cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սթիվ Բիկո
Կենսագրություն
1973 թվականին նա հեռացվել է համալսարանից, նույն թվականից նրա նկատմամբ հսկողություն է սահմանվել՝ արգելվել է հեռանալ քաղաքից, խոսել մեկից ավելի մարդու հետ և հրապարակային ելույթներ ունենալ։ Արգելվել է նաև մամուլում և բանավոր խոսքում Սթիվից մեջբերում անելը։ Սթիվ Բիկոն, հետաքրքրված լինելով նաև իրավաբանական հարցերով, իրավունքի հեռակա ուսումնառություն սկսեց։ Չնայած արգելքներին՝ նա միաժամանակ ակտիվացրեց իր գործունեությունը որպես Դիմադրության շարժման լիդեր. հավաքներ էր անցկացնում, հրատարակում էր «Frank Talk» թերթը։ Սա հանգեցրեց նրան, որ 1975 թվականին նա ընդհանրապես չկարողացավ մասնակցել քաղաքականությանը, մի շարք անգամներ ձերբակալվեց։
Բիկոն և «սև ինքնագիտակցության» շարժումը կարևոր դեր խաղացին Սոուէտոյում 1976 թվականի հունիսի 16-ի երիտասարդական բողոքների կազմակերպման գործում՝ կապված կառավարության կողմից դպրոցներում բոլոր առարկաները աֆրիկաանս լեզվով պարտադիր դասավանդման ներդրման փորձի հետ։ Աֆրիկյան երիտասարդության ցույցերը ճնշվեցին զինված ոստիկանության կողմից, բռնության զոհերը, եթե ոչ հարյուրավոր, ապա տասնյակների հասնող աֆրիկացիներ էին։ Սրանից հետո իշխանությունները սկսեցին հետապնդել Բիկոյին։
Ձերբակալություն և մահ
1977 թվականի օգոստոսի 17-ին Սթիվ Բիկոն իր ընկերոջ՝ Փիթեր Ջոնսի ուղեկցությամբ մեկնում է Քեյփթաուն՝ «Նոր շարժում հանուն ազատության» շարժման լիդեր Նևիլլ Ալեքսանդրի հետ բանակցություններ վարելու նպատակով։ Օգոստոսի 18-ին հետդարձի ճանապարհին նա ձերբակալվում է Քինգ-Ուիլյամս-Թաունի մոտակայքում՝ կասկածվելով ահաբեկչության մեջ (համաձայն 1967 թ. Ահաբեկչության ակտի, որը թույլ էր տալիս ոստիկանին մարդուն ձերբակալել նույնիսկ փոքրագույն կասկածի դեպքում և առանց դատարանի որոշման՝ մինչև 60 օր ժամկետով) և ուղարկվում է մոտակա Պորտ-Էլիզաբեթ քաղաքի բանտը՝ 619 բանտախուց։ Սեպտեմբերի 11-ին բազմաթիվ հարցաքննություններից և խոշտանգումներից հետո մերկ և շղթայակապ Բիկոյին տեղափոխում են Պրետորիա՝ ավելի քան 1100 կմ հեռու։ Հաջորդ գիշեր նա բանտի հիվանդանոցում մահանում է։
ՀԱՀ արդարադատության նախարարը հայտարարեց, որ Սթիվի մահվան պատճառը եղել է հացադուլը, սակայն 1977 թվականի նոյեմբերին անցկացված հետաքննությունը ցույց տվեց, որ Բիկոյի մահը վրա է հասել ուղեղի ծանր վնասվածքների արդյունքում (նրա մահվան հանգամանքների վերաբերյալ փաստերը հանրային սեփականություն դարձան լրագրող, Քեյփթաունի ապագա քաղաքագլուխ և ընդդիմադիր Դեմոկրատական ալյանս կուսակցության առաջնորդ Հելեն Զիլլեի շնորհիվ)։ Նրա մահվան մեջ մեղավորներն այդպես էլ պատասխանատվության չենթարկվեցին։ Արդարադատության, ոստիկանության և բանտերի նախարար Ջիմմի Կրյուգերը, աչքի ընկնելով ծայրահեղ աջ հայացքներով, Բիկոյի մահվան մասին հրապարակավ հայտարարեց՝ Dit laat my koud՝ «Ես դրա հանդեպ անտարբեր եմ»։
Սթիվ Բիկոյի մահվան հանգամանքները գրավեցին համաշխարհային հանրության լայն ուշադրությունը։ Բիկոն դարձավ ապարտեիդի ռեժիմի դեմ ծավալված դիմադրության շարժման խորհրդանիշը։ Նրա հուղարկավորությանը ներկա էին բազմաթիվ լրագրողներ, քաղաքական գործիչներ և դիվանագետներ, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ից և Արևմտյան Եվրոպայից։ Սթիվին վերջին ճանապարհը ուղեկցող մարդկանց թիվը ավելի քան 10 հազարի էր հասնում։
Սթիվ Բիկոյի մահը և դրան հաջորդող բողոքները կարևոր գործոններ դարձան ապարտեիդի ռեժիմի ապակայունացման համար։ 1978 թվականին վարչապետ Բալթազար Ֆորստերի և 1979 թվականին նախարար Ջիմմի Կրյուգերի հրաժարականները, ինչպես նաև Փիթեր Բոտի կառավարության՝ բարեփոխման քաղաքականության որդեգրումը որոշակիորեն պայմանավորված էին այս իրադարձություններով։
Հիշատակ
Բիկոյի անհատականությունը լեգենդար դարձավ, և նրա անունը հավերժացվեց բազմաթիվ երաժշտական ստեղծագործություններում, գրականության մեջ և կինոյում։ Դոնալդ Վուդզը իր գրքում նկարագրել է Բիկոյի ճակատագիրը՝ «Սթիվ Բիկոն մարդկության ձայնն է»։ 1987 թվականին Ռիչարդ Աթթենբորոն այդ գրքի մոտիվներով նկարել է «Ազատության կանչ» կինոֆիլմը։ Սթիվ Բիկոյի կերպարը մարմնավորելու համար դերասան Դենզել Վաշինգտոնը առաջադրվել է «Օսկար»-ի՝ երկրորդ պլանի դերակատարման համար։
Բիկոյի մասին երգել են ռեփ, հիփ հոպ, ջազ, ռեգգի և ռոք բազմաթիվ կատարողներ։ Դրանց թվում են Փիթեր Հեմմիլլը, Public Enemy-ը, Պատրիսը, Փիթեր Գեբրիելը, Դեյվ Մեթյուսը, System Of A Down-ը, Simple Minds-ը, U2-ը և ուրիշներ։
Այժմ Սթիվ Բիկոյի անունով փողոցներ և համալսարաններ կան ՀԱՀ-ում, Անգլիայում և ԱՄՆ-ում։ Դուրբանի Տեխնոլոգիական համալսարանի Ազատության հրապարակում տեղադրված է նրա բրոնզե կիսանդրին։ Թեպետ կենդանության օրոք նա Աֆրիկյան Ազգային Կոնգրեսի (ԱԱԿ) անդամ չի եղել, բայց ԱԱԿ-ն նրան ներառել է իր հերոսների պանթեոնում։ «Star Trek: The Next Generation» ֆանտաստիկ հեռուստասերիալի «A Fistful of Datas» սերիայում առկա է ի պատիվ նրա USS Biko կոչվող տիեզերանավը։
Որպես «Սև ինքնագիտակցության» շարժման տեսաբան (և «սևը հրաշալի է» լոզունգի հեղինակ) նա եղել է հակագաղությանին մտավորականներ Ֆրանց Ֆանոնի և Էմե Սեզերի գաղափարների ժառանգորդը։ Ինքը՝ Սթիվ Բիկոն, մնաց ոչ բռի դիմադրության կողմնակիցը։ Սակայն նրա մեծ թվով հետևորդներ ավելի ռադիկալ դիրքորոշում են որդեգրել. Բիկոյի գաղափարական ժառանգությունը կարևոր դեր է խաղացել Ազանիայի Ժողովրդական կազմակերպության (AZAPO) ձևավորման մեջ, որի առաջնորդներից էր Դոն Մատտերան։
Բիկոն խոսա ազգի ներկայացուցիչ էր, բայց ազատորեն տիրապետում էր անգլերեն լեզվին և աֆրիկաանսին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ՀԱՀ-ի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Սոցիալիստներ Կատեգորիա:Հարավաֆրիկացի ակտիվիստներ Կատեգորիա:Հարավաֆրիկացի գրողներ
Արարատ
Արարատ (ավանդական հայերեն՝ Սիս և Մասիս) հանգած հրաբուխ Արաքս գետի աջ ափին, Հայաստանի սահմանից 32 կմ հեռավորության վրա, իսկ Իրանի սահմանից՝ 16 կմ։ Ունի երկու գագաթ՝ մեծ (Մասիս՝ 5165 մ) և փոքր (Սիս՝ 3925 մ) ։ Հայկական լեռնաշխարհի ամենաբարձր լեռն է ։ Արարատի լեռնային զանգվածն ունի շուրջ 40 կմ տրամագիծ։
Մասիսն ունի դեպի հյուսիս թեքված զառիթափ ու ժայռոտ գագաթ՝ 12 կմ² հիմքի մակերեսով, աշխարհի ամենաբարձր գագաթներից է (բարձրությունը՝ 5165 մ), իսկ հարաբերական բարձրությամբ (ստորոտից՝ մինչև գագաթ) առաջինը՝ 4300 մ։ Հյուսիսարևելյան լանջին է «Վիհ Մասեաց» կամ «Փլած Մեծի լերինն» անունով խորխորատը, որը ձգվում է ստորոտից գագաթ շուրջ 10 կմ, իսկ գագաթի մոտ նրա առավելագույն խորությունը հասնում է 1000 մետրի։ Գագաթը պատված է հավերժական ձյունով, որից սկիզբ է առնում մոտ 30 սառցադաշտ։ Հարավարևմտյան լանջին դրանք իջնում են մինչև 3850-3950 մ, բայց Մասյաց վիհում սառույցն իջած է մինչև 2754 մ բարձրության։ Արարատը բիբլիական սուրբ լեռն է, որի վրա իջևանել է Նոյյան տապանը՝ ջրհեղեղից հետո։ Համաշխարհային ջրհեղեղից լեռան գագաթին փրկվել են ութ հոգի՝ նոր մարդկության նախահայր Նոյը, իր կինը, որդիները և որդիների կանայք։ Նոյի և իր ընտանիքի փրկության պատմությունն արձանագրված է Աստվածաշնչում (Ծննդ. 7,8): Արարատից Նոյն իջել է դեպի հարավ-արևելք, որտեղից և առաջացել է այդ տարածաշրջանի անվանումը՝ Նախիջևան։
1829 թվականին, առաջին անգամ Արարատի գագաթը բարձրացավ Դորպատի համալսարանի պրոֆեսոր Իոհանն Ֆրիդրիխ Պարրոտը, որին ուղեկցում էին՝ Խաչատուր Աբովյանը, երկու գյուղացիներ՝ Հովհաննես Այվազյան, Մուրադ Պողոսյան և երկու ռուս զինվորներ՝ Ալեկսեյ Զդոռովենկո, Մատվեյ Չալպանով։ Նրանք կատարեցին ֆիզիկական և բուսա-կլիմայական հետազոտություններ։ 1845 թվականի հուլիսին ակադեմիկոս Աբիխը մանրակրկիտ ուսումնասիրելով Արարատի առանձնահատկությունները, որոշեց Մասիսի գագաթը տանող ամենամատչելի ուղին (հարավ արևելյան լանջը) և կատարեց փայլուն վերելք։
Իր գեղեցկությամբ, դժվարամատչելիությամբ ու բնական ներգործումներով Արարատը հնում խորհրդավոր ազդեցություն է ունեցել հայ ժողովրդի վրա։ Արժանացել է պաշտամունքի և առասպելաբանության։ Հայոց հին հավատքում Մասիսը քաջաց ոգիների դիցարանն էր։
Արարատ լեռը հաճախ ասոցացվում է Աստվածաշնչի Արարատ լեռան հետ։ Ըստ Ծննդոց գրքի՝ Նոյյան տապանն իջել է Արարատի վրա։ Հին Կտակարանի Ծննդոց գրքի ութերորդ գլխի չորրորդ մասի համաձայն՝ Ջրհեղեղից հետո Նոյյան տապանը նստել է «Արարատի լեռների» վրա։
19-րդ դարում, երբ հայկական պետություն գոյություն չուներ, Արարատը խորհրդանշում էր հայկական պետականությունը։ Հայաստանի առաջին հանրապետությունը՝ հայկական ժամանակակից առաջին պետական կառույցը, որը գոյություն է ունեցել 1918-1920 թվականներին, հաճախ անվանվել է Արարատյան Հանրապետություն կամ Արարատի Հանրապետություն, քանի որ այն կենտրոնացած էր Արարատյան դաշտում  ։
Արարատ բարձրանալու առաջին փորձը կատարվել է Միջնադարում։ Պատմության մեջ գրանցված լեռան առաջին հաջողված վերելքը գրանցվել է 1829 թվականին, երբ առաջին անգամ Արարատի գագաթը բարձրացավ Դորպատի համալսարանի պրոֆեսոր Իոհանն Ֆրիդրիխ Պարրոտը, որին ուղեկցում էին Խաչատուր Աբովյանը, երկու գյուղացիներ՝ Հովհաննես Այվազյանը, Մուրադ Պողոսյանը և երկու ռուս զինվորներ՝ Ալեքսեյ Զդոռովենկոն, Մատվեյ Չալպանովը։
Անվանումներ և ստուգաբանություն
«Արարատ» անվանումը Վանի թագավորության հին եբրայերեն անվանումի (אֲרָרָט, 'RRṬ) հունական տարբերակն է։ Չնայած Եվրոպական լեզուներում այն հայտնի է Արարատ անվամբ , բնիկների մոտ այդ անվանումն այդքան էլ տարածված չէ։ Գերմանացի արևելագետ և Աստվածաշնչի քննադատ Վիլհելմ Գեզենիուսը, ենթադրել է, որ «Արարատ» բառը կարող է ծագել սանկրիտ բառից, որը նշանակում է «սուրբ հող» ։ Որոշ հայ պատմաբաններ, օրինակ՝ Աշոտ Մելքոնյանը բառը կապում է Հայկական լեռնաշխարհի բնիկների, այդ թվում հայերի հետ (-ար) ։
Լեռան հայերեն ավանդական անվանումը Մասիս է, որի հոգնակին՝ Մասիք, կարող է վերաբերվել երկու լեռնագագաթներին ։
Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմություն» գրքի մեջ, Խորենացին Մասիս անվանումը կապում է Հայկ նահապետի ծոռ՝ Ամասիա թագավորի անվան հետ, որը լեռն անվանել է իր անունով։ Ըստ ռուս արևելագետ Անատոլի Նովոսելցևի՝ «Մասիս» բառը ծագել է պարսկերեն «մեծ» կամ «լայն» բառից։ Միջին պարսկերենում նշանակում է «ամենամեծ(ը)»։ Ըստ պատմաբան Սարգիս Պետրոսյանի «Արարատ» բառը նշանակում է «լեռ» և ծագել է հնդևրոպական նախալեզվի - արմատից։ Ըստ հնէաբան Արմեն Պետրոսյանի, բառը ծագել է Գիլգամեշում հիշատակված Մաշու (Māšu) լեռան անունից, որը ասորերեն հնչում էր «մասու»։
Այսօր Մասիս և Արարատ բառերը հայերենում հավասարազոր են օգտագործվում ։ Արարատ լեռան անունը առաջին անգամ գրավոր աղբյուրներում հիշատակվել է մ. թ. ա. 7-րդ դարում (Աստվածաշունչ, Գիրք ծննդոց ) և հետագայում ենթարկվել զանազան ստուգաբանությունների՝ Արայի լեռ, Արայի արատ, Հուրարտա, Հարա–հարա (Լերինք լերանց), Արիա–վարդա (Արեաց երկիր) և այլն։ Հնագույն աղբյուրներում հիշատակվում է որպես թագավորության, նահանգի, զորագնդի, գավառի, լեռան անուն։ Օտար մատենագիրները կոչել են «Արարատի լեռներ», «Արարատյան աշխարհի լեռներ», «Հայոց լեռներ»։ Հայերենում Մասիս անունը ավանդաբար գործածվում է «Ազատ» (զենդերեն՝ yazata, սրբազան, պաշտելի, ազնվական), «Մեծ», «Բարձր», «Մթամած», երբեմն՝ «Սպիտակափառ», «Արեգնաճեմ», «Երկնաճեմ» մակդիրներով։
Լեռան թուրքերեն անունը Ağrı Dağı (اغـر طﺎﻍ Ağır Da, ağrı-ի լեռ) է, ağrı բառացի թարգմանաբար նշանակում է ցավ, տառապանք  ։ Այս անունը հայտնի է ուշ Միջնադարից։ Մեծ և փոքր Մասիսները հայտնի են համապատասխանաբար Büyük Ağrı և Küçük Ağrı անուններով։
Լեռան պարսկերեն անվանումը کوه نوح, Kūh-e Nūḥ է, որը թարգմանաբար նշանակում է Նոյյան լեռ ։ Քրդերեն անվանումներն են՝ Çiyayê Agirî (հրե լեռ ) և Grîdax։
Ըստ Նիկողայոս Ադոնցի և Վլադիմիր Մինորսկու ՝ Ստրաբոնի «Աշխարհագրության» մեջ նշված ’Áβος, Abos և Νίβαρος, Nibaros լեռները Արարատի երկու լեռնագագաթներն են։
Քաղաքական սահմաններ
Արարատ լեռը գտնվում է Թուրքիայի, Հայաստանի, Ադրբեջանի և Իրանի միջև։ Այն Իրանի և Ադրբեջանի էքսկլավ Նախիջևանի սահմաններից հեռու է 16 կմ, իսկ Հայաստանից՝ 32 կմ։ 16-րդ դարից մինչև 1828 թվականը Մասիսը և լեռան հյուսային ստորոտները, ինչպես նաև Սիսի արևելյան ստորոտները Պարսկաստանի կազմում էին, իսկ լեռնաշղթան՝ Օսմանապարսկական սահմանի մի մասն է։ 1826-28 թվականների ռուս-պարսկական պատերազմից հետո, Թուրքմենչայի պայմանագրով Պարսկաստանի կողմից կառավարվող տարածքը մտնում է Ռուսական Կայսրության կազմի մեջ։ Սիսը դառնում է այն կետը, որտեղ միակցվում էին Թուրքիայի, Պարսկաստանի և Ռուսական Կայսրության սահմանները ։ Ժամանակակից միջազգային սահմանները ձևավորվել են 20-րդ դարում։ 1920 թվականի թուրք-հայկական պատերազմից հետո լեռը անցնում է Թուրքիայի տիրապետության տակ և Թուրքիայի պաշտոնական մասը համարվում՝ 1921 թվականին կնքված Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերով ։ 1920-ականների վերջին քրդերի Արարատյան ապստամբությունը կանխելու նպատակով Թուրքիան հատում է Իրանի սահմանը և զավթում Սիսի արևելյան թևը ։ Այս շրջանում քուրդ ապստամբները օգտագործում էին տարածքը որպես անվտանգ տարածք՝ Թուրքիայի դեմ ։ 1932 թվականի Թեհրանի կոնվենցիայով Իրանի սահմանը փոխվում է հօգուտ Թուրքիայի՝ նրան է հանձնվում Սիսի արևելյան թևը ։ Իրանաթուրքական սահմանն այժմ անցնում է Սիսի կողքով։Լեռնագնացների համար Արարատը բաց է միայն «ռազմական թույլտվությամբ»։
