cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Լայնուս Փոլինգ
Լայնուս Կարլ Փոլինգ (Linus Carl Pauling, 1901-1994), ամերիկացի քիմիկոս, բյուրեղագետ, Նոբելյան մրցանակի կրկնակի դափնեկիր՝ քիմիայի (1954) և խաղաղության (1962)։ Ստացել է նաև Լենինյան Միջազգային մրցանակ (1970)։
Կենսագրություն
Սակայն Փոլինգը բացի գիտությունից զբաղվել է նաև առողջապահական բազմաթիվ հարցերով ։ Նա պայքարել է, որպեսզի դադարեցվեն պատերազմները միջուկային դարաշրջանում ։ Նրա շնորհիվ 1963 թվականին ստորագրվեց պայմանագիր, որի համաձայն միջուկային զենքի օգտագործումը արգելվեց մթնոլորտում ։ Այս ամենի համար նա 1 ստացավ խաղաղության Նոբելյան մրցանակ ։ Փոլինգը նաև պնդում էր, որ սննդի մեջ պետք է օգտագործվի վիտամին С-ի մեծ չափաբաժին, որպեսզի հնարավորինս կանխարգելվի ուռուցքի և այլ հիվանդությունների տարածումը ։
Վաղ տարիներ
Փոլինգը Գերման Փոլինգի (գերմանացի էմմիգրանտների որդի) և Լյուսի Իզաբել(Դարլինգ) Փոլինգի առաջնեկն էր ։ Նրա հայրը աշխատում էր Օրեգոն նահանգում, որտեղ Փոլինգը առաջին անգամ դպրոց գնաց ։ Նա շատ շուտ սովորեց կարդալ և միանգամից սկսեց մեծ քանակությամբ գրքեր ուսումնասիրել։ 1910 թվականին ընտանիքը տեղափոխվեց Պորտլենդ, որտեղ նրա հայրը իր որդու համար հարմար գրականություն էր փնտրում, քանի որ նրա որդին 9 տարեկան հասակում արդեն ուսումնասիրում էր Աստվածաշունչը և Դարվինի էվոլյուցիայի տեսությունը ։ Լայնուսը դպրոցում լավ էր սովորում ։ Նա իր ժամանակը օգտագործում էր միայն գիտությամբ զբաղվելու համար։ 1914 թվականին տնային պայմաններում տեսնելով մի քանի քիմիական փորձ, նա որոշում է դառնալ քիմիկոս ։ 1917 թվականին նա լքեց դպրոցը և առանց դիպլոմի ընդունվեց Օրենգոնի գյուղատնտեսական քոլեջը քիմիկոսի մասնագիտությամբ, սակայն երկու տարի անց մայրը ցանկացավ, որ նա թողնի քոլեջը, որպեսզի աշխատանքի անցնի, քանի որ ընտանիքը վատ դրության մեջ էր։ Սակայն 1919 թվականին նրան առաջարկեցին քիմիական ֆակուլտետում դասավանդել որակական անալիզ ։
Պասադենա
1922 թվականին Փոլինգը ընդունվեց Կալիֆորնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտի ասպիրանտուրա և այնտեղ մնաց շուրջ 40 տարի ։ Նա ընտրեց Կալիֆորնիայի ինստիտուտը, քանի որ այնտեղ նա կարող էր դոկտորական ատենախոսությունը պաշտպանել 3 տարում(Հարվարդում՝ 6 տարում) ։ Բացի դրանից նրան նաև առաջարկել էին դասախոսի պաշտոն ։ Դա նրա կողմից ճիշտ որոշում էր։ Տարիներ անց, երբ նա արդեն կայացած գիտնական էր, գրել է որ չի փոշմանում իր որոշման համար ։ Նրա կարծիքով այդ ինստիտուտը ամենահարմարն էր իրեն այդ ժամանակ ։ Փոլինգի դոկտորական դիսերտացիան նվիրված էր բյուրեղագիտությանը։ 1926 թվականի ապրիլին Փոլինգը իր կնոջ հետ մեկնեց Մյունխեն, որտեղ այդ ժամանակ աշխատում էին այդ ժամանակների հզոր գիտնականները ։ Հենց այդ ժամանակ էր, որ Բոր-Զոմմերֆելդի տեսությունը արդեն իր դիրքերը զիջում էր քվանտային նոր տեսությանը, և Փոլինգի համար շատ կարևոր էր, որ ինքը գտնվում է այդ ամենի միջավայրում ։ Նա միակ քիմիկոսն էր Զոմմերֆելդի ինստիտուտում և միանգամից հասկացել էր, որ ժամանակակից ֆիզիկան պետք է հանդիսանա մոլեկուլների կառուցվածքի և վարքի տեսական հիմնավորումը ։ Եվրոպայում ապրած մեկ տարին մեծ դեր ունեցավ Փոլինգի գիտական զարգացման վրա ։ Բացի Մյունխենից նա 1927 թվականին մեկնեց Կոպենհագեն, իսկ հետո՝ Ցյուրիխ։ 1927 թվականին Մյունխենում նա տպագրեց իր առաջին հոդվածը, որը ներկայացրել էր Զոմմերֆելդը ։ Նա ցանկանում էր ալիքային մեխանիկայի օրենքները օգտագործել բազմաէլեկտրոն ատոմների հատկությունները բացատրելու համար ։ Եվ նա փորձեց բացատրել ջրածնանման միաէլեկտրոն ատոմների ալիքային ֆունկցիաների միջոցով ։
Քիմիական կապի բնույթը
1927 թվականին Փոլինգը վերադարձավ Կալիֆորնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտ որպես տեսական քիմիակի պրոֆեսորի ասիստենտ։ Հաջորդ 12 տարիների ընթացքում տպագրվում են մի շարք հոդվածներ, որոնք նրան բերում են միջազգային ճանաչում ։ Նրա ընդունակությունները բարձր գնահատականի արժանացան բոլորի կողմից ։ Նրա դասախոսությունների և աշխատանքների շնորհիվ նա ճանաչվեց որպես կառուցվածքային քիմիայի հիմնադիր։ 1929 թվականին Փոլինգը ձևակերպեց մի շարք կանոններ, որոնք մեծ դեր ունեցան նրա աշխատությունների մեջ ։
Քվանտային քիմիա։ 1927 թվականին Բերրոն նկատեց, որ Շրեդինգերի հավասարումը համապատասխանում է փորձի հետ։ Փոլինգը շատ աշխատանքներ կատարեց քվանտային մեխանիկայի օրենքները օգտագործելով քիմիական կապի բնույթը բացատրելու համար ։ Նրան օգնեցին Բերրոյի և այլ գիտնականների հայտնագործությունները քվանտային տեսության բնագավառում ։
1954 թվականին Նոբելյան հանձնաժողովի որոշմամբ քիմիայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակը շնորհվեց Լայնուս Փոլինգին ։ Մրցանակը շնորհվեց քիմիական կապի բնույթի վերաբերյալ իր աշխատությունների համար։ Իր ելույթում Փոլինգը խոսում էր այն մասին, որ հետագայում քիմիկոսները կօգտվեն կառուցվածքային քիմիայի օրինաչափություններից և կօգտագործեն բժշկության և կենսաբանության մեջ ։
Փոլինգը և մոլեկուլային կենսաբանությունը
Քիմիական կապի բնույթի մասին տեսության հաջողությունները հիմնականում երևում են մետաղների մասին նրա հոդվածներում և այդ տեսությունը օգտագործվում է կենսաբանական մոլեկուլները բնութագրելու համար։ Փոլինգը առաջինն էր ով օգտագործեց այդ տեսությունը կենսամոլեկուլների հատկությունները և կառուցվածքը բնութագրելու համար։ Այս քայլով Փոլինգը ստեղծեց մի նոր գիտական ճյուղ՝ մոլեկուլային կենսաբանությունը։ Այս հայտնագործությունները մարդկությանը մեծ հնարավորություններ տվեցին պայքարելու կենսաբանական տարերքների դեմ ։
