Դասակարգի_հոգեբանություն
Դասակարգի հոգեբանություն
«Դասակարգ» հասկացությունն ի հայտ է եկել 18-րդ դարում։ Սոցիալական դասակարգը մարդկանց կազմակերպված, մեծ խումբ է, որը կոնկրետ սոցիումի տնտեսական և հասարակական հարաբերությունների համակարգում զբաղեցնում է ուրույն սահմանված տեղը։ Դասակարգերն ի հայտ են գալիս արդյունաբերական ուժերի զարգացման որոշակի մակարդակում, այսինքն՝ դասակարգերն առաջանում են որպես արդյունաբերական ուժերի զարգացման արդյունք։ Հասարակության մեջ դասակարգային տարբերություններն առաջանում են աշխատանքի հասարակական բաժանման և մասնավոր սեփականության հիման վրա։ Սոցիալական դասակարգը համարվում է հասարակական հարաբերությունների գլխավոր սուբյեկտներից մեկը, և հատկապես նրա անմիջական ազդեցության ներքո են զարգանում մարդկանց փոխազդեցությունը, փոխհարաբերություններն ու շփումը, ձևավորվում նրանց տրամադրությունն ու մոտիվացիան, սոցիալական ինքնազգացողությունը և իր կյանքից ու հասարակության մեջ զբաղեցրած դիրքից բավարարվածությունը կամ անբավարարվածությունը։ Դասակարգային հոգեբանության առանձնահատկությունների ուսումնասիրումը պետք է հիմնվի այն կարևոր մեթոդոլոգիական դրույթի վրա, որ հասարակական գիտակցությունը պայմանավորված է հասարակական հարաբերություններով։ Յուրաքանչյուր դասակարգային հասարակության մեջ նրա սուբյեկտների միջև հարաբերությունները, այսինքն ՝կյանքի օբյեկտիվ պայմանները, միանման չեն։ Ընդ որում մարդկանց դրության առավել սկզբունքային, խորը և կտրուկ փոփոխությունները պայմանավորված են տարբեր սոցիալական դասակարգերին նրանց պատկանելիությամբ։ Ուսումնասիրվող հասարակության սոցիալական դասակարգերի և միջդասակարգային շերտերի սոցիալ-հոգեբանական բնութագրերի գիտական հիմնավորման համար անհրաժեշտ է իմանալ և տարբերել. 1.դասակարգային հոգեբանության դետերմինանտները 2.նրա կրթության հիմքը։ Եթե որպես սոցիալական դասակարգի հոգեբանության դետերմինանտներ հանդես են գալիս դասակարգի սոցիալ-տնտեսական վիճակը, նրա տեղը հասարակական համակարգում, պատմական դերը, նրա զարգացման մակարդակը, սոցիալ-տնտեսական հարաբերությունները, ապա սոցիալական դասակարգի հոգեբանության կրթության հիմքը կազմում են նրա կյանքի պայմանները, հասարակական-պրակտիկ գործունեության բնույթը, այլ դասակարգերի և միջդասակարգային խմբերի հետ հարաբերությունները, սոցիալական փորձը, կենսակերպը և նրա ներկայացուցիչների բազում այլ օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ բնութագրեր։ Դասակարգային հոգեբանության բնույթի վրա նշանակալի ազդեցություն են ցուցաբերում պատմական իրավիճակը, հասարակության մեջ դասակարգային ուժերի հարաբերակցությունը, տվյալ դասակարգի սոցիալական հիմքը, այլ դասակարգերի հոգեբանությունը, ազգային հոգեբանության առանձնահատկությունները։ Դասակարգի հոգեբանությունը նաև ձևավորվում է նրա գաղափարախոսության ազդեցության ներքո, եթե այն գոյություն ունի, և կրում է այլ սոցիալական դասակարգերի և միջդասակարգային խմբերի գաղափարախոսության ազդեցությունը։ Դասակարգային հասարակության մեջ հասարակական գիտակցությունը պայմանավորվում է դասակարգի հոգեբանությամբ։ Դասակարգի գիտակցությունը երկարատև սոցիալ-պատմական զարգացման արդյունք է, որի հիմքում ընկած են տվյալ դասակարգին պատկանող մարդկանց պահանջմունքների դինամիկան։ Դասակարգի գիտակցության զարգացումը ներառում է երեք պայմանականորեն բաժանվող մակարդակներ. Դասակարգային հոգեբանության հիմքում ընկած են դասակարգի հետաքրքրքւթյուններն ու պահանջմունքները։ Սրանից հետևում է, որ դասակարգերի հակադրությունը դրսևորվում է նախ և առաջ նրանց պահանջմունքների և հետաքրքրությունների հակադրության մեջ, ինչը մի կողմից պայմանավորում է ներդասակարգային համախմբման միտումը, մյուս կողմից՝ միջդասակարգային սահմանազատումը։ Սոցիալական դասակարգի հոգեբանությունը հանդես է գալիս որպես նրա հետաքրքրությունների, հայացքների, պատկերացումների, զգացմունքների հոգևոր ընդհանրության արտացոլում։ Ստորին մակարդակում այդ ընդհանրությունն արտահայտվում է դասակարգի ներկայացուցիչների սոցիալ-հոգեբանական բնութագրերի նմանության մեջ, որոնք արտացոլում են նրանց կենցաղային պայմանների և սոցիալական վիճակի ընդհանրությունը։ Ավելի բարձր մակարդակում այն սահմանվում է դասակարգի ներկայացուցիչների կողմից իրենց պատկանելիության գիտակցմամբ։ Դասակարգի ներկայացուցիչների հոգևոր ընդհանրության ամենաբարձր մակարդակը համարվում է համերաշխությունը, ինչը բնութագրվում է համոզմունքների և գործողությունների միասնությամբ, դասակարգի անդամների փոխօգնությամբ և աջակցությամբ, դասակարգի նպատակներին հասնելու համար համատեղ գործողության պատրաստականությամբ։ Դասակարգային համերաշխությունը ձևավորվում է ոչ թե միանգամից, այլ դասակարգի զարգացման բավական երկարատև գործընթացում։