cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հենրիետա Մարիա ֆրանսուհի
Հարաբերությունները թագավորի հետ
Հենրիետա Մարիայի ամուսնության առաջին ամիսներին նրա ամենամոտ ընկերուհին Լյուսի Հեյն էր՝ Ջեյմս Հեյի կինը, ով մասնակցել էր Չարլզի և Հենրիետա Մարիայի ամուսնության կազմակերպմանը։ Լյուսին, ով դարձավ թագուհու ննջասենյակի տիկինը 1626 թվականին, հավատարիմ բողոքական էր, հայտնի էր իր գեղեցկությամբ և շքեղ անհատականությամբ։ Շատ պալատականներ նրան համարում էին Բուքինգհեմի սիրուհի, որի մասին գիտեր Հենրիետա Մարիան, բայց ոչինչ չարեց։ Պալատականները կարծում էին, որ Լյուսին փորձում էր վերահսկել նոր թագուհուն Բուքինգհեմի թելադրանքով։ Այնուամենայնիվ, 1628 թվականի ամռանը, կորցնելով իր ֆրանսիացի ընկերներին և ստեղծելով նոր արքունիք, թագուհին չափազանց մտերմացավ Լեդի Հեյի հետ։
1628 թվականի օգոստոսին Բուքինգհեմը սպանվեց, և իրավիճակը փոխվեց։ Հենրիետա Մարիայի և նրա ամուսնու հարաբերությունները սկսեցին արագորեն բարելավվել, աստիճանաբար նրանց միջև ձևավորվեցին սիրո ամուր կապեր, թագավորն ու թագուհին սկսեցին շատ ժամանակ անցկացնել միասին՝ կատակելով և զվարճանալով։ Հենրիետա Մարիան առաջին անգամ հղիացել է 1628 թվականին, սակայն երեխան մահացած է ծնվել կամ մահացել է ծնվելուց անմիջապես հետո՝ դժվար ծննդաբերության պատճառով։ 1630 թվականին թագուհին ծնեց որդի՝ ապագա թագավոր Չարլզ II-ին։ Ինչպես նշել է բժիշկ Թեոդոր դե Մայերնը, ծննդաբերությունը կրկին դժվար է եղել և Հենրիետա Մարիայի կյանքը հազիվ է հաջողվել փրկել։ Այդ պահին Հենրիետա Մարիան հաջողությամբ ստանձնել էր Բուքինգհեմի դերը՝ որպես թագավորի ամենամոտ ընկերոջ և խորհրդականի։ Չնայած 1626 թվականին ֆրանսիացիների արտաքսմանը, անգլիական արքունիքը ենթարկվել է ֆրանսիական հասարակության ազդեցությանը։ Այսպես, պալատում նախընտրելի էր շփվել ֆրանսերենով, որն ավելի քաղաքավարի էր համարվում, քան անգլերենը։ Բացի հաճախակի անձնական շփումներից, Չարլզը նամակներ էր գրում իր կնոջը՝ սիրով լցված և հասցեագրված «Սիրելի սրտին» (Dear Heart):
Արվեստի հովանավոր
Հենրիետա Մարիան հետաքրքրված էր արվեստով և հովանավորում էր բազմաթիվ գործիչների արքունիքում։ Նա և Չարլզը նկարների «նվիրված և բանիմաց կոլեկցիոներներ» էին։ Թագուհին հատկապես հովանավորում էր իտալացի նկարիչ Օրացիո Ջենտիլեսկիին, ով Անգլիա էր ժամանել Հենրիետա Մարիայի խնդրանքով 1626 թվականին՝ թագուհու ֆրանսիացի սիրելիի՝ Ֆրանսուա դե Բասոմպիերի շքախմբի հետ միասին։ Հենրիետա Մարիայի մեկ այլ սիրելի նկարիչ էր իտալացի Գվիդո Ռենին, իսկ մանրանկարիչներից՝ ֆրանսիացիներ Ժան Պետիտոն և Ժակ Բորդերը։
Հենրիետա Մարիան դարձավ Ստյուարտների դիմակահանդեսների հիմնական հովանավորը։ Ինքը՝ թագուհին, մասնակցել է տարբեր բեմադրությունների, այդ թվում՝ Ուիլյամ Դավենանտի 1640 թվականին բեմադրված «Salmacida Spolia» պիեսում։ Հենրիետան նաև օգնեց կոմպոզիտոր Նիկոլաս Լանիերին, ով առաջինն էր արժանացել թագավորական երաժշտության վարպետի կոչմանը։ Բացի այդ, թագուհին նպաստել է 1638 թվականին Ուիլյամ Դավենանտի կողմից բանաստեղծ-դափնեկրի կոչմանը։ Հենրիետա Մարիան սիրում էր նաև քանդակագործությունը և դիզայնը։ 1630-ականների սկզբին թագուհին որոշեց վերակառուցել Queens House-ը, աշխատանքը հանձնարարվեց ճարտարապետ և դիզայներ Ինիգո Ջոնսին։ Վերանորոգված պալատի առաստաղների որմնանկարները վստահվեցին Օրացիո Ջենտիլեսկիին և նրա դստերը՝ Արտեմիզիային։ Ինչպես Չարլզը, այնպես էլ Հենրիետա Մարիան ոգևորված էին այգիների ձևավորումով, թեև ինքը՝ թագուհին, այգեգործության սիրահար չէր։ Նա վարձել է ֆրանսիացի այգեպան Անդրե Մոլետին՝ Wimbledon House-ի այգին բարոկկո ոճով նախագծելու համար։ Թագուհին աջակցում էր հուգենոտ քանդակագործ Հյուբեր լե Սոյին։ Նա նաև վճարել է սեփական մատուռի թանկարժեք շինարարության համար։ Չնայած մատուռի արտաքին տեսքը շատ պարզ էր, ներքին հարդարանքը, որը բաղկացած էր ոսկյա և արծաթյա մասունքներից, նկարներից, արձանիկներից, այգիից և Ռուբենսի կողմից նկարված շքեղ զոհասեղանից, իսկապես հիասքանչ էր։ Բացի այդ, մատուռում պահվում էր հազվագյուտ ընծայատուփ, որը ստեղծվել էր Ֆրանսուա Դիսարի կողմից՝ սուրբ ընծաները մատուցելու համար։
Նախապատերազմյան տարիներ
1630-ականների վերջին անգլիական հասարակության տարբեր խմբակցությունների միջև հարաբերությունները բավականին լարվել էին։ Կրոնի, սոցիալական հարաբերությունների, բարոյականության և քաղաքական իշխանության շուրջ վեճերն ավելի ու ավելի ակնհայտ էին դառնում։ Թագուհու վճռական դիրքորոշումը կրոնի և կյանքի հարցերում արքունիքում նշանակում էր, որ 1642 թվականին Հենրիետա Մարիան դարձել էր «չափազանց ոչ սիրված թագուհի, որը, ըստ երևույթին, չկարողացավ նվաճել իր հպատակների մեծ մասի անձնական հարգանքն ու հավատարմությունը»։
Հենրիետա Մարիան հավատարիմ մնաց կաթոլիկության հանդեպ իր սիրուն և 1632 թվականին սկսեց կառուցել նոր կաթոլիկ մատուռ Սոմերսեթ Հաուսում։ 1636 թվականին մատուռի բացումն ուղեկցվել է շքեղ արարողությամբ, այս արարողությունը և հենց մատուռը տագնապ են առաջացրել բողոքական համայնքի մոտ։ Թագուհու կրոնական գործունեությունը նպատակաուղղված էր երկրում ստեղծելու այն ժամանակվա համար ժամանակակից կաթոլիկության ձև, և Հենրիետա Մարիան սկսեց իր շրջապատից։ Պատմաբան Քևին Շարփը ենթադրում է, որ 1630-ականների վերջին Անգլիայում մոտ 300,000 կաթոլիկ կար, և անկասկած, նրանք ավելի հարմարավետ էին զգում արքունիքում։ 1638 թվականին Հենրիետա Մարիան նույնիսկ հրամայեց հայր Ռիչարդ Բլաունթի հոգեհանգստի արարողությունը կազմակերպել իր անձնական մատուռում։ Բացի այդ, թագուհին շարունակել է մասնակցել դիմակահանդեսներին 1630-ականներին, ինչը առաջացրել է պուրիտանների քննադատությունը։ Ներկայացումների մեծ մասում Հենրիետա Մարիան ընտրում էր դերեր, որոնք նպաստում էին էկումենիզմին, կաթոլիկությանը և պլատոնական սիրո պաշտամունքին։ Չարլզ թագավորը սկսեց ավելի ու ավելի հաճախ քննադատվել կնոջ գործունեությունը դադարեցնելու իր անկարողության համար։
