cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Պլանկի լիցք
Տեսական ֆիզիկայում ընդունված է կիրառել Հեվիսայդ-Լորենցի միավորները։ Եթե ընդունենք c=1, ինչպես ՄՄ համակարգում ընդունում ենք, Պլանկի լիցքը սահմանումը կարելի է ներկայացնել նաև որպես
Երբ էլեկտրական լիցքը չափվում է q'_\text{P} միավորներով, այսինքն, երբ q'_\text{P} ընդունվում է 1, ստանում ենք, ինչը սովորաբար օգտագործվում է տեսական ֆիզիկայում։ ՍԳՎ բնական միավորներով, երբ , կունենանք :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Էլեկտրական լիցքի չափման միավորներ Կատեգորիա:Ֆիզիկական հաստատուններ Կատեգորիա:Բնական միավորներ Կատեգորիա:Էլեկտրամագնիսականություն
Մարտինովկա (Տարասովսկի շրջան)
Մարտինովկա (Мартыновка), գյուղ Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Տարասովսկի շրջանում։ Կուրնո-Լիպովսկի գյուղական համայնքի վարչական կենտրոնն է։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Տարասովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի խուտորներ
(2331) Պարվուլեսկո
(2331) Պարվուլեսկո (Parvulesco), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1936 թվականի մարտի 12-ին Էժեն Դելպորտի կողմից Ուքլում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,426902 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,892 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9618 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1380,95 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,260691 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,71° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1936 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էժեն Դելպորտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Օտեպյաե (Էստոնիայի շրջան)
Օտեպյաե շրջան (Otepää vald), շրջան Էստոնիայի Վալգամաա նահանգում։ Շրջանի կենտրոնն է Օտեպյաե քաղաքը։
Բնակչություն
2008 թվականի տվյալներով շրջանում բնակվում էին 4048 մարդ։ Բնակչության խտությունը շրջանում կազմում էր 18,62 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի շրջաններ
Բիստրիկ (գյուղ, Ռուժինսկի շրջան)
Բիստրիկ (Бистрик), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Ռուժինսկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1605 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Բիստրիկ գյուղում բնակվում էր 1 557 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 4447 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 350,12 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Ռուժինսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1605 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ալեն Բերսե
Ալեն Բերսե (Alain Berset, ), շվեյցարացի քաղաքական գործիչ, սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության անդամ։ 2012 թվականի հունվարի 1-ից Շվեյցարիայի Դաշնային խորհրդի անդամ և ներքին գործերի նախարար։ 2017 թվականին զբաղեցնում է փոխնախագահի պաշտոնը։ 2018 թվականի հունվարի 1-ից Շվեյցարիայի նախագահ ։
Կարիերա
Բերսեն ուսումնասիրել է քաղաքագիտություն և տնտեսագիտություն Նևշատելի համալսարանում և Համբուրգի Միջազգային տնտեսագիտության ինստիտուտում։ 2005 թվականին ստացել է տնտեսագիտության դոկտորի աստիճան, իսկ 1996 թվականին քաղաքագիտության բնագավառում՝ մագիստրոսի աստիճան։ Նա հանդիսանում է մի քանի գրքերի և տնտեսական զարգացման խնդիրներին, միգրացիայի և տարածաշրջանային զարգացումներին վերաբերող ավելի քան 30 հոդվածների հեղինակ։
Բերսեն 2003 թվականից հանդիսանում է նաև է Շվեյցարիայի խորհրդարանի կանտոնների խորհրդի անդամ, 2006 թվականից՝ խորհրդարանի Սոցիալ-դեմոկրատական խմբակցության տեղակալ։ 2008-2009 թվականներին Կանտոնների խորհրդի նախագահ։ Նա նաև հանդիսանում է  ԵԱՀԿ-ի անսամբլեայի անդամ։
2016 թվականի դեկտեմբերին նա ընտրվել է որպես Շվեյցարիայի փոխնախագահ, 2017 թվականի հունվարի 1-ից անցել է պաշտոնավարման։ Մեկ տարի անց ընտրվել է երկրի նախագահ։ 2018 թվականի հունվարի 1-ից հանդիսանում է Շվեյցարիայի նախագահ ։
Ընտանիք
Ամուսնացած է, ունի երեք երեխա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի նախագահներ Կատեգորիա:Պետության գործող ղեկավարներ Կատեգորիա:Շվեյցարիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Շվեյցարացի տնտեսագետներ
Կանաչ վիշապ
Կանաչ վիշապ, առեղծվածային տիբեթական կամ ճապոնական օկուլտական միաբանություն, հիշատակվում է էզոթերիկ և պատմական գեղարվեստական ​​գրականության մեջ 20-րդ դարասկզբից մինչև 21-րդ դարի սկիզբ։ Ամենայն հավանականությամբ, այս կազմակերպությունը հանրահռչակ է դարձել «Մոգերի առավոտը» գրքի շնորհիվ։
Հայտարարվում է, թե իբր այդ միաբանությունը համագործակցել է Թեոսոֆական միության և Տուլեի ընկերության հետ, ազդել Եվրոպայի հայտնի աշխարհիկ գործիչների վրա, որոնք ճամփորդել են դեպի արևելք՝ Տիբեթ և Ճապոնիա։ Հայտարարվում է, թե, իբր, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում Բեռլինի գրավման ժամանակ գտնվել են տիբեթյան (կամ կալմիկյան) արտաքինով նացիստներ։ Նրանցից ոմանք սպանվել են գնդացիրների մոտ, իսկ մյուսները մահացել են պառկած օկուլտային պարագաներով շրջանի մեջ, իսկ նրանց շրջանի կենտրոնում պառկած է եղել իրենց գլխավորը, որը կրել է կանաչ ձեռնոցներ, որոնք նացիստներն ու «տիբեթցիները» հարգում էին որպես «նոր մեսիա» և «կանաչ ձեռնոցներով մարդ» ։
Ենթադրվում է, թե իբր այս միաբանությանն անդամակցել են Պ․ Բադմաևը, կայսրուհի Ալեքսանդր Ֆեոդորովնան, ապա նացիստների օրոք Կարլ Հաուսհոֆերը , Հիտլերի շրջապատը և XX դարի առաջին կեսիի մի շարք այլ նշանավոր գործիչներ։
Այսպիսով, իբր Սերաֆիմ Սարովցու սրբապատկերի շրջանակի վրա, որը պատկանում էր Ալեքսանդրա Ֆեոդորովնա կայսրուհուն, հակառակ կողմում կայսրուհու ձեռքով գրված էր. «S.I.M.P. The green Dragon. You were absolutely right» («S.I.M.P. Կանաչ վիշապը։ Դուք միանգամայն ճիշտ էիք»)։ Եվ մինչ իր մահապատժի իրականացումը, նա, իբր, սվաստիկա է նկարել պատին «17/30 A.u.p.» ստորագրությամբ։ 1918 թ․»: Եվ իբր երկուսն էլ լուսանկարվել են, իսկ հետո ոչնչացվել ։
Կապը նացիզմի հետ
