cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Օկտավիա Բատլեր
Կենսագրություն
Օկտավիա Բատլերը ծնվել է 1947 թվականի հուլիսի 22-ին, Կալիֆոռնիա նահանգի Փասադենա քաղաքում։ Հայրը շուտ է մահացել և նրան դաստիարակել է միայն մայրը։ Հիվանդագին ամաչկոտության և դիսլեքսիայի պատճառով Օկտավիան միջին դպրոցում վատ է սովորել։ Ավելի ուշ ուսումը շարունակել է Պադենյան քոլեջում (1965—1968 թվականներին)։ Այս շրջանում, Օկտավիա Բատլերը ստիպված էր ցերեկը աշխատել, իսկ երեկոյան ժամերին նա ուսումնասիրում էր գրականություն։ Քոլեջն ավարտելուց հետո ընդունվել է Կալիֆոռնիայի համալսարան, հաճախել դասընթացների, բայց քանի որ սեմինարների ընթացքում «տարվել էր» այլ բաներով, նա այն չի կարողանում ավարտել։ 1969-1970 թվականներին գործունեություն է ծավալել «Արևմուտքի ամերիկայն սցենարիստների համար նախատեսված Գիլդիայի բաց դռների օր» ծրագրի շրջանակներում։ (Open Door Program of the Screen Writers' Guild of America, West)։ 1970 թվականի ամռանը, Հարլան Էլիսոնի հովանավորությամբ Կլարիոն քաղաքում (Փենսիլվանիա նահանգում) սկսել է հաճախել հայտնի վեցօրյա «Կլարիոնյան սեմինար» (Clarion Science Fiction and Fantasy Writers Workshop)։ Սրանից հետո Բատերը ամբողջովին սկսեց զբաղվել գրականությամբ։ Երկար ժամանակ ապրել է Լոս Անջելեսում։ Տանյոթ տարեկանում հրավիրվել է ԽՍՀՄ, այդ ժամանակ նա ամերիկայան հեղինակների դեագացիայի կազմում էր։ 1999 թվականի նոյեմբերին Օկտավիա Բատլերը տեղափոխվում է Սիեթլ, որտեղ Մակարթուրյան կազմակերպության կողմից տրված գումարով իր համար տուն է գնում։ Ճգնավորական կյանք վարելով նա հանդիասացել է «Կլարիոնյան սեմինարի» մշտական հյուրը, եղել է «Delta Sigma Theta Sorority» կանանց կազմակերպության անդամ, ինչպես նաև Սիեթլում եղել է Գիտական ֆանտաստիկայի թանգարանի և Փառքի սրահի (Science Fiction Museum and Hall of Fame) կառավարման գծով խորհրդատու։
Օկտավիան կյանքի վերջին տարիներին տառապել է արյան բարձր ճնշմամբ և ունեցել է սրտի նոպաներ։ Կյանքի վերջին տաս տարում նա շատ գումար է ծախսել հիվանդության բուժման վրա, բայց նա դառնում էր ավելի անտարբեր ու քնկոտ ։
Օկտավիա Բատլերը մահացել է 2006 թվականի փետրվարի 24-ին «Northwest Hospital» հիվանդանոցում.
Ստեղծագործություն
Դեբյուտը եղել է «Հատման կետ» -ը (Crossover, 1971), որը տպվել է Կլարիոնյան առաջին անթալոգիայում։ Երկրորդ պատմվածքը՝ «Երեխաներ փնտրողը» (հեռազգացության պատերազմ միմյանց դեմ, այն բանի համար, որ չեն կարողանում թաքցնել իրենց մտքերն ու գաղտնիքները միմյանցից), իր «The Last Dangerous Visions»'' անթալոգիայի համար գնել էր Էլիսոն Հարլանը, սակայն այն այդպես էլ լույս չի տեսել։
1976 թվականին տպագրվում է Օկտավա Բատլերի առաջին վեպը՝ «Մատրիցայի տիրուհին»։ Այդ վեպը, որի վրա նա աշխատել է գրեթե երկու տարի, սկիզբ դրեց էքստրասենսների մասին գրվող գրքերին, այն անմահ «ոչ նյութական» Դորոյի մասին է, ով մի քանի հազարամյակների ընթացքում փոխում է իր մարմինը, միավորում է այլ երկրների և սոցիալական խավերի մարդկանց՝ արդյունքում ստեղծելով ցնորքների աշխարհ։
1972 թվականին գրված վեպը՝ «Ազգականներ» վերնագրով, համարվում է ամենաշատ ճանաչում գտածը։ Վեպի հերոսուհին Բատլերի ժամանակակիցն է, նույնպես սևամորթ, ճանապարհորդություն է կատարում ժամանակի միջով՝ սպիտակամորթ մարդու փրկության համար։ Բախտի բերմամբ, նա 1976 թվականից ընկնում է անցյալ դարի հարավային նահանգներ, որտեղ նա իր իսկ սեպական փորձով հասկանում է թե ինչ է նշանակում լինել ստրկուհի։ Հետաքրքրական է, որ այդ գիրքը մի քանի անգամ մերժվել է տարբեր հրատարակությունների կողմից, սակայն որոշ ժամանակ անց՝ տպագրվելուց հետո, տեղ է գտել ԱՄՆ-ի ուսումնական հաստատություններից շատերի ծրագրերում ։
1988 թվականին Օկտավիա Բատլերի մոտ նկանտվում է այսպես «գրականական լռություն»։ Սրանից հետո տպագրվել է «Fledgling» (2005) վեպը՝ երիտասարդ սևամորթ աղջիկ Շորի Մեթյուզի մասին, ով տառապում է հիշողության կորստի նոպաներով։ Վերջում հերոսուհին իմանում է, որ նա հանդիսանում է հիսուներեքամյա վամպիր, գենետիկորեն փոփոխված կառուցվածքով, որը նրան թույլ է տալիս գտնվել ցերեկային լույսի տակ։
Մատենագրություն
-
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆեմինիստներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆեմինիստ գրողներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆանտաստ գրողներ Կատեգորիա:Ֆեմինիստ գրողներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կին վիպասաններ Կատեգորիա:Պոստմոդեռնիստ գրողներ
(880) Հերբա
(880) Հերբա (Herba), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1917 թվականի հուլիսի 22-ին Մաքս Վոլֆի կողմից Հայդելբերգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,997609 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0281 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,9672 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1895,66 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,189907 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 15,15° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս F Կատեգորիա:1917 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Մաքս Վոլֆի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Լիտվական դրագունյան գնդի զորանոցներ (Սովետսկ)
Լիտվական դրագունյան գնդի զորանոցներ (Казармы Литовского драгунского полка), ճարտարապետական հուշարձան Ռուսաստանի Կալինինգրադի մարզի Սովետսկ քաղաքում, քաղաքի տեսարժան վայրերից մեկը։ Համալիրն իրենից ներկայացնում է ռազմական պրուսական ճարտարապետության վառ օրինակ։ Գլխավոր շենքի ներսում կան հնագույն որմնանկարներ, որոնք պատմում են դրագունյան գնդի անցած մարտական ուղու մասին, սկսած 1740 թվականից ։
Դիրք
Զորանոցի շենքը գտնվում է Սովետսկ քաղաքի կենտրոնում, Կրասնոարմեյսկի փողոցի 2 բ հասցեում։
Պատմություն
Պրուսիայի բանակի դրագունյան Լիտվական գունդը հիմնադրվել է 1717 թվականին։ Նույն տարվա դեկտեմբերին գունդը տեղակայվում է Ինստերբուրգում (շտաբ), Տիլզիտում, Ռագնիտում, Գոլդապում, Շտալլյուպյոնենում և Պիլկալենում։
