cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Շինարարական ամբարձիչի անկում Ալ-Հարամ մզկիթի վրա
Շինարարական ամբարձիչի անկում Ալ-Հարամ մզկիթի վրա, տեղի է ունեցել 2015 թվականի սեպտեմբերի 11-ին։ Զոհվել է 107 մարդ, վիրավորվել՝ 238-ը (հիմնականում՝ ուխտավորներ), տուժել են 12 երկրների քաղաքացիներ  ։ Ողբերգությունը տեղի է ունեցել այն ժամանակ, երբ քաղաքը պատրաստվում էր ամենամյա Հաջին, որի ընթացքում աշխարհի մուսուլմանները ժամանում են Մեքքա Հաջի ծիսակատարություններ կատարելու համար ։
Մզկիթի վերակառուցում
Մեքքայի Ալ-Հարամ մեծ մզկիթն աշխարհի ամենամեծ մզկիթն է և շրջապատում է իսլամի գլխավոր սրբավայրը՝ Քաաբան։ Մեքքան մուսուլմանների համար սրբազան քաղաք է։ Այլ կրոնների ներկայացուցիչների մուտքն արգելված է ։
Ավելի վաղ՝ Հաջի ժամանակ, բազմաթիվ խոշոր միջադեպեր են տեղի ունեցել տարիներ շարունակ, ինչի հետևանքով հազարավոր մարդիկ են զոհվել։ Ուխտավորների հարմարավետության համար տեղական իշխանությունները 2010-ին բացել են Մեքքայի վերգետնյա մետրոպոլիտենը՝ առաջինը երկրում։ Այն օգնում է ուխտավորներին տեղաշարժվել քաղաքով և ծիսական արարողությունների վայրերով։ 2011 թվականին Մեքքայում կառուցվել է Աբրաջ Ալ-Բեյթ աշտարակ-երկնաքեր համալիրը։ Համալիրի թագավորական աշտարակը զբաղեցնում է երրորդ տեղն աշխարհում և ունի աշխարհի ամենամեծ և ամենաբարձր ժամացույցը։ Հրմշտոցը կանխելու և Հաջի սեզոնի ընթացքում մզկիթի տարողունակությունը մեծացնելու համար Սաուդյան իշխանությունները սկսել են գլխավոր մզկիթի վերակառուցման նախագիծը։ Մեծ շինարարությունը, որի պատճառով մզկիթի տարածքում հայտնվել են բազմաթիվ վերամբարձ կռունկներ, պետք է տևեր մինչև ։
Փլուզում
Միջադեպը տեղի է ունեցել ուրբաթ տեղական ժամանակով ժամը 17:21:34-ին, որը շաբաթվա ամենաբանուկ օրերից մեկն է, ետկեսօրյան աղոթքի ավարտից հետո մզկիթի բակում ուխտավորների անցնելու վայրում։ Կռունկն ընկել է մզկիթի բակի արևելյան մասում՝ կոտրելով տանիքը։ Սաուդյան քաղաքացիական պաշտպանության ղեկավարը հաստատել է, որ կռունկը փլուզվել է ուժեղ քամիների պատճառով, որոնք առաջացել են 2015 թվականի սեպտեմբերի սկզբին մերձավոր արմելքում մոլեգնող ավազային փոթորիկից։ Մինչ այդ Մեքքայում հորդառատ անձրև է տեղացել։ Եղել են հաղորդումներ քամու մասին, որը հասել է ժամում 40 կիլոմետրի (ժամում 25 մղոն)։ Սակայն կռունկի կործանման ճշգրիտ պատճառը չի հնչել (հնարավոր է՝ հիմքն է սողացել) ։ Արդյունքում, պաշտոնական տվյալներով, զոհվել է առնվազն 107 մարդ, վիրավորվել՝ 238-ը։ Բազմաթիվ զոհերի և վիրավորների, նաև շենքի լուրջ վնասների մասին սոցիալական ցանցերում հայտնված լուսանկարներ ու տեսանյութեր կան։ Դեպքի վայր է ժամանել Սաուդյան Արաբիայի թագավոր Սալման Բին Աբդուլ Ազիզ Ալ-Սաուդը ։
Իշխանությունները հայտարարել են, որ չնայած աղետին՝ Հաջը տեղի կունենա ։
Ինչպես պարզվում է, գերմանական «Liebherr» ֆիրմայի արտադրության թրթուրավոր կռունկը պատկանում է Բեն Լադենի ընտանիքի շինարարական ընկերությանը՝ «Saudi Binladin Group»-ին, որը գլխավորում էր Մեծ մզկիթի ընդլայնման աշխատանքները, ինչպես նաև մեծ թվով խոշոր շինարարական պայմանագրեր ունի Սաուդյան Արաբիայում ։ Աղետից հետո Սաուդյան Արաբիայի իշխանություններն արգելել են ընկերության գործունեությունը երկրում, քանի դեռ հետաքննությունը չի ավարտվել։ Բացի այդ, դատարանը ֆինանսների նախարարությանը հանձնարարել է ընկերության բոլոր նախագծերի աուդիտ անցկացնել և որոշել է 1 մլն Սաուդյան ռիալների (շուրջ 270 հազար դոլար) փոխհատուցում վճարել տուժածներից յուրաքանչյուրի ընտանիքին։ Թագավոր Սալմանը խոստացել է հրապարակել միջադեպի հետաքննության արդյունքները ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2015 Սաուդյան Արաբիայում Կատեգորիա:2010-ականները Սաուդյան Արաբիայում Կատեգորիա:2015 իրադարձություններ Կատեգորիա:Սաուդյան Արաբիա Կատեգորիա:Տեխնոգեն աղետներ
Բաքվի ժամանակակից արվեստի թանգարան
Բաքվի ժամանակակից արվեստի թանգարան (Müasir İncəsənət muzeyi), արվեստի թանգարան Ադրբեջանական Հանրապետության մայրաքաղաք Բաքվում։
Թանգարանը բացվել է 2009 թվականի մարտի 20-ին։ Թանգարանը ունի ադրբեջանցի ժամանակակից նկարիչների և քանդակագործների ավելի քան 800 աշխատանքներ, որոնք հիմնականում ստեղծագործում են ավանգարդ ոճով։
Բաքվի ժամանակակից արվեստի թանգարանում պահվում են աշխատանքներ այնպիսի արվեստագետներից, ինչպիսիք են Սատար Բահլուլզադենը, Բեյուկագա Միրզազադենը, Էլմիրա Շախտանտիսկայան, Թայիր Սալախովը, Օմար Էլդարովը, Նադար Աբդուրհմանովը և այլք։
Առանձին սրահում ներկայացված են նաև արևմտյան ավագարդ ոճով ստեղծագործող արվեստագետների նշանավոր աշխատանքները։ Այդ սրահի շխատանքների հեղինակներից են իսպանացի նկարիչներ Սալվադոր Դալին և Պաբլո Պիկասոն, ֆրանսիացի նկարիչ Մարկ Շագալը և այլք ։
Թանգարանի նախագծման հեղինակը հայտնի նկարիչ Ալթայ Սադիխզադեն է։ Թանգարանը ներառում է նաև մանկական արվեստի սենյակ, գրադարան, վիդեո դահլիճ, ռեստորան և արվեստին նվիրված սրճարան։
Բացման հանդիսավոր արարողությանը ներկա են գտնվել Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը, Ադրբեջանի առաջին տիկինը, ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի բարի կամքի դեսպան Մեհրիբան Ալիևան և ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի գլխավոր տնօրեն Կոիշիրո Մացուուրային։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի թանգարաններ Կատեգորիա:2009 հիմնադրված թանգարաններ Կատեգորիա:Ժամանակակից արվեստի թանգարաններ
Ստեփան Արաբկերցյան
Ստեփան Քրիստափորի Արաբկերցյան (Վլադիմիր Լևաշով) (Степан Христофорович Арабкерцян (Владимир Левашов), ), հայազգի ռուսաստանցի դաշնակահար, գրող։ Ռուսաստանի գրողների միության անդամ (1991)։
Կյանք և ստեղծագործություն
Ստեփան Քրիստափորի Արաբկերցյանը ծնվել է 1944 թվականի սեպտեմբերի 28-ին, Դոնի Ռոստով քաղաքում։ Նա մեծացել է բարձր երաժշտական մշակույթ ունեցող ընտանիքում, ինչն էլ որոշել է նրա կոչումը։
1968 թվականին Ստեփան Արաբկերցյանն ավարտել է Գնեսինների անվան երաժշտական մանկավարժական ինստիտուտը (Մոսկվա)։ 1969 թվականից աշխատում է Ռոստովի Ս. Վ. Ռախմանինովի անվան պետական կոնսերվատորիայում։ Մասնագիտությամբ դաշնակահար է։
Արձակ սկսել է գրել քսան տարեկանում։ Առաջինը 1976 թվականին հրապարակվել են նրա երկու պատմվածքները «Դոն» ամսագրում։ Հեղինակն օգտագործել է տարբեր կեղծանուններ։ Արդյունքում նա կանգ է առել վերջինի վրա՝ Վլադիմիր Լևաշով։
