cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Իսլանդիա
Վարչատարածքային բաժանում
Իսլանդիայի Հանրապետությունում գործում է եռամակարդակ վարչատարածքային բաժանում։ Երկիրը բաժանված է ընտրողական շրջանների, վիճակագրական տարածաշրջանների և ավանդական շրջանների։ Իսլանդիայի պարզագույն վարչական միավորը համայնքն է, որը ձևավորվում է կառավարման մարմինների միջոցով։ Երկրի բաժանման նման համակարգը ձևավորվել է 2003 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքում և նույնությամբ գործում է մինչ օրս։ Իսլանդիայի ամենամեծ վարչական միավորը ընտրողական շրջաններն են (Kjördæmi Íslands):
Ընտրողական շրջանները թվով վեցն են՝ հյուսիսային Ռեյկյավիկ, հարավային Ռեյկյավիկ, հյուսիսարևմտյան շրջան, հյուսիսարևելյան շրջան, հարավարևմտյան շրջան և հյուսիսային շրջան։ Երկրորդ մակարդակի վարչատարածքային միավորները վիճակագրական տարածաշրջաններն են։
Իսլանդիայի ամենապարզագույն վարչական միավորները համայնքներն են, որոնց ինքնավարությունը հաստատված է Իսլանդիայի սահմանադրությամբ։ Կառավարական նպատակներով համայնքներում ընտրվում են հինգից մինչև տասնհինգ անդամ ունեցող համայնքային խորհուրդները։
Տնտեսություն
Մեկ շնչին բաժին ընկնող եկամուտի հաշվով 2007 թվականին Իսլանդիան համարվում էր աշխարհի երրորդ առաջատար երկիրը (54 858 ԱՄՆ դոլար), իսկ Համախառն ներքին արդյունքի (ՀՆԱ) ցուցանիշով՝ Իսլանդիան գրավում է հինգերորդ հորիզոնականն աշխարհում՝ գնողունակության համարժեքության պայմաններում (40 112 ԱՄՆ դոլար)։ Իսլանդիայի առաջնային էներգիայի մատակարարման շուրջ 85 %-ն ապահովում են հայրենական արտադրության էներգետիկ աղբյուրները ։ Հիդրոէլեկտրակայանների և երկրաջերմային էլեկտրակայանների հզորության և ներուժի արդյունավետ օգտագործումն Իսլանդիան դարձնում է մեկ շնչի հաշվով աշխարհի ամենախոշոր էլեկտրաէներգիայի արտադրողը ։ Չնայած այս ամենին, Իսլանդիան վաղուց ի վեր ամրապնդել է իր դիրքերը «ամենականաչ տնտեսություն» ունեցող երկրների տասնյակում ։ Պատմականորեն, Իսլանդիայի տնտեսությունը գլխավորապես հիմնված է եղել ձկնորսական արդյունաբերության վրա։ Ներկայումս, ձկնարդյունաբերությունն ապահովում է երկրի արտաքին եկամուտների 40 %-ը՝ շուրջ 7 % աշխատուժի ներգրավվածությամբ։ Տնտեսության խոցելի ռիսկերից են ձկան պաշարների նվազումն ու արտադրական հիմնական նյութերի ներկրման  և արտահանման սահմանափակումները։ Իսլանդիայում ձկնարսական արդյունաբերությունը պատմականորեն բազմիցս արձանագրել է վերելքներ և անկումներ։
Վերջին տարիներին կրճատվել է այս ոլորտի մասնաբաժինն ամբողջ տնտեսության մեջ՝ 1960-ականների 90 %-ից հասնելով 40 %-ի (2006 թվականի տվյալներով) ։ Մինչ 20-րդ դարը, Իսլանդիան Եվրոպայի ամենաաղքատ երկրների թվում էր։ Ներկայումս այս երկիրը շարունակում է մնալ աշխարհի ամենազարգացած պետություններից մեկը՝ բարձր շահութաբերություն ունեցող տնտեսությամբ։ Ինտենսիվ տնտեսական աճը հանգեցնում է նրան, որ 2007-2008 թվականների ՄԱԿ-ի մարդկային զարգացվածության ինդեքսում Իսլանդիան հայտնվում է առաջադարի դիրքում՝ շրջանցելով այս ցուցանիշում անգերազանցելի համարվող Նորվեգիային ։ Դրան հաջորդած ֆինանսական ճգնաժամի արդյունքում Իսլանդիան իր դիրքերը զիջում է 13 հորիզոնականով՝ 2011 թվականին զբաղեցնելով 14-րդ տեղը։ Ճգնաժամից հետո բավականին կրճատվել է գործազրկության մակարդակը․ 2010 թվականի 8,1 %-ից 2012 թվականին հասնելով 4,8 %-ի ։ Մեր օրերում Իսլանդիան համարվում է ամենացածր գործազրկության մակարդակ ունեցող պետություններից մեկը։ Իսլանդիայի տնտեսության հետագա զարգացման վրա բեկումնալից ազդեցություն կարող է ունենալ ԵՄ անդամակցությունը։
Էներգետիկա
Երկրի տարածքում գործող վերականգնվող էներգիայի աղբյուրներ են երկրաջերմային էլեկտրակայաններն ու հիդրոէլեկտրակայանները, որոնք արդյունավետ կերպով ապահովում են Իսլանդիայի էներգետիկ պահանջարկի շուրջ 85 %-ը։ Մնացած մասը բաժին է ընկնում նավթամթերքին, քանզի «սև ոսկի»-ն հանդիսանում է Իսլանդիայի ձկնորսական և առևտրային նավատորմի գլխավոր շարժիչ ուժը։
Այնուամենայնիվ, Իսլանդացիներն ակնկալում են, որ իրենց երկիրը 2050 թվականին էներգետիկ տեսանկյունից կլինի լիովին անկախ։ Իսլանդիայի խոշորագույն երկրաջերմային էլեկտրակայաններն են Հեդլիսհեյդին ու Նեսյավեդլիրը, իսկ Կաուրահյուկարի ջրաէլեկտրոկայանը խոշորագույն էներգետիկ աղբյուրն է երկրի տարածքում։ Կաուրահյուկարի ջրաէլեկտրոկայանի գործելուն պես Իսլանդիան դառնում է մեկ շնչի հաշվով աշխարհի խոշորագույն էլեկտրաէներգիայի արտադրողը։ 2009 թվականի տվյալներով այս երկիրը համաշխարհային շուկա է արտահանել 6,29 տոննա ածխաթթու գազ։ Իսլանդիան նաև աշխարհի այն եզակի երկրներից է, որտեղ ավտոմեքենաների համար գոյություն ունեն վառելիքային էլեմենտներ, որոնք գրեթե ամբողջությամբ փոխարինում են բենզինին։ Մեքենաների էլեկտրական էներգիան ստացվում է վառելիքի (հիմնականում՝ ջրածնի) և օքսիդիչի միջև՝ կատալիզատորի առկայությամբ ընթացող օքսիդավերականգնման ռեակցիայի շնորհիվ։ Իսլանդիան առանձնանում է նաև նրանով, որ արտահանում է չափազանց ցածր և ողջամիտ գներով ջրածին, քանզի կղզու տարածքում բավականին շատ են ինքնավերականգնվող էներգետիկ աղբյուրները։ 2009 թվականի հունվարի 22-ին Իսլանդիան հայտարարում է օֆշորային լիցենզիաների առաջին փուլի մեկնարկը, որով երկրի կառավարությունը ցանկանում էր կազմակերպել հիդրոկարբոնային նյութերի հանքերի ուսումնասիրություն և հանածոների արտադրություն։ Այդ ծրագրի շրջանակներում կառավարությունը լիցենզավորում է երկու անկախ հանքարդյունահանող ընկերությունների։ 2010 թվականին Իսլանդիան Գինեսի համաշխարհային ռեկորդների գրքում գրանցվում է որպես «ամենականաչ երկիր»՝ հասնելով էկոլոգիական կայունության ինդեքսի ամենաբարձր աստիճանասանդղակին։ 2012 թվականին Իսլանդիայի կառավարությունը սկսում է բանակցություններ վարել Միացյալ Թագավորության հետ՝ երկու երկրների միջև էլեկտրաէներգիայի բարձր լարման ուղիղ միակցիչների կառուցման հնարավորությունների մասին։ Նման գործարքը պաշտոնական Ռեյկյավիկին հնարավորություն կտա թափանցել մի շուկա, որտեղ էլեկտրաէներգիայից եկող շահույթը շատ ավելի բարձր է, քան Իսլանդիայում։
Իսլանդիայի տարածքը հարուստ է էլեկտրաէներգիայի վերականգնվող պաշարներով, հատկապես՝ երկրաջերմային և հիդրոէներգետիկ աղբյուրներով։ Այս ոլորտում եղած ներուժն իսլանդացիներն ամբողջությամբ չեն օգտագործում այն պարզ պատճառով, որ երկրում էլեկտրաէնեգիայի լրացուցիչ պահանջարկ չկա։ Միացյալ Թագավորությունը շահագրգռված է էլեկտրաէներգիայի վերականգնվող աղբյուրներից էլեկտրաէներգիա ներմուծելու գաղափարով, քանզի այդ ամենը կողմնակի եկամուտից բացի կարող է հանգեցնել կղզու էներգետիկ ռեսուրսների հետագա զարգացմանը։
Ձկնարդյունաբերություն
