cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Քաոս (տիեզերածնություն)
Հունահռոմեական ավանդություն
Հունական դիցաբանության մեջ անսահմանության գաղափարը ծագել է դեռևս առաջին կրոնական հայացքների ձևավորման ընթացքում ։ Հույն փիլիսոփաներն եղել են առաջինը, որոնց վրա ազդել է աստծո ծագման, գոյության գաղափարը ։ Ի սկզբանե՝ աշխարհի ձևավորման մասին ուսումնասիրություններ կատարելիս՝ մարդիկ կենտրոնանում էին նրա ժամանակագրական զարգացման վրա։ Նրանք հավատում էին, որ երկիրը ձևավորվել է նախնադարյան միավորումների հիման վրա, և դա աշխարհաստեղծման հիմնական պատճառն էր։ Անաքսիմանդրոսը պնդում էր, որ apeiron-ը՝ անսահման տարածությունը, իր մեջ ներառում է ավելի շատ սովորական տարրեր, քան աստվածային։ Ամեն ինչ այդ տարածությունից է և անհրաժեշտության դեպքում ամեն ինչ կարող է վերադառնալ այնտեղ ։ Համաձայն առաջ քաշված գաղափարների՝ բնությունը գտնվում էր երկրից ներքև, բայց նրա արմատները տարտարոսից վեր էին՝ անդրաշխարհի ամենացածր տեղում ։ Անտիկ շրջանի հույն փիլիսոփա Քսենոփանեսը այն բնութագրում է հետևյալ կերպ․ «Երկրի վերին սահմանները տարածվում են մթնոլորտում, հասնում մեր ոտքերին, իսկ ստորին սահմանը գնում է մինչև անվերջություն» ։ Երկրի պաշարներն ու սահմանները՝ երկինքը, ծովը, տարտարոսը, գտնվում են խոշոր քամու հոսանքի ազդեցության ներքո և հանդիսանում «քաոսի» բնութագրիչները ։ Արիստոփանեսը իր «Թռչունները» պիես-կատակերգության մեջ նշում է, որ սկզբում եղել են Քաոսը, Գիշերը, Էրեբուսը և Տարտատրոսը։ Գիշերից ծնվել է Էրոսը, Քաոսից առաջացել են թռչունները
Օվիդը (մ․թ․ա․ առաջին դար) իր «Կերպարանափոխություն» աշխատության մեջ Քաոսը համարում է անսահման տարածք, որտեղ բոլոր տարրերը խառնվել են իրար՝ հայտնվելով խառնաշփոթի կույտի մեջ ։
Ալքիմիա և հերմետիկություն
«Պրիմա Մատերիա» հունահռոմեական ավանդազրույցը, մասնավորապես ներառելով 5-րդ և 6-րդ դարերի որբական տիեզերաբանությունը, միավորվել է աստվածաշնչային հասկացությունների հետ (Tehom (Անծայրածիր խորություն)՝ դառնալով ալքիմիայի ձևավորման և Վերածննդի ստեղծման հիմքը։
Էսպերանսա (Պարաիբա)
Էսպերանսա (Esperança), համայնք Բրազիլիայում՝ Պարաիբա նահանգի կազմում։ Գտնվում է Պարաիբա նահանգի Սերտանի մարզում։ Մտնում է Էսպերանսայի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 29 801 մարդ՝ 2007 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 165,189 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 180,4 մարդ/կմ²։
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1925 թվականին։
Աշխարհագրություն
Տեղանքի կլիման արևադարձային է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Պարաիբա նահանգի բնակավայրեր
Գրիգոր Կուլօղլյան
Գրիգոր Կուլօղլյան, հայ գրականագետ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1938 թվականից։
Կենսագրություն
Ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Վան քաղաքում։ 1918-1919 թվականներին սովորել է Թիֆլիսի գիմնազիայում։ 1919 թվականին փոխադրվել է Երևան և ապրել ամերիկյան որբանոցում։ 1923 թվականին ավարտել է Երևանի Մյասնիկյանի անվան երկրորդ աստիճանի թիվ 1 դպրոցը։ 1923-1926 թվականներին սովորել է Երևանի համալսարանի գյուղատնտեսական ֆակուլտետում։ 1926-1927 թվականներին ուսուցչություն է արել Մեղրիում։ 1927 թվականին վերընդունվել է համալսարան, այս անգամ ընտրելով պատմագրական ֆակուլտետը, որն ավարտել է 1931 թվականին։ 1934-1935 թվականներին բաժնի վարիչ է եղել «Խորհրդային Հայաստան» թերթում։ 1939 թվականից դասախոսել է Երևանի համալսարանում։
«Պսակ» ժողովածուում (Երևան, 1947) զետեղված են նրա «Միքայել Նալբանդյան», «Հովհաննես Թումանյանի «Անուշը» Դերժավինի թարգմանությամբ», «Պատվի համարը» Գ. Սունդուկյանի անվան պետական թատրոնում» և «Ստ. Զորյանի «Մի կյանքի պատմության» մասին» հոդվածները։
1941-1942 թվականներին ծառայել է Կարմիր բանակում, մասնակցել Հայրենական մեծ պատերազմին։ Զոհվել է 1942 թվականին, Տուլայի մոտ տեղի ունեցած մարտերից մեկում ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Իոս (կղզի)
Անվանում
Ըստ Պլուտարքոսի կղզու անվանումը եկել է հին հունարենի՝ մանուշակ բառից «Իա» (Ia), քանի որ դրանք սովորաբար կղզում շատ էին հանդիպում և այս տարբերակը շատ տարածված է անվան ստուգաբանության մեջ։ Ուրիշների կարծիքով անվանումը առաջացել է փյունիկյան Իոն (iion) բառից է և նշանակում է «քարերի կույտ» ։ Օսանական կայսրության շրջանում ավանում էին Անզա կամ Աինա։ Ներկայիս անվանումը պաշտոնապես հրապարակվել է 19-րդ դարում, շուրջ 2000 տարի օգտագործելուց հետո։ Հին ժամանակներում կղզին կոչվել է « Φοινίκη» Ֆինիկի, փյունիկեցիների անունով և երբ կղզին 3-րդ դարում միացել է Կղզիների լիգային անվանվել է  Պտղոմեոս II-ի կնոջ՝ Արսինոեի անունով ։ Ներկայումս Ցիկլադյան կղզիների բնակիչները այն անվանում են Նիո․ անվանումը եկել է դեռևս բյուզանդական դարաշրջանից ։ Փոքր Մալթա անվանումը, որը հայտնաբերվել է Օսմանյան տիրապետության ժամանակաշրջանի ճամփորդների նշումներում, կապված է կղզում ծովահենների մշտական ներկայության հետ ։ Լատինատառ լեզուներում կղզու անունը Նիո կամ Իո է։
Աշխարհագրություն և երկրաբանություն
Իոսի տարածքը նման է ուղղանկյունի, որի կողային միջին չափսը համապատասխանաբար 15 կմ և 7 կմ է։ Ամենաերկար առանցքը գտնվում է հյուսիս-արեւմտյան ուղղությամբ, Կարատցի հրվանդանից մինչև Ախլադես թերակղզի և կազմում է 17,5 կմ (10,9 մղոն) երկարություն ։ Ամենաբարձր կետը Կաստրոն է (Κάστρο), որի բարձրությունը 723 մ է։ Լեռնագագաթը կոչվում է նաև Պիրգոս  (Πύργος), գտնվում է կղզու կենտրոնական հատվածում։ Կաստրոյի շրջակայքի մյուս երեք գագաթներն են՝ Խիլոդեմա (Ξυλόδεμα) (660 մ), Կոստիզա (Κοστίζα) (586 մ) և Պրոֆետիս Էլիաս (Προφήτης Ηλίας) (490 մ) ։Լոսը գրեթե ամբողջովին կազմված է փոխակերպված ապարներից ։ Երկրաշարժերի, հրդեհների և այլ արտակարգ իրավիճակների համար Լոսի քաղաքապետարանը նախապատրաստել էր Հոմեր կոչվող ընդհանուր պլանը, որը ներառում էր բոլոր կանոնները ։
Ժողովրդագրություն
Ըստ 2011 թվականի Հունաստանում անցկացված մարդահամարի՝ Իոսում ապրում է 2084 բնակիչ, որոնցից 1754-ը ապրում են Քորայում։ 1940-1970-ական թվակաները կղզում բնակչության կտրուկ պակաս է նկատվել։ Այս երևույթի հիմնական պատճառը դարձել է միգրացիան, համաճարակները և Երկրորտ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ 18-45 տարեկան տղամարդկանց կորուստը ։
Խոհանոց
Կղզին հայտնի է տարբեր պանրատեսակներով։ Դրանք հիմնականում պատրաստվում են են այծի և ոչխարի կաթից։ Ամենահայտնին «սկտիր» (σκοτύρι) տեսակն է, որը թթու պանիր է։ Հայտնի ուտեստներից է «Թսիմեդան»՝ (τσιμεντιά) դդմի ծաղիկներով և բրնձով և «մերմիտզելի»-ն (μερμιτζέλι,) պատրաստված տնական գարիով ։
