cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ավտոմատ ատրճանակ
Ավտոմատ ատրճանակ, ավտոմատ լիցքավորվող ատրճանակ է, որն ունակ է լիովին ավտոմատ կրակել։ Այն կարող է օգտագործվել նաև նկարագրելու համար առանց ատրճանակի ոճով ավտոմատ ատրճանակ ։ Տերմինը Maschinenpistole-ի հաշվարկն է, որը գերմաներեն ավտոմատ բառ է։ Հաստոցային ատրճանակները մշակվել են Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ և ի սկզբանե տրվել են գերմանական հրետանային անձնակազմին, որոնց անհրաժեշտ է եղել ինքնապաշտպանական զենք, որն ավելի թեթև է, քան հրացանը, բայց ավելի հզոր, քան ստանդարտ կիսաավտոմատ ատրճանակը։ Այս հայեցակարգը ի վերջո կհանգեցնի անհատական պաշտպանության զենքի կամ PDW-ի մշակմանը։ Այսօր մեքենայական ատրճանակները համարվում են հատուկ նշանակության զենքեր՝ սահմանափակ օգտակարությամբ, որոնց սկզբնական տեղը լցված է կամ PDW-ով, կարաբիններով կամ պարզապես ավելի ժամանակակից կիսաավտոմատ կողային զենքերով։ Նպաստելով դրանց արդեն իսկ ծայրամասային օգտագործմանը՝ առանց ուսադիրի և մարզումների, հաստոցային ատրճանակները կարող են դժվար լինել կառավարել բոլորի համար, բացառությամբ լավագույն հրաձիգների։
Ավստրիացիները ներկայացրել են աշխարհում առաջին հաստոցային ատրճանակը՝ Steyr Repetierpistole M1912/P16, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։ Գերմանացիները նաև փորձեր են կատարել հաստոցային ատրճանակների հետ՝ տարբեր տեսակի կիսաավտոմատ ատրճանակների վերածելով լրիվ ավտոմատի, ինչը հանգեցրեց առաջինի ստեղծմանը։ գործնական ավտոմատներ. Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ավտոմատ ատրճանակների մշակումը լայնորեն անտեսվեց՝ հօգուտ ավտոմատների զանգվածային արտադրության։ Պատերազմից հետո մեքենայական ատրճանակների մշակումը սահմանափակվեց, և միայն մի քանի արտադրողներ կմշակեին նոր նմուշներ՝ տարբեր աստիճանի հաջողությամբ։
Առաջին համաշխարհային պատերազմ
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ արտադրվել է Steyr M1912-ի հաստոցային ատրճանակ տարբերակը, որը կոչվում է Repetierpistole M1912/P16: Այն օգտագործում էր 16 կլոր ֆիքսված ամսագիր, որը բեռնված էր 8 կլոր քերթող սեղմակների միջոցով, անջատվող ուսադիր և բավականին մեծ բաց կիսաավտոմատ/ամբողջական ավտոմատ ընտրիչ անջատիչ՝ շրջանակի աջ կողմում՝ ձգանի վերևում (ներքև = կիսաև վեր = լրիվ) Այն կրակել է 9×23 մմ «Steyr» փամփուշտով, լրիվ ավտոմատ կրակի արագությամբ՝ րոպեում 800-ից 1000 կրակոց (RPM): Այն կշռում էր մոտ 2,6 ֆունտ։ Ներկայացվել է 1916 թվականին և համարվում է աշխարհի առաջին լրիվ ավտոմատ ունակ ատրճանակներից մեկը։ Պատրաստվել է ընդամենը 960 M1912/P16:
1920-1930-ական թթ
Mauser C96-ը ներկայացվել է 1896թ.-ին, այն հանդիսանում է առաջին կոմերցիոն հաջող և գործնական կիսաավտոմատ ատրճանակներից մեկը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ գերմանացիները փորձարկումներ կատարեցին հաստոցային ատրճանակների հետ՝ վերափոխելով ինչպես 7,63 մմ Mauser, այնպես էլ 9 մմ տրամաչափի Parabellum կիսաավտոմատ C96 ատրճանակները լրիվ ավտոմատի։ 1920-ականների վերջերին իսպանացի զինագործներն ընդլայնեցին այս գաղափարը` ներկայացնելով C96-ի ընտրված կրակային օրինակները 20 կլոր անջատվող ամսագրերով։ 1930-ականների սկզբին Mauser-ի ինժեներները վերջապես հետևեցին օրինակին և ներկայացրին Model 1932 կամ Model 712 Schnellfeuer տարբերակը, որը ներառում էր նաև 20 կլոր անջատվող պահարաններ և կրակի ընտրված մեխանիզմ, որը թույլ էր տալիս լիովին ավտոմատ կրակել 1000 պտույտ/րոպե արագությամբ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Անձնական զենքեր
Հռոմի ազգային թանգարան
Հռոմի ազգային թանգարան (Museo Nazionale Romano), Իտալիայի մայրաքաղաքում՝ Հռոմում, տարբեր մասնաճյուղեր ունեցող թանգարան։
Հիմնադրվել է 1889 թվականին, բացումը տեղի է ունեցել 1890 թվականին։ Թանգարանի համար առաջնային է եղել հավաքել և ցուցադրել Հռոմի՝ Իտալիայի թագավորությանը միանալուց հետո հայտնաբերված պեղումների հնագիտական նյութերը։
Թանգարանի նախնական հավաքածուի միջուկը Կիրքերյան թանգարանի հավաքածուն էր՝ հնագիտական աշխատանքներ, որոնք հավաքագրել էր հնահավաք, ճիզվիտ քահանա Աթանաս Կիրքերը։ Հավաքածուն ի սկզբանե տեղավորվել է ճիզվիտական Սան Իգնասիո համալիրում։ Ճիզվիտների հասարակության ճնշումից հետո 1874 թվականին պետությունը սեփականացրել է այս հավաքածուն։
1901 թվականին պետությունը Հռոմի ազգային թանգարանին է շնորհել ձեռք բերված Լյուդովիչի հավաքածուն, ինչպես նաև հին քանդակների կարևոր ազգային հավաքածու։ 19-րդ դարի ընթացքում կատարված քաղաքային նորարությունները համալրել են թանգարանի հավաքածուն։
1913 թվականին նախարարական հրամանագրով Կիրքերյան թանգարանի հավաքածուն բաշխվեց վերջին տասնամյակների ընթացքում ստեղծված տարբեր թանգարանների միջև, ինչպիսիք են՝ Հռոմի ազգային թանգարանը, Էտրուսկների ազգային թանգարանը, Սան Անջելո ամրոցի թանգարանը։
Թանգարանը տեղակայվեց Դիոկղետիանոսի բաղնիքների տարածքում 16-րդ դարում Միքելանջելոյի կողմից նախագծված և իրականացված կառույցում, որտեղ այժմ գտնվում են ժամանակակից թանգարանի վիմագրության և նախապատմական բաժինները, իսկ անտիկ հավաքածուի հիմնական մասը տեղափոխվեց մոտակա Մասիմո ալե Տերմե պալատ, որը իտալական պետությունը ձեռք էր բերել 1981 թվականին։
Հնագույն բաղնիքների միջավայրում ցուցահանդեսային տարածք ստեղծելը պայմանավորված էր 1911 թվականի արվեստի միջազգային ցուցահանդեսի առիթով։
Լեհաստանի աշխարհագրություն
Լեհաստան (Poland), պետություն Արևելյան Եվրոպայում, այլ սահմանազատման համաձայն՝ Կենտրոնական Եվրոպայում։ Այն մեծամասամբ տեղակայված է միջին եվրոպական հարթավայրում, ինչպես նաև Կենտրոնական Եվրոպայի լեռնային շրջանների հյուսիսարևելյան մասում։ Հյուսիսից այն ողողվում է Բալթիկ ծովի ջրերով։ Լեհաստանի ընդհանուր մակերեսը 312 658 կմ2 է (ըստ զբաղեցրած տարածքի աշխարհում 69-րդ տեղում է, իսկ Եվրոպայում՝ 9-րդ)։ Ցամաքային տարածքը՝ 304459 կմ2 է, ջրային տարածքը՝ 8220 կմ2:
Սահմաններ և առափնա
Վերջին հազարամյակի ընթացքում Լեհաստանի տարածքը բազմաթիվ անգամներ փոփոխության է ենթարկվել։ XVI դարի դարի կեսերին Լեհաստանը եղել է Եվրոպայի խոշորագույն երկիրը, դրանից առաջ լեհական պետություն գոյություն չի ունեցել։ Ներկայիս սահմանները որոշվել են 1945 թվականին։
