Ստեփանեն ետ է կանչվել Էջմիածին, որից հետո դպրոցի մասին տեղեկություններ չկան։
Ենթադրվում է, որ դպրոցը կարող է միացած լինել Բաքվի հայկական Մեսրոպյան ծխական դպրոցին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բաքվի հայկական դպրոցներ Կատեգորիա:Հայկական հոգևոր դպրոցներ Կատեգորիա:Նոր շրջանի հայկական դպրոցներ Կատեգորիա:Ցարական Ռուսաստանի տիրապետության ներքո գործած հայկական դպրոցներ
Վաիդասոո
Վաիդասոո (Vaidasoo), գյուղ Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Ռաե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 114 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Ռաե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Տերպեններ
Տերպենների կառուցվածքը հաստատելու համար խոշոր նշանակություն ունեցան Ե. Ե. Վագների և նրա աշակերտների աշխատանքները։ Շատ տերպենների համար Վագները առաջարկեց այնպիսի կառուցվածքային բանաձևեր, որոնք այժմ համարվում են ընդունելի։ Տերպենների բնագավառում բավականին արդյունավետ աշխատել է նաև Ս. Ս. Նայմյոտկինը։
Դասակարգում
Տերպենների մոլեկուլներում ջրածինը պարունակվում է 6 ատոմով ավելի պակաս, քան համապատասխան սահմանային ածխաջրածիններում՝ C10H22։
Ելնելով նրանից, որ յուրաքանչյուր կրկնակի կապ ինչպես և նրան հավասար օղակի փակումը, ջրածնի քանակությունը պակասեցնում են 2 ատոմով, տերպենները ըստ իզոպրենային խմբերի թվի տերպենների բաժանվում են․
Ամենից կարևոր են մոնոցիկլիկ և բիցիկլիկ տերպենները։ Այդ տերպենների մեծ մասը մոտիկ է պ-մեթիլիզոպրոպպիլբենզոլին կամ ցիմոլին։ Ըստ մոլեկուլի կառուցվածքի տարբերում են՝
Եթերային յուղերում, բացի տերպեններից՝ C10H16, հաճախ պատահում են ավելի բարդ ածխաջրածիններ, որոնք ունեն նույն բաղադրությունը, բայց ավելի բարձր մոլեկուլյար կշիռ։ Նրանց բաղադրությունը կարելի է արտահայտել (C5H8)n ընդհանուր բանաձևով։ Տերպենների համար n=2, իսկ պոլիտերպենների համար n>2։
Պոլիտերպենները բաժանվում են՝ սեսքվիտերպենների՝ C15H24, դիտերպեններ՝ C20H32 և այլն։
Պոլիտերպենների ածանցյալներից են է աբիետինային թթուն, որը պարունակվում է կանիֆոլի, խեժաթթուների և այլ բնական նյութերի մեջ։
Հատկություններ
Իրենց ֆիզիկական հատկություններով տերպենները անգույն, ջրից թեթև հեղուկներ են, եռում են 140-190 °C-ում, նրանք լույսի ճառագայթներն ուժեղ բեկում են և ջրում չեն լուծվում։
Նշանակություն և կիրառություն
Տերպենները և նրա ածանցյալները լայն կիրառություն ունեն։ Մոնոցիկլիկ տերպենները օգտագործվում են կոսմետիկ նյութերի արտադրությունում (մենթոլը մտնում է ատամի փոշիների և ատամի մածուկի բաղադրության մեջ) և որպես ցավազրկող և ախտահանող նյութ օգտագործվում են միգրենի, հարբուխի ժամանակ։
Սկիպիդարն օգտագործվում է բժշկության մեջ, տեխնիկայում, լաքերի և ներկեր արտադրությունում։
Կամֆորան կիրառվում է բժշկության մեջ և զգալի քանակությամբ ցելյուլոիդի և ածուխ վառոդի արտադրության մեջ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ածխածնի միացություններ
Պոդլեպիչի (գյուղ, Պոլտավայի շրջան)
Պոդլեպիչի (Підлепичі), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Պոլտավայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Պոդլեպիչի գյուղում բնակվում էր 64 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Պոլտավայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Պետական պարտատոմս
ՊԵՏԱԿԱՆ ՊԱՐՏԱՏՈՄՍԵՐԻ ԴՐԱԿԱՆ ԵՎ ԲԱՑԱՍԱԿԱՆ ԿՈՂՄԵՐ
Ինչպես ցանկացած ներդրում, պետական պարտատոմսը ունի և՛դրական, և՛ բացասական կողմեր։ Պետական պարտատոմսը ապահովում է կայուն եկամուտ, ռիսկը ցածր է, ունի իրացվելիության բարձր մակարդակ, պետական պարտատոմսից ստացված եկամուտը չի հարկվում, սակայն շատ հաճախ եկամտաբերությունը լինում է շատ ավելի ցածր, քան այլ ոլորտներում ներդրում կատարելու դեպքում։ Հնարավոր է նաև, որ ակնկալվող եկամուտը լինի սղաճից ցածր։
ՊԵՏԱԿԱՆ ԳԱՆՁԱՊԵՏԱԿԱՆ ՊԱՐՏԱՏՈՄՍ