Կրթություն
1827 թվականին Իոսի ղեկավարները նամակ են գրել Հուաստանի կառավարությանը՝ խնդրելով նրանց կղզում դպրոց բացել ։ Առաջին դպրոցը բացվել է 1850-ականերին, որտեղ սովորել են տարբեր տարքի երեխաներ։ Գործող դպրոցը կոչվում էր Սքոլարչեիոն  (Հունարեն։ Σχολαρχείον) և համարժեք էր տարրական դպրոցին՝ ավագ դպրոցի որոշ դասընթացներով։ Ուսանողներից շատերը չէին ավարտում դպրոցը, քանի որ օգնում էին իրեն իրեն ծնողներին դաշտերում և ստիպված էին հրաժարվել դպրոցից։ Սա հանգեցրեց անգրագետ երեխաների մեծ տոկոսի ավելացմանը։ Հարուստ ընտանիքները  իրենց երեխաներին ուղարկում էին կղզուն մոտ գտնվող դպրոցներ։ 1936 թվականի հիմնադրվեց առաջին տարրական դպրոցը։ 1927 թվականին  բացվեց առաջին մանկապարտեզը, իսկ 1980 թվականին՝ ավագ դպրոցը, որն ուներ ավագ դպրոցի դասընթացներ։  Այսօր Քորայում գործում է մանկապարտեզ, ավագ դպրոց և  EPAL ավագ դպրոց ։
Նախապատմություն
Իոսը իր նախապատմական դարաշրջանից աշխարհագրական դիրքի, նավահանգստի շնորհիվ մեծ դեր է ունեցել Կրետեի ծովային ճանապարհների համար։ Սկարկոս բլրի վրա գտնվող ցիկլադյան բնակավայրը, ինչպես նաև կղզու բնապատմական վայրերը, շատ բան են պատմում կղզու և տվյալ ժամանակաջրանի մասին ։ Իոսը գտնվում է Մինոնայան և Միկենեյան քաղաքակրթության ազդեցության տակ։ Փյունիկեցիները հաստատվել և մնացել են կղզում մինչև Մ․թ․ա․ 9-րդ դարը։ Մ․թ․ա․ 534 թվականին կղզին սկսել է հարկ վճարել Աթենքին ։
Դասական և Հելլենիստական շրջան
Իոսը Դասական և Հելլենիստական շրջանում կարևոր և ուժեղ կղզի էր։ Կղզու անկումը սկսվել է Հռոմեական կայսրության ժամանակաշրջանից, քանի որ հռոմեացիները կղզին օգտագործել են որպես աքսորավայր։ Կղզին վերականգնվել է Նաքսոսի դքսության շրջանում, սակայն հռոմեացիները կրկին խանգարել են։ Պալայոկաստրոն վենետիկյան ամրոց է, որը գտնվում է կղզու հյուսիսային մասում ։ Հռոմեական Ինսուլա նահանգում Իոսը բավականին կարևոր կենտրոն է եղել, սակայն հետագայում զիջել է իր դիրքերը։
Դրամագիտություն
Մ․թ․ա․ 2-րդ և 3-րդ դարերում, երբ Իոսը դարձավ Կղզիների լիգայի մասնակից, նա ձուլեց իր սեփական մետաղադրամները, որոնց մեծ մասը կարելի է գտնել Բեռլինի հնագիտական և Բրիտանական թանգարաններում։ Կան 28 հայտի տարբեր մետաղադրամներ։ Նրանք պատկերում են Հոմերոսին, արմավենու ծառ, քանի որ հենց դրանք էին երկրապագվում կղզում ։
1820-ականներ
Չնայած Իոսը չի ունեցել հզոր ծովային ուժեր, բայց առաջիններից էր, որ բարձրացրեց հեղափոխության դրոշը 1821 թվականին Հունաստանի անկախության համար մղվող պատերազմի ժամանակ։ Իոսը մասնակցել է 1821 թվականի հուլիսի 9-ին տեղի ունեցած Կուսադասի ճակատամարտում։
Իվան Մակարովիչ
«Իվան Մակարովիչ» («Иван Макарович»), խորհրդային գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Իգոր Դոբրոլյուբովը ։ Ֆիլմի նկարահանումներն անցկացվել են Գրոդնոյում, Վիլնյուսում, Մինսկում և Վլադիմիրում։
Իոս (կղզի)
Ժամանակակից շրջան
Նոր դարածրջանում կղզին ի հայտ եկավ 70-ական թվականներից, քանի որ դաձել է զբոսաշրջավայր եվրոպացի երիտասարդների համար։ Այսօր Իոսը պահպանում է իր հեղինակությունը, որպես երիտասարդության և զվարճանքի կղզի, բայց նաև ունի գերազանց տուրիստական ենթակառուցվածք և լավ ճանապարհային ցանց։ Սա նրան դարձնում է նոր շրջանի լավագույն կղզիներից մեկը ։ Նրա տարածքն այժմ կազմում է հույն ուղղափառ եկեղեցներ Թերայի, Ամորգոսի մետրոպոլիտի մի մասը։
Իվան Մակարովիչ
Սյուժե
Սկսվել է Հայրենական մեծ պատերազմը։ 13-ամյա տղան՝ Իվանը, կորցնում է բոլոր հարազատներին․ նրա հայրը մեկնել է ռազմաճակատ, մայրը զոհվել է ռմբակոծության ժամանակ։ Իվանը ստիպված է գոյատևել՝ հենվելով միայն իր ուժերին։ Նա տարահանվում է Ուրալից այն կողմ, աշխատանքի ընդունվում գործարանում և նույնիսկ հնարավորություն է գտնում օգնելու անծանոթ մարդկանց։
Իոս (կղզի)
Լեգենդ
Կղզին սերտորեն կապված է Հոմերոսի հետ, քանի որ ըստ լեգենդի՝ Հոմերոսը մահացել է Իոս կղզում։ Հույների ամենամեծ էպիկական բանաստեղծը մահացել է, քանի որ խախտել է պյութական պատգամը։ Ըստ լեգենդի՝ Հոմերոսը այցելել է Դելփյան պատգամախոսին իր ծնողների և ծագման մասին հարցնելու։ Փիթիան նրան պատասխանել է « Քո մոր տունը Իոս կղզին է, որը քեզ ընդունելու է, երբ մահանաս, բայց դու պետք է զգույշ լինես երեխաների հանելուկներից»։ Բանստեղծը լսել է պատգամը և ուղևորվել դեպի Իոս կղզի։ Ճանապարհին հանդիպել է երեխաների, որոնք ափին ձկնորսություն էին անում։ Նա հարցրել երեխաներին, թե ինչ գնահատական են ստացել, իսկ երեխաները պատասխանում են․ «Ինչ էլ որ ստացած լինենք՝ թողնում ենք, ինչ էլ որ չենք ստանում՝ տանում ենք մեզ հետ»։ Երեխաները խոսում էին ոջիլի մասին։ Ով որ գտնում է՝ սպանում է նրանց, բայց նրանք, որոնք չեն գտնում, ոջիլները մնում են նրանց գլխին։ Հոմերը չի կարողանում գտնել պատասխանը և արագ հեռանում է։ Ճանապարհը ցեխոտ էր և Հոմերոսը սայթաքում է՝ գլուխը քարին խփելով անմիջապես  մահանում ։ Մեկ այլ վարկածի համաձայն՝  Հոմերոսը մահացել է տխրությունից, քանի որ չի կարողացել լուծել հանելուկը, իսկ երրորդ վարկածի համաձայն՝ նա գիտեր, որ հիվանդ էր և գնացել է Իոս, քանի որ գիտեր՝ մահը մոտ է։ Մեծ բանաստեղծի մահը հիմնված է հիմնական բերնեբերան պտտվող առասպելների և զրւյցների վրա, ոչ թե ուսումնասիրությունների վրա ։
Իվան Մակարովիչ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:1968 ֆիլմեր Կատեգորիա:«Բելառուսֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր Հայրենական մեծ պատերազմի մասին Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1940-ականներին Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր
Իոս (կղզի)
Կոմս Պասչ վան Կրիենենի արշավ
1771 թվականին հոլանդացի կոմս Պասչ դի Կրիենեն պատմությունը կարդալուց հետո, գնացել է Իոս գերեզմաններ գտնելու նպատակով։ Նրան տեղի Աիքատերինի մատուռից տեղեկացրել էին, որ այնտեղ մարմարապատ տարածք կա։ Նա մտածել է, որ դրանք ստեղծվել են Հոմերոսի մահից հետո։ Նրան օգնել է Սպիրդոն Վալետտասը, որի օգնությամբ գտել է երեք գերեզման։ Վերջին գերեզմանին կար Հոմերոսի մասին արձանագրություն․ Ενθάδε την ιερήν κεφαλήν κατά γαία καλύπτει ανδρών ηρώων κοσμήτορα θείον Όμηρον, որը նշանակում է․ երկիրը պահում է հերոս Հոմերոսի սուրբ գլուխը։ Գերեզմանը գտնելուց նա համոզված էր, որ այն պատկանում է էպիկական բանաստեղծին, բայց գերեզմանաքարի վրա նկատելով որոշ քերականական սխալներ՝ կասկածում է դրա իսկության վրա։ Մեծ գումարներ և ժամանակ ծախսելուց հետո, երբ Ագիա Թեոդոթիում գտնում է ևս երկու գերեզման հրաժարվում է դրանից  ։
Լունաչարսկի (Նեկլինովսկի շրջան)