Հենրիետա Մարիան հորդորեց իր ամուսնուն ամուր դիրքորոշում ունենալ Փիմի և նրա կողմնակիցների հետ, և, ըստ որոշ պատմաբանների, նրան հաջողվեց համոզել Չարլզ I-ին 1642 թվականին հրամայել ձերբակալել իր թշնամիներին խորհրդարանում, չնայած դրա համար որևէ պատճառ չկար։ Ֆրանսիայի դեսպան մարկիզ դը լա Ֆեր-Էմբոն խորհուրդ տվեց զգույշ լինել Փիմի հետ և հաշտվել նրա հետ, բայց կալանավորման հրամանը տրվեց, չնայած Փիմին և նրա կողմնակիցներին հաջողվեց խուսափել թագավորական զինվորների ձեռքն ընկնելուց, հավանաբար, թագուհու նախկին ընկերոջ՝ Լյուսի Հեյի հուշումով։ Երբ հակառոյալիստական ​​տրամադրությունները ուժեղացան, թագավորական զույգը լքեց Ուայթհոլը և ապաստան գտավ Հեմփթոն Քորթում։ Իրավիճակը անշեղորեն վերածվեց բաց պատերազմի, և փետրվարին Հենրիետա Մարիան իր անվտանգության համար մեկնեց Հաագա՝ փորձելով լիցքաթափել այն իրավիճակը, որը առաջացել էր իր կրոնի և թագավորի հետ մոտ լինելու պատճառով։
Առաջին քաղաքացիական պատերազմ (1642—1646)
1642 թվականի օգոստոսին, երբ բռնկվեց քաղաքացիական պատերազմը, Հենրիետա Մարիան գտնվում էր Եվրոպայում, որտեղ նա միջոցներ էր հավաքում ռոյալիստների կարիքների համար՝ արքայական զարդերի գրավով։ Այսպիսով, թագուհին ծրագրում էր ամուսնու կողմը գրավել Օրանժի արքայազնին և Դանիայի թագավոր Քրիստիան IV-ին։ Դրամահավաքի շուրջ բանակցությունները շատ դժվար ստացվեցին՝ զարդերի մեծ մասը չափազանց թանկ էր, և միևնույն ժամանակ դրանց գնումը շատ ռիսկային էր, քանի որ հետագայում անգլիական կառավարությունը կարող է փորձել վերադարձնել դրանք՝ հայտարարելով, որ թագուհին իրավունք չունի վաճառելու կամ գրավ դնելու զարդեր, որոնք իրենը չէին։ Ի վերջո, Հենրիետա Մարիային հաջողվեց վաճառել ավելի փոքր զարդերը, բայց անգլիական մամուլը այն պատկերեց այնպես, կարծես թագուհին վաճառում էր թագի ունեցվածքը օտարերկրացիներին, որպեսզի զենք գնի կրոնական պատերազմի համար։ Այս ամենը չավելացրեց թագուհու ժողովրդականությունը Անգլիայում։ Նա հորդորեց իր ամուսնուն, ով այդ ժամանակ գտնվում էր Յորքում, վճռական գործողություններ ձեռնարկել և ապահովել մուտքը դեպի Հալ ռազմավարական նավահանգիստ առաջին իսկ հնարավորության դեպքում՝ զայրացած արձագանքելով գործողությունների ձեռնարկման հետաձգմանը։ Այս ընթացքում Հենրիետա Մարիայի առողջական վիճակը վատացավ՝ նրան տանջում էին ատամնացավն ու գլխացավը, ինչպես նաև մրսածությունն ու հազը։
1643 թվականի սկզբին Հենրիետա Մարիան փորձեր արեց վերադառնալ Անգլիա։ Հաագայից նավարկելու առաջին փորձը անհաջող էր` փոթորկի պատճառով նավը, որի վրա թագուհին էր, ստիպված էր վերադառնալ նավահանգիստ։ Հենրիետա Մարիան օգտվեց ուշացումից և համոզեց հոլանդացիներին տալ թագավորին զենքով բեռնված մի ամբողջ նավ։ Հակառակ իր աստղագուշակի անբարենպաստ կանխատեսումների՝ Հենրիետա Մարիան փետրվարին հաջողությամբ լքեց Հաագան։ Թագուհուն հաջողվեց խուսափել խորհրդարանի կողմից հավաքված նավատորմի հարձակումից և հասնել Յորքշիր նահանգի Բրիդլինգթոն քաղաք։
Որոշ ժամանակ թագուհին մնաց Յորքում, որտեղ նրան աջակցում էր Նյուքասլի կոմսը։ Հենրիետա Մարիան, օգտվելով առիթից, քննարկեց իրավիճակը շոտլանդական ռոյալիստների հետ, որոնք օգնում էին Մոնտրոզի և այլ ապստամբների ծրագրերին։
1643 թվականի ամռանը Հենրիետա Մարիան ճանապարհորդեց հարավ, որտեղ հանդիպեց իր ամուսնուն՝ նախքան Օքսֆորդ մեկնելը։ Վիճելի Միդլենդսով ճանապարհորդելը կարող էր վտանգավոր լինել, որի պատճառով արքայազն Ռուպերտը կամավոր ուղեկցեց թագուհուն։ Չնայած ճանապարհին ծագած դժվարություններին, Հենրիետա Մարիան իրեն մխիթարում էր մաքուր օդում խնջույքներով և շփվելով ճանապարհին իրեն հանդիպած ընկերների հետ։ Թագուհին բարեհաջող հասավ Օքսֆորդ, նրա պատվին բանաստեղծություններ գրվեցին, իսկ թագուհու սենեկապետ Հենրի Ջերմինը նրա խնդրանքով տիտղոս ստացավ թագավորից։
1643 թվականի աշունն ու ձմեռը թագուհին ամուսնու հետ անցկացրել է Օքսֆորդում, որտեղ Հենրիետա Մարիան փորձել է ստեղծել նախապատերազմյան թագավորական պալատի մթնոլորտ։ Թագուհին ապրում էր Մերթոն քոլեջի հսկիչի սենյակներում՝ կահավորված Լոնդոնից բերված թագավորական կահույքով։ Հենրիետա Մարիայի հետ սենյակներում ապրում էին նրա ննջասենյակի տիկինը՝ կոմսուհի Դենբին, Ուիլյամ Դավենանտը և թագուհու թզուկները։ Բացի այդ, նրա սենյակները ողողված էին շներով, որոնց թվում էր Միթեն։ Օքսֆորդում տիրում էր խառն մթնոլորտ՝ ամրացված քաղաքի և թագավորական պալատի։ Թագուհին հաճախ լարվածության և անհանգստության մեջ էր։
1644 թվականի սկզբին թագավորի ռազմական դրությունը սկսեց վատթարանալ՝ հյուսիսում թագավորական ուժերը ենթարկվեցին ճնշման, իսկ մարտին Էլրեսֆորդում կրած պարտությունից հետո Օքսֆորդը դարձավ անապահով։ Որոշվեց հղի թագուհուն տեղափոխել Բաթից արևմուտք։ Չարլզ I-ն ուղեկցեց իր կնոջը Աբինգդոն, որից հետո նա որդիների հետ վերադարձավ Օքսֆորդ՝ սա վերջին անգամն էր, երբ Հենրիետա Մարիան տեսավ իր ամուսնուն։
Հենրիետա Մարիան շարունակեց իր ճամփորդությունը դեպի հարավ-արևմուտք և, անցնելով Բաթը, 1644 թվականի մայիսի 1-ին կանգ առավ Էքսետերում՝ մոտալուտ ծննդյան ակնկալիքով։ Գեներալներ Էսսեքսը և Ուոլերը, որոնք խորհրդարանի կողմից էին, որոշեցին օգտվել իրավիճակից։ Ուոլերը պատրաստվում էր շեղել Չարլզ I-ին, մինչդեռ Էսսեքսը պատրաստվում էր բռնել թագուհուն, ով պետք է դառնար թագավորի հետ սակարկությունների արժեքավոր առարկա։ Հունիսին Էսսեքսի զորքերը կարողացան հասնել Էքսեթեր։ Պարզվեց, որ դրանք թագուհու ամենամեծ խնդիրը չէին՝ Հենրիետա Մարիան ևս մեկ ծանր ծննդաբերություն էր ունենալու։ Չարլզ I-ը որոշեց Լոնդոնից կանչել Թեոդոր դե Մայերնին, ով նախկինում օգնել էր թագուհուն ծննդաբերել։ Դստեր ծնունդից անմիջապես հետո թագուհին, դեռևս ուժեղ ցավերով, ստիպված է եղել հեռանալ Էքսեթերից՝ Էսսեքսի կոմսի սպառնալիքի պատճառով։ Ճանապարհորդության հետ կապված ռիսկերի պատճառով Հենրիետա Մարիան որոշում կայացրեց նորածին արքայադստերը թողնել Էքսետերում Աննա Վիլյերի խնամքին, որն այն ժամանակ հայտնի էր որպես Լեդի Դալկիթ{{sfn|Beatty|2003|p=47}: Այնուհետև Աննա Վիլյերսը պետք է աղջկան հասցներ Ֆալմութ, որտեղ գտնվում էր անգլիական նախավերջին ամրոցը, որը դեռևս հավատարիմ է թագավորին՝ Պենդենիս ամրոցը, որտեղից թագուհին նախատեսում էր հուլիսի 14-ին հոլանդական նավով մեկներ Ֆրանսիա։ Սակայն փոքրիկ արքայադստեր առողջական վիճակի պատճառով, որը ցնցումներ էր ունեցել, Հենրիետա Մարիան միայնակ մեկնեց Ֆրանսիա։ Չնայած այն հանգամանքին, որ ճանապարհին նավը, որի վրա եղել է թագուհին, կրակի տակ է ընկել թշնամու նավերից, Հենրիետա Մարիան հաջողությամբ հասել է Բրեստ և հայտնվել ֆրանսիացի հարազատների պաշտպանության տակ։
