cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սինո-ճապոներեն
Նախապատմություն
Չինաստանի մեծ տարածքի և զարգացած մշակույթի շնորհիվ չինարենը պատմության ընթացքում մեծ ազդեցություն է ունեցել ճապոներենի, կորեերենի, վիետնամերենի և արևելաասիական այլ լեզուների վրա այնպես, ինչպես հունարենը և լատիներենն են ազդել Եվրոպայի պատմության վրա։ Օրինակ՝ միջին չինարենում վառոդ բառի համարժեքը հուոյաո (火藥) է, իսկ կորեերենում դրա համարժեքը հուայակն է, ճապոներենում՝ կայակու։ Երբ տեղի են ունեցել չինարենի և ճապոներենի միջև առաջին բախումները, ճապոներենում դեռևս չկային գրային համակարգ, այնինչ չինարենն ուներ գրավոր լեզու և ակադեմիական շատ տեղեկատվություն, որն էլ իր հերթին առաջ էր բերում նոր բառեր և տերմիններ ստեղծելու անհրաժեշտությունը ։ Չինարենն այսպիսով դարձել էր գիտության, կրթության և կրոնի լեզուն։ Ճապոներենում գործածված ամենահին գրային համակարգը գրական չինարենն էր, որը կոչվում էր կանբուն։ Կանբուն գրային համակարգը պարտադրում էր, որ յուրաքանչյուր գրագետ ճապոնացի վարժ տիրապետի գրավոր չինարենին, սակայն շատ քիչ ճապոնացիներ էին վարժ խոսում չինարեն։
Չինարենից վերցված բառերի արտասանությունը նմանեցվում էի չինարենի արտասանությանը։ Սինո-ճապոներեն բառապաշարը դեռևս ճապոներենում շատ կարևոր մաս է, ինչպես օրինակ լատիներեն կամ հունարեն ծագման բառերը անգլերենում։
Չինարենից փոխառությունները նաև ազդել են ճապոներենի հնչյունաբանության վրա՝ առաջ բերելով լեզվի այնպիսի զարգացումներ, ինչպիսիք են փակ վանկերը և ձայնավորների և բաղաձայնների երկար արտասանությունը։
Քերականություն
Սինո-ճապոներեն բառերը հիմնականում գոյականներ են, որոնցից շատերը բայական կամ ածականական գոյականներ են, որն էլ նշանակում է, որ դրանք կարող են նախադասության մեջ հանդես գալ որպես բայեր կամ ածականներ։ Բայական գոյականները կարող են գործածվել որպես բայեր սուրու (する, "անել") մասնիկը կցելու դեպքում։
Ճապոներենում բայերն ու ածականները փակ դաս են, և չնայած չինարենից արված բազմաթիվ փոխառություններին՝ փաստորեն դրանցից ոչ մեկը չի դասվում խոնարհվող բայերի կամ ածականների շարքին, այլ դասվում են այլաբանորեն խոնարհվածների շարքին։
Սինո-ճապոներեն և սինո-ճապոնական արտասանություն
Կանգո տերմինը հաճախ կիրառվում է օնյոմի (音読み) տերմինի հետ, որը նշանակում է հնչյունների ընթերցում։ Այն մի համակարգ է, որը թույլ է տալիս չինարենից փոխառած բառերը կարդալ չինարենին հնարավորինս նման։ Օնյոմին նաև հայտնի է ինչպես սինո-ճապոնական արտասանություն և տարբերվում է կունյոմիից (訓読み), «կարդալ ըստ նշանակության»), որի դեպքում չինարեն հիերոգլիֆները կարդացվում են մայրենի ճապոներենի բառերի արտասանությամբ։
Այդուհանդերձ, կան դեպքեր, երբ օնյոմիի և կունյոմիի միջև տարբերությունը կապված չէ ստուգաբանական ծագման հետ։ Ճապոնիայում ստեղծված չինական հիերոգլիֆները, որոնք կոչվում են կոկուջի (国字), սովորաբար ունեն միայն կունյոմի (訓読み), բայց կան կոկուջիներ, որոնք ունեն օնյոմի (音読み):
Ճապոնիայում ստեղծված բառեր
Շատ վասեի կանգոներ վերաբերում են գաղափարների, որոնք կան միայն ճապոներենում, ինչպես օրինակ դայմիո (大名), վակա (和歌), գեիշա(芸者) և այլն։
Բառերի մեկ այլ խումբ ստեղծվել է ճապոներեն բառակապակցություններից, ինչպես օրինակ՝ հենջի (返事), որը նշանակում է «պատասխան» և գալիս է ճապոներենի կաերիգոտո 返り事 բառակապակցությունից, որը նշանակում է «պատասխանել»։
Հնչյունաբանական նմանություններ ժամանակակից չինարենի և օնյոմիի միջև
Առաջին հայացքից շատ սինո-ճապոներեն բառերի արտասանությունը նման չէ ժամանակակից չինարենի արտասանությանը։ Առաջին հերթին՝ չինարենից փոխառությունները իրականացվել են երեք հիմնական փուլերով․ դրանք են՝ գո-օն (呉音), կան-օն(漢音) և տո-օն (唐音): Այս փուլերը տեղի են ունեցել դարերի ընթացքում, չինարենի հնչյունաբանական պատմության տարբեր շրջաններում, և այսպիսով չինարեն արտասանությունը տարբերվում է ճապոներեն արտասանությունից։ Բացի այդ, ժամանակակից չինարենի և ճապոներենի միջև արտասանական տարբերությունների համար կա երկու հիմնական պատճառ.
Այդուհանդերձ արտասանական նմանությունները բավականին հաճախ հանդիպող երևույթ են։ Արդյունքում, սինո-ճապոներենը կարելի է համարել չինարենի վաղ շրջանի փոփոխված նմանակ, և այն լեզվաբանների համար լավ հիմք կարող է լինել չինարենի զարգացումն ուսումնասիրելու համար։
Ստորև ներկայացված են ժամանակակից չինարենի և սինո-ճապոներենի օնյոմիի (արտասանության) միջև նմանությունները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ճապոներենի պատմություն Կատեգորիա:Ճապոներեն Կատեգորիա:Չինարեն
Գիշերվա օրենքը
Սյուժե
1920-ական թվականների պատմությունը պատմում է՝ Բոստոնյան ոստիկանության կապիտանի անառակ որդու՝ Ջո Կոգլինգի մասին։ Տեղափոխվելով Յոբոր-Սիթի, Կոգլինը դառնում է բութլեգեր, ինչի հետևանքով դառնում է ճանաչված գանգստեր։
Ստեղծում
Warner Bros. 2013 թվականից մշակել է «Live by Night» ֆիլմի էկրանավորումը Բեն Աֆլեքի հետ որպես՝ ռեժիսոր, սցենարիստ և Ջո Կոգլինի դերակատար։ Պրոդյուսերներ են հանդիսանում նաև՝ Լեոնարդո Դի Կապրիոն և Ջենիֆեր Դևիսոն Կիլորանը ։ 2014 թվականի սեպտեմբերի 4-ին Սիեննա Միլլերը, Զոյի Սալդանան և Էլ Ֆենինգը ներառվեցին ֆիլմի դերասանական անձնակազմի մեջ ։ 2015 թվականի հուլիսի 9-ին Warner Bros. ֆիլմին տվել է այսպես ասված «կանաչ լույս» և հայտնել, որ արտադրությունը սկսվելու է 2015 թվականի նոյեմբերին ։ 2015 թվականի օգոստոսի 28-ին հայտնի դարձավ, որ Քրիս Մեսինան բանակցություններ է տանում՝ Կոգլինի լավագույն ընկեր և հանցակից Դիոն Բարթոլի դերի մասին ։ 2015 թվականի հոկտեմբերի 20-ին, դերասանական անձնակազմին միացավ Քրիս Կուպերը ։ 2015 թվականի նոյեմբերի 2-ին Միգելը համաձայնվել է դերակատարել Էսթեբանի դերը ։ 2015 թվականի նոյեմբերի 5-ին Մաքս Կասելան ստացել է՝ Դիգերա անունով մաֆիայի չափազանց ագրեսիվ տղայի դերը ։ 2015 թվականի նոյեմբերի 13-ին TheWrap հայտնեց, որ Սքոթ Իսթվուդը խաղալու է Աֆլեքի հերոսի եղբոր դերը ։ 2015 թվականի նոյեմբերի 18-ին Բրենդան Գլիսոնը ստացել է Իսթվուդի և Աֆլեքի հերոսների հոր դերը ։ Նոյեմբերի 23-ին Էնտոնի Մայքլ Խոլը միացավ ֆիլմին, դերակատարելով Գերի Սմիթին ։ 2015 թվականի դեկտեմբերի 1-ին հայտնի դարձավ, որ Տիտուս Ուելիվերը ստացել է ՝ մաֆիայի տնօրեն և Ջոյի առաջնորդ՝ Թիմա Խիկիի դերը ։
Նկարահանումներ
