cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Լիբանան
Կրթական համակարգ
Կրթական կառույցների բազմազանությունը խոսում է 12366 միջազգային հանրության առաջ բաց քաղաքականություն վարելու օգտին։ Երկրում գործում են տեղական և օտար, բազում կրոնական և աշխարհիկ, պետական և մասնավոր դպրոցներ, որոնց թիվը հասնում է 2.719-ի (1998-1999 թթ)։ Դրանցից 45.7 տոկոսը պետական դպրոցներ են, 36.2 տոկոսը՝ մասնավոր կոմերցիոն, իսկ 10 տոկոսը՝ մասնավոր ոչ կոմերցիոն։ Ընդհանուր առմամբ դպրոցներում ընդգրկված են 871.580 աշակերտներ (1998-1999 ուստարվա տվյալներով)։
Բոլոր ուսումնական հաստատությունները հագեցած են ժամանակակից հարմարություններով։
Կրթության հանդեպ կառավարության ցուցաբերած առանձնահատուկ հոգատարության վկայությունն են երկրում գործող երեք՝ ազգային կրթության, երիտասարդության և սպորտի, ու մշակույթի նախարարությունները։
Մամուլ
1973 թվականին լույս են տեսել մեծ թվով պարբերականներ արաբերեն, ֆրանսերեն, անգլերեն, հայերեն։ Արաբերեն հիմնական թերթերն են՝ «Ալ-Ամալ» (1939-ից), «Ալ-Անվար» (1959-ից), «Ալ-Զարիդա» (1953-ից), «Ալ-Մուհարիր» (1951-ից), «Ալ-Հայաթ» (1946-ից), «Ալ-Անբա» (1953-ից), ԱՍԿ-ի օրգան, «Ան-Նահար» (1933-ից), «Ան-Նիդա» (1959-ից, Լիբանանի կոմկուսի օրգանն է), «Ալ-Բայրակ»։ Անգլերեն՝ «Դեյլի սթար» («The Daily star») (1952-ից), ֆրանսերեն՝ «Օրյանժուր» («L’orient-le lour») (1971-ից)։ Հանդեսներն են (արաբերեն)՝ «Ալ-Լիվա», «Ալ-Զումհուր ալ Ջադիդ» (1937-ից), «Ալ-ուսբու ալ-Արաբի» (1959-ից), «Ալ-Հուրրիյա» (1960-ից), «Ալ-Ախբար», «Աթ-Թարիք» (1941-ից, օրգան խաղաղության կողմնակիցների Լիբանանի կոմիտեի)։ Ազգային տեղեկատու գործակալությունը հիմնվել է Բեյրութում, 1962 թվականին։
Բնական և տեխնիկական գիտություններ
Բնական և տեխնիկական գիտությունների բնագավառում հետազոտություններ ծավալվեցին միայն 1950-ական թթ. վերջին։ Գիտական աշխատանքների հիմնական կենտրոններ դարձան համալսարանները, որտեղ աշխատում էին տեղացի և օտարերկրյա գիտնականներ։ Ամերիկյան և ֆրանսիական համալսարաններում կատարվող հետազոտությունները ֆինանսավորում են ԱՄՆ-ի ու Ֆրանսիայի պետական և մասնավոր կազմակերպությունները։ Գիտական աշխատանքը կոորդինացնում է հետազոտությունների Ազգային խորհուրդը (հիմնվել է 1962-ին)։ Աշխատանքների մեծ մասը նվիրված է կիրառական պրոբլեմներին։ Մշակվել են հիդրոտեխնիկական և ոռոգման կառույցների (Մ. Լահուդ և ուրիշներ), հողերի բարելավման (Ժ. Դեբան) նախագծեր։ Կատարվել են անտառների վերականգնման, սորուն ավազների ամրացման (Մ. Բասբու) ուսումնասիրություններ։ Մաթեմատիկական հետազոտություններով զբաղվում են մաթեմատիկայի և ֆիզիկայի կենտրոնում (հիմնվել է 1945-ին՝ իբրև Լիոնի համալսարանի մասնաճյուղ), աստղագիտությամբ, Երկրի մագնիսականությամբ, օդերևութաբանությամբ և կլիմայագիտությամբ՝ Քսարի աստղադիտարանում, աշխարհագրությամբ՝ Մերձավոր և Միջին Արևելքի աշխարհագրության ինստիտուտներում (հիմնվել է 1946-ին)։ Բժիշկ գիտնականներն ուսումնասիրում են դեղաբանության (Ֆ. Ստեֆան), պարազիտոլոգիայի և արևադարձային հիգիենայի (Ջ. Շահեր), Էնդոկրինոլոգիայի (Ե. Լահամ), վիրաբուժության (Բ. Մաադե), ֆունկցիոնալ ախտորոշման (Կ. Աբու Ֆեյսալ) հարցերը։
Հասարակական գիտություններ
Լիբանանի միջնադարյան ամբողջ մշակույթը, այդ թվում Փիլիսոփայությունն ու պատմությունը, ընդհանուր արաբական մշակույթի անբաժանելի մասն է կազմում։ Եվրոպական, հիմնականում ֆրանսիական առաջավոր մտքի ազդեցությամբ Լիբանանը արաբական երկրների մեջ առաջիններից մեկը XIX դ. կեսին դարձավ լուսավորական և արաբական ազգային-մշակութային վերածննդի շարժման կենտրոն։ Հասարակական միտքը Լիբանանում նոր վերելք ապրեց առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո, արաբական ազգային-ազատագրական պայքարի վերելքի շրջանում։ XX դ. առաջին տասնամյակների արևմտյան լիբանանագետների տեսակետներին հարող հեղինակների մեծ մասին ընդհանուր առմամբ բնորոշ էին բուրժուական սուբյեկտիվիզմը, Արևմուտքի ու քրիստոնեական կրոնի դերի ու ներգործության գերագնահատումը։ Հասարակական գիտությունների ասպարեզում պահպանողական և հետադիմական ուղղություններին հակադրվեցին «Աթ-Թարիկ» («Ուղի») հանդեսի շուրջ խմբված մարքսիստ պատմաբանները և գիտական-հասարակական գործիչները։ Նրանք զարգացրին գրող-Փիլիսոփա Օմար Ֆախուրիի առաջավոր դպրոցի ավանդույթները։ Լիբանանի անկախության տարիներին սկսեցին զարգանալ հնագիտությունն ու ազգագրությունը, արևելագիտությունը, տնտեսագիտությունը, գրականագիտությունը։ Հասարակագիտական մտքի զարգացման և գիտահետազոտական աշխատանքների կազմակերպման կենտրոններ են համալսարանները, Տնագիտության ինստիտուտը, Ազգային թանգարանը, Ազգային մատենադարանը, Քաղաքական գիտությունների ընկերությունը, Պատմական հետազոտությունների կենտրոնը։
Գրականություն
XIX դ. Լիբանանում տարածվել են լուսավորական գաղափարները, ծնունդ է առել արաբական մշակույթի նորացման շարժումը, որի գաղափարախոսներն էին Նասիֆ ալ- Յազշին (1800-1871), Ահմեդ Ֆարիս աշ-Շիդիյյաքը (1804-1887), Բուտրուս ալ-Բուսթանին (1819-1883), Մարուն Նաքաշը (1817-1855), Ադիպ Իսհակը (1856-1885)։ Մեծ տեղ է գրավել հրապարակախոսությունը։ XIX դ. 2-րդ կեսի, XX դ. սկզբի պոեզիան և արձակը սերտորեն կապված են արաբական դասական բանահյուսության ավանդույթների հետ։ 1920—1930-ական թթ. ուժեղացել է ֆրանսիական սիմվոլիզմի ազդեցությունը։ Կազմավորվել է հեղափոխական-դեմոկրատական ուղղությունը, խորացել սոցիալական անհավասարության քննադատությունը։ 60-ական թթ. գրողներ Մուհամմեդ Այթանիի, Հասան Կանաֆանիի, էդուարդ Բուսթանիի ստեղծագործություններում գեղարվեստորեն պատկերված է այսօրվա Լիբանանի կյանքը։
Ճարտարապետություն
Զուբեյլի ամրությունների և տների մնացորդները վերագրվում են մ. թ. ա. V-IV հազարամյակներին։ Մ. թ. ա. II-I հազարամյակների հուշարձանները առնչվում են հին եգիպտական, ասորա-բաբելական և աքեմենյան մշակույթներին։ Հռոմեական ժամանակաշրջանի ճարտարապետության մեջ միահյուսվել են անտիկ և արևելյան ավանդույթները։ Բյուգանդական շրջանից պահպանվել են վանքեր, եկեղեցիներ, կատակոմբներ։ Արաբների տիրապետության օրոք կառուցվել են մեդրեսեներ, մինարեթներ, մզկիթներ, շուկաներ, քարավանատներ, դղյակներ։ Խաչակիրների ժամանակներից պահպանվել են ամրոցներ, վանքեր, եկեղեցիներ։ XIX-XX դդ. սկզբի պալատական ճարտարապետությունը աչքի է ընկնում թեթև, նուրբ ձևերով և հարդարանքի ճոխ, ծանրաբեռնված մանրամասներով։ Անկախության նվաճումից հետո (1943) Լիբանանում վերակառուցվում են քաղաքները, կառուցվում բազմաբնակարան շենքեր, կինոթատրոններ, դպրոցներ, հիվանդանոցներ, հյուրանոցներ և այլն, շինարվեստում տեղական ավանդույթները համադրվում են Եվրոպայի և ԱՄՆ-ի ժամանակակից ճարտարապետական նվաճումներին։ Օգտագործվում են լոջաներ, պատշգամբներ, ժապավենադիր պատուհաններ։ Շինանյութը առավելաբար երկաթբետոնն է, հարդարանքում օգտագործվում է մարմարը, գունավոր ապակին և խեցեղենը։