Իսլանդիայի աշխարհագրական տեղագրությունը չափազանց նպաստավոր պայմաններ է ստեղծել ձկնարդյունաբերության զարգացման համար։ Դա մեծապես պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ կղզու շրջակայքը հարուստ է օվկիանոսների, ծովերի և թարմ ջրային զանգավածների էկոսիտեմի «բանալի»-ն համարվող ֆիտոպլանկտոնով։ Ձկնարդյունաբերությունը համարվում է Իսլանդիայի Հանրապետության տնտեսության գլխավոր հիմքը, քանի որ այս ոլորտին է բաժին ընկնում ամբողջ համակարգի շուրջը 76 %-ը։ Ձկնորսական տարածքները պաշտպանելու նպատակով 1631 թվականին առաջին անգամ ստեղծվում է 32 ծովային մղոն երկարությամբ պաշտոնական գոտին։ Այնուամենայնիվ, այն կրկին վերացվում է և վերստին սահմանվում է միայն 1901 թվականին։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո ժամանակակից ձկնորսական նավատորմի օգտագործումը հանգեցնում է իսլանդական ջրերի պղտորմանը։
Այդ պատճառով պաշտոնապես սահմանված գոտին ընդարձակվում է մինչև չորս ծովային մղոն, իսկ 1959 թվականին այդ թիվը եռապատկվում է՝ հասնելով տասներկու մղոնի։ 1970-ականների սկզբին առևտրային նպատակներով շահագործվող ձկան տեսակների պաշարները վերստին կրճատվում են, որի արդյունքում բացարձակ տնտեսական գոտին ընդլայնվում է մինչև հիսուն ծովային մղոն։ Իսլանդիայի տնտեսական գոտու նման ընդլայնումը ձեռնտու չէր Միացյալ Թագավորությանը և վերջինս այս ամենը հարթելու համար կղզի են ուղարկում թագավորական նավատորմին պատկանող մի քանի ռազմանավեր։ Իսլանդիայի և ՄԹ-ի միջև բռնկվում է այսպես կոչված «ձողաձկան պատերազմ»-ը, որն ավարտվում է բանակցությունների միջոցով։ Արդյունքում՝ անգլիական կողմը ճանաչում է միջազգայնորեն ընդունված սկզբունքը։ 1975 թվականին պաշտոնական գոտին տարածվում է մինչև 200 ծովային մղոն, որի հանգամանքը սանձազերծում է ձողաձկան երկրորդ պատերազմը։ Վերջինի դեպքում ևս իսլանդացիները ձախաձեռնությունը պահում են իրենց ձեռքում։ 200 ծովային մղոն երկարությամբ բացարձակ տնտեսական գոտին այսօր միջազգային ստանդարտ է և ճանաչվում է միջազգային իրավունքի շրջանակներում։ 1991 թվականից ի վեր Իսլանդիան առանց որևէ սահմանափակումների ձկնամթերք է ներկրում Եվրոպական Միություն։ Չնայած այս երկրի համար ձկնարդյունաբերության ոլորտի կարևորությանը՝ ձկնորսական աշխատանքների մեջ ներառված է երկրի բնակչության 5,2, իսկ մշակման ու փաթեթավորման մեջ՝ `6,7 %-ը։ Մինչ օրս իսլանդական կազմակերպությունները զբաղվում են կետերի որսով՝ հավատարիմ մնալով ծովային կաթնասունների որսի վերաբերյալ արգելքներին և սահմանափակումներին։
Զբոսաշրջություն
Օրինակ՝ 2003-ից 2010 թվականներին օտարերկրյա զբոսաշրջիկների քանակը տարեց տարի աճել է 6 տոկոսով, իսկ 2010-ից 2014 թվականներին՝ միջինում 20 տոկոսով ։ 2015 թվականին աճի ցուցանիշը շարունակվել է, իսկ հունվար-փետրվար ամիսներին արտասահմանյան զբոսաշրջիկների թիվը գերազանցել է մեկ միլիոնը։ Ազգային զբոսաշրջության խորհրդի վիճակագրության համաձայն՝ Իսլանդիայի ցամաքային տարածք մուտք գործած քաղաքացիների թիվը 2014 թվականին հասել է շուրջ 4,4 միլիոնի ։ Զբոսաշրջության ոլորտում գործունեություն ծավալող քաղաքացիների թիվը 2014 թվականի տվյալներով կազմել է 21 600 մարդ։ Այն կազմում է Իսլանդիայի ընդհանուր աշխատուժի գրեթե 12 տոկոսը, իսկ զբոսաշրջության ուղղակի ներդրումը երկրի տնտեսության ՀՆԱ-ում այժմ կազմում է մոտ 5 տոկոս ։
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում Իսլանդիայի օբյեկտները թվով 2-ն են (2014 թվականի դրությամբ), որը կազմում է ընդհանուր թվի 0,2 % -ը (1073-ը՝ 2017 թվականին)։ Օբյեկտները ցանկում ներառված են մշակութային չափանիշներով։ Բացի այդ, 2014 թվականի դրությամբ Իսլանդիայի տարածքում են գտնվում ևս 7 օբյեկտ, որոնք Համաշխարհային ժառանգության ցանկում ընդգրկվելու թեկնածուներ են։ Իսլանդիայի Հանրապետությունը վավերացրել է համաշխարհային ժառանգության պաշտպանության կոնվենցիան 1995 թվականի դեկտեմբերի 19-ին։ Իսլանդիայի առաջին 3 օբյեկտներն ընդգրկվել են ցանկում 2004 թվականին, Համաշխարհային ժառանգության հանձնաժողովի 28-րդ նստաշրջանում։ Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների թվում են Տինգվեդլիր ազգային պարկը և Սուրտսեյ անմարդաբնակ կղզին։
Տրանսպորտ
Իսլանդիան ունի մեկ շնչի հաշվով ավտոմեքենաների քանակի չափազանց բարձր մակարդակ, քանզի յուրաքանչյուր 1,5 բնակիչ ունի մեկ ավտոմեքենա։ Այն հանդիսանում է տրանսպորտի հիմնական միջոցը։ Իսլանդիայի Հանրապետությունն ունի 13,034 կիլոմետր երկարությամբ (8,099 մղոն) կառավարելի ավտոճանապարհներ, որոնց ճնշող մեծամասնությունը գտնվում է բարեկարգ, ասֆալտապատ վիճակում։ Այնուամենայնիվ, որոշ ավտոճանապարհներ շարունակում են մնալ խնդրահարույց։ Դրանք հիմնականում այն ճանապարհներն են, որոնք օգտագործվում են գյուղատնտեսական նկատառումներով և ավտոմեքենաների համար անցանելի են եզակի դեպքերում։ Քաղաքային ճանապարհների վրա թույլատրելի առավելագույն արագությունը 80 կմ/ժ-ն է, երկրորդական ճանապարհների վրա՝ մինչև 90 կմ/ժ։
Ռինգվեգուրը երկրի գլխավոր ավտոճանապարհն է, որի շինարարական աշխատանքներն ավարտվել են 1974 թվականին։ Այն մայրաքաղաքին է կապում կղզու բոլոր բնակեցված հատվածները։ Ճանապարհներն առհասակ լինում են վճարովի և անվճար։ Վճարովի ավտոճանապարհները շատ ավելի բարեկարգ են և քիչ ծանրաբեռնված։ Իսլանդիան չունի ուղևորատար երկաթուղիներ։ Իսլանդիայում բավականին զարգացած է օդային տրանսպորտը։ Կեֆլավիկի միջազգային օդանավակայանը երկրի խոշորագույն օդանավակայանն է, որը հանդիսանում է միջազգային ուղևորափոխադրումների հիմնական ավիացիոն կենտրոնը։ Այստեղ կայանված են բազում միջազգային և տեղական ավիաընկերություններ, այդ թվում՝ Իսլանդիայի ազգային ավիոփոխադրող «Icelandair»-ը («իսլանդական ավիաուղիներ»)։ Ռեյկյավիկի օդանավակայանը Իսլանդիայի երկրորդ խոշորագույն օդանավակայանն է, որը գտնվում է մայրաքաղաքի կենտրոնից ընդամենը 1,5 կմ հեռավորության վրա։ Ռեյկյավիկի օդանավակայանը ծառայում է ընդհանուր ավիացիոն երթևեկությանը և ունի ամենօրյա կանոնավոր ներքին չվերթներ դեպի Իսլանդիայի տարբեր երկրամասեր։ Մայրաքաղաքային օդանավակայանը նաև ծառայում է դեպի Գրենլանդիա և Ֆարերյան կղզիներ չվերթների համար։ Ընդհանուր հաշվով՝ Իսլանդիայում գործում են թվով 103 օդանավակայաններ, որոնց մեծ մասը գտնվում է գյուղական բնակավայրերում։
Իսլանդիան համարվում է տարածաշրջանի ամենազարգացած ծովային տրանսպորտային ենթակառուցվածքներ ունեցող երկրներից մեկը։ Նշանավոր են Աքուրեյրիի, Ռեյկյավիկի և Կեֆլավիկի նավահանգիստները։ Կայուն առաջընթացի միտում ունի նաև խողովակաշարային տրանսպորտը։
Ժողովրդագրություն
Ըստ 2018 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ Իսլանդիայի բնակչությունը կազմում է շուրջ 350 հազար մարդ ։ Համաշխարհային բանկի և Իսլանդիայի ազգային վիճակագրական ծառայության համաձայն ծնելիության մակարդակն այս երկրում ճգնաժամային վիճակում է, սակայան անգամ այս պայմաններում այն 30-40 %-ով գերազանցում է մահացության ցուցանիշին ։ Բնակչության բնականոն աճի ցուցանիշի վրա իր էական ազդեցությունն ունի նաև ներգաղթը, քանզի իմիգրանտները 2017 թվականի տվյալներով կազմում են Իսլանդիայի բնակչության շուրջ 11 %-ը։ Այնուամենայնիվ, 2011 թվականին հրատարակված ՄԱԿ-ի հարցաթերթիկի պատասխանները հավաստում են այն մասին, որ երկրի կառավարությունը ծնելիությունը խթանելու ոչ մի միջոց չի ձեռնարկել։ Իսլանդիայի բնակչության միջին տարիքը 35,1-ն է, տղամարդկանց շրջանում 34,6-ը, իսկ կանանց շրջանում՝ 35,6 տարին։ 15 տարեկանից փոքր բնակիչները կազմում են երկրի բնակչության 20,7 %-ը, 15-64 տարեկանները՝ 67,1 %-ը, իսկ 65 տարեկանից բարձր անհատները՝ միայն 12,2 %-ը։