Սահմանների ընդհանուր երկարությունը 3528 կմ է, որից ցամաքայինը 3047 կմ է, իսկ ծովայինը՝ 481 կմ։ Հյուսիսից հարավ և արևմուտքից արևելք Լեհաստանի ձգվածությունը կազմում է 720 կմ։
Ափի երկարությունը՝ 440 կմ։ Տարածքային ջրերը՝ 12 ծովային մղոն :
Լեհաստանի սահմանի արևմտյան մասում Գերմանիայի սահմանի վրա են գտնվում Պոմերանյան ծոցը և ծովալճակի նմանվող Շչեցինի ծովածոցը, որտեղ թափվում է Օդրան (իր մեծությամբ երկրորդ գետը Լեհաստանում)։ Այդ շրջանը կրում է Արևմտյան Պոմորիե (West Pomorie) պատմական անունը։ Ափի արևելյան մասը կոչվում է, համապատասխանաբար, Արևելյան Պոմորիե։ Այդտեղ է գտնվում Գդանսկի ծոցը, որտեղ թափվում է Լեհաստանի գլխավոր գետը՝ Վիսլան։ Նրա արևմտյան մասում Հել թերակղզին մեկուսացնում է (անջրպետում է) Պուցկի ծովածոցը, երևելքում՝ Վասլինսկի անտառաշերտը բաժանում է ծովալճակի նմանվող Վասիլինսկի թերակղզին։ Շչեցինսկի և Գդանսկի ծովածոցերում են գտնվում երկրի գլխավոր նավահանգիստները. Գդանսկը, Գդինյան և Շչեցինը։
Ռելիեֆ
Լեհաստանի ռելիեֆը, ինչպես նաև հարավ-արևելյան Մերձբալթիկայի ռելիեֆը, կազմավորվել է սառցադաշտի շարժման հետևանքով, որը մի քանի անգամ առաջ և հետ է շարժվել դեպի երկրի հյուսիսային մաս Պլեյստոցենյան դարաշրջանում (1,6 միլիոնից 10 հազար տարի առաջ)։ Երկրի հյուսիսի և կենտրոնի տարածքների շուրջ 2/3-ը գրավում է Լեհական հովիտը՝ Հյուսիս-գերմանական հովտի մի մասը։ Բալթիկ ծովի ափերը ցածր են՝ երկար, ավազոտ անտառաշերտով և  ավազաբլուրներով շրջապատված լողափերով։ Դեպի հարավ հարթավայրը փոխվում է Բալթյան բլրաշարի լեռնոտ ծովային ռելիեֆի՝ Պոմորյան և Մազուրյան լճերի ափերի, որոնք բաժանվում են Վիսլայի գետահովիտով։ Այս ռելիեֆը ուրվագծում է վերջին անգամ առավելագույն սառցակալման հարավային սահմանը։
Բալթյան բլրաշարից հարավ ըստ լայնության ձգվում են Սիլեզյան, Վելիկոպոլսկի, Մազովեցկո-Պոդլյասկյան ցածրավայրերը՝ վերածվելով ոչ բարձր՝ նինչև 600 մ բարձրությամբ բարձրավանդակի և հիմնականում՝ հարթ Լյուբլինյան բարձրության։
Երկրի հարավային մասով ձգվում են լեռները. արևմուտքում Սուդետները և արևելքում՝ Կարպատները։ Նրանց միջև է գտնվում Մորավյան դարպասներ լեռնանցքը, որը հին ժամանակներց ծառայել է որպես առևտրային ուղի Հյուսիսային Եվրոպայից դեպի Հարավային Եվրոպա։ Սուդետները ձգվում են Լեհաստանի և Չեխիայի սահմանով, նրանց բարձր կետը Սնեժկա լեռն է՝ 1603 մ։ Կարպատների լեհական մասում առանձնանում են Բիսկեդները, Բեշադները և Տատրաները՝ Կարպատների ամենաբարձր մասը, որտեղ գտնվում է երկրի ամենաբարձր կետը՝ Ռիսներ լեռները՝ 2499 մ ։ Բարձր Տատրաները Լեհաստանում ունեն սուր լեռնային պիկեր, խորը կիրճեր և ռելիեֆի սառցադաշտային տեսք բարձրակատար գոտում, իսկ Բեսկիդների գագաթները ունեն կլորավուն ձև և, հիմնականում  անտառներով են պատված ։
Լեհաստանի տարածքի 54,2 %-ը գտնվում է ծովի մակարդակից 150 մ բարձրության վրա, 36,9 %-ը՝ 150-ից մինչև 300 մ, 5,7 %-ը 300 - 500 մ, 2,9 %-ը՝ 500-ից մինչև 1000 մ ծովի մակարդակից բարձր ։
Բնական ռեսուրսներ. ածուխ, ծծումբ, պղինձ, բնական գազ, արծաթ, կապար, աղ, բնափայտ ։ Սուդետներում (Վալբժիխ և Կլոձկո քաղաքները գտնվում են Ստորին Սիլեզյան քարածխային ավազանում) գտնվում են գրանիտային քարհանքեր։ Վերին Սիլեզիայում է գտնվում Եվրոպայում ամենախոշոր քարածխային ավազաններից մեկը :
Կլիմա
Լեհաստանի կլիման բարեխառն է, ծովայինից անցնում է ցամաքայինի։ Կլիմայական պայմանների վրա ազդում են արևմուտքից եկող բախվող օվկիանոսային օդային զանգվածները, Սկանդինավիայից և Ռուսաստանից եկող ցուրտ հոսանքները, ինչպես նաև հարավից եկող ավելի տաք մերձարևադարձային օդը։ Ամբողջ տարվա ընթացքում արևմուտքից արևելք Լեհաստանի տարածքով անցնում են մի շարք  բարոմետրական դեպրեսիաներ (համեմատաբար ցածր մթնոլորտային ճնշման շրջան), բերելով ամպամած և անձրևոտ եղանակ։ Ձմռանը, երբ գերակշռում են ցուրտ մայրցամաքային օդային զանգվածները, եղանակը դառնում է ցուրտ և անամպ ։
Հունվարին միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -1 °C մինչև −5 °C (լեռներում՝ մինչև −8 °C), հուլիսին՝ 17 °C  - 19 °C (լեռներում՝ մինչև 10 °C) :
Հարթավայրային շրւաններում տեղումները տարվա մեջ լինում են 500-600 մմ, լեռներում՝ տեղ-տեղ 1000 մմ-ից ավելի (Սուդետներում՝ մինչև 1270 մմ և Բարձր Տատրաներում՝ 2030 մմ)։ Երկրի հյուսիսում տեղումների ամենամեծ քանակը լինում է ամառային շրջանում, իսկ հարավում՝ ձմռանը։ Ձյան ծածկույթը տարվա մեջ մնում է մինչև 3 ամիս։ Ցուրտ ձմեռներին գետերը սառցապատվում են մինչև երկուսից-չորս ամիս :
Ջրային ռեսուրսներ
2005 թվականի գնահատման համաձայն Լեհաստանն ունի 63,1 կմ³ վերականգնվող ջրային ռեսուրսներ, որոնցից տարվա ընթացքում ծախսվում է 11,73 կմ³ (13 % -կոմունալ ծառայությունների համար, 79 %-ը՝ արդյունաբերական  և 7 8 %-ը՝ գյուղատնտեսական կարիքների համար) ։
Լեհաստանի տարածքի երկու հիմնական գետային համակարգերը պատկանում են Բալթիկ ծովի ավազանին. Վիսլա գետը՝ Սան, Վեպշ և Արևմտյան Բուգ վտակներով և Օդրա գետը՝ Վարտա, Նիսա- Լուժիցկա և Բուբր վտակներով։ Երկրի ամբողջ ջրհոսքի մոտ կեսը անցնում է Վիսլայով, Օդրայով՝ մեկ երրորդը ։ Երկու գետերն էլ նավարկելի են, թեև պահանջվում է ջրանցքի մաքրման հաճախակի աշխատանքներ։ Երկու գետերն էլ ունեն վտակների խիտ ցանց։
Նրանց գետահովիտների (по прадолинам) ավազաններն իրար հետ միացած են ջրանցքներով (Բիդգոշչի ջրանցք) Արևմտյան Եվրոպայի գետային համակարգերի, Նեման գետի (Օգոստոսյան ջրանցք) և Դնեպրի հետ (Նեման և Օգինսկի ջրանցքների միջոցով)։ Վիսլայի և Օդրի ակունքները գտնվում են հարավային լեռնային շրջաններում։ Օդրան սկզբում հոսում է Սիլեզիայով հյուսիս արևմտյան ուղղությամբ, իսկ դեպի ցած հոսելով՝ գնում է հյուսիս, որտեղ նրանով անցնում են Լեհաստանի և Գերմանիայի պետական սահմանները։ Վիսլան առավելապես հոսում է դեպի հյուսիս։ Նրա վրա են գտնվում լեհական պետության հին մայրաքաղաքը՝ Կրակովը և ժամանակակիցը՝ Վարշավան ։
Լեհաստանի գետերում ջրի բարձրացում դիտվում է տարեկան երկու անգամ՝ գարնանը և հուլիսին։ Գարնանը ջրերի վարարումը պայմանավորված է ձյան հալոցքով, հուլիսին՝ ամառային անձրևներով։ Ոչ մեծ տարածք Լեհաստանի հարավում ունի ջրհոսք Դունայ և Դնեստր գետերը, իսկ հյուսիս արևելքում՝ Նեման գետը։
Լճերի ընդհանուր թիվը, որոնք ունեն մեկ հա մակերես, կազմում է մոտ 9300 լիճ։ Լճերը հիմնականում կենտրոնացած են հյուսիսում, որտեղ զբաղեցնում են տարածքի մոտ 10 %-ը : Ամենամեծը Սնյարդվի և Մամրի լճերն են, որոնք ընդգրկված են Մազուրյան լճերի խմբում։
