cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Անգլիական վարդեր (գիրք)
Թարգմանություններ
Գրիքը թարգմանվել է 37 և ավելի լեզուներով, ավելի քան 100 երկրներում։ Գրքի համաշխարհային պրեմիերան տեղի է ունեցել 2003 թվականի սեպտեմբերի 15-ին, իսկ սեպտեմբերի 20-ին գիքը հայտնվել է ռուսական խանութներում ։ Ռուսերեն թարգմանությունը կատարել է Լեոնիդ Յախնինը։
Աուդիոգրքեր
2003 թվականի նոյեմբերի 17-ին ներբեռնման համար հասանելի էր 13-րոպեանոց աուդիոգիրքեր։ Կարդում է հեղինակը 17 ноября 2003 года для загрузки стала доступна 13-минутная версия аудиокниги. Читает автор ։ 2005 թվականին առաջին 5 գրքերի սերիանները անգլերեն լեզվով հասանելի էին CD սկավառակներով Madonna 5 Boo անունով․ Madonna 5 Audio Books for Children։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հեքիաթներ ըստ տարեթվի
Նադեժդա (գյուղ, Դիկանկայի շրջան)
Նադեժդա (Надежда), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Դիկանկայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Նադեժդա գյուղում բնակվում էր 458 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 3893 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 117,65 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Դիկանկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Վոլոդյա Գրիգորյան
Վոլոդյա Կարապետի Գրիգորյան, հայ գեղանկարիչ։
Շավարշ Գարագաշ (այլ կիրառումներ)
Շավարշ Գարագաշ կարող է վերաբերել՝
Վոլոդյա Գրիգորյան
Կենսագրություն
1957 թվականին ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը։ 1961 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների։ 1962 թվականին ունեցել է անհատական ցուցահանդես Թեմիր-Տաույում (Ղազախստան) ։ 1966 թվականից եղել է ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամ։
Ստեղծագործություններ
Ստեղծագործում է դիմանկարի, նատյուրմորտի ժանրերում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ Կատեգորիա:1931 ծնունդներ Կատեգորիա:Գյումրի քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ
Անտառակտցար
Անտառակտցար, մորակտցարների ընտանիքի թռչուն։ Նստակյաց է, հազվագյուտ։
Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 33-35 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 56-60 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 270-305 գ։ Մարմինը գեր է, պոչը և թևերը՝ լայն։ Գլուխը մեծ է, ճակատը՝ դարչնագույն-դեղին, գագաթին կան լայնակի մուգ լայն շերտեր։ Մուգ աչքերը շերտավոր դիմային մասի վրա բավական բարձր են դասավորված։ Կտուցը երկար է, ուղիղ, ծայրը՝ մուգ։
Մարմինը վերևից դարչնագույն-կարմիր է՝ սև, նարնջագույն և սպիտակ խճճված նախշերով, ներքևից՝ հավասարաչափ զոլավոր։ Ոտքերը հաստ են, մոխրավուն-վարդագույն։ Գործունյա է արշալույսին, մթնշաղին և գիշերը։ Վտանգի դեպքում թռչում է գետնից ոչ բարձր, թևերի սուլոց արձակող թափահարումներով ճեղքում է օդը և բեկբեկուև թռիչքով անհետանում թաքստոցում։ Բնակվում է խոնավ անտառներում, տնկարկներում, պտղատու և խաղողի այգիներում։
Բազմացում և զարգացում
Բացարձակ անտառային տեսակ է, կատարյալ վարպետությամբ թռիչքով հաղթահարում է ծառախիտ տարածությունները։ Հանրածանոթ է սիրողական և մարզական որսով զբաղվողներին և առանձնահատուկ գեղագիտական հաճույք է պատճառում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մորակտցարներ Կատեգորիա:Եվրասիայի թռչուններ
Բավենիտ
Բավենիտ կամ բովենիտ, անտիգորիտի սերպենտինիտային դասի (Mg3(OH)O4Si2O5) կարծր, կոմպակտ տարատեսակ ։ Դասակարգված է որպես կիսաթանկարժեք քար, օգտագործվել է Նոր Զելանդիայի մաորի ցեղի կողմից գործիքներ, զարդեր պատրաստելու համար, իսկ Կառլ Ֆաբերժեի կողմից՝ ոսկերչական իրեր պատրաստելու համար ։ Հանքավայրեր հայտնաբերվել են աշխարհի տարբեր մասերում, օրինակ՝ Աֆղանստանում, Չինաստանում, Նոր Զելանդիայում, Հարավային Աֆրիկայում և ԱՄՆ-ում։ Գույնը սովորաբար տատանվում է մուգ կանաչից մինչև բաց կանաչ ձիթապտղի գույն, քիչ մոտենում է դեղինին։ Անվանակոչվել է Ջեյմս Դ. Դանայի կողմից 1850 թվականին քիմիկոս Ջորջ Թ. Բաուենի պատվին, որը 1822 թվականին անալիզի է ենթարկել բավենիտը։
Ինչպես նեֆրիտը, այնպես էլ բավենիտը, մաորիները դասակարգում են որպես pounamu, որը թարգմանաբար նշանակում է կանաչ քար և ունի առանձնահատուկ նշանակություն Նգայ Տահուի համար, քանի որ Նոր Զելանդիայի Հարավային կղզու մաորի ցեղի ավանդական հողերի վրա է գտնվել բավենիտի հանքավայրերի մեծ մասը ։ Պատմականորեն այն օգտագործվել է զանազան գործիքներ, զենքեր և զարդեղեն պատրաստելու համար, ներկայումս օգտագործվում է միայն որպես զարդաքար   ։ Հարավային կղզու հանքավայրերը պահպանվում են օրենքով, և առանց Նգայ Տաուի թույլտվության՝ քար իրացնելը հանգեցնում է դատական հետապնդման ։ 1992 թվականին Նգայ Տաուն հաստատեց կանաչ քարի ռեսուրսների կառավարման պլան, որպեսզի ճիշտ կառավարի առևտրի բնագավառում թանկարժեք ռեսուրսի հանքավայրերը ։
Astrid S
Աստրիդ Սմեպլաս, հայտնի է նաև իր բեմական Astrid S բեմական անունով։ Նորվեգացի երգչուհի և երգահան, ով 2013 թվականի Pop Idol նախագծի նորվեգական տարբերակում զբաղեցրեց 5-րդ հորիզոնականը։
Բավենիտ
Բավենիտի հանքավայրերը մեծ չեն, չնայած 1989 թվականին Հարավային Աֆրիկայում հայտնաբերվել է մեծ հանքավայր։ Չինաստանի հանքավայրերը գտնվում են Սուչժոու շրջանում ։
Astrid S
Կենսագրություն
Մեծանալով փոքր քաղաքում (Ռենեբու, Նորվեգիա), Աստրիդը սկսեց դեռ վաղ տարիքից զբաղվել երաժշտությամբ։ 2013 թվականին, երբ նա դեռ 16 տարեկան էր, մասնակցեց Pop Idol երաժշտական նախագծի նորվեգական տարբերակին և հենց այդ ժամանակ Աստրիդ Սմեպլաս անվան տակ թողարկեց իր «Shattered» սինգլը։ Երգը գրվել էր ամերիկացի երգչուհի/երգահան Մելանի Ֆոնտանայի հետ համատեղ։ 18 տարեկանում Universal Music Group-ի ներքո արդեն իր բեմական անվանմամբ լույս տեսավ իր առաջին սինգլը՝ «2AM»։ Միացյալ Նահանգներում երգը դուրս եկավ 2015 թվականին։ Նա նաև թողարկեց «FourFiveSeconds» սինգլի քավր տարբերակը։
Բավենիտ
Բավենիտը ԱՄՆ Ռոդ Այլենդ նահանգի պետական միներալն է ։
Astrid S
Կենսագրություն
