cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կենդանիների լեզու
Մարդկային լեզվի ասպեկտներ
Մարդկային լեզուն չի կարող ամբողջովին «կամայական» լինել։ Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ գրեթե բոլոր մարդիկ, բնականորեն, ցուցադրում են սահմանափակ խաչաձև ընկալում (օրինակ՝ սինեսթեզիա) և բազմազգայուն ինտեգրում, ինչպես ցույց է տալիս Կիկի և Բուբայի ուսումնասիրությունը  ։ Այս վերջին հետազոտությունները փորձել են բացատրել, թե ինչպես է առաջացել մարդկային լեզվի կառուցվածքը. համեմատելով կենդանիների հաղորդակցության մեջ առկա հիերարխիկ կառուցվածքի երկու տարբեր կողմերը, առաջարկել են այն տեսակետը, որ մարդկային լեզուն ծագել է այս երկու առանձին համակարգերից ։
Այնուամենայնիվ, պնդումները, որ կենդանիները տիրապետում են մարդու լեզվական հմտություններին, շատ հակասական են։ Ինչպես պարզաբանում է Սթիվեն Փինքերը իր «Լեզվի բնազդը» գրքում, որտեղ նա պնդում է, որ շիմպանզեները կարող են լեզու ձեռք բերել չափազանցված են և հիմնված են շատ սահմանափակ կամ հնարամիտ տվյալների վրա ։
Ամերիկացի լեզվաբան Չարլզ Հոկեթը առաջարկում է տեսություն այն մասին, որ գոյություն ունի մարդկային լեզվի տասնվեց հատկանիշ, որոնք առանձնացնում են մարդկային հաղորդակցությունը կենդանիների շփումից։ Նա դրանք անվանեց «լեզվի նախագծման առանձնահատկություններ»։ Ստորև նշված հատկությունները մինչ այժմ հայտնաբերվել են մարդկային խոսակցական բոլոր լեզուներում, և դրանցից առնվազն մեկը բացակայում է կենդանիների հաղորդակցման բոլոր այլ համակարգերից։
Պրիմատներ․ ուսումնասիրված օրինակներ
Մարդիկ ունակ են տարբերակել իրական բառերը կեղծ բառերից՝ հիմնվելով բուն բառի հնչյունաբանական կարգի վրա։ 2013 թվականին կատարված ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ պավիաներն նույնպես ունեն այս հմտությունը։ Հայտնագործությունը հետազոտողներին ստիպել է հավատալ, որ ընթերցանությունն այնքան առաջադեմ հմտություն չէ, ինչպես նախկինում էին մտածում, այլ փոխարենը հիմնված է տառերը միմյանցից ճանաչելու և տարբերելու ունակության վրա։ Փորձարարական կազմը բաղկացած էր վեց մեծահասակ պավիաններից, և արդյունքները չափվում էին՝ թույլ տալով, որ կենդանիները սենսորային էկրան օգտագործեն և ընտրեն՝ արդյո՞ք ցուցադրվող բառը իսկական բառ է, թե՞ ոչ, օրինակ՝ «dran» կամ «telk»։ Ուսումնասիրությունը տևեց վեց շաբաթ, այդ ընթացքում ավարտվեց մոտավորապես 50,000 թեստ։ Փորձարարները բացատրում են բիգրամների օգտագործումը, որոնք երկու (սովորաբար տարբեր) տառերի միացություններ են։ Նրանք ասում են, որ ոչ բառերի մեջ օգտագործված բիգրամները հազվադեպ են, մինչդեռ իրական բառերում օգտագործված բիգրամներն ավելի տարածված են։ Հետագա ուսումնասիրությունները կփորձեն պավիաներին սովորեցնել, թե ինչպես օգտագործել արհեստական այբուբենը ։
2016 թվականի ուսումնասիրության ընթացքում կենսաբանների մի խումբ, տարբեր համալսարաններից, եզրակացրեց, որ մակակներն ունեն ձայնային ուղիներ, այսինքն ֆիզիկապես ունակ են խոսելու, «բայց դրա կառավարման համար խոսքի պատրաստման ուղեղ չունեն» ։
Միջատներ
Մեղուների պար՝ Օգտագործվում է մեղուների շատ տեսակների սննդի աղբյուրի ուղղությունն ու հեռավորությունը հաղորդելու համար։
Կաթնասուններ
Աֆրիկյան անտառային փղեր՝ Քորնելի համալսարանի «Փղերի ունկնդրման նախագիծը» սկսվեց 1999 թվականին, երբ Քեթի Փեյնը սկսեց ուսումնասիրել Աֆրիկյան անտառային փղերի կանչերը Կենտրոնաֆրիկյան Հանրապետության Ձանգա ազգային պարկում։ Անդրեա Տուրկալոն շարունակել է Փեյնի աշխատանքը Ձանգա ազգային պարկում՝ ուսումնասիրելով փղերի հաղորդակցությունը ։ Մոտ 20 տարի Թուրկալոն իր ժամանակի մեծ մասն անցկացրել է սպեկտրոգրամայի միջոցով՝ փղերի արձակած ձայները գրանցելով։ Լայնածավալ դիտարկումներից և հետազոտություններից հետո նա կարողացել է փղերին ճանաչել իրենց ձայնով։ Հետազոտողները հույս ունեն այս ձայները տեղափոխել փղերի բառարան, բայց դա, հավանաբար, չի լինի մոտակա տարիներ։ Քանի որ փղերի կանչերը հաճախ կատարվում են շատ ցածր հաճախականություններով, այս սպեկտրոգրաման ի վիճակի է հայտնաբերել ավելի ցածր հաճախականություններ, որոնք մարդու ականջները չեն կարող լսել, որն էլ թույլ է տալիս Տուրկալոին ավելի լավ պատկերացնել, թե իր կարծիքով ինչ են ասում փղերրը։ Քորնելի հետազոտությունը աֆրիկյան անտառային փղերի վերաբերյալ վիճարկել է այն միտքը, որ մարդիկ զգալիորեն ավելի լավ են օգտագործում լեզուն, և որ կենդանիները ունեն միայն տեղեկատվության փոքր ռեպերտուար, որը կարող են փոխանցել ուրիշներին։ Ինչպես Տուրկալոն բացատրեց 60 րոպեին «Փղերի գաղտնի լեզուն», «Նրանց կոչերից շատերը ինչ-որ առումով նման են մարդու խոսքին» ։
Բեղավոր չղջիկներ՝ Քանի որ այս կենդանիները իրենց կյանքի մեծ մասն անցկացնում են մթության մեջ, նրանք շփվելու համար մեծապես ապավինում են իրենց լսողական համակարգին։ Այս ձայնային հաղորդակցությունը ներառում է էխոլոկացիա կամ զանգեր օգտագործելը `միմյանց խավարի մեջ գտնելու համար։ Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ բեղավոր չղջիկներն օգտագործում են կանչերի լայն բազմազանություն`միմյանց հետ հաղորդակցվելու համար։ Այս կանչերը ներառում են 33 տարբեր հնչյուններ կամ «վանկեր», որոնք այդ ժամանակ չղջիկները կամ օգտագործում են միայնակ, կամ տարբեր եղանակներով միավորում են դրանք, որպեսզի ստանան «միավորված» վանկեր ։
Տափաստանային շներ՝ Դոկտոր Քոն Սլոբոդչիկոֆը ուսումնասիրել է տափաստանային շների հաղորդակցությունը և հայտնաբերել․
Ջրային կաթնասուններ
Այս կենդանիների լսողական ազդանշանների վրա սովորելու ազդեցությունը առանձնահատուկ հետաքրքրություն է առաջացնում։ Մի քանի հետազոտողներ նշել են, որ որոշ ծովային կաթնասուններ կարծես թե ունեն արտասովոր ունակություն՝ փորձի արդյունքում փոխելու իրենց վոկալիզացիայի և՛ համատեքստային, և՛ կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Յանիկն ու Սլեյթերը (2000) հավաստում են, որ սովորելը կարող է փոխել ձայնային արտանետումները երկու եղանակներից մեկով. (1) որոշակի ազդանշանի օգտագործմամբ համատեքստի վրա ազդելով և (կամ) (2) զանգի ակուստիկ կառուցվածքի փոփոխման միջոցով ։ Կալիֆոռնիայի արու ծովառյուծները կարող են սովորել զսպել իրենց հաչելը նրանց համար գերակշռող ցանկացած արուի առկայության դեպքում, բայց սովորաբար ձայն են տալիս, երբ գերիշխող արուները բացակայում են ։ Մոխրագույն ծովաշների վրա կատարված վերջին աշխատանքը ցույց է տալիս, որ կանչի տարբեր տեսակները կարող են ընտրովիորեն պայմանավորվել և դրվել տարբեր ազդանշանների կողմնակալ վերահսկողության տակ ։ Սննդամթերքի ուժեղացված օգտագործումը կարող է նաև փոփոխել ձայնային արտանետումները։ «Հուվեր»՝ գերության մեջ գտնվող արու ծովաշունը ցույց տվեց ձայնային կրկնօրինակման համոզիչ դեպք։ Սակայն դրանից հետո նման դիտարկումներ դեռ չեն հաղորդվել։ Այնուամենայնիվ, փորձը ցույց է տալիս, որ ճիշտ հանգամանքներում, Մաշկոտանիները կարող են օգտագործել լսողական փորձը, դրան գումարած շրջակա միջավայրի հետևանքները, ինչպիսիք են սննդամթերքի ուժեղացումը և սոցիալական հետադարձ կապը, իրենց ձայնային արդյունքը փոխելու համար։