Իսլանդիան ազգային տեսանկյունից մոնոէթնիկ պետություն է։ Բնակչության ճնշող մեծամասնությունը իսլանդացիներն են, որոնք կազմում են ամբողջ երկրի բնակչության գրեթե 91 %-ը։ Մեծությամբ երկրորդ խոշորագույն էթնիկ խումբը լեհերն են (4 %)։ Իսլանդիայում բնակվում են նաև որոշ քանակությամբ դանիացիներ, նորվեգացիներ, շվեդներ և այլ ազգություններ։ Իսլանդիայի տեղաբնիկները հիմնականում ունեն նորդիկական և գելական ծագում։ Գենետիկական ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ իսլանդացիները հանդիսանում են վիկինգների հաջորդները։
Իսլանդիայի բնակչության մեծամասնությունը քրիստոնեադավան է։ 72,1 %-ը հանդիսանում է իսլանդական բողոքական ավետարանական եկեղեցու հետևորդ, 12,6 %-ը հեթանոսներ են, 4 %ը՝ կաթոլիկ եկեղեցու հետևորդներ։ Կան նաև մեծ քանակությամբ կրոնատյացներ՝ աթեիստներ և ագնոստիկներ։
Իսլանդիայի բնակչության ուրբանիզացման մակարդակը միջինից բարձր է։ Այն կազմում է շուրջ 80 %, մինչդեռ քաղաքամայր Ռեյկյավիկում և հարակից ավաններում արդեն իսկ բնակվում է ամբողջ բնակչության 65 %-ը։
Կրթություն և գիտություն
Կրթության, գիտության և մշակույթի նախարարությունը պատասխանատու է ուսումնական հաստատություններում կիրառվող քաղաքականության և մեթոդների համար, ինչպես նաև պարտավորվում է տրամադրել ուսումնական ծրագրի ուղեցույցներ։ Մանկապարտեզները, տարրական դպրոցները և ստորին միջնակարգ դպրոցները ֆինանսավորվում և կառավարվում են համայնքների կողմից։ Կառավարությունը քաղաքացիներին թույլ է տալիս զբաղվել տնային ուսուցմամբ, սակայն այդ պրոցեսի համար ներկայացնում է չափազանց խիստ պահանջներ։ Սովորողները պետք է սերտորեն հետևեն կառավարության մանդատային ծրագրին և ուսուցման ավարտից հետո ձեռք բերեն համապատասխան վկայական։
Նմանատիպ ուսումնական պլանով հաստատություններն առավել հայտնի են գիմնազիա անվանմամբ։ Ըստ կրթության մասին օրենքի՝ բարձրագույն միջնակարգ կրթությունը Իսլանդիայի քաղաքացիների համար պարտադիր չէ։ Կրթական համակարգի այս ենթակատեգորիան կարգավորվում է 1996 թվականին ընդունված «բարձրագույն միջնակարգ դպրոցների մասին» օրենքով։ Իսլանդիայի Հանրապետությունում գործող դպրոցներում սեռական տարանջատում չի գործում։ Բարձրագույն կրթությունն իրականացվում է համալսարաններում։ Իսլանդիայի մայր բուհը Ռեյկյավիկի համալսարանն է, որը հիմնադրվել է 1998 թվականին։ Այս ոլորտի նշանավոր հաստատություններից են նաև Ակուրեյրի համալսարանը, Իսլանդիայի գյուղատնտեսական համալսարանը և Բիֆրոստի համալսարանը։ Ըստ 2018 թվականի տվյալների՝ մինչև 34 տարեկան իսլանդացիների միայն 69 %-ն է ստացել բարձրագույն կրթություն, ինչը զգալիորեն ցածր է Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպությանոմիջին ցուցանիշից (80 %)։ Այնուամենայնիվ, Իսլանդիայի կրթական համակարգը համարվում է չափազանց առաջադեմ։
Ըստ Եվրոստատի 2013 թվականի հաշվետվության՝ Իսլանդիան իր ՀՆԱ-ի շուրջ 3.11%-ը ծախսում է գիտական հետազոտությունների և նորամուծությունների վրա։ Այն 1 տոկոսով գերազանցում է Եվրամիության միջին ցուցանիշից, որն է 2.03 %։
Առողջապահություն
Իսլանդիան ունի առողջապահության համընդհանուր համակարգ, որը տնօրինվում է համապատասխան նախարարության կողմից ։ Վերջինիս ծախսերը վճարվում են մե մասամբ հարկերի և ավելի փոքր չափով՝ ծառայողական վճարների հաշվին։ Ի տարբերություն շատ երկրների՝ Իսլանդիայում մասնավոր հիվանդանոցներ չկան, իսկ մասնավոր ապահովագրությունը գործնականում գոյություն չունի։
Իսլանդիայի Հանրապետությունն իր բյուջեից զգալի գումարներ է հատկացնում է առողջապահության ոլորտին, որի արդյունքում էլ երկիրը առողջապահական ծախսերի ցանկում զբաղեցնում է 11-րդ հորիզոնականը, իսկ մեկ շնչի հաշվով՝ 14-րդ հորիզոնականը ։ Ընդհանուր առմամբ, երկրի առողջապահական համակարգը լավագույններից մեկն է աշխարհում և գտնվում է 15-րդ հորիզոնականում ։ Ըստ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության զեկույցի՝ Իսլանդիայի կառավարությունն առողջապահության ոլորտին տրամադրում է ավելի մեծ քանակությամբ ռեսուրսներ, քան մի շարք առաջադեմ արդյունաբերական պետություններ։ Ըստ 2009 թվականի հաշվետվության՝ Իսլանդիայի յուրաքանչյուր 1000 քաղաքացուն բաժին է ընկնում 3,7 բժիշկ (ՏՀԶԿ-ի միջին ցուցանիշը՝ 3,1%) և 15,3 բուժքույր (միջին ցուցանիշը՝ 8,4%) : Իսլանդիան աշխարհի ամենաառողջ երկրներից է, քանզի երկրի բնակչության 81%-ն իրեն համարում է առողջ։ Ի տարբերություն մյուս զարգացած արդյունաբերական պետությունների՝ Իսլանդիայում գիրությունը տարածված խնդիր չէ։ Իսլանդիայում գործում են առողջապահական բազմաթիվ նախագծեր, որոնցից ամենահայտնին «Ծույլ քաղաք» հեռուստաշոուն է, որը ստեղծվել է մարմնամարզության նախկին չեմպիոն Մագնուս Սկևինգի կողմից։ Մանկական մահացությունների ցուցանիշով Իսլանդիան աշխարհի մասշտաբով ամենացածր դիրքերում է ։ Բնակչության ծխող զանգվածի տոկոսային հարաբերակցությունը ևս ցածր է ՏՀԶԿ-ի միջին ցուցանիշից։ Դաունի համախտանիշով հիվանդ երեխայի ծնվելու կամ չծնվելու հանգամանքը որոշում է ծնողը ։ Արդյունքում՝ կյանքի միջին տևողության ցուցանիշով Իսլանդիան գրավում է 6-րդ տեղը՝ Ճապոնիայից, Շվեյցարիայից, Սինգապուրից, Ավստրալիայից և Իսպանիայից հետո։ Բացի այդ, Իսլանդիան ունի մթնոլորտի աղտոտվածության բավականին ցածր մակարդակ՝ շնորհիվ մաքուր երկրաջերմային էներգիայի, բնակչության ցածր խտության և բնակչության շրջանում շրջակա միջավայրի պահպանության անհրաժեշտության գիտակցման մակարդակի։ Իսլանդիայի մթնոլորտում թունավոր նյութերի քանակը շատ ավելի ցածր է, քան ցանկացած այլ արդյունաբերական պետությունում։
Կրոն
Իսլանդիայի Հանրապետության սահմանադրությունը երաշխավորում է դավանանքի ազատությունն այս երկրի տարածքում՝ միաժամանակ լյութերականության գաղափարներով ներծծված Իսլանդիայի եկեղեցին ճանաչելով որպես իսլանդացի ժողովրդի ազգային եկեղեցի։
Օրենսդրորեն ամրագրված է հետևյալ սահմանումը ․ Իսլանդիայի բնակչության մեծամասնությունը իսլանդական ազգային եկեղեցու հետևորդ է։ Այնուամենայնիվ, երկրի բնակչության շրջանում տարածված են նաև այլ կրոններ։
Հյուսիսային մյուս պետությունների պես Իսլանդիան ևս բավականին աշխարհիկ երկիր է, որտեղ չափազանց աննկատ է կրոնի ազդեցությունը ։ 2001 թվականին հրապարակված ուսումնասիրությունների և սոցիալական հարցումների համաձայն իսլանդացիների 57 %-ն իրեն համարում է «կրոնական», 31 %-ը՝ «ոչ կրոնական», իսկ բնակչության 10 %-ը կազմում են հաստատուն աթեիստները։ Արդյունքում՝ Իսլանդիան ունի աթեիստ բնակչության տոկոսային հարաբերությամբ աշխարհի ամենաբարձր ցուցանիշը (ազգաբնակչության շուրջ 23 %-ը կրոնատյաց է՝ աթեիստ կամ ագնոստիկ) ։ Տարեց տարի նվազում է նաև Իսլանդիայի ազգային եկեղեցու հետևորդների թիվը։ Պետական վիճակագրությունը հավաստում է, որ ամեն տարի այդ թվաքանակը կրճատվում է 1 %-ով։