Այս թեմատիկան նացիստական Գերմանիայի օկուլտիզմի պատմության մեջ ակտիվորեն զարգացրել է ժամանակակից ֆրանսիացի էզոթերիկ և կոնսպիրոլոգ Ժան Ռոբենը, որն, իր հերթին, ընդունել է այդ գաղափարները Ռենե Գենոնից, որոնց, սակայն, տվյալ միստիկայի հետևորդներ համարվելը ճանաչվել է շատ յուրահատուկ և վիճելի ։ Հեղինակը նաև հենվում է Ռենե Ալոյի (ֆր. René Alleau) աշխատանքների, իր «Հիտլերը և գաղտնի միությունները» գրքում առաջին անգամ ուշադրություն է դարձրել ՍՍ-ի պրակտիկայում խորհրդանիշներում կանաչ գույնի օգտագործման կարևորությանը։ Ալլոն նույնիսկ նշում է, որ Հիմլերի սիրած գրիչի գույնը կանաչն էր։ Ըստ մեկ այլ միստիկի՝ մասոնական ավանդապաշտության ներկայացուցիչ Ժան Տուրնյակի, աշխարհում մշտապես միմյանց դեմ թշնամական հարաբերություններ ունեն երկու գաղտնի միություններ՝ «Յոթանասուներկուսի միաբանությունը» և Կանաչ վիշապի միաանությունը ։ Կանաչ գույնը, իբր ընտրել է Հիմլերը, որպեսզի նույնացնի խորհրդանշական կապը ՍՍ ուղին Կանաչ վիշապի միաբանության ուղու հետ։ Իր հիմնական նպատակը, Ռոբենի կարծիքով, առասպելական միաբանությունը համարում էր հուդայականության, քրիստոնեության ավանդույթների և իսլամի մարդասիրական ճյուղի ոչնչացումը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գաղտնի ընկերություններ Կատեգորիա:Էզոթերիզմ
Զկռտոց
Զկռտոց, ստոծանու ակամա և արագ կծկում (կրճատում), երբ օդը կայծակնային արագությամբ ներքաշվում է և առաջանում է ձայնալարերի ճայթյունով փակում։ Դա մեկ րոպեի ընթացքում կարող է կրկնվել մի քանի անգամ։ Բժշկության մեջ այն հայտնի է որպես սինգուլտուս (լատ․՝ singultus), ինչը լատիներենից բառացի թարգմանելիս նշանակում է «հեկեկալիս շունչ վերցնել» ։ Զկռտոցը ռեֆլեքսային աղեղն ընդգրկող ակամա գործողություն է։ Մեկ անգամ ի հայտ գալուց հետո ռեֆլեքսն առաջացնում է ստոծանու ուժեղ կծկում ձայնալարերի փակումից 0,25 վայրկյան հետո։ Հենց դրանով էլ պայմանավորված է զկռտոցի դասական ձայնը։ Զկռտոցը կարող է առաջանալ անհատապես կամ նոպայի ձևով։ Զկռտոցի ռիթմը կամ զկռտոցների միջև ընկած ժամանակը համեմատաբար անփոփոխ է։
Ախտաֆիզիոլոգիական պատճառներ
Զկռտոց կարող է առաջանալ մի շարք մարդկային վիճակներից։ Հազվադեպ դեպքերում այն կարող է լուրջ հիվանդության նշան հանդիսանալ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Շնչառական համակարգ
Դորրիգո
Դորիգոն գտնվում է նույնանուն սարահարթի վրա, որը Մեծ Ջրբաժան լեռնաշղթաի մի մասն է և գտնվում է ծովի մակերևույթից 730 մ բարձրության վրա ։ Մարդահամարի տվյալների համաձայն՝ 2011 թվականին քաղաքում բնակվել է 1072 մարդ ։
1910 թվականին քաղաքում առաջին անգամ հրապարակվել է Don Dorrigo Gazette թերթը։ Ենթադրվում է, որ այն Ավստրալիայում վերջին թերթն է, որը տպագրվել է տաքացված մետաղի կիրառմամբ ։
Պատմություն
Նախքան եվրոպացիների կողմից բնակեցումը տարածքը պատկանել է տեղի աբորիգենների Գումբավնգիր ցեղին (Gumbaynggirr)։ Քաղաքի անունը ծագում է աբորիգենների լեզվի դոնգդորրիգո բառից, որը նշանակում է «ձգվող կեղև» ։
Քաղաքում գործում է երկաթուղային թանգարան, որի հավաքածուն համարվում է ամենահարուստն աշխարհում։ Նրա ամենահին ցուցանմուշները թվագրվում են 1855 թվականով։
Դորրիգոյից մոտ 1,2 կմ հեռավորության վրա Բիլսդաուն գետի վրա գտնվում է հայտնի Դանգար ջրվեժը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ավստրալիայի քաղաքներ
Վորոբիևկա (գյուղ, Նեմիրովի շրջան)
Վորոբիևկա (Воробіївка), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Նեմիրովի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1770 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Վորոբիևկա գյուղում բնակվում էր 396 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1956 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 202,45 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Նեմիրովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1770 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ալեքսանդր Իգնատով
Ալեքսանդր Իգնատով (Алекса́ндр Анато́льевич Чури́лин, ), ռուս դիվանագետ։
Կենսագրություն
1978 թվականին ավարտել է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտը։ 1978 թվականից զբաղվում է դիվանագիտական գործունեությամբ։
Անձնական կյանք
Ամուսնացած է, ունի մեկ դուստր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Իվան V
Արքա Ալեքսեյ Միխայլովիչի և թագուհի Մարիի Միլոսլովսկիի որդին։ Պետրոս I -ի արյունակից և իշխանակից եղբայրը։ Ռուսական կայսրուհի Աննա Յոհանովնայի հայրը։
Կենսագրություն
Երբ 1682 թվականին նրա ավագ եղբայր, արքա Ֆյոդոր Ալեքսեևիչը մահացավ`չթողնելով ժառանգ, 15-ամյա Իվան Ալեքսեևիչը, ավագության կարգով պետք է ժառանգեր գահը։ Իվան Ալեքսեևիչը մանկուց հիվանդ էր և չէր կարող ղեկավարել երկիրը։ Դրա համար պահանջվում էր հեռացնել նրան և հաջորդ արքա ընտրել նրա արյունակից եղբայր 10-ամյա Պետրոսին`Ալեքսեյ Միխայլովիչի կրտսեր որդուն։
Իվան Ալեքսեևիչի մասին ասում էին, թե իբր նա թուլամիտ էր, որը հնարավոր է նրա էպիլեպսիայով հիվանդանալու, լնդախտով նեղվելու և Մարի Միլոսլովսկայի երեխաների ժառանգական հիվանդության հետևանքն էր, Նարիշկինների չարախոսությունը, որը նրանք տարածում էին Միլոսլավսկիների հետ, իշխանության համար ծանր պայքարի ժամանակաշրջանում։
Ստույգ հայտնի է, որ, գտնվելով այդ պայքարի գլխավոր կենտրոնում, Իվան Ալեքսեևիչը ոչ մի անգամ չի փորձել այնտեղ ակտիվ մասնակցություն ունենալ և քաղաքական գործունեությամբ զբաղվելու հետաքրքրություն չի ցուցաբերել։ Իվանի երբեմնի կրտսեր ժամանակակից և Պերրոս I-ի սխրակիցներից մեկը`Վասիլի Նիկիտիչ Տատիշչևը նրա մասին գրել է.« մի մարդու մասին, որը բավարարված է»։
Անցում իշխանության
Երկու եղբայրները, մեկը առողջության պատճառով, մյուսը`տարիքի չկարողացան մասնակցել իշխանության համար ընթացող պայքարին։ Նրանց փոխարեն պայքարում էին ազգականները։ Իվանի փոխարեն քույրը`արքայադուստր Սոֆյան և իր մոր ազգականներ Միլասլովսկիները, իսկ Պետրոսի համար Ալեքսեյ Միխայլովիչի երկրորդ կնոջ ազգականներ` Նարիշկինները։ Գործը չանցավ առանց արյունոտ խռովարարության։ Արդյունքում Իոահիմ պատրիարքը առաջարկեց միաժամանակ երկուսին էլ հռչակել արքա`Իվանին մեծ արքա, իսկ Պետրոսին կրտսեր և նրանց խնամակալ նշանակել արքայադուստր Սոֆյա Ալեքսեևնային։ 1682 թվականի հունիսի 25-ին Իվան Ալեքսեևիչ V-ը և Պետրոս Ալեքսեևիչ I-ը թագադրվեցին Մոսկովյան Կրեմլի Վերափոխման տաճարում, ընդ որում «ավագ» արքան թագադրվեց իսկական Մոնոմախի գդակով և մեծ հանդերձանքով, իսկ «կրտսերի» համար պատրաստված էր կրկնօրինակը։ Նրանց համար հատուկ երկու տեղանոց գահ է կառուցվել, որն այժմ գտնվում է զինապալատում։ Մինչև 1689 թվականը Իվանի և Պետրոսի թագավորումը միայն անվանապես էր, իսկ փաստացի ղեկավարումը իրականացնում էր Սոֆյա Ալեքսեևնան` հենվելով Միրոսլավսկիների և իր հովանավորյալներ`Վ.Վ. Գոլցինի և Ֆ.Լ. Շակլովիտի վրա։
1689 թվականին հանգուցալուծվում է Սոֆյաի և Պետրոսի հակադրությունը, որի արդյունքում Սոֆյան հեռացվում է իշխանությունից։ Այդ ժամանակ Պետրոսը ուղերձ է ուղարկում Իվանին, որում գրում է.