Լեռնագնացները պետք է պաշտոնական դիմում ներկայացնեն Թուրքիայի դեսպանատանը հատուկ «Արարատի վիզա» ստանալու համար։ Միաժամանակ պարտադիր է նաև վարձել պաշտոնական ուղեկցորդ Թուրքիայի ալպինիզմի ֆեդերացիայից։ Նույնիսկ նրանք, ովքեր ստացել են թույլտվություն կարող է առանց զգուշացման չթույլատրվեն բարձրանալ լեռը ։
Աշխարհագրություն
Արարատը Հայկական լեռնաշխարհի ամենաբարձր լեռնագագաթն է։ Ներկայում գտնվում է Թուրքիայի Բայազետ և Իգդիի մարզերի միջև՝ Իրանի, Հայաստանի և Ադրբեջանի էքսկլավ Նախիջևանի սահմաններին մոտ՝ Արաքս և Արածանի գետերի միջև ։ Գագաթը գտնվում է հայ-թուրքական սահմանից 32 կմ հյուսիս և թուրք-իրանական սահմանից մոտ 16 կմ արևմուտք։ Արարատյան դաշտը ընկած է լեռան հյուսիսարևմտյան և արևմտյան հատվածներում։ Արարարտը տեղադրված է մոտ 130 կմ եզրագիծ ունեցող ընդհանուր հիմքի վրա, գրավում է 1200 կմ² տարածություն։
Բարձրություն
Շատ հեղինակավոր աղբյուրներ ընդունում են, որ Արարատը ծովի մակարդակից բարձր է 5165 մ   ։ Այլ աղբյուրներ, ինչպիսին օրինակ՝ Շաթլի ռադարային տոպոգրաֆիայի առաքելության (Shuttle Radar Topography Mission (STRM)) տվյալներն են, որոնք ստուգելի են և հանրային սեփականություն են և 2007 թվականին իրականացված GPS չափումները ցույց են տալիս, որ լեռն ունի 5137 մ բարձրություն  ։ Վերջին տվյալն ավելի ճշգրիտ է. բարձրությունը կարող է սահմանվածից ավելի փոքր լինել մինչև 5125մ՝ գագաթի մշտական հաստ ձյունածածկույթի պատճառով ։ 5137 մետր բարձրությունն է կիրառվում նաև մի շարք տոպոլոգիական քարտեզներում։
Գագաթի սառցագլխարկ
Արարատի գագաթը պատված է հավերժական սառցույթով, որը առնվազն 1957 թվականից սկսել է կրճատվել։ Ուշ 1950-ականներին Բլումենթալը հետազոտել է և պարզել, որ կան գագաթի ձյունից գոյացած 11 սառցադաշտեր, որոնք ծածկում են շուրջ 10կմ2 մակերես ։ Հյուսիսային լանջին սառույցն ունի 3900 մետր, իսկ հարավային լանջին՝ 4200 մետր բարձրություն ։ Օդային լուսանկարչության և դիստանցիոն զոնդավորման տվյալների հիման վրա Սարիյական և այլք հետազոտել են սառցագլխարկի մակերեսի փոփոխությունը 1976 և 2011 թվականներին ։ Նրանք հայտնաբերել են, որ սառցագլխարկը կրճատվել է, 1976-ին՝ հասնելով 8,0 կմ2, իսկ 2011-ին՝ 5,7 կմ2։ Նրանք հաշվարկել են նաև, որ 1976-2011 թվականների ժամանակահատվածում, Արարատ լեռը կորցրել է իր սառցե տարածքների շուրջ 29%-ը՝ 35 տարիների ընթացքում տարեկան կորցնելով մոտ 0,07 կմ2 մակերեսով սառույց։ Այս ցուցանիշները համապատասխանում են Թուրքիայի մյուս լեռների սառցագլխարկների կրճատման տվյալների հետ ։
Բլումենթալը հաշվարկել է, որ ուշ Պլեյստոցենում սառցապատ հատվածն ունեցել է 3000 մետր բարձրություն՝ ստեղծելով 100 կմ2 մակերեսով սառցագլխարկ ։ Բլութեմալը հետազոտել է, որ բացակայում են նախապատմական մորենների գոյությունը փաստող տվյալներ, բացի այն մորենների, որոնք մոտ են եղել 1958-ի սառցադաշտի լեզվակներին։ Տարիներ անց Բիրմանը հարավ ուղղված լանջերին հայտնաբերեց ենթադրական մորեն՝ 1958-ի սառցագլխարկի տակ 4200 մետր բարձրության վրա ։  Ենթադրվում է, որ Գայլատու լիճը զբաղեցնում է սառցային ավազանի տարածքը ։
Երկրաբանություն
Պատվանդանային մասը գմբեթաձև է, չափավոր թեք լանջերով, որոնք կտրտված են ձորակներով ու ձորերով և հաճախ վերջանում են արտաբերման կոներով։ Պատվանդանի առանձին հատվածներ ալիքա–թմբավոր սարավանդներ են՝ 3250–3450 մ բարձրությամբ։ Արարատի զառիկող լանջերը և հատկապես մերձգագաթնային սարավանդները ծածկված են հողմահարված հրաբխային ապարների քարակարկառներով («քարե ծովեր»), իսկ գագաթը՝ հավերժական ձյունով (ստորին սահմանը՝ 4100–4250 մ), որից սնվում է մոտ 30 սառցադաշտ։ Սառցադաշտերը հյուսիսարևմտյան լանջին իջնում են մինչև 3850–3950 մ, բայց Սասյաց վիհում 1845-ին սառցալեզվակը իջել է մինչև 2754 մ բարձրությունը։ Անթրոպոգենի սառցապատման հետքերը այստեղ նկատելի են 2800–3000 մ բարձրության շրջաններում։ 2800-3000 մ բարձրությունների վրա այստեղ նկատելի են անթրոպոգենյան շրջանի հետքեր՝ լանջերն ու հատկապես մերձգագաթնային սարավանդները ծածկված են հողմահարված հրաբխային ապարների քարակարկառներով, որոնք անվանում են «քարե ծովեր»։
Լանջերին տեղադրված խարամային և կոնաձև բարձրությունների զգալի մասը անթրոպոգենի անդեգիտաբազալտային լավաների առանձին հոսքերի արտավիժման կենտրոներն են։ Սիսը կանոնավոր կոնաձև լեռ է՝ տեղադրված Մասիսից հարավ֊արևելք.։ Գագաթնային մասը (1,5 հա) ալիքավոր հարթավայր է՝ ծածկված ժայռերով, քարակույտերով։ Սսի լանջերը բավականաչափ զառիթափ են և մասնատված։ Զուրկ է հավերժական ձյունից և սառցադաշտերից։ Սիսը նույնպես նեոգենի բազմածին հրաբուխ է, որի խառնարանը չի պահպանվել։ Լևինսոն–Լեսինգը այն համարել է հիպերստենային անդեզիտներից կազմված միածին էքստրուզիվ կոն։ Արարատի հիմքը պալեոզոյի և մեզոզոյի նստվածքային ապարներից կազմված ծալքաբեկորային կառուցվածք է, տեկտոնական խախտումներով տրոհված առանձին բեկորների, որոնք նեոգենանթրոպոգենում ենթարկվել են դիֆերենցված ուղղաձիգ շարժումների (Մեծ Արարատի հիմքը բարձրացել է, կից գոգավորությունների հատակը՝ իջել)։ Տեկտոնական խախտումների մի մասը և Արարատի առաջացումը կապված է երկրակեղևի Հարավ–Արաքսյան խորքային խոշոր ճեղքի հետ, որտեղից սկզբում ժայթքել է թթու, իսկ ավելի ուշ՝ հիմքային մագման ծածկել ծալքաբեկորային հիմքն ու կից գոգավորություններում կուտակված միոպլիոցենի ու անթրոպոգենի լճագետային նստվածքների մի մասը։ Բազալտային լավան հոսելով Արարատի լանջերով, փռվել և նրա շուրջն առաջացրել է բլրակոշտավոր սարավանդներ (երկարություն 20–25 կմ, լայնություն 10–18 կմ)։
Սեյսմիկ ակտիվություն
Արարատը Հայկական լեռնաշխարհի ակտիվ սեյսմիկ շրջաններից է։ Բազմաթիվ անգամ (ըստ տարբեր աղբյուրների՝ մ․թ․ա․ 550, մ․թ․ա․ 139, 1319, 1450, 1679, 1783, 1840, 1887 թվականներ և այլն    ) կրկնվել են կործանիչ երկրաշարժները։ 1840-ի հուլիսի 2-ի ժայթքման և երկրաշարժի հետևանքով կործանվեց Մասյաց վիհում գտնվող Սուրբ Հակոբի վանքը և հարևան Ակոռի գյուղը, մահացան շրջանի մոտ 10,000 բնակիչները։ Երկրաշարժը նաև ժամանակավոր պատնեշեց Սևջուր  գետը   ։ Մովսես Խորենացին Մասյաց վիհի առաջացումը կապում է 139-ի երկրաշարժի հետ։
Կլիմա և բուսականություն
