cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Գրավիտացիոն ալիքներ
Գրավիտացիոն ալիքներ, տարածաժամանակի կորության տատանումներ, որոնք ալիքների ձևով տարածվում են գրավիտացիոն մարմնից։ 1916 թվականին կանխատեսել է Ալբերտ Այնշտայնը հարաբերականության ընդհանուր տեսության հիման վրա  ։ Տեսականորեն գրավիտացիոն ալիքները էներգիան տեղափոխում են որպես գրավիտացիոն ճառագայթում։ Գրավիտացիոն ալիքների նկատվող աղբյուր կարող են լինել սպիտակ թզուկներից, նեյտրոնային աստղերից կամ սև խոռոչներից կազմված կրկնակի աստղային համակարգերը։ Գրավիտացիոն ալիքների գոյությունը հարաբերականության ընդհանուր տեսության Լորենցի ինվարիանտության հնարավոր հետևանք է, քանի որ նրանից բխում է ֆիզիկական փոխազդեցությունների տարածման արագության վերջավոր լինելու հասկացությունը։ Նյուտոնյան գրավիտացիայի տեսությունում գրավիտացիոն ալիքները գոյություն ունենալ չեն կարող, քանի որ ըստ այդ տեսության՝ ֆիզիկական փոխազդեցությունները տարածվում են անսահման արագությամբ։
2014 թվականի մարտի 17-ին Հարվարդ-Սմիթսոնյան աստղաֆիզիկայի կենտրոնի աստղագետները սխալմամբ հայտարարեցին, որ նկատել են և պատկերել «գրավիտացիոն ալիքների առաջին ուղղակի պատկերը սկզբնական երկնքում»՝ տիեզերական միկրոալիքային ճառագայթման ֆոնում, որը որը մեծ պայթյունի վկայությունն է    ։ 2014 թվականի հունիսի 19-ին զեկուցվեց տիեզերական ինֆլյացիան հաստատող վկայության մասին  , իսկ 2014 թվականի սեպտեմբերի 19-ին հրապարակում եղավ այդ վկայության անվստահելիության մասին  ։ 2015 թվականի հունվարի 30-ին զեկուցվեց էլ ավելի քիչ արժանահավատ լինելու մասին  ։ Nature ամսագիրը հետագայում նոր հոդված տպագրեց՝ «Գրավիտացիոն ալիքների հայտնագործությունը պաշտոնապես մեռած է» վերնագրով ։
2016 թվականի փետրվարին LIGO-ի թիմը հայտարարեց, որ սև խոռոչների բախման գրավիտացիոն ալիքներ են գրանցել ։
Ներածություն
Այնշտայնի հարաբերականության ընդհանուր տեսության մեջ գրավիտացիան մեկնաբանվում է որպես տարածաժամանակի կորությամբ պայմանավորված երևույթ։ Այս կորության պատճառը զանգվածի ներկայությունն է։ Ընդհանրապես, որքան մեծ է տարածության տրված ծավալում պարունակվող զանգվածը, այնքան մեծ կլինի տարածաժամանակի կորությունը այդ ծավալի սահմաններին ։ Տարածաժամանակի մեջ զանգված ունեցող մարմնի շարժվելուն զուգընթաց կորությունը փոխվում է՝ արձագանքելով մարմնի տեղադրության փոփոխությանը։ Որոշակի պայմանների դեպքում արագացող մարմինները փոփոխություններ են առաջացնում տարածաժամանակում, որոնք ալիքի ձևով տարածվում են լույսի արագությամբ։ Այս երևույթը կոչվում է գրավիտացիոն ալիքներ։
Երբ գրավիտացիոն ալիքը հասնի հեռավոր դիտորդին, նա կհամարի, որ տարածաժամանակը դեֆորմացիայի հետևանքով աղավաղվել է։ Ազատ մարմինների միջև հեռավորությունը ալիքի անցնելուն զուգընթաց ռիթմիկորեն աճում և նվազում է այդ ալիքին համապատասխանող հաճախությամբ։ Սա առաջանում է ի հակառակ այն փաստի, որ այդ ազատ մարմինների վրա ազդող չհամակշռված ուժ չկա։ Այս երևույթի ուժգնությունը նվազում է աղբյուրից հեռավորությանը համեմատական կարգով։ Կանխատեսվում է, որ պտտվող կրկնակի նեյտրոնային աստղերը գրավիտացիոն ալիքների հզոր աղբյուր են, քանի որ միմյանց շուրջը պտտվելու ընթացքում իրենց շատ մեծ արագացման պատճառով նրանք միավորվում են։ Սակայն Երկրից այս աղբյուրների աստղաբաշխական հեռավորության պատճառով կանխատեսվում է, որ այս երևույթը շատ փոքր է լինելու՝ մեկ 1020-երորդից փոքր։ Գիտնականներոը փորձում են գրավիտացիոն ալիքների գոյությունը ցույց տալ էլ ավելի զգայուն սարքերի միջոցով։ Ներկայիս ամենազգայուն չափումները 5-ի մեկ մասն են կազմում (2012 թվականի տվյալներով), ստացվել են LIGO և VIRGO դիտումների արդյունքում ։ Գրավիտացիոն ալիքները կարող են թափանցել տարածության այնպիսի տիրույթներ, որ չեն կարող էլեկտրամագնիսական ալիքները։ Ըստ հիպոթեզի՝ դրանք Երկրի վրա գտնվող դիտորդներին կարող են տեղեկություններ հաղորդել սև խոռոչների և հեռավոր տիեզերքի այլ յուրօրինակ մարմինների մասին։ Այսպիսի համակարգերը հնարավոր չէ դիտարկել ավելի ավանդական եղանակներով, ինչպես օպտիկական կամ ռադիոաստղադիտակներն են, և այսպիսով գրավիտացիոն ալիքների աստղագիտությունը նոր ներըմբռնումներ է տալիս տիեզերքի գործունեությունը հասկանալու համար։ Մասնավորապես, գրավիտացիոն ալիքները կարող են հետաքրքրել տիեզերագետներին, քանի որ դրանք առաջարկում են շատ վաղ տիեզերքը դիտելու հնարավոր եղանակ։ Սա հնարավոր չէ ավանդական աստղագիտությամբ, քանի որ ռեկոմբինացիայից առաջ տիեզերքն անթափանց էր էլեկտրամագնիսական ճառագայթման համար ։ Գրավիտացիոն ալիքների ճշգրիտ չափումները թույլ կտան նաև ավելի հիմնավոր ստուգել հարաբերականության ընդհանուր տեսությունը։
Սկզբունքորեն կարող են գոյություն ունենալ ցանկացած հաճախությամբ գրավիտացիոն ալիքներ։ Սակայն շատ ցածր հաճախությամբ գրավիտացիոն ալիքները հնարավոր չի լինի դիտարկել, իսկ շատ բարձր հաճախությամբ ալիքները նկատելու հուսալօի աղբյուրներ չկան։ Սթիվեն Հոքինգը և Վերներ Իսրայելը գրավիտացիոն ալիքների հաճախության տարբեր արգելքներ են թվարկում, որոնք հավանաբար հնարավոր չէ նկատել 10−7 Հց-ից մինչև 1011 Հց միջակայքում ։
Գրավիտացիոն ալիքներով պայմանավորված երևույթներ
Գրավիտացիոն ալիքների անցնելով պայմանավորված երևույթները կարելի է ներկայացնել՝ պատկերելով տարածաժամանակի կատարելապես հարթ տիրույթ, որտեղ հարթության մեջ գտնվում են անշարժ թեստային մասնիկները (նկարում՝ էկրանի մակերևույթի հարթությունը)։ Երբ գրավիտացիոն ալիքը մասնիկների միջով անցնում է մասնիկների հարթությանն ուղղահայաց ուղղով (նկարի նկատմամբ՝ հայացքի ուղղությամբ դեպի էկրանը), մասնիկները հետևում են տարածաժամանակի աղավաղմանը՝ խաչաձև տատանվելով, ինչպես երևում է անիմացիայում։ Թեստային մասնիկներով շրջափակված տիրույթը չի փոխվում, և տարածման ուղղության երկայնքով շարժում չկա։
Քննարկման համար անիմացիայում պատկերված տատանումները չափազանցված են․ իրականում գրավիտացիոն ալիքի լայնույթը շատ փոքր է։ Սակայն դրանք թույլ են տալիս պատկերել գրավիտացիոն ալիքներին զուգակցվող տատանումները։ Եթե գրավիտացիոն ալիքի լայնույթը հաստատուն է, սակայն նրա բևեռացման հարթությունը փոխվում կամ պտտվում է, գրավիտացիոն ալիքի չափը ժամանակից կախված փոփոխվում է՝ ինչպես պատկերված է անիմացիայում ։ Եթե ուղեծիրը էլիպսային է, ապա գրավիտացիոն ալիքի արագությունը կփոխվի ըստ Այնշտայնի քվադրուպոլային բանաձևի ։
Ինչպես մյուս ալիքները, գրավիտացիոն ալիքները ևս նկարագրվում են որոշակի բնութագրերով՝
Գրավիտացիոն ալիքի արագությունը, հաճախությունը և ալիքի երկարությունը կապված են c = λ f հավասարումով՝ ճիշտ ինչպես լույսի ալիքինը։ Օրինակ՝ պատկերված անիմացիայում տատանումը տեղի է ունենում մոտավորապես երկու վայրկյանը մեկ անգամ։ Սա կհամապատասխանի 0,5 Հց հաճախությանը, իսկ ալիքի երկարությունը մոտ 600 000 կմ կլինի՝ Երկրի տրամագծից 47 անգամ մեծ։
