cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Նատալյա Լեբեդևա
Կենսագրություն
1993 թվականին տեղափոխվել է Մինսկ, որտեղ աշխատել է որպես մարզիչ։ 1994 թվականի Օլիմպիական խաղերում արդեն ելույթ էին ունենում նրա սաները` Ելենա Գրիգորևա/Սերգեյ Շեյկո բելառուսական զույգը։ Ներկա պահին մարզում է Մոսկվայի մարզի Օդինցովո քաղաքում։ Համարվում է միջազգային կարգի դատավոր, դատում է սիրողական և ռուսական մակարդակի մրցույթները։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ չեմպիոններ
Լաբրո
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Մեգաբատ
Մեգաբատները դասվում են թևոտուկազգիների ընտանիքի ձեռնաթևավորների (չղջիկների) կարգին։ Նրանց նաև անվանում են թևոտուկազգիներ, Հին Աշխարհի թևոտուկազգիներ կամ հատկապես ացերոդոնների, թռչող աղվեսների ցեղից։ Նրանք հանդիսանում են չղջիկների գերընտանիքի այն միակ անդամները, որոնք հանդիսանում են Յինթերաքայրափթրայի ենթակարգերի երկու գերընտանիքներից մեկը։ Չղջիկների ներքին բաժանումը փոփոխվեց այն պահից սկսած, երբ 1917 թ. ենթաընտանիքները առաջին անգամ առաջարկվեցին։ 1917թ. դասակարգման երեք ենթաընտանիքներից այժմ վեցը ճանաչված են տարբեր ցեղերի հետ միասին։ 2018 թ. դրությամբ նկարագրված էր մեգաբատների 197 տեսակ։
Չղջիկների էվոլյուցիան հասկանալը հիմնականում պայմանավորված է եղել գենետիկ տվյալներով, քանի որ այս ընտանիքի բրածո մնացորդները եղել են բոլոր չղջիկներից ամենամասնատվածը։ Դրանք, ամենայն հավանականությամբ, զարգացել են Ավստրալազիայում մոտ 31 միլիոն տարի առաջ գոյություն ունեցող բոլոր կենդանի թևոտուկազգիների ընդհանուր նախնիների հետ։ Նրանց տոհմերից շատերը հավանաբար ծագել են Մելանեզիայում, այնուհետև ժամանակի ընթացքում ցրվել են մայրցամաքային Ասիայում, Միջերկրական ծովում և Աֆրիկայում։ Այսօր նրանք հանդիպում են Եվրասիայի, Աֆրիկայի և Օվկիանիայի արևադարձային և մերձարևադարձային տարածքներում։
Մեգաբատները ամենաշատ չղջիկների տեսակներ ունեցող ընտանիքն են, որոշ տեսակների անհատներ են հետ, որոնք կշռում են մինչև 1,45 կգ, և թևերի բացվածքները՝ մինչև 1,7մ երկարությամբ։ Ոչ բոլոր մեգաբատներն են մեծահասակ, բոլոր տեսակների գրեթե երրորդ մասը կշռում է 50 գրամից ոչ ավել։ Նրանք տարբերվում են մյուս տեսակներից իրենց շուն հիշեցնող դեմքով, ճանկոտ երկու մատերի և փոքրացած ուրոպատագիումով։ Միայն մեկ տեսակի անդամները՝ նոտոպտերիսները, ունեն պոչ։ Մեգաբատներն ունեն մի քանի հարմարեցում թռիչքի համար, ներառյալ թթվածնի արագ սպառումը, րոպեում ավելի քան 700 բաբախող սրտի կծկումների հաճախականությունը պահպանելու ունակությունը և թոքերի մեծ ծավալները։
Շատ մեգաբատներ գիշերային կամ կրպուսկուլյար կենդանիներ են, չնայած որոշ տեսակներ ակտիվ կյանք են վարում օրվա ընթացքում։ Անգործության շրջանում նրանք հաստատվում են ծառերում կամ քարանձավներում։ Որոշ տեսակների անդամները միայնակ են հաստատվում, մինչդեռ մյուսները գաղութներ են կազմում մինչև մեկ միլիոն անդամների մասնակցությամբ։ Գործունեության ընթացքում նրանք օգտագործում են թռիչքը սննդի ռեսուրսներ գտնելու համար։ Ըստ հազվադեպ բացառությունների, նրանք չեն կարողանում կողմնորոշվել, դրա փոխարեն նրանք հույսը դնում են սուր տեսողության և հոտառության վրա կողմնորոշվելու և սնունդ գտնելու համար։ Շատ տեսակներ առաջին հերթին մրգեր են ուտում, իսկ մի քանիսը նեկտար։ Սննդամթերքի քիչ տարածված այլ ռեսուրսներն են տերևները, ծաղկափոշին, ճյուղերը և կեղևը։
Նրանք դանդաղ են հասնում սեռական հասունության։ Տեսակների մեծամասնությունը միանգամից ունենում է մեկ սերունդ չորսից վեց շաբաթ հղիությունից հետո։ Բոլոր տեսակների քառորդ մասը համարվում են սպառնալիք ներկայացնող, հիմնականում բնակավայրերի ոչնչացման և չափից շատ որսալու համար։ Որոշ շրջաններում մեգաբատները համարվում են հայտնի սննդի աղբյուրներ, ինչը հանգեցնում է բնակչության թվաքանակի անկման և ոչնչացման։ Հանրային առողջության մեջ ներգրավվածները նույնպես հետաքրքրված են նրանցով, քանի որ նրանք հանդիսանում են մի քանի վիրուսների բնական աղբյուր, որոնք մարդկանց վրա կարող են ազդեցություն ունենալ։
Տաքսոնոլոգիական պատմություն
Թևոտուկազգիների ընտանիքը առաջին անգամ նկարագրել է 1821 թ. բրիտանացի կենդանաբան Ջոն Էդվարդ Գրեյը։ Նա ընտանիքը անվանեց «Թևոտուկազգիներ» ("Pteropus") և տեղադրեց այն այժմ գոյություն ունեցող Բեղմնավորիչների կարգի մեջ ։ Բեղմնավորիչներն պարունակում էին ևս մեկ ընտանիք՝ այժմ արդեն ոչնչացված Սեֆլեթդի, որը պարունակում էր մեկ տեսակ՝ Սեֆալոտներ (այժմ հայտնի է, որպես Դոբսոնիայի հոմանիշ) ։ Գրեյի ուղղագրությունը, հնարավոր է, հիմնված է եղել «Pteropus» վերջածանցը սխալ հասկանալու վրա ։ «Pteropus» բառը առաջացել է հին հունարեն «pterón» բառից, որը նշանակում է «թև», և «poús» բառից, որը նշանակում է «ոտք» ։ Հունարեն Pteropus բառի pous-ը գալիս է հիմնական բառի pod-ից, հետևաբար լատինացված Pteropus բառը ճշտորեն հանգեցնում է «Pteropod-» նախածանցի : Ֆրանսիացի կենսաբան Շառլ Լյուսիեն Բոնապարտը առաջինն էր, որը օգտագործեց ուղղված ուղղագրությունը թևոտուկազգիները (Pteropodidae) 1838 թ. :
