cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Վլադիմիր Պուտին
Չեչենական երկրորդ պատերազմ
2010 թվականին՝ տևական դադարից հետո, Մոսկվայում կրկին տեղի ունեցան կովկասյան հետք ունեցող ահաբեկչական գործողություններ. մարտի 29-ին մահապարտ ահաբեկչուհիները պայթեցրին իրենց «Լյուբյանկա» և «Մշակույթի այգի» («Պարկ կուլտուրի») մետրոպոլիտենի կայարանների մոտ, որի արդյունքում զոհվեց 41 և վիրավորվեց 88 մարդ ։
2011 թվականի հունվարի 24-ին Դոմոդեդովո օդանավակայանում ահաբեկչական գործողություն տեղի ունեցավ, որին զոհ դարձավ 37 մարդ, վիրավորվեց 173-ը ։
Դատական բարեփոխում
2000 թվականին Պուտինի կողմից ստեղծվեց աշխատանքային խումբ դատական ոլորտում օրենսդրությունը կատարելագործելու նպատակով։ Հաջորդ տարի Պուտինը ստորագրեց մի քանի առանցքային օրենքներ՝ ուղղված դատական համակարգի բարեփոխմանը, որոնցից ամենակարևորներն էին՝ «ՌԴ դատարանների կարգավիճակի մասին», «ՌԴ դատական համակարգի մասին», «ՌԴ Սահմանադրական դատարանի մասին» և «ՌԴ-ում փաստաբանական գործունեության և փաստաբանության մասին» ։
2001 թվականին Պուտինը ստորագրեց ՌԴ նոր Քրեական դատավարության օրենսգիրքը։ Նոր օրենսգիրքը սկզբունքայնորեն տարբերվում էր հնից, մասնավորապես երկու լրացուցիչ իրավունք մեղադրյալներին ու տուժողներին։ Այսպես, դատական գործընթացի բոլոր մասնակիցները միավորված են երկու խմբում՝ մեղադրող և պաշտպանող։ Նոր օրենսգրքով որևէ հանցագործության մեջ կասկածվողի խուզարկումը, կալանավորումը և ձերբակալությունը իրականացվում է դատարանի թույլտվությամբ, իսկ քրեական գործ հարուցվում է միայն դատախազի թույլտվությամբ։ Դատարանում մեղադրյալին կարող են պաշտպանել ոչ միայն փաստաբանները, այլև այլ անձինք, մասնավորապես՝ մեղադրյալի հաարազատները ։
2002 թվականին Պուտինը ստորագրեց ՌԴ Արբիտրաժային դատավարության օրենսգիրքը ։ Նույն թվականի նոյեմբերի 14-ին Պուտինը ստորագրեց ՌԴ Քաղաքացիական դատավարության օրենսգիրքը։ Համաձայն օրենսգրքի՝ ընկերությունների միջև վեճերի քննումը այժմ մտնում էր արբիտրաժային դատարանի իրավասությունների մեջ։ Այսպիսով, նոր օրենքը բացառեց տնտեսական հարցերով «երկակի» դատական գործընթացի իրականացման հնարավորությունը, այսինքն՝ նույն գործերով անհնար էր դառնում տնտեսական վեճերի միաժամանակյա քննումը արբիտրաժային և ընդհանուր իրավասության դատարաններում։ Նաև հստակ որոշվեց քաղաքացիական գործերի ենթակայությունը ընդհանուր իրավասության դատարաններին ։
2007 թվականի հունիսին Պուտինը ստորագրեց Դատախազությանն առընթեր Քննչական հանձախմբի ստեղծման մասին օրենքը, այսպիսով, քննչական մարմինները փաստացի առանձնացվեցին դատախազական մարմիններից ։ Ավելի ուշ Ռուսաստանի Դաշնության Քննչական հանձնախումբն ամբողջությամբ առանձնացվեց դատախազության կազմից որպես ինքնուրույն դաշնային գերատեսչություն։
2013 թվականի հունիսի 21-ին Պուտինն առաջարկեց միավորել ՌԴ Գերագույն և Բարձրագույն արբիտրաժային դատարանները, ինչը պահանջում էր ՌԴ Սահմանադրության մեջ կատարել փոփոխություններ ։
ԶԼՄ-ների կարգավիճակ
Պուտինի նախագահության ժամանակ նրան մեղադրեցին անկախ զանգվածային լրատվական միջոցների ճնշման մեջ ։ Մասնավորապես, նրա հետ էին կապում ՆՏՎ և ТВ-6 հեռուստաալիքների գործերը, ТВС հեռուստաալիքի փակումը, անկախ թերթերի փակումը կամ դրանց սեփականատերերի փոփոխումը։ Պուտինի նախագահության տարիներին մի քանի լրագրողներ սպանվեցին, իսկ «Լրագրողներ՝ առանց սահմանների» կազմակերպության «խոսքի ազատության վարկանիշում» 2008 թվականին վարկանիշին մասնակցող 173 երկրների շարքում Ռուսաստանը գտնվում էր 144-րդ տեղում ։
Պուտինի նախագահության երրորդ շրջանում՝ 2013 թվականի հունվարին, «Լրագրողներ՝ առանց սահմանների» կազմակերպության «խոսքի ազատության վարկանիշում» վարկանիշին մասնակցող 179 երկրների շարքում Ռուսաստանը իջավ 148-րդ տեղը։ Սրա հիմնական պատճառը ընդդիմության ցույցերի օբյեկտիվ լուսաբանման խոչընդոտումն էր, հերյուրանքի մասին օրենքի խստացումը և համացանցային կայքերի սև ցուցակի ստեղծումը ։
2013 թվականի ապրիլի 8-ին ստորագրեց օրենք ԶԼՄ-ներում ոչ բարոյական տեղեկատվության հրապարակման մասին, որը թույլ էր տալիս փակել զանգվածային լրատվության միջոցը ոչ բարոյական բառապաշարի բազմակի օգտագործման համար։ Ռուսաստանի Լրագրողների միությունում օրենքը բնութագրեցին «մահապատիժ ԶԼՄ-ների համար» ։
2013 թվականի դեկտեմբերի Մոսկվայի շրջանի Հանրային պալատի նախագահ Պավել Գուսևը ստիպված էր թողնել իր պաշտոնը «Մոսկովսկի կոմսոմոլեց» («МК») թերթում Ա. Մինկինի «Բարեգութ տիրակալ» հոդվածի համար, որը նվիրված էր Պուտինի կողմից գործարար Միխայիլ Խոդորկովսկուն համաներում շնորհելուն։ Հոդվածը հեռացվեց թերթի կայքէջից, բայց դարձավ Ռունետի հիթը ։
Պուտինի քաղաքականությանը սատարող երիտասարդական կազմակերպություններ
Պուտինի նախագահության շրջանում ստեղծվեցին մի շարք երիտասարդական կազմակերպություններ, որոնց ծրագրերի առանցքային կետերը Ռուսաստանի անկախության ու ամբողջականության պահպանումն էր, երկրի արդիականացման իրականացումը և գործող քաղաքացիական հասարակություն ստեղծելը ։ Իր նախագահության ընթացքում Պուտինը պարբերաբար հանդիպում էր «Մերոնք» («Наши») կազմակերպության հետ։ Այս երիտասարդական կազմակերպության որոշ գործողություններ արժանացան մամուլի և քաղաքական ընդդիմության սուր քննադատությանը ։
Ազգային փոքրամասնությունների վիճակը
ՌԴ մարդու իրավունքների պաշտպան Վլադիմիր Լուկինի 2004 թվականին արտահայտած կարծիքի համաձայն՝ Պուտինի նախագահությունն աչքի է ընկնում ռասիզմի և շովինիզմի աճով, ինչը քննադատները, ներառյալ նաև Խղճի ազատության պաշտպանության հասարակական կոմիտեն (Գլեբ Յակունինի ղեկավարությամբ), մեղադրում են իշխանություններին՝ մեղադրելով նրան ազգային փոքրամասնությունների և մարդկանց առանձին խմբերի հանդեպ բռնությունների և ատելության քարոզարշավին օժանդակելու մեջ ։
2007 թվականին Պուտինը ստորագրեց 309-րդ օրենքը, որը չեղարկեց միջնակարգ դպրոցներում կրթության տարածաշրջանային բաղադրիչը և որի կազմում մտնում էին որոշ ազգային հանրապետությունների երկրորդ պետական լեզուների պարտադիր ուսուցում այդ հանրապետությունների բոլոր դպրոցականների համար։
«Կուրսկ» սուզանավի խորտակումը
