cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
(9366) 1992 WR1
(9366) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1992 թվականի նոյեմբերի 17-ին Ացուշի Սուգիեի կողմից Դայնիկում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,259332 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,7979 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,7208 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1240,42 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,290225 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 7,73° անկյուն։
Մայրամուտ
Նկարագրություն
Հարավային կիսագնդում՝ հարավային արևադարձից հարավ, գարնանային գիշերահավասարի օրվանից մինչև աշնանային գիշերահավասարի օրը (այսինքն՝ սեպտեմբերից մինչև մարտ) մայրամուտը դիտվում է հարավ-արևմտյան բարձրաչափում, իսկ տարվա մնացած հատվածում՝ հյուսիս-արևմտյան բարձրաչափում։
(9366) 1992 WR1
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1992 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ացուշի Սուգիեի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Մայրամուտ
Նկարագրություն
Գիշերահավասարի օրը մայրամուտը տեղի է ունենում գրեթե հենց Արևմուտքում Երկրի բոլոր կետերից դիտողների համար՝ բացառությամբ բևեռների։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Օր Կատեգորիա:Արեգակ Կատեգորիա:Լույս Կատեգորիա:Մթնոլորտ Կատեգորիա:Բնական երևույթներ Կատեգորիա:Արեգակնային երևույթներ Կատեգորիա:Բնության երևույթներ Կատեգորիա:Աստղագիտություն Կատեգորիա:Ժամանակ Կատեգորիա:Օդերևութաբանություն Կատեգորիա:Աշխարհագրություն Կատեգորիա:Երկիր Կատեգորիա:Աստղագիտական երևույթներ Կատեգորիա:Գիշեր Կատեգորիա:Օպտիկական երևույթներ Կատեգորիա:Կանոնավոր իրադարձություններ
(1505) Կորաննա
(1505) Կորաննա (Koranna), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1939 թվականի ապրիլի 21-ին Սիրիլ Ջեքսոնի կողմից Յոհանեսբուրգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,659423 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,3046 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,0143 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1584,09 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,22726 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 14,47° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1939 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Սիրիլ Ջեքսոնի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Time Is Running Out
Time Is Running Out, բրիտանական Մյուզ ռոք-խմբի երկրորդ սինգլն է իրենց երրորդ՝ Absolution ալբոմից։ Billboard Modern Rock Tracks հիթ-շքերթում սինգլը զբաղեցրել է 9-րդ հորիզոնականը։
Տեսահոլովակ
Տեսահոլովակում ներկայացվում է զինվորական պաշտոնյանների մեծ քանակություն, որոնք նստած են կլոր սեղանի շուրջ, և երգի տակտին հավասար կատարում իրենց աշխատանքը։ Նրանք ուշադրություն չեն դարձնում Մյուզ խմբի վրա, որոնք նվագում են նրանց շուրջ։ Ի վերջո, զինվորականները սկսում են պարել սեղանի վրա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Muse երգեր Կատեգորիա:2003 սինգլներ
Հայրապետ Տատյան
Հայրապետ Գալուստի Տատյան, Հայաստանում խորհրդային ռեժիմի հաստատման աջակից, ԽՄԿԿ անդամ (1917)։
1918 թվականի մարտին Կարմիր գվարդիայի շարքերում մասնակցել է Բաքվի քաղաքացիական կռիվներին և կոմունայի պաշտպանությանը։ Կոմունայի տապալումից հետո բանտարկվել է։ 1920 թվականի մայիսին քարոզչական աշխատանք է տարել Զանգեզուրում։ 1920 թվականի ամռանը եղել է կուսակցության Բաքվի կոմիտեի վերահսկիչ հանձնաժողովի քարտուղարը։ 1921 թվականի աշնանը տեղափոխվել է Հայաստան, նշանակվել ՀԿ(բ) կ ԿԿ-ի գործերի կառավարիչ։ 1922 թվականի փետրվարից՝ ՀԽՍՀ Կենտգործկոմի քարտուղար և նախագահության անդամ։ 1924 թվականից՝ ՀԿ(բ) կ Վերահսկիչ հանձնաժողովի նախագահության անդամ և կուսկոլեգիայի նախագահ։ Հետագա տարիներին կուսակցական աշխատանք է տարել ՀամԿ(բ) կ Արմավիրի և Ուստ Լաբինսկի շրջկոմներում (քարտուղար), Նովոչերկասկի շրջանային ՄՏԿ-ում (քաղ-բաժնի պետ) և այլն։ Թաղված է Մոսկվայի Նովոդևիչի գերեզմանոցում։
Կատեգորիա:1896 ծնունդներ Կատեգորիա:1937 մահեր Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:Կուսակցական գործիչներ Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Ծակուռիի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Հադրութի շրջան)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Արցախի Հանրապետության Հադրութի շրջանի Ծակուռի գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 5 հուշարձան։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հադրութի շրջանի հուշարձանների ցանկեր
Santa Claus Is Coming to Town
Սանտա Կլաուսը գնում է քաղաք (В город едет Санта-Клаус), Ֆրեդ Կուտսի ամանորյա երգ, բառերը՝ Հեյվեն Գիլլեսպի, գրված 1934 թվականին։ Ամենատարածված ամանորյա հիթերից մեկը ԱՄՆ-ում ։
Բովանդակություն
Երգի լիրիկական հերոսը պատմում է, որ վերադառնալով Կաթնային Ճանապարհից, լինում է Սանտա-Կլաուսի արհեստանոցում, և նա ասում է իր սեփական ծրագրերի մասին։ Պարզվում է, որ նա գիտի մեզանից յուրաքանչյուրի մասին, և հիմա, երբ նա շուտով կհայտնվի քաղաքում բազում երեխաների համար լիքը խաղալիքներով ու նվերներով, ավելի լավ է չլացեք և չնեղանաք, այլ լինեք լավը և շտապեք իրեն նամակ ուղարկել ։
Ստեղծման պատմությունը
Երգի բառերի հեղինակը բանաստեղծ Հեյվեն Գիլլեսպին է։ Ըստ Գիլլեսպիի զարմիկի հիշողությունների՝ 1934 թվականին, նրան է դիմում հրատատարակիչ Լեո Հեյստը, և պահանջում Գիլլեսպիին, որպեսզի գրի ամանորյա երգ։ Գիլլեսպին հենց նոր էր թաղել իր եղբայր Իրվինին և ընդհանրապես տրամադրված չէր գրելու մանկական երգեր, բայց Հեյստը ավելի քան հաստատակամ էր, ինչպես ինքն էր կարծում, Հեյվենն ուներ «լավ լեքսիկոն» մանկական երգերի համար։ Գիլլեսպին շարադրեց երգի խոսքերը մետրոյի վագոնում 15 րոպե հետո այն բանից, երբ դուրս եկավ Հեյստի գրասենյակից։ Նրա խոսքերին երաժշտությունն ավելացրեց կոմպոզիտոր Ֆրեդ Կոուտսը, ավելի ուշ միասին ստեղծեցին ևս մեկ հիթ՝ You Go to My Head ։
Santa Claus Is Coming to Town երգը ձայնագրվել է Ջորջ Հոլլի նվագախումբի կողմից (Սոննա Շույլերի մենակատարմամբ) և թողարկվել է Bluebird Records -ի պիտակով։ Այն առաջին անգամ հնչեց «Էդդի Կանտորի ամանորյա շոու» ռադիոհաղորդման եթերում և անմիջապես ստացավ մեծ հանրաճանաչություն։ Մեկ օրում նրա նոտաներից վաճառվում էր 25 հազար հավաքածու ։
Հետագա կատարումը
Santa Claus Is Coming to Town երգը կատարել են շատ հայտնի երգիչներ և երաժիշտներ։ Գոյություն ունի երգի ավելի քան 150 տարբեր կատարումներ, այդ թվում նաև The Beach Boys, Lynyrd Skynyrd, The Jackson 5, Destiny's Child, Green Day խմբերի և այնպիսի երգիչների, ինչպիսիք են Ջասթին Բիբերը և Անդրեա Բոչելլին ։ Առավել հաջողվածներից են․ The Four Seasons (1962, 23-րդ տեղը  The Billboard Hot 100 հիթ-շքերթում) խմբի, Բրյուս Սպրինգստինի (1985, գլխավորեց այդ տարվա ամանորյա երաժշտական վաճառքները ) և Լուիս Միգելի (2006, Santa Claus Llego a La Ciudad զբաղեցրեց 26-րդ տեղը  Latin Pop Airplay հիթ-շքերթում ) վերադաշնակումները։ Ամերիկական կոմպոզիտորների, պոետների և հրատարակիչների միության հրատարակված  XXI դարի առաջին 5 տարիների վիճակագրության ընթացքում Santa Claus Is Coming to Town զբաղենում է թվով ընդհանուր 4-րդ տեղը՝ ԱՄՆ-ում ձմեռվա տոների հեռարձակումներից.
