cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Բասկերի երկիր
Ռադիո և հեռուստատեսություն
Երկրում գործում է բասկախոս հինգ ռադիոկայան և հեոուստատեսային երկու ալիք (ETB 1 և ETB 2), որոնք հեռարձակում են երկրի ներսում։ Բացի դրանից հայտնի են արտասահման հեռարձակող Canal Vasco և ETB Sat հեռուստաալիքները։
Սպորտ
Բասկերի ամենահայտնի սպորտաձևը պիլոտան է։ Խաղացողները ռետինե գնդակը խփում են 10մ բարձրություն ունեցող պատին և փորձում դիպչել նշանակետերին։ Երբեմն ակրոբատիկ շարժումներ են անում՝ զարմացնելով հանդիսատեսին։ Խաղադաշտն ունի 30-54մ երկարություն, 10մ լայնություն։ Սովորաբար հաղթում է 22 միավոր հավաքած թիմը կամ մասնակիցը։ Հայտնի են նաև փայտ կոտրելու, քարեր բարձրացնելու և խոտ հնձելու ավանդական մրցույթները ։
Հայերն ու Բասկերի երկիրը
2014 թ. սեպտեմբերի 12-ին Բասկերի երկրի խորհրդարանն ընդունել է բանաձև Արցախի ինքնորոշման իրավունքի վերաբերյալ, որտեղ ընդգծում է, որ Լեռնային Ղարաբաղի ժողովուրդն ունի ինքնորոշման իրավունք, և հակամարտության կարգավորման միակ հիմքը՝ այդ ժողովրդավարական իրավունքի իրականացումն է ։ Բասկերի խորհրդարանը դապատարտել է նաև Հայոց ցեղասպանությունը և այն ճանաչելու կոչ արել Թուրքիային ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բասկերի երկիր Կատեգորիա:Իսպանիայի վարչական բաժանում Կատեգորիա:1979 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Նեապոլի թագավորություն
Կատեգորիա:Նեապոլի թագավորություն Կատեգորիա:Ապենինյան թերակղզու պատմական երկրներ Կատեգորիա:1282 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ապոստոլոս Նիկոլաիդիս
Ապաստոլոս Նիկոլաիդիս (հունիսի 6, 1938, Սալոնիկ, Հունաստան - ապրիլի 22, 1999, Աթենք, Հունաստան), հույն երգիչ ։ Ծնվել է 1938 թվականի հունիսի 30-ին Հունաստանի Հանրապետության Սալոնիկ քաղաքում։ Դեռ մանկուց առանձնակի սեր է ունեցել երաժշտության հանդեպ և փոքր տարիքում կատարել հունական ժողովրդական երգեր։ Երաժշտական գործունեությունը ծավալել է հիմնականում Հունաստանում և Կոլումբիայում։ Նիկոլաիդիսը, չկարողանալով իր գործունեությունը շարունակել Հունաստանում, մեկնում է Հյուսիսային Ամերիկա։ Համագործակցում է նշանավոր ֆուտբոլիստ Հարիս Լեմոնոպուլիսի հետ և համերգներ տալիս Կանադայում ու ԱՄՆ-ում։ Մահացել է 1999 թվականի ապրիլի 22-ին՝60 տարեկան հասակում։
Սկավառակագրություն
1961–1967 (սինգլներ)
1969–1983 (33RPM ալբոմներ)
1991–1999 (CD Albums)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հույն երգիչներ Կատեգորիա:Ապրիլի 22 մահեր Կատեգորիա:1999 մահեր Կատեգորիա:Սալոնիկ քաղաքում ծնվածներ
Վալիթա
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 1000 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Գորիից հեռու է 20 կմ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Գորիի շրջան
1193
Ծնունդներ
Կատեգորիա:1193 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Կախակն
Կախակն,գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Գեղարքունիքի մարզի Վարդենիս համայնքում ։
Անուն
Բնակավայրը Կախակն է վերանվանվել 1991 թվականի ապրիլի 3-ին ։
Աշխարհագրություն
Բնակավայրը տեղակայված է Սևանի լեռների հարավային ստորոտին` Վարդենիս քաղաքից մոտ 10 կմ դեպի հյուսիս-արևելք։ Ծովի մակարդակից բարձր է 2080-2140 մ։
Բնակչություն
Ըստ ՀՀ 2011 թվականի մարդահամարի արդյունքների` Կախակնի մշտական բնակչությունը կազմել է 375, առկա բնակչությունը` 347 մարդ ։ Մինչև 1989 թվականին գյուղը հիմնականում բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով, այնուհետ` հայերով ։ Կախակնի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում` ստորև.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի բնակավայրեր Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գյուղեր Կատեգորիա:Սոթք գավառի բնակավայրեր
Կլեպաչի (գյուղ, Լուբնիի շրջան)
Կլեպաչի (Клепачі), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Լուբնիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կլեպաչի գյուղում բնակվում էր 598 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Լուբնիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Հակոբ Սիրունի
Հակոբ Առաքելի Սիրունի (Ճոլոլյան), հայագետ արևելագետ, գրող, գրականագետ, հրապարակագիր, հասարակական գործիչ։
Կենսագրություն
Սկզբնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում, ապա՝ Կոստանդնուպոլսի Էսայան (1901-1904) և Կեդրոնական վարժարաններում։ 1909-1913 թթ. սովորել է Կոստանդնուպոլսի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում։ 1908 թվականին և 1913 թվականին բանտարկվել է որպես քաղաքական անբարեհույս տարր։ Մեծ Եղեռնի տարիներին՝ 1915-1918 թթ. ապրել է Կ․ Պոլսի թաքստոցում, իսկ 1922 թվականից բնակություն է հաստատել Ռումինիայում։
Ստեղծագործություններ
Սիրունին նախ հանդես է եկել որպես գրող և հրապարակագիր։ Նրա բանաստեղծությունների մեծ մասն ամփոփված է «Մթնշաղ» (1908) և «Դեպի տաճարն հրաշքին» (1914) ժողովածուներում։ Արձակ գեղարվեստական ստեղծագործությունները տպագրվել են ժամանակի պարբերական մամուլում՝ «Կյանքի մրուրեն» («Արևելք», «Բյուզանդիոն», 1907), «Բանտի հուշատետրես» («Ազատամարտ», «Եգիպտահայ տարեցույց», 1914-1915) ևն։ Գրել է նաև դրամատիկ, գործեր, հուշագրություններ, դիմաստվերներ, կատարել թարգմանություններ ֆրանսերեն, ռուսերեն, թուրքերեն գրականություններից, մասնակցել է Կ․ Պոլսի մշակութային կյանքին։ 1913 թվականին Սիրունին կազմակերպել է Գրիգոր Զոհրապի, Դանիել Վարուժանի, Սիամանթոյի, Լևոն Շանթի և ուրիշների գրական ասուլիսները, որոնք ամփոփվել են «Գրական ասուլիսներ» վերնագրով վեց հատորների մեջ։ 1914-ին Դանիել Վարուժանի հետ խմբագրել և հրատարակել է «Նավասարդ» տարեգիրքը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմից (1914-1918) հետո մասնակցել է ՀՄԸՄ-ի, «Կոմիտասյան հանձնախումբ»-ի, «Արվեստի տան»,«Հայ տրամաթիք»-ի կազմակերպման աշխատանքներին։