1800 թվականին Տիլզիտում Կազերնեն շտրասսեի (այժմ` Կոմսոմոլսկայա փողոց), Մեծ և Գերմանական դարպասների միջև կառուցվեց նոր վիթխարի զորանոց, որն ուներ բազմաթիվ սենյակներ և ախոռներ ձիերի համար։ Քյոնիքսբերգում Վիլհելմ I-ի թագադրության ժամանակ 1861 թվականին գունդը ստանում է իր վերջնական անվանումը` «Թագաժառանգ Ալբրեխտ Պրուսսկու Լիտվական № 1 դրագուն գունդ»։ 1878 թվականի հոկտեմբերին Տիլզիտի գերմանական լյութերական եկեղեցում հանդիսավորապես բացվեց գնդին նվիրված հուշատախտակ։ 1879 թվականին  գունդը տեղակայվում է Տիլզիտ քաղաքի Բանհոֆ-շտրասսեի (այժմ` Կրասնոարմեյսկի փողոց) վրա գտնվող նոր զորանոցներում։ Դրագունյան զորանոցների հսկայական մասնաշենքը դարձավ տոնական ամրոցների արժանի իրավահոջորդը։ Այդ մասնաշենքի ճակատային մասի երկարությունը շուրջ 150 մետր է։
1919 թվականին դրագունյան գունդը կազմացրվում է։
2009 թվականի սեպտեմբերի 23-ին երեք զինծառայողներ զբաղվում էին զորանոցի նախասրահի վերանորոգման աշխատանքներով և ներկի շերտի տակ հայտնաբերեցին հնագույն որմնանկարներ։ Սանկտ Պետերբուրգից եկած ռեստավրատորները իրականացրին հին որմնանկարների վերականգնման առաջին փուլը, որոնք  ինչպես պարզվեց վկայում են Լիտվական դրագունյան գնդի անցած մարտական ուղու մասին 1740 թվականից մինչև 1890-ական թվականները։  2013 թվականին  զորանոցային համալիրի ախոռները ավերվեցին, անհետացան սյուների եզակի գեղարվեստական ձևավորմամբ ձուլածո պսակաձև հատվածները և խմոցների թուջե սալիկները։ Բացի այդ վնասվեց հնաոճ սակաքարային շարվածքը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կալինինգրադի մարզի տեսարժան վայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգություն
Գեորգս Պելեցիս
Գեորգս Պելեցիս, նաև՝ Գեորգես Պելեցիս (լատիշերեն՝ Georgs Pelēcis, Georges Pélétsis;, ), լատվիացի կոմպոզիտոր և երաժշտագետ, Յազեպ Վիտոլի անվան լատվիական երաժշտական ակադեմիայի պրոֆեսոր։ Լատվիացի միակ կոմպոզիտորն է, ում ստեղծագործություններից կատարվել են Լոնդոնի թագավորական Ալբերտ հոլ համերգասրահում ։
Կենսագրություն
Պելեցիսը ծնվել է Ռիգայում։ Երաժշտական բարձրագույն կրթությունն ստացել է Մոսկվայի կոնսերվատորիայում, Արամ Խաչատրյանի ղեկավարությամբ, ստեղծագործական փորձաշրջան անցել Օքսֆորդի և Քեմբրիջի համալսարաններում։ Նրա կոմպոզիտորական ոճը բնորոշվում է որպես «նոր ներդաշնակ երաժշտություն» ("new consonant music")՝ «զարմանահրաշ զուլալ, դրական ոգով» ։
Կոմպոզիտորի հիշարժան ստեղծագործություններից են՝
Երաժշտագետը
Պելեցիսն իր երաժշտագիտական աշխատություններում կենտրոնանում է միջնադարի, Վերածննդի և բարոկկոյի դարաշրջանի երաժշտական արտահայտչաձևերի վրա։ Նա թեկնածուական և դոկտորական ատենախոսություններ է գրել Ջովանի Պիեռլուիջի դա Պալեստրինայի և Հովհաննես Օկեգեմի թողած երաժշտական ժառանգության մասին ։
Լատվիական երաժշտական ակադեմիայում նա դասավանդում է երաժշտության պատմություն ու տեսություն և կոնտրապունկտեր ։ Պելեցիսը Ռիգայի Վաղ ժամանակների երաժշտության կենտրոնի առաջին նախագահն է ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Երկրորդ Բալկանյան պատերազմ
Երկրորդ Բալկանյան պատերազմ, Միջդաշնակցային պատերազմ (Междусъюзническа война, Други балкански рат, Β΄ Βαλκανικός Πόλεμος Al doilea război balcanic, İkinci Balkan Savaşı), արագընթաց պատերազմ Մակեդոնիայի բաժանման համար 1913 թվականի հունիսի 29-ից հուլիսի 29-ը, Բուլղարիայի և Չեռնոգորիայի, Սերբիայի և Հունաստանի միջև, ինչպես նաև Բուլղարիայի դեմ ռազմական գործողություններին միացած Օսմանյան կայսրության և Ռումինիայի դեմ։ Պատերազմը հրահրվել է Ավստրո-Հունգարիայի և Գերմանական կայսրության դիվանագետների կողմից, ովքեր ձգտում էին փլուզել Բալկանյան դաշինքը։
Պատերազմ սանձազերծած Բուլղարիան պարտություն կրեց, ինչի արդյունքում Ֆրանսիան, Ավստրո-Հունգարիան և Գերմանիան ուժեղացրին իրենց ազդեցությունը Բալկանյան թերակղզում՝ վնասելով Ռուսական կայսրության դիրքերը։ Բալկանյան առաջին պատերազմում Բուլղարիայի նվաճած տարածքը բաժանվել է հաղթող երկրների միջև։
Պատմական նախադրյալներ
Բալկաններում մեծ տերությունների դիմակայությունը հանգեցրել է բալկանյան միության՝ Բուլղարիայի, Սերբիայի, Հունաստանի և Չեռնոգորիայի ռազմական պաշտպանական միության ստեղծմանը։ Միությունը ստեղծվել է Ռուսական կայսրության հովանու ներքո և ուղղված էր Ավստրո-Հունգարիայի դեմ, քանի որ վերջին բոսնիական ճգնաժամը հանգեցրել էր Բալկաններում իրավիճակի ապակայունացմանը ։ Սակայն Բալկանյան միությունը սկսել է թշնամանալ Օսմանյան կայսրության հետ։ Բանն այն է, որ թուլացող կայսրությունում ապրում էին մեծ թվով բուլղարներ, հույներ և սերբեր։ Բացի դրանից բուլղարական ղեկավարությունը ցանակնում էր առավելապես լայնացնել Բուլղարիայի սահմանները՝ ստեղծելով լիարժեք Բուլղարական կայսրություն, որը պետք է ընդգրկեր Բականների ամբողջ արևելյան հատվածը։ Սերբերը ցանկանում էին մուտք գործել Ադրիատիկ ծով՝ իրենց երկրին միացնելով Արևմտյան Մակեդոնիան և Ալբանիան։ Չերնոգորցիները ձգտում էին գրավել Ադրիատիկի և Նովոպազար նահանգի թուրքական խոշոր նավահանգիստները ։ Հույներին, ինչպես և բուլղարացիներին, անհրաժեշտ էր առավելագույնս ընդլայնել իրենց երկրի սահմանները։ Միությունում եղել են նաև հակասություններ։ Այսպիսով, Հունաստանը, Բուլղարիան և Սերբիան վիճել են Մակեդոնիայի պատկանելության մասին, Հունաստանը և Բուլղարիան՝ Թրակիայի պատկանելության մասին։ Ռումինիան, որը միության անդամ չէր, նույնպես տարածքային հավակնություններ ուներ Բուլղարիայի նկատմամբ, իսկ Բալկանյան առաջին պատերազմի ժամանակ այդ հավակնություններն օգտագործում էր Բուլղարիայի վրա քաղաքական ճնշման համար ։
Առաջին Բալկանյան պատերազմի արդյունքներ
1912 թվականի հոկտեմբերի 9-ին պաշտոնապես սկսվել է Առաջին Բալկանյան պատերազմը, սակայն փաստացիորեն Չերնոգորիան թուրքական զորքերի հետ կռիվ է սկսել դեռ հոկտեմբերի 4-ին։ Պատերազմի առաջին երկու ամիսներին Բալկանյան Միության ուժերը գրոհել են բոլոր ուղղություններով։ Մակեդոնիայում ամբողջովին ջախջախվել է Օսմանյան կայսրության Արևմտյան (մակեդոնական) բանակը, Կիրկլարելիում՝ Արևելյանը։ Չաթալջայի ամուր դիրքերում ձգձգված մարտերը, Էդիրնե և Շկոդեր քաղաքների երկարատև պաշարումները կողմերին ստիպեցին խաղաղ բանակցություններ սկսել։ Սակայն բանակցությունները խափանվել են երիտթուրքերի կողմից, ովքեր զավթել էին իշխանությունը թուրքիայում։ Կայսրության նոր կառավարությունը բացասաբար է վերաբերվել պետության ազգային փոքրամասնություններին, ուստի այն թուրքերին կոչ է արել շարունակել պատերազմը Բալկաններում՝ կայսրության կազմ վերադարձնելով «ապստամբ տարածաշրջանները»։ 1913 թվականի փետրվարի 3-ին երեկոյան ժամը 7-ին ռազմական գործողությունները վերսկսվեցին։ Երկրորդ փուլին Բալկանյան միությանը հաջողվել է ստիպել հանձնվել Շկոդերին և Էդիրնեին։ Ռազմաճակատի մնացած հատվածներում մինչև մայիսի 30-ը դիրքային պատերազմ էր ընթանում։ Մայիսի 30-ին երիտթուրքական կառավարությունը, այնուամենայնիվ, համաձայնեց Լոնդոնում խաղաղության պայմանագիր ստորագրել ։