Որպես հայտնի ամանորյա երաժշտություն Santa Claus Is Coming to Town-ը հաճախ է լսվում ֆիլմերում և սերիալների դրվագներում՝ ամանորին և այդպիսի թեմաներում, որոնցից են․ «Տանը մենակ», «Սանտա կլաուսի պայմանագիր», «Հրաշք 34-րդ փողոցում», «Բևեռային ճեպընթաց», «Դիմանալ Սուրբ Ծննդին», «Ֆրեդ Կլաուս», «Չորս Սուրբ Ծնունդ» և «Սանտա Կլաուսի գաղտնի ծառայությունը»։ Նա անվանում տվեց 1970 թվականի համանուն մուլտֆիլմին (ձայնագրված Ֆրեդ Ասթերի և Միկի Ռունիի կողմից) ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Երգեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:1934 երգեր Կատեգորիա:Մայքլ Բուբլեի երգեր
Գուրջի
Գուրջի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Եվդոկիայի գավառում ։ Գտնվում էր Եվդոկիա քաղաքից հյուսիս փռվող Ղազօվա դաշտում։
Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 226 տուն բնակիչ, որից 31-ը՝ հայեր։
Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղում հայտնաբերվել է Հայաստանում քրիստոնեության տարածման սկզբներին վերագրվեղ վիմագիր արձանագրություն, որը վերագրվել է Հայոց Աբգար թագավորի ժամանակներին։ Գյուղն ուներ Ս. Սարգիս անունով եկեղեցի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
CBS
CBS, ամերիկյան հեռուստառադիոցանց։ Հիմնվել է 1928 թվականին, երբ Վիլիամ Փեյլին գնեց 16 ռադիոկայան ։ Իր ղեկավարությամբ ընկերությունը դարձավ ԱՄՆ ամենախոշոր ռադիոցանցերից մեկը, հետագայում՝ ԱՄՆ երեք խոշորագույն հեռուստացանցերից մեկը։ Առաջին անգամ հեռուստատեսային եթեր է դուրս եկել 1941 թվականի հուլիսի 1-ին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան հեռուստաընկերություններ Կատեգորիա:Անգլալեզու հեռուստաալիքներ
Պետրանի
Պետրանի (Петрані), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Ժմերինկայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Պետրանի գյուղում բնակվում էր 131 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,8 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 163,75 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Ժմերինկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1550 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Քուառնա Սոպրա
Քուառնա Սոպրա (Quarna Sopra), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Պիեմոնտ մարզի Վերբանիո Կուզիո Օսոլայի գավառում ։ Բնակչությունը ՝ 285 մարդ (2008 թվականի տվյալներով), բնակչության խտությունը 32 մարդ./կմ²։ Տարածքը ՝ 9 կմ²։ Փոստային ինդեքս 28020։ Հեռախոսային կոդ՝ +39 0323։
Կոմունայի հովանավորն է սուրբ Ստեփանոս Առաջին նահատակը։
Ժողովրդագրություն
'''Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Черника (ալբոմ)
Черника (Հապալաս), Ռեմ Դիգգայի երրորդ սոլո ալբոմը, որը թողարկվել է 2012 թվականի հոկտեմբերի 15-ին։ Ալբոմը քնարական է. հիմնականում, հեղինակը դրանում սիրային երգեր է երգում։
Հաջակցություն ալբոմին` «Тайна» և «Шмарина» երգերի համար տեսահոլովակներ են թողարկվել։
Շապիկ
Շապիկը նախագծել է Դենիս Գրեչկոն։ Դրա վրա պատկերված է Վիկա Նալչիկովայի` Ռոման Վորոնինի ընկերուհու դեմքը։ Գունային ձևավորումը հապալասի երանգներով է։
Չելա
Չելա (ჭელა), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Սամցխե-Ջավախք մարզի Ադիգենի մունիցիպալիտետում ։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 1280 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Ադիգենից հեռու է 7 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 177 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ադիգենի մունիցիպալիտետ
Կաստելուչո Ինֆերիորե
Կաստելուչո Ինֆերիորե (Castelluccio Inferiore), կոմունա Իտալիայում, Բազիլիկատա մարզում՝ Պոտենցա գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 2341 մարդ (2008 թվական), բնակչության խտությունը կազմում է 84 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 28 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 85040։ Հեռախոսային կոդը՝ 0973
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Գազ բեկված
Գազ բեկված, լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։
Նկարագրություն
Բազմամյա անցողուն, ծածկված երկծայր մազիկներով բույս է։ 20-40 սմ բարձրությամբ ծաղկակիրները դուրս են գալիս տերևների արմատամերձ կենտրոնից, կանգնած են ամուր և ուղիղ։ Ծաղկաբույլը կազմված է 20-30 ծաղիկներից, որոնք խիտ են, իսկ պտղի ժամանակ ծատ երկարացած են։ Պսակը դեղին է, իսկ ունդերը կախված են և գծային ։
Տարածվածություն
Հայտնի է Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանից (Աշոտավան գյուղ շրջակայք, ջրվեժ Շաքի)։ Աճում է նաև Արևելյան Անդրկովկասում, Թալիշում և Հյուսիսային Իրանում ։
Էկոլոգիա
Աճում է ծովի մակարդակից 1500-1700 մ բարձրությունների վրա, միջին լեռնայի գոտում չոր մարգագետիններում և մարգագետնատափաստանում։ Ծաղկում է մայիս-հուլիսին, պտղաբերում է հունիս-օգոստոս ամիսներին ։
Պահպանություն
Կրիտիկական վիճակում գտնվող հազվագյուտ տեսակ է։ Հայտնի է մեկ պոպուլյացիա 10 կմ²-ից պակաս տարածման և բնակության շրջանների մակերեսով։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։
Պահպանություն չի իրականցվում
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ Կատեգորիա:Ծածկասերմեր Կատեգորիա:Լոբազգիներ Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Կրոնշտադտի խորաչափ
Կրոնշտադտի ֆուտշտոկը կամ Կրոնշտադտի խորաչափը (Кронштадтский футшток) Բալթիկ ծովի մակարդակի որոշման համար նախատեսված հատուկ սանդղաձող է։ Ֆուտշտոկը գտնվում է Կրոնշտադտ քաղաքում, Օբվոդնի ջրանցքի վրայով անցնող Կապույտ կամրջի ափային հենարանի վրա։ Կրոնշտադտի ֆուտշտոկի զրո նիշը հանդիսանում է, որպես հաշվարկման համակարգի սկիզբ, երկրի մակերևույթի որևէ կետի բացարձակ բարձրությունն Ռուսաստանի տարածքում, ԱՊՀ որոշ երկրներում և Հայաստանում որոշելու համար։ Այն նաև ընդունված է որպես հաշվարկման սկիզբ գեոդեզիական կետերի և ռեփերների բարձրության որոշման համար, ինչպես նաև տիեզերական արբանյակների ուղեծիրներն կողմնորոշելու համար։
Տես նաև
Կատեգորիա:Աշխարհագրական տերմիններ Կատեգորիա:Գեոդեզիական տերմիններ Կատեգորիա:Չափիչ սարքեր
Ռիու Սոնու
