cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Պոպասնոե (գյուղ, Իզյումի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Իզյումի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
(3219) Կոմակի
(3219) Կոմակի (Komaki), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1934 թվականի փետրվարի 4-ին Կառլ Ռեյնմուտի կողմից Հայդելբերգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,046493 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,6715 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,4215 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1942,22 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,185355 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 6,81° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1934 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կառլ Ռեյնմուտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Մանկական Եվրատեսիլ 2016 երգի մրցույթ
Մանկական Եվրատեսիլ երգի մրցույթ 2016 (Junior Eurovision Song Contest 2016), 14-րդ Մանկական Եվրատեսիլ երգի մրցույթը, որը անցկացվելու է Մալթայում։ Մանկական Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթը նույնպես անցկացվել է Մալթայում։ Մրցույթից այս տարի հեռացել էն Սան Մարինոն, Սլովենիան, Մոնտենեգրոն, իսկ մրցույթ են վերադարձել Կիպրոսը, Իսրայելը, եւ Լեհաստանը։ Մրցույթում տեղի կունենան փոփոխություններ։ Այս տարի Մանկական Եվրատեսիլը կհեռարձակվի սովորականից շուտ Երևանի ժամով, 19:00 մինչեւ 21:00 ։ Փոփոխություններ են արվել նաեւ տարիքային սահմանափակումում այժմ մրցույթին կարող են մասնակցել 9-ից մինչեւ 14 տարեկան երեխաները նախկինում 10-ից մինչեւ 15։
Քվեարկության համակարգ
Քվեարկության համակարգը տարբեր տարիներ, տարբեր ձևերով է գործել։ Այս տարի դուրս է մնացել հասարակության ձայները, որոշ երկրների բողոքների պատճառով։ Այս տարի քվեարկությունը կլինի 50%-50%, կքվեարկեն ազգային ժյուրիները՝ որոնք կազմված են պրոֆեսիոնալ անդամներից, և մանկական ժյուրին որը կազմված է տվյալ երկրի հանրահայտ մանուկ երգիչ/երգչուհիներից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մանկական Եվրատեսիլ երգի մրցույթն ըստ տարեթվի
Ամանորյա նախանշաններ
Նոր տարվա հետ շատ բազմազան նախանշաններ, հավատալիքներ և սովորույթներ են կապված։ Հոդվածում ներկայացված են տոնի հետ կապված ամենահայտնի ավանդույթներն ու նախանշանները։
Պայքար Գոմայի համար (2008)
Պայքար Գոմայի համար (Bataille de Goma), պայքար Կոնգոյի նահանգի մայրաքաղաք Հյուսիսային Կիվուի համար մի կողմից թութսի ապստամբների (Լորան Նկունդա) և մյուս կողմից Կոնգոյի կառավարական զորքերի միջև, որոնց աջակցում էին ՄԱԿ-ի զորքերը 2008 թվականի հոկտեմբերին։
Նախապատմություն
Կիվուի հակամարտությունը ծագել է դեռևս 2004 թվականին և Ռուանդայի ցեղասպանության արձագանքն է եղել։ Լորան Նկունդան հայտարարել է, որ կառավարական զորքերն ի վիճակի չեն ապահովել իր ցեղակիցների՝ թութսի անվտանգությունը։ 2007 թվականին Նկունդան արդեն փորձել է գրավել Գոման, բայց ապարդյուն։ 2008 թվականի հունվարին հրադադար է կնքվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետություն Կատեգորիա:Քաղաքացիական պատերազմներ Կատեգորիա:Կոնգոյի Հանրապետություն Կատեգորիա:2008
Յոթերորդ զոհը
Յոթերորդ զոհը, Ալեքսանդրա Մարինինայի դետեկտիվ վեպը, որը տպագրվել է 1999 թվականին։ Սկզբնական տպաքանակը կազմել է ավելի քան 250000 նմուշ ։
Սյուժե
Նաստյա Կամենսկայայի և Տանյա Օբրազցովայի մասնակցությամբ հեռուստակոնֆերանսի ժամանակ հանդիսատեսի գլխավերևում բարձրացվում է սպառնալիքներ պարունակող մի պաստառ։ Սակայն պարզ չէ, թե կոնկրետ ում են ուղղված սպառնալիքները՝ Նաստյայի՞ն, թե՞ Տանյային։ Հաջորդ օրվանից քաղաքում հայտնվում են գաղտնազերծված մարդկանց դիակներ, և ճենապակե ձկան բերանը խցկված փոքրիկ մանկական տիկնիկը դառնում է այս սպանությունների անփոփոխ գործիքը։ Արդյունքում պարզվում է, որ մարդասպանը լիովին բարեկեցիկ մարդ է, գիտնական, ով ցանկանում է մահապատժի դատապարտվել իր հանցանքների համար։ Նրա համար դա «իդեալական» ինքնասպանություն է (այս մարդը 10 տարեկանում տեսել է մորը դաժանաբար սպանված և ամբողջ կյանքում մտածել է մահվան մասին)։ Գրքի վերջաբանում ընթերցողը իմանում է, որ երկիրը ընդունել է մորատորիում մահապատժի նկատմամբ, և հանցագործը դատապարտվում է երկարաժամկետ ազատազրկման։
Կարծիքներ և քննադատություն
«Նեզավիսիմայա գազետա» ամսագրի գրախոս Քսենիա Ռագոզինան մեկնաբանում է Դեյվիդ Ֆինչերի հայտնի «Յոթ» ֆիլմի հիշատակումը. «Ֆիլմի հերոսները գնացին գրադարան՝ հասկանալու մարդասպանի ուղարկած հաղորդագրությունների իմաստը։ Մենք սահմանափակվեցինք զրույցներով ու տեսաերիզներով։ Ռուս մարդասպանի կերպարը ավելի պարզ էր և, ի տարբերություն ամերիկյանի, միստիկ կերպար չէր։ Ֆիլմի փիլիսոփայությունը նույնպես ավելի պարզ էր» ։ Իրինա Սավկինան, ով ուսումնասիրում է Նաստյա Կամենսկայայի կերպարի զարգացումը, նշում է, որ «վախերի և վնասվածքների, մեծանալու կամ ծերանալու փորձի միջոցով Նաստյան գտնում է իրեն ...և սա կարելի է մեկնաբանել որպես վերադարձ «կանացի էության» հայտնի սահմաններին.․․ նա դառնում է քնքուշ և կրքոտ կին («Երաժշտության ուրվականը»), մայր, տանտիրուհի և խոհարար» ։ Ռուսական ամսագրի թղթակիցը նշում է արդիականության հետ կապը. «Օգոստոսյան ճգնաժամի արդյունքում Չիստյակովը Ինկոմբանկից ստացել է 42000 դոլար», ընդհանուր առմամբ, գիրքը համարում է «բավականին կանխատեսելի և նույնանման» ։ Անդրեյ Ռոդիոնովը կարծում է, որ «Յոթերորդ զոհը» վեպը «անկասկած կարելի է համարել հաջողված»՝ ի տարբերություն Մարինինայի որոշ այլ վեպերի ։
Էկրանավորում
«Յոթերորդ զոհը» վեպը էկրանավորվել է ռեժիսոր Յուրի Մորոզի կողմից «Կամենսկայա» հեռուստասերիալի երրորդ եթերաշրջանում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսերեն դետեկտիվ վեպեր Կատեգորիա:Ալեքսանդրա Մարինինայի վեպեր
Սովուգ-Օլուգ (Հալեպի նահանգ)
Սովուգ-Օլուգ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայի Հալեպի նահանգում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Տես նաև
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Մասլովո (գյուղ, Օրլովսկի շրջան)
Մասլովո (Маслово), գյուղ Ռուսաստանի Օրյոլի մարզի Օրլովսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Օրյոլի մարզի Օրլովսկի շրջանի բնակավայրեր
Բուզետո Պալիցոլո
Բուզետո Պալիցոլո (Buseto Palizzolo), կոմունա Իտալիայում, Սիցիլիայի մարզում՝ Տրապանի գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 3170 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 44 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 72կմ² մակերես տարածք։