1992 թվականին կատարված ուսումնասիրության ընթացքում Ռոբերտ Գիզիներն ու Ռոնալդ Շուստերմանը փորձեր են անցկացրել, որոնց շրջանակներում նրանք փորձել են շարադասություն սովորեցնել Ռոկիին՝ Կալիֆորնիայի էգ ծովառյուծին ։ Ռոկիին սովորեցրեցին նշան արված բառերը, ապա նրան ընտելացրին նշան արված հրահանգը դիտելուց հետո կատարել տարբեր առաջադրանքներ՝ կախված բառերի կարգից։ Արդյունքում, Ռոկին կարողացել է որոշել նշանների և բառերի հարաբերությունները և կազմել շարահյուսության հիմնական ձև ։ Ռոնալդ Շուստերմանի և Դեյվիդ Կաստակի 1993 թվականի ուսումնասիրությունը ցույց տվեց, որ Կալիֆորնիայի ծովառյուծը ունակ է հասկանալու այնպիսի վերացական հասկացություններ, ինչպիսիք են համաչափությունը, նույնությունը և փոխկապակցվածությունը։ Սա ամուր հիմք է տալիս այն տեսությանը, որ համարժեքության հարաբերությունները կարող են ձևավորվել առանց լեզվի։
Ծովառյուծների տարբերակիչ ձայնը արտաբերվում է ինչպես ջրի մակերեսին, այնպես էլ ջրի տակ։ Տարածքը նշելու համար ծովային առյուծները «հաչում» են։ Ոչ ալֆա արուները ավելի շատ աղմուկ են անում, քան ալֆաները։ Չնայած էգերը նույնպես հաչում են, նրանք դա անում են ավելի հազվադեպ և ամենից հաճախ՝ կապված ծննդաբերող քոթոթների կամ նրանց փոքրիկների խնամքի հետ։ էգերը արտադրում են բարձր ուղղորդված աղաղակի ձայն `ձագերի ձգողականության կոչ, որն օգնում է մայրիկին և ձագին գտնել մեկ մեկու։ Ինչպես նշվում է «Կենդանիների վարքում», նրանց երկկենցաղ ապրելակերպը ստիպել է նրանց ձայնային հաղորդակցման կարիք ունենալ հասարակական կազմակերպվածության համար՝ ցամաքում գտնվելու ժամանակ։
Ծովային առյուծները կարող են լսել 100 Հց-ից մինչև 40,000 Հց հաճախականություններ և ձայնալարվել 100 Հց-ից 10,000 Հց միջակայքում ։
Կակղամորթներ
Պարզվել է, որ Կարիբյան ռիֆային կաղամարը շփվում է՝ օգտագործելով գույնի, ձևի և կառուցվածքի տարբեր փոփոխություններ։ Կաղամարներն ի վիճակի են արագ փոխել մաշկի գույնը` քրոմատոֆորների նյարդային հսկողության միջոցով ։ Քողարկվելուց և սպառնալիքի առջև ավելի մեծ թվալու համար, կաղամարներն օգտագործում են գույնը, նախշերը և շողալը՝ սիրալիրության տարբեր ծեսերում միմյանց հետ հաղորդակցվելու համար։ Կարիբյան ռիֆային կաղամարը կարող է գունային նմուշների միջոցով հաղորդագրություն ուղարկել իրենց աջ կողմում գտնվող կաղամարին, մինչդեռ նրանք մեկ այլ հաղորդագրություն են ուղարկում իրենց ձախ կողմում գտնվող կաղամարին  ։
«Կենդանիների լեզու» և «կենդանիների հաղորդակցություն» հասկացությունների համեմատություն
Կենդանիների լեզվի արդյունքները հակասական են մի քանի պատճառներով։ 1970-ականներին Ջոն Լիլին փորձում էր «կոտրել կոդը». Դելֆինների վայրի բնակչության հետ ամբողջովին հաղորդակցվել գաղափարներով և հասկացություններով, որպեսզի կարողանանք նրանց հետ «խոսել» և կիսվել մեր մշակույթներով, պատմություններով և այլն։ Այս ջանքերը ձախողվեցին։ Շիմպանզեների հետ վաղ աշխատանքում ներգրավված էին մանուկ շիմպանզեներ, որոնք դաստիարակվել էին այնպես, կարծես նրանք մարդ էին․ «բնության և դաստիարակության վարկածի» փորձարկում։ Շիմպանզեները ունեն կոկորդային այնպիսի կառուցվածք, որը շատ տարբեր է մարդկանց կոկորդի կառուցվածքից, և ենթադրվում է, որ շիմպանզեները ի վիճակի չեն կամավոր վերահսկել իրենց շնչառությունը, չնայած դա ճշգրիտ հաստատելու համար անհրաժեշտ են ավելի լայնածավալ ուսումնասիրություններ։ Ենթադրվում է, որ այս համադրությունը շիմպանզեների համար շատ դժվարեցնում է մարդկային լեզվի համար պահանջվող ձայնային ինտոնացիաների վերարտադրությունը։ Հետազոտողները, ի վերջո, հասան ժեստերի (ժեստերի լեզու) եղանակին, ինչպես նաև «ստեղնաշարային» սարքեր՝ բեռնված խորհրդանիշներով զարդարված կոճակներով (հայտնի է որպես «լեքսիգրամներ»), որոնք կենդանիները կարող էին սեղմել՝ արհեստական լեզու արտադրելու համար։ Մյուս շիմպանզեները սովորում էին՝ դիտարկելով առաջադրանքը կատարող մարդկային առարկաները։ Հետազոտողների այս վերջին խումբը, որն ուսումնասիրում էր շիմպանզեի հաղորդակցությունը խորհրդանշանի ճանաչման միջոցով (ստեղնաշարային), ինչպես նաև ժեստերի լեզվով (ժեստային), կենդանիների լեզվի ուսուցման հաղորդակցական առաջընթացի առաջատարն է, և նրանք գործնականում ծանոթ են իրենց առարկաներին։ Անվան հիմքեր՝ Սառա, Լանա, Կանզի, Կոկո, Շերման, Օսթին և Չանտեկ։ «Կենդանիների լեզվի» թերեւս ամենահայտնի քննադատը Հերբերտ Թերասան է։ 1979 թվականին Թերասի քննադատությունը, օգտագործելով իր սեփական հետազոտությունը շիմպանզե Նիմ Չիմպսկու հետ, որը խիստ էր և հիմնականում հանգեցնում էր այդ դարաշրջանում կենդանիների լեզվի ուսումնասիրության ավարտին, որի մեծ մասը շեշտում էր կենդանիների կողմից լեզվի արտադրությունը։ Մի խոսքով, նա մեղադրեց հետազոտողներին իրենց արդյունքները չափից դուրս մեկնաբանելու մեջ, հատկապես այն պատճառով, որ հազվադեպ է տնտեսապես ձեռնարկել իրական միտումնավոր «լեզվական արտադրություն», երբ վարքի ավելի պարզ բացատրություններ (ձեռքի ժեստեր) կարող են առաջարկվել։ Ավելին, նրա կենդանիները չկարողացան ցույց տալ հասկացության և արտադրության ձևերի միջև հղման հայեցակարգի ընդհանրացումը։ Այս ընդհանրացումը մեկն է այն բազում հիմնարարներից, որոնք աննշան են մարդու լեզվի օգտագործման համար։ Ըստ Տերասի՝ ավելի պարզ բացատրությունն այն էր, որ կենդանիները սովորեցին համատեքստում զգայուն վարքային ռազմավարությունների բարդ շարք`ձեռք բերելու կամ հիմնական (սննդային) կամ սոցիալական ուժեղացման վարքեր, որոնք կարող են մեկնաբանվել որպես լեզվի օգտագործում։