Ռիու Սոնու (Rio Sono), համայնք Բրազիլիայում՝ Տոկանտինս նահանգի կազմում։ Գտնվում է Արևելյան Տոկանտինսի մարզում։ Մտնում է Ժալապանի գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 5420 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 6 357,117 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 0,9 մարդ/կմ²։
Քաղաքի տոնը նշվում է մայիսի 14-ին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Տոկանտինս նահանգի բնակավայրեր
Դադվա
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ռոոցիկյուլա (գյուղ, Կիհնու շրջան)
Ռոոցիկյուլա (Rootsiküla), գյուղ Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Կիհնու շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 88 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Կիհնու շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Ծամձորի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Հադրութի շրջան)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Արցախի Հանրապետության Հադրութի շրջանի Ծամձոր գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 5 հուշարձան։
Ռուանդայի տնտեսություն
Ռուանդա, աշխարհի ամենաքիչ զարգացած երկրներից է, որտեղ բնակչության ավելի քան 90%-ը զբաղված է գյուղատնտեսությամբ։
Գյուղատնտեսություն
Գյուղատնտեսությունում աշխատում է աշխատունակ բնակչության 90%-ը (2000 թվական), այն ապահովում է ՀՆԱ-ի 32%-ը (2015 թվական)։ Տարածքի 44%-ը հարմար է գյուղատնտեսության համար, նույնքան էլ՝ անասնաբուծության համար։ Ներքին սպառման համար աճեցվում է կարտոֆիլ (1,3 մլն տոննա), քաղցր կարտոֆիլ (885 հազար տոննա), մանիոկ (781 հազար տոննա), եգիպտացորեն (97 հազար տոննա)։ Արդյունաբերական մշակաբույսերից աճեցվում է սուրճ (22,5 հազար տոննա), ծխախոտ (3,8 հազար տոննա), թեյ (15 հազար տոննա, 18-րդ տեղ աշխարհում)։ Անտառները զբաղեցնում են տարածքի 12%-ը, փայտն օգտագործվում է բացառապես որպես վառելիք։ Գերակշռում է փոքրածավալ հողամասի սեփականությունը (ավելի ճիշտ՝ երկարաժամկետ վարձակալություն, քանի որ ամբողջ հողը պատկանում է պետությանը, և անհատներն ու կազմակերպությունները կարող են այն վարձակալել միայն 50-99 տարի ժամկետով) ։ 2005 թվականին նոր օրենքով գյուղատնտեսական նշանակության հողերն ազատվեցին հարկերից, արգելվեց 1 հեկտար կամ ավելի քիչ հողամասերի բաժանումը, իսկ հողամասի սեփականության առավելագույն չափը սահմանափակվեց 25 հեկտարով ։ Գյուղատնտեսության մեքենայացումը աննշան է՝ 1970 թվականին Ռուանդայում կար 55 տրակտոր, իսկ 2005 թվականին՝ 90: 1990-2009 թվականներին կտրուկ աճել է կարտոֆիլի (280-ից 1287 հազար տոննա), բրնձի (10-ից մինչև 95 հազար տոննա), թեյի (2-ից 21 հազար տոննա), կովի կաթի (88-ից 335 հազար տոննա) արտադրությունը ։ Միաժամանակ, 1990-2009 թվականներին կտրուկ նվազել է այծերի (1090 հազարից 3 հազարից պակաս), ոչխարների (390 հազարից 75 հազար) գլխաքանակը, սակայն զգալիորեն աճել է խոշոր եղջերավոր անասունների և խոզերի գլխաքանակը ։
Ձկնորսություն և ձկնաբուծություն
Մշտական հիմունքներով ձկնորսությամբ զբաղվում էին հիմնականում կոոպերատիվները։ Ձկան որսը աստիճանաբար ավելանում է՝ 1992 թվականին այն կազմել է 5,5 հազար տոննա, իսկ 2009 թվականին՝ 14,1 հազար տոննա ։
Արդյունաբերություն
Արդյունաբերությունում աշխատում է աշխատունակ բնակչության 10%-ը, այն ապահովում է ՀՆԱ-ի 14%-ը։ Ռուանդան աղքատ է օգտակար հանածոներով, ուստի հանքարդյունաբերության մասնաբաժինը փոքր է։ Արդյունահանվում է կասիտերիտ (1980 թվականին՝ 2000 տոննա, 2007 թվականին՝ 456 տոննա), վոլֆրամ, կոլթան, ինչպես նաև բնական գազ (2007 թվականին՝ 1,75 միլիոն մ³) : Վերամշակող արդյունաբերությունը ներկայացված է հիմնականում գյուղատնտեսական հումքի վերամշակման, ներկերի, ցեմենտի, կոշիկի արտադրության ձեռնարկություններով։ Վերջին տարիներին շաքարավազի արտադրության մեջ հաջողություններ են գրանցվել, այն 2 հազար տոննայից (1990 թվական) հասել է 15 հազար տոննայի (2009 թվական) ։
2019 թվականին Ռուանդայում գործող Mara Phones-ը սկսեց արտադրել Աֆրիկայում առաջին սեփական սմարթֆոնը։ Գործարանը արժեցել է 24 մլն դոլար։ Նախկինում սմարթֆոնները հավաքվում էին աֆրիկյան այլ երկրներում՝ Ալժիրում, Եգիպտոսում, Եթովպիայում և Հարավային Աֆրիկայում։ Mara սմարթֆոնների առաջին արտահանման մատակարարումները նախատեսվում է հաստատել Անգոլայում և Կոնգոյում։ Սմարթֆոնի թողարկումը նշանավորում է Ռուանդայի անցումը առաջադեմ տեխնոլոգիաներով ապրանքների արտադրությանը. «Մենք դարձանք Աֆրիկայի առաջին սմարթֆոն արտադրողը, ապագայում Ռուանդան մտադիր է վերածվել տարածաշրջանային տեխնոլոգիական կենտրոնի ։
Տրանսպորտ
Ավտոմեքենաների ճանապարհներ
Գրականություն
Կատեգորիա:Երկրներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ռուանդա Կատեգորիա:Տնտեսություն ըստ երկրի Կատեգորիա:Տնտեսության հիմնական ճյուղեր
Ֆուտշտոկ
Ֆուտշտոկը (Fußstock-ից կամ voetstok-ից) խորաչափ է՝ նշաձողի կամ հատուկ սանդղակավորված սյան տեսքով։ Այն տեղադրված է լինում ջրաչափական կետերում՝ ծովերի, գետերի, լճերի ջրերի մակարդակի որոշման և դիտարկաման համար։ Ֆուտշտոկը նաև ծառայում է որպես ռեփեր կամ գեոդեզիական հիմք, օրինակ Կրոնշտադտի ֆուտշտոկը համարվում է հիմք տեղանքում բացարձակ բարձրությունն որոշելու և այլ գեոդեզիական հաշվարկների համար։
Տես նաև
Կատեգորիա:Չափիչ սարքեր Կատեգորիա:Ջրագրություն
Դինո Մերլին
Դինո Մերլին (Dino Merlin, ), հայտնի փոփ-ռոք երգիչ Բոսնիա և Հերցեգովինայում։ 1999 թվականին դուետով մասնակցել է Եվրատեսիլ 1999 երգի մրցույթին և զբաղեցրել 7-րդ հորիզոնականը, 2011 թվականին նույնպես մասնակցել է Եվրատեսիլին և այս անգամ զբաղեցրել 6-րդ հորիզոնականը։ Նա հայտնի երգիչ է ոչ միայն Բոսնիա և Հերցեգովինայում, այլ նաև Չերնոգորիայում, Սլովենիայում, Խորվաթիայում, Սերբիայում և Մակեդոնիայում։
Սկավառակագրություն
Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի մասնակիցները Եվրատեսիլ երգի մրցույթում Կատեգորիա:Եվրատեսիլ երգի մրցույթի մասնակիցներ Կատեգորիա:Օրհներգերի հեղինակներ Կատեգորիա:Եվրոպացի երաժիշտներ Կատեգորիա:Եվրոպացի երգիչներ
Նիկոլայ Միխայլովսկի
Նիկոլայ Կոնստանտինովիչ Միխայլովսկի, ռուս հրապարակախոս, լիբերալ նարոդնիկության տեսաբան, գրաքննադատ։ Ծագումով՝ ազնվական։
Ուսում
Սովորել է Պետերբուրգի հանքային ինժեներների ինստիտուտում, հեռացվել ուսանողական հուզումներին մասնակցելու համար։ Աշխատակցել է ժամանակի առաջադիմական մամուլին։ 1879 թվականին հարել է «Նարոդնայա վոլյա»-ին։ Իրեն համարում էր Ն․ Չեռնիշևսկու հետևորդ, իրականում, նրա համեմատությամբ,
