cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մահ
Հասարակություն և մշակույթ
Մահվան իրավական հատկանիշները նույնպես շատ մշակույթների մաս են կազմում, հատկապես թաղման վայրը և ժառանգության փոխանցումը, ժառանգումը և ժառանգության հարկումը։ Մահապատիժը նույնպես մահվան մշակութային հատկանիշ է։ Արդարադատական շատ համակարգերում, որտեղ այսօր գործում է մահապատիժ, այդ մահապատիժը կիրառվում է ծրագրված մարդասպանության, լրտեսության, պետական դավաճանության կամ ռազմական հանցագործության համար։ Որոշ պետություններում մահապատժի են ենթարկվում նաև սեռական հանցագործությունները, օրինակ՝ պեդոֆիլիան կամ սոդոմիան, ինչպես նաև կրոնական հանցագործությունների, օրինակ՝ կրոնն ուրանալու համար։ Որոշ երկրներում թմրանյութերի առքուվաճառքը նույնպես պատժվում է մահապատժով։ Չինաստանում մարդկանց թրաֆիքինգի և կոռուպցիայի ծանր դեպքերի համար մահապատիժ է նախատեսված։ Ռազմական դատարանները մահապատիժ կարող են սահմանել վախկոտության, փախուստի, դասալքության, հրամաններին չենթարկվելու և անկարգությունների համար ։
«Dulce et decorum est pro patria mori»-ի («Քաղցր է և անհրաժեշտ հայրենիքի համար մահանալը») գաղափարը, մահացած զինվորների համար սուգը, մահազդը նույնպես ունի շատ մշակութային կապեր։ Վերջերս Արևմտյան աշխարհում ահաբեկչության մեծացման զուգահեռ և հատկապես Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ կամիկաձեների առաքելությունից և սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչությունից հետո մահապարտների և մարտիրոսությունների դեպքերը ունեցել են հսկայական մշակութային ազդեցություն։
Ինքնասպանությունը ընդհանրապես և հատկապես էվթանազիան նույնպես մշակութային քննարկման առարկա են դարձել։ Երկուսն էլ տարբեր հասարակություններում և մշակույթներում հասկացվում են տարբեր կերպ։ Ճապոնիայում սեպուկուն համարվում էր պատվաբեր մահ, այն դեպքում, երբ քրիստոնեական և իսլամական մշակույթներում ինքնասպանությունը մեղք է համարվում։ Մահը շատ մշակույթներում անձնավորվել է տարբեր խորհրդանիշների տեսքով, օրինակ՝ Ազրայել, մահվան կերպար, Յամա աստված, ժամանակների հայր և այլն։
Հայաստանում մարդու մահը պաշտոնապես գրանցվում է միայն, երբ անձի ընտանիքի անդամներից մեկը մահը գրանցում է ՀՀ քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման գործակալությունում։ Այդ անձի ծնունդը նախկինում նույնպես պետք է գրանցված լիներ ՔԿԱԳԳ֊ում ։
Շատ մշակույթներում մահվան մասին խոսելը և մահվան վկայություն տալը բարդ խնդիր է։
Մահվան վայր
Մինչ 1930 թվականը արևմտյան երկրների մարդկանց մեծամասնությունը մահանում էին սեփական տանը, շրջապատված ընտանիքով, հարևաններով, բժիշկներով ։ 20-րդ դարի կեսին ամերիկացիների կեսը մահանում էր հիվանդանոցներում ։ 21֊րդ դարի սկզբին զարգացած երկրների մարդկանց միայն 20-25%֊ն էր մահանում բժշկական հաստատություններից դուրս ։ Տանը մահանալուց դեպի մասնագիտացված բժշկական պայմաններում մահանալու անցումը անվանվում է «անտեսանելի մահ» ։ «Անտեսանելի մահը» չափազանց դանդաղ և անվերջանալի գործընթաց է, որը շատ տարիներ է պահանջում ։
Իսպանիան Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ
Ներքին քաղաքականություն
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Իսպանիան կառավարվում էր ռազմական բռնապետության կողմից, և չնայած Ֆրանցիսկո Ֆրանկոյի գաղափարական մոտիկությանն ու երախտագիտությանը Բենիտո Մուսոլինիին ու Ադոլֆ Հիտլերին, կաուդիլյոյի կառավարությունը բաժանված էր գերմանամոլների ու անգլիամոլների։ Երբ սկսվեց պատերազմը, Իսպանիայի Արտաքին գործերի նախարարն էր Խուան Լուիս Բեյգբեդերը։ Եվրոպայում Գերմանիայի արագընթաց առաջխաղացումն Ֆրանցիսկո Ֆրանկոյին ստիպեցին 1940 թվականի հոկտեմբերի 18-ին նրան փոխարինել իր աներձագ և հստակ գերմանամոլ Ռամոն Սուներով։ 1942 թվականին Արևելյան ռազմաճակատում և Հյուսիսային Աֆրիկայում Երրորդ Ռեյխի պարտությունից հետո Ֆրանկոն կրկին փոխեց իր արտաքին քաղաքական ուղղվածությունը՝ Արտաքին գործերի նախարար նշանակելով Ֆրանցիսկո Գոմես Ջորդանա Սոուսին, ով համարվում էր բրիտանամետ քաղաքական գործիչ։ Իսպանական քաղաքական դաշտում մեկ այլ ազդեցիկ բրիտանամոլ էր հանդիսանում Մեծ Բրիտանիայի մայրաքաղաք Լոնդոնում Իսպանիայի դեսպան դուքս Ալբան։
Մահ
Մահվան տեսակները և սահմանային փուլերը
Առանձնացնում են մահվան մի քանի տեսակներ՝ կլինիկական մահ, կենսաբանական (իսկական) մահ և գլխուղեղի մահ։
Մահվանը միշտ նախորդում են սահմանային վիճակները՝ նախհոգեվարքային վիճակը, հոգեվարքային վիճակը և կլինիկական մահը։ Այս երեքը միասին կարող են տարբեր տևողություն ունենալ՝ մի քանի րոպեից մինչև մի քանի ժամ և նույնիսկ օր։ Մահվանը՝ անկախ նրա առաջխաղացման թափից, միշտ նախորդում է կլինիկական մահվան վիճակը։ Վերակենդանացման միջոցառումների բացակայության կամ դրանց ապարդյուն լինելու դեպքում վրա է հասնում կենսաբանական մահը, որն իրենից ներկայացնում է կենսագործունեության անդառնալի ընդհատում բջիջներում և հյուսվածքներում։:
Իսպանիան Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ
Կամավորներ
Չնայած պաշտոնապես Իսպանիան չէր մասնակցում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին՝ այնուամենայնիվ իսպանական քաղաքացիների հանդիսացող բազմաթիվ կամավորականներ կռվեցին հակամարտության երկու կողմերում էլ, հիմնականու բավարարելով քաղաքացիական պատերազմից մնացած ագրեսիայի դրսևորման իրենց քաղցը։
Իսպանացիների Առանցքի ուժերի երկրների կազմում
Չնայած իսպանական կաուդիլիո Ֆրանցիսկո Ֆրանկոն պաշտոնապես Առանցքի ուժերի երկրներից կողմից չի մասնակցել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին՝ այնուամենայնիվ թույլատրել է կամավորականներին անդամագրվել գերմանական բանակին պայմանով, որ նրանք պետք է կռվեն բոլշևիկների դեմ (խորհրդային կոմունիզմ) Արևելյան ռազմաճակատում, այլ ոչ թե Երրորդ Ռեյխի թշնամիների, ովքեր բնակվում են Արևմտյան Եվրոպայի երկրներից որևէ մեկում։ Այդպիսով, նա կարողացավ միաժամանակ հարաբերություններ պահպանել և՛արևմտյան դաշնակիցների, և՛ Հիտլերի թշնամիների հետ, քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ աջակցության համար Գերմանիային իր երախտագիտությունը հայտնել և բավարարել բազմաթիվ իսպանացի ազգայնականների ուժեղ հակակոմունիստական տրամադրությունները, ովքեր ցանկանում էին Խորհրդային Միությունից վրեժխնդիր լինել, քանի որ վերջինը պատերազմի ժամանակ աջակցում էր Իսպանական հանրապետականներին։ Իսպանիայի Արտաքին գործերի նախարար Ռամոն Սերանո Սուները ստեղծեց կամավորական կորպուս, իսկ «Բարբարոսա ռազմական գործողության» սկզբում Ֆրանցիսկո Ֆրանկոն Բեռլին ուղարկեց օգնության պաշտոնական առաջարկ։
Մահ
