cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ալիպոճան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Վերին գյուղ
Վերին գյուղ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Թորթումի գավառակում ։ Գտնվում էր Թորթում գետի ձախ կողմում։
Պատմություն
Հայերը կոտորվել կամ բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Պահպանվել է այստեղ ընդօրինակված մի ձեռագիր։
Բնակչություն
1912 թվականին ուներ 350 տուն հայ և թուրք բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Թորթումի շրջանի համայնքներ
Մատու Գրոսու նահանգի հարավարևմտյան մարզ
Մատու Գրոսու նահանգի հարավ-արևմուտք (Mesorregião do Sudoeste Mato-Grossense), վարչական մեզոշրջան Բրազիլիայում, մտնում է Պիաուի նահանգի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 306 183 մարդ 2006 թվականի տվյալով։ Զբաղեցված տարածքը 72 064.499 կմ²։ Բնակչության խտությունը 4.2 մարդ/կմ²։
Վիճակագրություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի մեզոշրջաններ
Բակեևո (այլ կիրառումներ)
Բակեևո, կարող է վերաբերել՝
Մանազկերտի գավառակ
Մանազկերտ, գավառ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մուշի գավառում` նրա հյուսիսարևելյան ծայրում։ Կենտրոնը Մանազկերտ գյուղաքաղաքն էր։
Մանազկերտը համապատասխանում է Մեծ Հայքի Տուրուբերան նահանգի Ապահունիք, մասամբ` Հարք գավառներին։ XVI դարում մտել է Օսմանյան կայսրության Էրզրումի վիլայեթի մեջ։ 1840-ական թթ. վերջից հաջորդաբար ընդգրկվել է Վանի և Էրզրումի նահանգների կազմում։ 1883 թվականին վերջնականապես անցել է Բիթլիսին։ Մտնում էր Սբ. Աղբերիկ (Վանդիր) վանքի թեմի մեջ։
Աշխարհագրություն
Գտնվում էր Արածանի (Արևելյան Եփրատ) գետի վերին հոսանքի շրջանում՝ ընդգրկելով վերջինիս Մանազկերտ (Բանսան), Խնձորուտ (Էլմալուդերե), մասամբ՝ Խնուս վտակների հովիտները։ Հյուսիսից սահմանակից էր Բասենին և Ալաշկերտին, արևելքից՝ Անթաբին (Դութաղ), հարավ-արևելքից՝ Արծկեին (Ադիլջևազ), հարավից՝ Խլաթին և Բուլանըխին, արևմուտքից՝ Խնուսին։
Գավառակի բնական սահմաններն էին հյուսիսից՝ Շարիանի, արևմուտքից՝ Աղի (Աղդաղ) լեռնաշղթաները։ Մանազկերտի տարածքը հիմնականում զբաղեցնում է Մանազկերտի (պատմական Օշականի) արգավանդ դաշտը։
Մանազկերտի հյուսիսային և հարավային մասը եզերված են լեռներով։ Հյուսիսային մասում գտնվում է Կորտևան լեռնագագաթը, իսկ հարավում՝ Սիփանը։ Կենտրոնական մասը դաշտային է։ Արևմտյան մասով հոսում է Արածանին և այն հացառատ է ու հարուստ է պտղատու այգիներով և ծառատեսակներով։ Արևելյան մասը ամայի էր։
Օգտակար հանածոներ
Տարածքում կա աղ։
Պատմություն
Դեռևս VIII-IX դարերում Մանազկերտի տարածք են թափանցել օտար վաչկատուն ցեղեր, ինչը շարունակվել է նաև հետագայում։ XIII դարում գավառակում բնակություն հաստատած քրդերն առանձին շրջաններից դուրս են մղել հայ բնակչությանը։
Ծանր հետևանքներ են ունեցել նաև XVI-XVII դարերում թուրք-պարսկական պատերազմները, որոնց ընթացքում հազարավոր հայեր զոհվել կամ ենթարկվել են բռնագաղթի։ XVIII դարի 2-րդ կեսին ծավալված և պարբերաբար կրկնվող քուրդ բեկերի միջցեղային ընդհարումներն ամայացրել են տասնյակ հայկական գյուղեր։ Մանազկերտից բազմաթիվ հայ ընտանիքներ են գաղթել՝ 1829-1830 թվականներին հաստատվելով Ռուսական կայսրությանն անցած Արևելյան Հայաստանում։ 1831 թ. դատարկված գյուղերը թուրքական պետությունն սկսել է հետևողականորեն բնակեցնել քրդերով։ 1870-ական թթ. որոշ գյուղերում հաստատվել են նաև հյուսիսկովկասցի լեռնականներ (չերքեզներ)։ 1895-1896 թվականների կոտորածներից հետո Մանազկերտ են տեղափոխվել նաև շատ հայ ընտանիքներ Բիթլիսի նահանգի Խիզան, Մամռտանք, Սպարկերտ և այլ լեռնային գավառակներից։
1914 թվականին Մանազկերտի շուրջ 50 բնակավայրերում բնակվում էր 13 000 հայ։ Նշանավոր գյուղերից էին Ռուստամգյադուկը (պատմական Ռոստոմաշեն, 1914 թ. ուներ 1800 բնակիչ), Նորադինը (1914 թ.` ավելի քան 1700 բնակիչ, այստեղ էր Հովհան Օձնեցու վանքը), Թոնդրակ (Թոնրակ, Թոնդրաս) գյուղը (տարածքում պահպանվել էին Սբ. Հովհաննես վանքի ավերակները)։ Տարբեր ժամանակներում հիշվում են Հըսեն (պատմական Արսե), Մարմուս (պատմական Մարմոնց), Ավթընա (պատմական Ջուրչկա), Կազգոլ (պատմական Խազղուղք) գյուղերը։
Աչքի ընկնող բնակավայրերից էին նաև Դերիկը, Դուգնուկը (Դիգնուկ), Խասմիկը, Խոթանլուն (Քոթանլու), Կարակայան (Խարախալա)։ Գավառակի տարածքում 1914 թ. գործում էր 19 ծխական դպրոց` ավելի քան 520 աշակերտով։ XX դարի սկզբին հայտնի էին մի շարք վանքեր (հիմնականում՝ կիսավեր), որոնցից առավել նշանավոր էր Ապահունյաց վանքը (Սբ. Նիկողայոս կամ Սբ. Աստվածածին, ավերակները՝ Քուռուջա կամ Խռուջեն հայաբնակ գյուղի մոտ)։
1915 թվականին մայիսին, Արևմտյան Հայաստանում ռուսական բանակի առաջխաղացման շնորհիվ, Մանազկերտի հայերը խուսափել են զանգվածային ոչնչացումից։ Սակայն հուլիսին նրանք ևս ստիպված գաղթել են։ Հետագայում Մանազկերտի 3 տասնյակ գյուղերում վերահաստատվել են զգալի թվով հայեր (1917 թ.` շուրջ 5 000), որոնք 1918 թ. վերջնականապես լքել են իրենց բնօրրանը։ Ներկայում Մանազկերտը գավառակ է Թուրքիայի Հանրապետության Մուշի նահանգում։
Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը հողագործություն, անասնապահություն, արհեստներն ու առևտուրն էր։
Վարչական բաժանում
XX դարի սկզբին Մանզկերտն ուներ ավելի քան 130 բնակավայր։ Ըստ Վ. Քինեի տվյալների 1891 թվականին գավառակն 21 000 բնակիչ, որից 12 000-ը մուսուլմաններ, 9000 հայեր էին։ Կար 126 գյուղ, որից 40-ը հայաբնակ էին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գավառներ
Գրիգորի Լեպս
Գրիգորի Վիկտորովիչ Լեպս (իրական անունը՝ Григо́рий Ви́кторович Лепсвери́дзе (ռուս․), հուլիսի 16, 1962, Սոչի), ծագումով վրացի ռուս երգիչ, երգահան, պրոդյուսեր, Էստրադային արվեստի գործիչների միջազգային միության անդամ, Ռուսաստանի վաստակավոր արտիստ (2011) : «World Music Awards»-ի, «Տարվա երգ»-ի, «Ոսկե գրամոֆոն»-ի մրցանակակիր։
Վաղ տարիներ (1962-1992)
Գրիգորի Վիկտորովիչ Լեպսը ծնվել է 1962 թվականի հուլիսի 16-ին Սոչիում։ Հայրը՝ Վիկտոր Անտոնովիչը, աշխատել է Սոչիի մսի փաթեթավորման գործարանում, մայրը՝ Նաթելլա Սեմյոնովնան, հացի գործարանում։ Հարազատ քույրը Էթերի Ալավիձեն է։ Սովորել է Սոչիի թիվ 7 միջնակարգ դպրոցում։ Նա իր իսկ խոստովանությամբ ուսման մեջ նշանակալի հաջողություններով աչքի չէր ընկնում, ուսուցիչներն անգամ նրան «գրողի տարած ծույլիկ» էին անվանում։ Դեռ մանկուց նա լրջորեն զբաղվում էր երաժշտությամբ և ֆուտբոլով, նվագում էր դպրոցական նվագախմբում։