Ուրբանիզացիա
Իսլանդիայի բնակչության ուրբանիզացման մակարդակը բավականին բարձր է, քանզի կղզաբնակների կեսից ավելին ապրում են հենց մայրաքաղաք Ռեյկյավիկում (ինչպես նաև վերջինիս մայրաքաղաքային տարածաշրջանի կազմի մեջ մտնող ավաններում)։
Ստորև ներկայացված են Իսլանդիայի տաս խոշորագույն քաղաքները՝ ըստ բնակչության թվի ցուցանիշի․
Մշակույթ
Իսլանդիայի մշակույթը հիմնված է երկրի սկանդինավյան ժառանգության վրա։ Այն սկզբնավորվել է 9-րդ դարում՝ վիկինգների ժամանակաշրջանում, զարգացել է հեթանոսական կրոնի, իսկ հետագայում՝ քրիստոնեության ազդեցության ներքո, ընդ որում՝ վերջին հազարամյակի ընթացքում չկրելով մեծ փոփոխություններ և պահպանելով ինքնակայությունը։ Դրա պատճառը ոչ այնքան մայրցամաքային Եվրոպայի ազգերից կտրվածությունն է, որքան իսլանդացիների հիմնական ազգային հատկանիշները՝ էթնոկենտրոնությունը և պահպանողականությունը։
Գրականություն
Իսլանդական գրականությունն ունի դարերի վաղեմություն, որի արմատները հասնում են հին սկանդինավյան ժողովրդական բանահյուսությանը։ Յուրօրինակ և ինքնատիպ իսլանդական գրականության բնորոշիչներն են սագաները, որոնք համարվում են Եվրոպայի միջնադարյան գրականության լավագույն նմուշներից մեկը։ Ամենահայտնի սագաներից են «Նյալի մասին սագան» և «Գիսլիի մասին սագան» են։ Նշանավոր են նաև «Յոմսվիկինգների մասին սագան», «Ինգլինգների մասին սագան» և «Կնուտի սերունդների մասին սագան»։ Սագաներից բացի՝ իսլանդացիները ունեցել են ևս մեկ խոշոր ներդրում համաշխարհային գրականության մեջ՝ ի դեմս սկալդերի պոեզիայի։ Այդ ժանրում առանձնահատուկ նշանակություն ունի Էգիլ Սկալլագրիմսսոնը։ Այն ներկայացնում է Իսլանդիայի բնակեցումն ու նախապատմությունը՝ ներկայացնելով կղզու առաջին բնակիչների հաստատման պատմությունը։ 13-14-րդ դարերում զարգացում էր ապրում քրիստոնեական գրականությունը, որը մեծ տեղ էր հատկացնում սովորական մարդուն՝ իր տառապանքներով. այն հասավ իր գագաթնակետին 14-րդ դարում, երբ Էյստեյն Աուսգրիմսսոնը գրեց «Լիլիա» պոեմը։
Պահանջարկի էլաստիկություն
Պահանջարկի Էլաստիկություն, պահանջարկի հարաբերական փոփոխության չափանիշ։ Պահանջարկի էլաստիկությունը թույլ է տալիս գրեթե ճշգրիտ չափել գնորդի արձագանքի աստիճանը գների փոփոխության, եկամտի մակարդակի կամ այլ գործոնների նկատմամբ։ Հաշվարկվում է էլաստիկության գործակցի միջոցով։ Ցույց է տալիս Y գործառույթի արժեքի փոփոխության հարաբերակցությունը X փաստարկի հարաբերական փոփոխության միավորի համար։ Անկախ փոփոխականներն են` 1) տվյալ ապրանքի գինը 2) բոլոր մյուս ապրանքների գները 3) եկամուտները։
Իսլանդիա
Գրականություն
Միջնադարյան քրիստոնեական իսլանդական գրականության ևս մեկ վառ ներկայացուցիչ է հանդիսանում Հաթլգրիմուր Պետուրսոնն իր «Օրհներգներ Տիրոջ չարչարանքների մասին» պոեմով։ Միջնադարյան Իսլանդիայում, բացի հոգևոր պոեմներից, քրիստոնեական գրականության հիմնական ժանրերից էր նաև ռիմերը՝ պարային բալլադները, որոնք կղզի էին թափանցել Ֆրանսիայից՝ Նորվեգիայի և Դանիայի տարածքով։ Այդ բալլադները, միաձուլվելով սկալդական պոեմների հետ, հիմք են դարձել նոր ժանրի ի հայտ գալուն։ Ամենավաղ ռիմերից մեկը գրի է առնվել 14-րդ դարի իսլանդական ամենամեծ միջնադարյան մատյանում՝ «Տափակ կղզու գրքում»։ Ժամանակակից իսլանդական գրականության մեջ մեծ դեր է խաղացել Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Հալդոր Կիլյան Լաքսնեսը, որը շարունակել է ռեալիստական գրականության սովորույթները և գրել է հանրահայտ «Սալկա Վալկա», «Աշխարհի լույսը», «Ատոմային էլեկտրակայանը», «Ինքնուրույն մարդիկ» և այլ վեպեր։ Ժամանակակից Իսլանդիայի ամենահայտնի գրողներից մեկը Հաթլգրիմուր Հելգասոնն է, ով 1996 թվականին գրել է «101 Ռեյկյավիկ» վեպը, որի հիման վրա Բալտազար Կորմակուրի կողմից նկարահանվել է նույնանուն ֆիլմը։ Իսլանդիայում և երկրի տարածքից դուրս մեծ տարածում են գտել նաև Առնալդուր Ինդրիդասոնի դետեկտիվ գրքերը, որոնցից ամենահայտնին բազմաթիվ գրական մրցանակներ նվաճած «Պիղծ արյունն» է։
Պահանջարկի էլաստիկություն
Էլաստիկության տեսակներ
Տարբերակում են պահանջարկի գնի էլաստիկություն, պահանջարկի եկամտի էլաստիկություն, ինչպես նաև երկու ապրանքների խաչաձև գնային էլաստիկություն։
Իսլանդիա
Ճարտարապետություն
Իսլանդական ճարտարապետությունը զուգակցված է սկանդինավյան մյուս ժողովուրդների ճարտարապետական մշակույթների հետ՝ իրեն բնորոշ յուրահատկություններով և առանձնահատկություններով ։ Իսլանդացի ժողովրդի ճարտարապետական ավանդույթներն սկիզբ են առնում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո, երբ Իսլանդիան դարձավ անկախ պետություն։ Ժամանակակից իսլանդական ճարտարապետությունն իր մեջ ամփոփում է ինչպես միջնադարյան ավանդական հյուսիսային ճարտարապետության, այնպես էլ ժամանակակից համաշխարհային ճարտարապետության բնորոշ գծերը ։ 21-րդ դարի սկզբում Իսլանդիայի մայրաքաղաք Ռեյկյավիկում կառուցվում են ժամանակակից առաջին երկնաքերները՝ Սմաուրատորգը և Հյովդատորգը, ինչպես նաև Իսլանդիայի նոր օպերային թատրոնը՝ Հարպան, որը համարվում է համաշխարհային ճարտարապետության մարգարիտ։ Իսլանդիայի ամենահայտնի ճարտարապետներն են Սիգուրդ Գուդմունդսսոնը և Գուդյոն Սամուելսսոնը։ Ավանդական իսլանդական ճարտարապետությունը բավականին յուրահատուկ է և ինքնատիպ ։
Կղզու առաջին բնակիչներն իրենց տները կառուցում էին տորֆից, որը տեղաբնիկներին հնարավորություն էր տալիս հարմարվել Իսլանդիայի արտառոց կլիմայական պայմաններից՝ ձմեռային բուքից և ամառային տեղատարափ անձրևներից։ Տները կոչվում էին «երկար տներ», որոնց նախադեպերը բազմաթիվ են սկանդինավյան իրականության մեջ։ Երկար տները ունեին մեկ սենյակ, ինչը թույլ էր տալիս ամբողջ տունը տաք պահել ձմռան ամիսների ընթացքում։ Ավելի ուշ միջնադարում երկար տները բաղկացած էին մի քանի սենյակներից, որոնցից մեկը ջեռուցվող բաղնիքն էր՝ բադստովան։ Ավելի ուշ՝ կղզու բնակչության աճին զուգընթաց, սկսվում են քարակերտ տների և այլ շինությունների կառուցման գործընթացը։ Այդպիսի տները կառուցվում էին տուֆից, բազալտից և ներկրված փայտից։ Դրանց պատերը դրսից պատվում էին ծալքավոր երկաթով, որը պաշտպանում էր ուժեղ հյուսիսային քամուց և տեղումներից։ Մերօրյա իսլանդական ճարտարապետությունը համատարած կերպով տարածված են Իսլանդիայի քաղաքներում և գյուղերում։ Իսլանդական ճարտարապետության գանձերն են Ռեյկյավիկի մայր տաճարը, Հաթլգրիմկիրկյան, Ռեյկյավիկի ազատ եկեղեցին, Ակուրեյրիի եկեղեցին և այլն։
Պահանջարկի էլաստիկություն
Պահանջարկի գնի էլաստիկություն
Պահանջարկի գնի էլաստիկությունը ցույց է տալիս, թե քանի տոկոսով կփոխվի պահանջարկի մեծությունը, երբ գինը փոխվի 1%-ով։ Հետևյալ գործոնները մեծացնում են պահանջարկի գնի էլաստիկությունը.
