cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կրթությունը Ֆինլանդիայում
Ֆինլանդիայում յուրաքանչյուր երեխա ունի նախնական տարրական կրթություն ստանալու իրավունք, որը առհասարակ սկսվում է հիմնական կրթությունից մեկ տարի առաջ, այսինքն այն ուսումնական տարվա ընթացքում, երբ երեխան դառնում է 6 տարեկան։ Նախնական տարրական կրթություն կարելի է ստանալ դպրոցում կամ մանկապարտեզում, ընտանեկան մանկապարտեզում կամ այլ համապատասխան վայրում ։
Տարրական կրթություն
Պարտադիր կրթությունն սկսվում է այն տարի, երբ երեխան դառնում է 7 տարեկան և շարունակվում է մինչև 16-17 տարեկանը։ Պետությունն ապահովում է անվճար հիմնական կրթություն, որն ներառում է ուսուցում, դասագրքեր, տետրեր, հիմնական գրենական պիտույքներ, սնունդը դպրոցում ևս անվճար է։ Ուսումնական տարին սկսվում է օգոստոսին։
Ալտրիա գրուփ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան ընկերություններ
Կրթությունը Ֆինլանդիայում
Տարրական կրթություն
3-րդ դասարանում սկսվում է անգլերենի ուսուցանումը, իսկ 4-րդ դասարանում երեխան կամավոր կերպով ընտրում է երկրորդ օտար լեզուն (ֆրանսերեն, գերմաներեն կամ ռուսերեն)։ 7-րդ դասարանում սկսվում է շվեդերենի պարտադիր ուսուցանումը։
2012 թվականին  որոշում է ընդունվում ուսումնական օրվա երկարացման և դասվանդման կանոնակարգի վերակառուցման մասին ։ Կախված ֆիննական հանրակրթական դպրոցների շերտավորման միտումների հետ, Ֆինլանդիայի կրթության նախարար Յուկա Գուստաֆսոնը հայտնեց իր անհանգստույթունը դպրոցական կրթության ընդհանուր անկման մասին ։ Չնայած դրան 2013 թվականին Հարվարդի համալսարանի դասախոս Թոնի Վեգները գանահատել է ֆիննական կրթական համակարգը ասելով «երեխաները ավարտում են վարժարանները նորարությանը պատրաստ» ։ Հիմնական կրթություն ստանալուց հետ սովորողները կանգնում են ընտրության առաջ 2015 թվականի հետազոտությունները նկատում են  քաղաքական և կրոնական հիմքով պայմանավորված անհանդուրժողականության և ատելության ծայրահեղական տրամադրություններ ֆիննական վարժարաններում և ուսումնարաններում։ Այսօր Ֆինլանդիայում գործող բարձրագույն և մասնագիտական կրթության համակարգը իրապես սկսվել է ձևավորվել նախորդ դարի 60-ական թվականներին։
Ֆիննական առաջին բարձրագույն կրթական հաստատությունը՝ Աբոյի Արքայաան ակադեմիան (Տուրկույում) հիմնադրվել է 1640 թվականին, երբ Ֆինլանդիան Շվեդիայի թագավորության մասն էր կազմում։ 1828 թվականին  Տուրկույի մեծ հրդեհից հետո համալսարանը տեղափոխվեց Հելսինկի և անվանվեց ռուս թագավոր Ալեքսանդր I-ի պատվին։ Միայն 20-րդ դարասկզբին բացվեցին ևս երկու նոր բարձրագույն կրթական հաստատություններ՝ Տեխնոլոգիական համալսարանը և Էկոնոմիայի ու կառավարման համալսարանը։ 1918 թվականին Տուրկուում բացվում է շվեդական (Աբոյի ակադեմիա)և ֆիննական (Տուրկուի համալսարան) համալսարաններ ։
Կառուցվածքը
Հիմա Ֆինլանդիայում գործում են բարձրագույն կրթության երկու զուգահեռ համակարգեր՝ համալսարանները և ճարտարագիտական ինստիտուները։ Վերջինները տալիս են գործնական գիտելիքներ և հմտություններ տարբեր ոլորտներում աշխատելու համար։ Ճարտարագիտական մասնագիտություններից ամենահայտնիներն են տեխնոլոգիան և տրանսպորտը, բիզնեսը և կառավարումը, առողջապահությունը և հասարակական ոլորտը, մշակույթը, զբոսաշրջությունը, սպասարկման ոլորտը, կրթությունը և բնական ռեսուրսները։ Յուվյասուլայի համալսարանի հետազոտողների կարծիքով երկրում բարձրագույն կրթական հաստատությունների տեղակայումը մեծ ազդեցութուն է ունենում ֆինն երիտասարդների մասնագիտության ընտրության հարցում։
Ֆինլանդիայի հիմնական համալսարանները 10 էին, և ևս տասը մասնագիտացված ինստիտուտներ (տեխնոլոգիա, բիզնես, էկոնոմիկա, արվեստ), համալսարանների թվին է դասվում նաև ռազմական ակադեմիան։ 2010 թվականին մնաց 15 բարձրագույն ուսումնական հաստատություն (5,5 միլիոն բնակչության համար)։ Բոլոր համալսարանները պետական են։ Ամենահայտնի և տարածված ուղղություններն են տեխնոլոգիան, հումանիտար և բնական գիտությունները։
Բացի բակալավրի, մագիստրոսի և գիտությունների դոկտորի աստիճանից ֆիննական համալսարանները շնորհում են նաև մագիստրոսից բարձր և դոկտորից ցածր լիցենցիատի աստիճան։ Այն կարելի է ստանալ մագիստրատուրայից երկու տարի հետո (դոկտորական աստիճանի համար պահանջվում է ևս մի տարի)։
Ուսուցում
Ֆիննական բարձրագույն կրթական հաստատություններում դասավանդում հիմնականում շվեդերեն և ֆիններեն է։ Սակայն անգլալեզու միջազգային ծրագրերը տարեցտարի շատանում են և արդեն  Ֆինլանդիայում անգլերենով կարելի է սովորել տարբեր մասնագիտություններ․ էկոնոմիկա, կառավարում, մանկավարժություն, սոցիալական գիտություններ, առևտուր, բիզնես, մարքեթինգ, տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ, էկոլոգիա և շրջակա միջավայրի պահպանում, առողջապահություն և սոցիալակ ծառայություն, զբոսաշրջություն, ճարտարապետություն, արվեստ, դիզայն, երաժշտություն և այլն։ Այն խմբերում, որտեղ դասավանդումը կատարվում է անգելերնով սովորում են ուսանողներ տարբեր երկրներից և դասավանդում են մասնագետներ ամբողջ աշխարհից, ինչը ապահավում է ծրագրի միջազգանորեն ընդունումն ու ճանաչումը։ Անգլալեզու դասվանադման ծրագրով բարձրագույն կրթական հաստատություններ ընդունվելոը համար դիմորդը պետք է լավ տիրապետի անգլերեն լեզվին և ներկայացնի TOEFL կամ IELTS լեզվային քննությունների հանձման արդյունքները։
Կրթությունը անվճար է․ ուսանողը վճարում է ուսումնական նյութերի համար և ուսանողական ակումբներին անդամակցության ամենամյա գումար (միջինում 45-90 եվրո)։ Ուսանողի նվազագույն բյուջեն, ներառյալ սնունդը և կեցավայրը կազմում է 500-900 եվրո։ Ուսանողական վիզա ստանալու համար անհրաժեշտ է ներկայացնել բանկային հաշիվ նվազագույնը 6720 եվրո գումարով ։
2012 թվականին ֆիննական որոշ կրթական հաստատություններ հրաժարվեցին անցկացնել ընդունելության քննություններ զարգացող մի շարք երկրների (Նեպալ, Պակիստան, Բանգլադեշ, Նիգերիա և Քենիա) դիմորդների համար՝ պատճառաբանելով, որ վերջիններս չունեն Ֆինլանդիայում ապրելու բավարար միջոցներ ։
Սովորելու ընթացքում ուսանողները կարող են վարձել բնակարանները ազատ շուկայում կամ ուսանողական հանրակացարանում  HOAS-ում ։
Ամեն տարի ֆիննական համալսարաններում գրվում են մոտավորապես 1800 դոկտորական ատենախոսություններ ։
Միջազգային համագործակցությունը կրթության բնագավառում
1991  թվականին Ֆինլանդիայում, մշակույթի և կրթության նախարարությունը հիմնում է «Միջազգային շարժի կնետրոն» կազմակերպությունը, որը զբաղվում է կրթության, մշակույթի և աշխատանքային կյանքի բնագավառներում միջազգային հարաբերությունների ստեղծմամբ։ Ֆիննական կրթական համակարգի փորձը կիրառում է Թուրքմենստանը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կրթությունը Ֆինլանդիայում
Լատվիան Եվրատեսիլ 2015 երգի մրցույթում
Լատվիան մասնակցել է Եվրատեսիլ 2015 երգի մրցույթն, որը անցկացվել է Ավստրիայի մայրաքաղաք Վիեննայում։ Երկիրը կիսաեզրափակիչ փուլում զբաղեցրել է երկրորդ հորիզոնականը, իսկ եզրափակչում՝ վեցերորդը ։
Կատալակտիկա
Կատալակտիկա, տեսություն այն մասին, թե ինչպես է ազատ շուկայական համակարգը հասնում փոխանակման գործակիցներին և գներին։ Այն նպատակ ունի վերլուծել դրամական հաշվարկների վրա հիմնված բոլոր գործողությունները, և ուսումնասիրել գների ձևավորումը` մինչ գործակալի ընտրություն կատարելը։ Այն բացատրում է գները այնպես, ինչպես դրանք կան, այլ ոչ թե ինչպես դրանք «պետք է» լինեն։ Կատալակտիկայի օրենքները արժեքային դատողություններ չեն, այլ նպատակ ունեն ճշգրիտ, օբյեկտիվ և համընդհանուր վավերականության։ Այն լայնորեն օգտագործվել է Ավստրիական դպրոցի տնտեսագետ Լյուդվիգ ֆոն Միզեսի կողմից։
