cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Թշվառները
Կերպարներ
Ժան Վալժանի ճակատագրի մյուս բեկումնային շրջանն է դառնում Շանմատյեի գործը։ Իրեն անծանոթ մարդուն տաժանակրությունից փրկելն ու գաղտնիքի բացահայտումը հերոսի համար դառնում է ներքին ծանրագույն պայքար։ Ժան Վալժանն ամբողջ գիշեր տանջվում է՝ մտածելով՝ արդյոք արժե վտանգի տակ դնել մի ամբողջ ծայրամասի բարեկեցությունը մեկ մարդու կյանքի համար ու եթե նա կանգ առնի երկրորդ տարբերակի վրա, արդյոք դա չի վկայի նրա ավելորդ հպարտության մասին։ Նա գնում է ճակատագրին ընդառաջ՝ այդպես էլ վերջնական որոշում չկայացնելով։ Դատական նիստի ժամանակ նա ասում է իր անունը՝ տեսնելով Շանմատիեի մեջ մի թշվառ ծերունու, որը գաղափար անգամ չուներ ինչ էր կատարվում շուրջը։ Ժան Վալժանի համար ամենաողբերգականը դառնում է նրա հոգևոր կայացման երրորդ շրջանը, երբ նա հրաժարվում է Կոզետտայից։ Անմնացորդ սիրելով իր խորթ դստերը, ամփոփելով իր մեջ զգացմունքների մի ամբողջ բազմազանություն (սեր դստեր, քրոջ, մոր ու նաև կնոջ նկատմամբ)՝ նա գնում է Շանվրեր փողոցի բարիկադներ, որտեղ փրկում է մահից իր կողմից ատելի Մարիուսին՝ անելով դա ի սեր իր համար ամենաթանկ էակի՝ Կոզետտայի։
Ժան Վալժանի կյանքն սկսվում է տաժանակրությունից ազատվելուց հետո։ Սկզբում նա սովորում է մարդկանց նկատմամբ բարին գործել, հետո՝ զոհել իրեն հանուն ճշմարտության, այնուհետև՝ հրաժարվել նրանից, ու աշխարհում ամենաշատն է սիրում։ Նյութական բարեկեցությունից, ինքն իրեն ու երկրային կախվածություններից հրաժարվելը մաքրում են Ժանի հոգին՝ դարձնելով նրան եպիսկոպոս Շառլ Միրերին հավասար։ Նախկին տաժանակիրը հեռանում է կյանքից՝ իր հոգու հետ հաշտված, այնպես, ինչպես պետք է լինի ցանկացած բարոյական քրիստոնիայի հետ։
Ժան Վալժանին ամբողջապես հակադիր կերպար է ոստիկան Ժավերը։ Խստորեն հետևելով օրենքի տարրին՝ նա չի տեսնում շուրջը ո՛չ իրական բարությունը, ո՛չ մարդասիրությունը այնքան, մինչև դա դիպչում է հենց իրեն։ Իր ոխերիմ թշնամու հանկարծակի ազատումը քանդում է արդարադատության մասին նրա պատկերացումները։ Նա սկսում է մտորել այն մասին, որ աշխարհում կան բաներ, որոնք վեր են մարդկանց կողմից ստեղծված օրենքից։ Ժավերն այնքան կտրուկ է սկսում տեսնել Աստծո գոյությունը, որ նրա՝ մեղքերից տանջահար հոգին չի հասցնում դիմադրել ճշմարտության բացված անդունդին, ինչն ավարտվում է վերջինիս ինքնասպանությամբ։
Էկրանավորում
Վեպը հիմք է հանդիսացել Տելեմունդո հեռուստաընկերության կողմից նկարահանված Թշվառները հեռուսասերիալի սցենարի համար։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1862 վեպեր Կատեգորիա:Վիկտոր Հյուգոյի վեպեր Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործություններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ինքնասպանությունը հորինվածքներում Կատեգորիա:Հեռուստաշոուների հիմք ծառայած վեպեր
Սայտակովո
Սայտակովո (Сайтаково, Һәйтәк), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ուչալինսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ուչալինսկի շրջանի բնակավայրեր
Ֆրանսուա Պիկո
Ֆրանսուա Պիկո (François-Édouard Picot, ), ֆրանսիացի պատմական գեղանկարիչ։
Ֆրանսուա Անդրե Վենսենի և Ժակ-Լուի Դեվիդի աշակերտը, նեոկլասիցիզմի ներկայացուցիչ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1786 թվականին Փարիզում։ 1813 թվականին նա արժանանում է Հռոմեական բարձր մրցանակի` ստանալով կրթաթոշակ նկարչության ոլորտում վերապատրաստման համար։ Նրա առաջին հաջողությունը հասարակության մեջ գալիս է այն ժամանակ, երբ նա 1839 թվականին Փարիզյան սալոնում նեկայացնում է իր L'Amour et Psyché (Լուվր) աշխատանքը։ Նա շարունակում է իր կտավները ցուցադրել Փարիզյան սալոնում մինչև 1839 թվականը։ 1836 թվականին Էդուարդ Պիկոն Փարիզյան ակադեմիայում ընտրվում է որպես անդամ, հետագայում 1832 թվականին նա դառնում է Պատվո լեգեոնի շքանշանակիր սպա։
Ստեղծագործություն
1813 թվականին, արժանանալով Հռոմեական մրցանակի, նա սովորում է Իտալիայում, որտեղ նկարում է «Ամուրը և Պսիքեն» (1817 թվական), որը նշանավորում է նրա փառքի սկիզբը։ Իր գործունեությունում կատարված առաջին աշխատանքները եղել են այսպես ասած օրինակներ։ «Ռաֆայելը և Ֆարնարինը» (1822), «Օստրեսը քնում է Էլեկտրայի ձեռքերում» և «Հայտարարությունը» նկարներում նա ցույց է տալիս ավելի պարզամտությունն ու բնականություն, ավելի շատ ջերմություն և շքեղություն, գունային ավելի մեղմ ու հաճելի գամմաներ։ Երբ ֆրանսիական նկարում արտացոլվում է ռոմանտիկ միտում, Պիկոն միանգամից սկսում է օգտագործել այն իր գործերի մեջ` համեմելով այն ներդաշնակությամբ և գեղանկարչությամբ, սակայն նա բավարար ուժ չունենալու պատճառով այդ ասպարեզում չի հասնում այն բարձր աստիճանին, որին ցանկանում էր հասնել։ Այնուամենայնիվ, նա դառնում է ռոմանտիկ դպրոցի նշանավոր լուսավորիչներից մեկը և մեծ օգուտ է տալիս ֆրանսիական արվեստին, ուսուցանելով այնպիսի ուսանողների, ինչպիսիք են նկարիչներ Պիլը, Ալեքսանդր Կաբանելը Ուիլյամ Բուգրոն և ուրիշներ։ 1836 թվականից նա եղել է ֆրանսիական ինստիտուտի անդամ։ Այս նկարչի կարևորագույն ստեղծագործությունները պատկանում են մոնումենտալ գեղանկարչությանը, դրանցից հատկապես հատկանշական են Վերսալյան թանգարանի սրահներից մեկում պատկերված այլաբանական առաստաղանկարը, երկու նմանատիպ առաստաղանկարներ Լուվրի պատկերասրահում և որմնանկարները փարիզյան Նոտր Դամ դե Լորետ, Սենթ Վինսենթ դե Պոլ և Սբ. Մերի եկեղեցիներում։ Պիկոյի այլ ստեղծագործություններից կարևոր են նշել հետևյալ կտավները. «Կալեյի գրավումը հերցոգ Գիզի կողմից 1558 թվականին» (Վերսալյան պատկերասրահ) և «Ժանտախտի դրվագ Ֆլորենցիայում» (Գրենոբլյան թանգարան)։ Բացի դրանից նա նկարել է հրաշալի դիմանկարներ։
Ջոշ Բրոլին
Ջոշ Բրոլին (Josh James Brolin, ), ամերիկացի դերասան։
Ջեյմս Բրոլիի որդին։
Ուայթ Դենի դերի համար ստացել է «Օսկար»՝ որպես երկրորդ պլանի լավագույն դերասան։
Կարիերա
Կինոդերասան Ջոշը ստացավ ավելի մեծ դերեր՝ «Անտեսանելին», «Մելինդա և Մելինդա», «Միլք» ֆիլմերից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ թատերական դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի տղա երեխա դերասաններ
