cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կալիստո (արբանյակ)
Կազմություն
Մակերևույթին գտնվող երիտասարդ հարվածային խառնարանները նույնպես հարուստ են ածխաթթու գազով ։ Ընդհանուր առմամբ Կալիստոյի մակերևույթի քիմիական կազմությունը, հատկապես մոգ հատվածներում, մոտ է D դասի աստերոիդներին, որոնց մակերևույթը հիմնականում կազմված է ածխածնային նյութերից։
Ներքին կազմություն
Լիտոսֆերայի և ենթադրյալ օվկիանոսի տակ Կալիստոյի ընդերքը կարծես ոչ ամբողջովին միասեռ է, ոչ էլ առանձնապես խառը։ Գալիլեո կայանից ստացված տվյալները (հատկապես 0,3549 ± 0,0042 իներցիայի մոմենտը, որը ստացվել է մոտ տարածությամբ անցման ժամանակ) ցույց են տալիս, որ եթե Կալիստոն գտնվում է հիդրոստատիկ հավասարակշռության մեջ, ապա նրա ընդերքը կազմված է սեղմված ժայռային ապարներից և սառույցներից՝ ժայռային ապարների խորությունն ավելանում է խորության մեծացման հետ ։ Այլ կերպ ասած, Կալիստոն կարող է միայն մասամբ տարանջատված ընդերք ունենալ։ Արբանյակի իներցիայի մոմենտը և խտությունը համատեղելի են նրա կենտրոնում փոքր սիլիկատային միջուկի գոյության հետ։ Այսպիսի միջուկի շառավիղը չի կարող գերազանցել 600 կմ-ը, իսկ խտությունը կարող է լինել 3,1-ից 3,6 գ/սմ3-ի սահմաններում ։ Այս դեպքում Կալիստոյի ընդերքը կտրուկ տարբերվում է Գանիմեդի ընդերքից, որը, ըստ երևույթին, լիովին բաժանված է ։
Այնուամենայնիվ, 2011 թվականին Գալիլեո կայանի տվյալների վերավերլուծությունը ցույց է տվել, որ Կալիստոն հիդրոստատիկ հավասարակշռության մեջ չէ ։ Այդ դեպքում, ձգողականության տվյալները կարող են վկայել առավել բաժանված ընդերքի մասին, արն ունի հիդրացված սիլիկատային միջուկ ։
Մակերևույթի առանձնահատկություններ
Կալիստոյի հնագույն մակերեսը Արեգակնային համակարգի ամենածանր խառնարանացված մակերևույթներից է ։ Փաստորեն խառնարանի խտությունը այնքան մեծ է, որ ցանկացած նոր խառնարան հակված է ձևափոխելու կամ ոչնչացնելու ավելի հինը։ Ընդհանուր երկրաբանությունը համեմատաբար պարզ է. Կալիստոյի վրա չկան մեծ լեռներ, հրաբուխներ կամ այլ էնդոգեն տեկտոնական առանձնահատկություններ ։ Հարված խառնարանները և բազմաօղակ կառուցվածքները իրենց կոտրտվածքներով, ճեղքերով և նստվածքներով միակ խոշոր առանձնահատկություններն են արբանյակի վրա ։
Կալիստոյի մակերեսը կարելի է բաժանել մի քանի երկրաբանորեն տարբեր մասերի. խառնարանացված հարթավայրեր, լուսավոր հարթավայրեր, պայծառ և մուգ հարթավայրեր և տարբեր այլ մասնիկներ, որոնք կապված են որոշակի բազմաօղակ կառուցվածքների և հարվածային խառնարանների հետ ։ Խառնարանային հարթավայրերը կազմում են մակերեսի մեծ մասը և ներկայացնում են հնագույն լիտոսֆերան՝ սառույցի և ժայռային նյութի խառնուրդ։ Լուսավոր հարթավայրերը ներառում են պայծառ հարվածային խառնարաններ, ինչպիսիք են Ասգարդը և Լոֆնը, վելի հին մեծ խառնարանների մնացորդները, որոնք կոչվում են պալիմպսեստներ, բազմաօղակ կառուցվածքների կենտրոնական մասերը և խառնարանների մեկուսացված հատվածները ։ Ենթադրվում է, որ այս լուսավոր հարթավայրերը սառցե մարմինների հարվածների մնացորդներ են։ Պայծառ և հարթ հարթավայրերը կազմում են Կալիստոյի մակերևույթի ավելի փոքր մասը և հանդիպում են Վալհալլա և Ասգարդ խառնարանների եզրային և խորշակ գոտիներում, ինչպես նաև երևում են որպես մեկուսացված բծեր խառնարանային հարթավայրերում։ Ենթադրվում է, որ դրանք կապված են էնդոգեն ակտիվության հետ, սակայն Գալիլեո կայանի միջոցով ստացված բարձր թույլտվությամբ պատկերները ցույց են տվել, որ պայծառ, հարթ հարթավայրերը փոխկապակցված են մեծապես ճեղքված և խճճված տեղանքների հետ և չեն ենթարկվում մակերեսի փոփոխումների ։ Գալիլեոյի լուսանկարները նաև բացահայտեցին փոքր, մուգ, հարթ տարածքներ, որոնց ընդհանուր ծածկույթը 10,000 կմ2-ից պակաս է, որոնք կարծես շրջապատում են շրջակա տեղանքը։ Դրանք հավանաբար կրիոհրաբխային նստվածքներ են ։ Եվ լուսավոր, և մուգ հարթավայրերը փոքր-ինչ ավելի երիտասարդ են և ավելի քիչ են ծածկված խառնարաններով, քան խառնարանային հարթավայրերը ։
Դիտված հարվածային խառնարանների տրամագիծը տատանվում է 0,1 կմ-ից (պատկերի թույլտվությամբ սահմանված սահմանը) մինչև 100 կմ և ավելին, հաշվի չառնելով բազմաօղակ կառուցվածքները ։ Փոքր խառնարանները՝ 5 կմ-ից պակաս տրամագծով, ունեն պարզ ամանի կամ հարթ հատակով գոգավորության ձև։ 5–40 կմ չափերով խառնարանները սովորաբար ունենում են կենտրոնական կոնաձև գագաթ։ Ավելի մեծ հարվածային գոյացությունները, որոնց տրամագծերը 25–100 կմ միջակայքում են, ունեն կենտրոնական գոգավորություններ՝ գագաթների փոխարեն, օրինակ՝ Թինդր խառնարանը ։ 60 կմ-ից ավելի տրամագծով ամենամեծ խառնարանները կարող են ունենալ կենտրոնական գմբեթներ, որոնք, ինչպես ենթադրվում է, առաջանում են հարվածից հետո կենտրոնական մասերի տեկտոնական ամբարձումից, օրինակները ներառում են Ասգարդ և Հյառ խառնարանները։ Քիչ քանակով շատ մեծ՝ ավելի քան 100 կմ տրամագծով, պայծառ հարվածային խառնարանների կենտրոնական մասերը ունեն անոմալ գմբեթի երկրաչափություն։ Սրանք անսովոր ցածր են և կարող են անցումային տեսք ունենալ դեպի բազմակի օղակաձև կառուցվածքներ, ինչպես օրինակ Լոֆնը ։ Կալիստոյի խառնարաններն ընդհանուր առմամբ ավելի ծանծաղ են, քան Լուսնի խառնարանները։
Ինչպես նշվեց վերևում, մինչև 80% ալբեդոյով մաքուր ջրային սառույցի փոքր մասեր են հայտնաբերվել Կալիստոյի մակերեսին, դրանք շրջապատված են շատ ավելի մուգ նյութով ։ Գալիլեո կայանի լուսանկարները ցույց են տվել, որ այս պայծառ բծերը հիմնականում տեղակայված են մակերեսի բարձրացաված մասերում՝ խառնարանների եզրերին, ճեղքերին և գագաթների վրա ։ Դրանք, ամենայն հավանականությամբ, ջրային սառույցի բարակ շերտով նստվածքներ։ Մուգ նյութը սովորաբար գտնվում է ցածրադիր վայրերում և շրջապատում են ավելի վառ առանձնահատկությունները։ Դրանք հաճախ ձևավորում է բծեր մինչև 5 կմ երկարությամբ հատկապես խառնարանների հատակներին և միջխառնարանների իջվածքներում ։