Իսկ այժմ, արքա եղբայր, ժամանակն է աստծո օրհնությամբ ղեկավարենք թագավորությունը ինքներս, քանզի եկել է մեր ճիշտ հասակը, իսկ երրորդ ամոթալի դեմքին`մեր քրոջը, մեր երկու տղամարդկային տիտղոսների և գործերի մեջ մենք չենք գոհացնում և նաև քո` իմ արքա եղբոր կամքը թուլացել է ,որովհետև նա սովորել է գործի մեջ մտնել և կոչումներ վերագրել իրեն առանց մեր թույլտվության և նույնիսկ ցանկացել է թագադրվել։ Խայտառակություն է արքա, որ մեր այս չափահաս տարիքում, այդ ամոթալի անձնավորությունը ղեկավարի պետությունը առանց մեր իմացության։ Ձեզ, արքա եղբայր, հայտարարում և խնդրում եմ թույլ տուր քո հայրական կամեցողությամբ, մեր լավագույն օգտի և ազգի հանգստության համար առանց քեզ` արքային դիմելու, գործել ճիշտ օրինականությամբ, իսկ անպարկեշտությունները փոփոխել որպեսզի դրանով մեր պետությունը հանգիստ պահենք։ Երբ միասին լինեն ամեն ինչ կնկնի իր տեղը, իսկ քեզ արքա եղբայր ինչպես հայր, պատրաստ եմ հարգել ։ Այդ պահին Պետրոսի համար կարևոր էր ստանալ եղբոր աջակցությունը կամ ծայրահեղ դեպքում չմիջամտելը։
Մասնակցություն պետական գործերին
1682 թվականից մինչև 1689 թվականը ղեկավարել է Սոֆյան, իսկ 1689 թվականին փաստացի ղեկավարումը անցել է Նարիշկինների տոհմին`թագուհի Նատալյա Կիրիլովնայի գլխավորությամբ, որի մահից հետո 1694 թվականին իշխանությունը կենտրոնանում է Պետրոսի ձեռքում։
Մարի Իլինիչնայի արու զավակներից ամենաերկարը ապրել է Իվան Ալեքսեևիչը բայց նա 27 տարեկանում արդեն լիովին ցնցված էր`լավ չէր տեսնում և անդամալույծ էր։
30 տարեկանում Մոսկվայում հանկարծամահ է լինում և թաղված է Մոսկովյան Կրեմլի Արխանգելսկյան տաճարում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի կայսրեր
Կորիզակիսում
Կորիզակիսում, կարիոկենեզ կամ միտոզ, բջջի անուղղակի բաժանում, որի դեպքում կորիզում և ցիտոպլազմայում տեղի են ունենում մի շարք միմյանց հաջորդող, կանոնավոր գործընթացներ, որոնք ի վերջո բերում են բջջի գենետիկական նյութի հավասար բաշխմանը առաջացած դուստր բջիջների միջև։ Վերոհիշյալ բոլոր պրոցեսներն ընթանում են միտոտիկ ցիկլի ընթացքում։ Կորիզակիսումը օնտոգենեզի կարևոր գործընթացներից մեկն է։ Միտոտիկ բաժանումը ապահովում է բազմաբջիջ էուկարիոտ օրգանիզմների աճը հյուսվածքային բջիջների հաշվին։ Բջջի կենսական կամ միտոտիկ ցիկլում տարբերում են.
Բջջի բուն բաժանումը ընթանում է միմյանց հաջորդող չորս փուլերով՝ պրոֆազ, մետաֆազ, անաֆազ, թելոֆազ։
G1 Պոսմիտոտիկ
G1 փուլում բջիջը նախապատրաստվում է Ռեպլիկացիային, սինթեզում է ՌՆԹ-ներ և սպիտակուցներ,բջիջը աճում է։ Այն տևում է 12-24 ժամ։
S Սինթետիկ
S փուլում սինթեզվում է ԴՆԹ, շարունակվում է ՌՆԹ-ի սինթեզը, հիստոնային սպիտակուցների քանակը կրկնապատկվում է։
G2 Պրեմիտոտիկ
G2 փուլում կատարվում է ՌՆԹ-ի և ցիտոպլազմային սպիտակուցների ինտենսիվ սինթեզ, ԱԵՖ-ի, միտոքոնդրիումային ԴՆԹ-ի և բջջակենտրոնի սինթեզ։
Պրոֆազ
Պրոֆազի ժամանակ քրոմոսոմները սկսում են պարուրվել, կարճանալ և հաստանալ, ընդունում են բարակ թելի տեսք, և պրոֆազի վերջում բոլոր քրոմոսոմները լավ տեսանելի են դառնում լուսային մանրադիտակի տակ։ Այդպիսի փաթեթավորման հետևանքով ԴՆԹ-ից տեղեկատվության արտագրումը դադարում է։ Քրոմոսոմների պարուրումը պարտադիր է դուստր բջիջների միջև ժառանգական ինֆորմացիայի հաջող բաժանում իրականացնելու համար։
Անաֆազ
Անաֆազում քրոմատիդները (դուստր քրոմոսոմները) տարամիտվում են դեպի բջջի բևեռները։ Քրոմոսոմների շարժումն իրականանում է բաժանման իլիկների շնորհիվ, որոնք կծկվում են և դուստր քրոմոսոմներին փգում բջջի հասարակածից դեպի բևեռները։ Քրոմոսոմների շարժման ընթացքեւմ օգտագործվում է ԱԵՖ-ի էներգիան։
Թելոֆազ
Միտոզի վերջի փուլը թելոֆազն է։ Թելոֆազում բջջի բևեռներին մոտեցած քրոմոսոմներն սկսում են ապապարուրվել, դրանք երկար թելիկների տեսք են ընդունում և միահյուսվում իրար, որը բնորոշ է չբաժանվող կորիզին։ Դուստր կորիզներում նորից կորիզաթաղանթ է գոյանում, ձևավորվում են կորիզակները և լրիվ վերականգնվում է ինտերֆազին բնորոշ կորիզի կառուցվածքը։ Թելոֆազի ընթացքում տեղի է ունենում նաև ցիտոպլազմայի բաժանում՝ ցիտոկինեզ, որի հետևանքով բջջաթաղանթի բաժանման արդյունքում երկու դուստր բջիջներն անջատվում են միմյանցից։ Այս բջիջներն լրիվ կերպով նման են մայր բջջին։
Միտոզի կենսաբանական նշանակությունը
Մարմնի կորցրած կամ վնասված մասի վերականգնումը կոչվում է ռեգեներացիա։Նյութի հեղինակ Նարե Գրիգորյան։
Գրականություն
Կատեգորիա:Բջջային պարբերաշրջան Կատեգորիա:Կորիզակիսում Կատեգորիա:Քրոմոսոմներ Կատեգորիա:Բջջային գործընթացներ
Աստերոիդների ցանկ (122001-122100)
Աստերոիդների ցանկ (121901-122000) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (122101-122200)
Միտյակինսկայա
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Տարասովսկի շրջանի բնակավայրեր
Մաշկի տափակ բջջային քաղցկեղ
Մաշկի տափակ բջջային քաղցկեղ (ՄՏԲՔ), հայտնի նաև որպես մաշկի տափակ բջջային կարցինոմա կամ մաշկի թեփուկաբջջային կարցինոմա, մաշկի քաղցկեղի հիմնական տեսակներից մեկը՝ բազալ բջջային քաղցկեղի և մելանոմայիյի հետ մեկտեղ ։ Սովորաբար դրսևորվում է որպես կոշտ ելունդ թեփուկավոր ծայրով, բայց կարող է ձևավորել նաև խոց ։ Հիվանդության մեկնարկը հաճախ տևում է մի քանի ամիս ։ Մաշկի տափակ բջջային քաղցկեղի տարածումը մարմնի հեռադիր հատվածներ ավելի հավանական է, քան բազալ բջջային քաղցկեղի դեպքում ։
Ռիսկի ամենամեծ գործոն է արևի ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման բարձր ընդհանուր ներգործությանը ենթարկվելը ։ Այլ ռիսկերի թվին են դասվում նախորդող սպիները, քրոնիկ վերքերը, արևային կերատոզը, բաց գույնի մաշկը, Բոուենի հիվանդությունը, մկնդեղի ներգործությունը, ճառագայթաբուժումը, իմուն համակարգի անբավարար գործունեությունը, նախորդող բազալ բջջային քաղցկեղը և ՄՊՎ-վարակը ։ Ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման ռիսկն ավելի շատ կապված է ոչ թե վաղ ներգործության, այլ ընդհանուր ներգործության հետ ։ Սոլյարիումները դառնում են ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման մեկ այլ տարածված աղբյուր ։ Ուռուցքը սկսվում է մաշկի մեջ տափակ (թեփուկավոր) բջիջների ի հայտ գալուց ։ Ախտորոշումը հաճախ հիմնվում է մաշկի զննման վրա և հաստատվում հյուսվածքային բիոպսիայով ։
Ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման ներգործության նվազեցումը և արևապաշտպան միջոցների կիրառումը համարվում են մաշկի տափակ բջջային քաղցկեղի կանխարգելման արդյունավետ մեթոդներ ։ Բուժումը սովորաբար վիրահատական հեռացումն է ։ Դա կարող է լինել պարզ հեռացումը, եթե քաղցկեղը փոքր է, հակառակ դեպքում սովորաբար խորհուրդ է տրվում Մոհսի վիրահատություն ։ Այլ տարբերակների շարքին կարող են դասվել ցրտի կիրառումը (կրիոթերապիա) և ճառագայթաբուժումը ։ Այն դեպքերում, երբ տեղի է ունեցել հեռակա տարածում, կարող է կիրառվել քիմիաբուժություն կամ կենսաթերապիա ։
