cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Աշոտ Գ Ողորմած
Աշոտ Գ-ի գահակալության սկիզբ
Աշոտ Գ-ը Աբաս Բագրատունու գահակալության շրջանում զբաղեցրել է հայոց իշխանաց իշխանի պաշտոնը։ Ըստ Անանիա Մոկացու՝ Աբասի մահից հետո «...յաջորդէ զաթոռ թագաւորութեանն նորին որդի տէր Աշոտ, Հայոց իշխանաց իշխան»։ Այդ պաշտոնը Բագրատունի առաջին չորս թագավորների օրոք (Աշոտ Ա (887-891), Սմբատ Ա (891-914), Աշոտ Բ (914-929), Աբաս (929-953)) զբաղեցրել են հիմնականում արքայական տան այն անդամները, որոնց ժառանգաբար անցնելու էր հայոց գահը :Գահ բարձրանալով 953 թվականին՝ Աշոտ Գ-ն թագավորել է 25 տարի։ Ըստ Ասողիկի՝ «Եւ զկնի Աբասայ թագաւորեաց Աշոտ որդի նորա, որ եւ Շահանշահ կոչիւր՝ ամս ԻԵ։ Եւ Մուշեղ եղբայր նորա առ նովաւ թագաւորեաց ի Կարս» ։
Աշոտ Գ-ի գահակալության սկիզբը հայկական սկզբնաղբյուրներում տեղեկությունների սակավության պատճառով ոչ միայն մշուշոտ է, այլև զգալի չափով վիպականացված։
Աշոտ Գ Բագրատունու թագավորության առաջին տարիների իրավիճակը հստակեցնելուն նպաստում է արաբական աղբյուրներից մեկը, ըստ որի՝ մոտ 953 թվականին «Վրաստան նահանգի և Հայաստանի այլ մասերի վրա կար մի թագավոր, որի անունն էր Աշութ իբն ալ-Աբբաս (իմա´ Աշոտ Գ՝ որդի Աբասի-Ա. Ե.) և «շահնշահ» տիտղոսն էր կրում։ Սա փորձեց պաշարել Դվինը և նրա ժողովրդի դեմ կռվել։ Զորք հավաքեց հայերից, լեզգիներից և այլ անհավատներից 30 հազար մարդկանց և իջավ նրան (Դվինի) մոտիկ մի վայրում, որը կոչվում էր Նաուարդ ։ Նա ցրեց իր զորքը, որպեսզի այրեն բերքը,քանդեն շեները»։ Սակայն Դվինի մատույցներում Աշոտ Գ-ի զորքը պարտություն կրեց ։ Այնուհետև Աշոտ Գ-ը հրաժարվեց Դվինը գրավելու մտքից, որի հետևանքով Հայաստանի սրտում շարունակում էր գոյություն ունենալ Դվինի ամիրությունը ։ Դվինում 954 թվականին կրկին հաստատվում են ՝ քաղքաը դարձնելով Բագրատունյաց թագավորության դեմ ռազմարշավների հզոր հենակետ։
Շատ կարևոր է այն, որ Սամվել Անեցու աշխատության վերջին հրատարակության մեջ օգտագործված մի ձեռագրում առկա է հետևյալ տողը. «ՆԸ (408). Աշոտ յաղթեալ զՀամտունն, զոր ընկճեալ էր յամիրապետէն...», ինչը ցույց է տալիս, որ Համդանյան (Համտուն) ամիրի զորքին պարտության է մատնել հայոց թագավորության բանակը։ Ի դեպ, խոսքը հավանաբար Սայֆ ալ-Դաուլա Համդանյանի մասին է, որը տիրում էր ի թիվս այլ երկրամասերի նաև Աղձնիքին (Դիար Բաքր), որտեղից էլ, հավանաբար, տեղի էր ունեցել ներխուժումը։ Սայֆ ալ-Դաուլայի ստորականերից Նաջա անունով մեկը ապստամբեց նրա դեմ և մտավ Հայաստան։ Այստեղ նա տիրացավ արաբական կայսիկ ցեղի տիրույթներին և շրջակա քաղաքներին՝ Խլաթին, Մանազկերտին, Մուշին ու այլ վայրերի ։ Դրանից հետո նա ապստամբեց Սայֆ ալ-Դաուլայի դեմ։ Ի վերջո հիջրայի 353 թվականին (19 հունվար, 964 թվական - 6 հունվար, 965 թվական) Սայֆ ալ-Դաուլան պարտության մատնեց Նաջային և տիրեց նրա հողերին, այդ թվում նրանց, որոնք Նաջան գրավել էր կայսիկներից։ Ահա հենց այս դեպքերի ժամանակ էլ տեղի է ունեցել Տարոնի գավառի ճակատամարտը։ Ըստ Իբն ալ-Ազրակի՝ Նաջային հաղթելուց հետո Սայֆ ալ-Դաուլան Հայաստանից վերադարձավ 966 թ. հունվարին։ Ուստի ամենայն հավանականությամբ կռիվը տեղի է ունեցել Նաջայի զորքի դեմ նախքան նրա՝ Սայֆ ալ-Դաուլայից պարտվելը՝ 964 թվականը։ Հայերի հետ բախման պատճառն էլ պարզ էր. նա գրավել էր նաև Մուշը, որ կայսիկների տիրույթների մեջ չէր մտնում։ Հայկական բանակը ջախջախել է Նաջայի զորքին և ազատագրել Մուշը և շրջակայքը (գաւառն Տարօն)։ Նաջայի ներխուժման հետևանքով կայսիկների ամիրայությունը ոչնչացավ, իսկ նրա տարածքներն անցան Սայֆ ալ-Դաուլային ։
Անին մայրաքաղաք
Երկրում հաստատված խաղաղության պայմաններում 10-րդ դարի 30-ական թվականներից Բագրատունյաց թագավորությունն ավելի է բարգավաճում ու հզորանում, մեծանում է նրա ազդեցությունը հարևան պետական կազմավորումների քաղաքական կյանքում։ Այդ պատճառով անհարժեշտություն է առաջանում հիմնել պետության համար մշտական կենտրոն։ Բագրատունիների նախկին նստավայրերը՝ Բագարանը, Շիրակավանը, Կարսը չունեին համախմբիչ հնարավորություն, քանի որ հեռու էին գտնվում Բագրատունյաց թագավորության կենտրոնական շրջաններից։
Աշոտ Գ-ն Դվինի գրավումով փորձում էր լուծել մնայուն մայրաքաղաքի հարցը, քանի որ Բագրատունի առաջին չորս գահակալների օրոք փոխվել էին թագավորության երեք կենտրոններ (Բագարան, Երազգավորս և Կարս)։ Անհաջողության մատնվելով իր այս ձեռնարկում՝ նա կենտրոնացավ զարգացող Անիի վրա։ Այս ժամանակաշրջանում Անին կարևոր առևտրական հանգույց էր հարավ-արևելքից Հայաստան մտնող և Դվինով դեպի Տրապիզոն ու Կոստանդնուպոլիս ընթացող ճանապարհի վրա, որի պատճառով Դվինի դարպասներից մեկը կոչվում էր «Բաբ Անի» (Անիի դուռ) ։ Անին մայրաքաղաք հռչակվեց 961 թվականին։ Անիի մայրաքաղաք հռչակման պատմական նշանակությունը հաշվի առնելով՝ Լեոն դրանից հետո՝ մինչև թագավորության անկումը, ընկած պատմափուլը կոչում է «Անիական» ։ Մայրաքաղաքի ընտրությունը Անիի վրա կանգ առնելու պատճառ է համարում նրա՝ թագավորության կենտրոնում և Բագրատունյաց տիրույթներում գտնվելը, ինչպես նաև բնական անմատույց պայմաններով օժտված լինելը։ Նա նաև կարծում է, որ նախկինում Բագրատունի արքաներից յուրաքանչյուրը նստավայրը տեղափոխում էր իր տիրույթը, բայց Աշոտ Գ-ին հաջողվեց անել այնպես, որ չնայած հետագա թագավորները ևս ունեին առանձին նստոց, սակայն մայրաքաղաքն այնտեղ չտեղափոխեցին։
Մայրաքաղաք դառնալուց հետո քաղաքի աճն արագ ընթացք ստացավ։ Ըստ Մխիթար Անեցու՝ Անիի՝ մայրաքաղաք հռչակվելուց հետո Աշոտը «շինէ զՓոքր քաղաքն», իսկ ըստ «Պատմութիւն քաղաքին յԱնւոյ» հեղինակի ու Վարդան վարդապետի՝ «Սա (Աշոտը - Ա.Ե.) փոքր պարիսպ շինեաց յԱնւոյ»։ Կարելի է եզրակացնել, որ Մխիթար Անեցու «փոքր քաղաք»-ն իրականում պետք է լիներ «փոքր պարիսպ», որը, ըստ Վարդան վարդապետ ի, կառուցվել է 964-965 թվականներին։ Պարսպի երկայնքով կառուցվել էին մի քանի աշտարակներ, որոնցում մատուռներ կային ։
Անիում 961 թվականին գումարվում է ժողով՝ Հայաստանի բոլոր իշխանների, Աշոտ Գ թագավորի, Անանիա Ա Մոկացի կաթողիկոսի (946-968) ու եպիսկոպոսների մասնակցությամբ։ Ժողովին ներկա էին նաև իշխաններ, զորականներ՝ Աղվանից Հովհաննես կաթողիկսոի և 40 եպիսկոպոսների հետ։ Ժողովի հրավիրման նպատակն էր Աշոտ Գ-ի թագադրությունը։ Այսպես, 961 թվականին տեղի է ունեցել Անին մայրաքաղաք հռչակելու և թագավորական գահն այնտեղ  հաստատելու տոնական հանդեսը ։
Աշոտ Գ-ի գահակալության երկրորդ շրան
