cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ԱՄՆ-ի պատմություն (1964-1980)
Նիքսոնի վարչակազմը (1969-1974)
Ներքին քաղաքականության մեջ Նիքսոնը, ընդհանուր առմամբ, հավատարիմ էր լիբերալիզմին, ներառյալ առողջապահության աջակցության, կենսաթոշակային, շրջակա միջավայրի պահպանության, արվեստի և հումանիտար նախագծերի աջակցության վերաբերյալ։ Հարկերը մնացին բարձր, ինչպես նոր գործարքի դարաշրջանում, և պետությունը դեռ կարգավորում էր տնտեսական գործունեությունը։ Նիքսոնը հրաժարվեց դոլարը ոսկով ապահովելուց և նույնիսկ կարճ ժամանակով պետական նվերահսկողություն մտցրեց գների և աշխատավարձերի մակարդակի վրա ։
Արտաքին քաղաքականությունը Նիքսոնը վերակողմնորոշեց կոմունիզմը զսպելու քաղաքականությունից դեպի ԽՍՀՄ-ի և Չինաստանի հետ հարաբերությունների լիցքաթափում՝ խաղալով նրանց փոխադարձ հակասությունների վրա։ 1972 թվականին նա այցելել է Չինաստան, որի հետ Կորեական պատերազմից հետո ԱՄՆ-ը պահպանել է թշնամական հարաբերությունները։ Նիքսոնն անձամբ լավ հարաբերություններ էր պահպանում Չիանգ Կայշիի հետ, բայց, այնուամենայնիվ, գնաց բանակցությունների Մաո Ցզեդունի հետ, քանի որ և ԱՄՆ-ը, և ՉԺՀ-ն թշնամանում էին ԽՍՀՄ-ի հետ և փնտրում էին մերձեցում՝ ընդհանուր հակառակորդին թուլացնելու համար։ Մյուս կողմից, Չինաստան կատարած այցից հետո Նիքսոնը եկավ Մոսկվա, որտեղ սովետական երկրի ղեկավար Լ. Բրեժնևի հետ միասին ստորագրեց պայմանագիր։
Լիցքաթափումը երկու գերտերություններին էլ պետք էր ոչ միայն քաղաքական, այլև տնտեսական տեսանկյունից։ Սպառազինությունների մրցավազքը սպառեց ինչպես ԽՍՀՄ-ը, այնպես էլ ԱՄՆ-ը։ 1970-ականներին Ամերիկայում սկսվեց նոր տնտեսական ճգնաժամ, և ԽՍՀՄ-ի հետ հարաբերությունների հաստատումը սառը պատերազմում անհրաժեշտ հանգստություն ապահովեց ԱՄՆ-ին։
Նախքան ամերիկյան զորքերը Հնդկաչինայից դուրս բերելը (1971), Նիքսոնը փորձեց ուժեղացնել Հարավային Վիետնամի բանակը, և 1973 թվականին ստորագրվեց Փարիզի խաղաղության համաձայնագիրը։ Նիքսոնը նաև խոստացավ կրկին զորքեր մտցնել Հյուսիսային Վիետնամի հարձակման դեպքում, բայց 1974 թվականին նրա հրաժարականից հետո ոչ ոք չկար, որ կատարի այդ խոստումները, իսկ 1975 թվականին Սայգոնը գրավվեց Հյուսիսային Վիետնամական զորքերի կողմից։ ԱՄՆ-ն օգնեց շատ վիետնամցիների փախչել, մոտ մեկ միլիոն փախստականներ ի վերջո հայտնվեցին Ամերիկայում։ «Վիետնամական սինդրոմը» այս պատերազմից հետո երկար ժամանակ խանգարում էր ամերիկյան իշխանություններին ռազմական գործողություններ իրականացնել այլուր, և զսպման ռազմավարությունն ավարտվեց։
Նույնիսկ 1970 թվականին զորքերի դուրսբերումից առաջ ԱՄՆ-ում հակապատերազմական ելույթներն ուղեկցվում էին փողոցային բախումներով։ Ազգային գվարդիան գնդակահարեց ուսանողական ցույցերը, ինչը գործնականում կաթվածահար արեց ամերիկյան բարձրագույն կրթության համակարգը։ Այնուամենայնիվ, 1972 թվականին Նիքսոնը ընտրություններում համոզիչ հաղթանակ տարավ լիբերալ և հակապատերազմական ակտիվիստ Ջորջ Մակգովերնի նկատմամբ։ 1974 թվականին, երբ բացահայտվեցին Նիքսոնի թիմի հակասահմանադրական գործունեության մանրամասները Մակգովերնի ընտրական շտաբի հետ առճակատման մեջ, սկսվեց Ուոթերգեյթյան սկանդալը, և նախագահը ստիպված եղավ վաղաժամկետ հրաժարական տալ։
Ստագֆլյացիա
Երբ 1964 թվականին նախագահ Ջոնսոնը Կոնգրեսին համոզում էր կրճատել հարկերը, նա պետական բյուջեից մեծ գումարներ էր հատկացնում սոցիալական ծրագրերը և Վիետնամի պատերազմը ֆինանսավորելու համար։ Թեև պետական բյուջեի փոքր դեֆիցիտը և ազգային արժույթի աստիճանական արժեզրկումը բարենպաստ էին տնտեսության համար, գնաճը սկսեց կտրուկ իջնել։ Միևնույն ժամանակ, համաշխարհային առևտրում ԱՄՆ-ի գերակայությունը սկսեց անհետանալ, ինչպես նաև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո հաստատված տնտեսության, աշխարհաքաղաքականության, առևտրի, տեխնոլոգիաների և մշակույթի մեջ նրա գլոբալ գերակայությունը։
Գների մակարդակը շարունակում էր աճել և Նիքսոնի նախագահության առաջին երկու տարիներին աճել է 15 %-ով։ Այնուհետև 1971 թվականին Նիքսոնը հայտարարեց դոլարի ոսկու փոխարկումը դադարեցնելու մասին, ինչը հանգեցրեց Բրետոն-Վուդսյան համակարգի ճգնաժամին և դոլարի հետագա արժեզրկմանը։ Դա օգնեց աշխուժացնել ամերիկյան ապրանքների արտահանումը, ներմուծվող հումքի և այլ ապրանքների համար էլ ավելի թանկացան։ Բացի այդ, Նիքսոնը նույն 1971 թվականին 90 օրով սառեցրեց ԱՄՆ-ում գների և աշխատավարձերի մակարդակը, այնուհետև դրանք դրեց հատուկ դաշնային գործակալության վերահսկողության տակ։
Գնաճը փոքր-ինչ դանդաղեց, բայց գործազրկությունը սկսեց աճել։ Արտադրության կրճատումը դադարեցնելու համար Նիքսոնը կրկին հանեց գների և աշխատավարձերի մակարդակի սահմանափակումները՝ առաջացնելով գնաճի նոր փուլ։ Գնաճային ճնշումները հանգեցրել են տնտեսական քաղաքականության փոփոխության։ 1930-ականների մեծ ճգնաժամից սկսած՝ տնտեսական անկման և բարձր գործազրկության ժամանակաշրջաններով, նրանք պայքարում էին կառավարության ծախսերի աճի կամ հարկային բեռի իջեցման միջոցով, ինչը պետք է վերակենդանացներ պահանջարկը։
1970-ականներին գների աճը, հատկապես էներգակիրների համար, վախ առաջացրեց գնաճից, և կառավարությունը փորձեց սահմանափակել պետական բյուջեի ծախսերը, այլ ոչ թե ավելացնել դրանք։ Նիքսոնի վարչակազմի հակասական միջոցառումները ծնեցին 1970-ականների ճգնաժամը, և ամերիկյան ազգի աճող կասկածները նրա տնտեսական բարեկեցության վերաբերյալ։
1973 թվականի նավթային ճգնաժամ
Տնտեսական իրավիճակն էլ ավելի սրեց Նավթ արտահանող երկրների կազմակերպության որոշմամբ՝ դադարեցնել իր նավթի արտահանումը այն երկրներին, որոնք աջակցում էին Իսրայելին արաբա-իսրայելական պատերազմում, որոնց թվում էր նաև ԱՄՆ-ը։ Չնայած Նավթ արտահանող երկրների մի մասը շարունակում էր նավթ արտահանել համաշխարհային շուկա, դրա գներն աճեցին չորս անգամ կամ ավելի։ Քանի որ ամերիկյան միջին խավը, որն այդ ժամանակ բնակություն էր հաստատել արվարձաններում, մեծապես կախված էր իր մեքենաներից և բենզինի գներից, դա ցնցում առաջացրեց ԱՄՆ-ում։ Բենզալցակայաններում երկար հերթեր են գոյացել, խանութների, հաստատությունների և գործարանների մի մասը փակվել կամ կրճատվել է աշխատանքի ժամանակը, որոնք կախված էին նավթից, որն օգտագործվում էր Ինչպես որպես վառելիք, այնպես էլ հումք։ Սա գործազրկության նոր ալիք առաջացրեց։