Սիրունին աշխատակցել է ավելի քան 100 անուն հայ, ռումին, և ֆրանսիական թերթերի ու հանդեսների, խմբագրել և հրատարակել է «Երազ» (1906), «Առավոտ» (1910), «Արիամարտ» (1918), «Նոր արշալույս» (1922-1923, 1931), «Նավասարդ» (1923-1926), «Արի» (1924-1928), «Անի» (հանդեսը՝ 1935-1938, տարեգիրքը՝ 1941, 1942-1943, ռում․), «Արազ» (թերթը՝ 1932-1944, տարեգիրքը՝ 1933-1934) և այլ պարբերականներ։ Ռումինիա տեղափոխվելուց հետո սերտ կապեր է հաստատել Ն․ Յորգայի հետ, մշակութային, հասարակական գործունեություն ծավալել ռումինահայության մեջ, նպաստել հայագիտության և արևելագիտության տարածմանը Ռումինիայում։ Երկար տարիներ գրաբար, ժամանակակից հայերեն և թուրքերեն է դասավանդել Արևելյան Եվրոպայի հետազոտությունների և Բալկանյան ինստուտներում, արխիվային բարձրագույն վարժարանում։ Զբաղվել է հայ ժողովրդի պատմության [«Հայ մշակույթի պատմության ժամանակագրություն», 1935-41, ոում․, «Հայաստանը ըստ թուրք, աշխարհագիրներու», 1965, «Թանզիմաթ և հայերը», 1966, «Հայերի ժամանակագրական պատմություն (հնագույն շրջանից մինչև 859)», 1942-1943, ռում․], հայ հին և նոր գրականության («Ռուբեն Զարդարյան», 1925, «Երվանդ Օտյան», 1927, «Մկրտիչ Պեշիկթաշլյան», 1930, «Խրիմյան Հայրիկ», 1934, «Ինչպես որ էին․ Դանիել Վարուժան»,1940, «Կոմիտասին հետ», 1965-1969, «Միսաք Մեծարենց», 1968-1969, «Հովհաննես Թումանյան», 1969 և այլն), ձեռագրագիտության, աղբյուրագիտության, մատենագիտության, հայ թատրոնի, գաղթավայրերի՝ մասնավորապես Ռումինիայի հայ գաղութի պատմության («Ռումինահայ քրոնիկոն», մաս 1-2, 1933-1934, «Նոթեր։ Արճեշ քաղաքեն», 1942, «Պոլիսը և իր դերը», հ․ 1-5, հրտ․ հ․ 1-2, 1965-70 ևն) ուսումնասիրությամբ։ Սիրունին մեծ դեր է կատարել հայ-ռումինական կապերի ամրապնդման գործում։ Իր հրատարակած «Անի» հանդեսում և տարեգրքերում պրոպագանդել է հայ մշակույթը, միաժամանակ ռում․ գրականության ներկայացուցիչներին ներկայացրել հայ ընթերցողին («Միհայիլ Էմինեսկու», 1939, Նիկոլաե Յորկայի հետ», 1972)։ Սիրունին եղել է Ռումինիայի նշանավոր արևելագետներից։ Վ․ Բնըցյանուի հետ հիմնադրել է արևելագետների ընկերությունը (պատվավոր նախագահ՝ 1971 թվականից), ղեկավարել նրա հայագիտական բաժանմունքը, եղել ընկերության պարբերականի՝ «Ստուդիա էտ ակտա օրիենտալիա»-ի («Studia et Acta Orientalia») խմբագիրներից։ Սիրունիի հայտնաբերած և հրատարակած հայկական և թուրքական աղբյուրները նոր լույս են սփռում Ռումինիայի պատմության վրա։ «Թուրքական հրոսակախմբերի անծանոթ մի արշավանք Ռումինիայում 1769 թ․» (1940, ռումիներեն), «Ռումին իշխանները Բ․ Դռան մոտ» (1941, ռումիներեն), «Թուրքական դրամների շրջանառությունը ռումինական երկրներում» (1944, ռումիներեն) և այլն։ Ուշագրավ են նաև նրա «Ռումինական բառեր Տրանսիլվանիայի հայերի բարբառում» (1927), «Ռումինիայի վերաբերյալ նոթեր հայ մի հեղինակի մոտ․ Հ․ Ղուկաս Ինճիճյան» (1928), «Քաղվածքներ Կամենիցի հայերի ժամանակագրությունից (1430-1611)» (մաս 1, 1936) և այլ գործեր։ Սիրունին եղել է ՀՄԸՄ-ի Ռումինիայի շրջանային վարչության նախագահ, «Կոմիտաս» երաժշտական միության, «Ռումինահայ կեդրոնական մատենադարան»-ի, «Հայ մշակույթի տան» և հայ մշակութային մի շարք ընկերակցությունների հիմնադիրներից։ 1965-1971 թվականների ընթացքում 5 անգամ այցելել է Խորհրդային Հայաստան։ Ստորագրել է Հ․ Ճ․ Սիրունի, Շրջիկ և այլն։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ Կատեգորիա:Հայ հայագետներ Կատեգորիա:Հայ արևելագետներ Կատեգորիա:Ռումինահայ արձակագիրներ Կատեգորիա:Ռումինացի պատմաբաններ Կատեգորիա:Ռումինահայ հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ բանասերներ Կատեգորիա:Հայ հրապարակագիրներ Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Խուանա Ինես դե լա Կրուս
Դոնյա Ինես դե Ասբաժե Ռամիրես դե Սանտիլյանա (Juana Inés de Asbaje Ramírez de Santillana), հայտնի որպես Խուանա Ինես դե լա Կրուս  (Juana Inés de la Cruz, ), մեքսիկացի գրող, փիլիսոփա, կոմպոզիտոր և բարոկո ժամանակաշրջանի բանաստեղծ։ Իսպանական ոսկե դարի աջակցությունների շնորհիվ, նա ստացավ «Տասներորդ մուսա» կամ «Ամերիկայի փյունիկ» մականունը:Պատմաբան Ստյուարտ Մյուրեյը նրան անվանում է բոց, որը ծագել է կրոնական ավտորիտարիզմի մոխիրներից։ Սոր Խուանան ապրել է Մեքսիկայի գաղութատիրության ժամանակաշրջանում, նա սկսեց ներդրում կատարել ինչպես վաղ իսպանական գրականության, այնպես էլ իսպանական ոսկե դարի արտասահմանյան գրականության մեջ։ Սկսելով իր ուսումը երիտասարդ տարիքից՝ Սոր Խուանան սահուն տիրապետում էր լատիներենին, նաև գրում էր նահուատլերեն, իր պատանեկության տարիներին փիլիսոփայությամբ  հայտնի դարձավ։
Սոր Խուանան ուսում ստացավ իր սեփական գրադարանում, որը հիմնականում ժառանգել էր իր պապիկից ։ 1667 թվականին միանձնատանը միանալուց հետո, Սոր Խուանան սկսեց գրել պոեզիա և արձակ սեր, ֆեմինիզմ, կրոն, բնապահպանություն թեմաներով ։ Նա իր միանձնուհու կացարանը վերածեց սրահի, ուր այցելում էին Նոր Իսպանիայի կին վերնախավը, ներառյալ Դոնյա Էլեոնորա դել Կարետոն, Մանսերայի  և Դոնյա Մարիա Լուիզա Գոնզագան, Պարեդես դե Նավայի կոմսուհին, երկուսն էլ Նոր Իսպանիայի փոխարքաներ ։ Միսոգինիայի  և տղամարդկանց կեղծավորության վերաբերյալ նրա քննադատությունը հանգեցրեց նրան, որ Պուեբլայի եպիսկոպոսը դատապարտեց նրան ,1964 թվականին նրան ստիպեցին  վաճառել իր գրքերի հավաքածուն և կենտրոնանալ աղքատների բարեգործության վրա ։ Նա մահացավ հաջորդ տարի, հիվանդանալով ժանտախտով, իր քույրերին բուժելիս ։
Հարյուրավոր տարիներ ակադեմիական դիսկուրսից հեռանալուց հետո,Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Օկտավիո Փազը վերահաստատեց Սոր Խուանայի կարևորությունը ժամանակակից ժամանակներում ։ Այժմ գիտնականները Սոր Խուանային նկարագրում են որպես ֆեմինիստ, և նա գաղութատիրություն, կրթության իրավունքներ, կանանց կրոնական իշխանություն թեմաների աշխույժ դիսկուրսի առարկան է։
Կենսագրություն
Դոնյա Ինես դե Ասբաժեն ծնվել է Սան Միգել Նեպանտլայում Մեխիկոյին մոտ:Նա ապօրինի զավակն էր Դոն Պեդրո Մանուել դե Ասուաջե և Վարգաս Մաչուկայի, իսպանացի սպա, ով բնակվում էր Մեխիկոյին մոտ գտնվող Պանոայայում։ Նա մկրտվել է 1651 թվականի դեկտեմբերի 2-ին «Ինես» անունով  (Խուանա 16-ը ավելացվել է միայն նրա մենաստան մտնելուց հետո, մկրտության գլանակների վրա նկարագրված է որպես «Եկեղեցու  դուստր» «Ինես» անունը ստացել է իր մորաքրոջ «Դոնյա Ինես Ռամիրես դե Սանտիլանայի» անունից, ով ժառանգել էր իր անունը տատիկից «Դոնյա Ինես դե Բրենես» ։
Ըստ տեղեկությունների, նրա կենսաբանական հայրը իսպառ բացակայել է նրա կյանքից։ Այնուամենայնիվ, իր մայրական պապիկի շնորհիվ, Ինեսը իր ազգականների հետ, Պանոայայի կալվածքում ունեցավ հարմարավետ կյանք ։
