cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կնոջ գլխի հայկական հարդարանք
Կիլիկիայի կանանց գլխի հարդարանք
Կիլիկիայում կանանց գլխի հարդարանքին բնորոշ էր գունագեղությունը։ Աղջիկներն ունեին 2-5 ծամ, որոնց ծայրերից կախել են մեկական ծամուկ ժապավեն։ Դրա նպատակն էր՝ հյուսերը հասցնել մինչև կրունկները։ Ժապավենը զարդարել են ուլունքներով և արծաթյա զարդերով։ Ուլնիայում աղջիկները դրել են կարմիր ֆես, որը հատուկ էր նաև տղաներին։ Ֆեսը զարդարել են 2 եղանակով․ Երկրորդ կարգի ֆեսը կոչվել է սարախուճ։ Կանայք առաջին սպիտակ գլխաշորի(վզնոց) վրա կապել են երկրորդ գլխաշորը՝ ճակտի։ Սա քառանկյունաձև էր, ծալվել է եռանկյունաձև։ Վրայից կապել են մի քանի դաջածո գլխաշոր։ Վերջին գլխաշորը ծածկել է ամբողջ դեմքը։ Ծայրերին կարված արծաթյա շղթայով այն ամրացվել է գլխին։ Ճակատակալը դրամների շարան էր, զարդարել է կանանց ճակատամասը և ծածկվել գլխաշորի տակ։ Ըստ Կիլիկիայում գործած սովորության՝ 8-10 տարեկանից հետո աղջիկը ծածկել է դեմքը տղամարդկանցից։ նշանված աղջիկը ևս պետք է գլուխը ծածկեր իր նշանածին հանդիպելիս։ Որոշ պահպանված տեղեկությունների համաձայն՝ 20-25 մ կտավով պատրաստված բազմաթիվ գլխաշորերով գլուխը փաթաթելու սովորության հետևանքով երբեմն ամուսինը տարիների ընթացքում իր կնոջ դեմքը չի տեսել ։
Տրապիզոնի կանանց գլխի հարդարանք
Տրապիզոնի կանանց գլխի հիմնական հարդարանքը թասակն էր՝ թարքոշ, թաբլա։ Թասակը պատրաստվել է արծաթից, զարդարվել դրվագանման կամ զուգաթելի (մանրարուրք) եղանակով արված բուսանախշերով։ եթե Արևմտյան Հայաստանի որոշ գավառներում (Վասպուրական, Տուրուբերան, Աղձնիք) թասակն ամրացվել է գլխարկին որպես զարդ՝ եզրերին կախված շղթաներով ու մահիկների զարդերով, ապա Տրապիզոնում թասակ-թաբլան ինքն է ծառայել որպես «գլխարկ»։ Գործածվել է նաև թաբլայի երկրորդ տեսակը, որը կարվել է մետաքսե կտորից և սև կամ կարմիր մահուդից։ Այս թաբլան ասեղնագործվել է բուսական և երկրաչափական նախշերով։ Թաբլան գլխին կաել են երկու կապիչով հյուսերի տակ։
Սեբաստիայի կանանց գլխի հարդարանք
Սեբաստիայում կանայք ունեին մանր հյուսեր, որոնք միացնում էին զարդակապով։ Զարդկապի ուլունքազարդ ծայրերը ականջների տակով կախել են թիկունքի վրա։ Աղջիկները կապել են բուսանախշերով դաջածո գլխաշոր։ Մազերի հյուսերի վրայով մազկապ են կախել։ Որպեսզի մազկապը կանոնավոր մնար, ուսերից ներքև կապել են ժապավեն՝ կապույտ ուլունքներով զարդարված։ Աղջիկների գլխի հարդարանքում գործածելի էր արախչին։ Տարեց կանանց գլխի հարդարանքը տափակ ֆեսն էր, որի վրայից ծածկել են կարմիր գլխաշոր։ Յուրօրինակ էր կանանց հարսանեկան տարազը, հատկապես գլխակապման ձևը։ Ա․Պատրիկը նկարագրել է, որ Մանճըլըգ գյուղում, օրինակ, նորահարսի բարձրադիր խույրը սպիտակ քողով ծածկելուց հետո զարդարել են ուլունքներից ու գունավոր փետուրներից կազմված 3 փնջիկով(ճղա)։ Ճղան նաև սիմվոլիկ նշանակություն է ունեցել։ Հարսի զգեստի ամբողջական համալիրի՝ հալավիմեջ կարևոր է եղել գլխի պեթլա կոչված ծածկոցը, որը կարվել է կարմիր դիպակից կամ սնդուսից։ Գյուղերում կանանց գլխի հարդարանքի մասերից էր դեղին փայլուններով զարդարված ափուխ գլխաշորը։ Այն ճակատում միացել է ուռուցիկ ճակատակալին՝ պոլոզին։
Լոռու կանանց գլխի հարդարանք
Լոռու կանայք ևս քունքերին ճալվեր են արել։ Ծամերը երկու հատ էին։ Մազերին կապել են սպիտակ լաչակ։ Ծայրերը ծնոտի տակով խաչաձևելուց հետո գագաթին ամրացվել են հանգույցով կամ գնդասեղով։ Կանանց գլխի հարդարանքի կարևոր մաս էր գավուրճելլա կոչվող ճակատակալը։ Այն ստվարաթղթե շրջանակ էր՝ կրողի գլխի շրջագծին համապատասխան, երեսպատված բամբակյա և թավշե կտորով։ Ճակատակալը ծոծրակում ամրացվել է կապիչներով։ Գլխահարդարանքի մաս էր նաև կոպին՝ ճակատակալի ներսից դրվող, կենտրոնը հաստ, ծայրերը բարակ, պատված էր մետաքսյա երկնագույն, սպիտակ, կապույտ կտորով։ Գլխի հարդարանքի չորրորդ մասն էր գլխաշորը(շալ), որը քառանկյունաձև էր, և եռանկյունաձև ծավալով կապվել է այսպես․ձախ կողմի ծայրը բերանի վրայով տարվել է աջ կողմը և աջը ծալվել դրա վրա, տարվել ետև, ապա ծոծրակի վրայով բերվել է ձախ կողմի ականջի մոտ և ամրացվել։ Այսպիսով՝ շալ գլխաշորը ծառայել է երկու նպատակի՝ ծածկել գլուխը և դարձել քթկալ։ Տարեց կանանց գլխի հարդարանքում գավուրճելլան և կոպին չեն եղել․ դրանց փոխարեն կիրառվել է աղլուխ- գլխաշորը։
Աղբյուրներ
Նազիկ Ավագյան, «Հայկական ժողովրդական տարազը»,Հայկական ՍՍՀ ԳԱ, Երևան, 1983։
Տես նաև
Ճակատանոց
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական տարազ Կատեգորիա:Զարդարանքներ Կատեգորիա:Գլխարկներ Կատեգորիա:Հայկական մշակույթ
If I Could (երգ)
If I Could, բրիտանացի երաժիշտ Ուայլիի և Էդ Շիրանի սինգլը։ Սա Ուայլիի «Chill Out Zone» ստուդիական ալբոմի երկրորդ սինգլն է։ Սինգլը թողարկվել է 2011 թվականի մայիսի 15-ին Մեծ Բրիտանիայում։ Սինգլի տեսահոլովակը թողարկվել է 2011 թվականի մայիսի 1-ին։ Տեսահոլովակը նկարահանվել է Քինգսթոնի, Յամայկայի կողմից և ռեժիսորն է Բեն Փեթերսը ։
Նենեցյան ինքնավար օկրուգ
Նենեցյան ինքնավար օկրուգ (Ненецкий автономный округ), ինքնավար օկրուգ Ռուսաստանի կազմում, Ռուսաստանի ֆեդերացիայի միավոր։ Մայրաքաղաքն է Նարյան-Մառ քաղաքը։
Սահմանակից է Ռուսաստանի Արխանգելսկի և Տյումենի մարզերի հետ, և հարավում Կոմի Հանրապետության հետ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նենեցյան ինքնավար օկրուգ Կատեգորիա:Ռուսաստանի դաշնային բաժանում
Քիշ (Արդահանի գավառ)
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Շամոնինո
Շամոնինո (Шамонино, Шамонин), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ուֆիմսկի շրջանի կազմում։
Սամարա
Բնակչությունը՝ 1 172 348 (2014)։ Բնակչության թվով Ռուսաստանի յոթերորդ խոշոր քաղաքը։ Ագլոմերացիայի շրջանակներում (բնակչության թվով երրորդն է Ռուսաստանում) բնակվում է ավելի քան 2,7 մլն. մարդ։
Շամոնինո
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 21 մարդ։
Սամարա
Խոշոր տնտեսական, տրանսպորտային, գիտակրթական և մշակութային կենտրոն է։ Արդյունաբերության հիմնական ճյուղերն են մեքենաշինությունը, նավթաարդյունաբերությունը և սննդի արդյունաբերությունը ։
Շամոնինո
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ուֆիմսկի շրջանի բնակավայրեր
Սամարա
Սամարան հիմնվել է թագավոր Ֆեոդորի հրամանով 1586 թվականին, որպես Սամարա քաղաքի պահակային ամրոց։ 1935-1991 թվականներին քաղաքը կրում էր Կույբիշև անվանումը՝ խորհրդային կուսակցական և պետական գործիչ Վալերիան Վլադիմիրովիչ Կույբիշևի պատվին ։ Սամարայում է գտնվում Ռուսաստանի ամենաերկար առափնյակը և Եվրոպայում երկաթուղային ամենաբարձր շենքը ։ Բացի այդ, Կույբիշևի անվան հրապարակը Եվրոպայի ամենամեծ հրապարակն է։
Սամարան մտնում է Մերձվոլժսկի դաշնային շրջանի մեջ (օկրուգ)։
Աշխարհագրական դիրք
Սամարան գտնվում է Սամարայի Աղեղի դիմաց, Վոլգա գետի ձախ ափին, Սամարա և Սոկ գետերի վտակների միջև։ Քաղաքը հյուսիսում ունի անկանոն կտրտված ձև։ Միջօրեականային ուղղության երկայնությունը կազմում է 50 կմ, իսկ լայնությունը՝ 20 կմ ։ Աշխարհագրական կոորդինատներն են (քաղաքի պատմական հատվածը)՝ հյուսիսային լայնության 53°12′ և արևելյան երկայնության 50°06′։ Քաղաքի տարածքի մակերեսը կազմում է մոտ 541 կմ² ։