Դաշնային կառավարությունը նոր խնդիրներին պատասխանեց մեքենաների արագության վերին սահմանի ներդրմամբ (88 կմ/ժամ), ֆինանսների նախարար Ուիլյամ Սայմոնի նշանակմամբ «էներգետիկ թագավոր», այսինքն՝ պատասխանատու կառավարության էներգետիկ քաղաքականության ձևավորման համար, իսկ 1977 թվականին ստեղծվեց հատուկ էներգետիկայի դեպարտամենտ և ստեղծվեց ԱՄՆ նավթի ռազմավարական պահուստը։ Բացի այդ, խիստ վերահսկողություն է սահմանվել երկրի ներսում գների մակարդակի նկատմամբ։ Մասնավորապես, արգելվում էր բարձրացնել նավթի գներն այնտեղ, որտեղ այն նախկինում արդյունահանվում էր։ Բարձր գները կարող էին կիրառվել միայն նոր հետազոտված նավթի վրա։ Բենզալցակայաններում սահմանափակումներ են մտցվել, հնարավոր է դարձել լիցքավորել միայն հատուկ կտրոնով կամ միայն ամսվա զույգ կամ կենտ օրերին՝ կախված մեքենայի համարի վերջին թվից (զույգ կամ կենտ)։
Էներգետիկ ճգնաժամը զգալի փոփոխություններ է առաջացրել ավտոմոբիլային արդյունաբերության մեջ։ Ավտոկոնցեռնների մեծ դեթրոյթյան եռյակը ստիպված էր վերակողմնորոշվել դեպի ավելի տնտեսող մեքենաների թողարկում։ Բենզինի սպառումը նվազեցնելու համար մեքենաները դարձել են շատ ավելի թեթև և փոքր չափերով։ Ավտոարշավները կորցրեցին ժողովրդականությունը, և նույնիսկ NASCAR-ը կրճատեց մրցավազքի հեռավորությունը իր մրցումներում, իսկ Ինդիանապոլիսի 500 մղոնը կրճատեց մարզումների և որակավորման վազքի տևողությունը։
Ավտոմոբիլային ճգնաժամը խորացրեց մեքենաշինության և ԱՄՆ-ի ամբողջ ծանր արդյունաբերության ընդհանուր ճգնաժամը։ Արտադրության զանգվածային կրճատումների արդյունքում ամերիկյան հյուսիս-արևելքի արդյունաբերական քաղաքները, որոնք նախկինում ամերիկյան արդյունաբերության լեռնաշղթան էին, ընկել էին ամայության և ավերածությունների մեջ, իսկ նախկին արդյունաբերական գոտին կոչվում էր Ամերիկայի ժանգոտ գոտի։
Ֆորդի և Քարթերի վարչակազմեր
Նիքսոնի հրաժարականից հետո նրա պաշտոնը կարճ ժամանակով զբաղեցրեց փոխնախագահ Ջերալդ Ֆորդը։ Նա ամերիկացիներին խնդրեց աջակցել իրեն՝ պատճառաբանելով, որ «երկար ազգային մղձավանջը վերջապես ավարտվել է»։ Նրա վարչակազմն անզգուշորեն հետևում էր Հարավային Վիետնամի փլուզմանը, որից հետո Կոնգրեսը որոշում կայացրեց դադարեցնել ցանկացած օգնություն Վիետնամին, որը գտնվում էր կոմունիստների տիրապետության տակ։ Տնտեսական ճգնաժամը հաղթահարելու Ֆորդի փորձերը հաջողություն չունեցան։ Համաներման և Նիքսոնի նկատմամբ հետաքննությունը դադարեցնելու մասին նրա որոշումը հակասական արձագանք առաջացրեց հասարակական կարծիքի կողմից և կրկին ամրապնդեց դեմոկրատների դիրքերը՝ լիբերալներին կասկած ներշնչելով ԿՀՎ-ի և զինվորականների նկատմամբ ։
1976 թվականի նախագահական ընտրություններում հանրապետականները պարտվեցին դեմոկրատական կուսակցության թեկնածու Ջորջիայի նախկին նահանգապետ Ջիմի Քարթերին, որը քաղաքացիական պատերազմից հետո առաջին նախագահն էր ամերիկյան հարավից։ Ինչպես այն ժամանակ, այնպես էլ նախագահական ընտրություններից հետո նա գործել է որպես պոպուլիստ՝ ուշադրություն հրավիրելով ինքնակառավարման խթանողին և քարոզչության էներգախնայողության վևա։ Բացի այդ, նրա նախագահության ընթացքում իշխանության մարմիններում հայտնվել են ռեկորդային թվով կանայք և փոքրամասնություններ։ Հակառակ իր նախընտրական խոստումներին, Քարթերը չկարողացավ իրականացնել առողջապահության և հարկային բարեփոխումներ, բայց ընդլայնեց Ալյասկայի ազգային պարկը ։ Այն ամենը, ինչ Քարթերին հաջողվեց անել տնտեսական ճգնաժամի դեմ պայքարելու համար, ամերիկացի ժողովրդին մեղադրել անկման և հոռետեսության մեջ։ Նա չկարողացավ բարձրացնել ազգային ոգին, և կորցրեց իր հեղինակությունն ու ժողովրդականությունը ։
Արտաքին քաղաքականության մեջ Նախագահ Քարթերն ավելի հաջողակ էր։ Նրա միջնորդությամբ կնքվեցին Քեմփ Դեյվիդի համաձայնագրերը և խաղաղությունը Իսրայելի և Եգիպտոսի միջև, լիակատար դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատվեցին ՉԺՀ-ի հետ և ստորագրվեց ԽՍՀՄ-ի հետ համաձայնագիրը։ Քարթերը հատուկ ուշադրություն է դարձրել ամբողջ աշխարհում մարդու իրավունքներին, որոնք դրվել են նրա արտաքին քաղաքականության կենտրոնում։ Սակայն Իրանի Իսլամական հեղափոխությունից հետո Քարթերը թույլ է տվել նախկին շահ Մոհամմադ Ռեզա Փահլավիին բուժման նպատակով ժամանել ԱՄՆ։ Նրան դատավարության համար հայրենիք վերադարձնելու համար Իրանում ծայրահեղականները պատանդ են վերցրել ամերիկացի դեսպաններին և նրանց պահել 444 օր։ Զինվորականների օգնությամբ պատանդներին ազատելու փորձը ձախողվեց, ինչը վերջնականապես խարխլեց Քարթերի վարչակազմի հեղինակությունը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի պատմություն
Երևանյան ջոկատ
Երևանյան ջոկատ (1877-1878), ռուսական բանակի զորամիավորում գեներալ-լեյտենանտ Տեր Ղուկասովի հրամանատարությամբ։ Կազմավորվել է 1877 թվականի ապրիլի սկզբին և կազմել է Կովկասյան ռազմաճակատում գործող ձախ թևը գեներալ Լոռիս-Մելիքովի ընդհանուր հրամանատարության ներքո 1877-1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ։
Նպատակ
1877 թվականի ապրիլի 29-ի գլխավոր հրամանատարի հրամանով Կովկասում գործող կորպուսի զորամիավորումներին (գլխավոր ուժերին՝ Ախալցխայի և Երևանյան ջոկատներին) հանձնարարվել է կենտրոնանալ Թուրքիայի հետ սահմանի երկայնքով և պատրաստ լինել մի քանի կետից միաժամանակ հարձակողական գործողությունների անցնելու համար։ 1877 թվականի ապրիլի 6-ի (18) դրությամբ բոլոր զորամասերն ու ռազմական ուժերը տարակենտրոնացվել են եղել ողջ ռազմավարական ճակատով։  Երևանյան ջոկատը կազմել է գործող կորպուսի ձախ թևը։
Մարտական գործողությունների սկսվելուն պես Երևանյան ջոկատի գլխավոր օպերացիոն ուղղությունը Էրզրումն էր, որի վրա հարձակումը տեղի է ունեցել Ալաշկերտի հովտով (Կարսի շրջակայքում)՝ Բայազետի և Դայարի միջով։  Երևանյան ջոկատի հաղորդակցման ուղու վրա ծայր հարավարևելյան ռազմակետը համար Բայազետը, որտեղ թողնվել է կայազոր՝ Ֆյոդոր Շտոկվիչի գլխավորությամբ։
Ջոկատի կազմ
Երևանյան ջոկատի կազմը.
Հրամանատարական կազմ
Երևանյան ջոկատի հրամանատարական կազմը.