(5716) Պիկարդ
(5716) Պիկարդ (Pickard), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1982 թվականի հոկտեմբերի 17-ին Էդվարդ Բոուելի կողմից Անդերսոն Մեսայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,377459 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9174 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8375 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1338,96 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,268865 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,28° անկյուն։
Անովկա (գյուղ, Նովոուկրաինկայի շրջան)
Անովկա (Ганнівка), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Նովոուկրաինկայի շրջանում։
Խուլիո Մարտինես Սանտա-Օլայա
Խուլիո Մարտինես Սանտա-Օլայա (Julio Martínez Santa-Olalla, ), իսպանացի հնագետ։
Անովկա (գյուղ, Նովոուկրաինկայի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Անովկա գյուղում բնակվում էր 423 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Նովոուկրաինկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Խուլիո Մարտինես Սանտա-Օլայա
Կենսագրություն
Խուլիո Մարտինես Սանտա-Օլայան ծնվել է Բուրգոսում, զինվորականի ընտանիքում։ Սովորել է Բարսելոնայի համալսարանում, այնուհետև՝ Մադրիդի կենտրոնական համալսարանում, որտեղ աշակերտել է Հյուգո Օբերմայերին։ 1927-1931 թվականներին եղել է Բոնի համալսարանում (Գերմանիա), որտեղ նրա վրա մեծապես ազդել է Գուստավ Կոսինայի նացիզմի բարձրացման հնդեվրոպական տեսությունները։
Իսպանական քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ ծառայել է Falange-ում։ Պատերազմի ժամանակ 1938 թվականին նախագծել է Բուրգոսի հնագիտական սխեման, որը մինչև 1941 թվականը չի ստորագրվել ։
Արևելյան Ղազախստան
Արևելյան Ղազախստան (Восточный Казахстан)՝ Ղազախստանի տնտեսա-աշխարհագրական տարածաշրջան (մինչև այդ Ղազախական ԽՍՀ-ի)։ Ղազախստանում 1997 թվականից անցած վարչա-տարածքային ռեֆորմից հետո, տարածաշրջանի մեջ մտնում է խոշորացված Արևելա-Ղազախստանյան մարզը Ուստ Կամենեգորսկ կենտրոնով։ Մինչև 1997 թվականին Արևելյան Ղազախստանի կազմի մեջ էր նաև կազմազրած Սեմիպալատինսկի մարզը։ Արևելյան Ղազախստան տարածշրջանը սահմանակցում է Ռուսաստանի և Չինաստանի հետ։ Տնտեսության հիմքում են՝ գունավոր մետաղագործությունը, էներգետիկան, մեքենաշինությունը, անտառաբուծությունը, նախկինում նաև ռազմա-տեխնիկական արդյունաբերությունը։ Բնակչության առումով խոշորագույն ազգերն են ղազախները և ռուսները։
Խուլիո Մարտինես Սանտա-Օլայա
Կենսագրություն
Եղել է Մադրիդի հնագիտական ինստիտուտի հիմնադիրն ու առաջին տնօրենը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանացի հնագետներ Կատեգորիա:Իսպանացի պատմաբաններ
Արևելյան Ղազախստան
Կատեգորիա:Արևելյան Ղազախստան
Աորտալ անբավարարություն
Աորտալ անբավարարություն (հայտնի է նաև աորտալ հետհոսք անունով), աորտայի փականի անբավարարություն, որի դեպքում փորոքային դիաստոլայի ժամանակ արյունը հետ է հոսում աորտայից դեպի ձախ փորոք։ Որպես հետևանք, ձախ փորոքը գերծանրաբեռնվում է և ստիպված ավելի մեծ ծավալի աշխատանք է կատարում ։
Նշաններ և ախտանիշներ
Աորտալ անբավարարության ախտանիշները նման են սրտային անբավարարության ախտանիշներին և ներառում են ՝
Պատճառներ
Աորտալ անբարարություն հաճախ առաջանում է աորտայի արմատի լայնացման ժամանակ, ինչը 80% դեպքերում իդիոպաթիկ է, սակայն կարող է առաջանալ նաև տարիքի հետ միասին։ Այլ պատճառներից են սիֆիլիսի ժամանակ աորտայի ախտահարումը, ոսկրագոյացման թերությունը (Osteogenesis Imperfecta), Բեխչետի հիվանդությունը, աորտայի շերտազատումը, ռեակտիվ արթրիտը, զարկերակային հիպերտենզիան ։ Աորտայի արմատի լայնացումն աորտալ անբավարարության ամենահաճախ հանդիպող պատճառն է զարգացած երկրներում ։ Աորտալ անբավարարությունը նաև կապված է որոշակի դեղորայքի հետ՝ ֆենֆլուրամին կամ դեքսֆենֆլուրամին պարունակող դեղորայքի, դոֆամինային համազդիչների հետ ։ Այլ պատճառներից են Մարֆանի համախտանիշը, Էհլերս-Դանլոյի հիվանդությունը, Բեխտերևի հիվանդությունը, համակարգային կարմիր գայլախտը։ Սուր դեպքերում պատճառներն են ինֆեկցիոն էնդոկարդիտը, աորտայի շերտազատումը, վնասվածքը ։
Ախտաֆիզիոլոգիա
Նորմայում, երբ աորտայում ճնշումն ավելի բարձր է, քան ձախ փորոքում, աորտալ փականը ճնշման ազդեցության տակ փակվում է, սակայն ամբողջությամբ չփակվելու դեպքում արյան մի մասը հետ է հոսում դեպի ձախ փորոք։ Սա նշանակում է, որ սրտից մղված արյան մի մասը նորից հետ է հոսում դեպի սիրտ և ծանրաբեռնում այն։ Հետհոսք կատարող արյան մասն անվանում են ռեգուրգիտացիոն ֆրակցիա։ Արյան հետհոսքն առաջացնում է աորտայի դիաստոլիկ ճնշման իջեցում, բայց պուլսային ճնշման մեծացում։ Դիաստոլիկ ճնշումն իջնում է այն պատճառով, որ արյան մի մասը դիաստոլայի ժամանակ հետ է լցվում ձախ փորոք և աորտայում գտնվող արյան ծավալը փոքրանում է ։
Մինչդեռ արյան դիաստոլիկ և պուլսային ճնշումները փոփոխվում են, սիստոլիկ ճնշումը մնում է նորմալ կամ թեթևակի բարձրանում է։ Այն մնում է նորմալ երիկամների ռենին-անգիոթենզին-ալդոստերոնային համակարգի գործելու շնորհիվ, ինչը փոխհատուցում է նվազած սրտային արտամղումը ։ Կատեխոլամիններն արագացնում են սրտի ռիթմը և ուժեղացնում փորոքային կծկումը, ինչը բերում է սրտային արտամղման մեծացման։ Կատեխոլամինները նաև մեծացնում են ծայրամասային անոթների դիմադրությունը, ինչը բերում է անոթային դիմադրության մեծացման և ներքին օրգանների համապատասխան արյունամատակարարման ։ Ռենինը պրոտեոլիտիկ ֆերմենտ է, որը վերածում է անգիոտենզինոգենն անգիոտենզին I-ի, ինչը հետագայում կվերածվի անգիոտենզին II-ի ։ Քրոնիկ աորտալ անբավարարության պատճառով զարգանում է սրտային անբավարարություն, ինչի ժամանակ փոխվում է նաև սիստոլիկ ճնշումը ։ Աորտալ անբավարարությունն առաջացնում է և՛ ծավալով (նախաբեռնվածության մեծացում), և՛ ճնշումով (հետբեռնվածության մեծացում) գերծանրաբեռնում ։
