cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սլովակիայի պատմություն
Լատենական շրջան և Հռոմեական կայսրություն
Մ.թ.ա. 1 հազարամյակում Սլովակիայում ապրում էին Կելտերը, նրանք համարվում են Սլովակիայի տարածքում առաջին մարդիկ, և նրանց հիմնական մշակույթը համարվում էր գալշտատսկի մշակույթը։ Կելտերը Սլովակիա են եկել Գերմանիայից, Ֆրանսիայից և Ալպերից։ Այստեղ ժամանելով նրանք իրենց դարձրեցին տեղացիներ։ Գալշտատկի մշակույթից հետո այստեղ եկավ լատենական մշակույթը, որը նույնպես մեծ դեր ուներ կելտերի կյանքում։
Լատենական շրջանի վերջերում նրանք կառուցեցին մի քանի հիանալի ամրոցներ, որոնցից էր օրինակ օպիդումների կառուցած Բրատիսլավսին։ Նրանց մեծ մասը ապրել են սարքելով իրենց համար զենքեր, նրանց տները հիմնականում եղել են անտառներում, բայց դրա հետ մեկտեղ նրանք ապրել են նաև քարե ամրոցներում։ Կելտերը եղել են շատ հմուտ արհեստավորներ, դարբիններ, բրուտներ, ֆերմերներ, առևտրականներ։
Մ.թ.ա. 2 դարի վերջերում Սլովակիա են գալիս դակերը, ովքեր ապրում էին այժմյան Ռումինիայի տարածքում։ Դակսյան առաջին արքայի՝ Բուրեբեստի օրոք, բոլոր դակերը տեղափոխվում են Դակիյա, որն էլ գտնվում էր Սլովակիայի հարավային հատվածում, և այնտեղից նրանք դուրս են հանում կելտերին։ Դրանից հետո մ.թ.ա. 10 թվականին հռոմեացիները հաղթում են դակերին և հարավային Դակիայում հաստատում են Հռոմեական կայսրության կարգերը։ Հռոմեացիները նաև հիմնել են մի քանի գյուղեր արևմտյան Սլովակիայում։ Դակսյան բնակչությունը Սլովակիայից անհետացել են մ.թ. 1 դարում, ավելի շատ նրանք ապրել են արևելյան հատվածում։
Կատեգորիա:Սլովակիայի պատմություն Կատեգորիա:Եվրոպայի պատմություն
Տուզլի (գյուղ, Բերեզանկայի շրջան)
Տուզլի (Тузли), գյուղ Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Բերեզանկայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 18-րդ դարում։
2001 թվականի տվյալներով Տուզլի գյուղում բնակվում էր 904 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,169 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Բերեզանկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:18-րդ դարում հիմնադրված բնակավայրեր
Կրետե
Կրետե (Κρήτη Կրիտի), Հունաստանի ամենամեծ և ամենախիտ բնակեցված կղզին։ Ըստ տարածքի՝ 88-րդն է աշխարհում և հինգերորդը Միջերկրական ծովում՝ Սիցիլիայից, Սարդինիայից, Կորսիկայից և Կիպրոսից հետո։
Կրետե կղզին հարակից մի շարք մանր և միջին չափի կղզիների հետ միասին կազմում է Կրետեի պերիֆերիան (Περιφέρεια Κρήτης), որը հանդիսանում է Հունաստանի Հանրապետության 13 վարչատարածքային միավորներից մեկը։ Կրետեի մայրաքաղաքը և խոշորագույն քաղաքը Հերակլիոնն է՝ 623․065 մարդ բնակչությամբ (ըստ 2011 թվականի տվյալների)։
Կրետեն կարևոր դեր ունի Հունաստանի տնտեսության և մշակույթի մեջ։ Կրետեի Մինոսյան քաղաքակրթությունը, որ գոյատևել է մ.թ.ա. 2600 թվականից մինչև մ.թ.ա. 1400 թվականը, համարվում է Եվրոպայի ամենահին քաղաքակրթությունը, իսկ Կրետեի ծովապետությունը՝ հնագույն քաղաքակրթության օրրաներից մեկը :
Անվանում
Կրետեի մասին առաջին հիշատակումներն եղել են մ.թ.ա. 18-րդ դարի սիրիական Մարի քաղաք-պետությանը նվիրված աշխատությունում, նեո-ասորեստանյան գրառումներում և Աստվածաշնչում։ Կրետե կղզու անվանումը հիշատակված է նաև հինեգիպտական գրառումներում, որտեղ այն նշվում է կեդտիու անվանումով։
Կղզու ներկայիս անվանումը հիշատակված է միկենյան հունական տեքստերում ՝ «𐀐𐀩𐀳» գրությամբ (Կե-րե-տե, հետագա հունարենում՝ «Κρῆτες», որը «Κρής» բառի հոգնակին է ): Հին հունարեն լեզվով Կրետե կղզու մասին առաջին գրվածքը հանդիպում է «պատմության հոր»՝ հին հույն պատմիչ Հոմերոսի «Ոդիսականը» ստեղծագործության մեջ ։ Դրա ստուգաբանությունն անհայտ է։ Լատիներենով կղզին անվանվում է ժամանակակից Կրետե  անվամբ։
Կրետեի բնօրինակ արաբերեն անվանումն է Իքրիթիշ (اقريطش): Կրետեի էմիրության հիմնադրումից հետո նրա մայրաքաղաքը կոչվել է Ռաբդ ալ-Հանդաք (ربض الخندق): Ներկայումս այդ քաղաքը կոչվում է Հերակլիոն։
Հետագայում կղզին կոչվել է նաև Քսանդաքս (Χάνδαξ) կամ Քսանդակաս (Χάνδακας): Օսմանյան կայսրության տիրապետության տարիներին հին թուրքերեն լեզվով քաղաքն անվանվել է գիրիտ (كريت):
Ինդիանա Ջոնս
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆիլմերի հերոսներ Կատեգորիա:Հորինված ամերիկացիներ
Կրետե
Պատմություն
Նեոլիթի ժամանակաշրջանում՝ մ.թ.ա. մոտ 7000 թվականին ստեղծվել են առաջին բնակավայրերը (Կնոսոս, Մագասա, Տրապեզա), որոնց բնակիչներն անասուններ, ոչխարներ, այծեր, խոզեր էին պահում, ինչպես նաև հացահատիկային մշակաբույսեր և լոբազգիներ աճեցնում։ Նրանք ապրում էին քարե տներում, ավելի հազվադեպ՝ քարանձավներում։ Իլիթիասի (Ειλειθυίας), Ստրավոմիտիի (Στραβομύτη), Էլինոսպիլեոյի (Ελληνοσπήλαιο) քարանձավներում հայտնաբերվել են զենք, գործիքներ, շինարարական աշխատանքներ, քարից պատրաստված դանակներ և ոսկոր, ինչպես նաև կրոնական առարկաներ, որոնք նվիրված են պտղաբերության աստվածուհուն։
Աստերոիդների ցանկ (221401-221500)
Աստերոիդների ցանկ (221301-221400) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (221501-221600)
Կրետե
Պատմություն
Մ․թ․ա․ 2-րդ հազարամյակի սկզբին Կրետե կղզում ստեղծվել են չորս տեղական թագավորություններ՝ Կնոսոս, Ֆեստոս, Մալիա և Զակրոս քաղաքներում։ Կղզու բնակչությունը բաղկացած էր մինոացիներից (ετεόκρητες), կիդոններից (κύδνες), ինչպես նաև մայրցամաքից գաղթած պելասգներից, կարիացիներից և փյունիկացիներից։ Սանտորինի հրաբխի ժայթքումից առաջ Կրետեն ուներ 1 միլիոն բնակչություն, որից 100 հազարն ապրում էր Կնոսոսում։
Մ․թ․ա․ 1-ին հազարամյակի սկզբին դորիացիները հայտնվել էին Կրետեում՝ կազմելով շուրջ 20-100 պոլիսներ։ Յուրաքանչյուր պոլիսի գլխուխն էր խորհուրդը (բուլա), որը բաղկացած էր 30 անդամից և 10 կոսմոսից՝ պրոտոկոսմի գլխավորությամբ։ Բնակչությունը բաղկացած էր պերիեկների լիարժեք քաղաքացիներից, պետական ​​ճորտերից՝ մնոիտներից (մասնավոր ճորտերից), կլարոտներից կամ ամաֆիոտներից, և գնված ստրուկներից՝ քրիզոնետներից։ Կրետեի պոլիսները բաղկացած էր մեկնարկներից, իսկ մեկնարկները՝ էտերիեից ։
