cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարում
Հոգեբանական
Երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարման հիմքում կարող են ընկած լինել ուղեղի այս կամ այն օղակներում կառուցվածքային կամ գործառարական անկանոնությունները։ ՄՌՏ հետազոտությունները ցույց են տվել, որ մեծ կիսագնդերի կեղևի գոտկաձև գալարի առաջային հատվածի, ճակատա-կղզյակային բլթի, վենտրալ ենթաճակատային հատվածներում և պատնեշում (claustrum) առկա է ծավալի փոքրացում։ Ծավալային փոփոխություւներ առկա են նաև կողմնային փորոքներում, դժգույն կորիզում (globus pallidus), նշաձև մարմնում (amygdala), ինչպես նաև խորանիստ սպիտակ նյութի գերակտիվություն ։ Ֆունկցիոնալ ՄՌՏ հետազոտությունները ցույց տվեցին, որ մոդուլյացիայի անկանոնությունները պրեֆրոնտալ կեղևում և լիմբիական համակարգում կարող են առաջ բերել էմոցիոնալ և վարքագծային ախտանիշներ ։ Մանիայի բուժման նպատակով կիրառվող Ֆարմոկոլոգիական միջամտոuթյունները առաջացնում են վենտրալ պրեֆրոնտալ կեղևի ակտիվության (ՎՊՖԿ) աՃ, սակայն նորմալիզացնում է այն վերահսկվող խմբի անդամների մոտ։ Այս փաստը ապացուցում է, որ ՎՊՖԿ-ի թերակտիվությունը հուսալի ցուցանիշ է հանդիսանում վարագծային կարգավիճակի գնահատման համար։ Մյուս կողմից `նախնական բուժման արդյունքում նշաձև մարմնում գերակտիվության աճը պակասեցնում է հետագա բուժման արդյունավետությունը ։
Մանիակալ և դեպրեսիվ դրվագները, որպես կանոն, բնորոշվում են ՎՊՖԿ վենտրալ և դորզալ հատվածների թերգործառույթով։ Ուշադրության կենտրոնացման և հանգստի ժամանակ, մանիան ասոցացվում է օրբիտոֆրոնտալ կեղևի ակտիվության նվազման հետ, մինչդեռ դեպրեսիան կապում են  ընդհանուր նյութափոխանակության հանգստի վիճակում լինելու հետ։ Տրավմաների պատճառով  առաջացած աֆեկտիվ խանգարումների արդյունքում, հասկանալի է դառնում որ մանիան և դեպրեսիան կապված է ՎՊՖԿ-ի խանգարումների հետ, ընդ որում դեպրեսիան կապված է ձախ հատվածի թերգործառույթի հետ, իսկ մանիան` աջի։ ՎՊՖԿ-ի անկանոն ակտիվությունը և նշաձև մարմնի գերակտիվությունը հայտնաբերվել են էութիմիայի ժամանակ ինչպես երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարումով հիվանդների մոտ, այնպես էլ նրանց առողջ հարազատների մոտ, ինչը նշանակում է, որ սրանք հատկանշական են այս հիվանդույան համար ։
Երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարումով հիվանդների մոտ, որոնք նաև տառապում են էութիմիայով, նկատվում է լինգվալ գալարի(հայտնի է նաև ինչպես ծոծրակաքունքային միջային գալար) ակտիվության նվազում, մինրդեռ մանիակալ կողմնորոշմամբ մարդկանց մոտ ակտիվության նվազում առկա է ճակատային բլթի առաջային հատվածում, իսկ դեպրեսիվ հիվանդների մոտ նման փոփոխոիթյուններ չկան ։ Երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարումով հիվանդների մոտ նկատվում է ձախ կիսագնդեի վենտրալ լիմբիկ համակարգի ակտիվության աճ և աջ կիսագնդի կեղևային ստրուկտուրաների(սրանք կապված են ճանաչողական գործընթացների հետ) ակտիվության նվազում ։
Երկբևեռ խանգարման նկարագրվող մոդելներից մեկից երևում է, որ ճակատա-ստրիար օղակներից բաղկացած «պարգևատրման օղակների» գերակտիվությունը առաջ է բերում մանիա, իսկ հիպոակտիվությունը` դեպրեսիա ։
Համաձայն «բռնկման» տեսության` երբ երկբևեռ խանգարման հանդեպ ժառանգական նախատրամադռություն ունեցող մարդիկ գտնվում են սթրեսային իրավիճակներում, սթրեսային շեմը, որը դրդում է հիվանդության դրվագների ի հայտ գալուն աստիճանաբար իջնում է, այնքան ժամանակ մինչև դրվագները դառնում են ինքնաբուխ։ Կան տվյալներ, ըստ որոնց գոյություն ունի կապ կյանքի վաղ փուլերում առաջ եկած սթրեսի և հիպոթալամո-հիպոֆիզո-ադրենալ համակարգի թերգործառույթի միջև։ Սթրեսը բերում է վերջինիս գերակտիվությանը, ինչը մեծ դեր է խաղում երկբևեռ խանգարման ախտածագման գործում ։
Ուղեղային հյուսվածքի որոշ բաղադրիչներ` միտոքոնդրիումներ, նատրիում-ԱԵՖ-ազային պոմպ, մեծ դեր են խաղում հիվանդության զարգացմա մեջ։ Ցիրկադային ռիթմը և մելատոնինի սինթեզը նույնպես փոփոխված են ։
Նեյրոքիմիական
Դոֆամինի (տրամադրության ցիկլիկ փոփոխությունների պատասխանատու միջնորդանյութ) մակարդակը մանիակալ փուլի ժամանակ բարձրանում է ։ Սա պատճառ է հանդիսանում երկրորդային հոմեոստատիկ վար կարգավորման (down regulation), ինչպես նաև դոֆամին-կախյալ G պրոտեին համակցված ընկալիչների քանակի աճի։ Հետագայում այս գործընթացների պատճառով դեպրեսիվ փուլի ժամանակ նկատվում է դոֆամինի մակարդակի նվազում ։ Դեպրեսիվ փուլը ավարտվում է հոմեոստատիկ վեր կարգավորումով (up regulation), և ցիկլը նորից կրկնվում է ։
Մանիակալ փուլում գլյուտամատի արտադրությունը զգալիորեն աճում է դորզոլատերալ կեղևում, իսկ փուլի վերջում քանակը նորից վերականգնվում է ։ Գամմաամինոկարագաթթվի (ԳԱԿԹ) մակարդակի աճը կարող է պայմանավորված լինել վաղ զարգացման անկանոնություններով, որոնք առաջ են բերում բջիջների միգրացիայի խանգարումներ, ինչպես նաև ուղեղի թաղանթների ոչ լրիվ կազմավորման պատճառով ։
Երկբևեռ աֆեկտիվխանգարման համար կիրառվող դեղամիջոցները կարող են ազդել ներբջջային ազդանշանային համակարգի վրա, օրինակ` սպառելով միո-ինոզիտոլի պաշարները, արգելակելով cAMP կախյալ պրոտեինկինազաների ակտիվացումը և նաև վերափոխելով G սպիտակուցներ ։ Այս ամենի համաձայն` արյան մեջ (նաև ուղեղում) նկատվել է Gαi, Gαs և Gαq/11 սպիտակուցների մակարդակի աճ, ինչպես նաև պրոտեին կինազA-ի էքսպրեսիայի և զգայունության աճ ։
Թե՛մանիակալ, և թե՛ դեպրեսիվ փուլերում սերոտոնինի մետաբոլիտ 5-հիդրոքսիինդոլացետիկ թթվի քաանակը գլխուղեղ-ողնուղեային հեղուկում իջած է։ Դոֆամինի ագոնիստների մանիայի խթանման պատճառով մանիակալ կարգավիճակում հաստատվել է դոֆամիներգիկ ակտիվության նշանակաթյունը։ α2 ադրենընկալիչների զգայունությունը իջեցումը, locus ceruleus-ում բջիջների ընդհանուր քանակի աճը վկայում է մանիակալ փուլում նորադրեներգիկ ակտիվության մասին։ ԳԱԿԹ-ի քանակի նվազումը առկա է թե՛ մանաիակալ, և թե՛ դեպրոսիվ փուլում ։ Տեսություններից մեկում ասվում է, որ մոնոամիննների մակարդակի փոփոխություններ չեն նկատվել, մինչդեռ նորէպինեֆրինի մակարդակը նորմայից բարձր էր ։ Թիրոզինի պաշարների սպառումը հանգեցնում է մանիայով հիվանդնեի մոտ մետամորֆինի քանակի նվազում։ Հետազատություններից մեկը ցույց է տվել, որ VMAt2-ի պրոտեին կապելու ունակությունը ևս իջած է երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարումով հիվանդների մոտ ։
Ախտորոշում
Երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարումը սովորաբար ախտորոշվում է պատանեկան կամ երիտասարդ տարիքում ։ Հիվանդությոնը սկզբում դժվար է տարբերակել ունիպոլյար խանգարումից, քանի որ 2 ֆազաների միջև ախտադադարը կարող է տևել 5-10 տարի ։ Ախտորոշման մեջ հաշվի են առնվում որոշակի գործոններ, ինչպիսիք են հիվանդի անհատական ախտանիշները, վարքագծի և տրամադրության փոփոխությունները, որոնք նշում են ընտանիքի անդամները, ընկերները և աշխատակիցները, և իհարկե հենց հետազոտող բժշկի կողմից նշվող սիմպտոմատիկան։ Առավել հստակ ցուցանիշ է դեռահասի մոր կողմից նկատված փոփոխությունները ։ Վիճակի գնահատումը սովորաար անց է կացվում ամբուլատոր պայմաններում։ Ախտորոշման համար լայնորեն կիրաառվում են APA-ի (American Psychiatric Association), DSM-5–ի (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition ) WHO ICD-10-ի( World Health Organization 'International Statistical Classification of Diseases and Related Health Problems, 10th Edition ) կողմից առաջարկվող մեթոդները։ ICD-10-ը առավել շատ կիրառվում է ԱՄՆից դուրս, մինչդեռ ԱՄՆ-ում օգտագործվում է DSM-ի չափանիշները, քանզի դրանք ավելի լիարժեք են ։ Բացի այդ օգտագործվում են նաև KSADS (Kiddie Schedule for Affective Disorders and Schizophrenia), SCID (Structured Clinical Interview for DSM-IV) մեթոդները։
Գոյություն ունեն գնահատման մի քանի սանդղակներ ։ Դրանք են երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարման ախտորոշիչ սանդղակը, տրամադրության խանգարումների հարցաշարը, General Behavior Inventory Hypomania Checklist ։
Տարբերակիչ ախտորոշում
Գոյություն ունեն ևս մի քանի հոգեկան հիվանդություններ, որոնց անհրաժեշտ է տարբերակել երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարումից։ Դրանք են շիզոֆրենիան, մեծ դեպրեսիվ սինդրոմը, ուշադրության պակասի և հիպերակտիվության համախտանիշը (ADHD), և անձի խանգարումներ, ինչպիսին է, օրինակ՝ սահմանային անձնային խանգարումը  ։
Ներկայումս չկան ո՛չ լաբորատոր, ո՛չ էլ վիզուալ ախտորոշման մեթոդներ, որոնք կբացառեին որոշ հիվանդություններ, որոնք արտահայտվում են երկբևեռ խանագարման պես, քանի որ ախտանիշները շատ նման են ։
Այնունամենայնիվ տարբերակիչ ախտորոշման մեջ են դասվում նյարդաբանական այնպիսի հիվանդություններ, ինչպիսիք են
ԷԷԳ-ն կիրառվում է որպեսզի բացառվի օրինակ՝ էպիլեպսիան, իսկ ՀՇ-ն կամ ՄՌՇ ` գանգուղեղային վնասվածքները բացառելու նպատակով ։
Որոշ դեղամիջոցների օգտագործումը նույնպես կարող է առաջ բերել երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարման ախտանիշներ։ Այսշպիսի դեղամիջոցներ են պրեդնիզոլոնը, Պարկինսոնի հիվանդւոթյան բուժման համար նախատեսված դեղորայքը, թիրոիդ հոմոնը(նատրիումի լեվոտիրոքսին), հոգեմետ դեղերից կոկաինը, մեթամֆետամին, ինչպես նաև զանազան հակաբիոտիկներ ։
Երկբևեռ սպեկտր
Երկբևեռ (բիպոլյար) սպեկտրը ներառում է երբևեռ խանգարման առաջին տիպը, երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարման երկրորդ տիպը, ցիկլոթիմիա, և որոշ հիվանդագին վիճակներ, որոնք կլինիկորոն բերում են նշանակալից անավարարության և դիսթրեսի ։ Դրանց շարքին է դասվում մեծ դեպրեսիվ համախտանիշը, որի ժամանակ իրար են հաջորդում մանիակալ կամ հիպոմանիակալ դրվագները, կամ խառը ձևերը, որոնք ներառում են թե՛ դեպրոսիվ թե՛ մանիակալ փուլեր ։
Չափանիշներ և ենթադասեր
DSM և ICD երբևեռ խանգարումը բնութագրում է որպես խանգարոմների սպեկտր, որոնք գտնվում են կոնտինուումում։ DSM-5-ը առանձնացնում է 3
սպեցիֆիկ ենթադաս `
Հարկ եղած դեպքում ենթատիպը նկարագրելու համար օգտագործվում են այնպիսի բնութագրիչներ, ինչպիսիք են պերիպարտալ սկիիզբ peripartum onset և rapid cycling ։
Կանխաարգելում
Երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարման կանխարգելման համար կենտրոնացվում են սթրեսածին գործոնների վերացման վրա, օրինակ` ընտանիքում կոնֆլիկտային իրավիճակների պակասեցում, մանուկ հասակում դաժան վերաբերմունքի կանխում։ Չնայած վերջինները չեն հանդիսանում հիվանդության հիմնական պատճառ, այնուամենայնիվ սրանք կարող են լրացուցիչ խթան հանդիսանալ երկբևեռ խանգարաման զարգացման համար, այն մարդկանց մոտ, ովքեր այս հիվանդության հանդեպ ժառանգական նախատրամադրվածութուն ունեն ։ Ենթադրություններ կան կանաբիսի օգտագործման և երկբևեռ խանգարման ի հայտ գալու մեջ կապ կա ։
Բուժում
Երկբևեռ պսիխոզի բուժումը տարվում է անհատական ձևով, ընտրողաբար, հաշվի առնելով հիվանդության կլինիկական պատկերը, փուլերի արտահայտվածության աստիճանը, հիվանդի տարիքը, սոմատիկ վիճակը և այլն։
Գոյություն ուեն մի շարք ֆարմոկոլոգիական և հոգեթերապեվտիկ տեխնիականեր երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարման վարման համար։ Հիվանդները նույնիսկ կարող են զբաղվել ինքնաբուժման կամ հիվանդությունն հաղթահարելու նպատակով։
Առաջին տիպի երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարման դեպքում կարող է հոսպիտալացման (ինքնակամ կամ հարկադրական) կարիք զգացվել։ Երկարատև հոսպիտալացում ներկայումս չկա, սակայն այնուամենայնիվ անհրաժեշտության դեպքում իրականցվում է ։ Ստացիոնար և/կամ արտահիվանդանոցային վարումը կարող է ներառել սոց-ապահովման ծառայությունների այցելություններ, բնակչության զբաղվածության և սպասարկման աշխատակիցների այցելություններ։ Դրանք համարվում են արտահիվանդանոցային սպասարկման ծրագրերի ։
Գոյություն ունեն մի շարք ֆարմոկոլոգիական և հոգեթերապեվտիկ տեխնիկաներ, որոնց շնորհիվ հիվանդները ինքնուրույն կարող են վերահսկել բուժման և վերականգնման ընթացքը։
Հոգեբանական
Հոգեթերապիան ոււղված է՝
Կոգնիտիվ-վարքային թերապիան, ընտանեկան հոգեթերապիան և հոգեկան կրթությունը համարվում են ամենաարդյունավետ եղանակները հիվանդության կանխարգելման համար, իսկ միջանձնային և հասարակական ռիթմիկ թերապիան ուղղված է վերացնելու հիվանդության մնացորդային ախտանիշները։ Հետազոտությունները իրականացվում են հիմնականում առաջին տիպի հիվանդների շրջանում, հիվանդության սկզբնական փուլի բուժումը հանդիսանում է գերխնդիր ։ Որոշ կլինիցիստեր հարկ են համարում խոսել մանիակալ փուլում գտնվող հիվանդների հետ, որպեսզի պարզեն թերապեվտիկ բուժման հետագա ընթացքը ։
Դեղորայք
Կան մի շաք դեղամիջոցներ երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարման բուժման համար ։ Դրանցից ամենարդյունավետներից է լիթիումի պատրաստուկները,որոնք օգտակար են մանիկալ դրվագների, երկբևեռ դեպրեսիայի և ռեցիդիվների կանխարգելման համար ։ Լիթիումը կանխում է ինքնասպանությունները, ինքնավնասումները և երկբևեռ խանգարման պատճառով մահերը ։ 2015 թվականի տվյալներից ենթադրություններ կան, որ կետամինը(վիրաբուժության մեջ կիրառվող անզգայացնող նյութ) կիրառելի է երկբևեռ խանգարման բուժման համար ։