Իսլանդիա
Կերպարվեստ
Տեսական արվեստը Իսլանդիայում վերելք է ապրել միայն 19-րդ դարի սկզբին՝ ազգայի-ազատագրական շարժման հետ կապված։ Այդ տարիներին այն շատերի համար հանդիսացել է ոգեշնչման աղբյուր։ Իսլանդացի նկարիչներից առավել հայտնի է Թոուրարիր Թոուրլախսսոնը, ով բացառապես ստեղծագործում է գեղանկարչության ոլորտում։ Առաջին իսլանդացի գեղանկարիչն էր, ով ստացել է պետական դրամաշնորհ։ Իսլանդական նկարչական արվեստի մեջ մեծ ներդրում են ունեցել նաև Սիգուրդ Գուդմունդսսոնը, Աուսգրիմուր Յոունսսոնը, Գուդմունդուր Թորստեյնսոնը, Կրիստին Յոունսդոտտիրը, Յոուն Ստեֆաունսսոնը, Գերդուր Հելգադոտտիրը և Էրրոն։ Նրանց և այլ նկարիչների կտավները ցուցադրվում են Իսլանդիայի պետական պատկերասրահում, իսկ ժամանակակից նկարիչների ստեղծագործությունները կարելի է տեսնել աշխարհի մի շարք հայտնի թանգարաններում։
Պահանջարկի էլաստիկություն
Պահանջարկի գնի էլաստիկություն
Պահանջարկի էլաստիկության վրա ազդում են պահպանման ժամկետները և արտադրության առանձնահատկությունները։ Պահանջարկի կատարյալ էլաստիկությունը բնորոշ է ապրանքների համար կատարյալ շուկայի պայմաններում, որտեղ ոչ ոք չի կարող ազդել դրա գնի վրա, հետևաբար այն մնում է անփոփոխ։ Ապրանքների ճնշող մեծամասնության համար գնի և պահանջարկի միջև կապը հակադարձ է, այսինքն` գործակիցը բացասական է ստացվում։ Մինուսը սովորաբար ընդունված է բաց թողնել, և գնահատումը կատարվում է ըստ մոդուլի։ Այնուամենայնիվ, կան դեպքեր, երբ պահանջարկի էլաստիկության գործակիցը դրական է, օրինակ, դա բնորոշ է Գիֆենյան ապրանքներին։ Հատկանշական է նաև այն, թե արդյոք գինը բարձրանում կամ նվազում է, ըստ այդմ էլաստիկությունը կարող է տարբեր լինել։
Իսլանդիա
Կերպարվեստ
Տարիներ շարունակ Իսլանդիայում գործող տարբեր մշակութային և կրթական հաստատություններ ունեցել են իրենց մասնավոր հավաքածուները, որոնք հանրության լայն շրջանակների համար հասանելի չեն եղել։ Անգամ 20-րդ դարում Իսլանդիայում բացակայում էին նաև քաղաքային թանգարաններն ու պատկերասրահները։ Իսլանդական առաջին գեղարվեստական թանգարանը, որն է Ռեյկյավիկի արվեստի թանգարանը, հիմնադրվել է միայն 1973 թվականին ։ Այստեղ ցուցադրվում են վաղ և նոր շրջանի իսլանդական և սկանդինավյան արվեսի եզակի նմուշներ։ Շուտով հիմնադրվում է Իսլանդիայի գեղարվեստի թանգարանը, որում ներկայումս զետեղված են 640 նկարիչների և քանդակագործների ավելի քան 4000 աշխատանքներ։ Նշանավոր հաստատություններից կարելի է առանձնացնել նաև Աքուրեյրի արվեստի թանգարանը, Ռեյկյավիկի լուսանկարչական թանգարանը և այլն։
Խոհանոց
Իսլանդական ազգային խոհանոցի հիմքում ընկած է ծովամթերքը, գառան միսն ու կաթնամթերքը, իսկ որոշ չափով նաև բույսերն ու համեմունքները։ Կղզու կլիմայական պայմանները հնարավորություն չեն ընձեռում աճեցնել մրգեր կամ բանջարեղեններ և դրանով է պայմանավորված այն հանգամանքը, որ վերջիններս իսլանդական խոհանոցի ճաշատեսակների բաղադրիչներ չեն, թեև ջերմոցային պայմաններում աճեցված սննդամթերքների կիրառումը վերջին տարիներ լայն տարածում է գտել Իսլանդիայում։ Թարամատուրը իսլանդական խոհանոցի ազգային ճաշատեսակն է, որի գլխավոր բաղադրամասը անասունի գանգն է։ Վերջինս լայնորեն պատրաստվում է թորի (հունվարի և փետրվարի միջև ընկած ամիսը) ամսին՝ Ամանորյա տոների կապակցությամբ։ Ավանդական կերակրատեսակների շարքում է սկիրը (կաթնաթթվային մթերք), հաուկարլը (պահածոյացված շնաձուկ), ոչխարի գանգ, սև պուդինգը, ֆլատկական, չորացրած ձուկը, մուգ կարտոֆիլային հացը և այլն ։
Պահանջարկի էլաստիկություն
Պահանջարկի գնի էլաստիկություն
Էլաստիկ պահանջարկ ունեցող ապրանքներ ըստ գնի.
Իսլանդիա
Սպորտ
Սպորտն իսլանդական մշակույթի կարևորագույն մասն է, քանզի բնակչությունն ընդհանուր առմամբ մեծ ակտիվություն է ցույց տալիս այս ասպարեզում ։ Իսլանդիայի ազգային սպորտաձևը գլիման է, որը ծագել է միջնադարյան ժամանակաշրջանում։ Ամենանշանավոր սպորտաձևերն են ֆուտբոլը, հեծանվասպորտը, ձեռքի գնդակը և բասկետբոլը։ Վերջին տարիներին Իսլանդիան զգալիորեն առաջադիմել են ֆուտբոլի ասպարեզում՝ դառնալով աշխարհի ամենափոքր բնակչություն ունեցած երկիրը, որը երբևէ մասնակցել է աշխարհի և Եվրոպայի առաջնությունների։ Այդպիսի մրցաշարերում Իսլանդիայի ֆուտբոլի հավաքականն առաջին անգամ որակվել է 2016 թվականին՝ ՈւԵՖԱ-ի Եվրոպայի առաջնության շրջանակներում։ Խմբային փուլում վերջիններս ոչ ոքի են խաղում ապագա չեմպիոն Պորտուգալիայի հավաքականի հետ, իսկ 1/16-րդ եզրափակչում «2-1» հաշվով հաղթանակում Անգլիայի ընտրանուն։ Աշխարհի առաջնությունում իր նորամուտն Իսլանդիան նշում է 2018 թվականին Ռուսաստանում, սակայն այդպես էլ չի կարողանում շրջանցել խմբային փուլը ։
Պահանջարկի էլաստիկություն
Պահանջարկի գնի էլաստիկություն
Ոչ էլաստիկ պահանջարկ ունեցող ապրանքներ ըստ գնի.
