cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Պրեէկլամպսիա
Նշաններ և ախտանիշներ
Այտուցը (հատկապես ձեռքերի և դեմքի) պրեէկլամպսիայի մասին հուշող կարևոր նշաններից է։ Սակայն, քանի որ այտուցները հղիների մոտ տարածված երևույթ են, դրանց սպեցիֆիկությունը բարձր չէ։ Փոս-ընկնող այտուցը (բնութագրվում է ձեռքերի, ոտքերի, դեմքի անսովոր այտուցով, որի վրա սեղմել-թողնելուց հետո փոսիկ է մնում) խիստ կարևոր նշան է և անպայման պետք է հաշվի առնվի հղիությունը վարող բժշկի կողմից։
Ընդհանուր առմամբ պրեէկլամպսիայի նշաններից ոչ մեկն էլ սպեցիֆիկ չէ, և անգամ ցնցումները կարող են այլ պատճառներ ունենալ և ոչ թե կապված լինել էկլամպսիայի հետ։ Ախտորոշումը հիմնված է պրեէկլամպսիայի մի քանի նշանների միաժամանակյա գոյության վրա։ Վերջնական ապացույցն է բոլոր ախտանիշների անհետացումը ծննդաբերությունից հետո։
Այտուցները (հատկապես ձեռքերի և ոտքերի շրջանում) հանդիսանում են պրեէկլամպսիայի կարևոր նշան։ Սակայն այն տարածված երևույթ է հղիների մոտ և որպես պրեէկլամպսիայի ախտորոշիչ կրիտերիա սպեցիֆիկությունը բարձր չէ։
Պատճառներ
Պրեէկլամպսիայի կոնկրետ որևէ պատճառ բացահայտված չէ։ Դրա առաջացման վրա ազդում են մի շարք գործոններ։ Դրանցից են.
Երկար ժամանակ բարձր ճնշում ունեցող կանանց մոտ ՊԷ-ի զարգացման ռիսկը 7-8 անգամ ավելի մեծ է։
Հետազոտությունները ցույց են տվել ՊԷ-ի կապը հետևյալ ֆիզիոլոգիական փոփոխությունների հետ. ընկերքի հանդեպ մոր իմունային համակարգի պատասխանի խաթարում, ընկերքի վնասում, էնդոթելիալ բջիջների վնասում, անոթային ռեակցիաների խաթարում, օքսիդացիոն սթրես, անոթաակտիվ նյութերի դիսբալաս, ներանոթային ծավալի նվազում և տարածուն ներանոթային մակարդում ։
Երկար ժամանակ զարկերակային գերճնշում ունեցողների մոտ պրեէկլամպսիայի առաջացման հավանականությունը 7-8 անգամ մեծ է ։
Չնայած ՊԷ-ի հստակ պատճառը հայտնի չէ, լուրջ ապացույցներ կան, որ ՊԷ-ին նախատրամադրող գլխավոր պատճառը ընկերքի ոչ-նորմալ իմպլանտացիան է ։ Ոչ-նորմալ իմպլանտացիան հանգեցնում է արգանդից ընկերքի արյունամատակարարման նվազման, որը հանգեցնում է հիպօքսիայի, օքսիդատիվ սթրեսի ուժեղացման և հակաանոթագոյացնող նյութերի ու բորբոքային միջնորդանյութերի անցման մոր արյան պլազմա ։ Այս իրադարձությունների գլխավոր հետևանքը էնդոթելիալ դիսֆունկցիան է ։ Ոչ նորմալ իմպլանտացիան կարող է մոր իմունային պատասխանի խաթարման հետևանքը լինել, մասնավորապես՝ հղիության հանդեպ իմունային տոլերանտության պակասի։ Էնդոթելիալ դիսֆունկցիան հարուցում է զարկերակային գերճնշում և ՊԷ-ի հետ ասոցացված շատ ախտանիշներ ։ ՊԷ ունեցող կանայք հնարավոր է, որ ունեն կրծքագեղձի քաղցկեղի ավելի ցածր ռիսկ ։
Քրոմոսոմի 19 միկրոՌՆԹ-ն կոդավորող հատվածի մուտացիայի դեպքում մեծանում է արտաթավիկային բջիջների թափանցումը պարուրաձև զարկերակներ, հանգեցնելով դրանց բարձր դիմադրության, արյան հոսքի նվազման և պտղի անբավարար սնուցման  ։
Պաթոգենեզ
Չնայած շատ հետազոտություններ են կատարվել ՊԷ-ի մեխանիզմները բացահայտելու համար, սակայն սրանք մինչև հիմա էլ լիովին բացահայտված չեն։ Համարվում է, որ ՊԷ-ն ոչ-նորմալ ընկերքի հետևանք է և դեպքերի մեծամասնությունում բուժվում է ընկերքը հեռացնելուց անմիջապես հետո ։ Նորմալ հղիության դեպքում ընկերքն անոթավորվում է, հնարավորություն տալով, որ պտղի և մոր միջև տեղի ունենա ջրի, գազերի և լուծված նյութերի փոխանակություն՝ ներառյալ սննդանյութերը և նյութափոխանակության արգասիքները ։ Ընկերքի զարգացման խաթարումը հանգեցնում է ընկերքի անոթավորման խանգարման։ ՊԷ ունեցող կանանց դեպքում ընկերքը նորմալ զարգացած չէ և բնութագրվում է տրոֆոբլաստների նվազ ինվազիայով ։ Համարվում է, որ հիպօքսիայի, օքսիդատիվ սթրեսի, էնդոթելի դիսֆունկցիա առաջացնող նյութերի առաջացման հետևանքով առաջանում է բորբոքում և այլ պատասխան ռեակցիաներ ։
Պրեէկլամպսիայի կլինիկական արտահայտությունները կապված են էնդոթելի տարածուն դիսֆունկցիայի հետ, որի հետևանքով առաջանում է արյունատար անոթների նեղացում և օրգանների իշեմիա ։ Անոթների նեղացման պատճառը անոթագոյացնող և հակաանոթագոյացնող նյութերի բալանսի խախտումն է ։ Համեմատած նորմալ հղիություն տանող կանանց հետ, ՊԷ ունեցող կանանց դեպքում բարձր են և՛ շրջանառվող, և՛ ընկերքային լուծելի fms-անման թիրոզին կինազա-1-ի (sFlt-1) քանակները ։ sFlt-1-ը հակաանոթագոյացնող սպիտակուց է, որը հանդիսանում է անոթային էնդոթելիալ աճի գործոնի և ընկերքային աճի գործոնի ներհակորդը, որոնք երկուսն էլ նախաանոթագոյացնող գործոններ են ։ Լուծելի էնդոգլինը (sEng) ևս բարձր է ՊԷ ունեցող կանանց մոտ և ունի հակաանոթագոյացնող ազդեցություն ։
Ե՛վ sFlt-1-ի, և՛ sEng-ի արտադրությունը հղի կանանց մոտ մեծանում է որոշակի սահմաններում, ինչը նշանակում է, որ հղիության գերճնշումային խանգարումները հղիության նորմալ ադապտացիայի խանգարման հետևանք են։ Քանի որ բնական քիլլեր բջիջները մասնակցում են ընկերքագոյացմանը և ընկերքագոյացումն իր հերթին պահանջում է մայրական իմունիտետի տոլերանտության որոշակի աստիճան, անակնկալ չէ, որ մոր իմունային համակարգը կարող է բացասական արձագանքել ընկերքի որոշակի վիճակների. օրինակ՝ նորմայից ավելի ինվազիվ ընկերք։ Ընկերքային ցիտոտրոֆոբլաստների «մերժումը» մոր իմունային համակարգի կողմից կարող է պատճառ հանդիսանալ պարուրաձև զարկերակների ոչ բավարար վերամոդելավորմանը, որի հետևանքով առաջանում են գնալով խորացող հիպօքսիա և մոր օրգանիզմի պատասխանը՝ գերարտադրված sFlt-1-ին և sEng-ին։
Օքսիադտիվ սթրեսը ևս կարող է կարևոր դեր խաղալ ՊԷ-ի պաթոգենեզում։ Թթվածնի ագրեսիվ ձևերի (ԹԱՁ) հիմնական աղբյուրը քսանտին-օքսիդազ ֆերմենտն է, որը հիմնականում հանդիպում է լյարդում։ Տեսակետերից մեկի համաձայն պուրինի ուժեղացած կատաբոլիզմը հիպօքսիկ ընկերքում հանգեցնում է ԹԱՁ-երի գերարտադրությանը մոր լյարդում և դրանց անցմանը մոր արյան շրջանառություն, որը հանգեցնում է էնդոթելիալ բջիջների վնասմանը ։