Վերևի օրինակում ալիքը գծային դրական բևեռացված է։ Գրավիտացիոն ալիքի բևեռացումը նման է լույսի ալիքի բևեռացմանը, սական գրավիտացիոն ալիքները բևեռացվում են 45 աստիճանում՝ ի հակադրություն 90  աստիճանում բևեռացվող լույսի։ Գրավիտացիոն ալիքի բևեռացման պատճառը ալիքի աղբյուրի բնույթն է։ Բևեռացումը կախված է աղբյուրի անկյունից։
Գրավիտացիոն ալիքների աղբյուրներ
Գրավիտացիոն ալիքներն առհասարակ ճառագայթվում են այնպիսի մարմիններից, որոնք շարժվում են արագացումով, պայմանով, որ շարժումը կատարյալ գնդային սիմետրիկ չէ (ինչպես ընդարձակվող կամ սեղմվող գունդը) կամ գլանային սիմետրիկ չէ (ինչպես պտտվող սկավառակը կամ գունդը)։ Այս սկզբունքի պարզ օրինակ է պտտվող հանտելը։ Եթե հանտելը պտտվում է առանցքի վրա գտնվող անիվի նման, այն գրավիտացիոն ալիքներ չի ճառագայթի, իսկ եթե ծայրերը նման են իրար շուրջ պտտվող երկու մոլորակների, ապա այն կճառագայթի գրավիտացիոն ալիքներ։ Որքան ծանր է հանտելը և արագ են պտտվում ծայրերը, այնքան մեծ գրավիտացիոն ճառագայթում կանջատվի։ Եթե պատկերացնենք ծայրահեղ դեպք, երբ հանտելի ծայրերում երկու զանգվածեղ մարմիններ են, օրինակ՝ միմյանց շուրջն արագ պտտվող նեյտրոնային աստղեր կամ սև խոռոչներ, ապա կանջատվի էապես մեծաքանակ գրավիտացիոն ճառագայթում։
Օրինակներ՝
Այլ կերպ ասած՝ մեկուսացված համակարգի էներգիա-իմպուլսի թենզորի երրորդ ժամանակային ածանցյալը պետք է զրոյից տարբեր լինի, որպեսզի համակարգը գրավիտացիոն ճառագայթում արձակի։ Ինչպես էլեկտրամագնիսական ճառագայթման դեպքում անհրաժեշտ է լիցքի կամ հոսանքի դիպոլային մոմենտի փոփոխություն։
Դժվարություններ
Գրավիտացիոն ալիքները հեշտ նկատելի չեն։ Երբ դրանք հասնում են Երկրին, շատ փոքր լայնույթ են ունենում, ինչը նշանակում է, որ չափելու համար խիստ զգայուն դետեկտոր է պետք, և աղմուկի աղբյուրները կարող են ծածկել ազդանշանը ։ Ենթադրվում է, որ գրավիտացիոն ալիքների հաճախությունը 10−16 Հց < f < 104 Հց միջակայքում է ։
Ինտերֆերոմետրեր
Չնայած Հալս-Թեյլորի դիտումները (PSR B1913+16 պուլսարի) շատ կարևոր էին, դրանք գրավիտացիոն ալիքների միայն անուղղակի վկայություն տվեցին։ Ավելի որոշիչ դիտումը պետք է լինի գրավիտացիոն ալիքի անցնելու էֆեկտի ուղղակի չափում, ինչը նաև կարող է ավելի շատ տեղեկությունների հաղորդել ալիքը առաջաղնոց համակարգի մասին։ Ցանկացած այդպիսի ուղղակի չափում դժվարանում է դետեկտորի վրա ալիքի ծայրահեղ փոքր ազդեցության պատճառով։ Գնդային ալիքի լայնույթը նվազում է աղբյուրից հեռավորությանը հակադարձ համեմատական կարգով (the 1/R մեծությունը h-ի համար գրված արտահայտություններում)։ Նոյւնիսկ միավորված կրկնակի սև խոռոչների նման ծայրահեղ մեծ համակարգի ալիքները մարում են մինչև Երկիր հասնելը՝ պահպանելով շատ փոքր լայնույթ։ Աստղաֆիզիկոսներն ակնկալում են, որ Երկիրը հատող որոշ գրավիտացիոն ալիքներ կարող են լինել h ≈ 10−20, բայց ոչ ավելի մեծ ։
Գրավիտացիոն ալիքները չափելու համար նախատեսված համեմատաբար զգայուն դետեկտորները կիրառում են լազերային ինտերֆերոմետրԱյն թույլ է տալիս մարմինները բաժանել մեծ հեռավորությամբ (մեծացնել ազդանշանը) և ընդգրկում է հաճախությունների լայն տիրույթներ։ Ներկայումս ամենազգայուն ինտերֆերոմետրը LIGO-ն է (անգլ՝ Laser Interferometer Gravitational Wave Observatory՝ գրավիտացիոն ալիքների դիտարկման լազերային ինտերֆերոմետր)։ LIGO-ն ունի երեք դետեկտոր․ մեկը գտնվում է Լուիզիանայում, երկրորդը՝ Վաշինգտոնում, իսկ երրորդը նախատեսվում է տեղափոխել Հնդկաստան։ Յուրաքանչյուր դիտակայան ունի երկու Ֆաբրի-Պերոյի ինտերֆերոմետր, որոնց թևերի երկարությունը 4 կիլոմետր է։ Դրանք միմյանց հանդեպ 90 աստիճանի անկյան տակ են, 4 կմ տարածություն կտրող լույսն անցնում է 1 մ տրամագիծ ունեցող վակուումային խողովակներով։ Անցնող գրավիտացիոն ալիքը պետք է թեթևակի երկարացնի մի թևը՝ կարճացնելով մյուսը։ Ինտերֆերոմետրը շատ զգայուն է այսպիսի շարժման հանդեպ։
Նույնիսկ այսպիսի երկար թևերի դեպքում ամենաուժեղ գրավիտացիոն ալիքը թևերի միջև հեռավորությունը կփոխի մոտավորապես 10−18 մետրով։ LIGO-ն պետք է կարողանա նկատել  կարգի փոքր գրավիտացիոն ալիքները։ Կատարելագործելով LIGO-ն և մյուս դետեկտորները (Virgo, GEO 600, TAMA 300)՝ կարելի է մեծացնել զգայնությունը, և սարքերի հաջորդ սերունդը տասն անգամ ավելի զգայուն կլինի։ Մեկ այլ խիստ զգայուն ինտերֆերոմետր՝ KAGRA-ն, կառուցվում է Ճապոնիայում։ Աշխատանքներ են տարվում, որպեսզի տասը տարին մեկ անգամ դիտարկումները փոխարինվեն մեկ տարում տասը անգամ դիտարկումներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սև խոռոչներ Կատեգորիա:Գրավիտացիա Կատեգորիա:Ֆիզիկայի չլուծված խնդիրներ
Նշան Աճեմյան
Նշան Ֆիքրի Աճեմյան (1867-?, Կոստանդնուպոլիս, Թուրքիա - ապրիլի 30, 1930/1944), հայ բժիշկ։
Կենսագրություն
Մահացել է 1930 թվականի կամ 1944 թվականի ապրիլի 30-ին, Կոստանդնուպոլսի Կում կափու թաղամասում։ Այլ (նվազ հավանական) տվյալներով՝ 1915 թվականի ապրիլին ձերբակալվել է Իթթիհադի ղեկավարներից դոկտոր Բեհաէդդին Շաքիրի կազմած 58 ականավոր հայ բժիշկների ցուցակով և սպանվել 1915 թվականին, Երզնկայում` մոտ 48 տարեկանում։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության զոհեր Կատեգորիա:Ապրիլի 30 մահեր
Լոյանո
Լոյանո (Loiano), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Էմիլիա Ռոմանիա մարզի Բոլոնյա գավառում ։
Բնակչությունը՝ 4149 մարդ, բնակչության խտությունը` 80 մարդ/կմ², զբաղեցնում է 52կմ² տարածք, փոստային ինդեքս՝ 40050, հեռախոսային կոդը` 051։
Կոմունայի հովանավորն է սուրբ առաքյալ Հակոբոս Զեբեդյանը։ Տոնը նշվում է հուլիսի 25-ին։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էմիլիա Ռոմանիայի քաղաքներ
Բելսկի շրջան (Տվերի մարզ)
Բելսկի շրջան (Бельский район), մունիցիպալ շրջան Ռուսաստանի Դաշնության Տվերի մարզում։
Ստեղծվել է 1929 թվականին։ Վարչական կենտրոնը՝ Բելիյ ։
Աշխարհագրություն
Շրջանի տարածքի մակերեսը կազմում է 2135 կմ²։
Բնակչություն
2010 թվականի մարդահամարի արդյունքներով շրջանում բնակվում էր 6449 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 3,02 մարդ/կմ²։
Էբելսբախ
Էբելսբախ (Ebelsbach), կոմունա Գերմանիայում, Բավարիա երկրամասի Հասբերգե շրջանում։
Ենթարկվում է Ստորին Ֆրանկոնիայի վարչական շրջանին։ Բնակչությունը 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով կազմում է 3801 մարդ։ Զբաղեցնում է՝ 25,76 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդ 09 6 74 129։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Թվիթեր սոցիալական կայքի ամենաշատ հետևորդներ ունեցող օգտատերերի ցանկ
Թվիթթեր սոցիալական կայքի ամենաշատ հետևորդներ ունեցող օգտատերերի ցանկը  ընդգրկում է Թոփ 50 հաշիվներ, որոնք Թվիթթեր սոցիալական կայքում ունեն ամենաշատ հետևորդները։ Ըստ 2017 թվականի հունիսի 19-ի տվյալների Քեթի Փերրին միակ օկտատերն է Թվիթթերում ով ունի 100 միլիոն հետևորդ ։ Իսկ աղյուսակում ներկայացված է Թվիթթերի 50 ամենաշատ հետևորդներ ունեցողների անուները, նրանց երկրները և էջի անվանումները ։
Ջո Դանթե
Ջոզեֆ Դանթե կրտսեր (Joseph Dante, Jr., ), ավելի ճանաչված է որպես Ջո Դանթե (Joe Dante), ամերիկացի կինոռեժիսոր և պրոդյուսեր, որը հայտնիություն է ձեռք բերել կատակերգություն և սարսափ ֆիլմերի ժանրում աշխատանքներով։