Հողեր
2005 թվականին Լեհաստանում վարելահողերը զբաղեցնում էին երկրի տարածքի 40,25 %-ը, 1 %-ի վրա մշակվել է մշտական հացահատիկային բույսեր։ Ոռոգելի է հազար կմ² (2003) :
Լեհաստանի հողերի բերքատվությունը հիմնականում ցածր է։ Ափամերձ շրջաններում դրանք, որպես կանոն, ավազոտ մոխրահողեր են (արժեքավոր լուծվող հանքային նյութերի ալկալիացված պարունակությամբ) և գյուղատնտեսության մեջ օգտագործելու համար պահանջում են պարարտացում։ Գետահովիտներում և հովիտներում հանդիպում են հումուսի մեծ պարունակությամբ խոշոր տորֆաճահիճներ։ Լեհական լեռներից դեպի հյուսիս շրջաններում (Սելիզիա և Փոքր Լեհաստան (Силезия и Малая Польша) ) լյոսային նստվածքների վրա գերակշռում են լավ ցամաքած ճիմոտ մոխրահողերը և շականակագույն հողերը, որոնց վրա աճում են շաքարի ճակնդեղ, տարեկան և կարտոֆիլ, կան նաև սևահողեր։ Լեռնային շրջանների հողերը ունեն հումուսի բարակ շերտ և ցածր պտղաբերություն։
Բուսական աշխարհ
Լեհաստանի տարածքում բուսականությունը զարգացել է վերջին սառցապատման շրջանից և իր մեջ ներառում է 2250 տեսակ սերմնավոր բույսեր, 630 տեսակ մամուռ, 200 տեսակ լյարդամամուռ, 1200 քարաքոս և 1500 սնկերի տեսակներ։ Սերմնավոր բույսերի մեջ գերակշռում են հոլարկտիկական (голарктические) տարրերը։ Ոչ բազմաթիվ էնդեմիկ տեսակների շրջանում հանդիպում են լեհական փիճին (Larix polonica)  և կոնակովյան կեչին (Betula oycoviensis): Տորֆային ճահիճներում և լեռներում պահպանվել են տունդրային հատուկ բուսականության մի քանի տեսակների մնացորդներ :
Լեհաստանի տարածքի 25 %-ը զբաղեցնում են անտառները, հյուսիսում և հարավում պահպանվել են մոծ անտառային զանգվածներ. Բելովեժյան, Օգոստոսյան և այլ թավուտներ։ Գերակշռող ցեղեր են սոճին, եղևնին, որոնք լեռներում բրգաձև են։ Երկրի արևմտյան և արևելյան մասերում կան խառը անտառներ (հաճարենի, կաղնի, կեչի և թխկի)։ Գետահովիտներում կան ողողվող մարգագետիններ, ծառերից գերակշռում են հացենին, բարդին և ուռենին։ Հյուսիս արևելքում կան ցածրադիր ճահիճներ։ Հանդիպում են հավամրգիներ (верещатник) : Լեռնային շրջաններում բուսականությունը նախաալպյան և ալպյան է։
Կենդանական աշխարհ
Լեհաստանի կենդանական աշխարհը պատկանում է եվրոպա-արևմտասիբիրյան կենդանաաշխարհագրական շրջանին (Պալեարկտիկայի մասը)։ Վայրի կենդանական աշխարհը աղքատացած է մարդկանց կողմից տարածքի յուրացման բարձր մակարդակի պատճառով։ Գոյություն ունեն ողնաշարավորների մոտ 400 տեսակներ, այդ թվում` բազմաթիվ կաթնասուններ և տարածաշրջանի բնիկ ավելի քան 200 թռչնատեսակներ։ Անտառներում թափառում են եղջերուները, վայրի խոզերն ու գայլերը, հյուսիս-արևելյա փշոտ մասերում կարելի է հանդիպել որմզդեղն։ Գետերի մերձակայքերում բնակվում են կուղբեր, լեռնային անտառներում՝ արջեր և վայրի կատուներ, ավելի բարձրում կարելի է հանդիպել քարայծի և արջամկան։ Բելովեժյան անտառում պահպանվել են զուբրեր (անտառացուլ), որոնք ինչ որ ժամանակ բնակվել են ամբողջ Եվրոպայում :
Տարածված թռչուններ՝ խլահավ, ցախաքլոր, կաքավ։ Բալթիկ ծովի ափամերձ շրջաններում կատարվում է ձողաձկան և տառեխի որս : Շուրջ 20 ազգային պարկեր կան, որոնցից ամենախոշորներն են՝ Բելովեժյան, Կամպինոսյան, Տատրանյան, Սլովինյան ազգային պարկերը :
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լեհաստանի աշխարհագրություն Կատեգորիա:Լեհաստան Կատեգորիա:Եվրոպայի աշխարհագրություն ըստ երկրի Կատեգորիա:Եվրոպայի աշխարհագրություն
Գյունեյփայա Ներքին
Գյունեյփայա Ներքին, գյուղ Արցախի Մարտակերտի շրջանում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մարտակերտի շրջանի գյուղեր Կատեգորիա:Մարտակերտի շրջանի բնակավայրեր
Վիլյանուևա դել Ռոսարիո
Վիլյանուևա դել Ռոսարիո (Villanueva del Rosario), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Մալագա պրովինցիայում (Անդալուսիա ինքնավար համայնքում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Անտեկերա շրջանում։ Տարածքը կազմում է 45 կմ2։ Բնակչությունը՝ 3698 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 40 կմ հեռավորության վրա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մալագա պրովինցիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Անդալուսիայի բնակավայրեր
Վոլոսկայա Բալակլեյա
Վոլոսկայա Բալակլեյա (Волоська Балаклія), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Շևչենկոյի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Շչասնիվկա։ Հիմնադրվել է 1711 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Վոլոսկայա Բալակլեյա գյուղում բնակվում էր 896 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 8,09 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 110,75 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Շևչենկոյի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1711 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Տուրյանսկի գյուղական խորհուրդ (Կրասնոպոլսկի շրջան)
Տուրյանսկի գյուղական խորհուրդ  (Тур'янська сільська рада), Ուկրաինայի Սումիի մարզի Կրասնոպոլսկի շրջանում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Ժողովածու (4412)
Ժողովածու (4412), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 4412 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1613 թվականին Յակոբ գրիչի կողմից։ Ստացողը եղել է Գրիգոր վարդապետը։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 19.5x16.5 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 524 թերթից։ Գրված է երկսյուն, նոտրգրով։ Հիշատակարաններ նախագաղափար՝ 523բ (15-րդ դար), գրչի՝ 6ա, 225բ, 350բ, 438բ, հետագայի՝ 524ա (1758 թվական), 26ա, 523բ (1760 թվական) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Մուրմինո
Մուրմինո (Мурмино), գյուղ Ռուսաստանի Ռյազանի մարզի Ռյազանսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2006 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 3627 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ռյազանի մարզի Ռյազանսկի շրջանի բնակավայրեր
Փշավանց (Գյավաշի գավառ)
Փշավանց, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Գավաշի գավառակում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Գրաչկովսկայա Սլոբոդա
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 31 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1699 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Յարոսլավլի մարզի Պերեսլավսկի շրջանի բնակավայրեր