960-ական թվականների վերջը և 970-ական թվականների առաջին կեսը Աշոտ Գ Ողորմածի գահակալության շրջանի առավել բարդ և հանգուցային փուլերից էր։ Հզորության գագաթնակետին գտնվող հայոց թագավորությունն այդ ժամանակ կանգնեց մեծ վտանգի առաջ, քանի որ անչափ հավակնոտ նվաճողական ծրագրերով Արևելքում հանդես եկան Բյուզանդիայի կայսր եր Նիկեփոր Փոկասը (963-969) և Հովհաննես Չմշկիկ ը (969- 976)։ Բյուզանդիայի հիմնական նպատակը Կիլիկիայից մինչև Պաղեստին տարածվող երկրներին տիրելն էր, բայց այդ ճանապարհին նա մի կողմից ձգտում էր օգտվելու Բագրատունյաց թագավորության զինուժի աջակցությունից, իսկ մյուս կողմից Հայաստանի ներսում երկպառակություն սերմանելու և նրանից նորանոր երկրամասեր պոկելու փորձեր էր անում :Բյուզանդիայի ծավալապաշտական քաղաքականության թիրախում էին Տարոն-Տուրուբերանը, Այրարատի Բասեն գավառը, իսկ հեռանկարում՝ նաև Վասպուրականը։  Հովհաննես Չմշկիկ ը 974 թվականին զորքով ներխուժում է Տարոն, բանակում Մուշ քաղաքի մերձակայքում։ Սկայն հենց առաջին գիշերը Սասունի իշխանության հետևակազորից բազում նեղություններ կրեցին հռոմեացի զորքերը ։ Աշոտ Գ-ին հաջողվեց ժամանակավորապես կասեցնել 968 թվականին Տարոնը զավթած Բյուզանդիայի առաջխաղացումը։ Ուստի կայսրությունը սպասելու էր նոր առիթի՝ իր նպատակները կյանքի կոչելու համար ։
Եթե արտաքին սպառնալիքները հայոց թագավորներին ու իշխաններին մղում էին միաբանման և համատեղ գործողությունների իրագործման, ապա երկրի ներքին, հասարակական- տնտեսական զարգացման ճանապարհը բռնաց կենտրոնախույս ուժերի ձգտումները բացառում էին հայոց միասնական թագավորության վերականգնման հնարավությունը։
Կրոնական քաղաքականություն
Աշոտ Գ-ը մեծ ուշադրություն էր դարձնում նաև եկեղեցու վարած քաղաքականությանը։ Սակայն աշխարհաքաղաքկան այդ բարդ ժամանակահատվածում հանգիստ չէր նաև թագավորության հոգևոր կյանքը։ Բյուզանդիայի առաջխաղացման պայմաններում այն դարձյալ բախվել էր քաղկեդոնականության տարածման վտանգին, որը, բարեբախտաբար, հնարավոր եղավ չեզոքացնել ։ Աշոտ Գ-ը Շիրակավանում 968 թվականին գումարում է եկեղեցական ժողով։ Գուարված ժողովում որոշվում է վախճանված Անանիա Ա Մոկացու փոխարեն կաթողիկոս ընտրել Սյունիքի Վահան եպիսկոպոսին  ։ Սակայն նա քաղքեդոնական եկեղեցու կողմը հավակնելու պատճառով Աշոտ Գ-ի կարգադրությամբ Անիում 969 թվականին գումարած ժողովում աթոռանկ է արվում ։ Այդ ամենից հետո Հայաստանը մեկ տարի մնաց  առանց կաթողիկոսի ։ Թագավորի հրամանով ընտիր այրերը և սուրբ եպիսկոպոսները հավաքվեցին, հայրապետական աթոռին նստեցրին աստծու երանելի այր Խաչիկին՝ մեծ հայրապետ տեր Անանիայի հարազատին, որ վարդապետական խոսքով սանձեց այլադավանների ցանկությունները։ Նա աթոռակալեց 19 տարի ։
Աշոտ Գ-ի օրոք կառուցապատվում են թագավորության բազմաթիվ բնակավայրեր, հիմնվում են վանքեր ու եկեղեցիներ, որոնց կից ստեղծվում են ուսումնական կենտրոններ, ձեռագրերի պատրաստման արհեստանոցներ։ Վանքերին կից բացված դպրոցները հաճախ վերածվում են ուսումնական կենտրոնների ։
Շինարարական ձեռքբերումներով հայտնի էր նաև Աշոտ Գ-ի կողակից Խոսրովանույշ թագուհին, որը 966 թվականին կառուցել տվեց Սանահինի հռչակավոր վանքը, իսկ 976 թվականին նրա հովանավորությամբ վեր է խոյանում «մենաստանների մայրաքաղաք» հռչակված Հաղբատավանքը ։ Շինարարական   աշխատանքներ են ծավալվում նաև հետագա տարիներին ևս։ 972 թվականին Աշոտ Գ-ի օժանդակությամբ Տրդատ ճարտարապետ ը կառուցում է կաթողիկոսանիստ Արգինա ավանի մայր եկեղեցին և կաթողիկոսարանը ։
Պետական կարգ և բանակ
Պետական աստիճանակարգի վերին մասում «թագաւոր թագաւորաց ամենայն տիեզերաց»-ն էր կամ շահնշահը՝ Աշոտ Գ-ն, երկրորդ աստիճանին՝ տեղական թագավորներն էին, երրորդին՝ իշխանները։ Մատթեոս Ուռհայեցու մի կարևոր տեղեկությունը ցույց է տալիս, որ իշխող վերնախավի հաջորդ օղակը հայոց թագավորությունում ազատներն էին ։ Աշոտ Երկաթի ժամանակաշրջանից սկիզբ առած համակարգը գործում էր նաև Աշոտ Գ-ի օրոք։ Ինչպես այն ժամանակ, այնպես էլ այժմ Բագրատունի գահակալը կառավարում էր որպես երկրում գոյություն ունեցող թագավորների թագավոր (արքայից արքա) կամ շահնշահ։
Աշոտ Ողորմածը իր ճիշտ կառավարման շնորհիվ ուներ նաև մարտունակ զորք։ Հայոց բանակի կազմում 961  թվականին  արդեն հիշվում են «մարզպետական» (իշխանների) զորամիավորումը՝ բաղկացած 45 հազար ռազմիկներից, ինչպես նաև թագավորի անմիջական ենթակայության ներքո գտնվող արքունական զորաբաժինը ։
Մահ
Աշոտ Գ Ողորմած թագավորի՝ գահ բարձրանալու և վախճանի տարեթվերը ճշգրտելու համար կարևոր նշանակություն ունեն պատմիչ Ասողիկի տեղեկությունները։ Նա Աշոտ Գ-ին վերագրում է 25 տարվա գահակալություն՝ սկսած հայոց 402 թվականից (ապրիլ, 953 թ.- ապրիլ, 954 թ.) 443, իսկ նրա մահը թվագրում հայոց 426 թվականով (մարտ, 977 թ.-մարտ, 978 թ.): Հենց այս տվյալների հիմամբ էլ ներկայումս պատմագիտության մեջ ընդունված է, որ Աշոտ Գ-ն թագավորել է 953-977 թվականներին։ Սակայն պետք է փաստել, որ 953-977 թվականների միջակայքը 25 տարի չի կազմում։ Իրականում հայոց 402 (ապրիլ, 953 թ.- ապրիլ, 954 թ.) և 426 (մարտ, 977 թ.-մարտ, 978 թ.) թվականների միջև 25 տարի կհաշվվի, եթե նրա գահակալությանը թվագրենք 953-978 թվականները։ Նման թվագրման ճշմարտացիությունն է ցույց տալիս «Յայսմաւուրքում» պահպանված արժեքավոր տեղեկությունն այն մասին, որ Աշոտ Գ-ի հիշատակի (վախճանի) օրը նշվում էր մարերի 13-ին։ Քանի որ Ասողիկը Աշոտ Գ-ի ժամանակակիցն էր, ապա խիստ փոքր է հավանականությունը, որ նա կարող էր սխալվել թագավորի վախճանի տարեթիվը հիշատակելիս։ Ուստի հենց հայոց 426 մարերի 13-ը պետք է համարել թագավորի մահվան օր։ Այն համապատասխանում է 978 թ. հունվարի 3-ին։ Այս հիմքով կարող ենք արձանագրել, որ նա գահակալել է 953 - 978 թվականներին՝ 25 տարի։ Աշոտ Գ-ն թաղվել է Հոռոմոսի վանքում, որտեղ նրա օրոք թագավորական հանգստարանն էր։ Վանքի Սուրբ Գևորգ եկեղեցու մոտ մինչև 20-րդ դարի սկիզբը պահպանվել էր նրա տապանաքարը՝ «...Աշոտ թագաւոր...» արձանագրությամբ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բագրատունիներ Կատեգորիա:Բագրատունիների թագավորության արքաներ Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:ԵՊՀ ԻՄ հոդվածներ 2023 բարելավում
Ռոլֆ Լիբերման
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 1956 երգի մրցույթ Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 1957 երգի մրցույթ Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Շվեյցարացի կոմպոզիտորներ
Նիկոլայ Ազարյան
Նիկոլայ Ղուկասի Ազարյան, Փիփ գյուղի Ազարյանների նշանավոր գերդաստանի անդամ, բանաստեղծ, բանահավաք, մանկավարժ, հասարակական գործիչ։
