cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հնդկաստանի տնտեսություն
Արտադրություն և արդյունաբերություն
Արդյունաբերությանը բաժին է ընկնում է ՀՆԱ-ի 26%-ը և զբաղեցնում է ընդհանուր աշխատուժի 22%-ը ։ Համաձայն Համաշխարհային Բանկի տվյալլնեի Հնդկաստանի արտադրական ՀՆԱ-ն 2015 թվականին 6-րդ է՝ արտահայտած ԱՄՆ դոլարով (559 միլիարդ դոլար),  և 2005 թվականին 9-րդը ճշգրտված գնաճով՝  արտահայտված ԱՄՆ դոլարով (197,1 միլիարդ դոլար) ։ Արդյունաբերական հատվածը ենթարկվեց էական փոփոխությունների՝  կապված 1991 թվականի տնտեսական բարեփոխումների հետ, որոնք հանեցին ներմուծման սահմանափակումները, առաջացրին արտասահմանյան մրցակցություն, հանգեցրին որոշակի պետական  արդյունաբերական ոլորտների մասնավորեցմանը, ազատականացրին ուղղակի ներդրումների ռեժիմը ,  բարելավեցին ենթակառուցվածքները և նպաստեցին արագ սպառվող ապրանքների արտադրության աճին։  Ազատականացումից հետո, Հնդկաստանի մասնավոր հատվածը բախվեց արտաքին և ներքին մրցակցության աճին՝  ներառյալ չինական ավելի էժան ներմուծման սպառնալիքը։  Այդ ժամանակվանից ի վեր փոփոխությունը գործել է՝  սեղմելով ծախսերը, վերափոխելով կառավարումը և ապավինելով էժան աշխատուժին և նոր տեխնոլոգիաներին։  Այնուամենայնիվ, սա նաև նվազեցրել է զբաղվածության մակարդակը,  նույնիսկ ավելի փոքր արտադրողների շրջանում, որոնք նախկինում ապավինում  էին  աշխատատար գործընթացներին ։
Սուրբ Մեծն Ներսես եկեղեցի (Սաթխա)
Սուրբ Մեծն Ներսես եկեղեցի, Հայ Առաքելական եկեղեցի, գտնվում է Վրաստանի Սամցխե-Ջավախեթի մարզի Նինոծմինդայի մունիցիպալիտետի Սաթխա գյուղում, կառուցվել է 19-րդ դարում։
Հնդկաստանի տնտեսություն
Պաշտպանություն
Հիմնական հոդվածը՝    Հնդկաստանի պաշտպանական արդյունաբերությունը։
Սուրբ Մեծն Ներսես եկեղեցի (Սաթխա)
Սաթխաի Սուրբ Մեծն Ներսես եկեղեցին հիմնադրվել է 1869 թվականին, եկեղեցու կառուցման պաճառ է հանդիսացել այն որ գյուղում բնակչության թվի մեծ աճ կար։
Հնդկաստանի տնտեսություն
Պաշտպանություն
Ավելի քան 1,3 միլիոն ակտիվ անձնակազմի ուժով Հնդկաստանը ունի երրորդ ամենամեծ ռազմական ուժը և ամենամեծ կամավորական բանակը։ 2019-2020 թվականների ֆինանսական տարվա համար Հնդկական զորքերի ընդհանուր բյուջեն կազմել է 3,01 ֆունտ լաք (42 միլիարդ ԱՄՆ դոլար) ։  Մինչև 2022 թբականը սպասվում է,  որ  Հնդկաստանի  պաշտպանական ծախսերը կաճեն մինչև 62 միլիարդ ԱՄՆ դոլար ։
Սուրբ Մեծն Ներսես եկեղեցի (Սաթխա)
Եկեղեցին ենթարկվել է վերանորոգման 1903 թվականին։ Գմբեթավոր տիպի կառույց է կառուցված անմշակ և սրբատաշ քարերից, ունի նաև զանգակատուն, որը գտնվում է մուտքի վերևի մասում։ Եկեղեցու չափսերն են (22.75 x 13.95) մետր։
Հնդկաստանի տնտեսություն
Էլեկտրաէներգիայի ոլորտ
Հիմնական հոդվածները՝   Հնդկաստանի էլեկտրաէներգիայի ոլորտը և Հնդկաստանի էներգետիկ քաղաքականությունը։
2015 թվականին Հնդկաստանը առաջնային էներգիայի սպառմամբ երրորդ էր՝ Չինաստանից և ԱՄՆ-ից հետո՝  5,3% համաշխարհային մասնաբաժինով ։ Ածուխն ու հում  նավթը Հնդկաստանի առաջնային էներգիայի սպառման 85%-ն են կազմում։  Հնդկաստանի նավթի պաշարները բավարարում են երկրի ներքին նավթի պահանջարկի 25%-ը  ։ 2015 թվականի ապրիլ ամսվա  դրությամբ Հնդկաստանի հում նավթի ընդհանուր պաշարները կազմել են 763․476 միլիոն տոննա, մինչդեռ բնական գազի պաշարները կազմել են 1490 միլիարդ խորանարդ  մետր ։  Նավթի և բնական գազի հանքավայրերը գտնվում են Մումբայի բարձրադիր գոտիներում, Կրիշնա Գոդավարի ավազանում և Քուվերին Դելտա նահանգում,  իսկ ափամերձ տարածքներ են Ասսամի, Գուջարաթի, Ռաջաստանի նահանգները։ Հնդկաստանը նավթի 4-րդ սպառողն է, և նավթի զուտ ներմուծումը 2014-2015 թվականների ընթացքում  կազմել է 820,000 ռուփի(110 միլիարդ ԱՄՆ դոլար),  ինչը բացասական ազդեցություն ունեցավ երկրի ընթացիկ հաշվի դեֆիցիտի վրա։  Նավթի արդյունաբերությունը Հնդկաստանում հիմնականում բաղկացած է պետական հատվածի ընկերություններից, ինչպիսիք են՝  «Նավթի և բնական գազի կորպորացիան» (ONGC), «Հինդուստան նավթային կորպորացիան» (HPCL), «Բահարաթ նավթ կորպորացիան» (BPCL)  և  «Հնդկական նավթ կորպորացիան»(IOCL)։  Նավթային ոլորտում կան մի շարք խոշոր մասնավոր հնդկական ընկերություններ, ինչպիսիք են՝ «Reliens industres Limited»(RIL) ըերությունը, որը համակարգում է աշխարհի խոշորագույն նավթավերամշակման համալիրը ։
Հնդկաստանը 2013 թվականին դարձավ էլեկտրաէներգիայի երրորդ ամենամեծ արտադրողը՝ էլեկտրականության արտադրության ոլորտում 4,8% մասնաբաժինով՝ գերազանցելով  Ճապոնիային  և  Ռուսաստանին ։  2015 թվականի վերջում Հնդկաստանում էլեկտրաէներգիայի ավելցուկ ունեցան մի շարք էլեկտրակայաններ՝  ունենալով պահանջարկի պակաս ։  Կոմունալ էլեկտրաէներգիայի ոլորտը 2016 թվականին ուներ 303 ԳՎտ հզորություն՝  որից ջերմային էներգիան ՝ 69,8%, հիդրոէլեկտրակայաններ՝ 15,2%, վերականգնվող էներգիայի այլ աղբյուրներ՝  13․0%  և  միջուկային  էներգիա՝  2,1% : Հնդկաստանը բավարարում է իր ներքին էլեկտրաէներգիայի պահանջարկի մեծ մասը՝  իր 106 միլիարդ տոննա ածխի պաշարների միջոցով ։  Հնդկաստանը հարուստ է նաև էներգիայի որոշակի այլընտրանքային աղբյուրներով,  որոնք ունեն նշանակալից ներուժ,  օրինակ՝   արևի,  քամու էներգիան և բիովառելիքը։ Հնդկաստանում ուրանի պաշարների նվազումը երկար տարիներ  լճացնում է միջուկային էներգիայի աճը ։  Տումալապալ  գոտում վերջին բացահայտումները, կարող են լինել 20 լավագույն բանական ուրանի շարքում՝  ամբողջ աշխարհում  ,  և  թորիումի գնահատված պաշարներով՝  846,477 մետր տոննա , որը աշխարհի պաշարների մոտ 25%-ն է կազմում, կանխատեսվում է երկարաժամկետ հեռանկարում իրականացնել երկրի հավակնոտ միջուկային էներգիայի ծրագիրը։ Հնդ-Ամերիկյան գործարքը ճանապարհ հարթեց այլ երկրներից Հնդկաստան ուրան ներմուծելու համար ։
Սուրբ Մեծն Ներսես եկեղեցի (Սաթխա)
1994 թվականին եկեղեցին վերանորոգվել է, Սաթխա գյուղի բնակիչ Արտյուշ Սանոսյանի կողմից կազմակերպված հանգանակությամբ, որի ընթացքում վերանորոգվոլ է եկեղեցու տանիքը և գմբեթ։
Հնդկաստանի տնտեսություն
Ճարտարապետություն
Տես նաև՝   Ավտոմոբիլային արդյունաբերությունը Հնդկաստանում  և Էլեկտրոնիկային  և կիսահաղարդիչների արդյունաբերությունը Հնդկաստանում։