Պետական գանձապետական պարտատոմսը` Հայաստանի Հանրապետության անունից լիազոր մարմնի կողմից ազգային արժույթով թողարկվող պարտատոմս է։ Պետական գանձապետական պարտատոմսերի անմիջական վաճառքը, հաշվառումը և սպասարկումը իրականացնում է Հայաստանի Հանրապետության ֆինանսների նախարարությունը։ Պետական գանձապետական պարտատոմսեր ձեռք բերելիս պայմանագիր է կնքվում ներդրողների և պետության միջև։ Պետական գանձապետական պարտատոմս կարող են ձեռք բերել այն ռեզիդենտ և ոչ ռեզիդենտ ֆիզիկական անձինք, ովքեր ցանկանում են ներդնել իրենց խնայողությունները։ Պետական պարտատոմսերի սպասարկումն իրականացվում է առանց միջնորդավճարների, իսկ ստացված եկամուտը չի հարկվում պետության կողմից։
ԽՆԱՅՈՂԱԿԱՆ ԱՐԺԵԿՏՐՈՆԱՅԻՆ ՊԱՐՏԱՏՈՄՍ
Խնայողական արժեկտրոնային պարտատոմսերը տեղաբաշխվում են միայն Գանձապետական պահառու համակարգի միջոցով, ազատ վաճառքի ձևով, ՀՀ ֆինանսների նախարարի հրամանով սահմանված ժամանակահատվածում և վաճառվում են բացառապես ֆիզիկական անձանց։ Այս պարտատոմսերը կարող են թողարկվել 3 ամսից մինչև 25 տարի մարման ժամկետով և վաճառվել անվանական արժեքով կամ անվանական արժեքի նկատմամբ հավելավճարով։ Խնայողական արժեկտրոնային պարտատոմսեր ձեռք բերելիս ներդրողներն իրենց եկամուտն ստանում են սահմանված ժամանակահատվածում` եռամսյակային, կիսամյակային կամ տարեկան պարբերականությամբ արժեկտրոնների միջոցով։
Խնայողական արժեկտրոնային պարտատոմսերը գրավադրման, նվիրատվության և առք ու վաճառքի ենթակա չեն, սակայն հետգնման օրերին ներդրողներին հնարավորություն է ընձեռվում ցանկության դեպքում պարտատոմսերը հետ վերադարձնել թողարկողին և ստանալ մինչ հետգնման պահը հաշվարկված ամբողջ եկամուտը ։
ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ
Նիդեռլանդների Հանրապետությունը առաջինն էր, որ Ամստերդամ քաղաքի պարտքը ֆինանսավորեց պարտատոմսերի միջոցով 1517թ։ Այդ ժամանակ միջին եկամտաբերությունը շուրջ 20% էր։
Կառավարության կողմից թողարկված առաջին պետական պարտատոմսը թողարկվել է Անգլիայում 1694թ՝ Ֆրանսիայի դեմ պատերազմը ֆինանսավորելու համար գումար հայթայթելու նպատակով։ Թողարկվել էր և՛ վիճակախաղի, և անուիտետ|անուիտետի ձևով։
Ավելի ուշ, Եվրոպական տարբեր երկրներ հետևեցին այդ օրինակին և հավերժ պարտատոմսեր թողարկեցին (մարման ժամկետ չունեցող)՝ պատերազմները և այլ պետական ծախսերը հոգալու համար։ Հարվերժ պարտատոմսերի օգտագործումը դադարեցվել է 20-րդ դարում և այսօր պարտատոմսերը թողարկվում են սահմանափակ ժամկետով ։
Պետական պարտատոմսերը համարվում են ցածր ռիսկային արժեթղթեր, քանի որ պետությունը կարող է անհրաժեշտության դեպքում բաց թողնել շրջանառության մեջ անհրաժեշտ ծավալի թղթադրամ և դրանով իսկ մարել պարտքը, սակայն եղել են դեպքեր, երբ երկրները հրաժարվել են այդ տարբերակից և պարզապես նախընտրել են չմարել պարտքը, ինչպես օրինակ Ռուսաստանը 1998թ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆինանսներ Կատեգորիա:Տնտեսագիտություն Կատեգորիա:Արժեթղթերի շուկա Կատեգորիա:Տնտեսություն Կատեգորիա:Փող Կատեգորիա:Պետություն Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ Կատեգորիա:Բանկային գործ Կատեգորիա:Բորսաներ Կատեգորիա:Ֆինանսական տերմիններ
Սուրբ Փրկչի եկեղեցի (Դուբրովնիկ)
Սուրբ Փրկչի եկեղեցի (Crkva sv. Spasa), կաթոլիկ տաճար Դուբրովնիկում (Խորվաթիա)։ Այն գտնվում է Դուբրովնիկի Հին քաղաքի արևմտյան մասում՝ Պիլեի դարպասի և ամրոցի պարսպի մոտ։
1520 թվականի մայիսի 17-ի երկրաշարժից հետո Դուբրովնիկի հանրապետության խորհուրդը որոշում է կայացրել կառուցել եկեղեցի՝ ի նշան երախտագիտության երկրաշարժի հետևանքով համեմատաբար փոքր վնաս կրելու և զոհերի փոքր քանակի համար։ Այս մասին նշված է ճակատային մասի գլխավոր մուտքի վերևում տեղադրված մոնումենտալ գրության մեջ։ Վերածննդի և գոթիկայի տարրերով եկեղեցին կառուցվել է ճարտարապետ Պետար Անդրիիչի (Կորչուլայից) նախագծով 1520 թվականից մինչև 1528 թվականը ։