14 տարեկանում ընդունվում է երաժշտական ուսումնարան, որտեղ ավարտում է հարվածային գործիքների բաժինը։ Խաբարովսկի բանակում ծառայելուց հետո աշխատել է Սոչիի «Ռիվիերա» զբոսայգու պարահրապարակում, երգել Սոչիի ռեստորաններում, նվագել ռոք խմբերում։ 1980 թվականների վերջին «Ինդեքս-398» խմբի մենակատարն էր ։
1990-ական թվականների սկզբին Գրիգորին Սոչիի «Ժեմչուժինա» հյուրանոցի «1.3.7» ռեստորանում ռոմանսներ էր կատարում։ Վաստակած ամբողջ գումարը նա ծախսում էր խաղատների, խմիչքի և կանանց վրա։ Իսկ այդ ժամանակաշրջանի համար նա բավականին շատ էր վաստակում։ Ինչպես նա հիշում է. «Օրական լինում էր 150 ռուբլի էի վաստակում։ Լինում էր նաև ավելի շատ»։
Կարիերայի սկիզբը (1992-1999)
30 տարեկանում տեղափոխվում է Մոսկվա․
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 16 ծնունդներ Կատեգորիա:1962 ծնունդներ Կատեգորիա:Ռուս երգիչ-երգահաններ Կատեգորիա:Ռուս երգիչներ Կատեգորիա:Ռուս պրոդյուսերներ Կատեգորիա:«Ոսկե գրամաֆոն» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի 2-րդ աստիճանի մեդալով պարգևատրվածներ Կատեգորիա:Ռուս կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Դաշնության վաստակավոր արտիստներ Կատեգորիա:21-րդ դարի երգիչներ Կատեգորիա:Ռուսներ վրացական ծագմամբ
Ատտաղ (լեռ)
Ատտաղ, լեռ Փոքր Կովկաս լեռնահամակարգում, գործածական է ռուսական աղբյուրներում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռներ
Վարանգալ
Վարանգալ (Warangal), հայտնի է նաև որպես Օրուգալու, Տելանգանա Նագարամ և Եկասիլա Նագարամ, քաղաք Հնդկաստանի Թելինգանա նահանգում, Վարանգալ շրջանի վարչական կենտրոնը։ Ծովի մակարդակից միջին բարձրությունը 301 մետր է։ Վարանգալը գտնվում է նահանգի մայրաքաղաք Հայդարաբադից 148 կմ հյուսիս-արևելք, բնակչությամբ թվով երկրորդն է նահանգում (Հայդարաբադից հետո)։
Պատմություն
12-14-րդ դարերում Վարանգալը եղել է Կակաթիայի թագավորության մայրաքաղաքը։ Քաղաքում պահպանվել են շատ հուշարձաններ այդ ժամանակաշրջանից, այդ թվում՝ Վարանգալ ամրոցը, 4 քարե դարպասներ, Շիվա աստծուն նվիրված Սվայամբհու տաճարը և Ռամապպա լճի մոտ գտնվող համանուն տաճարը։ Քաղաքի մշակութային և վարչական նշանակության մասին հիշատակել է Մարկո Պոլոն։
1687 թվականին քաղաքը դարձել է Մեծ մողոլների կայսրության մաս և մնացել դրա կազմում մինչև կայսրության հարավային նահանգների մի մասի բաժանումը և 1724 թվականին Հայդարաբադի անկախ իշխանության ձևավորումը, որը ներառում էր Թելինգանան և ժամանակակից նահանգներ Մահարաշտրայի և Կառնատակայի մի մասը։ Հայդարաբադը բռնակցվել է Հնդկաստանին 1948 թվականին։
Բնակչություն
Ըստ 2011 թվականի մարդահամարի տվյալների` քաղաքի բնակչությունը հասել է 615,998 մարդու, որից 308,509-ը տղամարդիկ են, 307,489-ը՝ կին, 59,195-ը՝ 0-6 տարեկան երեխաներ։ Գրագիտության մակարդակը 82.56% է։ Սեռային հարաբերակցությունը 997 կին է 1000 տղամարդուց, երեխաների շրջանում՝ 948 աղջիկ 1000 տղայից ։
Տնտեսություն
Գյուղատնտեսությունը շարունակում է մնալ քաղաքի տնտեսության հիմքը։ Ոռոգման համակարգերը կախված են մուսսոնային սեզոնի անձրևներից։ Հիմնական բերքը բրինձը, բամբակը, մանգոն և ցորենն են։ Շրջակա տարածքը ոռոգվում է Գոդավարի գետից ջուր վերցնելու հաշվին ։
Քաղաքում տեղակայված է Ասիայում հացահատիկի մեծությամբ երկրորդ շուկան ։ Լինելով Թելինգանայի մեծությամբ երկրորդ քաղաքը՝ Վարանգալը գրավիչ է ներդրողների համար։ Քաղաքի տեխնոպարկը արդեն գրավել է ՏՏ ոլորտի 4 ընկերությունների։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հնդկաստանի քաղաքներ
Վալենտին Բոգոմազով
Վալենտին Բոգոմազով (Валенти́н Миха́йлович Богома́зов, ), խորհրդային և ռուս դիվանագետ։
Կենսագրություն
1963 թվականին ավարտել է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանը։ Տիրապետում է իսպաներենին, իտալերենին և անգլերենին։
1966 թվականից զբաղվում է դիվանագիտական գործունեությամբ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
(48) Դորիս
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,114469 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,8807 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,3482 ա. մ., իսկ Երկրի ուղեծրին Դորիս աստերոիդը նվազագույնը մոտենում է 1,9051 ա. մ. հեռավորության վրա ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2007,59 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,17932 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 6,55° անկյուն։ Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է C դասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս C Կատեգորիա:1857 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Հերման Գոլդշմիդտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
(7261) Յոկուտակեո
(7261) Յոկուտակեո (Yokootakeo), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1994 թվականի ապրիլի 14-ին Տակաո Կոբայաշիի կողմից Օիզումիյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,645933 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,185 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,1068 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1572,05 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,229 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 13,03° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1994 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Տակաո Կոբայաշիի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Տիգրանավան (գյուղ, Քաշաթաղի շրջան)
Տիգրանավան, գյուղական համայնք Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում։ Տեղաբաշխված է հանրապետության հարավարևմտյան հատվածում։ Բերձոր շրջկետնտրոնից գտնվում է 42 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից՝ 94 կմ հեռավորության վրա
Աշխարհագրություն
Համայնքը հարթավայրային է, ունի 1547.0 հա տարածք, որից 834.7 հա գյուղատնտեսական նշանակություն, 635.3 հա անտառային հողեր։ Տիգրանավան համայնքի սահմանային գոտով հոսում է Հագարի գետը։