Կերպարվեստ
Մ. թ. ա. V–IY հազարամյակներում գոյություն է ունեցել սանրաձև զարդերով և կենդանիների սխեմատիկ պատկերներով խեցեղեն (հին Բիբլոս), III–II հազարամյակներում փյունիկյան արվեստի բազմաթիվ նմուշներ (մանրաքանդակ, ոսկերչական իրեր, զենք ևն)։ Օսմանյան կայսրության շրջանի ճարտարապետության հարդարանքներում լայնորեն կիրառվել է փորագրազարդը, վիտրաժը։ Այս շրջանի քրիստոնեական տաճարները զարդարվել են խճանկարով, սրբապատկերներով և բյուզանդական տիպի որմնանկարներով։ XIX–XX դդ. զարգացել է կրոնական և ժանրային թեմաներով մոնումենտալ և հաստոցային գեղանկարչությունը։ XIX դ. վերջին և XX դ. սկզբին աշխատել են ռեալիսիստական դիմանկարի և ժանրային կոմպոզիցիաների հեղինակներ Խ. Մրուրը և Խ. Մալիբին։ 1930–40-ական թթ. կերպարվեստում առաջատար է եղել ռեալիստական ուղղությունը (Մ. Ֆարրուխ, Օ. Օնսի), իսկ 50–60-ական թթ. նկատելի էր սյուրռեալիզմի, կուբիզմի, աբստրակցիոնիզմի և պրիմիտիվիզմի ազդեցությունը։ Ռեալիստական ուղղության ավանդները շարունակում են Մ. Բալտակսե–Մարթայանը, Պ. Կիրակոսյանը, Ի. Շամուտը։ Քանդակագործության բնագավառում ստեղծվել են ոճավորված ու վերացական կոմպոզիցիաներ (Ն. Իրանի, Ռ. Մամաան, Զ. Խտշյան)։ Ինչպես անցյալում, այնպես էլ այսօր Լիբանանի գեղարվեստական կյանքում ակտիվ մասնակցություն ունեն հայերը։ Լիբանանահայ ավագ սերնդի արվեստագետներից են ճարտարապետ և նկարիչ Մ. Ալթունյանը (1888–1958), երգիծանկարիչ Տ. Աճեմյանը, նկարչուհի Լ. Ներսեսը։ Մինչև 1947-ը Լիբանանում է աշխատել Հ. Կալենցը։ Միջին սերնդի առավել հայտնի գեղանկարիչներից են ժ. Թերզյանը, Գյուվտարը (Ջոն Գյովտարալյան), Գյուվը (ժորժ Գյուվերջինյան), ժ. Դարբինյանը։ Լիբանանահայ արվեստագետների նորսերունդն են ներկայացնում արձանագործներ Զ. խտշյանը (Բեյրութի Մեծ եղեռնի հուշարձանի հեղինակը) և Եվ. Եփրեմյանը, գեղանկարիչներ Ջ. Նադիրյանը, Պ. ՃԼիպուղլյանը, Մ. Մանուկյանը, Հ. Թորոսյանը, Ա. Գառնիկյանը, Հ. Տիարպեքիրյանը, Վ. Պարսումյանը, Գ. Նորիկյանը, Ս. Մանուկյանը, գրաֆիկներ Ա. Պզտիկյանը, ժ. Գազանջյանը, քանդակագործ Լ. Փիլավջյանը։ Շ. Խաչատրյան։
Թատրոն
Կիսապրոֆեսիոնալ թատերախմբերը Լիբանանում երևան են եկել XX դ. 2-րդ կեսից։ 1960 թվականին ռեժիսոր Մունիր Աբու Դեբսը Անտուան Մուլթաքայի հեա Բեյրութում հիմնել է թատերական ստուդիա։ Հանրահայտ է կատակերգակ դերասան Շուշուի ստեղծած Ազգային թատրոնը, որը բեմադրել է Մոլիերի, է. Լաբիշի և այլ դրամատուրգների գործերի փոխադրություններ։ Լիբանանյան համալսարանն ունի թատերական արվեստի բաժին, որը գլխավորում է Ա. Մուլթաքան։ Բեյրութում գործում է նաե Լիբանանի դրամատիկական թատրոնը։ Ներկայացումները արաբերեն, ֆրանսերեն և անգլերեն են։ Թատրոնները մասնավոր են։ Հայ թատերական կյանքը Լիբանանում սկզբնավորվել է հայերի մեծ ներգաղթից հետո։ 1920 թվականին Բեյրութում գործել են «Դրամատիկ» և Ուսանողական միության թատերախմբերը։ Լիբանանահայ թատերական կյանքում նշանակալից դեր են կատարել Բ. Աբովյանը, Գ. Իփեկյանը, ժ. Սարգիսյանը, Պ. Ֆազլյանը, Վ. Խտշյանը, Դ. Սաթամյանը և շատ ուրիշներ։ Նրանք բեմադրել են Հ. Պարոնյանի, Դ. Սունդուկյանի, Շիրվանզադեի, սփյուռքահայ և սովետահայ ժամանակակից, ինչպես և ռուս, ու արևմտաեվրոպական հեղինակների գործեր։
Կինո
1929-ին բեմադրվել է առաջին խաղարկային ֆիլմը։ Լիբանանյան առավել նշանավոր ֆիլմերից է «Կարմիր ծաղիկներ»-ը (1957, ռեժիսոր՝ Մ. Հարուն)։ 1960-ական թթ. Բեյրութում հիմնվել են «Բաալբեկ», «Նիեր իստ սաունդ», «Ալ-Ասրի» կինոստուդիաները, թողարկվել են «Բարև, սեր» (ռեժիսոր՝ Ս. Սաշման), «Սատանայի սայլը» (ռեժիսոր՝ Ժ. Կաի), «Օղեր վաճառողը» (ռեժիսոր՝ Ցու. Շահին) և այլ կինոնկարներ։ Նկարահանվում են հիմնականում մելոդրամաներ և երաժշտական կատակերգություններ՝ հայտնի երգիչների, պարող-պարուհիների մասնակցությամբ։ Այդ ժանրերը հաղթահարելու ձգտումն արտահայտվել է «Դեպի անհայտը» (1957, ռեժիսոր՝ Ժ. Նասր), «Կոտրված թևեր» (1963, ռեժիսոր՝ Ցու. Մաալուֆ), «Համրն ու սերը» (1971, ռեժիսոր՝ Ա. Բահրի) և այլ ֆիլմերում։ Ազգային կինոարվեստի զարգացմանը խոչընդոտում է օտարերկրյա կինոնկարների մեծ ներհոսքը։ Կինոդերասաններից են՝ Ֆ. Շաուկին, ժ. Նանոն, Զ. Մակուկը, Մ. Մաազրին, Ս. Բարուդին։
Հայերը Լիբանանում
Լիբանանի տարածքում հայկական հնագույն գաղթավայրերի վերաբերյալ տեղեկություններ համարյա չկան։ Ըստ հռոմեացի պատմիչների մ. թ. ա. IV—III դդ. հայ առևտրականները Սիդոնի (Սայդա) և Տյուրոսի (Սուր) շուկաներն են բերել Հայաստանի գինին, մրգեղենը, անտառանյութը, որդան կարմիրը և այլ ապրանքներ; Տիգրան Մեծը զգալի թվով հայեր է վերաբնակեցրել Ասորիքում և նրան հարող փյունիկյան տարածքներում։ Սելջուկյան արշավանքների ժամանակաշրշանում Հայաստանից հազարավոր հայեր գաղթել են Կիլիկիա, Ասորիք, մասամբ Լիբանան։ XII—XIII դդ. Լիբանանի նավահանգստային Տրիպոլի, Սայդա, Ակա քաղաքներում հիշվում են հայ համայնքներ, որոնք Կիլիկիայի հայկական պետության անկումից հետո ավելի են ստվարացել։ Հայերի հոսքը դեպի Լիբանան մեծացել է XVII դ. կեսից, երբ դրուզ իշխանապետները և նրանց դաշնակից մարոնական ֆեոդալները, ձգտելով ամրապնդել կիսանկախության իրենց հենարանները, ապաստան են տվել օսմանյան լծից փախչող քրիստոնյաներին։ Լիբանանահայ համայնքը ստվարացել է XIX դ. 30-ական թթ. Կ. Պոլսում և Թուրքիայի գավառներում բորբոքված հակակաթոլիկական հալածանքների և առավել՝ թուրք կառավարողների հակահայկական բռնություններից փախած հայերի հաշվին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրերին Բեյրութում ապրում էր շուրշ 1200 հայ. զգալի թիվ էին կազմում ծովափնյա մյուս քաղաքների և լեռնային բնակավայրերի հայերը, որոնց վերաբերյալ ճշգրիտ տվյալներ չեն պահպանվել։ Լիբանանահայերը բաժանված էին կրոնա-դավանական երեք համայնքի, լուսավորչականները ենթարկվում էին Երուսաղեմի հայոց պատրիարքին և Բեյրութում ունեին եկեղեցի՝ Ս. Նշանը (1851-ից)։ Կաթոլիկները վարչականորեն կապված էին Լիբանան լեռան վրա գտնվող Զմմառի վանքի հետ, Բեյրութում ունեին Ս. Եղիա եկեղեցին և Ս. Հայտնության մատուռը։ Ավետարանականները, փոքրաթիվ լինելով, միախառնված էին դավանակից արաբներին կամ եվրոպացիներին։ Լիբանանահայ նոր և հոծ գաղթավայր ստեղծվեց առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին, երբ եղեռնից փրկված տասնյակ հազարավոր հայեր, հիմնականում Արևմտյան Հայաստանից, ապաստան գտան Լիբանանում։ 1920-ական թթ. սկզբին սրանց միացան ֆրանսիացիների կողմից քեմալականներին հանձնված Կիլիկիայից գաղթած բազմաթիվ հայեր։ Պատերազմից հետո Լիբանանում հայության թիվը հասավ ավելի քան 150 հզ.: Բեյրութի մերձակա Անթիլիաս ավան տեղափոխվեց Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսությունը, որը ճանաչվեց Լիբանանի, Սիրիայի և Կիպրոսի լուսավորչական հայերի հոգևոր-կրոնական վարչական կենաբոն։ 1924 թ օգոստոսից Լիբանանի քաղաքացիության իրավունք ձեռք բերած հայերի համայնքային կազմակերպության հիմք ընդունվեց Ազգային սահմանադրությունը։ Լիբանանում գործում են հայ ազգային կուսակցությունները, որոնցից իր ազդեցիկ գործունեությունն է ծավալում Հայ Հեղափոխական Դաշնակցություն կուսակցությունը, որը խմբակցության մակարդակով ներկայացված է Լիբանանի Խորհրդարանում։ Լիբանանում գործում են նաև հայկական մամուլ, որոնք նույնպես պատկանում են Հայ Հեղափոխական Դաշնակցությանը, Ազդակ (Օրաթերթ), Վանայ Ձայն (Ռադիո), Ռադիո յան (Ռադիո)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լիբանան Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ Կատեգորիա:Միջերկրածովյան միության անդամներ Կատեգորիա:Արաբական Լիգայի անդամ երկրներ Կատեգորիա:Հանրապետություններ Կատեգորիա:Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության անդամ երկրներ Կատեգորիա:Արևելյան Միջերկրական Կատեգորիա:Ֆրանսախոս երկրներ
Մ.թ.ա. 354
Մահեր
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 354
Նեստերովո (գյուղ, Պերեսլավսկի շրջան)
Նեստերովո (Нестерово), գյուղ Ռուսաստանի Յարոսլավլի մարզի Պերեսլավսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 14 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Յարոսլավլի մարզի Պերեսլավսկի շրջանի բնակավայրեր
Կոնստանտին Նովոսյոլով
Կոնստանտին Սերգեևիչ Նովոսյոլով ,  ռուս և բրիտանացի ֆիզիկոս։
2010 թվականին ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (Անդրեյ Գեյմի հետ), Լոնդոնի թագավորական ընկերության գիտաշխատող (2011 թվական), ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամ (2019 թվական) ։
2020 թվականի հուլիսի դրությամբ նա իր աշխատանքներից ունի ավելի քան 200,000 մեջբերում։ H-գործակիցն ավելի քան 110 է ։ Ըստ Thomson Reuters-ի՝ 2014 թվականի ամենաազդեցիկ գիտնականների վարկանիշի առաջատարն է ։
2011 թվականի դեկտեմբերի 31-ին հայտարարվել է, որ Եղիսաբեթ II-ի թագուհու հրամանագրով գիտությանը մատուցած ծառայությունների համար նրան շնորհվել է ասպետի կոչում ։
Կենսագրություն
Կոնստանտին Նովոսյոլովը ծնվել է 1974 թվականի օգոստոսի 23-ին Նիժնի Տագիլում։ Նրա հայրը՝ Սերգեյ Վիկտորովիչը, ինժեներ էր, աշխատել է Ուրալվագոն գործարանում։ Նրա պապը՝ Վիկտոր Նովոսյոլովը, թիվ 39 դպրոցի հիմնադիրն ու առաջին տնօրենն է եղել (2005 թվականից՝ թիվ 39 ճեմարան)։ Մայրը՝ Տատյանա Գլեբովնան, աշխատել է նույն դպրոցում՝ որպես անգլերենի ուսուցչուհի։ Նա ունեցել է քույր՝ Ելենան։
Սովորել է թիվ 39 դպրոցում ։ Առաջին ակադեմիական հաջողությունը գրանցել է արդեն վեցերորդ դասարանում, 1986 թվականին նա ֆիզիկայի ոլորտում տարածաշրջանային օլիմպիադայում նվաճել է առաջին տեղը, իսկ ԽՍՀՄ դպրոցականների համամիութենական օլիմպիադայում նա մտել է լավագույն տասնյակի մեջ։ 1988-1991 թվականներին նա լրացուցիչ սովորել է Ֆիզիկայի և տեխնոլոգիայի հեռակա դպրոցում ։ 1990 և 1991 թվականներին մասնակցել է ֆիզիկայի և մաթեմատիկայի համամիութենական օլիմպիադաներին։ 1991 թվականին դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել է Մոսկվայի ֆիզիկատեխնիկական ինստիտուտ։
1997 թվականին գերազանցությամբ ավարտել է Մոսկվայի ֆիզիկատեխնիկական ինստիտուտը՝ մասնագիտանալով «նանոէլեկտրոնիկայի» մեջ ։ Ավարտելուց հետո նա երկու տարի աշխատել է Չեռնոգոլովկայում` Ռուսաստանի Գիտությունների ակադեմիայի միկրոէլեկտրոնիկայի տեխնոլոգիայի խնդիրների ինստիտուտում (Ճշգրիտ մեխանիկայի և կառավարման խնդիրների ինստիտուտ), եղել է Ճշգրիտ մեխանիկայի և կառավարման խնդիրների ինստիտուտի ասպիրանտ (ղեկավար` Յուրի Դուբրովսկի)։
1999 թվականին նա տեղափոխվել է Նիդերլանդներ, որտեղ սկսել է աշխատել Անդրեյ Գեյմի հետ Նայմեգենի համալսարանում։ 2001 թվականին նրա հետ տեղափոխվել է Մանչեստրի համալսարան։ 2004 թվականի նոյեմբերի 3-ին Նովոսյոլովը պաշտպանել է իր թեզը փիլիսոփայության դոկտորի կոչման համար (PhD)՝ պրոֆեսոր Յան Քես Մանի ղեկավարությամբ ։
2011 թվականին ընտրվել է թագավորական ընկերության անդամ ։ Ներկայումս Langworthy professor of physics-ի և Մանչեստրի համալսարանի պրոֆեսորն է ։
Ապրել է Մանչեստրում և ունեցել Ռուսաստանի ու Բրիտանիայի քաղաքացիություն ։
Գիտական ​​նվաճումներ
Կոնստանտին Նովոսյոլովի հիմնական գիտական ​​նվաճումները պատկանում են մեզոսկոպիկ ֆիզիկայի և նանոտեխնոլոգիայի ոլորտին։
2004 թվականին, իր առաջնորդ Անդրեյ Գեյմի հետ միասին, նա հայտնաբերել է ածխածնի նոր ալոտրոպային փոփոխություն` գրաֆեն, որը ածխածնի ատոմների մեկ շերտ է ։
Կոնստանտին Նովոսյոլովը գլխավորել է գիտնականների մի թիմ, որը մշակել է հայեցակարգ Մանչեստերի Գրաֆենի ազգային ինստիտուտում և հետագայում վերահսկել է դրա նախագծումը, կառուցումը և հայտնաբերումը ։ Նովոսյոլովն առաջարկել է մի քանի եզակի ճարտարապետական ​​և տեխնիկական լուծումներ ։ Մասնավորապես, Գրաֆենի ազգային ինստիտուտի շապիկի վրա պատկերված են Նովոսյոլովի և Գեյմի վաղ շրջանի աշխատանքի բանաձևերը ։
Մրցանակներ և կոչումներ
2007-2008 թվականներին նա ստացել է մի շարք մրցանակներ երիտասարդ գիտնականների համար, մասնավորապես` 2007 թվականինին Եվրոպական Նիկոլաս Կուրտի Եվրոպական մրցանակը` ցածր ջերմաստիճանի և մագնիսական դաշտերի հետազոտության ոլորտում կատարած աշխատանքի համար ։
2008 թվականին նա տեսական և կիրառական ֆիզիկայի միջազգային միությունից ստացել է Երիտասարդ գիտնականի մրցանակ` «գրաֆենի հայտնաբերմանը նպաստելու և դրա բացառիկ հատկությունների ուսումնասիրմանը նվիրված ռահվիրա աշխատանքի համար»։
2008 թվականինին MIT Technology Review-ի «երկչափ տրանզիստորների համար» ստացել է «TR-35 երիտասարդ գիտնական»ի մրցանակ, որը սահմանված էր մինչև 35 տարեկան գիտնականների համար ։
2008 թվականին Մանչեստրի համալսարանի կողմից ստացել է «Տարվա գիտնական» կոչումը։