1987 թվականին Ռոստիզդատում լույս է տեսել նրա առաջին գիրքը՝ «Երկուսը» վեպը, իսկ երկու տարի անց, նույն տեղում՝ վիպակների և պատմվածքների «Երրորդ կոնցերտ» ժողովածուն (1989)։
Վլադիմիր Լևաշովի արձակին բնորոշ է անհատի բարոյական խնդիրների նկատմամբ խոր ուշադրությունը։ Դրամատիզմի, հաճախ՝ կատակերգական իրավիճակների միջոցով, որոնցում հայտնվում են նրա կերպարները, փոխանցվում է այն ժամանակի մթնոլորտը, որը հետագայում անվանվել է «լճացում»։
1991 թվականին Ս. Ք. Արաբկերցյանը (Վլադիմիր Լևաշով) առաջիններից էր, ով որպես արձակագիր ընդունվեց Ռուսաստանի գրողների միություն։
Ապրում է Դոնի Ռոստով քաղաքում, շարունակում է աշխատել կոնսերվատորիայում։
Ստեղծագործություններ
Առանձին գրքեր
Հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ Կատեգորիա:Ռուս դաշնակահարներ Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ Կատեգորիա:Խորհրդային դաշնակահարներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի գրողների միության անդամներ
Սերփիջա
Սերփիջա, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Արղանամադենի գավառակում ։ Գտնվում է Փերի գետի ձախ վտակներից մեկի ափին, Բալու քաղաքից 40-42 կմ հյուսիս-արևելք ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կանոնականացում
Կանոնականացումը եկեղեցական բարձրագույն իշխանության կողմից օրենսդրական գործողություն է, որի միջոցով քրիստոնյա հերոսը, որ հայտնի է դարձել իր սխրանքներով, հետմահու դասվում է սրբերի շարքը։ Կանոնականացում' եզրը (kanonizein-ներմուծել կանոնի մեջ, օրինականացնել) հունարեն բայի լատինականացված տառադարձությունն է։ Այն շրջանառության մեջ է դրվել արևմտյան գիտնական-աստվածաբանների կողմից բավականին ուշ և այդ պատճառով մինչ այդ կիրառվում էր սրբերի շարքը դասել բառակապակցությունը։
Կանոնականացման պրակտիկայի ի հայտ գալու հենց սկզբից Եկեղեցին սրբերի կյանքի օրինակով հավատացյալներին էր ներկայացնում քրիստոնեական վարքագծի նմուշ-օրինակներ։ Սրբերի պաշտամունքն ու կանոնականացումը, որ ուսումնասիրությունների առարկա են եղել վարքագիրների, պատմաբանների, աստվածաբանների և բանասերների համար, այսօր ևս մեծ հետաքրքրություն են վայելում։
Տես նաև
Կատեգորիա:Քրիստոնեություն Կատեգորիա:Քրիստոնեական տերմիններ Կատեգորիա:Քրիստոնեական վարք և փորձ
Բրենտա
Բրենտա  (Brenta), քաղաք Իտալիայում, գտնվում է Լոմբարդիա մարզում՝ Վարեզե գավառում ։
Բնակչությունը 1643 մարդ է։ Բնակչության միջին խտությունը՝ 411 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 4 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 21030։ Հեռախոսային կոդը՝ 0332։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
(6786) Դուդանցուցույի
(6786) Դուդանցուցույի (Doudantsutsuji), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1991 թվականի փետրվարի 21-ին Սիգերու Ինոդայի և Տակեշի Ուրատայի կողմից Կարասույամայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,12639 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,8216 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,4312 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2019,12 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,178295 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,56° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1991 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Սիգերու Ինոդայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Տակեշի Ուրատայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Նովոալեկսանդրովկա (գյուղ, Ելանեցի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Նովոալեկսանդրովկա գյուղում բնակվում էր 245 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,466 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Ելանեցի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1921 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Լը Մենիլ Կոսուա
Լը Մենիլ Կոսուա (Le Mesnil-Caussois), համայնք Ֆրանսիայի Ստորին Նորմանդիա մարզի Կալվադոս գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 123 մարդ, բնակչության խտությունը` 29.15 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 4.22 կմ² տարածք։
2017 թվականի հունվարից Սեն Սևե Կալվադոս, Շամ դյու Բուլ, Կուրսոն, Ֆոնտեներմոն, Լը Գաստ, Լը Մենիլ Բենուա, Մենիլ Կլենշան, Սեն Մանվիե Բոկաժ և Սետ Ֆրեր համայնքների հետ միասին հանդիսանում է Նու դը Սիեն համայնքի մաս։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 250 կմ արևմուտք, Կան քաղաքից` 60 կմ հարավ-արևմուտք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 76 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 63-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 13։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 82,9 %։ 63 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 55 անձ (31 տղամարդ և 24 կին)։ Գործազուրկ են եղել 8 անձ (1 տղամարդ և 7 կին)։ 13 անաշխատունակներից 4-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 8-ը` թոշակառուներ, իսկ 1-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Հասակակիցները
Սյուժե
Երեք մտերիմ ընկերուհիներ՝ դասընկերուհիներ Սվետլանան, Տատյանան և Կիրան, ավարտել են դպրոցը։ Համեստ Տատյանան ընդունվել է բժշկական ինստիտուտի բուժական ֆակուլտետ, գեղեցկուհի Կիրային ընդունել են թատերական ուսումնարանի դերասանական ֆակուլտետ, իսկ չարաճճի Սվետլանան չի կարողացել բուհ ընդունվել, ինչի մասին նա վախենում է պատմել ընկերուհիներին։ Սվետլանայի կարգախոսն է՝ ապրել հաճույքի համար, ապրել ուրիշների հաշվին՝ արհամարհելով բոլոր պարտավորությունները։ Ամեն օր Սվետլանան գնում է իբր սովորելու, բայց իրականում «սպանում» է ժամանակը կասկածելի ընկերախմբերի հետ։ Այնուամենայնիվ, ընկերական դատարանը և հոր անսպասելի մահը նրան ստիպում են հեռանալ հայրական տնից և ինքնուրույն կյանք սկսել։ Իսկ ժամացույցի գործարանի երիտասարդ վարպետի հանդեպ սերը ստիպում է աղջկան վերանայել իր հայացքները կյանքի նկատմամ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1959 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:«Մոսֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային մելոդրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Ստարոե Ազարովո
