cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Բաշկիրական ինքնավար խորհրդային սոցիալիստական հանրապետություն
Առողջապահություն
1969-ի հունվարին հաշվվում էր 375 հիվանդանոց 32,8 հազար մահճակալով, 505 պոլիկլինիկա, 6353 բժիշկ, 23,3 հազար միջին բուժաշխատող։ Ունի մի շարք կուրորտներ։
Ժողովրդական կրթություն
1969-70 ուսումնական տարում 4636 դպրոցներում սովորել են 922,6 հազար աշակերտ, 63 միջնակարգ մասնագիտական ուսումնական հաստատություններում՝ 60 հազարից ավելի ուսանող։ Գործում են Բաշկիրական համալսարանը և բարձրագույն ուսումնական 8 այլ հաստատություններ՝ 41,4 հազար ուսանողով։ Ունի 1754 գրադարան, 3166 ակումբ, 7 թանգարան, 7 թատրոն, 2768 կինոթատրոն։ 1951-ին կազմակերպվել է ԽՍՀՄ ԳԱ բաշկիրական մասնաճյուղը։ ԳՀԻ-ներում 1969-ին աշխատում էին 370-ից ավելի գիտաշխատող, այդ թվում՝ 18 գիտական դոկտոր և 140 գիտության թեկնածու։
Մամուլ
1968-ին ռուսերեն, բաշկիրերեն, թաթարերեն, մարիերեն, չուվաշերեն և ուդմուրտերեն հրատարակվել է 112 թերթ` 966 հզ․ օրինակ ընդհանուր տպաքանակով։ Հանրապետական թերթերն են եղել․ բաշկիրերեն «Սովետ Բաշկորտոստանի», «Սովետսկայա Բաշկիրիյա», թաթարերեն «Կիզիլ տան», բաշկիրերեն և ռուսերեն «Լենինսե»։
Գրականություն
Մինչև Հոկտեմբերյան սոցիալիստական մեծ հեղափոխությունը բաշկիրները չունեին գիր ու գրական լեզու։ 18-19-րդ դարերում բաշկիր գրողները գրել են գրքային թուրքերենով, իսկ 20-րդ դարի սկզբից՝ թաթարերենով։ Բաշկիրական ժողողովրդական ստեղծագործության նմուշներից են էպոսը, պատմական ու կենցաղային երգերը, հեքիաթներն ու լեգենդները, որ գրի են առնվել 19-րդ դարում։ Ժողովրդական ստեղծագործությանը մոտ են Ե․ Պուգաչովի զինակից Սալավաթ Յուլաևի բանաստեղծություններն ու երգերը։ 18-19-րդ դարերի բանաստեղծներ Թ․ Յալսղուլը, Գալի Սոկրիյը, Շ․ Զաքին, Գ․ Սալիհովը գրել են հիմնականում կրոնա-խրատական երգեր։ Բաշկիրիայի գրականության ականավոր դեմքերից է Մաժիթ Ղաֆուրին, որի «Կարմիր դրոշ» ժողովածուն հիմք է դրել բաշկիրական հեղափոխական քնարերգությանը։ 20-րդ դարի սկզբին գրականություն են մուտք գործել քաղաքացիական պատերազմի մասնակից գրողներ Ղ․ Ղումերը, Բ․ Իշեմգուլովը, Թ․ Յանաբին, Ի․ Նասիրին։ 1920-ական թվականներին վերջին ծավալվել է Ս․ Ագիշի, Գ․ Ամանթայի և Ա․ Կառնայի գրական գործունեությունը։ 1930-ական թվականներին գրականությունը զարգացել է սոցիալիստական ռեալիզմի ուղիով։ Կոլեկտիվացման թեմային են նվիրված Բ․ Բիքբայի, Խ․ Դավլեթշինայի, Մ․ Կուդաշի, Ա․ Թահիրովի, Մ․ Խայի ստեղծագործությունները։ Բանվոր դասակարգի կյանքն է արտացոլված Ա․ Կառնայի «Իշիմբայ» ծավալուն ակնարկում, Ա․ Թահիրովի «Մեքենաների արյունը» վիպակում։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին վերելք է ապրել բաշկիրական պոեզիան։ Ետպատերազմյան շրջանում լույս են տեսել Կ․ Մերգենի «Նարշթաուի փեշերին», Ս․ Կուդաշի «Գարնանն ընդառաջ» վիպակները, Խ․ Դավլեթշինայի «Իրգիզ», Ա․ Վալեևի «Առաջին քայլերը», Դ․ Իսլամովի «Առատաձեռն հողը» վեպերը։
Ճարտարապետություն և կերպարվեստ
Բաշկիրիայի անասնապահները դարեր շարունակ ապրել են թաղիքե յուրդերում և հոլիկներում, անտառային ու լեռնային շրջաններում՝ փայտե խրճիթներում։ 16-18-րդ դարերում կազմավորվել են Ստեռլիտամակ, Բելեբեյ, Բիրսկ, Ուֆա քաղաքները, ուր փայտյա տների կողքին 19-րդ դարում կառուցվել են քարե շենքեր։ Խորհրդային իշխանության օրոք վերակառուցվել են հին քաղաքները, ստեղծվել են նորերը։ Ժամանակակից ոճի, պարզ, լակոնիկ ձևերով շենքեր են կառուցվել Ուֆայում, Օկտյաբրսկում, Սալավաթում և այլ քաղաքներում։ Բաշկիրական կերպարվեստի ձևավորմանը մեծապես նպաստել են նախահեղափոխական շրջանի նկարիչները՝ Կ․ Ա․ Դավլեթքիլդեևը, Մ․ Ն․ Ելգաշտինան, Ա․ Է․ Տյուլկինը և ուրիշներ։ 1920-ին Ուֆայում բացվել է Գեղարվեստական թանգարան, 1926-ին՝ Գեղարվեստական ուսումնարան։ 1930-1940-ական թվականներին Բաշկիրիայի գեղանկարչության մեջ զգալի տեղ են գրավում պատմահեղափոխական և սոցիալիստական շինարարության թեման։ 1950-60-ական թթ․ երկրի բարձրագույն գեղարվեստական հաստատություններն ավարտած կերպարվեստագետները՝ նկարիչներ Վ․Պ․ Անդրեևը, Ն․ Ա․ Ռուսկիխը, Բ․ Ֆ․ Դոմաշնիկովը, Ա․ Դ․ Բուրզյանցևը, քանդակագործներ Տ․Պ․ Նեչաևան, Բ․ Դ․ Ֆազեևը, գրաֆիկներ Ռ․Գ․ Գումերով, և ուրիշներ զարգացման նոր աստիճանի են հասցրել Բաշկիրիայի արվեստը։
Երաժշտություն
Բաշկիրական ժողովրդական երաժշտությունը միաձայն է։ Լադային հիմքը ինքնատիպ պենտատոնիկան է, որ զուգակցում է պենտատոնիկ-դիատոնիկ լադեր։ Տարածված են՝ ուզուն–քյույը, ուրթասա–քյույը, քսքա–քյույը։ Ժողգործիքներից են կուրայը, հարմոնը, կուբիզը։ Խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո Բաշկրիայում սկսում է զարգանալ պրոֆեսիոնալ երաժշտական մշակույթը։ 1940-ական թթ․ բեմադրվել են բաշկիրական առաջին օպերաները՝ Մ․ Մ․ Վալեևի «Խակմար»-ը, Ա․ Ա․ Էյխենվալդի «Մերգեն»-ը, Ն․ Կ․ Չեմբերջիի «Կառլուգաս»-ը։ 1944-ին բեմադրվել է բաշկիրական առաջին բալետը՝ Լ․ Բ․ Ստեպանովի «Կռունկի երգը»։ Բեմադրվել են Զ․ Գ․ Իսմագիլովի «Սալավաթ Յուլաև», «Շաուրա» օպերաները, Ն․ Գ․ Սաբիտովի «Բուրատինո», «Գյուլնազիրա» բալետները ։
Թատրոն
1919-ին Ստեռլիտամակում բացվել է առաջին ազգային թատրոնը, որը 1922-ից գործում է Ուֆայում։ 1920-30-ական թթ․ այստեղ բեմադրվել են բաշկիր դրամատուրգների գործերը, ինչպես և Գոգոլի, Օստրովսկու, Գորկու, Շեքսպիրի, Լոպե դե Վեգայի պիեսներն ու խորհրդային դրամատուրգիայի լավագույն ստեղծագործությունները։ 1941-45-ին բեմադրվել են Կիրեյ Մերգենի «Պատերազմ», Ռ․ Նիգմաթիի «Բելայա գետի ափին», Լ․ Լեոնովի «Արշավանք» և հայրենասիրական այլ պիեսները։ 1950-1960-ական թթ․ բաշկիրական թատրոնների խաղացանկում տեղ են գտել ժամանակակից կյանքին, հեղափոխական անցյալին և Հայրենական պատերազմին նվիրված պիեսներ։ Ռուսական թատրոններ են գործում Ուֆայում, Ստեռլիտամակում, ազգային դրամատիկ թատրոններ՝ Սիբայում և Սալավաթում, Տիկնիկային թատրոն՝ Ուֆայում։ Ուֆայի արվեստի ուսումնարանում և ինստիտուտում գործում են թատերական ֆակուլտետներ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1919 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ Կատեգորիա:1992 կազմալուծված պետություններ և տարածքներ
Յուկալիկուլ
Յուկալիկուլ (Юкаликуль, Йүкәлекүл), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Դյուտյուլինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 115 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Դյուտյուլինսկի շրջանի բնակավայրեր
Գեորգ Քնոբելսդորֆ
Գործերից են՝ Շառլոտենբուրգ պալատի նոր մասնաշենքը (1740-1743 թվականներ) և օպերային թատրոնը (այժմ՝ Պետօպերա, 1741-1743 թվականներ) Բեռլինում, Սան-Սուսի (1745-1747 թվականներ) և Քաղաքային (1745-1751 թվականներ) պալատները Պոտսդամում։
