cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Գապ (շրջան)
Գապ (Gap), շրջան (Arrondissement) Ֆրանսիայում, գտնվում է Պրովանս Ալպեր Լազուր ափ երկրամասում։ Շրջանի դեպարտամենտ՝ Վերին Ալպեր։ Սուպերֆեկտուրա՝ Գապ։ Շրջանի բնակչությունը 2006 թվականին կազմել է 96․737 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում է 28 մարդ/կմ²։ Շրջանի տարածքը կազմում է 3411 կմ²։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի շրջաններ
Մկրտիչ Տոնոյան
Մկրտիչ Ալֆիկի Տոնոյան, հայ նկարիչ, արվեստագետ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից, «Ակոս» մշակութային ՀԿ-ի նախագահ և ԱՄՀԼ ՀԿ-ի «Գեղարվեստական կոմունա» արվեստագետների կացարան ծրագրի համահիմնադիր։
Կենսագրություն
1990-1995 թվականներին սովորել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանի գեղանկար բաժնում։ Դեռ պատանեկան տարիներից լինելով ակտիվ հասարակական գործունեության մեջ, 1989 թվականի վերջերին մի խումբ համախոհ ընկերների հետ հիմնում են «Ազգային լեգեոն» երիտասարդական կամավորական ջոկատը, որի կազմում 1992 թվականի սկզբից մինչև 1994 թվականի հրադադարը մասնակցել է Արցախյան պատերազմին ։ 1994 թվականի ապրիլի 15-ին վիրավորվել է ԼՂՀ Մարտակերտի շրջանի Մատաղիս գյուղի ազատագրման ժամանակ։ 1996-2002 թվականներին սովորել է Երևանի գեղարվեստի պետական ակադեմիայի կերպարվեստի ֆակուլտետում։ Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է։
Գործունեություն
Ուսմանը զուգահեռ աշխատել է բանակում և զբաղվել ակտիվ հասարակական գործունեությամբ։ Գրել է հոդվածներ, ունեցել հեռուստաելույթներ մշակութային հիմնախնդիրների, հայ արվեստի ժառանգության և համաշխարհային գործընթացների մասին։ 1994 թվականից եղել է Ալեքսանդր Մելքոնյանի աշակերտը, ով հիմնել է մի նոր ուղղություն հայկական կոնցեպտուալ արվեստում, այն կոչելով՝ «Ռազմական գեղարվեստ»։ 2002 թվականին հիմնել է «Ակոս» մշակութային ՀԿ-ն և գործում է արվեստի դաշտում՝ հորինելով և իրականացնելով նաև ժամանակակից արվեստի նախագծեր, մասնակցելով բազմաթիվ հայաստանյան և միջազգային ցուցահանդեսների և այլ միջոցառումների։ 2006 թվականին հիմնել է «Ակոս-ՀՀԱԿ» (Հասարակական հետազոտությունների արտ կենտրոն) արվեստագետների միջազգային կացարան ծրագիրը Հայաստանում և ղեկավարում է այն։ 2008 թվականին Սուսաննա Գյուլամիրյանի հետ միասին հիմնել են «Գեղարվեստական կոմունա» արվեստագետների միջազգային կացարան ծրագիրը ԱՄՀԼ-ի ներքո, որը ղեկավարել է մինչև 2009 թվականը։ Այժմ ղեկավարում և զարգացնում է «Ակոս-ՀՀԱԿ» արվեստագետների միջազգային կացարան ծրագիրը՝ համագործակցելով հայկական, տարածաշրջանային ու միջազգային արվեստի կենտրոնների և ցուցասրահների հետ ։ 2013 թվականի հունվարին նշանակվում է «Աջակցություն ինքնորոշված Արցախին» ֆրանսահայ բարեգործական միության հայաստանյան մասնաճյուղի ղեկավար, որի հետ դեռ 2006 թվականից համագործակցում էր կամավորական հիմունքներով՝ համակարգելով Հայաստանում և Արցախում իրականացվող կրթամշակութային բարեգործական ծրագրերը ։
1994-1999 թվականներին եղել է Զոհված մարտիկների հիշատակը հավերժացնող «Ելին ի բոցոյն» խորագրի ներքո պարբերաբար անցկացվող մեծարման երեկոների կազմակերպիչներից մեկը։
1996-1997 թվականներին թղթակցել է «Երևանյան օրեր» թերթին։
1997-1999 թվականներին ծառայել է Երևանի կայազորի «Սպայի տանը» որպես նկարիչ։
1999-2001 թվականներին աշխատել է Երևանի կամերային երաժշտության տանը և Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնում որպես նկարիչ։
Պատերազմի մասնակցությունը և նրա պատճառած ավերածությունների ականատես լինելը, կյանքի և մահվան սահմանագծում գտնվելը մեծ հետք է թողել նրա ստեղծագործական ուղղության և մտածելակերպի վրա։ 2002 թվականից արվեստի ակադեմիան ավարտելուց հետո, նա սկսեց նաև իր ստեղծագործական փորձառությունը որպես կոնցեպտուալ նկարիչ, շարունակելով ստեղծագործել Ալեքսանդր Մելքոնյանի հիմնած «Ռազմական գեղարվեստ» ուղղությունը։ Իր ստեղծագործական նախագծերում հաճախակի ներկայանում է «Լեգեոնական» (Legeoner) մականվամբ, ինչն արտացոլում է նաև իր պատերազմական և բանակային անցյալը՝ կապելով այն ստեղծագործական ուղու հետ։ Մասնակցել է բազմաթիվ ազգային և միջազգային արտ միջոցառումների և ցուցահանդեսների, ինչպես նաև ելույթ ունեցել մի շարք նշանավոր միջազգային բուհերում Հայաստանի ժամակակից արվեստի զարգացման ու նորահայտ «Ռազմական գեղարվեստ» ուղղության մասին։
Իր ստեղծագործական գործունեությանը զուգահեռ՝ Տոնոյանը շարունակում է զարգացնել իր հիմնած «Արվեստարան» արվեստագետների միջազգային կացարան ծրագիրը, որը նա համարում է հասարակական ներգրավվածություն ունեցող ստեղծագործության ձև, ջանալով ընդլայնել դրա աշխարհագրությունը Հայաստանում՝ ներգրավելով Արցախը և Հայաստանի սահմանամերձ գոտիները։ Նա շարունակում է ուսումնասիրել նմանատիպ նախագծերի միջազգային փորձը, որի համար ստացել է մի քանի միջազգային դրամաշնորհներ այդ ուսումնասիրությունների համար։
Տես նաև
Ակոս (մշակութային ՀԿ)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ Կատեգորիա:1974 ծնունդներ Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 21 ծնունդներ Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ Կատեգորիա:Հայ արվեստագետներ
Նովոե Պատրիկեևո
Նովոե Պատրիկեևո (Новое Патрикеево), գյուղ Ռուսաստանի Թաթարստան հանրապետության Կայբիցկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 12 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Թաթարստան հանրապետության Կայբիցկի շրջանի բնակավայրեր
Հենրի Նապոլեոն Ռեբեր
Անրի Նապոլեոն Ռեբեր (Napoléon Henri Reber,, ֆրանսիացի կոմպոզիտոր։
Ստեղծագործություններ
Իր աշխատանքները ներառում են «Սիրահարված դևը» (Le Diable amoureux) բալետը (գրված է Ֆրանսուա Բենուասի հետ համատեղ), կոմիկական օպերաներ, «Սուրբ Ծննդյան գիշերը» (Le nuit de Noë) (1848), «Հայր Գեյլարդը» (Le père Gaillard), «Պարոն Բենուասի ծանրոցները» (Les papillotes de M. Benoist') (1852), «Կապիտանների տիկնայք» (Les dames capitaines) (1857), չորս սիմֆոնիկ և շատ կամերային երաժշտություններ։ Նա գրել է «Հարմոնիայի պայմանագիրը» (Traité d'harmonie) (1862), որը շատ փոփոխությունների է ենթարկվել
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի երգահաններ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի երաժշտագետներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մանկավարժներ
Մթնոլորտի ջրային գոլորշիներ