2016 թվականին Աստրիդը, աջակցեց Թրոյ Սիվանին իր եվրոպական տուրի ժամանակ և 2016 թվականի մայիսի 20-ին թողարկեց իր անունով մինի ալբոմ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի երգչուհիներ Կատեգորիա:Նորվեգացի փոփ երգիչներ Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ Կատեգորիա:Նորվեգացի երաժիշտներ Կատեգորիա:Նորվեգացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Բավենիտ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Միներալներ Կատեգորիա:Սիլիկատներ Կատեգորիա:Կալցիումի միներալներ Կատեգորիա:Ալյումինի միներալներ Կատեգորիա:Սիլիկատներ (միներալներ)
Շամշիլովո
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Պավլովսկի շրջանի բնակավայրեր
Զավեն Դարբինյան
Զավեն Սերգեյի Դարբինյան, հայ նկարիչ` կիրառական արվեստի գծով։
Աբաև
Աբաև, կովկասյան ազգանուն, իգական ձևը՝ Աբաևա։
Զավեն Դարբինյան
Կենսագրություն
1956 թվականին ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի Վերա Մուխինայի անվան բարձրագույն գեղարվեստա-արդյունաբերական ուսումնարանը։ 1956 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների։ Ապրել և ստեղծագործել է Մոսկվայում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Աբաև
Աբաևա
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Օսական ազգանուններ
Մանսուր իբն Զայդ ալ-Նահյան
Մանսուր իբն Զայդ ալ-Նահյան (Հաճախ կոչվում է Շեյխ Մանսուր , ), Աբու Դաբիի էմիրության իշխող թագավորական ընտանիքի անդամ, Խալիֆա իբն Զայիդ ալ-Նահյանի եղբայրը, ամուսնացած է Դուբայի կառավարիչ Շեյխ Մուհամմադ ալ-Մաքթումի դստեր հետ, ADUG ընկերության սեփականատեր, «Մանչեսթեր Սիթի» ֆուտբոլային ակումբի սեփականատեր։
Մանկություն և պատանեկություն
Աբու Դաբիի էմիր Զայիդ իբն Սուլտան ալ-Նահյանի հինգերորդ որդին է Ֆաթիմա (Fatima) կնոջից։ Մանսուր իբն Զայդ ալ-Նահյանն ավարտել է միջնակարգ դպրոցը հայրենիքում և բարձրագույն կրթության համար մեկնել ԱՄԷ, որտեղ 1993 թվականին ստացել է քաղաքագիտության բակալավրի աստիճան ։
Քաղաքական կարիերա
1997 թվականին նա նշանակվել է ԱՄԷ-ի նախագահի գրասենյակի նախագահ, որն այդ ժամանակ նրա հայրն էր՝ Զայդ 2-րդը։ Հոր մահից հետո նախագահ դարձած նրա ավագ եղբայր Խալիֆա II-ը նրան նշանակել է ԱՄԷ-ի նախագահական գործերի առաջին նախարար (Minister of Presidential Affairs of the United Arab Emirates) (այդ պաշտոնը ստեղծվել է նախագահի դիվանատան և նախագահական պալատի (Presidential Court) միավորման արդյունքում։ Մանսուրը նաև մի շարք պաշտոններ է զբաղեցրել Աբու Դաբիում՝ ի պաշտպանություն իր եղբոր՝ գահաժառանգ արքայազն Մուհամմադ բին Զայիդ ալ-Նահյանի ։
2007 թվականին նշանակվել է Խալիֆա իբն Զայդի բարեգործական հիմնադրամի (Khalifa bin Zayed Charity Foundation) նախագահ ։
Մանսուր իբն Զայդ ալ-Նահյանը եղել է First Gulf Bank-ի (First Gulf Bank) նախագահը մինչև 2006 թվականը, ինչպես նաև Զայդի բարեգործական և մարդասիրական հիմնադրամի (Zayed Charitable and Humanitarian Foundation) հոգաբարձուների խորհրդի անդամ։ Նա հիմնել է արտասահմանում ԱՄԷ-ից ուսանողների ուսուցման կրթաթոշակային ծրագրեր։ Սպորտի նկատմամբ իր հետաքրքրության շնորհիվ դարձել է ԱՄԷ-ի ձիարշավի վարչության նախագահ (Emirates Horse Racing Authority, EHRA) :
Մանսուր իբն Զայդ ալ-Նահյանի քաղաքական և գործարար ազդեցությունն այնքան մեծ է, որ որոշ լրատվամիջոցներ նույնիսկ հաղորդել են, որ ԱՄՆ նախագահ Բարաք Օբաման ներառված է նրա հեռախոսի «արագ հավաքման» հեռախոսահամարների ցանկում ։
Հետաքրքրվածություն սպորտով
Շեյխ Մանսուրը, որպես հեծյալ (ձիասպորտ), հաղթել է Մերձավոր Արևելքում անցկացվող Endurance Racing մի շարք մրցաշարերում, հանդիսանում է ԱՄԷ ձիարշավի վարչության նախագահը (Emirates Horse Racing Authority) ։
Նրա ֆինանսավորման շնորհիվ Աբու Դաբիում անցկացվում են ճանապարհային վազքի ամենամյա մրցումներ` Զայդի անվան միջազգային կիսամարաթոն (en:Zayed International Half Marathon) :
Ընտանիք
1990-ականների կեսերին ամուսնացել է Ալիե բինտ Մուհամմադ իբն Բուտի Ալ Համեդի հետ (Alia bint Mohammed bin Butti Al Hamed) ։ Ունեցել են որդի՝ Զայդը ։
2005 թվականի մայիսին ամուսնացել է Դուբայի կառավարիչ Մուհամմադ Ալ Մաքթումի դստեր՝ Մանալ Բինթ Մուհամմադ իբն Ռաշիդ ալ Մաքթումի հետ (Sheikha Manal bint Mohammed bin Rashid Al Maktoum), որը Դուբայի Կանանց կազմակերպության (Dubai Women Establishment) նախագահն է։ Այս ամուսնության ընթացքում ծնվել է մեկ դուստր՝ Ֆաթիման (ծնվ. 9 հունիսի 2006) և երկու որդի` Մուհամմադը (ծնվ.՝ 4 դեկտեմբերի 2007) և Համդան (ծնվ․՝ 21 հունիսի 2011)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արաբական Միացյալ Էմիրությունների քաղաքական գործիչներ
Ջրատեխնիկական կառույցներ
Ջրատեխնիկական կառույցներ, ջրային պաշարների օգտագործման կամ ջրային տարերքի քայքայիչ ազդեցության դեմ պայքարելու նպատակով նախատեսված կառույցներ։
Ջրատեխնիկական կառույցների տեսակներ
Ըստ տեղադիրքի՝ լինում են ծովային, գետային, լճային։ Տարբերում են վերգետնյա և ստորգետնյա ջրատեխնիկական կառույցներ։
Ըստ նշանակության՝ լինում են ջրաէներգետիկ, ոռոգման, ջրամատակարարման և կոյուղու, ընդերքային ջրերի օգտագործման և այլն։ Տարբերում են ընդհանուր (ջրերի օգտագործման գրեթե բոլոր եղանակների համար) և հատուկ (ջրերի օգտագործման որևէ բնագավառի համար) ջրատեխնիկական կառույցներ։
Հատուկ ջրատեխնիկական կառույցներ են ջրային էներգիայի օգտագործման (ջրէկ-ներ, ճնշումային ավազաններ), ջրային տրանսպորտի (նավարկման ջրարգելակներ, նավամբարձիչներ, փարոսներ), նավահանգստային (ծովապատնեշներ, նավանորոգարաններ), հողաբարելավման կառույցները։ Որոշ դեպքերում ընդհանուր և հատուկ կառույցները համատեղվում են 1 համալիրում, որը միաժամանակ իրականացնում է մի քանի գործառույթ։ Ջրատնտեսական միջոցառումների ընդհանուր նպատակներով միավորված և նույն վայրում տեղադրված ջրատեխնիկական կառույցները կազմում են համալիրներ՝ ջրահանգույցներ։ Մի քանի ջրահանգույցներ կազմում են ջրատնտեսական համակարգեր։
Ջրատեխնիկական կառույցները Հայաստանում
ՀՀ-ում ոռոգման ջրի և էներգետիկ կարիքների նպատակով կառուցվել է 83 ջրամբար, որոնց ընդհանուր ջրատարողությունը շուրջ 1,1 կմ³ է (միայն Մանթաշի ջրամբարն է կառուցվել խմելու և տնտեսական ջրամատակարարման նպատակով)։
Հիդրոտեխնիկական կառույցների տեսակները
Ընդհանուր հիդրոտեխնիկական կառույցներ են ջրդիմհարը, ջրմուղը, ուղղորդիչը, ջրառուն և ջրնեաը։
Ջրդիմհար կառույցներ
Ջրդիմհար կառույցները նախատեսված են ճնշում կամ ջրի մակարդակների տարբերություն ստեղծելու (կառույցի առջևում և ետևում) համար։ Դրանք են. ամբարտակները (կարևորագույն ու առավել տարածված հիդրոտեխնիկական կառույցներ), որոնք պատնեշում են գետերի հունը և գետահովիտները, բարձրացնում վերին բիեֆում կուտակված ջրի մակարդակը և դամբերը։