Իր մանկության տարիներին Ինեսը հաճախ էր թաքնվում կացարանի մատուռում, որպեսզի հարակից գրադարանից կարդա իր պապիկի գրքերը, ինչը աղջիկներին արգելված էր:Մինչև երեք տարեկանը նա սովորեց կարդալ և գրել լատիներեն։ Մինչև հինգ տարեկան նա կարողանում էր հաշվարկ անել։ Ութ տարեկանում նա բանաստեղծություն գրեց հաղորդության մասին Մինչև դեռահասության տարիք Ինեսը տիրապետում էր հունական տրամաբանությանը, տասներեք տարեկանում Ինեսը սովորեցնում էր լատիներեն երեխաներին։ Նա նաև սովորեց ացտեկական նահուատլ լեզուն և գրեց մի քանի բանաստեղծություն  այդ լեզվով ։
1664 թվականին, 16 տարեկանում Ինեսին ուղարկեցին Մեքսիկա ապրելու։ Նա նույնիսկ իր մայրիկից թույլտվություն խնդրեց դառնալ արական սեռի ուսանող, որպեսզի կարողանա ընդունվել համալսարան։ Առանց ֆորմալ կրթության, Խուանան շարունակեց իր ուսումը մասնավոր։ Նրա ընտանիքի ազդեցիկ դիրքի շնորհիվ նա ստացավ սպասավորի պաշտոն գաղութատիրական փոխարքայի արքունիքում, որտեղ նա գտնվում էր Իտալիայի ամենանշանավոր ընտանիքներից մեկի փոխարքայի կնոջ՝ Դոննա Էլեոնորա դել Կարետոյի, խնամակալության ներքո։ Փոխարքա Մարկիզ դե Մանսերան, ցանկանալով ստուգել 17-ամյա երիտասարդի ուսումն ու խելքը, մի քանի աստվածաբանների, իրավաբանների, փիլիսոփաների և բանաստեղծների հրավիրեց հանդիպման, որի ընթացքում նա ստիպված էր անպատրաստ պատասխանել բազմաթիվ հարցերի և բացատրել  տարբեր գիտական և գրական առարկաների մի քանի դժվար կետեր։ Այն ձևը, որով նա արդարացնում էր իրեն, ապշեցնում էր  բոլոր ներկաներին և մեծապես բարձրացնում  նրա հեղինակությունը։ Նա իր գրական նվաճումների շնորհիվ  համբավ ձեռք բերեց  Նոր Իսպանիայում։ Նա շատ էր հիանում փոխարքայական դատարանում, և նա մի քանի ամուսնության առաջարկներ ստացավ, որոնք նա մերժեց ։
Կրոնական կյանք և անվանափոխություն
Ավելի վաղ, Սոր Խուանան վանքում ընկերացավ գիտակից Դոն Կառլոս դե Սիգյունզա և Գոնգորայի հետ, ով այցելում էր   նրան մենաստանի դահլիճ։ Նա մնաց 1669 թվականից մինչև իր մահը  Մեխիկոյում գտնվող Սանտա Պաուլայի մենաստանում։  Այնտեղ սովորեց, գրեց և հավաքեց գրքերի մեծ գրադարան:Նոր Իսպանիայի փոխարքաները  դարձան նրա հովանավորները, նրանք աջակցեցին նրան և հրատարակեցին նրա գործերը Իսպանիայում ։ Նա իր բանաստեղծություններից մի քանիսը նվիրեց հովանավոր Մարիա Լուիզա Մանրիկե դե Լարա Գոնզագայի՝ Վեսպասիանո Գոնզագայի, Դուկա դի Գուաստալայի, 9-րդ կոմսուհի Պարեդեսի դստեր նկարներին։
1690 թվականի նոյեմբերին Պուեբլայի եպիսկոպոս Մանուել Ֆերնանդես դե Սանտա Կրուսը՝ Սոր Ֆիլոտեա կեղծանունով, հրապարակեց Սոր Խուանայի քննադատությունը պորտուգալացի քարոզիչ հայր Անտոնիո Վիեյրայի 40-ամյա քարոզի վերաբերյալ ։ Չնայած Սոր Խուանայի մտադրությունները թողնված են մեկնաբանության, շատ գիտնականներ նախընտրել են մեկնաբանել աշխատանքը որպես կրոնական իշխանության հիերարխիկ կառուցվածքի մարտահրավեր։ Նա հրապարակեց իր քննադատությունները, որպեսզի դրանք օգտագործի  քահանայի դեմ, և թեև համաձայն էր նրա քննադատություններին, նա կարծում էր, որ որպես կին, նա պետք է նվիրվի աղոթքին և հրաժարվի իր գրություններից ։
Ի պատասխան իր քննադատներին՝ Սոր Խուանան նամակ գրեց, որտեղ նա պաշտպանում էր կանանց ֆորմալ կրթություն ստանալու իրավունքը ։ Սոր Խուանան պնդում էր, որ կանանց, հատկապես տարեց կանանց, հեղինակավոր պաշտոններում դնելով, կանայք կարող են կրթել այլ կանանց։ Արդյունքում, Սոր Խուանան պնդում էր, որ այս պրակտիկան կարող է նաև խուսափել պոտենցիալ վտանգավոր իրավիճակներից, որոնք ներառում են տղամարդ ուսուցիչներին ինտիմ միջավայրում երիտասարդ կին ուսանողների հետ ։ 1691 թվականին նրան նկատողություն արեցին և հրամայեցին դադարեցնել գրելը մասնավոր նամակի բացահայտումից հետո, որտեղ նա գրում էր կանանց կրթության իրավունքի մասին։
Առաջին երազը
Առաջին երազը երկար փիլիսոփայական և նկարագրական ստեղծագործություն, բանաստեղծություն, որը միավորում է 7 և 11 վանկերի տողերը, «զբաղված է գիշերվա ստվերով, որի տակ մարդը քնում է լռության մեջ, որտեղ գիշերային ու ցերեկային կենդանիներն են մասնակցում» ։ Մարդու մարմինը դադարեցնում է իր սովորական գործողությունները, որոնք նկարագրված են ֆիզիոլոգիական և խորհրդանշական տերմիններով՝ ավարտվելով երևակայությամբ՝ որպես պատկեր արտացոլող սարքի՝ փարոսի գործունեությամբ։ Այս պահից սկսած նրա հոգին երազի մեջ սեփական ինտելեկտի գագաթին իրեն ազատ է տեսնում, այլ կերպ ասած՝ սեփական բուրգանման լեռան գագաթին, որը լուսավոր է և  ուղղված է Աստծուն ։
Դրամա
Բացի երկու կատակերգություններից (Ցանկությունների տուն և Սերը միայն լաբիրինթոս է), Սոր Խուանան համարվում է որպես Ագուստինի կատակերգության հնարավոր ավարտի հեղինակ։ 1990-ականներին Գիլերմո Շմիդհուբերը  թողարկեց կատակերգությունը, որն այլ ավարտ էր պարունակում։ Նա ասաց, որ այդ հազար բառերը գրել են Սոր Խուանայի կողմից։ Որոշ գրականագետներ, ինչպիսիք են Օկտավիո Պազը, Ջորջինա Սաբատ-Ռիվերսը և Լուիս Լեալը, ընդունել են Սոր Խուանային որպես համահեղինակ, իսկ մյուսները, ինչպիսիք են Անտոնիո Ալատորեն և Խոսե Պասկուալ Բուքսոն, հերքել են այն ։
Գիտնականները քննարկում են Խուանայի կատակերգությունների իմաստը։ Ջուլի Գրիր Ջոնսոնը նկարագրում է, թե ինչպես է Խուանան բողոքել սեռերի միջև խիստ սահմանված հարաբերությունների դեմ՝ իր լիամետրաժ կատակերգությունների և հումորի միջոցով։ Նա պնդում է, որ Խուանան գիտակցում էր կանանց բացասական տեսակետը կատակերգության մեջ, որը նախատեսված էր կանանց հաշվին տղամարդկանց գերազանցությունը պահպանելու համար։ Ճանաչելով ծիծաղի ուժը՝ Խուանան յուրացրեց հումորի նպատակը և օգտագործեց այն որպես սոցիալապես ընդունելի միջոց, որի միջոցով կասկածի տակ էր դնում տղամարդկանց և կանանց պատկերացումները։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մեքսիկացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Մեքսիկացի գրողներ Կատեգորիա:Մեքսիկացի դրամատուրգներ Կատեգորիա:Ժանտախտից մահացածներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Շչերբինինո (գյուղ, Դորոգոբուժսկի շրջան)
Շչերբինինո (Щербинино), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Դորոգոբուժսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 0 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Դորոգոբուժսկի շրջանի բնակավայրեր
Նիկոս Սամփսոն
Նիկոս Սամփսոն (Νίκος Σαμψών, ), կիպրոսցի քացաքական և պետական գործիչ, լրագրող, Կիպրոսի նախկին նախագահ (1974)։
Կենսագրություն