Սուզանավի կործանումը քննադատության ալիք բարձրացրեց ոչ միայն ՌԴ զինված ուժերի, այլև նախագահի հասցեին։ 2000 թվականի օգոստոսի 12-ին սուզանավում պայթյուններ գրանցվեցին, որոնց հետևանքով զոհվեց 118 մարդ. վարկած կա, որ մի քանի մարդ, հնարավոր է, փրկվել են և փորձել օգնություն կանչել ։ Փրկարարներին չհաջողվեց նավաստիներին դուրս բերել խորտակված սուզանավից, և նրանք էլ մահացան։ Պաշտոնական աղբյուրները միանգամից չհայտնեցին աղետի մասին։ Փրկարարական գործողությունները սկսվեցին միայն մեկ օր անց՝ օգոստոսի 13-ին՝ Մոսկվայի ժամանակով 18.30։ «Նովայա գազետա»-ի պնդմամբ՝ ՌԾՈՒ հրամանատարությունը երկար ժամանակ հրաժարվում էր օտարերկրյա օգնությունից՝ հավաստիացնելով, որ ի զորու է սեփական ուժերով լուծել խնդիրը    ։ Վլադիմիր Պուտինը միայն չորս օր անց՝ 2000 թվականի օգոստոսի 16-ին, հրամայեց դիմել օտարերկրյա օգնությանը ։
Օգոստոսի 14-ին Պուտինը հրաման արձակեց հետաքննել «Կուրսկ»-ի կործանման պատճառները, որի համար ստեղծվեց Կառավարական հանձնաժողով՝ ՌԴ փոխվարչապետ Իլյա Կլեբանովի ղեկավարությամբ ։
Ողբերգությունից հետո ամերիկյան CNN հեռուսաալիքին տրված հարցազրույցում Լարի Քինգի այն հարցին, թե ինչ պատահեց «Կուրսկ» ԱՍ հետ, Պուտինը, շարունակելով ժպտալ, պատասխանեց. «Խորտակվեց» ։ Բայց անմիջապես այդ հարցից առաջ Լարի Քինգը Պուտինին հումորային հարց էր տվել, իսկ հետո կտրուկ անցում կատարեց լուրջ հարցի, երբ Պուտինը դեռ ծիծաղում էր ։ Այնուհետև հաղորդավարի «Ինչո՞ւ։ Ի՞նչը պատճառ դարձավ։ Ի՞նչ է հայտնի» հարցերին Պուտինը դադարեց ծիծաղել և պատմեց վթարի մասին։ Հայտնի է նաև Պուտինի արտահայտությունը, որ ըստ էության սուզանավի կործանման մեջ զինվորականների մեղքն այնքան էլ չկա. «Այդպես լինում է, և դրա համար ես չեմ մեղադրի զինվորականներին» ։
«Կուրսկ»-ի կործանման հետաքննության արդյունքներով՝ «նավատորմի ամենօրյա կազմակերպչական և ուսումնա-ռազմական գործունեության մեջ լուրջ բացթողումների համար» իրենց պաշտոններից ազատվեցին Հյուսիսային նավատորմի 15 ծովակալներ և սպաներ, ինչպես նաև Հյուսիսային նավատորմի հրամանատար Վյաչեսլավ Պոպովը ։
Տնտեսական զարգացում
Ամփոփելով Պուտինի նախագահության շրջանում (2000-2008 թվականներ) տնտեսական արդյունքները՝ The Wall Street Journal-ը գրեց. «Տնտեսությունը ոչ միայն վերադարձրեց 1990-ականներին կորսված բոլոր դիրքերը, այլև ստեղծեց ծառայությունների կենսունակ հատված, որը համարյա գոյություն չուներ խորհրդային շրջանում։ Ռուսաստանում կենտրոնացված է ծավալով երրորդ ոսկու պաշարները՝ Չինաստանից և Ճապոնիայից հետո» ։ Չինական Ժողովրդական Հանրապետության նախագահ Հու Ցզինտաոն 2007 թվականին նշեց. «Վերջին տարիներին նախագահ Պուտինի ղեկավարությամբ սոցիալ-քաղաքական կայունության պայմաններում երկրի տնտեսությունը արագ տեմպերով աճում է։ Բնակչության կյանքը օրեցօր բարելավում է» ։ Համաշխարհային բանկի՝ Ռուսաստանի հարցերով գլխավոր տնտեսագետը 2008 թվականին հաստատեց, որ Ռուսաստանը համաշխարհային տնտեսության աճի դանդաղ տեմպերի ֆոնին ցուցաբերում է լավ արդյունքներ։ Ինչպես նշում է տնտեսագետը, Ռուսաստանին կարելի է համարել տնտեսական կայունության կղզյակներից մեկը, որը արտացոլում է մակրոտնտեսական քաղաքականության որակը, ներքին պահանջարկի աճը, ոսկու պաշարների կուտակումը և Պետական պահուստային կուտակային ֆոնդը ։
Ռուսաստանի տնտեսությունում նկատվում է աճ ՀՆԱ-ի (2000 թ. — 10 %, 2001 թ.— 5,7 %, 2002 թ.— 4,9 %, 2003 թ.— 7,3 %, 2004 թ.— 7,2 %, 2005 թ.— 6,4 %, 2006 թ.— 7,7 %, 2007 թ.— 8,1 %, 2008 թ.— 5,6 % ) համար, արդյունաբերական և գյուղատնտեսական արտադրության, շինարարության, բնակչության իրական եկամուտների աճ։ Տեղի ունեցավ աղքատության շեմից ցածր ապրող ազգաբնակչության թվի նվազում (2000 թվականի 29 % -ից 18 % 2004 թվականին), սպառողական վարկավորման ծավալների մեծացում (2000—2006 թվականների ընթացքում աճը կազմել է 45 անգամ). 1999 թվականից 2007 թվականը արդյունաբերության արտադրական ճյուղը աճեց 77 %, այդ թվում մեքենաշինությունն ու սարքաշինությունը՝ 91 %, տեքստիլ և կարի արտադրությունը՝ 46 %, սննդամթերքի արտադրությունը՝ 64 %։
Մարդկային ներուժի զարգացման ցուցանիշը Ռուսաստանում աճում է 0,691-ից (2000 թվական) մինչև 0,725 (2005 թվական), այսպիսով այս ցուցանիշով Ռուսաստանը մտավ մարդկային զարգացման բարձր մակարդակ ունեցող երկրների շարք ։ Բայց այդ ընթացքում միջազգային համեմատականների արդյունքում Ռուսաստանի 57-րդ տեղից (2004 թվականի զեկույց ) իջավ 67-րդ տեղը (2007 թվականի զեկույց, 2005 թվականի տվյալներ )։ 1999 թվականից 2007 թվականի Ռուսաստանի բնակչության կյանքի միջին սպասվող տևողությունը ավելացավ 65,9-ից մինչև 67,5 տարեկան ։
1990-ական թվականներին Ռուսաստանում հարկահանությունը բարձրացված էր և անընդունելի տնտեսվարողների համար, չնայած հարկային օրենսդրության մշտական խստացմանը՝ տնտեսության հիմնական մասը կազմում էր ստվերային հատվածը, ընկերություններն ու ձեռնարկությունները զանգվածաբար շարունակում էին խուսափել հարկերից, այդ թվում այսպես կոչված «հարկային օպտիմալացման» ճանապարհով, ակտիվորեն կիրառվում էր աշխատավարձերի վճարումը «ծրարներով» ։ 2000-ական թվականներին Պուտինի կողմից ստորագրվեցին մի շարք օրենքներ, որոնցով լրացումներ կատարվեցին հարկային օրենսդրությունում։ 2001 թվականին հաստատվեց եկամտահարկի հարթ սանդղակը ֆիզիկական անձանց համար 13%, ընդ որում Պուտինը պնդում էր, որ այս միջոցը կգործի 10 տարի ։ Բացի այդ, շահութահարկի գործակիցն իջեցվեց 24%, գործարկվեց միասնական սոցիալական հարկի հետադարձ սանդղակը, հանվեցին շրջանառության հարկերը և վաճառքի հարկերը. հարկերի ընդհանուր առմամբ կրճատվեցին 3,6 անգամ (54-ից մինչև 15)  ։ Արմատականորեն փոփոխվեց հումքային հատվածի հարկահանության համակարգը. կատարվեց արտահանության հարկերի մեխանիզմների վերափոխում և հարկ մտցվեց օգտակար հանածոների արդյունահանման համար, որը թույլ տվեց ավելացնել նավթագազային վարձակալության բաժինը, որը մտնում էր պետական բյուջե՝ 2000 թվականի 40%-ից պակասը 2000 թվականին հասավ 84% ։ 2006 թվականին ՌԴ ֆինանսների նախարար Սերգեյ Շատալովը հայտարարեց, որ հարկային բարեփոխումների ընթացքում հարկային բեռը 34-35%-ից նվազել է մինչև 27,5%, ինչպես նաև նավթային հատվածում տեղի է ունեցել հարկային բեռնվածության վերաբաշխում ։ Հարկային բարեփոխումները նույնպես նպաստեցին հավաքվող հարկերի մեծացմանը և խթանեցին տնտեսական աճը ։ Հարկային բարեփոխումները մասնագետների կարծիքով Պուտինի հաջողություններից մեկն է ։