Բնակավայրի տարածքում խմելու ջրի համար առկա է թվով 1 գործող արտեզյան ջրհոր։
Պատմություն
2020 թվականի Արցախյան երկրորդ պատերազմի հետևանքով գյուղը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի հսկողության տակ ։
Բնակչություն
2015 թվականին համայնքի բնակչության թվաքանակը կազմում է 168 մարդ, կա 45 տնտեսություն։
Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ՝ անասնապահությամբ և հողագործությամբ։
Հասարարակական կառույցներ
2015 թվականի դրությամբ համայնքում գործում էր գյուղապետարան, միջնակարգ դպրոց, որտեղ սովորում էին 33 աշակերտներ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Քաշաթաղի շրջանի համայնքներ
Բակլանովո (այլ կիրառումներ)
Բակլանովո, կարող է վերաբերել՝
Այն ավարտվում է մեզ հետ
«Այն ավարտվում է մեզ հետ» (It Ends with Us), Քոլին Հուվերի սիրավեպը, որը հրապարակվել է Atria Books հրատարակչության կողմից 2016 թվականի օգոստոսի 2-ին ։ Գիրքը գրվել է հեղինակի ծնողների հարաբերությունների հիման վրա ։ 2016 թվականին Հուվերը գրքի մասին խոսելիս նշել է, որ դա ամենադժվար գիրքն է, որը նա երբևէ գրել է ։ Վեպը վաճառվել է ավելի քան մեկ միլիոն օրինակով ամբողջ աշխարհում և թարգմանվել է քսանից ավել լեզուներով ։
«Այն սկսվում է մեզնով» գրքի սիքվելը հրատարակվելու է 2022 թվականի հոկտեմբերին ։
Սյուժե
Գրքի գլխավոր հերոսուհին Լիլի Բլումն է, երիտասարդ քոլեջի շրջանավարտ, որը տեղափոխվում է Բոստոն և բացում է իր սեփական ծաղկի բիզնեսը։ Նրա մոտ զգացմունքներ են առաջանում վիրաբույժ Ռայլ Կինկեյդի նկատմամբ, որը սկզբում խուսափում է Լիլիի հետ ունենալ լուրջ հարաբերություններ։ Նրանց հարաբերությունների զարգացման ընթացքում Լիլին պատահաբար հանդիպում է իր առաջին սիրուն՝ Ատլաս Կորիգանին։ Տղայի հետ հանկարծակի հանդիպումը Լիլիին ստիպում է վերհիշել իր անցյալի տրավմաները։ Բլումը ստիպված է լինում կարևոր որոշում կատարել՝ ընտրելով իր երկու սիրելիներից մեկին։ Գրքի վերջում Լիլին մնում է Ատլասի հետ, երբ հերթական անգամ ենթարկվում է ընտանեկան բռնության Ռայլի կողմից։
Ընդունելիություն
Վեպը արժանացել է «Goodreads Choice Award 2016» մրցանակին՝ որպես լավագույն սիրավեպ ։
2021 թվականին Հուվերի ստեղծագործությունները մեծ թափով սկսել են տարածվել ՏիկՏոկ հարթակում #BookTok համայնքի ուշադրության շնորհիվ ։ 2022 թվականի հունվարին «Այն ավարտվում է մեզ հետ» վեպը հայտնվել է New York Times-ի բեսթսելլերների ցանկում ։ Այն զբաղեցրել է առաջին հորիզոնականը Publishers Weekly մեծահասակների համար և առաջին տեղը, ընդհանուր առմամբ, առաջին վեց ամիսների ընթացքում 2022 թվականին, վաճառելվով 925 221 տպաքանակ ։
Էկրանավորում
2019 թվականի հուլիսին Ջասթին Բալդոնին ընտրել է վեպը էկրանավորման համար, որն արտադրվելու է Wayfarer Entertainment ընկերության կողմից ։ 2021 թվականի հոկտեմբերին ավարտվել է ֆիլմի սցենարի առաջին սևագիրը ։
Սիքվել
2022 թվականի փետրվարին Քուլին Հուվերն իր ինստագրամյան էջում հրապարակել է «Այն սկսվում է մեզնով» սիքվելի շապիկը Այն հրապարակվելու է 2022 թվականի հոկտեմբերի 18-ին և գրված է լինելու Ատլաս Կորիգանի տեսանկյունից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան վեպեր Կատեգորիա:Ժամանակակից գրականություն
Ալակուրշաղ
Ալակուրշաղ, գյուղ Ելիզավետպոլի նահանգի Կարյագինոյի գավառում։ Ներկայումս գտնվում է Ադրբեջանի Խանլարի շրջանում։
Ստեռլինգ կամրջի ճակատամարտ
Ստեռլինգ կամրջի ճակատամարտ, շոտլանդական անկախության առաջին պատերազմի ընթացքում տեղի ունեցած ճակատամարտ։ 1297 թվականի սեպտեմբերի 11-ին Ֆորթ գետի վրա, Ստեռլինգ քաղաքի մոտ, Էնդրյու Մորեյի ու Ուիլյամ Ուոլասի զորքերը հաղթանակ են տարել Սուրրեյի 6-րդ կոմս Ջոն դե Ուեյրենի ու Հաֆ դե Քրեսսինգհեմի անգլիական միացյալ ուժերի նկատմամբ։
Ալակուրշաղ
1907 թվականին ուներ 492 ադրբեջանցի բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ստեռլինգ կամրջի ճակատամարտ
Նախապատմություն
Սուրրեյի կոմսը Դանբարի ճակատամարտում հաղթանակ էր տարել շոտլանդական ազնվականության նկատմամբ։ Սակայն մինչև 1297 թվականի օգոստոսը Մորեյն ու Ուոլասն արդեն վերահսկում էին Ֆորթ գետից հյուսիս գտնվող ամբողջ Շոտլանդիան, բացի Դանդի քաղաքը։ Սուրրեյը Ուիքերից բանակով արշավել է դեպի հյուսիս՝ Դանդին պաշտպանելու։ Ստեռլինգ քաղաքը հյուսիսային Շոտլանդիա մտնելու գլխավոր դարպասներից էր։
Գլխավոր ճակատամարտ
Սուրրեյի 6-րդ կոմսն իր աջակիցների հետ հասել է Ստեռլինգ ամրոցի մոտ գտնվող Ֆորթ գետի վրայի նեղ, փայտե կամրջին ու որոշել, որ մարտավարական թերություն կլիներ, եթե փորձեր իր հիմնական ուժերն անցկացնել այդտեղով։ Այսպիսով, նա անցումը հետաձգել է մի քանի օրով, որպեսզի բանակցությունների հնարավորություն ստեղծվի ու նաև ուսումնասիրի տարածքը ։ Սեպտեմբերի 10-ին Ուեյրենը հրաման է տվել հաջորդ օրն անցնել գետը։ Լուսաբացին անգլիացիների ու ուեյլսեցիների հետևակն սկսել է անցնել գետը, բայց Ուեյրենը քնով էր ընկել։
Շոտլանդացիներն առաջին են հասել ու ճամբարել Աբբեյ Քրեյգ սարի վրա, որտեղից լավ երևում էին գետի հյուսիսային կողմի հարթ տարածքները։ Անգլիացիներից, ուեյլսեցիներից, շոտլանդացի ասպետներից, աղեղնաձիգներից ու հետևակից բաղկացած անգլիական ուժերը ճամբար են խփել գետից հարավ։ Շոտլանդացի ասպետ սըր Ռիչարդ Լանդին, որը Իրվինի կապիտուլյացիայից հետո միացել էր անգլիացիներին, առաջարկել է հեծելազորով թևանցել թշնամուն երկու մղոն վերև գտնվող գետանցով, որտեղով վեց ձիավորներ կարող էին միաժամանակ անցնել։ Շոտլանդիայում Էդուարդ թագավորի գանձապահ Հաֆ դե Քրեսսինգհեմը համոզել է կոմսին մերժել այդ առաջարկն ու հրամայել կամրջի վրայով ուղիղ հարձակվել ։
Փոքրիկ կամուրջն այնքան էր լայն, որ կողք-կողքի կարող էին անցնել միայն երկու ձիավոր, սակայն այն ապահովում էր անվտանգ անցում, քանի որ գետն արևելքում լայնանում էր, իսկ արևմուտքում գտնվում էր Ֆլանդեր Մոս ճահճուտը ։ Սեպտեմբերի 11-ի առավոտյան շոտլանդացիներն սպասում էին, մինչ անգլիացի ասպետներն ու հետևակը դանդաղ առաջ էին շարժվում կամրջի վրայով։ Ամբողջ անգլիական բանակի անցումը հավանաբար ժամեր կտևեր