Նորմոթիմիկներ
Լիթիումը, հակացնցումային դեղամիջոցներից կարբամազեպինը, լամոտրիգինը և վալպրատի միացությունները հանդիսանում են նորմոթիմիկներ (տրամադրությունը կարգավորող դեղամիջոցներ)։ Սրանք կիրառվում են տրամադրությունն երկարատև կայունացնելու նպատակով, սակայն ունակ չեն արագ կանխել հիվանության սուր դեպրեսիվ ընթացքը ։ Լիթիումի շնորհիվ տրամադրության/հուզական ոլորտի երկարատև կայունություն է առաջանում ։ Կարբամազեպինը արդյունավետ է մանիակալ դրվագների ժամանակ, նաև հաստատված է, որ այն նաև կիրառվում է հիվանդության արագ ցիկլային (rapid cycling) ընթացքի դեպքում կամ շիզոաֆեկտիվ խանգարումների ժամանակ։ Սակայն ռեցեդիվների կանխարգելման օգտագործման պարագայուն ավելի քիչ արդյունավետ է, քան լիթիումը կամ վալպրոատ պարունակող դեղերը ։ Վերջիններս շատ հաճախ կիրառվող դեղամիջոցներ են, նախատեսված են մանիակալ դրվագների բուժման համար ։ Դեպրեսիվ դրվագների համար կիրառելի է լամոտրիգինը ։ Հետազոտությունների արդյունքում պարզվել է, որ այն բավականին էֆեկտիվ է հիվանդության ռեցեդիվների կանխման գործում, սակայն արդյունավետ չէ արագ ընթացքի( rapid cycling) դեպքում ։ Տոպիրամատի արդյունավետության մասին տվյալներ չկան ։
Հոգեմետ դեղեր
Հոգեմետ դեղերը արդյունավետ են հիվանության կարճատև մանիակալ փուլում, արդյունավետությամբ գերազանցում են լիթիումի դեղամիջոցները և հակացնցումային դեղամիջոցները ։ Նորմոթիմիկների անարդյունավետության դեպքում նշանակվում են ատիպիկ հոգեմետ դեղամիջոցներ ։ Օլանազիպինը նախատեսված է ռեցիդիվների կանխարգելման համար, սակայն լիթիումի դեղամիջոցներին արդյունավետությամբ զիջում է ։
Հակադեպրեսանտներ
Հակադեպրեսանտները չեն կրրառվում միաբուժության (մոնոթերապիա) ձևով, արդյունավետությամբ զիջում են նորմոթիմիկներին ։ Անարդյունավետության դեպքում կիրառվում են ատիպիկ հակադեպրեսանտներ, որոնք ավելի են ուժեղացնում նորմոթիմիկների ազդեցությունը ։
Այլ դեղամիջոցներ
Որպես հիմնական դեղամիջոցների լրացում կիրառվում են բենզոդիազեպինային տագնապամարիչներ, էլեկտրոցնցումային թերապիան (հատկապես կատատոնիկ խանգարումների, դեպքում) ։ Վերջինս կիրառվում է նաև երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարումով հղի կանանց բուժման նպատակով ։
Չնայած լայնորեն տարածված համոզմունքի գրավչանյութերը ունեն զգալի հակամանիակալ ազդեցություն։ Դրանք արդյունավետ են կոմորբիդ ուշադրության պակասի և հիպերակտիվության համախտանիշի ու երկբևեռ խանգարման զուգակցման դեպքում ։
Այլընտրանքային դեղամիջոցներ
Ըստ կատարված որոշ հետազոտությունների արդյունքների` օմեգա 3 պոլիչհագեցած ճարպաթթուները ունեն բարերար ազդեցություն դեպրեսիվ դրվագների դեպքում, սակայն ոչ մանիակալ։ Այնուամնեայնիվ կատարված ուսումնասիրությունները բավարար չեն հստակ եզրահանգումներ կատաարելու համար ։
Կանխատեսում
Երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարման կանխարգելումը, բուժումը հանդիսանում է համաշխարհային առողջապահության գերխնդրիներից մեկը, քանի որ հիվանդության պատճառով հիվանդները հաճախ հաշմանդամ են դառնում, երբեմն նաև վաղաժամ մահանում։ Այլ պատճառներից են նաև
Սխալ կամ ուշացված բուժման հետևանքով հիվանդության ընթացքը վատթարանում է։ Սակայն նույնիսկ հստակ ախտորոշման շնորհիվ երբեմն հնարավոր չէ լիակատար վերացնել հիվանդությոն բոլոր ախտանիշները ։
Առավել վատ կանխատեսում ունի երկբևեռ խանգարման արագնթաց տարբերակը (rapid cycling),որի դեպում տարեկան կրկնվող դրվագները կրկնվում են 4 և ավելի անգամ ։ Արագընթաց տիպով հիվանդնրը առավել հակված են ինքնավանսումների, ինքնասապանությունների։ Երկբևեռ խանգարման ժառանգաան նախատրամադրվածություն ունեցող անձանց մոտ ավելի շատ հանդիպում են մանիակալ կամ հիպոմանիակալ դրվագները ։ Վատ կանխատասեում ունի նաև վաղ ախտանիշների հայտանաբերումով հիվանդության ընթացքը, ինչպես նաև լիթիումի դեղամիջոցների անարդյունավետությամբ բարդացված վիճակները ։
Դրական կանխատեսում է սպասվում հիվանության վաղ ախտորոշման դեպքում ։ ԵՎ՛ արական, և՛իգական սեռի դեպքում դեռահասության տարիքում հիվանդության ի հայտ գալը նույնպես դրական կանխատեսումներ է տալիս։ Տղամարդիկ առավել քիչ են հակված դեպրեսիայի, իսկ կանանց համար ակտիվ հասարակական գործունեուոթյունը պաշտպանական մեխանիզմ է ։
Գործառույթներ
Երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարումով մարդիկ հաճախ տառապում են կոգնիտիվ գործառույթի խանգարումով հիվանդության առաջին դրվագից առաջ կամ դրվագի ընթացքում, որից հետո վիճակը կայունանում է, ուշ փուլի ժամանակ առավել արտահայտիչ է, իսկ ախտադադարի ժամանակ ավելի նվազ արտահայտիչ։ Արդյունքում ԵԱԽ-ով մարդկանց երկու երրորդը տառապում է հիվանդւթյան ախտանիշներով,չնայած նրան որ գտնվում է ախտադադարի փուլում։ Համանման երևույթ է դիտովւմ ԵԱԽ տիպ I-ի և II-ի դեպքում, սակայն II-ի ժամանակ խանագարումը պակաս արտահայտիչ է ։ Կոգնիտիվ խանագարումը հիմնականում առաջադիմում հիվանդության զարգացմանը զուգընթաց։ Խանգարման աստիճանը կորելացվում է նախկինում ունեցած մանիակալ դրվագների, հոսպիտալացումների քանակի և նախկինում ունեցած հոգեկան այլ խանգարումների դրսևորումների հետ ։ Վաղ միջամտությունը կարող է դանդաղեցնել խանգարման զարգացման ընթացքը, մինչդեռ ավելի ուշ էտապում կիրառվող բուժումը կարող է օգնել պակասեցնել դիսթրեսը և կոգնիտիվ խանգարումով պայմաննավորված բացասական հետևանքները ։
Չնայած նրան որ մանիակալ դրվագներում մարդիկ ջանասիրաբար ձգտումով լի են, ցանկանում են հասնել ինչ-որ նպատակների, այնուամնեյանիվ նրանք դրանց չեն կարողանում հասնել,, և հաճախ նրանցից շատերը հասարակական և մասնագիտական ոլորտում որոշակի խնդիրներ են ունենում։ ԵԱԽ-ով հիվանդների մեկ երրորդը մնում է գործազուրկ մանիայի կապակցությամբ հոսպիտալացվելուց հետո մեկ տարվա ընթացքում ։ Դեպրեսիվ ախտանիշներիը,(որոնք ի հայտ են գալիս ավելի հաճախ քան մանիակալ կամ հիպոմանիակալ դրվագները)  ասոցացվում են պասիվ գործառույթաներով, ներառյալ գործազրկություն և I տիպի և II-ի ժամանակ ։
Վերականգնում և ռեցիդիվ
Հետազոտությոնները ցույց են տվել, որ ԵԱԽ-ի մանիակալ կամ խառը ձևերի կապակցությամբ հոսպիատալացված հիվանդների 50%-ը հասել է ախտանաշանային վերականգնման 6 ամսվա ընթացքում, իսկ 98%-ը` 2 տարվա ընթացքում։ 2 տարվա ընթացում 72%-ը հասել է ախտանշանային, իսկ 43%-ը ֆունկցիոնալ/գործոռույթային վերականգնման։ Այնումամենայնիվ, 40%-ի մոտ ախտանաշանային վերականգնումից 2 տարի անց ի հայտ է եկել հիվանդության կրկնություն, իսկ 19%-ի մոտ ֆազաների հերթագայում է տեղի ունեցել առանց վերականգնման ։