Վասիլկովշչինա (գյուղ, Կրոլևեցի շրջան)
Վասիլկովշչինա (Васильківщина), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Կրոլևեցի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Վասիլկովշչինա գյուղում բնակվում էր 28 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Կրոլևեցի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Պինտադիտո
Պինտադիտո (Pintadito) բնակավայր Ուրուգվայի հարավարևելյան մասում, Արտիգաս դեպարտամենտում։
Բնակչություն
Բնակչությունը ըստ 2011 թվականի տվյալների կազմում է՝ 1642 մարդ.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուրուգվայի բնակավայրեր
Գրոհային հրացան
Տերմինի ծագումը
Հարձակման հրացան տերմինը սովորաբար վերագրվում է Ադոլֆ Հիտլերին, ով օգտագործում էր գերմանական Sturmgewehr բառը (որը թարգմանվում է որպես «հարձակողական հրացան») որպես MP 43-ի նոր անվանում (Maschinenpistole), որը հետագայում հայտնի դարձավ որպես Sturmgewehr 44:    Դաշնակիցների քարոզչությունը ենթադրում էր, որ անունը ընտրվել է քարոզչական նպատակներով, սակայն հիմնական նպատակն էր տարբերել Sturmgewehr-ը գերմանական ավտոմատներից, ինչպիսին է MP 40-ը ։
Այնուամենայնիվ, ենթադրվում է, որ Heereswaffenamt-ը պատասխանատու է Շտուրմգևեր անվան համար, և Հիտլերը, բացի արտադրության հրամանը ստորագրելուց, որևէ ներդրում չի ունեցել ։ Ավելին, Հիտլերն ի սկզբանե դեմ էր նոր հետևակային հրացանի գաղափարին, քանի որ Գերմանիան չուներ արդյունաբերական կարողություններ՝ փոխարինելու արդեն ծառայության մեջ գտնվող 12,000,000 Karabiner 98 հազար հրացանները, և միայն փոխեց իր միտքը, երբ տեսավ այն առաջին ձեռքից ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Ավտոմատներ
Լեյլա Ալի
Լեյլա Ամարիա Ալի (Laila Amaria Ali; ), ամերիկացի նախկին պրոֆեսիոնալ բռնցքամարտիկ, Մուհամմեդ Ալիի աղջիկը նրա երրորդ կնոջից՝ Վերոնիկա Պորշեից։ Պրոֆեսիոնալ բռնցքամարտում ունեցել է 24 մարտ, որոնք բոլորն էլ ավարտվել են հաղթանակով։ Լեյլան եղել է IBA, WIBA և IWBF վարկածով աշխարհի չեմպիոն։
Սպորտային կարիերա
Իր առաջին մարտը պրոֆեսիոնալ ռինգում Լեյլան խաղացել է 1999 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Էյպրիլ Ֆլաուերսի դեմ։ Նա իր մրցակիցներից մեկին  31-րդ վայրկյանում  նոկաուտի  է ենթարկել։ Իր տասերորդ մարտը նա անց է կացրել 2001 թվականի հունիսի 8-ին Ժակլին Ֆրեյզեր Լայդի դեմ, որի հայրը Մուհամմեդ Ալիի հակառակորդ Ջո Ֆրեյզերն էր։ Այն ավարտվել է հաղթանակով։ 2002 թվականի նոյեմբերի 8-ին հաղթել է Վալերի Մաֆուդին։ Նա տարել է մի շարք հաղթանակներ և իր կարիերան ավարտել 2007 թվականին։ Նա արժանացել է այնպիսի բռնցքամարտիկների քննադատություններին, ինչպիսիք են Էնն Վոլֆը և Նատալիա Ռագոզինան։ Նրանք պատճառաբանում էին, որ Ալին խուսափել է հանդիպել նրանց հետ պրոֆեսիոնալ ռինգում  ։
Անձնական կյանք
2000 թվականի օգոստոսի 27-ին նա ամուսնացել է Ջոննի Մակկլեյնի հետ։ 2005 թվականի վերջին նրանք ամուսնալուծվել են։
2007 թվականի հուլիսի 23-ին նա ամուսնացել է Կյորտիս Կոնուեյի հետ ։ 2008 թվականի օգոստոսի 26-ին ծնվել է նրանց որդին՝ Կյորտիս Մուհամմեդ Կոնուեյը։ 2011 թվականի ապրիլի 4-ին ծնվել է նրա դուստրը՝ Սիդնի Ջարալդին Կոնուեյը։ Բացի իր հարազատ երեխաներից, նա մեծացրել է նաև Կոնուեյի երեք երեխաներին՝ Կեմերոնին, Կելտոնին և Լեյլանիին։
2018 թվականի դեկտեմբերի 4-ին Ալին Կալաբասասում մասնակից է դարձել խոշոր ավտովթարի, որի հետևանքով ծանր վնասվածք է ստացել ծեր անցորդը։ Նրան կայուն վիճակում տեղափոխել են հիվանդանոց։ Լեյլա Ալին չի ձերբակալվել, որովհետև շերիֆի բաժանմունքը դա համարել է դժբախտ պատահար ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բռնցքամարտիկներ ըստ երկրների Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական ծագմամբ Կատեգորիա:Կին բռնցքամարտիկներ Կատեգորիա:Բռնցքամարտիկներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Աշխարհի չեմպիոններ
Ագռավի աղջիկը
Ագռավի աղջիկը՝ ժողովածու-գիրք Ռաֆայել Նահապետյանի հեղինակությամբ։ Այն հեղինակի չորրորդ գիրքն է և հրատարակվել է 2000 թ Հայաստանի Գրողների Միության «Նոր-Դար» հրատարակչության կողմից։ Ժողովածուն բաղկացած է 2 վիպակից և 14 պատմվածքներից։ Գիրքը տպագրվել է Երևանի «Ամարաս» տպարանում և հովհանավորվել է Տեր Մեսրոպ Արք. Աշճյանի կողմից։
Բովանդակություն
Ժողովածուի մեջ տեղ են գտել հետևյալ ստեղծագործությունները.
Տես նաև
Կատեգորիա:Ռաֆայել Նահապետյան Կատեգորիա:2000 գրքեր
Արթուր Հովհաննիսյան (քաղաքական գործիչ)
Արթուր Ղարիբի Հովհաննիսյան, հայ կուսակցական, քաղաքական գործիչ, Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցության անդամ, Հայաստանի 7-րդ («Իմ քայլը» դաշինքից) և 8-րդ («ՔՊ» կուսակցությունից) գումարումների Ազգային ժողովի պատգամավոր, ՀՀ Ազգային ժողովի «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության քարտուղար ։
Կենսագրություն
Արթուր Հովհաննիսյանը ծնվել է 1990 թ. մայիսի 26-ին Երևանում։ 2008-2010 թթ. ծառայել է Հայաստանի զինված ուժերում։
Կրթություն
2007-2008 թվականներին սովորել է Մոնթե Մելքոնյանի անվան համալսարանի լրագրության ֆակուլտետում։ 2016 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի լրագրության ֆակուլտետը։
Աշխատանքային գործունեությունը
2012-2013 թվականներին աշխատել է Ա1+ հեռուստաընկերության լրագրող ։ 2013-2015 թվականներին զբաղվել է անհատ ձեռներեցությամբ։ 2015-2016 թվականներին եղել է Հ3 հեռուստաընկերության լրագրող։
2016-2017 թվականներին « Առաջին լրատվական » կայքի լրագրող, լրատվական թողարկումների մեկնաբան, տեսանկարահանման բաժնի պրոդյուսեր, 2017-2018 թվականներին եղել է Para.tv առցանց հեռուստաընկերության գլխավոր պրոդյուսեր։ 2018-2019 թվականներին եղել է Հայաստանի վարչապետի աշխատակազմի հանրային կապերի և տեղեկատվության կենտրոն ՊՈԱԿ-ի տնօրենի առաջին տեղակալ ։
Քաղաքական գործունեություն
Հունիսի 10, 2019 - օգոստոսի 2, 2021թթ. եղել է ՀՀ ԱԺ 7-րդ գումարման պատգամավոր «Իմ քայլը» կուսակցությունների դաշինքի համապետական ընտրական ցուցակով ։ ՀՀ ԱԺ մարդու իրավունքների պաշտպանության և հանրային հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։