Ժամային գոտի
Սամարան գտնվում է Սամարայի ժամային գոտում։ Համաշխարհային կոորդինացված ժամանակի (UTC) ուղղությամբ տեղաշարժի հարաբերությունը կազմում է +4։00 ժամ։ Մոսկվայի ժամանակի հարաբերությամբ ժամային գոտին ունի +1 ժամ մշտական տեղաշարժ և Ռուսաստանում նշվում է որպես MSK+1։ 2010-2014 թվականները քաղաքում և մարզում գործում էր մոսկովյան ժամանակը։ 2014 թվականի հոկտեմբերի 26-ից տարածաշրջան վերադարձվել է Սամարայի ժամանակը (MSK+1)։
Ռելիեֆ
Քաղաքը տեղակայված է նոր (կայնոզոյան) գոյացությունների վրա, որոնք ընկած են պերմյան և քարաածխային հանքատեսակների վրա, որոնք գոյացել են 240-300 միլիոն տարի առաջ։ Արխեյան դարաշրջանի բյուրեղային հիմքը ընկած է 1400-1600 մ խորության վրա։ Քաղաքի ռելիեֆը չափավոր լեռնային է։ Առավելագույն բարձրությամբ աչքի է ընկնում քաղաքի հյուսիսային մասը (Կրասնոգլինսկի շրջան), որի կազմի մեջ մտնում են Սոկոլի լեռները։ Տեղանքի ամենաբարձր կետը, որը մտնում է Սամարայի վարչական քաղաքային սահմանների մեջ, Տիպ Տյավ լեռը՝ ծովի մակարդակից 286 մ։ Հարավ-արևմուտքում, Վոլգա գետի երկայնքով, որոշ վայրերում կիրճերով բաժանված տեղանքը աստիճանաբար նվազում է մոտավորապես մինչև Հեղափոխության հրապարակը, ինչից հետո արագորեն նվազում է մինչև բարձրության նվազագույն մակարդակը, որը ծովի մակարդակից 28 մ է և համընկնում է Վոլգա գետի մակարդակի հետ։ Հարավում և հարավ-արևելքում, ընդհուպ մինչև Հաղթանակի փողոցը տեղանքը ավելի կտրուկ է նվազում, այնուհետև շատ դանդաղ նվազում է ընդհուպ մինչև նվազագույն բարձրությունը, որը համընկնում է Սամարա գետի մակարդակի հետ (նույնպես ծովի մակարդակից 28 մ)։
Վոլգա գետի կողմից գերակշռում են ավազոտ հողերը, իսկ Սամարա գետի կողմից՝ կավահողերը։
Կլիմա
Կլիման չափավոր մայրցամաքային է։ Քաղաքային շրջանի հյուսիսից մինչև հարավ առավել արտահայտված է մայրցամաքային չոր կլիման, ինչը պայմանավորված է Վոլգայի գետային օդային հոսքի ազդեցությամբ։ Միջին ամսական ամառային և ձմեռային ջերմաստիճանների տարբերությունը հասնում է 31 °C, իսկ բացարձակ էքստրեմումների տարբերությունը՝ 83 °C։ Տեղումների առավելագույն քանակը թափվում է հուլիսին և հունիսին։ Ձմռանը գերակշռում են հարավային, գարնանը և ամռանը՝ հյուսիսային, աշնանը՝ հարավարևմտյան և հարավային քամիները ։
Սամարայում օդի ջերմաստիճանի բացարձակ առավելագույնը (1936 թվականից տարվող օդերևութաբանական դիտարկումների ժամանակահատվածի ընթացքում) կազմում է 39,9 °C ստվերում (օգոստոսի 2, 2010)։ Նախկին ռեկորդը կազմում էր 39,0 °C ստվերում (1984 թվականի հուլիս)։
Օդի ջերմաստիճանի բացարձակ նվազագույնը նույն ժամանակահատվածում գրանցվել է 1942 թվականի հունվարի 22-ին և կազմում է -43 °C։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքներ Կատեգորիա:1586 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանով պարգևատրվածներ
Հովհաննես Դարբինյան
Հովհաննես Դարբինյան (Չիլինկերյան) ( -), հայ գեղանկարիչ։
Կենսագրություն
1937-1942 թվականներին սովորել է Բեյրութի Ժորժ Միշլեի արվեստանոցում։ Ցուցահանդեսներ ունեցել է 1946 թվականից։ 1956, 1961 թվականներին կազմակերպել է անհատական ցուցահանդեսներ Բեյրութում։ Ապրել և ստեղծագործել է Բեյրութում ։
Մատենագրություն
Կարո Բարսեղյան, Ժան Դարբինյանի ցուցահանդեսը, «Սփյուռք» 1962, 14 հունիսի
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ Կատեգորիա:1908 ծնունդներ Կատեգորիա:Կյուրին քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Բեհրուզ Վոսուգի
Բեհրուզ Վոսուգի (, ծննդյան անունը Խալիլ Վոսուգի, ) իրանցի դերասան, հեռուստահաղորդավար և մոդել, նկարահանվել է ավելի քան 90 ֆիլմերում և պիեսներում , նա նաև աշխատել է հեռուստատեսությունում, ռադիոյում և թատրոնում։ Նրա աշխատանքը նրան ճանաչում է բերել մի քանի միջազգային կինոփառատոներում, այդ թվում՝ 1974 թվականին Հնդկաստանի միջազգային կինոփառատոնի լավագույն դերասանի և 2006 թվականին Սան Ֆրանցիսկոյի միջազգային կինոփառատոնի Կյանքի նվաճումների մրցանակները ։
Անձնական կյանք
Բեհրուզը ծնվել է Իրանի Խոյ քաղաքում։ Նա տեղափոխվել է Թեհրան, երբ դեռահաս էր։ Նա ունի երկու եղբայր՝ Չանգիզ Վոսուգին և Շահրադ Վոսուգին։ Վոսուգին ամուսնացել է 1970-ական թվականներին իրանցի երգչուհի Գուգուշի հետ, սակայն նրանց ամուսնությունը կարճ է տևել ։ Ներկայումս նա ապրում է Կալիֆորնիայի Մարին կոմսությունում իր կնոջ՝ Քաթայուն «Քեթի» Ամջադիի հետ (նաև հայտնի է որպես Քեթրին Վոսուգի) ։
Կարիերա
Նա սկսեց նկարահանվել Սամվել Խաչիկյանի հետ «Թուֆան դար Շահրե Մա» և Աբբաս Շաբավիզի «Գոլ գոմշոդեհ» (1962) ֆիլմերում և դարձավ գլխավոր աստղ՝ «Քեյսար» (1969) վրեժխնդրության դրամայում, որի ռեժիսորը Մասուդ Քիմիային է։ Այս դերի համար Վոսուգին ստացել է Սեպաս կինոփառատոնի լավագույն դերասանի մրցանակը։ Նա շարունակեց համագործակցել Կիմիայինի հետ ևս հինգ ֆիլմերում, այդ թվում՝ «Դաշ Ակոլ» (1971)։ Նրա հաջորդ համագործակցությունը Կիմիայինի հետ եղել է « Եղնիկը » (1974) ֆիլմը, որտեղ նա խաղացել է Սեյեդ Ռասուլի դերը։ Վոսուգիի ամենահայտնի կատարումը Զար Մոհամադի դերն էր՝ արդարություն փնտրող գյուղացու դերը «Թանգսիր» (1973) ֆիլմում, որի ռեժիսորն է Ամիր Նադերին։ 1975 թվականին Վոսուգին հայտնվեց «Մեղվի փեթակ» ֆիլմում՝ Էբիի դերում։ 1978 թվականին նա համագործակցեց Ալի Հաթամիի հետ մեկ այլ ֆիլմում՝ «Սուտեհ-Դելան»։ Նա առաջին իրանցիներից էր,ով հայտնվեց ամերիկյան և եվրոպական համատեղ արտադրություններում, ինչպիսիք են «Քարավանները» (1978), նկարահանվելով Էնթոնի Քուինի, Ջենիֆեր Օ'Նիլի և Մայքլ Սարազինի հետ։ Նա նաև հայտնվեց «Անհաղթ վեցը» (1970) Կուրդ Յուրգենսի հետ, և «Սֆինքսը» (1981) Ֆրանկ Լանգելլայի և Լեսլի-Էն Դաունի հետ։ 2000 թվականին, Սան Ֆրանցիսկոյի կինոփառատոնի մրցանակաբաշխության ժամանակ, Աբաս Քիառոստամիին շնորհվեց Ակիրա Կուրոսավայի մրցանակը ռեժիսուրայի ոլորտում կյանքի վաստակի համար, բայց այնուհետև այն հանձնեց Վոսուգին իրանական կինոյում ունեցած ավանդի համար : Բացի իր դերասանական կարիերայից, 2012-ին Վոսուգին եղել է իրանական Նուռ կինոփառատոնի պաշտոնական մրցատյան։ Նա մրցատյան է Պարսկական տաղանդների շոուի ժամանակ։
Հատկանշական ֆիլմեր
Նրա ամենահայտնի ֆիլմերն են «Քեյսար» (1969), «Անհաղթ վեցը» (1970), «Ռեզա Մոտորին» (1970), «Դաշ Ակոլ»(1971), «Տուղի» (1971), «Դեշնե» (1972), «Բալուչ» (1972), «Թանգսիր» (1973)։ Եղնիկը (1974), «Զաբիհ» (1975), «Մամալ Ամրիկայի» (1975), «Կանդուն» (1975),«Համսաֆար» (1975), «Սուտեհ-Դելան» (1978), Քարավաններ (1978) և Սֆինքս (1981)
Սոլենոիդ
Սոլենոիդ (ֆրանսերեն solénoïde, կազմված հունարեն solen "խողովակ, գլան" + eidos "ձև, տեսք" բառերից ), մեկուսացված մետաղալարի գլանաձև փաթույթ, կազմված համաչափ քայլով գալարների շերտից։ Եզրն առաջադրել է ֆրանսիացի ֆիզիկոս Անդրե Մարի Ամպերը պարուրաձև փաթույթի համար.