Ռեցիդիվին նածորդող (պրոդրոմալ) ախտանիշները, հատկապես մանիայի հետ կապված հեշտությամբ կարող են հայտնաբերվել ։ Այս փաստը հաշվի առնելով բժիշկները մտադրություններ ունեին հիվնանդներին սովորեցնել կոպինգ-մարտավարություն մշակել` այսպիսի նախանաշաններ նկատելուն պես ։
Ինքնասպանություն
Երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարուման հետևանքով հիվանդի մոտ կարող են ի հայտ գալ սուիցիդալ մտքեր, որոնք բերում են իքնասպանությունների։ Եթե հիվանդների մոտ ԵԽ-ը սկսվում է դեպրեսիվ կամ խառը աֆեկտիվ խանգարումներով, ապա այդպիսի մարդիկ ավելի շատ են հակված ինքնասպանություն իրագործելու ։ ԵԽ-ով հիվանդնրի 2-ից 1-ը հիվանդոիթյան ընթացքում առնվազն մեկ անգամ ինքնասպանության փորձ են կատարել, դրանցից շատերը «հաջողությամբ» են ավարտվել ։ ԵԽ-ի հետևանքով մահացության ստանդարտիզացված հարաբերակցությունը կազմում է 18-25 ։ Ընդհանուր առմամբ կյանքի ընթացքում երկբևեռ խանգարումով հիվանդների ինքնասպանության փորձ կատարելու ռիսկը կազմում է 20% ։
Համաճարակաբանություն
[[File:Bipolar disorder world map - DALY - WHO2004.svg|thumb|Երկբևեռ խանգարման տարածվածությունը ;disability-adjusted in 2004
{{legend|#ffff65|<180}} {{legend|#fff200|180-185}} {{legend|#ffdc00|185-190}} {{legend|#ffc600|190-195}} {{legend|#ffb000|195-200}} {{legend|#ff9a00|200-205}} {{legend|#ff8400|205-210}} {{legend|#ff6e00|210-215}} {{legend|#ff5800|215-220}} {{legend|#ff4200|220-225}} {{legend|#ff2c00|225-230}} {{legend|#cb0000|>230}}
]]
ԵԱԽ-ը հաշմանդամության բերող հիվանդությունների ցուցակում վեցերորդ տեղում է, դրա տարածվածությունը ամբողջ բնակչության մեջ կազմում է 1-3% ։ Հետազոտությունների արդյունքում պարզ է դարձել, որ բնակչության 0.8 տոկոսի մոտ առնվազն մեկ անգամ եղել է մանիակալ դրվագ(ախտորոշիչ շեմ ԵԱԽ-ի տիպ I-ի համար), իսկ մետավոր 0.5-ի մոտ ի հայտ են եկել հիպոմանաիակալ դրվագներ (ԵԱԽ-ի տիպ II-ի ախտորոշիչ շեմ)։ Ներառյալ նախաշեմային ախտորոշիչ չափանիշները, ինչպիսիք են կարճ ժամանակահատվածում մեկ կամ երկու ախտանիշների դրսևորում, բնակչության 6.4%-ի մոտ դրսևորվել է երկբևեռ սպեկտր(bipolar spectrum) : Այլ հետազոտություններ ցույց են տվել որ համապատասխանաբար տիպ I ԵԱԽ-ի դեպքում տարածվածությունը կազմում է շուրջ 1%, տիպ II-ի դեպքում ` 1.1%, իսկ ենթաշեմային ախտանիշները`2.4% :
Երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարման ահանդիպման հաճախականությունը հավասարապես է բաշխված էթնիկակական տարբեր խմբերի միջև ,և կանանց և տղամարդկանց միջև նույնպես ։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության  կողմից 2000թ.-ին իրականցվել են ուսումնասիրություններ, ըստ որոնց հիվանդության տարածվածությունը և հաճախականությունը ողջ աշխարհում շատ նման է։ Սակայն հւվանդության ծանրության ընթացքը կարող է լինել տարբեր, կախված տվյալ տարածաշրջանի զարգացվածության մակարդակից, սոցիալ-տնտեսական վիճակից և այլ ցուցանիշներից:Օրինակ` հաշմանդմաության տարածվածության տոկոսը զգալիորեն բարձր է զարգացող երկրներում, որտեղ բժշկական ապահովագրություն չկա, իսկ որոշ դեղամիջոցներ կարող են լինել անհասանելի ։
Երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարումը առավել հաճախ սկսվում է դրսևորվել դեռահասների կամ երիտասարդների մոտ : Ըստ կատարված հետազոտությունների` միայն 10%-ի մոտ հիվանդությունն ի հայտ եկել 50 և ավելի մեծ տարիքում ։
Պատմություն
Մարդկության պատմության մեջ տրամադրության և վարքագծի խանգարումների բազմաթիվ դեպքեր են գրանցվել։ «Մելանխոլիա», որը դեպրեսիայի հին անվանումն է և մանիա արտահայտությունները ծնունդ են առել դեռևս Հին Հունաստանում։ Մելանխոլիա բառը ծագում է հուն. `melas(μέλας)(թարգմանաբար`սև), chole (χολή) բառից, որը նշանակում է լեղի կամ մաղձ, ինչը վկայում է, որ այն ծագել է Հիպոկրատի հումորալ տեսությունից։ Ըստ այդ տեսության` մանիան առաջանում է լեղու ավելցուկից, կամ սև և դեղին լեղու խառնվելու պատճառով։ Մանիայի լեզվաբանական ծագումը այնուամենայնիվ այդքան էլ հստակ չէ։ Ըստ` հին հռոմեացի բժիշկ Ցելիուս Ավրելիանուսի ania բառը նշանակում է «հոգեկան մեծ տառապանք առաջացնել», իսկ manos-ը` «թուլացած» կամ «ասանձարձակ», ինչը կոնտեքստում նշանակում է հոգու ազատություն ։
1800-ական թվականներին ֆրանսիական հոգեբույժ Ժան-Էտիեն Դոմինիկ Էսքուիրոլի կողմից նկարագրված աֆեկտիվ մոնոմանիաներից `լիպեմանիան ներկայումս բոլորիս կողմից հայտնի դեպրեսիան է ։ 1850թ.-ին Ժան-Պյեր Ֆալյրենը Փարիզի հոգեբույժների կազմակերպությանը իր դասախոսության մեջ ներկայացրեց հիվանդություն, որը բնորոշեց «շրջանաձև խելագարություն» (ֆրանս.`la folie circulaire): Դասախոսությունը հետագայում` 1851թ.-ին տեղ գտավ «Gazette des hôpitaux» ամսագրում ։ 3 տարի անց`1854 թ.-ին Ժյուլ-Գաբրիել-Ֆրանսուա Բայլարգարը(1809–1890) ֆրանսիական կայսերական ակադեմիային (Académie Nationale de Médecine) ներայացրեց մի հիվանդություն, որն անվանեց երկֆազ հոգեկան խանգարում, որի ընթացքում իրար հերթափոխում են մանիայի և մելանխոլիայի փուլեր։ Այդ հիվանդությունը նա անվանեց folie à double forme , որը թարգմանաբար նշանակում է երկփուլ խելագարություն կամ երկու ձևով ընթացող խելագարություն(ֆրանս`"De la folie à double forme" ) : Բայլարգերի հոդվածը լույս տեսավ ֆրանսիական Annales médico-psychologiques ամսագրում 1854թվականին ։
Այս բոլոր գաղափարները ընդհանրացվեցին գերմանացի հոգեբույժ Էմիլ Կրեպելինի (1856–1926թթ.) կողմից, որը զարգացնելով Կալբաումի ցիկլոթիմիայի մասին տեսությունը, հիվանդությունն անվանեց մանիակալ-դեպրեսիվ պսիխոզ։ Նա նաև նշել է, որ հիվանդության թնթացքում նկարագրվում է ժամանակահատված, որի ժամանակ հիվանդների մոտ ոչ մի ախտանիշ չի դրսևորվում ։
Մանիակալ-դեպրեսիվ խանգարում տերմինը DSM-ում առաջին անգամ նշվեց 1952թ.-ին` Ադոլֆ Մեյերի ժառանգության շնորհիվ։ Ունիպելյար և բիպոլյար խանգարոմների դասակարգումնեևը ծագում են Կարլ Կլեիստի առաջարկված տեսությունից 1911թ.-ից, որի շնորհիվ 1957թ.-ին Կարլ Լեոնհարդը տարբերակեց դեպրեսիայի ընթացքում ի հայտ եկող ունիպոլյար և բիպոլյար խանգարոմները ։ Այս ենթատիպերը նկարագրվեցն որպես առանձին վիճակներ DSM-III-ում։ Իսկ ԵԱԽ-ի արագընթաց տարբերակը և տիպ II DSM-IV- ի դասակարգման մեջ ներառվեցին 1970-ական թվականներին`Դէվիդ Դանների, Էլլիոտ Գերշոնի, Ֆրեդրիք Գուդվինի, Ռոնալդ Ֆիվի և Ջոզեֆ Ֆլեսսի աշխատանքների հիման վրա ։
Հասարակություն և մշակույթ