Ֆիլմի նկարահանումնեը սկսվեցին 2015 թվականի հոկտեմբերի 28-ին ։ Նոյեմբերի կեսին նկարահանումներն անցնում էին Լորենսում, ինչպես նաև Բոստոնում նոյեմբերի 20-ին ։ 2015 թվականի սկզբից նկարահանումները անցել են Լոս Անջելեսում ։
Կինոքննադատում և շահույթ
Ֆիլմը շատ սառն է գնահատվել կինոքննադատների կողմից։ Ֆիլմի ռեյթինգը Rotten Tomatoes կայքում կազմում է 34% (միջին միավոր - 5,3/10)։ Ֆիլմը խլացուցիչ կերպով ձախողվել է վարձույթում, 65 միլիոն դոլար բյուջեով, իսկ համաշխարհային շահույթները աղետալի ցածր են (23 միլիոն դոլար) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆիլմեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:2016 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Warner Bros. ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Լոս Անջելեսում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1920-ականներին Կատեգորիա:Ֆիլմեր թմրանյութերի մասին Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1930-ականներին Կատեգորիա:Ամերիկյան վեպերի էկրանավորումներ Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Լոս Անջելեսում Կատեգորիա:Ամերիկյան թրիլեր ֆիլմեր
Երվանդ Էլմաճյան
'''Երվանդ Ս. Էլմաճյան''' (մոտ 1880, Մա­րաշ - ?), հայ բժիշկ։
Կենսագրություն
1905-1910 թվականներին եղել է Մարաշի Ակադեմիա դպրոցի ուսուցիչ։
1914 թվականին ավարտել է Բեյ­րու­թի Ամե­րի­կյան հա­մալ­սա­րա­նի բժշկական ֆակուլտետը։
1914-1915 թվականներին եղել է Զեյթունի թաղապետական բժիշկը։ 1915 թվականի դրությամբ եղել է Մարաշի քաղաքապետարանի բժիշկը։
1915 թվականին Զեյթունի առաջին աղետի ժամանակ, մարտի 10-ին ընկերակցել է Մարաշից եկած 4 հայերից բաղկացած պատվիրակությանը՝ գերմանացի հեր (պարոն) Բլանկի նախագահությամբ, որոնք եկել էին Զեյթունի սբ. Աստվածածին վանքում գտնվող ապստամբների հետ բանակցելու։
1915 թվականի մարտին, ի թիվս 198 անվանի հայերի, ձերբակալվել է ու բանտարկվել Մարաշի բանտում։ Որոշ ժամանակ անց, ձերբակալվածներից մի քանիսն աքսորվել են Դեյր-էլ-Զոր և այնտեղ սպանվել, մի քանիսը՝ կախաղան բարձրացվել, իսկ բժիշկն ազատ է արձակվել։
1915-1918 թվականներին բնակվել է Հա­լե­պում, որտեղ թաղապետական բժիշկ է աշխատել և օսմանյան բանակի զինվորական հիվանդանոցի զինվորական բժիշկ ծառայել։ 1919 թվականին Զեյթունի վերջին աղետի ժամանակ ստանձնել է ժողովրդի առողջապահական և բժշկական գործը, որն անձնվիրաբար կատարել է մինչև 1921 թվականը։
1919 թվականի դեկտեմբերի 19-ին, որպես Զեյթունի և նրա շրջակայքի՝ ամերիկյան Մեր­ձա­վոր Արև­ել­քի Նպաստամատույցի և ՀԲԸՄ-ի կողմից նշանակված բժիշկ, Մարաշից գնացել է Զեյթուն։ Նույն գիշերը հրավիրվել է Զեյթունի Ազգային միության հրավիրած ժողովին ու ներկաներին հանձնել բժիշկ Քաջբերունու (Վարդան Թոփալյան) նամակը։ Նամակում եղել են մի քանի ստացագրեր, որոնք պետք է ստորագրվեին ու շտապ Մարաշ վերադարձվեին, որպեսզի 1800 օսմանյան ոսկին որոշված սպառազինման նպատակին հատկացվեր։ Բացի այդ, Նպաստամատույցից բերել էր 150 օսմանյան ոսկի՝ որբևայրիներին տալու համար։ 1920 թվականի ապրիլի 5-ին, գտնվելով Զեյթունում, նամակ է ստացել Մարաշում գտնվող միստր Լայմընից, որն առաջարկում էր իր հետ տեսակցելու համար գնալ Պեշեն թրքաբնակ գյուղը։ 1920 թվականի ապրիլի 6-ին բժիշկը երկու այլ ընկերների հետ մեկնել է Պեշեն՝ Լայմընի և մի թուրքի հետ տեսակցելու։
1920 թվականին Մարաշի Ամերիկյան միսիոներության («Պորտ») Մերձավոր Արևելքի ներկայացուցիչ միստր Լայմընը 200 ոսկի դրամագլխով բացել էր բրդի աշխատանոց՝ որբևայրիների համար աշխատանք ապահովելու և դրանով նրանց օգնելու համար։ ՀԲԸ Միությունը ևս ամսական 50 ոսկի նպաստ է ուղարկել այդ գործին։ Երվանդ Էլմաճյանը, Ազգային միության ատենապետ Արամ Չոլագյանի հետ համախորհուրդ, հիշյալ նպաստները բաշխել է միայն մի քանի ավետարանական ընտանիքների՝ ավետարանական համայնքին զարկ տալու համար, ինչն Ազգային միության պառակտման պատճառ է դարձել։ Հետագայում բժիշկը զղջացել է իր արարքի համար և ամեն ինչ արել շտկելու դրությունը, ինչի համար արժանացել է հայրենակիցների համակրանքին։
1921 թվականի հունիսին Ազգային միությունը բժիշկ Երվանդ Էլմաճյանին և Հովհաննես Սիմոնյանին հանձնարարել է բանակցությունների միջոցով կարգի հրավիրել մի քանի զեյթունցի խռովարարների, որոնք մինչ այդ սպանվում են թուրքերի ձեռքով։
Հետագայում հավանաբար գաղթել է Հալեպ։ 1922 թվականի սեպտեմբերի 1-ին հասել է ԱՄՆ։ 1922 թվականի նոյեմբերին Բոս­տո­նում հանձնել է նահանգային քննությունը և բժշկի արտոնագիր ստացել։ 1924 թվականի դրությամբ բնակվել է ԱՄՆ Մա­սա­չու­սեթ­սի նա­հան­գի Բրիթոն քաղաքում՝ Brithon, Telford str. 7 հասցեում և բժիշկ աշխատել։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ Կատեգորիա:Բեյրութի ամերիկյան համալսարանի շրջանավարտներ
Էդուարդո Սավերին
Էդուարդ Սավերին (Eduardo Saverin, ), բրազիլական ծագումով ամերիկացի գործարար, Ֆեյսբուք սոցիալական ցանցի հիմնադիրներից մեկը։ 2011 թվականի հունվարի 4-ին ընկերության բաժնետոմսերի վերագնահատումից հետո Ֆեյսբուքի 5 % բաժնեմասի արժեքը հասել է 2.5 միլիարդ դոլարի ։ Ներկայումս բնակվում է Սինգապուրում։ Բրազիլիայի քաղաքացի է ։
Կենսագրությունը
Էդուարդ Սավերինը ծնվել է հրեաների ընտանիքում Սան Պաուլոյում (Բրազիլիա)։ Հասակ է առել Մայամիում (Ֆլորիդա)։ Նրա հայրը աշխատել է անշարժ գույքի բնագավառում։ Էդուարդը սովորել է Մալամիի Գուլլիվերի նախապատրաստական դպրոցում և կրթությունը շարունակել է Հարվարդի համալսարանում, որտեղ նա եղել է Phoenix Club-ի անդամ և Հարվարդի ներդրումային ասոցիացիայի նախագահ։ 2006 թվականին Սավերինը գերազանցությամբ ավարտել է Հարվարդի համալսարանը՝ ստանալով դիպլոմով տնտեսագիտության ոլորտում ։ Մարկ Ցուկերբերգի հետ Էդուարդոն ծանոթացել է առաջին կուրսում։ Արդեն երկրորդ կուրսում նրանք ստեղծել են իրենց համատեղ նախագիծը՝ The Facebook: Սավերինը եղել է նախագծի հիմնական ներդրողն ու կոմերցիոն տնօրենը։ 2004 թվականի ամռանը Սավերինը պրակտիկայի է մեկնել Նյու Յորք, իսկ Մարկը մնացել է զարգացնելու նախագիծը։ Ցուկերբերգը ծանոթանում է Շոն Փարքերի և Պիտեր Տիլի հետ, որոնք օգնում է նրան ներդրումներ գտնել Ֆեյսբուքի համար ։ Հետագայում Էդուարդոն հեռացել է Ցուկերբերգից, և վերջինիս ջանքերով Սավերինի բաժնեմասը ընկերության կանոնադրական կապիտալում 2015 թվականի ապրիլին կրճատվել է 34 %-ից մինչև 0,03 % : Սավերինը դատական հայց է ներկայացրել, և 2009 թվականի հունվարին դատարանը հաստատել է նրա իրավունքը ընկերության 5 % բաժնետոմսերի վրա ։
2013 թվականի մարտի 13-ին Էդուարդո Սավերինն ընդգրկվել է Forbes-ի կողմից կազմված ամենաերիտասարդ միլիարդատերերի տասնյակում։ Նա ցանկում զբաղեցնում է 5-րդ տեղը, իսկ նրա ունեցվածքը կազմում է 2.2 միլիարդ դոլար ։
2010 թվականի «Սոցիալական ցանց» ֆիլմում ներկայացվում են Սավերինի և Մարկ Ցուկերբերգի հարաբերությունները Ֆեյսբուքի ստեղծման ժամանակից մինչև Ցուկերբերգի դեմ Սավերինի հայց ներկայացնելը։ Սավերինի դերը կատարում է դերասան Էնդրյու Գարֆիլդը։
Փոքր Գրեմյաչայա
Փոքր Գրեմյաչայա (Малая Гремячая), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Վոլոգդայի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է մեծ Գրեմյաչայա գետի աջ ափում՝ 0,3 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 19 կմ է։ Ակունքը գտնվում է Հարավային մասում Չիստոյի Ճահիճներում, 15 կմ հյուսիս-արևելքում Նյուկսենիցա գյուղի մոտ։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դոնի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Հյուսիսային Դոն գետն է։ Գետի ենթաավազանը Սուխոնան գետն է։ Գետի գետային ավազանը՝ Հյուսիսային Դոն։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Հովհաննես Էժտահարյան
'''Հովհաննես Կ. Էժտահարյան''', հայ բժիշկ։
Կենսագրություն
Հովհաննես Էժտահարյանը ծնվել է Խար­բեր­դի նա­հան­գի Խար­բեր­դի գա­վա­ռի Արաբկիր քաղաքում։ Ավարտել է Բեյ­րու­թի Ամե­րի­կյան հա­մալ­սա­րա­նի բժշկական ֆակուլտետը և նույն համալսարանի հիվանդանոցում բժիշկ աշխատել։
Վերադարձել է Արաբկիր՝ հարազատների մոտ։ 1915 թվականին սպանվել է Մեծ Եղեռ­նի ժամանակ։
Գրականություն
Փոլատեան Ս., Պատմութիւն հայոց Արաբկիրի, Նիւ Եորք, 1969։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ Կատեգորիա:1915 մահեր Կատեգորիա:Արաբկիր քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Բեյրութի ամերիկյան համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության զոհեր
Մարշալ (ֆիլմ)
«Մարշալ» (Marshall), 2017 թվականի ամերիկյան կենսագրական դրամատիկական ֆիլմ՝ նկարահանված ռեժիսոր Ռեջինալդ Հադլինի կողմից։ Ֆիլմում ներկայացվում է իրական դեպք Թերգուդ Մարշալի իրավաբանական կարիերայից, որը հետագայում դարձել է առաջին աֆրոամերիկացի դատավորը ԱՄՆ գերագույն դատարանում։ Գլխավոր դերում հանդես է գալիս Չեդվիկ Բոուզմանը։
Սյուժե
1940 թվական։ Սևամորթ բնակչության զարգացմանը նպաստելու ազգային ասոցիացիայի փաստաբան Թերգուդ Մարշալը շրջում է երկրում և պաշտպանում ռասայական նախապաշարմունքների զոհ դարձած և սխալմամբ հանցանքի մեջ մեղադրվող մարդկանց։ Նյու Յորքում գտնվող իր գրասենյակ վերադառնալուց հետո Մարշալն ուղարկվում է Բրիջպորտ (Կոնեկտիկուտ նահանգ), որպեսզի կազմակերպի վարորդ Ժոզեֆ Սպելի իրավաբանական պաշտպանությունը, որը մեղադրվում էր սպիտակամորթ Էլեոնորա Ստրաբինգին բռնաբարելու համար, ում մոտ աշխատում էր։ Դատարանում Փոլ Ֆոստերը՝ դատախազ Լորին Ուիլլիսի հոր ընկերը, համաձայնում է, որ Մարշալն զբաղվի Սպելի պաշտպանությամբ, սակայն արգելում է նրան հանդես գալ դատարանում և տեղի ապահովագրական իրավաբան Սեմ Ֆրիդմանին նշանակում է Սպելի գլխավոր փաստաբան։ Մարշալն ակտիվորեն օգնում է Ֆրիդմանին գործի ընթացքում, օրինակ՝ նրան խորհուրդ է տալիս ժյուրիի անդամ առաջարկել հարավից եկած սպիտակամորթ կնոջը, որը շատ հարցեր էր տալիս և կասկածում էր մեղադրող կողմի ներկայացրած ապացույցների ստույգությանը։
Սպելը Մարշալին երդվել է, որ երբեք սեռական կապ չի ունեցել Ստրաբինգի հետ։ Մարշալն ու Ֆրիդմանը մանրամասն քննել են Ստրաբինգի պատմածն այն մասին, որ Սպելը բռնաբարել է իրեն, ապա կապել իր մեքենայի հետևի նստարանին գնացել դեպի կամուրջը, որտեղ ցանկացել է գետը նետել մարմինը։ Սպելի պատմածը փաստաբաններին տարել է ոստիկանական պարեկախմբի մոտ, որը կանգնեցրել է Ստրաբինգի մեքենան այդ գիշեր։ Նրանց մտահոգում է այն հարցը, թե ինչու է Սպելը նրան նետել գետի ավելի հանգիստ հատվածում։ Սկզբում Ուիլլիսի առաջարկով Սպելը ցանկանում էր համաձայնության գալ և խոստովանել իր մեղքը, սակայն Մարշալը նրան համոզում է հրաժարվել այդ քայլից։ Ավելի ուշ բժիշկը դատարանում ասում է, որ Ստրաբինգի մարմինը ծածկված է կապտուկներով, իսկ նրա եղունգների տակ հայտնաբերվել են մաշկի մասնիկներ։ Ստրաբինգը հայտարարում է, որ ինքը կապված է եղել մեքենայի հետևի նստարանին, երբ պարեկախումբը կանգնեցրել է մեքենան։ Այդ տեղեկության օգնությամբ Մարշալն ու Ֆրիդմանը Սպելին ստիպում են խոստովանել, որ խաբել է, երբ պնդել է, թե սեռական կապ չի ունեցել Ստրաբինգի հետ։
Դատարանում Սպելը ցուցմունք է տվել, որ Ստրաբինգի ամուսինը բազմիցս ծեծել է նրան։ Այդ գիշեր Սպելը գնացել է Ստրաբինգի մոտ՝ աշխատավարձն ստանալու, սակայն վերջինս առաջարկել է զբաղվել սիրով։ Սպելը համաձայնել է, և Ստրաբինգի հետ սեքսի ժամանակ էլ նա ճանկռել է Սպելի մեջքը։ Ստրաբինգն իմանում է, որ հղի է, և հասկանում, որ շուտով կբացահայտվի իր դավաճանությունը։ Սպելը Ստրաբինգին նստեցրել է մեքենայի հետևի նստարանին, որ նրան տանի բժշկի մոտ, սակայն ճանապարհին մեքենան անսպասելիորեն կանգնեցրել են ոստիկանները։ Ստրաբինգը հիստերիայի մեջ դուրս է նետվել մեքենայից և փորձել ինքնասպանություն՝ ցած նետվելով կամրջից։ Սակայն նա կենդանի է մնացել և հետագայում հուսահատությունից Սպելին մեղադրել բռնաբարության մեջ։ Երբ Ուիլլիսը Սպելին հարցրել է, թե ինչու նա չի ասել ճշմարտությունը, Սպելը պատասխանել է, թե ինքը գիտի դեպքեր, երբսպիտակամորթ կանանց հետ ունեցած սեռական կապի համար սևամորթները ենթարկվել են Լինչի դատաստանի իր հայրենի Լուիզանայում։ Չնայած Ուիլլիսի հակաճառմանը՝ դատավոր Ֆոսթերը ընդունել է Սպելի հայտարարությունը՝ որպես վկայություն։
Մարշալը նոր գործի համար պետք է մեկնի Նոր Օռլեան դատավճռի հրապարակումից անմիջապես առաջ։ Հասկանալով, որ մեղադրող կողմի պարտությունն անխուսափելի է, Ուիլլիսը Սպելին առաջարկում է նոր գործարք, ըստ որի նա պետք է խոստովաներ մեղքը և դատապարտվեր ավելի կարճ ժամանակով ազատազրկման, սակայն Սպելը մերժել է։ Իր մեկնելու նախորդ գիշերը Մարշալը Ֆրիդմանի հետ նախապատրաստել է ամփոփիչ ելույթ, որը վերջինս պետք է ներկայացներ դատարանում։ Սպիտակամորթ կինը, որ դարձել էր երդվյալների ժյուրիի նախագահ, հրապարակում է արդարացնող դատավճիռ։ Ֆրիդմանը հեռախոսով ուրախալի լուրը հայտնում է Մարշալին, որն արդեն սկսել էր զբաղվել նոր գործով։
Արտադրություն
Ֆիլմի սյուժեն նվիրված է 1940 թվականին «Կոնեկտիկուտ նահանգն ընդդեմ Ժոզեֆ Սպելի» իրական դատական գործին, երբ սևամորթ տղամարդը մեղադրվել է սպիտակամորթ կնոջը բռնաբարելու մեջ, ինչպես նաև մեղադրյալի պաշտպանին՝ երիտասարդ իրավաբան Թերգուդ Մարշալի անձին, որը հետագայում դարձել է առաջին աֆրոամերիկացին, որ զբաղեցրել է ԱՄՆ գերագույն դատարանի դատավոր ։ Ֆիլմի ռեժիսորն է Ռեջինալդ Հադլին, որը հայտնի է այնպիսի աշխատանքներով, ինչպիսիք են «Տնային երեկույթ», «Բումերանգ» և «Կնամոլ» ֆիլմերը, և որը նշել է, թե իրեն հետաքրքրել է Մարշալի կերպարը՝ որպես «ամերիկյան պատմության ամենաթերագնահատված հերոսներից մեկը» ։ Մարշալի դերը կատարելը հանձն է առել Չեդվիկ Բուոզմանը, որն ավելի ուշ կատարել է գլխավոր դեր «Սև Հովազ» ֆիլմում ։ Սցենարը գրել են հայտնի իրավաբան Մայքլ Քոսկոֆն ու նրա որդին՝ Ջեյքոբը, իսկ որպես պրոդյուսեր հանդես է եկել Փոլ Վագները «Chestnut Ridge Productions» ընկերության հետ միասին ։ ԱՄՆ-ում ֆիլմի վարձույթի բոլոր իրավունքները ձեռք է բերել «Open Road Films» ընկերությունը, իսկ միջազգային շուկայում՝ «Sony Pictures Worldwide Acquisitions» ընկերությունը ։ Ֆիլմի օպերատորն է Նյուտոն Սիգելը, որը հայտնի է այնպիսի ֆիլմերից, ինչպիսիք են՝ «Իքս մարդիկ», «Երեք արքա» «Դրայվ (ֆիլմ)|Դրայվ»  ։ Նկարահանումներն սկսել են 2015 թվականի դեկտեմբերին Լոս Անջելեսում, սակայն որոշ ժամանակ անց հետաձգվել են, որովհետև Հադլինն զբաղված էր որպես պրոդյուսեր «Օսկարի» 88-րդ մրցանակաբաշխությունում ։ 2016 թվականի մայիսին նկարահանումները շարունակվել են Բուֆֆալոյում , այդ թվում անցկացվելով նաև քաղաքապետարանի շենքում, կենտրոնական կայարանում, Դեմեն քոլեջում, Դելավեր պարկում և Նիագարայի ջրվեժի մոտ  և ավարտվել են նույն թվականի հուլիսին ։ Ֆիլմի ստեղծման վրա ծախսվել է ընդհանուր առմամբ 12 մլն դոլար  ։
Վարձույթ և շահույթ
2017 թվականի սեպտեմբերի 20-ին ֆիլմի հատուկ ցուցադրությունն անցկացվել է Հովարդի համալսարանում ։ Հոկտեմբերի 2-ին ֆիլմը ցուցադրվել է Չինական TCL թատրոնում, սակայն մասնավոր կարգով և միայն հրավիրված հյուրերի համար, քանի որ այդ ժամանակ ազգային սուգ էր Լաս Վեգասում տեղի ունեցած հրաձգության պատճառով ։ Հոկտեմբերի 4-ին «Մարշալ» կինոնկարը դարձել է Սան Դիեգոյի միջազգային կինոփառատոնի , իսկ հոկտեմբերի 12-ին՝ Չիկագոյի միջազգային կինոփառատոնի բացման ֆիլմը  ։ Հոկտեմբերի 13-ին այն վարձույթի է հանվել Միացյալ Նահանգներում  ։ Վարձույթի առաջին մի քանի օրերի ընթացքում ֆիլմը 821 կինոթատրոններում հավաքել է շուրջ 3 մլն դոլար  , իսկ ընդհանուր շահույթը կազմել է ավելի քան 10 մլն  ։ Ֆիլմը ցուցադրվել է նաև Գենտի միջազգային կինոփառատոնում , Մոսկվայում ամերիկյան կինոյի փառատոնում , «Camerimage» կինոփառատոնում , Մար դել Պլատայի կինոփառատոնում , Հեմպթոնի միջազգային կինոփառատանում , Բուֆֆալոյի միջազգային կինոփառատոնում ։
Քննադատություն
«Metacritic» և «Rotten Tomatoes» կայքերում ֆիլմի վարկանիշը կազմել է 10 միավորից 6,2 և 6,7  համապատասխանաբար  ։
Փիթեր Տրևերսը (Rolling Stone) նշել է, որ «Մարշալը» «ժամանցային ֆիլմ է, բայց ոչ գերազանց», սակայն իր շոշափած ռասայական խնդիրների շնորհիվ այն արդիական է երևում ներկայիս համատեքստում, առանձնանում է հումորով ու սյուժեի ամբողջականությամբ ։ Արմոնդ Ուայթը (National Review) գրել է, որ ֆիլմը սոսկ քաղաքացիական իրավունքների համար պայքարի վերաբերյալ բավական պարզունակ հայացքի արտացոլում է փոփ մշակույթի տեսանկյունից հիփ-հոփ սերնդի կողմից, որի ներկայացուցիչն է Հադլինը ։ Մանոլա Դարգիսն (The New York Times) ասել է, որ ֆիլմում մեծ տեղ է հատկացվում հումորին ու կոմեդիային ։ Մեթ Զոլլեր Սեյցը|(RogerEbert.com) նշել է, որ Բոուզմանը «այնքան էլ մտահոգված չէ նրանով, որ մեզ ցույց տա Թերգուդ Մարշալի իրական հոգեբանական դիմանկարը», սակայն Գեդի հետ միասին կազմում է դերասանական լավ զույգ, որը դիտման ընթացքում հանդիսատեսին է փոխանցում տեղի ու վայրի զգացումը ։ Թոդ Մաքքարթնին (The Hollywood Reporter) եզրակացրել է, որ ֆիլմը «բավական հետաքրքիր է», բայց միևնույն ժամանակ հնամոլ է, և շատ են վավերագրական ու դրամատիկ առօրյա էպիզոդները ։ Ջո Մորգենստեռնը (The Wall Street Journal) նշել է, որ «Մարշալը» «ֆիլմ է, որ զարմացնում է ամեն քայլափոխի» մեծ մասամբ հիմնականում Բոուզմանը հիանալի դերասանական խաղի և Սիգելի օպերատորական վարպետության շնորհիվ ։ Ռիչարդ Բրոդին (The New Yorker) ասել է, որ Հադլինն այդ պատմական դրամայում ներառել է անհրաժեշտ չափի նպատակասլացություն և էմպաթիա, իսկ գաղափարներին ֆիզիկական էներգիա է հաղորդում հենց Քոսկոֆների գրած սցենարը ։
Սաունդթրեք
Ֆիլմի սաունդթրեքը թողարկվել է 2017 թվականի սեպտեմբերի 29-ին «Warner Bros.» լեյբլում  ։ Նրա հեղինակն է ջազ երաժիշտ Մարկուս Միլլերը ։ «Stand Up for Something» սինգլը գրել է կոմպոզիտոր Դայան Ուորենը ռեփեր Common-ի հետ համագործակցությամբ, որն էլ ձայնագրել է երգը Անդրա Դեյի հետ միասին ։ 2018 թվականի մարտի 5-ին կատարումն ընդգրկվել է «Օսկարի» 90-րդ մրցանակաբաշխության ծրագրում՝ դառնալով ինքնատիպ քաղաքական ելույթ Դոնալդ Թրամփի նախագահության թեմայով    ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան կենսագրական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Իրական դեպքերի հիման վրա նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:2017 ֆիլմեր Կատեգորիա:Լոս Անջելեսում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Իրական դեպքերի վրա հիմնված դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:2010-ականների կենսագրական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:2017 դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր ռասիզմի մասին Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան թրիլեր ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան կենսագրական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1940-ականներին Կատեգորիա:Ամերիկյան թրիլեր դրամա ֆիլմեր
Տուբատահա խութ
Տուբատահա խութ, պահպանվող տարածք և ծովային բնության պարկ Ֆիլիպիններում, գտնվում է Սուլու ծովի կենտրոնական մասում։ Ծովային և թռչունների արգելավայրը բաղկացած է երկու խոշոր օղակղզիներից (Հյուսիսային և Հարավ կոչվող) ու ավելի փոքր չափեր ունեցող խութից և ընդհանուր առմամբ ընդգրկում է 7030 հա տարածք։ Այն գտնվում է Պալավան նահանգի վարչական կենտրոն Պուերտո Պրինսեսա քաղաքից 150 կմ հարավ-արևելք ։ Անմարդաբնակ կղզիները և խութը կազմում են Պալավանի Կագայանսիլո կղզային մունիցիպալիտետի մաս, որը գտնվում է խութից մոտ 130 կմ հյուսիս-արևելք։
1993 թվականի դեկտեմբերին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն Համաշխարհային ժառանգության ցուցակում ընդգրկել է Տուբատահա խութի բնական այգին՝ որպես ծովային տեսակների շատ բարձր խտությամբ օղակղզիների եզակի օրինակ։ Հյուսիսային օղակղզին ծառայում է որպես բնադրման վայր բազմաթիվ թռչունների և ծովային կրիաների համար։ Այգին անփոփոխ պահպանված մարջանային խութի օրինակ է 100 մետր խորությամբ մարջանային պատով, ընդարձակ ծովալճակով և երկու մարջանային կղզիներով ։ 1999 թվականին Ռամսարի համաժողովը Տուբատահա խութն ընդգրկել է միջազգային նշանակություն ունեցող ջրաճահճային վայրերի ցուցակում ։ 2008 թվականին առաջարկվել է խութը ընտրել որպես աշխարհի նոր յոթ հրաշալիքներից մեկը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Ֆիլիպիններում Կատեգորիա:Կորալային խութեր Կատեգորիա:Ֆիլիպինների կղզիներ Կատեգորիա:Օղակղզիներ
Հիվրուդ Վերին
Վերին Հիվրուդ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խիզանի գավառի Սպարկերտի գավառակում։
1909 թվականին ուներ 40 ընտանիք հայ բնակիչ։ Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։ Հիվրուդի հայերը բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թ.-ին, Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է տարագրության ճանապարհին։ Փրկվածները բնակություն են հաստատել տարբեր երկրներում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Սուրբ Թորոս (Արղանա-Մադենի գավառ)
Սուրբ Թորոս, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Արղանամադենի գավառակում։
Ընձյուղ
Ընձյուղ (gémma) տերևներ ու բողբոջներ կրող ճյուղավորված ցողուն։ Բարձրակարգ բույսերի հիմնական օրգաններից է։
Քաղաքական ճգնաժամ Ուկրաինայում (2013-2014)
Քաղաքական ճգնաժամ Ուկրաինայում (2013-2014), 2013 թվականի նոյեմբերին Ուկրաինայի կառավարության որոշմամբ Եվրամիության հետ Ասոցացման համաձայնագրի ստորագրման գործընթացը կասեցնելու հետևանքով առաջացած քաղաքական ճգնաժամ։ Այդ որոշումը հանգեցրել Է Կիևի կենտրոնում, ինչպես նաև Ուկրաինայի այլ քաղաքներում բողոքի զանգվածային ակցիայի, որը սոցիալական ցանցերում և ԶԼՄ-ներում ստացել է «Եվրամայդան» անվանումը՝ 2004 թվականի իրադարձությունների նմանությամբ։
Սուրբ Թորոս (Արղանա-Մադենի գավառ)
Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 11 տուն` 89 հայ բնակչով։
Պատմամշակութային կառույցներ
Սուրբ Թորոսն ուներ եկեղեցի։
Կրթություն
Գյուղն ուներ վարժարան, որտեղ սովորում էին 25 աշակերտ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Քաղաքական ճգնաժամ Ուկրաինայում (2013-2014)
2013 թվականի նոյեմբերի լույս 30-ի գիշերը ընդդիմության վրանային քաղաքի ուժային ցրումից հետո բողոքի ակցիան կտրուկ հակաիրավական և հակակառավարական բնույթ է ընդունել և, ի վերջո, 2014 թվականի փետրվարին հանգեցրել է Ուկրաինայում իշխանափոխության։ Որպես ելակետային պատճառներ, որոնք պայմանավորում են բողոքի ցույցերի թափը, նշում են սոցիալական անարդարության բարձր մակարդակը, Ուկրաինայի բնակչության եկամուտների և կենսամակարդակի հսկայական բևեռացումը ։2014 թվականի փետրվարի 21-ին Արևմուտքի երկրների ճնշման    և իշխանության կուսակցությունից նախկին կողմնակիցների ուժեղացող փախուստի ֆոնին Վիկտոր Յանուկովիչն ընդդիմության հետ համաձայնագիր է ստորագրել ճգնաժամի կարգավորման մասին, որը, մասնավորապես, նախատեսում էր 2004 թվականի Սահմանադրության անհապաղ վերադարձ, «ազգային վստահության կառավարության» ձևավորում, սահմանադրական բարեփոխում և արտահերթ նախագահական ընտրությունների անցկացում 2014 թվականի դեկտեմբերից ոչ ուշ ։ Նույն օրը Յանուկովիչը լքել է Կիևը։
Փետրվարի 22-ին Գերագույն ռադան որոշում է ընդունել, որում հայտարարել Է, որ Յանուկովիչը «հակասահմանադրական կերպով ինքնամեկուսացել է սահմանադրական լիազորությունների իրականացումից» և չի կատարում իր պարտականությունները, ինչպես նաև արտահերթ նախագահական ընտրություններ է նշանակել 2014 թվականի մայիսի 25-ին ։ Փետրվարի 23-ին Ուկրաինայի նախագահի պարտականությունները հանձնվել են Գերագույն ռադայի նոր նախագահ Ալեքսանդր Տուրչինովին ։
Ուկրաինական նոր իշխանությունը ճանաչում է ստացել Եվրամիության և ԱՄՆ-ի կողմից ։ Փետրվարի 27-ին Ուկրաինայի վարչապետ է դարձել Արսենի Յացենյուկը, ձևավորվել է ժամանակավոր կառավարություն ։
Եթե Ուկրաինայի հյուսիսային, կենտրոնական և արևմտյան շրջաններում երկրի նոր ղեկավարությունը, որը հայտարարել է եվրաինտեգրման ուղղությամբ շարժումը վերսկսելու մասին, վայելում էր բնակչության աջակցությունը և արագ ամրապնդում էր իր դիրքը, ապա հարավ-արևելքում նախկին ընդդիմության իշխանության գալուց հետո առաջին իսկ օրերից սկսել է ընդվզել բողոքի ալիք ծայրահեղ աջ ազգայնական կազմակերպությունների գործողությունների դեմ, ի պաշտպանություն ռուսաց լեզվի կարգավիճակի, հակակառավարական, ֆեդերալ, ռուսամետ կարգախոսների ներքո ։ Բողոքի ակցիաները պայմանավորված էին բնակչության զգալի խմբերի կարծիքներն ու շահերը հաշվի առնելու նոր ղեկավարության մերժմամբ, որոնք տրամադրված էին Ռուսաստանի հետ սերտ կապերի պահպանմանը , ինչպես նաև ծայրահեղական ուլտրաաջ խմբավորումների մտադրությամբ, որոնք Եվրամայդանի ընթացքում ուժեղացրել են իրենց քաղաքական ազդեցությունը, հարավ-արևելքի ռուսալեզու տարածաշրջանների վրա տարածել ուժային ճնշման մեթոդներ և մեթոդներ, որոնք փորձարկվել են Կիևում և Ուկրաինայի արևմուտքում զանգվածային անկարգությունների ընթացքում (վարչական շենքերի զավթում, խորհրդային ժամանակների հուշարձանների քանդում   )։ Ուկրաինայի դաշնայնացման կարգախոսներն այստեղ փոխարինվել են տարածաշրջանների ինքնուրույնության պահանջներով և հանգեցրել են Դոնեցկի և Լուգանսկի Ժողովրդական Հանրապետությունների հռչակմանը։ Հակակառավարական ելույթները ճնշելու համար Ուկրաինայի ղեկավարությունը ապրիլի կեսերին հայտարարել էր ուժային գործողություն սկսելու մասին։ Հակակառավարական ելույթները ճնշելու համար Ուկրաինայի ղեկավարությունը ապրիլի կեսերին հայտարարել էր ուժային գործողություն սկսելու մասին։
Ղրիմում ռուսամետ ուժերը Սևաստոպոլի և Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության իշխանության գործադիր մարմինների փոփոխություն են իրականացրել, իսկ նրանք, իրենց հերթին, հրաժարվել են ճանաչել ուկրաինական նոր կառավարության լեգիտիմությունը և դիմել են Ռուսաստանի ղեկավարությանը աջակցության և օգնության համար։ Հաջորդ մի քանի շաբաթների ընթացքում հռչակվել Է Ղրիմի անկախությունը, անցկացվել է նրա կարգավիճակի վերաբերյալ համաղրիմյան հանրաքվե և իրականացվել Է Ղրիմի միացումը Ռուսաստանի Դաշնությանը։
Ուկրաինայի բարձրագույն ղեկավարության փոփոխությունը չի նպաստել քաղաքական ճգնաժամի կարգավորմանը, այլ ընդհակառակը, հանգեցրել է դրա խորացմանը։ Նախագահ Յանուկովիչին իշխանությունից հեռացնելու լեգիտիմությունը, շրջանցելով սահմանադրական ընթացակարգերը, շարունակել է հարցեր առաջացներ։ Ուկրաինական և արևմտյան լրատվամիջոցներում և իշխանափոխությանը սատարող ուկրաինացի քաղաքական գործիչների հայտարարություններում տվյալ իրադարձությունները, ինչպես և ամբողջ Եվրամայդանը, դիտարկվում են որպես հեղափոխություն («արժանապատվության հեղափոխություն»)։ Ռուսական ԶԼՄ-ներում, ռուս և ուկրաինացի մի շարք քաղաքական գործիչների հայտարարություններում դրանք հաճախ գնահատվում են որպես պետական հեղաշրջում, իսկ 2016 թվականի դեկտեմբերին, համաձայն նախկին գումարումների Ուկրաինայի Գերագույն ռադայի ժողովրդական պատգամավոր Վլադիմիր Օլեյնիկի հայցով Մոսկվայի Դորոգոմիլովյան դատարանի որոշման ճանաչվել է պետական հեղաշրջում ։
Ինչպես 2015 թվականի սկզբին նշել է Ագնեշկա Պիկուլիցկա Վիլչևսկան, քչերը կարող էին կանխատեսել, որ Կիևի կենտրոնում Ուկրաինայի ինտեգրման եվրոպամետ վեկտորի աջակցության խաղաղ ցույցն ի վերջո կհանգեցնի դաժան առճակատման, ընտանիքների, համայնքների և ուկրաինական ազգի բաժանման։ ՄԱԿ-ի փախստականների հարցերով վարչության տվյալներով՝ հակամարտության սկսվելուց ի վեր ավելի քան 500 հազար մարդ լքել է իր հայրենի վայրերը՝ ապաստան փնտրելով հենց Ուկրաինայի տարածքում և ևս հարյուր հազար մարդ փախել է երկրից, հիմնականում՝ Ռուսաստան։ 2015 թվականի փետրվարին Դոնբասում զինված հակամարտության ընթացքում ավելի քան 5 հազար մարդ Է զոհվել և ավելի քան 10 հազար մարդ անհայտ կորել ։
Նախորդ իրադարձություններ և Ուկրաինայի տնտեսական իրավիճակ
2012 թվականի վերջին 2013 թվականի սկզբին Ռուսաստանն ակտիվորեն առաջարկում էր Ուկրաինայի ԵվրԱզԷՍ-ի Մաքսային միությանը միանալուն և նրա լիիրավ անդամ դառնալուն՝ դա պատճառաբանելով տնտեսական շահի և նպատակահարմարության նկատառումներով՝ այն շահերով, որոնք Ուկրաինան կստանա, մասնավորապես, ավելի ցածր գներով ռուսական էներգակիրների մատակարարում։ Ընդ որում, սակայն, բոլորովին հաշվի չի առնվել քաղաքական բաղադրիչը՝ ուկրաինական էլիտաների կոնսենսուսը Եվրամիության հետ ինտեգրվելու և ազատ առևտրի գոտի մտնելու անհրաժեշտության մասին, ինչպես նաև ուկրաինացի քաղաքական գործիչների (ներառյալ նախագահ Վիկտոր Յանուկովիչի) պարտավորությունները Եվրամիության առջև։ Արդյունքում Ուկրաինան մերժել է Ռուսաստանի բոլոր առաջարկները ինտեգրման վերաբերյալ, և գործը հանգել է Ուկրաինայի զուտ խորհրդանշական մասնակցությանը՝ որպես «դիտորդ» ։ Յանուկովիչը հայտարարել է, որ Ուկրաինայի համար առաջնահերթությունը Եվրամիությանը ինտեգրումն է, իսկ Մաքսային միության հետ նա անհրաժեշտ է համարել «3+1» ձևաչափով համագործակցություն կառուցելը ։ Սակայն Ռուսաստանի վարչապետ Դմիտրի Մեդվեդևը հայտարարել է, որ «3+1» համագործակցությունն անթույլատրելի է ։ Ուկրաինայի բոլոր խորհրդարանական կուսակցությունները (բացառությամբ կոմունիստների) դեմ են արտահայտվել ՄՄ-ին Ուկրաինայի անդամակցությանը՝ աջակցելով եվրաինտեգրման կուրսին։ Չնայած դրան, 2013 թվականի մայիսի 31-ին Ուկրաինան ստորագրել է Մաքսային միության հետ համագործակցության մասին հուշագիր։
2013 թվականի սեպտեմբերի 18-ին Ուկրաինայի նախարարների կաբինետը միաձայն հավանություն է տվել Եվրամիության հետ Ասոցացման համաձայնագրի նախագծին ։ Հոկտեմբերին Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը հայտարարել էր, որ Եվրամիության հետ ասոցացման դեպքում Ուկրաինան չի կարողանա միանալ Մաքսային միությանը։
Ըստ որոշ տվյալների՝ Վիկտոր Յանուկովիչը Եվրամիության առաջնորդներին բողոքել է Մոսկվայի կողմից կոշտ ճնշումներից, Ռուսաստանի հետ ապրանքաշրջանառության աղետալի անկումից և Ուկրաինան սնանկացնելու Ռուսաստանի ղեկավարության սպառնալիքից ։
Ուկրաինայի արտաքին տնտեսական վիճակն այդ շրջանում արդեն չափազանց անկայուն էր։ 2013 թվականի նոյեմբերի վերջի դրությամբ երկրի ոսկու և Արժույթի պահուստները նվազել են մինչև 2006 թվականի ցուցանիշ՝ 19 միլիարդ դոլարից պակաս։ Ընդ որում, գազի մատակարարման դիմաց «Գազպրոմի» պարտքը չի մարվել, որը գերազանցել է 2 միլիարդ դոլարը։ Տնտեսական ցուցանիշները վատացել են արտաքին փոխառությունների, այդ թվում՝ ԱՄՀ-ի վարկերի գծով պիկ վճարումների նոր փուլի մոտենալու ֆոնին ։ Ուկրաինական վերլուծական կենտրոնի նախագահ Ալեքսանդր Օխրիմենկոյի խոսքով՝ Եվրամիության հանձնակատար Շտեֆան Ֆյուլեն Ուկրաինայի ղեկավարությանը խոստացել է վերանայել ԱՄՀ-ի վարկի պայմանները (ֆիզիկական անձանց համար գազի գների բարձրացման և բյուջեների աշխատավարձերի սառեցման պահանջների վերացումը), սակայն նոյեմբերի 20-ին Կիևում իմացել են, որ Արևմուտքը չի ընդառաջել Ուկրաինային՝ պայմանները նույնն են մնացել ։
2013 թվականի դեկտեմբերին «Կոմերսանտ» թերթը, վկայակոչելով Ուկրաինայի նախագահի վարչակազմին մոտ կանգնած իրազեկ աղբյուրները, հայտնել էր, որ դեռևս նոյեմբերին Ռուսաստանն Ուկրաինային ընդհանուր առմամբ 15 միլիարդ դոլար է առաջարկել ուղղակի օգնության, վարկերի և տարբեր արտոնությունների տեսքով։ Բացի այդ, Ուկրաինային խոստացվել էր գազի գնի իջեցում, ինչը նրա բյուջեին ևս մի քանի միլիարդ դոլար պետք է բերեր։ 600 միլիոն եվրոյի ֆոնին, որոնք խոստացվել էին Ուկրաինային ԵՄ-ի հետ Ասոցացման համաձայնագրի ստորագրման դեպքում, ռուսական պայմաններն անհամեմատ ավելի գրավիչ էին թվում։ Մոսկվան նաև համաձայնել է ֆինանսավորել մի քանի խոշոր ենթակառուցվածքային նախագծեր և հայտարարել է առաջատար ուկրաինացի ձեռնարկատերերին, այդ թվում՝ Վիկտոր Յանուկովիչի մերձավոր շրջապատին չափազանց շահավետ առաջարկին մասնակցությունը, ինչը նրանց մոտ պետք է անձնական շահագրգռվածություն առաջացներ հենց Ռուսաստանի, այլ ոչ թե Եվրամիության հետ մերձեցման հարցում։ Հենց այդ «ֆինանսատնտեսական ասպեկտները» էլ ավելի վճռորոշ փաստարկ են դարձել, որը Յանուկովիչին համոզել է հետաձգել Եվրամիության հետ Ասոցացման համաձայնագրի ստորագրումը։ Սակայն Մաքսային միությանն անհապաղ անդամակցելու մասին, «Կոմերսանտ» թերթի տեղեկություններով, խոսք չի եղել ։
Նոյեմբերի 21-ին՝ Վիլնյուսում «Արևելյան գործընկերության» գագաթնաժողովից մեկ շաբաթ առաջ, որի հիմնական իրադարձությունը պետք է լիներ Ուկրաինայի կողմից Եվրամիության հետ Ասոցացման համաձայնագրի ստորագրումը, Ուկրաինայի կառավարությունը հայտարարել է այդ համաձայնագրի կնքման նախապատրաստական աշխատանքները դադարեցնելու մասին։
Բողոքի ցույցեր՝ ի պաշտպանություն եվրաինտեգրման
Կիևում և Ուկրաինայի այլ խոշոր քաղաքներում բողոքի ակցիաները սկսվել են Ուկրաինայի և ԵՄ-ի միջև ասոցացման համաձայնագրի ստորագրման նախապատրաստման գործընթացը կասեցնելու կառավարության որոշման հրապարակումից անմիջապես հետո։
Դիտորդների կարծիքով՝ ակցիայի մասնակիցները առաջնորդվել են երկու հիմնական շարժառիթներով․
Մի շարք շրջաններում Եվրամայդանների մասնակիցները ոչ միայն եվրոպամետ կարգախոսներ էին առաջ քաշում, այլև պահանջում էին տեղական իշխանությունների հրաժարականը ։
Նոյեմբերի 24-ին Կիևում տեղի են ունեցել խորհրդարանական ընդդիմության («Ազատություն», «Բատկիվշչինա» և «Ուդար») «Հանուն եվրոպական Ուկրաինայի» բազմամարդ երթն ու հանրահավաքը (այդ ժամանակվանից ի վեր անցկացվող նման հանրահավաքները ընդդիմությունն անվանում էր «Ժողովրդական վեչե») ։ Հանրահավաքի ժամանակ հայտարարվել է բողոքի անժամկետ ակցիա սկսելու մասին և ընդհանուր գծերով ներկայացվել է ընդդիմության ծրագիրը՝ եվրաինտեգրման շարունակությունն ու կառավարության հրաժարականը ։ Այդ նույն օրը տեղի է ունեցել ցուցարարների և ոստիկանության միջև առաջին բախումը ։
Նոյեմբերի 26-ին ուսանողները դասադուլ են հայտարարել ։ «Նարնջագույն հեղափոխության» հայտնի գործիչ Յուրի Լուցենկոն ուսանողներին կոչ է արել «ինքնուրույն ուժ դառնալ», բայց չմոռանալ, որ «քաղաքականությունը, այդ թվում՝ եվրոպական ինտեգրումը, չի կարելի անել առանց քաղաքական գործիչների» ։ Հետագայում ուսանողության գործողությունները, Լուցենկոյի կարծիքով, պետք է կարևոր դեր խաղային ընդդիմության ակցիաների շրջանակներում, իսկ «ուսանողական գործադուլը պետք է ընդգրկեր Կիևի կես միլիոնանոց ուսանողության և երկրի այլ բուհերի մեծամասնությունը» ։
Այն բանից հետո, երբ նոյեմբերի 29-ին «Արևելյան գործընկերության» Վիլնյուսյան գագաթնաժողովում Ուկրաինայի նախագահ Վիկտոր Յանուկովիչն այնուամենայնիվ չի ստորագրել ԵՄ-ի հետ Ուկրաինայի ասոցացման համաձայնագիրը, խորհրդարանական ընդդիմության առաջնորդները նախագահի իմպիչմենտի և Գերագույն ռադայի և նախագահի արտահերթ ընտրությունների պահանջ են առաջադրել ։
Նոյեմբերի 30-ի ուժային ակցիան և դրա հետևանքները
Նոյեմբերի 29-ի լույս 30-ի գիշերը «Բերկուտի» ստորաբաժանումները ցրել են Անկախության մայդանի վրանային քաղաքը ՝ դաժան ծեծի ենթարկելով այնտեղ գտնվող բողոքի ակցիայի մասնակիցներին։ Ավելի քան երեսուն մարդ է ձերբակալվել։ Բժշկական օգնության համար դիմել է 35 մարդ, նրանցից 7-ը հոսպիտալացվել են։
Վրանային քաղաքի ցրումը հանգեցրել է քաղաքական իրավիճակի անհապաղ սրման։ Կոշտ ուժային ակցիան զանգվածային կարեկցանք առաջացրեց տուժածներին՝ ընդդիմությանը տրամադրելով իշխանության դեմ ուժեղագույն փաստարկ՝ ավելի էմոցիոնալ ուժեղ, քան «եվրաինտեգրումից հրաժարվելը»։ Իրավակարգի մարմինների կողմից ուժի չափազանց կիրառումը հանգեցրեց Արևմուտքի երկրների ղեկավարների կտրուկ բացասական արձագանքին և Յանուկովիչին դրեց արդարացողի վիճակի մեջ։ Այդ կապակցությամբ ենթադրություն էր հնչում, որ ցրումը նախագահ Յանուկովիչի շրջապատի խմբերից մեկի ձեռքի գործն է, որն արդեն «դուրս է գրել» իրեն և ունի նախագահի սեփական թեկնածու ։ Արևմտյան Ուկրաինայում ընդդիմության կոչով սկսվել է կամավորների ջոկատների ձևավորումը, ավելի ուշ հաղորդվել Էր մինչև 10 հազար մարդ ավտոտրանսպորտով Կիև ուղարկելու մասին ։
Դեկտեմբերի 1-ին Կիևի կենտրոնում հավաքված բազմահազարանոց ցուցարարները վերականգնել են Անկախության մայդանի նկատմամբ վերահսկողությունը, Մայդանի պարագծով սկսվել է բարիկադների կառուցումը։ Ակցիային մասնակցել են եվրոպացի դիվանագետներ, Եվրախորհրդարանի փոխնախագահ Յացեկ Պրոտասևիչը, Եվրախորհրդարանի նախկին նախագահ Եժի Բուզեկը, լեհական կառավարության նախկին ղեկավար, «Օրենք և արդարություն» կուսակցության առաջնորդ Յարոսլավ Կաչինսկին ։ «Ժողովրդական վեչա եվրոպական Ուկրաինայի համար» հրապարակում կայացած ընդդիմության գլխավոր պահանջներն են դարձել նախագահ Յանուկովիչի հրաժարականը և ներքին գործերի նախարար Վիտալի Զախարչենկոյի և «Բերկուտի» մի շարք մարզային հատուկ ստորաբաժանումների ղեկավարների պատասխանատվության ենթարկելը, որոնք ուժ են կիրառել ցուցարարների դեմ։
Ընձյուղ
Մեկ վեգետացիայի շրջանում բողբոջից զարգացած ընձյուղ կոչվում է տարեկան։ Բազմամյա բույսերը տարեկան ընձյուղներից կազմված ամբողջական համակարգ են։ Միամյա բույսերի գլխավոր ցողունը և կողքային բողբոջներից առաջացած ճյուղերը դիտվում են որպես առանձին ընձյուղներ։
Ընձյուղը մետամեր օրգան է, որտեղ միանման կառուցվածք ունեցող հանգույցները և միջհանգույցները հաջորդում են միմյանց։
Ընձյուղի մասեր
Ցողունի այն հատվածը, որից սկսվում է տերևը, կոչվում է հանգույց, իսկ երկու հանգույցների միջև ընկած ցողունի հատվածը՝ միջհանգույց։ Հանգույցի վերևում, տերևախոցում առաջանում է տերևածոցային բողբոջը։ Լավ արտահայտված միջհանգույցների դեպքում ընձյուղը կոչվում է երկարավուն։ Իսկ եթե հանգույցները մոտեցված են և չեն նկատվում կոչվում է կարճացած ընձյուղ (պտղաշիվ, վարդակ)։
Մեթամերիա
Հաճախ ընձյուղն ունենում է մի քանի հանգույցներ և միջհանգույցներ։ Ընձյուղի համանուն օրգաններ ունեցող հատվածների այդպիսի կրկնությունը կոչվում է մեթամերիա (մարմնահատվածավորություն)։ Տիպիկ ընձյուղի յուրաքանչյուր մեթամեր կազմված է տերևով և տերևածոցային բողբոջով հանգույցից և ներքևում գտնվող միջհանգույցից։
Տեսակներ
Տարբերում են՝
Կարճացած ընձյուղ
Կարճացած ընձյուղի միջհանգույցները համեմատաբար դանդաղ են աճում, տերևները մնում են թերզարգացած, սակայն առատ ծաղկում և պտղակալում են։ Այդպիսի ընձյուղներ ունեն տանձենին, բալենին, նշենին, սոճին և այլն։ Երբեմն միջհանգույցների կարճացումը կատարվում է բույսի հիմքի մասում, որն առաջ է բերում վարդակային ձևեր (եզան լեզու, ծտապաշար, խատուտիկ և այլն)։
Մետամորֆոզ
Ընձյուղը ենթարկվում է մետամորֆոզի.
Ընձյուղը կարող է ձևափոխվել՝
Անբարենպաստ պայմաններում ընձյուղներ կարող են զարգանալ բույսի քնած բողբոջներից (ծփիի, թխկենու, կաղնու և այլ բների վրա)։ Դա նվազեցնում է ծաղկային բողբոջների քանակը, իջեցնում բերքատվությունը, սակայն կիրառվում է դեկորատիվ այգեգործության մեջ՝ կանաչ ցանկապատ ստեղծելու նպատակով։
Կոճղարմատ
Կոճղարմատը բազմամյա խոտաբույսերի ստորգետնյա ընձյուղ է։ Վերջիններիս ծոցերում կամ հանգույցներում առաջանում են բողբոջներ, որոնք ամեն տարի ստորգետնյա նոր ընձյուղներ և հավելյալ արմատներ են առաջացնում։ Կոճղարմատի ծերացած մասերի մահացման դեպքում վերգետնյա հատվածները միմյանցից առանձնանում են, տեղի է ունենում բնական վեգետատիվ բազմացում։ Կոճղարմատները հողում տարածվում են հորիզոնական ուղղությամբ, երբեմն՝ թեքությամբ։ Որոշ բույսերի կոճղարմատները պարունակում են դեղանյութեր (կատվախոտ), ներկանյութեր (կզմուխ), դաբաղանյութեր (մատրասդ)։ Երկար կոճղարմատներ ունեցող բույսերն օգտագործվում են ավազուտների ամրացման համար։
Պալար
Պալարը բույսերի հաստացած (ձևափոխված) ընձյուղը, ենթաշաքիլային ծունկը կամ հավելյալ արմատը։ Ըստ ձևավորման տեղի տարբերում են ցողունային և արմատային պալարներ։ Պալարները կարող են լինել՝ վերգետնյա և ստորգետնյա։
Քաղաքական ճգնաժամ Ուկրաինայում (2013-2014)
Նոյեմբերի 30-ի ուժային ակցիան և դրա հետևանքները
Դրան հաջորդած զանգվածային անկարգությունների ընթացքում գրավվել են Կիևի քաղաքային պետական վարչակազմի շենքը և Արհմիությունների տունը, որոնք հետագայում ցուցարարներն օգտագործել են սեփական կարիքների համար։ Ընդդիմության ստեղծած Ազգային դիմադրության շտաբը, որը տեղակայված էր Արհմիությունների տանը, կիևցի ուսանողներին կոչ է արել համընդհանուր գործադուլ սկսել ։
Նույն օրը ծայրահեղ արմատական ակտիվիստների խումբը նախագահի վարչակազմի գրոհի փորձ էր կազմակերպել բանկային փողոցում ։ Խորհրդարանական ընդդիմության առաջնորդները փորձել են հայտարարել իրենց անհասության մասին և պատասխանատվությունը դնել «սադրիչների» վրա ։
Կիևում տեղի ունեցած իրադարձությունները տարածաշրջանային իշխանությունների ոչ միանշանակ վերաբերմունքն են առաջացրել։ Եթե Ուկրաինայի արևմուտքում Լվովի, Տերնոպոլի, Իվանո-Ֆրանկովսկի, Անդրկարպատյան մարզի մարզային խորհրդականները լիովին պաշտպանեցին ընդդիմության գործողությունները, հայտարարեցին համազգային գործադուլին միանալու մասին, իսկ հետագայում աջակցեցին Եվրամայդանի հազարավոր կողմնակիցների ուղարկմանը Կիև, ապա հարավ-արևելքում, պաշտպանելով եվրաինտեգրման ձգտումը, իշխանությունները դատապարտեցին ընդդիմության գործողությունների բռնի մեթոդները և նախագահից ու կառավարությունից պահանջեցին միջոցներ ձեռնարկել իրավիճակը կայունացնելու համար   ։
Եթե մինչև վրանային ավանը ցրելը ցուցարարների հիմնական պահանջը Եվրամիության հետ Ասոցացման համաձայնագրի ստորագրումն էր, ապա դեկտեմբերի 1-ից սկսած շեշտը դրվել է կառավարության և նախագահի հրաժարականի պահանջների վրա։
Դեկտեմբերի 3-ին ընդդիմությունը Գերագույն ռադայի միջոցով փորձել է կառավարության հրաժարականի մասին որոշում կայացնել ։ Արդյունքում, սակայն, Գերագույն ռադան մերժել է ընդդիմության առաջարկած օրինագիծը ։
Հետագայում, բացի եվրոպամետ և հակակառավարական կարգախոսներից, ընդդիմության առաջնորդները մոբիլիզացիայի նոր առիթ ունեցան՝ հակազդեցություն ԵվրԱզԷՍ-ի Մաքսային միությանը Ուկրաինայի անդամակցության ենթադրվող մտադրությանը ։
Մինչդեռ Արևմուտքի երկրները ճնշում էին գործադրում նախագահ Յանուկովիչի վրա՝ ի պաշտպանություն ցուցարարների պահանջների ։ Կիև են այցելել, մասնավորապես, Եվրամիության արտաքին գործերի և անվտանգության քաղաքականության գերագույն ներկայացուցիչ Քեթրին Էշթոնը և ԱՄՆ-ի պետքարտուղարի օգնական Վիկտորիա Նուլանդը, որոնք բանակցություններ են վարել Վիկտոր Յանուկովիչի հետ, ինչպես նաև եղել են Մայդանում և հանդիպել ընդդիմության առաջնորդների հետ։
Դեկտեմբերի 11-ի գիշերը ոստիկանությունը կրկին փորձել է Մայդանը ազատել բարիկադներից, սակայն, բախվելով դիմադրության, ստիպված է եղել նահանջել։ Արևմտյան երկրների պաշտոնական ներկայացուցիչները կրկին խստորեն դատապարտել են Մայդանը գրոհելու ուժային գերատեսչությունների փորձը։
Դեկտեմբերի 13-ին Կիևում կայացել է «Միավորենք Ուկրաինան» համազգային կլոր սեղանի նիստը, որտեղ Վիկտոր Յանուկովիչը հայտարարել է ցուցարարների դեմ ցանկացած ուժային գործողության մորատորիում սահմանելու մասին ։ Նա նաև Գերագույն ռադային առաջարկել է քվեարկել բողոքի ակցիաների ժամանակ ձերբակալվածների նկատմամբ համաներման օգտին և ընդդիմությանը կոչ է արել Գերագույն ռադան օգտագործել որպես բանակցությունների հարթակ՝ ստեղծված քաղաքական ճգնաժամից դուրս գալու ուղիներ գտնելու և Ասոցացման համաձայնագիրը լրամշակելու նպատակով ։ Ընդհանուր առմամբ, սակայն Վիկտոր Յանուկովիչի կողմից ընդդիմության առաջնորդների հետ բանակցությունների միջոցով իշխանության վրա ճնշումը նվազեցնելու և նոյեմբերի 30-ի հանրահավաքի ուժային ցրմանը մասնակից մի քանի բարձրաստիճան պաշտոնյաների պաշտոնանկության փորձը ապարդյուն է եղել։
Դեկտեմբերի 14-ից Կիևի կենտրոնում, Եվրոպական հրապարակում և Մարիինյան այգում ուկրաինական ղեկավարության աջակցության համար իր անժամկետ ակցիան է («Հակամայդան») սկսել Տարածաշրջանների կուսակցությունը ։ Դեկտեմբերի 14-15-ը ուկրաինական իշխանությունների կողմնակիցների և հակառակորդների դիմակայությունը հասել է գագաթնակետին։ Ընդդիմությունը և իշխող Ռեգիոնների կուսակցությունը փողոց են դուրս բերել հարյուր հազարավոր մարդկանց, Կիևում առաջին անգամ անցկացվել են երկու զուգահեռ հանրահավաքներ՝ Մայդան և Հակամայդան։ Հերթական «ժողովրդական վեչեն», որին, ըստ որոշ տվյալների, մասնակցել է մինչև 200 հազար մարդ, ցույց է տվել, որ ցուցարարների առաջնահերթությունները փոխվել են։ Ընդդիմության նախնական պահանջը՝ պատժել նոյեմբերի 30-ի հանրահավաքը ցրելու մեղավորներին, երկրորդ պլան է մղվել օրվա նոր կարգախոսից առաջ. թույլ չտալ դեկտեմբերի 17-ին նախագահ Վիկտոր Յանուկովիչի Մոսկվա կատարելիք այցի ընթացքում Մաքսային միությանը Ուկրաինայի անդամակցության մասին համաձայնագրի ստորագրումը ։