Մթնոլորտի ջրային գոլորշիներ, մթնոլորտում մշտապես պարունակվող գազային վիճակի ջուր։ Մթնոլորտի ջրային գոլորշիներում առաջանում են Երկրի մակերևույթից անընդհատ տեղի ունեցող գոլորշիացման հետևանքով։ Մթնոլորտի ջրային գոլորշիների առավել կարևոր Փոփոխական բաղադրամասերից են, որոնց պարունակությունը երկրամերձ շերտերում տատանվում է ըստ բարձրության տարածության և ժամանակի՝ 3% ից (արևադարձերում) մինչև 2.10-5% (Անտարկտիդայում)։ 1,5-2,0 կմ բարձրություններում Մթնոլորտի ջրային գոլորշիների պարունակությունը նվազում է կիսով չափ։ Մթնոլորտի ջրային գոլորշիների խտությունն ըստ օդի հավասար է 0,623։ Մթնոլորտի ջրային գոլորշիներ կլանում են Արեգակի (սպեկտրի ինֆրակարմիր մասերում) և Երկրի երկարալիք ճառագայթումը։ Մթնոլորտի ջրային գոլորշիներ խտանալով վերածվում են ամպերի, որոնք մթնոլորտային տեղումների (անձրև, ձյուն, կարկուտ) ձևով թափվում են Երկրի վրա։
Ալեքսանդր Ստարցև
Կենսագրություն
1943 թվականից զբաղվել է դիվանագիտական գործունեությամբ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Միքայել Դավթյան
Միքայել Գաբրիելի Դավթյան, հայ մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի («Հայրենական մեծ պատերազմ», 1941-1945) գործողությունների մասնակից։
Կենսագրություն
Միքայել Դավթյանը ծնվել է 1915 թվականին, Շամշադինի շրջանի Այգեձոր գյուղում։ 1937 թվականին ավարտել է Բերդի միջնակարգ դպրոցը, 1937-1941 թվականներին աշխատել է Նորաշենի և Այգեձորի դպրոցներում, որպես պատմության ուսուցիչ։ Այդ տարիներին հեռակա կարգով սովորել է Երևանի մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետում ։
1941 թվականի դեկտեմբերից զորակոչվել է կարմիր բանակ։ Առաջին մարտական մկրտությունն ստացել է Ղրիմի ճակատամարտում, 390-րդ հայկական դիվիզիայի կազմում։ Հետագայում Միքայելը կռվել է Հյուսիսային Կովկասի, Կալինինի, 2-րդ Մերձբալթյան ռազմաճակատներում։ Ակտիվ մասնակցություն է ունեցել Ռիգայի, Դաուգավայի և այլ քաղաքների ու բնակավայրերի ազատագրմանը։ Մարտի դաշտում երեք անգամ վիրավորվել է, ապաքինվել ու վերադարձել է շարք։ 1944 թվականի նոյեմբերի 30-ին Լիպավայի մատույցներում մղված թեժ կռիվներից մեկում Դավթյանը ծանր վիրավորվել է, զրկվել աջ ոտքից։ 29 տարեկան հասակում Միքայելը դարձել է առաջին կարգի հաշմանդամ ։
Զորացրվելուց հետո Միքայելը ավարտել է Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը, որը կիսատ էր թողել պատերազմի պատճառով և անցել է մանկավարժական աշխատանքի։ 1945 թվականից Դավթյանն աշխատել է Շամշադինի շրջանի Այգեձոր գյուղում։ Ակտիվորեն մասնակցել է գյուղի և դպրոցի հասարակական աշխատանքներին։ Մարտական ծառայությունների համար Դավթյանն արժանացել է հայրենիքի մի շարք պարգևների, այդ թվում՝ «Խիզախության համար» և «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալների ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:«Խիզախության համար» մեդալով պարգևատրվածներ (ԽՍՀՄ) Կատեգորիա:«Մարտական ծառայությունների համար» մեդալով պարգևատրվածներ
Կլդու
Կլդու (კლდუ), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Շիդա Քարթլի մարզի Քարելի շրջանում ։
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 870 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Քարելից հեռու է 8 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 20 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Քարելի շրջան
Բելվերեն
Բելվերեն, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Բեհեսնիի գավառակում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
(7629) Ֆորոս
(7629) Ֆորոս (Foros), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1977 թվականի օգոստոսի 19-ին Նիկոլայ Չեռնիխի կողմից Նաուչնիում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,366268 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8137 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9188 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1329,52 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,270775 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 1,89° անկյուն։
Ֆորոս աստերոիդը պատկանում է Նիսայի աստերոիդների ընտանիքին։ Այս ընտանիքի աստերոիդների ուղեծրերը ունեն մեծ կիսաառանցքներ, ընկած 2,41-ից մինչև 2,5 ա. մ. միջակայքում, 0,12-0,21 էքսցենտրիսիտետ և ուղեծրի թեքում՝ 1,1-4,3° միջակայքում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նիսայի ընտանիքի աստերոիդներ Կատեգորիա:1977 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Նիկոլայ Չեռնիխի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Կանաչ տնտեսագիտություն
Կանաչ տնտեսագիտություն (անգլ. green economics, ecological economics), ուղղություն է տնտեսական գիտության մեջ, ձևավորված վերջին 2 տասնամյակների ընթացքում, որի շրջանակներում համարվում է, որ տնտեսությունը կախված է բնական միջավայրից, որի շրջանակներում այն գոյատևում է և կազմում է նրա մասը։ Կանաչ տնտեսագիտության հայեցակարգը ներառում է տնտեսական գիտության և փիլիսոփայության բազմաթիվ ուրիշ ուղղությունների գաղափարներ այնպիսին ինչպիսիք են ֆեմինիստական տնտեսագիտություն, պոստմոդեռնիզմ, էկոլոգիական տնտեսասգիտություն, շրջակա միջավայրի տնտեսագիտություն, հակագլոբալիստիկա, միջազգային հարաբերությունների տեսություն և այլն։ Կանաչ տնտեսագիտության տեսությունը հիմնվում է 3 աքսիոմների վրա։ Կանաչ տնտեսագիտության կողմնակիցները քննադատում են նեոդասական դպրոցը այն բանի համար, որ նրա շրջանակներում բնական և սոցիալական գործոնները սովորաբար դիտարկվում են որպես էքստերնալներ, լավագույն դեպքում նրանք համարվում են ֆիքսված և չեն վերլուծվում դինամիկայում։ Կանաչ տնտեսագետները տնտեսական աճը համարում են թյուրիմացություն, քանի որ այն հակասում է առաջին աքսիոմին։ «Growthism» կանաչ տնտեսագիտության կողմնակիցները համարում են, որ այն խախտում է էկոհամակարգի գործունեությունը։ Կանաչ տնտեսագետների կողմից ենթադրվում է Թոբինի հարկերի սահմանումը բոլոր միջազգային առևտրային գործարքների 1%-ի չափով, այն նպատակով, որպեսզի հավաքված միջոցները ուղղեն աղքատ երկրներին՝ զարգացած և ոչ այնքան զարգացած երկրների միջև ուժգնացող տարբերակման (դիֆերենցիացիայի) արգելակման նպատակով։ Բացի դրանից, առաջարկվում է օգտագործել «Բնական կապիտալ» (Natural capital) կատեգորիան «Բնական ռեսուրսներ» կատեգորիայի փոխարեն, որը այսպես ասած վկայում է բնության պասիվ դերի մասին տնտեսագիտության մեջ։ Կանաչ տնտեսագիտության կողմնակիցների շարքում առանձնանում են՝ Մ. Բուկչինը, Ջ. Ջեկոբսը, Ռ. Կարսոնը, Է. Ֆ. Շումախերը, Ռ. Կոստանցան, Լ. Մարգուլիսը, Դ. Կորտեն, Բ. Ֆալլերը, Խ. Դելին, Դ. Միդոուզը, Պ. Խոուկենը, Ա. Տվերսկին և այլք։ Կանաչ տնտեսագիտության կողմնակիցների կողմից 2006 թվականից սկսած հրատարակվում է International Journal of Green Economics, ստեղծվել է Կանաչ տնտեսագիտության ինստիտուտ։
