Մանկական_բակային_խաղեր
Արտաքին հղումներ
Մանկական բակային խաղերը երեխաների կողմից կազմակերպվող ժամանցային խաղեր են։ Ի տարբերություն ժամանակակից խաղահրապարակների բակային խաղերը կարող են կազմակերպվել ցանկացած հարմար վայրում, առանց մեծերի միջամտության։ Դպրոցի դասերից հետո կամ արձակուրդների ժամանակ երեխաները իջնում են բակ ու սկսում են խաղալ։ Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների արագ զարգացման պատճառով բակային խաղերը որոշակիորեն կորցրին իրենց հետաքրքրությունը։ Բակային խաղերին մյուս լուրջ խոչընդոտը 1990-ականների սկզբներից սկսված ավտոտնակների կառուցապատումն է ու համատարած ցանկապատումները։Հայկական ավանդական խաղեր ասելիս բոլորն առաջինը պատկերացնում են կոխը, չլիկ դաստան, յոթ քարը, հավալան և շատ ու շատ այլ խաղեր։ Դրանցից մի քանիսի մասին կխոսենք այս հոդվածում։ Խաղերն ու տարբեր կատակերգական խաղիկները, դեռևս անհիշելի ժամանակներից, հանդիսացել են հայ ժողովրդի կենցաղի անբաժան մասը։ Միջնադարում խաղ էին անվանում ոչ միայն մանկապատանեկան խաղերը, այլ նաև թատերական և կրկեսային ներկայացումները։ Խաղ կամ խաղիկ էին կոչվում նաև որոշ երգեր, որոնք ուղեկցվում էին խաղային ներկայացումներով։ Խաղիկները կարճ բանաստեղծություններ էին, որոնք տարբեր տոների և ծիսական արարողությունների ընթացքում ներկայացվում էին երգերի տեսքով:Մանկական խաղերը ոչ միայն երեխաներին զբաղեցնելու, այլ նաև նրանց կրթելու միջոց էին։ Հայերը, դեռ վաղնջական ժամանակներից, մեծ կարևորություն են տվել երեխաների դաստիարակությանը՝ հատկապես տղա երեխաներին։ Խաղերը դեռ մանկուց ազդել են երեխաների ոչ միայն ֆիզիկական կարողությունների զարգացման և կոփման վրա, այլ նաև օգնել են երեխաների մեջ զարգացնել հնարամտություն և մրցակցության գաղափարը։ Ինչպես նաև բազմաթիվ կատակերգերն ու խաղիկներն օգնել են երեխաների մեջ զարգացնել սրամտություն և հումորի զգացում:Խաղերն իրարից շատ են տարբերվում, սակայն կա մի բան, որն ընդհանուր է բոլոր խաղերին, դա է մրցումը և թատերական, խաղարկային բնույթը։ Խաղերը հիմնականում իրարից տարբերվում էին սեռատարիքային առանձնահատկությունների հիման վրա։ Տղաների համար նախատեսված խաղերը խիստ տարբերվում էին աղջիկների համար նախատեսված խաղերից։ Դրանք ավելի շարժուն էին և ավելի մեծ ֆիզիկական ուժ էին պահանջում:Պատմության տարբեր ժամանակներում և տարբեր տոհմերի ներսում գոյություն են ունեցել միություններ, որոնք ունեին միայն իրենց հատուկ խաղերը։ Միության ներսում յուաքանչյուր սեռատարիքային խումբ ուներ իրեն հատուկ հավաքույթի վայրը, ինչպես նաև յուրաքանչյուր միություն հավաքվելու և խաղեր կազմակերպելու իրեն հատուկ ժամն ուներ։ Այդ խմբերի անդամները հաճախ կարող էին հասնել մինչև 200-ի, ովքեր ամբողջ գիշեր կարող էին հավաքվել, խաղեր խաղալ և կատակներ անել։ Հավաքույթների և խաղերի համար լավագույն վայրը հանդիսանում էր կամ ընդարձակ դաշտը, կամ կտուրը:Ավանդական խաղային մրցություններ և խաղերի թատերական բեմադրություններ մեծ մասմաբ կատարվել են տոների և տարբեր ծիսական արարողությունների ժամանակ։ Իր խաղային ներկայացումների բազմազանությամբ աչքի էր ընկնում բարեկենդանը։ Ըստ հնագույն ծեսի՝ բարեկենդանը խենթության և զվարճանքի օր էր համարվում։ Ամբողջ համայնքը, որպես կանոն, հավաքվում էր գյուղամիջում և սկսում էր տոնախմբությունը՝ բազմաթիվ մրցություններով, խաղերով, երգ ու պարով։ Իսկ վերջում բոլորը հավաքվում էին մեծ սեղանի շուրջ՝ ճաշկերույթի։ Հենց այս տոնի ժամանակ էլ ցուցադրվում էին բազմաթիվ ավանդական խաղերի բեմադրությունները։                                                                                                                                                                                                                                                                                                         Ռազմական խաղերից է նաև յոթ քարը։ Նախկինում այն խաղացել են թշնամու վահանի կոտրված կտորներով։ Խաղի մասնակիցները հավաքել են փշրված յոթ կտորները և, դրանք նորից կառուցելով, ամրացրել են իրենց բերդը և դուրս վանել թշնամուն։ Իսկ այնուհետև վահանի կտորներին փոխարինելու են եկել յոթ տափակ քարերը։ Խաղը կարող է ունենալ 10-20 մասնակից։ Մասնակիցները բաժանվում են երկու խմբի։ Մի խումը կանգնում է քարերի կողքին, որպես դրանց պահապան, իսկ մյուս խումբը՝ որոշակի հեռավորությունից գնդակը գլորելով, փորձում է քանդել քարերի բուրգը։