cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Էրվին Շրյոդինգեր
Գույնի ուսմունք
Հետագա տարիներին Շրյոդինգերի մի քանի աշխատանքներ ուղղված էին տեսողության ֆիզոլոգիական առանձնահատկություններին (մասնավորապես, աստղերի գույնին, որոնք դիտարկվում են գիշերը), նա նաև տեսողական ընկալման վերաբերյալ մեծ ակնարկ գրեց Մյուլլեր-Պուլյեի հայտնի դասագրքի համար (Müller—Pouillet Lehrbuch der Physik)։ Մեկ այլ հոդվածում նա դիտարկեց գունային տեսողության էվոլյուցիան՝ փորձելով կապել աչքի զգայունակությունը լույսի տարբեր երկարության ալիքների, արեգակի ճառագայթման սպեկտրային կազմի հետ։ Դրա հետ մեկտեղ նա համարում էր, որ գույնի հանդեպ զգայունակություն չունեցող ձողիկները (ցանցաթաղանթային ընկալիչները, որոնք պատասխանատու են գիշերային տեսողության համար) առաջացել են էվոյլուցիայի վաղ շրջանում (հավանաբար դեռևս հանգույն արարածների մոտ, ովքեր վարում էին ստորջրյա կենսակերպ)։ Այդ էվոլյուցիոն փոփոխությունները, ըստ նրա պնդման, կարելի է դիտարկել աչքի կառուցվածքում։ Իր աշխատանքների շնորհիվ Շրյոդինգերը 1920-ական թվականների կեսերին ձեռք բերց գույնի տեսության մասնագետի համբավ, սակայն, սկսած այդ ժամանակվանից, նրա ուշադրությունն ուղված էր ամբողջությամբ այլ խնդրի վրա և վերջին տարիներին նա այլևս չվերադարձավ այդ թեմային ։
Վիճակագրական ֆիզիկա
Շրյոդինգերը, կրթություն ստանալով Վիեննայի համալսարանում, եղել է իր հայտնի հայրենակից Լյուդվիգ Բոլցմանի աշխատանքների ու մեթոդների ազդեցության տակ ։ Արդեն, իր առաջին հոդվածներից մեկում (1912) նա օգտագործել է կինետիկ տեսության մեթոդները մետաղների դիամագնիսական հատկությունների նկարագրման համար։ Չնայած այն փաստին, որ այդ արդյունքներն ունեին սահմանափակ հաջողություն, ընդհանուր առմամբ դրանք չէին կարող ճիշտ լինել՝ էլեկտրոնների համար ճիշտ քվանտային վիճակագրության բացակայության պատճառով։ Շուտով Շրյոդինգերը որոշեց, ավելի բարդ խնդրի լուծման համար օգտագործել բոլցմանյան մոտեցումները պինդ մարմնի կինետիկ տեսության ստեղծման և, մասնավորապես, բյուրեղացման և հալման երևույթների նկարագրման համար։ Հեռանալով Պետեր Դեբայի վերջին արդյունքներից, ավստրիացի ֆիզիկոսը հեղուկների համար միավորեց վիճակի հավասարումները և մեկնաբանեց բնութագրիչ պարամետրերը (կրիտիկական ջերմաստիճան) որպես հալման ջերմաստիճան ։ 1912 թվականին, ռենտգենյան ճառագայթների դիֆրակցիայի բացահայտումից հետո, խնդիր առաջացավ տեսականորեն նկարագրել այդ երևույթը և, մասնավորապես, հաշվի առնել դիտարկվող լույսի ինտերֆերենցի կառուցվածքի վրա ատոմների ջերմային շարժման ազդեցությունը։ 1914 թվականին հրատարակված հոդվածում Շրյոդինգերը (անկախ Դեբայից) դիտարկեց այդ խնդիրը Բորն - վոն Կարմանի դինամիկ վանդակի մոդելի շրջանակում և ստացավ ջերմային կախվածություն՝ ռենտգենյան ճառագայթներին անկյունային բաշխման համար։ Շուտով այդ կախվածությունը հաստատվեց փորձով։ Շրյոդինգերի այդ և այլ աշխատանքներ նյութի ատոմական կառուցվածքի հաստատման տեսանկյունից հետաքրքրություն էին ներկայացնում և հետագայում զարգացնում էին կինետիկ տեսությունը, որը, նրա կարծիքով, ապագայում պետք է վերջնականապես դուրս մղի հոծ միջավայրերի մոդելը ։
Զինվորական ծառայության ընթացքում Շրյոդինգերն ուսումնասիրում էր թերմոդինամիկական ֆլուկտուացիայի խնդիրը և նրա հետ կապված երևույթները՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով Մարիան Սմոլուխովսկիի աշխատանքներին ։ Պատերազմի ավարտից հետո վիճակագրական ֆիզիկան դարձավ Շրյոդինգերի գործունեության հիմնական թեմաներից մեկը, որին նվիրված են մեծ թվով աշխատանքներ գրված 1920-ական թվականների առաջին կեսին։ Այսպես, 1921 թվականին նա փաստարկներ բերեց միևնույն տարրի տարբեր իզոտոպների օգտին՝ թերմոդինամիկայի տեսնկյունից (այսպես կոչված՝ Գիբսի պարադոքս), չնայած նրանք, տեսականորեն, կարող են քիմիապես անբաժանելի լինել։ Այս աշխատանքներից մի քանիսում օգտագործվել են քվանտային բնույթի նկատառումներ։ Օրինակ, մոլեկուլային ջրածնի տեսակարար ջերմունակության հոդվածում, կամ իդեալական գազի քվանտային տեսության հրատարակություններում։ Այս աշխատանքները նախորդում էին Շատենդրանաթ Բոզեի և Ալբերտ Այնշտայնի 1924 թվականի ամռանը հրապարակված աշխատանքներին, որոնք հիմք հանդիսացան նոր քվանտային վիճակագրության համար (Բոզե-Այնշտայնի վիճակագրություն)։ Շրյոդինգերը միացավ այս նոր տեսության դետալների ուսումնասիրությանը՝ քննարկելով աչքի էնտրոպիայի որոշման հարցի լույսի ներքո ։ 1925 թվականի աշնանը, օգտվելով Մաքս Պլանկի էնտրոպիայի նոր սահմանումից, նա ստացավ աչքի՝ որպես ամբողջական քվանտային էներգիայի աստիճանի արտահայտություններ, այլ ոչ թե՝ նրա ամբողջական մոլեկուլների։ Այս թեմայի շուրջ աշխատանքը, Պլանկի և Այնշտայնի հետ շփումը, ինչպես նաև Լուի դը Բրոյլի իրերի ալիքային հատկությունների նոր գաղափարներին ծանոթությունը հիմք հանդիսացան հետագա հետազոտությունների և ալիքային մեխանիկայի ստեղծման համար ։
Հետագա տարիներին Շրյոդինգերը պարբերաբար վերադարձել է վիճակագրական մեխանիկայի և թերմոդինամիկայի հարցերին։ Իր կյանքի դուբլինյան շրջանում նա գրել է մի քանի աշխատություններ հավանականությունների տեսության, բուլյան հանրահաշվի հիմունքներով՝ վիճակագրական մեթոդների կիրառումը տիեզերական ճառագայթների դետեկտորների տվյալների վերլուծության հաշվարկների համար ։ «Վիճակագրական թերմոդինամիկա» գրքում (1946), հիմնված կարդացած դասախոսությունների վրա, գիտնականը մանրամասն դիտարկել է որոշ առանցքային խնդիրներ, որոնց, սովորական դասագրքերում, քիչ ուշադրություն էր դարձվում (Բոզե-Այնշտայնի կոնդենսատ, բյուրեղներում և էլեկտրամագնիսական ճառագայթներում զրոյական տատանումների էներգիա և այլն) ։
Հին քվանտային տեսություն
Իր գիտական գործունեության առաջին տարիներից Շրյոդինգերը ծանոթացավ քվանտային տեսության գաղափարներին, որոնք զարգացել էին Մաքս Պլանկի, Ալբերտ Այնշտայնի, Նիլս Բորի, Առնոլդ Զոմմերֆելդի և այլ գիտնականների աշխատանքերի կողմից։ Այդ ծանոթությունը նպաստեց վիճակագրական ֆիզիկայի որոշ խնդիրների վրա կատարվող աշխատանքին, սակայն ավստրիացի գիտնականն այդ ժամանակ դեռևս պատրաստ չէր հրաժարվել դասական ֆիզիկայի ավանդական մոտեցումներից։ Չնայած նրան, որ Շրյոդինգերն ընդունում էր քվանտային տեսության հաջողությունները, նրա վերաբերմունքը, այնուամենայնիվ, միանշանակ չէր և նա աշխատում էր հնարավորինս քիչ օգտագործել այդ նոր մոտեցումնեըր ։ Հետագայում, քվանտային մեխանիկայի ստեղծումից հետո, հիշելով այդ ժամանակները, նա ասում էր․