Կենսագրական տվյալներ
Ն. Ազարյանը ծնվել է 1920 թվականի հունվարին Փիփ գյուղում։ Սկզբնական կրթությունը ստացել է տեղի դպրոցում, ապա Կիրովաբադի, ներկայիս Գանձակ քաղաքի մանկավարժական տեխնիկումում, որից հետո ընդունվել ու ավարտել է Բաքվի մանկավարժական ինստիտուտը։ Եղել է Գուրգեն Գաբրիելյանի համակուրսեցին և ընկերը։ Ավարտելուց հետո վերադարձել է հայրենի գյուղ և մինչև իր կյանքի վերջը դասավանդել է հայոց լեզու և գրականություն։ Մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին և մի քանի անգամ վիրավորվել է։ Նրա հայրը՝ Ղուկասը ու հորեղբայրները՝ Վիրաբը, Արսենը, Նավասարդը և Մելիքը մեծ դերակատարություն են ունեցել գյուղի պատմության մեջ։ Վիրաբ Ազարյանը եղել է Զորավար Անդրանիկի զինակիցը։ Մասնակցել է հայ-թաթարական և հայ-թուրքական կռիվներին։ Արսեն և Մելիք Ազարյանները նույնպես մասնակցել են հայ-թաթարական կռիվներին, որի ժամանակ զոհվել են և թաղված են Վարդենիս քաղաքի մոտ եղբայրական գերեզմանատանը ։ Ղուկասը և Նավասարդը շնորհաշատ ու աշխատասեր մարդիկ էին, իսկ նրանց միակ քույր Աստղիկից պահպանվել են նրա գեղեցիկ ասեղնագործությունները, որոնք պահվում են անձնական հավաքածուներում։ Նա հայ ժողովրդին տվել է փայլուն կադրեր, հայրենասեր ու շնորհաշատ աշակերտներ, որոնք մեծագույն հարգանքներով ու երախտագիտությամբ են հիշում իրենց ուսուցչին։ Նրա աշակերտները դարձել են հայտնի մանկավարժներ, բժիշկներ, դատախազներ ու դատավորներ, գիտնականներ։ Մեծ մտավորականի ժողովրդին մատուցած ծառայությունները չեն սահմանափակվել բազմավաստակ ուսուցչի դերակատարությամբ։ Նրա մեծ երախտիքն այն է, որ նա, խորապես ըմբռնելով ժամանակի հրամայականը, գրանցել ու սերունդներին է փոխանցել գյուղի ու հարակից բնակավայրերի պատմության, հուշարձանների, ազգատոհմերի, ավանդույթների մասին տեղեկատվական հսկայական նյութեր։ Այդ նյութերը նա տրամադրել է Երևանում բնակվող իր գործընկեր բարումեցի Նիկոլայ Ղազարյանին, որը այդ տեղեկությունները ամփոփել է Գարդմանք շրջանի պատմության վերաբերյալ աշխատությունում ։ Աշխատությունը այժմ գտնվում է հուշարձանագետ Սամվել Կարապետյանի անձնական արխիվում։
Նիկոլայ Ազարյանը ոչ միայն ավանդույթային կյանքի մեծ գիտակ էր, այլ նաև ինքնուս ստեղծագործող։
Փիփ (Զագլիկ) բանաստեղծություն
Ծնվել եմ քո չքնաղ գրկում, Դու իմ Զագլիկ, քեզ եմ երգում, Բայց ինչու ես տխուր, տրտում, Ես քեզանից չեմ հեռանա։
– – –
Սիրում եմ քո վառ կանաչը, Նախիրներիդ զիլ բառաչը, Շամխոր գետի խուլ շառաչը, Ես քեզանից չեմ հեռանա։
Ծաղիկներիդ բուրմունքն անուշ, Սարից փչող հովերդ անուշ, Աղբյուրներիդ ջրերն անուշ, Քո ջրերից չեմ հեռանա։
– – – Ամեն քարդ մի պատմություն, Ամեն ծառդ սիրտ հովություն, Սարերդ անգամ մխիթարություն, Քո սարերից չեմ հեռանա։
Ճիշտ են ասում, որտեղ ապրուստ, Այնտեղ էլ կաց, եղիր հարուստ, Բայց հայրենի հողը ներքուստ, Ինձ այրում է, չեմ հեռանա։
Ում ենք թողնում մեր ոստանը, Մեր պապերի գերեզմանը, Հերոսների հուշարձանը, Ես քեզնից չեմ մոռանա։ – – –
Ուր են իշխաններ-տերերդ, Ուր են իմաստուն ծերերդ, Մնացել են ծույլ պետերը, Ես այստեղից չեմ հեռանա ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ բանահավաքներ
Ստրեխովցի
Ստրեխովցի (Стріхівці), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Յարմոլինի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Յարմոլինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1300 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Զույգություն (ֆիզիկա)
Զույգություն, մասնիկի կամ մասնիկների համակարգի ալիքային ֆունկցիայի փոխակերպման հատկությունը՝ կոորդինատների համակարգի հայելային անդրադարձման դեպքում։ Այս հատկությունը հաճախ անվանում են նաև տարածական զույգություն։ Համակարգի զույգությունը որոշվում է մասնիկների ուղեծրային մոմենտներով և ներքին զույգությամբ։ Վերջինս բնութագրում է դադարի մեջ գտնվող մասնիկի ալիքային ֆունկցիայի հատկությունները՝ տարածության հայելային անդրադարձման դեպքում։ Կրկնակի անդրադարձման ժամանակ ալիքային ֆունկցիան չի փոխվում, ուստի բնության մեջ հանդիպում են միայն անդրադարձման նկատմամբ սիմետրիկ կամ հակասիմետրիկ վիճակներ (դրական կամ բացասական տարածական զույգությամբ)։
Զույգության պահպանման օրենք
Երկար ժամանակ համարվում էր, որ բոլոր փոխազդեցություններում գոյություն ունի զույգության պահպանման խիստ օրենք՝ համակարգի տարածական փոխազդեցությունից առաջ և հետո մնում է անփոփոխ։ Սակայն 1956 թվականին K-մեզոնների տրոհման հիման վրա Լի Ցզուն Դաոն և Յանգ Չժեննինը տեսականորեն կանխագուշակեցին, որ թույլ փոխազդեցության հետևանքով տարրական մասնիկների փոխակերպման պրոցեսներում տարածական զույգությանը չի պահպանվում։ Զույգության խախտումը հանգեցնում է մի շարք յուրահատուկ երևույթների (էլեկտրոնների ասիմետրիան բևեռացած միջուկների բետա-տրոհման ժամանակ, էլեկտրոնների երկայնական բևեռացումը նույն պրոցեսում և այլն)։ Փորձերը ցույց են տվել, որ մյուս փոխազդեցություններում (ուժեղ և էլեկտրամագնիսական) տարածական զույգության պահպանման օրենքը խստորեն իրագործվում է։
Ժաբիցի
Ժաբիցի (Жабицы), գյուղ Ռուսաստանի, Նովգորոդի մարզի Նովոգորոդսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նովգորոդի մարզի Նովոգորոդսկի շրջանի բնակավայրեր
Հաջողակը (ֆիլմ)
«Հաջողակը» («Везучая»), խորհրդային դրամատիկական ֆիլմ ։
Սյուժե
Հայտնի մարզուհի, թեթևատլետ Տատյանա Բոլշակովան, հաղթելով վազքի առաջնությունում, հայտարարում է իր թիմին ու մարզչին, որ սպասում է երեխային, որի հոր հետ նա ծանոթացել է հարավում անցկացրած արձակուրդի ժամանակ։ Բորիսը փակ և մռայլ մարդ էր, և նրանք չեն կարողացել միասին մնալ, բայց Տատյանան հավատում է, որ վաղ թե ուշ նա կգա։
Նա սկսում է ապրել մի բնակարանում, որտեղ, մշտապես մասնակցելով մրցումների, երբեք չի ապրել և ծանոթանում է հարևանությամբ ապրող տատիկի հետ։ Շուտով Տատյանան երկվորյակ տղաներ է ունենում։ Փաստացիորեն մենակ մնալով՝ Տատյանան փորձում է միաժաանակ խնամել երեխաներին և վերագտնել իր նախկին մարզավիճակը։ Երեխաների խնամքի հարցում նրան սկսում է օգնել հարևանուհի Գալինա Տիմոֆեևնան, իսկ հետո գալիս է նաև մայրը։ Սակայն երկվորյակների տատիկը նույնքան անփորձ է երեխաների խնամքի հարցում, որքան նրանց մայրը։
Նոր կյանք սկսելու փորձերում ժամանակն անցնում է, և վերջապես Տանյայի մոտ է վերադառնում Բորիսը։
Ռեմեյք