Ճարտարապետություը Հնդկաստանի արդյունաբերական հատվածի ամենամեծ ենթոլորտն է՝ ՀՆԱ-ի հաշվով, և երրորդը  արտահանման ծավալով  ։ Այն իր մեջ ներառում է՝  տրանսպորտային սարքավորումների, հաստոցների, տրանսֆորմատորների, վառարանների, ավտոմեքենաների և երկաթուղիների արդյունաբերությունը։  Արդյունաբերությունում աշխատում է մոտ 4 միլիոն աշխատող։ Ավելացված արժեքի հիման վրա Հնդաստանի ինժիներական ենթահամակարգը 2013-2014 ֆինանսական տարում արտահանել է 67 միլիարդ դոլար արժողությամբ ինժիներական ապրանքներ և ապահովել ինժիներական ապրանքների ներքին պահանջարկի մի մասը ։
Սուրբ Մեծն Ներսես եկեղեցի (Սաթխա)
Ավելի ուշ եկեղեցին հիմնանորոգվում է, Մկոյան և Սանոսյան ընտանիքների բարերարությամբ։
Հնդկաստանի տնտեսություն
Ճարտարապետություն
Հնդկաստանի իժիներական արդյունաբերությունը իր մեջ ներառում է աճող ավտոմեքենաների, մոտոցիկլների և սկուտերներների արդյունաբերություն և արտադրողական մեքենաներ, ինչպիսիք են տրակտորները։ 2011 թվականին Հնդկաստանը արտադրեց և հավաքեց մոտ 18 միլիոն մարդատար և կոմունալ տրամսպորտային միջոցներ, որից արտահանվել է 2,3 միլիոնը ։  Հնդկաստանը տրակտորների ամենամեծ արտադրողն է  և ունի   ամենամեծ շուկան, որը 2013 թվականին  գլոբալ տրակտորների արտադրության 29%-ն էր կազմում  ։  Հնդկաստանը  մեքենաների մասերի 12-րդ խոշոր արտադրողն է և  7-րդ խոշոր  սպառողը ։ Ավտոմեքենաների արտադրության արդյունաբերության մեջ 2016 թվականին ներդրվել է 79 միլիարդ դոլար (ՀՆԱ-ի 4%) և նույն տարում այս ոլորտում  աշխատել է 6,76 միլիոն մարդ (աշխատուժի 2%)։
Սուրբ Մեծն Ներսես եկեղեցի (Սաթխա)
2002 թվականի դեկտեմբերի 15-ին եկեղեցին վերաօծվում է, ձեռամբ Շիրակի թեմի առաջնորդ Գերաշնորհ Տ. Միքայել եպիսկոպոս Աջապահյանի և մասնակցությամբ Վիրահայոց թեմի առաջնորդ Տ. Վազգեն եպիսկոպոս Միրզախանյանի։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ Կատեգորիա:Վանքեր Կատեգորիա:Հայ Առաքելական Եկեղեցի Կատեգորիա:Վրաստանի հայոց թեմ
Հնդկաստանի տնտեսություն
Թանկարժեք քարեր և զարդեր
Ակնեղենի և զարդերի արդյունաբերությունը Հնդկաստանում տնտեսապես ակտիվ է եղել մի քանի հազար տարի շարունակ ։ Մինչև 18-րդ դարը Հնդկաստանը ադամանդների միակ խոշոր հուսալի աղբյուրն էր ։ Այժմ Հարավային Աֆրիկան և Ավստրալիան ադամանդների և թանկարժեք մետաղների հիմնական աղբյուրն են, սակայն Անտվերպենի, Նյու Յորքի և Ռամատ Գանի հետ միասին հնդկական քաղաքներ, ինչպիսիք են Սուրաթը և Մումբայը հանդիսանում են զարդերի փայլեցման, կտրման, ճշգրիտ հարդարման, մատակարարման և առևտրի հիմնական հանգույցները աշխարհում։ Ի տարբերություն այլ կենտրոնների, Հնդկաստանում ադամանդների և զարդերի արդյունաբերությունը հիմնականում արհեստագործական ուղղվածություն ունի, ոլորտը ձեռնարկային է, խիստ մասնատված, և գրեթե ամբողջությամբ սպասարկվում է ընտանեկան գործունեությամբ։
Այս ենթաոլորտի առանձնահատուկ ուժը մանր ադամանդների ճշգրիտ կտրման, փայլեցման և վերամշակման մեջ է (մեկ կարատից ցածր) ։ Հնդկաստանը հանդիսանում է նաև ավելի մեծ ադամանդների, մարգարիտների և այլ թանկարժեք քարերի վերամշակման հանգույց։ Վիճակագրորեն, Հնդկաստանում կտրվում և փայլեցվում է ցանկացած ոսկերչության մեջ տեղադրված 12 ադամանդից 11-ը ։ Այն նաև ոսկու և այլ թանկարժեք մետաղներից պատրաստված զարդերի խոշոր հանգույց է։ Ոսկու և ոսկերչական իրերի ներքին պահանջարկը Հնդկաստանի ՀՆԱ-ի մեկ այլ շարժիչ ուժ է ։
Ենթակառուցվածք
Հիմնական հոդվածները՝    Հնդկաստանի ճանապարհային ցանցը,  Հնդկական երթուղիներ,  նավահանգիստները Հնդկաստանում  և  տրանսպորտը Հնդկաստանում։
Հնդկաստանի ենթակառուցվածքների և տրանսպորտի ոլորտը կազմում է ՀՆԱ-ի 5%-ը։ 2015 թվականի մարտի 31-ի դրությամբ Հնդկաստանը ունի ավելի քան 5,472,144կմ (3,400,233 մղոն) ճանապարհային ցանց, որն աշխարհի երկրորդ ամենախոշոր ճանապսրհսյին ցանցն է՝ ԱՄՆ-ից հետո։ 1,6 կմ ճանապարհների 1 կմ-ի վրա (2.68 մղոն/քառակուսի մղոն) Հնդկաստանի ճանապարհային ցանցի քանակական խտությունը ավելի բարձր է, քան Ճապոնիայի (0,91) և ԱՄՆ-ի (0,67) ճանապարհային ցանցի խտությունը և ավելի շատ, քան Չինաստանինը (0,46), Բրազիլիայինը (0,18) կամ Ռուսաստանինը (0,08) ։ Որակապես Հնդկաստանի ճանապարհները ժամանակակից մայրուղիների և նեղ,  չհավաքված ճանապարհների խարնուրդ են և բարելավվում են ։  2015 թվականի մարտի 31-ի դրությամբ, հնդկական ճանապարհների 87,05%-ը ասֆալտապատված էր ։ Հնդկաստանը    G-27 երկրների շարքում  ամենավերջինն է ըստ խցանումների, այդ ուղղությամբ  այն արդիականացնում է իր ենթակառուցվածքը։  2014 թվականի մայիսի դրությամբ Հնդկաստանում ավարտվել էր 4-6 կամ 6 գոտի ունեցող մայրուղիների շինարարությունը՝  ավելի քան 22600 կմ (14,000 մղոն),  միացնելով արտադրական, առևտրային և մշակութային խոշոր կենտրոնների մեծ մասը ։  Հնդկաստանի ճանապարհային ենթակառուցվածքը կրում է բեռնափոխադրումների 60%-ը և ուղևորափոխադրումների 87%-ը ։
Հնդկական երթուղիները աշխարհում 4-րդ խոշոր երթուղային ցանցն են՝ 114500կմ(71100 մղոն)։  Կառավարության սեփականություն հանդիսացող և գործող երկաթուղային ցանցը միջին հաշվով փոխադրում էր օրական 23 միլիոն ուղևոր, իսկ 2013-ին ավելի քան 1 միլիարդ տոննա բեռ ։ Հնդկաստանը ունի 7500 կմ ափամերձ գոտի՝  13 խոշոր նավահանգիստներով և 60 գործառնական ոչ խոշոր նավահանգիստներով,  որոնք միասին ղեկավարում են երկրի արտաքին առևտրի 95%-ը ծավալով և 70%-ը արժեքով (մնացածը կատարվում է օդային ճանապարհով) ։  Նավա Շևանը, Մումբայը ամենամեծ հասարակական նավահանգիստներն են, մինչդեռ Մունդրան ամենամեծ մասնավոր նավահանգիստն  է ։  Հնդկաստանի օդանավակայանի ենթակառուցվածքը ընդգրկում է 125 օդակայան, որոնցից 66-ը արտոնագրված են ինչպես ուղևորներ, այնպես էլ բեռներ փոխադրելու համար ։
Նավթամթերքներ և քիմիական նյութեր
Հիմնական հոդվածը՝   Նավթի և գազի արդյունաբերությունը Հնդկաստանում։
Նավթային արտադրանքները և քիմիական նյութերը մեծ ներդրում ունեն Հնդկաստանի արդյունաբերական ՀՆԱ-ի մեջ։ Եվ նրանք միասին կազմում են արտահանումից ստացած եկամուտի ավելի քան 34%-ը։ Հնդկաստանում կան նավթավերամշակման և նավթաքիմիական բազմաթիվ գործարաններ, ներառյալ աշխարհի խոշորագույն վերամշակման համալիրը Ջամնագարում, որը օրական 124 միլիոն բարել նավթ է մշակում ։  Ըստ ծավալի Հնդկաստանի քիմիական արդյունաբերությունը երրորդն  է Ասիայում և կազմում է երկրի ՀՆԱ-ի 5%-ը։ Հնդկաստանը ագրոքիմիական նյութերի, պոլիմերների և պլաստմասաների, ներկանյութերի և տարբեր օրգանական ու  անօրգանական քիմիական նյութերի 5 խոշոր արտադրողներից մեկն է. ։ Չնայած մեծ արտադրող և արտահանող լինելուն՝ Հնդկաստանը  ներքին պահանջների պատճառով քիմիական նյութրի զուտ ներմուծող է ։
Դեղագործություն