2008 թվականին Նովոսյոլովը և Գեյմը ստացել են Եվրոֆիզիկոսի մրցանակ «Գրաֆենի հայտնաբերման և դրա ուշագրավ էլեկտրոնային հատկությունների պարզման համար» ։
2010 թվականին իր ուսուցիչ Անդրեյ Գեյմի հետ նա արժանացել է Նոբելյան մրցանակ ի ֆիզիկայի բնագավառում` «գրաֆենով առաջադեմ փորձերի համար» ։ Դափնեկիրները կարողացել են «ապացուցել, որ միաշերտ ածխածինն ունի բացառիկ հատկություններ, որոնք բխում են քվանտային ֆիզիկայի զարմանալի աշխարհից»,- նշել է Նոբելյան կոմիտեն։ Նովոսյոլովը դարձել է ֆիզիկայի ամենաերիտասարդ Նոբելյան դափնեկիրը վերջին 37 տարվա ընթացքում (1973 թվականից) և 2010 թվականին միակ դափնեկիրը բոլոր ոլորտներում ։
Նիդեռլանդների գիտության մեջ ունեցած նշանակալի ավանդի համար 2010 թվականի նոյեմբերի 24-ին «Նիդեռլանդների առյուծ» շքանշան է ստացել ։
2010 թվականին ընտրվել է Մեծ Բրիտանիայի Քիմիայի թագավորական ընկերության պատվավոր անդամ ։
2010 թվականին նրան շնորհվել է Մոսկվայի ֆիզիկատեխնիկական ինստիտուտի ինստիտուտի պատվավոր պրոֆեսորի կոչում։
2011 թվականին ընտրվել է Բրիտանական ֆիզիկայի ինստիտուտի պատվավոր անդամ ։
2011 թվականին նա արժանացել է դասախոսության և Բյուրեղագրողների միջազգային միության Բրեգգի մրցանակին «Երկչափ ատոմային բյուրեղների ուսումնասիրության համար»։
2011 թվականի մայիսի 19-ին ընտրվել է Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ ։
Մասնակցել է Եվրոպական հանձնաժողովի «Graphene Flagship» ,1 միլիարդ եվրո արժողությամբ նախագծին։ Կոնստանտին Նովոսյոլովը նկարահանվել է նախագծի պաշտոնական գովազդային հոլովակում ։
2011 թվականին պարգևատրվել է ասպետ-բակալավրի կոչման ։
2012 թվականին պարգևատրվել է սըր Ռալֆա Կոնի դասախոսության մրցանակով«նոր նյութերի ցարգացման համար, երկչափ ատոմային բյուրեղներ» ։
2012 թվականին ընտրվել է «Britain’s 50 New Radicals»-ում ընտրվող NESTA և The Observer-ում ։
2013 թվականին պարգևատրվել է «the Honorary Freedom of the City of Manchester» տիտղոսով ։
2013 թվականին ընտրվել է Բուլղարիայի գիտությունների ակադեմիայի արտասահմանյան անդամ ։
2014 թվականին ընդգրկվել է աշխարհի ամենանշանակալի գիտնականների ցուցակում և տեղ զբաղեցրել աշխարհի 17 ամենաարդիական («hottest») գիտնականների թվում՝ «individuals who have published the greatest number of hot papers during 2012-2013» :
2015 թվականին ընտրվել է Եվրոպական ակադեմիայի անդամ ։
2016 թվականին պարգևատրվել է ամերիկյան ածխածնի ընկերության մեդալով (Carbon Medal) :
2019 թվականին ընտրվել է ԱՄՆ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ ։
2019 թվականին ընտրվել է Ասիա-խաղաղօվկիանոսյան նյութերի ակադեմիայի անդամ(Asia Pacific Academy of Materials) :
2019 թվականին պարգևատրվել է Օտտո Վարբուրգի քիմիական հիմնադրամի Օտտո Վարբուրգի մրցանակով ։
Հրատարակել է ավելի քան 320 գիտական աշխատություն, ներառյալ 26 հոդվածներ Nature և Science ամսագրերում ։
Գրաֆենի ազգային ինստիտուտ Մանչեստրում
Կոնստանտին Նովոսյոլովը ակտիվորեն մասնակցել է Մանչեստերում գրաֆենի ազգային ինստիտուտի նախագծման և կառուցման աշխատանքներին՝ պատասխանատու լինելով գիտական ​​ լաբորատորիաների, մաքուր տարածքների և սպասարկման սենյակների վերաբերյալ բնօրինակ որոշումների մեծ մասի համար։ Ինստիտուտի ճակատը ծածկված է վահանակներով, որոնք ցուցադրում են գրաֆենի վրա Նովոսյոլովի և Գեյմի վաղ աշխատանքներից վերցված բանաձևերը։ Նաև, Կոնստանտին Նովոսյոլովը հաստատում է թաքնված կատակների առկայությունը բանաձևերի շարքում, բայց միևնույն ժամանակ, դրանց կոնկրետ տեղը չի բացահայտվում։
Կոնստանտին Նովոսյոլովը Մանչեստրի Գրաֆենի ազգային ինստիտուտում ճարտարապետության վերաբերյալ գրքի համահեղինակ է ։
Այլ նախագծեր
2018 թվականին Կոնստանտին Նովոսյոլովը պրոֆեսոր Թիմ Օ'Բրայանի հետ համատեղ մասնակցել է Խորհրդային Զոնդ-6 առաքելության ռադիոծրագրերի հետազոտմանը և արտագրմանը, որոնք ձայնագրվել են ռադիոաստղադիտակի կողմից Ջոդրել Բենկի ռադիոաստղադիտարան, :
Արվեստում
Կոնստանտին Նովոսյոլովը հայտնի է ժամանակակից արվեստի հանդեպ իր սիրով :Մասնակցել է մի քանի նախագծերի։ 2015 թվականի փետրվարին Կոնստանտին Նովոսյոլովը, Կոռնելիա Պարկերի հետ միասին, ստեղծել է ներկայացում Ուիթվորթ արվեստի պատկերասրահի բացման համար։ Այս ցուցադրությունը հրավառություն էր, որը նախագծել էր Կոռնելիա Պարկերը, որը դրան ավելացրել է երկնաքարի կտորներ՝ այն դարձնելով երկնաքարի ցնցուղ։ Միևնույն ժամանակ, Կոնստանտին Նովոսյոլովը Ուիլյամ Բլեյքի (1789 թվական) գծանկարից արդյունահանել է գրաֆիտի միկրոմասնիկներ, և այս գրաֆիտն օգտագործվեց հրավառություն գործարկող սենսորի համար ։
Նա հետաքրքրված էր չինական գեղագրությամբ և չինական ոճի նկարներով ։ Նա այս արվեստները սովորել է հայտնի չինացի նկարիչ Ժենգ Շենգլոնգի մոտ։ Նովոսյոլովի ինը նկարներ ներկայացվել են Լիդսի համալսարանում «Բրիտանիան չինացի դիվանագետի աչքերով» ցուցահանդեսում ։ Նովոսյոլովի նկարներից մեկը գտնվում է Չինաստանի գլխավոր քարտուղար Սի Ցզինպինի հավաքածուում ։ 2017 թվականին Կոնստանտին Նովոսյոլովը մասնակցում է Vienna Contemporary Art Fair-ին, որտեղ նրա 5 աշխատանքները ներկայացվում են RDI Creative gallery գործակալության կողմից։ Աշխատանքների թեմաները տարբերվել են ավանդական չինական գեղագրությունից մինչև ժամանակակից ժանր։ Որոշ աշխատանքներում օգտագործվել են գրաֆենային թանաք ։
Անձնական կյանք
Կինը՝ Իրինան, ծնունդով Վոլոգդայից է, գիտությունների թեկնածու (Սանկտ Պետերբուրգում պաշտպանել է ատենախոսությունը), միկրոկենսաբան, ծանոթացել են Նիդերլանդներում։ 2009 թվականին ծնվել են երկվորյակ դուստրեր՝ Վիկան և Սոֆիան։
Հարցազրույց
Կատեգորիա:Ռուս ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Բրիտանացի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Ռուս գյուտարարներ Կատեգորիա:Ռուս նոբելյան մրցանակակիրներ Կատեգորիա:Փորձարարական ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Անգլիացի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Անգլիացի նոբելյան մրցանակակիրներ Կատեգորիա:Ռուսաստանից արտագաղթածներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Հին Իլլիրիայի մշակույթ
Հին Իլլիրիայի մշակույթ կամ իլլիրիական մշակույթ, Իլլիրիայում միջնադարյան և հատկապես ուշ բրոնզի դարերի վերջում գնալով ավելի հստակ հատկանիշներով առանձնանացող հնագիտական մշակույթ։