Սոլենոիդի երկարությունը զգալիորեն մեծ է տրամագծից։ Ներքին խոռոչի միջին մասում մագնիսական դաշտն ուղղված է սոլենոիդի առանցքին զուգահեռ և համասեռ է։ Մագնիսական դաշտի լարվածությունը համեմատական է հոսանքի ուժին և, որոշ մոտավորությամբ, գալարների թվին։ Սոլենոիդի արտաքին մագնիսական դաշտը նման է ձողաձև մագնիսի դաշտին։ Երբ սոլենոիդի ներքին խոռոչի մեջ երկաթե միջուկ է դրվում, վերջինս մագնիսանում է հոսանքի դաշտով և մագնիսական ինդուկցիայի հոսքը սոլենոիդում խիստ աճում է (էլեկտրամագնիս)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մագնիսականություն Կատեգորիա:Արագաչափերի ֆիզիկա Կատեգորիա:Էլեկտրական սարքեր
Նովայա Վասիլևկա (գյուղ, Դիկանկայի շրջան)
Նովայա Վասիլևկա (Нова Василівка), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Դիկանկայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1859 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Նովայա Վասիլևկա գյուղում բնակվում էր 5 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,845 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 5920 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Դիկանկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1859 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Շավարշ Գարագաշ (դերասան)
Շավարշ (Պողոս) Գարագաշ, հայ դերասան։
Կենսագրություն
Ծնվել է Կոստանդնուպոլիսում։ Նախնական կրթությունն ստացել է տեղի Մխիթարյանների դպրոցում, ապա ուղարկվել է Վենետիկ, որտեղ երեք տարի սովորելուց հետո վերադարձել է Կոստանդնուպոլիս։ Խաղացել է Արշակ Պենկլյանի խմբում սկսած 1893 թ.-ից։ Առաջին անգամ հանդես է եկել «Ջաղացպանի աղջիկը» պիեսում։ Քյուչյուկ Իսմայիլի խմբում խաղացել է որպես երկրորդ տենոր։ Ա.Պենկլյանի հետ խաղացել է Տ. Չուխաջյանի «Լեբլեբիջի հոր-հոր աղա» օպերետում։ Պատերազմից հետո աշխատել է հայկական և թուրքական խմբերում։ Գլխավոր դերերից են Օթելլո, Կորրադո և այլն։ 1930-ականներին ղեկավարել է պոլսահայ «Ազգային դրամատիկ» թատերախումբը, հիմնականում աշխատել է Ա.Մնակյանի խաղացանկով ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:1874 ծնունդներ Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլիս քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:1941 մահեր Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Շամսուտդին (գյուղ, Բիրսկի շրջան)
Շամսուտդին (Шамсутдин, Шәмсетдин), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բիրսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 89 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բիրսկի շրջանի բնակավայրեր
MARK փուչիկի պատմությունը
MARK փուչիկի պատմությունը, 2008 թվականի հայկական ֆիլմ։ Նկարահանվել է Հայաստանի ազգային կինոկենտրոնի կողմից ։
Սյուժե
Փուչիկը, որ մեքենաների թեժ երթևեկությունից դեսուդեն էր տարվում, հայտնվում է բնակելի շենքի բակում, որտեղ երեխաներ են խաղում։ Այստեղ էլ, ի վերջո, պայթելով՝ կնքում է իր մահկանացուն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր Կատեգորիա:2008 ֆիլմեր Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Թոմաս Դադլի
Թոմաս Դադլի (Thomas Dudley, ), Հյուսիսային Ամերիկայում անգլիական գաղութի դատավոր, չորս անգամ նշանակվել է Մասաչուսեթսյան ծոցի գաղութի նահանգապետ։ Նյութաունի հիմնադիր (ավելի ուշ Քեմբրիջ, Մասաչուսեթս)։ Տարածք և միջոցներ տրամադրեց Ռոքսբերիի լատինական դպրոցի հիմնադրման համար և 1650 թվականին ստորագրեց նոր կանոնադրություն Հարվարդի քոլեջի համար։ Նվիրված և անհանդուրժող պուրիտան։
Զինվորականի որդի Դադլին, վաղ տարիքում զրկվել է հորից և զինվորական ծառայության է անցել ֆրանսիական կրոնական պատերազմների ժամանակ, իսկ հետո որոշակի իրավաբանական պատրաստություն է ձեռք բերել և ծառայության է անցել իր ազգական Կոմս Լինքոլնի մոտ։ Այլ պուրիտանների հետ միասին Լինքոլն Դադլիի շրջապատում օգնել է կազմակերպել Մասաչուսեթսի ծոցի գաղութը և 1630 թվականին մեկնել է Նոր Անգլիա Ուինտրոպով։
Դադլի Բրեդսթրիթի դուստրը՝ Աննան (1612-1672) համարվում է առաջին ամերիկացի բանաստեղծուհին։
Վաղ տարիներ
Թոմաս Դադլին ծնվել է Յարդլի Հասթինգսում, Անգլիայի Նորտհեմփթոն քաղաքին հարակից գյուղում Ռոջեր և Սյուզան (Թորն) Դադլիների ընտանիքում ։ Նրա հայրը, որը անգլիական բանակում կապիտան էր, ըստ երևույթին սպանվել է մարտերի ժամանակ։ Որոշ ժամանակ հավատում էին, որ նա սպանվել է 1590 թվականին Իվրիի ճակատամարտում, բայց դա այնքան էլ հավանական չէ, քանի որ Սյուզան Դադլին այրիացել էր մինչև 1588 թվականը։ Վաղ երիտասարդության տարիներին Թոմասը ծառայել է Ելիզաբեթ թագուհուն և մարտնչել անգլիական բանակում՝ սըր Արթուր Սեյվիջի գլխավորած ֆրանսիական կրոնական պատերազմների ժամանակ Հենրի 4-րդ թագավորի դեմ։ Նա 1597 թվականին իսպանացիների հետ մասնակցել Էմյենի պաշարմանը։
Դադլին զինվորական ծառայությունը թողնելուց հետո վերադարձել է Նորթհեմփթոնշիր ։ Այնուհետև նա ծառայության է անցել սըր Օգոստոս Նիքոլսի՝ իր մոր ազգականի մոտ՝ որպես դպիր ։ Նիքոլսը փաստաբան, ապա դատավոր էր, ի տարբերություն կաշառակեր դատավորների, մեծ հարգանք էր վայելում ազնվականության շրջանում ։ Նա նաև համակրում էր պուրիտաններին, ինչը, ամենայն հավանականությամբ, էական ազդեցություն է ունեցել Դադլիի կրոնական հայացքների վրա։ 1616 թվականին՝ Նիքոլսի հանկարծակի մահից հետո, որպես կառավարիչ ծառայության է անցել Լինքոլնի 4-րդ կոմսի՝ Թեոֆիլու Քլինթոնի մոտ։ Հնարավոր է, որ հոր կողմից Դադլին եղել է Լինքոլնի հեռու ազգականը ։ Լինքոլնշիր կոմսի կալվածքը նոնկոնֆորմիստական մտքի կենտրոնն էր, և Դադլին արդեն ճանաչվել էր իր պուրիտանական առաքինությունների համար, այն ժամանակ, երբ նա ծառայեց կոմսին։ Ըստ Դադլիի պաշտոնական կենսագրության, նա հաջողությամբ լուծել է կոմսի ֆինանսական խնդիրները ։ 1622 թվականին Դադլին ծանոթացել է Սայմոն Բրեդսթրիթի հետ, ով, ի վերջո, ամուսնացել է Դադլի Աննայի դստեր հետ ։
1624-1628-ական թվականներին Դադլին ապրում էր իր բազմանդամ ընտանիքի հետ Բոստոնում, Լինքոլնշիրում, որտեղ նա հավանաբար Սուրբ Բոտոլֆի եկեղեցու անդամ էր, որտեղ քարոզվում էր պուրիտան։ Հայտնի է, որ Դադլին Լինքոլնի կալվածք է վերադարձել 1628 թվականին, երբ նրա դուստրը՝ Աննան, հիվանդացել է ծաղիկ ։
Մասաչուսեթսյան ծոցի գաղութ