Գոյություն ունեն լայնորեն տարածված խնդիրներ երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարմամբ անձանց վերաբերյալ հասարակական ստիգմայի, կարծրատիպերի հետ կապված ։
Կան բազմաթիվ գեղարվեստական կինոնկարներ, որտեղ հերոսների մոտ ի հայտ են գալիս ԵԱԽ-ին բնորոշ ախտանիշներ, ինչը շատ մասնագետների քննարման պատճառ է դարձել, օրինակ` Mr. Jones (գլխավոր դերում` Ռիչարդ Գիր) որտեղ գլխավոր հերոսի մոտ դրսևորվում էին և մանիակալ և դեպրեսիվ ախտանիշներ, նրան հոսպիտալացրել էին երկբեևռ խանգարման կապակցությամբ:The Mosquito Coast-ում(Հարիսոն Ֆորդի մասնակցությամբ) Ալլի Ֆոքսի մոտ ի հայտ էին եկել մտածողության արագացում անպատասխանատու պահվածք, տրամադրության անկայունություն, ինչպես նաև պարանոիդալ ախտանիշներ Արթուր Միլլեր-ի հանրահայտ Death of a Salesman -ում։
Հեռուստատեսությամբ հեռարձակվում էին բազմաթիվ հեռուստասերիալներ և գեղարվեստական կինոնկարներ, որտեղ հերոսները տառապում էին երկբևեռ խանգարմամբ։ Դրանցից էին
2011թվականին հայտնի դիրիժոր Ռոնալդ Բրաունշտեյնը( որի մոտ 1985թվականին ախտորոշվել էր երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարում) իր կնոջ՝ Քառոլայն Ուիդոնի հետ, ձեռնամուխ եղավ ME/2 նվագախմբի ստեղծմանը։ Նախագծի նպատակն էր հասարակությանը իրազեկ պահել այս հիվանդության մասին, իսկ նվագախմբի անդամների համար ստեղծել ստեղծագործական ավելի հարմարավետ միջավայր ։
Երեխաներ
1920-ական թվականներին Էմիլ Կրեպելինը նկատեց, որ մանիակալ դրվագները դեռահասների շրջանում մինչև սեռահասունություն ավելի հազվադեպ են հանդիպում ։ Ընդյանուր առմամբ երեծաների շրջանում երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարումը հայտնաբերվել է 20-րդ դարի կեսերին։ Խնդիրը լուծվեց DSM-ի 20-րդ դարի երկրորդ կեսում հետազոտությունների շնորհիվ ։ DSM5 - երկբևեռ խանգարումը չի նշում որպես առանձին հիվանդություն, այլ Այն դիտարկում են որպես  տրամադրության կարգավորման քայքայիչխանգարում ։
Ի տարբերություն մեծահասակների երեխաների մոտ երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարման ընթացքը ավելի սըրընթաց եվ նույնիսկ կարող է քրոնիկական բնույթի վերածվել ։ Երեխաների մոտ հիվանդությունը դրսևորվում է դյուրագրգռությամբ, զայրույթով, պսիխոզներով։ Այնինչ մեծահասակների մոտ առավել հաճախ դրսևորվում էյֆորիկ մանիա ։ Սկզբնական փուլում գերակշռում է դեպրեսիվ վիճակը ։
Երեխաների երկբևեռ խանգարումը հակասական է, սակայն անկասկած նման ախտանիշներով երեխաների մոտ ի հայտ եկած հիվանդության ընթացքը բավականին ծանր է ։ Ինչ վերաբերվում է ախտորոշմանը, ապա մասնագետների մի մասը խորհուրդ են են տալիս հետևել DSM չափորոշիչներին ։ Այլ մասնագետներ կարծում են որ այդ չափորոշիչները թույլ չեն տալիս տարբերակել երկբևեռ խանգարումը այլ հիվանդություններից, ինչպես օրինակ՝ ուշադրության պակասի և հիպերակտիվության համախտանիշը և այլն ։
Երկբևեռ խանգարման վերաբերյալ ներկայիս հետազոտությունները ուղղված են բուժման արդյունավետության բարձրացմանը, ախտորոշիչ չափորոշիչների բարելավմանը և հիվանդության մասին ժառանգական և նեյրոկենսաբանական տեղեկությոնների շատացմանը ։ Ըստ որոշ հետազոտությունների՝ բուժման հոգեսոցիալական բաղադրիչները (ընտանիք, հոգեկան դաստիարակում, հմտություւների զարգացում՝ CBT, DBT, և IPSRT մեթոդներով) կարող են բարելավել դեղորայքային բուժման արդյունքները ։ DSM-5-ը ներկայումս առաջարկում է մի քանի ախտանիշներ, որոնք հանդիսանում են երեխաների երկբևեռ խանգարման նախանշաններ ։
Բուժումը տարվում է անհատական ձևով, ընտրողաբար, հաշվի առնելով հիվանդության կլինիկական պատկերը, փուլերի արտահայտվածության աստիճանը, հիվանդի տարիքը, սոմատիկ վիճակը և այլն։ Այն ներառում է համապատասխան դեղորայք և հոգեթերապիա ։ Դեղորայքներից ներկայումս կիրառվում են նորմմոթիմիկներ և ատիպիկ հակապսիխոտիկ դեղամիջոցներ ։ Լիթիումը երեխաների մանիայի բուժման համար նախատեսված միակ դեղամիջոցն, որը FDA-ի կողմից հավանության է արժանացել ։ Հոգեթերապիայի մեջ մտնում է հիվանդության մասին տեղեկությունների ուսուցանումը, խմբային պարապմունքներ և կոգնիտիվ-վարքագծային հոգեթերապիան ։ Անհրաժեշտ է նաև ուղեկցող անընդհատ դեղորայքային բուժում ։
Մեծահասակներ
Մեծահասակների շրջանում երկբևեռ խանգարման զարգացման մասին քիչ տեղեկություններ կան։ Ըստ որոշ տվյալների՝ հիվանդությունը զգալիորեն հետադիմում է տարիքին զուգընթաց, սակայն որոշ դեպքերում հիվանդությունը նաև սկսվում է զարգանալ մեծ տարիքում։ Ոմանց մոտ հիվանդության ծերունական հասակում ի հայտ գալը պալմանավորված է ուղեկցող նյարդաբանական խնդիրներով։ Իսկ որոշ այլ հիվանդների մոտ մանիակալ փուլը զարգացել է անոթային հիվանդությունների պատճառով։ Այնուամենայնիվ տարբեր տարիքային խմբերում հիվանդության զարգացման ընթացքի մեջ նմանություններն ավելի շատ են քան տարբերությունները ։ Մեծահասակների ԵԱԽ-ի ախտորոշման ր բուժման բարդությունները կարող են պայմանավորված լինել ուղեկցվող դեմենցիայով և դեղերի կողմնակի ազդեցություններով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարում Կատեգորիա:Դեպրեսիա Կատեգորիա:Աֆեկտիվ խանգարումներ Կատեգորիա:Հոգեբուժական ախտորոշում
Վիլդենբերգ
Վիլդենբերգ (Wildenberg), կոմունա Գերմանիայում, Բավարիա երկրամասում։
Գտնվում է Ստորին Բավարիա վարչական շրջանի ենթակայության ներքո։ Մտնում է Կելհայմ շրջանի մեջ։ Բնակչությունը ըստ 2011 թվականի տվյալների՝ կազմում է 1323 մարդ ։ Զբաղեցնում է 18,13 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 2 73 181։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Լետսիե III
Լետսիե III, քաղաքական գործիչ, արվեստագետ և միևնույն ժամանակ Լեսոտոյի թագավոր` սահմանադրական միապետ։ Լետսիե III-ը հաջորդել է հորը` Մոշոեշոե II-ին, վերջինիս մահվան պատճառով (ավտովթար)։ Մասենատե Մոհատոն՝ Լետսիե III-ի կինը ճանաչված է որպես Լեսոտոյի թագուհի։
Կրթություն
Լետսիե III-ը կրթություն ստացել է հիմնականում Միացյալ Թագավորության` Անգլիայի տարածքում։ Նախնական կրթությունը ստացել է Լեսոտոյի միջնակարգ և հիմնական դպրոցում, ապա Լեսոտոյի համալսարանում ստացել բակալավրի աստիճան։ Սովորել է նաև Լոնդոնի քաղաքի` Բրիստոլի և Քեմբրիջի համալսարաններում ։ 1989 թվականին ավարտել է ուսումը Անգլիայում և վերադարձել Լեսոտո։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեսոթոյի թագավորներ Կատեգորիա:1963 ծնունդներ Կատեգորիա:Քեմբրիջի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Մդինա