1984 թվականին, կենդանիների լեզվի դեմ ուղղված այս հակազդեցության ընթացքում, Լուի Հերմանը Cognition ամսագրում զեկույց հրապարակեց Աֆալինա տեսակի դելֆինների արհեստական լեզվի վերաբերյալ ։ Հերմանի և նախորդ հետազոտությունների միջև հիմնական տարբերությունը նրա շեշտադրումն էր միայն լեզվի ըմբռնումը ուսումնասիրելու մեթոդի վրա (այլ ոչ թե կենդանու (կենդանիների) կողմից լեզվի ընկալման և արտադրության), ինչը հնարավորություն տվեց խստ վերահսկողության և վիճակագրական թեստերի։ Դրա հիմնական պատճառն այն էր, որ նա սահմանափակում էր իր հետազոտողներին գնահատել կենդանիների ֆիզիկական վարքը (ի պատասխան նախադասությունների) կույր դիտորդների հետ, այլ ոչ թե փորձել մեկնաբանել հնարավոր լեզվական ասույթները կամ արտադրությունները։ Դելֆինների անուններն այստեղ Աքեակամաի և Փյունիկ էին ։ Այրին Փեփերբերգը օգտագործել է ձայնային մոդալություն խոսքի արտադրման և հասկացման համար՝  օգտագորրծելով Ալեքս անունով մոխրագույն թութակին     և Սյու Սեվիջ-Ռամբոն շարունակում է ուսումնասիրել այնպիսի բոնոբոներ , ինչպիսիք են Կանցին և Պանբանիշան։ Շուստերմանը կրկնօրինակում էր դելֆինների արդյունքներից շատերը իր՝ «Կալիֆորնիայի ծովառյուծները»-ում (Ռոքի) և գալիս էր ավելի վարքային ավանդույթից, քան Հերմանի ճանաչողական մոտեցումից։ Շուստերմանը շեշտը դնում է կառուցվածքի ուսումնասիրության կարևորության վրա, որը հայտնի է որպես «համարժեքության կարգեր»  ։
Այնուամենայնիվ, ընդհանուր առմամբ, լեզվաբանության և կենդանիների լեզվի ոլորտների միջև որևէ իմաստալից երկխոսություն չի եղել` չնայած ժողովրդական մամուլում հասարակության երեւակայությունը որսալուն։ Բացի այդ, լեզվի էվոլյուցիայի աճող դաշտը այս կարգերի միջև ապագա փոխանակման մեկ այլ աղբյուր է։ Առաջնային հետազոտողների մեծ մասը հակված է կողմնակալ վերաբերմունք ցուցաբերել մարդկանց և շիմպանզեների ընդհանուր նախալեզվական ունակության նկատմամբ, սկիզբ առնելով ընդհանուր նախնիից, այն ժամանակ երբ դեռ դելֆինների և թութակների հետազոտողները շեշտում են այդ ունակությունների հիմքում ընկած ընդհանուր ճանաչողական սկզբունքները։ Կենդանիների կարողությունների վերաբերյալ ավելի վաղ հակասությունները ներառում են մտքի տեսության սերտորեն առնչվող ոլորտները, իմիտացիա (օրինակ, Նեհանիվ և Դոթենհան, 2002), կենդանիների մշակույթ (օրինակ, Ռենդելը և սպիտակագլուխը, 2001) , և լեզվի զարգացում (օրինակ, Քրիստիան և Կիրբի, 2003) ։
Վերջերս ի հայտ է եկել կենդանիների լեզվի վերաբերյալ հետազոտություն, որը վիճարկում է այն միտքը, որ կենդանիների հաղորդակցությունը պակաս բարդ է, քան մարդկայինը։ Դենիզ Հերցինգը դելֆինների հետազոտություն է անցկացրել Բահամյան կղզիներում, որի միջոցով ստեղծել է երկկողմանի զրույց՝ օգտագործելով ստորջրյա ստեղնաշար ։ Ստեղնաշարը թույլ է տալիս ջրասուզակներին հաղորդակցվել վայրի դելֆինների հետ։ Յուրաքանչյուր ստեղնով օգտագործելով հնչյուններ և խորհրդանիշներ՝ դելֆինները կարող էին կամ քթով սեղմել ստեղնը կամ ընդօրինակել արտանետվող սուլիչի ձայնը, մարդկանցից որոշակի աջակցություն խնդրելու համար։ Այս շարունակական փորձը ցույց է տվել, որ ոչ լեզվական արարածները փայլուն և արագ մտածողություն ունեն, չնայած կենդանիների հաղորդակցման մեր նախկին պատկերացումներին։ Կանզիի հետ կատարած հետագա ուսումնասիրությունները, օգտագործելով բառարանագրեր, ամրապնդել են այն միտքը, որ կենդանիների շփումը շատ ավելի բարդ է, քան մենք մտածում էինք ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կենդանիների լեզուներ Կատեգորիա:Լեզուներն ըստ տիպի
(4664) Հաններ
(4664) Հաններ (Hanner), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1985 թվականի օգոստոսի 14-ին Էդվարդ Բոուելի կողմից Անդերսոն Մեսայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,882095 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,6778 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,0864 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1787,15 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,201438 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 1,5° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1985 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էդվարդ Բոուելի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Օպմեյր
Օպմեյր (Opmeer ), համայնք Նիդերլանդների Հյուսիսային Հոլանդիա մարզում։ Տարածքը 41,66 կմ² է, բնակչությունը՝ 11.241 (2011 թ.)։ Մեկ շնչի տարեկան միջին եկամուտը 13.100 եվրո է։
Կատեգորիա:Հյուսիսային Հոլանդիայի համայնքներ
Գրիգոր Ասոյան
Գրիգոր Վահանի Ասոյան, հայ նկարիչ` կիրառական արվեստի գծով։
Կենսագրություն
Գրիգոր Ասոյանի աշխատանքները գտնվում են Հայաստանի, Ռուսաստանի, Ուկրաինայի, ԱՄՆ-ի, Կանադայի, Հունաստանի և այլ երկրների մասնավոր հավաքածուներում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Ազաբլու
Ազաբլու, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Մալաթիայի գավառում։ Գտնվում էր Մադանգյոլ լճակի ափին ։
Ռիպալտա Գուերինա
Ռիպալտա Գուերինա (Ripalta Guerina), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Լոմբարդիա մարզի Կրեմոնա գավառում ։ Բնակչությունը կազմում է 436 մարդ (2008 թվական), բնակչության խտությունը 145 մարդ/կմ² է։ Զբաղեցնում է 3 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 26010, հեռախոսային կոդ՝ 0373։ Քաղաքի հովանավոր պաշտպանը համարվում է Սան Գոտարդոն (San Gottardo)։
Ազաբլու
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Թուրքիայի գյուղեր Կատեգորիա:Ադըյամանի մարզի բնակավայրեր
Ռիպալտա Գուերինա
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Քրիս Վոլսթենհոլմ
Քրիսթոֆեր Թոնի Վոլսթենհոլմը (Christopher Tony Wolstenholme, ), բրիտանական աշխարհահռչակ Muse խմբի բաս-կիթառահարն է և կոմպոզիտորներից մեկը։ Ծնվել է 1978 թվականի դեկտեմբերի 2-ին Մեծ Բրիտանիայում, Յորքշիր կոմսության Ռոթենհեմ քաղաքում։
Ընտանիք
Քրիսը ամուսնացած է։ Կնոջ անունն է Քելլի Վոլսթենհոլմ։ Ունի 5 երեխա - Էլֆի Թոնի Վոլսթենհոլմ, Ավա Թո Վոլսթենհոլմ, Ֆրենկի Քրիստոֆեր Վոլսթենհոլմ, Էռնի Վոլսթենհոլմ, Բասթեռ Վոլսթենհոլմ։ Այժմ Քրիսը ընտանիքի հետ ապրում է Իռլանդիայի Ֆոքսրոկ քաղաքում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով Կատեգորիա:Բրիտանացի ռոք երաժիշտներ Կատեգորիա:Muse խմբի անդամներ Կատեգորիա:1978 ծնունդներ Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Պլես (խուտոր, Ալեկսեևսկի շրջան)
Պլես (Плес), խուտոր Ռուսաստանի Վոլգոգրադի մարզի Ալեկսեևսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի խուտորներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Վոլգոգրադի մարզի Ալեկսեևսկի շրջանի բնակավայրեր
Մեծ Արանեց
Մեծ Արանեց (Большая Аранец), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Պեչորա գետի աջ ափին 942 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 86 կմ։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթաավազանը Պեչորա գետն է մինչև թափվելը Ուսա։ Գետի գետային ավազանը Պեչորա ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կոմի Հանրապետության գետեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Սարգիս (Ջանիկի գավառ)
Սարգիս, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Ջանիկի գավառում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Ժելտովկա (գյուղ, Վյազեմսկի շրջան)
