cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Միոկարդ
Կլինիկական նշանակություն
Սրտամկանի հետ կապված հիվանդությունները ունեն կլինիկական շատ մեծ նաշանակություն և զարգացած երկրներում մահվան գլխավոր պատճառն են ։ Սրտամկանը ախտահարող ամենահաճախակի հանդիպող հիվանդությունը սրտի իշեմիկ հիվանդությունն է, րոի ժամանակ դեպի սիրտ արյան հոսքը թուլանում է։ Սրտի իշեմիկ հիվանդության ժամանակ կորոնար զարկերակները նեղանում են աթերոսկլերոզի պատճառով ։ Անոթների նեղացումը շարունակվելու դեպքում դիտվում են կրծքային հեղձուկի ախտանիշներ ։ Այս ժամանակ դիտվում է կրծքի շրջանի ցավ, որը թուլանում է հանգստի ժամանակ։ Եթե կորոնար զարկերակը հանկարծակիորեն շատ է նեղանում կամ ամբողջովին խցանվում է, ապա կարող է զարգանալ սրտամկանի ինֆարկտ ։ Եթե անոթի խցանումը չի բացվում դեղորայքային բուժմամբ (թրոմբոլիտիկներ), միջմաշկային կորոնար միջամտությամբ կամ աորտոկորոնար շունտի ձևավորմամբ, ապա սրտամկանի մի հատվածը սպիանում է և վնասվում ։
Այս հիվանդությունների մեծ մասը բավական ծանր ընթացքի դեպքում կարող են զգալիորեն վնասել սիրտը, ինչի արդյունքում նրա արյուն մղող ֆունկցիան կիջնի։ Երբ սիրտը չի կարողանում բավարարել օրգանիզմի պահանջները, դա կոչվում է սրտային անբավարություն ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սիրտ-անոթային համակարգ
Փոքր Չյորնայա (Մեծ Չյորնայայի վտակ)
Փոքր Չյորնայա (Малая Чёрная), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կեմերովոյի մարզում։ Գետի երկարությունը 35 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Տոմ գետն է, գետի ենթաավազանը Տոմ գետն է։ Գետի գետային ավազանը (Վերին) Օբ գետն է՝ մինչև Իրտիշի.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Ազիխա
Ազիխա, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Գենջի գավառակում։ Գտնվում էր Գենչ գյուղից 53 կմ հյուսիս-արևմուտք, Գոյունսկու գետի ձախ կողմում՝ բարձրադիր վայրում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Սոլ (նոտա)
Սոլ սոլֆեջիոյում։ Թվով հինգերորդ նոտան է։ Նշանակում են նաև G տառով։ Գտնվում է ֆա և լյա նոտաների միջև։ Առաջին օկտավայում հնչեցրած սոլ նոտայի ձայնը հավասար է 392 Հերցի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Երաժշտական նոտագրում
Կուրսան (կանտոն)
Կուրսան (Coursan), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Լանգըդոկ-Ռուսիլյոն շրջանում։ Օդ դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Նարբոնա օկրուգի մեջ։ Համաձայն 1999 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 20238 մարդ էր։ Կանտոնի համարը 1114 է։ Կանտոնում կա 7 կոմունա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ Կատեգորիա:Օդ դեպարտամենտի կանտոններ
Վիսոկոե (գյուղ, Տոմաշպոլի շրջան)
Վիսոկոե (Високе), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Տոմաշպոլի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1700 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Վիսոկոե գյուղում բնակվում էր 806 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1691 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 476,64 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Տոմաշպոլի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1700 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Հոնգհա
Հոնգհա (Sông Hồng; ), գետ Չինաստանում և Վիետնամում։ Սկիզբ է առնում Յուննանի բարձրավանդակից և թափվում Հարավչինական ծովի Բակբո ծոցը՝ առաջացնելով դելտա (տարած. 15 հզ. կմ²)։ Երկարությունը 1183 կմ, ավազանը՝ 158 000 կմ²։
Անվանումը
Հայտնի է նաև Կարմիր գետ անունով, որը վիետնամերեն Հոնգհա անվանման բառացի թարգմանությունն է։ Անվանումը կապված է բերուկների առատության հետ, բերուկներ, որոնք գետի ջրերին տալիս են կարմիր երանգ։ Գետը Վիետնամում հայտնի է նաև Սոնգկոյ անունով, իսկ Չինաստանում՝ Լիշեհե և Յուանցզյան անուններով ։
Աշխարհագրություն
Սկիզբ է առնում Յուննանի բարձրավանդակից, թափվում Հարավ-Չինական ծովի Բակբո ծոցը։ Հիմնական վտակները՝ Լո և Դա։ Սնումը անձրևային է վարարումը՝ ամռանը։ Ջրի տարեկան միջին ծախսը մոտ 3800 մ³/վ է, առավելագույնը՝ մինչև 35 000 մ³/վ։ Տարեկան ծովն է հասցնում մոտ 130 միլիոն տ բերվածք, որը ջրին տալիս է կարմիր երանգ։ Օգտագործվում է ոռոգման համար։ Նավարկելի է մինչև Հանոյ (175 կմ՝ ծովից)։ Հոնգհայի վրա են Հակոու, Լաոկայ, Ենբայ, Հանոյ քաղաքները և Հայֆոն ծովային նավահանգիստը։
Շիգիմագինո
Շիգիմագինո (Шигимагине), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Բոգոդուխովի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1694 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Շիգիմագինո գյուղում բնակվում էր 66 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,41 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 160,98 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Բոգոդուխովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1694 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կիտրոնաթիթեռ ասպազիա
Կիտրոնաթիթեռ ասպազիա, սպիտակաթիթեռների (Pieridae) ընտանիքի մեջ մտնող Gonepteryx ցեղի ցերեկային թիթեռ։
Բնութագիր
Արուների առջևի թևերի բացվածքը 26-33 մմ է, էգերինը՝ 24,5-33 մմ։ Առջևի թևերի գագաթը խիստ ձգված է։ Արուների թևերը վերևից տարբերվում են գույնով՝ առջևի թևերի մեծ մասը վառ դեղին է, իսկ նրանց արտաքին մասը և հետին թևերը դժգույն դեղին են։ Էգի թևերի վերին կողմը՝ սպիտակականաչավուն է։ Թևերի սկավառակաձև բծերը մանր են, ունեն կետերի տեսք (նրանց տրամագիծը հետին թևերի վրա կազմում է մոտ 1 մմ), գույնը նարնջակարմրավուն է ։
Դասակարգում
Նախկինում կիտրոնաթիթեռ ասպազիային և մոտ դասակարգային միավորներին դիտարկում էին որպես Հիմալայան լեռներից նկարագրված կիտրոնաթիթեռ մախագուրուի ենթատեսակներ՝ G. mahaguru (Gistel, 1857) :
Արեալ
Ռուսաստանի հեռավոր արևելյան մայրցամաքային մասի հարավ և Չինաստանի ու Հյուսիսային Կորեայի սահմանակից տարածքներ ։