Ավելի փոքր մասշտաբներում Կալիստոյի մակերեսն ավելի դեգրադացված է, քան Գալիլեյան այլ սառցե արբանյակների մակերեսները ։ Սովորաբար 1 կմ-ից պակաս տրամագծով փոքր հարվածային խառնարաններ շատ քիչ են Կալիստոյի վրա. ի հակադրություն օրինակ, Գանիմեդի մութ հարթավայրերի հետ ։ Փոքր խառնարանների փոխարեն գրեթե ամենուր տարածված մակերևույթի առանձնահատկությունները փոքր ելունդներ ու փոսերն են ։ Ենթադրվում է, որ ելունդները ներկայացնում են խառնարանների եզրերի մնացորդները, որոնք քայքայվել են դեռևս անհայտ գործընթացի հետևանքով ։ Այսպիսի գործընթացի ամենահավանական թեկնածուն սառույցի դանդաղ սուբլիմացումն է, որը հնարավոր է դարռնում մինչև 165 Կ ջերմաստիճանի պայմաններում, որը հնարավոր է Արեգակի լույսի արբանյակի մակերևույթին հասնելու դեպքում ։ Ջրի կամ այլ ցնդող նյութերի նման սուբլիմացումը կեղտոտ սառույցից, որը և կազմում է մակերևույթի մեծ մասը, հանգեցնում է մակերևույթային առանձնահատկությունների քայքայմանը։ Ոչ սառցե մնացորդները իջնում են խառնարանի պատերով և ձնահյուսեր են ձևավորում ։ Նման ձնահյուսերը հաճախ նկատվում են հարվածային խառնարանների մոտ և ներսում և կոչվում են «բեկորային գոգնոցներ»  ։ Երբեմն խառնարանների պատերը կտրվում են հովիտի նմանվող կտրվածքներով, որոնք կոչվում են «հեղեղներ», դրանք նման են Մարսի մակերևույթի որոշ առանձնահատկություններին ։ Սառույցի սուբլիմացիայի վարկածի շրջանակներում, ցածրադիր մուգ նյութը մեկնաբանվում է որպես ոչ սառցե բեկորների ծածկ, որը առաջացել է խառնարանների քայքայված եզրերից և ծածկել է սառցե հիմքը։
Կալիստոյի տարբեր մակերևութային առանձնահատկությունների հարաբերական տարիքը կարելի է որոշել դրանց գտնվող հարվածային խառնարանների խտությունով։ Որքան հին է մակերեսը, այնքան ավելի խիտ են խառնարանները ։ Ճշգրիտ թվագրում չի իրականացվել, սակայն տեսական նկատառումներից ելնելով` ենթադրվում է, որ խառնարանային հարթավայրերը մոտ 4,5 միլիարդ տարեկան են, որոնք թվագրվում են գրեթե Արեգակնային համակարգի ձևավորման ժամանակով։ Բազմաօղակ կառուցվածքները և հարվածային խառնարանների տարիքը կախված է ֆոնային խառնարանների առաջացման արագությունից և տարբեր հեղինակների գնահատմամբ՝ տատանվում է 1-ից 4 միլիարդ տարվա միջակայքում ։
Մթնոլորտն ու իոնոսֆերան
Կալիստոն ունի ածխածնի երկօքսիդից կազմված շատ նոսր մթնոլորտ ։ Այն հայտնաբերվել է Գալիլեո կայանի մոտ ինֆրակարմիր քարտեզագրման սպեկտրոմետրի կողմից։ Մակերևութային ճնշումը գնահատվում է 7,5 պիկոբար (0,75 μPa) և մասնիկների խտությունը՝ 4 × 108 սմ−3։ Քանի որ նման նոսր մթնոլորտը կանհետանա ընդամենը մոտ 4 տարում (մթնոլորտային փախուստ), այն պետք է անընդհատ համալրվի։ Դա հնարավոր է, տեղի է ունենքւմ Կալիսթոյի սառցե մակերևույթից ածխածնի երկօքսիդի դանդաղ սուբլիմացման հետևանքով, ինչը նաև համահունչ է սուբլիմացիա-դեգրադացման վարկածի հետ։
Կալիստոյի իոնոսֆերան առաջին անգամ հայտնաբերվել է Գալիլեո կայանի արբանյակին մոտ անցման ժամանակ, նրա բարձր էլեկտրոնների խտությունը՝ 7–17 × 104 սմ−3, չի կարող բացատրվել միայն մթնոլորտի ածխածնի երկօքսիդի ֆոտոիոնացմամբ։ Հետևաբար, ենթադրվում է, որ Կալիստոյի մթնոլորտում իրականում գերակշռում է մոլեկուլային թթվածինը (10-100 անգամ ավելի մեծ քանակությամբ, քան ) : Այնուամենայնիվ, թթվածինը դեռևս ուղղակիորեն չի հայտնաբերվել Կալիստոյի մթնոլորտում։ Հաբլ տիեզերական աստղադիտակով դիտումները սահմանեցին մթնոլորտում թթվածնի հնարավոր պարունակության, ինչը բացատրում է իոնոսֆերային չափումների արդյունքները ։ Միևնույն ժամանակ, Հաբլը կարողացավ հայտնաբերել խտացված թթվածին, որը առկա է Կալիստոյի մակերեսին ։
2001 թվականի Հաբլ տիեզերական աստղադիտակի տվյալների վերջերս կատարված վերլուծության միջոցով Կալիստոյի մթնոլորտում հայտնաբերվել է նաև ատոմային ջրածին ։ 2001 թվականի դեկտեմբերի 15-ին և 24-ին արված սպեկտրային պատկերները կրկին ուսումնասիրվել են՝ հայտնաբերելով ցրված լույսի թույլ ազդանշան, որը ցույց է տալիս ջրածնային պսակը։ Կալիստոյի ջրածնային պսակում ցրված արևի լույսից դիտվող պայծառությունը մոտավորապես երկու անգամ ավելի մեծ է, երբ դիտարկվում էր առաջնային կիսագունդը։ Այս անհամաչափությունը կարող է առաջանալ ինչպես առաջնային, այնպես էլ հետին կիսագնդերում ջրածնի տարբեր պարունակությունից։ Այնուամենայնիվ, Կալիստոյի ջրածնային պսակի պայծառության այս կիսագնդային տարբերությունը, ամենայն հավանականությամբ, առաջանում է Երկրի գեոկորոնայում ազդանշանի մարումից, որն ավելի մեծ էր երբ դիտարկվում էր հետնաիյն կիսագունդը ։
Կալիստոյի մթնոլորտը մոդելավորվել է բախման մոլեկուլային փոխազդեցությունների ազդեցության մասին ավելի լավ պատկերացում ստանալու համար ։ Հետազոտողները Կալիստոյի մթնոլորտի բաղկացուցիչ տարրերի (ածխածնի երկօքսիդ, մոլեկուլային թթվածին և մոլեկուլային ջրածին) բախումները մոդելավորելու համար օգտագործել են կինետիկ մեթոդ։ Մոդելավորման ընթացքում հաշվի է առնվել այս միացությունների ջերմային կլանումը արեգակնային ազդեցության պատճառով և դրա արդյունքում առաջացած ջերմաստիճանի տատանումները մակերեսի վրա։ Մոդելավորումը ցույց տվեց, որ Կալիստոյի մթնոլորտի խտությունը կարելի է բացատրել ավելի ծանր գազերի, ածխածնի երկօքսիդի և թթվածնի կողմից ջրածնի թակարդումով։ Մոդելը ցույց է տալիս, թե ինչպես են մոլեկուլների միջև կինետիկ փոխազդեցությունները ազդում մթնոլորտի վրա, թեև այն ունի սահմանափակումներ դիտարկվող փոփոխականների առումով։ Մոդելավորման արդյունքում ստացված խտություն ցուցանիշները համընկնում են հայտնաբերված ցուցանիշների հետ ։
Ծագումը և էվոլյուցիան
Կալիստոյի ընդերքի մասնակի տարբերակումը (ենթադրվում է, իներցիայի մոմենտի չափումներից) նշանակում է, որ այն երբեք այնքան չի տաքացվել, որպեսզի սառույցային բաղադրիչը հալվեր ։ Հետևաբար, դրա ձևավորման առավել հավանական մոդելը դանդաղ նյութի կուտակումն է ցածր խտության Յուպիտերյան գազի և փոշու սկավառակում, որը գոյություն է ունեցել Յուպիտերի շուրջը նրա ձևավորումից հետո ։ Նյութի կուտակման նման երկարատև ընթացքը թույլ կտար ընդերքի սառեցումը, իսկ հետագա տաքացման ազդեցությունների կուտակային ծավալը, որը ներառում էր հարվածային ազդեցություններ, ռադիոակտիվ քայքայման և կծկման հետևանքով առաջացած ջերմության կուտակումը, բավարար չի եղել ընդերքի հալումը և տարբերակումը ։ Կալիստոյի ձևավորման հնարավոր ժամկետը գնահատվում է 0,1-10 միլիոն տարվա միջակայք ։