Լունաչարսկի (Луначарский), ավան Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Նեկլինովսկի շրջանում։ Մտնում է Տրոիցկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Իոս (կղզի)
Ծովափեր
Իոսը գրավում է մեծ թվով երիտասարդ զբոսաշրջիկների, որոնցից շատերը 1970-ականների ընթացքում Միլոպոտասի հայտնի լողափում գիշերը քնում էին հենց իրենց պայուսակների վրա։ Այսօր Միլոպոտաս լողափը զբոսաշրջային հանգստավայր է դարձել նույն փաթեթներով, ինչպիսիք են Փլաթիս Գիալոսը, և Փարադայս լողափը։
Լունաչարսկի (Նեկլինովսկի շրջան)
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Նեկլինովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի ավաններ
Իոս (կղզի)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Զբոսաշրջությունը Հունաստանում Կատեգորիա:Աթենական ծովային միության անդամներ
Այդուան-Չաբյա
Այդուան-Չաբյա (Айдуан-Чабья), գյուղ Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Կիզներսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2008 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 236 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Կիզներսկի շրջանի բնակավայրեր
Կոլյուբակինո
Կոլյուբակինո (Колюбакино), գյուղ Ռուսաստանի Մոսկվայի մարզի Ռուզսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2002 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2700 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Մոսկվայի մարզի Ռուզսկի շրջանի բնակավայրեր
Դեղնածաղիկ փռված
Դեղնածաղիկ փռված, տերևաթափ թուփ ունի 50-100 սմ բարձրություն 4-5 սմ երկարություն խիստ ճյուղավորված սաղարթով։ Ընձյուղները անկյունավոր են ցրված մազմզուկապատ կամ բոլորովին մերկ։ Ծաղկում է հունիս-հուլիսին։ Տարածված է Կովկասում, Փոքր Ասիայում, Արեւմտյան Հայաստանում։ Հայկական ՍՍՀ-ի տարածքում հանդիպում է միայն Զանգեզուրում եւ Մեղրիում։ Դեղնածաղիկը աճում է լեռնային գոտում գետերի ափերին եւ խոնավ վայրերեում։ Չափազանց պահանջկոտ է խոնավության նկատմամբ։ Լուսասեր է բավականին ցրտադիմացկուն միարժամանակ լավ է դիմանում ուժեղ շոգերին։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Թիթեռնածաղկավորներ
Լենինսկայա Սլոբոդա (գյուղ, Մուրովանիե Կուրիլովցիի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Լենինսկայա Սլոբոդա գյուղում բնակվում էր 27 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,186 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 145,16 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Մուրովանիե Կուրիլովցիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1967 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Միշել Մայոր
Միշել Մայոր, շվեյցարացի աստղաֆիզիկոս, Ժնևի համալսարանի պատվավոր պրոֆեսոր (աստղաֆիզիկայի ամբիոն)։ Մայորը հանգստի է անցել պաշտոնապես 2007 թվականին, բայց շարունակում է մնալ Ժնևի աստղադիտարանի ակտիվ հետազոտողներից մեկը։ Հանդիսանում է 2010 թվականի Վիկտոր Համբարձումյանի անվան միջազգային գիտական մրցանակի համասեփականատեր է ։ Ֆիզիկայի բնագավառի Վոլֆի (2017) և Նոբելյան (2019, Դիդյե Կելոյի հետ միասին) մրցանակների դափնեկիր է։
Գործունեություն
1966 թվականին Լոզանի համալսարանում ստացել է ֆիզիկայի մագիստրոսի աստիճան, 1971 թվականին Ժնևի աստղադիտարանում՝ աստղագիտության դոկտորի աստիճան։ Նրա դիսերտացիան պարունակում է Արեգակի մերձակայքում աստղերի կինեմատիկական հատկությունների ուսումնասիրություն, որը կապված է Գալակտիկայի պարուրավոր կառուցվածքի հետ։ Կարճ ժամանակ աշխատել է Քեմբրիջի համալսարանի աստղագիտության ինստիտուտում (1971)։ Աշխատելով Ժնևի համալսարանում՝ նա մի քանի ստեղծագործական արձակուրդներ է անցկացրել Չիլիի Եվրոպական հարավային աստղադիտարանում (ESO) և Հավայան համալսարանի աստղագիտության ինստիտուտում։
1989-1992 թվականներին նա ղեկավարել է Եվրոպական Հարավային աստղադիտարանի Խորհրդակցական Խորհուրդը, 1990-1993 թվականներին եղել է Շվեյցարիայի աստղաֆիզիկայի և աստղագիտության ընկերության նախագահ (Swiss Society of Astrophysics and Astronomy)։ Եղել է Միջազգային աստղագիտական ​​միության մի քանի հանձնաժողովների նախագահ, իսկ հիմա միության ակտիվ անդամ է ։
1995 թվականին Դիդյե Կելոյի հետ միասին հայտնաբերել է 51 Պեգասա b-ն՝ արևանման աստղի շուրջ պտտվող առաջին էքսոմոլորակը (51 Պեգասա) ։ Այդ հայտնաբերման համար Մայորը և Կելոն 2019 թվականին ստացել են Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ Կատեգորիա:Շվեյցարացի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Լոզանի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ժնևի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Աստղաֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Բալցանի մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Նինա Տեր-Օսիպյան
Նինա Մամիկոնի Տեր-Օսիպյան, խորհրդային դերասանուհի։ ՌՍՖՍՀ վաստակավոր արտիստ (1954) , ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (1972)։
Կենսագրություն
Նինա Տեր-Օսիպյանը ծնվել է 1909 թվականի ապրիլի 5-ին Բաքվում։ 1918 թվականին ընտանիքը տեղափոխվում է Սարատով։ Մոսկվայում բնակություն են հաստատել, երբ Նինան 10 տարեկան էր։ Սովորել է Հեղափոխության թատրոնին կից գործող մանկական ստուդիայում և առաջին տարիներից սկսել է բեմ բարձրանալ։ Վսևոլոդ Մեյերխոլդի բեմադրած Ա․ Օստրովսկու «Արդյունավետ պաշտոն»-ում մարմնավորել է Կուկուշկինային ։ Այնուհետև Հեղափոխության թատրոնում խաղացել է ոչ մեծ դերեր «Ռոմեո և Ջուլիետ», «Տանյա» ներկայացումներում։
Հայրենական մեծ պատերազմի սկսվելուց հետո թատրոնը տարհանվում է Տաշքենդ։ Տեր-Օսիպյանին հիվանդության պատճառով ուղարկում են Մոսկվա, որտեղ հանդես է գալիս Դրամատիկական թատրոնում, որը կիսադատարկ երկրի միակ աշխատող թատրոնն էր։ Պատերազմի ավարտից հետո այս թատրոնին է միացվում Հեղափոխության թատրոնը, որը ստանում է Մոսկվայի Մայակովսկու անվան թատրոն անվանումը։ Նինա Տեր-Օսիպյանը մինչև կյանքի վերջ աշխատել է այս թատրոնում ։
Լինելով թատրոնի առաջատար դերասանուհիներից մեկը՝ կերտել է վառ, հիշվող կերպարներ «Ռազմաճակատ», «Սովորական մարդ», «Ամպրոպ», «Լեգենդ սիրո մասին», «Քեռու երազը» ներկայացումներում։ Դերասանուհու տաղանդը նոր ուժով դրսևորվել է վերջին տարիներին՝ հատկապես «Վանյուշինի երեխաները», «Մայրամուտ», «Դոն Ժուանի զվարճանքները» ներկայացումներում։
Կինոյում շատ քիչ է նկարահանվել․ «Լեռնուհին» ֆիլմում խաղացել է Աշուրայի դերը, «Կինը հեռվից» ֆիլմում մորաքրոջ, «Մեծ որդի»-ում Աշխենի մորաքրոջ, «Տատիկի թոռը» ֆիլմում՝ տատիկի դերերը։ Հանդես է եկել «Սիցիլիական պաշտպանություն», «Փնտրեք կնոջը», «Գլուխկոնծի», «Չհամընկան բնավորություններով» ֆիլմերի դրվագներում ։