Քնադատություններ
Անհիմն քննադատել է մարքսիստներին կապիտալիզմը պաշտպանելու, 1860-1870-ական թվականների հեղափոխական ժառանգությունից հրաժարվելու համար։ Վլադիմիր Իլիչ Լենինը բացահայտել է Միխայլովսկուու հայացքների սնանկությունը, միաժամանակ նշել նրա
Որպես գրաքննադատ Միխայլովսկին շարունակում էր հեղափոխական դեմոկրատների լավագույն ավանդույթները։ Գրողը հասարակության բարոյական դատավորն է, գրականությունը՝ խղճի ձայնը։ Աշխատանքներ է նվիրել Լև Տոլստոյին, Ֆ․ Դոստոևսկուն, Գ․ Ուսպենսկուն, Վ․ Գարշինին, Մաքսիմ Գորկուն և այլոց, պայքարել է «մաքուր արվեստի» և նատուրալիզմի դեմ։ Հայ իրականության մեջ Միխայլովսկու հայացքներին անդրադարձել և որոշ ըմբռնումներն որդեգրել են Ե․ Ֆրանգյանը և նրան հարող այլ փիլիսոփաներ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս գրաքննադատներ Կատեգորիա:Ռուս հրապարակախոսներ Կատեգորիա:19-րդ դարի թարգմանիչներ Կատեգորիա:Ռուս թարգմանիչներ Կատեգորիա:Ռուս գրականագետներ Կատեգորիա:Ռուս փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Ռուս սոցիոլոգներ
Կարոլինա Օտերո
Կարոլինա Օտերո կամ Հիասքանչ Օտերո (Caroline Otero, La Belle Otero, իսկական անունը՝ Ավգուստինա Օտերո Իգլեսիաս, ), իսպանական ծագմամբ ֆրանսիացի երգչուհի, պարուհի, Հիասքանչ դարաշրջանի խորհրդանիշ և աստղ։
Տայկի (գյուղ, Եմելչևի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Տայկի գյուղում բնակվում էր 513 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1569 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 326,96 մարդ/կմ²։
Կարոլինա Օտերո
Կենսագրություն
1888 թվականին նա Բարսելոնայում հովանավոր է գտնում, ով նրա հետ տեղափոխվում է Մարսել՝ խթանել իր պարային կարիերան Ֆրանսիայում։ Շուտով Օտերոն թողնում է նրան և ստեղծում իր La Belle Otero կերպարը՝ ձևացնելով որպես անդալուսացի գնչու ։ Օտերոն եղել է գեղեցիկ, վստահ, խելացի, գրավիչ անձնավորություն ։
Տայկի (գյուղ, Եմելչևի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Եմելչևի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Կարոլինա Օտերո
Կենսագրություն
Հանդես է եկել փարիզյան Ֆոլե-Բերժերում, Օլիմպիա համերգասրահում։ Շրջագայել է Ավստրո-Հունգարիայում, ԱՄՆ-ում, Արգենտինայում, Ռուսաստանում (1898), հանդիպել է Գրիգորի Ռասպուտինին։ Նրա երկրպագուների թվում էին Վիլհելմ II-ը, Նիկոլայ II-ը, Լեոպոլդ II-ը, Ալֆոնսո XIII-ը, Էդուարդ VII-ը, Արիստիդ Բրիանը, Գաբրիելե Դ'Աննունցիոն և շատ ուրիշներ։ Նրա համար մենամարտերում սպանվել են, տարբեր նկարիչներ ստեղծել են նրա դիմանկարը, ժամանակակից լուսանկարիչները նրան լուսանկարել են փոստային բացիկների համար։ Մտերիմ է եղել Գաբրիել Սիդոն Կոլեթի հետ, մրցել դարաշրջանի ամենահայտնի գեղեցկուհիների`Լիանա դե Պուժիի, Կլեո դե Մերոդի, Էմիլիենա դ’Ալանսոնի հետ։ Եղել է զարմանալի կենսունակ, հիվանդագին կերպով տարվել է մոլեխաղերով։
1910 թվականին հեռացել է բեմից, տեղափոխվել Նիս, ապրել միայնակ՝ օժանդակություն ստանալով Մոնտե Կառլոյի կազինոյի կողմից այն միլիոնավոր ֆրանկների համար, որը նախկինում նա այնտեղ տանուլ է տվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կուրտիզանուհիներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պարուհիներ Կատեգորիա:Կեղծանունով հայտնի դերասնաուհիներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի երգչուհիներ Կատեգորիա:Թատրոնի ֆրանսիացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Սրտի բնածին արատներ
Սրտի բնածին արատ (ՍԲԱ), սրտի կառուցվածքի խախտում, որը կարող է արտահայտվել անմիջապես ծնվելուց հետո կամ կյանքի ընթացքում ։ Ախտանշանները, կախված արատի տեսակից կարող են բացակայել կամ լինել կյանքին վտանգ սպառնացող ։ Հիմնական ախտանշաններն են արագաշնչությունը, մաշկի կապտությունը (ցիանոզ), քաշի վատ ավելացումը և դյուրհոգնելիությունը ։ Հիմնականում ՍԲԱ-ները չեն առաջացնում ցավ կրծքավանդակի շրջանում ։ Հիմնական բարդությունը, ինչին հանգեցնում են ՍԲԱ-ները՝ կանգային սրտային անբավարարությունն է ։
Պատճառները հիմնականում անհայտ են ։ Որոշ դեպքեր կարող են կապված լինել հղիության ընթացքում կրած ինֆեկցիաների (օրինակ՝ կարմրախտ) հետ, մոր ընդունած դեղորայքի, ալկոհոլի, ծխախոտի օգտագործման հետ,ինչպես նաև մոր թերսնուցման կամ ճարպալկալման հետ ։ Ռիսկի գործոն են համարվում նաև ծնողները, որոնք նույնպես ունեցել են ՍԲԱ ։ ՍԲԱ-ների հետ կապված հիմնական գենետիկ հիվանդություններին են պատկանում Դաունի, Տերների, Մարֆանի համախտանիշները և այլն ։ ՍԲԱ-ները բաժանվում են 2 հիմնական խմբերի՝ ցիանոտիկ սրտի արատներ և առանց ցիանոզի սրտի արատներ, կախված երեխայի կապտելու հավանականությունից ։ Կառուցվածքի խախտումները կարող են լինել սրտի պատերի, փականների, մագիստրալ անոթների մակարդակում ։
Որոշ դեֆեկտները բուժման կարիք չունեն, կան դեֆեկտներ, որոնք բուժվում են ինտերվենցիոն եղանակով և կան այնպիսինները, որոք վիրահատական բուժման կարիք ունեն ։ Կան դեպքեր, երբ մի քանի վիրահատությունների կամ սրտի փոխպատվաստման կարիք է լինում ։
Նշաններ և ախտանիշներ
Ախտանշանները կախված են արատի տեսակից և ծանրության աստիճանից։ Հաճախ արտահայտվում են կյանքի առաջին օրերից, բայց կան արատներ, որոնք չեն հայտնաբերվում ամբողջ կյանքի ընթացքում ։ Որոշ երեխաներ կարող են չունենալ ոչ մի ախտանշան, մինչ մյուսները կարող են ունենալ հևոց, ցիանոզ, ընդհանուր թուլություն, սրտի աղմուկ, վերջույթների և մկանների վատ զարգացում, սնուցման և աճման դժվարություններ կամ հաճախակի վարակվեն շնչառական ինֆեկցիաներով ։ ՍԲԱ-ները հանգեցնում են սրտի կառուցածքային խախտումների, որոնք էլ սրտի աղմուկի պատճառ են հանդիսանում։ Սակայն պետք է նշել, որ ոչ բոլոր աղմուկներն են ՍԲԱ-ի հետևանքով առաջանում։
Պատճառներ
Պատճառները կարող են լիել գենետիկ, էկզոգեն կամ համակցված ։
Գենետիկ
ՍԲԱ-ների ամենահայտնի պատճառներից են եզակի (սպորադիկ) գենային փոփոխությունները, ԴՆԹ-ի որոշակի սեգմենտների օջախային մուտացիաները, դելեցիաները կամ կրկնապատկումները (դուպլիկացիա) ։ Գենետիկ մուտացիաների ամենամեծ խումբը, որոնք հանգեցնում են ՍԲԱ-ների 5-8%-ի առաջացմանը 21-րդ, 13-րդ, 18-րդ զույգ քրոմոսոմների տրիսոմիաներն են,որոնցից ամենահաճախ հանդիպող պատճառը 21-րդ քրոմոսոմի տրիսոմիան է ։
Մոլեկուլյար ուղիներ