Մդինա (L-Imdina), քաղաք Մալթայում, Մալթայի նախկին մայրաքաղաքը։ Եղել է Մալթայի ազնվականության կենտրոնը, սակայն քաղաքն այլևս չի վերադարձրել իր երբեմնի քաղաքը՝ ստանալով «լուռ քաղաք» մականունը ։ Ընդգրկված է ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում և ներկայումս զբոսաշրջային գլխավոր ուղղություններից մեկն է Մալթայում ։
Պատմություն
Մալթայի պատմական մայրաքաղաքը մոտավորապես 4,000 տարեկան է։ Այն տեղակայված է բլրի վրա և արդեն բրոնզի դարում եղել է ամրացված բնակավայր։ Մ․ թ․ ա․ 8-րդ դարում փյունիկացիներն այստեղ հիմնադրել են Մալետ քաղաքը։ Մ․ թ․ ա․ 218 թվականին այն գրավվել է Հռոմեական հանրապետության կողմից ու կոչվել Մելիտա։ Ցիցերոնն ու Տիտոս Լիվիոսը նկարագրել են քաղաքը՝ գեղեցիկ շինություններով, բնակիչների բարեկեցիկ կյանքով։ Կա տեսակետ, որ Մելիտեում է եղել Պողոս առաքյալը, որն իբր Մալթայում իջել է 60 թվականի նավաբեկությունից հետո։ Պողոս առաքյալը համարվում է Մալթայում քրիստոնության հիմնադիրը։
9-րդ դարի վերջին Մդինան գրավել են Աղլաբիների պետության զորքերը ու ավերել այն։ Հետագայում այն վերականգնվել է Մեդինա անունով։ Արաբական տիրապետության ժամանակաշրջանում Մդինայից առանձնացել է Ռաբաթ քաղաքը, որը սկսել է ծաղկում ապրել ու մեծ չափերի է հասել, մինչդեռ Մդինան աստիճանաբար անկում է ապրել։
Սկսած միջին դարերից՝ Մդինան ազնվականության քաղաք է եղել։ 15-րդ դարում քաղաքը ղեկավարել է ազնվականների «Ունիվերսիտա» հավաքը։ Երբ սուրբ Հովհաննեսի օրդենի ասպետները 1530 թվականին Մալթա են եկել, մալթական վերնախավը պատրաստ է եղել ճանաչել նոր իշխանությունը մեկ պայմանով․ ասպետները պետք է Մդինայի ինքնավարությունը անձեռնմխելի թողնեին։ Միայն այդ պաշտոնական խոստովանությունից հետո օրդենի մեծ մագիստրոսը ստացել է քաղաքի բանալիները։
Դարերի ընթացքում փոխվել են քաղաքի անուններն ու կարգավիճակը․ ամեն ինչ կախված է եղել այն բանից, թե ով է ղեկավարել քաղաքը։ Սբոլոր ժամանակներում Մդինան պահել է նույն կոչումը՝ «ազնվականների քաղաք» («Citta Notabile»)։
Ներկայումս քաղաքն ունի մոտ 300 բնակիչ, բայց այն միաձուլված է Ռաբաթ քաղաքին, որի բնակչությունը 11,000 է ։
Տեսարժան վայրեր
Մդինայի տեսարժան վայրերից են քաղաքի գլխավոր դարպասները, հունական դարպասները, Սուրբ Պողոսի մայր տաճարը, Ինգուանեց պալատը, Արքեպիսկոպոսի պալատը, Մդինայի զնդանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության նախնական ցանկ
Հուկ (բռնցքամարտ)
Հուկ (hook), դասական հարված ավանդական բռնցքամարտում։ «Հուկ» բառը անգլերենից թարգմանաբար նշանակում է «կեռիկ», որը համընկնում ռուսական անվան հետ ։ Այնուամենայնիվ, ներկայումս անգլերեն տարբերակը ավելի լայն տարածում ունի։
Հուկը կողային հարված է։ Այն հասցվում է արմունկում ծալված թևով միջին և մոտ հեռավորությունների վրա։ Սովորաբար հարվածը հիմնականում հասցվում է ծնոտին, բայց կարող է նաև հարվածներ հասցվել իրանին․ հատկապես լյարդի վրա ։ Այն կիրառվում է ինչպես առջևի այնպես էլ հետևի ձեռքերով։
Դորոխոյի կոտորած
Դորոխոյի կոտորած, հրեաների կոտորած Ռումինիայի Դորոխոյ քաղաքում 1940 թվականի հուլիսի 1-ին։ Կոտորածը կազմակերպվել է ռումինական բանակի զինծառայողների կողմից, որոնք նահանջել էին Բեսարաբիայից։ Կոտորածի արդյունքում, ըստ պաշտոնական տվյալների, սպանվել են 53 և վիրավորվել տասնյակ հրեաներ ։ Ժամանակակից պատմաբանները ենթադրում են, որ զոհվածների թիվը հասել է մինչև 200 ։
Հուկ (բռնցքամարտ)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բռնցքամարտ
Դորոխոյի կոտորած
Դորոխոյի կոտորածը տեղի է ունեցել նախքան Ռումինիայի միանալը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին, նախքան նրա դառնալը Գերմանիայի դաշնակից և գերմանական զորքերի մտնելը երկիր ։
Դեպքերի ընթացք
Խորհրդային Միությունը 1940 թվականի մայիսի 26-ին վերջնագիր է ներկայացրել Ռումինիային, որի արդյունքում վերջինս ստիպված է եղել ԽՍՀՄ-ին հանձնել Բեսարաբիայի ու Հյուսիսային Բուկովինայի տարածքները։ Ռումինական իշխանությունները ձգտել են ժողովրդի դժգոհությունն ուղղել ընդդեմ հրեաների՝ նրանց մեղադրելով Խորհրդային Միությանն օգնելու և նահանջող զորքերի վրա հարձակվելու մեջ։
Դորոխոյը գտնվել է Հյուսիսային Բուկովինայից դուրս եկող զորքերի ճանապարհին, իսկ նրա բնակչության մեկ երրորդը կազմել են հրեաները ։ Հակասեմական տրամադրությունները ռումինական բանակում եղել են շատ բարձր։
Ռումինական բանակի նահանջելու և նրանց թողած տարածքները Կարմիր բանակի կողմից զբաղեցնելու ժամանակ՝ հունիսի վերջին, խորհրդային ու ռումինացի սպաների միջև տեղի ունեցած ընդհարման արդյունքում Հերցա քաղաքում սպանվել է ռումինացի։ Ընդ որում՝ զոհվել է նաև հրեական ծագմամբ ռումինացի զինվոր, որը փորձել է իր մարմնով ծածկել հրամանատարին։ Հուլիսի 1-ին երկու զոհվածները թաղվել են Դորոխոյում. սպան թաղվել է քրիստոնեական գերեզմանատանը, զինվորը՝ հրեական։ Սողոմոնի թաղման արարողությանը մասնակցել են Դորոխոյի բազմաթիվ հրեա բնակիչներ և ռումինական բանակի 8-րդ հրետանային գնդի տասը հրեա զինվորներ պրապորշչիկ Էմիլ Բերկովիչի գլխավորությամբ, որոնց թաղմանը մասնակցելու էր ուղարկել կայազորի հրամանատարությունը ։
Դեռ թաղումների սկսվելուց առաջ՝ սկսած հուլիսի 1-ի վաղ առավոտվանից, ռումինական բանակի 8-րդ հրետանային գնդի զինվորները տեղի բնակիչների հետ շրջել են քաղաքում և քրիստոնյաների տները նշել «C» տառով։ Ցերեկը՝ ժամը երկուսի մոտակայքում, երբ Սողոմոնի դագաղն իջեցնում էին շիրիմ, գերեզմանատան արևմտյան կողմում լսվել են կրակոցներ։ Դա եղել է հրեական կոտորածն սկելու ազդանշան։ Թաղման ավարտից հետո գերեզմանատան դարպասների մոտ հրեա զինվորներին շրջապատել են ռումինական բանակի 3-րդ գրենադերական գնդի զինծառայողները, զենքի սպառնալիքով նրանց ստիպել են հանել զինվորական համազգեստն, ինչից հետո գնդակահարել են։ Ապա Էմիլ Բերկովիչի մարմինը դրվել է գնդացրի մոտ՝ իբրև ապացույց, թե իբր հրեաները կրակել են ռումինական բանակի վրա ։
Ռումինացի զինվորները զինված մարդկանց որոնելու պատրվակով ներխուժել են գերեզմանատան սինագոգ, դուրս բերել այնտեղ գտնվող հրեաներին ու նրանց վրա կրակել գնդացրով՝ այդ թվում սպանելով նաև նրանց շարքերում գտնվող ութ կանանց ու երեք երեխաներին։ Կենդանի մնացածներին սպանել են նրանց գլխներին հրացանակոթերով հարվածելով ։
Դրանից հետո Դորոխոյում նունպես սկսվել է հրեաների կոտորած, որին մասնակցել են ռումինացի զինվորներ ու տեղի բնակիչներ։ Կոտորածն ուղեկցվել է բռնաբարություններով, կտտանքներով ու առանձնակի դաժանությամբ կատարվող սպանություններով։ Նույն օրը ջարդեր են տեղի ունեցել Դորոխոյի մոտակա գյուղերում և այն զորամասերում, որտեղ ծառայում էին հրեա զինվորներ ։