1628 թվականին Դադլին և մյուս պուրիտանները որոշել են ստեղծել Մասաչուսեթսի ծոցի ընկերություն՝ Հյուսիսային Ամերիկայում պուրիտան գաղութ ստեղծելու նպատակով։ Դադլիի անունը չի հիշատակվում այս տարվա ընկերության կողմից տրված հողի դրամաշնորհում, բայց նա գրեթե անկասկած մասնակցել է ընկերության ստեղծմանը ։ Ընկերությունը գաղութարարների մի փոքր խումբ ուղարկեց Ջոն Էնդիքոթի գլխավորությամբ՝ Մասաչուսեթս նահանգի ափին գտնվող Սալեմ կոչվող բնակավայր կառուցելու համար։ Երկրորդ խումբը ուղարկվել է 1629 թվականին ։ Ընկերությունը թագավորական կանոնադրություն ձեռք բերեց 1629 թվականի ապրիլին, և այդ նույն տարում  որոշեց ընկերության շտաբը տեղափոխել գաղութ ։ 1629 թվականի հոկտեմբերին Ջոն Ուինթրոփը ընտրվեց նահանգապետ, իսկ նրա տեղակալ՝ Ջոն Համփրին ։Այնուամենայնիվ, քանի որ նավատորմի նավը պատրաստվում էր նավարկել 1630 թվականի մարտին, Համֆրին որոշեց, որ նա չի կարող անմիջապես լքել Անգլիան, և Դադլին իր փոխարեն ընտրվեց նահանգապետի տեղակալ ։
Դադլին և նրա ընտանիքը 1630 թվականի ապրիլի 8-ին նավարկեցին Նոր աշխարհ և հասան Սալեմի նավահանգիստ հունիսի 22-ին ։ Դադլին հավանաբար 1630-1631 թվականների ձմեռը  անցկացրեց Բոստոնում, որտեղ և ընկերության շտաբը Չարլսթաունից  տեղափոխվեց ։
Քեմբրիջի հիմնադրում
1631 թվականի գարնանը ղեկավարությունը պայմանավորվեց հիմնել գաղութի մայրաքաղաքը Նյութաունում (ներկայիս Հարվարդի հրապարակ, Քեմբրիջ)։ Դադլին, Սայմոն Բրեդստրեյթը և այլք այստեղ կառուցեցին իրենց տները, բայց Դադլիի զայրույթից ելնելով՝ Ուինթրոփը որոշեց մնալ Բոստոնում։ Այս որոշումը տարաձայնություն առաջացրեց Դադլիի և Ուինթրոփի միջև։ Այնքան ծանր իրավիճակ ստեղծվեց, որ 1632 թվականին Դադլին հրաժարական տվեց և որոշեց վերադառնալ Անգլիա ։ Մյուս գաղութարարների միջնորդությունից հետո գաղութի երկու ղեկավարները հաշտվեցին, և Դադլին հրաժարվեց հրաժարական տալուց ։ Այնուամենայնիվ, հակասությունների ժամանակ Դադլին շարունակում էր կասկածի տակ դնել Ուինթրոփի լիազորությունները որպես նահանգապետ ։ Դադլիի և Ուինթրոպի միջև հակասությունները կրկին ի հայտ են եկել 1636 թվականի հունվարին, երբ մյուս մագիստրոսները մեղադրեցին Ուինթրոպին դատական որոշումներում չափազանց ներողամտության մեջ ։
1632 թվականին Դադլին իր ֆինանսական միջոցներով Նյութաունի շրջակայքում կառուցեց պալիսադ (որը 1636 թվականին վերանվանվեց Քեմբրիջ), հիմնականում քաղաքը վայրի կենդանիներից և հնդկական արշավանքներից պաշտպանելու համար։ Գաղութը համաձայնեց փոխհատուցել իրեն պալիսադայի գնը ։ 1634 թվականին Դադլին ընտրվել է նահանգապետ ։
Էն Հաթչինսոնի աշխատանք
1635 թվականին և հաջորդ չորս տարիներին Դադլին ընտրվեց փոխմարզպետ կամ պատգամավորների խորհրդի անդամ։ Հենրի Վեյնը նահանգապետ էր 1636 թվականին, և գաղութը շահագրգիռ էր Էն Հաչինսոնի գործով։ Նա ժամանել էր գաղութ 1634 թվականին և սկսեց քարոզել «օգնության պադգամ»՝ հետևելով իր դաստիարակ Ջոն Քոթոնի հետքերին, մինչդեռ գաղութի ղեկավարության մեծ մասը, ներառյալ Դադլին, Ուինթրոպը և էլիտայի մեծ մասը, հավանություն չէին տալիս Քոթոնի տեսակետներին։ Այս վեճը բաժանեց գաղութ, քանի որ Վեյնն ու Քոտթոնը պաշտպանեցին քարոզչին ։ Վերջիվերջո Հաչինսոնին վտարեցին գաղութից ։ Նա բնակություն է հաստատել Ռոդ Այլենդում ՝ Ռոջեր Ուիլյամսի խնամակալության ներքո ։ Դադլիի դերը այս դեպքում անհասկանալի է, բայց պատմաբաններն ասում են, որ նա մեծ ջանքեր գործադրեց քարոզիչին վտարելու համար, և որ նա դժգոհ էր իր համակիրների նկատմամբ իշխանությունների չափազանց մեղմ արձագանքից ։
Վեյնը Հաթչինսոնի գործով հեռացվել է 1637 թվականին և նրան փոխարինել է Ուինթրոփը, որը ևս երեք ժամկետ ծառայել է որպես նահանգապետ ։ Ըստ Ուինթրոփի, նրա չափազանց մեծ ծառայության երկարացման վերաբերյալ մտավախությունը հանգեցրեց  1640 թվականի որպես նահանգապետ Դադլիի ընտրությանը ։
Չնայած նրան, որ Դադլին և Ուինթրոփը վիճում էին միմյանց հետ մի շարք հարցերի շուրջ, նրանք պայմանավորվեցին Հաթչինսոնի արտաքսման մասին, և նրանց հարաբերությունները սկսեցին կարգավորվել։ 1638 թվականին Դադլին և Ուինթրոփը դրամաշնորհներ են ստացել Կոնկորդից վեց մղոն հեռավորության վրա՝ հյուսիսում ։ Ինչպես հաղորդվել է, Ուինթրոփը և Դադլին միասին գնացել են շրջան, որպեսզի ստուգեն հողը և ընտրեն բնակավայրի տարածքը։ Ուինթրոփը սիրալիր կերպով թույլ տվեց Դադլիին՝ իր այն ժամանակվա տեղակալին, վայր ընտրել քաղաքի համար, որը հետագայում դարձավ Բեդֆորդը, իսկ Ուինթրոփի բնակավայրը դարձավ Բիլլերիկան ։ Այն վայրը, որտեղ երկու բնակավայրեր են հանդիպել, նշվել է երկու մեծ քարերով, որոնցից յուրաքանչյուրի վրա փորագրված է եղել սեփականատիրոջ անունը ։
Ընտանիք և ժառանգություն
Դադլին 1603 թվականին ամուսնացել է Դորոթի Յորքի հետ, զույգը հինգ երեխա է ունեցել։ Սամուելը, որը նույնպես տեղափոխվել է Նոր աշխարհ, 1633 թվականին ամուսնացել է Ջոն Ուինտրոպ Մերիի դստեր հետ ։ Հետագայում նա որպես քահանա ծառայել է Նյու Հեմփշիր նահանգի Էքսետերում ։ Դուստրը՝ Աննա Բրեդսթրիթը, ամուսնացավ Սիմոն Բրեդսթրիթի հետ և դարձավ առաջին բանաստեղծը Հյուսիսային Ամերիկայում ։ Երրորդ երեխան՝ Սառան, ամուսնացած էր սպա Բենջամին Քեյնի հետ։ Սա դժբախտ միություն էր, որը հանգեցրեց գաղութում առաջին հայտնի ամուսնալուծությանը։ Քեյնը վերադարձավ Անգլիա և բաժանվեց։ Ի վերջո, Սառան ամուսնացավ Ջոբ Ջադկինսայի հետ, և նրանք ունեցան հինգ երեխա։ Դադլիի չորրորդ որդին՝ Փեթենսը, ամուսնացած էր սպա Դանիել Դենիսոնի հետ, իսկ Մերսին՝ Դադլիի վերջին երեխան՝ Դորոթիի հետ ։ Դորոթի Յորքը մահացավ 1643 թվականի դեկտեմբերի 27-ին՝ 61 տարեկանում ։
Դադլին երկրորդ անգամ ամուսնացավ ազնվական այրի Քեթրին (Դեյթոն) Հեքբերնի հետ 1644 թվականին։ Նրանք ունեին երեք երեխա՝ Դեբորան, Ջոզեֆը և Պոլը։ Ջոզեֆ Դադլին ծառայում էր որպես Նոր Անգլիայի և Մասաչուսեթս Բեյի նահանգապետ ։
Դադլին 1636 թվականին Քեմբրիջից տեղափոխվեց Իպսուիչ, իսկ 1639 թվականին՝ Ռոքսբերի ։ Նա մահացավ Ռոքսբերիում՝ 1653 թվականի հուլիսի 31-ին, և թաղվեց Էլիոթ գերեզմանատանը։ Այստեղ թաղված են նաև նրա հետնորդներից ոմանք, այդ թվում՝ նրա որդին՝ Ջոզեֆը և թոռը՝ Պոլը ։ Դադլիի հայտնի սերունդներն են՝ Դադլի Սալթոնսթոլը, հեղափոխական ծովային հրամանատար, Փոլ Դադլի Սարժենթը, հեղափոխական պատերազմի հրամանատար և ավազակ, Ջոն Քերին, 2004 թվականի Դեմոկրատական նախագահի թեկնածու և  Մասաչուսեթսի սենատոր, նախկին պետքարտուղար և  Գերագույն դատարան նախկին ղեկավար Դեվիդ Սոուտերը, ԱՄՆ նախագահ Հերբերտ Հուվերը և Նյու Հեմփշիր նահանգի սենատոր Նիկոլաս Գիլման ։ Մասաչուսեթս նահանգի Դադլի քաղաքը անվանվել է նրա թոռներ Փոլի և Ուիլիամի պատվին, ովքեր նրա հիմնադիրներն էին ։