Նախհոգեվարքային վիճակ
Նախհոգեվարքային վիճակում տեղի է ունենում կենտրոնական նյարդային համակարգի գործառնությունների խախտում (սոպոր և կոմա), զարկերակային ճնշման նվազեցում, արյունահոսության կենտրոնացում։ Շնչառությունը խախտվում է, դառնում մակերեսային և անկանոն (սակայն միաժամանակ կարող է լինել նաև հաճախակի)։ Թոքերի թերի օդափոխությունը հանգեցնում է հյուսվածքների թթվածնային անբավարարվածության (հյուսվածքային ացիդոզ), բայց որպես գերակայող նյութափոխանակության ձև պահպանվում է օքսիդացումը։ Նախհոգեվարքային վիճակի տևողությունը կարող է տարբեր լինել։ Այն կարող է ինչպես իսպառ բացակայել (օրինակ՝ սրտային ծանր մեխանիկական վնասվածքների դեպքում), այնպես էլ տևել բավական երկար ժամանակահատված, եթե օրգանիզմը ի վիճակի է որևէ կերպով համակշռել կենսագործունեության ճնշվածությունը (օրինակ՝ արյան կորստի դեպքում)։
Եղբայրական գերեզման
Կորեական պատերազմ
Մոտավորապես 100,000-200,000 քաղաքացական անձինք են զոհվել Կորեական պատերազմի սկզբում։ Այդ մարդիկ Հարավային Կորեայի իշխանությունների կողմից մեղադրվել են Հյուսիսային Կորեայի հետ համագործակցելու կամ նրանց համակրելու մեջ։ Նրանք ձերբակալվել են ու հետագայում ենթարկվել մահապատժի առանց դատվելու ։ Այն վայրերը, որտեղ կատարվել են սպանությունները, հայտարարվել են արգելված տարածքներ հանրության համար։ Այդ մարդիկ համարվել են դավաճաններ, իսկ նրանց մարմինների հետ շփումը՝ դավաճանություն ։ Չնայած դրան՝ որոշ ընտանիքներ հանել են իրենց հարազատների մարմինները զանգվածային թաղումների վայրերից։
Իսպանիան Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ
Իսպանացիների Առանցքի ուժերի երկրների կազմում
Գերմանիայում անցնելով ուսուցում՝ «Կապույտ դիվիզիան» ուղարկվում է ռազմաճակատ։ 1941 թվականի հունիսի 24-ից մինչև 1943 թվականի հոկտեմբերի 10-ն ընկած ժամանակահատվածում դիվիզիան մասնակցել է Լենինգրադի պաշարման գործողությանը, այդ թվում նաև՝ Տիխվինյան երկու ռազմական գործողություններին (պաշտպանողական և հարձակողական), «Բևեռային աստղ» և Կրասնոաբորսկյան ռազմական գործողություններին։ Արևելյան ռազմաճակատում ընդհանուր առմամբ ծառայում է 45000 իսպանացի։ «Կապույտ դիվիզիայի» զինվորնեերն ու սպաները ստացան հետևյալ պարգևները՝ 3 Իշխանական խաչ կաղնու դափնետերևով, ոսկյա 3 Գերմանական խաչ, 138 առաջին կարգի Երկաթյա խաչ, 2359 երկրորդ կարգի Երկաթյա խաչ և 2216 Զինվորական խիզախության խաչ սրով։ Ռազմական գործողությունների ամբողջ ժամանակահատվածում Խորհրդային Կարմիր բանակը «Կապույտ դիվիզիային» պատճառել է հետևյալ կորուստները՝ 4957 սպանված, 8766 վիրավոր, 326 անհետ կորած, 372 գերի ընկած (որոնց մեծ մասը Իսպանիա վերադարձավ 1954 թվականին), 1600 զինծառայող ցրտահարվեցին, 7800 հիվանդացան ։
Եղբայրական գերեզման
Կորեական պատերազմ
1956 թվականին թաղվածների հարազատներն ու գյուղացիները հանել են հարյուրից ավելի մարմիններ, որոնց կմախքներն ամբողջական էին ։ Հանված յուրաքանչյուր մարմին թաղվել է առանձին անանուն գերեզմանում Ջեջու կղզում։ Գերեզմանատանը տեղադրվել է գրանիտե հուշարձան, որի վրա նշված է գերեզմանատան տեղական անվանումը՝ «Հարյուր նախնիների ու մեկ հետնորդի գերեզմանները» ։ Այդ անվանումը հակադրվում է տոհմաբանական ավանդույթին, ըստ որի՝ բազմաթիվ ժառանգներ սերում են մեկ նախնուց ։
Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն
Հեղափոխություն և ԽՍՀՄ կազմավորում (1917–1927)
Երկրի տնտեսության, արդյունաբերության և քաղաքականության կառուցվածքային ինտենսիվ փոփոխությունները սկսվեցին խորհրդային իշխանության վաղ շրջանում՝ 1917 թվականին։ Դրանց մեծ մասը կատարվեց բոլշևիկների առաջին դեկրետներին համապատասխան, որոնք ստորագրել էր Վլադիմիր Լենինը։ Ամենանշանակալի առաջընթացը Ռուսաստանի էլեկտրիֆիկացման պետական հանձնաժողովի (ԳՈԷԼՌՈ) ծրագիրն էր, ըստ որի՝ խորհրդային տնտեսությունը լուրջ կառուցվածքային փոփոխությունների էր ենթարկվելու՝ ամբողջ երկրի էլեկտրիֆիկացման միջոցով ։ Ծրագրի հիման վրա կազմվեց Հնգամյա պլանը, որն իրագործվեց մինչև 1931 թվականը ։ Ռուսական քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ վարած «ռազմական կոմունիզմի» տնտեսական քաղաքականությունից հետո, որպես երկրում սոցիալիզմի զարգացման նախաշեմ, խորհրդային իշխանությունը 1920-ական թվականներին թույլ տվեց, որ ազգայնացված արդյունաբերությունների կողքին գործունեություն ծավալեն որոշ մասնավոր ձեռնարկություններ, իսկ գյուղական վայրերում սննդի ձեռքբերումը կենտրոնացվեց կոոպերատիվների ձեռքում։
Եղբայրական գերեզման
Չիլիի 1973 թվականի պետական հեղաշրջում
Չիլիի ռազմական հեղաշրջումն ընդդեմ նախագահ Սալվադոր Ալյենդեի տեղի է ունեցել 1973 թվականի սեպտեմբերի 11-ին։ Զինվորականները շրջապատել են Սանտյագո քաղաքն ու որոնել թաքնվածներին։ Քաղաքացիական անձինք ձերբակալվել են տևական ժամանակով, իսկ ոմանք անհետ կորել են ։ Հեղաշրջումից հետո բազմաթիվ սպանվածների մարմինները են եղել փողոցներում կամ Մապոչո գետում։ 1973 թվականից մինչև 1990 թվականներին մահապատժի ենթարկվածների ու անհետացածների թիվը գնահատվում է 3200։ Ներկայացվում է նաև ավելի մեծ թիվ՝ ավելի քան 4500 ։ Այդ մարմինները տարվել են դիարաններ՝ նրանց ինքնությունը ճանաչելու և թաղելու համար։ Ինքնությունը չհաստատված մարմինները թաղվել են եղբայրական գերեզմաններում ։
Հետագայում հայտնաբերվել են այդ կոնֆլիկտի ժամանակ ստեղծված մի քանի չնշված եղբայրական գերեզմաններ։ 1978 թվականի դեկտեմբերին Լոնքվինի կրաքարի լքված հանքում գտնվել է 15 դիակ։ 1979 թվականի հոկտեմբերին Յումբելի գերեզմանատանը շիրմից հանվել է գաղտնի թաղված 19 մարմին ։ Եղբայրական գերեզմաններ են գտնվել նաև Սանտյագոյի գլխավոր գերեզմանատանը, որտեղ մի քանի մարմիններ տեղավորված էին մեկ գերեղմանափոսում։ Երեք ամսում այդ գերեզմանատանը թաղվել է ավելի քան երեք հարյուր դիակ։ Այդ եղբայրական գերեզմանները նշվել են NN տառերը կրող խաչով։ NN նշանակում էNomen Nescio կամ «անուն չկա»։ Շիրմից հանված մարմինները նետվել են ջուրը կամ տեղափոխել լեռնային վայրեր ։
Իսպանիան Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ
Իսպանացիների Առանցքի ուժերի երկրների կազմում
1943 թվականի հոկտեմբերին դիվանագիտական ուժեց ճնշման ներքո Ֆրանցիսկո Ֆրանկոն որոշեց հետ կանչել «Կապույտ դիվիզիան»՝ մինչև 1944 թվականի մարտը պահպանելով խորհրդանշական ներկայություն։ Իոսիֆ Ստալինը ցանկանում էր հասցնել պատասխան հարված Ֆրանցիսկո Ֆրանկոյին՝ Պոտսդամի կոնֆերանսում ստանալով համաձայնություն 1945 թվականի հուլիսին ներխուժել Իսպանիա, սակայն հետագայում այդ նախագծին դեմ հանդես եկան Միացյալ Նահանգների նախագահ Հարի Թրումանը և Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Ուինսթոն Չերչիլը։ Նրանք Ստալինին համոզեցին այդ քայլի փոխարեն համաձայնվել կիրառել Իսպանիայի նկատմամբ առևտրային ամբողջական էմբարգո։