Մեծ նշանակություն ունի նաև Փոլինգի մոտեցումը վիտամին С-ի նկատմամբ։ Նրա բժիշկը խորհուրդ էր տվել, որպեսզի նա օրական որոշ քանակությամբ վիտամին С օգտագործի։ Նա սկսել էր պարբերաբար իր սննդի մեջ ավելացնել որոշ քանակությամբ այդ նյութից ։ Որոշ ժամանակ անց նա նկատեց, որ իր ինքնազգացողությունը լավացել է, և նա ակտիվացել է բոլոր հարցերում ։ Դրանից հետո նա տարիներ շարունակ քարոզում էր այդ նյութի օգտագործումը սննդի մեջ։ Նա կարծում էր, որ եթե մարդը պարբերաբար օգտագործի վիտամիններ ապա նրա ուռուցքով հիվանդանալու հավանականությունը շատ անգամ կնվազի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի քիմիկոսներ Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի բազմակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Քիմիայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակակիրներ Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Time-ի վարկածով «Տարվա մարդ» ճանաչվածներ Կատեգորիա:Ամերիկացի նոբելյան մրցանակակիրներ Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Կենսաքիմիկոսներ Կատեգորիա:Ամերիկացի աթեիստներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ արտասահմանյան անդամներ Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Խիզնեբի
Խիզնեբի (ხიზნები), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Մցխեթ-Մթիանեթ մարզի Դուշեթի շրջանում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Դուշեթի շրջան
Ռամկավար ազատական կուսակցություն
Ռամկավար ազատական կուսակցություն (կրճատ՝ ՌԱԿ, ), հայկական կուսակցություն, որն առավել ակտիվ է Հայկական սփյուռքում ներառյալ՝ Մերձավոր Արևելքը, Եվրոպան, Ամերիկան, և Ավստրալիան։
Հիմնադրվել է 1921 թվականի հոկտեմբերի 1-ին Կոստանդնուպոլսում 4 կուսակցությունների՝ Արմենական կուսակցության, Վերակազմյալ Հնչակյան կուսակցություն, Սահմանադրական Ռամկավար կուսակցության, և Հայ ժողովրդական կուսակցության միավորման արդյունքում։ Արմենական կուսակցությունը հիմնադրվել է 1885 թվականին Մկրտիչ Փորթուգալյանի կողմից՝ որպես Օսմանյան կայսրությունում Վանի ինքնապաշտպանության մաս։
Արմենական կուսակցություն. 1885-1921
Արմենական կազմակերպությունն առաջին քաղաքական կուսակցությունն էր հայ իրականության մեջ։ Հիմնել են 1885 թվականին Վանում, Մկրտիչ Փորթուգալյանի «Արմենիա» (Մարսել) թերթի (այստեղից էլ՝ կազմակերպության անվանումը) գաղափարակիցներ Մկրտիչ Ավետիսյանը, Գրիգորիս Թերլեմեզյանը, Ռուբեն Շատվորյանը, Գրիգոր Աճեմյանը և ուրիշներ։
«Արմենական կազմակերպության» նպատակն էր՝
Այդ նպատակին հասնելու համար կազմակերպությունը պետք է ներքին ուժ գոյացներ՝ միավորելով միևնույն գաղափարին ծառայող հայ հայրենասերներին, ժողովրդին արթնացներ հեղափոխական գրականությամբ, կազմակերպեր և զենքի ու կարգապահության վարժեցներ, նախապատրաստեր ինքնապաշտպանության, զենք հայթայթեր, զինված խմբեր ստեղծեր և ընդհանուր շարժում առաջ բերեր, մանավանդ, երբ արտաքին հանգամանքները նպաստավոր կհամարվեին։ Թեև արմենականների ծրագրի հիմքում ընկած էր Արևմտյան Հայաստանի ազատագրման և անկախության գաղափարը, այդ ծրագիրը դեռևս հեղհեղուկ էր, իսկ նրա կազմողները հստակ պատկերացում չունեին ապագա Հայաստանի սոցիալ-քաղաքական հարաբերությունների ու նրա ազատագրման ուղիների մասին։ Քաջածանոթ լինելով Արևմտյան Հայաստանի իրադրությանը՝ արմենակյանները որդեգրել էին զուսպ ու շրջահայաց գործելակերպ սուլթանական Թուրքիայի ցեղասպան քաղաքականության դեմ։
Իր ժամանակի պատմական պայմաններում «Արմենական կազմակերպության» գործունեությունը առաջադիմական էր և արտահայտում էր լայն խավերի շահերը։
«Արմենական կազմակերպություն»-ը մասնաճյուղեր ու խմբեր ուներ Վանում, Մուշում, Բիթլիսում, Կոստանդնուպոլսում, ինչպես նաև Թավրիզում, Սալմաստում, Խոյում, Ուրմիայում, Թիֆլիսում, Բուլղարիայում։
Արմենականները գործուն մասնակցություն ունեցան Վանի 1896 և 1915 թվականների ինքնապաշտպանական կռիվներին։
Ռամկավար ազատական կուսակցություն. 1921-ներկա
1921 թվականի հոկտեմբերի 1-ին Արմենական կուսակցության (Արմենական կազմակերպություն) Վերակազմյալ Հնչակյան կուսակցություն (Ազատական կուսակցություն), ռամկավարների (Սահմանադրական Ռամկավար կուսակցություն) և Հայ ժողովրդական կուսակցության միավորման արդյունքում ստեղծվեց Ռամկավար ազատական կուսակցությունը։
Գործունեությունը Լիբանանում
Ռամկավար ազատական կուսակցությունն իր կենտրոնաաջ քաղաքականությամբ վաղուց եղել է Լիբանանում հայկական երեք ավանդական կուսակցություններից մեկը Սոցիալ դեմոկրատ Հնչակյան կուսակցության (կենտրոնաձախ) Հայ Յեղափոխական Դաշնակցության (ձախ-սոցիալիստ) հետ միասին։ Բայց հակառակորդ կուսակցությունների կողմից ուժեղ թեկնածուների, այդ երկու կուսակցություններում անշուշտ առավել շատ անդամակցության և ընտրական հզորության պայմանններում։ ՌԱԿ-ը երբեք չի ունեցել ներկայացվածություն Լիբանանի խորհրդարանում մինչև 1990-ական թվականների վերջը։
Լիբանանյան ՌԱԿ-ը հաղթեց խորհրդարանի իր առաջին տեղը 2000 թվականին, լինելով Ռաֆիկ Հարիրիի Ապագայի շարժման դաշնակիցը, երբ վերջինս որոշում է դաշինք կազմել ՌԱԿ-ի և Սոցիալ դեմոկրատ Հնչակյան կուսակցության հետ դաշինք կազմել՝ ի վնաս Հայ Յեղափոխական Դաշնակցության, լիբանանահայ ավանդական քաղաքական առաջատար ուժին։ Լիբանանի պատգամավոր և կուսակցության առաջնորդ Հակոբ Կասարջյանը ընտրվել է 2000 թվականին՝ որպես Հարիրիի ուժեղ Ապագայի շարժման մաս, որը գերակշռել է Բեյրության ցուցակը և վերընտրվեց 2005 թվականի ընտրություններում Մարտի 14-ի դաշինքի կազմում։ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցությունը այդ ժամանակ մաս է կազմել ընդդիմադիր Մարտի 8-ի դաշինքին։
Գաղափարախոսություն
Ռամկավար կուսակցությունը ողջունում է ազատականությունը և կապիտալիզմը, ի տարբերություն երկու այլ ավանդական հայկական կուսակցությունների՝ Սոցիալ դեմոկրատ Հնչակյան կուսակցության և Հայ Յեղափոխական Դաշնակցության, որոնք երկուսն էլ ունեն ձախակողմյան գաղափարախոսություն։
Մամուլ
Ռամկավար ազատական կուսակցությունն ունի վաղուց կայացած մեդիա Հայկական սփյուռքում ինչպես նաև Հայաստանում։
Մյոլդռի (գյուղ, Սալմե շրջան)
Մյոլդռի (Möldri), գյուղ Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Սալմե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 15 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Սալմե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Քալտենտալ
Ենգեն (Kaltental), կոմունա Գերմանիայի Բավարիա երկրամասում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
25-րդ հարավային զուգահեռական
25-րդ հարավային զուգահեռականը հասարակածից 25° դեպի հարավ գտնվող լայնությունների շրջանագիծն է։