Ատոմի և սպեկտրասկոպիայի տեսություններում Շրյոդինգերի առաջին աշխատանքներն ի հայտ են եկել 1920-ական թվականների սկզբին՝ Ռեզերֆորդի և Վոլֆգանգ Պաուլիի հետ ծանոթությունից և Գերմանիա աշխատելու տեսափոխվելուց հետո, որը նոր ֆիզիկայի զարգացման կենտրոն էր։ 1921 թվականի հունվարին Շրյոդինգերն ավարտեց այդ թեմայով իր առաջին հոդվածը՝ Ռեզերֆորդ-Բորի մոդելի տեսության տեսանկյունից դիտարկելով էլեկտրոնների փոխազդեցության որոշ առանձնահատկությունները ալկալիական մետաղներում։ Նրա համար հատուկ հետաքրքրություն էր ներկայացնում քվանտային տեսությունում ռելյատիվիստական մոտեցումների կիրառոմը։ 1922 թվականին նա երկրաչափական տեսանկյունից վերլուծեց ատոմում էլեկտրոնային ուղեծրերը, օգտվելով հայտնի մաթեմատիկոս Հերման Վեյլի մեթոդներից։ Այդ աշխատանքում ցույց էր տրված, որ քվանտային ուղեծրերը կարելի է պայմանավորել երկարաչափական որոշակի հատկություններով, որը կարևոր քայլ էր և կանխատեսեց ալիքային մեխանիկայի մի քանի առանձնահատկություններ ։ Ավելի վաղ Շրյոդինգերը ստացավ Դոպլերի էֆեկտի ռելյատիվիստական բանաձը՝ սպեկտրային գծերի համար, հիմնվելով լուսային քվանտի վարկածի և էներգիայի ու իմպուլսի պահպանման օրենքների վրա։ Նրան հոգեհարազատ էր իր ուսուցիչ Էքսների պահպանման օրենքների վերաբերյալ վերլուծական բնույթի գաղափարները, այդ պատճատով նա խանդավառությամբ ընդունեց 1924 թվականին հրատարակված Բորի, Կրամերսի և Սլետերի հոդվածները, որտեղ հնարավորություն էր տրվում ատոմական որոշ գործընթացներում խախտել այդ օրենքները (օրինակ՝ ճառագայթման ընթացքում) ։ Չնայած որ, շուտով Հանս Գեիգերի և Վալտեր Բոթեի գիտափորձերը ցույց տվեցին այս ենթադրության անհամատեղելիությունը փորձի հետ, էներգիան՝ որպես վերլուծական հայեցակարգ, գրավեց Շրյոդինգերի ուշադրությունը և նրա կողմից այն քննարկվել է որոշ հաշվետվություններում և հրատարակումներում  ։
Ալիքային մեխանիկայի ստեղծում
1926 թվականի առաջին կեսին Annalen der Physik ամսագրի խմբագրակազմը ստացավ Շրյոդինգերի հայտնի «Քվանտացումը՝ որպես սեփական արժեքների խնդիր» աշխատության 4 մասերը։ Առաջին մասը (ստացված 1926 թվականի հունվարի 27-ին), հեռանում էր Համիլտոնի օպտիկա-մեխանիկական համարժեքից։ Հեղինակը դուրս էր բերել հավասարումներ, ներկայումս հայտնի որպես Շրյոդինգերի՝ ժամանակից կախում չունեցող (կայուն) հավասարումներ և դա օգտագործում էր ջրածնի ատոմի դիսկրետ էներգետիկ հավասարումը գտնելու համար։ Գիտնականը իր մոտեցման հիմնական առավելությունը համարում էր այն, որ․ «քվանտային տվյալներն այլևս չեն պարունակում խորհրդավոր «ամբողջ թվի պահանջներ»․ դրանք արդեն տանում են, այսպես ասած, մի քայլ խորը և գտնում են հիմնավորում՝ սահմանափակումներ և միանշանակություն որոշ տարածական ֆունկցիաներում»։ Այդ ֆունկցիան, հետագայում ստացած ալիքային ֆունկցիա անվանումը, ձևականորեն ներդրվել է որպես համակարգի գործողության ֆունկցիայից լոգարիթմական կախվածությամբ ֆունկցիա։ Երկրորդ հաղորդագրության մեջ (ստացված՝ 1926 թվականի փետրվարի 23-ին) Շրյոդինգերը դիմեց ընդհանուր գաղափարներին, որնց հիմքում նրա մոտեցումներն էին։ Զարգացնելով օպտիկա-մեխանիկական նմանությունները, նա միավորեց ալիքային հավասարումները և եկավ այն եզրակացության, որ մասնիկների արագությունը հավասար է ալիքային փաթեթի խմբային արագությանը։ Գիտնականի կարծիքով ընդհանուր առմամբ անհարժեշտ է պատկերել հնարավոր գործընթացների բազմազանությունը, ելնելով ալիքային հավասարումից, այլ ոչ թե՝ մեխանիկայի հիմնական հավասարումներից, որոնք մեխանիկական շարժման միկրոկառուցվածքի էությունը բացատրելու համար նույնքնան անարդյունավետ են, որքան երկրաչափական օպտիկան՝ դիֆրակցիան բացատրելու համար։ Արդյունքում Շրյոդինգերն իր տեսությունն օգտագործեց որոշ կոնկրետ խնդիրների լուծման համար, մասնավորապես, ներդաշնակ օսցիլիատորի խնդիրների համար ստանալով լուծում և համաձայնեցնելով այն Վերներ Հայզենբերգի մատրիցական մեխանիկայի արդյունքների հետ ։
Հոդվածի երրորդ մասի ներածությունում (ստացված՝ 1926 թվականի մայիսի 10-ին), Շրյոդինգերի կողմից մշակած մոտեցումը բնութագրելու համար, առաջին անգամ ի հայտ եկավ «ալիքային մեխանիկա» (Wellenmechanik) եզրը։ Միավորելով ձայնային տատանումների տեսությունում Ջոն Ուիլյամ Ռելեյի կողմից մշակած մեթոդը, ավստրիացի գիտնականը, իր տեսության շարջանակներում, նաև խնդիրների լուծման համար մշակեց մոտեցում՝ հայտնի որպես խոտորումների տեսություն։ Այս մեթոդը նրա կողմից օգտագործվել է Շտարկի երևույթը նկարագրելու համար և լավ համընկում ստացավ փորձարարական տվյալների հետ։ Չորրորդ հաղորդագրությունում (ստացված՝ 1926 թվականի հուլիսի 21-ին) գիտնականը ձևակերպել է հավասարում, որը հետագայում անվանվեց Շրյոդինգերի անկայուն (ժամանակային, ըստ ժամանակի առաջին կարգի) հավասարում և դրանք ավելի ուշ օգտագործեց ժամանակից կախված խոտորումների տեսությունում։ Որպես օրինակ, նա դիտարկեց դիսպերսիայի խնդիրները և քննարկեց դրա հետ կապված հարցերը ։ Այդ աշխատությունում ներկայացվեց նաև տեսության հիմնական հավասարման ռելյատիվիստական ընդհանրացումը, որը Շրյոդինգերը ստացավ դեռևս այդ աշխատանքի նախնական փուլում ։
Կապը մատրիցական մեխանիկայի հետ
Շրյոդինգերի աշխատանքը, հայտնվելուց անմիջապես հետո, գրավեց աշխարհի առաջատար ֆիզիկոսների ուշադրությունը և ցնծությամբ ընդունվեց այնպիսի գիտնականների կողմից, ինչպիսիք են՝ Այնշտայնը, Պլանկը և Զոմմերֆելդը։ Անսպասելի էր, որ դիֆերենցիալ հավասարումների միջոցով տրված նկարագրությունները տալիս էին նույն արդյունքները, ինչը կլիներ մատրիցական մեխանիկայի ժամանակ՝ իր անսովոր և բարդ հանրահաշվական ֆորմալիզմով և փորձից հայտնի դիսկրետ սպեկտրալ գծերի հիմքով։ Ալիքային մեխանիկան՝ նման դասական հոծ միջավայրերի մեխանիկային, շատ գիտնականներ նախընտրելի համարեցին ։ Մասնավորապես, ինքը՝ Շրյոդինգերը կտրականապես հրաժարվում էր Հայզենբերգի մատրիցական տեսությունից, ասելով․ «Իհարկե, ես գիտեմ նրա տեսության մասին, բայց ինձ վախեցրեց, եթե չասեմ հետ մղեց տրանսցենդենտալ հանրահաշվի, ինձ թվացող, շատ բարդ մեթոդները և ցանկացած ակնառության բացակայությունը» ։ Այնուամենայնիվ, Շրյոդինգերը համոզված էր, ֆորմալ ալիքային և ֆորմալ մատրիցական մեխանիկայի համարժեքության մեջ։ Այդ համարժեքության ապացույցը նա տվեց «Հայզենբերգ-Բորն-Յորդանի քվանտային մեխանիկայի հարաբերակցությունը իմի հետ» հոդվածում, Annalen der Physik խմբագրություն ստացված 1926 թվականի մարտի 18-ին։ Նա ցույց տվեց, որ ալիքային մեխանիկայի ցանկացած հավասարում կարելի է ներկայացնել մատրիցական տեսքով և՝ հակառակը, առաջադրված մատրիցներից կարելի է անցնել ալիքային ներկայացումների։ Քվանտային մեխանիկայի երկու ձևերի միջև կապի անկախությունը ստեղծվել է Կարլ Էքքարտի և Վոլֆգանգ Պաուլիի կողմից ։
Շրյոդինգերի ալիքային մեխանիկայի գաղափարը անմիջապես ընդունվեց գիտական հանրուոթյան կողմից և, արդեն հիմնական աշխատանքների ի հայտ գալու առաջին իսկ ամիսներին, Եվրոպայի և Ամերիկայի տարբեր համալսարաններում զարգանում էր նոր տեսության և տարբեր մասնավոր խնդիրների ուսումնասիրության և օգտագործման աշխատանքը ։ Ալիքային մեխանիկայի գաղափարների տարածմանը նպաստեցին Շրյոդինգերի ելույթները՝ Գերմանական ֆիզիկայի միության նիստերի ժամանակ՝ Բեռլինում և Մյունխենում 1926 թվականի ամռանը, նաև շրջագայությունը Ամերիկայում՝ 1926-ի դեկտեմբերից 1927-ի ապրիլ։ Այդ ճամփորդության ընթացքում նա կարդաց 57 դասախոսություններ ԱՄՆ-ի տարբեր գիտական հաստատություններում ։
Ալքիային ֆունկցիայի մեկնաբանում