Իսկական ազգանունը Գեորգիադիս է․ «The Cyprus Times» թերթում որպես լուսանկարիչ աշխատելուց հետո նա իր ազգանունը փոխել է։ ԷՕԿԱ կազմակերպությանն անդամակցելուց հետո նա օգտագործել է այդ կեղծանունը։ Սամփսոնը եղել է Մեծ Բրիտանիայից Կիպրոսի անկախության համար պարտիզանական պայքարի առաջնորդներից մեկը, ակտիվ մասնակցել է զինված բախումներին, ինչպես նաև  գրել է թերթում։ Այդ գործողությունների համար Սամփսոնը ձերբակալվել է և դատապարտվել մահվան, սակայն որոշ ժամանակ անց նրա դատավճիռը փոխվել է ցմահ ազատազրկման, որը նա անցկացրել է Մեծ Բրիտանիայում, ընդամենը մեկուկես տարի։
1959 թվականին՝ Լոնդոնի համաձայնագրերը ստորագրվելուց հետո Սամփսոնն ազատ է արձակվել։ Ըստ այդ համաձայագրերի Կիպրոսն ինքնավարություն էր ստանում։ 1960 թվականի օգոստոսին Կիպրոսի անկախացումից հետո Սամփսոնը մեկնել է Հունաստան, այնտեղից էլ Կիպրոս։ Կղզում նրան դիմավորել են որպես ազգային հերոս։
1960 թվականին նա հիմնադրել է և սկսել խմբագրել ազգայնական «Μάχη» թերթը, իսկ 1963 թվականի վերջին հույն և թուրքական համայնքների միջև բախումներին նա ակտիվորեն մասնակցություն է ունեցել։
1970 թվականին Սամփսոնը Առաջադիմական կուսակցությունից ընտրվել է Կիպրոսի խորհրդարանի անդամ, իսկ 1971 թվականին՝ ԷՕԿԱ կազմակերպության առաջնորդ Գեորգիոս Գրիվասի կղզի վերադառնալուց հետո։ Կազմակերպությունը պաշտպանում էր Էնոզիս շարժման շահերը՝ Կիպրոսի միավորումը Հունաստանի հետ, որն ակտիվորեն աջակցվում էր այդ ժամանակ Հունաստանում իշխող խունտայի կողմից։
Ռազմական հեղաշրջում
1974 թվականի հուլիսի 15-ին կղզու հունական ստորաբաժանումների աջակցությամբ Կիպրոսի ախագահ Մակարիոսը տապալվել է և վտարվել երկրից, իսկ Սամփսոնը հռչակվել է նրա իրավահաջորդը։ Դրանից հետո Թուրքիան կիպրոսցի թուրքերի պաշտպանության պատրվակով ներխուժել է կղզի և գրավել նրա տարածքի մեկ երրորդը՝ ներառյալ Ֆամագուստան և մայրաքաղաք Նիկոսիայի մի մասը ։ Հուլիսի 23-ին Սամփսոնը ստիպված հրաժարական է տվել և լիազորությունները փոխանցել խորհրդարանի նախագահ Գլաֆկոս Կլերիդեսին։
1976 թվականին Սամփսոնը դատապարտվել է 20 տարվա ազատազրկման պետական՝ դավաճանության համար։ 1979 թվականին նա բուժման նպատակով մեկնել է Ֆրանսիա, որտեղ մնացել է մինչև 1990 թվականը։ 1992 թվականին հայրենիք վերադառնալուն պես նա ազատ է արձակվել և զբաղվել թերթի բիզնեսով։
Սամփսոնը մահացել է 2001 թվականին քաղցկեղից ։
Գրականություն
Կատեգորիա:20-րդ դարի լրագրողներ Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ Կատեգորիա:Կիպրոսի նախագահներ Կատեգորիա:Քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Պետական գործիչներ
Մայքլ Հակոբ Հակոբյան
Մայքլ Հակոբ Հակոբյան (J. Michael Hagopian, ), ամերիկահայ ռեժիսոր և գրող, Հայոց ցեղասպանության վերապրող։
Կենսագրություն
1915 թվականին մանկահասակ Հակոբյանը փրկվել է՝ թուրք զինվորներից թփի մեջ պահվելով ։ Այնուհետև նա և մայրը փախել են Ֆրեզնո։ Հարվարդի համալսարանում Հակոբյանը պաշտպանել է միջազգային հարաբերությունների գծով դոկտորական։
Որպես ֆիլմերի հեղինակ՝ նա երկու Emmy մրցանակներ է ստացել Հայոց ցեղասպանության վկաների մասին The Forgotten Genocide ֆիլմի համար, որն առաջին լիամետրաժ ֆիլմն էր Եղեռնի թեմայով, և ներառում էր Հակոբյանի քսան տարվա տքնաջան աշխատանքը։
1979 թվականին հիմնել է Հայկական ֆիլմերի հիմնադրամը, որը հավաքագրում է Եղեռնի զոհերի դոկումենտալ պատմությունները։ 2008 թվականին իննսունհինգամյա Հակոբյանը թողարկեց «Երբ Եփրատը կարմիր է դառնում» իր յոթանասուներորդ ֆիլմը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության ականատեսներ Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում Կատեգորիա:Ամերիկահայեր Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ում օսմանյան ներգաղթյալներ Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանությունից փրկվածներ Կատեգորիա:Անձինք Խարբերդից Կատեգորիա:Ամերիկահայ գրողներ
(8175) Բոերհաավե
(8175) Բոերհաավե (Boerhaave), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1991 թվականի նոյեմբերի 2-ին Էրիկ Էլստի կողմից Լա Սիլյայում ։
1191
Մահեր
Կատեգորիա:1191 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Լուսյա Միխայելյանց
Լուսյա (Լուսիկ) Միքայելի Միխայելյանց, հայ սրտաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1979), պրոֆեսոր (1980): ՀՀ թերապևտների ընկերության նախագահ (1992-1997):
Կենսագրություն
Լյուսյա Միխայելյանցը ծնվել է 1938 թվականի օգոստոսի 4-ին, Խաբարովսկ քաղաքում։ 1963 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1963 թվականից աշխատում է Երևանի բժշկական ինստիտուտում, 1970 թվականից՝ մի շարք կլինիկաների ղեկավար, 1997-2000 թվականներին՝ ՀՀ կենտրոնական զինվորական հոսպիտալի սրտաբան, կենտրոնի պետ ։
Աշխատանքները վերաբերում են էլեկտրասրտագրությանը և սրտի իշեմիկ հիվանդությանը, հիմնել է նոր՝ դինամիկ էլեկտրասրտագրությունը։ Տարբեր սեռերի ու հասակների առողջների և հիվանդների էլեկտրասրտագրերի քանակական բնութագրերի նրա մշակած վերլուծության շնորհիվ հնարավոր է որոշել ոչ միայն ինֆարկտային օջախի մեծությունը, այլև հետևել հարինֆարկտային հատվածներում տեղի ունեցող փոփոխություններին ։ Համահեղինակ է «Ներքին հիվանդությունների դասագրքի» (մաս 1-2, 1988) ։
Կեյսուկե Հոնդա
Կեյսուկե Հոնդա, ճապոնացի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։ Հանդես է գալիս լիտվական «Սուդուվա» ակումբում և Ճապոնիայի ազգային հավաքականում։ 2011 թվականի Ասիայի Գավաթի հաղթող և լավագույն խաղացող։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Միլանի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:1986 ծնունդներ Կատեգորիա:Հունիսի 13 ծնունդներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:2018 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության մասնակիցներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Արամայիս Եսոյան
Արամայիս Մյասնիկի Եսոյան, հայ ճարտարագետ-մեխանիկ, տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (2007), պրոֆեսոր (2009)։
Սոլ մաժոր