1875 թ. իռլանդացի կենդանաբան՝ Ջորջ Էդվարդ Դոբսոնը, առաջինը բաժանեց Ձեռնաթևավորների (չղջիկներ) կարգը երկու ենթակարգերի՝ Մեգաքայրափտերա (երբեմն նաև Մակրոքայրափտերա) և Միկրոկիրոպտերա (չղջիկներ), որոնց սովորաբար կրճատում են Մեգաբատներով և Միկրոբատներով ։ Դոբսոնը ընտրեց այս անունները երկու խմբերի մարմնի չափերի տարբերությունները ցույց տալու համար՝ հաշվի առնելով այն, որ պտուղ ուտող չղջիկներն ավելի մեծ էին, քան միջատ ուտող չղջիկները։ Թևոտուկազգիներն միակ ընտանիքն էին, որոնց նա ընդգրկեց Մեգաքայրափտերա խմբի մեջ ։
2001 թ. ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ Մեգաբատների և Միկրոբատների երկփեղկումը ճշգրտորեն չի արտացոլել նրանց էվոլյուցիոն հարաբերությունների վրա։ Մեգաքայրափտերայի և Միկրոկիրոպտերա փոխարեն, ուսումնասիրության հեղինակները առաջարկեցին նոր ենթակարգեր՝ Յինթերաքայրափթրա և Յենգոքայրափթրա ։ Դասակարգման այս սխեման հետագայում մի քանի անգամ ստուգվել է և վերջնական հաստատվել 2019 թ. ։ 2005 թ. ի վեր այս ենթակարգին այլընտրանքորեն անվանում են «Թերոպադիֆորմս» : Յինթերաքայրափթրան նախկինում պարունակում էր Մեգաքայրապտերայի մեջ ընդգրկված տեսակներ (բոլոր թևոտուկազգիներ), ինչպես նաև մի քանի ընտանիքներ, որոնք նախկինում ընդգրկված էին չղջիկների խմբում՝ Կոպիենոսներ, Ռայնոֆդլիներ, Նիկտերիզներ, խոզի քիթ ունեցող չղջիկներ և մկան պոչ ունեցողներ ։ Երկու գերընտանիքները բաղկացած են Յինպերիոքայրափթրա՝ Ռայնոֆոլոդիան, որը պարունակում էր վերոհիշյալ ընտանիքները նախկինում չղջիկների և Թերոպադոեդիայի տեսակները, որոնց մեջ այժմ մտնում են միայն Թևոտուկազգիները ։
1917 թ. դանիացի մամոլոգ՝ Քնուդ Անդերսնը, թևոտուկազգիներին բաժանեց երեք ենթաընտանիքների՝ Մակրոգլոսինա, Թերոփինա (ուղղվել է թերոփադնի) և Հարփիօնեքթերնի ։ 1995 թ․ ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ Մակրոգլոսինան, ինչպես նախկինում էր սահմանված, պարունակում էր Էոնիկթրիս, Նոթոփթրիս, Մակրոգլոսսուս, Սիքոնիքթրիս, Մելոնիքթրիս և Մեգալոգլոսսուս սեռերը, պարաֆիլետիկ էին, ինչը նշանակում է, որ ենթաընտանիքը չի խմբավորում ընդհանուր նախնիների հետնորդներին : Հետագա հրատարակությունները Մակրոգլոսսնին համարեցին թերոպոդնի տեսակ, որը պարունակում է միայն Մակրոգլոսսուս և Սիկոնիկտերիս ։ Էոնիկտերիսը և Մելոնիկտերիսը թևոտուկազգիների մեկ այլ տեսակի մեջ են մտնում ։ Մեգալոգլոսուսը Ռոուզսեթնի ենթաընտանիքի Մայոնիքթերնի տեսակի մեջ է մտնում, իսկ Նոթափորսի բնակության վայրը հայտնի չէ ։
1984 թվականին առաջարկվեց թևոտուկազգիների մեկ այլ ենթաընտանիք՝ Փրոփոթինի, որը ներկայացնում էր Աֆրիկայում հայտնաբերված բրածոներից նկարագրված մեկ ոչնչացված տեսակ՝ Փրփոթո Լիքի ։ 2018 թ. բրածոներն վերանայեցին, և հայտնաբերեցին, որ դրանք Լեմուր տեսակն են ներկայացնում ։ 2018 թ. դրությամբ գոյություն ուներ նկարագրված մեգաբատի 197 տեսակ, որի մոտ մեկ երրորդը Թերոպուս տեսակից թռչող աղվեսներն էին ։
Բրածոների ռեկորդը և տարաձայնությունների ժամանակը
Չղջիկների ընտանիքում ամենաթերի բրածոների ռեկորդն ունեն թևոտուկազգիների չղջիկները։ Թևոտուկազգիների բրածոների քանակի քիչ լինելը կարող է կապված լինել մի քանի գործոնից՝ ի տարբերություն Եվրոպայի և Հյուսիսային Ամերիկայի, արևադարձային շրջաններում, որտեղ թևոտուկազգիների բրածոները հնարավոր էր հայտնաբերել, քիչ են նշմառված։ Արևադարձային շրջաններում բրածության համար վատ պայմաններ են, ինչը ընդհանուր առմամբ կարող է հանգեցնել քիչ բրածոների, և բրածոները կարող են ստեղծվել, բայց հետագա երկրաբանական գործունեության արդյունքում կարող են ոչնչացվել ։ Ենթադրվում է, որ թևոտուկազգիների բրածոների 98%-ը հայտնի չէ ։ Նույնիսկ առանց բրածոների, ընտանիքի տարիքը և տարաձայնությունների ժամանակները դեռ կարելի է գնահատել՝ օգտագործելով հաշվարկային ֆիլոգենետիկա։ Թևոտուկազգիները բաժանվեցին ռայնոլոֆոյդեա գերընտանիքից մոտ 58 միլիոն տարի առաջ ։ Թևոտուկազգիների կամ կենդանի բոլոր տեսակների խմբերի նախնիներն ապրում էին մոտ 31 միլիոն տարի առաջ ։
Կենսաաշխարհագրություն