Որպես ժամանակաշրջանին բնորոշ տարր` կերամիկական առարկաները բնութագրվում են եզրից դուրս ցցված երկու բռնակներով ձևերի լայնածավալ օգտագործմամբ, ինչպես նաև երկրաչափական մոտիվներով զարդարանքով։ Այս ժամանակ ստեղծվել են տարածքի առաջին ամրակառույց բնակավայրերը։ Տեղական մետալուրգիան Եգեյան նախատիպերի հիման վրա արտադրել են տարբեր տեսակի զենքեր՝ գեղարվեստական ձևերի մշակմամբ։ Հիմնական գործիքները եղել են տեղական « դալմատո-ալբանական » և « շկոդրյան » տիպերի կացինները, ինչպես նաև հարավային` երկկողմանի կացինների տիպերը։ Հոգևոր մշակույթն արտահայտվել է նաև թաղումների (թումուլուս դամբարանաբլուր) ծեսով, որտեղ հայտնաբերվել է հնագիտական իրերի հարուստ նյութ  ։
Իլլիրիական լեզու
Իլլիրերենը հնդեվրոպական լեզու կամ լեզուների խումբ էր, որով խոսում էին իլլիրիացիները Հարավարևելյան Եվրոպայում անտիկ ժամանակաշրջանում։ Լեզուն վավերացված չէ, բացառությամբ անձնանունների և տեղանունների։ Սրանցից կարելի է քաղել բավականաչափ տեղեկատվություն՝ եզրակացնելու, որ այն պատկանում է հնդեվրոպական լեզվաընտանիքին։ Հնագույն աղբյուրներում «իլլիրներ» տերմինը կիրառվում է հարավարևելյան Եվրոպայի մի մեծ տարածքում բնակություն հաստատած ցեղերի լայն շրջանակի նկատմամբ, այդ թվում՝ Արդիաեի, Աութարիաթաե, Դելմաթաե, Դասարեթի, Էնչելեյի, Լաբեատաե, Պաննոնիի, Պարթինի, Տաուլանտի և այլն հին ցեղեր Իլլիրիայում։ Հայտնի չէ, թե որքանով են այս բոլոր ցեղերը ձևավորել միատարր լեզվական խումբ, սակայն հաստատված էպոնիմների ուսումնասիրությունը հանգեցրել է լեզվական առանցքի տարածքի բացահայտմանը այս գոտու հարավում՝ մոտավորապես ներկայիս Ալբանիայի և Չեռնոգորիայի շրջակայքում, որտեղ ենթադրվում է, որ խոսվել է իլլիերեն։
Կրոնն Իլլիրիայում
Իլլիրիացիները, որպես հնագույն քաղաքակրթությունների մեծ մասը, բազմաստված էին և պաշտում էին բազմաթիվ աստվածների և աստվածությունների՝ բնության ուժերի հետ կապված։ Նախահռոմեական դարաշրջանի կրոնական ավանդույթների ամենաբազմաթիվ հետքերը, որոնք դեռևս անբավարար են ուսումնասիրված, կրոնական սիմվոլիզմի հետ են կապված։ Սիմվոլները պատկերված են ամեն տեսակի զարդանախշերում և բացահայտում են, որ իլլիրիացիների նախապատմական պաշտամունքի գլխավոր առարկան Արևն էր, որը պաշտվում էր տարածված և բարդ կրոնական համակարգում։ Արեգակնային աստվածությունը պատկերված էր որպես երկրաչափական կերպար` պարույրի, համակենտրոն շրջանի և սվաստիկայի տեսքով, կամ որպես կենդանական կերպար` թռչունների, օձերի և ձիերի տեսքով։ Ջրային թռչունների և ձիերի խորհրդանիշներն ավելի տարածված էին հյուսիսում, իսկ օձը՝ հարավում։ Իլլիրիական աստվածությունները հիշատակվել են հռոմեական ժամանակաշրջանի արձանների, հուշարձանների և մետաղադրամների արձանագրություններում, իսկ որոշները մեկնաբանվել են հին գրողների կողմից համեմատական կրոնի միջոցով։ Իլլիրիայի բոլոր ցեղերի համար, ըստ երևույթին, չկա ամենահայտնի աստված, և մի շարք աստվածություններ ակնհայտորեն հայտնվում են միայն որոշակի տարածքներում։
Իլլիրիայում Դեյպատուրոսը (դորիական հուն.` Δειπάτυροϛ, Deipáturos) աստված էր, որին պաշտում էին որպես երկնքի հայր, Պրենդեն՝ սիրո աստվածուհին և ամպրոպի աստված Պերենդիի զուգընկերը, Էնը կամ Էնջին կրակի աստվածն էր, Յուպիտեր Պարթինուսը՝ Պարթինիների գլխավոր աստվածը, Ռեդոնը նավաստիների խնամակալ աստված էր, որը հայտնվում էր Լիսուսի, Դաորսոնի, Շկոդերի և Դիրրախիումի ափամերձ քաղաքների բազմաթիվ արձանագրությունների վրա, մինչդեռ Մեդաուրուսը Ռիսինիումի պաշտպան աստվածությունն էր՝ ակրոպոլիսից քաղաքի վրա նայող մոնումենտալ ձիավոր արձանով։
Դալմաթիայում և Պաննոնիայում հռոմեական ժամանակաշրջանի ամենահայտնի ծիսական ավանդույթներից մեկը վայրի, անտառների և դաշտերի հռոմեական աստվածության՝ Սիլվանուսի պաշտամունքն էր, որը պատկերված էր Պանի պատկերագրությամբ։ Գինու, պտղաբերության և ազատության հռոմեական աստված Լիբերին պաշտում էին Սիլվանուս և սահմանների պաշտպան Տերմինուս աստվածների հատկանիշներով։ Տադենուսը դալմատյան աստվածություն էր, որը նույնացված էր կամ կրում էր Ապոլլոնի էպիթետը Բոսնա գետի ակունքի մոտ հայտնաբերված արձանագրություններում։ Դալմաթներն ունեին նաև Արմատուս աստված` որպես պատերազմի աստված Դելմինիումում։ Սիլվանաե՝ Սիլվանուսի իգական սեռի հոգնակի թիվը, հիշատակվել է Պանոնիայի բազմաթիվ նվիրումների ժամանակ։ Տոպուսկոյի տաք աղբյուրներում (Պաննոնիա Գերագույն), զոհասեղաններ էին նվիրվում Վիդասոսին և Թանային (նույնականացվում էին Սիլվանոս և Դիանա աստվածությունների հետ), որոնց անունները միշտ կանգնած են կողք կողքի որպես ընկերակիցներ։ Aecorna կամ Arquornia-ն լճի կամ գետի խնամակալ աստվածուհի էր, որը երկրպագում էին բացառապես Նաուպորտոս և Էմոնա քաղաքներում, որտեղ նա Յուպիտերի կողքին ամենակարևոր աստվածն էր։ Լաբուրոսը նաև տեղական աստվածություն էր, որին պաշտում էին Էմոնայում, հավանաբար մի աստվածություն, որը պաշտպանում էր նավավարներին :
Թվում է, թե իլլիացիները չեն հորինել միատարր տիեզերագիտություն, որի վրա կկենտրոնացնեին իրենց կրոնական սովորությունները։ Իլլիրական մի շարք տեղանուններ և մարդաբանություններ առաջացել են կենդանիների անուններից և արտացոլել են կենդանիների՝ որպես դիցաբանական նախնիների և պաշտպանների հավատալիքները։ Օձը կենդանիների ամենակարևոր տոտեմներից մեկն էր ։ Իլլիրացիները հավատում էին մոգություններին և չար աչքի ուժին, պաշտպանիչ և օգտակար ամուլետների կախարդական ուժին, որոնք կարող էին կանխել չար աչքը կամ թշնամիների վատ մտադրությունները։
Մարդկային զոհաբերությունները նույնպես իրենց դերն են ունեցել իլլիացիների կյանքում ։ Արիանոսը արձանագրում է, որ ցեղապետ Կլեյտոս Իլլիրիացին զոհաբերում է երեք տղա, երեք աղջիկ և երեք խոյ Ալեքսանդր Մակեդոնացու հետ ճակատամարտից անմիջապես առաջ ։ Երկաթե դարաշրջանի իլլիրիացիների շրջանում թաղման ամենատարածված տեսակը թումուլուսն էր կամ թմբի վրա թաղումը։ Եվ որքան բարձր էր թաղվողի կարգավիճակը, այնքան բարձր է թումբը։ Հնէաբանությունը հայտնաբերել է բազմաթիվ արտեֆակտներ, որոնք տեղադրված են այդ թմբերում, ինչպիսիք են զենքերը, զարդանախշերը, հագուստները և կավե անոթները։ Կրոնական հավատալիքների և թաղման ծեսերի հարուստ սպեկտրը, որը ի հայտ է եկել Իլլիրիայում, հատկապես հռոմեական ժամանակաշրջանում, կարող է արտացոլել այս տարածաշրջանի մշակութային ինքնությունների տարբերությունը:
Նիկետաս Ռեմեսիանացի
