cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Գունայնության տեսություն
Գունայնության տեսություն, քիմիական նյութերի կառուցվածքի և գունավորվածության կապն արտահայտող տեսություն։ Հիմնված է քվանտային տեսության վրա և բացատրում է նյութերի գունավորվածության և գույների փոփոխությաև օրինաչափությունները։ Քվանտա-քիմիական պատկերացումները, նյութերի գունավորված լինելը բացատրելու համար, առաջինը կիրառեցին Սկլարը և Ֆոստերը (1937—1939 թվականներին)։ Գունայնության տեսության հետագա զարգացումը հնարավոր դարձրեց կանխագուշակել ներկանյութերի կլանման սպեկտրները։ Մաթեմատիկակաև հաշվումները պարզեցնելու համար հաճախ օգտագործում են փորձնական եղանակով գտնված հաստատուևները։ Լույսի զգացողությունը հետևանք է տեսողական նյարդի վրա էլեկտրամագնիսական տատանումների ներգործության։ Մարդու համար տեսանելի են միայն 4000—7500 A երկարության ալիքները։ Այդ միջակայքի ալիքների (տեսանելի սպեկտր) միասնական ներգործությունն ընկալվում է որպես սպիտակ։ Տարբեր գույների զգացողությունն առաջանում է առանձին ալիքների ներգործությունից։ Երբ տեսանելի սպեկտրից պակասում ևն որոշ ալիքներ, առաջանում է լրացուցիչ գույնի զգացողությունը։ Նյութը գունավորված է, եթե ընտրողաբար կլանում է սպիտակ լույսի բաղադրիչները։ Այդ դեպքում անցնում կամ անդրադարձվում են չկլանված ճառագայթները և առաջացնում լրացուցիչ գույնի զգացողություն։ Կլան–ված լույսի քանակությունը որոշվում է Բուգեր-Լամբերտ-Բերի օրենքով։ Լույսի կլանումը հետևանք է մոլեկուլների Էներգիայի մեծացման՝ մոլեկուլը հիմնական վիճակից անցնում է գրգռված վիճակի։ Քանի որ տեսանելի լույսի քվանտային Էներգիան 37—70 կկալ/գմոլ Է, ապա գունավորված կլինեն այն նյութերը, որոնք կլանում են այդպիսի ֆոտոններ։ Այսինքն նրանց հիմնական և գրգռված վիճակներին համապատասխանող Էներգետիկ մակարդակների տարբերությունը 37—70 կկալ/գմոլ է։ Անօրգանական նյութերի մոլեկուլների և իոնների կլանումը հետևանք է էլեկտրոնների էներգիայի մեծացման, սոլվատացման և բևեռացման աստիճանների փոփոխման։ Լույսի ընտրողական կլանումը կախված է նյութերի և նրանց մոլեկուլների կառուցվածքից։ Պարզ կապեր պարունակող օրգանական նյութերի մոլեկուլները գրգռված վիճակի են անցնում՝ կլանելով մանուշակագույն ճառագայթները (180—198 կկալ/գմոլ)։ Այդպիսի նյութերը գունավորված չեն։ Զուգորդված՝ կրկնակի կապեր պարունակող նյութերը՝ գունածինները, կլանում են ավելի երկար ճառագայթներ, այսինքն՝ հիմնական և գրգռված վիճակների էներգիաները ավելի քիչ են տարբերվում իրարից։ Տեսանելի ճառագայթների կլանումը սովորաբար պայմանավորված է մոլեկուլում զուգորդված կապերի և ազո՝ —N= N—, ազոմետինային՝ — C = N, նիտրո՝ —N02 և այլ խմբերի առկայությամբ։ Այդ խմբերը կոչվում են գունակիրներ։ Գունավորումն ուժեղանում է, եթե մոլեկուլը պարունակում է նաև — NR2, —ОН և այլ խմբեր, որոնք կոչվում են աուքսոքրոմներ։ Մեծացնելով մոլեկուլի բևեռացումը, նրանք հեշտացնում են գրգռված վիճակի անցնելը։ Կլանվում են ավելի քիչ Էներգիա ունեցող քվանտները, նյութի գույնը փոխվում Է՝ տեղաշարժվելով կանաչի կողմը։ Կլանման տեղաշարժը երկար ալիքների կողմը (նյութերի գույնն անցնում է դեղինից-կարմիր-կապույտ և կանաչ) կոչվում է գույնի խտացում կամ բատոքրոմային տեղաշարժ։ Հակառակ երևույթը կոչվում է գույնի բարձրացում կամ կլան–ման գիպսոքրոմային տեղաշարժ։ Ներկանյութերի մեծ մասի մոլեկուլները պարունակում են բենզոլի կամ պիրոլի օղակներ, որոնք հաճախ համակցված են իրար։
Կատեգորիա:Տեսություններ
Վեդանտա
Վեդանտա (սանսկրիտերեն वेदान्त, vedānta, վեդաների վերջ, վեդաների հիմնական իմաստ), կամ ուտտարա միմանսա (սանսկրիտերեն उत्तरमीमांसा, uttara mīmāṃsā, երկրորդ, ուշ կամ բարձրագույն միմանսա), հնդկական վեց ուղղափառ փիլիսոփայական համակարգերից (դարշան), կրոնափիլիսոփայական ազդեցիկ և տարածված ուղղություն։ Կազմում է հինդուիզմի փիլիսոփայական հիմքը, հենվում է Վեդաներում արտահայտված բրահման–ատմանի գաղափարի վրա։
Պատմություն
Վեդանտան որպես համակարգված ուսմունք, ենթադրվում է, որ ձևավորվել է հետբուդդայական շրջանում։ Ուսումնասիրությունների արդյունքում Վեդանտա–սուտրաների կազմման ստույգ թվագրում չկա։ Այն հիմնականում վերագրվում է մ․թ․ա․2–րդ դարից մինչև մ․թ․ 2–րդ դար ընկած ժամանակաշրջանում։ Որոշ գիտնականների կողմից առաջադրվում են ավելի վաղ (մ․թ․ա․ V դար) և ավելի ուշ (մ․թ․ V դար) ժամանակաշրջաններ ։ Ռուս գիտնականների տեսակետով վեդանտան սկիզբ է առել ոչ շուտ, քան մ․թ․ 3–4–րդ դարերում ։
Վեդանտա անվանումը նախապես վերաբերվել է վեդաներին հարող փիլիսոփայական տեքստերին (բրահմաններ, արանյակներ, ուպանիշադներ), որոնք չորս վեդաների բացատրող և լրացուցիչ մասն են հանդիսանում։ Հետագայում, այդ հին վեդայական տեքստերը հնդկական փիլիսոփայության օրթոդոքսալ դպրոցների հիմք ծառայեցին։
Այլ անվանումներ
Ըստ էության, վեդանտան ընդհանուր անվանումն է հինդուիզմի մի շարք կրոնա–փիլիսոփայական ավանդույթների, որոնց համար նույնն են թեման, առարկան, և մասամբ հիմնարար տեքստերը և նրանց վերաբերյալ գրված մեկնաբանությունները, սակայն տարբեր են առաջարկած լուծումները։
Վեդանտան հայտնի տարբեր անուններով․ Վեդանտան այլ կերպ անվանում են ուտտարա միմանսա (ուշ միմանսա), ի տարբերություն հնդկական փիլիսոփայության մյուս դպրոցի՝ պուրվա միմանսայի (առաջին միմանսա)։
Վեդանտան, որպես ավարտուն գիտելիք, տալիս է ինքնագիտակցության կամ տիեզերական գիտակցության վիճակ։ Ինչպես պատմականորեն, այնպես էլ այժմյան ենթատեքստում, վեդանտան հասկացվում է, որպես ամբողջությամբ տրանսցենդենտալ և հոգևոր վիճակ, և ոչ թե կոնցեպցիա, որին կարելի է հասնել պարզապես նյութական բանականության շնորհիվ։
Սկզբնաղբյուրներ
Վեդանտան, որը նշանակում է «վերջնական գիտելիք» կամ «բոլոր գտելիքների վերջ», չի սահմանափակվում այս կամ այն տեքստով։ Այն հիմնված է անփոփոխ, բացարձակ, հոգևոր օրենքների վրա, որոնք ընդհանուր են աշխարկում գործող գրեթե բոլոր կրոնների և հոգևոր ավանդույթների համար։
Վեդանտայի հեղինակություն համարվող սկզբնաղբյուրներն են՝ Ըստ այդ տեքստերի մեկնաբանությունների (բհաշյա), ձևավորվել են Վեդանտայի առանձին ուղղություններ՝ դպրոցներ։
Դպրոցներ