2013 թվականի սեպտեմբերի 22-ին վարձույթում հայտնվել է ֆիլմի համանուն ռեմեյքը, որի ռեժիսորն է Ռոման Պրոսվիրնինը, որը հայտնի է որպես «Позвони в мою дверь», «Ամեն մեկն իր համար», «Հավասարումը բոլոր հայտնիներով», «Երբ մենք երջանիկ էինք», «Ահաբեկչություն սիրով», «Հանցակիցներ» ֆիլմերի ռեժիսոր ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:1987 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:«Մոսֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր
Կանաչ ստվերներ, սպիտակ կետ
Կանաչ ստվերներ, Սպիտակ Կետ (Green Shadows, White Whale), Ռեյ Բրեդբերիի վեպը, որը առաջին անգամ լույս է տեսել 1992 թվականին։ Այս ստեղծագործությունը մասամբ ինքնակենսագրական տեղեկություններ է պարունակում։ Վեպը գրվել է «Իռլանդական ցիկլի» մեջ մտնող հին պատմվածքների հիման վրա, ինչպես նաև պարունակում է 33 նոր գլուխներ։
Գրողի խոսքերով այս գիրքը ուշացած սիրո խոստովանություն է մարդկանց, երկրին և ժողովրդին, որոնց հետ ճակատագիրը նրան կապել է շատ տարիներ առաջ։
Սյուժե
Այս վեպի իրադարձություները տեղի են ունենում Իռլանդիայում («Զմրուխտյա կղզում»), որտեղ 1953 թվականին գրողը մեկնել է հոլիվուդյան ռեժիսոր Ջոն Հյուսթոնի հրավերով, որպեսզի ստեղծի սցենար «Մոբի Դիքի» (1956) էկրանավորման համար։ Բրեդբերին ազնվորեն խոստովանել է Հյուսթոնին, որ «երբեք չի կարողացել հաղթարարել այդ անիծված վեպը», Հյուսթոնը նրան մեկ գիշեր տվեց ընթերցանության համար և արդյունքում Բրեդբերիին վերցրեցին թիմ ։
Անվանում
«Կանաչ ստվերներ» անվանումը կապված է իռլանդական լանդշաֆտների և տեսարանների մասին հերոսի առաջին տպավորության հետ, ողողված արևի ճառագայթներով և նման «գովազդային պաստառներին»։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռեյ Բրեդբերիի ստեղծագործություններ
Պիտեր (գյուղ, Արզամասկի շրջան)
Պիտեր (Питер), գյուղ Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Արզամասկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Արզամասկի շրջանի բնակավայրեր
Կյողջեքյոյ
Կյողջեքյոյ, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Ջանիկի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Ռեմխինգեն
Ռեմհինգեն  (Remchingen), կոմունա Գերմանիայում, Բադեն Վյուրտեմբերգի տարածքում։
Մտնում է Էնց շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը 11713 մարդ է (2010 թվականի դեկտեմբերի 31–ի տվյալներով) ։ Զբաղեցնում է 24, 06 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդը՝ 08 2 36 071։
Ծագումն
«Ծագումն», Հովհաննես Թումանյանի ստեղծագործություններից մեկը։ Գրության թվականը հայտնի չէ։ Չի պահպանվել ինքնագիր։
Ռեմխինգեն
Սպորտ
Շրջանի բնակիչներից կազմված ֆուտբոլոային ակումբ ունեն, որը կոչվում է Նոտինգեն, որը խաղացել է 2004 թվականի Հարավային տարածաշրջանի խաղերում։ Շրջանում զարգանում է հեծանվավազքը, թենիսը և մարմնամարզությունը։
Ծագումն
Ստեղծման պատմություն
Հովհաննես Թումանյանի «Ծագումն» բանաստեղծությունն առաջին անգամ տպագրվել է 1908 թվականի մարտի 18-ին «Հուշարար» երկշաբաթաթերթի №1-ի 6-րդ էջում։ Նույն տարում տպագրվել է նաև անվերանգիր 1908 թվականին Բաքվում հրատարակված Բանաստեղծություններ շարքում 58-րդ էջում, ապա՝ Հովհաննես Թումանյան երկերի ժողովածուի 1-ին հատորի 152-րդ էջում ։
Ռեմխինգեն
Երաժշտություն
Շրջանում գործում է ժողովրդական պանկ ակումբ, որը անվանվում է Across the border։ Գործում են նաև մի շարք երաժշտական դպրոցներ, երգչախմբեր և ակումբներ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Ծագումն
Ստեղծման պատմություն
Ե․ Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարան Թումանյանի ֆոնդ № 50-ում պահպանվում է ուրիշի ձեռքով արտագրված մի օրինակ։ Նույն տեղում № 1355-ում պահվում է նաև 1908 թվականին Բաքվում հրատարակված Բանաստեղծություններ շարքում հեղինակի սեփական օրինակը, որտեղ Թումանյանն ուղղել է վիպակները, 7-րդ տողի «երկնքից ծագած» բառերի դիմաց լուսանցքում դրել է հարցական և անվերնագիր ոտանաավորը վերնագրել «Ծագումն»։
«Ծագումն» բանաստեղծությունը տպագրվում է 1908 թվականին Բաքվում հրատարակված Բանաստեղծություններ շարքի Թումանյանի ուղղած տեքստից։
Մեքսիկական գայլ
Մեքսիկական գայլը (լատիներեն՝ Canis lupus baileyi) Հյուսիսային Ամերիկայում ապրող գորշ գայլի տարատեսակներից և համարվում է այդ տարածաշրջանի ամենաքիչ հանդիպվող գայլը։
Բնութագիր
Մեքսիկական գայլը Հյուսիսային Ամերիկայում ապրող չափսերով ամենափոքր գայլն է։ Նրա մարմնի մաքսիմալ երկարությունը 1 5 մետր է, իսկ բարձրությունը՝ մոտ 80 սմ։ Քաշը 27-37 կիլոգրամ է։ Իր չափսերով այս գայլը նմանվում է գերմանական հովվաշանը։ Եվրոպական գայլերից այս գայլը տարբերվում է իր ավելի լայն գլխով, ավելի կարճ պոչով և ավելի երկար ականջներով։
Քանակը
Մեքսիկական գայլերը համարվում են վտանգի տակ գտնվող տեսակ։ Նախորդ դարում այս կենդանիների թիվը կտրուկ նվազել է։ Կատարվում են տարբեր բարեգործական և կենդանիների պաշտպանական շարժումներ, որոնց հիմնական նպատակը այս գայլերի թիվը փոքր-ինչ շատացնելն է։
Կատեգորիա:Գայլեր Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Գազկե
Գազկե, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խուլփի գավառակում։
Բնակչություն
1909 թ.-ին ուներ 60 տուն՝ 360 հայ բնակչով։
Տնտեսություն
Գյուղն ուներ արգավանդ հողեր։ Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահություն, երկրագործություն և պտղաբուծությունն էր։
Պատմություն
Գազկենի մասին առաջին անգամ հիշատակված է 1445 թ.-ին՝ Գրիգոր Մակվեցու կոնդակում։ Գյուղը պատկանել է Եղրդուտի Ս. Հովհաննես վանքին։
1895 թ.-ին գյուղը հարձակման է ենթարկվել թուրքերի կողմից, իսկ առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին լիովին ավերվել է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Լեյդեն
Լեյդեն (Leiden ), համայնք Նիդերլանդների Հարավային Հոլանդիա մարզում։ Տարածքը 21,95 կմ² է, բնակչությունը՝ 117.914 (2011 թ.)։ Մեկ շնչի տարեկան միջին եկամուտը 13.700 եվրո է։
Անվանում
Պահպանվել են XIII–XVII դդ. ճարտարապետական հուշարձաններ։ Լեյդենում է Ռեմբրանդի տուն–թանգարանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հարավային Հոլանդիայի համայնքներ
Grand Theft Auto: London 1961
Grand Theft Auto Mission Pack # 2։ London, 1961 (սովորաբար կոչվում է Grand Theft Auto։ London 1961, հապավումը որպես GTA։ London '61) հավելում է Grand Theft Auto-ի համար. London 1969 և երկրորդ հավելումը։ բնօրինակ համակարգչային խաղ Grand Theft Auto ։ Մշակվել է Rockstar Canada-ի կողմից DMA Design-ի ներդրումներով և թողարկվել Rockstar Games-ի կողմից 1999 թվականի հուլիսի 1-ին  ։