Ըստ կենսաաշխարհագրության տվյալների՝ ամենայն հավանականությամբ թևոտուկացգիների ընտանիքը ստեղծվել է Ավստրալազիայում ։ Ըստ կենսաաշխարհագրական այլ տվյալների՝ մեգաբատի շատ գերընտանիքների, բացառությամբ Սայնոփթերինայի, ծագման հավանական վայրերն են Մելանեզիա կղզին, ինչպես նաև Նոր Գվինեան, Սայնոփթերինան հավանաբար ծագել է Սունդա Շելֆում ։ Այս շրջաններից թևոտուկազգիները գնացին այլ տարածքներ, ներառյալ մայրցամաքային Ասիա և Աֆրիկա։ Մեգաբատներն հասել են Աֆրիկա առնվազն չորս տարբեր դեպքերի հետևանքով։ Հայտնի չէ, թե մեգաբատներն երբ են հասել Աֆրիկա, բայց մի քանի տեսակներ ներկա են եղել Վաղ Միոցենիի ժամանակ։ Թե որքան մեգաբատներ են հասել Աֆրիկա, դա էլ հայտնի չէ։ Ենթադրվում էր, որ նրանք կարող էին հասնել Միջին Արևելքի տարածքով, մինչ այն ավելի չոր կդառնար Միոցենի վերջում։ Եվ ընդհակառակը, նրանք կարող էին մայրցամաք հասնել Գոմֆոթերիումի ցամաքային կամրջի միջոցով, որը միացնում էր Աֆրիկան և Արաբական թերակղզին Եվրասիային։ Ենթադրվում է, որ թերոպուս տեսակը(թռչող աղվեսներ), որը չի հանդիպում մայրցամաքային Աֆրիկայում, տարածվել են Մելանեզիայից՝ Հնդկական օվկիանոսի կղզիներից այն կողմ ։ Մեգաբատի այլ տեսակների համար սա ավելի քիչ է հավանական, քանի որ նրանք ունեն մարմնի ավելի փոքր չափսեր և իրենց թռիչքային հնարավորություներն սահմանափակ են ։
Էխոլոկացիա
Մեգաբատները չղջիկների այն միակ տեսակն են, որոնք ընդունակ չեն կոկորդի էխոլոկացիային։ Հայտնի չէ, արդյոք բոլոր չղջիկների ընդհանուր նախնիներն ընդունակ են եղել էխոլոկացիայի, և այդպիսով մեգաբատների տեսակից կորել է էխոլոկացիան, թե չղջիկների մի քանի տեսակներ ինքնուրույն զարգացրել են էխոլոկացիայի կարողությունը։ Չղջիկների էվոլյուցիայի այս անհայտ տարրը կոչվել է «կենսաբանական մեծ մարտահրավեր» ։ 2017 թ. չղջիկների օնտոգենեզի (սաղմնային զարգացման) ուսումնասիրությունը ցույց տվեց, որ մեգաբատի սաղմերը սկզբում ունենում են մեծ, զարգացած կոկլեա, որը նման է էխոլոկացիոն միկրոբատների, չնայած ծնվելիս նրանք ունենում են փոքր կոկլեա, ինչպես ոչ էխոլոկացիոն կաթնասունների մոտ։ Այս տվյալներն ապացուցում են, որ կոկորդի էխոլոկացիան չղջիկների շրջանում մեկ անգամ էվոլյուցիայի է ենթարկվել, և կորել է թևոտուկազգիների միջից, այլ ոչ թե երկու անգամ ինքնուրույն զարգացել է ։ Ռուզետուս տեսակի մեգաբատներն լեզուն սեխմելով, կորղ են ենթարկվել պարզունակ էխոլոկացիայի ։ Որոշ տեսակներ՝ քարանձավային նեկտար չղջիկները, կարճ քիթ ունեցող չղջիկնորն ու երկարալեզու չղջիկներն, կարողանում են այնպիսի ճռնչյուններ հանել, որոնք նման են էխոլոկացիոն չղջիկների թևերը թափահարելու ձայնին ։
Թե՛ էխոլոկացիան, թե՛ թռիչքը շատ էներգիա պահանջող գործընթացներ են ։ Էխոլոկացիոն չղջիկները համատեղում են ձայնի արտադրությունը թռիչքի հետ կապված մեխանիզմների հետ, ձայն արձակելու համար օդի բոլուսը ճնշելու փոխարեն, կոկորդի էխոլոկացիայով չղջիկներն, հավանաբար իրենց թևերի ուժն են գործադրում օդ ճնշելու համար, թևերի թափահարման և էխոլոկացիայի համաժամանակեցման շնորհիվ քիչ էներգիա են վատնում ։ Էխոլոկացիայի կորուստը (կամ հակառակը, դրա էվոլյուցիայի բացակայությունը) կարող է պայմանավորված լինել թռիչքի անջատումից և մեգաբատների տեսակներում էխոլոկացիայի տեղակայումից ։ Ի համեմատ Էխոլոկացիոն չղջիկների, մեգաբատների ավելի մեծ մարմնի չափերից, կարելի է ենթադրել, որ մարմնի մեծ չափսերը կարող են խթանել թռիչքի և էխոլոկացիայի կապը, և չափից շատ էներգիա է պահանջվում էխոլոկացիայի համար, որպեսզի այն պահպանվի մեգաբատներում ։
Արտաքին տեսք
Առաջին հայացքից մեգաբատների տեսքը կարելի է տարբերել իրենց շներին նման դեմքով, իսկ երկրորդը իրենց ճանկերի շնորհիվ, ինչպես նաև իրենց պարզ ականջներով ։ Ականջների պարզ տեսքը պայմանավորված է ողնուղիների բացակայությամբ, որը հանդիպում է միկրոբատների շատ տեսակների մոտ։ Խողովակաձև քթով մեգաբատներն ավելի քիչ են նման շան, քանի որ ունեն ավելի կարճ դեմք և գլանային քթանցքներ ։ 2011 թ. 167 մեգաբատ տեսակների ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ չնայած մեծամասնության (63%) մորթիներն միանման գույներ ունեն, այս ընտանիքում այլ ձևեր են նկատվում։ Դրանք են՝ ստվերում տեսակների չորս տոկոսի մոտ, պարանոցի կամ պատյանի տեսակների հինգ տոկոսի մոտ, շերտեր տեսակների տասը տոկոսի մոտ և բծեր տեսակների տասնինը տոկոսի մոտ ։
Գանգ և ատամնաշար