Ղրիմի 73-րդ հետևակային գունդ
Ստավրապոլի 74-րդ հետևակային գունդ
Կովկասյան Երրորդ հրաձգային գունդ
Կովկասյան սակրավորական գնդի երկրորդ վաշտ
Պերեյասլավյան 18-րդ գունդ
Առաջին Ումանյան գունդ
Երկրորդ գունդ
Երկրորդ Սունժենյան գունդ
19-րդ հրետանային բրիգադ
Առաջին հեծյալ հրետանային բրիգադ
Թվային կազմ
Ըստ 1877 թվականի ապրիլի 12 (24)-ի տվյալների՝ Երևանյան ջոկատն ունեցել է 10616 զինվոր (6602 հետևակ և 4014 հրետանի), 32 թնդանոթ։ Սակայն սա դեռ ջոկատի վերջնական կազմը չի։ Մինչև ապրիլի 15-ը զինվորների թիվը հասել է 11697 (ավելացրած ևս 771 երաժիշտներ և ապաշարային զինվորներ)։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ռուս-թուրքական պատերազմ (1877-1878)
Դինարա
Դինարա (Dinara), լեռ Խորվաթիայում և Բոսնիա և Հերցեգովինայում 1913 մ բարձրությամբ (գագաթ՝ Տրոգլավ), Դինարյան բարձրավանդակի մասը։ 1831 մետր բարձրության Սինյալ գագաթը խորվաթական ամենաբարձր գագաթն է ։ Տեղակայված է Դալմաթիայում Խորվաթիայի և Բոսնիա և Հերցեգովինայի սահմանին, Կնին քաղաքի հարևանությամբ։ Լեռան ստորոտում տեղակայված է Կիևո բնակավայրը, որից տպավորիչ տեսարան է բացվում դեպի լեռը։ Դինարան համարվում է Դինարյան բարձրավանդակի բազմաթիվ գագաթներից մեկը, սակայն նկատելիորեն տարբերվում է շրջապատող լանդշաֆտից։ Բուսականությունը լեռան վրա աղքատ է, ծառեր չկան։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի լեռներ Կատեգորիա:Խորվաթիայի լեռներ Կատեգորիա:Պետության ամենաբարձր կետեր
Ժողովածու (5137)
Ժողովածու (5137), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 5137 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 18-րդ դարում։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 21x14 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 108 թերթից։ Գրված է երկսյուն, նոտրգրով։ Ունի կիսախորան և լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Կազմը` կաշեպատ ստվարաթուղթ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Ան Ջե Հյոն
Ան Ջե Հյոն (հանգըլ՝ 안재현, հանջա՝ 安宰賢, ), հարավկորեացի դերասան և մոդել։
Գործունեություն
Ան Ջե Հյոնն իր գործունեությունը սկսել է 2009 թվականին որպես մոդել՝ հայտնվելով զանազան ցուցադրություններում, ամսագրերի հոդվածներում և տեսահոլովակներում։ Հայտնի է դարձել 2011 թվականին, երբ նկարահանվել է Լի Սու Գընի և Կիմ Բյոնգ Մանի հեռուստատեսային շոուում։ Հայտնվել է նաև մի քանի տեսահոլովակներում՝ ներառյալ Բեկ Ա Յոնի «Sad Song», K.Will-ի «Please Don't» և Sistar19-ի «Gone Not Around Any Longer» տեսահոլովակներում ։
2013 թվականին Անն էլ ավելի հայտնիություն է ձեռք բերում՝ նկարահանվելով «Իմ սերը աստղերից» կորեական դորամայում (հեռուստասերիալ)՝ որպես Ջուն Ջի Հյոնի կրտսեր եղբայր ։ Սա հանգեցնում է էլ ավելի մեծ առաջարկի 2014 թվականին․ նա ստանում է «Դուք շրջապատված եք» ոստիկանական կատեկերգությունում և «Նորաձևության արքա» կոմիքսի էկրանավորման մեջ գլխավոր դեր խաղալու առաջարկ  ։
2015 թվականին Անը խաղացել է իր առաջին գլխավոր դերը որպես բժիշկ-վամպիր «Արյուն» հեռուստասերիալում։
2016 թվականին Անը սկսել է նկարահանվել tvN հեռուստաընկերության եթերում հեռարձակվող «Մոխրոտիկը և չորս ասպետները» սիրային կատակերգությունում՝ ամբարտավան փլեյբոյի դերով։
Անձնական կյանք
2016 թվականի մարտի 11-ին հաստատել է, որ 2015 թվականի ապրիլից հանդիպում է «Արյուն» հեռուստասերիալի իր խաղընկեր Կու Հե Սոնի հետ ։ Ամուսինները պաշտոնապես գրանցել են իրենց ամուսնությունը 2016 թվականի մայիսի 20-ին Կանգնամի շրջանային բաժանմունքում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի դերասաններ Կատեգորիա:Հարավկորեացի մոդելներ Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասաններ
Գյուլթափա (Կարաքիլիսայի գավառ)
Գյուլթափա, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Կարաքիլիսայի գավառակում ։ Գտնվում էր Կարաքիլիսա քաղաքից 23 կմ հարավ։
Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 12 տուն բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Անդրեյ Կալաշնիկով
Անդրեյ Գենադևիչ Կալաշնիկով, խորհրդային և ռուս ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։
Գործունեություն
1992-1993 թվականներին խաղացել է «Զակարպատյա» ակումբի կազմում, 62 խաղի ընթացքում խփել է 7 գոլ։
1994-1996 թվականներին խաղացել է «Կուբան» ակումբի կազմում, անցկացրել է 45 հանդիպում և խփել է 2 գոլ հիմնական կազմում, և ևս 3 հանդիպման հրավեր է ընդունել Կուբան 2-ի երրորդ լիգայի կազմում։
1996 թվականի ավարտին անցկացրել է Տամեշյովսկի «Իզումրուդ» ակումբում, 20 խաղերի ընթացքում խփել է 4 գոլ։ 1997-1998 թվականներին եղել է Բելցսկի Ռոմ ակումբում, անցկացրել է 1 հանդիպում Մոլդովայի բարձրագույն լիգայում։ 1999 թվականի մրցաշրջանում նորից խաղացել է Կուբան ակուբի կազմում, 18 խաղերի ընթացքում խփել է 1 գոլ ։
2000 թվականի մրցաշրջանը անցկացրել է Պավլոդարսկի «Իրտիշ» ակումբում, հավաքականում որտեղ կատարել է իր նորամուտը Ղազախստանի բարձրագույն լիգայում ։ Թիմի հետ միասին դարձել է առաջնություն բրոնզե մրցանակակիր։ 2001 թվականին հանդես է եկել «Ակտոբե Լենտո» ակումբում անցկացրել է 6 խաղ ։
Կարիերայից հետո
Կարիերայի ավարտից հետո պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստը հանդես է եկել սիրողական մակարդակում, խաղացել է Վետերանների «Կուբան» ֆոտւբոլային ակումբում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Մարի (Ֆրանսիա)
Մարի (Marie), համայնք Ֆրանսիայի հարավ-արևելքում՝ Պրովանս-Ալպեր-Լազուրե ափ երկրամասի Ծովափնյա Ալպեր դեպարտամենտի Նիցցայի շրջանի Տուրետ-Լևանս կանտոնում ։ Մինչև 2015 թվականի մարտը կոմունան մտնում էր Սեն Սովեր սյուր Տինե լուծարված կանտոնի մեջ (Նիսի շրջան)։
Կոմունայի տարածքը կազմում է 14,77 կմ², 2006 թվականին բնակչությունը կազմել է 83 մարդ աճի միտումով, 2012 թվականին՝ 91 մարդ, բնակչության խտությունը՝ 6,2 մարդ/կմ²։
Բնակչություն
Կոմունայի բնակչությունը 2011 թվականին կազմել է 83 մարդ, 2012 թվականին՝ 91 մարդ ։
Բնակչության թվաքանակի դինամիկան ՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կոմունաներ
Իեն Ալեքսանդր
Իեն Ալեքսանդր (Ian Alexander, ), ամերիկացի դերասան, առավել հայտնի է Netflix–ի «The ОА» միստիկական հեռուստասերիալում իր առաջնաելույթային Բաք Բու, «The Last of Us Part II» համակարգչային խաղում Լևի և 2018 թվականի «Որվական» ֆիլմում՝ Վիքի դերով։
Կարիերա
Իեն Ալեքսանդրը ծնվել է 2001 թվականի ապրիլի 20-ին ԱՄՆ Յուտա նահանգի Սոլթ Լեյք Սիթի քաղաքում ։ Իենը դերասանական կարիերան սկսել է 2015 թվականին՝ մեծ էկրանին առաջնաելույ ունենալով «The OA» սերիալում ։ 2017 թվականի հոկտեմբերին համակարգչային խաղեր մշակող ամերիկյան ընկերությունը՝ Naughty Dog-ը, հայտարարել է, որ Իենը ընտրվել  է the Last of Us Part II համակարգչային խաղի դերասանական կազմում Լևի դերի համար  ։ Ավելի ուշ՝ 2018 թվականին, Իենը նկարահանվել է Մայքլ Սաքսիի «Ուրվական» գեղարվեստական ֆիլմում՝ Վիքի դերում։ Ֆիլմը հիմնված է ամերիկացի գրող Դեյվիդ Լևիտանի համանուն վեպի վրա  ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ապրիլի 20 ծնունդներ Կատեգորիա:2001 ծնունդներ Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով Կատեգորիա:Դերասաններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասաններ Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասաններ
Ռոբերվալ (Կանադա)
Ռոբերվալ (Roberval), քաղաք Կանադայի Քվեբեկ նահանգում՝ Սագենեյ տարածաշրջանում (գետ Սեն Ժան)։ 2014 թվականին քաղաքում ապրել է 10 022 մարդ։ Քույր քաղաք՝ Բուտարե՝ Ռուանդա։
Աշխարհագրական դիրքը
Ռոբերվալը գտնվում է Սեն Ժան գետի հարավարևմտյան ափին ։ Քաղաքը Լյե դոմեն Դյու Ռուայի վարչական կենտրոնն է։ Ռոբերվալը Սեն Ժեն գետի երրորդ ամենամեծ քաղաքն է Ալմայից հետո
Պատմություն
Ռոբերվալը անվանվել է Նոր Ֆրանսիայի թագավորի առաջին գեներալ-լեյտենանտ Ժան-Ֆրանսուա դե Ռոբերվալի (1500-1560) անունով։ Տարածքը, որտեղ գտնվում է քաղաքը, ձեռք է բերվել Թոմաս Ժամի կողմից 1855 թվականին։ Բնակավայրը հիմնադրվել է 1859 թվականին։ Քաղաքի աճը կապված է եղել անտառային արդյունաբերության զարգացման հետ։ 1888 թվականին Քվեբեկ-Սեն-Ժակ լճի երկաթուղային ընկերությունը Ռոբերվալում երկաթուղի է անցկացրել։ 1903 թվականին բնակավայրը դարձել է քաղաք։ 1976 թվականին Ռոբերվալը միավորվել է Սեն-Ժան-դե-Բրեբեֆի հետ։
Քաղաքը Սուրբ Ժան լճի նավիգացիոն և առողջարանային կենտրոնն է եղել ։
Բնակչություն
15տարեկանից բարձր 8865 բնակչից 3040 գտնվել են պաշտոնական ամուսնության մեջ, 1890-ը՝ քաղաքացիական ամուսնության, 2475–ը երբեք ամուսնացած չի եղել։ Ռոբերվալում կա 2830 տնային տնտեսություն և 1470 ընտանիք, ընտանիքում միջին թիվը 2,7 մարդ է, տնային տնտեսությունում՝ 2,1: Բնակչության 98,9% -ի մոտ միակ մայրենի լեզուն ֆրանսերենն է, բնակչության միայն 0,3% -ն է անգլերենը ճանաչել որպես միակ մայրենի լեզու ։
2011 թվականին 58,7% -ը՝ քաղաքի բնակչության ավելի քան 25 տարեկանից բարձրը ստացել է բարձրագույն կրթություն (59,6% ազգային մակարդակ), Ընդ որում, 18,2% -ը ունեցել է համալսարանական դիպլոմ կամ աստիճան, 19,7% -ը՝ քոլեջի դիպլոմ և 20,8%-ը՝ առևտրային վկայական։ 2010 թվականին հարկերի վճարումից հետո ընտանիքի միջին եկամուտը կազմել է 58 097 դոլար ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Քվեբեկի քաղաքներ Կատեգորիա:1855 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Կանադայի քաղաքներ Կատեգորիա:Բնակավայրեր այբբենական կարգով
Արամ Փարսադանյան
Արամ Սուրենի Փարսադանյան, հայ ֆուտբոլիստ, պաշտպան, ֆուտբոլային մարզիչ։ ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ (1976) ։
Կենսագրություն
Արամ Փարսադանյանը Երևանի «Արարատ» ակումբի կազմում իր նորամուտը նշել է 1975 թվականի սեպտեմբերի 12-ին՝ 17 տարեկանում մասնակցելով ԽՍՀՄ առաջնության 22-րդ տուրի՝ «Չերնոմորեցի» դեմ արտագնա խաղին։ Հինգ օր հետո նա անցկացրել է իր միակ հանդիպումը եվրագավաթներում՝ փոխարինման դուրս գալով Գավաթակիրների գավաթի խաղարկության 1/16 եզրափակչի՝ Կիպրոսի «Անորտոսիսի» դեմ տնային խաղի (9:0) 80-րդ րոպեին։ «Արարատում» անցկացրած հինգ տարիների ընթացքում մասնակցել է 46 հանդիպման։ 1980 թվականի մրցաշրջանից առաջ դիտումների է մասնակցել Մոսկվայի «Տորպեդոյում» ։ 1982 թվականից հանդես է եկել Երկրորդ լիգայի «Կոտայք» (Աբովյան) ակումբում, որի հետ 1984 թվականին անցել է առաջին լիգա։ Թիմի կազմում յոթ տարվա ընթացքում անցկացրած 245 խաղերում խփել է 15 գոլ։ 1990-1991 թվականներին խաղացել է երկրոր Դիլիջանի «Իմպուլս» և Կապանի «Սյունիք» ակումբներում։ 1992-1994 թվականներին հանդես է եկել Հայաստանի առաջնության «Բանանց» ակումբում։
1995-2003 թվականներին, որպես մարզիչ, աշխատել է Հայաստանի ակումբներում, 2000 թվականին եղել է Հայաստանի հավաքականի մարզչական շտաբում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Արարատի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իմպուլսի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ուրարտուի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ սպորտի վարպետներ Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլային մարզիչներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Վերմոնտ
Վերմոնտ (անգլերեն՝ ), նահանգ ԱՄՆ-ի հյուսիսարևելյան մասում։ Այն գտնվում է Նոր Անգլիայի տարածաշրջանում։ ԱՄՆ-ի մի մասն է կազմել 1791 թվականից։
ԱՄՆ-ի ամենափոքր նահանգներից մեկն է, տարածքի մեծությամբ 45-րդ նահանգն է (24 923 կմ²), իսկ բնակչության թվով (626,042 մարդ 2015 թվականի տվյալներով) ԱՄՆ 50 նահանգների մեջ զբաղեցնում է 49-րդ տեղը։ Վարչական կենտրոնը Մոնտպիլիերն է, խոշորագույն քաղաքը` Բերլինգթոնը։
Նահանգի պաշտոնական կարգախոսն է «Ազատություն և միասնություն» ( Freedom and Unity): Պաշտոնական մականունը` «Կանաչ լեռների նահանգ», («Vermont» բառը գալիս է «Vert mont» «կանաչ լեռ» բառից)։
Աշխարհագրություն
Վերմոնտը գտնվում է Նոր Անգլիայում, Միացյալ Նահանգների հյուսիս-արևելքում։ Նահանգի տարածքը կազմված է 23 955 կմ² ցամաքից և 968 կմ² ջրից, այսինքն, ընդհանուր տարածքը կազմում է 24 923 կմ² (ԱՄՆ-ում հիսուն նահանգներից 45-րդ տեղում է)։
Գետի արևմտյան ափը Վերմոնտը բաժանում է Կոնեկտիկուտից, իսկ արևելյան ափը բաժանում է Նյու Հեմփշիր նահանգից (գետը կազմում է Նյու Հեմփշիրի մի մասը)։ Վերմոնտի գլխավոր լիճը Շամփլեյն լիճն է, որն էլ ԱՄՆ-ի 6-րդ ամենամեծ քաղցրահամ լիճն է։ Վերմոնտը հյուսիսարևմտյան մասով սահմանակից է Նյու Յորք նահանգին։
Վերմոնտի ձգվածությունը հյուսիսից հարավ կազմում է 256 կմ։ Նահանգի արևմուտքից արևելք ձգվող ամենալայն երկարությունը 143 կմ է (Կանադայի հետ սահմանում), իսկ ամենափոքր երկարությունը `ընդամենը 60 կմ (Մասաչուսեթս նահանգի կողքին)։ Նահանգի աշխարհագրական կենտրոնը Վաշինգտոն քաղաքն է, Ռոքսբերիից 5 կմ դեպի արևելք։ Նահանգում կան վեց բնաաշխարհագրական տարածքներ, դրանք են` Հյուսիսարևելյան լեռնաշղթան (the Northeastern Highlands), Կանաչ լեռները (the Green Mountains), Տակոնիկ լեռները (the Taconic Mountains), Շամբլեն լճերը (the Champlain Lowlands), Վերմոնտի հովիտը (the Valley of Vermont) և Վերմոնտ Պիեմոնի շրջակայքը (the Vermont Piedmont): Վերմոնտի «Կանաչ լեռների նահանգ» ոչ պաշտոնական մականունը դեռևս հաստատված չէ։ Որոշ հետազոտողներ կարծում են, որ նահանգի անունը գալիս է Vermont անտառի անվանումից։ Մյուսները հավատում են, որ նահանգը Վերմոնտ անվանվել է այն պատճառով, որ այնտեղ գերակշռում են կանաչավուն քարերը ։
Բնակչություն
Ըստ ԱՄՆ մարդահամարի վիճակագրության բյուրոյի 2013 թվականի տվյալների` Վերմոնտի բնակչությունը կազմում է 626.630 մարդ (51 % կանայք, 49,0 % տղամարդիկ)։ 2012 թվականի տվյալներով Վերմոնտի բնակչության 95,4 %-ը կազմում են սպիտակամորթները, 1,1 %-ը՝ աֆրոամերիկացիներ, 1,4 %-ը` ասիացիներ։ Ըստ 2000 թվականի մարդահամարի տվյալների` նահանգի բնակչության 2.54% -ը խոսում են ֆրանսերեն, 1,00 %-ը իսպաներեն։
Բնակչության բաշխումը՝ ըստ էթնո-ռասայական առանձնահատկությունների.