Տեքստերի մեկնաբանությունների հիման վրա ձևավորված դպրոցների համար ընդհանուրը Վեդաների անառարկելի հեղինակությունն է, բրահմանի (բացարձակի)՝ բարձրագույն հոգևոր սկիզբ և աշխարհի պատճառ լինելը, ատմանի (անհատական հոգու, «ես»-ի) վերամարմնավորումների շրջապտույտից ազատագրվելու (մոկշա) ցանկալիությունը (Վեդանտան Յոգան ընդունում է որպես մոկշայի հասնելու գործնական միջոց) ։
Վեդանտայի դպրոցները տարազատվում են հիմնականում ըստ բրահմանի և ատմանի էության, նրանց նույնության կամ տարբերության աստիճանի, երևույթների աշխարհի և մոկշայի վերաբերյալ եղած տեսակետների։ Հիմնական դպրոցներն են՝ Ազատագրումը հնարավոր է համարվում միայն բհակտիի ճանապարհով ։ Վեդանտան մեծ չափով ազդել է և շարունակում է ազդել հնդկական փիլիսոփայական և կրոնական մտքի վրա։ Նորագույն ժամանակի Վեդանտայի ակնառու ներկայացուցիչներն են Ռամմոհան Ռայը, Ռամակրիշնան, Վիվեկանանդան, Գհոշը, Ռադհակրիշնանը և ուրիշներ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հինդուիզմ Կատեգորիա:Սանսկրիտ եզրույթներ Կատեգորիա:Կրոն ըստ երկրի Կատեգորիա:Հնդկական փիլիսոփայություն Կատեգորիա:Դուալիզմ Կատեգորիա:Փիլիսոփայական ուղղություններ և դպրոցներ Կատեգորիա:Մետափիլիսոփայություն Կատեգորիա:Հինդուիզմի փիլիսոփայություն Կատեգորիա:Փիլիսոփայական շարժումներ Կատեգորիա:Խորհրդապաշտություն Կատեգորիա:Հնդկական կրոններ
Զվյոզդնոե (գյուղ, Կրասնոգվարդեյսկի շրջան)
Զվյոզդնոե (Звіздне, Oçqa Baylar), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Կրասնոգվարդեյսկի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Օչկա-Բայլար։
2001 թվականի տվյալներով Զվյոզդնոե գյուղում բնակվում էր 216 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Կրասնոգվարդեյսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Տերսես
Տերսես, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Բարվարի գավառակում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Լիննամյաե (գյուղ, Սիմեռպալու շրջան)
Լիննամյաե (Linnamäe), գյուղ Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Սիմեռպալու շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 82 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Սիմեռպալու շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Սենտեր շրջան (Փենսիլվանիա)
Սենտեր շրջան (Centre County), ԱՄՆ Փենսիլվանիա նահանգի 67 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 2.880 կմ² է, բնակչությունը՝ 153.990 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Բելիֆոնտի բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1800 թ.։
Կատեգորիա:Փենսիլվանիայի շրջաններ
Չիտադուկալե
Չիտադուկալե (Cittaducale), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լացիո շրջանում՝ Ռիետի պրովինցիայում։
Բնակչությունը կազմում է 6799 մարդ (2004), բնակչության խտությունը կազմում է 92 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 70 Կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 02015 Հեռախոսային կոդ՝ 0746։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Մասիս քաղաքի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արարատի մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Արարատի մարզի Մասիս քաղաքի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 5 հուշարձան (4 միավոր)։
|}
Վյազեմկա (գյուղ, Խիսլավիչսկի շրջան)
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Խիսլավիչսկի շրջանի բնակավայրեր
Սանդ
Կատեգորիա:Գործիքներ
Ինտոնացիա
Ինտոնացիա ( - բարձր արտասանել), ելևէջավորում, հնչերանգ, խոսքի հուզական-իմաստային երանգավորման միջոց։ Բանավոր խոսքում ստեղծվում է ըստ ձայնի բարձրnւթյան, արագության, դադարների, լարվածության, գլխավոր իմաստակիր բառերի ուժգին շեշտադրման, բացականչման, հարցման և այլն։ Գրավոր խոսքում ինտոնացիան արտահայտվում է բառերի համապատասխան դասավորությամբ ու կետադրությամբ։ Ինտոնացիան կարևոր տեղ ու դեր ունի գեղարվեստական խոսքում։ Հաճախ կատարում է իմաստազատիչ դեր։ Երաժշտության մեջ. ձայնելևէջ․
Հանդուրժողականություն
Հանդուրժողականություն, տոլեռանտություն, հանդուրժել (, համբերություն, համբերատարություն, դժվարությունների ինքնակամ ընդունում), սոցիոլոգիական տերմին, այլ աշխարհայացքի հետ հարմարվելու կարողություն։ Հանդուրժողականությունը ձեռնպահ լինել չէ, անտարբերություն չէ, համաձայն լինել չէ, ներողամտություն չէ, հարմարվողականություն չէ։ Միաժամանակ չի նշանակում ընդօրինակել խորթ աշխարհայացքը կամ կենսակերպը։ Հանդուրժողականություն նշանակում է ուրիշին իր սեփական աշխարհայացքով ապրելու իրավունք վերապահել։ Դա չի նշանակում լռել, այլ նշանակում է մեր էությանը խորթ վարքը, տարակարծությունը, այլ անձի ազատությունները հարգելով հանդերձ կարծիք արտահայտել, փորձել համոզել վերանայել տեսակետները, սակայն ստիպել, անզուսպ պայքարել կնշանակի անհանդուրժողականություն ցուցաբերել ։
Համաշխարհային պատմության մեջ առաջին անգամ Բուդդան է հռչակել հանդուրժողականության սկզբունքը որպես կրոնական հանդուրժողականություն։ Ըստ որի՝ ոչ ոք չի կարող պարտադրել կրոնական գաղափարներ, որքան էլ բարձր և ազնիվ նրանք թվան ։
Ինքնավստահության արտահայտություն
Ըմբռնողական վերաբերմունք ցուցաբերելով այլ հայացքների, բարքերի սովորույթների բազմազանության նկատմամբ հեշտությամբ է ընկալվում տարբեր ազգերի, ազգությունների և կրոնների առանձնահատկությունները։ Հանդուրժողականությունն ապահովում է ինքնավստահություն և անձնական դիրքորոշումների հուսալիության գիտակցություն, չվախենալով որևէ գաղափարական հոսանքների հետ շփումից, այլ տեսակետների հետ համեմատվելուց և չխուսափելով հոգևոր մրցակցությունից ։
Սոցիոլոգիայում
Ամերիկացի սոցիոլոգներ Ջորջ Միդը և Հերբերտ Բլումերը հետազոտել են հանդուրժողականության խնդիրը միկրոսոցիոլոգիայի մակարդակով։ Այն նկարագրելու համար օգտվել են միջանձնային փոխազդեցությունների և սիմվոլիկ ինտերակցիոնիզմի տեսության գործընթացները նկարագրելով։
Անհատները և սոցիալական գործողությունները սիմվոլներով են նշանակվում, սիմվոլներում որոշակի հարաբերություններ, դիրքորոշումներ և սոցիալական կողմնորոշումներ են ներդրվում։ Հետագայում իրար հետ շփվող անհատները մեկը մյուսի սիմվոլները մեկնաբանում են։ Նշանների և սիմվոլների յուրացումը նույնականացման գործընթաց է ներկայացնում։ Նշանների միջոցով մարդիկ և մարդկանց խմբերը իրենց տեղն են գտնում «բարեկամ-թշնամի» համակարգում։ Հանդուրժողականություն կլինի միայն այն դեպքերում, երբ մարդը իրավիճակին փորձում է նայել «ուրիշի աչքերով»։ Հանդուրժողականություն կարելի է ապահովել նաև համամարդկային արժեքների համար պատասխանատու սիմվոլներ ստեղծելով, ինչպիսիք են մարդու իրավունքները, դեմոկրատիան, խաղաղությունը։