Կենսաբանություն
Բնակվում են հովտային և ցածր լեռնային լայնատերև անտառներում։ Թիթեռները թռչում են անտառների թեքություններով, անտառային ճանապարհներով և արահետներով։ Թիթեռների թռիչքը տևում է հունիսի վերջին օրերից մինչև հոկտեմբեր։ Ձմեռած թիթեռները թռչում են ապրիլի կեսերից մինչև մայիս։ Վաղ տաք գարուններով տարիներին սկսվում է դեռևս մարտի կեսերից/վերջերից։ Ուշացած գարունով տարում թռիչքն ավարտվում է մայիսի երրորդ տասնօրյակին կամ հունիսի սկզբին։ Թիթեռները ձմեռելուց հետո ունենում են թռիչքին պատրաստվող տեսք, իսկ նրանց թևերը ծածկված են լինում տարբեր չափսերի բազմաթիվ մուգ բծերով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ճերմակաթիթեռներ
Ռաշան
Ռաշան, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Դերսիմի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կրիուշկինո
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 35 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Յարոսլավլի մարզի Պերեսլավսկի շրջանի բնակավայրեր
Խաղաղություն աշխարհին
Խաղաղություն աշխարհին, հայտնի քաղաքական նշանաբան։ Խորհրդային մամուլում կարգախոսը ստեղծվել է 1951 թվականի մայիսին, իսկ ավելի վաղ ձևով ՝ «Խաղաղություն աշխարհին»՝ 1949 թվականի մայիսից ։
Նշանաբանի ծագում
Ըստ պատմաբան Կոնստանտին Դուշենկոյի ուսումնասիրությունների` 1795 թվականին ներբողը առաջին անգամ հիշատակել է Գավրիլ Դերժավինը «Կարապ» ներբողում`«Եվ խաղաղություն քարոզելով աշխարհին...» տողերում։ 1814 թվականի ապրիլին կարգախոսի տեսքով տեղադրվել է Մոսկվա (գետ)ի զինանշանի վրա՝ Փարիզըի գրավման կապակցությամբ։ Նշանաբանի աղբյուրն է ուղղափառ «Մեծ էկթենիան» («Խաղաղություն տվեք աշխարհին»), նաև «Հայցողական էկթենիան»-ն՝ «Համաշխարհային խաղաղություն ենք խնդրում Տիրոջից» ։
Նշանաբանները՝ «Ամբողջ աշխարհի խաղաղությունը», «Ամբողջ աշխարհի խաղաղության համար», «Խաղաղություն ամբողջ աշխարհին», սովորական են դառնում փետրվարյան հեղափոխությունից հետո։ «Առաջ նետվենք ամբողջ աշխարհի խաղաղության համար»՝ կոչ է արել Կերենսկին Օդեսայում, 1917 թվականի մայիսի 16-ին ։ Դեմյան Բեդնինը միաժամանակ գրել է. «խաղաղության աշխարհին» դա բարբաջանք է՝ չենք հաշտվի առանց կռիվ ։
192 թվականին Վլադիմիր Մայակովսկին ավարտել է «Պրոլետարիա՛ սաղմնավորվիր, խեղդիր պատերազմը» բանաստեղծությունը՝ «Խաղաղությանը՝ խաղաղություն, պատերազմին՝ պատերազմ։
«Խաղաղություն աշխարհին» կոչով Իլյա Էրենբուրգն իր ելույթը ավարտել է 1949 թվականի ապրիլի 23-ին Փարիզի խաղաղության կողմնակիցների համաշխարհային կոնգրեսում ։ Նույն կարգախոսով ստորագրահավաք էր ընթանում Ստոկհոլմի դիմումում 1950 թվականին։
Խորհրդային մամուլում այս կարգախոսը հաստատվել է 1951 թվականի մայիսին։
Գրականության մեջ
Նմանատիպ արտահայտություն է օգտագործել նաև Լուիշ դի Կամոենսին Օվչարենկոյի բանաստեղծության թարգմանության մեջ (Հնդկաստանի պորտուգալացիներից նվաճվելու կապակցությամբ. «Եվ բարբարոսը կկործանի իր կուռքերը, և Լուզի որդիները խաղաղություն կպարգևեն աշխարհին» ):  Բնօրինակում այս ձևակերպումը բացակայում է (պորտ. Que cítara jamais cantou vitória, / Que assim mereça eterno nome e glória)։
Կալցիումի կարբիդ
Կալցիումի կարբիդ, կալցիումի միացությունը ածխածնի հետ։ Քիմիական բանաձևը՝ CaC2։ Տեխնիկայում կիրառվող արժեքավոր կարբիդներից է։
Արտաքին հատկանիշներ
Քիմիապես մաքուր կալցիումի կարբիդը անգույն է (տեխնիկականը՝ գորշ սպիտակավունից սև), խտություկը՝ 2200 կգ/մ3, հալման ջերմաստիճանը՝ 2300 °C։ Ջրի հետ փոխազդելիս անջատում է ացետիլեն՝
'''CaC2 + 2H2O → C2H2+ Ca (OH)2 '''
Ստացում
Ստացվում է էլեկտրական վառարաններում (1900-1950 °C)՝ CaO + 3C → CaC2 + CO փոխազդեցությամբ։ Հումք են ծառայում կիրը, կոքսը կամ անտրացիտը։ Կիրառվում է գլխավորապես ացետիլեն, կալցիումի ցիանամիդ ստանալու և ալկալիական մետաղները վերականգնելու համար։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կալցիումական միացություններ
Այծակն հաստ
Այծակն հաստ, հացազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։
Նկարագրություն
30-40 սմ բարձրությամբ, ուղիղ կանգնած միամյա խոտաբույս է։ 5-10 սմ երկարությամբ հասկերը խիտ թավոտ են և 6-9 պտղակալող հասկիկներով։ 7-10 մմ երկարությամբ հասկիկներն ունեն 4-7 ծաղիկ։ 7-10 մմ երկարությամբ ծաղկային թեփերն ունեն մինչև 8 սմ երկարությամբ քիստ ։
Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է միայն Երևանի ֆլորիստիկական շրջանում (Հրազդան գետի կիրճ Երևանի շրջակայքում)։ Աճում է նաև Իրանում, Հարավարևմտյան և Միջին Ասիայում ։
Էկոլոգիա
Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 900-1100 մ բարձրությունների վրա, ինչպես նաև քարքարոտ լանջերին, գետերի հղկված գլաքարերի և քարաթափվածքների վրա։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հունիս-հուլիսին ։
Պահպանություն
Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է և գտնվում է շինարարության համար ինտենսիվ յուրացման գոտում։ Տեսակին, կապված բնակության պայմանների փոփոխության հետ, սպառնում է անհետացման վտանգ։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման անմիջական սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ։
Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ Կատեգորիա:Խոտաբույսեր Կատեգորիա:Միամյա բույսեր Կատեգորիա:Ծածկասերմեր Կատեգորիա:Հացազգիներ Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Բոգդանովկա (գյուղ, Բեյսկի շրջան)
Բոգդանովկա (Богдановка), գյուղ Ռուսաստանի Խակասիա հանրապետության Բեյսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Խակասիա հանրապետության Բեյսկի շրջանի բնակավայրեր
Ալիսիա Սիլվերսթոուն
Դերասանական կարերիայի սկզբում նկարահանվել է Aerosmith ռոք-խմբի երաժշտական տեսահոլովակներում։ Դերասանուհուն հաջողություն է բերել «Տարվածություն» (1993) ֆիլմը։ Հանդիսատեսին հայտնի է նաև «Պայթյուն անցյալից» և «Բեթմենը և Ռոբինը» ֆիլմերից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:1976 ծնունդներ Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 4 ծնունդներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:«Ոսկե ազնվամորի» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի մոդելներ Կատեգորիա:Ամերիկացի երեխա դերասանուհիներ
