cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սուրբ ծնունդ
Ապոկրիֆ աղբյուրներ
Հիսուս Քրիստոսի ծննդյան մանրամասներ կան նաև երկու ապոկրիֆ աղբյուրներում՝ «Հակոբի նախակտակարանում» և «Կեղծ-Մատթեոսի ավետարանում»։ Համաձայն այս աղբյուրների՝ հյուրանոցում տեղի բացակայության պատճառով Հովսեփն ու Մարիամը ստիպված էին գիշերել քարանձավում, որը վատ եղանակային պայմաններում անասունների համար փարախ էր հանդիսանում։
Ապոկրիֆ աղբյուրներում հիշատակվող Սալոմե-մանկաբարձուհին վկայել է Աստվածածնի կուսության պահպանման վերաբերյալ, և նրա կերպարը մտել է Հիսուս Քրիստոսի ծննդյանը նվիրված պատկերագրության և ժողովրդական սովորույթների մեջ։
Հիսուս Քրիստոսի ծննդի որոշում
Քրիստոսի ծննդյան տարեթիվը որոշելու փորձերը ուղեկցող իրադարձություններով (կայսրերի, թագավորների, հյուպատոսների կառավարման տարիներով և այլն) ոչ մի կոնկրետ տարեթվի չհանգեցրին։ Ըստ էության, պատմական Հիսուսը ծնվել է մ.թ.ա. 7 և 5 թվականների միջև ։ Դեկտեմբերի 25 ամսաթիվն առաջին անգամ հիշատակվել է Սեքստոս Հուլիոս Ափրիկանոսի՝ 221 թվականին գրված տարեգրությունում ։
Մեր թվարկության հիմքում դրված հաշվարկումը արվել է 525 թվականին հռոմեացի վանական, պապական արխիվապահ Դիոնիսիոս Կրտսերի կողմից։ Դիոնիսիոսը հավանաբար հիմնվել է 354 թվականի Ժամանակագրական հավաքածուի տվյալների վրա (Chronographus anni CCCLIIII) : Հիսուսի ծնունդն այստեղ վերագրվել է Հուլիոս Կեսարի և Էմիլիոս Պողոսի հյուպատոսության տարին, այսինքն՝ մ.թ. 1 թվականը։ 254 թվականի Ժամանակագրության մեջ ունի այս տեսքը. «''Hos cons. dominus Iesus Christus natus est VIII Kal. Ian. d. Ven. luna XV'' («Այս հյուպատոսների օրոք՝ մինչ հունվարի ամսամուտի 8-րդ օրը՝ 15-րդ լուսնի ուրբաթ օրը, ծնվեց մեր Տեր Հիսուս Քրիստոսը») », այսինքն՝ դեկտեմբերի 25-ին։
Ինչպես նշում է հետազոտող Ռոբերտ Դ. Մայերսը. «Հիսուսի ծնունդի ավետարանական նկարագրությունը իրադարձության ամսաթվին հղումներ չունի։ Բայց Ղուկասի գրվածքը, որ «դաշտում հովիվներ կային, որոնք գիշերով պահում էին իրենց հոտը», ցույց է տալիս, որ Հիսուսը ծնվել է ամռանը կամ վաղ աշնանը։ Քանի որ Հրեաստանում դեկտեմբերին անձրևոտ է, հովիվները, ամենայն հավանականությամբ, իրենց անասունների համար ծածկ կփնտրեին» ։ Բայց, համաձայն Թալմուդի, հովիվները, որոնք պահում էին տաճարի զոհերի հոտերը, դաշտերում էին լինում անգամ Զատիկից երեսուն օր առաջ, այսինքն՝ փետրվարին, երբ Հրեաստանում տեղումների քանակը զգալի բարձր է, ինչն էլ բեկում է քննադատների կարծիքները ։
Սուրբ ծնունդը տոնելու ամսաթվի հաստատում
Առաջին քրիստոնյաները հրեաներն էին և չէին նշում Սուրբ ծնունդը (ըստ հուդայական դավանաբանության՝ մարդու ծնունդը «վշտի ու ցավի սկիզբն է»։ )։ Քրիստոնյաների համար դավանաբանական տեսանկյունից առավել կարևոր էր համարվել ու համարվում Քրիստոսի հարության (Զատիկ) տոնը։ Այն բանից հետո, երբ քրիստոնեական համայնք մուտք գործեցին հույները (և այլ հելլենական ժողովուրդներ), հելլենական սովորույթների ազդեցությամբ սկսվեց տոնվել Քրիստոսի ծնունդը։
Քրիստոնեական հնագույն Աստվածահայտնության տոնը հունվարի 6-ին գաղափարապես համընկնում էր և՛ Սուրբ ծննդի, և՛ Սուրբ մկրտության հետ, որոնք հետագայում դարձան առանձին տոներ։
Դեկտեմբերի 25-ը՝ որպես «Հուդայի Բեթղեհեմում Քրիստոսի ծնունդ», առաջին անգամ հիշատակվում է 354 թվականի Ժամանակագրությունում, որը հիմնվում է 336 թվականից սկիզբ առնող օրացույցի վրա։ Նույն օրն այնտեղ նշված է հռոմեական աշխարհիկ N(atalis) Invicti տոնը։ Այս համեմատաբար ուշ վկայությունը բերում է այն մտքին, որ Սուրբ ծնունդը հետնիկիյան տոն է՝ հաստատված լարվածակետին և որպես պատասխան dies natalis solis invicti-ին(Անհաղթ արևի ծննդյան օր), որը հաստատվել է 274 թվականին Ավրելիանոս կայսեր կողմից ։
Համաձայն մեկ այլ տեսակետի՝ դոնաթիստները Սուրբ ծնունդը նշում էին դեռ մինչ 4-րդ դարում (հնարավոր է, արդեն 243 թվականին), և ամսաթիվն արդեն հաստատված էր ։
Սուրբ հայտնության ամսաթիվ նշանակվեց մարտի 25-ը (Արևելքում՝ ապրիլի 6-ը)։ Այս ամսաթվերին 9 ամիս ավելացնելիս ստացվում է համապատասխանաբար դեկտեմբերի 25-ը և հունվարի 6-ը։ 4-րդ դարում Արևելքը (բացառությամբ Հայ առաքելական եկեղեցու) և Արևմուտքը միմյանցից փոխառան ամսաթվերը՝ Քրիստոսի ծննդյան և մկրտության համար սահմանելով առանձին տոներ ։
Սակայն, Ավետումը տոնելու ամսաթիվը ոչ միշտ է սերտ կապված Սուրբ ծնունդի տոնին. ամբրոսիական սովորույթում ավետման հիշատակմանը նվիրված է Ադվենտուսի վերջին (վեցերորդ) կիրակին, իսկ մոսարաբականում՝ դեկտեմբերի 18-ը ։
Ճրագալույցի Սուրբ պատարագ
Հատկանշական է, որ Հիսուս Քրիստոսի Սուրբ ծննդյան տոնը սկսվում է հունվարի 5-ի երեկոյան, քանի որ եկեղեցական օրը փոխվում է երեկոյան ժամերգությունից հետո՝ ժամը 17.00-ից։ Սուրբ ծնունդն սկսում ենք տոնել հունվարի 5-ի երեկոյան և հունվարի 6-ին։ Հունվարի 5-ի երեկոյան բոլոր եկեղեցիներում մատուցվում է Ճրագալույցի Սուրբ պատարագ։ Հետաքրքիր է, որ Ճրագալույցի Սուրբ պատարագ տարին ընդամենը 2 անգամ է մատուցվում՝ Սուրբ ծննդյան և Սուրբ Հարության տոներին։ Ճրագալույց նշանակում է ճրագ (մոմ) լուցանել, այսինքն՝ վառել։ Այդ օրը երեկոյան մարդիկ եկեղեցում վառված ճրագներն իրենց հետ տուն են տանում։ Այն խորհրդանշում է աստվածային լույս, եկեղեցու օրհնություն։ Ճրագալույցը խորհրդանշում է բեթղեհեմյան աստղի լույսը, որն առաջնորդեց մոգերին դեպի Մանուկ Հիսուսը։
Սուրբ ծննդյան այլ արարողություններ
Հունվարի 6-ին Սուրբ ծննդյան Սուրբ պատարագից հետո կատարվում է Ջրօրհնեք, որը խորհրդանշում է Հորդանան գետում Քրիստոսի մկրտությունը։ Խաչով և Սրբալույս Մյուռոնով օրհնված հրաշագործ ջուրը բաժանվում է ժողովրդին՝ ի բժշկություն հոգևոր և մարմնավոր ախտերի ։ Սուրբ ծննդյան տոնակատարությունների շարքում կատարվում է նաև Տնօրհնեքի արարողություն։ Սուրբ ծննդյան և Ս. Հարության տոներից հետո մարդիկ հոգևորականին իրենց տուն և աշխատավայր են հրավիրում՝ տոնի կենարար ավետիսը և աստվածային օրհնությունը ստանալու նպատակով։ Տնօրհնեք կատարվում է նաև այն ժամանակ, երբ տանը խախտվում է խաղաղությունը կամ զգացվում է դիվային ուժերի ներկայություն։ Հունվարի 7-ը, ինչպես և բոլոր տաղավար (մեծ, գլխավոր) տոներին հաջորդող օրերը, հանգուցյալների հիշատակության օր է՝ Մեռելոց։ Հունվարի 7-ին՝ Սուրբ պատարագից հետո, բոլոր եկեղեցիներում կատարվում է հոգեհանգստյան արարողություն, որից հետո մարդիկ այցելում են հարազատների շիրիմները։ Սուրբ ծննդյան տոնի հանդիսություններն ավարտվում են հունվարի 13-ին՝ Տիրոջ Անվանակոչությամբ, որը նվիրված է Մանուկ Հիսուսին տաճարին ընծայելու, 8-րդ օրը թլպատելու և անվանակոչելու հիշատակին ։