Ժելտովկա (Желтовка), գյուղ Ռուսաստանի, Սմոլենսկի մարզի Վյազեմսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 7 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վյազեմսկի շրջանի բնակավայրեր
Օպստերլանդ
Օպստերլանդ (Opsterland ), համայնք Նիդերլանդների Ֆրիսլանդ մարզում։ Տարածքը 225,07 կմ² է, բնակչությունը՝ 29.638 (2011 թ.)։ Մեկ շնչի տարեկան միջին եկամուտը 12.500 եվրո է։
Կատեգորիա:Ֆրիսլանդի համայնքներ
Հայ սիրտ (թերթ, Մարսել)
«Հայ սիրտ», ազգային, հասարակական-քաղաքական շաբաթաթերթ։
Պատմություն
Լույս է տեսել 1925–1938 թվականներին Մարսելում։ Խմբագիր-արտոնատեր՝ Եղիշե Թորոսյան։
Լուսաբանել է ՀՕԿ-ի գործունեությունը, անդրադարձել ներգաղթի կազմակերպման հարցերին, ֆրանսահայության առօրյային, Հայաստանում տեղի ունեցող կարևոր իրադարձություններն, միջազգային քաղաքական անցուդարձին։ Տպագրել է նաև գրական-գեղարվեստական գործեր, պատմական թեմաներով ուսումնասիրություններ։
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հայկական շաբաթաթերթեր
Ծառուկ
Ծառուկ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթում։ Գտնվում էր Խարբերդի դաշտում, Խարբերդ քաղաքի մերձակայքում։
Պատմություն
1895 թվականին գյուղը ենթարկվել է կետորածների և ավերածությունների։ Բնակիչները ամբողջությամբ զոհվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ՝ աքսորի ճանապարհին։
Բնակչություն
1915 թվականին ուներ 25 տուն հայ բնակիչ։
Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կորինե Մաուխ
Կորինե Մաուխ (Corine Mauch, ), շվեյցարացի քաղաքական գործիչ, Ցյուրիխի քաղաքապետ 2009 թվականի մայիսի 1-ից ։ Առաջին կինն է և առաջին բացահայտ լեսբուհին, ով ընտրվել է այդ պաշտոնում։
Սուրեն Սեմերջյան
Սուրեն Պետրոսի Սեմերջյան, հայ կենսաբան։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1991), պրոֆեսոր (2007)։
Կորինե Մաուխ
Կենսագրություն
Կորինե Մաուխը ծնվել է ԱՄՆ Այովա նահանգում, ինժեներ Սամուելի և քիմիայի ուսուցչուհի Ուրսուլա Մաուխի (ծն.՝ Վիդմեր) ընտանիքում։ Երկու կրտսեր եղբայրների հետ նա մեծացել է Բոստոնում, որտեղ հայրը Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի ասպիրանտ է եղել։ Շվեյցարիայում նա իր մանկությունն անցկացրել է Աարգաու կանտոնի Օբերլունխոֆեն համայնքում, որտեղ նա և իր եղբայրները դպրոցում միակ բողոքական երեխաներն են եղել։
Սուրեն Սեմերջյան
Կենսագրություն
1954 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի կենսաբանության ֆակուլտետը։ Նույն թվականին ընդունվել է «Տեխնիկական մշակաբույսերի գիտահետազոտական ինստիտուտ» կենտրոնի (այժմ «Երկրագործության և բույսերի պաշտպանության գիտական կենտրոն»-ի) ասպիրանտուրան։ 1961 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական,1991 թվականին՝ դոկտորական թեզը։ 2007 թվականին նրան շնորհվել է պրոֆեսորի կոչում «Կենսաբանություն» մասնագիտությամբ։ 1954 թվականից աշխատել է «Երկրագործության և բույսերի պաշտպանության գիտական կենտրոնում», 1968 թվականից ղեկավարել է նույն կենտրոնի կենսաֆիզիկայի, 1972 թվականից՝ ռադիոկենսաբանության լաբորատորիաները։ 1995 թվականից համատեղել է նույն գիտական կենտրոնի գիտության գծով փոխտնօրենի պաշտոնը։ 1994 թվականից հանդիսանում է ՀՀ Գյուղատնտեսական գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամ, հանդիսացել է Գյուղատնտեսության Պարենի համաշխարհային կազմակերպության անդամ։ Երկար տարիներ հանդիսացել է «Ցորեն» գիտական պարբերական ժողովածուի գլխավոր խմբագիր։ Հանդիսացել է ցորենի, սիսեռի, ծխախոտի որոշ սորտերի հեղինակ։ Եղել է ՀՀ Գյուղատնտեսական գիտությունների ակադեմիայի և Երևանի պետական համալսարանի ատենախոսությունների պաշտպանության խորհուրդների անդամ։
Կորինե Մաուխ
Կենսագրություն
Կորինե Մաուխի մայրը՝ Ուրսուլա Մաուխը, ժամանակին ղեկավարել է Սոցիալ-դեմոկրատական ​​կուսակցությունը Շվեյցարիայի դաշնային խորհրդարանում։ Կորինե Մաուխը մեծացել է Արգաու կանտոնում, այնուհետև տեղափոխվել Ցյուրիխ, որտեղ սովորել է գյուղատնտեսության էկոնոմիկա Ցյուրիխի տեխնիկական բարձրագույն դպրոցում, ինչպես նաև սովորել է Շվեյցարիայի պետական ​​կառավարման բարձրագույն դպրոցում։ Երկար ժամանակ բնակվել է Տիբեթում։
Олимп (ալբոմ)
Քննադատություն
The Flow պորտալի իր գրախոսականում Լեշ Գորբաշն ասում է, որ Տիմատիի կամ Ջիգանի նման երաժիշտները իրենց կատարած հիփ հոփ ժանրը սահմանում են որպես փոփ ռեփ ։ Տիմատին համեմատելով Բաստայի և «25/17» խմբի հետ՝ Գորբաշը նշում է, որ վերջինս կարողանում է բարձրացնել հասարակ մարդկանց տրամադրությունները, որը թույլ է տալիս նրանց արձագանք գտնել ունկնդիրների մոտ, իսկ Տիմատին միայն ինչ-որ առանձին տարրեր է պատճենում ։ Լյոշա Գորբաշը դրական է արտահայտվում երաժշտական ուղեկցության որակի մասին, որը ստեղծվել է Diamond Style բիթմեյքերների թիմի հետ համատեղ՝ արդի արևմտյան ռեփի բոլոր կանոններով, սակայն այդ ամենի հետ մեկտեղ նշում է նյութի միատարրությունը ։ Ընդհանուր առմամբ Գորբաշը ալբոմը բնութագրում է որպես՝ «անցածի կրկնություն, հիպերտրոֆացված կոնյունկտուրա և պատվիրված գովազդ» ։
Սուրեն Սեմերջյան
Կենսագրություն
Հեղինակ է ավելի քան 200 գիտական աշխատությունների և հոդվածների։ Նրա ղեկավարությամբ պաշտպանվել են 10 թեկնածուական և 5 դոկտորական ատենախոսություններ։ Իր գիտական գործունեության ընթացքում համագործակցել է Տիմոֆեև-Ռիսովսկու և Լուչնիկի հետ։ Ժամանակակիցների կողմից բարձր է գնահատվել նրա ավանդը հայրենական գյուղատնտեսության զարգացման գործում։
Կորինե Մաուխ
Կենսագրություն
1990 թվականին դարձել է Շվեյցարիայի սոցիալ-դեմոկրատական ​​կուսակցության անդամ։ 1999 թվականից Ցյուրիխի քաղաքային խորհրդի անդամ է, 2008 թվականին ղեկավարել է կուսակցության խմբակցությունը, եղել է քաղաքային հաշվիչ հանձնաժողովի նախագահ։ 2008 թվականի դեկտեմբերի 2-ին Սոցիալ-դեմոկրատական ​​կուսակցության կողմից առաջադրվել է քաղաքապետի թեկնածու։ Քվեարկության առաջին փուլում նա երկրորդ տեղում է եղել՝ ընդամենը 1300 ձայնով զիջելով Լիբերալ կուսակցության (FDP) թեկնածու Կատրին Մարտելիին։ Երկրորդ փուլում ստացել է ձայների 58 տոկոսը և հաղթել Ցյուրիխի բոլոր 12 ընտրատարածքներում։
Олимп (ալբոմ)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Տիմատիի ալբոմներ Կատեգորիա:2016 ալբոմներ
Սուրեն Սեմերջյան
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:1929 ծնունդներ Կատեգորիա:Փետրվարի 22 ծնունդներ Կատեգորիա:2011 մահեր Կատեգորիա:Հունիսի 15 մահեր Կատեգորիա:Հայ կենսաբաններ Կատեգորիա:ԵՊՀ կենսաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:«Աշխատանքի վետերան» մեդալակիրներ
Հարթք