Սուրրեյը, որը մնացել էր աղեղնաձիգների մի փոքր զորակազմով, գտնվում էր գետի հարավային մասում և դեռևս ուժեղ դիրքերի վրա էր։  Նրա բանակի մեծ մասին վնաս չէր պատճառվել, և նա կարող էր հսկել գետն ու թույլ չտալ շոտլանդացիներին անցնել դրանով դեպի հարավ, բայց նրա վստահությունից ոչինչ չէր մնացել։ Սըր Մարմադյուք Թվենգի փախուստից հետո Սուրրեյը հրամայել է քանդել կամուրջն ու  նահանջել է դեպի Բերվիք, որով Ստեռլինգ ամրոցում գտնվող  կայազորին անուշադրության է մատնել ու հարթավայրերն էլ թողել  ապստամբներին։  Շոտլանդիայի լորդ-ստյուարդ Ջեյմս Ստյուարտը և Լեննոքսի կոմս Մալքոլմը, որոնց զորքերը Սուրրեյի բանակի կազմում էին, տեսնելով կամրջի հյուսիսային մասում տեղի ունեցող կոտորածը, հետ են քաշվել։ Հետագայում նրանք ու մի քանի այլ շոտլանդացի լորդեր The Pows անտառապատ ճահճային տարածքում հարձակվել են անգլիական մատակարարման կառքաշարի/ քարավանի վրա ու սպանել փախչող զինվորներից շատերին ։
Այս Ստեռլինգ կամուրջը գտնվում էր 15-րդ դարում քարից կառուցված և այսօր էլ գետը կամարող կամրջից մոտավորապես 180 յարդ գետի հոսանքով դեպի վեր ։ Դեպի հյուսիս, ջրի տակ հայտնաբերվել են չորս քարե կամրջանեցուկ (56.12909°N, -3.93676°W)  և դրանց ուղղությամբ ափերց մեկի վրա կառուցված քարե պատաշար։ Մարտադաշտը գտնվում էր հողե ճանապարհի երկու կողմերում, որն Աբբեյ Քրեյգ սարից (որի վրա այժմ գտնվում է Ուոլասի հուշարձանը) տանում է դեպի կամրջի հյուսիսային մասը   ։ 2009 թվականից մարտադաշտը գրանցված ու պահպանվում է «Պատմական Շոտլանդիա» կազմակերպության կողմից ։
Ճակատամարտից հետո
Ստեռլինգ կամրջի ճակատամարտը ջախջախիչ պարտություն էր անգլիացիների համար․ այն ապացուցել է, որ որոշ հանգամանքներում հետևակը կարող էր կարևորվել հեծելազորից, սակայն որոշ ժամանակ էր պետք այդ դասն ամբողջությամբ յուրացնելու համար։ Այդ ժամանակի պատմագիր Վալտեր Գուիզբորոն ճակատամարտում անգլիացիների զոհերի թիվը ներկայացրել է «սպանված 100 հեծյալ ու 5000 հետևակ»։ Շոտլանդացիների զոհերի մասին, բացի Էնդրյու Մորեյից, նշված չէ։ Վերջինս վիրավորվել է ճակատամարտի ընթացքում ու մահացել վերքերից երևի նոյեմբերին։ Դե Քրեսսինգհեմի մարմինը հետագայում մաշկազերծվել է ու մաշկը մասնատվել փոքր կտորների, որպես հաղթանակի հուշանվերներ։ Լեյնրքոսթի պատմագրությունը վկայում է, որ Ուոլասը "վերցրել էր մի լայն շերտ [Քրեսսինգհեմի մաշկից] ... ոտքից մինչև գլուխ, և դրանից իր թրի համար սուսերակալ պատրաստել"։ Ուոլասը շարունակել է ավերիչ արշավանքները հյուսիսային Անգլիայի վրա, որոնք քիչ բան են արել շոտլանդական նպատակների իրականացման համար, այնուամենայնիվ այդ արշավանքները վախեցրել են անգլիական բանակին ու դադարեցրել դրա առաջխաղացումը։ 1298 թվականի մարտին Ուոլասն արդեն Շոտլանդիայի գվարդիան/վերակացու էր, բայց նրա փառքը կարճատև էր, քանի որ թագավոր Էդուարդը Ֆլանդրիայով մոտենում էր հյուսիսին։ Այս երկուսը վերջապես հանդիպել են 1298 թվականին Ֆոլկիրկի ճակատամարտում, որտեղ Ուոլասը պարտություն է կրել։
Գեղարվեստական գրականության մեջ
Ուոլասի սխրագործությունները սերունդներին փոխանցվել են բանավոր ասքերի ձևով, որոնք հավաքել ու վերաշարադրել է Կույր Հարրի գուսանը (մահ․ 1492 թ․)։ Կույր Հարրին ապրել է «Մեծանուն ու անվեհեր մարտիկ սըր Ուիլյամ Ուոլասի արարքներն ու գործերը» (մոտ․1470 թ․) պոեմում իր նկարագրած իրադարձությունններից երկու հարյուր տարի հետո։ Պատմությունները նախատեսված էին Ջեյմս IV-ի (իշխել է 1488–1513 թ․թ․) արքունիքին զվարճացնելու/զբաղեցնելու համար և անկասկած հանդիսացել են են փաստերի ու երևակայության խառնուրդ։ Դրվագների մեծ մասի նման, Ստեռլինգ կամրջի ճակատամարտի Կույր Հարրիի մեկնաբանությունը խիստ անբնական է, օրինակ, մասնակից բանակների չափերի մասին խոսելիս նա օգտագործել է բիբլիական մեծության թվեր։ Այնուամենայնիվ, ճակատամարտի չափազանց դրամատիզացված ու պատկերավոր նրա մեկնաբանությունը սնել է եկող սերունդների շոտլանդացի դպրոցականների երևակայությունը։ Ահա թե ինչպես է նա նկարագրել․
Շաբաթ օրը նրանք [Մորեյն ու Ուոլասը] ձիերով բարձրացան կամրջի վրա, որը սովորական տախտակից էր պատրաստված ու լավ ամրացված, նախօրոք ժամապահներ նշանակելով, որ ոչ ոք բանակից չհեռանա։ Իր հետ վերցնելով ամենահմուտ հյուսնին, նա [Ուոլասը] հրամայեց նրան կենտրոնում գցած տախտակը սղոցով կիսել երկու մասի, այնպես որ ոչ ոք չկարողանա քայլել դրա վրայով։ Հետո նա արագ ամրաններով դրանք մեխեց, վրան ցեխ լցրեց, որպեսզի չերևա, որ որևէ բան է արվել։ Մյուս ծայրը տեղադրեց երեք գլորանների վրա, որոնցից մեկը եթե հանեին, մյուս երկուսը կընկնեին։ Իսկ հյուսնին նա հրամայեց նստել ներքևում, հեծանին ամրացված թաքստոցի մեջ ու թուլացնել ամրանը, երբ Ուոլասը նշան կտա փողը փչելով, երբ որ ժամանակը գա։ Բանակում ոչ ոք իրավունք չի ունենալու փչել այդ փողը, բացի իրենից։
Հաֆ Քրեսսինգհեմը գլխավորում է քսան հազար մարդուց բաղկացած առաջապահ ջոկատը։ Երեսուն հազար էլ Ուեյրենի կոմսն ուներ, բայց նա վարվեց, ինչպես իմաստնութունն էր թելադրում, ու իրենից առաջ ուղարկեց առաջին բանակը։ Որոշ շոտլանդացիներ, որ լավ գիտեին հարձակման այս ձևը, Ուոլասին ասացին, որ այժմ բավական է։ Սակայն նա չշտապեց, այլ ուշադիր հետևում էր առաջխաղացմանը, մինչև որ տեսավ, որ Ուեյրենի զորքը խիտ ամբոխվել է կամրջի վրա։ Այդ ժամանակ նա Ջոբից վերցրեց փողն ու բարձր փչեց ու զգուշացրեց հյուսն Ջոնին, որն էլ  հմտորեն հանեց գլորակն ու երբ ամրանը դուրս եկավ, կամուրջը փլվեց։ Սարսափելի աղաղակ բարձրացավ, քանի որ և՛ մարդիկ, և՛ ձիերն ընկնում էին ջուրը (...)։
Առանց ձիու, մի մեծ, սուր նիզակ ձեռքին, Ուոլասը գնաց դեպի ամբոխի ամենախիտ տեղը։ Նա հարվածեց Քրեսսինգհեմի լավ փայլեցրած զրահին։ Նիզակի սուր ծայրը թիթեղիկների միջով խոցեց նրա մարմինը, մահացու վիրավորելով նրան, ահա այսպես սպանվեց այդ ավազակը։ Իր հարվածով Ուոլասը ցած գցեց և՛ ձիուն, և՛ հեծյալին։
Անգլիական բանակը, որը թեև պատրաստ էր մարտի, տեսնելով իրենց առաջնորդի մահը, սարսափեց, ու շատերն սկսեցին բացահայտ փախչել։ Բայց կային նաև արժանավորները, որոնք կռվեցին, մինչև զոհերը հասան տաս հազարի։ Հետո մնացյալը փախան, այլևս չդիմանալով, օգնություն փնտրելով տարբեր ուղղություններով՝ ոմանք դեպի արևելք, ոմանք դեպի արևմուտք, քմանք էլ պարզապես փախան հյուսիս։ Յոթ հազարը հայտնվել էին Ֆորթում․ սուզվեցին խորքերն ու խեղդվեցին անխնա․ ոչ մեկը կենդանի չմնաց այդ անգութ բանակից ։
Կամրջի խառնաշփոթի նման, Ուոլասի կողմից նիզակի օգտագործումը ևս հորինված տարր է։ Երկկողմանի մի սուր [Claidheamh de Laimh], որը ենթադրաբար պատկանել է Ուոլասին և որը գուցե պատրաստված էր նրա սկզբնական թրի շեղբի մետաղից, պահպանվում էր շոտլանդացի թագավորների կողմից և որպես մասունք այժմ ցուցադրված է Ուոլասի հուշարձանում։
Այս ասքերի զորությունը կարելի է չափել պոետ Ռոբերտ Բուրնսի հետևյալ պնդմամբ, որը նա արտահայտել է դրանք գրվելուց երեք դար անց․
"Առաջին երկու գրքերը, որոնք ես կարդացել եմ ու որոնք ինձ ավելի շատ հաճույք են պատճառել, քան երկրորդ անգամ կարդացած որևէ այլ գիրք, «Հաննիբալի կյանք»-ն ու «Սըր Ուիլյամ Ուոլասի պատմություն»-ն են [Ջիլբերտֆիլդցի Ուիլյամ Հեմիլթոնի կողմից Կույր Հարրիի գրվածքի արդիականացված տարբերակ]։ Հաննիբալն իմ երիտասարդ մտքերին այնպիսի փոփոխություն հաղորդեց, որ ես հրճվանքից ցնծում էի թմբուկ ու պարկապզուկ ձեռք բերելուց հետո ու ինքս ինձ երազում լինել այնքան բարձրահասակ, որ կարողանամ զինվոր դառնալ, իսկ Ուոլասի պատմությունն իմ երակների մեջ շոտլանդական ինքնագիտակցություն ներարկեց, որը կեռա այնքան, մինչև կյանքի սահմանադռները կփակվեն հավիտենական հանգստությամբ ։"
Ստեռլինգ կամրջի ճակատամարտը նկարագրված է 1995 թվականին նկարահանված « Քաջ սիրտը » ֆիլմում, բայց իրական ճակատամարտից տարբերվում է կամրջի բացակայության (որը պայմանավորված է կամրջի շուրջը նկարահանելու դժվարությամբ) ու Բենոքբուրնի ճակատամարտի մարտավարության նմանակման պատճառով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ճակատամարտեր այբբենական կարգով
Բակշեևո (այլ կիրառումներ)
Բակշեևո, կարող է վերաբերել՝
Ամազոնաս նահանգի հարավարևմտյան մարզ
Ամազոնաս նահանգի հարավ-արևմուտք (Mesorregião do Sudoeste Amazonense), վարչական մեզոշրջան Բրազիլիայում, մտնում է Ամազոնաս նահանգի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 360 935 մարդ 2006 թվականի տվյալով։ Զբաղեցված տարածքը 335 395.911 կմ²։ Բնակչության խտությունը 1.1 մարդ/կմ²։
Կատեգորիա:Բրազիլիայի մեզոշրջաններ
Իխենհաուզեն
Իխենհաուզեն (Ichenhausen), կոմունա Գերմանիայի Բավարիա երկրամասում։
Ենթարկվում է Շվաբիա վարչական շրջանին։ Գտնվում է Գյունցբուրգ շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 8391 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի) ։ Տարածքը կազմում է 34,22 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 7 74 143։
Ֆրոլի (գյուղ, Պերմսկի շրջան)
Ֆրոլի (Фролы), գյուղ Ռուսաստանի Պերմի երկրամասի Պերմսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պերմի երկրամասի Պերմսկի շրջանի բնակավայրեր
ՀԱԱՀ Պարենամթերքի տեխնոլոգիաների ֆակուլտետ
1995 թ. Հայկական գյուղատնտեսական ակադեմիայում հիմնադրվում է տեխնոլոգիական ֆակուլտետը, որը ա998 թ. միավորվում է ագրոնոմիական ֆակուլտետի հետ։ Իսկ 2002 թ. կազմավորվում է պարենամթերքի տեխնոլոգիաների ֆակուլտետը։
Կատեգորիա:Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարանի ֆակուլտետներ
Բակունինո (այլ կիրառումներ)
Բակունինո, կարող է վերաբերել՝
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Վազաշեն)
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի, Հայ Առաքելական եկեղեցու տաճար Հայաստանի Հանրապետության Տավուշի մարզի Վազաշեն գյուղում ։
Ծանոթագրություններ
ա
Բելայա Կրինիցա (գյուղ, Գլիբոկայայի շրջան)
Բելայա Կրինիցա (Біла Криниця), գյուղ Ուկրաինայի Չեռնովցիի մարզի Գլիբոկայայի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Չեռնովցիի մարզի Գլիբոկայայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Վխիկ
Վխիկ, գյուղ, ամառանոց Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Թորթումի գավառակում ։ Գտնվում էր Թորթում ավանից 20 կմ հյուսիս, Թորթում գետի ձախ կողմում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Թորթումի շրջանի համայնքներ
Ռիու Գրանդի դու Սուլ նահանգի հարավարևելյան մարզ
Ռիու Գրանդի դու Սուլ նահանգի հարավ-արևելք (Mesorregião do Sudeste Rio-Grandense), վարչական մեզոշրջան Բրազիլիայում, մտնում է Ռիու Գրանդի դու Սուլ նահանգի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 942 938 մարդ 2005 թվականի տվյալով։ Զբաղեցված տարածքը 42 539.655 կմ²։ Բնակչության խտությունը 22.2 մարդ/կմ²։
Վիճակագրություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի մեզոշրջաններ
Միխայիլ Չերկասով
Միխայիլ Չերկասով (Михаи́л Фро́лович Черка́сов, ), խորհրդային և ռուս դիվանագետ։
Կենսագրություն
1935 թվականին ավարտել է Սարատովի ինստիտուտը։
1942 թվականից զբաղվել է դիվանագիտական գործունեությամբ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Արաբական պատմագրություն
Արաբական պատմագրություն (التأريخ العربي)՝ արաբ ժողովրդի պատմական զարգացման և անցյալին վերաբերվող գրությունների պատմություն։ Որպես ինքնուրույն գիտություն ձևավորվել է 8–9-րդ դարերի սահմանագլխին։ Սկզբնապես նրա համար նյութ են ծառայել արաբական ցեղերի ծագումնաբանական ավանդությունները, նախաիսլամական պետությունների վերաբերյալ կիսաառասպելական պատումները, ինչպես և իսլամի ծագման ու տարածման, հատկապես Մուհամմադի ու նրա զինակիցների գործունեության հետ առնչվող կրոնա-պատմական ավանդությունները։ Իբն Իսհակի (704-768 թվականներ) արաբ, առաջին մեծ պատմական երկը ( մարգարեների պատմությունը և Մուհամմեդի կենսագրությունը, այժմ՝ կորած) օրինակ է ծառայել հետագայի հեղինակների (ալ-Վակիդի, Իբն Սադ և ուրիշներ)՝ այդ թեմայով աշխատությունների համար։ Արաբական պատմագրությունն իր զարգացման բարձրակետին հասավ 9-11-րդ դարերում
Բայազիտովո (այլ կիրառումներ)
Բայազիտովո, կարող է վերաբերել՝
Արաբական պատմագրություն
Արաբական պատմագրության կենտրոններ