Տարեվերջին Չարլզ I-ի դրությունը վերջնականապես վատթարացավ՝ նրան շտապ անհրաժեշտ էր կնոջ օգնությունը՝ մայրցամաքից միջոցներ և զորքեր հայթայթելու համար։ 1645 թվականի ռազմական գործողություններն անհաջող էին ռոյալիստների համար։ Իրավիճակն ավելի բարդացավ թագավորական զույգի անձնական նամակագրության հրապարակմամբ՝ Նեսբիի ճակատամարտից անմիջապես հետո։ Երկու վճռական բախումներում՝ հունիսին Նեսբիի ճակատամարտում և հուլիսին Լանգպորտի ճակատամարտում, Չարլզ I-ի բանակը ոչնչացվեց։ Ի վերջո, 1646 թվականի մայիսին Չարլզը ապաստան գտավ շոտլանդական բանակի մոտ Նոթինգհեմշիրի Սաութուել քաղաքում։
Երկրորդ և երրորդ քաղաքացիական պատերազմներ (1648-1651)
1646 թվականին խոսվում էր այն մասին, որ արքայազն Չարլզը այցելելու է մորը Փարիզում։ Հենրիետա Մարիան դեմ չէր որդուն տեսնելու, բայց խորհուրդ տվեց Չարլզին հրաժարվել ուղևորությունից, քանի որ այն կարող էր նրան բնութագրել որպես Ֆրանսիայի կաթոլիկ բարեկամ։ Սակայն այն բանից հետո, երբ պարզ դարձավ, որ ռոյալիստները չեն կարող հաջողության հասնել Անգլիայում, Չարլզը որոշեց այցելել մորը 1646 թվականի հուլիսին։ Միևնույն ժամանակ Հենրիետա Մարիային միացավ նրա կրտսեր դուստրը՝ Հենրիետան, գուվերնանտուհու ուղեկցությամբ։
Չարլզ I թագավորը գլխատվել է 1649 թվականի հունվարի 30-ին, ինչի մասին Հենրիետա Մարիան իմացել է միայն փետրվարի վերջին։ Թագուհին շոկի մեջ էր, որն էլ ավելի խորացրեցին ֆինանսական խնդիրները՝ Ֆրանսիայում քաղաքացիական պատերազմի պատճառով։ Հենրիետա Մարիան, այժմ՝ թագուհի-մայրը, կարող էր հույս դնել միայն ֆրանսիական թագավորի օգնության վրա, բայց նա ինքն էլ հայտնվեց ծանր դրության մեջ։ Վերջին քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ ռոյալիստական ​​շրջանակների մնացորդները, որոնք ուղեկցում էին նոր թագավորին Հաագայում, սկսեցին համախմբվել թագուհու արքունիքում։ Նրանց թվում էր Էդվարդ Հայդը, ում Հենրիետա Մարիան հատկապես չէր սիրում։ Բացի այդ, թագուհին կոնֆլիկտ է ունեցել փարիզյան արքունիքի մեկ այլ նորեկի՝ Օրմոնդի դուքսի հետ։ Հենրիետա Մարիայի իշխանությունը որդու վրա սկսեց թուլանալ և 1654 թվականին Չարլզ II-ը իր արքունիքը տեղափոխեց Քյոլն՝ այդպիսով զրկելով մորը որևէ ազդեցությունից։
Մնալով առանց իշխանության՝ թագուհի մայրն իր ողջ ուշադրությունը դարձրեց իր հավատքի և երեխաների, մասնավորապես՝ կրտսեր դստեր և կրտսեր որդիների վրա։ Հենրիետա Մարիան փորձեց Հենրիին և Ջեյմսին դարձնել կաթոլիկ։ Ավելի հասուն Ջեյմսը սկսեց հետաքրքրվել կաթոլիկությամբ, բայց նա ընդունեց այն մոր մահից շատ տարիներ անց։ Հենրիին դավանափոխ անելու փորձերն անհաջող էին և միայն զայրացրեցին թագավորին և թագավորականներին՝ ռոյալիստներին։ Հենրիետան, գրեթե ի ծնե, մեծացել է կաթոլիկության մեջ, թեև նա պաշտոնապես մկրտվել է միայն հոր մահից և Ֆրոնդայի ավարտից հետո։
1651 թվականին Հենրիետա Մարիան Շայլոտում հիմնեց մենաստան, որտեղ նա անցկացրեց հիսունականների մեծ մասը։
Վերականգնումից հետո
Ֆրոնդայի ավարտից հետո ֆրանսիական արքունիքի առաջնահերթ խնդիր դարձավ երիտասարդ թագավորի համար հարսնացու գտնելը։ Հենրիետա Մարիան սկսեց ակնարկել իր կրտսեր դստեր՝ Հենրիետայի և Լյուդովիկոս XIV-ի միության մասին, բայց թագուհի Աննան մերժեց այս գաղափարը՝ նախընտրելով իր եղբոր՝ Ֆիլիպ IV-ի, դստերը՝ Մարիա Թերեզային։ Լյուդովիկոս XIV-ը և Մարիա Թերեզան ամուսնացան 1660 թվականի հունիսին, որից հետո Աննան ուշադրությունը դարձրեց իր երկրորդ, դեռևս չամուսնացած որդուն՝ Օռլեանի դուքս Ֆիլիպին։ Միևնույն ժամանակ, ապրելով Փարիզից դուրս գտնվող դղյակում, անձնական նստավայրում, Հենրիետա Մարիան իմացավ Անգլիայում միապետության վերականգնման և իր որդի Չարլզ II-ին թագավոր հռչակելու մասին։ Հենրիետա Մարիան դստեր հետ վերադարձավ Փարիզ։ Այս ճակատագրական փոփոխությունը ստիպեց Ֆիլիպ Օռլեանցուն՝ հայտնի բիսեքսուալին (bisexual), ում հետ կապված էին մի շարք սկանդալային պատմություններ, խնդրելու արքայադուստր Հենրիետայի ձեռքը։
Հենրիետա Մարիան պատրաստվում էր վերադառնալ Անգլիա՝ մարելու իր պարտքերը, օժիտ ապահովելու դստեր համար և կանխելու Աննա Հայդի հետ Յորքի դուքսի ամուսնության մասին հայտարարությունը, որը նախկինում սպասարկում էր արքայադուստր Մարիային՝ թագուհու ավագ դստերը։ Միևնույն ժամանակ, 1660 թվականի սեպտեմբերին, մահացավ ջրծաղիկից դուքս Գլոսթերը՝ Հենրիետա Մարիայի մեկ այլ որդին։ Հոկտեմբերին Հենրիետա Մարիան դստեր հետ մեկնեց Կալեից Դուվեր, որտեղ նա մնաց Դուվերի ամրոցում։ Հայդի հետ որդու ամուսնության հայտարարությունը չհաջողվեց կանխել՝ Աննան հղի էր և նույն թվականի հոկտեմբերի 22-ին որդի ունեցավ։ Բացի այդ, Չարլզ II թագավորը պնդել է, որ ամուսնությունը կայանա՝ հավատալով, որ Աննայի ուժեղ բնավորությունը դրականորեն կազդի իր կամային թույլ եղբոր վրա։ Հենրիետա Մարիան չէր կիսում իր որդու տեսակետները, քանի որ հակակրանք ուներ Աննայի հոր՝ կոմս Կլարենդոնի, հանդեպ։
