cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մտավոր պատմություն
Մտավոր պատմագրություն
Բրիտանիայում, քաղաքական մտքի պատմությունը ուշադրության կենտրոնում է եղել 1960-ական թվականների վերջից և ասոցացվել է հատկապես Քեմբրիջի պատմաբանների հետ, ինչպիսին են Ջոն Դանը և Քվենտին Սկինները։ Նրանք ուսումնասիրել են Եվրոպական քաղաքական միտքը պատմական համատեքստում, ընդգծելով այնպիսի հասկացությունների առաջացումը և զարգացումը ինչպիսին են պետությունը և ազատությունը։ Սկինները հատկապես հռչակավոր է իր խթանող մեթոդական էսսեյներով, որոնք կարդացել և հիմա նույնպես կարդում են փիլիսոփաները և այլ հումանիտար գիտությունների ներկայացուցիչները, ովքեր մեծ աշխատանք են կատարել մտավոր պատմության կիրառությունը հայտնի դարձնելու համար ։
Միացյալ Նահանգներում, մտավոր պատմությունը ավելի լայն իմաստով է հասկացվում, որն ընդգրկում է ոչ միայն քաղաքական գաղափարների պատմությունը, այլ նաև մտավոր արտադրանքի տարբեր ձևեր։ Այն ներառում է այնպիսի ոլորտներ, ինչպիսին են պատմական մտքի պատմությունը, որն ասոցացվում է հատկապես Փրինսթոնի համալսարանից Էնթոնի Գրաֆթոնի հետ և Ջոն Հոփքինսի համալսարանից Փոքըքի հետ։ Կազմավորված լինելով 2010 թվականին, պատմության և մշակույթի դոկտորական ծրագիրը Դրյու համալսարանում մեկն է այն քիչ գիտական ավարտական ծրագրերից Միացյալ Նահանգներում՝ մասնագիտացված մտավոր պատմության ոլորտում, և՛ ամերիկական և՛ եվրոպական համատեքստում։ Չնայած վաղ ժամանակակից մտավոր պատմաբանների հայտնի լինելուն(նրանք, ովքեր ուսումնասիրել են Վերածննդի դարաշրջանից մինչև Լուսավորության դարաշրջան), ժամանակակից շրջանի մտավոր պատմությունը եռանդուն և ստեղծագործ աշխատանքի առանցքային կենտրոն է հանդիսացել Ատլանտյան օվկիանոսի երկու կողմերում։ Նման աշխատանքի հայտնի օրինակներ են Լուիս Մենանդի Մետաֆիզիկական ակումբը և Մարտին Ջեյի Դիալեկտիկական երևակայությունը։
Մայրցամաքային Եվրոպայում գոյություն ունեն մտավոր պատմության համարժեքները։ Նման օրինակ է Ռայնհարթ Կյոզելլեկի Begriffsgeschichte (հասկացությունների պատմություն),չնայած կան մեթոդական տարբերություններ Կյոզելլեկի աշխատանքի, իր հետևորդների և Անգլո–ամերիկական մտավոր պատմաբանների աշխատանքների միջև։
21–րդ դարում, համընդհանուր մտավոր պատմության ոլորտը մեծ ուշադրության արժանացավ։ 2013 թվականին, Սեմյուել Մոյնը և Էնդրյու Սարտորին հրատարակեցին Համընդհանուր մտավոր պատմություն ժողովածուն ։ 2016 թվականին, Routledge լրագիրը հրատարակում է Համընդհանուր մտավոր պատմությունը ։ Փոփըքը և Ջոն Դանը նրանց մեջ են, ովքեր ավելի շատ կողմ էին համընդհանուր մոտեցմանը քան եվրոկենտրոնությանը ։
Ալեքսանդր Կուլչի
Ալեքսանդր Նիկոլաևիչ Կուլչի (Аляксандр Мікалаевіч Кульчы; ), բելառուս և ռուս ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։ Անցկացրած խաղերի քանակով (102)՝ Բելառուսի հավաքականի ռեկորդակիր։
Ակումբային
1996 մրցաշրջանի ավարտից հետո Կուլչիին իրենց թիմ են հրավիրել Կալինինգրադի «Բալտիկա» և ԲԿՄԱ ակումբները։ Բանակայինների հետ կնքել է պայմանագիր, բայց նրանց գլխավոր մարզիչ Ալեքսանդր Տարխանովը տեղափոխվել է «Տորպեդո-Լուժնիկի» ակումբ, ինչի պատճառով Կուլչին տեղափոխվել է մոսկովյան «Դինամո» ակումբ։ 1999 թվականի վերջին՝ պայմանագրի ավարտին, մասնակցել է դիտումների Չինաստանում, բայց ակումբը չի կարողացել ընդհանուր հայտարարի գալ «Դինամո» ակումբի հետ ։ Հրավեր է ստացել Նիժնեգորոդի «Լոկոմոտիվ» և Սարատովի «Սոկոլ» ակումբներից, սակայն տեղափոխվել է առաջին դիվիզիոնի Յարոսլավլի «Շիննիկ» ակումբ։ Մեկ մրցաշրջան անցկացնելուց հետո, որոշել է տեղափոխվել Վորոնեժի «Ֆակել» ակումբ, բայց Վորոնեժ ուղևորվելու ժամանակ ավտովթարի է ենթարկվել, ապա թիմի մարզման ժամանակ ստացել է ձեռքի կոտրվածք և որոշել է մնալ «Շիննիկում», որի հետ միասին 2001 մրցաշրջանի արդյունքներով դուրս է եկել Պրեմիեր լիգա, որից «Ֆակելը» դուրս է մնացել , «Ֆակելը» բողոքել է ԿԴԿ-ին, որ ակումբի հետ կնքած պայմանագիրը եղել է խախտումներով, այդ պատճառով Կուլիչին որակազրկվել է ։
2005 թվականի մայիսին հեռացել է «Շիննիկ» ակումբից և տեղափոխվել «Տոմ»՝ Անատոլի Բիշովեցի հետ կնքելով պայմանագիր մինչև մրցաշրջանի ավարտը։ 2005 թվականի նոյեմբերին հայտնի է դարձել, որ Կուլչինը հեռանում է թիմից, բայց երբ թիմի գլխավոր մարզիչ է դառնում Վալերի Պետրակովը, նա ակումբի հետ կնքում է հերթական պայմանագիրը , իսկ մեկ տարի հետո երկարաձգել է այն ։ 2008 թվականի հունվարին երկու տարի ժամկետով պայմանագիր է կնքել «Ռոստով» ակումբի հետ ։ 2011-12 մրցաշրջանում տեղափոխվե է «Կրասնոդար» ակումբ, 2013 թվականի հունվարին տեղափոխվել է Ղազախստանի Պավլոդար քաղաքի «Իրտիշ» ակումբ, որտեղ էլ 39 տարեկան հասակում ավարտել է պրոֆեսիոնալ կարիերան։
Հավաքականում
Բելառուսի հավաքականի կազմում նորամուտը կատարել է 1996 թվականի փետրվարի 14-ին՝ Թուրքիայի հավաքականի դեմ ընկերական խաղում (2:3)։ 2009 թվականի հոկտեմբերին հայտարարել է թիմից հեռանալու մասին, սակայն հավաքականի կազմում խաղացել է ևս երեք տարի և դարձել Բելառուսի ռեկորդակիր անցկացրած խաղերի քանակով՝ 102 խաղ (մեկ այլ տվյալներով 101 )։
Մարզչական
2014-2016 թվականներին աշխատել է Բելառուսի հավաքականի մարզչական շտաբում։ 2016 թվականից աշխատում է«Դինամո-2» (Մոսկվա) ակումբի մարզչական շտաբում։ 2018 թվականին ստանձնել «Գոմել» ակումբի գլխավոր մարզչի օգնականի պաշտոնը։ 2019 թվականի սեպտեմբերի 3-ին Ալեքսեյ Մերկուլովի հեռանալուց հետո դարձել է «Գոմել» ակումբի գլխավոր մարզիչ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դինամո Մոսկվայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ռոստովի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Կրասնոդարի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ռուս ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բելառուս ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Խորհրդային ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Խորհրդային ֆուտբոլային մարզիչներ Կատեգորիա:Ռուս ֆուտբոլային մարզիչներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Ամարտյա Սեն
Ամարտյա Սեն (অমর্ত্য সেন, Ômorto Shen, Amartya Sen, ), հնդիկ ականավոր տնտեսագետ, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր՝ Բարեկեցության հիմնարար տեսության համար (1998) ։ Գերմանացի հրատարակիչների ու գրավաճառների ընկերակցությունը 2020 թվականին Խաղաղության մրցանակ է շնորհել Ամարտյա Սենին՝ կրթության ու առողջապահության ասպարեզներում գոյություն ունեցող հասարակական անհավասարության դեմ և հանուն համաշխարհային արդարության նրա մղած պայքարի համար։ «Թայմ» ամսագիրը Սենին ներառել է աշխարհի ամենաազդեցիկ 100 մարդկանց ցանկում ։ Ներկայումս նա Թոմաս Վ. Լամոնտի անվան համալսարանի պրոֆեսոր է և Հարվարդի համալսարանի տնտեսագիտության և փիլիսոփայության պրոֆեսոր։ 1998-ին արժանացել է Նոբելյան հուշամրցանակի տնտեսական գիտությունների, իսկ 1999-ին ՝ Հնդկաստանի Բհարատ Ռատնայի շքանշանի՝ բարեկեցության տնտեսագիտության բնագավառում կատարած աշխատանքի համար։ Հրատարակիչների և գրավաճառների գերմանական ընկերակցությունը նրան շնորհել է Գերմանիայի գրքի առևտրի 2020 թ. Խաղաղության մրցանակ իր նորարարական ուսումնասիրությունների համար, որոնք վերաբերում են համաշխարհային արդարադատության հիմնախնդիրներին և պայքարում են սոցիալական անհավասարության դեմ կրթության և առողջապահության ոլորտներում ։
