Հայրենական_մեծ_պատերազմին_մասնակցած_հայ_գեներալներ_և_ծովակալներ
Հովհաննես Բաղրամյան
Խորհրդային գեներալների ու ծովակալների այս կոհորտայում ամենանշանակալից անձը բանակի գեներալ Հովհաննես Բաղրամյանն է (1897-1982), ով ռազմական ճանապարհն անցել է Հարավ–արևմտյան ռազմաճակատի պետի տեղակալից և շտաբի տեղակալից (1941-1942)  և Արևմտյան ռազմաճակատի համազորային բանակի հրամանատարից (1942-1943) մինչև Առաջին մերձբալթյան և երրորդ բելառուսական ռազմաճակատների զորքերի հրամանատար (1943-1945), ակտիվորեն մասնակցել է Բելառուսի, Մերձբալթիկայի և Արևելյան Պրուսիայի տարածքում անցկացված ջախջախիչ մարտերին։ Ծնվել է 1897թ. դեկտեմբերի 2-ին գ. Չարդախլու (ԼՂՀ)։ 1915թ. սեպտեմբերին կամավոր մեկնել է բանակ, որպես շարքային ծառայել ռուսական էքսպեդիցիոն կորպուսի 2-րդ Կովկասյան սահմանապահ գնդում։ Կովկասյան ռազմաճակատում առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակից է։ 1916թ. ավարտել է ենթասպների դպրոցը (Թիֆլիս)։ 3-րդ հրաձգային գնդի հրաձգային դասակի հրամանատար էր (Ուրմիա լճի շրջանում)։ 1918թ. մայիսին մասնակցել է Սարդարապատի ճակատամարտին։ 1920թ. հրաձգային դասակի (3-րդ Հայկական հրաձգային գունդ), 1923-1931թթ. հեծելազորային գնդի (Կ. Վորոշիլովի անվ. Հայկական հրաձգային դիվիզիա) հրամանատար։ 1925թ. ավարտել է հեծելազորի հրամկազմի կատարելագործման դասընթացները (համակուրսեցիներ` Գ. Կ. Ժուկով, Կ. Կ. Ռոկոսովսկի, Ա. Ի. Երյոմենկո), 1931թ.` բարձրագույն հրամկազմի կատարելագործման դասընթացները, 1934թ.ª Մ. Ֆրունզեի անվ. ռազմական ակադեմիան, 1938թ.ª ԳՇ ռազմական ակադեմիան։ 1934-36թթ. եղել է հեծելազորային դիվիզիայի շտաբի պետ, 1938թ.-ից ԳՇ ռազմական ակադեմիայի ավագ դասախոս։ 1940թ.-ից բանակի շտաբի օպերբաժնի, ապա Կիևի հատուկ ռազմական օկրուգի շտաբի օպերբաժնի պետ։ ՀՄՊ-ի սկզբին նշանակվել է Հվ.-Արմ. ռազմաճակատի շտաբի պետի տեղակալ, օպերբաժնի պետ։ 1941թ. մասնակցել է Կիևի պաշտպանության կազմակերպմանը և Կիևյան պաշտպանողական գործողության իրականացմանը, Ռոստովի մոտ հակահարձակման պլանավորմանը և իրականացմանը, Ելեցկյան հարձակողական գործողությանը։ 1941թ. դեկտեմբերի վերջից Հվ.-Արմ. ուղղության շտաբի պետ, ապա միաժամանակ գլխավորել է Հվ.-Արմ. ռազմաճակատի և Հվ.-Արմ. ուղղության զորքերի շտաբները։ 1942թ. հուլիսից 16-րդ Բանակի (1943թ. ապրիլից 11-րդ գվ. Բանակ) հրամանատար։ Օռլովյան գործողության ժամանակ 1943թ. յուրահատուկ և խիզախ որոշմամբ 11-րդ գվ. Բանակը հզոր հարված հասցրեց հակառակորդի Օռլովյան խմբավորման թևին։ 1943թ. նոյեմբերից 1-ին Մերձբալթյան ռազմաճակատի զորքերի հրամանատար։ 1943թ. Բ. ղեկավարությամբ իրականացվեց Գորոդոկսկյան գործողությունը, որն ավարտվեց հակառակորդի մի քանի միավորումների շրջապատմամբ և ջախջախմամբ։ 1944թ. 1-ին Մերձբալթյան ռազմաճակատի զորքերը համագործակցելով 3-րդ Բելառուս. ռազմաճակատի զորքերի հետ իրականացրեցին Վիտեբսկ-Օրշանսկյան գործողությունը, ընթացքով գետանցեցին Արմ. Դվինան, շրջապատեցին և ոչնչացրեցին հակառակորդի վիտեբսկյան խմբավորումը։ Բելառուսական գործողության ժամանակ ռ-ճակատի զորքերի ձեռք բերած բացառիկ արդյունքների և ցուցաբերած անձնական արիության համար 1-ին Մերձբալթյան ռազմաճակատի հրամանատար, բանակի գեներալ Հ. Ք. Բաղրամյանին ԽՍՀՄ ԳԽՆ 1944թ. հուլիսի 29-ի հրամանագրով շնորհվել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչում, պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով (№ 19243) և ՙՈսկե աստղ՚ մեդալով (№ 3831, ԽՄՀ գրքույկ № 004251, ԽՍՀՄ ԳԽՆ վկայական № 6199, Շքանշանային գրքույկ № 572380): 1944թ. հոկտեմբերին 1-ին Մերձբալթյան ռազմաճակատի զորքերը դուրս եկան Բալթիկ ծովի ափ և հակառակորդի ՙՀյուսիս՚ բանակային խմբավորման ավելի քան 30 դիվիզիա կտրեցին Արլ. Պրուսիայից։ 1945թ. Արլ.