Դերասանուհու վերջին աշխատանքներից են Գեորգի Դանելիայի «Նաստյա» ֆիլմում մարմնավորած կոլորիտային տատիկ-հրաշագործի կերպարը և Էլդար Ռյազանովի «Ծեր յաբուներ» ֆիլմում մայրիկ Յոսիի դերը (2000)։
Նինա Տեր-Օսիպյանը մահացել է 2002 թվականի հուլիսի 24-ին։ Թաղված է Մոսկվայի հայկական գերեզմանոցում ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ռուս դերասանուհիներ Կատեգորիա:Հայ կինոդերասաններ Կատեգորիա:Խորհրդային դերասանուհիներ
Հմայակ Բաբայան
Հմայակ Գրիգորի Բաբայան, Խորհրդային բանակի գեներալ-մայոր (1944), Խորհրդային Միության հերոս (հետմահու,1945, մայիսի 31)։
Կենսագրություն
Հմայակ Բաբայանը ծնվել է 1901 թվականին Կարսում։ 1917 թվականին որպես կամավոր միացել է արքայական բանակին, որի կազմում մարտնչել է թուրքական զորքերի դեմ։ Ռուսական կայսրության փլուզումից հետո հաջորդ տարվա մայիսին Հայաստանի Առաջին Հանրապետության զորքերի հետ մասնակցել է Սարդարապատի ճակատամարտին։ 1924 թվականին ավարտել է Երևանի Ալեքսանդր Մյասնիկյանի անվան հայկական միացյալ ռազմական և 1926 թվականին՝ Կիևի հրամանատարական դպրոցները, 1944 թվականին՝ ռազմական ակադեմիաների կատարելագործման դասընթացներ։ Ծառայել է 76-րդ հայկական լեռնահրաձգային դիվիզիայում, 1938 թվականից՝ Մինսկի զինվորական օկրուգում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի («Հայրենական մեծ պատերազմ», 1941-1945) գործողությունների սկզբին նրա գունդը ծանր մարտեր է մղել Բելոստոկ, Վոլկովիսկ, Բարանովիչի և Ելեց քաղաքների շրջանում։ 1942 թվականի ապրիլ-մայիսին Բաբայանը Կերչում ղեկավարել է (հրամանատար Ս. Զաքյանի զոհվելուց հետո) 390-րդ հայկական դիվիզիայի մարտական գործողությունները։ 1945 թվականին 1-ին բելառուսական ռազմաճակատում, որպես բրիգադի հրամանատար, մասնակցել է Լեհաստանի ազատագրմանը, ապա՝ Բեռլինի գրավմանը։ Հերոսի կոչմանն արժանացել է Լինդենբերգի մոտ մղված մարտերում ցուցաբերած խիզախության համար ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գեներալ-մայորներ Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած ռուսական ռազմական գործիչներ Կատեգորիա:Խորհրդահայեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Հայ ռազմական գործիչներ
Աստերոիդների ցանկ (289301-289400)
Աստերոիդների ցանկ (289201-289300) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (289401-289500)
Ունդլա
Ունդլա (Undla), գյուղ Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Կադռինա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 117 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Կադռինա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Հայաստանում C-130 ինքնաթիռի խոցում (1958)
C-130 ինքնաթիռի կործանումը տեղի է ունեցել 1958 թ․ սեպտեմբերի 2-ին, երբ ամերիկյան հետախուզական ինքնաթիռը կործանվել է սովետական Միգ-17 ինքնաթիռի կողմից՝ Խորհրդային Հայաստանի տարածքում՝ Ներքին Սասնաշեն գյուղի մոտակայքում։ Ինքնաթիռի ողջ անձնակազմը՝ 17 զինծառայող զոհվել է։
Նախապատմություն
Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմից անմիջապես հետո ԱՄՆ Օդային ուժերը սկսել են իրականացնել հետախուզական թռիչքներ Խորհրդային Միության ու Արևելյան Եվրոպայի տարածքով։ Հետախուզական նպատակներով դեռևս 1947 թվականից ԱՄՆ զորքերը օգտագործել են Բ-17 ու Բ-29 ինքնաթիռներ։ B-29-ներ կիրառվել են Հեռավոր Արևելքում, Կուրիլներում, Սիբիրում ու Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսում, իսկ Եվրոպական տարածքում օգտագործվել են երկու Բ-17 ինքնաթիռներ։ 1947 թվականի դեկտեմբերին ԱՄՆ-ում ԽՍՀՄ դեսպանատությունը խիստ կերպով արձագանքել այդ գործողություններին ։ Սովետական առաջին հարվածը տեղի է ունեցել 1949 թվականի հոկտեմբերի 22-ին Ճապոնական ծովում, սակայն ամերիկյան ինքնաթիռը կարողացել էր անհավանական կերպով փրկվել սովետական կործանիչներից։ Հաջորդող 23 տարիների ընթացքում ԽՍՀՄ օդուժը իրականացրել է շուրջ 30 հարձակում ԱՄՆ ու իր դաշնակիցների հետախուզական ինքնաթիռների դեմ, որոնցից 13-ի դեպքում կործանվել է ԱՄՆ օդուժի ինքնաթիռ։ Առաջին խոցումը տեղի է ունեցել 1950 թվականի ապրիլի 8-ին, վերջինը՝ 1964 թվականի մարտի 10-ին ։
Սովետական տարածքը հիմնականում մնում էր գաղտնիք ԱՄՆ զորքերի համար՝ բացառությամբ Մոսկվայի, Լենինգրադի, Մուրմանսկի ու մի քանի այլ տարածքների, որտեղ տարբեր ժամանակ տեղակայվել են ԱՄՆ զորքերի ստորաբաժանումներ։ 1956-ից սկսած U-2 ինքնաթիռի մի շարք թռիչքների արդյունքում պարզ է դարձել, որ ԽՍՀՄ միջմայրցամաքային հրթիռները զգալի կերպով գերազանցում են իրենց ամերիկյան մրցակիցներին ։
1957 թվականին ACRP ծրագրի շրջանակներում շուրջ կես տարի արևելյան Եվրոպայում ԱՄՆ-ը իրականացրել են 1535 ժամ թռիչք։ 1958 թվականին Հետախուզության ղեկավարը կասեցրել է թռիչքները՝ վերլուծելու ստացված արդյունքերը Սովետական Միության ողջ սահմանային շրջաններից։ Ստացված արդյունքները գերազանցել են նախնական ակնկալիքները, ու թռիչքները վերսկսվել են ։
ԽՍՀՄ պայքարը ԱՄՆ հետախուզական ինքնաթիռների դեմ
1950-1964 թվականներին ԽՍՀՄ տարածքում ոչնչացվել է 13 ԱՄՆ հետախուզական ինքնաթիռ։ 1983 թվականին խոցված ամերիկյան ինքնաթիռների թիվը հասավ 27-ի, իսկ պարտադրված վայրէջք էր կատարել 60-ը ։
C-130-ի կործանումը
1958 թվականի սեպտեմբերի 2-ին ԱՄՆ օդուժի C-130 հետախուզական ինքնաթիռը՝ 17 հոգի անձնակազմով, օդ է բարձրացել Ադանայի Ինջիրլիկ ռազմաբազայից ու ուղղվել դեպի Տրապիզոն։ 17 հոգուց 6-ը եղել են ռուսերեն լեզվի մասնագետ-լեզվաբաններ, 11-ը՝ սպասարկող անձնակազմ ու կապի մասնագետներ։
Ինքնաթիռը նկատվել է Սովետական հակաօդային պաշտպանության ուժերի կողմից կործանումից 32 րոպե առաջ։ Կործանումից 11 րոպե առաջ օդ է բարձրանում սովետական ՄԻԳ-17 ինքնաթիռը։ Կործանումից 8 րոպե առաջ ամերիկյան օդանավը անհասկանալի պատճառներով պտտվում է արևելք ու հատում Հայաստանի սահմանը։ Սովետական համակարգերում նրա կարգավիճակը «Թշնամական/չբացահայտված»-ից փոխվում է «Զավթիչ»-ի։ Դրանից հետո օդ է բարձրանում սովետական ևս 2 ինքնաթիռ ։ Խորհրդային ՄԻԳ-երը փորձում են կապ հաստատել ԱՄն ինքնաթիռի հետ, սակայն ինքնաթիռը կապի դուրս չի գալիս։ Այնուհետև կտրուկ պտտվում է և ուղղություն վերցնում դեպի երկրի խորքը, որից հետո խորհրդային օդաչուները խոցում են հետախուզական ինքնաթիռը
Սովետական օդաչուների խոսակցությունների ընթացքում ասվել է հետևյալը. "Տեսնում եմ թիրախը... Այն մեծ է... Հարձակվում եմ... Թիրախը տրանսպորտային է, 4 շարժիչով... Թիրախը այրվում է... Հարվածը հաջող է... Թիրախը կորցնում է բարձրություն... Կրակ եմ բացում ... Պոչը պոկվեց ... Նայեք, չի փախչի, արդեն ընկնում է ... Այն ընկնում է... Թիրախը կորցրել է ղեկավարումը, ընկնում է... Թիրախը շուռ է եկել .... Այն ընկնում է...."