Սոլ մաժորը լադի տոնայնություններից մեկն է։ Այն ունի ընդամենը մեկ նշան՝ ֆա դիեզ (իր յոթերորդ աստիճանը)։ Սոլ մաժորի գերմանական անվանումն է G dur, ֆրանսիականը՝ sol majeur, և անգլիականը՝G major։ Իր զուգահեռ մինոր տոնայնությունը մի մինորն է, համանունը՝ սոլ մինորը (երկու բեմոլ՝ սի բեմոլ և մի բեմոլ), սուբդոմինանտան դոն է, իսկ դոմինանտան՝ ռեն։ Սոլ մաժորը կազմված է հետևյալ նոտաներից՝ սոլ-լյա-սի-դո-ռե-մի-ֆա դիեզ-սոլ-ֆա դիեզ-մի-ռե-դո-սի-լյա-սոլ։ Մաժոր եռահնչյունը՝ սոլ-սի-ռե, դուբդոմինանտային եռահնչյունը՝ դո-մի-սոլ, իսկ դոմինանտային եռահնչյունը՝ ռե-ֆա դիեզ-լյա։ Դոմինանտային սեպտակորդը կառուցված է հետևյալ նոտաներից՝ ռե-ֆա դիեզ-լյա -դո։ Սոլ մաժորը առաջին դիեզ պարունակող տոնայնությունն է։ Այս տոնայնության մեջ գրված հայտնի ստեղծագործություններից են Լյուդվիգ վան Բեթհովենի 4-րդ դաշնամուրային կոնցերտը, Անտոնին Դվորժակի 8-րդ սիմֆոնիան, Գուստավ Մալերի 4-րդ սիմֆոնիան, Մորիս Ռավելի սոլ մաժոր կոնցերտը դաշնամուրի և նվագախմբի համար և այլ ստեղծագործություններ։ Սոլ մաժորին հաջորդող տոնայնությունը ռե մաժորն է, որն ունի երկու նշան՝ ֆա դիեզ և դո դիեզ։
Արամայիս Եսոյան
Կենսագրություն
Արամայիս Եսոյանը ծնվել է 1962 թվականի մայիսի 15-ին Փոքր Խանչալի գյուղում (այժմ՝Վրաստանի Նինոծմինդայի շրջանում)։ 1984 թվականին ավարտել է Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտը։ 1984-1996 թվականներին աշխատել է Հայաստանի Աշոցքի շրջանում (այժմ՝ Շիրակի մարզում) նորոգման արհեստանոցի վարիչ, գյուղվարչությունում՝ գլխավոր ճարտարագետ-պետտեխհսկիչ, 1997-2008 թվականներին՝ ՀԱԱՀ-ում։ 2008 թվականին դարձել է գյուղատնտեսական մեքենաների ամբիոնի վարիչ։
Սոլ մաժոր
Կատեգորիա:Մաժոր տոնայնություններ Կատեգորիա:Երաժշտական համակարգ Կատեգորիա:Երաժշտություն Կատեգորիա:Երաժշտական եզրույթներ
Արամայիս Եսոյան
Աշխատություններ
Աշխատանքները վերաբերում են գյուղատնտեսական մեքենաների կառուցվածքի կատարելագործման, դրանց տեխնոլոգիական ցուցանիշների բարելավման և հողի մեքենայական դեգրադացիայի կանխարգելման հիմնահարցերին։
Գրանդ Ժատ
Գրանդ Ժատ (Île de la Jatte), կղզի Սեն գետի վրա, մոտավորապես երկու կիլոմետր երկարությամբ, տեղակայված է Օ դը Սեն դեպարտամենտում, մի կողմից եզերվում է Նյոյի սյուր Սեն և Լևալլուա Պերե համայնքներով, մյուս կողվից` Կուրբեվուա համայնքով։ Կղզու հարավային մասն պատկանում է Նյոյի սյուր Սեն համայնքին, իսկ հյուսիսայինը` Լևալլուա Պերեին։
Աշխարհագրություն և պատմություն
Գրանտ Ժատ կղզին հատվում է երկու կամուրջներով` Լուվալուի կամուրջը հյուսիսային հատվածում և Կուրբեվուայի կամուրջը մեջտեղում։ Նախկինում Ժատ կղզում կառուցված է եղել բնակելի թաղամաս։ Կղզում կան նաև քաղաքային այգիներ, որոնցից, օրինակ, Սիրո տաճարը գտնվում է հարավում և կապված է աջ ափի հետ անցումով, իսկ Ժատ կղզու այգին գտնվում է կղզու հյուսիսային ծայրամասում ` անտառահատման ենթակա տարածքի ու Սենա թանգարանի հետ միասին։ Ժատ կղզին համարվում է ամենաթանկ և պերճաշուք վայրերից մեկը Փարիզում: Հայտնի է նաև որպես փարիզյան շատ հայտնի մարդկանց նստավայր։ Այստեղ ապրել է Նիկոլա Սարկոզին իր նախկին կնոջ հետ։ Շատ հայտնի դերասաններ, երգիչներ, լրագրողներ ապրում են կղզում։
Արտացոլումն արվեստում
Տարբեր նկարիչներ պատկերել են կղզին իրենց կտավներում ։
Այն հայտնի է դարձել Ժորժ Սյորայի «Կիրակնօրյա կեսօրը Գրանդ Ժատ կղզում» նկարի միջոցով, որը նկարիչն ավարտել է 1886 թվականին մայիսին և որն այժմ գտնվում է Չիկագոյի արվեստի ինստիտուտում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սենի կղզիներ Կատեգորիա:Փարիզի կղզիներ
1190
Դեպքեր
Կատեգորիա:1190 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Ծովինար (գյուղ)
Ծովինար, վարչատարածքային միավոր Գեղարքունիքի մարզում։ Ծովինարի գյուղատարածքը ձգվում է Սևանա լճի հարավային ափամերձ գոտում, լճից մոտավորապես 2 կմ հեռավորության վրա, Վարդենիս տանող ճանապարհի մոտ, Երևանից՝ 145 կմ, Մարտունուց՝ 15 կմ հարավ-արևելք։ Գյուղը զբաղեցնում է շուրջ 4 կմ2 տարածք, բնակչությունը 2005 թ. դեկտեմբերի տվյալներով կազմում է 5104 մարդ։ Ծովինարի բնակատեղը ծովի մակարդակից բարձր է ավելի քան 2000 մետրով։
Բնակչություն
Ծովինարի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
Պատմություն
Ծովինարի տարածքը հին ժամանակներում մտնում էր Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Գեղարքունիք գավառի մեջ։ Պատմական տարբեր շրջաներում այն Մարտունու տարածքի կազմում մտած եղել է Այրարատ նահանգի մեջ։
9-11-րդ դարերում Սևանի ավազանի վարչական կենտրոն եղել է Կոթ գյուղը, որը համընկնում է ներկայիս ներքին Գետաշեն գյուղի հետ։ Պատմական Կոթ գյուղն ընկած է եղել Դվին-Պարտավ առևտրական ճանապարհի վրա, խաղացել է Գեղամա երկրի առևտրական կենտրոնի դեր, ապրել զգալի զարգացում, առանձնապես նշանակալից դեր է ունեցել ձկնորսությունը։ Ծովինարը կապված է եղել Կոթի հետ, մյուս կողմից էլ ընկած լինելով Կոթ-Վարդենիս առևտրական ճանապարհի վրա, անկասկած մասնակից է եղել ժամանակի սոցիալ-տնտեսական անցուդարձին, ապրել ժամանակի չափանիշներով առաջխաղացում, ընդարձակվել, ընդգրկել մեծ քանակի բնակչություն։
9-13-րդ դարերում գյուղի տարածքը նվաճվել է սելջուկ-թուրքերի կողմից և կազմվել նրանց տիրապետության մի մասը։ Հետագա դարերում ենթարկվել է թուրք-պարսկական նվաճողների ասպատակություններին։ 1828 թ.-ին Ռուսաստանի և Պարսկաստանի միջև կնքված Թուրքմենչայի հայտնի պայմանագրով Արևելյան Հայաստանը Ռուսաստանին միանալուց հետո Ծովինարը Գեղարքունիք գավառի կազմով մտել է Երևանի նահանգի մեջ։
Գյուղի տարածքում չեն պահպանվել ավելի վաղ շրջանի հնագույն մարդկանց բնակատեղի հետքեր, բացառությամբ Ռուսա I-ի կառուցած Թեյշեբա՝ աստծո քաղաք (VIII դար մ.թ.ա) բերդ-ամրոցի ավերակների, բայց կան որոշակի տվյալներ, որոնք հաստատում են Ծովինարի տարածքի հնագույն բնակատեղի լինելու փաստը։ Գրավոր հին հիշատակությունը Ծովինարի՝ որպես պատմական բնակատեղի մասին, տալիս է Հայկական Արարատյան թագավորության գահակալ Ռուսա I-ի մ.թ.ա.VIII դարում թողած արձանագրությունը։
1555 թ.-ին ավարտվում է Հայաստանի նվաճման համար մղվող թուրք-պարսկական պատերազմների առաջին շարանը և կնքվում է ժամանակավոր բնույթի հաշտություն, որի համաձայն Հայաստանն առաջին անգամ բաժանվում է Թուրքիայի և Պարսկաստանի միջև։ Բաժանման սահմանագիծը ճանաչվում է Հայկական պար լեռնաշղթան։ Պարսկաստանին անվանում են Շիրակը, Արարատյան դաշտը, Գուգարքը, Սյունիքը և Վասպուրականի արևելյան գավառները։ Սևանա ավազանում հաստատվում է Պարսկական իշխանություն։