2015 թվականի դրությամբ շուրջ 2.2 միլիոն մարդ ունի ՄՏԲՔ տվյալ պահին ։ Դա կազմում է մաշկի քաղցկեղի բոլոր դեպքերի մոտավորապես 20%-ը ։ Միացյալ Նահանգներում տղամարդկանց մոտավորապես 12%-ի և կանանց 7%-ի մոտ կյանքի որոշակի պահի զարգանում է ՄՏԲՔ ։ Թերևս կանխատեսումը սովորաբար բարենպաստ է. մետաստազավորման դեպքում հնգամյա ապրելիությունը կազմում է ~34% : 2015 թվականին ՄՏԲՔ-ն աշխարհում հանգեցրել է մոտավորապես 51 900 մահվան դեպքերի ։ Ախտորոշման տարիքը սովորաբար լինում է մոտ 66 տարեկան ։ ՄՏԲՔ-ի մեկ դեպքի հաջողակ բուժումից հետո մարդիկ ունենում են նոր դեպքերի զարգացման բարձր ռիսկ ։
Պատճառներ
Տափակ բջջային կարցինոման մաշկի քաղցկեղի երկրորդ ամենատարածված տարատեսակն է (բազալ բջջային քաղցկեղից հետո, բայց ավելի տարածված, քան մելանոման])։ Սովորաբար այն ծագում է մարմնի արևահարվող հատվածներում։ Արեգակնային ճառագայթների ներգործությունը և իմունիտետի անկումը ՄՏԲՔ-ի ռիսկի գործոններ են, և առաջինը հանդիսանում է ամենաուժեղ էկոլոգիական ռիսկի գործոնը ։ Շրթունքների և ականջախեցիների ՄՏԲՔ-ներն ունեն տեղային կրկնության և հեռավոր մետաստազավորման բարձր հաճախականություն ։ Վերջին հետազոտություններից մեկը պարզել է, որ Tpl2 գենի (Tumor progression locus 2՝ ուռուցքի առաջընթացի լոկուս 2) դելեցիան կամ խիստ ընկճումը կարող է ներգրավված լինել նորմալ կերատինային բջիջները տափակ բջջային կարցինոմայի վերածվելու գործընթացում ։
ՏԲՔ-ն կազմում է մաշկի ոչ մելանոմային քաղցկեղների մոտավորապես 20%-ը, բայց ավելի բացահայտ բնույթի և աճի տեմպերի պատճառով դրանք կազմում են գլխի և պարանոցի ի սկզբանե ներկայացող բոլոր ուռուցքների 90%-ը ։
Տափակ բջջային քաղցկեղների ճնշող մեծամասնությունը մաշկային են և հաճախ ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման ներգործության արդյունք են։ ՏԲՔ-ները, որպես կանոն, առաջանում են մարմնի այն տեղամասերում, որոնք սովորաբար ենթարկվում են արեգակի ներգործությանը՝ դեմքըը, ականջները, պարանոցը, ձեռքերը կամ վերին վերջույթը։ Հիմնական ախտանիշը հանդիսանում է աճող ելունդը, որը կարող է ունենալ կոպիտ, թեփուկավոր մակերես և հարթ կարմրավուն բծեր։ Ի տարբերություն բազալ բջջային քաղկցեղի, ՏԲՔ-ն կրում է մետաստազավորման ավելի բարձր վտանգ և կարող է տարածվել դեպի ռեգիոնար ավշահանգույցները ։
Վաղ փուլերում այն երբեմն անվանում են Բոուենի հիվանդություն։
ՄՏԲՔ-ն հիմնականում բուժվում է վիրահատական հեռացման ճանապարհով, Մոհսի վիրահատությամբ կամ էլեկտրաչորացումը (էլեկտրադեսիկացիա) և քերումը (կյուրետաժ)։ ՄՏԲՔ-ի ոչ վիրահատական բուժման տարբերակներից են տեղային քիմիաբուժությունը, տեղային իմունակարգավորիչների կիրառումը, ֆոտոդինամիկ թերապիան (ՖԴԹ), ճառագայթաբուժությունը և համակարգային քիմիաբուժությունը։ Տեղային այնպիսի բուժամիջոցները, ինչպիսիք են Իմիքվիմոդ նրբաքսուքը և ՖԴԹ-ն, որպես կանոն, կիրառվում են նախաքաղցկեղային (այսինքն, արևային կերատոզներ) և in situ գոյացությունների դեպքում։ Ճառագայթային թերապիան առաջնային բուժման եղանակ է այն հիվանդների համար, որոնց մոտ վիրահատական միջամտությունը նպատակահարմար չէ և հանդիսանում է օժանդակ բուժման եղանակ մետաստատիկ կամ բարձր ռիսկի ՄՏԲՔ-ի դեպքում։
Իմունաճնշում
Օրգանների փոխպատվաստումով մարդկանց մոտ ՄՏԲՔ-ի զարգացման վտանգը զգալիորեն բարձր է իմունաճնշիչ դեղորայքի տևական կիրառման պատճառով։ Թեև այս դեղերի ազդեցության ներքո մաշկի բոլոր տիպերի քաղցկեղների զարգացման վտանգը մեծանում է, այդ ազդեցությունը հատկապես խիստ է արտահայտվում ՏԲՔ-ի պարագայում (վտանգի հավանականությունը՝ 250), ի տարբերություն բազալ բջջային քաղցկեղի (վտանգի հավանականությունը՝ 40) : Հետփոխպատվաստումային ժամանակին զուգընթաց ՏԲՔ-ով հիվանդացությունը մեծանում է ։ Սրտի և թոքերի փոխպատվաստման դեպքում ՏԲՔ-ի զարգացման ռիսկն ամենաբարձրն է, քանի որ այդ դեպքում հարկ է լինում կիրառել ավելի ագրեսիվ իմունաճնշիչ դեղորայք։ Իմունաբուժում ստացող կամ լիմֆոպրոլիֆերատիվ հիվանդություններով (օրինակ, լեյկոզ) անձանց մոտ ՏԲՔ-ն, որպես կանոն, զգալիորեն ավելի ագրեսիվ է լինում, անկախ դրա տեղակայումից ։ Ընդհանրապես ՏԲՔ-ի և մաշկի ոչ մելանոմային քաղցկեղների ռիսկը տատանվում է՝ իմունաճնշիչ դեղորայքի ընտրված ռեժիմից կախված։ Ամենամեծ ռիսկը դիտվում է կալցինեյրինի արգելակիչների (ցիկլոսպորին, տակրոլիմուս), իսկ նվազագույնը՝ mTOR-արգելակիչների (սիրոլիմուս և էվերոլիմուս) կիրառման դեպքում։ Հակամետաբոլիտներ ազաթիոպրինը և միկոֆենոլաթթուն ունեն ռիսկի միջանկյալ պրոֆիլ ։
Ախտորոշում
Ախտորոշումը հաստատվում է ՏԲՔ-ով ենթադրաբար ախտահարված հյուսվածք(ներ)ի բիոպսիայով։
ՏԲՔ-ի ախտաբանական պատկերը տատանվում է՝ բիոպսիայի խորությունից կախված։ Այդ պատճառով ճիշտ ախտորոշման համար բիոպսիան պետք է ներառի ինչպես գոյացության մակերեսը, այնպես էլ ենթամաշկն ու բազալ էպիթելը։ Քերուկային (մակերեսային) բիոպսիան չի կարող բավականաչափ տեղեկություն տրամադրել ախտորոշման համար։ Ոչ ադեկվատ բիոպտատը կարող է դիտարկվել որպես մազակոճղեզների ներգրավմամբ արևային կերատոզ։ Իրական քաղցկեղը կարող է բացահայտել ավելի խորը բիոպսիան բուն մաշկի կամ ենթամաշկի ներառմամբ։ Էքսիզիոն (հեռացման) բիոպսիան ամենացանկալին է, սակայն շատ դեպքերում իրագործելի չէ։ Նախընտրելի է ինցիզիոն (հատումային) կամ պունկցիոն բիոպսիան։
Կանխարգելում
Պատշաճ արևապաշտպան հագուստի, առնվազն SPF 50-ով լայն սպեկտրի (A և B տիպի ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների դեմ) արևապաշտպան միջոցների կիրառումը և արեգակի ինտենսիվ ներգործությունից խուսափելը կարող է կանխել մաշկի քաղցկեղը ։ Արևապաշտպան միջոցների 2016 թվականի գիտական ակնարկը չի հայտնաբերել բավականաչափ փաստեր, որոնք վկայում են ՏԲՔ-ի կանխարգելման գործում դրանց արդյունավետության մասին ։
Վարում
ՏԲՔ-ների մեծամասնությունը հեռացվում են վիրահատական եղանակով։ Եզակի դեպքեր կարելի է բուժել տեղային դեղորայքով։ Վիրաբուժական հեռացումն առողջ հյուսվածքի ազատ եզրով հանդիսանում է բուժման հաճախակի տարբերակ։ Ճառագայթաբուժումը (հեռահար (արտաքին) ճառագայթաբուժում կամ բրախիթերապիա (ներքին ճառագայթաբուժում)) նույնպես կարող է օգտագործվել ՏԲՔ-ի բուժման համար։ Ոչ մետաստատիկ ՄՏԲՔ-ի բուժման տարբեր եղանակների արդյունավետության համեմատական տվյալներ քիչ կան ։
Հաճախ օգտագործվում է Մոհսի վիրաբուժությունը։ Այն համարվում է ՄՏԲՔ-ի բուժման ընտրության եղանակ, սակայն կիրառվում է նաև բերանի, կոկորդի և պարանոցի ՏԲՔ-ի բուժման համար ։ Հետվիրահատական ճառագայթաբուժում հաճախ օգտագործվում է բարձր ռիսկի քաղցկեղի դեպքում ։
էլեկտրաչորացում (էլեկտրադեսիկացիա) և քերում (կյուրետաժ) կամ ԷԴՔ կարելի է կատարել միայն ՄՏԲՔ-ի ընտրված դեպքերում։ Այն հատվածներում, որտեղ ՏԲՔ-ները ոչ ագրեսիվ են, և երբ հիվանդն իմունաճնշված չէ, ԷԴՔ-ն կարող է ապահովել ադեկվատ բուժական արդյունք ։
Բարձր ռիսկի ՏԲՔ-ն, ինչպին է աչքի շուրջ, ականջին կամ քթին ծագող կամ մեծ չափի, վատ տարբերակված և արագ աճող ուռուցքը, պահանջում է ավելի ագրեսիվ, բազմապրոֆիլ վարում։
Ավշահանգուցային տարածում.
Ընդհանուր առմամբ, ՏԲՔ-ներն կրում են տեղային կրկնության (ռեցիդիվ) բարձր վտանգ և մինչև 50% դեպքերում կրկնվում են ։ Բուժումից հետո խորհուրդ է տրվում մաշկի հաճախակի զննում մաշկաբանի կողմից։
Համաճարակաբանություն
ՏԲՔ-ի հանդիպման հաճախականությունը շարունակում է աճել ամբողջ աշխարհում։ Ըստ վերջին հետազոտություններից մեկի՝ ԱՄՆ-ում 2013 թվականին եղել է ՏԲՔ-ի 180.000-ից մինչև 400.000 դեպք ։ ՏԲՔ-ի ռիսկի գործոնները կախված են տարիքից, սեռից, ռասայից, աշխարհագրությունից և գենետիկայից։ ՏԲՔ-ի հիվանդացությունը տարիքի հետ ավելանում է և առավելագույնի է հասնում սովորաբար մոտ 60 տարեկանում։ Հիվանդացության առումով տղամարդ/կին հարաբերակցությունը կազմում է 2:1, այսինքն տղամարդիկ կրկնակի շատ են հիվանդանում ՏԲՔ-ով։ Սպիտակամորթները, հատկապես բաց մաշկ ունեցող կամ տևականորեն ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման ներգործությանը ենթարկվող մարդիկ ավելի հաճախ են ունենում ՏԲՔ։ ՄՏԲՔ կարող է զարգանալ մարմնի բոլոր հատվածներում, սակայն առավել հաճախ հանդիպում է արևի ներգործությանը ենթարկվող հատվածներում, ինչպիսիք են դեմքը, ոտքերը և ձեռքերը ։ Պատվաստված օրգաններով (սիրտ, թոք, լյարդ, ենթաստամոքսային գեղձ և այլն) հիվանդները ևս գտնվում են ագրեսիվ, բարձր ռիսկի ՏԲՔ-ի բարձրացած ռիսկի ներքո։ Նաև գոյություն ունեն մի քանի հազվագյուտ բնածին հիվանդություններ, որոնց դեպքում լինում է մաշկային չարորակ նորագոյացությունների զարգացման նախատրամադրվածություն։ Որոշակի աշխարհագրական վայրերում արտեզյան ջրում կամ արդյունաբերական աղբյուրներում մկնդեղի առկայությունը կարող է զգալիորեն մեծացնել ՏԲՔ-ի վտանգը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մաշկային հիվանդություններ Կատեգորիա:Ուռուցքաբանություն Կատեգորիա:Ուռուցքային հիվանդություններ
Վանամիիսա (գյուղ, Վիգալա շրջան)
Վանամիիսա (Vanamõisa), գյուղ Էստոնիայի Ռապլամաա նահանգի Վիգալա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 39 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Ռապլամաա նահանգի Վիգալա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Մերկուլայկա (գետ)
Մերկուլայկա, գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ադըղեայի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Սախրայ գետի ձախ ափից 4 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 11 կմ, ջրահավաք ավազանը՝ 22 կմ2։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Կուբանի ավազանային շրջանին, գետի ջրերի կառավարման գլխավոր կենտրոնը՝ Բելայա գետի ենթակետի ավազանը, գետի գետային ենթաավազանը բացակայում է։ Գետի գետային ավազանն է Կուբանը ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ադըղեայի գետեր
Զենոբան (Չոխատաուրի շրջան)
Զենոբան (ზენობანი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Գուրիայի մարզի Չոխատաուրի շրջանում։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 250 մետր բարձրության վրա։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 108 մարդ, մեծամասնությունը՝ վրացիներ։
Տրանսպորտ
Գյուղը շրջկենտրոն Չոխատաուրի հետ կապված է ավտոխճուղով։ Հարևան Լանչխութի շրջանով անցնում է Թբիլիսի-Բաթում երկաթուղին։
Ամենամոտ նավահանգիստը Փոթին է, իսկ ամենամոտ օդանավակայանը գտնվում է Քութայիս քաղաքում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Չոխատաուրի շրջան
Թափառող հոսանքներ
Թափառող հոսանքներ, էլեկտրական հոսանքներ հողում, որոնք ճյուղավորվում են հետադարձ հաղորդալար ծառայող հաստատուն հոսանքի էլեկտրատրանսպորտի (տրամվայ, մետրո ևն) ռելսերից։ Ճանապարհին հանդիպելով մետաղական կառույցների (մալուխ, գազի, ջրի խողովակներ), թափառող հոսանքները անցնում են դրանցով և դուրս գալով (անոդային գոտի), հողով վերադառնում հաստատուն հոսանքի աղբյուրին, անոդային գոտում քայքայելով մետաղական կառույցները։
Թափառող հոսանքներ առաջանում են նաև հաստատուն հոսանքի այնպիսի տեղակայանքներից (հեռագրասարք ևն), որոնք որպես հետադարձ հաղորդալար օգտագործում են հողը։ Ստորգետնյա մետաղական կառույցները կոռոզիայից պաշտպանում են էլեկտրական պաշտպանիչ միջոցներով (էլեկտրական դրենաժ, կաթոդային և պրոտեկտորային պաշտպանություն)։
Ռիչարդ II
Ռիչարդ II, նաև հայտնի որպես Ռիչարդ Բորդոցի, Անգլիայի թագավոր 1377 թվականից մինչ գահընկեցություն 1399 թվականին։ Ռիչարդի հայր Էդուարդ Սև արքայազնը մահացել է 1376 թվականին՝ թողնելով նրան իր պապ Էդուարդ III թագավորի թագաժառանգ։ Էդուարդ III-ի մահից հետո 10 ամյա Ռիչարդը դարձավ թագավոր։
Ռիչարդի կառավարման առաջին տարիներին կառավարությունը մի շարք խորհրդականների ձեռքում էին, որոնք գտնվում էին նրա հորեղբայրներ Հովհան Գոնտացու և Թոմաս Վուդստոքի ազդեցության ներքո։ Անգլիան այդ ժամանակ առերեսվել էր մի շարք խնդիրների, դրանցից ամենանշանակալին Հարյուրամյա պատերազմն էր։ Նրա կառավարման գլխավոր փորձություններից էր 1381 թվականի Ուոտ Թայլերի ապստամբությունը և թագավորը կարևոր դեր ունեցավ այս ճգնաժամը հարթելու գործում։ Լինելով ավելի քիչ ռազմատենչ քան իր պապը կամ հայրը, նա որոշեց ավարտին հասցնել Հարյուրամյա պատերազմը։ Թագավորական արտոնության ջատագով Ռիչարդը զսպեց արիստոկրատիայի իշխանությունը և փոխարենը ռազմական պաշտպանության համար ապավինեց մասնավորին։ Ի տարբերություն պապի՝ Ռիչարդը արքունիքում մշակեց նուրբ մթնոլորտ, որում թագավորը բարձրակարգ դեմք էր, ում շրջապատում էր արվեստն ու մշակույթը։
Արքայի կախվածությունը փոքրաթիվ պալատականներից դժգոհություն առաջացրեց ազդեցիկ մարդկանց շրջանում և 1387 թվականին կառավարության վերահսկողությունը ստանձնեցին մի խումբ արիստոկրատներ, որոնք հայտնի էին որպես Վերաքննիչ Լորդեր։ 1389 թվականին Ռիչարդը վերականգնեց իշխանությունը և հաջորդ ուս տարին կառավարեց խաղաղ մթնոլորտում։ 1397 թվականին նա վրեժ լուծեց Վերաքննիչներից, որոնցից շատերին սպանեց կամ արտաքսեց։ Հաջորդ երկու տարիները պատմաբանները նկարագրել են որպես Ռիչարդի «բռնակալություն»։ 1399 թվականին մահացավ Ջոն Գոնտացին և թագավորը ժառանգությունից զրկեց նրա որդուն՝ Հենրի Բոլինբրոքին, ով նախկինում արտքսվել էր։ Հենրին վերադարձավ Անգլիա 1399 թվականի հունիսին փոքր բանակով և արագորեն ձեռք բերեց համախոհներ։ Փոքր դիմադրության հանդիպելով՝ նա գահընկեց արեց Ռիչարդին և իրան կարգեց թագավոր։ Ենթադրվում է, որ Ռիչարդը գերության մեջ սովամահ է եղել, չնայած դեռ մնում են հարցեր նրա վերջնական ճակատագրի վերաբերյալ։