Ջրառու կառույցներ
Ջրառու կառույցները օգտագործում են ջրաղբյուրից ջուրը ջրատար տեղափոխելու, ինչպես նաև ջրմուղները սառույցից, ջրաբերուկներից պաշտպանելու նպատակով։
Ջրնետ կառույցներ
Ջրնետ կառույցները նպաստում են ջրամբարներից, ջրանցքներից, ճնշումայիկ ավազաններից ավելցուկային ջուրը բաց թողնելուն։ Դրանք լինում են հունային, առափնյա, մակերևութային ու խորքային և հնարավորություն են տալիս մասնակիորեն կամ ամբողջապես դատարկել ջրավազանը։ Հատուկ հիդրոտեխնիկական կառույցներ են. ջրային էներգիայի օգտագործման (հիդրոէլեկտրակայաններ, ճնշումային ավազաններ), ջրային տրանսպորտի (նավարկման շլյուզներ, նավամբարձիչներ, փարոսներ), նավահանգստային (ծովապատնեշներ, ալեբեկիչներ, պիրսեր, նավանորոգարաններ), մելիորատիվ (մայրուղային և բաշխիչ ջրանցքներ, ջրարգելակ կարգավորիչներ) կառույցները։ Որոշ դեպքերում ընդհանուր և հատուկ կառույցները համատեղվում են մեկ համալիրում (օրինակ, ջրնետը և հիդրոէլեկտրակայանի շենքը), որը միաժամանակ մի քանի ֆունկցիա է կատարում։ Ջրատնտեսական միջոցառումների ընդհանուր նպատակներով միավորված և նույն վայրում տեղադրված հիդրոտեխնիկական կառույցներ կազմում են համալիրներ՝ հիդրոհանգույցներ։ Մի քանի հիդրոհանգույցներ կազմում են ջրատնտեսային (օրինակ, էներգետիկական, տրանսպորտային, ոռոգման և այլն) համակարգեր։ ժողովրդական տնտեսության համար ունեցած նշանակության համապատասխան ԱՍՀՄ-ում հիդրոտեխնիկական կառույցներ ըստ կապիտալության բաժանվում են 5 դասի։
Ըստ այդ դասերի նախագծերում նշում են հիդրոտեխնիկական կառույցների հուսալիության աստիճանը՝ ամրության և կայունության պաշարները, սահմանում ջրի առավելագույն ծախսերը, շինանյութերի որակը ևն։ Ըստ հիդրոտեխնիկական կառույցների կապիտալության դասերի է որոշվում նաև որոնողա-հետախուզական, նախագծային և հետազոտական աշխատանքների ծավալը։ Հիդրոտեխնիկական կառույցների բնորոշ առանձնահատկությունները կապված են այդ կառույցների ջրային հոսքի, սառույցի, ջրաբերուկների, մեխանիկական, ֆիզիկաքիմիական, կենսաբանական և այլ գործոնների ներգործության հետ։ Հիդրոտեխնիկական կառույցների կառուցման համար, առավելապես օգտագործվում են միաձույլ և հավաքովի-միաձույլ, հազվադեպ՝ հավաքովի և տիպային կոնստրուկցիաներ։ Հիդրոտեխնիկական կառույցների կատարելագործումը կապված է հիդրոտեխնիկայի, հատկապես կառույցների և դրանց հիմնատակերի վրա ջրի ներգործության (հոսքերի և կառույցների հիդրավլիկա, ֆիլտրում) տեսական ու փորձարարական հետազոտությունների հետագա զարգացման, որպես հիմնատակեր և շինանյութեր (գրունտների մեխանիկա, ինժեներային երկրաբանություն) ժայռոտ և ոչ ժայռոտ գրունտների ուսումնասիրման, կառուցման ժամանակի և միջոցների ավելի քիչ ծախս պահանջող հիդրոտեխնիկական կառույցների նոր տիպերի և կոնստրուկցիաների (թեթևացված բարձրաճնշումային պատվարներ, մակընթացային ՀԷԿ-եր և այլն) մշակման հետ։
ՀՀ հիդրոտեխնիկական կառույցներ
Հայստանում առաջին հիդրոտեխնիկական կառույցներն էին՝ Շիրակի ջրանցքը (1925), Լենինականի (այժմ՝ Գյումրի) հիդրոէլեկտրակայանը, Երևանի հիդրոէլեկտրակայանները։ Կիրովականի (այժմ՝ Վանաձոր) և Ալավերդու արդյունաբերությունը էլեկտրաէներգիայով ապահովելու նպատակով 1928—32-ին Դեբեդի ձորի զառիվեր լանջին կառուցվել է Ձորագետի հիդրոէլեկտրակայանը։ Հայաստանում «մեծ էներգետիկայի» արմատավորումը սկսվեց 1930-ին՝ Հ. Աստվածատրյանի անվ. Քանաքեռի հիդրոէլեկտրակայանի կառուցումով, որը Սևան-Հրազդան կասկադի վեց ՀԷԿ-երից 5-րդ կայանն էր։ Որոտանի կասկադի երեք կայաններից Տաթևի ջրաէլեկտրակայանը սկսել է գործել 1971-ին, իսկ Շամբի հիդրոէլեկտրակայանը 1978-ին (3-րդ՝ Սպանդարյանի հիդրոէլեկտրակայանը կառուցվել է 1989 թվականին)։ Ոռոգման համակարգերի խիտ ցանցով են ծածկված չորային շրջանները։ 1927-ին Այղր լճի ափին բազալտից կառուցված ջրմուղ կայանը (ճարտ.՝ Ա. Թամանյան) զուսպ ճարտարապետական ձևերի, համամասնությունների շնորհիվ ներդաշնակված է բնավայրին։ Պլաստիկ արտահայտչականությամբ առանձնանում են՝ Կոտայքի (1947, ճարտ.՝ Դ. Մուշեղյան), Մևջրի և Գետափ-Աղավնաձորի (առաջինը՝ 1960, երկրորդը՝ 1962, ճարտարապետներ՝ Ս. Մարգարյան, Ա. Մարաիրոսյան), Նոյեմբերյանի (1965, ճարտարապետներ՝ Մ. Մարգարյան, Տ. Հակոբյան, ինժեներներ՝ Ֆ. Հարությունյան, Գ. Նշանյան), Մխչյանի (1968, ճարտրտարապետներ՝ Մ. Մարգարյան, Ա. Մկրտչյան, ինժեներներ՝ Ա. Մարտիրոսյան, Գ. Նշանյան), Արևշատի (1967թ․, ճարտրտարապետներ՝ Գ․ Պեարոսյան, Վ. Մնացականյան, ինժեներ՝ Գ. Նշանյան), Խաչիկ գյուղի (1979, ճարտրտարապետ՝ Ա. Մարգարյան, ինժեներներ՝ Ա. Մարտիրոսյան, Մ. Փիլոյան) և այլ տուֆակերտ ջրմուղ կայանները։ ճարտարապետորեն մեծ արժեք է համարվում Երևանում, Հրազդանի վրա կառուցված հնգաթռիչք ջրանցույցը (1950, ճարտարապետ՝ Ռ. Իսրայելյան, ինժեներ՝ Գ. Եղիյան)։
Կատեգորիա:Ջրատեխնիկական կառույցներ
Քուրդօղլի Մեծ
Բնակչություն
1907 թվականին ուներ 110 խառը բնակչություն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
The Adults Are Talking
«The Adults Are Talking», ամերիկյան The Strokes ռոք խմբի երգ, որը եղել է վեցերորդ ստուդիական ալբոմի՝ The New Abnormal-ի (2020) բացող երգը։ Այն թողարկվել է 2020 թվականի նոյեմբերի 3-ին այլընտրանքային ռադիոյում` որպես ալբոմի չորրորդ սինգլ։ Երգն ստեղծել է Ռիք Ռուբինը` The Strokes-ի բոլոր անդամների գրված երաժշտության և խմբի երգիչ Ջուլիան Կասաբլանկասի գրած բառերի հիման վրա։ Այն ինդի ռոք և պոստ փանկ երգ է՝ լի քաղաքական տեքստերով, որը Կասաբլանկասը երգում է ինչպես խաբուսիկ վոկալով, այնպես էլ ֆալցետով։
2020 թվականի հոկտեմբերի 31-ին The Strokes-ը կատարել է «The Adults Are Talking» երգը «Շաբաթ երեկոյան» ուղիղ եթերում։ Դեկտեմբերի 1-ին թողարկվել է երգի երաժշտական տեսահոլովակը, որի ռեժիսորը եղել է Ռոման Կոպոլան։ Առևտրային տեսանկյունից երգը Պորտուգալիայում հասել է 141-րդ հորիզոնական։ Billboard ամսագրի Hot Rock & Alternative Songs և Alternative Airplay հիթ շքերթներում երգը եղել է 8-րդ և 34-րդ հորիզոնականներում։
Ստեղծում