Բաշկիրական առածներ և ասացվածքներ
Բաշկիրական առածներ և ասացվածքներ, առածներ և ասացվածքներ, իմաստուն, ուսանելի ասույթներ, դիպուկ արտահայտություններ, որոնք ստեղծվել են բաշկիր ժողովրդի կողմից, ինչպես նաև թարգմանվել են հնագույն գրավոր աղբյուրներից և վերցվել գրական այն գործերից, որոնք համառոտ ձևով արտահայտում են Բաշկորտոստանի Հանրապետության կազմում բնակվող ժողովուրդների իմաստուն մտքերը։
Այտեմ առածը կամ ասույթը (әйтемдәр) իր ժանրային բնույթով մոտ է ասացվածքին։ Այն հիշատավում է խոսքի մեջ, որը հաճախ գործածվում է փոխաբերական իմաստով, տեղին նկատում է առարկաների, երևույթների էությունը և տալիս նրանց պատկերավոր նկարագրությունը։ Առածն, ի տարբերություն ասացվածքի, չի պարունակում ընդհանրացնող իմաստ, բայց փոխաբերական իմաստով, շատ դեպքերում այլաբանորեն սահմանում է առարկան կամ երևույթը։ Առածը միշտ միակողմանի է, դատողության մաս է կազմում, զուրկ է ընդհանրացնող խրատական իմաստից։
֍ «Դու` մոլլա, ես էլ` մոլլա, բա ձիուն ո՞վ է կերակրելու» («Һин дә мулла, мин дә мулла, атҡа бесән кем һала?» ), ինչպես հայկական` «Ես աղա, դու աղա, բա մեր աղունն ով աղա»։
Պատմություն
Բաշկիրական ասացվածքների հնության մասին են վկայում ընդհանուր թյուրքական գրավոր հուշարձանները։ Մահմուդ ալ-Քաշգարիի 11-րդ դարի «Թյուրքական բարբառների բառարան» («Диван лугат ат-турк») հուշարձանում, ընդհանուր թյուրքական ասացվածքների շարքում, արձանագրված են ժամանակակից բաշկիրերենին նույնական ասացվածքներ։ Առածներն ու ասացվածքները կիրառվել են առօրյա խոսքում դեռևս գիտնականի գրքում ընդգրկվելուց շատ առաջ։
Կան ասացվածքներ, որոնք առանձնացել են բանավոր բանաստեղծական ստեղծագործության այլ ժանրերից` կուբայրներ, երգեր, հեքիաթներ, անեկդոտներ և այլն։ Հատկապես շատ ասացվածքներ կապված են էպոսի հետ` կուբայրներ։ Բաշկիրական սեսեները (պատմողները` իմպրովիզատորները) նպաստել են ժողովրդի ասացվածքների ընդլայնմանը և հարստացմանը։
Ժողովրդի մեջ գոյություն ունեցող որոշ առածների և ասացվածքների աղբյուրը գրքերն են։ Դիդակտիկական բանաստեղծությունները հնագույն ձեռագրերից, բանաստեղծ Ակմուլլայի բանաստեղծությունները, ինչպես նաև դասական Արևելքից եկած գործերը որոշ չափով համալրել են բաշկիրական ասացվածքների կազմը։ Օրինակ` «Турғайҙың тоҙағына ыласын төшмәй» (Բազեն ճնճղուկների որոգայթը չի ընկնի) ասացվածքը սկիզբ է առնում Միֆտախետդին Ակմուլլայի աշխատանքից ։
Բաշկիրների ասացվածքների ֆոնդում պահպանվել է ընդարձակ ընդհանուր թյուրքական շերտ։ Առավել մեծ նմանություն նկատվում է բաշկիրական, թաթարական և ղազախական ասացվածքների միջև։
Արտահայտչամիջոց
Բաշկիրական ասացվածքների և ասացվածքների մեծ մասը կազմված է չափածո ձևով։
Թեմատիկա
Բաշկիրական ասացվածքների մեծ մասի թեման որոշվում է դրանց համամարդկային էությամբ` անկախ նրանց ազգային և մշակութային պատկանելության։ Ժողովուրդները միակարծիք են մարդկային արատների և առաքինությունների` ճշմարտության և ստի, արդարության և անարդարության հարցում։ Առածների բովանդակության իմաստը հիմնված է մարդկանց կյանքի փորձի, գործունեության և փոխհարաբերությունների խորը ընդհանրացման վրա։ Տարբեր ազգերի լեզուներում կան ուսուցում, խորհուրդ, դաստիարակություն պարունակող ասացվածքներ, առածները գովաբանում են միտքը, առատաձեռնությունը, հյուրասիրությունը և ծաղրում են հիմարին, ծույլին, ագահին ։
Բաշկիրական ասացվածքներ կան տարբեր թեմաներով։
֍ «Նապաստակը չսպանած, կաթսան պատրաստել» («Атмаған ҡуян, аҫмаған ҡаҙан», Ատմաղան կույան, ասմաղան կազան)
֍ «Ծառը գեղեցիկ է պտուղներով, մարդը` գործերով» («Ағас емеше менән, кеше эше менән» - Աղաս եմեշե մենեն, քեշե էշե մենեն) ։
֍ «Շունը հաչում է, գայլն իր համար քայլում է» («Эт өрөп торор, бүре йөрөп торор» - Էտ երըր տորոր, բյուրե յըրեպ տորոր)
֍ «Շատ հաչող շունը չի կծի, շատ խոսողը չի աշխատի» («Күп өргән эт тешләмәҫ, күп ҡысҡырған эшләмәҫ» - Կուպ  երգեն էտ թեշլեմեկ, կուպ կիսկիրգան էշլեմեկ)
֍ «Ձու չածող հավը շատ է կռթկռթում» («Ҡыҫыр тауыҡ күп ҡытҡылдай» - Կխր տոյուկ կուպ կըտըկլդայ) հայկական ասացվածքի` «Դատարկ տակառը բարձր է զնգում»
֍ «Թե հայրը եղնիկ չի որսացել, որդին վայրի էշ չի որսա» («Атаһы болан атмағандың, балаһы ҡолан алмаҫ» - Աթահի բոլան աթմաղանդին, բոլաչի կոլան ալմակ)
֍ «Լավ է լինել սոխակ մի թփում, քան ագռավ` մեծ անտառում» («Ҙур урманда ҡарға булғансы, бер ҡыуаҡта былбыл бул» - Զուր ուրմանդա կարգա բուլգանսի, բեր կույակթա բյուլբյուլ բուլ)
֍ «Տենչալով ճախրող կռունկին, բաց մի թող ձեռքիդ խաղտտնիկին» («Һауалағы торнаға ышанып, ҡулдағы сәпсекте ысҡындырма» - Հայալագը թորնագա իշանիպ, կուլդագի սեպսեկտե ըսկընդիրմա)
֍ «Արծվով գայթակղված` մի զրկվիր ճնճղուկից» («Бөркөткә ымһынып, турғайҙан мәхрүм ҡалма» - Բերկետկե ըմհընըպ, թուրհայզան մեխռըմ կալմա)
֍ «Առանց քամու տերևն էլ չի շարժվի» («Елһеҙ япраҡ та һелкенмәй» - Ելհեզ յապրակ թա հելկենմեյ), հայկական ասացվածքի` Առանց կրակ` ծուխ չի լինում։
֍ «Երկու ոչխարի գլուխը մի կաթսայի մեջ չեն մտնի» («Бер ҡаҙанға ике тәкә башы һыймай / Ике тәкә башы бер каҙанға һыймай» - Բեր խադանկա իկե տեկե բաշը հըյմայ)
֍ «Ձին ձիու ոտքը չի տրորի» («Ат аяғына ат баҫмай» - Ատ այաղընա ատ բասմայ)։
Մարդու իմաստությունն արտահայտվում ասացվածքներից են.
֍ «Քարը սարին է գեղեցկացնում, գլուխը` մարդուն»
֍ «Մտածիր կրկնակի, խոսիր մի անգամ»
֍ «Արջից վախեցողը` բախվեց գայլին, վախեցավ թշնամուց` մահը սպառնաց»
֍ «Իր գոմաղբի կույտի վրա (աղբանոց) և աքաղաղն էլ է հերոս» («Үҙ сүплегендә әтәс тә батыр»)
֍ «Շունն ուժեղ է իր շնաբնում» («Эт ояһында көслө») :
Կին, ընտանիք և երեխաներ