Սուրբ ծննդյան արարողությունների ժամանակացույց
Պետություններ, որտեղ Սուրբ ծնունդը պետական տոն է
Սուրբ ծնունդի տոնում ոչքրիստոնյաների կողմից
Ոչքրիստոնյաների շրջանում որոշ մշակույթներում Սուրբ ծնունդն ամենից առաջ կապվում է տոնածառի, նվերներ տալու և ցանկությունների հետ։ Սուրբ ծննդին նվեր տալու սովորույթը խրախուսվում է վաճառողների կողմից, որն էլ հանգեցրել է տոնի առևտրականացման։ Սուրբ ծննդից առաջ մասնագիտացված խանութների շահույթը կարող է կազմել տարվա մնացյալ շահույթի կեսը կամ ավելին։
Փորձեր արգելել տոնել Սուրբ ծնունդ
Չնայած Սուրբ ծնունդը քրիստոնեական տոն է, բայց որոշ բողոքական ուղղություններ մերժել են այն։ Օրինակ՝ 1659 թվականին պուրիտանները Նոր Անգլիայում որոշեցին արգելել Սուրբ ծնունդը, այսինքն՝ արգելել այդ օրը դուրս գալ աշխատանքից, երգել և կազմակերպել համատեղ հացկերույթներ։ Պաստոր-կոնգրեգացիոնալիստ Քոթթոն Մաթերը համարում էր, որ Սուրբ ծնունդի տոնելն անբարոյական է և մեղսալից ։
ԱՄՆ-ում հասարակական գործիչ և համոզված աթեիստ Ռիչարդ Սթոլմանն առաջարկեց դեկտեմբերի 25-ին նշել Իսահակ Նյուտոնի ծննդյան օրը՝ որպես մարդկային գիտելիքի փառաբանման խորհրդանշան։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հիսուս Քրիստոս Կատեգորիա:Սուրբ ծնունդ Կատեգորիա:Քրիստոնեական տոներ Կատեգորիա:Ֆինլանդիայի տոներ
(6069) Կեվոլանի
(6069) Կեվոլանի (Cevolani), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1991 թվականի օգոստոսի 8-ին Հենրի Հոլտի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,247501 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,1547 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,3403 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1230,69 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,292519 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,03° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1991 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Հենրի Հոլտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Վարդաշատի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արարատի մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Արարատի մարզի Վարդաշատ գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 10 հուշարձան (1 միավոր)։
|}
Յունիատա շրջան (Փենսիլվանիա)
Յունիատա շրջան (Juniata County), ԱՄՆ Փենսիլվանիա նահանգի 67 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.020 կմ² է, բնակչությունը՝ 24.636 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Միֆլինթաուն բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1831 թ.։
Կատեգորիա:Փենսիլվանիայի շրջաններ
Օուրիկի ճակատամարտ
Օուրիկի ճակատամարտ, ճակատամարտ, որը տեղի է ունեցել 1139 թվականի հուլիսի 25-ին արքայազն Աֆոնսու I-ի գլխավորած պորտուգալական բանակի և Ալի իբն Յուսուֆ ղեկավարած Ալ-Մոհադների պետության միջև։ Մարտը ենթադրաբար տեղի է ունեցել Պորտուգալիայի հարավում գտնվող Օուրիկ գյուղաքաղաքի մոտ: Չնայած ուժերի խիստ անհավասարությանը մարտում հաղթեցին պորտուգալացիները՝ ինչը սկիզբ դրեց մավրերի վտարմանը Պիրենայան թերակղզուց։ Հաղթանակից հետո Աֆոնսու I-ի զինվորները նրան հռչակեցին (Rei dos Portugueses՝ Պորտուգալիայի արքա։ Հետո Աֆոնսուն Լամեգա քաղաքում հրավիրեց ժողով, որի ընթացքում գահ ստացավ արքեպիսկոպոս Բրագանասից։ Այս պահից սկսած Պորտուգալիան փաստացի ազատվում է Կաստիլիայի թագավորությունից վասսալային կախվածությունից, և հռչակվում է անկախ։
Տես նաև
Ռեկոնկիստա
Աֆոնսու I
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռեկոնկիստայի ճակատամարտեր Կատեգորիա:12-րդ դարի ճակատամարտեր
Վալերյան Շուվաև
Վալերյան Շուվաև (Валерья́н Влади́мирович Шува́ев, ), ռուս դիվանագետ։
Կենսագրություն
1977 թվականին ավարտել է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Արիության մեդալակիրներ
Լիտու (գյուղ, Ռիդալա շրջան)
Լիտու (Litu), գյուղ Էստոնիայի Լյաենեմաա նահանգի Ռիդալա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 4 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Լյաենեմաա նահանգի Ռիդալա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Սիմոնովկա (գյուղ, Սիչովսկի շրջան)
Սիմոնովկա (Симоновка), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սիչովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 3 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սիչովսկի շրջանի բնակավայրեր
Վյազովկա (գյուղ, Տատիշլինսկի շրջան)
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 520 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Տատիշլինսկի շրջանի բնակավայրեր
Յավրի բեկի և Գուլասարի խաչքար (Մելիք-Շահնազարյանների տոհմական տապանատուն)
Յավրի բեկի և Գուլասարի խաչքար, որը գտնվում է Հայաստանի Հանրապետության Գեղարքունիքի մարզի Մեծ Մասրիկ գյուղի կենտրոնում՝ Մելիք-Շահնազարյանների տոհմական տապանատանը։ Հաշվառված է ՀՀ պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցանկում (5.65/5.6) ։
Տեղադրություն
Խաչքարը կանգնեցված է պատվանդանին։
Նկարագրություն
Խաչքարի ճակատի կենտրոնում քանդակված է Հիսուս Քրիստոսը։
Քրիստոսի ոտքերի կողմերում քանդակված են 4 ավետարանիչներն,
Մնացած չորս խորաններում ամբողջ հասակով կանգնած սրբապատկերներ են։
Վիմական արձանագրություն
Խաչքարի քիվին, ճակատին և խաչի թևերի արանքներում կան վիմական արձանագրություններ, որոնք գրված են ուռուցիկ տառերով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի խաչքարեր Կատեգորիա:Խաչքարերի վիմական արձանագրություններ
Գարուն (անձնանուն)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական իգական անձնանուններ
Հրանտ Ավանեսյան
Կրթություն