2001 թվականի հոկտեմբերին Պուտինը ստորագրեց ՌԴ Հողային նոր օրենսգիրքը, որն ամրապնդեց հողի սեփականության իրավունքը (բացի գյուղատնտեսական նշանակության հողերից) և սահմանեց դրա առքուվաճառքի մեխանիզմը ։ Հաջորդ տարվա հուլիսին Պուտինի կողմից ստորագրվեց «Գյուղատնտեսական նշանակության հողերի շրջանառության մասին» դաշնային օրենքը, որը վերահսկում էր նաև գյուղատնտեսական նշանակության հողերի առք ու վաճառքը ։
2001 թվականի սկզբին Դաշնային Խորհրդին ուղղված ուղերձում Պուտինը նշեց, որ աշխատանքի մասին գործող օրենսդրությունը՝ ընդունված դեռևս 1971 թվականին, հնացած է և չի համապատասխանում ժամանակակից պահանջներին՝ խթանելով ստվերային աշխատանքային հարաբերությունները։ 2001 թվականի վերջին Պուտինը ստորագրեց նոր Աշխատանքային օրենսգիրքը, որն ուժի մեջ մտավ հաջորդ տարվա փետրվարի 1-ից։ Տնտեսական փորձագիտական խմբի գնահատմամբ՝ նոր օրենսգիրքը աշխատանքային օրենսդրությունը համապատասխանեցրեց «շուկայական տնտեսության պահանջներին» և ապահովեց «աշխատանքային ռեսուրսների առավել արդյունավետ օգտագործման և աշխատունակության բարձրացման» ։
2003 թվականին Դաշնային Խորհրդին ուղղված նախագահական ուղերձում Պուտինը խնդիր դրեց հասնել ռուսական ռուբլու շրջադարձի ընթացիկ և կապիտալ գործառույթներում ։ 2006 թվականի հուլիսի 1-ին այդ խնդիրը կատարված էր ։
2003 թվականի մայիսին Դաշնային Խորհրդի Բյուջետային ուղերձում Պուտինը խնդիր դրեց ստեղծել ՌԴ Կայունացման հիմնադրամ ։ 2004 թվականի հունվարի 1-ին Կայունացման հիմնադրամը ստեղծվեց։ Հիմնադրամի հիմնական նպատակն էր ապահովել երկրի կայուն տնտեսական զարգացումը ։
2005 թվականին Պուտինը հայտարարեց սոցիալ-տնտեսական ոլորտում ազգային չորս առաջնային ծրագրերի իրականացման սկզբի մասին՝ «Առողջապահություն», «Կրթություն», «Բնակարան» և «Արբիտրաժային դատավարության օրենսգրքի զարգացում» ։ 2008 թվականի հունվարին Պուտինը հայտարարեց, որ ազգային ծրագրերն ավելի արդյունավետ են, քան այլ պետական ծրագրերը ։ Նրա կարծիքով, այդպիսի արդյունքի հնարավոր եղավ հասնել ադմինիստրատիվ և քաղաքական ռեսուրսների համախմբման շնորհիվ ։
2006 թվականին Դաշնային Խորհրդին ուղղված նախագահական ուղերձում Պուտինը հայտարարեց Ռուսաստանում ծնելիության աճի խթանների մասին՝ մանկական նպաստների ավելացում, մայրական կապիտալի ներդրում ևայլն ։
2007 թվականի Դաշնային Խորհրդին ուղղված նախագահական ուղերձում Պուտինը նանոտեխնոլոգիաները հայտարարեց գիտության և տեխնիկայի զարգացման առաջնային ուղիներից մեկը և առաջարկեց ստեղծել Նանոտեխնոլոգիաների ռուսական կորպորացիան, ինչն էլ արվեց 2007 թվականի հուլիսին։ Ռուսաստանում կապիտալի արտահոսքը, որը 1990-ական թվականներին կազմում էր միջինը 10-20 միլիարդ դոլար, փոխվեց նրա ներհոսքով և 2007 թվականին կազմեց ռեկորդային 81 միլիարդ ԱՄՆ դոլար ։
2008 թվականի փետրվարին РБК daily-ի կողմից հարցված փորձագետները դրական գնահատեցին Պուտինի կառավարման տնտեսության ութամյա աճի արդյունքները ։
Ըստ ԱՄՆ պետդեպարտամենտի՝ 1999-2008 թվականներին ռուսական տնտեսությունը աճել է ռուբլու արժեզրկման, տնտեսական կարևորագույն բարեփոխումների (հարկային, բանկային, աշխատանքային և հողային), կոշտ բյուջետային հարկային քաղաքականության շնորհիվ, ինչպես նաև հումքային ապրանքների բարենպաստ գների համակցումով ։
Նախկինում ԽՍՀՄ տնտեսության հետազոտությամբ զբաղված ամերիկացի պրոֆեսոր Մարշալ Գոլդմանը 2008 թվականի սկզբին Պուտինի կողմից ստեղծված տնտեսական մոդելը բնորոշելու համար ստեղծեց «petrostate» («նավթային պետություն») եզրույթը. Petrostate: Putin, Power, and the New Russia ։ Իր գրքում պրոֆեսորը պնդում էր, որ Պուտինի անձնական գլխավոր ներդրումը տնտեսական քաղաքականության մեջ հանդիսանում էր «national champions»-ի (պետության կողմից վերահսկվող խոշոր ընկերություններ) ստեղծումը և հիմնական էներգետիկ ակտիվների ապազգայնացումը, որի արդյունքում ստեղծվեց օլիգարխների նոր դաս, որոնց նա անվանում է «ուժայիններ» ։
2008 թվականի դեկտեմբերին տնտեսագետ Անդերս Ասլունդը հայտարարեց, որ Պուտինի գլխավոր նախագիծը «խոշոր, դժվար կառավարելի պետական մաստոդոնտների զարգացումն էր, որոնք անվանում են «ազգային չեմպիոններ»», և վերջիններս «տնտեսության մեծ հատվածներ խեղդեցին իրենց անգործության և կաշառակերության մեջ՝ ընդ որում խոչընդոտելով դիվերսիֆիկացիային» ։ 2001-2004 թվականներին Ռուսաստանի ՀՆԱ-ում փոքր ձեռնարկությունների բաժինն ավելացավ, իսկ 2007 թվականին նրանց թիվը գերազանցեց մեկ միլիոնը ։ Փոքր և միջին ձեռնարկությունների բաժինը ռուսական ՀՆԱ-ի արտադրության մեջ 2009 թվականի դրությամբ կազմեց 21 % ։
Time ամերիկյան հանդեսը նախագահ Պուտինին անվանեց 2007 թվականի մարդ։ Այսպիսով, ռուսական առաջնորդը այլ մրցակիցների շարքում առաջ անցավ ԱՄՆ նախկին փոխնախագահ Ալբերտ Գորին ։ «Պուտինը ցուցաբերեց բացառիկ վարպետություն երկրի կառավարման գործում, որը նա ընդունեց քաոսային վիճակում և բերեց կայունության»,- հայտարարեց Times ամսագրի պատասխանատու խմբագիր Ռիչարդ Սթենգելը ։
2013 թվականի մարտի 29-ին հրամագիր ստորագրեց Ռուսաստանի Դաշնության Աշխատանքային հերոսի կոչման սահմանելու մասին ։
2013 թվականի ապրիլին Պուտինը խոստովանեց, որ չնայած էներգակիրների բարձր գներին՝ ռուսական տնտեսության վիճակը վատթարանում է. իջնում են ներդրումային ակտիվությունն ու արտահանման ծավալները, աճում են գործազրկությունն ու կապիտալի արտահոսքի ծավալները։ Պետբյուջեի վրա ծանր նստեց ամռանը սկսված հզոր՝ Հեռավոր Արևելքի ջրհեղեղը, նման մասշտաբի աղետի հետ Ռուսաստանն իր պատմության ընթացքում չի բախվել,- ասաց Պուտինը  ։
2013 թվականի ապրիլի 15-ին Պուտինի համախոհ և ընկեր, ՌԴ ֆինանսների նախկին նախարար Ալեքսեյ Կուդրինը խոստովանեց, որ ռուսական իշխանությունները խստորեն ուշացել են բարեփոխումների հարցում ։
2013 թվականի նոյեմբերի 6-ին հայտնի դարձավ, որ Պուտինը Պետդումայի պատգամավորների աշխատավարձն ավելացրել է մինչև ամսական 253 հազար ռուբլի ։
Մեկնաբանելով 2013 թվականի դեկտեմբերին Պետդումային ուղղված Պուտինի ուղերձը՝ գերմանական Der Spiegel ամսագիրը նշում է, որ ռուսական հանրությունը մտել է լճացման փուլ, և շատերի «ուղեղում գալիս են խորհրդային հասարակության ճգնաժամի նման դեպքեր գլխավոր քարտուղար Լեոնիդ Բրեժնևի իշխանության շրջանում» ։