Առավել հայտնի աշխատանքները ներառվել են «Պիրանիա» (1978) և «Ոռնոց» (1981) պատկերներում, որոնք նկարահանվել են Ջոն Սեյլսի սցենարով։ Առաջին դրամարկղային հիթը «Գրեմլիններ»-ն էր (1984) և նրա շարունակությունը՝ «Գրեմլիններ 2։ Նոր խմբաքանակ»-ը (1990)։
Կենսագրություն
Ջոզեֆ Դանթե կրտսերը ծնվել է 1946 թվականի նոյեմբերի 28-ին Նյու Ջերսի նահանգի Մորիսթաուն քաղաքում։ Նրա հայրը եղել է պրոֆեսիոնալ գոլֆ խաղացող ։ Ջո Դանթեն իր կարիերան կինոյում սկսել է Ռոջեր Կորմանի հետ աշխատանքով։ Մոնտաժել է բազմաթիվ ֆիլմեր, մասնավորապես Ռոն Հովարդի «Մեծ ավտոմեքենայի գողություն» ֆիլմը, այնուհետև Ալան Արկուշի հետ նկարահանել է «Հոլիվուդ բուլվար» ֆիլմը։ Առաջին նախագիծը, որը ամբողջովին դրված էր Դանթեի ուսերին, դարձել է 1978 թվականի «Պիրանիա» սարսափ ֆիլմը։ Այնուհետև հաջորդել է «Ոռնոց» թրիլլերը։ Ֆիլմերը գրավել են Սթիվեն Սփիլբերգի ուշադրությունը, ում համար Դանթեն նկարահանել է «Մթնշաղի գոտի» ֆիլմի երրորդ մասը ։ Այնուհետև հաջորդել են «Գրեմլիններ» և «Գրեմլիններ 2․ Նոր խմբաքանակ» ֆիլմերը։ Բացի այդ, Դանթեն Սփիլբերգի հետ աշխատել է «Ներքին տիեզերք» պատկերի վրա։ Դանթեի ֆիլմերի համար այցեքարտ են դարձել հատուկ էֆեկտները, ինչպես նաև այլ ֆիլմերին արված կատակ-հղումները ։
1990-ական թվականների սկզբին Ջո Դանթեն Paramount Pictures կինոընկերության կողմից հաստատվել է որպես «Տեսիլք» ֆիլմի ռեժիսոր։
Դանթեն Ջեֆրի Բոումի հետ գրել է սցենարի սևագիր տարբերակը, սակայն այն բանից հետո, երբ ընկերությունը ֆիլմի նկարահանումները հետաձգել է մեկ տարով, Դանթեն թողել է նախագիծը և ավելի ուշ տիտրերում նշվել է միայն որպես բազմաթիվ գործադիր պրոդյուսերներից մեկը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 28 ծնունդներ Կատեգորիա:1946 ծնունդներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:21-րդ դարի կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Տյուվենկա
Տյուվենկա (Тювенька), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Վոլոգդայի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Սոտ գետի աջ ափում՝ 4 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 24 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դոնի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Հյուսիսային Դոն գետն է։ Գետի ենթաավազանը Սուխոնան գետն է։ Գետի գետային ավազանը՝ Հյուսիսային Դոն։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Թեհրանի երեխաները
Խումբն իր անվանումն ստացել է այն պատճառով, որ Պաղեստին էր ժամանել Թեհրանով ։
Փախստականները ԽՍՀՄ-ում
1939 թվականի սեպտեմբերին՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկսվելուց և Լեհաստանի տարածքը ԽՍՀՄ-ի ու նացիստական Գերմանիայի միջև բաժանվելուց հետո, հարյուրհազարավոր հրեա փախստականներ հայտնվել էին Խորհրդային Միության տարածքում։ Նրանց առաջարկվել էր ընդունել խորհրդային քաղաքացիություն, բայց նրանցից շատերը հրաժարվել էին։ Փախստականների մեծ մասը հատուկ գաղթականի կարգավիճակով արտաքսվել էր երկրի ներքին շրջաններ ։ Նրանց մի մասն էլ ձերբակալվել ու ուղարկվել էր ճամբար՝ տաժանակիր աշխատանքի։ Փախստական բազմաթիվ երեխաներ այդ ժամանակ որբացել էին կամ էլ բաժանվել իրենց ծնողներից ։
ԽՍՀՄ-ի վրա Գերմանիայի հարձակումից հետո հրեա փախստականներին համաներում է շնորհվել։ Սակայն նրանց կյանքի պայմանները մնացել են ծայրահեղ ծանր։ Ականատեսներից մեկը պնդում էր, որ երեխաներն ամեն օր մահանում էին սովից ու հիվանդություններից ։
1942 թվականին Լեհաստանի վտարանդի կառավարությունն ու ԽՍՀՄ ղեկավարությունը համաձայնության են եկել հրեա փախստականներին Անդերսի բանակի հետ ԽՍՀՄ տարածքից դաշնակիցների կողմից գրաված Իրան արտաքսելու շուրջ։ Վտարանդիների մեջ կային մոտ 1000 հրեա երեխա, հիմնականում որբ, և 800 մեծահասակ հրեա ։
Բնակություն Իրանում
1942 թվականի ապրիլից մինչև օգոստոս հրեա երեխաների ու նրանց ուղեկցող մեծահասակների խումբը Սամարղանդից հասել է Կրասնովոդսկ, այնուհետև Կասպից ծովով Թեհրան։ Նրանց մի մասը Թեհրան է հասել Բուխարայով և Աշխաբադով ։
Առաջին վայրը, որտեղ փախստականները տեղավորվել են, Փեհլևի նավահանգիստն էր։ Այնտեղ կազմակերպվել է ժամանակավոր ճամբար, որտեղ բոլոր փախստականները՝ և՛ հրեա, և՛ լեհ, միասին էին։ Առաջացել են կոնֆլիկտներ։ Առաջին ամսում Իրանի այդ ճամբարում մահացել է հրեա 18 երեխա, տասնյակ երեխաներ էլ տառապում էին ծանր հիվանդություններով, որոնցով հիվանդացել էին ԽՍՀՄ-ում թափառելու ժամանակ։
Ամռանը Թեհրանում լեհական ներկայացուցչությունը որոշում է ընդունել հրեա երեխաների համար բացել որբանոց։ Դրա ստեղծմանը մասնակցել են հրեական տեղական համայնքի անդամներն ու Հրեական գործակալության ներկայացուցիչները։ Երեխաներից շատերը հոգեբանական ծանր վիճակում էին, խիստ վախեցած ։ Փեհլևիի ճամբարից Թեհրանի մանկատուն շատ երեխաների վերցնելը չափազանց դժվարությամբ է կատարվել։ Շատերը հրաժարվում էին ընդունել, որ նրանք հրեա են։ Երեխաների հեռանալուն խոչընդոտում էին նաև լեհ քահանաները, որոնք մտադիր էին նրանց մկրտել։
1942 թվականի օգոստոսի վերջին 730 հրեա երեխաներ տեղափոխվել են վրանային ճամբար, որը գտնվում էր Դաստան Տարեխի տարածքներում՝ Իրանի զինված ուժերի նախկին զորանոցներում։ Մանկատանն օգնում էին նաև Ամերիկյան հրեական կազմակերպությունները, ներառյալ Ջոյնթը ։
Ճանապարհորդություն դեպի Պաղեստին
1943 թվականի հունվարին Հրեական գործակալությունը բրիտանական իշխանություններից երեխաներին Պաղեստին ուղարկելու թույլտվություն է ստացել։ Հատուկ վարձված նավով երեխաներին Բանդարե Շապուհ (այժմ՝ Բանդարե Իմամ Խոմեյնի) նավահանգստից տեղափոխել են հնդկական Կարաչի քաղաք, այնտեղից՝ Սուեզ, այնուհետև գնացքով՝ Էլ Արիշ։ Մոտ 4 տարվա թափառումներից հետո նրանք ժամանել են Հայֆային մոտ գտնվող Ատլիտ քաղաքում։ Ծովով ճանապարհորդելու ժամանակ երեխաները հիվանդացել էին վարակիչ և ծովային հիվանդություններով։ Թեհրանից Ատլիտ ուղևորության ժամանակ մահացել է 7 երեխա ։
1943 թվականի փետրվարի 18-ին 369 մեծահասակներ ու 861 երեխաներ, որոնցից 719-ը որբ էր, իսկ 142-ը մեկ կամ 2 ծնողների հետ ընդունվել են հրեական իշուվ։ Եվս մեկ խումբ, որը կազմված էր մոտ 110 երեխայից, Իրաքի տարածքով Պաղեստին է հասել 1943 թվականի օգոստոսի 28-ին ։
Պաղեստինում և Իսրայելում
Պաղեստին ժամանելուց հետո երեխաներն իրենց ուժերն ու առողջությունը վերականգնել են տարանցիկ 11 ճամբարներում, որտեղ նրանց սովորեցրել են եբրայերեն ։ Նրանցից շատերը ծայրահեղ ծանր վիճակում էին, որոշ երեխաներ էլ մահացել են Պաղեստին ժամանելուց հետո։
Երեխաների հետագա ճակատագրով զբաղվել են Հրեական գործակալության ներկայացուցիչները՝ Հենրիետա Սոլդի ղեկավարությամբ։ Իշուվում լայն քննարկում է ծավալվել որբերին տեղաբաշխելու հարցի շուրջ։ Հաշվի են առնվել ընտանեկան կապերն ու երեխաների անձնական ցանկությունները։ Արդյունքում 1943 թվականի հունիսի 10-ին որբերին տեղաբաշխել են հետևյալ կերպ.