Իսլանդիա
Սպորտ
Իսլանդիայի աշխարհագրական դիրքը հրաշալի պայմաններ է ստեղծում լեռնադահուկային սպորտի, ձկնորսության, ձիասպորտի, ձնասահքի և ժայռամագլցման համար։ Վերջինս համարվում է նաև լեռնադահուկային սպորտի կենտրոններից մեկը։ Թեև երկրի շրջակա միջավայրը, ընդհանուր առմամբ, գոլֆի համար նպաստավոր չէ, այնուամենայնիվ կղզու բնակիչները մեծ հետաքրքրություն են ցուցաբերում այս ստորտաձևի նկատմամբ։ Հետաքրքրական է այն հանգամանքը, որ տոկոսային հարաբերակցությամբ Իսլանդիայում գոլֆը շատ ավելի տարածված է, քան Շոտլանդիայում (300 հազարից 17 հազարը) ։ Ամեն տարի Իսլանդիայում անցկացվում է գոլֆի միջազգային մրցաշար։
Իսլանդիայում նաև մեծ տարածքում ունի ձկնորսությունն ու լողը։ Իսլանդացի Ֆիան Պաուլը Գինեսի ռեկորդների գրքում գրանցված է որպես չորս օվկիանոսների ջրային ավազանն ամենաարագը հատած լողորդ։ Հեծանվասպորտը մեծ տարածում է գտել անկախության համար պայքարի ժամանակաշրջանում՝ ազգայնական քաղաքական գործիչների խրախուսմամբ ։ Մինչ օրս այն արդիական է և նորաոճ։ Շախմատը ևս իսլանդացիների շրջանում տարածված սպորտաձև է։ 1972 թվականին Ռեյկյավիկը հյուրընկալել է Միացյալ Նահանգների ներկայացուցիչ Բոբբի Ֆիշերի և գործող չեմպիոն, ԽՍՀՄ ներկայացուցիչ Բորիս Սպասկիի միջև տեղի ունեցած դարի առաջնությունը։ Չնայած բնակչության փոքր թվաքանակին՝ Իսլանդիան աշխարհին տվել է մի շարք գրոսմայստերներ։ 2008 թվականի տվյալներով նրանց թիվը եղել է ութը։
Պահանջարկի էլաստիկություն
Պահանջարկի կետային էլաստիկություն գնի նկատմամբ
որտեղ համարիչի D-ն նշանակում է, որ դա պահանջարկի էլաստիկությունն է, իսկ հայտարարի P-ն նշանակում է, որ դա պահանջարկի գնի էլաստիկությունն է (Demand-պահանջարկ և -գին, -<վաճառքի> քանակը, արժեքը բառերից)։ Այսինքն՝ պահանջարկի գնի էլաստիկությունը ցույց է տալիս պահանջարկի փոփոխության աստիճանը՝ ի պատասխան ապրանքի գնի փոփոխության։ Արժեքը սովորաբար բացասական է ստացվում, քանի որ, ինչպես ենթադրում է պահանջարկի օրենքը, գնի բարձրացման հետ մեկտեղ ապրանքի նկատմամբ պահանջարկը նվազում է։
Իսլանդիա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսլանդիա Կատեգորիա:Եվրոպայի երկրներ Կատեգորիա:Հյուսիսային Եվրոպա Կատեգորիա:Կղզի պետություններ Կատեգորիա:Դանիայի նախկին գաղութներ Կատեգորիա:Նորվեգիայի նախկին գաղութներ Կատեգորիա:ՆԱՏՕ-ի անդամ երկրներ Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ Կատեգորիա:Հանրապետություններ Կատեգորիա:Եվրոպայի խորհրդի անդամ երկրներ
Պահանջարկի էլաստիկություն
Պահանջարկի կետային էլաստիկություն գնի նկատմամբ
Այս ցուցանիշներից կախված` առանձնացնում են`
Պահանջարկի գնի աղեղային էլաստիկություն
որտեղ և  - համապատասխան մեծությունների միջին արժեքներն են։
Պահանջարկի եկամտի էլաստիկություն
Պահանջարկի եկամտի էլաստիկությունը ցույց է տալիս, թե քանի տոկոսով կփոխվի պահանջարկի մեծությունը, երբ եկամուտը փոխվի 1%-ով։ Դա կախված է հետևյալ գործոններից.
որտեղ է համարիչ D նշանակում է նշանակում է, որ դա պահանջարկի էլաստիկությունն է, իսկ հայտաարար I-ն պահանջարկի եկամտի էլաստիկությունն է (անգլերեն Demand` պահանջարկ և Income` եկամուտ բառերից)։ Այսինքն` պահանջարկի եկամտի էլաստիկությունը ցույց է տալիս պահանջարկի փոփոխության աստիճանը` ի պատասխան սպառողների եկամուտների փոփոխության։ Կախված ապրանքների հատկություններից, եկամտի առումով այդ ապրանքների պահանջարկի էլաստիկությունը կարող է տարբեր լինել։ Ապրանքների դասակարգումն ըստ E արժեքների ներկայացված է հետևյալ աղյուսակում.
Պահանջարկի խաչաձև էլաստիկություն
Սա մեկ ապրանքի պահանջարկի տոկոսային փոփոխությանհարաբերակցությունն է մեկ այլ ապրանքի գնի տոկոսային փոփոխության հետ։ Դրական արժեքը նշանակում է, որ այդ ապրանքները փոխարինելի են (սուբստիտուտներ). բացասական արժեքը ցույց է տալիս, որ դրանք փոխլրացնող են (կոմպլեմենտներ).
որտեղ համարիչ D-ն նշանակում է, որ նշանակում է, որ դա պահանջարկի էլաստիկությունն է, իսկ հայտարար XYը  ասում է, որ սա պահանջարկի խաչաձև էլաստիկությունն է, որտեղ X-ը և Y-ը ենթադրելի ինչ-որ 2 ապրանքներ են։ Այսինքն պահանջարկի խաչաձև էլաստիկությունը ցույց է տալիս մեկ ապրանքի (X) պահանջարկի փոփոխության աստիճանը` ի պատասխան մեկ այլ ապրանքի (Y) գնի փոփոխության։
Կախված E փոփոխականի կողմից ընդունված արժեքներից` X և Y ապրանքների միջև առանձնանում են հետևյալ կապերը.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Միկրոէկոնոմիկա Կատեգորիա:Սպառման տեսություն
Եզնիկ Արիստակեսյան
Եզնիկ Հակոբի Արիստակեսյան, հայ մանկավարժ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի («Հայրենական մեծ պատերազմ», 1941-1945) մասնակից։ ԽՄԿԿ անդամ։
Կենսագրություն
Եզնիկ Արիստակեսյանը ծնվել է 1912 թվականին Անիի շրջանի Մարալիկ ավանում։ Վաղ հասակում զրկվել է ծնողներից, մնացել՝ հորեղբոր խնամքին։ Ավարտել է Լենինականի ուսուցչական մեկամյա դասընթացները, 1933-1934 թվականներին մանկավարժական աշխատանքի է անցել Թալինի շրջանում։ Հետագայում տեղափոխվել է Անիի շրջանը, աշխատել է որպես դպրոցի ուսմասվար, տնօրեն։ Աշխատանքին զուգընթաց Արիստակեսյանը սովորել է Երևանի պետական հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետում։ Ավարտական կուրսում ընդհատել է ուսումը և մեկնել բանակ ։
1941 թվականի դեկտեմբերի 23-ից մինչև պատերազմի ավարտն անցել է դժվարին ու հաղթական ուղի, Կովկասյան նախալեռներից հասնելով Լեհաստան, Գերմանիա և վերջնական հաղթանակը դիմավորել Չեխոսլովակիայում։ Արիստակեսյանը մարտնչել է 89-րդ հայկական, 151-րդ, 87-րդ գվարդիական, 387-րդ հրաձգային դիվիզիաների և 4-րդ Ուկրաինական ռազմաճակատի դաշտային վարչության պաշտպանության 43-րդ հատուկ գումարտակի շարքերում։ Վիրավորվել է չորս անգամ և ապաքինվելուց հետո վերադարձել է ռազմաճակատի առաջավոր գիծը։ Արիստակեսյանը 4-րդ Ուկրաինական ռազմաճակատի 387-րդ հրաձգային դիվիզիայի 1271-րդ հրաձգային գնդի կազմում կռվել է Ղրիմում, Պերեկոպի և Սիվաշի շրջանում թշնամու թիկունքում, ծովային դեսանտային գործողություններում։ Առաջադրանքները կատարելու համար ստացել է Գերագույն գլխավոր հրամանատարի շնորհակալությունը, իսկ Ղրիմի ազատագրման համար մարտերի ընթացքում ցուցաբերած արիության համար պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով։ Ղրիմի ազատագրման մարտերի նախօրյակին ընդունվել է կոմունիստական կուսակցության շարքերը։ Պարգևատրվել է «Կովկասի պաշտպանության համար», «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալներով և շքանշաններով ։
