cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Նահդան Սիրիայում
Նասիֆ ալ-Յազիջի
Հարիրիի ոճին բնորոշ հանգավոր արձակով բանաստեղծությունների մի փոքրիկ ժողովածու կա, որտեղ տեղ են գտել նրա լավագույն գործերը։ Նասիֆ ալ-Յազիջիի «Քարոզիչ»-ը մակաման շատ նման է Հարիրիի 11-րդ մակամային, որ ծավալով փոքր էր իսկ Նասիֆ ալ-Յազիջիին ստեղծել է այդ փոքր թեմայով խալիֆայության կենցաղի հետաքրքիր պահերի մի ամբողջ շարք որոնց մասին Հարիրիի մոտ անգամ չի ակնարկվում։
Ահմադ Ֆարիս ալ-Շիդիակ
Ահմադ Ֆարիս ալ-Շիդիակը (1819 – 1883) արաբական նահդայի շրջանի գրող է։ «Եգիպտական իրականություն» (الوقائع المصرية` ալ-ուակաի ալ-միսրիա) թերթի առաջին թղթակիցներից մեկն էր, ինչը նրա մոտ ավելի է ամրապնդում արևմտամետ տրամադրությունները։ 1834 թվականին նա Մալթա կղզում, որպես բողոքական, օգնում էր միսիոներներին արաբերեն թարգմանել Աստվածաշունչը։ Նա նախաիսլամական արաբական ոճով մի կասիդա է ուղարկում Թունիսի Ահմադ բեյին։ Շիդիակն իսլամ է ընդունում է վերցնում է նոր անուն՝ «Ահմադ»։ Մալթայից հեռանալուց հետո Ահմադ Ֆարիս ալ-Շիդիակը գնում է Եվրոպա, 1850-ական թվականներին լինում է Փարիզում և Լոնդոնում։ Փարիզում ծանոթանում է արաբագետ Գուստավ Դյուգայի հետ և նրա հետ մեկտեղ կազմում է ֆրանսերեն քերականություն արաբների համար։ Փարիզում եղած ժամանակ Ահմադ Ֆարիս ալ-Շիդիակը գրում է «Քայլ առ քայլ Ֆարիակի հետքերով» վեպը (الساق على الساق فيما هو الفارياق` սակ ալա սակ ֆիմա հուա ալ-Ֆարյակ)։ Շիդիակը ներկայացնում է իր սեփական արկածները և ապրումները Եվրոպայում։ Հեղինակը եվրոպական կյանքը համեմատում է արաբականի հետ և հիմնականում քննադատում է եվրոպական ապրելաձևը։ Փարիզից հետո Ահմադ Ֆարիս ալ-Շիդիակը տեղափոխվում է Ստամբուլ, ուր սուլթանի մոտ է ծառայության անցնում և «Պատասխաններ» (الجوائب՝ ալ-ջաուաիբ) կիսապաշտոնական թերթը, որը ոչ միայն քաղաքական հոդվածներ էր տպագրում, այլ նաև գրական. այստեղ տպագրվում էին նաև արաբական դասական գրականության հեղինակները։
Կատեգորիա:Սիրիայի պատմություն
Գլուխով Վտորոյ
Գլուխով Վտորոյ (Глухів Другий), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Ռոդոմիշլինսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Գլուխով Վտորոյ գյուղում բնակվում էր 91 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,376 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 242,02 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Ռոդոմիշլինսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Պարետոյի սկզբունք
Պարետոյի օրենք կամ Պարետոյի սկզբունք սկզբունքը, որը պնդում է, որ շատ դեպքերում ջանքերի 20%-ը բերում է արդյունքի 80%-ին։ Սկզբունքը ձևակերպվել է իտալացի տնտեսագետ Վ. Պարետոյի (1848-1923) կողմից, ով նկատեց այդ օրենքը իր՝ Լոզանի համալասարանում  1896 թվականին, և հրապարակեց  Cours d'économie politique աշխատությունը, որտեղ նշում էր, որ Իտալիայի հողերի մոտավորապես 80%-ը պատկանում է բնակչության 20%-ին։ Բիզնեսի կառավարման սկզբունքներից է, որ «վաճառքների 80%-ը ապահովում են հաճախորդների 20%-ը» ։ Մաթեմատիկայում 80/20 կապը հետևում է Աստիճանայնին օրենքի բաշխմամբ (հայտնի նաև Պարետոյի բաշխում) Պարետոյի սկզբունքը շատ քիչ կապ ունի Պարետո արդյուանվետության հետ։ Պարետոն զարգացրել է այս գաղափարները բնակչության մեջ եկամուտների և հարստության բաշխման համատեքստում։
Տնտեսագիտության մեջ
Սկզբնական դիտարկումը կատարվել է բնակչության և հարստության բաշխման միջև կապով։ Պարետոն նկատել է, որ Իտալիայի հողերի մոտավորապես 80%-ը պատկանում է բնակչության 20%-ին ։ Նա հետագայում հարցումներ է կատարել այլ երկներում և զարմանալիորեն նույնանման արդյունք է ստացել։ Այստեղից նա հետևություն էր անում օրենքի բնական բնույթի, և ցանկացած սոցիալական ձևափոփոխություներով բաշխման սկզբունքը փոխելու անիմաստության մասին։ Պարետոն գտնում էր, որ նվազագույն եկամուտների ավելացումը և բաշխման անհավասարության կրճատումը հնարավոր է միայն այն դեպքում, երբ եկամուտների ընդհանուր գումարը աճում է ավելի արագ, քան բնակչությունը։ Գծապատկերը, որը անհավասարությունը ներկայացնում է շատ տեսանելի վիճակով, կոչվում է «շամպայնի բաժակի» էֆֆեկտ, որը ներկայացրել է Միավորված ազգերի կազմակերպության զարգացման ծրագրի զեկույցում, որը ցույց տվեց, որ եկամտի գլոբալ բաշխումը շատ անհավասար է, աշխարհի բնակչության հարստագույն 20%-ը տիրապետում է աշխարհի եկամուտների 82.7%-ին ։ Մինչ այժմ Ջինիի ինդեքսը ցույց է, որ աշխարհի հարստությունը բաշխված է շատ տարբերակված։ Պարետոյի սկզբունքը օգտագործվում է նաև հարկման մեջ։ Օրինակ ԱՄՆ-ի Ամենաբարձր վարձատրվող 20%-ը կոպիտ հաշվարկով վճարում է Դաշնային եկամտահարկերի 80-90% 2000 և 2006 թվականներին , և 2018-ին նույնպես ։ Այնուամենայնիվ շատ կարևոր է նկատել, որ մինչ այն կապվում է Մերիտոկրատիայի հետ, սկզբունքը չպետք է խառնվել հեռուն գնացող հետևանքների հետ։ Ինչպես Իտալիայի Կատանիա համալսարանից Ալեսսանդրո Պլուչինոն է նշել, այլ հատկանիշներ անհրաժեշտ չէ, որ կորելացված լինեն։ Տաղանդի, որպես օրինակ, նա և այլ հետազոտողներ պնդում են, «մաքսիմալ տաղանդը կապված չէ մաքսիմալ հաջողության հետ և հակառակը», և այսպիսի գործոններ պատահականության արդյունք են ։
Սպորտում
Հայտնաբերվել է, որ Պարետոյի սկզբունքը վերաբերում է աթլետիկ մարզումներին, որտեղ վարժությունների և սովորությունների մոտավորապես 20%-ը բերում են ազդեցության 80%-ին, և մարզվողն այդքան շատ չպետք է կենտրոնանա բազմազան մարզումների վրա ։ Սա չի նշանակում, որ առողջ սննդակարգ ունենալը կամ մարզադահլիճ գնալը կարևոր չեն, բայց դրանք նույնքան կարևոր չեն, որքան հիմնական վարժությունները անելը։ Կարևոր է նաև նշել, որ սպորտում 80/20-ի կանոնը վերահսկվող ուսումնասիրություններում դեռևս գիտականորեն չի փորձարկվել։ Բեյսբոլում Պարետոյի սկզբունքը ընկալվել է «Փոխարինման նկատմամբ հաղթանակում» (մի քանի վիճակագրական տվյալների միավորելու փորձ` խաղացողի ընդհանուր նշանակությունը թիմի համար որոշելու համար)։ «Անցյալ տարի բոլոր խաղացողների 15%-ը ապահովել են ընդհանուր հաղթանակների 85%-ը, իսկ մնացած 85%-ը` հաղթանակների 15%-ը։ Պարետոյի սկզբունքը գործում է բավականին հնչեղ, երբ այն կիրառվում է բեյսբոլի համար ։
Մաթեմատիկական նշումներ
Այս գաղափարը շատ վայրերում ունի բութ կիրառման կանոն, բայց այն սովորաբար չարաշահվում է։ Օրինակ ՝ մաթեմատիկորեն սխալ պնդում է․ խնդրի լուծումը  «համապատասխանում է 80/20 կանոնին» միայն այն պատճառով, որ այն համապատասխանում է դեպքերի 80%-ին. այն պետք է նաև լինի, որ լուծումը պահանջում է միայն անհրաժեշտ միջոցների 20%-ը, որոնք անհրաժեշտ կլինեն բոլոր դեպքերը լուծելու համար։ Բացի այդ, 80/20 կանոնը սխալ է կիրառել փոքր թվով կատեգորիաների կամ դիտարկումների համար։
Սա ավելի ընդարձակ ֆենոմենի՝ Պարետոյի բաշխման հատուկ դեպք է։ եթե Պարետոյի ինդեքսը α, որը պարամետրերից մեկն էր, որը նկարագրում է Պարետոյի բաշխումը, ընտրված է որպես α = log45 ≈ 1.16, ապա արդյունքների 80%-ը գալիս է պատճառների 20%-ից։
Դրանից հետևում է, որ այդ 80%-ի 80%-ը գալիս է պատճառների 20%-ի 20%-ից, և այսպես շարունակ։ Քանի որ 80%-ի 80%-ը 64% է, իսկ 20%-ի 20%-ը 4% է, այսպիսով այն դառնում է «64/4»-ի կանոն։ նմանապես կիրառվում է «51.2/0.8» օրենքը։ Նույն էլ հակառակը արդյունքների 20%-ի 20%-ը գալիս է 80%-ի 80%-ից։ Սա հնարավոր է կիրառել բնակչության հարստության բաշխման համար, որ բնակաչության աղքատագույն 60%-ը տիրապետում է հարստության 5․5%-ին ,այն մոտ է 64/4 կապին։
64/4 կապի միջոցով հնարավոր է հաշվել, որ ամենացածր 80%-ի թոփ 20%-ը (16%) և ամենաբարձր 20%-ի ցածրագույն 80%-ը (16%) վերաբերվում է վերին մակարդակի ստորին մասի, և ստորին մակարդակի վերին մասին։ Այստեղից կհետևի, որ հարստությամբ երկրորդ 20%-ը տիրապետում է հարստության 12%-ին։
Տես նաև
Կատեգորիա:Վիճակագրություն
Պատրոսինիուի գավառ
Գավառի կազմ
Գավառի կազմի մեջ են մտնում հետևյալ համայնքները.
