cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Շագանակագեղձ
Շագանակագեղձի կառուցվածքը
Շագանակագեղձը կազմված է երեք բլթից, 30-40 առանձին գեղձիկներից, որոնց միջև գտնվում է օրգանի հենքը կազմող՝ հիմնականում հարթ մկանահյուսվածքը։ Արտաքինից պատված է սպիտակուցային պատյանով։ Գեղձերի ծորանները բացվում են միզուկի շագանակային հատվածի մեջ։ Շագանակագեղձը անոթավորվում է միզապարկային ստորին և ուղիղաղիքային միջին զարկերակների ճյուղերով։
Շագանակագեղձի ֆունկցիաները
Շագանակագեղձը արտադրում է կաթնագույն թանձր արտազատուկ, որը կազմում է սերմնահեղուկի բաղադրության մեծ մասը և պահպանում սպերմատոզոիդների կենսունակությունը։ Շագանակագեղձի մկանային մասը ծառայում է որպես միզուկի ներքին սեղման, հատկապես կանխում է մեզի հոսքը սերմնացայտման պահին։
Շագանակագեղձի ախտահարումներ
Առավել հաճախ հանդիպող հիվանդություններն են՝ պրոստատիտը (շագանակագեղձի բորբոքում) և գեղձուռուցքը (ադենոմա)։
Գրառում քամի որոնելու մասին
«Գրառում քամի որոնելու մասին» («Запись о поиске ветра»), ժամանակակից ռուս գրող Վիկտոր Պելևինի փիլիսոփայական պատմվածքը, որը գրվել է 2003 թվականին։ Ներառված է հեղինակային «ДПП (NN)» ժողովածուում։ Գրող Դմիտրի Բիկովն այս պատմվածքն անվանել է «գրքի գեղեցիկ ու տխուր վերջաբան» ։
Միջնադարյան Հայաստան
Միջնադարյան Հայաստան, Հայաստանի պատմության ժամանակաշրջան, որը պայմանականորեն տևում է արաբական նվաճումներից մինչև 17-րդ դար։
Գրառում քամի որոնելու մասին
Սյուժե
Սուրբ լեռան վրա ապրող Ցզյան Ցզի-յա անունով մի իմաստուն իր աշակերտին հյուրասիրում է հինգ քարերից պատրաստած փոշի, որից հետո սկսվում է աշակերտի գիտակցության հիանալի հոսք։ Ճանապարհորդության ընթացքում փոշու ազդեցությամբ պատմվածքի հերոսը կորչում է լեռներում և «տեսնում Մեծ Ուղին», որն «ինքն իրեն է, չի հենվում ոչ բանի վրա և ոչնչից կախված չէ»։ Այս ճանապարհորդությունից հետո Ցզյան Ցզի-յան հարցնում է աշակերտին, թե նա կարո՞ղ է «այն, ինչ նոր հասկացել է, դարձնել գրական ստեղծագործության թեմա»։ Աշակերտն «առանց երկմտելու դրական պատասխան է տալիս», քանի որ նա «համոզված էր, որ հասկացել է ճշմարտությունն ամբողջությամբ և անմիջապես»։ Աշակերտը ոչ միայն համաձայնում է ստեղծել գրական ստեղծագործություն, այլև վստահ է, որ կկարողանա դա անել։ Նա բացահայտ ասում է, որ ինքը «պետք է ստեղծի չտեսնված մի գիրք, եղած ոչ մի գրքին չնմանվող»։ Սակայն երբ աշակերտը սկսում է ստեղծագործել, նա դժվարությունների է հանդիպում և ձախողվում։ Ուղին հասկանալու վերաբերյալ գրական գործ ստեղծելու անհաջող փորձից հետո ուսանողը գալիս է այն եզրակացության, որ մեկ այլ խորհրդանիշի (պատկերի, բառի) ցանկացած ավելացում նրան էլ ավելի կվանի ճշմարտությունից ։
Միջնադարյան Հայաստան
Սկզբնաղբյուրներ
Հայ ժողովրդի 9-17 դարերի պատմության սկզբնաղբյուները բազմապիսի ու բազմաթիվ են, և դրանցում իրենց մեծ տեղն ունեն հայրենական պատմագիրները։ Հիշյալ դարերում ասպարեզ են դուրս եկել մի քանի տասնյակ հայ պատմիչներ, որոնցից ոմանք շարադրել են իրենց ժամանակի, ոմանք էլ մի քանի հարյուրամյակների պատմությունը։ Որպես պատմության ուսումնասիրության աղբյուր արժեքավոր է նաև իրավաբանական և գեղարվեստական գրականությունը։
Գրառում քամի որոնելու մասին
Սյուժե
«Գրառում քամի որոնելու մասին» պատմվածքը գրված է արևելյան փիլիսոփայական պատմվածքների ոգով և մարմնավորում է դաոսականության փիլիսոփայության որոշակի ասպեկտներ։ Ստեղծագործությունում նկատելի են բազմաթիվ հղումներ «Դաո Դե Ցզինին» ։
Միջնադարյան Հայաստան
Սկզբնաղբյուրներ
Կարևոր աղբյուրներ են նաև արխիվային փաստաթղթերը, վիմագրական արձանագրությունները, ձեռագիր հիշատակարանները և մատենագիրների թողած համառոտ տարեգրությունները։ Կարապետ Եզյանի, Վարդան Պարսամյանի և Աշոտ Աբրահամյանի հրատարակած արխիվային փաստաթղթերը՝ իրենց առաջաբաններով և ծանոթագրություններով, լույս են սփռում 17-18-րդ դարերի հայ-արևմտաեվրոպական հարաբերությունների և հայ-ռուսական հարաբերությունների, հայկական ազատագրական շարժումների պատմության վրա, իսկ Հակոբ Փափազյանի թարգմանած և հրատարակած պարսկական փաստաթղթերը հարուստ նյութ են տալիս Արևելյան Հայաստանի տնտեսական և սոցիալական հարաբերությունների պատմության ուսումնասիրության համար։ Արևելյան Հայաստանի տնտեսական կյանքի և հողային հարաբերությունների պատմության ուսումնասիրության համար առանձնապես արժեքավոր է Սիմեոն Երևանցու Ջամբռ խորագրով աշխատությունը։
Հիմնական իրադարձություններ
Կատեգորիա:Միջնադարյան Հայաստան
Գրառում քամի որոնելու մասին
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:Վիքիտվյալների արժեքների վերաձևակերպմամբ հոդվածներ Կատեգորիա:Վիկտոր Պելևինի ստեղծագործություններ
Ակնամոմ
Ակնամոմ , մեղվասոսինձ (πρόπολις), գորշ կանաչավուն, դառը, բուրումնավետ, մածուցիկ նյութ։ Ակնամոմով մեղուները փակում են փեթակի ճեղքերն ու անցքերը, աշնանը փոքրացնում արկանոցը (թռիչքի անցքը)՝ ցրտից պաշտպանվելու համար։
Բաղադրություն
Պարունակում է 50 % խեժ և բալասան, 35 % մոմ, 10 % եթերային յուղ, 5 % ծաղկափոշի։
Կիրառում
Օգտագործվում է լաքերի և ներկերի արդյունաբերության մեջ, ձայնապնակներ պատրաստելու, երաժշտական գործիքները և փայտյա ամանները լաքապատելու համար։ Ակնամոմը վաղուց հայտնի է հայ ժողովրդական բժշկության մեջ որպես մի շարք հիվանդությունների (կոշտուկների, վերքերի, ականջի ցավի ևն) բուժման միջոց։
Գրականություն
Կատեգորիա:Մեղվաբուծություն
Միկել Սան Խոսե
Միկել Սան Խոսե Դոմինգես ( և Mikel San José Domínguez, ),  բասկյան ծագմամբ իսպանացի ֆուտբոլիստ, կենտրոնական պաշտպան։ Հանդես է գալիս «Ատլետիկ Բիլբաո» ակումբում և Իսպանիայի ազգային երիտասարդական հավաքականում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իսպանացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բասկ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Աթլետիկ Բիլբաոյի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ Կատեգորիա:1989 ծնունդներ Կատեգորիա:Մայիսի 30 ծնունդներ Կատեգորիա:Լիվերպուլի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իսպանիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2016-ի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
(2843) Ետի
(2843) Ետի (Yeti), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1975 թվականի դեկտեմբերի 7-ին Պաուլ Վիլդի կողմից Ցիմերվալդում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,298255 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0009 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,5956 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1272,61 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,282883 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 5,46° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1975 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Պաուլ Վիլդի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Սերբական կիրիլիցա