Հարթք, զուտ հայաբնակ գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խուլփի գավառակում կամ Սասունի Տալվորիկի գավառակում։
Կորինե Մաուխ
Կենսագրություն
Ապրում է իր երկարամյա զուգընկերոջ՝ երաժիշտ Յուլիանա Մյուլերի հետ ։ 2014 թվականի ապրիլին նրանք գրանցել են իրենց միությունը ։
Հարթք
Բնակչություն
XIX դարավերջին ուներ 20-60 տուն հայ բնակիչ։
Կորինե Մաուխ
Կենսագրություն
Կորինե Մաուխը մասնակցում է բնապահպանական շարժմանը, հանդես է գալիս որպես բաս կիթառաահար իր երաժշտական ​​խմբում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ցյուրիխի քաղաքապետեր Կատեգորիա:Շվեյցարիայի կին քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Շվեյցարիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ցյուրիխի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Շվեյցարացի երաժիշտներ Կատեգորիա:Բաս կիթառահարներ Կատեգորիա:Լեսբուհի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:ԼԳԲՏ քաղաքապետեր
Հարթք
Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու երկրագործությունն է։
Պատմություն
Հարթի բնակիչները երկար ժամանակ ինքնապաշտպանական մարտեր են վարել թուրք ջարդարարների դեմ։ Գյուղում է գտնվում Արծվի բույն քարայրը, որտեղ բազմիցս ապաստանել են հայ ֆիդայիները։
1894 թ.-ին գյուղն ավերվեց թուրքերի կողմից, իսկ 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ այն իսպառ ամայացավ։
Կրթություն
Հաթենք ուներ վարժարան մի ուսուցիչով և 20 աշակերտով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ծառուղի
Ծառուղի, ծառերով եզրավորված ճանապարհ (սովորաբար պարտեզներում, զբոսայգիներում՝ զբոսուղի, ճեմելիք, կան նաև ծառուղի փողոցներ)։ Զբոսայգիները հատակագծելիս նախատեսվում են ուղղագիծ և կորագիծ ծառուղիներ (կամ միայն մեկ տիպի)։ Ծառերը ձևավորվում են կամ թողնվում իրենց բնական տեսքով։ Նրանց միջև հեռավորությունը մոտ 5 մ է, շարքերինը՝ 10 մ։
Կատեգորիա:Ծառուղիներ
Ղազարոս Սարյան
Ղազարոս Մարտիրոսի Սարյան, հայ կոմպոզիտոր, մանկավարժ։
Սովետահայ կոմպոզիտոր և մանկավարժ, Մարտիրոս Սարյանի որդին։
Կենսագրություն
Ղազարոս (Լազար) Սարյանը ծնվել է 1920 թվականին սեպտեմբերի 30-ին՝ Դոնի Ռոստովի Նոր Նախիջևան քաղաքում, մեծանուն նկարիչ Մարտիրոս Սարյանի ընտանիքում։ Փոքր տարիքից ապագա կոմպոզիտորը լսել է հայկական ժողովրդական երգեր իր մոր՝ Լուսիկ Աղայան-Սարյանի և քեռու Մուշեղ Աղայանի կատարմամբ, ապա երեք տարեկանից միացել նրանց երգեցողությանը։ Իր նախնական երաժշտական կրթությունը կոմպոզիտորը ստացել է Երևանի կոնսերվատորիային կից շնորհալի երեխաների խմբում: Նրա համադասարանցիներն են եղել Առնո Բաբաջանյանը, Էդվարդ Միրզոյանը, Ալեքսանդր Հարությունյանը։ Դպրոցական տարիքից սկսված նրանց ընկերությունը շարունակվել է ողջ կյանքում, դառնալով «Հայկական Հզոր խմբակի» պատմություն։ Իր կրթությունը Ղազարոս Սարյանը շարունակել է Երևանի կոնսերվատորիայում կոմպոզիտորներ Վարդգես Տալյանի և Սարգիս Բարխուդարյանի ղեկավարությամբ, ապա 1934-1938 թվականներին՝ Մոսկվայի Գնեսինների անվան երաժշտական ուսումնարանում, Վ. Շեբոլինի դասարանում։ 1939 թվականին զորակոչվել է Խորհրդային բանակ, 1941–1945 թվականներին դարձել է Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։ Այստեղ էլ որպես հրետանա-գնդացրային № 7 զորագնդի լեյտենանտ նրան անվանել են Լազար՝ իր անվան ռուսերեն տարբերակով։ Արժանացել է «Մարտական վասակների համար» և «Մարտական Կարմիր դրոշ» մեդալների և Կարմիր աստղ շքանշանի։ Նաև ղեկավարել է զորագնդի ինքնագործունեությունը, բայան նվագել, գրել երգել։ Պատերազմի ավարտից հետո Ղ.Սարյանն ընդունվել է Մոսկվայի Չայկովսկու անվան պետական կոնսերվատորիա, ուր ուսանել է Դմիտրի Կաբալևսկու, Դմիտրի Շոստակովիչի, Ա. Ալեքսանդրովի կոմպոզիցիայի մասնագիտական դասարաններում։ 1950 թվականին, ավարտելով Մոսկվայի կոնսերվատորիան, երիտասարդ կոմպոզիտորը վերադարձել է Հայաստան և նույն թվականից սկզբում դասավանդել Երևանի կոնսերվատորիայում՝ գործիքագիտություն, ապա և մասնագիտական կոմպոզիցիա։ 1955-1956 թվականներին Ղազարոս Սարյանը Հայաստանի կոմպոզիտորների միության նախագահն էր, իսկ 1960-1986 թվականներին՝ Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի ռեկտորը։ Նրա գործունեությունն առանձնացել է պրոֆեսիոնալիզմի, ազգայինի, համաշխարհային ստեղծագործական նոր հայտնությունների ներդրման սկզբունքներով։ Իսկ 1986 թվից մինչև կյանքի ավարտը՝ 1998, եղել է ստեղծագործական ամբիոնի վարիչ։ Նրա ստեղծագործական դասարանում իրենց մասնագիտական կրթությունն են ստացել այսօր լայն ճանաչում ստացած կոմպոզիտորներ Տիգրան Մանսուրյանը, Ռուբեն Ալթունյանը, Ռուբեն Սարգսյանը, Ստեփան Լուսիկյանը, Վարդան Աճեմյանը, Արմենուհի Կարապետյանը և այլք։
1963-1967 թվականներին Ղազարոս Սարյանը, ստանձնելով առաջին տնօրենի պաշտոնը, ղեկավարել է Մարտիրոս Սարյանի տուն-թանգարանի կառուցման և առաջին ցուցադրության կազմակերպման աշխատանքները։
Հիմնական ստեղծագործություններ
Սիմֆոնիկ՝ Կամերային, գործիքային ստեղծագործություններ՝ Կինոերաժշտություն, գեղարվեստական ֆիլմեր՝
Հիշատակ
Ղազարոս Սարյանի անվամբ են կոչվում՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով Կատեգորիա:ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ Կատեգորիա:1920 ծնունդներ Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 30 ծնունդներ Կատեգորիա:Մայիսի 27 մահեր Կատեգորիա:1998 մահեր Կատեգորիա:Դոնի Ռոստով քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Երևան քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Կարմիր աստղի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշանակիրներ Կատեգորիա:«Մարտական ծառայությունների համար» մեդալով պարգևատրվածներ Կատեգորիա:Հայ ակադեմիկոսներ Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի ռեկտորներ
Միքայել Հրեշտակապետի կոթող (Սոչի)
Միքայել Հրեշտակապետի կոթող (Монумент Михаила-Архангела), կոթողային սյուն Երկնային զորքերի հրամանատար, Սոչի քաղաքի հովանավոր Միքայել Հրեշտակապետի քանդակով։ Գտնվում է Ռուսաստանի Դաշնության Կրասնոդարի երկրամասի Սոչի առողջարանային քաղաքի Կենտրոնական շրջանի Կուրորտնի պողոտայի ծառուղիներով հատվածում։
Նկարագրություն
Քանդակը ձուլված է բրոնզից, բարձրությունը 7 մետր է ։ Կոթողը կառուցվել է ճարտարապետ Սերգեյ Սուխորուկովի և քանդակագործ Վլադիմիր Զելենկոյի նախագծով, ձուլվել է բելառուսական «Օտմեննոյե լիտյո» ձեռնարկությունում։ Քանդակի հիմք են կարմիր գրանիտից պատրաստված հինգմետրանոց բարձրահարթակը և քսանմետրանոց երկաթբետոնե սյունը։ Կոթողը տեղադրվել է 2006 թվականի մայիսի 10-ին ։ Պատվանդանի վրա փակցված է բրոնզե ցուցանակ հետևյալ բառերով.