Ինքնաթիռը վայր է ընկնում Թալինի մոտակայքում՝ Սասնաշեն գյուղից 200 մետր հյուսիս։ Դեպքի վայր գյուղացիներից հետո հասնում են հատուկ ծառայության ներկայացուցիչները, սահմանազատում տարածքում ու տեղացիներին հորդորում կատարվածի մասին ոչ մեկի չպատմել ։
Հետաքննություն ու ինքնաթիռների հայտնաբերում
Խոցումից 4 օր անց ԱՄՆ պաշտոնապես դիմել է Սովետական Միությանը ու Իրանին՝ խնդրելով տրամադրել հնարավոր տեղեկատվություն կորած ինքնաթիռի մասին։ Նախապես ԽՍՀՄ կողմից ստացվել է պատասխան, որ տեղում որևէ տեղեկությունների չեն տիրապետում։ Սակայն սեպտեմբերի 12-ին Մոսկվայում ԱՄՆ դեսպանատանը տեղեկացրել են, որ ինքնաթիռը հայտնաբերվել է Հայաստանում՝ Երևանից շուրջ 55 կմ հյուսիս-արևմուտքում։ Հայտնաբերվել է նաև 6 մահացած մարդկանց մարմնի հատվածներ, որոնք շուտով փոխանցվել են ամերիկյան կողմին։ Ըստ Մայքլ Պետերսոնի հրապարակած քարտեզի՝ կործանման վայրը մոտ է Թալին քաղաքին։ Հաջորդ օրը ԱՄՆ դեսպանը դիմում է՝ ստանալու տեղեկատվություն մնացած 11 անձանց մասին, սակայն որևէ տեղեկատվություն չի տրամադրվում։ Իշխանությունները նաև հերքում են փաստը, որ ինքնաթիռը կործանվել է սովետական հակաօդային ուժերի կողմից։ ԱՄՆ դեսպանը իր հերթին նշում է, որ ունեն տեղեկություն, որ ամերիկյան ինքնաթիռի ընթացքը կասեցվել է 3 սովետական ինքնաթիռների կողմից, որոնք ուղորդել են նրան, իսկ այնուհետև լսվել է պայթյուն ու C-130-ը վայր է ընկել ։ ԱՄՆ կողմից շրջանառության մեջ է դրվել վարկած, համաձայն որի, ԱՄՆ ինքնաթիռը մոլորվել է ու այդ պատճառով հայտնվել ԽՍՀՄ տարածքում ։
Հետագա ամսվա ընթացքում հրապարակվել են Թուրքիայում տեղակայված զինուժի կողմից արված ձայնագրությունները։ Ամերիկյան ու Բրիտանական զինուժը հրապարակել են տվյալների ու խոսակցությունների իրարամերժ երկու տարբերակ, որոնք հետագա ամսվա ընթացքում կոոդինացվել ու շտկվել են։ Նոյեմբերի 13-ին ԱՄՆ-ում ԽՍՀՄ դեսպանին փոխանցվում են ապացույցները, որ ինքնաթիռը կործանվել է սովետական զինուժի կողմից։ Դեսպանը ընդունել է փաստաթղթերը, բայց հրաժարվել է լսել աուդիո ձայնագրությունը։
1959 թվականի հունվարի 16-ին ԽՍՀՄ Մինիստրների Խորհրդի նախագահի առաջին տեղակալ Անաստաս Միկոյանը հերքել է, որ ինքնաթիռը կործանել են սովետական ուժերը ու պնդրել, որ իրենք չունեն որևէ տեղեկություն փնտրվող 11 անձանց մասին։
Հետխորհրդային շրջան
1993 թվականին ԱՄՆ բանակի ներկայացուցիչներին տրվել է հնարավորություն այցելելու ինքնաթիռի կործանման վայրը, որտեղ հայտնաբերվել է մարդկային մնացորդների շուրջ 2000 ոսկոր, ատամի մնացորդներ, բժշկական սարքավորումների մնացորդներ, անձնական իրար ու ինքնաթիռի մնացորդներ։ Տեղանքի զննությունը ցույց է տվել, որ ինքնաթիռի անձնակազմի ոչ մի անդամ կենդանի չի մնացել ։
Նոր հայտնաբերված մնացորդները նույնպես թաղվել են Արլինգտոնյան գերեզմանատանը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սառը պատերազմ Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ պատմություն
Դմիտրի Ցվետկով
Դմիտրի Ցվետկով (Дми́трий Ю́рьевич Цветко́в, ), ռուս դիվանագետ։
Կենսագրություն
1990 թվականին ավարտել է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտը և 1992 թվականին Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտի ասպիրանտուրան։ 1992 թվականից զբաղվում է դիվանագիտական գործունեությամբ։ Տիրապետում է քմերերեն, ֆրանսերեն և անգլերեն լեզուներին։ Քաղաքական գիտությունների թեկնածու (2002) ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի 2-րդ աստիճանի մեդալով պարգևատրվածներ
Լյուբովկա (Նեկլինովսկի շրջան)
Լյուբովկա (Любовка), գյուղ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Նեկլինովսկի շրջանում։ Մտնում է Սովետինսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Նեկլինովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի խուտորներ
Groupe PSA
Groupe PSA (Peugeot Société Anonyme) (Պեժո բաժնետիրական ընկերություն), ֆրանսիական ավտոմոբիլային ընկերություն, Եվրոպայում երկրորդ խոշորագույն ավտոարտադրող։ Շտաբ-բնակարանը գտնվում է Ռյուեյ-Մալմեզոնում (Ֆրանսիա)։ Citroën, Peugeot, Opel, Vauxhall և DS Automobiles ապրանքանիշերի սեփականատերը։
Պատմություն
1974 թվականի դեկտեմբերին Peugeot S. A. ընկերությունը ձեռք է բերել Citroën-ի բաժնետոմսերի 38,2 %-ը։ 1976 թվականի ապրիլի 9-ին Citroën ընկերության սնանկացման հաշվին բաժնետոմսերի մասնաբաժինն աճել է մինչև 89,95 %, ինչի արդյունքում հայտնվել է PSA խումբը (PSA՝ հապավումը Peugeot Société Anonyme-ից («Պեժո» բաժնետիրական ընկերություն)), որը սկսել է կոչվել PSA Peugeot Citroën, իսկ այնուհետև՝ Groupe PSA:
Citroën ընկերությունն այդ ժամանակ արդեն շուկային է ներկայացրել երկու նոր հաջողված դիզայն-կոնցեպտներ (GSI CX), իսկ Peugeot-ն ուզում էր ռացիոնալ տնօրինել իր ֆինանսական ռեսուրսները, ինչի արդյունքում PSA ձեռնարկությունը մեծ ֆինանսական հաջողությունների է հասել 1976-1979 թվականներին։
Կոոպերացիա BMW-ի հետ
Համագործակցություն բենզինով շարժիչների հետ 2006 թվականից։ Համագործակցություն հիբրիդային տեխնոլոգիաների ոլորտում 2011 թվականից։ 2012 թվականի սկզբին ավելի քան 2,3 միլիոն համատեղ արտադրված շարժիչներ են արտադրվել։
Կոոպերացիա FIAT-ի հետ
Համագործակցությունը զարգացման և արտադրության Մինիվեն և թեթև առևտրային տրանսպորտային միջոցների, 1978 թվականից։ 2012 թվականի սկզբին համատեղ արտադրված ավելի քան 7,2 միլիոն ավտոմեքենա է արտադրվել։
Նովոպոլ (գյուղ, Չեռնյախովսկի շրջան)
Նովոպոլ (Новопіль), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Չեռնյախովսկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1637 թվականին։
Groupe PSA
Կոոպերացիա Ford-ի հետ
Համագործակցություն դիզելային շարժիչներով սկսվել է 1982 թվականից։ 2012 թվականի սկզբին՝ ավելի քան 23,2 միլիոն համատեղ արտադրված շարժիչներ։
Նովոպոլ (գյուղ, Չեռնյախովսկի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Նովոպոլ գյուղում բնակվում էր 799 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 3,8 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 210,26 մարդ/կմ²։