Կալիստոյի հետագա էվոլյուցիան նյութի կուտակումից հետո հիմնականում որոշվել է ռադիոակտիվ տաքացման, մակերեսի մոտ ջերմահաղորդման միջոցով սառեցման, և ընդերքում պինդ կամ ենթասոլիդ վիճակի կոնվեկցիայի հավասարակշռությամբ ։ Սառույցի ենթասոլիդության կոնվեկցիայի մանրամասները անորոշության հիմնական աղբյուրն են սառցե արբանյակի մոդելներում։ Հայտնի է, որ այն զարգանում է, երբ ջերմաստիճանը բավական մոտ է հալման կետին՝ պայմանավորված սառույցի մածուցիկության ջերմաստիճանից ։ Սառցե մարմիններում ենթասոլիդային կոնվեկցիան դանդաղ գործընթաց է՝ տարեկան 1 սանտիմետրի կարգի սառցե շարժումներով, բայց, ըստ էության, հանդիսանում է բավարար արդյունավետ սառեցման մեխանիզմ երկար ժամանակներում ։ Ենթադրվում է, որ այն ընթանում է այսպես կոչված լճացած կափարիչի ռեժիմում, որտեղ Կալիստոյի կոշտ, սառը արտաքին շերտը ջերմություն է փոխանցում առանց կոնվեկցիայի, մինչդեռ դրա տակ գտնվող սառույցը ուռչում է ենթասոլիդ ռեժիմում ։ Կալիստոյի համար արտաքին հաղորդիչ շերտը համապատասխանում է մոտ 100 կմ հաստությամբ սառը և կոշտ լիտոսֆերային։ Դրա ներկայությունը կարող է բացատրել Կալիստոյան մակերեսի վրա էնդոգեն ակտիվության նշանների բացակայությունը  ։ Կալիստոյի ընդերքի մասերում կոնվեկցիան կարող է շերտավոր լինել, քանի որ այնտեղ հայտնաբերված բարձր ճնշման տակ ջրային սառույցը գոյություն ունի տարբեր բյուրեղային փուլերում՝ սկսած Սառույց I-ից մակերեսի վրա մինչև սառույց VII կենտրոնում ։ Կալիստոյի ընդերքում ենթասոլիդուսի կոնվեկցիայի վաղ սկիզբը կարող էր կանխել լայնածավալ սառույցի հալվելը և դրա հետևանքների ցանկացած տարբերակման առաջացումը, որը հակառակ դեպքում կձևավորեր մեծ քարքարոտ միջուկ և սառցե մանթիա։ Կոնվեկցիոն պրոցեսի շնորհիվ, սակայն, Կալիսթոյի ներսում ապարների և սառույցների շատ դանդաղ տեղաշարժումների շնորհիվ տեղի է ունեցել մասնակի տարանջատում միլիարդավոր տարիների ընթացքում, ինչը կարող է շարունակվել մինչ օրս ։
Կալիստոյի էվոլյուցիայի ներկայիս ըմբռնումը թույլ է տալիս հեղուկ ջրի շերտի կամ «օվկիանոսի» գոյությունը նրա ընդերքում։ Սա կապված է Սառույց I-ի հալման ջերմաստիճանի անոմալ պահվածքի հետ, որը նվազում է ճնշման հետ՝ հասնելով մինչև 251 Կ ջերմաստիճանի 2070 բարմ (207 ՄՊա) ճնշման պայմաններում ։ Կալիստոյի բոլոր իրատեսական մոդելներում 100-ից 200 կմ խորության վրա գտնվող շերտի ջերմաստիճանը շատ մոտ է կամ փոքր-ինչ գերազանցում է այս անոմալ հալման ջերմաստիճանին  ։ Նույնիսկ փոքր քանակությամբ ամոնիակի առկայությունը՝ մոտ 1–2%՝ ըստ զանգվածի, գրեթե երաշխավորում է հեղուկի գոյությունը, քանի որ ամոնիակի առկայությունն էլ ավելի կնվազեցնի հալման ջերմաստիճանը ։
Չնայած Կալիստոն իր ընդհանուր հատկություններով շատ նման է Գանիմեդին, այն, ըստ երևույթին, ունի շատ ավելի պարզ երկրաբանական պատմություն։ Մակերեւույթը, ըստ երևույթին, ձևավորվել է հիմնականում հարվածների և այլ էկզոգեն ուժերի հետևանքով ։ Ի տարբերություն հարևան Գանիմեդի՝ իր ակոսավոր տեղանքով, Կալիստոյի վրա տեկտոնական ակտիվության քիչ ապացույցներ կան ։ Բացատրությունները, որոնք առաջարկվել են Կալիստոյի և Գանիմեդի միջև ներքին տաքացման հակադրությունների, տարբերակման հետևանքների և երկրաբանական գործունեության տարբերությունների համար, ներառում են ձևավորման պայմանների տարբերությունները, Գանիմեդի մակընթացային ավելի մեծ տաքացումը , և ավելի շատ ու էներգետիկ ազդեցությունները, որոնցից կարող էր տուժել Գանիմեդը Ուշ ծանր ռմբակոծության ժամանակ  ։
Բնակելիություն
Կա վարկած, որ Կալիստոյի ընդերքային օվկիանոսում կարող է կյանք լինել։ Այս ընդերքային օվկիանոսը կարող է կազմված լինել աղի ջրից, ինչպես Եվրոպայի և Գանիմեդի, ինչպես նաև Սատուրնի արբանյակներ Էնցելադի, Դիոնայի և Տիտանի, կամ Նեպտունի արբանյակ՝ Տրիտոնի մոտ ։
Հնարավոր է, որ օվկիանոսում կարող են զարգանալ հալոֆիլները ։ Ինչպես Եվրոպայի և Գանիմեդի դեպքում, կարծիք է առաջ քաշվել է, որ պայմանները թույլ են տալիս որ Կալիստոյի ընդերքային օվկիանոսում կարող էր առաջանալ այլմոլորակային մանրէաբանական կյանք ։ Այնուամենայնիվ, կյանքի համար անհրաժեշտ շրջակա միջավայրի պայմանները կարծես թե ավելի քիչ բարենպաստ են Կալիստոյի վրա, քան Եվրոպայի դեպքում է։ Հիմնական պատճառներն են քարքարոտ նյութի հետ շփման բացակայությունը և Կալիստոյի ընդերքի ցածր ջերմատվությունը ։ Կալիստոյի օվկիանոսը տաքանում է միայն ռադիոակտիվ քայքայման արդյունքում, մինչդեռ Եվրոպան տաքանում է նաև մակընթացային էներգիայով, քանի որ այն շատ ավելի մոտ է Յուպիտերին ։ Ենթադրվում է, որ Յուպիտերի բոլոր արբանյակներից Եվրոպան ունի մանրէաբանական կյանքին աջակցելու ամենամեծ հնարավորությունը ։
Նախկին
1970-ականների սկզբին կայացած Պիոներ 10-ի և Պիոներ 11-ի Յուպիտերի համակարգի այցելությունների արդյունքում Կալիստոյի մասին ստացվեց ավլի քիչ նոր տեղեկություններ, ի հավելումն Երկրից կատարված դիտարկումներին ։ Իրական առաջընթացը տեղի ունեցավ ավելի ուշ՝ 1979 թվականին Վոյաջեր 1 և Վոյաջեր 2 թռիչքներով։ Նրանք լուսանկարեցին Կալիստոյի մակերևույթի կեսից ավելին 1–2 կմ լուծաչափով և ճշգրիտ չափեցին նրա ջերմաստիճանը, զանգվածը և ձևը ։ Հետազատությունների երկրորդ փուլը սկսվեց 1994-ից մինչև 2003 թվականը, երբ Գալիլեո կայանը ութ մոտ անցում կատարեց Կալիստոյի հետ, 2001 թվականին տեղի ունեցած վերջին անցումը C30 ուղեծրի ընթացքում թույլ տվեց մոտենալ արբանյակի մակերեսին մինչև 138 կմ։ Գալիլեո կայանը ավարտեց մակերեսի ամբողջական լուսանկարումը, որի որոշ լուսանկարների լուծաչափությունը մոտ 15 մետր էր ։ 2000 թվականին Կասսինի-Հյուգենս կայանը, Սատուրն ճանապարհին կատարեց Գալիլեայան արբանյակների, ներառյալ Կալիստոյի բարձրորակ ինֆրակարմիր սպեկտրները ։ 2007 թվականի փետրվար-մարտ ամիսներին Նյու Հորիզոնս սարքը, դեպի Պլուտոն ճանապարհին կատարեց Կալիստոյի մի շաջք նոր լուսանկարներ և սպեկտրներ ։
Ապագա առաքելություննր
Մոտ ապագայում Կալիստոյին այցելելու են երեք տիեզերական սարք։
Եվրոպական տիեզերական գործակալության Jupiter Icy Moons Explorer-ը (JUICE), որը մեկնարկել է 2023 թվականի ապրիլի 14-ին, և 2031-ից 2034 թվականներին կկատարի Կալիստոյին 21 մոտ անցում ։
ՆԱՍԱ-ի Եվրոպա Քլիպեր-ը, որը պետք է արձակվի 2024 թվականի հոկտեմբերին, պետք է իրականացնի Կալիստոյի 9 մոտ անցում՝ սկսած 2030 թվականից ։
Չինական Տայվեն 4 կայանը արձակման 2030 թվականին, պետք է դուրս գա Կալիստոյի ուղեծիր  ։
Նախկին հետազոտության առաջարկներ
Նախկինում 2020 թվականին արձակման համար առաջարկված Europa Jupiter System Mission-ը (EJSM) ՆԱՍԱ-ի և ԵՏԳ-ի համատեղ նախագիծ էր Յուպիտերի արբանյակների հետազոտման համար։ 2009 թվականի փետրվարին հայտարարվեց, որ ԵՏԳ/ՆԱՍԱ-ն այս առաքելությունը կանգնեցրել են և առաջնահերթություն են տվել Titan Saturn System Mission առաքելությանը ։ Այն ժամանակ ԵՏԳ-ի ներդրումը վտանգված էր, այլ նախագծերի ֆինանսավորման անհրաժեշտության հետ կապված ։
Հնարավոր մարդու այցելություն և բնակեցում
2003 թվականին ՆԱՍԱ-ն իրականացրեց հայեցակարգային ուսումնասիրություն, որը կոչվում էր «Մարդու արտաքին մոլորակների հետազոտություն» (HOPE)՝ կապված Արեգակնային համակարգի արտաքին մասի մարդու կողմից ապագա հետազոտությունների հետ։ Թիրախային դիտարկման կատարելու համար ընտրված էր Կալիստոն ։