Կատալակտիկան պրաքսեոլոգիական տեսություն է։ Կատալլաքսի տերմինը, որն օգտագործվել է Ֆրիդրիխ Հայեկի կողմից` նկարագրելու «շուկայում շատ անհատական տնտեսությունների փոխադարձ հարմարեցմամբ բերված կարգը» ։ Հայեկը համաձայն չէր «տնտեսություն» բառի գործածությանը, քանի որ այն հունական ծագում ունի, որը թարգմանվում է որպես «տնային տնտեսությունների կառավարում», և ենթադրում է, որ շուկայական տնտեսության մեջ տնտեսական գործակալները ունեն ընդհանուր նպատակներ։ Նա առաջ քաշեց «Կատալաքսի» տերմինը՝ հունարեն katallasso բայից (καταλλάσσω), որը նշանակում էր ոչ միայն «փոխանակել», այլև «համայնքում ընդունվել» և «թշնամուց վերածվել ընկերոջ» ։
Ըստ Միզեսի (Մարդկային գործունեություն, էջ 3) և Հայեկի, առաջինը Ռիչարդ Ուոթլին էր, ով առաջ քաշեց «կատալակտիկա» տերմինը։ Ուոթլիի «Ներածական դասախոսություններ քաղաքական տնտեսության վերաբերյալ» գրքում (1831) ասվում է. "Հենց այս տեսակետով ցանկանում եմ ձեր ուշադրությունը հրավիրել ստեղծված նախապաշարմունքներին, որ ես իմ առարկություններն եմ հայտնել՝ կապված Քաղաքական-տնտեսագիտության անվան հետ։ Ես հիմա հասկանում եմ, որ շատ ուշ է մտածել այն փոխելու մասին։ Ա. Սմիթը թեև իր աշխատանքն անվանել է «Ազգերի հարստությունը» թեմայով տրակտատ, այնուամենայնիվ, այն անվանում է միայն առարկան, այլ ոչ թե հենց գիտությունը։ Անվանումը, որը ես պետք է նախընտրեի որպես առավել նկարագրական, կամ, առնվազն առարկայական, Կատալլակտիկան է, կամ «Փոխանակման գիտությունը»։"
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ինքնակազմակերպում Կատեգորիա:Ավստրիական դպրոց
Ռեյիմոն
Ռեյիմոն (Raillimont), համայնք Ֆրանսիայում, գտնվում է Պիկարդիայի մարզում՝ Էնա գավառում։ Մտնում է Վերվեն կանտոնի կազմի մեջ։ Համայնքի շրջանը՝ Լան։
Համայնքի INSEE կոդը՝ 02634:
Բնակչություն
2010 թվականի տվյալներով՝ համայնքի բնակչությունը կազմում է 175 մարդ։
Մակեդոնիայի Հանրապետության անվան փոփոխության հանրաքվե
Մակեդոնիայի Հանրապետության անվան փոփոխության հանրաքվե (Референдум во Македонија), Մակեդոնիայի անվան հիմնախնդրի լուծմանը, երկրի եվրոինտեգրմանն ու Հյուսիսատլանտյան դաշինքին անդամակցությանն ուղղված հանրաքվե Մակեդոնիայի Հանրապետությունում, որը տեղի է ունեցել 2018 թվականի սեպտեմբերի 30-ին ։ Հանրաքվեի անցկացումը հաջորդել է նույն տարվա հունիսին կնքված հունա-մակեդոնական պայմանագրին։ Նախատեսվում էր քվեարկության արդյունքում լուծել Մակեդոնիայի անվան 27-ամյա տարաձայությունը՝ ճանապարհ բացելով դեպի Եվրոպական միություն և ՆԱՏՕ։ Հանրաքվեի նախօրեին երկրի կառավարությունը հասարակության լայն շրջանակների համար անցկացնում է մեդա արշավ, սակայն բնակչության ճնշող մասը դեմ էր անվանափոխությանը։ Սահմանադրական հիմնավորմամբ առաջարկությունը վերջնականապես ձախողվում է, քանզի ձայների ընդհանուր թվաքանակը չէր գերազանցում քվեարկության իրավունք ունեցող քաղաքացիների 50%-ի թվաքանակին։ Այնուամենայնիվ, քվեարկության արդյունքները դեռևս պետք է հաստատվեն Մակեդոնիայի Հանրապետության բարձրագույն օրենսդիրի կողմից՝ համապատասխան իրավաքաղաքական հիմնավորմամբ։
Ռեյիմոն
Տնտեսություն
2010 թվականին համայնքի 50 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչներից 39-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 11-ը՝ ոչ ակտիվ (ակտիվության ցուցանիշը կազմել է 78,0%, 1999 թվականին եղել է 60,0%)։ 39 տնտեսապես ակտիվ բնակիչներից աշխատում էին 37-ը (19 տղամարդ և 18 կին), գործազուրկ էին 2 մարդ (1 տղամարդ և 1 կին)։ 11 տնտեսապես ոչ ակտիվ բնակիչներից 2-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 5-ը՝ թոշակառուներ, 4-ը տնտեսապես ոչ ակտիվ էին այլ պատճառներով ։
Մակեդոնիայի Հանրապետության անվան փոփոխության հանրաքվե
Ծանոթագրություններ
Սահմանադրական հանրաքվե Կատեգորիա:2018 հանրաքվեներ Կատեգորիա:Սահմանադրական հանրաքվեներ 2018 Կատեգորիա:2018 սեպտեմբերի իրադարձություններ Եվրոպայում Կատեգորիա:Եվրոպական միության անդամակցության հանրաքվեներ Կատեգորիա:ՆԱՏՕ-ին անդամակցության հանրաքվեներ
Ռեյիմոն
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էնա դեպարտամենտի կանտոններ
Վաղարշակ Շահխաթունյան
Վաղարշակ Արշավիրի Շահխաթունյան (, թաղված է Երևանում), հայ դերասան, թատերական գործիչ։
Դերասան Արշավիր Շահխաթունու հայրն է։
Կենսագրություն
Վաղարշակ Շահխաթունյանն ավարտել է Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանը։ 1858 թվականին մասնակցել է Լազարյան ճեմարանի թատրոնի, 1862 թվականին՝ Թիֆլիսի հայկական առաջին մշտական թատերախմբի, 1868 թվականին՝ Երևանի թատերական ընկերության ստեղծմանը, կազմակերպել է Վաղարշապատի թատրոնը։ 1865-1867 թվականներին Ալեքսանդրապոլում ղեկավարել է իր հիմնադրած (Ս. Մելիք-Հայկազյանի հետ) թատերախումբը  ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ Կատեգորիա:Հայ թատերական գործիչներ Կատեգորիա:Լազարյան ճեմարանի սաներ
Հայոց մայր (հուշարձան)
«Հայոց մայր» հուշարձան (La Madre del'Armenia) բրոնզաձույլ հուշակոթող, որը տեղադրվել է Ֆլորենցիայի Գթասրտության եկեղեցական կազմակերպության մուտքի մոտ և ցուցադրվելու է եվրոպական մի շարք քաղաքներում։
Պատմություն
«Հայոց մայր» հուշարձանը նվիրված է հայոց ցեղասպանության 100-ամյակին։ Հուշարձանը ցուցադրվել է Ֆլորենցիայում, Սիենայում, եվրոպական մի շարք քաղաքներում՝ Մարսելում, Փարիզում, Բրյուսելում, Ժնևում, Կոպենհագենում։ 2015 թվականի ապրիլ ամսին հուշարձանը ցուցադրվել է Վատիկանում, որտեղ Հռոմի պապը պատարագ է մատուցել հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին ։
«Հայոց մայր» հուշարձանում քանդակագործը ստեղծել է մոր կերպարը, որը պաշտպանում և ուղղություն է ցույց տալիս իր չորս զավակներին։ Մոր թիկնոցը խորհրդանշում է Արևմտյան Հայաստանը՝ իր եկեղեցիներով։ Մոր ուսերը նման են Արարատ լեռանը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի հուշարձաններ Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության հուշարձաններ Կատեգորիա:Վիգեն Ավետիսի քանդակներ Կատեգորիա:Կանանց հուշարձաններ
Ումբրեր
Ումբրեր, օսկ-ումբրական լեզվախմբի հին իտալիկյան ցեղեր։ Ըստ անտիկ հեղինակների (Հերոդոտոս, Պլինիոս Ավագ, Ստրաբոն և ուրիշներ), Ումբրերը բուն իտալիկների հնագույն ցեղեր են, որոնք բնակվել են Հհուսիսային և Միջին Իտալիայի տարածքում (Ալպերի ու Տիբերիս գետի միջև)։ Ենթադրվում է, որ ումբրերը եղել են Վիլանովյան մշակույթի կրողները։ Մ․թ․ա․ 7-5-րդ դարերում ումբրերը մասամբ ենթարկվել են էտրուսկներին, իսկ մ․թ․ա․ 4-3-րդդարերում գալլերը Հյուսիսային Իտալիայից նրանց մղել են Միջին Իտալիա (այդ մարզն ստացել է Ումբրիա անվանումը)։ Մ․թ․ա․ 3-2-րդդարերում ումբրերը ենթարկվել են հռոմեացիներին և մ․թ․ 1 դարում, չկորցնելով իրենց լեզուն, լատինականացվել են։ Ումբրերի լեզվի ու մշակույթի մասին դատելու հնարավորություն են ընձեռում հավանաբար մ․թ․ա․ 4-1-րդ դարերում վերաբերող Իգուվիումյան աղյուսակները
Կատեգորիա:Իտալիայի ազգեր Կատեգորիա:Ազգագրություն
Օտտո ֆոն Հաբսբուրգ