Ռիչարդի հետմահու հեղինակությունը մեծ մասամբ ձևավորվել է շնորհիվ Ուիլյամ Շեքսպիրի, ում Ռիչարդ II պիեսում Ռիչարդի գործողությունները ի վերջո բերեցին 15-րդ դարի Սպիտակ և կարմիր վարդերի պատերազմին։ Ժամանակակից պատմաբանները համակարծիք չեն այս տեսակետի հետ, չնայած չեն ժխտում, որ Ռիչարդի գործողություններն էլ իրենց դերն են ունեցել։ Չնայած, հավանաբար, խելագար չէր, ինչպես գտնում էին 19-րդ և 20-րդ դարերի շատ պատմաբաններ, նա կարող էր ունենալ անհատականության խանգարում, որն ավելի խորացավ հատկապես կառավարման վերջում։ Պատմաբանների մեծ մասը համաձայն է, որ նրա վարած քաղաքականությունն անիրատեսական կամ նույնիսկ ամբողջովին աննախադեպ չէր, բայց որ դրանց իրականացման ձևն անընդունելի էր քաղաքական հաստատության համար, ինչը հանգեցրեց նրա տապալմանը։
Վաղ կյանք
Ռիչարդ Բորդոցին Էդուարդ Սև արքայազնի և Քենթի կոմսում Ժաննայի կրտսեր որդին էր։ Էդուարդը Էդուարդ III թագավորի ավագ որդին էր և թագաժառանգը, ով զորապետի մեծ համբավ ձեռք բերեց Հարյուրամյա պատերազմի առաջին փուլում, մասնավորապես 1356 թվականի Պոտիեի ճակատամարտում։ Հետագա ռազմական հաջողություններից հետո նա հիվանդացավ դիզինտերիայով 1370 թվականին Իսպանիայում։ Նա երբեք ամբողջությամբ չապաքինվեց և ստիպված վերադարձավ Անգլիա հաջորդ տարի ։
Ռիչարդը ծնվել է Բորդոյի արքեպիսկոպոսի պալատում, Անգլիայի պատկանող Ակվիտանիայում 1367 թվականի հունվարի 6-ին։ Ըստ այդ ժամանակների աղբյուրներին նրա ծննդին ներկա էին երեք թագավորներ, այդ թվում Կաստիլիայի, Նավառայի և Պորտուգալիայի թագավորները ։ Նրա ավագ եղբայր Էդուարդ Անգլուլեմացին մահացել է վեց տարեկանում 1371 թվականին ։ Էդուարդ Սև արքայազնը մահացել էր երկարատև հիվանությունից 1376 թվականի հունիսին։ Անգլիայի խորհրդարանը, վախենալով, որ Ռիչարդի հորեղբայր Հովհան Գոնտացին կխլի իշանությունը, սարագորեն Ռիչարդին շնորհեցին Ուելսի արքայազնի կոչում և իր հոր այլ կոչումները ։
Հաջորդ տարվա հունիսի 21-ին մահացավ Ռիչարդի պապը, Անգլիայի թագավոր III-ը, ով վերջին տարիներին վատառողջ էր։ Արդյունքում տասնամյա Ռիչարդը ժառանգեց գահը։ Նրա թագադրումը տեղի ունեցավ 1377 թվականի հուլիսի 16-ին Վեստմինստերյան աբբայությունում ։ Նորից Հովհան Գոնտացու կողմից իշխանությունը զավթելուց վախենալով քաղաքական որոշում կայացվեց նրա Ռիչարդի հորեղբայրներին զրկել ռեգենտությունից ։ Դրա փոխարեն թագավորը պետք կառավարեր երկիրը մշտական խորհրդականների օգնությամբ, որոնց թվին չէր պատկանում Գոնտացին ։ Գոնտացին իր կրտսեր եղբայր Թոմաս Վուդսթոքի հետ դեռ մեծ ազդեցություն ունեին կառավարության վրա, սակայն թագավորի խորհրդականները և ընկերները, մասնավորապես Սըր Սայմոն դը Բըրլին և Օքսֆորդի 9-րդ կոմս Ռոբերտ դը Վերեն արագորեն վերահսկողության տակ առան թագավորական գործերը։ Ընդամենը երեք տարում խորհրդականները Համայնքների պալատի մոտ կորցրեցին իրենց վստահությունը այն աստիճան, որ նրանց գործունեությունը կասեցվեց 1380 թվականին ։ Անվստահության աճի գլխավոր պատճառն էր հարկերի բարձրացումը 1377-ից 1381 թվականին, մայրցամաքում անհաջող ռազմական արշավանքները ֆինանսավորելու նպատակով ։ 1381 թվականի դրությամբ խորը անջրպետ կար կառավարության և Անգլիայի հասարակության ստորին դասի միջև ։
Գյուղացիական ապստամբություն
1381 թվականին հարկերի բարձրացումը բերեց Ուոտ Թայլերի ապստամբությանը, որի արմատները գալիս էին երկարատև տնտեսական և ժողովրդագրական խնդիրներից, որոնք ծագել էին Սև մահ և նմանատիպ այլ համաճարակներից ։ Ապստամբությունն սկսվեց Կենտում և Էսսեքսում մայիսի վերջին և գյուղացիական ապստամբ խմբերը հասան Լոնդոն Ուոտ Թայլերի գլխավորությամբ։ Հովհան Գոնտացու Սավոյի պալատն այրվեց։ Կենտերբերիի արքեպիսկոպոս Սիմոն Սադբըրին, ով նաև Լորդ կանցլեր էր և Լորդ գանձապահ Ռոբերտ Հալեսն սպանվեցին ապստամբների կողմից, որոնք պահանջում էին չեղարկել ճորտատիրությունը ։ Թագավորը պատսպարվեց Թաուերում իր պալատականների հետ և համաձայնվեց, որ զորքերը բավարար չեն ապստամբներին ճնշելու համար ու բանակցելը միակ ճանապարհն է ։
Անհայտ է, թե ինչքանով է Ռիչարդը, ով տասնչորս տարեկան էր, ներգրավված եղել այս որոշումներին, այնուամենայնիվ պատմաբանները պնդում են, որ նա մասնակցել է քննարկումներին ։ Թագավորը հունիսի 13-ին ուղևորվեց Թեմզա գետով, սակայն քանի որ Գրինվիչի մոտ չկարողացավ իջևանել բազմաթիվ ամբոխի պատճառով, ստիպված վերադարձավ Թաուեր ։ Հաջորդ օրը նա ձիով գնաց հանդիպման ապստամբների հետ Մայլ Էնդում ։ Նա համաձայնվեց ապստամբերի պահանջի հետ, սակայն այս քայլը միայն ոգևորեց նրանց և շարունակեցին թալանը և սպանությունները ։ Ռիչարդը հանդիպեց Ուոտ Թայլերի հետ հաջորդ օրը Սմիթֆիլդում և վերահաստատեց, որ ապստամբների պահանջները կբավարարվեն, բայց ապստամբների առաջնորդը համոզված չէր թագավորի անկեղծության մեջ։ Թագավորի մարդիկ զայրացան, սկսվեց վիճաբանություն, և Լոնդոնի լորդ քաղաքապետ Ուիլյամ Ուոլվորթը քաշեց Թայլերին իր ձիուց և սպանեց նրան ։ Իրավիճակը սրվեց այն բանից հետո, երբ ապստամբները հասկացան, թե ինչ է պատահել, բայց թագավորը գործեց հանգիստ՝ վճռականությամբ ասելով, «ես ձեր առաջնորդն եմ, հետևեք ինձ», նա ամբոխին հեռացրեց դեպքի վայրից։ Միևնույն ժամանակ, Ուոլվորթը ուժեր հավաքեց գյուղացիական բանակը շրջապատելու համար, բայց թագավորը թույլ տվեց ապստամբներին ցրվել և վերադառնալ իրենց տները ։
Թագավորը շուտով չեղյալ հայտարարեց իր կողմից տրված ազատության և ներման հրահանգները, և քանի որ շարունակվում էին անկարգությունները երկրի այլ մասերում, նա անձամբ մտավ Էսսեքս՝ ապստամբությունը ճնշելու համար։ Հունիսի 28-ին Բիլերիքիում նա պարտության մատնեց վերջին ապստամբներին և վերջ դրեց Գյուղացիական պաստամբությանը ։ Չնայած երիտասարդ տարիքին՝ Ռիչարդը մեծ խիզախություն և վճռականություն էր ցուցաբերել ապստամբությունը ճնշելիս։
Չափահասություն