Շրյոդինգերի հիմնական հոդվածները, ունենալով հետևողականություն և հարմարություն, սկսեցին լայնորեն օգտագործվել քվանտային տեսության տարբեր խնդիրների լուծման համար։ Սակայն ֆորմալիզմն այդ ժամանակ այնքան էլ պարզ չէր։ Գլխավոր հարցերից մեհը, դրված Շրյոդինգերի աշխատանքի հիմքում, այն էր, թե ի՞նչն է տատանվում ատոմի ներսում, այսինքն ալիքային ֆունկցիայի իմաստի և հատկության խնդիրը։ Իր հոդվածի առաջին մասում նա համարեց, որ դա իրական, միակ արժեքավոր և ամենուր երկու անգամ տարբերվող ֆունկցիա է, սակայն վերջին մասում թույլ տվեց կոմպլեքս նշանակության հնարավորություն։ Դրա հետ մեկտեղ այդ ֆունկցիայի քառակուսի մոդուլը նա մեկնաբանում էր որպես կոնֆիգուրացիոն տարածությունում էլեկտրական լիցքերի խտության բաշխում ։ Գիտնականը կարծում էր, որ այժմ մասնիկները կարելի է ներկայացնել՝ որպես ալիքային փաթեթ՝ կազմված սեփական ֆունկցիաների համախմբից, և այդպիսով ամբողջությամբ հրաժարվել կորպուսկուլյար պատկերացումներից։ Այդպիսի բացատրության անհնարինությունը շուտով պարզ դարձավ․ ընդհանուր առմամբ ալիքային փաթեթները անխուսափելիորեն ընդարձակվում են, ինչը հակադրության է ստեղծում էլեկտրոնների տարածման փորձում մասնիկների ակնհայտ կորպուսկուլյար վարքի մեջ։ Խնդրի լուծումը տրվեց Մաքս Բոռնի կողմից, ով առաջարկեց ալիքային ֆունկցիայի հավանական մեկնաբանում ։ Շրյոդինգերի համար այդպիսի վիճակագրական մեկնաբանությունը, հակասող քվանտամեխանիկական ալիքների իր պատկերացումներին, անընդունելի էր, քանի որ թույլ էր տալիս քվանտային թռիչքներ և ընդհատության այլ տարրեր, որոնցից նա ցանկանում էր հրաժարվել։ Գիտնականի կողմից իր արդյունքների ամենավառ մերժումը դրսևորվեց Նիլս Բորի հետ քննարկումների ժամանակ, երբ 1926 թվականի հոկտեմբերին Շրյոդինգերը ժամանել էր Կոպենհագեն ։ Այդ իրադարձության վկա Վերներ Հայզենբերգը հետագայում գրել է․
Այդպիսի մեկնաբանությունը, որի հիմքում ընկած էր ալիքային ֆունկցիայի բորնյան հավանական մեկնաբանությունը, Հայզենբերգի անորոշությունների սկզբունքը և Բորի լրացման սկզբունքը ձևակերպվել է 1927 թվականին և հայտնիություն է ձեռք բերել՝ կոպենհագենյան մեկնաբանություն անվամբ։ Սակայն Շրյոդինգերը այդպես էլ չկարողացավ ընդունել և մինչ կյանքի վերջ անհրաժեշտ էր համարում ալիքային մեխանիկայի ակնառու ներկայացումը։ Այնուամենայնիվ, Կոպենհագեն այցից հետո նա նշեց, որ չնայած գիտական անհամաձայնություններին, «Բորնի հետ փոխհարաբերությունները (ում հետ նա նախկինում ծանոթ չէր) և, հատկապես, Հայզենբերգի․․․ եղել են բացարձակապես բարեկամական և ջերմ» ։
Քվանտային մեխանիկայի կիրառությունը
Ալիքային մեխանիկայի ֆորմալիզմի ավարտից հետո Շրյոդինգերը կարողացավ ստանալ մի շարք կարևոր արդյունքներ։ Արդեն 1926 թվականի վերջին, Քոմփթոնի էֆեկտի նկարագրման համար, նա օգտագործեց ամբողջ մեթոդիկան, նաև փորձ արեց միավորել քվանտային մեխանիկան և էլեկտրադինամիկան։ Հեռանալով Կլայն-Ֆոկ‐Գորդոնի հավասարումից, Շրյոդինգերը ստացավ էներգիա-իմպուլսի թենզորի արտահայտություն և պահպանման համապատասխան օրենք՝ մատերիայի միասնական ալիքների և էլեկտրամագնիսական ալիքների համար։ Սակայն այդ արդյունքները, ինչպես և հաջորդ հավասարումները, կիրառելի չէին էլեկտրոնի համար, քանի որ հնարավորություն չէին տալիս հաշվի առնել նրա սպինը (դա հետագայում արվեց Պոլ Դիրակի կողմից)։ Միայն տարիներ անց պարզ դարձավ, որ Շրյոդինգերի կողմից ստացված արդյունքները ճիշտ են զրոյական սպինով մասնիկների համար, (օրինակ՝ մեզոնների համար)։ 1930 թվականին նա ստացավ Հայզենբերգի անորոշությունների սկզբունքի միավորված արտահայտություն՝ ցանկացած ֆիզիկական մեծության զույգի համար։ Այդ տարում նա ինտեգրեց Դիրակի հավասարումը՝ ազատ էլեկտրոնի համար, գալով այն եզրահանգման, որ դրա շարժումը նկարագրվում է ուղղագիծ հավասարաչափ շարժման և փոքր ամպլիտուդայով շարժման բարձր հաճախականությամբ տատանումների գումարով։ 1940-1941 թվականներին Շրյոդինգերը ալիքային մեխանիկայի շրջանակներում մանրամասն մշակել է (Շրյոդինգերի պատկերացում) ֆակտորիզացիայի մեթոդը՝ սեփական արժեքներով խնդիրների լուծման համար։ Այս մոտեցման էությունը կայանում է համակարգի համիլտոնյանը երկու օպերատորների արտադրյալի տեսքով ներկայացնելու մեջ ։
Կոպենհագենյան մեկնաբանության քննադատություն
Շրյոդինգերը 1920-ական թվականներից սկսած բազմիցս անդրադարձել է կոպենհագենյան մեկնաբանության քննադատության տարբեր կողմերին, այդ խնդիրները քննարկել է Այնշտայնի հետ, ում հետ նրանք այդ ժամանակ գործընկերներ էին Բեռլինի համալսարանում։ Նրանց շփումը շարունակվել է նամակագրության միջոցով, որն ակտիվացել է 1935 թվականին՝ քվանտային մեխանիկայի ոչ կատարյալ լինելը ցույց տավող Այնշայն-Պոդոլսկի-Ռոզենի պարադոքսի ի հայտ գալուց հետո։ Այնշտայնին ուղղված նամակներից մեկում (1935 թվականի օգոստոսի 19-ին), ինչպես նաև՝ օգոստոսի 12-ին Naturwissenschaften ամսագրին ուղարկված հոդվածում, առաջին անգամ ներկայացվում էր մտային փորձ, որը հայտնի դարձավ որպես՝ «Շրյոդինգերի կատու»։ Այդ պարադոքսի էությունը, ըստ Շրյոդինգերի, այն էր, որ ատոմային մակարդակում անորոշությունը կարող է հանգեցնել մակրոսկոպիկ մասշտաբով անորոշության (կենդանի և մահացած կատվի «խառնուրդ»)։ Այնշտայնը այդ մտավոր փորձի մեջ տեսնում էր այն բանի ցուցումը, որ ալիքային ֆունկցիան վերաբերվում է համակարգերի վերլուծական անսամբլի նկարագրմանը, այլ ոչ թե՝ առանձին միկրոհամակարգերի։ Շրյոդինգերը չհամաձայնեց համարելով, որ ալիքային ֆունկցիան անմիջական հարաբերություն ունի իրականության հետ, այլ ոչ թե նրա մաթեմատիկական նկարագրության հետ։ Այդ հոդվածում նա նաև վերլուծեց քվանտային տեսության այլ կողմեր (օրինակ՝ չափման խնդիրը) և եկավ այն եզրահանգման, որ քվանտային մեխանիկան «դեռևս հարմար հնարք է, որը, սակայն, ձեռք է բերել չափից շատ մեծ ազդեցություն բնության վերաբերյալ մեր հիմնական տեսակետների շուրջ»։ Այնշտայն-Պոդոլսկի-Ռոզենի պարադոքսի վերաբերյալ հետագա մտորումները Շրյոդինգերին տարան դեպի` քվանտային խճճվածության բարդ խնդիր (Verschränkung): Նրան հաջողվեց ապացուցել այն ընդհանուր մաթեմատիկական թեորեմը, որ համակարգը մասերի բաժանելուց հետո նրանց ընդհանուր ալիքային ֆունկցիան չի հանդիսանում առանձին ենթահամակարգերի ֆունկցիաների պարզ միավորում։ Շրյոդինգերի կարծիքով քվանտային համակարգերի այսպիսի վարքը հանդիասնում է տեսության էական թերություն և պատճառ նրա բարելավման համար։ Չնայած Այնշտայնի և Շրյոդինգերի փաստարկները չկարողացան սասանել քվանտային մեխանիկայի ընդունված մեկնաբանման կողմնակիցների դիրքորոշումները՝ առաջին հերթին ներկայացված Բորի և Հայզենբերգի կողմից, դրանք խթան հանդիսացան պարզաբանելու սկզբունքորեն կարևոր մի քանի հարցեր և անգամ հանգեցրեցին ֆիզիկական իրականության փիլիսոփայական խնդրի քննարկմանը  ։
1927 թվականին Շրյոդինգերն առաջարկեց քվանտային փոխազդեցության, այսպես կոչված, ռեզոնանսային հայեցակարգը՝ հիմնված քվանտային համակարգի և մոտակա սեփական հաճախականությունների միջև էներգիայի շարունակական փոխանակման հիպոթեզի վրա։ Սակայն այս գաղափարը, չնայած հեղինակի բոլոր հույսերին, չկարողացավ փոխարինել կայուն վիճակների և քվանտային անցումների մասին պատկերացումներին։ 1952 թվականին՝ «Արդյո՞ք գոյություն ունեն քվանտային թռիչքներ» հոդվածում նա վերադարձավ ռեզոնանսային հայեցակարգին՝ քննադատելով հավանական մեկնաբանությունը ։ Պատասխանելով այս աշխատանքում ընդգրկված նշումներին, Մաքս Բոռնը եկավ հետևյալ եզրակացության.