Ստարոե Ազարովո (Старое Азарово), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ուգրանսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 0 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ուգրանսկի շրջանի բնակավայրեր
Յոժեֆ Սիգետի
Սիգետի Յոժեֆ (Ժոզեֆ) (Szigeti József, ), հունգարացի ջութակահար։
Բուդապեշտում աշակերտել է Ե․ Ռուբայիին։ 13 տարեկան հասակում առաջին անգամ ելույթ է ունեցել Բեռլինում։ Հյուրախաղերով հանդես է եկել աշխարհի շատ երկրներում (ԽՍՀՄ-ում՝ մի քանի անգամ, առաջինը՝ 1924), 1917 - 1924 թվականներին ղեկավարել է ժնևի կոնսերվատորիայի վարպետության դասարանները։ 1940 թվականից ապրել է ԱՄՆ-ում։ Համաշխարհային հռչակ է վայելել։ Մեկնաբանության խորությամբ աչքի են ընկել Յո․ Ս․ Բախի, Վ․ Ա․ Մոցարտի, Լ․ Բեթհովենի, Յո․ Բրամսի, ինչպես և ժամանակակից կոմպոզիտորների (Ս․ Ս․ Պրոկոֆևի, Բ․ Բարտոկի, Ա․ Կազելլայի և այլոց) գործերի Սիգետիի կատարումները։ Հեղինակ է ջութակի համար կատարված փոխադրումների։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հունգարացի ջութակահարներ Կատեգորիա:Հունգարացի երաժիշտներ Կատեգորիա:Հունգարացի երաժշտական մանկավարժներ
Ոտքի առաջին մատի վալգուսային դեֆորմացիա
Hallux valgus (բունիոն), ոտքի առաջին մատը (բթամաթը՝ hallux), ոտնաթաթին կապող հոդի վալգուսային դեֆորմացիա ։ Բթամատը թեքվում է դեպի ոտքի մյուս մատները, հոդը դառնում է կարմիր և ցավոտ ։ Վալգուսային դեֆորմացիաները հաճախ առաջանում են աստիճանաբար ։ Որպես բարդություն՝ կարող է առաջանալ բուրսիտ կամ արթրիտ ։
Կոնկրետ պատճառը հստակ հայտնի չէ ։ Ենթադրվող պատճառներից են՝ չափից շատ նեղ կոշիկներ կրելը, ժառանգականությունը, ինչպես նաև ռևմատոիդ արթրիտը ։ Որպես օրենք՝ ախտորոշումը հիմնվում է գանգատների վրա և վերահաստատվում ռենտգեն պատկերների արդյունքներով ։ Նմանատիպ դեֆորմացիա կարող է դիտվել նաև ոտքի 5-րդ մատում (ճկույթ), որը երբեմն անվանվում է բունիոնետ ։
Բուժման մեջ կարող են կիրառվել հատուկ կոշիկներ, օրթեզներ, ինչպես նաև կարող են նշանակվել ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցներ ։ Եթե այսպիսի բուժումն արդյունավետ չի լինում, ապա այս ախտանիշները հնարավոր է վերացնել վիրահատական ճանապարհով ։ Hallux valgus-ը դիտվում է մեծահասակների մոտավորապես 23 %-ի մոտ ։ Կանանց մոտ հանդիպում է առավել հաճախ, քան՝ տղամարդկանց ։ Hallus valgus-ի սկիզբը հիմնականում լինում է 20-50 տարեկան հասակում ։ Ընդ որում՝ ինչքան մեծ է տարիքը, այնքան ավելի մեծ է առաջացման հավանականությունը ։ Ոտնաթաթի առաջին մատի վալգուսային դեֆորմացիան առաջին անգամ հստակորեն նկարագրվել է 1870 թվականին ։
Նշաններ և ախտանիշներ
Վալգուսային դեֆորմացիայի ախտանիշներից են՝ դեֆորմացիայի շրջանում մաշկի գրգռվածությունը, քայլելիս ցավը, հոդի շրջանում կարմրությունն ու ցավոտությունը, ինչպես նաև հնարավոր է բթամատի թեքում դեպի ոտքի մյուս մատները։ Դեֆորմացիայի շրջանում հնարավոր է նաև բշտիկների ավելի հեշտ առաջացում։
Վալգուսային դեֆորմացիաների առկայությունը կարող է հանգեցնել տարբեր կենցաղային անհարմարությունների՝ երբեմն պացիենտների համար դժվար է լինում գտնել հարմար կոշիկ, և նրանք ստիպված են լինում հագնել ավելի մեծ չափսերի կոշիկներ։ Այս դեպքում խոսքը նախագարշապարի մեխանիկական ֆունկցիայի խանգարման մասին է։
Պատճառներ
Կոնկրետ պատճառները հստակ հայտնի չեն ։ Ենթադրվող պատճառներից են՝ չափից շատ նեղ կոշիկներ կրելը, ժառանգական նախատրամադրվածությունը, ինչպես նաև ռևմատոիդ արթրիտը ։ Ըստ Ոտնաթաթի և կոճի վիրաբույժների ամերիկյան քոլեջի՝ կոշիկները միայն վատթարացնում են գենետիայով պայմանավորված այս խնդիրը ։
Ախտաֆիզիոլոգիա
Առաջացող անհարթությունը մետատարսոֆալանգեալ հոդում կա՛մ բուրսայի մեծացման, կա՛մ ոսկրային անոմալիայի արդյունք է։ Անհարթության մեծ մասն իրենից ներկայացնում է առաջին մետատարսալ ոսկրի գլխիկի մի հատված, քանի որ այս ոսկրը թեքված է լինում դեպի կողք և ատացցվում իր դիստալ (հեռակա) եզրով։
Ախտորոշում
Ոտնաթաթի առաջին մատի վալգուսային դեֆորմացիան կարելի է գնահատել պարզ պրոյեկցիոն ռենտգենագրության միջոցով, որը պետք է կատարվի, այսպես կոչված, «weight-bearing» վիճակով, այսինքն՝ պացիենտը պետք է լինի կանգնած դիրքում և մարմնի ծանրությունը հավասարապես բաշխի երկու ոտքերի վրա ։ Hallux valgus անկյունը (HVA) բթամատի մոտակա ֆալանգի և առաջին մետատարսալ ոսկրի երկայնաձիգ առանցքների միջև կազմվող անկյունն է։ Այն համարվում է ոչ նորմալ, եթե ավելի մեծ է, քան 15-18 ° ։ Հետևյալ դասակարգումը նույնպես կարող է կիրառվել hallux valgus-ի ծանրությունը գնահատելու համար.
Ինտերմետատարսալ անկյունը (IMA) առաջին և երկրորդ մետատարսալ ոսկրերի երկայնաձիգ առանցքների միջև կազմվող անկյունն է, և այն նորմայում 9 °-ից փոքր է ։ Այս անկյան միջոցով ևս կարելի է գնահատել hallux valgus-ի ծանրությունը ՝
Բուժում
Hallux valgus-ի կոնսերվատիվ բուժումն իր մեջ ներառում է համապատասխան կոշիկների ընտրություն, օրթեզների կիրառում, հանգիստ, սառույցի տեղադրում, ինչպես նաև ցավազրկող դեղորայք (օր․՝ ացետամինոֆեն կամ ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղեր)։ Բուժման այս մեթոդներով կարելի է վերացնել ախտանիշները, սակայն դրանք չեն վերացնում ինքնին դեֆորմացիան ։ Եթե դիսկոմֆորտի զգացումը չի մեղմվում, կամ եթե այն չափազանց շատ է անհանգստացնում պացիենտին, կամ եթե հարկ կա կոսմետիկ շտկում կատարել, ապա հնարավոր է, որ կարիք զգացվի կատարել վիրահատություն։ Այսպիսի վիրահատություններն իրականացվում են օրթոպեդիկ վիրաբույժների կամ պոդիատրիկ վիրաբույժների կողմից։
Օրթեզներ
Օրթեզները հատուկ կարգավորիչ հարմարանքներ են։ Կոնսերվատիվ մեթոդների դեպքում կիրառվում են տարբեր տեսակի հատուկ ոտնամաններ՝ գելացված բթամատային սփեյսերներ, վալգուսային/բթամաթային բաժանիչներ, վալգուսային կարգավորիչներ, վալգուսային բեկակալներ և վալգուսային բարձիկներ։ Վաճառքում առկա են տարբեր տեսակների օրթեզներ՝ պատրաստի առևտրային պրոդուկտներ, ինչպես նաև անհատականացված օրթեզներ, որոնք լայնորեն կիրառվում են օրթոպեդիայում։
Վիրահատական բուժում
Այս միջամտությունները հատուկ մշակված և ընտրված են վալգուսային դեֆորմացիայի հետ առնչվող տարբեր ախտաբանությունների շտկման նպատակով։ Օրինակ՝ վիրահատական միջամտությունների միջոցով կարող են շտկվել հետևյալ ախտանիշների տարբեր համակցություններ․