1964-1974 թթ. սովորել է Երևանի թիվ 77 միջն. դպրոցում, 1974-1978 թթ.՝ Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտում՝ ստանալով ֆիզիկական դաստիարակության ուսուցչի, սուսերամարտի մարզչի որակավորում։ 1978-1983 թթ. սովորել է Մոսկվայի Ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի Համամիութենական գիտահետազոտական ինստիտուտի ասպիրանտուրայում, 1981-1985 թթ. Մոսկվայի Ընդհանուր և մանկավարժական հոգեբանության ինստիտուտի ասպիրանտուրայում։
Գիտական գործունեություն
1985 թվականին ստացել է հոգեբանական գիտությունների թեկնածուի աստիճան՝ Մոսկայի Ընդհանուր և մանկավարժական հոգեբանության ինստիտուտում պաշտպանելով «Անհատական և թիմային մրցումներում մարզիկի գործունեության արդյունավետության հոգեբանական գործոնները» թեմայով ատենախոսությունը (19.00.01, Մոսկվա, ՌԴ, դիպլ. ПС N 001470) 1993 թվականին ստացել է հոգեբանության և մանկավարժության դոցենտի աստիճան (ՖԿՀՊԻ, ՌԴ ԲՈՀ, Մոսկվա, դիպլ.Ц N 009189) 2004 թվականին ստացել է հոգեբանական գիտությունների դոկտորի աստիճան, պաշտպանության թեմա՝ «Գործունեության լարված պայմաններում մարդու աշխատունակության կարգավորիչ մեխանիզմների հոգեբանական օրինաչափությունները» (ԺԹ 00.01, Խ. Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական համալսարան, Երևան, ՀՀ, Բ – 00533) 2006 թվականին ստացել է հոգեբանության պրոֆեսորի աստիճան (ԵՊՀ, ՀՀ ԲՈՀ, Երևան, դիպլ. Պ-00399)
Գիտական աշխատանքներ և գյուտեր
Հեղինակ է 214 գիտական աշխատանքների, այդ թվում՝ 4 մենագրություն, 15 ուսումնական ձեռնարկ, 2 գյուտ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հոգեբանական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայ հոգեբաններ Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Ոտնչոր
Ոտնչոր, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Բուլանըխի գավառակում։ Գտնվում է արգավանդ սարավանդի վրա՝ Սիփանի լեռների մոտ։
Անվան ստուգաբանություն
Անվանումը ծագել է Ոտնջուր անվանման աղավաղումից։
Պատմություն
1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ Ոտնչորը ավերվել է թուրքերի կողմից, իսկ բնակչությունը տեղահան է արվել։
Բնակչություն
XX դարի սկզբներին գյուղն ուներ 100-120 տուն բնակիչ։ Բնակչության գերակշռող մասը հայեր էին։
Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում էր անասնապահությամբ, երկրագործությամբ և արհեստներով։
Պատմամշակութային կառույցներ
Ոտնչորն ուներ 2 հայկական եկեղեցի։
Հասարակական կառույցներ
Գյուղն ուներ վարժարան ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Անատոլի Շչելկունով
Անատոլի Շչելկունով (Анато́лий Ви́кторович Щелкуно́в, ), ռուս դիվանագետ։
Կենսագրություն
1969 թվականին ավարտել է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանը։ Տիրապետում է բուլղարերենին, գերմաներենին և անգլերենին։
1985 թվականից զբաղվում է դիվանագիտական գործունեությամբ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կրասնոդարկա (գյուղ, Կրասնոգվարդեյսկի շրջան)
Կրասնոդարկա (Краснодарка, Könçi Şava), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Կրասնոգվարդեյսկի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Կոնչի-Շավվա։
2001 թվականի տվյալներով Կրասնոդարկա գյուղում բնակվում էր 651 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Կրասնոգվարդեյսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Խրուշչովի կոշիկը
Խրուշչովի կոշիկը, հայտնի պատմություն այն մասին, թե ինչպես է ԽՄԿԿ առաջին քարտուղար Նիկիտա Խրուշչովը 1960 թվականի հոկտեմբերի 12-ին կոշիկով թխկթխկացրել սեղանին ՄԱԿ-ի գլխավոր վեհաժողովի 15-րդ նիստի ժամանակ ։
Պատմություն
1960 թվականի հոկտեմբերի 12-ին ՄԱԿ-ի գլխավոր վեհաժողովի նիստում քննարկվել է «հունգարական հարցը», և Խրուշչովն ու ԽՍՀՄ պատվիրակության մյուս անդամները փորձել են ամեն կերպ խանգարել նիստը ։ Խրուշչովի ժամանակակիցների՝ Անաստաս Միկոյանի ու Վիկտոր Սուխոդրևի (Խրուշչովի անձնական թարգմանիչը, ով ներկա էր այդ նիստին) վկայությամբ՝ Խրուշչովն այդ օրը հագած է եղել բաց կոշիկներ (ժամանակակից սանդալների նման), և զեկույցի ժամանակ նա հանել է կոշիկը, երկար զննել այն ու թափահարել՝ բարձրացնելով գլխի մակարդակին, ինչպես նաև դրանով մի քանի անգամ թեթև խփել է սեղանին, իբր թե փորձում է հանել քարը, որ ընկել է կոշկի մեջ։ Այդ կերպ Խրուշչովը ցույց է տվել, որ զեկույցն իրեն հետաքրքիր չէ ։
Նիկիտա Խրուշչովի որդին՝ Սերգեյ Խրուշչովը, ով նույնպես ներկա է եղել ՄԱԿ-ի գլխավոր վեհաժողովի այդ նիստին, պատմել է, որ Խրուշչովի ոտքից կոշիկը դուրս է եկել ամբոխի մեջ գտնված լինելու ժամանակ, և թիկնապահները հետո այն փոխանցել են Խրուշչովին։ Ի նշան անհամաձայնության՝ նա թխկթխկացրել է սեղանին՝ խփելով նաև կոշկով ։
Այդ իրադարձությանն անդրադարձել են տարբեր պարբերականներ, այդ թվում՝ Նյու Յորք Թայմս, The Washington Post , The Guardian , The Times և Le Monde. ։ Նիստի հաջորդ օրը Նյու Յորք Թայմս թերթում տպագրվել է «Խրուշչովն իր կոշկով թխկթխկացնում է սեղանին» հոդվածը ։ Նրանում տպագրվել է մի լուսանկար, որում պատկերված են Խրուշչովն ու Անդրեյ Գրոմիկոն, ընդ որում՝ Խրուշչովի դիմաց՝ սեղանին, դրված է կիսակոշիկ ։
Հերքում
Life ամսագրի լուսանկարիչ Ջոն Լոնգարդը (John Loengard), ով ներկա էր եղել այն նիստին, հաստատում է, որ Խրուշչովը «հաստատ չի թխկթխկացրել սեղանին կոշկով», թեև «անվերապահորեն, պատրաստվում էր անել դա»։ Ըստ նրա՝ Խրուշչովը հանել է կոշիկը, դրել այն սեղանին ու ազատ ձեռքով ցույց տվել, որ պատրաստվում է դրանով թխկթխկացնել սեղանին։ Սրահում գտնվող բոլոր լրագրողները նրա վրա են կենտրոնացրել իրենց ուշադրությունը՝ սպասելով նրա հետագա գործողություններին, սակայն նա հագել է կոշիկն ու հեռացել։ Լոնգարդի կարծիքով՝ եթե Խրուշչովը կոշկով թխկթխկացներ սեղանին, լուսանկարիչներից ոչ մեկը բաց չէր թողնի այդ իրադարձությունը ։
Դեպքի մասին նույն կերպ է պատմում նաև The New York Times թերթի լրագրող Ջեյմս Ֆերոնը ։
Միևնույն ժամանակ կան մի շարք վկայություններ, որ այդ նիստում լրագրողներ ընդհանրապես չեն եղել ։
Իսպանացի դիվանագետի հետ կապված դեպք