Groupe PSA
Կոոպերացիա Mitsubishi-ի հետ
Համագործակցություն ամենագնաց և էլեկտրական մեքենաների մշակման և արտադրության ոլորտում. 2012 թվականի սկզբին՝ ավելի քան 90 հազար համատեղ արտադրված ամենագնաց և ավելի քան 7 հազար համատեղ Էլեկտրամոբիլներ։
Կոոպերացիա Renault-ի հետ
1966 թվականից ի վեր համագործակցել է շարժակների և ագրեգատների հետ։ 2012 թվականի սկզբի դրությամբ՝ ավելի քան 3 մլն համատեղ արտադրված ավտոմատ փոխանցման տուփ։
Կոոպերացիա Toyota-ի հետ
2005 թվականից սկսել է համագործակցություն A շուկայի սեգմենտի մեքենաների մշակման և արտադրության ոլորտում։ 2012 թվականին ստեղծել է ավելի քան 1,9 միլիոն համատեղ արտադրված մեքենա։
Chrysler Europe-ի ձեռքբերում և լուրջ ֆինանսական դժվարություններ
1978 թվականի վերջին PSA-ն ձեռք է բերել ոչ լավագույն ժամանակները վերապրած Chrysler Europe-ը (նախկինում՝ Rootes և Simca) ԱՄՆ-ից մայր ընկերությունից 1,00 ԱՄՆ դոլար անվանական արժեքով մեկ բաժնետոմսի դիմաց, որն իր վրա է վերցրել կրեդիտորական պարտքը, որը հանգեցրել է կոնսորցիումի կորուստների 1980-ից մինչև 1985 թվականն ընկած ժամանակաշրջանում։
Պահանջվել են լրացուցիչ ներդրումներ, քանի որ PSA ընկերությունը որոշում է կայացրել ձեռնարկության համար նոր բրենդ ստեղծելու մասին, որը ձախողվել է ֆրանսիական և բրիտանական մոդելների հետ Talbot սպորտային մեքենայի հիման վրա, որը վերջին անգամ ներկայացվել է շուկային 1950-ականներին։ Այդ ժամանակից ի վեր Chrysler/Simca-ի ամբողջ շարքը սկսել է վաճառվել Talbot ապրանքանիշի տակ մինչև 1987 թվականին Talbot ապրանքանիշի մարդատար ավտոմեքենաների և 1992 թվականին փոքրատոննայանոց ավտոմեքենաների արտադրության դադարեցումը։
ներդրումների Հետևանքն են դարձել ֆինանսական լուրջ դժվարությունները PSA-ի ամբողջ խմբի համար։ 1980-ից մինչև 1985 թվականը PSA-ն կրել է կորուստներ։ 1987 թվականին ընկերությունը հրաժարվել է մարդատար ավտոմեքենաների համար Talbot ապրանքանիշից՝ դադարեցնելով Horizon մոդելների արտադրությունը Simca հիմքի վրա։ Samba և Alpine/Solara ավտոմեքենաների արտադրությունը դադարել է մեկ տարի առաջ։ Talbot Arizona-ն վերանվանվել է Peugeot 309, իսկ Ռայթոնի Rootes նախկին գործարանը և Simca գործարանը՝ Պուասիսի, 1985 թվականի հոկտեմբերի, տեղափոխվել են Peugeot հավաքման։ PSA ընկերությունն առաջին անգամ սկսել է արտադրել Peugeot ավտոմեքենաներ Մեծ Բրիտանիայում, դա նրա համար դարձել է զարգացման կարևոր փուլ (ներկայում այդ գործարանը փակ է. Ռայտոնում ավտոմեքենաների հավաքումը դադարել է 2006 թվականին)։ Talbot անվանումը դեռ որոշ ժամանակ (մինչև 1992 թվականը) օգտագործվել է ոչ մեծ նշանակության ավտոմեքենաների համար, այնուհետև այդ ապրանքանիշի տակ ավտոմեքենաների արտադրությունը դադարել է։ 1987-1995 թվականներին Ռայտոնի գործարանը արտադրել է նաև Peugeot 405 սեդանը։
PSA-ն ճգնաժամի պայմաններում (2012-2014)
2012 թվականի փետրվարի 29-ին PSA ընկերությունը հայտարարել էր General Motors-ի (GM) հետ խոշոր գործարքի կնքման մասին, որի շրջանակներում GM ընկերությունը դարձել է PSA-ի երկրորդ խոշոր սեփականատերը Պեժոյի ընտանիքից հետո՝ 7 % բաժնեմասով։ Նախատեսվում էր, որ դաշինքը թույլ կտա տարեկան տնտեսել 2 միլիարդ ԱՄՆ դոլար՝ ընդհանուր հարթակի կիրառման, համատեղ գնումների և այն մասշտաբի այլ առավելությունների հաշվին, որը միավորում է տալիս։
2012 թվականի հուլիսին արհմիության պաշտոնական ներկայացուցիչը հայտնել էր, որ PSA Peugeot Citroën-ը նախատեսում է Ֆրանսիայում աշխատատեղերի կրճատում 10 %-ով (8000-10000) 100 356 հաստիքային և ժամանակավոր աշխատողների ընդհանուր թվի պատճառով։ Կրճատված աշխատատեղերի թիվն ավելի բարձր է եղել, քան հայտարարվել էր։
Հոկտեմբերի 24-ին PSA ընկերությունը հայտնել է վարկատու բանկերի հետ 11,5 միլիարդ եվրոյի (14,9 միլիարդ ԱՄՆ դոլար) վերաֆինանսավորման և Banque PSA Finance-ում լրացուցիչ վարկավորման համար 7 միլիարդ եվրոյի պետական երաշխիքներ ստանալու մտադրության մասին։
Գործադիր տնօրեն Ֆիլիպ Վարենը նշում է, որ «Citroën-ը և Peugeot-ն չափազանց նման են», և պլանավորում է մի շարք Citroën C մոդելները դիրքավորել Peugeot մոդելներից ցածր, իսկ DS մոդելները՝ Peugeot մոդելներից բարձր։
2013 թվականի դեկտեմբերի 12-ին General Motors ընկերությունը հայտարարեց PSA Peugeot Citroën (7 %) ընկերությանը բազմամիլիարդանոց շրջանառությամբ՝ Padmapriya Automobile Investment Group-ին իր մասնակցության բաժնեմասի վաճառքի մասին:2014 թվականին Dongfeng Motor Group-ը չինացի գործընկեր է, որն իրականացնում է PSA ավտոմեքենաների արտադրությունը ՉԺՀ-ում, և Ֆրանսիայի կառավարությունը PSA-ում բաժնետոմսերի 13 %-ը ձեռք է բերել ֆինանսական առողջացման շրջանակներում, ինչի հետևանքով Պեժո ընտանիքի մասնակցության բաժինը կրճատվել է 25-ից մինչև 14 %։
Արագ ընդլայնում (2014 թվականից մինչև հիմա)
Dongfeng ընկերության և Ֆրանսիայի կառավարության կողմից Groupe PSA-ին մասնակցության բաժնեմասերի ձեռքբերումից հետո տարբեր միջոցներ են ձեռնարկվել ծախսերի կրճատման նպատակով, արմատապես փոխել են ընկերության իրադրությունը և թույլ են տվել աստիճանաբար նվազեցնել PSA-ի պարտքը, որից հետո ընկերությունը սկսել է 2015 թվականին շահույթ ստանալ։ Նշանակվել է նոր գործադիր տնօրեն Կառլոս Տավարեսը, որը շարունակել է աշխատել ծախսերի կրճատման, ինչպես նաև բոլոր երեք հիմնական բրենդների մոդելային շարքի ընդլայնման և DS Automobiles նոր ապրանքանիշի ստեղծման ուղղությամբ։
2016 թվականի սկզբին PSA ընկերությունը հրապարակել է ճանապարհային քարտեզ՝ 1993 թվականից ի վեր առաջին անգամ հյուսիսամերիկյան ավտոմոբիլային շուկա վերադառնալու մանրամասն ծրագրով։ Սպասվում էր, որ Հյուսիսամերիկյան շուկա դուրս կգա միայն DS-ը, սակայն PSA-ն հայտարարել է, որ մայրցամաքում կներկայացվեն ընկերության բոլոր բրենդերը։ Շուկա վերադառնալու ծրագիրը բաղկացած է երեք փուլից՝ համագործակցություն տրանսպորտային ենթակառուցվածքային ընկերության հետ, սեփական տրանսպորտային միջոցների վարձակալության հանձնում PSA պետությանը մի քանի տարի շարունակ և դիլերային ցանցի ամբողջական գործարկում և ստեղծում 2020 թվականին։