Դիցաբանություն
Հին հունական դիցաբանությունը հատկապես առանձնացրել է այս կղզին՝ ճանաչելով նրա երկիրը որպես բոլոր աստվածների և մարդկանց հայր՝ Զևսի ծննդավայր։ Նրա մայրը Հռեան, փախչելով իր ամուսնու՝ Կռոնոսի ձեռքից, որը կուլ էր տալիս իր բոլոր երեխաներին, որպեսզի նրանք իրենից իշխանություն չվերցնեն, Գեայի և Ուրանոսի օգնությամբ եկել է Կրետե և տեղի քարանձավներից մեկում ծնել Զևսին։ Նիմփաները զբաղվում էին աստծու դաստիարակությամբ, և երբ Զևսը հասունացել է, նա պայքարի մեջ է մտել իր հոր հետ և, հաղթահարելով նրան, դարձել երկնքի տերը։
Զևսի և Եվրոպայի ամուսնությունից, որը նա վերածվել է սպիտակ ցուլի, առևանգել է Փյունիկիայից և բերել Կրետե, որտեղ ծնվել է երեք որդի՝ Մինոսը, Ռադամանտուսը և Սարպիդոնը։ Երեք եղբայրներից ամենամեծ պատիվը և փառքը ստացել է Մինոսը՝ Կրետեի արդար և իմաստուն թագավորը, որի մայրաքաղաքը Կնոսոսն էր, իսկ ամենակարևոր կենտրոնները՝ Ֆեստոսը և Կիդոնիան։ Մինոսի օրոք Կրետեն դարձել է հարուստ երկիր, որտեղ մշակույթն ու արվեստը հասել է բարձր մակարդակի, և մարդիկ ապրում էին խաղաղության և արդարության մեջ։ Նրա եղբայր Ռադամանտուսն օգնել է Մինոսին ղեկավարել պետությունը, մինչդեռ Սարպիդոնը Լիկիայում հիմնել է իր սեփական պետությունը։
Մինոսի հետ կապված են այլ հայտնի առասպելներ։ Դրանց թվում են Մինոտավրոսի առասպելը և աթենացի քաջ արքա Թեսևսի սխրանքը, որը հին հունական դիցաբանության ամենաակնառու հերոսներից մեկն է։ Պոսեյդոնը Մինոսին պատժելու համար ստիպել է իր կնոջը՝ թագուհի Պասիֆային, սիրահարվել ցուլին։ Ցուլի հետ թագուհու անբնական փոխհարաբերությունից ծնվել է մի հրեշ ցլիկի գլխով և մարդկային մարմնով, որը կոչվում էր Մինոտավրոս։ Մինոսը հրեշին փակել էր լաբիրինթոսում՝ իր պալատի նկուղում, որը կառուցել էր Դեդալոսը։
Այդ ժամանակ Աթենքի պետությունը Մինոսին արյունոտ տուրք էր վճարում՝ ուղարկելով յոթ ազնիվ երիտասարդների և յոթ գեղեցիկ ազնվական աղջիկների՝ Մինոտավրոսի կողմից կուլ տալու համար։ Աթենքի արքա Էգեոսի որդին` ազնիվ Թեսևսը, որոշեց ազատել իր հայրենիքը այս նվաստացուցիչ ու սարսափելի տուրքից։ Նա նավարկեց դեպի Կրետե Մինոսի մոտ՝ հրեշին սպանելու մտադրությամբ։ Էգեոս արքայի հետ համաձայնեցվեց, որ հաջողության դեպքում նավի սև սգո առագաստի փոխարեն բարձրացվի հաղթական սպիտակ առագաստը։ Ամենաբարդ խնդիրը լաբիրինթոսից ելք գտնելն էր։ Արիադնեն՝ Մինոսի և Պասիֆայի դուստրը, սիրահարվել է Թեսևսին և օգնել նրան պայմանով, որ արքան ամուսնանա իր հետ և տանի Աթենք։ Արիադնեն նրան մի թել գնդակ է տվել։ Թեսևսը մտավ լաբիրինթոսը և բացելով գնդակը, հասավ Մինոտավրոսի տեղը, սպանեց նրան, ապա «Արիադնեի թելը» գնդակի մեջ ոլորելով գտավ ելքը։ Աթենքի երիտասարդների և Արիադայի Տեսեյի հետ ուղևորվեցին Աթենքի տրիերա՝ դեպի հայրենիքի ափերը։ Սակայն Մինոտավրոսին սպանելիս այնքան ուրախություն կար, որ Թեսևսը մոռացել էր իջեցնել սև առագաստը և բարձրացնել սպիտակը։ Էգեոս արքան անհամբեր սպասում էր նավի հայտնվելուն ժայռերի վրա։ Հեռվում տեսնելով սև առագաստը՝ նա որոշեց, որ աթենացի երիտասարդները կրկին զոհաբերվել են, և նրանց հետ մահացել է իր սիրելի որդին։ Էգեոսը խղճալով իջեցրեց գլուխը և նետվեց իր անունը կրող ծովը՝ Էգեյան ծովը։ Սակայն Արիադնեի և Թեսևսի սերը նույնպես երջանիկ չէր։ Առասպել կա այն մասին, որ հերոսն արքայադստերը թողել է Դիա կղզում` սիրային գիշերից հետո, և մեկ այլ վարկածի համաձայն, Արիադնեին իր հետ է տարել իրեն սիրահարված Դիոնիսոս աստվածը։
Դեդալոսի և Իկարոսի մասին լեգենդը նույնպես կապված է Կրետեի հետ՝ Մինոսի օրոք։ Պալատի հմուտ ճարտարապետը և լաբիրինթոսը ստեղծող Դեդալոսը առաջացրեց Մինոսի զայրույթը, քանի որ նա օգնել է իր կնոջը անբնական հարաբերությունների մեջ մտնել ցուլի հետ։ Ցանկանալով իր որդու՝ Իկարոսի հետ փախչել կղզուց, և հաշվի առնելով այն փաստը, որ ցարը վերահսկում էր բոլոր ծովային ուղիները, Դեդալոսը որոշեց, որ նրանք կարող են փախչել միայն թռչունների նման թռչելով։ Այսպիսով, նա պատրաստեց երկու զույգ թև, մոմով ամրացրեց փետուրները և դրանցից մեկը կապեց որդու ուսերին, իսկ մյուսը՝ իր։ Սակայն թռիչքի ընթացքում, հիացած լինելով գեղեցկությամբ և շարժման արագությամբ, Իկարոսը շատ բարձրացավ դեպի արևը։ Մոմը հալվեց, Իկարոսը ընկավ և խեղդվեց ծովի մեջ, և դրանից հետո ծովը սկսել է կոչվել իր անունով՝ Իկարիական ծով։ Դեդալոսը, ավելի զգույշ թռչելով, կարողացավ հասնել Սիցիլիա։ Մինոսի մահը անփառունակ էր. երբ նա հասավ Սիցիլիա՝ պատժի համար պահանջելով վերադարձնել Դեդալոսին, նրան սպանեցին այդտեղի ցար Կոկալոսի դուստրերը։
Հետաքրքիր փաստեր
Կրետեն ունի հարուստ դիցաբանություն, որը մեծապես կապված է հին հունական աստվածների և մասամբ նաև՝ մինոական քաղաքակրթության հետ։
Աշխարհագրություն
Կրետեն Հունաստանի ամենամեծ կղզին է և Արևելյան Միջերկրական ծովի երկրորդ ամենամեծ կղզին։ Ձգվում է 260 կմ արևմուտքից արևելք, առավելագույն լայնությունը՝ 60 կմ։ Տարածքը կազմում է մոտ 8336 կմ² ։ Հյուսիսից այն ողողվում է Կրետական ​​ծովով, հարավից՝ Լիբիական ծովով։
Ջրափնյա գիծ և հարակից կղզիներ
Կրետեն շրջապատող փոքր կղզիներն են․
Կղզու ծայրահեղ կետերն են․ հյուսիսային մասում Սպատա հրվանդանը, արևելքում Պլակա հրվանդանը, հարավում Լիտինոնի հրվանդանը և արևմուտքում Կրիոս հրվանդանը։
Ռելիեֆ
Կրետեն ունի լեռնային ռելիեֆ, կա 3 հիմնական լեռնաշղթա (արևմուտքից արևելք). Մի շարք լեռնային համակարգեր զգալիորեն ցածր գագաթներով՝ Աստերուսյան կամ Կոֆին լեռները, որոնք կապում են Իդան Դիկտիի, Վիրգիոմենոյի, Տուբայի, Մուցունասի, Սելենասի հետ, որոնք Դիկտայի, Ֆրիպտա լեռների շարունակությունն են և բարձրանում են Իերապետրայից և այլոց արևելք։
Կրետեն շատ սարահարթեր ունի, պարարտ հողով և գյուղատնտեսության համար բավարար քանակությամբ ջուր։ Դրանցից ամենամեծներն են.