Այդ շրջանում նրա կենտրոնը Իրաքն էր։ Երևան եկան ընդհանուր պատմությանը նվիրված երկեր։ Սրանցից ուշագրավ են ալ-Բալոզորիի, ալ-Յակուբիի, ալ-Մուսուդիի, Համզաալ-Իսֆահսւնիի, Իբն Միսքավայհի, ավելի ուշ՝ Իբն ալ-Ասիրի աշխատությունները։ Խալիֆայության պատմությանը հատուկ անդրադարձել Է ալ-Թաբարին (մահ. 923 թվական)։ 9–10-րդ դարերի հեղինակների հետաքրքրություններն ու գիտելիքները համակողմանի բնույթ ունեն։ Խալիֆայության մասնատումից հետո ստեղծվեցին աշխատություններ նվիրված տեղական դինաստիաներին, առանձին երկրամասերի, տեղական քաղաքական և կրոնական խոշոր կենտրոնների՝ Հարավային Արաբիային (ալ-Համադունի, 10-11-րդ դարերի), Բաղդադին (սուլ-Խաթիբ ալ-Բաղդադի, 11-րդ դար), Դամասկոսին (ալ-Կալանի– սի, 12-րդ դար), Գրենադային (Իբն սուլ-Խաթիբ, 14-րդ դար), Բուիդներին (Իբրահիմ աս-Աաբի, 10-րդ դար), Ղազնևիդներին (սուլ-Ութբի, 10–11-րդ դարերի) և այլն։ 12–13-րդ դարերի գրվեցին Զենգիների և Այուբյանների պատմությունները։ Ասորիքում, ուր 12-րդ դար տեղափոխվեց արաբական պատմագրության կենտրոնը, գրվել են մի շարք աշխատություններ ընդհանուր պատմության շուրջ (Աբու ալ-Ֆիդա, 13-14-րդ դարերի և ուրիշներ)։ 15–16-րդ դարերի առաջատար տեղ են գրավել Եգիպտոսի պատմագիրները։ Ալ-Մաքրիզին (14-15-րդ դարերի), ալ-Այնին (14-15-րդ դարերի), Աբու-լ-Մախասին իբն-Թաղրիբերդին (15-րդ դար), աս-Սայութին (15-րդ դար) թողել են Եգիպտոսի քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական և մշակութային պատմությանը նվիրված բազմահատոր աշխատություններ։ Այս շրջանում գրվում է մամլուքների պատմությունը, կազմվում են պատմական հանրագիտարաններ (ան-Նուվայրի, 13-14-րդ դարերի) և ընդհանուր ժամանակագրություններ (Իբն ալ-Ֆուրաթ, 14–15-րդ դարերի)։ Միջնադարում արաբ, պատմագիրները ելակետ էին ընդունում համաշխարհային պատմության ընթացքի աստվածաբանական մեկնությունը, սակայն միաժամանակ ճանաչում էին մարդու պատասխանատվությունը իր արարքների համար։
Արաբական պատմագրության հիմունքներ
Արաբական պատմագիրները պատմողականից այն կողմ չանցան, և միայն Իբն-Խաթունը փորձեց պատմական իրադարձություն սերը շարադրել իրենց պատճառական կապի մեջ։ Արաբական պատմագրությունը և աշխարհագրությունը կարևոր տեղեկություններ են տալիս Հայաստանի և հայերի պատմության չորս շրջանների մասին՝ արաբական տիրապետության, Բագրատունյաց թագավորության, Զաքարյան ժամանակաշրջանի և Կիլիկիայի թագավորության։ Բալազորին և Թաբարին զգալիորեն լրացնում են հայ պատմիչների տեղեկությունները՝ Հայաստանը արաբների կողմից նվաճելու մասին։ Ցակուբին հիշում է Հայաստանի շատ արաբ ոստիկանների, որոնց այլ պատմիչներ գրեթե չեն հիշատակում՝ Հայաստանում նրանց գււրծունեությունը նկարագրելիս։ Հայերի 550-852 թվականների ապստամբությունների մասին շատ արժեքավոր տեղեկություններ կան Բալուզորիի և Իբն ալ-Ասիրի մոտ։ Արմինիայի հարկերը գանձելու հարցում մեր հիմնական սկզբնաղբյուրը արաբ պատմիչներն ու աշխարհագրագետներն են։ Նրանց շնորհիվ հնարավոր է դարձել կազմել Արմինիայի ոստիկանների ցուցակը։ Բագրատունյաց ժամանակաշրջանի (մասնավորապես՝ Աշոտ Ա-ից մինչև Աշոտ Գ) մասին հետաքրքրական տեղեկություններ են հաղորդում Իբն ալ-Ասիրը, Իբն Միս– քավայհը և ուրիշներ։ Արաբ, պատմագրությունը (Ֆարիկի և այլն) կարևոր աղբյուր է 12-13-րդ դարերի Հայաստանում տեղական մուսուլմանական ամիրայությունների և հայկական նությունների միջև եղած պայքարի ո նասիրման համար։ Այուբյանների ու մամլուքների դինաստիայի Հայկական թագավորության պատերազմների և նրանց հետ ունեցած քաղաքական հարաբերությունների մասին հարուստ նյութ են բովանդակում I Ֆիդայի, Աբուլ-լ-Ֆարաջի և ուրիշներ խատությունները։ Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահվում են շուրջ 700 արաբերեն ձեռագրեր ի շարս որոնց կան միջնադարյան արաբական մշակույթի արժեքավոր հուշարձաններ։
Կատեգորիա:Պատմագրություն
ՀԱԱՀ Հիդրոմելիորացիայի, հողաշինարարության և հողային կադաստրի ֆակուլտետ
Հիդրոմելիորացիայի, հողաշինարարության և հողային կադաստրի ֆակուլտետը կազմավորվել է 1951 թ.` Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտի գյուղատնտեսության մեքենայացման ֆակուլտետի «Հիդրոմելիորացիա» մասնագիտության բազայի վրա։ Հետագայում ֆակուլտետը մի քանի անգամ վերակազմավորվեց, իսկ 2005-2006 ուսումնական տարվանից որոշվեց ճարտարագիտական ֆակուլտետը նորից բաժանել երկու՝ գյուղատնտեսության մեքենայացման և տրանսպորտային փոխադրումների ու հիդրոմելիորացիայի, հողաշինարարության և հողային կադաստրի ֆակուլտետների՝ հաշվի առնելով հիդրոմելիորացիա, հողաշինարարություն և հողային կադաստր մասնագիտությունների կարևոր դերը գյուղատնտեսության զարգացման գործում։ 2009 թ.-ից ֆակուլտետը ղեկավարում է տ.գ.թ., դոցենտ Պարույր Սերգեյի Էֆենդյանը։
Հիդրոմելիորացիայի, հողաշինարարության և հողային կադաստրի ֆակուլտետը ներկայումս պատրաստում է ինժեներներ հետևյալ մասնագիտությունների գծով՝
Կատեգորիա:Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարանի ֆակուլտետներ
Ֆրոլի (գյուղ, Միխնովսկոե գյուղական բնակավայր)
Ֆրոլի (Фролы), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սմոլենսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 8 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սմոլենսկի շրջանի բնակավայրեր
Իզոտրոպություն
Իզոտրոպետություն (իզո... և - ուղղություն), մարմնի կամ տարածության ֆիզիկական հատկությունների միատեսակությունը բոլոր ուղղություններով։ Իզոտրոպ են բոլոր գազային, հեղուկ, համասեռ ամորֆ (ապակենման) և մակրոսկոպիկորեն համասեռ մանրաբյուրեղային մարմինները։ Գոյություն ունեն որոշ մեծությունների նկատմամբ իզոտրոպ, իսկ մյուսների նկատմամբ անիզոտրոպ մարմիններ, օրինակ, խորանարդային համակարգի բյուրեղների բեկման ցուցիչները, ջերմային ընդարձակման գործակիցները, էլեկտրահաղորդականությունը բոլոր ուղղություններով միատեսակ են, իսկ առաձգականության մոդուլները, նիստերի աճի արագությունները տարբեր են։
Ձևականորեն իզոտրոպությունն արտահայտվում է իբրև կոորդինատների հաշվարկման համակարգի պտույտների նկատմամբ ֆիզիկական համակարգի հատկությունների անփոփոխության (ինվարիանտության) պահանջ։ Ֆիզիկական համակարգի և տարածության իզոտրոպությունը հանգեցնում է շարժման քանակի մոմենտի պահպանման օրենքին
Տես նաև
Կատեգորիա:Կողմնորոշվածություն Կատեգորիա:Սիմետրիա
Ալահաջի
Ալահաջի, գյուղ պատմական Փոքր Հայքում, ապա Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բայգուզինո (այլ կիրառումներ)
Բայգուզինո, կարող է վերաբերել՝
Ալիջան (Զանգեզուրի գավառ)
Ալիջան, գյուղ Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։ 1986 թ.-ի դրությամբ գյուղը Ալըջան անվան տակ գտնվում է Ադրբեջանի Լաչինի շրջանում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Արթուր Մկրտումյան
Արթուր Մկրտումյան, հայ թմբկահար։
= Կենսագրություն = Արթուր Մկրտումյանը ծնվել է 1985 թվականի օգոստոսի 12-ին՝ Երևանում ։ 14 տարեկանից սկսել է ինքնուրույն նվագել հարվածային գործիքներ։
2005 թվականին Արթուր Մկրտումյանն ընդունվել է երաժշտական քոլեջ։ Նա կիթառահար Անդրե Վարդանյանի հետ համատեղ ստեղծել են «Հայարդ» ռոք խումբը, 2010 թվականից նա եղել է նույն խմբի թմբկահարը ։