Անցնում է Աֆրիկայով, Հնդկական օվկիանոսով, Խաղաղ օվկիանոսով, Հարավային Ամերիկայով, Ավստրալիայով և Ատլանտյան օվկիանոսով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հարավային զուգահեռականներ
Հունուտ (Սպերի գավառակ)
Հունուտ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Սպերի գավառակում ։ Գտնվում էր Ճորոխ գետի ափին, Խոտորջուրի սահմանի մոտ, Սպեր քաղաքից 30 կմ հյուսիս-արևելք։
Պատմություն
Ուներ հայ և թուրք բնակիչ։ 1830 թվականին հայերը գաղթել են Ախալցխա, բայց հետագայում այստեղ վերստին բավական թվով հայեր են վերահաստատվել։ Հայերը բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ 1986 թվականի դրությամբ այստեղ պահպանվում էին հայկական հնություններ, իսկ թուրք բնակչության լեզվի ու սովորությունների մեջ կան հայոց լեզվի և հայկական սովորույթների տարրեր։
Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 40 տուն հայ և 300 տուն այլազգի բնակիչ։
Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը հողագործությունն ու արհեստներն էր։
Պատմամշակութային կառույցներ
Հունուտն ուներ Ս. Աստվածածին անունով հայկական եկեղեցի։
Անվանի մարդիկ
Հունուտում է ծնվել եկեղեցական-հասարական գործիչ Կարապետ Բագրատունին (Կարապետ արքեպիսկոպոս, ծնվ. 1779 թ.) :
Gone
«Gone», կորեա-նորզելանդացի երգչուհի Ռոսեի երգը, որը թողարկվել է 2021 թվականի մարտի 12-ին՝ YG Entertainment լեյբլում և ընդգրկված է երգչուհու դեբյուտային՝ «R» սինգլային ալբոմում։ Երգը գրել են Բրայան Լին, J. Lauryn-ը, Թեդի Փաքը և Ռոսեն և պրոդյուսերավորվել է 24-ի և Բրայան Լիի կողմից ։ Ռոսեն երգի ամբողջական տարբերակը կատարել է 2021 թվականի մարտի 14-ին՝ SBS-ի «Inkigayo» երաժշտական նախագծի ժամանակ ։ 2021 թվականի ապրիլի 5-ին երգը թողարկվել է որպես «R» ալբոմի երկրորդ սինգլ՝ երաժշտական տեսահոլովակի հետ միասին։
Նախապատմություն և թողարկում
2021 թվականի հունվարի 25-ին 33 վայրկյան տևողությամբ և «Coming Soon» անվամբ թիզերը թողարկվել է Blackpink խմբի ՅուԹյուբյան պաշտոնական ալիքում, որտեղ Ռոսեն անհայտ երգից մի հատված է կատարում ։ Նույն օրն ավելի ուշ հայտարարվել է, որ 2021 թվականի հունվարի 31-ին Ռոսեն անհայտ, հետագայում «Gone» անվանումը ստացած երգը կատարելու է Blackpink-ի առաջին վիրտուալ համերգի՝ «The Show»-ի ժամանակ  ։ Մարտի 11-ին առցանց մամուլի ասուլիսի ժամանակ Ռոսեն նշել է, որ երգը ձայնագրված է եղել դեռ երկու տարի առաջ ։ Հաջորդ օրը երգը պաշտոնապես թողարկվել է որպես «R» սինգլային ալբոմի երկրորդ երգ  ։
Ստեղծագործություն
Երգը գրել են Բրայան Լին, J. Lauryn-ը, Թեդի Փաքը և Ռոսեն, իսկ արտադրությամբ զբաղվել են 24-ն ու Բրայան Լին։ «Gone»-ը սոֆթ ռոք, ալտերնատիվ ռոք և ինդի ռոք ժանրերի բալլադ է՝ համատեղված էլեկտրակիթառով   ։ «Gone»-ը անկեղծ բաժանման երգ է մի մարդու մասին, որը դեռ զգացմունքներ ունի իր նախկինի նկատմամբ, որը լքել է նրան ։ Ինչ վերաբերվում է երգի նոտագրությանը, ապա այն բաղկացած է Ֆա մաժորից՝ րոպեում 80 բիթ, իսկ տևողությունն է երեք րոպե և քսանյոթ վայրկյան ։
Տեսահոլովակ
2021 թվականի մարտի 27-ին երգչուհին իր Ինստագրամյան ուղիղ եթերի ժամանակ հաստատել է, որ «Gone»-ի երաժշտական տեսահոլովակը շատ շուտով թողարկվելու է ։ Մարտի 21-ին Ռոսեն իր սոցիալական ցանցերի էջերում հայտարարել է, որ տեսահոլովակը թողարկվելու է ապրիլի 5-ին ։
Առևտրային հաջողություն
Gone-ը դեբյուտ է կատարել Հարավային Կորեայի Gaon Digital Chart չարթի 49-րդ հորիզոնականում, իսկ հաջորդ շաբաթ այն զբաղեցրել է 6-րդ հորիզոնականը ։ Այն 5-րդ հորիզոնականով դեբյուտ է կատարել Billboard-ի K-pop Hot 100 չարթում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2021 սինգլներ Կատեգորիա:Ռոսեի երգեր
Համային հավելումներ
Համային հավելումներ, քիմիական, կենսաբանական, բուսական ծագման արտադրանք և դրանց խառնուրդներ, որոնք նախատեսված են բարելավելու պատրաստած սննդամթերքի համն ու բույրը։
Բուրավետ համեմունքներն ու անուշաբույր հավելումները կարող են օգնել բարելավել սննդի մարսողությունն ու կլանումը, ինչպես նաև դրա երկարաժամկետ պահպանման հնարավորությունը։ Բուրմունքները ներառում են տարատեսակ համեմունքներ, աղ, շաքար, որոշ համային տեսականի, սոուսներ, պատրաստի ուտելիքներ (կետչուպ,մայոնեզ, մանանեխ, ծովաբողկ), յուղի խառնուրդներ (ձեթ մանանեխով, կանաչիով, լոլիկով, խեցգետիններով և այլն) և այլ նյութեր, բուրմունքներ ապահովող նյութեր՝ (Նատրիումի գլուտամատ - E621, MSG), քացախ նոսրացած ջրով, կիտրոնաթթու և այլն), որոնք ավելացվում են ըստ ճաշակի։
Պատմություն
Համեմունքները հայտնի էին Հին Հռոմում, Հին Հնդկաստանում, Հին Հունաստանում և Հին Չինաստանում։ Կա առասպել, որ մինչ սննդամթերքի պահպանման տեխնիկայի տարածված լինելը, կծու համեմունքներ և բուրավետ համեմունքներ էին օգտագործվում ուտելիքն ավելի համեղ դարձնելու համար, սակայն այս պնդումը չի հաստատվում որևէ ապացույցով կամ պատմական արձանագրությամբ։ Հռոմեացիները համեմունքները պատրաստում էին գարու և ջրի մեջ մանրացնելով տարբեր ձկների ներքին հատվածները, այնուհետև դրանք խմորելով աղի մեջ, արդյունքում ստացվում էր գլուտամիկ թթու պարունակող հեղուկ, որը հարմար է սննդի համը բարձրացնելու համար ։ Այս գործընթացը հանգեցնում է հետագայում համեմունքների ստեղծման արդյունաբերության զարգացմանը։
IV և V դարերի խոհանոցի պատմությունը ներկայացնող վրա հիմնված «Apicius» գիրքը պարունակում է մի հատված, որը հիմնված է միայն համեմունքների ստեղծման պատմությանը։
Հիմնական տեղեկություն
Համային հավելումները կարող են լինել ինչպես բնական հունքից, այնպես էլ՝ սինթետիկ նյութերից։ Բնական հավելումները օգտագործվում է ինչպես թարմ (մրգեր, սերմեր, ցողուններ, արմատներ), այնպես էլ չորացրած, փոշիացված վիճակում։ Օգտագործվում են նաև յուղային խառնուրդներ, որոնք ոչ միայն բարելավում են ճաշատեսակի համը, այլև բարձրացնում են դրա կալորիականությունը։
Որոշ անուշաբույր հավելումներ ստանդարտացված են, որոնք կարող են ներառվել հատուկ կատեգորիայի` սննդային հավելումների մեջ։
