cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Շիրակի ազատագրումը Զաքարյանների կողմից
Արշավանք
Շադդադյանները չեն կարողանում լուրջ դիմադրություն ցուցաբերել և Անիի բնակչությունը իր դռները բացում է և առանց դիմադրության հանձնվում հայ–վրացական ուժերին։ Անիի գրավումը կարևոր դեր է խաղում հետագայում հայ-վրացական հարաբերություններում, որոնք ստանում են ավելի լուրջ դաշնակցական բնույթ։ Շիրակի ազատագրումից հետո Զաքարյաններին է անցնում Բագրատունիների արքայական ժառանգական տիտղոսը՝ «շահնշահ հայոց» և նրանք դառնում են ազատագրված Հայաստանի ինքնիշխան տերերը։ Զաքարյանները իրենց արքունիքը Լոռիից տեղափոխում են Անի, իսկ Շիրակի հայկական 10-հազարանոց զորքը միանում է Զաքարյանների բանակին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1199 Կատեգորիա:Շադդադյանների պատերազմներ Կատեգորիա:Հայաստանի ազատագրումը Զաքարյանների կողմից
Աղդաշ (լեռ, Անտիպոնտոս)
Աղդաշ, լեռ Անտիպոնտական լեռնահամակարգում, Օլթիի շրջանում։ Բարձրությունը մոտ 2228 մետր։ Նշանակված է Կովկասի 5-վերստանոց քարտեզում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռներ Կատեգորիա:Էրզրումի մարզ
Նորման Ֆոսթեր
1999 թ. արժանացել է Պրիցկերի ճարտարապետական մրցանակին, որը հաճախ համարում են ճարտարապետության Նոբելյան մրցանակ ։ 2009 թ. ստացել է Աստուրիայի արքայադստեր մրցանակը։
Կենսագրություն
Ծնվել է բանվորական դասի ընտանիքում։ Տասնվեց տարեկանում դպրոցից հեռանալով աշխատել է Մանչեսթրի գանձապետարանի գրասենյակում։ Հետո ծառայել է Թագավորական օդուժում։
Ուսումը
1961 թվականից սկսել է այցելել Մանչեսթրի քաղաքաշինության և ճարտարապետության համալսարան։ Երկու տարի սովորել է Յեյլի համալսարանում, որտեղ ստացել է մագիստրոսի գիտական աստիճան։ Այստեղ նա հանդիպում է Րիչրդ Րոջերսին, ում հետ միասին ստեղծում է «Չորս հոգու բյուրոն»։
Foster and Partners
«Չորս հոգու բյուրոյի» կազմալուծումից հետո 1967 թ. Ֆոսթերն ու Ուենդի Չիզմենը Wendy Cheesman հիմնում են ասոցիացիա, որը հետագայում դառնում է Foster and Partners ընկերություն։ Ամերիկացի ճարտարապետ Րիչրդ Բաքմինսթր Ֆուլլերի Richard Buchminster Fuller հետ ընկերությունն ունեցել է երկարատև համագործակցության շրջան 1968-ից մինչև 1983 թ. Ֆուլլերի մահանալը։
Սկզբնական շրջանում զբաղվել է հիմնականում արդյունաբերական նշանակության շենքեր նախագծելով։ 1980-ականներից ճանաչում է ստանում որպես օֆիսային շենքեր նախագծող և այդ ժամանակ է կառուցվում Հոնգ Քոնգում HSBC ընկերության գլխավոր գրասենյակը։ Շենքն աչքի է ընկնում շատ բարձր աստիճանի թափանցիկությամբ, այնպես, որ նրա բոլոր 3500 աշխատակիցների համար տեսանելի են Վիկտորյա ծովածոցը և Վիկտորյա լեռնագագաթը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Եյլի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Բեռլինի գեղարվեստի ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Բրիտանացի ճարտարապետներ Կատեգորիա:Մանչեսթերի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Շվեդիայի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Հայկական բանակ (1918-1920)
Հայկական Ազգային բանակ, ստեղծվել է Հայաստանի առաջին Հանրապետության օրոք՝ 1918 թվականին Հայաստանի Հանրապետության հռչակումից հետո։ Գոյատևել է մինչև հանրապետության խորհրդայնացումը՝ 1920 թվականի դեկտեմբերի 2-ը ։
Կազմավորման պատմություն
Հայաստանի Հանրապետության բանակի սպայական կազմը հիմնականում ռուսական զինվորական գիմնազիաներ ավարտած, Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած կադրեր էին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտին՝ 1917 թվականի դեկտեմբերի 13-ի կովկասյան բանակի գլխավոր հրամանատարի 136 հրամանով արտոնվում է հայկական կորպուսի ստեղծումը, որն էլ հետագայում դարձավ Հայկական ազգային բանակի կորիզը ։
Ռուսական զորքերի դուրս գալուց հետո Հայկական կորպուսը կազմավորվեց ռուսական բանակի հայկական գնդերի և հայդուկային ջոկատների հիման վրա՝ ժառանգելով ռուսական բանակի կառուցվածքային սկզբունքները և սպառազինությունը՝ զենքն ու զինամթերքը։ Նրա բարձրագույն սպայական և հրամանատարական կազմը բաղկացած էր հիմնականում ռուսական բանակի հայ բարձրաստիճան, ավագ և կրտսեր սպաներից, քիչ չէին նաև ֆիդայական շարժմանը մասնակցած խմբապետները։ Ձևավորված կանոնավոր զորամասերի հետ համատեղ բանակի կազմում գործում էին նաև աշխարհազորային ջոկատներ ։
Հայկական կորպուս
Հայկական բանակային կորպուսի կազմում կային երկու հրաձգային դիվիզիա` յուրաքանչյուրը կազմված չորս հրաձգային գնդից և մեկ հրաձգային-հրետանային բրիգադից, առանձին հեծելազորային բրիգադ` կազմված երկու հեծելազորային գնդից, բերդապահ-հետևակային բրիգադ՝ կազմված հինգ հետևակային գնդից, պահեստազորային բրիգադ՝ բաղկացած երկու հետևակային գնդից և չորս գումարտակից, հավաքական զորաջոկատ և մի շարք այլ առանձին և մասնագիտական զորամասեր ու ստորաբաժանումներ ։
Ձևավորված կանոնավոր զորամասերի հետ համատեղ բանակի կազմում գործում էին նաև աշխարհազորային ջոկատներ, կամավորական խմբավորումներ, որոնցից էին Անդրանիկի զորամասը, Պանդուխտ մշեցիների խումբը, սասունցիների ջոկատները և այլն։
Թվաքանակը 1918 թվականին
1918 թվականի մարտի վերջին հայկական կորպուսի մարտական անձնակազմի թվաքանակը կազմում էր շուրջ 20 000, որից մոտ 800-ը՝ սպա ։ 1918 թվականի ամռանը հայկական կորպուսը վերակազմավորվեց մեկ հետևակային դիվիզիայի, որի հրամանատար նշանակվեց գեներալ Մովսես Սիլիկյանը (1862-1937)։ Դիվիզիայի թվակազմը հասնում էր մոտ 16 հազարի ։ 1919 թվականի հունվարի դրությամբ այդ քանակը գրեթե անփոփոխ էր։ Նույն թվականի վերջին արդեն հայկական բանակի թվաքանակը կազմում էր ավելի քան 30 000 ։
1918 թվականի մարտի 31-ի տվյալներով՝ հայկական կորպուսի զորամիավորումների խմբավորումները և մարտական կազմը ունեին հետևյալ պատկերը.
1918 թվականի դեկտեմբերի 11-ին սկսվեց հայ-վրացական պատերազմը։ Մինչև դեկտեմբերի վերջը վրացական բանակը պարտություններ էր կրում ու նահանջում։ Դեկտեմբերի 26-ի դրությամբ հայկական բանակը որպես ռազմավար էր վերցրել 400 վագոն, 25 շոգեքարշ, 39 գնդացիր և 3 զրահագնացք : Դեկտեմբերի 31-ին վրացական բանակի նոր անհաջողություններից հետո Թիֆլիսի համար վտանգ ստեղծվեց ։ Անմիջապես Անգլիայի և Ֆրանսիայի ներկայացուցիչների միջնորդությամբ հայերի և վրացիների միջև կնքվեց զինադադար։
Թվաքանակը 1920 թվականին
Արդեն 1920 թվականի հունվարին հանրապետության բանակի թվաքանակը հասնում էր 25 000-ի, իսկ աշնանը՝ թուրք-հայկական պատերազմի շրջանում, շուրջ 40 հազարի ։
Սառը զենք
Հայկական բանակում եղել են հետևյալ սառը զինատեսակները.
Սպառազինության մեջ կային նաև կովկասյան վարպետների կողմից պատրաստված սառը զենքի տեսակներ, թե՛ աշխարհազորային ջոկատներում, և թե՛ կանոնավոր ստորաբաժանումներում հաճախ օգտագործվում էին նաև կովկասյան վարպետների կողմից պատրաստված ամենատարբեր թրասուսերներ, կոր սրեր և դաշույններ։
Կարճափող հրազեն
Հայկական բանակի սպայական և զինվորական կազմի որոշ մասը զինված էր նաև ռուսական բանակի հիմնական «Նագան» (Nagant) թմբկավոր ատրճանակներով (7,62×38 մմ փամփուշտով)։ Սակայն բոլորի կողմից առանձնահատուկ սեր էր վայելում մեծ տարածում գտած «Մաուզեր» (Mauser К-96) ուղիղ փամփշտատուփով ատրճանակը (7,63×25 մմ փամփշտով), այսպես կոչված տասանոցը։
Երկարափող հրազեն
Հայ շարքային հրաձիգ զինվորի հիմնական զենքը ռուսական երեքգծանի՝ 7,62 մմ-ոց Մոսինի-Նագանի (Мосин-Наган) հրացանն էր (7,62×54 R մմ-ոց փամփուշտներ), որոշ սահմանափակ քանակությամբ կար նաև գերմանական, ֆրանսիական և այլ տեսակի հրացաններ։ Որոշ տվյալներով ռուսական բանակի հեռանալուց հետո Հայաստանի Հանրապետությանը մնացել էր 100 000 երեքգծանի հրացան, մեկ միլիարդ փամփուշտ, 3000 թնդանոթ, 3000 գնդացիր և այլն ։ Այս տվյալները կան անգամ Անդրանիկի հուշերում։
Ըստ այլ կարծիքի հեռացող զինվորները երբեմն զենքերը ոչ միայն չէին թողնում, այլ նաև տանում էին մեծ քանակությամբ և Ռուս-թուրքական ռազմաճակատն անգամ լավագույն ժամանակներում չուներ 3000 հրանոթ կամ գնդացիր ։ Ռուս-թուրքական ռազմաճակատը համարվում էր երկրորդական և բոլոր մատակարարումները անկանոն էին։ Կովկասյան բանակի զորքերը ամենալավ ժամանակներում անգամ չեն ունեցել նույնիսկ 1000 հրանոթ ։ 2000-ից քիչ պակաս հրանոթ ուներ Ա.Բրուսիլովի հրամանատարության ենթակա ամբողջ Հարավ-արևմտյան ռազմաճակատը 1916 թվականի իր հայտնի ճեղքման ժամանակ՝ 1916 թվականի հունիսի 3-ից մինչև օգոստոսի 22-ը։
Նույնը վերաբերվում է նաև հրացանների և փամփուշտների թվերին։ 1920 թվականի հուլիսի 5-ին Բաթում հասած նավը Անգլիայից բերել էր 25 000 միավոր «Ռոս Մարկ II» (Ross Mark II) կամ «Ռոս Մարկ III»(Ross Mark III) կանադական հրացան, 400 միավոր «Վիկկերս» (Vickers) գնդացիր և մոտ 58 000 000 փամփուշտ այս զենքերի կիրառման համար, ինչպես նաև մեծ քանակությամբ պարեն, հագուստ և այլն։
Գնդացիրներ
Հայկական բանակում կիրառվում էին ռուսական «Մաքսիմ» (Maxim)-ներ, սահմանափակ քանակությամբ անգլիական «Վիկկերս» (Vickers), ամերիկյան «Լյուիս» (Lewis) և «Կոլտ Բրաունինգ M1895» (Colt Browning M1895) գնդացիրներ։ Շատ էր սիրված հատկապես «Լյուիս»-ը, որը կիրառման համար ամենահարմարն էր ։
Բանակը կիրառում էր մի քանի տեսակի գնդացիրներ և դրանց համար տարատեսակ փամփուշտների հայթայթումը մեծ խնդիր էր։ Հայկական առանձին գումարտակների ժամանակ մոտավորապես 800-1000 զինվորին, որոնք կազմում էին մոտավորապես մեկ գումարտակ բաժին էր հասնում մինչև 4 գնդացիր, այն էլ փամփուշտների համեմատաբար լավ մատակարարումների պայմաններում ։ 1918 թվականի մարտի 31-ի տվյալներով հայկական բանակային կորպուսի սպառազինության մեջ կար 170 գնդացիր և ընդամենը 36 հրանոթ (20000/170=117) : Նույնիսկ 1919 թվականի մարտի դրությամբ Դրոյի ենթակայության տակ եղած ավելի քան 1400 հոգանոց զորախումբն ուներ ընդամենը 2 գնդացիր ։
Հայկական բանակի հրետանին
Կարսում ևս թուրքական զորքերը թողել էին որոշ քանակությամբ հրետանային գույք՝ հրանոթներ, զինամթերք, վառոդ և այլն։ Կարս գործուղվեցին մասնագետ սպաներ՝ այդ գույքի հավաքման, տեսակավորման և Ալեքսանդրապոլի ու Քանաքեռի պահեստներ տեղափոխելու համար։ Ձևավորվեց նաև Կարսի բերդի հրետանին։ Ալեքսանդրապոլում հիմնվեց հրետանային արհեստանոց՝ հրանոթները վերանորոգելու, նաև բանակի հրետանին ու հրազենային զենքերը պահեստամասերով ապահովելու համար։ Դիվիզիայի՝ երեք առանձին բրիգադների վերակազմավորվելուն համապատասխան՝ ձևավորվեցին 3 առանձին հրետանային դիվիզիոններ՝ 3-ական մարտկոցներով։
Հրետանին 1919 թվականին
1919 վերջին հայոց բանակի հրետանին ուներ 130-140 հրանոթ, որոնցից 63-ը (15 մարտկոց) տրված էր հրետանային բրիգադին։ Կարսի բերդի հրետանին ուներ 64 հրանոթ և 2 զրահագնացք՝ 4 հրանոթով։ Ինչպես տեսնում ենք, բոլորը միասին կազմում են 135 հրանոթ։ Հատուկ նշենք, որ 1914-1916 թվականներին Կարսի ամրոցում եղել է մոտ 90 հրանոթ՝ 5 հրետանային գումարտակ (դիվիզիոն)։ Նույնիսկ եթե եղել է 6 հրանոթային մարտկոց և 3 մարտկոցային դիվիզիոն, ինչն ավելի շատ բացառություն էր, քան օրինաչափություն, ստացվում է ուղիղ 90։ 1919 թվականի հուլիսի 16-ին Հայաստանում Ադրբեջանական Հանրապետությունի ռազմական ներկայացուցիչը գաղտնի հեռագրով իր ղեկավարությանը հաղորդում էր, որ հայկական բանակում կա 12 հրետանային մարտկոց՝ 4- ական հրանոթներով։ Դժվար չէ հաշվել, որ ստացվում է 48 հրանոթ։
Հրետանին 1920 թվականին
1920 թվականի օգոստոսին հայկական բանակի հրետանին արդեն ուներ 4 դիվիզիոն, որոնք ներառում էին 4 թեթև և 9 լեռնային մարտկոցներ, այլ տվյալներով՝ 16 մարտկոց։ Նույն սկզբունքով հաշվելու դեպքում ստացվում է 72-96 հրանոթ։ Հաշվի առնելով, որ դաշտային հրետանին, լինելով փոքր տրամաչափի, կարող էր ավելի մեծաքանակ լինել, հրանոթների քանակը հազիվ կարող է հասնել մինչև 100-ի։ Նորից ընդգծենք, որ սա՝ 6 հրանոթներով մարտկոցների դեպքում, իսկ իրականում՝ մարտկոցները, ինչպես վերը տեսանք, հիմնականում ունեին 4 հրանոթներ։ Այդ դեպքում առավելագույնը կարող է լինել 64 հրանոթ։ Այսինքն՝ թվերը մոտավորապես նույնն են և համընկնում են, 1919 թվականի հետո հրանոթների քանակը շատ չէր աճել։ Հրետանու սպառազինությունը հիմնականում կազմում էին երեք դյույմանոց՝ 76,2 մմ-ոց թեթև (1900 թ. նմուշ), լեռնային հրանոթները (1909 թ. նմուշ, ֆրանսիական «Danglise-Schneider» ընկերության հրանոթը), ինչպես նաև հինգ դյույմանոց՝ 122 մմ հաուբիցները։ Կան նաև չապացուցված տեղեկություններ այն մասին, որ հայկական բանակում եղել են նաև 8 դյույմանոց՝ 203,2 մմ-ոց հրանոթներ։
Զրահագնացքներ
Հայկական բանակը ուներ զրահագնացքներ, դրանց նախնական քանակը, վրացական բանակից վերցվածների հետ միասին ինչքան են կազմել, ինչպես են գործածվել և այլն։ Դրանք բավականին կարևոր միջոցներ էին այդ ժամանակ, հիմնականում նախատեսված էին երկաթուղագծերի մոտ գտնվող կարևոր նշանակության օբյեկտների պաշտպանության և համազորային մյուս զորատեսակներին կրակային աջակցություն ցուցաբերելու համար։ Շատ հաճախ կիրառվում էին ապստամբած այս կամ այն շրջանների դեմ պայքարի համար։ Այս զրահագնացքները բաղկացած էին զրահապատ շոգեքարշից, մեկ կամ երկու զրահահարթակներից և մինչև չորս զրահապատ պահեստավագոններից։ Զրահահարթակների վրա տեղակայված էին թեթև հրանոթներ և մի քանի գնդացիրներ։
Օդուժ
Ռուսական հրամանատարության կողմից հայկական կորպուսի տնօրինությանն էր հանձնված 2-րդ, այլ տվյալներով 3-րդ Կովկասյան ավիաջոկատը, որը և դարձավ հայկական բանակի օդուժի հիմքը ։ Հայկական բանակի ավիաջոկատի հիմնադրման ամսաթիվ է համարվում 1918 թվականի օգոստոսի 15-ը։ Ավիաջոկատի առաջին հրամանատարն էր պորուչիկ Վոիպովը, որին 1919 թվականի սկզբներին փոխարինեց հետագայում լավ հայտնի Արթուր Վասիլի Ղուլյան-Ռիլսկին (երբեմն նշվում է նաև Գուլյան)։ Սկզբնապես հայկական միակ ավիաջոկատն ուներ երեք ինքնաթիռ, երեքն էլ տարբեր մակնիշների՝ «Nieuport», «Morane-Saulnier L» և «Voisin III» կամ «Voisin V»:
Ֆրանսիա սովորելու և նոր սարքերի ձեռքբերման համար։ Ուսումը կտևի 1-2 տարի և դրանից հետո ձեռք կբերվեն ժամանակակից սարքեր։ Նախարարը զեկուցում է նաև, որ ֆրանսիացի կապիտան Ա. Պուադեբարուն կարծում է, որ ավիաջոկատը, այնուամենայնիվ, հարկավոր է սահմանի պահպանման համար։ Վերջում նախարարը խնդրում է թույլ տալ, այնուամենայնիվ, ուսման համար գործուղել 5-6 սպա և 15-18 զինվոր, իսկ Ֆրանսիայից գնել ինքնաթիռներ և սարքավորումներ։ Կարսի ազատագրումից հետո՝ 1919 թվականի մարտից սկսվեց նոր ջոկատի կազմավորումը։ Կարգի բերվեցին թռիչքադաշտը, անգարներն ու պահեստամասերը, ստեղծվեցին ինքնաթիռների նորոգման ու հավաքման արհեստանոցներ։ Սկսվեց նոր ինքնաթիռների սարքավորումը։ 1919 թվականի վերջին հավաքվեցին երեք «Morane-Saulnier L», երեք «Voisin» և մեկ «Nieuport», որոնց վերջնական շահագործման համար, սակայն դեռևս անհրաժեշտ էր ձեռք բերել թևերի համապատասխան երեսպատման նյութեր և Հայկական ավիաջոկատը կունենա 7-8 թռչող սարք։ Ավելի ուշ Ֆրանսիայից ձեռք բերվեցին երկու «Salmson 2 A2» ինքնաթիռներ, որոնք տվյալ ժամանակի համար թռիչքային մեծ արագություն ունեին՝ 200կմ/ժ և նախատեսված էին հետախուզական թռիչքների, ըստ հարկի նաև ռմբակոծում իրականացնելու համար։
1920 թվականի տարբեր երկրներից Հայաստան էին ժամանում նաև ավիացիայի ոլորտի տարբեր մասնագետներ։ Հայաստանն Անգլիայից գնել էր որոշ քանակությամբ ինքնաթիռներ, որոնք, սակայն 1920 թվականի սկզբից կանգնած էին Բաթումում և Հայաստան չէին փոխադրվում ։ Առաջին հայ օդաչուներից էին նաև Ռուբեն Բաբայանը, Նիկոլայ Խորոզովը ։ Վերը նշված երկու ֆրանսիական ինքնաթիռները Բաթումից Հայաստան են ուղարկվել 1920 թվականի հունիսի 16-ին գնացքի համապատասխան՝ 303532 և 804592 վագոններով, դրանք ուղեկցում էր Ղուլյան-Ռիլսկին ։
Ռադիոբաժանմունք
1918 թվականի օգոստոսին ձևավորվեց ռադիոհեռագրական բաժանմունքը։ Գտնվեց 2 ռադիոկայան՝ մեկը Քանաքեռի հրետանային պահեստում, մյուսը՝ Բաշ-Ապարանում։ 1919 թվականի սեպտեմբերին ռադիոբաժանմունքը վերափոխվեց ռադիոդիվիզիոնի՝ ավտոմոբիլային, դաշտային և 2 փոքր ռադիոկայաններով։ Բացի այդ, դաշտային ռադիոկայանի առանձին մասերից սարքավորվեց ժամանակավոր բազիսային ռադիոկայան։ Երևանի տեխնիկական ընկերությունը սարքավորեց և ռազմական գերատեսչությանը հանձնեց հզոր ռադիոկայան։ Ռադիոհեռագրական ծառայության համար մասնագետներ պատրաստելու նպատակով, դիվիզիոնին առընթեր բացվեց հատուկ դպրոց։
Նավատորմիղ
Սևանա լճի նավատորմիղը կազմավորվեց 1919 թվականի մայիսին։ Կազմավորողն ու հրամանատարն էր ռուսական ծովակալության սպա Սերգեյ Թումանյանը։ Նավատորմիղի բազան սարքավորվեց Ելենովկա գյուղում (այժմյան Սևան քաղաքում)։ Հիմնվեց նավահանգստային դարբնոց, փականագործական և ատաղծագործական արհեստանոցներ։ Կառուցվեց «Աշոտ Երկաթ» ռազմաբեռնատար երկկայմ առագաստանավը, որի տարողությունը 1000 փութ էր, զինված է մեկ թնդանոթով, երկու գնդացիրով և ուներ լուսարձակ։ Նավատորմիղը կոչված էր զորք և ռազմական բնույթի բեռներ փոխադրելու համար։ Բացի «Աշոտ Երկաթ» ռազմանավից, նավատորմիղն ուներ նաև մի քանի շարժիչային թիանավ, իսկ 1920 թ. սեպտեմբերին Շահթախթից Սևանա լիճ փոխադրվեց ռուսական նավատորմի «Սեստրիցա Նյուշա» նավը, որը Հայաստան էր բերվել դեռևս Առաջին աշխարհամարտի տարիներին՝ Վանա լիճ փոխադրելու համար։ Այն վերանվանվեց «Գեղանուշ»։
Մատակարարում
Դեկտեմբերին սկսված հայ-վրացական պատերազմի հետևանքով հաղորդակցությունն արգելակվեց մինչև 1919 թվականի մարտ ամիսը։ Ընդ որում, այդ հակամարտության ընթացքում ռազմական գույքի մեծ մասը Թիֆլիսում բռնագրավվեց վրացիների կողմից։ Աշխատանք էր տարվում զորքի համար անհրաժեշտ գույքի արտադրության համար։ Սկսած 1919 թվականի գարնանից, երկրի տնտեսական կյանքի աշխուժացմանը զուգընթաց, զինարտադրությունը սկսեց իրականացվել ավելի մեծ չափերով։ Սպառազինության պակասը լրացվում էր համբարակային վարչությանը պատկանող արհեստանոցների արտադրանքի հաշվին։ Երևանի և Կարսի ինժեներական արհեստանոցները թողարկում էին հիմնականում ռումբեր և այլ պայթուցիկ նյութեր, փամփուշտներ, իսկ Ալեքսանդրապոլի և Կարսի կարի արհեստանոցները՝ ռազմական հանդերձանք, անդրավարտիքներ, շապիկներ, գլխարկներ և այլն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի առաջին հանրապետություն Կատեգորիա:Հայաստանի Զինված ուժեր Կատեգորիա:1918 հիմնադրումներ Հայաստանում Կատեգորիա:1920 կազմալուծումներ Հայաստանում
(1221) Ամուր
(1221) Ամուր (Amor), աստերոիդ ամուրի ընտանիքում։ Հայտնաբերվել է 1932 թվականի մարտի 12-ին Էժեն Դելպորտի կողմից Ուքլում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 1,919021 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,0832 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,7548 ա. մ., իսկ Երկրի ուղեծրին Ամուր աստերոիդը նվազագույնը մոտենում է 0,1084 ա. մ. հեռավորության վրա ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 971 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,370753 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 11,88° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1932 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էժեն Դելպորտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Ամուրի ընտանիքի աստերոիդներ
Կոնստանդին Դ Լամբրոնացի
Կոստանդին Դ Լամբրոնացի (Դրազարկցի), Հայոց կաթողիկոս է նշանակվել 1323 թվականին։ Հաջորդել է Կոնստանդին Գ Կեսարացուն։
Կենսագրություն
Ծնվել է մոտ 1240 թ.-ին Լամբրոն ամրոցում։ Մահացել է 1326 թվականին Սիս քաղաքում, ամփոփվել է Դրազարկի վանքում։ Եղել է Սսի եպիսկոպոսը և Դրազարկի վանքի առաջնորդը։
Մինչև կաթողիկոս դառնալը Կոստանդին Լամբրոնացին զբաղեցրել է Դրազարկի ուխտի առաջնորդի, ապա Սսի արքեպիսկոպոսի պաշտոնը։ Վերջինիս էր պատկանում նաև ջանցլերի կամ «Մեծաց ջանցլերի»` արքունի քարտուղարության պաշտոնը։
Սսի արքեպիսկոպոս Կոստանդին Լամբրոնացին մասնակցել է Սսի 1307 թվականիև Ադանայի 1317 թվականի ժողովներին։
Սկզբում գործակցել է իր նախորդին՝ Կոսաանդին Գ Կեսարցուն, սակայն կաթողիկոսական գահ բարձրանալուց (օծվել է հունվարի 6-ին, Սսում, ծերհասակում) հետո չի հարուցել դավանական վեճեր։ Ընդհակառակը, ենթադրվում է, որ սառել է Կոստանդին Դ Լամբրոնացու լատինասիրությունը, և նա Կիլիկիայի Հայոց թագավորության խնամակալ Օշին պայլի՝ Հռոմի հետ վարած թղթակցություններին ու բանագնացություններին չի մասնակցել՝ գրավելով չեզոք դիրք։ Հետամուտ է եղել երկրի քաղաքական կյանքի, նրա դիրքերի ու խաղաղության ամրապնդմանը։
Կոստանդին Դ Լամբրոնացու կաթողիկոսության շրջանում Կիլիկյան Հայաստանը գտնվում էր ռազմաքաղաքական բարդ իրավիճակում։ Լևոն Ե թագավորի անչափահաս լինելու պատճառով Հայոց կաթողիկոսը ստիպված զբաղվում է նաև քաղաքական գործունեությամբ։ Չնայած ծեր տարիքին ու տկարությանը` նա անձամբ է մեկնում Եգիպտոս՝ սուլթան Նասիրի հետ բանակցություններ վարելու։ 1323 թ.-ի մայիսի 31-ին Կիլիկիո Հայոց թագավորության և Եգիպտոսի սուլթանության միջև կնքվում է 15-ամյա հաշտության պայմանագիր, ըստ որի մամլուքները պարտավորվում էին 15 տարի չարշավել Կիլիկիա։ Այս պայմանագիրը որոշ ժամանակ խաղաղություն բերեց Կիլիկիո Հայոց թագավորությանը և երկարաձգեց նրա գոյությունը։
Կաթողիկոսական գահին Կոնստանդին Դ Լամբրոնացուն հաջորդել է Հակոբ Բ Անավարզեցին։
Մադիր
Մադիր, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Խոմայի զարմանալի արկածները
«Խոմայի զարմանալի արկածները»՝ «Քրիստմաս Ֆիլմզ» ստուդիայի մուլտիպլիկացիոն սերիալ։ Նկարահանվում է 2005 թվականին, տվյալ պահին նկարահանվել է 13 սերիա։
Սյուժե
Սերիալը նկարահանվել է Ալբերտ Իվանովի` Խոմայի մասին ստեղծագործությունների հիման վրա։ Ամեն անգամ Խոման և նրա ընկեր Գետնասկյուռը ընկնում են տարբեր արկածների մեջ, որոնցից միշտ կարողանում են ելք գտնել շնորհիվ իրենց ընկերության։
Կերպարներ
Խոմա՝ ալարկոտ համստեր, կհորինի ամեն անհնարին բան, որպեսզի ոչ մի բան չանի։ Սիրում է վիրավորել իր ընկերոջը՝ Գետնասկյուռին։ Հնչյունավորում է Սերգեյ Բելոգոլովցևը ։
Գետնասկյուռ՝ միամիտ, աշխատասեր կենդանի։ Հաճախ է հայտնվում խայտառակ վիճակներում Խոմայի պատճառով։ Հնչյունավորում է Պավել Կաբանովը։
Սերիալում հայտնվում են նաև երկրորդական կերպարներ՝ Արջը, Գայլը, Աղվեսը, Սկյուռը և ուրիշներ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսական մուլտֆիլմեր
Սուրբ Ամենափրկիչ եկեղեցի (Թալիշ)
Սուրբ Ամենափրկիչ եկեղեցի, Հայ Առաքելական եկեղեցուն պատկանող եկեղեցի Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի շրջանի Թալիշ գյուղում ։
Պատմություն
Ըստ շինարարական արձանագրության եկեղեցին կառուցվել է 1894 թվականին։ Մակար Բարխուդարյանի հավասմամբ եկեղեցին կառուցվել է գյուղացիների ծախսերով։
Ճարտարապետություն
Եկեղեցին եռանավ բազիլիկա է՝ կառուցված սրբատաշ և կոպտատաշ դարչնագույն քարերով։ Հուշարձանի չափսերն են՝ 21.75 մ երկարություն, 13.1 մ լայնություն և 8.5-9 մ բարձրություն։ Միակ մուտքը բացվում է հյուսիսային կողմից։ Հարավային կողմից նախկինում ունեցել է մուտք, որն այժմ փակված է։ Տարբեր կողմերից բացվում են 9 պատուհաններ ։
Ուրալի
Ուրալի (Урали), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Կրասնինսկի շրջանի կազմում։
Սուրբ Ամենափրկիչ եկեղեցի (Թալիշ)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արցախի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ Կատեգորիա:Մարտակերտի շրջանի շենքեր և կառույցներ
Շալկե 04
Պատմություն
1947 թվականի փետրվարի 23-ին «Շալկե 04»-ը հաղթում է «Հերտային» խոշոր 20։0 հաշվով և սահմանում Գերմանիայի առաջնության ռեկորդ։
1955 թվականին ակումբը դուրս է գալիս Գերմանիայի գավաթի խաղարկության եզրափակիչ և պարտվում «Կարլսռուհեին» 2։3 հաշվով ։
«Շալկե 04»-ը 7 անգամ նվաճել է Բունդեսլիգան, 5 անգամ` Գերմանիայի գավաթը և 1 անգամ` ՈՒԵՖԱ Եվրոպայի Լիգան։
Ուրալի
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 4 մարդ։
Շալկե 04
Պատմություն
Ակումբի մականունն է Արքայական կապույտներ։ ՈՒԵՖԱ-ի վարկանիշային աղյուսակում «Շալկե 04»-ը 2017 թվականի հոկտեմբերի դրությամբ զբաղեցնում է 19-րդ հորիզոնականը։
Ուրալի
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Կրասնինսկի շրջանի բնակավայրեր
Ահաբեկչություն Աթաթուրքի անվան օդանավակայանում
Ահաբեկչություն Աթաթուրքի անվան միջազգային օդանավակայանում (Ստամբուլ, Թուրքիա), ահաբեկչական գործողություն, որը տեղի է ունեցել 2016 թվականի հունիսի 28-ին Ստամբուլի խոշորագույն Աթաթուրքի անվան միջազգային օդանավակայանում։
Շալկե 04
Ներկա կազմ
2017 թվականի հոկտեմբերի 8-ի դրությամբ
Ահաբեկչություն Աթաթուրքի անվան օդանավակայանում
Դեպքերի ընթացքը
2016 թվականի հունիսի 28-ին տեղական ժամանակով 22:00-ի սահմաններում (Հայաստանի ժամանակով 23:00-ին) Աթաթուրքի անվան միջազգային օդանավակայանում տեղի է ունեցել ահաբեկչություն։ Օդանավակայանի տարածքում հնչել է 2 պայթյուն, որոնք ուղեկցվել են ինտենսիվ կրակահերթով։ Որոշ աղբյուրներում նշվում է անգամ մի քանի պայթյունի մասին, որոնք հնչել են օդանավակայանի մի քանի հատվածներում ։ Պայթյուններից հետո դեպքի վայրից 4 զինյալներ փախուստի են դիմել ։ Նաև հայտնվում է, որ փոխհրաձգություն է տեղի ունեցել նաև օդանավակայանի ավտոկայանում ։ Ահաբեկիչները կիրառել են Կալաշնիկովի ինքնաձիգ։ Ներկա պահին զոհերի թիվը հասնում է 43-ի, իսկ վիրավորներինը` 147-ի։
Պայթյուն ժամանման սպասասրահում
Երկու իսլամիստ ահաբեկիչներ պայթեցրել են իրենց սպասասրահի ռենտգեն ապարատի մոտ` անվտանգության հսկիչ կետի մոտակայքում այն պահին, երբ փորձ էր կատարվում չեզոքացնել ահաբեկիչներին ։
Փոխհրաձգություն ավտոկայանում
Օդանավակայան բոլոր չվերթները կասեցվել են, ոստիկանությունը սկսել է ուղևոչների տարհանումը ։
Արդեն ահաբեկչությունից մի քանի ժամ անց ոստիկանությունը առաջ քաշեց այն տեսակետը, որ ահաբեկչությունը իրականացվել է ԴԱԻՇ-ի կողմից ։ Վարկածը հետագայում հաստատեց Թուրքիայի վարչապետ Բինալի Յըլդըրըմը։
Զոհեր
Ահաբեկչության հետևանքով զոհվել է Թուրքիայի 28, Սաուդյան Արաբիայի 5, Իրաքի 2 քաղաքացիներ, ինչպես նաև Թունիսի, Ուզբեկստանի, Չինաստանի, Իրանի, Ուկրաինայի և Հորդանանի մեկական քաղաքացիներ։ Զոհերից 2-ի ինքնությունը դեռ չի պարզվել։ ՀՀ ԱԳՆ-ն հայտնեց, որ նախնական տվյալներով զոհերի և վիրավորների մեջ հայեր չկան։
Արձագանք
Օդանավակայանում տեղի ունեցած ահաբեկչությունը քննադատել են Հայաստանի, Ադրբեջանի, Մալայզիայի Արգենտինայի, ԱՄՆ-ի, Բելգիայի, Ռուսաստանի, Շրի Լանկայի, Մեծ Բրիտանիայի, Պակիստանի, Սինգապուրի և այլ երկրների առաջնորդները, ինչպես նաև ՄԱԿ-ը, ԵՄ-ն, Եվրոպայի Խորհուրդը և այլ կազմակերպություններ։
Սոռակին
Սոռակին  (Zorraquín), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, գտնվում է Ռիոխա պրովինցիայում՝ Ռիոխա (Լոգրոնիո) ինքնավար համայնքի կազմում։ Մտնում է Արո շրջանի (կոմարկայի) կազմի մեջ։ Զբաղեցնում է 6,44 կմ2 տարածք։ Բնակչությունը կազմում է 86 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Գտնվում է պրովինցիայի վարչական կենտրոնից 62 կմ հեռավորության վրա։
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Պիլլկյուլա
Պիլլկյուլա (Põllküla), գյուղ Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Կեիլա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 40 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Կեիլա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Մշտական գնողունակության հաշվառում
Մշտական գնողունակության հաշվառում (Constant purchasing power accounting CPPA), հաշվապահական հաշվառման մոդել, որն ավանդական հաշվապահական ծախսերի հաշվառման այլընտրանք է բարձր գնաճի և հիպերգնաճային միջավայրերում ։ Այն հաստատվել է Հաշվապահական հաշվառման միջազգային ստանդարտների խորհրդի և ԱՄՆ Ֆինանսական հաշվառման ստանդարտների խորհրդի  կողմից։ Այս Ֆինանսական հաշվետվությունների միջազգային ստանդարտների  և ԱՄՆ Հաշվապահական հաշվառման համընդհանուր ընդունված սկզբունքների  լիազորված համակարգի համաձայն՝ ֆինանսական կապիտալի պահպանումը միշտ չափվում է մշտական գնողունակության միավորներով ՝ օրական սպառողական գների ինդեքսի (CPI) առումով ցածր գնաճի, բարձր գնաճի, հիպերինֆլյացիայի և գնանկման ժամանակ, այսինքն՝ բոլոր հնարավոր տնտեսական միջավայրերում։
Բոլոր տնտեսական միջավայրերում այն կարող է չափվել նաև դրամայնացված օրական ինդեքսավորված հաշվի միավորով (օրինակ՝ -ն Չիլիում) կամ արտարժույթի ամենօրյա համեմատաբար կայուն զուգահեռ փոխարժեքով, հատկապես հիպերինֆլյացիայի ժամանակ, երբ կառավարությունը հրաժարվում է հրապարակել CPI-ի տվյալները։
Սահմանում և մեկնաբանություն
Մշտական գնողունակության հաշվառումը հաշվապահական այն մոդելներից մեկն է, որտեղ կազմակերպության ֆինանսական հաշվետվություններում պատմական արժեքի հիման վրա գրանցված բոլոր ոչ դրամական միջոցների գումարները վերահաշվարկվում են՝ կիրառելով հաշվետու ժամանակաշրջանի վերջում գերակշռող գների ընդհանուր ինդեքսը ։
Պարզ բառերով ասած, դա այլընտրանք է պատմական ինքնարժեքի հաշվառման մոդելին, որտեղ գնաճի/գնանկման դեպքում՝ օգտագործելով գների ընդհանուր ինդեքսի մեթոդը, վերահաշվարկվում կամ ճշգրտվում են միայն այն միջոցները, որոնք ոչ դրամական են և գրանցվում են պատմական արժեքի հիման վրա։
Սա նշանակում է, որ այն միջոցները, որոնք դրամական են կամ գրանցված չեն պատմական արժեքի հիման վրա, չեն վերահաշվարկվում կամ ճշգրտվում են գնաճի կամ գնանկման դեպքում։
Ոչ բոլոր ակտիվներն են գրանցվում պատմական արժեքի հիման վրա, օրինակ, եթե կազմակերպությունն ընտրել է (կամ պահանջվում է օգտագործել) իրական արժեքի չափումը որոշակի դասի ակտիվների համար, ապա այն արդեն ճշգրտվում է ընթացիկ ժամանակաշրջանի ավարտվող դրամական միավորով։ Հետևաբար, ֆինանսական հաշվետվություններում նման ակտիվների գումարների համար վերակազմակերպում կամ ճշգրտում անհրաժեշտ չէ ։
Այլ անվանումներ
Մշտական գնողունակության հաշվառման (CPPA) մոդելը կոչվում է նաև.
Օրինակներ
Կազմակերպություն ամորտիզացնում է իր ակտիվները գծային մեթոդով 10 տարի շարունակ։ 2017 թվականի դեկտեմբերի վերջի դրությամբ կազմակերպության մեքենաների հաշիվը կազմել է 150,000։ Տարվա ընթացքում նոր տեխնիկա ձեռք չի բերվել։
Գների ինդեքսների վերաբերյալ հասանելի են հետևյալ տեղեկությունները.
Լուծում :
Տարեկան մաշվածություն = 150,000 / 10 = 15,000
CPPA ճշգրտված մաշվածություն՝ 15,000 x 135/125 = 16,200
CPPA մեթոդով կգրանցվի 16200 մաշվածություն։
2018 թվականի դեկտեմբերին ավարտված տարվա համար կազմակերպության ծախսերի վերաբերյալ հասանելի է հետևյալ տեղեկատվությունը.
Բոլոր ծախսերը հավասարապես բաշխվում են ժամանակաշրջանի վրա, բացառությամբ վարձակալության ծախսերի, որոնք նախապես վճարվում են տարվա սկզբին և տոկոսային ծախսերից, որոնք գոյանում են ժամանակաշրջանի վերջում, այսինքն՝ տարվա վերջին օրը։
Գների ինդեքսի տեղեկատվությունը հետևյալն է.
2018 թվականի հունվարի 1 - 110
2018 թվականի դեկտեմբերի 31 - 125
Ստորև ներկայացված են յուրաքանչյուր ծախսի ճշգրտումները.
Վարչական ծախսեր = 100,000 x 125/120 = 104,167
Վաճառքի ծախսեր = 120,000 x 125/120 = 125,000
Վարձակալության ծախսեր = 60,000 x 125/110 = 68,182
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գնաճ Կատեգորիա:Հաշվապահություն
Կուստին (գյուղ, Բերդիչևի շրջան)
Կուստին (Кустин), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Բերդիչևի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կուստին գյուղում բնակվում էր 176 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1314 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 133,94 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Բերդիչևի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Թաբաղրեբ
Թաբաղրեբ (თაბაგრები), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Իմերեթի մարզի Ճիաթուրայի շրջանում ։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 620 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Ճիաթուրայից հեռու է 10 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 586 մարդ ։
Սեմնան (քաղաք)
Սեմնան (‎), քաղաք Իրանի հյուսիսում։ 2005 թ. տվյալներով քաղաքի բնակչությունը կազմել է 119 778 մարդ։ Սեմնան նահանգի ադմինստրատիվ կենտրոնն է։ Սեմնանը տեղակայված է ծովի մակարդակից 1138 մ բարձրության վրա` Էլբրուս լեռան հարավային ստորոտին։ Քաղաքը համարվում է բամբակի և ցորենի ներքին առևտրի շուկան։
Պատմություն
Տեքստիլի և գորգերի արտադրությունը քաղաքի պատմության մեջ եղել են ամենակարևոր ոլորտները։ Սեմնանում բավականին զարգացած է ավտոմոբիլային արդյունաբերությունը (ավտոմեքենաներ և հեծանիվներ)։ Սեմնանն ավանդաբար կարևոր դերակատարություն է ունեցել Թեհրանի և Մաշհադի միջև առևտրային երթուղիների ճանապարհին, որովհետև հանդիսացել է կայանատեղի երկու քաղաքների միջև։ Այսօր Սեմնանն այս երկու քաղաքների հետ կաված է ավտոմայրուղով ու երկաթուղով։
Լեզու
Սեմնանի և մերձակա շրջանների լեզուն տարբերվում է պարսկերենից, որը տարածված է երկրի բոլոր շրջաններում։ Սեմնանի լեզուն կամ "սեմանի"-ն, որևէ կապ չունի պարսկերենի հետ։ Այն պատկանում է պահլավերենին, կամ միջին պարսկերենին (այսինքն` սեմանին մեծ մասամբ պահպանել է միջին պարսկերենի լեքսիկոնը և քերականությունը)։ Սեմանին ունի սեփական քերականությունը, որի համար կազմվել են բառարաններ։ Տեղացիները քաղաքն անվանում են Սեման, իսկ դրա բնակիչներին ու լեզուն` սեմանի։
Հին Սեմնանը բաղկացած էր հետևյալ շրջաններից` Շաջի, Նազար, Լաթիբար և Էսֆանջան։ Յուրաքանչյուր շրջանն իր հերթին ուներ սեփական բարբառը, որը տարբերվում էր մյուսներից։ Սաջին սեմնանի շրջանի փոքրիկ մասն է, որը տեղակայված է քաղաքից դեպի արևելք։ Տեղացիներին անվանում են շաջիջներ։ Ժամանակակից քաղաքի արևմուտքում գտնվում է "Մեյլխ" թաղամասը, որը սովորաբար ինքբնակառավարվում էր, իրեն չհամարելով քաղաքի մի մասը։ Տեղի բարբառով բնակիչներին անվանում են "մեյլժ": Թաղամասը կազմված է երեք մասից` Քուերի, Քուշմաքան, Զավաքան։ Ներկայումս թաղամասը մտնում է Սեմնան քաղաքի մեջ։
Տեսարժան վայրեր
Հին ժամանակներից զբոսաշրջիկներին գրավում էին Սեմնանի գեղեցիկ կանաչ այգիները, որոնք դարերի ընթացքում իրենցից ներկայացրել են դեկորատիվ արվեստի լավագույն օրինակ։ VII դարի հայտնի ճանապարհորդը Սեմնանի մասին իր ճանապարհորդական օրագրում գրել է. «Ես չեմ դադարում հիանալ քաղաքով։ Այստեղ կան սաղարթախիտ ծառեր, տներն ունեն ոռոգման համակարգ և ստորգետնյա ջրամբարներ»։ Սեմնանից դեպի հյուսիս-արևմուտք, 10 կիլոմետր հեռավորության վրա, Սարու  լեռնային շրջանում կան երկու ամրոցների ավերակներ։ Սեմնան քաղաքի մյուս արժեքավոր պատմական հուշարձանը մզկիթն է որը քաղաքի հնագույն իսլամական հուշարձաններից  է։ Ըստ պեղումների արդյունքում ստացված տեղեկությունների, մզկիթը կառուցվել է յոթերորդ դարում, զրադաշտական տաճարի ավերակների վրա։ Ժամանակի ընթացքում այն կրել է որոշակի փոփոխություններ։ Ներկայումս այս հուշարձանի վրա երևում է մոնղոլների և թիմուրականների  ժամանակաշրջանների ազդեցությունը։ Մզկիթի 32 մետր բարձրությամբ մինարեթը վկայում է, թե որքան հին է  այն։
Մինարեթը կառուցվել է 1026-1073 թթ., մզկիթի հյուսիս- արևմտյան անկյունում։ Մինարեթի պատերին կա արձանագրություն քուֆի գրով, որը զարդարված է գեղեցիկ աղյուսներով։ Սեմնանի մզկիթի մինարեթը հայտնի է որպես «սելջուկյան մինարեթ»։ Այն  համարվում է սելջուկների ժամանակաշրջանի ամենագեղեցիկ պատմական մինարեթներից և գրանցված է  Իրանի ազգային ժառանգության ցուցակում։ Սեմնանի պատմական մզկիթների ցուցակում կարելի է առանձնացնել Իմամի կամ Սուլթանի մզկիթը, որը գտնվում է քաղաքի կենտրոնում։ Այն գրանցված է Իրանի ազգային հուշարձանների ցանկում։ Մզկիթի գեղեցիկ սալիկային զարդանախշերը համարվում են իրանցի արվեստագետների ամենագեղեցիկ աշխատանքների նմուշներից։ Սեմնան նահանգի մյուս կարևոր պատմական հուշարձանը "Արգ" դարպասներն են։ Այս հուշարձանը պատկանում է ղաջարների ժամանակաշրջանին։ Այս դարպասները համարվում էին միջնաբերդի մուտքը։ Ներկայումս, միջնաբերդից մնացել են միայն ավերակները։ "Արգ" դարպասներն ունեն երկու ճակատ` հարավային և հյուսիսային։
Հարավային ճակատը բաղկացած է կենտրոնական դարպասի մոտ տեղակաված սյունասրահից, և երկու վերանդաների երկու կողմերում գտնվող փոքրիկ միջանցքներից։ Վերանդաների և միջանցքների զարդարման համար օգտագործվել են  եռանկյունաձև, քառակուսի և բրգաձև, դեղին, սեւ, փիրուզագույն  սալիկների կտորներ։ Դարպասի հիմնական շենքը կառուցված է 5 մ-ից ավելի բարձրությամբ աղյուսով, իսկ դարպասի  և  միջանցքի սյունասրահները զարդարված են գեղեցիկ  սալիկներով։ Դարպասի հյուսիսային ճակատը, այսինքն` շենքի հիմնական մասը, զարդարված է յուրահատուկ ու ֆանտաստիկ սալիկներով և մինարեթի ձև ունեցող վեց գեղեցիկ կլոր սյուներով։  Այս պատմական շենքի ամենագեղեցիկ մասը  գտնվում է  սյունասրահներից մեկում, որտեղ պատկերված է Սպիտակ դևի հետ  Ռոստամ Զալի պատմական պայքարի տեսարանը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իրանի քաղաքներ
Բարգաստա
Բարգաստա (Баргаста), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի երկրամասում, Ալթայի Հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Կան գետի ձախ ափով՝ 17 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 12 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Բիա գետն է, գետի ենթաավազանը Բիա և Կատուն գետերն են։ Գետի գետային ավազանը (Վերին) Օբ գետն է՝ մինչև Իրտիշի.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մինչև 50 կմ երկարությամբ գետեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Ֆուգասային արկ
Ֆուգասային արկ, հրետանային զինամթերք է, իրենից ներկայացնում է բարակ պատերով մետաղե գլանաձև պատիճ, որը լցված է բարձր բրիզանտայնությամբ պայթուցիկ նյութով։ Նախատեսված է հակառակորդի թեթև զրահավորված փոխադրամիջոցների ու ոչ բետոնավորված թաքստոցների, հրակնատների,դիտրակման և հրամանատարադիտարկման կետերի ու այլ չբետոնավորված ամրաշինական կառույցների ոչնչացման համար ։ Համեմատած միևնույն տրամաչափի բեկորա-ֆուգասային արկի հետ ֆուգասային արկը ավելի քիչ արդյունավետ է բետոնապատ ամրաշինական կառույցների ու զրահապատ տրանսպորտային միջոցների ոչնչացման համար։ Որոշ դեպքերում կարող են օգտագործվել բետոնահար արկերի հետ համատեղ, սկզբում ֆուգասային արկի օգնությամբ քանդվում է ամրաշինական կառույցը ծածկող հողի շերտը հետո արդեն կիրառվում են բետոնահար արկեր։ Ֆուգասային արկերը օգտագործվում են տարբեր տեսակի հրանոթների, ՀԻԿ-երի ու փոքր տրամաչափի ավիահրանոթների համար։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հրետանային զինամթերք
Արկադի Քալաջյան
Արկադի Արտաշեսի Քալաջյան, հայազգի ռուսաստանցի ֆուտբոլիստ, Երևանի «Արարատ» ակումբի պաշտպան։
Կենսագրություն
Եղել է Սոչիի մանկապատանեկան դպրոցի սան, 2009 թվականից հանդես է եկել «Ժեմչուժինայի» երկրորդ կազում, որից հետո հանդես է եկել երիտասարդական առաջնությունում՝ Մոսկվայի «Լոկոմոտիվ» (1 խաղ) և Կրասնոդարի «Կուբան» (30 խաղ, 1 գոլ)։
Պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլում նորամուտը նշել է 2013 թվականի ամռանը՝ Արմավիրի «Տորպեդոյի» կազմում։ Ավելի ուշ խաղացել է Սոչիում և Մոսկվայի Արարատի երկրորդ թիմում։ 2018/19 մրցաշրջանում եղել է Ռուսաստանի առաջին դիվիզիոնում հանդես եկող «Սոչի» ակումբի կազմում, սակայն ոչ մի անգամ խաղադաշտ դուրս չի եկել։ 2010-ի կեսերին խաղացել է նաև Աբխազիայի առաջնությունում հանդես եկող «Գագրայում»։
2019 թվականի ամռանը տեղափոխվել է Երևանի Արարատ ։ Հայաստանի առաջնությունում մեկնարկային խաղն անցկացրել է 2019 թվականի օգոստոսի 2-ին «Երևանի» դեմ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Արարատի ֆուտբոլիստներ
Մալքայա
Մալքայա, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
(9085) 1995 QH2
(9085) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1995 թվականի օգոստոսի 24-ին Յոշիսադա Սիմիձուի և Տակեշի Ուրատայի կողմից Նաչի-Կացուուրայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,275021 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9644 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,5856 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1253,36 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,287228 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 6,89° անկյուն։
Հարավաֆրիկյան Միություն
Հարավաֆրիկյան Միություն (Unie van Suid-Afrika, Union of South Africa, Unie van Zuid-Afrika), ՀՄ, 1910 թ. մայիսի 31-ից մինչև 1961 թ. մայիսի 31-ը գոյատևած դոմինիոն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բրիտանական գաղութներ Կատեգորիա:Աֆրիկայի պատմություն Կատեգորիա:Բրիտանական կայսրություն Կատեգորիա:1910 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Վովնյանսկի գյուղական խորհուրդ (այլ կիրառումներ)
Վովնյանսկի գյուղական խորհուրդ, կարող է վերաբերել.
Ռոնեն Ռուբինշթեյն
Ռոնեն Ռուբինշթեյն (Ronen Rubinstein, רונן רובינשטיין, ), ամերիկացի դերասան, շրջակա միջավայրի պաշտպան և քաղաքացիական ցուցարար ։
Վաղ կյանք
Ծնվել է 1993 թվականի նոյեմբերի 7-ին Իսրայելի Ռեհովոտ քաղաքում, Ղազախական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունից ներգաղթա ռուս և հրեա ներգաղթյալների ընտանիքում ։ Հինգ տարեկան հասակում՝ ծնողների և ավագ քրոջ հետ տեղափոխվել է Նյու Յորք ։ Հարցազրույցում հիշատակել է, որ փոքր ժամանակ եղել է աութսայդեր, քանի որ անգերենը նրա համար չի եղել մայրենի լեզու և նրա համար դժվար է եղել ադապտացվել ամերիկյան մշակույթին ։
18 տարեկան հասակում նա բախվել է Սենդի փոթորկի հետ, որն ավերել է նրանց տունը և ստիպել է նրան ապրել ընկերների տանը և օգնություն ստանալ Կարմիր խաչից, ինչն էլ նրան հետո դրդել է դառնալ էկո-ցուցարար ։
Տեղի դպրոցում սովորելու երկրորդ տարում տարվել է թատրոնով ։ Մինչ այդ նրա հիմնական զբաղմունքը եղել է բասկետբոլը ։ Դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել է Նյու Յորքի կինոակադեմիա (New York Film Academy) :
Դերասանական կարիերա
Էկրաններին մեծ դեբյուտը կատարել է 17 տարեկան հասակում, կատարել է «Գենգսթա» մականունով խռովարար պատանու դեր Թոնի Քեյի «Օտարացում» ֆիլմում, ֆիլմը թողարկվել է 2011 թվականին և նկարահանվել են Էդրիեն Բրոուդին, Բրայան Քրենսթոնը և Քրիստինա Հենդրիքսը ։ Փոքր, բայց հիշվող դեր է կատարել 2015 թվականին թողարկված «Նարնջագույնը նոր սևն է» հանրաճանաչ հեռուստասերիալում  ։ Առաջին հայտնությունը ստացել է հաջորդ տարում, երբ հեռուստաէկրաններին է բարձրացել «Ամռան թեժ պահ» սարսափ հեռուստասերիալը, որում նա կատարել է առաջատար դեր։
2020 թվականին «Los Angeles» ամսագիրն ընդգրկել է նրան «New Hollywood A-List» ցանկի Հոլիվուդի 10 ամենանշանավոր տաղանդների ցանկում ։
Ակտիվիզմ
Հանդիսանում է The Ocean Cleanup և Project Zero կազմակերպությունների դեսպանը, որոնց նպատակն է աղբից օվկիանոսի մաքրումը և պահպանումը ։ 2020 թվականին թվիթերյան իր կայքէջում սատարել է Black Lives Matter շարժմանը ։
Անձնական կյանք
Մայրենի լեզուն ռուսերենն է, նաև տիրապետում է անգլերենի և եբրայերենի ։
Նա իրեն համարում է ԼԳԲՏ համայնքի մաս ։
2020 թվականին դարձել է վեգան ։
2021 թվականի ապրիլին հայտնել է իր բիսեքսուալության մասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասաններ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասաններ Կատեգորիա:ԼԳԲՏ անձինք Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Արևշատ Ավագյան (բանաստեղծ, նկարիչ)
Արևշատ Խոսրովի Ավագյան, հայ բանաստեղծ, նկարիչ, թարգմանիչ, «Մշակույթի հայկական ֆոնդ»֊ի նախագահ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1970 թվականից, Հայաստանի նկարիչների միության, Հայաստանի ժուռնալիստների միության, Հայաստանի գրողների միության անդամ։
Կենսագրություն
Հեղինակել է շուրջ 20 բանաստեղծական և արձակ ժողովածուներ։ Հրատարակված գրքերից են՝ «Երկնային պատուհաններ» (բանաստեղծություններ, պոեմներ), «Լուսավոր հետագիծ» (պատմվածքներ), «Հոգենյութ», «Հոգեգույներ ծածկագրերով», «Ինքնության գույնն ու իմաստը» և այլն։ Գրողի պոեզիային բնորոշ են պատկերավոր լեզվամտածողությունը, քնարը, շունչը, հայրենասիրական պաթոսը՝ «Ակունքներ», «Օրերի հայտնությունը», «Մաքրվող հեռուներ», «Նավը ուռկանի մեջ», «Աստղի ծնունդը», «Երկնային պատուհաններ», «Հոգենյութ», «Բառերի բանալին», «Հանգրվաններ», «Սերմացու լույս»։ Գրել է նաև պատմվածքներ՝ «Անթառամներ», «Լուսավոր հետագիծ» և այլն։ Զբաղվել է նաև թարգմանությամբ, թարգմանել է ֆրանսիացի, լեհ, ռուս, վրացի, ուկրաինացի և այլ ազգերի բանաստեղծների ստեղծագործություններ։ Նրա ստեղծագործությունները թարգմանվել և հրատարակվել են աշխարհի շատ լեզուներով։ 1981 թ. «Լույսի արմատներ» բանաստեղծական ժողովածուի համար արժանացել է ՀԳՄ Ավետիք Իսահակյանի անվան մրցանակի։ Կազմել է «Արդի հայ քնարերգություն» (Երևան, 2008) անթոլոգիան։
Գրական գործունեություն
Գրողի բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն «Ակունքներ»-ն է, որը լույս է ընծայել 1963 թ․-ին, իսկ գեղանկարչական աշխատանքների առաջին ցուցահանդեսը բացել է 1973 թ․-ին՝ «Գարուն» ամսագրի խմբագրությունում։ 1974 թ․-ին լույս է ընծայել «Մաքրվող հեռուներ» ժողովածուն՝ իր իսկ ձևավորմամբ։ Այնուհետև ինքն է ձևավորել Երևանում, Մոսկվայում լույս տեսնող իր բոլոր գրքերը։ 1976թ․ին լույս է ընծայել «Նավը ուռկանի մեջ» ժողովածուն։ 1977 թ․-ին անհատական ցուցահանդես է ունեցել Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարանում։ 1978 թ․-ին գեղանկարչական և գրաֆիկական ստեղծագործությունների ցուցահանդեսներ է բացել Մոսկվայի գրողների կենտրոնական տանը և «Տրուդ» թերթի խմբագրատանը։ 1979 թ․-ին Երևանում հրատարակել է «Ի՞նչ կարող է անել բանաստեղծը» մանկական բանաստեղծությունների պատկերազարդ ժողովածուն։ Նույն թվականին անհատական ցուցահանդես և հեղինակային երեկո է ունեցել Կիևում, պոեզիայի երեկո՝ Լվովում։ 1980 թ․-ին հրատարակել է «Երկնային պատուհաններ» ժողովածուն։ Նույն թվականին տպագրել է գեղանկարչական ստեղծագործությունների և բանաստեղծությունների ալբոմ-ժողովածուն՝ «Աստղի ծնունդը»։ 1981 թ․-ին Մոսկվայում հրատարակել է «Дыхание гор» ՝ (Լեռների շնչառությունը) ժողովածուն՝ հեղինակային պատկերազարդումներով։ 1982 թ․-ին գեղանկարչական ստեղծագործությունների ցուցահանդեսներ և հեղինակային երեկոներ է ունեցել Վիլնյուսում, Կաունասում, Պանևեժիսում։ 1983 թվականին անհատական ցուցահանդես և հեղինակային երեկո է ունեցել Մոսկվայում՝ Գրողների կենտրոնական տանը։ 1984 թ․-ին Խորհրդային գրողների պատվիրակության կազմում մասնակցել է Հարավսլավիայում կազմակերպված բանաստեղծական փառատոնին։ Նույն թվականին հրատարակվել է պատմվածքների առաջին՝ «Անթառամներ» ժողովածուն։ Խորհրդային գրողների պատվիրակության կազմում մասնակցել է Փարիզում կայացած պոեզիայի միջազգային սիմպոզիումին։ 1986 թ․-ին հրատարակել է «Լույսի արմատներ» ժողովածուն, որի համար արժանել է ՀԳՄ Ավետիք Իսահակյանի անվան մրցանակին։ 1987 թ․-ին տպագրել է «Թափանցիկ լեռներ» մանկական բանաստեղծությունների պատկերազարդ ժողովածուն։ 1988 թ․-ին հրատարակել է «Անվայրեջք թռիչքներ» բանաստեղծությունների և պոեմների ժողովածուն։ 1982 թ․-ին Մոսկվայում հրատարակվել է «Երկնային պատուհաններ» բանաստեղծությունների և պոեմների ժողովածուն։ 1990 թ․-ին անհատական ցուցահանդես է բացել Լոս-Անջելեսի «Նոր սերունդ» մշակութային սրահում։ Նույն թվականին լույս է ընծայել «Լուսավոր հետագիծ» խորագրով պատմվածքների ժողովածուն։
1992 թ․-ին գեղանկարչական աշխատանքների ցուցահանդեսներ է ունեցել Լոս-Անջելեսում և Բոստոնում։ 1995 թ․-ին կազմակերպել է «Մշակութային գարուն» և «Մշակութային աշուն» փառատոնները։ Նույն թվականին Երևանում բացել է գեղանկարչական աշխատանքների իր հավաքածուի ցուցահանդեսը։ 1997 թ․-ին մասնակցել է Միացյալ Արաբական Էմիրություններում կազմակերպած հայ նկարիչների ցուցահանդեսին։ Նույն թվականին ցուցահանդես է բացել նաև Փարիզում։ 1998 թ․-ին Երևանում կազմակերպել է «Բոլոր մուսաները թատրոնում» փառատոնը։ 2000 թ․-ին լույս է ընծայել բանաստեղծությունների «Հոգենյութ» ժողովածուն և անհատական ցուցահանդես է ունեցել Աշտարակում։ 2001 թ․-ին լույս է ընծայել «Արևշատ» գեղանկարչական և գրաֆիկական ստեղծագործությունների ալբոմը և անհատական ցուցահանդես է բացել Երևանի նկարչի տանը և Վանաձորի գեղագիտական կենտրոնում։ 2002 թ․-ին ցուցահանդես է բացել Էջմիածնում։ 2003 թ․-ին տպագրել է «Բառերի բանալին» բանաստեղծությունների ժողովածուն և «Հանգրվաններ» բանաստեղծությունների ընտրանին։ 2004 թ․-ին լույս է տեսել «Սերմացու լույս» բանաստեղծությունների ժողովածուն։ 2006 թ․-ին հրատարակվել է «Խոսք և գույն» պատկերազարդ ժողովածուն։ 2007 թ․-ին լույս է տեսել «Թիթեռնիկների դպրոցը» մանկական գրքույկը։ 2008 թ․-ին լույս է տեսել «Արդի հայ քնարերգություն» հատորի առաջին ժողովածուն։ 2009 թ․-ին անհատական ցուցահանդես է բացել Երևանի նկարչի տանը։ 2010 թ․-ին լույս է տեսել «Արդի հայ քնարերգություն» ժողովածուի երկրորդ հատորը (Սփյուռք)։ 2010 թ․-ին հրատարակել է «Աստղալույսերի ձայնը» ժողովածուն, որն արժանացել է ՀԳՄ տարվա լավագույն բանաստեղծական գիրք մրցանակին։ Սույն թվականին ցուցահանդեսներ է բացել «Նարեկացի» մշակութային կենտրոնում և «Առնո Բաբաջանյան» համերգասրահում։ 2011 թ․-ին լույս է տեսել «Հոգեգույներ ծածկագրերով» ժողովածուն։ 2013 թ․-ին հրատարակվել է «Ինքնության գույնն ու իմաստը» ալբոմ-ժողովածուն։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:21-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ գրողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:Հայաստանի ժուռնալիստների միության անդամներ Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ
(1222) Թինա
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,794428 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,1051 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,4838 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1706,23 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,210991 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 19,66° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1932 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էժեն Դելպորտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Սիգմա (Կուզեմայի վտակ)
Սիգմա (Сигма), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կարելական ինքնավար հանրապետությունում և Կեմսկի շրջանում։ Անցնում է Կոլա մայրուղով։ Գետաբերանը տեղակայված է Կուզեմա գետի աջ ափին՝ 19 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 28 կմ է, ավազանի տարածքը 121 կմ2։
Բնակավայրերի մոտ գետեր չկան։