Կատեգորիա:Բրազիլիայի գավառներ Կատեգորիա:Մինաս Ժերաիս նահանգի գավառներ
Ասկինո (գյուղ, Ասկինսկի շրջան)
ասկինո (А́скино, Асҡын), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ասկինսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ասկինսկի շրջանի բնակավայրեր
Աստղագիտական մարմին
Երկնային մարմին (կամ աստղագիտական մարմին), նյութական մարմին է, որը ձևավորվել է բնական ճանապարհով Տիեզերական տարածությունում։ Երկնային մարմիններ են գիսաստղները, մոլորակները, աստղաքարերը, աստերոիդները, աստղերը և այլն։ Երկնային մարմինների ուսումնասիրմամբ զբաղվում է աստղագիտությունը։
Նկարագիր
Երկնային մարմինների չափերը չափազանց տարբեր են։ Ամենամեծ մարմիններ են, որպես կանոն, աստղերը, և ամենափոքրերը՝ աստղաքարերն են։ Երկնային մարմինները միավորում են համակարգերի մեջ, կախված նրանից, թե ինչ են իրենցից ներկայացնում այս մարմինները։
Վերին նկարում պատկերված է Արեգակնային համակարգի մոդելը։ Այն կազմված է աստղից (Արեգակ), որի շուրջ պտտվում են իրենց ուղեծրերով մոլորակները։ Որոշ մոլորակների շուրջ, ինչպես օրինակ՝ Երկրի, պտտվում են բնական արբանյակներ, որոնք նույնպես համարվում են երկնային մարմիններ։ Մարսի և Յուպիտերի ուղեծրերի միջև գոյություն ունի աստերոիդների գոտի, որը կազմված է առանձին մարմիններից՝ աստերոիդներից, որոնք նույնպես պտտվում են Արեգակի շուրջ։ Գոյություն ունի տեսություն, ըստ որի, աստերոիդների գոտին առաջացել է Արեգակնային համակարգում գոյություն ունեցող ևս մի մոլորակի կործանման հետևանքով (մեկ այլ տեսության համաձայն այդ մոլորակը չի հասցրել ձևավորվել)։ Որոշ մոլորակները (օրինակ՝ Սատուրնը) ունեն փոշուց կազմված օղակներ, որոնք շարժվում են այդ մոլորաների շուրջ։ Այս օղակները կարելի է համեմատել աստերոիդների գոտու հետ, միայն այս դեպքում մոլորակների շուրջ պտտվում են մարմիններ, որոնց չափերը շատ անգամ փոքր են աստերոիդների չափերից։
Կոչալեյկա
Կոչալեյկա (Кочалейка), գյուղ Ռուսաստանի Պենզայի մարզի Կամենսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2004 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 775 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պենզայի մարզի Կամենսկի շրջանի բնակավայրեր
Պալամուսե (Էստոնիայի շրջան)
Պալամուսե շրջան (Palamuse vald), շրջան Էստոնիայի Յիգևամաա նահանգում։ Շրջանի կենտրոնն է Պալամուսե գյուղական ավանը։
Բնակչություն
2010 թվականի տվյալներով շրջանում բնակվում էին 2496 մարդ։ Բնակչության խտությունը շրջանում կազմում էր 11,56 մարդ/կմ²։
Մուհամմադ Աբդո
Մուհամմադ Աբդո, եգիպտացի ամենահայտնի հրապարակախոսներից, որի ներդրումը արաբական հրապարակախոսության մեջ ահռելի է։
Ծնվել է Վերին Եգիպտոսում, նախնական կրթությունը ստացել է մզկիթներից մեկին կից դպրոցում, ապա շարունակել ուսումը Ալ-Ազհարում։ Այստեղ էլ նա ծանոթացել է Աֆղանիի ռեֆորմիստական գաղափարների հետ, և դարձել նրա ամենանշանավոր աշակերտներից և կողմնակիցներից մեկը։ Աֆղանիի ազդեցության տակ Ալ-Ահրամ թերթում հրապարակվում է հոդվածների մի ամբողջ շարք՝ նվիրված Արևմուտքի և Արևելքի մշակութային փոխհամագործակցությանը։ 1880 թվականին նշանակվում է «Ալ-Վուկաա Ալ-Միսրիյա» թերթի գլխավոր խմբագիր։ Միաժամանակ նա համագործակցում է ազգային ազատագրական շարժման հետ կապված «Միսր» և «Ալ-Թիջարա» թերթերի հետ, որոնցում պաշտպանում է սոցիալական, մշակութային և քաղաքական ռեֆորմների գաղափարը, սակայն ընդդիմանում է զինված ապստամբությանը՝ համարելով, որ ժողովուրդն այժմ պատրաստ չէ դրան, իսկ պարտությունը կհանգեցնի երկրի օկուպացմանը։ Այդ ամենի հետ մեկտեղ 1881-82 թվականների Արաբի փաշայի ապստամբության ժամանակ աջակցում է նրան, ինչի արդյունքում ապստամբության պարտությունից հետո արտաքսվում է Եգիպտոսից։
Որոշ ժամանակ բնակվելով Բեյրությում, Աֆղանիի հրավերով մեկնում է Փարիզ։ Հսկայական է Աբդոյի դերը իսլամի արդիականացման և Եգիպտոսի զարգացման մեջ։ Նա հանդիսանում է մոդեռնիստների «Ալ-Մանար» ամսագրի և նոր գրական ոճի՝ հրապարակախոսության հիմնադիրը։ Նրա աշխարհայացքը ռացիոնալ-կրոնական էր։ Նա իսլամը համարում էր բանականության կրոն, որի նպատակը մարդում կատարյալ դարձնելն է և բարեկեցության ապահովումը ոչ միայն հանդերձյալ, այլև իրական կյանքում։ Այս ամենի մասին նա խոսում է «Ռիսալաթուլ թաուհիդ» (Միաստվածության ուղերձ) և Թաֆսիր ալ-Ղուրան (Ղուրանի մեկնաբանություն) աշխատություններում։ Թաֆսիր ալ-Ղուրանը ընդգրկում է առաջինից մինչև չորրորդ սուրաների մեկնաբանությունը և բաղկացած է ինը հատորից ։
Կոնգլոմերատ
Կոնգլոմերատ կամ խառնուրդային ընկերություն, զանազան չառնչվող ապրանքներ արտադրող մեծ ընկերություն, մոնոպոլիստական միավորում, որի անդամները միավորման առանձն ոլորտների հետ արտադրական և տեխնոլոգիական կապեր կարող են և չունենալ։ Սովորաբար ստեղծվում է տարբեր արտադրաճյուղերի մի քանի ձեռնարկությունների միաձուլման միջոցով, ունեն կառավարման փոքր ապարատ, հեշտությամբ ճյուղից ճյուղ են անցնում։ Ձգտում է իր գործունեությունը դարձնել այնքան բազմազանված, որ բոլորովին անկախ լինի որևէ արտադրաճյուղում կատարվող փոփոխություններից։ Օրինակ՝ ծխախոտ արտադրող որոշ ընկերություններ զբաղվում են պաղպաղակի կամ քաղցրավենիքի արտադրությամբ, ինքնաշարժի վարձույթով, շարժանկարի արտադրությամբ ։
Կոնգլոմերատները ձևավոևվում են պետական-մոնոպոլիստական կապիտալիզմի և գիտատեխնիկական առաջընթացի պայմաններում՝ ֆինանսական և վարչական վերահսկողության հիման վրա և հիմնականում կատարում են ռազմական պատվերներ։ Դա նրանց ապահովում է մրցակցությունից, կառուցվածքային և ցիկլային տատանումներից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ընկերության տեսակներ
Ռումինիայի զարգացման Հյուսիսարևմտյան տարածաշրջան
Զարգացման Հյուսիսարևմտյան տարածաշրջան (Regiunea de dezvoltare Nord-Vest), Ռումինիայի զարգացման տարածաշրջաններից մեկը։ Զարգացման տարածաշրջանը Ռումինիայում վարչական միավորի դեր չի խաղում։ Ստեղծված է եղել 1998 թվականին Ռումինիայի Եվրամիություն ընդունելության պրոցեսում տեղական զարգացման ավելի լավ կոորդինացման համար։
Վարչական միավորներ
Զարգացման Կենտրոնական տարածաշրջանի կազմի մեջ մտնում են Ռումինիայի հետևյալ 6 ժուդեցները՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռումինիայի զարգացման տարածաշրջաններ
Աղտոտիչ
Տեսակներ
Ըստ ծագման բնույթի՝ աղտոտիչները լինում են