Ամենահայտնի սննդային հավելումներից են` անուշաբույր բույսերի թարմ կամ չորացրած մասերը, որոնք պարունակում են որոշակի (կծու, թթու) համեր և տարբեր անկայուն անուշաբույր նյութեր` հիմնականում արևադարձային ծագման։ Մեծ մասամբ այդ ապրանքները չունեն սննդային արժեք, սակայն սննդին փոքր քանակությամբ ավելացնելիս նրանք եփած ուտեստին տալիս են յուրահատուկ համ և բույր։
Որպես համեմունք օգտագործվում են բույսերի տարբեր մասեր, օրինակ՝ պտուղներ (սև և սպիտակ պղպեղ), ծաղկաբույլեր (մեխակ), տերևներ (դափնու տերև), արմատներ (մաղադանոս), ռիզոմներ (կոճապղպեղ), սոխուկ (սոխ, սխտոր) և այլն ։
Քիմիական բաղադրություն
Շատ խոտաբույսերի և համեմունքների կառուցվածքում ներառում են անուշաբույր՝ եթերային յուղեր, հաճախ՝ գլիկոզիդներ, շաքար, օսլա։ Համեմունքների բնութագրական հատկությունները որոշող նյութերը պետք է ներառեն բացի գլիկոզիդներից նաև պարզ և բարդ եթերներ որոշ կարոտինոիդներ և օրգանական սուլֆիդներ (օրինակ՝ դիալիլդիսուլֆիդ՝ С6H10S2) :
Կիրառություն
Ներկայումս արդյունաբերության մեջ բույսերի թարմ և չորացրած մասերի տեսքով համեմունքների փոխարեն հաճախ օգտագործվում են պատրաստի արտադրանք՝ փոշիներ, մածուկներ, մզվածքներ, եթերայուղեր, ինչպես նաև սինթետիկ և կիսասինթետիկ համային լայն տեսականի։
Ֆիզիոլոգիական նշանակություն
Համեմունքների հիմնական դերն է բարձրացնել սննդի համը, բարելավել դրա բույրը, բացել ախորժակը, իսկ երբեմն էլ` քողարկել սննդի անցանկալի օրգանոլեպտիկ հատկությունները։
Սննդին նոր համ և բույր հաղորդելուց բացի, որոշ համեմունքներ կարող են ծառայել որպես օրգանական թթուների (քացախ), ֆերմենտների (սոյայի սոուս) և որոշ չափով, օգտակար ու անփոխարինելի տարրեր` երկաթ, կալցիում, յոդ և այլն։
Հանքային աղեր
Կերակրի աղ
Օգտակար հատկություններ
Յուրաքանչյուր համեմունք ունի իր օգտակար հատկություններն ու որակական հատկանիշները։ Մեխակը և դափնու տերևը՝ համեմունքի կամ յուղի տեսքով օգնում են հատկապես վերին շնչուղիների հիվանդությունների ժամանակ, քրքումը կանխում է լյարդի ցիռոզի զարգացումը, նորմալացնում է լեղու հոսքը, բուժում է բորբոքային գործընթացը։
Քունջութն ազդում է արյան մեջ խոլեսթերինի մակարդակը վրա, կարգավորում է զարկերակային ճնշումը։ Քունջութի յուղը խթանում է աղիների բնականոն գործունեությունը։ Վանիլինն օժտված լինելով հակաօքսիդանտային հատկությամբ, կանխարգելում է քաղցկեղային բջիջների առաջացումը, դանդաղեցնում է ծերացման գործընթացը, հանդիսանում է Ալցեյմերի և Պարկինսոնի հիվանդության կանխարգելիչ։
Բացի այդ, կարմիր և սև պղպեղները խոչընդոտում են քաղցկեղային բջիջների առաջացմանը և համարվում են մրսածության դեմ պայքարի հիանալի միջոց, կանոնավորում են արյան մակարդելությունը, ամրացնում ոսկրային հյուսվածքը, պղպեղային բետա-կրիպտօքսանտինը չեզոքացնում է ծխախոտի ազդեցությունը օրգանիզմի վրա։
Կարևոր է համեմունքները օգտագործել չափավոր քանակությամբ, քանի որ ի թիվս իր բազմաթիվ հատկությունների, դրանք նաև հիանալի ֆերոմոններ են։
Սահմանափակումներ
Ժամանակին արտասահմանից բերված համեմունքները ոչ բոլորին էին հասանելի և դրանք օգտագործվում էին բացառապես խոհարարական աշխատանքի վարպետները։ Այսօր սննդային հավելումներն արդեն մեր խոհանոցում կարևոր տեղ են զբաղեցնում և կերակուր պատրաստելիս մշտապես օգտագործվում։
Համեմունքները կարող են իրենցից վտանգ ներկայացնել։ Հատկապես պետք է զգուշանալ այն խառնուրդներից, որոնք հաճախ կրում են այնպիսի ընդհանուր անվանումներով, ինչպիսիք են՝ «Համեմունք ձկան համար», «Համեմունք հավի համար», «Համեմունք մսի համար», «Համեմունք փլավի համար», «Պրովանսի խոտաբույսեր» և այլն։ Տարբեր բաղադրիչներից կազմված նման խառնուրդների մեջ սովորաբար ունենում են համը բարելավող քիմիական այնպիսի բաղադրիչներ, որոնք վտանգավոր են մարդու առողջությանը։
Մյուս վտանգը ոչ թե որակի, այլ օգտագործման քանակի մեջ է։ Քանակի չարաշահման դեպքում (5-10 գրամ և ավելի), կարող է վնասակար լինել առողջության համար։
Համեմունքներից որոշները բավականին ուժեղ գրգռիչ ազդեցություն ունեն, որը կարող է խթան հանդիսանալ մի շարք հիվանդություններին։ Գաստրիտի, խոցի, ալերգիկ ռեակցիաների, բրոնխիալ ասթմայի և ցիստիտի ժամանակ ցանկանլի է սահմանափակել համեմունքների օգտագործումը կամ ընդհանրապես բացառել դրանք սննդակարգից։ Խորհուրդ չի տրվում օգտագործել մի քանի համեմունք դեղորայքի հետ համատեղ, օրինակ՝ կարին և ասպիրինը, քանի որ համեմունքը չեզոքացնում է դեղորայքի ազդեցությունը։
Գրականություն
Կատեգորիա:Համեմունքներ Կատեգորիա:Սննդային հավելումներ Կատեգորիա:Համ Կատեգորիա:Խոհանոց Կատեգորիա:Բուրավետ նյութեր Կատեգորիա:Ուտեստ և ըմպելիք
Սոսնովի Բոր (գյուղ, Բիրսկի շրջան)
Սոսնովի Բոր (Сосновый Бор, Сосновый Бор), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բիրսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բիրսկի շրջանի բնակավայրեր
Իեյտս շրջան (Նյու Յորք)
Իեյտս շրջան (Yates County), ԱՄՆ Նյու Յորք նահանգի 62 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 974 կմ² է, բնակչությունը՝ 25.348 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Փեն Իան բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1823 թ.։
Piëch Automotive
Piëch Automotive ([pçç]), էլեկտրոմոբիլների արտադրության ընկերություն, որը գտնվում է Ցյուրիխում, Շվեյցարիայում, և հիմնադրվել է 2017 թվականի օգոստոսին՝ Ռեա Սթարք Ռաջիչի և Անտոն «Թոնի» Պիեհի կողմից ։
Պատմություն
Անտոն Պիեխը, Ֆերդինանդ Պիեխայի որդին, Volkswagen Group-ի նախկին գլխավոր տնօրեն և Ֆերդինանդ Պորշեի թոռը, արդյունաբերական դիզայներ Ռեա Ստարկի հետ միասին Ռաջիչը հիմնել է Piëch Automotive Էլեկտրամոբիլների արտադրության շվեյցարական ընկերությունը ։
Piëch Automotive-ը ներկայացրել է իր առաջին GT Mark Zero (կամ Mk 0) մոդելը 2019 թվականի Ժնևի միջազգային ավտոսրահում ։