Օտտո ֆոն Հաբսբուրգ (Otto von Habsburg, ամբողջական անունը` Franz Joseph Otto Robert Maria Anton Karl Max Heinrich Sixtus Xaver Felix Renatus Ludwig Gaetan Pius Ignatius von Österreich, ), Հաբսբուրգների տան ղեկավարը 88 տարիների ընթացքում, ավստրիական վերջին կայսեր` Կարլ I-ի և Ցիտա Պարմացու ավագ որդին ։
Կենսագրություն
Ավստրո-Հունգարական կայսրության անկումից հետո` 1918 թվականին, Կարլ I-ի ընտանիքը ստիպված էր լքել երկիրը։ Այն սկզբում ուղևորվում է Շվեյցարիա, ապա Մադեյրա, որտեղ էլ Կարլ I-ը մահանում է 1922 թվականին։
Օտտո ֆոն Հաբսբուրգը ապրել է Իսպանիայում և Բելգիայում։
1935 թվականին նա ավարտել է Լյովենի կաթոլիկ համալսարանը` դիպլոմայինը պաշտպանելով սոցիալ-քաղաքական թեմայով ։
1951 թվականի մայիսի 10-ին ամուսնացել է Ռեգինա Սաքսեն-Մեյնինգացու հետ (1925-2010)։ Օտտոն ունեցել է 7 երեխա` 5 տղա և 2 աղջիկ, և 23 թոռ։ 1950-ական թվականներին Հաբսբուրգը կնոջ հետ հաստատվել է Բավարիայի Փյոքինգ քաղաքում։ Նա եղել է Գերմանիայի քաղաքացի, սակայն ունեցել է ևս երեք երկրի քաղաքացիություն, որոնք կառավարել է իր հայրը` Ավստրիա, Խորվաթիա և Հունգարիա ։
1961 թվականին Օտտո ֆոն Հաբսբուրգը հրաժարվել է ավստրիական գահի հավակնություններից, ինչի հետևանքով 1966 թվականին նրան թույլատրվել է վերադառնալ Ավստրիա ։ 1961 թվականին գեներալ Ֆրանկոն նրան առաջարկել է դառնալ Իսպանիայի թագավոր, սակայն Օտտոն հրաժարվել է նաև այդ առաջարկից ։ Նա միավորված Եվրոպայի հետևողական կողմնակիցն էր, 1979-1999 թվականներին Եվրախորհրդարանում ներկայացրել է Քրիստոնեա-սոցիալական միությունը, իսկ 1973-2004 թվականներին գլխավորել է «Միջազգային պանեվրոպական միությունը» ։
2005 թվականին Վաշինգտոնի Ջոնս Հոպկինսի համալսարանում «Նոր Եվրոպա» թեմայով իր հաշվետվության մեջ նա հայտարարել է, որ Եվրոպայի համար ամենամեծ խնդիրը Ռուսաստանն ու Պուտինն են։ Նա ասել է. «Պուտինը շատ բացորոշ է հայտնում իր մտադրությունները։ Հիտլերը ևս այդպես էր գործում։ Այդպիսի մարդիկ խոսքը քամուն չեն տալիս։ Բանը կարող է հասնել աղետի, եթե մնացյալ աշխարհը ոչ մի կերպ չարձագանքի գոյություն ունեցող վտանգին» ։
1922 թվականի ապրիլի 1-ից մինչև իր մահը Օտտո ֆոն Հաբսբուրգը ոչ միայն Հաբսբուրգների տան ղեկավարն է եղել, այլև արդեն գոյություն չունեցող մի շարք պետությունների, ինչպիսիք են Հունգարիայի թագավորությունը, Բոհեմիան, Իլիրիայի թագավորությունը և նույնիսկ Երուսաղեմի թագավորությունը, որը գոյություն չունի 1291 թվականից, ղեկավարի օրինական հավակնորդն է։
2007 թվականի հունվարի 1-ից նա հրաժարվել է Հաբսբուրգների տան ղեկավարի պաշտոնից` այն հանձնելով որդուն` Կառլին։
Օտտո ֆոն Հաբսբուրգը մահացել է 2011 թվականի հուլիսի 4-ին 99 տարեկան հասակում քնած ժամանակ գերմանական իր կալվածքում։
2011 թվականի հուլիսի 16-ին Վիեննայում` Կայսերական դամբարանում, կայացել է էրցհերցոգի հուղարկավորությունը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ավստրիացիներ Կատեգորիա:Ավստրիացի հակակոմունիստներ
Օվինդոլի
Օվինդոլի (Ovindoli), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Աբրուցո մարզի Լ'Աքվիլա գավառում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ալեքսանդր Հարությունով
Ալեքսանդր Իվանի Հարությունով, հայ խորհրդային նյարդավիրաբույժ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1944), պրոֆեսոր (1945), Ուկրաինայի ԽՍՀ գիտությունների վաստակավոր գործիչ, ԽՍՀՄ ԳԱԱ իսկական անդամ (1967), սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1974)։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1904 թվականի հունվարի 3-ին Երևանում։ 1929 թվականին ավարտել է Դոնի Ռոստովի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին, 1941-1944 թվականներին եղել է տարբեր ռազմաճակատների գլխավոր վիրաբույժ, 1944-1945 թվականներին՝ խորհրդային բանակի ռազմա-սանիտարական գլխավոր վարչության ավագ վիրաբույժ-խորհրդատու։ 1945 թվականից ղեկավարել է Կիևի բժիշկների կատարելագործման ինստիտուտի նյարդավիրաբուժության ամբիոնը։ 1950 թվականից Ուկրաինայի ՄԱՀ նյարդավիրաբուժության ԴՀԻ-ի, 1964 թվականից՝ ԽՍՀՄ ԲԴԱ Ն. Ն. Բուրդենկոյի անվան նյարդավիրաբուժության ԴՀԻ-ի տնօրեն, 1965 թվականին՝ նաև Բժիշկների կատարելագործման կենտրոնական ինստիտուտի նյարդավիրաբուժության ամբիոնի վարիչ։ 1965 թվականին ընտրվել է Նյարդավիրաբույժների համաշխարհային միության առաջին փոխնախագահ, իսկ 1969 թվականին՝ պատվավոր նախագահ։
Գառնիկ Ավթանդիլյան
Գառնիկ Հրաչիկի Ավթանդիլյան, հայ ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1967 թվականի մարտի 22-ին Ասկերանի շրջանի Բալուջա (այժն Այգեստան) գյուղում։ Ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցը։ Ուսումը շարունակել է Ստեփանակերտի գյուղատնտեսական տեխնիկումում։ Այնուհետև ստացել է ավտովարորդի մասնագիտություն ։
Ալեքսանդր Հարությունով
Կենսագրություն
Եղել է Նյարդավիրաբույժների համամիութենական միության նախագահը, ինչպես նաև «Նյարդային համակարգի հիվանդությունների վիրաբուժական ախտաբանություն» համամիութենական կոմիտեի նախագահը, Չեխոսլովակիայի, Իսպանիայի, Պորտուգալիայի, Հարավսլավիայի, Լիտվայի, Էստոնիայի նյարդավիրաբույժների միության պատվավոր անդամ ։ ԽՄԿԿ անդամ 1940 թվականից։
Մահացել է 1975 թվականի հունիսի 5-ին Մոսկվայում։
Գառնիկ Ավթանդիլյան
Կենսագրություն
Ամուսնացած էր, ունի մեկ երեխա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Այգեստան գյուղում ծնվածներ Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ Կատեգորիա:Անհետ կորած անձինք Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Ալեքսանդր Հարությունով
Պարգևներ
Պարգևատրվել է Լենինի, Աշխատանքային կարմիր դրոշի 2 շքանշաններով։ Հարությունովը եղել է Նյարդավիրաբույժների համամիութենական գիտական ընկերության նախագահ, Նյարդավիրաբույժների համաշխարհային ֆեդերացիայի պատվավոր նախագահ, Չեխոսլովակիայի բժշկական ընկերության պատվավոր անդամ, ԱՄՆ-ի, Հարավսլավիայի և այլ երկրների նյարդավիրաբույժների գիտական ընկերության անդամ։
Նարանխո (գավառ)
Նարանխո (Naranjo), գավառ Կոստա Ռիկայի Ալախուելա նահանգում։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է նահանգի հարավային մասում։ Վարչական կենտրոնը Նարանխո քաղաքը։
Բնակչությունը ըստ 2011 թվականի տվյալների կազմում է 45 005 մարդ։ Տարածքը՝ 126,62 կմ² ։
Պատմություն
Գավառը հիմնադրվել է 1867 թվականի հուլիսի 24-ին։ Կոչվել է տարածքում հայտնաբերված ցիտրուսային տունկերի անունով։
Շրջաններ
Գավառը բաժանված է 8 շրջանների՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կոստա Ռիկայի գավառներ
Բոկոնյանո
Բոկոնյանո (Bocognano), համայնք Ֆրանսիայում, Կորսիկա մարզի Հարավային Կորսիկայի գավառում։ Մտնում է Չելավո Մեցանա կանտոնի կազմի մեջ։ Հանդիսանում է Այաչչո շրջանը։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 2A040։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 482 մարդ։
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 284 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 197-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 87-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 69,4 %, 1999 թվականին եղել է՝ 65,1 %)։ 197 աշխատունակ բնակիչներից 174-ը աշխատում էին (103 տղամարդ և 71 կին), անաշխատանք էին 23-ը (11 տղամարդ и 12 կին)։ 87 անգործունակ մարդկանցից 22-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 35-ը թոշակառու, 30-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով.