Մոր իմունային համակարգի խանգարումներն ու գեստացիոն իմունային տոլերանտության անբավարարությունը խաղում են որոշիչ դեր ՊԷ-ի զարգացման գործում։ ՊԷ-ի ժամանակ հայտնաբերվող տարբերություններից է T-հելպեր-1 բջիջների պատասխանի և ինտերֆերոն-γ-ի արտադրության փոփոխությունները։ Ինտերֆերոն-γ-ի առաջացման պատճառը դեռ հայտնի չէ։ Այն կարող է առաջանալ արգանի բնական քիլլեր բջիջներում, T-հելպեր բջիջների պատասխանը կարգավորող ընկերքային դենդրիտային բջիջներում, կարգավորիչ մոլեկուլների հանդեպ խաթարված պատասխանի կամ դրանց սինթեզի խանգարման պատճառով, կամ T-ռեգուլյատոր բջիջների ֆունկցիայի փոփոխության հետևանքով ։ Ապացուցված է, որ այն կանանց արյան շրջանառությունում, ում մոտ զարգացել է ՊԷ, բարձրացած է եղել պտղային էրիթրոբլաստների, ինչպես նաև սաղմնային բջիջներից ձերբազատված ԴՆԹ-ի քանակը։ Այս հայտնագործությունը հաստատում է այն հիպոթեզը, որ ՊԷ-ն հետևանք է այն բանի, որ ընկերքի ոչ-նորմալ ձևավորման հետևանքով ավելի շատ պտղային «նյութ» է անցնում մոր օրգանիզմ, որը հանգեցնում է իմունային պատասխանի և էնդոթելի վնասման, որն ի վերջու պատճառ է դառնում ՊԷ-ի և էկլամպսիայի զարգացման։
Պրեէկլամպսիային նախատրամադրվածության հիպոթեզերից մեկն էլ մոր օրգանիզմի և պտղի միջև առկա կոնֆլիկտն է ։ Առաջին եռամսյակից հետո տրոֆոբլաստները թափանցում են մոր արգանդի պարուրաձև զարկերակներ, վնասում դրանք, այդպիսով իրենց համար հասանելի դարձնելով մոր օրգանիզմի սննդանյութերը ։ Երբեմն տրոֆոբլաստների թափանցումը պարուրաձև զարկերակներ խանգարվում է, հանգեցնելով դրանց ոչ-բավարար վնասման ։ Ենթադրվում է, որ պտուղն արտադրում է ազդանշանային մոլեկուլներ, որոնք ունենում են զարկերակային ճնշումը բարձրացնող ազդեցություն, որպեսզի արյան հոսքն ուժեղանա և պտուղը բավարար արյուն ստանա ոչ-նորմալ ընկերքով ։ Այսպիսով առաջանում է կոնֆլիկտ մոր և պտղի միջև, քանի որ պտուղը պահանջում է միայն իր գոյության համար անհրաժեշտ բոլոր սննդանյութերը, իսկ մայրը պետք է մտածի և՛ տվյալ, և՛ հետագա հղիությունների մասին ։
Շատ հետազոտություններ ցույց են տվել, որ այն կանայք, ովքեր նախքան հղիանալը հաճախակի են «շփվել» զուգընկերոջ սպերմայի հետ, ունեն պրեէկլամպսիայի նվազած ռիսկ ։ Նույն զուգընկերոջից հաջորդ հղիությունն ունի պրեէկլամպսիայի նվազած ռիսկ, այն դեպքում, երբ տարբեր զուգընկերներից առաջացած հղիություններն ունեն պրեէկլամպսիայի առաջացման ավելի մեծ հավանականություն ։
Արկադիոս (Բյուզանդիայի կայսր)
Արկադիոս, Արևելյան Հռոմեական կայսրության կայսր (383 - 408), Թեոդոսիոս I և Ֆլացիլայի ավագ որդին։
Պրեէկլամպսիա
Պաթոգենեզ
Պրեէկլամպսիայի դեպքում, C19MC գենի խանգարված էքսպրեսիան ընկերքային բջիջներում նվազեցնում է արտաթավիկային տրոֆոբլաստների միգրացիոն հատկությունը ։ Արտաթավիկային տրոֆոբլաստների միգրացիոն հատկության նվազումը հանգեցնում է պարուրաձև զարկերակներում բարձր դիմադրության և պտղին մատակարարվող արյան նվազման ։ Կան ուսումնասիրության փուլում գտնվող տվյալներ, որ վիտամինների ընդունումը կարող է նվազեցնել պրեէկլամպսիայի ռիսկը ։ Իմունային գործոնները ևս կարող են դեր խաղալ ։
Արկադիոս (Բյուզանդիայի կայսր)
Պատմություն
Արկադիուսը ծնվել է Հռոմեական Իսպանիայում, նա Թեոդոսիոս I-ի և Աուրելիա Ֆլացիլայի ավագ որդին է, նրա եղբայր Հոնորիոսը եղել է Արևմտյան Հռոմեական կայսրության կայսրը։ Նրա հայրը նրան 383 թվականի հունվարին շնորհեց Օգոստոսի կոչում և նշանակեց Արևելյան Հռոմեական կայսրության համաղեկավար։ Նրա փոքր եղբորը նույնեպս շնորհվեց Օգոստոսի կոչում և դարձավ արևմտյան մասի ղեկավար։
Պրեէկլամպսիա
Ախտորոշում
Խորհուրդ է տրվում հղիության ընթացքում զարկերակային ճնշումը չափելու միջոցով ստուգել ՊԷ-ի առկայությունը ։
Ախտորոշման չափորոշիչներ
ՊԷ ախտորոշվում է, երբ հղի կնոջ մոտ զարգանում են.
Արկադիոս (Բյուզանդիայի կայսր)
Պատմություն
Արկադիուսը նաև գտնվում էր իր կնոջ՝ Աելիա Եվդոքսիայի ազդեցության տակ, որը համուզում էր իր ամուսնուն ազատվել Եվտրոպիուսից։ 399 թվականին Արկադիուսը հրամայեց ավերել բոլոր ոչ քրիստոնեական եկեղեցիները։
Եվդոքսիայի ազդեցությանը դեմ էր Կոնստանդինապոլսի պատրիարք Ջոն Կրիսոստոմը, որը համարում էր, որ նա օգտագործում է իր ընտանիքի հարստությունը, որպեսզի իր ձեռքերում վերցնի կայսրության իշխանությունը։ Եվդոքսիան իր ազդեցությունը օգտագործեց և Կրիսոստոմը հեռացվեց պաշտոնից 404 թվականին, սակայն նա մահացավ նույն տարում ավելի ուշ։ Եվդոքսիան Արկադիուսին պարգևեց չորս երեխա՝ երեք դուստր, Պուլչերիա, Արկադիա ու Մարինա և մեկ որդի՝ Թեոդոսիս, որը հետագայում դարձավ կայսր Թեոդոսիս II անվանմամբ։
Պրեէկլամպսիա
Ախտորոշման չափորոշիչներ
ՊԷ-ի առաջացման կասկած պետք է առաջանա ցանկացած դեպքում, եթե հղիության ժամանակ առաջանում է զարկերակային գերճնշում, եթե անգամ չկա սպիտամիզություն։ Ախտորոշված ՊԷ ունեցողների 10%-ի և էկլամպսիա ունեցողների 20%-ի մոտ չի հայտնաբերում սպիտամիզություն ։ Սպիտամիզության բացակայության պայմաններում նոր առաջացած զարկերակային գերճնշման և հետևյալներից որև՝ մեկի առկայությունը հաստատում է ՊԷ ախտորոշումը ։
Արկադիոս (Բյուզանդիայի կայսր)
Պատմություն
Արկադիուսը իր կառավարման մնացած ժամանակը գտնվեց Անթեմիուսի ազդեցության տակ, որը խաղաղություն հաստատեց Ստիլիքոնի հետ արևմուտքում։ Արկադիուսը թողեց ուժեղ քրիստոնիայի տպավորությունը, նա քաղաքականության կամ ռազմական հարցերին չէր խառնվում, Արկադիուսը մահացավ 408 թվականին այդպիսով չլինելով իր կայսրության իրական ղեկավարը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հռոմեական կայսրության կոնսուլներ Կատեգորիա:Փլավիոսներ
Պրեէկլամպսիա
Ախտորոշման չափորոշիչներ
Պրեէկլամպսիան գնալով վատթարացող խանգարում է և այս օրգանների դիսֆունկցիան ցույց տվող այս նշանները վերաբերվում են ծանր պրեէկլամպսիային։ Ծանր պրեէկլամպսիայի ցուցիչներն են. սիստոլիկ զարկերակային ճնշումը ≥160 մմսս և/կամ դիաստոլիկ զարկերակային ճնշումը≥110մմսս և/կամ սպիտամիզություն≥5գ/օր ։ Կլինիկայում ծանր պրեէկլամպսիա ունեցող կանայք կարող են դիմել բժշկի միայն գանգատվելով էպիգաստրալ / աջ թուլակողային կվադրանտի ցավերից, գլխացավից և փսխումից ։ Ծանր պրեէկլամպսիան պտղի ներարգանդային մահի նշանակալի պատճառ է։
Կանխատեսող հետազոտություններ
Բազմաթիվ հետազոտություններ են փորձարկվել պրեէկլամպսիայի կանխատեսման նպատակով, սակայն որևէ կոնկրետ բիոմարկեր չի հայտնաբերվել, որը հավաստիորեն կվկայի պրեէկլամպսիայի զարգացման մասին ։ Փորձարկված կանխատեսող հետազոտություններն էին ընկերքային արյունամատակարարման, անոթային դիմադրության, երիկամային դիսֆունկցիայի, էնդոթելիալ դիսֆունկցիայի և օքսիդատիվ սթրեսի հետազոտությունները։ Դրանցից են.Անոթա
Տարբերակիչ ախտորոշում