Այլ աղտոտիչներ
Քիմիական ռեակցիաների հետևանքով առաջացած աղտոտիչները շրջակա միջավայրում տարբեր են իրենց կայունությամբ։ Լինում են քիմիապես կայուն (չեն մասնակցում նյութերի բնական շրջապտույտին, ուստի և քայքայվում են շատ դանդաղ), կամ անկայուն (կենսաբանական շարժընթացներում մասնակցում են նյութերի բնական շրջապտույտին, ուստի մաքրման արհեստական համակարգերում արագ քայքայվում են կենսաբանական ազդակների ազդեցությամբ, օրինակ՝ ջրի մաքրման կայաններում)։
Աղտոտիչ են համարվում նաև ֆիզիկական ազդակները, քիմիական նյութերն ու կենսաբանական օրգանիզմները, որոնք գտնվում են շրջակա միջավայրում որոշ նպատակների համար ցանկալի չափաքանակները գերազանցող քանակներով (օրինակ՝ որոշ արտադրությունների համար անհրաժեշտ է քիմիապես մաքուր ջուր, որը զերծ լինի բնական խառնուրդներից, որոնք տվյալ դեպքում աղտոտիչներ են, սակայն գյուղատնտեսական և կենցաղային նպատակների համար այդպիսի խառնուրդներով ջուրը համարվում է պիտանի)։
Աղտոտիչ են կոչում նաև այն օբյեկտը, որը շրջակա միջավայրի աղտոտման աղբյուր (ձեռնարկություն և այլն) է, ինչպես նաև այն ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձը, ով պատասխանատու է շրջակա բնական միջավայրի աղտոտման համար։
Կատեգորիա:Բնապահպանություն Կատեգորիա:Շրջակա միջավայրի պաշտպանություն
(2229) Մեզարկո
(2229) Մեզարկո (Mezzarco), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1977 թվականի սեպտեմբերի 7-ին Պաուլ Վիլդի կողմից Ցիմերվալդում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,69246 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9776 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,4073 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1613,7 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,22309 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 12,74° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1977 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Պաուլ Վիլդի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ցիբուլի (գյուղ, Պոլտավայի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Ցիբուլի գյուղում բնակվում էր 66 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Պոլտավայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Mark 83
Հազարֆունտանոց ռումբ (անգլ.՝ 1,000-pound bomb, նավատորմային ինդեքս՝ Mark 83), ամերիկյան պոչաթևավոր ավիացիոն ռումբ, որը կարող է օգտագործվել և՛ որպես չկառավարվող ռազմամթերք, և՛ որպես բարձր ճշգրտության զենք այն նշանառության լազերային համակարգով ապահովման դեպքում (այդ դեպքում համապատասխանում է ղեկավարվող ավիացիոն ռումբ սահմանմանը)։ ԱՄՆ ռազմածովային ուժերում տվյալ շարքի ռումբերի միջին պահանջարկը կազմում է շուրջ յոթ հազար ռումբ տարեկան ։
Պատմություն
Հազարֆունտանոց ռումբը մշակվել է Միացյալ Նահանգներում 1950-ական թվականներին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ավիացիոն ռումբեր
Թավոտնյա համստեր
Թավոտնյա համստեր, համստերանմանների ընտանիքի կրծողների ցեղ։
Մարմնի երկարությունը 5,3-10 սմ է, պոչը՝ 1,1 սմ։ Թաթերը պատված են մորթիով։ Մեջքի վրա սովորաբար առկա է հաստ բիծ։ Ունեն այտապարկեր, որոնց մեջ հավաքում են սնունդը։ Տարածված են լեռնային և տափաստանային շրջաններում՝ մինչև 3000 մ բարձրության վրա։ Ամենակեր են. սնվում են միաժամանակ բուսական և կենդանական սննդով։ Տարածված են Տուվայում, Մոնղոլիայում, Հյուսիսարևմտյան Չինաստանում։
Տեսակներ
Բոլոր 3 տեսակները տարածված են Ռուսաստանում՝
Կատեգորիա:Համստերներ
Նատրիումի սուլֆատ
Նատրումի սուլֆատ, Na2SO4, ծծմբական թթվի նատրիումական չեզոք աղը։
Ֆիզիկական հատկությունները
Անգույն բյուրեղական նյութ է։ Հալամ ջերմաստիճանն է 884 °C, խտությունը՝ 2698 կգ/մ3։ Անջուր նատրումի սուլֆատը կայուն է 32,384 °C-ից բարձր ջերմաստիճաններում։ 100 գ ջրում լուծվում է 52,9 գ։ Լուծույթից անջատվում է բյուրեղահիդրատը՝ Na2SO4•10H2O։
Տարածվածությունը բնության մեջ
Բնության մեջ անջուր նատրիումի սուլֆատը հանդիպում է տենարդիտ միներալի ձևով։ Բյուրեղահիդրատը՝ Na2SO4·10H2O առաջացնում է միրաբիլիտ միներալը (գլաուբերյան աղ)։ Հանդիպում են նաև նատրիումի սուլֆատի կրկնակի աղեր մյուս սուլֆատների հետ, օրինակ՝ աստրախանիտ Na2SO4·MgSO4·4H2O, գլաուբերիտ Na2SO4·CaSO4։ Զգալի քանակով նատրիումի սուլֆատի պարունակվում է աղի լճերի նստվածքաշերտերում քլոր–սուլֆատի ձևով՝ Կարա-Բողազ-Գյոլի ծոցում։ Դրանց մեջ ջերմաստիճանը իջեցնելիս քիմիական ռեակցիա ընթանում՝
2NaCl + MgSO4 ⇆ MgCl2 + Na2SO4
Ստացումը
Ներկայումս այս մեթոդը չի օգտագործվում, քանի որ կա բավականաչափ մեծ քանակի հումք։ Բացի դրանից նատրիումի սուլֆատը ստացվում է որպես թափոն K2Cr2O7–ի արտադրության մեջ
Կիրառությունը
Աշխարհում մեծ քանակով նատրոիումի սուլֆատ է օգտագործվում սինթետիկ մաքրող միջոցների արտադրության մեջ, բայց շատ երկրներում վերջին տարիներին անցում է կատարվել խտացված (կոմպակտ) լվածքի փոշիներին, որոնց արտադրության մեջ սուլֆատը կամ չի օգտագործվում, կամ օգտագործվում է քիչ քանակություններով։
Նատրիումի սուլֆատի օգտագործման քանակով երկրորդը՝ ապակու արտադրությունն է։ Բացի դրանից այս նյութը մեծ քանակով օգտագործվում է սուլֆատային մեթոդով ցելյուլոզայի ստացման մեջ, նաև կաշվի արդյունաբերության, մանածագործության և գունավոր մետաղագործության մեջ։
Ոչ մեծ քանակով նատրումի սուլֆատը օգտագործվում է քիմիական լաբորատորիաներում՝ որպես ջրազրկող միջոց։ Չնայած որ նա ջրազրկում է օրգանական լուծույթները ավելի դանդաղ քան մագնեզիումի սուլֆատը, շատերը նախընտրում են հենց այդ միջոցը երկու պատճառով՝ մատչելի է և հեշտությամբ է ֆիլտրվում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սուլֆատներ Կատեգորիա:Նատրիումի միացություններ Կատեգորիա:Սննդային հավելումներ
Յանա Վագներ
Յանա Միխայլովնա Վագներ (Яна Михайловна Вагнер, ), ռուս բանաստեղծուհի, «Վոնգոզերո», «Կենդանի մարդիկ» և «Ով չի թաքնվել» վեպերի հեղինակ, բլոգեր ։
Կենսագրություն
Յանա Միխայլովնա Վագները ծնվել է 1973 թվականի հոկտեմբերի 8-ին, Մոսկվայում։ Վագներ նրա մոր օրիորդական ազգանունն էր, ով 60-ական թվականներին ԽՍՀՄ էր եկել Չեխոսլովակիայից ռուսաց լեզու և գրականություն ուսումնասիրելու։ Չնայած նրա մայրը մշտական բնակություն էր հաստատել ԽՍՀՄ-ում (նա աշխատում էր որպես թարգմանչուհի Համամիութենական ռադիոում), Յանային ամեն տարի ամառային արձակուրդներին ուղարկում էին Չեխոսլովակիա մայրական կողմի տատիկի և պապիկի մոտ, այդ պատճառով էլ նա կարողանում էր լավ խոսել չեխերեն։