Իշխանության և խոշոր ձեռնարկատերերի փոխհարաբերությունները
«The Economist» ամսագրի կարծիքով՝ 2000 թվականին՝ Պուտինի նախագահ դառնալուց հետո, հնարավոր է՝ նա լուռ համաձայնության է եկել օլիգարխների հետ. կառավարությունը աչք կփակի նախանշվող օրինախախտումների դեմ մի պայմանով, որ օլիգարխներն իրենց լավ են պահելու, ինչը նշանակում է հրաժարում կասկածելի գործարքներից՝ հատուկ 1990-ական թվականների սկզբներին ։ Բացի այդ, Պուտինի կարծիքով, սա քաղաքականությունից դուրս մնալու համաձայնություն էր նշանակում ։
2000 թվականի փետրվարի 28ին՝ իր վստահված անձանց հետ հանդիպման ժամանակ Պուտինը բարձրաձայնեց «շուկայի բոլոր սուբյեկտների՝ իշխանությունից հավասարահեռ վիճակ» թեզիսը՝ տալով ԶԼՄ-ներին նոր եզրույթ՝ «օլիգարխների հավասարահեռություն»՝ նշելու խոշոր բիզնեսի առնչությամբ նոր ուղղության համար ։
Պուտինի երդմնակալությունից չորս օր անց՝ 2000 թվականի մայիսի 11-ին, հետախուզություններ իրականացվեցին Վլադիմիր Գուսինսկու «Մեդիա-մոստ» ՓԲԸ գլխավոր գրասենյակում, ով ոմանց կարծիքով 1999 թվականի աշնանը՝ Պետդումայի նախընտրական արշավի ժամանակ իր ենթակայության տակ գտնող НТВ հեռուստաալիքի միջոցով աջակցել էր Պուտինի քաղաքական հակառակորդներին՝ Յուրի Լուժկովի և Եվգենի Պրիմակովի բլոկին՝ «Հայրենիքը ողջ Ռուսաստանն է» (Отечество — Вся Россия) (ընդհակառակը, НТВ-ի գլխավոր տնօրեն Եվգենի Կիսելյովը պնդում էր, որ НТВ-ի դերի մասին այդպիսի կարծիքը տարածված մոլորություն է) )։ 2000 թվականի հուլիսի 13-ին Գուսինսկին ձերբակալվեց, և երեք օր անցկացրեց քննչական մեկուսարանում ։
Սկանդալի կիզակետում Լեսինը հայտարարեց, որ Պուտինը գիտեր Բուտիրկայում ստորագրված «№ 6 գաղտնի արձանագրության» մասին ։ 2004 թվականի մայիսին Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը, քննելով Գուսինսկու բողոքը, եկավ այն եզրակացության, որ «հայցվորին ազատազրկելն օգտագործվել է որպես առևտրային բանակցություններ վարելու ռազմավարություն, և հանրային իրավունքի այնպիսի հաստատություններ, ինչպիսիք են քրեական հետապնդումը և քննության տակ պահելը, չպետք է օգտագործվեն այս նպատակով» ։ Ապօրինի կալանավորման համար ՄԻԵԴ-ը ստիպեց Ռուսաստանի Դաշնությանը Գուսինսկուն դատական ծախսերի փոխհատուցման նպատակով վճարել 88 հազար եվրո
2000 թվականի աշնանը Բորիս Բերեզովսկին արտագաղթեց Մեծ Բրիտանիա և վաճառեց Ռուսաստանի առաջին ալիքի (ОРТ) բաժնետոմսերի կենտրոնական փաթեթը։ Պարտքերի պատճառով «Գազպրոմի» սեփականությանը հանձնվեց Գուսինսկու НТВ հեռուստաալիքը, որից հետո կասեցվեց ТВ-6-ի՝ Բերեզովսկու հեռուստաալիքի հեռարձումը, որտեղ աշխատանքի էին անցել НТВ-ի մի խումբ լրագրողներ։ Հիմնական հեռուստատեսային ալիքները՝ Ռուսաստանի առաջին ալիք (ОРТ), «Ռոսիա-1» և НТВ, սկսեցին պատկանել պետությանը կամ պետական ձեռնարկություններին։
2003 թվականի հոկտեմբերի 25-ին «Ապատիտ» ընկերության սեփականաշնորհման ժամանակ թույլ տրված խախտումների մեղադրանքով ձերբակալվեց ՅՈՒԿՈՍ-ի սեփականատեր Միխայիլ Խոդորկովսկին։ Քրեական հետապնդումն սկսվեց այն բանից հետո, երբ նա հայտարարեց, որ կֆինանսավորի Աջ ուժերի միություն (СПС) և «Յաբլոկո» («Яблоко») ընդդիմադիր կուսակցությունները ։ 2005 թվականի մայիսի 31-ին Խոդարկովսկին իր գործընկերոջ՝ Պլատոն Լեբեդևի հետ դատապարտվեց մեքենայությունների և մեծ չափսերի հասնող հափշտակությունների համար, ինչպես նաև հարկերից խուսափելու համար։ 2004 թվականի դեկտեմբերին պետության առջև ՅՈՒԿՈՍ ԱԸ պարտավորությունները կարգավորելու նպատակով վաճառվեց նրան պատկանող նավթաարդյունահող «Յուգանսնավթգազ» ընկերությունը։ «ՅՈՒԿՈՍ-ի գործից» հետո համարյա բոլոր նավթային ընկերությունները հստակեցրին իրենց դիրքորոշումները հարկերը վճարելու ուղղությամբ և սկսեցին զգալի մեծ գումարներ մուտքագրել պետական բյուջե։ 2004 թվականին հարկերահավաքության աճը 2003 թվականի համեմատ կազմեց 250% ։ 2005 թվականին պետության կողմից կառավարվող «Գազպրոմ» ընկերությունը գնեց շուկայական գնով ՝ (13,1 միլիարդ ԱՄՆ դոլարով) 75,7 % բաժնետոմսեր «Սիբնավթ» նավթային ընկերության՝ Ռոման Աբրամովիչի վերջին խոշոր ակտիվը Ռուսաստանում («Սիբնավթ»-ը սեփականաշնորհվել է 1996 թվականին 100 միլիոն դոլարով հիպոտեկային աճուրդների ընթացքում ): 2008 թվականին «Սիբնավթ»-ի կապիտալացումը (անվանափոխված «Գազպրոմ նավթ») ավելացավ մինչև 25 միլիարդ դոլար ։ ՅՈՒԿՈՍ-ի և «Սիբնավթ»-ի ազգայնացման արդյունքում զգալիորեն ավելացավ պետության մասնաբաժինը նավթագազային արդյունաբերության մեջ։
Մի շարք միլիարդատերեր (ինչպես, Սերգեյ Պուգաչովը), իրենց հարստությունը կուտակել էին 1990-ականներին, համաձայն ԶԼՄ-ների հաղորդագրությունների՝ օգտվում էին պուտինյան Կրեմլի մերձավորությունից ։ 2013 թվականի դեկտեմբերին արտերկիր մեկնած Պուգաչովը հեռակա կարգով ձերբակալվեց, և հայտարարվեց միջազգային հետախուզում 75 միլիարդ ռուբլի վատնելու մեղադրանքով ։
Պուտինի նախագահության երրորդ շրջանում՝ 2012 թվականին, հատկանշվեց նրա ուշադրությամբ վառելիքա-էներգետիկ ակտիվների նկատմամբ, ամենից առաջ՝ նավթային ոլորտի։ 2012 թվականի մայիսի 23-ին «Ռուսնավթ» ընկերության նախագահ նշանակվեց Իգոր Սեչինը, ում մամուլը բնութագրում է որպես Պուտինի ամենամոտ վստահված անձ ։ 2012 թվականի հոկտեմբերի 22 Պուտինին զեկուցեցին, որ «Ռուսնավթը» AAR կոնսորցիումից և բրիտանական BP նավթային ընկերությունից գնում է BP միջազգային ընկերության բաժնետոմսերի 100%-ը։ Գործարքի ամբողջ գումարը կազմել է 61 միլիարդ դոլար։ Սեչինի հետ հանդիպման ժամանակ Պուտինը գործարքն անվանեց «լավ ազդանշան ռուսական և միջազգային շուկաների համար», իսկ Սեչինին Ասիական-խաղաղօվկիանոսյան տնտեսական համագործակցության (ԱԽՏՀ) գագաթաժողովում գնահատեց որպես «շատ արդյունավետ աշխատող»  ։ 2013 թվականի մարտի 21-ին գործարքն ավարտվեց, որը Պուտինը գնահատեց որպես շատ կարևոր քայլ պետունեցվածքի սեփականաշնորհման գործընթացում ։
2013 թվականի փետրվարին հրապարակված «Վեդոմոստի» «Ведомости» թերթի տվյալների՝ «Տրանսնավթ»-ի նախագահ Նիկոլայ Տոկարևի հետ Պուտինը մտերմացել է ԱԱԾ դրեզդենյան կենտրոնակայանում համատեղ աշխատանքի ժամանակ ։
2013 թվականի մարտի 29-ին զարգացած երկրների օրինակով Պուտինն առաջարկեց Ռուսաստանում մտցնել սահմանափակումներ լավագույն կառավարիչների ոսկե օդապարիկների համար ։