Ուսանողի գրադարան
«Ուսանողի գրադարան», Երևանի պետական համալսարանի հրատարակչության մատենաշար։ Լույս է տեսել 1980-1996 թվականներին Երևանում։ Նպատակը Հայաստանի բուհերի ուսումնական ծրագրերում ներառված հայ և օտարազգի (թարգմանաբար) գրողների ստեղծագործությունների տպագրումն էր ։
Գործունեություն
Լույս է ընծայվել շուրջ 50 անուն գիրք՝ Կորյունի (1980), Մովսես Խորենացու (1981), Ղազար Փարպեցու (1982), Ագաթանգեղոսի (1983), Թովմա Արծրունու (1985), Փավստոս Բուզանդի (1987), Եղիշեի (1989), Մատթեոս Ուռհայեցու (1991), Հովհաննես Դասխուրանցու (1996) երկերը, Խաչատուր Աբովյանի «Վերք Հայաստանի» (1981) վեպը, Եղիշե Չարենցի «Պոեմներ և բանաստեղծություններ» (1984) ժողովածուն, Սայաթ-Նովայի «Խաղերը» (1987), Մովսես Բաղրամյանի «Նոր տետրակ որ կոչի հորդորակ» (1991) աշխատությունը, Խրիմյան Հայրիկի «Երկերը» (1992), Ֆրիդրիխ Շիլլերի «Պատմական դրամաները» (1982), Դանտե Ալիգիերիի «Աստվածային կատակերգություն» (1983) պոեմը, Յոհան Վոլֆգանգ Գյոթեի «Իմ կյանքից։ Բանաստեղծություն և ճշմարտություն» (1985) պատմափիլիսոփայական վերլուծությունը, Հոմերոսի «Իլիական» (1987) և «Ոդիսական» (1988) պոեմները, Շառլ Բոդլերի «Չարի ծաղիկները» (1990) քերթվածների շարքը, Ուիլյամ Շեքսպիրի «Երկերը» (1991), նաև «Սփյուռքահայ բանաստեղծություն» (1981), «Հին Արևելքի պոեզիա» (1982), «20-րդ դարասկզբի ռուսական բանաստեղծությունը» (1982), «20-րդ դարասկզբի արտասահմանյան դրամատուրգիա» (հհ. 1, 2, 1983, 1986), «Ֆրանսիական կլասիցիզմ» (1982), «Վրացական պոեզիա» (1983), «Ֆրանսիական պոեզիա» (1984), «19-րդ դարի գերմանական նովելներ» (1984), «20-րդ դարասկզբի արտասահմանյան արձակ» (1984), «Սփյուռքահայ պատմվածք» (հհ. 1, 2, 1984, 1988), «Ռուս սովետական պատմվածք» (հհ. 1-2, 1936-1987), «Ամերիկյան պատմվածք» (1989), «Օտարալեզու հայ գրողներ» (1989), «Հին հունական ողբերգություններ» (1990) և այլ ժողովածուներ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ գրականություն
Մազրա (Զանգեզուրի գավառ, այլ գյուղ)
Մազրա, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում ։
Պատմություն
Հետագայում գյուղն ընդգրկվել է Ադրբեջանական ՍՍՀ-ի Զանգելանի շրջանում։ Արցախյան առաջին պատերազմի ժամանակ տարածքն անցել է Արցախի Քաշաթաղի շրջան։ 2020 թվականի Արցախյան երկրորդ պատերազմի արդյունքում տարածքը Քաշաթաղի ողջ շրջանի հետ անցել է Ադրբեջանի հսկողության տակ ։
Բնակչություն
1896 թվականին գյուղն ունեցել է 45, 1908-1909 թվականներին 108 կովկասի թաթար բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Էքստերնալ
էքստերնալ, շուկայի գործարքների ազդեցությունն է երրորդ կողմերի վրա, որը միջնորդավորված չէ շուկայի կողմից։ Այս տերմինը շրջանառության մեջ է մտցվել 1920 թվականին Արթուր Սեսիլ Պիգուի կողմից նրա «Բարեկեցության տեսություն» գրքում։ Արտաքին ազդեցության առկայության դեպքում շուկայի հավասարակշռությունը դադարում է արդյունավետ լինել՝ առաջանում է «մեռյալ բեռ» (eng. Deadweight Loss), խախտվում է Պարրետո արդյունավետությունը, այսինքն, առաջանում է շուկայի ձախողում։
Տնտեսագիտության մեջ արտաքին ազդեցությունը կամ արտաքին արժեքը անուղղակի ծախս կամ օգուտ է երրորդ կողմի համար, որն առաջանում է որպես մեկ այլ կողմի (կամ կողմերի) գործունեության հետևանք։ Արտաքին գործոնները կարող են դիտվել որպես անգնահատելի ապրանքներ, որոնք ներգրավված են ինչպես սպառողական, այնպես էլ արտադրողի շուկայական գործարքներում։ Մեքենաներից օդի աղտոտվածությունը օրինակներից մեկն է։ Հասարակության համար օդի աղտոտվածության ծախսերը չեն վճարում ոչ շարժիչային տրանսպորտի արտադրողները, ոչ օգտագործողները մնացած հասարակությանը։ Մեկ այլ օրինակ է ջրաղացներից և գործարաններից ջրի աղտոտվածությունը։ Բոլոր սպառողները բոլորն էլ վատթարացել են աղտոտվածության պատճառով, սակայն շուկայի կողմից չեն փոխհատուցվում այդ վնասի համար։ Դրական արտաքին ազդեցությունն այն է, երբ անհատի սպառումը շուկայում մեծացնում է ուրիշների բարեկեցությունը, բայց անհատը երրորդ կողմից օգուտ չի պահանջում։ Երրորդ կողմը, ըստ էության, ստանում է անվճար ապրանք։ Դրա օրինակը կարող է լինել հացաբուլկեղենի վերևում գտնվող բնակարանը, որը վայելում է ամեն առավոտ թարմ խմորեղենի բույրը։ Բնակարանում ապրողները հացի փուռին չեն փոխհատուցում այդ նպաստը ։
Արտաքինության հայեցակարգն առաջին անգամ մշակվել է տնտեսագետ Արթուր Պիգուի կողմից 1920-ականներին ։ Բացասական արտաքին ազդեցության նախատիպ օրինակը շրջակա միջավայրի աղտոտումն է։ Պիգուն պնդում էր, որ հարկը, որը հավասար է սահմանային վնասին կամ սահմանային արտաքին ծախսերին, (հետագայում կոչվում է «Պիգուվիական հարկ») բացասական արտաքին ազդեցությունների վրա, կարող է օգտագործվել դրանց դեպքերը արդյունավետ մակարդակի հասցնելու համար ։ Հետագա մտածողները քննարկել են՝ արդյոք նախընտրելի է հարկել, թե կարգավորել բացասական արտաքին ազդեցությունները, Պիգուվյան հարկման օպտիմալ արդյունավետ մակարդակը, և որոնք են գործոնները առաջացնում կամ սաստկացնում բացասական արտաքին ազդեցությունները , օրինակ՝ կորպորացիաներում ներդրողներին կորպորացիայի կողմից հասցված վնասների համար սահմանափակ պատասխանատվություն տրամադրելը  ։
Արտաքին գործոնները հաճախ առաջանում են, երբ ապրանքի կամ ծառայության մասնավոր գնային հավասարակշռության արտադրությունը կամ սպառումը չի կարող արտացոլել այդ ապրանքի կամ ծառայության իրական ծախսերը կամ օգուտները ամբողջ հասարակության համար ։ Սա հանգեցնում է նրան, որ արտաքին ազդեցության մրցակցային հավասարակշռությունը չի պահպանում Պարետոյի օպտիմալության պայմանը։ Այսպիսով, քանի որ ռեսուրսները կարող են ավելի լավ տեղաբաշխվել, արտաքին ազդեցությունները շուկայի ձախողման օրինակ են ։