«The Adults Are Talking»-ը նկարագրվել է որպես ինդի ռոք և պոստ փանկ երգ ։ Բազմաթիվ գրողներ այն կոչել են «սթրոքային դասական երգ»  ։ The Strokes-ին հատուկ երգերից այն համեմատել են «One Way Trigger»-ի հետ, մասնավորապես` թմբուկի օգտագործման և թվային հնչող կիթառի ռիֆերի օգտագործման համար,  ինչպես նաև «Is This It»-ի հետ՝ շնորհիվ Ջուլիան Կասաբլանկասի հնչյունային վոկալի, երգի տեղակայման (որպես ալբոմը բացող) համար ։ Rolling Stone-ից Ջոն Դոլանը թմբուկի հարվածը նմանեցրել է 1982 թվականին Թոն Ջեքսոնի «Steppin 'Out» երգում լսված հարվածային գործիքի ձայնին ։ Consequence of Sound-ից Թայլեր Քլարկը Ֆաբրիցիո Մորետտիի հարվածային գործիքները նկարագրել է որպես «շարժիչ», իսկ Նիկոլայ Ֆրաուրիտի բաս կիթառը` «նավարկություն» ։ Երգի ամբողջ ընթացքում Նիք Վալենսի և Ալբերտ Համմոնդ Կրտսերի կիթառի ռիֆերը մենամարտում են։ Նվագախմբի ոճն ակնհայտ է խմբի սկավառակագրության մեծ մասում  ։ Թե՛ Վալենսին, և թե՛ Համոնդ կրտսերն ամբողջ ընթացքում օգտագործում են նվագելու պիցցիկատո տեխնիկան ։ The Guardian-ից Ռեյչել Արոեստին նշում է երգում ներկայացված կիթառի ռիֆի բազմաթիվ ոճերը՝ ասելով, որ դրանք տատանվում են՝ «անկյունային աղմուկից մինչև հեռախոսի համար զանգահարելով, մինչև քաղցր հետազոտող ռիֆեր, որոնք կարծես թե զրուցում են միմյանց հետ» ։
«The Adults Are Talking» երգի բառերը musicOMH-ից Ռոս Հորթոնը նկարագրել է` որպես «ընդգծված առավելությամբ հարձակում ժամանակակից Ամերիկայի վրա» ։ Independent-ից Հելեն Բրաունը կարծում էր, որ երգը «լի է լարված ձանձրույթով, որն ապացուցում է, որ կատարյալ կերպով համապատասխանում է ներկա լոքդաունին»` վկայակոչելով ԱՄՆ-ում COVID-19 համաճարակի պատճառով իրագործված արգելափակումները ։ Երգի վրա Կասաբլանկասը խաբուսիկ վոկալը փոխարինում է ֆալցետով ։ Նման է «The New Abnormal»-ի այլ երգերին ։ «The Adults Are Talking»-ը ավարտվում է 15 վայրկյան տևողությամբ ստուդիական շաղակրատությամբ, ապա հաջորդում է ալբոմի հաջորդ «Selfless» երգը ։
Թողարկում
The Strokes-ի «The Adults Are Talking» դեբյուտը կայացել է 2019 թվականի մայիսի 13-ին Լոս Անջելեսի Վիլտերն թատրոնում կայացած համերգի ժամանակ՝ ստուդիական տեսքով թողարկումից գրեթե մեկ տարի առաջ ։ Երգը նաև նրանց երգացանկի մի մասն է եղել, երբ նրանք ելույթ են ունեցել Նյու Հեմփշիր նահանգի Դուրհամ քաղաքում՝ ԱՄՆ-ի այն ժամանակվա նախագահի թեկնածու Բեռնի Սանդերսի հանրահավաքում, որը տեղի էր ունեցել 2020 թվականի փետրվարի 10-ին ։ «The Adults Are Talking»-ը ստուդիական տեսքով ստացել է իր առաջին թողարկումը` որպես The Strokes-ի վեցերորդ ստուդիական ալբոմի՝ The New Abnormal-ի բացող երգ, որը թողարկվել է 2020 թվականի ապրիլի 10-ին Cult-ի և RCA Records-ի միջոցով ։ 2020 թվականի հոկտեմբերի 31-ին Saturday Night Live-ի 46-րդ սեզոնի ընթացքում խումբը կատարել է «The Adults Are Talking» և Bad Decisions երգը ։ «The Adults Are Talking»-ը հետագայում թողարկվել է (2020 թվականի նոյեմբերի 3)` որպես ռադիոյի սինգլ՝ այլընտրանքային ռադիոկայանների միջոցով ։
Տեսահոլովակ
Խումբը երգի երաժշտական տեսահոլովակը թողարկել է 2020 թվականի դեկտեմբերի 1-ին ։ Երգի տեսահոլովակը նկարահանել է The Strokes-ի երկարամյա համագործակից Ռոման Կոպոլան, որը նկարահանել է Is This It-ից թողարկված չորս երաժշտական տեսահոլովակները, ինչպես նաև նրանց 12:51 երգի երաժշտական տեսահոլովակը ։ Տեսանյութում պատկերված է բեյսբոլի խաղ` The Strokes-ի անդամների և հմուտ ռոբոտների թիմի միջև։ Տեսահոլովակի համար խումբը կրել է The Strokes-ի բեյսբոլի հատուկ ոճի համազգեստ։ Ամերիկացի երաժիշտ Բեկը տեսաֆիլմում հանդես է եկել կամեո տեսքով՝ որպես խմբի բազային մարզիչ ։ Տեսահոլովակի վերջին կեսում իրադարձությունների դրամատիկ հաջորդականություն է սկսվում, սկսած Ջուլիան Կասաբլանկասին խաղադաշտի հարվածից։ Դրանից հետո Նիկոլայ Ֆրաուրիտը գնդակ է խփել դաշտի խորքում՝ Կասաբլանկասին բերելով հենակետերը՝ վազք գրանցելու համար։ Տեսախցիկը կտրել է մարզադաշտի ցուցատախտակը՝ ցույց տալով, որ խումբը այժմ 56-1 հաշվով պարտվում է ռոբոտներին, բայց խումբը շարունակել է շեշտը դնել վազքի վրա, ասես նրանք հենց նոր են շահել խաղը ։
Անձնակազմ
Հարմարեցված են The New Abnormal-ի գծային նշումներին ։
The Strokes
Տեխնիկական անձնակազմ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2020 երգեր Կատեգորիա:2020 սինգլներ
Նելյուբովկա (գյուղ, Դիկանկայի շրջան)
Նելյուբովկա (Нелюбівка), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Դիկանկայի շրջանում։
Ռոբերտ Ա. Նաեֆի աստղադիտարան
'''Ռոբերտ Ա. Նեֆի աստղադիտարան''' (Observatoire Robert-A. Naef, աստղադիտարանի կոդը` — «A13»), աստղադիտարան Շվեյցարիայի Ֆրիբուրգ կանտոնի Ֆրիբուրգ քաղաքից մի քանի կիլոմետր հեռու։ Հիմնադրվել է 1984 թվականին։ Աստղադիտարանը անվանվել է հայտնի շվեյցարացի սիրող աստղագետ Ռոբերտ Նեֆի (1907–1975) պատվին, նրա պատվին է նաև անվանվել (1906) Նեֆ աստերոիդը ։
Նելյուբովկա (գյուղ, Դիկանկայի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Նելյուբովկա գյուղում բնակվում էր 315 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1246 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 252,81 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Դիկանկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ռոբերտ Ա. Նաեֆի աստղադիտարան
Աստղադիտարանը գտնվում է ծովի մակերևույթից 700 մ բարձրության վրա։ Աստղադիտարանը պատկանում է շահույթ չհետապնդող ''Ռոբերտ Ա. Նեֆի հիմնադրամին''։
Ռոբերտ Ա. Նեֆի հիմնադրամ
Ռոբերտ Ա. Նեֆի հիմնադրամը ստեղծվել է 1977 թվականի ապրիլի 15-ին հայտնի աստղագետի այրու Դեյզի Նեֆ-Ռիտերի կողմից։ Համաձայն հիմնադրամի կանոնադրության, նրա հիմնական նպատակնե է Ռոբերտ Ա. Նեֆի հիշատակին աստղադիտարանում տեղադրել Ռեյնֆիլդեռ և Հարտել աստղադիտակ նոր աստղադիտարանում։ Աստղադիտարանի հետագա նպատակն է նաև ակտիվորեն նպաստել երիտասարդների շրջանում աստղագիտության հանրայնացումը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ Շվեյցարիայում
Գալոչ
Գալոչ (Галоч), գյուղ Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Ուժգորոդի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Գալոչ գյուղում բնակվում էր 498 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,006 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Ուժգորոդի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Կաստիլիոս
Կաստիլիոս (Castillos), քաղաք Ուրուգվայի հարավարևելյան մասում՝ Ռոչա դեպարտամենտում ։ Ընկած է դեպարտամենտի վարչական կենտրոնից՝ Ռոչա քաղաքից 56 կիլոմետր դեպի հյուսիս-արևելք, Լագունա դե Կաստիլիոս լճի մերձակայքում։ Բացարձակ բարձրությունը ծովի մակերևույթից 44 մետր է ։