2013 թվականի մայիսին Պուտինը գործարար հասարակության և մարդու իրավունքների պաշտպանի հետ խորհրդակցում էր գործարարների համար համաներում շնորհելու հարցը, սակայն գաղափարը համարեց կիսատ և անպատրաստ ։ Բայց արդեն հունիսի 21-ին Պուտինը հաստատեց այդ համաներումը և համոզմունք հայտնեց, որ դա կամրապնդի քաղաքացիների հավատը դեպի գործարարությունը ։
2013 թվականի հոկտեմբերին շվեյցարական Credit Suisse բանկի վերլուծաբանները համաշխարհային բարեկեցության վերաբերյալ իրենց ամենամյա հաշվետվության մեջ եկան այն եզրահանգման, որ Ռուսաստանում 110 միլիարդատերեր տիրապետում են երկրի ազգային հարստությունների 35%-ին ։
2013 թվականին հասարակական լայն արձագանք գտավ «Ռուսական երկաթուղիներ» ԲԲԸ շռայլությանն արված քննադատությունից Պուտինի առաջարկությունը պետական ընկերություններին ու կազմակերպություններին կազմակերպել կորպորատիվ խնջույքներ բացառապես իրենց հաշվին՝ առանց օգտագործելու բյուջետային միջոցները։ Հրահանգին ամանորյա տոների շեմին անմիջապես հետևեցին պետական ընկերություններն ու նախարարությունները, իսկ ՌԴ նախագահի աշխատակազմը և ՌԴ կառավարությունը, «միտումների հետ կապված», ընդհանրապես հրաժարվեցին ամանորյա կորպորատիվ խնջույքների կազմակերպումից ։
2013 թվականի դեկտեմբերին ռուսական և աշխարհի մամուլի ուշադրությունը գրավեց 10-ամյա ազատազրկումից հետո Պուտինի կողմից գործարար Միխայիլ Խոդորկովսկու համաներումը, որը գնահատվեց որպես Ռուսաստանի կերպարի լավացման փորձ Սոչիի օլիպիական խաղերի նախօրեին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Պետության գործող ղեկավարներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի նախագահներ Կատեգորիա:Time-ի վարկածով «Տարվա մարդ» ճանաչվածներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի պատվավոր անդամներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի իրավաբաններ Կատեգորիա:Խորհրդային հետախույզներ Կատեգորիա:«Միասնական Ռուսաստան» կուսակցության անդամներ Կատեգորիա:Վլադիմիր Պուտին Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ՊԱԿ սպաներ Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա Կատեգորիա:Ռուս տնտեսագետներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:Խորհրդային իրավաբաններ Կատեգորիա:Ռուս պետական գործիչներ Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ռուս ռազմական գործիչներ Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան) Կատեգորիա:Տնտեսագիտական գիտությունների թեկնածուներ
Դուրասովո (գյուղ, Բելեբեևսկի շրջան)
Դուրասովո (Дурасово, Дурасов), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բելեբեևսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բելեբեևսկի շրջանի բնակավայրեր
Դարգի
Դարգի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Հեքյարիի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
(4104) Ալու
(4104) Ալու (Alu), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1989 թվականի մարտի 5-ին Էլեանոր Հելինի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,54305 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,2728 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8133 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1481,26 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,243037 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 15,7° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1989 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էլեանոր Հելինի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Նեպեցինո (գյուղ, Կոլոմենսկի շրջան)
Նեպեցինո (Непецино), գյուղ Ռուսաստանի Մոսկվայի մարզի Կոլոմենսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2005 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2440 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Մոսկվայի մարզի Կոլոմենսկի շրջանի բնակավայրեր
Կարարայի մարմար
Պատմություն
5-րդ դարից մարմարի արդյունահանումը գործնականում դադարեցվել է բարբարոսների արշավանքների պատճառով։ Մոտ 1000 թվականին հիմնադրվել է Կարարա գյուղը, իսկ 1250 թվականին վերսկսվել է մարմարի արդյունահանումը, որն օգտագործվել է Կարարայի եկեղեցու շինարարության համար։ Նիկոլո Պիզանոյի պատվերով մարմար է արդյունահանվել Պիզայի մկրտարանի կառուցման համար, ինչից հետո այն կրկին մեծ պահանջարկ է վայելել Եվրոպայում։ Հետագայում Կարարայի սպիտակ մարմարը մեծ քանակությամբ կիրառվել է հոգևոր շինությունների և ինտերիերի ձևավորման համար։ Կարարայի մարմարով են աշխատել իտալացի շատ քանդակագործներ ու ճարտարապետներ, մասնավորապես Նիկոլո Պիզանոն, Ջիովանի Պիզանոն, Միքելանջելոն անձամբ են ընտրել մարմարի բեկորներն իրենց ստեղծագործությունների համար։ Միքելանջելոյի Դավիթը քանդակված է Կարարայի մարմարից ։ Դրանով են կառուցվել Սիենայի տաճարի ճակատամասը և Լոնդոնի Մարմարե կամարը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մարմար
Քրեական պատիժ
Քրեական պատիժ, պատժատեսակ, որը պետական ազդեցության միջոցներից է և կիրառվում է հանցագործություն կատարելու մեջ մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ։ Այսպիսով, քրեական պատիժը իր տեսակով հանցագործության սոցիալական հետևանք է ։ Իրավական առումով քրեական պատիժը հանդիսանում է քրեական պատասխանատվության իրականացման հիմնական ձևը ։ Այս պատժատեսակը կիրառելու պետության իրավունքը բխում է հասարակության մեջ մարդկանց համատեղ կյանքի անվտանգության ապահովման, հասարակական կյանքի անձեռնմխելի «իրավական դրության պահպանման խնդրից» ։ Ներկայումս քրեական պատիժը, որպես կանոն, կիրառվում է միայն դատարանի կողմից և միայն օրենսդրությամբ սահմանված ընթացակարգով։
Քրեական պատիժ, քրեական իրավունքի կենտրոնական ինստիտուտ, որն արտահայտում է պետության քրեական քաղաքականության ուղղությունն ու բովանդակությունը։ Այդ պատճառով Քրեական պատիժը միշտ եղել է գիտնականների ուշադրության կենտրոնում։ Ինչպես նշել էր Նիկոլայ Սերգեևսկին, արդեն 20-րդ դարասկզբին գոյություն է ունեցել մինչև 24 փիլիսոփայական համակարգ, որոնք հիմնավորում են հանցագործություններ կատարած անձանց պատժելու պետության իրավունքը և պատժի շուրջ 100 առանձին տեսություններ, որոնք առաջադրված են իրավագետ մասնագետների կողմից ։
Քրեական պատժի էություն և բովանդակություն
Այսպես, Իվան Ֆոյնիցկին գրել է. «Քրեական պատիժը հարկադրանք է, որը կիրառվում է հանցավոր արարք գործողի նկատմամբ... ազատազրկման հարկադրանքը պատժելու կամ մեղադրյալին ինչ-որ զրկանք կամ տառապանք պատճառելու խոստումն է, ուստի յուրաքանչյուր պատիժ ուղղված է տվյալ անձին պատկանող որևէ բարիքի՝  նրա ունեցվածքի, ազատության, պատվի, իրավունակության, անձեռնմխելիության, իսկ երբեմն նույնիսկ նրա կյանքի դեմ» ։
Նիկոլայ Տագանցևը նշել է, որ «... քրեական հանցագործության հայեցակարգից հետևում է, որ քրեական պատիժը հանդիսանում է ակտի և պետության կողմից կատարված հատուկ փոխհարաբերությունների արտահայտումը։ Քրեական հանցագործության տեսանկյունից Քրեական պատիժը մեղավոր անձի կատարած արարքի արդյունքում ձեռնարկված միջոցառումն է ... և, թե մեղադրյալը ինչպես է նայում դրան և իրեն զգում  պատժված » ։ Բացի այդ, նա նշել է, որ ազատազրկման ընկալումը անցել է չորս փուլ։ Առաջինը համարվում էր հասարակության կամ կոնկրետ անձի բնական արձագանքը հանցագործություն կատարելու դեմ (պաշտպանություն կամ վրեժխնդրություն), երկրորդ փուլում այն դիտվում էր որպես աստվածային, երրորդում՝ բարոյական, չորրորդում՝ իրավաբանական փոխհատուցում, այդ փուլերին, տվյալ հեղինակի կարծիքով, պետք է հետևեր հինգերորդը՝ ազատազրկման դիտարկումը որպես սոցիալական պաշտպանություն, «սոցիալական կանխարգելիչ միջոցների և հանցագործությունների էության առավելագույնը հարգող հասարակայնության կանխարգելիչ միջոցառումների ամբողջություն» ։
Ալեքսանդր Կիստյակովսկին առանձնացրել է ազաատազրկման հետևյալ հատկանիշները։ Դրանք միջոցներ են, որոնք դատավճռով ձեռնարկվում են հանցագործի դեմ, նրանք նրան տառապանք են պատճառում և վերցնում տարբեր տեսակի բարիքներ և դիպչում անձի իրավունքներին, Քրեական պատիժը հանցագործության անմիջական հետևանքն է, այն հասցված հարվածի արտացոլումն է, հասարակության արձագանքն է հանցագործության դեմ ։
Պրոֆեսոր Ստեփան Մոկրինսկին առանձնացրել է ազատազրկման հետևյալ հիմնական բնութագրերը՝ քրեական ազատազրկումը տառապանքի հարկադրանքի ակտ է, տառապանք պատճառող սուբյեկտի իրավական սեփականությունը։
Սերգեյ Պոզնիշևը կարծում էր, որ «քրեական պատիժը հակառակ ազդեցություն է թողնում անձի վրա, որը օրենքով սահմանված է որպես հայտնի արարքների ոչ շահավետ հետևանք որոշվում է կոնկրետ կամ պետական իշխանության դատական մարմինների կողմից հատուկ սահմանված կարգով։ Կարճ ասած՝ քրեական պատիժն իր ներքին և արտաքին կողմերի համադրությամբ պետական իշխանության դատական մարմինների կամ առանձին դեպքերում պետության ղեկավարի կողմից սահմանվող անարդարության իրավական հետևանք է» ։
Ընդհանուր առմամբ, ամփոփելով ազատազրկման բնույթի վերաբերյալ գիտության մեջ առկա տեսակետները, կարելի է առանձնացնել երեք հիմնական մոտեցում ՝
Ներկայումս պատժի բովանդակությունը ներառում է պատժիչ միջոցներ (դատապարտյալին որոշակի իրավունքներից և ազատություններից զրկելը), հրապարակային դատապարտումը, դատապարտյալի վրա ազդեցության միջոցներ գործադրելը, որոնք ուղղված են նոր հանցագործություններ կատաարելու կանխարգելմանը (մշտադիտարկում իր առօրյա կյանքը, սահմանափակումներ վարքագծի և գործողությունների նկատմամբ), ինչպես նաև կրթական միջոցառումներ (աշխատելու, կրթություն ստանալու հնարավորություն)` ուղղված դատապարտյալի հասարակության բնականոն կյանքին նախապատրաստելու համար ։ Ազատազրկված անձիք, անկախ իրենց կամքից, անհրաժեշտության դեպքում կանցնեն բուժման կուրսեր։
Ազատազրկման տեսական հիմնավորում
Հանցագործներին պատժելու օրենքը և ազատազրկվածները ու նրանց իրավունքները վաղուց գտնվում են փիլիսոփաների ուշադրության կենտրոնում։ Մշակվել է բավականին շատ փիլիսոփայական տեսություններ, որոնք վերաբերվում են քրեական պատժին, դրա բնույթին, նպատակներին և ազդեցությանը։
Պատմականորեն առաջինն այն տեսությունն է, որի համաձայն Քրեական պատիժը համարվում է փոխհատուցում, հատուցում կատարված հանցագործության համար։ Ավելի ուշ տեսությունները ուշադրություն են դարձնում պատժի օգտատիրական դերին՝ որպես պետական կամքի արտահայտման և վախեցնելու գործիքի, ինչպես նաև հասարակական մեխանիզմ, որը կոչված է նվազեցնել կատարվող հանցագործությունների թիվը հանցագործներին նոր հանցագործություններ կատարելու հնարավորությունից զրկելու, ինչպես նաև դրանք շտկելու հաշվին։
Պատժի գործառույթներ
Այդ գործառույթները միշտ հանդես են գալիս որպես մեկ ամբողջություն, քանի որ արդարացված չէ ձևական-իրավական հիմքերով սոցիալապես չհիմնավորված պատժի կիրառումը, նույն կերպ անթույլատրելի է առանց համապատասխան իրավական ձևի (Լինչի դատաստան, արյան վրեժ, ինքնամաքրման այլ ձևեր)։
Պատժի հատկանիշներ
Քրեական իրավունքի տեսության մեջ առանձնանում են քրեական պատիժների բնորոշ հատկանիշները։ Այս հատկանիշների թիվը տարբեր գիտնականների ստեղծագործություններում տարբեր է` երեք կամ ավելի՝ մինչև յոթ ։
Ժամանակակից քրեական իրավունքում պատիժը կրում է հրապարակային բնույթ։ Այն նշանակվում է միայն պետության անունից՝ նրա նշանակման հատուկ կարգի օգտագործմամբ, որը ժամանակակից իրավունքում կոչված է երաշխավորելու հանցագործություն կատարելու մեջ մեղադրվող մարդու իրավունքները, պատիժը կայացնելու մասին դատարանի որոշումը կրում է կատարման համար համապարտ իրավական ակտի բնույթ, որը կարող է վերացվել միայն օրենքով նախատեսված կարգով վերադաս դատական ատյանով։ Օրենքի պատմության մեջ հայտնի հանցագործության համար մասնավոր պատժի մնացորդներն այժմ պահպանվել են միայն մուսուլմանական քրեական իրավունքում։ Այսպես, 20-րդ դարի վերջին Եմենում կանխամտածված սպանությունների մինչև 10 տոկոսը կատարվել է արյան վրեժի հողի վրա ։
Այս հատկանիշների հիման վրա կարելի է տարբերել պարտադիր պատիժը պարտադիր իրավական ազդեցության բոլոր այլ միջոցներից։ Օրինակ, քաղաքացիական իրավունքի պատասխանատվության միջոցները կապված չեն հանցագործության հետ, բայց դա քաղաքացիական իրավունքի խախտման հետևանք է։ Քաղաքացիական իրավունքի բնագավառում պատասխանատվությունը միշտ չէ, որ անձնական բնույթ ունի (գուցե, օրինակ, երաշխավոր և պատասխանատվության ապահովագրություն), պատասխանատվության միջոցների իրագործումը ուղղված է հիմնականում խախտված իրավունքների վերականգմանը, և որպես կանոն անձիք պատասխանատվության չեն ենթարկվում ։