2008 թվականին կոմունայում հաշվվել են 202 հարկատու տնտեսություններ, որտեղ ապրել է 406 մարդ։ Միջին եկամուտը մեկ մարդու հաշվով կազմել է 17 862.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Լրագրավաճառը (ֆիլմ, 2012)
«Լրագրավաճառ» (The Paperboy), ֆիլմի ռեժիսորն է Լի Դենիելսին, վեպի հեղինակը՝ Պիտա Դեկստարան։ Ֆիլմի պրեմիերան կայացել է Կաննի կինոփառատոնում 2012 թվականին։ Գլխավոր դերակատարներն են Զաք Էֆրոն և Մեթյու Մակքոնահի։ Ֆիլմն արժանացել է համաշխարհային կինոքննադատների ուշադրությանը, որոնք ֆիլմում գտել են յուրահատուկ առավելություն, Նիկոլ Քիդման ի արտիստիկ աշխատանքը այս դերի համար բերեց ԱՄՆ-ի կինոդերասանների «Ոսկե գլոբուս» մրցանակ։ Այս ֆիլմում Քիդմանի դերակատարությունը շատերը համարում են լավագույնն իր կարիերայի մեջ։
Նկարահանումներ
Թոբի Մագուայեր ը եղել է Ուորդի կերպարի թեկնածու, իսկ Ալեքս Պետիֆեր ը եղել է Ջեք Ջենսանի դերակատարի հիմնական թեկնածուն ։ Սաֆիյա Վերգարան հրաժարվել է Շարլոտայի դերից, որովհետև նկարահանվում էր «Ամերիկյան ընտանիք» սերիալում ։ Ֆիլմի նկարահանումները կատարվել են Նոր Օռլեան քաղաքի Լուիզիանա շտատում 2011 թվականի հուլիսի 25-ից մինչև սեպտեմբերի 17-ը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:2012 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան թրիլեր ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Լոս Անջելեսում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան վեպերի էկրանավորումներ Կատեգորիա:Նոր Օռլեանում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:2010-ականների դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ԼԳԲՏ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան թրիլեր դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր ռասիզմի մասին Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Լոս Անջելեսում Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1960-ականներին
Ուղեղի ցնցում
Ուղեղի ցնցում, հայտնի է նաև գլխուղեղի թեթև տրավմատիկ վնասում (ԳԹՏՎ) անվամբ, բնորոշվում է որպես գլխի վնասում, որը ժամանակավորապես ազդում է գլխուղեղի գործունեության վրա ։ Ախտանիշները կարող են ընդգրկել գլխացավեր, մտածողության, հիշողության կամ կենտրոնացման խանգարումներ, սրտխառնոց, լղոզված տեսողություն, քնի խանգարումներ կամ տրամադրության փոփոխություն ։ Որոշ ախտանշաններ կարող են ի հայտ գալ անմիջապես, մյուսները՝ վնասվածքից օրեր անց ։ Երեխաների շրջանում սպորտի հետ կապված ուղեղի ցնցումների 10%-ից քիչ դեպքերը ուղեկցվում են գիտակցության կորստով ։ Ոչ հազվադեպ ախտանշանները կարող են պահպանվել մինչև 4 շաբաթ ։
Հաճախակի պատճառները ընդգրկում են ավտովթարներ, վայ ընկնելը, սպորտային վնասվածքներ և հեծանվային վթարներ ։ Ռիսկի գործոններից է ալկոհոլի օգտագործումը ։ Մեխանիզմները կարող են ներառել ինչպես անմիջապես գլխին հասցված հարված, այնպես էլ մարմնի այլ հատվածի վրա ուժի ազդեցություն, որը փոխանցվում է գլխին ։ Սա բերում է նեյրոնների գործունեության խանգարման, քանզի առկա է գլյուկոզայի պահանջի մեծացում, բայց արյան անբավարար մատակարարում ։ Ախտորոշման համար անհրաժեշտ է 30 րոպեից քիչ տևողությամբ գիտակցության կորուստ, 24 ժամից քիչ հիշողության կորուստ և Գլազգոյի Կոմայի Սանդղակով 13-15 միավոր ։ Հակառակ դեպքում պետք է քննարկել գլխուղեղի միջին կամ ծանր տրավմատիկ վնասուման հնարավորությունը ։
Կանխարգելումն ընդգրկում է պաշտպանիչ գլխարկների օգտագործում հեծանիվ կամ մոտոցիկլետ վարելիս ։ Բուժումն ընդհանուր առմամբ ընդգրկում է ֆիզիկական և մտավոր հանգիստ 1-2 օրվա ընթացքում՝ ակտիվությունների աստիճանական վերադարձով ։ Հանգստի ավելի երկար շրջանները կարող են վատացնել ելքը ։ Կարող են կիրառվել պարացետամոլ կամ այլ ՈՍՀԲԴ ։ Հավասարակշռության պահպանվող խնդիրների դեպքում կարող է օգտակար լնել ֆիզիոթերապիան, իսկ տրամադրության փոփոխությունների դեպքում կոգնիտիվ վարքային թերապիան ։ Հիպերբարիկ օքսիգենացիայի և խիրոպակտիկ թերապիայի օգտակարության մասին վկայող ապացույցները շատ քիչ են ։
Ուղեղի ցնցում լինում է տարեկան 1000 մարդուց ավելի քան 6 հոգու մոտ ։ Սա գլխուղեղի տրավմատիկ վնասման ամենատարածված ձևն է ։ Ավելի հաճախ առաջանում է արական սեռի և պատանիների շրջանում ։ Ելքը սովորաբար բարենպաստ է ։ Մինչև նախորդ ուղեղի ցնցման ախտանշանների անհետացումը՝ նոր ուղեղի ցնցումը ասոցացվում է ավելի վատ ելքի հետ ։ Ուղեղի ցնցման կրկնվող էպիզոդները հետագա կյանքում կարող են բարձրացնել քրոնիկ տրավմատիկ էնցեֆալոպաթիայի, Պարկինսոնի հիվանդության կամ դեպրեսիայի զարգացման ռիսկը ։
Ֆիզիկական
Ամենահաճախ հանդիպող ախտանիշը գլխացավն է ։ Հանդիպում են նաև գլխապտույտ, սրտխառնոց, փսխում, շարժողական կոորդինացիայի խանգարում, հավասարակշռության պահպանման դժվարություն կամ շարժողական և զգացողական այլ խանգարումներ։ Տեսողական ախտանշաններն ընդգրկում են զգայունություն լույսի նկատմամբ, վառ լույսերի առկայություն տեսադաշտում , լղոզված և երկակի տեսողություն ։ Տինիտուսը կամ ականջներում աղմուկի առկայությունը նույնպես հաճախ է հանդիպում ։ Մոտ 70 դեպքերից մեկում կարող են առաջանալ հետցնցումային կոնվուլսիաներ, սակայն անմիջապես վնասումից հետո կամ դրա ընթացքում առաջացած կոնվուլսիաները չեն համարում ՙՙհետվնասվածքային էպի-ցնցումներ՚՚ և ի տարբերություն դրանց կանխագուշակիչ չեն հետվնասվածքային էպիլեպսիայի համար։ Վերջինիս համար անհրաժեշտ է գլխուղեղի որոշակի կառուցվածքային վնասում, այլ ոչ ուղղակի գործունեության կարճատև խանգարում ։ Հետցնցումային կոնվուլսիաները կապում են շարժողական ֆունկցիայի ժամանակավոր կորստի կամ արգելակման հետ և դրանք  չեն ասոցացվում էպիլեպսիայի կամ գլխուղեղի ավելի լուրջ կառուցվածքային վնասման հետ։ Դրանք կապված չեն որևէ կոնկրետ բարդության հետ և ունենում են նույն քանակով լավ ելքեր, որքան սովորական ուղեղի ցնցումները ։
Կոգնիտիվ և հուզական