Կենսագրություն
1956-1958 թվականներին դասավանդել է Կալկաթայի, 1957-1963 և 1998 թվականից՝ Քեմբրիջի, 1963-1971 թվականներին՝ Դելիի, 1977-1988 թվականներին՝ Օքսֆորդի և 1987-1998 թվականներին՝ Հարվարդի համալսարաններում (Հարվարդի համալսարանի տնտեսագիտության և փիլիսոփայության պրոֆեսոր է )։
1998-2004 թվականներին գլխավորել է Քեմբրիջի Թրինիթի քոլեջը ։
1986 թվականին պարգևատրվել է Ֆ․ Սեյդմանի, իսկ 2000 թվականին Վ․ Լեոնտևի անվան մրցանակներով։
2008 թվականից տնտեսագիտական գործունեության և սոցիալական առաջընթացի հիմնական ցուցանիշների միջազգային հանձնաժողովի տնտեսագիտական գծով խորհրդականն է։
2011 թվականին ստացել է ԱՄՆ Ազգային մարդասիրական շքանշան ։
Ամարտյա Սենի առաջին ամուսնությունից ծնված դուստրը՝ Անտարա Դև Սենը, հնդիկ հայտնի լրագրող է։ Տնտեսագետի կինը՝ Էմմա Ռոտշիլդը (Սենի երրորդ կինն է, 1991 թվականից), նույնպես հայտնի տնտեսագետ է։
Հայացքները
1981 թվականին Սենը հրատարակել է «''Աղքատություն և սով. էսսե իրավունքների ու զրկանքների մասին» («Poverty and Famines: An Essay on Entitlement and Deprivation''») գիրքը, որտեղ հիմնավորել է, որ սովի պատճառ կարող է դառնալ ոչ միայն սննդամթերքի պակասությունը, այլ նաև դրա բաշխման մեխանիզմում տեղ գտած անհավասարությունը։ Նա միաժամնակ հիմնավորել է, որ Բենգալիային պատուհասած սովի պատճառը եղել է քաղաքներում տեղի ունեցած տնտեսական բումը՝ աննախադեպ վերելքը, որը հանգեցրել է սննդամթերքի գների տրուկ աճի, և դրա հետևանքով միլիոնավոր գյուղաշխատողներ սովի են մատնվել, քանզի նրանց աշխատավարձը ցածր է եղել անհրաժեշտ նվազագույն աշխատավարձի մակարդակից ։
Սովի հիմնախնդրի նկատմամբ Սենի հետաքրքրությունը սեփական կենսափորձից է բխել. դեռ իննամյա երեխա՝ նա ականատես էր դարձել 1943 թվականի բենգալյան սովի հետևանքներին, որոնք երեք միլիոն մարդու կյանք են խլել։ Հետագայում նա եկել է այն եզրակացության, որ մարդկային կյանքերի ահագնաչափ կորստից հնարավոր էր խուսափել։ Ներկայացրել է տվյալներ, որ այդ ժամանակաշրջանում Բենգալիայում եղել է սննդամթերքի բավարար քանակություն, բայց մարդկանց առանձին խմբեր, ներառյալ հողազուրկ գյուղաշխատողներն ու գյուղաբնակներին որոշակի ծառայություններ մատուցող քաղաքաբնակները, ինչպես, օրինակ, վարսավիրները, մթերք գնելու համար միջոցներ չեն ունեցել, քանի որ գները կտրուկ աճել են զանազան գործոնների հետևանքով։ Այդ գործոններից էին Բրիտանական Հնդկաստանի բանակի համար սննդամթերքի առաջնահերթ ձեռքբերումները, խուճապային գնումներն ու պահուստավորումները։ Ընդ որում՝ այդ գործոններն անմիջականորեն առնչվում էին տարածաշրջանում ընթացող պատերազմին։ Ի մի բերելով իր կատարած հետազոտությունների ու վերլուծության արդյունքները՝ Սենը որպես 1943 թվականի բենգալյան սովի հիմնական պատճառներ նշել է աշխատավարձերի ցածր և գործազրկության բարձր մակարդակները, սննդամթերքի գների կտրուկ աճը, վատ մատակարարումը։ Սենի «''Աղքատություն և սով. էսսե իրավունքների ու զրկանքների մասին''» աշխատությունը զգալի ազդեցություն է գործել Միավորված ազգերի կազմակերպության «Մարդկային զարգացման մասի» զեկույցի ձևակերպումների վրա ։
Տնտեսագիտության և հասարակական ցուցիչների տեսության բնագավառներում Սենի հեղափոխիչ ներդրումը կարելի է համարել նրա «հնարավորությունների (ունակությունների) համադրույթը» (the concept of Capability approach), որը նա զարգացրել է իր Equality of What հոդվածում ։ Հեղինակն այդտեղ պնդում է, որ կառավարությունների գնահատականը պետք է տալ՝ հիմք ընդունելով այն հանգամանքը, թե նրանք կոնկրետ ինչ նոր հնարավորություններ են ընձեռել իրենց քաղաքացիներին ։
Պաշտոնավարումներ, անդամակցություններ
Եղել է բրիտանական հանրահայտ բարեգործական միջազգային կազմակերպության՝ Օքսֆամի (Oxfam) պավավոր նախագահ, այնուհետև՝ պատվավոր խորհրդական, Բերգրյուն ինստիտուտի «21-րդ դարի խորհրդի» (Berggruen Institute's 21st Century Council) անդամ , Քեմբրիջի Սուրբ Էդմունդի անվան քոլեջի կառավարող մարմնի պատվավոր անդամ (Honorary Fellow of St Edmund's College, Cambridge) , «Լրագրողներ առանց սահմանների» կազմակերպության հիմնադրած Տեղեկատվության և ժողովրդավարության հանձնաժողովի 25 առաջատար գործիչներից մեկը ։
Սովի հիմնախնդիրների, մարդկային զարգացման տեսության, բարեկեցության տնտեսության քաղաքական լիբերալիզմի տարածման, աղքատության, գենդերային անհավասարության հաղթահարման վերաբերյալ վերաբերյալ աշխատությունները նկատի առնելով՝ Սենին հռչակել են «Մասնագիտության խիղճ» ("the Conscience of the profession"), «Տնտեսագիտության Մայր Թերեզա» ("the Mother Teresa of Economics"), սակայն նա ժխտել է Մայր Թերեզայի հետ համեմատությունը՝ ասելով, որ ինքը երբեք չի ձգտել ինքնազոհողության  ։
Պարգևներ և պատվավոր կոչումներ
Ամարտյա Սենը ավելի քան իննսուն պատվավոր կոչումներ է ստացել աշխարհի տարբեր ծայրերում գտնվող համալսարաններից ։ 2019 թվականին Լոնդոնի տնտեսագիտական դպրոցի ղեկավարությունը հայտարարեց, որ պատրասվում է հիմնել հասարակական անհավասարությունների ուսումնասիրության ամբիոն և այն կոչել Ամարտյա Սենի անունով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հնդիկ տնտեսագետներ Կատեգորիա:Քեմբրիջի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի դասախոսներ Կատեգորիա:Տնտեսագիտության բնագավառում Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Հնդիկ ֆեմինիստներ Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի տնտեսագետներ Կատեգորիա:Լոնդոնի տնտեսագիտության և քաղաքական գիտությունների դպրոցի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Կալկաթայի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հնդիկ ակադեմիկոսներ Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Հարավային Սուդան
Հարավային Սուդան (South Sudan), պաշտոնապես՝ Հարավային Սուդանի Հանրապետություն (Republic of South Sudan), պետություն Աֆրիկայում, որի մայրաքաղաքն է Ջուբան։ Սահմանակցում է Եթովպիայի հետ արևելքում, Քենիայի, Ուգանդայի և Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության հետ հարավում, Կենտրոնաաֆրիկյան Հանրապետության հետ արևմուտքում և Սուդանի Հանրապետության հետ հյուսիսում։ Տարածքը՝ 619 745 կմ²։ Հարավային Սուդանը իր անկախ կարգավիճակը ստացել է 2011 թվականի հուլիսի 9-ին անկախության դեկլարացիայի ստորագրումից հետո ։ ՄԱԿ-ի անդամ 2011 թվականի հուլիսի 14-ից ։
2011 թվականի հանրաքվե