Արթուր Մկրտումյանի ստեղծագործությունների մեծ մասը «պրոգրեսիվ հևի մետալ» ժանրի են։
2013 թվականին «Հայարդ» ռոք խմբի կազմում հանդես է եկել իր առաջին տեսահոլովակում։ Տեսահելեվակը նկարահանված է «The Sword of Damocles» երգի հիման։ «Հայարդ» խմբի հետ մասնակցել է հանրապետական և միջազգային ռոք փառատոների, հաղթանակներ է ունեցել Հայաստանում և արտերկրում։
Որպես հարվածային գործիքների ուսուցիչ 2010 թվականից աշխատանքի է անցել Երևանի Ղազարոս Սարյանի անվան դպրոցում, իսկ 2013 թվականից՝ Հայկանուշ Դանիելյանի անվան արվեստի դպրոցում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ թմբկահարներ
Պարա նահանգի հարավ-արևմուտք (մեզոշրջան)
Պարա նահանգի հարավ-արևմուտք (Mesorregião do Sudoeste Paraense) վարչական մեզոշրջան Բրազիլիայում, մտնում է Պարա նահանգի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 482 423 մարդ 2006 թվականի տվյալով։ Զբաղեցված տարածքը 415 788.848 կմ²։ Բնակչության խտությունը 1.2 մարդ/կմ²։
Վիճակագրություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի մեզոշրջաններ
Ֆելինա Ռոգան
Ֆելինա Ռոգան (Pheline Roggan, ), գերմանացի դերասանուհի։ Ռոգանը առավել հայտնի է հանդիսատեսին «Հոգևոր խոհանոց» («Soul Kitchen») ֆիլմում իր մարմնավորած կերպարի շնորհիվ։
Կենսագրություն
Ուսանել է Համբուրգի դրամատիկական դպրոցում։ 2004 թվականին առաջին անգամ հանդես է եկել կինոյում՝ Kebab Connection կատարելով պանկի ոչ մեծ դերը։ հետագայում հիշարժան դերակատարումներով հանդես է եկել «Հոգևոր խոհանոց», «Մարդասպանը Ամրումում» (2009), «Արհեստական մետաքսից աղջիկը» (2012) և այլ ֆիլմերում ։
Դերասաններ Միրիամ Շտայնի ու Մորից Վիրբումի և ռեժիսոր Լոռա Ֆիշերի հետ Ֆելինա Ռոգանը 2020 թվականին նախաձեռնել է «Կանաչ շրջադարձ» շարժումը՝ կլիմայական աղետի դեմ պայքարելու նպատակով ։ Ավելի քան հարյուր արվեստագետ է ստորագրել նրանց կոչը, որի գիտական հիմնավորումը պատրաստել է կլիմայագետ Դիրկ Նոտցը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Գերմանացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասանուհիներ
(7262) Սոֆուե
(7262) Սոֆուե (Sofue), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1995 թվականի հունվարի 27-ին Տակաո Կոբայաշիի կողմից Օիզումիյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,271143 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,6761 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8662 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1250,16 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,287963 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 10,22° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1995 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Տակաո Կոբայաշիի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
ՀԱԱՀ Գյուղատնտեսության մեքենայացման և ավտոմոբիլային տրանսպորտի ֆակուլտետ
Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտի գյուղատնտեսության մեքենայացման ֆակուլտետը կազմավորվել է 1942 թվականին, որի առաջին դեկանն է եղել ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս Արտաշես Մաթևոսյանը։ Գյուղատնտեսական ակադեմիայի հիմնադրումից հետո գյուղմեքենայացման և հիդրոմելիորացիայի ֆակուլտետների միավորման արդյունքում ձևավորվեց ճարտարագիտական ֆակուլտետը, որը 2005 թ. կազմալուծվեց՝ բաժանվելով գյուղատնտեսության մեքենայացման և տրանսպորտային փոխադրումների ու հիդրոմելիորացիայի, հողաշինարության և հողային կադաստրի ֆակուլտետների։ 2009 թ. այն վերանվանվեց գյուղատնտեսության մեքենայացման և ավտոմոբիլային տրանսպորտի ֆակուլտետ։ 2006 թվականից ֆակուլտետը ղեկավարել է տեխնիկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Նորիկ Ավետիսի Բազիկյանը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարանի ֆակուլտետներ
Լիամետրաժ ֆիլմ
Լիամետրաժ ֆիլմ (լրիվ չափ), կինոֆիլմերի ձևաչափերից մեկը։ Հակադրվում է կարճամետրաժ ֆիլմին (երբեմն առանձնացվում է նաև միջինմետրաժ ֆիլմերի միջանկյալ կատեգորիա)։
Ամերիկյան կինոարվեստի և գիտության ակադեմիան, Ամերիկայի կինոարվեստի ինստիտուտը և Բրիտանական կինոյի ինստիտուտը ֆիլմը բնորոշում են որպես լիամետրաժ, եթե այն տևում է 40 րոպե և ավելի։ Ֆրանսիայի կինեմատոգրաֆիայի ու անիմացիայի ազգային կենտրոնը (Centre national du cinéma et de l'image animée) 35 մմ ֆիլմը համարում է լիամետրաժ, եթե նրա ֆիլմապատճենն ունի ավելի քան 1600 մ երկարություն (այսինքն՝ ուղիղ 58 րոպե և 29 վայրկյան հնչուն կինոյի համար), իսկ ԱՄՆ կինոդերասանների գիլդիան համարում է, որ այն պետք է լինի 80 րոպեից ոչ կարճ ։
Խորհրդային Միությունում լիամետրաժ է համարվել այն կինոֆիլմը, որի կինոժապավենի չափը կազմել է 1200-ից մինչև 3000 մետր, այսինքն՝ ֆիլմն ունեցել է 5-12 մաս (յուրաքանչյուր մասում՝ շուրջ 250-280 մ), Ռուսաստանում լիամետրաժ է համարվում առնվազն 52 րոպե տևողություն ունեցող ֆիլմը ։
1922 թվականից մինչև 1970 թվականն ամենաշատ լիամետրաժ ֆիլմերը նկարահանել են ԱՄՆ-ում և Ճապոնիայում։ 1971 թվականից ամենաշատ լիամետրաժ ֆիլմերն ստեղծվում են Հնդկաստանում, որտեղ ամեն տարի նկարահանվում է շուրջ հազար ֆիլմ երկրի ավելի քան տասներկու լեզուներով ։
Feature film
Անգլերենում լիամետրաժ ֆիլմ հասկացությանը համապատասխանում է feature film տերմինը։ Դրա օգտագործումը պայմանավորված է նրանով, որ լիամետրաժ ֆիլմերը, որպես կանոն, դարձել են հիմնական կինոթատրոնների ծրագրերում և համապատասխան ձևով գովազդվել են, այնինչ կարճամետրաժ ֆիլմերը, կինոամսագրերը, սերիալներն ու մուլտֆիլմները ցուցադրվել են որպես հավելում։ Միևնույն ժամանակ, ֆիլմի փաստացի տևողությունը միշտ չէ, որ համապատասխանել է լրիվ չափին․ առաջին feature film (այսինքն նրանք, որոնք ներկայացվել են որպես գլխավոր սենասում) կարող էին զբաղեցնել կինոժապավենի երկուսից մինչև չորս կոճ։
Առաջին լիամետրաժ ֆիլմեր