Նիկետասը (մոտ 335-414) եպիսկոպոս էր Ռեմեսիանա քաղաքում, (ներկայիս Բելա Պալանկա, Սերբիա), որն այն ժամանակ գտնվում էր հռոմեական Դակիա Միջերկրական նահանգում ։ Ըստ հնագույն երաժշտագիտության հավաստի աղբյուրների, այդ թվում՝ բրիտանական, ֆրանսիական և իտալական, Նիկետասը գրել է. «Ես դարդանացի եմ» (“Dardanus sum”) :
Նիկետասը լատիներենով քարոզում էր հոգևոր երաժշտություն Հաղորդության երկրպագության ժամանակ և, ըստ երևույթին, կազմել է մի շարք պատարագային օրհներգեր, որոնց թվում քսաներորդ դարի որոշ գիտնականներ համարում են լատիներեն քրիստոնեական փառաբանության հիմնական օրհներգը՝ Te Deum, որը ավանդաբար վերագրվում է Ամբրոսիսին և Օգոստինոսին։ Ենթադրվում է, որ նա Բեսսիի բարբարոս թրակական ցեղի միսիոներն է ։
Նրա հիմնական վարդապետական աշխատությունից՝ «Մկրտության թեկնածուների հրահանգներ» (Instructions for Candidates for Baptism), երկարաձիգ հատվածներ են պահպանվել վեց գրքերում։ Դրանք ցույց են տալիս, որ նա շեշտել է ուղղափառ դիրքորոշումը եռամիասնական վարդապետության մեջ։ Դրանք պարունակում են «սրբերի հաղորդություն» արտահայտությունը առեղծվածային կապի հավատքի մասին, որը միավորում է ինչպես ողջերին, այնպես էլ մահացածներին որոշակի հույսի և սիրո մեջ։ Ոչ մի ապացույց չի պահպանվել այս արտահայտության նախկին օգտագործման վերաբերյալ, որն այդ ժամանակից ի վեր կենտրոնական դեր է կատարել քրիստոնեական դավանանքի ձևակերպման մեջ։ Նրա` որպես սուրբ, տոնը հունիսի 22-ին է ։
Հիերոնիմոս
Հիերոնիմոս (Eusebius Sophronius Hieronymus), նաև հայտնի է որպես Ջերոմ Ստրիդոնացի, քրիստոնյա քահանա էր, խոստովանահայր, աստվածաբան և պատմաբան։ Նա ավելի շատ հայտնի է որպես Սուրբ Ջերոմ:
Հիերոնիմոսը ծնվել է Դալմաթիայի և Պանոնիայի սահմանին գտնվող Էմոնայի մոտ գտնվող Սթրիդոնում (Իլլիրիկում)։ Նա առավել հայտնի է Աստվածաշնչի մեծ մասի լատիներեն թարգմանությամբ (թարգմանությունը, որը հայտնի դարձավ որպես « Վուլգաթա ») և ամբողջ Աստվածաշնչի մեկնաբանություններով։ Հիերոնիմոսը փորձել է ստեղծել Հին Կտակարանի թարգմանությունը՝ հիմնվելով եբրայերեն տարբերակի վրա, այլ ոչ թե Յոթանասնից, քանի որ Աստվածաշնչի լատիներեն թարգմանություններ էին կատարվում նրանից առաջ։ Նրա գրվածքների ցանկը ընդարձակ է, և Աստվածաշնչի իր աշխատությունների կողքին նա գրել է բանավեճային և պատմական ակնարկներ՝ միշտ աստվածաբանի տեսանկյունից ։
Հիերոնիմոսը հայտնի էր քրիստոնեական բարոյական կյանքի մասին իր ուսուցումներով, հատկապես նրանց համար, ովքեր ապրում էին կոսմոպոլիտ կենտրոններում, ինչպիսին Հռոմն է։ Շատ դեպքերում նա իր ուշադրությունը կենտրոնացրել է կանանց կյանքի վրա և բացահայտել, թե ինչպես պետք է ապրի իր կյանքը Հիսուսին նվիրված կինը։ Այս ուշադրությունը բխում էր նրա սերտ հովանավորական հարաբերություններից մի քանի նշանավոր կին ասկետների հետ, որոնք հարուստ սենատորական ընտանիքների անդամներ էին։
Հիերոնիմոսն իր աշխատանքի շնորհիվ կաթոլիկ եկեղեցու կողմից ճանաչվել է որպես սուրբ և եկեղեցու դոկտոր, իսկ Արևելյան ուղղափառ եկեղեցում, լյութերական եկեղեցում և անգլիկանական համայնքում որպես սուրբ։ Նրա տոնը սեպտեմբերի 30-ն է (Գրիգորյան օրացույց)։
Սուրբ Հիերոնիմոսը նաև ներդրում է ունեցել կրթության, մանկավարժության և մշակույթի բնագավառներում ։ Որպես քրիստոնյա գիտնական նա իր կյանքի ընթացքում բազմաթիվ նամակներով մանրամասնել է աղջիկների վերաբերյալ իր մանկավարժությունը ։ Նա չէր հավատում, որ մարմինը մարզվելու կարիք ունի, և այդպիսով պաշտպանում էր ծոմապահությունը և ցանկությունները մեռցնելը (mortification)՝ մարմինը հնազանդեցնելու համար։ Նա միայն խորհուրդ է տալիս Աստվածաշունչը որպես ընթերցանության նյութ՝ սահմանափակ լուսաբանմամբ և առանց երաժշտական գործիքների։ Նա կոչ է անում թույլ չտալ, որ աղջիկները շփվեն հասարակության հետ և «սիրահարվեն իր գործընկերներից մեկին կամ մյուսին» ։ Նա խորհուրդ է տալիս անգիր սովորեցնելու փոխարեն այբուբենը փղոսկրի խորանարդներով սովորեցնել, այնպես որ «Նա [աղջիկը] այսպիսով կսովորի խաղալով» ։ Նա դրական ամրապնդման ջատագով է՝ նշելով. «Մի՛ նախատիր նրան սովորելու դժվարությունների համար։ Ընդհակառակը, խրախուսիր նրան գովասանքի միջոցով...» :
Դրիոն-Մատի-Գլասինակի մշակույթ
Drilon-Mati-Glasinac մշակույթը հնագիտական մշակույթ է, որն առաջին անգամ ձևավորվել է ուշ բրոնզի և վաղ երկաթի դարաշրջանում Արևմտյան Բալկանյան թերակղզում մի տարածքում, որը ներառում էր ժամանակակից Ալբանիայի մեծ մասը հարավում, Կոսովոն արևելքից, Մոնտենեգրոն, Բոսնիա և Հերցեգովինա ն հարավ-արևելքում և արևմտյան Սերբիայի մի մասը դեպի հյուսիս։ Այն անվանվել է Գլասիկ և Մատի ըստ վայրի, որոնք գտնվում են համապատասխանաբար Բոսնիա-Հերցեգովինայում և Ալբանիայում։
Գլասինակ-Մատիի մշակույթը ներկայացնում է և՛ միջին բրոնզի դարաշրջանի պրակտիկայի շարունակականությունը Արևմտյան Բալկաններում, և՛ նորարարություններ, որոնք հատկապես կապված են վաղ երկաթի դարի հետ։ Դրա տեսքը համընկնում է տարածաշրջանում բնակչության աճի հետ, ինչպես վկայում են բազմաթիվ նոր վայրերը, որոնք զարգացել են այդ դարաշրջանում։ Glasinac-Mati-ի որոշիչ տարրերից է թումբային գերեզմանաքարերի օգտագործումը որպես ինհումացիայի մեթոդ։ Երկաթե կացինները և այլ զենքերը բնորոշ իրեր են, որոնք հայտնաբերվել են Glasinac-Mati-ի բոլոր ենթատարածաշրջանային տարբերակների թումբերում։ Ընդլայնվելով և միաձուլվելով այլ նմանատիպ նյութական մշակույթների հետ, այն ընդգրկել է այն տարածքը, որը դասական անտիկ հնագիտությունում հայտնի է որպես Իլլիրիա։
Կոմանի-Կրույա մշակույթ
Կոմանի-Կռույա մշակույթը հնագիտական մշակույթ է, որը հաստատվել է ուշ անտիկ ժամանակաշրջանից մինչև միջնադար կենտրոնական և հյուսիսային Ալբանիայում, հարավային Չեռնոգորիայում և Հյուսիսային Մակեդոնիայի արևմտյան հատվածներում գտնվող նմանատիպ վայրերում։ Այն բաղկացած է բնակավայրերից, որոնք սովորաբար կառուցված են Լեժի (Պրաևալիտանա)-Դարդանիա և Վիա Էգնատիա ճանապարհային ցանցերի երկայնքով բլուրների տակ, որոնք կապում էին Ադրիատիկ ծովափնյա գիծը կենտրոնական Բալկանյան հռոմեական նահանգների հետ։ Նրա տիպային տեղանքը Կոմանին է, իսկ ամրոցը Դրին գետի հովտում գտնվող Դալմաչե բլրի վրա։ Կրույան և Լեժան ներկայացնում են մշակույթի նշանակալի վայրեր։ Կոմանի-Կրույայի բնակչությունը տեղական, արևմտյան բալկանյան ժողովուրդն էր, որը կապված էր հռոմեական Հուստինիանոսյան ամրոցների ռազմական համակարգի հետ։ Կոմանի-Կրույայի զարգացումը նշանակալի է Ալբանիայի դասական անտիկ աշխարհի բնակչության միջև միջնադարյան ալբանացիներին անցման ուսումնասիրության համար, որոնց մասին վկայված են 11-րդ դարի պատմական գրառումները  ։