Ծավալով գերծանրաբեռնումը բերում է ձախ փորոքի հիպերտրոֆիայի ։ Հայտնաբերվում է և՛ կոնցենտրիկ, և՛ էկցենտրիկ հիպերտրոֆիա աորտալ անբավարարության ժամանակ։ Կոնցենտրիկ հիպերտրոֆիան զարգանում է ձախ փորոքում եղած բարձր ճնշման պատճառով, իսկ էկցենտրիկ հիպերտրոֆիան զարգանում է ծավալով գերծանրաբեռնման պատճառով ։
Ֆիզիոլոգիապես նորմալ վիճակում աորտալ փականը բացվում է միայն այն ժամանակ, երբ ճնշումը ձախ փորոքում ավելի մեծ է, քան աորտայում։ Դա թույլ է տալիս դուրս մղել արյունը ձախ փորոքից դեպի աորտա սիստոլայի ընթացքում։ Սրտից դուրս մղված արյան քանակը կազմում է սրտի հարվածային ծավալը։ Նորմայում ձախ փորոքում լցված արյան >50% մասը սիստոլայի ընթացքում լցվում է աորտա։ Փորոքային սիստոլայից հետո փորոքը թուլանում և լցվում է ձախ նախասրտից եկող արյունով։ Ձախ փորոքի թուլացումն (դիաստոլա) առաջացնում է ճնշման անկում վերջինիս խոռոչում։ Երբ ճնշումն ավելի ցածր է դառնում, քան աորտայում, աորտալ փականը փակվում է և կանխում արյան հետհոսքը դեպի ձախ փորոք  ։
Ախտորոշում
Աորտալ հետհոսքը հայտնաբերելու համար օգտագործում են էխոկարդիոգրաֆիան, որը թույլ է տալիս ստանալ հետհոսքի ալիքի երկչափ պատկերը, չափել ծավալը և հետհոսքի արագությունը ։ Ըստ Ամերիկյան Սրտաբանության Քոլեջի/Սրտի Ամերիկյան Ասոցացիայի 2012 թվականին հրապարակած ուղեցույցերի՝ ծանր աորտալ հետհոսքի ժամանակ հայտնաբերվում են ՝ • Աորտալ հետհոսքի ժամանակ արյան շիթի լայնությունը > 65 % ավել է ձախ փորոքից արտահոսքի հատվածի շառավղից
• Հետհոսք կատարող շիթի միջին մասի լայնությունը > 0.6 սմ
• Հետհոսք կատարող շիթի ճնշման կիսով չափ անկման ժամանակը < 200 մվ
• Միտրալ փականով արյան հոսքի վաղ ավարտ
• Հետհոսք կատարող ծավալը՝ > 60 մլ
• Հետհոսքի հատվածի հաշվարկային չափը՝ > 0.3 սմ2
• Ձախ փորոքի մեծացած չափսեր Կրծքի ռենտգեն հետազոտությունը կարող է օգնել ախտորոշում կատարելիս։ Ռենտգեն հետազոտության ժամանակ կհայտնաբերվի ձախ փորոքի հիպերտրոֆիա և լայնացած աորտա։ Էլեկտրասրտագրությունով կհայտնաբերվի ձախ փորոքի հիպերտրոֆիա։ Սրտի խոռոչների կաթետերիզացիան օգնում է պարզել հետհոսքի ծանրության աստիճանը և ձախ փորոքի ֆունկցիայի խանգարման աստիճանը ։
Ֆիզիկալ հետազոտություն
Աորտալ անբավարարության ֆիզիկալ հետազոտությունը ներառում է աուսկուլտացիան, որի ժամանակ հայտնաբերվում է աորտալ անբավարարության աղմուկ և սրտի երրորդ տոն՝ S3 տոն (այդ ձայնի ի հայտ գալն ուղիղ համեմատական է ձախ փորոքի ֆունկցիայի խանգարմանը) ։ Քրոնիկ աորտալ անբավարարության աղմուկը նկարագրվում է որպես վաղ դիաստոլիկ, դեկրեսչենդո տիպի աղմուկ, որն առավել լավ լսվում է ձախից՝ երրորդ միջկողային տարածությունում և կարող է տարածվել դեպի կրծոսկրի ձախ սահման ։
Հարվածային ծավալի մեծացման դեպքում աորտայի լսման կետում կարող է լսվել սիստոլիկ աղմուկ։ Աորտալ ստենոզի դեպքում աղմուկից առաջ լսվում է նաև սիստոլիկ չխկոց։ Կարող է լսվել նաև Աուստին Ֆլինտի աղմուկ, որը սրտի գագաթում լսվող միջնադիաստոլիկ աղմուկ է։ Այն առաջանում է, երբ հետհոսք կատարող արյան շիթը մասնակիորեն թակում է միտրալ փականի առաջային թերթիկը։ Աորտալ անբավարարության ժամանակ լինում է բարձր պուլսային ճնշում և արագ ճնշման անկում դիաստոլայի ժամանակ, որովհետև դիաստոլայի ընթացքում արյունը մասնակիորեն հետ է լցվում ձախ փորոք և ճնշումը զարկերակներում ընկնում է ։ Ֆոնոկարդիոգրամմայով հստակ հայտնաբերվում են աորտալ անբավարարության աղմուկները ։
Աորտալ անբավարարության նշաններն են՝ • Կորրիգանի անոթազարկ
• Դե Մյուսսեի նշան
• Կվինկեի նշան
• Տրաուբեի նշան
• Դուրիոսիեցի նշան
• Լանդոլֆի նշան
• Բեքերի նշան
• Մյուլլերի նշան
• Մայնեի նշան
• Ռոզենբախի նշան
• Գերհարդտի նշան
• Հիլլի նշան
• Լինկոլնի նշան
• Շերմանի նշան
Դասակարգում
Աորտալ անբավարարության հեմոդինամիկ հետևանքները կախված են անբավարարության առաջացման արագությունից ։ Ըստ առաջացման արագության՝ աորտալ անբավարարությունը կարող է լինել սուր և քրոնիկ։
Բուժում
Աորտալ անբավարարությունը կարող է բուժվել դեղորայքային կամ վիրահատական ճանապարհով՝ կախված վիճակի սրությունից, ախտանիշների և նշանների առկայությունից, ձախ փորոքի գործառույթի խանգարման աստիճանից ։ Անախտանիշ հիվանդներին խորհուրդ է տրվում կատարել վիրահատական բուժում, եթե հարվածային ծավալը 50% է կամ դրանից քիչ, առկա է ձախ փորոքի ծանր և հարաճուն լայնացում, առկա են արտահայտված ախտանիշներ։ Վիրահատությունը խորհուրդ է տրվում կատարել մինչ հարվածային ծավալի վատացումը, քանզի դա իջեցնում է հանկարծամահության հավանականությունը և իջեցնում է վիրահատության հետ կապված մահվան հավանականությունը։ Վիրահատությունը կատարվում է անհետաձգելի կերպով սուր վիճակների դեպքում ։
Դեղորայքային բուժում
Անախտանիշ և կայուն աորտալ անբավարարության դեպքում դեղորայքային բուժումը ներառում է անոթալայնիչներ ։ Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ԱՓՖ պաշարիչների, անգիոտենզին II-ի ընկալիչների պաշարիչների, նիֆեդիպինի և հիդրալազինի օգտագործումը ցույց է տվել կարճ ժամանակում դրական արդյունք (ձախ փորոքի վրա ճնշման իջեցում, արտամղման ֆրակցիայի բարելավում) ։ Այս տեսակի դեղորայքների օգտագործումն իջեցնում է հետբեռնվածությունը, ինչի շնորհիվ ձախ փորոքի վրա ծանրաբեռնվածությունն իջնում է ։ Հետհոսք կատարող արյան ծավալը կարող է զգալիորեն չիջնել, քանզի բուժման սկզբում ճնշման տարբերությունն աորտայի և ձախ փորոքի միջև զգալի չի լինում։ Այլ պահպանողական բուժման միջոցներից են աղի սահմանափակումով սննդակարգը, միզամուղները, դիգօքսինը, կալցիումական պաշարիչները, ծանր ֆիզիկական աշխատանքից խուսափելը ։
2007 թվականից սկսած Սրտի Ամերիկյան Ասոցացիան խորհուրդ չի տալիս կատարել աորտալ անբավարարությունով մարդկանց մոտ էնդոկարդիտի կանխարգելիչ հակաբիոտիկային բուժում վիրահատությունից առաջ ։ Այլևս խորհուրդ չի տրվում կատարել փականային խնդիրներով մարդկանց մոտ էնդոկարդիտի հակաբիոտիկային կանխարգելում՝ ստամոքսաղիքային կամ միզասեռական ուղիների վրա կատարվող միջամտություններից առաջ ։ Սրտի սթրեսային թեստերով կարելի է ի հայտ բերել մարդկանց, որոնց հնարավոր կլինի ենթարկել վիրահատական միջամտության ։ Ռադիոնուկլիդային հետազոտությունն օգտակար է սիստոլայի ժամանակ սթրեսի հաշվարկման ժամանակ ։