Գոյություն ունի այդ դեպքի մեկ այլ մեկնաբանություն կամ առանձին մի դեպքի պատմություն՝ կապված Իսպանիայի պատվիրակության հետ, որը նստած էր ԽՍՀՄ պատվիրակության առջևում՝ մի քիչ ներքև։ Ֆրանկիստական Իսպանիայի ու Խորհրդային Միության միջև դիվանագիտական հարաբերությունները խզվել էին դեռ 1939 թվականին։ Իսպանացիների հետ խոսքակռվից հետո Նիկիտա Խրուշչովը հանել է կոշիկը և դրել սեղանին այնպես, որ այն գրեթե դիպել է իր առջև նստած իսպանացու ծոծրակին ։
Սխալ մեկնաբանություններ
Լայն տարածում են գտել տվյալ դեպքի մի շարք մեկնաբանություններ, որոնք չեն համապատասխանում իրականությանը․
Իրականում Խրուշչովն այդ ժամանակ նստած է եղել սեղանի դիմաց ԽՍՀՄ պատվիրակության մյուս անդամների հետ։ Այդ մեկնաբանությունն այնքան է տարածված, որ այդ մասին ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի նիստի ժամանակ հայտարարել է ԱՄՆ մշտական ներկայացուցիչ Ջոն Բոլթոնը ։
Վերին Արտաշատի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արարատի մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Արարատի մարզի Վերին Արտաշատ գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 6 հուշարձան (6 միավոր)։
Խրուշչովի կոշիկը
Սխալ մեկնաբանություններ
Դեպքը տեղի է ունեցել Կարիբյան ճգնաժամից երկու տարի առաջ։
Վերին Արտաշատի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արարատի մարզ)
|}
Խրուշչովի կոշիկը
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Քաղաքական իրադարձություններ Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի պատմություն
Լեքավանա շրջան (Փենսիլվանիա)
Լեքավանա շրջան (Lackawanna County), ԱՄՆ Փենսիլվանիա նահանգի 67 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.204 կմ² է, բնակչությունը՝ 214.437 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Սկրենտոն բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1878 թ.։
Կատեգորիա:Փենսիլվանիայի շրջաններ
Կրասնոզնամենկա (գյուղ, Կրասնոգվարդեյսկի շրջան)
Կրասնոզնամենկա (Краснознамянка, Krasnoznamenka), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Կրասնոգվարդեյսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կրասնոզնամենկա գյուղում բնակվում էր 1 209 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Կրասնոգվարդեյսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Սլովակիայի հանրապետություն (1939-1945)
Սլովակիայի հանրապետություն (Slovenská republika) կամ պատմական գրականության մեջ նաև` Սլովակիայի առաջին հանրապետություն (prvá Slovenská republika), պետություն, որ գոյություն է ունեցել 1939-1945 թվականներին ժամանակակից Սլովակիայի տարածքում (բացառությամբ` հարավային ու արևելյան շրջանների, որոնք, համաձայն Վիեննայի առաջին արբիտրաժի, Սլովակա-հունգարական պատերազմի արդյունքում անցել են Հունգարիային), Նացիստական Գերմանիայի հաճախորդ պետություն։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկսվելուց հետո Սլովակիայի անկախությունը ճանաչել են միայն Առանցքի ուժերը և հարևան չեզոք երկրները, մինչև 1941 թվականը` նաև ԽՍՀՄ-ը։
Պատմություն
«Սլովակյան Հլինկովյան կուսակցությունը» (Hlinkova slovenská ľudová strana, HSĽS) համագործակցում էր Հիտլերի հետ մինչև Չեխոսլովակիայի անկումը` նպատակ ունենալով Սլովակիան դուրս բերել Չեխոսլովակիայի կազմից, այդ պատճառով գերմանացիները կուսակցությանը իրենց դաշնակիցն էին համարում։
1939 թվականի մարտի 9-ին չեխոսլովակյան բանակի որոշ մասեր, որ հավատարիմ էին Պրահայի կառավարությանը, զբաղեցնում են Սլովակիայի տարածքը` Սլովակիայի հանրապետության նախագահ Յոզեֆ Տիսոյին հեռացնելով իշխանությունից։ 1939 թվականի մարտի 14-ին Սլովակիայի խորհրդարանը հռչակել է Սլովակիայի հանրապետության անկախությունը, իսկ գեմանական զորքերը օկուպացրել են Չեխիան։ Մարտի 18-ին պետական ու քաղաքական գործիչ Վոյտեխ Տուկան սլովակյան ազգայնականների առաջնորդ Ֆերդինանդ Դյուրչանսկու հետ ստորագրել է Գերմանիայի ու Սլովակիայի հանրապետության հարաբերությունների մասին պայմանագիրը։ Երեք օր անց Սլովակիան հարձակման է ենթարկվել հունգարական զորքերի կողմից։ Բախումն ավարտվել է Հունգարիայի տակտիկական հաղթանակով և Սլովակիայի տարածքների մի մասը Հունգարիային հանձնումով (ծայր արևելյան մի հատված Ստաչկինի գծով` Սոբրանցե)։
«Սլովակյան Հլինկովյան կուսակցության» չափավոր առաջնորդ Յոզեֆ Տիսոն դարձել է Սլովակիայի նախագահը, իսկ որպես հակակշիռ Գերմանիայի պնդումով վարչապետի ու ներքին գործերի նախարարների պաշտոնները զբաղեցրել են կուսակցության արմատական թևի առաջնորդները` Վոյտեխ Տուկան ու Ալեքսանդր Մախը։
Սլովակիայի հանրապետությունը դիվանագիտորեն ճանաչվել է Գերմանիայի, նրա դաշնակից մի շարք պետությունների ու չեզոք մի քանի երկրների կողմից` Իտալիա, Ճապոնիա, Խորվաթիա, Իսպանիա, ԽՍՀՄ (մինչև 1941 թվականը), Լիտվա, Էստոնիա, Շվեյցարիա, Սալվադոր և Վատիկան։
1939 թվականի սեպտեմբերի 1-ին` առավոտյան ժամը հինգին, սլովակյան «Բերնոլակ» բանակը Ֆերդինանդ Չատլոշի ղեկավարությամբ անցել է սահմանը և ռազմական գործողություններ սկսել Լեհաստանի երկրորդ հանրապետության զորքերի դեմ։ Արդյունքում Սլովակիան վերադարձրել է տարածքներ, որոնք կորցրել էր 1920-ական և 1938 թվականներին։ Հոկտեմբերի 7-ին հայտարարվել է «Բերնոլակի» դեմոբիլիզացման մասին։
Երկու տարի անց կազմավորվել է Սլովակիայի էքսպեդիցիոն կորպուսը, որը հետագայում պատերազմի ժամանակ ուղարկվել է ԽՍՀՄ։ Հետագայում այն վերակազմավորվել է Պահպանական երկրորդ, ապա` Արագ դիվիզիայի, որի մի մասը (մոտ 2.000 սլովակ զինվոր) 1943 թվականի հոկտեմբերի 30-ին Մելիտոպոլի մոտ անցել է խորհրդային կողմը։ 1943 թվականին Պահպանական երկրորդ դիվիզիայի մի քանի ստորաբաժանումներ 1943 թվականի աշնանը Մինսկի շրջանում զենքով անցել են պարտիզանների կողմը և կռվել գերմանացիների դեմ։
1941 թվականի աշնանը սլովակա-հունգարական հարաբերությունները կարգավորվել են Գերմանիայի ճնշմամբ։ Բեռլինում սլովակյան ու հունգարական կառավարությունների ղեկավարների` Վոյտեխ Տուկայի ու Լասլո Բարդոշիի հանդիպման ժամանակ պայմանավորվածություն է ձեռք բերվել գրանցելու սլովակյան ու հունգարական փոքրամասնությունների` նախկինում արգելված քաղաքական ու մշակութային կազմակերպությունները։