Առափնյա ցածրադիր վայրերն աննշան են, որոնցից ամենամեծը Մեսարան է, որը գտնվում է կղզու հարավային մասում։ Այլ հարթավայրերից (արևմուտքից արևելք) ընդգրկում են Կաստելի Կիսամա դաշտը, Այիա դաշտը, Խանիա դաշտը, Ռեթիմնո դաշտը, Մոնոֆացիա և Կաստելի Հերակլիոն բարձրադիր դաշտերը, Խերսոնեսոս և Մալիա ծովափնյա դաշտը և Սիտիա դաշտավայրը։
Կրետեի լեռները, որոնք կազմված են հիմնականում կրաքարից և թերթաքարից (արևմուտքում), ունեն կտրուկ լանջեր և մասնատված են խորը կիրճերով։ Մշակվում են կարստային երևույթներ ։
Կրետեի առանձնահատկությունը կրաքարերի ժայռերի վրա ջրի երկարատև կարստային ազդեցության արդյունքում առաջացած մեծ թվով քարանձավների առկայությունն է։ Քարանձավների մեծ մասը հայտնի էր նույնիսկ նախապատմական ժամանակներում։ Դրանք օգտագործվել են որպես տարածքներ և երկրպագության վայրեր, ինչի մասին վկայում են հնագետների գտած տարբեր նմուշները։ Կղզու նշանակալից քարանձավներից են․
Կիրճեր
Ձորերը կղզու ռելիեֆի բնութագրական առանձնահատկությունն են։ Ամենահայտնի և ամենամեծ կիրճը Սամարիայի կիրճն է՝ Լեֆկա Օրի լեռնազանգվածի հարավային մասում։ Այնտեղ է գտնվում նաև Իմբրոս կիրճը, ինչպես նաև` Ռեթիմնոյի շրջանում Կուրտալիոտյան կիրճը, Պլակիս քաղաքի մերձակայքում Կուրտալիոտիկո կիրճը։ Կղզու արևելյան մասում գտնվում է Խա կիրճը, Կարմիր թիթեռների կիրճը և Մեռյալների կիրճը, ինչպես նաև մի շարք այլ փոքր կիրճեր (Սարակինա, Մեսոնա, Միլոնա)։
Ջրային ռեսուրսներ
Կրետեում քիչ գետեր կան, և դրանք փոքր են։ Կղզու աննշան լայնության պատճառով լեռների լանջերին գոյացող հոսքերը ժամանակ չունեն զարգանալու մինչև ծով թափվելը։ Հիմնական գետերն են՝ Մեսարայի դաշտում Յերոպոտամոս և Անապոդյարիս գետերը, Խանիա դաշտում Տիֆլոս, Կոլենիս և Ալմիրոս գետերը, Սիտիայում Կուրտալիոտ և Պատելիս գետերը։
Կղզին ունի երկու քաղցրահամ լիճ, ամենամեծը Կուրնան է Ապոկորոն պրովինցիայում, երկրորդը՝ Վուլիսմենի լիճը՝ Այոս Նիկոլաոս քաղաքում։ Կրետեում մեծ լեռնային աղբյուրներ չկան։
Բուսական և կենդանական աշխարհ
Բուսական ծածկույթում գերակշռում է ֆրիղանան։ Անտառի ծածկը (կաղնի, սոճի, նոճի) զբաղեցնում է կղզու տարածքի միայն 2 %-ը։ Լեռների գագաթները ծածկված են մարգագետիններով։ Հարթավայրերը մեծ տարածք չեն զբաղեցնում, ուստի կրետացիները մշակում են նաև լեռների և բլուրների նուրբ լանջեր, ինչպես նաև ծովափերի խորքում գտնվող որոշ ափամերձ տարածքներ, որոնք հարմար են որոշակի մշակաբույսերի համար։ Հիմնական մշակաբույսերն են՝ խաղող, ձիթապտուղ, ցորեն, եգիպտացորեն։ Հսկայական Մեսարա դաշտավայրը հնուց ի վեր հացահատիկ է ապահովել ամբողջ կղզու համար ։
Կրետեում շատ թռչուններ կան։ Գոյություն ունեն օձերի մի քանի տեսակներ, բայց չկան թունավոր և մարդու համար վտանգավոր օձեր։ Կղզու հեռավոր լեռնային շրջաններում և շրջակա փոքր կղզիներում կան բեզոարյան այծեր
Կլիմա
Կրետեն տեղակայված է երկու կլիմայական գոտիներում՝ Միջերկրածովյան և Հյուսիս Աֆրիկյան։ Կղզու կլիման միջերկրածովյան է։ Կղզում եղանակը բնութագրվում է մեղմ անձրևոտ ձմեռներով և չոր ու շոգ ամառներով։ Խոնավությունը փոխվում է, կախված ծովին մոտ լինելուց։ Ամռան ընթացքում միջին ջերմաստիճանը տատանվում է +20 °C մինչև +30 °C՝ 50 % խոնավությամբ։ Բացառություն կարող է լինել Կրետեի հարավային ափը, որը Հյուսիս Աֆրիկյան կլիմայական գոտու մաս է կազմում, և արդյունքում ամռանն ավելի բարձր ջերմաստիճան է լինում և ավելի մեղմ ձմեռներ։
Ձմռանը միջին ջերմաստիճանը հասնում է +16 °C-ի՝ 75 խոնավությամբ։ Ձմեռները մեղմ են, բայց քամոտ։ Հարթավայրերում ձյունը գործնականում չի թափվում, բայց շատ հաճախ թափվում է լեռնային տարածքում։
Տարածքային բաժանում
Կրետե կղզին Հունաստանի ծայրամասերից մեկն է։ Բաղկացած է չորս նոմից.
Քաղաք
Կրետեի ամենամեծ քաղաքներն են․
Բնակչություն և ժողովրդագրություն
Ընդհանուր բնակչության մեկ երրորդից ավելին կենտրոնացած է երեք խոշոր քաղաքներում՝ մայրաքաղաք Հերակլիոնում՝ 137 766, Խանիայում՝ 53 046 և Ռեթիմնոյում՝ 32 468 բնակիչ ։ Այոս Նիկոլաոսն ունի 19 677 բնակիչ, Սիտիայում և Իերապետրայում՝ համապատասխանաբար 14,431 և 22,700 բնակիչ ։ 2005 թվականի մարդահամարի տվյալներով Կրետեի բնակչությունն արդեն կազմում է 623 666 մարդ ։
1951-1991 թվականների ընթացքում Կրետեի բնակչությունն աճել է 15%-ով։ Մասնավորապես, Հերակլինում՝ 39%-ով, Խանիայում՝ 5%-ով։ Նախկինում, Ռեթիմնոյում և Լեսիթիոնում, ընդհակառակը, մարդկանց թիվը նվազել էր 4%-ով։ 60-ականներին (1961-1971 թվականներին) Կրետեի բնակչությունը սկսել է նվազել թույլ տնտեսության պատճառով։ Բնակիչները սկսեցին արտագաղթել արտերկիր՝ Ավստրալիա, Կանադա, ԱՄՆ և այլ երկրներ ։
Այժմ կղզու բնակչության խտությունը 80,81 մարդ/կմ² է։ Ծնելիության մակարդակը 9,0 է՝ 1000 մարդու համար, մահացությունը 9,4՝ 1000 մարդու համար, երեխայի մահացությունը 7,26՝ 1000 նորածինների համար։ 15 տարեկանից ցածր բնակիչների թիվը Կրետեի բնակչության 16%-ն է, 15-65 տարեկանը՝ 67%, 65 տարեկանից բարձր՝ 17%:
Գրագիտությունը կազմում է բնակչության 95%-ը, տղամարդկանց շրջանում՝ 98%, կանանց շրջանում` 93%։
Կղզու բնակիչների բացարձակ մեծամասնությունը կազմում է հույներ` 98%, այլ ազգություններ` 2%։ Մինչև 1923 թվականի հույն-թուրքական ​​բնակչության փոխանակումը Կրետեում ապրում էին էթնիկ խումբ` կրետական մուսուլմաններ։
Կղզու բնակչության մեծամասնությունը Կրետական Ուղղափառ եկեղեցու ծխականներն են (98%)։ Մուսուլմանները կազմում եմ 1,3%-ը, այլ դավանանքի ներկայացուցիչները` 0,7%։
Կրթություն և գիտություն
Կրետեի դպրոցականները, ինչպես բոլոր հույները, 6 տարեկանում գնում են դպրոց և սովորում մինչև 15 տարեկանը։ Դպրոցն ավարտելուց հետո նրանք ստանում են դիպլոմներ, որոնք թույլ են տալիս մուտք գործել բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ։
Կրետե կղզում կան երեք բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ.