Կանխատեսում
Լայնացած փորոք, նորմալ արտամղման ֆրակցիա, անախտանիշ վիճակ ունեցող աորտալ անբավարարությունով մարդկանց մահվան հավանականությունը տարեկան 0.2 % է։ Ռիսկը մեծանում է, եթե արտամղման ֆրակցիան իջնում է կամ զարգանում են բնորոշ ախտանիշները ։
Քրոնիկ աորտալ անբավարարությունով մարդիկ առաջին ախտանիշի ի հայտ գալուց հետո անցնում են բուժման կուրս, ինչից հետո անհրաժեշտություն է առաջանում կատարել վիրահատական միջամտություն։ Վիրահատություն չկատարելու դեպքում մահացությունը քրոնիկ աորտալ անբավարարության դեպքում 10-ից 20 % է։ Ձախ փորոքի ֆունկցիայի խանգարումն ուղղակիորեն կապ ունի աորտալ անբավարարության դեպքի ծանրության հետ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սրտի փականային հիվանդություններ Կատեգորիա:Սրտաբանություն
Արնհեմ տիեզերական կենտրոն
Արնհեմ տիեզերական կենտրոն (Arnhem Space Centre), Ավստրալիայի առաջին և միակ առևտրային տիեզերական կայանն է։ Գտնվում է Նհուլանբոյ քաղաքի մոտ, Գով թերակղզում, Ավստրալիայի հյուսիսային պատմական շրջան Արնհեմ Լենդի հյուսիս-արևելքում։ Նրա՝ հասարակածից ընդամենը 12 աստիճան դեպի հարավ գտնվելու փաստը, այն դարձնում է տիեզերական կայանի համար հարմար վայր։
Արնհեմի տիեզերական կենտրոնը պատկանում է և շահագործվում է Equatorial Launch Australia (ELA) ընկերության կողմից ։
Հարմարություններ
Արնհեմի տիեզերական կենտրոնը սարքավորված է ինչպես ենթաուղեծրային թռիչքներ, այնպես էլ փոքր ուղեծրային թռիչքներ իրականացնելու համար։ Կայանի հասարակածի մոտգտնվելու դիրքը նախընտրելի է դեպի արևելք արձակվող ուղեծրային հրթիռների համար, քանի որ լրացուցիչ արագություն է ապահովվում Երկրի պտույտի պատճառով ։
Գործարկումներ
2022 թվականի հունիսի 26-ին ՆԱՍԱ ամերիկյան տիեզերական գործակալությունը օգտագործել է կայանը առաջին անգամ Միացյալ Նահանգներից դուրս գտնվող առևտրային տիեզերական կայանից թռիչք կազմակերպելու համար ։ Արձակվել է Black Brant IX հրթիռը, որը կրել է Մադիսոնի վիսկոնսինյան համալսարանի ռենտգենյան աստղագիտական նպատակների համար ռենտգենյան քվանտային կալորաչափ (XQC)։ Առաքելությունը 327 կմ հեռակետով ենթաուղեծրային թռիչք էր։ Դա Արնհեմի տիեզերական կենտրոնից ենթաուղեծրային հրթիռի առաջին արձակումն է եղել ։ Առաքելությունը հաջող է անցել։
ՆԱՍԱ-ի կողմից հետագա արձակումները նախատեսված են 2022 թվականի հուլիսի 4-ին և հուլիսի 12-ին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տիեզերական կայաններ Կատեգորիա:ՆԱՍԱ
Չոլմանի
Չոլմանի (ჩოლმანი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Քվեմո Քարթլիի մարզի Ծալկայի շրջանում ։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 1750 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Ծալկայից հեռու է 21 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 64 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ծալկայի շրջան
Կոոբասսաառե
Կոոբասսաառե (Koobassaare), գյուղ Էստոնիայի Վալգամաա նահանգի Կառուլա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 18 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վալգամաա նահանգի Կառուլա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Էնդի Սեմբերգ
Դեվիդ Էնդրյու «Էնդի» Սեմբերգ (David Andrew Samberg, ), ամերիկացի կատակերգու, դերասան, սցենարիստ։ 2005-2012 թվականներին հանդես է եկել «Շաբաթ երեկոյան ուղիղ եթերում» կատակերգական շոուի եթերում։ Հայտնի է նաև որպես որպես «The Lonely Island» կատակերգական տրիոյի անդամ։ «Բրուքլին 9-9» հեռուստասերիալում ունեցած դերակատարման համար արժանացել է Ոսկե գլոբուս մրցանակի։
Կենսագրություն
Ծնվել է ուսուցչուհի Մերջիի և լուսանկարիչ Ջո Սեմբերգի ընտանիքում։ Պապը՝ Ալֆրեդ Ջ. Մերոուն եղել է ամերակա-հրեական կոնգրեսի նախագահը։
2013 թվականի սեպտեմբերի 21-ից ամուսնացած է դերասանուհի Ջոաննա Նյուսումի հետ։
MTV Movie Awards
Եղել է «MTV Movie Awards 2009»-ի հաղորդավարը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 18 ծնունդներ Կատեգորիա:1978 ծնունդներ Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի կատակերգուներ Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Նյու Յորքի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Հյուսիսային Ղազախստան
Հյուսիսային Ղազախստան (Северный Казахстан), Ղազախստանի տնտեսա-աշխարհագրական տարածաշրջան (մինչև այդ Ղազախական ԽՍՀ-ի)։ Այժմ տարածաշրջանի կազմի մեջ են մտնում Կուստանայի, Պավլոդարի, Ակմոլայի մարզերը և երկրի մայրաքաղաք Աստանան։ Բացի Ակմոլայի մարզի, տարածաշրջանի բոլոր մարզերը սահմանակցում են Ռուսաստանի հետ։
Կատեգորիա:Հյուսիսային Ղազախստան
Արևմտյան Ղազախստան
Արևմտյան Ղազախստան (Западный Казахстан), Ղազախստանի տնտեսա-աշխարհագրական տարածաշրջան (մինչև այդ Ղազախական ԽՍՀ-ի)։ Այժմ տարածաշրջանի կազմի մեջ մտնում են Ակտյուբինսկի, Արևմտա-Ղազախստանյան, Մանգիստաուի և Ատիրաուի մարզերը ։ Բոլոր մարզերը, բացի Մանգիստաուի, սահմանակցում են Ռուսաստանի Դաշնության հետ, իսկ Մանգիստաուի մարզը Ուզբեկստանի և Թուրքմենստանի։ Նվազագույն հեռավորությունը Մոսկվայից ռուս-ղազախական ասահմանից այս մասից կազմում է 900 կմ։
Հյուսիսային տարածք
Հյուսիսային տարածք, (Northern Territory, NT), Ավստրալիայի մայրցամաքային տարածքներից մեկը, որը գտնվում է մայրցամաքային մասի հյուսիսում, կարգավիճակը մի փոքր ավելի ցածր է նահանգի կարգավիճակից։ Սահմանակցում է Արևմտյան Ավստրալիայի հետ արևմուտքում (129-րդ արևելյան միջօրեականով), Հարավային Ավստրալիայի հետ հարավում (26-րդ հարավային ուղղահայացով) և Քվինսլենդի հետ արևելքում (138-րդ արևելյան միջօրեականով)։
Բնակչությունը 233 300 մարդ (2012 թվականի մարտի վերջի տվյալներով)։ Մայրաքաղաքը և ամենամեծ քաղաքը Դարվինն է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հյուսիսային տարածք Կատեգորիա:Ավստրալիայի վարչական կազմ Կատեգորիա:1911 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Հարավային Պոտապևկա