Էլեկտրամագնիսականության և հարաբերականության ընդհանուր տեսություն
Շրյոդինգերը ծանոթացավ Այնշտայնի ընդհանուր հարաբերականության տեսության աշխատանքին Իտալիայում, որտեղ տեղակայվել էր նրա զորամասը Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։ Նա մաթեմատիկական ֆորմալիզմով և ֆիզիկական իմաստով մանրամասն մշակել էր նոր տեսություններ և արդեն 1918 թվականին հրապարակել երկու ոչ մեծ աշխատություններ՝ սեփական արդյունքներով, մասնավորապես, մասնակցելով ընդհանուր հարաբերականության տեսության շրջանակում գրավիտացիոն դաշտի վերաբերյալ քննարկումներին ։ Գիտնականը վերադարձավ ընդհանուր ռելյատիվիստական թեմային միայն 1930-ական թվականներին, երբ փորձ արեց դիտարկել մատերիայի ալիքների վարքը` բացարձակ տարածաժամանակում։ Շրյոդինգերի համար առավել արդյունավետ էր Դուբլինում` գրավիտացիայի հարցերի շուրջ ուղղված աշխատանքը։ Մասնավորապես նա ստացավ մի շարք հստակ արդյունքներ Դե Սիտերի տարածության կոսմոլոգիական մոդելի շրջանակներում ։ 1950-ական թվականներին նա գրել է երկու գիրք հարաբերականության տեսության և կոսմոլոգիայի հարցերի շուրջ. «Տարածաժամանակայնին կառուցվածք» (1950) և «Ընդարձակվող տիեզերք» (1956)։
Շրյոդինգերի աշխատանքի մյուս ուղղությունը փորձերն էին ստեղծել դաշտի միասնական տեսություն` միավորելով գրավիտացիայի և էլեկտրոդինամիկայի տեսությունները։ Այդ գործունեությանն անմիջապես հետևեց, սկսած 1935 թվականից, ավստրիացի գիտնականի կողմից Մաքսվելի հավասարումների ոչ գծային ընդհանրացումների ուսումնասիրության հնարավորությունը։ Այդ միավորման նպատակը, առաջին անգամ նախաձեռնած` Գուստավ Միի (1912), իսկ հետո` Մաքս Բոռնի և Լեոպոլդ Ինֆելդի կողմից (1934), փոքր հեռավորություններ դեպքում էլեկտրամագնիսական դաշտի մեծության սահմանափակումն էր, ինչը պիտի ապահովեր լիցքավորված մասնիկների սեփական էներգիայի վերջավոր արժեքը։ Այդպիսի մոտեցման շրջանակում էլեկտրական լիցքը մեկնաբանվում է որպես էլեկտրամագնիսական դաշտի ներքին հատկություն ։ 1943 թվականից սկսած, Շրյոդինգերը շարունակել է Վեյլի, Այնշտայնի և Արթուր Էդինգտոնի փորձերը, դուրս բերելով միասնական դաշտի հավասարում, փոքրագույն գործողության սկզբունքից, լագրանժյանի ճիշտ ընտրության ճանապարհով` աֆֆին երկրաչափության շրջանակներում։ Ինչպես իր նախորդները, սահմանափակվելով զուտ դասական քննարկումներով, Շրյոդինգերն առաջարկեց ներմուծել երրորդ դաշտ, որը պիտի լրացներ ձգողականության և էլեկտրամագնետիզմի միավորման դժվարությունները` ներկայացված Բորն-Իենֆիլդի ձևով։ Այդ երրորդ դաշտը նա կապեց միջուկային ուժի հետ, որի կրողը, այդ ժամանակ, համարվում էին հիպոթետիկ մեզոնները։ 1947 թվականին Շրյոդինգերը նոր փորձ արեց միավորել էլեկտրամագնիսական և գրավիտացիոն դաշտերը։ Այդ հավասարումները կապ էին հաստատում էլեկտրամագնիսականության և ձգողականության միջև, որն, ըստ գիտնականի, կարող են պատասխանատու լինել պտտվող զանգվածների մագնիսական դաշտերի գեներացիայի համար, օրինակ, Արեգակի կամ Երկրի մագնիսական դաշտի համար։ Սակայն դժվարությունն այն է, որ հավասարումները թույլ չէին տալիս վերադառնալ մաքուր էլեկտրամագնիսական դաշտին ձգողականության «անջատման» դեպքում։ Չնայած բոլոր ջանքերին, տեսության առջև կանգնած բազմաթիվ խնդիրներ այդպես էլ չլուծվեցին։ Շրյոդինգերին, ինչպես և Այնշտայնին, չհաջողվեց ստեղծել դաշտի միասնական տեսություն` դասական դաշտերի երկրաչափականացման միջոցով, և 1950-ական թվականների կեսերին նա թողեց այդ գործունեությունը։ Շրյոդինգերի դուբլինյան գործընկեր Օտտո Հիտմիրի (Otto Hittmair) խոսքերով. «գիտնականի կյանքի այդ փուլում մեծ հույսերը փոխարինվեցին ակնհայտ հիասթափությամբ» ։
«Ի՞նչ է կյանքը»
Քվանտային մեխանիկայի ստեղծումը հնարավորություն տվեց ստեղծել քիմիայի համար հավաստի տեսական հիմքեր, որի օգնությամբ հնարավորություն ստեղծվեց բացատրել քիմիական կապի ժամանակակից էությունը։ Քիմիայի զարգացումը, իր հերթին, մեծ ազդեցություն ունեցավ մոլեկուլային կենսաբանության ձևավորման վրա։ Հայտնի գիտնական Լայնուս Կարլ Փոլինգը այդ առիթով գրել է.