Մեգաբատներն ունեն մած ակնակապիճներ, որոնք հետզհետե սահմանակցվում են լավ զարգացած հետօրբիտական գործընթացներով։ Հետօրբիտական գործընթացներն երբեմն միանում են, հետօրբիտական շարք կազմելու համար։ Դեմքը արտաքինից պարզ է, և խիստ փոփոխությունների չի ենթարկվել, ինչպես դա երևում է չղջիկների մյուս ընտանիքներում ։ Տեսակների մեջ դեմքի երկարությունը տարբեր է։ Պրեմաքսիլան լավ զարգացած է և սովորաբար ազատ, նշանակում է, որ այն կապված չէ վերին ծնոտի հետ, փոխարենը այն կապվում է վերին ծնոտի հետ ջիլերի միջոցով, հնարավոր դարձնելով ազատ շարժումը ։ Պրեմաքսիլայում միշտ բացակայում է քիմքի գիծը ։ Ավելի երկար դեմք ունեցող տեսակների մոտ գանգը սովորաբար կամարակապ է։ Ավելի կարճ դեմք ունեցող տեսակների գանգը փոքր է շարժելու համար ։
Մեգաբատի տեսակների ատամների քանակը տատանվում է, տարբեր տեսակներինը 24-34-ի սահմաններում։ Բոլոր մեգաբատներն ունեն վերին և ստորին երկու կամ չորս կտրվածք, բացառությամբ Նոր Գվինեա չղջիկի, որը ընդհանրապես կտրվածք չունի, և Սան Տոմե կոչվող չղջիկի, որը ունի երկու վերին և երեք ստորին կտրվածքներ ։ Դրա շնորհիվ նա դառնում է կաթնասունների այն միակ տեսակը, որն ունի ասիմետրիկ ատամնաբուժական բանաձև ։
Բոլոր տեսակներն ունեն երկու վերին և ստորին ժանիքներ։ Պրեմոլարների քանակը փոփոխական է, յուրաքանչյուրի վերին և ստորին հատվածում չորս կամ վեց պրեմոլար։ Առաջին վերին և ստորին մոլերները միշտ առկա են, ինչը նշանակում է, որ բոլոր մեգաբատներն ունեն առնվազն չորս մոլեր։ Մնացած մոլերը կարող են ներկա լինել։ Ներկա, բայց հանած կամ ցրված ։ Մեգաբատների մոլերները և պրեմոլարները պարզեցված են ։
Պոստքրենիա
Մեգաբատների սկեպուլաները, քայրոփթերիան ընտանիքում նկարագրում են, որպես ամենահասարակը ։ Նրանց ուսերն, ընդհանուր առմամբ, ունեն պարզ կառուցվածք, բայց ունեն որոշ մասնագիտացված հատկություններ։ Օմոհիոիդի մկանների պարզունակ միացումը սկեպուայից մինչև անրակ կողքից տեղահանված է՝ այս առանձնահատկությունն նկատվել է նաև Ֆիլոստոմիդա տեսակում։ Ուսն ունի նաև լավ զարգացած մկանային համակարգ, որը կպչուն մկանների ջիլը կապում է մաշկի հետ ։
Այն ժամանակ, երբ միկրոբատներն ունեն ճանկեր դիմացի վերջույթների բութ մատներին, մեգաբատներն ունեն նաև երկրորդ ճանկեր, միայն Էոնիկտերիս, Դոբսոնիա, Նոտոպտերիս և Նեոպտերիքս տեսակներն չունեն երկրորդ ճանկ ։ Առաջին մատն ամենակարճն է, մինչդեռ երրորդն ամենաերկարն է։ Երկրորդ մատն հնարավոր չէ ծալել ։ Մեգաբատների բութ մատն, ի համեմատ դիմացի վերջույթի, ավելի երկար է, քան միկրոբատների մոտ ։
Մեգաբատների հետին վերջույթների կմախքը մարդկանց կմախքի նույն բաղադրիչներն ունի։ Մեգաբատների տեսակների մեծամասնությունն ունի քելքր կոչվող լրացուցիչ կառուցվածք ։ Որոշ հեղինակներ այս կառույցին այլընտրանքորեն անվանում են ուրոպտեգիալ խթան՝ այն միկրոբատների քելքրներից տարբերակելու համար, որոնք այլ կառուցվածք ունեն։ Կառուցվածքը նախատեսված է ուրոպտեգիլը կայունացնելու համար՝ թույլ տալով չղջիկներին թռիչքի ընթացքում կարգավորել թաղանթի խցիկը։ Քիչ քելքր կամ խթանիչ ունեցող մեգաբատներն են՝ Նոտոփթրիս,Սայքոնիքթրիս և Հարփիոնիքթրիս ։ Ի համեմատ այլ կաթնասունների կողմնորոշման, ամբողջ ոտքը ազդրի վրա պտտվում է, ինչը նշանակում է, որ նրանց ծնկները ետ են թեքված։ Բոլոր հինգ մատները թեքվում են սագիտալային հարթության ուղղությամբ, մինչդեռ մատներից ոչ մեկը չի կարող թեքվել հակառակ ուղղությամբ, նստած թռչունների ոտքերի պես ։
Ներքին համակարգեր
Մեգաբատների մարսողական համակարգերն արագ են՝ աղիքների միջով կես ժամ կամ պակաս անցման ժամանակով ։ Մարսողական համակարգը կառուցված է բուսական սննդակարգի վրա, որը երբեմն սահմանափակվում է փափուկ մրգերով կամ նեկտարով ։ Մարսողական համակարգի հեռավորությունը խոտակեր կենդանու համար կարճ է, քանի որ մանրաթելային պարունակությունը հիմնականում առանձնանում է քիմքի, լեզվի և ատամների գործողությամբ և այնուհետև նետվում ։ Շատ մեգաբատներ ունեն U-չափի ստամոքսներ։ Բարակ և հաստ աղիքները հստակ տարբերություն չունեն, իսկ ուղիղ աղիքը հստակ սկիզբ չունի։ Նրանց աղիքային միկրոֆֆիլը շատ խիտ է, որի շնորհիվ սննդանյութերի կլանման համար մեծ մակերես է ստեղծվում ։
Գենոմի չափս
Բոլոր չղջիկների նման, մեգաբատներն ունեն մյուս կաթնասուններից շատ ավելի փոքր գենոմներ։ 43 մեգաբտների վրա 2009 թ․ ուսումնասիրությունից պարզ դարձավ, որ իրենց գենոմներն տատանվում ե Արմավենու նման չղջիկների մոտ 1,86 պիկոգրամի միջև, իսկ Լայլա կոչվող չղջիկների մոտ մինչև 2,51 պիկոգրամի միջև։ Բոլոր մյուսների չափսերն շատ ավելի ցածր էին, քան կաթնասուններինը, որոնց գենոմներն տատանվում են 3,5 պիկոգրամի միջև։ Մեգաբատների գենոմներն անգամ ավելի փոքր են, քան միկրոբատներինը, որոնց գենոմներն 2,20 միջին քաշով պիկոգրամ են, ի համեմատ 2,58 պիկոգրամի։ Ենթադրվում է, որ այս տարբերությունը կապված է այն փաստի հետ, որ մեգաբատ տեսակը վերապրել է Լայն ուանի՝ երկար ցրված միջուկային տարրերի տեսակի ոչնչացումը։ Լայն ուանը կազմում է մարդու գենոմի 15-20%-ը և համարվում է կաթնասունների շրջանում ամենատարածված երկար ցրված միջուկային տարրը ։