«Թեհրանի երեխաներից» 35 հոգի զոհվել է 1947-1949 թվականների Իսրայելի անկախության պատերազմի ընթացքում ։ Նրանցից մեկը՝ Էմմանուել Լանդաուն, հետմահու արժանացել է Իսրայելի ռազմական ամենաբարձր պարգևի։
Հետագայում «Թեհրանի երեխաների» մասին Իսրայելում, ԱՄՆ-ում և Լեհաստանում հրատարակվել են մի շարք գրքեր և նկարահանվել հեռուստատեսային ֆիլմեր։ Նրանցից ոմանք հրատարակել են իրենց հուշերը։ Հիմնվել է «Թեհրանի երեխաներն ու նրանց դաստիարակաները» կազմակերպությունը, որը գլխավորում էր Թեհրանի մանկատան տնօրեն Դավիդ Լաորը (Լաումբերգ) ։
Պայքար կարգավիճակի համար
1957 թվականից Իսրայելում Հոլոքոստը վերապրած մարդիկ սկսել են պետությունից ստանալ հատուկ կենսաթոշակային վճարներ, որ ֆինանսավորվում էր Գերմանիայի ռեպարացիոն վճարների հաշվին։ Սակայն մինչև 1997 թվականը «Թեհրանի երեխաները» Հոլոքոստից տուժածներ չեն համարվել ։
2002 թվականին «Թեհրանի երեխաները» հայց են ներկայացրել ընդդեմ Իսրայելի կառավարության՝ նացիստական հետապնդման հետ կապված հատուկ փոխհատուցում ստանալու համար։ Հայցը ներկայացվել է 273 հոգու անունից ։ Միայն 2012 թվականին դատարանը որոշել է խմբի 217 անդամներին վճարել 17 միլիոն շեկել, բայց վեճը շարունակվել է մինչև 2014 թվականի մայիսը, երբ որոշում է կայացվել յուրաքանչյուրին վճարել 25 հազար շեկել «հանուն արդարության և նրա համար, որ «Թեհրանի երեխաները» խտրականություն չզգան» ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ալիա
Ձիգկատար (լեռնագագաթ)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեռնագագաթներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ Կատեգորիա:Լոռու մարզի լեռներ Կատեգորիա:Տավուշի մարզի լեռներ
Մումի տրոլլն ու գիսաստղը. ճանապարհ դեպի տուն
'''Մումի տրոլլն ու գիսաստղը. ճանապարհ դեպի տուն''' (Муми-тролль и комета. Путь домой), 1978 թվականին նկարված խորհրդային տիկնիկային մուլտֆիլմ, որը նկարահանվել է ռեժիսոր Նինա Շորինայի կողմից, ըստ Տուվե Յանսոնի «Մումի տրոլլն ու գիսաստղը» հեքիաթների մոտիվների։ Հանրաճանաչ «Մումի տրոլլներ» շարքի երեք մուլտֆիլմերից վերջինն է։
Սյուժե
Մուլտֆիլմը այն մասին է, թե ինչպես են Մումի տրոլլը, Սնիֆֆը և Սնուսմումրիկը փորձում տուն վերադառնալ, քանի որ Գիսաստղի` Երկրի վրա ընկնելուց մի քանի օր էր մնացել։
Թողարկում DVD ձևաչափով
2004 թվականին DVD ձևաչափով թողարկվել է «Լինում է, չի լինում» անիմացիոն հավաքածուի մեջ, դիստրիբյուտոր` «Խոշոր պլան»։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:«Էկրան» ստեղծագործական միության մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:1978 մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Նինա Շորինայի մուլտֆիլմեր
Սելմա (գետ)
Սելմա (Сельма), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Վոլոգդայի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Կոստրոմա գետի աջ ափում՝ 282 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 34 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Կոստրոմա գետն է։ Գետի գետային ավազանը՝ Վերին Վոլգայից մինչև Կույբիշևի։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Վոլգայի ավազանային շրջանի գետեր
Բալոկում
Բալոկում (ballokumja կամ ballakumja), ալբանական թխվածք, որն առաջին անգամ պատրաստվել է Էլբասան քաղաքում, շուրջ հինգ հարյուր տարի առաջ և դարձել է սիրված ուտեստ ամբողջ Ալբանիայում, ինչպես նաև ալբանացիների արտասահմանյան համայնքներում, մասնավորապես՝ Կոսովոյում ու Հյուսիսային Մակեդոնիայում ։ Այս քաղցրավենիքը, սովորական օրերից զատ, ավանդույթի համաձայն՝ պարտադիր կարգով թխվում ու մատուցվում է նաև բնության զարթոնքի ալբանական հեթանոսական տոնին՝ ամեն տարի մարտի 14-ին նշվող Dita e Verës-ին (ալբաներենից թարգմանած՝ նշանակում է «ամառվա օր») ։ Թխվածքը երբեմն անվանվում է kulaç me finj, երբ, ցանկության դեպքում, խմորին փայտի մոխրի լուծույթի ֆիլտրված մզուք՝ finj է հավելվում (մեր օրերում finj-ի փոխարեն հաճախ կաթ են ավելացնում)։
Քաղցրավենիքի պատրաստման բաղադրատոմսի մեջ մտնում են կարագ, շաքարավազ, ձու, եգիպտացորենի ալյուր։ Ավանդույթի համաձայն՝ զանգվածը պատրաստվում, հարվում է պղնձե թասերում, որը նպաստում է խմորի հասունանալուն ու լավ բարձրանալուն։ Ընդ որում՝ զանգվածը պետք է հարվի մեծ եռանդով, ուստի այդ գործը հաճախ տղամարդկանց է հանձնարարվում ։
Ստուգաբանություն
Ավանդազրույցն ասում է, որ թխվածքի անվանումը կապված է 16-րդ դարի օսմանյան կառավարիչ Էլբասանի հետ, ով, համտեսելով եգիպտացորենի ալյուրից պատրաստված, փայտի վառարանում թխված (սա պարտադիր պայմաններից մեկն է) փոքրիկ քաղցրավենիքը, բացականչել է. “Është ba si llokume!” («Լոկումի (լոխումի) պես լավն է»)։ Այս նախադասության ba և llokume բառերի միացումից էլ ծնվել է թխվածքի ballokumja անվանումը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ալբանական խոհանոց Կատեգորիա:Թխվածքաբլիթներ
Հանս Վիլսդորֆ
Հանս Վիլսդորֆ, գերմանացի գործարար, «Rolex» ընկերության հիմնադիր։ 2014 թվականին «Rolex» ապրանքանիշն ամենաթանկն էր շվեյցարական ժամացույցների ապրանքանիշերի շարքում։
Կենսագրական տվյալներ
Ծնվել է Գերմանիայի Կուլմբախ քաղաքում, 12 տարեկանում որբացել է։ Աշխատել է շվեյցարական ժամացույցների արտադրությունում՝ Լա-Շո-դե-Ֆոն-ում։
Գործունեությունը Անգլիայում
1905 թվականին 24 ամյա Հանսը մեկնել է Լոնդոն ու բացել ժամացույցների արտադրություն Wilsdorf & 0Davis անվանումով՝ հիմնականոում կենտրոնանալով ձեռքի ժամացույցների արտադրության վրա։ Այդ ժամանակ ձեռքի ժամացույցները համարվում էին ոչ ճշգրիտ ու ոչ հավաստի, սակայն Վիլսդորֆը տեսնելով նորաձևության միտումները, նկատեց որ տղամարդիկ իրենց  զգեստապահարանի կարևոր մաս կազմող բաճկոնները սկսում են քիչ օգտագործել։ Այս ամենն իրար  հետ կապելով նա ենթադրել է, որ գրպանի ժամացույցները, որոնք պահում էին բաճկոնի գրպանում նույնպես դուրս կգան օգտագործումից և դրանց փոխարինելու կգան ձեռքի ժամացույցները։ Որպեսզի Հանսը փոխեր մարդկանց կարծիքը ձեռքի ժամացույցների մասին, իր արտադրության մեջ օգտագործում էր որակյալ շվեյցարական մեխանիզմներ՝ պատրաստված Շվեյցարիայի Բիլ քաղաքում։ Բացի այդ ձեռքի ժամացույցներում օգտագործվող մեխանիզմի տրամագիծն ավելի փոքր էր, քան գրպանի ժամացույցների տրամագիծը։ 1908 թվականին նա ստեղծել է «Rolex» ապրանքանիշն ու այդ անվան տակ վաճառել իր ժամացույցները։ Ըստ Հանս Վիլսդորֆի «Rolex» անվանումն ուղղակի տառերի գեղեցիկ համադրություն է և այն հեշտ է արտասանել տարբեր լեզուներով, ինչպես նաև այն շատ կարճ էր և  տեղավորվում էր ժամացույցի ճակատային մասում։