«Իմ կարծիքով, արդարացի է ասել, որ Շրյոդինգերը, ձևակերպելով իր ալիքային հավասարումը, պատասխանատվություն է կրում ժամանակակից կենսաբանության համար»։
Շրյոդինգերը մեծ ներդրում է ունեցել կենսաբանության մեջ՝ իր «Ի՞նչ է կյանքը» (1944) գրքի շնորհիվ, որի հիմքում Դուբլինի Թրինիթի քոլեջի 1943 թվականի փետրվարի դասախոսություններն էին։ Այդ դասախոսություններն ու գիրքը ստեղծվել էին Նիկոլայ Տիմոֆեև-Ռեսովսկիի, Կարլ Զիմմերի, Մաքս Դելբրյուկի հոդվածի տպավորության ներքո՝ հրատարակված 1935 թվականին և փոխանցված Շրյոդինգերին Պաուլ Էվալդի կողմից 1940-ական թվականի սկզբին։ Այդ հոդվածը վերաբերում էր գենի մուտացիաների ուսումնասիրությանը, որոնք առաջանում են ռենտգենյան և գամմա ճառագայթումից և որոնց բացատրության համար հեղինակների կողմից առաջարկվում էր մշակել թիրախների տեսություն։ Չնայած այդ ժամանակ դեռևս հայտնի չէր ժառանգականության գենը, մուտագենեզի խնդիրը՝ ատոմային ֆիզիկայի տեսանկյունից, թույլ տվեց դուրս բերել այդ գործընթացի որոշ օրինաչափություններ։ Տիմոֆեևի-Զիմմերի-Դելբրյուկի աշխատանքը հիմք դրեց Շրյոդինգերի գրքի, որն արժանացավ երիտասարդ ֆիզիկոսների ուշադրությանը։ Օրինակ՝ Մորիս Ուիլկինսը, դրա ազդեցության տակ որոշեց զբաղվել մոլեկուլային կենսաբանությամբ ։
«Ի՞նչ է կյանքը» գրքի առաջին մի քանի գլուխները նվիրված են ժառնագականությանն ու մուտացիային, այդ թվում՝ Տիմոֆեևի, Զիմմերի, Դելբրյուկի գաղափարներին։ Վերջին երկու գլուխները պարունակում են Շրյոդինգերի մտքերը կյանքի բնույթի վերաբերյալ։ Դրանցից մեկում հեղինակը ներմուծել է բացասական էնտրոպիայի հայեցակարգը, որը կենդանի օրգանիզմները պետք է ստանան շրջապատող աշխարհից, որպեսզի փոխհատուցեն էնտրոպիայի աճը և հանգեցնելով դրանք ջերմադինամիկական հավասարակշռության և, հետևաբար, մահվան ։ Ըստ Շրյոդինգերի, դրանում է կայանում կյանքի գլխավոր տարբերությունը անկենդան բնությունից։ Գրքի հրատարակումից անմիջապես հետո Ֆրանսիս Սայմոնը նշել է, որ ազատ էներգիան պետք է առավել որոշիչ դեր ունենա օրգանիզմների համար, քան՝ էնտրոպիան։ Հետագա հրատարակումներում Շրյոդինգերը հաշվի է առել այդ նկատառումը, նշելով ազատ էներգիայի կարևորությունը ։
Վերջին գլխում Շրյոդինգերը վերադարձել է իր այն մտքին, որ կենդանի օրգանիզմների գործառնության մեխանիզմը (դրանց ճշգրիտ վերարտադրելիությունը) չի համապատասխանում վիճակագրական թերմոդինամիկայի օրենքների պահանջներին (պատահականություն մոլեկուլային մակարդակում)։ Ըստ Շրյոդինգերի, գենետիկայի բացահայտումները թույլ են տալիս եզրակացնել, որ նրանում հավանականության օրենքները տեղ չունեն։ Այդ խնդիր լուծման նպատակով Շրյոդինգերը վերադարձավ գենի վերաբերյալ իր հայտնի հիպոթեզին՝ որպես համաչափ բյուրեղ, վերադառնալով Դելբրյուկի աշխատանքին, ով գրել էր պոլիմերների մասին ։ Սակայն, ինչպես ցույց տվեց մոլեկուլային կենսաբանության հետագա զարգացումը, այս ոլորտի գիտելիքների զարգացման համար արդեն գոյություն ունեին ֆիզիկայի և քիմիայի օրենքներ։ Գիտակցելով «Ի՞նչ է կյանքը» գիրքի դերը՝ գենետիկայի գաղափարների հանրայնացման գործում, Մաքս Պերուցը եկել է հետևյալ եզրակացության.
«...նրա (Շրյոդինգերի) գրքի և կապված գրականության ուշադիր ուսումնասիրությունը ինձ ցույց տվեց, որ այն ինչը ճիշտ է նրա գրքում, բնօրինակ չէր, իսկ բնօրինակի մեծ մասը, ինչպես հայտնի էր դեռևս գրքի գրման փուլում՝ ճիշտ չէր։ Ավելին, գիրքն անտեսում է որոշ կարևոր բացահայտումներ, որոնք հրապարակվել էին մինչ գիրքը հրատարակվեր»։
Փիլիսոփայական հայացքներ
Միայն Դուբլին տեղափոխվելուց հետո նա կարողացավ բավականաչափ ժամանակ տրամադրել փիլիսոփայության հարցերին։ Նրա մի շարք աշխատանքներ նվիրված էին ոչ միայն գիտության փիլիսոփայության խնդիրներին, այլև ունեին համընդհանուր փիլիսոփայական բնույթ. «Գիտություն և հումանիզմ» (1952), «Բնությունը և հույները» (1954), «Խելքն ու մատերիան» (1958) և «Իմ տեսակետն աշխարհի մասին»։ Շրյոդինգերը հատուկ ուշադրություն էր դարձնում դասական փիլիսոփայությանը, որը նրան գրավում էր իր միասնականությամբ և այն նշանակությամբ, որ կարող էր լուծել մի շարք ժամանակակից խնդիրներ։ Դրա հետ կապված նա գրել է. Իր աշխատանքներում, դիմելով հնդկական և չինական փիլիսոփայությանը, Շրյոդինգերը փորձում էր միասնական տեսանկյունից դիտարկել գիտությունն ու կրոնը, մարդկային հասարակությունն ու էթիկայի խնդիրները. միասնության խնդիրը նրա փիլիսոփայական ստեղծագործության հիմնական շարժառիթներից էր։ Աշխատանքներում, որոնք կարող են վերագրվել գիտության փիլիսոփայությանը, նա շեշտը դնում էր գիտության և հասարակության ու մշակույթի ամբողջական զարգացման սերտ կապի վրա, քննարկում էր իմացաբանական խնդիրները։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Տեսական ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Ավստրիացի մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:Կենսաբաններ Կատեգորիա:Վիեննայի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Տուբերկուլոզից մահացածներ Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Իռլանդացի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ Կատեգորիա:Ցյուրիխի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Գրացի համալսարանի դասախոսներ
Էդմունդ Հալլեյ
Էդմունդ Հալլեյ (անգլերեն` Edmond Halley, ), անգլիացի աստղագետ և երկրաֆիզիկոս, Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ։
Հալլեյը սովորել է Օքսֆորդի համալսարանում, 1703 թ.-ից եղել է նույն համալսարանի պրոֆեսոր, 1720 թ.-ից՝ Գրինվիչի աստղադիտարանի տնօրեն։ 1676–1678 թթ.-ին Հալլեյը կազմել է Հարավային երկնքի 341 աստղերի հեռադիտակային առաջին աստղացուցակը (կատալոգ)։ Նա առաջինն է հաստատել գիսավորի պտույտի պարբերականությունը (Հալլեյի գիսավորինը 76 տարի է)։ Սեփական միջոցներով հրատարակել է Իսահակ Նյուտոնի «Բնափիլիսոփայության մաթեմատիկական սկզբունքները» աշխատությունը և արաբերենից թարգմանել ու հրատարակել է Ապոլոնիուս Պերգացու մաթեմատիկական աշխատանքները։ Մասնակցելով 1698–1700 թթ.-ին կազմակերպված արշավախմբին՝ կազմել է երկրամագնիսական մանրամասն քարտեզ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Անգլիացի աստղագետներ Կատեգորիա:Անգլիացի երկրաֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Անգլիացի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Անգլիացի մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:Անգլիացի փիլիսոփաներ
Լեսյա Ուկրաինկայի հուշարձան (այլ կիրառումներ)
Լեսյա Ուկրաինկայի հուշարձան հասկացությունը կարող է վերաբերել.