Տնտեսություն
Վերմոնտի ՀՆԱ-ն 2016 թվականի տվյալներով կազմել է 31,092 միլիարդ դոլար ։ Այս ցուցանիշով Վերմոնտը 50 նահանգների շարքում 50-րդ տեղն է զբաղեցնում, ինչպես նաև մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ի ցուցանիշով 38-րդ տեղում է։ 2004 թվականի տվյալներով մեկ շնչի հասնող եկամուտը կազմել է 32,770 դոլար։ 2007 թվականին Վերմոնտի համար մեկ առևտրային գործընկերը դարձավ Կանադան։ Նահանգը Կանադայի Քվեբեկ գավառի հետ ունի 4 միլիարդ դոլարի առևտուր ։ 2007 թվականին մանրածախ առևտուրը կազմել է 5,2 մլրդ դոլար ։ Ընտանիքի միջին եկամուտը կազմել է 42.692 դոլար։ Այս ցուցանիշով նահանգը զբաղեցնում է 15-րդ տեղը ԱՄՆ-ում։ 2001 թվականին Վերմոնտն արտադրել է 1.040.000 լիտր թխկիի օշարակ, ինչը կազմում էր ազգային արտադրության մոտ մեկ քառորդը։ Զբոսաշրջությունը նահանգի տնտեսության կարևոր մասն է։ Ձմռանը բազմաթիվ զբոսաշրջիկներ են այցելում լեռնադահուկային հանգստավայրեր։ Առողջարանները հյուրանոցները, ռեստորանները և խանութները զբոսաշրջիկների հետաքրքրության հիմնական ոլորտներն են, հատկապես այն պատճառով, որ այս տարի նոր աշխատատեղեր են ստեղծվում բնակիչների համար։ 2005 թվականին զբոսաշրջիկները մոտ 13,4 միլիոն ուղևորություն են կատարել նահանգում` ծախսելով 1,57 միլիարդ դոլար ։
Մշակույթ
Վերմոնտում անցկացվում են մի շարք փառատոներ, այդ թվում` Վերմոնտի Maple փառատոնը, Կանաչապատման փառատոնը, Apple Festival, Marlborough երաժշտական (խնձորի, երաժշտության) փառատոն։ Սիմֆոնիկ նվագախումբը, որ հովանավորվում է իշխանությունների կողմից,  մեծ  հարգանք ու սեր է վայելում նահանգում և ակտիվ գործունեություն է ծավալում տարածաշրջանում։ Պոետիկ հասարակությունը հրատարակում է «Կանաչ լեռների Թրուբադուրը» գրական ամսագիրը:Կատարվում է Brattleboro (անգլերեն)  լեզվով։   Ամեն ամառ Թատերական ընկերությունը անցկացնում է Շեքսպիրյան փառատոն, Montpelier ն աամենամյա «Կանաչ լեռներ» կինոփառատոնը։ Վերմոնտի տեսարժան վայրերից մեկը Ջոզեֆ Սմիթի, Հիսուս Քրիստոսի Վերջին Օրերի Սրբերի Եկեղեցի հուշահամալիրն է ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վերմոնտ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի նահանգներ
Դիրլեթոն ամրոց
Դիրլեթոն ամրոց, միջնադարյան բերդ Դիրլեթոն գյուղում, Շոտլանդիայի արևելյան Լոթիան շրջանում։ Գտնվում է Հյուսիսային Բերվիքից մոտավորապես 2 մղոն (3․2 կմ) դեպի արևմուտք և  Էդինբուրգից մոտավորապես 19 մղոն (31կմ) դեպի արևելք։ Ամրոցի ամենահին մասերը կառուցվել են 13-րդ դարում, իսկ այն լքվել է մինչև 17-րդ դարի վերջը։
Ձեռնարկված լինելով մոտավորպես 1240 թվականին Ջոն դե Վոուի կողմից, ամրոցը մեծապես վնասվել է շոտլանդական անկախության պատերազմների ընթացքում, երբ երկու անգամ գրավվել է անգլիացիների կողմից։ 14-րդ դարում Դիրլեթոնը վերականգնվել է Հալիբուրթոն ընտանիքի կողմից, իսկ Ռութվենների կողմից ձեռք է բերվել 1505 թվականին։ Ռութվենները ներգրավված էին Շոտլանդիայի թագուհի Մերիի ու թագավոր Ջեյմս VI-ի դեմ մի քանի դավադրության մեջ, որն էլ ի վերջո հանգեցրել է 1600 թվականին ամրոցի բռնագրավմանը։ Դիրլեթոնը դադարել է բնակավայր լինելուց, թեև Օլիվեր Կրոմվելը 1650 թվականի անգլիական երրորդ քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ ստիպված էր պաշարել ամրոցը, որպեսզի այնտեղից դուրս քշի թալանչիների մի հրոսակախմբի։ Վնասված ամրոցը հետո ձեռք է բերել Դիրլեթոնի լորդ Ջոն Նիզբեթը, որը որոշել է կառուցել նոր ամառանոց Արչերֆիլդ կալվածքի մոտակայքում։ Նիզբեթների ընտանիքը շարունակոմ էր պահպանել ամրոցի այգիները, նախքան 1923 թվականին Դիրլեթոնը պետության խնամքին հանձնելը։ Ավերակն ու այգիներն այժմ գտնվում են «Շոտլանդիայի պատմական շրջակայք» կազմակերպության հոգածության տակ։
Դիրլեթոն ամրոցը գտնվում է ցցուն ժայռի վրա, Դիրլեթոնի բարոնության հարուստ գյուղատնտեսական հողերի կենտրոնում, և հսկում է հյուսիսային Բերվիքի նավահանգստով Անգլիայից դեպի Էդինբուրգ մտնող ափամերձ մատույցները։ Ավերակը ներկայացնում է 13-րդ դարի դոնժոնը և 16-րդ դարի տունը, որը Ռութվեններն էին կառուցել հարևանությամբ։ 14-րդ և 15-րդ դարերում Հալիբուրթոնների կառուցված ավելացումների միայն ներքնահարկերն են կանգուն, թեև դրանք եղել են մի մեծ դահլիճ ու աշտարակավոր տուն արևելյան թևում։ Բակի ներսի մյուս կառույցները նույնպես քանդվել են։ Ամրոցը շրջապատում են այգիները, որոնք գուցե հիմնվել են 16-րդ դարում, թեև ներկայիս բուսականությունն առավելապես 20-րդ դարի է։ Պարիսպներից ներս գտնվում է 16-րդ դարի մի աղավնատուն։
Դը Վոու
Դը Վոուների նորմանական ընտանիքն առաջացել է Ռուանում, Հյուսիսային Ֆրանսիա, և բնակություն հաստատել Անգլիայում 1066 թվականի Նորմանական նվաճումից հետո։ Դը Վոու երկու եղբայրներ կամ զարմիկներ Շոտլանդիա հրավիրված անգլո-նորմանական մի շարք ասպետների թվում էին, որոնց 12-րդ դարում Շոտլանդիայի թագավոր Դավիդ I-ի կողմից հողեր են հատկացվել։ Հյուբերտ դը Վոուին տրվել է Քումբրիայում Ջիլզլենդի բարոնությունը, որն այդ ժամանակ Շոտլանդիայի մաս էր կազմում, իսկ Ջոն դը Վոուին շնորհվել է Դիրլեթոնի բարոնությունը։ Ջոնն ամրոց է կառուցել Էլդբոթլում, հավանաբար ներկայիս Դիրլեթոնից հյուսիս-արևմուտք, և ևս մեկը՝ Թարբեթ  ամրոց անունով Ֆիդրա կղզու վրա, թեև ոչ մեկը չի պահպանվել ;
1220 թվականին Ուիլյամ դը Վոուի կողմից Ֆիդրան նվիրվել է Դրայբուրգի վանքի վանականներին ։  Ուիլյամի որդի Ջոնը պատանդ էր պահվում Անգլիայում, որպեսզի հնազանդեցվի  թագավոր Առյուծ Ուիլյամը 1213 թվականին, և նա բարոնությունն ստանձնել է 1220 -ական թվականներին ։ Այդ ժամանակ նա Դիրլեթոնում սկսել է Թարբեթի փոխարեն կառույցի շինարարությունը, որը 1225 թվականին գրանցվել է որպես «կաստելում/ամրոց», չնայած սա կարող էր վերաբերվել ավելի վաղ ժամանակի փայե կառույցի ։ 1239 թվականին դը Վոուն նշանակվել է Մարի դե Քոուչիի ներկայացուցիչ թագավոր Ալեքսանդր II-ի հետ նրա ամուսնությունից հետո։ Մարի դե Քոուչին Քոուչիի լորդ Էնգուերանդ III-ի  (մահ․1242) դուստրն էր, որը Փիքարդիում  (մոտավորապես 1220-ական թվականներին) կառուցել էր Չաթու դե Քուոչի ամրոցը, որն էլ հավանաբար որպես մոդել է ծառայել Դիրլեթոնի համար ։ 13-րդ դարի քարե ամրոցը, որից միայն դոնժոնն է կանգուն, իրենից ներկայացնում էր դը Վոուների դիրքի ցուցադրություն և հավանաբար պահանջել է երկար ու խաղաղ ժամանակներ, որպեսզի ավարտին հասցնի նախագծի շինարարությունը ։