Հետազոտությունը առաջարկել է Կալիստոյի վրա հնարավոր մակերևութային բազա, որը հրթիռային շարժիչ կարտադրի Արեգակնային համակարգի հետագա ուսումնասիրության համար ։ Կալիստոյի վրա բազայի գոյության առավելությունները ներառում են ցածր ճառագայթում (շնորհիվ Յուպիտերից հեռավորության) և երկրաբանական կայունություն։ Նման բազան կարող է հեշտացնել Եվրոպայի հեռավոր հետազոտումը կամ լավագույն վայր լինել Յուպիտերյան համակարգի ուսումնասիրությունների ընթացքում տիեզերանավերի համար միջանկյալ կայանի համար, ինչպես նաև ապահովում է Արեգակնային համակարգի ավելի հեռավոր մասերի հետազորտությունները, օգտագործելով նաև Յուպիտերի ձգողական դաշտը թռիչքների արագացում ապահովելու համար ։
2003 թվականի դեկտեմբերին ՆԱՍԱ-ն զեկուցեց, որ անձնակազմով առաքելությունը դեպի Կալիստո կարող է հնարավոր լինել 2040-ականներին ։
Խորհրդային արվեստ (ամսագիր)
«Խորհրդային արվեստ», խորհրդային շրջանի հայակական գիտատեսական, քննադատական և գեղարվեստական պատկերազարդ ամսագիր։ Հանդիսացել է ՀԽՍՀ կուլտուրայի մինիստրության (մշակույթի նախարարություն) և կինեմատոգրաֆիայի պետական կոմիտեի հրատարակությունը։ Առաջին անգամ Լույս է տեսել 1932 թվականին (1932-1938, 1940-1941 թվականներին՝ «Խորհրդային արվեստ», 1943-1955 թվականներին՝ «Սովետական գրականություն և արվեստ»), Երևանում։ Խմբագիրներ՝ Ա․ Վշտունի, Ս․ Մելիքսեթյան, Գ․ Հովնան, Ս․ Բայանդուր (1940-1941, 1955 թվականից)։
30-ական թվականներին ջատագովել է հայ-խորհրդային արվեստը (թատրոն, կինո, երաժշտություն, կերպարվեստ ճարտարապետություն և այլն)։
Կազմակերպել է բանավեճեր ժամանակակից հայկակական երգի, ժողովրդական երգարվեստի ու պարարվեստի, քաղաքային շինարարության հարցերի շուրջ։ Տպագրել է գրական-գեղարվեստական, տեսական-քննադատական գործեր, պիեսներ, սցենարներ, գրախոսականներ, ծանոթացնում հանրապետության մշակութային կյանքի իրադարձություններին։
Տարբեր բնույթի և ժանրի հոդվածներով հանդեսին թղթակցել են անվանի արվեստագետներ, արվեստաբաններ, գրողներ՝ Մարտիրոս Սարյան, Փ․ Թերլեմեզյան, Հովսեփ Օրբելի, Գ․ Լևոնյան, Տ․ Բեկնազարյան, Տ․ Գյուլիքևխյան, Դերենիկ Դեմիրճյան, Վահան Թոթովենց, Գուրգեն Մահարի, Ցո․ Ցուզովսկի, Բ․ Ալպերս, Մ․ Շտայնբերգ և ուրիշներ)։
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ ամսագրեր Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ծուխ (քրիստոնեություն)
Ծուխ, ընտանիք, լայն իմաստով՝ հայ հոգևորականի իրավասության տակ գտնվող ընտանիքների, բնակավայրերի ամբողջություն, որի սահմանները որոշում է թեմակալ առաջնորդը կամ թաղական խորհուրդը։ Ծուխ ունենում է եկեղեցի ու քահանան, հոգում իր եկեղեցու և սպասավորների՝ ծխատեր քահանայի, դպրապետի և այլոց նյութական կարիքները։ Ծխատեր քահանան, թեմակալ առաջնորդի արտոնությունն ստանալով, դառնում է եկեղեցու ներկայացուցիչն իրեն վստահված Ծուխի շրջանում։ Նա կատարում է ընտանիքների կամ անհատների համար նախատեսված եկեղեցական արարողությունները՝ տնօրհնեք, կնունք, թաղում, խոստովանություն, հաղորդություն, նաև նշանդրեք և պսակ։ Ծուխն ունի իր ծխական դպրոցը, գումարում է ժողովներ, որտեղ ընտրում են հոգաբարձություն և սահմանում ծխահարկ։
Հրաչ Խաչատրյան
Հրաչ Ջանիբեկի Խաչատրյան, հայ մանկավարժ, ԽՄԿԿ անդամ (1959), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի («Հայրենական մեծ պատերազմ», 1941-1945) գործողությունների մասնակից։
Կենսագրություն
Հրաչ Խաչատրյանը ծնվել է 1925 թվականին Արագածի շրջանի Գեղաձոր գյուղում։ 1938 թվականին ավարտել է հայրենի գյուղի յոթնամյա դպրոցը և ուսումը շարունակել Հնաբերդի, այնուհետև՝ Ախուլայի (այժմ՝ Բերքառատ) միջնակարգ դպրոցում։ 1941 թվականին Արագածի ժողկրթբաժինը Հրաչին ուսուցչական աշխատանքի է նշանակել Սանգյառի յոթնամյա դպրոցում, 1942 թվականից տեղափոխվել է Հնաբերդի միջնակարգ դպրոցը։ Այստեղից էլ զորակոչվել է կարմիր բանակի շարքերը ։
1943 թվականի հունվար-հուլիս ամիսներին զինվորական դասընթացներն ավարտելուց հետո մեկնում է ռազմաճակատ։ 26-րդ գվարդիական դիվիզիայի 75-րդ գվարդիական գնդի մարտիկների հետ մասնակցել է Բելոռուսական ԽՍՀ-ի մի շարք քաղաքների ազատագրմանը։ 1943 թվականի դեկտեմբերին Վիտեբսկ քաղաքի մոտ մղված մարտերից մեկում ծանր վիրավորվել է և տեղափոխվել հոսպիտալ, իսկ 1944 թվականին զորացրվել է բանակից, որպես պատերազմի հաշմանդամ ։
1944-1945 թվականներից մինչև 1949 թվականը աշխատել է Հնաբերդի միջնակարգ դպրոցում որպես մաթեմատիկայի ուսուցիչ։ Միաժամանակ ավարտել է Երևանի պետական հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի ֆիզիկամաթեմատիկական ֆակուլտետը։ Աշխատել է Աշտարակի շրջանի Բյուրականի միջնակարգ դպրոցում և Կալինինոյի ժողկրթբաժնում։ 1953 թվականից եղել է Աբովյանի ժողկրթբաժնի դպրոցական տեսուչ, իսկ 1962 թվականից՝ ֆիզիկամաթեմատիկական դասագրքերի խմբագիր «Լույս» հրատարակչությունում և մաթեմատիկայի ուսուցիչ քիմիատեխնոլոգիական տեխնիկումում։ 1959 թվականին ընդունվել է կուսակցության շարքերը։ Աշխատել է Երևանի № 125 դպրոցում։ 1975 թվականից աշխատել է Հայկական ԽՍՀ լուսավորության նախարարության կադրերի բաժնի տեսուչ-մեթոդիստ ։
Խաչատրյանը պարգևատրվել է «Խիզախության համար», «Աշխատանքային արիության համար» և այլ մեդալներով։ Եղել է ժողովրդական կրթության գերազանցիկ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Յուսկովցի (գյուղ, Լոխովիցայի շրջան)
Յուսկովցի (Юсківці), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Լոխովիցայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Յուսկովցի գյուղում բնակվում էր 471 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,481 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 979,21 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Լոխովիցայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Շիրվանի
Շիրվանի, գյուղ Իրանի Արևմտյան Ադրբեջան օսթանում, Սալմաստի շահրեսթանի Կուհսար բախշիի Շեպիրանի դահեստանում։
Պատմություն
Մեծ Հայքի թագավորության ժամանակաշրջանում գյուղի տարածքը մտել է Նոր Շիրականի բդեշխության Զարեհավան գավառի մեջ։ Հետագա ժամանակներից գտնվում է Պարսկահայաստանում, նախկինում գտնվում էր Սալմաստ գավառում։
Բնակչություն
2006 թվականի մարդահամարի տվյալներով գյուղում ապրում է 190 ընտանիք՝ 1199 բնակչով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Ադրբեջան օսթանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Սալմաստ գավառի բնակավայրեր Կատեգորիա:Սալմաստի շահրեսթանի բնակավայրեր
Շմելկովկա