1578 թ. Թուրքիան նորից պատերազմ է սկսում Պարսկաստանի դեմ, որն ավարտվում է 1590 թ. Պարսկաստանի համար ծանր պայմաններով։ Կնքված հաշտության համաձայն Հայաստանը, Վրաստանը, Աղվանքը և Ատրպատականը անցնում են Թուրքիային։ Դրանով էլ ավարտվում է թուրք-պարսկական պատերազմների երկրորդ շրջանը։ Պարսկաստանի նոր գահակալ Շահ Աբաս I-ը 1603 թ.-ին նորից գործի դրեց զենքը, սկսվեց թուրք-պարսկական պատերազմի երրորդ շրջանը, որն ընդհատումներով շարունակվեց մինչև 1639 թ.։ Այս պատերազմն ամենածանր ու ամենաողբերգականն է եղել հայ ժողովրդի համար։ Տեղի է ունեցել ամենասարսափելին, հայերի մասսայական բռնագաղթեցում, հայրենազրկում, երկրի հետագա պաշտպանության ջլատում։ Շահ-Աբաս I-ը գրավում է Երևանը 1604 թ.-ին, անցնում Արարատյան դաշտի և մերձակա շրջանների հայ բնակչության բռնի գաղտեցման դեպի Պարսկաստան։ Պասկական գահակալը ձգտում էր ամայացնել գրաված շրջանները, բնակիչներին դատապարտել մշտական բնակության Պարսկաստանում։ Տեղահանվեցին ու Պարսկաստան քշվեցին հարյուր հազարավոր հայեր։ Իր հնամենի ժողովրդի ստվար զանգվածից զրկվեց նաև Սևանա ավազանը, հայազրրկվեցին շատ բնակավայրեր, նոսրացավ երկրի բնակչությունը, ընկավ նրա հետագա պաշտպանության ուժը։ Հովհաննես Թումանյանը դառնությամբ պիտի նկարագրեր գաղթի տեսարանները, Ռափայել Պատկանյանն էլ գրել «Արաքսի արտասուքը»։
1639 թ. Կասրի–Շիրինի հաշտության պայմանագրով Հայաստանն երկրորդ անգամ է բաժանվում Թուրքիայի և Պարսկաստանի միջև։ Պարսկաստանին անցնում են Գուգարքը, Շիրակի և Արշարունիքի մի մասը, Այրարատյան դաշտն իրեն հարակից գավառներով, Սյունիքը, Արցախը և Վասպուրականի արևելյան մասը։ Հին Ծովինարի բնակչության մեծ մասը նույնպես զոհ մնաց Շահ–Աբասի գաղթին։ Գյուղի վերջին մոհիկանները լքել են հայրենի օջախները 18–րդ դարի սկզբներին։ Ծովինարի տարածքում թուրք, քուրդ ու պարսիկ նստակյաց ցեղեր բնակություն չեն հաստատել, բայց սարվորական կյանքով, արոտավայրից արոտավայր եկել ու անցել են՝ խառնված իրենց ոչխարների հոտերին։ Հիմնականում եկել են գարնանը, գնացել են ուշ աշնանը։ Նույն կերպ է գյուղատարածքում հայտնվել քեօլանի կոչվող թուրքական ցեղախումբը, որն ըստ Մեսրոպ Սմբատյանցի տարածքում կատարած ուսումնասիրությունների կոտորվել է լեզգիների կողմից։ Նոր Ծովինարի հիմնադրման հարցի լուսաբանումը վերստին պահանջում է որոշակի նյութեր քաղել պատմական այն իրադարձություններից, որոնք կապված են 1826-1828 թվականների ռուս–պարսկական և 1828-1829 թվականների ռուս–թուրքական պատերազմների հետ։
Կովկասյան ռազմաճակատում այս անգամ էլ պատերազմի գլխավոր թատերաբեմը Հայաստանն էր։ Ինչպես միշտ այս շրջանում էլ հայ ժողովուրդը ռուսական զենքի հաղթանակի հետ էր կապում իր ազատագրությունը թե՛ օսմանյան, թե՛ պարսկական դեսպոտիզմից։ Ավելին, քան երբեք, լայն ծավալում ստացավ ժողովրդական շարժումն, որի արդյունքում ձևավորվող հայկական կամավորական ջոկատները թե՛ ռուսական զորամիավորումների շարքերում, թե՛ մեկուսի, մեծ դերակատարում ունեցան ռազմաճակատի բոլոր հատվածներում ռուսական զենքը փառքով պսակելու գործում։ Փոքրաթիվ ուժերով Շուշիի ինքնապաշտպանության հերոսամարտն Աբաս Միրզայի 60 հազարանոց բանակի դեմ հայ և ռուս ժողովուրդների անկոտրում կամքի դրսևորումն է, ռազմական արվեստի եզակի նմուշ։ Ընդառաջ գնալով ազգային ոգու զարթոնքին՝ հայոց ազգային գաղափարախոսության մտավորական ուժերը գործի դրեցին ազգի ներուժի գաղափարական, մարդկային և նյութական ռեսուրսները պատմական պահը լիարժեք օգտագործելու և իրենց դարավոր երազանքն իրականացնելու համար։ Ռուս–պարսկական պատերազմի առաջին օրերին ահազանգի նման հայոց աշխարհի վրա հնչեց Հայրապետ Ներսես Աշտարակեցու կոչը.
Պատերազմում ծավալված հայոց աշխարհի չքնաղ Շուշիի արցախյան բնակչության հերոսական պաշտպանությունը,խլի–Ղարաքիլիսայի, Ջիվանբուլաղի, Օշականի ու Երևանի հերոսամարտերում հայ քաջորդիների սխրանքներն արագացրին պարսիկ խաների բռնակալական իշխանության վախճանը Արևելյան Հայաստանում։ Հիրավի ճշմարիտ է, փոքր ժողովուրդների ճակատագրում պատմական պահեր կան, որոնց նրանց հազարամյակների տարեգրությունից ջնջել չի լինի։ Այդպիսի պահերը վերածվում են ազգային սուրբ տոների ու դառնում ազգային երաժշտություն, հպարտություն, հոգեբանություն ու կերտվածք։ 1827 թ. հոկտեմբերի 1–ին գեներալ Պասկևիչը մտավ Երևան հայ ժողովուրդը աղ ու հացով դիմավորեց նրա մուտքը։ 1828 թ. փետրվարի 10-ին Թավրիզ քաղաքի մոտ գտնվող Թուրքմենչայ գյուղում ստորագրվում է ռուս–պարսկական հաշտության պայմանագիրը։ Ռուսաստանի կողմից այն ստորագրում է Ի.Պասկևիչը, իսկ Պարսկաստանի կողմից թագաժառանգ Աբաս Միրզան։ Պայմանագրի հանգուցային հարցն Արևելյան Հայաստանի միացումն էր Ռուսաստանին, պատմական մի ակտ, որի մեջ պետք է տեսնել հայ ժողովրդի փրկությունը։ Դրանից շատ չանցած Ռուսաստանի առաջ Կովկասյան ռազմաճակատում ծնկի եկավ Թուրքիան և 1829 թ սեպտեմբերի 2–ին Ադրիանապոլիս քաղաքում ստորագրվում է ռուս–թուրքական պայմանագիրը։ Ադրիանապոլսի պայմանագիրն ազատություն չի բերում արևմտահայերին։ Եվրոպական մեծ տերությունների ճնշման տակ, որոնք չէին ուզում Ռուսաստանի հզորացումը Թուրքիայի հաշվին, Արևմտյան Հայաստանը վերստին մնում է թուրքական հպատակության տակ։ Արևմտահայությունն, որն այդքան արյուն էր հեղեղել ու իր արյան գնով վառ հույսեր կապել ռուսների օգնությամբ ազատություն ստանալ, ապերախտ Եվրոպայի թուրքամետ հորջորջանքների պատճառով նորից հանձնվեց թուրք բարբարոսների դաժան զնդանին։ Հայերի համար Ռուսաստանն արեց այն ինչ կարողացավ, մեկ անգամ ևս հաստատվեց երկուստեք բարեկամության անշրջելիության որդեգրած սկզբունքը։ Թուրքմենչայի պայմանագրի 15-րդ հոդվածը մեկ տարվա, Ադրիանապոլսի պայմանագրի 13-րդ հոդվածը 1.5 տարվա ժամանակահատվածում թույլատրում է հայերին իրենց շարժական գուլքով անարգել գաղթել ռուսական տիրապետության սահմանները։ Պարսկաստանից 45 հազար, իսկ Արևմտյան Հայաստանի տարբեր շրջաններից շուրջ 100 հազար հայեր գաղթեցին և վերահաստատվեցին ռուսական սահմաններում։ Ալաշկերտի, Վանի, Կարինի, Իգդիր տարածքներից 600 ընտանիք, շուրջ 5000 մարդ բնակություն է հաստատում ներկայիս Մարտունու տարածաշրջանում։ Հենց այս շրջանում էլ հիմնադրվում է նոր Ծովինարը։ Դա 1830 թվականն էր։ Առաջին եկվորների խումբը մուտք է գործել տարածք մայիսի 15-ին։ Ծովինարի ներկայիս բնակչության մեծ մասի պատմական հայրենիքն Արևմտյան Հայաստանի Ալաշկերտ շրջանն է՝ առավել ծավալի ընդգրկումով Յոնջալու գյուղը։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի բնակավայրեր Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գյուղեր
Մորկիոյի համախտանիշ