Ոչ մեծ մակերես ունեցող եկեղեցին ունի մեկ նավ, որը ծածկված է գոթիկային բնորոշ կամարակապով։ Կողային պատուհանները նույնպես գոթիկայի ոճով են և ունեն սլաքավոր կամարներ։ Սակայն հիմնական ճակատը Վերածննդի ոճով է, որը բնորոշ է Վերածննդի դարաշրջանի Դալմաթյան ճարտարապետությանը ։
Ներկայում եկեղեցում ամռան ամիսներին անցկացվում են դասական երաժշտության համերգներ և ցուցահանդեսներ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորվաթիայի եկեղեցիներ Կատեգորիա:Խորվաթիայի տեսարժան վայրեր
Գլեյշեր Բեյ (ազգային պարկ)
Գլեյշեր Բեյ, (Glacier Bay), ազգային պարկ, որը գտնվում է Ալյասկայի հարավարևելյան ափին՝ Ջունո քաղաքից դեպի արևմուտք ։ Այգու տարածքը 13 287 կմ² է, որի մեծ մասը կազմում են արգելավայրերը։
Ազգային այգին գտնվում է Յունեսկոյի հսկողության տակ։ Գլեյշեր Բեյի բնությունը դրանք սառցադաշտերը, ձյունապատ գագաթներով լեռնաշղթաները, գետերն ու լճերն են։ Այգին ունի շատ քիչ ճանապարհներ, այդ իսկ պատճառով էլ կրուիզների համար ինքնաթիռով և ուղղաթիռով էքսկուրսիաները ամենալավ միջոցներն են այն ուսումնասիրելու համար։ 100 տարի առաջ ամենահայտնի սառցադաշտը Մուիրն էր, որն ունի 3 կմ լայնություն և 80 մ բարձրություն։ Բայց կլիման անընդհատ փոխվում էր, իսկ 1990 թվականին սառցադաշտը ևս։ Այսօր զբոսաշրջիկները հնարավորություն ունեն տեսնելու Մարգերի (Margerie) և Լամփլուգ (Lamplugh) սառցադաշտերը։ Ձյունապատ սարերից իջնող սառցադաշտերը ձևավորում են այսբերգներ։ Այգու տարածքում կան 9-ը սառցադաշտեր և 4 այսբերգներ։ Անտառներում կան արջեր, եղնիկներ, իսկ ափերին կարելի է տեսնել նաև կետերի։ Այստեղ հանգստի համար առաջարկվում են ձկնորսություն, ժայռամագլցում, նավակներով զբոսանք ծովում։
Այգու աշխատանքային գրաֆիկ
Այգին գործում է ամբողջ տարին՝ օրը 24 ժամ, բայց ձմռանը այգու հնարավորությունները մինիմալ են։ Տեղեկատվական կենտրոնը աշխատում է մայիսից մինչև սեպտեմբերի սկիզբը՝ առավոտյան ժամը 11:00-ից մինչև երեկոյան ժամը 9-ը։
Կլիմա
Գլեյշեր Բեյի կլիման ծովային է, նրա վրա ներգործում են օվկիանոսի հոսանքները։ Եզրերում ձմեռը բավականին մեղմ է (-2 +5 °C), իսկ ամառը զով է (+10-15 °C)։ Տարվա ամենաչոր ամիսները ապրիլը, մայիսն ու հունիսն են։ Համեմատաբար քիչ տեղումներ լինում են սեպտեմբեր և հոկտեմբեր ամիսներին։ Սարերում ջերմաստիճանը զգալիորեն ցածր է, ձմեռը շատ ձյուն է տեղում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն ԱՄՆ-ում Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ազգային այգիներ
(2169) Թայվան
(2169) Թայվան (Taiwan), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1964 թվականի նոյեմբերի 9-ին Մանուշակագույն լեռան աստղադիտարանի կողմից Նանկինում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,78809 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,652 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9242 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1700,43 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,211711 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 1,53° անկյուն։
Թայվան աստերոիդը պատկանում է Աստրիդի աստերոիդների ընտանիքը, որը տեղաբշխված է հիմնական աստերոիդների գոտում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստրիդի ընտանիքի աստերոիդներ Կատեգորիա:1964 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Մանուշակագույն լեռան աստղադիտարանի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ռուսական արվեստի թանգարան (Երևան)
Ռուսական արվեստի թանգարան, 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի ռուսական կերպարվեստի թանգարան Երևանում։ Թանգարանում ներկայացվում նշանավոր նկարիչներ Միխայիլ Վրուբելի, Կոնստանտին Կորովինի, Վալենտին Սերովի, Նատալյա Գոնչարովայի, ինչպես նաև հայ նկարիչներ Մարտիրոս Սարյանի և Մինաս Ավետիսյանի և Ռուդոլֆ Խաչատրյանի ստեղծագործությունները։
Պատմություն
Ռուսական արվեստի թանգարանը հիմնադրվել է համաձայն Հայաստանի ԽՍՀ կառավարության 1979 թվականի դեկտեմբերի 17-ի N 14 կարգադրության և Հայաստանի մշակույթի նախարարի 1980 թվականի հոկտեմբերի 23-ի N 538 հրամանի։ Այցելունների համար թանգարանը բացվել է 1984 թվականի նոյեմբերի 19-ին, մոսկվաբնակ հայազգի բժիշկ Արամ Աբրահամյանի և իր տիկնոջ Մարիա Աբրահամյանի մասնավոր հավաքածուի հիման վրա։
Հավաքածու
Թանգարանը բաղկացած է 7 դահլիճներից, իսկ ցուցադրությունը կազմակերպված է՝ ըստ գաղափարական ուղղությունների։ Ներկայացված են առավելապես ռուս 120 նկարիչների աշխատանքներ։ Թանգարայի ֆոնդերի քանակը կազմում է շուրջ 350 աշխատանք։
Թանգարանում ներկայացված են 19-րդ դարավերջի և 20-րդ դարասկզբի ժամանակաշրջանի գեղանկարչության, գրաֆիկայի, դեկորատիվ-կիռարական արվեստի և բեմական ձևավորման վարպետների աշխատանքները, որոնք հիմնականում որոշիչ դեր ունեցան ռուսական ողջ մշակույթի հետագա զարգացման ընթացքի համար։ Ցուցադրված են Վ. Սերովիը, Կ.Կորովինի, Մ. Վրուբելի, Մ. Նեստերովի, Ա. Բենուայի, Զ. Սերեբրյակովայի, Բ. Կուստոդիևի, Ա. Գոլովինի, Ե. Լանսերեի, Մ. Վոլոշինի, Կ.Պետրով-Վոդկինի, Ն. Րերիխի, Ռ. Ֆալկի, Պ. Կանչալովսկու, Մ. Սարյանի, Պ. Կուզնեցովի, Ա. Լենտուլովի, Ս. Սուդեյկինի, Ա. Տիշլերի և ուրիշների ստեղծագործությունները։
«Միր իսկուստվա», «Գոլուբայա ռոզա», «Բուբնովի վալետ», «Օսլինիյ խվոստ», «Մակովեց», «Սոյուզ ռուսկիխ խուդոժնիկով» և այլ ստեղծագործական միավորումների հիմնադիրների ու առավել աչքի ընկած ներկայացուցիչների՝ Կ. Սոմովի, Ա. Բենուայի, Ե. Լանսերեին, Զ. Սերեբրյակովայի, Ա. Գոլովինի, Ն. Ռերիխի, Վ. Է. Բորիսով-Մուսատովի, Ս. Սուդեյկինի, Ն. Սապունովի, Պ. Կուզնեցովի, Պ. Ուտկինի, Կ. Պետրով-Վոդկինի, Մ. Վրուբելի, Կ. Բոգաևսկու, Մ. Վոլոշինի, Պ. Կոնչալովսկու, Ա. Վ. Կուպրինի, Ա. Լենտուլովի, Ի. Մաշկովի, Ռ. Ֆալկի ստեղծագործության առանցքային գեղանկարներն ամբողջական պատկերացում են տալիս նշված ժամանակահատվածի նորարարությունների և ռուսական գեղանկարչության զարգացման մասին։
Ներկայացվում են նաև 20-րդ դարի 20-ական և 30-ական թվականների այսպես կոչված «քիչ հայտնի ռուսական ավանգարդի» նկարիչների՝ Ն. Սինեզուբովի, Բ. Անիսֆելդի, Ա. Լինդեմանի և այլ հեղինակների նախահեղափոխական շրջանի որոշ գեղանկարներ։
Ցուցադրության գեղանկարչության հատվածը եզրափակում են թատերական ձևավորումների և զգեստների բարձրարժեք էսքիզներ։
Ցուցադրությունում ընդգրկված են նաև ռուս հեղինակների քանդակներ, գրաֆիկական աշխատանքներ, ինչպես նաև դեկորատիվ-կիրառական արվեստի նմուշներ՝ գեղարվեստական կահույք, ժամացույցներ, ճենապակե, ապակե իրեր։
Թանգարանի հավաքածուն կարևոր նշանակություն ունի ռուսական կերպարվեստի պատմության ուսումնասիրության համար ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Երևանի պատկերասրահներ Կատեգորիա:Երևանի թանգարաններ Կատեգորիա:1980 հիմնադրված թանգարաններ
Ջուլիա Գրիզի
Ջուլիա Գրիզի (Giulia Grisi, ), իտալացի օպերային երգչուհի (սոպրանո), հայտնի երգիչ, ով դասվում է Մարիա Մալիբրան և Պոլինա Վիարդո ականավոր վարպետների շարքին։
Կենսագրություն
Բազմիցս ելույթ է ունեցել նույն բեմում բարիտոն Անտոնիո Տամբուրինիի հետ, և նրանց դուետը քննադատների կողմից ճանաչվել է լավագույններից մեկը Եվրոպայում։ 1868 թվականին նա Ջոակիննի Մարիոյի հետ կատարել է կոմպոզիտոր Ջոակինո Ռոսինի «Ստաբատ մատեր» (Stabat Mater) ստեղծագործությունը՝ վերջինիս հուղարկավորության ժամանակ ։
Գնացքով դեպի Սանկտ Պետերբուրգ ուղևորության ընթացքում Գրիզին և Մարիոն վթարի են ենթարկվել Բեռլինում։ Նրանք ոտքով են հասել Բեռլին։ Գրիզին ցրտից և այդ պատահարից հիվանդացել է, և մոտ մեկ ամիս հետո մահացել։ Այդ ժամանակ Մարիոն Սանկտ Պետերբուրգում էր ։
Ստեղծագործություն
Առաջին կատարողն է Ադալժիզա (Բելինիի «Նորմա») և Նորինա (Դոնիցետիի «Դոն Պասքուալե») դերերի։ Գրիզին ամուսնու հետ միասին բազմաթիվ ելույթներ է ունեցել Ռուսաստանում, որտեղ մեծ հաջողություններ է ունեցել ։
Թատերագետ և դրամատուրգ Ֆ․ Կոնին ասել է.
Ըստ գրականագետ Բոտկինի.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալացի օպերային սոպրանոներ Կատեգորիա:Սոպրանոներ Կատեգորիա:Իտալացի սոպրանոներ Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ
Գիշերը թանգարանում։ Դամբարանի գաղտնիքը
'''Գիշերը թանգարանում. դամբարանի գաղտնիքը''' (Night at the Museum: Secret of the Tomb), ռեժիսոր Շոն Լեվիի ֆանտաստիկ կատակերգական ֆիլմ, որը հրապարակվել է 2014 թվականին։ Այս ֆիլմը եռագրության վերջին մասն է, որի մեջ մտնում են «Գիշերը թանգարանում» և «Գիշերը թանգարանում 2» ֆիլմերը ։ Դերասան Ռոբին Ուիլյամսի համար Թեոդոր Ռուզվելտի դերը այս ֆիլմում դարձավ իր կարիերայի վերջին դերերից մեկը ։ Այս ֆիլմում իր կյանքի վերջին դերը խաղաց նաև ամերիկացի դերասան Միքի Ռունին։
Սյուժեն
Ակմենրի ափսեի ուժը, որը երկար տարիներ կենդանացնում էր Ամերիկյան բնագիտական թանգարանի ցուցանմուշներին, հանկարծ սկսեց անհետանալ։ Ափսեի ոչնչացման պատճառը գտնելու համար հսկիչ Լարի Դեյլին իր ընկերների հետ միասին որոշեց գնալ Լոնդոն, Բրիտանական թանգարան։ Այնտեղ նա ուզում է գտնել Ակմենրի հորը՝ մեծն փարավոնին և ափսեի ստեղծողին, քանի որ միայն նա կարող էր կանխել կախարդական ափսեի կորոզիայի ենթարկումը և փրկել ցուցանմուշներին մահից։ Մինչև փարավոնի դամբարան հասնելը հերոսները ստիպված են միանալ բրիտանական ցուցանմուշների հետ և վտանգի ենթարկել ամեն ինչ, որպեսզի վերականգնեն ափսեն, քանի դեռ Լարին չի կորցրել իր ընկերներին հավերժ։
Արտադրություն
2010 թվականի հունվարի 21-ին, «Access Hollywood»-ի հարցազրույցում համահեղինակ-սցենարիստ Թոմաս Լենոնն ասեց, որ «Գիշերը թանգարանում 3» նկարահանելու գաղափարը «իսկապես ակնառու է», բայց որ ինքը չի կարող հաստատել ֆիլմը նկարահանելու փաստը, և որ չի կարող հերքել դա ։ 2011 թվականի հոկտեմբերին «The Hollywood Reporter»-ի հարցազրույցում դերասան Բեն Սթիլերը հաստատեց նկարահանումների շարունակվելու հնարավորությունը, բայց նաև ասաց, որ դա դեռ գտնվում է «գաղափարի փուլում» ։ 2013 թվականի փետրվարին ռեժիսոր Շոն Լևին հայտարարեց այն մասին, որ ֆիլմը կհրապարակվի 2014 թվականի դեկտեմբերի 25-ին ։ 2013 թվականի սեպտեմբերի 10-ին հայտարարվեց, որ նկարահանումները կսկսվեն 2014 թվականի փետրվարին ։
2013 թվականի աշնանը սկսվեց քասթինգ նոր հերոսների համար դերասաններ ընտրելու նպատակով։ Նոյեմբերի 8-ին հայտարարեցին, որ Դեն Սթիվենսը խաղալու է Լանսելոտի դերը, նոյեմբերի 15ին՝ որ Սքայլեր Ջիզոնդոն կփոխարինի Ջեյք Չերիիմ Նիկ Դեյլիի դերում , դեկտեմբերի 18ին՝ որ Ռոբին Ուիլյամսը, Բեն Սթիլերը և Ռիկի Ջերվեյսը կվերադռնան իրենց դերերին նոր ֆիլմում ։ 2014 թվականի հունվարի 9ին ֆիլմի ստեղծողները հայտարարեցին, որ Ռեբել Ուիլսոնը ֆիլմում կխաղա Բրիտանական թանգարանի հսկիչի դերը ։ Հունվարի 14ին ֆիլմի շնորհանդեսի ամսաթիվը տեղափոխվել է 2014 թվականի դեկտեմբերի 25ից դեկտեմբերի 19ը ։ Հունվարի 23ին դերասանական կազմում ավելացավ Բեն Քինգսլին, ով խաղաց Բրիտանական թանգարանի եգիպտական փարավոնի դերը ։
Ֆիլմի հիմնական նկարահանումները սկսվել են հունվարի 27ին ։ Մայիսի 6-ին հայտարարվեց, որ ֆիլմը կանվանվի ''«Գիշերը թանգարանում. դամբարանի գաղտնիքը»'' ։ 2014 թվականի մայիսին նկարահանումները ավարտվեցին ։ Հուլիսի 30ին հրապարակվեց ֆիլմի պաշտոնական թրեյլերը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2014 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆանտաստիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:20th Century Fox ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Նյու Յորքում Կատեգորիա:IMAX ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Լոնդոնում Կատեգորիա:Ամերիկյան եռաչափ ֆիլմեր Կատեգորիա:Լոնդոնում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան սիքվել ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի արկածային ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Վաշինգտոն ԿՇ-ում Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ամերիկյան արկածային կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Բրիտանական ֆանտաստիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան մարտաֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան արկածային ֆիլմեր