Պրեէկլամպսիան կարելի է շփոթել շատ այլ հիվանդությունների հետ, ինչպիսիք են քրոնիկ զարկերակային հիպերտենզիան, քրոնիկ երիկամային հիվանդությունը, առաջնային ցնուցումային հիվանդությունները, լեղապարկի և ենթաստամոքսային գեղձի ախտահարումները, իմուն կամ թրոմբոտիկ թրոմբոցիտոպենիկ պուրպուրան, հակաֆոսֆոլիպիդային համախտանիշը և հեմոլիտիկ-ուրեմիկ համախտանիշը։ Պրեէկլամպսիայի տարբերակը պետք է դիտարկվի հղիության 20-րդ շաբաթը լրացած ցանկացած հղի կնոջ մոտ։ Ախտորոշումը մասնավորապես դժվարանում է, եթե արդեն առկա են այնպիսի նախորոդող ախտաբանական վիճակներ, ինչպիսիք են զարկերակային գերճնշումը ։ Այն կանայք, ում մոտ զարգացել է հղիության սուր ճարպային լյարդ, ևս կարող են ունենալ զարկերակային գերճնշում և սպիտամիզություն, սակայն տարբերվում են լյարդի վնասման առկայությամբ։ Զարկերակային գերճնշում առաջացնող մյուս պատճառներն են թիրեոտոքսիկոզը, ֆեոքրոմոցիտոման և սխալ դեղերի օգտագործումը ։
Դիետա
Սպիտակուցային և էներգետիկ բալանսավորված սննդի օգտագործումը կարծես թե չի նվազեցնում ՊԷ-ի ռիսկը ։ Չկան նաև ապացույցներ աղի օգտագործման սահմանափակման օգտակարության մասին ։
Հակաօքսիդանտների (վիտամին C, E, D)կիրառումը ևս չի կանխում ՊԷ-ի զարգացումը, հետևաբար դրանց կիրառումը խորհուրդ չի տրվում ՊԷ-ի ռիսկի նվազեցման համար ։
Առնվազն 1 գրամ/օր կալցիումի ընդունումը խորհուրդ է տրվում, քանի որ այն նվազեցնում է բարձր ռիսկի խմբում գտնվող կանանց մոտ ՊԷ-ի զարգացման հավանականությունը, հատկապես, երբ սննդի միջոցով ստացվող կալցիումի քանակն անբավարար է ։ Սելենի ցածր քանակը ասոցացվում է ՊԷ-ի ռիսկի մեծացման հետ ։
Ասպիրին
Ասպիրինի ընդունումը 1-5%-ով նվազեցնում է ՊԷ-ի հավանականությունը և 1-5%-ով նվազեցնում է վաղաժամ ծննդաբերության հավանականությունը բարձր ռիսկի խմբում գտնվողների մոտ ։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը խորհուրդ է տալիս օգտագործել ասպիրին՝ բարձր ռիսկի խմբում գտնվող կանանց մոտ ՊԷ-ի զարգացման ռիսկը նվազեցնելու համար և նշվում է, որ ասպիրինի ընդունումը պետք է սկսել նախքան հղիության 20-րդ շաբաթը ։ ԱՄՆ-ի կանխարգելիչ ծառայությունը (United States Preventive Services Task Force) խորհուրդ է տալիս բարձր ռիսկի կանանց դեպքում ասպիրինի ընդունումը սկսել հղիության 12-րդ շաբաթից ։ Դրական ազդեցությունը նվազում է, եթե ընդունումը սկսվում է 16-րդ շաբաթից ։
Ֆիզիկական ակտիվություն
Չկան հավաստի տվյալներ, որոնք կպնդեին, որ որոշակի ֆիզիկական ակտիվությունը կամ անկողնային ռեժիմը կարող են կանխարգելել ՊԷ-ի զարգացումը։
Ծխելը դադարեցնելը
Ցածր-ռիսկային հղիությունների դեպքում ծխելը համաճարակաբանական տեսակետից նվազեցնում է ՊԷ-ի զարգացման ռիսկը։ Բարձր-ռիսկային հղիությունների դեպքում (նրանց մոտ, ովքեր ունեն նախագեստացիոն դիաբետ, քրոնիկ զարկերակային գերճնշում, պրեէկլամպսիայի պատմություն նախորդ հղիությունների ժամանակ, բազմապտուղ հղիություն) ծխելը չունի էական պաշտպանական նշանակություն։ Այս հակասության պատճառը լիովին բացահայտված չէ. հետազոտությունները պնդում են, որ առկա հիվանդությունը պրեէկլամպսիայիի ռիսկը բարձրացնում են այնքան շատ, որ գերազանցում են ծխախոտի պաշտպանիչ ազդեցությունը ։ Այնուամենայնիվ ծխելու վնասկար ազդեցությունները թե՛ հղիության ընթացքում, թե՛ ընդհանուր առողջության համար այնքան մեծ են, որ գերազանցում են դրա՝ պրեէկլամպսիայի ռիսկը նվազեցնող դրական էֆեկտին ։ Խորհուրդ է տրվում չծխել և՛ նախքան հղիությունը, և՛ հղիության ընթացքում ու դրանից հետո ։
Բուժում
ՊԷ-ի վերջնական բուժումը երեխայի և ընկերքի ծնունդն է։ Ծննդալուծման ժամանակն ընտրվում է բալանսավորելով պտղի դրական ելքի հավանականությունն ու մոր ռիսկերը ։ Հիվանդության ծանրությունն ու պտղի հասունությունը գլխավոր որոշիչ գործոններն են ։ Դրանք կախված են կոնկրետ դեպքից և հղիի վարումը կարող է փոխվել կախված իրավիճակից, գտնվելու վայրից և հաստատությունից։ Բուժումը կարող է փոփոխվել պահպանողական եղանակից մինչև շտապ ծննդալուծում՝ ծննդաբերության հարուցման կամ կեսարյան հատման եղանակով, զուգակցելով դեղորայքի կիրառման հետ ։
Արյան ճնշում
Ըստ առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության (ԱՀԿ) հղիության ընթացքում ծանր զարկերակային գերճնշում ունեցող կանայք պետք է ստանան հակաճնշումային դեղորայք ։ Ծանր գերճնշում է համարվում սիստոլիկ ԶՃ ≥160մմսս, իսկ դիաստոլիկը՝ ≥110մմսս ։ Ապացուցողական բժշկությունը նաապատվություն չի տալիս այս կամ այն կոնկրետ հակագերճնշումային դեղին ։ Դեղորայքի ընտրությունը կայացվում է բժշկի կենսափորձի, դեղի արժեքի և հասանելիության հիման վրա ։ ՊԷ-ի և դրա բարդությունների կանխարգելման համար խորհուրդ չի տրվում կիրառել միզամուղներ ։ Լաբետալոլը, Հիդրալազինը և Նիֆեդիպինը ամենատարածված դեղերն են, որոնք կիրառվում են հղիների զարկերակային գերճնշման բուժման համար ։ ԱՓՖ-արգելակիչները և անգիոտենզինային ընկալիչների պաշարիչները հակացուցված են, քանի որ դրանք ազդում են պտղի զարգացման վրա ։
Հղիության ընթացքում ծանր գերճնշման բուժման նպատակըսիրտանոթային, երիկամային և ուղեղային բարդությունների կանխարգելումն է ։ Նպատակն է ճնշումը հասցնել 140-160 մմսս սիստոլիկը, և 90-105մմսս՝ դիաստոլիկը ։
Էկլամպսիայի կանխարգելում
Ծանր ՊԷ-ի դեպքում մագնեզիումի սուլֆատի կիրառումը և՛ ծննդաբերության ընթացքում, և՛ դրանից հետո խորհուրդ է տրվում էկլամպսիան կանխարգելելու համար ։ Բացի այդ էկլամպսիայի զարգացման դեպքում խորհուրդ է տրվում բուժման նպատակով օգտագործել հենց մագնեզիումի սուլֆատ, ոչ թե այլ հակացնցումայիններ ։ Մագնեզիումի սուլֆատն ազդում է NMDA ընկալիչների վրա ։
Համաճարակաբանություն
Պրեէկլամպսիա առաջանում է բոլոր հղիությունների 2-8% դեպքերում ։ Դրա հաճախականությունն աճել է ԱՄՆ-ում սկսած 1990-ականներից, ինչը հավանաբար կապված է այնպիսի նախատրամադրող գործոնների հաճախականության աճի հետ, ինչպիսիք են քրոնիկ զարկերակային գերճնշումը, շաքարային դիաբետը և ճարպակալումը ։
Պրեէկլամպսիան պտղի և մայրական մահացության հիմնական պատճառներից մեկն է ողջ աշխարհում ։ Մայրական մահացության դեպքերի 1/10-րդ մասը Աֆրիկայում և Ասիայում և 1/4-րդ մասը Լատինական Ամերիկայում կապված են հղիության գերճնշումային խանգարումների հետ, որոնց մեջ մտնում է նաև պրեէկլամպսիան ։