Հերակլիոնում է գտնվում Հունաստանի ամենամեծ և ամենակարևոր հետազոտական ​​կենտրոններից մեկը` Հետազոտությունների և տեխնոլոգիական հիմնադրամ Hellas (FORTH) (Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας – ΙΤΕ), որը բաղկացած է հինգ հետազոտական ​​ինստիտուտներից։ Գուվես քաղաքում և Հերակլիոնում, գտնվում է Ծովային կենսաբանության ինստիտուտը, որն ունի մեծ թվով հաստատություններ ագրոնոմիայի ոլորտում (Խաղողագործության ինստիտուտ, Բերքահավաքի և ծաղկաբուծության ինստիտուտ Հերակլիոնում, Խանիայում գտնվող Մերձարևադարձային բույսերի և ձիթապտղի ինստիտուտ, Միջերկրածովյան ագրոնոմիայի ինստիտուտ Խանիայում և այլն)։
Այսօր Կրետեն պարունակում է մեծ թվով հնագիտական և պատմական հետազոտություն Հունաստանի մշակույթի նախարարության և Կրետեի համալսարանի կողմից։
Խանիայում կա անգլիական դպրոց, որը ֆինանսավորվում է Ֆինլանդիայի ազգային կրթության խորհուրդը։ Այն բացվել է 1994 թվականին։ 2005 թվականիին Հերակլիոնում բացվել է The European School անգլիական դպրոցը, որտեղ ուսուցումն անվճար է։
Բժշկություն
Կրետեն համարվում է Հունաստանի առավել ինքնաբավ շրջաններից մեկը ։ Կղզում բժիշկների ընդհանուր թիվը կազմում է 1698 ։ Այսինքն, մեկ բժիշկին բաժին է ընկնում 318 բնակիչ (կամ 1000 բնակչի հաշվով 3,15 բժիշկ)։ Այն մի փոքր ավելի քիչ է, քան միջին Հունաստանում։ Ավելին, կղզում բուժքրոջ ընդհանուր թիվը կազմում է 2182։ Այսինքն, մեկ բուժքրոջը բաժին է ընկնում կղզու 247 բնակիչ (կամ 1000 բնակչի հաշվով 4,05 բուժքույր), ինչը մի փոքր ավելի է բուժանձնակազմի բնակչության ապահովվածության միջին ցուցանիշից ։
Առողջապահության ազգային համակարգն ապահովում է կղզում հիվանդանոցների, կլինիկաների, բնակիչներին ամբուլատոր պայմաններում վիրահատության և առաջին բուժօգնության ցուցաբերումը։ Տեղական իշխանությունները հիմնականում հոգ են տանում առաջին բուժօգնության մասին։
Առաջին բուժօգնության ծառայությանը դիմող բնակիչների ընդհանուր թիվը կազմում է 165 696 ։ Սա երկրի ընդհանուր բնակչության 6,5 %-ն է։
Առողջապահության ազգային համակարգի համաձայն, Կրետեում գործում է 8 պետական ​​հիվանդանոց ։ Համալսարանական տարածաշրջանային հիվանդանոցը և Վենիզելոսի անվան հիվանդանոցը գտնվում են Հերակլիոնում։ Նաև կա մեկ հիվանդանոց Ռեթիմնոյում, Խանիայում և Լեսիթիոնում։ Խանիայում է տեղակայված նաև ռազմածովային հոսպիտալը և հոգեբուժարանը։ Հանրային հիվանդանոցներում ընդհանուր տեղերը 1659 է ։
Փոստ
1669 թվականին Կրետեն գերեվարվել է Օսմանյան կայսրության կողմից։ 1897 թվականի հույն-թուրքական պատերազմից հետո Մեծ Բրիտանիայի, Ռուսաստանի, Ֆրանսիայի և Իտալիայի խնդրանքով Կրետեն ստացել է վարչական ինքնավարություն։ Օսմանյան վարչության գործողությունները դիտարկելու համար մի շարք երկրներ պատերազմական նավեր են ուղարկել կղզի։ Կրետեի նավահանգիստներում ինքնավարության երաշխավոր պետությունների ռազմական վարչակազմերի կողմից կազմակերպվել են ժամանակավոր փոստային ծառայություններ։ Կրետեում կար 5 օտարերկրյա փոստային գրասենյակ՝ ավստրո-հունգարական (1845-1914), բրիտանական (1898-1899), իտալական (1900-1914), ռուսական (1899) և ֆրանսիական (մինչև 1914)։
1900-1907 թվականներին թողարկվում էին կրետական պետության բնօրինակ նկարների սեփական փոստային նամականիշները։ 1908-1910 թվականներին այդ նամականիշերը թողարկվում էին (Հունաստան) մակագրությամբ։ 1905 թվականին իր սեփական նամականիշերը թողարկել է նաև Կրետեի ապստամբական Հեղափոխական ժողով կազմակերպությունը, որը տեղակայված է Թերիսո փոքր գյուղում (Խանիայի շրջան)։ 1913 թվականին Կրետեն Հունաստանի հետ վերամիավորվելուց հետո կղզու փոստային բաժանմունքները սպասարկվում են հունական փոստային ծառայության կողմից։
Ավտոմոբիլային
ԵՄ-ին միանալուց հետո ճանապարհային հաղորդակցությունը զգալիորեն ընդլայնվել է։ Շվեդական Մալմյո քաղաքից մինչև Խանիա անցնում է E65 եվրոպական ավտոմոբիլային երթուղին։ Մեկ այլ եվրոպական երթուղի E75-ը սկսվում է Նորվեգիայի Վարդյո քաղաքից, անցնում է Խանիա, Հերակլիոն, Այոս Նիկոլաոս քաղաքներով և ավարտվում է Սիտիայում ։ Կրետեն ունի լավ ճանապարհային ցանց և կանոնավոր քաղաքային և միջքաղաքային ավտոբուսային հաղորդագրություն։ Ավտոբուսային երթուղիները սպասարկում է տեղի KTEL ավտոբուսային ընկերությունը, որը հիմնադրվել է 1927 թվականին ։ Կրետեի գլխավոր ավտոմայրուղին Նոր ազգային ճանապարհ է, որն անցնում է ամբողջ կղզու հյուսիսային ափի երկայնքով և հիմնական քաղաքները կապում է Կիսամոսից արևմուտք դեպի Վայ արևելք։ Դրանից հեռանում են տեղական ճանապարհները դեպի բնակավայրեր, որոնք գտնվում են կղզու խորքում։ Այստեղ կարելի է ճանապարհորդել հարավային ափերի երկայնքով ամենուր, բացառությամբ Սամարիայի ազգային պարկի տարածքում գտնվող փոքր հատվածից։
Ավիացիոն
Կրետեն օդային կապ ունի մայրցամաքային Հունաստանի և Կիպրոսի հետ, ինչպես նաև Եվրոպայի բոլոր երկրների հետ, որտեղ իրականացվում են կանոնավոր չարտերային չվերթներ։ Կրետեի ​​օդանավակայանները սպասարկող ամենամեծ ավիաընկերություններն են՝ Olympic Airways, Bluebirdair, Aegean Airlines և Cyprus Airways։ Ամռանը թռիչքների քանակը մեծանում է։ Մայրաքաղաքի օդանավակայան է ժամանում օրական ավելի քան 130 ինքնաթիռ։ Կղզում կա երեք օդանավակայան, որոնցից երկուսը միջազգային են, իսկ մեկը տեղական․
Ծովային
Կրետեն ունի երկու կարևոր նավահանգիստ Արևելյան Միջերկրական ծովում՝ Հերակլիոնի նավահանգիստը և Խանիայի նավահանգիստը (Սուդա)։ Կղզին ծովային կապ ունի մայրցամաքային Հունաստանի, ինչպես նաև Էգեյան ծովի, Եվրոպայի և աշխարհի այլ երկրների կղզիների հետ։ Այս երկու նավահանգիստները նշանակալի դեր են խաղում Կրետեի կայացման գործում՝ որպես Միջերկրական ծովի խոշորագույն առևտրային կենտրոններից մեկը։ Փոքր նավահանգիստները տեղակայված են Ռեթիմնո և Այոս Նիկոլաոս քաղաքներում։ Բացի այդ, կղզու վրա կան մեծ թվով փոքր նավահանգիստներ, ծովախորշեր և խարիսխ ավտոկայանատեղիներ։ Ինչպես նաև կապ կա Պալեոխորա և Խորա Սֆակիոն քաղաքների միջև, հարավ-արևմտյան Կրետեի և Գավդոս կղզու միջև։
Տնտեսություն
Մինչև 1913 թվականը Կրետեի միացումը Հունաստանին՝ կղզու տնտեսությունը բնութագրվում էր թույլ զարգացումով։ Թուրքական օկուպացիայի ընթացքում անտառների և դաշտերի մեծ մասը ոչնչացվել է հրդեհների արդյունքում։ Չնայած այն հանգամանքին, որ Կրետեն լեռնային կղզի է փոքր հարթավայրային տարածքում, նրա գյուղատնտեսությունը բնութագրվում է մեծ քանակությամբ բերքահավաքներով՝ բերրի հողի և բարենպաստ կլիմայի պատճառով։ Կղզու կենտրոնում գտնվող ափամերձ հատվածներում և Մեսարա հարթավայրում աճում են ձիթապտղի ծառերն ու խաղողի այգիները, որոնք կազմում են գյուղատնտեսության հիմքը։ Խաղողից արտադրվել են հայտնի կրետական գինի և սուլթանինի չամիչ։ Կրետեի լավագույն գինիներն են՝ Արխանեսա, Պեսա, Սիտի, որոնք ունեն մեծ պահանջարկ, ինչպես նաև արտահանվում են։ Վերջին տարիներին կղզու հարավ-արևելքում սկսել են տարբեր տեսակի ծաղիկներ աճեցնել։