Այրի թագուհու վերադարձը Անգլիա հասարակության մեջ խանդավառություն չառաջացրեց։ Ինչպես նշել է Սեմյուել Փիփսը, նրա պատվին միայն երեք փոքրիկ խարույկ են վառվե։ Նա նաև նկարագրել է Հենրիետա Մարիային որպես «շատ փոքրիկ սովորական ծեր կին և ոչինչ... չի տարբերում նրան մյուս սովորական կանանցից» ։ Հենրիետա Մարիան հաստատվեց Սոմերսեթ հաուսում և առատաձեռն թոշակ ստացավ։ Նոյեմբերի 22-ին ֆրանսիական արքունիքից Հենրիետա Մարիայի կրտսեր դստեր համար ամուսնության պաշտոնական առաջարկ է ստացվել։ Այրի թագուհին դստեր հետ պատրաստվում էր մոտ ապագայում մեկնել Ֆրանսիա, սակայն ավագ դստեր՝ Մարիայի, մահը ծաղիկից հետաձգեց նրա մեկնումը։ Ի վերջո, Հենրիետա Մարիան Չարլզ II-ի, Ռուպերտ Պֆալցու և Հենրիետայի ուղեկցությամբ լքեց Անգլիան 1661 թվականի հունվարին։ Մարտի 30-ին արքայադուստր Հենրիետան և Ֆիլիպ Օրլեանցին կնքեցին իրենց ամուսնական պայմանագիրը Պալե-Ռոյալում, պաշտոնական արարողությունը տեղի ունեցավ հաջորդ օրը։
Կրտսեր դստեր՝ Հենրիետայի հարսանիքից հետո Հենրիետա Մարիան վերադարձավ Անգլիա և պլանավորում էր ընդմիշտ մնալ այստեղ, բայց 1665 թվականին նա հիվանդացավ բրոնխիտով, ինչի համար նա մեղադրեց Անգլիայի եղանակին։ Թագուհին վերադարձավ Փարիզ 1661 թվականի վերջին։ Այստեղ նա ականատես է եղել իր թոռնուհու՝ Աննա Մարիայի ծննդյանը 1669 թվականի օգոստոսին։ Աննա Մարիան դարձավ Ֆրանսիայի թագավոր Լուի XV-ի տատիկը, ինչը Հենրիետա Մարիային դարձրեց ժամանակակից թագավորական ընտանիքների նախորդը։ 1668 թվականին թագուհուն այցելեց մեկ այլ թոռնուհի՝ Յորքի դուքսի և դքսուհու դուստր երեքամյա Աննան, ով աչքի հիվանդության բուժման կարիք ուներ։ Աննան ապրել է տատիկի հետ մինչև նրա մահը, իսկ հետո մնացել է Ֆրանսիայում՝ Հենրիետայի դստեր՝ Օռլեանի դքսուհի Մարիայի հսկողության ներքո։
Թագուհին մահացավ 1669 թվականի սեպտեմբերին Փարիզի մերձակայքում գտնվող շատո դե Կոլոմբ դղյակում։ Մահվանից մի քանի օր առաջ Հենրիետա Մարիան պլանավորում էր վերջնականապես տեղափոխվել Շայլոյի վանք, որտեղ նա պատրաստվում էր մնալ մինչև կյանքի վերջ, սակայն այդ ժամանակ ցավն ու անքնությունը սկսեցին տանջել նրան։ Լյուդովիկոս 14-րդ թագավորը մորաքրոջ մոտ բժիշկ է ուղարկել, ով Հենրիետա Մարիային խորհուրդ է տվել որպես ցավազրկող օփիատների չափաբաժին ընդունել։ Հէնրիետա Մարիան, վախենալով թունավորվելուց, հրաժարվեց։ Հետո նրան այլ դեղամիջոց են առաջարկել, որը, ըստ բժշկի, օփիատներ չի պարունակում։ Հենրիետա Մարիան խմեց իր դեղամիջոցները և մի քանի ժամ անց մահացավ։ Ավելի ուշ պարզ դարձավ, որ թուրմը, որն ընդունել էր թագուհին, պարունակում էր օփիատներ և չափաբաժինը չափազանց մեծ էր։ Հենրիետա Մարիան թաղվել է Սեն-Դենի բազիլիկայում, իսկ նրա սիրտը, դրված արծաթե դագաղի մեջ, թաղվել է Շայլոյի վանքում։ 1793 թվականի հոկտեմբերի 16-ին Հենրիետա Մարիայի գերեզմանը, ի թիվս այլոց, պղծվել է Ազգային կոնվենտի նախաձեռնությամբ։
Ժառանգություն
1631 թվականին «Հենրիետա Մարիա» նավով Հյուսիսարևմտյան ծովանցքով (Northwest Passage) արշավի ժամանակ կապիտան Թոմաս Ջեյմսը թագուհու անունով կոչեց Ջեյմս Բեյի հյուսիսարևմտյան հրվանդանը։ Հենրիետա Մարիայի անունով է կոչվել նաև ԱՄՆ Մերիլենդ նահանգը ։ Ջորջ Կալվերտը ներկայացրեց գաղութի կանոնադրության նախագիծը, վերնագրի դաշտը թողնելով դատարկ՝ ենթադրելով, որ Չարլզ I-ը գաղութն իր անունով կանվանի։ Սակայն, քանի որ Կարոլինա նահանգն արդեն կոչվել է Չարլզ I-ի (Կարլոս I-ի) անունով, թագավորը նախընտրել է գաղութն անվանել ի պատիվ իր կնոջ, և կանոնադրության մեջ գրանցել է «Մարիայի երկիր, անգլիականացված Մերիլենդ» անունը :
Քենելմ Դիգբիի ''«The Closet of the Eminently Learned Sir Kenelme Digbie Kt. Opened»'' գրքից բազմաթիվ բաղադրատոմսեր վերագրվում են թագուհի Հենրիետա Մարիային։
Հենրիետա Մարիայի մահից կարճ ժամանակ անց դղյակը, որտեղ նա ապրել է իր աքսորի ժամանակ և հետագա տարիներին, վերանվանվել է Հենրիետա թագուհու դղյակ (Le château de la Reine Henriette)։ Դղյակը ավերվել է 1846 թվականին, սակայն փողոցն ու դպրոցը մինչ օրս կրում են Հենրիետա Մարիա անունը(Le château de la Reine Henriette). Шато было разрушено в 1846 году, однако улица и школа по прежнему носят имя Генриетты Марии ։
Մշակույթում
Հենրիետան Դյումայի «Քսան տարի անց» վեպի երկրորդական կերպարներից է։ Թագուհի Հենրիետան նաև Բելլինիի «Պուրիտաններ» օպերայի կերպարներից է։ Հենրիետա Մարիան հայտնվում է Էնդրյու Սուանսթոնի «Թագավորի լրտեսը» պատմական թրիլլերում  (The King's Spy) :
Թագուհին նաև Ժան Պլեյդիի «Սիրո մեջ հավատարիմ» (Loyal in Love, սկզբնապես հրատարակվել է «Ինքդ քո թշնամին» վերնագրով (Myself, My Enemy) պատմական վեպի գլխավոր հերոսն է, ինչպես նաև «Ուրախ միապետի կինը» (The Merry Monarch's Wife) վեպի երկրորդական կերպարը։ Բացի այդ, Հենրիետա Մարիան հայտնվում է Պլեյդիի «Թափառող արքայազնը» (The Wandering Prince), «Կեցցե Նորին Մեծություն» (A Health Unto His Majesty), «Այստեղ հանգչում է մեր գերագույն տերը» (Here Lies Our Sovereign Lord) վեպերում։ Բոլոր երեք վեպերը նույնպես վերահրատարակվել են «Չարլզ II-ի սերը» (The Loves of Charles II) ժողովածուում։
Թագուհի Հենրիետա Մարիան հայտնվում է նաև «Վերջին արքան» մինի սերիալում (2003, խաղում է Դայանա Ռիգը ) և «Մինետտան» ֆիլմում (2010, խաղում է Նենսի Հելոքը )։
Զինանշան
Հենրիետա Մարիայի զինանշանը ստեղծվել է ամուսնու և հոր զինանշանների հիմքի վրա։ Վահանը պսակված է Սուրբ Էդվարդի թագով։ Վահանակիրներ՝ կանաչ մարգագետնի վրա ոսկե ընձառյուծ՝  պսակված նույն թագով, և հրեշտակ։
Վահանը բաժանված է երկու մասի՝ աջ կողմում Ստյուարտների անգլիական թագավորական զինանշանն է։ Ձախ կողմում՝ առաջին մասում՝ երկնագույն դաշտում, երեք ոսկե շուշան (ֆրանսիական թագավորական զինանշան), երկրորդ մասում՝ կարմիր դաշտում, ոսկյա շղթաներ դրված են ուղիղ և թեք խաչով և վահանի պարագծի երկայնքով, վահանի կենտրոնում կանաչ զմրուխտ է [Նավարա] ։
Սերունդ
Ընդհանուր առմամբ, Հենրիետա Մարիան ինը երեխա է լույս աշխարհ բերել.