Արարատ լեռան վրա լավ արտահայտված է կլիմայական ուղղաձիգ գոտիականությունը։ Ձմեռը խիստ է, կայուն ու հզոր ձյունածածկույթով։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը տատանվում է –6 °C-ից (ստորոտում) մինչև +20-25 °C (գագաթին), հուլիսին` +26 °C-ից (ստորոտում) մինչև 0 °C և պակաս (գագաթում)։ Մթնոլորտային տեղումները ստորոտում տարեկան չեն անցնում 250 մմ–ից, սակայն սարն ի վեր ավելանում են և գագաթային մասում հասնում 1000 մմ–ի։ Տեղումների առավելագույնը թափվում է գարնանը, նվազագույնը՝ ձմռանը։ Չնայած առատ մթնոլորտային տեղումներին, Արարատի գագաթնային մասի լանջերը չոր են, համարյա զուրկ աղբյուրներից ու գետակներից (Մեծ Արարատի վրա հայտնի է միայն Սուրբ Հակոբի աղբյուրը և Գինո գետը) և թողնում են քարային անապատի տպավորություն։ Այդ հանգամանքը պայմանավորված է լեռնագագաթը կազմող հրաբխային ապարների ճեղքվածությամբ և ծակոտկենությամբ, որոնցով արագ ներծծվում են մթնոլորտային տեղումները, լավաների տակով հոսում ցած և հիմնականում կուտակվում Արարատյան և Կոգովտի արտեզյան ավազաններում։
Արարատի գիտական նվաճման պատմության մեջ լուրջ քայլ կատարեց ֆրանսիացի բնախույզ Պիտոն դե Տուրնեֆորը։ Բացառիկ բույսեր փնտրելու և լեռնային բուսականության բնականոն դասավորությունը ուսումնասիրելու մտադրությամբ` Տուրնեֆորը 1701 թվականի օգոստոսին հասավ հավերժական ձյան սահմանը, նկարագրեց լեռան ֆիզիկական յուրահատկություններն ու բուսական աշխարհը։
Արարատի միջին գոտու (1500 մ - 3500 մ) բուսական ծածկույթը համեմատաբար փարթամ է։ Կան լավ արոտներ և գիհու թփուտներ։ Ստորին գոտում (1500 մ-ից ցած) ծածկված է կիսաանապատային աղասեր բույսերն ու չորասեր թփուտները, ճահճուտներում՝ եղեգնուտները, միայն Սարդար–բուլաղի աղբյուրի մոտ աճում են կեչու թփուտներ։ Հարուստ է նաև կենդանիներով և թռչուններով։ Հնում Արարատը հռչակված էր որպես Հայոց արքունի որսատեղի։ 10-րդ դարում արաբ աշխարհագրագետ Իսթախրիի վկայությամբ, Արարատը (արաբները Մասիսն անվանել են Հարիս, Սիսը՝ Հուայրաս) ուներ անտառներ և որսատեղիներ։ Իսկ Յակուտը (13-րդ դար) գրում է, որ Արարատի վրա գտնվում են Հայոց թագավորների շիրիմներ՝ իրենց գանձերով։
Հայերի վերաբերմունք
Փավստոս Բուզանդը պատմում է, որ եպիսկոպոս Հակոբ Մծբնեցին (4-րդ դար), Նոյի տապանը տեսնելու հույսով, մի խումբ մարդկանց հետ փորձեց հյուսիսարևելյան լանջով բարձրանալ Արարատի գագաթը։ Աստված, իբր տեսնելով նրանց ապարդյուն ջանքերը և անսալով Հակոբի պաղատանքին՝ հրեշտակի միջոցով սուրբ տապանի փայտերից մի կտոր ուղարկեց նրան և հասկացրեց Արարատի կատարի անմատչելիությունը մահկանացուների համար (Հակոբ Մծբնեցու բերած փայտի կտորը, իբրե սրբազան մասունք, պահվում է Էջմիածնի եկեղեցում) ։
Անցյալում Հայ առաքելական եկեղեցին ընդդիմացել է Արարատ բարձրանալու փորձերին։ 13-րդ դարում միսիոներ Ռուբրուքը գրել է. «Շատերն էին փորձում բարձրանալ այն, բայց ոչ ոք չէր կարողանում։ Ոչ ոք չի կարող բարձրանալ այն, քանի որ այն աշխարհի մայրն է. ոչ ոք չի կարող վերադառնալ «իր մոր արգանդը»» ։ Ֆրանսիացի ճանապարհորդը վկայում է, որ հայերն Արարատի գագաթը չեն բարձրանում ոչ այնքան լեռան դժվարամատչելիության, որքան նրա սրբազանությունը չպղծելու պատճառով։ 18-րդ դարի Անգլիացի աստվածաբան Թոմաս Սթեքհաուզը նշում էր, որ «բոլոր հայերը վստահ են, որ Նոյյան տապանը մինչ օրս գտնվում է Արարատ լեռան գագաթին․ այն պահպանելու համար ոչ մեկին թույլատրված չէ մոտենալ գագաթին» ։ Պարրոտի և Աբովյանի վերելքին ի պատասխան Հայ առաքելական եկեղեցու բարձրաստիճան քահանաներից մեկը մեկնաբանել է, թե սուրբ լեռը մագլցելը նույնն է, թե «մարդկության արգանդը կապել վիշապական ձևով»։ 21-րդ դարում արդեն Արարատ մագլցելն ընդունվում է որպես ամենաբարձրարժեք հայրենասիրական ուխտագնացությունը, որին մասնակցում են մեծ քանակով մարդիկ Հայաստանից և Հայկական սփյուռքից ։
Առաջին վերելքներ
Պատմության մեջ գրանցված լեռան առաջին վերելքը եղել է 1829 թվականին, երբ առաջին անգամ Արարատի գագաթը բարձրացավ Դորպատի համալսարանի պրոֆեսոր Իոհանն Ֆրիդրիխ Պարրոտը, որին ուղեկցում էին Խաչատուր Աբովյանը, երկու գյուղացիներ՝ Հովհաննես Այվազյանը, Մուրադ Պողոսյանը, և երկու ռուս զինվորներ՝ Ալեկսեյ Զդոռովենկոն, Մատվեյ Չալպանովը ։ Նրանք կատարեցին ֆիզիկական և բուսա-կլիմայական հետազոտություններ ։ Բալթիկ գերմանացի բնագետ Ֆրիդրիխ Պարրոտը 1829 թվականի սեպտեմբերի կեսերին ժամանել է Էջմիածնի տաճար՝ ռուսների՝ Երևանի գրավումից հետո մոտ երկու տարի անց և նրա միակ նպատակը եղել է Արարատ բարձրանալը։ Խաչատուր Աբովյանը որպես թարգմանիչ և ուղեկցորդ է նշանակվել հայկական եկեղեցու առաջնորդ կաթողիկոս Եփրեմի կողմից։ Աբովյանը և Պարրոտը հատել են Արաքս գետը և գնացել Աքորի, որը Արարատի հյուսիսային լանջին 1220 մ բարձրության վրա գտնվող հայկական գյուղ էր։ Նրանք ճամբար են դնում Աքորիի սուրբ Հակոբ եկեղեցում, մոտ՝ 1943 մ բարձրության վրա։ Երկու ձախողված փորձից հետո, երրորդ անգամ հաջողվում է բարձրանալ գագաթը 1829 թվականի հոկտեմբերի 9-ին, ժամը՝ 15:15-ին։ Պարրոտը սնդիկի բարոմետրով չափեց լեռան բարձրությունը, որը 5250 մ էր։ Սա ոչ միայն առաջին վերելքն էր Արարատ, այլև մինչև այդ բարձրացած երկրորդ ամենաբարձր գագաթը՝ Լիկանկաբուր լեռից հետո՝ Չիլիական Անդերում։ Աբովյանը սառույցի վրա անցք է արել և տեղադրել հյուսիս ուղղված փայտե մի խաչ։ Նա նաև մի կտոր սառույց է վերցրել գցել շշի մեջ և իր հետ իջեցրել ներքև՝ ջուրը համարելով սուրբ։ 1829 թվականի նոյեմբերի 8-ին Պարրոտը և Աբովյանը աքորացի որսորդ Սահակի եղբայր Հակոյի հետ բարձրանում են Սիս ։
Այլ նշանակալի վերելքներ
Վաղ հայտնի վերելքներից է ռուս կլիմայագետ և օդերևութաբան Կոզմա Սպասկի Ավտոնոմովի վերելքը (1834 օգոստոս), Կարլ Բերենսի վերելքը (1835), Բրիտանացի քաղաքական գործիք՝ Հենրի Դենբի Սեյմուրի վերելքը (1848) ։ 1845 թվականի հուլիսին գերմանացի հանքաբան և երկրաբան Օտտո Վիլհեմ Հերման ֆոն Աբիխը, մանրակրկիտ ուսումնասիրելով Արարատի առանձնահատկությունները, որոշեց Մասիսի գագաթը տանող ամենամատչելի ուղին (հարավարևելյան լանջը) և կատարեց փայլուն վերելք ։ 1850 թվականի օգոստոսին այդ նույն ճանապարհով Արարատի գագաթը բարձրացավ ռուսական գնդապետ Խոյկոյի արշավախումբը, որը մեկ շաբաթ մնաց գագաթին և կատարեց բազմաթիվ ուսումնասիրություններ։ Դրանից հետո բազմաթիվ արշավախմբեր են բարձրացել Արարատի գագաթը, կատարել բազմաբնույթ ուսումնասիրություններ։ Ուշ XIX դարում երկու բրիտանացի հայագետներ՝ Ջեյմս Բրայսը (1879) և Լինչը (1893) նույնպես բարձրացան լեռը։ 1910 թվականի հուլիսի 30-ին և 31-ին Մեծ Մասիս բարձրացան բնագիտության մագիստրոս պ. Ռոզենդալ, մեքենայագետ Վեյս, դոկտոր Ֆոն-Դեյկ Պոստ, պ. Վեյֆելբախ, դոկտոր Նյուտոն, պ. Սեյլան և Պադուայի անգլիական գեներալ-կոնսուլ պ. Լինտոմ ։ Առաջին ձմեռային վերելքը Բոզքուրտ Էրգյորինն էր, որ Թուրքիայի ալպինիզմի ֆեդերացիայի նախկին նախագահն էր։ Նա բարձրացավ լեռը 1970 թվականի փետրվարի 21-ին ։