Ուղղություններ
Սոցիոլոգիայում հանդուրժողականության ուսումնասիրության առավել հաճախ հանդիպող ուղղություններն են. Հասարակությունը և աշխարհն ամբողջությամբ պետք է հենվի հանդուրժողականության վրա՝ որպես հիմնարար համընդհանուր սկզբունքի։ 21-րդ դարի սկզբում առավել հատուկ նշանակություն է ձեռք բերել հանդուրժողականության էթնիկ, ռասայական և դավանաբանական բաղադրիչները ։
Հանդուրժողականություն և համբերատարություն
Հանդուրժողականություն հասկացությունը հաճախ հանդես է գալիս որպես համբերատարության յուրահատուկ հոմանիշ. tolerance, գերմաներեն Toleranz, ֆրանսերեն tolérance: Բացի այդ 20-րդ դարի բառարանային մեկնաբանություններում նույնպես մեկնաբանվում է որպես օտար կենսակերպի, վարքի, սովորույթների, զգացմունքների, դավանանքի, կարծիքի, գաղափարների նկատմամբ համբերատարություն, նաև՝ կրոնի նկատմամբ համբերատարություն (веротерпимость) : Միևնույն ժամանակ, «համբերատարությունը» ինչ-որ բանի նկատմամբ համբերելու ընդունակություն է գթասրտությունից, ողորմածությունից կամ ներողամտությունից դրդված (Վլադիմիր Դալ) կամ շրջապատող իրականության պասիվ ընդունում, ոչդիմադրություն, «մյուս այտը դեմ տալու» ընդունակություն ։
Իմաստային դաշտ
Հանդուրժողականություն բառի սեմանտիկական դաշտը ըստ էության համբերատարություն բառի դաշտում է, «ընդունել» հասկացության որոշակի շեղվածությամբ։ Ներկայումս այն tolerance համբերատարությունից է գալիս, որը նշանակում է անգամ ձեզ համար խորթ վարքագիծը և համոզմունքները ընդունելու պատրաստակամություն ։
Հանդուրժողականություն և անհանդուրժողականություն
Հանդուրժողականությունը սահմանափակվում է օրենքներով։ Առաջին հայացքից պարզ է. պետք է հանդուրժել այն, ինչն օրենքով թույլատրելի է, ինչը մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների շրջանակներում է և չհանդուրժել այն, ինչը այդ իրավունքներն ու ազատությունները ոտնահարում է։ Սակայն, երբ բախվում են ազգային ավանդույթները և օրենքը, խնդիրը բարդանում է, քանի որ ավանդույթներն ազգային ինքնությունը պահպանելու լավագույն միջոցներ են։ Այս դեպքում, օրենքներն ընդունելիս օրենսդիր մարմինները պետք է հանդուրժողականություն դրսևորեն, քանի որ կայացված որոշումները (ի տարբերություն շարքային քաղաքացիների) ազդում են ամբողջ հասարակության վրա, օրենքի սահմանները պահպանելը բարդանում է, քանի որ հասարակությունը, օրենքի ոտնահարման դեմ անհանդուրժողական գտնվելով հանդերձ, պայքարում է հանուն ազգային ավանդույթների պահպանման ։
Անհանդուրժողականությունը սոսկ քննադատություն չէ, և ոչ էլ, հանդուրժողականությունը՝ հարմարվողականություն։ Երբ քաղաքական այրերը իրենց հրապարակային գործողություններով վտանգում են երկրի հեղինակությունը, անգամ՝ գոյությունը, ապա հանդուրժողականությունը անհանդուրժողականությունից վերածվում է քաղաքացիական անհնազանդության։
Սոցիալական ենթատեքստ
Եզրի հիմնական նշանակությունն է ունակ լինել ընդունել անգամ այն, ինչի հետ համաձայն չես, չես քաջալերում, չես խրախուսում։ Սոցիալական, մշակութային և կրոնական ենթատեքստերում «Հանդուրժելը», «Հանդուրժողականությունը» եզրեր են, որոնք սովորաբար օգտագործվում են օտար վարքուբարքի, ապրելակերպի, սովորույթների նկատմամբ մեծամասնության կողմից հանդուրժողական (կամ հավասարակշռված, չափավոր հարգալից) վերաբերմունքը բնութագրելու համար։
Դիալեկտիկական ենթատեքստ
Սոցիալ-փիլիսոփայական արդի խնդրիների շարքում առանձնակի կարևոր ու արդիական է համաշխարհայնացման գործընթացների, ինչպես նաև հանդուրժողականության՝ որպես համակեցության անհրաժեշտ հարացույցի վերլուծությունը։ Չնայած քաղաքակրթական զարգացումների հետարդիականության շրջանում անհանդուրժողականությունը իր բազմաթիվ դրսևորումներով վերաճել է գլոբալ հիմնախնդրի, այնուամենայնիվ հենց հանդուրժողականությունն է արժանի բազմակողմանի ուսումնասիրության։ Բանն այն է, որ հանդուրժողականությունը ցույց է տալիս այն ուղիները, որոնք հնարավոր են դարձնում հաղթահարել հասարակության մարդկային էությանը բնորոշ այնպիսի երևույթներ, ինչպիսիք են բռնությունը, անհանդուրժողականությունը, այսինքն՝ օգնում է լուծել հանդուրժողականության և անհանդուրժողականության դիալեկտիկայի հարցը։ Այդ տեսակետից հանդուրժողականության խնդրի տեսական իմաստավորումը և վերլուծությունը, ինչպես նաև հանդուրժողական գիտակցության ձևավորման հարցերը ձեռք են բերել տեսական և գործնական նոր հնչեղություն։
Գլոբալիզացիայի ենթատեքստում
Ի թիվս այլ պատճառների՝ հանդուրժողականության հիմնահարցի արդիականացմանը նպաստեցին համաշխարհայնացման գործընթացների շրջանակեներում համակեցության նոր հարացույցների ձևավորման անհրաժեշտությունը, բազմաբևեռ աշխարհի առկայությունը և ազատական ժողովրդավարական արժեքների տարածումը։ Բազմաբևեռ աշխարհում, այսինքն՝ տնտեսական գործունեության համաշխարհայնացման, սոցիալականացման նոր ձևերի ստեղծման, ազգային և էթնիկ ճյուղավորումների ենթատեքստում հանդուրժողականության սկզբունքը համամարդկային շահերի և պահանջմունքների համաձայնեցումն ապահովող լուրջ գործոն է։ Քաղաքակրթության համաշխարհայնացման պայմաններում բազմակարծության, երկխոսության և հանդուրժողականության սկզբունքների վրա հիմնված նոր տեսակի սոցիալական հարաբերությունների անհրաժեշտությունը դառնում է ակնհայտ հատկապես այն պարագայում, երբ վերլուծում ենք ենթակայության և գերիշխանության սկզբունքների վրա խարսխված միջազգային հարաբերությունների համակարգի ճգնաժամային արդի դրսևորումները։
Հանդուրժողականության խնդիրը ձեռք է բերում համամարդկային նշանակություն, քանի որ ժամանակակից աշխարհում առանց հանդուրժողականության սկզբունքի, առանց երկխոսության և փոխզիջման հնարավոր չէ հասնել խաղաղ գոյակցության։
Տարատեսակներ
Հանդուրժողականությունը սոցիալական ներդաշնակության համար անհրաժեշտ և պարտադիր պայման է։ Այս առնչությամբ մասնագիտական վերլուծություններում առանձնացվում են սոցիալական ներդաշնակության համար անհրաժեշտ հանդուրժողականության չորս հիմնական տարատեսակներ, որոնք նաև չեն հակասում բազմակարծության արժեհամակարգի գործառույթը.