Պատմություն
Բնակավայրը 1866 թվականի ապրիլի 19-ին հիմնադրել է Էրմոխենես Լոպես Ֆորմոսոն և կոչել է մոտակայքում գտնվող San Vicente Mártir de Castillos մատուռի անվանումից քաղված San Vicente de Castillos անունով։ 1909 թվականի մայիսի 3-ին Կաստիլիոսն ստացել է Villa-ի (փոքր քաղաքի), 1952 թվականի նոյեմբերի 3-ին՝ քաղաքի (Ciudad-ի) կարգավիճակ ։
Բնակչություն
2011 թվականի մարդահամարի տվյալներով Կաստիլիոսում ապրում էր 7.541 մարդ ։
Աղբյուրը՝ Instituto Nacional de Estadística de Uruguay
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուրուգվայի քաղաքներ Կատեգորիա:Ուրուգվայի բնակավայրեր
2-Լեոնիդ-2
«2-Լեոնիդ-2», 1970 թվականին նկարահանված հայկական ֆիլմ։ Ֆիլմի սցենարի հեղինակը Լեոնիդ Ենգիբարյանն է։
Սյուժե
Ֆիլմի հիմքում ընկած են Լեոնիդ Ենգիբարովի կրկեսային դասական համարներիը։ Խաղարկային սյուժեն հետևում է գլխավոր հերոսի հոգեվիճակների փոփոխություններին, որոնք նրա բեմական կարճ պատումների ստեղծման ազդակն են դառնում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր Կատեգորիա:1970 ֆիլմեր Կատեգորիա:Լևոն Իսահակյանի ֆիլմեր Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Քնաբեր դեղամիջոցներ
Քնաբեր դեղամիջոցներ, քուն առաջացնող դեղորայքային պատրաստուկների խումբ։
Մեծ դեղաչափերով առաջացնում են նարկոզի վիճակ։ Ունեն կենտրոնական նյարդային համակարգի տարբեր բաժիններն ընկճող հատկություն։ Քնաբեր դեղամիջոցների շարքին են դասվում տարբեր քիմիական կառուցվածքով նյութեր՝ բարբիտուրաթթվի պիպերիդինի ածանցյալները, ալիֆատիկ շարքի միացություններ և այլն։ Քնի կարգավորմանը նպաստում են նաև այլ դեղաբանական խմբերի պատրաստուկներ, հանգստացնող դեղամիջոցներ (բրոմիդներ, կատվախոտի պատրաստուկներ), տրանկվիլիզատորներ։ Նվազեցնելով հուզական գրգռվածությունը, վերացնելով լարվածության և անհանգստության զգացումը՝ հանգստացնող միջոցները նպաստում են քնի առաջացմանը և խորացնում այն։ Քնաբեր դեղամիջոցները օգտագործում են քնի տարբեր խանգարումների ժամանակ։ Քնաբեր դեղամիջոցների ցավազրկող հատկությունը թույլ է արտահայտված, սակայն դրանք ուժեղացնում են ոչ նարկոտիկ ցավազրկող դեղամիջոցների (ամիդոպիրին, անալգին և այլն) ազդեցությունը և կիրառվում են նյարդացավերի ժամանակ։ Քնաբեր դեղամիջոցների փոքր դեղաչափերը ունեն հանգստացնող ազդեցություն։ Քնաբեր դեղամիջոցներով թունավորման դեպքում անցկացնում են միջոցառումների համալիր, որի նպատակը շնչառության և սիրտ–անոթային համակարգի գործունեության ապահովումն է, օրգանիզմից դեղանյութերի արագ հեռացումը։ Քնաբեր դեղամիջոցների երկարատև օգտագործումն առաջացնում է օրգանիզմի ընտելացում տվյալ դեղամիջոցի հանդեպ, ուստի համապատասխան արդյունքի հասնելու համար պահանջվում է դեղաչափի ավելացում։ Հնարավոր է նաև նարկոմանիայի առաջացում։
Կատեգորիա:Քնաբեր դեղամիջոցներ Կատեգորիա:Քնաբանություն Կատեգորիա:Հոգեմետ դեղեր
Վյաչեսլավ Սոլովյով
Վյաչեսլավ Սոլովյով (Вячесла́в Вале́рьевич Соловьёв, ), ռուս սերիական մարդասպան-թունավորող։ Թույնի օգնությամբ սպանել է վեց մարդու, այդ թվում՝ սեփական կնոջն ու հարազատ դստերը։
Նախապատրաստում սպանությունների
2001-2002 թվականներին Յարոսլավլի բնակի Վյաչեսլավ Սոլովյովը լրջորեն հետաքրքրված է եղել մարդու վրա թունավոր նյութերի ազդեցությամբ։ «Ինձ հետաքրքրեց, որ կարելի է սպանել մարդուն և ոչ մի հետք չթողնել»,- հետագայում ասել է Վյաչեսլավ Սոլովյովը ։ Քննիչները կարծել են, որ դրա նկատմամբ հետաքրքրությունը նա կարող էր ձեռք բերել «Երիտասարդ թունավորողի դասագրքում», որը հիմնված էր իրական սերիական մարդասպան Գրեմ Յանգի կենսագրության վրա, որից հետո ձեռնամուխ է եղել թույնի որոնումներին, ուսումնասիրել հատուկ գրականություն, տեղեկատվություն փնտրել համացանցում, փորձել ինքնուրույն սինթեզել բուսական ծագման թույնը, բայց այդ գործում հաջողության չի հասել։ Հետագայում, ըստ դատախազության հաղորդագրության, նա մարզի ձեռնարկություններից մեկում գնել է մետաղների մի շարք թունավոր աղեր, այդ թվում՝ 400 գրամ թալիումի սուլֆատ, որն էլ օգտագործել է սպանությունների համար ։ Քննությանը այդպես էլ չի հաջողվել պարզել կոնկրետ վայրը, որտեղ Սոլովյովը թույն է ձեռք բերել ։ Թալիումով թունավորումը դժվար է ճանաչել, քանի որ ախտանիշներով դա շատ նման է հիվանդության։ Հավանաբար, որպես թույն թալումի ընտրությունը առաջացել է Ագաթա Քրիստիի դետեկտիվ ««Սպիտակ ձի» առանձնատունը» գրքի ընթերցումից ստացած տպավորությունների արդյունքում , որտեղ մարդասպանը օգտագործում է թալիում, ընդ որում՝ հատկապես ընդգծվում է թունավորման փաստի հաստատման դժվարությունը։
Սպանությունների շարք
Առաջին զոհը Սոլովյովը ընտրել է իր կնոջը՝ Օլգային, որի հետ նրանք ծանոթ էին դպրոցից և միասին ապրել են 14 տարի։ Նա որոշ ժամանակ նրա սննդի մեջ գցել է թույնի փոքր չափաբաժիններ, ինչի պատճառով 2003 թվականի դեկտեմբերի 9-ին կինը մահացել է։ Բժիշկները չեն կարողացել պարզել թունավորումը։
Սերիական մարդասպանի հաջորդ զոհը դարձել է նրա քաղաքացիական կինը՝ Իրինա Աստախովան, 2005 թվականի մայիսի 3-ին նա մահացել է հիվանդանոցում, բժիշկները կնոջ մոտ լյարդի եւ երիկամների անդառնալի ախտահարումներ են հայտնաբերել ։
Սոլովյովը յուրատեսակ կերպով «փորձարկումներ է կատարել» թույների հետ՝ փոքր քանակով դրանք լցնելով գործընկերների սննդի մեջ, որոնց մոտ հանկարծակի առողջական խնդիրներ են սկսվել՝ հոդերում բութ ցավ, մազաթափություն, փսխում, փորլուծություն։
2006 թվականի աշնանը Սոլովյովը ապրելու է տեղափոխվել Օքսանա Գուրիևայի մոտ, կինը աշխատել է ակրոբատիկայի մարզիչ, նա ունեցել է երկու փոքրիկ դուստր։ Շուտով այստեղ նա ևս օգտագործել է թույն. Օքսանայի տատիկի մոտ հյուրընկալվելով՝ ջրամանի մեջ թալիում է լցրել։ Օքսանայի ամուր առողջությունը բարեհաջող է տարել թունավորումը՝ այն համարելով գրիպի ծանր բարդություն, և նրա տատիկը՝ Տաիսիա Իոսիֆովնան, մահացել է ։
Հաջորդ թունավորումն առանձնահատուկ հանդուգն էր, Սոլովյովը կարողացել է քննիչ Շչերբակովի սուրճի մեջ թույն լցնել կռվի գործով հարցաքննության ժամանակ, որին մասնակցել էր Սոլովյովը։ Եվ այս անգամ դարձյալ բժիշկները թունավորման փաստ չեն պարզել։