Piëch Automotive կոնստրուկտորական մոտեցման առանձնահատկությունը մոդուլային հայեցակարգի օգտագործումն է, որը թույլ է տալիս ծրագրային և ապարատային ապահովումը պահպանել արդի վիճակում, զարգացման և տեխնիկական առաջընթացի հետ համընթաց ընթանալու համար, ինչի շնորհիվ ուժային ագրեգատը փոխարինելի է, իսկ մեքենայի մարմնի կառուցվածքն ու ձևը պահպանվում են անփոփոխ։ Piëch Automotive-ի դիզայներական մոտեցման առանձնահատկությունը կայանում է նրանում, որ այն թույլ է տալիս ծրագրային և ապարատային  ։ Մեքենայի ամբողջ հայեցակարգը մտածված է և նախատեսված է արտաքին գործընկերների հետ աշխատանքում տնտեսական արտադրության ապահովման համար, առանց ընկերությունում որևէ արտադրության ուղղահայաց ինտեգրման կազմակերպման  ։
Մարկ Զրոյի հայեցակարգը
Pico Mark Zero GT մոդելը, որի առաջին էսքիզները ստեղծվել են դեռևս 2017 թվականին, ներկայացվել է որպես կոնցեպտ-կար Ժնևի ավտոսրահում 2019 թվականի մարտի 5-ին  ։
Շարժիչ
Mark Zero-ն հագեցած է երեք էլեկտրաշարժիչներով՝ 150 կՎտ հզորությամբ ասինխրոն էլեկտրաշարժիչ, որը տեղադրված է առջևի առանցքի վրա, և երկու անկախ սինխրոն Էլեկտրաշարժիչներ՝ յուրաքանչյուրը 150 կՎտ հզորությամբ, որոնք տեղակայված են հետևի առանցքի վրա, որոնց ընդհանուր հզորությունը կազմում է 600 ձիաուժ ։
Դրա նորարարական մարտկոցը կարող է վերալիցքավորվել 4 րոպե 40 վայրկյան լիցքավորման մակարդակի 80%-ի հեռանկարային տերմինալի արագ լիցքավորման (դեռ չի արձակվել սերիական) հզորությամբ 380 կվտ, որը պետք է ապահովի մատակարարումը ինսուլտի մոտ 500 կմ  ։
Կիվ Յու
Կիվ Յու (Кыв-Ю), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Լոպտյուգա գետի աջ ափին՝ 71 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 17 կմ է։
Piëch Automotive
Կարծիքներ
Նոր կոնցեպտի դիզայնը հիմնականում դրական է գնահատվել ։ Օրինակ, Կլաուս Շմիդտը՝ BMW M GmbH-ում սպորտային մեքենաների նախկին մշակողը, այն եզակի է անվանում ։
Կիվ Յու
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Իզվեստկովոե (գյուղ, Սակիի շրջան)
Իզվեստկովոե (Ізвесткове, İzvestkovoye), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Սակիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Իզվեստկովոե գյուղում բնակվում էր 120 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Սակիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Լուկա Անտոնինի
Լուկա Անտոնինի (Luca Antonini, ), իտալացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան, Ջենոա ակումբի խաղացող։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Օգոստոսի 10 ծնունդներ Կատեգորիա:1982 ծնունդներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ Կատեգորիա:Միլանի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Օրվա ժամանակի 12-ժամյա ձևաչափ
12-ժամյա ժամանակի ձևաչափը ներառում է օրը կազմող 24 ժամերի բաժանումը երկու 12- ժամյա ընդմիջումների՝ կեսգիշեր ( pm ) և կեսօրի ( pm ):
Անգլերենում այս միջակայքերում ժամանակը նշվում է am ( ante meridiem, բառացի՝ կեսօրից առաջ  ) և pm ( post meridiem բառացի ՝ կեսօրից հետո )։
Մյոլդռի (գյուղ, Ռիուգե շրջան)
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 22 մարդ։
Օրվա ժամանակի 12-ժամյա ձևաչափ
12-ժամյա ձևաչափը գերակշռում է Ավստրալիայում, Կանադայում (բացառությամբ Քվեբեկի ), Նոր Զելանդիայում, ԱՄՆ-ում և Ֆիլիպիններում։ Այն օգտագործվում է 24-ժամյա ձևաչափի հետ համատեղ Մեծ Բրիտանիայում և անգլիախոս որոշ այլ երկրներում, Ալբանիայում, Բրազիլիայում, Հունաստանում, Իռլանդիայում, Քվեբեկ Կանադայում և Ֆրանսիայում։ Մնացած աշխարհում գերակշռում է 24-ժամյա ձևաչափը, սակայն 12-ժամյա ձևաչափը լայնորեն կիրառվում է ոչ պաշտոնական հաղորդակցության մեջ։ Միաժամանակ am-ի և pm-ի փոխարեն օգտագործվում են նկարագրական կառուցվածքներ, օրինակ՝ «առավոտներ», «օրեր», «երեկոներ», «գիշեր», «կեսօր» և այլն։ Ոչ պաշտոնական հաղորդակցության մեջ 12-ժամյա ձևաչափի տարածվածությունը բացատրվում է ավելի կարճ թվերի հարմարությամբ, ինչպես նաև դասական ժամացույցի 12-ժամյա ցիկլով։
Կեսօրվա և կեսգիշերի իմաստային նշանակության հետ կապված խնդիրներ
Չնայած ISO 8601 միջազգային ստանդարտի առկայությանը, տարբեր երկրներում գիշերվա ժամը 12-ը և կեսօրվա ժամը 12-ը տարբեր կերպ են նշանակված։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ լատիներեն բառակապակցություններում ante meridiem եւ post meridiem, meridiem բառը բառացիորեն նշանակում է «կեսօր» կամ «օրվա մեջտեղը», և ոչ մի երկիմաստություն չկա կեսօրը որպես «12 am» («12 ante meridiem» կամ «12 ժամ առաջ կեսօր») կամ որպես «12 pm» նշանակելու միջև։ (« 12 post meridiem», կամ «12 ժամ հետո կեսօրից»)։
Մյոլդռի (գյուղ, Ռիուգե շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Ռիուգե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Օրվա ժամանակի 12-ժամյա ձևաչափ
Կեսօրվա և կեսգիշերի իմաստային նշանակության հետ կապված խնդիրներ
Գրինվիչի ազգային ծովային թանգարանը խորհուրդ է տալիս այդ ժամային կետերը անվանել, որպես «առավոտվա 12» և «գիշերվա 12» ։  նույնն է խորհուրդ տալիս։ ԱՄՆ օրինակ առաջարկում են «կեսգիշերը» փոխարինել «11:59 pm»-ով, եթե ցանկանում ենք նշել օրվա վերջը, իսկ «12:01 am. Եթե ուզում ենք նշել հաջորդ օրվա սկիզբը. Այս պրակտիկան լայնորեն կիրառվում է ԱՄՆ-ում իրավական պայմանագրերի, ավտոբուսների չվացուցակների, գնացքների չվացուցակների համար, թեև կան բացառություններ այս կանոնից։
Օրինակ, ԱՄՆ-ում գործում է 24-ժամյա հաշվարկի մեթոդը։ Այն կոչվում է «Ռազմական ժամանակ», քանի որ այն օգտագործվում է ԱՄՆ բանակի կողմից և՛ աշխարհի մյուս բանակների հետ ավելի հեշտ համագործակցության համար, և՛ որպես հարգանքի նշան մյուսների կողմից օգտագործվող՝ օրվա ժամերի բաժանման ձևաչափի նկատմամբ։ ԱՄՆ բանակը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ընդունել է 24-ժամյա ժամացույցը։ 12-ժամյա մեթոդը համարվում է չափազանց անհարմար, ծանր, և որոշ ոլորտներում (բանակ, ավիացիա, օդերևութաբանություն, հիվանդանոցներ, փրկարար ծառայություններ) վտանգավոր սխալների հնարավորության պատճառով օգտագործվում է 24-ժամյա ձևաչափը։
Նշումներ
Կատեգորիա:Օր
Տաշ-Չիշմա
Տաշ-Չիշմա (Таш-Чишма, Ташшишмә), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Շարանսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 8 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Շարանսկի շրջանի բնակավայրեր
(6346) Սյուկումեգուրի