Կրետեի տնտեսությունը նախկինում հիմնականում հիմնված էր գյուղատնտեսության վրա, սակայն 1970-ական թվականների բարեփոխումների շնորհիվ այս իրավիճակը սկսել է փոխվել։ Չնայած այժմ գյուղատնտեսությունը, շնորհիվ կլիմայի և բերրի հողի, էական դեր է խաղում տնտեսության մեջ, ծառայությունների ոլորտում նկատվում է արտադրության աճ (հիմնականում զբոսաշրջության հետ կապված)։ Կրետեի տնտեսության բոլոր երեք ոլորտները (գյուղատնտեսությունը, վերամշակումը և ծառայությունները) համակցված են և փոխկապակցված։ Գործազրկությունը կղզում գտնվում է 4% մակարդակի վրա (գործազրկության միջին մակարդակը Հունաստանում 8% է)։ Ինչպես Հունաստանի մյուս շրջաններում, այնպես էլ Կրետեում ձիթապտղի մշակումը մեծ տեղ է գրավում տնտեսության մեջ։
Կղզու տնտեսության մեջ նշանակալի դերը պատկանում է անասնաբուծական և ձկնորսական արդյունաբերությանը։ Կրետեի արոտավայրերում հիմնականում բուծում են այծեր և ոչխարներ, իսկ դրանցից ստացված հում կաթնամթերքը (կրետական պինդ անֆոտիրոս պանիր, միզիֆրա պանիր) առանձնանում են բարձր որակով և հատուկ համով։
Կրետեի հողի ընդերքը հարուստ է հանքանյութերով՝ ասբեստ, կրաքար և լիգնիտ։ Սակայն հանքարդյունաբերությունը սահմանափակվում է կրաքարային հանքարդյունաբերությամբ։
Զբոսաշրջություն
Զբոսաշրջությունը կղզու տնտեսության ամենակարևոր բաղադրիչներից մեկն է։ Կրետեում ավելի լավ է զարգացած զբոսաշրջային ենթակառուցվածքները, քան հունական մյուս կղզիներում։ Ընդհանուր առմամբ Կրետե այցելում են տարեկան ավելի քան 2,5 մլն զբոսաշրջիկ, հիմնականում՝ եվրոպացի։ Շնորհիվ ջերմ ծովի, մերձարևադարձային կլիմայով, զբոսաշրջային կենտրոնների զարգացած ցանցով և հարմարավետ հյուրանոցային համալիրներով, Կրետեն եվրոպական ամենահայտնի առողջարաններից մեկն է։
Թանգարաններ
Կրետեի թանգարանի ժառանգությունը մեծ մշակութային նշանակություն ունի։ Թանգարանները հիմնականում գտնվում են կղզու ամենամեծ քաղաքներում՝ Հերակլիոնում, Խանիայում, Ռեթիմնոյում, Այոս Նիկոլաոսում և այլն։ Հերակլիոնի հնագիտական թանգարանը ոչ միայն կղզու ամենահայտնի և խոշորագույն թանգարաններից մեկն է, այլ նաև ամբողջ երկրի, որը հիմնադրվել է 1883 թվականին։ Նրա 20 սրահներում պահվում են մինոական Կրետեի քաղաքակրթության հիմնական և կարևորագույն ցուցանմուշները՝ կերամիկա, ակնագործություն, վիմագրություններ, սարկոֆագ, որմնանկարներ, միկրոքանդակագործություններ և այլն։ Հերակլիոնի պատմա-ազգագրական թանգարանում ներկայացված են Կրետեի ժողովրդական մշակույթի ցուցադրանմուշները՝ ֆրեսկո, սրբապատկերներ, ձեռագրեր և քարտեզներ, գրքեր, ձեռագործ իրեր, կրետական ավանդական հագուստ և զարդեր, դիմանկարներ և զենքներ, սուլթանական ֆիրմաներ։ Բացի այդ, սրահներում ցուցադրվում են նաև ամենօրյա օգտագործման առարկաներ, երաժշտական գործիքներ, փայտե սնդուկներ և այլն։ Հերակլիոնի այլ թանգարանների շարքում է՝ Կերպարվեստի թանգարան (որը պահում է Կրետեի միջնադարյան և ժամանակակից պատմության ցուցադրանմուշները), Կրետեի պատերազմի և ազգային ապստամբության թանգարան, Եկեղեցական արվեստի թանգարան (որը ներկայացնում է 13-14 դարերի որմնանկարները, քրիստոնեական մասունքները, ձեռագրերը, եկեղեցական գրքերը, փայտե փորագրություն և մեծ թվով բյուզանդական սրբապատկերներ)։
Պատմամշակութային հուշարձաններ
Կղզու հիմնական պատմական, մշակութային և ճարտարապետական ​​տեսարժան վայրերը ներառում է․ Կնոսոս. Կնոսոսի պալատը մ.թ.ա. 1900-1450 թվականներին մինոական քաղաքակրթության մշակութային և քաղաքական կենտրոններից մեկն էր։ Կնոսոսը իր ծաղկման ու հզորության ընթացքում եղել է Միջերկրածովյան ամենաազդեցիկ պոլիսներից մեկը։ Մարդկության պատմության մեջ առաջին անգամ Կնոսոսի պալատում կիրառվել են այնպիսի ինժեներական և ճարտարապետական ​​գաղափարներ, ինչպիսիք են բազմահարկ շենքերը, բնական և արհեստական ​​լուսավորությունը, ջրմուղը և կոյուղին, օդափոխությունը, ջեռուցումը և ասֆալտապատ ճանապարհները։ Կնոսոսում տեղի ունեցած իրադարձություններն ազդել են մի քանի դար անց ի հայտ եկած հունական էպոսի վրա։
Ֆեստոս. Հնագիտական ​​գիտության համար կարևորության տեսանկյունից Ֆեստոսը երկրորդ տեղում է Կնոսոսից հետո։ Ֆեստոսը շատ հարուստ, բազմամարդ և անկախ քաղաք էր։ Ֆեստոսի շրջանը բնակեցված է եղել նեոլիթի դարաշրջանից, ինչի մասին վկայում են նեոլիթյան կացարանների հիմքերը, գործիքները, արձանիկներն ու սպասքը, որոնք հայտնաբերվել են պալատի պահեստների տակ պեղումների ժամանակ։ Քաղաքի տարածքում պեղումները, որոնք սկսվել են Իտալիայի հնագիտական դպրոցի կողմից Ֆեդերիկո Հալբհերի ղեկավարությամբ, շարունակվել են Լուիջի Պերնիեի և Դ.Լևիի ղեկավարությամբ և տվել են մինոական, երկրաչափական և հելլենիստական ժամանակաշրջանների նշանակալի գտածոներ Էլլադայի պատմության մեջ։
Մալիա. Մալիան մինոական ծովագնացության և առևտրի ամենակարևոր կենտրոններից մեկն էր։ Պոլիսի տարածքում պեղումները սկսվել են 1915 թվականին Իոսիֆ Խաձիդակիսի կողմից և այժմ շարունակվում են Ֆրանսիական հնագիտական ​​դպրոցում։ Մինոական քաղաքի տարածքում, Խրիսոլակոսիում պեղվել են բազմաթիվ մասնավոր բնակարաններ և գերեզմանատներ։ Այս տարածքը բնակեցված է եղել նեոլիթի դարաշրջանից։ Առաջին պալատը կառուցվել է մ.թ.ա. մոտ 1900 թվականին, ավերվել է՝ մ.թ.ա. մոտ 1700 թվականին, որից հետո կառուցվել է նոր պալատ, որը նույնպես ավերվել է մ.թ.ա. մոտ 1450 թվականին։
Վաթիպետրո․ պեղվել է 1949 թվականին Սպիրիդոն Մարինատոսի կողմից։ Այն փոքր շինություն է, որի որոշ հատվածներ երկհարկանի էին, գունավոր սվաղով պատված պատերով, առանց որմնանկարների։ Ենթադրվում է, որ մեգարոնը կառուցվել է մ.թ.ա. մոտ 1600 թվականին։ Ավերվել և լքվել է՝ մ.թ.ա. մոտ 1550 թվականից։ Պալատի տարածքում հայտնաբերվել և վերականգնվել են ձիթահաններն ու խաղողի համար ճզմիչները։ Հնէաբանները գտել են ջուլհակներ և խեցեգործական շրջանակներ։ Կարևոր գտածոներից մեկը կարագի համար նախատեսված մեծ զարդանախշված ամֆորան է։
Ղորտինա. Ղորտինան Կրետեի ամենահին և ամենահզոր քաղաքներից մեկն էր, իսկ հռոմեական և վաղ բյուզանդական ժամանակաշրջանում՝ կղզու մայրաքաղաքը։ Ղորտինայի տարածքում կան հռոմեական նախասրահի ավերակներ (մ.թ. 4-րդ դարի կառուցում), երկու նիմֆեի, Ապոլլոն տաճարի Պիթիա), եգիպտական ​​աստվածների սրբավայր, երկու թատրոն, ամֆիթատրոն, ջրանցույց և լոգարան։
Բնական հուշարձաններ
Լեռներ
Լողափեր և ծովափեր
Կիրճեր
Այլ հուշարձաններ
Ավանդական հագուստ
Կրետացի տղամարդկանց հագուստը բազմիցս փոխում է իր տեսքը՝ կախված դարաշրջանից և տեղական պայմաններից, մինչդեռ 16-րդ դարի վերջին հայտնի է դարձել Էգեյան ծովի բոլոր կղզիներում տարածված տղամարդու հագուստի տարրը՝ տաբատը (վրակա)։ Հագուստը ունի երկու տարբերակ` ամենօրյա և տոնական, դրանց տարբերությունը կայանում է նյութի որակի և զարդարանքների մեջ:Տոնական հագուստը բաղկացած է կապույտ կտորի տաբատից, զարդարված ժիլետից (մեյտանոգելեկո), կապույտ կամ կարմիր գոտուց և սպիտակ հյուսված վերնաշապիկից։ Գլխին տղամարդիկ կրում են ծալված (Սֆակյան) ֆես, որի կողքից կախված է կապույտ շղարշ՝ ֆարեոն, կամ սև գլխարկ կամ ծալքավոր գլխարկ։ Ոտքերին կրում են բարձր կոշիկներ (ստիվանյա) և կալցոնյա (տրիկոտաժե մետաքսե գուլպաներ)։ Տղամարդու կոստյումի կարևոր լրացում է Կադենան (շղթա), որը կախված է պարանոցից և կիսով չափ թաքնված, ինչպես նաև գոտու արծաթե դաշույնը։