Հնդկական դեղագործական արդյունաբերությունը վերջին տարիներին աճել է՝ դառնալով աշխարհի առողջության պահպանման արտադրանքի հիմնական արտադրողը։ Հնդկաստանին բաժին է ընկնում գեներատորների համաշխարհային մատակարարման 20%-ը ։  Հնդկական դեղագործական ոլորտը ապահովում է նաև տարբեր պատվաստանյութրի համաշխարհային պահանջարկի ավելի քան 62%-ը ։ 2017-2018 թվականների ընթացքում Հնդկաստանի դեղագործական արտահանումը կազմել է 17,27 միլիարդ դոլար և նախատեսվում էր մինչև 2020 թվականը հասնել 20 միլիարդ դոլարի ։ Դեղագործական արդյունաբերությունը 2005 թվականի 6 միլիարդ դոլարից 2016 թվականին հասել է 36,7 միլիարդ դոլարի, տարեկան աճի բարդ տոկոսը (CAGR)՝  17,46%,  Ակնկալվում է, որ այն կաճի՝  հասնելով  55 միլիարդ դոլարի 2020 թվականին։ Ակնկալվում է, նաև որ Հնդկաստանը կդառնա 6-րդ խոշորագույն դեղագործական շուկան մինչև 2020 թվականը ։ Դեղագործական արդյունաբերությունը հանդիսանում է ամենաարագ զարգացող ենթաոլորտներից մեկը և նշանակալից ներդրում ունի Հնդկաստանի արտահանումից ստացած եկամուտի մեջ։ Գուջարաթ նահանգը դարձել է  դեղագործական և ակտիվ դեղագործական բաղադրիչների (API) արտադրության և արտահանման հանգույց ։
Տեքստիլ
Հիմնական հոդվածը՝     Տեքաստիլ արդյունաբերությունը Հնդկաստանում։
2015 թվականին Հնդկաստանում գործվածքների և հագուստի շուկան գնահատվում էր 108,5 միլիարդ դոլար, մինչև 2023 թվականը նախատեսվում է հասնել 226 միլիարդ դոլարի։ Տեքստիլ արդյունաբերության մեջ աշխատում են ավելի քան 35 միլիոն մարդ։ Ըստ արժեքի տեքստիլ արդյունաբերությանը բաժին է ընկնում արդյունաբերության  7%-ը, ՀՆԱ-ի 2%-ը և երկրի արտահանումից ստացած եկամտի 15%-ը։  2017-2018  ֆինանսական տարում Հնդկաստանը արտահանել է 39,2 միլիարդ դոլար արժողությամբ տեքստիլ ։
Հնդկաստանի տեքստիլ արդյունաբերությունը անկում ապրող հատվածից վերջին տարների ընթացքում վերածվեց արագ զարգացող ոլորտ։ 2004-2005 թվականների ընթացքում  արդյունաբերությունը մի շարք սահմանափակումներից ազատելուց հետո, կառավարությունը թույլ տվեց զանգվածային ներդրումների ներհոսք՝  ինչպես տեղական, այնպես էլ արտասահմանյան։ 2004-2008 թվականների ընթացքում  տեքստիլ արդյունաբերության ներդրումմները աճել են 27 միլիարդ դոլարով։ Լուդհիանան արտադրում է Հնդկաստանում  գործվածքի 90%-ը և հայտնի է որպես Հնդկաստանի Մանչեսթեր։ Տիրուպուրը համընդհանուր ճանաչում է ստացել՝  որպես  գուլպաների, տրիկոտաժե հագուստի և սպորտային հագուստի առաջատար աղբյուր։  Իչալկարանջիի նման տեքստիլ կենտրոնները ստանում են  երկրի մեկ շնչի հաշվով ամենաբարձր եկամուտներից մեկը ։ Հնդկաստանում բամբակյա ֆերմերային տնտեսությունները, մանրաթելերի, տեքստիլի արդյունաբերությունը 45 միլիոն մարդու հնարավորություն են տալիս աշխատել Հնդկաստանում ,  ներառյալ որոշ երեխաների աշխատանքը (1%)։  Ենթադրվում է, որ ոլորտում աշխատում է մինչև 18 տարեկան մոտ 400,000 երեխա ։
Թղթի հումք և թուղթ
Հիմնական հոդվածը՝   Թղթի հումքի և թղթի արտադրությունը Հնդկաստանում։
Հնդկաստանը աշխարհում թղթի խոշոր արտադրողներից մեկն է և որդեգրել է արտադրական նոր տեխնոլոգիա ։ 2017-2018 թվականների ընթացքում  թղթի շուկան Հնդկաստանում գնահատվել է 60,000 ռուփի (8,4 միլիարդ ԱՄՆ դոլար)։ Թղթի ներքին պահանջարկը 2007-2008 թվականների ընթացքում  9 միլիոն տոնայից 2017-2018 թվականների ընթացքում գրեթե կրկնապատկվել է՝  դառնալով 17 միլիոն տոննա։ Թղթի մեկ շնչի հաշվով սպառումը Հնդկաստանում տարեկան կազմում է 13-14 կգ՝  ցածր համաշխարհային միջինից՝  57 կգ-ից ։
Ծառայություններ
Ծառայությունների ոլորտը Հնդկաստանի ՀՆԱ-ի ամենամեծ մասնաբաժինն ունի, 2012 թվականին  այն կազմել է 57%, 1950-ի 15%-ից բարձր ։  Ծառայությունների ոլորտը ապահովում է աշխատանքով  աշխատուժի 27%-ին։  Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և բիզնես գործընթացների աութսորսինգը ամենաարագ զարգացող ոլորտների թվին է պատկանում՝  ունենալով 33,6% կուտակային աճ 1997-1998 թվականների և 2002-2003 թվականների  ֆինանսկանա տարիների միջև և նպաստել է  2007-2008 թվականների ընթացքում  երկրի արտահանման ընդհանուր ծավալների 25%-ով աճին ։
Ավիացիա
Հիմնական հոդվածները՝   Ավիացիան Հնդկաստանում և Քաղաքացիական ավիացիան Հնդկաստանում։
Հնդկաստանն ունի քաղաքացիական ավիավիայի 4-րդ խոշորագույն շուկան աշխարհում, որը 2017 թվականին ունեցել է 158 միլիոն ուղևորների օդային երթևեկություն ։ Մինչև 2020 թվականը շուկան կունենա 800 ինքնքթիռ, որը կկազմի համաշխարհային ծավալների 4,3%-ը, և ակնկալվում է, որ մինչև 2037 թվականը կգրանցվի տարեկան 520 միլիոն ուղևորաթոխադրում ։ Միջազգային օդային տրանսպորտի ասոցիացիան (IATA) գնահատեց, որ ավիացիան 2017 թվականին Հնդկաստանի ՀՆԱ-ում ավիացիային ներդրումը կազմել է 30 միլիարդ դոլար և ստեղծել է 7,5 միլիոն աշխատատեղ՝  390 000-ը  ուղղակիորեն, 570 000-ը արժեքային շղթայում և 6,2 միլիոնը զբոսաշրջության մեջ ։
Քաղաքացիական ավիացիան Հնդկաստանում սկիզբ է առնում 1911 թվականի փետրվարի 18-ից, երբ ֆրանսիացի օդաչու Անրի Փեքուվեթը Ալբանիայից  դեպի Նայնի նահանգի Հուբեր երկաթուղի  իջեցրեց 6500 հատ փոստ ։ Ավելի ուշի 1932 թվականի հոկտոմբերի 15-ին ՋԻ․ԷՌ․ԴԻ Թաթան փոստով բեռնված թռավ Կարաչիից դեպի Ջուհու օդանավակայան։  Հետագայուն նրա ավիաընկերությունը դարձավ «Հնդկաստանի ավիաուղիներ»  և  առաջին ասիական ավիաընկերությունն էր,  որը հատեց Ատլանտիան օվկիանոսը ։
Ազգայնացում
1953 թվականին Հնդկաստանի Ազգային ժողովը ընդունեց «Օդային կորպորացիաների մասին» օրենքը՝   արդեն գոյություն ունեցող 8 մասնավոր ավիաընկերությունները խթանելու և ազգայնացնելու,  ինչպես նաև Հնդկական ավիաուղիներին ներքին ծառայություններ մատուցելու համար, իսկ  «Թաթա» ավիաընկերությանը՝  միջազգային ծառայությունների համար ։  Հնդկաստանի միջազգային օդանավակայանների մարմինը  ստեղծվել է 1972 թվականին, մինչդեռ Ազգային օդանավակայանների  մարմինը ստեղծվել է 1986 թվականին։  Քաղաքացիական ավիացիայի անվտանգության բյուրոն ստեղծվել է 1987 թվականին՝  «Հնդկական ավիաուղիներ»-ի 182 թռիչքի հետևանքով։
Վերակարգավորում
Կառավարությունը քաղաքացիական ավիացիայի ոլորտը կարգավորեց 1991 թվականին, երբ կառավարությունը թույլ տվեց մասնավոր ավիաընկերություններին աշխատել ավիացիոն և ոչ պլանային ծառայությունների «Air Taxi» սխեմայի ներքո, մինչև 1994 թվականը, երբ ավիաընկերության մասին օրենքը չեղյալ հայտարարվեց, և մասնավոր ավիաընկերությունները կարող էին այժմ իրականացնել նախատեսված ծառայություններ։ Մասնավոր ավիաընկերությունները, ինչպոիսիք են «Jet Airways»-ը,                     «Air Sahara»-ն,  «Modiluft»-ը, «Damania Airways»-ը և «NEPC Airlines»-ը այդ ժամանակահատվածում սկսեցին ներքին գործառնություններ իրականացնել ։