(6346) Սյուկումեգուրի (Syukumeguri), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1995 թվականի հունվարի 6-ին Տակաո Կոբայաշիի կողմից Օիզումիյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,105552 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,691 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,5201 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1998,97 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,180093 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 7,38° անկյուն։
Աթանաս
Աթանաս, հայկական տղամարդու անուն է։ Առաջացել է հունարեն «անմահ» բառից։ Կազմված է a ժխտական մասնիկից և thanatos «մահ» բառից։ Սրանից է Աթանասյան ազգանունը ։ Այժմ քիչ է օգտագործվում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արական անձնանուններ
Անտոնիո Ստանկով
Ակումբ
2020 թվականի հուլիսի 2-ին Փյունիկ ֆուտբոլային ակումբը հայտնել է, որ ֆուտբոլիստը պայմանագրի ժամկետը լրանալուց հետո լքել է թիմը ։
Միջազգային
Միջազգային մակարդակում 2009-2012 թվականներին խաղացել է Հյուսիսային Մակեդոնիայի մինչև 21 տարեկանների հավաքականում և խաղադաշտ է դուրս եկել 20 անգամ (3 անգամ 2009 և 2011 թվականներին, 7 անգամ 2010 և 2012 թվականներին)։
Անձնական կյանք
Նա պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ Ալեքսանդր Ստանկովի երկվորյակ եղբայրն է։
Վաղուհասի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Մարտակերտի շրջան)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի շրջանի Վաղուհաս գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 125 հուշարձան։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մարտակերտի շրջանի հուշարձանների ցանկեր
Վարձա Ներքին
Վարձա Ներքին, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Արդահանի գավառում։ Գտնվում է Արդահան քաղաքից 40 կմ հյուսիս։
Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 20 տուն բանկիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ակցիզ
Ակցիզ, անուղղակի հարկման տեսակ՝ գերազանցապես զանգվածային սպառման առարկաների, ինչպես նաև ձեռնարկությունների վրա։
Հայաստանում 1992 թվականից կիրառվում է ակցիզային հարկ՝ ոչ առաջային պահանջարկ առարկաներից։ Մտնում է համապատասխան ապրանքների գնի կամ ծառայությունների սակագնի մեջ։ Այն համարվում է պետական բյուջեի կարևոր աղբյուր ։
Ակցիզային հարկ վճարողներ են համարվում`
Ֆիզիկական անձինք ակցիզային հարկ վճարում են, եթե նրանք ներմուծում են ՀՀ կառավարության կողմից սահմանված արժեքային կամ բնեղեն չափերը գերազանցող ծավալի ապրանքներ կամ ՀՀ տարածքում օտարում են ակցիզային հարկով հարկման ենթակա ապրանքներ։
Ֆիզիկական անձինք ակցիզային հարկ վճարում են, եթե նրանք ներմուծում են ՀՀ կառավարության կողմից սահմանված արժեքային կամ բնեղեն չափերը գերազանցող ծավալի ապրանքներ կամ ՀՀ տարածքում օտարում են ակցիզային հարկով հարկման ենթակա ապրանքներ:Ակցիզային հարկով հարկվող ապրանքատեսակներն են գարեջուրը, խաղողի և այլ գինիները, սպիրտը (բացառությամբ՝ խաղողի գինենյութից ստացված կոնյակի սպիրտի) և սպիրտային խմիչքները, ծխախոտի արդյունաբերական փոխարինիչները, սիգարները, սիգարելաները և սիգարետները՝ ծխախոտով կամ դրա փոխարինիչներով, բենզինը, հում նավթը և նավթամթերքները, դիզելային վառելիքը, նավթային գազերը և գազանման այլ ածխաջրածինները (բացառությամբ բնական գազի), օրենքով սահմանված արժեք կամ արտադրման տարեթիվ և շարժիչի ծավալ ունեցող ավտոմեքենաները, շարժիչային յուղերը։
ԽՍՀՄ–ում ակցիզների համակարգը վերացվել է 1930-ի, նախկին սոցիալիստական մյուս երկրներում՝ 1948–49-ի հարկային ռեֆորմներով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հարկեր Կատեգորիա:Հարկում
Ղազենց
Ղազենց, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Սպերի գավառակում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Մանուշակագույն լեռան աստղադիտարան
Մանուշակագույն լեռան աստղադիտարան, կամ Ցզինցզինշան աստղադիտարան (紫金山天文台, աստղադիտարանի կոդը` — «330»), աստղադիտարան Չինաստանում, գտնվում է Ցզինցզինշան (Մանուշակագույն լեռ) լեռան վրա, Նանկին քաղաքի մոտ։ Աստղադիտարանը գտնվում է ծովի մակերևույթից 267 մետր բարձրության վրա։ Հիմնադրվել է 1934 թվականին։
Պատմություն
Մանուշակագույն լեռան աստղադիտարանը հիմնադրվել է 1934 թվականին Չինաստանի հանրապետության կառավարության և կառավարվում էր Գիտությունների ակադեմիայի կողմից։ Աստղադիտարանի տնօրենի պաշտոնը երկար ժամանակ, 1950-ից 1984 թվականները, զբաղեցրել է հայտնի չինացի աստղագետ Չան Յուժեն (1902–1986):
1980-ականների վերջում, Նանկինգի տարածաշրջանում օդի աղտոտվածության աստիճանի բարձրացումը ստիպեց դադարեցնել աստղադիտարանում կատարվող դիտարկումները։ Աստղադիտարանը այդ ժամանակից ի վեր զբաղվում է կրթական ծրագրերով, իսկ գիտական հետազոտությունները իրականացվում են աստղադիտարանի հինգ մասնաճյուղերում, որոնք գտնվում են Չինաստանի այլ տարածաշրջաններում։
ՄԼԱ Մերձերկրյա աստերոիդների հետազոտության ծրագիր
2006 թվականին Քսույի կայանում (աստղադիտարանի կոդ՝ D29) սկսվեցին կատարվել դիտարկումներ Չինական Մերձերկրյա աստերոիդների հետազոտության ծրագրի շրջանակներում, ծրագիրը կոչվում էր ՄԼԱ Մերձերկրյա աստերոիդների հետազոտության ծրագիր (PMO NEO ծրագիր) ։ Հետազոտությունների ընթացքում օգտագործվում էր 1:04=1:20=1:80 մ Շմիդտի աստղադիտակ, որի վրա տեղադրված էր 4K × 4K ԼԿՍ խցիկ ։ 2012 թվականի օգոստոսի դրությամբ ծրագրի շրջանակներում դիտարկվել են 149,971 աստերոիդներ, և հայտնաբերվել են 1,279 նոր աստերոիդներ, որոնցից 251 ստացել են համարակալում։ Այս աստերոիդների մեջ են հինգ Յուպիտերի տրոյացի աստերոիդներ, երկու Հիլդայի և մեկ Ֆոկեայի ընտանիքի աստերոիդներ։ Ծրագրի շրջանակներում նաև հետազոտվել են 824 Երկրին մոտեցող աստերոիդներ և հայտնաբերվել են չորս նորերը՝ Ապոլոնի աստերոիդ, և երեք Ամուրի աստերոիդներ , և   :
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ Չինաստանում
Բերնալիլո շրջան (Նյու Մեքսիկո)