Գետի ակունքը գտնվում է անտառներում Կիրովի մարզում, Պրոկոպևկա գյուղից 16 կմ հյուսիս-արևելք։ Գետը հոսում է հարավ-արևմուտք անմարդաբնակ անտառային վայրում։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Կամսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Կամա, գետի ենթաավազանը՝ Կամից մինչև Սպիտակ գետի վտակները։ Գետի ավազանը՝ Կամա ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Հաճարենի
Հաճարենի կամ հաճարածառ, հաճարի, հաճարազգիների ընտանիքի տերևաթափ ծառերի ցեղ։
Ընդհանուր բնութագիր
Ստվերադիմացկուն է, խոնավասեր, ջերմասեր, զգայուն հողի խոնավության նկատմամբ։ Առաջացնում է մաքուր և խառն անտառներ։ Ապրում է 350-400 տարի։ Ունի ամուր, ծանր, լավ հղկվող բնափայտ, որն օգտագործվում է երաժշտական գործիքներ, ճկված կահույք, մանրատախտակ պատրաստելու համար։
Կենսաբանական նկարագիր
Սլացիկ ծառ է, բարձրությունը՝ 40-50 մ, բնի տրամագիծը՝ 1,5-2 մ։ Բունը և բազմամյա ճյուղերը ծածկված են հարթ, բարակ, մոխրասպիտակ կեղևով։ Երիտասարդ ճյուղերը դարչնագույն են։ Տերևները պարզ են, հերթադիր, ձվաձև։ Ծաղիկները միատուն են, մանր, բացվում են տերևների հետ միաժամանակ։ Պտուղը կաղնեևման եռակող ընկուզիկ է՝ պատված փայտյա պտղակալով։
Հայաստանում
Հայաստանում աճում է 1 տեսակ՝ արևելյան Հաճարենի (F. orientalis), որը մինչև 50 մ բարձրությամբ հզոր սաղարթով ծառ է։ Տերևները պարզ են, ձվաձև, կեղևը՝ հարթ։ Պտուղը կաղին է։ Տարածված է Տավուշի, Լոռու և այլ մարզերում։ Հյուսիսային գոտում հիմնական ծառատեսակ է, հարավում՝ սահմանափակ, հանդիպում է Սրաշեն գյուղում (Սյունիքի մարզ), Աղվերանի անտառներում։
Տարածում
Տարածված է Լոռու, Տավուշի, հազվադեպ՝ նաև Կոտայքի և Սյունիքի մարզերում։ Աճում է միջին և վերին լեռն, գոտիներում (450-2200 մ բարձրություններում)։ Հայաստանի անտառների գերակշռող ծառատեսակներից է։
Նշանակություն և կիրառում
Ընկուզիկներն օգտագործվում են սննդի մեջ։ Դրանք հում վիճակում պարունակում են ֆազին թունավոր ալկալոիդը (առաջացնում է սրտխառնոց և գլխապտույտ), որը բովելիս քայքայվում է։ Պտուղներից ստանում են յուղ, իսկ քուսպը խոզերի կեր է։ Հաճարենին ստվերադիմացկուն է, խոնավասեր։ Բնափայտն ամուր է, առաձգական։ Դրանից պատրաստում են մանրատախտակ, կահույք և այլ իրեր, օգտագործվում է շինարարության մեջ (հատկապես ստորջրյա կառույցներում)։
Ապրում է 400 և ավելի տարի։
Տեսակներ
Համաձայն Կյուի Բուսաբանական այգու կայքի դասը ընդգրկում է 11 տեսակ և
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայաստանի բույսեր Կատեգորիա:Ծառեր Կատեգորիա:Հաճարազգիներ
Կաինլիկովո
Կաինլիկովո (Каинлыково, Ҡайынлыҡ), գյուղ Ռուսաստանի, Բաշկորտոստան հանրապետության Բուրաևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 284 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բուրաևսկի շրջանի բնակավայրեր
Խոհարար
Խոհարար, մարդ որի մասնագիտությունը ուտելիքի պատրաստումն է։ Կան նաև այդ մասնագիտության պաշտոններ տարբեր կազմակերպություններում, օրինակ՝ ավագ խոհարար, խոհարար հրուշակագործ և այլն։
Նավատորմում խոհարարին անվանում են կոկ։
Պատրաստում են ապուրներ, երկրորդ ճաշատեսակները և այլ ուտելիքներ։ Գիտեն, թե ինչպես ճիշտ պահեն մթերքը, պատրաստում են տարբեր ճաշատեսակներ ըստ բաղադրատոմսերի և կարողանում են կազմակերպել պատրաստումը։ Կազմակերպում է մթերքի պահպանումը, ըստ սանիտարահիգիենիկ կանոնների։ Չնայած նրան, որ խոհարարը պատրաստում է ուտելիքը ըստ բաղադրատոմսերի, նա նաև կարող է փոփոխություններ անել, կախված հումքի որակից և հաճախորդների քանակից։ Աշխատում է բարձր ջերմաստիճանի պայմաններում։
Խոհարարի մասնագիտություն կարող են ստանալ հատուկ քոլեջներում, միջին և բարձրագույն մասնագիտական հաստատություններում։
Աշխարհի լավագույն խոհարարները
Աշխարհի լավագույն խոհարարների ոչ պաշտոնական խումբը ձևավորվել է 2010 թվականին և բաղկացած է 9 հոգուց։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սննդի սպասարկման մասնագիտություններ
Սայրանովո (գյուղ, Իշիմբայսկի շրջան)
Սայրանովո (Сайраново, Һайран), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Իշիմբայսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Իշիմբայսկի շրջանի բնակավայրեր
Չայկովսկի (ֆիլմ)
Սյուժե
Կենսագրական ֆիլմ է, որը պատմում է կոմպոզիտոր Պյոտր Իլյիչ Չայկովսկու կյանքի մասին՝ սկսած վաղ մանկությունից։ Սյուժեի հիմքում Չայկովսկու նամակագրությունն է Նադեժդա ֆոն Մեքքի հետ։ Ֆիլմում արտացոլված է Չայկովսկու գլուխգործոցների՝ Առաջին համերգի, «Մարդուկ-Ջարդուկը» բալետի, «Եվգենի Օնեգին» և «Պիկովայա դամա» օպերաների պատմությունը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:1969 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:1970 ֆիլմեր Կատեգորիա:«Մոսֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային կենսագրական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային պատմական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսական կենսագրական ֆիլմեր
Ջաննի Մորանդի
1987 թվականի Սան Ռեմոյի փառատոնի հաղթող։ Կրում է «Իտալիայի Հանրապետության պատվավոր գործչի» շքանշան։
Կենսագրություն
Մորանդին ծնվել է 1944 թվականին։ Առաջին ալբոմը ձայնագրել է 1963 թվականին։ Նա հայտնի դարձավ «Andavo a cento all’ora» (Ես մեկ ժամում անցա 100 կմ)։ Նա հասավ իր ճանաչվածության գագաթնակետին 1960-ական թվականներին։ Հետո նրա հանրաճանաչությունը մի փոքր անկում ապրեց, բայց նա մնաց իտալական շոու-բիզնեսի ամենահայտնի գործիչներից մեկը։
1970 թվականին Ջաննի Մորանդին ներկայացրեց Իտալիան «Եվրատեսիլ» միջազգային երգի մրցույթում, որտեղ Occhi di ragazza («Աղջկա աչքերը») երգով զբաղեցրեց 8-րդ հորիզոնականը։
1972 թվականին առաջին անգամ մասնակցեց Սան-Ռեմո փառատոնին։ 1983 թվականին «La mia nemica amatissima» (Իմ ամենա-ամենասիրելի թշնամին) երգով մեծ հաջողության հասավ Սան-Ռեմոյում։ 1987 թվականին 42-ամյա Մորանդին Սան Ռեմո փառատոնի ժամանակ գրավում է առաջին տեղը իր «Si può dare di più» («Կարելի է ավելին տալ») երգով։ 1955 թվականին Բարբրի Կոլայի  հետ նույն փառատոնի ժամանակ գրավում է երկրորդ տեղը «In amore»(Սիրո մեջ) երգով։ 2000 թվականին  կրկին մասնակցում է Սան Ռեմոյին և «Innamorato» (Սիրահարվածը) երգով գրավում երկրորդ տեղը։