2004-2005 թվականներին մի քանի ցածր գնով փոխադրողներ մտան Հնդկական շուկա։ Նոր մուտք գործողների շարքում էին՝  «Air Deccan»,  «Air Sahara», «Kingfisher   Airlines»,  «SpiceJet»,  «GoAir»,  «Paramount Airways»  և  «IndiGo» ավիաընկերությունները։  «Kingfisher   Airlines»-ը  հնդկական առաջին ավիափոխադրողն էր, որ 2005 թվականի հունիսի 15-ին պատվիրեց  «Airbus A380»  ինքնաթիռը 3 միլիարդ դոլար արժողությամբ  ։ Այնուամենայնիվ հնդկական ավիացիան պայքարում էր տնտեսության դնդաղեցման,  վառելիքի և շահագործման ծախսերի բարձրացման  դեմ։ Սա հանգեցրեց որոշ ավիաընկերությունների գործունեության դադարեցմանը  և ավիաընկերությունների միավորմանը։ 2007 թվականին «Jet Airways»-ը և  «Kingfisher   Airlines»-ը ձեռք բերեցին համապատասխանաբար «Air Sahara» և «Air Deccan» ավիաընկերությունները։  «Paramount Airways»-ը դադարեցրեց իր գործունեությանը 2010 թվականին, «Kingfisher   Airlines»-ը՝  2012-ին,  իսկ «Etihad Airways»-ը  2013 թվականին  համաձայնեց ձեռք բերել  «Jet Airways»-ի 24% բաժնեմաս։  2013-2014 թվականների դրությամբ միայն «GoAir» և «IndiGo» ավիաընկերություններն են շահույթով աշխատել ։ Ներքին միջին ուղևորափոխադրումները 2005-2017 թվականների ընթացքում ընկել են 70%-ով՝  գնաճը ճշգրտելուց հետո։
Բանկային և ֆինանսական ծառայություններ
Հիմնական հոդվածները՝   Բանկային գործունեություը Հնդկաստանում և Ֆինանսական ծառայությունները Հնդկաստանում։
Ֆինանսկան ծառայությունների ոլորտում 2016 թվականին ներդրվել է 809 միլիարդ դոլար (ՀՆԱ 37%) և աշխատել է այդ ոլորտում 14,17 միլիոն մարդ ( աշխատուժի 3%-ը), իսկ բանկային հատվածում՝ 407 միլիարդ դոլար (ՀԱՆ-ի 19%) և այդ հատվածում աշխատում է 5,5 միլիոն մարդ (աշխատուժի 1%-ը) ։ Հնդկական դրամական շուկան դասակարգվում է կազմակերպված հատվածի՝  բաղկացած մասնավոր, պետական և օտարերկրյա առևտրային և կոոպերատիվ բանկերից, որոնք միասին հայտնի են որպես «պլանավորված բանկեր», և չկազմակերպված հատվածի, որը բաղկացած է անհատական կամ ընտանիքի սեփականությունը հանդիսացող դրամատներից կամ բնիկ բանկիրներից և ոչ բանկային  ֆինանսական կազմակերպություններից ։ Չկազմակերպված հատվածը և միկրոկրեդիտը  գերադասելի են ավանդական բանկերից գյուղական և ենթակառուցվածքային տարածքներում, հատկապես ոչ արտադրողական նպատակներով վարկերի տրամադրմամբ, ինչպիսիք են կարճաժամկետ վարկերը արարողությունների համար ։
Վարչապետ Ինդիրա Գանդին 1969 թվականին ազգայնացրերց 14 բանկ, որին 1980 թվականին հաջորդեցին ևս 6-ը, նա պարտադրեց, որ բանկերը իրենց զուտ վարկի 40%-ը տրամադրեն առաջնահերթ ոլորտներին՝ ներառյալ գյուղատնտեսությունը, մանրածախ արդյունաբերությունը, մանրածախ առևտուրը, և փոքր բիզնեսը՝  ապահովելու համար բանկերի իրականացրած սոցիալական և զարգացման իրենց նպատակները։ Այդ ժամանակից ի վեր բանկերի մասնաճյուղերը թիվը 1969 թվականի 8,260-ից հասել է 72,170-ի, իսկ 2007-ին նույն մասնաճյուղում  ընդգրկված բնակչությունը կրճատվել է 63,800-ից մինչև 15,000։ Ընդհանուր բանկային ավանդները 1970-1971 թվականներից մինչև 2008-2009 թվականներն  ընկած ժամանակահատվածում ավելացել են 59,1 միլիարդ ռուփիից (830 միլիոն ԱՄՆ դոլար) մինչև 38,309․22 միլիարդ ռուփի (540 Միլիարդ ԱՄՆ դոլար)։ Չնայած գյուղական մասնաճյուղերի աճին՝  1969 թվականին 1860-ով կամ ընդհանուրի 22 %-ով, իսկ 2007 թվականին ավելանալով  30,590-ով կամ 42%ով, այս ժամանակահատվածում 50,000 գյուղերից միայն 32,270-ն էր սպասարկվում նախատեսված բանկի կողմից  ։ Հնդկաստանի համախառն ներքին խնայողությունները  2006-2007 թվականների ընթացքում  կազմում են Հնդկաստանի ՀՆԱ-ի  32,8%-ը ։ Անհատական խնայողությունների կեսից ավելին ներդրվում է այնպիսի ֆիզիկական ակտիվների մեջ, ինչպիսիք են հողը, անասունները, տները և ոսկին ։
Պետական հատվածի բանկերը պահում են բանկային գործունեության ընդհանուր ակտիվների 75%-ը, իսկ մասնավոր և օտարերկրայ բանկերը՝  համապատասխանաբար 18,2%  և  6,5%  ։  Ազատականացումից ի վեր կառավարությունը հաստատեց նշանակալի բանկային բարեփոխումներ։ Թեև դրանցից մի քանիսը վերաբերում են ազգայնացված բանկերին, ինչպիսիք են բարեփոխումները, որոնք խրախուսում են միաձուլումները՝  նվազեցնելով կառավարության միջամտությունը,  բարձրացնելով եկամտաբերությունը և մրցակցությունը, մասնավոր, արտասահմանյան բանկերի և ապահովագրական ընկերությունոււների մասով բարեփոխումներ ևս իրականացվել են ։
Ֆինանսական տեխնոլոգիաներ
Հիմնական հոդվածը՝    Ֆինանսական տեխնոլոգիաները Հնդկաստանում ։
Համաձայն ծրագրային ապահովման և ծառայությունների մատուցման ասոցիացիայի (NASSCOM) զեկույցի Հնդկաստանը ներկայումս ունի մոտ 400 ընկերություն ֆինանսական տեխնոլոգիաների ոլորտում՝  ունենալով մոտ 420 միլիոն դոլարի ներդրում 2015 թվականին։ NASSCOM-ի զեկույցում նշվում է նաև, որ ծրագրերի և ծառայությունների մատուցման շուկան մինչև 2020 թվականը կաճի 1,7 անգամ՝  կազմելով 8 միլիարդ դոլար ։ Հնդկական ֆինանսական տեխնոլոգիաները բաժանված են հետևյալ ոլորտներում. բանկային համակարգ՝ 32%, վճարային գործընթացներ`  34% և առևտրային, պետական և մասնավոր շուկաներ`  12% :
Տեղեկատվական Տեխնոլոգիաներ
Հիմնական հոդվածները՝    Տեղեկատվական տեխնոլոգիաները Հնդկաստանում և Բիզնես գործընթացի աութսորսրնգը Հնդկաստանում։
Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտը Հնդկաստանում բաղկացած է 2 հիմնական բաղադրիչից՝  ՏՏ և Բիզնես գործընթացի աութսորսինգ(BPO): ՏՏ ոլորտը ավելացրել է իր ներդրումը Հնդկաստանի  ՀՆԱ-ում` 1998 թվականի 1,2%-ից 2012 թվականին հասցնելով 7,5% ։ Ըստ   NASSCOM-ի տվյալների 2015 թվականին ոլորտը  147 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի եկամուտ է ունեցել, որտեղ արտահանման եկամուտները կազմում են 99 միլիարդ ԱՄՆ դոլար, իսկ ներքինը՝  48 միլիարդ ԱՄՆ դոլար՝  աճելով ավելի քան           13%-ով ։
ՏՏ ոլորտի աճը վերագրվում է մասնագիտացման աճին, ցածր ծախսերին, հմուտ և անգլերեն լեզվին տիրապետող աշխատողներին։ Հնդկական ՏՏ ոլորտի մասնաբաժինը ՀՆԱ-ում 2005-2006 թվականներից մինչև 2008 թվականը 4,8%  աճել է մինչև 7% ։ 2009 թվականին հնդկական 7 ընկերություններ ընդգրկվացին տեխնոլոգիական աութսորսինգի լավագույն 15 ընկերությունների  շարքերում ։