Բերնալիլո շրջան (Bernalillo County), ԱՄՆ Նյու Մեքսիկո նահանգի 33 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 3.020 կմ² է, բնակչությունը՝ 635.139 մարդ (2000 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Ալբուքերքե բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1852 թ.։
Կատեգորիա:Նյու Մեքսիկոյի շրջաններ
Կենդանի արվեստի թանգարան
Կենդանի արվեստի թանգարան (The Living Art Museum, Nýlistasafnið, socr.Nýló), ոչ առևտրային թանգարան և ցուցահանդեսի համար նախատեսված տարածք նորարարական և ժամանակակից փորձարարական արվեստի համար Ռեյկյավիկում, Իսլանդիա ։
Թանգարանը ցուցադրում է  Իսլանդիայի և օտարերկրյա արվեստագետների աշխատանքները, անցկացնում է ցուցահանդեսներ, ինչպես նաև մասնակցում է ժամանակակից արվեստի կիրառման վերաբերյալ քննարկումներին։
Պատմություն
Թանգարանը հիմնադրվել է 26 նկարիչների կողմից 1978 թվականին, որպես առաջին շահույթ չհետապնդող կազմակերպություն, որը գտնվում էր Իսլանդիայի նկարիչների ղեկավարման տակ։ Այն ի սկզբանե մտածված է եղել որպես մի հավաքածու՝ երիտասարդ սերնդի նկարիչների արվեստի գործերը պահպանելու համար, ովքեր այդ ժամանակ եղել են անտեսված հասարակության և իշխանությունների կողմից։ Հիմնադիրները բազմազան նկարիչների մի խումբ էր, որոնք իրենց կարիերայի տարբեր փուլերում էին՝ հիմնականում տարված ֆլյուկսուս շարժման և կոնցեպտուալ արվեստի հետ։ 1978 թվականի հունվարի 5-ը պատմական օր էր, երբ տեղի ունեցավ գահակալական հանդիպում, որի վրա հիմնվեց «Living Art Museum Association» ասոցիացիան։ Հենց այդ պահից կենդանի արվեստի թանգարանը պահպանել է իր առաջնային նպատակը՝ ստեղծել հարթակ առաջադեմ ցուցահանդեսների և փորձարարական արվեստի մեթոդների վերաբերյալ քննադատական քննարկումների համար. Թանգարանը մշտական հավաքածուն համալրելոն զուգահեռ հավասար ուշադրություն է դարձնում իսլանդական և արտասահմանյան նկարիչների ցուցահանդեսներին։
Երբ 1981 թվականին թանգարանում ստեղծվեց սեփական պատկերասրահ, որը դարձավ ցուցահանդեսների անցկացման վայր՝ շարունակելով գեղարվեստական ստեղծագործությունների հավաքածուներ կազմել։ Թանգարանի նախնական հավաքածուն զբաղեցրել է 30 քառակուսի մետր վարձակալված տարածք։ Այնուհետև «vatnsstígur 3b» ծառուղու առաջին հարկում թանգարանը զբաղեցրել է 200 քառակուսի մետր, որտեղ 1983 թվականի հոկտեմբերին ավելացվել է ևս մեկ հարկ։ 1989 թվականին իսլանդական «Islandsbanki» բանկը ձեռք է բերել այդ շենքն ու խզել վարձակալության պայմանագիրը՝ ստիպելով թանգարանին տեղափոխել իրենց միջոցները «Þingholtsstræti»-ում վարձակալված պահոց։ Մեկ տարի անց թանգարանը կրկին գտնվում էր «Vatnsstígur 3b»-ում և մինչև 2001 թվականը զբաղեցրել է 560 քառակուսի մետր։ 2001-2004 թվականներն ընկած ժամանակահատվածը  կազմակերպությունը կարճ ժամանակով մնացել է «Vatnsstígur 3» թաղամասում, իսկ 2006 թվականին տեղափոխվել է նոր վայր ։
2014 թվականի հունիսի սկզբին թանգարանը  իր հավաքածուով, արխիվներով և հետազոտական օբյեկտներով տեղափոխվել է Ռեյկյավիկի «Breiðholt» շրջան։ Գրեթե երեք տարվա ընթացքում թանգարանը  այդ շենքի վերին հարկում իր տրամադրության տակ ունեցել է ժամանակավոր պատկերասրահ նախկին հացի փռում։ 2017 թվականի սկզբին կենդանի արվեստի թանգարանը տեղափոխվել է «The Marshall house»-ի երկրորդ հարկ ՝ Ռեյկյավիկի կենտրոնում գտնվող «Harbor» թաղամաս։ Շենքը նախկին վերամշակման գործարան էր  և վերակառուցվել է «kart GP» ճարտարապետական ընկերության կողմից։ Ներկայումս այստեղ է գտնվում թանգարանի պատկերասրահը, «Kling & Bang» ընկերությունը և Օլաֆուր Էլիասոնի ստուդիան։ Թանգարանի հիմնական հավաքածուն շարունակում է մնալ «Breiðholt»-ում ։
Գործունեություն
Կենդանի արվեստի թանգարանը կենտրոնանում է ժամանակակից արվեստի վրա, որի նպատակն է ստեղծել հիմք գեղարվեստական ստեղծագործության և երևակայական արվեստի համար։ Բացի տարեկան 6-8 ցուցահանդեսներ անցկացնելուց, այն նպաստում է գեղարվեստական դրսևորմանը տարբեր ձևերով՝ ներկայացում, էքսկուրսիաներ, դպրոցական այցելություններ և սեմինարներ։
Թանգարանում առկա արխիվը թանգարանի և ցուցահանդեսի պատմության հետ կապված հոդվածների և փաստաթղթերի ժողովածու է։ Բաղկացած է կատալոգներից, աուդիո և վիդեո ֆայլերից, նամակներից, լուսանկարներից, ֆիլմերից և նիստերի արձանագրություններից․ այս շարքը անընդհատ ընդլայնվում է։ Այն ունի մատչելի տեղեկություններ արվեստագետների, ցուցահանդեսների և այլ իրադարձությունների մասին, ինչպես նաև ծառայում է որպես հետազոտությունների աղբյուր այլ կազմակերպությունների համար։ Թանգարանը մասնակցում է «Performance Archive»-ի և «Archive of Artist-run Initiatives»-ի ազգային նսխագխերին, որոնք անց են կացվում Ռեյկվիկի քաղաքային արխիվների, իսլանդական նկարչական ակադեմիայի, իսլանդական հեռուստառադիո հեռարձակման կազմակերպության և Իսլանդիայի կինո-թանգարանի կողմից։ Թանգարանը հրապարակել է նկարիչների և ցուցահանդեսների բազմաքանակ կատալոգներ։
Հավաքածու
1950 թվականից մինչև մեր օրերը թանգարանում գտնվում է շուրջ 2300 արվեստի գործ։ Հավաքածուն մասնակիորեն հավաքել են բարեգործությունների հաշվին, այդ թվում նաև իսլանդական նկարիչների աշխատանքներից։ Հավաքածուի մեջ ընդգրկված է իսլանդական նկարիչների՝ Քրիստիան Գուդմունդստոնի, Ռագնար Քյարթանսոնի, Sigurður Guðmundsson-ի, Hildur Hákonardóttir-ի, Ásta Ólafsdóttir-ի, Birgir Andrésson-ի, Brynhilður Þorgeirsdóttir-ի, Egill Sæbjörnsson, Finnbogi Pétursson, Ólafur Lárusson, Rúna Þorkelsdóttir, Tumi Magnússon, Ragna Hermannsdóttir, Hreinn Friðfinnsson, Magnús Pálsson, Hulda Vilhjálmsdóttir, Finnbogi Pétursson и Helgi Þorgils Friðjónsson,ինչպես նաև արտասահմանյան նկարիչների՝ Դիթեր Ռոդ,Քարթսեն Հոլլեր,Դորոտի Յաննոնե,Դոուե Յան Բաքքեր,Ջոն Քեյջ,Ֆրանց Գրաֆ,Ջոն Արմլեդեր,Յոզեֆ Բոյս,Մեթյու Բառնի,Մերեդիթ Մոնք,Ռիչարդ Գամիլթոն և Ռոբեր Ֆիլյուի ստեղծագործությունները։
Գրականություն
Կատեգորիա:1978 հիմնադրված թանգարաններ Կատեգորիա:Իսլանդիայի թանգարաններ Կատեգորիա:Ժամանակակից արվեստի թանգարաններ
Գրեցագո
Գրեցագո (Grezzago), կոմունա Իտալիայում, Լոմբարդիա մարզի Միլան գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 2514 մարդ (2005 թվականի տվյալներով), խտությունը՝ 1044 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 2, 49 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 20056։ Հեռախոսային կոդ՝ 02։