Պոսան դե Վերո
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Հորների համախտանիշ
Հորների համախտանիշ, հայտնի է նաև որպես օկուլոսիմպաթիկ կաթված, իրենից ներկայացնում է սիմպաթիկ ցողունի նյարդերի վնասման հետևանքով առաջացող ախտանիշների խումբ։ Նշաններն ու ախտանիշները արտահայտվում են սիմպաթիկ ցողունի ախտահարման նույն կողմում (իպսիլատերալ)։ Համախտանիշը բնորոշվում է միոզով (բբի նեղացում), մասնակի պտոզով (վերին կոպի իջեցում), արտահայտված, տեսանելի անհիդրոզով (քրտնարտադրության նվազում) և տեսանելի էնօֆթալմով (ներհրված ակնագունդ) ։
Սիմպաթիկ ցողունի նյարդերը ծագում են ողնուղեղից՝ կրծքավանդակի շրջանում, ապա ձգվում դեպի պարանոց և դիմային շրջան։ Այս նյարդերը կազմում են սիմպաթիկ նյարդային համակարգի մաս, որը իր հերթին ինքնավար (կամ ոչ կամային) նյարդային համակարգի բաժին է։ Համախտանիշը ախտորոշելուց հետո բժշկական վիզուալիզացիայի (օր՝ ռենտգեն հետազոտություն) կամ հատուկ աչքի կաթիլների միջոցով կարելի է պարզել հնարավոր պատճառն ու դրա տեղակայումը ։
Նշաններ ու ախտանիշներ
Հորների համախտանիշով պացիենտների շրջանում ախտահարման նույն կողմում կարող են ի հայտ գալ հետևյալ ախտանիշները․
Սիմպաթիկ ուղիների ախտահարումը հանգեցնում է որոշակի հետևանքների։ Բիբը լայնացնող մկանի ախտահարումը բերում է միոզի առաջացման։ Խանգարվում է վերին տարզալ մկանի աշխատանքը (կազմում է կոպը բարձրացնող վերին մկանի ծայրային՝ հարթ մկանային բաժինը, որը նյարդավորվում է սիմպաթիկ վերին պարանոցային հանգույցով)։ Նվազում է դիմային շրջանի քրտնարտադրությունը։ Պացիենտների շրջանում կարող է նկատվել տեսանելի էնօֆթալմ (ախտահարված կողմի աչքը կարծես «ներհրվում է դեմքի մեջ»), սակայն պարզվում է, որ օբյեկտիվորեն այդպես չէ։ Մկանային թուլության հետևանքով առաջացած պտոզի հետևանքով աչքը ներհրված տեսք է ստանում, սակայն համապատասխան չափումներ կատարելու դեպքում հաստատվում է, որ իրական էնօֆթալմը բացակայում է։ Էնօֆթալմի ֆենոմենը Հորների համախտանիշի ժամանակ կարող է դիտվել կատուների, առնետների և շների մոտ ։
Որոշ դեպքերում ախտահարման կողմում կարող է նկատվել դեմքի կարմրություն (անոթահորդանք), ինչը մաշկի անոթների լայնացման հետևանք է։ Բբի լուսային ռեֆլեքսը պահպանվում է, քանի որ այն կարգավորվում է պարասիմպաթիկ նյարդային համակարգի կողմից։
Երեխաների շրջանում Հորների համախտանիշը երբեմն արտահայտվում է հետերոքրոմիայով՝ աջ և ձախ աչքերի ծիածանաթաղանթի տարբեր գունավորմամբ ։ Մանկական շրջանում սիմպաթիկ ստիմուլյացիայի անբավարարությունը խանգարում է ծիածանաթաղանթի մակերեսային ստրոմայի մելանոցիտների կողմից մելանինի ադեկվատ արտադրությանը։
Անասնաբուժության մեջ ախտանշանների թվում կարող է լինել նաև երրորդ կոպի կամ նիկտիվացնող թաղանթի մասնակի փակումը։
Ախտաֆիզիոլոգիա
Հորների համախտանիշը սիմպաթիկ ակտիվության անբավարարության հետևանք է։ Սիմպաթիկ ուղու ախտահարման օջախը տեղակայվում է ախտանիշների արտահայտման նույնանուն կողմում (իպսիլատերալ)։ Ստորև ներկայացված են այն վիճակները, որոնք հանգեցնում են Հորների համախտանիշի կլինիկական դրսևորման․
Եթե պացինետների մոտ նկատվում է մարմնի միայն մի կեսի գոտկատեղից վեր քրտնարտադրության խանգարում, բայց չկան Հորների համախտանիշի այլ կլինիկական նշաններ, ապա ախտահարման օջախը տեղակայված է սիմպաթիկ շղթայի ստելատային հանգույցից մի փոքր ներքև։
Պատճառներ
Horner's Syndrome and Autonomic innervation of the eye.svg սիմպաթիկ և պարասիմպաթիկ նյարդավորումը և Հորների համախտանիշի ժամանակ ախտահարման հնարավոր տեղակայումը։ 1. հիպոթալամուսից ծագող սիմպաթիկ նյարդաթելեր
2. ստելատային (աստղաձև) հանգույց
3․ վերին պարանոցային հանգույցի սինապս
4․ ներքին քնային զարկերակի շուրջ սիմպաթիկ հյուսակ
5․ ակնաշարժ նյարդի (գանգուղեղային 3-րդ նյարդ) թելերը կազմում են սինապս թարթչային հանգույցում (կապույտ)
6․ թարթչային հանգույցից ծագող կարճ թարթչային նյարդերը նյարդավորում են բիբը նեղացնող մկանը (կանաչ)
7. եռորյակ նյարդի թելեր (գանգուղեղային 5-րդ նյարդ), կապված են թարթչային հանգույցի հետ և ապահովում են բիբը լայնացնող մկանի սիմպաթիկ նյարդավորումը ('դեղին) '''
8. թարթչային երկար նյարդաթելեր (ծագում են եռորյակ նյարդի ակնակապճային ճյուղից), կազմում են թարթման ռեֆլեքսի աֆերենտ օղակը, եղջերաթաղանթից փոխանցում են սենսոր ազդակ
9. բիբը նեղացնող մկան (շրջանաձև թելեր) և բիբը լայնացնող մկան (ճառագայթաձև թելեր)
Պատճառները կարելի է դասակարգել ըստ անհիդրոզի առկայության ու տեղակայման․
Ախտորոշում
Հորների համախտանիշի հաստատման և ծանրության աստիճանի գնահատման համար կիրառվում են երեք կլինիկական թեստ․
Կարևոր է տարբերակել Հորների համախտանիշի պատճառով առաջացած պտոզը ակնաշարժ նյարդի ախտահարման հետևանքով առաջացած պտոզից։ Առաջին դեպքում պտոզը առաջանում է նեղացած բբի պարագայում (բբի սիմպաթիկ նյարդավորման խանգարման պատճառով), իսկ երկրորդ դեպքում պտոզը առաջանում է լայնացած բբի ֆոնին (քանի որ ախտահարվում է բիբը նեղացնող մկանի նյարդավորումը)։ Կլինիկորեն այս երկու ծագման պտոզները բավականին հեշտ է տարբերակել։ Ի հավելում բբի լայնացման, ակնաշարժ նյարդի ախտահարման հետևանքով առաջացած պտոզը ավելի արտահայտված է, նույնիսկ կարող է ծածկել ողջ աչքը, այնինչ Հորների համախտանիշի ժամանակ պտոզը շատ ավելի թեթև է ու հազիվ նկատելի (պարցիալ պտոզ)։
Երբ առկա է անիզոկորիա (ձախ և աջ աչքերի բբերի չափերի միաժամանակյա տարբերություն) և հետազոտողը վստահ չէ անոմալ բիբը լայնացած է, թե նեղացած, ապա միակողմանի պտոզի առկայության դեպքում որպես ախտահարման կողմ կարող է դիտարկվել հենց պտոզի կողմը։
Բուժում
Քանի որ Հորների համախտանիշը ինքնուրույն պաթոլոգիա չէ, այլ, որպես կանոն, մեկ այլ հիվանդության հետևանք, բուժական միջոցառումները ուղղված են հիմքում ընկած հիվանդությունների ու պատճառների բուժմանը կամ ախտանիշների վերացմանը։
Պատմություն
Համախտանիշը իր անունը ստացել է ի պատիվ շվեյցարացի ակնաբույժ Յոհան Ֆրիդրիխ Հորների, ով 1869թ առաջին անգամ նկարագրել է այս հիվանդությունը ։ Չնայած, որ իրենից առաջ նույնպես հայտնի է այս հիվանդության մի քանի նկարագրում, համախտանիշը ընդունված է կոչել «Հորների»։ Ֆրանսիայում և Իտալիայում այս հիվանդությանը վերագրում են նաև Կլաուդ Բերնարի անունը՝ Կլաուդ Բերնար-Հորների համախտանիշ (CBH) ։
Երեխաներ
Երեխաների շրջանում այս հիվանդության ամենատարածված պատճառներից են ծննդաբերական վնասվածքները և նեյրոբլաստոմա կոչվող ուռուցքը ։ Սակայն երեխաների մոտ հանդիպվող դեպքերի մոտ մեկ երրորդի պատճառը մնում է անհայտ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Համախտանիշներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Նյարդային համակարգի հիվանդություններ Կատեգորիա:Սիմպաթիկ նյարդային համակարգ Կատեգորիա:Աչքի հիվանդություններ Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Քրմուհին
«Քրմուհին», 2007 թվականին ռեժիսոր Վիգեն Չալդրանյանի նկարահանած ֆիլմ։