Բազմաթիվ ասացվածքներ արտահայտում են սեր և հարգանք կնոջ նկատմամբ ։ Դժվար ժամանակներում բաշկիր կինը իր վրա է վերցրել որբ մնացած երեխաների խնամքը, վերականգնել է ավերված տնտեսությունը։ Տղամարդուն անվայել արարք է համարվել վիրավորելն ու նվաստացնելը կնոջը, որից կախված էր տան բարեկեցությունն ու խաղաղությունը։
֍ «Կինը տան երեք անկյուն է պահում, իսկ տղամարդը` մեկը» («Өйҙөң өс сатын — ҡатын, ә бер сатын ир тота» - Աէզեն ես սատըն կատըն, ա բեր սատըն իր տոտա)։
Մայրանալու (հայր դառնալու) պաշտամունքը միշտ հատուկ հարգանք է վայելել բաշկիրական ավանդույթում։ Ասացվածքներում նկարագրվում է երեխաների հանդեպ սերը։ Երեխայի ծնունդն ընկալվել է որպես աստվածահաճո, ուրախ իրադարձություն։
֍ «Ով երեխա չի տեսել, մեղր չի համտեսել» («Бала күрмәгән, балдан ауыҙ итмәгән» - Բալա կուրմեգեն, բալդան այըզ իտմեգեն)
֍ «Անզավակ մարդը գլուխը ճաքած քար է» («Балаһыҙ баш — ярылған таш» - Բալահըզ բաշ յարիլգան տաշ)։
֍ «Անձրև է գալիս` օրհնություն է հողին, լավ երեխա է ծնվում` օրհնություն է երկրին» («Ямғыр яуһа, ергә — бәрәкәт, игелекле бала тыуһа, илгә — бәрәкәт»)
֍ «Երեխաները և՛ հարստություն են, և՛ կյանքի ուրախություն» («Балалы кеше — бай кеше»)
֍ «Երեխաներով տունը բազար է, առանց երեխա տունը` մազար » («Балалы өй — баҙар, балаһыҙ өй — тулы зар»)
֍ «Առանց նեկտարի ծաղիկի վրա մեղուներ չեն լինում, առանց երեխաների տանը երջանկություն չի լինում»
֍ «Կարողացար ծնել, կարողացիր դաստիարակել» կամ «Երեխա ունենալը դժվար չի, մեծացնելն է դժվար» (Баланы табыу һөнәр түгел, бағыу һөнәр)
֍ «Հայր չդառնալով` հոր գինը չես իմանա, մայր չդառնալով` մոր գինը չես իմանա (Атай булмай, атайың ҡәҙерен белмәҫһең, әсәй булмай, әсәйең ҡәҙерен белмәҫһең)
Բաշկիրական ավանդույթի համաձայն` մայր-կինը շրջապատված էր հարգանքով և պատվով, իսկ անզավակը` ընդհակառակը, կորցնուր էի հեղինակությունը շրջապատում
֍ «Անզավակ կինը ամուլ ծառ է»
֍ «Կռթկռթացող հավն ավելի լավ է, քան ամուլ կինը»
֍ «Ամուլ կինը մխիթարում է հագուստներով»։
Բաշկիրների շրջանում ամուսնալուծությունները չափազանց հազվադեպ էին։ Հասարակության գիտակցության մեջ ամուսնալուծությունը համարվում էր անպարկեշտ, անբարոյականություն։
֍ «Առաջին ամուսնուն Աստված է տվել, երկրորդը` ամոթ երեսին»։
Ամուսնալուծությունն ընկալվում էր որպես կյանքի դժվարին դրամա` խեղելով մարդկային ճակատագրերը և խորապես տրավմայի ենթարկելով մարդկանց հոգիները։
֍ «Աշխարհում երկու մահ կա` մեկը ամուսնալուծությունն է, մյուսը` հենց մահը»
֍ «Ամուսնուց ամուսին դես ու դեն նետվելու փոխարեն ավելի լավ է գերեզմանից գերեզման թափառել»։
Ժողովրդական բարոյականությունը դարեր շարունակ հաստատել է հարգելի և հանգիստ ամուսնական կյանքի արժեքն ու սոցիալական նշանակությունը, ընդգծել է երեխաների դաստիարակության գործում դրական հոգևոր մթնոլորտի կարևորությունն ու դերը։
֍ «Տանը, որտեղ ներդաշնակություն կա, առատություն է, երջանկություն, տանը, որտեղ գժտություն է` դժբախտություն և վիշտ»
֍ «Տանը, որտեղ տարաձայնություններ կան, աղջիկը է թեթևաբարո է մեծանում»։
Ասացվածքներում ընդգծվում էր աշխատասեր, հավատարիմ և իմաստուն կին-մոր, կին-կնոջ նկատմամբ հարգանքը
֍ «Տունը հենվում է ջանասեր կնոջ վրա»
֍ «Եվ կինն է բարձրացնում իր ամուսնուն, և կինն է նվաստացնում իր ամուսնուն»
֍ «Եթե կինը լավն է, կբարձրանաս արգամակ, եթե վատն է` գերեզման կիջնես»
֍ «Եթե մայրը ծառ է սողոսկում, դուստրը ոստ է մագլցում»
֍ «Ինչպիսին մայրն է, այդպիսին դուստրն է» և այլն։
Առանձնահատկություններ
Բաշկիրների կյանքի դրվածքն այնպիսին էր, որ նրանք չէին կարող պատկերացնել իրենց կյանքն առանց ձիու։ հրաժարվելը։ Բաշկիրների համար ձին նշանակում էր բարեկեցություն և ընտանեկան ապահովվաշություն, հատուկ հպարտության առարկա էր, անկախության մարմնացում։ Ըստ այդմ, բաշկիրերենում կան ասացվածքներ, որոնք բնորոշ են միայն բաշկիրներին։
֍ «Ձին տղամարդու համար և' ընկերակից է, և' խորհրդատու» («Ирҙең юлдашы ла ат, моңдашы ла ат»), ֍ «Ով ձիու արժեքը չգիտի, նրա ձեռքին սանձը կմնա» («Ат ҡәҙерен белмәгән, теҙген тотоп ҡалыр»)
֍ «Մարդն իր ազատ գլխին ձեռք չի տա» (Տղամարդը չի հարգում ազատությունը կամ ստրկությունը).
Բաշկիրները քոչվորական ապրելակերպ ունեին, զբաղվում էին որսորդությամբ, անասնապահությամբ, փչակային մեղվաբուծությամբ։ Նրանք հատկապես կարևորում էին իրենց ցեղի, ընտանեկան ճյուղի բազմապակումը, ավագ սերնդին, գիտելիքը, միջազգակցական հարաբերությունների և ազգակցական կապերի ներքին օրենքների պահպանումն ու ճանաչումը, որն արտացոլվել է ասացվածքներում.
֍ Քանի ձին կա, ճանապարհ կա, քանի դեռ հայր կա, ընկեր կա («Атың барҙа юл эҙлә, атаң барҙа дуҫ эҙлә»)
֍ «Կուրայ նվագես` մեղեդի կստանաս, գերան կտրես` տուն» («Ҡурай тартһаң, көй сығыр, бүрәнә тартһаң өй булыр»)
֍ «Մի հրաժարվեք հարազատներից` ցեղը կմարի» («Туғаныңдан биҙмә — нәҫелең ҡорор»)
֍ «Հայրը պետք է երեխային սովորեցնի աղեղ կտրել, մայրը մուշտակը ձևձել» («Атанан күргән уҡ юныр, әсәнән күргән тун бесер»
֍ «Որդի մեծացնելը պատվավոր գործ է, դուստր մեծացնելը` խնամք և հոգս» («Улы барҙың урыны бар, ҡыҙы барҙың ҡәҙере бар»)
֍ «Լավ որդին քո համախոհն է» («Яҡшы улың ҡорҙашыңдай булыр»)
֍ «Ում հայրը որսորդ չի եղել, նրա որդին որսորդ չի դառնա» («Атаһы ҡолан алмағандың, балаһы ҡуян алмаҫ»)
֍ «Ագռավի ճուտը դեղձանիկ չի դառնա» («Үҙең ҡарға булһаң, балаң һандуғас булмаҫ»):
Գիտական ուսումնասիրություններ
Բաշկիրական առածների և ասացվածքների հավաքագրմամբ ու ուսումնասիրությամբ զբաղվել են հայտնի բանահյուսներ. Ա. Ի. Խարիսով, Ա. Ն. Կիրեև, Մ. Մ. Սագիտով, Ն. Տ. Զարիպով, Ս. Ա. Գալին, Գ. Բ. Խուսաինով, Ֆ. Ա. Նադրշին, Ա. Մ. Սուլեյմանով, Ն. Դ. Շունկարով։
Բաշկորտոստանի Հանրապետության գիտնականները զբաղվում են բաշկիրերեն և այլ լեզուներով ասացվածքների համեմատական ​​ուսումնասիրությամբ, ասացվածքների ընդհանուր և ազգային-հատուկ հատկանիշներով, որոնք բնորոշ են միայն որոշակի էթնոմշակութային համայնքին և արտացոլում են ազգային մտածելակերպի յուրահատկությունները։
Käärijä