Կոմունայի հովանավորն է Սուրբ Կույս Մարիամը։ Տոնը նշվում է հուլիսի 16-ին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սիցիլիայի քաղաքներ
Լիտովեժ
Լիտովեժ (Литовеж), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Իվանիչևի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1795 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Լիտովեժ գյուղում բնակվում էր 1 507 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 4267 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 353,2 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Իվանիչևի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1795 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ջա Մորանտ
Թեմիտրիուս Ջամել (Ջա) Մորանտ (Temetrius Jamel "Ja" Morant, ), ամերիկացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ, խաղարկող։ Հանդես է գալիս Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Մեմֆիս Գրիզլիս» ակումբում։
Համալսարանային առաջնությունում (NCAA) ներկայացրել է Մյուրեյի նահանգային համալսարանի «Ռեյսերս» ուսանողական թիմը։ Երկու ուսումնական տարի համալսարանային թիմում հանդես գալուց հետո ընտրվել է NBA-ի 2019 թվականի դրաֆթի երկրորդ ընտրությամբ՝ «Մեմֆիս Գրիզլիսի» կողմից։ 2019–20 մրցաշրջանի ավարտին արժանացել է NBA-ի տարվա նորեկի մրցանակին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Մեմֆիս Գրիզլիսի բասկետբոլիստներ
Բիո-Սավար-Լապլասի օրենք
Բիո-Սավար-Լապլասի օրենքը (նաև Բիո-Սավար-ի օրենքը ) ֆիզիկական օրենք է` հաստատուն էլեկտրական հոսանքով առաջացրած մագնիսական դաշտի ինդուկցիոն վեկտորը որոշելու համար։ Այն փորձնականորեն ստացվել է 1820 թ.-ին Բիոյի և Սավարի կողմից և ընդհանուր առմամբ ձևակերպվել է Լապլասի կողմից ։ Լապլասը նաև ցույց տվեց, որ այս օրենքի օգնությամբ հնարավոր է որոշել շարժվող կետային լիցքի մագնիսական դաշտը (դիտարկելով մեկ լիցքավորված մասնիկի շարժումը հոսանքով)։
Բիո-Սավար-Լապլասի օրենքը մագնիտոստատիկայի մեջ կատարում է նույն դերը, ինչ էլեկտրաստատիկայի մեջ՝ Կուլոնի օրենքը։ Բիո-Սավար-Լապլասի օրենքը կարելի է համարել մագնիտոստատիկայի հիմնական օրենքը ՝ դրանից ստացվում են դրա մնացած արդյունքները։
Ժամանակակից ձևակերպմամբ Բիո-Սավար-Լապլասի օրենքն ավելի հաճախ դիտարկվում է հաստատուն էլեկտրական դաշտի դեպքում մագնիսական դաշտի համար Մաքսվելի երկու հավասարումների հետևանք, այսինքն ՝ ժամանակակից ձևակերպմամբ, Մաքսվելի հավասարումները հանդիսանում են ավելի հիմնարար (նաև այն պատճառով, որ Բիո-Սավար-Լապլասի բանաձևը պարզապես չի կարելի ընդհանրացնել ժամանակի կախված դաշտերի ընդհանրացմամբ)։
Շղթայի երկայնքով հոսանքի համար (բարակ հաղորդիչով)
Թող հաստատուն I հոսանքն անցնի \gamma կոնտուրով (հաղորդչի երկայնքով)՝ վակուումում, - կետն է, որտեղ  որոնվում է (դիտվում է) դաշտը, ապա այդ կետում մագնիսական դաշտի ինդուկցիան արտահայտվում է ինտեգրալով ( Միավորների միջազգային համակարգում (SI) )
որտեղ քառակուսի փակագծերով նշված են վեկտորական արտադրյալը, r - \gamma կոնտուրի կետերի դիրքն է, dr - կոնտուրի տարրի վեկտորը (հոսանքն անցնում է դրա երկայնքով); \mu_0 - մագնիսական հաստատունը ; միավոր վեկտոր է, որն ուղղվում է կոնտուրի տարրից դիտարկման կետ։
Եթե մենք որպես հաշվարկման սկզբնակետ վերցնենք որևէ կետ, որում պետք է որոշվի մագնիսկա ինդուկցիան, ապա բանաձևը կպարզեցվի.
Որտեղ \vec r - I հոսանք անցնող հաղորդչի կորությունը ներկայացնող վեկտորն է, r -  \vec r-ի մոդուլը, d \vec B - հաղորդչի d \vec r տարրի կողմից ստեղծված մագնիսական ինդուկցիայի վեկտորը ։
d\mathbf B-ի ուղղությունը ուղղահայաց է այն հարթությանը, որի մեջ են ընկած  և  վեկտորները։ Մագնիսական ինդուկցիայի վեկտորի ուղղությունը կարելի է գտնել աջ պտուտակի կանոնով. Պտուտակի գլխի պտտման ուղղությունը ցույց է տալիս d\mathbf B-ի ուղղությունը, եթե պտուտակի ծայրի առաջ շարժումը համապատասխանում է տարրի մեջ հոսանքի ուղղությանը։ Վեկտորային մոդուլ d\mathbf B-ն ( SI- համակարգում ) որոշվում է հետևյալ արտահայտությամբ ․
Որտեղ \alpha  վեկտորների միջև ընկած անկյունն է (հաղորդչի տարրից սկսող մինչև դաշտը որոնվող կետը շառավղի վեկտորի միջոցով ) և հաղորդչի   տարրով։
Բաշխվող հոսանքների համար
Այն դեպքում, երբ մագնիսական դաշտի աղբյուրը հանդիսանում են բաշխվոող հոսանքները, որոնք բնութագրվում են դաշտի խտության j վեկտորով, Բիո-Սավարի օրենքն ստանում է հետևյալ տեսքը( SI- ում ).
Վեկտորային պետոնցիալը.
Հետևանքները
Չնայած ժամանակակից մոտեցման մեջ, որպես կանոն, Բիո-Սավար-Լապլասի օրենքն ինքնին Մաքսվելի հավասարումների հետևանք է, այնուամենայնիվ, պատմականորեն դրա հայտնագործումը նախորդում էր Մաքսվելի հավասարումներին, ուստի, մագնիսաստատիկայի դեպքում Մաքսվելի հավասարումները կարելի է համարել որպես Բիո-Սավար-Լապլասի օրենքի հետևանք։ Զուտ ֆորմալ տեսանկյունից, մագնիսաստատիկայի դեպքում, երկու մոտեցումներն էլ կարող են հավասար համարվել, այսինքն ՝ այս իմաստով, դրանցից որևէ մեկը համարվում է սկզբնական, մյուսը՝ հետևանք, կախված աքսիոմատացման ընտրությունից, որը մագնիսաստատիկայի դեպքում կարող է լինել մեկը կամ մյուսը ՝ հավասար ձևական իրավունքով և գրեթե հավասար հարմարավետությամբ։
Բիո-Սավար-Լապլասի օրենքի հիմնական հետևանքներն են (վերոհիշյալ իմաստով) Մաքսվելի հավասարումները մագնիսաստատիկայի դեպքի համար
- մագնիսական դաշտի համար Գաուսի թեորեմը (ընդհանուր հավասարության համար էլեկտրադինամիկայում այս հավասարումը մնում է անփոփոխ)
- մագնիսաստատիկայում մագնիսական դաշտի շրջանառության հավասարումը (այստեղ այն տրվում է SI համակարգում վակուումի դեպքում)։ Այս բանաձևը (և դրա ածանցումը Բիոտ-Սավար օրենքից) Ամպերայի թեորեմի բովանդակությունն է մագնիսական դաշտի շրջանառության վերաբերյալ ։
Այս հավասարումների դիֆերենցիալ տեսքն է.
որտեղ j հոսանքի խտությունն է (գրված է SI համակարգում, միավորների Գաուսյան համակարգում\mu_0 հաստատունի փոխարեն գրվում է  )
Ստացումը Մաքսվելի հավասարումներից
Բիո-Սավար-Լապլասի օրենքը կարելի է ստանալ ստացիոնար դաշտի համար Մաքսվելի հավասարումներից ։ Այս դեպքում ժամանակի ածանցյալները հավասար են 0-ի, այնպես որ վակուումային դաշտի հավասարումները տեսք ունենան հետևյալ տեսքը ( CGS համակարգում)
Որտեղ \mathbf j - տարածության մեջ հոսանքի խտությունն է ։ Այս դեպքում էլեկտրական և մագնիսական դաշտերը անկախ են։ Եկեք օգտագործենք մագնիսական դաշտի վեկտորային պոտենցիալը ( CGS համակարգում).