Արտաքին կողմերը կարող են լինել կամ դրական կամ բացասական։ Կառավարությունները և հաստատությունները հաճախ գործողություններ են ձեռնարկում արտաքին ազդեցությունները ներքինացնելու համար, հետևաբար շուկայական գնով գործարքները կարող են ներառել տնտեսական գործակալների միջև գործարքների հետ կապված բոլոր օգուտներն ու ծախսերը ։ Ամենատարածված ձևը դա արվում է այս արտաքին ազդեցություն արտադրողների վրա հարկեր դնելն է։ Սա սովորաբար արվում է գնանշման նման, որտեղ հարկ չկա, և երբ արտաքին ազդեցությունը հասնում է որոշակի կետի, շատ բարձր հարկ է սահմանվում։ Այնուամենայնիվ, քանի որ կարգավորող մարմինները միշտ չէ, որ տիրապետում են արտաքին ազդեցության վերաբերյալ ամբողջ տեղեկատվությանը, կարող է դժվար լինել ճիշտ հարկ սահմանելը։ Երբ արտաքին ազդեցությունը ինտերնիզացվում է հարկերի սահմանման միջոցով, մրցակցային հավասարակշռությունն այժմ Պարետո օպտիմալ է։
Օրինակ՝ օդի աղտոտվածություն առաջացնող արտադրական գործունեությունը ողջ հասարակության վրա է պահանջում առողջության և մաքրման ծախսեր, մինչդեռ այն անհատների հարևանները, ովքեր ընտրում են իրենց տները հրդեհաշիջման համար, կարող են օգուտ քաղել սեփական տներում հրդեհի տարածման ռիսկի նվազեցումից։ Եթե ​​առկա են արտաքին ծախսեր, ինչպիսին է աղտոտումը, արտադրողը կարող է ընտրել ավելի շատ արտադրանք արտադրել, քան կարտադրվեր, եթե արտադրողից պահանջվեր վճարել հարակից բնապահպանական ծախսերը։ Քանի որ պատասխանատվությունը կամ հետևանքը ինքնակառավարվող գործողության համար մասամբ գտնվում է «ես»-ից դուրս, ներգրավված է արտաքինացման տարրը։ Եթե ​​կան արտաքին օգուտներ, ինչպիսին է հանրային անվտանգությունը, ապրանքից կարող է արտադրվել ավելի քիչ ապրանք, քան կլիներ, եթե արտադրողը վճարեր ստանար այլոց արտաքին օգուտների համար։
Հայեցակարգի պատմություն
Երկու բրիտանացի տնտեսագետների են վերագրվում արտաքին ազդեցությունների կամ «տարածման էֆեկտների» պաշտոնական ուսումնասիրության նախաձեռնությունը. Հենրի Սիդգվիկին (1838–1900) վերագրվում է առաջին ձևակերպումը, իսկ Արթուր Ք. Պիգուն (1877–1959) վերագրվում է հայեցակարգի պաշտոնականացմանը արտաքին ազդեցությունները ։
Արտաքին ազդեցություն բառն օգտագործվում է, քանի որ ուրիշների վրա արտադրվող ազդեցությունը, լինի դա շահույթի կամ ծախսերի տեսքով, արտաքին է շուկայից։
Տնտեսագիտության տեսության հիմնական պարամետրեր
Հասարակության սահմանային ծախքերը և օգուտները հանդիսանում են արտաքին և սովորաբար հաշվի չեն առնվում շուկայի կողմից։ Արտաքին ազդեցությունների բացակայության դեպքում, սահմանային ծախսերը\ օգուտը համարժեք է սահմանային մասնավոր ծախսերին\օգուտներին համապատասխանաբար։
Էքստերնալների տեսակներ
Գոյություն ունի էքստերնալների երկու տեսակ՝ դրական, որոնց դեպքում գործակալների օգտակարությունը կամ նրանց շահույթը, որոնք ներգրավված չեն գործարքների մեջ, աճում են, և բացասական, որոնք հանգեցնում են երրորդ անձանց օգտակարության կամ շահույթի նվազեցման։ Էքստերնալները դիտարկվում են ինչպես արտադրողի, այնպես էլ սպառողի տեսանկյունից։ Արտաքին ազդեցությունների դրականի և բացասականի առանձնացումը հիմնարար է, քանի որ նկարագրում է սուբյեկտների վրա ազդեցության հետևանքները։ Բայց ժամանակակից տնտեսագիտական գրականության մեջ փորձեր են կատարվում պարզաբանել և մանրամասնել տվյալ մոտեցումը՝ առանձնացնելով արտաքին ազդեցության վերլուծության նոր չափանիշներ։ Ըստ սուբյեկտի վրա ազդեցության հետևանքների՝
•	բացասական,
Ըստ գործունեության ուղղությունների՝
•	արտադրական – ձեռնարկատերերի տնտեսական գործունեությունը ազդում է այլ ձեռնարկատերերի արտադրության մակարդակի վրա,
•	 սպառողական – սպառողի տնտեսական գործունեությունը ազդում է այլ սպառողների օգտակարության մակարդակի վրա,
Ըստ սուբյեկտի վրա ազդեցության բնույթի՝
•	տեխնոլոգիական – տնտեսական գործունեության հետևանքներ, որոնք չեն ներառվում շուկայական գործընթացներում,
•	փողային - արտադրողների (սպառողների) փոխադարձ կապերի արդյունք, որի դեպքում եկամուտները կախված են ոչ միայն նրա սեփական ծախսերից և թողարկումից, այլ նաև այլ սուբյեկտների ծախսերից և թողարկումից։
•	սահմանային - էֆեկտներ, որոնք էֆեկտ ստեղծող սուբյեկտի գործունեության անգամ փոքր փոփոխության ընթացքում հանգեցնում են այլ սուբյեկտի արտադրողականության կամ օգտակարության էական փոփոխությունների,
•	 ինտրամարժինալ - ազդեցություններ, որոնք գրեթե չեն ազդում սուբյեկտների օգտագործման կամ արտադրողականության վրա։ Ըստ այլ անձանց բարեկեցության վրա ազդեցության՝ •	 պարետո-ոչ տարաձայնական – հանգեցնում է սուբյեկտի տնտեսական իրավիճակի առաջընթացի առանց մյուսի վատթարացման,
•	 պարետո-տարաձայնական – հանգեցնում է սուբյեկտի օգտակարության կամ արտադրական ֆուկցիայի իրական փոփոխությունների։
Ըստ արտաքին ազդեցությունների փոխակեպման եղանակների՝
•	չեզոքացվում են պետական կարգավորման հետևանքով, •	բանակցությունների ճանապարհով։
Դրական էքստերնալներ
Արտադրողի կողմից դրական էքստերնալի դասական օրինակ է հանդիսանում հարակից փեթակի և խնձորի այգու փոխգործակցությունը՝ մեղուները նպաստում են խնձորենու բերքատվության բարձրացմանը, իսկ խնձորենիները մեղրի հավաքման մակարդակի բարձրացմանը, ընդ որում դրանց տերերը չեն մտնում շուկայական հարաբերությունների մեջ։ Այսպիսով, սահմանային մասնավոր ծախսերը, որոնք հավասար են հասարակության սահմանային ծախսերին, նվազում են, ինչը շուկայական արդյունավետության հասնելու համար, առաջացնում է գների մակարդակի նվազեցում, ինչպես նաև արտադրանքի թողարկման մակարդակի ավելացում՝ դրական էքստերնալների ազդեցության տակ։ Սպառողի կողմից դրական էքստերնալների ազդեցություն է հանդիսանում սպառողի սահմանային մասնավոր օգուտի աճը, որը նույնպես համարժեք է հասարակության սահմանային օգուտին։ Այս դեպքում, արդյունավետ կլինի ավելացնել տվյալ ապրանքի քանակը, բայց դարձնել այն վճարունակ սպառողների համար։ Նման էքստերնալը հաճախ ասոցացվում է ՙանտոմս ուղևորի էֆեկտի՚ հետ, այսինքն՝ երբ սպառողը չի վճարում ապրանքների կամ ծառայությունների օգտագործման համար, պայմանով, որ արտադրողը ներդրել է իրենց արտադրությունում։ Դրական էքստերնալ ստեղծող կարելի է համարել, օրինակ, մուտքում լուսավորություն անցկացրած բնակչին, որից միևնույն ժամանակ շահում են հարևանները։
Բացասական էքստերնալներ
Արտադրողի կողմից արտաքին բացասական էֆեկտը մեծացնում է հասարակության սահմանային ծախսերի մեծությունը։ Այսպիսի էքստերնալի օրինակ է արդյունաբերական ձեռնարկությունների կողմից շրջակա միջավայրի աղտոտումը, երբ արտադրության աճի արդյունքում մեծանում է նրա շահույթը, հանգեցնում է շրջակա միջավայրի նկատմամբ վնասի առաջացմանը, որից տուժում են և այլ ֆիրմաներ և հասարակությունը առհասարակ։ Նման օրինակ. ճանապարհների խցանումները, ընդ որում վարորդները իրենք են ստեղծում բացասական էքստերնալներ և դրա համար վճարում են սեփական ժամանակով։ Բացասական էքստերնալները հաճախ լուծվում են տնտեսության մեջ կառավարության միջամտությամբ։ Պետությունը կարող է ստեղծել տարբեր տեսակի հարկեր, տուրքեր ՙվնասարարների՚ համար։ Հարկերի բարձրացման հետևանքով ընկերությունը կրճատում է իր արտադրանքի առաջարկը՝ միաժամանակ բարձրացնելով միավորի գինը։ Խցանումների ժամանակ կառավարությունը տվյալ երթուղին կարող է վճարովի դարձնել։ Ժամանակ վատնելու հետևանքով հասարակական կորուստը փոխարինվում է հարկերի վճարման շնորհիվ, սակայն այս դեպքում հասարակության օգուտը աճում է հարկերի հավաքման հետևանքով պետության օգուտի չափով, ընդ որում տվյալ ճանապարհը ավենայն հավանականությամբ ավելի թեթևացված է դառնում։