Սյուժե
Հեթանոսությունից անցում քրիստոնեության, Հայաստան, 4-րդ և 21-րդ դարեր։
Դերերում
Համր դերասաններ - Հասմիկ Տեր-Կարապետյան, Ստեփան Սիմոնյան, Ռաֆայել Երանոսյան
Քրմեր - Ջ. Սարգսյան, Վ. Մակվեցյան, Հ. Փանոսյան, Ա. Էքոնոսյան, Ս. Զաքարյան, Ա. Հովսեփյան, Գ. Արզումանյան, Մ. Ստեփանյան, Ա. Սարգսյան, Ա. Կիրակոսյան, Գ. Աբրահամյան, Մ. Մելքոնյան
Դրվագներում - Բ. Հովհաննիսյան, Կ. Հորստկս, Լ. Հովհաննիսյան, Ա. Հովհաննիսյան, Ժ. Հովակիմյան, Ա. Դալլաքյան, Լ. Գրիգորյան, Ս. Մուշադյան, Հ. Ասատրյան, Ա. Կարապետյան, Ա. Պողոսյան, Վրեժ Քասունի, Հ. Բաղդասարյան
Կատեգորիա:2007 ֆիլմեր Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր Կատեգորիա:Վիգեն Չալդրանյանի ֆիլմեր Կատեգորիա:Հայկական դիցաբանության սյուժեների էկրանավորում Կատեգորիա:Հայերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան պատմական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր կրոնի մասին Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Ժուրավկա (գյուղ, Նովոարխանգելսկի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Ժուրավկա գյուղում բնակվում էր 137 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Նովոարխանգելսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ադիգյոզալ
Ադիգյոզալ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Թիմարի գավառում` Վան քաղաքից հյուսիս, Վանա լիճ թափվող Սև ջուր գետի ափին։
Գյուղն ուներ 1862 թվականին կառուցված Ս. Սարգիս եկեղեցի։
1909 թվականին ուներ 20 տուն հայ բնակիչ։ Բնակիչների հիմնական զբաղմունքն անասնապահությունը այգեգործությունն ու երկրագործությունն էր։ Բնակիչների մեծ մասը հասցրել են ժամանակին գաղթել և առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին բնակություն են հաստատել Արևելյան Հայաստանում։ Այսպիսով նրանք փրկվել են Մեծ եղեռնից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Տուշպայի շրջանի համայնքներ
Ալան Գարսիա
Ալան Գաբրիել Լյուդվիգ Գարսիա Պերես (Alan Gabriel Ludwig García Pérez, ), Պերուի նախագահ 1985-1990 և 2006-2011 թվականներին։
Կենսագրություն
Ալան Գարսիա Պերեսը ծնվել է քաղաքական գործիչների ընտանիքում։ Նրա հայրը՝ Գարսիա Ռոնսերեսը, Մանուել Ապոլինարիո Օդրայի կառավարման տարիներին եղել է Պերուի ժողովրդա-հեղափոխական կուսակցության քարտուղարը։
1973 թվականին Ալան Գարսիա Պերեսն ավարտել է Սան-Մարկոսի համալսարանը, այնուհետև ուսանել է Իսպանիայի և Ֆրանսիայի համալսարաններում (այդ թվում՝ Փարիզի համալսարանում)։ Ուսանողական տարիներից հանդիսանում է Պերուի ժողովրդա-հեղափոխական կուսակցության ակտիվիստ, զբաղեցրել է կուսակցական պատասխանատու պաշտոններ, այդ թվում՝ գլխավոր քարտուղարի (1982-1985): Հանդիսացել է 1979 թվականին ընդունված Պերուի Սահմանադրության հեղինակներից մեկը։ 1980-1985 թվականներին եղել է Պերուի խորհրդարանի պատգամավոր։
Ունի իրավունքի դոկտորի գիտական աստիճան, քաղաքականության, սոցիոլոգիայի և իրավունքի հարցերով մի քանի գրքերի հեղինակ է։
Գարսիա Պերեսի կինը Պիլար Նորեսն է։ Պերեսն ունի 6 երեխա. դուստրերից Կառլան առաջին՝ Կառլա Բուսկալի հետ ամուսնությունից ծնված երեխան է, մյուս դուստրերը՝ Ժոզեֆինան, Գաբրիելան, Լուսիանան, և որդին՝ Ալան Ռաուլը, ծնվել են Պիլար Նորեսի հետ ամուսնությունից, իսկ մյուս որդին՝ Ֆեդերիկոն, ծնվել է Էլիզաբեթ Չիզմենի հետ արտամուսնական կապից։
Նախագահության առաջին ժամկետ (1985-1990)
Ալան Գարսիա Պերեսի նախագահության առաջին ժամկետը տևել է 1985 թվականի հուլիսի 28-ից մինչև 1990 թվականի հուլիսի 28-ը։ Նրա կառավարումը համարվում է անհաջող, ինչը կապված է ինֆլյացիայի աճի և զինված խմբավորումների ակտիվացման հետ։ Պերուի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ կապված է եղել «Մահվան հեծելավաշտեր»-ի հետ ։
Հետագա կյանք
Կոռուպցիայի մեջ մեղադրելու հետ կապված՝ 1992 թվականին Գարսիան ստիպված էր արտագաղթել Կոլումբիա, որտեղ բնակվեց մինչև 2001 թվականը։ Այն բանից հետո, երբ նրա վրայից հանվեցին մեղադրանքները, վերադարձավ Պերու և գլխավորեց խորհրդարանական ընդդիմությունը։
Նախագահության երկրորդ ժամկետ (2006-2011)
2006 թվականին սոցիալ-դեմոկրատ Ալան Գարսիան հաղթեց նախագահական ընտրությունների երկրորդ փուլում, իսկ մրցակիցը ձախ ազգայնական Օլյանտա Ումալան (Ollanta Humala) էր։ գարսիան հաղթեց՝ ստանալով ձայների 53 %-ը։ 2006 թվականի հուլիսի 28-ին ստանձնեց Պերուի նախագահի լիազորությունները ։
Որպես նախագահ՝ իր առաջին ելույթի ժամանակ Գարսիան հայտարարեց, որ ինքը նշանակել է ֆինանսների նախարարին, ով չի հանդիսանում ո՛չ «լիբերալ շուկայի ուղեկցորդ անձ», ո՛չ էլ կողմնակիցն է «պետության կողմից տնտեսության վրա չափազանց ուժեղացված միջամտության»։ Վարչապետի պաշտոնը բաժին հասավ Խորխե Ալֆոնսո Ալեխանդրո դել Կաստիլյո Գալվեսին։ ԲիԲիՍի-ի տվյալների համաձայն՝ մասնավոր զրույցներում Ալան Գարսիան հայտարարել է, որ ինքը հետաքրքրված է Բրազիլիայի հետ առևտրական հարաբերությունների բարելավմամբ, ինչպես նաև, որ ինքն իրեն համարում է Բրազիլիայի նախագահ Լուիս Ինասիու Լուլա դա Սիլվայի հետևորդը։
2007 թվականի հունվարի 11-ին Գարսիան իր երկրորդ նախագահական ժամկետի առաջին խոշոր պարտությունը կրեց։ Պարտությունը կապված էր «Փայլող ճանապարհ» կազմակերպության դեմ ելած ապստամբների համար որպես պատժատեսակ մահապատիժ սահմանելու հետ, քանի որ Կոնգրեսը մերժեց նախագահի այդպիսի առաջարկը։ 2006 թվականին՝ նախագահական ընտրություններին ընդառաջ, Գարսիան խոստացավ ներմուծել մահապատիժ այն դեպքում, երբ անձը կանդամագրվի «Փայլուն ճանապարհ» կազմակերպությանը։ Մահապատժի ներմուծման շուրջ 3 000 կողմնակիցներ Լիմայում քայլարշավ կազմակերպեցին, որի ընթացքում հանրությանը ցույց տվեցին «Փայլուն ճանապարհ» կազմակերպության հարձակումներին զոհ դարձած անձանց լուսանկարները։
Իվան Սոլտանովսկի
Իվան Սոլտանովսկի (Иван Дмитриевич Солтановский, ), ռուս դիվանագետ։
Ալան Գարսիա
Նախագահության երկրորդ ժամկետ (2006-2011)
2009 թվականի հունիսի 5-ին Գարսիան Պերուի ոստիկանությանն ու զինված ուժերին հրամայեց կանգնեցնել Ամազոնի հնդկացիներին, ովքեր Բագուա պրովինցիայում արգելափակել էին ճանապարհները ։ Հնդկացիները բողոքի ակցիաներ էին կազմակերպում Ալան Գարսիայի այն հրամանագրերի դեմ, որոնց հիման վրա արտասահմանյան ընկերություններին թույլատրվում էր հնդկացիների հողերի մեջ նավթ ավելացնել ։ Զինված ուժերի գործողությունների արդյունքում զոհվեց ավելի քան 50 հնդկացի, իսկ երկու հարյուրից ավելի հնդկացիներ անհետ կորան։
Իվան Սոլտանովսկի
Կենսագրություն
1977 թվականին ավարտել է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանը և 1990 թվականին ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության բարձրագույն դիվանագիտական դպրոցը։ Տիրապետում է ֆրանսերենին, գերմաներենին, ուրդուին և անգլերենին։
Շևրի
Շևրի (Chevry), կոմունա Ֆրանսիայում՝ Ռոն Ալպեր մարզում՝ Էնա գավառում։ Մտնում է Ժեքս կանտոնայի կազմի մեջ։