Հավասարումների անփոփոխությունը հնարավորություն է տալիս վեկտորային պոտենցիալի մեկ այլ պայման դնել.
Վեկտորի վերլուծության բանաձևով բացելով կրկնակի ռոտորը, մենք ստանում ենք Պուասոնի տիպի հավասարություն վեկտորի պոտենցիալի համար.
Դրա մասնակի լուծումը տրված է Նյուտոնյան պոտենցիալի անալոգային ինտեգրալով.
Այս դեպքում մագնիսական դաշտը որոշվում է ինտեգրալով ( CGS համակարգում)
ձևով նման է «Բիո - Սավար - Լապլաս»-ի օրենքին։ Այս համապատասխանությունը կարող է ճշգրիտ լինել, եթե մենք օգտագործում ենք ընդհանրացված ֆունկցիաներ և գրենք դատարկ տարածության մեջ հոսանքով օղակին համապատասխանող տարածական հոսանքի խտությունը։ Անցնելով ամբողջ տարածության ինտեգրումից դեպի շրջադարձի և դրան ուղղահայաց ուղղի երկայնքով կատարվող ինտեգրալի և հաշվի առնելով, որ
մենք ստանում ենք Բիո-Սավար—Լապլասի օրենքը օղակաձև դաշտի համար։
Կիրառությունները
Թող պահանջվի գտնել մագնիսական ինդուկցիայի մոդուլը շատ բարակ N փաթույթներով (բոլոր հերթերը հավաքված են մեկ շրջանակի մոտ)  կոճի կենտրոնում, որի միջով անցնում է  I հոսանքը։  Գտնենք կծիկի մեկ փաթույթով ստեղծված մագնիսական ինդուկցիան։ Բանաձևից ունենք, որ
մենք ստանում ենք մագնիսական ինդուկցիայի մոդուլը՝
Որտեղ r - կոճի շառավիղն է (այս դեպքում` հաստատուն), \alpha -ն \vec r (օղակի կենտրոնից դեպի հանգույցի տարրի շառավղի վեկտորը) և d \vec l (հանգույցի տարր) - միջև ընկած անկյուննէ, որը հավասար է 90^\circ։
Ինտեգրելով երկու կողմերն էլ, մենք ստանում ենք
Որտեղ - կոճի հաղորդիչի բոլոր տարրերի երկարությունների գումարն է, այս դեպքում `շրջագիծը, ապա
Քանի որ պարույրը պարունակում է N փաթույթ, ապա մագնիսական ինդուկցիայի ընդհանուր մոդուլը կազմում է
Բուդեննովսկի (գյուղ, Իգլինսկի շրջան)
Բուդեննովսկի (Буденновский, Буденновский), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Իգլինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 228 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Իգլինսկի շրջանի բնակավայրեր
Օրգովի ռադիոօպտիկական աստղադիտակ
Օրգովի ռադիոօպտիկական աստղադիտակ, (տեխնիկական անվանումը՝ ՌՕԴ-54/2.6), Օրգով և Տեղեր գյուղերի միջև՝ Արագածի գիտական կենտրոնում գտնվող ռադիոօպտիկական աստղադիտակ։ ՌՉՀԳՀ Ինստիտուտի ԱԳԿ-ում է տեղակայված մի եզակի գործիք, որի անվանումը միջազգային գիտական շրջանակներում հայտնի է որպես Հերունու ռադիո-օպտիկական դիտակ (ՌՕԴ-54/2.6): Այն իրենից ներկայացնում է 4000 հայելի, 54 մետր տրամագծով մեծ երկհայելի անտենա, որին համադրված է նաև 2.6 մետր տրամագծով օպտիկական դիտակ։ Այդպիսի համակարգը առաջինն ու եզակին է աշխարհում։ Հայկական այս անտենան ունի մի շարք առավելություններ աշխարհի այլ մեծ անտենաների բնութագրերի համեմատ։ ՌՕԴ-54/2.6 կիրառության բնագավառներն են տիեզերքի ուսումնասիրությունը և հեռավոր տիեզերական կապը։ Նախագծվել և կառուցվել է 1975-1985 թվականներին Ռադիոֆիզիկայի գիտահետազոտական ինստիտուտի կողմից՝ Պարիս Հերունու ղեկավարությամբ ։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 1700 մ բարձրության վրա։
Պարիս Հերունու ստեղծած՝ աշխարհում եզակի ռադիո-օպտիկական աստղադիտակի գործունեությունը տասնամյակներ շարունակ դադարեցված է եղել։ Ներկայումս այն պատրաստվում է վերագործակվման։ Հին դիտակը կշահագործվի նոր եղանակով՝ համակարգչով։ Տիեզերքից եկող աղմուկը, ձայները ևս համակարգչով կարձանագրվեն ու կմշակվեն որպես տեղեկատվություն ։ ՌՕԴ-54/2․6 ռադիոդիտակի վերագործարկումը (գործընթացի նախնական փուլից մինչև կանոնավոր շահագործման տևական փուլը) և անտենային չափումների պոլիգոնի զարգացումը տարաբնույթ և մեծաքանակ գիտահետազոտական և ուսումնահետազոտական աշխատանքներ իրականացնելու հնարավորություն է ստեղծում։
ՌՕԴ-54/2.6 ռադիոդիտակը 2002 թվականին գրանցվեց որպես պատմամշակութային արժեք (հուշարձանի N: 2.114.19.11.):
Պատմություն
ՌՕԴ-54/2.6 ռադիոդիտակը նախատեսվում է գործարկել միջազգային գիտական հանրության հետ սերտ համագործակցության պայմաններում երկարաժամկետ գիտական հետազոտական նախագծեր իրականացնելու նպատակով։ ՌՕԴ-54/2.6 ռադիոդիտակը գործարկվելու է աստղագիտության և ռադիոաստղագիտության, հեռավոր տիեզերական կապի բնագավառներում գիտական և կիրառական խնդիրների լուծման նպատակով։
Օրգովի ռադիոօպտիկական աստղադիտակի կառուցման միտքը սկզբում չի ողջունվել Մոսկվայի կողմից։ Պարիս Հերունուն ԽՍՀՄ կառավարությունն առաջարկում էր աստղադիտակը կառուցել Ղրիմում՝ Հայաստանի փոխարեն։ Հերունին շուրջ 17 տարի պայքարեց այս գաղափարի հաստատման համար։
Աստղադիտակը սկսվեց կառուցվել 1980 թվականին։ Ընտրված վայրը չուներ էլեկտրական սնուցում և ճանապարհներ, որի պատճառով զուգահեռ կառուցվում էին նաև օժանդակ շինություններ։ 1986 թվականին աստղադիտակն արդեն պատրաստ էր․ այն համարվեց գյուտ և մտցվեց ԽՍՀՄ գյուտերի Գոսռեեստր՝ «Հերունու հայելային աստղադիտակ» անվամբ ։ Դիտակը սկսեց շահագործվել 1987 թվականին և արդեն առաջին տարում արձանագրեց գիտական հայտնագործություն։
Աստղադիտակը գործել է նաև 90-ականներին, սակայն 2000 թվականից սկսած ֆինանսական միջոցների սղության պատճառով գործունեությունը դադարեցվել է։ Մինչև 2021 թվականը, չնայած աշխատունակ է, սակայն չի գործարկվել ։
ՌՉՀԳՀԻ