Վիրտուալ իրականությունը խաղերում
Վաղ VR խաղեր (1980-2000-ականներ)
VR-ի նկատմամբ հետաքրքրությունն աճեց 1990-ականներին, հատկապես 1992 թվականին նկարահանված “ Lawnmower Man" ֆիլմից հետո, որն օգնեց լայն հանրության շրջանում տարածել VR ականջակալների գաղափարը ։ “Reflection Technology, Inc.”-ը (RTI) մշակում էր գլխի վրա տեղադրված, ստերեոսկոպիկ գլխի հետագծման համակարգ՝ օգտագործելով լուսադիոդային (LED) էկրաններ՝ Private Eye: Մի հավելված, որը նրանք փորձարկել էին, ներառում էր տանկային խաղ։ Ավելի մեծ արտադրության համար ֆինանսավորում փնտրելով՝ RTI-ն լիցենզավորեց տեխնոլոգիան Nintendo-ին, իսկ Գունփեյ Յոկոյի օրոք Nintendo-ն մշակեց Virtual Boy (Վիրտուալ տղա), որը թողարկվեց 1995 թվականին ։ Virtual Boy-ն օգտագործում էր կարմիր լուսադիոդային դիսփլեյներ, այլ ոչ թե լրիվ գունավոր, քանի որ դրանք արտադրելու համար ամենաէժանն էին, և պահանջվում էր տեղադրել խաղատախտակի վրա, այլ ոչ թե գլխի։ Այսպիսով, համակարգը անհարմար էր օգտագործել ինչպես այն պատճառով, որ նայում էին դիտողին, այնպես էլ լույս արձակող կարմիր դիոդների պատճառով առկա էր աչքերի լարվածության առաջացման խնդիրը։ Ընդամենը 22 խաղ է արտադրվել Virtual Boy-ի համար, և այն համարվում էր Nintendo-ի կոմերցիոն ձախողումներից մեկը ։ Sega-ն 1990-ականների սկզբին մշակեց էժան VR սարք՝ Sega VR, իր արկադային խաղերի և տնային կոնսուլների համար; սարքը չի առաջադիմել նախատիպի փուլից, թեև Sega-ն իր արկադային կաբինետներում ներառել է գլխի հետագծման տեխնոլոգիաների մի մասը ։ 1990-ականներին ստեղծվել են նաև անգլուխ վիրտուալ իրականության համակարգեր, այդ թվում՝ Cave Automatic Virtual Environment (CAVE)։ CAVE համակարգերը ներառում էին մի քանի հարթ մոնիտորով էկրաններ, սովորաբար առնվազն երեք պատերով, որոնք շրջապատում էին խաղացող մարդուն, և ներառում էին որոշակի տիպի հետևող սենսորային համակարգ՝ պատերի պատկերները համապատասխանեցնելու համար, թէ որ ուղղությամբ է խաղացողը նայում։ Վաղ CAVE-ի հավելվածները խաղերի վրա հիմնված ցուցադրություններ էին, բայց նրանց արժեքը մնում էր չափից շատ բարձր կոմերցիոն տեղակայման համար նույնիսկ 2010-ականների ընթացքում ։
Մոտավորապես նույն ժամանակահատվածում 1990-ականներին իրական ժամանակի 3D գրաֆիկայի հիմնական նորամուծությունները կատարվեցին համակարգչային, կոնսոլային և արկադային խաղերում, և մատչելի սպառողական տեխնոլոգիաների հետագա բարելավմամբ, արկադային խաղերը սկսեցին նվազել, քանի որ չէին կարող մրցել այս նորարարությունների հետ։ Արկադային խաղերի արտադրողները փոխարենը կենտրոնացան խաղեր առաջարկելու վրա, որոնք հեշտությամբ չեն կարող կրկնվել տանը, ինչը ներառում էր VR-ի վրա հիմնված արկադային խաղերի ներդրումը։ Օրինակ, Virtuality Group-ը արտադրեց իր Virtuality արկադային խաղերի շարքը՝ սկսած 1990-ականների սկզբից, որը սովորաբար ներառում էր VR ականջակալներ՝ գլխի հետագծումով և այլ հնարավորություններով։ Այնուամենայնիվ, այդ մեքենաների արժեքը և սպասարկումը դժվարացրին դրանց հետագա պահպանումը։ Ակադեմիկոսների կողմից մնաց մեծ հետաքրքրություն՝ ուսումնասիրելու, թե ինչ կարող էր բերել VR-ն, հավելյալ իրականության և այլ խառը իրականության համակարգերի հետ միասին 2000-ականների ընթացքում, բայց այս խաղերը հիմնականում պատրաստված էին հետազոտական ​​գաղափարների ապացուցման համար՝ ցուցադրելու VR-ի փոխազդեցությունը։ ապարատային, ծրագրային ապահովում և մարդկային շարժում, այլ ոչ թե կոմերցիոն թողարկման համար, քանի որ ապարատային ծախսերը դեռ բարձր էին ։