Խաղաղ ժամանակներն ավարտվել են 1296 թվականին շոտլանդական անկախության պատերազմների սկսվելով։ Դիրլեթոնը, որը հսկում էր Էդինբուրգի ու անգլիական սահմանի միջև երթուղին, մի քանի անգամ ձեռքից-ձեռք է անցել թագավոր Էդվարդ I-ի գլխավորությամբ անգլիացիների նվաճումների ժամանակ։ 1298 թվականի ամռան արշավի ժամանակ ամրոցը պաշարվել է Դարհեմի եպիսկոպոս Անթոնի Բեկի գլխավորած անգլիական ուժերի կողմից ։ Դիրլեթոնը դիմադրել է մի քանի ամիս, մինչև անգլիացիների հաղթանակը Ֆոլկիրկում նրանց հնարավորություն է տվել մոտեցնել ամրոցակործան սարքեր, որից հետո ամրոցը շուտով նվաճվել է ։ Դիրլեթոնում տեղակայվել է  անգլիական կայազոր, բայց ամրոցը պետք է որ հետ վերցված եղած լիներ շոտլանդացինների կողմից մինչև 1306 թվականը, երբ անգլիացի հրամանատար Այմեր դե Վալենսը՝ Փեմբրոքի 2-րորդ կոմսը, ևս մեկ անգամ նվաճել է Դիրլեթոնը։ Վերջին անգամ այն նվաճվել է շոտլանդաիների կողմից 1314 թվականից որոշ ժամանակ առաջ ու միտումնավոր քանդվել, որպեսզի անգլիացիներն այլևս չկարողանան այն նորից օգտագործել ։
Ռութվեն
Ավագ դուստրը՝ Ջանեթը, 1515 թվականին ամուսնացել է Ռութվենի 2-րդ լորդ սըր Ուիլյամ Ռութվենի հետ (մահ․ 1552) և ամրոցն ու Դիրլեթոնի լորդությունն անցել են Ռութվեն ընտանիքին։ Ուիլյամի ու Ջանեթի որդի Ռութվենի 3-րդ լորդ Պատրիքը (մոտավորապես 1520–1566), մեկն էր այն խմբի անդամներից, որոնք սպանել էին Դավիդ Ռիչչոյին՝ Շոտլանդիայի թագուհի Մերիի անձնական քարտուղարին  1566 թվականին ։ Նրան ստիպել էին փախչել Անգլիա, որտեղ նա մահացել էր՝ թողնելով Դիրլեթոնն իր որդի Ուիլյամին (մոտավորապես  1541–1584), որը 1581 թվականին դարձել է Գոուրիի կոմս։ Լորդ Գոուրին դավադրություն է կազմակերպել, որը հետագայում անվանվել է  Ռութվենի հարձակում,  որի ժամանակ 16-ամյա թագավոր Ջեյմս VI-ը գերի է վերցվել 1582 թվականի օգոստոսին։ Հետո Ռութվենն սկսել է կառավարել թագավորի անունից, մինչ նրան պահում էին գերության մեջ։ Չնայած հաջորդ տարի Ռութվենին ներում է շնորհվել, 1584 թվականին նա ենթարկվել է մահապատժի Ստերլինգ ամրոցը նվաճելու համար մեկ այլ դավադրության մասնակցության համար և նրա  հողերը բռնագրավվել են հօգուտ գահի ։ Լինելով շահագրգիռ սիրող անտառաբույծ, լորդ Գոուրին հիմնել է Դիրլեթոնի այգիներն ու տնկել բազմաթիվ ծառեր ։
Ջեյմս VI-ը Դիրլեթոնը շնորհել է Առանի կոմսին, որը թագավորին հյուրընկալել է այնտեղ 1585 թվականին ։ Հաջորդ տարի ամրոցը վերանորոգվել է լեդի Դորոթեայի կողմից, որն առաջին կոմսի այրին էր, ու մինչև 1600 թվականն այն անցել էր իրենց երկրորդ որդուն, Գոուրիի 3-րդ կոմս Ջոն Ռութվենին (մոտավորապես 1577–1600)։
1600 թվականի Գոուրիի դավադրության մեջ Դիրլեթոնը դեր է խաղացել նրանով, որ երկար ժամանակ կասկած է եղել, որ Ռութվեններից ամրոցը վերցվել ու տրվել է Թոմաս Էրսկինին որպես պարգևատրություն Ջեյմս VI-ին աջակցելու համար, որ նա սպանի Պատրիք Ռութվենի որդիներին՝ Գոուրիի 3-րդ կոմս Ջոնին ու նրա եղբորը՝ Ալեքսանդրին։ Հետագայում թագավորի կողմից ներկայացված դավադրության մեկնաբանության մեջ ասվում էր, որ թագավորն ու իր տասնհինգ վասալները, այդ թվում և Էրսկինը, 1600 թվականի օգոստոսին մի գիշեր ժամանել էին Գոուրիի տուն, որովհետև Ալեքսանդրը հրավիրել էր իրենց։ Սակայն երկու եղբայրները փորձել էին սպանել թագավորին ու դրան հաջորդած զինված քաշքշուքի ընթացքում երկու եղբայրները սպանվել էին։ Մինչ այս ամենը տեղի էր ունենում Գոուրիի տանը, մյուս երկու Ռութվեն եղբայրները՝ Ուիլյամն ու Պատրիքը Դիրլեթոնում էին,  հավանաբար անտեղյակ այս դավադրությունից։ Թագավորի մեկնաբանությունը կասկածի տեղիք է տալիս և ոմանք պնդում են, որ Ջեյմսը գնացել է Գոուրիի տուն ակնհայտ նպատակով՝  սպանել Ջոնին ու Ալեքսանդրին, մասամբ որովհետև թագավորը Գոուրիի կոմսին մեծ գումար էր պարտք, մասամբ էլ որովհետև երկար ժամանակ բամբասանք էր շրջանառվում, որ Գոուրին Ջեյմս IV-ի թոռն էր, ինչը նրան  Ջեյմս VI-ից առաջ էր կանգնեցնում գահի համար հերթում։ Սպանություններից հետո թագավորը բաժանել է Գոուրիի կալավածքներն ու դրանք նվիրել այն մարդկանց, ովքեր իր հետ էին եղել այդ գիշեր։ Էրսկինը նվեր է ստացել Դիրլեթոն ամրոցը, որը  ոմանք ընկալում են որպես «արյունոտ փողի» մի տեսակ։ Այս ընկալումը հիմնավորվում է այն փաստով, որ 1604 թվականին Էրսկինն ստացել է Դիրլեթոնի բարոն Էրսկին կոչումը։
Քրոմվել
Օլիվեր Քրոմվելի բանակը նվաճել է Շոտլանդիան 1650 թվականին անգլիական երրորդ քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում և հաղթել շոտլանդական ռոյալիստներին Դանբարում սեպտեմբերի 3-ին։ Իր հաղթանակով Քրոմվելն ստացել է հարավային Շոտլանդիայի արդյունավետ կառավարումը, բայց ռոյալիստների թալանչիական խմբավորումները շարունակում էին կողոպտել անգլիացիների պաշարները։ Այպիսի խմբավորումներից մեկը խարսխված էր Դիրլեթոնում և Քրոմվելը հրամայել է գեներալներ Մոնքին ու Լամբերտին1,600 զորախմբով նվաճել ամրոցը։ Սա տեղի է ունեցել նոյեմբերի 10-ին  ականանետների օգտագործմամբ, որոնց օգնությամբ վերացվել են շարժական կամուրջներն ու ներսի դարպասը ։ Թալանչիների ավազակապետը կախվել է պարսպից իր ընկերներից երկուսի հետ ։ Ամրոցն ավերվել է ևս մեկ անգամ, ու չնայած որպես դաշտային հիվանդանոց կարճատև օգտագործմանը, այն հետո սկսել է քայքայվել ։ Քրոմվելի կողմից հրետանու արդյունավետ օգտագործման համար պատասխանատու զինվորն ու ինժեները գերմանացի էր, մայոր Ժոակիմ Հանը։ Նա նաև ամրոցներ էր նախագծել Ինվերնեսի մոտ ու Այրում, ինչպես նաև ղեկավարել ականանետների կրակը Ստեռլինգ ամրոցում 1651 թվականի օգոստոսին։ Հետագայում մեկ տարի է անցկացրել լրտեսելով Քրոմվելի պետքարտուղար Ջոն Թուրլոյին ։
Նիզբեթ
1663 թվականին իրավաբան Ջոն Նիզբեթը (մոտավ․ 1609–1687)  Դիրլեթոն ամրոցն ու կալվածքը գնել է Դիրլեթոնի այրիացած կոմսուհուց։ Նիզբեթը, որը Դիրլեթոնի լորդի տիտղոս էր ստացել դատավոր նշանակվելիս, Արչերֆիլդում նոր տուն է կառուցել, գյուղից դեպի հյուսիս-արևմուտք։ Նիզբեթները շարունակել են պահպանել ամրոցի շրջակայքի այգիները որպես Արչերֆիլդի շրջակա զբոսայգու մի մաս ու պատեցին բոուլինգի կանաչով։ 19-րդ դարի այգու պարիսպներն ավելացվել են Մերի Նիզբեթի՝ լեդի Էլջինի կողմից (1778–1855), որն Էլջինի կոմսի կինն  էր, որպես Դիրլեթոն գյուղի «գեղեցկացման» մաս ։ 19-րդ դարի կեսերին գլխավոր այգեգործ Դավիդ Թոմփսոնի կողմից ավելացվել է երկու նոր ծաղկանոց։ Չնայած ոչ մեկը չի պահպանվել, արևմտյան այգին 1993 թվականին վերականգնվել է, հիմնվելով 19-րդ դարի նախագծի վրա։ Հյուսիսային այգին 1920-ական թվականներին փոխարինվել է «արհեստ ու արվեստ» ոճի խոտաբուսային այգիներով ։ Նաև 1920-ական թվականներին ամրոցն անցել է պետական հսկողության տակ և այժմ պահպանվում է  «Շոտլանդիայի պատմական շրջակայք» կազմակերպության կողմից, որը  շոտլանդական կառավարության գործակալություն է ։