Երե Պյոուհենեն (Jere Pöyhönen, առավել հայտնի Käärijä - Կյաարիա կեղծանունով, ), ֆինն ռեփեր, երգիչ և երգահան ։ Նա ներկայացրել է Ֆինլանդիան Եվրատեսիլ 2023 երգի մրցույթում «Cha Cha Cha» սինգլով և զբաղեցրել 2-րդ հորիզոնականը։
Կենսագրություն
Ծնվել է Հելսինկիում և մեծացել Վանտաայում։ Երաժշտության հանդեպ իր կիրքը հայտնաբերել է թմբուկի վրա նվագել սովորելու ժամանակ և սկսել է ստեղծել սեփական երաժշտական ստեղծագործությունները 2014 թվականին։ Նրա բեմական անունը գալիս է ընկերների հետ ազարտային խաղերի մասին կատակելուց։
Պյոուհյեենը ինքնուրույն թողարկել է իր երաժշտությունը մինչև 2017 թվականը, երբ պայմանագիր է կնքել «Monsp Records»-ի հետ։ Հետագայում նա թողարկել է «Koppi tules» սինգլը։ Հաջորդ տարի նա թողարկեց ընդլայնված պիես՝ «Peliä» անվամբ։ 2020 թվականին թողարկվեց նրա դեբյուտային «Fantastista» ալբոմը։
2023 թվականի հունվարի 11-ին Պյոուհենենը հայտարարվեց որպես «Uuden Musiikin Kilpailu 2023»-ի՝ Ֆինլանդիայի Եվրատեսիլ 2023 երգի մրցույթի ազգային ընտրության յոթ մասնակիցներից մեկը։ Նրա «Չա Չա Չա» երգը գրվել է Ալեքսի Նուրմիի և Յոհաննես Նաուկկարինենի կողմից և թողարկվել է 2023 թվականի հունվարի 18-ին։ Նախընտրական փուլում նա 539 միավորով (467 միավոր հեռուստաքվեարկությունից և 72 միավոր ժյուրիից) գրավեց առաջին տեղը՝ այդպիսով դառնալով Ֆինլանդիայի ներկայացուցիչը մրցույթում։
Բուն մրցույթում երգիչը հասել է եզրափակիչ՝ կիսաեզրափակիչում գրավելով առաջին տեղը։ Եզրափակչում նա հաղթեց հեռուստաքվեարկությանը մեծ տարբերությամբ՝ հանդիսատեսից ստանալով 376 միավոր (այս ցուցանիշով երկրորդ տեղը զբաղեցրել է շվեդ երգչուհի Լորինը, 243 միավոր), ինչը նույնպես երկրորդ արդյունքն է մրցույթի պատմության մեջ (Հանդիսատեսի քվեարկության արդյունքում ամենաշատ միավորները հավաքել է ուկրաինական Kalush Orchestra խումբը Եվրատեսիլ 2022-ին, 439 միավոև)։ Սակայն ժյուրին նրան տվել է ընդամենը 150 միավոր, որով նա հայտնվել է 4-րդ հորիզոնականում, ինչը թույլ չի տվել հաղթել մրցույթում (Լորինը 583 միավորով գրավել է առաջին տեղը)։ Վերջնական արդյունքներով նա զբաղեցրել է 2-րդ տեղը՝ 526 միավորով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ երգի մրցույթի մասնակիցներ
Նիվ Քեմփբել
Նիվ Էնդրիեն Քեմփբել (Neve Adrianne Campbell, ), կանադացի դերասանուհի։
Կենսագրություն
Նիվը ծնվել է Կանադայի Օնտարիո նահանգի Գուելֆ քաղաքում 1973 թվականի հոկտեմբերի 3-ին։ Մայրը հոգեբան էր, իսկ հայրը, ով եկել էր Շոտլանդիայից , դասավանդում էր դրամա տեղի միջնակարգ դպրոցում։ Երբ Նիվը երկու տարեկան էր, նրա ծնողները բաժանվեցին, Նիվը և իր եղբայրը ապրում էին հիմնականում իրենց հոր հետ։ Նիվը տասը տարեկանում ընդունվում է Կանադայի պետական բալետի դպրոց։ Տասնհինգ տարեկանում նա թողնում է ուսումը։
Կարիերա
Առաջին անգամ հեռուստաէկրաններին Նիվը հայտնվեց 1991 թվականին «Իմ երկրորդ եսը» ֆիլմում, որտեղ կատարում էր էպիզոդիկ դեր։ Առաջին ավելի նկատելի դերը նա ստացավ մեկ տարի անց «Ուրախության հաբը» սերիալում։ 1992 թվականին կանադական հեռուստաէկրաններին սկսվեց ցուցադրվել «Ամբիոն» հեռուստասերիալը, որի մեջ երկու տարի կատարել է Դեյզի ՄաքՔենզիի դերը։ 1994-2000 թվականներին «Մենք հինգն ենք» ֆիլմը նրան մեծ ճանաչում բերեց, որտեղ նա կատարել է Ջուլի Սելինջերի դերը։ 1996 թվականին ռեժիսոր Ուես Կրեյվենը նրան առաջարկում է կատարել Սիդնի Պրեսկոտի դերը «Ճիչ» հեռուստասերիալում։ Այդ դերի համար նա ստացավ «Սատուրն» մրցանակը։ Դրան հաջորդեցին «Ճիչ 2» (1997), «Ճիչ 3» (2000) և «Ճիչ 4» (2011) ֆիլմերը, որոնցում Նիվը նույնպես կատարել է գլխավոր դերը։ «Ճիչ 2» ֆիլմի համար նա ստանում է MTV movie awards մրցանակը։
Այդպիսի վերելքից հետո նրան առաջարկում են նկարահանվել մի շարք ֆիլմերում, դրանցից են «Վայրի» (1998), «Ստուդիա 54» (1998), «Տանգո եռյակով» (1999), «Խուճապ» (2000), «Թատերախումբ» (2003), իսկ 1998 թվականին Նիվը հայտնվեց «50 ամենագեղեցիկ մարդիկ» ցանկում People ամսագրում։
Անձնական կյանք
2011 թվականի մայիսին Նիվը ամուսնացել է դերասան Ջեյ Ջեյ Ֆիլդի հետ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կանադացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Կանադացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Կանադացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Կանադացի սցենարիստներ
Անջելա Ռասմուսեն
Անջելա Ռասմուսեն, ամերիկացի վիրուսոլոգ և Կոլումբիայի համալսարանի հանրային առողջության դպրոցի ինֆեկցիայի և իմունիտետային հետազոտական կենտրոնի դոցենտ։
Կրթություն և վաղ կարիերա
2000 թվականին Ռասմուսենը Սմիթի քոլեջից ստացել է կենսաբանության գիտությունների բակալավրի աստիճան։ Այնուհետև նա հաճախել է Կոլումբիայի համալսարանի ասպիրանտուրա ՝ 2006 թվականին ստացել է մագիստրոսի կոչում, իսկ 2009 թվականին ՝ փիլիսոփայության դոկտորի կոչում մանրէաբանության ոլորտում։ Այնտեղ նա աշխատել է Վինսենթ Ռականիելոյի լաբորատորիայում, որտեղ նա մշակել է ռինովիրուսային վարակի մկնիկի մոդել, որպեսզի ավելի լավ հասկանա վիրուսի հարուցած հիվանդությունների ՝ օրինակ մրսածության ախտածնությունը ։
Դոկտորական աշխատանքից հետո Ռասմուսենը դարձել է Միքայել Կացեի լաբորատորիայի հետդոկտորալ հետազոտող, ուսումնասիրելով ընդունող գործոնները, որոնք նպաստել են ՌՆԹ վիրուսների վերարտադրմանը և պաթոգենեզին, ինչպիսիք են հեպատիտ C- ն, դենգե վիրուսը և էբոլավիռուսը:
Հետազոտություն
2016 թվականին Ռասմուսենը միացել է Կոլումբիայի համալսարանի Մեյլմեյն հանրային առողջության դպրոցի պրոֆեսորադասախոսական կազմին, որտեղ նա աշխատել է որպես գիտական գիտաշխատող։ Այնտեղ նա կամրջել է դասական վիրուսաբանության մեթոդները համակարգային կենսաբանության հետ, հասկանալու համար, թե ինչպես են տանտերերը արձագանքում վարակիչ հիվանդություններին, ինչպիսիք են ծանր ընթացքով սուր շնչառական համախտանիշը (SARS) և էբոլան, որոնք աշխատում են տանտիրոջ թիրախները հայտնաբերելու ուղղությամբ և կարող են հանգեցնել այդ վարակիչ հիվանդությունների բուժմանը կամ կանխմանը.