Ըստ Լոնդոնի հաշտության պայմանագրի՝ Թուրքիան կորցրել է իր եվրոպական տիրույթների մեծ մասը և Էգեյան ծովում գտնվող բոլոր կղզիները։ Իր իշխանության տակ մնաց միայն Ստամբուլը և դրա շրջակայքը։ Ալբանիան անկախություն ստացավ, չնայած փաստացի դա Ավստրո-Հունգարիայի և Իտալիայի պրոտեկտորատ էր։
Նոր պետության ստեղծումը չէր բավարարում Հունաստանին, Չեռնոգորիային և Սերբիային, որոնք ցանկանում էին Ալբանական տարածքները կիսել միմյանց հետ։ Բացի դրանից, խաղաղ պայմանագիրը չէր նախատեսում Թուրքիայի կողմից հետագայում կորցված տարածքների բաժանումը։ Բալկանյան միության անդամ երկրները պետք է ինքնուրույն բաժանեին օկուպացված տարածքները։ Դա խնդրահարույց էր, քանի որ Ֆրակիան և Մակեդոնիան Առաջին Բալկանյան պատերազմի ավարտից անմիջապես հետո դաշնակիցների համար դարձան վիճելի տարածքներ։ Այս տարածաշրջաններում իրավիճակը մշտապես սրվել է, Մակեդոնիան վիճելի սահմանագծով բաժանվել է Հունաստանի, Բուլղարիայի և Սերբիայի միջև ։
Քաղաքական նոր իրադրություն
Գերմանական կայսրությունն ու Ավստրո-Հունգարիան, որոնք 19-րդ դարի վերջին ներքաշվեցին սպառազինությունների համաեվրոպական մրցավազքի մեջ, գիտակցում էին, որ մոտենում է համաեվրոպական պատերազմը։ Ռուսական կայսրությունը նրանց պոտենցիալ հակառակորդն էր, իսկ ավելի ուժեղ դարձած Բալկանյան միությունը՝ նրա դաշնակիցը։ Դրանից զգուշանում էին Թուրքիան, Գերմանիան և Ավստրո-Հունգարիան։ Բալկանյան թերակղզում ռուսական ազդեցությունը թուլացնելու համար անհրաժեշտ էր վերացնել Բալկանյան միությունը։ Ավստրո-Հունգարիան ուղղակիորեն չէր կարող պատերազմ հայտարարել միությանը, քանի որ դա կարող էր վերաճել համաեվրոպական (փաստացի համաշխարհային) պատերազմի ։
Նման իրավիճակում գերմանացի և ավստրիացի դիվանագետները դեռևս 1912 թվականի վերջին որոշել էին փլուզել միությունը ներսից։ Սերբիայի մայրաքաղաք Բելգրադում նրանք սերբ թագավորին մղել են պատերազմի Բուլղարիայի և Հունաստանի հետ։ Դա պատճառաբանվել է նրանով, որ Բալկանյան առաջին պատերազմում սերբերը չեն ստացել այն, ինչ ցանկանում էին՝ Ադրիատիկ հասանելիություն, բայց նրանք կարող են դա փոխհատուցել՝ անեքսիայի ենթարկելով Մակեդոնիային և Սալոնիկին։ Այսպիսով, Սերբիան ելք կստանար դեպի Էգեյան ծով։ Միաժամանակ գերմանացիներն ու ավստրիացիները դիվանագիտական աշխատանք են տարել Բուլղարիայի մայրաքաղաք Սոֆիայում։ Բուլղարական կառավարությանը ներշնչվում էր այն, ինչ սերբ կառավարությանը՝ անեքսիայի ենթարկել Մակեդոնիան։ Ավստրո-Հունգարիան այս հարցում Բուլղարիային աջակցություն է խոստացել։ Սակայն բուլղարական կողմի կարծիքը չի փոխվել։ Այն նախկինի պես պնդում էր 1912 թվականի Սերբա-բուլղարական միութենական պայմանագրի բոլոր կետերի խստիվ պահպանումը, որը դրեց Բալկանյան միության հիմքը ։
Սերբերը համաձայնել են գերմանացի և ավստրիացի դիվանագետների հետ։ Ապագա պատերազմն արդեն մայիսին լրջորեն քննարկվել է երկրի սկուպշչինայում։ Այդ ընթացքում Հունաստանը, որը չէր ցանկանում ուժեղացնել Բուլղարիան և արդեն ընդհանուր սահման ուներ Սերբիայի հետ, 1913 թվականի հունիսի 1-ին Սերբիայի հետ ստորագրեց միութենական հակաբոլգարական պայմանագիր։ Հույներն ու սերբերը ընդհանուր շահեր են ունեցել Բալկաններում ՝ առաջին հերթին՝ տարանցիկ առևտուրը։ Ռուսական կայսրությունը, որի հովանու ներքո ստեղծվեց Բալկանյան միությունը, դեմ էր դրա փլուզմանը։ Ռուսաստանի կառավարությունը կոչ է արել խաղաղ կարգավորել հարցը։ Նախատեսվում էր հրավիրել բոլոր «հետաքրքրված կողմերի» խորհրդաժողով, որտեղ կսահմանվեին նոր սահմաններ։ Իրավիճակը խորանում էր երիտթուրքերի ռևանշիզմով, ովքեր ցանկանում էին վերադարձնել կորցրած տարածքները ։
1913 թվականի ամռան սկզբին Սերբիայում տեղի ունեցավ կառավարության և հասարակության բոլոր շերտերի արմատականացումը ։ Սկսվել է բռնի «սերբացում» թուրքերի կողմից գրավված շրջաններում՝ հյուսիս-արևմտյան Մակեդոնիայում և Կոսովոյում ։ Ընդլայնվեցին շովինիստական գաղափարները, հունիսի վերջին ինքը՝ Սերբ թագավորը, սկսեց կոչ անել առավելագույնս ընդլայնել պետության սահմանները։ Ձևավորվել է «սև ձեռք» ծայրահեղ արմատական խմբավորումը։ Այն ծագել է սերբական հակահետախուզության աջակցությամբ և վերահսկում էր սերբական կառավարության մեծ մասը։ Նրանից վախենում էր Կարագեորգիևիչը։ Ներքաղաքական իրավիճակը սրվել է նրանով, որ Սերբիայի կառավարության մի մասը՝ Նիկոլա Փաշիչի գլխավորությամբ, համաձայն չէր «Սև ձեռքի» քաղաքականության հետ։ Թերթերում սկսեցին հայտնվել հոդվածներ «Փաշիչի գրասենյակի հայրենիքի կառավարական դավաճանության» մասին ։
Զորքերի կենտրոնացում
Բալկանյան առաջին պատերազմի ավարտին Բուլղարիայում ձևավորվեց 4-րդ բանակը, իսկ պատերազմից հետո՝ 5-րդ բանակը։ Երկուսն էլ հանդես էին գալիս 1-ին, 2-րդ և 3-րդ բանակներին հավասար։ Փաստորեն, Բուլղարիայի զորքերում Թուրքիայի հետ վերջին պատերազմից հետո ոչինչ չի փոխվել։ Ապագա ճակատի՝ Սերբ-բուլղարական սահմանի մոտ՝ Բուլղարիան երկար ժամանակ էր ձգում զորքերը, քանի որ նրանք Չաթալջայից շատ հեռու էին գտնվում ։
Չեռնոգորիայում Առաջին Բալկանյան պատերազմից հետո զորքերը հասցրել են զորացրվել, այդ պատճառով կրկին զորահավաք Է հայտարարվել։ Սերբիայում և Բուլղարիայում լրացուցիչ զորահավաք է անցկացվել՝ ուժերը համալրելու համար ։ Հունիսի 23-27-ը երկու երկրների զորքերը վարժվել են ընդհանուր սահմանին։ Հունիսի 28-ին նրանք մտել են շփման մեջ, այդ ժամանակ էլ սկսվել է դիվանագիտական ճգնաժամ նախկին Բալկանյան միության և Ռուսական կայսրության երկրների միջև, որը ձգտում էր հակամարտությունը կարգավորել խաղաղ բանակցությունների միջոցով։ Նույն օրը Պետերբուրգում նշանակված էր վիճելի տարածքների պատկանելության շուրջ բանակցությունների ամսաթիվ, սակայն բանակցությունները տապալվեցին պատերազմով։
Պլաններ
Բուլղարական հրամանատարությունը ծրագրել էր հարձակվել հակառակորդի վրա հարավում և փակել Սերբիայի ու Հունաստանի միջև հաղորդակցությունը։ Այնուհետև բուլղարացիները ցանկանում էին հարձակվել Սկոպիեյի վրա և հետո ամբողջությամբ գրավել Մակեդոնիան։ Գրավված տարածքներում նախատեսվում էր հիմնել բուլղարական վարչություն և քարոզչություն իրականացնել տեղի բնակչության շրջանում։ Ինչպես սպասվում էր, տեղի բնակչությունը պետք է աջակցեր բուլղարական բանակին։ Այնուհետև Բուլղարիայի կառավարությունը ցանկանում էր զինադադար առաջարկել հակառակորդներին և դիվանագիտական բանակցություններ սկսել։ Երկրի կառավարությունը կարծում էր, որ Սկոպիեյի գրավումից հետո, Սերբիան ճնշման տակ կհամաձայնի բուլղարացիների բոլոր պայմաններին ։