Պատկերասրահ
<Gallery> File:Schloss Monbijou mit der Sophienkirche im Hintergrund (Degen).jpg|Մոնբիյու պալատը. 1739 File:Berlin Charlottenburger Schloss Neuer Fluegel.JPG|Շառլոտենբուրգի պալատի քնոբելսդորֆյան մասնաշենքը File:Meyer, Johann Friedrich - PotsdamSchloss 1.jpg|Պոտսդամի քաղաքային պալատը, հուշասյունը, «Ֆորտունա» պորտիկոն File:Potsdam Fortunaportal k.jpg|Վերակառուցված «Ֆորտունա» պորտիկոն Sanssouci 06 4.jpg|Սան Սուսի պալատը և մեծ շատրվանը Rehgartenkolonnade Sanssouci Knobelsdorff - Aquarell von Johann Friedrich Nagel um 1792.jpg|Եղնիկների պարտեզի սյունաշարը Սան Սուսի զբոսայգում (չի պահպանվել) </Gallery>
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ճարտարապետներ Կատեգորիա:1699 ծնունդներ Կատեգորիա:1753 մահեր
Ցոկոլ
Ցոկոլ (իտալերեն Zoccolo)։
Մանրամասներ
1․ Ցոկոլ շինարարության մեջ, շենքի կամ կառույցի արտաքին պատի ներքևի մասը, որը նստած է անմիջապես հիմքի վրա։ Ցոկոլի արտաքին (վերգետնյա) մակերևույթները պատրաստում են երկարակյաց շինանյութերից։ Ինդուստրիալ շինարարության դեպքում ցոկոլ պատրաստում են խոշոր բետոնե բլոկներից կամ երկաթբետոնե պանելներից։
2․ Ցոկոլ լուսատեխնիկայում, էլեկտրական լամպի մաս, որը ծառայում է լամպը կոթառի մեշ տեղագրելու և էլեկտրական ցանցի հետ նրա կոնտակտն ապահովելու համար։ Շիկացման լամպերի համար կան պարուրակային, բույթավոր, գլանաձև սևեռող և այլ, իսկ լյումինեսցենտային լամպերի համար՝ երկցցիկ, առանց ցցիկների ցոկոլներ։
Կատեգորիա:Շինարարություն
(3958) Կոմենդանտով
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,467454 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,951 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9839 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1415,7 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,254291 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,84° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1953 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Պելագեյա Շայնի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Սեր և բասկետբոլ
Սյուժե
Մոնիկան և Քուենսին դեռ մանկություից ցանկանում էին դառնալ պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստներ։ Մոնիկան ցանկանում էր խաղալ «Լոս Անջելես Լեյքերս»-ում և վերցնել Մեջիք Ջոնսոնի 32-րդ համարը, իսկ Քուենսիի երազանքն էր հոր նման խաղալ «Լոս Անջելես Կլիպերս»-ում և ստանալ 22-րդ համարը։ Մոնիկան շատ էր աշխատում իր երազանքին հասնելու համար, մինչդեռ Քուենսին ծնվել էր բնական տաղանդով և պոտենցիալ աստղ էր։
Քուենսին և Մոնիկան տարված են միմյանցով և կիսում են իրար հետ բասկետբոլի հանդեպ սերը։ Սակայն Քուենսին զարմանք է ապրում, երբ տեսնում է, որ աղջիկը կարող է այնքան շատ բասկետբոլ սիրել և այնքան լավ խաղալ, որքան ինքը։ Սակայն նրանց առաջին բախումը տեղի է ունենում այն ժամանակ, երբ դպրոց գնալիս Քուինսին տեսնում է Մոնիկային հեծանիվ վարելիս, մոտենում է նրան և առաջարկում ընկերություն անել և համբուրվել, Մոնիկան համաձայնվում է, բայց դեպքերն ընթանում են այլ կերպ, իսկ ֆիլմի առաջին մասն ավարտվում է Մոնիկայի և Քուինսիի ծեծկռտուքով։
Երկրորդ մասն սկսվում է 1988 թվականին, երբ և՛ Մոնիկան և՛ Քուիսնսին իրենց ավագ դպրոցի թիմերի լիդերներն էին։ Տարբեր ակումբների սքաութները հետևում էին Քուինսիի կարիերային, քանի որ նա երկրում ուներ մեծ հեռանկարներ և ապագա։ Նրա հայտնիությունը ակնհայտ էր ոչ միայն խաղահրապարակում, այլ նաև նա հայտնի էր ուսանողների շրջապատում՝ հատկապես նրան շատ էին սիրում դպրոցի աղջիկները, սակայն նա ուշադրություն չէր դարձնում ոչ մեկի վրա և շարունակում էր մնալ լավ ընկեր իր հարևանուհու՝ Մոնիկայի հետ։
Մոնիկան պայքարող էր և իր տաքարյուն բնավորությունը ցույց էր տալիս խաղահրապարակում, հաճախ էր խախտում կանոնները, իսկ խաղի ամենակարևոր պահերին տարբեր բախումների պատճառ էր դառնում, նստում էր պահեստայինների նստարանին և կորցնում լավ հնարավորություններ, որոնք կարող էին մեծ հեռանկարներ բացել նրա առաջ։ Իր զգացումները խաղահրապարակում ցույց տալուց բացի նա նաև գաղտնի զգացմունքներ ուներ Քուինսիի հանդեպ,որը փորձում էր նրան ցույց տալ, որ միշտ շրջապատված է աղջիկներով, որոնք ջանք չեն խնայում սիրահետել նրան։ Մոնիկան խնդիրներ ուներ նաև մոր՝ Կամիլի հետ, որը տնային տնտեսուհի էր և խնամում էր երեխաներին։ Սկսած փոքր տարիքից Կամիլը ճնշում էր Մոնիկային և ստիպում թողնել բասկետբոլը և «իրեն պահել աղջկա նման», նրան հագցնում էր զգեստներ և կիսաշրջազգեստներ, որոնք ինքն էր ուզում։ Այս ամենը շարունակվեց մինչև մինչև ավագ դպրոց և Կամիլը շարունակում էր պնդել, որ Մոնիկան տղայի նման է և հարկավոր է, որ նա ավելի կանացի դառնա։ Սակայն Մոնիկան հակառակվում էր մորը, և ասում, որ չի ուզում նրա նման տնային տնտեսուհի դառնալ և ամբողջ օրը տանը փակված մնալ։ Որոշ ժամանակ անց Մոնիկան սովորեց կառավարել իր զգացմունքները և նույնիսկ իր թիմի չեմպիոնական խաղում առաջատարի պարտականություններն իր վրա վերցրեց։ Հաղթանակը շատ ազդեց թիմի և հատկապես իր վրա՝ նույնիսկ հասցնելով երջանկության արցունքների և պայքարելու ցանկության։
Դրանից հետո Մոնիկան սկսեց ապաքինվել վնասվածքից իր քրոջ՝ Լենայի օգնությամբ, որն ապահովում էր նրա սանրվածքն ու դիմահարդարումը:Լենան իր քոլեջի ընկերներից մեկին հրավիրեց քրոջ հետ պարելու:Երեկույթին ներկա էր նաև Քուինսին։ Բացի իր նոր սանրվածքից և զգեստից, Մոնիկան ցույց էր տալիս նաև իր պարային ունակությունները։ Չնայած Քուինսին ուրիշ աղջկա հետ էր ժամադրված, մոտեցավ Մոնիկային և հաճոյախոսություն արեց, բայց ոչինչ չասեց իր ժամադրության մասին։ Նրանք երկուսն էլ խանդում էին միմյանց, երբ տեսնում էին միմյանց զզույգերին։ Ուշ երեկոյան, երբ արդեն խնջույքն ավարտված էր, նրանք հանդիպեցին Մոնիկայի պատուհանի տակ և ասացին իրար, թե ինչպես իրենց ժամադրությունները չարդարացրին իրենց սպասելիքները։ Մոնիկան ասաց նաև, որ նամակ ունի Հարավային Ամերիկայի համալսարանից և խնդրեց Քոււինսիին բացել այն։ Նամակը բացելուց հետո Մոնիկան համոզվեց, որ ճանաչված է և որոշեց, որ այդ համալսարանն իր վերջին հնարավորությունն է։
Ֆիլմն ավարտվում է 1988 թվականին։ Մոնիկան արդեն խաղում է կանանց բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայում, որը ստեղծվել է ավելի վաղ, քան Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիան (NBA)՝ 1996 թվականին։ Ֆիլմի վերջում Քուսինսին իրենց երեխայի հետ հետևում է Մոնիկայի խաղին։ Նրա շապիկի հետևում գրված "Wright-McCall" գրությունը հաստատում է, որ Մոնիկան և Քուինսին ամուսնացած են։ Եզրափակիչ մասում Քուինսիի և Մոնիկայի քալող սովորող աղջիկը երևում է ետնաբակում, որը խաղում է բասկետբոլ։