Վուկովիցա (կոչվել է այբուբենն ստեղծողի՝ Վուկ Ստեփանովիչ Կարաջիչի անվամբ) կամ սերբական կիրիլիցա, որ Սերբիայում անվանում են պարզապես «այբբենարան», այբուբեն սերբախորվաթական լեզուների համար։ Ստեղծվել է XIX դարի սկզբում և այդ ժամանակից ի վեր փոփոխությունների չի ենթարկվել։ Գործածվում է առավելապես Սերբիայում ու Չեռնոգորիայում, ավելի հազվադեպ՝ Բոսնիա և Հերցեգովինայում։ Ռուսական կիրիլիցայի համեմատությամբ՝ սերբականում բացակայում են Ёё, Йй, Щщ, Ъъ, Ыы, Ьь, Ээ, Юю, Яя տառերը, բայց դրա փոխարեն առկա են վեց այլ տառեր՝ Јј, Ћћ, Ђђ, Њњ, Љљ և Џџ։ Տառերից յուրաքանչյուրը համապատասխանում է մեկ հնչյունի։ Այբուբենն ունի իր լատինական տարբերակը, որ կոչվում է գաևիցա։
Սերբերենում որոշ տառերի գրելաձևը տարբերվում է ռուսերենից։ Առաջին հերթին դա վերաբերում է п, т, ինչպես նաև б, г, д տառերին։
Այբուբենը Չեռնոգորիայում
Չեռնոգորիայում, ինչպես նաև նախկին Հարավսլավիայի մի շարք պետություններում գործածվում է երկու այբուբեն՝ վուկովիցա ու գաևիցա։ 2011 թվականին չեռնոգորական այբուբենում ավելացվեցին З́ ու С́ (լատինական տարբերակում՝ Ź ու Ś) տառերը ։ Նախապես պլանավորվում էր ավելացնել նաև Ѕ (կիրիլիցա)/З (լատինական) տառը ։
Ինգրիդ Բիսու
Ինգրիդ Բիսու (Ingrid Bisu, ), ռումինացի դերասանուհի, մոդել և պրոդյուսեր։ Առավել հայտնի է Անկայի դերով Մարեն Ադեի «Թոնի Էրդման» ֆիլմում, որը հեղինակավոր մի շարք մրցանակներ է ստացել ։
Կենսագրություն
Ինգրիդ Բիսուն ծնվել է 1987 թվականի սեպտեմբերի 15-ին Բուխարեստում՝ ռումինագերմանական ընտանիքում։ Մեծացել է Ռումինիայի գերմանական համայքնում, սովորել Բուխարեստի գերմանական մանկապարտեզում, դպրոցում և քոլեջում։
Կարիերա
2003 թվականին, տասնվեց տարեկան հասակում, Ինգրիդը «Cool Girl» պատանեկան ամսագրի ամանորի գլխավոր հերոսուհին է դառնում։ Դրանից հետո դառնում է Orange S.A.. հեռահաղորդակցման ընկերության գովազդային հերոսուհին։ Նրա դերը ցուցադրվեց Իսրայելում և Ռումինիայում ։
Կինոյում Բիսուի դեբյուտը կայացել է 2005 թվականին․ նա էպիզոդային դերով հանդես եկավ Ուվե Բոլլի «Բլադրեյն» ֆիլմում՝ խաղալով Բեն Քինգսլիի հետ ։ 2006 թվականին գլխավոր դեր է խաղում ռումինական «Ցավի աշխարհ» ֆիլմում, որտեղ նրան ուշադրություն է դարձնում Քրիստիան Մունջիուն՝ կանչելով Ինգրիդին խաղալու իր ալմանախում, որը կոչվում է«Ոսկեդարի հեքիաթներ» ։ Սա առիթ հանդիսացավ, որ Ինգրիդ Բիսուն համաշխարհային ճանաչում ստանա և խաղա հայտնի ռեժիսորներ Կլոդ Լելուշի, Թեո Փիրի, Մարեն Ադեի ֆիլմերում։
Այսօր դերասանուհին ապրում է Կալիֆոռնիայում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռումինացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Գերմանացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Գերմանացի մոդելներ Կատեգորիա:Պրոդյուսերներ
Օստերսկոե
2001 թվականի տվյալներով Օստերսկոե գյուղում բնակվում էր 43 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,34 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 126,47 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Բլիզնյուկովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1912 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Պեսչանոե (գյուղ, Բելոպոլիեի շրջան)
Պեսչանոե (Піщане), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Բելոպոլիեի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Պեսչանոե գյուղում բնակվում էր 59 մարդ։
Բլագովեշչենկա (գյուղ, Արխանգելսկի շրջան)
Բլագովեշչենկա (Благовещенка, Благовещенка), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Արխանգելսկի շրջանի կազմում։
Պեսչանոե (գյուղ, Բելոպոլիեի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Բելոպոլիեի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Բլագովեշչենկա (գյուղ, Արխանգելսկի շրջան)
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 612 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Արխանգելսկի շրջանի բնակավայրեր
Արագած (շաբաթաթերթ)
«Արագած», գրական-գեղարվեստական, քաղաքական պատկերազարդ շաբաթաթերթ, որը հրատարակվել է 1911 թվականին Նյու Յորքում։
Նկարագրություն
Վերակազմյալ հնչակյան կուսակցության պաշտոնաթերթ։ Լույս է տեսել 1911 թվականին Նյու Յորքում։ Խմբագիր՝ Հրաչ Երվանդ։
Լուսաբանել է արևմտահայ ազգային-հասարակական կյանքը, Թուրքիայի արտաքին ու ներքին քաղաքականությունը, դատապարտել երիտթուրքերի ազգայնամոլ, պանիսլամիզմի և հայահալած քաղաքականությունը։
«Արագած»-ին աշխատակցել են Զապել Եսայանը, Ռուբեն Սևակը, Սարորդին (Մուշեղ Շահինյան), Լևոն Էսաճանյանը, Էդուարդ Գոլանճյանը, Ա. Երկաթը, Լևոն Լարենցը, Արա Հարությունյանը, Ենովք Արմենը և ուրիշներ։ «Արագածը» անդրադարձել է նաև կանանց միջազգային շարժմանը և ազգային-հասարակական կյանքում հայ կնոջ դերին։
Կատեգորիա:Հայկական շաբաթաթերթեր
Մարկ Ռիչ
Մարկ Ռիչ (Marc Rich), ի ծնե՝ Մերսել Դավիթ Ռեյխ (Marcell David Reich, ), ամերիկացի ձեռնարկատեր, «Marc Rich & Co» թրեյդինգային ընկերության հիմնադիր (այժմ կոչվում է «Glencore», ընկերության վերահսկողությունը Ռիչը կորցրել է 1993 թվականին), միլիարդատեր ։ Նրա սեփական կապիտալը 2012 թվականին կազմել է մոտ 2,5 մլրդ ԱՄՆ դոլար ։ Մահացել է 2013 թվականի հունիսի 26-ին Շվեյցարիայում ։ Թաղված է Իսրայելում ։
Նվաճումներ
Մարկ Ռիչը գործարար շրջանակներում հայտնի է նրանով, որ առաջին անգամ նավթի մեծածախ առևտրի պրակտիկայում մտցրել է տեղում գործարքների մեխանիզմը։ «The Economist» ամսագրի կարծիքով՝ այս նորամուծությունը «հեղափոխություն է արել» ։ 1970 թվականին Ռիչը ստեղծել է հարթակ նավթի փոքր խմբաքանակների հետ գործարքներ կնքելու համար՝ ի տարբերություն երկարաժամկետ պայմանագրերի, որոնք կնքվել են խոշոր մատակարարների և սպառողների միջև ։ Մասնավորապես, Ռիչը հարթակում սկսել է նավթ վաճառել Իրանից Թեհրանում ԱՄՆ դեսպանատան գրավումից հետո ։ Ռիչն իր կենսագիր Դենիել Ամմանին ասել է, որ առավել շահավետ գործարքները նա կատարել է՝ շրջանցելով միջազգային էմբարգոն ։
Հակամարտություն ԱՄՆ իշխանությունների հետ
Ռիչի առևտրային հարթակը խախտել է ԱՄՆ կառավարության կողմից Իրանի հետ առևտրի վրա դրված էմբարգոն։ Բացի այդ, ամերիկյան իշխանությունները Ռիչին մեղադրել են խոշոր չափերով հարկեր վճարելուց խուսափելու մեջ։ 1983 թվականին Ռիչը ձերբակալությունից առաջ՝ վերջին պահին, թաքնվել է հետաքննությունից և ԱՄՆ-ից փախել Շվեյցարիա ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ամերիկացի միլիարդատերեր Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հանցագործներ Կատեգորիա:Կաթվածից մահացածներ Կատեգորիա:Իսպանացի միլիարդատերեր
Մեծ Լոնդոն
Մեծ Լոնդոն (Greater London) - տարածաշրջան Անգլիայի հարավարևելքում, որը երկու հանդիսավոր կոմսություն է ընդգրկում՝ Մեծ Լոնդոն և Լոնդոնյան Սիթի։ Տարածաշրջանի գլխավոր քաղաքն է Լոնդոնը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մեծ Լոնդոն Կատեգորիա:Անգլիայի վարչական բաժանում
Կրասնոսելկուպ