Տեսողություն
Շատ քիչ բացառություններ կան, որ մեգաբատները չեն էխոլոկացվում, ուստի կողմնորոշվելու համար հույսը դնում են միայն տեսողության և հոտառության վրա ։ Նրանք ունեն մեծ աչքեր իրենց գլխի առջևի մասում ։ Սրանք ավելի մեծ են, քան բոլոր չղջիկների ընդհանուր նախնիները, ըստ մեկ ուսումնասիրության՝ թևոտուկազգիների մոտ ենթադրվում է աչքերի չափի մեծացման միտում։ Ըստ 18 մեգաբատների տեսակների աչքերի ուսումնասիրության՝ ամենափոքր աչքերն ունեն սովորական չղջիկները՝ 5.03 մմ տրամագծով, իսկ ամենամեծ աչքերն ունեն հսկա չղջիկները՝ 12,34 մմ տրամագծով ։ Մեգաբատների թաղանթներն սովորաբար լինում են շագանակագույն, սակայն կարող են լինել նաև կարմիր կամ նարնջագույն, ինչպես Դեսմալոպեքսների, Ֆիջիական կապիկի դեմքով չղջիկների, Պտերալոպեկսների և որոշ Թերոպուսներ ։
Պայծառության բարձր մակարդակի դեպում, ի տարբերություն մարդկանց, մեգաբատների տեսողությունն ավելի վատ է, իսկ ցածր պայծառության դեպում ավելի լավ է ։ Ռուզետուսի, Էպոմոֆորի, Էիդոլոնի և Թերոպուսի որոշ տեսակների աչքերի ուսումնասիրությունից, պարզ դարձավ, որ առաջին երեք տեսակներն ունեն տապետում լուցիդում, աչքերում արտացոլող կառուցվածք, որը բարելավում է տեսողությունը ցածր լույսի մակարդակում, մինչդեռ Թերոպուս տեսակների մոտ չի բարելավում ։ Հոտազոտված բոլոր տեսակների ցանցաթաղանթներն ունեին ինչպես ձողային բջիջներ, այնպես էլ կոնաձև բջիջներ, բայց միայն Թերոպուս տեսակներն ունեին S-կոններ, որոնք հայտնաբերում են լույսի ամենակարճ ալիքի երկարությունները, քանի որ օպսինների սպեկտրալ կարգավորումը անհասկանալի էր, արդյոք Թերոպուս տեսակների S-կոնները կարողանում են կապույտ և ուլտրամանուշակագույն լույսերը տարբերել։ Թերոպուս չղջիկները երկգույն են և ունեն երկու տեսակի կոնաձև բջիջներ։ Մնացած այլ տեսակները S-կոնների բացակայությամբ, մոնոխրոմատիկ են՝ չեն կարողանում տեսնել գույնը։ Բոլոր տեսակները ձողային բջիջների խտության արդյունքում ունեին լույսի նկատմամբ բարձր զգայունություն, որը համապատասխանում է իրենց գիշերներն ակտիվ լինելու օրինաչափություններին։ Թերոպուսների և Ռուզետուսների ձողային բջիջների հաշվարկը կազմում է 350,000-800,000 քառակուսի միլիմետր, գիշերային կամ կրեպուսքուլար կենդանիներին, ինչպիսիք են տնային մուկը,տնային կատուն և տնային նապաստակը, հավասար են կամ գերազանցում են ։
Հոտառություն
Մեգաբատները օգտագործում են հոտառությունը սննդի աղբյուրներ, ինչպիսիք են մգրեն ու նեկտարները, գտնելու համար ։ Նրանք ունեն հոտառության սուր զգացողություն, որոնք մրցունակ են տնային շներին ։ Խողովակաձև քիթ ունեցող չղջիկները, ինչպիսին է արևելյան խողովակաձև քիթ ունեցող չղջիկը, ունեն ստերեո հոտառություն, ինչը նշանակում է, որ նրանք ի վիճակի են ցույց տալ հոտի հետքերը և հետևել դրանց երեք մետր հեռավորության վրա ։ Չղջիկների մյուս տեսակների նման, մեգաբատ մայրերը և սերունդը նույնպես օգտագործում են հոտառությունը իրար ճանաչելու, ինչպես նաև անհատներին ճանաչելու համար ։ Արու թռչող աղվեսների ուսերին կան տարածված անդրոգեն զգայուն ճարպագեղձերը, որոնք օգտագործում են իրենց տարածքների բույրը նշմարելու համար, մասնավորապես՝ զուգավորման շրջանում։ Այս գեղձերի արտազատությունը տարբերում են ըստ տեսակների՝ բոլոր տեսակների մեջ չորս տեսակների գեղձերից մեկուսացված 65 քիմիական միացություններից ոչ մի բարդություն չի հայտնաբերվել ։ Արուները նաև լվացվում են մեզով, կամ ծածկվում իրենց իսկ մեզի միջոցով ։
Համի զգացողություն
Մեգաբատներն ունեն TAS1R2 գենը, ինչը նշանակում է, որ նրանք ունակ են սննդի մեջ քաղցրություն զգալ։ Այս գենը առկա է բոլոր չղջիկների շրջանում, բացառությամբ վամպիր չղջիկների։ Բոլոր մյուս չղջիկների նման, մեգաբատները չեն կարող փորձել ումամի՝ TAS1R1 գենի բացակայության պատճառով։ Մյուս կաթնասուններից միայն մեծ պանդան չունի այդ գենը ։ Մեգաբատներն նաև ունեն բազմաթիվ TAS2R գեներ, որի հետևանքով նրանք կարող են դառնություն զգալ ։
Վերարտադրություն և կյանքի ցիկլ