Դերերում
Ֆիլմն ադապտացրել է All Media Network
Սաունդթրեք
Սեր և բասկետբոլը ֆիլմի սաունդթրեքն է, հրապարկված 2000 թվականի ապրիլի 18-ին Overbrook Entertainment և New Line Records-ում ։ Ալբոմի արտադրությանը մասնակցել են շատ արտիստներ, ինչպիսիք են Ռաֆայել Սաադիքը, Էնջի Սթոնը, Զեփ խումբը և Սթիվ Հարլին ։ Միացյալ նահանգներում ալբոմը Billboard 200-ում զբաղեցրեց 45-րդ հորիզոնականը, իսկ R&B/Hip-Hop Albums-ում՝ 15-րդ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2000 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Լոս Անջելեսում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Լոս Անջելեսում Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան անկախ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր հասունացման տարիքի մասին Կատեգորիա:Նյու Լայն Սինեմայի ֆիլմեր Կատեգորիա:2000-ականների ռոմանտիկ դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան մելոդրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր բասկետբոլի մասին Կատեգորիա:Ամերիկյան կատակերգական դրամա ֆիլմեր
Ժողովածու (1842)
Ժողովածու (1842), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 1842 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1771 թվականին Տեր Հարություն գրիչի կողմից, Լիմում։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 20,7 × 15,5 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 224 թերթից։ Գրված է երկսյուն, նոտրգիրով։ [Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ, աստառը՝ դրոշմազարդ կտավ]։ Հիշատակարաններ՝ 192ա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Անտառային (լիճ)
Անտառային (Lake of the Woods), լիճ Հյուսիսային Ամերիկայում։ Գտնվում է Մեծ Լճերից արևմուտք՝ Կանադայի (Մանիտոբա և Օնտարիո նահանգներ) և ԱՄՆ (Մինեսոտա) նահանգների սահմանին։ ԱՄՆ լճերի շարքում տարածքով 7-րդ տեղն է զբաղեցնում։ Լճի ջրերն առանձնացնում են Մինեսոտան Հյուսիսարևմտյան Անկյունից, որը Կանադային հարող մի փոքր տարածք է և ցամաքային նահանգների ամենահյուսիսային կետն է։
Լճի մակերեսը 4350 կմ² է (որից 3149 կմ² կանադական ջրերն են), ծովի մակարդակից բարձր է 323 մետր ։ Ափագիծը խիստ կտրված է, ափագծի երկարությունը հասնում է 105 000 կմ և համարվում է ամենամեծը Կանադայի լճերի շրջանում։ Լիճն ունի ավելի քան 14 հազար կղզիներ, որոնցից նշանավոր են Մեծ կղզին, Բիգսբին և Բազեն։ Օլնոյի մեծ թերակղզին լճի մեջ է մխրճվում արևելյան ափից՝ բաժանելով այն հյուսիսային և հարավային մասերի։ Լճի ավազոտ, ցածր և հարթ հարավային ափը կտրուկ հակադրվում է գրանիտի հյուսիսային ափին, որը կտրված է անհամար ծովածոցներով, հարուստ ջրհոսներով, թերակղզիներով և կղզիներով։ Լճի հյուսիսային ափին գտնվում է Կենորա քաղաքը։
Լիճը հիմնականում սնվում է հարավից՝ Ռայն (Անձրևոտ) գետից, ինչպես նաև արևմուտքից՝ Կակագի լճից, Դրայբերիից և շատ ուրիշներից։ Լիճը հյուսիսից Վինիպեգ գետով դեպի հյուսիս-արևմուտք հոսք ունի համանուն լիճ։
Երկրաբանական տեսանկյունից Ագասիզ մեծ սառցադաշտային լճի մնացորդ է ։ Հարավ-արևելքում գտնվում է Մեծ լճերի համակարգի Վերին լիճը, բայց նրանց միջով է անցնում Ատլանտյան և Արկտիկական ավազանների ջրբաժանը։
Լճի ափին բնադրում են այնպիսի թռչուններ, ինչպիսիք են շեփորահողը (Charadrius melodus)՝ քարադրը և ամերիկյան սպիտակ հավալուսնը։ Լճի տարածքում բնադրում են նաև սպիտակագլուխ ծովարծիվների մի քանի հարյուր զույգեր։ Զարգանում է շիղաձկների, հյուսիսային գայլաձկների, խոշոր բերանով և փոքր բերանով թառի սիրողական ձկնորսությունը։ Որսում են նաև լճի իշխան և դեղին թառ ։
Տես նաև
ԱՄՆ-ի խոշորագույն լճերի ցանկ
Աբդուլռահման (Տրապիզոնի գավառ)
Աբդուլռահման, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Տրապիզոնի գավառում։ Գտնվում էր Խորշատ գյուղի հովտում՝ Տրապիզոն-Գյումուշխանե ճանապարհի աջ կողմում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Պոգրեբկի
Պոգրեբկի (Погребки), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Շոստկայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Պոգրեբկի գյուղում բնակվում էր 619 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Շոստկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Պոտիխոնովո
Պոտիխոնովո (Потихонове), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Վելիկոբուրլուկիի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1746 թվականին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Վելիկոբուրլուկիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1746 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Իրաքի վարչական բաժանում
Իրաքը բաժանված է 18 մարզերի (محافظة muḥāfaẓä), որոնք անգլերեն հայտնի են որպես նահանգապետություն (Governorate)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Առաջին աստիճանի վարչական միավորներ
Ֆիջինո Սերենցա
Ֆիջինո Սերենցա (Figino Serenza), կոմունա Իտալիայում, տեղակայված է Լոմբարդիա մարզի Կոմո գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 4636 մարդ, խտությունը՝ 1159 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 4 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 22060։ Հեռախոսային կոդ՝ 031։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Արծվաքար
Արծվաքար, նախկին գյուղական բնակավայր Գեղարքունիքի մարզի տարածքում, մարզկենտրոն Գավառի հարևանությամբ։ Բնակավայրն այժմ Գավառ քաղաքի թաղամասերից մեկն է ։ Այնտեղ է գտնվում երկաթե դարաշրջանի ամրոցը, որը թվագրվում է մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակով։
Թանջուրահ (երկրամաս)
Թանջուրահը (région de Tadjourah, تاجورة), արևելաաֆրիկայան Ջիբութի պետության երկրամասերից մեկն է։ Արևմուտքում սահմանակցում է Եթովպիայի հետ, հյուսիսում Էրիտրեայի, հյուսիս-արևելքում երկրի Օբոք երկրամասի հետ, հարավում երկրի Դիհիլ և Արթա երկրամասերի հետ, իսկ հարավ9արևեքում երկրամասի հողերը ողողում է Թաջուրահ ծովածոցը։ Թաջուրահ երկրամասի հարավում գտնվում է Ասալ լիճը։ Երկրամասի վարչական կենտրոնը համանուն Թաջուրահ քաղաքն է։ Ամենաբարձր կետերը Մուսա Ալի, որը նաև Ջիբութիի ամենաբարձր կետն է, և Մանդա Ինաքիր սարերն են։ Ջիբութիի Օբոք երկրամասի հետ
Պրոցենկովսկի գյուղական խորհուրդ (Զենկովսկի շրջան)
Պրոցենկովսկի գյուղական խորհուրդ  (Проценківська сільська рада), Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Զենկովսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Պրոցենկովսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 1397 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 64,90 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 21,53 մարդ/կմ²։ Խորհրդում կա 5 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Կարոլ Բուկե
Կենսագրություն
Կարոլը 4 տարեկան էր, երբ նրա մայրը լքեց ընտանիքը։
Կինոյում նա առաջին անգամ նկարահանվեց 19 տարեկանում՝ Լուիս Բունյուելի «Ցանկության այդ աղոտ օբյեկտը» ֆիլմում (1977 թ.)։ Նա նաև նկարահանվել է բոնդիանայի «Միայն քո աչքերի համար» ֆիլմում։ 1990 թվականին նրան «Սեզար» շնորհվեց՝ Բերտրան Բլիեի «Չափազանց գեղեցիկ քեզ համար» ֆիլմում կանացի լավագույն դերի համար։
1980-ական և 1990-ական թվականներին Բուկեն եղել է Chanel ընկերության առաջատար մոդելը՝ գլխավոր դեմքը։
2014 թվականին եղել է Կաննի 67-րդ փառատոնի ժյուրիի անդամ։
Աբաս Կյուրիկյան
Աբաս Ա (ծննդյան թվականը անհայտ - 1145), Տաշիր-Ձորագետի թագավորության վերջին արքան (1090-1113)՝ Կյուրիկյանների (X-XII դարեր) արքայատոհմից, Կյուրիկե Բ-ի որդին։ Կառավարել է եղբոր՝ Դավթի հետ։ Աբաս Ա-ի օրոք ուժեղացան սելջուկների ասպատակությունները։ Սելջուկները 1111-1113 թթ.-ին վերջնականապես նվաճեցին Տաշիր-Ձորագետի թագավորությունը։ Խուսափելով սելջուկյան թուրքերի ասպատակություններից՝ 1113 թ.-ին հեռացել է Տավուշ և հիմնել առանձին իշխանություն՝ համանուն կենտրոնով։ 1145 թ.-ին, Գանձակի Չոլի ամիրայի կողմից Տավուշի նվաճումից հետո, Աբաս Ա-ն ապաստանել է Մածնաբերդում՝ եղբոր մոտ ։ 1139 թ.-ին օժանդակել է Աղվանից Գրիգոր կաթողիկոսի ձեռնադրմանը։
Ախալխիբուլա
Ախալխիբուլա (ახალხიბულა), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Սամեգրելո-Զեմո Սվանեթ մարզի Խոբի շրջանում ։
Կարոլ Բուկե
Անձնական կյանք
Կարոլն ամուսնացած էր պրոդյուսեր Ժան-Պիեր Ռասսամի հետ, ումից 1982 թվականին նա ունեցավ որդուն՝ Դիմիտրիին։ 1987 թվականին լուսանկարիչ Ֆրանսիս Ջակոբետտիից նա ունեցավ 2-րդ որդուն՝ Լուիին։ 2003-2005 թվականներին նա նշանված էր Ժերար Դեպարդիեի հետ, սակայն 2005 թվականի օգոստոսին նրանք բաժանվեցին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:«Սեզար» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Ախալխիբուլա
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 105 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Խոբիից հեռու է 22 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 395 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Խոբի շրջան‎‎‎
Աբաս Կյուրիկյան
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Կյուրիկյաններ Կատեգորիա:Տաշիր-Ձորագետի թագավորության արքաներ
Կողմնացույց
Կողմնացույց, տեղանքում կողմնորոշվելու սարք։ Ըստ գործողության սկզբունքի տարբերում են՝ մագնիսական կողմնացույց, գիրոկողմնացույց, ռադիոկողմնացույց, աստղակողմնացույց։ Հնագույնն ու ամենատարածվածը մագնիսական կողմնացույցն է, որի գործողության հիմքում ընկած է մագնիսական սլաքի՝ Երկրի մագնիսական միջօրեականի ուղղությամբ կողմնորոշվելու հատկությունը։
Ժողովածու (581)
Ժողովածու (581), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 581 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1371 թվականին։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 17×12,5 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 526 թերթից։ Գրված է միասյուն, բոլորագրով։ Ունի կիսախորհան, լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ։ Հիշատակարաններ՝ 146բ, 176ա, 260ա, 515ա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Կողմնացույց
Կատեգորիա:Սարքեր Կատեգորիա:Կողմնացույց Կատեգորիա:Չինական հայտնագործություններ Կատեգորիա:Մագնիսականություն
American Express
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆինանսական ծառայությունների ընկերություններ Կատեգորիա:Ամերիկյան ընկերություններ
Ստեփանոս Օրբելյան
Ստեփանոս Օրբելյան (մոտավորապես ), հայ պատմագիր, աստվածաբան, բանաստեղծ, կրոնական և քաղաքական գործիչ, արքեպիսկոպոս։ Սյունիքի մետրոպոլիտ (1287-1303)։
Տարսայիճ Օրբելյանի որդին, Օրբելյանների իշխանական տոհմից։
Կյանք ու գործունեություն
Սերվում է Օրբելյանների իշխանական տոհմից։ Հայրը՝ Սյունիքի Իշխանաց իշխան, հայոց և վրաց Աթաբեկ Տարսայիճ Օրբելյանն էր։ Մանուկ հասակում որդեգրվում է հորեղբոր՝ Սյունիքի գահերեց իշխան Սմբատի կողմից, կրթություն է ստանում Տաթևի վանքում, հավանաբար նաև Գլաձորի համալսարանում։ 1273 թվականին, Սմբատ Օրբելյանի մահվանից հետո, Տարսայիճ Օրբելյանի ընտանիքը տեղափոխվում է Վայոց ձորի իշխանանիստ Եղեգիս գյուղաքաղաքը։ Ստեփանոս Օրբելյանը ուսումը շարունակում է Ամաղուի Նորավանքի դպրոցում, կարգվում դպիր, սարկավագ, կուսակրոն քահանա (1280 թ)։ 1285 թվականին, երբ հայրը՝ Տարսայիճ Օրբելյանը, դառնում է Սյունիքի իշխան, արդեն վարդապետական գավազան ստացած Ստեփանոս Օրբելյանը ուղարկվում է Կիլիկյան Հայաստան՝ Հայոց կաթողիկոսից եպիսկոպոս օծվելու և Սյունյաց մետրոպոլիտ կարգվելու համար։ Ձեռնադրվում է եպիսկոպոս և Սյունյաց մետրոպոլիտ՝ Հայոց կաթողիկոս Կոստանդին Բ Կատուկեցու կողմից Հռոմկլայում և 1287 թվականին վերադառնում է Սյունիք։ Հոր աջակցությամբ միավորում է Սյունյաց՝ Տաթևի ու Նորավանքի առաջնորդությունների երկփեղկված թեմը և այն ենթարկում իր հոգևոր իշխանությանը՝ «մի առաջնորդ և մի իշխեցող» նշանաբանով։
Ստեփանոս Օրբելյանը մոնղոլ իշխաններ Արղունից (1284–91), Քեյղաթուից (1291–95) և Ղազանից (1295–1304) ձեռք է բերում Սյունյաց հոգևոր կենտրոնների և եկեղեցականների ապահարկության վիճակը հաստատող արտոնագրեր։ Սյունյաց մետրոպոլիտն իր իշխանական ժառանգաբաժնից առատ նվիրատվություններ է կատարում Սյունյաց նահանգի գրչության և կրթական կենտրոններին, օգնում է Գլաձորի համալսարանի բարգավաճմանը, աջակցում է դասախոսներին և ուսանողներին, ընդօրինակել տալիս մի շարք ձեռագրեր, այդ թվում՝ Ավետարաններ, մեկնողական, պատմական երկեր։ Կարգավորում է Սյունյաց մետրոպոլիտության վարչատնտեսական խնդիրները, ծավալում շինարարական գործունեություն՝ հիմնովին վերակառուցելով Տաթևի վանքը (1297 թ.)։ Եղել է Հայ եկեղեցու ուղղափառության ու ավանդության, նրա ինքնուրույնության մեծ գաղափարախոսներից ու պաշտպաններից, արևելյան վարդապետների հետ պայքար մղել Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցու հետ միավորվելու փորձերի, Հայ եկեղեցում ծիսադավանական նորամուծությունների, Կիլիկյան Հայաստանում մեծ ազդեցություն ձեռք բերած լատինամետ հոսանքի և քաղկեդոնականության դեմ։ 1297 թվականին հրավիրում է եկեղեցական ժողով, որը մերժում է Հայ եկեղեցու դավանանքի ու ծեսերի մեջ նորամուծություններ մտցնելու և Հռոմի պապի գերիշխանությունն ընդունելու՝ կաթողիկոս Գրիգոր Է Անավարզեցու պաշտոնական առաջարկը։
Մահացել է 1303 թվականին ։ Ամփոփված է Նորավանքի Օրբելյանների տոհմական գերեզմանատանը։
Ստեղծագործություններ
«Պատմութիւն նահանգին Սիսական»-ը առաջին անգամ հրատարակվել է Կ. Շահնազարյանի կողմից՝ 1859 թ.-ին, Փարիզում։ Ռուսերեն թարգմանությունը և հրատարակությունը կատարվել է Մ. Էմինի կողմից 1861 թ., Մոսկվայում (նոր ձեռագրերի համեմատությամբ ու հակիրճ ծանոթագրություններով)։ Մ. Բրոսսեի թարգմանությամբ տպագրվել է ֆրանսերեն (հ. 1, 2, 1864, 1866), հատվածաբար՝ նաև վրացերեն։ Աշխարհաբար թարգմանվել է 1986 թ. Ա. Աբրահամյանի կողմից ։
Խաչատուր Կեչառեցու խնդրանքով գրում է «Ողբ ի Ս․ Կաթուղիկէն» (1299) պոեմը՝ նվիրված Էջմիածնի՝ որպես հոգևոր կենտրոնի կորսված փառքին։ Երկում զգացվում է Ներսես Դ Կլայեցու (Շնորհալի) «Ողբ Եդեսիոյ»-ի ազգեցությունը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ պատմիչներ Կատեգորիա:Հայ մատենագիրներ Կատեգորիա:Օրբելյաններ Կատեգորիա:Հայ աստվածաբաններ Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ կրոնական գործիչներ Կատեգորիա:Արքեպիսկոպոսներ Կատեգորիա:Գլաձորի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Սառա Գարսիա Գրոս
Սառա Գարսիա Գրոս (Sara García Gross, ), սալվադորցի ակտիվիստ, ֆեմինիստ և մարդու իրավունքների պաշտպան։ Աշխատում է թերապևտիկ, բարոյական և եվգենիկ աբորտների ապաքրեականացման քաղաքացիական խմբում, ինչպես նաև հանդիսանում է Սալվադորի կանանց իրավապաշտպանների ցանցի անդամ։
Կենսագրություն
2014 թվականին ներկայացրել է Del Hospital a la Cárcel աուդիո զեկույցը, որտեղ անդրադարձել է կանանց սեռական և վերարտադրողական իրավունքներին վերաբերող հարցերին ։ Գրոսը աշխատում է թերապևտիկ, բարոյական և եվգենիկ աբորտների ապաքրեականացման հարցերով քաղաքացիական խմբում։ Դա բազմապրոֆիլ հասարակական կազմակերպություն է, որը հանդես է գալիս Սալվադորյան աբորտների օրենսդրության փոփոխությունների բնագավառում։ Բացի այդ, նրանք օժանդակում են սեռական դաստիարակությանը և պաշտպանում են աբորտի կամ հարակից դեպքերի համար մեղադրվող կամ դատապարտված կանանց ։ Գարսիան նաև Սալվադորյան կանանց իրավապաշտպան ցանցի անդամ է ։
Պարգևներ
2019 թվականի հունվարին Փարիզի Դիդերոյի համալսարանը նրան շնորհել է Սիմոնե դը Բովուար մրցանակ՝ բռնաբարության դեպքում, մարդկանց առևտրի և երբ մոր կյանքը վտանգված է կամ մայրը անչափահաս է աբորտը ապաքրեականացնելուն ուղղված ջանքերի համար ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սալվադորցի կանանց իրավունքների իրավապաշտպաններ Կատեգորիա:Կենտրոնական Ամերիկայի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Մեքսիկայի ազգային ինքնավար համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Սալվադորցի ֆեմինիստներ Կատեգորիա:Սալվադորցի հասարակական գործիչներ
Էպիլեպսիա
Ընկնավորություն, վերնոտություն, Էպիլեպսիա (επιλαμβνειν բայից, որը նշանակում է «հարկադրել, տիրել, տանջել», epilepsia կամ caduca), նյարդաբանական հիվանդությունների խումբ, որն ունենում է տարբեր ծագումնաբանություն և բնութագրվում է կրկնվող էպիլեպտիկ նոպաներով, վերջիններս ուղեկցվում են շարժողական, զգայական, վեգետատիվ և հոգեկան գործառույթների խանգարումներով ։ Էպիլեպտիկ նոպաները կարող են տարբեր տևողություն ունենալ՝ մի քանի վայրկյան տևող աննկատ դրվագներից մինչև ավելի երկար տևող ցնցուցմային նոպա ։ Ցնցումների պատճառով հիվանդները կարող են ստանալ բազմաթիվ վնասվածքներ, մինչև անգամ ոսկորների կոտրվածքներ ։ Էպիլեպսիայի դեպքում նոպաները հակում ունեն կրկնվելու և որպես կանոն ունեն սադրիչ պատճառ ։ Մեկուսացված նոպաները, որոնք դրդվել են ինչ-որ հատուկ գործոններից, օրինակ՝ միջավայրի վնասակար գործոններից, չեն համարվում էպիլեպսիա։
Էպիլեպսիայի պատճառը մեծ մասամբ հայտնաբերել չի հաջողվում ։ Գլխուղեղի վնասվածքը, ինսուլտը, ուռուցքը, ինֆեկցիաները և բնածին անոմալիաները կարող են հանդիսանալ էպիլեպսիայի պատճառ, և այս գործընթացը կոչվում է էպիլեպտոգենեզ ։ Հայտնի են որոշ գենետիկական մուտացիաներ, որոնք ունեն անմիջական դեր էպիլեպտոգենեզում, բայց հանդիպում է ավելի քիչ դեպքերում ։ Էպիլեպտիկ նոպան առաջանում է ուղեղի կեղևում հավելյալ կամ աբնորմալ նեյրոնալ ակտիվության պատճառով ։ Ախտորոշումը, առաջին հերթին կայանում է նման նոպաներով ընթացող վիճակները ժխտելով, օրինակ՝ ալկոհոլային հանման համախտանիշ, էլեկտրոլիտային հավասարակշռության խախտում ։ Տարբերակիչ ախտորոշման համար կարող են անհրաժեշտ լինել որոշ գործիքային և լաբորատոր հետազոտություններ։ Հենց էպիլեպսիայի համար կարևոր է գլխուղեղի էլեկտրոէնցեֆալոգրամման (ԷԷԳ), բայց վերջինիս բացասական արդյունքը չի բացառում հիվանդությունը ։
Այլ հիվանդությունների արդյունքում զարգացած էպիլեպսիան կարելի է կանխարգելել ։ Նոպաների 70%-ը կարելի է կարգավորել դեղորայքով, ընդ որում դրանք ոչ շատ թանկարժեք դեղեր են ։ Եթե նոպաները չեն պատասխանում դեղորայքային բուժմանը՝ պետք է իրականացնել նեյրոստիմուլյացիա, վիրահատական միջամտություն կամ սննդակարգի փոփոխություններ ։ Ոչ բոլոր դեպքերում է, որ էպիլեպսիան մնում է մինչև կյանքի վերջ, երբեմն այն անցնում է, և այլևս դեղորայքի կարիք չի լինում ։
2015 թվականի տվյալներով աշխարհում շուրջ 39 մլն մարդ ունի էպիլեպսիա ։ Մոտավոր 80%-ը դեպքերի գրանցվում է զարգացող երկրներում ։ Ի տարբերություն 1990 թվականի, երբ մահվան դեպքերը 112000-ի էին հասնում, 2015 թվականին այդ թիվը դարձել է 125000 ։ Էպիլեպսիան ավելի հաճախ դիտվում է մեծահասակների մոտ ։ Զարգացած երկներում հիվանդության սկիզբը կա՛մ վաղ մանկական տարիքում է, կա՛մ ծերունական հասակում։ Զարգացող երկներում ավելի ուշ մանկական ու երիտասարդության ժամանակ է դիտվում ։ Էպիլեպսիա ունեցողների 5-10%-ը չի ունեցել նոպան մինչև 80 տարեկանը, որովհետև չի եղել սադրիչ գործոն, ու հավանականությունը, որ այդ տարիքում կդրսևորվի առաջին նոպան 40-50% է  ։ Տարբեր երկներում օրենքները տարբեր են, բայց հիմնականում այս հիվանդություն ունեցողներին արգելված է վարելը, կամ թույլ է տրվում, եթե չեն ունեցել նոպա որոշակի սահմանված ժամանակ ։
Ախտանիշներ
Էպիլեպսիան բնութագրվում է ցնցումների կրկնման բարձր հաճախականությամբ։ Ցնցումները կարող են ունենալ տարբեր դրսևորումներ՝ կախված գլխուղեղի ախտահարված հատվածից և հիվանդի տարիքից։
Էպիլեպտիկ նոպա