Միքայել Հրեշտակապետը Սոչի քաղաքի հովանավորն է, քանի որ քաղաքի գլխավոր տաճարի՝ Միքայել Հրեշտակապետի տաճարը նվիրված է այդ սրբին։ Միքայել Հրեշտակապետն ընկալվում էր որպես չար ոգիներին հաղթող, որոնք համարվում էին հիվանդությունների աղբյուր, և այդ հանգամանքով ևս նա կապվում է առողջարանային քաղաքի հետ ։
Պատմություն
Հուշակոթողը տեղադրվել է ժամանակակից Սոչի քաղաքի միջնաբերդի՝ Ալեքսանդրիա ամրոցի պաշտպանության ժամանակ զոհված ռուս զինվորների թաղման վայրից՝ եղբայրական գերեզմանից, ոչ հեռու ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի սյուներ Կատեգորիա:Սոչիի հուշարձաններ Կատեգորիա:2006 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Սաթե թևեր
«Սաթե թևեր» («Янтарные крылья»), 2003 թվականի ռուսական երկսերիանոց գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Անդրեյ Ռազենկովը  ։ Ֆիլմի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2003 թվականի օգոստոսի 14-ին Ռուսաստանում։
ՏՎ Ցենտր կինոընկերության և Սերգեյ Բոնդարչուկի անվան ստուդիայի համատեղ նախագիծն է։ Ֆիլմի երաժշտությունը գրել է ֆրանսիացի կոմպոզիտոր Միշել Լեգրանը։ Դերասանուհի Իրինա Սկոբցևան այս ֆիլմում իր դերի համար ստացել է Ստանիսլավ և Անդրեյ Ռոստոցկիների անվան մրցանակ Վիբորգի «Պատուհան դեպի Եվրոպա» կինոփառատոնում։
Սյուժե
Ֆիլմը պատմում է գերմանացի փաստաբանի և ռուսաստանցի դերասանուհու հանդիպման մասին։ Այդ հանդիպումը տեղի է ունենում Սուրբ ծննդյան երեկոյան։ Զույգը հանդիպում է հին Տալլինում գտնվող մի փոքրիկ խանութում։ Այսպես սկսվում է այդ սիրո պատմությունը՝ կապված հին առանձնատան հանելուկների հետ։
Միրժիևկա
Միրժիևկա (Миржіївка), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Նովոուշիցկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Միրժիևկա գյուղում բնակվում էր 76 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,719 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 105,7 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Նովոուշիցկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1376 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Դոմինիկ Հովարդ
Դոմինիկ Ջեյմս Հովարդ (Dominic James Howard, ), անգլիացի երաժիշտ, բրիտանական «Muse» ռոք խմբի թմբկահարը և կոմպոզիտորներից մեկը։
Ծնվել է 1977 թ. դեկտեմբերի 17-ին Անգլիայի Սթոքպորթ քաղաքում։ 9 տարեկան հասակում ծնողների հետ տեղափոխվել է Դևոն կոմսության Թինմութ քաղաք։ Հարվածային գործիքների վրա սկսել է նվագել 11 տարեկանից։ 1994 թվականի սկզբին իր ընկերներ Մեթյու Բելլամիի և Քրիս Վոլսթենհոլմի հետ միասին ստեղծում են "Gothic Plague" խումբը, որը շուտով վերանվանում են "Rocket Baby Dolls", և վերջապես "Muse", և այդ ժամանակից սկսվում է նրա պրոֆեսիոնալ երաժշտական գործունեությունը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի ռոք երաժիշտներ Կատեգորիա:Muse խմբի անդամներ Կատեգորիա:Անգլիացի թմբկահարներ Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Անգլիացի երաժիշտներ
Կեյձյո կայսերական համալսարան
Կեյձյո կայսերական համալսարան (京城帝國大學, 경성제국대학), Քեյդյո քաղաքի ճապոնական կայսերական համալսարաններից մեկն է, որը գոյություն է ունեցել 1924-ից 1946 թվականները։ Գտնվում է Տոսուտյո շրջանում (東崇町): Համալսարանի անունը կրճատվել է ինչպես «城大» (Դզյո Դայ)։
Համալսարանի պատմությունը
Համալսարանաում դասավանդում էին միայն ճապոներեն, այդ իսկ պատճառով ուսանողների մածամասնությունը էթնիկ ճապոնացիներ էին ։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո, երբ Կորեան անկախություն ձեռք բերեց, համալսարանը սկսեց պաշտոնապես կոչվել կորեերենով «Կյոնյան համալսարան» (경성대학) և դարձավ հետպատերազմյան Կորեայի առաջին համալսարանը։
1946 թվականի օգոստոսի 22-ին Կյոնսոնյան համալսարանը փակվել է ԱՄՆ-ի № 102 օկուպացիոն իշխանության հրամանով։ Ավելի ուշ դրա հիմնադրման վայրում կառուցվել է Գյուղական ազգային համալսարան։
Պլեսնևո
Պլեսնևո (Плеснево), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ուգրանսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 3 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ուգրանսկի շրջանի բնակավայրեր
Բուրկինա Ֆասոյի դրոշ
Բուրկինա Ֆասոյի դրոշը բաղկացած է երկու հավասար հորիզոնական մասերից։ Կենտրոնում տեղադրված է դեղին աստղ։ Կարմիր գույնը խորհրդանշում է երեկ, այսօր և վաղը հեղափոխության նահատակների, ամբողջ ժողովրդի զոհերի թափված արյունը։ Կանաչ գույնը խորհրդանշում է գյուղատնտեսական հարստությունը։ Ոսկի դեղին աստղը խորհրդանշում է ժողովրդավարական հեղափոխության գաղափարական ղեկավարությունը։ Դրոշի գույներն ավանդական պանաֆրիկային են։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ազգային դրոշներ Կատեգորիա:Բուրկինա Ֆասոյի պետական խորհրդանիշեր Կատեգորիա:1984 դրոշներ
Օս (համայնք)
Օս (Oss ), համայնք Նիդերլանդների Հյուսիսային Բրաբանտ մարզում։ Տարածքը 101,98 կմ² է, բնակչությունը՝ 76.599 (2011 թ.)։ Մեկ շնչի տարեկան միջին եկամուտը 13.000 եվրո է։
Կատեգորիա:Հյուսիսային Բրաբանտի համայնքներ
Աբուղամր Արտակի Պահլավունի
Աբուղամր Պահլավունի (10-րդ դար), Հայ իշխան Պահլավունիների իշխանական տոհմից, Արտակ Կամսարականի որդին, Գրիգոր Պահլավունու հայրը։ Նրա անունով է կոչվում Անի քաղաքի Աբուղամրենց Սուրբ Գրիգոր եկեղեցին (10-րդ դար)։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Պահլավունիներ
Տերեզոպոլիս դի Գոյաս
Տերեզոպոլիս դի Գոյաս (Terezópolis de Goiás), համայնք Բրազիլիայում՝ Գոյաս նահանգի կազմում։ Գտնվում է Գոյաս նահանգի կենտրոնական մարզում։ Մտնում է Շապադա դուս Վեադեյրուսի գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 3 481 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 774,635 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 4,5 մարդ/կմ²։
Վիճակագրություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Գոյաս նահանգի բնակավայրեր
Ազալա
Ագիտքոմ, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Օլթիի գավառում։ Գտնվում էր Օլթի քաղաքից մոտ 55 կմ հարավ։