1942 թվականի մայիսի 15-ին Յոզեֆ Տիսոն հրաման է ստորագրել հրեաներին արևելք` մահվան ճամբարներ, վտարելու մասին:Այս օրենքը գործել է կես տարի։ 1942 թվականին Սլովակիայից արտաքսվել է 57.628 հրեա, որոնցից որոշ տվյալներով կենդանի են մնացել միայն 280-800 մարդ։
1943 թվականի հունիսին Վատիկանում իր դեսպան Կարոլ Սիդորի միջոցով Սլովակիայի կառավարությունը հուշագիր է ուղղել ԱՄՆ-ին, որոով հաստատել է, որ Սլովակիան նախկինում ստիպված է եղել հետևելու Բեռլինից եկող հրամաններին, սակայն, դրանով հանդերձ, հույս ունի պահելու իր անկախությունը պատերազմից հետո հնարավոր է չեխերի ու լեհերի հետ դաշնության շրջանակներում։
1944 թվականին, Սլովակիայի սահմաններին կարմիր բանակի մոտեցումով պայմանավորված, երկրում ստեղծվել է արևելասլովակյան բանակը։ Օգոստոսի 29-ին երկրում ապստամբություն է սկսվել նացիստական կառավարության դեմ, ինչի հետ կապված` երկիր են մտել Վերմախտի ուժերը։ Նրանց հաջողվել է զինաթափել արևելասլովակյան բանակի ուժերի մի մասը, սակայն մոտ երկու հազար զինծառայող անցել է ապստամբների կողմը։ Սկզբում գերմանացիներն այս շրջանում ունեին 40.000 զինվոր, սակայն ապստամբների բանակի աճի հետ ավելացրել են նաև իրենց բանակի զինվորների թիվը` հասցնելով 83.000-ի։ Հոկտեմբերի 28-ին ապստամբությունը ճնշվել է, սակայն մոտ 20.000 սլովակ անցել է կարմիր բանակի կողմը։ 1944 թվականի վերջերին Սլովակիան գրեթե ամբողջությամբ (բացառությամբ սահմանամերձ մի քանի շրջանների) անցել է Գերմանիայի տիրապետության տակ` գործնականում զրկվելով ինքնուրույնությունից։
1944 թվականի սեպտեմբերի 21-ին կարմիր բանակը Մեդզիլաբորցեի շրջանում անցել է Սլովակիայի սահմանը։ 1945 թվականի ապրիլի 4-ին ազատագրվել է Բրատիսլավան. Սլովակիայի առաջին հանրապետությունը ընկել է, և Սլովակիան կրկին դարձել է Չեխոսլովակիայի մի մասը։ 1945 թվականի մայիսի 8-ին Սլովակիայի առաջին հանրապետության վերջին վարչապետ Շտեֆան Տիսոն Կրեմսմյուստերի աբբայությունում ստորագրել է Սլովակիայի հանրապետության կապիտուլյացիայի ակտը։ 1947 թվականի նոյեմբերին Բրատիսլավայի ժողովրդական դատարանը Շտեֆան Տիսոյին ենթարկել է 30 տարվա ազատազրկման։ Նա չի ապրել մինչև իր պատժի վերջը և 1959 թվականի մարտի 28-ին մահացել է բանտում ։
1945 թվականի ապրիլին Յոզեֆ Տիսոն փախել է Բավարիա, որտեղ 1945 թվականի հունիսի 6-ին բռնվել է ամերիկյան բանակի կողմից և արտահանձնվել Չեխոսլովակիային։ Հենց այնտեղ էլ 1947 թվականի ապրիլի 18-ին կախվել է պետական դավաճանության մեղադրանքով։ Նրա հետ փախել է նաև նախկին արմատական վարչապետ Վոյտեխ Տուկան, սակայն նրան նույնպես բռնել են և հանձնել չեխոսլովակյան իշխանություններին։ Բրատիսլավայի ժողովրդական դատարանը Տուկային դատապարտել է մահապատժի, սակայն նա մահացել է բանտում մինչև դատավճռի իրագործումը։
Վարչական բաժանում
Երկրի տարածքը բաժանվել է ժուպաների (Župa).
Պետական կարգ
Երկրի օրենսդիր մարմինը եղել է Սլովակյան երկրի Սեյմը (Snem Slovenskej krajiny), երկրի ղեկավարը` նախագահը (Prezident), գործադիր մարմինը` կառավարությունը (vláda), որ բաղկացած է եղել կառավարության նախագահից (predseda vlády) ու նախարարներից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Առանցքի ուժեր Կատեգորիա:Եվրոպայի պատմական երկրներ
Բելառուսի գիտությունների ազգային ակադեմիայի Կենտրոնական բուսաբանական այգի
Բելառուսի գիտությունների ազգային ակադեմիայի Կենտրոնական բուսաբանական այգի, այս երկրի հնագույն բուսաբանական հաստատություններից մեկը ։
Պատմություն
Կազմավորվել է 1932 թվականին Բելառուսական ԽՍՀ-ի Ազգային կոմիսարների խորհրդի որոշմամբ։ Սա բույսերի բուսաբանական բազմազանության պահպանմամբ  երկրի խոշորագույն կենտրոնն է, ինտրոդուկցիայի, կլիմայական պայմաններին հարմարված, ֆիզիոլոգիայի, կենսաքիմիայի և բույսերի էկոլոգիայի, շրջապատող միջավայրի պահպանման բնագավառի առաջատար գիտական հաստատությունն է։ Պատկանում է Եվրոպայի խոշորագույն բուսաբանական այգիների շարքին ինչպես տարածքով (մոտ 100 հա), այնպես էլ հավաքածուների քանակով (10 հազարից ավելի, այդ թվում 2,3 հազար հա ծածկված հողով) ։ 1999 թվականին Բելառուսի Հանրապետության կառավարության որոշմամբ նրան տրվել է  գիտական օբյեկտի կարգավիճակ, որը  ազգային սեփականություն է։ Կենտրոնական բուսաբանական այգին հայտարարվել է հանրապետական նշանակության բնության  և բնապատկերային ճարտարապետության հուշարձան։ Ներկայումս Բելառուսի ԳԱԱ կենտրոնական բուսաբանական այգու գործունեությունը ղեկավարում է  կենսաբանական գիտությունների դոկտոր Վ․ Վ․ Տիտոկը։
2006 թվականի ապրիլի 1-ից Մայիսմեկյան շրջանի վարչության որոշմամբ Կենտրոնական բուսաբանական այգին հայտարարվեց  ազատ տարածք՝ ծխախոտի արգելանքով։
2007 թվականին Կենտրոնական բուսաբանական այգին ներառվեց ՊԳԱՄ «Բելառուսի կենսառեսուրսների ԳԱԱ ԳՀԿ» կազմի մեջ՝ որպես իրավական կառույց ։
Բուսաբանական այգու գիտական կոլեկտիվը աշխարհի բուսական ռեսուրսների օգտագործման տեսական հիմքեր և միջոցներ է մշակում Բելառուսի ազգային տնտեսության և մշակույթի պահանջների համար։ Մշակումները նշանակալի ներդրում ունեն կանաչ շինարարության, ոչ ավանդական պտղաբուծության, դեղաբուսաբուծության և շրջակա միջավայրի պահպանման գործնական հարցերի որոշման մեջ։
Գիտական գործունեություն
Կենտրոնական բուսաբանական այգու գիտական գործունեության հիմնական ուղղություններ :
Հայաստանն ուշ միջնադարում
Հայաստանը ուշ միջնադարում հայ ժողովրդի պատմության 15-18-րդ դարերի դեպքեր և իրադարձություններ։
15-րդ դարից սկսած հայ ժողովուրդը զուրկ էր պետականությունից Մեծ Հայքի տարածքում։ 1375 թվականին կործանվել էր հայկական վերջին պետականությունը՝ Կիլիկիայի Հայկական Թագավորությունը ։ Անկում էին ապրել Հայաստանի երբեմնի հովանավորներ Բյուզանդական կայսրությունն ու Վրացական թագավորությունը ։ Հայաստանում այլևս չկար որևէ խոշոր նախարարական տուն. ասպարեզից հեռացել էին դարավոր պատմություն ունեցող Բագրատունիները, Արծրունիներն ու Սյունիները ։ Վրաց Բագրատունիների հովանավորության տակ ստեղծված Զաքարյանների իշխանապետության օրոք առաջացած նոր իշխանական տները՝ Օրբելյանները, Պահլավունիները, Պռոշյանները ևս հետզհետե անկում էին ապրում ։ Հայկական լեռնաշխարհով մեկ ցրված էին հայկական մանրումիջին իշխանությունները, որոնք հայոց պետականության մնացորդներն էին ։ Նրանք ի վիճակի չէին ղեկավարել հայ ժողովրդի ազատագրական պայքարը արդեն 400 տարի Հայաստանը ասպատակող միջինասիական ցեղերի՝ սելջուկների, մոնղոլների, թուրքմենների դեմ ։ Դարի թերևս միակ լուսավոր իրադարձությունը 1441 թվականին Կիլիկիայից կաթողիկոսական աթոռի տեղափոխումն էր Վաղարշապատ։ Շուրջ մեկ հազարամյակ դեգերելով՝ կաթողիկոսական աթոռը ետ է վերադառնում, և կաթողիկոս է ընտրվում Կիրակոս Ա Վիրապեցին։ Պետականությունից զուրկ հայ ժողովուրդը համախմբվում է հայ առաքելական եկեղեցու շուրջ ։