Մեգաբատները, բոլոր չղջիկների նման, ի համեմատ իրենց կաթնասուններին համապատասխան չափի երկարակյաց են։ Որոշ գերված մեգաբատների կյանքի տևողությունը գերազանցում է երեսուն տարին ։ Իրենց չափի համեմատ, մեգաբատները ունեն վերարտադրողականության ցածր տեմպեր և հետաձգված սեռական հասունություն, տեսակների մեծամասնության էգ տեսակները չի ծննդաբերում մինչև մեկ կամ երկու տարեկանը ։ Կարծես որոշ մեգաբատները կարող են բազմանալ ամբողջ տարվա ընթացքում, սակայն տեսակների մեծամասնությունը հանդիսանում է սեզոնային բուծողներ ։ Զուգակցումը տեղի է ունենում նստած ։ Հղիության երկարությունը փոփոխական է, բայց տեսակների մեծ մասում չորսից վեց ամիս է։ Մեգաբատների տարբեր տեսակներ ունեն վերարտադրողական հարմարվողականություններ, որոնք երկարացնում են զուգակցման և ծննդաբերության ժամանակահատվածը։ Որոշ տեսակներ, ինչպիսիք են արմավենու նման չղջիկը, ունեն սաղմնային դիապաուզայի վերարտադրողական հարմարվողականություն, ինչը նշանակում է, որ զուգակցումը տեղի է ունենում հունիսին կամ հուլիսին, բայց զիգոտը արգանդի պատին չի տեղադրվում մինչև նոյեմբեր ամիսը : Ֆիշեր պիգմի չղջիկը, հետպլանտացիայի հետաձգման հարմարեցմամբ, ունի չղջիկների տեսակների հղիության ամենաերկար տևողությունը՝ մինչև 11,5 ամիս ։ Իմպլանտացիայից հետո ուշացումը նշանակում է, որ սաղմի զարգացումը կասեցվում է արգանդի պատի մեջ մտնելուց հետո մինչև ութ ամիս, ինչի հետևանքով իրենց հղիությունը երկար է տևում : Հղիության ավելի կարճ տևողությունը լինում է Հնդկական կարճ քիթ ունեցող չղջիկների մոտ, որը տևում է երեք ամիս ։
Բոլոր մեգաբատների աճոնների չափսերը սովորաբար մեկն է ։ Գոյություն ունեն հազվագյուտ տեղեկություններ հետևյալ տեսակների երկվորյակների՝ Մադագասկան թռչող աղվեսների, Դոբսոն էպոլետ չղջիկի, գորշ գլուխ ունեցող թռչող աղվեսի, սև թռչող աղվեսի, ակնոցավոր թռչող աղվեսի ,ավելի մեծ կարճ քիթ ունեցող չղջիկի, Պիտերսի պալետավոր չղջիկի, մուրճի նման գլուխ ունեցող չղջիկի, արմավենու տեսք ունեցող չղջիկի, փոքրիկ օձիքավոր չղջիկի, Եգիպտական չղջիկի և Լեշենոտ Ռուզետի մասին ։ Երկվորյակների դեպքում հազվադեպ է պատահում, որ երկու սերունդներն էլ գոյատևեն ։ Քանի որ մեգաբատները, ինչպես բոլոր չղջիկները, ունեն վերարտադրողականության ցածր տեմպեր, նրանց բնակչությունը անկումից հետո դանդաղ է վերականգնում ։
Ծնվելուց մեգաբատի սերունդները միջինում կազմում են իրենց մոր հետծննդյան քաշի 17.5%-ը։ Ցանկացած չղջիկների ընտանիքի համար սա սերունդ-մայր փոքրագույն հարաբերությունն է, բոլոր չղջիկներն ունեն նորածիններ, որոնք կշռում են իրենց մոր հետծննդյան քաշի 22,3% -ը։ Մեգաբատների սերունդը հեշտ չէ բաժանել ավանդական կատեգորիաների։ Ավելի մեծ փոքր քթով չղջիկների նման տեսակներն աչքերը բաց են ծնվում, մինչդեռ Եգիպտական չղջիկների սերունդի աչքերը մինչև ծնվելուց հետո ինը օր չի բացվում ։
Չղջիկների գրեթե բոլոր տեսակների արուներն չեն օգնում էգերին ծնողական խնամքի ժամանակ ։ Երիտասարդները մնում են իրենց մայրերի հետ մինչև կրծքից կտրվելը, իսկ կրծքից կտրվելու գործընթացն տատանվում է տարբեր ընտանիքներում։ Մեգաբատների, ինչպես բոլոր չղջիկների մոտ, կրծքից կտրվելու գործընթացն երկար է տևում՝ սերունդներին կերակրում են այնքան ժամանակ մինչև չունենան մեծահասակների քաշի 71%-ը, ի համեմատ ոչ չղջիկ կաթնասունների, որոնց մեծահասակների մարմնի քաշն 40% է ։ Միկրոպթերոպուս սեռի տեսակներն կաթից կտրվում են յոթից ութ շաբաթականում, մինչդեռ հնդկական թռչող աղվեսներն իրենց պատանիներին դեռ հինգ ամսականում չեն կտրում կաթից ։ Շատ անսովոր է, որ հսկա չղջիկներից երկու տեսակ՝ Բիսմարկ կոչվող չղջիկի և Դայակ կոչվող չղջիկի արուներին տեսել են, որ կաթ են արտադրում, բայց երբեք չեն հանդիպել, որ ձագերին արուներն կերակրեն ։ Դեռ հայտնի չէ, թե արդյոք լակտացիան ֆունկցիոնալ է, և արուներն իսկապես ձագերին կերակրում են, թե դա սթրեսի կամ թերսնուցման արդյունք է ։
Վարվելակերպ և սոցիալական համակարգեր
Մեգաբատների շատ տեսակներ շատ մարդամոտ և սոցիալական են։ Մեգաբատները միմյանց հետ զրուցելու համար ձայներ են արձակում, որը նկարագրվում է որպես «դայլայլի նման ձայնային իմպուլսներ», կարկաչյուն , կամ տարբեր տեսակների մոտ բարձր, մկկոցի նման ձայներ ։ Առնվազն մեկ տեսակ՝ Եգիպտական չղջիկներն, ունակ են սովորեցնելու վոկալ արտադրության ուսում կոչվող վոկալ, սահմանվում է որպես «վոկալիզացիան փոփոխելու ունակություն՝ ի պատասխան բնածինների հետ փոխգործակցության» ։ Եգիպտական երիտասարդ չղջիկները ունակ են բարբառ սովորել՝ լսելով իրենց մայրերին, ինչպես նաև իրենց գաղութներում գտնվող այլ չղջիկների։ Ենթադրվում է, որ բարբառային այս տարբերությունները կարող են հանգեցնել նրան, օրինակ որ տարբեր գաղութների անհատներ շփվում են տարբեր հաճախականություններով  ։
Մեգաբատները հիմնականում գիշերային կամ կրեպուսքուլար բնույթ ունեն, չնայած որ դրանցից ոմանք օրվա ընթացքում թռչելիս են հանդիպում ։ Կղզիների որոշ տեսակներ և ենթատեսակներ ցերեկային կյանք են վարում, ինչն էլ վկայում է նրանց մոտ գիշատչության բացակայության փաստը։ Ցերեկային տաքսոններն են՝ սևականջյա աղվեսների ենթատեսակները, Մաուրիթիան թռչող աղվեսները, Կարոլինյան թռչող աղվեսները, Թերոպուս պելագիկուսի ենթատեսակը և Սեյքելես չղջիկները ։