Պատերազմի ավարտից հետո Արիստակեսյանը Արթիկի, Անիի շրջանների տարբեր գյուղերում աշխատել է ուսուցիչ, դպրոցի ուսմասվար, տնօրեն։ Անբասիր աշխատանքի համար Եզնիկը 1951 թվականին պարգևատրվել է «Աշխատանքային արիության համար» մեդալով։ 42 տարվա մանկավարժական աշխատանքից հետո Արիստակեսյանն անցել է թոշակի, բայց ակտիվորեն մասնակցել է պատերազմի վետերանների Անիի շրջանային խորհրդի աշխատանքներին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Կարմիր աստղի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:«1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալակիրներ Կատեգորիա:Կովկասի պաշտպանության համար մեդալակիրներ Կատեգորիա:«Աշխատանքային արիության համար» մեդալով պարգևատրվածներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Ֆրանկ (Հալեպի նահանգ)
Ֆրանկ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայի Հալեպի նահանգում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Տես նաև
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Արկինս
Գյուղից հարավ տարածվում են ընդարձակ անտառներ ։
She (երգ, Green Day)
«She», ամերիկյան ռոք խմբի՝ Green Day-ի երրորդ ստուդիական ալբոմի՝ Dokkie-ի ութերորդ սինգլ։ Սինգլը թողարկվել է 1995 թվականի մայիսի 5-ին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Green Day երգեր
Արգանդի կծկանքներ
Արգանդի կծկանքներ, արգանդի հարթ մկանային շերտի մկանային կծկումներ են, որոնք առաջանում են դաշտանային ցիկլի և ծննդաբերության ընթացքում։ Արգանդի կծկանքները ոչ հղի կանանց և աղջիկների մոտ առաջանում են դաշտանի և հղիության ընթացքում ։
Դաշտանային ցիկլի ընթացքում
Արգանդի կծկանքները, որոնք առաջանում են դաշտանային ցիկլի ժամանակ, կոչվում են էնդոմետրիալ ալիքներ կամ կծկանքային ալիքներ, և ընդգրկում են միոմետրիումի միայն ենթաէնդոմետրիալ շերտերը ։
Ֆոլիկուլային և լյուտեինային փուլեր
Վաղ ֆոլիկուլային փուլում, ոչ հղի կնոջ կամ աղջկա մոտ արգանդի կծկանքներ առաջանում են րոպեում 1-2 անգամ, տևում են մոտավորապես 10-15 վայրկյան և ունեն թույլ ինտենսիվություն՝ սովորաբար 30 մմ ս․ս․ կամ պակաս։ Այս ենթաէնդոմետրիալ շերտը հարուստ է էստրոգենային և պրոգեստերոնային ընկալիչներով ։ Օվուլյացիային մոտենալով՝ կծկանքների հաճախականությունը ավելանում է 3-4 կծկանքով մեկ րոպեում։ Լյուտեինային փուլի ընթացքում հաճախականությունը և ինտենսիվությունը նվազում է՝ հավանաբար պտղաձվի իմպլանտացիային չխանգարելու համար։
Դաշտան
Եթե պտղաձվի իմպլանտացիա տեղի չի ունենում, կծկանքների հաճախականությունը դեռևս մնում է ցածր, սակայն դաշտանի սկսվելուն պես կծկանքների ինտենսիվությունը էականորեն ավելանում է՝ հասնելով 50-200 մմ ս․ս․-ի, ինչը շատ նման է ծննդաբերության ժամանակ տեղի ունեցող կծկանքների ։ Այս կծկանքները երբեմն անվանում են դաշտանային կծկանքներ, բայց այդ տերմինը նաև օգտագործվում է դաշտանային ցավերը ընդհանրացված նկարագրելու համար։ Այս կծկանքները կարող են առաջացնել դիսկոմֆորտ կամ անգամ ցավ , բայց նրանք շատ ավելի քիչ ցավոտ են քան ծննդաբերության ժամանակ տեղի ունեցող կծկանքները։ Դաշտանի ժամանակ ցավոտ կծկանքները կոչվում է դիսմենորեա։
Կծկումների ուղղվածություն
Դաշտանային ցիկլի ընթացքում արգանդի հարթ մկանային շերտի միոզինի էքսպրեսիան պատասխանատու է արգանդի կծկանքների ուղղվածության համար ։
Ծննդաբերություն
Արգանդի կծկանքները ծննդաբերության նորմալ մասն են կազմում (իհարկե ոչ կեսարյան հատման դեպքում)։ Ծննդաբերության ընթացքում արգանդի կծկանքները դրվագային և չկոորդինացված լինելուց վերածվում են խիստ կոորդինացված կծկանքների ։ Այս փոփոխությունները հիմնականում տեղի են ունենում գիշերվա ընթացքում, ինչը խոսում է այս գործընթացի նյարդաբանական վերահոսկողության մասին, որոնց շնորհիվ ներարգանդային ճնշումը էականորեն մեծանում է ։ Որոշ կանանց մոտ կծկանքները կարող են սկսվել մինչև ծննդաբերության սկիզբը։ Սրանք կոչվում են Բրեքսթոն Հիքսի կծկանքներ, ինչը նաև երբեմն անվանում են «կեղծ ծննդաբերություն»։
Օքսիտոցին
Օքսիտոցին կոչվող հորմոնը հրահրում է արգանդի կծկանքները և ընդհանուր առմամբ ծննդաբերությունը ։ Օքսիտոցը նորմայում արտադրվում է կնոջ օրգանիզմում, իսկ սկսած 1950-ականներից հասանելի է նաև նրա սինթետիկ տարբերակը ։ Բնական, թե սինթետիկ՝ օքիստոցինը դրդում է արգանդի կծկողականությունը՝ ծննդաբերությունը արագացնելու համար։ Օքսիտոցինի արտադրությունը և արտազատումը կարգավորվում է դրական հետադարձ կապի միջոցով՝ նրա սկզբնական ներմուծումը արյան մեջ, կամ բնականորեն, կամ սինթետիկ տարբերակով, դրդում է օքսիտոցինի հետագա արտադրությունը և արտազատումը։ Որպես օրինակ՝ երբ ծննդաբերության սկզբում արգանդի կծկանքների ժամանակ տեղի է ունենում օքսիտոցինի արտազատում, այն դրդում է օքսիտոցինի ավելի շատ արտադրմանը, ինչն էլ իր հերթին բերում է կծկանքների տևողության, ինտենսիվության և հաճախականության մեծացման։ Այս պրոցեսի ինտենսիվությունը և հաճախականությունը գնալով աճում է, մինչև դրդող գործոնի չվերանա։
Պրոստոգլանդիններ
Ծննդաբերության ընթացքում արյան շիճուկի և պտղաջրերի մեջ ավելանում են պրոստոգլանդինների քանակը ։ Այս բորբոքային մեդիատորները խթանում են միոմետրիումի կծկողականությունը, ինչն էլ դրդում է ծծնդաբերության սկիզբը ։ Պրոստոգլանդինները նաև պատասխանատու են ծննդաբերության ընթացքում բջիջների միջև ճեղքաձև միակցումների կազմավորման և կոննեքսին-43-ի էքսպրեսիայի համար ։
Օրգազմի ժամանակ
Սեռական գրգռվածության, սեռական հարաբերության և հատկապես օրգազմի ժամանակ տեղի են ունենում արգանդի և հեշտոցի մկանունքի կծկանքներ ։
Մշտադիտարկում
Արգանդի կծկանքները կարելի է մշտադիտարկել կարդիոտոկոգրաֆիայի միջոցով, որը ժամանակ հատուկ տվիչը ֆիքսվում է մոր մաշկին կամ անմիջապես պտղի գլխամաշկին։ Այն ճնշումը, որ անհրաժեշտ է արգանդի պատի որևէ հատված տափակացնելու համար, կորելացվում է ներարգանդային ճնշման հետ, ինչի շնորհիվ հնարավոր է լինում մոտավորապես հաշվարկել ներարգանդային ճնշումը ։
Դրեքսելի Համալսարանում ներկայումս մշակման մեջ է գտնվում մշտադիտարկման հատուկ տեխնոլոգիա, որի շնորհիվ հնարավոր է կտորից գոտու մեջ կարել էլեկտրահաղորդիչ թելեր։ Այդ թելերը արբանյակի դեր են խաղում, և երբ ձգվում են արգանդի կծկանքների ժամանակ, նրանք ազդանշան են ուղարկում ներկառուցված ռադիոհաճախային նույնականացնող սարքի չիպին, որից հնարավոր է լինում ստանալ անհրաժեշտ տվյալներ ։
Հանգստի վիճակ
Այս հանգստի պոտենցիալը ենթարկվում է ռիթմիկ տատանումների, ինչը կոչվում է դանդաղ ալիքներ, և արտացոլում է դանդաղ ալիքի պոտենցիալի ներքին ակտիվությունը ։ Այս փոքր ալիքները առաջանում են ներբջջային և արտաբջջային տարածություններում Ca2+, Na+, K+ և Cl− իոնների բաշխվածության փոփոխության հետ, ինչն էլ իր հերթին արտացոլում է պլազմատիկ թաղանթի թափանցելիությունը այս իոնների նկատմամբ ։ K+-ը իոնների այսպիսի հոսքի հիմնական պատասխանատուն է, ինչը ցույց է տալիս կալիումական անցուղիների տարբեր փոփոխությունները ։
Գրգռականություն-կծկում
Քանի որ արգանդը հղիության ընթացքում էապես զրգկվում է նյարդավորումից, ապա քիչ հավանակն է, որ միոմետրիումի կծկողականութան կոորդինացիան ունի կենտրոնական նյարդային համակարգի վերահսկողություն ։
Գրգրռականություն