Hindustan Motors-ի ձեռքբերում
2017 թվականի փետրվարի 10-ին PSA-ն հայտարարեց Hindustan Motors և Ambassador բրենդների ձեռքբերման մասին, որոնք կօգտագործվեն 2018 թվականից սկսած Peugeot, Citröen և DS ավտոմեքենաների վաճառքի ժամանակ Հնդկաստանում։ Սա նշանակում է, որ վերջին 20 տարիների ընթացքում առաջին անգամ PSA-ն Հնդկաստանում մեքենա կվաճառի։
Opel-ի և Vauxhall Motors-ի ձեռքբերում
2017 թվականի փետրվարի 14-ին PSA-ն հայտարարել էր General Motors-ից Opel-ը և Vauxhall Motors-ը ձեռք բերելու նպատակով բանակցություններ անցկացնելու մասին։ Բանակցությունները ընթանում էին ամբողջ թափով, սակայն դրանց արդյունքն անսպասելի էր մամուլի և Opel ընկերության ղեկավարության անդամների մեծամասնության համար՝ կապված Opel Ampera-e պլատֆորմի հիման վրա միայն Էլեկտրամոբիլների արտադրության ընկերության վերափոխման պլանների հետ, որը պետք է կիրառվեր մի շարք մոդելների համար։ GM-ն համաձայնել է հետագայում ևս PSA-ին մատակարարել Ampera-e էլեկտրամոբիլները և այլ Էլեկտրամոբիլների արտադրության տեխնոլոգիաները։
GM ընկերությունը հայտարարել է 2016 թվականին Եվրոպայում իր գործունեությունից 257 միլիոն ԱՄՆ դոլարի չափով կորուստների մասին. Դա Եվրոպայում GM-ի համար դարձել է 16-րդ վնասաբեր տարին։ Տարածաշրջանում կորուստների ընդհանուր չափը 2000 թվականից մինչև 2016 թվականն ընկած ժամանակահատվածում գերազանցել է 15 միլիարդ ԱՄՆ դոլարը։
PSA-ի համար այս ձեռքբերման վերջնական օգտակարության վերաբերյալ որոշ փորձագետներ կասկածներ են հայտնում։ Չնայած դրան, հաշվի առնելով պարտքի չափը, բարձր հավանականություն կա, որ GM-ն իր PSA բրենդների փոխանցման կամ Opel-ի և Vauxhall-ի վաճառքի համար զգալիորեն նվազեցված արժեքով։ Կառլոս Տավարեսը ակնկալում է, որ սիներգետիկ ազդեցությունը ձեռք կբերվի կլանումից 10 տարի անց։
PSA-ի գործադիր տնօրեն Կառլոս Տավարեսը հանդիպել է Գերմանիայի կանցլեր Անգելա Մերկելի և Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Թերեզա Մեյի հետ։ Այդ հանդիպումների ընթացքում նա Գերմանիայում և Մեծ Բրիտանիայում Opel-ի և Vauxhall-ի արտադրության գործարանների շուրջ էքսկուրսիաներ է անցկացրել։ Նա առաջնորդներին համոզել է, որ աշխատատեղերը կպահպանվեն, և Էլսմիրի Vauxhall գործարանը PSA-ի կողմից կշահագործվի առնվազն մինչև 2021 թվականը։
Տավարեսը հայտարարել է Opel ապրանքանիշի գերմանական ինքնությունը պահպանելու և Opel-ի և Motorsport-ի դիզայներական մշակումների առավելությունները, ինչպես նաև շուկայում ընկերության հեղինակությունը և հաճախորդների ակնկալիքները պահպանելու մտադրության մասին։ Նա նաև հայտարարել է, որ Opel-ի և Vauxhall-ի ապրանքանիշերը կբարձրանան նոր մակարդակի Groupe PSA-ում, ներառյալ Opel-ի և Vauxhall-ի ավտոմեքենաների վաճառքը Եվրոպայից դուրս, տասնամյակներ շարունակ առաջին անգամ։ Տավարեսը նաև թույլ է տալիս Opel և Vauxhall բրենդների օգտագործման հնարավորությունը Groupe PSA-ի Հյուսիսային Ամերիկայի շուկա դուրս գալու համար երկար տարիների ընթացքում առաջին անգամ։
Opel և Vauxhall ավտոմեքենաները նույնպես կարող են վաճառվել Հարավային Ամերիկայում, Ասիայում, Աֆրիկայում, Ավստրալիայում և Մերձավոր Արևելքում։ PSA-ն նախատեսում է շարունակել Opel-ի գոյություն ունեցող որոշ պլատֆորմների և մոդելների օգտագործումը, որոնցից շատերը օգտագործվում են GM-ի հետ համատեղ, առնվազն մի քանի տարի առաջ ամբողջ մոդելային շարքի թարմացումից և PSA-ի սեփական պլատֆորմներին անցնելուց առաջ։ GM ընկերությունը քննարկել է PSA-ի տարբեր արտոնագրերի, տեխնոլոգիաների և հարթակների փոխանցման հնարավորությունը Opel-ի աշխատակիցների համար կենսաթոշակային ծրագրի մասով PSA-ի պարտավորությունների ընդունման դիմաց։ Ամենայն հավանականությամբ, PSA ընկերությունը համաձայնել է այդ պայմաններին։
Proton-ի գնման առաջարկ
2017 թվականի փետրվարի 17-ին PSA ընկերությունը հայտարարեց PROTON Holdings ընկերությունը ձեռք բերելու իր առաջարկի մասին, որը պատկանում է Proton և Lotus բրենդներին, սակայն մի քանի ամիս անց մրցակցային պայքարում զիջեց Geely ընկերությանը։
Aixam-ի ձեռքբերում
2018 թվականի հունվարի 28-ին PSA ընկերությունը ձեռք է բերել Aixam-ի բաժնետոմսերի վերահսկիչ փաթեթը (56 %)։ PSA-ն նաև հույս ունի դառնալ Aixam-ի հիմնական ներդրողը և շուտով W Motors-ում։
Սեվել Սպա
Sevel  ընկերությունը հիմնադրվել է 1978 թվականին՝ PSA Group-ի (Peugeot Citroën DS) և Fiat-ի մասնակցության հավասար մասնաբաժիններով։ Արդյունքում կառուցվել է երեք մոդելային շարքի մեքենաների հավաքման երկու գործարան՝ Sevel Nord և Sevel Sud ։ Peugeot-ի և Fiat-ի գործունեությունը Արգենտինայում նույնպես համատեղ էր Sevel Argentina S. A. (Sociedad Europea de Vehículos para Latinoamérica) ձեռնարկության շրջանակներում։ Fiat ընկերությունը համատեղ ձեռնարկությունից դուրս է եկել 1995 թվականին։ Ներկայումս Sevel-ը թողարկում է Fiat Ducato, Peugeot Boxer և Citroën Jumper:
Toyota Peugeot Citroën Automobile
Հիմնական հոդված՝ Toyota Peugeot Citroën Automobile Czech
2002 թվականին համաձայնագիր է կնքվել Toyota Motor Corporation-ի հետ Չեխիայի նոր գործարանում քաղաքային ավտոմեքենաների սերիայի մշակման և արտադրության համատեղ գործունեության մասին։ Համատեղ ձեռնարկությունը ստացել է Tpca (Toyota Peugeot Citroën Automobile) անվանումը։ Ձեռնարկությունը թողարկում է Citroën C1, Peugeot 108 և Toyota Aygo ավտոմեքենաները։
Changan PSA Automobile
Changan PSA-ն Չինաստանի Chang’an Automobile Group ընկերության հետ համատեղ ձեռնարկություն է, որը գտնվում է Շենչժենում՝ 200 000 ավտոմեքենաների և շարժիչների նախնական տարեկան արտադրողականությամբ։ Ձեռնարկությունը արտադրում ավտոմեքենա տակ ապրանքանիշի DS Automobiles.