Շմելկովկա (Шмельковка, Шмельковка), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Յանաուլսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Յանաուլսկի շրջանի բնակավայրեր
Չերնոտիսով
Չերնոտիսով (Чорнотисів), գյուղ Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Վինոգրադովի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Չերնոտիսով գյուղում բնակվում էր 2 232 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 5062 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 0,44 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Վինոգրադովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1319 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Գարեսիո
Գարեսիո (Garessio), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Կունեո գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 3478 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 27 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 131 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 12075։ Հեռախոսային կոդ՝ 0174։
Բնակավայրի հովանավորն է համարվում սուրբ Սան Ռոկկո է լա Մադոննա դել Ռոսարիոն։
Ժողովրդագրություն
'''Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ցազին (համայնք)
Ցազին համայնք (, Општина Цазин), համայնք Բոսնիա և Հերցեգովինայում։ Վարչականորեն գտնվում է Բոսնիա և Հերցեգովինայի Դաշնությունում։ Համայնքի վարչական կենտրոնն է Ցազին քաղաքը ։
Բնակչություն
1991 թվականի մարդահամարի տվյալների համաձայն՝ համայնքում բնակվում է 63 409 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի վարչական բաժանում Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի Դաշնության համայնքներ
Ֆրաուենֆելդ
Ֆրաուենֆելդ (գերմաներեն՝ Frauenfeld), քաղաք Շվեյցարիայում, Թուրգաու կանտոնի վարչական կենտրոնը: Զբաղեցնում է 27.37 քառակուսի կիլոմետր տարածք, որից 12.43 քառակուսի կիլոմետրը կամ 45.4%-ը օգտագործվում է գյուղատնտեսական նպատակներով, 6.77 քառակուսի կիլոմետրը կամ 24.7%-ը անտառապատ է :
2018 թվականի դեկտեմբերի տվյալներով բնակիչների թվաքանակը եղել է 25,611: Նրանց 22.3%-ը օտարերկրացիներ էին :
Պատմամշակութային հուշարձաններ
Ֆրաուենֆելդի մի շարք պատմամշակութային հուշարձաններ ընդգրկված են Շվեյցարիայի համազգային նշանակության պատմամշակութային ժառանգության ցանկում, այդ թվում՝ արխիվային չորս շենք, կանտոնային գրադարանը, քաղաքային կաթոլիկ եկեղեցին, Սբ. Լաուրենցեն եկեղեցին՝ Սբ. Աննայի մատուռի հետ, Messmerhaus-ը, հնագիտության և բնապատմության թանգարանները, միջնադարյան ամրոցը՝ իր ներսում գտնվող պատմության թանգարանով հանդերձ և քաղաքապետարանի հին շենքը (ռատհաուսը): Ֆրաուենֆելդի հին քաղաքամասն ամբողջությամբ ներառված է նաև Շվեյցարական ժառանգության գույքացանկում :
Ժողովրդագրություն
Քաղաքի բնակչության թվաքանակը պատմական ժամանակի ընթացքում կրել է հետևյալ փոփոխությունները.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Շվեյցարիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Թուրգաու կանտոնի բնակավայրեր
Վահան Ա Սյունեցի
Վահան Ա Սյունեցի (ծ.թ. անհայտ – 972, գ. Ձորովանք (Վասպուրական նահանգի Տոսպ գավառ)), Ամենայն հայոց կաթողիկոս 968–969 թվականին։ Սյունիքի Բաղք գավառի գահակալ իշխան Ջևանշերի որդին։ Կաթողիկոսական գահին հաջորդել է Անանիա Ա Մոկացուն, նախորդել՝ Խաչիկ Ա Արշարունուն։ Կրթվել է Վահանավանքի դպրոցում, ապա, ընդունելով հոգևոր կոչում՝ օծվել է եպիսկոպոս, դարձել վանահայր (Վահանավանքում), 958 թվականից առ 964 թ. գլխավորել է Սյունյաց աթոռը՝ ընդարձակելով նրա կալվածներն ու տնտեսությունը։
Սյունիքում շինարարական լայն գործունեություն է ծավալել՝ հիմնովին վերակառուցելով Վահանավանքի գլխավոր՝ Սբ. Գրիգոր եկեղեցին, կառուցելով գավիթն ու սյունասրահը, սեղանատունը։ Նա նաև ընդլայնել է Տաթևի ու մյուս վանքերի կալվածային տնտեսությունները՝ հատկապես իշխանական նվիրատվությունների միջոցով։
Ջո Բայդենի այցը Ուկրաինա (2023)
Ջո Բայդենի այցը Ուկրաինա (Візит Джо Байдена в Україну 2023 року), ԱՄՆ նախագահ Ջո Բայդենի չհայտարարված այցը Կիև, որը տեղի է ունեցել 2023 թվականի փետրվարի 20-ին՝ Ուկրաինա Ռուսաստանի ներխուժման տարելիցին ընդառաջ։ ԱՄՆ նախագահի այցից երկու ամիս առաջ, իր հերթին, Ուկրաինայի նախագահ Վոլոդիմիր Զելենսկին այցելել էր Վաշինգտոն   ։ Երկու նախագահների հանդիպումը շարունակվել է ավելի քան 5 ժամ ։ Բայդենի այս այցը դարձել է Ուկրաինա ԱՄՆ նախագահի առաջին այցը։ Վերջին անգամ նման մակարդակով այց տեղի էր ունեցել 2008 թվականի ապրիլին, երբ նախագահ Վիկտոր Յուշչենկոյի օրոք Ուկրաինա այցելել Ջորջ Ուոքեր Բուշը ։
Վահան Ա Սյունեցի
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսներ
Ջո Բայդենի այցը Ուկրաինա (2023)
Նախապատմություն
Ուկրաինա Ռուսաստանի ներխուժումից ի վեր ԱՄՆ նախագահ Ջո Բայդենի վարչակազմը փորձում էր ամեն կերպ խուսափել պատերազմող Ուկրաինա ԱՄՆ նախագահի հնարավոր այցի թեմայից։ 2022 թվականի մարտի վերջին Լեհաստան՝ ԱՄՆ նախագահի կատարած այցի ժամանակ, Սպիտակ տունը հասկացնել էր տվել, որ պատերազմող եվրոպական երկիր այցի տարբերակը, որը ենթադրում է անվտանգության աննախադեպ միջոցներ, նույնիսկ չի դիտարկվել ։ Ընդորում, ինքը՝ Ջո Բայդենը, նույն տարվա ապրիլին CNN-ին տված հարցազրույցում հայտարարել էր, որ չի բացառում Ուկրաինա այցը ։
Սպիտակ տան ներկայացուցիչների տվյալների համաձայն՝ Բայդենի այցի պլանավորման վրա ծախսվել է մի քանի ամիս։ ԱՄՆ նախագահը վերջնական որոշումը կայացրել է ուրբաթ օրը՝ փետրվարի 17-ին՝ ազգային անվտանգության հարցերով հիմնական պաշտոնյաների հետ զրույցից հետո։ Նույն օրը Սպիտակ տունը լրագրողներին հայտնել էր, որ բացառում է առաջիկա ժամանակահատվածում Ուկրաինա նախագահի այցը ։ Ջո Բայդենը Վաշինգտոնի մոտ գտնվող Էնդրյուս ավիաբազան լքել էր կիրակի օրը՝ փետրվարի 19-ին, տեղի ժամանակով 04:15-ին ։ Նրա հետ եղել է միայն երկու թղթակից, որոնք խոստացել էին գաղտնի պահել այցը, նախագահի ազգային անվտանգության հարցերով խորհրդական Ջեյք Սալիվանը, Սպիտակ տան վարչակազմի ղեկավարի տեղակալ Ջեն Օ'Մելի Դիլոնը և նախագահի անձնական օգնական Էնի Թոմասինին։ «Թիվ 1 օդանավը» տեղի ժամանակով 17:15-ին լիցքավորման նպատակով վայրէջք է կատարել Գերմանիայում գտնվող Ռամշտայն ավիաբազայում, իսկ դրանից մեկ ժամ անց մեկնել Լեհաստան, որտեղ տեղի ժամանակով մոտ 20:00-ին վայրէջք կատարել Ժեշուվ Յասյոնկա օդանավակայանում։ Ժամանումից հետո ամերիկյան պատվիրակությունը Պշեմիսլ-Գլավնի երկաթուղային կայարանում գնացք է նստել ։