Գյուղը նշված է եղել Լինչի քարտեզում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Սուրեն Բայրամյան
Սուրեն Նարպեյի Բայրամյան, բժիշկ, խմբագիր, մատենագետ։
Կենսագրություն
1955 թվականին ավարտել է Կահիրեի Գալուստյան ազգային, 1960-ին՝ Մարոնիտների երկրորդական վարժարանները, 1965 թվականին՝ Կահիրեի համալսարանը։
1982–1987 թվականներին՝ «Յուսաբեր» օրաթերթի խմբագիր։
Բժշկական և գիտական հոդվածներ է տպագրում եգիպտահայ և Սփյուռքի այլ պարբերականներում։
Լույս են տեսել Բայրամյանի «Հայ մամուլը Եգիպտոսի մէջ» (հայերեն՝ 2005 թվական, արաբերեն՝ 2013), «Հայ գիրքը Եգիպտոսի մէջ. 1888–2011» (2012, Կահիրե, Փոլ Քիլիճյան հրտարակչություն) մատենագիտական աշխատությունները։
Մրցանակներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ Կատեգորիա:Հայ մատենագետներ Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Ժեկինո
Ժեկինո (Жекино), գյուղ Ռուսաստանի, Նիժնի Նովգորոդի մարզի Վաչսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Վաչսկի շրջանի բնակավայրեր
Նով
Նով (Noves), համայնք Ֆրանսիայի Պրովանս Ալպեր Լազուր ափ մարզի Բուշ դյու Ռոն գավառում ։
Բնակչությունը 2012 թվականի դրությամբ կազմում է 5293 մարդ, բնակչության խտությունը՝ 189.58 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 27.92 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 590 կմ հարավ, Մարսել քաղաքից` 75 կմ հյուսիս-արևմուտք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 3289 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 2517-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 772։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 76,5 %։ 2517 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 2207 անձ (1178 տղամարդ և 1029 կին)։ Գործազուրկ են եղել 310 անձ (128 տղամարդ և 182 կին)։ 772 անաշխատունակներից 250-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 274-ը` թոշակառուներ, իսկ 248-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Պորտյանոյ Վիս
Պորտյանոյ Վիս (Портяной Вис), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով, Նենեցյան ինքնավար օկրուգով։ Գետաբերանը գտնվում է Գորոդեցկայա գետի աջ ափին՝ 6 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 8 կմ։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթաավազանը՝ Պեչորա գետի ավազաների վտակները մինչև թափվելը Ուսա, գետի գետային ավազանը՝ Պեչորա ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Գերի (Կիպրոս)
Գերի, մեծ գյուղ Կիպրոսի Հանրապետության Նիկոսիայի շրջանում, մայրաքաղաք Նիկոսիաից 10 կմ հարավ-արևելք։ 2001 թվականին բնակչությունը կազմել է 6,643 մարդ։ Ըստ 2011 թվականի մարդահամարի՝ գյուղի բնակչությունը կազմում է 8235 մարդ։ 2011 թվականի հանրաքվեի արդյունքում Գեիրն դարձավ համայնք։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նիկոսիայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Կիպրոսի գյուղեր
Սարիզքյոյ
Սարիզքյոյ, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Ջանիկի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Ծավ (գետ)
Ծավ, Բասուդ, Բասութագետ, Բասուտ, Ցավ, գետ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Արաքսի ձախ վտակը։ Ստորին հոսանքի շրջանում կոչվում Է Խաչինշայ կամ Շիկահող։ Կազմվում է Շիշկերտ և Մազրա վտակներից։ Սկիզբ է առնում Խուստուփ լեռնազանգվածի հյուսիս–արևմտյան լանջերից և լեռնային V-աձև հովտով արևմուտքից հոսում է դեպի արևելք՝ մտնելով Արցախի սահմանը։ Արաքսին է միանում Երևան—Բաքու երկաք գծի Մինջևան կայարանից 4—5 կմ հարավ–արևմուտք։ Երկարություն 42 կմ (Հայաստանում՝ 27 կմ), ավազանը՝ 356 քաո. կմ (Հայաստանում՝ 195,5 քառ կմ)։ Հիմնականում ունի անձրևաձն–հալքային սնում և հորդանում է ապրիլ- մայիս ամիսներին, վերին հոսանքում՝ ստորերկրյա ջրերից։ Տարեկան միջին ծախսը 1,15 մ³/վրկ է, հոսքը՝ 36,2 միլիոն մ³։ Ծավի հովտում, համանուն գյուղի մոտ, 1979 թվականի դրությամբ եղել է սոսու մեծ արգելավայր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության գետեր Կատեգորիա:Արաքս գետի վտակներ
Հլողինք
Հլողինք, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խուլփի գավառակում կամ Սասունի Տալվորիկ գավառակում։ Գտնվում էր Տալվորիկ գյուղից 1-2 կմ արևմուտք։
Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր։
Պատմություն
1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ Հլողինքն ամբողջովին ավերվել և ամայացել է։
Սրբավայր
Հլողինքն ուներ '''Ս. Մամաս''' անունով ավերակ ուխտատեղի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Աուդ-Բեյերլանդ
Աուդ-Բեյերլանդ (Oud-Beijerland ), համայնք Նիդերլանդների Հարավային Հոլանդիա մարզում։ Տարածքը 18,76 կմ² է, բնակչությունը՝ 24.002 (2011 թ.)։ Մեկ շնչի տարեկան միջին եկամուտը 13.700 եվրո է։
Կատեգորիա:Հարավային Հոլանդիայի համայնքներ Կատեգորիա:1559 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Բիյամբարե
Բիյամբարեն ճանաչվել է որպես հատուկ պահպանվող բնական տարածք (մակերեսը՝ 370.3 հա) ։ Կատարվել է ենթակառուցվածքի վերակառուցում՝ կառուցվել են արահետներ, տեղադրվել են էլեկտրական լուսավորություն, տեղեկատվական վահանակներ և այլն։
Օպտիմալ բարձրությունը ծովի մակարդակից (միջինը մոտավորապես 950 մ), խիտ փշատերև անտառները, մարգագետինները, լճեր և անձավներ ունեցող երկու գետերը, ութ քարանձավները, քարքարոտ զանգվածները և մաքուր օդը հիանալի պայմաններ են ստեղծում լեռնագնացության, քարանձավագիտության, դահուկային սպորտի, դեղաբույսերի, սնկի հավաքման կամ պարզապես արշավների և էքսկուրսիաների համար։
Բիյամբարեի միջին մասը կարստային անկյունն է այնպիսի բնորոշ առանձնահատկություններով, ինչպես քարանձավները, կորսվող գետերը, ձագարաձեւ իջվածքները և ժայռային զանգվածները։ Ութ քարանձավները գտնվում են բավականին փոքր տարածքում, երեք մակերևույթների վրա։ Դրանցից ամենաճանաչվածը՝ միջին քարանձավը, երկար ժամանակ հաճախ են այցելում զբոսաշրջիկները։ Քարանձավն ունի 420 մ երկարություն (հիմնական մուտքը, չհաշված մասնաճյուղերը) և չորս տարածք՝ ստալակտիտներով և ստալագմիտներով։ Չորրորդ տարածքը ամենամեծն է (մոտ 60 մ տրամագծով և 15-30 մ բարձրությամբ)։ Այն նաև կոչվում է «համերգային դահլիճ»՝ ակուստիկ էֆեկտների պատճառով։ Վերին քարանձավը ամենահինն է։ Այն այնքան էլ գրավիչ չէ զբոսաշրջիկների համար, այնուամենայնիվ այնտեղից շրջապատի գեղեցիկ տեսարաններ են բացվում։ Ներքևի քարանձավը նույնպես բաց է այցելության համար։