Սահմանումներ
Բացասական արտաքին ազդեցությունը ցանկացած տարբերություն է տնտեսական գործակալի համար գործողության կամ որոշման մասնավոր արժեքի և սոցիալական արժեքի միջև։ Պարզ ասած, բացասական արտաքին ազդեցությունը այն ամենն է, որն անուղղակի ծախս է առաջացնում անհատների համար։ Օրինակ՝ թունավոր գազերը, որոնք արտանետվում են արդյունաբերություններից կամ հանքերից, այդ գազերը վնաս են հասցնում շրջակա տարածքի անհատներին և պետք է ծախսեն (անուղղակի ծախսեր)՝ այդ վնասից ազատվելու համար։ Ընդհակառակը, դրական արտաքին ազդեցությունը ցանկացած տարբերություն է տնտեսական գործակալի համար գործողության կամ որոշման մասնավոր օգուտի և սոցիալական օգուտի միջև։ Դրական արտաքին ազդեցությունը այն ամենն է, որն անուղղակի օգուտ է բերում անհատներին։ Օրինակ՝ ծառատունկը դարձնում է անհատների սեփականությունն ավելի գեղեցիկ տեսք և մաքրում շրջակա տարածքները։
Միկրոտնտեսական տեսության մեջ արտաքին ազդեցությունները գործոնվում են մրցակցային հավասարակշռության վերլուծության մեջ՝ որպես սոցիալական էֆեկտ, ի տարբերություն մասնավոր շուկայի, որն ուղղակիորեն ազդում է տնտեսական հետևանքների վրա։ Տնտեսական գործունեության սոցիալական էֆեկտը անուղղակի (արտաքին ազդեցությունների) և ուղղակի գործոնների հանրագումարն է։ Պարետո օպտիմալը, հետևաբար, գտնվում է այն մակարդակներում, որտեղ սոցիալական սահմանային օգուտը հավասար է սոցիալական սահմանային ծախսերին։
Հետևանքներ
Արտաքին ազդեցությունների հետևանքով առաջացած հետևանքները կարող են լինել ինչպես դրական, այնպես էլ բացասական։ Եթե ​​երկու առանձին ձեռնարկություններ համաձայնեն թույլ տալ, որ իրենց գործունեությունը ազդի միմյանց վրա, քան դա փոխշահավետ է, քանի որ նրանք ի սկզբանե չէին համաձայնի դրան, եթե դա վնասեր իրենց բիզնեսին։ Այնուամենայնիվ, այլ արտաքին կողմերը նույնպես կարող են ազդվել գործարքից՝ առանց իրենց կամ մյուս ձեռնարկությունների իմացության։ Ի տարբերություն սկզբնական գործարքի, քանի որ երրորդ կողմը համաձայն չէր, այն կարող է ապահովել ինչպես դրական, այնպես էլ բացասական հետևանքներ :Կամավոր փոխանակումը կարող է նվազեցնել հասարակության բարեկեցությունը, եթե առկա են արտաքին ծախսեր։ Այն անձը, ում վրա ազդում են օդի աղտոտվածության դեպքում բացասական արտաքին ազդեցությունները, դա կտեսնի որպես նվազեցված օգտակարություն. Արտաքին ազդեցությունը կարող է նույնիսկ դիտվել որպես նրանց թոքերի ոտնձգություն՝ ոտնահարելով նրանց սեփականության իրավունքները։ Այսպիսով, արտաքին արժեքը կարող է էթիկական կամ քաղաքական խնդիր առաջացնել։ Բացասական արտաքին ազդեցությունները Պարետոյի անարդյունավետ են, և քանի որ պարետոյի արդյունավետությունը հիմնված է մասնավոր սեփականության հիմնավորման հիմքում, դրանք խաթարում են շուկայական տնտեսության ողջ գաղափարը։ Այս պատճառներով բացասական արտաքին գործոններն ավելի խնդրահարույց են, քան դրական արտաքին գործոնները ։
Թեև դրական արտաքին ազդեցությունները կարող են շահավետ թվալ, մինչդեռ Pareto-ն արդյունավետ է, դրանք դեռևս ներկայացնում են շուկայում ձախողում, քանի որ դա հանգեցնում է նրան, որ ապրանքի արտադրությունը ընկնում է շուկայի համար օպտիմալի տակ ։ Արտադրողներին թույլ տալով ճանաչել և փորձել վերահսկել իրենց արտաքին ազդեցությունները, արտադրությունը կավելանա, քանի որ նրանք դա անելու մոտիվացիա կունենան։ Դրա հետ մեկտեղ գալիս է Free Rider-ի խնդիրը։ Free Rider-ի խնդիրն առաջանում է, երբ մարդիկ չարաշահում են համօգտագործվող ռեսուրսը` առանց իրենց մասը կատարելու դրա արտադրության կամ վճարելու համար։ Այն ներկայացնում է ձախողում շուկայում, որտեղ ապրանքներն ու ծառայությունները չեն կարող արդյունավետ բաշխվել, ինչը թույլ է տալիս մարդկանց վերցնել ավելին, քան արդար է։ Օրինակ, եթե ֆերմերը մեղրի մեղուներ ունի, այդ մեղուներին տիրապետելու դրական արտաքին ազդեցությունն այն է, որ նրանք նաև կփոշոտեն շրջակա բույսերը։ Այս ֆերմերը կողքի հարևան ունի, ով նույնպես օգուտ է քաղում այս արտաքինից, թեև ինքը մեղուներ չունի։ Հարևանի տեսանկյունից նա ինքն իրեն մեղուներ գնելու մղում չունի, քանի որ արդեն զրոյական գնով օգուտ է քաղում դրանցից։ Բայց ֆերմերի համար նա բաց է թողնում իր սեփական մեղուների ամբողջ օգուտը, որի համար վճարել է, քանի որ դրանք նույնպես օգտագործվում են իր հարևանի կողմից ։
Պատճառներ
Արտաքին գործոնները հաճախ բխում են վատ սահմանված սեփականության իրավունքներից։ Թեև որոշ բաների, օրինակ՝ առարկաների, հողի և փողի նկատմամբ սեփականության իրավունքները կարող են հեշտությամբ սահմանվել և պաշտպանվել, օդը, ջուրը և վայրի կենդանիները հաճախ ազատորեն հոսում են անձնական և քաղաքական սահմաններով, ինչը շատ ավելի դժվար է դարձնում սեփականության իրավունքը։ Սա խրախուսում է գործակալներին դրանք սպառել առանց ամբողջ ծախսերը վճարելու, ինչը հանգեցնում է բացասական արտաքին ազդեցության։ Դրական արտաքին ազդեցությունները նույնպես առաջանում են վատ սահմանված սեփականության իրավունքներից։ Օրինակ, գրիպի դեմ պատվաստում ստացած անձը չի կարող ունենալ հասարակությանը շնորհված հոտի իմունիտետի մի մասը, ուստի նա կարող է որոշել չպատվաստվել։
Արտաքին ազդեցությունների մեկ այլ ընդհանուր պատճառ է գործարքի ծախսերի առկայությունը ։ Գործարքի ծախսերը տնտեսական առևտուր իրականացնելու արժեքն են։ Այս ծախսերը խանգարում են տնտեսական գործակալներին փոխանակումներ կատարել, որոնք նրանք պետք է կատարեին։ Գործարքի ծախսերը գերազանցում են գործակալի օգուտը։ Երբ շուկայում ոչ բոլոր փոխշահավետ փոխանակումները տեղի են ունենում, այդ շուկան անարդյունավետ է։ Առանց գործարքի ծախսերի, գործակալները կարող էին ազատորեն բանակցել և ներքինացնել բոլոր արտաքին գործոնները։
Լուծումներ շուկայական տնտեսություններում
Գոյություն ունեն արտաքին ազդեցության խնդրի լուծման մի քանի ընդհանուր տեսակներ, ներառյալ ինչպես պետական, այնպես էլ մասնավոր հատվածի լուծումները.