Ալլիճ Փոքր
Ալլիճ Փոքր, լիճ Սևանա լճից հարավ-արևելք, Ղարաբաղի բարձրավանդակի հյուսիսային մասում՝ Ալագյոլլարի գոգավորությունում, Թարթառ և Արփա գետերի ջրբաժանում, Մեծ Ալլիճից հարավ-արևելք։ Ալլիճ Փոքրի բարձրությունը 2743 մ է։ Ձգվում է արևմուտքից-արևելք 2300 մ, հյուսիսից-հարավ 828 մ երկարությամբ։ Մակերես 1,6 քառ կմ է, ջրի ծավալը՝ մինչև 9,4 մլն մ3։ Սնումը խառն է, ջուրը՝ պարզ ու մաքուր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արցախի լճեր Կատեգորիա:Շահումյանի շրջանի աշխարհագրություն
Hazelight Studios
Hazelight Studios, տեսախաղերի մշակմամբ զբաղվող ընկերություն, տեղակայված Ստոկհոլմում։ Հիմնադրված է ռեժիսոր Ֆյուս Ֆարեսի կողմից 2014 թվականին, և ավելի հայտնի է որպես բազաօգտատեր խաղերի մշակմամբ՝ A Way Out և It Takes Two։ Երկու խաղերն էլ հրապարակվել են Electronic Arts-ի կողմից EA Originals լեյբլով։
Պատմություն
Յոզեֆ Ֆարեսը կինոռեժեսոր էր, մինչև այն պահը, երբ հիմնեց Hazelight խաղերի մշակմամբ զբաղվող ստուդիան։ Յոզեֆի կողմից մշակված առաջին խաղը դարձավ Brothers: A Tale of Two Sons, որը մեծ ճանաչում ձեռք բերեց քննադատների շրջանում 2013 թվականին։ Խաղի հաջողություն ձեռք բերելուց հետո Ֆարեսը, որոշեց հիմնել սեփական ստուդիան Ստոկհոլմում։ Այս ստուդիան պետք է զբացվել սյուժետային խաղերի մշակմամբ ։ Նրա թիմին միացան Brothers խաղի հիմնական մշակողները՝ Կլաաս Էնգդալը, Էմիլ Քլասոնը, Անդրես Օլսսոնը և Ֆիլլիպ Կուիանոսը։ Ստուդիան ներկայացվեց The Game Awards 2014-ի ժամանակ Electronic Arts-ի կողմից։ Electronic Arts-ը թույլ տվեց Hazelight-ին տեղակայվել EA DICE-ում, ավելի կետրոնացված աշխատելու համար ։
Ընկերության առաջին խաղը՝ A Way Out, ներկայացվեց EA-ի կողմից E3 2017-ի ժամանակ։ EA-ը ընկերությանը տրամադրեց 3,7 միլլիոն դոլար՝ խաղերի մշակման ընթացքում առաջացած ծախսերի և պարգևավճարների համար ։ Խաղը հրապարակվեց 2018 թվականի մարտին, և ընդհանուր առմամբ ստացավ դրական ակնարկներ և վաճառվեց 1 մլն օրինակ երկու շաբաթվա ընթացքում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ընկերություններ Կատեգորիա:Ստուդիաներ Կատեգորիա:Խաղեր
Վալեմարե դի Բորբոնա աստղադիտարան
Վալեմարե դի Բորբոնա աստղադիտարան (Osservatorio astronomico di Vallemare di Borbona, աստղադիտարանի կոդը` — «A55»), մասնավոր աստղադիտարան Իտալիայում, պատկանում է Վինչենցո Կազուլիին։ Գտնվում է Լացիոյի մարզի Բորբոնա քաղաքում։
Համաձայն Փոքր մոլորակների կենտրոնի տվյալների աստղադիտարանը ճանաչվել է որպես երկու աստերոիդների հայտնաբերող ։
Արտաքին հղումներ
Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում աստղադիտարանի կատարած դիտարկումները
NASA ADS տվյալների բազայում աստղադիտարանի ներդրումը
Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ Իտալիայում
Գայդոշ
Գայդոշ (Гайдош), գյուղ Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Ուժգորոդի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Ուժգորոդի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Օբալա
Օբալա, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Արդահանի գավառում։ Գտնվում էր Արդահան քաղաքից 35 կմ հյուսիս, Ուլգար լեռնագագաթից 8-9 կմ հյուսիս֊արևմուտք։
Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 12 տուն խառը բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Փոսոֆի շրջանի համայնքներ Կատեգորիա:Թուրքիայի գյուղեր
Շոթա Վարդանյան
Կենսագրություն
Շոթա Վարդանյանը ծնվել է 1946 թվականին Ձորաշեն գյուղում (այժմ՝ ՀՀ Շիրակի մարզ)։ 1970 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտի բուժական ֆակուլտետը ։ Ուսմանը զուգահեռ աշխատել է Երևանի Յոլյանի անվան հիվանդանոցի վիրաբուժության բաժնում։ 1970-1976 թվականներին աշխատել է ավագ լաբորանտ դատական բժշկության ամբիոնում և IV բուժվարչության վիրաբուժության բաժնում որպես վիրաբույժ, 1976-1982 թվականներին՝ ՀԽՍՀ առողջապահության նախարարության դատական բժշկության Հանրապետական բյուրոյի Երևան քաղաքի դատաբժշկական փորձագետ, 1982 թվականին Երևանի բժշկական ինստիտուտի դատական բժշկության ամբիոնի ասիստենտ, 1989 թվականին՝ նույն ամբիոնի դոցենտ, նաև դատական բժշկության և իրավունքի ամբիոնի վարիչ, 1993 թվականին՝ ՀՀ առողջապահության նախարարության գլխավոր դատաբժշկական փորձագետ, 1993-2012 թվականներին՝ ՀՀ առողջապահության նախարարության Դատական բժշկության գիտագործնական կենտրոնի տնօրեն։ 1993 թվականին ընտրվել է Հայաստանի դատական բժիշկների գիտական ընկերության նախագահ, 1996 թվականին նշանակվել ՀՀ առողջապահության նախարարության դատական բժիշկների լիցենզիոն հանձնաժողովի նախագահ։ Եղել է ռուսաստանյան «Դատաբժշկական փորձաքննություն» ամսագրի խմբագրական կոլեգիայի անդամ։
Աշխատանքները վերաբերում են արևի ակտիվության 11-ամյա պարբերաշրջանների հետ կապված սպանությունների, ինքնասպանությունների, դժբախտ պատահարների, հանկարծամահությունների հարցերին, գերհզոր լազերի ազդեցությունը մարդու հյուսվածքների և հանգույցների վրա։ Զբաղվել է նաև մարդու վրա անաղմուկ և գազային զենքերի ազդեցության հարցերով ։
Երկեր
Հեղինակ է նաև 130 գիտական հոդվածների, որոնք տպագրվել են Հայաստանում, Ռուսաստանի Դաշնությունում, Եվրոպայում, Ասիայում, Աֆրիկայում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ձորաշեն գյուղում ծնվածներ Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ Կատեգորիա:Հայ դատական բժիշկներ Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարան
Սուրբ Խաչ վանք (Ղրիմ)
Սուրբ Խաչ վանք (Սուրխաթի Սուրբ Խաչ), Հայ առաքելական եկեղեցու գործող վանքային համալիր Ուկրաինայի Հանրապետության Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Կիրովի շրջանի Ստարի Կրիմ քաղաքից 3,5 կմ հարավ-արևմուտք Գրիցյա (Սուրբ Խաչ, Սրբազան, Մոնաստիրսկայա) լեռան հյուսիսարևմտյան լանջին ։ Վանքը պաշտոնապես ճանաչված է որպես Ուկրաինայի ազգային նշանակության հուշարձան ։
Պատմություն