Պետրոսաշեն
Պետրոսաշեն, գյուղ Արցախի Հանրապետության Հադրութի շրջանում։ Մտնում էր Խծաբերդ համայնքի մեջ։ Գտնվում էր Հադրութ քաղաքից 20-21 կմ արևմուտք, Խծաբերդ գյուղից 3 կմ հարավ-արևմուտք, լեռնային, անտառապատ վայրում։
Պատմություն
Եղել է զուտ հայաբնակ գյուղ։
1990-ականներ հայ-ադրբեջանական պատերզամից հետո չի վերաբնակեցվել ։
Բնակչություն
1974 թվականին ուներ 24, իսկ 1984 թվականին՝ 14 հայ բնակիչ, որոնք այստեղ էին եկել 1905 թվականին՝ Լաչինի շրջանի Հարար գյուղից։
Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու բանջարաբուծությունն էր։
Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղն ուներ Ս. Ստեփանոս անունով եկեղեցի (XII դար)։ Մոտակայքում գտնվում էր Ղոշարխաչ բնակատեղին, Զորիի (Ղալալավի) քարայրը և Թովմասի բերդը (IX դար) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հադրութի շրջանի գյուղեր
Նովայա Գուտա (գյուղ, Նովոուշիցկի շրջան)
Նովայա Գուտա (Нова Гута), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Նովոուշիցկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Նովայա Գուտա գյուղում բնակվում էր 325 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1284 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 253,12 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Նովոուշիցկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1662 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Շահմասուր
Շահմասուր, գյուղ ԱՀ Մարտակերտի շրջանում` շրջկենտրոնից 56 կմ հարավ-արևմուտք` 1050 մետր բարձրության վրա։
Աշխարհագրություն
Համայնքը լեռնային է, ունի 477․76 հա տարածք, որոնցից 136․53 հա տարածքը գյուղատնտեսական նշանակության, 283․53 հա անտառային հողեր։ Շահմասուր համայնքի սահմանային գոտով հոսում է Խաչեն գետի վտակը։
Ջրամատակարարման իրականացվում է համայնքի կողմից՝ ինքնահոս եղանակով, համակարգը սնվում է 1 ակունքից։ Համայնքի տարածքում առկա են թվով 9 աղբյուրներ՝ « Տնջրեն տակեն», « Ջրին ձորին», «Ճղպրաթաղի», «Մեյդանեն», «Պուղունց», «Խոնչ», «Խուզլանեն», « Վետանց աղբյուր», և «Վարդուտ տեղամաս» (թթու ջուր)։
Շահմասուրն Արցախյան ազատամարտին
1989 թվականին Շահմասուրում կազմավորվել է կամավորական ջոկատ (հրամանատարներ՝ Մ. Ստեփանյան, Յ. Հակոբյան, Հ. Բաղդասարյան), որն առանձին, իսկ 1992 թվականից Խաչենի գումարտակի կազմում մասնակցել է Մարտակերտի (Կիչան, Չլդրան, Սրխավենդ, Կոճողոտ, Մատաղիս, Չարեքտար, Գետավան, Չափար, Ումուդլու, Հակոբ Կամարի) և այլ շրջանների ինքնապաշտպանական ու ազատագրման մարտերին։ Շահմասուրից հրամանատարներ են եղել Նորայր Դանիելյանը, Յ. Հակոբյանը։ Շահմասուրից զոհվել են երկու ազատամարտիկներ ։
Աուդե Էյսելստրեյկ
Աուդե Էյսելստրեյկ (Oude IJsselstreek ), համայնք Նիդերլանդների Խելդերլանդ մարզում։ Տարածքը 136,47 կմ² է, բնակչությունը՝ 39.942 (2011 թ.)։ Մեկ շնչի տարեկան միջին եկամուտը 12.100 եվրո է։
Շահմասուր
Բնակչություն
2015 թվականին Շահմասուր համայնքի բնակչության թվաքանակը կազմում է 148 մարդ, կա 40 տնտեսություն։
Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
Աուդե Էյսելստրեյկ
Կատեգորիա:Խելդերլանդի համայնքներ
Շահմասուր
Տնտեսություն
Համայնքում գործում են գյուղապետարան, մշակույթի տուն, բուժկետ, հիմնական դպրոց։ Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ՝ անասնապահությամբ և հողագործությամբ։
Ենթակառուցվածքներ
Համայնքն ապահովված է էլեկտրաէներգիայով, առկա է գազամատակարարման համակարգ։ Հեռուստատեսությունը և ռադիոն համայնքում հասանելի են։ Ինտերնետ ծառայությունը հասանելի է։ Գործում է 2,5 G բջջային կապի համակարգը, անլար հեռախոսակապն առկա է։
Միքայել Իսպիրյան
Միքայել Սիսակի Իսպիրյան, հայ մարզիչ, մանկավարժ։ Պատմական գիտությունների դոկտոր (2000), պրոֆեսոր (1997): ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ, ՀՀ (1991), ԽՍՀՄ վաստակավոր մարզիչ (1992): ՀՀ ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի վաստակավոր աշխատող (2000):
Շահմասուր
Պատմամշակութային հուշարձաններ
Գյուղում կան պատմամշակույթային հուշարձաններ՝ եկեղեցի «Խաչին ձոր» (12-13 թթ), եկեղեցի (19-րդ դ․), գերեզմանոց (18-19-րդ դդ.), գերեզմանոց (11-13-րդ դդ․), աղբյուր (19-րդ դդ․), հաշվառված է 56 հուշարձան։ Շրջակայքում հայտնի են Խանաթոռի և Նահատակի լեռնապատ, Ծաղկի խաչ հնավայրերը։
Միքայել Իսպիրյան
Կենսագրություն
Միքայել Իսպիրյանը ծնվել է 1937 թվականի հուլիսի 8-ին, Կոտայքի մարզի Գառնի գյուղում։ 1959 թվականին ավարտել է Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտը, 1969 թվականին՝ Երևանի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ 1969-1974 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ ֆուտբոլի ֆեդերացիայի փոխնախագահ, 1981-1994 թվականներին և 2003 թվականից՝ ՀՀ սպորտկոմիտեի առաջին փոխնախագահ, 1994-2003 թվականներից՝ Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտի պրոռեկտոր, 1990 թվականին՝ Հայաստանի ազգային օլիմպիական կոմիտեի փոխնախագահ։ 1995 թվականին եղել է ՀՀ լեզվի պետական տեսչության հայերենի բարձրագույն խորհրդի մարզական տերմինաբանության հանձնաժողովի նախագահ ։
Շահմասուր
Հասարարակական կառույցներ
2015 թվականի դրությամբ համայնքում գործում էր գյուղապետարան, մշակույթի տուն, բուժկետ, հիմնական դպրոց, որտեղ սովորում էին 23 աշակերտներ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մարտակերտի շրջանի գյուղեր Կատեգորիա:Մարտակերտի շրջանի բնակավայրեր
Միքայել Իսպիրյան
Կենսագրություն
Աշխատանքները վերաբերում են Հայաստանում ֆիզկուլտուրայի և օլիմպիական շարժման պատմությանը, հայերեն մարզական տերմինաբանությանը, ֆիզկուլտուրայի և սպորտի իրավական հիմունքների գիտական ուղղությանը։ Բազմաթիվ գիտական աշխատանքների և 15 ծավալուն մենագրությունների հեղինակ է։