Միջին_հասունության_շրջան
Կոգնիտիվ առանձնահատկություններ
Հիշողություն ֆունկցիան մարդու կյանքում շատ կարևոր դեր է կատարում սկսած այն պահից, երբ պետք է մտապահել նույնիսկ ամենաաննշան ինֆորմացիան։ Հիշողության աշխատանքը սկսած 20 տարեկանից սկսում է նվազել տարիքի մեծացմանը զուգահեռ։ Կազմակերպման և մշակման մեթոդների օգտագործումը տարիքի մեծացմանը զուգահեռ սկսվում է հազվադեպ օգտագործվել։ Միջին հասունության շրջանում հիշողության առավել քիչ ստրատեգիաների օգտագործումը կարող է լինել ուշադրության ավելի դանդաղ գործունեության արդյունք։ Հիշողության վատացման արդյունքում մարդիկ միջին տարիքում ավելի են դժվարանում իրար կապել նոր և հին ինֆորմացիաները։ Միջին տարիքում հիշողության մեջ ավելի շատ տեղ է գրավում ոչ արդիական ինֆորմացիան, որն էլ թողնում է ավելի քիչ հնարավորություն ինֆորմացիիայի նոր կապերի համար։ Գլխավոր գիտելիքները, ընթացիկ գիտելիքները և այն գիտելիքները, որոնք կապված են աշխատանքի հետ մնում են անփոփոխ կամ նույնիսկ աճում են միջին տարիքում։ Բարձր մակարդակի վրա են պահպանվում նաև մետակոգնիտիվ գիտելքները. Միջին տարիքի մարդիկ գիտեն, թե ինչպես առավելագույնի հասցնել փորձը կյանքի կարևոր շրջաններում։ Սա կարող է լինել իրար հաջորդող ծեսերի շնորհիվ, որոնք ունեն մեծ էֆեկտիվություն։ ՈՒշադրություն գործընթացը իր ամենաբարձր մակարդակին է հասնում 41-46 տարեկանում։ Չնայած այն բանին, որ այս տարիքում նվազում է հիշողության գործընթացը, այնուամենայնիվ, նրանք, ովքեր հասել են այս տարիքին ակտիվ ուսուցմամբ և ինքնակրթությամբ՝ պահպանվել է նրանց ճանաչողական գործընթացի ուժը։ Կան ստերեոտիպեր, որ միջին հասունության շրջանում մտածողությունը սկսում է անկում ապրել։ Սակայն, ինչպես շատ ֆունկցիաներ նվազում են այս շրջանում, այնպես կան ֆունկցիաներ որոնք ավելի աճում են։ Չնայած այն բանին, որ հիշողության, ուշադրությանը գործունեությունը նվազում է միջին տարիքում, այնուամենայնիվ պետք է ուշադրություն դարձնել 2 էլեմենտների, որոնք ավելի են սրվում այս շրջանում՝ իմաստություն, մտածողություն։ Միջին տարիքում մտածողությունը ոչ միայն պահպանում է շատ կարողություններ, հնարավորություններ ավելի վաղ հասունություն շրջանից, այլև միջին հասունության շրջանում ձեռք է բերում նոր կարողություններ, հմտություններ։ Միջին տարիքում մտածողության բարձր մակարդակը կապված է նախկին փորձի հետ, այս տարիքում մարդն ունի ավելի շատ փորձ քան նա ուներ 20 տարեկանում։ Միջին տարիքում մարդը ունի հնարավորություն կապելու նախկին փորձը ներկայի ավելի ճիշտ գործունեության հետ։ Միջին հասունության շրջանում տեղի են ունենում մտավոր և ֆիզիկական գործընթացների նվազում, սակայն դա չի ազդում ճանաչողական գործընթացի արդյունավետության վրա, որն էլ թույլ է տալիս պահպանել ստեղծագործական գործունեությունը։ Տարբեր մարդկանց կողմից ինտելեկտը տարբեր կերպ է բնութագրվում. Որոշ մարդիկ կարող են ցույց տալ իրենց ինտելեկտը շատ տարբեր լեզուների իմացությամբ, կամ մաթեմատիկական բարդ խնդիրների լուծմամբ։ Հոգեբանները ինտելեկտը բնութագրում են որպես մարդու հարմարման ունակություն։ Տարբերում են ինտելեկտի ակտիվության 3 հիմնական մակարդակներ, որոնք առաջարկվել են Ա.