Ռադիոֆիզիկական չափումների համամիութենական գիտահետազոտական ինստիտուտը (ՌՉՀԳՀ Ինստիտուտ) ստեղծվել էր 1971 թվականին, ականավոր գիտնական, տ.գ.դ. Պարիս Միսակի Հերունու ղեկավարությամբ, և գործել է ԽՍՀՄ Պետստանդարտի և Ռազմարդյունաբերական համալիրի երկակի ենթակայության ոլորտում։ Հիմնադրումից մինչև 1991 թվականի ԽՍՀՄ փլուզումը Ինստիտուտը հանդիսացել է անտենային չափագիտության բնագավառում ԽՍՀՄ առաջատար ձեռնարկությունը, որտեղհսկայական ծավալի աշխատանք է կատարվել երկրի բարեկեցության համար, այդ թվում՝ իրականացվել են բազմաթիվ ռազմաարդյունաբերական նշանակության պատվերներ։ Հիմնադրվել են մի շարք գիտական նոր ուղղություններ, ձևավորվել և զարգացել է անտենային ճարտարագիտության հայկական գիտական դպրոցը։ ՌՉՀԳՀ Ինստիտուտը մեծապես նպաստել է Հայաստանի, որպես առաջատար գիտության և տեխնիկայի հանրապետության, ճանաչմանը, ինչն անկասկած նպաստել է Հայաստանի գիտության բարի համբավի տարածմանը։
ՌՉՀԳՀ Ինստիտուտի աշխատակիցների թիվը 1980-ականներին եղել է 800-1,000 մարդ, իսկ տարեկան շրջանառությունը կազմել է երկու հարյուր միլիոն խորհրդային ռուբլի (200 միլիոն ԱՄՆ դոլարին է համարժեք)։ Քանի որ ՌՉՀԳՀ Ինստիտուտին ԽՍՀՄ-ում առաջատար գիտահետազոտական ձեռնարկություն էր հանդիսանում և առաջատար դեր էր կատարում իր բնագավառում, ապա այն գործել է միութենական ֆինանսական ռեսուրսներով, այն պարագայում, երբ բոլոր մարդկային և գույքային ռեսուրսները փաստացի պատկանել են Խորհրդային Հայաստանին։
Պ. Հերունու գլխավորությամբ հիմնարկի գիտնականները արժանացել են մի շարք բարձր կառավարական պարգևների (ԽՍՀՄ պետական 8 մրցանակ, ՀԽՍՀ պետական 7 մրցանակ, շքանշաններ և պատվոգրեր), կատարված գիտական հետազոտությունների արդյունքում գիտնականները/ գիտաշխատողները պաշտպանել են 10 դոկտորական և 35 թեկնածուական ատենախոսություններ։ Բացի դա ստեղծվել է «Անտենային համակարգերի» ամբիոնը Երևանի Կարլ Մարքսի անվան Պոլիտեխնիկական համալսարանում (այժմ՝ Հայաստանի Ազգային Պոլիտեխնիկական Համալսարան) և այլն։
ՌՉՀԳՀ Ինստիտուտում ստեղծվել էին և պոլիգոններում պահպանվում էին աշխարհում առաջին անտենային չափումների թվով 11 էտալոնային համալիրներ, որոնք ճանաչված էին որպես ԽՍՀՄ պետական էտալոններ (տե՛ս Հավելված 1)։
Այդ տարիներին ՌՉՀԳՀ Ինստիտուտը կազմակերպել է երեք տարբեր խորագրերով վեց միջազգային գիտաժողովներ։ Իրենց զեկուցումներով Հայաստան են եկել աշխարհի բազմաթիվ ճանաչված մասնագետները։ ՌՉՀԳՀ Ինստիտուտում կազմակերպվում էին ուսումնաարտադրական պրակտիկաներ Մոսկվայի տարբեր առաջատար բուհերի ուսանողների համար։
1991 թվականին ԽՍՀՄ փլուզումից հետո, անկախ Հայաստանի պայմաններում, ՌՉՀԳՀ Ինստիտուտը զրկվեց կենտրոնական խոշոր բյուջետային ֆինանսավորումից և վերաձևակերպվեց որպես «Ռադիոֆիզիկայի գիտահետազոտական ինստիտուտ» ՓԲԸ (ՌԳԻ) ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարության (ԷՆ) գերատեսչության ներքո։
Անտենային չափման 11 էտալոն-համալիրները 1995 թվականին ճանաչվեցին որպես Հայաստանի Հանրապետական ազգային էտալոններ։ ՌՕԴ-54/2.6 ռադիոդիտակը ճանաչվել էր որպես ազգային արժեք և ըստ այդմ ֆինանսավորվում էր պետբյուջեից տարեկան մոտավորապես 20 միլիոն դրամ ֆիքսված դրամաշնորհով 1991-2011 թվականների ժամանակահատվածում ։
Իսկ անտենային չափման էտալոնների պահպանման և զարգացման համար ՌԳԻ-ին ստանում էր տարեկան միջինը 60 միլիոն դրամ ՀՀ Գիտության Կոմիտեի բազային ֆինանսավորման դրամաշնորհով 1991-2011 թվականների ժամանակահատվածում ։
Համաշխարհային գիտական հանրության կողմից պրոֆեսոր Պարիս Հերունու ճանաչվածության և ձեռներեցության շնորորհիվ Հայաստանի անկախության այդ ժամանակահատվածում ՌԳԻ-ն իրականացրել է նաև մի շարք բիզնես նախագծեր, այդ թվում՝ նաև միջազգային կառույցների ֆինանսավորմամբ։ Մասնավորապես՝ մշակվել են արբանյակային հեռուստատեսության համար հայելային անտենաներ (արտադրվել և սպառվել են հայաստանյան շուկայում), Մեծ Բրիտանիայի պաշտպանության նախարարության համար անտենային չափումների երկրորդային էտալոն է մշակվել և պատրաստվել, Ֆրանսիական ՛՛ՏՈՄՍՈՆ՛՛ ֆիրմայի համար իրականացվել է հետազոտություն, ԱՄՆ «ԷՍՍԿՈ» ֆիրմայի համար խոշոր անտենաների հենաշարժական սարքեր են մշակվել, պատրաստվել և առաքվել և այլն։
Նպատակը
Պրոֆեսոր Հերունին, ստեղծելով ՌՉՀԳՀ Ինստիտուտի գիտական պոլիգոնները Արագածի հարավային լանջին, ցանկանում էր գործնականում կյանքի կոչել տեսական նվաճումները, այսինքն պատրաստել սարքերը մետաղից, նյութականացնել։ Ասել է թե՝ տեսականը գործնականի վերածել։ Այդ նպատակով նա կարճ ժամանակամիջոցում անձամբ շրջել է ողջ Հայաստանով՝ որոնելով համապատասխան տարածք ապագա գիտական պոլիգոնների համար։
1970-ական թվականների սկզբին պետականորեն հաստատվեց Արագածի Գիտական Կենտրոնի (այսուհետ՝ ԱԳԿ) տեղակայման վայրը այն ժամանակվա Արագածի տարածաշրջանի Օրգով և Տեղեր գյուղերի միջև։ Այդ ժամանակ Տեղեր գյուղի բնակչությունը արդեն իսկ տեղափոխվել էր Արարատյան դաշտի Պռոշյան սովխոզ՝ իր նախկին տեղակայման վայրում ճանապարհի, էլեկտրաէներգիայի, ջրամատակարարման, ռադիոյի և այլ ենթակառուցվածքների բացակայության պատճառով։ Նման ճակատագիր էր նախատեսվում նաև Օրգով գյուղի բնակիչների համար։
ԱԳԿ ստեղծման առաջին տարիներին կառուցվեց ճանապարհ և ջրատար, ապահովվեց էլեկտրաէներգիայի մատակարարումը և կառուցվեցին մյուս ենթակառուցվածքները, ինչը լավ նախադրյալ հանդիսացավ Օրգով և Տեղեր գյուղերի սոցիալական կենսական պայմանների ապահովման համար։ Ընդ որում՝ Օրգով, Տեղեր և Բյուրական գյուղերի բնակիչներն ակտիվ մասնակցություն ունեցան ԱԳԿ-ի տարբեր օբյեկտների կառուցման գործում, նրանց համար ստեղծվեցին բազմաթիվ աշխատատեղեր։
Որպես առանձին եզակի գերզգայուն գործիք ՌՕԴ-54/2.6 ռադիոդիտակի աշխատանքը հնարավորություն կտա կատարել հետևյալ ռադիոաստղագիտական հետազոտություններ.