Եղբայրական գերեզման
Արգենտինայի 1976 թվականի պետական հեղաշրջում
1976 թվականի մարտի 24-ին՝ ժամը 15:21, զանգվածային լրատվամիջոցներով Արգենտինայի բնակչությանը հայտարարվել է, որ երկիրն արդեն գտնվում է «Զինված ուժերի գլխավոր հրամանատարների խունտայի վերահսկողության ներքո» ։ Այդ իրադարձությունն ու դրան հաջորդած տարիները հետագայում հայտնի են դարձել որպես 1976 թվականի Արգենտինայի պետական հեղաշրջում։ Գործող նախագահ Մարիա Էստելա Մարտինեզ Կարտաս դե Պերոնը գերի է վերցվել այդ հայտարարությունից երկու ժամ առաջ։ Նոր բռնապետությունն արգելել է ուղևորությունները, մարդկանց հավաքվելը մի վայրում և մտցրել գիշերային պարետային ժամ ։ Դրանից բացի նոր իշխանության օրոք կատարվել են լայնամասշտաբ բռնություններ, որոնք հանգեցրել են բազմաթիվ մահապատիժների ու զոհերի։
Իսպանիան Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ
Իսպանացիները դաշնակիցների շարքերում
Քաղաքացիական պատերազմում պարտություն կրելուց հետո բազմաթիվ հանրապետական իսպանացիներ և նրանց համախոհներ արտաքսվեցին, հիմնականում՝ Ֆրանսիա, որտեղ պահվում էին փախստականների ճամբարներում, ինչպիսին է օրինակ Ֆրանսիայի հարավում գտնվող Գյուրսի ճամբարը։ Նրանցից շատերը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբին միացան Ֆրանսիական արտասահմանյան լեգիոնին՝ կազմելով վերջինի հիմնական մասը։ Շուրջ 60 հազար իսպանացի փախստականներ միացան ֆրանսիական դիմադրությանը, իսկ որոշներն էլ շարունակեցին իրենց պայքարն ընդդեմ Ֆրանցիսկո Ֆրանկոյի ; Եվս մի քանի հազար իսպանացի միացան Ֆրանսիական ազատ ուժերին և կռվեցին Առանցքի ուժերի երկրների դեմ։ Որոշ աղբյուրներ վկայում են, որ 2000 իսպանացիներ կռվել են գեներալ գեներալ Լեկլերի հրամանատարությամբ գործող Ֆրանսիական երկրորդ դիվիզիայի կազմում, որոնցից շատերը Դուրուտիի ճամբարից էին ։ Լեկլերի դիվիզիայի 9-րդ մարտկոցը, որը հիմնականում կազմված էր իսպանացի հանրապետականներից դարձավ առաջին ռազմական ստորաբաժանումը, որը Փարիզի ազատագրումից հետո՝ 1944 թվականի օգոստոսին մտավ քաղաք, որտեղ նրանց դիմավորեց մեծ թվով իսպանացի հակաֆաշիստական պարտիզանների, ովքեր կռվում էին ֆրանսիական դիմադրության մարտիկների հետ միասին։ Բացի այդ, շուրջ 1000 իսպանացի հանրապետականներ ծառայում էին Ֆրանսիական արտասահմանյան լեգիոնի 13-րդ բրիգադում։
Քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ իսպանական կոմունիստների ղեկավարների խմբեր և հանրապետականների ընտանիքների մեծ թվով երեխաներ տեղափոխվեցին Խորհրդային Միություն։ Երբ 1941 թվականին Գերմանիան ներխուժեց Խորհրդային Միություն, շատերը, ինչպես օրինակ կոմունիստ գեներալ Էնրիկե Լիստերը, միացան ԽՍՀՄ Կարմիր բանակին։ Ըստ Էնտոնի Բիվորի տվյալների՝ 700 իսպանացի հանրապետականներ ծառայել են Կարմիր բանակում, իսկ ևս 700-ը գերմանական թիկունքում պարտիզանական գործողություններ են իրականացրել։ Առանձին իսպանացիներ, ինչպիսիք է երկակի գործակալ Խուան Պուժոլ Գարսիան (բրիտանական գործակալական անունն է Գարբո, իսկ գերմաանականը՝ Ալարիկ), նույնպես աշխատում էին դաշնակիցների օգտին։
Եղբայրական գերեզման
Վիետնամի պատերազմ
Բամզաթիվ եղբայրական գերեզմաններ են գտնվել, որոնք ստեղծվել են Վիետնամի պատերազմի ընթացքում տեղի ունեցած Հյուեի կոտորածի ժամանակ։ 1969 թվականի աշնանը այդ եղբայրական գերեզմաններից հանված մարմինների թիվը կազմել է շուրջ 2800։ Այդ գերեզմաններում թաղված զոհերի թվում եղել են պետական պաշտոնյաներ, անմեղ քաղաքացիներ, կանայք ու երեխաներ։ Նրանց տանջել են, սպանել, իսկ որոշ դեպքերում էլ թաղել կենդանի ։
Իսպանիան Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ
Դիվանագիտություն
Պատերազմի հենց ամենասկզբից Իսպանիան Առանցքի ուժերին դիվանագիտական աջակցություն ցուցաբերեց։ Բացի գաղափարական նմանությունից, Իսպանիան քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ մատակարարումների համար պարտքով տվել էր 212 միլիոն ԱՄՆ դոլար։ 1939 թվականի մարտի 26-ին գեներալ Ֆրանցիսկո Ֆրանկոյի կառավարությունը ստորագրեց «Հակակոմունիստական համաձայնագիրը»։ Իսկ 1940 թվականի հունիսին Ֆրանսիայի անկումից հետո Բեռլինում Իսպանիայի դեսպանը հուշագիր ներկայացրեց, որում Ֆրանկոն հայտարարում էր, որ «որոշակի պայմաններով պատրաստ է Գերմանիայի ու Իտալիայի կողմից»:Դրանից հետո Իսպանիայում սկսվեց պատերազմին մասնակցելու նախապատրաստական աշխատանքներ։ Այսպես, իսպանական մամուլում ծավալվեց հակաբրիտանական և հակաֆրանսիական արշավանք, որի շրջանակներում պահանջներ էին ներկայացվում Ֆրանսիական Մարոկկոն և Կամերունը հանձնել Իսպանիային ու վերադարձնել Ջիբրալթարը։ 1940 թվականի հունիսի 19-ին Ֆրանցիսկո Ֆրանկոն հայտնում էէ Բեռլինին պատերազմի մեջ ներգրավելու իր պատրաստակամության մասին, սակայն Ադոլֆ Հիտլերը զայրացած էր Մադրիդի պահանջներից, որոնցով վերջինը պահանջում էր իրեն հանձնել Ֆրանսիական Մարոկկոն և Կամերունը, որը մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմը պատկանում էր Գերմանիային և որը Բեռլինը նախատեսում էր վերցնել իրեն։
Եղբայրական գերեզման
Վիետնամի պատերազմ
Քուանգնգայում գտնվել է տասը զինվորների եղբայրական գերեզման 2011 թվականի դեկտեմբերի 28-ին։ Այդ զինվորները թաղվել էին իրենց իրերով հանդերձ, ներառյալ դրամապանակները, ուսապարկերը, զենքերը, փամփուշտները, հայելիներն ու սանրերը ։
Համարվում է, որ կան վիետնամցի զինվորների այլ եղբայրական մեծ գերեզմաններ, որոնցից յուրաքանչյուրում թաղված են հարյուրավոր զինվորներ ։
Ցեղասպանություն Ռուանդայում
Ռուանդայում ցեղասպանությունն սկսվել է Ռուանդայի նախագահի՝ Ժյուվենալ Հաբիարիմանայի չբացահայտված սպանությունից հետո։ Հութուների կառավարության ծայրահեղական անդամներն ստեղծել են ժամանակավոր պատերազմական կառավարություն։ Նրանք կոչ են արել ոչնչացնել տուտսիներին՝ հութուների քաղաքական հակառակորդներին և այն հութուներին, որոնք կդիմադրեն բռնությանը ։ Ցեղասպանությունը տևել է հարյուր օր. այդ ընթացքում սպանվել է մոտ 800,000 մարդ ։
Ռուանդայի բնակչությունն ապաստան է փնտրել այնպիսի վայրերում, ինչպիսիք են եկեղեցիներն ու մարզադաշտերը։ Ըստ գնահատականների՝ 4000-6000 մարդ է հավաքվել Կիբուեի կաթոլիկ եկեղեցում։ Մոտավորապես 1994 թվականի ապրիի 17-ին եկեղեցին շրջապատվել է զինված քաղաքացիների, ոստիկանների ու ժանդարմների կողմից։ Եկեղեցում գտնվողների վրա հարձակման ժամանակ օգտագործվել են տարբեր զենքեր, ներառյալ՝ նռնակներ, հրացաններ ու մաչետեներ։ Հարձակումից հետո կենդանի մնացածներին բռնել և սպանել են հետագա օրերին։ Զոհերի մարմինները թաղվել են առնվազն չորս եղբայրական գերեզմաններում ։