Ներկայումս վալգուսային դեֆորմացիայի շտկման համար մշակվել են վիրահատական բուժման բազմաթիվ տարբեր մեթոդներ։ Մեթոդի ընտրության մեջ նաև կարող են դեր խաղալ պացիենտի տարիքը, առողջական վիճակը, կենսակերպը և ակտիվության մակարդակը։
Դասական վիրահատությունը կարող է իրականացվել տեղային, ողնուղեղային կամ ընդհանուր անզգայացման տակ։ Վալգուսային դեֆորմացիայի կապակցությամբ վիրահատություն տարած անձը կարող է ակնկալել 6-8 շաբաթ տևողությամբ վերականգնողական շրջան, որի դեպքում սովորաբար պահանջվում են հենակներ։ Գիպսակապի կիրառումը վերջերս պակաս տարածված է դարձել, քանի որ կիրառվում են ֆիքսման (ոսկրի կայունացում պտուտակների և տարբեր այլ հարմարանքների և ապարատների միջոցով) ավելի նոր և ստաբիլ մոտեցումներ։ Կարող են անգամ կիրառվել ներծծվող ամրակներ, որոնք իրականացնում են իրենց ֆունկցիան, իսկ հետո՝ ամիսների ընթացքում, ինքնուրույն քայքայվում, երբ դրանց կարիքն արդեն չի լինում։ Լավացումից հետո որոշ պացիենտների մոտ կարող է դիտվել հոդում շարժումների երկարաժամկետ նվազում։ Նաև կարող է դիտվել տեսանելի կամ սահմանափակ սպիացում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հիվանդություններ Կատեգորիա:Ոտքի հիվանդություններ
Գուրգեն Դումանյան
Գուրգեն Դերենիկի Դումանյան, ՀՀ պետական և առողջապահության ոլորտի գործիչ, ՀՀ կառավարության աշխատակազմի ղեկավար-նախարարի առաջին տեղակալ։
Պարգևներ
Ամուսնացած է, ունի երեք զավակ։ Գուրգեն Դումանյանը ՀՀ առողջապահության նախկին նախարար Դերենիկ Դումանյանի որդին է։ Հայաստանի հանրապետական կուսակցության անդամ է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ Կատեգորիա:Հայ պետական պաշտոնյաներ Կատեգորիա:ՀՀ պետական գործիչներ Կատեգորիա:ՀՀԿ անդամներ Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների թեկնածուներ Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Երախտագիտության մեդալակիրներ Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Վլադիմիրովկա (գյուղ, Օչակովի շրջան)
Վլադիմիրովկա (Володимирівка), գյուղ Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Օչակովի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Մակլակովո։
2001 թվականի տվյալներով Վլադիմիրովկա գյուղում բնակվում էր 181 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,77 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Օչակովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Lovely (երգ, Բիլլի Այլիշ և Քալիդ)
«Lovely», ամերիկացի երգչուհի Բիլլի Այլիշի և երգիչ Քալիդի երգը, որը թողարկվել է 2018 թվականի ապրիլի 19-ին Darkroom և Interscope Records լեյբլներում, որպես սինգլ ներառվել է «13 պատճառ՝ ինչու» հեռուստասերիալի երկրորդ եթերաշրջանի սաունդթրեքում և Don’t Smile at Me մինի ալբոմի Ճապոնական ֆիզիկական թողարկման մեջ։
Պատմություն
Երգը գրվել է Բիլլի Այլիշի, Քալիդի և Բիլլիի եղբոր` Ֆինիս Օ'Քոնելի կողմից։
Երաժշտական տեսահոլովակ
Երգի երաժշտական տեսահոլովակը Քալիդի մասնակցությամբ թողարկվել է 2018 թվականի ապրիլին։ Ռեժիսորը Taylor Cohen-ն է ։ Տեսահոլովակում ցուցադրված են Բիլլին և Քալիդը, ովքեր փակված են ապակե արկղի մեջ։ Արկղի մեջ անձրև է սկսվում և ջուրը սառչում է։ Երբ սառույցը հալչում է պարզվում է, որ արկղը դատարկ է ։ 2019 թվականի հուլիսի տվյալներով տեսահոլովակը ՅուԹյուբում ունի ավելի քան 390 միլիոն դիտում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2018 երգեր Կատեգորիա:2018 սինգլներ Կատեգորիա:Բիլլի Այլիշի երգեր Կատեգորիա:Քալիդի երգեր Կատեգորիա:Բիլլի Այլիշի գրած երգեր Կատեգորիա:Ֆինիս Օ'Քոնելի գրած երգեր Կատեգորիա:Ֆինիս Օ'Քոնելի պրոդյուսերավորած երգեր
Պայթյուն Բի-բի-սի հեռուստակենտրոնում
2001 թվականի մարտի 3-ին Լոնդոնի Էդմոնտոն շրջանում կարմիր տաքսի է առևանգվել, որտեղ առևանգողները 10-12 ֆունտ տրոտիլային համարժեքով ռումբ են տեղադրել։ Մեքենան տեղադրվել է Բի-բի-սի հեռուստակենտրոնի մուտքի մի քանի բակերում ժամը 23:00-ին : Ոստիկանները փորձել են ռումբը վնասազերծել կառավարվող ռոբոտի օգնությամբ, սակայն վնասազերծման փորձը հանգեցրել է պայթյունի։ Նախնական տվյալներով՝ հեռուստակենտրոնի անձնակազմին հաջողվել է տարհանել. պայթյունից մեկ ժամ առաջ լիակատար պատրաստության են բերվել Լոնդոնի բոլոր հիվանդանոցների անձնակազմերը։ Պայթյունի հետևանքով տուժել Է Լոնդոնի մետրոպոլիտենի միայն մեկ աշխատակից, ում աչքին են ընկել ապակու բեկորները ։ Չնայած այն բանին, որ պայթյունը որոտացել է կեսգիշերից հետո, որոշ աղբյուրներում հաղորդվում էր, որ այն որոտացել Է մինչև կեսգիշեր (այսինքն՝ 3-ին, այլ ոչ թե մարտի 4-ին)։ Հսկիչ տեսախցիկները ֆիքսել են պայթյունի պահը և դրա հետևանքները՝ պատուհաններից կոտրված ապակու տեսքով ։
Պայթյունների պատասխանատվությունն իր վրա է վերցրել Իսկական ԻՀԲ-ն. նա էլ շարունակել է պայթյունների շարքը՝ նույն թվականի օգոստոսի 3-ին Իլինգում ահաբեկչություն կազմակերպելով, իսկ նոյեմբերի 3-ին Բիրմինգհեմում ահաբեկչության փորձ է ձեռնարկել ։ Նոյեմբերին բոլոր երեք ահաբեկչական հարձակումների մեղադրանքով երեք մարդ է ձերբակալվել՝ Նոել Մագուայրը և եղբայրներ Ռոբերտ և Էյդեն Հալմերը։ 2003 թվականի ապրիլի 8-ին Օլդ Բեյլի քաղաքում տեղի է ունեցել դատական նիստ. դատարանի առջև են կանգնել նաև Ջեյմս Մակքորմակը (Լաութ կոմսություն, Իռլանդիայի Հանրապետություն) և Ջոն Հանանը (Նյութաունբաթլեր, Ֆերմանի կոմսություն, Իռլանդիայի Հանրապետություն)։ Հալմ եղբայրները դատապարտվել են 20 տարվա ազատազրկման, Մագուայրը՝ որպես ամենավտանգավոր հանցակիցներից մեկը, դատապարտվել է 22 տարվա ազատազրկման, Մակքորմակը՝ 22 տարվա ազատազրկման (որպես ահաբեկչության գլխավոր կազմակերպիչ), իսկ Հանանը, որը ամենաերիտասարդն էր բոլորից (17 տարեկան), դատապարտվել է 16 տարվա ազատազրկման ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2001 ահաբեկչություններ Կատեգորիա:BBC
DreamWorks
DreamWorks Studios (պաշտոնական անվանում՝ DreamWorks II Holding Co., LLC)՝ հայտնի ամերիկյան կինոընկերություն է, որը զբաղվում է ֆիլմերի, մուլտֆիլմերի, հեռուստահաղորդումների և համակարգչային խաղերի մշակմամբ, պրոդյուսինգով և վաճառքով։ Այն արտադրել է ավելի քան 100 մլն․ դոլար հասույթ ունեցող տասնյակ ֆիլմեր։ Ամենաշահութաբեր պրոեկտը այս պահին Paramount Pictures-ի հետ համատեղ արտադրած, Մայքլ Բեյի «Տրանսֆորմերներ։ Լուսնի Մութ Կողմը» ֆիլմն է, որի հասույթը գերազանցում է 1,2 միլիարդը։ Իսկ սեփական արտադրությամբ ամենաշահութաբեր պրոեկտն առայժմ «Հավերժ Շրեկ» մուլտֆիլմն է, որը հասույթում ապահովել է ավելի քան 752 մլն․ դոլար։