14-17-րդ դարերում Սուրխաթի վանքը հայտնի է եղել իր դպրոցով, գրչատնով, կրթված միաբաններով, որոնք զգալի դեր են կատարել Ղրիմի հայ գաղութի հոգևոր-մշակութային կյանքում։ Հայաստանից Ղրիմ արտագաղթած ուսուցիչների, տաղասացների, գրիչների մեծ մասը հանգրվանել է վանքում։
17-րդ դարում, ըստ Հակոբ վարդապետ Կաֆայեցու, Սուրխաթի վանքում ճեմարան է գործել, որտեղ 1611 թվականից ուսուցչություն է արել տաղասաց և գրիչ Ստեփանոս Թոխաթեցին (Եվդոկացի)։ 1686 թվականին կառուցվել է վանքի բակ տանող դարպասը, 1719-1922 թվականներին Հակոբ արքեպիսկոպոսը կառուցել է պարիսպը և խցերի երկհարկանի շենքը։ 1751 թվականին Ադամ արքեպիսկոպոսը վերանորոգել է վանքի համալիրը։ 1860-ական թվականներին կառուցվել են վանքի հյուրատունն ու բնակելի շենքի երկրորդ հարկը։ Երկրորդ աշխարհամարտի ժամանակ ռմբակոծությունից լիովին ավերվել է հյուրատունը, որը հետպատերազմյան տարիներին գրեթե նույնությամբ վերանորոգվել է՝ ըստ լուսանկարների և գրչանկարների։ Վանքի տարածքի 1973 թվականի և 1976 թվականի պեղումներով բակի հյուսիսային կողմում բացվել են 14-15-րդ դարերում շինությունների հիմքերը։ Սուրբ Նշան եկեղեցում պահպանվել են 14-րդ դարում որմնանկարներ։ Արևմտյան մուտքի վերևում պատկերված է Աստվածածինը Մանկան հետ, խորանին՝ «Բարեխոսության» տեսարանը։ Որմնանկարների ոճը, մեղմ գույները, կերպարները նմանվում են Ղրիմի 14-րդ դարի մանրանկարիչ Գրիգոր Սուքիասանցի ստեղծագործություններին (որմնանկարները նորոգվել են 18-րդ դարում)։
Ճարտարապետություն
16-րդ դարում եկեղեցուն արևմուտքից կցել են մեկ զույգ մույթերով եռանավ, թաղածածկ գավիթ և համալիրի ներքին բակի արևմտյան կողմում կառուցել խոշոր խոհանոցով սեղանատուն։ Գավթի պատերի և մույթերի շարվածքում ագուցված են խաչքարեր, որոնցից ամենավաղը թվագրվում է 1551 թվականից ։
Արտաքին հղումներ
հ խ Կատեգորիա:Ուկրաինայի հայկական եկեղեցիներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի հայկական եկեղեցիներ
Օբվանք (գետակ)
Օբվանք, գետակ Հայկական լեռնաշխարհում, Արածանիի ավազանում, նրա ածկողմյան Պաղին վտակի աջ օժանդակը։ Փերի գետի մեջ է թափվում Քղի քաղաքից հարավ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի գետեր Կատեգորիա:Պաղին գետի վտակներ
Կասիա Նոսովսկա
Կատարզինա (Կասիա) Նոսովսկա (Katarzyna Nosowska, ), լեհական Hey ռոք խմբի առաջատար երգիչը ։ Նա հայտնի է նաև որպես մենակատար. ի տարբերություն Hey խմբի, որտեղ գերակշռում է կիթառով կատարվող ռոքը, նրա սոլո ստեղծագործությունները հակված են դեպի էլեկտրոնային երաժշտությունը։ Hey խմբի երգերի տեքստերը հեղինակելուց բացի նա վարում է սյունակներ լեհական մի շարք ամսագրերում։
Կասիա Նոսովսկան արժանացել է բազմաթիվ մրցանակների և սահմանել ռեկորդ ստացած Ֆրիդերիկ մրցանակների քանակով՝ բազմիցս արժանանալով այդ մրցանակին Տարվա հեղինակ և Տարվա կին վոկալիստ անվանակարգերում։ 2012 և 2013 թվականներին նա եղել է Męskie Granie համերգային շրջագայության գեղարվեստական ղեկավարը։
Ֆրիդերիկ
Ֆրիդերիկ մրցանակի են արժանացել Կասիա Նոսովսկան և իր Hey խումբը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լեհ երգչուհիներ Կատեգորիա:Լեհ երգահաններ Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ Կատեգորիա:Ռոք երգչուհիներ Կատեգորիա:Լեհ երաժիշտներ
Ախսի (Արճեշի գավառ)
Ախսի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Արճեշի գավառակում։ Գտնվում էր Վանա լճից հյուսիս, Արճեշից 28-29 կմ հյուսիս-արևելք` բարձր սարահարթի վրա։
Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 12 տուն բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Արթուր Սողոմոնյան
Արթուր Հակոբի Սողոմոնյան (1914, մարտի 23, Մարտունու շրջան - ՞), հայ խորհրդային մեխանիկ։ Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր (1954), պրոֆեսոր (1956), ՌՍՖՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1974), «Հայրենական մեծ պատերազմի» (1941-1945) մասնակից։ ԽՄԿԿ անդամ 1942 թվականից։
Ավարտել է Մոսկվայի համալսարանը (1939)։ 1946 թվականից դասախոսում է նույն համալսարանում։ 1947-1952 թվականներին եղել է Մոսկվայի համալսարանի մեխմաթեմատիկայի ֆակուլտետին կից մեխանիկայի ինստիտուտի տնօրենի գիտական գծով տեղակալը։
Կատեգորիա:Հայ մեխանիկոսներ Կատեգորիա:1914 ծնունդներ Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր Կատեգորիա:Մարտի 23 ծնունդներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Շամրատովո
Շամրատովո (Шамратово, Шамрат), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կարաիդելսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 283 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կարաիդելսկի շրջանի բնակավայրեր
Հսկա մոլորակ
Հսկա մոլորակ` բազմազան տեսակի հսկա մոլորակ, շատ ավելի մեծ քան Երկիր մոլորակը։ Այս մոլորակները հիմնականում կազմվում են ցածր եռման կետ ունեցող նյութերից՝ գազերից կամ սառույցներից, այլ ոչ թե քարից կամ այլ պինդ նյութերից, բայց կան նաև զանգվածային պինդ մոլորակներ։ Արեգակնային համակարգում կան չորս հայտնի հսկա մոլորակներ՝ Յուպիտերը, Սատուրնը, Ուրանը և Նեպտունը։ Հայտնաբերվել են բազմաթիվ արտաարեգակնային հսկա մոլորակներ, որոնք պտտվում են աստղերի շուրջ։
Այս մոլորակները երբեմն կոչվում են Յովյան մոլորակներ՝ Յուպիտերի անունով («Յովե»-ն Հռոմեական աստված Յուպիտերի մեկ այլ անունն է)։ Նրանք նաև հայտնի են որպես գազային հսկաներ։ Այնուամենայնիվ, այժմ բազմաթիվ աստղագետներ գազային հսկաներ անվանում են միայն Յուպիտերին և Սատուրնին, իսկ Ուրանին և Նեպտունին, որոնք ունեն տարբեր կազմություն, դասակարգում են սառցե հսկաների շարքին ։ Այս երկու անունները շփոթեցնող են․ բոլոր հսկա մոլորակները հիմնականում կազմված են հեղուկներից, որոնք գտնվում են իրենց կրիտիկական կետերից վեր, որտեղ որոշակի գազային և հեղուկ փուլեր չկան։ Յուպիտերի և Սատուրնի հիմնական բաղադրիչներն են ջրածինը և հելիումը, իսկ Ուրանինը և Նեպտունինը՝ ջուրը, ամոնիակը և մեթանը։
Քննարկվում են ցածր զանգված ունեցող շագանակագույն թզուկի և գազային հսկայի (~13MJ) միջև սահմանված  տարբերությունները ։ Մի մտքի դպրոցը հիմնվում է ձևավորման վրա, մյուսը՝ ինտերիերի ։ Բանավեճի մի մասը վերաբերում է, թե արդյոք «շագանակագույն թզուկները», ըստ սահմանման,  պետք է պատմության ինչ-որ կետում ենթարկվեն ջերմամիջուկային ռեակցիայի։
Տերմինաբանություն