Այդ հարձակումից հետո ստեղծված առաջին եղբայրական գերեզմանը հայտնաբերվել է եկեղեցու հետևում, որտեղ մի քանի մարմիններ մնացել են չթաղված ու ցրված։ 1995 թվականի դեկտեմբերին հնագետներն ուսումնասիրել են այդ տարածքն ու նշել մարդկանց հնարավոր մնացորդները։ 1996 թվականի հունվարին դատական մարդաբանները գտել և հանել են 53 կմախքներ ։ Երկրորդ եղբայրական գերեզմանը գտնվել է լարով նշված մի ծառի տակ, որը ծառայել է որպես հուշարձան։ Ծառի տակի փոսը լցված է եղել բազմաթիվ մարմիններով։ Երրորդ ու չորրորդ գերեզմանները գտնվել են մնացորդների որոնման թեստի օգնությամբ։ Երրորդը նշված է եղել երկրորդի նման, իսկ չորրորդի տեղը նշել է վանականը ։
Կամբոջայի ցեղասպանություն
Մահվան դաշտերն ուսումնասիրելիս եղբայրական գերեզմանների քարտեզ կազմող խմբերը նշել են Կարմիր քմերների 125 բանտեր ու համապատասխան գերեզմաններ Կամբոջայի ժամանակակից տարածքում։ Գյուղացիները հավատում են, որ այդ եղբայրական գերեզմանները կրում են հոգիների պաշտպանությունը և մեռնելուց հետո մարմինը դառնում է մեկ ամբողջություն հողի հետ։ Բուդդիստական ծեսերը, որ արգելված էին այդ ժամանակ, կատարվել են 1980-ական թվականներին և անանուն մարմինները վերածել «հանգուցյալ հոգիների»։ 1990-ական թվականներին կրոնական արարողությունները վերականգնվել են, և ամեն տարի անցկացվում է Մեռյալների տոնը ։
Երեսնամյա պատերազմ
Երեսնամյա պատերազմը եղել է Եվրոպայում տեղի ունեցած ամենամահաբեր կրոնական կոնֆլիկտը։ Լյուտցենի ճակատամարտում զոհվել է 47 զինվոր, որոնք թաղվել են եղբայրական գերեզմանում։ Հնագիտական ու ոսկրաբանական ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ այդ զինվորները եղել են 15-50 տարեկան։ Նրանց մեծ մասի մոտ հայտնաբերվել են բութ գործիքով գլխին հարվածելու հետքեր, իսկ յոթի մոտ եղել են ծակած վերքեր ։
Հոլոքոստ
1945 թվականի ապրիլին ամերիկացի զինվորներն ազատագրել են Միտելբաու Դորա համակենտրոնացման ճամբարը, որտեղ կենդանի էին մնացել քիչ թվով կալանավորներ։ Ամերիկացիները գտել են մոտ 1300 կալանավորների մնացորդներ Boelcke բարաքներում ։ Այդ կալանավորների անուններն անհայտ են ։ Դորա-Միտելբաուում զհված կալանավորներին թաղելու համար եղբայրական գերեզմանները փորել են գերմանացի քաղաքացիական անձինք ամերիկացի զինվորների հրամանով ։
Մեծ սով
Իռլանդիայում Մեծ սովը տևել է 1845 թվականից մինչև 1849 թվականը։ Այդ ընթացքում մահացել է շուրջ մեկ միլիոն մարդ ։ Մեծ թվով մահացածների ու ծայրահեղ աղքատության պատճառով որոշ ընտանիքներ չեն կարողացել ապահովել իրենց հարազատների արագ թաղումը, և ստիպված են եղել նրանց թաղել եղբայրական գերեզմաններում։ Հնագիտական պեղումների արդյունքում հայտնաբերվել են մի շարք եղբայրական գերեզմաններ Իռլանդիայում։ Դրանցից մեկում թաղված է եղել մոտ հազար մարմին։ Դիակները դրվել են միմյանց վրա, իրարից մեկ մետրից էլ պակաս հեռավորություն ունեցող փոսերում ։
Բուբոնյան ժանտախտ
Բուբոնյան ժանտախտը տարածվել է երեք պանդեմիական ալիքներով և հայտնի է որպես Սև մահ։ Միայն 1300-ական թվականներին Եվրոպայում մահացել է մոտ 20-30 միլիոն, Չինաստանում՝ շուրջ 12 միլիոն մարդ ։ Դա եղել է Եվրոպայի այդ ժամանակվա բնակչության առնվազ երեսուն տոկոսը։ Բուբոնյան ժանտախտի վերջին խոշոր բռնկումը տեղի է ունեցել Լոնդոնում 1665-1666 թվականներին և հայտնի է որպես Մեծ Ժանտախտ ։
2013 թվականի մարտին՝ նոր երկաթուղու շինարարության ժամանակ, հայտնաբերվել է ժանտախտի 25 զոհերի՝ 5,5 մետր լայնություն ունեցող եղբայրական գերեզման։ Մարմինները խնամքով դասավորված են եղել երկու շարքով՝ շուրջ 8 ֆուտ խորությամբ ։ Դրանցից տասներկուսից վերցվել է նմուշ, և նրանց մոտ հայտնաբերվել է ժանտախտի ցուպիկ ։
Բրաների հանքի աղետ
Բրաների հանքի աղետը տեղ է ունեցել 1896 թվականի մարտի 26-ին՝ ժամը 9:30։ Ստորերկրյա պայթյունը դարձել է 65 հանքափորների մահվան պատճառ, ինչը եղել է Նոր Զելանդիայում պատահած ամենամահաբեր աղետը հանքում։ Սթիլուոթեր գերեզմանատանը թաղված 53 զոհերից 33-ը եղել են մեկ ընդհանուր գերեզմանում ։
Հայիթիի երկրաշարժ
2010 թվականին տեղի ունեցած Հայիթիի երկրաշարժից հետո հազարավոր մարմիններ մնացել են Պորտ-օ-Պրենսի փողոցներում՝ ենթարկվելով արևի ազդեցությանը և քայքայվելով ու գարշահոտ տարածելով ։ Հայիթիի կառավարությունը որոշել է հավաքել մարմինները փողոցներից դրանք ծածկող ողորկաքարերի հետ միասին՝ օգտագործելով ծանր տեխնիկա։ Դրանից հետո մարմիններն ու ողորկաքարերը լցվել են ուղղանկյուն փոսերի մեջ, որ ունեին 20 ֆուտ խորություն, 20 ֆուտ լայնություն և 100 ֆուտ երկարություն ։ Տեղափոխված և թաղված մարմիններին ինքնությունը պարզելու ոչ մի փորձ չի արվել։
Հայիթիում հուղարկավորմանը տրվում է մեծ կարևորություն, և այդ արարողությունների անցկացումը կարող է ավելի թանկ արժենալ, քան մարդու տունը ։ Ըստ Հայիթիական վուդու հավատալիքի՝ հանգուցյալները շարունակում են ապրել, և նրանք իրենց նախնիների հետ կապվում են այդ արարողությունների շնորհիվ։ Առանց հատուկ արարողությունների մարդկանց թաղումը եղբայրական գերեզմաններում խախտում է ողջերի ու մեռածների միջև եղած այդ կապը ։
Արամ Խաչատրյանի հուշարձան (այլ կիրառումներ)
Արամ Խաչատրյանի հուշարձան, կարող է վերաբերել՝
Տես նաև
Կատեգորիա:Արամ Խաչատրյանի հուշարձաններ
Եղբայրական գերեզման
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մահ
Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն
Հեղափոխություն և ԽՍՀՄ կազմավորում (1917–1927)
ԽՍՀՄ կազմավորումից ի վեր իշխանությունը հիմնված էր միակուսակցական կառավարման համակարգի վրա. ղեկավարում էր Կոմունիստական կուսակցությունը (բոլշևիկները)։ Իշխանության նպատակն էր կանխարգելել կապիտալիստական կարգերին վերադառնալը և որ ժողովրդավարական կենտրոնամետության սկզբունքները գործնականում դառնային ժողովրդի կամքի դրսևորման ամենաարդյունավետ միջոցը։ 1924 թվականին Լենինի մահից հետո տնտեսության ապագայի շուրջ քննարկումներն ընկան իշխանության համար պայքարի հիմքում։ Սկզբից նախատեսվում էր, որ Լենինին փոխարինելու էր «եռյակը»՝ Գրիգորի Զինովևը Ուկրաինական ԽՍՀ-ից, Լև Կամենևը ՌԽՖՍՀ-ից և Իոսիֆ Ստալինը ԱԽՖՍՀ-ից։
1924 թվականի փետրվարի 1-ին Միացյալ Թագավորությունը ճանաչեց ԽՍՀՄ-ը։ Նույն տարում հաստատվեց ԽՍՀՄ Սահմանադրությունը, որն օրինականացրեց 1922 թվականին ստեղծված Միությունը։
Ստալինյան դարաշրջան (1927-1953)
1922 թվականի ապրիլի 3-ին Ստալինը դարձավ ԽՄԿԿ գլխավոր քարտուղար։ Լենինը վերջինիս նշանակեց Բանվորա-գյուղացիական տեսչության ղեկավար, ինչը Ստալինին զգալի իշխանություն տվեց։ Աստիճանաբար ամրապնդելով իր ազդեցությունը և կուսակցության ներսում մեկուսացնելով իր մրցակիցներին՝ Ստալինը դարձավ երկրի անվիճելի առաջնորդը և 1920-ական թվականների վերջին հաստատեց ամբողջատիրական ռեժիմ։ 1927 թվականի հոկտեմբերին Զինովևին և Լև Տրոցկուն հեռացրին Կենտկոմից և արտաքսեցին։