Ջեյք Սալիվանի խոսքով՝ ԱՄՆ-ն, Կիև Բայդենի ժամանումից մի քանի ժամ առաջ, Ռուսաստանին տեղեկացրել է այդ այցի մասին՝ հակամարտության կարգավորման նպատակով ։
Այց
Ջո Բայդենը Ուկրաինայի մայրաքաղաք է ժամանել Կիևի ժամանակով առավոտյան 08:00-ին, որտեղ նրան դիմավորել է ԱՄՆ դեսպան Բրիջիթ Բրինքը, որից հետո նախագահական շքախումբը մեկնել է Մարինյան պալատ՝ հանդիպելու Ուկրաինայի նախագահ Վոլոդիմիր Զելենսկուն և առաջին տիկին Օլենա Զելենսկայային։ Նստավայրում Բայդենը գրառում է արել այցելուների գրքում, լուսանկարվել Վոլոդիմիր Զելենսկու հետ և ողջունել ամերիկացի և ուկրաինացի պաշտոնատար անձանց։ 11:19-ին Բայդենը լքել է պալատը և մեկնել Կիևի տաճարներից մեկը։ Հենց այդ ժամանակ էլ համաշխարհային մամուլում սկսել լայնորեն տարածվել տեղեկատվություն այն մասին, որ ամերիկյան առաջնորդը գտնվում է Ուկրաինայի մայրաքաղաքում։ Տաճար Բայդենի ու Զելենսկու այցից հետո՝ Կիևում միացել են օդային տագնապի ազդանշանները։ Այնուհետ երկու երկրների նախագահները ծաղկեպսակներ են դրել Ռուսաստանի հետ զինված հակամարտության ժամանակ զոհվածների հիշատակին, որից հետո Բայդենը մեկնել է ամերիկյան դեսպանություն։ Ամերիկյան պատվիրակությունն Ուկրաինայի մայրաքաղաքը լքել է Կիևի ժամանակով մոտ 13:10-ին ։
Արձագանք
Բայդենի հետ միասին դիմելով լրագրողներին՝ Զելենսկին ԱՄՆ նախագահի այցն անվանել է «ամերիկա-ուկրաինական հարաբերությունների ողջ պատմության ամենակարևոր այցը»։ Նա բարձր է գնահատել ԱՄՆ-ի կողմից Abrams տանկերի մատակարարումը և նշել, որ խոսել է Բայդենի հետ հեռահար զենքի մասին ։
ԱՄՆ նախագահի ազգային անվտանգության հարցերով խորհրդական Ջեյք Սալիվանը հայտարարել է, որ Կիև Ջո Բայդենի այցը «մեր ժամանակներում աննախադեպ է» այն իմաստով, որ սա առաջին դեպքն էր, երբ ԱՄՆ նախագահն այցելում է «մի երկրի մայրաքաղաք, որը գտնվում է պատերազմի մեջ և որտեղ ամերիկյան զինվորականները չեն վերահսկում կրիտիկական ենթակառուցվածքները» ։
Ամերիկյան առաջատար լրատվամիջոցները մեծամասամբ դրական են արտահայտվել Կիև Բայդենի այցի վերաբերյալ։ Օրինակ՝ Reuters, Foreign Policy, Sky News, NBC News և CNN լրատվամիջոցները ամերիկյան նախագահի այցն անվանել են «պատմական»    ։ Time-ը ընդգծել է, որ չնայած հատուկ ծառայությունների կողմից այցից հրաժարվելու մասին կոչերին, Բայդենը պնդել է իր մտադրությունը՝ դա փաստելով որպես «ժողովրդավարությանը, ինքնիշխանությանը և Ուկրաինայի տարածքային ամբողջականությանն անտատանելի և անփոփոխ հավատարմության դրսևորում» ։
Ռուսաստանցի ռազմական թղթակիցները և փորձագետները քննադատել են Ռուսաստանի իշխանություններին, որոնք «խուլ» էին արձագանքել Ուկրաինա Բայդենի այցին ։ Ռուսաստանի Դաշնության անվտանգության դաշնային ծառայության նախկին գնդապետ և Դոնեցկի ինքնահռչակ ժողովրդական հանրապետության պաշտպանության նախկին նախարար Իգոր Ստրելկովը հայտարարել է, որ Բայդենը կարող էր այցելած լինել նաև Ուկրաինայի արևելքում գտնվող ռազմաճակատի գիծ և անվնաս մնալ։ Նա ԱՄՆ նախագահի այդ այցն անվանել էր «թքած ունենալ Կրեմլի վրա»։ Ստրելկովը նշել էր, որ ռազմական հակամարտության սրման սկզբում բոլոր դեսպանությունները տարհանվել էին Կիևից, իսկ մեկ տարի անց նրանք հետ են վերադարձել ու նույնիսկ ԱՄՆ նախագահը «չի վախենում ժամանել այդ քաղաք» ։ Ռուս լրագրող Սերգեյ Մարդանը Բայդենի այցն անվանել է «Ռուսաստանի ցուցադրական նվաստացում» ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2023 թվականը միջազգային հարաբերություններում Կատեգորիա:Վոլոդիմիր Զելենսկի
Ռիդբերգի հաստատուն
Ռիդբերգի հաստատուն, ֆիզիկական հաստատուն, հանդես է գալիս Ռիդբերգի սպեկտրալ գծերի և էներգիական մակարդակների հավասարման մեջ։ Նշանակվում է R∞ կամ RH։ Անվանումն ստացել է շվեդ ֆիզիկոս Յոհանես Ռիդբերգի պատվին։ Առաջին անգամ գործածվել է ջրածնի սպեկտրալ գծերի համար Ռիդբերգի բանաձևում։ Հետագայում Նիլս Բորը ցույց տվեց, որ դրա արժեքը կարելի է հաշվել հիմնարար հաստատուններից՝ այդ առնչությունը բացատրելով իր «Բորի մոդելում»։ 2012 թ. R∞-ը ամենաճշգրիտ չափված ֆիզիկական հաստատունն էր ։
Ռիդբերգի հաստատունը ներկայացնում է այն ֆոտոնի ամենաբարձր ալիքային թվի սահմանափակումը, որը կարող է ճառագայթել ջրածնի ատոմը, կամ, այլ կերպ ասած, ամենափոքր էներգիայով ֆոտոնի ալիքային թիվը, որն ընդունակ է իոնացնել ջրածնի ատոմն իր հիմնական վիճակից։ Ջրածնի սպեկտրը կարող է ներկայացվել պարզապես Ռիդբերգի հաստատունով, օգտագործելով Ռիդբերգի բանաձևը։
Էներգիայի Ռիդբերգի միավորը՝ Ռի (Ry), սերտորեն առնչվում է Ռիդբերգի հաստատունին։ Այն համապատասխանում է ֆոտոնի էներգիային, որի ալիքային թիվը Ռիդբերգի հաստատունն է, այսինքն՝ ջրածնի ատոմի իոնացման էներգիան։
Ռիդբերգի հաստատունի արժեքը և էներգիայի Ռիդբերգի միավորները
Համաձայն 2010 թ. CODATA-ի՝ որտեղ m_\text{e}-ը էլեկտրոնի հանգստի զանգվածն է, e-ն՝ տարրական լիցքը, -ն՝ վակուումի դիէլեկտրիկական թափանցելիությունը, h-ը՝ Պլանկի հաստատունը, c-ն՝ լույսի արագությունը վակուումում։
Ատոմային ֆիզիկայում այս հաստատունն օգտագործվում է էներգիայի ռիդբերգյան միավորը ձևակերպելու համար՝
Ներկայությունը Բորի մոդելում
Բորի մոդելը բացատրում է ինչպես ջրածնի, այնպես էլ՝ այլ ատոմների և իոնների ատոմային սպեկտրը։ Այն կատարյալ չէ, սակայն շատ դեպքերում բավականին լավ մոտարկում է և պատմականորեն մեծ դեր է ունեցել քվանտային մեխանիկայի զարգացման մեջ։ Ըստ Բորի մոդելի՝ ելեկտրոնները պտտվում եմ ատոմի միջուկի շուրջը՝ նման Արեգակի շուրջը մոլորակների պտույտին։
Բորի մոդելի պարզագույն տարբերակում ատոմի միջուկի զանգվածը էլեկտրոնի զանգվածի համեմատ համարվում է անվերջ մեծ, այնպես որ համակարգի զանգվածների կենտրոնը գտնվում է միջուկի զանգվածների կենտրոնում։ Անվերջ զանգվածի այս մոտարկումը նշվում է \infty ինդեքցով։ Ըստ Բորի մոդելի՝ ջրածնի ատոմական անցումների ալիքի երկարություննեը՝ որտեղ n1-ը և n2-ը տարբեր դրական հաստատուններ են (1, 2, 3, ...), \lambda-ն ճառագայթված կամ կլանված լույսի ալիքի երկարությունն է (վակուումում)։
Եթե հաշվի առնենք, որ ատոմի միջուկի զանգվածը իրականում անվերջ մեծ չէ էլեկտրոնի զանգվածից, բանաձևը կընդունի հետևյալ տեքսը ՝ որտեղ, M-ը ատոմի ընդհանուր զանգվածն է։ Այս բանաձևը ստացվում է բերված զանգվածը էլեկտրոնի զանգվածով փոխարինելով։ Բորի մոդելի ընդհանրացումը նկարագրում է ջրածնանման իոն, այն է՝ Z ատոմական թվով, ընդամենը 1 էլեկտրոն ունեցող ատոմ, օրինակ՝ C5+։ Այս դեպքում բորի մոդելում ալիքային թվերը և ֆոտոնի էներգիաները սանդղավորվում են Z2 գործակցով։
Այլ արտահայտություններ
Ռիդբերգի հաստատունը կարելի է արտահայտել հետևյալ հավասարումների միջոցով՝