Ընկերության պատմությունը սկսվեց 1994 թ․-ին, երբ Սթիվեն Սփիլբերգի, Ջեֆրի Կացենբերգի և Դէվիդ Գիֆենի (նրանց անվանումների սկզբնատառերով էլ կազմվել է ընկերության հապավումը․ SKG) ամբիցիոզ բնավորությունը ստիպեց նրանց ստեղծել նոր հոլիվուդյան ստուդիա։ Ավելի ուշ նրանք համաձայնվեցին վաճառել ստուդիան «Viacom» հեղինակավոր ընկերությանը, որը տիրում էր նաև Paramount Pictures-ին։ Վաճառքն ավարտվեց 2006 թ.-ի փետրվարին։
DreamWorks-ի անիմացիոն ստորաբաժանումը 2004 թ․-ին առանձնացավ և դարձավ անկախ ընկերություն, վերանվանվելով՝ DreamWorks Animation SKG-ի։ Ամբողջ աշխարհում նրա ֆիլմերի դիստրուբացիայով ու վաճառքով զբաղվում է Paramount-ը, սակայն DreamWorks-ը շարունակում է անկախ մնալ Paramount/Viacom-ից։
2010 թ․-ից Walt Disney Studios Motion Pictures International ԱՄՆ-ում և ամբողջ աշխարհում դարձավ DreamWorks-ի գեղարվեստական ֆիլմերի գլխավոր դիստրիբյուտորը։ DreamWorks-ի ֆիլմերը կվաճառվեն «Touchstone Pictures» կինոընկերության լոգոյի ներքո։
Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոընկերություններ Կատեգորիա:1994 հիմնադրված ընկերություններ
Լորթքիփանիձե
Լորթքիփանիձե (ლორთქიფანიძე), վրացական ազգանուն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրացական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ձե վերջածանցով ազգանուններ
Տուրտիկ
Տուրտիկ (Туртык, Туртыҡ), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Յանաուլսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Յանաուլսկի շրջանի բնակավայրեր
Դելտա (գետ)
Դելտա (հունական այբուբենի դելտա՝ Δ մեծատառից), գետաբերանի հատուկ ձև։ Գետի ստորին հոսանքում գետային ջրաբերուկներով ստեղծված ցածրավայր՝ մասնատված բազուկների և վտակների՝ մեծ կամ փոքր ճյուղավորված ցանցով։ Առաջանում է գետի հոսքի, ծովի ալեբախության, մակընթացության և տարաքաշող բերող հոսանքների փոխազդեցությամբ։ Ժամանակի ընթացքում դելտան մեծացնում է իր չափերը՝ առաջանալով դեպի ծով։ Դելտայի ընդարձակման արագությունը տատանվում է տարեկան մի քանի մետրից մինչև հարյուրավոր մետրի։ Ջրաբերուկների կուտակման բնույթով դելտաները լինում են՝ շրջափակված (Կամչատկա), դուրս քաշած (Լենա), թիակաձև (Միսսիսիպի), կտցանման (Տիբեր), բազմակղզային (Վոլգա), բարդ և այլ տիպերի։ Խոշոր գետերի դելտաները երբեմն հասնում են մեծ չափերի (Ամազոնի դելտաները 100 հզ կմ² է, Վոլգայինը՝ 19 հզ կմ²)։
Կատեգորիա:Ջրագրություն Կատեգորիա:Գեոմորֆոլոգիա
Շահմասուր աղի խաչքար (Շողագավանք)
Շահմասուր աղի խաչքար, գտնվում է Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Ձորագյուղ, գյուղի մեջ գտնվող Շողագավանք վանական համալիրի եկեղեցու արևմտյան պատի մոտ գետնին կանգնեցված զույգ խաչքարերից ձախակողմյանը։ Հաշվառված է Հայաստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցանկում (5.60/22.4.6) ։
Տեղադրություն
Խաչքարը գտնվում է Շողագավանք վանական համալիրի եկեղեցու արևմտյան պատի մոտ՝ գետնին կանգնեցված զույգ խաչքարերից ձախակողմյանը։
Վիմական արձանագրություն
Խաչքարը քիվին ունի 1 տող վիմական արձանագրություն.
Համաձայան արձանագրության՝ խաչքարը նվիրված է Շահմասուր աղային։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շողագավանքի խաչքարեր Կատեգորիա:Խաչքարերի վիմական արձանագրություններ
Ընդդիմության ելույթները Վրաստանում (2007)
2007 թվականին ընդդիմության ելույթները Վրաստանում, ընդդիմադիր կուսակցությունների առաջնորդների և նրանց աջակցող բնակչության բազմահազարանոց հանրահավաքները Թբիլիսիում (50 000 մարդ), որը ուղղված էրքաղաքական կուրսի դեմ և անցկացվում էր Վրաստանի կառավարության և անձամբ նախագահ Միխայիլ Սահակաշվիլու կողմից։
2007 թվականի սեպտեմբեր
Առաջին բողոքները հաջորդեցին 2007 թվականի սեպտեմբերին և կրում էին խաղաղ բնույթ, ցուցարարների թվաքանակը փոքր էր։ Սակայն վրացական «Իմեդի» հեռուստաալիքի ուղիղ եթերում ներքին գործերի նախկին նախարար Իրակլի Օկրուաշվիլիի արտահայտած մեղադրանքներից հետո, որոնք ուղղված էին գործող նախագահին, իրավիճակը Վրաստանում ավելի սրվեց։ Մասնավորապես, Օկրուաշվիլիի  խոսքում ասվում էր Միխայիլ Սահակաշվիլիի ֆիզիկական քաղաքական ընդդիմախոսների ոչնչացման մասին հենց նախագահի իմացությամբ, օրինակը բերեվեց Զուրաբ Ժվանիայի սպանությունը ։
2007 թվականի նոյեմբեր
Ելույթների հաջորդ փուլը սկսվել է 2007 թվականի նոյեմբերին, իսկ հենց նոյեմբերի 2-ին Թբիլիսիի խորհրդարանի շենքի դիմաց հավաքվել էին, ըստ տարբեր գնահատականների համաձայն, 50-ից 100 հազար ընդդիմության կողմնակիցներ, որոնք պահանջում էին անցկացնել արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններ, փոփոխել ընտրական օրենսդրությունը և ազատ արձակել բոլոր քաղբանտարկյալներին։ Երբ իշխանությունները հրաժարվեցին զիջումների գնալ, ընդդիմության առաջնորդները հայտարարեցին, որ իրենց գլխավոր պահանջը նախագահի հրաժարականն է։ Հաջորդ օրերին ցուցարարների թիվը կազմել է 10 000-ից 15 000 մարդ, ավելի ուշ՝ ցուցարարների թիվը նվազել է մինչև մի քանի հազարի ։ Նոյեմբերի 7-ի առավոտյան, երբ խորհրդարանի շենքի մոտ կային շուրջ 200 մարդ, նրանց հրապարակից դուրս բերեցին ոստիկանության աշխատակիցները, պատճառաբանելով, որ ակցիայի մասնակիցները խանգարում են հասարակական տրանսպորտի երթևեկությանը, իսկ հրապարակը պետք է կարգի բերվի։ Ցուցարարների և ոստիկանության միջև ծեծկռտուք սկսվեց, տեղի իրադարձություններին զոհ դարձան բազմաթիվ ընդդիմադիր ուժեր, որոշ ժամանակ անց հրապարակ մտան հատուկ նշանակության ստորաբաժանումները։ Նրանք հավաքվածների դեմ կիրառեցին արցունքաբեր գազ և ջրցան մեքենաներ ։ Թբիլիսիի հիվանդանոցներ տեղափոխվեցին մոտ 360 տուժածներ տարբեր աստիճանի թունավորումներով, ավելի ուշ տեղեկություններ տարածվեցին 600 տուժածների մասին։ Ինչպես նշել է այդ առիթով միջազգային իրավապաշտպան Human Rights Watch կազմակերպությունը ։ "Մեր հետազոտությունները հստակ ցույց են տալիս, որ վրացական իշխանությունները չափն անցել են, երբ ոստիկանությունը հետապնդում էր և ծեծում խաղաղ ցուցարարներին և տեռորի ենթարկել լրագրողներին։ Ոստիկանության գործողությունները նոյեմբերի 7-ին  իրավակարգի պահպանության համար ոչ օրինական միջոցներով են կատարվել։" Ոստիկանության կողմից ծեծվել էին ընդդիմության առաջնորդները, լրագրողները և Վրաստանի օմբուդսմեն Սոզար Սուբարին, ով ասել է.