Էբոլավիրուսի հետազոտություն
Վաշինգտոնի համալսարանում նրա պաշտոնավարման ընթացքում նա ուսումնասիրել է մկների արձագանքը էբոլավիրուս վարակի հանդեպ։ Մկնիկի ավանդական մոդելը, որը բխում է միասնական գենետիկական ֆոնից մահանում է վիրուսով վարակվելուց առաջ, նախքան հիվանդության դասական ախտանիշների հայտնվելը, ինչն էլ դժվարացնում է վիրուսի պաթոգենեզի ուսումնասիրությունը ։ Փոխարենը, Ռասմուսենը և իր թիմակիցները օգտվելով բարենպաստ դրությունից, մկների գենետիկորեն բազմազան հավաքածուից,որը հայտնի է որպես Համագործակցական խաչ․մկների այս հավաքածուն էբոլավիրուսով վարակելիս նրանք նկատել են հիվանդության ելքերի լայն շրջանակ ՝ սկսած վիրուսի նկատմամբ ամբողջական դիմադրությունից մինչև ծանր վիրուսային հեմոռագիկ տենդեր ։ Նրանք եզրակացրել են, որ մկների գենետիկ ֆոնը դեր է խաղում վիրուսի նկատմամբ նրանց զգայունության մեջ ։ Հասկանալով, թե մկների որ գեներն են ազդում վարակի ընթացքի վրա, նրանք ավելի լավ կարող էին որոշել, թե որ գեներն են մարդուն ավելի ենթակա դարձնում հիվանդության նկատմամբ, և ինչու են որոշ մարդիկ մահանում, իսկ մյուսները գոյատևում են ։
Ռասմուսենը շարունակել է աշխատել էբոլայի նկատմամբ գենետիկ ընկալունակությունը հասկանալու ուղղությամբ ՝ մկների այս գենետիկորեն բազմազան համակարգը իր հետ բերելով Կոլումբիայի համալսարանի իր հետազոտական խումբ։ Այնտեղ նա հայտնաբերել է գենի արտահայտության դեղապիտակը, որը կարող է կանխատեսել էբոլա վարակի ծանրությունը ։ Ռասմուսենը և նրա համագործակիցները, վարակի ընթացքը հետազոտելու համար, նաև օգտագործել են մարդկային բջջային գծեր։ Վարակվելուց հետո էբոլավիռուսը նախ թիրախավորում է մակրոֆագերը կամ սպիտակ արյան բջիջները, որոնք կուլ են տալիս և մաքրում են հարուցիչները, դրանք իրենց հերթին արձակում են բորբոքային ցիտոկիններ, որոնք ավելի շատ իմունային բջիջներ են հավաքագրում վարակի վայրում `վարակված հյուսվածքը ոչնչացնելու համար։ Եթե ցիտոկինի արտանետումը չստուգվի, դա կարող է հանգեցնել խորը բորբոքման, որը հայտնի է որպես ցիտոկինի փոթորիկ, որը կարող է ոչնչացնել առողջ հյուսվածքը, ինչպես դա տեղի է ունենում էբոլավիրուսային վարակի դեպքում ։ Նա և համագործակիցները պարզել են, որ վիրուսով վարակված մակրոֆագների բորբոքային պատասխանը զսպելը կարող է լինել պոտենցիալ բուժական թիրախ ՝ կանխելով ցիտոկինային փոթորկի առաջացումը ։
COVID-19 աշխատանք
Ռասմուսենի աշխատանքը, որը ուսումնասիրում է էբոլա վարակի հետ կապված հեոգենությունը, վերածվել է վարկածների մշակման, թե ինչու են COVID-19 որոշ դեպքեր ավելի վատ, քան մյուսները ։ Հնարավոր բացատրությունները պարունակում են դիսֆունկցիոնալ իմունային համակարգ տարեցների և նախնական պայմանների առկայության դեպքում, որոնք ավելի պատրաստակամորեն հանգեցնում են ցիտոկինի փոթորիկի, առաջացնելով բորբոքում թոքերի մեջ, որոնք հասնում են մարմնի մնացած մասերին, ինչպես նաև գենետիկական և շրջակա միջավայրի ռիսկի գործոններին։ Նա նաև եղել է նոր կորոնավիրուս և COVID-19 վեպի շուրջ հաղորդակցման առաջին գծում ՝ կիրառելով իր փորձաքննությունը ժողովրդական մամուլին համապատասխան նամակագրության մեջ ՝ նախնական արդյունքները մեկնաբանելու համար, թե որքան երկար կարող է տևել անձեռնմխելիությունը վիրուսից, որքանով կարող են արդյունավետ լինել դեղամիջոցները բուժման մեջ և արդյոք կենսաբանական սեռը դեր ունի հիվանդության ծանրության մեջ   ։  Հաշվի առնելով այն արագընթաց տեմպը, որով հրապարակվել են հետազոտության նախնական արդյունքները, օրինակ `նախադրյալների միջոցով, նա զգուշացրել է հետազոտությունների արդյունքների մասին շատ արագ զեկուցելիս և առանց համապատասխան ցուցումների, որպեսզի հասարակությունը ապատեղեկացված չլինի ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կանայք գիտությունում Կատեգորիա:Էբոլա Կատեգորիա:Կորոնավիրուսներ Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Սվաներեն
Սվաներեն (ինքնանվանումը՝ ლუშნუ ნინ lušnu nin, სვანური ენაsvanuri ena), սվանների լեզու, պատկանում է քարթվելական կամ հարավ-կովկասյան լեզուների թվին։ Տարածված է Վրաստանի հյուսիս-արևմուտքում՝ Մեսթիայի և Լենթեխիի շրջաններում, որոնք միավորված են Սվանեթի պատմական շրջանում։ Խոսողների թիվը շուրջ 30,000 է։
Սվաներենը գիր չունի։ 19-րդ դարում կատարվել են առանձին փորձեր ստեղծելու սվաներենի համար գրեր, մասնավորապես 1864 թ. կիրիլյան այբուբենի հիման վրա, սակայն նորաստեղծ գրերը տարածում չեն ստացել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի լեզուներ
Հարբուխ (վեպ)
«Հարբուխ»(«Katar»), Ստանիսլավ Լեմի վեպը։ Այն առաջին անգամ լույս է տեսել լեհերեն՝ 1976 թվականին։
1979 թվականին վեպը արժանացել է ֆրանսիական «Grand Prix de Littérature Policière» գրական մրցանակի։
Սյուժե
Գլխավոր հերոսը տիեզերագնաց է, որը մասնակցում է Նեապոլում մի շարք խորհրդավոր մահերի հետաքննությանը։ 12 զբոսաշրջիկների մահը, առաջին հայացքից, ոչնչով կապված չեն։ Նրանցից ոմանք ինքնասպան են եղել, իսկ մյուսները` դժբախտ պատահարի զոհեր են։ Բայց այն փաստը, որ բոլոր զոհերը մահվան նախօրեին արմատապես փոխել են իրենց կյանքի ուղին, հանգեցնում է հանցավոր ծրագրի մտքին։
Հերոսի անցկացրած հետաքննության ընթացքում պարզվում է, որ մահերի պատճառ է դարձել օրգանիզմում հայտնված բազմաթիվ, առանձին անվնաս, քիմիական նյութերի պատահական համադրությունը (ճաղատության դեմ միջոց, ալերգիայի դեմ դեղամիջոց, նուշ և այլն), որը գործել է որպես ուժեղ հոգեակտիվ նյու ՝ մղձավանջներ և ժամանակավոր խանգարման պատճառ դառնալով։ Գտնվելով այդ նյութի ազդեցության տակ ՝ զոհերը, որոնք չեն կարողանում վերահսկել իրենց վարքը, զոհվել են։
Քննադատություն
«Հարբուխ» վեպ է, կարելի է վերագրել դետեկտիվ ժանրի կամ սասպենսի, բայց հեղինակը դրանում այլ ժանրերից բազմաթիվ տարրեր է ներմուծել։ Քննադատներից շատերն ընդգծում էին, որ վեպն ավելի մոտ է փիլիսոփայական աշխատությանը, այն վերաբերում է տրամաբանության, պատահականության, մարդկային գիտելիքների սահմանափակումների և նույնիսկ գոյության ապարդյունությանը ։
Նշվում է Խորխե Լուիս Բորխեսի «Մահը և կողմնացույցը»-ի ազդեցությունը «Հարբուխ» վեպի վրա, բայց վեպը, առաջին հերթին, «զուտ Լեմովսկու» գործ է։ The Barnes & Noble Review- ի քննադատը նշել է, որ Ստանիսլավ Լեմի ստեղծագործությունները, ներառյալ«Հարբուխ»-ը, ազդել են Պոլ Օստերի, Սթիվ Էրիկսոնի և Հարուկի Մուրակամիի աշխատանքի վրա։