Նոտչ հաղորդչական ուղին, որը բջիջների աճի և տարբերակման կարգավորման մեխանիզմ է, մեծ դեր է խաղում սիրտ-անոթային համակարգի զարգացման մեջ։ Նոտչի տարրերը կարգավորում են մարմնի աջ և ձախ կեսերի ձևավորումը, այսպիսով ազդելով նաև սրտի խողովակի կազմավորման վրա։ Նոտչ հաղորդչական ուղին սկսում է գործել էնդոկարդիալ բարձիկների ձևավորման վաղ շրջանից և շարունակում է ակտիվ մնալ միջնապատի և փականների ձևավորման ժամանակ։ Այն նաև մտնում է փորոքների պատի և ելքային հատվածը մագիստրալ անոթներին միացնող ուղու ձևավորումը կարգավորող մեխանիզմի մեջ։ Նոտչ հաղորդչական ուղու լիգանդներից մեկի, Jagged1, գենային մուտացիան հայտնաբերվում է արտերիոհեպատիկ դիսպլազիայի (Ալագիլլի համախտանիշ) դեպքերի մեծ մասում, այն բնութագրվում է մագիստրալ անոթների (թոքային զարկերակի նեղացում), սրտի (Ֆալլոյի տետրադա 13% դեպքերում), լյարդի, աչքերի, դեմքի և ոսկրային համակարգի բազմաթիվ դեֆեկտներով։ Նոտչ համակարգի մեկ այլ գենի, Նոտչ1-ի մուտացիան կապված է երկփեղկ աորտալ փականի զարգացման հետ ։
Էկզոգեն գործոններ
Հայտնի էկզոգեն գործոններից են որոշ ինֆեկցիաներ հղիության ժամանակ, օրինակ՝ կարմրախտ, դեղորայք (ալկոհոլ, հիդանտոին, լիթիում, թալիդոմիդ) և մայրական հիվանդություններ (շաքարային դիաբետ տիպ-2, ֆենիլկետոնուրիա, համակարգային կարմիր գայլախտ) ։
Ավելորդ քաշը և ճարպակալումը նույնպես ՍԲԱ-ի ռիսկի գործոն են հանդիսանում ։ Առայժմ չկա հայտնաբերված որևէ ֆիզիոլոգիական մեխանիզմ, որը հստակ կբացահայտի կապը մոր ճարպակալման և պտղի մոտ ՍԲԱ-ի զարգացման միջև, սակայն կան աշխատություններ, որոնք նշում են կապը մոր մոտ ֆոլաթթվի դեֆիցիտի, դիաբետի և պտղի ՍԲԱ-ի զարգացման միջև ։
Մեխանիզմ
Սրտի նորմալ կառուցվածքի ձևավորումը մի շարք բարդ և համակցված գործընթացների ամբողջություն է և այդ գործըթացի ցանկացած փուլի խախտումը հանգեցնում է դեֆեկտի առաջացման ։ Բջիջների աճի, միգրացիայի և ծրագրավորված մահվան (ապոպտոզ) հստակ ժամկետները մանրամասն ուսումնասիրվում են և այդ պրոցեսները կարգավորող գեները բացահայտվում են ։ Գաստրուլյացիայի ընթացքում, բջիջները, որոնք ձևավորելու են սիրտը գաղթում են պարզագույն խողովակի առաջային պատից։ Գաղթելուց հետո նրանք մեզոդերմում (միջին սաղմնային թերթիկ) սկիզբ են տալիս սիրտը ձևավորող 2 շրջանների և դասավորվում միջին գծի հակառակ կողմերում։ Զարգացման ընթացքում միաձուլվում են միջին գծի շրջանում, ձևավորելով էպիթելի կիսալուսնաձև շրջան։ Հենց այս հյուսվածքն է հետագայում հիմք հանդիսանում սրտի խողովակի ձևավորման համար ։ Պարզագույն սիրտը սկսում է բաբախել զարգացման 21-րդ օրը և պոմպային ֆունկցիան սկսում է կատարել 24-25-րդ օրը ։
Սրտի ձևավորումը եռաչափ գործընթաց է, որին մասնակցում են սաղմնային բոլոր 3 թերթիկները՝ էկտոդերմը, մեզոդերմը և էնտոդերմը։ Էնդոկարդիալ խողովակը կազմվում է միոկարդից, միոկարդիալ բջիջների միջոցով, իսկ էնդոկարդը ձևավորվում է, էնդոթելիալ բջիջներից։ Հետագայում ձևավորվում է էպիկարդը պրոէպիկարդիալ նախնական բջիջների միգրացիայի շնորհիվ։
Էնդոկարդիալ խողովակի հետագա վերադասավորումը շատ կարևոր դեր է խաղում 4 խոռոչների ձևավորման, նրանց բերող և տանող ուղիների և մագիստրալ անոթների հետ կապի կազմավորման համար։ Սրտի հանգուցավորումը տեղի է ունենում նախնական բջիջների շարունակական միգրացիայի և էնդոկարդիալ խողովակի մեծացման արդյունքում։ 22-28-րդ օրերի ընթացքում էնդոկարդիալ խողովակը սկսում է թեքվել, սրտային հանգուցի տեսքն ընդունելու համար։
Վերջնական փուլում տեղի է ունենում պարզագույն փորոքների բաժանումը (սեպտացիա) և ելքային ուղու ձևավորումը դեպի համակարգային (աորտա) և թոքային (թոքային զարկերակ) ցողուններ, որի ժամանակ ելքային ուղին կատարում է պտույտ ժամսլաքի հակառակ ուղղությամբ, ինչից հետո ապագա աորտայի փականը տեղակայվում է թոքային ցողունից դեպի հետ և ձևավորվում են ելքային ուղու մոտակա (պրոքսիմալ, կոնալ) և հեռակա (դիստալ, ցողունային) հատվածները։
Նախասրտերի սեպտացիան սկսվում է հղիության 4-5-րդ շաբաթում՝ առաջնային միջնախասրտային միջնապատի ձևավորմամբ ։ Առաջնային միջնախասրտային միջնապատը ձևավորվում է հիմքից դեպի գագաթ ուղղությամբ։ Մևնույն ժամանակ նախասիրտ-փորոքային հաղորդակցության հատվածում սկսում են ձևավորվել էնդոկարդիալ բարձիկները և այս 2 կառուցվածքները սկսում են աճել մեկը մյուսի ուղղությամբ։ Նրանց միաձուլման արդյունքում տեղի է ունենալու սրտի խոռոչների վերջնական բաժանումը աջ և ձախ կեսերի ։ Առաջնային միջնապատը նախասրտերը բաժանում է աջ և ձախ կեսերի, բացառությամբ 2 հատվածների։ Առաջնային միջնապատի և էնդոկարդիալ բարձիկների միաձուլումը ամբողջությամբ տեղի չունենալու պատճառով ձևավորվում է առաջնային բացվածքը։ Բացի այդ, բջիջերի ծրագրավորված մահ է տեղի ունենում վերին հատվածում, ինչի արդյունքում էլ ձևավորվում է երկրորդային բացվածքը։ Առաջնային բացվածքը հետագայում փակվում է առաջնային ու հետին բարձիկների միաձուլման արդյունքում։ 33-րդ օրվանից աջ նախասրտի կողմից սկսում է ձևավորվել երկրորդային միջնախասրտային միջնապատը։ Այն ունի կիսալունաձև տեսք և աճում է երկրորդային բացվածքի ուղղությամբ և ձևավորում է փական, որը թույլ է տալիս արյան հոսքը աջ նախասրտից ձախ նախասիրտ - օվալ անցք։ 2 միջնապատերը չեն միաձուլվում մինչև ծնվելը, որպեսզի ապահովվի պտղի արյան շրջանառությունը ։
Մկանային միջփորոքային միջնապատը ձևավորվում է մկանայի բջիջների միգրացիայի արդյունքում և աճում է գագաթից դեպի էնդոկարդիալ բարձիկներ, սակայն մասնակի է բաժանում միջնապատը աջ և ձախ կեսերի։ Սեպտացիայի վերջնական փուլը իրականանում է սրտի ելքային ուղու ձևավորման արդյունքում հղիության 7-8-րդ շաբաթների ընթացքում։ Առաջինը ձևավորվում է աորտաթոքային միջնապատը, ինչի արդյունքում ընդհանուր ելքային ուղին բաժանվում է աորտայի ու թոքային զարկերակի։ Կիսալուսնաձև փականները ձևավորվում են էնդոկարդիալ բարձիկի ելքային ուղին ձևավորող հյսվածքի դիստալ(ցողունային) հատվածքի հյուսվածքից։ Միջփորոքային միջնապատի սեպտացիայի հաջորդ փուլում տեղի է ունենում բարձիկների ելքային ուղիների պրոքսիմալ հատվածների (կոնալ) աճը և միաձուլումը, ինչի արդյունքում ձևավորվում է միջնապատի ելքային հատվածը և բաժանվում են աջ ու ձախ փորոքների ելքային ուղիները ։
Պտղի արյան շրջանառություն
Պտղի արյան շրջանառությունը տարբերվում է մեծահասակների արյան շրջանառությունից։ Մեծահասակների մոտ գազափոխանակությունը իրականանում է թոքերում, իսկ պտղի մոտ այդ ֆունկցիան կատարում է պլացենտան ։