Մորկիոյի համախտանիշ, հայտնի է որպես IV տիպի մուկոպոլիսախարիդոզ (MPS IV), հազվադեպ հանդիպող նյութափոխանակային խանգարում է, որի դեպքում օրգանիզմը չի կարողանում մշակել ածխաջրերի որոշ տեսակներ, որոնք կոչվում են գլիկոզամինոգլիկաններ (GAGs, մուկոպոլիսախարիդներ)։ Մորկիոյի համախտանիշի ժամանակ մարմնում կուտակվող հատուկ գլիկոզամինոգլիկանը կերատան սուլֆատն է։ Այս բնածին արատը, որն աուտոսոմ ռեցեսիվ հիվանդություն  է, լիզոսոմալ պահեստավորման խանգարման տեսակ է։ Մարմնի տարբեր մասերում գլիկոզամինոգլիկանների կուտակումն առաջացնում է տարբեր օրգան համակարգերի ախտանիշներ ։ ԱՄՆ-ում Մորկիոյի համախտանիշով հիվանդացության մակարդակը գնահատվում է  1։ 200.000-ից մինչև 1։ 300.000 կենդանի ծնվածներից ։
Նշաններ և ախտանիշներ
Մարմնի աճը դանդաղում է և հաճախ դադարում մոտ 8 տարեկանում։ Կմախքային խանգարումները ներառում են զանգակաձև կրծքավանդակը, ողնաշարի հարթեցումը կամ թեքումը, երկար ոսկրերի կրճատումը և ազդրերի, ծնկների, կոճերի, դաստակների դիսպլազիան։ Գլխի և պարանոցի միջև կապը կայունացնող ոսկրերը կարող են լինել ձևախախտված (օդոնտոիդ հիպոպլազիա), այս դեպքերում կատարում են վիրաբուժական միջամտություն, որը կոչվում է ողնաշարի պարանոցային ոսկրերի միացում։ Հաճախակի են նաև շնչառական անբավարարությունը, հոդերի կոշտացումը և սրտային հիվանդությունները։ Մորկիոյի համախտանիշի ավելի ծանր ձևն ունեցող երեխաները չեն կարող ապրել մինչև 20-30 տարի։
Մորկիոյի համախտանիշի լրացուցիչ նշաններն և ախտանիշներն են՝ ցածր հասակ, սկոլիոզ, կիֆոզ, գերշարժուն հոդեր, վերջույթների ձևախախտում, ողնաշարի ձևախախտում, հեպատոմեգալիա, լսողության, տեսողության և սրտային խնդիրներ ։
Պատճառ
Մորկիոյի համախտանիշը ժառանգվում է աուտոսոմ ռեցեսիվ։ Յուրաքանչյուր մարդ ունի կերատան սուլֆատի քայքայման համար անհրաժեշտ գեների երկու պատճեն՝ առողջ և դեֆեկտավոր։ Եթե երեխայի երկու ծնողներն էլ փոխանցեն գենի 1 դեֆեկտավոր պառճեն, արդյունքում երեխան չի ունենա գենի ֆունկցիոնալ պատճեններ։ Որպես այդպիսին, օրգանիզմը ի վիճակի չէ քայքայել և հեռացնել կերատան սուլֆատը։ Թերի քայքայված գլիկոզամինոգլիկանները պահպանվում են օրգանիզմի բջիջներում՝ առաջացնելով պրոգրեսիվվող վնաս։ Սկզբում հիվանդների մոտ ախտանիշները թույլ են արտահայտված լինում, սակայն վնասված բջիջների քանակի ավելացմանը զուգահեռ, ախտանիշները դառնում են ավելի արտահայտված ։
Դասակարգում
Այս համախտանիշն ունի երկու ձև՝ A և B, որոնք կոչվում են Մորկիո A և Մորկիո B համախտանիշ կամ MPS IVA և MPS IVB: Երկու ձևերը տարբերվում են գենային վնասումով։ A տիպը ներառում է գալակտոզամին-6 սուլֆատազ գենի (GALNS) վնասումը, մինչդեռ B տիպը՝ β-գալակտոզիդազ գենի (GLB1) վնասումը։
Բուժում
Մորկիոյի համախտանիշի բուժումը ներառում է ֆերմենտային փոխարինող թերապիան։ 2014 թվականի փետրվարի 12-ին ԱՄՆ-ի Սննդի և դեղերի վարչությունը հաստատեց էլոսուլֆազ ալֆա (Vimizim) դեղամիջոցը A տիպի բուժման համար։ Ներկայումս B տիպի բուժում չկա ։
Կանխատեսում
Մորկիոյի համախտանիշով հիվանդների կյանքի տևողությունը տարբեր է՝ կախված հիվանդության տեսակից։ A տիպն ընդհանուր առմամբ ծանր է, կյանքի սպասվող տևողությունը 20-30տարի է ։ 2016 թվականին 81 տարեկանում մահացավ Մորկիոյի համախտանիշով մի տղամարդ։
Ուսումնասիրություններից մեկը ցույց է տվել, որ Միացյալ Թագավորությունում հիվանդների կյանքի միջին տեւողությունը 25 տարի է՝ ստանդարտ շեղումով  17 տարի։ Միջին հաշվով, հիվանդ կանայք 4 տարի ավելի երկար են ապրում, քան հիվանդ տղամարդիկ։ Հիվանդների 63%-ի մոտ մահվան հիմնական պատճառը շնչառական անբավարարությունն է։ Մահվան այլ պատճառներն են սրտային անբավարարությունը (11%), օրգանների հետվնասվածքային անբավարարությունը (11%), վիրահատական բարդությունները (11%) և սրտամկանի ինֆարկտը (4%)։ Կյանքի սպասվող տևողությունը 1980-ականներից ի վեր աճել է ։
Պատմություն
Մորկիոյի համախտանիշն առաջին անգամ նկարագրվել է 1929 թվականին ուրուգվայցի նշանավոր բժիշկ Լուիս Մորկիոյի (1867–1935) և անգլիացի ճառագայթաբան Ջեյմս Ֆրեդերիկ Բրեյլսֆորդի (1888–1961) կողմից  ։ Մորկիոն իր հետազոտությունների ժամանակ հայտնաբերել է եղջերաթաղանթի պղտորում, աորտալ փականի անբավարարություն, կերատան սուլֆատի միզային արտազատում։ Մորկիոն նկատել է այդ խանգարումը շվեդական ծագում ունեցող ընտանիքի չորս եղբայրների և քույրերի մոտ։
Արտաքին հղումներ
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK1162/
1189
Կիլիկիայան Հայաստանում հաստատվեցին Ռուբինյաները
Կատեգորիա:1189 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Ասորեստանի կործանում
Ասորեստանի կործանում , Առաջավոր Ասիայի ժողովուրդները՝ հատկապես Ասորեստանի և Ուրարտուի ծայրամասերում բնակվող ժողովուրդները, անմիջական մասնակցություն են ունեցել պատերազմին որպես Մեդիայի կողմնակիցներ։ Այս կապակցությամբ հիմնավոր է դառնում Մովսես Խորենացու մոտ պահված պատմական ավանդությունը՝ Ասորեստանի ավերմանը հայկական թագավոր Պարույր Սկայորդու որդու, ունեցած մասնակցության մասին։
Հնագույն ապացույցներ
Մովսես Խորենացու «Հայոց Պատմություն» գիքի մեջ պահպանվել է Ասորեստանի անկման նկարագրությունը, որտեղ Կիաքսարը հանդես է գալիս Արբակ անվան, ինչպես Կտեսիասի մոտ է։ Խորենացին սակայն, այդ պատմություննը միահյուսել է նաև տեղեկությունների մեդիացիների հետ դաշն կնքած հայերի՝ Ասորոեստանի կործանմանը ունեցած մասնակցությաn մասին։
Խորենացու խոսքերից և վկայություններից
«Այս վերջիններից մի մասը եղել է ասորեստանցիների թագավորության ժամանակ, մի մասն էլ Շամիրամի կամ Նինոսից հետո, իսկ մեր Պարույրն եղավ Սարդանապալի ժամանակ»,- կարդում ենք Խորենացու մոտ։ Պատմիչի ասելով, այս Պարույրը «քիչ օգնություն ցույց չի տվել մարացի Վարբկեսին(Կտեսիասի Արբակը, այսինքն՝ Կիաքսարը) վերացնելու Ասորեստանի թագագավորությունը Սարդանապալի օրոք»։
Կիսաառասպելական-կիսապատմական այդ տեղեկություններւ հնարավորություն են տալիս ենթադրելու, որ Նինվեի գրոհի նախօրյակին Կիաքսարին է միանում Արմե-Շուպրիայի ցեղապետը ՝«քաջ նախարար», «որդի Սկայորդոյ Պարոյր»-ը։
Համընկնող տեղեկություններ
Հերոդոտը հաղորդում է հետևյալը.«Երբ Ասորեստանի նկատմամբ տարած հաղթանակից հետո Կիքասարը պաշարեց Նինվեն, հետո եկան սկյութների մի մեծ բանակ՝ Պրոտոթիեսի որդու, Մադիոս թագավորի գլխավորությամբ»։ Ակներևաբար Հերոդոտի այս տեղեկության մեջ իրար են խառնվել երկու իրադարձություններ՝ սկյութական թագավորի, Պրոտոթիեսի որդի Մադիոսի կողմից կիմմերների ջախջախումը 654 թվականին, որի մասին վկայութունները պահպանվել են Ստրաբոնի մոտ և ինչպես այլ անձնավորության գլխավորությամբ «սկյութական» զորքերի մասնակցությունը Նինվեի պաշարմանը մ.թ.ա. 612 թվականին, անձնավորթուն, որին շփոթել են այս Մադիոսի հետ։