Սերբերը պատերազմի նախօրեին ոչ մի հատուկ ծրագիր չեն մշակել։ Միայն հուլիսի սկզբին, երբ սկսվեց պատերազմը և Սերբական զորքերը առաջ էին շարժվում Բուլղարիայի խորքը, Սերբական և հունական կառավարությունները որոշեցին պատերազմն ավարտել դիվանագիտության օգնությամբ։ Նախատեսվում էր պահել բուլղարացիների հարձակումն ամբողջ ճակատում, ընդ որում՝ մեղադրելով Բուլղարիային միութենական պայմանագրերի խախտման մեջ՝ այդպիսով մեկուսացնելով նրան։
Բուլղարական զորքերի հարձակում
Հունիսի վերջին օրերին սահմանին իրավիճակը սրվել է։ 1913 թվականի հունիսի 29-ին առավոտյան ժամը 3-ին բուլղարական զորքերը առանց տեղեկացնելու հարձակում են գործել մակեդոնական սահմանի հատվածի մոտ։ Սերբիայի համար դա անակնկալ էր, քանի որ վերջինս սպասում էր Սանկտ Պետերբուրգում բանակցությունների մեկնարկին։ Բրիտանացի դիվանագետ Ջորջ Բյուկենենը, պատերազմի սկզբի մասին հայտարարել է «Բուլղարիան պատասխանատու էր թշնամական գործողություններ սկսելու համար, Հունաստանն ու Սերբիան միանգամայն արժանացել են կանխամտածված սադրանքի մեղադրանքին»։
Սկզբում բուլղարացիները գրոհում էին միայն 4-րդ բանակի 5 դիվիզիաները մակեդոնական ճակատում և 2-րդ բանակը Սալոնիկի ուղղությամբ ։ 4-րդ բանակի մասերը ներխուժել են Զլետու գետը՝ ամբողջությամբ ջախջախելով այնտեղ գտնվող սերբական զորքերը, և բաժանվել երկու մասի՝ առաջինը հարձակվել է սերբերի վրա Կրիվոլակի մոտ, երկրորդը՝ Իշտիբի մոտ։ Հարձակումը հաջող և անսպասելի էր, բայց Սերբական 1-ին բանակը, որը գտնվում էր Զլետայից 10 կմ հեռավորության վրա, հասցրել է արձագանքել հակառակորդի սահմանն անցնելուն և ընդառաջ գնալ բուլղարացիներին։
Նույն օրը երեկոյան՝ ժամը 19:00-ին, բուլղարական 2-րդ բանակը նույնպես հարձակում սկսեց Սալոնիկի ուղղությամբ։ Հզոր հարվածով ոչնչացվել են հույների բոլոր առաջադեմ մասերը, ողջ մնացածները նահանջել են։ Բուլղարիայի 2-րդ բանակի 11-րդ դիվիզիայի մասերը դուրս են եկել Էգեյան ծովի ափ ՝ բուլղարա-հունական սահմանի մոտ և Ստրումա գետի մոտ։ Բուլղարացիների ավելի մասշտաբային հարձակմանը խանգարել է սերբական հրետանին։ Դրանից Սալոնիկում կրակ է բացվել բուլղարական ուժերի վրա, բուլղարացիները չեն գրոհել։ Հունիսի 30-ին սերբերի, հույների և չերնոգորեցիների հետ բացթողումը պաշտոնապես պատերազմ է հայտարարել Բուլղարիային։ Հունաստանի թագավոր Կոնստանտին I-ը, որն անձամբ գլխավորել է ողջ հունական բանակը, հրամայել է իր զորքերին անցնել հակահարձակման։ Մինչդեռ Պիրոտ քաղաքի վրա հարձակման էին գնացել 1-ին և 5-րդ բուլղարական զորքերը։ Հարձակումն ավարտվել է, զորքերը կանգնեցվել են սերբերի կողմից ։ Հուլիսի 2-ին հակաբուլղարական միությունն իր ձեռքն է վերցրել նախաձեռնությունը, և Սերբ-հունական զորքերը սկսել են աստիճանաբար հարձակվել հակառակորդի դիրքերի վրա։ Սերբերի մոտ գերի են ընկել բուլղարական առանձին զորամասեր ու հրետանի։ Այսպես, Վելեսի մատույցներում հաջողվել է գրավել բուլղարացիների 7 դիվիզիա՝ ամբողջ կազմով։ Զլետի մոտ սերբերին նույն օրը հաջողվել է կանգնեցնել հակառակորդի ուժերի հարձակումը, իսկ գիշերը բուլղարական զորքերի զգալի մասը շրջափակվել և ոչնչացվել է հզոր հրետանային կրակով ։ Ոչխարի դաշտում շրջապատված է եղել 4-րդ բուլղարական բանակի զգալի մասը։
Ճակատամարտ Կիլկիսի մոտ
Քանի որ բուլղարացիների բոլոր հիմնական ուժերը հունական ճակատում գտնվել են Կիլկիսի մոտ, հունական հրամանատարությունը որոշել է ջախջախել դրանք։ Դրա համար կարճ ժամկետում պլան է մշակվել, որի համաձայն բուլղարական բանակի ձախլանգային մասերը պետք է ձերբակալվեին հույների երեք դիվիզիաների կողմից, մինչդեռ հունական զորքերի չորս կենտրոնական ստորաբաժանումները պետք է գրոհեին հակառակորդի կենտրոնը Կիլկիսում։ Այդժամ 10-րդ հունական դիվիզիան պետք է հյուսիսից շրջեր Դոյրանի լիճը և, կապվելով սերբական բանակի հետ, համատեղ գործեր։ Փաստորեն, ծրագիրը ենթադրում էր շրջափակել բուլղարական զորքերի օղակն ու ոչնչացնել։ Հույները գերագնահատել բուլղարացիների ուժերը, համարելով, որ նրանք ունեն ոչ պակաս, քան 80 000 զինվոր և 150 զենք։ Իրականում, բուլղարացիները մի քանի անգամ ավելի քիչ էին, ընդամենը 35 000 զինվոր ։
Հուլիսի 2-ին վերսկսվել են մարտերը հույների և բուլղարացիների միջև։ Առաջին հարձակումն է սկսել 10-րդ հունական դիվիզիայի ձախ հատվածը։ Այն հատել է Վարդար գետը, որոշ հատվածներ գրոհել են Գավգելիին, ինչպես նաև չնախատեսված մարտի են բռնվել բուլղարական զորքերի հետ։ Աջ հատվածում նույնպես սկսվել է 1-ին և 6-րդ դիվիզիաների հարձակումը։ Մարտը շարունակվել է ամբողջ գիշեր, իսկ հուլիսի 3-ին հույները մոտեցել են Կիլքիսին և փորձել գրավել քաղաքը։ Երեկոյան կենտրոնի և աջ թևի բուլղարական զորքերը նահանջել են դեպի սահման։ Բուլղարական զորքերի ձախ թևը շարունակում էր պաշտպանությունը մինչև հաջորդ օրը։ Հուլիսի 4-ին հույները ստպված են եղել նահանջել հակառակորդի զորքերին։ 10-րդ և 5-րդ հունական դիվիզիաներից հետո միավորվել են ձախլանգային խմբում և միասին սկսել հետապնդել բուլղարացիներին ։
Հունական բանակի հակահարձակում
Հուլիսի 7-ին հույները մտել են Ստրումիցա։ Մինչդեռ նահանջած ձախակողմյան բուլղարական դիվիզիան իր կողմ է բերել երեք հույնի, ինչի շնորհիվ հեշտացրել է Կենտրոնական բուլղարական դիվիզիայի դիմադրությունը հույներին։ Երեք օր շարունակ նա դիմադրում էր իր վրա ուղարկված զորքերին, բայց նույնպես ստիպված էր նահանջել։ Միևնույն ժամանակ, հույները դիմադրություն են ցույց տվել Վետերինի՝ Ստրումայի արևմտյան ափին։ Հուլիսի 10-ին դիմադրությունը կոտրվել է, և բուլղարական զորքերը դուրս են եկել արևելյան շրջաններ։ Բուլղարացիները չէին կարող հաղթանակի հույս ունենալ, քանի որ նրանց բանակը թուլացել և բարոյալքվել էր, իսկ հակառակորդը թվաքանակով գերազանցում էր բուլղարական զորքերին ։ Հուլսիսի 11-ին Կոնստանտին թագավորի բանակը կապվել է սերբական 3-րդ բանակի հետ։ Նույն օրը հույները ծովից իջել են Կավալա, որը 1912 թվականից պատկանում էր Բուլղարիային։ Հույներին հաջողվել է գրավել Սերեն, իսկ հուլիսի 14-ին նրանք գրավել են Դրաման ։ Հունական բանակը գրոհել է հյուսիսում և հուլիսի 8-18-ը մարտեր է վարել Կրեսնենի կիրճի համար՝ անմիջական սպառնալիք ստեղծելով Բուլղարիայի մայրաքաղաք Սոֆիայի համար։
