Էդվարդ_Միրզոյան
Կանտատները
Որքան էլ Միրզոյանը ծանրաբեռնված լիներ երաժշտական-հասարակական եռուն գործունեությամբ, այնուամենայնիվ նա երբեք չի մոռացել իր իսկական, գլխավոր կոչումը՝ ստեղծագործությունը։ Ինչպես ասացինք, դեռևս Մոսկվայում, ստուդիայում ուսանելիս, նա գրեց «Հայաստան» (1948 թ.), իսկ 1949 թ.-ին՝ «Տոնական» կանտատները։ Երաժշտության բնույթի ու բովանդակության տեսակետից գրեթե նույն ժամանակ ստեղծված այս գործերը նման շատ բաներ ունեին։ Այդ հանգամանքը մղեց կոմպոզիտորին վերամշակել երկու կոնտատները և դրանց հիման վրա ստեղծել ավելի ամբողջական մի գործ։ Վերախմբագրված կանտատը լույս տեսավ 1952 թ.-ին «Սովետական Հայաստան» վերնագրով՝ դառնալով խորհրդահայ երաժշտության վոկալ-սիմֆոնիկ ժանրի առավել հաջող ստեղծագործություններից մեկը։ Կանտատը գրված է սիմֆոնիկ նվագախմբի, խառն երգչախմբի ու մենակատարների (սոպրանո, տենոր) համար։ Կանտատում օգտագործված են Սարմենի, Ա. Գրաշու և Գ. Սարյանի բանաստեղծություններից հատվածներ։ Դա հինգ մասից կազմված մի գործ է՝ համակված հայրենիքի ու ժողովրդի խոր սիրով։ Կանտատի առաջին մասը՝ «Ողջույն հերոսներին» (խոսք Սարմենի) արտացոլում է համաժողովրդական ցնծությունը Հայաստանում՝ Հայրենական մեծ պատերազմի հաղթական ավարտից հետո տուն վերադարձող հայ ռազմիկների գալստյան առթիվ։ «Երազ» այսպես է կոչվում կանտատի երկրորդ մասը (խոսք Գրաշու)։ Այս մասի երաժշտությունը մոտ է «Անտունի» տիպի հայ ժողովրդական երգերին։ Երրորդ՝ «Աշխատանքային երգ» վերնագրով մասի (խոսք Գ. Սարյանի) երաժշտությունը եռանդուն է, դինամիկ ու առույգ, աչքի է ընկնում ճկուն, սուր և երբեմն էլ պարային ռիթմով։ Չորրորդ՝ «Մոր վիշտը» վերնագրով մասում (խոսք Գրաշու) վերարտադրված է վշտաբեկ մոր կսկիծն ու ողբը իր զոհված հերոս որդու համար։ Կանտատի վերջաբանը՝ «Ժողովրդական տոնը» (խոսք Սարմենի) պատկերում է ժողովրդական տոնախմբության գունագեղությունը, գովերգում է հայրենի աշխարհն ու նրա մարդկանց։ Կոլորիտա-գունագեղ հարմոնիաները, համարձակ մոդուլացիաները, հետաքրքրական լադա-հարմոնիկ զուգորդումները, ռիթմիկ, ճկուն հիմքը, արտահայտիչ օրկեստրավորումը և մասսայական ու աշխատանքային երգերի ինտոնացիաների ստեղծագործական օգտագործումը զգալապես նպաստել են կերտելու կանտատի դինամիկ, արտահայտիչ երաժշտությունը։ «Սովետական Հայաստան» կանտատից բացի, կոմպոզիտորը գրել է մասսայական ժանրի գործեր, մշակել է ժողովրդական երգեր՝ ստեղծելով մեներգեր ու խմբերգեր, հորինել է «Հանուն խաղաղության» խմբերգը (1951 թ.), երկու գործ վոլտորնի համար (1958-1959 թթ.), Սիմֆոնիկ պոեմ (1955 թ.)։ 1957 թ.-ին ավարտեց «Ինտրոդուկցիա և պերպետուում մոբիլե» ջութակի և նվագախմբի համար։ Այս ստեղծագործությունը թեմատիկ տեսակետից սերտորեն իրար կապված երկու բաժնից է բաղկացած։ Առաջին բաժինը լիրիկական, սրտազեղ բնույթ ունի, երկրորդը՝ արագաշարժ-սրընթաց։ Այս ստեղծագործության մեջ ևս օգտագործվում են հայ ժողովրդական և գուսանական երաժշտության բնորոշ գծերը։ Այս գործն առաջին անգամ կատարվեց 1958 թ.-ին Անդրկովկասյան «Երաժշտական գարնան» համերգներում, ջութակահար Հակոբ Վարդանյանի և սիմֆոնիկ նվագախմբի մասնակցությամբ (խմբավար Մ. Մալունցյան)։ Նույն թվականին Էդ. Միրզոյանը գրեց «Ֆեստիվալային վալսը» ձայնի համար դաշնամուրի նվագակցությամբ (խոսք Գ. Սարյանի)։ Հանրապետական փառատոնի համար գրված այս վալսն արժանացավ երկրորդ մրցանակի։ Վերջին տարիներին Էդ. Միրզոյանը գրեց մի քանի ֆիլմերի երաժշտությունը։ Դրանցից են «Երբ քեզ հետ են ընկերներդ» (1956 թ.), «Փլուզում» (1959 թ.), «Վարդագույն քաղաք» (1960 թ.), «Տասներկու ուղեկիցներ» (1961 թ.)։ Էդ. Միրզոյանը Երևանի քաղխորհրդի պատգամավոր է եղել 1950-1952 թվականներին, ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր 1959 թվականից, հաճախակի ընտրվել է Հայաստանի Կոմերիտմիության Կենտկոմի անդամ, իսկ 1961 թվականից՝ Հայաստանի ԿՊ Կենտկոմի անդամության թեկնածու։ Միրզոյանը 1956 թվականին պարգևատրվել է ՀԼԿԵՄ Կենտկոմի պատվոգրով։ Նույն թվականին նրան շնորհվեց դոցենտի կոչում, 1958 թվականին՝ ՀԽՍՀ վաստակավոր գործչի, իսկ 1963 թվականին՝ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստի պատվավոր կոչում։