Մայքլ դե լա Պոլը կարևոր դեր խաղաց ամուսնության բանակցություններում ։ Նա վայելում էր թագավորի վստահությունը և աստիճանաբար ներգրավվեց արքունիքում և կառավարությունում, երբ Ռիչարդը դարձավ չափահաս ։ Դե լա Պոլը սերում էր մարկայական ընտանիքից ։ Երբ Ռիչարդը դարձրեց նրան կանցլեր 1383 թվականին, նրա համար բացվեց Սուֆոլկի կոմս կոչումը երկու տարի անց, ի հակառակ մյուս ազնվականներին ։ Թագավորի մյուս մտերիմներից էր Օքսֆորդի կոմս Ռոբերտ դը Վերեն, ով այս շրջանում համարվում էր թագավորի դիրեցյալը ։ Թագավորի մտերմությունը դը Վերեի հետ նույնպես միանշանակ չէր ընդունվում ազնվականների մոտ։ Այս տհաճությունները սրվեցին, երբ կոմսի տիտղոսը բարձրացվեց Իռլանդիայի դքսի աստիճանին 1386 թվականին ։ Ժամանակագիր Թոմաս Վոլսինգհեմը կարծում էր, որ թագավորի և դը Վերեի հարաբերություններն ունեին հոմոսեքսուալ բնույթ, հնարավոր է Վալսինգհեմի կողմից թագավորի հանդեպ ունեցած դժգոհության պատճառով ։
Հայաստանի անտառներ
Հայաստանի անտառները ներկայացված են բույսերի 323 տեսակով։ Հայաստանի անտառներն ունեն սահմանափակ տարածք, որը պայմանավորված է Հայաստանի աշխարհագրական դիրքով ։ 2018 թվականի անտառների պետական հաշվառման արդյունքներով անտառները կազմում են երկրի տարածքի շուրջ 11.1 %-ը՝ 460 հազար հեկտար, որից 334.0 հազար հեկտարն անտառածածկ տարածքներ են։ Համաձայն 2011 թվականին Գերմանիայի միջազգային համագործակցության ընկերության «Հայաստանում կենսաբազմազանության ինտեգրված կառավարում» ծրագրի կողմից հեռահար զոնդավորման մեթոդով ստացված տվյալների՝ Հայաստանի անտառածածկի մակերեսը կազմում է 332.333 հեկտար, կամ երկրի ընդհանուր տարածքի շուրջ 11.17%-ը։ Հայաստանի պետական անտառները հիմնականում կառավարում են Հայաստանի գյուղատնտեսության (շուրջ 75%) և Հայաստանի բնապահպանության (շուրջ 25%) նախարարությունները ։
Ռիչարդ II
Չափահասություն
Լարվածություն սկսվեց Ֆրանսիայում պատերազմի մոտեցման հետ կապված։ Չնայած արքունիքը գերադասում էր բանակցությունները, Գոնտացին և Բուքինգհեմը պնդում էին, որ միայն լայնամասշտաբ արշավանքը կպաշտպանի Անգլիայի դիրքերը ։ Փոխարենը ուղարկվեց այսպես կոչված խաչակրաց արշավանք Նորվիչի եպիսկոպոս Հենրի լե Դեսպենսերի գլխավորությամբ, որը ամբողջությամբ ձախողվեց ։ Մայրցամաքում հանդիպելով այս անհաջողությանը՝ Ռիչարդը ուշադրությունն ուղղեց Ֆրանսիայի դաշնակից Շոտլանդիայի վրա։ 1385 թվականին թագավորն անձամբ գլխավորեց  պատժիչ արշավախումբը դեպի հյուսիս, սակայն արշավանքը ոչնչով չավարտվեց և բանակը վերադարձավ առանց շոտլանդացիների հետ ճակատամարտելու ։ Միևնույն ժամանակ միան Գենտի ապստամբությունը կանգնեցրեց Ֆրանսիային հարավային Անգլիա ներխուժելուց ։ Ռիչարդի և նրա հորեղբայր Ջոն Գոնդացու միջև հարաբերությունները վատթարացան ռազմական անհաջողությունների ֆոնին և Գոնտացին լքեց Անգլիան 1386 թվականին Կաստիլիա գահին տիրելու նկրտումներով՝ իր անձի դեմ դավադրության մասին լուրերի ֆոնին ։ Երբ Գոնտացին հեռացավ, թագավորի և նրա մտերիմների հանդեպ ոչ պաշտոնական հակառակորդի կարգավիճակն անցավ Բուքինգհեմին, ում արդեն սատարում էին Գլոքեստերի դուքսը Արանդելի 4-րդ կոմս Ռիչարդ Ֆիտցալանը ։
Հայաստանի անտառներ
Հայաստանի անտառները լեռնային են, հանդիպում են հյուսիսային ու հարավային շրջաններում։ Կենտրոնական շրջանը գրեթե անտառներից զուրկ է, կան միայն անտառների կղզյակներ կամ չորասեր նոսրանտառներ։ Հայաստանում գերակշռում են լայնատերև անտառները։ Անտառները տարածված են 500-2400 մ բարձրությունների վրա։ Առանձնացնում են չորս հիմնական տիպեր՝ կաղնուտներ, հաճարկուտներ, բոխու անտառներ ու չոր նոսրանտառներ։
Ռիչարդ II
Առաջին ճգնաժամ (1386–88)
Ֆրանսիայի ներխուժման վտանգը չէր նվազել և 1386 թվականին այն ավելի էր հզորացել ։ Հոկտեմբերի խորհրդարանում Մայքլ դե լա Պոլը որպես կանցլեր, առաջարկեց հարկերն անսպասելի բարձրացնել, որպեսզի կարողանան պաշտպանել թագավորությունը ։ Խորհրդարանը որոշեց, որ հրաժարվում է վերանայել հարկերը մինչև կանցլերը պաշտոնանկ չարվի ։ Խորհրդարանը (հետագայում հայտնի դարձավ «Հրաշալի խորհրդարան» անվամբ) հավանաբար աշխատում էր Գլոքեստերի և Արունդելի աջակցությամբ ։ Թագավորը պատասխանեց, որ չի պատրաստվում պաշտոնանկ անել կանցլերին խորհրդարանի պահանջով ։ Միայն թագավորի պաշտոնանկության հարցը բարձրացնելուց հետո Ռիչարդը տեղի տվեց ։ Ձևավորվեց թագավորական ֆինանսների վերահսկողության հանձնաժողով մեկ տարով ։
Հայաստանի անտառներ
Հայաստանի անտառները աչքի են ընկնում հարուստ կենսաբազմազանությամբ։ Անտառներն ունեն հողապաշտպան, ջրապաշտպան և կլիմայակարգավորիչ նշանակություն։ Մարդու կողմից գերշահագործումը և Բնական միջավայրի բացասական հետևանքները ժամանակի ընթացքում զգալիորեն վնասել են Հայաստանի անտառային էկոհամակարգերը։ Դարերի ընթացքում անկանոն շահագործման և հատման հետևանքով Հայաստանի անտառների մեծ մասը ոչնչացվել է, անհետացել են բույսերի բազմաթիվ արժեքավոր տեսակներ, պահպանված անտառները հիմնականում ցածրարժեք ծառեր են ։ Հայաստանում շատ անտառներ ներկայումս գտնվում են հատուկ պահպանության տակ, բնության հատուկ պահպանվող տարածքների շուրջ 90%-ը անտառներ են։
Պատմություն
Հայաստանի անտառների ծառերի տեսակների բազմազանությունը անցել է ձևավորման երկարատև և բարդ ուղի։ Հնէաբուսաբանական տվյալների համաձայն՝ Հայաստանի տարածքում տարբեր երկրաբանական ժամանակաշրջանների նստվածքային ապարներում հայտնաբերվել են շուրջ 170 տեսակ։ Այդ տեսակներից ժամանակակից անտառաների տեսակների բազմազանության մեջ պահպանվել են միայն 47-ը։ Հայաստանի ներկայիս դենդրոբազմազանությունը ձևավորվել է երրորդային ժամանակաշրջանում՝ միոցենում, այդ թվում նաև անտառի հիմնական զանգվածները։ Միոցենում անտառի տեսակների կազմը համալրվել է միջերկրածովյան տարածաշրջանից ներթափանցած տեսակներով։
Ռիչարդ II
Առաջին ճգնաժամ (1386–88)
Ռիչարդը խորապես վիրավորված էր խորհրդարանի այս պահվածքից և 1387 թվականի փետրվարից նոյեմբեր ճամփորդեց երկրով համախոհների բանակը մեծացնելու նկրտումներով ։ Դը Վերեին Չեստերի դատավոր նշանակելով՝ նա փորձեց մեծացնել թագավորի ռազմական ներկայությունը Չեշիրում ։
Հայաստանի անտառներ
Պատմություն
Միոցենի վերջում արդեն հյուսիսից ներթափանցեցին բորեալ բուսականության տեսակները՝ թխկի սրատերև, բոխի սովորական, թխկի դաշտային, լորենի մանրատերև և այլն։ Տարածքները, որոնք զբաղեցված էին մշտադալար ասեղնատերև և լայնատերև տերևաթափ տեսակների անտառներով, ոչնչացան և փոխարինվեցին հարավից ներթափանցող քսերոֆիլ բուսատեսակներով։ Պլիոցենի կլիմայի ցամաքեցման հետևանքով անտառային բուսականության կազմից դուրս են մղվում խոնավասեր մերձարևաադարձային բույսերը և տարածվում տերևաթափ և ցրտադիմացկուն տեսակները՝ ընկուզենի հունական, հաճարենի, թխկի վրացական և այլն։ Ուշ պլիոցենյան սառցապատումների ազդեցությամբ ուժեղ կրճատել և աղքատացել են մշտադալար ենթանտառով անտառները, ընդարձակվել ավելի բարեխառն կլիմային բնորոշ անտառային և մի շարք այլ համակեցություններ։