Հեբա Շիբանի
Հեբա Շիբանի (Heba Shibani, ), լիբիացի ժուռնալիստ, զինվորական թղթակից, կինոպրոդյուսեր, կանանց իրավունքների համար մղվող պայքարի ակտիվիստ։
Գործունեություն
Շիբանին աշխատակցել է զանգվածային լրատվության մի շարք միջոցների, այդ թվում՝ «Ռոյթերս» գործակալությանը, Libya Al Ahrar TV հեռուստաընկերությանը, Alassema TV, Alnabaa News TV հեռուստաալիքներին ։ Alhan Libiyya հեռուստաընկերության համար, որպես պրոդյուսեր, պատրաստել է Lahni ֆիլմաշարը, որն արտացոլում է լիբիական երաժշտության բազմազանությունը ։ Պրոդյուսերական իր գործառույթներն իրականացնելով՝ պատրաստել է նաև Լիբիայում կանանց իրավունքների հիմնախնդիրների արծարծմանը նվիրված հեռուստատեսային ծրագրեր ու հաղորդումներ ։ Ներկայացրել է այն կանանց վիճակը, ովքեր հարկադրված են իրենց զավակներին վտարել երկրից, քանի որ լիբիական օրենսդրությունը կանանց թույլ չի տալիս Լիբիայի քաղաքացիությունը փոխանցել իրենց երեխաներին ։ Ժուռնալիստական իր գործունեության պատճառով Շիբանին ստիպված է եղել 2014 թվականին լքելու Լիբիան ։ Նա մեկն է այն տասնինը կին թղթակիցներից, ում էսսեները հրատարակվել են 2019 թվականին լույս տեսած Our Women on the Ground ժողովածուում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Պրոդյուսերներ Կատեգորիա:Աֆրիկացի պրոդյուսերներ Կատեգորիա:Լրագրողներ Կատեգորիա:Աֆրիկացի լրագրողներ
Անատոլի Նեբոգատով
Անատոլի Նեբոգատով (Анато́лий Влади́мирович Небога́тов, ), ռուս դիվանագետ։
Կենսագրություն
1971 թվականին ավարտել է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտը։ 1970 թվականից զբաղվում է դիվանագիտական գործունեությամբ։ Տիրապետում է ինդոնեզերենի, մալայերենի և անգլերենի։
Եղել է ԱՊՀ գործադիր կոմիտեի սոցիալական հասարակա-քաղաքական հումանիտար համագործակցության դեպարտամենտի տնօրենը։
Սանտ Օլչեզե
Սանտ Օլչեզե  (իտալերեն՝ Sant'Olcese), կոմունա Իտալիայի Լիգուրիա մարզի Ջենովա գավառում։ Բնակչությունը կազմում է 5973 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 272 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 22 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 16010։ Հեռախոսային կոդ՝ +39 010։ Բնակավայրի հովանավորողն է հանդիսանում Սուրբ Սանտ Օլչեզե(Ուրսիչինո)։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության դինամիկա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ազիկ Ներքին (Արճեշի գավառ)
Ազիկ Ներքին, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Արճեշի գավառակում։ Գտնվում էր Վանա լճից 14 կմ հեռավորության վրա ։
Խուան Մարտին դել Պոտրո
Խուան Մարտին դել Պոտրո (Juan Martín del Potro, ), արգենտինացի պրոֆեսիոնալ թենիսիստ։ 2009 թվականի ԱՄՆ թենիսի բաց առաջնության տիտղոսակիր։ 2012 թվականի Լոնդոնի Օլիմպիական խաղերի բրոնզե, 2016 թվականի Ռիոյի Օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիր։ ATP մրցաշարերի մենախաղերում նվաճել է 18 տիտղոս, աշխարհի նախկին 4-րդ ռակետ, պատանեկան մրցաշարերում նախկին 3-րդ ռակետ։ 14 տարեկանում հաղթել է Orange Bowl-2002 մենախաղի մրցաշարում։
Ընդհանուր տեղեկություն
Խուան Մարտինի հարը՝ Դանիել, մայրը՝ Պատրիսիա և քույրը՝ Ջուլիետա։ Խուան Մարտինը իրենց տան միակ պրոֆեսիոնալ սպորտսմենը չի, նրա հայրը եղել է պրոֆեսիոնալ ռեկբի խաղացող։ Հարազատների և ծանոթների շրջապատում Խուան Մարտինին ճանաչում են նաև Էնանո, Պոլիտո և Դելպո անվամբ։
Առաջին անգամ նա թենիսով զբաղվել է 7 տարեկանից, առաջին մարզիչը եղել է արգենտինացի Մարսելո Գոմեսը։ Սիրելի ծածկույթը հարդ՝ կոշտ կորտ։ Որպես թենիսին փոխարինող սիրելի և հետաքրքիր զբաղմունք արգենտինացին ազատ ժամանակ հետաքրքրվում է ճարտարապետությամբ, և ի առիթով ասել է՝ եթե չդառնայի պրոֆեսիոնալ թենիսիստ, ապա լուրջ կզբաղվեի ճարտարապետությամբ։
Սպորտային կարիերան
2002 թվականին, 14 տարեկանում Պոտրոն նվաճում է իր առաջին տիտղոսը Orange Bowl: 2005 թվականին ITF Futures պատանեկան մրցաշարերում նվաճում է երեք տիտղոս։ Նույն տարվա նոյեմբերին նա արդեն մասնակցում է Մոնտեվիդեոում անցկացվող ATP Challenger Series երիտասարդների մրցաշարին և մի քանի հաղթանակ տանում։ 2006 թվականի սկզբին առաջին անգամ մասնակցում է ATP-տուրի (պրոֆեսիոնալ թենիսիստների ասոցիացիա) մրցաշարերին։ Իր առաջին խաղն ATP մրցաշարում անցկացրել է Վինա-դել-Մարում, որտեղ 6:2, 6:2 հաշվով պարտության է մատնել իսպանացի թենիսիստ Ալբերտ Պորտասին։ Հաջորդ այդպիսի մրցաշարում նա պարտություն է կրում Ֆերնանդո Գոնսալեսից (3:6, 6:7(4))։ 2006 թվականին նա մասնակցում է ATP շարքի ևս երեք մրցաշարերի և երեքում էլ պարտվում հենց առաջին փուլում։ Մեծ սաղավարտ ի մրցաշարերում նրա դեբյուտը եղել է 2006 թվականի Ֆրանսիայի թենիսի բաց առաջնությունում, որտեղ ևս զիջում է հենց առաջին փուլում՝ պարտվելով Խուան Կառլոս Ֆեռերոյին 3:6, 6:2, 2:6, 4:6 հաշվով։ Նույն տարվա հուլիսին Գերմանիայի Շտուտգարդ քաղաքում անցկացվող համանուն մրցաշարում հասել է մինչև 3-րդ փուլ, իսկ Ումագում ATP մրցաշարերում կարիերայում առաջին անգամ խաղացել 4-րդ փուլում։ Օգոստոսի սկզբին նվաճել է ATP Challenger Series շարքի մրցաշարի տիտղոս։ Նույն ամսում իր դեբյուտն է տոնում նաև ԱՄՆ թենիսի բաց առաջնությունում, բայց պարտություն է կրում առաջին փուլում ու դուրս մնում հետագա պայքարից։ Հոկտեմբերին հասնում է Տոկիոյի մրցաշարի 3-րդ փուլ, ինչի շնորհիվ կարիերայում առաջին անգամ տեղ է զբաղեցնում վարկանշային աղյուսակի առաջին հարյուրյակի լավագույն թենիսիստների շարքում։ Հոկտեմբերի վերջին հասել է Բազելի մրցաշարի քառորդ եզրափակիչ փուլ։
2007-08
2007 թվականը 18-ամյա Պոտրոն սկսեց արդեն առաջին հարյուրյակում գտնվող կայացած թենիսիստ։ Մրցաշրջանն սկսում է Ադելաիդայում անցկացվող մրցաշարից և հասնում մինչև կիսաեզրափակիչ, բայց հաջորդ՝ Օկլենդի մրցաշարում պարտվում առաջին փուլում։ Դեբյուտն Ավստրալիայի թենիսի բաց առաջնությունում ավարտվեց 2-րդ փուլում՝ Ֆերնանդո Գոնսալեսի հետ հանդիպման 5-րդ սեթի 6:7(7), 6:4, 7:6(3), 4:6,0:4 հաշվի ժամանակ վնասվածքի պատճառով հրաժարվում է հետագա պայքարից։ Փետրվարի սկզբին Արգենտինայի հավաքականի կազմում իր դեբյուտն է ունենում նաև Դևիսի գավաթի մրցաշարում։ Այնուհետև անընդմեջ մասնակցում է երեք մրցաշարերի և երեքում էլ պարտվում 2-րդ փուլում։ Որից հետո Մայամիում անցկացվող Մաստերս մրցաշարում հասնում է մինչև քառորդ եզրափակիչ։