Ջաննի Մորանդին նաև նկարահանվել է մի շարք ֆիլմերում, որոնցից մեկում («Սիրո ուժը», La forza dell’amore) նկարահանվել է իր դուստր Մարիաննայի հետ։
Ընդհանուր առմամբ ձայնագրել է 34 ալբոմ և երգել է 400-ից ավելի երգ։ Վաճառված ձայնասկավառակների ընդհանուր քանակը 30 միլլիոնից ավելի է։ Ներկայումս նա շարունակում է ակտիվ ստուդիական և հյուրախաղային գործունեությունը։
2011 թվականին, 28 օրով եղել է Բոլոնյա ֆուտբոլային ակումբի նախագահը։
ԽՍՀՄ-ում և Ռուսաստանում
1980-ական թվականների սկզբներին և կեսերին իտալական փոփ երաժշտությունը չափազանց հայտնի ու ժամանակակից էր Խորհրդային միությունում։ Համբավը չշրջանցեց նաև Մորանդիին։ Սան-Ռեմոյում ելույթ ունենալուց հետո (ԽՍՀՄ-ում ցուցադրվել է հեռուստացույցով) 1983 թվականի մարտին Մորանդին հյուրախաղերով մեկնում է ԽՍՀՄ։ Նրա համերգները անցկացվեցին «Օլիմպիյսկի» մարզահամալիրում (Մոսկվա), Լենինգրադում, Տաշկենտում և Դոնի Ռոստովում։
Խորհրդային հեռուստատեսությունը Մորանդիի հյուրախաղերի մասին նկարահանել է ֆիլմ, որը էկրան է բարձրացել 1983 թվականին։ «Come posso ancora amarti» երգով համարը ցուցադրվեց 1984 թվականի հունվարի 1-ի ամանորյա «Голубой огонёк»-ում։
«Ամենահմայիչն ու ամենագրավիչը» (1985) ֆիլմում իր համերգին են գալիս ֆիլմի գլխավոր հերոսները։ 1988 թվականին Մորանդին և Լուչո Դալլան համերգներով ելույթ ունեցան «Իտալիա 2000» ցուցադրության շրջանականերում։
2012 թվականին Մորանդին ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո առաջին անգամ այցելեց Ռուսաստան և ելույթ ունեցավ «Ռետրո FM-ի լեգենդները» երաժշտական փառատոնում։
Անձնական կյանք
1966-1979 թվականներին ամուսնացած է եղել իտալացի դերասանուհի և հեռուստահաղորդավարուհի Լաուրա Աֆրիկյանի (ծնվել է 1940 թվականի հունիսի 14-ին) հետ։ Ունեցել են երեք երեխա.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալացի երգիչներ Կատեգորիա:Իտալացի երաժիշտներ Կատեգորիա:Իտալացի դերասաններ Կատեգորիա:Իտալացի պրոդյուսերներ Կատեգորիա:Երաժշտական պրոդյուսերներ Կատեգորիա:Եվրատեսիլ երգի մրցույթի մասնակիցներ
ԻԺ-27
ՄՌ-27, սովետական, երկփող որսորդական զենք, նախատեսված՝ սիրողական և արդյունագործական որսի համար։
Պատմություն
Իժ-12 զենքի արդիականացման արդյունքն է։ Իժ-12 զենքի հետ համեմատած՝ Իժ-27-ում փոխվել է հրացանի կոթի ձևը և փողակալը ։
1985 թվականի սկզբին ԻԺ-27-ը և ТОЗ-34-ը եղել են ամենատարածված մոդելները ԽՍՀՄ որսորդական զենքերի մեջ ։
Միայն 1998 թվականի հունվարի 1-ին թողարկվել է Իժ-27-ի 575 701 հատ զենք ( և իր մոդիֆիկացիաները), 22 004 հատ Իժ-27ՄՄ և Իժ-27Մ-1Ց-Մ զենքերից, ինչպես նաև Իժ-27-ԵՄՄ և ԻԺ-27ԵՄ-1Ց-Մ զենքերից 11 139 հատ ։
2008 թվականի սեպտեմբերից զենքը արտադրվել է ԻԺ-27 անվանումով։
ԻԺ-27 զենքի բոլոր մոդիֆիկացիաների գրեթե 1.5 միլիոն զենք թողարկվել է։ Այս ամենով զենքը դարձել է ամենատարածված որսորդական զենքը Ռուսաստանում ։
Նկարագրություն
Զենքի փողը հանովի է, տեղակայված է ուղղահայաց հարթությունում։
Կոթը և փողակալը պատրաստված են փայտիից ։
Տարբերակներ և մոդիֆիկացիաներ
Զենքը թողարկվել է սերիաներով,արտահանության համար, մի քանի տեսակներ էլ՝ հուշանվերային հատավաճառքի համար ։
Իժ27-ի հիմքի վրա են ստեղծվել սպորտային ԻԺ-25 և ԻԺ-39 զենքերը (ներկայումս չեն արտադրվում), ինչպես նաև ՄՊ-94 կոմբինացված զենքը ։
Ծանոթագրություններ
<references group="" responsive="1">
Լոռու մարզ
Լոռու մարզ, մարզի կարգավիճակ ունեցող վարչատարածքային միավոր Հայաստանի հյուսիսում։ Զբաղեցնում է պատմական Հայաստանի Գուգարաց նահանգի արևելյան հատվածն ու Այրարատ նահանգի Նիգ գավառի հյուսիսային տիրույթները։
Լոռու մարզն ունի ցայտուն արտահայտված բնական սահմաններ։ Այն ընդգրկում է Դեբեդ գետի ավազանն ամբողջությամբ և հիմնականում ունի լեռնային ռելիեֆ՝ բարձրադիր լեռներ, անդնդախոր, երբեմն սուր կտրվածքով կիրճեր։ Նրա տարածքում են ձգվում Ջավախքի, Բազումի, Փամբակի, Գուգարաց, Վիրահայոց և Հալաբի լեռնաշղթաները։ Առանձնանում են Լոռու,Փամբակի գոգավորությունները և Լոռվա ձորը։ Բնակավայրերը գտնվում են ծովի մակերևույթից 520-ից մինչև 1800 մետր բարձրության վրա։
Մարզի վարչական կենտրոն հանդիսացող Վանաձոր քաղաքը համարվում է Հայաստանի երրորդ խոշորագույն քաղաքը՝ շուրջ 80 հազար բնակչությամբ։ Մյուս խոշոր բնակավայրերն են Ալավերդին, Ստեփանավանը, Սպիտակը, Թումանյանը, Ախթալան և Տաշիրը։ Ըստ 2020 թվականի տարեսկզբի տվյալների՝ մարզի բնակչությունը կազմում է 213․3 հազար մարդ, որի ճնշող մեծամասնությունը հայերն են, սակայն համեմատականորեն քիչ չեն նաև ազգային փոքրամասնությունների (ռուսական, հունական, եզդիական, ուկրաինական և այլն) համայնքները։
Լոռին Հայաստանի արդյունաբերական մարզերից է։ Այստեղ են գործում Հայաստանի տնտեսության արդյունաբերական ճյուղի անկյունաքարային նշանակություն ունեցող մի շարք օբյեկտներ։ Արդյունաբերության զարգացվածության ֆոնին ավելի քիչ զարգացած է գյուղատնտեսությունը։
Լոռին աչքի է ընկնում նաև հարուստ մշակութային ժառանգությամբ և պատմական անցյալով, որի մասին վկայում են տասնյակ վանքերը, բերդերը, ամրոցներն ու հուշակոթողները։ Պատմամշակութային ինքնատիպ հուշարձանների բազմազանությունը որոշակիորեն պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ 10-12-րդ դարերում այստեղ գոյություն է ունեցել անկախ հայկական պետականություն՝ ի դեմս Լոռու կամ Տաշիր-Ձորագետի թագավորության։ Հայաստանում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում ներառված օբյեկտներից երկուսը՝ Հաղպատի ու Սանահինի միջնադարյան վանական համալիրները գտնվում են Լոռու մարզում։
Անուն և անվան ծագումնաբանություն
«Լոռի» անվանումն առաջին անգամ հիշատակվում է 11-րդ դարում և կարող է փոխկապակցված լինել լոր թռչնի անվան հետ։ Այդ տարում Հայաստանի հյուսիսում կառավարած Դավիթ Ա Անհողին Կյուրիկյան արքան Ձորագետ և Ուռուտ կիրճերի հատման մասում հիմնադրում է Լոռի կամ Լոռե բերդը, որը 1065 թվականին դառնում է Անիի Բագրատունյաց թագավորությունից անկախացած Տաշիր-Ձորագետի թագավորության քաղաքամայր-ոստանը ։ Բերդի անունով թագավորությունը երբեմն անվանվում է նաև Լոռու թագավորություն ։