Կրետական ​​կանացի հագուստը ներկայացվում է տարբեր տեսակների մեջ՝ կախված տեղանքից (սարձա Սֆակիայում և Ագոնիում և այլն)։ Ամենատարածված տեսակը վրակայի (ներքնազգեստ) ձևն է, որը կապում են կոճերի, սակոֆուստանոյի (կիսաշրջազգեստ) և գոգնոցի վրա։ Կանայք գլխին դույլեր (գլխաշոր) են կրում, իսկ լեռնային շրջաններում՝ փոքրիկ կարմիր ֆես կուպապազի։ Ոտքերին կրում են կոշիկներ, որոնք տղամարդկանց կոշիկներից փոքր-ինչ ցածր են։
Կրետական ​​ավանդական հագուստը դուրս է եկել առօրյա գործածությունից։ Այն կարելի է տեսնել հիմնականում բանահյուսական ներկայացումներում, ժողովրդական պարերով պանդոկներում, ազգագրական թանգարաններում կամ հավաքածուներում։ Որոշ գյուղերում կան տարեց տղամարդիկ և կանայք, որոնք կրում են կրետական ​​պարզեցված հանդերձանք, որը հիմնված է՝ տղամարդկանց համար վրակաների և կանանց համար նախատեսված սակոֆուստանոյի վրա։
Երաժշտություն
Կրետեի երաժշտությունը հունական ժողովրդական երաժշտության ավանդական ձև է, որը կոչվում է Կրիտիկո (κρητικά)։ Կրետական ​​քնարը կղզու հիմնական ժողովրդական գործիքն է (փոքրիկ երեք լարային աղեղնավոր գործիք)՝ պատրաստված թթենուց կամ ընկույզից։ Որպես նվագակցում օգտագործվում են կրետական ​​լյուտնյա՝ լաուտ (laoúto) և տամբուրաս։ Թանասիս Սկորդալոսը և Կոստաս Մունդակիսը ամենահայտնի կրետացի քնարահարներն են։
Տեղական երգերը բաժանվում են երգերի, որոնք երգում են կղզու բոլոր շրջաններում, և տարածաշրջաններում։ Առաջինը ներառում է մանտինադներ (հիմնականում սիրո երկտողեր, ինչպես նաև երգիծական, պատմական, սոցիալական բովանդակություն)։ Մանտինադայի հիմնական բնութագրական առանձնահատկությունը Իմպրովիզացիան է, որը սովորաբար այն վերածում է բանաստեղծական մենամարտի՝ երգչի և քնարահարի միջև։ Համակրիտական սովորական երգերը նույնպես հանգավորում են ռիմադորները։ Դրանք բաղկացած են պատմական, սոցիալական կամ սիրային բովանդակությամբ հոմեոկատալեկտիկական (համանման ավարտով) պատմողական բանաստեղծություններից։
Տարածաշրջանային երգերը ներառում են ռիզիտիկա, Արևմտյան Կրետեի երգեր։ Դրանց կազմավորման վայրը Սպիտակ լեռների նախալեռներն են։ Ռիզիտիկան բաժանված է տավլասի և ստրատասի երգերով։ Առաջինը կատարվում է որպես բյուզանդական սաղմոս՝ առանց գործիքային նվագակցության, սեղանի շուրջ նստած (տավլա)՝ ուրախ իրադարձությունների ժամանակ։ Երկրորդները երգվում են երաժշտության նվագակցությամբ ճանապարհին (կատարում)։ Կրետեում սովորական հունական երգերը նույնպես կատարվում են տարբեր տատանումներով և տեղական բարբառով՝ Ակրիտական, ինչպես նաև պատմական, աշխարհիկ և այլն։ Բացի այդ, հայտնի են նաև «Էրոտոկրիտոսից» և կրետական ​​գրականության այլ ստեղծագործություններից հաճախ օգտագործվող հատվածներ։
Պարեր
Կրետական ​​ավանդական պարերը սկիզբ են առել հնագույն ժամանակներից և համարվում են Լաբիրինթոսի ծիսական պարի էվոլյուցիոն ձև, որը Թեսևսը տեղափոխել է մայրցամաքային Հունաստան, որտեղ այս պարը կատարվել է ի հիշատակ Մինոտավրոսի դեմ տարած հաղթանակի։ Այսօր ոչ միայն Կրետեում, այլ ամբողջ Հունաստանում պարի ասոցիացիաները և անսամբլը փորձում են պահպանել կրետական ​​կենսակերպի ավանդույթները։ Այսպիսով, պահպանվել են տեղական վարիացիաներով 5 հիմնական պարեր։
Նախկինում պարում էին նաև կրետական ​​այլ պարեր (ապանոմերիտիս, կացիբարդիանոս, պիրիխի), որոնք մեր ժամանակներում գրեթե երբեք չեն կատարվում։
Նկարչություն և գրականություն
Մենք, ովքեր մեռնում ենք, ավելի լավ ենք գործում, քան նրանք, ովքեր պատրաստվում են ապրել։ Կրետեին տերեր պետք չեն, նրան անհրաժեշտ է միայն մեզ պես խենթ մարդիկ։ Այս խենթերը Կրետեն անմահ են դարձնում: Կրետական ​​նկարչությունը ծաղկում է ապրել Վերածննդի դարաշրջանում։ Այնուհետև կղզում հիմնվել է կրետական ​​նկարչական դպրոց։ Այդ ժամանակի ամենահայտնի նկարիչներն են Էմանուիլ Ձանեսը և Թեոդորոս Պուլակիսը (16-րդ դար)։ Այս ժամանակաշրջանում նաև զգալի ծաղկում է ունեցել Կրետական ​​թատրոնը, որի հիմնական ներկայացուցիչներն էին Գեորգի Խորտաձիսը («Էրոֆիլա», «Պանորիա») և Վիցենձոս Կորնարոսը («Ավրաամի զոհաբերությունը», «Էրոտոկրիտոս»)։ «Էրոտոկրիտոս» («սիրով փորձված»), սիրային ռոմանտիկ բանաստեղծություն, 10 հազար տող երկարությամբ, որը գրել է Կորնարոսը 17-րդ դարի սկզբին, համարվում է հունական Վերածննդի գրականության դասական ։ Կրետեն եղել է նաև ականավոր նկարիչ Դոմենիկոս Թեոտոկոպուլոսի (1541-1614) ծննդավայրը, որն առավել հայտնի է որպես Էլ Գրեկո։
Հերակլիոնում ծնվել է նշանավոր կրետացի գրող, բանաստեղծ, դրամատուրգ և փիլիսոփա Նիկոս Կազանձակիսը (1883-1957) ։ Նրա ամենահայտնի վեպը՝ « Հույն Զոռբան », նկարահանվել է 1964 թվականին ռեժիսոր Միխալիս Կակոյանիսի կողմից։ Կրետացի հայտնի այլ գրողների թվում են Օդիսեաս Էլիտիսը (1911-1996), 1979 թվականի Գրականության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր, Խրիստոֆորոս Լիոնտակիսը (1945-2019), Մարո Դուկան (ծնված՝ 1947) և Միմիս Անդրուլակիսը (ծնված՝ 1951):
Ժողովրդական արվեստ
Կրետացիները հայտնի են ձեռքով տարբեր իրեր ստեղծելու ունակությամբ, որոնց մեծ մասը առօրյա գործածության առարկաներ են։ Կանայք զբաղվում են մանածագործությամբ, ասեղնագործությամբ և զամբյուղներ հյուսելով, տղամարդիկ՝ փայտագրությամբ, ժողովրդական գործիքների, դանակների արտադրությամբ և զամբյուղներ հյուսելով։
Իրադարձություններ, տոներ և փառատոներ
Հերակլիոնի շրջան Հուլիսի 1 - սեպտեմբերի 15․ «Հերակլիոն-Ամառ» փառատոն։ Հերակլիոնի կառավարությունը տարիներ շարունակ անցկացնում է այս տոնը։ Ծրագիրը ներառում է երաժշտություն, երգեր, երգչախմբային կատարումներ, պարեր (հունական և միջազգային, ժամանակակից և ֆոլկլորային անսամբլներ, թատրոն, կերպարվեստ և այլ արվեստներ)։ Մշակութային իրադարձությունները տեղի են ունենում հետևյալ վայրերում. Ձմռանը Քաղաքապետարանը և տեղի մշակութային կազմակերպությունները մի շարք այլ միջոցառումներ են անցկացնում` դասախոսություններ, ներկայացումներ, համերգներ և այլն։ Հերակլիոնում նշվում են նաև հետևյալ տոները. Շրջանի շատ գյուղերում տեղի մշակութային միությունները հուլիսի վերջին-օգոստոսի կեսերին կազմակերպում են տարբեր մշակութային ծրագրեր։
Լեսիթիոնի շրջան
Խանիայի շրջան
Ստորև բերված աղյուսակը ցույց է տալիս ընդհանուր հունական և տարածաշրջանային տոները․
Հարսանիք
Կրետեի գյուղերում, ըստ վաղեմի ընտանեկան սովորույթների, նախքան հարսանիք կատարելը, անհրաժեշտ էր ծնողների, հատկապես՝ հոր համաձայնությունը։ Դրանից հետո, ապագա ամուսիններն իրենց ծնողներից համաձայնություն և օրհնություն էին խնդրում։ Հարսանիքին նախորդել է նշանադրությունը (խնամախոսության արարողություն)՝ հարսնացուի տանը, որը օծվել է քահանայի կողմից, և դրանից հետո կազմվել է օժիտի պայմանագիր։
Սովորաբար հարսանիքը տեղի էր ունենում կիրակի օրը կամ մեկ այլ տոնական օր, բայց երբեք՝ երեքշաբթի, չորեքշաբթի կամ մայիսին։ Հարսանիքից մի քանի օր առաջ հրավիրվածները նվերներ էին ուղարկում՝ գինի, կարագ, պանիր և միս։ Արարողությունից առաջ օժիտը, որը հիմնականում բաղկացած էր գործվածքներից, ասեղնագործությունից և տնային իրերից, երիտասարդի տնից բերում էին փեսայի տուն, որտեղ պետք է ապրեր ապագա զույգը։ Օժիտը տեղափոխվում էր ձիով, ուղեկցվում էր քնար, երգ ու կրակոց, որը կազմակերպում էին տոնական երթին մասնակցող հարազատներն ու ընկերները։
Ամուսնության հաղորդությունն իրականացվում էր եկեղեցական ծիսակարգերին համապատասխան, որից հետո երիտասարդները հյուրերի ուղեկցությամբ պարու էին պարտեզում երաժշտության ու հարսանեկան երգերի հնչյունների ներքո։ Պարը շարունակվում էր տանը։ Նախքան տուն մտնելը, հարսնացուն մեղրով խաչի նշան էր գծում և մուտքի մոտ կոտրում նռան պտուղը։ Այս բոլոր գործողություններն ունեին խորհրդանշական նշանակություն, որը բաղկացած էր այն փաստից, որ երիտասարդների կյանքը պետք է լիներ մեղրի պես քաղցր, ամուր և ստեղծագործ, ինչպես խոփը, հանգիստ, ինչպես գառնուկը, արգասաբեր և առատ, ինչպես նռան հատիկները։ Դրանից հետո երիտասարդները նստում են մահճակալի վրա՝ զարդարված ծաղիկներով և խորհրդանշական ճյուղերով, իսկ հյուրերը նրանց համար երգում են պաստիկա՝ ընտանեկան կյանքի ուրախությունը փառաբանող երգեր։ Հետո սկսվում էր երգ ու պարով խնջույք, որը տևում էր երկու օր անընդմեջ։
Կրետական ​​ավանդական հարսանիքների բազմաթիվ տարրեր կղզու շատ վայրերում մինչ օրս շարունակվում են։
Խոհանոց
Կրետական ​​սեղանին միշտ տեղական են ձիթապտուղներն ու պանիրը, դաշտային խոտաբույսերով աղցանները՝ համեմված ձիթապտղի յուղով և լոբազգիներով։
Գյուղերում հավաքում են խխունջներ, որոնք պատրաստվում են խնկունիով և գինով։ Փոքր եղջերավոր անասունները, բացի մսից, տալիս են նաև տարբեր կաթնամթերք` կաթ, պանիրներ, այդ թվում` միզիֆրա, գրավիերա, ֆետա և յուրօրինակ ստակովուտիրո` ավանդական կրետական ​​Կոտոպուլո փլավի համար։ Բացի այդ, գյուղերում հավ և ճագար են պահում։ Կրետական ​​խոհանոցի բարձր համը վերագրվում է ձիթապտղի յուղի առատ օգտագործմանը։ Ձիթապտղի տեղական գարու պակսիմադիան հաճախ կղզու բնակիչների համար կազմում է միանգամյա ամբողջական կերակուր։ Հայտնի ուտեստը կրետական Դակոս ​​ուտեստն է, պատրաստված տեղական թարմ մթերքներից` գարեհաց, ձիթապտղի յուղ և աղ։ Ձմռանը պատրաստում են երշիկեղեն և օմաֆյես կամ ցիլադյա (դոնդող) խոզի մսով)։
Աղանդերի համար կրետացիներն ուտում են տնական մթերքներից պատրաստվող ավանդական տնական քաղցրավենիք՝ միզիֆրոպիտակիա, քսերոտիգանա, լիխնարակիա և ջեմ։
Կղզին ունի բազմաթիվ պանդոկներ և ռեստորաններ, որոնք մատուցում են կրետական ​​ավանդական սնունդ, խորտիկներ, գինի և ցիկուդիա։
Խոշոր կրոնական փառատոների և նշանակալի իրադարձությունների ժամանակ կրետացի կանայք սովորաբար պատրաստում են խմոր, թխում և զարդարում ավանդական խմորեղեն։ Սուրբ ծննդյան տոնի առթիվ նրանք պատրաստում են խրիստոփսոմա կամ ստավրոփսոմա («Քրիստոսի հաց»), Զատկի համար՝ ավգոկուլուրես («ձվի տորթեր») կամ լամպրոկուլուրես («զատկի կալաչներ»), օգոստոսի 15-ին Աստվածածնի Վերափոխման տոնին՝ ֆտազիմա («ինքնաշեն հաց»)։ Հարսանիքների, կնունքների և այլ միջոցառումների համար թխում են հատուկ հացեր։ Նման հացը զարդարված է խմորի ռելիեֆային դեկորով և, հետևաբար, համարվում է ժողովրդական արվեստի հատուկ օրինակ։ Խորոնդոսը պատրաստվում է աղացած ցորենից, որը օգտագործվում է շատ ուտեստներ պատրաստելու և, առաջին հերթին, հատուկ տեսակի ապուր պատրաստելու համար։
Բուբեսհայմ
Բուբեսհայմ (Bubesheim), կոմունա Գերմանիայի Բավարիա երկրամասում։
Ենթարկվում է Շվաբիա վարչական շրջանին։ Գտնվում է Գյունցբուրգ շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 1507 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի) ։ Տարածքը կազմում է 7,76 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 7 74 118։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
(6642) Հենզե
(6642) Հենզե (Henze), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1990 թվականի հոկտեմբերի 26-ին Տակեշի Ուրատայի կողմից Օոհիրայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,161201 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,3785 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,9439 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2052,94 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,175358 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,32° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1990 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Տակեշի Ուրատայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
ՀԿՀ հայագիտության կենտրոն
Հարավային Կալիֆորնիայի համալսարանի հայագիտության կենտրոն, Դանա և Դավիդ Դորնսայֆ նամակների, արվեստի և գիտությունների քոլեջի մասնաճյուղ է։ Ինստիտուտի տնօրենը Սալբի Ղազարյանն է։ Հայագիտության կենտրոնը հիմնադրվել է 2005 թվականին ։
Հիմնադրման օրվանից ի վեր Հարավային Կալիֆոռնիայի Համալսարանի Հայագիտության կենտրոնը աջակցում է տարաբնույթ ուսումնասիրությունների որոնք փորձում են գտնել նոր սահմանումներ և ուսումնասիրել այն խնդիրները որոնք նորօրյա հայկական իրականության բաղադրիչներն են՝ ցեղասպանությունից մինչև զարգացող Հայաստան և փոփոխվող սփյուռք։ Կենտրոնը խրախոսում է հետազոտություններ, հրատարակություններ և հասարակական գործունեություն միաժամանակ միջազգային քաջալերելով կրթական հաստատությունների և հայկական համայնքների միջև կապերի հաստատումը ։
Զարգացող Հայաստանը – Պետականության մարտահրավերները, տարածաշրջանային և ներքին քաղաքականությունը; անվտանգության խնդիրները։
Հիմնադրումից ի վեր ինստիտուտը ծառայել է որպես դասախոսությունների, գիտաժողովների և միջոցառումների հյուրընկալ վայր, որտեղ ուսումնասիրվել և քննարկվել են հայագիտության հարցերը։
Քալանթարյան
Քալանթարյան, հայկական ազգանուն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ Կատեգորիա:Մականվանական հիմքով ազգանուններ Կատեգորիա:Պարսկերեն հիմքով ազգանուններ
Տոլունի
Տոլունի (Толуны), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սմոլենսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 0 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սմոլենսկի շրջանի բնակավայրեր
Հայերն Ավստրալիայում
Հայերն Ավստրալիա են եկել տակավին XIX դարի կեսերին Կոստանդնուպոլսից, Հնդկաստանից և Հարավարևելյան Ասիայի երկրներից։ Ավստրիալիայի առաջին հայը եղել է նորջուղայեցի Մելքում Մանուկյանը, ով 1870 թվականին Հնդկաստանից անցել է Մելբուրն, ապա բնակություն հաստատել Սիդնեյի մոտակայքում գտնվող Լաքլենդ գյուղում և զբաղվել խանութպանությամբ ։ Բայց որպես համայնք՝ ավստրալահայերը կազմակերպվել են հիմնականում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո, երբ այստեղ եկան հայ գաղթականների նոր խմբեր Միջին ու Մերձավոր Արևելքի երկրներից։ Ներկայումս Ավստրալիայում բնակվում է 60.000 հայ՝ հիմնականում Սիդնեյում, Մելբուռնում, Բրիզբենում, Կանբեռայում, Պերթում։ Կան պետական ծառայողներ, արհեստավորներ, բժիշկներ, փաստաբաններ։ Սիդնեյում և Մելբուռնում գործում են հայ առաքելական, կաթոլիկ և ավետարանական եկեղեցիներ, երեք ամենօրյա և վեց մեկօրյա վարժարաններ։ Առաջին հայկական եկեղեցին՝ Սիդնեյի Սուրբ Հարությունը, օծվել է 1957 թ.-ին։ Ազգային կյանքը կազմակերպում են բազմաթիվ մշակութային, բարեգործական, մարզական ու երիտասարդական միություններ։ Հրատարակվում են հայերեն պարբերականներ (Գարուն, Լույս, Հույս, Արմենիա), գործում են թատերախմբեր, երգչախմբեր, հայկական ռադիոժամեր (Նոր սերունդի ձայն, Էրեբունի)։ 2002 թ.-ից Մելբուռնում գործում է Հայ արտ մշակութային կենտրոնը, որը կազմակերպում է հայ գեղանկարիչների և լուսանկարիչների ցուցահանդեսներ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ավստրալահայ հասարակություն
Պաիմվեռե
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 29 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Կոոնգա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Կոտ դ'Օր
Կոտ դ'Օր (ֆրանսերեն` Côte-d'Or), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի արևելքում։ Բնակչությունը 2006 թվականի տվյալներով կազմում է 532 948 մարդ, ինչը 49-րդ ցուցանիշն է։
Աշխարհագրական տվյալներ
Անունը թարգմանաբար նշանակում է` «Ոսկե լանջ»։ Շրջապատված է վեց դեպարտամենտներով՝ Յոն, Նյևր, Սոն և Լուար, Յուր, Օբ և Վերին Մարն։
Տարածքը 8763 կմ2 է։ Դիժոնից դեպի հյուսիս ձգվում է Լանգր սարահարթը, հարավ-արևելքում հոսում է Սոն գետը։
Դեպարտամենտի մեջ են մտնում 3 օկրուգ, 43 կանտոն և 707 համայնք։
Տնտեսություն
Կոտ դ'Օր դեպարտամենտը Ֆրանսիայում գրավում է խաղողագործական առաջավոր դիրք։ Այստեղի խստապահանջ և աշխատասեր մարդիկ արտադրում են աշխարհի, թերևս, լավագույն Պինո նուար և Շարդոնե գինիները։
Մյուս մշակաբույսերից են ձավարեղենը և կարտոֆիլը։ Շատ են հանդիպում նաև ոչխարների հոտեր և կովերի նախիրներ։ Տարածաշրջանը հայտնի է նաև Դիժոնի մանանեխով։
Սանչո IV (Նավարրայի թագավոր)
Սանչո IV Գարսես Պենյակենսկիյ (Sancho IV Garcés el de Peñalén ), Նավարրայի թագավորը 1054 թվականից։
Կոտ դ'Օր
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Սանչո IV (Նավարրայի թագավոր)
Գարսիա III թագավորի և Էստեֆանի դե Ֆուայի որդին։
Կենսագրություն
Սանչոն Գարսի III-ի Ատապուերկի մոտ ճակատամարտի ժամանակ եղել է ռազմական ճամբարում։ Նա այդ ժամանակ 14 տարեկան էր։ Նրա մայրը թագավորության ժամանակավոր կառավարիչն էր, իսկ նրա մահից հետո 1058 թվականին Սանչոն սկսել է կառավարել այն ինքնուրույն։ Կառավարության սկզբում Սանչոն իր հորեղբոր՝ Ռամիրո Առագոնսկիի հետ դաշինք է կնքել ընդդեմ սարագոսցիների ղեկավարի՝ ալ-Մուկտադիրայի՝ հաղթելով և պաշարելով նրան ըստ արժանավույն։ 1067 թվականին Սանչո II Կաստիլսկին հարձակվել է Նավարրայի վրա՝ հուսալով, հետ վերադարձնել այն հողերը, որոնք հայրն էր կորցրել։ Սանչո Նավարսկին օգնություն է խնդրել իր ազգական եղբորից՝ Սանչո I Արագոնյանից, այդ իսկ պատճառով էլ այդ ընդհանրումը պատմության մեջ է մտել «Երեք Սանչոների կռիվը» անվանումով։ Որում հաղթանակ տարավ Սանչո Կաստաիլյան՝ իր ռազմական առաջնորդ Սիդ Կամպեադորի ռազմական առաջնորդության տաղանդի շնորհիվ։ Պատերազմի արդյունքում Նավարրան կորցրել է Բուրեբումը, Ալտա-Ռիոհուն և Ալավան։
1076 թվականին Ռամոն Գարսեսը դավադրություն է կազմակերպել ընդդեմ եղբորը, արդյունքում Սանչոն մահացել է Պենյալենում։ Սանչոյի մահից հետո արքայատոհմական ճգնաճամ էր։ Նավարրացիները թագավոր ընտրեցին Սանչո Արագոնին, իսկ Լեոնում և Կաստիլիայում որպես թագավոր ճանաչեցին աքսորված Գարսիա Սանչեսին։
Հայերը Նոր Զելանդիայում
Հայերը Նոր Զելանդիայում Հայերի առաջին խմբերը Նոր Զելանդիայում հաստատվել են Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո։ Նրանք գաղթել են հիմնականում Եգիպտոսից, Լիբանանից, Իրանից՝ այդ երկրների անկայուն քաղաքական կացության հետևանքով։ Ներկայումս Նոր Զելանդիայում բնակվում է 500 հայ, հիմնականում բնակվում են Օքլենդում և Վելինգտոնում։ Կազմակերպված համայնք և եկեղեցի չունեն (Նոր Զելանդիայի հայերը գտնվում են Հայ առաքելական եկեղեցու Ավստրալիայի և Նոր Զելանդիայի թեմի հովանու ներքո)։ Հայերի մեծ մասը բժիշկներ են, թարգմանիչներ, ճարտարագետներ, կան նաև առևտրականներ։ 1996 թ.-ից գործում է Նոր Զելանդիայի հայկական միությունը, որի նպատակն է հայապահպանությունը և հայ մանուկների հայեցի դաստիարակությունը։ Միության ջանքերով Օքլենդում բացվել է հայկական կիրակնօրյա դպրոց։
Hey Jude (ալբոմ)
Hey Jude կամ The Beatles Again, The Beatles-ի ալբոմը, թողարկված 1970 թվականին, ԱՄՆ-ում։ Հավաքածուում ներառված են նախկին ալբոմներում չհրապարակված սինգլներ՝«Բ» կողմում, ինչպես նաև «I Should Have Known Better» և «Can't Buy Me Love» ավելի վաղ, Capitol Records լեյբլով թողարկված սինգլները։ Billboard 200 չարթում ալբոմը եղել է 2-րդ տեղում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1970 ալբոմներ
Տոյոտայի ուղի
Տոյոտայի ուղին սկզբունքների և վարքագծերի բազմություն է, որն ընկած է Տոյոտա ընկերության ղեկավարման մոտեցումների և արտադրական համակարգի հիմքում։ Տոյոտա ընկերությունն առաջին անգամ իր փիլիսոփայությունը, արժեքները և արտադրական իդեալները ամփոփել է 2001 թ․։ Այն կազմված է հետևյալ երկու կարևորագույն ոլորտների սկզբունքներից՝ շարունակական բարելավում և հարգանք մարդկանց նկատմամբ։
Ընդհանուր սկզբունքներ
Սկզբունքների երկու առանցքային կետերն են շարունակական բարելավումը և հարգանքը մարդկանց նկատմամբ։ Շարունակական բարելավման սկզբունքն ներառում է երկարաժամկետ տեսլականի ստեղծումը, աշխատանքային մարտահրավերները, շարունակական նորարարությունը։ Հարգանք մարդկանց նկատմամբ սկզբունքը ներառում է հարգանք ստեղծելու ուղիները և թիմային աշխատանքը։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Տոյոտա Կատեգորիա:Կառավարում
Թրպեսբի
Թրպեսբի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Սիլվանի գավառակում ։
Սարգիս Իվանի Մելիքյան
Սարգիս Իվանի Մելիքյան (1911, գ. Բերդ, Շամշադինի շրջան - 1945, Ռոստովի մատույցներում), մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։
Թրպեսբի
Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 60 տուն հայ բնակիչ։
Սարգիս Իվանի Մելիքյան
Կենսագրություն
Ծնվել է Շամշադինի շրջանի Բերդ գյուղում։ 1927 թվականին ավարտել է ծննդավայրի յոթնամյա դպրոցը և նշանակվել Այգեձորի փոստի բաժանմունքի վարիչ։ Մի քանի տարի աշխատելուց հետո տեղափոխվել է Հյուսիսային Կովկաս, ուր 1937 թվականին ավարտել է Արմավիրի միջնակարգ դպրոցը, այնուհետև նշանակվել է Կրասնոդարի երկրամասի Շահումյանի շրջանի Սադովայա գյուղի դպրոցի տնօրեն։
Թրպեսբի
Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղն ուներ հայկական եկեղեցի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր