cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Take Your Time
Պատմություն
«Take Your Time» հասել է Hot 100 հիթ-շքերթի 20-րդ հորիզոնականին և Billboard-ի քանթրի երաժշտության Hot Country Songs ամերիկյան հիթ-շքերթի առաջին հորիզոնականին (դարձել է երգչի 2-րդ չարթոփերը քանթրի երաժշտության ժանրի այս հիմնական հիթ-շքերթում «Leave the Night On» երգից հետո, (որին հաջորդել են «House Party», «Body Like a Back Road» երգերը) ։
Ազգային Եղիշե Մանուկյան քոլեջ
Ազգային Եղիշե Մանուկյան քոլեջ, երկսեռ 12-ամյա երկրորդական ուսումնական հաստատություն։ Վայելում է Լիբանանահայոց առաքելական առաջնորդարանի հովանավորությունը։ Համարվում է 1963 թվականին Անթիլիասի կաթողիկոսարանի շրջափակում հիմնադրված Մարտիկյան մանկապարտեզ-նախակրթարանի շարունակությունը։ Վերջինս 1981 թվականից աստիճանաբար վերածվել է միջնակարգ վարժարանի։ 1984 թվականին փոխադրվել է Բեյրութից հյուսիս գտնվող Դբայյա արվարձանը և դպրոցի նոր բարերար Վաչե Մանուկյանի հոր անունով վերանվանվել՝ Ազգային Եղիշե Մանուկյան երկրորդական վարժարան, 1985—1986 թվականներին վերածվել է լիարժեք երկրորդական վարժարանի։ 2002 թվականին ուներ 566 աշակերտ։ Գործում է նաև մանկապարտեզի բաժին, որը 1993 թվականին նորոգվելուց հետո կոչվում է բարերարի մոր՝ Սիրան Մանուկյանի անունով։ Վարժարանի տնօրենն է Մանուշակ Պոյաճյանը (1985 թվականից)։ Լիբանանում ներկայումս գործող դպրեվանքեր ունեն Կիլիկիո կաթողիկոսությունը, Մխիթարյան հայրերն ու Զմմառյան միաբանությունը։
Take Your Time
Արձագանքներ
Կոմպոզիցիան, ընդհանուր առմամբ, հավանության է արժանացել երաժշտական փորձագետների և մեկնաբանների կողմից ինչպիսիք են՝ Allmusic, Country Weekly , Taste of Country , For The Country Record ։
Ազգային Եղիշե Մանուկյան քոլեջ
Պատմական ակնարկ
Դպրոցը սկսել է գործել որպես Մարտիկյան մանկապարտեզ-նախակրթարանի շարունակություն, ունենալով վաթսուն աշակերտ։
Take Your Time
Կոմերցիոն հաջողություն
«Take Your Time» երգն զբաղեցրել է 55-րդ հորիզոնականը ԱՄՆ Billboard Country Airplay քանթրի երաժշտության հիթ-շքերթում 2014 թվականի նոյեմբերի 29-ից ։ Երգը նաև զբաղեցրել է 35-րդ հորիզոնականը Hot Country Songs քանթրի հիթ-շքերթում 2014 թվականի նոյեմբերի 15-ի թողարկման մեջ և հասել է առաջին հորիզոնականին 2014 թվականի փետրվարի 21-ին ։ Երգն զբաղեցրել է 93-րդ հորիզոնականը Billboard Hot 100 բազմաժանր հիթ-շքերթում 2015 թվականի հունվարի 17-ի համարում և հասել է 20-րդ հորիզոնականին՝ դառնալով Հանթի երկրորդ ամենահաջող սինգլը Billboard Hot 100-ում ։ Երգը նաև զբաղեցրել է Billboard Adult Pop Songs-ի 40-րդ հորիզոնականը 2015 թվականի ապրիլի 25-ի թողարկման մեջ ։ Երգը դարձել է քրոսովեր, որը հայտնի է դարձել տարբեր փոփ-հիթ-շքերթներում հունիսին՝ 2015 թվականի հունիսի 13-ից սկսած շաբաթվա ընթացքում հայտնվելով Billboard Pop Songs-ի 37-րդ հորիզոնականում և Billboard Adult Contemporary-ի 28-րդ հորիզոնականում ։ Երգը հավաստագրվել է RIAA ոսկե կարգավիճակով 2015 թվականի մարտի 11-ից, իսկ 2015 թվականի ապրիլի 14-ին՝ պլատինե կարգավիճակով, 2015 թվականի օգոստոսի 7-ից՝ կրկնակի պլատինե կարգավիճակով։ Սինգլի տպաքանակը ԱՄՆ-ում 2016 թվականի մարտին հասել է 2 միլիոն օրինակի ։
Ազգային Եղիշե Մանուկյան քոլեջ
Պատմական ակնարկ
Սահակ Ա. Խապայան Կաթողիկոսի օրոք, 1930-ական թվականներին, Անթիլիասի Կիլիկիո Կաթողիկոսարանին կից, շրջակայքի հայության երեխաների համար բացված, փոքր դպրոց է՝ Մեսրոպյան Վարժարաբ անունով։
Այդ տարիներին, վարժարանի աշակերտության թիվը զգալի աճ է ունենում եւ Մայրավանքի տարածքից ներս գտնվող դպրոցի շենքը՝ իր դասարաններով և խաղատեղիով բավարար չէր։
2005 թվականի սեպտեմբերին, դպրոցի տնօրեն է նշանակվում Սեդա Բոյաջյանը։ Իր պաշտոնավարության շրջանում, Րաֆֆի Մանուկյանի նվիրաբերությամբ հնարավոր է դառնում ներկել քոլեջի ամբողջ կառույցը։ Հիմնովին փոփոխվում է դպրոցի ուսուցչական կազմը, և վերանորոգվում է քոլեջի բակը։
Տես նաև
Կատեգորիա:Լիբանանի հայկական դպրոցներ Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Հայ-ֆրանսիական հարաբերություններ
Հայ-ֆրանսիական հարաբերություններ, երկկողմ դիվանագիտական հարաբերություններ Հայաստանի և Ֆրանսիայի միջև։
Պատմություն
1992 թվականի փետրվարի 24-ին երկրների միջև հաստատվել են դիվանագիտական հարաբերություններ։ 1998 թվականին ընդունվել է Ֆրանսիայի Ազգային ժողովի բանաձևը, որում նշված էր, որ երկիրը կճանաչի 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանությունը, ինչն առաջացրել է Թուրքիայի վճռական բողոքը ։ 2006 թվականը Ֆրանսիայում հռչակվել է Հայաստանի տարի ։ 2009 թվականի հոկտեմբերի 2-ին Վիգեն Չիտեչյանը նշանակվել է Ֆրանսիայում Հայաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպան ։ 2010 թվականի նոյեմբերի 5-ին Հայաստանում Ֆրանսիայի Հանրապետության արտակարգ և լիազոր դեսպան Անրի Ռեյնոն իր հավատարմագրերն է հանձնել Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանին։ 2011 թվականի դեկտեմբերի 1-ին Վարդան Սիրմաքսը նշանակվել է Մարսելում Հայաստանի գլխավոր հյուպատոս ։
2015 թվականի հունվարի 7-ին Հայաստանի արտգործնախարար Էդվարդ Նալբանդյանը մամուլի հաղորդագրություն է տարածել «Շառլի Էբդոյի» խմբագրությունում տեղի ունեցած հրաձգության մասին, որում ասվում էր.
Չնայած Հայաստանում ֆրանսալեզու բնակչության շատ փոքր քանակություն լինելուն՝ Ֆրանսիայի հետ Հայաստանի պատմական կապերի արդյունքում Հայաստանն ընտրվել է 2018 թվականին Ֆրանկոֆոնիայի պետությունների գագաթաժողովի անցկացման համար ։ Ֆրանսերեն դասավանդվում է Հայաստանում գտնվող Ֆրանսիական համալսարանում։
Հայերը Ֆրանսիայում
Ֆրանսիայում բնակվող հայերի թիվը ներկայումս հաշվվում է 250 000-ից մինչև 750 000 մարդ, ֆրանսահայերը մոտ են մնում իրենց մշակութային ծագմանը, թեև միևնույն ժամանակ ինտեգրված են Ֆրանսիայում և մեծ ներդրում են ունեցել ֆրանսալեզու մշակույթի մեջ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի երկկողմ հարաբերություններ Կատեգորիա:Հայաստանի երկկողմ հարաբերություններ Կատեգորիա:Հայ-ֆրանսիական հարաբերություններ
Բրուտք
Բրուտք, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մոտկանի գավառակում։
1870-ական թվականներին ուներ 24 տուն, 1880-ական թվականներին՝ 12 տուն՝ 84 հայ բնակչով, իսկ 1909 թվականին՝ 8 տուն հայ բնակիչ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ազգանվեր հայուհյաց ընկերություն
Ազգանվեր հայուհյաց ընկերություն, հիմնվել է 1879 թվականներին, Կ-Պոլսում՝ Զապել Ասաստուրի (Սիպիլ) նախաձեռնությամբ։ Նպատակն էր՝ կրթել Արևմտյան Հայաստանի գավառների հայ աղջիկներին։ Ընկերության միջոցները գոյանում էին անդամավճարներից, նվիրատվություններից, վիճակախաղերից ևն։ 1880-ին Քղիում բացեց առաջին դպրոցը։ 1895-ի կոտորածի օրերին Ազգանվեր հայուհյաց ընկերություն' դադարեց գործելուց։ Վերաբացվեց 1908-ին։ 1912-ին ընկերությունը գավառներում արդեն ուներ 23 դպրոց՝ 2000-ից ավելի աշակերտուհիներով։ Լուծարքի ենթարկվեց 1915-ի սկզբին։
Գրականություն
Կատեգորիա:Թուրքահայ մշակութային կազմակերպություններ Կատեգորիա:Թուրքահայ կրթություն
Ճանապարհ դեպի ստրկություն
Ճանապարհ դեպի ստրկություն (The Road to Serfdom, 1944), տնտեսագիտության նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Ֆրիդրիխ Հայեկի գիրքը։ Աշխատանքը թարգմանվել է ավելի քան 20 լեզուներով և համարվում է դասական ազատականության հիմնարար գործերից մեկը։ Գիրքը նկատելի ազդեցություն է ունեցել աշխարհի քաղաքականության և տնտեսության վրա՝ ծառայելով որպես տնտեսության պետական կարգավորման մերժման գաղափարական հիմք և վերադարձ դեպի մրցակցային շուկայի դասական մեթոդների՝ ԱՄՆ-ում Ռեյգանի և Մեծ Բրիտանիայում Թետչերի օրոք  ։
Ստեղծագործության հիմնական գաղափարն այն է, որ տնտեսության պլանային կարգավորման ուժեղացումն անխուսասափելիորեն կվերածվի սոցիալիստական գաղափարների աճի՝ ամբողջատիրություն տանող առաջին քայլի։ Հայեկը կարծում էր, որ ֆաշիզմի և նացիզմի ծաղկումը ոչ թե սոցիալիստական միտումների արձագանքն էր, այլ դրանց անխուսափելի զարգմացումը։ Հասարակության կողմից կոլեկտիվիզմի և կենտրոնացված պլանավորման օգտին տնտեսական ազատության մերժումը Հայեկն անվանել է «ճանապարհ դեպի ստրկություն», ինչը հանգեցնում է մարդու կողմից ոչ միայն տնտեսական, այլև հիմնական ազատության կորստին ։
Գրելու նախադրյալներ և քաղաքականության վրա հետագա ազդեցություն
Նացիոնալ-Սոցիալիզմը նույնպես գաղափարական հակասությունների մեջ էր ավստրիական տնտեսագիտական դպրոցի հայացքների հետ։ Ուղղության ներկայացուցիչներին մեղադրեցին հրեական ծագման մեջ։ Ինչպես հիշում է գիտնականը, իր բողոքի համաձայն, 1936 թվականի հոկտեմբերի 13-ին «Frankfurter Zeitung»-ը հրապարակեց մի երկտող.
Ունենալով հրեական ծագում՝ Միզեսը ստիպված էր գաղթել Ժնև։ Ինքը՝ Հայեկը տեղափոխվում է Լոնդոն։ Մեծ ճգնաժամի ժամանակները չեն նպաստում ազատական գաղափարների տարածմանը։
Լոնդոնում Հայեկը գիտական հակասությունների մեջ է մտնում Ջոն Մեյնարդ Քեյնսի հետ, որը տնտեսագիտական մի ամբողջ ուղղության հիմնադիր էր, որը հետագայում ստացել է քեյնսականություն անվանումը ։ Քեյնսը տնտեսության պետական կարգավորման, իսկ Հայեկը՝ ազատ շուկայի կողմնակից էր։
«Ճանապարհ դեպի ստրկություն» գիրքը գրվել և հրապարակվել է պատերազմի վերջին, երբ Երրորդ ռեյխի պարտությունն ակնհայտ էր։ Միևնույն ժամանակ, ինչպես նախաբանում նշում էր Հայեկը, դա քաղաքական կոչ էր նախկին սխալները չկրկնելու վերաբերյալ։ Հաշվի առնելով, որ հետագա հետպատերազմյան աշխարհակարգը մնացել էր անորոշ, սոցիալիստական գաղափարները ձեռք էին բերել ժողովրդականություն, աճել էր սոցիալ-դեմոկրատական լեյբորիստական կուսակցության ազդեցությունը, որը պաշտպանում էր ազգայնացման անհրաժեշտությունը և պլանային տնտեսության անցումը, նա վախենում էր Գերմանիայի անցած ուղու կրկնությունից։
Հայեկի գործն ազդեցություն ունեցավ համաշխարհային տնտեսության և քաղաքականության հետագա զարգացման վրա։ Այն բանից հետո, երբ 1970-ականներին հասարակությունը կորցրեց քեյնսական մոդելի հանդեպ հետաքրքրությունը, զինանոցում ներգրավվեցին ազատականության, մասնավորապես ավստիական դպրոցի գաղափարները։ Այսպես, Մարգարետ Թետչերի և Ռոնալդ Ռեյգանի իշխանությունը շատ հարցերում առաջնորդվում էր նրա խորհուրդներով և գաղափարներով։ Նա Բեռլինի պատի անկման և ԽՍՀՄ-ի փլուզման ականատեսը դարձավ, այսինքն՝ այն սովետական սոցիալիստական գաղափարների, որոնց քննադատությանը նվիրել էր կյանքի մեծ մասը։ 1988 թվականին գիտնականը հրապարակեց պերճախոս վերնագրով մի գիրք՝ Կործանարար ինքնավստահություն․ սոցիալիզմի սխալները ։
Հրատարակում
Առաջին անգամ գիրքը հրատարակվել է 1944 թվականի մարտին Մեծ Բրիտանիայում՝ «Routledge Press» հրատարակչության կողմից։ 1944 թվականի սեպտեմբերին հրատարակվել է Չիկագոյի համալսարանի հրատարակչության կողմից։ Ամերիկացի հրատարակիչները նախատեսում էին վաճառել 900-3000 օրինակ։ Սկզբնական տպաքանակն արագ վաճառվեց, ինչը պահանջում էր լրացուցիչ 30 000 տպաքանակի թողարկում, որը վաճառվեց 6 անսվա ընթացքում։ Հրատարակչության հաշվարկներով մինչև 2007 թվականը (63 տարվա ընթացքում) վաճառվել է գրքի մոտավորապես 350 000 օրինակ ։
1945 թվականին «Look» ամսագրում հայտնվում է նկարների ժողովածուի տեսքով մի տարբերակ, որը լուսաբանում էր գրքի հիմնական դրույթները։ Ավելի ուշ Ջեներալ Մոթորս ընկերությունը մեծ տպաքանակով հրատարակում է պատկերազարդ գրքույկը Լ Նույն թվականի ապրիլին Readerʼs Digest ամսագիրը թողարկում է գրքի կրճատ տարբերակը ։ 1994 թվականին լույս է տեսնում 50-ամյա հոբելյանական հրատարակությունը, որի նախաբանը գրել է տնտեսագիտության նոբելյան մրցանակակի դափնեկիր Միլթոն Ֆրիդմենը ։
Մինչև 1990 թվականը ԽՍՀՄ-ում գրքի բաց տպագրությունը չէր թույլատրվում, այն հասանելի էր միայն գրադարանների հատուկ պահոցներում ։ «Ճանապարհ դեպի ստրկությունը» առաջին անգամ ռուսերեն թարգմանվել է «Փիլիսոփայության հարցեր» ամսագրի համարներում 1990-1991 թվականներին, իսկ որպես առանձին գիրք ունեցել է առնվազն 4 հրատարակություն՝ 1992 թվականին «Էկոնոմիկա» հրատարակչությունը, 2005 թվականին «Նոր հրատարակչություն»-ը , 2010 թվականին «ԱՍՏ»-ը և 2012 թվականին՝ «Աստրել»-ը ։
Կառուցվածք և համառոտ բովանդակություն
Գիրքը բաղկացած է նախաբանից, ներածությունից, 15 գլուխներից և եզրակացությունից․
Առաջին գլխում Հայեկը տալիս է պատմական իրադարձությունների իր մեկնաբանությունը։ Նրա կարծիքով ավարտին մոտեցող աշխարհամարտը ոչ միայն պետությունների մեջ գոյացած ռազմական հակամարտություն էր, այլև եվրոպական քաղաքակրթության շրջանակներում առաջացած գաղափարների պայքար։ Ամբողջատիրության առաջացման և ձևավորման նախապայմանը Հայեկը համարում էր տնտեսական ազատության մերժումը, առանց որի, Հայեկի կարծիքով, անհնար է և՛ մարդու անձնական ազատությունը, և՛ հասարակության քաղաքական ազատությունը։ 19-րդ դարի վերջին ազատական արժեքների հանդեպ վստահությունը սկսեց արագորեն նվազել։ Գրքի համաձայն՝ պատճառներից մեկը հասարակության մեջ արագ փոփոխություններ իրականացնելն էր․ «այն ամբողջությամբ ապամոնտաժելը և մեկ այլով փոխարինելը»։
Երկրորդ գլխի պարունակությունը պարզաբանվում է հետևյալ բնաբանով․ «Մարդու կողմից երկրի վրա դրախտ ստեղծելու յուրաքանչյուր փորձ պետությունը վերածում է երկրային դժոխքի» Ֆ․ Հյոլդերլին։ Ազատականության փոխարինումը սոցիալիզմով տեղի է ունենում ազատության դրոշի ներքո, մինչդեռ ի սկզբանե այն համարվում էր հեղինակավոր ուղղություն։ Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակակից մտածողների համար սոցիալիզմը գիտակցական վերակազմակերպման և «հոգևոր իշխանության» միջոցով այն ավարտի հասցնելու փորձ էր։ Հայեկը մեջբերում է դը Տոկվիլին, համաձայն որի, ժողովրդավարության և սոցիալիզմի արմատական տարբերությունն այն է, որ եթե «ժողովրդավարությունը ձգտում է հավասարության ազատության մեջ, ապա սոցիալիզմը՝ հավասարության ստրկության և հարկադրանքի մեջ«։ Մեջբերվում են նաև Մաքս Իսթմենը և Փիթեր Դրաքերը, որոնք կարծում էին, որ ազգայնականությունը, նացիոնալ-սոցիալիզմը և ստալինիզմը հենված են նույն սոցիալիստական նախապայմանների վրա։
Երրորդ՝ «Կոլեկտիվիզմ և անհատականություն« գլխի բուն իմաստը ներկայացվում է հետևյալ բնաբանում․ «Սոցիալիստները հավատում են երկու՝ ամբողջովին տարբեր բանի և, գուցե, անհամատեղելի՝ ազատության և կազմակերպվածության հետ»․ Էլի Հալևի։ «Սոցիալիզմ» եզրույթը ենթադրում է սոցիալիստական անվտանգության, արդարության և հավասարության գաղափարներ։ Այնուամենայնիվ, այս կամ այն բաշխման կատարելության հասնելու համար պարզապես անհրաժեշտ է օգտագործել «պլանային տնտեսության» եղանակը։ Ի տարբերություն սոցիալիստների, ըստ Հայեկի, ազատականությունն առավելագույնս խթանում է ազատ շուկայական մրցակցությունը և կոչ չի անում ապրանքը թողնել բախտի քմահաճույքին (laissez-faire)։ Մրցակցության խթանումը և մենաշնորհի ստեղծման կանխումը ենթադրում են անհրաժեշտ իրավական դաշտի ստեղծում, պայքար խարդախության, չարաշահումների և անտեղյակության դեմ։ Սոցիալիստների ինչպես աջ, այնպես էլ ձախ հոսանքի համար Հայեկը համարում է մրցակցության և այն հրահանգող տնտեսությամբ փոխարինելու հանդեպ ատելությունը։
Չորրորդ գլխում Հայեկը վերլուծում է այն պնդումը, համաձայն որի, տեխնոլոգիաների զարգացման արդյունքում մրցակցային շուկան կմոնոպոլացվի։ Պլանավորման անհրաժեշտության ամենատարածված փաստարկներից մեկն այն է, որ մոնոպոլացման արդյունքում հասարակությանը մնում է կա՛մ վերահսկել մասնավոր մենաշնորհների գործունեությունը, կա՛մ արտադրության կազմակերպումը հանձնել կառավարությանը։ Հայեկը կարծում է, որ մենաշնորհը տնտեսական զարգացման հետևանք չէ, այլ մեծ մասամբ ծագում է գաղտնի պայմանավորվածության և պետական պաշտոնյաների աջակցության արդյունքում։ Վերացնելով այս միջամտությունը` հնարավոր է վերականգնել այն պայմանները, որոնք անհրաժեշտ են մրցակցության զարգացման համար։ Ավելին, արտարդրության և տնտեսական գործունեության բարդացման հետ, անհնար է դառնում դրանցից որոշների հաշվառումը պլանավորման կենտրոնում։ Միակ ելքը Հայեկը տեսնում է ապակենտրոնացման մեջ։ Ուղղակի կառավարումը պետք է փոխարինվի համակարգմամբ՝ տեղեկատվության ապահովման համակարգով, որն անհրաժեշտ է շուկայի այլ սուբյեկտների գործունեության հետ համաձայնության գալու համար։
Հինգերորդ գլխում Հայեկը գրում է, որ կոլեկտիվիզմի, կոմունիզմի, ազգայնականության առաջին հայացքից տարբեր համակարգերը բաժանվում են միայն վերջնական նպատակի սահմանմամբ, որին պետք է ուղղված լինեն հասարակության ջանքերը։ Այդ խնդրի կատարման համար ընդհանուր է համարվում արտադրական ուժերի գիտակցված կազմակերպումը։ Գործունեությունը միասնական պլանով դասավորելիս, անհրաժեշտ է դասակարգել յուրաքանչյուր առանձին անհատի պահանջմուքները և դրանք միացնել միևնույն միասնական արժեքային համակարգում, որը ենթակա է վերոնշյալ գաղափարին։ Հասարակական գործունեության անընդհատ զարգացումը, որը պետության կողմից վերահսկվում է ինչ-որ արդյունքի հասնելու նպատակով, կհանգեցնի անհատական ազատության անտեսմանը։ Նկարագրելով խնդիրները, որոնք առաջանում են ժողովրդավարական հասարակության մեջ, Հայեկը պնդում է, որ բռնապետությունը չի հանգեցնում ազատության ոչնչացմանը, այլ պլանավորումն է հանգեցնում բռնապետությանը, քանի որ բռնապետությունը անհրաժեշտ գործիք է այն հասարակության համար, որտեղ իրականացվում է լայնածավալ պլանավորում։
Վերլուծվում են ֆորմալ օրենքի և պլանավորող մարմինների կողմից «գործը ըստ էության» ընդունված օրենքների տարբերությունները։ Ըստ Հայեկի՝ այդ տարբերությունը նույնական է ճանապարհային երթևեկության կանոնների (կամ ճանապարհային նշանների) և «ուր» և «որ ճանապարհով գնալու» հրահանգների միջև եղած տարբերությունների հետ։ Առաջին դեպքում նրանք կապված չեն որոշակի նպատակների և մարդկանց հետ, երկրորդ դեպքում՝ ուղղված են որոշակի մարդկանց և ցույց են տալիս նախապես ընտրված նպատակ։ «Բնութագրական է, որ սոցիալիստները (և նացիստները) միշտ առարկել են «միայն» ձևական արդարադատության դեմ և դեմ են եղել այն օրենքներին, որոնցում չի եղել ոչ մի նշում այն մասին, թե ինչպիսին պետք է լինի որոշակի մարդկանց բարեկեցությունը։ Եվ նրանք միշտ կոչ են արել «օրենքի հասարակայնացմանը»՝ դատապարտելով դատավորների անկախության սկզբունքը և դրա հետ մեկտեղ աջակցել են իրավագիտական այնպիսի ուղղությունների, որոնք «ազատ իրավունքի դպրոց»-ի նման խախտեցին օրենքի հիմքերը։
Հայեկը կարծում է, որ հազարավոր և տասնյակ հազարաավոր մարդկանց ղեկավարելու համար անհրաժեշտ է փորձագետների խումբ և մի կառավարիչ (գլխավոր հրամանատար), որը կտիրապետի լիարժեք իշխանության և կապված չի լինի ժողովրդավարական ընթացակարգով։ Երբ դրամական պարգևատրման փոխարեն մարդիկ սկսեն ստանալ հասարակական տարբերիչ գծեր, պաշտոններ և արտոնություններ, ինչպես նաև լրացուցիչ հնարավորություններ, ապա դա կնշանակի ազատ ընտրության կորուստ։ Եթե մեր տնտեսական կյանքը վերահսկվի, ապա մարդ նույնիսկ քայլ չի կարող կատարել՝ առանց իր մտադրությունների և նպատակների մասին հայտնելու։ Վերահսկողության տակ կլինի ամբողջ մարդկային կյանքը։
Այս գլխի գաղափարը կայանում է նրանում, որ մասնավոր սեփականությունը պետական և որոշակի պլանավորող կառույցների հանձնելով՝ հասարակությունը կկորցնի ազատությունը։ Ուստի, Հայեկի խոսքերով․
Պետության կողմից արտադրության պլանավորումն ի վերջո կհանգեցնի բաշխման հանդեպ վերահսկողության, իսկ դա սահմանափակում է շուկայական հարաբերությունները։ Երբ այդ սահմանափակումները հասնեն կրիտիկական կետի, անհրաժեշտ կլինի դրանք բաժանել այնքան, մինչև չդառնան համապարփակ։ Արդյունքում անհատը կորցնում է ազատությունը և կախվածություն է ձեռք բերում իշխանությունների կանոնակարգերից, որոնք որոշում են հասարակության մեջ նրա դիրքը, աշխատավայրը և համապատասխան կյանքը։ Երբ պետությունը ստանձնում է ամբողջ տնտեսական կյանքի պլանավորման գործառույթը, իշխանության միակ ձևը դառնում է պաշտոնյաների կամ բյուրոկրատիայի իշխանությունը, այսինքն՝ իշխանություն ունենում են այն մարդիկ, ում ձեռքին գտնվում է հարկադրանքի համակարգը։
Ամբողջ ազգի նկատմամբ պլանավորման մեթոդի կիրառումը բարձրացնում է կարգապահության հարցը։ Հայեկը մեջբերում է Վալտեր Ռեպկեին (Walter Roepke), որը կարծում էր, որ մրցակցային շուկայում վերջին ատյանը, որ պատժում է թերացումների համար՝ դատական կատարածուն է, իսկ պլանայինում՝ դահիճը։ Կառույցը, որ նկարագրում է պլանային հասարակությունը, ըստ Հայեկի, հանդիսանում է բանակը։ Աշխատանքը և աշխատողներին որոշում է հրամայումը, իսկ ռեսուրների պակասուրդի դեպքում բոլորն անցնում են աղքատիկ սննդակարգի։ Այս համակարգում զինվորականների համար երաշխավորված է որոշակի տնտեսական անվտանգություն։ Այնումենայնիվ, այն պարունակում և ենթադրում է անձնական ազատության կորուստ և բանակային բարդ հիերարխիկ կառուցվածք։ «Դա զորանոցների և բարաքների անվտանգությունն է»։
Գլխի վերջում Հայեկը բերում է Բենջամին Ֆրանկլինի մեջբերումը․ «Նրանք, ովքեր հիմանակնում հրաժարվում են ազատությունից հանուն ժամանակավոր անվտանգության, արժանի չեն ո՛չ ազատության, ո՛չ անվտանգության»։
Այս գլխում Հայեկը վերլուծում է այն մասին փաստարկը, որ ամբողջատիրությունը վատ է ոչ թե ըստ իր սահմանմամբ, այլ իր բացասական առանձնահատկություններով պարտական է միայն պատմական այն պատահականությանը, որ իր հիմքերում կանգնած էր «սրիկաների խումբ»։ Եթե ամբողջատիրական հասարակությանը կառավարեն լավագույնները, ապա պետությունը կկարողանա լուծել վիթխարի խնդիրներ։ Գրքում հեղինակը բերում է իր մտքերն ու ապացույցներն այն մասին, որ ամբողջատիրությունն անհամատեղելի է արևմտյան քաղաքակրթության անհատապաշտական արժեքների հետ։ Այսպես, եթե հասարակությունը կամ պետությունը գերդասվում են անհատից, ապա նրա իսկական անդամները միայն նրանք են, ում նպատակները նույնական են կոլեկտիվի նպատակների հետ։ Բռնապետի համար անհրաժեշտ է դառնում ներքին (հրեաները՝ Երրորդ ռեյխում, կուլակները՝ ԽՍՀՄ-ում) կամ արտաքին թշնամու փնտրտուքը և դրանց դեմ դաժան պայքարը։
Այնտեղ, որտեղ գոյություն ունի բարձրագույն նպատակ, որն իրականացնելու համար բոլոր միջոցները լավն են, բարոյական նորմերը և կանոնները տեղ չունեն։ Դաժանությունը դառնում է պարտքի կատարում։ Կոլեկտիվիստները, տեսնելով միայն վերջնական նպատակը, անհատի իրավունքներն ու արժեքները համարում են դրան հասնելու խոչընդոտ։ Գաղափարի նվիրվածությունից նրանք պատրաստ են իրականացնել անբարոյական գործողություններ։ Եվ քանի որ բարձրագույն նպատակները հաստատում է գերագույն առաջնորդը, ապա գործառույթն իրականացնողները պետք է զերծ լինեն բարոյական համոզմունքներից։ Նրանցից պահանջվում է միայն անվերապահ ենթարկում առաջնորդին։ «Շատ «կեղտոտ» աշխատանք կլինի, որի իրականացումը կդառնա դեպի կարիերա և իշխանություն տանող անցաթուղթ։ Ներքին գաղափարներ ունեցող մարդիկ կհրաժարվեն դրանք իրականացնել, մինչդեռ անսկզբունքայինները՝ ոչ։ Այդպիսի կազմակերպությունների շարքին Հայեկը դասում է ծառայությունները, որոնցում աշխատանքը պահանջում է դաժանություն, ահաբեկում, սուտ և լրտեսում, մասնավորապես Քարոզչության նախարարությունը, գեստապոն, ՍՍ-ն և ՍԴ-ն Երրորդ ռեյխում, ինչպես նաև «նմանատիպ ծառայությունները» Իտալիայում և Խորհրդային միությունում»։
Որպեսզի բոլորը ծառայեն նպատակների միասնական համակարգի, որը նախատեսվում է սոցիալական ծրագրով, միայն հարկադրանքը բավարար չէ։ Անհրաժեշտ է նաև, որ մարդիկ հավատան դրա ճշգրտությանը։ Դրան կարելի է հասնել քարոզչության տարբեր եղանակներով։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է համոզել ոչ միայն հիմնական նպատակի ճշգրտությունը, այլև դրան հասնելու միջոցները։ Անհրաժեշտ է դառնում հասկացությունների փոխարինումը, առաջին հերթին «ազատություն» բառինը։ Փոխակերպելով կառավարման տեսաբան Փիթեր Դրաքերի խոսքերը՝ Հայեկը պնդում է, որ․
Նույն փոփոխությունները տեղի են ունենում նաև «օրենք», «հավասարություն», «արդարություն», «իրավունք» և այլ եզրույթների հետ։ Բառերը վերածվում են քամու, որոնց իմաստը հանգամանքներից կախված ձևափոխվում է։ Ցանկացած քննադատություն և կասկած պետք է ճնշվի, ինչպես նրանք, որոնք հանդիսանում են պաշտոնական քարոզչության հակառակորդներ։ Հայեկը մեջբերում է անգլիացի քաղաքագետ Սիդնեյ Ջեյմս Վեբին, որն այցելել էր ԽՍՀՄ և առանձնանում էր իր արտահայտված խորհրդային դիրքորոշմամբ․
Տեղեկատվության վրա ամբողջական վերահսկողությունն ի վերջո ազդում է ամբողջովին ապաքաղաքական ոլորտների վրա։ Որպես օրինակ բերվում է ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Ֆիլիպ Լենարդի «Գերմանական ֆիզիկան չորս մասերում» ստեղծագործությունը և «Մարքսիստա-լենինական բնագիտության համար» ամսագրի «Վիրաբուժության մեջ Մարքսիստա-լենինական ուսմունքների մաքրության համար» հոդվածը։ Հայեկը ընթերցողին առաջարկում է գուշակել՝ երկրներից որում՝ ԽՍՀՄ-ում, թե Երրորդ ռեյխում է շախմատիստներին կոչ արվել․ «Մենք պետք է մեկընդմիշտ վերջ տանք շախմատի չեզոքությանը և ամբողջությամբ դատապարտենք «շախմատը շախմատի համար», ինչպես նաև «արվեստը արվեստի համար» բանաձևը ։ (Այս մեջբերումն արվել է արդարադատության ժողովրդական կոմիսար և ԽՍՀՄ Գերագույն դատարանի նախագահ Նիկոլայ Կրիլենկոյի կողմից ։)
(5882) 1992 WW5
(5882) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1992 թվականի նոյեմբերի 18-ին Նոբուհիրո Կավասատոյի կողմից Ուենոհարայում ։
Ճանապարհ դեպի ստրկություն
Կառուցվածք և համառոտ բովանդակություն
Հայեկը նկարագրում է նացիոնալ-սոցիալիզմի նախորդների գործերն ու արտահայտությունները, որոնցից շատերը երիտասարդ տարիքում մարքսիստներ էին։ Նրանց թվին են դասվում Վեռներ Զոմբարտը, Յոհան Պլենգը, Պոլ Լենշը, Օսվալդ Շպենգլերը և Արթուր Մյոլլեր վան դեր Բրուքը Հարկ է նշել, որ Օսվալդ Շպենգլերը 1933 թվականին մերժեց նացիստների հետ համագործակցելու առաջարկը ։
(5882) 1992 WW5
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,844479 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,5919 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,0971 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1752,28 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,205447 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 1,85° անկյուն։
Ճանապարհ դեպի ստրկություն
Կառուցվածք և համառոտ բովանդակություն
Վերլուծելով պատերազմի ավարտին Անգլիայում տեղի ունեցող իրադարձությունները՝ Հայեկը գրում է, որ նա կրկնում է Գերմանիայի կողմից կատարած սխալները, որոնք էլ նրան բերեցին ամբողջատիրական իշխանության։
(5882) 1992 WW5
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1992 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Նոբուհիրո Կավասատոյի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ախելո
Ախելո, լեռնանցք, Աղփունար լեռնաշղթայի հարավային հատվածում, Սարիղամիշ քաղաքից հարավ֊արևելք, 10֊13 կմ հեռավորության վրա։ Լեռնանցքով անցնում է գյուղամիջյան ճանասլարհ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռնանցքներ Կատեգորիա:Կարսի մարզ
Ճանապարհ դեպի ստրկություն
Կառուցվածք և համառոտ բովանդակություն
Ժամանակակից հասարակությունում, ըստ Հայեկի, հաճախ մարդը չի ցանկանում ենթարկվել շուկայական օրենքների անհրաժեշտությանը։ Նա պատրաստ է զոհաբերել իր ազատությունների մի մասը, որպեսզի ստանա որոշակի տնտեսական պաշտպանվածություն։ Դրա արդյունքն է անհեռատես միջոցները, որոնք բացի վնասից ոչինչ չեն բերում և վերջիվերջո հանգեցնում են ամբողջատիրության։
Երկրորդ աշխարհամարտի ավարտի և Երրորդ ռեյխի նկատմամբ հաղթանակի մոտեցման համատեքստում, ընդգծվում է վերազգային պլանավորող մարմինների ձևավորման անթույլատրելիությունը։ Միջազգային պլանավորումը, ըստ Հայեկի, կդառնա բացահայտ բռնատիրություն և նացիոնալ-սոցիալիզմի լայնածավալ կենտրոնացված տնտեսության գոյության գաղափարի ձևավորում, որը վերահսկվում է պարոնների ռասայի կողմից։ Այն կհանգեցնի նաև աշխարհում լարվածության աճի։ Եթե զարգացած ազգերը սկսեն ուրիշներին ուժով պարտադրել իրենց բարոյական պատկերացումները, որոնք օտար են ուրիշներին, ապա նրանք ռիսկի են դիմում ընկնել մի իրավիճակի մեջ, երբ իրենք ստիպված պետք է գործեն անբարո։
Դրական գնահատականներ
Հայեկի հակառակորդ և տնտեսության մեջ մի ամբողջ ուղղության հիմնադիր Ջոն Քեյնսը, որը հետագայում հեղինակի պատվին անվանվել է քեյնսականություն, այսպես է բնութագրել «Ճանապարհ դեպի ստրկությունը»-ը․
Միևնույն ժամանակ Հայեկին ուղղված նամակում նա նշել է, որ
Մի քանի հակաուտոպիաների հեղինակ Ջորջ Օրուելը գովասանքով է արտահայտվել «Ճանապարհ դեպի ստրկության» վերաբերյալ․
Միևնույն ժամանակ նա նշել է, որ
Հայեկի աշխատանքը բավականին ռեզոնանսային էր։ Գրքի գաղափարներն օգտագործվեցին Ուինսթոն Չերչիլի կողմից 1945 թվականի նախընտրական քարոզարշավի ժամանակ։ Մասնավորապես, նա հայտարարեց, որ սոցիալիստական համակարգը կբերի «գեստապոյի նոր ձևի» ձևավորմանը(have to fall back on some form of Gestapo) ։ Ընտրություններին Չերչիլի գլխավոր հակառակորդը՝ լեյբորիստական կուսակցության առաջնորդ Քլեմենտ Էթլին, իր հերթին մեղադրեց Չերչիլին «ավստրիացի պրոֆեսոր Ֆրիդրիխ ֆոն Հայեկի մեկ անգամ արդեն օգտագործված ակադեմիական հայացքները» օգտագործելու մեջ ։ Պահպանողական կուսակցության ղեկավարությունը 1,5 տոննա թուղթ է հատկացրել «Ճանապարհ դեպի ստրկություն»-ը տպելու համար։ Հարկ է նշել, որ դա նրանց քիչ օգնեց, քանի որ 1945 թվականի ընտրություններին հաղթանակ տարավ լեյբորիստների սոցիալ-ժողովրդավարական կուսակցությունը ։
«Կապիտալիզմ և ազատություն» գրքի 2002 թվականի հրատարակության մեջ տնտեսագիտության նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Միլթոն Ֆրիդմենը նշել է, որ «Պահանջվեցին Բեռլինի պատի դրաման և ԽՍՀՄ-ի փլուզումը, որպեսզի այս արդյունքները դարձնեին առօրյա իմաստության ժառանգություն, և հիմա քչերն էին կասկածում, որ կենտրոնացված պլանավորումը դա իրոք «ճանապարհ է դեպի ստրկություն», ինչպես վերնագրել էր իր 1944 թվականի փայլուն պոլեմիական ստեղճագործությունը Ֆրիդրիխ ֆոն Հայեկը» ։
Քննադատություն
Կանադացի տնտեսագետ և սոցիոլոգ Կարլ Պոլանյին «Մեծ փոխակերպում» գրքում գալիս է հակառակ եզրակացության։ Նրա կարծիքով տնտեսական գործընթացների նկատմամբ վերահսկողության բացակայությունը և ազատ շուկան կհանգեցնեն տնտեսության փլուզմանը, համապատասխան սոցիալական հետևանքների, որոնք էլ անխուսափելիորեն կհանգեցնեն ամբողջատիրության հաղթանակին ։
Գիրքը սուր քննադատության ենթարկվեց ֆաբիանական սոցիալիստների կողմից, որոնց գաղափարները Հայեկը բացահայտել էր իր ստեղծագործության մեջ։ Հերման Ֆայներն իր պատասխան գրքում՝ «Ճանապարհ դեպի ռեակցիա»-ում, բնութագրում է «Ճանապարհ դեպի ստրկություն»-ը որպես
1945 թվականին հայտնի սոցիոլոգ և տնտեսագետ, բարոնուհի Բարբարա Վուտոն հրատարակում է «Ազատություն պլանավորելիս» գիրքը (Freedom Under Planning)։ Նախաբանում նա նշում է, որ իր գործը նվիրված է պրոֆեսոր Հայեկի գաղափարների և հայացքների քննադատությանը ։ Բարոնուհի Վուտոնի աշխատանքը քննադատեց Չիկագոյի տնտեսագիտական դպրոցի հիմնադիր Ֆրենկ Նայթը։ «Journal of Political Economy» ամսագրում գրքին ի պատասխան, նա նշում է, որ «Ազատություն պլանավորելիս» գրքում բացակայում են Հայեկի փաստարկները ժխտող հստակ պատասխաններ ։
Ամերիկացի տնտեսագետ Ջեֆրի Սաքսը «Ճանապարհ դեպի ստրկությանը» նվիրված հոդվածում արտահայտում է այն կարծիքը, որ բարձր հարկային դրույքաչափերով և զարգացած սոցիալական պաշտպանությամբ պետությունն ավելի լավ է, քան ազատ անկառավարելի շուկայով պետությունը։ Ըստ Սաքսի՝ դրա մասին է վկայում ինքը՝ կյանքը ։
Ամերիկացի գրող-վիպագիր Էրիկ Ցենսին նշում է, որ Հայեկի պատկերացրած ազատ շուկան անընդունելի է ժամանակակից հասարակության համար։ Աճող համակարգը պահանջում է սահմանափակ ռեսուրսների օգտագործման օպտիմալացում․
Քննադատները նշել են, որ ամբողջատիրության առաջացման հնարավորությունը և նրա իրականություն դառնալը նույնը չէ։ Սոցիալիստական հասարակության փոխակերպումը ամբողջատիրականի երաշխավորված և կանխորոշված չի համարվում։ Օգտագործելով Շվեդիայի օրինակը, որտեղ պետությունը վերահսկում է ՀՆԱ-ի 63%-ը, տնտեսագետ Գորդոն Թալոքը քննադատում է Հայեկի հայացքները։ Թեև կառավարությունը հիմնականում սահմանափակում էր տնտեսական ազատությունը, քաղաքականները մնացին անփոփոխ, ինչը, Թալոի կարծիքով, հերքում է «Ճանապարհ դեպի ստրկության» հիմանական գաղափարը ։
«Ճանապարհ դեպի ստրկություն»-ը տարբեր վարկանիշներում
Գիրքը բարձր գնահատականների է արժանացել գրական քննադատների շրջանում։ Այսպես, «National Review» ամսագրի «Դարի 100 լավագույն վավերագրական աշխատանքները» վարկանիշում այն զբաղեցնում է 4-րդ հորիզոնականը ։ «Modern Library»-ի վավերագրական աշխատանքների ընթերցողների վարկանիշում՝ 16-րդ հորիզոնականը ։
Ստեղծագործությունը տեղ է գտել Մարտին Սեյմուր Սմիթի «100 գրքեր, որոնք փոխեցին աշխարհը» ցանկի մեջ։ Բացի այդ, Հայեկի աշխատությունը գլխավորեց «Human Events» շաբաթաթերթում հրապարակված գրքերի ցանկը, որոնք պետք է կարդա յուրաքանչյուր կոնգրեսմեն-հանրապետական ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ավստրիական դպրոց Կատեգորիա:Տնտեսագիտական աշխատություններ Կատեգորիա:1944 տնտեսագիտության մեջ Կատեգորիա:Լիբերալիզմ Կատեգորիա:Հակակոմունիզմ Կատեգորիա:Դասական լիբերալիզմ
Գեորգի Տոդուա
Կենսագրություն
1990 թվականին ավարտել է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանը։ Տիրապետում է ֆրանսերենին, իսպաներենին և անգլերենին։
1990 թվականից զբաղվում է դիվանագիտական գործունեությամբ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի 2-րդ աստիճանի մեդալով պարգևատրվածներ
Հայկ Խաչատրյան (ազատամարտիկ)
Հայկ Գարիկի Խաչատրյան (11 հունիս, 1992 թ., գյուղ Շոշ, Ասկերանի շրջան, ԱՀ - 8 նոյեմբեր, 2020 թ., Ղուրուղչի հատված, Մարտունու շրջան, ԱՀ) Արցախյան երկրորդ պատերազմի ազատամարտիկ ։
Կենսագրություն
Հայկ Խաչատրյանը ծնվել է 1992 թվականին ԱՀ Ասկերանի շրջանի Շոշ գյուղում։
1998 թ. ընտանիքով տեղափոխվել են Ստեփանակերտ և 1999 թ. ընդունվել N10 միջնակարգ դպրոցը։
2013 թ. ընդունվել է Ստեփանակերտի Գրիգոր Նարեկացու անվան միջին մասնագիտական քոլեջի «Էկոնոմիկա, հաշվապահական հաշվառում և աուդիտ» և 2016 թ. ավարտել այն հաշվապահի որակավորմամբ։
2016 թ. ընդունվել է Գրիգոր Նարեկացու անվան համալսարանի «Տեսական տնտեսագիտություն» բաժին և այն ավարտելով 2019 թ., ստացել բակալավրի կոչում։
Զինվորական ծառայություն
2010 թ. մեկնել է պարտադիր զինվորական ծառայության ՊԲ N46492 զորամաս, եղել է ավագ սակրավոր։
2016 թ. Ապրիլյան պատերազմի օրերին կամավոր մեկնել է ճակատ և որպես հրաձիգ մասնակցել Մատաղիս-Թալիշ ուղղությամբ ընթացող մարտական գործողություններին։
2020 թ. Ադրբեջանի կողմից սանձազերծված Արցախյան 2-րդ պատերազմի օրերին մոբիլիզացվել է ՊԲ 99404 զորամաս և ցուցաբերած արիությունների համար հրամանատարության կողմից ստացել լեյտենանտի զինվորական կոչում։
2020 թ. նոյեմբերի 8-ին թշնամու ավիացիայի կողմից հրթիռակոծվել է լեյտենանտ Հայկ Խաչատրյանի հարակից դիրքը և հրամանատարն իր մարտական ընկերների հետ մեկնել է օգնության և հրթիռակոծության հերթական ալիքի զոհը դարձել ։
Հայկ Գարիկի Խաչատրյանի աճյունը հողին է հանձնվել Հայաստանի Արարատի մարզ Նոյակերտ գյուղում։
Ֆազիլ Իսկանդեր
Ֆազիլ Աբդուլովիչ Իսկանդեր (Фазиль Абдулович Искандер, Фазиль Абдул-иҧа Искандер,, Մոսկվա), աբխազական ծագմամբ ռուս գրող։
Կենսագրություն
Ֆազիլ Իսկանդերը ծնվել է 1929 թվականի մարտի 6-ին Սուխումում։ Նրա հայրը ծագումով Իրանից էր և ուներ պարսկական ու աբխազական արմատներ ։ 1938 թվականին ապագա գրողի հայրն արտաքսվել է ԽՍՀՄ-ից և նա նրա հետ այլևս չի հանդիպել։ Ապագա գրողի մանկությունն անցել է Աբխազիայի Չեգեմ գյուղում։
Ոսկե մեդալով ավարտել է Աբխազիայի ռուսական դպրոցներից մեկը, այնուհետև փորձել է ընդունվել Մոսկվայի պետական համալսարանի Փիլիսոփայական ֆակուլտետը, սակայն անհաջողությամբ ։ Ընդունվել է Մոսկվայի Գրադարանավարական ինստիտուտը, որտեղ երեք տարի ուսանելուց հետո տեղափոխվել է Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտ, որն էլ ավարտել է 1954 թվականին։
1954-1956 թվականներին որպես լրագրող աշխատել է Կուրսկ և Բրյանսկ քաղաքներում։ 1956 թվականին դարձել է «Գոսիզդատի» աբխազական բաժնի խմբագիրը, որտեղ աշխատել է մինչև 1990-ական թվականների սկիզբը ։
Վախճանվել է 2016 թվականի հուլիսի 31-ին Պերեդելկինոյում։
Ստեղծագործություններ
Ֆազիլ Իսկանդերի առաջին գիրքը 1957 թվականին Սուխումում լույս տեսած «Լեռնային արահետներ» բանաստեղծությունների ժողովածուն է։ Հեղինակին լայն հանրային ճանաչում բերեց 1966 թվականին հրատարակված «Այծատուրի համաստեղությունը» վիպակը, որում հեղինակը ծաղրի է ենթարկում ԽՍՀՄ-ի վարած գյուղատնտեսական քաղաքականությունը։ Հեղինակի գլուխգործոցն է համարվում «Սանդրոն Չեգեմից» վեպը, որը խորհրդային գրաքննության կողմից ենթարկվել է զգալի մկրատումների։ Այս վեպն իրենից ներկայացնում է պատմվածքների շարք հեղինակի հայրենի Չեգեմ գյուղի բնակիչ Սանդրոյի մասին և գրողի բնորոշմամբ պատկանում է Խաբեբայապատում վեպի ժանրին։
Ֆազիլ Իսկանդերի ստեղծագործական փիլիսոփայության մեջ առանձնահատուկ տեղ են գրավում արդարության, պատվի, քչով բավարարվելու, հողի հանդեպ սիրո, մեռածների հանդեպ հարգանքի թեմաները ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ Կատեգորիա:Ռուս արձակագիրներ Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ Կատեգորիա:Աբխազ գրողներ Կատեգորիա:«Մեծ գիրք» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի պատվավոր անդամներ Կատեգորիա:Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:«Տրիումֆ» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:ՌԴ պետական մրցանակի դափնեկիրներ գրականության և արվեստի բնագավառում Կատեգորիա:Խորհրդային տղամարդ գրողներ Կատեգորիա:Ռուս սցենարիստներ Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:Խորհրդային վիպասաններ Կատեգորիա:Խորհրդային պատմվածքագիրներ Կատեգորիա:Ռուս հումորիստներ
Վալերի Ցեպկալո
Վալերի Վիլյամովիչ Ցեպկալո (Валерый Вільямавіч Цэпкала (Цапкала ), ), բելառուս պետական գործիչ, դիվանագետ, կառավարիչ և գործարար։ Միջազգային իրավունքի բնագավառում իրավաբանական գիտությունների թեկնածու։
Ալեքսանդր Լուկաշենկոյի նախընտրական շտաբի ղեկավարներից մեկը 1994 թվականի նախագահական ընտրություններում, նրա հաղթանակից հետո եղել է Բելառուսի ԱԳ նախարարի առաջին տեղակալը։ 1997 թվականի փետրվարի 24-ից մինչև 2002 թվականի ապրիլի 2-ը զբաղեցրել Է ԱՄՆ-ում և Մեքսիկայում Բելառուսի Հանրապետության դեսպանի պաշտոնը։ 2005 թվականին խորհրդարանում եղել է  նախագահի լիազոր ներկայացուցիչ։ Բարձր տեխնոլոգիաների պարկի համահիմնադիրներից մեկը, 2005 թվականի հոկտեմբերի 7-ից մինչև 2017 թվականի մարտի 2-ը եղել է դրա տնօրենը։
2020 թվականի մայիսին հայտարարել էր Բելառուսի Հանրապետության նախագահի ընտրություններում իր առաջադրման մասին։ 2020 թվականի հուլիսի 14-ին նրան մերժել են գրանցել որպես թեկնածու՝ այն հիմքով, որ 160 հազար հանձնված ստորագրության թերթիկներից վավեր են ճանաչվել միայն 75 հազարը։ 2020 թվականի հուլիսի 4-ին քրեական գործի հետաքննության ֆոնին ընտանիքի հետ լքել է երկիրը։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1965 թվականի փետրվարի 22-ին Գրոդնո քաղաքում։ Եղել է ինժեներ-քիմիկոս Վիլյամի և Նինա Ցեպկալոյի ընտանիքի միակ երեխան։ Հայրը ավարտել է Օդեսայի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը, մայրը՝ Խարկովի ինժեներա-տնտեսական ինստիտուտը։
Սովորել է Գրոդնոյի թիվ 14 միջնակարգ դպրոցում՝ անգլերենի խորացված ուսուցմամբ, զբաղվել է պատմությամբ, ավարտել է դպրոցը գերազանց վկայականով։ 1982-1984 թվականներին Մինսկում սովորել է Բելառուսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում։ 1984 թվականին բանակ է զորակոչվել երկամյա ժամկետով (այն ժամանակ ուսանողների տարկետումը չեղարկվել էր), ծառայել է Խմելնիցկում ռազմավարական նշանակության էլիտար հրթիռային զորքերում  ։
1986 թվականին ծառայությունից հետո անմիջապես ընդունվել է ԽՍՀՄ ԱԳՆ Միջազգային հարաբերությունների Մոսկվայի պետական ինստիտուտ, որն ավարտել է գերազանցությամբ։ Սովորելուց հետո մնացել է ասպիրանտուրայում, այն ավարտել է գերազանցությամբ, դասավանդել է Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտում և դարձել իրավաբանական գիտությունների թեկնածու  ։
Դիվանագիտական և քաղաքական գործունեություն
Մոսկվայի Միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտում ֆիններեն է սովորել և 1991 թվականին ուղարկվել է Ֆինլանդիա որպես ԽՍՀՄ դեսպանատան աշխատակից։ Խորհրդային Միության փլուզումից հետո նա որոշում է կայացրել վերադառնալ Մինսկ։ 1992 թվականին զբաղեցրել է Բելառուսի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարության երկրորդ քարտուղարի պաշտոնը։ 1993 թվականին աշխատանքի է անցել որպես պետության ղեկավարի խորհրդական՝ Բելառուսի Հանրապետության Գերագույն խորհրդի նախագահ Ստանիսլավ Շուշկևիչի ղեկավարությամբ։ Ս. Շուշկևիչի հրաժարականից հետո Գերագույն Խորհրդի նախագահի պաշտոնից 1994 թվականին անցել է ԱՊՀ գործադիր քարտուղարության գործադիր քարտուղարի խորհրդականի պաշտոնի ։ Ավելի ուշ Շուշկևիչը համառորեն բնութագրում էր որպես «հմուտ հոգեբան և պրոֆեսիոնալ»  ։
1994 թվականին Վալերի Ցեպկալոն Դմիտրի Բուլախովի խորհրդով մտել է 1994 թվականի ընտրություններում ամենաերիտասարդ թեկնածու Ալեքսանդր Լուկաշենկոյի նախընտրական շտաբի կազմի մեջ Վիկտոր Գոնչարի, Լեոնիդ Սինիցինի, Ալեքսանդր Ֆեդուտայի հետ միասին՝ միջազգային քաղաքականության հարցերը համակարգելու համար ։ Վալերի Ցեպկալոն կազմակերպել է Լուկաշենկոյի այցը Մոսկվա, որտեղ նա այցելել է Պետական Դումա և հանդիպել ՌԼԴԿ-ի առաջնորդներից մեկի (առաջին գումարման Պետդումայի կազմում առավել ներկայացուցչական կուսակցություն), ՌԴԿԿ-ի նախագահ Գենադի Զյուգանովի և Ռուսաստանի Ագրարային կուսակցության նախագահ Նիկոլայ Խարիտոնովի հետ։ Ուղևորությունը կազմակերպվել էր բելառուսա-ռուսական ինտեգրացիոն դաշտում միավորներ հավաքելու և հասարակական ուշադրությունը գրավելու նպատակով ։
1994 թվականի օգոստոսի 8-ին Լուկաշենկոյի երդմնակալությունից անմիջապես հետո Վալերի Ցեպկալոն նշանակվել է Բելառուսի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարի առաջին տեղակալ ։ 1997-2002 թվականներին Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում և Մեքսիկայում եղել է Բելառուսի Հանրապետության արտակարգ և լիազոր դեսպան (համատեղության կարգով)  ։
Դիվանագիտական ծառայության ավարտից հետո դարձել է Բելառուսի Հանրապետության նախագահի օգնականը՝ գիտության և տեխնոլոգիաների գծով ։
2005 թվականի փետրվարի 14-ից հոկտեմբերի 7-ը եղել է խորհրդարանում նախագահի լիազոր ներկայացուցիչը։ 2005 թվականին Ցեպկալոն դարձել է ՄԱԿ-ի Գլխավոր քարտուղարի կառավարական փորձագետը՝ հաղորդակցման և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և տեղեկատվական անվտանգության բնագավառում ։ 2009 թվականին նա նաև մտել է Գլոբալ դաշինքի ռազմավարական խորհուրդ՝ Միավորված ազգերի կազմակերպության տեղեկատվական-հաղորդակցական տեխնոլոգիաների և զարգացման համար ։
Բարձր տեխնոլոգիաների զբոսայգի
ԱՄՆ-ում Բելառուսի դեսպանի աշխատանքի ժամանակ կառչել է տեխնոլոգիական ընկերությունների զարգացումը խթանող էկոհամակարգի հայեցակարգից ։ Դիվանագետի խոսքով՝ 2002 թվականին վերադառնալուց հետո նրան մեկուկես տարի է պահանջվել, որպեսզի երկրի ղեկավարությանը համոզի բելառուսական IT-ընկերությունների համար ենթակառուցվածքի և «ձգողականության կենտրոնի» ստեղծման անհրաժեշտության մեջ։ Այս ամենի ֆոնին երկրի քաղաքական վերնախավը վստահ էր տեղեկատվական ինդուստրիայի անվճարունակության հարցում։ Պետական ապարատի ներկայացուցիչների շրջանում իր մտահղացումների հանրահռչակման աշխատանքներն ավելի ուշ նկարագրել է «բարձր տեխնոլոգիաների զբոսայգի. զարգացման 10 տարի» գրքում ։