2021 թ. հունիսի 20-ին ՀՀ ԱԺ 8-րդ գումարման պատգամավոր է ընտրվել «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության համապետական ընտրական ցուցակով։ ՀՀ ԱԺ մարդու իրավունքների պաշտպանության և հանրային հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։
Ընտանիք
Ամուսնացած է, ունի երկու զավակ։
Ռաֆայել Նահապետյան
Ռաֆայել Նահապետյան, հայ ժամանակակից գրող, արձակագիր։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1985)։
Կենսագրություն
Ռաֆայել Նահապետյանը ծնվել է 1946 թվականի հունիսի 8-ին Երևան քաղաքում։
1965 թվականին ավարտել է Երևանի էլեկտրամեխանիկական տեխնիկումը, ապա աշխատել է որպես ավագ լաբորանտ էլեկտրամեխանիկայի համամիութենական գիտահետազոտական ինստիտուտի հայկական մասնաճյուղում։ 1971 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ 1971-1973 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ բանակում որպես սպա։ 1974-1983 թվականներին աշխատել է Հայաստանի հեռուստատեսային և ռադիոհաղորդումների պետական կոմիտեում, որպես գրական հաղորդումների գլխավոր խմբագրության խմբագիր, ապա՝ ավագ խմբագիր։ 1985 թվականին դարձել է ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ։ Հայաստանի անկախության հռչակումից հետո զբաղեցրել է ԳԽ լրատվական հարցերի մշտական հանձնաժողովի փորձագետի պաշտոնը։ Հայաստանի գրողների միությունում վարել է Գրական հինգշաբթի ամենշաբաթյա միջոցառումը։
Տպագրվել է 1970 թվականից։ Առաջին հրապարակումը՝ «Հայրենիքի ժամանակը» պատրաստել է համակուրսեցի Արա Մնացականյանի հետ և հրատարակել Գարուն հանդեսում։ Հոդվածը սփյուռքահայերի՝ դեպի Խորհրդային Հայաստան ներգաղթի թեմայով էր։ Հեղինակել է պատմվածքներ, ռադիոպիեսներ, վիպակներ, հեռուստատեսային ներկայացումներ։ 60-ականների վերջերին Ռաֆայել Նահապետյանը և Արա Մնացականյանը փոքր խմբակով իրականացրել են ազգայնական բնույթի գործունեություն, ծավալել ազգայնական քարոզչություն։ Խմբակի աշխատանքը կասեցվել է ԽՍՀՄ Պետանվտանգության մարմինների կողմից։ Ռաֆայել Նահապետյանը և Արա Մնացականյանը կարճաժամկետ ազատազրկվել են։
Ռաֆայել Նահապետյանի ստեղծագործությունները թարգմանվել են ռուսերեն, ուկրաիներեն, լիտվերեն, լատիշերեն, չեխերեն, ռումիներեն և այլ լեզուներով։ Հեղինակել է նաև Անջո հեծանիվը, Անջո ֆուտբոլի գնդակը, Անջո ոստիկանության սերժանտը մանկական վիպակները։ Ռաֆայել Նահապետյանի Մթի մեջ արևի ցոլքերում վեպը մնացել է անավարտ։ Արժանացել է մի շարք մրցանակների ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ Կատեգորիա:21-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ Կատեգորիա:1946 ծնունդներ Կատեգորիա:Հունիսի 8 ծնունդներ Կատեգորիա:2010 մահեր Կատեգորիա:Հուլիսի 19 մահեր Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետի շրջանավարտներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Օրթա Գյունեյփայա
Օրթա Գյունեյփայա, գյուղ Արցախի Մարտակերտի շրջանում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մարտակերտի շրջանի գյուղեր Կատեգորիա:Մարտակերտի շրջանի բնակավայրեր
Խմելևսկի գյուղական խորհուրդ (Կրասնոպոլսկի շրջան)
Խմելևսկի գյուղական խորհուրդ  (Хмелівська сільська рада), Ուկրաինայի Սումիի մարզի Կրասնոպոլսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Խմելևսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 993 մարդ։ Խորհրդում կա 4 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Կարճկան
Կարճկան, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Գավաշի գավառակում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Լյուսի Թաշճյան
Ավարտել է Բաքվի պետական համալսարանը (1943 թվական)։ 1931–1954 թվականներին աշխատել է Բաքվում (Գիտությունների ակադեմիայի պատմության ինստիտուտ, պետական թանգարան)։
1954–1993 թվականներին՝ Երևանի Հ. Թումանյանի տուն-թանգարանի գլխավոր ֆոնդապահ, 1971 թվականին՝ Ալեքսանդր Սպենդիարյանի տուն-թանգարանի հիմնադիրներից։ Կազմել է «Հովհաննես Թումանյանը երաժշտության մեջ։ Տեղեկատու» (1999 թվական, 2-րդ լրացում և ուղղված հրտարակություն, համահեղինակ, 2012 թվական), «Հովհաննես Թումանյանը ՍՍՀՄ ժողովուրդների և օտար լեզուներով։ Մատենագիտություն (1893–1983)» (1983), «Հովհաննես Թումանյանի կյանքն ու ստեղծագործությունը։ Ցուցահանդես դպրոցում» (1966) և այլ ժողովածուներ։
Դուստրը՝ Դելսուզ Արշավիրի Թաշճյան (ծնված՝ 09.07.1935, Բաքու), բժշկուհի։ Բժշկական գիտությունների թեկնածու (1976 թվական), դոցենտ (1989 թվական)։ 1998–2002 թվականներին՝ Երևանի Հ. Թումանյանի թանգարանի գիտաշխատող։ Կազմել է «Ավետիք Իսահակյանը երաժշտության մեջ» (2006 թվական), «Վահան Տերյանը երաժշտության մեջ» (2008), «Հովհաննես Շիրազը երաժշտության մեջ» (2012 թվական) տեղեկատուները և այլ ժողովածուներ։
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ Կատեգորիա:ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչներ
(3724) Անենսկի
(3724) Անենսկի (Annenskij), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1979 թվականի դեկտեմբերի 23-ին Լյուդմիլա Ժուրավլյովայի կողմից Նաուչնիում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,762243 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,3032 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,2213 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1676,84 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,21469 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 7,74° անկյուն։
Անենսկի աստերոիդը պատկանում է Գեֆյոնի աստերոիդների ընտանիքին, որի մեջ ներառված են այս պահին հայտնի 766 անդամներ։ Ընտանիքի ներքին սահմանը անցնում է 2,74 ա. մ. հեռավորության վրա Արեգակից, իսկ արտաքին սահմանը՝ 2,82 ա. մ.-ի վրա։
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է S դասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս S Կատեգորիա:Գեֆյոնի ընտանիքի աստերոիդներ Կատեգորիա:1979 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Լյուդմիլա Ժուրավլյովայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Օվինգեն
Օվինգեն  (Owingen), կոմունա Գերմանիայի Բադեն Վյուրտեմբերգ երկրամասում։
Մտնում է Բոդենզե շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 4226 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի)։ Տարածքը կազմում է 36,73 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ 08 4 35 047։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Մուրոմսկի