Հունիսին Նոթինգհեմում անցկացվող մրցաշարում հասնում է մինչև քառորդ եզրափակիչ, այնուհետև իր դեբյուտն է ունենում իր համար Մեծ սաղավարտի վերջին՝ Ուիմբլդոնի մրցաշարում։ Այդ մրցաշարում նա կարիերայում առաջին անգամ խաղում է այդ ժամանակավա առաջին ռակետ Ռոջեր Ֆեդերերի հետ և պարտվում 2-րդ փուլում՝ 2:6, 5:7, 1:6 հաշվով։ Օգոստոսի սկզբին Ինդիանապոլսում զուգախաղերում նվաճում է իր առաջին տիտղոսը։ ԱՄՆ-ի թենիսի բաց առաջնությունում առաջին անգամ հասնում է 3-րդ փուլ, ինչի արդյունքում տարին վարարտում է վարկանշային աղյուսակի 44-րդ հորիզոնականում։ 2008 թվականը Պոտրոյի կարիերայում դարձավ շրջադարձային։ Չնայած որ տարվա սկզբի նրա ելույթները խոստումնալից չէին՝ այն բոլոր մրցաշարերը, որոնց նա մասնակցում էր ավարտվում էր առաջին իսկ փուլում, որոշներում էլ վնասվածքի պատճառով ստիպված հրաժարվում է մասնակցությունից։ Միայն մայիսին է հաջողվում վերականգնվել և մասնակցում է Մյունխենի մրցաշարին ու հասնում մինչև 4-րդ փուլ։ Բայց ահա Ֆրանսիայի բաց առաջնությունում պարտվում է 2-րդ փուլում։ Այնուհետև խոտածածկ կորտերով մրցաշրջանում Հերտոգենբոս քաղաքում անցկացվող մրցաշարում հասնում է մինչև կիսաեզրափակիչ, իսկ Ուիմբլդոնի մրցաշարում պարտվում 2-րդ փուլում։
Հուլիսի սկզբից սկսվում է Պոտրոյի երկար սպասված հաղթանակների շարանը։ ATP-տուրում նա առաջին անգամ նվաճում է մենախաղի տիտղոս՝ արդեն իրեն ծանոթ Շտուտգարդի մրցաշարի եզրափակչում 6:4, 7:5 հաշվով հաղթում է ֆրանսիացի Ռիշար Գասկեյին։ Հաջորդ մրցաշարում ևս դառնում է տիտղոսակիր՝ Կիցբյուելում անցկացվող մրցաշարի եզրափակչում 6:2, 6:1 հաշվով հաղթում է Յուրգեն Մելցերին։ Եվրոպական մրցաշարերից տեղափոխվելով Ամերիկյան մրցաշարեր՝ գրունտից հարդ կորտեր Պոտրոն շարունակում է իր հաղթարշավը:Սկզբում նա նվաճում է Լոս Անջելոսի, այնուհետև Վաշինգտոնի մրցաշարերի տիտղոսները, արդյունքում ԱՄՆ-ի բաց առաջնության մեկնարկից առաջ 19-ը անընդմեջ խաղային հաղթանակ է տոնում և նվաճում 4 տիտղոս՝ Շտուտգարդ, Կիցբյուել, Վաշինգտոն և Լոս Անջելոս՝ առաջին երկուսը գրունտի, վերջին եկուսը՝ հարդ կորտերում։ Այդպիսի շռնդալից հաղթանակներից հետո Խուան Մարտին դել Պոտրոն կարիերայում առաջին անգամ հայտնվում է աշխարհի 20 լավագույն թենիսիստների շարքում, և զբաղեցնում 17-րդ հորիզոնականը։
ԱՄՆ-ի բաց առաջնությունում Պոտրոն ևս 4 անընդմեջ հաղթանակ է տոնում, այն հասցնելով 23-ի, բայց քառորդ եզրափակչում, լարված պայքարում 6:7(2), 6:7(1), 6:4, 5:7 հաշվով զիջում է բրիտանացի Էնդի Մարեյին։ Դա Պոտրոյի կարիերայում Մեծ սաղավարտի մրցաշարքի մրցաշարում առաջին քառորդ եզրափակիչն էր, իսկ Մարեյը կարիերայում առաջին անգամ հասնում է Մեծ սաղավարտի մրցաշարի կիսաեզրափակիչ։ 23 անընդմեջ հաղթանակով Պոտրոն հավասարվում է իսպանացի Ռաֆայել Նադալին, ով այդպիսի հաջողության էր հասել 2008 թվականին։ Ինչպես նաև այդ հաղթանակների շարանը վերջին 20 տարիների ընթացքում ամենաերկարատևն էր առաջին տասնյակում չգտնվող թենիսիստի համար։
ԱՄՆ-ի բաց առաջնությունից անմիջապես հետո Խուան Մարտինը Դևիսի գավաթի խաղերում երկու խաղից երկու հաղթանակ է տանում, ինչի արդյունքում Արգենտինայի հավաքականը կիսաեզրափակչում հաղթում է Ռուսաստանի հավաքականին և Պոտրոն առաջին անգամ խաղում է Դևիսի գավաթի եզրափակչում։
Հոկտեմբերի սկզբին մասնակցում է Տոկիոյի մրցաշարին, հասնում մինչև եզրափակիչ, սակայն հինգերորդ եզրափակչում պարտվում է։ Վիեննայի մրցաշարում պարտվում է առաջին փուլում։ Մադրիդի Մաստերս մրցաշարում հասնում մինչև քառորդ եզրափակիչ։ Բազելի և Փարիզի Մաստերս մրցաշարերում հաջորդաբար կիսաեզրափակչում, այնուհետև 3-րդ փուլում պարտություն է կրում իր հայրենակից Դավիդ Նալբանդյանից։ Տարեվերջին կարիերայում առաջին անգամ մասնակցում է ATP ամփոփիչ մրցաշարին, որտեղ խմբային փուլի առաջին խաղում հաղթում է ֆրանսիացի Ժո-Վիլֆրիդ Ցոնգային, իսկ հաջորդ երկու հանդիպումներում հաջորդաբար պարտվում է սերբ Նովակ Ջոկովիչին և ռուս Նիկոլայ Դավիդենկոյին, այդպիսով ելույթներն ավարտելով խմբային փուլում։ Տարեվերջին կարիերայում առաջին անգամ հայտնվում է աշխարհի 10 լավագույն թենիսիստների շարքում և զբաղեցնում 9-րդ հորիզոնականը։
2009-10
2009 թվականը Խուան Մարտինը սկսում է Օկլենդի մրցաշարի հաղթանակով։ Եզրափակչում 6:4, 6:4 հաշվով հաղթում է ամերիկացի Սեմ Քուերիին և ATP մրցաշարերի մենախաղերում նվաճում իր 5-րդ տիտղոսը։ Ավստրալիայի թենիսի բաց առաջնությունում հասնում է մինչև քառորդ եզրափակիչ, որտեղ պարտվում է Ռոջեր Ֆեդերերին։ Ինչպես նաև հաջորդ երեք մրցաշարերում՝ Սան-Խոսե, Մեմֆիս և Ինդիան Ուելսի Մաստերս մրցաշարերում ևս հասնում է մինչև քառորդ եզրափակիչ։ Եվ վերջապես հաջորդ Մաստերս մրցաշարում հասնում է կիսաեզրափակիչ։ Դրա համար քառորդ եզրափակչում նրանից պահանջվում է իր ճանապարհից հեռացնել այդ ժամանակվա առաջին ռակետ, իսպանացի Ռաֆայել Նադալին (6:4, 3:6, 7:6(3)), իսկ ահա կիսաեզրափակչում 1:6, 7:5, 2:6 հաշվով պարտվում է բրիտանացի Էնդի Մարեյին։ Մինչ եվրոպոկան մրցաշարերի մեկնարկը Պոտրոն զբաղեցնում է համաշխարհային վարկանշային աղյուսակի 5-րդ հորիզոնականը։ Գրունտով կորտերում առաջին խաղն անցկացնում է Մոնտե Կարլոյի Մաստերս մրցաշարում և 6:4, 1:6, 4:6 հաշվով պարտվում խորվաթ Իվան Լյուբիչիչին։ Հաջորդ՝ Հռոմի Մաստերս մրցաշարում ավելի հաջող ելույթ է ունենում և հասնում մինչև քառորդ եզրափակիչ։ Մադրիդի Մաստերսում՝ կիսաեզրափակիչ, որտեղ ևս պարտվում է Ռոջեր Ֆեդերերին։ Նրան է պարտվում նաև Մեծ սաղավարտ (թենիս)ի մրցաշարքի՝ Ֆրանսիայի թենիսի բաց առաջնության իր համար առաջին կիսաեզրափակչում՝ 6:3, 6:7(2), 6:2, 1:6, 4:6 հաշվով։ Այնուհետև Ուիմբլդոնի մրցաշարի 2-րդ փուլում պարտվում է ավստրալիացի Լլեյտոն Հյուիթին։ Օգոստոսի սկզբին պաշտպանում է Վաշինգտոնում նախորդ տարի նվաճած տիտղոսը՝ եզրափակչում 3:6, 7:5, 7:6(6) հաշվով հաղթանակ տանելով այդ պահի 5-րդ ռակետ, ամերիկացի Էնդի Ռոդիկի նկատմամբ։ Մոնրեալի Մաստերսում, քառորդ եզրափակչում 7:6(5), 6:1 հաշվով նորից հաղթում է Նադալին, այնուհետև կիսաեզրափակչում 4:6, 6:2, 7:5 հաշվով Ռոդիկին, իսկ ահա եզրափակչում 7:6(4), 6:7(3), 1:6 հաշվով զիջում է Մարեյին։