Պրեէկլամպսիան առավել տարածված է առաջնածինների մոտ ։ Նախկինում պրեէկլամպսիա ունեցած կանայք հետագա հղիությունների ժամանակ պրեէկլամպսիայի զարգացման առավել մեծ հավանականություն ունեն ։ Պրեէկլամպսիան առավել տարածված է նաև այն կանանց մոտ, ովքեր ունեն նախատրամադրող պաթոլոգիաներ՝ զարկերակային գերճնշում, ճարպակալում, շաքարային դիաբետ, այնպիսի աուտոիմուն հիվանդություններ, ինչպիսիք են համակարգային կարմիր գայլախտը, տարբեր ժառանգական հեմոֆիլիաներ, երիկամային հիվանդություն, բազմապտուղ հղիություն և մոր մեծ տարիք ։ Աշխարհագրական բարձր դիրքերում ապրող կանայք ևս ռիսկի խմբում են ։ Պրեէկլամպսիան առավել տարածված է որոշ էթնիկ խմբերում (աֆրոամերիկացիներ, Սահարայից հարավ ընկած շրջանների աֆրիկացիներ, լատինամերիկացիներ, ֆիլիպինցիներ և այլն) ։ Հետագա հղիությունների ժամանակ հոր փոփոխությունը ևս համարվում է պրեէկլամպսիայի ռիսկը մեծացնող գործոն ։
Բարդություններ
ՊԷ-ի բարդությունները կարող են ազդել և՛ մոր, և՛ պտղի վրա։ ՊԷ-ն կարող է բարդանալ էկլամպսիայով, HELLP համախտանիշի զարգացմամբ, հեմոռագիկ կամ իշեմիկ կաթվածով, լյարդի վնասումով և դիսֆունկցիայով, սուր երիկամային վնասմամբ և սուր շնչառական դիսթրես համախտանիշի (ARDS) առաջացմամբ ։
ՊԷ-ն նաև կապված է կեսարյան հատման, վաղաժամ ծննդաբերության և ընկերքի շերտազատման հաճախականության մեծացման հետ։ Ավելին, որոշ անհատների մոտ զարկերակային ճնշումը կարող է բարձրանալ ծննդաբերությունից հետո առաջին շաբաթվա ընթացքում՝ կապված շրջանառվող հեղուկի բաշխման և մոբիլիզացիայի խանգարման հետ ։ Պտղի բարդություններն են աճի դանդաղումը և պտղի կամ նորածնի պահը ։
Երկարատև հեռանկարում ՊԷ ունեցած կինը գտնվում է հետագա հղիությունների ժամանակ ՊԷ-ի զարգացման բարձր ռիսկի խմբում։
Էկլամպսիա
Էկլամպսիան ՊԷ ունեցող կնոջ մոտ ցնցումների ի հայտ գալն է, եթե այդ ցնցումները կապված չեն որևէ այլ պատճառի հետ։ Դա նշան է, որ հիվանդությունն ընթանում է ծանր և մեծ է պտղի ու մոր մահվան հավանականությունը ։ Էկլամպսիայի մասին հուշող նշաններն են ՊԷ ունեցող կնոջ մոտ գլխացավի, տեսողության խանգարումների, որովայնի աջ վերին կվադրանտում կամ էպիգաստրաշ շրջանում ցավերի ի հայտ գալը։ Ամենահաստատուն նշանը գլխացավն է ։ Ծանր ՊԷ-ի դեպքում մագնեզիումի սուլֆատը կիրառվում է ցնցումների կանխարգելման համար։
HELLP համախտանիշ
HELLP համախտանիշը սահմանվում է որպես հեմոլիզ (միկրոանոթային), լյարդային ֆերմենտների բարձրացում (լյարդի դիսֆունկցիա) և թրոմբոցիտների ցածր քանակ (թրոմբոցիտոպենիա)։ Այն հանդիպում է ծանր պրեէկլամպսիա և էկլամպսիա ունեցող կանանց 10-20%-ի մոտ և կապված է մայրական և պտղի մահացության բարձր ռիսկի հետ։ 50% դեպքերում HELLP համախտանիշը զարգանում է նախքան ծննդաբերությունը, 20% դեպքերում՝ հղիության ուշ շրջաններում և 30% դեպքերում՝ ծննդաբերության ընթացքում կամ դրանից հետո ։
Երկարաժամկետ բարդություններ
Մեծանում է սիրտանոթային հիվանդությունների, ներառյալ զարկերակային գերճնշման և սրտի իշեմիկ հիվանդության, ինչպես նաև երիկամային հիվանդությունների ռիսկը ։ Այլ ռիսկերից են գլխուղեղի կաթվածը և երակային թրոմբոէմբոլիան ։ Պրեէկլամպսիան չի մեծացնում քաղցկեղի հավանականությունը
Պտղի արյունամատակարարման նվազումը պրեէկլամպտիկ հղիության ընթացքում հանգեցնում է պտղի ներարգանդային աճի և զարգացման դանդաղեցմանը ։ Համաձայն մի շարք տեսությունների, պտղի թերսունուցումը կապված է հասուն տարիքում սրտի պսակաձև զարկերակների հիվանդության մեծացած ռիսկի հետ, որն առաջանում է անհամաչափ աճի հետևանքով ։
Քանի որ պրեէկլամպսիայի ժամանակ առաջանում է անհամապատասխանություն արյունամատակարարման և պտղի էներգետիկ պահանջների միջև, կարող է առաջանալ պտղի ներարգանդային աճի դանդաղում։ Այդպիսի նորածինները հակված են նյարդային համակարգի թերզարգացվածության և հասուն տարիքում տարբեր հիվանդություններով տառապելու (համաձայն Բարկերի տեսության)։ Պտղի ներարգանդային աճի զարգացման հետ ասոցացվող հասուն տարիքի հիվանդություններից են պսակաձև զարկերակների հիվանդությունները, 2-րդ տիպի շաքարային դիաբետը, քաղցկեղը, օստեոպորոզը և տարբեր հոգեբուժական խանգարումները ։
Պրեէկլամպսիայի և ընկերքի զարգացման խանգարումների ռիսկը փոխանցվում է սերունդներին։ Այն պտուղները, որոնք ծնվել են փոքր գեստացիոն տարիքով ծնված մայերերից, պրեէկլամպսիայի զարգացման 50%-ով առավել մեծ հավանականություն ունեն։ Այն պտուղները, որոնց 2 ծնողներն էլ վաղաժամ են ծնվել, պրեէկլամպսիայի զարգացման եռակի մեծ ռիսկ ունեն ։
Պատմություն
«Էկլամպսիա» բառը հին հունարենից թարգմանաբար նշանակում է «շողալ» ։ Այս խնդիրն առաջինը նկարագրել է Հիպոկրատը՝ ՔԱ 5-րդ դարում ։
ՊԷ-ն նախկինում անվանում էին հղիության տոքսեմիա։ Տերմին. որն առաջացել է սխալ կարծիքից, թե ՊԷ-ն առաջանում է թույներից ։
Հետազոտություններ
Որոշ հետազոտություններ ցույց են տվել կնոջ իմունային տոլերանտության կարևորությունը երեխայի հոր նկատմամբ, քանի որ երեխան կրում է հայրական գեների կեսը։ Կան փորձարարական հիմքեր, ենթադրելու համար, որ հեշտոցային կամ օրալ սեռական հարաբերությունների միջոցով շարունակական շփումը այն սպերմայի հետ, որն առաջացրել է հղիությունը, նվազեցնում է պրեէկլամպսիայի ռիսկը ։ Ավելի վաղ արված հետազոտությունը պնդում է. «Չնայած պրեէկլամպսիան համարվում է առաջին հղիությունների հիվանդություն, բազմակի հղիությունների պաշտպանիչ ազդեցությունը վերանում է զուգընկերոջ փոփոխության դեպքում» ։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս նաև, որ չնայած բազմաթիվ զուգընկերներ ունեցող կանանց խստորեն խորհուրդ է տրվում օգտագործել պահպանակներ սեռական ճանապարհով փոխանցվող հիվանություններից խուսափելու համար, հղիություն առաջացրած սպերմայի հետ որոշակի ժամանակ տևող շփումն ունի պաշտպանիչ ազդեցություն ընդդեմ պրեէկլամպսիայի ։
Հասկանալով երեխայի հոր գեների հանդեպ կնոջ իմունային տոլերանտության կարևորությունը, որոշ դանիացի գիտնականներ որոշեցին մի քայլ առաջ անցնել իրենց հետազոտություններում։ Հիմնվելով այն փաստի վրա, որ մարդու իմունային համակարգը ավելի տոլերանտ է այն նյութերի հանդեպ, որոնք օրգանիզմ են մտնում բերանով, դանիացի գիտնականներն իրականացրին հետազոտությունների շարք, որոնք անակնկալ կերպով ցույց տվեցին լուրջ կապ օրալ սեռական հարաբերությունների և պրեէկլամպսիայի հաճախականության նվազման միջև ։ Ադելաիդայի համալսարանի թիմը բացահայտել է, որ այն տղամարդիկ, որոնց առաջացրած հղիություններն ավարտվել են վիժումներով կամ պրեէկլամպսիայով, ունեն կրիտիկական իմունային կարգավորիչների ցածր մակարդակ (օրինակ՝ TGF-բետա)։ Այդ տղամարդիկ, որոնց կոչել են «վտանգավոր տղամարդիկ», ունեն վիժումով կամ պրեէկլամպսիայով ավարտվող հղիություններ առաջացելու մի քանի անգամ բարձր ռիսկ ։ Այդ տղամարդկանց մոտ անբավարար են նաև այն գործոնները, որոնք անհրաժեշտ են կնոջ մոտ իմունային տոլերանտություն առաջացնելու համար ։