Grand Theft Auto։ London 1961, ի տարբերություն London 1969-ի, հասանելի է միայն Windows օպերացիոն համակարգի համար և տարածվում է որպես անվճար ծրագրակազմ՝ ներբեռնելով 6,83 ՄԲ քաշով տեղադրման ֆայլը պաշտոնական կայքից ։ Հավելումը պահանջում է GTA-ի լիցենզավորված պատճեն՝ London 1969, որն իր հերթին պահանջում է բնօրինակ Grand Theft Auto խաղը։ Հավելվածը կարող է գործարկվել միայն ստանդարտ CD-ROM GTA։ London 1969 և չի աշխատում Grand Theft Auto։ Classics հավաքածուում '' ներառված տարբերակի հետ։
Խաղի ընթացքում
GTA։ London 1961-ը ներառում է նոր առաքելություններ, 22 տրանսպորտային միջոցներ, երկխոսություն, կտրվածք և ընդլայնում է բնօրինակ խաղի բազմախաղացող բաղադրիչը և առաջին ընդլայնումը [6]՝ ավելացնելով նոր մրցավազք, մարտահրավերներ և Deathmatch քարտեզ՝ հիմնված Մանչեսթերի վրա [3] [5] [ 7]։ Այնուամենայնիվ, GTA։ London 1961-ն ունի նաև որոշ նոր հնարավորություններ, ուստի սերիալում առաջին անգամ հնարավորություն ընձեռվեց կրակել անմիջապես մեքենայից (այս հնարավորությունն ակտիվացված է որպես բոնուս)։ Բնօրինակ GTA-ի և GTA-ի ռումբեր տեղադրելու ավտոտնակները. London 1969-ը փոխարինվել են խաղացողների մեքենաների վրա լրացուցիչ զրահներ տեղադրելու խանութներով, ինչը մեծացնում է նրանց դիմադրությունը վնասների նկատմամբ։ Կա նաև մի գործառույթ, որը զգալիորեն մեծացնում է մեքենայի արագությունը, որը նման է ազոտի օքսիդի համակարգին հաջորդական սերիայի խաղերից։
Մշակումը
Ինչպես Grand Theft Auto։ London 1969, խաղը կառուցված է առաջին Grand Theft Auto-ի խաղային շարժիչի վրա, որը մշակվել է DMA Design-ի կողմից ։
Grand Theft Auto-ի PC տարբերակի համար երրորդ կողմի ծրագրակազմը ստեղծվել է որոշ անկախ հեղինակների կողմից՝ թույլ տալու օգտատերերին փոփոխել խաղը։ Այդ գործիքներից մեկը GTACars ծրագիրն է։ Այս գործիքները ոգեշնչել են երկրպագուների համայնքին, ովքեր իրենց հերթին ստեղծել են իրենց եզակի մեքենաներն ու մակարդակները խաղի համար ։ Այլ գործիքներ, ինչպիսիք են M1-ը և Junction25-ը, թույլ են տալիս խմբագրել կամ ստեղծել նոր քարտեզներ ։ GTA London հավելումների մշակման ժամանակ այս գործիքներից մի քանիսն օգտագործվել են Rockstar Canada-ի մշակողների կողմից՝ կոմերցիոն լիցենզիայի ներքո ։
Երաժշտություն
Խաղի երաժշտություն և ռադիոկայանները նույնական են «Grand Theft Auto: London 1969»-ին .։
Ընկալում
Grand Theft Auto։ London 1961-ը Grand Theft Auto շարքի ամենաքիչ հայտնի խաղն է, դա պայմանավորված է որևէ գովազդային արշավի բացակայությամբ, ինչի արդյունքում գրեթե բոլոր հիմնական խաղերի հրապարակումները սառնասրտորեն արձագանքեցին հավելման թողարկմանը։. Միևնույն ժամանակ, GTA London-ի պաշտոնական կայքում հավելումին միայն աննկատ հղում է հատկացվում։
Համեմատած օրիգինալ Grand Theft Auto-ի և GTA։ London 1969-ի հետ, խաղը հայտնի է իր բարձր դժվարությամբ՝ հիմնականում բազմաթիվ առաքելությունների վրա դրված շատ խիստ ժամանակային սահմանափակումների պատճառով ։
Սիմոն Մարիուս
Սիմոն Մարիուս (Simon Marius), իսկական անունը Սիմոն Մայր (Simon Mayr, ), XVII դարի գերմանացի աստղագետ։
Կենսագրություն
Սիմոն Մարիուսը ծնվել է Գերմանիայի Գունցենհաուզեն քաղաքում, 1601 թվականին Պրահայում Թ. Բրահեի մոտ սովորել է տաստղագիտություն, հետո սովորում է բժշկություն Պադովա քաղաքում։ Ծառայել է Անսբախի Մարգրավեի առանձնատանը, որպես աստղագետ և մաթեմատիկ։ Նա առաջիններից էր, ով աստղադիտակի միջոցով ուսումնասիրեց երկինքը։ Նա, Գալիլեո Գալիլեյի բացահայտումից մի քանի օր առաջ, հավակնում էր Յուպիտերի չորս արբանյակների հայտնաբերմանը, որոնք այժմ հայտնի են Գալիլեի անունով ։ Այդ ժամանակվա Յուպիտերի հայտնի չորս արբանյակներիհամար կազմեց միջին շարժման առաջին աղյուսակները, նրանց տվեց անուններ, որոնք պահպանվել են մինչև մեր օրերը՝ Իո, Եվրոպա, Գանիմեդ, Կալիստո։ Մարիուսին է պատկանում նաև Անդրոմեդայի գալակտիկայի միգամածության մասին առաջին հիշատակումը։ Նրա պատվին Լուսնի վրա խառնարան է անվանվել և Գանիմեդի վրա գտնվող երկու ամենամեծ «մութ շրջաններից» մեկը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանացի աստղագետներ Կատեգորիա:Գերմանացի մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:Գերմանացի բժիշկներ Կատեգորիա:Աստղագետներ Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ Կատեգորիա:Գերմանացի տպագրիչներ
Ինգրիդ Շուլերու
Ինգրիդ Շուլերու (Ingrid Schulerud, ), նորվեգացի դիվանագետ  ։
Ինգրիդ Շուլերուն 2015 թվականի ապրիլի 17-ին Նորվեգիայի Թագավորության կողմից նշանակվել է Բելգիայում դեսպան ։
Կրթություն
Շուլերուն հաճախել է Օսլոյ Մայր տաճարի դպրոցը, որտեղ նա հանդիպել է Ենսին, երբ երկուսն էլ տասնյոթ տարեկան էին։ Այստեղ, Ազգային Ուսանողական Միության ներկայացուցիչների ընտրության ժամանակ Շուլերուն հաղթում է իր ապագա ամուսնուն՝ առաջնորդելով սոցիալիստական կուսակցության ձախ թևը ։
Կարիերա
Լատինական Ամերիկայում ճամփորդելուց հետո Շուլերուն ցանկանում էր աշխատել զարգացող կազմակերպությունների համար, սակայն Միջազգային զարգացման նախարարության կողմից նշանակվեց զբաղվել Համաշխարհային բանկի նախագծերի շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության ուսումնասիրությամբ։ Սա հանգեցրեց նրան, որ նա դադարեցրեց իր ընթացիկ ուսումը մագիստրոսական աստիճանում, որն ավարտեց 1988 թվականին։
Նա Նորվեգիայում Արտաքին գործերի նախարարությունում Կենտրոնական Եվրոպայի և Եվրոպական տնտեսական տարածքի ֆինանսավորման գլխավոր տնօրենի տեղակալն է եղել մինչև 2015 թվականի ապրիլին Բելգիայում Նորվեգիայի դեսպան դառնալը ։
Նա ակտիվ գործունեություն է ծավալել Նորվեգիայի քաղաքացիական ծառայության միությունում, աջակցել է Նորվեգիայի ազգային պաշտպանության քոլեջին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի դիվանագետներ
Պորֆիրին
Պորֆիրինները բնական ու սինթետիկ տետրապիրոլային միացություններ են, որոնք մտնում են հեմոգլոբինի, քլորոֆիլի և մի շարք ֆերմենտների մոլեկուլի ոչ սպիտակուցային մասի կազմի մեջ։ Պորֆիրինները դասվում են բարձր հետերոցիկլերի շարքին։ Բոլոր պորֆիրինների հիմքում ընկած է տետրապիրոլային օղակը, կազմված 4 պիլոլային հիմքերից, որոնք իրար միացած են մեթիլային կամրջակներով։