1994 թվականին Յանան ավարտել է Ռուսական պետական հումանիտար համալսարանը (ՌՊՀՀ), աշխատել որպես չեխերենից անգլերեն թարգմանչուհի, տասը տարուց ավելի զբաղվել տրանսպորտային լոգիստիկայով։ 2011 թվականից բնակվում է Մերձմոսկովյան Զվենոգորոդ քաղաքից ոչ հեռու։ Ամուսնացած է ունի մեկ որդի։
Ստեղծագործություն
Առաջին հրապարակումը կայացել է 2010 թվականին` АСТ «Лисья честность» հրատարակչության ժողովածուում, այնպիսի հեղինակների հետ համատեղ, ինչպիսիք են Մարթա Կետրոն, Դմիտրի Վոդեննիկովը և այլն ։
Նրան հանրաճանաչություն բերեց առաջին «Вонгозеро» վեպը, որը հրատարակվել է 2011 թվականին ЭКСМО հրատարակչությունում։ Վեպն ընդգրկվել է «Новая словесность» («НОС») և «Национальный бестселлер» գրական մրցանակների հավակնորդների ցուցակում և դարձավ «Prix Bob Morane 2015 (prix littérature fantastique) catégorie meilleur roman étranger», «Prix Russophonie meilleure traduction du russe vers le français» և «Grand Prix des lectrices de Elle» եզրափակիչի մասնակից  ։ 2019 թվականի աշնանը Premier ծրագրով ցուցադրվեց վեպի մոտիվներով Պավել Կոստոմարովի կողմից նկարահանված «Эпидемия» հեռուստասերիալը։ 2019 թվականի ապրիլին սերիալն ընդգրկվել է Canneseries փառատոնի հիմնական մրցույթում     ։ 2019 թվականի դրությամբ վեպը թարգմանվել էր 11 լեզուներով, հերթում են ևս երկուսը` մոնղոլերենը և արաբերենը։
«Վոնգոզեր»-ի շարունակությունը դարձել է «Կենդանի մարդիկ» վեպը, որը հրապարակվել է АСТ հրատարակչությունում 2013 թվականին և ընդգրկվել է «Национальный бестселлер» մրցանակաբաշխության երկար ցուցակում։ Երրորդ` «Ով չի թաքնվել» վեպը, գրվել է հերմետիկ դեդեկտիվի ժանրով և լույս է տեսել 2017 թվականին Ելենա Շուբինայի խմբագրությամբ АСТ հրատարակչությունում և առաջադրվել է «Большая книга», «Ясная поляна» և «Национальный бестселлер» մրցանակների անվանակարգերում։ Պատրաստվում է էկրանավորման։
Մատենագիտություն
Վեպեր
Վիպակ
Պատմվածքներ
Աուդիոգրքեր 2018
2019
Քննադատություն
Շատ են ցանկանում վեպը քամել, չորացնել, նոսրացնել, թույլ տալ, որ այն պարզվի և միաժամանակ հրաժարվել անվերջ կրկնվող մակդիրներից, որոնց լրակազմը դժվար է չհիշել` «ոսկե», «յուղոտ», «սերուցքային», «խլացուցիչ» և «անքուն» (սա հավանաբար, այն մակդիրն է, որը մշտապես արթուն ընթերցողի մոտ արթնացնում է էմպատիա գրողի հանդեպ)։ Ցավալին այն է, որ հայրենական «մեծ» գրականության  սյուժեների և ժանրերի  ճգնաժամի պայմաններում գրագետ ինտրիգով և լարված ներվերով հագեցած վեպը, գրեթե չի փորձում նորից պատմել ռուսական քսաներորդ դարի ողջ պատմությունը, արդեն արժանի է «հաստատուն չորսի»։ Ելենա Մակեենկոն «Ով չի թաքնվել» վեպի մասին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծուհիներ Կատեգորիա:Ռուս գրողներ Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ Կատեգորիա:Ռուս թարգմանիչներ Կատեգորիա:Ռուս բլոգերներ
Բերանի խոռոչի քաղցկեղ
Բերանի խոռոչի քաղցկեղ` քաղցկեղի տեսակ է,որն ախտահարում է բերանի խոռոչը, շուրթերը կամ ըմպանը/կոկորդի վերին հատվածը ։ Բերանի խոռոչի ախտահարումը սովորաբար սկսվում է անցավ սպիտակ բծից՝ լեյկոպլակիայից, որը գնալով հաստանում է, ձևավորվում են կարմիր բծեր, խոց, որը շարունակում է աճել։ Շուրթերին տեղակայվելու դեպքում այն սովորաբար ունի մշտական կեղևով պատված դանդաղ մեծացող խոցի տեսք, որը չի լավանում ։ Այլ ախտանշաններից են՝ դժվար կամ ցավոտ կլման ակտը, պարանոցի շրջանում նոր գոյացությունների, բշտիկների առկայությունը, բերանի այտուցը կամ բերանի, շուրթերի շրջանում թմրածության զգացողությունը ։
Ռիսկի գործոններից են ծխելը և ալկոհոլի օգտագործումը ։ Միաժամանակ ծխախոտ և ալկոհոլ օգտագործողների մոտ բերանի խոռոչի քաղցկեղի առաջացման վտանգը 15 անգամ ավելի բարձր է ։ Բերանի խոռոչի քաղցկեղի առաջացման ռիսկի այլ գործոններից են՝ ՄՊՎ, պաննի (անգ․ pann) ծամելը և արևի ճառագայթների ազդեցությունը ստորին շրթունքի վրա ։ Բերանի խոռոչի քաղցկեղը գլխի և պարանոցի քղցկեղների ենթատեսակ է ։ Ախտորոշումը կատարվում է բիոպսիայի միջոցով, որին հաջորդում են այլ հետազոտություններ՝ Համակարգչային Շերտագրությունը (ՀՇ), Մագնիսառեզոնանսային Շերտագրությունը , Պոզիտրոն էմիսիոն Շերտագրությունը և այլ հետազոտություններ որոնք օգնում են պարզել, թե արդյոք քաղցկեղը տարածվել է մարմնի այլ հատվածներում։
2018 թվականին ամբողջ աշխարհում դիտվել է բերանի խոռոչի քաղցկեղի մոտ 355,000 դեպք, որից 177,000 մահվան ելքով ։ 1999-ից 2015 թվականն ընկած ժամանակահատվածում Միացյալ Նահանգներում բերանի խոռոչի քաղցկեղի տարածվածությունն աճել է 6%-ով (10,9-ից հասնելով 11,6-ի՝ 100000-ից)։ Այս ընթացքում բերանի խոռոչի քաղցկեղով պայմանավորված մահացությունը նվազել է 7%-ով ( 2,7-ից հասնելով 2,5-ի՝100000-ից ) ։ 2015 թվականի տվյալներով Միացյալ Նահանգներում բերանի խոռոչի քաղցկեղ ունեցողների ապրելիությունը 65% է 5 տարվա կտրվածքով ։ Ապրելիության տոկոսը կարող է փոփոխվել։ Այն կարող է հասնել 84%-ի, եթե քաղցկեղն ախտորոշվել է ժամանակին և դեռ ունի տեղային բնույթ կամ 66%-ի, եթե մետաստազներ կան պարանոցի ավշային հանգույցներում և 39%-ի, եթե այն տարածվել է մարմնի այլ հատվածներ/ծայրամասեր ։ Դրական ելքը կախված է նաև բերանի խոռոչում ուռուցքի տեղակայումից ։
Ախտանիշները և ախտանշանները
Բերանի խոռոչի քաղցկեղի նշաններն ու ախտանշանները կախված են ուռուցքի տեղակայումից։ Ընդհանուր առմամբ հանդիպում են բարակ, անկանոն, սպիտակ բծերի տեսքով։ Կարող են դիտվել նաև կարմիր և սպիտակ բծերի խառնուրդներ։ Դասական նախազգուշացնող ախտանշանը մշտական, նվազագույն ցավով ​​կոպիտ բիծն է խոցոտումներով և բարձրացած եզրագծով։ Շրթունքների վրա խոցը ավելի հաճախ կեղևավորված է և չոր, իսկ ըմպանում այն ​​ավելի հաճախ զանգվածային է։ Հավելյալ ախտանշաններ կարող են դիտվել նաև՝ սպիտակ շերտի, շարժվող ատամների առկայությունը, լնդերի արյունահոսությունը, մշտական ​​ականջի ցավը, շրթերիերի և կզակի թմրածությունը կամ այտուցը ։