Քրեական պատիժը տարբերվում է վարչական պատասխանատվության, ինչպես նաև կարգապահական միջոցներից։ Քրեական իրավունքի այլ բնույթի պատժամիջոցների և այլ միջոցների միջև նույնպես տարբերություններ կան ։
Որոշ գիտնականներ պատժի հատկանիշները միավորում են պատժի հետ` որպես հանցագործության կազմի կառույց։ Պատժի օբյեկտը համարվում է հանցագործը, որը կատարելով հանցագործություն  իր վրա կրում է պատժի հատուկ ձևեր, իսկ սուբյեկտիվ կողմը պետությունն է ի դեմս պետության իշխանության մարմինների ։
Պատժի նպատակ
Պատժի նպատակը «վերջնական սոցիալական արդյունքներն են, որոնց հասնելը հետապնդվում է քրեական օրենքում պատիժների սահմանմամբ» ։
Քրեական օրենքի դասական դպրոցը հետևյալ կերպ ներկայացրեց պատժի նպատակը՝ «Պատժի նպատակը ոչ թե անձին խոշտանգելն ու տանջելն է, հանցագործության կանխումն է... Պատժի նպատակը հասարակությանը կրկին վնաս հասցնող հանցագործի քայլերը կանխելն է և մյուսներին զսպելը, այդ նույն արարքները գործելուց հեռու պահելն է» ։Հետագայում, քրեաբանության սոցիոլոգիական միտումների ձեռքբերումների հիման վրա հայտնվեցին տեսություններ, որոնցում պատժի հիմնական նպատակը համարվում է հանցագործի ուղղումը։
Ներկայումս համարվում է, որ այդ նպատակներից ոչ մեկը գերիշխող չէ պատժի մեջ։ Հայաստանի գործող քրեական օրենսգրքի հիման վրա ժամանակակից հայկական իրավական գրականության մեջ առանձնացվում է պատժի երեք նպատակ՝
Անգլիական գրականության մեջ այդ նպատակները հստակեցվում են։ Առանձնացվում են պատժի այնպիսի նպատակներ, ինչպիսիք են խախտված իրավունքների հատուցումը և վերականգնումը (ռուս հեղինակների կողմից դրանք դիտարկվում են որպես սոցիալական արդարության վերականգնման բաղկացուցիչ մաս), իսկ նոր հանցագործությունների կատարման նախազգուշացումը դիտվում է որպես երեք բաղկացուցիչների ամբողջություն՝ հանցագործին պատժվելու վախի միջոցով նոր հանցագործություններ կատարելուց հետ պահելը՝ հասարակությունից իրեն մեկուսացնելու կամ նրա նկատմամբ այլ միջոցներ կիրառելու հաշվին։ Այսպես այլ անձիք նույնպես հետ կպահվեն նոր հանցագործություններ կատարելուց, քանի որ նրանք կգիտակցեն, որ համապատասխան պատիժ են կրելու և այդ վախը նրանց կկանգնեցնի ։
Հատուցում
Միևնույն ժամանակ, պետք է նշել այն փաստը, որ նման հատուցման ազդեցությունը ինքնին քիչ է նպաստում հանցագործությունների կանխարգելմանը։ Շատ հանցագործներ, պատիժը կրելուց հետո կրկին ու կրկին հանցագործություններ են կատարել ։
Հարկ է նաև նշել, որ որոշ մասնագետներ, ընդունելով, որ պատժի նպատակներից մեկը հանդիսանում է հանցագործի նկատմամբ իր կատարած հանցագործության համար հատուցումը՝ «արդար» միջոցներ կիրառելու հասարակության պահանջարկի բավարարումը, ժխտում են, որ հատուցումը պատժի տարր է և իրականացվում է պետության կողմից ։
Խախտված իրավունքների վերականգնում
Չնայած որոշ սոցիալական բարիքներ, որոնք խախտվել են հանցագործությամբ, ոչ մի կերպ չի կարելի վերականգնել հանցագործի նկատմամբ որևէ միջոցների գործադրմամբ (օրինակ ՝ մարդուն մահվան հասցնելը, առողջությանը վնաս պատճառելը, բարոյական վնասները), սակայն շատ դեպքերում պատժի կիրառումը թույլ է տալիս մասնակիորեն փոխհատուցել այն վնասը, որը հասարակությանը պատճառել է կատարված հանցագործությամբ ։
Մասնավորապես, տուժողին և ընդհանուր առմամբ հասարակությանը պատճառված գույքային վնասը կարող է փոխհատուցվել հանցագործի վրա դրված տուգանքներով կամ նրան հասարակական-օգտակար աշխատանքներում ներգրավելով։
Դատապարտյալի ուղղում
Այն կարծիքը, որ քրեական պատիժը պետք է ուղղված լինի առաջին հերթին հանցագործին «շտկելուն», նրան կրկին հասարակության օրինապահ անդամ դարձնելուն, բավական նոր է։ Սկզբում այն կապված էր կրոնական կազմակերպությունների գործունեության հետ, որոնք ձգտում էին, որ հանցագործն ընդունի իր մեղքերը և ներում խնդրի ։
20-րդ դարում շատ պետություններում հանցագործի ուղղումը համարվում էր ազատազրկման հիմնական նպատակներից մեկը։ Ուղղման հիմնական միջոցը դատապարտյալներին աշխատանքի մեջ ներգրավելն է, ինչպես նաև նրանց կրթություն ստանալու հնարավորություն տալը ։
Միևնույն ժամանակ, դատապարտյալի «իրավական» ուղղումը համարվում է նվազագույն, ինչը արտահայտվում է այն փաստով, որ անձը պատիժը կրելուց հետո նոր հանցանք է կատարում։ Կարևոր է, թե արդյոք Քրեական պատիժը կարող է ցանկացած ձևով կրկին վերադաստիարակել հանցագործին, ուղղել նրան ոչ միայն իրավական, այլ, փաստորեն, քրեական իրավունքի տեսության մեջ։
Բավարար թվով մասնագետներ կան, ովքեր դատապարտյալներին ուղղելու սկզբունքային հնարավորությունը կասկածի տակ են առնում ։
Հատուկ կանխարգելում
Հատուկ կանխագելումը նոր հանցագործությունների կանխումն է և կիրառվում է այն անձանց համար, ովքեր նախկինում դատապարտված են եղել հանցագործություն կատարելու համար ։ Պատժի այս նպատակը կարելի է իրականացնել տարբեր ձևերով։
Նախ, ինքնին պատիժը կարող է դժվարացնել կամ նույնիսկ ընդհանրապես բացառել անձի կողմից նոր հանցագործությունների կատարումը։ Այսպես, առավել տարածված պատիժը՝ ազատազրկումը, հանցագործին մասնագիտացված հաստատություն տեղավորելն է, որտեղ նրա կյանքը խիստ կանոնակարգված է և գտնվում է պետության ներկայացուցիչների խիստ հսկողության ներքո։ Ազատազրկման վայրերում անձի գտնվելու ընթացքում գործնականում բացառվում է հանրությանը վնաս հասցնող նոր հանցագործությունների կատարման հնարավորությունը ։ Այս գործառույթը կարող է իրականացնել նաև պակաս խիստ պատիժներ, օրինակ, այս նպատակը նախատեսված է նաև հանցագործին զրկելու որոշ պաշտոններ զբաղեցնելու կամ զբաղվելու որոշ տեսակի գործունեության իրավունքից։
Հատուկ կանխարգելման առավել արմատական դրսևորումը՝ մահապատիժի կիրառումը և ցմահ ազատազրկումը` կիրառվում է առավել ծանր հանցագործություններ կատարած անձանց նկատմամբ։ Նույն նպատակն էր հետապնդում լոբոտոմիայի կիրառումը, ինչպես նաև կրտումը սեռական հանցագործություններ կատարողներին պատժելու համար։
Երկրորդ՝ հանցագործի նկատմամբ պատժի միջոցների կիրառումն ուղղված է նրա մոտ նոր հանցանք կատարելու դեպքում հնարավոր պատժի նկատմամբ վախի ստեղծմանը։
Եվ վերջապես, քրեական պատիժ կրելու ընթացքում իրականացվող ուղղիչ գործողությունները նպաստում են հանցագործի մոտ դրական սոցիալական կայանքների ձևավորմանը, ինչը կանխում է նրա կողմից նոր հանցագործություններր կատարելը։