Նացիոնալ-սոցիալիզմ
Նացիոնալ-սոցիալիզմը հիմնված է ռասիստական և Սոցիալական Դարվինիզմի թեորայի վրա, համաձայն որոնց գերմանացիներին նացիստները համարում էին Արիական կամ Նորդիկ հիմնական ռասա։ Դա նշանակում էր, որ գերմանացիները պետք է լինեին բոլոր ազգերի մեջ առաջնայինը։ Գաղափարախոսության հիմքերը դրված են Ադոլֆ Հիտլերի « Իմ պայքարը » (1925-1926), Ալֆրեդ Ռոզենբերգի « Քսաներորդ դարի առասպելը » (1930) և այլ գրքերում։
Նացիոնալ-սոցիալիզմի նպատակն էր ստեղծել և հաստատել «արիական ռասայի» «ռասայականորեն մաքուր» պետություն` բավականին ընդարձակ տարածքում, որն ունի այն ամենը, ինչը անհրաժեշտ է անորոշ երկար ժամանակով բարգավաճ գոյության համար (« հազարամյա Ռեյխ »):
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո նացիոնալ-սոցիալիզմը կոչվում է նեոնացիզմ և իրենից ներկայացնում է շարժում, որը միավորում է աշխարհի տարբեր երկրներում գործող ծայրահեղական, ազգայնական կազմակերպություններին, որոնք իրենց ծրագրային շրջանակներում մոտ են գերմանական նացիոնալ-սոցիալիզմին կամ իրենց համարում են Նացիոնալ-սոցիալիստական ​​գերմանական բանվորական կուսակցության հետևորդներ ։
Նացիստական վարչակարգի հաստատումը
Նացիստական վարչակարգի հաս­տատումը պայմանավորված էր մի շարք հանգամանքներով։ Մոնոպո­լիստական շրջանները նացիզմը համարում էին անկայուն քաղա­քական իրավիճակից դուրս գալու միջոց։ Մանր ձեռնարկատերերն ու գյուղացիությունը նացիզմի հետ նույնպես մեծ հույսեր էին կապում՝ կարծելով, որ այն կմեղմացնի տնտե­սական ճգնաժամի հետևանքները։ Իսկ Գերմանիայի ձախ ուժերը պա­ռակտված էին, քանզի սուր պայքար էր գնում կոմունիստների և սոցիալիստների միջև։ Գերմանիայում նացիզմի վերելքին նպաստեցին մի շարք այլ իրողություն­ներ։ Դեռ 1919 թվականի փետրվարին Վայմար քաղաքում հռչակվել էր, այսպես կոչ­ված, «Վայմարյան հանրապետու­թյունը» (1919–1933 թվականներ)։ Վերսալյան պայմանագիրը ստորագրած Վայմար­յան հանրապետության դիրքերը թույլ էին ժողովրդի շրջանում։ Արդյունքում՝ ժողովրդավարությունը դիտվում էր իբրև թույլ կառավարման համակարգ ապահովող իրողություն։ Էական դեր խաղացին նաև նա­ցիստների հմուտ քարոզչությունն ու Հիտլերի՝ զանգվածներին համա­խմբելու կարողությունը։ 1929 թվականին ծայ­րահեղ չափերի հասած տնտեսական փլուզումը, կոմունիստների սպառ­նալիքի հանդեպ մտավախությունը, նացիստների կողմից հակառակորդ ուժերի նկատմամբ բռնության գոր­ծադրումը նույնպես որոշիչ նշանա­կություն ունեցան։ Նացիստական պետության հիմ­քում դրվեցին երեք գաղափարներ՝ առաջնորդի բացարձակ իշխանու­թյունը, ռասայական տեսությունը և ուժի պաշտամունքը։ Գերմանիայում չկային Հիտլերի իշխանությունը սահ­մանափակող օրենսդիր և գործադիր մարմիններ։ Պատահական չէ, որ Ռայխստագը (խորհրդարան) հաճախ անվանում էին «աշխարհում ամենա­բարձր վարձատրվող տղամարդկանց երգչախումբ»։ Բանն այն է, որ Ռայխս­տագը ինքնուրույն ոչ մի օրենք չէր ընդունում։ Ուղղակի յուրաքանչյուր նիստի սկզբին և ավարտին պատ­գամավորները կանգնում և երգում էին Գերմանիայի օրհներգը։
Ուժի պաշտամունքը
Հիտլերի որոշումները չէին քննարկվում, այլ ընկալվում էին որպես հրաման, իսկ 1934 թվականից սկսած՝ կառավարությունը չէր հավաքվում նստաշրջանի։ Արմատավորվում էր Հիտլերի պաշ­տամունքը։ Նացիստական կուսակ­ցության անդամները պարտավոր էին տանը ունենալ ֆյուրերի լուսանկարը։ Հիտլերը պետք է ներկայացվեր իբրև մի անհատ, ով զերծ էր շարքային անձանց հատուկ թերություններից։ Օրինակ՝ խստիվ արգելված էր մա­մուլում տպագրել Հիտլերի լուսա­նկարներն ակնոցով։ Հետագայում արգելվեցին նաև ձեռնափայտով լուսանկարները։ Մյուս հիմնարար սկզբունքը ռա­սայական տեսությունն էր։ Նացիստ­ների կարծիքով՝ գոյություն ունեին երեք ռասաներ՝ բարձր, ոչ լիարժեք և ցածր։ Այդ տեսությունից բխում էր, որ «ցածրագույն ռասաները» ներ­կայացնող ժողովուրդները պետք է ոչնչացվեին, իսկ ոչ լիարժեք ռասա­ները ենթարկվեին արիացիներին։ Նացիստների կարծիքով՝ Գերմա­նիան իրավունք ուներ հավակնելու աշխարհում գերիշխող դիրքի։ 1935 թվականին ընդունվեցին ռասայական օրենքներ, որոնցում նշվեցին հակահրեական մի­ջոցառումները։ Պետության մեջ անձի իրավական կարգավիճակի համար վճռական նշանակություն ստացավ նրա ռասայական և ազգային պատ­կանելությունը։ Խստորեն արգելվում էին ամուսնությունները արիացիների և ոչ արիացիների միջև։ Նացիստների երրորդ հիմնարար սկզբունքը ուժի պաշտամունքն էր։
Կենսական տարածքներ
Ըստ Հիտլերի՝ ռասաների միջև պայ­քարում հաղթում է ուժեղը։ Ուժի պաշ­տամունքը միահյուսվում էր «կենսա­կան տարածքների» գաղափարի հետ։ Այդ գաղափարի էությունը հետևյալն էր. Գերմանիան գերբնակեցված է ու չի կարող ինքն իրեն կերակրել։ Խնդրի լուծում կարող է լինել միայն կենսա­կան տարածքի ընդլայնումը։ Հատուկ ուշադրություն էր դարձ­վում քարոզչությանն ու գրաքննու­թյանը։ Յուրաքանչյուր ընտանիք պարտավոր էր տանն ունենալ Գեր­մանիայի կեռախաչով (սվաստիկա) դրոշը։ Արգելվում էին սպորտա­յին այն հաղորդագրությունները, որոնցում նշվում էին գերմանացի մարզիկների պարտությունները։ Սգո հայտարարություններում ար­գելվում էր նշել այն մասին, որ անձը մահացել է վիրաբուժական գործողության ընթացքում, քանզի դա անվանարկում էր գերմանական բժշկությունը։ Արգելված էին «պարտվողական տրամադրություններ ներառող զրույցները» հասարակական վայրերում։ Այդպիսի զրույցների համար գերմանացի տաղանդավոր երգահաններից մեկը մահապատժի ենթարկվեց։ Ի պատասխան երգահանին ներելու խնդրանքներին՝ Գեբելսը նշեց. «Նույ­նիսկ եթե նա երկրորդ Բեթհովենն է, մահապատժի որոշումն ի կատար կածվի»։ Նացիստների քարոզչու­թյունը տարածվում էր արվեստի, գրականության և հասարակական գիտությունների վրա։ Գերմանական գիտությանը հատկապես մեծ հարված հասցրեց կրթա­կան և գիտական հաստատությունների «արիականացումը»։ Հարյուրավոր գիտնականներ հեռացան Գերմանիա­յից, շատերը ստիպված գնացին վար­չակարգի հետ գործարքի։ 1936 թվականին Հիտ­լերը նույնիսկ արգելեց Գերմանիայի քաղաքացիներին ընդունելու Նոբելյան մրցանակը։ Փոխարենը սահմանվեց «Գերմանական ազգային մրցանակ», որ ամենամյա բնույթ ստացավ։ Հատուկ ուշադրություն էր դարձվում երիտասարդ սերնդի դաստիարակու­թյանը։ Երեխաները և երիտասար­դությունը պետք է դաստիարակվեին նացիստական նվաճողական ոգով։ 10–18 տարեկան բոլոր երեխաներն ու պատանիները ներգրավվում էին երիտասարդական շարժման՝ Հիտ­լերյուգենդի մեջ։ 1939 թվականին այդ շարժ­ման մեջ գրանցվածների թիվը շուրջ 7 միլիոն 300 հազար էր։ Գերմանիայի կառավարման հա­մակարգը ստացավ բրգաձև կառուց­վածք։ Հիտլերի մերձավոր համախոհ­ները՝ Բորմանը, Գյորինգը, Հիմլերը և Գեբելսը, ստանձնեցին կարևորագույն պետական պաշտոններ։ Նացիստները վարում էին ակ­տիվ արտաքին քաղաքականություն։ Հասնելով Վերսալ-վաշինգտոնյան համակարգի վերանայմանը՝ նրանք որդեգրեցին ծավալապաշտական քաղաքականություն։ Այդ ծրագրե­րում Գերմանիան չհանդիպեց լուրջ արգելքների։ Դրան նպաստեցին մի շարք իրողություններ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նացիզմ Կատեգորիա:Հակասեմականություն Կատեգորիա:Ֆաշիզմ Կատեգորիա:Գերմաներեն բառեր և արտահայտություններ Կատեգորիա:Հոլոքոստ Կատեգորիա:Ազգայնականություն Կատեգորիա:Քաղաքական տեսություններ