Այս վիճակում էր Հայաստանը, երբ Մերձավոր Արևելքի քաղաքական ասպարեզում 15-րդ դարի վերջերին և 16-րդ դարի սկզբներին սկսում են կարևոր դեր խաղալ նոր կազմավորված Սեֆյան Պարսկաստանն ու սուլթանական Թուրքիան ։
16-րդ դարի սկզբին Հայաստանը բաժանվում է երկու մասի. Արևմտյան Հայաստանը անցնում է Օսմանյան կայսրությանը, իսկ Արևելյան Հայաստանը՝ Շահական Պարսկաստանին։ 1600-ական թթ. Սեֆյան Իրանի շահ Աբբաս Ա-ն, չվստահելով իր իշխանությանը ենթակա Արևելյան Հայաստանում տնօրինություն անող՝ թուրքմենական ծագում ունեցող ցեղապետերին (որոնք հարկ եղած դեպքում աջակցում էին Իրանի ախոյան՝ Օսմանյան Թուրքիային) հատուկ հրովարտակով Մելիքական (ֆեոդալական մանր իշխանության վարչաձև) իրավունք շնորհեց՝ ոչնչացված հայ իշխանական տների շառավիղների ներկայացուցիչներին, որոնք դարձան պարսից շահի հուսալի հակաուժն ընդդեմ Օսմանյան թուրքերի։ Նույն թվականներին Օսմանյան կայսրության սուլթան՝ Մուրադ Դ-ն, վախենալով Ջալալիների (ապստամբած քրդական ցեղեր) շարժումից, և հայերին իրեն կողմը գրավելու նպատակով, կիսաանկախության հրովարտակ (ֆերման) տվեց, իր իշխանության տակ գտնվող Արևմտյան Հայաստանի լեռնային վայրերում բնակվող հայկական համայնքներին (որոնք փաստական չէին ենթարկվում Արևմտյան Հայաստանը գրաված Օսմանյան թուրքերին), այդ կիսաանկախ արևմտահայկական իշխանությունները կոչվում էին «հյուքումեթություններ»։
Պարսիկները Հայաստանում իշխում են ավելի քան 300 տարի։ Դեռ նրանց իշխանության սկզբում Արևելյան Հայաստանի բնակչության ճնշող մեծամասնությունը հայեր էին, գոյություն ունեին հայկական իշխանություններ /մելիքություններ/, ամուր էր հայ եկեղեցու դիրքը։ Գյուլիստանի և Թուրքմենչայի պայմանագրերով Արևելյան Հայաստանի մեծագույն մասը անցնում է Ռուսական կայսրությանը։ Դրանով վերջ է դրվում հայաթափմանը և հակահայկական քաղաքականությանը։ Հայաստանում հաստատված թյուրքախոս ու քրդական ցեղերը աստիճանաբար հեռանում են, և նրանց փոխարեն Հայաստան են վերադառնում հայերի հոծ զանգվածներ։ Ավելի ուշ այս հողերի վրա վերականգնվում է դարեր առաջ կորսված հայոց պետականությունը։
Թուրք-պարսկական տիրապետություն
16-18-րդ դարերում Հայկական լեռնաշխարհը բաժանված էր սուլթանական Թուրքիայի և շահական Իրանի միջև։ Ավելի քան երկու դար երկու տերությունները մղել էին պատերազմներ, որոնց ճակատամարտերի մի զգալի մաս տեղի էր ունենում Հայաստանում, Ատրպատականում և Միջագետքում։ Պատերազմների ընդհանուր քանակը մոտենում էր տասի՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայաստանն ուշ միջնադարում
Փիրան
Փիրան, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Բուլանըխի գավառակում։ Գտնվում էր Մանազկերտ գյուղաքաղաքից 30 կմ հարավ-արևմուտք։
Պատմություն
XIX դարի վերջին Փիրանի բնակիչները Կարսի հոգևոր առաջնորդին խնդրագիր են գրել, որում նշվում է, որ իրենք հալածանքների ու թալանի են ենթարկվում թուրքերի կողմից։
Բնակչություն
1909 թ.-ին գյուղն ուներ 20 տուն հայ և 60 տուն քուրդ բնակիչ։
Պատմամշակութային կառույցներ
Փիրանն ուներ հայկական եկեղեցի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ջորջ աստղադիտարան
Ջորջ աստղադիտարան (George Observatory, աստղադիտարանի կոդը` — «735»), աստղադիտարան ԱՄՆ-ի Տեխաս նահանգի Ֆորտ-Բենդ շրջանում, Նիդվիլ քաղաքի մոտ։ Հիմնադրվել է 1996 թվականին։ Հանդիսանում է քաղաքապետարանին կից հաստատություն, հավելյալ ուսուցում կատարելու նպատակով։ Պատկանում է Հյուսթոնի բնագիտական թանգարանին։
Աստղադիտարանի տարածքում գործում են երեք գմբեթներ։
Արտաքին հղումներ
Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում աստղադիտարանի կատարած դիտարկումները
NASA ADS տվյալների բազայում աստղադիտարանի ներդրումը
1870 թվականից հետո աստերոիդների և մոլորակների արբանյակների դիտարկումները
Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ ԱՄՆ-ում
Գրոկ
Արտիստի կայացում
Շարլ Ադրիեն Վետտախը սերում էր շվեյցարացի հովիվ գյուղացիներից։ Ադրիենի մայրը դաշնամուր էր նվագում, իսկ հայրը դիպուկ հրաձիգ էր և ժամագործ։ Վաղ մանկությունից նա իր որդուն կրկեսի հանդեպ սեր է ներարկել։
Մի օր Ադրիենին նկատել է ծաղրածու Ալֆրեդեն և նրան հրավիրել է շրջիկ կրկեսի թատերախումբ։ Եվ Վետտախը դարձել է նրա գործընկերը։ Նրանց «Ալֆրեդիանոս» կոչվող դուետը շարունակել է գոյություն ունենալ երկու տարի՝ մինչ Ալֆրեդեյի ամուսնությունը, որից հետո Ադրիենը ևս երկու անգամ փոխել է գործընկերներին, իսկ հետո թողել է շրջիկ կրկեսը և գնացել է Ֆրանսիա։ Մեկնման պահին նա տիրապետում էր մի քանի երաժշտական գործիքների, ինչպես նաև տիրապետում էր ձեռնածության, ակրոբատիկայի, լարախաղացության արվեստներին, կարողանում էր նաև ձի հեծնել։ Սակայն, չնայած դրան, Նիմ քաղաքի Շվեյցարիայի ազգային կրկեսում նա ընդամենը ստանձնել է գանձապահի պաշտոնը։
Աշխատելով կրկեսում՝ Ադրիեն Վետտախը մտերմացել է Բրիկ կեղծանունով հանդես եկող երաժշտական էքսցենտրիկի հետ և շուտով փոխարինել է նրա հեռացած գործընկեր Բրոկին։ Այդ ժամանակ էլ նա վերցրել է իր հայտնի «Գրոկ» կեղծանունը։ 1903 թվականի հոկտեմբերի 1-ին կայացել է Գրոկի դեբյուտը Շվեյցարիայի ազգային կրկեսի բեմում։
Համբավ
Պատերազմից հետո Գրոկը վերսկսել է իր ելույթները. 1918-1919 թվականներին՝ Փարիզի «Օլիմպիա» համերգասրահում, 1919-1920 թվականներին՝ ԱՄՆ քաղաքների համերգասրահներում, որտեղ մեկնել էր հյուրախաղերի։
1931 թվականին լույս է տեսել Գրոկի՝ իր մասին ֆիլմը։ Չնայած այն հանգամանքին, որ ծաղրածուն այն տարածել է շատ կինոթատրոնների տերերի շրջանում, այնուամենայնից ֆիլմը հաջողություն չի ունեցել։ Ֆիլմի պրեմիերան կայացել է 1931 թվականի փետրվարի 24-ին, Բեռլինում։
Վերջին տարիներ