Ի շնորհիվ պորֆիրինների և նրանց անալոգների ֆիզիկական ու քիմիական հատկությունների եզակի հավաքածուի՝ գրավում են մի շարք հետազոտողների ուշադրությունը քիմիայի, կենսաբանության, բժշկության և օպտիկայի ոլորտներում։ Պորֆիրինների հիման վրա ստեղծված են կատալիզատորներ, սենսորներ, դեղամիջոցներ, օրգանական կիսահահողորդիչներ, հեղուկ բյուրեղներ և ոչ գծային օպտիկայի համար նախատեսված նյութեր։ Մի շարք կարևոր սպիտակուցների պրոսթետիկ խմբերը (հեմոգլոբինը, որի ակտիվ կենտրոնն է համարվում արյան հեմը, միոգլոբինը, ցիտոքրոմը և այլն) ունեն պորֆիրինային բնույթ։ Պորֆիրինային կմախքն ընկած է նաև բուսական պիգմենտների (քլորոֆիլի, ֆեոֆիտինի, ֆեոֆորբիդի) կառուցվածքի հիմքում, ինչի շնորհիվ պորֆիրնները կարելի է լայնորեն օգտագործել ֆոտոսինթեզի որոշ փուլերի մոդելավորման ու հետազոտման դեպքում։ Պորֆիրինի որոշ ածանցյալներ մեծ հետաքրքրություն են առաջացնում ուռուցքաբանական հիվանդությունների թերապիայի տեսանկյունից։
Ուռուցքների ֆոտոդինամիկ թերապիայի զարգացումը և կազմավորումը սերտորեն կապված են պորֆիրինների վրա հիմնված առաջին ֆոտոսենսիբիլիզատորների մշակման հետ։ Բոլոր պորֆիրինային միացությունների հիմքում ընկած է միմյանց հետ մեթինային կամրջակներով միացած 4-պիրոլային հիմքերից բաղկացած կապակցված մակրոցիկլիկ օղակը։ Քլորինները նույնպես պատկանում են պորֆիրինային միացությունների դասին, որոնք իրենց 17 և 18 դիրքերում կրկնակի կապի փոխարեն ունեն ջրածնի երկու լրացուցիչ ատոմներ, իսկ բակտերիոքլորինները՝ ջրածնի չորս ատոմներ 7, 8, 17 և 18 դիրքերում։ Պորֆիրին պարունակող միացությունները լայնորեն տարածված են բնության մեջ։ Դրանց թվին են դասվում քլորոֆիլը՝ բույսերի կանաչ գունանյութը, ինչպես նաև նրա զանազան անալոգները, որոնք պարունակվում են ջրիմուռների զանազան դասերում; հեմը՝ արյան հեմոգլոբինի կազմի մեջ մտնող ներկանյութը, ինչպես նաև նավթի և այլ հանքատեսակների պորֆիրինները։
Նշենք, որ որպես ելակետային պորֆիրին հանդես է եկել հեմատոպորֆիրինը։ Հետագայում հեմատոպորֆիրինի հիման վրա ստացվել են մի շարք պատրաստուկներ. ֆոտոֆրին, ֆոտոսան, ֆոտոhեմ, քլորին e6 և այլն։ Այսպիսով, հեմատոպորֆիրինի ածանցյալները (HpD) և նրա առևտրային տարբերակներ ֆոտոֆրինը, ֆոտոսանը, ֆոտոhեմը հանդիսանում են ֆոտոսենսիբիլիզատորներ և կարևոր տեղ են զբաղեցնում ուռուցքների ֆոտոթերապիայի կլինիկական փորձերում։ Ժամանակի ընթացքում ՖԴԹ մեթոդը լայնորեն զարգացել է և սկսել կիրառվել ԱՄՆ-ում, Անգլիայում, Ֆրանսիայում, ԳԴՀ-ում, Իտալիայում, Ճապոնիայում, Չինաստանում, Ռուսաստանում և այլ երկրներում։
Ներկայումս պորֆիրինների հետազոտման և տարբեր բնագավառներում կիրառման նկատմամբ հետաքրքրությունը շարունակում է մեծանալ։ Լայնորեն ուսումնասիրվում են ինչպես բնական, այնպես էլ արհեստական պորֆիրինները։ Բավականին հեռանկարային են հանդիսանում պորֆիրինների կիրառության այնպիսի ոլորտները, ինչպիսիք են չարորակ գոյացությունների ախտորոշումը և բուժումը, սակավարյունության, նեյրոհոգեկան խանգարումների, մաշկային և աչքի հիվանդությունների բուժումը։ Ուռուցքային հիվանդությունների բուժման մեջ հատուկ ուղղություն է համարվում ուռուցքների ֆոտոդինամիկ թերապիան, որտեղ որպես ֆոտոսենսիբիլիզատորներ լայնորեն կիրառվում են պորֆիրինները։
Պորֆիրինների դասի միացությունների հետազոտման հանդեպ հետաքրքրությունը պայմանավորված է հետևյալ գործոններով.
Ամպն ու սարը
«Ամպն ու սարը», Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծություններից մեկը, որի գրման տարեթիվը հայտնի չէ։ Ինքնագիրը չի պահպանվել։
Ստեղծման պատմությունը
«Ամպն ու սարը» բանաստեղծությունն առաջին անգամ տպագրվել է 1907 թվականին Լուսաբեր դասագրքի Ա տարիի 30-րդ էջում, այնուհետև 1908 թվականին Լուսաբեր դասագրքի Բ տարիի 37-րդ էջում ։ Բանաստեղծությունն այնուհետև հրատարակվել է նույն դասագրքի հետագա տարիների հրատարակություններում (1921 թվականին Լուսաբեր դասագրքի Բ տարիի 37-րդ էջում տպագրվել է բանաստեղծության մեկ ուրիշ տարբերակ), ապա՝ 1940-1959 թվականներին Երևանում 6 հատորով հրատարակված Հովհաննես Թումանյանի երկերի ժողովածուի 1-ին հատորի 238-րդ էջում։
«Ամպն ու սարը» բանաստեղծությունն արտատպվում է 1908 թվականին Լուսաբեր դասագրքի Բ տարիից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծություններ
Ջոն Ուեյն
Ջոն Ուեյն (John Wayne, իսկական անուն ազգանունը՝ Մերիոն Ռոբերտ Մորիսոն, Marion Robert Morrison, ), ամերիկացի դերասան։
Նրան որպես դերասան բացահայտել է ռեժիսոր Ջոն Ֆորդը ինչից հետո սկսվել է նրանց համագործակցությունը ու Ուեյնը նկարահանվել է Ջոն Ֆորդի գրեթե բոլոր վեստեռններում։ Խաղացել է 150-ից ավելի ֆիլմերում, մեծ մասամբ վեստեռն ժանրի, նրան համարում էին վեստեռնի արքա։
Առավել նշանավոր ֆիլմերից են՝
Ստացել է ընդհանուր թվով 25 կինոմրցանակ, ներկայացված է եղել ևս 16-ի, որոնց թվում 3 անգամ ներկայացվել է Օսկարի, ստացել 1-ը Օսկար լավագույն դերասանի համար անվանակարգում, ստացել է 3 Ոսկե Գլոբուս։ 1960 թվականին Հոլիվուդյան փառքի ծառուղում բացվել է նրա անվան աստղը։
Ամերիկյան բոլոր ժամանակների ֆիլմերի 100 մեծագույն աստղերի ցանկում 12-րդն է, իսկ Ամերիկյան բոլոր ժամանակների ֆիլմերի 100 լավագույն դրական և բացասական հերոսների ցանկում նրա հերոս Ռուստեր Կոգբերնը «Իսկական քաջություն» ֆիլմում 36-րդն է որպես դրական հերոս։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ Կատեգորիա:Օսկարակիրներ Կատեգորիա:Հոլիվուդյան փառքի ծառուղի Կատեգորիա:Ազատության նախագահական մեդալով պարգևատրվածներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հանրապետական կուսակցության անդամներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական ծագմամբ Կատեգորիա:RCA Records-ի արտիստներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հակակոմունիստներ Կատեգորիա:Հարավային Կալիֆոռնիայի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Լավագույն դերասան Օսկարի մրցանակակիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեժիսորներ Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Դետրոյթ Փիստոնս
«Դետրոյթ Փիստոնս» (Detroit Pistons), ամերիկյան պրոֆեսիոնալ բասկետբոլային ակումբ։ Հանդես է գալիս Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) Արևելյան կոնֆերենցիայի կենտրոնական դիվիզիոնում։
NBA-ի չեմպիոնական տիտղոսն ակումբը նվաճել է 3 անգամ՝ 1989, 1990 և 2004 թվականներին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ԲԱԱ ակումբներ
Դավիդ դե Խեա
Դավիդ դե Խեա Կինտանա (David de Gea Quintana, իսպաներեն արտասանությամբ՝, ), իսպանացի դարպասապահ։ Հանդես է գալիս Մանչեսթեր Յունայթեդի և Իսպանիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի կազմում։ Ֆուտբոլով սկսել է զբաղվել 10 տարեկանից՝ որպես Ատլետիկո Մադրիդի ֆուտբոլային ակադեմիայի սան։ Մադրիդի Ատլետիկոյի կազմում դեբյուտը տեղի է ունեցել 2009 թ. սեպտեմբերի 30-ին՝ Պորտուի դեմ Չեմպիոնների Լիգայի խմբային փուլում։