Ռումինիայի և Օսմանյան կայսրության միջամտությունը հակամարտությանը
Ռումինիայի թագավորությունը դեռևս Բալկանյան առաջին պատերազմի ժամանակ ճնշում էր գործադրում Բուլղարիայի վրա՝ սպառնալով միջամտել հակամարտությանը Թուրքիայի կողմից։ Նա պահանջում էր Հարավային Դոբրոդուժայի սահմանագիծը փոխել իր օգտին։ Երկրորդ Բալկանյան պատերազմի սկսվելուց հետո ռումինական ղեկավարությունը վախենում էր բաց թողնել հարձակողական նախաձեռնությունը, ուստի պատրաստվում էր Բուլղարիա ներխուժելուն ։
1908 թվականին Օսմանյան կայսրությունում տեղի ունեցավ երիտթուրքական հեղաշրջում, երիտթուրքերի իշխանության գալով երկրում գերիշխեց ռևանշիզմի գաղափարախոսությունը։ Օսմանյան կայսրությունը Լոնդոնի հաշտության պայմանագրի ստորագրումից հետո չէր կարող վերադարձնել Եվրոպայում կորցրած բոլոր տարածքները, այդ պատճառով էլ օգտվում է երկրորդ Բալկանյան պատերազմից՝ Պետրոյի կորուստները մասնակի փոխհատուցելու համար։ Փաստորեն սուլթանը ռազմական գործողություններ սկսելու որևէ հրաման չի տվել, երկրորդ ճակատի բացման նախաձեռնողը Էնվեր փաշան է՝ երիտթուրքերի առաջնորդը։ Գործողության հրամանատար է նշանակվել Իզեթ փաշան ։
Հուլիսի 12-ին թուրքական ուժերը հատել էին Մարիցու գետը։ Նրանց ավանգարդը բաղկացած էր հեծելազորի մի քանի մասերից, որոնց թվում էր քրդերից բաղկացած մի անկանոն խումբ։ Միաժամանակ, հուլիսի 14-ին ռումինական բանակը հատել է Ռումինա-բուլղարական սահմանը Դոբրուջի շրջանում և Սև ծովի երկայնքով ուղևորվել Վառնա։ Ռումինացիները սպասում էին դաժան դիմադրության, բայց նման բան չկար։ Ավելին, ռումինական հեծելազորի երկու կորպուսներն առանց դիմադրության մոտենում էին Բուլղարիայի մայրաքաղաք Սոֆիային։ Ռումինացիներին գրեթե դիմադրություն չի ցուցաբերվել, քանի որ հակառակորդի բոլոր զորքերը գտնվում էին երկրի արևմուտքում՝ Սերբա-բուլղարական և հունա-բուլղարական ճակատներում։ Միևնույն ժամանակ, հաջորդ մի քանի օրերի ընթացքում թուրքերի կողմից Արևելյան Թրակիայում ոչնչացվել են բուլղարացիների բոլոր ուժերը, իսկ հուլիսի 23-ին Օսմանյան կայսրության ուժերը տիրացել են Էդիրնե քաղաքին ։ Արևելյան Թրակիայի թուրքերը տիրացել են ընդամենը 10 անցումների։
Հուլիսի 29-ին բուլղարական կառավարությունը, հասկանալով իրավիճակի անելանելիությունը, զինադադար է ստորագրել։ Դրանից հետո Բուխարեստում խաղաղ բանակցություններ են սկսվել։
Նոր վիճելի տարածքներ
Համաձայնագրի շնորհիվ Սերբիայի տարածքն ավելացել է մինչեւ 87 780 կմ2, կցված հողերում բնակվում էր 1 500 000 մարդ ։ Հունաստանը ավելացրել է իր ունեցվածքը 108 610 կմ2, իսկ բնակչությունը աճել է 2 660 000-ից մինչև 4 363 000 մարդ։ 1913 թվականի դեկտեմբերի 14-ին, թուրքերից և բուլղարացիներից ետ վերցրած տարածքներից բացի, Հունաստանն անցավ Կրետե ։ Ռումինիան ստացել է Հարավային Դոբրուջան՝ 6960 կմ2 մակերեսով և 286 000 բնակչությամբ։
Չնայած զգալի տարածքային կորուստների, Բուլղարիայի կազմում մնաց Օսմանյան կայսրությունից հետ վերցրած Թրակիայի կենտրոնական մասը՝ 25 030 կմ2 մակերեսով։ Բուլղարիայի Թրակիայի հատվածում բնակվել է 129 490 մարդ ։ Այսպիսով, դա կորսված Բարուջի համար «փոխհատուցում» էր։ Սակայն ավելի ուշ Բուլղարիան կորցրեց նաև այդ տարածքը։
Բալկանյան թերակղզում դեռևս Առաջին Բալկանյան պատերազմից ի վեր բազմաթիվ չլուծված տարածքային հարցեր են մնացել։  Այսպես, մինչև վերջ չէին որոշվել Ալբանիայի սահմանները, Հունաստանի և Օսմանյան կայսրության միջև վիճելի էին մնում Էգեյան ծովի կղզիները։ Շկոդերի կարգավիճակը ընդհանրապես չի որոշվել։ Քաղաքում նախկինի պես գտնվում էր մեծ տերությունների՝ Ավստրո-Հունգարիայի, Իտալիայի, Ֆրանսիայի և Մեծ Բրիտանիայի խոշոր զորակազմը, ինչպես նաև դրան հավակնում էր Չեռնոգորիան։ Սերբիան, պատերազմի ընթացքում կրկին չհասավ դեպի ծով մուտք գործելու, ցանկանում էր անեքսիայի ենթարկել Ալբանիայի հյուսիսը, ինչը հակասում էր Ավստրո-Հունգարիայի և Իտալիայի քաղաքականությանը ։
Առաջին համաշխարհային պատերազմ
Առաջին համաշխարհային պատերազմի պայմանագիրը լրջորեն փոխել է քաղաքական իրավիճակը Բալկաններում։ Բալկանյան միության վերջնական փլուզմանը աջակցել են Գերմանական կայսրությունն ու Ավստրո-Հունգարիան։ Բուլղարիայի թագավոր Ֆերդինանդ I-ն դժգոհ էր պատերազմի նման ավարտից։ Ինչպես պնդում են, պայմանագրի ստորագրումից հետո նա արտասանել է «Ma vengeance sera terrible» արտահայտությունը։ Իր հերթին, Երկրորդ Բալկանյան պատերազմում Սերբիան կորցրեց Ռուսաստանի աջակցությունը, բայց զգալիորեն ուժեղացավ։ Ավստրո-Հունգարիան վախենում էր իր սահմաններում ուժեղ պետության առաջացումից, որը Բալկանյան պատերազմներում Բուլղարիայի և Թուրքիայի պարտությունից հետո կարող էր դառնալ ուժեղագույն տերություն Բալկաններում։ Բացի այդ Վոյեվոդինայում, որը պատկանում էր ավստրիական թագին, ապրում էին մեծ թվով սերբեր։ Վախենալով Վոյեվոդինայի տարանջատումից, և ապա կայսրության լիակատար փլուզումից, Ավստրո-Հունգարիայի կառավարությունը առիթ էր փնտրում սերբերի դեմ պատերազմ հայտարարելու  ։
Այդ ընթացքում Սերբիան արմատականանում էր։ Միանգամից երկու պատերազմներում հաղթանակներն ու պետության կտրուկ ուժեղացումը ազգային վերելք են առաջացրել։ 1913 թվականի վերջին Սերբական զորքերը փորձ արեցին գրավել Ալբանիայի մի մասը, սկսվեց Ալբանական ճգնաժամ, որը ավարտվեց Սերբիայի զորքերի դուրսբերմամբ նորաստեղծ պետությունից։ Միաժամանակ, Սերբական հակահետախուզության հովանու ներքո պատերազմների ընթացքում ձևավորվել է «սև ձեռք» խմբավորումը, որը վերահսկում էր իշխանության գրեթե բոլոր մարմինները ։
Խմբավորման մի մասը, որը հայտնի է որպես «Մլադա Բոսնա», գործել է Բոսնիայում և իր առջև նպատակ է դրել այն հեռացնել Ավստրո-Հունգարիայից ։ 1914 թվականին «սև ձեռքի» աջակցությամբ Սարաևոյի սպանություն է կատարվել ։ Ավստրո-Հունգարիան վաղուց առիթ էր փնտրում ոչնչացնելու միակ պետությունը Բալկաններում, որը միաժամանակ խանգարում էր Գերմանիային մուտք գործել Մերձավոր Արևելք՝ Սերբիա ։ Այդ պատճառով նա վերջնագիր է ներկայացրել Սերբական կողմին, որից հետո սկսվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմը։