Կոգնիտիվ ախտանշաններն ընդգրկում են շփոթվածություն, դիզօրիենտացիա և ուշադրության կենտրոնացման դժվարեցում։ Գիտակցության կորուստ կարող է առաջանալ, սակայն պարտադիր չի կորելացվում ցնցման սրության հետ, եթե կարճատև է ։ Հետվնասվածքային ամնեզիա, որի դեպքում տուժողը չի կարող վերհիշել վնասվածքին հաջորդած իրադարձությունները, ուղեղի ցնցման տարբերակիչ նշան է ։ Այլ տարբերակիչ նշան է շփոթվածությունը, որը կարող է առկա լինել անմիջապես կամ զարգանալ մի քանի րոպեների ընթացքում ։ Անձը կարող է կրկնել նույն հարցը, դանդաղ պատասխանել հարցերին կամ կատարել հրահանգները, ունենալ սառած հայացք, ունենալ լղոզված կամ չկապակցված խոսք ։ Ուղեղի ցնցման այլ ախտանիշները ընդգրկում են քնի խանգարում , կենտրոնացման և ամենօրյա ակտիվությունների իրականացման դժվարացում ։
Ուղեղի ցնցումը կարող է բերել տրամադրության փոփոխությունների. սիրած գործերի հանդեպ հետաքրքրության կորուստ, լացկանություն , իրավիճակին չհամապատասխանող հույզերի դրսևորում ։ Երեխաների մոտ հաճախակի ախտանշաններ են անհանգստությունը, լեթարգիան, գրգռվածությունը ։
Մեխանիզմներ
Գլխուղեղը շրջապատված է ցերեբրոսպինալ հեղուկով, որը պաշտպանում է նրան թեթև վնասվածքներից։ Ավելի սուր ազդեցությունները կամ կտրուկ արագացման հետ կապված ուժերը կարող են չկոմպենսացվել այս պաշտպանիչ միջոցով ։ Ուղեղի ցնցում կարող են առաջացնել հարվածային ուժերը, որոնց դեպքում լինում է գլխով հարված կամ հարված գլխին ինչ-որ բանով, կամ իմպուլսիվ ուժերը, որոնց դեպքում գլուխը շարժվում է` չլինելով բութ վնասվածքի անմիջական օբյեկտ(օր.` երբ կրծքավանդակը հարվածում է ինչ-որ բանի և գլուխը կտրուկ շարժվում է առաջ) ։ Ուժերը կարող են առաջացնել գլխուղեղի գծային, պտտական կամ անկյունային շարժումներ ։ Պտտական շարջման ժամանակ գլուխը թեքվում է իր ծանրության կենտրոնի շուրջ, իսկ անկյունային շարժման ժամանակ` ծանրության կենտրոնով չանցնող առանցքի շուրջ ։ Պտտական շարժման չափը համարվում է ուղեղի ցնցման և նրա ծանրության գլխավոր բաղադրիչը ։ Մարզիկների շրջանում կատարված հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ուժի չափն ու ազդման շրջանը ոչ միշտ են կորելացվում ուղեղի ցնցման ծանրության և ախտանշանների հետ, և կասկածի տակ են դրել ցնցման շեմը, որը համարվում էր մոտ 70-75 մ/վ2 ։ Գլխուղեղի` պտտական ուժերից ամենաշատ տուժած մասերն են միջին ուղեղը և միջանկյալ ուղեղը ։ Համարվում է, որ ուժերն առաջացնում են այս հատվածներում տեղակայված ակտիվացնող ցանցանման գոյացության նորմալ բջջային գործունեության վնասվածքային ընդհատում, և հենց այս ընդհատումն էլ բերում է գիտակցության կորստի ։ Գլխուղեղի մյուս հնարավոր ախտահարման մասերի թվին են պատկանում ուղեղաբնի վերին մասը, թաղը, բրտամարմինը, քունքային և ճակատային բլթերը։ 4600, 5900 կամ 7900 ռադ/մ2 անկյունային արագացումները ունեն համապատասխանաբար 25,50 կամ 80% գլխուղեղի թեթև տրավմատիկ վնասման զարգացման ռիսկ ։
Պաթոֆիզիոլոգիա
Եվ կենդանիների, և մարդկանց մոտ ԳԹՏՎ-ը կարող է փոփոխել գլխուղեղի ֆիզիոլոգիան մի քանի ժամերից մինչև մի քանի տարի տևողությամբ ՝ սկիզբ տալով բազմազան ախտաբանական միջադեպերի ։ Որպես օրինակ կենդանիների մոտ գլյուկոզի նյութփոխանակության նախնական աճից հետո, լինում է նվազած նյութափոխանակության շրջան, որը կարող է տևել մինչև 4 շաբաթ ։ Չնայած այս փոփոխություններն ազդում են նեյրոնալ և գլխուղեղային գործունեության վրա` ուղեղի ցնցմանը հաջորդած նյութափոխանակային փոփոխությունները դարձելի են ախտահարված ուղեղային բջիջների մեծամասնությունում։ Այնուամենայնիվ որոշ բջիջներ վնասվածքից հետո կարող են մահանալ<ref name="Iverson2005" ։ Գրգռիչ նյարդահաղորդիչ և այնպիսի նյութերը ինչպիսին է գլուտամատը,որը գրգռում է նյարդային բջիջները, արտադրվում են չափազանց շատ քանակներով ։ Սրա հետևանքով առաջացող բջջային գրգռումը բերում է նեյրոններում չափից շատ ազդակների առաջացման ։ Այս ամենն առաջացնում է նեյրոնների թաղանթների շրջանում այնպիսի իոնների հավասարակշռության խանգարում, ինչպիսիք են  կալիումն ու կալցիումը (տոքսիկ գրգռման գործընթաց) ։
Միևնույն ժամանակ, անհայտ պատճառներով, առկա է ուղեղային արյունահոսքի հարաբերական նվազում, չնայած արյունահոսքի նվազումը այնքան սուր չէ որքան իշեմիայի ժամանակ ։ Հետևաբար բջիջները ստանում են սովորականից քիչ գլյուկոզ, ինչը բերում է «էներգետիկ ճգնաժամի» ։
Այս գործընթացների հետ միաժամանակ կարող է նվազել միտոքոնդրիումների ակտիվությունը, ինչը ստիպում է բջջին էներգիա առաջացնելու համար անցնել անաէրոբ նյութափոխանակության`բարձրացնելով կաթնաթթվի մակարդակը ։
Ուղեղի ցնցումից հետո մի քանի րոպեից մինչև մի քանի օրերի ընթացքում գլխուղեղը հատկապես խոցելի է ներգանգային ճնշման փոփոխությունների, արյունահոսքի և անօքսիայի հանդեպ ։ Ըստ կենդանիների վրա կատարված հետազոտությունների (որոնք ոչ միշտ են կիրառելի մարդկանց համար) այս շրջանում մեծ քանակությամբ նեյրոններ կարող են մահանալ արյունահոսքի թեթև, նորմայում անվնաս, փոփոխությունների պատճառով ։
Ախտորոշում
Գլխի վնասվածքով մարդիկ պետք է առաջին հերթին գնահատվեն ժխտելու համար ավելի ծանր անհետաձգելի իրավիճակ, ինչպիսին է ներգանգային արնահոսությունը։ Սա ընդգրկում է շնչուղիների, շնչառության և արյան շրջանառության գնահատումը և ողնաշարի պարանոցային հատվածի կայունացումը, որը ենթադրվում է վնասված այն մարզիկների մոտ, ում գտել են անգիտակից, գլխի կամ պարանոցի վնասվածքից հետո։ Այնպիսի ախտանշանների վատացումը ինչպիսիք են գլխացավերը, շարունակական փսխումը, շատացող ապակողմնորոշումը կամ գիտակցության մթագնումը , ցնցումները, բբերի անհավասար չափը նույնպես խոսում են ավելի լուրջ վնասման մասին ։ Այս ախտանշաններով կամ ավելի ծանր վնասվածքի բարձր ռիսկով անձիք պետք է անցնեն գլխուղեղի պատկերման հետազոտություններ վնասումը հայտնաբերելու համար և հաճախ մնում են հսկողության տակ 24-48 ժամվա ընթացքում։ Գլխուղեղի ՀՇ կամ ՄՌՇ հետազոտություններից պետք է խուսափել  քանի դեռ չկան պրոգրեսիվ նյարդաբանական ախտանշաններ, օջախային նյարդաբանական նշաններ կամ գանգոսկրի վնասման կասկած ։
ԳԹՏՎ-ի ախտորոշումը հիմնված է ֆիզիկալ և նյարդաբանական քննությունների արդյունքների, գիտակցության կորստի տևողության (uսովորաբար 30 րոպեից քիչ), հետվնասվածքային ամնեզիայի (սովորաբար 24 ժամից քիչ) և Գլազգոյի կոմայի սանդղակի (13-15 միավոր) վրա ։ Նյարդահոգեբանական թեստերը օգնում են գնահատել կոգնիտիվ ֆունկցիան և Ցյուրիխում կնքված միջազգային համաձայնագրով խորհուրդ է տրվում կիրառել SCAT2 թեստը (Սպորտային ուղեղի ցնցման գնահատման միջոց) ։ Այսպիսի թեստերը կարող են կիրառվել վնասվածքից ժամեր, օրեր կամ շաբաթներ անց, ինչպես նաև տարբեր ժամկետներում՝ տեղաշարժը գնահատելու նպատակով ։ Մարզիկները թեստերով գնահատվում են նաև խաղերի շրջանից առաջ, որպեսզի ունենաք հիմք հետագայում վնասվածքի դեպքում համեմատականներ անցկացնելու համար, սակայն դա չի նվազեցնում ռիսկը կամ չի ազդում խաղին վերադառնալու հնարավորության վրա ։