Իլլիրյան արվեստ
Բրոնզի դարաշրջանում մի շարք իլլիրական և հին հունական ցեղեր սկսեցին հայտնվել Ալբանիայի տարածքում և միաժամանակ հիմնեցին մի քանի գեղարվեստական կենտրոններ։ Տերակոտան լայնորեն օգտագործվել է երկու մշակույթների կողմից, հատկապես ռելիեֆների և այլ ճարտարապետական նպատակների համար։ Բազմաթիվ հախճապակյա պատկերներ, ի թիվս այլոց՝ իլլիացիներից, հայտնաբերվել են Բելշի (Էլբասանի գավառ) մոտ, բայց բացի այդ՝ նաև ամբողջ Ալբանիայում  ։
Խեցեգործության արվեստը ծաղկում է ապրել նաև այդ ժամանակաշրջանում և համարվում է հնագույն ժամանակներից ստացված ամենատարբեր արվեստներից մեկը ։ Խեցեգործության մեջ մարմնավորվել են տարբեր խորհրդանիշներ, ծեսեր, լեզուն և բանահյուսությունը։ Դևոլյան խեցեղենը, որն անվանվել է Դևոլլի հովտի անունով, պատրաստվել է իլլիրիացիների կողմից ։ Իլիրիայի խեցեղենը սկզբում բաղկացած էր երկրաչափական նախշերից, ինչպիսիք են շրջանակները, քառակուսիները, շեղանկյունները և նմանատիպ այլ մոտիվներ, և, այնուամենայնիվ, հետագայում կրել են հին հունական խեցեղենի ազդեցությունը ։ Վաղ ժամանակներից խճանկարները օգտագործվել են շենքերի, պալատների և դամբարանների գլխավոր սենյակների, ինչպես նաև առանձնատների պաշտոնական սենյակների հատակները ծածկելու համար։ Խճանկարի օգտագործումը լայն տարածում գտավ Իլիրիայում և Հին հունական գաղութներում Ադրիատիկ և Հոնիական ծովերի Իլիրական ափին։ Խճանկարի հատակի ամենավաղ օրինակները վերաբերում են հնագույն ժամանակաշրջանին, գտնվում են Ապոլոնիայում, Բուտրինտում, Տիրանայում, Լինում և Դուրեսում ։
Դուրրասի գեղեցկուհին՝ Ալբանիայում հայտնաբերված ամենավաղ խճանկարը, մ.թ.ա. 4-րդ դարի բազմագույն խճանկար է, որը հիմնականում պատրաստված է բազմագույն խճաքարերից ։ Այն առանձնանում է կազմվածքի հիասքանչ ձևով և գեղարվեստական ստեղծագործության մեծ կատարելությամբ ։ 9 m2 խճանկարը էլիպսաձև է և պատկերում է կնոջ գլուխը սև ֆոնի վրա՝ շրջապատված ծաղիկներով և այլ ծաղկային տարրերով ։ Այն հայտնաբերվել է 1918 թվականին Դուրեսում, իսկ 1982 թվականից ցուցադրվում է Տիրանայում` Ալբանիայի ազգային պատմական թանգարանում։
Հռոմեական շրջանը նշանավորվում է որպես խորհրդանշական արվեստ ներկայացված քանդակների արտադրությամբ։ Հռոմեական քանդակը մեծապես կրել է Հունաստանի և էտրուսկական քաղաքակրթության քանդակների ազդեցությունը, մինչդեռ տպավորիչ օրինակները հիմնականում կարելի է գտնել Ապոլոնիա և Բուտրինտ քաղաքներում, որոնք ծաղկել են այդ ժամանակաշրջանում։
Դաունյան խեցեղեն
Դաունյան խեցեղեն արտադրվել է Դաունիա՝ ներկայիս իտալական Բարլետա և Ֆոջա նահանգներում։ Այն ստեղծվել է Դաունիների կողմից՝ Յապիգյան քաղաքակրթության ցեղից, որը եկել էր Իլիրիայից։ Դաունյան խեցեղենը հիմնականում արտադրվել է Օրդոնա և Կանոզա դի Պուլիա տարածաշրջանային արտադրական կենտրոններում՝ սկսած մոտ 700 մ.թ.ա.: Խեցեղենի վաղ նկարներում պատկերված են երկրաչափական նախշերով անոթներ։ Կերամիկան ձեռքով էր ձևավորված, այլ ոչ թե բրուտի անիվի վրա։ Դրանք բաղկացած էին կարմիր, շագանակագույն կամ սև հողի գույնից, որը կիրառվում էր դեկորով։ Դրանց վրա նկարված էին շեղանկյուններ, եռանկյուններ, շրջաններ, խաչեր, քառակուսիներ, կամարներ, սվաստիկա և արվեստի այլ ձևեր։
Դաունյան խեցեղենի ձևերի զարգացումը անկախ է առաջին հունական կերամիկայից։ Տիպիկ դաունյան խեցեղենը ներառում է ասկոսներ ( Askos ), ձագարափոս անոթներ և օղակաձև բռնակներով թասեր։
Մեսափյան խեցեղեն
Մեսափյան խեցեղենը մեսափյան կերամիկայի մի տեսակ է, որը արտադրվել է մ.թ.ա. 7-րդ դարից մինչև մ.թ.ա. 3-րդ դարը Իտալիայի հարավային Ապուլիա շրջանում։ Մեսափյան խեցեղենը պատրաստվել է մեսափիների կողմից, հնագույն ժողովուրդ, որը բնակվում էր Իտալիայի գարշապարի մասում մ.թ.ա. մոտ 1000 թվականից, ովքեր գաղթել էին Կրետեից և Իլիրիայից։ Մեսափյան խեցեղենը հիմնականում բաղկացած էր երկրաչափական նախշերից, ինչպիսիք են շրջանակները, քառակուսիները, ադամանդները, հորիզոնական գծերի նախշերը, սվաստիկան և նմանատիպ այլ մոտիվներ։ Ուշ հունական ազդեցությամբ ավելացվել են մեանդր ոլորանախշերը։
Պևկետյան խեցեգործություն
Պևկետյան խեցեղենը խեցեղենի տեսակ է, որը պատրաստվել է հարավային Իտալիայի Ապուլիա շրջանում՝ պևկետացիների կողմից մ.թ.ա. 7-րդ դարի սկզբից մինչև 6-րդ դարերը։ Բնիկ տեսակ է։ Դրա արտադրական տարածքը զբաղեցնում էր Բարիի և Գնաթիայի միջև ընկած տարածքը։ Խեցեղենը ներկված էր միայն դարչնագույն ու սև գույներով և բնութագրվում էր երկրաչափական զարդանախշերով, սվաստիկաներով, ադամանդներով, հորիզոնական ու ուղղահայաց գծերո վ։ Այս նմուշները հիմնականում եղել են խեցեղենի ուշ երկրաչափական փուլում (մինչև մ.թ.ա. 600 թ.)՝ մոտ զարդանախշով։
Մ.թ.ա. 6-րդ դարից սկսած խեցեղենի երկրորդ փուլը կրում է կորնթոսյան ծաղկամանների մեծ ազդեցությունը ։ Սա արտացոլված է ինչպես զարդանախշերում, դեկորացիաներում՝ ճառագայթների տեսքով, այնպես էլ փոխվում է փոխաբերական պատկերով։ Երրորդ և վերջին փուլը բերում է արտադրության մեթոդների փոփոխություն։ Խեցեղենը ձեռքով ձևավորվել է նախքան հույների ժամանումը Իտալիայի ամենահարավային ծայրում` գարշապարում, երբ ներկայացվեց բրուտի անիվը։ Նկարը դարձել է զուտ դեկորատիվ։ Դրանց վրա պատկերված են դեկորատիվ բույսեր, ինչպիսիք են բաղեղի և դափնու վազերը և արմավը։ Հազվագյուտ պատկերները ներառում էին պատկերավոր և դիցաբանական կերպարներ:
Դևոլյան խեցեգործություն
Դևոլյան խեցեղենը, որն անվանվել է Դևոլլի հովտի անունով, պատրաստվել է իլլիրիացիների կողմից ։ Իլլիրիայի խեցեղենը սկզբում բաղկացած էր երկրաչափական նախշերից, ինչպիսիք են շրջանակները, քառակուսիները, ադամանդները և նմանատիպ այլ մոտիվներ, և, այնուամենայնիվ, հետագայում կրել են հին հունական խեցեղենի ազդեցությունը ։
Իլիրական ճարտարապետություն
Բրոնզի դարում իլլիացիները սկսեցին կազմակերպվել իրենց տարածքում։ Իլիրիայի սահմաններում գտնվող քաղաքները հիմնականում կառուցված էին բարձր լեռների գագաթներին, որոնք շրջապատված էին խիստ ամրացված պարիսպներով։ Իլիրիայից դեռևս պահպանվել են մի քանի հուշարձաններ, ինչպիսիք են Ամանտիայի, Անտիգոնիայի, Բյուլիսի, Սկոդրայի, Լեժայի և Ստորին Սելցեյի գերեզմանները ։