Դեպի կոկորդ տարածվելու դեպքում կարող է դիտվել դժվարացած կլլման ակտ (սովորաբար լեզվի HPV16+ քաղցկեղի հիմքում) կամ միակողմանի նկատելի մեծացած նշագեղձը, ցավոտ կլլում և ձայնի փոփոխություն ։ Որպես կանոն, ախտահարումները քիչ ցավոտ են, քանի դեռ չեն մեծացել և չկա այրման զգացողություն ։ Դեպի պարանոցի ավշային հանգույցներ տարածման դեպքում կզարգանա անցավ, կոշտ զանգված։ Մարմնի այլ հատվածներ տարածվելու ժամանակ կարող է դիտվել ընդհանուր ցավ, ինչն առավելի հաճախ պայմանավորված է ոսկրային մետաստազներով (bone metastasis) ։
Պատճառները
Բերանի խոռոչի տափակ բջջային քաղցկեղը արտաքին միջավայրի գործոններով պայմանավորված հիվանդություն է։ Այդ գործոններից ամնեակարևորը ծխախոտն է։ Ինչպես շրջակա միջավայրի այլ գործոնների դեպքում այնպես էլ այստեղ, քաղցկեղի զարգացման արագությունը կախված է քաղցկեղածին գործոնի (քաղցկեղն առաջացնող գործոնի) չափաբաժնից, հաճախականությունից և կիրառման եղանակից ։ Բացի ծխախոտից, բերանի խոռոչի քաղցկեղի առաջացման այլ քաղցկեղածին գործոններն են՝ ալկոհոլը, վիրուսները (մասնավորապես՝ ՄՊՎ 16 և 18), ճառագայթումը և ուլտրամանուշակագույն ճառագայթները ։
Ծխախոտ
Ծխախոտը առանձին վերցրած բերանի խոռոչի և ըմպանի քաղցկեղի ձևավորման ամենագլխավոր պատճառն է։ Այն հայտնի է որպես տարբեր օրգան համակարգերի վրա ազդող քաղցկեղածին գործոն, որն ունի սիներգետիկ փոխազդեցություն ալկոհոլի հետ՝ առաջացնելով բերանի խոռոչի և կոկորդի քաղցկեղ՝ ուղղակիորեն վնասելով բջջային ԴՆԹ-ն ։ Համարվում է, որ ծխախոտը մեծացնում է բերանի խոռոչի քաղցկեղի առաջացման վտանգը 3,4 -6.8 և պատասխանատու է բերանի խոռոչի բոլոր քաղցկեղների մոտավորապես 40%-ի առաջացման համար ։
Ալկոհոլ
Ավստրալիայում, Բրազիլիայում և Գերմանիայում իրականացված որոշ հետազոտություններ ցույց են տվել, որ ալկոհոլ պարունակող բերանի խոռոչի ողողման հեղուկները նույնպես ռիսկի պոտենցիալ գործոններ են։ Հետազոտության արդյունքում եկել են այն եզրահանգման, որ ալկոհոլ պարունակող ողողման հեղուկների մշտական օգտագործումը, նույնիսկ ծխելու և խմելու բացակայության դեպքում, հանգեցնում է բերանի խոռոչի քաղցկեղի զարգացման զգալի աճի։ Այնուամնայնիվ 1985, 1995 և 2003 թվականներին կատարված հետազոտությունների արդյունքում եկել են այն եզրահանգման,որ ալկոհոլ պարունակող բերանի խոռոչի ողողման հեղուկները չեն առաջացնում բերանի խոռոչի քաղցկեղ։ Ըստ Ամերիկայի Ատամնաբույժների Ասոցիացիայի 2009 թվականի մարտի ամփոփագրի՝ «առկա տվյալները չեն հաստատում կապը բերանի խոռոչի քաղցկեղի և ալկոհոլ պարունակող ողողման հեղուկների միջև» ։ 2008 թվականին արված հետազոտության արդյունքում պարզվել է, որ ացետալդեհիդը (ալկոհոլի քայքայման արգասիք) կապված է բերանի խոռոչի քաղցկեղի առաջացման հետ , սակայն ուսումնասիրությունը մասնավորապես արվել է ալկոհոլը չարաշահողների շրջանում և ոչ մի հղում չի տվել բերանի լվացմանը։
Մարդու Պապիլոմա Վիրուս
Մարդու պապիլոմա վիրուսը, մասնավորապես տիպի 16-ով պայմանավորված (կան ավելի քան 180 տեսակներ) բերանի խոռոչի քաղցկեղի առաջացման ռիսկի գործոն է ։ Նման ախտորոշում ունեցող արագ աճող մի ստվար զանգվածի մոտ նկատվում են շեղումներ պատմականորեն ընդունված դեմոգրաֆիկ/ժողովրդական տվյալներից։ Այն է՝ պատմականորեն ընդունված է համարել, որ հիմնականում հիվանդանում են 50 տարեկանից բարձր մարդիկ, հիվանդությունը սևամորթների մոտ ավելի հաճախ է դիտվում քան սպիտակամորթների մոտ (2-ից 1ը), տղամարդիկ ավելի հաճախ են ախտահարվում ի տարբերություն կանանց (3-ից 1ը) և ախտահարումը 75% դեպքերում դիտվում է նրանց մոտ ովքեր ստաբիլ օգտագործել են ծխախոտ կամ ալկոհոլ։ Ի տարբերություն վերոնշյալի այս նոր և արագ աճող ենթապոպոպուլյացիայի մոտ ախտանշանները հետևյալն են՝ տարիքը տատանվում է 30-ից 50-ի սահմաններում ,դիտվոիմ է հիմնականում չծխողների, սպիտակամորթների մոտ և ախտահարված արական սեռի ներկայացուցիչների քանակը շատ քիչ է գերազանցում իգականին։ Բազմաթիվ ամսագրերի վերջին հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ HPV16-ը բերանի խոռոչի քաղցկեղով հիվանդ մարդկանց այս նոր պոպուլյացիայի ռիսկի առաջնային գործոնն է։ HPV16-ը (HPV18-ի հետ միասին) նույն վիրուսն է, որը պատասխանատու է արգանդի վզիկի քաղցկեղի դեպքերի ճնշող մեծամասնության համար և ԱՄՆ-ում սեռական ճանապարհով փոխանցվող ամենատարածված վարակն է։ Այս տիպով պայմանավորված բերանի խոռոչի քաղցկեղը բարենպաստ է նշիկներիի և նշիկային աղեղների, լեզվի հիմքին և օրոֆարինքսի նկատմամբ։ Վերջին տվյալները ցույց են տալիս, որ այս տիպով հիվանդացածներնի մոտ ապրելիության տոկոսը բավականին բարձր է, քանի որ այս հիվանդությունն ավելի լավ է արձագանքում ճառագայթային բուժմանն, ի տարբերություն ծխախոտով պայմանավորվածին։
Բեթլ
Հայտնի է, որ բեթլ, պաան և արեկա ծամելը բերանի խոռոչի քաղցկեղի զարգացման ռիսկի խիստ գործոն է, անգամ ծխախոտի օգտագործման բացակայության դեպքում։ Այն 2,1 անգամ մեծացնում է բերանի խոռոչի քաղցկեղի առաջացման վտանգը՝ գենետիկական և մի շարք այլ գործոնների միջոցով՝ լորձաթաղանթի բջիջների տեղային գրգռում, մասնավորապես՝ արեկա ընկույզից և կրաքարից ։ Հնդկաստանում, որտեղ նման պրակտիկան տարածված է, բերանի խոռոչի քաղցկեղը կազմում է բոլոր քաղցկեղների մինչև 40%-ը, մինչդեռ Միացյալ Թագավորությունում այն կազմում է ընդամենը 4%-ը։
Ցողունային բջիջների փոխպատվաստում
Արյունաստեղծ ցողունային բջիջների փոխպատվաստում անցած մարդկանց մոտ բերանի խոռոչի տափակ բջջային քաղցկեղի առաջացման ռիսկն ավելի բարձր է։ Ցողունային բջիջների փոխպատվաստումից հետո բերանի խոռոչի քաղցկեղը կարող է ունենալ ավելի ագրեսիվ դրսևորում և վատ ելք ի համեմատ բերանի խոռոչի քաղցկեղ ունեցող այլ անձանաց հետ ովքեր չեն անցել ցողունային բջիջների փոխպատվաստում ։ Այս երևույթը կարող է պայմանավորված լինել երկար ժամանակ իմունիտետի ճնշմամբ և տրանսպլանտատ ընդդեմ տիրոջ համախտանիշով ։
Նախաքաղցկեղային հիվանդություններ
Նախաքաղցկեղային հիվնադություններ ասելով հասկանում ենք քրոնիկական ընթացքով երկար բորբոքային պրոցեսներ, ընդհանուր դիսպլաստիկ փոփոխություններով կամ առանձին նոզոլոգիաներ։ Դրանք հաճախ կամ միշտ առաջացնում են չարորակ նորագոյացություններ։ Գոյություն ունեն նախաքաղցկեղի տեսակներ որոնք առաջանում են բերանի խոռոչում։ Բերանի խոռոչի քաղցկեղների որոշ տեսակներ կարող են սկսվել սպիտակ բծերից(լեյկոպլակիա), կարմիր բծերից(էրիթրոպլակիա) կամ սպիտակակարմրավուն բծերից(էրիթրոլեյկոպլակիա)։ Այլ տեսակների դեպքում կարող է դիտվել բերանի ենթալորձաթաղանթային ֆիբրոզ և ակտինիկ շրթնաբորբ ։ Հնդկական մայրցամաքում բերանի ենթալորձաթաղանթային ֆիբրոզը շատ տարածված է՝ արեկա ծամելու պատճառով։ Կլինիկական նշաններից են բերանի սահմանափակ բացումը և կծու կերակուր ուտելիս այրման զգացումը։ Ախտահարումն ունի պրոգրեսիվ ընթացք, որի դեպքում բերանի բացումն աստիճանաբար սահմանափակվում է, իսկ ավելի ուշ փուլում դժվարանում է նորմալ սնվելը։
Հետազոտություն
2022 թվականի օգոստոսի 17-ին հրապարակված հոդվածը ներկայացրել է նանոինժեներական մեխանիզմով ստեղծված տեղային միջլորձաթաղանթային մեխանիզմով ցիսպլատինի տեղափոխումը, որպես բերանի խոռոչի քաղցկեղի բուժման մեթոդ։ PRV111-ը նանոտեխնոլոգիայի վրա հիմնված համակարգ է, որն ապահովվում է ցիսպլատինով բեռնված խիտոզանի մասնիկների ներմուծումը, ինչն առաջացնում է հակաուռուցքային պատասխան տափակ բջջային քաղցկեղի դեմ։ Այն նաև նվազեցնում է ցիսպլատինի թունավոր ազդեցությունը և կանխում է ուռուցքի կրկնությունը in vivo պայմաններում։ Կլինիկական հետազոտությունը ցույց է տվել, որ PRV111-ը պատասխանատու է ուռուցքի ներսում և հարակից ավշային հանգույցներում ցիտոտոքսիկ դեղամիջոցների բարձր կոնցենտրացիայի պահպանման համար։ Հետազոտության տվյալներից ելնելով կարելի է եզրակացնել, որ PRV111-ը ապագայում կարող է օգտագործվել, որպես բերանի խոռոչի քաղցկեղի բուժման մեթոդ ։
Ախտաֆիզիալոգիա
Բերանի խոռոչի տափակ բջջային քաղցկեղը առաջանում է էպիթելի փշաձև շերտի բջիջների անկանոն բաժանման արդյունքում։ Մեկ պրեկուրսոր բջիջը վերափոխվում է կլոնի, որը բաղկացած է բազմաթիվ դուստր բջիջներից, որոնք ունեն փոփոխված գեների կուտակումներ՝ օնկոգեններ։ Ի տարբերություն բարորակ ուռուցքների չարորակ ուռուցքները առաջացնում են մետաստազներ։ Մետաստազների առաջացումը պայմանավորված չէ ուռուցքի չափով, մեծությամբ և զարգացման աստիճանով։ Հաճախ թվացյալ դանդաղ աճ ունեցող ուռուցքները կարող են տարածուն մետաստազներ տալ։ Միայն արագ աճը չէ, որ բնութագրում է քաղցկեղը, այլ նրանց ունակությունը արտազատել ֆերմենտներ, անգիոգեն գործոններ, ներխուժման գործոններ, աճի գործոններ և շատ այլ գործոններ, որոնք թույլ են տալիս դրա տարածումը ։
Ախտորոշում
Բերանի խոռոչի քաղցկեղի ախտորոշումն անհրաժեշտ է՝ նախնական ախտորոշման, փուլավորման և բուժման պլանավորման համար։ Սկզբում իրականացվում է հիվանդության ամբողջական պատմության հավաքում և անհրաժեշտ կլինիկական հետազոտությունները, այնուհետև կասկածելի ախտահարման շրջանից բիոպսիայի բիջոցով վերցվում է նմուշ հետագա հյուսվածքաբանական հետազոտության համար։ Այս հետազոտությունը կարող է անցկացվել բիոպսիայի հետևյալ մեթոդներով՝ նշտարային(անգ․ scalpel), դակիչ(անգ․ punch), բարակ և հաստ ասեղային։ Միջամտության ժամանակ վիրաբույժը ախտահարված հյուսվածքի նմուշ վերցնելու համար կարող է  ամբողջությամբ հեռացնել կամ  կտրել ախտահարման մի մասը։ Վերջինս ենթարկվում է մանրադիտակայի հետազոտման ախտաբանի կողմից ։ Բերանի խոռոչի քաղցկեղի ախտորոշման համար խոզանակային բիոպսիան ճշգրիտ ախտորոշման մեթոդ չէ ։ Թքային բիոմարկերները դեռևս հետազոտման փուլում են, բայց ստացված արդյունքները խոստումնալից են և այս մեթոդը ապագայում կարող է  օգտագործվել որպես ոչ ինվազիվ ախտորոշիչ մեթոդ ։
Ախտաբանը ստացված նմուշի հետազոտման արդյունքում կտրամադրի հյուսվածքաբանական ախտորոշման (օրինակ՝ թիթեղաբջջային քաղցկեղ) և բջիջների կառուցվածքից ելնելով քաղցկեղի դասակարգման տվյալներ։ Նրանք նաև կարող են տրամադրել լրացուցիչ տեղեկություն, որը կարող է օգտագործվել փուլավորման և բուժման պլանավորման ժամանակ, ինչպիսիք են միտոտիկ արագությունը, ներխուժման խորությունը և հյուսվածքի HPV կարգավիճակը։
Քաղցկեղի հաստատումից հետո անհրաժեշտ այլ թեստերն են՝
Կարող են անցկացվել նաև այլ, ավելի ինվազիվ թեստերը, ինչպիսիք են՝ բարակ ասեղային ասպիրացիան, ավշային հանգույցների բիոպսիան։ Երբ քաղցկեղը տարածվել է ավշային հանգույցների վրա, անհրաժեշտ է որոշել դրանց ճշգրիտ վայրը, չափը և պարկուճից դուրս (ավշային հանգույցների) տարածումը, քանի որ յուրաքանչյուրը կարող է էական ազդեցություն ունենալ բուժման և կանխատեսման վրա։ Լիմֆատիկ հանգույցնր տարածման ձևի անգամ փոքր տարբերությունը կարող է էական ազդեցություն ունենալ բուժման և կանխատեսման վրա։ Քանի որ վերինշնչուղիների և մարսողական տրակտի հյուսվածքները հիմնականում ենթարկվում են նույն քաղցկեղածի ազդեցության և այլ առաջնային քաղցկեղները սովորական երևույթ են կարող է առաջարկվել ամբողջական էնդոսկոպիկ հետազոտություն՝ պանէնդոսկոպիա ։
Դասակարգում
Բերանի քաղցկեղը գլխի և պարանոցի քաղցկեղների ենթախումբ է, վերջինս ներառում են բերանըմպանի, կոկորդի, քթի խոռոչի և հարքթային սինուսների, թքագեղձերի և վահանաձև գեղձի քաղցկեղները։ Բերանի խոռոչի մելանոման, մինչդեռ գլխի և պարանոցի քաղցկեղի մի մասը դիտարկվում է առանձին ։ Բերանի խոռոչում կարող են դիտվել նաև այլ քաղցկեղային ախտահարումներ (օրինակ՝ ոսկորների քաղցկեղ, լիմֆոմա կամ հեռավոր տեղամասերից մետաստատիկ քաղցկեղներ), սակայն դրանք չեն դասվում բերանի խոռոչի քաղցկեղների շարքին ։
Փուլավորում
Բերանի խոռոչի քաղցկեղի փուլավորումը քաղցկեղի տարածման աստիճանի գնահատումն է իր սկզբնական աղբյուրից ։ Դա բերանի խոռոչի քաղցկեղի և՛ կանխատեսման, և՛ հնարավոր բուժման վրա ազդող կարևոր գործոններից մեկն է ։
Բերանի խոռոչի և ըմպանի տափակ բջջային քաղցկեղի գնահատման համար օգտագործում է TNM դասակարգումը (ուռուցք, հանգույց, մետաստազ)։ Սա հիմնված է առաջնային ուռուցքի չափի, ավշային հանգույցների ներգրավվածության և հեռավոր մետաստազների վրա ։
Սքրինինգ
2013 թվականին ամերիկյան USPSTF-ը հայտարարեց, որ առաջնային բժշկական օղակի ներկայացրած եծահասակների բերանի խոռոչի քաղցկեղի անախտանիշ ձևի սքրինինգի ժամանակ ստացված տվյալների ապացույցները անբավարար օգուտների և վնասների հավասարակշռությունը որոշելու համար ։ Ընտանեկան Բժիշկների Ամերիկյան Ակադեմիան եկավ նմանատիպ եզրահանգման, մինչդեռ Քաղցկեղի Ամերիկյան Միությունը խորհուրդ է տալիս, որ 20 տարեկանից բարձր մեծահասակները, ովքեր անցնում են տարեկան բժշկական զննություն պետք է նաև անցնեն բերանի խոռոչը հետազոտություն բերանի խոռոչի քաղցկեղը բացառելու համար ։ Ամերիկյան Ստոմատոլոգների Ասոցիացիան խորհուրդ է տալիս, որ բժշկական ծառայություն մատուցողները սովորական հետազոտությունների ժամանակ զգոն լինեն քաղցկեղի նշանների հանդեպ ։