Առաջին լիամետրաժ ֆիլմերն ստեղծվել են Միացյալ Նահանգներում և Ֆրանսիայում, սակայն տարածվել են առանձին հատվածներով, ինչը կինոթատրոնի տիրոջը թույլ է տվել դրանք կամայականորեն ամբողջացնել վարձույթի ժամանակ։ Այդպիսի ժապավենների թվին են պատկանել ամերիկյան Lubin’s Passion Play (1903 թվականի հունվար, 60 րոպե) և ֆրանսիական Vie et Passion du Christ (1903 թվականի մայիս, 44 րոպե) աշխատանքները։ Ամենավաղ լիամետրաժ ձայնագրություններն են բռնցքամարտի մենամարտի տեսագրությունները՝ The Corbett-Fitzsimmons Fight (1897), Reproduction Of The Corbett-Jeffries Fight (1899), The Jeffries-Sharkey Fight (1899)։ 1900 թվականին թողարկվել է «Բանակում» (In The Army) վավերագրական ֆիլմը, որ նվիրված է բրիտանացի զինվորների ուսմանն ու տևում է մեկ ժամ։
Առաջին ամբողջական լիամետրաժ ֆիլմը համարվում է ավստրալիական «Քելլիի իրական պատմությունը» (The Story of the Kelly Gang, 1906) 70 րոպեանոց ֆիլմը ։ Առաջին եվրոպական լիամետրաժ ֆիլմը L’Enfant prodigue (Ֆրանսիա, 1907) 90 րոպե տևողություն ունեցող կինոնկարն է, որն ըստ էության թատերական ներկայացման ձայնագրություն է։ Առաջին լիամետրաժ ֆիլմը, որն ստեղծվել է որպես կինոնկար, Եվրոպայում եղել է «Թշվառները» (Les Misérables, Ֆրանսիա, 1909) ։
Իտալիայում ստեղծված առաջին լիամետրաժ ֆիլմը եղել է L’Inferno (1911) կինոնկարը, Մեծ Բրիտանիայում՝ With Our King and Queen Through India (1912) վավերագրական ֆիլմը, որ նկարահանվել է գունավոր Kinemacolor տեխնոլոգիայով և «Օլիվեր Թվիստ» (Oliver Twist, 1912) գեղարվեստական ֆիլմը ։ Միացյալ Նահանգներում նույն 1912 թողարկվել է «Օլիվեր Թվիստի» մեկ այլ տարբերակ, ինչպես նաև «Մսուրից մինչև խաչ» (From the Manger to the Cross), «Կլեոպատրա» և «Ռիչարդ III» լիամետրաժ ֆիլմերը ։ Ռուսաստանում նկարահանված առաջին գեղարվեստական ֆիլմն է 1911 թվականին ստեղծված «Ստավրոպոլի պաշտպանությունը» («Оборона Севастополя») կինոնկարը ։ Ասիայում ստեղծված առաջին լիամետրաժ ֆիլմը եղել է ճապոնական Տասուկե Շիոբարայի կյանքի պատմությունը (1912) ժապավենը, Հնդկաստանում՝ Raja Harishchandra (1913) , Չինաստանում՝ Չժան Շիչուանի Nan Fu Nan Qi (1913) ֆիլմերը։ Հարավային Ամերիկայում ստեղծված առաջին լիամետրաժ ֆիլմը եղել է 1913 թվականին նկարահանված O Crime dos Banhados (1913) ֆիլմը ։ Աֆրիկայում առաջին լիամետրաժ ֆիլմը թողարկվել է 1916 թվականին և կոչվել Die Voortrekkers ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆիլմեր ըստ տևողության
Օրհան Գյունդյուզի սպանություն
Օրհան Գյունդյուզի սպանություն (Orhan Gündüz suikastı), թուրք գործարար և դիվանագետ Օրհան Գյունդյուզի սպանությունը, որը տեղի է ունեցել 1982 թվականի մայիսի 4-ին ԱՄՆ Մասաչուսեթս նահանգի Սոմերվիլ քաղաքում։
Հայազգի մարտիկը հարձակվել և սպանել է Թուրքիայի պատվավոր հյուպատոս Օրհան Գյունդյուզին, մինչ նա Սոմերվիլի Յունիոն հրապարակի մոտ երթևեկության պիկ ժամին սպասում էր իր ավտոմեքենային։ Հարձակում գործած անձը դեպքի վայրից փախել է։ «Հայկական ցեղասպանության արդարության մարտիկներ» կազմակերպությունն ստանձնել է հարձակման պատասխանատվությունը ։
Սպանությունը տեղի է ունեցել վեց շաբաթ անց այն բանից հետո, երբ Գյունդյուզը նույն տարվա մարտի 22-ին վիրավորվել էր Քեմբրիջ Կենտրոնական հրապարակում գտնվող Topkapi Imports խանութի վրա զինված հարձակման ժամանակ։ Դրանից առաջ «Հայկական ցեղասպանության արդարության մարտիկներ» կազմակերպությունը Գյունդյուզից պահանջել էր կամ հրաժարական տալ պատվավոր հյուպատոսի պաշտոնից կամ էլ նա կսպանվեր։ Topkapi Imports-ի վաճառողները հայտարարել էին, որ ոչ խանութը, և ոչ էլ Գյունդյուզը չէին եղել ոստիկանության պաշտպանության ներքո, չնայած այն հանգամանքին, որ խանութը եղել էր նախորդ հարձակման վայրը։ Այդուհանդերձ, խանութի հարակից հատվածներում եղել է շուրջօրյա ոստիկանական ներկայություն, քանի որ տեղանքը գտնվում էր Քեմբրիջի ոստիկանական բաժանմունքի մոտ՝ մոտ 150 ոտնաչափ (46 մետր) հեռավորության վրա։
Գյունդյուզի սպանությունը բացահայտելու համար տեղական հեռուստաընկերություններն ու լրատվամիջոցները, ականատեսների վկայությունների հիման վրա, պատկերեցին սպանության իրագործման ընթացքը, ինչը կնպաստեր սպանության բացահայտմանը։ Երբ վկան հետագայում սպանվեց, մարդասպանին բռնելու համայնքային բոլոր ջանքերը կանգ առան։ Սոմերվիլի ոստիկանական դեպարտամենտը և Հետաքննությունների դաշնային բյուրոն երբեք չկարողացան բացահայտել և պարզել մարդասպանի ինքնությունը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ ազգայնականների ահաբեկչական գործողություններ Կատեգորիա:Թուրք-ամերիկյան հարաբերություններ Կատեգորիա:Թուրք դիվանագետներ
Զառնակ (Թավրիզ)
Զառնակ, գյուղ Իրանի Արևելյան Ադրբեջան նահանգի Թավրիզի շահրեստանի Կենտրոնական շրջանում՝ Մեյդան Չայ գյուղական համայնքում։ Գտնվում է Թավրիզ քաղաքից 20 կմ դեպի հարավ-արևելք։ 2006 թվականի մարդահամարի արդյունքներով նրա բնակչությունը կազմում էր 2036 մարդ՝ 542 ընտանիք ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թավրիզի շահրեստանի բնակավայրեր
Բայկալ (այլ կիրառումներ)
Բայկալ, կարող է վերաբերել՝
Դոլգայա Պրիստան
2001 թվականի տվյալներով Դոլգայա Պրիստան գյուղում բնակվում էր 951 մարդ։
Ֆրոլի (գյուղ, Սմոլենսկի շրջան)
Ֆրոլի (Фролы), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սմոլենսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 15 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սմոլենսկի շրջանի բնակավայրեր
Գերի Կոուլման
Գերի Ուեյն Կոուլման (Gary Wayne Coleman, ), ամերիկացի դերասան, առավել հայտնի Առնոլդ Ջեքսոնի դերով Տարբեր քայլեր սիթքոմում։
Վաղ տարիներ
Գերի Կոուլմանը ծնվել է 1968 թվականին Զիոնում, որը գտնվում էր Իլինոյս նահանգում։ ՆրաՆ որդեգրել էին Էդմոն Սյուն և Վիլ Կոուլմանը։ Մանկուց ԳԵրին տառապել է երիկամների հիվանդությամբ, այդ պատճառով էլ նա վաղ էր դադարել աճել և կարճահասակ էր մնացել՝ 1մ 42սմ ։ Նրա երիկամները երկու անգամ փոխպատվաստել են՝ 1973 և 1984 թվականներին։ Նրան նաև ամենօրյա դիալիզի անհրաժեշտություն է եղել ։
Ֆինանսական խնդիրներ
Կոուլմանը 1989 թվականին դատական ​​հայց է ներկայացրել իր ծնողների և նախկին մենեջերի դեմ, որոնց նա մեղադրել է 3,8 միլիոն դոլլար յուրացնելու մեջ։ 1993 թվականին նա կարողացել է դատարանով վերցնել 1,28 միլիոն դոլլար։ Սակայն 1999 թվականին ճանաչվել է անվճարունակ ։ Կոուլմանը ստիպված է եղել աշխատել խանությում՝ որպես անվտանգության աշխատակից։ 1993 թվականին իր հարցազրույցներից մեկում նա խոստովանել է, որ երկու անգամ փորձել է ինքնասպան լինել՝ դեղահաբերի մեծ չափաբաժին ընդունելով։