Քանի որ իմունային անտոլերանտականությունն ընդունվել է որպես պրեէկլամպսիայի պատաճառ, այն կանանց դեպքում, ովքեր ունեն կրկնվող պրեէկլամպսիա, վիժումներ, արհեստական բեղմնավորման անհաջող փորձեր, տեսականորեն կարելի է կիրառել կարևոր իմունային գործոններ, ինչպիսիք են TGF-բետան, զուգակցելով հոր օտար սպիտակուցների հետ։ Հնարավոր է դա անել օրալ եղանակով, որպես ենթալեզվային սփրեյ կամ հեշտոցային գելի տեսքով, որով պետք է պատել հեշտոցի պատերը նախքան սեռական հարաբերությունը ։
Congo Red Dot Paper Test-ը ուսումնասիրվում է, որպես պրեէկլամպսիայի տարբերակիչ հետազոտություն ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կանանց առողջություն Կատեգորիա:Անհետաձգելի բուժօգնություն Կատեգորիա:Հազվադեպ հանդիպող հիվանդություններ
Հաջի Սուլթանելի մզկիթ
Հաջի Սուլթանելի մզկիթ (Hacı Sultanəli məscidi), 20-րդ դարի սկզբին կառուցված մզկիթը; Այն նաև հայտնի է որպես «Սուլթանելի» մզկիթ; Ճարտարապետը Զիվեր բեկ Ախմադբեկովն է ։ Պատկանում է Կովկասի մուսուլմանների վարչությունը ։
Պատմություն
Հաջի Սուլթանելի մզկիթը կառուցվել է 1904-1910 թվականներին միլիոնատեր Հաջի Սուլթանելիի կողմից ։ Գտնվում է Բաքվում, Նիզամիի մետրոյի կայարանի մոտ։ Մզկիթի բակում հայտնաբերվել է թուրք զինվորի գերեզման։ Մզկիթը բաղկացած է երկու հարկերից։ Վերին հարկը կանանց համար է, իսկ առաջին հարկը տղամարդկանց համար։ Մզկիթը կառուցվել է քառակուսի ձևով։ Մզկիթը ունի գմբեթ և մինարե։ Սակայն ինչ-որ պատճառով մինարեթի կառուցումը չի ավարտվել։ Ներկա մինարեթը կառուցվել է ավելի ուշ։ Մզկիթը ներառում է եվրոպական, արևելյան և տեղական ճարտարապետության բոլոր հատկանիշները։ 2000 թվականի ապրիլին մզկիթում սկսվեցին վերանորոգման և վերականգնողական աշխատանքները։ 2001 թվականի հոկտեմբերին մզկիթի վերանորոգման և վերականգնողական աշխատանքները ավարտվել են։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բաքվի մզկիթներ Կատեգորիա:1910 հիմնադրումներ Կատեգորիա:1910 կառուցումն ավարտված մզկիթներ
Բոկամ լը Վյու
Բոկամ լը Վյու (Beaucamps-le-Vieux), համայնք Ֆրանսիայի Պիկարդիա մարզի Սոմ գավառում ։
Բնակչությունը 2010 թվականի դրությամբ կազմում է 1437 մարդ, բնակչության խտությունը` 286.25 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 5.02 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 120 կմ հյուսիս, Ամյեն քաղաքից 38 կմ արևմուտք։
Տնտեսություն
2010 թվականին կար 867 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 587-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 280։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 67,7 %։ 587 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 506 անձ (286 տղամարդ և 220 կին)։ Գործազուրկ են եղել 81 անձ (35 տղամարդ և 46 կին)։ 280 անաշխատունակներից 67 եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 97-ը` թոշակառուներ, իսկ 116-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Հոսեյն Սալամի
Հոսեյն Սալամի, իրանցի ռազմական գործիչ, գեներալ-մայոր , ով այժմ զբաղեցնում է Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի հրամանատարի պաշտոնը  ։
Կենսագրություն
Հոսեյն Սալամին ծնվել է 1960 թվականին Իրանի Սպահան նահանգի Գոլպայեգան քաղաքում։ 1978 թվականին նա ընդունվել է Իրանի գիտությունների և տեխնոլոգիայի համալսարանի մեքենաշինություն բաժինը։ Իրան-իրաքյան պատերազմի ժամանակ նա միացել է Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսին։ Պատերազմից հետո Սալամին շարունակել է ուսումը և ստացել պաշտպանության կառավարման մագիստրոսի կոչում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իրանցի գեներալներ
Մկնասոխ
Մկնասոխ, հակինթազգիների (Hyacinthaceae) ընտանիքի բազմամյա սոխուկավոր խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 60 (այլ տվյալներով՝ 90) տեսակ։
Հայաստանում
Հայաստանի Հանրապետությունում՝ 8 տեսակ ՝
Կենսաբանական նկարագիր
Ցողունը տերևազուրկ է, բարձրություն՝ 15-20 (հազվադեպ՝ 40) սմ։ Տերևները գետնամերձ են, գծաձև։ Ծաղկաբույլը հիմնականում նոսր հուրանաձև է (հազվադեպ՝ միայնակ), ծաղիկները՝ սպիտակ, երկնագույն, կապույտ, կապտամանուշակագույն։ Ծաղկում է մարտ ամսին, պտղաբերում ապրիլին։ Պտուղը սակավասերմ տուփիկ է։
Պարունակում է ալկալոիդներ։ Գեղազարդիչ է։
Տարածում
Միշչենկոյի մկնասոխը հանդիպում է Վայոց ձորի (Արենի գյուղի շրջակայքում) և Սյունիքի մարզերում։ Աճում է ստորին և միջին գոտիների ժայռաճեղքերում և քարաժայռերին (1000-1800 մետր բարձրություններում), Ատրոպատանյան մկնասոխ՝ միայն Սյունիքի մարզում (Արաքս գետի կիրճում)՝ ստորին և միջին լեռնային գոտիների խճաքարոտ և քարքարոտ լանջերին, ժայռաճեղքերում (400-1200 մետր բարձրություններում), Ռոզենի մկնասոխ՝ Լոռու և Շիրակի մարզերի, Գեղամա լեռնաշղթայի ենթալպյան մարգագետիններում՝ գետակների ափերին, խոնավ վայրերում (2000-2500 մետր բարձրություններում)։ Այս տեսակները գրանցված են ՀՀ Կարմիր գրքում։
Հոմանիշներ
Ըստ Կյուի Թագավորական բուսաբանական այգու տվյալների հայտնի է հետևյալ հոմանիշները
Հոմոտիպ հոմանիշներ Հետերոտիպ հոմանիշներ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Շուշանազգիներ
Քեմբրիջյան հնգյակ
Կազմ
Տեսաբանները հակասական մոտեցումներ ունեն խմբի հինգերորդ անդամ վերաբերյալ, սակայն ամենահավանական «թեկնածուն» համարվում է՝ Բոլոր հինգը զբաղեցրել են բարձր պաշտոններ բրիտանական հետախուզությունում և/կամ դիվանագիտական կառույցներում։ Հետախույզների ցանցի գործունեությունը բացահայտվել է, սակայն նրանք չեն պատժվել ։ Ֆիլբին, Մաքլեյնը և Բյորջեսը փախել են ԽՍՀՄ, Քերնքրոսը և Բլանտը մնացել են Անգլիայում, սակայն դատական կարգով չեն պատժվել։
Քիմ Ֆիլբիի անգլիացի գրող և հրապարակախոս Ֆիլիպ Նայթլին 1988 թվականի հունվարին Մոսկվայում տված հարցազրույցից մի հատված
Նայթլի։… Պատմեք խնդրեմ քեմբրիջյան հետախուզական խմբի մասին
Ֆիլբի։ Քեմբրիջյան խումբ, որպես այդպիսին, երբեք գոյություն չի ունեցել։ Դա հիմարություն է, որը հորինել են լրագրողները և լրտեսների մասին գրքերի հեղինակները։ Ես սկսել եմ աշխատել ռուսների հետ ոչ Քեմբրիջում։ Նույն կարելի է ասել նաև Բյորջեսի և Բլանտի պարագայում։ Մաքլեյնի պարագայում նույնը պնդել չեմ կարող, ճիշտն ասած չգիտեմ, բայց կասկածում եմ դրանում։ …