«Ես տեսել եմ, թե ինչպես էին մահակներով ծեծում ընկած մարդկանց։ Փորձեցի կանգնեցնել նրանց, սակայն, ինձ դաժանորեն ծեծեցին, Վրաստանը դարձել է մի երկիր, որտեղ մարդու իրավունքները պաշտպանված չեն տարրական մակարդակով» ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքականություն Կատեգորիա:Թբիլիսիի պատմություն
(6787) 1991 PF15
(6787) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1991 թվականի օգոստոսի 7-ին Հենրի Հոլտի կողմից Պալոմարում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1991 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Հենրի Հոլտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Սիժեր
Սիժեր, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Բալուի գավառակում ։ Գտնվում է Բալու քաղաքից 42 կմ հարավ-արևելք ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Հայկական ավիաուղիներ
Հայկական ավիաուղիներ, Հայաստանի առաջին ավիաընկերություն։ Եղել է Հայաստանի ազգային ավիափոխադրողը։
Պատմություն
Հայկական ավիաուղիները հիմնադրվել է 1991 թվականին։ Խորհրդային միության փլուզումից հետո Հայաստանին բաժին հասան ԻԼ-86, ՏՈՒ-154, ՏՈՒ-134, ՅԱԿ-40 օդանավերը և ՄԻ-8 ուղղաթիռները։ Այս օդանավերի բազայի վրա ստեղծվեցին «Հայկական ավիաուղիներ» ՊՓԲԸ-ն՝ բազավորումը «Զվարթնոց» օդանավակայան և նրա դուստր ձեռնարկություն «Արարատ ավիա»-ն՝ բազավորումը Էրեբունի օդանավակայան (հետագայում միավորվեցին)։ Կային նաև մի քանի փոքր մասնավոր ընկերություններ։ «Հայկական ավիաուղիներ» ընկերությունը դադարեցրել է իր գործունեությունը 2003 թվականի ապրիլի 15-ին, իսկ 2004 թվականի մարտի 26-ին ՀՀ տնտեսական դատարանի որոշմամբ սնանկ ճանաչվեց ։
Կատեգորիա:Ավիաընկերություններ Կատեգորիա:1991 հիմնադրված ավիաընկերություններ Կատեգորիա:2003 լուծարված ավիաընկերություններ Կատեգորիա:1991 հիմնադրումներ Հայաստանում
Երթուղիներ
«Հայկական ավիաուղիներ» ընկերությունը կանոնավոր չվերթներ էր իրականացնում դեպի Եվրոպա, Ասիա, Մերձավոր Արևելք և ԱՊՀ երկրներ, ինչպես նաև իրականացնում էր տարանցիկ ուղևորափոխադրումներ և բեռնափոխադրումներ։
Նավատորմ
«Հայկական ավիաուղիներ» ընկերությունը ուներ ԻԼ-86, ԱՆ-12, ՏՈՒ-154, ՏՈՒ-134, ՅԱԿ-40 օդանավերը և ՄԻ-8 ուղղաթիռները։ 1998 թվականից մինչև լուծարումը շահագործում էր մեկ վարձակալած Airbus A310 ինքնաթիռը։
Սանտա Կրոչե ին Ջերուսալեմե
Սանտա Կրոչե ին Ջերուսալեմե բազիլիկը (, Basilica di Santa Croce in Gerusalemme) կաթոլիկ ֆրանչեսյան և տիտղոսակիր եկեղեցի է Հռոմի Էսկվիլին շրջանում:Հռոմի Յոթ ուխտավոր եկեղեցիներից մեկն է։ Այստեղ պահվում են մի շարք քրիստոնեական մասուքներ, և դարեր շարունակ բազիլիկը հանդիսացել է ուխտատեղի ողջ աշխարհի քրիստոնեաների համար։ Մասունքները բերվել են Սուրբ երկրից Կոստանդիանոս կայսեր մոր՝ Սուրբ Հեղինեի կողմից։ Այդ ժամանակ բազիլիկի հատակը պատված էր Երուսաղեմից բերված հողով։ Ին Ջերուսալեմե տիտղոսը ձեռք բերելով, այն չի ձոնվում Երուսաղեմի Սուրբ Խաչին, այլ իմաստն այն է, որ «մի կտոր Երուսաղեմ» է բերվել Հռոմ բազիլիկի հիմնադրման համար։ Ներկայումս տիտղոսակիր եկեղեցու կարդինալը Միլոսլավ ՎԼԿն է։
Պատմություն
Նախկին Էլագաբալուս կայսեր աստծո Էլ Գաբալ տաճարի տեղում է կառուցվել բազիլիկը։ Դա Սուրբ Հեղինեի կայսերական պալատի՝ Պալացցո Սեսսորիանոյի կողքին էր։ 320 թվականին կայսրուհին այն դարձրեց զանգակատուն ։ Մի քանի տասնամյակ հետո զանգակատունը վերափոխվեց բազիլիկի, որը կոչվեց Հելենիանա կամ Սեսսորիանա։ Անուշադրության մատնվելուց հետո Լուցիուս II (1144-5) Պապը վերակառուցեց բազիլիկը։ Այն ուներ հռոմեական արտաքին՝ նավ, երկու ենթակողմ, զանգակատուն և գավիթ։ Սանտա Կրոչե ին Ջերուսալեմե բազիլիկը նաև փոփոխվել է 16-րդ դարում, բայց նրա ներկայիս բարոկկո ոճով արտաքինը ստացել է Բենեդիկտոս XIV օրոք (1740–58), որը եղե է նրա տիտղոսակիր վանահայրը։ Նոր փողոցներ բացվեցին, որպեսզի միացնեն բազլիկը հռոմեական երկու խոշոր բազիլիկների հետ՝ Սան Ջիովանի ին Լատերանո և Սանտա Մարիա Մաջորե։ Բազիլիկի ճակատամասը ձևավորվել է բարոկկո ոճով Պիետրո Պասսալաքի և Դոմենիկո Գրեգորինիի կողմից ։
Մասունքներ
Մի քանի վիճելի իսկության հանրահայտ մասունքներ են պահվում «Cappella delle Reliquie»-ում, որը կառուցվել է 1930 թվականին ճարտարապետ Ֆլորեստանո դի Ֆաուստոյի կողմից, այդ թվում Elogium կամ Titulus Crucis մի մասը, այսինքն այն վահանակը, որը կախված էր Քրիստոսի խաչից (ընդհանրապես այն կամ արհամարհվել է գիտնականների կողմից, կամ համարվում է միջնադարյան կեղծիք ), երկու փուշ Հիսուսի գլխին դրված փշերի պսակից, մեխի մի մաս և Սուրբ Խաչից երեք փոքր փայտե կտորներ։ Սուրբ Խաչի ավելի մեծ կտոր բազիլիկից տարվել է Սուրբ Պետրոսի տաճար Ուրբանոս VIII Պապի ցուցումով 1629 թվականին, որտեղ այն պահվում է Սուրբ Հեղինե կայսրուհու վիթխարի արձանի մոտ։ Վերջինս կերտվել է Անդրեա Բոլջիի կողմից 1639 թվականին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հռոմի տեսարժան վայրեր Կատեգորիա:Կրոնական կառույցներ այբբենական կարգով
Մոնոկլոնալ հակամարմինային թերապիա
Մոնոկլոնալ հակամարմինային թերապիա՝ իմունոթերապիայի տեսակ, որն օգտագործվում է մոնոկլոնալ հակամարմինները որոշակի բջիջների կամ սպիտակուցների հետ կապելու նպատակով։ Թերապիայի իմաստը կայանում է նրանում, որ հիվանդի իմունիտետը ակտիվանա և ինքը սկսի ակտիվ պայքարել տվյալ բջիջների դեմ ։ Բոլորովին վերջերս մոնոկլոնալ հակամարմինները սկսել են օգտագործել T-ռեգուլյացիային մասնակցող յուրահատուկ մոլեկուլների հետ կապման համար։ Սա հնարավորություն է տալիս վերացնել որոշ հիվանդությունների կողմից ակտիվացող T-բջջային պատասխանի արգելակումը։ Այս պրոցեսը իմուն չեքփոինթ թերապիան է ։
Հնարավոր է ստեղծել mAb գրեթե բոլոր արտաբջջային կամ բջջի մակերեսին էքսպրեսվող սպեցիֆիկ թիրախի համար։ Ներկայումս կատարվում են մի շարք փորձեր, որոնք հնարավորություն կտան ստանալ հակամարմիններ այնպիսի հիվանդությունների համար, ինչպիսիք են ռևմատոիդ արթրիտը, ցրված սկլերոզը, Ալցհայմերի հիվանդությունը, Էբոլան, քաղցկեղի տարբեր տեսակներ ։
Հակամարմնի կառուցվածք և ֆունկցիա