Պտղի արյան շրջանառությունը ներարգանդային կյանքին հարմարվում է 3 շունտերի միջոցով՝ երակային ծորան, զարկերակային ծորան և օվալ անցք։ Երակային ծորանը բարակ, խողովականման շունտ է, որը միացնում է պորտային երակը ստորին սիներակին։ Թթվածնով հարուստ արյունը պորտային երակից անցնում է ստորին սիներակ, որտեղից արյան մի մասը անցնում է օվալ անցքով ձախ նախասիրտ և արյան մեծ շրջանառություն, իսկ մյուս մասը միանալով վերին սիներակից և կորոնար ծոցից եկած արյանը, անցնում է աջ փորոք։ Աջ փորոքից թոքային զարկերակ անցած արյան մոտ 13%-ն է անցնում թոքեր, իսկ մնացած մասը զարկերակային ծորանով անցնում է աորտա։ Զարկերակային ծորանը մկանային անոթ է, որը միացնում է թոքային զարկերակի ցողունը վայրէջ աորտային։ Այսպիսով զարկերակային ծորանի և օվալ անցքի միջոցով պտղի մոտ արյունը շրջանցում է փոքր շրջանառությունը։ Այս ամենը տեղի է ունենում թոքային անոթների բարձր դիմադրության շնորհիվ, ինչը կարգավորվում է Պրոստոգլանդին I2-ի և մի շարք այլ նյութերի միջոցով ։
Փոփոխություններ ծնվելուց հետ
Ծնվելուց հետո առաջնահերթ փոխվում է արյան հոսքի ուղղությունը և գազափոխանակությունը տեղափոխվում է պլացենտայից թոքեր։ Պլացենտար արյան շրջանառությունը վերանում է և սկսում է գործել թոքային արյան շրջանառությունը։ Պլացենտայի բացակայության արդյունքում բարձրանում է համակարգային անոթային դիմադրությունը։ Փակվում է երակային ծորանըՙ արյան հոսքի դադարեցման պատճառով։ Աջ նախասրտում ճնշումը փոքրանում է երակային ծորանի փակման հետևանքով։ Թոքերի ծավալի մեծացման շնորհիվ ընկնում է թոքային անոթային դիմադրությունը, մեծանում է արյան հոսքը դեպի թոքեր և ճնշումը թոքային զարկերակում փոքրանում է։ Մեծանում է ճնշումը ձախ նախասրտում և գերազանցում է աջ նախասրտի ճնշմանը, ինչի արդյունքում փակվում է օվալ անցքը։ Արյան մեջ թթվածնի հագեցվածության բարձրացման հետևանքով փակվում է զարկերակային ծորանը։
Թոքային անոթներում դիմադության փոփոխություննեը և զարկերակային ծորանի փակումը կարևոր են շատ բնածին արատների առաջացումը հասկանալու համար ։
Ախտորոշում
Շատ ՍԲԱ-ներ ախտորոշվում են մինչև ծնվելը՝ ֆետալ (պտղի) ուլտրաձայնային հետազոտության միջոցով։ Այս հետազոտությունը կատարվում է հղիության 2-րդ եռամսյակումՙ 18-24-րդ շաբաթների ընթացքում։
Հիմնականում եթե երեխան ծնվում է կապույտ սրտի արատով, ապա ախտորոշվում է ծնվելուց կարճ ժա մանակ անց, մաշկի կապտության պատճառով (ցիանոզ)։
Դասակարգում
ՍԲԱ-ների դասակարգման մի քանի համակարգեր գոյություն ունեն։ 2000թ.-ին Բնածին Սրտի Վիրահատությունների ՄԻջազգային Նոմենկլատուրա (անվանակարգում) (International Congenital Heart Surgery Nomenclature) ստեղծվեց ՍԲԱ-ների դասակարգման ընդհանուր համակարգ ունենալու համար ։
Հիպոպլազիա
Հիպոպլազիան կարող է ազդել սրտի վրա, հանգեցնելով աջ փորոքի կամ ձախ փորոքի թերզարգացման։ Արդյունքում սրտի միայն մի կեսն է ապահովում ամբողջ մարմնի և թոքերի արյունամատակարարումը։ Սրտի հիպոպլազիան պատկանում է հազվադեպ հանդիպող, բայց ամենաբարդ ՍԲԱ-ներին։ Եթե այն վնասում է սրտի ձախ կեսը, կոչվում է հիպոպլաստիկ ձախ փորոքի համախտանիշ, իսկ եթե վնասում է աջ կեսը, ապա կոչվում է հիպոպլաստիկ աջ սրտի համախտանիշ։ 2 դեպքում էլ բաց զերկարակային ծորանը (նաև բաց օվալ անցքը) ունի կենսական կարևոր անհրաժեշտություն երեխայի կենսունակությունը մինչև շտապ վիրահատությունը պահպանելու համար։ Սրտի հիպոպլազիան հիմնականում պատկանում է կապույտ տիպի սրտի արատներին ։
Օբստրուկցիոն արատներ
Օբստրուկցիոն արատները ձևավորվում են սրտի փականների, զարկերակների կամ երակների անոմալ նեղացման կամ լրիվ փակման արդյունքում։ Հաճախ հանդիպոզ արատներից են թոքային զարկերակի ստենոզը, աորտալ ստենոզը և աորտայի կոարկտացիան։ Ցանկացած նեղացում կամ փակում հանգեցնում է սրտի չափերի մեծացման կամ ներսրտային ծնշման բարձրացման ։
Միջնապատի դեֆեկտներ
Միջնախասրտային կամ միջփորոքային միջնապատի դեֆեկտների ժամանակ տեղի է ունենում արյան հոսք հիմնականում ձախից աջ ուղղությամբ, ինչը կարող է հանգեցնել սրտային անբավարարության ։ ՍԲԱ-ներից ամենահաճախ հանդիպողը միջփորոքային միջնապատի դեֆեկտն է (ՄՓՄԴ) ։
Կապույտ արատներ
Այս արատները կոչվում են կապույտ, քանի որ հանգեցնում են մաշկի կապտության, արյան մեջ թթվածնի ցածր մակարդակի պատճառով։ Այս արատներից են ընդհանուր զարկերակացողունը, թոքային երակների տոտալ (ամբողջական) անոմալ վերադարձը, Ֆալլոյի տետրադան, մագիստրալ անոթների տրանսպոզիցիան, եռփեղկ փականի ատրեզիան ։
Օբստրուկցիոն արատներ
Ձախից աջ հոսքով արատներ
Բուժում
Շատ սրտի բնածին արատներ բավական բարդ են և ունեն վիրահատական կամ դեղորայքային բուժման կարիք։ Դեղորայքներից հիմնականում օգտագործվում են միզամուղներ, որոնք կարգավորում են ջրի մակարդակը օրգանիզմում և դիգօքսինը, որը խթանում է սրտի կծկողականությունը։ Վիրահատական բուժման ընթացքում շտկվում է արյան շրջանառությունը, սակայն որոշ դեպքերում մի քանի վիրահատությունների կարիք է լինում։
Այժմ ինտերվենցիոն սրտաբանությունը որոշ դեֆեկտների շտկման համար ստեղծել է վիրաբուժական բուժման այլընտրանքային տարբերակներ ։
Վերջին շրջանի առաջնթացները թույլ են տալիս կատարել մի շարք բուժական գործողություններՙ օգտագործելով հատուկ կաթետերներ և ժամանակակից գործիքներ։ Այս միջամտությունների շնորհիվ կարող են ծայրահեղ հիվանդ նորածինների կյանքեր փրկվել։ Որոշ արատների դեպքում այս գործողությունները կարող են հետաձգել սպասվող վիրահատության ժամկետները։ Բալոն-կաթետերների կամ ստենտների միջոցով հնարավոր է լայնացնել նեղացած անոթները և փականները։ Բալոն կաթետերների կամ սրածայր կաթետերների միջոցով հնարավոր է մեծացնել միջնախասրտային միջնապատի փոքր անցքը կամ ստեղծել այն, ձախ-աջ կամ աջ-ձախ հոսքն ապահովելու համար։ ՄՓՄ-ի և ՄՆՄ-ի դեֆեկտները կարող են փակվել հատուկ նորարարական գործիքների միջոցով։ Անոմալ անոթները (ԲԶԾ կամ կոլլատերալներ) նույնպես կարող են փակվել կլիպների կամ գործիքների միջոցով։ Վերջին տարիների ընթացքում հնարավորություն է ձեռք բերվել ինտերվենցիոն եղանակով կատարել աորտալ և թոքային փականների փոխարինում ։
Համաճարակաբանություն
Սրտի բնածին արատները բնածին արատներից ամենահաճախ հանդիպողն է և կազմում է 1% կենդանածինների մոտ (2-3% երկփեղկ աորտալ փական) ։ 2015 թվականին ամբողջ աշխարհում 48,9 մլն մարդու մոտ ՍԲԱ է ախտորոշվել ։
Նորածնային մահացության ամենահաճախ հանդիպող պատճառը բնածին արատներից սրտի բնածին արատներն են ։ 2015 թվականին ՍԲԱ-ներից մահացության թիվը կազմել է 303,300 մահ, երբ 1990 թվականին 366,000-ն են եղել ։