Դալիլա
Դալիլա (דלילה Dəlilah, Dəlila, տիբերիական եբրայերեն՝ Dəlilah, արաբերեն՝ Dalilah, նշանակում է՝ «անհավատարիմ»), կին, որ հիշատակվում է Հին Կտակարանի Դատավորների գրքի տասնվեցերորդ գլխում ։ Նրան սիրահարվում է նազովրեական Սամսոնը, որն օժտված էր հսկայական ուժով և եղել է հին իսրայելցիների վերջին դատավորը ։ Դալիլան, կաշառվելով փղշտացիների նախարարների կողմից, բացահայտել է Սամսոնի ուժի գաղտնիքը. երեք անհաջող փորձերից հետո նա ի վերջո կարողանում է համոզել Սամսոնին, և վերջինս խոստովանում է, որ իր զորության գաղտնիքը մազերի մեջ է։ Սամսոնի քնած ժամանակ Դալիլան ծառային հրամայում է կտրել նրա մազերը, ինչից հետո փղշտացիները հեշտությամբ գերի են տանում նրան։
Դալիլան դարձել է ինչպես ռաբբիական, այնպես էլ քրիստոնեական մեկնությունների սուբյեկտ. ռաբբիական գրականության մեջ նա նույնացվում է Միքայի մոր հետ, որի մասին հիշատակվում է Միքայի կուռքին նվիրված գլխում, իսկ որոշ քրիստոնեական մեկնություններում նա համեմատվում է Հուդա Իսկարիովտացու հետ, որ մատնել է Քրիստոսին։ Ուսումնասիրողները որոշակի նմանություններ են նկատել Դալիլայի և աստվածաշնչյան այլ կանանց միջև, ինչպիսիք են Յայելն ու Հուդիթը, և քննարկել այն հարցը, թե արդյոք Սամսոնի ու Դալիլայի պատմության մեջ արտացոլված է բացասական վերաբերմունք օտարերկրացիների նկատմամբ։ Դալիլային են նվիրված Ջոն Միլթոնի «Սամսոն-մարտիկ» պիեսը, Սեսիլ Բլաունտ դե Միլլի «Սամսոն և Դալիլա» հոլիվուդյան ֆիլմը (1949)։ Դալիլայի անունն ասոցացվում է կնոջ դավաճանության ու հեշտասիրության հետ։
Աստվածաշնչում
Դալիլան ապրում էր ապրում էր Սորեկ հեղեղատի եզերքին ։ Նա Սամսոնի պատմության մեջ հիշատակված կինն է, որ անուն ունի ։ Աստվածաշնչում ասվում է, որ Սամսոնը սիրեց նրան, բայց չի նշվում, որ նա էլ սիրել է Սամսոնին ։ Նրանք ամուսնացած չեն եղել և այն հանգամանքը, որ նրանք ունեցել են սեռական կապ, ըստ Ջոսի Բրիջես Սնայդերի, ենթադրվում է աստվածաշնչյան տեքստից ։ Փղշտացիների նախարարները կաշառում են Դալիլային, որպեսզի նա իմանա Սամսոնի զորության գաղտնիքը. նախարարներից յուրաքանչյուրը նրան խոստանում է 1100 արծաթ ։ Գաղտնիքն իմանալու նրա փորձերը երեք անգամ ավարտվում են անհաջողությամբ ։
Սկզբում Սամսոնն ասում է, թե եթե իրեն կապեն յոթ դալար ճյուղերով, ապա ինքը կդառնա սովորական մարդկանց նման ։ Դալիլան նրան կապում է յոթ դալար ճյուղերով, սակայն Սամսոնը հեշտությամբ ազատվում է դրանցից։ Երկրորդ անգամ Սամսոնը խաբում է, թե եթե իրեն կապեն յոթ նոր պարաններով, որոնք օգտագործված չլինեն, ապա ինքը կտկարանա և կդառնա սովորական մարդկանց նման ։ Ապա Սամսոնն ասում է, թե եթե իր գլխի յոթ գիսակները հյուսվեն շղթայաձև ու ցցերով ամրացվեն պատերին, ապա ինքը կտկարանա ։ Ի վերջո Սամսոնը խոստովանում է, որ իր ուժի գաղտնիքը մազերի մեջ է ։ Երբ Սամսոնը քնում է, Դալիլան հրամայում է կտրել նրա մազերը ։ Ապա նա արթնացնում է Սամսոնին ու նրան հանձնում փղշտացիների ձեռքը ։
Աստվածաշնչում ոչինչ ասված չէ Դալիլայի ճակատագրի մասին, և ինչպես նշել են Ջեյմս Դանն ու Ջոն Ուիլյամս Ռոջերսոնը Eerdmans Commentary on the Bible-ում, չի քննարկվել այն հարցը, թե արդյոք Դալիլան խղճի խայթ է զգացել իր արարքի համար ։
Հրեական մեկնաբանություններ
Հովսեփոսն ու Կեղծ Փիլոնտ Դալիլայի համարել են փղշտացի ու մարմնավաճառ. Ջոսի Բրիջես Սնայդերը դրա պատճառ համարում է այն, որ Դատավորների գրքում նշվում է, թե Սամսոնը հարաբերություններ է ունեցել ինչպես փղշտացի կանանց այնպես էլ մարմնավաճառների հետ  ։ Կեղծ Փիլոնը նա գրել է, որ Դալիլան եղել է Սամսոնի կինը ։ Թալմուդում ասվում է, որ Դալիլան սեքսն օգտագործել է Սամսոնի գաղտնիքն իամանլու նպատակով, սակայն Աստվածաշնչում նշված չէ, որ այդ երկուսն ունեցել են սեռական հարաբերություն ։ Միդրաշում ասվում է, որ սեռական ակտի ժամանակ Դալիլան փորձել է խոսքով ու ֆիզիկապես ուժասպառ անել Սամսոնին, որպեսզի նրանից կորզի իր ուժի գաղտնիքը ։ Միդրաշում արտացոլված է բացասական վերաբերմունք Դալիլայի հանդեպ՝ որպես ոչ հրեա կին, որոնք կործանում են բերում ։ Միդրաշում ասվում է, որ Սամսոնը իր ուժը կորցրեց Դալիլայի՝ օտար կնոջ հետ հարաբերության պատճառով, այլ ոչ թե իր մազերը կտրվելու , և որ այն հրեշտակը, որ նրա մորը հայտնեց Սամսոնի ծնվելու վերաբերյալ կանխագուշակությունը, գիտեր, որ Դալիլայի պատճառով նա կխախտի իր նազովրեական ուխտը ։
Ուշ շրջանի ագգադաներում նշվում է, որ Սամսոնն ու Դալիլան ունեցել են որդիներ, որոնք եղել են իրենց հոր պես ուժեղ։ Ըստ Էլդադ հա-Դանիի՝ նրանց որդիներ ապրել են Հավիլայում և ունեցել են այնպիսի հաղթական ձայն, ինչպիսին առյուծի մռնչոցն է ։ Միջնադարյան միդրաշում ենթադրվում է, որ Դալիլան եղել է Միքայի մայրը, որի մասին հիշատակվում է Միքայի կուռքի մասի աստվածաշնչյան պատմության ։ Այդ վարկածը հիմնված է այն հանգամանքի վրա, որ Միքայի մայրը որդուն տալիս է 1100 արծաթե մետաղադրամ, որպեսզի նա պատրաստի իր կուռքը, իսկ փղշտացի նախարարները Դալիլային խոստացել էին 1100 արծաթ Սամսոնի գաղտնիքը իրենց ասելու համար ։ Այդ ենթադրությունը հիմնավորվում է նաև նրանով, որ Աստվածաշնչում Միքայի կուռքի պատմությունը ներկայացվում է Սամսոնի ու Դալիլայի պատմությունից անմիջապես հետո ։ Ռաշին վիճարկում է այդ վարկածը, քանի որ Սեդար Օլամ Ռաբբան պնդում է, թե Միքան ու Սամսոնը ժամանակակիցներ չեն եղել, և Միքան ապրել է Գոդոնիելի ժամանակ ։
Քրիստոնեական մեկնաբանություններ
Քրիստոնեական աղբյուրների մեծ մասում Դալիլան մեղադրվում է իր արարքի համար։ Ամբրոսիոս Մեդիոլանցին Դալիլային ներկայացնում է որպես փղշտացի մարմնավաճառուհի և նշում, որ տղամարդիկ պետք է խուսափեն անհավատների հետ ամուսնանալուց, որպեսզի ամուսնական սիրո փոխարեն չարժանանան դավաճանության ։ Մարբոդիոս Ռենացին օգտագործում է Դալիլայի, Եվայի, Ղովտի դուստրերի, Հերոդիասի, Կլիթեմնեստրայի ու Փրոկնայի օրինակները՝ ցույց տալու համար, որ կանայք «հաճելի չարիք են, միաժամանակ մեղր ու թույն» ։ Քրիստոնեական մեկնաբանություններում Սամսոնը դիտարկվել է որպես Հիսուս Քրիստոսի տիպ, ինչը հիմնված է Սամսոնի պատմության և Նոր Կտակարանում Հիսուսի պատկերման նմանությունների վրա ։ Սամսոնի հանդեպ Դալիլայի դավաճանությունը համեմատվել է Քրիստոսի հանդեպ Հուդայի կատարած դավաճանության հետ. նրանք երկուսն էլ՝ և՛ Դալիլան, և՛ Հուդան, իրենց արածի համար որպես փոխհատուցում ստացել են արծաթ ։ Այնուամենայնիվ, Թոմազո դե Վիո Կաետանը Դալիլային դիտարկում է դրական տեսանկյունից՝ պնդելով, որ նա չի ենթադրել, թե Սամսոնը կվիրավորվի կամ կսպանվի։ Նա նշում է, թե Դալիլան համաձայնել է օգնել փղշտացիներին, որովհետև նրանք կնոջը համոզել էին, թե Սամսոնը պարզապես կկորցնի իր ուժը ։
Կեսարիուս Արլեցին Դալիլայի կողմի Սամսոնին գայթակղելը համեմատում է Սատանայի՝ Հիսուսին գայթակղելու փորձի հետ ։ Իսիդոր Սևիլյացին նշում է, որ Սամսոնը ծառայում է որպես Քրիտոսի նախատիպ, բայց ավելացնում է, թե Դալիլային զիջելը ոչ թե նմանություն է Քրիստոսին, այլ մեղավոր մարդու անկում ։ Բիլլի Գրեհեմը նշում է, որ փղշտացիներին հանձնվելուց հետո Սամսոնը կուրացվել է՝ որպես պատիժ Դալիլայի հանդեպ տածած իր հեշտասիրության համար։ Գրեհեմը նաև նշում է, թե այդ պատմությունը հաստատում է այն հայեցակարգը, թե մարդը հնձում է այն, ինչ ցանում է ։ Ջոյս Մայերը գրում է, թե Դալիլայի միջոցով գործել է Սատանան, քանի որ վերջինս իմացել է, որ Սամսոնը թուլություն ունի կանանց հանդեպ։ Մայերը Դալիլայի ու Սամսոնի հարաբերությունները համարում է օրինակ այն բանի, թե ինչպես է սատանան օգտագործում մարդկանց թուլությունները ։