Պիգովյան հարկը (նաև կոչվում է Պիգուվիական հարկ, տնտեսագետ Արթուր Կ. Պիգուի անունով) պարտադրված հարկ է, որն արժեքով հավասար է բացասական արտաքին ազդեցությանը։ Բացասական արտաքին ազդեցությունն ամբողջությամբ շտկելու համար մեկ միավորի հարկը պետք է հավասար լինի սահմանային արտաքին ծախսերին ։ Արդյունքն այն է, որ շուկայական արդյունքը կկրճատվի արդյունավետ չափով։ Կողմնակի ազդեցությունն այն է, որ եկամուտները ավելանում են կառավարության համար՝ նվազեցնելով խեղաթյուրող հարկերի չափը, որը կառավարությունը պետք է սահմանի այլուր։ Կառավարությունները հիմնավորում են Պիգովյան հարկերի օգտագործումը՝ ասելով, որ այդ հարկերն օգնում են շուկային հասնել արդյունավետ արդյունքի, քանի որ այս հարկը կամրջում է սահմանային սոցիալական ծախսերի և սահմանային մասնավոր ծախսերի միջև եղած բացը ։
Պիգովյան հարկերի դեմ որոշ փաստարկներ ասում են, որ հարկը չի հաշվի առնում արտաքին գործոնների հետ կապված բոլոր փոխանցումներն ու կարգավորումները։ Այսինքն՝ հարկը հաշվի է առնում միայն արտադրված արտաքին ազդեցության չափը ։ Հարկի դեմ մեկ այլ փաստարկ այն է, որ այն հաշվի չի առնում մասնավոր սեփականությունը։ Պիգովյան համակարգի համաձայն, մի ընկերությունն, օրինակ, կարող է ավելի շատ հարկվել, քան մյուսը, թեև մյուս ընկերությունն իրականում արտադրում է ավելի մեծ բացասական արտաքին ազդեցություն ։
Պիգուի դեմ հետագա փաստարկները համաձայն չեն նրա այն ենթադրության հետ, որ յուրաքանչյուր արտաքին ազդեցություն ունի որևէ մեկը մեղավոր կամ պատասխանատու վնասների համար ։ Քոուզը պնդում է, որ արտաքին ազդեցություններն իրենց բնույթով փոխադարձ են։ Երկու կողմերն էլ պետք է ներկա լինեն, որպեսզի արտաքին ազդեցություն լինի։ Նա օգտագործում է երկու հարեւանների օրինակը. Հարևաններից մեկը բուխարի ունի և հաճախ առանց խնդրի իր տանը կրակ է վառում։ Այնուհետև մի օր մյուս հարևանը պատ է կառուցում, որը թույլ չի տալիս ծուխը դուրս պրծնել և այն հետ է ուղարկում հրդեհաշիջող հարևանի տուն։ Սա ցույց է տալիս արտաքին ազդեցությունների փոխադարձ բնույթը։ Առանց պատի ծուխը խնդիր չէր լինի, բայց առանց կրակի ծուխը չէր լինի, որ առաջին հերթին խնդիրներ առաջացնի։ Քոուզը նաև վիճարկում է Պիգուի կողմից «բարերար դեսպոտ» կառավարության ենթադրությունը։ Պիգուն ենթադրում է, որ կառավարության դերը գործարքի արտաքին ծախսերը կամ օգուտները տեսնելն է և համապատասխան հարկ կամ սուբսիդավորում նշանակելը։ Քոուզը պնդում է, որ կառավարությունը բախվում է ծախսերի և օգուտների, ինչպես ցանկացած այլ տնտեսական գործակալ, ուստի այլ գործոններ ազդում են նրա որոշումների կայացման վրա։
Այնուամենայնիվ, լուծման ամենատարածված տեսակը լուռ համաձայնությունն է քաղաքական գործընթացի միջոցով։ Կառավարություններն ընտրվում են քաղաքացիներին ներկայացնելու և տարբեր շահերի միջև քաղաքական փոխզիջումների գնալու համար։ Սովորաբար կառավարությունները օրենքներ և կանոնակարգեր են ընդունում աղտոտվածության և շրջակա միջավայրի այլ տեսակի վնասների դեմ պայքարելու համար։ Այս օրենքներն ու կանոնակարգերը կարող են լինել «հրամանի և վերահսկման» կանոնակարգի (օրինակ՝ ստանդարտների, թիրախների կամ գործընթացի պահանջների սահմանում) կամ բնապահպանական գնագոյացման բարեփոխման ձև (օրինակ՝ էկոտահարկերը կամ Պիգովյան այլ հարկերը, առևտրի ենթակա աղտոտման թույլտվությունները կամ շուկաների ստեղծումը։ էկոլոգիական ծառայություններ)։ Բանաձևի երկրորդ տեսակը զուտ մասնավոր համաձայնություն է ներգրավված կողմերի միջև։
Կառավարության միջամտությունը միշտ չէ, որ անհրաժեշտ է։ Կյանքի ավանդական ձևերը կարող են ձևավորվել որպես արտաքին ծախսերի և օգուտների դեմ պայքարելու ուղիներ։ Որպես այլընտրանք, ժողովրդավարական ճանապարհով կառավարվող համայնքները կարող են համաձայնվել այդ ծախսերն ու օգուտները լուծել բարեկամաբար։ Արտաքին խնդիրները երբեմն կարող են լուծվել ներգրավված կողմերի համաձայնությամբ։ Այս բանաձեւը կարող է նույնիսկ առաջանալ կառավարության գործողությունների սպառնալիքի պատճառով։
Հարկերի և սուբսիդիաների օգտագործումը արտաքին ազդեցության խնդրի լուծման համար Ուղղիչ հարկը, համապատասխանաբար սուբսիդավորումը, ըստ էության նշանակում է ցանկացած մեխանիզմ, որը մեծացնում է, համապատասխանաբար, նվազեցնում է անհատի կամ ընկերության գործունեության հետ կապված ծախսերը (և հետևաբար՝ գինը) ։
Մասնավոր հատվածը երբեմն կարող է հասարակությանը տանել դեպի սոցիալական օպտիմալ լուծում։ Ռոնալդ Քոուզը պնդում էր, որ արդյունավետ արդյունքի երբեմն կարելի է հասնել առանց կառավարության միջամտության։ Ոմանք այս փաստարկն ավելի հեռուն են տանում և ներկայացնում են քաղաքական փաստարկ, որ կառավարությունը պետք է սահմանափակի իր դերը ազդակիր խմբերի կամ անհատների միջև սակարկություններին նպաստելու և դրա արդյունքում ցանկացած պայմանագրերի կիրարկումով։
Այս արդյունքը, որը հաճախ հայտնի է որպես Քոուզի թեորեմ, պահանջում է, որ Եթե ​​այս բոլոր պայմանները գործեն, մասնավոր կողմերը կարող են սակարկել արտաքին ազդեցության խնդիրը լուծելու համար։ Կոուզի թեորեմի երկրորդ մասը պնդում է, որ երբ այս պայմանները պահպանվեն, ով էլ որ տիրապետի սեփականության իրավունքին, Պարետոյի արդյունավետ արդյունքը ձեռք կբերվի սակարկությունների միջոցով։
Այս թեորեմը չի կիրառվի վերը քննարկված պողպատի արդյունաբերության դեպքում։ Օրինակ, պողպատի գործարանի դեպքում, որը ներխուժում է մեծ թվով մարդկանց թոքերը աղտոտվածությամբ, դժվար է, եթե ոչ անհնար, որ մեկ անձի համար բանակցություններ վարել արտադրողի հետ, և կան մեծ գործարքների ծախսեր։ Հետևաբար, ամենատարածված մոտեցումը կարող է լինել ընկերության կանոնակարգումը («ընդունելի» համարվող աղտոտվածության քանակի սահմանափակումներ սահմանելով)՝ կանոնակարգման և կիրարկման համար վճարելով հարկերով։ Պատվաստումների դեպքը նույնպես չէր բավարարի Քոուզի թեորեմի պահանջներին։ Քանի որ պատվաստումների պոտենցիալ արտաքին շահառուները հենց մարդիկ են, մարդիկ պետք է ինքնակազմակերպվեն, որպեսզի միմյանց վճարեն պատվաստվելու համար։ Բայց նման կազմակերպությունը, որը ներառում է ողջ բնակչությանը, չի տարբերվի կառավարության գործողություններից։
Որոշ դեպքերում, Coase թեորեմը տեղին է։ Օրինակ, եթե անտառահատը ծրագրում է անտառը հատել այնպես, որ բացասական ազդեցություն ունենա մոտակա հանգստավայրի վրա, ապա հանգստավայրի սեփականատերը և անտառահատը, տեսականորեն, կարող են հավաքվել՝ համաձայնության գալու գործարքի։ Օրինակ, հանգստավայրի սեփականատերը կարող է վճարել անտառահատին, որպեսզի չհատի, կամ կարող է գնել անտառը։ Ամենախնդրահարույց իրավիճակը, Քոուզի տեսանկյունից, տեղի է ունենում, երբ անտառը բառացիորեն չի պատկանում որևէ մեկին, կամ ցանկացած օրինակում, որտեղ չկան հստակ սահմանված և կիրառելի սեփականության իրավունքներ. Հարցը, թե «ում» է պատկանում անտառը, կարևոր չէ, քանի որ ցանկացած կոնկրետ սեփականատեր շահագրգռված կլինի համաձայնության գալ հանգստավայրի սեփականատիրոջ հետ (եթե նման պայմանագիրը փոխշահավետ է)։
Այնուամենայնիվ, Կոուզի թեորեմը դժվար է իրականացնել, քանի որ Քոուզը չի առաջարկում բանակցային մեթոդ ։ Ավելին, կովասյան լուծումներ դժվար թե հնարավոր լինի ձեռք բերել հանձնարարության խնդրի, հետաձգման խնդրի, ազատ վարորդի խնդրի կամ գործարքի ծախսերի հնարավորության պատճառով։ Բացի այդ, ընկերությունները կարող են պոտենցիալ կաշառել միմյանց, քանի որ Քոուզի թեորեմի համաձայն կառավարության փոխազդեցությունը քիչ է կամ ընդհանրապես բացակայում է ։ Օրինակ, եթե նավթային մի ընկերություն ունի աղտոտվածության բարձր մակարդակ, և նրա հարևան ընկերությունն անհանգստացած է աղտոտվածությունից, ապա վերջինս կարող է շարժվել՝ կախված խթաններից։ Այսպիսով, եթե նավթային ընկերությունը կաշառեր երկրորդ ընկերությանը, առաջին նավթային ընկերությունը ոչ մի բացասական հետևանք չի ունենա, քանի որ կառավարությունը չի իմանա կաշառքի մասին։
Դինամիկ դասավորության մեջ Ռոզենկրանցը և Շմիցը (2007) ցույց են տվել, որ վաղը Կոսովյան սակարկությունները բացառելու անհնարինությունը կարող է իրականում արդարացնել Պիգուվիանի միջամտությունն այսօր ։ Սա տեսնելու համար նշեք, որ անզուսպ սակարկություններն ապագայում կարող են հանգեցնել թերներդրումների խնդրի (այսպես կոչված, պահման խնդիր)։ Մասնավորապես, երբ ներդրումները հատուկ են հարաբերություններին և ոչ պայմանագրային, ապա անբավարար ներդրումներ կկատարվեն, երբ ակնկալվում է, որ ներդրումների եկամտի մի մասը կփոխանցվի առևտրային գործընկերոջը ապագա բանակցություններում (տես Հարթ և Մուր, 1988) ։ Հետևաբար, Պիգուվիայի հարկումը կարող է բարեկեցության բարելավում լինել հենց այն պատճառով, որ ապագայում տեղի կունենան կովկասյան սակարկություններ։ Antràs-ը և Staiger-ը (2012) նշում են համապատասխան կետ միջազգային առևտրի համատեքստում ։
Քենեթ Էրոուն առաջարկում է արտաքին ազդեցության խնդրի ևս մեկ մասնավոր լուծում ։ Նա կարծում է, որ արտաքին ազդեցության համար շուկա ստեղծելը պատասխանն է։ Օրինակ, ենթադրենք, որ ընկերությունը արտադրում է աղտոտվածություն, որը վնասում է մեկ այլ ընկերության։ Աղտոտելու իրավունքի մրցակցային շուկան կարող է թույլ տալ արդյունավետ արդյունք։ Ընկերությունները կարող են առաջարկել այն գինը, որը նրանք պատրաստ են վճարել այն քանակի համար, որը ցանկանում են աղտոտել, իսկ հետո իրավունք ունեն աղտոտել այդ գումարն առանց տույժի։ Սա թույլ կտա ընկերություններին աղտոտել այն չափով, որտեղ աղտոտման սահմանային արժեքը հավասար է աղտոտման մեկ այլ միավորի սահմանային օգուտին՝ այդպիսով հանգեցնելով արդյունավետության։
Ֆրենկ Նայթը նաև հակասում էր կառավարության միջամտությանը որպես արտաքին ազդեցությունների լուծման։ Նա առաջարկեց, որ արտաքին ազդեցությունները կարող են ներքինացվել համապատասխան շուկաների սեփականաշնորհմամբ։ Նա օգտագործում է ճանապարհների ծանրաբեռնվածության օրինակը՝ իր տեսակետն արտահայտելու համար. Խցանումները կարելի է լուծել հանրային ճանապարհների հարկման միջոցով. Նայթը ցույց է տալիս, որ կառավարության միջամտությունն ավելորդ է, եթե փոխարենը ճանապարհները մասնավոր սեփականություն ունենային։ Եթե ​​ճանապարհները մասնավոր սեփականություն լինեին, ապա դրանց սեփականատերերը կարող էին վճարներ սահմանել, որոնք կնվազեցնեն երթևեկությունը և, հետևաբար, խցանումները արդյունավետ մակարդակի։ Այս փաստարկը կազմում է երթեւեկության հավասարակշռության հիմքը։ Այս փաստարկը ենթադրում է, որ երկու կետեր միացված են երկու տարբեր մայրուղիներով։ Մեկ մայրուղին վատ վիճակում է, բայց բավական լայն է՝ տեղավորելու բոլոր երթևեկությանը, որը ցանկանում է օգտվել դրանից։ Մյուսը շատ ավելի լավ ճանապարհ է, բայց ունի սահմանափակ թողունակություն։ Նայթը պնդում է, որ եթե մեծ թվով մեքենաներ գործեն երկու ուղղությունների միջև և ունենան երթուղիների միջև ընտրության ազատություն, նրանք կբաշխվեն այնպիսի համամասնություններով, որ փոխադրման մեկ միավորի արժեքը նույնը կլինի երկու մայրուղիների յուրաքանչյուր բեռնատարի համար։ Սա ճիշտ է, քանի որ քանի որ ավելի շատ բեռնատարներ են օգտվում նեղ ճանապարհից, խցանումներ են առաջանում, և երբ խցանումները մեծանում են, նույնքան շահավետ է դառնում ավելի աղքատ մայրուղուց օգտվելը։ Սա լուծում է արտաքին ազդեցության խնդիրը՝ չպահանջելով որևէ պետական ​​հարկ կամ կանոնակարգում ։
Ջերմոցային գազերի արտանետումների արտաքին ազդեցությունների լուծումներ
Արտադրության մեջ արտադրվող ածխածնի արտանետումների և այլ ջերմոցային գազերի բացասական ազդեցությունը խորացնում է կլիմայի մարդածին փոփոխությունների բազմաթիվ բնապահպանական և մարդկային ազդեցությունները։ Այս բացասական ազդեցությունները չեն արտացոլվում ոչ արտադրության արժեքի, ոչ էլ վերջնական ապրանքների շուկայական գնի վրա։ Այս արտաքին ազդեցության դեմ պայքարելու համար առաջարկվում են բազմաթիվ հանրային և մասնավոր լուծումներ։
Արտանետումների վճար
Արտանետումների վճարը կամ ածխածնի հարկը հարկ է, որը գանձվում է ապրանքի կամ ծառայության արտադրության ընթացքում առաջացած աղտոտման յուրաքանչյուր միավորի վրա։ Հարկը խրախուսում էր արտադրողներին կամ նվազեցնել իրենց արտադրության մակարդակը կամ ձեռնարկել նվազեցման գործողություններ, որոնք նվազեցնում են արտանետումները՝ անցնելով ավելի մաքուր տեխնոլոգիաների կամ ներդրումների։
Cap-and-trade համակարգեր
«Cap-and-trade» համակարգը թույլ է տալիս հասնել աղտոտման արդյունավետ մակարդակին (կառավարության կողմից որոշված)՝ սահմանելով արտանետումների ընդհանուր քանակությունը և տրամադրելով առևտրի թույլտվություններ աղտոտող ընկերություններին՝ թույլ տալով նրանց աղտոտել թույլատրելի մակարդակի որոշակի մասը։ Թույլտվությունները կփոխանակվեն այն ընկերություններից, որոնք ունեն նվազեցման ցածր ծախսեր, այն ընկերություններին, որոնց նվազեցման ծախսերն ավելի բարձր են, և, հետևաբար, համակարգը և՛ ծախսարդյունավետ է, և՛ ծախսարդյունավետ։ Գլխարկի և առևտրի համակարգը որոշ գործնական առավելություններ ունի արտանետումների վճարի նկատմամբ, ինչպես օրինակ այն փաստը, որ. այն նվազեցնում է աղտոտվածության վերջնական մակարդակի վերաբերյալ անորոշությունը։ 2. Եթե ընկերությունները առավելագույնի են հասցնում շահույթը, ապա նրանք կօգտագործեն ծախսերը նվազագույնի հասցնելու տեխնոլոգիան՝ հասնելու այն ստանդարտին, որն արդյունավետ է առանձին ընկերությունների համար և խթաններ է տրամադրում հետազոտության և զարգացման շուկայի համար նորարարության։ 3. Աղտոտման իրավունքների շուկայական գինը կհամապատասխանի գների մակարդակին, մինչդեռ տնտեսությունը գնաճ է ապրում։