Սպառողների համար պատրաստ սարքավորումների ներդրում (2010-ական թթ. մինչ այժմ)
2010-ականներին դրա ներդրումից հետո տասնամյակների փորձից հետո սկսեցին ի հայտ գալ սպառողական վիրտուալ իրականության էժան սարքեր ։ Oculus Rift-ը համարվում է սպառողների համար պատրաստ վիրտուալ իրականության առաջին ականջակալը և առաջին անգամ թողարկվել է 2016 թվականին։ Սարքը մշակվել է Palmer Luckey-ի կողմից և առաջին անգամ հայտարարվել է 2013 թվականին՝ որպես տեսախաղերի համար ցածր գնով վիրտուալ իրականության տարբերակ։ Փորձարկման ժամանակ Լաքին օգնություն է խնդրել id Software-ի Ջոն Քարմակ ից՝ Oculus-ի համար Doom 3-ի VR տարբերակը մշակելու համար։ Թեև դա օգնեց հաջողությամբ ցուցադրել Oculus-ը, ինչը հանգեցրեց նրան, որ 2014-ին Facebook-ը ձեռք բերեց Oculus-ը 2 միլիարդ դոլարով, այն նաև հանգեցրեց դատական ​​հայցի ZeniMax Media-ի՝ ID-ի մայր ընկերության միջև, ընդդեմ Oculus-ի՝ Carmack-ի հետ կապված մտավոր սեփականության գողության վերաբերյալ։ Գործը լուծվեց արտադատական ​​կարգով ։ Թողարկման պահին ինը խաղ կար, և Oculus-ը համագործակցում էր թողարկվելուց հետո ավելի շատ խաղեր տրամադրելու համար։
Oculus Rift-ի հայտարարությունը հանգեցրեց VR այլ զարգացումների։ Sony Computer Entertainment-ը մշակել է PlayStation VR համակարգը PlayStation 4-ի համար, մինչդեռ Valve-ը համագործակցել է HTC-ի հետ HTC Vive-ի մշակման համար; այս երկու համակարգերն էլ թողարկվել են 2016 թվականին ։ Ավելի ուշ Valve-ը մշակեց իր սեփական ականջակալը առանց HTC-ի՝ Valve Index-ը, որը թողարկվեց 2019 թվականին  ։
Թողարկվել են նաև շարժական սարքերի համար նախատեսված ականջակալներ, որոնք օգտագործում են սարքերը՝ ստեղծելու ստերեոսկոպիկ էկրան, որոշ դիրքավորման գործառույթներ և աքսեսուարների մեջ ներկառուցված վիրտուալ իրականությանը հետևելու այլ գործառույթներ։ 2014-ին Google-ը ներկայացրեց Google Cardboard-ը՝ էժան ստվարաթղթե ականջակալ՝ Android հեռախոսների հետ օգտագործելու համար։ Ավարտված ականջակալը ստեղծում է անհրաժեշտ տեսողական տարածություն՝ հեռախոսի էկրանից ստերեոսկոպիկ պատկերն ապահովելու համար ։ Samsung-ը համագործակցեց Oculus-ի հետ՝ թողարկելու Samsung Gear VR-ը 2015 թվականին՝ աջակցելու իր Samsung Galaxy սմարթֆոններին; Gear VR-ի ծառայություններն ավարտվել են 2020 թվականին։ Nintendo-ն թողարկեց Nintendo Labo VR Kit-ը 2019 թվականին՝ որպես Labo-ի Toys-to-life շարքի մի մաս։ Որոշ Nintendo Switch խաղեր աջակցում են Labo VR ֆունկցիոնալությանը, ինչպիսիք են 2017 թվականին թողարկված Super Mario Odyssey-ը և The Legend of Zelda. Breath of the Wild խաղերը։ Չնայած վիրտուալ իրականության էժան սարքավորումների առկայությանը, մինչև 2018 թվականը տեխնոլոգիան դեռևս այնքան տարածված չէր տեսախաղերում, որքան սպասվում էր, երբ հայտարարվեց Oculus Rift-ի մասին։ Դա պայմանավորված էր «մարդասպան հավելվածի» բացակայության պատճառով, մի խաղ, որը կխրախուսի մարդկանց գնել սարքավորումներ՝ այն խաղալու համար։ Կային մի քանի խաղեր փոքր ստուդիաներից, որոնք համարվում էին հաջողված, ինչպիսիք են Superhot VR-ը և Beat Saber-ը, սակայն triple-A ստուդիաները չներխուժեցին տարածք։ Վիրտուալ իրականության սարքավորումների վաճառքը 2016 թվականից ի վեր անշեղորեն աճել է, բայց մինչև 2018 թվականը դեռևս 10 միլիոն միավորից ցածր էր, և կային նշաններ, որ արտադրողները սկսել են նահանջել այս ոլորտում։