Նայթլի։ Դուք Քեմբրիջում ճանաչել եք Բյորջեսին, Մաքլեյնին և Բլանտին։ Նրանցից երկուսը եղել են ձեր մտերիմ ընկերները։ Հենց ա՞յդ է պատճառը, որ մարդիկ որոշել են, որ գործել է ինչ-որ քեմբրիջյան հետախուզական խումբ
Նայթլի։ Եկեք այս հարցի մեջ հստակություն մտցնենք։ Վերջիվերջո, գոյություն չի ունեցե՞լ ոչ մի քեմբրիջյան խումբ, Կոմինտերնի ոչ մի քեմբրիջյան ցանց։ Քանի որ, եթե այն, ինչ դուք ասում, ճշմարտություն է, ապա հինգերորդ անդամի բացահայտմանն ուղղված գործողությունները ժամանակի անիմաստ կորուստ են։ Եթե գոյություն չունենար Կոմինտերնի ցանցը, ապա որտեղի՞ց կարող էր հայտնվել հինգերորդ մարդը։ Կոմինտերնի լրտեսները դուք էիք, Բլանտը, Բյորջեսը և Մաքլեյնը, սակայն հարց էր առաջացել՝ ո՞վ էր հինգերորդը։ Նրա նկատմամբ որսը շարունակվել է շուրջ 30 տարի։
Նայթլի։ Ուրեմն, Բյորջեսը եղել է ձեր ղեկավա՞րը։
Ֆիլբի։ Եթե ձեզ հարմար է, թող լինի այդպես սըր
Նայթլի։ Սակայն ինձ հայտնի է, որ գաղտնի ծառայությունների առնվազն մեկ նախկին ղեկավար կարծում էր, որ Դուք ՊԱԿ-ին ժառանգություն եք մնացել Կոմինտերնից, որտեղ դուք պատասխանատու եք եղել «հետաքրքրասերների ցանցի համար, ովքեր ունեն բարձր գաղափարներ»։
Նայթլի։ Դուք ե՞րբ եք իմացել, որ Բլանտը, Բյորջեսը և Մաքքլեյնը նույնպես աշխատում են ռուսների համար։
Ֆիլբի։ Բյորջեսը, եթե չեմ սխալվում 1934 թվականին ինձ գրել էր իր որոշման մասին և ես նրան շնորհավորել էի։ Մաքլեյնի հետ ես հանդիպել եմ միայն մեկ անգամ 1930-ական թվականներին։ Այնուհետ, ես նրան հանդիպել եմ 1940 թվականին, երբ վերադարձել էի Ֆրանսիայից (Ֆիլբին այնտեղ գտնվել է «Թայմս» ամսագրի ռազմական թղթակցի կարգավիճակում)։ Փարիզի անկումից հետո, ես կորցրել եմ իմ կապը ռուսների հետ և Անգլիայում ես փորձեցի նորից վերականգնել այն։ Այդ ժամանակ ես արդեն գիտեի Մաքլեյնի աշխատանքի մասին, այդ իսկ պատճառով նրանից օգնություն խնդրեցի։ Ես նրա հետ հանդիպել եմ երկու անգամ։ Առաջին անգամ նա, ինչպես ենթադրվում էր, ցուցաբերեց զգուշավորություն։ Նա լսեց ինձ և նշանակեց երկրորդ հանդիպում։ Այդ հանդիպման ժամանակ նա համաձայնվեց օգնություն ցուցաբերել։ Ինձ մինչև 1941 թվականը հայտնի չէր, որ Բլանտը նույնպես աշխատում է ռուսների համար և երբ նա մի օր մոտեցավ ինձ, ես ահավոր վախեցա։ Իսկ նա ուղղակիորեն ասաց․ «Ես գիտեմ, թե դուք ինչով եք զբաղվում։ Ինչևէ, ես էլ եմ նույնը անում»։ Ինչ-որ պատճառով նա կորցրեց կապը և վերականգնման համար կարիք ուներ օգնության։ Ես ստուգեցի նրա ասածները և կարողացա օգնել նրան։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հետախույզներ Կատեգորիա:Խորհրդային լրտեսներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական անվտանգության կոմիտե Կատեգորիա:Քեմբրիջի համալսարան Կատեգորիա:Խորհրդային հետախույզներ
Մուրորան
Մուրորան (室蘭市), քաղաք և նավահանգիստ Ճապոնիայում՝ Հոկայդո պրեֆեկտուրայում։ Համարվում է Իբուրի ենթապրեֆեկտուրայի վարչական կենտրոնը։
2012 թվականի փետրվարի 29-ի տվյալների համաձայն, քաղաքի բնակչությունը կազմում է 93 716 մարդ, իսկ բնակչության խտությունը՝ 1,162,01 մարդ/կմ2։ Քաղաքը զբաղեցնում է 80,65կմ2 տարածք։
Պատմություն
XVI դարի վերջին Մուրորան անցել է Մացումայե տոհմի կառավարման տակ։ Այն զարգացել է որպես առևտրական քաղաք, որտեղ պետք է իրականացվեր Այնու ժողովրդի և Մացումայե տոհմի միջև արևտուրը։
1892 թվականին բացվել է Մուրորանի նավահանգիստը։ Միևնույն ժամանակ կառուցվել է Հակոդատեն Սապորոյին միացնող մայրուղին, որը պետք է դառնար «Հոկայդոյի գաղթեցման ծրագրի» առաջին քայլը։
1899 թվականին կայսերական հրահանգից հետո դարձել է առևտրական նավահանգիստ, որտեղ պետք է իրականացվեր Միացյալ Նահանգների և Մեծ Բրիտանիայի հետ առևուրը ։
Ներկայումս Մորարան նավահանգստի մոտ առկա են ցեմենտի գործարաններ, վառելիքի վերամշակման կենտրոններ և նավաշինական կառույցներ ։
Կլիմա
Մուրորանի կլիման ծովային է (Կյոպպենի կլիմաների դասակարգում Cfb), որը շատ հազվադեպ է հանդիպում Ճապոնիայում։ Չնայած դրան, որ քաղաքը գտնվում է Հոկայդոյում, այստեղ ձմեռները շատ խստաշունչ չեն։ Կան ձյան տեղումներ, որոնց քանակը տարվա ընթացքում շուրջ 210 սմ է։ Ամառները այստեղ մեղմ են։ Ամենատաք ամիսն է օգոստոսը, երբ միջին ջերմաստիճանը հասնում է 24 °C-ի։
Արեմարկ
Արեմարկ (Aremark), կոմունա Նորվեգիայի Էստֆոլդ ֆյուլքեյում։ Կոմունայի վարչական կենտրոնը Ֆուսբյու բնակավայրն է։ Պաշտոնական լեզուն բուկմոլն է։ Զբաղեցնում է 318.93 կմ² տարածք։ Որպես Նորվեգիայի ֆյուլքե՝ ստեղծվել է 1838 թվականի հունվարի 1-ին ։
Արեմարկի զինանշանը
Արեմարկ կոմունայի զինանշանը հաստատվել է 1986 թվականի նոյեմբերի 7-ին և իրենից ներկայացնում է կապույտ գույնով ներկված վահան, ներքևի մասը սուր, որի վրա պատկերված են կապույտ գույնի երկու որմզդեղն։ Որմզդեղնի պատկերումը զինանշանի վրա խորհրդանշում է այն հանգամանքը, որ կոմունայի տարածքում առկա են բազմաթիվ անտառներ, որտեղ բնակվում են հազարավոր որմզդեղներ ու այլ կենդանիներ:ref name="kkk"/>
Բնակչություն
Համաձայն 2007 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ Արեմարկ կոմունայում բնակվում է 1429 մարդ։ Կոմունայի բնակչության քանակը վերջին 60 տարում հիմնականում պահպանվել է նույն մակարդակի վրա ։
Տնտեսություն
Արեմարկի տնտեսության առանցքային ճյուղերն են գյուղատնտեսությունն ու փայտավերամշակումը։ Կոմունայի տարածքում առկա են բազմաթիվ անտառապատ տարածքներ, որտեղ աճում են սոճու և կեչու, ինչպես նաև կաղնու ծառեր, որոնք լայնորեն օգտագործվում են փայտավերամշակման ոլորտում։ Արեմարկում լայն տարածում ունի անասնապահությունն ու հողագործությունը։
Մշակույթ
Արեմարկում սկսած 1998 թվականից յուրաքանչյուր երկու տարին մեկ կազմակերպվում է որմզդեղնի փառատոն։ Այդ նպատակով ստեղծվում է վրանային ճամբար Արեմարկի եկեղեցու հարակից դաշտում։ Փառատոնը սկսվում է վաղ առավոտյան և տևում մինչև ուշ գիշեր։
Արեմարկի տարածքում նկարահանվել են բազմաթիվ ֆիլմեր, ինչպիսիք են «Folk flest bor i Kina» (Մարդկանց մեծ մասը ապրում է Չինաստանում) և «Celofan»: Այստեղ է նկարահանվել նաև «Farmen» հեռուստահաղորդումը։
Կրոն
Արեմարկում գործում է երկու եկեղեցի՝ Քիրքենգի մոտ գտնվող Արեմարկի եկեղեցին և Բյուրքեբեքի Հոլմգիլ մատուռը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Էստֆոլդ ֆյուլքեի կոմունաներ