Կրասնոսելկուպ (Красноселькуп), գյուղ Ռուսաստանի Յամալ-Նենեցյան ինքնավար օկրուգի Կարսնոսելկուպսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 5018 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1937 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Յամալ-Նենեցյան ինքնավար օկրուգի Կարսնոսելկուպսկի շրջանի բնակավայրեր
Մուլունգու
Մուլունգու (Mulungu), համայնք Բրազիլիայում՝ Պարաիբա նահանգի կազմում։ Գտնվում է Պարաիբա նահանգի Սերտանի մարզում։ Մտնում է Գուարաբիրայի գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 7816 մարդ (2006 թվականի տվյալներով)։ Գրավում է 192,211 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 40,7 մարդ/կմ²։
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1959 թվականին։
Վիճակագրություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Պարաիբա նահանգի բնակավայրեր
Երկան (Դերսիմի գավառ)
Երկան, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Դերսիմի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Նույնանիշություն
Նույնանիշություն լեզվի արտահայտության և բովանդակության պլանների(ձևի և բովանդակության) փոխհարաբերությունները բացահայտող լեզվական երևույթի՝ հոմանիշ ության տարատեսակը, որով բնորոշվում են ձևով տարբեր, իմաստով լրիվ նույնական լեզվական միավորները՝ նույնանիշ ները։ նույնանիշ ությունը լինում է բառական և քերականական։ Բառական նույնանիշ ները ձևով տարբեր, իմաստով նույնական բառեր են, որոնք կարող են ունենալ գործառական-ոճական տարբերություններ (փող-դրամ, այտ-թուշ, աքլոր-աքաղաղ)։ Այդպիսի տարբերություններ չունենալու դեպքում ժամանակի ընթացքում նույնանիշ ներից մեկը դուրս է գալիս գործածությունից կամ ձեռք է բերում իմաստային նրբերանգ՝ վերածվելով համանիշ ի։ Քերականական նույնանիշ ները առկա են հիմնականում ձևաբանական մակարդակում, դրանք նույնիմաստ քերականական ձևույթներն են, որոնք գտնվում են լրացուցիչ բաշխման հարաբերության մեջ [եր-ներ, ի-ու-վա, ի-ու (եցի-եցա)], և զուգահեռ բառաձևերը (ամռան-ամառվա, ամսի-ամսվա, բերի-բերեցի)։ Շարահյուսական մակարդակում նույնիմաստ շարահյուսական կառույցները սովորաբար ունենում են գործառական-ոճական տարբերություններ (այդ հարցի մասին-այդ հարցի վերաբերյալ), որով և պայմանավորվում է նրանց գոյությունը։
One Day in Your Life (երգ, Մայքլ Ջեքսոն)
«One Day in Your Life», Մայքլ Ջեքսոնի սինգլ, ձայնագրվել է 1975 թվականին՝ Forever, Michael ալբոմի համար։ Գրվել է Սեմ Բրաունի կողմից, իսկ կոմպոզիտորը Ռենե Արմանդն է։ Հետո այն նորից թողարկվել է 1981 թվականին՝ One Day in Your Life ալբոմի համար։ 2001 թվականին Մայլք Ջեքսոնը պետք է կատարեր Ուիթնի Հյուսթոնի հետ «Michael Jackson: 30th Anniversary Special» միջոցառման ընթացքում, բայց անհայտ պատճառներով երգը չկատարվեց։
ՄԹ-ում այն մեծ հիթ դարձավ և զբաղեցրեց առաջին հորիզոնականը UK Singles Chart հիթ շքերթում ՝ մնալով երկու շաբաթ։ Այն բարձր դիրքեր է զբաղեցրել է Irish Singles Chart հիթ շքերթում, ինչպես նաև Հարավային Աֆրիկայի չարթերում։ Այն թողարկվել է Motown լեյբլում ։ Երգը դարձավ ՄԹ-ում 1981 թվականի ամենավաճառված վեց սինգլերից մեկը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մայքլ Ջեքսոն Կատեգորիա:Irish Singles Chart գլխավորած սինգլներ Կատեգորիա:UK Singles Chart գլխավորած սինգլներ
Աբդուլլաուշաղը
Աբդուլլաուշաղը, գյուղ Արցախի Քարվաճառի շրջանում, Շուշի քաղաքից մոտ 56 կմ հյուսիս-արևմուտք, Թարթառ գետի աջ կողմում, շրջկենտրոնից մոտ 20 կմ հեռավորության վրա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեռնային Ղարաբաղի գյուղեր
65537-անկյուն
65537-անկյուն (վաթսունհինգհազարհինգհարյուրերեսունյոթանկյուն), երկրաչափական պատկեր, բազմանկյուն, որն ունի 65 537 անկյուն և 65 537 կողմ։ Կենտրոնական անկյան փոքրության պատճառով կանոնավոր 65537-անկյան գրաֆիկական պատկերը գրեթե չի տարբերվում շրջանագծից։ Այս կանոնավոր բազմանկյան ներքին անկյունների գումարը 23592600° է։
Կանոնավոր 65537-անկյուն
Կանոնավոր 65537-անկյան մակերեսը հավասար է. (որտեղ )
Կանոնավոր 65537-անկյունը տեսողականորեն չի տարբերվում շրջանագծից, և դրա պարագծի տարբերությունը սահմանագծված շրջանագծից կազմում է մոտավորապես միլիարդի 15 մաս։
Կայմանյան կղզիներ
Կայմանյան կղզիները (անգլերեն՝ Cayman Islands), կղզեխումբ Կարիբյան ծովի հարավարևմուտքում, Վեստ Ինդիայում։ Միացյալ Թագավորության անդրծովյան տարածքն է։ Կայմանների կազմի մեջ մտնում են Մեծ Կայմանը, Փոքր Կայմանը և Կայման-Բրակը։ Վարչական կենտրոնը Ջորջթաունն է։
65537-անկյուն
Կառուցում
Կանոնավոր 65537-անկյան տարբերակիչ առանձնահատկությունն այն փաստն է, որ այն կարելի է կառուցել՝ օգտագործելով միայն կարկին և քանոն։ 65 537 թիվը Ֆերմայի թվերից մեզ հայտնի ամենամեծ պարզ թիվն է.
Կառլ Գաուսը 1796 թվականին ապացուցեց, որ կանոնավոր n-անկյունը կարելի է կառուցել կարկինի և քանոնի օգնությամբ, եթե n կենտ թվով պարզ բաժանարարները Ֆերմայի տարբեր թվեր են։ 1836 թվականին Պ. Վանցելն ապացուցեց, որ այլ կանոնավոր բազմանկյուններ, որոնք կարելի է կառուցել քանոնով և կարկինով, գոյություն չունեն։ Այժմ այդ հաստատումը հայտնի է Գաուս-Վանցելի թեորեմ անունով։
1894 թվականին Յոհան Գուստավ Հերմեսը (Johann Gustav Hermes, 1846—1912) ավելի քան տասնամյա հետազոտություններից հետո գտավ կանոնավոր 65537-անկյան կառուցման եղանակը և նկարագրեց դա իր 200 էջանոց գրվածքի մեջ (ձեռագրի բնօրինակը գտնվում և պահպանվում է Գյոթինգենի համալսարանի գրադարանում)։
Անկյուններ
Կենտրոնական անկյունը հավասար է ։
Ներքին անկյունը հավասար է ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կանոնավոր բազմանկյուններ Կատեգորիա:Բազմանկյուններ Կատեգորիա:Հարթաչափություն
Ազնավուր ՖԱ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայկական ֆուտբոլային ակումբներ
Կայմանյան կղզիներ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կղզի պետություններ‎ Կատեգորիա:Կարիբյան ծովի կղզիներ‎ Կատեգորիա:Անգլիախոս երկրներ և տարածքներ
Օստրովշչինա (գյուղ, Բլիզնյուկովի շրջան)
Օստրովշչինա (Острівщина), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Բլիզնյուկովի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1922 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Օստրովշչինա գյուղում բնակվում էր 328 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,86 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 381,4 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Բլիզնյուկովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1922 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Մոնտամբյոֆ (կանտոն)
Մոնտամբյոֆ (Montembœuf), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Պուատու Շարանտա շրջանում։ Շարանտ դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Կոնֆոլան օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2007 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 3879 մարդ էր։ Կանտոնի համարը 1620 է։ Կանտոնում կա 12 կոմունա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ
Շիպովո (այլ կիրառումներ)
Շիպովո կարող է վերաբերվել.
Արագած (ամսաթերթ)
Արագած, ազգային, հասարակական, մշակութային ամսաթերթ։
Նկարագրություն
Լույս է տեսնում 1994 թվականից Կիևում՝ հայերեն, ռուսերեն և ուկրայներեն՝ Ուկրաինայի Ռադայի «Գոլոս Ուկրաինի» պաշտոնաթերթի նախաձեռնությամբ ու կառավարության ֆինանսավորմամբ։ Հիմնադիր-խմբագիր՝ Ժենյա Ծերունյան։
Լուսաբանում է ուկրաինահայ համայնքի առօրյան, Հայաստանում և ԼՂՀ-ում տեղի ունեցող իրադարձությունները, հայ-ուկրինական միջպետական հարաբերությունները, ներկայացնում է Ուկրաինայի անվանի հայերին, ուկրաինացի թարգմանիչներին, մեծապես նպաստում է Լվովի, Խարկովի, Օդեսայի, Ղրիմի, Սումիի, Լուգանսկի, Զապորոժիեի և Կիևի հայկական համայնքների համախմբմանը։
Կատեգորիա:Մշակութային պարբերականներ
Կենսաէներգետիկա
Կենսաէներգետիկա, կենսաբանական էներգետիկա, ուսումնասիրում է օրգանիզմի կենսագործունեության ընթացքում փոխակերպվող էներգիայի մեխանիզմները։ Կենսաէներգետիկաում կիրառվող մեթոդները ֆիզիկա-քիմիական են, օբյեկտները և խնդիրները՝ կենսաբանական, հետևաբար կենսաէներգետիկան մոլեկուլային կենսաբանության, կենսաֆիզիկայի և կենսաքիմիայի բաղկացուցիչ մասն է կազմում։
Տեսություն
Կենսաէներգետիկայի սկիգբը դրվեց գերմանացի բժիշկ Յուլիուս Մայերի գիտական աշխատանքներով, որը մարդու օրգանիզմում ընթացող էներգետիկ պրոցեսների ուսումնասիրության հիման վրա հայտնաբերեց էներգիայի պահպանման և փոխակերպման օրենքը (1841)։ Սկզբնական շրջանում կենսաէներգետիկան հետազոտում էր կենդանի օրգանիզմում էներգիայի աղբյուր հանդիսացող պրոցեսները (շնչառություն, խմորում), օրգանիզմի էներգետիկ հաշվեկշիռը, փոփոխությունները տարբեր պայմաններում (հանգիստ, շրջապատի ջերմաստիճան և այլն)։ 20-րդ դարի կեսերին կենսաբանական գիտությունների արագ զարգացման շնորհիվ կենսաէներգետիկայում առաջնակարգը դարձավ կենդանի օրգանիզմում էներգիայի փոխակերպման մեխանիզմների ուսումնասիրությունը։
Կենսաէներգետիկաի բնագավառում տարվող աշխատանքներ
Կենսաէներգետիկաի բնագավառում տարվող աշխատանքները բխում են այն միակ գիտական տեսակետից, ըստ որի կյանքի երևույթների համար լրիվ կիրառելի են քիմիայի և ֆիզիկայի օրենքները։ Սակայն կենսաբանական կառուցվածքների բարդությունը, առանձնահատկությունը և նրանցում ընթացող պրոցեսների իրականացումը պայմանավորում են մի շարք խորը տարբերություններ կենսաէներգետիկաի և անօրգանական աշխարհի էներգիայի միջև։ Առաջին արմատական տարբերությունն այն է, որ օրգանիզմները բաց համակարգեր են, գործում են միայն միջավայրի հետ նյութերի և էներգիայի մշտական փոխանակության պայմաններում։ Երկրորդ հիմնական առանձնահատկությունն այն է, որ բջիջներում պրոցեսներն ընթանում են ջերմաստիճանի, ճնշման և ծավալի անկման բացակայության պայմաններում։ Վերջին տասնամյակում կենսաէներգետիկաի զարգացման հիմնական արդյունքներից է օրգանական աշխարհում՝ միկրոօրգանիզմներից մինչև մարդը, էներգետիկ պրոցեսների միօրինակության հաստատումը։ Պարզվել է, որ բուսական և կենդանական աշխարհի համար նույնն են այն նյութերը, որոնց մեջ էներգիան կուտակվում է, և այն պրոցեսները, որոնց միջոցով իրականանում է այդ կուտակումը։ Օրգանիզմի համար անհրաժեշտ էներգիան մակրոէրգային միացություններում է, որոնց բնորոշ է ֆոսֆատային խմբերի առկայությունը։
Հայտնաբերում
Օրգանիզմում էներգիայի փոխակերպման գործում այդ միացությունների դերը բացահայտել է խորհրդային կենսաքիմիկոս Վլադիմիր էնգեչգարդը։ Օրգանական աշխարհի էներգիայի կարևորագույն փոխարկիչը և հաղորդիչը ադենոզինեռֆոսֆորաթթուն է՝ ԱԵՖ-ը (տես Ադենոզին ֆոսֆորաթթուներ), որը ճեղքվում է ադենոզինկրկնաֆոսֆորաթթվի (ԱԿՖ) և ադենոզինմիաֆոսֆորաթթվի (ԱՄՖ)։ ԱԵՖ-ի հիդրոլիզն ընթանում է հետևյալ ձևով՝
Երկրի վրա կյանքի համար անհրաժեշտ էներգիայի միակ և հիմնական աղբյուրը արևի էներգիան է, որի մի մասը կլանվում է բույսերի և որոշ բակտերիաների պիգմենտներով և ֆոտոսինթեզի պրոցեսում կուտակվում է ինքնասուն օրգանիզմների կողմից քիմիական էներգիայի ձևով, մի մասն էլ ԱԵՖ-ի ձևով և այլն։ Տարասուն օրգանիզմներում ԱԵՖ-ը գոյանում է շնչառության ընթացքում, որոշ քանակությամբ էներգիա է կուտակվում նաև քեմոսինթեզի ժամանակ։ Կենսաէներգետիկայի պրոբլեմների, մասնավորապես քիմիական էներգիան մեխանիկականի փոխարկելու մեխանիզմների ուսումնասիրությունը պահանջում է այդ պրոցեսների քննարկում ենթամոլեկուլային մակարդակով, որտեղ սկսում են գործել քվանտային ֆիզիկայի և քիմիայի օրենքները։
Գրականություն
Կատեգորիա:Կենսաքիմիա Կատեգորիա:Կենսաֆիզիկա Կատեգորիա:Բջջաբանություն
Նեյչր
Նեյչր (Nature), նշանավոր անգլիական գիտական շաբաթագիր է, որն առաջին անգամ լույս է տեսել 1869 թվականի նոյեմբերի 4-ին։ 2007 թվականին 28.751 ազդեցության գործոնով հանդիսացել է առաջին բազմակարգ գիտական պարբերականը` իր ամենամեծ մրցակից Science ամսագրին (26.372 ազդեցության գործոն) թողնելով երկրորդ տեղում ։
Գիտական պարբերականների մեծ մասը խիստ մասնագիտացված են, և Նեյչրը սակավ պարբերականներից է (մյուս ականավոր օրինակներից են Science և Proceedings of the National Academy of Sciences շաբաթաթերթերը), որ դեռ հրատարակում է բնօրինակ հետազոտության հոդվածներ գիտական բնագավառների լայն տիրույթում։ Շատ գիտական հետազոտության բնագավառներ կան, որոնց մեջ կարևոր նոր զարգացումներն ու բնօրինակ հետազոտությունները տեղ են գտնում Նեյչրում որպես հոդվածներ և նամակներ։
Դանիա
Դանիա (Danmark, ), պաշտոնապես՝ Դանիայի Թագավորություն (Kongeriget Danmark, ), պետություն Հյուսիսային Եվրոպայում երկու հավելյալ բաղկացուցիչ հատվածներով արտերկրում՝ Հյուսիսատլանտյան Ֆարերյան կղզիները և Գրենլանդիան Հյուսիսային Ամերիկայում։ Դանիան Հյուսիսային երկրներից ամենահարավայինն է, տեղակայված Շվեդիայից դեպի հարավ արևմուտք, որի հետ միացած է կամուրջ-թունելով, Նորվեգիայից՝ հարավ և հարավից սահմանակից է Գերմանիային։ Երկիրը բաղկացած է մեծ թերակղզուց՝ Յուտլանդիա և բազմաթիվ կղզիներից՝ Զելանդիա, Ֆյուն, Լոլան, Ֆալստեր և Բորնհոլմ, ինչպես նաև հարյուրավոր մանր կղզյակներից, որոնց հաճախ անվանում են Դանիական կղզեխումբ։ Դանիայի թագավորությունը պառլամենտական համակարգով սահմանադրական միապետություն է, որի կառավարության նստավայրը մայրաքաղաք Կոպենհագենն է։ Թագավորությունը ունիտար է։ Դանիայի կազմի մեջ մտնող Գրենլանդիայի և Ֆարերյան կղզիների կառավարումը կենտրոնական կառավարության կողմից վերահղված է այդ երկրներին՝ ներքին ինքնավարության սկզբունքով, որը կոչվում է Դանիական ոստան ։ Ֆարերյան կղզիների ժողովուրդը դիտարկվում է որպես համայնք թագավորության ներսում, իսկ Գրենլանդիայի ժողովուրդը՝ առանձին ժողովուրդ, ինքնորոշման իրավունքով։ Այս պայմանավորվածությունների արդյունքում 1973 թվականին Դանիան դարձավ Եվրամիության անդամ, սակայն Գրենլանդիան և Ֆարերյան կղզիները գերադասեցին Եվրամիություն չմտնել։
Նեյչր
Հետազոտող գիտնականները պարբերականի առաջնային ունկնդիրներն են, սակայն ամփոփումներն և կից հոդվածները ամենակարևոր թերթերն հասկանելի են դարձնում ընդհանուր հասարակության և ուրիշ բնագավառներում գիտնականներին։ Ամեն թողարկման սկզբում լինում են խմբագրականները, լուրերը և հատկանիշ հոդվածները, որոնք գիտնականների ընդհանուր հետաքրքրության մաս են կազմում, որոնցից են ընթացիկ գործերը, գիտության ֆինանսավորումը, բիզնեսը, գիտական բարոյականությունը և հետազոտական նվաճումները։ Նաև մասեր կան որոնք վերաբերվում են գրքերին և արվեստին։ Պարբերականի մնացածը մեծ մասամբ պարունակում է հետազոտական հոդվածներ, որոնք խտացված և հույժ տեխնիկական են։ Հոդվածների երկարության վրա խիստ սահմանների պատճառով, շատ անգամ հրատարակված տեքստը հիմնականում հոդվածի թեմայի ամփոփում է, որի մանրամասների մասին տեղեկությունների համար հղումներ է տրվում դեպի «լրացուցիչ նյութերը» պարբերականի ցանցակայքի վրա։
Դանիա
Նախապես լինելով նավագնաց հետախույզ վիկինգների բնակավայր, ովքեր միջնադարում ներխուժեցին Եվրոպայի և Ռուսաստանի բազմաթիվ տարածքներ և այնտեղ հետագայում բնակություն հաստատեցին, Դանիան միջին դարերում դարձավ միասնական թագավորություն։ Դանիայի հետագա պատմության վրա էական ազդեցություն է գործել նրա աշխարհագրական դիրքը՝ Հյուսիսային և Բալթիկ ծովերի արանքում։
Նեյչր
2007 թվականին Նեյչրը Science-ի հետ միասին ստացան Աստուրիասի Իշխանի Մրցանակներ ﻿Հաղորդակցության և Մարդկայնության շնորհիվ ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորության ամսագրեր
Դանիա
Միավորված Ազգերի Կազմակերպության և ՆԱՏՕ-ի հիմնադիր, Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության անդամ Դանիան նաև Եվրոպայի անվտանգության և համագործակցության անդամ է։
Պաշտոնական լեզուն դանիերենն է, որը սերտորեն կապված է շվեդերենի և նորվեգերենի հետ, որոնց հետ այն ունի մշակութային և պատմական սերտ կապեր։ Դանիան Շվեդիայի և Նորվեգիայի հետ միասին Սկանդինավիա մշակութային տարածքի մասն է, ինչպես նաև Հյուսիսային խորհրդի անդամ է։
Անվանում
Դանիա բառի ստուգաբանությունը միշտ բանավեճերի առարկա է եղել ։ Բանավեճերը հիմնականում կենտրոնացված են "Դան" նախածանցի վրա, արդյոք այն հղվում է Դաներ գերմանական ցեղին, թե պատմական նշանակալի անձ Դան թագավորին։ Շատ ձեռնարկներ բացատրում են, որ դան տերմինը ժողովրդի անվանում է որը նշանակում է "հարթավայր", գերմաներենից Tenne "ներքնահարկ", անգլերենից den "քարանձավ", սանսկրիտով dhánuṣ- (धनुस्; "անապատ")։ Առաջին անգամ Դանիա բառի արձանագորությունը գտել են սեպագրերի տեսքով Ելինգում գրված Գորմ Մեծահասակի կողմից 955 թվականին և Հերալդ I Կապտատամի կողմից 965 թվականին։ Երկու քարերի վրա էլ Դանիա բառը փորագրված է տարբեր լեզուներով։
Նախապատմություն
Առաջին հնագիտական բացահայտումները Դանիայում վերաբերվում են մ. թ. ա. 130,000-110,000 թվականներին ։ Դանիան բնակեցվել է մոտավորապես մ. թ. ա. 12.500 թվականին, իսկ գյուղատնտեսությունը այստեղ զարգացել է մոտ մ.թ.ա 3900 թվականից ։ Դանիայի տարածքում հայտնաբերվել են նաև Բրոնզե դարի (1800-600 մ. թ. ա) դամբարաններ և գերեզմանատներ, որտեղ թաղված են եղել բրոնզե տարատեսակ իրեր և Արևային սայլեր։
Երկաթե դարի ընթացքում տեղաբնակները սկսեցին գաղթել հարավ, Հռոմեական կայսրության ժամանակ հռոմեական պրովինցիաները սկսեցին առևտրով զբաղվել տեղի ցեղերի հետ, այդ մասին են վկայում Դանիայի տարածքում գտնված հռոմեական մետաղադրամները։ Մեծ է եղել նաև Կելտական մշակույթի հետևանքները տարածաշրջանի վրա, այս մասին են վկայում երկրի տարածքում գտվնած կելտական սպասքը և տարատեսակ այլ իրեր։
Միջին դարեր
8-րդ դարից մինչև 10-րդ դարը դան ժողովուրդը հայտնի էր որպես Վիկինգներ։ Նորվեգացիների և շվեդների հետ նրանք գաղութականացրել են և առևտրով են զբաղվել Եվրոպայի մեծ մասով։ Վիկինգ նավագնացները հանկարծակի 9-րդ դարում հայտնաբերեցին Իսլանդիան, Ֆարերյան կղզիների ճանապարհին հայտնաբերեցին նաև "Վինլանդը" (գինու երկիր), որը այժմ հայտնի է Նյուֆաունդլանդ անվանմամբ Կանադայում։ Դանիական վիկինգները ամենաակտիվն էին բրիտանական կղզիներում և Արևմտյան Եվրոպայում։ Նրանք ժամանակավորապես բնակություն հաստատեցին Անգլիայում, Իռլանդիայում և Ֆրանսիայում, որտեղ հիմնեցին Նորմանդիան։ Շատ անգլո-սաքսոններ այս ժամանակահատվածում բնակություն հաստատեցին Դանիայում, հետո տեղափոխվեցին Անգլիա։ Ինչպես վկայում են սեպագրերը, Դաները քրիստոնեություն են ընդունել մոտ 965 թվականին, որի գլխավոր տարածողը Հերալդ Բլյութութն է եղել։ Ենթադրվում է, որ Դանիան դարձել է քրիստոնյա քաղաքական պատճառներով, որպեսզի ապահովագրվի աճող քրիստոնեական ուժի ներխուժումից և Գերմանիայի հետ առևտրային հարաբերությունների պահպանմամբ։ Այս ժամանակահատվածում Հերալդը կառուցեց վեց ամրոց Դանիայի տարածքում իսկ ավելի ուշ կառուցեց Դաներվիրկեն։ 11-րդ դարի սկզբին Կնուդ մեծը հաղթանակ տարավ և միավորեց Դանիան, Անգլիան և Նորվեգիան մոտ 30 տարով ։
Բարձր և Ուշ միջնադարում Դանիան նվաճեց նաև Սկանիան (Սկոնը, Հալլանդը և Բլեկինգը) և Դանիական Էստոնիան, ինչպես նաև Սվեզլիգի և Հոլշտեյնի դքսությունները։
Բաշկորտոստանի կառավարություն
Բաշկորտոստանի Հանրապետության Կառավարություն (Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте), Բաշկորտոստանի գործադիր իշխանության ամենամեծ մարմինը։ Կառավարության ղեկավարը Բաշկորտոստանի Հանրապետության բարձրագույն պաշտոնատար անձը՝ Բաշկորտոստանի Հանրապետության ղեկավարն է (հոդված 91՝ Բաշկորտոստանի Հանրապետության Սահմանադրություն) ։
Պատմություն
Նախորդները՝ Բաշկիրիայի կառավարություն (1917 թվականից), Բաշրևկոմ (1919 թվականից), Բաշկիրիայի ԻԽՍՀ ժողովրդական կոմիսարների խորհուրդ (1920 թվականից), ԲԻԽՍՀ նախարարների խորհուրդ (1946 թվականից), Բաշկիրիայի ԽՍՀ նախարարների խորհուրդ (1990 թվականից)։ 1992 թվականին Բաշկիրիայի ԽՍՀ նախարարների խորհուրդը վերածվել է Բաշկորտոստանի Հանրապետության նախարարների խորհրդի, իսկ 1993 թվականին՝ Բաշկորտոստանի Հանրապետության նախարարների կաբինետի։
Դանիա
Միջին դարեր
1397 թվականին Դանիան միություն ստեղծեց Նորվեգիայի և Շվեդիայի հետ, այն ղեկավարում էր Մարգարեթ I-ին թագուհին։ Միությունում երեք երկրների իրավունքները հավասար էին։ Սակայն Մարգարեթի ղեկավարումը Դանիային տալիս էր մի փոքր շատ իրավունքներ ։ Այսպիսով սկանդինավյան պատմության հաջորդ 125 տարին կապված էր այս միության հետ։
Բողոքականների բարեփոխումները Սկանդինավիա եկան 1530-ական թվականներին և հաջորդեց քաղաքացիական պատերազմ, Դանիան ընդունեց Լյութերականություն 1536 թվականին։ Ավելի ուշ Դանիան Նորվեգիայի հետ ստեղծեց նոր միություն։
Բաշկորտոստանի կառավարություն
Պատմություն
2002 թվականից՝ Բաշկորտոստանի Հանրապետության կառավարություն։
Դանիա
Վաղ ժամանակակից պատմություն
Կալմարյան միությունից 1523 թվականին Շվեդիայի դուրս գալուց հետո Դանիան անընդհատ փորձում էր վերականգնել իր տիրապետություն Շվեդիայում։ Առաջին փորձը Հյուսիսային յոթամյա պատերազմն էր, որն ընթացավ 1563–1570 թվականներին։ Երկրորդ փորձը Կալմարյան պատերազմն էր, երբ Կրիստիան IV-ը հարձակվեց Շվեդիայի վրա 1611 թ., բայց չհասավ իր հիմնական նպատակին՝ պարտադրել Շվեդիային վերադառնալ միություն։ Պատերազմը տարածքային փոփոխություններ չմտցրեց, բայց Շվեդիան ստիպված վճարեց 2 միլիոն արծաթ ռազմատուգանք ։
Բաշկորտոստանի կառավարություն
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բաշկորտոստանի քաղաքականություն
Դանիա
Վաղ ժամանակակից պատմություն
Կրիստիան թագավորը այս միջոցներով կառուցեց մի քանի քաղաքներ և ամրոցներ, որոնցից ամենահայտնին են Գլյուկխտադտը (որպես հակակշիռ Համբուրգին), Կրիստանիան (հետագայում վերանվանվեց Օսլո), Կրիստիանշավնը, Կրիստիանսթադը և Կրիստիանսանդը։ Ոգեշնչվելով Նիդերլանդների գաղութատիրական քաղաքականությունից թագավոր Կրիստիանը որոշեց ծրագրավորել դանիական գաղութատիրական քաղաքականությունը, որի շրջանակներում ծրագրավորում էր գաղութականացնել Շրի Լանկան, սակայն այս ծրագրի արդյունքում հաջողվեց գաղութականացնել Տրաքեբարը Հնդկաստանում։ Դանիայի գաղութատիրական կայսրությունը սահմանափակվում է միայն մի քանի որոշիչ առևտրային տարածքներով Աֆրիկայում և Հնդկաստանում։
Երեսնամյա պատերազմի ժամանակ Կրիստիանը փորձեց ղեկավարել Գերմանիայի Լյութերեն նահանգները, բայց ջախջախիչ պարտություն կրեց Լյութերի ճակատամարտում ։ Արդյունքում կաթոլիկ բանակը Ալբրեխտ ֆոն Վալենշտայնի գլխավորությամբ գրավեց և կողոպտեց Յուտլանդիան, ստիպելով Դանիային դուրս գալ պատերազմից։ Դանիան կարողացավ խուսափել տարածքներ կորցնելուց, սակայն տարածաշրջանում ընդհանուր հսկողությունը անցավ Շվեդիայի ձեռքը։ Շվեդական զորքերը 1643 թվականին ներխուժեցին Յուտլանդիա և նվաճեցին Սկոնեն 1644 թվականին։ Շվեդական ներխուժման արդյունքում տուժեց Դանիայի գյուղատնտեսությունը, իսկ բնակչությունը նվազեց 20 տոկոսով ։
1645 թվականի Բրոմսբերի պայմանագրով Դանիան կորցրեց Հոլլանդը, Գոթլանդը, Դանիական Էստոնիայի մնացած հատվածը և Նորվեգիայի որոշ տարածքներ։ 1657 թվականին Ֆրեդերիկ III-ը պատերազմ հայտարարեց Շվեդիային և շարժվեց դեպի Բրեմեն-Վերդեն։ Սա բերեց դանիական զորքերի վերջնական ջախջախմանը և 1658 թվականի Ռոսկիլդի պայմանագրով Շվեդիային անցան Յուտլանսիան, Ֆունենը և Զիլանդի մեծ մասը։ Կառլ X Գուստավը մտափոխվեց, որ ամբողջությամբ չի ոչնչացրել Դանիան և սկսեց Կոպենհագենի երկամյա պաշարումը, բայց չկարողացավ գրավել այն։ Հաջորդ հաշտության պայմանագրով Դանիային հաջողվեց պահպանել իր անկախությունը։
Դանիան փորձեց վերականգնել վերահսկողությունը Սկոնեում Սկանիան պատերազմում, բայց չհաջողվեց։ Հաջորդ Հյուսիսային Մեծ պատերազմում (1700–1721), Դանիային հաջողվեց վերականգել հսկողությունը Շլեզվիգում և Հոլսթեյնում։ Նապոլեոնական պատերազմներում Դանիան պահպանեց չեզոք դիրք, շարունակելով առևտրային հարաբերությունների մեջ մնալ հակամարտող կողմերի հետ և միացավ Երկրորդ չեզոք զինված լիգային Ռուսական կայսրության, Շվեդիայի և Պրուսիայի հետ միասին։ Մեծ Բրիտանիան այս միացման գործուղությանը համարեց թշնամական արարք և հարձակվեց Կոպենհագենի վրա, արդյունքում ոչնչացվեց Դանիայի ռազմածովային ուժերը և ավերվեց Կոպենհագենի մի հատվածը։ Սկսվեց Դանիա-Բրիտանական պատերազմը, որի արդյունքում Դանիան հայտնվեց տնտեսական շրջափակման մեջ և տնտեսությունը անկման եզրին կանգնեց։ Դանո-Նորվեգիական դաշինքը լուծարվեց Կիելի պայմանագրով 1814 թվականին։ Նորվեգիան Շվեդիայի հետ ստեղծեց նոր միություն, որը գոյատևեց մինչև 1905 թվականը։ Դանիան կարողացավ պահպանել Իսլանդիան, Ֆարերյան կղզիները և Գրենլանդիան։
Սահմանադրական միապետություն
Դանիայի լիբերալ և ազգային շարժումները ձևավորվեցին 1830-ականներին և Եվրոպական հեղափոխություններից հետո 1849 թ. հունիսին Դանիան դարձավ սահմանադրական միապետություն։ Երկրորդ Շլեզվիգյան պատերազմից հետո 1864 թ. Դանիան զիջեց Շլեզվիգ Հոլսթեյն նահանգները Պրուսիային։ Դրանից հետո Դանիան չեզոք դիրք գրավեց Եվրոպայում։
Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո Վերսալի պայմանագրով Դանիային վերադարձվեց Շլեզվիգ-Հոլսթեյն նահանգը։ Վախենալով Գերմանիայի Իրրեդենտիզմից, Դանիան որոշեց Շլեզվիգ նահանգում հանրաքվե անցկացնել։ Հանրաքվեի արդյունքում ձայների մեծամասնությամբ Շլեզվիգը միացավ Դանիային, իսկ հանրաքվեի օրը նահանգում ազգային տոն է հայտարարված։
Գերմանիայի ներխուժումը Դանիա տեղի ունեցավ 1940 թ. ապրիլի 9-ին, երկու ժամ դիմադրությունից հետո Դանիայի կառավարությունը անձնատուր եղավ։ Տնտեսական համագործակցությունը Գերմանիայի հետ շարունակվեցին մինչև 1943 թ., երբ Դանիայի կառավարությունը խզեց բոլոր հարաբերությունները և ոչնչացրեց իր ռազմանավերը, իսկ սպաներին տեղափոխեց Շվեդիա։ Պատերազմի ընթացքում Դանիայի հրեաները քիչ տուժեցին կառավարության վարած հրեապաշտպան քաղաքականության շնորհիվ։ 1948 թ. Իսլանդիան անկախացավ, իսկ Ֆարերյան Կղզիներին տրվեց ինքնիշխանական կարգավիճակ։
Պատերազմից հետո Դանիան դարձավ Միացյալ Ազգերի Կազմակերպության և ՆԱՏՕ-ի հիմնադիր անդամ և 1973 թ. Բրիտանիայի և Իռլանդիայի հետ միասին միացավ Եվրոպական տնտեսական հանձնաժողովին (այժմյան Եվրոպական միություն) 1972 թ. հանրաքվեից հետո։ Գրենլանդիան ստացավ ինքնիշխանություն 1979 թվականին։ Ոչ Գրենլանդիան, ոչ էլ Ֆարերյան կղզիները չեն մտնում Եվրոպական միության մեջ։
Աշխարհագրություն
Գտնվելով Հյուսիսային Եվրոպայում, Դանիան զբաղեցնում է Յուտլանդիա թերակղզին և 443 անվանված կղզիներ (ընդհանուր 1419 կղզի, որոնց մակերեսը մեծ է 100 մ²) ։ Այս կղզիներից 72 բնակեցված են, Ֆյունը և Զելանդիան խոշորագույններն են, Բորնհոլմը տեղակայված է արևելքում, Բալթիկ ծովում։ Մեծ կղզիներից շատերը միացած են իրար կամուրջներով։ Էրեսունդի կամուրջը միացնում է Զելանդիան Շվեդիայի հետ, Մեծ գոտի կամուրջը միացնում է Ֆյունը Զելանդիայի հետ, և Փոքր գոտի կամուրջը միացնում է Յուտլանդիան Ֆյունի հետ։ Մյուս կղզիների հետ կապը իրականացվում է լաստանավերով կամ օդանավերով։
Յուտլանդիա թերակղզու հարավային մասում Դանիան սահմանակից է Գերմանիայի հետ, մյուս կողմերից թերակղզին շրջապատված է Հյուսիսային և Բալթիկ ծովերով։ Սկագերակ նեղուցը Դանիան բաժանում է Նորվեգիայից, իսկ Կատեգատ և Էրեսուն նեղուցները՝ Շվեդիայից։ Պաշտոնապես Դանիայի կազմի մեջ է մտնում նաև աշխարհում ամենամեծ կղզի՝ Գրենլանդիան, ինչպես նաև Ֆարերյան կղզիները։ Սակայն այս երկու տարածքները ինքնավար են և փաստացիորեն անկախ։
Դանիայի խոշորագույն քաղաքները, որոնց բնակչությունը ավելին է քան 100 000-ը՝ մայրաքաղաք - Կոպենհագենը (1 096 187) Զելանդիայի վրա, Օրհուսը (219 003) և Օլբորգը (120 059) Յուտլանդիայում, և Օդենսեն (145 300) Ֆյունի վրա։
Դանիայի տարածքի մակերեսն է 43,094 կմ² ։ Դանիայի ցամաքային մասի մակերեսը հնարավոր չէ ճշգրիտ հաշվարկել, քանի որ օվկիանոսը անընդհատ լվանում կամ ավելացնում է ափեզրը, բացի այդ իրականացվում են բազմաթիվ հողերի ամրապնդման ծրագրեր (որպեսզի պայքարեն լավացման դեմ)։ Գերմանիայի հետ սահմանի երկարությունը 68 կմ, մյուս կողմերից շրջապատված է 7 314 կմ երկարությամբ մակընթացային ափեզրով (ներառյալ բազմաթիվ փոքր ծովախորշեր) ։ Դանիայում չկա մի վայր, որը հեռու լինի ծովեզրից ավելին քան 52 կմ։
Դանիայի ամենահյուսիսային կետը Սկագեն քաղաքն է (հյուսիսային Սկավ ծովափ) 57° 45' 7" հյուսիսային լայնության վրա, ամենահարավային կետը՝ Գեդսեր գյուղն է (Ֆալստեր կղզու հարավային ափին) 54° 33' 35" հյուսիսային լայնության վրա, ամենաարևմտյան կետը Բլավենդշուկ հրվանդանն է 8° 4' 22" արևելյան երկայնության վրա, և ամենաարևելյան կետը՝ Օյստերսկար ժայռն է 15° 11' 55" արևելյան երկայնության վրա, այն գտնվում է Էրթոլմեն կղզեխմբում 18 կիլոմետր Բորնհոլմ կղզուց հյուսիս-արևելք։
Լանդշաֆտը ցածրադիր է, հիմնականում երեք տեսակի՝ գյուղատնտեսական մշակահողեր, անանտառ տարածքներ (մարգագետիններ, ճահիճներ, քարքարուտներ) և անտառներ։ Ռելիեֆը հարթավայրային է սառցակալման հետքերով, միջին բարձրությունը ծովի մակարդակից 31 մետր է։ Երկրի ամենաբարձր կետն է Ինդինգ Սկովհոյը (173 մ), ամենացածրը Լամեֆյորդը (-7 մ)։ Երկրի տարածքում գտնվող ջրային տարածքների մակերեսը կազմում է 700 կմ²։ Յուտլանդիայի արևմուտքում գերակայում են ավազային և քարակարկառների հարթավայրերը, հյուսիսում և արևելքում ցածր լեռներ են 173 մ առավելագույն բարձրությամբ և բազմաթիվ լճեր։ Դանիայում հիմնականում հոսում են փոքր գետեր, որոնցից ամենանշանակալին Գուդենոն է (երկարությունը 176 կմ) է։ Հարթավայրային մասում կան բազմաթիվ սառցադաշտային ծագման լճեր։ Անտառները զբաղեցնում են տարածքի մոտ 11,8 %-ը։ Դանիայի տարածքի բնական լայնատերև (հաճարենու և կաղնու) անտառները ամբողջությամբ ոչնչացվել են մարդու գործունեության արդյունքում, այժմ վերականգնելու համար բնական անտառները ամեն տարի տնկվում է մոտ 3 000 հա անտառ։ Կղզիների վրա գերակշռում են մշակվող կաղնու անտառները, Յուտլանդիա թերակղզում՝ փշատերևները (եղևնի, սոճի)։
Դանիայի տարածքում բնակվում են կաթնասունների 49 տեսակ, որոնցից 19 ներառված են Դանիայի Կարմիր գրքում։ Նրանց մեծամասնությունը կրծողներ և միջատակերներ են։ Անտառներում պահպանվել են այծյամը և եղջերուն, Հյուսիսային ծովի ջրերում կա բալթիական ներպա, հասարակ փոկ, երկարադունչ փոկ։ 1850 թ. հետո անհետացած են համարվում մոտ 350 տեղաբնակ կենդանիների տեսակներ և բույսեր։
Վարչական բաժանում
Մինչև 2007 թվականի հունվարի 1-ը Դանիան բաժանված էր 14 շրջանների։ 2007 թվականի քաղաքային բարեփոխումների հետևանքով շրջանները փոխակերպվեցին 5 մեծ տարածաշրջանների՝ Մայրաքաղաքային տարածաշրջան, Զելանդիա տարածաշրջան (կամ Սելանդիա), Հյուսիսային Դանիա, Կենտրոնական Յուտլանդիա և Հարավային Դանիա։ Յուրաքանչյուր շրջան բաղկացած է համայնքներից։ Մինչ 2007 թվականը երկրում կար 270 համայնք, սակայն բարեփոխումների ժամանակ դրանց թիվը կրճատվեց` հասնելով 98-ի։ Յուրաքանչյուր համայնքի բնակչությունը կազմում է ամենաքիչը 20000 մարդ ։ Հատուկ կարգավիճակ ունի Էրթոլմեն կղզեխումբը, որը չի մտնում ոչ մի շրջանի և ոչ մի համայնքի կազմի մեջ, այլ կառավարվում է Դանիայի պաշտպանության նախարարության կողմից։ Ֆարերյան կղզիները և Գրենլանդիան ունեն ինքնավարություն և սեփական օրենսդիր մարմիններ։ Ֆարերյան կղզիներում կենտրոնական կառավարությունը կարգավորում է արտաքին քաղաքականությունը, պաշտպանությունը, դրամավարկային քաղաքականությունը, ոստիկանության գործունեությունը և դատական համակարգը։
Կլիման
Դանիայի կլիման հանդարտ է, ծովային, մեղմ անկայուն ձմեռներով, զով ամառներով և ձգված անցումային շրջաններով։ Միջին ջերմաստիճանը՝ փետրվարին 0,0 °C, օգոստոսին՝ 15,7 °C : Դանիայում տարվա ընթացքում անձրև է գալիս միջինը 121 օր, տարվա կտրվածքով, ընդհանուր առմամբ 712 մմ տեղումներ, աշունը ամենախոնավ տարվա եղանակն է, իսկ գարունը ամենաչոր ։
Դանիայի հյուսիսային դիրքի պատճառով օրվա լուսավորության երկարության մեծ տատանումներ են լինում տարվա ընթացքում։ Ձմռանը օրերը կարճ են, արևածագը լինում է մոտ 8:45 և մայրամուտը՝ 15:45, իսկ ամռանը համապատասխանաբար օրերը երկար են, արևածագը՝ 4:30, և մայրամուտը՝ 22:00-ին ։
Շրջակա միջավայր
Դանիան պատմականորեն առաջատար տեղ է ունեցել շրջակա միջավայրի պաշտպանության գործում։ 1971 թվականին Դանիան հիմնեց իր Բնապահպանության նախարարությունը, և դարձավ առաջին պետությունը աշխարհում, որը ներդրեց բնապահպանության օրենք 1973 թվականին ։ Շրջակա միջավայրի աղտոտման և գլոբալ տաքացման դեմ պայքարելու նպատակով Դանիայի Կառավարությունը ստորագրել է հետևյալ միջազգային համաձայնագրերը՝ Անտարկտիկական համաձայնագիր, Կիոտոյի արձանագրություն, Վտանգված կենդանիների ակտը ։
Կոպենհագենը առաջատար է հանդիսանում Դանիայում պայծառ կանաչ բնապահպանական շարժման շրջանակներում ։ Կոպենհագենի ամենակարևոր շրջակա միջավայրի պաշտպանությամբ զբաղվող հետազոտական հաստատություններն են Կոպենհագենի համալսարանը, Կոպենհագենի գործարարության դպրոցը, Ռիսո ԴՏՈւ կայուն էներգիայի ազգային լաբորատորիան և Դանիայի տեխնիկական համալսարանը։
Հայտնի դանիացիներ
Դանիան բազմաթիվ նշանավոր մարդկանց հայրենիքն է. բոլորին են հայտնի ֆիզիկոսներ Յոհան Կեպլերի, Լյուդվիգ Լորենցի, Նիլս Բորի հայտնագործությունները։ Համաշխարհային ճանաչում ունեն գրող-հեքիաթասաց Հանս Քրիստիան Անդերսենի «Ջրահարսը», «Արքայադուստրը սիսեռահատիկի վրա», «Վայրի կարապները» և բազմաթիվ այլ հեքիաթներ։
Քաղաքական համակարգ
Դանիան սահմանադրական միապետություն է։ 1953 թվականի հունիսի 5-ին ընդունած սահմանադրության համաձայն պետության ղեկավարը թագավորն է, իսկ 1972 թվականին՝ Մարգարետ II թագուհին՝ Շլեզվիգ-Գոլշտեյն-Զոնդերբուրգ-Գլյուկսբուրգ դինաստիայից։ Թագուհին իրականացնում է օրենսդիր իշխանությունը միապալատ խորհրդարանի՝ ֆոլկետինգի հետ։
Պետական կառուցվածք
Դանիան միապետություն է, որտեղ իշխանությունն իրականացվում է թագուհու, գործադիր, օրենսդիր և դատական իշխանությունների միջոցով։
Գործադիր իշխանությունը պատկանում է թագավորին, և նա դա իրականացնում է կառավարության միջոցով (21 անդամ)՝ վարչապետի գլխավորությամբ։ Կառավարությունը պատասխանատու է խորհրդարանի առջև։
Օրենսդիր իշխանությունն իրականացվում է թագավորի և միապալատ խորհրդարանի՝ ֆոլկետինգի հետ համատեղ, որի կազմի մեջ են մտնում 179 պատգամավոր։
Դատական համակարգը բաղկացած է 82 ստորին ատյանի դատարաններից, 2 վերաքննիչ դատարաններից (արևելյան տարածաշրջանինը գտնվում է Կոպենհագենում, արևմտյանը՝ Վիբորգում) և Գերագույն դատարանից, որը ստեղծվել է 1661 թվականին։
Քաղաքական կուսակցություններ
Դանիան բազմակուսակցական երկիր է։ Կառավարությունը կազմված է մի քանի կուսակցություններից և փոքրաթիվ աջակցող կուսակցություններից։ Ոչ մի կուսակցություն մեծամասնություն չի կազմել սկսած 1901 թ.: Այդ ժամանակից բոլոր կառավարությունները կամ միակուսակցական կառավարություններ են եղել կամ կոալիցիաներ՝ 2 կամ ավել կուսակցություններից կազմված։ Ոչ մի կուսակցություն միայնակ կառավարություն չի կազմել սկսած 1982 թվականից։ Սոցիալական ապահովության նախարարությունը գրանցում և ստուգում է կուսակցությունների անվանումները և պաշտոնական կուսակցական տառերը, որոնք մասնակցում են ազգային ընտրություններին։ Քվեաթերթիկների վրա կուսակցությունները դասավորված են այբբենական կարգով՝ ըստ կուսակցական տառերի։ Կուսակցություններից են Վենստրե, սոցիալ-դեմոկրատական, Դանիայի ժողովրդական կուսակցություն, պահպանողական ժողովրդական կուսակցություն, սոցիալիստական ժողովրդական կուսակցություն, ռադիկալ Վենստրե կուսակցություն, կարմիրա-կանաչ կուսակցություն, քրիստոնեական ժողովրդական կուսակցություն և այլն։
Զինված ուժեր
Դանիայի զինված ուժերը կազմված են ցամաքային, ռազմածովային, ռազմաօդային ուժերից, ինչպես նաև Հեմվերն ռազմականացված կամավոր կազմակերպությունից, որի անդամների քանակը 2006 թվականի դրությամբ կազմում էր 59000 մարդ։ Գերագույն հրամանատարն է միապետը, իսկ զինված ուժերի անմիջական ղեկավարությունն իրականացնում է պաշտպանության նախարարը։ Զինվորական ծառայությունը տևում է 4-10 ամիս ։
Արտաքին քաղաքականություն
Դանիան ՄԱԿ-ի հիմնադիր երկրներից է և մեծապես աջակցում է կազմակերպությանը։ Հակասական վերաբերմունքը ՆԱՏՕ-ի նկատմամբ փոխվել է դեպի դրական 1990 թվականից․ դանիական բանակի ստորաբաժանումները մասնակցել են Պարսից ծոցի պատերազմին (1990–1991), բալկանյան հակամարտությանը, աջակցել է Արևելյան Եվրոպայի և Բալթյան երկրների հետ ռազմական համագործակցությանը։ Թեև Դանիան միացել է Եվրոպական տնտեսական հանձնաժողովին միայն 1973 թվականին, նա թերահավատորեն է վերաբերվում Եվրոպայի միավորման ծրագրերին։ 1992 թ. հանրաքվեի արդյունքում ընտրողները մերժեցին Մաաստրիխտյան պայմանագրի պայմանները, սակայն ավելի ուշ ընդունեցին այն վերապահումներով, իսկ 1998 թ. հանրաքվեի ժամանակ հաստատեցին Ամստերդամի համաձայնագիրը։ Դանիան չի ստորագրել արևելաեվրոպական միության համաձայնագիրը պաշտպանության մասին, սակայն աջակցում է ՆԱՏՕ-ի «Գործընկերություն հանուն խաղաղության» ծրագիրը՝ Եվրոպայում անվտանգություն և համագործակցություն ապահովելու համար։ 1995 թվականին Դանիան առանձնացրել է իր ազգային համախառն արտադրանքի 1%-ը որպես հումանիտար օգնություն։
Հայ-դանիական կապեր
Օրհուսի համալսարանում է աշխատում հայագիտությամբ զբաղվող դանիացի գիտնական Հ. Լեհմանը։ Հիշարժան են դանիացի միսիոներուհիներ Կարեն Եփփեն (1876–1935) և Մարիա Յակոբսենը (1882–1960), ովքեր իրենց նվիրվածությամբ և բարերարությամբ փրկել են Մեծ եղեռնից մազապուրծ հարյուրավոր հայ որբերի, հիմնել որբանոցներ, կազմակերպել երեխաների բուժումը և կրթության գործը։ Այժմ գործում է «ԴանԱրմեն» հայ-դանիական ասոցիացիան։ Դանիայի փոքրաթիվ հայ համայնքն ըստ կարելվույն օգնություն է ցուցաբերել 1988 թվականի Սպիտակի երկրաշարժից տուժած հայրենակիցներին։ Դիվանագիտական հարաբերություններ Հայաստանի և Դանիայի Թագավորության միջև հաստատվել են 1992 թվականին ։
Տնտեսություն
Դանիան արդյունաբերագյուղատնտեսական երկիր է զարգացման բարձր մակարդակով։ Արդյունաբերության մասնաբաժինը կազմում է ազգային եկամտի 40%-ը։ Երկիրը զբաղեցնում է աշխարհում առաջին տեղը մեկ շնչին ընկնող արտաքին առևտրաշրջանառության առումով։ Հիմնական արտահանման արտադրանքներն են՝ մեքենաշինության արտադրանքներ, միս և մսամթերք, կաթնամթերք, ձուկ, դեղորայք, կահույք։
Առաջատար արդյունաբերություններն են՝ մետաղամշակում, մեքենաշինություն (հատկապես էլեկտրատեխնիկական և ռադիոէլեկտրական), սննդի, քիմիական, տեքստիլ արդյունաբերություն։ Գյուղատնտեսության բնագավառում առաջատար դեր է զբաղեցնում մսակաթնատու անասնաբուծությունը։ Դանիան զբաղեցնում է 7-րդ տեղը աշխարհում խոզերի թվաքանակով՝ 25 միլիոն, դրանցից 87%-ը արտահանվում է ։
Դանիան Եվրոպայի բարձր զարգացած արդյունաբերական և գյուղատնտեսական երկրներից է։ Զարգացած են մեքենաշինությունը, նավաշինությունը, սարքաշինությունը. քիմիական, տեքստիլ, սննդի արդյունաբերության ճյուղերը, բժշկական, պատճենահանող սարքերի արտադրությունը։ Տնտեսության կարևոր ճյուղ է նաև ձկնորսությունը։ Զարգացած է գյուղատնտեսությունը, որի արտադրության ծավալում բացարձակ գերակշռում է անասնապահությունը։ Դանիան աշխարհում կաթի, յուղի, պանրի, խոզի և թռչնամսի, ձվի խոշորագույն արտադրողներից և արտահանողներից է։ Երկրագործությանը նպաստում է մեղմ և խոնավ կլիման, որի շնորհիվ ստանում են ցորենի, աշորայի, կերային մշակաբույսերի բարձր բերք։