Շվեյցարիա տեղափոխվելը
1919 թվականին Վիլսդորֆը որոշում է իր բիզնեսը տեղափոխել Շվեյցարիա և 1920 թվականին իր ընկերությունը՝ «Montres Rolex SA»-ն պաշտոնապես գրանցում է Ժնևում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Մեծ Բրիտանիայի Թագավորական ռազմաօդային ուժերի օդաչուները նախընտրել են գնել «Rolex» ժամացույցներ, իրենց հատկացված վատ ժամացույցների փոխարեն։ Այնուամենայնիվ, երբ նրանք բանտարկվեցին և տեղափոխվեցին ռազմագերիների համար նախատեսված ճամբարներ, բռնագրավեցին նաև նրանց գնած ժամացույցները։ Երբ Հանսը լսել էր այդ մասին, նա սպաներին առաջարկել է նամակով դիմել «Rolex» և բացատրեին իրենց գերության ու ժամացույցների կորստի հանգամանքները, որից հետո սպաներին առգրաված ժամացույցների փոխարեն անվճար տրամադրվել են նոր ժամացույցները։ Իր կնոջ՝ Ֆլորենս Ֆրենսիս Մեյ Կրոտտի մահից հետո՝ 1944 թվականին նա հիմնադրել է «Հանս Վիլսդորֆի» հիմնադրամը, որը հանձն էր առել «Rolex»  ընկերության ծախսերը, համոզված լինելով, որ ընկերության եկամուտը կօգտագործվի  բարեգործության նպատակներով։ 1946 թվականին Հանս Վիլսդորֆը հիմնել է «Rolex»-ի մեկ այլ բարձրորակ, բայց ոչ այնքան թանկ «Tudor» ապրանքանիշը։
Մահը
Հանս Վիլսդորֆը մահացել է 1960 թվականի հուլիսի 6-ին Շվեյցարիայի Ժնև քաղաքում։
Ժառանգությունը
Ժնևում՝ «Rolex» ընկերությանը մոտ փողոցներից մեկն անվանվել է Հանս Վիլսդորֆի անունով։ 2012 թվականի օգոստոսի 30-ին մեծ հանդիսավորությամբ բացվել է Հանս Վիլսդորֆի անունով կամուրջը՝ Արվ գետի վրա, այն կառուցվել է հնացած կամրջի տեղը և ֆինանսավորվել է Վիլսդորֆի հիմնադրամի կողմից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանացի գործարարներ
Հարություն Խաչատրյան (բժիշկ)
Հարություն Խաչատրյան Ռուբենի (Арутюн Рубенович Хачатрян, ), հայկական ծագում ունեցող խորհրդային բժիշկ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից, գերության մեջ լինելու ժամանակ գործած հերոսության համար արժանացել է «Աշխարհի արդարակյացներ» կոչմանը։
Կենսագրություն
Վելիկիե Լուկի քաղաքում, որտեղ Հարություն Խաչատրյանը աշխատել է ռազմական հոսպիտալում, 1941 թվականի օգոստոսին նա գերի է ընկել և անհետ կորած էր համարվում ։ Ռազմագերիների ճամբարում նա կրկին հանդիպում է վիրավոր Իոսիֆ Կոգանին։ Խաչատրյանը Կոգանին օգնում է թաքցնել իր ազգությունը ։ Կոգանի վերքերը մշակելուց հետո Խաչատրյանը վերցնում է նրանից բոլոր փաստաթղթերը, նամակները, նկարը և ասում, որ Կոգանը պետք է իրեն անվանի որպես հայազգի Միքայել Մարկոսյան։ Իսկ նրա համար, որպեսզի Կոգանը չմոռանա իր նոր ազգանունը, Խաչատրյանը քիմիական մատիտով այն գրում է ընկերոջ աջ ափին։ Հետագայում Խաչատրյանը Կոգանին հայերեն լեզու էր սովորեցնում և Կոգանի փոխարեն այլ մարդու ուղարկում է բուժզննման, որպեսզի թաքցնի թլպատման փաստը ։ Իոսիֆ Կոգանին հաջողվում է կենդանի մնալ Խաչատրյանի և այլ հայազգի ռազմագերիների օգնության շնորհիվ ։ Հետագայում Խաչատրյանը բժիշկ էր աշխատում ռազմագերիների այլ ճամբարներում արևելյան լեգիոնների կազմում ։
1946 թվականին նա վերադառնում է Հայաստան, որտեղ 1946-1949 թվականներին շրջանային հիվանդանոցներից մեկում աշխատել է որպես գլխավոր բժիշկ։ 1949 թվականին նա մեղադրվել է դավաճանության մեջ և դատապարտվել մահապատժի, որը հետագայում փոխարինել են 25 տարվա ազատազրկման ։ Իր պատիժը կրել է Նորիլսկում ։ 1956 թվականին Խաչատրյանին ազատ են արձակել, նա վերադարձել է Երևան, ամուսնացել ։
Խաչատրյանին վերականգնել են 1960-ական թվականներին ։ 1956-1984 թվականներին նա որպես բժիշկ աշխատել է Երևանի №17 պոլիկլինիկայում ։ Հարություն Խաչատրյանի դստեր՝ Ռուբինայի տեղեկություններով, նա 53 տարեկան հասակում գիտական ատենախոսություն է պաշտպանել ։
Պատերազմից հետո առաջին անգամ Կոգանը և Խաչատրյանը հանդիպեցին Երևանում 1983 թվականին, մինչ այդ նրանք միայն նամակագրվում էին ։
Հարություն Խաչատրյանը մահացել է 1985 թվականին, Երևանում։ Իոսիֆ Կոգանը արտագաղթել է Իսրայել ։
2013 թվականի սեպտեմբերին իսրայելական Յադ վա-Շեմ Աղետի ու հերոսության Ինստիտուտի կողմից Իոսիֆ Կոգանի փրկության համար Հարություն Խաչատրյանին «Աշխարհի արդարակյացներ» պատվավոր կոչում է շնորհվել ։ Ըստ հայկական Լուրեր.com տեղեկատվական կայքի, Հարություն Խաչատրյանը Հայաստանի Հանրապետության միակ քաղաքացին է, ով արժանացել է այդ կոչմանը ։ 2014 թվականի փետրվարի 4-ին Երևանում կայացած պարգևատրման արարողության ժամանակ Հայաստանում Իսրայելի դեսպան Շմուեյլ Մեյրոմը շքանշան և հավաստագիր է հանձնել Հարություն Խաչատրյանի թոռնուհուն՝ հայազգի երգչուհի Աննա Խաչատրյանին ։ Ռաուլ Վալլենբերգ միջազգային հիմնադրամը Հարություն Խաչատրյանին պարգևատրել է Ռաուլ Վալլենբերգի շքանշանով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ բժիշկներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Աշխարհի արդարակյացներ Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշանակիրներ
Հեինսա
Հեինսա (հանգըլ՝ 해인사, հանջա՝ 海印寺, թարգմ․՝ արտացոլման տաճար հանգիստ ծովում), Հարավային Կորեայի առավել հայտնի բուդդայական տաճարներից մեկը։ Այստեղ է պահպանվում Տրիպիտակա Կորեանայի հայտնի բուդդայական սրբազան տեքստերի կամարը՝ փորագրված ավելի քան 80 հազար փայտե սալիկների վրա։ Մինչև այսօր էլ համարվում է բուդդայական Սոն հոսանքի գործող կենտրոն։
1995 թվականին ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի այն շինությունները, որոնցում պահպանվում է Տրիպիտակա Կորեանան, ընդգրկեց Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում ։
Տեղակայություն
Հեինսան համարվում է կորեական «Եռազարդ» տաճարներից մեկն է (կորեերեն՝ 삼보사)։ Տեղակայված է Հարավային Գյոնգսանգ նահանգի Կայասան լեռան վրա։
Պատմություն
Տաճարն առաջին անգամ կառուցվել է 802 թվականին։ Լեգենդի համաձայն՝ կորեացի երկու վանական՝ Չինաստանի, Սունի և Իջոնի ճամփորդություններից վերադառնալով՝ բուժել են Էջան վանի կնոջը, ով ծանր հիվանդությամբ էր տառապում։ Որպես շնորհակալություն Բուդդային՝ վանը հրամայեց տաճար կառուցել։ Մեկ այլ աղբյուր՝ Չոի Չի Վոնը (900 թվական) պնդում է, որ Սունինը և իր գործընկեր Ինջոնը ստացան կառավարող թագուհու աջակցությունը, ընդունեցին բուդդիզմ և աջակցեցին տաճարի շինարարությանը։
Տաճարային համալիրը վերականգնվել կամ վերակառուցվել է մի քանի անգամ՝ 10-րդ դարում, 1488, 1622 և 1644 թվականներին։ 1817 թվականին Հեինսան այրվել է, որից հետո գլխավոր դահլիճը վերականգնվել է 1181 թվականին։ Գլխավոր դահլիճը՝ Դեջոկվանջոնը (Մեծ լռության և լույսի դահլիճ) հատուկ չէ կորեական բուդդայականությանը, քանի որ նվիրված է Վայրոչանային (Բուդդա Վայրոչանա՝ բուդդայականության հինգ Իմաստության բուդդաներից մեկը), այն պարագայում, երբ մյուս կորեական բուդդակայական տաճարների գլխավոր դահլիճը նվիրված է Սոկամոնիին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Հարավային Կորեայում
Ջենտլմեններ (ֆիլմ)
«Ջենտլմեններ» (The Gentlemen), 2019 թվականի կատակերգական մարտաֆիլմ, որը գրել և նկարահանել է ռեժիսոր Գայ Ռիչին՝ Իվան Ատկինսոնի, Մառն Դավիեսի և Ռիչիի պատմվածքի հիման վրա։ Ֆիլմում նկարահանվել են Մեթյու Մակքոնահին, Չարլի Հանեմը, Հենրի Գոլդինգը, Միշել Դոքրին, Ջերեմի Սթրոնգը, Էդի Մարսանը, Քոլին Ֆարելը և Հյու Գրանտը։ Ֆիլմը պատմում է Անգլիայում մարիխուանայի ամերիկյան թագավորի մասին, որը ցանկանում է վաճառել իր բիզնեսը՝ սկսելով շանտաժի շղթան և ծրագրեը՝ քայքայելով իր հեղինակությունը։
«Ջենտլմեններ»-ի պրեմիերան տեղի է ունեցել Curzon Mayfair Cinema - ում 2019 թվականի դեկտեմբերի 3-ին, և բեմադրվել է Մեծ Բրիտանիայում 2020 թվականի հունվար 1-ին, իսկ ԱՄՆ-ում 2020 թվականի հունվարի 24-ին STX Entertainment ընկերության կողմից։ Նա ստացել է տարբեր ակնարկներ քննադատների կողմից և համաշխարհային վարձույթում հավաքել է 75 մլն. դոլար։
Սյուժե
Big Dave՝ Daily Print tabloid խմբագիրը, վարձում է Ֆլետչերին՝ որպես անձնական քննիչ՝ հետապնդելու համար Փերսոնի կապերը Լորդ Պրեսֆիլդում, անչափահաս որդու կապը՝ թմրամոլ դստեր հետ։ Ֆլետչերը առաջարկում է վաճառել իր գտածոները Փիրսոնների աջ ձեռք՝  Ռայմոնդին, 20 միլիոն ֆունտ ստերլինգով։
ԱՄՆ-ում աղքատության մեջ ծնված Փիրսոնը ստացել է Ռոդսի կրթաթոշակ Օքսֆորդի համալսարանում, որտեղ նա սկսել է մարիխուանա վաճառել արտոնյալ համակուրսեցիներին, նախքան ուսումը թողնելը և կառուցել իր հանցավոր ընկերությունը՝ բռնության միջոցով։ Նա մտադիր է իր բիզնեսը վաճառել ամերիկացի միլիարդատեր Մեթյու Բերգերին՝ 400 մլն. դոլարով, որպեսզի հանգիստ թոշակի անցնի իր կնոջ՝ Ռոսալինդայի հետ։ Փիրսոնը Բերգերին է ցույց տալիս իր լաբորատորիաներից մեկը, որտեղ նա աճեցնում էիր կանեփը։ Ավելի ուշ Փիրսոնը դիմում է Չոր Աչքին՝ չինական գանգստեր լորդ Ջորջի կրտսեր եղբորը։ Չոր աչքը առաջարկում է գնել Փիրսոնի բիզնեսը, բայց նա հրաժարվում է ։ Այնուհետև Փիրսոնի լաբորատորիա են ներխուժում Ընդհանուր մենամարտեր (MMM) սիրողական խմբի մարտիկները, որոնք իրենց անվանում են ՙՙԵրեխաներ՚՚ և նկարահանում իրենց ներխուժումը՝ հաղթելով լաբորատորիայի պահակներինն նրանք մարիխուանա են գողանում և այն տեղադրում համացանցում՝ որպես ռեփ։ Նրանց մարզիչը, որը հայտնի է միայն որպես մարզիչ, հրամայում է նրանց ջնջել տեսանյութը և անակնկալի է գալիս, երբ իմանում է, որ կանեփը պատկանում է Փիրսոնին։
Փիրսոնը սկսում է իրականացնել իր կանեփի աճեցումը:Նա նաև համաձայնում է տուն բերել Պրեսֆիլդի կամակոր դստերը՝ Լաուրային։ Ռայմոնդը վերցնում է Լաուրային ինչ-որ փոքրիկ թաղամասի տներից մեկից, որտեղ նա ապրում էր մի քանի այլ թմրամոլների հետ։ Սակայն ծեծկռտուքը այդ թմրամոլների հետ վերջանում է երիտասարդներից մեկի՝ Ասլանի մահով։ Հետագայում Լաուրան մահանում է հերոինի գերդոզավորումից։ Մարզիչը այցելում է Ռայմոնդին՝ ներողություն խնդրելու իր աշակերտների անունից և առաջարկում է իր ծառայությունները՝ որպես տուգանք։ Մարզիչը առևանգում է Ֆաքին՝ Չոր աչքի ջատագովին, որը հաղորդում է մարզչի թիմին լաբոչատորիայի գտնվելու բայրի մասին, թեև Ֆաքը պատահաբար սպանվել է՝ անհաջող փախուստի պատճառով, Փիրսոնը սպառնում է Լորդ Ջոջին, որ նա հարձակվել է իր լաբորատորիայի վրա, և ի պատասխան ոչնչացնում է նրան իր լաբորատորիաներից մեկում։ Ջորջը Չոր աչքին հաշվետվություն է տալիս հարձակման մեջ իրեն չենթարկվելու համար և պահանջում է հատուցել։ Չոր աչքը դավադրության մեջ է Բերգերի հետ, ով ցանկացել է իջեցնել գիկնը՝ Փիրսոնի բիզնեսի։ Չոր աչքը զբաղեցրել է Ջորջի տեղը և դեռ հուսով է գրավել Փիրսոնի կայսրությունը։ Չոր աչքը փորձում է առևանգել Ռոզալինդային, որը սպանում է Չոր աչքի մարդկանց։ Ռեյմոնդը մարդ է ուղարկում սպանելու Փիրսոնին։
Ֆլետչերը կրկին մոտենում է Ռեյմոնդին, բայց Ռեյմոնդը ցույց է տալիս, որ նա նա հետևել է Ֆլետչերին։ Ֆլետչերը ցույց է տալիս, որ նա նաև տեղեկություններ է վաճառել Ասլանի հորը՝ ռուս օլիգարխի և ԿԳԲ-ի նախկին գործակալին։ Ավելի ուշ Ֆլետչերը որոշում է պատմությունը նկարահանել որպես Miramax Films : Հանդիպումից հետո նա տաքսի է  մտնում և նկատում, որ Ռայմոնդը վարորդն է։ Ֆլեթչերի գրավման մասին իմանալուց հետո Փիրսոնը և Ռոզալինդը վերադառնում են իրենց կանեփի կայսրություն և տոնում իրենց միացումը։
Դերերում
• Մեթյու Մակքոնահի՝ Միկի Փիրսոնի դերում • Չարլի Հանեմ՝ Ռայմոնդ Սմիթի դերում • Հենրի Գոլդինգ՝ Չոր Աչքի դերում • Միշել Դոքերի՝ Ռոզալինդա Փիրսոնի դերում • Ջերեմի Սթրոնգ՝ Մեթյու Բերգերի դերում • Քոլին Ֆարել՝ Մաչզիչի դերում • Հյու Գրանտ՝ Ֆլետչերի դերում • Էդդի Մարսան՝ Բիգ Դեյվի դերում • Ջեյսոն Վոնգ՝ Ֆաքի դերում • Սեմուել Ուեստ՝ Լորդ Պրեսվիլդի դերում • Էլիոթ Սամներ՝ Լաուրա Պրեսվիլդի դերում
Խաղալիքների գաղտնիքը
Խաղալիքների գաղտնիքը, մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ երեխաների համար` ընկերության և հավատարմության մասին, որը ստեղծել է ռեժիսոր Ռոզալիա Զելման։ Թողարկվել է 1987 թվականին, «էկրան» ստեղծագործական միության կողմից։ Տևողությունը 9 րոպե, 32 վայրկյան է։
Ջենտլմեններ (ֆիլմ)
Հրատարակություն