Այլ տեսակետների նկատմամբ համբերատար վերաբերմունք
Մի շարք մշակույթներում «հանդուրժողականություն» հասկացությունը օգտագործվում է որպես «համբերատարություն» հասկացության հոմանիշ։ Լայն իմաստով հանդուրժողականությունը հանդես է գալիս որպես սոցիալական հարմարում, այսինքն համբերատարություն, այլ մարդկանց վարքի, սովորույթների, կենսակերպի, հավատալիքների, կարծիքների, գաղափարների, ազգության, սեռի, ռասայի նկատմամբ։ Սակայն, չնայած այն հանգամանքին, որ հանդուրժողականությունը շատ հաճախ նույնացվում է համբերատարությանը, նրանց միջև կան նաև էական տարբերություններ։ Հանդուրժողականության արժեքային ներուժը հասկանալու համար պետք է այն տարբերել համբերատարությունից։ Համբերատարությունը ավանդաբար ընկալվել է որպես այլ կարծիքների նկատմամբ ներողամիտ վերաբերմունք, մինչդեռ հանդուրժողականությունը ենթադրում է ոչ թե ներողամտություն, այլ բարյացակամություն, երկխոսություն և համագործակցության պատրաստակամություն։ Օրինակ, մոր վերաբերմունքը երեխայի անհանգիստ վարքի նկատմամբ համբերատարություն է, ոչ թե հանդուժողականություն։ Իսկ, եթե երեխան ինչ-որ բան չի սիրում ուտել (օրինակ, ճաշի միջի սոխը), ապա մայրը, որքան էլ համամիտ չէ, այնուամենայնիվ հանդուրժողականություն է դրսևորում փորձելով բացատրել, սակայն ոչ ստիպել։
Բոլոր մշակույթների և ճանաչողական կողմնորոշումների իրավահավասարություն
Համաշխարհայնացման պայմաններում համդուրժողականությունը քաղաքակիրթ փոխզիջման նորմ է միմյանց հետ մրցակցող մշակույթների միջև և ապահովում է բազմազանության գոյությունը։ Որպես սոցիալական արժեք՝ այն առաջանում է սոցիոմշակութային տարածությունում և իրականացնում է մշակութապահպան գործառույթ՝ պահպանելով խմբի, էթնոսի, հասարակության մշակութային արժեքներն ու փորձը։
Այլ տեսակետների նկատմամբ հարգանք
Հանդուրժողականությունը երկխոսության կարողություն է, որը ձեռք է բերվում աշխարհի և ինքնաճանաչողության գործընթացում և հնարավոր է միայն «Ուրիշի» առկայության դեպքում։ Այն պարագայում հանդուրժողականությունը հանդես է գալիս որպես «Ուրիշի» նկատմամբ հարգանք։ Արժեքաբանական տեսանկյունից հանդուրժողականությունը հանդես է գալիս «Ես»-ի և «Ուրիշ»-ի՝ որպես համընդհանուր արժեքների հավասարության ընդունում։
Հանդուրժողականության միջազգային օր
Հռչակագրում մեջբերում կա ՄԱԿ-ի Կանոնադրությունից
ՄԱԿ-ի բնորոշմամբ
ՄԱԿ-ի հռչակագրում հանդուրժողականության սկզբունքները հետևյալ կերպ են բնորոշվում.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Աշխարհիկություն Կատեգորիա:Կրոն և քաղաքականություն Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ ըստ խնդրի Կատեգորիա:Դավանության ազատություն Կատեգորիա:Սոցիալական փիլիսոփայության հասկացություններ
Աստերոիդների ցանկ (208801-208900)
Աստերոիդների ցանկ (208701-208800) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (208901-209000)
Սիլույանովո
Սիլույանովո (Силуяново), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռուդնյանսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռուդնյանսկի շրջանի բնակավայրեր
Մարգարիտ Բաբայան
Մարգարիտ Ավետիքի Բաբայան, հայ դաշնակահարուհի, երգչուհի (մեցցո-սոպրանո), երաժշտագետ, մանկավարժ։
Ավետիք և Սոֆյա Բաբայանների դուստրը։
Կենսագրություն
Երգացանկն ընդգրկել է հին վարպետների, 19-րդ դարի եվրոպական, ռուսական, հայկական դասականների, ինչպես և ժամանակակից կոմպոզիտորների գործերը։ Ունեցել է հարուստ ու ճկուն ձայն, նուրբ և գեղարվեստորեն պարզ կատարում, ստեղծագործության բնույթի և ոճի ճիշտ զգացում։ Կոմիտասի և Արշակ Չոպանյանի հետ հանդես է եկել համերգ-դասախոսություններով։
1911 թվականին Փարիզում հիմնել է մեներգեցողության վարժարան։ 1951 թվականին արժանացել է համաֆրանսիական ստուգատեսի մրցանակին։ Եղել է Կոլոնն-Լամուրյո համերգային ընկերության մենակատար, Ֆրանսիական երգի վարպետների միության և Երաժշտագետների ընկերության անդամ, ֆրանսիական ռադիոյի պաշտոնական մեկնաբան, աշխատակցել է «Լարուս» հանրագիտարանին ։
Կոմիտասը Մարգարիտ Բաբայանի հուշերում
1895 թվականին ծանոթացել է Կոմիտասի հետ, դարձել մերձավոր բարեկամը, 1906 և 1914 թվականներին Փարիզում մասնակցել է նրա համերգներին։ Եռանդուն աջակցել է կոմիտասյան խնամատար հանձնաժողովին։ Հավաքել է Կոմիտասի ձեռագրերը, հրատարակել որոշ գործեր, նրա մասին գրել հոդվածաշար։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ երգչուհիներ
Կատեգորիա:Հայ մեցցո-սոպրանոներ Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:Հայ դաշնակահարուհիներ
Քեթլին Չուկագյան
Քեթլին Չուկագյան, հայկական ծագմամբ ամերիկացի խառը ոճի մենամարտիկ, հանդես է գալիս UFC-ի հովանու ներքո։ 2020 թվականի նոյեմբերի 24-ի դրությամբ զբաղեցնում է կանանց թեթևագույն քաշային կարգի 2-րդ հորիզոնականը։ Նաև գտնվում է UFC-ի պաշտոնական վարկանիշի 10-րդ հորիզոնականում լավագույն կին մարտիկների շարքում՝ անկախ քաշային կարգից (pound-for-pound) ։
Կենսագրություն
Քեթլին Չուկագյանը ծնվել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ի Փենսիլվանիա նահանգի Քուաքերթաուն քաղաքում։ Ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցը ։ Հայրական պապը ծնվել է Հայաստան ում, սակայն վաղ տարիքում տեղափոխվել է Ֆիլադելֆիա։ Քեթլինը սկսել է զբաղվել կարատե ով 4 տարեկան հասակում։ Ավագ դպրոցում նա զբաղվել է բռնցքամարտով, որից հետո համատեղել է բռնցքամարտը և քիքբոքսինգ ը ։ 16 տարեկան հասակում Փենսիլվանիայում արժանացել է «Ոսկե ձեռնոցների» (Golden Gloves)։ Դա ԱՄՆ-ում սիրողական բոքսի հեղինակավոր մրցանակ է։ Այդ մրցանակից ավելին միայն ազգայինն է։ Արդեն քոլեջում հետաքրքրվել է բրազիլական ջիու-ջիթսու ով։ Սկսել է մենամարտել որպես սիրահար, իսկ 2014 թվականին դարձել է պրոֆեսիոնալ ։ Սիրողական ասպարեզում Քեթլինն անցկացրել է 7 մենամարտ և հաղթել բոլոր մենամարտերում։ Արդյունքում նա հաղթել է 3 տիտղոս 3 տարբեր կազմակերպություններում՝ NAAFS-ի կանանց մինիմալ քաշային կարգի չեմպիոն, Ascend Combat-ի կանանց թեթևագույն քաշային կարգի չեմպիոն և XCC-ի թեթևագույն քաշային կարգի չեմպիոն ։