Բնակավայրի հովանավորն է հանդիսանում սուրբ Մարտին Տուրսկիյն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Մյոլդռի (գյուղ, Վասցելիինա շրջան)
Մյոլդռի (Möldri), գյուղ Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Վասցելիինա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 20 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Վասցելիինա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Անատոլի Սմիռնով (դիվանագետ)
Կենսագրություն
1969 թվականին ավարտել է Մ․ Թերեզայի անվան Մոսկվայի պետական համալսարանը։ 1985 թվականին՝ ԽՍՀՄ ԱԳՆ Դիվանագիտական ակադեմիա։ Տիրապետում է անգլերեն և ֆրանսերեն լեզուներին։ Պատմական գիտությունների թեկնածու։
1975 թվականից տարբեր դիվանագիտական պաշտոններ  զբաղեցրել ԱԳՆ կենտրոնական ապարատում և արտերկրում։
Ամուսնացած է։ Ունի երեք երեխա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների թեկնածուներ
Անվանական
Անվանական կամ նոմինալ, անվանական արժեք, որ նշված է արժեթղթերի, բանկատոմսերի (բանկնոտների), դրամի վրա։ Տարադրամի կուրս կամ դրույքատոկոս, որ հաշվի չի առնում արժեքազրկման (ինֆլացիայի) մակարդակը (իրականը՝ արժեքազրկումը հաշվի առնելով) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գնաճ Կատեգորիա:Տնտեսություն Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ
Մարդու աչք
Աչք (oculus), լուսային գրգիռներն ընկալող տեսողության օրգան, տեսողական վերլուծիչի ծայրամասային բաժինը։ Արտաքին միջավայրից տեղեկատվության 80-90 տոկոսը մարդը ստանում է Տեսողական վերլուծիչի օգնությամբ։ Հաղորդիչ հատվածը ընդգրկում է նաև տեսողական նյարդն ու գլխուղեղում տեղադրված տեսողական կենտրոնները։ Աչքը կազմված է օժանդակ ապարատներից և ակնագնդից։ Օժանդակ ապարատի մեջ են մտնում ակնագնդի մկանները, հոնքերը, կոպերը, արտևանունքները, շաղկապենին, արցունքագեղձերը։ Աչք կամ ակնագունդը տեղադրված է ոսկրային ձագարում՝ ակնակապիճում։ Հետևից և կողքից աչք արտաքին ազդակներից պաշտպանվում է ոսկրային պատերով, առջևից՝ կոպերով։
Կոպերը, հոնքերը և արտևանունքները աչքը պաշտպանում են արտաքին վնասակար ներգործությունից։ Հոնքերը տարբեր կողմեր են հեռացնում ճակատից հոսող հեղուկը, կոպերը և արտևանունքներն աչքերը պաշտպանում են փոշուց, արցունքագեղձերն արտազատում են արցունք, որը խոնավացնում է ակնագնդի մակերեսը, հեռացնում օտար մարմինները, տաքացնում աչքը։ Շաղկապենին լորձաթաղանթի նման շարակցական թափանցիկ պատյան է, որը ծածկում է կոպերի հետին մակերեսները։ Ակնագունդը շարժող մկանների կծկումների շնորհիվ մարդը կարողանում է փոխել հայացքի ուղղությունը։
Թաղանթներ
Ակնագունդն ունի մի քանի թաղանթ, արտաքինը՝ սպիտակուցային թաղանթը (սպիտապատյան, կարծրաթաղանթ), սպիտակ անթափանց հյուսվածք է, որն աչքի առաջային մասում վերածվում է թափանցիկ եղջերաթաղանթի։
Սպիտակուցային թաղանթ
Ակնագունդը արտաքինից ծածկված է ամուր սպիտակուցաթաղանթով, որն ունի պաշտպանական նշանակություն. այն աչքի առջևի մասում փոխվում է լուսաթափանցիկ եղջերաթաղանթի։ Սպիտակուցաթաղանթի տակ գտնվում է ակնագնդին արյուն մատակարարող անոթաթաղանթը։
Բիբ
Ծիածանաթաղանթի կենտրոնում գտնվում է կլոր անցք՝ բիբը։ Լույսի ճառագայթների քանակից կախված՝ բիբը կարող է լայնանալ կամ նեղանալ։ Թույլ լուսավորության ժամանակ բիբը ռեֆլեքսորեն լայնանում է, վառ լուսավորության դեպքում՝ նեղանում։
Ակնաբյուրեղ
Բբի անմիջապես հետևում գտնվում է ակնաբյուրեղը, որն ունի երկուռուցիկ ոսպնյակի ձև, շրջապատված է նուրբ պատյանով, որից բարակ թելեր են գնում դեպի թարթչային մարմին։ Ակնաբյուրեղը հեշտությամբ փոխում է կորությունը, որը նպաստում է տարբեր հեռավորության վրա գտնվող առարկաները տեսնելուն։ Այն ակնագնդի ամենաուժեղ լուսաբեկիչ միջավայրն է։ Ակնագնդի ներսի մասը լցված է թափանցիկ, դոնդողանման զանգվածով՝ ապակենման մարմնով։
Խցիկներ
Եղջերաթաղանթի և ծիածանաթաղանթի, ինչպես նաև ծիածանաթաղանթի ու ոսպնյակի միջև կան ոչ մեծ տարածություններ, որոնք համապատասխանաբար անվանվում են աչքի առաջային և հետին խցիկներ։ Դրանք պարունակում են թափանցիկ հեղուկ, որն անընդհատ շրջանառության մեջ է և սնում է անոթազուրկ եղջերաթաղանթն ու ոսպնյակը։ Դրա նորացման գործընթացն աչքի հյուսվածքների ճիշտ սնուցման անհրաժեշտ պայման է։ Շրջանառող հեղուկի քանակությունը կայուն է և ապահովում է ներակնային ճնշման հարաբերական կայունությունը։
Ապակենման մարմին
Ոսպնյակի հետևում ակնախոռոչը լցված է թափանցիկ դոնդողանման զանգվածով՝ ապակենման մարմնով։
Ցանցաթաղանթ
Աչքի ներսային մակերևույթը ծածկված է բարակ, խիստ բարդ կառուցվածք ունեցող թաղանթով՝ ցանցաթաղանթով։ Այն պարունակում է լուսազգաց բջիջներ, որոնք, ըստ ձևի, անվանվում են ցուպիկներ և շշիկներ։ Այդ բջիջներից դուրս եկող նյարդաթելերը հավաքվում են և կազմում տեսողական նյարդը, որն ուղղվում է դեպի գլխուղեղ։
Կոպեր
Կոպերը զույգ, շարժուն, վարագուրանման մաշկային ծալքեր են, որոնց հաստության մեջ գտնվում է շարակցահյուսվածքային պինդ թիթեղը, ինչպես նաև ակնաճեղքը փակող բոլորաձև մկանը։ Կոպերի ազատ եզրերին աճում են թարթիչները (վերին կոպին՝ 100-150, ստորինին՝ 50-70) և բացվում են ճարպագեղձերի ծորանները։ Թարթիչներն աչք պաշտպանում են օտար մարմիններ (փոշի) ընկնելուց։ Կոպերի ներսային մակերևույթը և ակնագնդի առաջային մասը (բացառությամբ եղջերաթաղանթի) ծածկված է լորձաթաղանթով՝ շաղկապենիով։
Արցունքագեղձեր
Ակնակապիճի վերին դրսային եզրին տեղադրված է արցունքագեղձը, որն արտադրում է աչքը ողողող արցունքային հեղուկ։ Ակնագնդի մակերևույթին վերջինիս հավասարաչափ տարածմանը նպաստում է կոպերի թարթումը։ Արցունքը, ակնագնդերը խոնավացնելով, հոսում է դրա առաջային մակերևույթով դեպի ակնաճեղքի ներսային անկյունը, ուր վերին և ստորին կոպերին կան արցունքային խողովակների անցքեր (արցունքային կետեր)։ Արցունքային խողովակները թափվում են արցունքապարկի մեջ։
Ակնագունդի մկաններ
Ակնագնդերի շարժումները և դրանց համաձայնեցվածությունն իրականացվում են աչքի 6 մկանների օգնությամբ։