Տերմինաբանություն
Սրտի բնածին արատները մասնագիտական գրականության մեջ հանդիպում է նաև սրտի բնածին անոմալիա, սրտի բնածին հիվանդություն, սրտի արատ և սրտանոթային բնածին անբավարարություն անվանումներով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սրտի բնածին արատներ
This Is What You Came For
This Is What You Came For, շոտլանդացի DJ Calvin Harris-ի և բարբադոսացի երգչուհի Ռիհաննայի երգը։ Երգը թողարկվել է 2016 թվականի ապրիլի 29-ին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2016 սինգլներ Կատեգորիա:Քելվին Հարիսի երգեր Կատեգորիա:Ռիհաննայի երգեր Կատեգորիա:Irish Singles Chart գլխավորած սինգլներ
Լուիջի Զինգալես
Լուիջի Զինգալես  (Luigi Zingales, ), իտալացի և ամերիկացի տնտեսագետ։ Չիկագոյի համալսարանի Բութի անվան բիզնես դպրոցի պրոֆեսոր։ Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիայի անդամ։ Հեղինակ է երկու հայտնի գրքերի 2003 թվական Փրկելով կապիտալիզմը կապիտալիստներից, որը Ռաջանի հետ համահեղինակ է և 2012 թվական Կապիտալիզմը ժողովրդի համար
Կենսագրություն
Զինգալեսը ակնառու կերպով ցուցադրվել է լրատվական լրատվամիջոցներում, ինչը համահունչ է նրա համոզմունքին, որ տնտեսագետները պետք է ավելի հրապարակային դիրքորոշում ունենան այն բանի վերաբերյալ, ինչին հավատում են։ Լինելով ավանդական տնտեսագետ շատ առումներով, նա հայտնի է իր որոշ յուրահատուկ կարծիքներով։ Նա հանդես է եկել բոլոր հարկերը մեկ սպառման հարկով փոխարինելու օգտին, որը սովորաբար կապված է քաղաքական պահպանողականների հետ։ Մյուս կողմից, նա աջակցություն է հայտնել բանկային ոլորտի ավելի մեծ կարգավորմանը ։ Նա աջակցեց վեց մասից բաղկացած բարեփոխումների ծրագրին, որը ներառում էր ամերիկյան եկամտի, կորպորատիվ և աշխատավարձի բոլոր հարկերի վերացումը, ինչպես նաև թմրանյութերի դեմ պայքարը և համակարգը փոխարինելու լայն սպառման հարկով, ներառյալ նախկինում անօրինական հարկումը ։
Կաստելուչո Սուպերիորե
Կաստելուչո Սուպերիորե (Castelluccio Superiore), կոմունա Իտալիայում, Բազիլիկատա մարզում՝ Պոտենցա գավառում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Աստերոիդների ցանկ (103001-103100)
Աստերոիդների ցանկ (102901-103000) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (103101-103200)
Դադեշլե
Դադեշլե, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Եվդոկիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ալեքսանդր Մակեդոնացու մետաղադրամներ
Ալեքսանդր Մակեդոնացու մետաղադրամներ, մետաղադրամներ, որոնք հատվել են Ալեքսանդր III Մեծի (Ալեքսանդր Մակեդոնացու) օրոք մ.թ.ա. 336-323 թվականներին։
Պատմություն
Իր օրոք Ալեքսանդր Մակեդոնացին մեծ ուշադրություն է դարձրել ոչ միայն ռազմական արշավներին, այլև մետաղադրամների հատմանը՝ շարունակելով իր հոր՝ Փիլիպոս II-ի գործը։ Նրա օրոք սկսեցին հատվել նրա սեփական պատկերով մետաղադրամներ, որի վրա առկա էր նաև «Ալեքսանդր արքայի մետաղադրամ» գրությունը։ Ենթադրվում է, որ առաջին մետաղադրամները, որոնց վրա շատ ճանաչելի էր Ալեքսանդր III Մեծի դիմանկարը, տետրադռախմներն էին։ Այս մետաղադրամի դիմերեսին պատկերված էր թագավորի գլուխը առյուծի կաշվի մեջ։ Ժամանակի ընթացքում ճակատային մասում պատկերված աստվածությունները փոխպատվաստվում էին կայսեր դիմանկարով։
Նաև Ալեքսանդր Մակեդոնացու օրոք հայտնվում են մետաղադրամներ, որոնք համատեղում են մետաղադրամների հին և նոր ավանդույթների տարրեր. առջևի կողմում պատկերված է Հերակլեսի գլուխը, մինչդեռ հակառակ կողմում նրանք պատկերում էին Մեծն Ալեքսանդր III-ին։ Որոշ մետաղադրամներ, բացի Հերակլեսից, պարունակում են նաև այլ ատրիբուտներ, օրինակ՝ նրա մահակը։ Մետաղադրամների հակառակ կողմում հանդիպում էին տիպիկ կենցաղային իրերի պատկերներ էին՝ լիրա, խարիսխ, սոխ, ամֆորներ, զանգակատուն, կամ կենդանիների պատկերներ՝ ձուկ կամ ցուլի գլուխ ։ Ալեքսանդր Մակեդոնացու ստատերը կշռել է 8,6 գ, չափը՝ 17 մմ։ Ոսկե ստատերների հատման վայրերից մեկը Աբիդոս քաղաքն էր։ Նման մետաղադրամի անտիկ արժեքը 3 500 դոլար է։
Մետաղադրամներ, որոնք հատվել են Ալեքսանդր Մակեդոնացու օրոք․
Ալեքսանդր III Մեծի անունով մետաղադրամները մակեդոնական Թագավորությունում հատվել են թագավորի կենդանության օրոք և նրա մահից հետո ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ալեքսանդր Մակեդոնացի
Կանայ (գետ)
Կանայ (Канай), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի երկրամասում, Ալթայի Հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Բոլ ձախ ափով՝ 50 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 13 կմ է։
Կամիշովայա (գյուղ, Ուստ-Աբականսկի շրջան)
Կամիշովայա (Камышовая), գյուղ Ռուսաստանի Խակասիա հանրապետության Ուստ-Աբականսկի շրջանի կազմում։
Կանայ (գետ)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Կամիշովայա (գյուղ, Ուստ-Աբականսկի շրջան)
Բնակչությունը 2004 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 29 մարդ։
(9367) 1993 BO3
(9367) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1993 թվականի հունվարի 30-ին Ակիրա Նատորիի և Տակեշի Ուրատայի կողմից Յակիիմոյում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1993 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ակիրա Նատորիի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Տակեշի Ուրատայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Լատիշովկա (գյուղ, Մաշևկայի շրջան)
Լատիշովկա (Латишівка), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Մաշևկայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Լատիշովկա գյուղում բնակվում էր 88 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,849 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 103,65 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Մաշևկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ամրակից
Ամրակից, գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Լոռու մարզի Գյուլագարակ համայնքում ։
Գտնվում է Ստեփանավան քաղաքից 2 կմ արևելք։ Հեռավորությունը մարզկենտրոն Վանաձորից կազմում է 30 կմ։ Գյուղը հիմնադրվել է 1840-ական թթ. պատմական Ամրակ (Ամրակից) գյուղի տեղում ։ Հիմնադրումից հետո կրել է Նիկոլաևկա կամ Նովոնիկոլաևկա անվանումները, 1938 թվականին վերանվանվել Կիրով, 1991 թվականին` Ամրակից ։