2011 թ. տեղափոխվել է Մանչեսթեր Յունայթեդ։
«Ատլետիկո Մադրիդ»
Դավիդ դե Խեան մադրիդյան Ատլետիկոյի ֆուտբոլային երիտասարդական ակադեմիայի՝ կանտերայի սանը է։ 2009 թ. սեպտեմբերի 30-ին տեղի ունեցավ երիտասարդ դարպասապահի դեբյուտը ակումբի հիմնական կազմում (դե Խեան այդ ժամանակ 18 տարեկան էր)։ Նրա դեբյուտը կայացավ պորտուգալական «Պորտուի» դեմ ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի խմբային փուլում։ «Ատլետիկո Մադրիդ»ի երկրորդ դարպասապահ Ռոբերտոն, սկսելով խաղը որպես հիմնական դարպասապահ, վնասվածք ստացավ և այլևս չկարողացավ շարունակել խաղը (ակումբի հիմնական դարպասապահ Սերխիո Ասենխոն այդ ընթացքում ազգային հավաքականի հետ մասնակցում էր աշխարհի երիտասարդական առաջնությանը)։ Չնայած որ «Ատլետիկոն» պարտվեց 0-2 հաշվով, երիտասարդ դարպասապահի խաղն ամենալավ տպավորությունը թողեց, որը դե Խեան կարողացավ ամրապնդել Պրիմերայում իր դեբյուտից հետո, երբ «Ատլետիկոն» հաղթեց «Սարագոսային» 2-1 հաշվով, հիմնականում շնորհիվ Դե Խեայի խաղի, որը 1-0-ի ժամանակ հետ մղեց իր դարպասից տասնմեկ մետրանոցը։ Դե Խեայի գործողությունները բարձր գնահատականի արժանացան ակումբի այդ ժամանակվա մարզիչ Աբել Ռեսինոյի կողմից, ով հատուկ նշեց երիտասարդ դարպասապահի սառնասրտությունն ու հաստատակամությունը ։. Հաջողված դեբյուտից հետո դե Խեան, սկսելով մրցաշրջանը որպես «Ատլետիկո Մադրիդի» 3-րդ դարպասապահ, ամրապնդվեց թիմում որպես հիմնական դարպասապահ։
Դարպասապահի վստահ խաղը հիմնականում կանխորոշեց 2009/10 մրցաշրջանում «Ատլետիկոյի» հաջողությունները, երբ նրա թիմը հասավ մինչև Թագավորական գավաթի եզրափակիչ և դարձավ Եվրոպայի Լիգայի առաջին խաղարկության հաղթող՝ նվաճելով իր առաջին եվրոպական ավարը 48 տարվա ընթացքում։ Զարմանալի չէ, որ դե Խեայով սկսեցին հետաքրքրվել եվրոպական ֆուտբոլի գերակումբները ։ Որպեսզի դարպասապահը մնա ակումբում, «Ատլետիկո Մադրիդի» ղեկավարությունը շտապեց դե Խեայի հետ կնքել նոր պայմանագիր մինչև 2013 թվականը ։
Տեղափոխությունը
2011 թ. սկզբներից բրիտանական մամուլում ակտիվ քննարկվում էր «Մանչեսթեր Յունայթեդում» իր կարիերան ավարտող դարպասապահ Էդվին Վան դեր Սարի հավանական փոխարինողի թեկնածությունը։ Շատ այլ անունների կողքին հաճախ հիշատակվում էր երիտասարդ իսպանացի դե Խեան ։ Գարի Նևիլի՝ Յուվենտուսի դեմ հրաժեշտի խաղից անմիջապես հետո Մանչեսթեր Յունայթեդի գլխավոր մարզիչ սըր Ալեքս Ֆերգյուսոնը հայտարարեց, որ «Մանչեսթեր Յունայթեդը» մոտ է երիտասարդ դարպասապահի հետ պայմանագիր կնքելուն, և Դավիդը կգա Օլդ Թրաֆորդ, միայն թե այդ տեկեկությունը ճշտվեց դե Խեայի ներկայացուցչի և «Ատլետիկո Մադրիդի» տնօրենի կողմից, ովքեր հայտարարեցին, որ դե Խեան չի քննարկի տեղափոխության առաջարկը մինչև Եվրոպայի երիտասարդական առաջնության ավարտը ։ Անմիջապես այն բանից հետո, երբ Իսպանիայի ազգային երիտասարդական հավաքականը հաղթեց մրցաշարը, դե Խեան մեկնեց Մանչեսթեր՝ անցնելու բուժզննում, իսկ հաջորդ օրը՝ 2011 թ. հունիսի 28-ին «կարմիր սատանաների» հետ կնքեց պայմանագիր՝ 5 տարի ժամկետով ։
2011/12 մրցաշրջան
Մանչեսթեր Յունայթեդում իր առաջին խաղը դե Խեան անցկացրեց 2011 թ. հուլիսի 23-ին «Չիկագո Ֆայրի» դեմ մինչմրցաշարային ընկերական խաղում, որտեղ անգլիական թիմը հաղթեց 3-1 հաշվով։ Օգոստոսի 7-ին տեղի ունեցավ նրա առաջին պաշտոնական խաղը Անգլիայի Սուպերգավաթում ընդդեմ «Մանչեսթեր Սիթիի»։ Առաջին խաղակեսում դե Խեան բաց թողեց 2 գնդակ. սկզբում Ջոլեոն Լեսքոթը Դավիդ Սիլվայի փոխանցումից հետո գլխով ուղարկեց գնդակը իսպանացու պաշտպանած դարպասը, ապա հեռահար հարվածով նպատակին հասավ Էդին Ջեկոն։ Ընդմիջումից հետո Յունայթեդը Քրիս Սմոլինգի գոլի և Նանիի «դուբլի» շնորհիվ կարողացավ հաղթել «Մանչեսթեր Սիթիին» 3։ 2 հաշվով և հաղթեց Անգլիայի Սուպերգավաթում ։
Անգլիայի Պրեմիեր լիգայում դե Խեայի առաջին խաղը եղավ Վեստ Բրոմվիչ Ալբիոնի դեմ օգոստոսի 14-ին, որի ժամանակ նա Շեյնա Լոնգայի հարվածից հետո գնդակ բաց թողեց դարպասի հեռավոր անկյունը. հանդիպումն ավարտվեց «Յունայթեդի» 2։ 1 հաշվով հաղթանակով ։ Օգոստոսի 22-ին Տոտտենհեմի դեմ խաղում իսպանացի դարպասապահն անցկացրեց իր առաջին «չոր հանդիպումը» Օլդ Թրաֆորդում ։ Օգոստոսի 28-ին Արսենալի դեմ խաղում դե Խեան կարողացավ որսալ Ռոբին վան Պերսիի 11 մետրանոց հարվածը. խաղն ավարտվեց Յունայթեդի 8։ 2 հաշվով հաղթանակով ։
Սեպտեմբերի 18-ին կայացած «Չելսիի» դեմ խաղում դե Խեան աչքի ընկավ հիանալի գործողություններով, այդ թվում նաև Ռամիրեսի և Ֆեռնանդո Տոռեսի հարվածներից հետո սեյվերով ։ Հաջորդ՝ «Սթոք Սիթիի» դեմ խաղում իսպանացին նորից կատարեց մի շարք առաջնակարգ սեյվեր և օգնեց իր թիմին խաղը բերել ոչ-ոքիի ։ Սեպտեմբերի 27-ին դե Խեան առաջին անգամ հանդես եկավ ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայում՝ Օլդ Թրաֆորդում խաղալով «Բազելի» դեմ։ Խաղն ավարտվեց ոչ-ոքի 3։ 3 հաշվով ։ Հոկտեմբերի 23-ին կայացած «Մանչեսթեր Սիթիի» դեմ խաղում դե Խեան սեփական դարպասը բաց թողեց 6 գնդակ ։
2012 թ. հունվարին հայտնի դարձավ, որ դե Խեան տառապում է աչքերի հեռատեսությամբ, միայն թե դա նշանակալից ազդեցություն չի թողնում նրա խաղի վրա։ Դեկտեմբերի 31-ին Բլեքբեռնի դեմ խաղում դե Խեան կատարեց մի շարք սխալներ, որոնցից 2-ը պատճառ դարձան գոլերի, սրա հետևանքով Յունայթեդը տանուլ տվեց խաղը 2։ 3 հաշվով ։ Այս հանդիպումից հետո դե Խեան կորցրեց տեղը մեկնարկային կազմում, իսկ նրա տեղը դարպասի մոտ զբաղեցրեց դանիացի Անդերս Լինդեգորը։ Սակայն Լինդեգորի վնասվածքի հետևանքով դե Խեան նորից վերադարձավ հիմնական կազմ։ 2012 թ. մարտի 8-ին դե Խեան անցկացրեց մրցաշրջանում իր լավագույն հանդիպումներից մեկը՝ «Ատլետիկ Բիլբաոյի» դեմ խաղում կատարելով մի շարք առաջնակարգ սեյվեր. Յունայթեդը պարտվեց 2։ 3 հաշվով ։
2011/12 մրցաշրջանը դե Խեան լավագույնս ավարտեց Պրեմիեր Լիգայի դարպասապահների շարքում՝ հաշվի առնելով դարպասին կատարված նպատակային հարվածների որսման ցուցանիշը՝ 77, 9% ։
2012/13 մրցաշրջան