1928 թվականին Ստալինը ներկայացրեց սոցիալիստական տնտեսություն կառուցելու Առաջին հնգամյա պլանը։ Ի տարբերություն ամբողջ հեղափոխության ժամանակ Լենինի հնչեցրած ինտերնացիոնալիզմի՝ այս պլանը նպատակ ուներ սոցիալիզմ կառուցել մեկ երկրում։ Արդյունաբերության մեջ պետությունն իր վերահսկողության տակ վերցրեց բոլոր ձեռնարկատիրությունները և սկսեց ինդուստրացման խիստ ծրագիր։ Գյուղատնտեսության ոլորտում լենինյան «օրինակ ծառայելու» քաղաքականությանը հետևելու փոխարեն, ամբողջ երկրով մեկ սկսվեց ֆերմաների բռնի կոլեկտիվացում։
Արդյունքում երկրում ծայր առավ սով, ինչի հետևանքով մահացավ մոտավորապես 3-5 մլն մարդ. ողջ մնացած կուլակներին հետապնդում էին, իսկ շատերին էլ ուղարկեցին գուլագներ՝ հարկադիր աշխատանքների ։ Հանրային ցնցումները շարունակվեցին նաև 1930-ական թվականների կեսերին։ Չնայած 1930-ականների կեսից մինչև վերջն ընկած հատվածի խառնաշփոթին՝ նախքան Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկսվելը, երկրում ձևավորվեց հզոր արդյունաբերական տնտեսություն։
1930-ական թվականների սկզբին ԽՍՀՄ-ի և Արևմուտքի միջև սերտ համագործակցություն սկսվեց։ 1932-1934 թվականներին երկիրը մասնակցեց Զինաթափման համաշխարհային կոնֆերանսին։ 1933 թվականին ԱՄՆ-ի և ԽՍՀՄ-ի միջև դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատվեցին, երբ նոյեմբերին ԱՄՆ-ի նորընտիր նախագահ Ֆրանկլին Ռուզվելտը պաշտոնապես ճանաչեց Ստալինի կոմունիստական իշխանությունը և սկսեց բանակցել երկու երկրների միջև նոր առևտրային համաձայնագրի շուրջ ։ 1934 թվականի սեպտեմբերին երկիրը միացավ Ազգերի լիգային։ 1936 թվականին Իսպանիայում բռնկված քաղաքացիական պատերազմից հետո ԽՍՀՄ-ն ակտիվորեն աջակցում էր հանրապետական ուժերին ընդդեմ ազգայնականների, որոնց աջակցում էին Ֆաշիստական Իտալիան և Նացիստական Գերմանիան ։
1936 թվականի դեկտեմբերին Ստալինը հրապարակեց նոր սահմանադրություն, որն ամբողջ աշխարհում արժանացավ իր կողմնակիցների հավանությանը՝ որպես ամենաժողովրդավարական սահմանադրություն, որ կարելի է երբևէ պատկերացնել, թեև դրա վերաբերյալ որոշակի կասկածներ կային։ Ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ «հին բոլշևիկներից» շատերը, որոնք Լենինի հետ մասնակցել էին Հոկտեմբերյան հեղափոխությանը, ձերբակալվեցին կամ մահապատժի ենթարկվեցին։ Ըստ գաղտնազերծված խորհրդային արխիվների՝ Ներքին գործերի ժողովրդական կոմիսարիատը 1937 և 1938 թվականներին ձերբակալեց ավելի քան 1,5 մլն մարդու, որոնցից 681 692-ը գնդակահարվեց ։ Այդ երկու տարիներին օրական մոտ հազար մահապատիժ էր իրականացվում ։
1939 թվականին Մեծ Բրիտանիայի ու Ֆրանսիայի հետ ընդդեմ Գերմանիայի ռազմական դաշինք կնքելու անհաջող փորձերից հետո Խորհրդային Միությունը կտրուկ փոխեց իր ուղղությունը դեպի Նացիստական Գերմանիա ։ Գրեթե մեկ տարի անց այն բանից հետո, երբ Մեծ Բրիտանիան և Ֆրանսիան Գերմանիայի հետ կնքեցին մյունխենյան համաձայնագիրը, Խորհրդային Միությունը Գերմանիայի հետ լայնածավալ բանակցությունների արդյունքում նույնպես կնքեց թե՛ ռազմական, թե՛ տնտեսական համաձայնագրեր։ 1939 թվականի օգոստոսին երկու երկրները կնքեցին Մոլոտով-Ռիբենտրոպ պակտը և Խորհրդա-գերմանական առևտրային համաձայնագիրը։ Առաջինը հնարավոր դարձրեց Լիտվայի, Լատվայի, Էստոնիայի, Բեսարաբիայի, Հյուսիսային Բուկովինայի և Արևելյան Լեհաստանի բռնազավթումը, մինչդեռ Խորհրդային Միությունը պաշտոնապես չեզոք դիրք գրավեց։ Նոյեմբերի վերջին հնարավորություն չունենալով դիվանագիտական միջոցներով Ֆինլանդիայի Հանրապետությանը ստիպել 25 կմ հետ քաշել իր սահմանները Լենինգրադից՝ Ստալինը հրամայեց ներխուժել Ֆինլանդիա։ 1939 թվականի դեկտեմբերի 14-ին Խորհրդային Միությունը Ֆինլանդիա ներխուժելու համար հեռացվեց Ազգերի լիգայից ։ 1938 և 1939 թվականներին արևելքում խորհրդային զինվորականները մի քանի վճռական հաղթանակ տարան Ճապոնիայի կայսրության դեմ սահմանային բախումների ժամանակ։ Այդուհանդերձ, 1941 թվականի ապրիլին ԽՍՀՄ-ը Ճապոնիայի հետ կնքեց Խորհրդա-ճապոնական չեզոքության պակտը՝ ճանաչելով ճապոնական Մանջոու-Գոյի խամաճիկային պետության տարածքային ամբողջականությունը։
ԽՍՀՄ-ը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում (1941-1945)
Գերմանիան խախտեց Մոլոտով-Ռիբենտրոպ պակտը և 1941 թվականի հունիսի 22-ին ներխուժեց Խորհրդային Միություն, որով սկսվեց Հայրենական մեծ պատերազմը։ Կարմիր բանակը Մոսկվայի ճակատամարտում կանգնեցրեց Գերմանիայի անհաղթելի թվացող զորքը։ 1942 թվականի վերջից մինչև 1943 թվականի սկիզբը տևած Ստալինգրադի ճակատամարտը Գերմանիային ուժեղ հարված հասցրեց, որից վերջինս այդպես էլ չկարողացավ ուշքի գալ, ինչը դարձավ պատերազմի բեկումնային պահը։ Ստալինգրադից հետո խորհրդային ուժերն Արևելյան Եվրոպայով առաջ շարժվեցին դեպի Բեռլին՝ նախքան Գերմանիայի հանձնվելը 1945 թվականին։ Գերմանիան Արևելյան ռազմաճակատում ունեցավ իր տեղակայված ուժերի 80%-ի կորուստ ։ 1943 թվականի օգոստոսի 10-ին Ֆրանկլին Ռուզվելտի արտաքին հարաբերությունների գծով խորհրդական Հարրի Հոփքինս ը խոսեց պատերազմում ԽՍՀՄ-ի վճռորոշ դերակատարման մասին։
1945 թվականի ապրիլին իր դաշնակիցների հետ կնքած համաձայնագրի շրջանակներում՝ Ղրիմի կոնֆերանսում չեղյալ հայտարարվեց Խորհրդա-ճապոնական չեզոքության պակտը և ԽՍՀՄ-ն 1945 թվականի օգոստոսի 9-ին ներխուժեց Մանջոու-Գո ու Ճապոնիայի վերահսկողության տակ գտնվող այլ տարածքներ ։ Այս հակամարտությունն ավարտվեց Խորհրդայն Միության վճռորոշ հաղթանակով, որը նպաստեց Ճապոնիայի անվերապահ հանձնվելուն և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտին։
ԽՍՀՄ-ը մեծապես տուժեց պատերազմում՝ զոհելով 27 մլն մարդու կյանք ։ 1942-1943 թվականներին՝ ընդամենը ութ ամիսների ընթացքում, մոտավորապես 2,8 մլն խորհրդային զինվորական մահացավ սովից, դաժան վերաբերմունքից կամ մահապատիժներից ։ Պատերազմի ընթացքում երկիրը Միացյալ Նահանգների, Մեծ Բրիտանիայի և Չինաստանի հետ համարվում էր Դաշնակից տերությունների մեծ քառյակ, որոնք ավելի ուշ ընդգրկվեցին «Չորս ոստիկանների ծրագրի» մեջ, որի հիման վրա էլ ձևավորվեց ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհուրդը ։ Հետպատերազմյան շրջանում Խորհրդային Միությունը դարձավ գերտերություն։ Եթե նախքան պատերազմը Արևմտյան աշխարհը չէր ճանաչում ԽՍՀՄ-ը, ապա պատերազմից հետո՝ 1940-ական թվականների վերջին, Խորհրդային Միությունը դիվանագիտական հարաբերություններ ուներ գրեթե բոլոր երկրների հետ։ 1945 թվականից լինելով ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի հիմնադիր անդամ՝ երկիրն այն հինգ մշտական անդամներից էր, որ կարող էր ցանկացած բանաձևի վետո դնել։