Հետագայում, «Լոռի» անվանումը տարածվում է ամբողջ Տաշիրի գավառի վրա ։ Այսպես են անվանակոչվում պատմական Հայաստանի Գուգարք նահանգի ահմաններում գտնվող մի շարք աշխարհագրական օբյեկտներ, այդ թվում՝ Լոռիգետն ու Լոռվա սարահարթը։
«Լոռի» անունով գյուղեր հայտնի են նաև Արևմտյան Հայաստանի Կարսի մարզի Արդահան և Տրապիզոնի վիլայեթի Գյումուշխանեի գավառում։
Ֆիզիկա-աշխարհագրական բնութագիր
Լոռու մարզը Հայաստանի Հանրապետության տարածքի մեծությամբ երրորդ մարզն է 3789 կմ² տարածքով (Հայաստանի տարածքի 12.7 %-ը)։ Այն հյուսիս-արևմուտքում սահմանակցում է Արագածոտնի, հյուսիս-արևելքում՝ Կոտայքի, արևմուտքում՝ Շիրակի և արևելքում՝ Տավուշի մարզերին։ Հյուսիսում սահմանակցում է Վրաստանին։
Բազմաթիվ լեռնային առվակներից բացի Լոռու մարզով են հոսում հինգ գետ՝ Դեբեդ, Ձորագետ, Տաշիր գետ, Փամբակ և Աղստև։ Լոռու մարզում ծովի մակերևույթից բարձրագույն կետը Աչքասար լեռան գագաթն է (3196մ), ամենացածրը՝ Դեբեդ գետի ստորին հոսանքի շրջանը (մոտ 380մ)։ Լոռու մարզն ընդգրկում է Դեբեդ գետի ավազանը ամբողջությամբ և ունի լեռնային ռելիեֆ։ Նրա տարածքում են ձգվում Ջավախքի, Բազումի, Փամբակի, Գուգարաց, Վիրահայոց, Հալաբի լեռնաշղթաները։ Առանձնանում են Փամբակի, Լոռվա գոգավորությունները և Լոռվա ձորը։
Կլիմա
Լոռու մարզն աչքի է ընկնում համեմատաբար խոնավ կլիմայով։ Լոռու և Տավուշի մարզերը համարվում են Հայաստանի ամենախոնավ մարզերը։ Միջին և բարձրադիր գոտում կլիման բարեխառն լեռնային է, բնորոշ են տևական, ցուրտ ձմեռները։ Յուրաքանչյուր տարի հաստատվում է կայուն ձնածածկույթ։ Ամառները տաք են, համեմատաբար խոնավ։ Տարեկան թափվում են 600-700 մմ մթնոլորտային տեղումներ։ Նախալեռնային գոտում կլիման մերձարևադարձային է. բնորոշ են չափավոր շոգ և չորային ամառները, մեղմ ձմեռները։ Ագրոկլիմայական տեսակետից ընկած է ինտենսիվ ոռոգման գոտում։
Ջրագրություն
Լոռու մարզն առանձնանում է ջրագրական խիտ ցանցով, որը պայմանավորված է տարածքի երկրաբանական և ջրաերկրաբանական կառուցվածքով, ռելիեֆի առանձնահատկություն­նե­րով, մթնոլորտային առատ տեղումներով։ Ջրի մանրեաբանական անալիզների հետազոտությունների տվյալները վկայում են, որ մարզի խմելու ջրի աղբյուրները ունեն բարձր որակական հատկանիշներ։
Մարզի տարածքում հոսում են 1356 գետեր և գետակներ, որոնց ընդհանուր երկարությունը 3505 կմ է, նրանցից միայն 55-ը (4,1%), ունեն 10 և ավելի կմ երկարություն։ Լոռու մարզի գետերի ջրերը հիմնականում օգտագործվում են էներգետիկ և ոռոգման նպատակ­ներով։
Դեբեդ գետի խոշոր աղտոտողներից են համարվում մարզի խոշոր արդյունաբերական ձեռնարկությունները ։
Վանաձոր քաղաքում գործում է կոյուղու մաքրման մեխանիկական – կենսաբանական կայան, որով անցնող կեղտաջրերի հոսքը կազմում է 30լ/վրկ, կատարվում է միայն մասնակի մեխանիկական մաքրում։ Կեղտաջրերի մեծ մասը առանց մաքրման անմիջապես թափվում է Փամբակ գետը։ Լոռու մարզում 2015թ. կոյուղի բաց թողնված կեղտաջրերի հեռացման ծավալը 2013թ.-ի  համեմատ նվազել է 18%։ Կեղտաջրերի մեծ մասը առանց մաքրման անմիջապես թափվում է Փամբակ գետը։
Պատմություն
Լոռու մարզը զբաղեցնում է պատմական Հայաստանի Գուգարաց նահանգի արևելյան հատվածն ու Այրարատ նահանգի Նիգ գավառի հյուսիսային տիրույթները։ Ինչպես Լոռու, այնպես էլ նրանում գտնվող մի շարք բնակավայրերի մասին հայկական և օտարալեզու սկզբնաղբյուրներում կան բազմաթիվ հիշատակություններ և վկայություններ։
Նախապատմական շրջան և վաղ ժամանակներ
Մերօրյա Լոռու մարզի տարածքը մարդու հնագույն բնակության վայրերից է։ Այս մասին վկայում են Դեբեդի կիրճի քարանձավներում (որոնցից ամենահայտնին Ալավերդիի Սանահին-Սարահարթ թաղամասում գտնվող Մենձ-էրն է) իրականացված հետազոտությունները։ Լոռին մ.թ.ա. 2200-1600 թվականներին գոյություն ունեցած միջին բրոնզեդարյան Թռեղք-վանաձորյան մշակույթի օրրաններից է։ Թռեղքյան դամբարանները, ըստ ակադեմիկոս Պիոտրովսկու, «բերեց մեզ հնագույն մշակույթի պատկերը` իր ինքնատիպությամբ և աննախադեպ բարբարոսական շքեղությամբ»։ Թռեղքյան մշակույթի գոյության վերաբերյալ տեղեկությունները հաստատվել են դամբարանաբլուրներում եղած հուղարկավորությունների սրահների գտածոների միջոցով։ 1931 թվականին խորհրդային կարգերի օրոք կատարված պեղումները վկայում են, որ ժամանակակից Լոռու մարզը, ամենայն հավանականությամբ, բնակեցված է եղել դեռևս մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակի 1-ին կեսին։
Ըստ Մովսես Խորենացու՝ Գուգարաց նահանգի բոլոր գավառական տարածքները, ներառյալ Տաշիրը, կառավարվել է Հայկազունիների տոհմի կողմից։ Պատմահայրը հիշատակում է Հայկ նահապետից սերող Գուշար Հայկազունուն (Աշոցյանների նահապետ Շարայի ցեղից), ում անունով էլ անվանակոչվել է Գուգարք (Գոգարենե) աշխարհը։ Գուշար Հայկազունիին Վաղարշակ Արշակունուն, որպես վարձատրություն իր քաջագործությունների համար, ժառանգություն է թողնում Մթին լեռը՝ Կանգարքը և Ջավախքի մի մասը, Կողբը, Ծոփը, Ձորը և Հնարակերտ ամրոցը, իսկ Աշոցքի տեր և Տաշիրքի սեպուհ նշանակվում է Վաղարշակը՝ Հայկազն Գուշարի զավակներից։ Մ․թ․ա․ 9-րդ դարում Լոռու տարածքը անցնում է Վանի թագավորությանը։ Հայկակա պետականության թուլացման ֆոնին սկսված Աքեմենյան արշավանքների արդյունքում Գուգարքի տարածաշրջանը դառնում է Պարսկաստանի 18-րդ սատրապության տիրույթ։ Մ․թ․ա․ 331 թվականին՝ Երվանդունյաց արքայատոհմի հաստատմամբ, Գուգարքը դառնում է Մեծ Հայքի թագավորության 13-րդ նահանգը։ Երվանդունիների պետականությունը շարունակում է գոյություն ունենալ մինչև մ․թ․ա․ 201 թվականը։