Վերջին տարիների աղմկահարույց հայտնագործությունների մեծամասնությունը՝ սև խոռոչի լուսանկարը, գերնոր աստղերի պայթյունները, հեռավոր գալակտիկայում ադամանդե մոլորակը, դեռ չբացատրված տարօրինակ հզորագույն ռադիոբռնկումները – կատարվել են հենց նման կարգի ռադիոդիտակներով։ Հայկական ՌՕԴ-54/2.6 ռադիոդիտակը կարող է նմանատիպ միջազգային ծրագրերի շրջանակներում ֆինանսավորում ստանալ, միևնույն ժամանակ Հայաստանը աշխարհի գիտական քարտեզի վրա ներկայացնելով որպես առաջադեմ մտքի և գերժամանակակից տեխնոլոգիաների կենտրոն:
ՌՕԴ-54/2.6 ռադիոդիտակը կիրականացնի երկարաժամկետ գիտական հետազոտական նախագծեր աշխարհի միջազգային գիտական հանրության հետ սերտ համագործակցության պայմաններում թե´ աստղագիտության և ռադիոաստղագիտության և թե´ հեռավոր տիեզերական կապի բնագավառներում գիտական և կիրառական խնդիրների լուծման համար։
ՌՕԴ-54/2.6 ռադիոդիտակը կիրառվելու է ոչ միայն որպես առանձին եզակի գերզգայուն գործիք, այլ նաև միավորվելով աշխարհի նման հզոր ռադիոդիտակների հետ՝ կազմելով ռադիոինտերֆերոմետրական ցանցի մաս: Նկար 13-ում պարզաբանվում է ռադիոինտերֆերոմետրոկան ցանցի աշխատանքի սկզբունքի հիմնական դրույթը։
ՌՕԴ-54/2.6–ի վերազինման աշխատանքներից հետո և համապատասխան նոր ռադիոընդունիչներ ունենալու դեպքում այն լիովին կհամապատասխանի VLBI պահանջներին և կարող է կիրառվել լրացնելու այդ գործիքի չլրացված բացվածքը։ Համագործակցելով Եվրոպական հետազոտական կոնսորցիումի գերերկար բազաներով ռադիոինտերֆերոմետրիայի (VLBI ERIC (JIVE)) ինստիտուտի հետ հնարավոր կլինի ընդգրկել ՌՕԴ-54/2.6 ռադիոդիտակը EVN ռադիոինտերֆերոմետրիկ ցանցում։
Հիմնադրման նախապատմություն և տեղադրում
Դիտակը գտնվում է Արագածի հարավային լանջին՝ Օրգով և Տեղեր գյուղերի միջև։
ՌՕԴ-54/2.6 գործիքի նախագծումն ու շինարարությունը մեկնարկել է 1980 թվականին։ 1985 թվականից սկսվեցին ռադիոդիտակի անտենայի կարգավորման և համալարման աշխատանքները։
Դիտակին կից գտնվում է գիտահետազոտական ինստիտուտի շենքը և Հերունու անավարտ արևային էլեկտրակայանը, որը հետագայում անվանակոչվել է «Արև»։ Ներկայումս «Արև» էլեկտրակայանի կառույցը կիսաքանդ վիճակում է ։
1991-1995 թվականների էներգետիկ ճգնաժամի պայմաններում ակադեմիկոս Հերունին մշակեց այլընտրանքային էներգիայի արևային կոնցենտրատորային նոր տիպի էլեկտրակայանի գաղափարը։
Խնդիրները XX դարի երկրորդ կեսին ԽՍՀՄ գիտության զարգացման համար կատարվել են հսկայական ծախսեր, ինչը պայմանավորված էր ԱՄՆ-ի հետ գիտական և ռազմական մրցակցությամբ, մասնավորապես տիեզերքի նվաճման ոլորտում առկա սուր մրցակցությամբ։
1971 թվականից ի վեր ակադեմիկոս Պարիս Հերունու ղեկավարությամբ Հայաստանում ստեղծվեց ռադիոֆիզիկական չափումների ոլորտի մի շարք ձեռնարկների համալիր, որի կազմում հեղինակի և գլխավոր կոնստրուկտորի մտահղացմամբ ներառվել էին անհրաժեշտ բաղկացուցիչ հետևյալ գիտական, հետազոտական և արտադրական միավորները.
Հերունու ստեղծած գիտաարտադրական համալիրում իրականացվել են գիտատեխնիկական հետազոտություններ հետևյալ ոլորտներում. անտենային տեսություն և տեխնիկա, ռադիոաստղագիտություն, տիեզերական կապ, հեռահաղորդակցություն, կապի համակարգեր, կառավարման համակարգեր, ռադիոչափումներ և գիտաարտադրական ծառայություններ այլ հարակից ոլորտներում, կատարվել են փորձարարական և նախագծման աշխատանքներ։
Անկախ փորձագետ Քիս Վան Քլուստերի զեկույցը անտենայի վիճակի վերաբերյալ
Հոլանդացի մասնագետը մինչ կենսաթոշակային կարգավիճակի անցնելը աշխատել է Եվրոպական Տիեզերական Գործակալությունում։ Զեկույցը կազմվել է ռադիոդիտակի տարածք մի քանի անգամ կատարված այցերի արդյունքում։
Երկրորդ հայելային համակարգը իր օժանդակ կառուցվածքով և 3 սյուներով ունի 130 տոննա քաշ։ Շրջադարձային կառուցվածքը բաղկացած է ենթա-ռեֆլեկտորից (15 տոննա) և հակակշռից (օպտիկական աստղադիտակի համար համապատասխանաբար 12 տոննա + 6 տոննա և համապատասխանաբար լրացուցիչ քաշից)։ Կարդան կրիչը 20 տոննա է, տեղադրված յուրաքանչյուր 12 տոննայի 3 հենակային սյուների վերևում։ Սյուները ուղիղ չեն, կոր են։ Սա ձեռնտու է անկյունային թույլատրելի միջակայքի համար։ Այն ունի նաև շատ լավ էլեկտրամագնիսական պարամետրեր. հարթությունից ալիքի ցրումը տարածվում է և չի ձևավորվում դիֆրակցիոն կոներ, այնքան խիստ, ինչպես դա կլիներ ուղիղ անկման դեպքում։
Հակակշիռը օգտակարորեն օգտագործվում է օպտիկական աստղադիտակի կողմից, որը ուղղվում է դեպի նույն ճառագայթը, ինչպես ռադիոկապի դեպքում։ Այն իրականացվում է առաջին ռադիոապտիկական աստղադիտակի կողմից ՝ բացատրելով ROT 54 / 2.6 կարճ հապավումը հիմնական մեծ սֆերիկ հայելու և օպտիկական աստղադիտակի հայելու տրամագծերի օգնությամբ։
Ոլորտի ռեֆլեկտորի առանձնահատուկ կարևոր, հիմնական հատկությունն այն է, որ այն ամրացված է գետնին։ Անհրաժեշտ չէ «միատարր ձևավորում» կամ «Վերջավոր էլեմենտների մեթոդ» օպտիմիզացիա `ճշգրիտ և թեթև ուղեկցող կառուցվածքի համար, ինչպես նաև ղեկավարվող հիմնական ռեֆլեկտորին։ Հիմնական գնդաձև ռեֆլեկտորը ունի մակերևույթի սխալ, որը հետևում է հիմնականում վահանակների տեղադրումից և վահանակի իրական մակերևույթի թույլատրելի սխալանքներից։ Վերջին հիմնական ռեֆլեկտորային մակերևույթի սխալը սկզբունքորեն ենթակա չէ ռադիո աստղադիտակի ցուցիչ գործողության ընթացքում որևէ շեղման։
Զեկույցի վերջում արձանագրվում է, որ կարդանային մեխանիզմի փոքրիկ մեխանիկական վերանորոգման դեպքում անտենան ամբողջությամբ պատրաստ կլինի աշխատել կարճ սանտիմետրային ալիքների տիրույթում։ Ի դեպ անտենայի հայելիների մակերևույթների ներկայիս վիճակը հրաշալի է, նույնիսկ այս չհղկված պայմաններում, ինչը ապացուցվում է հայելու օպտիկական անդրադարձման մակարդակի կայունությամբ։
Նմանօրինակ նախագծերը աշխարհում
Միայն Պուէրտո-Ռիկո կղզում (ԱՄՆ) Արեսիբո տեղանքում կառուցված 300 մ տրամագծով ռադիոդիտակի անտենան է ևս անշարժ սֆերիկ մեծ հայելիով։ Ընդ որում այդ ռադիոդիտակի անտենան դարձրել են երկհայելի, հիմնվելով ՌՕԴ-54/2.6 անտենայի հաջողված փորձի վրա, ՌՕԴ-ի շահագործման հանձնելուց 10 տարի հետո։ Անտենայի ուղղվածության դիագրամի տեսածրման անկյունը սահմանափակված է, կազմում է 70 աստիճան։
2020 թվականին Չինաստանի հարավ-արևմուտքում պաշտոնապես շահագործման հանձնվեց աշխարհի ամենամեծ ռադիոդիտակը. FAST (Five hundred meter Aperture Spherical Telescope - «հինգ հարյուր մետր բացվածքով գնդաձև դիտակ»), որը հայտնի է նաև Տյանյան անունով։ Ռադիոդիտակի շինարարության ծախսերը գերազանցում եմ 185 միլիոն դոլարը։ Չնայած չինական ռադիոդիտակի անվանմանը, այն իրականում աշխատում է որպես վերակազմավորվող հայելիներով պարաբոլային անտենա։ Անտենայի ուղղվածության դիագրամի տեսածրման անկյունը սահմանափակված է, կազմում է 80 աստիճան։
Կառուցվածքային առանձնահատկությամբ պայմանավորված՝ հայկական ռադիոդիտակի հիմնական առավելություններն են․
Միակ թերությունը շրջապտույտ պարաբոլային համազոր անտենաների համեմատ. անտենայի ուղղվածության դիագրամի տեսածրման անկյունը սահմանափակված է, կազմում է 120 աստիճան, տեսական՝ 180 աստիճանի փոխարեն։
Ռադիոինտերֆերոմետրական ցանցը աշխատանքում է որոշակի սկզբունքներով ։ Միայն ռադիոինտերֆերոմետրական ցանցում ներառված տարբեր անտենաների միաժամանակյա աշխատանքի արդյունքում են հնարավոր այնպիսի գիտական արդյունքների գրանցումը, ինչպիսին էր օրինակ սև խոռոչի պատկերի ստացումը ։
Հայտնի չափումներն ու ուսումնասիրությունները
1987-1990 թվականներին կատարվել են պլանային դիտումներ պրոֆեսոր Պ.Հերունու ղեկավարությամբ։ Կարմիր գերհսկայի պայթյուն է գրանցվել (Երկվորյակների համաստեղության էտտա աստղը), բազմաթիվ հոդվածներ են տպագրվել ԽՍՀՄ և արտերկրի գիտական պարբերականներում, զեկուցումներ են կատարվել գիտաժողովներում։
1990-1995 թվականների էներգետիկ ճգնաժամի պայմաններում կատարվել են ռադիոդիտակի անտենայի պարամետրերի բազմաթիվ չափումներ ռադիոաստղագիտական մեթոդով, նոր ռադիոաղբյուրներ են գրանցվել տ.գ.թ., պրոֆեսոր Ա.Սարգսյանի ղեկավարած երիտասարդ գիտնականների և ուսանողների խմբի կողմից։
Տեխնիկական բնութագիր
Աշխարհի առաջին ռադիոօպտիկական աստղադիտակի անշարժ սֆերիկ ռադիոհայելին ուներ 54 մ տրամագիծ` 32 մ գործարկվող բացվածքով։ Առաջին անգամ այս աստղադիտակում ալեհավաքը համատեղվեց մեծ աստղադիտակի հետ։ Օպտիկական աստղադիտակի հիմնական հայելու տրամագիծը 2,6 մ էր ։ ՌՕԴ-ն ունի 70/100 μ մակերեսի ճշտություն, որսում է 30 մմ - 3 մմ (2 մմ) երկարություն ունեցող ալիքները ։
Կառուցվածքի այլ տեխնիկական պարամետրեր
Գլխավոր հայելու պանելները․
Փոքր հայելու պանելները․
Հենակ եռոտանի․
Ոտքերի երկարության ավտոմատ կարգավորման սահմանները․
Փոքր հայելու կախոցը․
Ռադիոկիզակետի մեխանիզմները․
Օպտիկական կիզակետի մեխանիզմները․
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Աստղադիտակներ Կատեգորիա:Աստղագիտությունը Հայաստանում
Ֆեյրբենքս Նորթ Սթար շրջան (Ալյասկա)
Ֆեյրբենքս Նորթ Սթար շրջան (Fairbanks North Star Borough), ԱՄՆ Ալյասկա նահանգի 18 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 19.078 կմ² է, բնակչությունը՝ 82.840 մարդ (2009 թվականի տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Ֆեյրբենկս բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1964 թվականի։
Առյուծկա
Առյուծկա, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բաբերդի գավառակում, Բաբերդ (Բայբուրդ) քաղաքից հարավ, Ճորոխ գետի ձախակողմյան վտակ Առյուծկայի արգավանդ հովտում։
Կանգադալա (ազգային պարկ)
Ազգային պարկ Կանգադալա (Cangandala National Park), գտնվում է Անգոլայի հյուսիսային Մալամժե նահանգում։ Դրա հյուսիսային սահմանի մոտ է գտնվում Կուիջե (Cuije) գետը, իսկ արևմտյան և արևելյան սահմաններին են գտնվում Կվանզա գետի վտակները։ Պարկից արևմուտք գտնվում է Կուլամագիա (Culamagia) քաղաքը, հարավ՝ Տեխոնգոլոլա քաղաքը։ Պարկը գտնվում է ծովի մակարդակից 1000 մետր բարձրության վրա։ Այն Անգոլայի ամենափոքր պարկն է, տարածքը կազմում է 630 կմ²։
Առյուծկա
Տեղական ճանապարհով կապված էր Բաբերդ քաղաքի հետ։
Կանգադալա (ազգային պարկ)
Պարկում հիմնականում նոսր անտառներ են, գետերի երկայնքով կարող ենք հանդիպել միջանքային անտառներ։ Պարկի մի մասում ներկայացված են ջրածածկ մարգագետիններ և ճահճուտներ։ Վուդլենդ պարկում թփուտները ավելի խիտ են, քան Միոմբոյում։ Պարկի բուսական աշխարհում ներկայացված են Brachystegia wangermeeana, Brachystegia boehmii և Julbernardia բուսատեսակները, հանդիպում են նաև Piliostigma, Burkea, Monotes, ստրիխնոս, Ստերկուլյա և Dombeya։ Պարկի տարածքում՝ մարգագետիների և Վուդլենդի միջև, կարող ենք տեսնել Uapaca benguelensis, Piliostigma, Annona, Entadopsis և Erythrina abyssinica ծառատեսակի միայնակ ծառերին։ Ճահճուտներում հիմնականում աճում են պապիրուսներ ։
Առյուծկա
Պատմություն
Առյուծկան ավերվել է Մեծ եղեռնի տարիներին։ Բնակչության մի մասը զոհվել է, մյուս մասը տարագրվել տարբեր երկրներ։ Գյուղն ամայացել է 1916-1916 թվականներին։
Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 45 տուն հայ բնակիչ։ Մեծ եղեռնի նախօրեին ուներ 57 տուն` 594 հայ բանկչով։
Կանգադալա (ազգային պարկ)
Պարկում ապրում են մեծաքանակ թռչուններ։ Օգոստոս-սեպտեմբեր ամսիներին կատարված դիտարկումները ցույց են տվել, որ ազգային պարկում կան 170-ից ավելի թռչնատեսակներ։ Վուդլենդի առանձնահատկությունների պատճառով պարկի հիմնական բնակիչներ միոմբոները բնակվում են միայն այդ պարկում։ Պարկում են բնակվում վերացող սև այծյամները (Hippotragus niger variani)։ 1982-2005 թվականներին պարկում սև այծյամների գոյության մասին ապացույցներ չկային։ 2005 թվականի ապրիլին Կաթոլիկական համալսարանի (Catholic University’s Centre for Scientific Studies and Investigation) գիտահետազոտական կենտրոնի արշավորդներին հաջողվել է նկարահանել պարկի կենդանիներին ։ 2014 թվականի հաշվարկներով՝ պարկում կային 35 առանձնյակ։ Այգու տարածքում հանդիպում են նաև 15 տեսակ կաթնասուն, 3 տեսակ սողուններ և 1 տեսակ երկկենցաղ ։
Առյուծկա
Տնտեսություն
Բնակիչները հիմնականում զբաղվում էին երկրագործությամբ, այգեգործությամբ և մասամբ՝ անասնապահությամբ։
Պատմամշակութային կառույցներ
Առյուծկան ուներ եկեղեցի։
Կանգադալա (ազգային պարկ)
Պարկը ձևավորվել է 1970 թվականին, հիմնականում սև այծյամներին պահպանելու համար (Hippotragus niger variani)։ Պատերազմի ժամանակ պարկի վարչակազմը լուծարվել է և միայն 2006 թվականին ձևավորվեց վարչական մարմինը ։ 2014 թվականին պարկ է բերվել կենդանիների պոպուլյացիան վերահսկող սարքավորում ։
Առյուծկա
Կրթություն
Գյուղն ուներ նախակրթական վարժարան, որտեղ սովորում էին 120 աշակերտներ։
Կանգադալա (ազգային պարկ)
Արտաքին Հղումներ
Կատեգորիա:Անգոլայի ազգային պարկեր Կատեգորիա:Կատեգորիա ԲՊՀՄ II
Առյուծկա
Գրչություն
1183 թվականին ոմն Հովսեփ գրիչ Առյուծկայում գրել է մի Ավետարան ։
Տես նաև
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Թուրքիայի գյուղեր
Lernu!
lernu! (կամ lernu.net )՝ բազմալեզվանի վեբային անվճար նախագիծ, որի նպատակն է էսպերանտոյի տարածումն ու ուսուցանումը։ Այս անվանումը էսպերանտոյով նշանակում է՝ «սովորի՛»։ Կայքը աշխատեցվում է E@I-ի կողմից՝ միջազգային երիտասարդական Հասարակական կազմակերպություն, որն սկզիբ է առել որպես Էսպերանտոյի Համաշխարհային Երիտասարդական Կազմակերպության աշխատանքային խումբ։
Կայքի պարունակության մեծ մասը կազմված է էսպերանտո ուսանելու տարբեր գործիքներից, որոնց թվում են. վարծություններ, խաղեր, բառարաններ, քերականական ուղեցույցներ, քննական համակարգ և գրքեր, երաժշտություն, ձայնագրված պատմվածքներ և տեսահոլովակներ պարունակող մուլտիմեդիա գրադարան։ Կան նաև հաղորդակցվելու միջոցներ, որոնցից են. ակնթարթային սուրհանդակ (instant messanger), տարբեր թեմաներով քննարկումների ֆորումներ և էսպերանտոյի միջոցառումների մասին նորություններ։ Էսպերանտիստները և էսպերանտո կազմակերպությունները կարող են իրենց միջոցառումները և ծառայությունները գովազդել կայքի էջերին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էսպերանտո Կատեգորիա:Էսպերանտո կազմակերպություններ Կատեգորիա:Էսպերանտոյի մշակույթ
Կույս (կենդանակերպ)
Կույս (կենդանակերպ) (Virgo), կենդանակերպի վեցերորդ նշանը, որը համապատասխանում է Խավարածրի 150°-180° սեկտորին՝ հաշված գարնանային գիշերահավասարի կետից։
Արևմտյան աստղագիտության մեջ համարվում է, որ Արևը գտնվում է Կույս նշանի տակ մոտավորապես օգոստոսի 22-ից մինչև սեպտեմբերի 23-ը ։ Պետք չէ շփոթել Կույս կենդանակերպի նշանը Կույս համաստեղության հետ, որտեղ Արևը գտնվում է սեպտեմբերի 16-ից մինչև հոկտեմբերի 30-ը։
Կույս նշանը ղեկավարող մոլորակը Մերկուրին է ։
Խորհրդանիշ
Կույսի խորհրդանիշն է՝ ♍, Յունիկոդում գտնվում է տասնորդական 9805 կամ տասնվեցերորդական 264D համարների ներքո և կարող է HTML-կոդ ներմուծվել որպես  կամ
Պրիդոնեցկոե
Պրիդոնեցկոե (Придонецьке), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Իզյումի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1929 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Պրիդոնեցկոե գյուղում բնակվում էր 11 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,04 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 275 մարդ/կմ²։
Վագըֆ (Հալեպի նահանգ)
Վագըֆ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայի Հալեպի նահանգում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Տես նաև
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Վալդերիչե
Վալդերիչե  (Valderice) կոմունա Իտալիայում, Սիցիլիայի մարզում՝ Տրապանի գավառում։
Շումիխա (Տոմի ստորին վտակ)
Շումիխա  (Шумиха), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կեմերովոյի և Տոմսկի մարզերում։ Գետի երկարությունը 14 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Տոմ գետն է, գետի ենթաավազանը Տոմ գետն է։ Գետի գետային ավազանը (Վերին) Օբ գետն է՝ մինչև Իրտիշի.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Վալդերիչե
Փոստային ինդեքսն է՝ 91019։ Հեռախոսային կոդը՝ 0923 ։
Էնգոլսայմ
Էնգոլսայմ (Ingolsheim), համայնք Ֆրանսիայի Գրանդ Էստ մարզի Ստորին Հռենոս գավառում ։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 410 կմ արևելք, Ստրասբուրգ քաղաքից` 50 կմ հյուսիս։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 179 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 144-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 35։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 80,4 %։ 144 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 137 անձ (74 տղամարդ և 63 կին)։ Գործազուրկ են եղել 7 անձ (3 տղամարդ և 4 կին)։ 35 անաշխատունակներից 11-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 12-ը` թոշակառուներ, իսկ 12-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Լաս Նավաս դե Տոլոսայի ամրոց
Լաս Նավաս դե Տոլոսայի ամրոց (Castillo de las Navas de Tolosa), կառուցված է Իսպանիայի Անդալուզիա տարածաշրջանի Խաեն պրովինցիայի համանուն բնակավայրի(Լաս Նավաս դե Տոլոսա) մոտ` թիվ 4 մայրուղուց 265 կմ հեռավորության վրա։ Նրա անվան ծագումնաբանությունը տարբեր արաբական քրոնիկներում տարբեր է։ Կարող էր լիներ և՛ Հիսն Ալոքբան, և՛ Հիսն Սալիմ ։ 1949 թվականի ապրիլի 22-ի հրամանով այն ստացավ հատուկ օբյեկտի կարգավիճակ, իսկ 1994 թվականին հունիսի 22-ին Իսպանիայի մշակույթի նախարարության կողմից Լաս Նավաս դե Տոլոսայի ամրոցն ընդգրկվել է Իսպանիայի պատմական արժեք ունեցող հուշարձանների ցանկի մեջ՝ RI-51-0008803 գրանցման համարի տակ ։
Պատմություն
Որոշ հեղինակներ իրենց գրություններում անվանում են 10-րդ դարում կառուցված հիմնական աշտարակը «Մեծարման Աշտարակ» և նշում են որ այն կառուցվել է Կորդովայի խալիֆայության ժամանակահատվածում, իսկ որոշ հեղինակների կառծիքով այն կառուցվել է բերբերների տիրապետության ժամանակ։ Սերտ կապված էր Ֆեռալի ամրոցի հետ։ Երկուսն էլ ունեին մի փաստաթուղթ Թուլուզի ջրային հովտում տեղի ունեցած ճակատամարտի վերաբերյալ ։
Նկարագրություն
Խոսվում է այն մասին, որ այն՝ Լաս Նավաս դե Տոլոսայի ամրոցը, իրենից ներկայացրել է տիպիկ ամրոց։ Ներկայումս պահպանվել են միայն պարսպաշարից որոշ հատվածներ և վեցանկյուն բաստիոններ։ Պահպանվել է նաև 14 մետր բարձրություն ունեցող աշտարակը։ Ամրոցի պահպանված մնացորդները ավելի տեսանելի են հարավարևելյան հատվածից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անդալուսիայի ամրոցներ
Մասկինո
Մասկինո (Маскино), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Խոլմ-Ժիրովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 21 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Խոլմ-Ժիրովսկի շրջանի բնակավայրեր
Քաղաք Էմբեր: Փախուստ (ֆիլմ)