Իր հաջորդ զոհը Սոլովյովն ընտրել է Օքսանայի քրոջ ընտանիքին, նա թույն է լցրել տարայի մեջ, որից նրանք խմում էին ջուրը։ Օքսանայի քույրն ու նրա ամուսինը ողջ են մնացել հիվանդանոցում բուժման կուրս անցնելուց հետո, իսկ ահա նրանց մեկ տարեկան երեխան մահացել է։ Այդ դեպքում միանման ախտանիշների ի հայտ գալը մի ամբողջ ընտանիքի մոտ հետաքրքրել է իրավապահ մարմիններին։ Փորձաքննությունը պարզել է, որ տեղի է ունեցել ծանր մետաղների աղերով թունավորում, հետաքննությունը դուրս է եկել Սոլովյովի վրա, որի շուրջ շատ հաճախ կասկածելի պատճառներով մարդիկ են մահացել։ 2007 թվականի մարտին նրան ձերբակալել են։
Դատ և մահ
Առաջին նիստից հետո ամբաստանյալը ինքնասպանության փորձ է կատարել՝ կտրելով երակները։ Ընդմիջումից հետո լսումները վերսկսվել են։ Փորձաքննությունը պարզել է, որ Սոլովյովը մեղսունակ է։ Դատարանը նրան մեղավոր է ճանաչել առանձնակի դաժանությամբ կատարված 6 սպանությունների և նմանօրինակ մահափորձերի համար։ Դատավճռի հրապարակումից առաջ Սոլովյովն իր զղջումն է հայտնել հանցագործությունների համար, ասել է, որ ներողություն չի խնդրելու տուժողներից, քանի որ նրանք, միևնույն է, նրան չեն ների, և դիմել է դատարանին՝ խնդրելով իրեն որպես պատիժ չնշանակել ցմահ բանտարկություն։ Դատարանը Սոլովյովին նշանակել է ցմահ ազատազրկման պատիժ ։ Դեկտեմբերի 2-ի գիշերը Սոլովյովը մահացել է քննչական մեկուսարանի խցում, դատաբժշկական փորձաքննությունը պարզել է, որ մահվան պատճառ է դարձել ֆլեգմոնան՝ ենթամաշկային հյուսվածքների թարախային բորբոքումը։ Փորձագետները կարծիք են հայտնել, որ Սոլովյովի առողջությունն այդ ժամանակ հիմնովին ճնշված էր թունավոր նյութերի փորձարկումներով, որոնցից շատերը նա ստուգել էր իր վրա ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս սերիական մարդասպաններ
Կնոջ գլխի հայկական հարդարանք
Պատմություն
Հայկական զգեստների և տարազների բազմազանության մեջ գլխի հարդարանքները պահպանել են ամենահին տարրերը՝ կապված տեղական ավանդույթների հետ։ Հասակային մի դասակարգումից մյուսին անցնելու գործընթացում գլխի հարդարանքներն ավելի վառ են ընդգծել երևույթների նախնականության էությունը։ Գլխի հարդարանքների ձևի մեջ պահպանվել են նաև ստրկության ու ֆեոդալական կարգերից մնացած ենթաձևեր։ Գրավոր աղբյուրներից բացի, զարդերի ու հարդարանքների կարևորության ծանրակշիռ վկայություններ են քարե կուռքերի վրա քանդակված և նույնիսկ XIX-XX դարերի կավե աղամանների վրա պատկերված գլխի ու կրծքի զարդերը ։ Յուրաքանչյուր տարաշածրջան առանձնացել է հայ կնոջ գլխի հարդարանքի որոշակի առանձնահատկություններով։
Բարձր Հայքի կանանց գլխի հարդարանք
Բարձր Հայքի կանանց գլխի հարդարանքը մյուս ազգագրական շրջաններում գրեթե չի կրկնվել։ Այն իր շքեղությամբ ու ճաշակով գեղեցկացրել է կնոջ արտաքին տեքսը։ Մինչ հարդարանքը կրելը, պետք էր հարմար հարդարել մազերը։ Ծամերը երկու հյուսքով էին։ Մազերին դրվող մուգ կարմիր գլխարկի տակից սանրով դեպի աջ են ձգել աղեղի ձև տված փնջերը, որ կոչել են զիլֆ։
Տեսակներ
Օգտագործվել է գլխարկի երկու տեսակ։ Գլխարկը բերվել է Կոստանդնուպոլսից, իսկ փնջիկը պատրաստել են տեղում, մանուշակագույն, կապույտ կամ սև գույնի մետաքսե հաստ թելից։ Փնջիկի գլուխն ամփոփվել է արծաթե զարդի մեջ․ երբեմն դրա համար օգտագործվել է մահուդե կամ թավշյա կտորից գլխիկազարդը։ Այդ դեպքում գխիկն ասեղնագործվել է ոսկեթելով կամ արծաթաթելով, թռթիռով, զարդարվել մանր փայլուններով։ Արծաթյա մանր զարդախողովակների և գնդաձև զարդերի շարանով պատված կարճ(10-15 սմ) թելի միջոցով փնջիկը միացվել է գլխարկի գագաթին, նախապես դրան ամրացված արծաթյա շրջանաձև վարդյակի կենտրոնում։ Այս գլխարկը կոչվել է ֆաս ու փուսքուլ։ Տարածվել է Բարձր Հայքում, կարնոհայերի նոր բնակավայրերում՝ Ախալցխայում, Ախալքալաքում, Ծալկայում, Ալեքսանդրապոլում։
Մարգարտաշար քունկակախիկները (զիլիֆլըղ)5-6 զույգ էին, դրանք շքեղ տեսք էին հաղորդում նորահարսներին։ Զույգը իրար միացված էր լայնակի գծիկներով, որոնք ևս մարգարտաշար էին։ Ծայրերին մեկական ոսկեդրամ էր ամրացված։ Մարգարտաշար կախիկները միացվել են կտորի նեղ ժապավենին և ամրացվել գլխարկի կողքերին։ Փողոց դուրս գալիս դրանք հավաքվել են գլխաշորի տակ՝ դեպի վեր։
Գլխի հարդարանքի մասերից էր ճակտնոցը( ջուխտ շերիտ), որը բաղկացած էր երկու շարք ոսկեդրամների (ուռուբյա) դարսաշարանից։ Ուռուբյայի այլ տեսակները կոչվել են քյարթմալի և քսանօխտանոց, որոնցից ավելի որակով էր համարվում վերջինը։ Հարուստ կանանց ճակտնոցի վրա եղել է նաև ավելի շքեղ ջավշակ կոչված զարդը։ Այն ոսկե թերթիկներից և մարգարիտներից կազմված շարան էր, ամրացված թավշյա ժապավենի վրա,կամ էլ առանձին մարգարիտներով եզերված զարդատախտակների շարան, կապել են ճակտնոցի վերևի եզրին և կապիչներով ագուցել շոշրակին։ Ոսկյա թերթիկները երբեմն էմալապատվել են և նմանեցվել գույնզգույն ծաղիկների։
Վարդ
Այս ասեղնագործության մեջ հմտացած էին հատուկ ասեղնագործ կանայք։ 19-րդ դարավերջին և 20-րդ դարասկզբին Ախալցխայում վարդ ասեղնագործող վարպետուհիներ էին Մարիամ Պապոյանը, Գայանե և Շուշանիկ Չթչյանները, Մարիամ Մատնեճյանը։ Վարդի երկրորդ տեսակը ասեղնագործվել է բուսանախշերով և մարգարիտով, օգտագործել են այրի և տարեց կանայք։
Քող
Գլխահարդարանքի վերոնշյալ մասերը հարմարեցնելուց և կապեկուց հետո ծածկել են երկար քառանկյունաձև մետաքսե նուրբ կտորից կամ շղարշից կարված գլխի քողով( չիքիլա), որի ծայրերը հասել են մինչև կրողի սրունքները։ Գլխի քողի համար ընտրվել է տեղերում հատուկ այդ նպատակով գործված 0,68-1,25 լայնությամբ և 1,80-2,40 երկարությամբ մետաքսե սպիտակ կամ երկնագույն կտոր։ Կտորը հյուսելիս զարդարվել է գծանախշերով՝ խիտ ու նոսր հյուսվածքով, նաև գունավոր(դեղին, երկնագույն)։
Գլխաշոր յազման, բացի Բարձր Հայքից, գործածվել է նաև Արևմտյան Հայաստանի գրեթե բոլոր գավառներում՝ տվյալ շրջանին բնորոշ գլխահրդարանքի հետ։
Կոպի
Գլխի հարդարանքին որոշակի ձև տվող մասերից էր կոպին։ Այն թավշապատ կամ բամբակե հասարակ կտորով պատված շրջանակ էր՝ կոշտ միջուկով։ Ճալվերի ծայրերը մի քանի անգամ փաթաթել են կոպիի թելին, մինչև ամբողջությամբ ամփոփվելը, որն ագուցել են ծոծրակի տակ։ Կոպին գլխին ամուր պահելու համար դրա վրայից կապվել է երկրորդ սպիտակ կտավե գլխաշորը այնպես, որ առջևից կոպին չծածկվի։ Կոպիի ներքևի եզրին ամրացվել է ճակատազարդ -դրամաշարը։ Շարանի մեջտեղում եղել է մեծ դրամ- միջանոց։ Դրամները եղել են արծաթից, հարուստներինը՝ ոսկուց ։
Քունքազարդ