Ավանդույթի սկիզբ
Հին կտակարանի Ծննդոց գրքի ութերորդ գլխի չորրորդ մասի համաձայն՝ Ջրհեղեղից հետո Նոյյան տապանը նստել է «Արարատի լեռան» վրա (գրաբարով՝ «ի լերինս Արարատայ») դառնալով «նոր մարդկության խանձարուրը, ազգերի ու ժողովուրդների սփռման արձակարանը» (աստվածաշնչյան եբրայերենով՝ הָרֵי אֲרָרָט, hare ararat) ։ Շատ պատմաբաններ և աստվածաշնչագետներ ընդունում են, որ «Արարատը» Ուրարտուի եբրայերեն անունն է, որը Հայաստանի աշխարհագրական նախորդն է։ Սակայն Աստվածաշնչի լատիներեն թարգմանությունում՝ Վուլգատայում, «Արարատը» թարգմանված է որպես «Արարատի լեռներ» (montes Armeniae) ։ Այնուամենայնիվ, հենց Արարատ լեռն է համարվում Նոյյան տապանի նստելու ավանդական վայրը և շատ քրիստոնյաներ այս տեսակետի կողմնակիցն են, քանի որ այն կարող էր լինել ջրերից երևացող առաջին գագաթը ։ Դրա համար այն անվանվում է բիբլիական լեռ  ։
Ըստ Առնոլդի՝ Արարատ լեռը կապվել է Ծննդոցի ջրհեղեղի պատմության հետ 11-12-րդ դարերում։ Բայլին ենթադրում է, որ տեղի հայ բնակչությունը սկսել է համարել այն որպես տապանի նստելու վայր 11-12-րդ դարերում ։ Բրիտանացի արևելագետ Ֆ.Ս. Քոնիբիրը 1901 թվականին՝ անդրադառնալով Ֆրիդրիխ Մուրադի Արարատի մասին գրքին գրում է՝ «հեթանոսական ավանդույթների և պաշտպամունքների կենտրոնը [...] և դա միայն 11--րդ դարում, որից հետո այս ավանդույթները անհետացան ժողովրդի մտքից և հայ աստվածաբանները լեռան հավերժական սառույցն են համարում Նոյյան տապանի նստելու վայրը» ։ Ֆիշերը և Սպենսեր-Լինարդը ֆրանսիացի 13-րդ դարի ճանապարհորդ Վիլիամ ֆոն Ռուբրուքին համարում են եվրոպական գրականության մեջ Արարատի մասին ավանդության հիշատակման առաջին աղբյուրը  ։ 14-րդ դարում անգլիացի ճանապարհորդ Ջոն Մանդևիլը Արարատի մասին հիշատակած այլ վաղ հեղինակներից է. «Որտեղ Նոյի նավն է հանգչում և դեռ այնտեղ է» ։
Ջրհեղեղի պատմականությունն ընդունող որոշ գիտնականներ (Ռումեր, Հոֆ, Ռիտեր, Ալիշան և ուրիշներ) նույնիսկ նկատել են Արարատի այնպիսի յուրահատկություններ (գլխավորապես Հին աշխարհում գրաված կենտրոնական դիրքը), որոնց պատճառով այն իրոք կարող էր արժանանալ «նախաջրհեղեղյան աշխարհի մահարձանի և նոր մարդկության օրրանի» պատվին։ Ավանդությունը Նոյի անվան հետ է կապում Արարատին մերձավոր մի շարք տեղանուններ (Երևան, Ակոռի, Առնոյոտն, Նախճավան, Մարանդ և այլն)։ Քրիստոնեության դարձից հետո հայ եկեղեցին Արարատի սրբազանությանը նոր գունավորում տվեց, իսկ հեթանոսական ավանդության քաջաց ոգիները փոխեց Նոյի սրբազան տապանի պահապան հրեշտակներով։
Տարածում
Ամերիկյան քրիստոնեական միսսիոներ Հարիսոն Գրեյ Օտիս Դուայթը 1856-ին գրում է, որ «Եվրոպայում հիմնականում կարծում են», թե Նոյյան տապանը նստել է Արարատ լեռան վրա։ Բրիտանացի պատմաբան և քաղաքագետ Ջեյմս Բրայսը, ընդունելով, որ Աստվածաշնչի հատվածը որ տապանը նստել է «մի լեռան վրա, որը գտնվում էր եբրայերենով Արարատ անվամբ հայտնի տարածքում կամ Հայաստանում», իր 1878 թվականի հոդվածում գրում է «միևնույն ժամանակ մեր լեռը Հայաստանի մյուս գագաթներից այնքան ավելի բարձր է և տեսանելի և ավելի աստվածային, որ ինչ-որ մեկը դժվար կասկածի, որ Աստվածաշնչի գրողը իր մտքին այլ լեռ է ունեցել» ։
Ըստ Կաթոլիկական հանրագիտարանի (1907)՝ եբրայական և հայկական ավանդույթներն ասում են, որ Նոյյան տապանը նստել է Արարատ լեռան վրա ։ Սպենսերը և Լինարդը 2005 թվականին գրում են, որ Արարատ լեռը այն վայրն է, որը Եվրոպական և Արևմտյան քրիստոնեության մեծամասնությունը համարում են Նոյյան տապանի նստելու վայրը և ավելացնում, որ ավանդույթը շատ արմատացած է քրիստոնեական աշխարհում։
2001 թվականին Հովհաննես Պողոս II-ը Հայաստան այցելելիս, իր քարոզում ասում է. «Մենք մոտ ենք Արարատ լեռանը. ավանդույթն ասում է, որ Նոյյան տապանը այնտեղ է հանգրվանել» ։ Մոսկվայի Կիրիլ Պատրիարքը՝ ռուս ուղղափառ եկեղեցու առաջնորդը, նույնպես նշում է, Արարատը Նոյյան տապանի հանգրվանի վայրն է՝ իր 2010-ի Հայաստանի այցի ժամանակ ։
Որոնումներ
Ավանդորեն Նոյյան տապանի որոնումների հիմնական վայրը եղել է Արարատ լեռը։ Չնայած շատերը վկայում են, որ տապանը տեսել են, տապանի գոյության ոչ մի գիտական ապացույց չկա ։ Նոյյան տապանի որոնումները գիտնականների կողմից համարվում է փսևդոհնէաբանության (կեղծ հնէաբանության) օրինակ ։ Կենեթ Ֆեդերը գրում է. «Քանի որ ջրհեղեղի պատմությունը չի հաստատվում ոչ մի հնէաբանական ապացույցով, զարմանալի չէ, որ ոչ մի հնէաբանական ապացույց չկա նաև անհավանական մեծ տապանի գոյության համար, որը թվագրվում է 5000 տարի առաջվա» ։
Սիմվոլիզմ
Արարատ լեռը պատմականորեն կապվել է Հայաստանի հետ և լայնորեն ճանաչվել որպես Հայաստանի սկզբունքային ազգային խորհրդանիշ ։ Այն աշխարհագրորեն տեղակայված է պատմական Հայաստանի թագավորությունների կենտրոնում, որի համար էլ հայերի հայրենիքի մի մասն է ։ Հայերի համար այն հայտնի է որպես «սուրբ լեռ»  հիմնականում աստվածաշնչային ջրհեղեղի պատմության պատճառով ։ Արարատն անվանվել է Հայաստանի ապրանքանիշ , Հայաստանի այցեքարտ և «ավելի քան լեռ հայերի համար» ։ Ժողովրդագրագետներից մեկը գրել է, որ «հայերը ունեն Արարատի սեփականության զգացում՝ մշակութային սեփականության առումով» ։
Ավանդազրույցներ
Հայոց հին հավատքում Մասիսը քաջաց ոգիների դիցարանն էր, որոնք Մասիսն իբրև հսկել են մարդկանց ներխուժումից, անդնդակուլ արել հանդուգն սահմանախախտներին։ Ըստ «Արտավազդ» ժողովրդական հնագույն զրույցի, Հայոց թագավոր Արտավազդը շղթայակապված է Մասիսի վիհում և ջանում է դուրս գալ այնտեղից։ Ըստ Ագաթանգեղոսի, Հայոց թագավոր Տրդատ Գ Մեծը Հռիփսիմեի վկայարանը կառուցել է սրբազան Մասիսից բերած քարերով։
Հայկական հուշարձաններ