Ծառին թառում
Քառասունմեկ մեգաբատների տոհմերի 1992 թ. ամփոփագրում նշվում է, որ քսանինը տեսակ բնակվում է ծառերին։ Եվս տասնմեկ տեսակ մնում է քարանձավներում, իսկ մնացած վեց տեսակներն այլ վայրերում։ Ծառերին թառելիս տեսակները կարող են լինել միայնակ կամ խիստ գաղութացված՝ կազմելով մինչև մեկ միլիոն անհատների ագրեգատներ։ Քարանձավներում թառող տեսակներն կազմում են տասը անհատից մինչև մի քանի հազար ագրեգատներ։ Բարձր գաղութային տեսակները հաճախ հավատարիմ են մնում իրենց թառին, ինչը նշանակում է, որ ծառերը կամ քարանձավները իրենց համար կարող են որպես թառ օգտագործվել։ Միայնակ տեսակները կամ նրանք, որոնք ավելի քիչ քանակով են հավաքվում, ավելի քիչ են կցված իրենց թառերին :
Պլյավինյասի շրջան
Բնակչություն
2010 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ շրջանի բնակչությունը կազմում էր 6294 մարդ ։
2011 թվականի Լատվիայի բնակչության մարդահամարի արդյունքներով ազգային կազմն էր ՝
Մեգաբատ
Սննդակարգ և սնունդի որոնում
Մեգաբատները թռչում են գիշերները և սնունդ հայթհայթում։ Նրանք ուղիղ են թռչում և համեմատաբար արագ չղջիկների համար, որոշ տեսակներ ավելի դանդաղ են ավելի մեծ շարժունակությամբ։ Տեսակները, մեկ գիշերվա ընթացքում, կարող են 20–50 կմ թռչել։ Էիդլոն, Թերոպուս, Էպոմոֆորուս, Ռուզետուս, Մայոնիկտերիս և Նանոնիկտերիս սեռերի միգրացվող տեսակները կարողանում են մինչև 750 կմ հեռավորություն թռչել։ Չղջիկների մեծամասնության կողերի հարաբերակցությունը միջինից ցածր է, որը չափում է թևերի բացվածքը և թևերի տարածքը : Թևի բեռը, որը չափում է քաշը թևի տարածության համեմատ , մեգաբատների մոտ կամ միջին է կամ միջինից ավելի բարձր ։
Պլյավինյասի շրջան
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լատվիայի շրջաններ
Մեգաբատ
Դիասպորոլոգիա
Մեգաբատները կարևոր դեր են խաղում դիասպորոլոգիայի մեջ։ Իրենց երկարատև էվոլյուցիոն պատմության արդյունքում որոշ բույսեր ձեռք են բերել չղջիկների զգայարաններին համապատասխան բնութագրեր, ներառյալ մրգերը, որոնք ունեն ուժեղ հոտ, պայծառ և ակնհայտորեն սաղարթներից հեռու են։ Վառ գույները և մրգերի դասավորվածությունը կարող է արտացոլել մեգաբատների տեսողական ազդանշաններից կախվածությունը և թռչել չկարողանալու անկարողությունից կարող է խառնաշփոթի մեջ գցել։ Ավելի քան քառասուն տեսակի թզենու պտուղների մասին ուսումնասիրությունը ցույց տվեց, որ միայն մեկ տեսակ թզենի պահանջվեց ինչպես թռչունների, այնպես էլ մեգաբատների համար, տեսակների մեծամասնությունն օգտագործվեցին կամ մեկի, կամ մյուսի կողմից։ Թռչունների համար նախատեսված թզերը հիմնականում լինում են կարմիր կամ նարնջագույն, մինչդեռ մեգաբատների համար նախատեսված թզերը, հաճախ լինում են դեղին կամ կանաչ ։ Սերմերի մեծ մասը ուտելուց անմիջապես հետո մաքրվում է օրգանիզմից, աղիների արագ աշխատանքի շնորհիվ, բայց որոշ սերմեր կարող են մնալ օրգանիզմում ավելի քան տասներկու ժամ։ Սա մեծացնում է մեգաբատների սերմերը իրենց հիմնական ծառից հեռու ցրիվ տալու կարողությունը ։ Որպես շատ շարժուն պտղակեր կենդանիներ՝ չղջիկներն ունակ են վերականգնել անտառը՝ ծառերի սերմերը ցրելով անտառահատված լանդշաֆտների միջով ։ Այս ունակությունը վերաբերում է փոքր սեմերով բեյսերին՝ միայն 4մմ-ից պակաս, քանի որ դրանից ավելի մեծ սերմերը չեն կարող կուլ տալ ։
Գիշատիչներ և մակաբույծներ
Մեգաբատները, հատկապես կղզիներում բնակվողները, քիչ բնիկ քիշատիչներ ունեն, փոքր թռչող աղվեսի նման տեսակներն հայտնի բնական գիշատիչներ չունեն ։ Թռչող աղվեսների ոչ բնիկ գիշատիչներն են՝ տնային կատուներն ու մկները։ Հնդկական մողեսը, որը որոշ մեգաբատների համար բնիկ գիշատիչ է, բայց մյուների համար ներկայացված գիշատիչ, հարձակվում է մեգաբատների վրա, ծառը մագլցելու կարողության շնորհիվ ։ Մեկ այլ տեսակ` շագանակագույն ծառի օձը կարող է լրջորեն ազդել մեգաբատ պոպուլյացիաների վրա, քանի որ Գուամում ոչ բնիկ գիշատիչ է։ Այդ օձը այնքան շատ սերունդներ է ոչնչացրել, որ ըստ էության Մարիանա կոչվող չղջիկների բնակչությունը հավասարեցրեց զրոյի։ Կղզին այժմ ծառայում է, որպես լվացարան Մարիանա կոչվող չղջիկների համար, քանի որ նրա բնակչությունն հույսը դնում է մոտակա Ռոտա կղզուց ներգաղթած չղջիկների վրա ։ Մեգաբատները որս են հանդիսանում սողունների՝ կոկորդիլոսների, օձերի և մեծ մողեսների համար, ինչպես նաև թռչունների՝ բազեների և բուերի համար : Կատարավոր կոկորդիլոսը խոշոր չղջիկների համար հայտնի գիշատիչ է, որը հիմնված է հյուսիսային Ավստրալիայում գտնվող կոկորդիլոսների ստամոքսային պարունակության վրա ։ Չափազանց շատ շոգի ժամանակ փոքր կարմիր թռչող աղվես մեգաբատները պետք է հովանան և վերականգնվեն, ջուր խմեն, որպեսզի դյուրազգաց դառնան ավստրալիական նեղադունչ կոկորդիլոսների հարձակումներից ։