Կան մի շարք զննման սարքեր, ինչպիսիք են տոլուիդին կապույտը, խոզանակային բիոպսիան կամ ֆլուորեսցենտային ախտորոշումը։ Այնուամենայնիվ, չկա որևէ ապացույց, որ այդ սարքերի օգտագործումը ընդհանուր ստոմատոլոգիական պրակտիկայում տեղին է կամ օգտակար ։ Սքրինինգային սարքերի օգտագործման հնարավոր ռիսկերը ներառում են կեղծ պոզիտիվ պատասխանները, անհարկի վիրաբուժական բիոպսիաները և ֆինանսական ծանրաբեռնվածությունը ։ Միկրոնուկլեար լաբորատոր ախտորոշումը կարող է օգնել նախաքաղցկեղային և քաղցկեղային ախտահարումների տարբերակման գործում, դրանով իսկ բարելավել ապրելիության տոկոսը և նվազեցնել բուժման հետ կապված հիվանդացությունը։
Կան նաև հետազոտություններ, որոնք ցույց են տալիս բերանի բջջաբանությունը որպես բերանի խոռոչի քաղցկեղի ախտորոշիչ թեստ օգտագործելու պոտենցիալը, ավանդական բիոպսիայի մեթոդների փոխարեն։ Բերանի բջջաբանության մեջ խոզանակն օգտագործվում է կասկածելի ախտահարումից,տարածքից որոշ բջիջներ վերցնելու համար և դրանք ուղարկվում են լաբորատորիա հետազոտության համար ։ Այս մեթոդը կարող է շատ ավելի քիչ ինվազիվ և ցավոտ լինել հիվանդի համար, այնուամենայնիվ, անհրաժեշտ է հետագա հետազոտություններ կատարել, նախքան բերանի խոռոչի բջջաբանությունը կարող է դիտարկվել որպես արդյունավետ սովորական սքրինինգ գործիք ի համեմատ դասական բիոպսիայի ։։
Բուժում
Տափակ բջջային քաղցկեղը սովորաբար բուժվում է առանձին վիրաբուժական միջամտությամբ կամ օժանդակ թերապիայի հետ համատեղ,որը ներառում է ճառագայթումը, քիմիաթերապիա կամ առանց քիմիաթերապիայի։ Քիչ ախտահարումների դեպքում (T1), թե վիրաբուժական և թե ճառագայթային միջամտությունները ունեն նմանատիպ վերահսկման աստիճան, ուստի որոշումն այն մասին, թե որն օգտագործել, հիմնված է ֆունկցիոնալ արդյունքների և բարդությունների մակարդակի վրա։
Վիրաբուժություն
Շատ դեպքերում, բերանի խոռոչից և պարանոցից տափակ բջջային քաղցկեղի հեռացումը իրականացվում է վիրահատության միջոցով։ Սա իր հերթին թույլ է տալիս իրականացնել հյուսվածքի մանրակրկիտ զննում հյուսվածքաախտաբանական բնորոշում տալու համար, ինչպիսիք են ախտահարման խորությունը և տարածվածության աստիճանը դեպի ավշային հանգույցներ, որոնք կարող են պահանջել ճառագայթում կամ քիմիաթերապիա։ Փոքր ախտահարումների դեպքում (T1–2) բերանի խոռոչ մուտքն իրականացվում է բերանից։ Երբ ախտահարումն ավելի մեծ է կամ առկա է հասանելիության սահմանափակում, օրինակ՝ սահմանափակ բերանի բացում, վերին կամ ստորին շրթունքի ճեղքված, միջամտությունը կարող է ընդգրկել վերին կամ ստորին ծնոտների ոսկրային հյուսվածքը, դեպի բերան ավելի մեծ մուտք ապահովելու համար։ Երբ ուռուցքն ընդգրկում է ծնոտի ոսկորը, կամ երբ վիրահատական միջամտությունը կամ ճառագայթումը կառաջացնեն բերանի բացման խիստ սահմանափակում, ուռուցքի հետ միասին ոսկորի մի մասը նույնպես հեռացվում է։
Պարանոցի քաղցկեղի վարում
Բերանի խոռոչից քաղցկեղի տարածումը դեպի շրջակա պարանոցային ավշային հանգույցներ ունի հսկայական ազդեցություն ապրելիության տոկոսի վրա։ Բերանի քաղցկեղի ունեցող մարդկանց 60-ից 70%-ի մոտ վաղ փուլերում պարանոցի ավշային հանգույցների կլինիկական ախտահարում չի դիտվի, սակայն այդ մարդկանց 20-30%-ը (կամ բոլոր տուժածների մինչև 20%-ը) կունենա կլինիկորեն աննկատելի քաղցկեղի տարածում։
Պարանոցի քաղցկեղի վերահսկումը շատ կարևոր է, քանի որ դրանով պայմանավորված ապրելիությունը կարող է նվազել 50%-ով ։ Աախտորոշման փուլում, եթե կան պարանոցի ավշային հանգույցների ներգրավվածության ապացույցներր, ապա կատարվում է պարանոցի արմատական դիսեկցիա(հատում,հեռացում)։ Երբ պարանոցի ավշահանգույցների կլինիկական ախտահարվածության ապացույց չկա, բայց բերանի խոռոչի քաղցկեղի տարածման բարձր ռիսկ կա (օրինակ՝ T2 կամ ավելի բարձր մակարդակի ախտահարումներ), ապա կարող է իրականացվել թիակակորճային մկանի մակարդակից բարձր ավշային հանգույցների պարանոցային հատվածի դիսեկցիան։ 4 մմ կամ ավելի հաստություն ունեցող T1 ախտահարումները պարանոցի հանգույցներ տարածվելու մեծ վտանգ են ներկայացնում։ Եթե հիվանդությունը քաղցկեղի հեռացումից հետո հայտնաբերվում է հանգույցներում (բայց կլինիկորեն չի դրսևորվում), ռեցիդիվը կկազմի 10-24%։ Եթե հետվիրահատական ճառագայթյին թերապիա իրականացվի, ապա ձախողման մակարդակը կկազմի 0-15%։ Եթե ախտորոշման փուլում քաղցկեղը հայտնաբերվում է ավշային հանգույցներում և վիրահատությունից հետո ավելացվում է ճառագայթային թերապիան, հիվանդության վերահսկման տոկոսը կազմում է 80 և ավելի տոկոս ։
Ճառագայթային թերապիա և քիմիաթերապիա
Քիմիաթերապիան և ճառագայթային թերապիան առավել հաճախ օգտագործվում են վիրահատությունից հետո որպես լրացուցիչ միջոց՝ բերանի խոռոչի քաղցկեղը վերահսկելու նպատակով, երբ քաղցկեղը 1-ին փուլից մեծ է և/կամ տարածվել է տարածաշրջանային ավշային հանգույցների կամ մարմնի այլ մասերի վրա։ Շատ փոքր վնասվածքների դեպքում ճառագայթային թերապիան կարող է օգտագործվել առանձին, վիրահատության փոխարեն։ Մեծ ախտահարումների դեպքում,որոնք չեն կարող ամբողջությամբ հեռացվել կամ տարածվել են պարանոցի ավշային հանգույցների վրա ճառագայթային թերապիան սովորաբար օգտագործվում է որպես օժանդակ միջոց։ Քիմիաթերապիան էֆեկտւվ է բերանի խոռոչի քաղցկեղի դեպքում, երբ այն օգտագործվում է բուժման այլ եղանակների հետ համատեղ, օրինակ՝ ճառագայթային թերապիայի։ Այն միայնակ որպես մոնոթերապիա չի օգտագործվում։ Այս մեթոդը կարող է օգտագործվել նաև կյանքը երկարացնելու համար, երբ բուժումը քիչ հավանական է և կարող է համարվել պալիատիվ, բայց ոչ բուժիչ խնամք ։
Վերականգնում
Բուժումից հետո կարող է անհրաժեշտ լինեն վերականգնողական միջամտություններ միտված բարելավելու շարժումը, ծամելը, կուլ տալը և խոսքը։ Այս փուլում կարող են ներգրավվել խոսքի և լեզվի ախտաբաններ։ Բերանի քաղցկեղի բուժումը սովորաբար իրականացվում է միջդիսցիպլինար թիմի՝ ճառագայթաբաններ, վիրաբույժներ, քիմիոթերապևտներ, սննդագետների, ստոմատոլոգների և նույնիսկ հոգեբանների կողմից։ Մասնագետները ներգրավված են լինում ախտորոշման, բուժման պլանավորման,բուժման և վերականգնման փուլերում։ Բերանի քաղցկեղի տեղակայման պատճառով կարող է լինել մի շրջան, երբ անձը պահանջում է տրախեոտոմիա և կերակրման խողովակ։ Բերանի քաղցկեղի տեղակայումից կախված կարող է գալ մի պահ, երբ անհրաժեշտ է իրականացնել տրախեոտոմիա և կիրառել կերակրման խողովակ։
Վիճակագրություն
2018 թվականին ամբողջ աշխարհում դիտվել է նոր հիվանդացածների 355,000 դեպք, որից 177,000-ը մահվան ելքով ։ 355,000-ից մոտ 246,000-ը արական սեռի են, իսկ 108,000-ը՝ իգական ։
2013 թվականին բերանի խոռոչի քաղցկեղը հանգեցրել է 135,000 մահվան դեպքերի, իսկ 1990 թվականին դիտվել է գրանցված 84,000 մահացու ելք ։ Բերանի խոռոչի քաղցկեղն ավելի հաճախ հանդիպում է ցածր և միջին եկամուտ ունեցող երկրներում ։
Եվրոպա
Եվրոպան Հարավարևելյան Ասիայից հետո երկրորդն է բերանի խոռոչի և բերանըմպանային քաղցկեղներին բնորոշ տարիքային չափանիշներով (անգ․՝ Age-standardized Rates, ASR): 2012 թվականին Եվրոպայում գրանցվել է բերանի խոռոչի և շրթունքների քաղցկեղի 61,400 դեպք։ Եվրոպական բոլոր երկրներից Հունգարիան՝ գրանցել է բերանի խոռոչի և ըմպանային քաղցկեղի պատճառով հիվանդացության և մահացության ամենաբարձր թիվը, մինչդեռ Կիպրոսը՝ ամենացածրը
Միացյալ Թագավորություն
2014 թվականին Քաղցկեղի Բրիտանական Հետազոտությունը արձանագրել է 2,386 մահվան դեպք։ Բերանի խոռոչի քաղցկեղի դեպքերի մեծ մասը դիտվել են 50-ից 74 տարեկաների մոտ, այնուամենայնիվ ախտահարումները կարող են հանդիպել նաև երիտասարդների շրջանում, բերանի խոռոչի քաղցկեղով հիվանդների 6%-ի տարիքը 45-ից ցածր է ։ Եվրոպայում բերանի խոռոչի քաղցկեղով հիվանդացությամ վարկանշային աղյուսակում Մեծ Բրիտանիան տղամարդկանց համար 16-րդն է, իսկ կանանց համար՝ 11-րդը։ Բացի այդ, Մեծ Բրիտանիային հատուկ է տարածաշրջանային փոփոխականություն։ Շոտլանդիան և հյուսիսային Անգլիան ավելի բարձր ցուցանիշներ ունեն, քան հարավային Անգլիան։ Նույն օրինաչափությունը վերաբերում է կյանքի ընթացքում բերանի խոռոչի քաղցկեղի զարգացման ռիսկին, այն է՝ Շոտլանդիայում տղամարդկանց մոտ կազմում է 1,84%, իսկ կանանց մոտ՝ 0,74%, ավելի բարձր, քան Մեծ Բրիտանիայի այլ շրջաններում, համապատասխանաբար 1,06% և 0,48%։
Բերանի խոռոչի քաղցկեղը Մեծ Բրիտանիայում տասնվեցերորդ ամենատարածված քաղցկեղն է (2011 թվականին ՄԹ-ում մոտ 6800 մարդու մոտ բերանի խոռոչի քաղցկեղ է ախտորոշվել), և այն քաղցկեղից մահացության տասնիններորդ ամենատարածված պատճառն է (2012 թվականին այդ հիվանդությունից մահացել է մոտ 2100 մարդ ։
Արևելյան Եվրոպա
Հունգարիայում (23,3), Սլովակիայում (16,4) և Ռումինիայում (15,5) արձանագրվել են բերանի խոռոչի և ըմպանի քաղցկեղի ամենաբարձր ցուցանիշները ։ Ամենաբարձր հիվանդացությունը երկու սեռերի մոտ դիտվել է Հունգարիայում, ինչպես նաև Եվրոպայում մահացության ամենաբարձր մակարդակը ։ Քաղցկեղից մահացության մակարդակով Հունգարիան աշխարհում երրորդ տեղն է զբաղեցնում ։ Հունգարիայում հիվանդացության և մահացության բարձր մակարդակի հիմնական պատճառներ համարվում են ծխելը, ալկոհոլի չափից ավելի օգտագործումը, քաղցկեղով հիվանդ մարդկանց խնամքի անհավասարությունը և սեռային առանձնահատկություններով պայմանավորված ռիսկի գործոնները   ։
Արևմտյան Եվրոպա
Արևմտյան Եվրոպայում բերանի խոռոչի քաղցկեղով հիվանդացության մակարդակը ամենաբարձրն է Ֆրանսիայում, Գերմանիայում և Բելգիայում։ ASR ցուցանիշներըները (100,000-ի հաշվարկով) համապատասխանաբար 15.0, 14.6 և 14.1 են։ Ըստ սեռային պատկանելության նույն երկրները կրկին զբաղեցնում են առաջին 3 տեղերը տղամարդկանց համար, սակայն այլ կարգով՝ Բելգիա 21.9), Գերմանիա (23.1 և Ֆրանսիա (23.1: Ֆրանսիայի, Բելգիայի և Նիդերլանդների ցուցանիշները ամենաբարձրն են կանանց համար՝ համապատասխանաբար 7.6, 7.0 և 7.0 :
Հարավային Եվրոպա
Հարավային Եվրոպայում բերանի խոռոչի և ըմպանի քաղցկեղի արձանագրված դեպքերի ամենաբարձր ցուցանիշներն ունեն Պորտուգալիան, Խորվաթիան և Սերբիան (ASR 100,000-ի համար)։ Այս արժեքներն են համապատասխանաբար 15.4, 12, և 11.7։
Միացյալ Նահանգներ
2022 թվականին մոտ 54,000 ամերիկացիների մոտ կանխատեսվում է, որ կախտորոշվի բերանի խոռոչի կամ ըմպանի քաղցկեղ։ 66% դեպքերում դրանք հայտնաբերվում են հիվանդության ուշ՝ երրորդ և չորրորդ փուլերում։ Ինչը հանգեցնում է ավելի քան 8000 մահվան։ Վաղ ախտորոշման դեպքում,հինգ տարվա կտրվածքով ախտորոշվածների կեսից մի փոքր ավելին ողջ կմնա։ Ապրելիության նման ցուցանիշներ հաղորդում են նաև այլ երկրները։Օրինակ, բերանի խոռոչի քաղցկեղի հնգամյա հարաբերական ապրելիությունը Գերմանիայում կազմում է մոտ 55% ԱՄՆ-ում բերանի խոռոչի քաղցկեղը կազմում է բոլոր չարորակ ուռուցքների մոտ 8 տոկոսը։ Սևամորթ տղամարդկանց մոտ, ի տարբերություն սպիտակամորթ տղամարդկանց բերանի խոռոչի քաղցկեղի ընդհանուր ռիսկն ավելի բարձր։ Իսկ սպիտակամորթ տղամարդկանց մոտ, ի տարբերություն սևամորթ տղամարդկանց բերանի խոռոչի հատուկ քաղցկեղների, օրինակ շրթունքների քաղցկեղի առաջացման վտանգն ավելի բարձր է։ Համաձայն 3 հետազոտությունների արդյունքների բերանի խոռոչի քաղցկեղի առաջացման մակարդակը սեռային պատկանելությամբ պայմանավորված նվազում է ։
Բոլոր քաղցկեղներից բերանի խոռոչի քաղցկեղը հանդիպում է տղամարդկանց 3%-ի և կանանց մոտ՝ 2%-ի մոտ։ ԱՄՆ-ում բերանի խոռոչի քաղցկեղի նոր դեպքերը 2013 թվականի դրությամբ մոտ 66000 են, որոնցից գրեթե 14000-ը վերագրվում է լեզվի, իսկ մոտ 12000-ը՝ բերանի խոռոչի, իսկ մնացածը՝ ըմպանի քաղցկեղին։ Նախորդ տարում ախտորոշվել է շուրթերի և բերանի խոռոչի քաղցկեղների 1,6%-ը։ Որտեղ տարիքային ստանդարտացված հիվանդացության չափանիշը (անգ․ ASIR) 100,000 բնակչի հաշվով Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների բոլոր շրջաններում գնահատվում է 5,2 ։ ԱՄՆ-ում հանդիպող քաղցկեղների վիճակագրական սանդղակում բերանի խոռոչի քաղցկեղը տասնմեկերորդն է տղամարդկանց շրջանում, մինչդեռ Կանադայում և Մեքսիկայում այն համապատասխանաբար տասներկուերորդն ու տասներեքերորդն է։ Կանադայում և Մեքսիկայում տղամարդկանց շուրթերի և բերանի խոռոչի քաղցկեղի ASIR-ը համապատասխանաբար 4,2 և 3,1 է ։
Հարավային Ամերիկա
2012 թվականի դրությամբ ASIR ցուցանիշը Հարավային Ամերիկայի բոլոր աշխարհագրական տարածաշրջաններում կազմում է 3.8։ Շուրթերի և բերանի խոռոչի քաղցկեղի պատճառով դիտվել է շուրջ 6,046 մահվան դեպք, տարիքային ստանդարտացված մահացության ցուցանիշը 1.4 է ։
Բրազիլիայում 7-րդ ամենատարածված քաղցկեղը շրթունքների և բերանի խոռոչի քաղցկեղն է։ 2012 թվականի մոտ 6930 նոր դեպք է ախտորոշվել։ Այս թիվը աճում է և ունի ընդհանուր բարձր ASIR՝ 7,2 100,000 բնակչի հաշվով, ինչի հետևանքով գրանցվել է մոտ 3000 մահվան դեպք ։