Եթե Գլազգոյի սանդղակով վնասվածքից 2 ժամվա ընթացքում առկա 15 միավոր կամ 14 միավոր ցանկացած ժամանակ՝ հնարավոր է, որ լինի ՀՇ իրականացնելու անհրաժեշտություն ։ Բացի այդ ՀՇ-ի կարիք կարող է լինել, եթե դուրսգրումից հետո քննումը կասկածելի է կամ առկա է թունավորում, դեռ կա արնահոսելու բարձր ռիսկի կասկած, տարիքը 60-ից բարձր է կամ ցածր է 16-ից։ Ուղեղի ցնցումների մեծամասնությունը (առանց բարդությունների) չեն կարող հայտնաբերվել ՀՇ կամ ՄՌՇ հետազոտություններով ։ Այնուամենայնիվ ՄՌՇ և ՄՖԷՇ(SPECT-միայնակ-ֆոտոնային էմիսիոն շերտագրություն) պատկերների վրա հայտնաբերվել են փոփոխություններ ցնցումով և նորմալ ՀՇ-ով անձանց մոտ, և հետևաբար հետվնասվածքային համախտանիշը կարող է կապված լինել ՄՖԷՇ-ով և ՊԷՇ (PET-պոզիտրոն-էմիսիոն շերտագրություն)-ով հայտնաբերված փոփոխությունների հետ ։ Գլխի թեթև վնասվածքը կարող է և չառաջացնել էլեկտրոուղեղագրական փոփոխություններ ։ Արյան հետազոտությունը, որը հայտնի է գլխուղեղի վնասման ցուցիչ անվամբ, 2018թ․-ին հաստատվել է ԱՄՆ-ում և հնարավորություն է տալիս բացառել ներգանգային արնահոսության ռիսկը և հետևաբար ՀՇ հետազոտության անհրաժեշտությունը ։
Ուղեղի ցնցումը մնում է թերախտորոշված քիչ արտահատված ախտանշանների պատճառով, բացի այդ մարզիկները կարող են փոքրացնել իրենց վնասվածքի ծանրությունը սպորտում ավելի երկար մնալու նպատակով ։ 2008թ․-ին կատարված հարցումը ցույց է տվել, որ ավելի քան 88% ցնցումները մնում են չախտորոշված ։
Ախտորոշումը կարող է բարդ լինել, քանզի ախտանիշները նման են այլ հիվանդություններին։ Օրինակ հետցնցումային կոգնիտիվ խանգարումները կարող են սխալ վերագրվել գլխուղեղի թեթև վնասվածքին, մինչդեռ դա կարող է լինել Հետվնասվածքային սթրեսային խանգարման (PTSD) հետևանք ։
Դասակարգում
Ուղեղի ցնցման համար ոչ մի բնորոշում՝ գլխի փոքր վնասվածք կամ գլխուղեղի թեթև տրավմատիկ վնասում ամբողջ աշխարհում ընդունված չէ ։ 2001թ․-ին մասնագետների Ուղեղի ցնցումը սպորտում խումբը առաջին միջազգային սիմպոզիումի ժամանակ բնորոշեց ուղեղի ցնցումը որպես ուղեղն ախտահարող բարդ ախտաֆիզիոլոգիական գործընթաց, որն առաջանում է կենսամեխանիկական ուժերի ազդեցությունից" ։ Ընդունվեց, որ ուղեղի ցնցումը ներառում է նյարդային գործունեության ժամանակավոր թուլացում, որն անցնում է ինքնուրույն, և որ նյարդային պատկերումը ցույց չի տալիս ոչ մի կոպիտ կառուցվածքային փոփոխություններ ։
Չնայած ըստ դասական բնորոշման որևէ կառուցվածքային փոփոխություն չի լինում, որոշ հետազոտողներ ներառել են վնասվածքներ, որոնց ժամանակ ի հայտ է եկել կառուցվածքային ախտահարում և ԱՄՆ-ի Առողջության ազգային դպրոց (National Institute for Health and Clinical Excellence)-ի կողմից տրված բնորոշումը ընդգրկում է ֆիզիոլոգիական կամ ֆիզիկական խանգարում նյարդային սինապսներում ։ Բացի այդ, պատմական բնորոշումը ընդգրկում է գիտակցության կորուստ։ Այնուամենայնիվ բնորոշումը ժամանակի ընթացքում զարգացել է և ընդգրկում է գիտակցության այնպիսի փոփոխություններ, ինչպիսին է հիշողության կորուստը , սակայն բանավեճերը շարունակվում են այն հարցի շուրջ, որ բնորոշումը պիտի ընդգրկի միայն այն վնասվածքները, որոնք ուղեկցվում են գիտակցության կորստով ։ Այս բանավեճը արտահայտվում է ուղեղի ցնցման որոշ լավ հայտնի աստիճանավորման սանդղակներում, որոնցում գիտակցության կորստով ուղեկցվող էպիզոդները դասվում են ավելի ծանր աստիճանի, քան առանց գիտակցության կորստի էպիզոդները։
Գլխի թեթև տրավմատիկ վնասվածքի բնորոշումը կասկածելի էր, մինչև 1992թ․-ին Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը ՀՄԴ-10 (Հիվանդությունների և առողջության հետ կապված այլ խնդիրների միջազգային վիճակագրական դասակարգում)-ում վերջնական և մասնագետների կողմից ճանաչված բնորոշումը ։ Այդ օրվանից բազմաթիվ կազմակերպություններ ինչպիսիք են Վերականգնողական բժշկության ամերիկյան կոնգրեսը և Հոգեբուժության ամերիկյան ասոցիացիան, իրենց «Հոգեկան հիվանդությունների ախտորոշիչ և վիճակագրական ձեռնարկ»-ում բնորոշել են ԳԹՏՎ-ն, որպես գիտակցության կորստի, հետվնասվածքային ամնեզիայի և Գլազգոյի սանդղակի համակցություն։
Ուղեղի ցնցումը դասվում է ԳՏՎ-ի թեթև ձևին, բայց պարզ չէ այն կոչել գլխուղեղի թեթև վնասում թե գլխի թեթև վնասում ։ ԳԹՏՎ-ն և ուղեղի ցնցումը բժշկական գրականությամ մեջ օգտագործվում են որպես հոմանիշներ , սակայն այլ վնասվածքներ, ինչպիսիք են ներգանգային արնահոսությունները (օր․՝ ինտրաաքսիալ հեմատոմա, էպիդուրալ հեմատոմա և սուբդուրալ հեմատոմա ) պարտադիր կերպով չեն բացառվում ԳԹՏՎ-ից կամ գլխի թեթև վնասվածքից , ինչպես դա կատարվում է ուղեղի ցնցման դեպքում ։ ԳԹՏՎ-ի դեպքում նյարդապատկերման փոփոխությունների առկայության դեպքում կարելի է ենթադրել բարդացած ԳԹՏՎ ։ Որոշ կլինիցիստներ տարբերություն են դնում ուղեղի ցնցում և ԳԹՏՎ տերմինների միջև ։ Հիվանդության նկարագրությունը, ներառյալ դրա ծանրության աստիճանն ու գլխուղեղի ախտահարված հատվածը, կլինիկական նյարդաբանության մեջ ավելի հաճախ են կիրառվում քան ուղեղի ցնցում տերմինը ։
Հունգարիայի թագավորություն
Հունգարիայի թագավորություն (Magyar Királyság), նախկին պետություն Կենտրոնական Եվրոպայում, որը գոյություն է ունեցել 1001-1918 թվականներին ։
Հունգարիայի թագավորությունը սկզբնական շրջանում ներառում էր միայն Հունգարիայի արևմտյան հատվածը, սակայն ընդլայնվելով նրա տարածքները դարձան նաև Հունգարիան ամբողջությամբ, Սլովակիան, Մերձդնեստրը և Խորվաթիան (բացառությամբ Դալմաթիա և Իստրիա պատմական երկրամասերը)։
Ուղեղի ցնցում
Աստիճանավորման համակարգ
Կան գլխի թեթև վնասուման ծանրությունն ու աստիճանը գնահատող ամենաքիչը 42 համակարգ և չկա համաձայնություն թե որն է ամենաճիշտը։ Պրահայում 2004թ․-ին կայացած Ուղեղի ցնցումը սպորտում թեմայով 2-րդ միջազգային կոնֆերանսի ընթացքում որոշվեց ընդունել համընդհանուր պարզեցված համակարգ ։