Հանդիպում են ֆոկալ կամ պարցիալ (օջախային) էպիլեպտիկ նոպաներ, որոնց բնույթը պայմանավորված է էպիլեպտիկ օջախի լոկալիզացիայով։ Պարզ պարցիալ նոպաների ժամանակ գիտակցության խանգարում չի դիտվում, բնութագրվում են առանձին շարժողական, զգայաշարժողական (տեսողական, լսողական, հոտառական, համային զգայություններ, գլխապտույտ), վեգետատիվ (գունատություն, քրտնարտադրություն, դեմքի կարմրություն, բբերի լայնացում) կամ հոգեկան (բարձրագույն հոգեկան գործառույթների խանգարում՝ դեժա վյու, կոգնիտիվ ՝ ժամանակի զգացման խանգարում, քնանման վիճակներ, աֆեկտիվ խանգարումներ՝ վախ, ջղայնություն, պատրանքներ, կառուցվածքային ցնորքներ՝ երաժշտություն, պատկերներ) ախտանիշներով, կամ դրանց համադրությամբ։
Յուկալիկուլևո (գյուղ, Դյուտյուլինսկի շրջան)
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 405 մարդ։
Էպիլեպսիա
Էպիլեպտիկ նոպա
2,5 ամսականից 4 տարեկան երեխաների համար բնորոշ են «կայծակնային» նոպաները, որոնք ընթանում են դողի ու հանկարծակի ցնցումների, գլխի և իրանի համաչափ վեր ու վար շարժումների տեսքով, հայացքը կանգ է առնում, դեմքը գունատվում։ Չորս տարեկանից հետո ի հայտ են գալիս փոքր նոպաները, որոնք բնորոշվում են գիտակցության կարճատև՝ մի քանի վայրկյանից մի քանի րոպե տևող բացակայությամբ, որը չի ուղեկցվում ցնցումներով ։ Փոքր նոպաները, որոնք տևում են վայրկյաններ, երեխաների մոտ կարող են լինել օրական տասնյակից հարյուր անգամներ։ Երբեմն դրանք աննկատ են անցնում ինչպես շրջապատի, այնպես էլ հիվանդների համար։
Յուկալիկուլևո (գյուղ, Դյուտյուլինսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Դյուտյուլինսկի շրջանի բնակավայրեր
Միկեններ
Միկենք (Μυκῆναι, Μυκήνες), հնադարյան քաղաք Արգոլիդայում, Միկենյան մշակույթի, իսկ ավելի ուշ` հունական քաղաքակրթության կենտրոններից մեկը։ Թվագրվում է մ.թ.ա. 3 հարյուրամյակին։ Գտնվում է Աթենքից 90 կմ դեպի հարավ-արևմուտք։ Ներկայումս ավերակների մեջ է։
Էպիլեպսիա
Էպիլեպտիկ նոպա
Պարզ պարցիալ նոպաները ուղեկցվում են գիտակցության խանգարմամբ։ Սրանք իրենց հերթին կարող են սկսվել որպես պարզ պարցիալ նոպաներ, ապա վերածվել պարզի կամ ուղղակի սկսվել գիտակցության խանգարումներով՝ կորստով կամ ավտոմատիզմներով։
Երբեմն պարցիալ նոպաները վերաճում են գեներալիզացված նոպաների, որոնց ցուցանիշը գիտակցության կորուստն է, ի հակադրություն գիտակցության փոփոխությունների, որոնք առկա են պարզ պարցիալ նոպաների ժամանակ ։ Երկրորդային գեներալիզացված նոպաները, որոնց բնորոշ են նշանակալի վեգետատիվ դրսևորումներ, լինում են ցնցումային և առանց ցնցումների։ Գեներալիզացված նոպաների մի տարատեսակը աբսանսներն են։ Աբսանսները կարող են ընթանալ գիտակցության խանգարումով, կլոնիկ, ատոնիկ, տոնիկ բաղադրիչներով, ավտոմատիզմներով և/կամ վեգետատիվ ախտանիշներով։ Գեներալիզացված նոպաների մյուս տեսակներն են՝ միոկլոնիկ, կլոնիկ, տոնիկ, տոնիկ-կլոնիկ և ատոնիկ նոպաները։
Միկեններ
Ըստ ավանդության, քաղաքը կառուցվել է Պերսևսի կողմից։ Այստեղ ապրել են Դանաոսի ժառանգները և Հելիդայից վերաբնակեցված ամիֆաոնիդները, այնուհետև նաև պելոնիդները, որոնց օրոք հարևան Արգոսը իրեն է ենթարկել Միկեններին։
Էպիլեպսիա
Էպիլեպտիկ նոպա
էպիլեպտիկ ստատուսը կայուն էպիլեպտիկ վիճակ է, որը բնութագրվում է անընդհատ կրկնվող նոպաներով, որոնք հաջորդում են մեկը մյուսին, ամեն հաջորդ նոպան առաջանում է այն ժամանակ, երբ դեռ պահպանված են նախորդի առաջացրած գիտակցության խանգարումները, և դրանց միջև եղած դադարների ընթացքում հիվանդը չի կարողանում լիովին հասնել իր նորմալ հոգեկան և նյարդաբանական վիճակին ։
Հետնոպայական ախտանիշներ
Ցնցման ակտիվ ֆազայի ավարտից հետո սովորաբար լինում է վերականգնման շրջան, որի ընթացքում հիվանդը դեռ շփոթված է, բայց գիտակցությունն աստիճանաբար վերականգնվում է։ Հիմնականում տևում է 3-15 րոպե, կարող է լինել ավելի երկարատև՝ մինչև մի քանի ժամ ։ Այլ հաճախակի հանդիպող ախտանիշներից են հոգնածությունը, գլխացավերը, խոսելու դժվարացումը և ոչ սովորական վարքը ։ Նոպայից հետո փսիխոզը հանդիպում է 6-10% դեպքերում ։ Առավել հաճախ հիվանդները չեն հիշում այս շրջանը ։ Լոկալիզացված թուլությունը, հայտնի որպես Թոդդի պարալիզ, տևում է մի քանի վայրկյան, հազվադեպ՝ մի քանի օր ։
Միկեններ
Հերակլիդների վերադարձից հետո քաղաքը սկսեց անկում ապրել, իսկ հույն-պարսկական պատերազմների ժամանակ վերջնականապես կործանվել է։
Էպիլեպսիա
Հոգեսոցիալական խնդիրներ
Էպիլեպսիան կարող է բացասաբար անդրադառնալ հիվանդի սոցիալական և հոգեսոցիալական վիճակի վրա ։ Այդ անհատները կարող են մեկուսանալ հասարակությունից, իրենց վրա կրում են այդ խարանը ու մերժվում հասարակության կողմից ։ Այս ամենի պատճառով հիվանդություն ունեցող անձինք ավելի վատ են սովորում և հետագայում ավելի ցածր եկամուտներ ունենում ։ Ուսուցման հետ կապված խնդիրները շատ հաճախ են հանդիպում, հատկապես՝ երեխաների մոտ ։ Ստիգման՝ խարանը, տարածվում է նաև հիվանդի ընտանիքի վրա ։
Որոշակի ախտաբանական վիճակներ ավելի հաճախ են հանդիպում էպիլեպսիայով տառապող անձանց մոտ, մասամբ պայմանավորված հիվանդության ախտաֆիզիոլոգիայով։ Այդպիսիք են՝ դեպրեսիան, տագնապը, օբսեսիվ-կոմպուլսիվ խանգարումները և միգրենը ։ Ուշադրության անբավարարության և գերակտիվության համախտանիշը (ՈՒԱԳՀ) 3-5 անգամ ավելի հաճախ է հանդիպում էպիլեպսիա ունեցող երեխաների մոտ ։ ՈՒԱԳՀ-ը և էպիլեպսիան ունեն զգալի ազդեցություն երեխայի վարքի, ուսուցման և զարգացման վրա։ Էպիլեպսիա ունեցողների մեջ աուտիզմով տառապեղների թիվը ևս բարձր է ։
Պատճառներ
Էպիլեպսիայի զարգացման գործում կարևորվում է և՛ ժառանգականությունը, և՛ միջավայրի ազդեցությունը ու առավել հաճախ այս երկուսը հանդես են գալիս միասին։ Հաստատված ձեռքբերովի պատճառներից են գլխի վնասվածքները, ինսուլտը, ուռուցքները և ուղեղի հետվարակային փոփոխությունները։ 60% դեպքերում պատճառը այդպես էլ չի հաջողվում պարզել ։ Էպիլեպսիան, որն առաջացել է գենետիկական, բնածին կամ զարգացման արատների հետևանքով, ավելի հաճախ հանդիպում է երիտասարդների մոտ, իսկ գլխուղեղի ուռուցքները, ինսուլտը՝ առավելապես մեծերի մոտ ։
Միկեններ
Մինչ անտիկ շրջանը Միկենները եղել են Միկենյան քաղաքակրթության խոշոր կենտրոններից մեկը, որը կործանվել է բրոնզի դարի ճգնաժամի արդյունքում։
Էպիլեպսիա
Պատճառներ
Էպիլեպտիկ նոպայի պատճառ կարող են լինել նաև այլ առողջական խնդիրներ։ Երբ նոպաները զարգանում են կոնկրետ պատճառով, անմիջականորեն կապված են այդ ախտաբանության, օրինակ՝ ուռուցքի, վարակի հետ, այս դեպքում խոսում են սուր ախտանշանային էպիլեպտիկ նոպայի մասին, որն ավելի ճիշտ է դասել նոպաներով ընթացող խանգարումների շարքին, քան բուն էպիլեպսիայի ։
Ժառանգական
Ժառանգական պատճառները հայտնաբերվում են դեպքերի մեծամասնությունում։ Էպիլեպսիայի որոշ տեսակներ ունեն մոնոգենային ծագում, բայց ավելի մեծ մասը գեների և շրջակա միջավայրի փոխազդեցության արդյունք են ։ Առանձին վերցրած մեկ գենի ախտահարումով առաջացող էպիլեպսիան խիստ հազվադեպ է, նկարագրված են այդպիսի մոտ 200 գեներ ։ Մեծ մասամբ դրանք իոնային անցուղիները կոդավորող գեներն են, կամ կապված են ֆերմենտների, ԳԱԿԹ-ի, G սպիտակուցի հետ ։