Սառը պատերազմ
Պատերազմից անմիջապես հետո Խորհրդային Միությունը վերականգնեց և ընդլայնեց իր տնտեսությունը՝ պահպանելով խիստ կենտրոնացված կառավարումը։ Խորհրդային Միությունն իր վերահսկողության տակ վերցրեց նաև Արևելյան Եվրոպայի երկրներից շատերին (բացառությամբ Հարավսլավիային և ավելի ուշ՝ Ալբանիային)՝ դրանք դարձնելով արբանյակ պետություններ։ ԽՍՀՄ-ն իր արբանյակ պետությունները կապեց ռազմական դաշինքով՝ 1955 թվականին Վարշավայի պայմանագրի կազմակերպությամբ և 1949-1991 թվականներին՝ Սոցիալիստական երկրների տնտեսական համագործակցությամբ, որը Եվրոպական տնտեսական համագործակցության նման կազմակերպություն էր ։ ԽՍՀՄ-ը կենտրոնացավ վերականգնվելու վրա՝ զավթելով և տեղափոխելով Գերմանիայի արդյունաբերական գործարաններից շատերը և օգտագործելով համատեղ ձեռնարկությունները, ռազմատուգանք պահանջեց Արևելյան Գերմանիայից, Հունգարիայից, Ռումինիայից և Բուլղարիայից։ Այն նաև առևտրական համաձայնագրեր կնքեց, որոնք մշակվել էին ի նպաստ Խորհրդային Միության։ Մոսկվան վերահսկում էր Կոմունիստական կուսակցություններին, որոնք ղեկավարում էին արբանյակ պետություններն ու կատարում էին Կրեմլի հրամանները։ Ավելի ուշ Սոցիալիստական երկրների տնտեսական համագործակցությունն օգնություն տրամադրեց Չինաստանում հաղթանակած Կոմունիստական կուսակցությանը, որի արդյունքում մեծացավ նրա ազդեցությունը։ Վախենալով Խորհրդային Միության նկրտումներից՝ նրա ռազմական դաշնակիցները՝ Միացյալ Թագավորությունը և Միացյալ Նահանգները, դարձան թշնամիներ։ Սրան հաջորդած Սառը պատերազմում երկու կողմերն անուղղակիորեն բախվեցին միջնորդավորված պատերազմներում։
Մահ
Նախհոգեվարքային վիճակ
Արդյունավետ բուժօգնության բացակայության դեպքում մահացման գործընթացը սաստկանում է, և նախհոգեվարքային վիճակը փոխակերպվում է սահմանային դադարով։ Այն բնութագրվում է նրանով, որ շնչառությունը հաճախակի ընթացքից հետո հանկարծակիորեն և ամբողջովին կանգ է առնում։ Նկատվում են նաև 1-2-ից մինչև 10-15 վայրկյան տևողությամբ սրտի աշխատանքի կանգառներ։
Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն
Խրուշչովյան ձնհալ (1953–1964)
Ստալինը մահացավ 1953 թվականի մարտի 5-ին։ Չունենալով բոլորի կողմից ընդունելի իրավահաջորդ՝ իշխող Կոմունիստական կուսակցության պաշտոնյաները սկզբնական շրջանում նախընտրեցին Խորհրդային Միությունը ղեկավարել եռյակի միջոցով՝ Գեորգի Մալենկովի գլխավորությամբ։ Սակայն սա երկար չտևեց, և Նիկիտա Խրուշչովը 1950-ական թվականների կեսերին հաղթեց իշխանության համար մղվող պայքարում։ 1956 թվականին նա դատապարտեց Իոսիֆ Ստալինին, այնուհետև թուլացրեց կուսակցության և հանրության վրա վերահսկողությունը։ Այս գործընթացը հայտնի դարձավ «ապաստալինացում» անվամբ։
Չարլի Ադամ
«Բլեքփուլ»
Օգոստոսի 8-ին Չարլին արդեն նոր կարգախոսով՝ կատարում է իր նորամուտը «Բլեքփուլի» կազմում։ Որպես ակումբի լիակատար ֆուտբոլիստ իր առաջին պաշտոնական խաղն է դառնում «Քուինս Պարկ Ռեյնջերսի» դեմ խաղը ։ Օգոստոսի 26-ին Ադամը Լիգայի գավաթի մրցության շրջանակներում գրավելով «Ուիգան Ատլետիկի» դարպասը՝ հեղինակում է իր առաջին գոլը «Բլեքփուլի» հետ նոր պայմանագիր կնքելուց հետո ։
2010 թվականի հունվարի 25-ին Չարլին իր թիմիակից Նիլ Իրդլիի հետ ընդգրկվում է Չեմպիոնշիպի շաբաթվա խորհրդանշական հավաքականի կազմում ։ Այդ իրադարձությունից երկու օր առաջ Ադամը աչքի ընկնելով «Ուոտֆորդի» դեմ խաղում՝ հեղինակել էր իր 12-րդ գոլը 2009-10 մրցաշրջանում ։ Հունվար ամսվա արդյունքներով Ադամը ճանաչվում է Չեմպիոնշիպի «Ամսվա ֆուտբոլիստ» ։ Մարտի 27-ին Ադամը Անգլիայի երկրորդ դիվիզիոնի շրջանակներում խաղաց իր 50-րդ խաղը «Բլեքփուլի» կազմում և տոնեց այդ յուրահատուկ հոբելյանը ճշգրիտ և արդյունավետ հարվածով։ «Ծովայիններին» այդ խաղում բաժին էր հասել «Պլիմուտ Արգայլը» ։ Մեկ ամիս անց բախտը կրկին է ժպտում Ադամին և նա ընդգրկվում է Չեմպիոնշիպի տարվա խորհրդանշական հավաքականում ։
Անգլիական լիգայի վերջնական մրցաշարային աղյուսակում «Բլեքփուլը» զբաղեցնում է վեցերորդ հորիզոնականը, ինչը թույլ է տալիս նրանց պայքար մղելով առաջնության այլ ակումբների հետ պլեյ-օֆֆ խաղերում՝ բարձրանալ և սկսել հանդես գալ երկրի բարձրագույն դիվիզիոնում ։ Մայիսի 8-ին 11-մետրանոց հարվածից հեղինակած Ադամի գոլը հաղթանակ է բերում «Բլեքփուլին»՝ «Նոթինգհեմ Ֆորեստի» դեմ առաջին տնային խաղում և նրանք հաջողությամբ հաղթահարում են կիսաեզրափակչային «դուրս թռնման» պայմանով առաջին խաղը ։ 1/2 եզրափակչի պատասխան խաղը, որը անց էր կացվում «Նոթինգհեմի» տնային մարզադաշտ «Սիթի Գրաունդում»՝ ստացվում է շատ համառ և երկու խաղերի արդյունքով (4-3) «մանդարինները» հաղթահարում են կիսաեզրափակչային փուլի շեմը ։ Մայիսի 22-ին եզրափակչային խաղում «Բլեքփուլը» հաղթում է «Կարդիֆ Սիթիին» և ձեռք է բերում մյուս մրցաշրջանում բարձրագույն դիվիզիոնում հանդես գալու հնարավորությունը։ Ադամը հանդիպան 12-րդ րոպեին ցնցելով տուգանայինից իրացրած ուղիղ հարվածով «ծիծեռնակների» դարպասը՝ բացել էր այդ հանդիպման հաշիվը ։
2010 թվականի օգոստոսի 14-ին Չարլին մասնակցություն ունենալով «Ուիգան Ատլետիկի» դեմ խաղին՝ կատարում է իր նորամուտը Անգլիայի Պրեմիեր Լիգայում ։ Սեպտեմբերի 11-ին «Նյուքասլ Յունայթեդի» դեմ խաղում շոտլանդացին բարձրագույն առաջնության շրջանակներում հեղինակում է իր առաջին գոլը ։ Այդ տուրի արդյունքներով Չարլին կիսապաշտպանության կենտրոնում խավբեկային զույգ կազմելով լոնդոնյան «Արսենալի» ավագ Սեսկ Ֆաբրեգասի հետ՝ ընդգրկվում է Պրեմիեր Լիգայի փորձագետների կողմից կազմված «Շաբաթվա ակումբի» կազմում ։ Այդ հեղինակային ընդգրկմանը Չարլին մեծ մասամբ հասել էր առաջնության 7-րդ տուրում հեղինակած այն գոլի շնորհիվ, որը հաղթանակ տոնելու հարցում օգնել էր «Բլեքփուլին»՝ «Լիվերպուլի» դեմ խաղում ։
2011 թվականի հունվարի 22-ին «ծովայինների» գլխավոր մարզիչ՝ Յան Հոլլոուեյը հաստատում է մամուլում տարածված ինֆորմացիայի ճշտությունը և ասում, որ Չարլիի ծառայություններով հետաքրքրված է անգլիական «Լիվերպուլը», ով շոտլանդացու տրանսֆերի համար «մանդարիններին» առաջարկում էր 4,5 միլիոն ֆունտ ստերլինգ։ «Բլեքփուլի» մարզիչը «Լիվերպուլի» կողմից առաջարկվող գումարը համարեց «ամոթալի», այդ կերպ ցանկանալով հասկացնել «կարմիրներին», որ չի ցանկանում հրաժեշտ տալ թիմի առաջատարին և ավագին ։ Անմիջապես Հոլլոուեյի հայտարարությունից հետո «Բլեքփուլի» տնօրինությունը պաշտոնապես մերժում է մերսիսայդցիների առաջարկը ։