Անկարգությունները շարունակվել են մեկ օր։ Կոտորածը դադարեցվել է վարար անձրևի պատճառով։ Ըստ պաշտոնական տվյալների՝ սպանվել են 53 և վիրավորվել տասնյակ հրեաներ։ Ըստ Դորոխոյի հրեական համայնքի և ժամանակակից պատմաբանների տվյալների՝ զոհերի թիվը կազմել է 165-200 մարդ ։
Ութերորդ բանակային կորպուսի հրամանատար գեներալ Կոնստանտին Սենետեսկուն հրամայել է անցկացնել հետաքննություն, որի արդյունքում պարզվել է, որ կոտորածի կազմակերպման համար պատասխանատու են ռումինական բանակի սպաները՝ կապիտաններ Գեորգե Թեոխարիեն ու Կոնստանտին Սերգիեն։ Նրանք միտումնավոր կերպով հորինել և Դորոխոյում տարածել են լուրեր խորհրդային զորքերի հարձակման և ռումինական բանակի վրա կրակելուն հրեաների մասնակցության մասին։ Այնուամենայնիվ, մեղավորներից ոչ ոք չի հանձնվել տրիբունալ, և հրամանատարությունը սահմանափակվել է միայն վարչական տուգանքներով ու ձերբակալություններով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հոլոքոստը Ռումինիայում Կատեգորիա:Զանգվածային սպանություն
Արկադի Ռիլով
Արկադի Ալեքսանդրովիչ Ռիլով (Арка́дий Алекса́ндрович Рыло́в, (29) հունվարի, 1870, Իստոբենսկ, Վյատկայի նահանգ, Ռուսական կայսրություն – 22 հունիսի, 1939, Լենինգրադ, ՌՍՖՍՀ, ԽՍՀՄ), ռուս գեղանկարիչ, բնանկարիչ, գրաֆիկ և մանկավարժ։
«Միր իսկուստվա» միության, Ռուս նկարիչների միության, Հեղափոխական Ռուսաստանի նկարիչների ասոցիացիայի անդամ, Լենինգրադի նկարիչների միության հիմնադիր-անդամ, Գեղարվեստի համառուսական ակադեմիայի Լենինգրադի գեղանկարչության, քանդակագործության ու ճարտարապետության ինստիտուտի պրոֆեսոր, ՌՍՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1935)։
Կենսագրություն
Արկադի Ռիլովը ծնվել է 1870 թվականի հունվարի 17-ին (նոր տոմարով՝ հունվարի 29) Ռուսաստանի Վյատկայի նահանգի Իստոբենսկ գյուղում։ Դաստիարակվել է խորթ հոր ընտանիքում, որ նոտար էր (հարազատ հայրը եղել է հոգեկան հիվանդ)։
Սովորել է Սանկտ Պետերբուրգում՝ Բարոն Ա. Շտիգլիցի տեխնիկական նկարչության կենտրոնական ուսումնարանում (1888-1891) ու Կոնստանտին Կրիժիցկու մոտ։ 1894-1897 թվականներին սովորել է Գեղարվեստի ակադեմիայում՝ Արխիպ Կուինջիի մոտ։ Մասնակցել է «Միր իսկուստվա» միության և Ռուս նկարիչների միության ստեղծմանը։ 1915 թվականին ստացել է գեղարվեստի ակադեմիկոսի կոչում։
Պետերբուրգի ծայրամասերում ու Ֆինլանդիայում Արկադի Ռիլովն ստեղծել է տասնյակ նկարներ ու էսքիզներ իրեն բնորոշ գունային գամմաներով։ Դրանից բացի նա աշխատել է որպես նկարիչ-նկարազարդող ու գրել էսսեներ բնության մասին։
Արկադի Ռիլովը եղել է Արխիպ Կուինջիի անվան նկարիչների միության նախագահ։
1902 թվականից Արկադի Ռիլովը վարել է «կենդանիներ նկարելու դաս» Գեղարվեստի խրախուսման միությանը կից նկարչական դպրոցում, իսկ 1917 թվականից դասավանդել է Գեղարվեստի ակադեմիայում (պրոֆեսոր 1918 թվականից)։ Համագործակցել է «Чиж» ամսագրի հետ։
Հեղափոխությունից հետո Արկադի Ռիլովը շարունակել է ակտիվորեն զբաղվել ստեղծագործական ու մանկավարժական գործունեությամբ։ Ալեքսեյ Ֆեոդորով-Դավիդովը Ռիլովին կոչել է «խորհրդային ականավոր բնանկարիչ», իսկ նրա «Երկնագույն լայնարձակությունում» («В голубом просторе», 1918, Տրետյակովյան պատկերասրահ) նկարը դասել է այն ստեղծագործությունների շարքում, «որոնցով ընդունված է սովորաբար սկսել խորհրդային գեղանկարչության պատմությունը» ։ 1932 թվականին Սովետական նկարիչների միության Լենինգրադի կազմակերպության ստեղծումից հետո Արկադի Ռիլովը մասնակցել է նրա խոշորագույն ցուցահանդեսներին՝ սկսած Լենինգրադի նկարիչների առաջին՝ 1935 թվականի ցուցահանդեսից ։ Նրա աշխատանքները շատ դեպքերում որոշել են 1920-1930-ական թվականների Լենինգրադի բնանկարային գեղանկարչության բնույթը ։
Աշխատանքներ
Արկադի Ռիլովի աշխատանքներից առավել հայտնի են «Կանաչ աղմուկ» («Зелёный шум», 1904) և «Երկնագույն լայնարձակությունում» («В голубом просторе», 1918) նկարները։ Նրա մյուս աշխատանքներից են՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ Կատեգորիա:Ռուս բնանկարիչներ Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ Կատեգորիա:Սիմվոլիստ նկարիչներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս նկարիչներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Վերծանում
Վերծանում, անհայտ լեզվով կամ գրային համակարգով գրված տեքստի վերլուծություն։ Ավելի հաճախ այն օգտագործվում է հնադարյան գրերի վերծանման իմաստով։ Հաղորդագրության կոդավորման և համապատասխան մաթեմատիկական մեթոդների մասին տես գաղտնագրություն հոդվածը։ Անհրաժեշտ է նշել, որ գաղտնագրության մեջ «վերծանում» և «մեկնաբանել» տերմինները տարբեր իմաստով են օգտագործվում։
Վերծանված լեզուների հետազոտումը
Քիչ չեն դեպքեր, գրերը հայտնի են, բայց լեզում կենդանի լեզուների մեջ չունի համեմատություն։ Մինչև 19-րդ դարը այս խնդիրը անլուծելի էր համարվում, բայց լեզվաբանություն տրամաբանական համադրություն մեթոդների ի հայտ գալուն այս հարցի լուծումը շատ առաջ գնաց։ Այսպիսով, մալազիական այբուբենի և լուվիական հիերոգլիֆների վերծանումը ընթանում էր, ավելի վաղ հայտնի անալոգիական խմբի լեզուների հետ զուգահեռ։ 20-րդ դարի սկզբում վերծանվեցին մինչ այդ անհայտ խուրիական և ուրարտական լեզուները։ 20-րդ դարում բավականին մանրամասն վերակառուցվել է էտրուսկյան լեզվի ուղղագրությունը, մեկնաբանվել է մոտ 200 բառ չնայած լեզվի վերծանումը ավարտված էր։ Մի շարք դեպքերում համակցական վերլուծությունը թույլ է տալիս պարզել լեզուների գենետիկ պատկանելիությունը կամ կազմա-ձևաբանության բնութագրերը, որոնք թաքնված են չվեծանված գրերի տակ։ Գ․ Նոյմանը համակցական վերլուծության է ենթարկել մինչ օրս չվեծանված ֆեստի սկավառակը, իսկ Յու․ Կնոզովը եկավ այն եզրակացության, որ նախահնդկական նամակները վերագրվում են Դրավիդյան լեզվաընտանիքին։ 21-րդ դարի սկզբին Կ․ Ռիեյը հայտարարեց Մերոիթյան լեզվի վերծանման մասին, (այս տարբերակը պաշտպանում են բազմաթիվ լեզվաբաններ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կառուցվածքային լեզվաբանություն Կատեգորիա:Գաղտնագրություն Կատեգորիա:Գիր
Կիևյան փողոց (Երևան)
Կիևյան փողոց, փողոց Երևանի Արաբկիր վարչական շրջանում։
Տվյալներ
Սկսվում է Կիևյան կամրջից և ավարտվում Բարեկամության հրապարակում։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Երևանի փողոցներ
Պատկերացանցային գրաֆիկա
Պատկերացանցային գրաֆիկա կամ բիթային քարտեզ, համակարգչային գրաֆիկայի մեջ պատկերի արտահայտման ձև, որը դրսևորվում է կետային մատրիցի տեղեկույթային կառուցվածքով, որն իրականում արտահայտվում է պիքսելների ուղղանակյունաձև ցանցով, որը դիտելի է էկրանի, թղթի կամ այլ դիտարկային միջնորդիչով։