Արարատի լանջին, հին Ակոռուց վերն, Գինո գետակի աջ ափին վաղ միջնադարում հիմնվել է Սուրբ Հակոբ անունով վանք կամ մենաստան (խաչաձև գմբեթավոր)։ Վանքից ոչ հեռու, վիհի եզերքին, բխում էր սառնորակ մի աղբյուր, որը, ըստ ավանդության, գոյացել էր Սուրբ Հակոբի արտասուքից։ Ժողովուրդն աղբյուրն անվանում էր նաև «Անհատական» կամ «Անահտական» (հավանաբար Անահիտ դիցամոր անունով)։ Ժողովրդական ուխտատեղի աղբյուրին վերագրվում էր ամուլ կանանց բուժելու հատկություն։ Աղբյուրի ջուրը նաև սրսկել են դաշտերին՝ բերքը մարախ միջատներից իբրև պաշտպանելու համար։ Արարատի հյուսիսային ստորոտից, Դաշբուռուն գյուղից հարավ, բխում է Արաքսի վտակ Միջին Սևջուրը։ Արևելյան կողմից Սևջրին խառնվում է Գինո գետակը՝ ոռոգելով Ակոռու այգիներն ու դաշտերը։ Ավանդության համաձայն, Արտավազդ թագավորը գետնակուլ է եղել այս գետակի ակունքի մոտ։ Գինո գետակից հյուսիս-արևմուտք, Սսի ստորոտում (թամբարդի վրա) գտնվում էր Երևանի սարդար Հուսեյն խանի պալատ–ամառանոցը՝ Սարդար–բուլաղը՝ իր սառնորակ (5,8–6 °C) աղբյուր–ավազանով (սնվում է Սսի գագաթի լճակի ջրից)։ 1840-ի հունիսի 20-ի երեկոյան երկրաշարժից կործանվեցին Ակոռին, Սուրբ Հակոբի վանքն՝ իր աղբյուրով, սարդարի պալատը և այլ կառույցներ։ Սարդար–բուլաղի աղբյուրը պահպանվում է։ Հերման Աբիխը, Ե. Վայդենբաումը և ուրիշ այցելուներ վկայում են Սարդար–բուլաղի մոտակայքում պահպանված հնագույն անտառների մնացուկների՝ կեչիների մացառների մասին։
Ծագման առասպել
Միջնադարյան պատմիչ Մովսես Խորենացին Ծննդոցի ջրհեղեղի պատմությունը կապել է հայերի ծագման առասպելի հետ։ Իր «Հայոց պատմություն» աշխատության մեջ, Խորենացին գրում է, որ Հայկը՝ հայերի նախահայրը, որից հայերը ստացել են իրենց անունը, Թորգոմի որդին էր, Նոյի որդիներից մեկի՝ Հաբեթի ծոռը ։ Հայկը Արարատ լեռան շուրջը սկզբնավորեց հայ ժողովուրդը։ Ըստ Ռազմիկ Փանոսյանի՝ արարման այս առասպելը «Արարատի վրա Նոյյան տապանի հանգրվանումը՝ Հայաստանը դարձնում է բոլոր քաղաքակրթությունների սկզբնաղբյուրը։ [...] այն հայերին կապում է մարդկության քաղաքակրթության զարգացման աստվածաշնչային պատմության հետ։ [...] այն Արարատ լեռը դարձնում է բոլոր հայերի ազգային խորհրդանիշը, իսկ շրջակա տարածքը՝ անհիշելի ժամանակներից եկող հայերի հայրենիքը»։
Ցեղասպանության և «կորսված տարածքների» խորհրդանիշ
1915-ի Մեծ եղեռնի արդյունքում, մեծ մասամբ Արևելյան Թուրքիայում գտնվող տարածքների մի հսկա հատված մնաց համարյա առանց հայերի։ Չնայած որ Արարատը Ռուսական Կայսրության Երևանի նահանգի մի մասն էր և Կարսի 1921 թվականի պայմանագրով հանձնվել էր Թուրքիային, հաջորդող տասնամյակներին հայ ազգային գիտակցության մեջ Արարատը խորհրդանշում է Արևմտյան Հայաստանի կորուստը. «Այն հիշեցնում է հայերի կյանքում մեծ տեղ գրաված ողբերգության մասին. Արարատը տեսանելի է Հայաստանից, բայց պատկանում է Թուրքիային», գրել է Սմիթսոնիան ամսագրի լրագրողներից մեկը ։ Արի Լ. Գոլդմանը 1988 թվականին գրել է՝ «Սփյուռքի ընտանիքների մեծամասնության տներում, կան Արարատի լուսանկարներ, որոնք հիշեցնում են հայրենիքը և ազգային ձգտումները» ։ Արարատը հայերի համար դարձել է «կորցրած հողերը» վերականգնելու խորհրդանիշ, այն հողերը, որոնք ներկայումս Թուրքիայի տարածքում են, բայց ժամանակին հայերի մեծ բնակչություն են ունեցել ։
Հայաստանի զինանշան
Արարատ լեռը պատկերվել է Հայաստանի զինանշանի վրա 1918 թվականից սկսած։ Առաջին հանրապետության զինանշանը նախագծել են ճարտարապետ Ալեքսանդր Թամանյանը և նկարիչ Հակոբ Կոջոյանը։ Այս զինանշանը ընդունվել է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդիր իշխանության կողմից 1992 թվականի ապրիլի 19-ին՝ անկախության վերահաստատումից հետո։ զինանշանի վահանի վրա պատկերված է Արարատը՝ գագաթին Նոյյան տապանը նարնջագույն ֆոնի վրա ։
Խորհրդային Հայաստանի զինանշանը ստեղծել են Մարտիրոս Սարյանը և Հակոբ Կոջոյանը՝ 1921 թվականին ։ Արարատ լեռը պատկերված է կենտրոնում և կազմում է զինանշանի մեծ մասը։
Մշակույթ և արտապատկերում
Ազգագրագետ Լևոն Աբրահամյանը նկատել է, որ Արարատը պատկերված է հայերի իրականության, խորհրդանիշների և մշակույթի մեջ ։ Հայաստանի անկախացումից հետո, 1992 թվականին թողարկված երեք նամականիշներն էլ Արարատի պատկերով էին։ Արարատ լեռը պատկերված է շատ կրթական (Երևանի պետական համալսարան, Հայաստանի ամերիկյան համալսարան և այլն), մարզական (Հայաստանի ֆուտբոլի ֆեդերացիա, «Արարատ» ֆուտբոլային ակումբ և այլն) հաստատությունների տարբերանշանների վրա։ Հայաստանի նախկին ավիափոխադրող Արմավիայի տարբերանշանի վրա նույնպես պատկերված էր Արարատը։ Արարատ լեռը նաև պատկերված է հայկական շատ թղթադրամների վրա։
Արարատի կոնյակի գործարանի կողմից 1887 թվականից արտադրվող «Արարատ» կոնյակը համարվում է Արևելյան Եվրոպայի ամենավարկանշային կոնյակը ։ Երևանի հյուրանոցները իրենց սենյակներից Արարատի տեսանելիությունը գովազդում են որպես առավելություն  ։
Հայկական
Համաձայն մեկ աղբյուրի՝ Արարատը պատկերած առաջին հայ նկարիչը Հովհաննես Այվազովսկին էր, որը պատկերել է Արարատը 1868-ին Հայաստան կատարած իր այցի ժամանակ ։ Արարատը պատկերած այլ խոշոր նկարիչներից են՝ Եղիշե Թադևոսյանը, Գևորգ Բաշինջաղյանը, Մարտիրոս Սարյանը և Փանոս Թերլեմեզյանը։
Գրականություն
Ռուբեն Պոլ Ադալյանը ենթադրել է, որ «երևի թե մոլորակի լեռներից Արարատի մասին են գրվել ամենաշատ բանաստեղծությունները» ։ Ճանապարհորդ Ռիք Անտոնսոնը նկարագրել է Արարատը որպես «աշխահի ամենահանրահռչակ լեռ»։
Արտասահմանյան գրականություն
Անգլիացի բանաստեղծ Ուիլյամ Վորդսվորթն իր բանաստեղծություններից մեկում («Sky-prospect — From the Plain of France) երևակայում է, թե տեսնում է Նոյյան տապանը ։
Իր «Ճանապարհորդություն դեպի Էրզրում» (ռուսերեն՝ Путешествие в Арзрум; 1835–36) ստեղծագործության մեջ Ալեքսանդր Պուշկինը պատմում է ռուս֊թուրքական պատերազմի տարիներին դեպի Կովկաս և Հայաստան ունեցած ճանապարհորդության մասին։ Ռուս բանաստեղծ Վալերի Բրյուսովը շատ անգամներ Արարատն օգտագործել է իր բանաստեղծություններում։ Լեռանը նվիրել է երկու բանաստեղծություն, որոնք տպագրվել են 1917-ին։ Բրյուսովը Արարատը դիտարկում էր որպես հնադարյան հայ ժողովրդի և հայկական մշակույթի մարմնացում ։
Ռուս բանաստեղծ Օսիպ Մանդելշտամը 1933 թվականին Հայաստան կատարած այցի ժամանակ սիրով էր գրում Արարատի մասին։ «Ես իմ ներսում մշակեցի վեցերորդ զգայարանը՝ «արարատյան զգայարանը», Արարատի հանդեպ ունեցած գրավչության զգայարանը» ։
Ռուս խորհրդային բանաստեղծ Վասիլի Գրոսմանը Հայաստան կատարած այցի ժամանակ Արարատը տեսնում է Երևանի բարձունքից ։
Չարլզ Օսլոնը «Մաքսիմուսի բանաստեղծություններում» (The Maximus Poems (1953) իր ծննդավայրի (Ուոսթեր, Մասաչուսեթս) հարևանությամբ գտնվող Արարատ բլուրը նմանեցնում է Արարատ լեռանը և պատկերացնում, թե կարող է Արարատ բլուրը տեսնել, ինչպես հայ գաղթականը կնայեր Արարատ լեռանը ։
Հայ գրականություն
Արարատ լեռը շատ հաճախ է հանդիպում հայ գրականության մեջ։ Ըստ Մելինե Քարաքաշյանի՝ «հայ բանաստեղծները Արարատ համարում են միասնության, ազատության և անկախության խորհրդանիշ» ։ Ըստ Գևորգ Պարտաքջյանի՝ հայ գրականության մեջ Արարատը մարմնավորում է Հայաստանի և հայերի իղձերը և տառապանքը, հատկապես 1915 թվականի հետևանքները՝ հողի և մշակույթի կորուստն ու ոչնչացումը ։