Փետրվարի 2-ին «Վեստ Հեմ Յունայթեդի» դեմ խաղում Չարլին խաղի ժամանակ նշանակված անկյունային հարվածից կատարում է ուղիղ հարված և անսպասելիորեն դառնում է գոլի հեղինակ ։ Անգլիական Պրեմիեր Լիգայում անցկացրած իր առաջին մրցաշրջանում ցուցադրած փայլուն խաղի շնորհիվ Ադամը հավակնում է «Ֆուտբոլիստների վարկածով տարվա լավագույն ֆուտբոլիստ» կոչմանը, սակայն արդյունքում մրցանակը բաժին է հասնում «Տոտենհեմ Հոտսպուրի» ուելսցի կիսապաշտպան Գարեթ Բեյլին ։ Մայիսին «Բլեքփուլը» օգտվելով Չարլի պայմանագրում նշված պայմանից՝ երկարաձգում է նրա պայմանագիրը ևս մեկ տարով ։ Մրցաշրջանի արդյունքներով «ծովայինները» լքում են Անգլիայի բարձրագույն դիվիզիոնը ։ Որոշ ժամանակ անց Չարլին հարցազրույցներից մեկում խոստովանում է, որ նա շատ է ուզում շարունակել իր ելույթները Պրեմիեր Լիգայում ։ Այդ հայտարարությունից անմիջապես հետո «Լիվերպուլի» հետաքրքրությունները կապված ֆուտբոլիստի հետ մի անգամից ստանում են իրենց երբեմնի չափը ։
Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն
Խրուշչովյան ձնհալ (1953–1964)
Մոսկվան Արևելյան Եվրոպան համարում էր խիստ կարևոր բուֆերային գոտի՝ մեկ այլ խոշոր ներխուժման պարագայում իր արևմտյան առաջնագծերը պաշտպանելու համար, ինչպիսին Գերմանիայի ներխուժումն էր 1941 թվականին։ Այդ պատճառով ԽՍՀՄ-ը ձգտում էր իր վերահսկողությունը տարածաշրջանում ամրապնդել Արևելյան Եվրոպայի երկրներն արբանյակ պետությունների վերածելու միջոցով, որոնք կախված կլինեին իրենից և կենթարկվեին իրեն։ Արդյունքում Խորհրդային Միության զինված ուժերն օգտագործվեցին 1956 թվականին Հունգարիայում հակակոմունիստական խռովությունները ճնշելու համար։
1950-ական թվականների վերջերին ԽՍՀՄ-ի և Արևմուտքի մերձեցման պատճառով Չինաստանի հետ առճակատումը և այն, ինչը Մաո Ցզե Դունն ընկալում էր որպես խրուշչովյան ռևիզիոնիզմ, հանգեցրին խորհրդա-չինական պառակտմանը։ Սա հանգեցրեց նաև պառակտման ամբողջ մարքսիզմ-լենինիզմի շարժման մեջ, իսկ Ալբանիայի, Կամբոջիայի և Սոմալիի իշխանությունները նախընտրեցին դաշնակցային հարաբերություններ հաստատել Չինաստանի հետ։
Մահ
Հոգեվարք
Հոգեվարքը դա օրգանիզմի փորձերն են շարունակել կենսագործունեության ընթացքը պահուստային ռեսուրսների հաշվին կենսական կարևորության օրգանների ուժեղ թերգործման պայմաններում։ Այս գործընթացի սկզբում բարձրանում է զարկերակային ճնշումը, վերականգնվում է սրտի ռիթմը, սկսվում են ուժեղ շնչողական շարժումներ, բայց թոքերը դրանցից թթվածին չեն ստանում, քանզի կրճատվում են ինչպես ներշնչման, այնպես էլ արտաշնչման համար պատասխանատու մկանները։ Այս փուլում գիտակցությունը կարող է կարճատևորեն վերականգնվել։
Թթվածնի բացակայության պատճառով հյուսվածքներում արագ կուտակվում են թերի օքսիդացված նյութափոխանակության արգասիքներ։ Նյութափոխանակությունը առավելապես ընթանում է անաէրոբ ծրագրով։ Օրգանիզմը հոգեվարքի ժամանակ կորցնում է 50-80 գրամ քաշ ԱԵՖ-ի սպառման պատճառով ։ Հոգեվարքը սովորաբար 5-6 րոպեից ավել չի տևում, սակայն եզակի դեպքերում կարող է ձգվել մինչև կես ժամ։ Հոգեվարքը ավարտվում է ճնշման անկումով, սրտի կրճատումների և շնչառության դադարով՝ այդպիսով փոխակերպվելով կլինիկական մահվան։
Կլինիկական մահ
Կլինիկական մահվան մեջ է մտնում սրտային աշխատանքի, շնչառության և կենտրոնական նյարդային համակարգի աշխատանքի դադարից մինչև գլխուղեղում անվերականգնելի պաթոլոգիական փոփոխությունների առաջացման միջև ընկած ժամանակահատվածը։ Կլինիկական մահվան ընթացքում անաէրոբ նյութափոխանակությունը շարունակվում է մինչև բջիջներում եղած պաշարների սպառումը, որից հետո բջիջները սկսում են մահանալ։ Գլխուղեղի կեղևի և ուղեղիկի հյուսվածքները, որոնք ամենազգայունն են թթվածնային քաղծի նկատմամբ, թթվածնի թարմ պաշարների չմատակարարման դեպքում 2-2.5 րոպե հետո սկսում են մահանալ։ Կեղևի մահվանից հետո օրգանիզմի կենսագործունեությունն այլևս հնարավոր չէ վերականգնել. դա այն փուլն է, երբ կլինիկական մահը վերածվում է կենսաբանականի։
Քանի որ ժամանակակից վերակենդանացման միջոցները (որոնցից են անհրաժեշտ նվազագույն զարկերակային ճնշման սատարումը, արյան մաքրումը, թոքերի արհեստական օդափոխությունը, արյան փոխներարկումը կամ արյան դոնորական արհեստական շրջանառությունը և այլն) հնարավորություն են տալիս պահպանել նյարդային հյուսվածքների կյանքը բավականաչափ երկար, ապա հաջող վերակենդանացման միջոցառումների իրականացման դեպքում որպես կլինիկական մահվան միջակայք են դիտարկում սրտի աշխատանքի դադարից մինչև վերակենդանացման սկիզբն ընկած ժամանակահատվածը։
Սովորաբար կլինիկական մահը տևում է հինգից վեց րոպե։ Տևողության վրա ազդում են մահվան պատճառը, պայմանները, մահացման տևողությունը, մահացողի տարիքը, նրա գրգռվածության աստիճանը, մարմնի ջերմաստիճանը և այլ գործոններ։ Եզակի դեպքերում կլինիկական մահը կարող է ձգվել մինչև կես ժամ՝ օրինակ սառը ջրում ջրահեղձման դեպքում, երբ ցածր ջերմաստիճանի շնորհիվ նյութափոխանակությունը (այդ թվում և գլխուղեղում ընթացող) նշանակալիորեն դանդաղում են։ Մարմնի պրոֆիլակտիկ արհեստական սառեցման շնորհիվ (հիպոթերմիա) կլինիկական մահվան ընթացքը կարելի է երկարացնել մինչև երկու ժամ։ Կլինիկական մահվան տևողության վրա մի շարք գործոններ կարող են նաև բացասաբար ազդել. օրինակ արյան ծանր կորուստներից մահացման դեպքում նյարդային հյուսվածքներում տեղի ունեցող ախտաբանական փոփոխությունները վերակենդանացումը կարող են դարձնել անհնար մինչ սրտի աշխատանքի ընդհատումը ։
Իսպանիան Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ
Դիվանագիտություն
Ադոլֆ Հիտլերն ու Ֆրանցիսկո Ֆրանկոն հանդիպել են միայն մեկ անգամ 1940 թվականի հոկտեմբերի 23-ին ֆրանսիական Հենդայում, որպեսզի հստակեցնեն միության մանրամասները։ Այդ ժամանակ դաշինքի առավելությունները երկու կողմերի համար էլ դարձան առավել անհասկանալի։ Գերմանիայի և Իտալիայի կողմից պատերազմում ներգրավելու դիմաց Ֆրանկոն պահանջում էր Կանարյան կղզիներն ռազմավարական առումով ամրապնդելու համար օգնություն, ինչպես նաև մեծ քանակով ցորեն, վառելիք, ռազմական տեխնիկա, ռազմական ինքնաթիռներ և այլ տեսակի սպառազինություն։ Ի պատասխան Ֆրանկոյի գրեթե անլուծելի պահանջներին՝ Հիտլերը սպառնաց Վիշիյան Ֆրանսիայի կողմից իսպանական տարածքների հնարավոր անեքսիայով։ Վերջիվերջո, նրանց չհաջողվեց համաձայնության գալ։ Մի քանի օր անց Գերմանիայում Հիտլերը Մոսուլինիին հայտնեց. - «Ես նախընտրում եմ հանել իմ ատամներից երեքը կամ չորսը, քան կրկին զրուցել այդ մարդու հետ»։ Պատմաբանները մինչ օրս վիճում են այն մասին, թե ինչու Ֆրանցիսկո Ֆրանկոն Իսպանիայի՝ պատերազմ մտնելու համար Հիտլերից պահանջեց այդքան բարձր գին, արդյո՞ք կաուդիլիոն ինքն իրեն գերազանցեց՝ իրեն գերագնահատելով Գերմանիայի համար Իսպանիայիկարևորությունը, թե՞ փրկելով երկիրը պատերազմին մասնակցելուց՝ դիտավորյալ սահմանեց այդքան բարձր վճոր՝ իմանալով, որ Հիտլերը կհրաժարվի դաշինք կազմել այդ պայմաններով։