Գիտական հայացքներ
Դալիլան սովորաբար համարվում է փղշտացի, թեև Աստվածաշնչում այդ մասին ոչինչ չի ասվում ։ Դալիլան հրեական անուն է , սակայն Աստվածաշնչում հանդիպող որոշ օտարերկրացիներ ունեն հրեական անուններ, այդ պատճառով էլ հնարավոր չէ դրա հիման վրա ստույգ համարել նրա հրեա լինելը ։ Jewish Women's Archive-ից Ջ. Շերիլ Էքզամը պնդում է, Դատավորների գրքի հեղինակը այդքան բացասական չէր ներկայացնի Դալիլային, եթե նա լիներ իսրայելիտ ։ Սամսոնը հարաբերություններ ուներ փղշտացի կանանց հետ և նախկինում ամուսնացել էր փղշտացի կնոջ հետ ։ Էքզամը գրում է, թե Դալիլայի՝ փղշտացի լինելու ապացույցները համոզիչ չեն, իսկ «Հրեական հանրագիտարանում» ասվում է, որ նա ամենայն հավանականությամբ եղել է փղշտացի ։
Դոլորես Գ. Կամրադան «Հերոսուհիներ, հերոսներ և աստվածություն։ Երեք պատմություն աստվածաշնչյան հերոսական ավանդույթի մասին» աշխատությունում գրում է, թե Դալիլան նման է Յայելին, որի մասին հիշատակվում է Դատավորների գրքի չորրորդ ու հինգերորդ գլուխներում. նա սպանում է Սիսարային՝ վրանի ցիցը ծնոտի մեջ մխելով, ինչպես նաև նա Դալիլային հաճախ համեմատում է Հուդիթի հետ, որը գլխատել է Հողոփեռնեսին ։ Այդ երեք կանայք էլ հաղթում են զորավոր թշնամուն ։ Ըստ Սուսան Աքերմանի՝ Դալիլան Յայելից ու Հուդիթից տարբերվում է նրանով, որ կաշառվում է թշնամու կողմից, ոչ թե ոչնչացնում նրան ։
Դալիլային նվիրված որոշ գիտական ուսումնասիրություններում շեշտը դրվում է նրա սեռի վրա։ «Feminist Companion to Judges»-ում Կարոլ Սմիթը նշում է, թե ֆեմինիստ մեկնաբանները հակված են ընդգծելու Դալիլայի դրական հատկանիշները և պատճառաբանելու կամ անուշադրության մատնելու բացասականները ։ Ջեյմս Դ. Գ. Դանն ու Ջոն Ուիլյամ Ռոջերսոնը նշում են, թե Դալիլան Աստվածաշնչում ներկայացվում է որպես կրկնակի անգամ վտանգավոր կին, որն ունի ակնհայտ անկախությունը. նա չի ներկայացվում որևէ տղամարդու հետ կապով, այսինքն՝ որպես ինչ-որ մեկի կինը, քույրը կամ մայրը, այլ պարզապես հայտնվում է ինքն իրեն ։
Haaretz-ից Էլոն Գիլադը գրում է, թե աստվածաշնչյան որոշ պատմություններ նախազգուշացումներ են օտար կանաց հետ ամուսնանալուց, ինչպիսին է Սամսոնի պատմությունը, և նշում, որ Դալիլայի հետ կապը կործանման է տանում Սամսոնին ։ Նա դրան հակադրում է Հռութի գիրքը, որում ավելի դրական վերաբերմունք է արտահայտված խառը ամուսնությունների վերաբերյալ ։ Ջեյմս Դ. Գ. Դանն ու Ջոն Ուիլյամ Ռոջերսոնը նշում են, որ Դալիլայի միջոցով արտահայտվում է Դատավորների գրքի կարևորագույն գաղափարներից մեկը՝ ձուլվելու վախը ։ Նրանք նշում են, թե Սամսոնի, Գեդեոնի ու Յեփթայեի պատմությունները տղամարդկանց զգուշացնում են չամուսնանալ այնպիսի կանանց, որոնք կարող են ունենալ «անմաքուր սերունդ» ։ Մելիսա Ա. Ջեքսոնը «Հրեական Աստվածաշնչի ֆեմինիստական մեկնաբանություններ ու կոմեդիաներ. կործանարար համագործակցություններ» (Comedy and Feminist Interpretation of the Hebrew Bible: A Subversive Collaboration) աշխատանքում նշում է, թե Աստվածաշնչում առանձնացվում են «լավ» օտարերկրացիներ, ինչպիսիք են Թամարը, փարավոնի դուստրը, Ռահաբն ու Հռութը, և «վատ» օտարերկրացիներ, ինչպիսիք են Հեզաբելն ու Դալիլան ։ Էլիզաբեթ Վուրցելը կարծում է, որ Սամսոնի ու Դալիլայի հարաբերությունները հանդես են գալիս որպես նախատիպ երկու պատերազմող կողմերի ներկայացուցիչների սիրո պատմության համար, ինչպիսին է Ռոմեոյի և Ջուլիետի պատմությունը ։
Դալիլան մշակույթում
Ըստ Բրիտանիկա հանրագիտարանի՝ Դալիլայի անունը նույնացվում է հեշտասեր, ուխտադրուժ կնոջ հետ ։ Խաբեությունն ու դավաճանությունը կոչելու համար «Դալիլա» անվան օգտագործումը հանդիպում է այնպիսի ստեղծագործություններում, ինչպիսիք են Թոմ Ջոնսի «Delilah» երգը (1968), Էնդրու Լլոյդ Ուեբերի «Օպերայի ուրվականը» (1986) և Պաթ Քոնրոյի «Ծովափնյա երաժշտությունը» վեպը (1995) ։ «Հազար ու մի գիշեր» ժողովածուում այդ անունը կրում են խորամանկ կանայք ։
Դալիլան՝ որպես կերպր, հայտնվում է արվեստի մի շարք ստեղծագործություններում։ Ջոն Միլթոնի «Սամսոն-մարտիկ» պիեսում, որում փոխաբերաբար ներկայացված է պուրիտանների անկումն ու Անգլիական միապետության վերականգնումը, Դալիլան պատկերվում է որպես չզղջացող, բայց կարեկից խաբեբա , և հավանության է արժանացվում հպատակվելու կանանց ունակությունը ։
1735 թվականին Գեորգ Ֆրիդրիխ Հենդելը գրել է «Սամսոն» օպերան, որի լիբրետոն հեղինակել է Նյուբուրգ Համիլտոնը «Սամսոն Մարտիկ» պիեսի հիման վրա ։ Օպերայի գործողությունները գրեթե ամբողջությամբ տեղի են ունենում Սամսոնի բանտում , իսկ Դալիլան հայտնվում է կարճ ժամանակով երկրորդ գործողության ընթացքում ։ 1877 թվականին Սամսոնը գրել է «Սամսոն և Դալիլա» օպերան, որի լիբրետոյի հեղինակն է Ֆերդինանդ Լեմերը. օպերան ներկայացնում է Սամսոնի ու Դալիլայի ողջ պատմությունը ։ Լիբրետոյում Դալիլան պատկերվում է որպես հրապուրիչ «ճակատագրական կին», սակայն նրա հատվածներում հնչող երաժշտությունը համակրանք է առաջացնում նրա նկատմամբ ։
1949 թվականի «Սամսոն և Դալիլա» աստվածաշնչյան դրաման, որի ռեժիսորն է Սեսիլ Բլաունտ դե Միլլը, իսկ գլխավոր դերերում հանդես են գալիս Վիկտոր Մեթյուրն ու Հեյդի Լամարը, արժանացել է քննադատների բարձր գնահատականներին իր կինեմատոգրաֆիական արվեստի, հագուստների, դերասանական կազմի ու նորարական հատուկ էֆեկտների համար ։ Այն դարձել է 1950 թվականի ամենաշահութաբեր ֆիլմը և ներկայացվել «Օսկարի» հինգ անվանակարգերում ու հաղթել երկուսում ։ The New York Times-ի լրագրող Բոսլի Քրաուզերը նշել է, որ ֆիլմում Դալիլան ներկայացվում է որպես ավելի ազնիվ արարած, քան լեգենդում, որը մեզ ստիպում է ենթադրություններ անել ։ Ֆիլմում Դալիլան Սամսոնի կնոջ քույրն է և զղջում է նրա մազերը կտրելու համար։ Երբ Սամսոնը պատրաստվում է խորտակել սյուները, Դալիլային խորհուրդ է տալիս հեռանալ, սակայն նա մնում է ու մեռնում Սամսոնի կողքին, երբ տաճարն ավերվում է ։ 1984 թվականի «Սամսոն և Դալիլա» ֆիլմում Դալիլայի դերը կատարել է Բելինդա Բաուերը, 1996 թվականի նույնանուն ֆիլմում՝ Էլիզաբեթ Հարլին , իսկ 2018 թվականի «Սամսոն» ֆիլմում՝ Քեյթլին Լիհին ։
Ամերիկյան Pixies ալտերնատիվ ռոք խումբը Դալիլայի մասին պատմությունը ներկայացնում է իր Gouge Away երգում, որ ընդգրկված է Doolittle (1989) ալբոմում։ Սամսոնի ու Դալիլայի պատմությանն է նվիրված նաև Ռեգինա Սպեկտորի Samson երգը նրա Songs (2000) ալբոմից ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հին Կտակարանի անձինք Կատեգորիա:Փղշտացիներ
.nc
.ne Նիգերի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։
Արտաքին հղումներ
ne
Toppdomän
Վաբր (Կանտալի գավառ)