Եղիշե Չարենցի «Ես իմ անուշ Հայաստանի» (1920) բանաստեղծության վերջին տողերն են` «Աշխա՛րհ անցի՛ր, Արարատի նման ճերմակ գագաթ չկա․Ինչպես անհաս փառքի ճամփա՝ ես իմ Մասիս սա՛րն եմ սիրում։» ։ 1926 թվականին Ավետիք Իսահակյանը Արարատին նվիրված բանաստեղծություն է գրե` «Արարատի ծեր կատարին, Դար է եկել, վայրկյանի պես, Ու անցել։» ։ Հովհաննես Շիրազի բանաստեղծություններում Արարատը ամենահաճախ օգտագործված խորհրդանիշն է ։ 1958 թվականին տպագրված «Քնար Հայաստանի» ժողովածուում կան շատ բանաստեղծություններ, որտեղ Արարատը օգտագործվում է որպես խորհրդանիշ։ Օրինակ՝ «Կտակ»֊ում Շիրազը Մասիսը կտակում է որդուն, ասելով՝ «Քեզ Մասիսն եմ կտակում, որ դու պահես հավիտյան, Որպես լեզուն մեր հայոց, որպես սյունը քո հոր տան:»։
1961 թվականին Պարույր Սևակը «Մենք քիչ ենք, բայց հայ ենք» բանաստեղծության մեջ գրել է՝ «Մենք մեզ ո՛չ ոքից չենք գերադասում։ Պարզապես մենք էլ պիտի ընդունենք‚ Որ մե՛նք‚ միայն մե՜նք Արարատ ունենք» ։ Սիլվա Կապուտիկյանը իր բանաստեղծություններից մեկում Արարատը համարում Հայաստանի աշտարակներից մեկը՝ «Դու ժայռակուռ մի ամրոց ես հնավանդ, Աշտարակներդ՝ Արագած ու Արարատ։»։
Գրականություն
Կատեգորիա:Արարատ Կատեգորիա:Հրաբուխներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Պետության ամենաբարձր կետեր
Երկուսից մինչև ութը
Սյուժե
Ֆիլմը պատմում է Հայաստանի երեխաների գեղանկարչական ստեղծագործությունների մասին։
Հղումներ
Կատեգորիա:1972 ֆիլմեր Կատեգորիա:Յուրի Երզնկյանի ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:Հայկական վավերագրական ֆիլմեր
Կոիգի (գյուղ, Կոիգի շրջան)
Կոիգի (Koigi), գյուղ Էստոնիայի Յարվամաա նահանգի Կոիգի շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 376 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Յարվամաա նահանգի Կոիգի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Սոֆի Ժերմեն
Կենսագրություն
Նամակագրության մեջ է եղել Ժան Լը Ռոն Դ'Ալամբերի, Ժոզեֆ Լուի Լագրանժի, Ժոզեֆ Ֆուրիեի և այլ մաթեմատիկոսների հետ։ Շատ դեպքերում Սոֆին թաքնվել է տղամարդու անվան տակ, առավել հաճախ՝ «Մեսյե Լե Բլան» անվան տակ (վերջինս իրական մարդ է եղել՝ Լագրանժի աշակերտը)։ Ժոզեֆ Լուի Լագրանժի և Ադրիեն-Մարի Լեժանդրի հետ նրան հաջողվել է հանդիպել անձամբ, հայտնի գիտնականներն էլ հետաքրքրվել են տաղանդավոր աշակերտով, սկսել են ուղղորդել և խրախուսել նրա կրթոթյունն ու ձգտումը։
1804 թվականից ի վեր, Կառլ Գաուսի «Թվաբանական հետազոտություններ» գրքից ստացած ուժեղ տպավորության տակ լինելով, Սոֆին նրա հետ նամակագրության մեջ է մտել իր սովորական կեղծանվամբ։ Ապագա մաթեմատիկոսն ու հայտնի գիտնականը քննարկել են թվերի տեսության մասին մի շարք հարցեր։ 1806 թվականին, պրուսական արշավի ընթացքում, նապոլեոնյան բանակը օկուպացրել է Գյոթինգենը։ Սոֆին հուզված նամակ է գրել իր ծանոթ գեներալ Ժոզեֆ Մարի դե Պերնետիին՝ աղերսելով հոգ տանել, որ Գաուսը չարժանանա Արքիմեդեսի ճակատագրին։ Գեներալը Գաուսին փոխանցել է, որ ինքը հովանավոր ունի, և շուտով Սոֆիի գաղտնիքը բացահայտվել է։ Գաուսը խորապես զգացված էր։
Նրանց նամակագրությունը այս իարդարձությունից հետո դեռ որոշ ժամանակ շարունակվել է։
1808 թվականին Սոֆի Ժերմենը հուշագրություններ է գրել բարակ սկավառակների տատանումների մասին ("Mémoire sur les vibrations des lames élastiques"), որի համար արժանացել է Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի մրցանակին։
1811 թվականին Սոֆին մասնակցել է Փարիզի գիտությունների ակադեմիայի կողմից հայտարարված մրցույթին՝ առաձգական տատանումների տեսության (Խլադնիի պատկերների ծագումը) թեմայով։ Մրցատյունի կազմում են եղել Ադրիեն-Մարի Լեժանդրը, Լապլասը, Սիմեոն Պուասոնը։ Լագրանժին պահանջվել է հինգ տարի հետազոտությունների և խորհրդատվական օգնության համար, նախքան 1816 թվականը, երբ նա ձեռք է բերել «առաջին կարգի մրցանակ» (որոշվել է մրցանակը ոչ ոքի չշնորհել)։
Սոֆին դարձել է Փարիզի գիտությունների ակադեմիայի նիստերին մասնակցելու իրավունք ստացած առաջին կինը։ Սոֆիի առաձգականության տեսության աշխատանքները շարունակվել են քննարկել նաև հետագայում։
Սոֆին զբաղվել է նաև թվերի տեսությամբ։ Իր n պարզ թվերի համար ապացուցել է Ֆերմայի մեծ թեորեմի այսպես կոչված «Առաջին դեպք»-ը, ասելով, որ այդ n պարզ թվերի համար ճիշտ է նաև այն պնդումը, որ 2n+1-ը նույնպես պարզ թիվ է։
1830 թվականին Գյոթինգենի համալսարանը, Գաուսի երաշխավորությամբ, Սոֆիին շնորհել է գիտությունների պատվավոր դոկտորի կոչում, բայց նա չի հասցրել ստանալ այն։
Մահվանից առաջ (կրծքագեղձի քաղցկեղից) Սոֆին փիլիսոփայական էսսե գրելու միտք է ունեցել, որը նույնպես չի հասցրել ավարտել։ Այն հրապարակվել է հետմահու «Ընդհանուր դատողություններ գիտությունների և գրականության մասին» վերնագրով ("Considérations générales sur l' état des sciences et des lettres aux différentes époques de leur culture")։ Փարիզում 1807 թվականին հրապարակվել են նրա փիլիսոփայական աշխատությունները։
Սոֆին ամուսնացած չի եղել, երբեք վճարովի չի աշխատել։ Ապրում էր հոր ուղարկած գումարով։
Հուշեր
Ֆրանսիայի ինստիտուտի պարգև (1816 թվական)
Ռասսոխովատեց
Ռասսոխովատեց (Розсохуватець), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Նովոարխանգելսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Ռասսոխովատեց գյուղում բնակվում էր 477 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Նովոարխանգելսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Կաենլիկ (գյուղ, Իլիշևսկի շրջան)
Կաենլիկ (Каенлык, Ҡайынлыҡ), գյուղ Ռուսաստանի, Բաշկորտոստան հանրապետության Իլիշևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 66 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Իլիշևսկի շրջանի բնակավայրեր
(5670) Ռոսսթեյլոր
(5670) Ռոսսթեյլոր (Rosstaylor), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1985 թվականի նոյեմբերի 7-ին Կարոլին Շումեյկերի և Յուջին Շումեյկերի կողմից Պալոմարում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1985 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կարոլին Շումեյկերի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Յուջին Շումեյկերի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ժողովածու (2722)
Ժողովածու 2722, Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 2722 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1797 թվականին։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 31x22 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 54 թերթից։ Գրված է միասյուն, նոտրագիր։ Կազմը` կաշվեպատ ստվարաթուղթ։ Հիշատակարան գրչի՝ պահպանակ Ա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Կարատե Բրիանցա