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից կարճ ժամանակ անց Գրոկը թողարկել է երկու նոր ֆիլմ («Ցտեսություն, պարոն Գրոկ»), որտեղ ընդգրկել է իր լավագույն համարները, իսկ 1951 թվականի մարտի 24-ին նա բացել է իր սեփական «Գրոկ» կրկեսը և մեծածավալ շրջագայություններ է կազմակերպել եվրոպական երկրներում։ 1954 թվականի դեկտեմբերի 31-ին՝ վերջին անգամ Գրոկը ասպարեզ է դուրս եկել Համբուրգում։
Հիշատակ
Այսօր Եվրոպայում անցկացվում է ծաղրածուների միջազգային կրկեսային փառատոն, որի մրցանակն է «Գրոկի ոսկե դիմակը», ինչը ծաղրածուի վարպետության բարձրագույն ճանաչման արտահայտություն է։ ԽՍՀՄ-ում այդ մրցանակի դափնեկիր Է դարձել «Անդրյուշա» ծաղրածուն՝ Անդրեյ Նիկոլաևը, 1969 թվականին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ծաղրածուներ Կատեգորիա:Շվեյցարացիներ Կատեգորիա:Կեղծանուններ Կատեգորիա:Շվեյցարացի կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Կրկեսի դերասաններ‏ Կատեգորիա:Շվեյցարացի երաժիշտներ Կատեգորիա:Շվեյցարացի դերասաններ
Սիմոնովկա (գյուղ, Սմոլենսկի շրջան)
Սիմոնովկա (Симоновка), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սմոլենսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սմոլենսկի շրջանի բնակավայրեր
Վերին Դվինի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արարատի մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Արարատի մարզի Վերին Դվին գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 2 հուշարձան (2 միավոր)։
|}
Լա Սագրա աստղադիտարան
Լա Սագրա աստղադիտարան (Observatorio Astronómico de La Sagra (OLS), աստղադիտարանի կոդը` — «J75»), աստղադիտարան Իսպանիայի Գրանադա նահանգում։ Աստղադիտարանում օգտագործվում են չորս ռոբոտացված աստղադիտակներ, բոլորը նախագծվել և կառուցվել են Մայորկայի աստղադիտարանի (OAM) գիտնականների կողմից, ովքեր և ղեկավարում են այս աստղադիտակները հեռահար, ստացված տվյալները մշակվում են իրենց կողմից մշակված ծրագրային ապահովման միջոցով ։ Աստղադիտարանում են հայտնաբերվել 1706 աստերոիդներ, այսպիսով այս աստղադիտարանը գրավում է 12-րդ տեղը աստերոիդ հայտնաբերողների ցանկում ըստ քանակի ։ Աստղադիտարանի հիմնական նպատակն է, իր Լա Սագրա երկնքի հետազոտություն ծրագրի շրջանակներում Արեգակնային համակարգի փոքր մարմինների հետազոտությունները, և մասնավորապես Երկրին մոտեցող աստերոիդների և տիեզերական աղբի հետազոտությունները։
Դուենդե աստերոիդ
Աստղադիտարանի հեռահար կառավարվող աստղադիտակների միջոցով, ինչպես նաև Սիերա դե լա Սագրա լեռնաշղթայի բաց երկնքի շնորհիվ, 2012 թվականի փետրվարի 15-ին հայտնաբերվեց (367943) Դուենդե աստերոիդը ։ Համաձայն հաշվարկների այդ աստերոիդը ուղիղ մեկ տարի անց, 2013 թվականի փետրվարի 15-ին, պետք է անցներ Երկրից 27,700 կմ հեռավորության վրա, որը այդ պահին հայտնի այս չափի աստերոիդի ամենամոտ անցումն էր Երկրի մոտով, որն ընկնում է Երկրի գեոսինքրոն ուղեծրից ներս ։
Լա Սագրա երկնքի հետազոտություն
Լա Սագրա երկնքի հետազոտությունը (LSSS) իրականացվում է Լա Սագրա աստղադիտարանում, որի շրջանակներում իրականացվում է աստերոիդների և գիսաստղերի որոնում և դիտարկումներ։ Այս ծրագրի շրջանակներում հայտնաբերվել են բազմաթիվ աստերոիդներ, ինչպես նաև 233P/Լա Սագրա, 279P/Լա Սագրա և 324P/Լա Սագրա համարակալված գիսաստղերը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ Իսպանիայում‎
Ձարխոտ և կրակ
«Ձարխոտ և կրակ» (բնօրինակ անվանումը՝ «Три», միջազգային վարձույթում՝ «Tri» կամ «Three» ), սերբ ռեժիսոր Ալեքսանդար Պետրովիչի ֆիլմ-դրաման։ Նկարահանվել է 1965 թվականին Հարավսլավիայում Անտոն Իսակովիչի «Ձարխոտ և կրակ» պատմվածքների շարքի հիման վրա․ ԽՍՀՄ վարձույթում ֆիլմը ներկայացվել է «Ձարխոտ և կրակ» խորագրով։ Ազգային կինեմատոգրաֆում գեղարվեստական-սոցիալական ուղղության առաջին նմուշներից մեկն է․ այդ ուղղությունը հետագայում ստացել է Հարավսլավական սև ալիք։ 1966 թվականին ֆիլմը ներկայացվել է «Օսկար» մրցանակի օտարալեզու լավագույն ֆիլմ անվանակարգում ։
Սյուժե
Ֆիլմը կազմված է երեք մասից, որոնք միավորված են ընդհանուր հերոսով։ Երեք մասերից յուրաքանչյուրն արտացոլում է առանձին դեպքեր, որ տեղի են ունեցել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Հարավսլավիայում։ Բոլոր երեք էպիզոդները կապված են բռնի մահվան թեմայով ու ականատեսների տված էմոցիոնալ գնահատականով։
1941 թվական։ Ուսանող Միլոշ Բոյանիչը (Վելիմիր Ժիվոինովիչ) հայտնվում է երկաթուղային կայարանում, որտեղ բազմաթիվ փախստականներ սպասում են թիկունք տարհանվելուն։ Նա ականատես է լինում մի տղամարդու ձերբակալության, ում մոտ չկան փաստաթղթեր, և որը պարեկախմբի կողմից կասկածվում է լրտեսության մեջ։ Ձերբակալվածը տեղում գնդակահարվում է միայն գնացքի ուշանալու պատճառով զայրացած ամբոխից լսված մեղադրական անհիմն ճիչի հիման վրա։
1943 թվական։ Միլոշը, որ դարձել է Հարավսլավիայի ազգային-ազատագրական բանակի պարտիզան, փորձում է փախչել շուրջկալից և հասնել Հարավսլավիայի ազգային բանակի հիմնական զորամասերի մոտ։ Բոյանիչի ընկերը, իմանալով, որ թշնամին փնտրում է միայ մեկ պարտիզանի, գերի է հանձնվում նացիստների պատժիչ ջոկատին։ Նա համառորեն հրաժարվում է մեջքով շրջվել դեպի գնդակահարողները, ենթարկվում է ավելի տանջալից մահվան։
Քննադատություն
Հարավսլավացի կինոհրապարակախոս Պյոտր Վոլկը «Հարավսլավական կինոյի պատմություն» գրքում պնդում է, թե սա ազգային-ազատագրական պատերազմի մասին առաջին ֆիլմն է, որ բոլորովին մերժում է նախկին փորձն ու ստեղծում ուժեղ, բաց մետաֆորներ։ Քննադատ Կիրիլ Ռազլոգովը կարծում է, որ «Սև ալիքի պեսիմիստական ուղղության կենտրոնական կերպար» հանդիսացող ռեժիսորի ֆիլմն էականորեն հակադրվում է Հարավսլավիայի ավանդական «պարտիզանական կինոյին»։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1965 ֆիլմեր Կատեգորիա:Հարավսլավական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1940-ականներին
(6070) Ռեյնլանդ