Կապված Օլիմպիական խաղերում մասնակացության հետ՝ դե Խեան բաց թողեց Մանչեսթեր Յունայթեդի մինչմրցաշարային խաղերը, բայց վերադարձավ թիմի մեկնարկային կազմ մրցաշրջանի բացման՝ «Էվերթոնի» դեմ խաղում։ Չնայած դե Խեայի կատարմամբ մի քանի հիանալի սեյվերին՝ Յունայթեդը պարտվեց այդ հանդիպումը 1։ 0 հաշվով ։ 2012 թ. դեկտեմբերի 9-ին կայացած սկզբունքային մանչեսթերյան դերբիում դե Խեան կատարեց 2 կարևոր սեյվեր Կառլոս Տևեսի և Դավիդ Սիլվայի հարվածներից հետո։ Խաղն ավարտվեց Յունայթեդի հաղթանակով՝ 3։ 2 ։ 2013 թ. փետրվարի 13-ին իսպանացի դարպասապահը մի քանի անգամ փրկեց թիմին Չեմպիոնների Լիգայի մրցաշարում տեղի ունեցող Ռեալ Մադրիդի դեմ խաղում, որն ավարտվեց 1։ 1, ինչի համար և արժանացավ սըր Ալեքս Ֆերգյուսոնի գովասանքին ։
Փետրվարի 23-ից մինչև մարտի 16-ը դե Խեան անցկացրեց 3 անընդմեջ «չոր հանդիպում». դրանք էին՝ «Քուինս Պարկ Ռեյնջերսի» նկատմամբ 2։ 0 հաշվով, «Նորվիչ Սիթիին»՝ 4։ 0 և «Ռեդինգին»՝ 1։ 0 հաշվով ։
2012/13 մրցաշրջանի արդյունքներով «Մանչեսթեր Յունայթեդը» դարձավ Անգլիայի Պրեմիեր լիգայի չեմպիոն, իսկ դե Խեան հայտնվեց PFA-ի սիմվոլիկ «Տարվա թիմի» կազմում ։
Կարիերան հավաքականում
Դավիդ դե Խեան հանդես է եկել Իսպանիայի բոլոր տարիքային հավաքականներում, իսկ մինչև 17 տարեկանների Եվրոպայի մրցաշարջանում դարձավ Եվրոպայի չեմպիոն և աշխարհի արծաթե մրցանակակիր։ Երիտասարդ դարպասապահի վստահ ելույթները սեփական թիմի հիմնական կազմում բնականաբար գրավեցին ազգային հավաքականի մարզչի ուշադրությունը. «կարմիր ուժերի» գլխավոր մարզիչ Վիսենտե դել Բոսկեն ընդգրկեց դե Խեային ՀԱՀ-ում տեղի ունեցող ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն մեկնողների թեկնածուների ընդլայնված ցանկում ։ Միայն թե հավաքականի վերջնական ցուցակում դե Խեան չհայտնվեց ։
2011 թ. դե Խեան Իսպանիայի ազգային երիտասարդական հավաքականի կազմում հաղթանակով ավարտեց Եվրոպայի առաջնությունը։
2012 թ. մասնակցեց լոնդոնյան Օլիմպիական խաղերին։
2013 թ. երկրորդ անգամ հաղթեց Եվրոպայի երիտասարդական առաջնությունում։ Իսպանիայի ազգային երիտասարդական հավաքականում ընդհանուր առմամբ անցկացրել է 27 հանդիպում, որ ռեկորդային է (նույնչափ անցկացրած խաղեր ունի նաև Սանտի Դենյան)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իսպանացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլիստներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ֆուտբոլի դարպասապահներ Կատեգորիա:Մանչեսթեր Յունայթեդի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:1990 ծնունդներ Կատեգորիա:Նոյեմբերի 7 ծնունդներ Կատեգորիա:Ատլետիկո Մադրիդի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իսպանիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:2018 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության մասնակիցներ Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2016-ի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2020-ի ֆուտբոլիստներ
Նատալյա Բեռլովա
Նատալիա Գեննադիևնա Բեռլովա (Наталия Геннадиевна Берлова, ծննդյան անունը՝ Տրինկո, ), մաթեմատիկոս, Քեմբրիջի համալսարանի և Սկոլկովոյի գիտության և տեխնոլոգիայի ինստիտուտի պրոֆեսոր (2013-2016)։
Կենսագրություն
Նատալյա Բեռլովան 1991 թվականին ավարտել է Մոսկվայի պետական համալսարանի հաշվարկային մաթեմատիկայի և կիբեռնետիկայի ֆակուլտետը և ընդունվել է նույն բուհի ասպիրանտուրան։ 1992 թվականին ընդունվել է Ֆլորիդա նահանգի համալսարանի ասպիրանտուրա, որտեղ 1997 թվականին պաշտպանել է դիսերտացիան։ 1997-2002 թվականներին աշխատել է Լոս Անջելեսի կալիֆոռնյան համալսարանում, 2002 թվականից` Քեմբրիջի համալսարանի դասախոս, ավագ դասախոս։
2013 թվականին դարձել է Քեմբրիջի համալսարանի մաթեմատիկայի պրոֆեսոր՝ Քեմբրիջի մաթեմատիկայի առաջին կին պրոֆեսորը, կիրառական մաթեմատիկայի և տեսական ֆիզիկայի բաժնի երկրորդ կին պրոֆեսորը , 2013 թվականից՝ նաև Սկոլկովոյի գիտության և տեխնոլոգիաների ինստիտուտի պրոֆեսոր ։ 2013-2014 թվականներին եղել է դեկան, 2015 թվականից՝ ֆոտոնիկայի և քվանտային նյութերի ծրագրի տնօրեն։ Մշակել է գերհոսունության, քվանտային մրրկայնության, քվանտային համակարգերում համահունչ գործընթացների, Բոզե-Այնշտայնի կոնդենսատի մաթեմատիկական մոդելները, որոնց օգտագործումը, բացի ընդհանուր տեսական հետաքրքրությունից, ունի նաև կիրառական լայն հեռանկարներ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բրիտանացի մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:Ռուս մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:Կին մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ռուս ֆիզիկոսներ
Վասիլկովցի (գյուղ, Յարմոլինի շրջան)
Վասիլկովցի (Васильківці), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Յարմոլինի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Վասիլկովցի գյուղում բնակվում էր 157 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,921 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 170,47 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Յարմոլինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Մեսա (Արիզոնա)
Մեսան (Mesa //), քաղաք ԱՄՆ-ի հարավարևմտյան մասում՝ Արիզոնա նահանգում։ Այն Ֆինիքսի արվարձաններից մեկն է։ 2006 թ-ի տվյալներով քաղաքի բնակչությունը կազմում է 452 933 մարդ (3-րդը Արիզոնայում՝ Ֆինիքսից և Թուսոնից հետո)։ Բնակչության 10%-ը մորմոններ են։
Հղումներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքներ Կատեգորիա:1878 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Թութմոս IV
Թութմոս IV, Հին Եգիպտոսի թագավորության XVIII դինաստիայի փարավոն, որը կառավարել է մոտավորապես մ․թ․ա․ 1397—1388 թվականներին ։
Կյանքի վաղ տարիներ
Թութմոսը չնայած նրան, որ Ամենհոտեպ II-ի և գլխավոր թագուհի Թիայի որդին Էր, ի սկզբանե չէր համարվում փարավոնի հետնորդը։ Արդյունքում Թութմոսը պատմում էր իր տեսած հիասքանչ երազի մասին, երբ որսից հետո հանգստանում էր Մեծ Սֆինքսի ստվերում։ Երազում նրան հայտնվեց Հորեմ-ախետ-Հեպրի-Ռա-Ատում աստվածը, ով նրան հայտնվել էր Սֆինքսի տեսքով։ Նա պահանջում էր մաքրել իրեն ավազից,որը բերում էր անապատի քամին, և որը Թութմոսի կառավարման ժամանակահատվածում ամբողջովին թաղել էր Մեծ Սֆինքսը։ Ի պատասխախան Թութմոսի քայլի, աստվածը խոստացավ փարավոն դարձնել նրան։ Արթնանալով Թութմոսը հավաքեց աշխատողներին և մաքրեց Սֆինքսի մերձակայքը։ Շուտով նա դառնում է փարավոն։
Վերը նշված արձանագրության հիմքը Սֆինքսի ոտքերի մոտից գտնված սալահատիկն է։ Ի դեպ, այս արձանագրության մեջ նշվում է նաև Քեփրեն փարավոնի անունը, որից էլ կարելի է ենթադրել, որ Մեծ Սֆինքսը կերտվել է Քեփրեն փարավոնի գահակալության ժամանակաշրջանում (IV դինաստիա), չնայած նրան, որ Մեծ Սֆինքսի կառուցման միակ գրավոր վկայությունը համարվում է այս արձանագրությունը։