-Պրուսական գործողության ընթացքում 1-ին Մերձբալթյան ռ-ճակատի զորքերը, ապա Զեմլանդյան օպերատիվ խմբերը Բ. ղեկավարությամբ (1945թ. փետրվարից) հաջողությամբ մասնակցեցին հակառակորդի Տիլզիտյան և Զեմլանդյան խմբավորումների ջախջախմանը, վերացրեցին մեմելյան պլացդարմը և տիրեցին ք. Մեմելին։ 1945թ. ապրիլից 3-րդ Բելառուս. ռ-ճակատի հրամանատար։ Բ. զորավարական տաղանդը դրսևորվում էր իրադրության խորը և համակողմանի վերլուծության, հակառակորդի թույլ կողմերի օգտագործման, սեփական զորքերի մարտական հնարավորությունների օբյեկտիվորեն հաշվի առնելու և խիզախ որոշումների ընդունման ունակությունով։ Միշտ մանրազննին պլանավորում էր գործողությունները, հաշվի առնում իրականացման հնարավոր տարբերակները, մարտական գործողությունների ծավալման հավանական ընթացքը։ 1945-54թթ. Մերձբալթյան ռազմական օկրուգի հրամանատար, 1954-55թթ.ª ԽՍՀՄ ՊՆ գլխավոր տեսուչ, 1955-56թթ.ª ՊՆ փոխնախարար, 1956-58թթ. ԳՇ ռազմական ակադեմիայի պետ, 1958-68թթ. ՊՆ փոխնախարար-ԽՍՀՄ ԶՈւ թիկունքի պետ։ 1968թ.-ից ԽՍՀՄ ՊՆ գլխավոր տեսուչների խմբում էր։ ԽՍՀՄ ԶՈւ-ում ունեցած վաստակի, ՀՄՊ-ի տարիներին ցուցաբերած արիության և հերոսության համար և ծննդյան 80-ամյակի առթիվ Խորհրդային Միության մարշալ Հ. Ք. Բաղրամյանին ԽՍՀՄ ԳԽՆ 1977թ. դեկտեմբերի 1-ի հրամանագրով շնորհվել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչում, պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով (№ 429496) և ՙՈսկե աստղ՚ երկրորդ մեդալով (№ 104): Մահացել է 21.09.1982թ.: Թաղված է Մոսկվայի Կարմիր հրապարակումª Կրեմլյան պատի մոտ։ Գնդապետ (Հր. ԽՍՀՄ ՊԺԿ, № 2492, 29.11.35), գեներալ-մայոր (Որոշում ԽՍՀՄ ԺԿԽ, 12.08.41), գեներալ-լեյտենանտ (Որոշում ԽՍՀՄ ԺԿԽ, 27.12.41), գեներալ-գնդապետ (Որոշում ԽՍՀՄ ԺԿԽ, 27.08.43), բանակի գեներալ (Որոշում ԽՍՀՄ ԺԿԽ, 17.11.43), Խորհրդային Միության մարշալ (11.03.55): Պարգևատրվել է Լենինի (1. Հրամանագիր ԽՍՀՄ ԳԽՆ, 6.11.45, № 59010; 2. Հրամանագիր ԽՍՀՄ ԳԽՆ, 1.12.47, № 66029; 3. Հրամանագիր ԽՍՀՄ ԳԽՆ, 2.12.57, № 348735; 4. Հրամանագիր ԽՍՀՄ ԳԽՆ, 1.12.67, № 399991; 5. Հրամանագիր ԽՍՀՄ ԳԽՆ, 1.12.72, № 400134), Հոկտեմբերյան հեղափոխության (Հրամանագիր ԽՍՀՄ ԳԽՆ, 22.02.68, № 6), Սուվորովի 1-ին աստիճանի (1. Հրամանագիր ԽՍՀՄ ԳԽՆ, 27.08.43, № 109; 2. Հրամանագիր ԽՍՀՄ ԳԽՆ, 19.04.45, № 269), Կուտուզովի 1-ին աստիճանի (Հրամանագիր ԽՍՀՄ ԳԽՆ, 9.04.43, № 38), Կարմիր դրոշի (1. Հրամանագիր ԽՍՀՄ ԳԽՆ, 6.11.41, № 16982; 2. Հրամանագիր ԽՍՀՄ ԳԽՆ, 3.11.44, № 8137; 3. Հրամանագիր ԽՍՀՄ ԳԽՆ, 17.05.51, № 7151), ՙՀայրենիքին ԽՍՀՄ ԶՈՒ-ում ծառայության համար՚ 3-րդ աստիճանի (Հրամանագիր ԽՍՀՄ ԳԽՆ, 30.04.75, № 23) շքանշաններով, մեդալներով, ԽՍՀՄ Պետական զինանշանի ոսկե նկարով պատվավոր զենքով (22.02.1968), արտասահմանյան շքանշաններով և մեդալներով։ Մոսկվայում այն տանը, որտեղ ապրել է, փակցված է հուշատախտակ։ Երևանում նրա անունով են անվանակոչված պողոտա, դպրոց, մետրոյի կայարան, կանգնեցված է հուշարձան։