2019-ի փետրվարին STX Entertainment- ը ձեռք բերեց Միացյալ Նահանգների բաշխման իրավունքը Miramax ֆիլմից 7 միլիոն դոլարով ։ Ֆիլմն իր համաշխարհային պրեմիերան ունեցավ որպես VIP հատուկ ցուցադրություն 2019 թվականի  դեկտեմբերի 3-ին Curzon Mayfair- ում։ Այն թատերականորեն թողարկվել է Մեծ Բրիտանիայում ՝  2020 թվականի հունվարի 1-ին, իսկ ԱՄՆ-ում ՝ 2020-ի հունվարի 24-ին ։ Ֆիլմը խթանելու համար ստուդիան ծախսել է շուրջ 25 միլիոն դոլար։
Խաղալիքների գաղտնիքը
Սյուժե
Մուլտֆիլմը պատմում է մի փոքրիկ աղջկա մասին, որն արդեն դադարել է խաղալ իր հին խաղալիքներով, որի պատճառով խաղալիքներն սկսել են նեղանալ նրանից։
Ջենտլմեններ (ֆիլմ)
Տնային լրատվամիջոցներ
«Ջենտլմենները» նախատեսվում է թողարկել DVD, Blu-ray և Ultra HD Blu-ray- ով ՝ 2020 թվականի ապրիլի 21-ին ։
Խաղալիքների գաղտնիքը
Սյուժե
Մի անգամ աղջիկը գնում է քնելու, իսկ իր հին խաղալիքները սկսում են կիսվել իրենց տպավորություններով տիրուհու մասին։
Արթնանալով` աղջիկը խոստանում է սիրել իր հին խաղալիքները նույնիսկ նոր խաղալիքներից ավելի շատ։
Ջենտլմեններ (ֆիլմ)
Տոմսարկղ
2020-ի փետրվարի 21-ի դրությամբ, «Ջնտլմեններ» ֆիլմը հավաքել է ԱՄՆ-ում և Կանադայում 32,8 միլիոն դոլար, իսկ մնացած տարածքներում ՝ 43,3 միլիոն դոլար, ամբողջ աշխարհում 76.1 միլիոն դոլար։ Միացյալ Նահանգներում և Կանադայում ֆիլմը թողարկվեց The Turning- ի կողքին և իր բացման հանգստյան օրերին նախատեսվում էր համախառն $ 10 միլիոն ՝ 2.100 թատրոններից ։ Ֆիլմն իր առաջին օրը կազմել է 3,1 միլիոն դոլար ՝ հինգշաբթի երեկոյան նախադիտումներից 725,000 դոլար։ Այն անցավ դեբյուտի ՝ $10,6 միլիոն դոլար ՝ ավարտելով չորրորդ տեղը բռնցքամարտիկում ։ Այնուհետև այն իր երկրորդ շաբաթվա ընթացքում կազմել է 6 միլիոն դոլար ՝ ավարտելով հինգերորդը։ Իր երրորդ և չորրորդ հանգստյան օրերին ֆիլմը կազմել է համապատասխանաբար 4,2 միլիոն դոլար և 2,7 միլիոն դոլար  ։
Խաղալիքների գաղտնիքը
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1987 մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:«Էկրան» ստեղծագործական միության մուլտֆիլմեր
Ջենտլմեններ (ֆիլմ)
Քննադատական պատասխան
Վերանայող ագրեգատոր Rotten Tomatoes-ի հիման վրա, ֆիլմը բունի 73% հաստատման վարկանիշ, 221 ակնարկների հիման վրա, միջին գնահատականը 6,36/10։ Կայքի քննադատական համաձայնության մեջ ասվում է․ «Այն կարող է չհաղթել ռեժիսոր Գայ Ռիտչիի ֆիլմերին, բայց կինոնկարների համար արդեն իսկ հապատասխան է» ։ Metacritic - ում ֆիլմը ունի միջին կշռված գնահատական։ 100-ից 51-ը, հիմնված 44 քննադատների վրա՝ նշելով «խառը կամ միջին գնահատակնների» ։ Մարդկանց 48%-ը ասում է, որ անպայման այն խորհուրդ կտան ինչ-որ մեկին։ Լին Գրինբլատը գրել է Entertainment Weekly-ի համար՝ «B» ֆիլմը և մտածեց, որ այն շուտ դուրս կգա" : Որոշ ակնարկներում ֆիլմը ընկալվում էր որպես հակասեմիտական, ռասիստական, հոմոֆոբ և սեքսիստական՝ ստերեոտիպներին  համապատասխանող կերպարների նկարագարության պատճառով։ The Independent -ը այն որակեց որպես «հավասար հնարավորության իրավախախտ»՝ նպատակ ունենալով բազմաթիվ փոքրամասնությունների հրեաներից մինչև արևելա-ասիացիներ թիրախավորել ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գայ Ռիչիի ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:2019 ֆիլմեր Կատեգորիա:Լոնդոնում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Լոնդոնում Կատեգորիա:Բրիտանական կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական ֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական քրեական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան մարտաֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական մարտաֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական թրիլեր ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ֆիլմեր թմրանյութերի մասին Կատեգորիա:STX Entertainment ֆիլմեր
Ալեքսանդր Ենգոյան
Կենսագրություն
1972 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի քիմիայի ֆակուլտետը։ 1976-1986 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ ԳԱ Նուրբ օրգանական քիմիայի ինստիտուտի լաբորանտ, 1986-1996 թվականներին՝ Նուրբ օրգանական քիմիայի ինստիտուտի լաբորատորիայի վարիչ, 1996-2006 թվականներին՝ ընդհանուր քիմիայի ամբիոնի վարիչ։ 2006 թվականից զբաղեցնում է Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարանի բնապահպանության և բուսաբանության ամբիոնի վարիչի և բույսերի պաշտպանության և պեստիցիդների սինթեզի լաբորատորիայի վարիչի պաշտոնները։ «Journal of Heterocyclic Chemistry» և «Heteroatom Chemistry» քիմիական ամսագրերի խմբագիրն է ։
2009 թվականից Ռուսաստանի բնական գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամ է, 2012 թվականից՝ Եվրոպական բնական գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամ, ՄԱԿ-ի միջավայրի էկոլոգիապես կայուն կառավարման և տեխնիկական փոխօգնության ծառայության հայկական խմբի փորձագետ, ՄԱԿ-ի և Հայաստանի միջև քիմիական գիտությունների բնագավառում փոխգործակցության խմբի փորձագետ, ՆԱՏՕ-ի հայտարարած գիտություն խաղաղության համար օտարերկրյա դիտարկման փորձագիտական խմբի անդամ։, Միջազգային գիտատեխնիկական ընկերակցության անդամ ։
Բոլոգոեի շրջան
Բոլոգոեի շրջան (Бологовский район), մունիցիպալ շրջան Ռուսաստանի Դաշնության Տվերի մարզում։
Ալեքսանդր Ենգոյան
Պարգևներ, մրցանակներ
2015 թվականին պարգևատրվել է Հայաստանի Հանրապետության կրթության և գիտության նախարարության գիտության պետական կոմիտեի պատվոգրով ։
Բոլոգոեի շրջան
Ստեղծվել է 1927 թվականին։ Վարչական կենտրոնը՝ Բոլոգոե ։
Վահան Վարդանյան (այլ կիրառումներ)
Վահան Վարդանյան անուն ազգանունը կարող է վերաբերել հետևյալ անձանց՝
Բոլոգոեի շրջան
Աշխարհագրություն
Շրջանի տարածքի մակերեսը կազմում է 2281 կմ²։
Ալեքսանդր Ենգոյան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ քիմիկոսներ Կատեգորիա:Քիմիական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:ԵՊՀ քիմիայի ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Բոլոգոեի շրջան
Բնակչություն