Բիզնես գործընթացների աութսորսիգի ծառայությունները Հնդկաստանի արտաքին աութսորսինգի արդյունաբերության մեջ հիմնականում վերաբերում են արևմտյան բազմազգ կորպորացիաների գործառնություններին։ 2012 թվականի դրությամբ աութսորսինգի ոլորտում աշխատում է շուրջ 2,8 միլիոն մարդ ։ Տարեկան եկամուտները կազմում են շուրջ 11 միլիարդ ԱՄՆ դոլար, մոտավորապես ՀՆԱ-ի 1%-ը։ Ամեն տարի Հնդկաստանում ավարտում է շուրջ 2,5 միլիոն մարդ, բայց հմտությունների սղության պատճառով աշխատավարձերը այս ոլորտում ավելանում են 10-15%-ով ։
Ապահովագրություն
Հիմնական հոդվածը՝         Ապահովագրությունը Հնդկաստանում։
2013 թվականին Հնդկաստանը դարձել է 10-րդ խոշորագույն ապահովագրական շուկա ունեցող երկիրը՝  բարձրանալով 2011 թվականի  ցուցանիշից՝  15-րդ հորիզոնականից  ։ 2013 թվականին 66,4 միլիարդ ԱՄՆ դոլար  ընդհանուր արժողությամբ ապահովագրական շուկայով, այն մնում էր փոքր համեմատած աշխարհի խոշոր տնտեսությունների հետ,  և  2017 թվականին հնդկական ապահովագրական շուկային բաժին էր հասնում աշխարհի ապահովագրական բիզնեսի 2%-ը։ 2018 թվականին Հնդկաստանի  կյանքի և ոչ կյանքի ապահովագրությունների համախառն ապահովագրավճարները ընդհանուր առմամբ կազմել են 86 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։ Կյանքի ապահովագրությունը կազմում է հնդկական ապահովագրական շուկայի 75,41%-ը, իսկ մնացածը ընդհանուր ապահովագրությունն է ։ Հնդկաստանի 52 ապահովագրական ընկերություննից 24-ը ակտիվ են կյանքի ապահովագրության բիզնեսում ։
Մանրածախ վաճառք
Հիմնական հոդավծը՝    Մանրածախ առևտուրը Հնդկաստանում։ Մանրած ախ առևտրում 2016 թվականին ներդրվել է 482 միլիարդ դոլար գումար (ՀՆԱ-ի 22%-ը), և այս ոլորտում նույն թվականին աշխատել է 249,94 միլիոն մարդ (աշխատուժի 57%-ը)։ Արդյունաբերությունը գյուղատնտեսությունից հետո երկրորդ խոշոր գործատուն է Հնդկաստանում ։ Հնդկական մանրածախ շուկան գնահատվում է 600 միլիարդ ԱՄՆ դոլար և աշխարհում խոշոր մանրածախ շուկաների առաջին հնգյակում է՝  ըստ տնտեսական արժեքի։ Հնդկաստանին է պատկանում  աշխաշհում ամենաարագ զարգացող մանրածախ շուկանեից մեկը , և կանխատեսվում է մինչև 2020 թվականը հասնել 1,3 տրիլիոնի ։ 2018 թվականին Հնդկաստանում էլեկտոնիկային մանրածախ շուկան գնահատվել է 32,7 միլիարդ դոլար և մինչև 2022 թվականը ակնկալվում է հասցնել 71,6 միլիարդ դոլարի ։
Զբոսաշրջություն
Հիմնական հոդվածը՝   Զբոսաշրջությունը Հնդկաստանում։
Ճանապարհորդության և զբոսաշրջության համաշխարհային խորհուրդը հաշվարկել է, որ 2017 թվականին զբոսաշրջությունը ապահովել է 210 միլիարդ ԱՄՆ դոլար կամ ՀՆԱ-ի 9,4%-ը և ապահովել է 41,622 միլիոն աշխատատեղ, ինչը կազմում է զբաղվածության 8%-ը։ Կանխատեսվում է, որ մնչև 2028 թվականը ոլորտը  կաճի տարեկան կտրվածքով 6,9%-ով հասնելով 450 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի (ՀՆԱ-ի 9,9%) ։ 2016 թվականին Հնդկաստան այցելել է 8,89 միլիոն մարդ, իսկ  2017 թվականին ժամանել է  ավելի քան 10 միլիոն զբոսաշրջիկ՝  2016 թվականի  համեմատ աճելով 15,6%-ով ։ 2015 թվականին զբոսաշրջային մուտքերից Հնդկաստանը վաստակել է 21,07 միլիարդ դոլար արտարժույթ ։
Նկատվում է Միջազգային զբոսաշրջության կայուն աճ դեպի Հնդկաստան՝ սկսած 1997 թվականից, երբ Հնդկաստան  ժամանել էին 2,37 միլիոն զբոսաշրջիկ, իսկ արդեն 2015 թվականին  ժամանոած զբոսաշրջիկները կազմում  էին  8,03 միլիոն։ Միացիալ Նահանգները միջազգային զբոսաշրջիկների ամենամեծ աղբյուրն է հանդիսանում՝ դեպի Հնդկաստան, մինչդեռ Եվրամիության երկրները և Ճապոնիան միջազգային զբոսաշրջիկների մյուս հիմնական աղբյուրն են հանդիսանում ։ Միջազգային զբոսաշրջիկների 10 -ից պակասն են այցելում Թաջ Մահալ, որտեղ մեծամասնությունը այցելում է մշակութային, թեմատիկ կամ պարզապես արձակուրդների անցկացման  համար ։ Հնդկաստանի ավելի քան 12 միլիոն քաղաքացի ամեն տարի միջազգային ուղևորություններ է իրականացնում, իսկ Հնդկաստանի ներսում զբոսաշրջությունը ավելացել է մոտ 740 միլիոն հնդիկ ճանապարհորդներով ։
Հնդկաստանը ունի արագ աճող բժշկական տուրիզմի ոլորտ՝ առաջարկելով ցածր գներով բժշկական ծառայություններ և երկարաժամկետ խնամք ։  2015 թվականի հոկտեմբերին Հնդկաստանի բժշկական տուրիզմի ոլորտը գնահատվեց 3 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։ Նախատեսվում է, որ մինչև 2020 թվականը այն կաճի մինչև 7-8 միլիարդ  դոլար ։ 2014 թվականին 184,298 օտարերկրացի հիվանդներ մեկնել են Հնդկաստան՝  բուժում ստանալու նպատակով ։
Մեդիա և զվարճանքի արդյունաբերություն
Հիմնական հոդվածները՝    Հնդկաստանի ԶԼՄ-ները և Զվարճանքի արդյունաբերություն։
ASSOCHAM-PwC համատեղ ուսումնասիրությունների արդյունքում կանխատեսվում էր, որ հնդկական լրատվամիջոցների և զվարճանքի արդյունաբերությունը 2017 թվականի 30,360 միլիարդ դոլաից մինչև 2022 թվականը կաճի հասնելով 52,683 միլիարդ դոլարի՝ ապահովելով 11,7% տարեկան համախառն աճ։ ՈՒսումնասիրությունը կանխատեսում էր նաև, որ հեռուստատեսությունը, կինոն և գերօգտագործվող ծառայութնուններն այդ ժամանակահատվածում կկազմեն արդյունաբերության ընդհանուր աճի գրեթե կեսը ։
Առողջապահություն
Հիմնական հոդվածը՝  Հնդկաստանի առողջապահությունը։
Ակնկալվում է, որ Հնդկաստանի առողջապահության ոլորտը 2015-2025 թվականների ընթացքում կաճի 29%-ով՝  հանելով 280 միլիարդ դոլարի, որը պայմանավորված է եկամուտների աճով, ավելի մեծ առողջապահական իրազեկությամբ, կենսակերպի հիվանդությունների գերակայության  աճով և առողջության ապահովագրության մատչելիության բարելավմամբ ։
Հնդկաստանի դեղաբույսերի արդյունաբերությունը 2018 թվականին գրանցեց շուկայական չափս՝ 4,4 միլիարդ դոլար։ Հնդկական արդյունաբերության կոնֆեդերացիան գնահատում է, արդյունաբերությունը մինչև 2025 թվականը  կաճի  16%-ով։  Շուկայի գրեթե 75%-ը կազմում են գեղեցկության և անձնական խնամքի արտադրանքը, իսկ դեղաբույսերի տուրիստական ծառայությունները կազմում են շուկային 15%-ը ։
Լոգիստիկա
2016 թվականին Հնդկաստանի նյութատեխնիկական արդյունաբերությունը արժեր ավելի քան 160 միլիարդ դոլար, իսկ նախորդ 5 տարվա ընթացքում աճեց 7․8%-ով։ Արդյուանբերությունում աշխատում է մոտ 22 միլիոն մարդ ։ Ակնկալվում է, որ մինչև 2020 թվականը նյութատեխնիկական արդյունաբերությունը կհասնի 215 միլիարդ դոլարի ։ Համաշխարհային բանկի լոգիստիկ գործունեության կատարման ինդեքսում Հնդկաստանը 160 երկրների շարքում զբաղեցնում էր 35-րդ տեղը ։
Տպագրություն
Հիմնական հոդվածը՝  Տպագրությունը Հնդկաստանում
Հեռահաղորդակցություն
Հիմնական հոդվածը՝    Հեռահաղորդակցության ոլորտը Հնդկաստանում։
