Պերու
Պատմություն
Պերուում մարդու բնակության առաջին հետքերը մ․ թ․ ա․ VIII հազարամյակից են։ Մ․ թ․ ա․ II հազարամյակի վերջին - մ․ թ․I հազարամյակում ստեղծվել են ցեղային և պետական տարբեր կազմավորումներ։ 15-րդ դարում հնդկացի ցեղերի կոնֆեդերացիան ինկերի գլխավորությամբ իրեն է ենթարկել հարևան ցեղերին և պետական կազմավորումները, դարձել (1438) կաստայական պետություն՝ Տաուանտինսույու անունով, 8-15 մլն բնակչությամբ։ 16-րդ դարի սկզբին ափ ելած իսպանացի կոնկիստադորները, Ֆ․Պիսառոյի և Դ․ Ալմագրոյի գլխավորությամբ 1532-1536 թվականներին գրավել են Տաուանաինսույուն։ Հնդկացիները հաճախ ապստամբել են գաղութարարների դեմ։ Թեև իսպանացի իշխանությունները խոչնդոտել են գաղութի տնտեսական զարգացումը, այնուամենայնիվ Պերուում զարգացել են մանուֆակտուրային արտադրությունը, լեռնահանքային արդյունաբերությունը։ Հանքերում աշխատելու համար Աֆրիկայից ներմուծել են նեգր ստրուկներ։ Ամերիկայի իսպանական գաղութներում 1810 թվականին սկսված պատերազմի հետևանքով Պերուն հռչակվեց (1821) անկախ։ 1825 թվականին Պերուի հարավարևելյան մասը՝ Վերին Պերու, առանձնացվեց իբրև ինքնուրույն հանրապետություն Բոլիվիա։ 1879-1883 թվականներին մի կողմից Չիլիի, մյուս կողմից Պերուի և Բոլիվիայի միջև մղված պատերազմի հետևանքով Պերուն կորցրեց Տարապակա և Արիկա մարզերը։ Օգտվելով Պերուի պարտությունից՝ օտարերկրյա մոնոպոլիստները Պերուին պարտագրեցին ստրկացուցիչ համաձայնագրեր և տիրեցին բնական հանածոներով (նավթ, պղինձ և այլն) հարուստ տարածքների զգալի մասին, բամբակի, շաքարեղեգի պլանտացիաներին, արդյունաբերական ձեռնարկություններին։ Հոկտեմբերյան սոցիալիստական մեծ հեղափոխությունը լայն թափ հաղորդեց Պերուի գյուղացիների, բանվորների, հայրենասիրական ուժերի պայքարին։ 1928 թվականին Կ․ Մարիատեգիի ղեկավարությամբ հիմնվեց Պերուի կոմունիստական կուսակցությունը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի (1939-1945) ժամանակ Մ․ Պրադոի Ուգարտեչեի կառավարությունը երկրում հակաֆաշիստական շարժման ազդեցության տակ 1942 թվականին խզեց հարաբերությունները Գերմանիայի և Իտալիայի հետ, իսկ 1945 թվականին պատերազմ հայտարարեց նրանց։ 1941-1942 թվականներին Էկվադորի դեմ պատերազմի հետևանքով Պերուն իրեն միացրեց Ամազոնկայի ավազանում վիճելի տարածքի մեծ մասը։ ՊԿԿ-ի նախաձեռնությամբ 1943-1944 թվականներին ստեղծվեցին Պերուի աշխատավորների կոնֆեդերացիան) Պերուա-սովետական մշակութային ասոցիացիան և Ազգային դեմոկրատական ճակատը, որը հաղթեց 1945 թվականի նախագահական ընտրություններում։ 1968 թվականի հոկտեմբերին իշխանության գլուխ անցան հայրենասիրորեն տրամադրված զինվորականները՝ գեներալ Ի․ Վելասկո Ալվարադոյի գլխավորությամբ։ Նոր կառավարությունն իրականացրեց հակաիմպերիալիստական և հակաօլիգարխիական հեղափոխական վերափոխումներ, ազգայնացրեց ամերիկյան մոնոպոլիաների ձեռքին գտնվող նավթահանքերը, ստեղծեց նավթային պետական ընկերություն, վերացրեց կոնցեսիաները, ազգայնացրեց լեռնահանքային մի շարք ձեռնարկություններ, արդյունաբերության շատ ճյուղերում ստեղծվեցին պետական ընկերություններ, հսկողություն սահմանվեց արտաքին առևտրի, բանկերի, ֆինանսական համակարգի, կոմունիկացիաների, կապի վրա, սկսեց իրագործվել հողաջրային ռեֆորմ։ Պերուում ստեղծվեց տնտեսական 4 սեկտոր՝ պետական, ռեֆորմացված մասնավոր, հասարակական, մանր սեփականատիրական։ Կառավարությունը վարեց աշխատավորների կենսամակարդակի բարձրացման, գործազրկության կրճատման, ժողովրդական կրթության համակարգի դեմոկրատացման, արտաքին ասպարեզում՝ անկախ, խաղաղասիրական քաղաքականություն։ 1975 թվականին նախագահ նշանակվեց գեն․ Ֆ․Մորալես Բերմուդեսը, որը հայտարարեց նախորդ կառավարության քաղաքական կուրսը շարունակելու մասին։ 1980 թվականին ընդունվեց սահմանադրություն, որով երկրում հաստատվեց քաղաքացիական վարչություն, Նախագահ ընտրվեց Ֆ․ Բելաունդե Տերրին։