Մուրոմսկի (Муромский), գյուղ Ռուսաստանի Վլադիմիրի մարզի Մուրոմ քաղաքային օկրուգի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Վլադիմիրի մարզի Մուրոմ քաղաքային օկրուգի բնակավայրեր
Միլտիադես
Միլթիադես (Μιλτιάδης, ), աթենացի պետական գործիչ, զորավար հույն-պարսկական պատերազմների ժամանակ (մ.թ.ա. 500 - 449 թթ.), Թրակիայի Խերսոնեսի տիրան, (մոտ մ.թ.ա. 520-493 թթ.), Կիմոն Ավագի որդին (որը Միլթիադես Ավագի խորթ եղբայն էր), Կիմոն Կրտսերի հայրը։
Միլթիադեսը ծագումով Ֆիլաիդների ազնվական հին տոհմից էր։ Մ.թ.ա. 524 թվականին արքոնտ է ընտրվել Աթենքում, իսկ հետո (մ.թ.ա. 520 թվականից) տիրան է եղել Թրակիայի Խերսոնեսում՝ որպես Միլթիադես Ավագի ժառանգ։ Մ.թ.ա. 513 թվականին ստիպված է եղել դառնալ պարսից Դարեհ արքայի վասալը և ուղեկցել նրան սկյութների դեմ արշավանքի ժամանակ։ Մյուս հույների հետ մնացել է՝ հսկելու Դանուբ գետի վրա պարսիկների կողմից կառուցվող կամուրջը։ Հոնիական ապստմաբության ժամանակ Միլթիադեսը ստպված է եղել լքել Խերսոնեսը, գնալ Աթենք, որտեղ մեղադրվում է Թրակիայում տիրան լինելու մեջ և արդարացվում:Դատից հետո Միլթիադեսը դառնում է Աթենքի ամենաազդեցիկ  քաղաքական գործիչներից մեկը ։ Մ.թ.ա. 490 թվականին ընտրվում է ստրատեգոսների խորհրդի անդամ։ Նույն թվականին Դարեհը զորք է ուղարկում Էգեյան ծով՝ Աթենքը նվաճելու նպատակով։ Ծանոթ լինելով պարսիկների մարտավարությանը՝ Միլթիադեսը համոզում է ռազմական խորհրդին ճակատամարտ տալ բաց դաշտում։ Մնացած ստրատեգոսները կամավոր զիջում են ղեկավարումը Միլթիադեսին, և նա իր ձեռքն է վերցնում զորքի գլխավոր հրամանատարությունը և, օգտվելով նպաստավոր պայմաններից, հաղթանակ է տանում պարսիկների դեմ Մարաթոնի ճակատամարտում։
Հաջորդ տարի Միլթիադեսն առաջարկում է արշավանք կազմակերպել Կիկլադյան կղզիներ։ Նրա գլխավորությամբ աթեացիները պաշարում են Պարոս կղզին, սակայն պաշարումն անհաջողությամբ է ավարտվում։ Միլթիադեսը վիրավորվում է և վերադառնում Աթենք՝ ոչ մի արդյունքի չհասնելով։ Մա մեղադրվում է «ժողովրդին խաբելու» մեջ, տուգանվում 50 տաղանդով և մահանում Պարոսի պաշարման ժամանակ ստացած վերքերից։
Սկզբնաղբյուրներ
Միլթիադեսի կյանքի մասին պատմող հիմնական սկզբնաղբյուրը Հերոդոտոսի «Պատմությունն» է։ Նա նկարագրել է Միլթիադեսի ծագումը, նրա նախնիների գործունեությունը, նրա կյանքի աթենական և խերսոնեսյան փուլերը, իսկ ավելի մանրամասնությամբ գրել է նրա կարերիայի վերջին՝ շրջանի մասին։ Ընդ որում Միլթիադեսի մասին պատմությունները ներկայացված չեն միասնական և կապակցված, այլ  առանձին շեղումների միջոցով, որոնք բնորոշ են Հերոդոտոսի աշխատությանը։
Ավելի ուշ շրջանի աղբյուրներում Միլթիադեսի մասին տեղեկությունները հիմնականում կապված են Հերոդոտոսի հետ, կան նաև նոր փաստեր նրա կենսագրության մասին, թեև դրանց հավստիությունը կասկածելի է։ Նրա կերպարն առասպելականացվում էր և դառնում պրոպագանդիստական պայքարի խորհրդանիշ, ինչն էլ խոչընդոտում էր նրա նկատմամբ օբյեկտիվ վերաբերմունքի ձևավորմանը։ Մ.թ.ա. I դարի հռոմեացի պատմիչ Կորնելիուս Նեպոսի «Օտարերկրյա մեծ զորավարների մասին» աշխատությունը սկսվում է Միլթիադեսի կենսագրությամբ։ Այն բովանդակալից չէ և ոչ այնքան հավաստի։ Իրենից ներկայացնում է Հերոդոտոսի «Պատմությունից» վերցված տեղեկությունների և հեղինակի հորինվածքի խառնուրդ։ Նեպոսը խառնում է երկու Միլթիադեսներին՝ Ավագին և Կրտսերին՝ միավորելով մեկ կերպարում։ Հայտնի չէ՝ գրել է Պլուտարքոսը Միլթիադեսի մասին։ Նրա գրած 71 կենսագրություններից պահպանվել է 50-ը:Եթե անգամ նա գրել է, այն չի պահպանվել։
Ծագում
Միլթիադեսը՝ Կիմոնի որդին, ծնվել է Աթենքում մ.թ.ա. VI դարի կեսերին։ Ծնվելու ստույգ թվականը հայտնի չէ։ Հաճախ պայմանականորեն նշում են մ.թ.ա. 550 թվականը։ Թեև ավելի հավանակ է մ.թ.ա. 554 թվականը, քանզի արդեն մ.թ.ա. 524/523 թվականներին նա արքոնտի պաշտոն էր զբաղեցնում, ինչը կարող էին անել միայն 30 տարին լրացած անձիք։ Միլթիադեսը ծագում էր Ֆիլաիդների ազնվական տոհմից, որի ներկայացուցիչներն իրենց ծագումը կապում էին Զևսի որդի Էակոսի հետ։ Էակոսի թոռն էր Այաքսը՝ Սալամին ի արքան, որի որդին կամ թոռն էր Ֆիլեյոսը, որը բնակություն էր հաստատել Ատտիկայում և դարձել Ֆիլաիդների տոհմի հիմնադիրը ։ Դեռևս արխաիկ շրջանում այս տոհմի ներկայացուցիչները նշանավոր քաղաքական գործիչներ էին Աթենքում։
Ֆիլաիդների տոհմի նշանավոր երկու ներկայացուցիչներ էին Միլթիադեսի հայրն ու հորեղբայրը։ Միլթիադեսի հորեղբայրը Միլթիադեսն էր՝ Կիպսելի որդին, որին անվանում են Միլթիադես Ավագ։ Նա Աթենքի ազդեցիկ քաղաքական գործիչներից էր մ.թ.ա. VI դարի կեսերին։ Պիսիտրատների տիրանիայի հասատումից հետո նա չի տուժվում, սակայն դժգոհ լինելով իրավիճակից՝ մ.թ.ա. 560 թվականին հեռանում է Թրակիական Խերսոնես և դառնում առաջին տիրանը Ֆիլաիդների տոհմից ։ Միևնույն ժամանակ նա մնում է Աթենքի քաղաքացի և կապը պահում քաղաքի հետ։ Հավանաբար նա տիրան է դառնում Պիսիտրատների համաձայնությամբ, որոնք ցանկանում էին աթենական հսկողության տակ առնել Հյուսիսային Էգեյանը։ Թերակղզուն տիրելը կապահովեր ստատեգիական կարևոր նշանակություն ունեցող Հելլեսպոնտոս նեղուցի նկատմամբ վերահսկողությունը։  Միլթիադեսի խորթ եղբայրը Կիմոնն էր՝ Ստեսագորի որդին։ Քաղաքականությամբ նա ակտիվորեն չէր զբաղվում, սակայն հաջողություններ էր ունեցել մարտակառքերի մրցարշավում՝ դառնակով եռակի չեմպիոն։ Պիսիտրատները վախենում էին նրա ազդեցությունից, ուստի որոշ ժամանակ Կիմոնը աքսորվում է։ Նա սպանվում է Հիպիոսի և Հիպարքոսի հրամանով մ.թ.ա. 524 թվականին ։
Կիմոնն ուներ երկու որդի՝ Ստեսագորասը և Միլթիադեսը։ Ստեսագորասը դառնում է իր անզավակ հորեղբոր՝ Միլթիադես Ավագի ժառանգը, իսկ նրա մահից հետո մոտ մ.թ.ա. 525 թվականին դառնում տիրան Թրակիական Խերսոնեսում ։ Մահանում է մ.թ.ա. մոտ 520 թվականին։
Մանկության և երիտասրադության տարիները Միլթիադեսն անց է կացնում հոր հետ աքսորում և վերադառնում է Աթենք Պիսիտրատի իշխանության վերջին տարիներին։ Մ.թ.ա. 524 թվականին տիրաններ Հիպիոսն ու Հիպարքոսը հրամայում են սպանել Կիմոնին, իսկ նրա որդու նկատմամբ ցուցադրաբար բարեհաճ գտնվեցին։ Նույն թվականին Միլթիադեսն ընտրվում է արքոնտ։
Տիրան՝ Խերսոնեսում
Մոտ մ.թ.ա. 520 թվականին Մահանում է Թրակիայի Խերսոնեսի տիրան Ստեսագորասը։ Պիսիստրատները, չցանկանալով կորցնել վերահսկողությունն այդ շրջանի նկատմամբ, այնտեղ են ուղարկում Միլթիադեսին։ Այնտեղ նա գրավում է իշխանությունը և շուտով ամուսնանում Թրակիայի արքա Օլորեսի դստեր հետ, ինչն ապահովում էր դրացիական հարաբերությունները Թրակիայի հետ ։