Արտանետումների վճարը, սահմանաչափը և առևտրի համակարգերը երկուսն էլ դրդապատճառների վրա հիմնված մոտեցումներ են բացասական արտաքին ազդեցության խնդրի լուծման համար։ Դրանք աղտոտողներին շուկայական խթաններ են տալիս՝ ավելացնելով աղտոտման հնարավոր ծախսերը, այդպիսով ստիպելով նրանց ներքինացնել արտաքին ազդեցությունը՝ ստիպելով նրանց հաշվի առնել իրենց արտադրության սահմանային արտաքին վնասները ։
Հրամանատարության և կառավարման կանոնակարգեր
Հրամանատարության և կառավարման կանոնակարգերը հանդես են գալիս որպես խրախուսման վրա հիմնված մոտեցման այլընտրանք։ Դրանք պահանջում են աղտոտվածության նվազեցման որոշակի քանակություն և կարող են լինել կամ տեխնոլոգիական ստանդարտի կամ կատարողականի ստանդարտի ձև։ Տեխնոլոգիական ստանդարտը պահանջում է, որ աղտոտվածություն արտադրող ընկերությունները օգտագործեն որոշակի տեխնոլոգիա։ Թեև դա կարող է նվազեցնել աղտոտվածությունը, այն ծախսարդյունավետ չէ և խեղդում է նորարարությունը՝ խթանելով հետազոտությունն ու զարգացումը տեխնոլոգիաների համար, որոնք ավելի լավ կաշխատեն, քան պարտադիրը։ Կատարողական ստանդարտները սահմանում են արտանետումների նպատակներ յուրաքանչյուր աղտոտող ընկերության համար։ Ընկերության ազատ ընտրությունը՝ որոշելու, թե ինչպես հասնել արտանետումների ցանկալի մակարդակին, այս տարբերակը մի փոքր ավելի արդյունավետ է դարձնում, քան տեխնոլոգիական ստանդարտը, այնուամենայնիվ, այն այնքան էլ ծախսարդյունավետ չէ, որքան «ca-and-trade» համակարգը, քանի որ արտանետումների կրճատման բեռը չի կարող։ տեղափոխել ավելի ցածր նվազեցում ունեցող ընկերություններ ։
Արտաքին ծախսերի գիտական հաշվարկ
Սննդամթերքի արտաքին կլիմայական ծախսերի 2020 թվականի գիտական վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ արտաքին ջերմոցային գազերի ծախսերը սովորաբար ամենաբարձրն են կենդանական ծագման արտադրանքի համար՝ սովորական և օրգանական մոտավորապես նույն չափով այդ էկոհամակարգի ենթատիրույթում, որին հաջորդում են սովորական կաթնամթերքը և ամենացածրը՝ օրգանական բույսերի համար։ հիմնված սննդի վրա և եզրակացնում է, որ ժամանակակից դրամական գնահատումները «անհամարժեք» են, և որ քաղաքականության մշակումը, որը հանգեցնում է այդ ծախսերի կրճատմանը, հնարավոր է, տեղին և հրատապ ։
Քննադատություն
Էկոլոգիական տնտեսագիտությունը քննադատում է էքստրինալության հայեցակարգը, քանի որ հայեցակարգում չկա բավարար համակարգային մտածողություն և տարբեր գիտությունների ինտեգրում։ Էկոլոգիական տնտեսագիտությունը հիմնված է այն տեսակետի վրա, որ նեոկլասիկական տնտեսագիտության (NCE) ենթադրությունը, որ բնապահպանական և համայնքային ծախսերն ու օգուտները փոխադարձաբար չեղյալ են համարում «արտաքին գործոնները», հիմնավորված չէ։ Ջոան Մարտինես Ալիերը, օրինակ, ցույց է տալիս, որ սպառողների մեծ մասն ավտոմատ կերպով բացառվում է ապրանքների գների վրա ազդեցություն ունենալուց, քանի որ այդ սպառողները ապագա սերունդներ են, որոնք դեռ չեն ծնվել։ Ապագա զեղչման հիմքում ընկած ենթադրությունները, որոնք ենթադրում են, որ ապագա ապրանքներն ավելի էժան կլինեն, քան ներկա ապրանքները, քննադատության են ենթարկվել Ֆրեդ Փիրսի և Stern Report-ի կողմից (չնայած Stern զեկույցը ինքնին զեղչում է և քննադատության է ենթարկվել այս և այլ պատճառներով բնապահպան տնտեսագետների կողմից։ ինչպիսին է Քլայվ Սփաշը) ։
Ինչ վերաբերում է այս արտաքին գործոններին, ոմանք, ինչպես էկո-բիզնեսմեն Փոլ Հոքենը, պնդում են ուղղափառ տնտեսական գիծը, որ միակ պատճառը, թե ինչու են անկայուն կերպով արտադրված ապրանքները սովորաբար ավելի էժան են, քան կայուն կերպով արտադրված ապրանքները, դա թաքնված սուբսիդավորման պատճառով է, որը վճարվում է ոչ դրամայնացված մարդկային միջավայրի կողմից։ համայնք կամ ապագա սերունդներ ։ Այս փաստարկները հետագայում մշակվել են Հոքենի, Ամորիի և Հանթեր Լովինսի կողմից՝ խթանելու իրենց տեսլականը բնապահպանական կապիտալիստական ​​ուտոպիայի մասին բնական կապիտալիզմում. Ստեղծելով հաջորդ արդյունաբերական հեղափոխությունը ։
Ի հակադրություն, բնապահպան տնտեսագետները, ինչպես Ջոան Մարտինես-Ալիերը, դիմում են այլ հիմնավորման ։ Կապիտալիզմի (նոր) ձևը ենթադրելու փոխարեն, որ առաջընթացի լավագույն ուղին է, ավելի հին էկոլոգիական տնտեսական քննադատությունը կասկածի տակ է դնում արտաքին գործոնների ներքաշման գաղափարը՝ որպես ներկայիս համակարգի որոշ ուղղումներ։ Կարլ Ուիլյամ Կապպի աշխատությունը պնդում է, որ «արտաքինություն» հասկացությունը սխալ անվանում է ։ Իրականում ժամանակակից բիզնես ձեռնարկությունը գործում է ծախսերը ուրիշների վրա տեղափոխելու հիման վրա, որպես շահույթ ստանալու սովորական պրակտիկա ։ Չարլզ Էյզենշտեյնը պնդում է, որ շահույթը սեփականաշնորհելու այս մեթոդը, միաժամանակ ծախսերը սոցիալականացնելով արտաքին գործոնների միջոցով, ծախսերը փոխանցելով համայնքին, բնական միջավայրին կամ ապագա սերունդներին, ի սկզբանե կործանարար է ։ Սոցիալ-էկոլոգ-տնտեսագետ Քլայվ Սփաշը պնդում է, որ արտաքին ազդեցության տեսությունը սխալմամբ ենթադրում է, որ բնապահպանական և սոցիալական խնդիրները փոքր շեղումներ են այլապես կատարյալ գործող արդյունավետ տնտեսական համակարգում։ Տարօրինակ արտաքին ազդեցության ներքաշումը ոչինչ չի օգնում լուծելու կառուցվածքային համակարգային խնդիրը և չի կարողանում ճանաչել այս ենթադրյալ «արտաքինությունների» համատարած բնույթը ։ Հենց սա է պատճառը, որ հետերոդոքս տնտեսագետները պնդում են սոցիալական ծախսերի հետերոդոքս տեսությունը՝ նախազգուշական սկզբունքի միջոցով խնդիրը արդյունավետորեն կանխելու համար ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էկոլոգիա Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ
Գժեգոժ Կրիխովյակ
Գժեգոժ Կրիխովյակ (լեհ.՝ Grzegorz Krychowiak, ), լեհ կիսապաշտպան, ով հանդես է գալիս իսպանական «Սևիլյայում» և Լեհաստանի հավաքականում։
«Սևիլյա»
2014 թվականի հուլիսի 23-ին Գժեգոժը 4 տարվա պայմանագիր է կնքել իսպանական «Սևիլյայի» հետ ։
Միջազգային կարիերա
2008 թվականի դեկտեմբերի 28-ին իր դեբյուտն է նշել Լեհաստանի հավաքականի կազմում Սերբիայի դեմ խաղում։