Շատ լրագրողներ հայտարարել են, որ առաջին «մարդասպան հավելվածը» VR խաղը Half-Life: Alyx-ն էր, որը մշակվել է Valve-ի կողմից և թողարկվել 2020 թվականի մարտին։   Alyx-ը ներառում է վերահսկման մի շարք նոր սխեմաներ՝ նախորդ VR խաղերում շարժման հիվանդության հետ կապված խնդիրներից խուսափելու համար, ինչպիսին է 2019 թվականի Boneworks ինդի խաղը։  Alyx-ի հայտարարությունից հետո մեկ շաբաթվա ընթացքում Valve-ը վաճառեց իր ինդեքսային միավորների պաշարները և սկսեց նախնական պատվերներ ընդունել ակնկալիքներով, որոնք պետք է կատարվեն մինչև խաղի թողարկումը։ [31] [32] Վիրտուալ իրականության այլ սարքավորումները, ներառյալ Oculus-ը, խթանեցին վաճառքը, ինչը հանգեցրեց Alyx-ի թողարկմանը։
Սարքավորումներ
Գործնականում բոլոր VR խաղերը, ինչպես սովորաբար սահմանվում է, պահանջում են VR ականջակալի օգտագործում, որն ապահովում է ստերեոսկոպիկ էկրաններ, որոնք նմանակում են 3D իրականությունը և ստեղծում խաղացողի համար ընկղմվող փորձ։ Ականջակալների մեծամասնությունը ներառում է դիրքային հետագծում, որը հնարավորություն է տալիս գլխին հետևել (այսինքն՝ պարզելու, թե որ ուղղությամբ է ուղղված խաղացողի գլուխը), կա՛մ սարքի մեջ ներկառուցված սենսորների, կա՛մ արտաքին սենսորների կամ տեսախցիկների միջոցով, որոնք տեղակայված են անկյունային խաղահրապարակում։ Որոշ ականջակալներ նաև ապահովում են աչքի հետագծում։ Շրջապատող բարձրախոսները օգտագործվում են սուզվող ձայն ապահովելու համար։Ինչպես նաև ականջակալները կարող են հագեցած լինել բարձրախոսներով կամ պտտվող ականջակալներով, որոնք ապահովում են 3D ձայնային էֆեկտներ։
Այն նաև պահանջում է որոշ տեսակի խաղացողի ներդրում։ Սա ամենից հաճախ ձեռք է բերվում մեկ կամ մի քանի խաղի կարգավորիչների օգտագործմամբ։ Կարգավորիչը կարող է լինել այնքան պարզ, որքան ստեղնաշարն ու մկնիկը (KBM) կամ ստանդարտ խաղի կարգավորիչը, կամ այն ​​կարող է լինել մասնագիտացված սարքավորում, որը ներառում է դիրքային հետևում։ Ավելի հաճախ, քան ոչ, հատուկ VR սարքավորման համար խաղացողը կունենա երկու կարգավորիչ՝ յուրաքանչյուր ձեռքի համար։ Այս կարգավորիչները կարող են նաև հապտիկ հետադարձ կապ տրամադրել օգտագործողին։
Ղեկավար մարմիններ
Գրեթե բոլոր VR խաղերը կարելի է խաղալ առաջին դեմքի տեսանկյունից՝ ականջակալի տրամադրած սուզումից օգտվելու համար։ Խաղացողի գործողությունները, որոնք ներառում են նրա գլխի, ձեռքերի և մարմնի շարժումները, ինչպես նաև կարգավորիչի ցանկացած կոճակ կամ ձգան, որը նրանք սեղմում են, վերածվում են խաղի մեջ իրականացվող գործողությունների։ Ավելի հաճախ, քան ոչ, խաղացողի տեսակետը խաղային միջավայրի վերաբերյալ կհետևվի՝ հիմնվելով նրա ձեռքի շարժումների վրա, և նրանց ցույց կտան վիրտուալ ձեռքեր, որոնք կպատմեն, թե ինչպես շփվել շրջակա միջավայրի հետ, իսկ VR-ը խաղացողի շարժումները մեկից-մեկ թարգմանում է վիրտուալ հավելվածներով ։ Թեև խաղերը կարելի է կառավարել՝ օգտագործելով ավանդական կառավարիչներ, ինչպիսիք են KBM-ը կամ ստանդարտ կոնսոլի կարգավորիչը, այս ինտերֆեյսները խախտում են սուզման մակարդակը և փոխարենը օգտագործում են ավելի մասնագիտացված կարգավորիչներ, որոնք սովորաբար հեշտությամբ տեղավորվում են խաղացողի ձեռքում։
VR-ն առաջարկում է մի քանի նոր կառավարման սխեմաներ՝ ինչպես է խաղացողը վերահսկում իր խաղային կերպարը խաղի աշխարհում և որ ուղղությամբ է նա նայում՝ համեմատած ավանդական KBM-ի կամ ստանդարտ կարգավորիչի կողմից առաջարկվող ավանդական ազատ հայացքի կամ մկնիկի հայացքի հետ։ Շարժումը և նպատակադրումը կարող են կապված լինել ականջակալների և կարգավորիչների միջև կամ կարող են առանձնացվել, սովորաբար ականջակալը վերահսկում է շարժման ուղղությունը և նպատակային կառավարումը, ինչը սովորաբար հանգեցնում է ավելի ընկղմվող փորձի։