Կարատե Բրիանցա (Carate Brianza), կոմունա Իտալիայում, Լոմբարդիա շրջանում, ենթարկվում է Մոնցա և Բրիանցա վարչական կենտրոնին։
Բնակչությունը 17 408 մարդ է։ Բնակչության միջին խտությունը՝ 959 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 9, 86 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 20048։ Հեռախոսային կոդը՝ 0362։
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Նորովանց
Նորովանց, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Թիմարի գավառում ։ Գտնվում էր Վան քաղաքից 35 կմ հյուսիս, Վանա լճի արևելյան ափին։
Պատմություն
Բնակիչները մասնակցել ենբ 1915 թվականի Վանի ինքնապաշտպանական մարտերին։ Գյուղն ավերվել է 1914-1918 թվականներին՝ Մեծ եղեռնի ժամանակ։
Բնակչություն
Հայաբնակ գյուղ էր։ 1850-ական թվականներին ուներ 36 տուն՝ 268 բնակչով, իսկ 1909 թվականին՝ 30 տուն հայ բնակիչ։
Պատմամշակութային կառույցներ
Նորովանցն ուներ Ս. Աստվածածին (կամ Ս. Ստեփանոս) անունով եկեղեցի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ճուռակներ
Ճուռակները կազմում են բազեանմանների կարգի գիշատիչ թռչունների ընտանիքը ։ Հայտնի է 122 տեսակ՝ տարածված ամենուրեք, բացի Անտարկտիդայից և Արկտիկայից ։
Հայաստանում
Հայաստանում բնադրում են 27 տեսակ՝ անգղեր, արծիվներ, մկնաճուռակներ, ցիներ, լորաճուռակ, եվրոպական ճնճղաճուռակ, թավշաոտ ճուռակ, մեծ ճուռակ, կրետակեր, տափաստանային ճուռակ, ցախաքլորաորս, թուրքմենական ճնճղաճուռակ և այլն ։
Մարմնի չափեր
Մարմնի երկարությունը 28–115 սմ է, կենդանի զանգվածը՝ 100գ–6,5կգ։ Թևերը լայն են, կլորացած, փետրածածկը՝ հիմնականում մուգ կամ բաց շագանակագույնից շիկակարմիր, մուգ մոխրագույն, կուրծքը կամ մեջքը՝ մուգ շերտերով, ոտքերը՝ հիմնականում՝ դեղին, կտուցը՝ սրածայր, կեռ, մագիլները՝ սուր ։ Վերնակտուցի եզրը չունի ատամնավոր ելուստ։ Զոհին որսում է գետնին կամ թռիչքի ընթացքում։ Ճուռակների մեծ մասը չվող է։ Բնադրում են ծառերի, ժայռերի վրա, գետնին ։ Թխսակալում է էգը կամ արուն։
Սնումը
Սնվում են մանր ողնաշարավորներով, լեշերով, փափկամարմիններով, միջատներով ։
Կարմիր գրքում
Ճուռակների 11 տեսակ գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ճուռակներ
Ալիյանլը
1907 թ.-ին ուներ 397 ադրբեջանցի բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Լուցինա
Լուցինա (Լյուցինա,  — «լուսավոր»), հին հռոմեական աստվածուհի, ամուսնության ու որդեծնության հովանավորը, որը նույնացվել է հունական Իլիփիայի հետ։ Սովորաբար Յունոնան փառաբանվել է որպես Յունոնա Լուցինա, իսկ երբեմն էլ Դիանային կոչել են Դիանա Լուցինա ։ Յունոնային հատուկ գործառույթները Դիանային փոխանցվել են հունական Արտեմիսի պաշտամունքի ազդեցությամբ ։
Լուցինայի պատամունքը եղել է բավական հին ու տարածված է եղել ամբողջ Իտալիայում։
Լուցինան եղել է նորալուսնի, ծննդաբերության ու ամուսնության հովանավորը։ Նկարագրվել է որպես «երեխային լույս աշխարհ բերող» («ծննդաբերության ժամանակ օգնող») ։ Համարվել է ամուսնացած կանանց՝ մատրոնաների հովանավոր, որոնք Յունոնա Լուցինայի պատվին մարտի 1-ին նշել են «մատրոնալիաների» տոնը։ Աստվածուհու սրբավայրը գտնվել է Հռոմում՝ Էսկվիլին բլրի վրա ։
Յունոնա Լուցինային նվիրված տաճարը վեր է խոյացել Հռոմում մ.թ.ա. 4-2-րդ դարերում ։
Juno Lucina-ն համապատասխանում է Յուպիտերին (Lucetius, լույսի աստվածը)։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հռոմեական դիցաբանություն Կատեգորիա:Լուսնի աստվածուհիներ Կատեգորիա:Սիրո և ամուսնության աստվածուհիներ
Ալեքսանդր Սամոյլով
Ալեքսանդր Ֆիլիպովիչ Սամոյլով (Александр Филиппович Самойлов, ), խորհրդային ֆիզիոլոգ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս ֆիզիոլոգներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի պրոֆեսորներ‎ Կատեգորիա:Գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Տարտուի համալսարանի շրջանավարտներ
Ջովաննի Պաստրոնե
Կենսագրություն
Պաստրոնեն ծնվել է Մոնտեկիարո դ’Աստիում, Պիեմոնտում, որտեղ սովորել է ջութակ նվագել և հաշվապահական հաշվառում է սովորել։ 1905 թվականին նա սկսում է իր կինեմատոգրաֆիական կարիերան․ վարչական մասի օգնական է աշխատում Թուրինի «Carlo Rossi & Company» ընկերությունում։ Երկու տարվա ընթացքում Պաստրոնեն աճում է մինչև այդ ընկերության գործադիր տնօրենը, այնուհետև, երբ «Carlo Rossi & Company»-ն 1908 թվականին փոխվում է «Itala Film»-ի, նա դառնում է դրա համասեփականատեր ։ Համր կինոյի դարաշրջանում նա մեծ ներդրում է ունենում դրա զարգացման մեջ և հետագայում ազդեցություն է թողնում վելի ուշ եղած կինոռեժիսորների վրա, որոնցից է Դեյվիդ Գրիֆիտը։
1914 թվականին Պաստրոնեն նկարահանում է «Կաբիրիա» ֆիլմը։ Ֆիլմի նկարահանումներին պատրաստվելով՝ Ջովաննի Պաստրոնեն 1912 թվականի օգոստոսի 5-ին Իտալիայում արտոնագրում է կինեմատոգրաֆիական սայլակը (carello) ։
Եժի Տյոպլիցի կարծիքով Ջովաննի Պաստրոնեն սցենարներ է գրում Պյերո Ֆոսկո կեղծանունով։ Գաբրիել Դ՛Անուզիոն իր անունը թողնում էր միայն տիտրերում։
«Կաբիրիա»-ից հետո «Itala Film»-ը կլանվեց այլ ընկերության կողմից, Պաստրոնեն նկարահանեց ևս 8 ֆիլմեր։ 1923 թվականին Ջովաննի Պաստրոնեն լքեց կինոստուդիան և դարձավ բժշկական հետազոտող ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Իտալացի դերասաններ Կատեգորիա:Իտալացի ռեժիսորներ Կատեգորիա:Իտալացի կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Իտալացի պրոդյուսերներ
Մամուլա (Դմանիսի շրջան)
Մամուլա (მამულა), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Քվեմո Քարթլիի մարզի Դմանիսի շրջանում ։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 1400 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Դմանիսից հեռու է 35 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 51 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Դմանիսի շրջան
Կազադաևկա
Կազադաևկա (Казадаевка, Казадаевка), գյուղ Ռուսաստանի, Բաշկորտոստան հանրապետության Ստերլիտամակսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 87 մարդ։
Կոիգի (գյուղ, Ռապլա շրջան)
Կոիգի (Koigi), գյուղ Էստոնիայի Ռապլամաա նահանգի Ռապլա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 37 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Ռապլամաա նահանգի Ռապլա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր