ՏՐԱՍԵԿԱ
Իրականացվող ծրագրեր
2000-2002 թթ. TRACECA շրջանակում իրականացվել էր Երեւանի, Թբիլիսիի եւ Բաքվի միջեւ ավտոճանապարհային կապի վերակառուցման ուսումնասիրությունների ծրագիրը։ 2002-2004 թթ. Հայաստանում TRACECA կովկասյան ավտոմայրուղիների վերականգնման ծրագրի շրջանակում իրականացվել էին համապատասխան նախագծեր։ 2004 թ. ուսումնասիրություններ էին իրականացվել գյուղական ճանապարհների վերանորոգման ուղղությամբ։ TRACECA ծրագրի շրջանակում պարբերաբար կազմակերպվում են տրանսպորտի բնագավառին առնչվող ուսուցողական դասընթացներ։ 2005 թ. TRACECA շրջանակում իրականացվել էին Երեւան-Թբիլիսի երկաթգծի եւ համապատասխան ենթակառուցվածքների վերանորոգման ուսումնասիրությունները։ 2006 թ. նոյեմբերին Հայաստանի եւ Ղազախստանի կառավարությունների միջեւ համաձայնագիր էր ստորագրվել միջազգային ավտոճանապարհային տրանսպորտի զարգացման վերաբերյալ։ 2008 թ. փետրվարին Ռուսական երկաթուղիների, Հարավկովկասիան երկաթուղիների եւ Հայաստանի կառավարության միջեւ 30 տարվա ժամկետով համաձայնագիր էր ստորագրվել Հայաստանի երկաթուղիների վերականգնման եւ բարելավման վերաբերյալ։ Ռուսական երկաթուղիները 400 միլիոն դոլար ընդհանուր գումարի ներդրումներ կիրականացնեն հայկական երկաթուղային ենթակառուցվածքների վերականգնման եւ զարգացման համար։ 170 միլիոն դոլար կներդրվի երկաթուղային տեխնիկայի վերանորոգման նպատակով։ 2008 թ. փետրվարին TRACECA անդամ-երկիր Ղազախստանը հայտարարել էր երկրի ամենա խոշոր տրանսպորտային նախագծի իրականացման սկզբի մասին։ «Արեւմտյան Եվրոպա-Արեւմտյան Չինաստան» տրանսպորտային միջանցքի ղազախստանյան հատվածը կազմում է 2, 309 կմ, իսկ նախագծի ընդհանուր առժեքը՝ 2.37 միլիարդ դոլար։ Կանխատեսումների համաձայն, այս նախագծի իրականացումը կառաջացնի լրացուցիչ տրանսպորտային հոսքեր Կենտրոնական Ասիայի երկրներից՝ ավելացնելով երկրի տարածքով իրականացվող ցամաքային տրանսպորտային տեղափոխումները եւ այն 900,000-ից հասցնելով 3.5 միլիոն տոնայի։ 2008 թ. դեկտեմբերին Թբիլիսիում տեղի էր ունեցել «Թբիլիսի-Երեւան երկաթուղային գծի վերականգնում» նախագծի Համակարգող կոմիտեի նիստը, որտեղ քննարկվել էին նախագծի իրականացման հետ կապված խնդիրները։ Հանդիպման մանսակցները ներկայացրել էին իրենց դիտողություններն ու առաջարկությունները, մասնավորապես նախագծի ժամանակացույցի վերաբերյալ։ Հանդիպման արդյունքում հաստատվել էր նախագծի սկզբնական հաշվետվությունը, համաձայնություն էր ձեռք բերվել նախագծի ժամկետը մինչեւ 2009 թ. սեպտեմբեր երկարաձգելու վերաբերյալ։ Կոմիտեի հաջորդ նիստը տեղի էր ունեցել 2009 թ. մարտին Երեւանում։ TRACECA ՄՀ ենթակառուցվածքների հարցերի աշխատանքային խմբի նիստը կազմակերպվել էր Եվրահանձնաժողովի կողմից եւ տեղի էր ունեցել Բուխարեստում 2009 թ. փետրվարին։ Հայաստանը ներկայացրել էր Հյուսիս-Հարավ ավտոճանապարհային միջանցքի զարգացման մանրամասները՝ նշելով, որ Երեւան-Սեւան-Դիլիջան (118 կմ) հատվածի վերանորոգումը գնահատվում է 131 միլիոն ամ. դոլար, Երեւան-Գյումրի (125 կմ) հատվածի՝ 150 միլիոն ամ. դոլար եւ Երեւան-Երասխավան (70 կմ) հատվածի՝ 56 միլիոն ամ. դոլար։ Նախագիծը մեծապես կարեւորվում է դեպի Սեւ ծովի նավահանգիստներ այլընտրանքային ավտոմոբիլային ճանապարհ ստեղծելու համար, իսկ հետագայում, որպես ռազմավարական նշանակության տարածաշրջանային նախագիծ, այն կարող է հանդես գալ որպես Պարսից Ծոցը Սեւ ծովի եւ այնուհետեւ՝ Եվրոպայի հետ կապակցող այլընտրանքային ուղի։ Նշվել էր նաեւ, որ Հայաստանը քննարկում է Հայաստան-Իրան կառուցվելիք երկաթգծի նախագիծը TRACECA-ի օրակարգում որպես առաջնային նախագիծ ընդգրկելու հնարավորությունը։ Բացի այն, որ նշված երկաթգիծը կստեղծի ուղիղ երկաթուղային հաղորդակցություն Իրանի եւ Հայաստանի միջեւ, այն նաեւ զգալի նշանակություն կունենա Հայաստան հանքարդյունաբերության ոլորտի համար։ 469.6 կմ երկարություն ունեցող նախագծվող երկաթուղին, որի կառուցման արժեքը կկազմի շուրջ 1.5 – 2 միլիարդ ԱՄՆ դոլար, կստեղծի նաեւ տարանցիկի կայուն խթանման հնարավորություններ։ Հայաստանի ներկայացուցչի կողմից ներկայացվել էր նաեւ Կարս-Գյումրի-Նախիջեւան-Մեղրի-Բաքու երկաթուղու վերականգնման նպատակահարմարությունը եւ դրա տարածաշրջանային դերը, ինչպես նաեւ, որ Դիլիջան-Վանաձոր 47կմ երկաթգծի կառուցման եւ Դիլիջան-Իջեւան-Ղազախ 48.3կմ գոյություն ունեցող երկաթուղու բարեկարգման արդյունքում հնարավոր կլինի գործարկել Կարս-Գյումրի-Վանաձոր-Դիլիջան-Իջեւան-Ղազախ-Բաքու երկաթուղին, որը կարող է ստանձնել տարածաշրջանային երկաթուղային ենթակառուցվածքի կարեւորագույն հանգույցի դերը։ Նշվել էր, որ TRACECA ծրագրի շրջանակներում ներկայումս իրականացվում են Դիլիջան-Վանաձոր 47կմ երկաթգծի կառուցման տեխնիկատնտեսական հիմնավորման աշխատանքները։ Ադրբեջանի կողմից ներկայացված չորս առաջնային նախագծերից մեկը նվիրված էր Բաքու-Թբիլիսի-Ղարս նոր երկաթուղու տեղեկատվական բազայի ստեղծման համար ժամանակակից կապի եւ տեղեկատվական համակարգի կառուցմանը։ Առայսօր, TRACECA շրջանակում իրականացվել է մոտ 200 միլիոն դոլարի ընդհանուր արժողության 60-ից ավելի տեխնիկական աջակցության նախագծեր եւ մոտ 20 ներդրումային ծրագրեր։ Ֆինանսավորումը ամբողջությամբ իրականացվել է Եվրամիության բյուջեից։ Մի շարք միջազգային ֆինանսական հաստատություններ, այդ թվում Վերակառուցման եւ զարգացման եվրոպական բանկը եւ Համաշխարհային բանկը պատրաստակամություն էին հայտնել ֆինանսավորելու TRACECA շրջանակում իրականացվելիք մի շարք խոշոր նախագծեր, այդ թվում Հայաստանում։