Անցյալում մարզիկի խաղերի մասնակցությանը վերադարձի հարցը որոշելիս հիմնվում էին ուղեղի ցնցման ծանրության աստիճանի վրա։ Սակայն ժամանակակից ուղեցույցներն ու մասնագիտական կազմակերպությունները դեմ են այս համակարգերի կիրառմանը։ Ներկայումս մարզիկներին արգելված է վերադառնալ խաղերին մինչև նրանց մոտ չբացակայեն ախտանշանները հանգստի և ֆիզիկական ծանրաբեռնածության ժամանակ և մինչև նյարդահոգեբանական թեստերը չվերադառնան նախավնասվածքային մակարդակին։
Հունգարիայի թագավորություն
1001 թվականին հունգարների առաջնորդ Իշտվան I-ը միավորեց երկրի տարածքում գտնվող ցեղային միությունները և ստեղծեց Հունգարիայի թագավորությունը ։
Պատմություն
Մոտավորապես 900-1000 թվականներին հունգարական ցեղերը բնակեցնում են միջդնեստրյան հովիտը, ինչպես նաև Մերձկարպատիան (Տրանսիլվանիա), որտեղ բնակություն էին հաստատել հունգարներին մոտ սեկեյները և չանգոշիները։ Ի տարբերություն երեք-չորս դար առաջ հովտում թափառող սլավոնական ցեղերի, հունգարական երխուժումը համեմատաբար ուշ էր և կրում էր բավականին ռազմատենչ բնույթ, իրականացվելով սլավոնների (հյուսիսից և հարավից), գերմանացիների (արևմուտքից) և ռումին-վալախների (արևելքից) հետ ռեսուրսների համար սուր մրցակցության պայմաններում։ Նշվում է, որ գործընթացը պատմական բեմ է դուրս բերում մադյարներին, իսկ նրանցից անմիջապես հետո խազարներին, պեչենգներին և կումանցիներին (պոլովցիներ), նման նրան, ինչը հինգ դար առաջ ոգեշնչում էր գուներին, այնպես, ինչպես նաև այլ հովտային ազգերին։ Ամբողջը՝ սոցիալական շարժառիթները, ռազմական մարտավարությունը, տնտեսական բնութագիրը, ընդհուպ մինչև նշանակման կետը՝ պանոնական ավազանը, ցուցադրում է ապշեցուցիչ նմանություն։ Այնպես որ, միջնադարյան հունգարական պատմագրության հավակնությունները Աթիլայի ժառանգությանը, պատահական չեն ։ Հունգարիայի առաջին արքան եղել է Իշտվան I Սուրբը Արպադների դինաստիայից, ով պաշտոնապես արքա է ճանաչվում 1001 թվականին, նրանից հետո, երբ Հռոմի պապ Սեղբեստրոս II-ը նրան օծում է «առաքելական մեծություն» տիտղոսով։ 1102 թվականին հունգարական արքա Կալման I-ը պայմանագիր է կնքում խորվաթական ազնվականության հետ, ըստ որի նա, համաձայն իր իսկ հրովարտակի, դառնում է երկու պետությունների արքան։ Խորվաթական հողերի անմիջական կառավարմամբ զբաղվում էին խորվաթական բաները։ 12-13-րդ դարերում հունգարական թագավորությունը վերջնականապես իրեն է ենթարկում մի շարք սլովակյան, խորվաթական, ռումինական և ուկրաինական հողեր։
Ուղեղի ցնցում
Աստիճանավորման համակարգ
Հիմնականում օգտագործվում էին 3 աստիճանավորման մակարդակ ։ Յուրաքանչյուրը պարունակում է 3 աստիճան, որոնք ցուցադրված են հաջորդող աղյուսակում ․
Հունգարիայի թագավորություն
Պատմություն
Արպադների դինաստիայի մարումից հետո հունգարական թագը ժառանգում է Անժուական դինաստիան, որը ժառանգել էին լեհական Յագելոնները և այլ ոչդինաստիական կառավարիչներ։ Յանոշ Հունյադին, լինելով միաժամանակ կառավարիչ և զորահրամանատար, 1456 թվականին Բելգրադի պաշարման ժամանակ հետ է մղում օսմաններին, ինչով ապահովում է Հունգարիայի անկախությունը 70 տարով։ Նրա մահվանից հետո արքա է ընտրվում նրա որդի Մատյաշ Հունյադին, Վերածննդի դարաշրջանի ամենափալյուն կառավարիչներից մեկը Եվրոպայում։ 1527 թվականին Ցետինյան ամրոցում հավաքը Խորվաթիայի արքա է ընտրում է Հաբսբուրգների տոհմից էրցհերցոգ Ֆերդինանտին։ 1526 թվականից Հաբսբուրգները տիրապետում էին նաև հունգարական գահին, նրանք այն իրենց մոտ էին պահում ընդհուպ մինչև Ավստրո-Հունգարիայի 1918 թվականի մասնատումը։
1541—1699 թվականներին հնամյա Հունգարական թագավորությունը ռազմա-տնտեսական անկում է ապրում և մերձդանուբյան Հունգարիայի մեծ մասը անցնում է թուրք-օսմանների իշխանության տակ։ Ավստրիան պահպանում է վերահսկողությունը որոշ ծայրամասային շրջանների վրա։ Օսմանյան կայսրությունը սկսում է ակտիվ (և բավական հաջող) գործունեություն շրջանի մահմեդականացման համար, մինչ չի բախվում Հաբսբուրգների կայսրությանն դիմադրությանը։ XVIII դարի սկզբին թուրքերը վերջնականապես վտարվում են, իսկ Հունգարիան մտնում է Ավստրիական կայսրության կազմի մեջ, սակայն հունգարական վերնախավը չի հպատակվում և շարունակում է պայքարը ինքնավարության համար։
Ուղեղի ցնցում
Կանխարգելում
ԳԹՏՎ-ի հիմնական կանխարգելումը կատարվում է կապելով ամրագոտիները և օգտագործելով անվտանգության բարձիկներ ավտոմեքենաներում ։ Տարեցները կարող են նվազեցնել ընկնելու ռիսկը մաքեւր պահելով հատակը, հագնելով ցածր, հարթ և ամուր կոշկատակով կոշիկներ ։
Հունգարիայի թագավորություն
Ավստրո-Հունգարիա
Ավստրո-Հունգարիան հայտնվում է 1867 թվականին, ավստրիական գերմանացիների և հունգարների միջև երկկողմ համաձայնության արդյունքում, ովքեր բարենորոգում էին Ավստրիական կայսրությունը (որը, իր հերթին, ստեղծվել էր 1805 թվականին)։ Հունգարական թագավորությունը կայսրության կազմում ստանում է լայն ինքնավարություն, այդ թվում զգալի «կիսագաղութային» տիրույթներ (Տրանսիլվանիա, Խորվաթիա, Սլովակիա), որոնք միասին կազմավորում են այսպես կոչված Տրանսլեյտանիան, որում հունգարները կազմում էին բնակչության լոկ 45 %-ը։ Հունգարան վերնախավը հասնում է իր պաշտոնական լեզվի՝ հունգարերենի իրավունքին, ագրեսիվ գործունեություն է ծավալում մադյարիզացիայի համար՝ Տրանսլեյտանիայի բնակչության մեծամասնությունը կազմող փոքրամասնության լեզվային ձուլման։
Ուղեղի ցնցում
Կանխարգելում
Մարզիկների մոտ վնասման ռիսկը կարելի է նվազեցնել կրելով պաշտպանիչ գլխարկներ ։
Բուժում
Պարանոցի վնասվածքից հետո պետք է շարունակել հսկել հիվանդին մի քանի ժամերի ընթացքում։ Եթե առկա են կրկնվող փսխում, վատացող գլխացավ, գլխապտույտ, ցնցումներ, արտահայտված քնկոտություն, երկակի տեսողություն, չկապակցված խոսք, անկայուն քայլվածք, ձեռքերում կամ ոտքերում թմրածություն, կամ ի հայտ են եկել գանգոսկրի հիմքի կոտրվածքի ախտանշաններ, անհրաժեշտ է հիվանդի վիճակի շտապ գնահատում անհետաձգելի բաժանմունքում ։ Այս սկզբնական շրջանից հետո դեռևս պարզ չէ արդյոք արժի հիվանդին մի քանի անգամ արթնացնել գիշերվա ընթացքում, ինչպես կատարվում էր նախկինում, թե ավելի ճիշտ է չընդհատվող քունը  ։