Նոր պատերազմում ռևանշիստական Բուլղարիան կանգնել է Ավստրո-Հունգարիայի և Գերմանիայի կողմը։ Նրա կառավարությունը ցանկանում էր պետությունը վերականգնել 1913 թվականի մայիսի սահմաններում, դրա համար պետք էր կրկին հաղթել Սերբիային։ Սկսված համաշխարհային պատերազմը Բալկաններում մեծ փոփոխությունների է հանգեցրել, քան նախորդ երկու Բալկանյան երկրները։ Այսպիսով, երկրորդ Բալկանյան պատերազմն ունի հեռուն գնացող անուղղակի հետևանքներ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության պատերազմներ Կատեգորիա:Հունաստանի պատերազմներ Կատեգորիա:Բուլղարիայի պատերազմներ Կատեգորիա:Սերբիայի պատերազմներ Կատեգորիա:Ռումինիայի պատերազմներ Կատեգորիա:Չեռնոգորիայի պատերազմներ Կատեգորիա:1913 հակամարտություններ Կատեգորիա:Սերբիայի պատմություն Կատեգորիա:Բուլղարիայի պատմություն Կատեգորիա:20-րդ դարի պատերազմներ Կատեգորիա:Չեռնոգորիայի պատմություն Կատեգորիա:Ռումինիայի պատմություն Կատեգորիա:Հունաստանի պատմություն Կատեգորիա:Բալկանյան թերակղզու պատմություն Կատեգորիա:1913 Եվրոպայում Կատեգորիա:Ալբանիայի պատմություն Կատեգորիա:Թուրքիայի պատերազմներ Կատեգորիա:Բուլղարիայի ռազմական պատմություն Կատեգորիա:Հյուսիսային Մակեդոնիայի Հանրապետության պատմություն Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության ռազմական պատմություն Կատեգորիա:1913 ռազմական պատմության մեջ
Տանձիկի ջրամբար
Տանձիկի ջրամբար (նաև՝ Արփայի ջրամբար, ադրբեջանական անունը՝Արփաչայի ջրամբար, Arpaçay su anbarı), արհեստական ստեղծված ջրավազան Ադրբեջանի Հանրապետության կազմում ընդգրկված Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շարուրի շրջանում՝ Արփա գետի վրա ։
Մինչև 2018 թվականի կեսերը ջրամբարի հյուսիս-արևելյան մասը գտնվել է հայ-ադրբեջանական շփման գծի չեզոք գոտում, որտեղ մուտք են ունեցել Հայաստանի զինված ուժերը ։
Ունի ոռոգման, ջրաէներգետիկ նշանակություն և ներկայում օգտագործվում է Ադրբեջանի կողմից։
Կառուցվել է 1977 թվականին։ Շարուրի, Սադարակի և Քենգերլիի շրջաններում ջրամբարը զբաղեցնում է ավելի քան 20 հազար հեկետար տարածք։ 2007 թվականին կատարվել է ջրամբարի հիմնանորոգում։ 2008 թվականին ավելացվել է ջրամբարի ջրի ընդհանուր ծավալը՝ հասնելով 150 մլն խորանարդ մետրի։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի ջրամբարներ Կատեգորիա:Շարուրի լճեր Կատեգորիա:Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության ջրամբարներ
Ձանե
Ձանե  (Zanè), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Վենետո մարզում՝ Վիչենցա գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 6494 մարդ, բնակչության խտություն՝ 873 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 7 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 36010։ Հեռախոսային կոդ՝ 0445։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ջոն Օլքոթ
Կենսագրություն
Ջոն Օլքոթը ծնվել է 1931 թվականին Այլորթում, Անգլիայում ։
Ջոնի հայրը կինոպրոդյուսեր Արթուր Օլքոթն էր։ Ջոնը բավականին երիտասարդ էր երբ հայտնվել էր կինոյում և սկսել էր ամենացածր պաշտոններից։ 1968 թվականին աշխատել է Ջեֆրի Անսուորտի օպերատորական խմբում`Սթենլի Կուբրիկի «2001 թվականի տիեզերական ոդիսականը» ֆիլմի նկարահանումների ժամանակ:Հետագայում նա հայտնի է դարձել այն ֆիլմերի շնորհիվ, որոնցում աշխատել է Սթենլի Կուբրիկի հետ։ 1981 թվականին տեղափոխվել է ԱՄՆ։
Մահացել է կաթվածից։
Վարդանանք կամավորական ջոկատ
«Վարդանանք» կամավորական ջոկատ։ Կազմավորվել է 1988 թվականին Երևանում։ Ունեցել է մարտական դրոշ և շտաբ։ 1988-1994 թվականներին մասնակցել է Հայաստանի Նոյեմբերյանի (Ոսկեպար), Շամշադինի, Վարդենիսի, Իջևանի (Կիրանց), Գորիսի (Կորնիձոր, Շուռնուխ), Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի, Քարվաճառի, Կուբաթլուի շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին, որոնց ընթացքում զոհվել են 12 ազատամարտիկներ։ Ջոկատի հրամանատարն է եղել Վ. Գալստյանը, իսկ շտաբի պետը՝ Ա. Ասլանյանը։
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Ոստիկան Ազուլայը
«Ոստիկան Ազուլայը» (Հաշոտեր Ազուլայ, השוטר אזולאי), իսրայելական կինոկոմեդիա՝ նկարահանված Էֆրաիմ Կիշոնի կողմից։ Էկրան է բարձրացել 1971 թվականին։ Ֆիլմն արժանացել է «Ոսկե գլոբուս» մրցանակի և առաջադրվել է «Օսկարի»՝ Օտար լեզվով լավագույն ֆիլմ անվանակարգում ։
Սյուժե
Ավրաամ Ազուլայը գթասիրտ, հավատացյալ անձնավորություն էր և հոգատար ամուսին։ Նա համոզված էր, որ պետք չէ ինքդ քեզ հարցնես՝ հավատու՞մ ես Աստծուն, պետք է այնպես ապրել, որ Աստված հավատա քեզ։ Բայց այդ, բարի մարդը գարշելի ոստիկան է։ Նա մեկ խղճահարությունից բաց էր թողնում շուրջկալի մեջ հայտնված երիտասարդ մամնավաճառին, մեկ արաբ ահաբեկչի տեղ էր ընդունում տեղական քրեական «հեղինակությանը», և 20 տարվա ծառայությունից հետո նրան չէին ցանկանում թողնել այդ պաշտոնում, թեև նրա համար ոստիկանությունից հեռանալը հավասարազոր էր մահապատժի։ Այդ ժամանակ Յաֆֆայի հանցավոր աշխարհը, որտեղ նա ծառայել էր, որտեղ հաջողվել էր նրան ճանաչել և հարմարվել, հատուկ նրա համար կազմակերպում է հանցագործություն, որը նա կարող էր բացահայտել և մնալ ոստիկանությունում ծառայության մեջ։
Մրցանակներ և անվանակարգեր
Ֆիլմը պարգևների է արժանացել նաև Մոնտե Կառլոյի, Բարսելոնի, Ատլանտայի փառատոներում։
Մշակութային ազդեցություն
Էհուդ Մանորի խոսքերով գրված Նուրիտ Գիրշի «Բալլադ ոստիկանի մասին» երգն առաջին անգամ կատարվել է «Ոստիկան Ազուլայ» ֆիլմում և տասնամյակներ շարունակ եղել է Իսրայելի ոստիկանության ոչ պաշտոնական օրհներգը։ Սակայն 2009 թվականին որոշվեց, որ այն այդպիսի կարգավիճակ չի ունենա, քանի որ ֆիլմում ստեղծվել է ոստիկանի բացասական կերպար ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1971 ֆիլմեր Կատեգորիա:Իսրայելական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Եբրայերեն ֆիլմեր
Բռնակոթի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Սյունիքի մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Սյունիքի մարզի Բռնակոթ գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 68 հուշարձան (17 միավոր)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի հուշարձանների ցանկեր
Ավետարան (5140)
Ավետարան (5140), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 5140 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1712 թվականին Թումա գրիչի կողմից Վանում։ Ստացողները եղել են Թանկխաթունը և Տեր Ավետիսը։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 21.5x15 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 274 թերթից։ Գրված է երկսյուն, բոլորգրով։ Ունի տերունական 18, ավետարանիչ 4, խորան 10, կիսախորան և լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ, արծաթյա ականակուռ 1 խաչով, մակագրությամբ, աստառը՝ դրոշմազարդ կտավ։ Հիշատակարաններ գրչի՝ 29ա, հետագայի՝ 214ա (18-րդ դար), 93ա (1910 թ.) :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