Ալան Գարսիա
Նախագահության երկրորդ ժամկետից հետո
2016 թվականի ապրիլի 10-ին՝ նախագահական ընտրությունների առաջին փուլում, Ալան Գարսիա զբաղեցրեց հինգերորդ տեղը՝ հավաքելով ձայների 5,83 %-ը։
2018 թվականի նոյեմբերին Ալան Գարսիային արգելվեց լքել Պերուի սահմանը։ Արգելքի պատճառը «Օդեբրեխտ» շինարարական ընկերությունից կաշառք վերցնելու և կոռուպցիոն սլանդալի կենտրոնում հայտնվելու կասկածն էր։ 2018 թվականի նոյեմբերի 17-ին նա մտավ Լիմայում Ուրուգվայի հյուպատոսի նստավայր և նրանից ապաստան խնդրեց։ Դեկտեմբերի 3-ին Ուրուգվայը մերժեց Ալան Գարսիային ապաստան տրամադրելու խնդրանքը, ինչից հետո նա լքեց նստավայրը ։
Շևրի
INSEE կոդը՝ 01103:
Իվան Սոլտանովսկի
Անձնական կյանք
Ամուսնացած է, ունի մեկ որդի։
Ալան Գարսիա
Ինքնասպանություն
Ալան Գարսիան մահացել է 2019 թվականի ապրիլի 17-ին հիվանդանոցում, ուր տեղափոխվել էր ինքնասպանության փորձից հետո. նա կրակել էր ինքն իր պարանոցին                ։ Գարսիան փորձել է ինքնասպան լինել, երբ ոստիկանության աշխատակիցները մոտեցան նրան, որպեսզի ձերբակալեն։ Ալան Գարսիայի նկատմամբ հետաքննություն սկսվեց բրազիլական «Odebrecht» շինարարական ընկերության շուրջ ծագած կոռուպցիոն սկանդալի շրջանակներում։ Ըստ հետաքննության նախնական վարկածի՝ Պերուի նախկին նախագահն ընկերությունից կարող էր ստանալ 100 հազ. դոլլար ։
Շևրի
Աշխարհագրություն
Համայնքը գտնվում է մոտ 400 կմ հարավ-արևելք Փարիզից, 110 կմ հյուսիս Լիոնից, 65 կմ հարավ-արևմուտք Բուրկ ան Բրեսից ։
Իվան Սոլտանովսկի
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Բարեկամության շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան) Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի 2-րդ աստիճանի մեդալով պարգևատրվածներ
Ալան Գարսիա
Ինքնասպանություն
Ալան Գարսիայի մահվան հետ կապված ցավակցություններ են հայտնել Պերուի նախագահ Մարտին Վիսկարան, Չիլիի նախագահ Սեբաստիան Պինյերան, Բոլիվիայի նախագահ Էվո Մորալեսը, Էկվադորի նախագահ Լենին Մորենոն, Կոլումբիայի նախագահ Իվան Դուկեն, Էկվադորի նախկին նախագահ Ռաֆայել Կոռեան, Կոլումբիայի նախկին նախագահ Ալվարո Ուրիբե Վելեսը, Մեքսիկայի նախկին նախագահ Ֆելիպե Կալդերոնը, Պերուի վիցե-նախագահ Մերսեդես Արաոսը , Պերուի էքս-նախագահ Օլյանտա Ումալան , Պերուի նախագահի էքս-թեկնածու Կեյկո Ֆուհիմորին , Պերուի նախկին վարչապետներ Խորխե Ալֆոնսո Ալեխանդրո դել Կաստիլյո Գալվեսը և Սեսար Վիլյանուևա Արևալոն, Պերուի կոնգրեսականները, APRA-ի անդամները ։
Շևրի
Բնակչություն
2012 թվականին բնակչությունը կազմել է 1339 մարդ ։
Ալան Գարսիա
Ինքնասպանություն
Նախագահ Վիսկարան Ալան Գարսիայի մահվան կապակցությամբ Պերուում եռօրյա ազգային սուգ է հայտարարել ։
Շևրի
Տնտեսություն
2010 թվականի տվյալներով 847 աշխատունակ բնակիչներից 674-ը (15-64 տարեկան) տնտեսապես ակտիվ են, 173-ը՝ պասիվ (ակտիվության ինդեքսը՝ 79,6 %, 1999 թվականին 72,5 % էր)։ 674 ակտիվ բնակիչներից 652-ը (351 տղամարդ և 301 կին) աշխատում են, գործազուրկ էր 22-ը (11 տղամարդ և 11 կին)։ 173 պասիվներից 59-ը աշակերտներ և ուսանողներ են, 44-ը՝ թոշակառուներ, 70-ն էլ պասիվ են այլ պատճառներով ։
Ալան Գարսիա
Հրապարակված աշխատություններ
Ալան Գարսիան մի քանի գրքերի հեղինակ է, որոնք վերաբերում են թե՛ Պերուին, թե՛ Լատինական Ամերիկային։ Այդ գրքերի մեծամասնությունը գտնվում է Biblioteca Nacional del Perú-ում (Պերուի ազգային գրադարանում)։ Ստորև ներկայացված է նրա հրապարակված աշխատություններից մի քանիսը.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Պերուի նախագահներ Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Մադրիդի Կոմպլուտենսե համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Պերուի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Պերուացի գրողներ
Շևրի
Արտաքին հղումներ
Շևրիի պաշտոնական կայք
Նիկոլա Վլաշիչ
Նիկոլա Վլաշիչ (Nikola Vlašić, ), խորվաթ ֆուտբոլիստ, Էվերթոն ակումբի և Խորվաթիայի հավաքականի կիսապաշտպան և հարձակվող։
Ակումբային կարիերա
Վլաշիչը Սպլիտի Հայդուկ ակումբի սան է։ 2014 թվականի հուլիսի 20-ին ընդդեմ Իստրա 1961 ակումբի դեմ խաղում նա իր նորամուտը կատարեց թիմի կազմում ։ Նոյեմբերի 2-ին Նիկոլան Զադարա ակումբի դեմ խաղում խփեց իր առաջին գոլը Սպլիտի ակումբում ։ 2017 թվականի օգոստոսի 31-ին Վլաշիչը տեղափոխվել է Անգլիայի Էվերտոն ակումբ պայմանագիր կնքելով 5 տարի ժամկետով։  Փոխանցման գումարը կազմել է 10 մլն ֆունտ ստերլինգ ։
Միճազգային կարիերա
Մայիսի 28-ին Մեքսիկայի ազգային հավաքականի հետ ընկերական հանդիպման ժամանակ նա իր նորամուտը կատարեց Խորվաթիայի ազգային հավաքականի կազմում ։
Անձնական կյանք
Նիկոլայի հայրը՝ Ջոշկո Վլաշիչը, հանդես է եկել տասնամարտում և սահմանել է Խորվաթիայի ռեկորդ այդ մարզաձևում, իսկ մայրը՝ զբաղվել է բասկետբոլով և դահուկավազքով ։ Նիկոլան ընտանիքի կրտսեր երեխան է․ Նա ունի ավագ քույր՝ Բլանկան (բարձրացատկորդ,  Պեկինի Օլիմպիական խաղերի փոխչեմպիոն, աշխարհի քառակի չեմպիոն, Եվրոպայի չեմպիոն) և երկու ավագ եղբայրներ՝ Մարինն ու Լուկան։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Խորվաթ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Խորվաթիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքական Կատեգորիա:Էվերթոնի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2020-ի ֆուտբոլիստներ
Սվերդլովի փողոց (Յալթա)
Սվերդլովի փողոց (Улица Свердлова), փողոց Ղրիմի Յալթա քաղաքում։ Անվանվել է կոմունիստական կուսակցության և խորհրդային պետության գործիչ Յակով Միխայլովիչ Սվերդլովի (1885-1919) պատվին։ Սկիզբ է առնում Ռուզվելտի փողոցից և ավարտվում Յուժնոբերեժնոյե խճուղու հետ հատումով։ Երկարությունը 3300 մետր է։
Գլոբալ արեգակնային ատլաս
Գլոբալ արեգակնային ատլաս, անվճար, առցանց, քարտեզի վրա հիմնված ծրագիր է, որն ինֆորմացիա է տրամադրում աշխարհում արեգակնային ռեսուրսների և ֆոտովոլտային էներգիայի ներուժի մասին։ Դրա առմանձնահատկությունն այն է, որ ունի առցանց ինտերակտիվ քարտեզի գործիքներ, պարզեցված ֆոտոգալվանային (ՊՖ) էներգիայի հաշվիչ, հաշվետվությունների գործիքներ և ներբեռնման ծավալուն բաժին։ Այն նախատեսված է քաղաքականություն մշակողների, գիտական հաստատությունների և վերականգնվող էներգիայի շահագրգիռ կողմերի համար` արեգակնային էներգիայի ոլորտում իրազեկվածության մակարդակի բարձրացման, պլանների մշակմանն աջակցելու, գոտիավորման և տարածքի ճանաչման համար։
Սվերդլովի փողոց (Յալթա)
Նկարագրություն
Յալթա քաղաքի Սվերդլովի փողոցը սկսվում է Ռուզվելտի փողոցից, հատում Իգնատենկոյի, Դրաժինսկու, Ֆոնտաննայա, Տոլստոյի, Բասեյննայա փողոցները, Սվերդլովի նրբանցքը, Բակունինի անցուղին և ավարտվում Յուժնոբերեժնոյե խճուղու հետ հատումով։ Փողոցում կա համարակալված 101 շինություն։ Երկարությունը 3300 մետր է։
Սվերդլովի փողոցի փոստային դասիչները՝ ‎298600‎ և 298603։