Գլխի հարդարանքի կարևոր մասերից է եղել նաև քունքազարդը։ Այն արծաթյա սնամեջ գնդիկների (պուժուժներ, թոփեր) շարան էր, յուրաքանչյուր կողմից՝ 6-9 հատ։ Այդ շարանն ամրացվել է կանաչ մետաքսե կամ կարմիր թավշե կտորից կարված եռանկյունաձև ականջակալին։ Ականջակալը դրվել է ականջին, ծայրակապիչներով կապվել գագաթին, իսկ մյուս կապիչներով՝ ծնոտի տակ։
Նշանակություն
Կանանց գլխի հարդարանքին տրվել է կարևոր նշանակություն։ Սյունիքում կար հավատալիք, որ գլխի հարդարանքը ապահովում է տան բարեկեցությունը Սրբավայրեր այցելած կանայք գլխաշոր են նվիրաբերել՝ որպես սուրբ գրքի ծածկոց, սեղանի, խորանի զարդարման համար։ Այդ երևույթը 20-րդ դարում ևս պահպանվել է Հայաստանի տարբեր շրջաններում։ Սևանի ավազանում և Ապարանում, գրեթե բոլոր գյուղերում այն պահպանվել է։ Ախալցխայում և Ախալքալաքում ընդունված էր նույն նպատակի համար նվիրաբերել նաև գոգնոցը։ Գլխաշոր լաչակը հավատքի հետ կապվող նվիրական առարկա է համարվել։
Բարգահ կտրեքի մեջ Վայոց ձորում, հարսանիքից 8-10 օր առաջ փեսացուի հայրը մի քանի բարեկամների ու քահանայի հետ գնում էր հարսնացուի տուն․ կերուխումից հետո որոշվում էր, թե ինչ պետք է տար փեսացուի հայրը աղջկա հորը։ Դրանց թվում կտորեղենի հետ միաժամանակ կար նաև մի լաչակ կամ գլխի շալ՝ հարսնացուի մոր համար։ Այս նվերը կոչվում էր կաթի գին։ Տյառնընդառաջին փեսայի զոքանչը մի քնի բարեկամ կանանց հետ գաթա, աղանձ և մի քանի գլխաշոր էր տանում խնամու տուն ու հարսին խնամի կանանց հետ տանում եկեղեցի։ Զատկին տղայի տնից ուղարկված ներկած ձվերի և այլ մթերքների ու իրերի հետ լինում էր նաև գլխաշոր ։
Գողթնի կանանց գլխի հարդարանքներ
Գողթն գավառում աղջիկները հերագծով երկու մասի բաժանած մազերի քունքային մասերը թողել են ազատ կախված՝ այտերի վրա, իսկ ետևինը՝ 7 հյուս արել, կապել կարմիր գույնի կտավե գլխաշոր(ելախ), որի ծայրերը ծնոտի տակ խաչաձևում և կապում էին ծոծրակին։ Ունևոր աղջիկների գլխահարդարանքում, բացի գլխաշորից, գործածվել է նաև թասակ գլխարկ։ Աղջիկների գլխի հարդարանքում որպես զարդ ամրացվել է ծամքողը, որի մասին նշվել է ժողովրդական երգերից մեկում․
Ըխչկուն ծամարը տիս, Ծամերին ծամքողը տիս, Ընտերուն բիմբակը տիս ․․․
Գլխի հարդարանքի զարդերից էր ճակտնոցի եզրին կարված երկարավուն զարդատախտակներից կազմված շարանը, որոնցից յուրաքանչյուրը կանաչ գույնի ակերով և կախաճիթերով էր․ վերջինի ծայրին ամրացվել է երեքական գնդաձև արծաթազարդ ճիթըպտոկ։ Երկարավուն զարդատախտակները բաղկացած էին երկուական կամ երեքական մանր տախտակներից, որոնք դրվագվել են բուսանախշերով։ Միմյանց են միացվել եզրերին թողած անցքերի միջով հագցրած թելով։ Մեկ ճակտնոցի շարանը կազմված էր 12-14 երկարավուն տախտակից։ Տախտակները շղթայի հիմքին ամրացվել են սուրմայով(արծաթյա փոքր խողովակ)։
Շղարշ
Գլխի հարդարանքի կարևոր մաս էր շղարշը։ Տարեց կանանց մոտ այն կարմիր գույւնի էր, իսկ երիտասարդ կանանցը՝ սպիտակ։ Շղարշի ծայրերին կարվել է ծոպերի շարան՝ կախվելով ճակատից մինչև հոնքերը։ Շղարշը կրել են ճակտնոցի վրայից։
Քթկալ
Գողթնի տարազին հատուկ էր քթկալը։ Այն բաղկացած էր սպիտակ,կանաչ, դեղին և կարմիր գույնի բամբակյա և մետաքսե քառանկյունաձև, սակայն եռանկյունաձև ծալած կտորներից, որոնք իրար վրա են դրվել և կարվել այնպես, որ ամեն գույնից երևա 2-2,5 սմ։ Վերջին կտորը երկար ծոպերով կախվել է կրծկալի վրայից՝ ի նշան հարգանքի ու չխոսկանության։ Քթկալով ծածկվել է քիթն ու բերանը։ Այս ամենի վրայից ծածկել են գլխաշորով, որը կարվել է մետաքսե ծաղկավոր կամ միագույն կտորից։
Կեռազարդ
Գլխի հարդարանքի կարևոր մաս է նաև կեռազարդը(հրսանուց), որ կազմված էր արծաթյա շղթայից ու զարդատախտակներից։ Հրսանուցը դեմքի կողքերից իջեցնելով թեքել են դեպի ծոծրակն ու ծայրի կեռիկով միմյանց խաչաձևելով՝ ամրացրել գագաթին։ Գլխակապի այս ձևը հատուկ է միայն Գողթնին, սակայն Սյունիք-Արցախյանի հետ որոշ ընդհանրություններ ուներ։ Այդ ընդհանրությունն արտահատվել է մի քանի գույնի քթկալի գործածությամբ, կեռազարդի միատեսակությամբ և կիրառման եղանակով։
Դինգ և կնջիկ
Գողթնին հատուկ է նաև բարձրադիր գլանաձև ճակտնոցը՝ դինգը(ճըկըտանուց)` նշված բոժոժիկ զարդերի հետ միասին։ Գլխի հարդարանքում կարևոր էր նաև եռանկյունաձև կնջիկ ծածկոցը, որ կարվել է հասակավորների համար սպիտակ, երիտասարդների համար՝ կարմիր մետաքսե նուրբ կտորից։ Կնջիկի անկյունավոր մասը ամրացվել է գագաթին, ներքնաձիգը իջել է ճակտնոցի վրայից։ Երիտասարդ կանայք գլխաշորը պահել են գագաթին, իսկ տարեցները՝ գլխաշորով ծածկել են ամբողջ ճակտնոցը և ամրացրել զույգ կեռազարդը։
Արարատյան հովտի կանանց գլխի հարդարանք
Արարատյան հովտում աղջիկները մազերը սանրել, մեկ կամ երկու հյուս են արել,ծայրին կապել են ժապավեն։ Գյուղերում կապել են չիթ կտորից գլխաշոր, իսկ տոնական օրերին՝ մետաքսյա բաղդադին։ Երևանում աղջիկները գլխաբաց էին։ Ամուսնությունից հետո գլխի հարդարանքը փոխվել է։ Կանայք մազերը բաժանել են հերագծով, քունքերի մոտ թողել մեկական մազափունջ, մնացածը ետևում հյուսել։ Քունքերի մազերը ոլորել, ճալվ են արել և ցուցադերլ։
Չիխտի
Գլխի հարդարանքի մաս էր կանաչ, կապույտ կամ մուգ կարմիր թավշով երեսպատված չիխտի ճակտնոցը։ Այս ասեղնագործվել, զարդարվել է վերադիր նախշերով։ Կենտրոնում ամրացվել է թանկարժեք քարով(ադամանդ, ալմաստ) ոսկյա քորոց՝ չիխտու քորոց։ Աղքատ խավի կանանց քորոցը պատրաստվել է հասարակ մետաղից, զարդարվել հասարակ սիբիրական քարերով։
Պոլի
Գլխի հարդարանքի կարևոր մաս էր ճակտնոցի ներսից գագաթին դրվող պայտաձև պոլին։ Այն ուներ բամբակյա միջուկ․ կենտրոնում հաստ էր, ծայրերը՝ բարակ։ Գլխաշորը քորոցով ամրացվել է պոլուն։
Տարեց կանայք մազերը երկու հյուս են արել, փնջել եկու ճալվ։ Դրա ծայրերը հյուսերի տակ խաչաձևելուց հետո վերել և ագուցել են ճակատի վրա։
Ճլպինդ
Գլխի հարդարանքի կարևոր մաս էր թասակի վրա կապվող սպիտակ կտորի ժապավենը՝ ճլպինդը, որը ճակատը պաշտպանել է կապվող ոսկիների շարանի պատճառած ճնշումից։
Յամշաղ
Տարեց կանանց գլխի հարդարանքի մասերից էր սպիտակ քթկալը՝ յամշաղը, որի վրայից մուգ գույնի գլխաշորն է ծածկվել։
Վասպուրականի կանանց գլխի հարդարանք
Վասպուրականցի աղջիկների մազերի հյուսերի թիվը 16-50 էր։ Դրանց միջոցով հագցրել են ծամքաղը։ Ծամքաղը արծաթյա երկտակ շղթա էր, 30-35 սմ երկարությամբ, որից կախել եբ արծաթյա գնդիկներ, իսկ մեջտեղից՝ մեծ կապույտ գույնի ուլունք(աչից ուլնիկ)։ Գլխին դրել են մետաքսե սև թելից պատրաստված փնջիկով (պուխ) կարմիր ֆես, որի երկարությունը 50սմ էր։ Ֆեսին ամրացվել են արծաթյա դրամների շարան-շղթաներ, նշաձև կախիկներով թասակ։ Կանանց գլխի հարդարանքը Վասպուրականում այսպիսին էր․ սանրված մազերից հյուսել են մանր ծամեր, բայց առանց ծամքաղի, քանի որ այն հատուկ էր միայն նորահարսներին և աղջիկներին։ Գլխի հարդարանքի մասերից էր բարձր, գլանաձև, չթից կարված գլխարկը։ Այն հտուկ ձև էր տալիս ամբողջ տարազային համալիրին։ Գլխարկը գլխին ամուր պահել է չթից եռանկյունաձև գլխաշորը՝ փոխջիկը։