Գյուղը գտնվում է Ձորագետի աջափնյակում` Բազումի լեռնաշղթայի հյուսիսահայաց լանջին` բլրապատ հարթավայրում՝ ծովի մակարդակից 1380 մ բարձրության վրա։ Գյուղում կա քարաշեն եկեղեցի։
2017 թվականին այն ներառվել է Գյուլագարակ խոշորացված համայնքի մեջ։ Համարվում է, որ Ամրակիցը հիմնադրվել է 1840-ական թթ., չնայած այստեղ ավելի հին պատմական կառույցներ կան, օրինակ՝ 13-րդ դարի եկեղեցիներ, 13-18-րդ դարերի գերեզմանոց, մ.թ.ա. 2-1 հազարամյակների դամբարանադաշտ, ինչպես նաև միջնադարյան Ամրակ (Ամրակից) գյուղատեղին, որի անունն էլ կրում է ներկա բնակավայրը։
Ամրակիցը մինչև 1960-ականները ռուսական գյուղ էր, սակայն այդ տարիներին այստեղ սկսել են հայեր հաստատվել, որոնց թիվը կտրուկ աճել է 1988-ի երկրաշարժից հետո։ Հայերը եկել են տարբեր վայրերից, այդ թվում՝ Ստեփանավանից, Երևանից, մի մասն էլ (35-40 %) գաղթել է Ադրբեջանից։
1970-ականներին Ամրակիցում նաև ադրբեջանցիներ էին ապրում, որոնք հետագայում հեռացել են, իսկ ռուսների թիվն սկսել է նվազել երկրաշարժից հետո, նրանք տեղափոխվել են հատկապես Ստավրոպոլի ու Կրասնոդարի երկրամասեր։ Այսօր շուրջ 600 բնակիչ ունեցող Ամրակիցում միայն 15-20 ռուս է ապրում, մյուսները հայեր են։
Չեչլա
Չեչլա (ჭეჭლა), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Սամցխե-Ջավախք մարզի Ադիգենի մունիցիպալիտետում ։
(1506) Քոսա
(1506) Քոսա (Xosa), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1939 թվականի մայիսի 15-ին Սիրիլ Ջեքսոնի կողմից Յոհանեսբուրգում ։
Ամրակից
Կլիմա
Կլիման բարեխառն լեռնային է, տևական, ցուրտ ձմեռներով։ Ամեն տարի հաստատվում է կայուն ձնածածկույթ։ Ամառները տաք են, համեմատաբար խոնավ։ Տարեկան թափվում են 600-700 մմ մթնոլորտային տեղումներ։ Ագրոկլիմայական տեսակետից ընկած է մասնակի ոռոգման գոտում։ Շրջակայքում կան անտառներ։
Չեչլա
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 1300 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Ադիգենից հեռու է 7 կմ։
(1506) Քոսա
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,571731 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9017 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,2418 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1506,39 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,238982 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 12,55° անկյուն։
Ամրակից
Բնակչություն
Ամրակիցի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում` ստորև.
Չեչլա
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 182 մարդ ։
Ամրակից
Գյուղատնտեսություն
Գյուղատնտեսական հողահանդակներում մեծ բաժին ունեն վարելահողերը (428 հա), ինչպես նաև խոտհարքները (137 հա)։ Պետական հողերը գլխավորապես օգտագործվում են որպես վարելահողեր, արոտավայրեր՝ կազմելով համապատասխանաբար 46 և 371 հեկտար։ Գյուղի մասնագիտացման ուղղությունը երկրագործությունն է։ Զբաղվում են դաշտավարությամբ, պտղաբուծությամբ (տանձ, խնձոր, կեռաս), մշակում են հացահատիկային, կերային, բանջարաբոստանային կուլտուրաներ, կարտոֆիլ։ Զբաղվում են նաև խոշոր եղջերավոր անասնաբուծությամբ, թռչնաբուծությամբ։
Ծաղկավանքի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Հադրութի շրջան)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Արցախի Հանրապետության Հադրութի շրջանի Ծաղկավանք գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 2 հուշարձան։
Չեչլա
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ադիգենի մունիցիպալիտետ
Ծաղկավանքի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Հադրութի շրջան)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հադրութի շրջանի հուշարձանների ցանկեր
(1506) Քոսա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1939 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Սիրիլ Ջեքսոնի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ամրակից
Հասարակական կառույցներ
Գյուղն ունի միջնակարգ դպրոց, գրադարան, մանկապարտեզ և կապի հանգույց։ 2013 թ.-ի դրությամբ համայնքում գործում են 1 վերամշակող և 1 էլեկտրաէներգիա արտադրող ձեռնարկություններ ։
Ծանոթագրություններ
3.https://peoplemedia.am/surb-nikolay-hrashagorc-ekexeci-haykakan-gyuxi-rusakan-ekexecin
Կատեգորիա:Լոռու մարզի բնակավայրեր Կատեգորիա:Լոռու մարզի գյուղեր
Թվերի անվանման համակարգեր
Թվերի անվանման համակարգեր, պատմականորեն (եվրոպական ավանդույթով) ձևավորված թվերի անվանման կառուցման երկու համակարգ։ [[Պատկեր:World map of long and short scales.svg|thumb|300px|Տարբեր սանդղակների օգտագործումը աշխարհում։
Կարճ պատմություն
«Միլիոն» տերմինը իտալական ծագումնաբանություն ունի, հանդիպում է առաջին տպագրված (անանուն) թվաբանության մեջ, 1478 թվականին իտալական Տրևիզո քաղաքում։ Ավելի վաղ Մարկո Պոլոյի ոչ մաթեմատիկական «Ճանապարհորդ» գրքում (մահացել է1324 թվականին)։ «Միլլիո» տեսքով թիվը հանդիպել է 1250 թվականի ձեռագրերում։ 15-րդ դարի ֆրանսիացի մաթեմատիկոս Նիկոլա Շուկեի ձեռագրերում առաջին անգամ հանդիպում են «բիլիոն» — 1012 «տրիլիոն» — 1018 և այլն։ Տպգիր գրականության մեջ այն հանդիպում է միայն 1602 թվականին։
17-րդ դարում ֆրանսիայում սկսեցին օգտագործել կարճ սանդղակը՝ «բիլիոն» — 109, «տրիլիոն» — 1012 և այլն։
«Միլիարդ» բառը, որ ուներ 1012 արժեքը, Տրանշանի «Թվաբանություն»-ում (1558) ստացավ 109 արժեքը(հազար միլիոն) և օգտագործվում էր ֆրանսիայում 19-րդ դարում «բիլիոն»-ի իմաստով։
1200 թվականի անանուն ձեռագիրը խորհուրդ է տալիս բազմանիշ թվերը բաժանել երեքական խմբերի, թվից վեր կետեր դնել կամ աղեղներ։ Նույնը խորհուրդ տվեց Լեոնարդո Պիզացին 1228 թվականին։
Կարճ սանդղակ
Կարճ սանդղկի դեպքում բոլոր մեծ թվերի անվանումները կառուցվում են հետևյալ կերպ՝ սկզբում գրվում է լատինական թվականը, որը ցույց է տալիս հազարի աստիճանը, որից հետո գրվում է «իլիոն» վերջածանցը։ Այդպես ստացվում են միլիոն, բիլիոն , տրիլիոն, կվադրիլիոն, կվինտիլիոն, սեքստիլիոն, և այլն։ Թվերի նշանակման կարճ սանդղակն օգտագործվում է Հայաստանում, Ռուսաստանում, Բելառուսիայում, Ուկրայինայում, ԱՄՆ-ում, Կանադայում, Մեծ Բրիտանիայում, Իռլանդիայում, Ավստրալիայում, Բրազիլիայում, Հունաստանում, Ռումինիայում և Թուրքիայում։ Զրոների քանակն այս սանդղակում որոշվում է հետևյալ բանաձևով՝ 3·x+3 (որտեղ x — լատինական թվականն է)։