Բիթային քարտեզը պիքսելների ուղղանկյունային ցանց է, որտեղ ամեն պիքսելի գույնը հստակեցվում է բիթերի քանակով ։ Պատկերացանցը տեխնիկապես բնորոշվում է նկարի պիքսելային բարձրությամբ ու լայնությամբ և գույնի խորությամբ։
Ի հակադրություն պատկերացանցային գրաֆիկայի` վեկտորային գրաֆիկան բաղկացած է գծային նկարներից ։ Վեկտորային գրաֆիկան հնարավոր է վերածել պատկերացանցայինի, իսկ պատկերացանցայինը` վեկտորայինի, սակայն երկու դեպքում էլ պատկերի տեղեկույթի մի մասը կորում է։
Անվանում
Պատկերացանցային գրաֆիկան անվանում են նաև ռաստերային՝ լատիներեն rastrum (կսմիթ) բառից։ Դրա նման անվանման պատճառն այն է, որ պատկերացանցային գրաֆիկայի առաջին սարքերն օգտագործում էին պատկերի արտադրման գծային եղանակ՝ կատոդային ճառագայթի մագնիսական կամ էլեկտրոստատիկ ուղղորդմամբ ։
Համակարգչային ցուցասարքեր
Ժամանակակից համակարգիչների մեծամասնությունն ունի բիթային քարտեզով տեսասարք, որի վերէկրանային ամեն պիքսել ուղղակիորեն համապատասխանում է հիշողության մեջ գտնվող բիթերի փոքր քանակությանը ։ Էկրանի թարմացումը տեղի է ունենում պիքսելների զննմամբ և դրանց գունավորմամբ` բիթերի խմբի գունավորմանը համապատասխան։ Վերաթարմացման գործընթացը հաճախ գրաֆիկական պրոցեսորի մաս է կազմում։ Նման տեսասարքերի առաջին օրինակները հայտնագործվել են ուշ 1960-ականներին ։
Պատկերների պահպանում
Համակարգչային պատկերների մեծամասնությունը պահպանվում է ռաստերային գրաֆիկական ձևաչափերով՝ օրինակ GIF, JPEG, PNG և այլ ձևաչափերով, որոնք տարածված են համաշխարհային սարդոստայնում ։ Եռաչափ պիքսելային ռաստերային գրաֆիկան օգտագործվում է տեսախաղերում և ՄՌՇ սարքերում ։
Աշխարագրական տեղեկատվական համակարգ
ԱՏՀ տեղեկույթը սովարաբար պահվում է պատկերացանցային ձևաչափերով, որպեսզի աշխարագրական տեղեկույթը պահպանվի պիքսելային արժեքներով։
Թույլատրում
Պատկերացանցային գրաֆիկան կախում ունի թույլատրումից, ինչը նշանակում է, որ դրա մասշտաբը չի կարող մեծացվել առանց որակի անկման, ի տարբերություն վեկտորային գրաֆիկայի։ Պատկերացանցային գրաֆիկան հիմնականում օգտագործում են լուսանկարիչները։ Ժամանակակից համակարգչային տեսասարքերն ապահովում են մոտ 72-130 պիքսել/դյույմ, իսկ տպիչները մինչև 2400 կետ/դյույմ թույլատրում։
Պատկերացանցային պատկերների խմբագրիչներ
PaintShop Pro, Painter, Photoshop, Paint.NET, MS Paint, GIMP և այլ պատկերացանցային պատկերային խմբագրիչներ նախատեսված են պիքսելների խմբագրման համար։ Պիքսելային պատկերների խմբագրիչների մեծ մասն օգտագործում է RGB համադրությունը, իսկ մյուսները՝ CMYK համադրությունը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Համակարգչային գրաֆիկա Կատեգորիա:Գրաֆիկական ֆորմատներ Կատեգորիա:Տեսական ինֆորմատիկա Կատեգորիա:Պատկերի թվային մշակում
Ալեքսանդեր Ռինգ
Ալեքսանդեր Ռինգ (ֆին.՝ Alexander Ring, ), ֆինլանդացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։ Հանդես է գալիս ամերիկյան «Նյու Յորք Սիթի»-ի և Ֆինլանդիայի ազգային հավաքականի կազմում։
Ակումբային կարիերա
2011 թվականի սեպտեմբերի 26-ին Ռինգը պայմանագիր է կնքել ֆինլանդական «ՀԻԿ»-ի հետ։ Պայմանագիրը նախատեսված է եղել մինչև 2015 թվականը ։
2012 թվականի հունվարին Ալեքսանդերը վարձակալական հիմունքներով տեղափոխվել է գերմանական «Բորուսիա»։ Թիմի կազմում իր դեբյուտը նշել է 2012 թվականի մարտի 10-ին՝ «Ֆրայբուրգ»-ի դեմ խաղում։ Թիմի կազմում իր առաջին գոլը խփել է օգոստոսի 22-ին՝ «Դինամո»-ի դեմ խաղում ։
2013-2016 թվականների ընթացքում Ռինգը հանդես է եկել «Կայզերսլաուտերն»-ի կազմում։
2017 թվականի հունվարից Ալեքսանդերը հանդես է գալիս ամերիկյան «Նյու Յորք Սիթի»-ի կազմում։
Միջազգային կարիերա
Ֆինլանդիայի ազգային հավաքականի կազմում Ալեքսանդեր Ռինգը իր դեբյուտը նշել է 2011 թվականի հուլիսի 7-ին՝ Շվեդիայի հավաքականի դեմ խաղում ։
Rush
Rush ( МФА:, պոռթկում) — կանադական պրոգրեսիվ ռոք խումբ, որը ներառում է բասիստ, ստեղնաշարահար և վոկալիստ Գեդդի Լիին, կիթառահար Ալեքս Լայֆսոնին, ինչպես նաև թմբկահար ու բանաստեղծ Նիլ Պիրտին։
Rush-ը առաջադիմական ռոքերից առաջիններից մեկն էր, ով ներմուծեց կարծր ռոք և Հևի մետալ տարրեր իր երաժշտության մեջ՝ դառնալով առաջադեմ մետաղի առաջատարը։ Rush-ի երաժշտությունը ոգեշնչում էր այնպիսի երաժշտական ​​խմբերին, ինչպիսիք են Metallica-ն, Primus , Rage Against the Machine և The Smashing Pumpkins , ինչպես նաև ժամանակակից պրոգիմալային նվագախմբեր, ինչպիսիք են Dream Theater-ը և Symphony X :
1974-ին նույն անունով իրենց դեբյուտային ալբոմի թողարկումից ի վեր «Rush»-ը համբավ ձեռք բերեց շնորհիվ իր անդամների գործիքային վիրտուոզության, գիտական ​​ֆանտաստիկայից, ֆանտազիայից և փիլիսոփայությունից վերցված տեքստերի բարդ կոմպոզիցիաների և էկլեկտիկական թեմաների, ինչպես նաև գրավիչ դարձնելով հումանիտար, սոցիալական, հուզական և բնապահպանական թեմաներ։
Երաժշտականորեն, Rush ոճը զարգացել է տարիների ընթացքում՝ սկսած բլյուզից ոգեշնչված ծանր մետաղից մինչև ոճային քարեր, առաջադիմական ժայռեր, սինթեզիզատորների և, հետագայում նաև ժամանակակից ռոքերի ոճեր։
Էլիշկա Կրասնոգորսկայա
Կենսագրություն
Էլիշկա Կրասնոգորկայան ծնվել է 1847 թվականի նոյեմբերի 18-ին, Պրահա քաղաքում։ Նրա իրական անուն-ազգանունը եղել է Ալժբետա Պեչովա։ 16 տարեկանում, տառապելով հիվանդություններից, ստիպված է եղել թողնել երաժշտական կրթությունը։
Rush
«Rush»-ը իրենց փուլերում լայնորեն օգտագործում է ձայնային և լուսավորության հատուկ էֆեկտներ, ինչպես նաև մի շարք բնօրինակ վիդեո և լազերային էֆեկտներ։ Պիրտի ազդեցության տեղադրումը տեղադրվում է բարդ հիդրավլիկ պլատֆորմի վրա, որն իրականացնում է իր ռոտացիան և բեմի վերևում գտնվող վերելքը։ Գադի Լին իր կատարման ընթացքում լայնորեն օգտագործում է ծրագրավորվող սինթեզատորներ։ Բաս կիթառի իր բարդագույն մասերը նվագելով՝ նա միաժամանակ օգտագործում է ոտքի ստեղնաշար՝ «ստեղնաշարի» մասեր նվագելու համար։
Էլիշկա Կրասնոգորսկայա
Կենսագրություն
Նա իր կարիերան սկսել է բանաստեղծություններով՝ «Z màje žitì» (1870), «Ze Šumavy» և «Pevec vólnosti» դրամատիկական պոեմը, նրա համբավն ամրապնդվել է ժողովրդական կյանքի գեղեցիկ պատմություններով։ Նա ակտիվ մասնակցություն է ունեցել կանանց շարժմանը, կարևոր դեր է խաղացել Կարոլինա Սվետլայի հիմնած կին աշխատողների միության մեջ, խմբագրել է «Կանանց թերթ» ամսագիրը և շատ է գրել կանանց խնդրի վերաբերյալ։ Նա նաև հրատարակել է մի շարք քննադատական ակնարկներ «Osvĕta» և «Časopis» ամսագրերում։