Անհրաժեշտ է ֆիզիկական և մտավոր հանգիստ մինչև բոլոր գանգատների վերացում։ Ուղեղի ցնցումների մեծ մասի ախտանշանները անցնում են 7-10 օրվա ընթացքում, սակայն վերականգնման ժամանակը կարող է ավելի երկար տևել երեխաների և դեռահասների շրջանում ։ Մտավոր հանգիստը ընդգրկում է այնպիսի ակտիվությունների սահմանափակում, որոնք պահանջում են կոնցենտրացիա և ուշադրություն, օրինակ՝ դպրոց, աշխատանք, համակարգչային խաղեր, հեռախոսով նամակագրություն ։
Ուղեղի ցնցումով անձանց սովորաբար ցուցված է հանգիստ, ներառյալ գիշերային հանգիստ քուն , և ամենօրյա ակտիվություններին աստիճանական վերադարձով այնպիսի տեմպով, որ չառաջացնի ախտանշանների վատացում  ։
Մարզիկների համար 2008թ․-ին Ցյուրիխում կայացած Ուղեղի ցնցումը սպորտում թեմայով կայացած կոնգրեսում որոշվել է թույլ տալ խաղերին վերադարձ ախտանշանների վերացումից հետո և հետագայում որոշակի հաջորդական քայլերի կատարում։ Այդ քայլերը ներառում են՝
Միայն 24 ժամվա ընթացքում ախտանշանների բացակայության դեպքում է կատարվում անցում հաջորդ քայլին։ Եթե հայտնվել են ախտանշաններ, ապա պետք է կատարել մեկ քայլ դեպի հետ ամենքիչը 24 ժամով։ Կարևոր է լինել ասիմպտոմատիկ և անցնել բոլոր քայլերով, այլ ոչ թե ուղղակի կատարել քայլերը ։
Դեղորայք կարող է նշանակվել քնի խանգարումների և դեպրեսիայի բուժման համար ։ Ցավազրկողներ, օրինակ՝ իբուպրոֆեն, կարելի է կիրառել գլխացավերի դեպում, սակայն պարացետամոլը ավելի նախընտրելի է ներգանգային արնահոսության ռիսկը նվազեցնելու համար ։ Խորհուրդ չի տրվում կիրառել ալկոհոլ կամ այլ, բժշկի կողմից չնշանակված, դեղորայք, քանի որ դրանք կարող են դանդաղեցնել վերականգնումը ։
Հունգարիայի թագավորություն
Լրացուցիչ ընթերցանություն
Կատեգորիա:Հունգարիայի պատմություն Կատեգորիա:1918 կազմալուծված պետություններ և տարածքներ
Ուղեղի ցնցում
Բուժում
ԳԹՏՎ-ի կապակցությամբ բուժում ստացած անձանց մոտ 1%-ի դեպքում անհրաժեշտություն է լինում կատարել վիրահատություն գլխուղեղի վնասվածքի կապակցությամբ ։ Եթե ուղեղի ցնցումից հետո 24-72 ժամվա ընթացքում դիտվել է ախտանշանների վատացում ցուցված է վերադառնալ կրկնակի զննման։ Մարզիկները այս շրջանում սովորաբար ուշադիր հսկվում են թիմի բժշկի կողմից, սակայն մյուսները հնարավոր է չունենա այսպիսի հնարավորություն և դուրս գրվեն նվազագույ պրոցեդուրաներից հետո։
Կանխատեսում
ԳԹՏՎ-ի դեպում մահացությունը մոտ է 0-ին ։ Ախտանժանները սովորաբար անցնում են շաբաթների ընթացքում, սակայն կարող են լինել տևական խնդիրներ ։ Ելքը սովոբար գերազանց է ։ Երեխաների մոտ 75%-ը վերականգնվում են 3 ամսվա ընթացքում ։
2009թ․-ին կատարված հետազոտությունը ցույց է տվել, որ ուղեղի ցնցում տարած անձիք հետագա 30 տարվա ընթացքում ավելի ցածր ֆիզիկական և մտավոր ակտիվություն են ունենում ։
Հետցնցումային համախտանիշ
Հետցնցումային համախտանիշի դեպում ախտանշանները չեն անցնում շաբաթների, ամիսների և տարիների ընթացքում և երբեմն կարող են լինել մշտական ։ Տուժածներից 10-20%-ը ունենում են հետցնցումային համախտանիշ մի քանի ամիսների ընթացքում ։ Ախտանշանները ներառում են գլխացավեր, գլխապտույտ, թուլություն, անհանգստություն, ուշադրության և հիշողության խանգարումներ, քնի խանգարում, գրգռվածություն ։ Չկա որևէ հաստատված բուժում, իսկ հանգիստը հիմնականում քիչ էֆեկտիվ է լինում ։ Ախտանշանները սովորաբար անցնում են մի քանի ամսվա ընթացքում, սակայն կարող են տևել տարիներ ։ Դեռևս պարզ չէ, թե այս համախտանիշի իրական պատճառը որն է․ կառուցվածքային վնասում, թե՞ ախտաֆիզիոլոգիական փոփոխություններ ։
Կուտակային էֆեկտ
Ուղեղի ցնցման կուտակային էֆեկտները ամբողջությամբ պարզաբանված չեն, հատկապես երեխաների մոտ ։ 3-րդ և հետագա ցնցումների դեպքում ախտանշանները կարող են լինել ավելի սուր և բերել նյարդապաթոլոգիկ փոփոխությունների ։
Կուտակային էֆեկտը կորող է ներառել հոգեբուժական խնդիրներ և հիշողության երկարատև խանգարումներ։ Օրինակ ամերիկյան ֆուտբոլի այն մարզիկների մոտ ովքեր ունեցել են մի քանի ուղեղի ցնցում հայտնաբերվել է կլինիկական դեպրեսիայի զարգացման ավելի մեծ հաճախականություն, քան նրանց մոտ ովքեր չեն ունեցել ուղեղի ցնցում ։ 3 և ավելի ուղեղի ցնցման էպիզոդը մոտ 5 անգամ բարձրացնում է Ալցհեյմերի հիվանդության և հիշողության դեֆիցիտի զարգացման ռիսկը ։
Քրոնիկ տրավմատիկ էնցոֆալոպաթիա
Քրոնիկ տրավմատիկ էնցեֆալոպաթիան կամ ՔՏԷ-ն բազմակի ուղեղի ցնցումների կուտակային էֆեկտի օրինակ է։ Այս հիվանդությունը նախկինում հայտնի էր բռնցաքամարտի դեմենցիա անվամբ, քանզի առաջին անգամ նկատվել է բռնցքամարտիկների մոտ։ ՔՏԷ-ն կարող է բերել ֆիզիկական և կոգնիտիվ հաշմանդամության․ պարկինսոնիզմ, խոսքի և հիշողության հետ կապված խնդիրներ, դանդաղացած մտածողություն, տրեմոր, դեպրեսիա և անպատշաճ վարք ։
Կրկնակի ազդեցության համախտանիշ
Կրկնակի ազդեցության համախտանիշը, որի դեպքում գլխուղեղն այտուցվում է անգամ թեթև հարվածից, հանդիպում է հազվադեպ։ Այն կարող է առաջանալ այն անձանց մոտ ովքեր կրկնակի հարված են ստացել նախորդ ուղեղի ցնցումից օրեր կամ շաբաթներ անց, երբ վերջինիս ախտանշանները դեռևս հետ չեն զարգացել ։ Այս՝ երբեմն մահացու բարդության պատճառները դեռևս ամբողջությամբ պարզ չեն, սակայն համարվում է, որ գլխուղեղի այտուցն առաջանում է քանզի զարկերակիկները կորցնում են իրենց տրամագիծը կարգավորելու կարողությունը ։ Գլխուղեղի այտուցի հետևանքով ներգանգային ճնշումը արագ աճում է ։ Կարող է առաջանալ գլխուղեղի ճողվածք և ընդամենը մի քանի րոպեի ընթացքում առաջանում է ուղեղաբնի մահ ։ Բացի բռնցքամարտից մյուս բոլոր դեպքերը առաջացել են 20 տարեկանից երիտասարդ մարզիկների մոտ ։ Արձանագրված քիչ դեպքերի պատճառով ախտորոշումը կասկածելի է ։
Համաճարակաբանություն
ԳԹՏՎ-ի դեպքերի մեծ մասը կազմում է ուղեղի ցնցումը։ Առողջության համաշխարհային կազմակերպության կատարած հետազոտությունը ցույց է տվել, որ գանգուղեղային վնասվածքների 70-80%-ը թեթև դեպքեր են ։ Այնուամենայնիվ թերախտորոշված լինելու պատճառով դժվար է հստակ պատկերացում կազմել հիվանդության հանդիպման հաճախության մասին ։ ԳԹՏՎ-ի դեպքերի մոտ 25%-ը սխալ են գնահատվում բժիշկների կողմից ։ ԱՀԿ-ն կատարել է ԳԹՏՎ-ի համաճարակաբանության հետազոտություն և հայտնաբերել է, որ հետազոտված 1000 հիվանդներից 3-ի մոտ է դիտվել տվյալ ախտաբանությունը, սակայն քանզի ոչ բոլոր դեպքերն են բուժվում հիվանդանոցներում, այդ թիվը իրականում ավելի բարձր է ։