Արդունաբերության գնահատականները ցույց են տվել, որ 2012 թվականի դրությամբ Հնդկաստանում կա 554 միլիոն հեռուստատեսության սպառող ։ Հնդկաստանը բաժանորդների քանակով աշխարհում ամենամեծ տնային հեռուստատեսության(DTH) շուկան է։  2016 թվականի մայիսի դրությամբ երկրում կար 84,80 միլիոն DTH բաժանորդ ։
Հանքարդյունաբերություն
Հիմնական հոդվածը՝  Հանքարդյունաբերությունը Հնդկաստանում։ 2016 թվականին հանքարդյունաբերության ոլորտում ներդրվել է 63 միլիարդ դոլար (ՀՆԱ-ի 3%) և այստեղ աշխատել է 20,14 միլիոն մարդ (աշխատուժի 5%) ։ Հնդկաստանի հանքարդյունաբերությունն իր ծավալով աշխարհում հանքանյութերի 4-րդ խոշոր արտադրողն է, իսկ 2009-ին այն 8-րդն էր ։ 2013 թվականին արդյունահանվեց և վերամշակվեց 89 հանքանյութ, որոնցից 4-ը վառելիք, 3-ը ատոմային էներգիայի հանքանյութ, 80-ը ոչ վառելիք ։ 2011-2012 թվականների ընթացքում պետական հատվածին բաժին է ընկել հանքարդյունաբերության 68%-ը ։
Հնդկաստանի հանքարդյունաբերության գրեթե 50%-ը, ելքային արժեքով, կենտրոնացած է 8 նահանգներում՝ Օդիշա, Ռաջաստան, Չատիսգարհ, Անդհրա-Պրադեշ, Թելանգանա, Ջհարխանդ, Մադհյա Պրադեշ և Կառանտակա։ Ըստ արժեքի արդյունահանման 25%-ը գալիս է նավթի և գազի ռեսուրսներից ։ 2010 թվականին Հնդկաստանը շահագործեց ավելի քան 3000 հանք, որոնց կեսը ածուխի, կրաքարի և երկաթի հանքաքարի  հանքեր էին ։  Արդյունաբերական արժեքի հիման վրա Հնդկաստանը  քրոմիտի, ածուխի, երկաթի հանքաքարի, բոքսիտի, բարիտի, ցինկի 5 խոշոր արտադրողներից մեկն է, միաժամանակ այն մի շարք այլ հանքանյութերի 10 խոշորագույն արտադրողներից մեկն է հանդիսանում  ։ Հնդկաստանը 2013 թվականին պողպատի 4-րդ խոշոր արտադրողն էր,  իսկ այլումինի՝  7-րդ ։
Հնդկաստանի հանքային պաշարները հսկայական են ։ Չնայած այն բանին, որ արդյունաբերությունը նվազել է՝ 2010 թվականին կազմելով ՀՆԱ-ի 2,3%-ը՝  համեմատած 2000 թվականի 3%-ի հետ, ընդհանուր աշխատուժի մեջ մասնաբաժինը նույնպես նվազել է՝  2,9 միլիոն մարդ։ Հնդկաստանը բազմաթիվ հանքանյութերի զուտ ներմուծող է՝  ներառյալ ածուխը։ Հնդկաստանի հանքարդյունաբերական ոլորտի անկումը պայմանավորված է թույլտվությունների ձեռքբերման բարդ պրոցեսի, կարգավորվող և վարչական ընթացակարգերի, անբավարար ենթակառուցվածքների, կապիտալ ռեսուրսների պակասի և էկոլոգիական կայուն տեխնոլոգիաներին դանդաղ ադապտացման հետ ։
Երկաթ և պողպատ
Հիմնական հոդվածը՝   Երկաթի և պողպատի արդյունաբերությունը Հնդկաստանում։
2014-2015 թվականների ֆինանսկան տարում Հնդկաստանը հումքի պողպատի  3-րդ խոշոր արտադրողն էր և երկաթի ամենախոշոր արտադրողը։ Արդյունաբերությունում արտադրվել է 91,46 միլիոն տոննա մաքուր պողպատ և 9,7 միլիոն տոննա երկաթ։ Հնդկաստանում երկաթրի և պողպաըի մեծ մասը արտադրվում է երկաթի հանքաքարից ։
Արտաքին առևտուր
Հիմնական հոդվածը՝  Հնդկաստանի արտաքին առևտուրը։
Հնդկաստանը Առևտրի և Սակագների գլխավոր համաձայնագրի հիմնադիր անդամն է (ԱՍԳՀ) և դրա իրավահաջորդը ԱՀԿ-ում։ Մինչ դրա ժողովներին ակտիվորեն մասնակցելը Հնդկաստանը աշխարհի զարգացման միջոցառումներում վճռորոշ ձայն ուներ։ Օրինակ՝  Հնդկաստանը շարունակում էր դեմ լինել ԱՀԿ-ի քաղաքականության մեջ առևտրի ոլորտի աշխատանքի, բնապահպանական խնդիրների և առևտրի այլ ոչ սակագնային խնդիրների ներառմանը ։
Հնդկաստանը զբաղեցրեց 43-րդ հորիզոնականը՝ ըստ մրցակցության ինդեքսի ։
Վճարումների մնացորդ
Անկախացումից ի վեր Հնդկաստանի ընթացիկ հաշվի վճարումների մնացորդը բացասական է եղել։ 1990-ականներին տնտեսական ազատականացումից հետո, վճարումների մնացորդի ճգնաժամով պայմանավորված, Հնդկաստանի արտահանումը կայուն կերպով աճեց, 2002-2003 թվականներին այն ծածկում էր Հնդկաստանի ներմուծման ծավալների 80,3%-ը՝  աճելով 1990-1991 թվականների 66,2%-ից ։  Այնուամենայնիվ, համաշխարհային առևտրի ընդհանուր դանդաղեցումը՝  արտահանումը, որպես ներմուծման տոկոս իջավ 61,4%  2008-2009 թվականններին, հաջորդելով  համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամին ։ Հնդկաստանի նավթի ներմուծման աճող հաշիվը դիտվում էր որպես ընթացիկ հաշվի պակասուրդի հիմնական  մաս, որը 2008-2009 թվականներին աճեց 118,7 միլիարդ դոլարով, կամ ՀՆԱ-ի 11,11%-ով ։  2010 թվականին հունվարից հոկտեմբեր ամիսների ընթացքում Հնդկաստանը ներմուծել է 82,1 միլիարդ արժողությամբ նավթի հումք ։  Հնդկաստանի տնտեսությունը 2002 - 2012 թվականների ընթացքում ամեն տարի ունենում էր առևտրի պակասուրդ՝  2011-2012 թվականնորի ընթացքում ունենալով 189 միլիարդ դոլարի ապրանքային առևտրի պակասուրդ. ։ 2013 թվականին Հնդկաստանի առևտուրը Չինաստանի հետ ամենամեծ պակասուրդը ուներ՝ 31 միլիարդ դոլար ։  Տնտեսության ազատականացումից ի վեր Հնդկաստանի կախվածությունը արտաքին օգնություններից և կոնսեցիոն պարտքերից նվազել է, իսկ պարտք-ծառայություններ հարաբերակցությունը նվզել է        1990-1991 թվականի 35,3%-ից  2008-2009 թվականներին հասնելով 4,4%-ի ։  Հնդկաստանում արտաքին առևտրային փոխառությունները կամ ոչ ռեզիդենտ վարկատուներից վարկերը  թույլատրվում էր կառավարության կողմից՝  հնդկական կորպորացիաներին լրացուցիչ միջոցների աղբյուր տրամադրելու համար։ Հնդկաստանի ֆինանսների նախարարությունը արտաքին առևտրային փոխառությունների քաղաքականության ուղղությունների միջոցով  կանոնակարգում էր հնդկական կորպորացիաները ՝ Հնդկաստանի Պահուստային Բանկի 1999 թվականի արժույթի կառավարման ակտի հիման վրա ։ Հնդկաստանի արտարժույթի պահուստները կայուն կերպով աճում էին 1991 թվականի մարտի դրությամբ  5,8 միլիարդ դոլարց 2020 թվականի հուլիսին հասնելով 540 միլիարդ դոլարի։ 2012 թվականին Մեծ Բրիտանիան հայտարարեց Հնդկաստանին ֆինանսական օգնության տրամադրման վերջի մասին՝  նշելով հնդկական տնտեսության աճը և կայունությունը  ։
Հնդկաստանի ընթացիկ հաշվի պակասուրդը բոլոր ժամանակներում ամենաբարձրին հասել է 2013 թվականին ։ Հնդկաստանը պատմականորեն ստեղծել է իր ընթացիկ հաշվի պակասուրդը արտերկրի շուկաներից վերցված փոխառությունների կամ ոչ ռեզիդենտ հնդկացիների փոխանցումների և պորտֆելային ներհոսքի միջոցով։ 2016 թվականի ապրիլից մինչև 2017 թվականի հունվարը, Պահուստային Բնակի տվյալները ցույց տվեցին, որ 1991 թվականից հետո սկզբնական շրջանում,  Հնդկաստանը ստեղծել է իր պակասուրդը օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների ներհոսքների միջոցով։ « The Economic Times »-ը   նշում է, որ  զարգացումը, դա  «երկարաժամկետ ներդրողների վստահության աճի նշան է վարչապետ Նարենդրա Մոդիի կարողության նկատմամբ, այն է ուժեղացնել երկիրդ  և տնտեսության հիմքերը կայուն աճ ապահովելու համար» ։