Մահ
Կլինիկական մահ
Տեսականորեն մահը հակադարձելի է՝ վերակենդանացման ժամանակակից միջոցները որոշ դեպքերում հնարավորություն են տալիս վերակենդանացնել կենսականորեն կարևոր օրգանների ֆունկցիաները, որից հետո վերակտիվանում է կենտրոնական նյարդային համակարգը, և վերադառնում է գիտակցությունը։ Սակայն իրականում լուրջ հետևանքներից զերծ մնացած կլինիկական մահ ապրած մարդիկ այդքան էլ շատ չեն։ Կլինիկական մահվանից հետո ստացիոնար խնամքի պայմաններում լիովին ապաքինվում է խնամառուների 4-6%-ը, ևս 3-4%-ը ողջ է մնում, բայց ստանում է բարձրագույն նյարդային գործունեության ծանր խանգարումներ, իսկ մնացածը մահանում են ։
Իսպանիան Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ
Դիվանագիտություն
1940 թվականի դեկտեմբերին Հիտլերը Մադրիդի դեսպանի միջոցով կրկին կապվեց Ֆրանկոյի հետ։ Գերմանիան փորձում էր ստիպել Իսպանիային համաձայնություն տալ, որպեսզի իր տարածքով գերմանական զորքերը մտնեն Ջիբրալթար։ Ֆրանկոն հրաժարվեց՝ պատճառաբանելով, որ Միացյալ թագավորությունը դեռևս Իսպանիայի և իր գաղութների համար մեծ վտանգ է ներկայացնում։ Իր պատասխան նամակում կաուդիլիոն գրեց, որ ցանկանում է սպասել մինչև որ Բրիտանիան կտապալվի։ Երկրորդ նամակում Հիտլերը առաջարկեց Իսպանիային ցորեն և ռազմական մատակարարումներ։ Այդ ժամանակ, սակայն,  В своём ответном письме каудильо писал, что хочет подождать, пока Британия падёт. Во втором письме Гитлер предложил Испании зерно и военные поставки. К этому времени, однако, իտալական զորքերը Կիրենաիկայում և Իտալական Արևելյան Աֆրիկայում անգլիացիների կողմից ջախջախվեցին, իսկ Թագավորական ռազմածովային նավատորմը իտալական ջրերում դրսևորում էր ազատ գործելու իր ունակությունները և Ֆրանսիական Ալժիրի Մերս էլ Կեբիրում չեզոքացրեց Վիշիի ռազմածովային ուժերը։ Այս ամենի հետևանքով Ֆրանկոն հրաժարվեց Հիտլերի առաջարկից։
Մահ
Կլինիկական մահ
Որոշ դեպքերում տարաժամ վերակենդանացման միջոցառումների, կամ խնամառուի թերծանր վիճակի պատճառով նման միջոցառումների անարդյունավետության հետևանքով խնամառուն անցնում է այսպես կոչված վեգետատիվ վիճակի։ Ընդ որում դեկորտիկացիան պետք է տարբերել մահվան վիճակից։
Չարլի Ադամ
«Լիվերպուլ»
Օգոստոսի 13-ին Ադամը խաղալով Անգլիայի առաջնության 2011-12 մրցաշրջանի առաջին տուրի շրջանակներում անցկացվող «Սանդերլենդի» դեմ խաղում՝ կատարում է իր նորամուտը արդեն «Լիվերպուլի» պաշտոնական խաղերում։ Ադամը օգտագործում թիմի կազմում իր առաջին պահը և հանդիպման 12-րդ րոպեին նրա ճշգրիտ փոխանցումը դառնում է գոլային. շոտլանդացու փոխանցումից հետո մերսիսայդցիների հարձակվող Լուիս Սուարեսը վարվում է գնդակի հետ ինչպես հարկն է։ Այնուամենայնիվ Չարլիի ակումբը չի կարողանում պահել խաղում իրենց համար ձեռնատու հաշիվը և խաղն ավարտվում է 1-1 հաշվով ։ Տասնմեկ օրից կիսապաշտպանը կատարելով արդյունավետ հարված «Բոլթոն Ուոնդերերսի» դեմ խաղում՝ հեղինակում է իր առաջին գոլը նոր ակումբի կազմում։ Այդ նույն հանդիպման շրջանակներում Չարլին աչքի է ընկնում նաև գոլային փոխանցման հեղինակ դառնալու շնորհիվ. նա «Լիվերպուլի» պաշտպան՝ սլովենացի Մարտին Շկրտելի համար կատարում է ճշգրիտ փոխանցում և վերջինս էլ գլխով կատարելով հուժկու հարված ցնցում է «սպիտակների» դարպասը ։ Սեպտեմբերի 18-ին, «Տոտենհեմ Հոտսպուրի» դեմ խաղում, Ադամը խաղի ընթացքում ստանալով երկու դեղին քարտ հեռացվում է խաղադաշտից։ Այդ խաղային իրադարձությունը պատահում է հանդիպման 28-րդ րոպեին, ինչից հետո էլ խաղը ստանալով այլ երանգ՝ ավարտվում է կարմիրների ջախջախմամբ՝ 4-0 հաշվով ։ 2012 թվականի փետրվարի 26-ին Չարլին մասնակցում է Լիգայի գավաթի եզրափակչին, որում խաղը վերջնական արդյունքի չհասնելով հիմնական և ավելացված ժամանակներում՝ բացում է դեպի 11 մետրանոց հարվածաշարը տանող «դարպասները», որում էլ մերսիսայդցիները գտնվում են ավելի հաջողակ և եզրափակչային խաղում հաղթում են «Կարդիֆ Սիթիին»։ Այդ հաղթանակով Ադամը թարմեցնում է իր տիտղոսների շարքը, որում ավելանում է 2006 թվականից սկսած նրա առաջին ակումբային տիտղոսը ։
Իսպանիան Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ
Դիվանագիտություն
Համաձայն սեփական ինքնակենսագրության՝ Ֆրանցիսկո Ֆրանկոն 1941 թվականի փետրվարի 12-ին Ադոլֆ Հիտլերի խնդրանքով մասնավոր ձևաչափով Իտալիայի Բորդիգերա քաղաքում հանդիպել է իտալական առաջնորդ Բենիտո Մուսոլինիի հետ ։ Ֆյուրերը հույս ուներ, որ վերջին շրջանի մի շարք պարտություններից հետո դՈՒՉԵՆ ԿԱՐՈՂ Է կաուդիլյո Ֆրանկոյին համոզի ստանալ աջակցություն։
Մահ
Կյանքի երկարացում
Կյանքի երկարացումը կյանքի միջին կամ առավելագույն տևողության մեծացումն է հատկապես մարդկանց մոտ, որը կատարվում է ծերացման գործընթացների դանդաղեցմամբ կամ հակադարձմամբ։ Կյանքի միջին տևողությունը որոշվում է դժբախտ պատահարների, կյանքին վտանգ սպառնող հիվանդությունների խոցելիությամբ և ծերացմամբ։ Կյանքի տևողությունը հնարավորել է երկարացնել հատուկ սննդակարգի, ֆիզիկական վարժությունների և վնասակար սովորությունների, օրինակ՝ ծխելուց զերծ մնալու շնորհիվ։ Կյանքի առավելագույն տևողությունը նաև որոշվում է գենետիկորեն։ Ներկայումս կյանքի տևողության երկարացման միակ ընդունելի մեթոդը կալիորիաների կրճատումն է։ Տեսականորեն կյանքի տևողությունը կարելի է երկարացնել ծերացման հետևանքով առաջացած վնասվածքները կրճատելու միջոցով՝ պարբերաբար փոխարինելով վնասված հյուսվածքները կամ վնասված բջիջների և հյուսվածքների մոլեկուլային վերականգնմամբ կամ երիտասարդացմամբ։
Չարլի Ադամ
«Սթոք Սիթի»
2012 թվականի օգոստոսի 31-ին Ադամը փոխում է իր ակումբային պատկանելությունը։ Շոտլանդացու նոր գործատուն է դառնում անգլիական «Սթոք Սիթին», ում հետ խավբեկը կնքում է 4 տարի ժամկետով պայմանագիր։ Նրա տրանսֆերի արժեքը կազմում է չորս միլիոն ֆունտ ։ Տեղափոխումից մեկ օր անց, Ադամը փոխարինում կատարելով «Ուիգան Ատլետիկի» դեմ խաղում՝ կատարում է իր նորամուտը նոր ակումբի կազմում ։ Նոյեմբերի 10-ին Ադամը հեղինակում է իր առաջին գոլը «Սթոքի» կազմում և ընդ որում այդ գոլը դառնում է «Քուինզ Պարկ Ռեյնջերսի» դեմ խաղում հաղթական ։
Մահ
Կյանքի երկարացում
Կյանքի երկարացմամբ զբաղվող հետազոտողները կենսածերաբանների ենթախումբ են, որոնք հայտնի են «կենսաբժշկական ծերաբաններ» անվամբ։ Նրանք ցանկանում են հասկանալ ծերացման գործընթացը՝ մշակելով ծերացումը դանդաղացնող կամ հակադարձող մեխանիզմներ։ Ներկայումս կյանքի երկարացման ռազմավարությունը ներառում է միայն հակատարիքային մեթոդների կիրառումը, այն հույսով, որ մի օր հնարավոր կլինի ամբողջությամբ կանխել ծերությունը։