(6070) Ռեյնլանդ (Rheinland), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1991 թվականի դեկտեմբերի 10-ին Ֆրեյմուտ Բորնգենի կողմից Տաուտենբուրգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,388152 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8865 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8898 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1348 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,267061 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,13° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1991 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ֆրեյմուտ Բորնգենի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ստոծանիական ճողվածք
Ստոծանիական ճողվածք, ճողվածքի տեսակ, որի դեպքում որովայնի օրգանները (սովորաբար ստամոքսը) ստոծանու բացվածքով սահում են դեպի միջնորմ ։ Սրա հետևանքով կարող է առաջանալ գաստրոէզոֆագեալ ռեֆլյուքս հիվանդություն (ԳԷՌՀ) կամ լարինգոֆարինգեալ ռեֆլյուքս (ԼՖՌ), որոնց դեպքում լինում է թթու համի զգացողություն բերանի մեջ և այրոց ։ Այլ ախտանիշներից են կուլ տալու դժվարությունը (դիսֆագիա) և կրծքի շրջանի ցավը ։ Բարդություններից են երկաթ պակասորդային սակավարյունությունը, աղու ոլորումը, աղիքային անանցանելիությունը ։
Հիմնական ռիսկի գործոններն են ճարպակալումը և մեծ տարիքը ։ Այլ ռիսկի գործոններից են վնասվածքը, սկոլիոզը և որոշ տարած վիրահատոությունները ։ Կան 2 հիմնական տեսակներ, որոնք են՝ սահող ճողվածքը, ինչի դեպքում ստամոքսի մարմինը տեղաշարժվում է վեր, և հարկերակրափողային ճողվածքը, որի դեպքում որովայնի օրգանները տեղաշարժվում են կերակրափողի կողքով ։ Ախտորոշումը հաստատվում է էնդոսկոպիայով և բժշկական պատկերավորմամբ (ռենտգեն ախտորոշում, ՄՌՇ, ՈՒՁՀ) ։ Էնդոսկոպիայի անհրաժեշտություն լինում է բնորոշ ախտանիշների առկայության դեպքում, բուժման չենթարկվող ախտանիշների դեպքում և հիվանդի 50-ից բարձր տարիքի դեպքում ։
Ստոծանիական ճողվածքի ախտանիշները կարող են թուլանալ մահճակալի գլխի հատվածը բարձրացնելուց, ավել քաշից ազատվելուց և սննդակարգը բարելավելուց ։ Ստամոքսում թթվի արտադրությունը ընկճող դեղորայքները, որոնցից են H2 պաշարիչները, պրոտոնային պոմպի պաշարիչները, նույնպես կարող են թուլացնել ախտանիշները, բայց ունեն նաև շատ կողմնակի ազդեցություններ։ Եթե դեղորայքի օգտագործումից վիճակը չի բարելավվում, ապա դիմում են վիրահատության՝ լապարոսկոպիկ ֆունդոպլիկացիայի ։ ԱՄՆ-ում մարդկանց 10-80%-ը ախտահարվում է ։
Նշաններ և ախտանիշներ
Ստոծանիական ճողվածքը իր ախտանիշներով նմանվում է շատ հիվանդությունների։ Ստոծանիական ճողվածք ունեցող մարդը կարող է նշել կրծքի շրջանում ցավեր, հևոց (առաջանում է ստոծանու վրա ազդեցության պատճառով), սրտխփոց (թափառող նյարդի գրգռվելու պատճառով), և կուլ տալու դժվարություններ, ինչը առաջացնում է տհաճ զգացողություններ մինչև սննդի դեպի ստամոքս հասնելը։ Ստոծանիական ճողվածքի դեպքում լինում է նաև այրոցի զգացում, բայց նաև կարող է դիտվել կրծքի շրջանում ցավ և ցավ ուտելու ժամանակ ։
Նորածինների մոտ կարող է հայտնաբերվել Բոգդալեկի ճողվածք, որի բնորոշ ախտանիշ է շնչառության դժվարացումը , սրտի արագ աշխատանքը ։
Պատճառներ
Ճարպակալումը և տարիքի հետ կապված ստոծանու փոփոխությունները մեծ ռիսկի գործոններ են։
Ախտորոշում
Ախտորոշվումը կատորվում է վերին ստամոքսաղիքային ուղիների ռենտգեն կոնտրաստ հետազոտությամբ, գաստրոսկոպիայով կամ մանոմետրիայով։
Դասակարգում
Տարբերում են ստոծանիական ճողվածքի 4 տեսակ ։
Տիպ 1 Առաջին տիպի ստոծանիական ճողվածքը նաև հայտնի է որպես սահող ստոծանիական ճողվածք։ Նկատվում է ստոծանու մկանային անցքի լայնացում և ստոծանիակերակրափողային կապանի թուլություն, որի պատճառով ստամոքսի կարդիալ հատվածի մի մասը սահում է դեպի հետին միջնորմ։ Առաջին տիպի ստոծանիական ճողվածքի կլինիկական նշանակությունը նրա կապն է գաստրոէզոֆագեալ ռեֆլյուքս հիվանդության հետ։ Սահող ճողվածքները ամենահաճախ հանդիպողն են և կազմում են ստոծանիական ճողվածքների դեպքերի 95%-ը ։(C)
Տիպ 2 Երկրորդ տիպի ստոծանիական ճողվածքը առաջանում է ստոծանիակերակրափողային կապանի տեղային դեֆեկտի պատճառով։ Կերակրափող-ստամոքսային միացման հատվածը մնում է իր տեղում, իսկ ճողվածքի պարուրնակությունը լինում է ստամոքսի հատակը։ Տիպ 2 ստոծանիական ճողվածքները կապված են ռեֆլյուքս հիվանդության հետ, բայց հիմնական կլինիկական նշանակությունը մեխանիկական բարդություններն են։(D)
Տիպ 3 Երրորդ տիպի ճողվածքները ունեն և տիպ 1-ի և տիպ 2-ի բաղադրիչներ։ Ճողվածքի մեծանալու հետ մեկտեղ, կերակրափողաստամոքսային կապանը ձգվում է, տեղափոխում է ստամոքս-կերակրափողային միացումը ստոծանուց վեր, այդպիսով ավելացնելով ճողվացքին սահող էլեմենտ։
Տիպ 4 Չորրորդ տիպի ճողվածքը կապված է ստոծանիակերակրափողային կապանի մեխ դեֆեկտի հետ, որի պատճառով որովայնի օրգանները (աղիներ, փայծաղ, ենթաստամոքսային գեղձ) կարող են հայտվժնվել ճողվածքապարկում։
Տիպ 1 և տիպ 2 ճողվածքների վերջին փուլերում ամբողջ ստամոքսը անցնում է կրծքի շրջան և պտտվում է 180°-ով իր առանցքի շուրջը։ Այս վիճակը բնորոշվում է որպես ներկրծքային ստամոքս։
Բուժում
Որոշ դեպքերում, երբ ճողվածքի չափերը շատ մեծ են լինում, կամ եթե լինում է հարկերակրափողային տիպի, այն կարող է առաջացնել կերակրափողի սպիական փոփոխություններ և անհարմարություն։ Ստոծանիական ճողվածքների 5%-ը հարկերակրափողային են։ Եթե ախտանիշները բավականին լուրջ են, օրինակ՝ խրոնիկական ռեֆլյուքսի պատճառով առաջանում է կերակրափողի վնասում և Բարետի կերակրափող, խորհուրդ է տրվում կատարել վիրահատություն։ Վիրահատությունը ունի իր ռիսկերը, օրինակ՝ մահը և հաշմանդամությունը, ուստի նույնիսկ մեծ չափերի ճողվածքների դեպքում կոնսերվատիվ բուժումը կարող է ավելի անվտանգ լինել ։ Վիրահատության բարդություններից են դիսֆագիան (կուլ տալու դժվարություն), դեմպինգ համախտանիշը, սպիական փոփոխությունները և հազվադեպ ախալազիան ։ Վիրահատությունը չհաջողվելու դեպքում կարող է կարիք լինել ևս մեկ անգամ վիրահատել և վերականգնել։
Կատարվող վիրահատությունն է Նիսսենի ֆունդոպլիկացիան։ Այդ դեպքում ստամոքսի հատակը կարում են կերակրափողի ստորին մասի շուրջը, այդպիսով ստամոքսը չի կարողանում անցնել ստոծանուց վեր և չի լինում ռեֆլյուքս։ Այս վիրահատությունը հիմնականում կատարվում է լապարոսկոպիկ։ Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ այս վիրահատությունից հետո քիչ են զարգանում բարդություններ, հիվանդները արագ են վերականգնվում և շատ լավ երկարատև արդյունք է լինում    ։