Գազային հսկա տերմինը կիրառվել է գիտաֆանտաստիկ գրող Ջեյմս Բլիշի կողմից 1952 թվականին և ի սկզբանե օգտագործվել է բոլոր հսկա մոլորակների համար։ Կարելի է ասել, որ դա սխալ անվանում է, քանի որ այս մոլորակների ծավալի հիմնական մասում ճնշումը այնքան բարձր է, որ նյութը գազային վիճակում չէ ։ Բացի մթնոլորտի վերին շերտերից, ամբողջ նյութը, հավանաբար, գտնվում է կրիտիկական կետից այն կողմ, որտեղ հեղուկների և գազերի միջև չկա ոչ մի տարբերություն։ Հեղուկ մոլորակը ավելի համապատասխան տերմին կլիներ։ Իր կենտրոնական հատվածում Յուպիտերը նաև ունի մետաղական ջրածին, բայց իր ծավալի հիմնական մասը կազմում են ջրածինը, հելիումը և այլ գազերի խառնուրդները՝ իրենց կրիտիկական կետերից բարձր։ Այս բոլոր մոլորակների տեսանելի մթնոլորտները (ավելի քիչ, քան չափման միավորի օպտիկական խորությունն է), իրենց շառավիղների համեմատ բավականին բարակ են, բայց կարող են ընդարձակվել միայն կենտրոն տանող ճանապարհի 1 տոկոսը։ Այսպիսով, տեսանելի հատվածները գազային են (բացի Մարսից և Երկիր մոլորակից, որոնք ունեն գազային շերտեր, որի միջոցով էլ կեղևը կարող է երևալ)։
Յովյան մոլորակ այլընտրանքային տերմինը կապում են հռոմեական աստված Յուպիտերի հետ, որի սեռական հոլովը Յովիսն է, հետևաբար Յովիան․ սա նախատեսված էր ցույց տալու, որ այս բոլոր մոլորակները նման են Յուպիտերին։
Այն օբյեկտները, որոնք բավականին մեծ են դեյտերիումի ռեակցիա սկսելու համար (արեգակնային կազմության համար 13 անգամ Յուպիտերի զանգվածից ծանր) կոչվում են շագանակագույն թզուկներ և զբաղեցնում են մեծ հսկա մոլորակների և ամենացածր զանգված ունեցող աստղերի զանգվածային միջակայքը։ 13 Յուպիտերի զանգվածի  (MJ) անջատումը ավելի շուտ գործնական կանոն է, քան ճշգրիտ ֆիզիկական նշանակություն ունեցող ինչ-որ բան։ Ավելի մեծ օբյեկտները այրում են իրենց դեյտերիումի մեծ մասը, իսկ ավելի փոքրերը՝ մի փոքր հատվածը, իսկ 13MJ նշանակություն ունեցող օբյեկտները՝ նրանց միջինը ։ Այրված դեյտերիումի քանակը կախված է ոչ միայն զանգվածից, այլ նաև մոլորակի կազմությունից, հատկապես առկա հելիումի և դեյտերիումի քանակից ։ Արտաարեգակնային մոլորակների հանրագիտարանը ներառում է մինչև 60 Յուպիտերի զանգված ունեցող օբյեկտներ, իսկ էկզոմոլորակների տվյալների շտեմարանը՝ մինչև 24 Յուպիտերի զանգված ։
Նկարագրություն
Հսկա մոլորակը զանգվածային մոլորակ է և ունի ջրածնի և հելիումի խիտ մթնոլորտ։ Դրանք կարող են ունենալ քարային տարրերի խիտ հալված միջուկ, կամ միջուկը կարող է ամբողջությամբ լուծարվել ու տարածվել ամբողջ մոլորակով մեկ, եթե մոլորակը բավականաչափ տաքացած լինի ։ «Ավանդական» հսկա մոլորակներում, ինչպիսիք են Յուպիտերն ու Սատուրնը (գազային հսկաները), ջրածինն ու հելիումը կազմում են մոլորակի զանգվածի մեծ մասը, մինչդեռ դրանք ընդամենը կազմում են Ուրանի և Նեպտունի արտաքին կեղևները, որոնք փոխարենը հիմնականում բաղկացած են ջրից, ամոնիակից և մեթանից, այդ իսկ պատճառով դրանք հիմնականում կոչվում են «սառցե հսկաներ»։
Արտաարեգակնային հսկա մոլորակները, որոնք շատ մոտ են պտտվում աստղերի շուրջը, այն էկզոմոլորակներն են, որոնց շատ հեշտ է հայտնաբերել։ Այս մոլորակները կոչվում են տաք Յուպիտերներ և տաք Նեպտուններ, քանի որ ունեն շատ բարձր մակերևութային ջերմաստիճաններ։ Մինչև տիեզերական աստղադիտակների հայտնվելը տաք Յուպիտերները համարվում էին հայտնի էկզոմոլորակների ամենատարածված տեսակները, քանի որ դրանք համեմատաբար ավելի հեշտությամբ էին հայտնաբերվում ցամաքային գործիքներով։
Սովորաբար ասում են, որ հսկա մոլորակները պինդ մակերևույթներ չունեն, բայց ավելի ճիշտ կլինի ասել, որ դրանք չունեն ընդհանուր մակերևույթներ, քանի որ դրանք կազմող գազերը, մոլորակների կենտրոններից հեռավորության վրա գտնվելով, գնալով դառնում են ավելի ու ավելի բարակ, որոնք ակնհայտորեն չեն տարբերվում միջմոլորակային միջավայրից։ Հետևաբար, հսկա մոլորակի վրա վայրեջք կատարելը կամ հնարավոր է, կամ հնարավոր չէ՝ կախված նրա միջուկի չափից և կառուցվածքից։
Գազային հսկաներ
Գազային հսկաները հիմնականում կազմված են ջրածնից և հելիումից։ Արեգակնային համակարգի գազային հսկաները՝ Յուպիտերն ու Սատուրնը, ավելի ծանր տարրեր ունեն, որոնք կազմում են իրենց ծավալի 3-13 տոկոսը ։ Ենթադրվում է, որ գազային հսկաները բաղկացած են մոլեկուլային ջրածնի արտաքին շերտից՝ շրջապատելով մետաղական ջրածնի հեղուկ շերտը հնարավոր հալած միջուկի քարային միացությունով։
Յուպիտերի և Սատուրնի ջրածնի ամենահեռավոր հատվածը ունի բազմաթիվ տեսանելի ամպերի շերտեր, որոնք հիմնականում կազմված են ջրից և ամոնիակից։ Մետաղական ջրածնի շերտը կազմում է յուրաքանչյուր մոլորակի զանգվածը և կոչվում է «մետաղ», քանի որ չափազանց բարձր ճնշման պատճառով ջրածինը վերածվում է էլեկտրական հաղորդիչի։ Ենթադրվում է, որ այսպիսի բարձր ջերմաստիճանների (20000Կ) և ճնշման դեպքում միջուկը կազմված է լինում ավելի ծանր տարրերից, այդ պատճառով էլ դրանց հատկությունները դառնում են անհասկանալի ։
Սառցե հսկաներ
Սառցե հսկաները իրենց կառուցվածքի կազմությամբ հստակ տարբերվում են գազային հսկաներից։ Արեգակնային համակարգի սառցե հսկաները՝ Ուրանը և Նեպտունը, ունեն ջրածնով հարուստ մթնոլորտ, որը տարածվում է ամպերի գագաթներից մինչև իրենց շառավիղ՝ Ուրանի դեպքում 80 տոկոսը, իսկ Նեպտունի՝ 85 տոկոսը։ Սրանցից ցածր տոկոսայնություն ունեցողները հիմնականում «սառցե» են անվանվում, այսինքն հիմնականում կազմված են ջրից, մեթանից և ամոնիակից։ Կան նաև որոշ քարեր և գազեր, բայց տարբեր սառույց-քար-գազ համամասնությունները երբեմն կարող են այնպես նմանվել մաքուր սառույցին, որ ճշգրիտ համամասնությունները մնան անհայտ ։
Ուրանը և Նեպտունը ունեն շատ աղոտ մթնոլորտային շերտեր՝ մեթանի քիչ քանակությամբ,որնց շնորհիվ ստանում են ծովակնագույն գուներ, օրինակ բաց կապույտ կամ ուլտրամարին։ Երկու մոլորակներն էլ ունեն մագնիսական դաշտեր, որոնք կտրուկ տեքված են դեպի իրենց պտտման առանցքները։
Ի տարբերություն մյուս հսկա մոլորակների, Ուրանը ունի անսովոր թեքություն, որի պատճառով էլ իր փուլերը խիստ արտահայտված են։ Երկու մոլորակները նաև ունեն շատ աննկատ, բայց կարևոր տարբերություններ։ Ուրանը ավելի շատ է պարունակում ջրածին և հելիում, քան Նեպտունը, թեպետ, ընդհանուր առմամբ, զանգվածով ավելի քիչ է։ Հետևաբար, Նեպտունը ավելի խիտ է, ունի ավելի շատ ներքին ջերմություն ու ավելի ակտիվ մթնոլորտ։ Իրականում, ըստ Նիցցայի մոդելի, Նեպտունը Արեգակին ավելի մոտ է գտնվում, քան Ուրանը, հետևաբար պետք է ավելի ծանր տարրեր պարունակի։