Իմունոգլոբուլին G (IgG) հակամարմինները հետերոդիմետրիկ մոլեկուլներ են (մոտավորապես 150կԴա)՝ կազմված ծանր և թեթև պոլիպեպտիդային շղթաներից։ Թեթև շղթաների երկու տեսակներն են կապպան (κ) և լյամբդան (λ)։ Պապաին ֆերմենտով ճեղքման արդյունքում հնարավոր է լինում հակամարմնի մոլեկուլի Fab (fragment-antigen binding) հատվածն անջատել Fc (fragment constant) հատվածից։ Fab հատվածները պարունակում են վարիաբել դոմեններ, որոնք կազմված են հակամարմնի երեք հիպերվարիաբել ամինաթթվային դոմեններից։ IgG-ի չորս հայտնի ենթատեսակները ներառված են հակամարմին կախյալ բջջային ցիտոտոքսիկության մեջ ։
Հակամարմինները հանդիսանում են ձեռքբերովի իմուն պատասխանի գլխավոր կոմպոնենտները, քանի որ դրանք պատասխանատու են և՛ օտար անտիգենի ճանաչման, և՛ իմուն պատասխանի ստիմուլացման համար։ Մոնոկլոնալ հակամարմինային թերապիան հնարավորություն է տալիս սինթեզել հակամարմիններ տարբեր ուռուցքային բջիջների կողմից էքսպրեսվող անտիգենների դեմ ։ Մոնոկլոնալ հակամարմինները կարող են անցնել իմուն համակարգ պասիվ կամ ակտիվ իմունիտետի միջոցով։
Ակտիվ մոնոկլոնալ հակամարմինային թերապիայի առավելությունը նրանում է, որ թերապիայի արդյունքում իմուն համակարգը սկսում է երկար ժամանակ արտադրել հակամարմիններ։ Բուժման ընթացքում իմուն պատասխանը որոշակի անտիգենների հանդեպ ոչ միանշանակ կարող է լինել՝ հատկապես տարեցների մոտ։ Ակտիվ մոնոկլոնալ հակամարմինային թերապիայի կողմնակի էֆֆեկտները պայմանավորված են անտիգենի դեմ երկարաժամկետ պատասխանով ։
Պասիվ մոնոկլոնալ հակամարմինային թերապիան հնարավորթյուն է տալիս օրգանիզմում պահպանել հակամարմինների հաստատուն կոնցենտրացիա, իսկ կողմնակի ազդեցությունների զարգացման դեպքում պետք է ուղղակի դադարեցնել բուժումը։ Այնուամենայնիվ թերապիայի կրկնումները և բարձր արժեքը հանդիսանում են մեծ թերություններ ։
Մոնոկլոնալ հակամարմինային թերապիան բավականին լավ արդյունք է տալիս քաղցկեղի, աուտոիմուն հիվանդությունների և նյարդային համակարգի հիվանդությունների, օրինակ Ալցհայմերի հիվանդությունը, բուժման գործում։ Քաղցկեղային բջիջները շատ արագ են պրոլիֆերացվում և ունեն յուրահատուկ մեխանիզմներ, որոնց միջոցով խուսափում են իմուն պատասխանից։ Այս դեպքում մոնոկլոնալ հակամարմինները կարող են օգնել բնածին իմունիտետին ավելի լավ ճանաչել օտար անտիգենները, քանի որ այդ հակամարմինները հաջողությամբ կապվում են քաղցկեղային բջիջների թիրախ անտիգենների հետ և ակտիվացնում իմուն համակարգը։
Պատմություն
Իմունոթերապիան զարգացել է հակամարմինների կառուցվածքի բացահայտումից և հիբրիդոմա տեխնոլոգիայի զարգացումից անմիջապես հետո՝ 1970-ականներին։ Հիբրիդոմա տեխնոլոգիան համարվում է մոնոկլոնալ հակամարմինների ստացման առաջին աղբյուրը ։ Այս զարգացումները հնարավորություն տվեցին թիրախավորել ուռուցքները և՛ in-vivo, և՛ in-vitro։ Չարորոակ նորագոյացություններին վերաբերող առաջին փորձերը ցույց տվեցին, որ մոնոկլոնալ հակամարմինային թերապիան հաջողում է սահմանափակ կամ կարճաժամկետ, եթե խոսքը վերաբերում է արյան չարորակացումներին  ։ Թերապիան պետք է հարմարեցվեր նաև յուրաքանչյուր առանձին պացիենտի, ինչն անիրագործելի էր կլինիկական փորձարկումների պարամետրերում։
Ստեղծված հակամարմինների խմբերն էին՝ մուրինային, խիմերիկ, մարդատիպ և լիովին մարդու։ Յոորաքանչյուր խմբի հակամարմիններ ստացան յուրահատուկ տարբերակիչ վերջավորություններ։
Մուրին
Առաջին թերապևտիկ հակամարմինները մուրինի անալոգներ էին (վերջավորությունը -omab)։ Այս հակամարմինները ունեն in vivo կարճ կյանք՝ պայմանավորված իմուն կոմպլեքսների ձևավորմամբ, ուռուցքի մեջ թափանցելու սահմանափակ հնարավորություններ և բնութագրվում են տիրոջ օրգանիզմի իմուն էֆֆեկտոր ֆունկցիաների ոչ ադեկվատ ակտիվացմամբ ։ Հետագայում խիմերիկ և մարդատիպ հակամարմինները փոխարինեցին մուրինային հակամարմիններին ։
Մուրինային հակամարմինները սկզբում ստանում էին հիբրիդոմա տեխնոլոգիայով, սակայն մուրինի և մարդու իմուն համակարգի անհամապատասխանությունները բերեցին այս հակամարմինների կլինիկական ձախողման։ Մուրինային հակամարմինների մեծ թերությունն այն էր, որ դրանք նվազեցնում էին ցիտոտոքսիկության ստիմուլյացիան և կոմպլեքսների ձևավորումը, որն էլ բերում էր ալերգիկ ռեակցիաների զարգացման՝ նույնիսկ անաֆիլակտիկ շոկի ։ Ժամանակի ընթացքում հիբրիդոմա տեխնոլոգիան փոխարինվեց ԴՆԹ կլոնավորման տեխնոլոգիայով, տրանսգենային մկներով և ֆագային դիսփլեյով ։
Խիմերիկ և մարդատիպ
Որպեսզի իջեցվեր մուրինի իմունոգենությունը (իմուն համակարգի պայքարը հակամարմնի դեմ), մուրինի մոլկուլից հանվեցին իմունոգեն պարունակությունը և բարձրացվեց իմունոլոգիական արդյունավետությունը ։ Այսպես ստեղծվեցին խիմերիկ (վերջավորությունը -ximab) և մարդատիպ (վերջավորությունը -zumab) հակամարմինները։ Խիմերիկ հակամարմինները կազմված ենն մուրինի մոլեկուլի վարիաբել հատվածներից, որոնք միացված են մարդու հակամարմնի կոնստանտ հատվածներին։ Այս հակամարմինները մոտ 65%-ով մարու են, քանի որ կազմված են մարդու գենի կապպա թեթև շղթայից և IgG1 ծանր շղթայից։ Այսպիսով նվազում է իմունոգենությունը և բեարձրանում է շիճուկի կյանքի ժամանակը։
Մարդատիպ հակամարմինները ստանում են մուրինի հիպերվարիաբել հատվածները մարդու հակամարմնի ամինաթթվային դոմեններին միացնելու արդյունքում։ Այսպիսով ստացված մոլեկուլը 95%-ով մարդկային ծագում ունի։ Մարդատիպ հակամարմիններն ավելի թույլ են կապվում թիրախին քան մուրինային հակամարմինները, ինչը բերում է հարյուրավոր անգամներ աֆինության նվազման ։ Հակամարմին-անտիգեն կապի ուժեղացումը հնարավոր դարձավ կոմպլիմենտարությունը որոշող տեղեմասերում մուտացացիաների առաջացումով ։ Մուտացիաներն առաջացնելու համար օգտագործվեցին շղթաների տեղափոխում, կոմպլիմենտարությունը որոշող տեղեմասերի ռանդոմիզացիա, ՊՇՌ, E. coli մոտատոր շտամներ և սայտ-սփեցիֆիկ մուտագենեզ մեխանիզմները ։
Մարդու մոնոկլոնալ հակամարմիններ
Մարդու մոնոկլոնալ հակամարմինները (վերջավորությունը -umab) սինթեզվում են տրանսգենային մկներից կամ ֆագային դիսփլեյից՝ մարդու իմոնոգլոբուլինային գեները մուրինի գենոմի մեջ անցկացնելով և տրանսգենային մկանը ցանկալի անտիգենի դեմ պատվաստելու միջոցով։ Պատվաստումից հետո մկան իմուն համակարգը սկսում է արտադրել մոնոկլոնալ հակամարմինները ։ Այսպիսով մկան հակամարմինները in-vitro տրանսֆորմացվում են մարդու հակամարմինների ։