Ռիչարդ II
Առաջին ճգնաժամ (1386–88)
Երբ նա վերադարձավ Լոնդոն, Գլոքեստերի և Արունդելի հետ ընդարման մեջ մտավ, ինչև բերեց դե լա Պոլի, դե Վերեի, Տրեսիլիան և երկու այլ լոյալիստների՝ Լոնդոնի քաղաքապետ Նիկոլաս Բրեմբրեի ու Յորքի արքեպիսկոպոս Ալեքսանդր Նևիլի մեղադրանքների առաջադրմանը ։ Ռիչարդը քննարկման համար ժամանակ շահեց և դե Վերեին ուղարկեց Չեշիր ռազմական ուժերը վերաձևավորելու համար ։ Զորքին միացան երեք լորդեր՝ Գոնտացու որդի Դերբիի կոմս Հենրի Բոլինբրոքը և Նոթինգհեմի կոմս Թոմաս Մովբրեյը, որոնք պատմության մեջ հայտնի դարձան որպես մեղադրող լորդեր։ 1387 թվականի դեկտեմբերի 20-ին նրանք ճակատամարտեցին դե Վերեի հետ Ռադկոտ Բրիջի, որտեղ ստիպեցին դե Վերեին լքել երկիրը ։
Հայաստանի անտառներ
Պատմություն
Հետսառցադաշտային շրջանում դենդրոբազմազանության զարգացումը ընթացել է քսերոֆիտացման ճանապարհով, որի ժամանակ Ասիայից ներթափանցում են ավելի չորադիմացկուն տեսակները։ Հաջորդող կլիմայական փոփոխությունների հետևանքով ձևավորվում է Հայաստանի ներկայիս անտառային լանդշաֆտային էկոհամակարգերը։ Տարբեր հետազոտությունների տվյալները ցույց են տալիս, որ անթրոպոգենի վաղ շրջանում Հայաստանի ներկայիս տարածքի շուրջ 40%-ը եղել է անտառածածկ։ Անտառները տարածված են եղել 500-600 մետրից մինչև 1800-2000 մետր բարձրությունները։
Ռիչարդ II
Առաջին ճգնաժամ (1386–88)
Ռիչարդը ստիպված զիջումների գնաց, Բեմբրեն և Տրեսիլիանը մահապատժի ենթարկվեցին, իսկ դե Վերեն ու դե լա Պոլը դատապարտվեցին մահապատժի, սակայն այն չիրագործվեց նրանց բացակայության պատճառով։ Գործընթացներն ավելի խորը գնացին և Ռիչարդի մտերիմ ասպետներից շատերը նույնպես մահապատժի ենթարկվեցին, այդ թվում Բարլին ։ Արդյունքում թագավորի մտերիմների շարքը նոսրացավ ։
Հայաստանի անտառներ
Պատմություն
Հետագայում կլիմայի ցամաքեցման հետևանքով անտառների ուղղահայաց տարածման սահմանը բարձրացել է՝ հյուսիսարևելքում հասնելով 2100-2200, Կենտրոնական շրջաններում՝ 2300-2400,  Սևանի ավազանում՝ 2400-2500 և Վայքում ու Զանգեզուրում 2500-2600 (2700) բարձրությունների ։
Ռիչարդ II
Փխրուն խաղաղություն
Ռիչարդը մեծամասամբ վերականգնեց թագավորի իշխանությունը Մարսիլեսի խորհրդարանից ամիսներ անց։ Մեղադրող լորդերի ագրեսիվ արտաքին քաղաքականությունը տապալվեց, երբ հակաֆրանսիական դաշինք ստեղծելու ջանքերը անհաջողության մատնվեցին և Անգլիայի հյուսը դարձավ շոտլանդական ներխուժման զոհը ։ Ռիչարդն այժմ 21 տարեկան էր և կարող էր պահանջել, որպեսզի կառավարի իր անունից ։ Ջոն Գաունտը վերադարձավ Անգլիա 1389 թվականին և հարթեց տարաձայնությունները թագավորի հետ, որից հետո հին պետական ​​գործիչը չափավոր ազդեցություն ձեռք բերեց Անգլիայի քաղաքականության վրա. ։ Ռիչարդը ստացավ վերահսկողությունը կառավարության նկատմամբ 1389 թվականի մայիսի 3-ին և պնդեց որ նախկին դժվարությունները արդյունք էին վատ խորհրդականների։ Նա ուրվագծեց արտաքին քաղաքականությունը, որը հակադարձեց բողոքարկողների գործողություններին՝ ձգտելով խաղաղություն և հաշտություն Ֆրանսիայի հետ և խոստացավ էապես նվազեցնել հարկային բեռը ժողովրդի վրա ։ Ռիչարդի կառավարման մյուս ութ տարիները խաղաղ էին՝ հաշտվելով իր նախկին հակառակորդների հետ ։ Այնուամենայնիվ, հետագա իրադարձությունները ցույց տվեցին, որ նա չի մոռացել իր հանդեպ անարգանքները ։ Մասնավորապես իր նախկին ուսուցիչ սըր Սիմոն դը Բարլիի մահապատիժը դրա վառ օրինակ էր ։
Հայաստանի անտառներ
Միջնադար
Հայաստանի ներկայիս անտառազուրկ զգալի տարածությունները վաղ անցյալում ծածկված են եղել անտառներով։ Այդ են վկայում հին պատմիչները և անտառների մնացորդները։ Հայոց թագավորների հովանավորությամբ ու նախաձեռնությամբ արքունի կալվածք Այրարատ նահանգում տնկվել են արհեստական անտառներ։ Մովսես Խորենացին հիշատակում է Արմավիր մայրաքաղաքի մոտ հայ ազգապետ Արամանյակի տնկած Սոսյաց անտառի մասին (մ.թ.ա. I հազարամյակի 1-ին կես)։ Երվանդ Դ արքան (մ.թ.ա. Ill դ. վերջ) Շիրակում տնկել է Ծննդոց անտառը։ Խոսրով Բ թագավորի օրոք (332-338) տնկել են Խոսրովակերտ և Տաճար մայրի անտառները, որոնք շրջափակվել են պարիսպներով և բնակեցվել կենդանիներով ու թռչուններով։ Հայաստանի անտառների զգալի մասը միջին դարերում ոչնչացվել է օտարերկրյա արշավանքների ժամանակ ։
Նորագույն պատմություն
Խորհրդային տարիներին վերականգնվել են անտառային բազմաթիվ զանգվածներ, ստեղծվել են նորերը։ ՀԽՍՀ-ում առաջին անտառային տնտեսությունները հիմնադրվել են 1924-ին Հրազդանի շրջանում (այժմ՝ Կոտայքի մարզում)։ 1924-1985-ին ստեղծվել են մոտ 115 հազար հա տնկարկներ։
1991-ին էներգետիկ ճգնաժամի և տնտեսական շրջափակման պատճառով գերհատվել են բազմաթիվ անտառներ։ Անտառային ֆոնդի զգալի տարածքներ տուժել են զանգվածային անթույլատրելի ծառահատումներից, կրճատվել են անտառածածկ տարածքները, ավելացել են տարահասակ ցածրարժեք անտառները, խախտվել է անտառի ջրաբանական ռեժիմը, ակտիվացել են էրոզային երևույթները, սողանքներն ու հեղեղումները։
1993-ին ՀՀ անտառային ֆոնդը 460 հազար հա էր, որից 334,1 հազար հա-ն անտառածածկ տարածքներ էին, մոտ 50 հազար հա-ն՝ արհեստական։ ՀՀ Կառավարության 2005-ի որոշմամբ հաստատվել է Հանրապետության անտառի զարգացման ազգային ծրագիրը։ 2004-2009-ին պետական բյուջեի և տարբեր ծրագրերի հաշվին 30,5 հազար հա տարածքում կատարվել են անտառվերականգնման աշխատանքներ։ Ճապոնիայի կառավարության «Պարենային արտադրության աճ» գործընկերային ֆոնդի հաշվին 2006-2009-ին տարբեր մարզերում հիմնվել է 1288 հա, իսկ Գերմանիայի շրջակա միջավայրի, բնապահպանության և միջուկային անվտանգության դաշնային նախարարության, Գերմանիայի զարգացման բանկի (Բնության համաշխարհային հիմնադրամի հայաստանյան մասնաճյուղի հետ) ֆինանսավորմամբ 2009-ին Լոռու մարզում ստեղծվել են 100 հա, ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագրի շրջանակում՝ Գլոբալ էկոլոգիական ֆոնդի հատկացումներով՝ Սյունիքի մարզում՝ 10 հա անտառամշակույթներ։ ՄԱԿ-ի Պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպության աջակցությամբ 2009-ից Կոտայքի մարզում իրականացվում է անտառապատման և անտառվերականգնման ծրագիր։ Անտառտնտեսության գիտաարտադրական հիմնահարցերը մշակվում են ՀՀ գյուղնախարարության « Հայանտառ » ՊՈԱԿ-ում և ՀՀ ԳԱԱ Բուսաբանության ինստիտուտում ։