Զանգվածային պինդ մոլորակներ
Պինդ մոլորակները, մինչև Երկիր մոլորակի զանգվածի հազարավոր մոլորակները, կարող են ձևավորվել զանգվածային աստղերի շուրջ (B դասի և O դասի աստղեր՝ 5-20 արեգակնային զանգվածով), որտեղ նախամոլորակային սկավառակը պետք է բավականին ծանր տարրեր պարունակի։ Բացի այդ, այս աստղերն ունեն բարձր ուլտրամանուշակագույն ճառագայթում և քամիներ, որոնք կարող են ֆոտոգոլորշիացնել գազը սկավառակներում՝ թողնելով ընդամենը ծանր տարրերը ։ Համեմատություն կատարելու համար նշենք, որ Նեպտունի զանգվածը հավասար է 17 Երկիր մոլորակի զանգվածին, Յուպիտերի զանգվածը՝ 318 Երկիր մոլորակի զանգվածի, իսկ 13 Յուպիտերի զանգվածային սահմանը օգտագործվում էր էկզոմոլորակի վերաբերյալ Միջազգային աստղագիտական միության աշխատանքային սահմանման մեջ, որը հավասար է 4000 Երկիր մոլորակի զանգվածի ։
Գերծանր մոլորակներ
Գերծանր մոլորակը (super-puff) էկզոմոլորակների տեսակ է, որի զանգվածը մի քանի անգամ մեծ է Երկրի զանգվածից, իսկ շառավիղը ավելի մեծ է, քան Նեպտունինը, որի պատճառով ունի շատ ցածր միջին խտություն ։ Այս մոլորակները ավելի սառն են և ունեն ավելի քիչ զանգված, քան ընդարձակված ցածր խտություն ունեցող տաք Յուպիտերները ։
Ամենահայտնի օրինակներն են Կեպլեր 51-ի շուրջ գտնվող երեք մոլորակները, որոնք բոլորն էլ Յուպիտերի չափսերն ունեն, բայց 0,1գ/սմ3-ից ցածր խտությամբ ։
Արտաարեգակնային հսկա մոլորակներ
Էկզոմոլորակները հայտնաբերելու համար ներկայումս հասանելի սահմանափակ տեխնիկայի պատճառով, մինչ օրս հայտնաբերվածներից շատերը Արեգակնային համակարգում ասոցացվում են հսկա մոլորակների չափսերի հետ։ Քանի որ ենթադրվում է, որ այս մեծ մոլորակները ավելի շատ ընդհանուր նմանություններ ունեն Յուպիտերի հետ, քան մյուս հսկա մոլորակների, շատերը պնդում են որ «Յովիան մոլորակ»-ը ավելի ճշգրիտ տերմին է այս մոլորակների համար։ Էկզոմոլորակներից շատերը շատ ավելի մոտ են գտնվում իրենց մայր աստղերին, հետևաբար ավելի տաք են, քան Արեգակնային համակարգի հսկա մոլորակները՝ հնարավոր դարձնելով այն, որ այս մոլորակներից մի քանիսը այնպիսի տեսակներ են, որոնք Արեգակնային համակարգում չեն երևում։ Հաշվի առնելով տիեզերքում տարրերի հարաբերական բազմազանությունը (մոտավորապես 98 տոկոս ջրածին և հելիում), զարմանալի կլինի գտնել քարե մոլորակ, որի զանգվածը ավելի մեծ կլինի, քան Յուպիտերինը։ Մյուս կողմից, մոլորակային համակարգի ձևավորման մոդելները ենթադրում են, որ հսկա մոլորակները չեն կարող մոտ գտնվել իրենց աստղերին, քանի որ արտաարեգակնային հսկա մոլորակներից շատերը պտտվում են ուղեծիրում։
Մթնոլորտներ
Այն շերտերը, որոնք երևում են Յուպիտերի մթնոլորտում, պայմանավորված են նյութի հակառակ շրջանառվող հոսքերով, որոնք կոչվում են գոտիներ կամ զոնաներ և շրջապատում են մոլորակը իր հասարակածին զուգահեռ։ Գոտիները ավելի թեթև շերտեր են, որոնք գտնվում են մթնոլորտի ավելի մեծ բարձրությունների վրա։ Նրանք ներքին վերելք են ապրում և բարձր ճնշման շրջաններ են։ Զոնաները ավելի մութ շերտերն են և մթնոլորտում ավելի ցածր հատվածներում են գտնվում, ունեն ներքին ներքև հոսացող հոսք։ Նրանք ցածր ճնշման շրջաններ են։ Այս կառույցները ինչ-որ չափով նման են Երկրի մթնոլորտի բարձր և ցածր ճնշման բջիջներին, բայց ունեն շատ տարբեր կառույցներ՝ լայնական շերտեր, որոնք պտտվում են ամբողջ մոլորակի երկայնքով՝ ի տարբերություն ճնշման փոքր սահմանափակ բջիջների։ Թվում է, թե սա մոլորակի արագ պտույտի հիմքում ընկած համաչափության արդյունք է։ Չկան օվկիանոսներ կամ ցամաքային զանգվածներ, որոնք տեղական տաքացման պատճառ են դառնում, իսկ այդ պտույտի արագությունը շատ ավելի բարձր է քան Երկիր մոլորակինը։
Նաև կան ավելի փոքր կառույցներ՝ տարբեր գույների և չափսերի բծերով։ Յուպիտերի վրա այս կառույցներից ամենաուշագրավը մեծ կարմիր բիծն է, որը գոյություն ունի առնվազն 300 տարի։ Այս կառույցները հսկայական փոթորիկներ են։ Ամպրոպները նույնպես ունեն մի քանի նման բծեր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արեգակնային համակարգ Կատեգորիա:Մթնոլորտային երևույթներ Կատեգորիա:Մոլորակագիտություն
Շիլովկա (գյուղ, Դիկանկայի շրջան)
Շիլովկա (Шилівка), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Դիկանկայի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Դիկանկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ռուսաստանի բարձրագույն արբիտրաժ դատարան
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դատարաններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ռուսաստանի կառավարություն
Վալ դը Մարն
Պատմագրական տեղեկություններ
Ստեղծվել է 1968 թ. հունվարին։
Ալեքսիոս Մոսելե
Ալեքսիոս Մոսելե ( Ἀλέξιος Μωσηλέ ) կամ Մուսուլեմ / Մուսել (Մուսուլեմ/Μουσελέ), 8-րդ դարավերջի բյուզանդական զորավար, ով ուներ հայկական ծագում։
Վալ դը Մարն
Պատմագրական տեղեկություններ
Բնակչությունը մեկ միլիոն երեք հարյուր հազար է։
Ալեքսիոս Մոսելե
Կենսագրություն
Ալեքսիոսը հայկական ծագումով Մոսելե/Մուսել տոհմի առաջին հայտնի ներկայացուցիչն է։ 790 թվականին նա Վիգլայի թիկնազորի հրամանատարն էր՝ լինելով այդ պաշտոնում նշանակված առաջին հայտնի անձը։ 790 թվականին, երբ Կոնստանտինը դավադրություն կազմակերպեց իր մոր դեմ՝ իշխանությունը զավթելու համար, հակառակություն առաջ բերեց արքունիքում, և այն բանից հետո, երբ Ստավրակիոսը բացահայտեց դավադրությունը և պատմեց Իրենին, վերջինս կարգադրեց տնային կալանքի ենթարկել Կոստանտինին, որից հետո հրամայեց պետության ու բանակի բոլոր ղեկավարներին՝ հավատարմության երդում տալ իրեն։ Դա հանգեցրեց հայ զինվորների ապստամբությանը։ Այդ տարվա սեպտեմբերին Աթենքի կայսրուհի-ռեգենտ Իրենը (հմմտ. 797–802) Ալեքսիոս Մոսելեին ուղարկեց հնազանդության բերելու հայկական թեմի զինվորներին, ովքեր հրաժարվել էին հավատարմության երդում տալ իրեն։ Հայերը բանտարկեցին իրենց զորավար Նիկեփորոսին, Մոսելեին հռչակեցին իրենց նոր հրամանատար և Կոստանդինին հռչակեցին որպես միակ կայսր։ Դրանից հետո Փոքր Ասիայի մյուս թեմերը ևս պաշտոնանկ արեցին իրենց հրամանատարներին և Կոստանդինին հռչակեցին միակ կայսր։
Վալ դը Մարն
Աշխարհագրական տվյալներ
Այս երեք դեպարտամենտները Փարիզի և չորս այլ դեպարտամենտների հետ միասին ձևավորում են Իլ-դը-Ֆրանս երկրամասը։