Մարդու IgG հակամարմնի ծանր և թեթև շղթաները էքսպրեսվում են կառուցվածքային պոլիմորֆ (ալոտիպ) ձևով։ Մարդու IgG ալոտիպը հնարավոր է բերի իմունոգենության ։
Քաղցկեղ
Մոնոկլոնալ հակամարմինային թերապիան հնարավորթյուն է տալիս տարբեր մեխանիզմներով թիրախավորել քաղցկեղային բջիջները։ Ռամուցիրումաբը ռեկոմբինանտ մարդու մոնոկլոնալ հակամարմին է, որն օգտագործվում է չարորակ նորագոյացությունների բուժման համար ։ Փորձերը ցույց են տվել, որ հակամարմնիային թերապիան բավականին լավ արդյունք է տալիս մանկական լիմֆոմայի բուժման գործում ։
Աուտոիմուն հիվանդություններ
Ինֆլիքսիմաբը և ադալիմումաբը մեծապես օգտագործվում են ռևմատոիդ արթրիտի, Կրոնի հիվանդության և ոչ սպեցիֆիկ խոցային կոլիտի բուժման համար։ Այս թերապևտիկ մոնոկլոնալ հակամարմինները ազդում են աուտոիմուն հիվանդությունների զարգացման վրա, քանի որ կապվում են TNF-α-ի հետ ։ Բազիլիքսիմաբը և դացիլիզումաբը արգելակում են ակտիվ T-բջիջների կողմից էքսպերսվող IL-2-ը՝ խոչընդոտելով երիկամային տրանսպլանտանտի մերժումը ։ Օմալիզումաբը օգտակար է չափավոր կամ ծանր ալերգիկ ասթմայի դեպքում, քանի որ արգելակում է մարդու իմունոգլոբուլին E-ն (IgE)։
Ալցհայմերի հիվանդություն
Ալցհայմերի հիվանդությունը բազմակողմանի, տարիքից կախված, պրոգրեսիվող նեյրոդեգեներատիվ հիվանդություն է։ Հանդիսանում է դեմենցիայի զարգացման գլխավոր պատճառներից մեկը ։ Համաձայն ամիլոիդային տեսության տեղի է ունենում արտաբջջային բետա ամիլոիդի կուտակում, որը բերում է սինապտիկ դիսֆունկցիայի և նեյրոդեգեներացիայի ։ Մոնոկլոնակ հակամարմիններով բուժումը դրոնկան արդյունք է ցուցաբերում հիվանդության բուժման գործում, քանի որ արգելակում է Aβ-օլիգոմերիզացիան և կանխում նեյրոտոքսիկությունը։ Հետաքրքիր է այն փաստը, որ mAb-երը բավականին մեծ են և չեն կարող անցնել արյուն-ուղեղային պատնեշի պասիվ պրոտեինային անցուղիներով։ Սակայն համաձայն ծայրամասային հոսքի վարկածի mAb-երը կարիք չունեն անցելու արյուն-ուղեղային պատնեշը ։ Այնուամենայնիվ մի շարք Ալցհայմերի հիվանդության բուժման փորձեր ձախողվել են ։
Հակա-Aβ վակցինաները կարող են ակտիվացնել APP (amyloid precursor proteins) ունեցող տրանսգենային մկների մոտ հակամարմին կախյալ Aβ ագրեգատների մաքրումը և նվազեցնել կոգնիտիվ խանգարումների զարգացման ռիսկը ։ Վակցինաները ստիմուլացնում են իմուն համակարգը և այն սկսում է արտադրել իր սեփական հակամարմինները ։ Այսպես տրանսգենային մկների մոտ աշխատում է ակտիվ իմունիզացիան։ Հնարավոր է նաև կենդանու օրգանիզմ ներմուծել պատրաստի հակամարմիններ, այսինքն կատարել պասիվ իմունիզացիա։ APP ունեցող մկների դեպքում և՛ պասիվ, և՛ ակտիվ իմունիզացիան տվել են դրական արդյունքներ Aβ ագրեգատների մաքրման և կոնգնիտիվ ֆունկցիայի վերականգնման հարցում ։ Ներկայումս կատարվում են փորձեր Ալցհայմերը բուժելու և՛ պասիվ, և՛ ակտիվ իմունիզացիայի միջոցով։ Այս փորձերը հաստատված են ՍԴՎ-ի կողմից, և հավանաբար մոտակա ժամանակներում կհրապարակվեն արդյունքները ։ Փորձարկումների փուլում են նաև բապինեյզումաբ, սոլանեզումաբ և գաուտեներումաբ դեղերը։
Բապինեյզումաբ
Բապինեյզումաբը մարդատիպ հակա-Aβ մոնոկլոնալ հակամարմին է՝ ուղղված Aβ-ի N- վերջավորության դեմ։ Երկրորդ ֆազայի փորձերը ցույց են տվել, որ հակամարմինը իջեցնում է Aβ ագրեգատների քանակությունը չափավոր կամ թեթև ընթացով Ալցհայմերի հիվանդություն ունեցող պացիենտների մոտ։ Սակայն մեծ քանակներով ապոլիպոպրոտեին (APOE) e4 ունեցող պացիենտների մոտ բապինեյզումաբը բերում է ցիտոտոքսիկ վիճակի՝ վազոգենային այտուցի ։ Այտուցն առաջանում է, քանի որ վնասվում է արյուն ուղեղային պատնեշը և տեղի է ունենում մազանոթներից հեղուկի անցում ուղեղի ներբջջային և արտաբջջային տարածություններ ։ Երրորդ ֆազայի փորձերի արդյունքում պարզ է դարձել, որ APOE e4 բաձր և  APOE e4 ցածր մակարդակով պացիենտների մոտ բապինեյզումաբը էական կերպով չի ազդել Aβ ագրեգատների քանակի վրա։ Այդ է պատճառը, որ բապինեյզումաբին վերաբերող փորձերը դադարեցվել են ։
Կանխարգելիչ փորձեր
Երրորդ ֆազայի փորձերում մի շարք դեղերի ձախողումը հանգեցրեց Ալցհայմների հիվանդությունը կանխարգելոլու միջոցների որոնման։ Պասիվ հակա-Aβ թերապաին հնարավոր է օգտագործել հիվանդության զարգացումը կանխելու և ծանր բարդություններից խուսափելու համար։ Ներկայումս կատարվում են փորձեր տարեցների և գենետիկ նախատրամադրվածություն ունեցող հիվանդների մոտ հիվանդության կանխարգելման ուղղությամբ։ Այդ փորձերն են՝ Alzheimer's Disease (A4), the Alzheimer's Prevention Initiative (API), and DIAN-TU ։ DIAN-TU-ն մեկնարկել է 2012-ին։ Այն կենտրոնանում է Ալցհյմերի հիվանդության գենային նախատրամադրվածություն ունեցող երիտասարդ անձանց վրա ։ A4 փորձերը կենտրոնանում են այն տարեց անձանց վրա, ովքեր չունեն գենետիկ նախատրամադրվածություն ։
Ռադիոիմունոթերապիա
Ռադիոիմունոթերապիան օգտագործում է ռադիոակտիվորեն կոնյուգացված մուրինային հակամարմիններ, որոնք ակտիվ են բջջային անտիգենների դեմ։ Փորձերը հիմնականում կատարվում լիմֆոմաների ուղղությամբ, քանի որ դրանք զգայուն են ճառագայթման հանդեպ։ Չափից դուրս ճառագայթումից խուսափելու համար ընտրվել են մուրինային հակամարմինները, քանի որ դրանք ունեն բարձր իմունոգենություն և արագ են վերացնում քաղցկեղային բջիջները։ Ոչ հոջկինյան լիմֆոմայի բուժման համար օգտագործվում է տոզիտումոմաբը։
Հակամարմին ուղղված նախադեղային թերապիա
Հակամարմին ուղղված նախադեղային թերապիան օգտագործում է քաղցկեղի դեմ ազդող մոնոկլոնալ հակամարմիններ՝ կապված դեղին ակտիվացնող ֆերմենտի հետ։ Ոչ թունավոր հակամարմնի կանոնավոր ներմուծումը բերում է օրգանիզմում թոքսիկի փոխակերպման՝ հանգեցնելով ցիտոտոքսիկ էֆֆեկտի զարգացման և քաղցկեղային բջջի ոչնչացման։ Այս թերապիայի կլինիկական հաջողությունները սահմանափակ են ։
Հակամարմին-դեղ կոնյուգատներ
Հակամարմին-դեղ կոնյուգատները հակամարմիններ են, որոնք կապված են մեկ կամ մի քանի դեղի մոլեկուլի հետ։ Աշխատանքի մեխանիզմը հետևյալն է․ հակամարմինի միջոցով կոնյուգատը հասնում է թիրախին, տեղի է ունենում դեղի առանձնացում հակամարմինից և դեղի միջոցով թիրախի ոչնչացում։ Ներկայումս հակամարմին-դեղ կոնյուգատները փորձարկումների փուլում են։ 2016-ին դրանցից որոշները հաստատվել են։