2010 թվականի մարդահամարի արդյունքներով շրջանում բնակվում էր 38815 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 17,02 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Տվերի մարզ Կատեգորիա:Ռուսաստանի շրջաններ ըստ դաշնային սուբյեկտների
Ֆիվոս Դելիվորիաս
Ֆոիվոս Դելիվորիաս (Φοίβος Δεληβοριάς, ), ժամանակակից հույն երաժիշտ, երգիչ, երգերի տեքստերի հեղինակ ։
Կենսագրություն
Ֆոիվոսը Հունաստանի ազգային բանկի խորհրդի անդամ Ֆոտիս Դելիվորիասի որդին է։ Ծնվել է Աթենքում, մանկությունն ու պատանեկությունն անցկացրել Կալիթեայում։ Դասական կիթառի դասեր է առել Օրփեոս Պերիդիսից։ Տասնհինգ տարեկան էր, երբ իր երգերից մեկի ձայնագրությունն ուղարկեց անվանի երգահան Մանոս Հաջիդակիսին։ Դրանից մեկ տարի անց՝ 1989 թվականի նոյեմբերին Ֆոիվոսը թողարկեց իր առաջին երաժշտական ալբոմը՝ «Συμφωνία παρέλασι» («Շքերթ») վերնագրով ։
1995 թվականին պայմանագիր կնքեց ձայնագրման Sony Music լեյբլի հետ, թողարկեց իր երկրորդ ալբոմը, որը կրում էր «Συμφωνία ζωή μόνο ετσι ειν' ωραία» («Կյանքն այնքա՛ն լավն է») վերնագիրը ; Այդ նույն տարում Ֆոիվոսն առաջին անգամ մասնակցել է կենդանի ձայնով համերգի՝ ընկերակցելով Դիոնիս Սավոպուլոսին։ Հաջորդել են նորանոր երաժշտական ալբոմներ. 1998-ին՝ «Χάλια»-ն («Խալիա»), 2003-ի ամռանը՝ «О καθρέφτης» («Հայելին»), 2007-ին՝ «Exo»-ն, 2008-ին՝ «Οι απίθανοι περιπέτειες»-ը «(«Իմ անհավանական արկածները»)»։ 2010 թվականին հեռանալով Sony-ից՝ նոր պայմանագիր է կնքել «Inner Ear» անկախ լեյբլի հետ և այդ նույն տարում թողարկել իր հերթական ալբոմը՝ «О Αόρατος Άνθρωπος»-ը («Անտեսանելի մարդը»)։
Համերգներ
Ֆոիվոս Դելիվորիասի երաժշտական եռանդուն գործունեության մեջ հիշարժան են հատկապես Աթենքի Fuzz Club-ում 2010 թվականի դեկտեմբերի 22-ին, Պատրասի Lithografio համերգասրահում 2011 թվականի հունվարի 20-ին , Սալոնիկի Γαία Live-ում՝ 2010-ի մարտի 11-ին տված համերգները ։
Սկավառակագրություն
Ստորև ներկայացված են Ֆոիվոս Դելիվորիասի թողարկած երաժշտական ալբոմները ըստ տարիների.
Οι απίθανες περιπέτειες του Φοίβου Δεληβοριά («Ֆոիվոս Դելիվորիասի անհավանական արկածները», 2008)
CD 1: CD 2: DVD:
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հույն երաժիշտներ Կատեգորիա:Հույն երգիչներ
Գյալինկայա (լեռ, Շիրակի մարզ)
Գյալինկայա, Գելինգայա, Գյալինղայա, Կյալինղայա, լեռ Շիրակի դաշտի արևելյան սահմանագլխին, Շիրակի և Փաբակաձորի արանքում, Ջրառատ գյուղից 4-5 կմ հյուսիս-արևելք։ Ունի ալպիական բուսականություն։ Բարձրությունը 2489 մ է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռներ
Գեդհայմ
Գեդհայմ, կոմունա Գերմանիայում, Բավարիա երկրամասի Հասբերգե շրջանում։
Ենթարկվում է Ստորին Ֆրանկոնիայի վարչական շրջանին։ Բնակչությունը 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով կազմում է 1222 մարդ։ Զբաղեցնում է՝ 9, 58 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդ 09 6 74 139։
Համայնքը ստորաբաժանված է 3 գյուղական թաղամասի։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Սոկուլկա
Սոկուլկա (Sokulka, Sakala, Sakalinė), քաղաք է Պոդլասկի վոյեվոդությունում, Լեհաստանի հյուսիս արևելքում։ Այն աշխույժ երկաթուղային հանգույց է Վարշավա-Բելոստոկ-Գրոդնո համաշխարհային գծի վրա, լրացուցիչ միացմամբ, որը գնում է մինչև Սուվալկի և Լիտվիայի սահմանը։ Քաղաքը ունի թաթարական փոքրամասնություն ։
Պատմություն
Քաղաքի տեսարժան վայրերից է Սուրբ Ալեքսանդր Նյուսկոյի ուղղափառ եկեղեցին, կառուցված 1830 թվականին։
Նացիստական Գերմանիայի և Խորհրդային Միության կողմից Լեհաստանի օկուպացիայի ժամանակ Սոկուլկան Լեհաստանի հրեաների  ազատազրկման համար Սոկուլկա գետտոյի վայրն էր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բնակավայրեր այբբենական կարգով
Ռոբերտ Կապա
Ռոբերտ Կապա (Robert Capa), իսկական անունը Էնդրե Էռնո Ֆրիդման (Friedman Endre Ernő, ), Հունգարիայում ծնված, հրեական ծագումով ֆոտոլրագրող, վավերագրական լուսանկարչության դասական, ռազմական ֆոտոլրագրության հիմնադիր։ Լուսանկարիչ Քորնել Կապայի մեծ եղբայրն է։ Աշխարհում առաջին լուսանկարչական ընկերության՝ Magnum Photos-ի հինգ հիմնադիրներից մեկն է։
Կենսագրություն
Ծնվել է Բուդապեշտում (այլ տվյալներով՝ Վոլկե Պապուշանիում, ներկայումս՝ Սլովակիա)։ Դեռահաս տարիքում ընդգրկվել է ձախ ինտելեկտուալների և ավանգարդ արվեստի գործիչների շարքում, նաև մասնակցել է Միկլոշ Հորթիի ավտորիտար ռեժիմի դեմ բողոքների ցույցերին։ 1931-1932 թվականներին Բեռլինի համալսարանում զբաղվել է քաղաքագիտության ուսումնասիրությամբ ։ 1931 թվականին՝ իր առաջին լուսանկարը հրապարակելու նախօրեին, ձերբակալվել է հունգարական գաղտնի ոստիկանության կողմից իր քաղաքական գործունեության համար։ Ֆրիդմանի ծանոթը, որը ոստիկանական սպայի կին էր, հասել է Կապայի ազատ արձակմանն այն պայմանով, որ նա իսկույն պետք է լքի Հունգարիան։ Ֆրիդմանը տեղափոխվել է Բեռլին, որտեղ հաճախել է Քաղաքագիտության բարձրագույն դպրոցի դասախոսություններին և սկսել զբաղվել ֆոտոլրագրությամբ։ Boston Review-ն նրան նկարագրել է որպես ձախ հայացքների դեմոկրատի և հակաֆաշիստի։
1932 թվականին Կոպենհագենում նա սկսել է Լև Տրոցկու լուսանկարների շարքը, որը մեծ հաջողություն է ունեցել տպագրության մեջ։ 1933 թվականին տեղափոխվել է Փարիզ, որտեղ ծանոթացել է Անրի Կարտիե Բրեսոնի հետ ։ 1935 թվականից հանդես է եկել կեղծանունով։ Ուղեկցելով իսպանական կոմունիստական կուսակցության աշխարհազորին՝ եղել է Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմի ռազմաճակատներում, որտեղ կատարել է հանրապետական աշխարհազորականի մահվան դասական լուսանկարը (սկզբում կարծում էին, որ մահացողը Մարքսիստական միության աշխատավորական կուսակցության անդամ է եղել, այնուհետև նրան նույնացրել են անարխիստ Ֆեդերիկո Բորելա Գարսիայի հետ, սակայն այս տեսակետը ևս վիճարկվում է)։ Լուսանկարը պատկերում է այն պահը, երբ գնդակը խոցում է աշխարհազորականին։ Մադրիդի մոտ մահացել է նրա գործընկեր, ընկերուհի, գերմանացի ֆոտոլրագրող Գերդա Տարոն, որը պատահաբար հայտնվել է մանևրող տանկի տակ և ճխլվել։ Այդ ժամանակից ի վեր Կապան սկսել է աշխատել որպես ռազմական ֆոտոլուսանկարիչ և ծառայության բերումով եղել Իսրայելում, Գերմանիայում, Իտալիայում, Չինաստանում և Ֆրանսիայում։