Օտարերկրյա ուղղակի ներդրումներ
Հիմնական հոդվածը՝  Օտարերկրյա ուղղակի ներդրումները Հնդկաստանում։
Որպես 3-րդ ամենամեծ տնտեսությունն աշխարհում՝ գնողունակության համարժեքության ցուցանիշով, Հնդկաստանը գրավեց օտարերկրյա ուղղակի ներդրումներով (ՕՈՒՆ) ։ 2011 թվականի ընթացքում ՕՈՒՆ-երի ներհոսքը դեպի Հնդկաստան 36,5 միլիարդ դոլար էր՝  51,1%-ով ավելի բարձր, քան 2010 թվականին՝  24,15 միլիարդ դոլար։ Հնդկաստանը ուժեղ էր հեռախոսային կապով, տեղեկատվական տեխնոլոգիաներով և այլ հատուկ ճյուղերով, ինչպիսիք են մեքենայի բաղադրիչները, քիմիական նյութերը, հագուստը, դեղագործական նյութերը և զարդերը։ Չնայած օտարերկրյա ներդրումների մեծացմանը,  ՕՈՒՆ-երի կոշտ քաղաքականությունը  էական արգելք էր։ Ժամանակի ընթացքում Հնդկաստանը որդեգրել է մի շարք ՕՈՒՆ-երի բարեփոխումներ ։ Հնդկաստանը ունի կառավարչական և տեխնիկական հմտությունների մեծ պաշար։
Միջին խավի բնակչության չափը կազմում է 300 միլիոն և ներկայացնում է աճող սպառողական շուկա ։
Հնդկաստանը ազատականացրել է իր ՕՈՒՆ-երի քաղաքականությունը 2005 թվականին՝ թույլատրելով ՕՈՒՆ-երի 100%-ով ներդրում վենչուրային բիզնեսներում։ Արդյունաբերական քաղաքականության բարեփոխումները էականորեն կրճատել են արդյունաբերական լիցենզավորման պահանջները, ընդլայնման առանձին սահմանները հեշտացրել մուտքը դեպի օտարերկրյա տեխնոլոգիաներ և ներդրումներ։ Անշարժ գույքի ոլորտի դեպի վեր աճող կորը,  պարտական է աճող տնտեսությանը տրվող որոշ վարկերին և ՕՈՒՆ-երի քաղաքականության  ազատականացմանը։  2005 թվականի մարտին կառավարությունը փոփոխեց կանոնները՝  թույլատրելով 100% ՕՈՒՆ-ներ շինարարության ոլորտին, ներառելով կառուցվող ենթակառուցվածքներ և շինարարական ծրագրեր՝  բազկացած բնակարաններից, առևտրային տարածքներից, հիվանդանոցներից, կրթական հաստատություններից, հանգստի գոտիներից և քաղաքային ու մարզական ենթակառուցվածքներից ։ 2012-2014 թվականներին Հնդկաստանը տարածեց այս բարեփոխումները պաշտպանության, հեռահաղորդակցության, նավթի, մանրածախ առձտրի, ավիացիայի և այլ ոլորտների վրա  ։
2000-2010 թվականների ընթացքում երկիրը գրավեց 187 միլիարդ դոլար ՕՈՒՆ-եր. ։ Իներտորեն բարձր ներդրումները Մավրիկիոսից պայմանավորված էր երկրների միջև միջազագային ֆոնդերի երթուղու առկայությամբ, որը էական առավելություններ էր տալիս։ Կրկնակի հարկումը կանխված էր Հնդկաստանի և Մավրիկիոսի միջև հարկային պայմանագրի պատճառով և Մավրիկոսը կապիտալ շահույթների հարկային ապաստարան է հանդիսանում՝  ստեղծելով զրոյական հարկման ՕՈՒՆ-երի ալիք ։ 2015 թվականին ՕՈՒՆ-երը Հնդկաստանի ՀՆԱ-ի 2,1%-ն էին կազմում ։
Երբ կառավարությունը վերջին 3 տարիներին թեթևացրեց 21 ոլորտներում ՕՈՒՆ-երի 87 կանոնները, ՕՈՒՆ-երի ներհոսքը 2016-2017 թվականների ընթացքում հատեց 60,1 միլիարդ դոլարը ։
Արտահոսքեր
2000 թվականից սկասած հնդկական ընկերությունները ընդլայնվեցին տարածաշրջանում՝ ներդնելով ՕՈՒՆ-եր և ստեղծելով աշխատատեղեր Հնդկաստանից դուրս։         2006-2010 թվականների ընթացքում հնդկական ընկերություննիրի ՕՈՒՆ-երը Հնդկաստանից դուրս կազմում էին նրա ՀՆԱ-ի 1,34%-ը ։ Հնդկական ընկերությունները ՕՈՒՆ-եր էին իրականացնում և սկսում իրենց գործունեությունը ԱՄՆ-ում, Եվրոպայում և Աֆրիկայում ։  «ՏԱՏԱ»  Հնդկական ընկերությունը ամենամեծ արտադրողը և  մասնավոր հատվածի ամենամեծ գործատուն է Մեծ Բրիտանիայում  ։
Փոխանցումներ
Հիմնական հոդվածը՝  Փոխանցումներ դեպի Հնդկաստան։
2015 թվականին այլ երկրներից դեպի Հնդկաստան ընդհանուր փոխանցումները կազմել են 68,91 միլիարդ ԱՄՆ դոլար, իսկ Հնդկաստանում գտնվող արտասղահմանյան աշխատողների ընդհանուր փոխանցումները դեպի իրենց հայրենի երկրներ կազմել են 8,476 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։ Դեպի Հնդկաստան փոխանցումների հիմնական աղբյուր են հանդիսանում ԱԷՄ-ը, ԱՄՆ-ն, Սաուդյան Արաբիան, մինչդեռ Բանգլադեշը, Պակիստանը և Նեպալը Հնդկաստանից փոխանցումների հիմնական ստացողներն են ։ 2015 թվականին դեպի Հնդկաստան փոխանցումները երկրի ՀՆԱ-ի 3,32%-ն են կազմել ։
Միաձուլումներ և ձեռքբերումներ
1985-ից մինչև 2018 թվականը կնքվել է 20846 գործարք՝  Հնդկաստանի ներսում և նրա սահմաններից դուրս։ Վերջիններից  կուտակված արժեքը կազմում է  618 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։ Աժեքի առումով ամենաակտիվ տարին 2010 թվականն է եղել՝  մոտավորապես 60 միլիարդ ԱՄՆ դոլար, իսկ գործարքների մեծ մասը կնքվել է 2007 թվականին (1510) :
Ահա հնդկական ընկերությունների հետ լավագույն 10 գործարքների ցուցակը․
Արժույթ
Հիմնական հոդվածները՝  Հնդկական ռուփին և Հնդկաստանի պահուստային բանկը։
Հնդկական ռուփին միակ օրինական վճարելամիջոցն է Հնդկաստանում, և ընդունվում է, որպես օրինական վճարելամիջոց նաև հարևան Նեպալում և Բութանում, որոնք երկուսն էլ իրենց արժույթը կապում են հնդկական ռուփիի հետ։ 1 ռուփին բաժանվում է 100 պազայի։ Ամենաբարձր անվանական թղթադրամը 2000 ռուփին է, իսկ շրջանառության մեջ ամենացածր անվանական մետաղադրամը 50 կոպեկ արժեքով մետաղադրամն է ։ 2011 թվականի հունիսի 30-ից 50 կոպեկից ցածր արժույթները դադարել են օրինական լինելուց ։ Հնդկաստանի դրամավարկային համակարգը ղեկավարվում է երկրի կենտրոնական բանկի՝  Հնդկաստանի պահուստային բանկի կողմից ։  Այն հիմնադրվել է 1935 թվականի ապրիլի 1-ին և ազգայնացվել է 1949 թվականին, Հնդկաստանի պահուստային բանկը ծառայում է, որպես երկրի դրամական իշխանություն, դրամավարկային համակարգը կարգավորող և վերահսկող, արտարժույթի պահուստների պահպանող և ազգային արժույթի թողարկող։ Այն ղեկավարվում է կենտրոնական տնօրենների խորհուրդի կողմից, որը գլխավորում է կառավարիչը, ում նշանակում է երկրի  կառավարությունը ։  Համապատասխան տոկոսադրույքները սահմանվում է դրամավարկային քաղաքականության հանձնաժողովի կողմից։
Ռուփին կապված էր անգլիական ֆունտի հետ 1927-1946 թվականների ընթացքում, այնուհետև ԱՄՆ դոլարի հետ մինչև 1975 թվականի սեպտեմբերը, երբ ֆիքսված դրամական համակարգը փոխարինվեց 4 հիմնական միջազգային արժույթների զամբյուղով՝  ԱՄՆ դոլար,  Անգլիական ֆունտ,  Ճապոնական իեն և  Գերմանական մարկ ։ 1991 թվականին՝ խոշոր առևտրային գործընկերոջ՝  Խարհրդային Միության փլուզումից հետո, Հնդկաստանը բաղվեց արժութային ճգնաժամի հետ, իսկ ռուփին արժեզրկվեց մոտ 19%-ով՝ հուլիսի 1-ին և 2-ին երկու փուլով։ 1992 թվականին ներդրվեց փոխարժեքի ազատականացման ծրագիր։ Այդ ծրագրի պայմաններում արտահանողները ստիպված էին իրենց արտարժույթից ստացած եկամտի 40%-ը փոխանցել Հնդկաստանի Պահուստային Բանկին՝  սահմանված փոխարժեքով, իսկ մնացած 60%-ը կարող էր փոխարկվել շուկայական փոխարժեքով։ 1994-ի ռուփին փոխարկելի էր ընթացիկ հաշվի վրա, որոշ կապիտալ վերահսկումներով ։