Միկեններ
Մ.թ.ա. 1350 թվականին Միկեններն ունեին 30 000 բնակիչ և 32 հեկտար տարածք ։
Էպիլեպսիա
Ժառանգական
Եթե միաձվանի երկվորյակներից մեկը ունի էպիլեպսիա, ապա 50-60% հավանականությամբ մյուսը ևս կունենա ։ Ոչ միաձվանի երկվորյակների մոտ հավանականությունը 15% է ։ Ռիսկը ավելի մեծ է գեներալիզացված նոպաների դեպքում։ Եթե երկու երկվորյակներն են ախտահարված, ամենայն հավանականությամբ ունեն նույն էպիլեպտիկ համախտանիշը ։ Ընտանիքի մյուս անդամները և այլ մոտ հարազատներն 5 անգամ ավելի հաճախ են ախտահարվում ։ Դաունի համախտանիշ ունեցողների 1-10%-ի և Անջելմանի համախտանիշ ունեցողների 90%-ի մոտ զարգանում է էպիլեպսիա ։
Միկեններ
Միկենյան դամբարաններ
Ամրոցների և քաղաքների կառուցումից առաջ միկենացիները իրենց թագավորներին թաղում էին գմբեթավոր դամբարաններում, որոնք կառուցվում էին մեծ քարե սալիկներից և իրենց ձևով հիշեցնում էին հսկա գմբեթներ։
Էպիլեպսիա
Ձեռքբերովի
Էպիլեպսիան կարող է զարգանալ նաև մի շարք այլ պատճառներից, որոնցից են՝ ուռուցքները, ինսուլտները, գլխի վնասվածքները, նախկինում տարած ԿՆՀ-ի վարակները, գենետիկական անոմալիաները և գլխի վնասումը ծննդաբերական ուղիներով անցնելիս ։ Գլխուղեղի ուռուցք ունեցողների 30%-ն ունի էպիլեպսիա, ու կազմում է բոլոր էպիլեպսիայով հիվանդների 4%-ը ։ Ռիսկը առավելագույնն է քունքային բլթի և դանդաղ պրոգրեսիվող ուռուցքների դեպքում ։ Այլ ծավալային գոյացություններ, ինչպիսիք են ուղեղային կավերնոզ մալֆորմացիաները և զարկերակ-երակային մալֆորմացիաները ունեն 40-60% ռիսկ՝ էպիլեպսիայի զարգացման ։ Ինսուլտ ունեցողների 2-4%-ի մոտ զարգանում է էպիլեպսիա ։ Էպիլեպսիայի դեպքերի 6-20%-ը վերագրում են գլխի վնասվածքներին, հատկապես եթե այն ստացվել է հրազենով ։
Որոշ փաստեր կապ են գտել էպիլեպսիայի և ցելիակիայի, ինչպես նաև այլ ոչ ցելիակային գլուտենային էնտերոպաթիաների հետ։ Գտնում են, որ կա հատուկ համախտանիշ, որը ներառում է ցելիակիան, էպիլեպսիան և կալցիֆիկատներն ուղեղում ։ 2012 թվականին կատարված մի հետազոտություն հայտնաբերել էր, որ էպիլեպսիա ունեցող անձանց 1-6%-ն ունի ցելիակիա, մինչդեռ ընդհանուր պոպուլյացիայում ցելիակիայի տարածվածությունը չի գերազանցում 1%-ը ։
Միկեններ
Վայրէջք և անկում
Մ.թ.ա. մոտ 1450 թվականին միկենացիները գրավել են Կրետեն և Եգեյան ծովի ափին, Հռոդոս և Կիպրոս կղզիներում սկսել են գաղութներ հիմնել։ Առևտուրն ընթանում էր ողջ Միջերկրածովյան տարածաշրջանում, մասնավորապես Փյունիկիայի, Եգիպտոսի և Իտալիայի հետ։ Համաձայն դիցաբանական ավանդույթի, մ.թ.ա. 13-րդ դարում Միկենները եղել են մայրցամաքային Հունաստանի ուժեղագույն պետությունը և, հնարավոր է, նրանց կառավարիչները գլխավորում էին պելոպենեսյան թագավորությունների կոնֆեդերացիան, ինչպիսին է միկենյանը։ Այդ ներկայացումների հետ համընկնում են նաև այդ ժամանակաշրջանում Միկեններում կառուցված նոր ամրոցները, որոնց կիկլոպական պատերը պահպանվել են մինչ օրս ։ Սակայն մ.թ.ա. մոտ 1200 թվականին Միկենյան քաղաքակրթության պալատական կենտրոնների մեծ մասը ավերվել է։ Միկենների բնակիչները ստիպված էին արտագաղթել այլ երկրներ։
Կրեմեշնիտե
Կրեմեշնիտե (krempita, kremšnita, Cremeschnitte, krémes, kremówka, cremșnit, cremeș or crempita, кремпита/krempita, Krémeš, kremna rezina or kremšnita) հարած սերուցքով և քաստարդով (եփած քաղցր կրեմ) տորթ-աղանդեր՝ հայտնի Կենտրոնական Եվրոպայի մի շարք երկրներում։ Կան բազմաթիվ տարածաշրջանային տարբերակներ, սակայն դրանք բոլորն էլ ներառում են թեթև խմոր և սերուցքային կրեմ։
Միկեններ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անհետացած քաղաքներ Կատեգորիա:Հին Հունաստանի քաղաքներ Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Հունաստանում Կատեգորիա:Հին Հունաստանի աշխարհագրություն
Էպիլեպսիա
Ձեռքբերովի
Մենինգիտից հետո էպիլեպսիա զարգանալու հավանականությունը 10%-ից քիչ է ։ Հերպեսային էնցեֆալիտի ժամանակ էպիլեպտիկ նոպայի հավանականությունը մոտավորապես 50% է, իսկ հիվանդությունից հետո նոպայի զարգացման հավանականությունը 25% է ։ Հատուկ ուշադրության է արժանի ցիստիցերկոզի ուղեղային ձևը՝ նեյրոցիստիցերկոզը, որը մակաբույծի տարածման էնդեմիկ օջախներում էպիլեպսիայի առաջացման առաջատար պատճառն է ։ Էպիլեպսիա կարող է զարգանալ ուղեղի այնպիսի վարակային հիվանդություններից հետո, ինչպիսիք են ուղեղային մալարիան և տոքսոպլազմոզը ։ Ալկոհոլի քրոնիկական օգտագործումը մեծացնում է էպիլեպսիայի ռիսկը ։ Այլ ռիսկի գործոններից են Ալցհայմերի հիվանդությունը, ցրված սկլերոզը, տուբերոսկլերոզը և աուտոիմուն էնցեֆալիտը։ Վակցինացիաները չեն բարձրացնում էպիլեպսիայի առաջացման ռիսկը ։ Թերսնուցումը ռիսկի գործոն է զարգացող երկրների համար, բայց անմիջական մեխանիզմը դեռ անհայտ է ։ Ուղեղի կաթվածով մարդիկ ունեն էպիլեպսիայի ավելի բարձր ռիսկ, և սպաստիկ կվադրիպլեգիայով կամ սպաստիկ հեմիպլեգիայով հիվանդների կեսն ունեն էպիլեպսիա ։
Մեխանիզմ
Գլխուղեղի էլէկտրական ակտիվությունը նորմայում ոչ սինխրոն է և կարգավորվում է նեյրոնալ բջջային և արտաբջջային բազմաթիվ գործոններով։ Նյարդային բջիջների մակարդակով կարգավորումը իրականացվում է իոնային անցուղիների քանակի, տեսակների, և տեղաբաշխման ինչպես նաև ընկալիչների զգայունության ու գեների էքսպրեսիայի փոփոխման միջոցով ։ Միջբջջային հեղուկը իր կարգավորիչ գործառույթն իրականացնում է փոխելով իոնների կոնցենտրացիան, սինապսային ճկունությունը և գլիալ բջիջների կողմից նյարդամիջնորդանյութերի քայքայման արագությունը ։
Կրեմեշնիտե
Սլովենիայում
Սլովենիայում kremna rezina-ն սովորաբար կապված է Սլովենիայի հյուսիսարևմտյան շրջանում գտնվող Բլեդ քաղաքի՝ ալպյան զբոսաշրջային վայրի հետ։ Տորթի բաղադրատոմսը բերվել է 1953 թվականին Hotel Park հյուրանոցի հրուշակեղենի խոհարար Իշտվան Կովաչևիչի կողմից։ Նա Բլեդ էր եկել Սերբիայից, որտեղ նման տորթ արդեն հայտնի էր։ 2009 թվականի հոկտեմբեր ամսվա դրությամբ հյուրանոցի հրուշակեղենի խանութում իր գյուտից հետո թխվել է 10 մլն սերուցքային տորթ  ։ Աղանդերի անունը նշանակում է պարզապես «կրեմի կտոր»։ Տեղացիների մեծ մասը այն անվանում է kremšnita՝ գերմանական Cremeschnitte բառից, նույն իմաստով։ Մինչ Բլեդի kremna rezina-ն նշում է իրենց 10-րդ միլիոներորդ կտոր արտադրանքը, Slaščičarna Lenček-ը, որը գտնվում է Դոմժալեում, 2013 թվականին նշում էր իր 75-ամյակը, երբ իրենց առաջին արտադրանքն են պատրաստել, որը կոչվում էր Lenčkova kremna rezina:
Էպիլեպսիա
Էպիլեպսիա