Ըստ Կիրիլ Թումանովի՝ օգտվելով Հայաստանում տիրող խառնակ իրավիճակից և պետականության բացակայության փաստից, ժամանակի ընթացքում Հայաստանի հյուսիսային շրջանները՝ այդ թվում և Գուգարքը, յուրացվում են հարևան Իբերիայի (Վրաց) թագավորության Փառնավազյան արքաների կողմից։ Տաշիրի և Աշոցքի ձեռքբերումից հետո Փառնավազյանները ձեռնամուխ են լինում Վիրքի գերագահության ներքո նոր վարչատարածքային միավորի ձևավորման՝ ի դեմս Սամշվիլդեի էրիսթավության, որի կազմի մեջ էլ ներառվում են հյուսիսային հայկական տարածքները։ Սելևկյանների տերության թուլացման արդյունքում մ․թ․ա․ 189 թվականին Արտաշեսյանների արքայատոհմը վերականգնում է Մեծ Հայքի թագավորությունը, իսկ հիմնադիր-արքա Արտաշես Ա Բարեպաշտի միավորիչ գործունեության արդյունքում Գուգարքն ու Կղարջքը վերադարձվում են Հայաստանին։ 1-ին դարի սկզբին Արտաշեսյանների թագավորությունն անկում է ապրում։ Օգտվելով կենտրոնական իշխանության բացակայությունիվ՝ Իբերիան վերստին իր վերահսկողությունը հյուսիսային Հայաստանի նկատմամբ, սակայն այդ իրավիճակը երկար չի շարունակվում, քանի որ նույն դարավերջին՝ 66 թվականին, Արշակունիների տոհմը վերականգնում է Մեծ Հայքի անկախությունն ու վրացիների կողմից զբաղեցված հայկական տարածքները։
Միջնադարյան հայկական թագավորությունների կազմում
387 թվականի Հայաստանի առաջին բաժանումից հետո Լոռին կարճ ժամանակահատվածով անցնում է Իբերիային, սակայն կարճ ժամանակ անց Արշակունիները վերադարձնում են այն, և Լոռին շարունակում է մնալ հայոց պետականության կազմում մինչև Մեծ Հայքի Արշակունյաց թագավորության անկումը։ Պատմիչներ Ղազար Փարպեցին և Եղիշեն նշում են, որ Տաշիրի իշխանները 450-451 թվականներին մասնակցում են Սասանյանների դեմ ապստամբությանը։ Հայտնի է, որ այս շրջանում Գուգարքի բդեշխ Վազգենը, որը հետագայում կրոնափոխ է լինում և դավաճանում հայրենիքը, ամուսնացած է եղել ապստամբական շարժման առաջնորդ Վարդան Մամիկոնյանի ստեր՝ Շուշանիկի հետ։
5-րդ դարում Տաշիրը դառնում է առանձին իշխանություն, իսկ 7-րդ դարում՝ վերադառնում բդեշխության կարգավիճակին։ 9-րդ դարում Տաշիրին տիրում է Աշոտ Ա Կյուրոպաղատի որդի Գուարամ Մամփալին։ Հայտնի է, որ վերջիններս նախկինում չեն եղել այս տարածքների տերերը։ 876 թվականին Գուարամը Գուգարաց հողերը և Աշոցքը հանձնում է իր փեսա Աշոտին՝ Հայաստանի ապագա արքային։
Բագրատունյաց առաջին արքաների՝ Աշոտ Մեծի և Սմբատ Նահատակի կառավարման ժամանակահատվածում հյուսիսային Հայաստանը, մասնավորապես՝ Լոռին, կառավարվում էր արքայատոհմին չպատկանող և անուղղակիորեն Բագրատունիների հարստության հետ որևէ արյունակցական կապ չունեցող կառավարիչ-վերակացուների միջոցով, որոնք նշանակվում էին Անիի կենտրոնական թագավորության արքայի անմիջական գահնամակով։ 977 թվականին Աշոտ Գ Ողորմած արքայի՝ Գուգարքի կառավարչի պաշտոնում նշանակմամբ և 982 թվականին՝ վերջինիս թագադրմամբ, նշանավորվում է Բագրատունիների կրտսեր ճյուղի՝ Կյուրիկյանների ժառանգական իշխանության հաստատումը Գուգարք նահանգի հարավային և արևելյան հատվածներում, ինչպես նաև հյուսիսային Ուտիքում, այդ թվում՝ Գարդմանում և Փառիսոսում։ Այսպիսով, Հայաստանի հյուսիսում հիմնադրվում է Անիի թագից վասալական կախման մեջ գտնվող Տաշիր-Ձորագետի ենթակա թագավորությունը, որն իր հզորության գագաթնակետին հասնում է Դավիթ Անհողին արքայի կառավարման տարիներին։ Իր երկարատև իշխանության օրոք Դավիթ արքան ամրացնում է երկրի արտաքին սահմանները, մայրաքաղաքը տեղափոխում Սամշվիլդե, ջախջախում Տաշիր-Ձորագետի սահմաններն ասպատակած Գանձակի ամիրայի զորքերին, իր ազդեցությանը ենթարկում Կախեթ-Հերեթի թագավորությանն ու Դմանիսի իշխանությանը, ինչպես նաև կայուն հարաբերություններ հաստատում հարևան պետությունների հետ։ Հաջորդիվ Լոռու գահակալը փորձում է ազատվել վասալական կախվածությունից, սակայն պարտություն է կրում Բագրատունյաց հայոց շահնշահ Գագիկ Ա-ից և կորցնում Կայան և Կայծոն ամրոցները։ Հետագա տարիներին Տաշիր-Ձորագետի թագավորությունը բռնում է լճացման ուղին։ Չկարողանալով դիմակայել սելջուկ-թուրքերի արշավանքներին՝ Կյուրիկե Բ արքան 1064 թվականին ճանաչում է Ալփ-Արսլանի գերիշխանությունը։ Միևնույն ժամանակաշրջանում, վրաց արքա Բագրատ IV-ը գրավում է Սաշմվիլդեն Կյուրիկե Բ-ից, որը ստիպում է Լոռու արքային թագավորական ոստանը տեղափոխել Լոռե բերդ, որը հիմնադրել էր իր հայրը։
1105 թվականին Լոռին ենթարկվում է էմիր Քըզըլի ասպատակություններին։ 1111 թվականին Սելջուկյան սուլթանությունը մեծ բանակով վերստին ներխուժում է Տաշիր-Ձորագետի թագավորություն և հանդիպում Աբաս Ա Կյուրիկյան արքայի զորքերի դիմադրությանը։ Երկու տարում վաչկատունները նվաճում են ամբողջ թագավորությունը, որի արդյունքում գահակալները ստիպված են լինում տեղափոխվել Հայոց արևելից կողմանք։
Վրաց թագավորության կազմում
1110-1123 թվականներին մի շարք հայկական հողեր, ներառյալ Լոռին, անցնում են Վրաստանը միավորելու իղձով համակվա Դավիթ Շինարար արքային։ Վրաց տարեգրությունը հաղորդում է Դավթի նվաճումների մասին. «... Նույն թվականին նա նվաճում է Լոռե հայկական ամրոցը»։ Վարդան Արևելցի պատմիչի հավաստմամբ՝ Վրաց թագավորությանն են անցնում հյուսիսային Հայաստանի Գագ, Տերունակապ, Տավուշ, Կայան, Կայծոն, Լոռե, Տաշիր և Մախկանաբերդ պաշտպանական ամրությունները։ Այս իրադարձություններից հետո վրաց արքան կրում է նաև «հայոց թագավոր» տիտղոսը։ Ազատագրումից հետո Դավիթ Շինարարը Լոռու կառավարումը հանձնում է Օրբելյան իշխաններին, սակայն 1177 թվականին վերջիններս անհաջող ապստամբություն են բարձրացնում և զրկվում իրենց կալվածքներից։ Գեորգի III-ը Լոռու կառավարումը հանձնում է ղփչաղ Խուբասարին, սակայն ութ տարի անց՝ 1185 թվականին, Թամար թագուհին տարածաշրջանի կառավարումը հանձնում է Սարգիս Զաքարյանին, որը նախօրեին նշանակվել էր վրաց ամիրսպասալար՝ սպարապետ։ Զաքարյան (վրացական տարբերակով՝ Մխարգրձելի) տոհմի հաստատմամբ Հայաստանում հիմնադրվում է Զաքարյանների իշխանապետությունը։ Զաքարյանները, վրացական թագի ներքո, իշխում են մինչև 13-րդ դարի սկիզբը։ Նույն շրջանում Մամիկոնյանների տոհմը իշխում է Դսեղում և հարակից տիրույթներում։ 1225 թվականին Լոռին ժամանակավորապես անցնում է խորեզմշահ Ջալալեդդինին։ 1236-1237 թվականներին Լոռին և Հայաստանի զգալի մասը գրավում են մոնղոլները։ Մոնղոլական նվաճումների նախօրեին Լոռին հայկական արհեստագործության և առևտրի հիմնական կենտրոններից էր։ 14-րդ դարավերջին Լոռին ավերվում է Թամերլանի զորքերի կողմից։ Վրաց թագավորության կազմում գտնվող հայկական շրջաններից Լոռին ամենաշատն է տուժում Թամերլանի գլխավորած թուրքմենական արշավանքներից։ Վրաստանի կազմում գտնվող հայկական շրջանները 1435 թվականին փոխանցվում են Օրբելյանների կառավարմանը։