«Մահվան» պարտիա
«Մահվան» պարտիա կամ «արմագեդոն», շախմատում` նոկաուտ համակարգով անցկացվող մրցաշարերում վճռորոշ պարտիա կայծակնային շախմատի կանոններով։ Խաղացվում է ոչ սովորական կանոններով. ամբողջ պարտիայի համար սպիտակներին տրվում է 5 րոպե, իսկ սևերին` 4, սակայն սպիտակներին ձեռնտու է միայն հաղթանակը, քանի որ ոչ-ոքի արդյունքի դեպքում հաղթող կողմ են ճանաչվում սևերը։
Պատմություն
Ժամանակին այս նորամուծությունը միարժեքորեն չընդունվեց. ոմանք ողջունում էին այն, ոմանք՝ անողոքաբար քննադատում՝ մեղադրելով ոչ օբյեկտիվ լինելու մեջ ։ Այսօր հիմնականում կիրառվում է Աշխարհի գավաթի մրցախաղերում, ինչպես նաև նոկաուտ համակարգով անցկացվող որոշ այլ մրցաշարերում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շախմատային եզրույթներ
(881) Աթենաս
(881) Աթենաս (Athene), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1917 թվականի հուլիսի 22-ին Մաքս Վոլֆի կողմից Հայդելբերգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,611414 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,07 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,1528 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1541,39 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,233556 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 14,19° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1917 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Մաքս Վոլֆի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Նեանդերթալյան մարդ
Նեանդերտալյան մարդը Հոմո ցեղի անհետացած ներկայացուցիչ, ապրել է Պլեյստոցենի ժամանակաշրջանում՝ Եվրոպայում և Կենտրոնական Ասիայի արևմտյան հատվածում։ Նրանք դասակարգված են կամ որպես ներկա մարդկանց ենթատեսակ (Հոմո Սափիենս Նեանդերտալենսիս) կամ որպես առանձին մարդկանց տեսակ (Հոմո Նեանդերտալենսիս) ։
Գենետիկ հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ միախառնումը Հոմո Սափիենսի հետ (մարդաբանորեն ներկայիս մարդկանց հետ) տեղի է ունեցել մոտավորապես 80,000-50,000 տարի առաջ Մերձավոր Արևելքում, որի հետևանքն է այն, որ ներկայիս Եվրասիայի բնակիչների գենոտիպի 1–4%-ը ներդրվել է Նեանդերտալյան մարդկանց կողմից ։
Ամենաերիտասարդ նեանդերտալյան կմախքը՝ Հյաենա Դենը (Մեծ Բրիտանիա), 30,000 տարվա է, իսկ Վինիջայի (Խորվաթիա) նեանդերտալյան մնացորդները 32,000-33,000 տարվա հնություն ունեն։ 30,000 տարվանից ավելի փոքր տարիքով նեանդերտալյան կմախքներ չեն հայտնաբերվել; չնայած նեանդերտալցիների կողմից օգտագործված կրակի հետքերը, գտնված Ջիբրալթարում, ցույց են տալիս, որ նեանդերտալցիները գուցեև ողջ մնացած լինեին 24,000 տարի առաջ։ Կրոմանյոնյան մարդկանց կամ ժամանակակից մարդկանց մնացորդները 'Նեանդերտալյան հատկանիշներով' հայտնաբերվել են Լագար Վելհո վայրում (Պորտուգալիա). դրանք 24,500 տարվա են ։
Նեանդերտալյան քարե գործիքները հայտնաբերվել են այն վայրերում, որտեղ նեանդերտալյան կմախքներ չեն հայտնաբերվել։ Նրանց վերջին քարե գործիքները հայտնաբերվել են Գորհամի քարանձավում՝ Ջիբրալթարի հարավում ։ Նեանդերտալյան մարդկանց ուղեղի չափսերը ժամանակակից մարդկանց ուղեղի չափսերին հավասար և նույնիսկ մեծ են եղել։ 2008 թ. գիտնականների մի խումբ, օգտագործելով նեանդերտալցիների ուղեղի եռաչափ պատկերները՝ ստացված Սիբիրում հայտնաբերված նեանդերտալցիների մնացորդներից, ցույց տվեցին, որ երեխա տարիքում նեանդերտալցիների ուղեղը համապատասխանել է ժամանակակից երեխաների ուղեղի չափսերին, իսկ հասուն տարիքում արդեն նեանդերտալցիների ուղեղի չափսերը գերազանցել են ժամանակակից մարդկանց ուղեղի չափսերին ։ Միջինը, նեանդերտալյան մարդկանց հասակը հավասար է եղել ժամանակակից մարդկանց հասակին՝ մոտավորապես (տղամարդիկ) 165–168 սմ, նրանք ավելի մկանոտ էին։ Նրանք շատ ավելի ուժեղ էին Հոմո Սափիենս տեսակի ներկայացուցիչներից, հատկապես ձեռքերն ու ոտքերը ավելի մկանոտ էին ։ Կանանց հասակը եղել է 152-156 սմ ։
2010 թ. ամերիկյան մի գիտնական նեանդերտալցու ատամների արանքում գտավ եփած բույսերի կտորներ, հերքելով այն կարծիքը, որ նեանդերտալյան մարդիկ եղել են միայն մսակեր  ։
Անվանումը
Անունը ստացել է Նեանդերտալ հովտից, Դյուսելդոֆից 12 կմ արևելք, Գերմանիա։ Առաջին բրածոները հայտնաբերվել են Նեանդերտալում 1856 թ., Նեադերտալ 1-ը, որ հայտնի էր նաև որպես "Նեանդերտալյան գանգ", իսկ հետագայում գանգի շնորհիվ վերակառուցված արարածը "Նեանդերտալյան մարդ" : Լատիներեն անվանումը Հոմո նեանդերտալենսիս, որը նշանակում է "Նեանդերտալյան մարդ", որի շնորհիվ էլ հետագայում ողջ տեսակին սկսեցին այդպես անվանել։ Իսկ արդեն Նեանդերտալյան մարդկանց ուղղակի "Նեանդերտալցիներ" անվանելու ավանդույթը ի հայտ եկավ 1920-ական թթ. :
Դասակարգում
Երկար ժամանակ գիտնականները վիճում էին նեանդերտալցիների դասակարգել որպես Հոմո նեանդերտալենսիս թե "Հոմո սափիենս նեանդերտալենսիս" : Որոշ հետազոտություններ ցույց են տալիս, որ նեանդերտալցիները առանձին տեսակ են, այլ ոչ թե ենթատեսակ ։Քեմբրիջի համալսարանի պրոֆեսոր Պոլ Մելլարսն ասում է, որ "մշակութային միախառնման ոչ մի ապացույցներ գտնված չեն", իսկ Միտոքոնդրիումային ԴՆԹի հետազոտությունները ցույց են տվել, որ նեանդերտալյան մարդը ''Հ. Սափիենսի'' ենթատեսակ չէ, չնայած վերջերս կատարված գենոտիպի ուսումնասիրությունները այլ արդյունք են ցույց տվել ։
Նեանդերտալցիները և Հոմո Սափիենսը անցել են նույն էվոլուցիոն ուղին, երկուսն էլ առաջացել են շիմպանզեանման արարածից հինգից տասը միլիոն տարի առաջ։ Ինչպես Հոմո սափիենսը, այնպես էլ Նեանդերտալցիները ազգակից են Ավստրալոպիթեկին, Հոմո Հաբիլիսին, և Հոմո Էրգաստերին; սակայն հստակ ծագումն անհայտ է։ Հոմո սափիենսի և Նեանդերտալցու վերջին ընդհանուր նախահայրը Հոմո ռոդեզիենսի մոտ, հայտնաբերված Հյուսիսային Ռոդեզիայում, 1921 թ.:
Հոմո ռոդեզիենսիսը առաջացել է Աֆրիկայում 0.7-1 միլիոն տարի առաջ։ Հոմո ռոդեզիենսիսը հասել է Եվրոպա 800 հազար տարի առաջ, երբ այդ վայրերում արդեն ապրում էր Հոմո անտեսասսորը։ Սակայն այդ վայրերում 600,000 տարի առաջ արդեն ապրում էր Հոմո հեյդելբերգենսիս։