2011 թվականի հունվարի 9-ից 15-ը Հարավային Սուդանում Սուդանից անկախանալու հանրաքվե է անցկացվել։ Բացի այդ, Հարավային Սուդանին միանալու հարցով Աբյեյ քաղաքին հարող շրջաններում պետք է հանրաքվե անցկացվեր, սակայն այն հետաձգվեց։2009 թվականի դեկտեմբերի 22-ին Սուդանի խորհրդարանը հաստատեց 2011 թվականի հանրաքվեի կանոնները սահմանող օրենքը։ 2010 թվականի մայիսի 27-ին Սուդանի նախագահ Օմար ալ-Բաշիրը խոստացել է Հարավային Սուդանի ինքնորոշման վերաբերյալ հանրաքվե անցկացնել 2011 թվականի հունվարին[12]: Հանրաքվեի նախապատրաստական ​​աշխատանքներին ակտիվ մասնակցություն են ունեցել ՄԱԶԾ-ի և այլ միջազգային կազմակերպությունների աշխատակիցները՝ ի թիվս այլոց տրամադրելով ֆինանսական օգնություն[13]։ Հանրաքվեի պաշտոնական արդյունքները հրապարակվել են փետրվարի 7-ին, ըստ նրանց՝ Հարավային Սուդանի անջատման օգտին տրվել է վավեր քվեաթերթիկների ընդհանուր թվի 98,83 տոկոսը։ Նոր պետության պաշտոնական հռչակումը տեղի ունեցավ 2011 թվականի հուլիսի 9-ին, մինչ այդ Սուդանը շարունակեց գոյություն ունենալ որպես մեկ պետություն։
Անկախության շրջան
Նույնիսկ մինչ միջազգային ճանաչումը՝ 2011 թվականի մայիսին, Հարավային Սուդանի և Սուդանի միջև Հարավային Կորդոֆանի վիճելի գոտում զինված հակամարտություն սկսվեց և շարունակվեց մինչև օգոստոս։ 2011 թվականի ամռանը ներդրվեց ազգային արժույթը՝ Հարավային Սուդանի ֆունտը։ 2012 թվականի մարտ-ապրիլին Հեգլիգում զինված հակամարտություն է տեղի ունեցել Հարավային Սուդանի և Սուդանի միջև։ 2012 թվականի ապրիլի 18-ին Հարավային Սուդանը դարձավ Արժույթի միջազգային հիմնադրամի և Համաշխարհային բանկի անդամ։ Ծրագրեր են ընթանում կառուցել նոր մայրաքաղաք Ռամզելը, ինչպես նաև մի քանի այլ նոր քաղաքներ և հիմնովին վերանորոգել որոշ գոյություն ունեցող քաղաքներ։ Մի երկրում, որը ժառանգել է առնվազն 7 զինված խմբավորում քաղաքացիական պատերազմներից և ունի մի քանի էթնիկ խմբեր, հակամարտություններն ու ապստամբությունները շարունակվում են։ 2013 թվականի դեկտեմբերին Հարավային Սուդանում սկսվեց նոր լայնածավալ զինված հակամարտություն[15], որը վերաճեց քաղաքացիական պատերազմի։ 2014 թվականի ապրիլին Արևելաաֆրիկյան համայնքի գագաթնաժողովում պետք է որոշվեր Հարավային Սուդանի՝ որպես ինտեգրացիոն բլոկի 6-րդ անդամ պաշտոնական անդամակցության հարցը, սակայն Հարավային Սուդանն ինքը խնդրեց հետաձգել այդ հարցը ներքին գործերի համար։ պատճառները (երկրում քաղաքացիական պատերազմ էր). 2016 թվականի մարտին Հարավային Սուդանը վերջապես ընդունվեց EAC: 2015 թվականի մարտի 3-ին ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհուրդն ընդունեց 2206 (2015) բանաձևը և ՄԱԿ-ի պատժամիջոցներ սահմանեց Հարավային Սուդանի դեմ՝ շարունակվող դաժան քաղաքացիական պատերազմի պատճառով։ Օրինակ, Հարավային Սուդանի որոշ պաշտոնյաների համար սահմանվել է ճանապարհորդության արգելք դեպի ՄԱԿ-ի անդամ այլ երկրներ, իսկ պատժամիջոցների ցանկի 2206 (2015) բանաձևի համաձայն ստեղծված Կոմիտեի կողմից նշանակված անձանց կամ կազմակերպությունների ակտիվների սառեցում։ 2017 թվականին երկրում զանգվածային սով էր. 2020 թվականին, ավարտված պատերազմի արդյունքներով, երկու հիմնական ազգերի ներկայացուցիչներից ստեղծվեց կոալիցիոն կառավարություն։ Երկրի վարչական կառուցվածքը փոխվել է՝ 10 նահանգ վերադարձել է՝ երեք վարչական շրջանների ավելացմամբ։
Կլիմա
Չորային շրջանը տարածաշրջանում շատ կարճ է և տևում է միայն ձմռան ամիսներին (հյուսիսում այն ​​ավելի երկար է, բայց դեռևս տեւում է տարվա ավելի փոքր մասը)։ Տարեկան տեղումների քանակը տատանվում է 700 մմ հյուսիսում մինչև մոտ 1400 մմ հարավ-արևմուտքում։ Ամբողջ Հարավային Սուդանը ծածկված է անտառներով, որոնք բաժանված են երկու մասի։ Սրանք մուսոնային (արևադարձային) անտառներ են՝ հարավում, իսկ հասարակածային՝ ծայր հարավում, այսինքն՝ մուսոնային (95%) և հասարակածային (5%)։
Արտաքին հղումներ
Հարավային Սուդանի մասին  լրատվական կայք
Կատեգորիա:2011 հայտ եկած Կատեգորիա:Հյուսիսային Աֆրիկա Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ Կատեգորիա:Աֆրիկյան միության անդամ երկրներ Կատեգորիա:Անգլիախոս երկրներ և տարածքներ Կատեգորիա:Դեպի ծով ելք չունեցող երկրներ
Անձիտ բերդ
Անձիտ բերդ, Մեծ Հայք Ծոփք նահանգի Անձիտ գավառի գլխավոր բերդն ու կենտրոնը։ Գտնվում է Խարբերդ քաղաքից հարավ-արևելք, սարահարթի վրա, այժմյան Թիլ-Էնզիտ գյուղի տեզում, ուր նշմարվում են միջնադարյան Անձիտի ավերակները։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական բերդեր և ամրոցներ (Թուրքիա)
Կրիպտիդներ
Կրիպտիդներ (κρύπτω - ծածուկ), կենդանի կամ բույս, որի գոյությունը ակադեմիական գիտությունը չի հաստատել ։ Կրիպտիդ կարող է լինել անհետացած համարվող կամ լեգենդներում հիշատակվող էակը։ Կրիպտիդներ ուսումնասիրում են կրիպտոկենդանաբանությունը և կրիպտոբուսաբանությունը։ Կրիպտիդ ասելիս սովորաբար կենդանի են հասկանում։
Կրիպտոկենդանաբանության և ուֆոլոգիայի մասին գրքերի հեղինակ Ջորջ Մ․ Էբերհարթը նկարագրել է կրիպտիդների դասակարգման միջոց, որը ներառում է տասը հատկանիշ և վեց բացառություն ։
Կրիպտիդներ չեն համարվում՝
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Կրիպտիդներ
Լրագրողներ առանց սահմանների
Լրագրողներ առանց սահմանների կամ ԼԱՍ (Reporters sans frontières (RSF)), ազդեցիկ միջազգային ոչ կառավարական կազմակերպություն, հիմնադրվել է 1985 թվականին Մոնպելիեում, կենտրոնական գրասենյակը գտնվում է Փարիզում։ Կազմակերպության առաքելությունն է ԶԼՄ-ների ազատություն, լրագրողների և օգտատերերի պաշտպանություն ամբողջ աշխարհում ։ Կազմակերպությունը պայքարում է գրաքննության դեմ և անազատության մեջ գտնվող այն լրագրողների ազատ արձակման համար, ովքեր ազատազրկվել են մասնագիտական գործունեության համար։ Ընդ որում, կազմակերպությունը հենվում է Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրի 19 հոդվածի վրա։ 2005 թվականին Եվրախորհրդարանի կողմից արժանացել է Սախարովի անվան մտքի ազատության մրցանակի։ Լրագրողներ առանց սահմանների կազմակերպությունն իր կայքում ամեն տարի հրապարակում է աշխարհի ավելի քան 160 երկրներում խոսքի ազատության ինդեքսը։
Գործունեություն
RFS (ԼԱՍ) ոչ պետական կազմակերպությունների միություն է, որոնք հայտարարում են, որ ցանկանում են գործել համատեղ, բայց մեկը մյուսից անկախ։
2014 թվականի տվյալներով՝ ԼԱՍ-ն ունի ինը ազգային բաժիններ Եվրոպայում (Ավստրիայում, Բելգիայում, Իսպանիայում, Ֆրանսիայում, Մեծ Բրիտանիայում, Իտալիայում, Շվեդիայում և Շվեյցարիայում), ներկայացուցիչներ Ասիայում (Բանգկոգ, Ստամբուլ, Տոկիո), Ամերիկայում (Մոնրեալ, Վաշինգտոն) և ավելի քան հարյուր քսան թղթակիցներ աշխարհում։
RSF-ը «Խոսքի ազատության պաշտպանության միջազգային ասոցիաիցիա» (IFEX) գլոբալ վիրտուալ ցանցի անդամ է։ IFEX-ը վերահսկում է խոսքի ազատության խախտումները և արշավներ է կազմակերպում է լրագրողների, գրողների և այլ մարդկանց պաշտպանության համար, երբ նրանք հալածվում են իրենց խոսքի ազատության իրավունքը իրականացնելիս։ RFS-ը իր հաշվետվություններում պարունակում է այս ցանցի միջոցով հավաքված ապացույցներ։
RFS-ն մասնակցում է նաև Եվրոպական միության իրավապաշտպանների պաշտպանության հարթակում։ Կազմակերպության գնահատականները մնում են անկախ այլ միջազգային գրասենյակներից։ Նրանք կարող են հրապարակել իրենց սեփական վերլուծությունը, անկախ կոնկրետ երկրում RSF և այլ IFEX անդամ կազմակերպությունների նկատմամբ ճնշումների։ RSF-ն տարբեր երկրներում ստանում է տեղի մամուլի ներկայացուցիչների աջակցությունը, չվախենալով անխուսափելի ճնշումներից։
Հիմնական ուղղվածություններ
RSF-ի գործունեության հիմնական ուղղվածություններն են.