Իտալական տնտեսական հրաշք
Իտալական տնտեսական հրաշք (Il boom), 1950-ականների կեսերից մինչև 1970-ականների կեսերն Իտալիայում արագ տնտեսական աճի շրջան, որի ընթացքում երկրի տնտեսությունն ագրարաարդյունաբերականից վերածվել է աշխարհի առավել արդյունաբերացված երկրներից մեկը և մտել համաշխարհային առաջատարներների թվի մեջ  ։
Նախադրյալներ
Իտալիան Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից դուրս է եկել առավել տուժած և ավերված եվրոպական երկրների թվում։ «Il boom»-ն իրենից ներկայացնում է տնտեսության արդիականացումն ու զարգացումն աշխարհի ամենամեծ տնտեսություններից մեկի մակարդակի։ Տնտեսական պայթյունի շարժիչներն են իտալացի գործարարների կանխատեսումն ու տնտեսական ըմբռնումը, ինչպես նաև Պադանի հարթավայրում մեթանի և հիդրոկարբոնատների հանքավայրերի հայտնաբերումը, ինչը խթան է հանդիսացել սև մետալուրգիայի զարգացման համար։ Իտալական ձուլվածքի վերելքին նպաստել է նաև ԱՄՆ-ի աջակցությունը, որը ցուցաբերվել է Մարշալի պլանին համապատասխան և ուղղվել է արդյունաբերության հիմնական ճյուղերի վերականգնմանը։ Այդ ազդեցությունների գլխավոր նպատակը տնտեսության ինդուստրիալ ճյուղերի զարգացումն էր այնպիսի մակարդակի, որը թույլ կտար նրանց մրցունակ լինել ընդհանուր շուկայի տարածքում։
Տնտեսական հրաշքի շրջան
1950-ական թվականների սկզբից Իտալիան մտել է բացառապես արագ ինդուստրիալ զարգացման շրջան՝ արդյունաբերական արտադրանքի արտադրության միջին տարեկան աճի տեմպերով առաջ անցնելով եվրոպական բոլոր երկրներից, իսկ համաշխարհային մասշտաբով զիջելով միայն Ճապոնիային ։
1959, 1960, 1961 և 1962 թվականներին տնտեսական աճը բարձրացել է համապատասխանաբար ՀՆԱ-ի 6,4 %, 5,8 %, 6,8 % և 6,1 %։ 1957-1960 թվականներին շրջանում արդյունաբերական արտադրության տարեկան միջին աճը կազմել է 31,4 % ։ Առավել աճ են ունեցել հետևյալ ճյուղերը ՝
Արմեն Թռչունյան
Արմեն Համբարձումի Թռչունյան (, Երևան, Հայաստան), հայ կենսաֆիզիկոս։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1990), պրոֆեսոր (2002), Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի թղթակից անդամ (2006) :
Իտալական տնտեսական հրաշք
Տնտեսական հրաշքի շրջան
Արդյունքում, 1953 թվականից մինչև 1962 թվականն ընկած ժամանակաշրջանում արդյունաբերական արտադրության ծավալն Իտալիայում մեծացել է եռակի անգամ։
Սոցիալական հետևանքներ
1950-1960-ական թվականների ընթացքում գյուղից հեռացել են 1.8 մլն մարդ, հյուսիսային քաղաքներում սկսվել էր կեղծ ուրբանիզացիա, նրանք շատացել էին հետնախորշերի արվարձաններում՝ հենց քաղաքներում գոյություն ունեցող բազմաթիվ դատարկ բնակարանների առկայության դեպքում, որոնք վաճառվում էին անհասանելի աշխատանքային գներով ։
Արմեն Թռչունյան
Կենսագրություն
Արմեն Թռչունյանը ծնվել է 1956 թվականին Երևանում։ 1973 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը, 1978-1981 թվականներին սովորել է նույն համալսարանի ասպիրանտուրայում։ 1981 թվականից աշխատել է Երևանի պետական համալսարանի կենսաֆիզիկայի ամբիոնում, 1993 թվականից եղել է ԵՊՀ կենսաֆիզիկայի ամբիոնի պրոֆեսոր ։
1991-1992 թվականներին դասախոսել է ԱՄՆ Չիկագոյի համալսարանում։
Իտալական տնտեսական հրաշք
Գրականություն
Կատեգորիա:Իտալիայի տնտեսություն Կատեգորիա:Իտալիայի պատմություն Կատեգորիա:20-րդ դարն Իտալիայում Կատեգորիա:20-րդ դարի տնտեսական պատմություն
Արմեն Թռչունյան
Կենսագրություն
2002-2010 թվականներին եղել է ՀՀ Բարձրագույն որակավորման հանձնաժողովի (ԲՈՀ) նախագահ, 2006 թվականից՝ Ռուս-Հայկական (Սլավոնական) պետական համալսարանի պրոֆեսոր։
2011-2016 թվականներին՝ ԵՊՀ մանրէաբանության և բույսերի և մանրէների կենսատեխնոլոգիայի ամբիոնի վարիչ։ 2016-2020 թվականներին ԵՊՀ Կենսաքիմիայի, մանրէաբանության և կենսատեխնոլոգիայի ամբիոնի վարիչ։
Գործունեության բնագավառ
Գիտական հետազոտությունները նվիրված են միկրոօրգանիզմների կենսաէներգետիկային և բակտերիաների կողմից մոլեկուլային կենսաջրածնի արտադրությանը։ Աշխատանքներում կենտրոնական տեղ է զբաղեցնում պրոտոնների և այլ իոնների թաղանթով փոխադրման ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև, դրանց փոխկապակցվածությունը FoF1-ԱԵՖազի (EC 7.1.2.2) հետ և վերջինիս դերը մոլեկուլային ջրածնի արտադրության գործընթացում։ Նրա աշխատանքներն ուղղված են մոլեկուլային ջրածնի արդյունաբերական արտադրության մեջ մանրէային հիդրոգենազային համակարգերի կիրառմանը։
Շքանշաններ և պատվոգրեր
2014 թվականին արժանացել է Ռուս-Հայկական (Սլավոնական) համալսարանի պատվավոր պրոֆեսորի կոչման։
2007 թվականին արժանացել է Ստեփանակերտի Մեսրոպ Մաշտոցի համալսարանի պատվավոր պրոֆեսորի կոչման։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ կենսաֆիզիկոսներ Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամներ Կատեգորիա:Պողոսյան մրցանակի դափնեկիրներ
Մանկատան շենք (Կամենսկ-Ուրալսկի)
Սվերդլովսկի մարզի կառավարության 2001 թվականի դեկտեմբերի 28-ի թիվ 859-PP որոշմամբ շենքին շնորհվել է տարածաշրջանային նշանակության ճարտարապետության հուշարձանի կարգավիճակ (գրանցման համար՝ 661710946770005) ։
Ճարտարապետություն
Երկհարկանի քարե շենքի հատակագիծը քառակուսի է, այն ներգծված է թաղամասի գծային կառուցապատման մեջ։ Գլխավորը հարավային ճակատն է, որը դուրս է գալիս Լենինի փողոց (նախկին Բոլշայա Մոսկվովսկայա փողոց)։
Հարավային ճակատը համաչափ է։ Նրա կենտրոնական մասում գտնվում է երեք լուսամուտային առանցքով ելուն, կողային մասերը հորիզոնական կիսված են գետնախարսխային նիստով, վերլուսամուտային գոտիներով և միջհարկային քիվով։ Ճակատի վերին մասը նույնպես ավարտվում է քիվով։ Պատուհանների քանակը կենտ է, վերևից պատուհանները ձևավորված են կամարաղեղի տեսքով ծեփածո պրոֆիլով։ Երկրորդ հարկի պատուհանները զարդարված են զարդաքիվերով։ Արևելյան ճակատը, բացառությամբ հյուսիսարևելյան անկյունում արված կցակառույցի, դեկորացված է ինչպես գլխավոր ճակատը։ Կցակառույցը և մնացած ճակատները ձևավորված են շատ պարզ և գործնական ։
Ներկա
Այժմ Լենինի փողոց, տուն 134 հասցեի նախկին մանկատան շենքում գործում է «Սիգնալ-02» ընկերությոընը, որն իրականացնում է ավտոճանապարհների և ավտոմայրուղիների շինարարություն ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Սվերդլովսկի մարզի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգություն
Բարձրագույն ուսումնական հաստատությունները հին աշխարհում
Հին աշխարհում բարձրագույն ուսումնական հաստատությունները զարգացած էին շատ մշակույթներում՝ գիտական գործունեության համար ապահովելով ինստիտուցիոնալ շրջանակ։ Այս հնագույն կենտրոնները ֆինանսավորվում և վերահսկվում էին դատարանների կողմից․ կրոնական հաստատությունները հովանավորում էին եկեղեցական դպրոցները, վանական դպրոցները և մեդրեսեները։ Գիտական ինստիտուտները ֆինանսավորում էին թանգարանները, հիվանդանոցները և աստղադիտարանները։ Դրանք առանձնանում էին Արևմտյան ոճի համալսարաններից․ գիտնականների ինքնավար կազմակերպություններ էին, ի հայտ եկած միջնադարյան Եվրոպայում և արդի ժամանակներում փոխառնվել էին այլ շրջաններում ։
Հելլենիզմ
Պլատոնյան ակադեմիան (երբեմն հիշատակվում է որպես Աթենքի համալսարան), հիմնվել է մ․թ․ա․ 387 թվականին Աթենքում (Հունաստան)՝ փիլիսոփա Պլատոնի կողմից և ընդմիջումներով գործել 916 տարի (529 թվականը) ։
Մ․թ․ա․ մոտ 335 թվականին Պլատանի ժառանգորդ Արիստոտելը հիմնադրեց Պերիպատետիկյան դպրոցը։ Դպրոցը դադարեց իր գործունեությունը մ․թ․ա․ 86 թվականին՝ Սուլլայի կողմից սովի, պաշարումների մատնվելու ընթացքում ։
Հելլենականության դարաշրջանում Մուսեյոն Ալեքսանդրիայում (ներառում էր Ալեքսանդրիայի գրադարանը) գիտության և տեխնիկայի ոլարտում դարձավ առաջատար հետազոտական ինստիտուտ։ Այն արգելվեց և այրվեց 216 և 272 թվականների, իսկ գրադարանը ոչնչացվեց 272 և 391 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում։
Քրիստոնեական Եվրոպա
Կոստանդնուպոլսի համալսարանը, հիմնադրված 425 թվականին, որպես բարձրագույն ուսումնական հաստատություն պատրաստում էր շրջանավարտներ ղեկավար պաշտոնների կամ եկեղեցական ծառայության համար ։ Այն վերակազմավորվեց որպես ուսանողների ընկերություն 849 թվականին։
Արևմտյան Եվրոպայում վաղ միջնադարում եպիսկոպոսները հովանավորում էին եկեղեցական դպրոցներ, վանականները հովանավորում էին վանական դպրոցներ՝ գլխավորապես ուղղված հոգևոր կրթությանը։ Ըստ Եվրոպական եպիսկոպոսական դպրոցի ամենավաղ վկայության այն հիմնադրվել է 527 թվականին ։ Այս վաղ եպիսկոպոսական դպրոցները՝ կենտրոնացած կրոնական կրթության վրա 6-7-րդ դարերում ի հայտ են եկել Իսպանիայում և Գալլիայի մոտ քսան քաղաքներում ։
Ի հավելում այդ եպիսկոպոսական դպրոցների, կային նաև վանական դպրցներ՝ որտեղ կրթում էին վանականներ և միանձնուհիներ, ինչպես նաև ապագա եպիսկոպոսներ ։ 12-13-րդ դարերում դրանց մի մասը վերածվեց ինքնավար համալսարանների։ Վառ օրինակ է Փարիզի համալսարանը ։
Հին Հնդկաստան
Հիմնական բուդդայական վանքերը, հատկապես նրանք, որոնք Պաշպագիրիում, Նալանդաում, Վալաբհիում և Թաքսիլայում էին ներառում էին դպրոցներ, որոնք Հնդկաստանի հնագույն բարձրագույն ուսումնական հաստատություններից էին։
Պուշպագիրի
Պուշպագիրիում դպրոցը հաստատվել է 3-րդ դարում։
Նալանդա
Նալանդան հիմնադրվել է մ․թ․ա․ 5-րդ դարում՝ Բիհարում (Հնդկաստան) և կանգուն է մնացել մինչև 1200 թվականը։ Նվիրված էր Բուդդայականության ուսուցմանը, բայց ուսանողներին սովորեցնում էին նաև արվեստներ, բժշկություն, մաթեմատիկա, աստղագիտություն, քաղաքականություն և ռազմական արվեստ ։
Կենտրոնն ուներ 8 առանձին մասեր, 10 տաճար, բժշկական դահլիճներ, դասասենյակներ, լիճ և այգի։ Ուներ ինը հարկանի գրադարան, որտեղ վանականները մանրամասն պատճենում էին գրքեր և փաստաթղթեր։ Ուսանողների համար կար կացարան, որտեղ դպրոցի ծաղկման շրջանում ապրում էին 10․000 ուսանող և 2․000 դասախոս ։
Արևելյան Ասիա
Չինաստանում հնագույն ակադեմիան՝ հայտնի Թայշուե անվամբ, հիմնադրվել է Հան դինաստիայի կողմից։
Ճապոնիայում Դաիգակուրիոն հիմանադրվել է 671 թվականին։ Աշիկագա Գակոն հիմնադրվել է 9-րդ դարում և կանգուն մնացել մինչև 1432 թվականը։
Հին Պարսկաստան
Գոնդիշապուրի ակադեմիան հիմնադրվել է 3-րդ դարում՝ Սասանյան թագավորության ղեկավարության ներքո։ 6-7-րդ դարերում կարևոր բժշկական կենտրոն էր և բարձրագույն կրթության մոդելի վառ օրինակ նախաիսլամական Իրանում ։ Երբ Աթենքի Պլատոնյան ակադեմիան դադարեց իր գործունեությունը (529 թվականին), որոշ հեթանոս գիտնականներ տեղափոխվեցին Գոնդիշապուր, չնայած մի տարի անց վերադարձան Բյուզանդիա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բարձրագույն կրթություն Կատեգորիա:Կրթության պատմություն
Անիմատոր.ռու
Անիմատոր.ռու (animator.ru), ռուսական ինտերնետային նախագիծ՝ նվիրված ռուսական և խորհրդային մուլտիպլիկացիային   ։ Նրա տվյալների բազայում տեղեկություններ են հավաքվել ավելի քան 6200 մուլտֆիլմի, 11 500 կերպարների և 351 ստուդիայի մասին (2016 թվականի դրությամբ)։ Կայքում զետեղված տեղեկատվությունն ընդգրկում է Ռուսաստանում անիմացիոն կինոյի գոյության ավելի քան 100 տարվա պատմությունը՝ սկսած 1912 թվականից ։ Բոլոր տեղեկություններն ազատ հասանելի են։ Ռուսաստանի մասին տեղեկատուներում animator.ru կայքը ստանում է բարձր գնահատականներ և խորհուրդ է տրվում ռուսական և խորհրդային անիմացիայի մանրամասն ուսումնասիրության համար ։ Ռուսաստանի կինեմատոգրաֆիստների միության անիմացիոն կինոյի հանձնաժողովի  էջում animator.ru կայքը նշվում է որպես պրոֆեսիոնալ համայնքի պաշտոնական կայք ։
Ունի թեմատիկ մեջբերումների ամենաբարձր ցուցանիշը անիմացիային նվիրված կայքերի շարքում (1700) ։
Պատմություն
Կայքն ստեղծվել է 2000 թվականին կինոգետ Նատալյա Վենջերի հավաքած տվյալների հիման վրա, «Մաստեր-ֆիլմ» կինոընկերության ֆինանսական աջակցությամբ, ավելի ուշ դրամաշնորհ է ստացել նաև մամուլի և զանգվածային հաղորդակցության դաշնային գործակալությունից։ Հետագայում բազան զգալիորեն համալրվել է Սերգեյ Կապկովի «Հայրենական մուլտիպլիկացիայի հանրագիտարանի» (2006) տեղեկատվության հաշվին , որը կատարում է Կայքի գլխավոր խմբագրի գործառույթները։ Ռեսուրսի ադմինիստրատորը Ֆեոդոր Խիտրուկ կրտսերն է՝ հայտնի խորհրդային մուլտիպլիկատոր Ֆեոդոր Խիտրուկի թոռը ։
Կայքի հիմքը ռուսական և խորհրդային անիմացիոն ֆիլմերի, ստուդիաների և հերոսների նավարկության տվյալների բազան է։ Հասանելի է ռուսերեն և անգլերեն լեզուներով։ Առանձին բազայում տեղադրված է միջազգային անիմացիոն փառատոնների ցանկը։ Բացի այդ, կայքում ակտիվորեն գործում է լրատվական ժապավեն, որտեղ պարբերաբար հրապարակվում են նորություններ ռուսական մուլտիպլիկացիայի աշխարհից, փառատոների և հատուկ բաժինների հայտարարություններ, մահախոսականներ և այլն։