Նկարագրված են էպիլեպսիայի ժամանակ տեղի ունեցող բազմաթիվ բջջային և արտաբջջային փոփոխություններ։ Սակայն այս փոփոխությունների մեխանիզմը դեռ վերջնական բացահայտված չէ և անհայտ է, թե ինչ գործոններից և ինչ պայմաններում է գլխուղեղը փոխում իր ակտիվությունը և դառնում հիպերսինխրոն ։ Այս հիվանդության ժամանակ դրդող նեյրոնների գրգռման շեմքը ու ռեզիստենտությունը իջած են ՝ իոնային անցուղիների կամ արգելակող նեյրոնների ոչ ճիշտ աշխատանքի պատճառով, որը հանգեցնում է գլխուղեղում սպեցիֆիկ դաշտերի՝ ցնցումային օջախների ձևավորման։ Մեկ այլ մեխանիզմ է գլխուղեղի վնասման հետևանքով դրդող նեյրոնալ շղթաների վեր կարգավորումը (up-regulation) կամ արգելակող շղթաների վար կարգավորումը (down-regulation) : Արյուն-ուղեղային պատնեշի վնասումը հանգեցնում է տարբեր նյութերի և տոքսինների անցմանը գլխուղեղ և սա ևս կարող է հանդիսանալ երկրորդային էպիլեպսիայի պատճառ ։
Կրեմեշնիտե
Խորվաթիայում
Խորվաթիայում ամենատարածված երկու տարբերակներն են Samoborska kremšnita-ն, Սամոբոր քաղաքից և Zagrebačka kremšnita-ն՝ մայրաքաղաք Զագրեբից։ Չափազանց հանրաճանաչ Samoborska kremšnita-ին բնորոշ է թեթև խմորից վերին շերտով, հիմնականում գերակշռում է բեզեն եփած կրեմի հետ (քիչ հարած սերուցքով) և ավարտված շաքարի փոշիով։ Zagrebačka kremšnita-ն ունի շոկոլադի գլազուր վերևի փափուկ խմորի փոխարեն, պահպանելով խմորային հիմքը։ Samoborska kremšnita-յի դասական բաղադրատոմսը համարվում է ստեղծված Ջուրո Լուկաչիչի կողմից 1950-ական թվականների սկզբին, հիմնված Զագրեբի հրուշակարաններում եղած տարբեր նախկին տարբերակների վրա ։
Էպիլեպսիա
Ցնցումներ
Կան փաստեր, որ էպիլեպտիկ ցնցումները պատահական չեն լինում, այլ դրանց առաջացմանը նպաստում են այնպիսի գործոններ ինչպիսիք են սթրեսը, ալկոհոլային կախվածությունը, թարթող լույսը, քնի պակասը և այլն։ Ցնցում եզրույթը օգտագործվում է այն դեպքում, երբ գրգիռները բավարար են ցնցումային նոպա առաջացնելու համար ։
Էպիլեպտիկ ցնցումների պարագայում մի խումբ նեյրոններ ակտիվանում են, դառնում ՝ հիպերսինխրոն և գերդրդված, ինչը առաջացնում է ապաբևեռացման մի ալիք՝ պարոքսիզմալ ապաբևեռացնող փոփոխություններ։ Նորմայում, դրդող նեյրոնը գրգռվելուց հետո որոշ ժամանակ դառնում է ռեֆրակտեր, այսինքն ռեզիստենտ նոր դրդման ալիքի նկատմամբ։ Այս երևույթի պատճառը արգելակող նեյրոններն են, դրդող նեյրոններում էլեկտրական պոտենցիալների փոփոխությունները և ադենոզինի արգելակող ազդեցությունը։
Կրեմեշնիտե
Սերբիայում, Բոսնիա և Հերցեգովինայում, Մոնտենեգրոյում
Սերբիայում, Բոսնիա և Հերցեգովինայում և Մոնտենեգրոյում, հայտնի է հայտնի է որպես krempita կրեմային կարկանդակ։ Այն սովորաբար պատրաստվում է թեթև բիսկվիթի խմորով ։ Լցոնը սովորաբար մաքուր թանձր քաղցր կրեմն է, սովորաբար հազվադեպ համակցված բեզեով (հարած ձվի սպիտակուց և շաքարավազ) կրեմ։ Նմանատիպ բաղադրատոմսը լցոնված միայն բեզեով կոչվում է Šampita (Շամպիտա)։
Օբոքի երկրամաս
Օբոք (Région d'Obock) արևելաաֆրիկյան Ջիբութի պետության երկրամասերից մեկն է։ Վարչական կենտրոնը համանուն Օբոք քաղաքն է։ Հյուսուսում սահմանկցում է Էրիտրեայի հետ, հարավ-արևմուտքում երկրամասի հողերը որողում է Կարմիր ծովը, արևելքում Բաբ էլ Մանդեբ նեղուցն է, իսկ հարավ-արևելքում Ադենյան ծովացոծը։ Տարածքը 5.7 հազ. կմ² է։ Բնակչությունը 27 հազար մարդ (2007)։
Էպիլեպսիա
Ցնցումներ
Պարցիալ ցնցումները սկսվում են գլխուղեղի մի կիսագնդից և գեներալիզացվում են ընդգրկելով նաև մյուս կիսագունդը։ Ցնցումների որոշ տեսակներ կարող են փոխել գլխուղեղի կառուցվածքը, մինչդեռ մյուսների ազդեցությունը չնչին է ։ Գլիոզը, նյարդային բջիջների կորուստը և գլխուղեղի սպեցիֆիկ դաշտերի ատրոֆիան կապված են էպիլեպսիայի հետ, բայց դրանք պատճառ են, թե հետևանք` դեռ պարզ չէ ։
Կրեմեշնիտե
Ավստրալիայում
Ավստրալիայում, ուտեստը ավելի հայտնի է որպես vanilla slice (վանիլային շերտ)։
Էպիլեպսիա
Ախտորոշում
Ախտորոշումը հիմնականում դրվում է նոպայի ժամանակ հիվանդի զննումով և պատճառական գործոնի հայտնաբերմամբ։ ԷԷԳ-ն կատարվում է ուղեղային ոչ նորմալ ալիքները, իսկ ԿՏ-ն և ՄՌՏ-ն՝ գլխուղեղի կառուցվածքային փոփոխությունները, հայտնաբերելու համար։ Չնայած զննման ժամանակ փորձում են գտնել էպիլեպտիկ համախտանիշի սպեցիֆիկ բաղադրիչներ, դա ոչ միշտ է հաջողվում։ Վիդեո և ԷԷԳ մոնիտորինգը կարող են օգտակար լինել բարդ դեպքերում ։
Կրեմեշնիտե
Նոր Զելանդիայում
Նոր Զելանդիայում այս ուտեստը հայտնի է որպես custard slice (կրեմի կտոր), որտեղ այն ունի թեթև խմորային հիմք, կրեմ, թեթև խմորային գագաթ, և վրան՝ վանիլային օշարակ կամ սովորական շաքարի օշարակ։
Էպիլեպսիա
Սահմանում
Էպիլեպսիան գլխուղեղի հիվանդություն է, որը բնութագրվում է ՝
Եթե անհատի մոտ վերջին 10 տարում նոպա չի դիտվել՝ վերջին 5 տարում դեղորայք չընդունելու պայմաններում, ապա էպիլեպսիան կարելի է համարել անցողիկ։ Անցողիկ է համարվում է նաև, եթե հատուկ տարիքային խմբին բնորոշ էպիլեպտիկ համախտանիշ է ու ինքնուրույն կամ դեղորայքով կարող է անցնել այդ տարիքից հետո ։
Ընդդեմ էպիլեպսիայի միջազգային կազմակերպությունը (The International League Against Epilepsy (ILAE)) 2014 թվականին տվել է էպիլեպսիայի բնորոշումը, ըստ որի, էպիլեպսիան գլխուղեղի ախտահարում է, որի դեպքում կա հակվածություն զարգացնելու էպիլեպտիկ նոպաներ, իսկ վերջիններս ունեն նյարդակենսաբանական, կոգնիտիվ, հոգեբանական և սոցիալական հետևենաքներ։ Էպիլեպսիա աախտորոշումը դրվում է միայն, եթե անամնեզում ունեցել է առնվազն մեկ էպիլեպտիկ նոպա ։
Համարվում է, որ էպիլեպսիան որոշ դեպքերում կարելի է բուժել, բայց որևէ երաշխիք չկա, որ անգամ ախտանիշները լրիվ վերանալուց հետո չեն կրկնվի։ Սահմանման մեջ էպիլեպսիան այժմ համարվում է հիվանդություն, ոչ թե խանգարում։ Սա ընդդեմ էպիլեպսիայի միջազգային կազմակերպության (The International League Against Epilepsy (ILAE) որոշումն է, որովհետև նախկինում կիրառվող խանգարում եզրույթը, չէր նկարագրում էպիլեպսիայի ամբողջ լրջությունը ։
Բնորոշումը շատ կիրառական է և հարմար կլինիկայում օգտագործման համար։ Որոշ հետազոտողներ, համաճարակաբաններ և այլ մասնագետներ շարունակում են օգտագործել հին բնորոշումը։ ԸԷՄԿ-ն ևս երբեմն օգտագործում է հին բնորոշումը, և դրա համար էլ այդ եզրույթի կիրառումը ևս ընդունելի է ։
Դասակարգում
Առանձնացնում ենք էպիլեպտիկ նոպաների և էպիլեպսիաների դասակարգումներ։ Էպիլեպտիկ նոպաների դասակարգումը հիմնվում է նոպայի ժամանակ տեղի ունեցող փոփոխությունների վրա, մինչդեռ էպիլեպսիայի դասակարգման հիմքում՝ առաջացման պատճառներն են։ Երբ հիվանդը ընդունվում է հիվանդանոց էպիլեպտիկ նոպայից հետո՝ հիմնականում են ախտորոշում են նոպայի բնույթը (օրինակ տոնիկ-կլոնիկ) և հիմքում ընկած ախտաբանությունը (օրինակ հիպոկամպի սկլերոզ) ։