Ֆինանսավորում
2011 թվականի ԼԱՍ ֆինանսական հաշվետվության համաձայն կազմակերպության եկամուտները կազմել են ավելի քան €4,000,000, որի 37.2% - ը ստացվել ֆոտոալբոմների վաճառքից (որոնց հեղինակները անվճար տրամադրել են իրենց հեղինակային իրավունքները և որոնք անվճար տարածվել են խանութների և կրպակների կողմից, ինչպես նաև լրացուցիչ ապրանքների (մարզաշապիկներ և այլն) վաճառքից ։
Ֆինանսավորման ավելի քան 20% գալիս է մասնավոր խմբերից, ինչպիսիք են Սանոֆ Ավենտիսը (€400,000 բյուջեի 10% - ը ), Ֆրանսուա Պինոն, Ֆրանսիայի հիմնադրամը, Սորոսի Բաց Հասարակության ինստիտուտը, Sigrid Rausing Trust-ը, Benetton-ը, Ազատ Կուբա կենտրոնը (որը 2002 թվականին նվիրաբերել է €64,000 ) ։ Բացի այդ, Saatchi & Saatchi գովազդային գործակալությունը, որը իրականացրել է բազմաթիվ անվճար հասարակական քարոզարշավներ (օրինակ,Ալժիրում գրաքննության մասին )։
ԼԱՍ -ը մասամբ ֆինանսավորվում է (2007 թ. բյուջեի 12%) կառավարական կազմակերպություններից ։ ԼԱՍ Նախագահ Ռոբերթ Մենարդի խոսքով, ֆրանսիական կառավարության անմիջական նվիրատվությունները կազմում են կազմակերպության բյուջեի 4,8% - ը, կառավարական օգնության ընդհանուր գումարը՝ բյուջեի 11% -ը (այդ թվում Ֆրանսիայի կառավարությունից, ԵԱՀԿ-ի, ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի և ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպությունից ստացած գումարները ։ ԼԱՍ ֆրանսիական բաժնի փոխնախագահ Դանիել Ժունկուան (ինչպես նաև Les Amis du Monde diplomatique-ի փոխնախագահ), պնդում է, որ Ազգային ժողովրդավարության հիմնադրամի ֆինանսավորումը, որը կազմում է €35,000, չի ազդում կազմակերպության անաչառ լինելուն ։ Կազմակերպության չինական վեբկայքը ստանում է ֆինանսական աջակցություն Թայվանի ժողովրդավարության հիմնադրամից , որը իշխանամետ կազմակերպություն է. ֆինանսավորվում է Չինաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարությունից։
Կազմակերպությունը հաճախ մեղադրվում է բյուջեի անթափանցիկության մեջ ։
Ինչպես ասված է կազմակերպության կայքում, ԼԱՍ կողմից լույս տեսնող գրքերը վաճառվում են ֆրանսիական կրպակներում և սուպերմարկետներում (Fnac, Քարֆուր, Casino, Monoprix և Cora), վեբկայքերում (alapage.com, fnac.com ու amazon.fr, ինչպես նաև՝ A2Presse) և Ֆրանսիայի ավելի քան 300 գրախանութներում ։
Խոսքի ազատության ինդեքս
Լրագրողներ առանց սահմանների կազմակերպությունը ամեն տարի իր կայքում հրապարակում է աշխարհի ավելի քան 160 երկրներում խոսքի ազատության ինդեքսը։ Տարի առ տարի կազմակերպությունը արձանագրում է, որ ամբողջ աշխարհում ԶԼՄ-երի ազատությունը նահանջ է ապրում ։
Խոսքի ազատության ինդեքսի հաշվարկման մեթոդաբանություն
Խոսքի ազատության ինդեքսը 2013 թվականից հաշվարկվում է հատուկ, նորացված հարցաշարի (87 հարց) պատասխանների հիման վրա, որը լրացնում են ԼԱՍ գործընկերային կազմակերպությունները, ակտիվիստները, ԼԱՍ թղթակիցները (մոտ 150 մարդ շուրջ 150 երկրներից) ։ Հարցաթերթիկը պարունակում է 87 հարցեր, որոնք բաժանված են վեց մասերի. Բացի այդ, յուրաքանչյուր երկրի դասակարգումը կախված է մասնագիտական պարտականությունները կատարելիս լրագրողների և ինտերնետ-ակտիվիստների մահացությունից, բանտարկություններից, նրանց դեմ հարձակումներից և այլն դեպքերից, բայց միայն այն դեպքում, եթե դրանց քանակը իջեցնում է, ոչ թե բարձրացնում է երկրի վարկանիշը աղյուսակում (օրինակ, Հյուսիսային Կորեայի վերաբերյալ կոնկրետ թվեր գրեթե չկան)։ Կարևոր է նշել, որ, օրինակ, աշխատանքի հետ կապ չունեցող վթարի հետևանքով վնասված լրագրողները Լրագրողներ առանց սահմանների տվյալների բազայում չեն ներառվում։
Հայաստանը ըստ խոսքի ազատության ինդեքսի
Լրագրողներ առանց սահմանների Արևելյան Եվրոպայի և Կենտրոնական Ասիայի գրասենյակը անդրադառնալով 2016 թվականի հուլիսի 29-ին Երևանի Սարի թաղի իրադարձություններին դատապարտել է լրագրողների նկատմամբ ոստիկանական բռնությունները՝ իշխանություններին կոչ անելով դադարացնել ոստիկանական անպատժելիությունը ։
Աղյուսակ
Տես ներքևում՝ ծանցանկից հետո
Մամուլի ազատության բարոմետր
Լրագրողներ առանց սահմանների կազմակերպությունն ամեն տարի հրապարակում է Մամուլի ազատության բարոմետր, որում ներկայացվում է լրագրողների, օժանդակ ԶԼՄ-ների աշխատակիցների, ինտերնետ օգտատերերի և քաղաքացիական լրագրողների թիվը, որոնք մահացել են կամ գտնվում են անազատության մեջ ։ Ստորև ներկայացված են "Բարոմետրի" որոշ տվյալները. Նման հաշվետվություններ հրապարակվում են նաև Լրագրողների միջազգային ֆեդերացիան (МФЖ) և Մամուլի միջազգային ինստիտուտը (МИП), սակայն այդ տվյալները կարող են տարբերվել ԼԱՍ-ի տվյալներից։
Քննադատություն
Լրագրող Ֆոլկեռ Բրոյտիգամը ցույց է տալիս, որ կազմակերպությունը քննադատում է միայն ԱՄՆ-ի նկատմամբ թշնամաբար տրամադրված երկրներին, ինչպիսիք են Կուբան, Բելառուսը կամ Ռուսաստանը։ Միևնույն ժամանակ, ԱՄՆ բարեկամական երկրները, ինչպիսիք են, օրինակ, Ֆիլիպինները կամ Սաուդյան Արաբիան, որտեղ խոսքի ազատությունը գրեթե բացակայում է, չի ենթարկվում որևէ քննադատության այդ կազմակերպության կողմից։ Բացակայում է նաև հենց արևմտյան երկրներում խոսքի նկատմամբ վերաբերմունքի գնահատականը ։
Տեղեկատվության իսկություն
Քննադատները մեղադրում են կազմակերպությանը լրագրողների նկատմամբ խտրականությունների մասին հաշվետվությունները կազմելիս ընտրողականություն դրսևորելու մեջ։ Ուսումնասիրության օբյեկտների ընտրությունը կողմնորոշված է այն երկրների ցուցակի վրա, որը կազմված է ԱՄՆ պետդեպարտամենտի կողմից (Իրան, Սիրիա, Հյուսիսային Կորեա), սակայն ԱՄՆ-ի դաշնակից երկրներում (Ֆիլիպիններ, Սաուդյան Արաբիա), կամ հենց ԱՄՆ-ում լրագրողների դեմ իրավապահ մարմինների գործունեությունների մասին տեղեկատվությունը հաշվետվությունների մեջ չեն ընդգրկվում ։
Հիմնադիր Ռոբերթ Մենարդ
2007 թվականին France Culture -ին տված հարցազրույցում, երբ քննարկվում էր լրագրող Դենիել Պեռլի առևանգման դեպքը, ԼԱՍ նախագահ Ռոբերթ Մենարդը խոշտանգումների էթիկայի մասին խոսելիս ասել է.