IKAP (Iran Khodro Automobiles Peugeot)
Iran Khodro ընկերության հետ համատեղ ձեռնարկությունը ստեղծվել է 2016 թվականին և արտադրում է Peugeot որոշ մոդելներ, ինչպես նաև իրանական շուկայի համար հավաքված տեսքով ներկրում է այլ մոդելներ։ IKAP-ը Iran Khodro ընկերության հետ համատեղ ձեռնարկություն է, որը հիմնված է Թեհրանում, մասնակցության հավասար մասնաբաժիններով։
Մասնակցության այլ տեսակներ
2008 թվականին ընկերությունը դիտարկել է Mitsubishi Motors-ի ձեռքբերման հնարավորությունը, սակայն գործարքը չեն կնքել և այն չեղյալ է հայտարարվել 2010 թվականին։
Բանակցությունների արդյունքներից մեկը կարող է դառնալ Mitsubishi Outlander-ի և Mitsubishi i-MiEV-ի վաճառքը Եվրոպայում Peugeot և Citroën մակնիշների ներքո։
Նախկին համատեղ ձեռնարկություններ
2011 թվականին PSA Peugeot Citroën-ը և BMW-ն համաձայնության են եկել BMW Peugeot Citroën Electrification համատեղ ձեռնարկության ստեղծման շուրջ՝ հիբրիդային ավտոմեքենաների համար բաղադրիչների մշակման և արտադրության նպատակով, ներառյալ մարտկոցները, գեներատորները, էլեկտրոնային սարքերը և լիցքավորիչները, ինչպես նաև հիբրիդային համակարգերի համար ծրագրային ապահովումը։ Ձեռնարկությունը լուծարվել է 2012 թվականի վերջին՝ PSA Peugeot Citroën-ի և General Motors-ի միջև համագործակցության մեկնարկի կապակցությամբ։
Պեժոների ընտանիք
2009 թվականի դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ Պեժո ընտանիքի անդամներին տարբեր ձևերով պատկանել է բաժնետոմսերի 30,3 %-ը և ձայնի իրավունքների 45,4%-ը։ Քանի որ ձեռնարկությունը սկսել է կրկին շահույթ բերել, ընտանիքը (և PSA ընկերությունը ինքն է) անընդհատ գնում է բաժնետոմսեր` ամրապնդելու իր վերահսկողությունը, որը նվազել է 1980-ական թվականներին իրավիճակի վատթարացման ժամանակահատվածում։
2009 թվականի վերջի դրությամբ միայն Société Foncière Financières et de Participations ընտանեկան հոլդինգին էր պատկանում խմբի կապիտալի 22,13 %-ը։ Քանի որ առաջին եռամսյակում 2012 թվականին մի խումբ նախագահական ընկերության General Motors հետ dolce կապիտալի 7 % և Պեժո ընտանիքը որը չի գնել մոտ 300 դադարեցրել բաժնետոմսերը, դարձել է հեռուստատեսությամբ 25 % կապիտալի և 38.1 %-ը ձայնի իրավունքի սեփականատերը։
Այսպիսով, Պեժո ընտանիքը մտադիր էր պահպանել խմբի կառավարումը, որի նախագահները հետևողականորեն կենտրոնացած էին անկախության ապահովման վրա. Ժան-Մարտեն Ֆոլցը կտրականապես դեմ է մրցակցին միաձուլելուն` փորձելով փոխարինել նրան համագործակցության և գերագնահատելով կառավարման կայունությունը և ընտանիքի կողմից բերված երկարաժամկետ հեռանկարը։ «Եթե խոսքը վերաբերում էր միայն կապիտալին, դա, անշուշտ, ավելի հեշտ կլիներ, բայց ես ոչինչ չեմ բացառում, մենք ճկուն ենք, շատ պրագմատիկ և պատրաստ ենք ուսումնասիրել բոլոր փաստաթղթերը»։ 2008 թվականի ապրիլի 3-ին իտալական Il Sole 24 ore թերթին տված հարցազրույցում դիտորդական խորհրդի նախագահ Թիերի Պեժոզայավիլ է. «Մենք բաց ենք աճի ցանկացած ձևի համար՝ միավորումից մինչև ավելի հիմնավոր համաձայնագիր»։
2012-ի փետրվարին նա հայտարարեց GM-ի հետ համագործակցության մասին, PSA-ի կապիտալի աճի հետ, 7 % -ի չափով, որը գրանցվել է 10 տարի, առանց դիտորդական խորհրդի մասնակցության։ Ընդ որում, Պեժոյի ընտանիքը նույնպես մասնակցել է կապիտալի ավելացմանը, որպեսզի իր մասնակցությունը պահպանի 25 %-ի մակարդակում։ 2013 թվականի դեկտեմբերին GM-ն վաճառեց իր բաժնետոմսերը։
2014 թվականի մարտի 31-ին Չինաստանի Dongfeng Motor և Ֆրանսիայի կառավարության բաժնետերերի կազմում ընդգրկվելու մասին պաշտոնական հայտարարությունից հետո Պեժոյի ընտանիքը դարձել է 14 % բաժնետոմսերի սեփականատեր (կամ ձայնի իրավունքների 14 %-ը)։
Կապիտալի բաշխում
2015 թվականի դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ PSA խմբի բաժնետիրական կապիտալը բաշխվել է հետևյալ կերպ։
Սեփականատերեր և ղեկավարություն
2014 թվականին PSA Peugeot Citroën-ն ունի կառավարման երկաստիճան համակարգ, որն իր կառուցվածքում անփոփոխ է 1972 թվականից և ժառանգաբար Peugeot S. A. ընկերությունից, որպես միաձուլման նախաձեռնող։
Տեսչական մակարդակը պատասխանատու է վերահսկողության և վերահսկողության. 2011 թվականի վերջին տեսչական կոմիտեի կազմը (14 անձ)։
Ընկերության խոշորագույն բաժնետերերը 2008 թվականի վերջի դրությամբ՝ Պեժո ընտանիքը՝ 30,30 % (քվեարկող բաժնետոմսերի 45,13%), գանձապետական բաժնետոմսերը՝ 3,07 %, թոփ-մենեջմենթը՝ 2,76 % (3,80 %), ազատ շրջանառությունը՝ 60,52 % (47,59 %), այլ՝ 3,35 % (3,51%) :
Ընկերության խոշորագույն բաժնետերերն են 2014 թվականի ապրիլին՝ Պեժո ընտանիքը՝ 14 %, Dongfeng-ը՝ 14 %, Ֆրանսիայի կառավարությունը՝ 14%։
Ձեռնարկ
Դե լա Գրանդ Արմե պողոտայի թիվ 75 շենքը, որը 1964 թվականից զբաղեցնում էր Peugeot ընկերությունը, իսկ 1976 թվականից PSA խումբը, 2012 թվականին վաճառվել է լիզինգով 245 մլն եվրոյով։ Ավելի ուշ PSA-ն հայտարարել է Ռյուեյ-Մալմեզոն տեղափոխվելու մասին, որը նախատեսված է 2017 թվականի սեպտեմբերի 1-ին։ Ճարտարապետ Ժան-Միշել Վիլմոթի նախագծած 15 000 մ² մակերեսով շենքում պետք է տեղավորվեր 800 աշխատակից։ Առաջին քարը դրվել է 2016 թվականի հունվարին Կառլոս Տավարեսի կողմից։ Շենքում տեղակայված է PSA-ի ղեկավարությունը և խմբի նամականիշների ղեկավարությունը, ինչպես նաև ֆինանսական ղեկավարությունը, կադրերի բաժինը և հասարակայնության հետ կապերի բաժինը։
Վարչություն
2018 թվականի հուլիսի 31-ի դրությամբ վարչության կազմում ընդգրկված էր չորս մարդ`
Գործադիր կոմիտե
Կոմիտեում ընդամենը 17 մարդ կա, այդ թվում՝ վարչության անդամներ։
Նամականիշեր`
Մարզեր`
Գործունեություն
Անձնակազմի ընդհանուր թվաքանակը կազմում է 211,7 հազար մարդ։
2007 թվականին ընկերության վաճառքների ընդհանուր ծավալը կազմել է 3,23 միլիոն մեքենա (2006 թվականին՝ 3,36 միլիոն), հասույթը կազմել է 60,6 միլիարդ եվրո (56,5 միլիարդ եվրո), զուտ շահույթը՝ 885 միլիոն եվրո (176 միլիոն եվրո)։
2012 թվականի առաջին երեք եռամսյակների ընթացքում PSA Peugeot Citroen-ի հասույթը նվազել է 4,9%-ով, իսկ երրորդ եռամսյակում՝ 4,2 %-ով։ Մեծ ֆինանսական կորուստների պատճառով ընկերությունը որոշել է աշխատանքից ազատել 8000 մարդու։ Սակայն Ֆրանսիայի կառավարությունն արգելել է զանգվածային պաշտոնանկությունները և այժմ բանակցություններ են ընթանում ընկերության բաժնետոմսերի գնման շուրջ՝ տնտեսական կլիմայի կայունացման համար ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1976 հիմնադրված ընկերություններ Կատեգորիա:Ձեռնարկություններ