և որտեղ
Առաջին հավասարման վերջին արտահայտությունը ցույց է տալիս, որ ջրածնի ատոմն իոնացնելու համար պահանջվող լույսի ալիքի երկարությունը ատոմի Բորի շառավիղի 4π/α-պատիկն է։
Երկրորդ հավասարումը կարևոր է, քանի որ ցույց է տալիս ատոմական ուղեծրերի էներգիայի գործկիցը ջրածնի ատոմի համար՝ ։
(8109) Դենիելուիլիամ
(8109) Դենիելուիլիամ (Danielwilliam), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1995 թվականի փետրվարի 25-ին Կառլ Հերջենրոտերի կողմից Կատալինա կայանում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,320663 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8791 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,7622 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1291,27 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,278796 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 24,71° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1995 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կառլ Հերջենրոտերի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Խաչբառ
Խաչբառ (Crossword, բառացի՝ «խաչվող բառեր»), ամենատարածված բառախաղն աշխարհում։ Անհրաժեշտ է գտնել առաջադրվող հարցի պատասխանը և տեղադրել խաչբառի ցանցի համապատասխան համարով վանդակներում։ Լրացված բառերը հատվում են միմյանց, ինչն օգնում է խաչբառը լուծելուն։ Գոյություն ունեն բազմաթիվ թերթեր, հանդեսներ, որոնք մասնագիտացած են խաչբառեր հրապարակելու գործում։ Խաչբառեր են տպագրում նաև այդ գործում չմասնագիտացած հրատարակությունները։ Հայաստանում խաչբառեր տպագրող մասնագիտացված առաջին թերթերից էին «9-րդ Հրաշալիքը», «Զվարճալիքը», «Ի՞նչ, որտե՞ղ, ե՞րբ»-ը և այլն։
«Նախախաչբառեր»
Խաչբառերի ծագումը ստույգ չէ։
Երբ 1868 թ. հռոմեական Կարինիում բնակավայրի պեղումների ժամանակ անգլիացի հնագետները հայտնաբերեցին III–IV դարերի մի սալիկ, որի վրա պատկերված էր յուրօրինակ մի խաչբառ, նրանք, պարզ է, չէին կարող գտածոն միանշանակ գնահատել, քանի որ այդ ժամանակ խաչբառը, ներկայիս պատկերացմամբ, հայտնի չէր։ Այլ է 1936 թ. Պոմպեյի պեղումների ժամանակ հայտնաբերված սյունը, որի վրա հստակ երևում էին հատվող բառեր, որոնք կարդացվում էին ինչպես վերևից ներքև ու ձախից աջ, այնպես էլ հակառակ ուղղություններով։ Սրա մասին կարելի էր ասել, որ մ. թ. 79 թվականի այս ստեղծագործությունը ժամանակակից խաչբառի հնագույն նախնին է։ Բայց սա հնության ռեկորդը չէ։ ԱՄՆ-ի Բալթիմորի համալսարանի հավաքածուում պահվում է Կրետե կղզում գտնված չորս հազար տարվա հնություն ունեցող այնպիսի մի աղյուսակի պատճենը, որի հիմքում ընկած է, այսպես կոչված, «մոգական քառակուսին», որտեղ միևնույն բառերը, իրար հետ հատվելով, կարդացվում են և՛ հորիզոնական, և՛ ուղղահայաց ուղղություններով։ Ուրեմն, այդպիսի խաղերով զբաղվում էին դեռևս անտիկ ժամանակներում։ Համարվում էր, որ «մոգական քառակուսին» պաշտպանում է բոլոր փորձանքներից ու չար աչքից։ Բայց հետագայում սրանք տարածում չեն գտել, և նոր ժամանակներում փաստորեն նորից է ստեղծվել խաչբառը։ Իսկ այն խաչբառը, որ մենք սովոր ենք տեսնել ստեղծվել է կամ 19-րդ կամ 20-րդ դարում և նրա ստեղծմանը հավակնում են միանգամից երեք անգլալեզու պետություններ։
Վարկած առաջին
Անգլիայի բնակիչները վստահ են, որ խաչբառը սկիզբ է առնում Բրիտանական կղզիներից։ Հեղինակավոր «Բրիտանական հանրագիտարանը»՝ «Բրիտանիկան», պնդում է, որ այդպիսի առաջին առաջադրանքները կազմում էր ոմն Մայքլ Դևիս, որն իր ստեղծագործությունները հրապարակում էր լոնդոնյան «Թայմս» հանդեսում 19-րդ դարի վերջում։ Այս փաստը ոչ ոք չի վիճարկում, բայց հարց է ծագում. կարելի՞ է արդյոք խաչբառ համարել երեխաներին հասցեագրված խաղը, որտեղ քառակուսիների վանդակները պետք է լրացվեին այնպես, որ հորիզոնական և ուղղահայաց ուղղություններով կարդացվեին միևնույն հատվող բառերը։ Եվ, ըստ էության, ինչո՞վ են դրանք տարբերվում արդեն հիշատակված «մոգական քառակուսիներից»։ Խաչբառի ամենաէական հատկանիշը բառախաչումներն են, և այս տեսակետից դրանք ևս խաչբառեր են։ Սակայն գոյություն ունի ևս երկու վարկած։
Վարկած երկրորդ
1913 թ. Սուրբ Ծննդյան նախօրեին «Նյու Յորք ուորլդ» թերթի աշխատակից Արթուր Ուինին հանձնարարում են տոնական թողարկման համար պատրաստել որևէ զվարճալի խաղ, որը գրավի ընթերցողների մեծամասնության ուշադրությունը, ցանկալի է նաև՝ նրանց ընտանիքների։ Պետք է նշել, որ Արթուրը մանկուց հետաքրքրվում էր «մոգական քառակուսիներով», և նա որոշեց վերածնել դրանք թերթում, բայց ոչ թե ամեն անգամ կրկնելով հորիզոնական և ուղղահայաց ուղղություններով գրվող բառերը, այլ դրանցից յուրաքանչյուրն օգտագործելով միայն մեկ անգամ։ Նա ձևափոխեց նաև ցանցը՝ հրաժարվելով ավանդական «մոգական քառակուսուց»։ Այն հագեցրեց մեծաքանակ բառերով, որոնք բաժանեց իրարից սև վանդակներով։ Մի քանի ժամվա տքնաջան աշխատանքի արդյունքում ծնվեց աշխարհում առաջին խաչբառը՝ ժամանակակից տեսքով։ 32-բառանի այս խաչբառը դեկտեմբերի 21-ին հրապարակվեց հանդեսի կիրակնօրյա «Ֆան» հավելվածում և դարձավ հիանալի նվեր ոչ միայն Ծննդյան տոները դիմավորող բազմաթիվ ընթերցողների, այլև ամբողջ մարդկության համար։ Առաջին հրապարակումից հետո թերթի խմբագրությունը ողողվեց բազմաթիվ նամակներով, որոնցում ընթերցողները խնդրում էին շարունակել գրավիչ խաղը, ինչը, իհարկե, մեծ հաճույքով արվեց։ «Նյու Յորք ուորլդը» մի ամբողջ տասնամյակ մնաց միակ հանդեսը, որը յուրաքանչյուր կիրակի իր ընթերցողներին էր առաջարկում խաչբառեր։ Սակայն ցանկացած ժանր, նույնիսկ ամենաինքնատիպը, հնարավոր չէ դարձնել մենաշնորհային, և շուտով խաչբառեր սկսեցին հրապարակել նաև ամերիկյան այլ հանդեսներ։ Իսկ երբ 1923 թ. ԱՄՆ-ում լույս տեսավ առաջին խաչբառային ժողովածուն, որը վաճառվեց այն ժամանակների համար աննախադեպ՝ 750 հազար տպաքանակով, պարզ դարձավ, որ խաչբառը կգրավի ամբողջ աշխարհը, և այդ «հիվանդությամբ» կտառապեն ոչ միայն ամերիկացիները։ 1924 թ. ստեղծվեց «Խաչբառերի սիրահարների ամերիկյան միություն», որի անդամները սեպտեմբերի 27-ի ժողովում հաստատեցին խաչբառի միասնական կանոններ, որոնք, ինչպես ամերիկյան բոլոր օրենքները, վերջին տասնամյակներում ենթարկվել են չնչին փոփոխությունների։ Անցավ ևս մի քանի ամիս, և խաչբառը հայտնվեց Եվրոպայում։ Անգլիական թերթերից առաջինը անակնկալ մատուցեց Լոնդոնի «Սանդի էքսպրես» հանդեսը 1924 թ. նոյեմբերի 2-ին։ Անցավ ևս երկու ամիս, և նրան միացավ մայրաքաղաքում լույս տեսնող «Սանդի թայմսը», որը որոշեց ոչ միայն պարզապես հրապարակել խաչբառեր, այլև լավագույն լուծողներին պարգևատրել արժեքավոր նվերներով։ Շուտով այս հանդեսներին միացան երկրի ամենաազդեցիկ թերթերը, որոնք այդ քայլին դիմեցին ընթերցողների ճնշման տակ։ 1930 թ. հռչակավոր «Թայմսը» սկսեց խաչբառեր հրապարակել ամեն օր։ Կա նաև խաչբառի ստեղծման երրորդ՝ «հարավաֆրիկյան», վարկած։