Ամրոցն ու հողերը պաշտպանվում են որպես ազգայնորեն կարևոր պատմական հուշարձան, իսկ այգիները գրանցված են «Շոտլանդիայի այգինեերի ու նախագծված բնապատկերների գույքացուցակում», որը պատմական այգիների ազգային գրանցամատյանն է ։ Ամրոցը, աղավնատունը և սահմանային պարիսպները առաջին կատեգորիայի կառույցներ են, որն ապահովում է Շոտլանդիայի պատմական կառույցների ամենաբարձր պաշտպանությունը ։
Նկարագրություն
Ամրոցը կառուցված է բնական ժայռոտ հենքի վրա, ցածր բլրակողմում և նայում է դեպի արևելյան Լոթիանի գյուղատնտեսական տարածքները։ Բաղկացած է 40 մետր (130 ոտաչափ) և 27 մետր (89 ոտաչափ) չափսերով օդապարուկաձև բակից, հարավային ու արևելյան կողմերից կառույցներով շրջապատված։ Հիմնական ավերակները Ռութվենի կացարանից են, պահակատնից ու  հարավում գտնվող դե Վոուների դոնժոնից, իսկ  արևելյան թևից պահպանվել են միայն ներքնահարկերը։ Հյուսիսային ու արևմտյան կուրտինայից հատվածներ շրջապատում են բակը, որը սկզբնապես  16-րդ դարի կառույցներով բաժանված է եղել երկու մասի։ Ամրոցի մուտքը եղել է հարավից, կամրջով ու 3․4 մետր (11 ոտաչափ) շարժակամրջով, որը գցված էր 15 մետր (49 ոտաչափ) լայնությամբ խրամի վրա։ 16-րդ դարում արևմուտքից Ռութվենի կացարան մտնելու համար կառուցվել են աստիճաններ ։
Դոնժոն
Դոնժոնը կամ բարձր աշտարակը անվնաս պահպանվել է 13-րդ դարից և ձևավորում է ներկայիս ամրոցի հարավ-արևմտյան մասը։ Ճարտարապետական պատմաբան Վ․ Դ․ Սիմփսոնի կողմից նկարագրվելով որպես «կլաստերային դոնժոն», այն իրենից ներկայացնում է մի մեծ կլոր աշտարակ հարավում, ավելի փոքր կլոր աշտարակ արևմուտքում, որոնք միացած են քառակուսի աշտարակով։ Երեսապատված է քառակուսաձև քարերով։ Դժվար է ասել, թե ինչի համար էին նախատեսված ներսի սենյակները , թեև կլոր աշտարակները հնարավոր է ծառայած լինեն որպես Դիրլեթոնի լորդի ու նրա տիկնոջ մասնավոր հարկաբաժիններ ։ Մեծ աշտարակում գտնվում է վեցկողմանի մի սենյակ գետնահարկում, հավանաբար խոհանոց, որից վերև գտնվում է վեցկողմանի գլխավոր սենյակը։ Այս սենյակն ունի  կամարակապ առաստաղ, հարավային պատի մեջ մեծ պատուհաններ պատուհանագոգերով և քանդակազարդ բուխարի հյուսիսում։ Դեպի արևելք կողմնային դուռն է,  ցածում ջրհորը։  Ջրհորի հարևանությամբ մտոցի դռնակն է, որը հավանաբար թույլ է տվել սնունդը խոհանոցից անմիջապես տեղափոխել վերևի մատուցասրահը Արևմտյան քառակուսի աշտարակում մի սենյակ, հավանաբար լորդի ննջասենյակը , առաստաղի մեջ անցքեր ունի, որտեղից դուրս է եկել կրակարանների ծուխը։  Ավելի շատ ավերված արևմտյան կլոր աշտարակում հավանաբար եղել է մի ուրիշ դահլիճ, վերևում սենյակներով, ցածում պահեստներով ։ 17-րդ դարում գլխավոր կլոր աշտարակը ցածրացվել ու ձևափոխվել է, որպեսզի դառնա կրակահարթակ ։
13-րդ դարի ամրոցի մնացած մասից հատվածներ են կանգուն։ Չորրորդ աշտարակը, որտեղ այժմ գտնվում է Ռութվենի կացարանը, գուցե լրացրել է «կլաստերային դոնժոնը» ։ Ամրոցի հարավ-արևելյան ու հյուսիս-արևելյան անկյուններում կլոր աշտարակների հիմքեր են երևում ավելի ուշ կառուցված պարիսպների տակ։ Հյուսիս-արևմտյան պարսպի որոշ հատվածներ 13-րդ դարի աշխատանք են, ինչպես նաև արևելյան թևի ներքնահարկի փակված մուտքը ։ Ամրոցի ընդհանուր նախագիծը, սակայն, մեծ փոփոխությունների չի ենթարկվել հետագա վերականգնողական աշխատանքների ընթացքում։ Դիրլեթոնը Շոտլանդիայում ամենավաղ թվագրմամբ ամրոցի օրինակն է, որն ունի կլոր աշտարակներ, որոնք գտնվում են կուրտինայից դուրս, ի հակադրություն Դանստաֆնիջ ամրոցի, որի աշտարակները գտնվում են պարիսպների ներսում ։ Այս նոր ձևը հետագայում օգտագործվել է 13-րդ դարի մյուս ամրոցներում, ներառյալ Բոթվելն ու Քիլդրամին ։
Արևելյան թև ու պահակատուն
Պահակատունը, խոհանոցներն ու արևելյան թևը կառուցվել են Հալիբուրթոնների կողմից 14-րդ և 15-րրդ դարերում։ Պահակատունը, որը կառուցվել է 14-րդ դարում դոնժոնից դեպի արևելք, նման է մոտակայքում գտնվող Թանթալոն ամրոցին ։ Առջևում բարձր սրածայր կամար է, նախկինում ամրաշինական կառույցներով՝ կլոր փոքրիկ աշտարակներով, վերնամասում։ Դարպասը պաշտպանվում էր շարժակամրջով, որը բացվում էր արտաքին խրամի վրա, երկաթե ճաղադարպասով ու երեք դռնով։ Պահակասենյակները բացվում էին դեպի մուտքի միջանցքը, իսկ տանիքի վրայի կլոր բացվածքը, որը հայտնի էր որպես «սպանության անցք» թույլ էր տալիս պաշտպաններին իրեր նետել ցանկացած հարձակվողի վրա, որը  կանցներ արտաքին դարպասը ։
Ընդարձակ խոհանոցներն զբաղեցնում էին ամրոցի հարավ-արևելյան անկյունը։ 9 մետր բարձրությամբ (30 ոտաչափ) գլխավոր խոհանոցն ուներ երկու 4 մետր լայնությամբ (13 ոտաչափ) օջախ կերակուր պատրաստելու համար և մի կլոր օդանցք կամարակապ առաստաղի մեջ ։ Հատակի վրայի դռնակով անցքերը մուտք ունեն դեպի ցածում գտնվող (11․5 մետր խորությամբ) ջրհորն ու մառանները։ Կողքի միջանցքը կապում էր խոհանոցն արևելյան թևի դահլիճի հետ։
Արևելյան թևը տարածվում էր ամրոցի ամբողջ արևելյան կողմի երկայնքով և սկզբնապես բաղկացած է եղել մի մեծ սրահից, հյուսիս-արևելյան կողմում քառակուսի աշտարակով։ Թեև պահպանվել է միայն ներքնահարկը, այն իր ժամանակի Շոտլանդիայում եղել է լավագույն ազնվականական տներից մեկը և կարող է նման եղած լինել իր ժամանակակից Դոուն ամրոցի կառույցներին ։ Ներքնահարկը մեկ կամարակապ թունել է ցածր պատերով, որոնք տարածքը բաժանում են հատվածների։ Երկու մեծ օջախ ու մի ջրհոր գտնվում են հարավային ծայրում,  իսկ արևելյան ծայրին 13-րդ դարի մի կողմնադուռ, որը փակվել է, երբ պատը հաստացվել է, որպեսզի կարողանա պահել վերևի նոր կառույցների ծանրությունը, և վերօգտգործվել որպես կրակատեղի ։ Գետնահարկի հյուսիսային ծայրին կամարակապ բանտ է քաղաքային ազատների համար, իսկ դրանից ցած՝ ծայռափոր խուց 3 մետր քառակուսի գեղջուկ բանտարկյալների համար ։ Բանտից վեր, բայց դեռ գետնահարկում, կամարակապ մատուռ է տարբեր արարողակարգային փորվածքներով, ինչպիսիք են աղոթատունն ու ջրի ավազանը ։ Վանականի համար հատուկ սենյակ կա հարևանությամբ։ Վերևի սրահը 22 մետրը 7․5 մետրի վրա չափերով սենյակ է և մի ժամանակ ունեցել է բարձր գերանե տանիք ու երաժիշտների համար նախատեսված պատշգամբ հարավային ծայրում։ Գեղազարդերով փորագրված մի քարե բուֆետ կամ պահարան է գտնվում այս պատի վրա, որը խոհանոցի հարևանությամբ գտնվող մատուցասրահի մասն էր կազմում ։ Ամրոցի հյուսիս-արևելյան անկյունում աշտարակավոր տունը տարածք էր ապահովում լորդի ընտանիքի ու հյուրերի համար։ Եվ կրկին պահպանված է միայն ամենացածր հարկը, մատուռից վերև։ Սա հավանաբար եղել է լորդի մասնավոր հարկաբաժինը, որը կապված է եղել հարևան սրահին ։