Ինչպես նշվեց վերևում, ծագել է վեճ այն հարցի շուրջ, թե հատուկ կանխարգելման որ մեթոդներն են առավել արդյունավետ։ Մի դիրքորոշման կողմնակիցները պնդում են պատիժների խստացման անհրաժեշտությունը՝ հիմնավորոլով, որ միայն հանցագործներին հասարակությունից (կամ մահապատիժների լայն կիրառումը) երկարատև մեկուսացման միջոցով կարելի է օրինապաշտ քաղաքացիներին պաշտպանել հանցագործություններից։ Մյուս դիրքորոշման կողմնակիցները կարծում են, որ պատժի դաժանությունը չի նպաստում սոցիալական մթնոլորտի բարելավմանը, և որ առաջնահերթությունը պետք է տրվի ուղղիչ միջոցներին։
Ընդհանուր կանխարգելում
Ընդհանուր կանխարգելումը, հանցագործությունների կանխարգելումն է, որոնք ուղղված են այն անձանց դեմ, որոնք հակված են անօրինական գործողություններ կատարել։ Ընդհանուր կանխարգելման հիմնական դերը իրականացվում է հանցագործի մեջ վախ սերմանելը պատժից, որը մեծ հավանականությամբ կարող է հետևել հանցագործության կատարմանը։ Բացի դրանից, հասարակության վերաբերմունքը հանցագործությունների և հանցագործների հանդեպ ունի էական նշանակություն։ Եթե դա բացասական է, ապա ավելի քիչ հանցագործություններ են կատարվում ։
Ընդհանուր կանխարգելման նպատակը հասունացել է հասարակությանը հանցագործությունների և հանցագործների նկատմամբ կիրառված պատիժների, ինչպես նաև պետության կողմից տեղեկատվական քաղաքականության վարման, քրեական հանցագործության բացասական պատկեր ստեղծելու, կատարված հանցագործությունների նկատմամբ անզիջում վերաբերմունքի մասին տեղեկացնելու մեջ։
Հանցագործների դեմ խստագույն պատիժներ կիրառման  կողմնակիցները հաճախ պնդում են, որ նման խստացումը ավելի արդյունավետորեն իր ավարտին կհասցնի ընդհանուր կանխարգելման նպատակը, սակայն պատմությունն ու պրակտիկան ցույց են տալիս, որ չափազանց ծանր պատիժները, ընդհակառակը, նվազեցնում են ընդհանուր կանխարգելման ազդեցությունը, քանի որ հասարակության մեջ կա հանցագործների և հակաօրինական երևույթների հանդեպ համակրանք։Բացի այդ, հանցագործությունը դառնում է ավելի կոշտ (քանի որ պատժի ռիսկը դադարեցնում է հանցագործին ավելի լուրջ հանցագործություններ կատարելուց) և կիրառվում է մասնագիտորեն։ Հետևաբար, առաջարկվում է կենտրոնանալ ոչ թե պատժի ծանրության, այլ նրա անխուսափելիության վրա։ Որքան ցածր է պատժից խուսափող մարդկանց տոկոսը, այնքան բարձր է ընդհանուր կանխարգելման արդյունավետությունը ։
Պատիժների համակարգ և դասակարգում
Քրեական իրավունքում կիրառվող պատիժների տեսակների քննարկման մի քանի մոտեցումներ կան։ Առաջինն ընդգրկում է պարզ խմբավորում, բոլոր տեսակի տույժերի ցանկի ստեղծում, որը սովորաբար ունի որոշակի կարգ։ Երկրորդը ենթադրում է պատժի տեսակների քննարկում, նախանշանների հատուկ համակարգ ստեղծելու վերաբերյալ, որոնք չեն մտնում պատժի բոլոր տեսակների պարզ հավաքածուի մեջ։ Այս մոտեցումը ենթադրում է պատիժների դասակարգման բազմազանություն, որոշակի տեսակների միջև ներքին հարաբերությունների բացահայտում ։
Կախված նրանից, թե որ անձանց կարող են նշանակել
Կախված իրավունքների և ազատությունների սահմանափակումների բովանդակությունից ՝
Պատիժները կարող են նշանակվել որոշակի ժամկետով կամ առանց որոշակի ժամկետի ։
Պատիժների իրականացման ընթացքում մեկ պատիժը կարող է փոխարինվել  մեկ այլով (որպես կանոն՝ ավելի մեղմ՝, ինչը դատապարտյալի դրական վարքագծի արդյունք է)։ Եթե պատիժը նշանակված է որոշակի ժամկետով, ոչ միշտ է անհրաժեշտ այդ պատժի կրումն ամբողջ ծավալով թեթևացնել, երկրների մեծ մասի օրենսդրությունը թույլ է տալիս պատժի ժամանակահատվածը կրճատել և որոշակի պայմաններում պատիժը վաղաժամկետ դադարեցնելու հնարավորություն (որպես կանոն, ենթադրելով, որ դատապարտյալն ապացուցել է, որ ուղղվել է) ։
Որոշ երկրներում (մասնավորապես Ռուսաստանում) կարող է նշանակվել պատժի որոշ տեսակներ, որը ենթադրում է պատիժ նշանակել առանց նրա փաստացի իրականացման, սակայն դա փոխարինվում է դատապարտյալի նկատմամբ ուղղիչ ազդեցության միջոցների կիրառմամբ։ Այն դեպքում, երբ դատապարտյալը խուսափում է այդ միջոցառումներից կամ կատարում է հանրության համար նոր վտանգավոր արարք, պատիժը կարող է վերանայվել և կիրառվել նրա դեմ ։
Պատժի տեսակներ
Պատմության և համաշխարհային պրակտիկայում հայտնի են մեծ թվով պատիժներ։ Դրանցից որոշները համարվում են հնություն, բայց մինչև այսօր կիրառվում են, մյուսները գրեթե անցել են պատմության գիրկը։
Պատիժների համակարգի կազմն ու բնույթը ուղղակիորեն կախված է կոնկրետ հասարակության մեջ գերիշխող սոցիալական, տնտեսական և քաղաքական պայմաններից, որն արտացոլում է հասարակության բարոյականության, մշակույթի և քաղաքակրթության մակարդակը ։
Այնուհետև կքննարկվեն քրեական պատիժների հիմնական տեսակները, որոնք տարածվել են աշխարհի շատ երկրներում ։
Տուգանք
Տուգանքը դրամական բռնագանձում է, որպես կանոն, հօգուտ պետության, որը նշանակվում է հանցագործություն կատարելու համար։
Տուգանքը հնագույն պատիժներից մեկն է։ Այն կիրառվում և նշանակվում պետությունների մեծամասնության քրեական իրավունքում, րպես կանոն, ոչ մեծ ծանրության (հատկապես տնտեսական) հանցագործությունների ժամանակ, ինչպես նաև համարվում է որպես լրացում այլ պատժատեսակների նկատմամբ։
Տուգանքների կիրառումը թույլ է տալիս փոխհատուցել հանցագործությամբ պետությանը, իսկ որոշ դեպքերում՝ տուժողին պատճառված վնասը։ Սակայն շատ դեպքերում հանցագործից տուգանքի գանձումն անհնարին է դառնում նրա մոտ բավարար դրամական միջոցների բացակայության պատճառով։ Բացի այդ, տուգանքի կիրառումը կարող է հանգեցնել նոր հանցագործության՝ դրա վճարման համար միջոցներ հայթայթելու նպատակով ։
Իրավունքի կորուստ
Ինչպես իրավունքի պատմությանը, այնպես էլ ժամանակակից օրենսդրությանը հայտնի է քրեական պատիժ տեսակ, որն իրենից ենթադրում է անձին որոշ՝ անձնական, քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքներից զրկելը։ Պատմության մեջ հայտնի են բազմաթիվ դեպքեր, երբ դատապարտյալները համարվում են «իրավաբանորեն մեռած» անձիք ։ Ժամանակակից օրենսդրությունը կարող է նաև նախատեսել իրավունքների սահմանափակումների բավականին լայն շրջանակ (օրինակ, նման պատիժների բավականին լայն շրջանակ նախատեսված է Ֆրանսիայի քրեական օրենսգրքով) ։ Շատ երկրների օրենսդրությամբ նախատեսվում է որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու արգելք։