Նրա թիմակիցներն են UFC-ի այնպիսի հայտնի մարտիկներ, ինչպիսիք են Էդսոն Բարբոզա ն, Մարլոն Մորիասը, Սիջարա Յուբենսկը, թիմը ղեկավարում է Ֆրենկի Էդգար ը։ Նա բիզնեսի կառավարման և մարքեթինգի բակալավրի աստիճան է ստացել Ֆերլի Դիկինսոնի համալսարանում։ Քեթլին Չուկագյանն ունի հայ կական ծագում և իրեն համարում է հայուհի, մենամարտերից առաջ կշռվելու ժամանակ հաճախ բարձրացնում է հայկական դրոշ ։ Ունի Բրազիլիայի ջիու-ջիթսուի շագանակագույն գոտի Բրազիլիայից մարտարվեստների ականավոր ընտանիքի անդամ Ռենզո Գրեյսիից։
Վաղ գործունեություն
Քեթլինի դեբյուտը խառը ոճի մենամարտերում կայացել է 2014 թվականի հունիսի 28-ին՝ CFFC 37 մրցաշարի շրջանակներում։ Նա հանդիպել է Ռեբեկա Հայնցմանի հետ և հաղթել մրցավարների միաձայն որոշմամբ։
Իր երկրորդ պրոֆեսիոնալ մենամարտը անցկացրել է World Series of Fighting 13 մրցաշարի շրջանակներում՝ ընդդեմ Մորաեսի, որը կայացել է 2014 թվականի սեպտեմբերի 13-ին։ Քեթլինը 44-ամյա Բրիդջետ Նարսայզին հաղթել է նոկաուտով վերջին ռաունդի 13-րդ վայրկյանին թեթևագույն քաշային կարգի շրջանակներում։
Նրա հաջորդ երկու մենամարտերը չեղյալ են համարվել՝ ընդդեմ Ալինա Ջոնսի Ring of Combat 49 մրցաշարի շրջանակներում, և ընդդեմ Նոհիմե Դենիսոնի CFFC 45 շրջանակներում։ 2015 թվականի մայիսի 9-ին նա երկու անգամ է մենամարտել։ Առաջին մենամարտում հաղթել է Լին Վեներգրենին մրցավարների միաձայն որոշմամբ, իսկ երկրորդ մենամարտում հաղթել է Մելինդա Ֆաբիանին առաջին ռաունդում, որը եզրափակիչ մենամարտ էր։
Նա վերադարձել է կազմակերպություն և մասնակցել իրադարձություններին, որտեղ իր նորամուտն է նշել CFFC-ում։ Այդտեղ անցկացրել է ևս երեք մենամարտ ։ Արդյունքները առաջվա պես հաջող էին՝ երկու գոտի, երկու հաղթանակ մրցավարների միաձայն որոշմամբ և մեկ ծնկով նոկաուտ ։
Ultimate Fighting Championship
Քեթլին Չուկագյանի դեբյուտը UFC-ում կայացել է 2016 թվականի հուլիսին UFC Fight Night: McDonald vs. Lineker մրցաշարում՝ ընդդեմ Լորեն Մյորֆիի ։ Նա հաղթել է մենամարտում մրցավարների միաձայն որոշմամբ ։
Ավելի ուշ մենամարտել է Լիզ Կարշումի հետ UFC 205-ի շրջանակներում ։ Սակայն պարտվել է մենամարտում մրցավարների առանձին որոշմամբ ։
Դրանից հետո՝ 2018 թվականի հուլիսի 28-ին, մենամարտ է կայացել նրա և Ալեքսիս Դեվիսի միջև UFC on Fox 30 մրցաշարի շրջանակներում ։ Նա հաղթել է մենամարտում մրցավարների միաձայն որոշմամբ ։
2018 թվականի հունվարի 27-ին Քեթլինը մենամարտել է Մառա Ռոմերո Բորելոյի հետ UFC on Fox: Jacaré vs. Brunson 2 մրցաշարի շրջանակներում ։ Նա հաղթել է մենամարտում մրցավարների միաձայն որոշմամբ ։
2019 թվականի հունիսի 8-ին մենամարտել է Ջոան Քալդերվուդի հետ UFC 238-ի շրջանակներում ։ Նա հաղթել է մենամարտում մրցավարների միաձայն որոշմամբ ։
Հաջորդ մենամարտը կայացել է 2019 թվականի նոյեմբերի 2-ին՝ UFC 244 մրցաշարի շրջանակներում՝ ընդդեմ Ջենիֆեր Մայայի։ Դա դարձել է Քեթլինի 6-րդ հաղթանակը։ Այդ մենամարտում նա հաղթել է մրցավարների միաձայն որոշմամբ ։
2020 թվականի փետրվարի 8-ին UFC 247-ի շրջանակներում Քեթլին Չուկագյանը մենամարտել է Վալենտինա Շևչենկոյի դեմ կանանց թեթևագույն քաշային կարգի չեմպիոնական գոտու համար։ Սակայն 3-րդ ռաունդում նա պարտվել է տեխնիկական նոկաուտով։
2020 թվականի մայիսի 30-ին Քեթլինն իր մենամարտն է անցկացրել Անտոնինա Շևչենկոյի հետ, որին հաղթել է մրցավարների միաձայն որոշմամբ՝ ջախջախիչ հաշվով՝ 30-25։ Այդ մենամարտը Քեթլինի համար դարձել է 7-րդը UFC-ի հովանու ներքո, և 5-րդը կանանց թեթևագույն քաշային կարգում, այդ քանակի հաղթանակների շարքը Վալենտինա Շևչենկոյի և Ջիլիան Ռոբերտսոնի հետ հանդիսանում է կանանց թեթևագույն քաշային կարգի ռեկորդ։ Չհաշված դա՝ Քեթլինը ռեկորդ է սահմանել UFC - 7 մարտերի պատմության կանանց թեթևագույն քաշային կարգում։ Չուկագյանը նաև այս մարտում ևս մեկ ռեկորդ է սահմանել, այժմ նա ռեկորդակիր է կանանց թեթևագույն քաշի պատմության մեջ հարվածների քանակով։ Չուկագյանն այս մենամարտում մրցակցուհուն 647 հարված է հասցրել ։
2020 թվականի հոկտեմբերի 17-ին Քեթլին Չուկագյանը տեխնիկական նոկաուտով պարտվել է Ջեսիկա Անդրադեի հետ մենամարտի առաջին ռաունդի վերջում՝ Ջեսիքայի հաջող հարվածից հետո Քեթլինի կորպուսին՝ UFC Fight Night: Ortega vs․ Korean Zombie մրցաշարի շրջանակներում ։
2020 թվականի նոյեմբերի 21-ին Քեթլինը մրցավարների միաձայն որոշմամբ գերիշխող հաղթանակ է տարել իր դիվիզիոնի չորրորդ հորիզոնականի՝ Սինթիա Կալվիլոյի նկատմամբ UFC 255 մրցաշարի շրջանակներում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ընդհանուր մենամարտիկներ Կատեգորիա:Հայերն ԱՄՆ-ում Կատեգորիա:Ամերիկահայեր
(6060) Դուդլեբի
(6060) Դուդլեբի (Doudleby), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1980 թվականի փետրվարի 19-ին Անտոնին Մրկոսի կողմից Կլետում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,616657 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,3779 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8554 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1546,03 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,232854 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 9,88° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1980 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Անտոնին Մրկոսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Վլադիմիր Չխիկվաձե
Վլադիմիր Չխիկվաձե (Влади́мир Ви́кторович Чхиква́дзе, ), ռուս դիվանագետ։
Կենսագրություն
1969 թվականից զբաղվում է դիվանագիտական գործունեությամբ։
Անձնական կյանք
Ամուսնացած է, ունի երեք երեխա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի 2-րդ աստիճանի մեդալով պարգևատրվածներ
Մխչյանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արարատի մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Արարատի մարզի Մխչյան գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 3 հուշարձան (3 միավոր)։
|}
Իզվեստկովոե (գյուղ, Կրասնոգվարդեյսկի շրջան)
Իզվեստկովոե (Ізвесткове, Samav), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Կրասնոգվարդեյսկի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Սամավ։
2001 թվականի տվյալներով Իզվեստկովոե գյուղում բնակվում էր 314 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Կրասնոգվարդեյսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Լիննապե