Ռութվենի կացարան
1515 թվականին Ռութվենների կողմից ամրոցը ձեռք բերելուց հետո նրանց կողմից կառուցված լինելով, Ռութվենի կացարանը ներկայացնում է Դիրլեթոնում կառույցի վերջնական փուլը։ 16-րդ դարի վերջին այն Գոուրիի առաջին կոմսի կնոջ՝ լեդի Դորոթեայի ու նրանց 15 զավակների բնակավայրն էր ։ Եռահարկ շինությունը կառուցվել է Հալիբուրթոնի թևի նման չերեսապատված քարերով, չնայած Ռութվենի կացարանի պատերը զարդարված են հորիզոնական շարվածքներով։ Մեծ պատուհանները պաշտպանված են երկաթե ճաղերով ու փոքրիկ կրականցքերով ։ Ուղղանկյունաձև կացարանը գտնվում է դե Վոուների շենքի հյուսիսային կողմում, որից բաժանված է նեղ անկանոն բակով, որտեղ կարելի է մտնել կացարանի գետնահարկի անցումի միջով։ Գետնահարկն զբաղեցրել են մառանները, իսկ ընտանեկան սենյակներն ու ննջասենյակները գտնվել են վերին հարկերում։ Առաջին հարկի ճաշասենյակի հատակը շարված է եղել նախշավոր հախճասալերով, իսկ առաստաղը գուցե եղել է փայտե նկարազարդ ։
Այգիներ
Ամրոցը կառուցված է ընդարձակ այգիների մեջ, շրջապատված 19-րդ դարի պարսպով։ Այգիները գցվել են 16-րդ դարում, բայց ենթարկվել են շատ փոփոխությունների։ Ամրոցի արևմուտքում կանաչ խոտածածկույթ է, եզրերին կենիներ, որոնք գուցե մի ժամանակ այս տարածքի ծաղկանոցների շուրջը ցանկապատ են կազմելիս եղել ։ Խոտածածկույթի արևմտյան կողմում ծաղիկների պարտեզն է, որը ձևվորվել  1993 թվականին 18-րդ դարի նախագծով, որտեղ նաև աճում են կենիներ, մայրիներ, չիլիական սոճիներ և գետնանոճիներ։ Դեպի հյուսիս գտնվում է 1920-ական թվականներ «արվեստ ու արհեստ» ոճի այգին, որտեղ գտնվում է  215 մետրանոց (705 ոտաչափ) երկրության խոտածածկութային սահմանը, որի վրա տեսարան է բացվում 19-րդ դարի ամառանոցից։ Սահմանն ընդգրկված է Գինեսի ռեկորդների գրքում որպես ամենաերկարն աշխարհում։ Այգիների մնացած մասը մարգագետիններ են բազմաթիվ  հասուն նմուշների ծառերով, ինչպիսիք են սեքվոյան, հաճարենին և սպիտակ թխկին ։
Կա լավ պահպանված 16-րդ դարի աղավնատուն մեղվի փեթակի կառուցվածքով։ Այն 7․6 մետր (25 ոտաչափ) բարձր է և պարունակում է մոտավորապես 1000 բույն աղավնիների համար, որոնք ամրոցի բնակիչների ուտելիքի հիմնական աղբյուրն էին։ Հյուսիս-արևելքում, այժմ տեղակայված ամրոցի այգիներից դուրս, գտնվում է 16-րդ դարի մի դարպաս, որը նախկինում սպասարկել է ամրոցին, իսկ այժմ ՝ հարևան ագարակին։
Հապսալի ամրոց
Հապսալի ամրոց (Bischofsburg Hapsal), ներկայում՝ Հաապսալու (Haapsalu piiskopilinnus),  եպիսկոպոսական ամրոց, որի շուրջ ժամանակի ընթացքում կառուցվում է Հապսալ քաղաքը (այսօր՝  Հաապսալու)։ Հիմնադրվել է  13-րդ դարում՝ որպես Էզելյան եպիսկոպոսության կենտրոն։ Համաձայն հին առասպելներից մեկի՝ օգոստոսյան լիալուսնի ժամանակ մատուռի ներսի պատին հայտնվում է Սպիտակ տիկնոջ պատկեր ։
Պատմություն
1228 թվականին Ռիգայի արքեպիսկոպոս Ալբերտ ֆոն Բուքսհեվդենը հիմնում է նոր թեմ, որի մեջ մտնում էին Լյաենեմաան, Սաարեմաան, Հիյումաան, և եպիսկոպոս նշանակում Դյունամյունդյան վանքի աբբա Գոտֆրիդին։ Եպիսկոպոսությունը՝ որպես Սրբազան Հռոմեական կայսրության վասալություն, ձևավորվում է 1228 թվականին Հենրիխ VII կայսեր կողմից։ 1234 թվականին պապի դեսպան Վիլհելմ Մոդենացին հաստատում է թեմի սահմանները։
Էզելյան եպիսկոպոսության աթոռանիստը գտնվում էր Լիհուլա ամրոցում՝ կառուցված Սուսերակիրների միաբանության օգնությամբ։ Ազդեցիկ միաբանության հետ տարաձայնություններից խուսափելու համար՝ եպիսկոպոսը նստավայրը տեղափոխում է Պյառնու, որը տասը տարի անց հրկիզվում է լիտվացիների կողմից։ Թեմի նոր աթոռանիստ է ընտրվում Հաապսալուն, որտեղ սկսվում է եպիսկոպոսական ամրոցի և տաճարի կառուցումը։  Ամրոցի շինարարությունը տևում է շուրջ երեք դար։
Ամրոց
Ամրոցի կառուցումը տևում է մի քանի դար։ Մակերեսը կազմում է ավելի քան 30 հազար կմ քառակուսի, պատերի հաստությունը՝ 1,2-1,8 մետր, բարձրությունը՝ ավելի քան 10 մետր ։ Ամրոցի արևմտյան մասում գտնվում է 29 մետր բարձրություն ունեցող պահակային աշտարակը՝ կառուցված 13-րդ դարի սկզբին, որը հետագայում կիրառվում է որպես զանգակատուն։ Պատերի բարձրւթյունը հետագայում հասնում է 15 մետրի։ Ներքին խրամատները և բլինդաժները կառուցվել էին ռմբակոծությունից պաջտպանվելու և հրետազորի համար Լիվոնյան պատերազմի ժամանակ (1558-1582), որի ընթացքում ամրոցը էականորեն վնասվում է։ Փոքր ամրոցի պատերը և արտաքին պարիսպը մասամբ ավերվում են։
Սուրբ Նիկոլայի տաճար
Տաճարը կառուցվել է 1263-1270 թվականներին և հարմարեցված էր պաշտպանության համար. ձեղնահարկերը ծառայում էին որպես ապաստարան։ Տաճարի կառուցողական ոճը պատկանում է ռոմանականից գոթական ճարտարապետության անցման շրջանին։ Առաջինը բնորոշվում է խոյակների բուսական զարդանախշերով, իսկ երկրորդը՝ աստղաձև կամարներով։ Արևմտյան կիսակլոր շքամուտքը սկզբնապես ռոմանակն էր։ Նրա վերնաճակատին՝ կամարի տակ, հովանավոր սուրբի քանդակն էր։ 15-րդ դարում տաճարի հարավային մասում շինարարական աշխատանքների ժամանակ պատերն ավելի են բարձրացնում, իսկ նոր շքամուտքն առանց վերնաճակատի են կառուցում։ Ներքին պատերը ծածկվում են նկարներով, հատակին հոգևորականների և հարգարժան պալատականների շիրմաքարերն էին։ Յուրահատուկ բապտիստական մատուռը (մկրտարան) խաչաձև կամարով աշտարակատիպ կառույց էր՝ կառուցված 15-րդ դարի երկրորդ կեսին։ Նմանատիպ մատուռ չկար Մերձբալթիկայի ոչ մի եկեղեցում։ Օգոստոսին՝  լիալուսնի ժամանակ, երբ լուսինն առավել ցածր է լինում հորիզոնից, նրա լույսը, ներթափանցելով մկրտարանի պատուհանից, արտացոլվում է հարավային պատին «սպիտակ կնոջ» ուրվապատկերով։
Լիվոնյան պատերազմի ժամանակ Էստոնիան դառնում է լյութերական Շվեդիայի թագավորության մաս։ Կաթոլիկ եկեղեցին վերածվում է լյութերական համայնք ունեցող եկեղեցու և կոչվում է ամրոցային եկեղեցի։ 1625 թվականին շվեդ թագավոր Գուստավ II Ադոլֆը վաճառում է Հաապսալու քաղաքը, ամրոցը և շրջակա հողերը կոմս Հակոբ Դելագարդիին, որը ծրագրում է վերածել հին բերդը ժամանակակից ամրոցի։ Որպես խորհրդատու հրավիրվում է նշանավոր քանդակագործ և ճարտարապետ Արենտ Պասսերը։