«Քաղաք Էմբեր։ Փախուստ» (City of Ember), ամերիկացի ռեժիսոր Գիլ Քինանի ֆանտաստիկ գեղարվեստական ֆիլմը, որը պատմում է ապոկալիպտոյից առաջ մոլորակում կյանքը փրկելու համար ստեղծված ստորերկրյա քաղաքի և երկու դեռահասի մասին, որոնք որոշում են գտնել դրա ելքը։ Ֆիլմը նկարահանվել է ըստ Ջին Դյուպրոյի համանուն վեպի 2008 թվականին ։ Կինոնկարը նկարահանվել է սթիմփանկ ոճով ։
Ֆիլմը ձախողեց վարձույթը՝ հավաքելով մոտ 18 միլիոն դոլար 55 միլիոնանոց բյուջեից։
Սյուժե
Արդեն մարդկանց շատ սերունդներ ապրում են ստորերկրյա քաղաքում, որը լուսավորվում է միայն լապտերներով։ Քաղաքի ստեղծողները հաշվարկել են, որ բնակիչները կարող են դուրս գալ երկրի մակերևույթ 200 տարի անց, և թողել են հրահանգներ՝ կնքված մետաղական արկղիկում, որը պետք է բացվի ավտոմատ կերպով 200 տարի անց։ Այն փոխանցվում է մի քաղաքագլխից մյուսին։ Սակայն պատահաբար շղթան ընդհատվում է, և արկղիկը հրահանգներով հանդերձ՝ կորում։
Սանտեխնիկ Դունը անցնելով աշխատանքի՝ փորձում է բացել գեներատորի դուռը, բայց այն կողպված էր։ Վերցնելով ծեր սանտեխնիկ Սալի քարտեզը, քանի դեռ նա քնած էր, Դունը ուղևորվում է ստորերկրյա քաղաքը ուսումնասիրելու և գտնում է թունել, որը ջնջված էր Սալի քարտեզից և գտնվում էր 351 համարի փակ սենյակում։ Այնուհետև Դունը բացում է դռնակը և հայտնվում մառանում, որտեղից նրան վռնդում է Լուպերը։
Լինան այդ ժամանակ աշխատում էր որպես սուրհանդակ (փոխանցում էր հաղորդագրություններ)։ Մի անգամ նա ուղարկում է հաղորդագրություն ջերմոցային աշխատող Քլերիին և տեսնում է մի մարդու, որը դուրս է եկել քաղաքի ծայրամասերից։ Նա իր հետ բերել էր հսկայական եղջյուր, որը պատկանում էր միջատի։
Լինայի տատիկի տանը գտնվում էր այն նույն արկղիկը, որը քաղաքագլուխները փոխանցում էին միմյանց։ Նա փորձում է վերականգնել քաղաքի ստեղծողների հաղորդագրությունները, որոնք նման էին ինչ-որ հրահանգների, ինչպես նաև լուծում է տարօրինակ խորհրդանիշներով պլաստիկ քարտերի գաղտնիքը։ Մի անգամ Լինան ուղերձ է ուղարկում պահեստապետ Լուպերից քաղաքագլխին («Ձեր նվերը պատրաստ է»)։ Քաղաքագլխի մոտ նա տեսնում է իր նախապապերի դիմանկարները և նախկին քաղաքագլուխների դիմանկարներից մեկում տեսնում է խորհրդավոր արկղիկը, որը գտել էր տատիկի տանը։
Դունի սաղավարտի վրա աղջիկը տեսնում է իր ազգանունը՝ Մեյֆլիտ և հարցնում՝ որտեղից դա այդտեղ։ Դունը բացատրում է, որ իրենից առաջ սաղավարտը պատկանել է մարդու, որը խեղդվել է։ Լինան ուղևորվում է ջերմոցի աշխատող Քլերիի մոտ և հարցնում՝ ինչես է մահացել իր հայրը։ Նա աղջկան տանում է ջերմոցի խորհրդավոր ապաստան և բացատրում, որ Լինայի հայրը նույնպես հավատում էր Դատաստանի օրվան և ձգտում էր գտնել քաղաքի ելքը։ Նա կարծում էր, որ պետք է գտնել, թե որտեղից է հոսում ստորերկրյա գետը, բայց թունելը ողողվում է ջրով և նա մահանում է։ Այդ ժամանակ Դունը հասկանում է, որ իր հայրը՝ Լորիս Հարրոուն Լինայի հոր հետ միասին փորձել են հեռանալ քաղաքից։
Լինան փորձում է վերադարձնել քաղաքագլխի արկղիկը, բայց հասկանում է, որ վերջինս չի փորձում լուծել քաղաքի խնդիրները։ Քաղաքագլուխը ինչ-որ բան անելու փոխարեն առաջարկում է ստեղծել արտակարգ իրավիճակների ուսումնասիրման հատուկ հանձնաժողով։
Փողոցում Լինան հանդիպում է իր ընկեր Լիզին, որը քարշ էր տալիս սնունդով պայուսակը։ Լիզը ընկերուհուն բացատրում է, որ սնունդը իր ընկերոջից է, որը գտել է սննդի մոռացված պահեստներ քաղաքի ծայրամասում։ Հետո պարզվում է, որ նրա ընկերը Լուպերն է։ Լինան շտապում է Դունի մոտ և նրան քաղաքագլխին ուղղված Լուպերի հաղորդագրության մասին («Ձեր նվերը պատրաստ է»)։
Լինան օգնականին հաղորդում է քաղաքի ղեկավարի դավաճանության մասին։ Բայց դա միայն տանում էր նրան քաղաքագլխի հետ «առերեսման»։ Քաղաքագլուխը տեսնում է արկղիկը և փորձում է տիրանալ դրան, բայց այդ ժամանակ տեղի է ունենում գեներատորի հաջորդ անջատումը։ Մթության մեջ Լինան վերցնում է քաղաքագլխի պլաստիկ քարտը, որը նա կրում էր իր գրպանում, և փախչում է։ Նրան և Դունին հետապնդում է ոստիկանությունը։
Յուգո-Ռիո դե Ժանեյրո կենտրոնական մասի գավառ
Յուգո-Ռիո դե Ժանեյրո կենտրոնական մասի գավառ (Centro-Sul Fluminense), գավառ Բրազիլիայի Ռիո դե Ժանեյրո նահանգում։ Մտնում է Ռիո դե Ժանեյրո նահանգի հարավային մարզի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 316 532 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Զբաղեցնում է 3218,976 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 98,3 մարդ/կմ²։
Քաղաք Էմբեր: Փախուստ (ֆիլմ)
Սյուժե
Գտնելով ապաստան ջերմոցում՝ հերոսները միասին դնում են պլաստիկ քարտերը և հասկանում, որ դա է բանալին։ Հետևելով հրահանգներին՝ նրանք ակտիվացնում են տարհանման ծրագիրը։ Քաղաքում խուճապ է սկսվում։ Քաղաքագլուխը փորձում է թաքնվել իր ապաստանում, բայց երբ փակում է դուռը, նրա վրա հարձակվում է հսկա խլուրդը։
Յուգո-Ռիո դե Ժանեյրո կենտրոնական մասի գավառ
Վիճակագրություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի գավառներ Կատեգորիա:Ռիո դե Ժանեյրո նահանգի գավառներ
Քաղաք Էմբեր: Փախուստ (ֆիլմ)
Սյուժե
Այդ ժամանակ Դունը, Լինան և նրա քույր Պոպպին նավակով լողում են ստորերկրյա գետով և գտնում են ելքը Երկրի մակերևույթ։ Հանդիպելով առաջին անգամ իրենց կյանքում լուսաբացի՝ նրանք վերցնում են քարեր և նետում փոսը, որի ներքևում կարելի է տեսնել Էմբերը։ Այդ հաղորդագրությունը ստանում է Լորիս Հարոուն։
Ռուֆուս Ուեյնրայթ
Ռուֆուս ՄաքԳերիգլ Ուեյնրայթ, ամերիկա-կանադական երգիչ-երգահան և կոմպոզիտոր ։ Նա յոթ ալբոմ է ձայնագրել և նրա երգերը բազմաթիվ ժողովածուներում և ֆիլմերի սաունդտրեկերում են տեղ գտել։ Նա գրել է նաև դասական օպերա և Շեքսպիրի սոնետների համար երաժշտություն։
Քաղաք Էմբեր: Փախուստ (ֆիլմ)
Ֆիլմի նկարահանում
Ֆիլմը դարձել է «Հրեշ տունը» ֆիլմի հեղինակ՝ ռեժիսոր-մուլտիպլիկատոր Գիլ Կինանի դեբյուտը։