Վարկած երրորդ
Անհաջողակ ավտոսիրող Վիկտոր Օրվիլը դատապարտվել էր երեք տարվա ազատազրկման։ Անգործությունից նա սկսեց տառեր գրել իր մենախցի հատակի քառակուսի սալիկների մեջ, և մի օր միտք հղացավ գրված բառերը հատել միմյանց հետ։ Գաղափարը նրան թվաց շատ գայթակղիչ, և նա որոշեց այն հանձնել թղթին։ Օրվիլը գծեց ցանցը, յուրաքանչյուր բառի համար գրեց հարց, և առաջին խաչբառը պատրաստ էր։ Այնուհետև հաջորդեցին երկրորդը, երրորդը, չորրորդը։ Նոր գաղափարն այնքան էր կլանել Օրվիլին, որ նա իր ամբողջ ազատ ժամանակն անց էր կացնում խաչբառ կազմելով, ինչը հարուցեց բանտի բժիշկների կասկածը, և նրանք նույնիսկ քննեցին բանտարկյալի հոգեկան վիճակը։ Ապացուցելու համար իր զբաղմունքի օգտակարությունը՝ Վիկտորը դիմեց այսպիսի քայլի. ընտրելով իր աշխատանքներից լավագույնը՝ նա արտագրեց այն, վերնագրեց «Քառակուսիներով դեսուդեն» և փոստով ուղարկեց Քեյպթաունի կենտրոնական թերթերից մեկի խմբագրին՝ հետևյալ գրությամբ. «Սը՛ր, ես կալանավոր եմ, բանտում մտածել եմ մի խաղ։ Արդյոք հնարավոր չէ՞ ձեր թերթում տպագրել այն»։ Սկզբում խմբագրին թվաց, թե դա խելագարի բարբաջանք է։ Ծիծաղելով՝ նա ծրարը գրպանը դրեց և հիշեց դրա մասին երեկոյան, երբ տանը հյուրեր էր ընդունում։ Նա որոշեց զվարճացնել նրանց «խելագարի» նամակով և ցույց տվեց Օրվիլի խաչբառը։ Սակայն շուտով բոլորը խմբվեցին տարօրինակ ծրարի շուրջը և մեծ հետաքրքրությամբ սկսեցին գուշակել բառերը, իսկ ավարտելով՝ տանտիրոջը համոզեցին, որ նա այս խաղն անպայման տպագրի իր թերթում։ Այդպես էլ արվեց, և թերթում հայտնվեց նոր խորագիր, իսկ խաչբառեր սկսեց մատակարարել Վ. Օրվիլը։ Խաղը շատ տարածվեց և սիրվեց, ու նրան սկսեցին դիմել նաև մյուս թերթերը, և Վիկտորը չմերժեց ոչ մեկին։ Եվ երբ նա ազատվեց կալանքից՝ նրա հաշվին կուտակվել էր ոչ ավել, ոչ պակաս՝ 9 միլիոն դոլար, որ նա վաստակել էր խաչբառ կազմելով։ Կա նաև այս փաստի անհերքելի ապացույց։ Քեյպթաունի հյուրերին ցուցադրում են Վիկտոր Օրվիլի գերեզմանը, որի տապանաքարին պատկերված է խաչբառի ցանց և գրված է. «Այստեղ հանգչում է Վիկտոր Օրվիլը, մի մարդ, որը կորցրեց կյանքի երջանկությունը, բայց ստեղծեց մի բան, որը զվարճացնում է բոլորին»։ Օրվիլի գյուտի տարեթիվը, դժբախտաբար, հայտնի չէ, և հնարավոր չէ լուծել առաջնության հարցը։
Հիմնական պահանջներ
Գոյություն ունեն խաչբառեր կազմելու ավանդական կանոններ, որոնք, բնականաբար, փոփոխվում են տարիների հետ, սակայն կա ընդունված կանոնների մի շրջանակ, առանց որի խաչբառը դադարում է խաչբառ լինելուց։ Կա երկու կողմ. առաջինը՝ խաչբառի զուտ ձևական, տեխնիկական, արտաքին տեսքն է, որը պակաս կարևոր չէ։ Կան նորմատիվներ, որոնք չպետք է խախտվեն, որպեսզի լուծողը հեշտ կողմնորոշվի, հաճույքով լուծի, փորձարկի իր գիտելիքները, հնարամտությունը, հիշողությունը և այլն։ Երկրորդը բովանդակության կողմն է, որը ևս ունի իր ավանդական շրջանակները։ Սակայն սա ավելի փոփոխվող և ժամանակին համընթաց դարձող է, քան ձևական կողմը։ Ծանոթանանք խաչբառերին ներկայացվող հիմնական պահանջներին։ Խաչբառի ցանցը պետք է համաչափ (սիմետրիկ) լինի հորիզոնական (նկ. 1), ուղղահայաց (նկ. 2) առանցքներից որևէ մեկի նկատմամբ, այն կարող է համաչափ լինել նաև անկյունագծերի նըկատմամբ (նկ. 3) կամ միաժամանակ առանցքների և անկյունագծերի (նկ. 4) նկատմամբ (կան բացառություններ, որոնց մասին կխոսենք ստորև)։
Հարցերի հերթական համարները ցանցում գրվում են աճման կարգով ձախից աջ և վերևից ներքև, վանդակի ներսում՝ նրա վերին ձախ անկյունում։ Ցանցը պետք է լինի մեկ ամբողջական պատկեր. արգելվում է այսպես կոչված կղզյակների առկայությունը (նկ. 5)։
Օգտագործվող բառերը, կախված տառերի քանակից, պետք է ունենան աղյուսակ 1-ում բերված հատումների քանակից ոչ քիչ թվով հատումներ։
Երբեմն բացառություն են կազմում հումորային, հետաքրքրաշարժ և յուրօրինակ խաչբառերը։ Դասական խաչբառին ներկայացվող պահանջներն այստեղ կարող են չգործել, որովհետև դրանց լուծումը ոչ այնքան կոնկրետ գիտելիքներ և տեղեկություններ է պահանջում, որքան նպատակաուղղված է լուծողին զվարթություն պատճառելուն։ Այս դեպքում կարող է խախտվել նաև ցանցին ներկայացվող համաչափության պահանջը։ Առաջին՝ զուտ գեղագիտական առումով հաճելի է տեսնել ներդաշնակ, համաչափ պատկեր։ Երկրորդ՝ այդպիսի խաչբառեր կազմելը բավականին դժվար է, ինչն էլ իր հերթին բավականություն է պատճառում թե՛ կազմողին, թե՛ լուծողին։ Երրորդ՝ դրանով այս կամ այն չափով մի շեմ է դրվում խաչբառեր կազմողների առաջ, և նրանք պարտավոր են հաղթահարել դա։ Լավ կազմված խաչբառը լավ հանգավորված ոտանավորի է նման. հեշտ է ընկալվում։
Արտաքին հղումներ
Խաչբառ Կատեգորիա:Բրիտանական հայտնագործություններ
ԱՄՆ-ի կենսատեխնոլոգիական ինֆորմացիայի ազգային կենտրոն
Պատմություն
Հիմնադրված է 1988 թվականին ԱՄՆ-ի Մերիլենդ նահանգի Բեթեսդա քաղաքում որպես մոլեկուլային կենսաբանության տվյալների մշակման և պահման կենտրոնական ինստիտուտ։ ԱՄՆ-ի ազգային բժշկական գրադարանի (United States National Library of Medicine, NLM) մի մասն է, որը իր հերթին Առողջության ազգային ինստիտուտի (National Institutes of Health, NIH) ենթաբաժինն է։
Տես նաև
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտական կազմակերպություններ Կատեգորիա:Տվյալների բազաներ Համացանցում Կատեգորիա:Կենսաինֆորմատիկա Կատեգորիա:Բժշկական և առողջապահական կազմակերպություններ
Շմիդտովկա (գյուղ, Նադեժդինսկի շրջան)
Շմիդտովկա (Шмидтовка), գյուղ Ռուսաստանի Պրիմորիեի երկրամասի Նադեժդինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2006 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 36 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրիմորիեի երկրամասի Նադեժդինսկի շրջանի բնակավայրեր
Կիրովյան պատնեշ (հուշահամալիր)
«Կիրովյան պատնեշ» հուշահամալիր (Кировский вал), հուշահամալիր «Փառքի կանաչ գոտի» համալիրի կազմի մեջ։ Գտնվում է Ռուսաստանի Դաշնության Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում։ Այն նշել է Կիրովի շրջանի սահմանագիծը, որտեղ խորհրդային զինվորները, նավաստիները և աշխարհազորայինները կանգնեցրել են ֆաշիստական հարձակումը 1941 թվականի սեպտեմբերին։ Կառուցվել է Լենինգրադի Կիրովի շրջանի աշխատավորների կողմից։
Նկարագրություն
Հուշահամալիրը ներառում է.