Լիննապե (Linnape), գյուղ Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Տապա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 58 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Տապա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Քերի Վերին
Քերի Վերին, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Բարվարի գավառակում կամ Վանի վիլայեթի Վանի գավառում։ Գտնվում էր Քերի Ստորին գյուղից 8 կմ արևմուտք, Մոկս գետի ստորին հոսանքի աջ կողմում։
Բնակչություն
XIX դարի սկզբին ուներ 80 տուն, իսկ 1882 թվականին 7 տուն հայ բնակիչ։
Պատմամշակութային կառույցներ
Քերին ուներ հայկական եկեղեցի ։
Պտելեյա եռատերև
Պտելեյա եռատերև, սատապազգիներ ընտանիքին, պտելեյա տեսակ ցեղի բույս։
Նկարագրություն
Տերևաթափ ծառ է` 6-8 մ բարձրությամբ, գնդաձև սաղարթով։ Կեղևը մուգ մոխրագույն է, որի վրա ցրված են բազմաթիվ մանր ելունդանման ելուստներ։ Երիտասարդ ընձյուղները նոսր մազմզուկապատ են, երկրորդ տարում ստանում են կարմրագորշավուն գունավորում։ Տերևները եռամասն են, երկարավուն, էլիպսաձև կամ ձվաձև 100 տերևիկներով, ամբողջաեզր կամ մանր ատամնաեզր, վերևի կողմից` մուգ-կանաչ և փայլուն, ներքևի կողմից` բաց գույնի և մերկ։ Ծաղիկները էլիպսաձև են կամ հակառակ- ձվաձև, կանաչասպիտակ պսակաթերթիկներով, մինչև 1 սմ տրամագծով, ձվաձև կամ երկարավուն բաժակաթերթիկներով։ Թևապտուղը հակառակ ձվաձև է կամ համարյա կլորավուն, 1,5-3 սմ տրամագծով, երկսերմանի։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբեր-հոկտեմբերին։ Տարածված է ձյուսիսային Ամերիկայում, Օնտարիոյից և Նյու Տորքից մինչև Ֆլորիդա և հյուսիս-արևմուտքում` մինչև Մինեսոտի։ Մեր հանրապետությունում մշակվում է Երևանի բուսաբանական այգում, Կիրովականում, Իջևանում։ Պիտանի է հանրապետության բոլոր կլիմայական գոտիների համար։ Հատկապես արժեքավոր են պարտիզային ձևերը (ոսկեգույն տերևներով և մոխրավուն, սկզբում` մազմզուկապատ, հետագայում` մերկ տերևներով)։
Տարածվածություն
Տարածված է Հյուսիսային Ամերիկայում, Օնտարիոյից և Նյու Տորքից մինչև Ֆլորիդա և հյուսիս-արևմուտքում` մինչև Մինեսոտի։ Մեր հանրապետությունում մշակվում է Երևանի բուսաբանական այգում, Վանաձորում, Իջևանում։ Պիտանի է հանրապետության բոլոր կլիմայական գոտիների համար։ Հատկապես արժեքավոր են պարտիզային ձևերը (ոսկեգույն տերևներով և մոխրավուն, սկզբում` մազմզուկապատ, հետագայում` մերկ տերևներով) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Սիլվա (գյուղ, Շալինսկի քաղաքային օկրուգ)
Սիլվա (Сылва), գյուղ Ռուսաստանի Սվերդլովսկի մարզի Շալինսկի քաղաքային օկրուգի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1739 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սվերդլովսկի մարզի Շալինսկի քաղաքային օկրուգի բնակավայրեր
Վյազեմսկի (գյուղ, Վյազեմսկի շրջան)
Վյազեմսկի (Вяземский), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վյազեմսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 48 մարդ։
Գենադի Շաբանիկով
Կենսագրություն
1967 թվականին ավարտել է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանը։
Մրգանուշի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արարատի մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Արարատի մարզի Մրգանուշ գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 1 հուշարձան (1 միավոր)։
|}
Գենադի Շաբանիկով
Կենսագրություն
1967 թվականից զբաղվել է դիվանագիտական գործունեությամբ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Մոսկվայի 850-ամյակի հուշամեդալով պարգևատրվածներ
Վյազեմսկի (գյուղ, Վյազեմսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վյազեմսկի շրջանի բնակավայրեր
Իսկրա (գյուղ, Կրասնոգվարդեյսկի շրջան)
Իսկրա (Іскра, İskra), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Կրասնոգվարդեյսկի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Կոստելչիկ, Կոմզետ։
2001 թվականի տվյալներով Իսկրա գյուղում բնակվում էր 220 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,253 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Կրասնոգվարդեյսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Գուադիս (քաղաք)
Գուադիս, ինչպես նաև Գուադիկս, Գվադիկս և Գվադիս (Guadix), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Անդալուզիա ինքնավար համայնքի Գրանադայի մարզի մեջ։ Համայնքը գտնվում է Գուադիս շրջանում։ Զբաղեցնում է 317 կմ2 տարածքը։ 2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով բնակչությունը կազմել է 20407 մարդ։ Հեռավորությունը մարզի վարչական կենտրոնից կազմում է 60 կմ։
Պատմություն
Գուադիսը հիմնադրվել է հին հռոմեական ժամանակներում և ծաղկում է ապրել մավրերի ժամանակաշրջանում և Ռեկոնկիստներից հետո, սակայն 13-րդ դարում անկում ապրեց։
Աշխարհագրություն
Քաղաքը գտնվում է բարձր սարահարթի վրա և հայտնի է Բարրիո-Սանտյագո քարանձավային թաղամասով, որտեղ բնակչությունը նախապատմական ժամանակներից ապրում էր լեռներում փորված ավելի քան 2000 բնակարան-քարանձավներում, որոնք այժմ կարելի է գտնել գետնին ցցված հեռուստատեսային ալեհավաքների և վառարանների խողովակներով։ Բացի այդ, Գուադիսի տեսարժան վայրերից է հանդիսանում քաղաքի կենտրոնի մզկիթի տեղում Գուդիսյան տաճարը, որի կառուցումը ավարտվել է 13-րդ դարում, 10-11-րդ դարերի մավրիտանյան ամրոցը, ինչպես նաև Սանտյագո եկեղեցին, կառուցված մուդեխարի ոճով։ Քաղաքում բացված են խեցեգործական և ազգագրական թանգարանները։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գրանադա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ
Ալիշան վարժարան
Ալիշան վարժարան, հայ կաթոլիկ վարժարան, հիմնվել է 1965 թվականին, Դամասկոսում։ 1967 թվականին կառավարության հրամանով փակվել են Սիրիայի բոլոր կաթոլիկ վարժարանները, այդ թվում՝ Ալիշան վարժարանը։ Վերաբացվել է 1972 թվականին՝ «Փարոս» անունով։ Ունի մանկապարտեզի («Ծաղկանց»), նախակրթարանի («Փարոս») և երկրորդականի («Լույս ճեմարան») բաժիններ։ 1989 թվականին ունեցել է 1470 աշակերտ, որոնց միայն 20 %-ն էր հայ։
Քերի Ստորին