1991 թվականի կտրուկ անկումից և 1994 թվականին ընթացիկ հաշվի փոխարկելիությանը անցնելուց հետո, ռուփիի արժեքը որոշվել է հիմնականում շուկայի ուժերով։
Եկամուտ և սպառում
Հիմնական հոդվածը՝    Հնդկաստանի եկամուտը։
Հնդկաստանի համախառն ազգային եկամուտը 1 շնչի հաշվով 2002 թվականից սկսած ունի աճի բարձր տեմպեր։ Այն կրկնապատկվեց 2010-2011 թվականներին՝  2002-2003 թվականների 19․040 ռուփիից հասնելով 53․331 ռուփիի՝  այդ 8 տարիներից յուրաքանչյուրի ընթացքում միջին աճը կազմել է 13,7%,  իսկ աճի գագաթնակետը եղել է 2010-2011 թվականների ընթացքում,  կազմել է 15,6% ։ Այնուամենայնիվ, ճշգրտված ինֆլիացիայի աճը բնակչության մեկ շնչին բաժին ընկնող եկամտի նկատմամբ 2010-2011 թվականներին  իջել է վերջին տարիների 6,4%-ից հասնելով 5,6%-ի։ Սպառման մակադակները անհատական բնույթ են կրում ։ 2011 թվականին Հնդկաստանում 1 ընտանիքի միջին եկամուտը կազմում էր 6․671 դոլար ։
Համաձայն 2011 թվականի մարդահամարի տվյալների, Հնդկաստանում տների քանակը կազմում էր մոտ 330 միլիոն, իսկ տնային տնտեսություննների քանակը՝   247 միլիոն ։  Տնային տնտեսությունների քանակը Հնդկաստանում վերջին տարիներին նվազել է, համաձայն 2011 թվականի մարդահամարի տվյալների՝  տնային տնտեսությունների  50%-ը ուներ 4 կամ ավելի քիչ ընտանիքի անդամ՝ միջինում ունենալով  4,8 անդամ՝  ներառյալ տատիկները և պապիկները ։  Այս տնային տնտեսությունները արտադրում էին մոտավորապես 1,7 տրիլիոն դոլար ՀՆԱ ։
Սպառման վերաբերյալ նշումներ․ տնային տնտեսությունների մոտավորապես 67%-ը օգտագործում էր վառելափայտ, 53%-ը չուներ սանիտարական հարմարություններ, 83%-ը ուներ ջրի մատակարարում իրենց տարածքների ներսում կամ 100 մետր հեռու իրենց տներից քաղաքային տարածքներում, իսկ գյուղական տարածքներում՝  500 մետր, տնային տնտեսությունների 63%-ը ուներ ֆիքսված կամ բջջային հեռախոսակապի ծառայություններ, 43%-ը ուներ հեռուստացույց,  26%-ը ուներ 2 կամ ավելի հեծանիվ։  20001 թվականի հետ համեմատած, այս եկամտի և սպառման միտումները հանգեցրին չափավորից մինչև էական փոփոխությունների։  2010 թվականի մի զեկույցում ասվում էր,  որ Հնդկաստանում բարձր եկամուտներով տնային տնտեսությունները ավելի շատ էին, քան ցածր եկամուտով տնային տնտեսությունները ։
«Նոր աշխարհի հարստություն»-ը հրապարակում է հոդվածներ երկրների ընդհանուր հարստությունների վերաբերյալ, որը չափվում է հիմք ընդունելով երկրի բնակչության կողմից պահվող մասնավոր հարստությունը։ Համաձայն «Նոր աշխարհի հարստություն»-ի Հնդկաստանի ընդհանուր հարստությունը 2017 թվականին կազմել է 8․230 միլիարդ դոլար, որը աճել է 2007 թվականի 3,165 միլիարդ դոլարի նկատմամբ,  իսկ աճի տեմպը կազմել է 160%։ Հնդկաստանի ընդհանուր հարստությունը 1%-ով նվազեց 2018 թվականին     2017 թվականի 8,23 տրիլիոն դոլարից 2018 թվականին  հասնելով 8,148 տրիլիոն դոլար՝  դարձնելով Հնդկաստանը աշխարհի 6-րդ ամենահարուստ երկիրը։  Հնդկաստանում կան 20․730 մուլտիմիլիոնատերեր (դրանով 7-րդն է աշխարհում)  և 118 միլիարդատերեր (դրանով 3-րդն է աշխարհում)։  Բարձր զուտ արժեք ունեցող անհատների թվով՝  327,100, Հնդկաստանը 9-րդն է աշխարհում։
«Համաշխարհային հարստության միգրացիայի» 2019 թվականի զեկույցում՝ հրապարակված «Նոր աշխարհի հարստություն»-ի կողմից, ասվում է, որ 2018 թվականին Հնդկաստանից գաղթել են 5000 բարձր զուտ արժեքով հնդկացիներ, որոնք կազմում են ընդհանուրի 2%-ը։ Ավստրալիան, Կանադան և ԱՄՆ-ն դասվում են հիմնական նպատակային երկրների շարքին ։ Զեկույցը նաև կանխատեսում է, որ անձնական հարստությունը Հնդկաստանում կաճի մոտ 180%-ով՝ 2028 թվականին՝   հասնելով    22,814  միլիարդ դոլարի ։
Աղքատություն
Հիմնական հոդվածը՝  Աղքատությունը Հնդկաստանում։
2014 թվականի մայիսին, Համաշխարհային Բանկը վերանայեց Հնդկաստանի 2005 թվականի աղքատության հաշվարկման մեթոդոլոգիաները և առաջարկեց աղքատության չափման նոր տարբերակներ։  Համաձայն վերանայված մեթոդոլոգիայի աշխարհում կա 872,3 միլիոն մարդ, որոնք գտնվում են աղքատության մեջ, և որոնցից 179,6 միլիոնը ապրում է Հնդկաստանում։  2013 թվականին ունենալով աշխարհի ընդհանուր բնակչության 17,5%-ը ՝   Հնդկաստանը ուներ աշխարհի ամենաաղքատ բնակչության 20,6%-ը ։ Համաձայն 2005-2006 թվականների ուսումնասիրությունների  Հնդկաստանում կա մինչև 5 տարեկան 61 միլիոն երեխա, որոնք  թերսնված են։ 2011 թվականի ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի զեկույցի համաձայն Հնդկաստանում 19990-2010 թվականների ընթացքում 45%-ով նազել են մինչև 5 տարեկան երեխաների մահացության տեմպերը, և հիմա 188 երկրների շարքում այն 46-րդն է ։
1960 թվականից սկսած, հաջորդական կառավարությունները  իրականացրել են տարբեր սխեմաներ՝  կենտրոնական պլանավորման շրջանակներում,  աղքատությունը մեղմացնելու համար, որոնք հասել են մասնակի հաջողությունների. ։ 2005 թվականին կառավարությունը ընդունեց Մահաթմա Գանդիի գյուղի զբաղվածության ազգային ակտը՝  երաշխավորելով յուրաքանչյուր տնային տնտեսության (գյուղական շրջաններում) համար 100 օր նվազագույն աշխատավարձով աշխատանք Հնդկաստանի բոլոր շրջաններում ։  2011 թվականին դա լայնորեն քննադատվեց կոռումպացված պաշտոնյաների կողմից՝  ներկայացնելով դիֆիցիտի ֆինանսավորումը, որպես ֆոնդերի ֆինանսավորման աղբյուր, ծրագրի շրջանակներում կառուցված ենթակառուցվածքների անորակությունը և չնախատեսված կործանարար հետևանքները  ։  Այլ տեսություններ պնդում էին, որ ծրագիրը ամեն դեպքում կօգնի կրճատել գյուղական աղքատությունը  ։ Մինչդեռ  այլ ուսումնասիրություններ ցույց են տվել, որ Հնդկաստանի տնտեսական աճը դարձել է  կայուն զբաղվածության և աղքատության կրճատման շարժիչ ուժը,  չնայած այն բանին որ բնակչության զգալի մասը շարունակում է մնալ աղքատության մեջ  ։ 2006-2016 թվականների ընթացքում  Հնդկաստանում աղքատությունը հասավ 271 միլիոնի։
2019 թվականի համաշխարհային սովի ինդեքսով, Հնդկաստանը դասակարգվեց 102-րդը (117 երկրների շարքում)՝ դասակարգվելով, որպես խստորեն  «լուրջ»։
Զբաղվածություն
Տես նաև՝  Աշխատուժը Հնդկաստանում, Հնդկաստաի աշխատանքային օրենսդրությունը, Երեեխաների աշխատանքը Հնդկաստանում և Գործազրկությունը Հնդկաստանում։