Ֆ. Լազարսկինի կողմից. Հոգեբանությունը տարիներ շարունակ առաջարկել է շատ տեսություններ ինտելեկտի վերաբերյալ, որոնք ներառում են մտքերը ինտելեկտի տարբեր տեսակների մասին։ 1963 Թվականին հոգեբան Ռայմոնդ Քետելը նկատեց, որ գոյություն ունի ինտելեկտի 2 տարբեր տեսակներ, որոնք պետք է առանձին-առանձին ուսումնասիրել։ Ինտելեկտի առաջին տեսակը Քետելը անվանել է հոսուն ինտելեկտ. Սա սահմանվում է որպես նոր խնդիրների լուծման կարողություն, օգտագործում են տրամաբանությունը նոր իրավիճակներում, ճանաչում են նշաններով։ Ինտելեկտի այս տեսակը իր առավելագույն զարգացմանը հասնում է երիտասարդ տարիքում։ Հոսուն ինտելեկտը ավելի շատ համարվում է ժառանգական, քան մշակութային ձեռքբերում։ Հոսուն ինտելեկտի լավագույն օրինակ է համարվում մետրոյի բարդ սիստեմի օգտագործումը նոր քաղաքում։ Առաջին անգամ, երբ հարկավոր է օգտվել մետրոյից, մենք պետք է պարզենք այն կանգառների անվանումները, որոնք մեզ հարկավոր են անհրաժեշտ վայր հասնելու համար։ Հոսուն ինտելեկտը համարվում է նոր իրավիճակի ադապտացման առաջին քայլը, որը մի փոքր տարբերվում է տվյալ իրավիճակին ադապտացվելուց հետո։ Օրինակ մետրոյի տվյալ օրինակում սկզբում մենք գտնվում ենք մեզ համար անծանոթ միջավայրում, օգտագործում ենք հոսուն ինտելեկտը՝ պարզում ենք կանգառների անվանումները, այնուհետև տվյալ իրավիճակը կդառնա նույնը ամեն անգամ։ Այսպիսով հոսուն ինտելեկտը համարվում է ճկուն և հարմարողական այնպես, ինչպես ջուրը իր հեղուկ վիճակում։ Բյուրեղացված ինտելեկտը վերաբերում է այն հմտություններին, որոնք կախված են կուտակված գիտելիքներից, փորձից, սոցիալական կոնվենցիաներից։ Այս հմտությունները ձեռքբերովի են, քանի որ դրանք գոյություն ունեն մշակույթում։ Երբ մարդը սովորում է դպրոցում, նա սովոր է բյուրեղացնել ինտելեկտը անընդհատ, նա անգիր է անում նոր բառարանային բառեր, և ավելացնում է իր բառացանկում նոր բառեր ժամանակի ընթացքում։ Նա նաև սովորում է տեսությունը նախքան հանրահաշվական հավասարումներ լուծելը, կամ ինչպես պետք է անել երկար բաժանումը, սովորում է նախադասության քերականական կանոնները նախքան նախադասության ամբողջական վերլուծությունը։ Բյուրեղացված ինտելեկտը առավելապես աճում է միջին հասունության շրջանում, քանի որ այս շրջանում մարդիկ անընդհատ ավելացնում են իրենց գիտելիքները աշխատանքի և հանգստի գործունեության մեջ։ Բյուրեղացված ինտելեկտը նման է ջրի, որը վերածվում է սառույցի, ժամանակի ընթացքում այն ստանում է ավելի ու ավելի կայուն տեսք, որը նման է բյուրեղի։ Մարդու ինտելեկտուալ գործընթացի ռեգրեսի ինտենսիվությունը կախված է 2 գործոններից՝ օժտվածության մակարդակից և կրթությունից։