Ռոբերթ Մենարդը՝ ԼԱՍ քարտուղարը 20 տարվա ընթացքում հաստատել է, որ իրենք ֆինանսական աջակցություն են ստացել Ժողովրդավարության Ազգային հիմնադրամից, կազմակերպությունից, որը կապված է ԱՄՆ-ի կառավարության հետ ։ Աղբյուրը կասկածում է Ժողովրդավարության Ազգային հիմնադրամին արտասահմանյան երկրների ներքին գործերին միջամտելու մեջ, հետևաբար նրա ֆինանսավորումը անընդունելի է ԼԱՍ-ի կողմից։
2007 թվականին Ռոբերթ Մենարդը գրել է իր գրքում, որ կազմակերպության ֆինանսավորման չնչին մասը ստացվում է Ազատ Կուբա կենտրոնից (Centre for a Free Cuba (CFC)) և Ժողովրդավարության ազգային հիմնադրամից։
Արևմտյան հատուկ գործակալության հետ կապեր
Ձախ ուղղվածություն ունեցող հնդկական Frontline ամսագրի Ջոն Չերիանի հոդվածում նշվում է, որ ԼԱՍ-ն «արևմտյան հետախուզական ծառայությունների հետ սերտ կապեր ունենալու համբավ ունի» և Կուբան Ռոբերտ Մենարդին անվանում էր ԿՀՎ հետ սերտ կապեր ունեցող խմբի ղեկավար ։ Կազմակերպությունը հերքեց Կուբայի մեղադրանքները ։
Օտտո Ռեյխի հետ համագործակցություն
Լյուսի Մորիլոնը՝ ԼԱՍ ներկայացուցիչը Վաշինգտոնում, 2005 թվականի ապրիլի 29-ին տված հարցազրույցում հաստատել է, որ կազմակերպությունը կապի մեջ է Արևմտյան կիսագնդում ԱՄՆ Պետական դեպարտամենտի հատուկ պատվիրակի՝ Օտտո Ռեյխի (ծնվ․՝ 1945) հետ, որը Ֆիդել Կաստրոյի կատաղի հակառակորդն էր և Ազատ Կուբա կազմակերպության կողմից լիազորված էր եվրոպացիներին տեղեկացնել Կուբայում լրագրողների դեմ իրականացվող ճնշումների մասին ։
ԼԱՍ-ի քննադատները, ինչպես օրինակ, CounterPunch ամսագիրը, մատնանշել է այդ խմբի գործունեության մեջ Ռեյխի ներգրավվածության խայտառակությունը, երբ 1980-ականներին Ռեյխը գլխավորում էր Ռոնալդ Ռեյգանի վարչակազմի Հանրային դիվանագիտության գրասենյակը (Office of Public Diplomacy), որը մասնակցում էր հենց ծառայողների կողմից անվանված այսպես կոչված Սպիտակ քարոզչությանը։ Սա գաղտնի տեղեկատվության տարածում էր Լատինական Ամերիկայի ձախ իշխանությունների դեմ ռազմական արշավներին ամերիկյան աջակցության մասին, որպես տեղական հասարակական կարծիքի վրա ազդելու միջոց ։ Գործակալության գործունեության մասին ԱՄՆ-ի Հաշվիչ պալատի տնօրենի կողմից անցկացված հետաքննությունը, պարզեց, որ Օտտո Ռեյխի գլխավորությամբ իրականացվել է ''հանրային տեղեկատվության գործակալության համար թույլատրելի շրջանակներից դուրս... արգելված, գաղտնի քարոզչական գործունեություն'' ։
2002 թվականին Ռեյխը նշանակվել է Արևմտյան կիսագնդի անվտանգության կոոպերացիայի ինստիտուտի վերահսկիչ խորհրդի ղեկավար, նախկինում հայտնի է որպես Ամերիկայի դպրոց, որը նկարագրված է 2004 թվականին LA Weekly հրապարակումներից մեկում՝ ինչպես «խոշտանգումների ուսուցման հիմնարկ» ։ Ըստ Միջազգային համաներում կազմակերպության տվյալների, ինստիտուտը ամերիկյան բանակի և ԿՀՎ-ի ղեկավարության համար թողարկում էր հետաքննության վարման ուղեցույցներ, որոնցում արդարացվում էին խոշտանգումները, շանտաժը, ծեծը և մահապատիժը ։
Ի պատասխան Օտտո Ռեյխին այդ պաշտոնում նշանակելու, School of the Americas Watch կազմակերպությունը հայտարարել է.
Հակակուբայական գործունեություն
ԼԱՍ-ն չափազանց սուր քննադատության է ենթարկել Կուբայում մամուլի ազատության դրությունը, ներկայացնելով որպես ամբողջատիրական և նրա դեմ բացահայտ արշավներին մասնակցելով ։ Կուբան մամուլի ազատության ինդեքսում զբաղեցնում է վերջին տեղերից մեկը։ ԼԱՍ-ի քարոզարշավները ներառում են հայտարարություններ ռադիոյով և հեռուստատեսությամբ, փարիզյան ամենօրյա պարբերականներում ամբողջական էջերով նյութեր, պաստառներ, օդանավակայաններում թռուցիկների տարածում, իսկ 2003 թվականի ապրիլին գրավեցին Փարիզի Կուբայի տուրիստական գործակալության գրասենյակը ։ Փարիզյան դատարանը (Tribunal de grande instance de Paris) RSF-ին պարտավորեցրեց վճարել 6000 եվրո Ալբերտո Կորդայի դստերը և ժառանգորդին, քանի որ 2003 թ. հուլիսի 9-ի դատարանի որոշմամբ գործակալությանը արգելվել էր օգտագործել Չե Գևարայի հայտնի բերետով լուսանկարը (որը նաև պաշտպանված էր հեղինակային իրավունքով), որը նկարված էր La Coubre-ի պայթյունի զոհերի հուղարկավորության ժամանակ։ ԼԱՍ-ն հայտարարեց, որ լուսանկարը փոխարինվել է, որ առավել խիստ դատավճռի պատճառ չհանդիսանա ։ Չե Գևարայի դեմքի վրա վերադրվել էր լուսանկար, որը նկարված էր 1968 թվականի մայիսին CRS-ի անկարգությունների դեմ պայքարող ոստիկանության գործակալի կողմից ու Օրլի օդանավակայանում Կուբա մեկնող չվերթների զբոսաշրջիկներին այդ նկարով բացիկներ էին բաժանում։ Կորդայի դուստրը Գրանմա թերթին հայտարարեց, որ «Լրագրողներ առանց սահմաններին կարող են իրենց կոչել Լրագրողներ առանց սկզբունքների» ։ Բացի այդ, 2003 թ. ապրիլի 4-ին ԼԱՍ-ն Ռոբերթ Մենարդի գլխավորությամբ ներխուժեց Փարիզում Կուբայի զբոսաշրջության գրասենյակ, մոտ 4 ժամ ընդհատելով գրասենյակի աշխատանքը ։ 2003 թվականի ապրիլի 24-ին ԼԱՍ-ն ցույց կազմակերպեց Փարիզում Կուբայի դեսպանատան մոտ ։
«Գրանմա» թերթում, որը Կուբայի Կոմկուսի կենտկոմի պաշտոնաթերթ է, ԼԱՍ-ն նկարագրվում է որպես «ծայրահեղ ռեակցիոն» կազմակերպություն ։ Կուբայական իշխանությունների և ԼԱՍ-ի միջև լարված հարաբերություններ են, հատկապես 2003 թվականին 75 կուբացի այլախոհների (որից 27 լրագրող) ձերբակալությունից հետո։
ԼԱՍ-ն հերքում է այս քարոզարշավի և 2004 թվականին Կուբայի էմիգրանտների կազմակերպությունից ստացած փողերի հետ կապը։ 2004 թվականին կազմակերպությունը ստացել է $50,000 Մայամիում տեղակայված Ազատ Կուբայի կենտրոն խմբից, որն անձամբ ստորագրված է եղել Արևմտյան կիսագնդում ԱՄՆ Պետական դեպարտամենտի հատուկ պատվիրակ Օտտո Ռեյխի կողմից ։ ԼԱՍ-ն առատորեն ֆինանսավորվում նաև այլ՝ Ֆիդել Կաստրոյի կառավարության նկատմամբ ոչ բարեկամակամ տրամադրված կազմակերպություններից, այդ թվում՝ Միջազգային հանրապետական ինստիտուտի ։
Հայիթի
2004 թվականին Լրագրողներ առանց սահմանների կազմակերպությունը հրապարակել է տարեկան հաշվետվություն Հայիթիի վերաբերյալ, նկարագրելով ահաբեկչական մթնոլորտը և մշտական հարձակումները, որոնց ենթարկվում էին նախագահ Արիստիդի (1991, 1994-1996 և 2001-2004 թթ. նախագահ) նկատմամբ քննադատաբար տրամադրված լրագրողները ։
Վենեսուելա
«Le Monde diplomatique» քննադատել է Ուգո Չավեսի (Վենեսուելա) կառավարության նկատմամբ RSF-ի դիրքորոշումը, հատկապես 2002 թվականին Վենեսուելայում հեղաշրջման փորձի ժամանակ ։ Որպես արդարացում Ռոբերթ Մենարդը հայտարարել է, որ RSF նաև դատապարտել է հեղաշրջման փորձի ժամանակ Վենեսուելայի մամուլի աջակցությաունը ։ RSF քննադատվել է նաև 2009 թվականի երկրաշարժի ժամանակ Globovision -ի իրադարձությունների կեղծ տարբերակին աջակցելու համար, երբ նա պնդում էր, որ Globovision-ը «հետապնդվում է կառավարության և իշխանությունների կողմից» ։
«Կուրսիվ» ինտերնետ-թերթի փակում
ԼԱՍ կազմակերպությունը դատապարտեց Իվանովոյի «Կուրսիվ» ինտերնետային թերթի փակումը և գլխավոր խմբագիր Վլադիմիր Ռախմանկովի նկատմամբ ՌԴ քրեական օրենսգրքի իշխանության ներկայացուցչին վիրավորելու մասին 319 հոդվածով քրեական գործ հարուցելը։ Վերջինս մեղադրվում էր 2006 թվականի մայիսի 18-ին ինտերնետային թերթում հրապարակված «Путин как фаллический символ» հոդվածի համար։
Hír TV
Hír TV, հունգարական լրատվական հեռուստաալիք։ Հեռարձակվում է 2002 թվականի դեկտեմբերի 2-ից։ Այն մրցակցությունում և ինֆորմացիայում մասնագիտացնող կանալի թեմաների բուժման Echo TV հեռուստացույց է։
Լրագրողներ առանց սահմանների
«Կուրսիվ» ինտերնետ-թերթի փակում
Իրավապաշտպանների կարծիքով, կայքը փակվել էր տեղական իշխանությունների ճնշման արդյունքում, իսկ պրովայդերի գործողությունը վկայում է այն մասին, որ Ռուսաստանի ինտերնետ-հրատարակությունները ստիպված են աշխատել վախի մթնոլորտում։ Լրագրողներ առանց սահմանների կազմակերպության հայտարարության մեջ մատնանշվում էր, որ լրագրողին ներկայացված մեղադրանքները անհիմն է և հետաքննությունը թափանցիկ չէ, ինչպես նաև մատնանշվում էր այն փաստը, որ թերթն արգելափակվել է առանց դատարանի որոշման։
Hír TV
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հունգարիայի հեռուստաընկերություններ Կատեգորիա:Լրատվական հեռուստաընկերություններ Կատեգորիա:Հունգարալեզու հեռուստաալիքներ
Լրագրողներ առանց սահմանների
«Կուրսիվ» ինտերնետ-թերթի փակում
Պրովայդերի մեկնաբանությունը, թե թերթը փակվել պարտքերի պատճառով, ԼԱՍ-ը համարեց իրականությանը չհամապատասխանող ։
2007 թվականի հունվարի 9-ին Իվանովոյի մարզային դատարանը Ռախմանկովին մեղավոր ճանաչեց վերը նշված հոդվածով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Միջազգային կազմակերպություններ Կատեգորիա:Սախարովի անվան մրցանակակիրներ Կատեգորիա:Լրատվական գործակալություններ Կատեգորիա:Խոսքի ազատություն Կատեգորիա:Իրավապաշտպան կազմակերպություններ Կատեգորիա:Մարդու իրավունքների միջազգային կազմակերպություններ Կատեգորիա:Լրագրություն Կատեգորիա:1985 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Լրագրողական ընկերություններ Կատեգորիա:Ոչ առևտրային կազմակերպություններ Կատեգորիա:Լրատվամիջոցներ Կատեգորիա:Վերլուծական կենտրոններ Կատեգորիա:Հասարակական կազմակերպություններ
Գորբանովկա (գյուղ, Բոգոդուխովի շրջան)
Գորբանովկա (Горбанівка), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Բոգոդուխովի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1786 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Գորբանովկա գյուղում բնակվում էր 16 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,48 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 33,33 մարդ/կմ²։
Սան Պաուլոյի հրեական թանգարան
Սան Պաուլոյի հրեական թանգարան (Museu Judaico de São Paulo) հրեական թանգարան է Սան Պաուլոյում, Բրազիլիա։ Այն պարունակում է ցուցանմուշներ Բրազիլիայում հրեական կյանքի վերաբերյալ և ավելի քան 2000 իրերի հավաքածու, որոնք բերվել են Բրազիլիա ներգաղթյալների կողմից ։ Թանգարանի շենքը սկզբնավորվել է 1928 թվականին՝ որպես բյուզանդական ոճով սինագոգ և 2004 թվականին հանձնվել է թանգարանին ։ Լայնածավալ վերանորոգումներն ավարտվեցին 17 տարվա ընթացքում, և թանգարանը բացվեց 2021 թվականին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հրեական թանգարաններ Կատեգորիա:Բրազիլիայի թանգարաններ
Մինկովցի (Ռովնոյի մարզ)
Մինկովցի (ուկր.՝ Миньківці) գյուղ, Դուբնոյի շրջան Ռովնոյի մարզ Ուկրաինա։
2001 թվականի մարդահամարի արդյունքներով բնակչությունը կազմել է 164 մարդ։ Փոստային ինդեքս՝ 35683։ Հեռախոսային կոդ՝ 3656։ Կոդ ՈւՎՏԿՕԴ՝ 5621680407։
Կալչիկ (գետ)
Կալչիկ (Кальчик, նախկինում՝ Կալկա), Կալմիուս գետի վտակը, հոսում է Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի տարածքով։ Գետի ափին 1223 թվականի մայիսի 31-ին տեղի ունեցավ ռուս, և ղփչաղ (պոլովեց) զորքերի առաջին ճակատամարտը թաթար-մոնղոլների դեմ։ Ռուս իշխանների միջև ծագած տարաձայնությունների հետևանքով ռուսական զորքերը, չնայած ցուցաբերած արիությանը, պարտվեցին։
Կալչիկի երկարությունը 88 կմ է, մակերեսը՝ 1263 կմ2։
Կատեգորիա:Ուկրաինայի գետեր
Կին մարտնչողները
Կին մարտնչողները։ Մի նորահայտ կղզու պատմական ակնարկ (Les femmes militaires: Relation historique d'une isle nouvellement découverte), Լուի Ռյուստեն դե Սեն Ժորիի ուտոպիական վեպը, որը լույս է տեսել Փարիզում, 1735 թվականին։ Վերահրատարակվել է 1739։ Հոլանդերեն է թարգմանվել 1736 թվականին (Het nieuw ontdekt Eyland der strydbaare vrouwen)։
Կամքի ազատություն
Կամքի ազատությունը (τὸ αὐτεξούσιον կամ, liberum arbitrium) ուսմունք է, որը հնարավորություն է տալիս մարդուն ընտրություն կատարել անկախ որոշակի նախապայմաններից։ Հին ժամանակներից սկսած փիլիսոփայության մեջ անցկացվում են վիճաբանություններ կամքի ազատության գոյության, սահմանման և բնության մասին։ Գոյություն ունեն երկու հակասական դիրքորոշումներ` մետաֆիզիկական լիբերտարիանիզմ, որը հաստատում է կամքի ազատության գոյությունը, համարում է դետերմինիզմը ոչ հավաստի, և խիստ դետերմինիզմ, ըստ որի կամքի ազատություն գոյություն չունի և դետերմինիզմը ընդունում է ոչ ճշմարիտ։ Եթե այս երկու հասկացությունները հաստատում են դետերմինիզմի և կամքի ազատության անհամատեղելիությունը, ապա տարբերակվում են ինչպես անհամատեղելիներ, իսկ եթե ընդունում են համատեղելիությունը, ապա` համատեղելիներ։
Կին մարտնչողները
Հեղինակ
Լուի Ռյուստեն դե Սեն Ժորին ֆրանսիացի ոչ այնքան հայտնի գրող է, որը մահացել է 1752 թվականին։ Այլ կենսագրական տվյալներ հայտնի չեն։
Կամքի ազատություն
Կամքի ազատությունը հետքեր է թողել կրոնի, էթիկայի և գիտության մեջ։ Оրինակ, կրոնում կամքի ազատությունը ենթադրում է, որ մարդկային ցանկություները և ընտրությունը իրականանում են աստվածային ամենագիտությամբ։ Էթիկայում կամքի ազատության գոյությունը սահմանում է մարդու գործողությունների բարոյական պատասխանատվությունը։ Իսկ գիտության մեջ կամքի ազատությունը հնարավորություն է տալիս ի հայտ բերել մարդկային վարքագծի կանխատեսման մեթոդները։
Կին մարտնչողները
Բովանդակություն
Վեպը Մանգալուր կղզի կատարած ֆանտաստիկ ճանապարհորդության մասին է, որտեղ, ըստ Պիեռ Վերսնեի նկարագրության, «կանայց վիճակվել է զենք վերցնել և պայքարել ազատության համար տղամարդանց դեմ։ Նրանց քաջության շնորհիվ սենատը որոշում է նրանց հավասար իրավունքներ շնորհել, այն պայմանով, որ նրանք կստանան նույն դաստիարակությունը, ինչ տղամարդիկ, ներառյալ զինվորական ծառայություն» ։
Կամքի ազատություն
Անհամատեղելիություն
Անհամատեղելիության դիրքորոշումն այն է, որ կամքի ազատությունը և դետերմինիզմը անհամատեղելի են և գլխավոր հարցը դա մարդկային գործողությունների կանխորոշումն է։ Խիստ դետերմինիստները, որոնք են Մարտին Լյութերը («Կամքի ստրկության մասին» գրքում) և Պոլ Անրի Հոլբախը («Բնության համակարգը» աշխատությունում), ընդունում են դետերմինիզմի դիրքորոշումը և ժխտում կամքի ազատությունը։ Մետաֆիզիկական լիբերտալիստները, որոնք են Թոմաս Մայն Ռիդը կամ Ռոբերտ Կեյնը, մերժում են դետերմինզմը և համարում են, որ կամքի ազատություն գոյություն ունի և ինդետերմինզմի որոշ ձևերից մեկը ճշմարիտ է։ Կան նաև տեսակետներ, որ կամքի ազատություն չկա ինչպես դետերմինիզմի, այնպես էլ ինդետերմինիզմի ժամանակ։
Կին մարտնչողները
Բովանդակություն
Սա լուսավորչական ուտոպիաներից մեկն է, որտեղ պատկերվում են «բարեխիղճ վայրենիները», որոնք կարողացել են ստեղծել իրենց համայնքը եվրոպացիների համար խորթ գիտակցությամբ և արդար հիմքով։
Կամքի ազատություն
Անհամատեղելիություն
Անհամատեղելիների (ինկոմպատիբիլիստների) հիմնական արգումենտն այն է, որ եթե մարդկային վարքագիծը համարվում է մեխանիկական, ինչպես գործարանային խաղալիքը կամ ռոբոտները, ապա մարդիկ չունեն կամքի ազատություն։ Այս արգումենտը ժխտվել է Դանիել Դենետի կողմից այն հիմքով, որ անգամ եթե մարդիկ ընդհանրություններ ունեն այդ առարկայի հետ, միևնույն է նրանք տարբերվում են զգալի չափով ։
Կին մարտնչողները
Կարծիքներ
Վեպը գովաբանական գրախոսականի է արժանացել գիտական «Journal des savants» (1736) հանդեսում։
Կամքի ազատություն
Անհամատեղելիություն
Ամերիկյան հրապարակախոս և փիլիսոփա Սամ Հարրիսը առարկում է Դենետին ։
Կին մարտնչողները
Հետաքրքիր փաստ
Մանգալուր կղզին հիշատակվում է Ալան Մուրի հայտնի «Ակնառու ջենթլմենների լիգան» վեպում։
Կամքի ազատություն
Անհամատեղելիություն
Կոմպատիբիլիստները (համատեղելիները), ինչպիսիք են Դենետը, զբաղվում են հասկացությունների փոխանակությամբ։ Գիտակից կյանքի սուբյեկտիվ փորձը նրանք համարում են որպես անձի հայեցակարգային հասկացության ընկալում։ Իրականում մարդիկ հոգեբանորեն կապում են իրենց ինչ-որ տեղեկատվական ալիքի հետ։ Դենետը պնդում է, որ մարդկային կառուցվածքն ավելի քան բարդ է, քանի որ մենք կապված ենք բոլոր այն գործողությունների հետ, որոնք ընթանում են մեր մարմնի ներսում անկախ նրանից գիտակցում ենք մենք դա թե ոչ։...
Ամեն պահի մեզնից յուրաքանչյուրը կայացնում է անթիվ քանակի անգիտակից «որոշումներ», որոնց ընդունմանը ուղեղը չի մասնակցում, թեև ներգրավված են տարբեր օրգաններ։ Սակայն մենք չենք զգում պատասխանատվություն այդ «որոշումների» համար։ Արդյո՞ք արտադրում է մեր օրգանիզմը այս պահին արյան կարմիր բջիջներ և մարսողական ֆերմենտներ։ Իհարկե եթե այն որոշեր գործել այլ կերպ մենք կլինեինք փոփոխությունների զոհ, ոչ թե նրանց պատճառը։ Ասելով, որ մենք պատասխանատու ենք մեր օրգանիզմում կատարվող բոլոր գործողությունների համար, նշանակում է պահանջ, որը ընդհանրապես կապ չունի ոչ քեզ անհատականություն զգալու զգացողության, ոչ էլ բարոյական պատասխանատվության հետ, չնայած հենց այս երկու գործոնն են տալիս կամքի ազատության փիլիսոփայական իմաստը։
Անհամատեղելիությունը մեծ դեր է խաղում կամքի ազատության իդեալիստական տեսության մեջ։ Անհամատեղելիների մեծ մասը ժխտում են այն իդեան, որ գործողությունների ազատությունը միայն վարքագծի գիտակցությամբ է։ Ըստ նրանց կամքի ազատությունը ենթադրում է, որ մարդն է իր գործողությունների հիմնական պատճառը։ Որպեսզի մարդիկ պատասխանատվություն կրեն իրենց ընտրության համար անհրաժեշտ է, որ նրանք լինեն այդ ընտրության պատճառը։ Այսինքն եթե կամքի ազատություն գոյություն ունի, ապա մարդն է համարվում առաջնային պատճառը իր գործողությունների։ Եթե դետերմինիզմը ճշմարիտ է, ապա մարդու ցանկացած ընտրությունը կախված է իրադրություններից, որոնք նրա վերահսկողության տակ չեն։ Այս փաստարկը վիճարկվել է շատ կոմպատիբիլիստների կողմից։
Փիլիսոփայական արգումենտներից այն կողմ կան նաև կենսաբանական արգումենտներ ի օգուտ անհամատեղելիության։
Բլիժնեե Բորիսովո
Բլիժնեե Բորիսովո (Ближнее Борисово), գյուղ Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Կստովսկի շրջանի կազմում։
Կամքի ազատություն
Անհամատեղելիություն
Օրինակի համար՝ հրապարակախոս և փիլիսոփա Սամ Հարրիսը մեջ է բերում հղումներ հետևյալ փորձերի համար   ։
Կազ (Կոնդոմայի վտակ)
Կազ  (Каз), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Տաշտագոլսկի շրջանում, Կեմերովոյի մարզում։ Գետի երկարությունը 37 կմ է։
Կամքի ազատություն
Անհամատեղելիություն
Ռուս կենսաբան Միխայիլ Գելֆանդը համամիտ չէ, որ այդ փորձերը ապացուցում են կամքի ազատության բացակայությունը, քանի որ պարզ չէ, թե ինչու՞ պետք է «ազատություն» անվանել հենց վերբալիզացված միտումով և ինչու՞ հնարավոր չէ լինել դեռ չգիտակցված, անորոշ ազատություն ։
Բլիժնեե Բորիսովո
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Կստովսկի շրջանի բնակավայրեր
Կազ (Կոնդոմայի վտակ)
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Կամքի ազատություն
Մետաֆիզիկական լիբերտարիանիզմ
Անհամատեղելիության փիլիսոփայական դիրքորոշումներից է մետաֆիզիկական լիբերտարիանիզմը։ Լիբերտարիանիզմի կողմնակիցները գտնում են, որ կամքի ազատության հայեցակարգը ենթադրում է, որ որոշ դեպքերում անհատը կարող է ընտրություն կատարել մի քանի հավանական գործողությունների միջև։
Լիբերտարիանիզմը բաժանվում է ֆիզիկական կամ բնական և ոչ ֆիզիկական տեսությունների։ Ոչ ֆիզիկական տեսություններում գտնում են, որ ուղեղում կատարվող իրադրությունները, որոնք բերում են կոնկրետ գործողությունների, չեն պարզաբանվում ֆիզիկապես։ Նմանատիպ դուալիստական փոխազդեցությունը ենթադրում է, որ ոչ ֆիզիկական միտքը, կամքը և հոգին ազդում են ֆիզիկական պատճառականության վրա։
Մի քանի մետաֆիզիկական լիբերտարիանիստներ, ինչպիսիք են Վիլյամ Օքհեմը և Թոմաս Մայն Ռիդը, գտնում են, որ ոչ ֆիզիկական գործակալի գոյությունը, որը պատասխանատու է ազատության համար, չի կարող դրսևորվել էմպիրիկ և փիլիսոփայական մեթոդների օգնությամբ, քանի որ հակառակ դեպքում դա իր հետ կբերի պարադոքսի, քանի որ ապացույցը կհանգեցնի եզրակացության, որը կոչնչացնի անհրաժեշտ ազատությունը։
Կազ (Կոնդոմայի վտակ)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Կամքի ազատություն
Խիստ անհամատեղելիություն
Ջոն Լոքի կարծիքով կամքի ազատության հասկացությունը ոչ մի իմաստ չի կրում։ Նա համարում էր, որ դետերմինիզմի իրողությունը կարևոր չէ և պնդում էր, որ գիտակից պահվածքի հիմնական առանձնահատկությունը այն է, որ մարդիկ կարող են երկարաձգել որոշում կայացնելը, որպեսզի լավ մտածել և հասկանալ ընտրության հետևանքները։
Ժամանակակից փիլիսոփա Գալեն Սթրոզոնը համամիտ է Լոքի տեսության հետ։ Նա համարում է, որ կամքի ազատության կոնցեպցիան տանում է անվերջ ռեգրեսիայի, այդ պատճառով էլ անիմաստ է։ Ըստ Սթրոզոնի, եթե ինչ-որ մեկի համարել պատասխանատու այն բանի համար, որ նա անում է ներկա պահին, ապա նա պետք է պատասխանատու լինի նաև իր սեփական մտավոր վիճակի համար։ Սակայն դա անհնար է, քանի որ որպեսզի լինել պատասխանատու S վիճակի համար, պետք է լինել պատասխանատու նաև S −1 վիճակի համար, և, բնականաբար, պետք է լինել պատասխանատու նաև S−2 վիճակի համար և այդպես շարունակ։ Որոշ պահից սկսած այդ շղթայում հայտվում է նոր պատճառային շղթա, չնայած մարդը չի կարող ստեղծել իր անհատականությունը և իր կարգավիճակը առանց ոչինչի։ Այս արգումենտից հետևում է, որ կամքի ազատությունն ինքն իրենով անհեթեթ է, այլ ոչ թե անհամատեղելի է դետերմինիզմի հետ։ Սթրոզոնը այսպիսի դիրքորոշումն անվանում է հոռատեսական, բայց այն կարելի դասակարգել նաև որպես խիստ անհամատեղելիություն։
Համատեղելիություն
Կոմպատիբիլիստները (համատեղելիները) պնդում են, որ դետերմինիզմը համատեղելի է կամքի ազատության հետ։ Չնայած ավելի կոնկրետ կարելի էր ասել, որ կոմպատիբիլիտները որոշում են կամքի ազատությունը այն կերպ, որ այն համատեղելի լինի դետերմինիզմի հետ։ Կոմպատիբիլիստների տեսանկյունից ազատությունը կարող է գոյություն ունենալ կամ չունենալ ըստ պատկերացումների, որոնք կապ չունեն մետաֆիզիկայի հետ։ Օրինակ՝ դատարանում գնահատում են, արդյո՞ք մարդն իր կամքով է գործել, թե մետաֆիզիկայի ազդեցությամբ։ Նույն կերպ քաղաքական ազատությունը չի համարվում մետաֆիզիկական դիրքորոշում։ Այս ձևով հասկանում են նաև, որ կոմպատիբիլստները պարզաբանում են կամքի ազատությունը ինչպես գործողությունների ազատություն, որը համաձայնվում է սեփական մոտիվների հետ, առանց այլ մարդկանց միջամտության։ Ի տարբերություն կոմպատիբիլիստների, ինկոմպատիբիլիստների դիրքորոշումը կախված է մետաֆիզիկական կամքի ազատության հետ։ Կոմպատիբիլիստները պնդում են, որ դետերմինիզմի իսկություն ընդհանրապես նշանակություն չունի, կարևոր է այն, որ մարդու կամքը համարվում է նրա սեփական ցանկությունների հետևանքը և կախված չէ արտաքին ազդեցություններից ։
Կոմպատիբիլիստները հաճախ կամքի ազատությունը պարզաբանում են որպես գործակալի գործողությունների ազատություն։ Արթուր Շոպենհաուերը ասել է. «Մարդը կարող է անել այն, ինչ ուզում է, բայց չի կարող ցանկանալ այն, թե ինչ ցանկանա»։ Այլ կերպ ասած՝ չնայած նրան, որ գործակալը տիրապետում է գործողությունների ազատությանը իր սեփական մոտիվներին համաձայն, այդ մոտիվի բնությունն արդեն իսկ կանխորոշված է։
Դեյվիդ Հյումը նշում է, որ ըստ կոմպատիբիլիստների, կամքի ազատության տեսությամբ չես ունենում այլ ընտրության տարբերակի հնարավորություն նույն իրավիճակում։ Կոմպատիբիլիստները գտնում են, որ անհատը միշտ միայն իսկապես հավանական որոշումն է կայացնում։
Կամքի ազատությունը որպես անկանխատեսելիություն
Դենետը իր Elbow Room գրքում փաստարկում է ի օգուտ համատեղելիության տեսության, այդ իդեաներն էլ նա զարգացրել է իր Freedom Evolves. Հիմնական իդեան այն է, որ եթե բացառել Աստծոն, ամենագետ դևին և նմանատիպ այլ հնարավորությունները, ապա քաոսի և ներկա աշխարհի մասին մեր գիտելիքների հետևանքով ապագան որոշված չի լինի բոլոր վերջավոր արարածների համար։ Այլընտրանքային որոշում կայացնելու հնարավորությունը իմաստ ունի միայն այդ սպասումների համար, այլ ոչ թե անորոշ և անհայտ ապագայի։
Այլ կարծիքներ
Որոշ փիլիսոփաների կարծիքները չեն ընդգրկվում կոմպատիբիլիզմի կամ ինկոմպատիբիլիզմի դասակարգման մեջ։ Օրինակ, Թեդ Հոնդարիխը կարծում է, որ դետերմինիզմը ճշմարիտ է, սակայն համատեղելիությունը և անհամատեղելիությունը՝ ոչ, և խնդիրը իսկապես այլ բանի մեջ է։ Հոնդարիխի եզրակացությամբ դետերմինիզմը ճշմարիտ է, քանի որ քվանտային գործընթացները չեն կարող որոշվել տարածության և ժամանակի մեջ։ Անգամ եթե նրանք համարվեին առանձին դեպքեր միկրո մակարդակում, միևնույն է չկան համապատասխան հիմունքներ, որպեսզի ենթադրել, թե նրանք կարևոր տեղ են զբաղեցնում մակրո մակարդակում։ Նա ժխտում է ինկոմպատիբիլիզմն, անգամ եթե դետերմինիզմը ճշմարիտ է, և համարում է, որ ինդետերմինիստները չեն կարող հիմնավորել կամքի ծագումը։ Նաև ժխտում է կոմպատիբիլիզմը, քանի որ այն հիմնված է ազատության միայն մեկ հասկացության վրա։ Իրականում ճիշտ է ընդունել, որ կամքի ազատութունն ունի երկու հայեցակարգ՝ գործողությունների մտադրություն և կամքի ծագում։ Այս երկու հասկացություններն էլ կարևոր են կամքի ազատության և պատասխանատվության բացատրման համար։ Այս երկու հասկացություններից հրաժարվելու դեպքում, մենք կհրաժարվենք նաև բարոյական պատասխանատվությունից։ Մի կողմից մենք ունենք ինտուիցիա, մյուս կողմից՝ գիտական փաստեր։ Իսկ խնդիրն այն է, որ նրանց միջև հակամարտությունը լուծվի։