Գրիքոր Ղափանցյանի ուշադրությունը
Գրիքոր Ղափանցյանը առաջինը ուշադրություն դարձրեց այն հանգամանքի վրա, որ հայկական «Պարոյր» անունը ծագում է սկյութական Պարտատուա անունից՝ ասորեստանյան հաղորդմամբ։ Պարտատուան, ժամանակագրական նկատառումներով, չէր կարող լինել Խորենացու նշած Պարույրը, լավագույն դեպքում կարող էր լինել Մադիոսի՝ Պարտատուայի որդին, կրտսեր ժամանակակիցը միայն։ Այսպիսով, տվյալ տեքստում Հերոդոտը վերոհիշյալ Պարտապտուայի հետ, որը հին հայկական ավանդույթներում հայտնի է Պարույր անունով։ Ուստի և Հերոդոտը 612 թվականի իրադարձությունների մասնակից է դարձրել ոչ թե նրան, այլ նրա որդուն՝ սկյութական Մադիոս թագավորին, որը ժամանակով ավելի մոտ էր դրանց։ Նկատառումները թույլ են տալիս ենթադրոելու, որ Կիաքսարին օգնության եկած «սկյութական զորքը» գլխավորել է ոչ թե Մադիոսը, Պրոտոթիեսի որդին, այլ հին հայկական աղբյուրների նշած Պրոտթթիես-Պարույրը։
Արդեն տեսանելի համընկումներ
Մովսես Խորենացու տեղեկության համաձայն, մարական թագավոր Վարբակ-Կիաքսարը, «զքաջն մեր նախարար յանգուցանէ զՊարոյր թավաւրութեան շուք և ձև նմա խոստանալով»։ Ապա պատմիչն ավելացնում, թե մեդական թագավորը «զթագավորութիւն ի Սարդանապալլայ յինքն առեալ՝ տիրէ Ասորեստանի և Նինուէի»։ Այնուհետև Մովսես Խորենացին թվարկում է հայ առաքելական առաջին թագավորների անունները և այդ ցուցակը նա սկսում է Պարույրից. «Իսկ մեր առաջին ի Վարբակայ Մարէ պսակեալ Պարոյր, որդի Սկայորդւոյ»,- կարդում ենք պատմիչի գրքում։
Վերը բերված տեղեկություններն ու նկատառումները իրավունք են տալիս ենթադրելու, որ Նինվեի ավերումից և ասորեստանյան կործանումից հետո Կիաքսարը Պարույրին ճանաչում է Արմե-Շուպրիա երկրի թագավոր։
Արդեն գոյություն ունեցող հայկական պետական կազմավորումը
Մ.թ.ա. 609 թվականի տակ այդ «ժամանակագրությունը» հաղորդում է թե Նաբոպալասարը օգնության է գնում Խառանի կայազորին, որը պաշարվել էր ասորեացիների դաշնակից եգիպտացիների կողմից։ Ասորեստանի թագավոր Աշշուրաբալլիտ Բ-ն հավանաբար վախենալով մեդական և բաբելոնական օգնական ուժերի շրջափակումից, նախօրոք թողնում է պաշարված Խառանը և հեռանում դեպի Իզալայի շրջանը, որպեսզի այնտեղից շրջանցիկ ճանապարհով վերադառնա Կարքիմիշ։ Նահանջող ասորեստանյան թագավորը Իզալա երկրում թշնամուն ճակատամարտ է տալիս, որի մասին հաղորդում է «Գեդդի ժամանակագրությունը»։ « Նաբոպալասարը,- կարդում ենք այստեղ,- շարվեց դեպի հյուսիս, (Ի)ծալա երկիրը, նա բարձրացավ և շատ քաղաքներ...երկրներ նա այրեց կրակով»։ Այնուհետև վնասվածքներով լեցուն տեքստում հնարավոր է կարդալ «Հենց այդ ժամանակ բաբելական զորքը հասավ մինչև Ուրաշտու քաղաքի գավառը», այսինքն մինչև Ասորեստանի ծայր հյուսիսային սահմանները, որոնք հավանաբար հասնում էին մինչև Արևմտյան Տիգրիս գետը։
Սակայն շատ հիշատակվում են Բեհիստունի արձանագրության կերտման ժամանակի միջև ընկած է մոտ մի դար ժամանակաշրջան։ Այդ ժամանակ էլ տեղի է ունեցել Արմեի փոխարկումը Արմինայի, որն արդեն գրավում էր ոչ միայն Արմե-Շուպրիան, այլև հայկական լեռնաշխարհի շատ ավելի լայն տարածություններ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Ասորեստան
Ագրակ (լեռ)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մեծրաց լեռնաշղթա Կատեգորիա:Էրզրումի մարզի լեռներ
Նիժնյայա Ապշա
2001 թվականի տվյալներով Նիժնյայա Ապշա գյուղում բնակվում էր 7 227 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 30 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 241 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Տյաչևի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1380 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Վարիանի
Վարիանի (ვარიანი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Շիդա Քարթլի մարզի Գորիի շրջանում ։
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 680 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Գորիից հեռու է 12 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 1469 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Գորիի շրջան
Աստերոիդների ցանկ (254301-254400)
Աստերոիդների ցանկ (254201-254300) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (254401-254500)
Արտավազդ (մրցանակ)
«Արտավազդ», Հայաստանի ամենամյա ազգային թատերական մրցանակ, որը շնորհվում է թատերական տարվա արդյունքների հիման վրա։ Մրցանակաբաշխությունն ավանդաբար տեղի է ունենում մարտի 27-ին՝ Թատրոնի միջազգային օրը։
Պատմություն
Մրցանակը ստեղծվել է 2002 թվականին։ Միջոցառման կազմակերպիչը Հայաստանի թատերական գործիչների միությունն է ։ Մրցանակն իր անունը ստացել է հայոց թագավոր Արտավազդ II-ի պատվին, որը համարվում է Հայկական ազգային թատրոնի հիմնադիրներից մեկը ։ Մրցանակն ունի տասներեք անվանակարգ և հանձնվում է թատերական տարվա արդյունքների հիման վրա ։ 2010 թվականին առաջին անգամ հնչել է «Արտավազդ» թատերական մրցանակի հիմնը, որը գրվել է Վահե Հայրապետյանի և Հովիկ Թեքգյոզյանի կողմից ։ 2011 թվականին, մրցանակի շնորհումը նվիրված էր Խորեն Աբրահամյանի 80-ամյակին, ինչի կապակցությամբ այդ տարի շնորհվեց համանուն մրցանակ ։ 2012 թվականին մրցանակի շնորհումը նվիրված էր Հայաստանի թատերական գործիչների միության 70-ամյակին և տեղի ունեցավ Հայաստանի երրորդ նախագահ Սերժ Սարգսյանի հովանու ներքո ։ Մեկ տարի անց՝ 2013 թվականին, մրցանակաբաշխությունը նվիրված էր հայ մեծ դերասան Վահրամ Փափազյանի ծննդյան 125-ամյակին ։ Նույն թվականին «Լավագույն երիտասարդ ռեժիսոր» անվանակարգում յուրօրինակ ռեկորդ գրանցվեց. առաջին անգամ երկրորդ տարին անընդմեջ մրցանակին արժանացավ նույն մարդը՝ Սամսոն Մովսիսյանը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի մրցանակներ
Կոնոնովկա (գյուղ, Լուբնիի շրջան)
Կոնոնովկա (Кононівка), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Լուբնիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կոնոնովկա գյուղում բնակվում էր 153 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Լուբնիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
1188
Կատեգորիա:1188 Կատեգորիա:Տարեթվեր