Մ.թ.ա. 513 թվականին Ասիայից Եվրոպա է ներխուժում Դարեհի գլխավորած պարսկական մեծ բանակը։ Շարժվելով սկյութների դեմ՝ պարսիկները գրավում են Թրակիայի հունական քաղաքները։ Այս քաղաքների մեծ մասն ընդունում է պարսիկների գերիշխանությունը և միանում սկյութների դեմ արշավանքին ։ Նրանց մեջ էր նաև Միլթիադեսը, որն այդ քայլին գնում է ինքնակամ և մտածված։ Աթենք չէր կարող վերադառնալ, քանի որ այնտեղ տիրող քաղաքական պայքարի արդյունքում կարող էր հեռացվել տիրան Հիպիոսի կողմից։
Անցնելով Դանուբի վրա կառուցած կամուրջով՝ Դարեհը թափանցում է Հյուսիսպոնտական լեռներով՝ անցատեղին հանձնելով հունական տիրանների հսկողությանը։ Հերոդոտոսը և Նեպոսը գրում են, որ Միլթիադեսը ընդունում է սկյութների առաջարկը, քանդում կամուրջը՝ թողնելով Դարեհին սկյութների երկրում, իսկ տիրաններին առաջարկում վերադառնալ իրենց քաղաքները ։ Դրա դեմ հանդես է գալիս Միլեթի տիրան Հիստիասը՝ նշելով, որ նրանք տիրան են Դարեհի շնորհիվ և պարտության դեպքում իրենց քաղաքները կգրավի դեմոսը։ Մյուս տիրանները համաձայնվեցին և սպսեցին Դարեհին։ Այս պատմությունը հավանաբար հորինվել է Հերոդոտոսի կողմից՝ Միլիադեսին լավ կողմով ներկայացնելու համար։ Այդ մասին է վկայում այն, որ Դարեհը վերադառնալուց հետո չի պատժում Միլթիադեսին։ Սկյութներն, ի պատասխան Դարեհի արշավանքի, ներխուժում են Պարսից տերության ենթական տարածքներ և հասնում մինչև Խերսոնես։ Միլթիադը ստիպված է լինում փախչել ։ Մի քանի տարի լինելով աքսորում՝ նա վերադառնում է Խերսոնես և վերականգնում իշխանությունը։ Այս իրադարձությունների ժամանակը հստակ չէ։ Հավանաբար աքսորի մեջ լինելով, նա գրավեում է Լեմնոսը։ Այդ մասին հիշատակում է Հերոդոտոսը, բայց չի հայտնում՝ երբ է դա տեղի ունեցել ։ Միլթիադեսը Լեմնոսում հիմնում է աթենական համայնք ։  Հավանաբար Լեմնոսն ավելի վաղ է նվաճվել, և Հերոդոտոսը շփոթել է Միլթիադես Կրստերին Ավագի հետ։ Հենց Լեմնոսում էլ Միլթիադեսն անց է կացրել աքսորի տարիները։
Մ.թ.ա. 499 թվականին սկսվում է հոնիական ապստամբությունը։ Աթենացիներն ու էրետրացիներն օգնության են ուղարկում 25 նավեր։ Թեև աթենացիները հետո հետ են կանչել իրենց նավերը, Դարեհը որոշում է վրեժ լուծել։ Պարսիկներին հաջողվում է ճնշել ապստամբությունը։ Միլթիադեսի՝ ապստամբությանը մասնակից լինելու մասին ոչինչ հայտնի չէ։ Հավանաբար նա ակտիվ գործունեություն չի ծավալել։ Սակայն, լինելով աթենացի՝ Դարեհին վստահություն չի ներշնչել։ Մ.թ.ա. 493 թվականին պարսկական նավատորմը շարժվում է Փոքր Ասիայի արևմտայն ափով դեպի Խերսոնես՝ ճանապարհին գրավելով ապստամբ քաղաքները։ Միլթիադեսը ստիպված է լինում փախչել։  Նա հավաքում է 5 տրիեր, բարձում իր հարստությունը և հեռանում Կարդիայից։ Նա հանդիպում է փյունիկյան նավերին։ Իր նավերից մեկն ընկնում է պարսիկների ձեռքը, որի վրա էր գտնվում Միլթիադեսի ավագ որդին՝ Մետիոքոսը։ Միլթիադեսը հասնում է Իմբրոս, այնտեղից՝ Աթենք ։
Վերադարձ Աթենք
Միլթիադեսը երեսնամյա բացակայությունից հետո վերադառնում է հարազատ քաղաք։ Աթենքը շատ էր փոխվել նրա բացակայության ընթացքում. վտարվել էր Հիպպիոսը և վերացել տիրանիան, անց էին կացվել Կլիսթենեսի ռեֆորմները և հաստատվել էր դեմոկրատիա։ Պոլիսում ուժեղացել էր դեմոսը։ Արիստոկրատները ստիպված էին հաշվի առնել դեմոսի կարծիքը։ Բացի դրանից Միլթիադեսն անմիջապես թշնամիներ է ձեռք բերում, որոնք նրա մեջ քաղաքական մրցակից էին տեսնում։
Վերադառնալուն պես նրա նմեղադրում են տիրանիայի մեջ Խերսոնեսում։ Դեռևս արխաիկ շրջանից Աթենքում գոյություն ուներ տիրանիայի դեմ օրենք, որն օրինականացնում էր Միլթիադեսի դեմ դատական հետապնդումները ։  Հայտնի չէ, թե ով է հանդես եկել մեղադրական ճառով։ Դա կարող էր լինել Թեմիստոկլեսը, որն այդ ժամանակ արքոնտ էր, կամ Կսանտիպոսը, որը ղեկավարում էր Ալկմեոնյան քաղաքական խմբավորումը։  Միլթիադեսն արդարանում է դատարանում՝ ասելով, որ իր իշխանությունը Խերսոնեսում ուղղված էր Աթենքի բարօրությանը։
Դատավարությունից հետո Միլթիադեսը դառնում է Աթենքի ամենաազդեցիկ քաղաքական գործիչներից մեկը ։ Նա ընտրվում է ստրատեգոս և հետո վերընտրվում այդ պաշտոնում ։ Այդպիսի արագ վերելքի պատճառներից էին նրա ծագումը, այն, որ Խերսոնեսից բերել էր մեծ հարստություն և ուներ պետական գործունեության փորձ։ Միևնույն ժամանակ նա տիրան էր և առանձնապես չէր համակրում դեմոկրատիան։
Արտաքին գործոնների ազդեցությամբ Աթենքում հասունացել էր Ալկմեոնների քաղաքական ճյուղի չգնաժամ, որի պատճառը Սպարտայի հետ թշնամությունն էր և Պարսկաստանի հետ դաշնակցային հարաբերությունները։ Աթենքի կարևորագույն խնդիրներից էին Սպարտայի և Պարսկաստանի հետ հարաբերությունները, որի վերաբերյալ քաղաքական տարբեր խմբավորումներ տարբեր մոտեցումներ ունեին։ Միլթիադեսն ընդունեց այն կողմնորոշումը, որը չուներ ոչ մի խմբավորում. նրա հայացքները սպարտամետ էին և հակապարսկական։
Միլթիադեսի և Թեմիստոկլեսի հայացքները հակապարսկական էին, սակայն ռոզմական գործողությունների վարման մեթոդները տարբեր էին։ Թեմիստոկլեսն ապավինում էր ծովային ուժերին, Միլթիադեսը գտնում էր, որ պատերազմի ելքը կվճռեն ցամաքային ուժերով և անհրաժեշտ է ամրացնել փաղանգի հոպլիտների մարտունակությունը։
Մ.թ.ա. 491 թվականին Աթենք են գալիս պարսից դեսպանները՝ «հող և ջուր» պահանջելով։ Նրանք սպանվում են Միլթիադեսի հրամանով ։ Այդ դեմոնստրատիվ դաժան արարքն անխուսափելի է դարձնում պատերազմը պարսիկների դեմ։ Այն հակասում էր նաև դեսպանների անձեռնմխելիության համընդհանուր նորմերին։ Սպարտայում նույնպես դեսպանները սպանվում են. նրանց նետում են ջրհորը՝ այնտեղից հող և ջուր վերցնելու ։
Մարաթոնի ճակատամարտ