Վաբր (Vabres), համայնք Ֆրանսիայի Օվերն մարզի Կանտալ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 223 մարդ, բնակչության խտությունը` 11.84 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 18.83 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 430 կմ հարավ, Կլերմոն Ֆերան քաղաքից` 85 կմ հարավ, Օրիյակ քաղաքից` 65 կմ արևելք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 144 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 112-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 32։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 77,8 %։ 112 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 105 անձ (59 տղամարդ և 46 կին)։ Գործազուրկ են եղել 7 անձ (6 տղամարդ և 1 կին)։ 32 անաշխատունակներից 12-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 15-ը` թոշակառուներ, իսկ 5-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Խենթասար (լեռնագագաթ)
Խենթասար, լեռնագագաթ Հայաստանի Լոռու մարզում, Ջավախքի լեռներում, Լոռի գետի աջափնյակում, Մեղվահովիտ գյուղից 10 կմ հարավ-արևմուտք։ Բարձրությունը 3046 մ է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեռնագագաթներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ Կատեգորիա:Լոռու մարզի լեռներ
Արարատ Առաքելյան
Արարատ Առաքելյան ՝ հայ ֆուտբոլիստ, որը հանդես է գալիս «Բանանց» ֆուտբոլային ակումբում որպես կիսապաշտպան։
Մասնագիտական ակումբային կարիերա
Աղբյուր ffa.am
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:1984 ծնունդներ Կատեգորիա:Փետրվարի 10 ծնունդներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Ուրարտուի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Մետալուրգ Դոնեցկի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ
Դիտավոր
Դիտավոր, լեռ Փոքր Կովկաս լեռնահամակարգում, Վայոց ձոր գավառում։ Գնդեվանքի առաջնորդներից Սարգիսը այստեղից մի առու էր անցկացրել վանքի կալվածքները ոռոգելու համար։ Դիտավորի ստորոտներից է սկիզբ առնում Ձկնարած կոչված գետի ակունքը ։
.ng
.ng Նիգերիայի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։
Արտաքին հղումներ
ng
Toppdomän
Աղինի սար
Աղինի սար, լեռ Շիրակի դաշտի արևելյան մասում, Հայաստանի Շիրակի մարզի Աղին գյուղի մոտ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի լեռներ
Սևակատար (լեռնագագաթ)
Սևակատար, լեռնագագաթ Հայաստանի Լոռու մարզում, Գոգարանց լեռներում, Մեծառու գետի վերնագավառում, Գոգարան գյուղից 11 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Բարձրությունը 2805 մ է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեռնագագաթներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ Կատեգորիա:Լոռու մարզի լեռներ
Սերգեյ Կարապետյան (այլ կիրառումներ)
Սերգեյ Կարապետյան անունը կարող է վերաբերել հետևյալ անձանց.
Համուս
Համուս, բերդ Կիլիկյան Հայաստանում, Ամանոսյան (Սև) լեռների շրջանում, Թիլ Համդունի և Սարվանդիքարի միջև, բարձր ժայռի վրա։ Սմբատ Սպարապետը 11-րդ դարում հիշատակում է «Պարոն Արեգ տէր Համուսայի»։ 12-րդ դարի առաջին կեսին Համուսը գրավել են բյուզանդացիները։ 1165 թվականի օգոստոսին Համուսի հույն դուկը, բերդի ստորոտում գտնվող Սոսյաց անտառում խնջույքի հրավիրելով Թորոս Բ-ի եղբայր Ստեփանեին, դավադրաբար հեղձամահ է արել եռացրած ջրով լեցուն կաթսայում. այդ առիթով հայկական զորքերը կոտորել են հույներին և ազատագրել Համուսը։ 1259 թվականին Համուսի բերդատեր է հիշվում Սմբատ Սպարապետի փեսան՝ իշխան Վահրամը։ 1266 թ.-ին Եգիպտոսի սուլթանության զորքերը պաշարել են Համուսը, բայց գրավել չեն կարողացել։ 1269 թվականին ավերվել է երկրաշարժից։ Մինչև 20-րդ դարի սկիզբը, Համուսի շրջակայքի հայերը Սոսյաց անտառի աղբյուրի մոտ, ամեն տարի Զատկի տոնի 2-րդ օրը (մեռելոց) նշել են Ստեփանեի եղերական մահվան հիշատակը։
Կատեգորիա:11-րդ դարի հայկական բերդեր և ամրոցներ Կատեգորիա:Կիլիկիայի բերդեր
Պիոբիկո
Բնակչությունը կազմում է 2136 մարդ (2008), բնակչության խտությունը՝ 44 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 48 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 61046։ Հեռախոսային կոդ՝ 0722։
Բնակչության հովանավոր սուրբն է՝ Ստեֆանը։
Ժողովրդագրություն
'''Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Մարկինո (գյուղ, Նովոազովսկի շրջան)
Մարկինո (Маркине), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Նովոազովսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Մարկինո գյուղում բնակվում էր 473 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Նովոազովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Դիակպիս
Դիակպիս, առվակ Ճորոխի ավազանում։ Աջարա գետի ձախակողմյան վտակը ։
.ni
.ni Նիկարագուայի վերին մակարդակի ազգային դոմենը։
Դիակպիս
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Առվակներ
Դեյիրմե Քյոյու
Դեյիրմե Քյոյու, ճանապարհային կայան պատմական Փոքր Հայքում, Սեբաստիա-Մալաթիա ճանապարհի վրա։ Հիշատակել է թուրք հեղինակ Քյաթիբ Չելեբին ։
.ni
Երկրորդ մակարդակի դոմեններ
Գրանցումները երրորդ մակարդակում են՝ երկրորդ մակարդակի որոշ դոմենների շարքի տակ։ Կան գրանցումներ ուղիղ երկրորդ մակարդակում՝ ներառյալ գրանցող կայքը՝ nic.ni։
Արտաքին հղումներ
ni
Toppdomän
Գայլուկը և համեմունքները
Գայլուկը և համեմունքները Իսունա Հասեկուրայի գրած և Զու Այակուրայի նկարազարդած ճապոնական լայթ-նովել սերիաների շարք է։ 2007 թ-ին, ըստ Mainichi Shimbun թերթի, վաճառված օրինակների գերազանցում էր 500 հազարը, իսկ արդեն 2008 թ-ի հոկտեմբերին 2,2 միլիոն օրինակ (ըստ ASCII Media Works-ի)։ Մինչ 2009 թ-ի մայիս, թողարկվել էր լայթ-նովելի 11 հատոր (9 հիմնական և 2 առանձին, որոնք այստեղ կրում են Side Colors անվանումը), իսկ 2006 թ-ի փետրվարից 2011 թ-ի հուլիսը ASCII Media Works-ը՝ Dengeki Bunko-ի միջոցով թողարկել է 17 նովել։ Չնայած «Գայլուկը և համեմունքները» ֆենտեզի ժանրից է, այն հիմնականում առևտրի մասին է, իսկ հերոսները պարզապես ճանապարհորդում են ամբողջ աշխարհով մեկ և առևտրով զբաղվում։ Այստեղ չկան կախարդանք և թրերով կռիվներ, ինչպես այլ ֆենտեզի ժանրի անիմեներում  ։
Կեիտո Կոումեի նկարած մանգա ադապտացիան սկսում է իր սերիալիզացիան 2007 թ-ին ASCII Media Works-ի «Dengeki Maoh»` սեյնեն մանգա ամսագրում, իսկ անիմե ադապտացիան ցուցադրվում է 2008 թ-ին։ Այն կազմված է 13 սերիաներից և նաև մեկ ՕՎԱ-յից ։ 2009 թ-ի հուլիսից սկսվում է անիմեի երկրորդ եթերաշրջանի ցուցադրությունը` «Գայլուկը և համեմունքները 2»։
Արասար (լեռ)
Արասար, լեռ Արարատի մարզի և Նախիջևանի սահմանագլխին, Արածոգետի աջափնյակում, Պարույր Սևակ գյուղից 3 կմ հարավ-արևմուտք։ Բարձրությունը 1239 մ է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արարատի մարզի լեռներ Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ
Գայլուկը և համեմունքները
Հտեաքրքիր անհամաչափություն կա սերիալի վերնագրում։ Ճապոներեն այն կոչվում է «狼と香辛料», որը բառացի թարգմանվում է Գայլուկը և համեմունքները, սակայն անիմեի անգլերեն տարբերակում վերնագիրը թարգմանվել է, որպես «Spice and Wolf»` Համեմունքները և գայլը։ Հայերեն և ռուսերեն տարբերակներում անհամաչափություն չկա և կոչվում է հենց այնպես, ինչպես ճապոներենում։