Սկամանդր (դիցաբանություն)
Սկամանդր (հին հուն. Σκάμανδρος), հունական դիցաբանության մեջ Տրոյայի շուրջ գտնվող գետերի աստվածն է ։ Օվկիանոսի և Տեթիսի որդին է (կամ Զևսի որդին ): Սկամանդրն ունեցել է մի որդի Թևկրը, նաև դստրեր՝ Կալլիրոյան և Ստրիմոն ։ Համաձայն «Իլիականի», փորձում էր խեղդել Աքիլլեսին, զայրացած լինելով նրանից, որ նա գետի շրջակա տարածքը լցրել էր տրոյացիների դիակներով, բայց ստիպված էր նահանջել մինչը Հեփեստոսը, որը հունացիների կողմից էր և ուղղում էր Սկամանդրի դեմ կրակապատնեշը։ Ըստ Էվգեմերիզմ տարբերակի, Սկամանդրը կրետացի էր, որը ժամանել էր Տրոադ իր որդու և նորաբնակիչների հետ։ Սամոնի օգնությամբ իրեն հնազանդեցրեց բնակիչներին և դարձավ տրոյացիների առաջին արքան։ Սկամանդրը նաև հին բլուրի նշանակություն է, որտեղ կանգնած էր Տրոյան ։
Կնոջ գլխի հայկական հարդարանք
Վասպուրականի կանանց գլխի հարդարանք
Կանանց գլխի հարդարանքի կարևոր մաս էր ճակտնոցը(ճակտի կապ), որի եզրին կարվել է կապույտ գույնի ուլունքների շարան և ծարերում ամրացված կապիչներով կապվել ծոծակից վերև։ Կապույտ ուլունքները գործածել են չար աչքից պաշտպանվելու համար։
Մախչա
Ճակտի կապի վրա ամրացվել է արծաթե մախչա՝ քնար։ Կար մախչայի մի քանի տեսակ։ Ըստ թանգարանային նյութերի՝ մախչան կարելի է ներկայացնել հետևյալ 4 տեսակով․
Առաջին երեք տեսակի տախտակները քառակուսի էին, վերևի մասը աստղաձև,բայց իրարից տարբերվել են զարդարման եղանակով։ Տախտակները իրար են միացվել մարջանի գլխիկով ասեղների միջոցով։ Չորրորդ տեսակի տախտակների ներքևի մասն ալիքավոր էր, իսկ դեպի վեր աստիճանաբար նեղանում էր։ Այդ նեղ մասում ամրացվել է նեղ խողովակ՝ թելը անցկացնելու և գլխին կապելու համար։ Այս չորս տեսակն էլ ծայրերին ուներ օղեր, որոնցից կախել են արծաթյա սնամեջ գնդեր՝բլոլներ, ընդ որում՝ առաջին երեք տեսակը չորսական էին, իսկ չորրորդը ՝յոթական։ Բոլոր տեսակի մախչաների կենտրոնական տախտակին տեղադրվել է մեծ կամ փոքր կիսալուսնաձև զարդ(նոր)։
Մախչան պատրաստել են Վանի ոսկերիչ արծաթագործները։ Հարուստների կանայք պատվիրել են թանկարժեք քարերով զարդարված ու ավելի շատ տախտակներից կազմված մախչա։ Ամենաշքեղը 11 տախտակից կազմվածն էր։ Մախչայով կարելի էր տարբերել կրողների սոցիալական վիճակը։
Երեսնոց
Մախչայից զատ, գլխի հարդարանքում կարևոր էր քունքակախիկ երեսնոցը, քունքերից իջնող և պարանոցի տակով ծնոտը բոլորող զարդը՝ շավան ու լրացուցիչ զարդերը։ Քունքազարդ երեսնոցը լրացուցիչ գեղեցկություն էր հաղորդում գլխի հարդարանքին։ Այն պատրաստվել է արծաթից։ Դա եռանկյունաձև տախտակ էր՝ զարդարված գունավոր ակներով, օղերից նոր է կախվել։ Երեսնոցը տարածված էր Վանա լճի ավազանի բոլոր գավառներում, նաև Տարոնում և այլուր։
Կոտիկ
Գլխի հարդարանքի կարևոր մասերից էր կոտիկը, որը պատրաստել են փայտից և երեսպատել բամբակյա կարմիր կտորով։ Կոտիկը զարդարել են կապույտ ուլունքներով։ Գլխի հարդարանքը լրիվ հավաքված է համարվել վերջին լալիկ գլխաշորը կապելուց հետո միայն։
Չամբար
19-րդ դարի կանանց գլխի հարդարանքում գործածական էր չամբար կոչված գլխաշորը։ Այն եռանկյունաձև էր, կարել են բամբակյա կարմիր քաթանից։ Ետևից կախվող անկյունը մետաքսյա գունավոր թելերով զարդարվել է ասեղնագործությամբ՝ ստեղծելով երկրաչափական և կենդանական զարդանախշեր, ձյան փաթիլների ձևերը ։ Եզրերին կարվել է սպիտակ և կարմիր ուլունքներով ցանց ու ծոպեր։
Արախչին
19-րդ դարում Վասպուրականում և տուրուբերանում աղջիկների գլխի հարդարանքի մեջ գործածվել է արախչին գլխարկը։ Այն կարել են բամբակյա սպիտակ քաթանից։ Այս գլխարկն ունեցել է 3 տարբերակ․ Երեք տարբերակն էլ ասեղնագործել են նույն տարբերակով՝ բամբակե սպիտակ թելով, շեղ գծանախշերով, որոնց խաչաձևումից կազմվել են շեղանկյունաձև ուռուցիկների(բողբոջների) շարաններ։ Ասեղնագործել են մանր շուլալակարով, աստառապատվել բամբակյա սպիտակ, նուրբ կտորով, կամ առանց աստառի։ 20-րդ դարում արախչին դուրս է եկել գործածությունից։
Վասպուրականի կանանց տարազի քաղաքային համալիրում գլխի հարդարանքն ավելի պարզ էր։ Այն մեկ գլխաշոր էր՝ կարված գործարանային մետաքսյա կտորից։ Միջին տարիքի կանանց գլխաշորը սպիտակ էր, երկնագույն և վարդագույն, իսկ տարեց կանանցը՝ շագանակագույն, կապույտ կամ սև։
Տուրուբերանի կանանց գլխի հարդարանք
Տուրուբերանի կանանց գլխի հարդարանքը ևս փոփոխվել է՝ հասակին համապատասխան։ Աղջիկների ծամերի թիվը 10-12 էր,որոնց ամրացրել են ծոպավոր ծամթելը։ Գլխի ամենօրյա հարդարանքը գլխաշոր յազման էր, որը ծալել են եռանկյունաձև, ծայրերը հանգուցել ծնոտի տակ։ Տոնական գլխի հարդարանքը գլխարկն էր՝ արծաթյա նախշազարդ թասով հանդերձ։ Աղջիկների ու հարսների գլխի հարդարանքում կարևոր մաս էին գլխարկի եզրին կապվող յազման և թամազին(մետաքսյա շղարշ)։ Կանայք երկու ծամ են հյուսել, գլխին դրել քոֆին, որից հետո կապել ոսկյա կամ արծաթե դրամներով ճակտնոցը։ Գլխի հարդարանքի երկրորդ տարբերակում բացակայում էր ոսկեշարը, այն փոխարինվել է ճակատկապ-պնդիկով։ Միջին հասակի կանանց գլխի հարդարանքում քոֆիի տախտակին փոխարինել է բարձիկը։ Կապել են Բաղեշից բերված կտորից կարված փաթաթան։ Հարուստ կանանց գլխի հարդարանքում որպես ճակտնոց ծառայել է ոսկյա դրամների շարանը։
Աղձնիքի կանանց գլխի հարդարանք
Աղձնիքի կանանց գլխի հարդարանքը մասերով նման էր Վասպուրականի, Չորրորդ Հայքի կանանց գլխի հարդարանքին։ Ծամթելը, հյուսերի քանակի հետ միասին, զարդարել է աղջիկների սանրվածքը։ Աղջիկները կրել են քոֆի 12 տարեկանից մինչև ամուսնանալը։ Ամուսնությունից հետո ավելացել է սավան գլխաշորը։ Քոֆու գագաթին ամրացվել է մետաքսաթելից փնջիկ(բուխ)։ Քոֆին զարդարվել է արծաթե դրամներով ու ծանր շղթաներով, որոնց քաշը երբեմն հասել է 2 կգ։ Քոֆու շուրջը փաթաթել են սև ու կարմիր երկու փուշի, որոնց ծոպերին շարել են գունավոր ուլունքներ։ Կանայք սպիտակ սավան գլխաշորը ստացել են հարսանիքի օրը՝ հարսանեկան տարազի մյուս մասերի հետ միասին։ Շատերն այս գլխաշորը սրբությամբ պահել են մինչև կյանքի վերջը։ Սավանը խորհրդանշական բնույթ ուներ, համարվել է սրբություն, որով երդվել են։