Քերի Ստորին, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Բարվարի գավառակում կամ Վանի վիլայեթի Վանի գավառում։ Գտնվում էր Քերի Վերին գյուղից 8 կմ արևելք ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Լիննումյաե
Լիննումյաե (Linnumäe), գյուղ Էստոնիայի Հիյումաա նահանգի Պյուհալեպա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 29 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Հիյումա նահանգի Պյուհալեպա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Չեստեր շրջան (Փենսիլվանիա)
Չեստեր շրջան (Chester County), ԱՄՆ Փենսիլվանիա նահանգի 67 վարչական միավորներից մեկը։ Պաշտոնապես կազմավորվել է 1682 թվականի նոյեմբերին ։ 2010 թվականի դրությամբ բնակչության թիվը կազմում էր 498 886 մարդ, իսկ 2014 թվականի դրությամբ՝ 512 784 մարդ։ Շրջկենտրոնը Վեստ Չեստեր բնակավայրն է ։
Աշխարհագրություն
ԱՄՆ վիճակագրության բյուրոյի տվյալներով շրջանի մակերեսը կազմում է 1 968,402 կմ², որոնցից 1 958,042 կմ²-ն զբաղեցնում է ցամաքը, իսկ 4,000 կմ²-ն կամ 0,510 %-ը՝ ջրային տարածքները ։
Բնակչություն
2010 թվականի դրությամբ բնակչության թիվը կազմում էր 498 886 մարդ, իսկ 2014 թվականի դրությամբ՝ 512 784 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 264 մարդ/կմ²։ Շրջանի տարածքում հաշվվում էր 163 773 բնակելի շինություն՝ մոտ 84,00 շինություն/կմ² խտությամբ։ Ռասայական կազմը հետևյալն է՝ սպիտակամորթներ - 89,21 %, աֆրոամերիկացիներ - 6,24 %, արմատական ամերիկացիներ (հնդկացիներ) - 0,15 %, ասիացիներ - 1,95 %, հավայացիներ - 0,03 %, այլ ռասաների ներկայացուցիչներ - 1,35 %, երկու կամ ավելի ռասաներ ներկայացուցիչներ - 1,06 %։ Իսպանախոսները կազմում են բնակչության 3,72 %-ը՝ ռասայից անկախ։
Տարիքային կազմը հետևյալն է՝ 26,20 % - 18 տարեկանից փոքր, 7,90 % - 18-24 տարեկան, 30,40 % - 25-44 տարեկան, 23,80 % - 45-64 տարեկան և 23,80 % 65 և ավելի բարձր։ Շրջանի բնակչի միջին տարիքը 37 տարեկան է։ Յուրաքանչյուր 100 կնոջը բաժին է ընկնում 96,40 տղամարդ։ 18 տարեկանից բարձր յուրաքանչյուր 100 կնոջը բաժին է ընկնում 93,10 տղամարդ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Փենսիլվանիայի շրջաններ
Գազ ուղղատերև
Գազ ուղղատերև, բակլազգիների ընտանիքի, գազ ցեղի բույս։
Նկարագրություն
Թում է, 30-40 սմ բարձրությամբ։ Տերևները կազմված են 3-4 զույգ երկարավուն, նշտարաձև, մոխրագույն, հազվադեպ՝ կանաչավուն թաղիքանման մազմզուկապատ, 2 սմ երկարությամբ և 0,5 սմ լայնությամբ տերևիկներից։ Տերևակիցները սկզբում մազմզուկապատ են, հետագայում՝ մերկ։ Ծաղկաբույլերը երկարավուն, գլանաձև են, հազվադեպ՝ օվալաձև։ Ծաղկակիցները լայն-երկարավուն են, սրածայր։
Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում, Իրանում, Արևմտյան Հայաստանում։ Հայաստանի տարածքում հանդիպում է Ապարանում, Սևանի ավազանում, Արարատյան դաշտում, Զանգեզուրում, միջին և վերին լեռնային գոտիներում։ Էկոլոգիական խումբը՝ XI :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բակլազգիներ
Սիխոնկինո
Սիխոնկինո (Сихонкино, Сихонкин Сихун), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կարմասկալինսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կարմասկալինսկի շրջանի բնակավայրեր
Մեզե
Մեզե (Maizet), համայնք Ֆրանսիայի Ստորին Նորմանդիա մարզի Կալվադոս գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 286 մարդ, բնակչության խտությունը` 50.00 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 5.72 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 210 կմ արևմուտք, Կան քաղաքից` 14 կմ հարավ-արևմուտք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 203 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 163-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 40։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 80,3 %։ 163 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 157 անձ (86 տղամարդ և 71 կին)։ Գործազուրկ են եղել 6 անձ (1 տղամարդ և 5 կին)։ 40 անաշխատունակներից 17-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 17-ը` թոշակառուներ, իսկ 6-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Մրգավանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արարատի մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Արարատի մարզի Մրգավան գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 8 հուշարձան (4 միավոր)։
Սուեզի ջրանցքի խցանում 2021
Սուեզի ջրանցքի խցանում, առաջացել է 2021 թվականի մարտի 23-ին, երբ «Ոսկե դասի» բեռնարկղային «Էվըր Գիվեն» (Ever Given) նավը Եգիպտոսի Սուեզի ջրանցքում ծանծաղուտի մեջ է խրվել ։ 400 մետր երկարությամբ նավը ըստ նախնական վարկածի ենթարկվել է մինչև 74 կիլոմետր ժամում (40 հանգույց) ավազի փոթորկի և ուժեղ քամու ազդեցությանը, դուրս է եկել երթուղուց ։ Իշխանությունները պնդել են, որ վթարի հիմնական պատճառը դա չի եղել, և որ «հնարավոր է եղել են տեխնիկական կամ մարդկային սխալներ» ։ Նավը բախվել է ջրանցքի ափերին, ծանծաղուտն է խրվել, ամբողջությամբ փակել է ջրանցքը, անհնարին դարձնելով երթևեկությունը ։ Նավը ծանծաղուտից լիովին հանվել է մարտի 29-ի տեղական ժամանակով 15:05-ին ։
Մրգավանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արարատի մարզ)
|}
Սուեզի ջրանցքի խցանում 2021
Վթար
2021 թվականի մարտի 24-ի գիշերը «Էվըր Գիվեն» բեռնարկղային նավը շարժվել է Սուեզի ջրանցքով։ Կառավարման սարքավորումների խափանման պատճառով նավը պտտվել է, որի արդյունքում նավացռուկն ու նավախելը խորը խրվել են ծանծաղուտը։ Վթարի արդյունքում ջրանցքի շարժումը դադարել է։ Նավում կար 20 հազար բեռնարկղ, դա աշխարհի ամենամեծ բեռնարկղային նավերից մեկն է ։
Վթարի վերացման աշխատանքներ
Նավը բուքսիրային նավերի օգնությամբ ծամծաղուտից դուրս բերելու նախնական փորձերն անհաջողության են մատնվել ։
Ծովային ծառայությունների Inchcape Shipping Services ընկերությունը մարտի 29-ին հայտնել է, որ վաղ առավոտյան ժամը 04:30-ին նավը մասնակի հանվել է ծանծաղուտից, իսկ վերջնականապես նավը հանվել է ծանծաղուտից կեսօրին, տեղական ժամանակով ժամը 15:05-ին (UTC 13:05) և շարժվել է դեպի Մեծ Դառը լիճ՝ տեխնիկական զննում կատարելու համար  ։  Ջրանցքը ստուգվել է վերագործարկելուց առաջ ։ Սուեզի ջրանցքի կառավարման մարմինը տեղեկացրել է բեռնափոխադրման գործակալություններին, որ ջրանցքով շարժը կարող է վերսկսվել տեղական ժամանակով 19:00-ից (UTC 17:00) :
Հետևանքներ
Մարտի 27-ին, վթարից չորս օր անց, ավելի քան 300 նավ հերթի էին կանգնած ջրանցքով անցնելու համար և սպասում էին իրավիճակի հանգուցալուծմանը ։ 2021 թվականի մարտի 23-29-ը նավը մնացել է ջրանցքում ։ Խցանումն առաջացել է Սուեզի ջրանցքի հարավում, որտեղ ճյուղավորում չկա և  մյուս նավեր չեն կարողացել շրջանցել այն ։
Ջրանցքի խցանումը համաշխարհային առևտրին ժամում 400 մլն կամ օրական 9,6 մլրդ դոլարի վնաս է հասցրել։
Դեպքից մեկ օր անց Սուեզի ջրանցքով արաբական նավթով բեռնատարների տեղաշարժի դադարը հանգեցրել է նավթի գների բարձրացմանը ավելի քան 5%-ով ։
Եթե մի քանի օրում Սուեզի ջրանցքը չբացվեր, Ասիայից նավերը ստիպված կլինեին անցնել Արևմտյան Աֆրիկան շրջանցող կամ Հյուսիսային ծովային երթուղով շրջանցել Ռուսաստանը  ։ Դա կհետաձգեր ապրանքների առաքումը, կավելացներ տրանսպորտային ծախսերը և կհանգեցներ բեռնարկղերի և բեռնարկղային նավերի պակասի։
Ջրանցքի խցանման այլ դեպքեր
Սուեզի ջրանցքը փակվել է նաև Վեցօրյա պատերազմի ժամանակ և վերաբացվել է միայն ութ տարի անց ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2021 Եգիպտոսում Կատեգորիա:Սուեզի ջրանցք Կատեգորիա:Ջրային տրանսպորտ
Սարակինոսներ
Սարակինոսներ (Σαρακηνός — «արևելյան մարդիկ») — ազգություն, որը հիշատակվում է IV դարի հին հռոմեական պատմիչ՝ Ամմիանուս Մարցելինուսի և I — II դարերի հույն գիտնական Կլավդիոս Պտղոմեոսի աշխատություններում։ Ավազակների քոչվոր ցեղ, բեդուիններ, ովքեր ապրել են Սիրիայի սահմանների երկայնքով։
Խաչակրաց արշավանքների ժամանակաշրջանից արևմտյան հեղինակները սարակինոսներ սկսեցին անվանել բոլոր մուսուլմաններին, հաճախ որպես հոմանիշ օգտագործելով «Մավրեր» տերմինը։
Հիմա սարակինոսներ տերմինով պատմաբանները կոչում են VII-ից XIII դարերի ընթացքում Արաբական խալիֆայության բնակիչներին (մինչև Աբբասյան խալիֆայության նվաճումը Մոնղոլական կայսրության կողմից)։
Այլ կիրառումներ
Սարակինոս միջին դարերում անվանում էին ասպետների համար նախատեսված մարզասարքին։ Մարզասարքը իրենից ներկայացնում է փայտե մարդանման արձանիկ, որի մի ձեռքին ամրացված է վահան, իսկ մյուս ձեռքից շղթայով կապված է ավազով լի պարկ, կառուցվածքը ամրացնում են հատուկ պտտեցվող հարմարանքի վրա։ Ասպետի առաջադրանքն է արագ ձիավարության ընթացքում հարվածել ձեռքի վահանին և հասցնել շրջվել պարկի հարվածից խուսափելու նպատակով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Էթնիկ խմբեր Կատեգորիա:Արաբական աշխարհ Կատեգորիա:Եվրոպայի պատմություն
Ալեքսանդր Շարոնով
Ալեքսանդր Շարոնով (Александр Александрович Шаронов, ), ռուս դիվանագետ։ Շանհայում Ռուսաստանի գլխավոր հյուպատոս ։
Կենսագրություն
1982 թվականին ավարտել է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանը։ Ուսումն ավարտելուց հետո տարբեր դիվանագիտական պաշտոններում աշխատել է նախարարության կենտրոնական համակարգում և արտերկրում։
(6061) 1981 SQ2
(6061) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1981 թվականի սեպտեմբերի 20-ին Անրի Դեբեոնի կողմից Լա Սիլյայում ։
Ալեքսանդր Շարոնով
Կենսագրություն
1982 թվականից զբաղվել է դիվանագիտական գործունեությամբ։
(6061) 1981 SQ2
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,275837 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9122 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,6395 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1254,04 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,287073 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1981 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Անրի Դեբեոնի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ալեքսանդր Շարոնով
Անձնական կյանք
Ամուսնացած է եղել Վիկտորիա Գենադևնայի հետ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Քլարիոն շրջան (Փենսիլվանիա)
Քլարիոն շրջան (Clarion County), ԱՄՆ Փենսիլվանիա նահանգի 67 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.577 կմ² է, բնակչությունը՝ 39.988 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Քլարիոն բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1839 թ.։
Կատեգորիա:Փենսիլվանիայի շրջաններ
Ստեփանակերտի ռմբակոծում (2020)
Ստեփանակերտի ռմբակոծում, Արցախի Հանրապետության մայրաքաղաք Ստեփանակերտի ռմբակոծությունների շարք, որը սկսվել է Ադրբեջանի Հանրապետության զինված ուժերի կողմից 2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ի առավոտյան ժամը 07։00-ի կողմերը ։ Ռմբակոծությունները շարունակական բնույթ են կրել՝ սկսած սեպտեմբերի 27-ից մինչև նոյեմբերի 9-ը ։ Հայաստանի և Արցախի իշխանությունները մեղադրել են Ադրբեջանին ՝ հայտարարելով, որ վերջինս թիրախավորում է քաղաքային ենթակառուցվածքները և խաղաղ բնակչությունը, ինչը ռազմական հանցագործություն է ։ ներառյալ ռազմական հանցագործությունները՝ կապված Գյանջայում և Բարդայում խաղաղ բնակչության դեմ հրթիռակոծությունների հետ։ Ադրբեջան
Սեպտեմբերի 27
2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ին Արցախի և Ադրբեջանի զինված ուժերի միջև երկարածավալ ռազմական գործողություններ են սկսվել, հրթիռակոծվել է մայրաքաղաք Ստեփանակերտը , ինչի պատճառով այնտեղ օդային տագնապ է հայտարարվել ։ Ըստ Արցախի Մարդու իրավունքների պաշտպան Արտակ Բեգլարյանի՝ Ադրբեջանի հարձակման հետևանքով Արցախի քաղաքացիական բնակչության շրջանում զոհեր և վիրավորներ են եղել ։
Հոկտեմբերի 2
Հոկտեմբերի 2-ին շարունակվել է հակառակորդի կողմից խաղաղ բնակավայրերի թիրախավորումը։ Ըստ Արցախի ՄԻՊ-ի՝ թշնամին ծանր հրթիռներով հարվածել է Ստեփանակերտ և Հադրութ քաղաքներին, ինչի հետևանքով տուժածներ են եղել խաղաղ բնակչության շրջանում ։ Հրթիռակոծման արդյունքում փրկարար ծառայությունում 10 վիրավոր է եղել, մասնակի ավերվել է փրկարար ծառայության շենքը, քանդվել են պատեր և վնասվել մեքենաներ, արձանագրվել է մեկ մահվան դեպք ։ Արցախում Կարմիր խաչի առաքելության ղեկավար Բերտրան Լամոնը հայտնել է, որ թիրախավորվում են քաղաքացիական ենթակառուցվածնքերը և խաղաղ բնակչությունը ։