Մ.թ.ա. 490 թվականին պարսից արքա Դարեհ I-ը Էգեյան ծովի արևմուտք է ուղարկում պատժիչ ջոկատներ Դատիսի և Արտափրենեսի գլխավորությամբ ։ Մեկնելով Կիլիկիայից՝ պարսկական զորքերը (մոտ 20 հազար մարդ) ուղևորվում են դեպի Էգեյան ծովի կենտրոն՝ անցնելով կղզուց կղզի։ ճանապարհին նրանք գրավում են ստրատեգիական կարևոր նշանակություն ունեցող մի շարք կենտրոններ՝ Նաքսոսը, Դելոսը և ուրիշներ։ 6-օրյա պաշարումից հետո գրավում են էրետրիան ։ Էվբեայից շարժվում են դեպի Ատտիկա և ճամբար դնում Մարաթոնի մոտ ։ Մարաթոնի դաշտը հարմար էր պարսից հեծելազորի համար։ Մոտակա վտանգն Աթենքում շփոթություն է առաջացնում։ Աթենացիների մեջ կային և՛ դիմադրության կողմնակիցներ, և՛ հակառակորդներ։ Միլթիադեսը կարողացավ կենտրոնացնել բոլոր ուժերը զինված հակահարձկում տալու համար՝ ժողովրդական ժողովի միջոցով ընդունելով պսեֆիզմ, որի համաձայն աշխարհազորի շարքերը պիտի համալրեին բոլոր մարտունակ տղամարդիկ, ինչպես նաև պետք է ազատվեին որոշակի թվով ստրուկներ զինվորական շարքերը համալրելու համար ։ Նա կարողացավ հավաքագրել մոտ 9 հազար հոպլիտներ ։ Սուրհանդակ ուղարկվեց Սպարտա՝ օգնության խնդրանքով, բայց սպարտացիները դանդաղում էին՝ կրոնական պատճառաբանությամբ։ Աթենացիներին օգնության եկան պլատեացիները՝ ուղարկելով իրենց աշխարհազորը՝ մոտ հազար մարդ  ։ Աթենա-պլատեական զորքերը շարժվում են դեպի Մարաթոն։ Պարսկական զորքին Աթենքում սպասելը շահավետ չէր. պարիսպներն ամուր չէին, և քաղաքում կարող էին դավաճաններ լինել։ Աթենացիներ ճամբար են դնում պարսիկներից ոչ հեռու ։ Անվանական հրամանատարը արքոնտ Կալիմաքոսն էր, որին ենթակա էին տասը ստրատեգոսներ, որոնք հերթոց ղեկավարում էին զորքը։ Նրանց մեջ էր նաև Միլթիադեսը, որն ամենատաղանդավորն էր, փորձառուն և վճռական։ Ստրատեգոսների մեջ տարաձայնություններ կային հակապարսկական հետագա գործողությունների հետ կապված ։ Միլթիադեսը կոչ է անում անհապաղ տալ վճռական ճակատամարտ։ Մյուսները կողմ էին սպասողական մարտավարությանը՝ զգուշանալով պարսիկների թվական գերակշռությունից։ Ստրատեգոսներից հինգը կողմ էր ճակատամարտին, այդ թվում՝ Միլթիադեսը և Արիստիդեսը, հինգը՝ դեմ։ Միլթիադեսը համոզեց Կալիմաքոսին, որ անհապաղ ճակամարտելն անհրաժեշտություն է ։ Այնուհետև բոլոր ստրատեգոսներն Արիստիդեսի օրինակով իրենց ղեկավարման օրերը զիջեցին Միլթիադեսին ։ Նա մշակում է  մարտավարության ծրագիր և կյանքի կոչում։
Աթենական զորքը դիքեր է գրավում Պենտելիկոնի լեռներում, որոնք հարձակման համար անմատչելի էին և փակում էին ճանապարհը Մարաթոնից դեպի Աթենք։ Պարսիկներն, ունենալով քանակական գերազանցություն, չփորձեցին հարձակվել հույների վրա կամ շրջանցել նրանց։ Դատիսը որոշոըմ է զինվորներին նավերը բարձրացնել և ափ իջնել Ֆալերայում՝ Աթենքի մոտ։ Երբ պարսկական բանակի հեծելազորի և հետևակի մեծ մասը բարձրացան նավերը, Միլթիադեսը որոշեց գրոհել։ Շրջապատումից խուսափելու համար նա խիստ ձգում է աթենական փաղանգը՝ կենտրոնի հաշվին ամրացնելով թևերը, որտեղ էլ կենտրոնացնում է հիմնական ուժերը։ Այնուհետև սրընթաց գրոհելով ՝ օգտագործում է հունական հոպլիտների հոծ մարտաշարի առավելությունն ընդդեմ պարսիների՝ ցրիվ շարքով մարտնչող թեթևազեն զինվորների, որոնց պաշտպանում էին հեծելազորն ու աղեղնավորները։ Մ.թ.ա. 490 թվականի սեպտեմբերի 12-ին աթենացիներն ու պլատեացիները պարսիկների համար անսպասելի գրոհում են։ Պարսից հեծելազորն, ապշած հույների հարձակումից, չկարողացան գործուն մասնակցություն ունենալ մարտին։ Հունական բանակի կենտրոնը նահանջում է պարսից գերակշռող ուժերի ճնշումից, ինչը կանխատեսված էր Միլթիադեսի կողմից։ Նա հրամայեց թևերին շրջանցել և թիկունքից հարվածել կենտրոն մխրճված պարսիկներին։ Պարսիկներն ընկնելով շրջափակման մեջ՝ պարտություն կրեցին և նահանջեցին դեպի նավերը։
Մարաթոնից մեկնելով՝ պարսից նավերը լողում են դեպի Ատտիկա՝ փորձելով գրավել անպաշտպան մնացած քաղաքը։ Միլթիադեսն, առանց զորքին հանգիստ տալու, անմիջապես շարժվում է դեպի Աթենք (մարտի դաշտում թողնելով մի փոքր ջոկատ Արիստիդեսի գլխավորությամբ՝ հսկելու գերիներին և ավարը) և հասնում պարսկական նավատորմից շուտ։ Բարոյալքված պարսիկները, տեսնելով, որ քաղաքը լավ պաշտպանված է, հետ են լողում ։ Նրան պատժիչ արշավանքը ձախողվում է։
Աթենացիներն ու պլաեացիները Միլթիադեսի գլխավորությամբ փայլուն հաղթանակ են տանում։ Մարտում զոհվում են 192 հույներ և 6400 պարսիկներ ։ Հաղթանակը բարձրացնում է աթենացիների մարտական ոգին, և հետագայում նրանց հիշողության մեջ մնում որպես Աթենքի վեհության խորհրդանիշ։ Հաղթանակում մեծ դեր է խաղում Միլթիադեսը, սակայն համաքաղաքացիները չէին ընդունում այդ փաստը։ երբ Միլթիադեսը խնդրեց պարգևատրել ձիթենու պսակով, նրան ասացին, որ հաղթանակն ապահովել են բոլոր զինվորները, և ոչ միայն՝ նա ։ Քաղաքացիները համազված էին, որ հաղթանակը նրանց համընդհանուր գործն էր, այլ ոչ Միլթիադեսի արժանիքը։ Արիստոտելը նշում է, որ հատկապես Մարաթոնի ճակատամարտից հետո դեմոսը «վստահ զգաց իրեն» ։ Փառասեր Թեմիստոկլեսը հաճախ էր կրկնում. « Միլթիադեսի դափնիներն ինձ հանգիստ չեն տալիս » ։ Այս արտահայտությոնը հետագայում թևավոր խոսք է դառնում ։ Հավանաբար Միլթիադեսը ծրագրել էր դառնալ տիրան՝ հենվելով իր հեղինակության և ձեռք բերած հաղթանակի վրա, սակայն նրա դիրքերն ավելի ամուր չդարձան։
Արշավանք Պարոսի դեմ
Մ.թ.ա. 489 թվականին Միլթիադեսն առաջարկում է ծովային արշավանք կազմակերպել Կիկլադյան կղզիներ՝ պատժելու պարսիկներին ցուցաբերած օգնության համար ։ Իրական նպատակը կղզիների կողոպտումն էր։ Հավանաբար Միլթիադեսը ուներ նաև անձնական նպատակ՝ գրավել կղզիներից մեկը և դարձնել սեփական տիրույթ։ Նա լողում է դեպի Պարոս, պաշարում նրանց քաղաքը և պահանջում 100 տաղանդ։ պարոսցիները հրաժարվում են և նախապատրաստվում դիմակայության։ Հերոդոտոսը հաղորդում է պարոսցիների տեսակետը,  թե ինչպես է նա վիրավորել ոտքը՝ փորձելով ներթափանցել Դեմետրայի սրբատեղի ։  Իրականում Միլթիադեսը լուրջ վերք է ստացել, որը սկզբում աննշան է թվացել։ Նա դադարեցնում է պաշարումը և վերադառնում Աթենք 26 օրվա պաշարումից հետո՝ միայն ավերելով շրջակա բնակավայրերը ։
Հայրենիքում Միլթիադեսի հակառակորդները նրան դատարանի առջև են կանգնեցնում։ Որպես մեղադրող կողմ՝ հանդես է գալիս Կսանտիպոսը ։ Նա մեղադրում է Միլթիադեսին դավաճանության մեջ, որի համար պիտի մահապատժի ենթարկվեր։ Միլթիադեսը ներկա էր Աշխարհաժողովին, սակայն  ազդրում  բորբոքում է սկսվում, և նրա փոխարեն հանդես են գալիս կողմանկիցները։ Նրանց հաջողվում է մեղմել մեղադրանքները։ Նա մեղավոր է ճանաչվում «ժողովրդին խաբելու» մեջ և ենթարկվում դրամական մեծ տուգանքի (50 տաղանդ) ։  Միլթիադեսը միանգամից չի կարողանում վճարել տուգանքը և համարվում է պետության պարտապան։ Նրանց արգելվում էր քաղաքական գործունեություն ծավալել։ Շուտով Միլթիադեսը մահանում է Պարոսի պաշարման ժամանակ ստացած վերքից։ Որոշ հեղինակներ, հատկապես Հերոդոտոսը, գրում է, որ Միլթիադեսը մահացել է բանտում, սակայն դա իրականությանը չի համապատասխանում. պետական պարտապաններին բանտարկել են մ.թ.ա. 400 թվականից հետո։ Միլթիադեսը թաղվել է Մարաթոնի դաշտում ։