Բարձր տեխնոլոգիաների պարկի ստեղծման գաղափարն առաջին անգամ առաջադրվել է նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոյի կողմից 2003 թվականին տեղեկատվական տեխնոլոգիաների շաբաթվա ընթացքում՝ տեղեկատվական ինդուստրիայի զարգացման և ժամանակակից տեխնոլոգիաների հիման վրա տնտեսության ավանդական ճյուղերի՝ արդյունաբերության, գյուղատնտեսության, կրթության, առողջապահության, պաշտպանության և անվտանգության վերափոխման նպատակով ։ 2004 թվականի հուլիսին նախագահի աշխատակազմի ղեկավար Ուրալ Լատիպովը և նախագահի օգնական Վալերի Ցեպկալոն առաջին առցանց մամուլի ասուլիսն էին տվել՝ պատասխանելով ՀԾԿՀ-ի զարգացման հայեցակարգի վերաբերյալ 150 գիտնականների, գործարարների և քաղաքական գործիչների հարցերին։ Կազմակերպությունը ստեղծվել է 2005 թվականի սեպտեմբերի 22-ին, իսկ հոկտեմբերի 7-ին նրա վարչակազմի տնօրեն է նշանակվել Վալերի Ցեպկալոն ։ ԲՏԶ-ի գլխավոր խնդիրները համառորեն նշել Է արտասահմանում IT-մասնագետների արտահոսքի կասեցումը, Բելառուսում տեղեկատվական ստարտափների զարգացման համար հարմարավետ պայմանների ստեղծումը, իսկ 2009 թվականին գերմանական Der Spiegel ամսագրին տված հարցազրույցում նա հայտարարել է, որ Բելառուսում ձևավորվում է նոր «Սիլիկոնային հովիտ» ։
2005 թվականին զբոսայգու վարչակազմն առանձնացրել է 50 հեկտար տարածք Մինսկում Ուրուչյե թաղամասի մոտ։ Տասը տարվա ընթացքում տեղամասում ստեղծել են գիտահետազոտական մասնաշենք, ֆիրմաների ներկայացուցչությունների շենքեր, համաժողովների անցկացման կենտրոն, բնակելի և հյուրանոցային համալիրներ և առևտրի կենտրոն ։ Կազմակերպության զարգացման համար տրամադրվել է 300 հազար ԱՄՆ դոլարի չափով վարկ՝ տարեկան 17 տոկոս տոկոսադրույքով, որը ԲՏԶ-ն վճարել է առաջին երկու տարիներին ։ Ենթադրվում էր, որ մինչև 2015 թվականը ԲՏԶ-ի արտահանման ցուցանիշները կհասնեն 300-350 միլիոն ԱՄՆ դոլարի ։ Ոլորտի զարգացմանը պետք է նպաստեր հարկային հատուկ ռեժիմը   ։
2014 թվականին այգում գրանցվել է 138 ընկերություն, որոնց արտադրության ընդհանուր ծավալը հասել է 650 միլիոն դոլարի։ Այդ ժամանակ մեկ շնչին բաժին ընկնող ծրագրային արտադրանքի արտահանման ծավալով Բելառուսը առաջ է անցել Հնդկաստանից և ԱՄՆ-ից։ Երկրում կտրուկ աճել է ծրագրավորողի մասնագիտության վարկանիշը, մի շարք դպրոցներում սկսել են լրացուցիչ կրթական ծրագրեր ։ Ցեպկալոյի խոսքով՝ Բելառուսում ՏՏ ոլորտի աճը մի քանի անգամ գերազանցել է միջին համաշխարհային ցուցանիշները, իսկ այգու մաքուր արտահանումը գերազանցել է ազգային արդյունաբերական գործարանների ընդհանուր ներդրումը ։
Այգու վարչակազմի և պաշտոնյաների միջև կոնֆլիկտը սկսվել է 2015 թվականին, երբ հայտնի է դարձել ծրագրավորողների համար եկամտահարկը 1 %-ով ավելացնելու պլանների և սոցզպաշտպանության հիմնադրամին երեք անգամ մուծումների չափի մասին։ Ցեպկալոն նախազգուշացրել է «ուղեղների արտահոսքի» վտանգի մասին և տվյալներ է ներկայացրել, որ նույնիսկ նվազեցված դրույքաչափերի դեպքում ԲՏԶ-ի ծրագրավորողը երեք անգամ ավելի հարկ է վճարել, քան միջին վիճակագրական Բելառուսի քաղաքացին ։ Հայտերը հաջողվել է գրանցել մինչև 2020 թվականը՝ խոստման դիմաց, որ ԲՏԶ ռեզիդենտ ընկերությունները կաշխատեն ավելի մեծ նվիրվածությամբ՝ հօգուտ ամբողջ բելառուսական տնտեսության, ոչ միայն ՏՏ-հատվածի ։ Բացի ծրագրավորողների և ԲՏԶ-ի ռեզիդենտների համար հարկային արտոնությունների պաշտպանումից, 2016 թվականին առաջարկում էր երկրի Քրեական օրենսգրքից բացառել անօրինական ձեռնարկատիրական գործունեության համար պատասխանատվությունը, բացի «մարդկանց կյանքի հետ կապված բժշկական գործունեությունից»։ Նա նման դրույթը անվանել է խորհրդային տնտեսության մասունք և նշել է, որ բելառուսական արտադրողի պատիժը խախտում է իր դիրքերը արտաքին շուկաներում։ Նրա կարծիքով, Apple-ը շատ ավելի դժվար կլիներ զարգացնել, եթե Սթիվ Ջոբսն ու Սթիվ Վոզնյակը ծնվեին Բելառուսում։ Դիրքորոշումը հասարակական լայն արձագանք է առաջացրել, իսկ գլխավոր դատախազ Ալեքսանդր Կոնյուկը հայտարարել է, որ պարտավոր է կատարել օրենսդրության մեջ ամրագրված նորմերը ։
2017 թվականի մարտի 2-ին ազատվել է բարձր տեխնոլոգիաների պարկի վարչակազմի տնօրենի պաշտոնից ։ Կազմակերպության աշխատակիցների համար որոշումն անակնկալ էր։ Ինքը Ցեպկալոն իրավիճակը կապել է իր ակտիվ դիրքորոշման և ուժայինների հետ հակամարտության հետ ։ Թեև 2017 թվականի սկզբին Բելառուսում ծրագրային ապահովման մշակման ոլորտի շրջանառությունը մոտեցել է միլիարդավոր դոլարներին և ԲՏԶ-ի ռեզիդենտների թվում եղել են Wargaming.net, Maps.me Viber-ը, շուկայի մասնակիցները նշել են, որ ՏՏ-արդյունաբերության աճի տեմպերը համապատասխանել են Արևելյան Եվրոպայի մյուս երկրներին։ Օրինակ՝ ուկրաինական աութսորսինգի ոլորտի աճի տեմպերը 9 %-ով գերազանցել են բելառուսական ցուցանիշները՝ հարկային բեռի մակարդակի եռակի տարբերությամբ։ Իսկ Համաշխարհային ցուցանիշներում Բելառուսի ընդհանուր մասնաբաժինը կազմել է այդ տոկոսի տասներորդ մասը ։ ԶԼՄ-ներում նաև հայտնել են, որ պաշտոնանկությունը պայմանավորված է ռեզիդենտներին բելառուսական տնտեսության այլ ճյուղերի զարգացման համար համառորեն վերակողմնորոշելու ցանկությամբ ։ Նշելով ԲՏԶ-ի ստեղծման և զարգացման գործում ունեցած վաստակը՝ վերլուծաբաններն ուշադրություն են դարձրել նաև նրա թույլ կողմերին՝ մթերային ընկերությունների համար մուտքի բարձր շեմ և ֆորմալիզմ ։
Նորարարական ենթակառուցվածքների ստեղծման եզակի փորձը սկսել են օգտագործել Ուզբեկստանի, Ադրբեջանի և Վրաստանի կառավարությունները։ Համառորեն օգնել է նախկին ԽՍՀՄ-ի տարբեր երկրների կառավարություններին ուժեղ IT-հատվածի ձևավորման գործում, ինչպես նաև խորհուրդ է տվել Սաուդյան Արաբիայի իշխանություններին։ Նա մասնակցել է Ուզբեկստանի Mirzo Ulugbek Innovation Center ինովացիոն կենտրոնի զարգացմանը ։ 2018 թվականին նա հիմնել է Prabook.com կենսագրական գրադարանը ։ ԲՏԶ-ից ազատվելուց հետո 2018 թվականին առաջին անգամ Ցեպկալոն հանդես է եկել բելառուսական մեդիատարածությունում։ Նա, մասնավորապես, դեմ է արտահայտվել ԲՏԶ-ի ռեզիդենտների թվի ավելացմանը՝ կարծելով, որ պրակտիկան կնվազեցնի մատուցվող ծառայությունների որակը ։ Այսպես, միայն 2018 թվականին ԲՏԶ ռեզիդենտ կազմակերպությունների աշխատակիցների թիվն աճել է 15 հազարով ։ Այնուամենայնիվ, մինչև 2020 թվականը ԲՏԶ-ն հարթակ էր բելառուսական ստարտափների քառորդ մասի համար, իսկ նորարարական տեխնոլոգիաները կազմել են երկրի արտահանման ավելի քան մեկ երրորդը ։