Անտիկ ժամանակներում Իլիրիայի քաղաքներն ու շրջանները զարգացել են դղյակների շուրջը՝ ներառելով բնակատեղիներ, կրոնական և առևտրային կառույցներ՝ քաղաքի հրապարակների մշտական վերանախագծմամբ և շինարարական տեխնիկայի էվոլյուցիայի միջոցով։ Թեև կան նախապատմական և դասական կառույցներ, որոնք արդյունավետորեն սկսվում են իլլիացիների շինություններով, ինչպիսիք են Բյուլիսում, Ամանտիայում, Փյունիկայում, Ապոլոնիայում, Բուտրինտում և Շկոդերում ։ Հռոմեական կայսրության ընդլայնմամբ Բալկաններում տպավորիչ հռոմեական ճարտարապետությունը կառուցվեց ամբողջ երկրում, մինչդեռ այն լավագույնս դրսևորվում է Դուրրասում, Տիրանայում և Բուտրինտում:Իլլիական պատերազմներից հետո ճարտարապետությունը զգալիորեն զարգացավ մ.թ.ա. 2-րդ դարում՝ հռոմեացիների գալուստով։ Նվաճված բնակավայրերը և գյուղերը, ինչպիսիք են Ապոլոնիան, Բուտրինտը, Բյուլիսը, Դիրրաքիումը և Հադրիանոպոլիսը, նկատելիորեն արդիականացվել են հռոմեական մոդելների համաձայն՝ ֆորումի, ճանապարհների, թատրոնների, զբոսավայրերի, տաճարների, ջրատարների և այլ սոցիալական շինությունների կառուցմամբ։ Այդ ժամանակաշրջանում նշվում է նաև մարզադաշտերի և ջեռուցվող բաղնիքների կառուցումը, որոնք սոցիալական նշանակություն են ունեցել որպես հավաքատեղիներ։
Դուրեսը ծաղկեց հռոմեական ժամանակաշրջանում և դարձավ պրոտեկտորատ Իլիրական պատերազմներից հետո։ Դուրրասի ամֆիթատրոնը, որը կառուցել են հռոմեացիները, այդ ժամանակ Բալկանյան թերակղզու ամենամեծ ամֆիթատրոնն էր ։ Դա միակ հռոմեական հուշարձանն է, որը պահպանվել է մինչ օրս։
Հռոմեացի սենատոր Գնեուս Էգնատիուսի կողմից կառուցված Via Egnatia ճանապարհը, որը երկու հազարամյակ գործել է որպես բազմաֆունկցիոնալ մայրուղի, որը ժամանակին կապում էր արևմուտքից Ադրիատիկ ծովի Դուրեսը Մարմարա ծովի Կոստանդնուպոլիսի հետ արևելքում ։ Այնուհետև, երթուղին Բալկանների հռոմեական գաղութներին ուղիղ կապ տվեց Հռոմի հետ։
Նավաշինություն
Իլլիրացիները հին աշխարհում հայտնի նավաստիներ էին։ Նրանք հիանալի նավաշինողներ և ծովագնացներ էին։ Իլիրիայի ամենահմուտ նավաստիները եղել են Լիբուռնացիները, Յապոդները, Դելմատաեն և Արդիեյները։ Ամենամեծ նավատորմը կառուցել է Ագրոնը մ.թ.ա 3-րդ դարում։ Գոյություն ունեին տարբեր տեսակի իլլիրական նավեր՝ կառուցված տարբեր օգտագործման համար։ Իլիրական նավերի հիմնական տեսակներն էին Lembus, Liburna, Serilia liburnica  և Pristis :
Մ.թ.ա. 353
Մահեր
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 353
Ահմեդ Զոգու
Ահմեդ Զոգու, Ալբանիայի երկրորդ նախագահը 1925-1928 թվականներին և առաջին թագավորը 1928-1939 թվականներին՝ Զոգուների արքայատոհմից։ 1922-1924 և 1925 թվականներին եղել է Ալբանիայի վարչապետը։
Կենսագրություն
Ահմեդ բեյ Զոգոլին ծնվել է 1895 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Բուրելի քաղաքի մոտ։ Ահմեդ Զոգուն եղել է Ջելյայա Զոգոլիի բայրակտարը և Էսսադ Տոփտանիի եղբորորդին ։
1924 թվականի Հունիսյան հեղափոխության ժամանակ փախել է Հարավսլավիա։ Ռուս փախստականների ջոկատին տված օգնությամբ Ալբանիայում կատարել է պետական հեղաշրջում 1924 թվականի դեկտեմբերին և այդ ժամանակվանից դարձել միաձայն ղեկավար, 1925 թվականից՝ Ալբանիայի նախագահի պաշտոնով, իսկ 1928 թվականի սեպտեմբերի 1-ից՝ կրկին դարձել Ալբանիայի թագավոր։
Իշխող պաշտոնում մնալով՝ Զոգուն, ինչպես և իրեն գահընկեց անել ցանկացող Ֆան Նոլին, ցանկացավ Ալբանիայում մոդեռնիզացիա իրականացնել։ Նա վանդալիզմի դեմ և գահի՝ ժառանգական կարգով փոխանցվելու դեմ պայքարներում հաջողություններ ունեցավ և ճանապարհների, հիվանդանոցների և դպրոցների կառուցման եղանակով ամենատարբեր ցեղերի միացում իրականացրեց, աշակերտներին եվրոպական համալսարաններ ուղարկեց, վարչական բաժանման համակարգը ստեղծեց, պաշտոնյաներին պատասխանատվության ենթարկեց ներքին գործերի նախարարությունում և դատական, քաղաքական և առևտրական օրենքներում օգտագործեց եվրոպական օրինակները։
Վերափոպումները ֆինանսական և տեխնիկական օգնություն էին պահանջում, որոնք Զոգուն ստացավ Իտալիայից։ 1925 թվականին իտալական ընկերություններին տրվեց հնարավորություն զարգացնելու հանքային ավանդները, իսկ Իտալիայի հսկողության տակ գտնվող պետական բանկը սկսեց արտադրել ալբանական փողեր և իրականացնել գանձարանի գործառույթներ։ Հռոմում հիմնադրվեց Ալբանիայի տնտեսական զարգացման հասարակությունը, որը ֆինանսավորում էր փողոցների, կամուրջների և հասարակական այլ կառույցների կառուցումը։
1926 թվականին՝ հյուսիսում տեղի ունեցած հզոր հեղափոխությունից հետո, Իտալիան սկսեց ակտիվություն ցուցաբերել Ալբանիայի ներքին քաղաքականության մեջ։ 1926 թվականի նոյեմբերի 27-ին Տիրանայում Իտալիայի և Ալբանիայի մեջ հաշտության համաձայնագիր կնքվեց 5 տարի ժամկետով։ Ըստ համաձայնագրի՝ երկու երկրները պարտավորվում էին պահպանել Ալբանիայի քաղաքական, իրավաբանական և տարածքային ստատուս-քվոն և չստորագրել քաղաքական և պատերազմական համաձայնագրեր, որոնք կվնասեն մյուս երկրի հետաքրքրությունը։ Մեկ տարի անց՝ 1927 թվականի նոյեմբերի 22-ին, համաձայնագիր կնքվեց պաշտպանողական միության վերաբերյալ 20 տարի ժամկետով, որից հետո Իտալիայից զենք ստացվեց, և 8.000 մարդիկ օգտագործվեցին ալբանական բանակը զարգացնելու համար։ Ի տարբերություն իտալացիների կողմից ցուցաբերված քաղաքական և տնտեսական ճնշմանը՝ 1931 թվականին Զոգուն հրաժարվեց Տիրանայի առաջին պայմանագրի վերափոխումից։ Մեկ տարի անց Զոգուն չընդունեց Իտալիայի հետ տնտեսական միություն կազմելու առաջարկը և 1933 թվականին փակեց իտալական բոլոր դպրոցները։ Իտալիայի պատերազմական դատավորները չօգնեցին ստանալ Ալբանիայի նոր զիջումները։
1936 թվականի մարտի 19-ին կնքվեց ևս մեկ համաձայնություն Իտալիայի և Ալբանիայի միջև, որ վերանայում էր ֆինանսական և առևտրային հարաբերությունների սերտությունը։ Վաղ տրամադրված վարկերի պարտքերի և նոր վարկերի ու ապառիկների տրամադրման փոխարեն՝ Ալբանիան պարտավորվում էր վերադարձնել Իտալիայի պատերազմական խորհրդատուներին և քաղաքացիական հրահանգիչներին պետական համակարգ և բանակ։ Իտալիային տրամադրվեցին նավթային և հանքարդյունաբերական զիջումներ։ Դուրս եկան երկիր ներկրվող իտալական ապրանքների բոլոր սահմանափակումները։ Կայուն զարգացման ուղղությունը, գլխավորվելով Զոգուի կողմից 1925 թվականին, չեղյալ համարվեց 1939 թվականի ապրիլին՝ Իտալիայի կողմից Ալբանիայի գրավվելուց հետո։ Դրան նախորդում էր փաստացի վերջնագիրը և իտալական պրոտեկտորատի սահմանման պահանջը Ալբանիայում։ Պետության գրավումից հետո Զոգուն փախչում է Հունաստան, որից հետո տեղափոխվում է Լոնդոն, իսկ վարչապետ նշանակվում է Շեֆկետ Վերլաջին։
Ահմեդ Զոգուի վրա կատարվել է ավելի քան 50 հարձակում ։
Վերջին տարիները ապրել է Փարիզում կնոջ՝ Ժերալդինայի հաշվին՝ գրելով քրեածին վեպեր և հուշեր։