Տարբեր հետազոտություններ ցույց են տվել, որ Հոմո ռոդեզիենսիսը և Հոմո հեիդելբերգենսիսը շարնակում էին միախառնվել, մինչև 350,000 տարի առաջ, երբ նրանք առանձնացան, և մոտավորապես 200,000 տարի առաջ Հոմո Հեյդելբերգենսիսը վերափոխվեց Հոմո Նեանդեռրտալենսիսի, դասական նեանդերտալյան մարդու։ Կարծիք կա, որ նեանդերտալյան սկզբնական պոպուլյացիան ավելի հեռու է ժամանակակից մարդուց, քան Հոմո հեյդելբերգենսիսը։ Չնայած վերջին հետազոտությունները մարդկային և նեանդերտալյան կայուն պոպուլյացիաների մասին, կասկածի տակ է դրել այդ կարծիքը։
Հայտնաբերումը
Նեանդերտալյան գանգերը առաջին անգամ գտնվել են Էնգիսում, Բելգիա (1829 թ.) Ֆիլիպ-Շարլ Շմերլինգի կողմից և Ջիբրալթարում (1848 թ.), մինչև Նեանդերտալ հովիտՆեանդերտալ հովտում 1856 թ. օգոստոսին գտնված նեանդերտալցու բրածոները, երեք տարի առաջ հրատարակվեց Չարլզ Դարվինի Տեսակների ծագման մասին գիրքը ։
Երբ առաջին անգամ հայտնաբերվեց նեանդերտալյան մարդու մնացորդները, աշխատողները, որոնք վերականգնում էին բրածոները, կարծում էին, որ դրանք պատկանում են արջի։ Նրանք հանձնեցին այն կենդանաբան Յոհան Կարլ Ֆուհլրոտին, ով էլ իր հերթին հանձնեց դրանք մարդաբան Հերման Շաաֆֆհաուսենին։ Նրանք միասին հայտարարեցին հայտնագործման մասին 1857 թ.:
Այդ հայտնագործությունը հիմք դրեց պալեոանթրոպոլոգիային։ Մինչ այսօր 400 Նեանդերտալյան բրածո է հայտնաբերվել ։
Ապրելավայրը և տարածվածությունը
Վաղ նեանդերտալցիներն ապրում էին վերջին սառցե դարաշրջանի ժամանակաշրջանում, և այդ պատճառով այդ ժամանակաշրջանի մարդկանց մասին քիչ բան է հայտնի։ Սկզբնական շրջանում նրանք տարածված էին հարավային, արևմտյան Եվրոպայում, մինչև Մեծ Բրիտանիայի հարավային ափերը, կենտրոնական Եվրոպայում և Բալկանյան թերակղզիում , Ուկրաինայում և արևմտյան Ռուսաստանում, ինչպես նաև Կովկասում, Զագրոսի լեռներում և Լիբանանում։
Չնայած Աֆրիկայում չեն հայտնաբերվել նրանց բրածոներ, սակայն Աֆրիկային մոտ վայրերեում գտնվել են նրանց մնացորդները. Ջիբրալթարում և Լիբանանում։ Լիբանանում նեանդերտալյան մարդկանց բրածոների հետ միասին գտնվել են նաև Հոմո սափիենսի բրածոներ։ Կաթնասունների բրածոներից երևում է, որ այդ շրջանում ապրել են ցրտադիմացկուն արարածներ, հետևաբար նեանդերտալցիներն ավելի ցրտադիմացկուն են եղել, քան ժամանակակից մարդիկ, և դուրս են մղել նրան Մերձավոր Արևելքից համեմատաբար ցուրտ կլիմայի շնորհիվ։ Հոմո սափիենսն այն ժամանակ, միակ մարդու տեսակն է եղել Նեղոսի հովտում։ Ավելի ու ավելի տաքացման հետևանքով նեանդերտալցիները ավելի ու ավելի հյուսիս են նահանջել ։ Ներկայումս սխալ է համարվում արևմտյան և կենտրոնական Եվրասիայից դուրս տարածքներում գտնված բրածոները վերագրել նեանդերտալյան մարդու։ Դասական նեանդերտալցիներն ապրել են հյուսիսային Գերմանիայից մինչև Իսրայել, Իսրայելից մինչև Իսպանիա, Իտալիայում , և Անգլիայից ու Պորտուգալիայից մինչև Ուզբեկիստան  ։
Անատոմիան
Նեանդերտալցիներն ավելի մկանոտ էին, քան ժամանակակից մարդիկ։ Նեանդերտալցիները 12–14 սմ-ով ավելի կարճ էին, քան 21-րդ դարի մարդիկ։ Նեանդերտալյան տղամարդիկ 164-168 սմ էին, իսկ նեանդերտալյան կանայք 152–156 սմ ։ 26 բրածոների հիման վրա 2010 թ. հայտնաբերվեց, որ նեանդերտալյան տղամարդիկ 77.6 կգ էին, իսկ կանայք 66.4 կգ ։ 2007 թ. հետազոտությունների շնորհիվ պարզ դարձավ, որ նեանդերտալցիները գուցեև սպիտակ մաշկ ու կարմիր մազեր ունեցած լինեին Գանգի չափսով (1400 - 1740 սմ խորանարդ) նրանք նույնիսկ գերազանցում էին ժամանակակից մարդկանց։ Նրանք տարբերվում էին համեմատաբար կարճ ձեռքերով և կարճ դնչով, ուղիղ և երկար քթով։ Երեխա նեանդերտալցիները արտաքինով նման էին մեծերին, նրանց սեռական հասունացումը վրա էր հասնում 8-10 տարեկանում ։ Կյանքի միջին տևողությունը 22,9 տարի էր ։ Ուղեղի ուսումնասիրությունից պարզ է դարձել, որ նրանք ընդունակ էին խոսել։ Նեանդերտալցիների մկանային զանգվածը 30-40 % ավելի մեծ էր քանԿրոմանյոնյան մարդունը, կմախքն ավելի ծանր։ Մեծ քիթը ավելի լավ էր տաքացնում սառն օդը, պակասեցնելով մրսածության հավանականությունը ։ Ավելի ծանր լինելու պատճառով, նրանց օրական էներգիական պահանջև 32 % ավելի էր, քան ներկայիս մարդկանցը, իսկ նրանց օրական պահանջարկը համեմատած կրոմանյոնյան մարդու հետ 100 - 350 կիլոկալորիայով ավելի մեծ էր ։ Իսկ քիմիական հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ նրանք ամեն օր միս էին ուտում ։ Նեանդերտալցիների մոտ բացակայել են որոշ գենային շեղումներ - աուտիզմ, Այլցգեմեռի հիվանդություն, Դաունի համախտանիշը, շիզոֆրենիան :
Գենոտիպը
Նեանդերտալյան մարդու միտոքնդրիումային ԴՆԹ-ն ենթարկվել է բազմաթիվ հետազոտությունների, սակայն այն չի կարող ապացույց հանդիսանալ նեանդերտալյան և կրոմանյոնյան մարդկանց խաչասերման մասին։
1997 թ. գենետիկները կարողացան ԴՆԹ-ի կարճ շղթա ապակոդավորել 30,000-ամյա նեանդերտալյան մարդու մնացորդներից ։ 2006 թ. հուլիսին Մաքս Պլանկի անվան Էվոլյուցիոն Անթրոպոլոգիայի ինստիտուտը հայտարարեց, որ նրանք երկու տարուց կապակոդավորեն նեանդերտալցու գենոտիպը։ Սպասվում էր, որ այն կունենա ժամանակակից մարդկանց գենոտիպի չափսը, երեք-միլիարդ զույգ, և կկիսի ժամանակակից մարդկանց գեների մեծ մասը ։ 1980 թ. Վինդիջայի քարանձավից, Խորվաթիա գտած նեանդերտալցու 38,000-ամյա մնացորդների հետազոտությունները ցույց տվեցին, որ Հոմո նեանդերտալենսիսը կիսում է Հոմո սափիենսի ԴՆԹ-ի 99.5%: Միտոքոնդրիումային ԴՆԹ-ի հետազոտությունների արդյունքում պարզ դարձավ, որ Հոմո սափիենսն ու նեանդերտալցիներն ունեցել են ընդհանուր նախահայր 500,000 տարի առաջ։ Իսկ մի այլ հետազոտություն ցույց է տվել, որ Հոմո սափիենսն ու նեանդերտալցիները առանձնացել են 516,000-400,000 տարի առաջ ։ Իսկ 2007 թ. հետազոտությունները ցույց են տվել, որ նրանք առանձնացել են 800,000 տարի առաջ ։
Վերջերս պարզվել է, որ ժամանակակից մարդիկ և նեանդերտալցիները կիսել են ԴՆԹ-ի 99.5%-99.9% :
2006 թ. նոյեմբերի 16-ին հրատարակվեց մի հոդված, որտեղ ասվում էր, որ նեանդերտալցիներն ու հին մարդիկ չեն խաչասերվել ։ Շուտով նաև հաշվարկվեց, որ նեանդերտալցիներն ու Հոմո սափիենսը ունեցել են ընդհանուր նախահայր 353,000 տարի առաջ և առանձնացել են 188,000 տարի առաջ ։
Կարծիք կա, որ "Նեանդերտալցիների խմբերն ավելի փոքր են եղել կրոմանյոնյան մարդկանց խմբերից, որ պայմանավորված է եղել նրանց համեմատաբար ավելի մեծ երկարակեցությամբ  ։
2010 մայիսի հետազոտությունները ցույց տվեցին խաչասերման հավանականություն ։
Նեանդերտալցիների և ժամանակակից մարդկանց տարբերվող գեներն են.ՌՊՏՆ, ՍՊԱԳ17, ԿԱՆ15, ՏՏՖ1 և ՊՍԴ16.