Արգանդի հարթ մկանների գրգռականություն-կծկում զուգորդումը շատ նման է այլ հարթ մկանների նմանատիպ գործընթացին, որի ժամանակ ներբջջային կալցիումի (Ca2+) մակարդակի բարձրացումը բերում է մկանների կծկման
Ազոտի օքսիդը (NO) բավականին արդյունավետորեն թուլացնում է միոմետրիումը և ունի ավելի ցածր ընկճող կոնցենտրացիա (50%) մարդկանց մոտ քան ծովախոզուկների կամ ոչ-մարդկային պրիմատների մոտ ։
Վերադարձ հանգստի վիճակին
Արգանդի հարթ մկանների թուլացման մեխանիզմը բավականին տարբերվում է մարդու այլ հարթ մկանների թուլացման մեխանիզմից ։ Կծկանքներից հետո Ca2+ իոնների դուրս բերումը բջջից խթանում է հարթ մկանների թուլացումը և վերականգնում է սարկոպլազմատիկ ցանցի կառուցվածքը՝ հաջորդ կծկման համար ։
Արգանդի կծկումների չափում ex vivo (մարմնից դուրս)
Մարդկանց՝ բարոյապես նվիրաբերված արգանդային հյուսվածքները կարելի է օգտագործել ex vivo (մարմնից դուրս) արգանդի կծկանքները չափելու համար։ Այս փորձերի ժամանակ միոմետրիումի կտորները տեղադրվում են «օրգանային բաղնիքի» մեջ՝ իզոմետրիկ հոսանքի փոփոխությունները չափելու համար։ Ֆունկցիոնալ ստուգումից հետո՝ համոզվելու համար, որ հյուսվածքը ֆիզիոլոգիապես ակտիվ է, օրգանային բաղնիքի մեջ կարելի է ավելացնել բարձր կոնցենտրացիայում միացություններ՝ կուտակող կոնցենտրացիոն-պատասխան կոր ստանալու համար։
Արգանդի կծկողականության արտամրամնային չափումների հիմնականում առավելությունը այն է, որ այն թույլ է տալիս վերացնել միջտեսակայն տարբերությունները։ Որպես օրինակ՝ մինչդեռ մագնեզիումը կենդանիների մոտ և լաբորատոր պայմաններում նվազեցնում է միոմետրիումի կծկողականությունը, կլինիկական հետազոտությունների ժամանակ նա չի թողնում նույն ազդեցությունը ։ Եվ մինչդեռ առնետների, մկների և խոզերի մոտ ռելաքսին հորմոնը նվազեցնում է արգանդի կծկողականությունը՝ մարդկանց մոտ այն չի թողնում նույն ազդեցությունը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հղիություն Կատեգորիա:Գինեկոլոգիա Կատեգորիա:Դաշտանային ցիկլ Կատեգորիա:Դաշտան Կատեգորիա:Ծննդաբերություն Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Բուդկա Ժելեզնոյ Դորոգի 57 կմ
Բուդկա Ժելեզնոյ Դորոգի 57 կմ (Будка железной дороги 57 км), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Տյոմկինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 0 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Տյոմկինսկի շրջանի բնակավայրեր
Կրապիվշչինա
Կրապիվշչինա (Кропивщина), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Իվանիչևի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1577 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Կրապիվշչինա գյուղում բնակվում էր 293 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 3,2 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 91,56 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Իվանիչևի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1577 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Յան Ուլսոն (1944)
Յան Ուլսոն (Jan Olsson, ), շվեդ ֆուտբոլիստ, «ԳԱԻՍ», «Շտուտգարտ», «Էրգրյուտ» ակումբների և Շվեդիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի կիսապաշտպան։ 1970 թվականին նա դարձել է Շվեդիայի լավագույն ֆուտբոլիստ ։ Ֆուտբոլային կարիերայի ավարտից հետո դարձել է ֆուտբոլի մարզիչ։
Կենսագրություն
Մեծահասակների ֆուտբոլում նա իր դեբյուտը նշել է 1965 թվականին՝ «ԳԱԻՍ» ակումբի թիմում, որում անցկացրել է չորս մրցաշրջան։ Այդ թիմում իր խաղով նա գրավել է գերմանական «Շտուտգարտի» մարզչական շտաբի ներկայացուցիչների ուշադրությունը, որին միացել է 1969 թվականին։ Հաջորդ երկու մրցաշրջանները նա եղել է «Շտուտգարտ» ակումբի հիմնական ֆուտբոլիստ։ Պրոֆեսիոնալ խաղային կարիերան ավարտել է «ԳԱԻՍ» ակումբում։ Նա ակումբ է վերադարձել 1971 թվականին և մինչև 1974 թվականը հանդես եկել այնտեղ։
Ազգային հավաքականում
Շվեդիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականում նա իր նորամուտը նշել է 1967 թվականին։ Յոթ տարվա ընթացքում ազգային հավաքականում անցկացրել է 23 հանդիպում և դարձել 1 գոլի հեղինակ։ Հավաքականի կազմում Յան Ուլսոնը մասնակցել է 1970 թվականին Մեքսիկայում կայացած աշխարհի առաջնությանը։
Մարզչական կարիերա
Մարզչական կարիերան Յան Ուլսոնը սկսել է ավելի ուշ՝ 1994 թվականին։ Նա մեկ մրցաշրջան գլխավորել է «Այնտրախտ Բրաունշվայգ» ակումբի մարզչական շտաբը։
Մսակերների ժանտախտ
Մսակերների ժանտախտ, շների, աղվեսների, սամույրների, ջրաքիսների և մորթատու այլ գազանների արագ տարածվող սուր վարակիչ հիվանդություն։
Ընթացքը
Ընթանում է տենդով, աչքերի, շնչառական ու մարսողական ուղիների բորբոքումներով, մաշկացանով և կենտրոնական նյարդային համակարգի ախտահարումով։ Հարուցիչը վիրուսն է։ Վարակի հարուցիչների աղբյուրը հիվանդ և առողջացած վիրուսակիր կենդանիներն են։ Հիվանդությունը փոխանցվում է վարակված կերի, ջրի և տարբեր առարկաների միջոցով։ Վարակվում են աերոգեն և սննդային ճանապարհով։ Գաղտնի շրջանը 3–15, ջրաքիսների մոտ՝ մինչև 45 օր է։ Ընթացքը՝ գերսուր և սուր։
Կլինիկական նշանները
Ախորժակի լրիվ կամ մասնակի անկում, քթից, աչքերից շճային կամ թարախային արտադրություն, բորբոքումներ, լուծ, փսխում, մաշկի վրա բշտային ցան, ջղաձգություններ, վերջավորությունների թերլուծանք ևն։ Առողջացած կենդանիները շատ հաճախ կորցնում են տեսողությունը, լսողությունը և հոտառությունը։ Աղվեսների մոտ բարդությունների դեպքում նկատվում է պարատիֆ։
Ախտորոշում
Ախտորոշում են էպիզոոտոլոգիական, կլինիկական տվյալների վերլուծությամբ և ախտաբանա–անատոմիական փոփոխությունների և լաբորատոր հետազոտության արդյունքներով։
Կանխարգելիչ միջոցառումներ
Անասնաբուժա–սանիտարական կանոնների կիրառում, անապահով կետերում՝ կարանտին, թափառող շների ոչնչացում։ Հիվանդ և կասկածելի կենդանիներին մեկուսացնում են, բուժում, վարակի մեջ կասկածելիներին՝ իմունացնում։ Ամեն օր ախտահանում են շնանոցները, վանդակները, գազանաբուծական ֆերմայի շենքերը։ Կարանտինը հանվում է հիվանդության վերացումից 30 օր հետո։
Կատեգորիա:Կենդանիների վիրուսային հիվանդություններ
Մատյուխի (գյուղ, Վելիժսկի շրջան)
Մատյուխի (Матюхи), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վելիժսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վելիժսկի շրջանի բնակավայրեր
Միրկո Կովաչ
Կենսագրություն
Երիտասարդ տարիքում տեղափոխվել է Բելգրադ։ Ավարտել է մայրաքաղաքի համալսարանի դրամատուրգիայի ֆակուլտետը։
Առաջինը տպագրվել է նրա «Gubilište» վեպը՝ 1962 թվականին։ Վեպը քննադատության է արժանացել Հարավսլավիայի Սոցիալիստական Ֆեդերատիվ Հանրապետության գրական պաշտոնական իշխանությունների կողմից և մեղադրվել սոցիալիստական աշխարհը խեղաթյուրված ներկայացնելու համար։ Մյուս կողմից, Կովաչին ընդդիմադիր քննադատները կոչեցին Հարավսլավիայի գրականության «флагманом волны нуар»։