Մեգաբատները մի քանի մակաբույծ տաքսոնների բազմազանություններ են։ Հայտնի մակաբույծներն են՝ Նիկտերիբիդա և Սթրեբլիդա տեսակները,  ինչպես նաև Դեմոդեքս տեսակի Ակարները ։ Հեմոպրոդեյտա և Տոքսոկարիդա ընտանիքների արյան մակաբույծների աղիքային նեմատոդները նույնպես ազդում են մեգաբատ տեսակների վրա ։
Շրջան և բնակավայր
Մեգաբատները լայնորեն տարածված են Հին աշխարհի արևադարձային գոտում՝ տարածվելով Աֆրիկայում, Ասիայում, Ավստրալիայում և Հնդկական օվկիանոսի և Օվկիանիայի կղզիներում ։ 2013 թ. դրությամբ Աֆրիկայում կան մեգաբատ տասնչորս սերունդ, որոնք ներկայացնում են քսանութ տեսակ։ Այդ քսանութ տեսակներից քսանչորսը հանդիպում են միայն արևադարձային կամ մերձարևադարձային կլիմայական պայմաններում։ Մնացած չորս տեսակները հիմնականում հանդիպում են արևադարձային գոտիներում, բայց դրանց միջակայքերում կարող է նաև չափավոր կլիմա լինել։ Բնակավայրերի տեսանկյունից, ութը բացառապես կամ հիմնականում կարող են հանդիպել անտառապատ միջավայրում,ինը կարող են հանդիպել և անտառներում, և սավաննաներում,ինը բացառապես կամ հիմնականում հանդիպում են սավաննաներում, իսկ երկուսը կղզիներում։ Միայն մեկ աֆրիկյան տեսակ՝երկար մազերով ռուզետան, հանդիպում է հիմնականում լեռնային էկոհամակարգերում, բայց լրացուցիչ տասներեք տեսակների տարածվում են լեռնային բնակավայրերի մեջ :
Հարավարևելյան Ասիայից դուրս, մեգաբատները Ասիայում համեմատաբար քիչ տեսակներ ունեն։ Եգիպտական չղջիկը միակ մեգաբատն է, որի տեսակներն հիմնականում գտնվում է Պալեարկտիկայի տարածքում, այն և արմավենու նման գլուխ ունեցող չղջիկները միակ տեսակներն են, որ հանդիպում են Մերձավոր Արևելքում ։ Եգիպտական չղջիկների տեսակների ամենահյուսիսային տարածքը Միջերկրական ծովի հյուսիս-արևելքն է ։ Արևելյան Ասիայում մեգաբատներ հանդիպում են միայն Չինաստանում և Ճապոնիայում։ Չինաստանում միայն վեց տեսակ մեգաբատ է համարվում հիմնական, մինչդեռ ևս յոթը ներկա են ծայրաստիճան, կասկածելի կամ որպես պատահական միգրանտներ ։ Մեգաբատների չորս տեսակներ,բոլորը Թերոպուս, հանդիպում են ճապոնիայում, բայց նրանցից ոչ մեկը իր հիմնական հինգ կղզիներից ոչ մեկում չի հանդիպում  ։ Հարավային Ասիայի մեգաբատների տեսակները տատանվում են՝ Մալդիվների երկու տեսակից մինչև Հնդկաստանի տասներեք տեսակ ։ Հարավարևելյան Ասիայի մեգաբատների տեսակներն են՝ Սինգապուրի փոքր երկրում հինգ տեսակ, իսկ Ինդոնեզիայում՝ յոթանասունվեց տեսակ ։ Ասիայում հայտնաբերված մեգաբատների իննսունութ տեսակներից, իննսունհինգի բնակավայրը անտառն է։ Բնակավայրերի այլ տեսակներն են մարդու կողմից ձևափոխված հող (66 տեսակ), քարանձավ (23 տեսակ), սավանա (7 տեսակ), թուփ (4 տեսակ), ժայռոտ տարածքներ (3 տեսակ), խոտհարք (2 տեսակ) և անապատ (1 տեսակ) ։
Ավստրալիայում կան մեգաբատների հինգ սեռ և ութ տեսակ։ Այդ սեռերն են Թերոպուսը,Սիկոնիկտերիսը,Դոբսոնիան,Նիկտիմենը և Մակրոգլոսուսը ։ Ավստրալիայի Թերոպուս տեսակները հանդիպում են տարբեր բնակավայրերում՝մանգրով գերակշռող անտառները, խոնավ անտառները և ավստրալիական մացառուտների խոնավ սկլերոֆիտ անտառները ։ Ավստրալիական Թերոպուսը հաճախ մարդկանց հետ է հանդիպում, քանի որ իրենց մեծ գաղութները նրանք քաղաքային տարածքներում են տեղադրում, մասնավորապես մայիսին և հունիսին, երբ քաղաքային գաղութներում հայտնաբերվում են Թերոպուս տեսակների բնակչության ամենամեծ համամասնությունները ։
Օվկանիայի՝Պալաու և Տոնգա երկրներն մեգաբատների ամենաքիչ տեսակներն ունեն, յուրաքանչյուրը մեկ տեսակ։ Պապուա Նոր Գվինեան ունի ամենաշատ տեսակները,երեսունվեց տեսակ ։ Օվկանիայի վաթսունհինգ տեսակներից հիսունութի բնակավայրը անտառն է։ Այլ բնակավայրերն են՝մարդու կողմից ձևափոխված հողը (42 տեսակ), քարանձավները (9 տեսակ), սավաննան (5 տեսակ), թփուտը (3 տեսակ) և ժայռոտ տարածքները (3 տեսակ) ։ Բոլոր մեգաբատ տեսակների մոտ տասնինը տոկոսը էնդեմիկ են մեկ կղզում, չղջիկների բոլոր ընտանիքներից միայն Միզոպոդիդան, որը պարունակում է երկու տեսակ՝երկուսն էլ մեկ կղզու էնդեմիկներ,ունի մեկ կղզու էնդեմիզմի ավելի բարձր տեմպ ։
Սնունդ
Մեգաբատներին սպանում և ուտում են,որպես վայրի կենդանիների համար միս,իրենց տիրույթում։ Չղջիկներին ամբողջ Ասիայի տարածքում շատ են սպանում, ինչպես նաև Հնդկական օվկիանոսի արևմտյան և Խաղաղ օվկիանոսի կղզիներում, որտեղ Թերոպուս տեսակներին լավ որսում են։ Մայրցամաքային Աֆրիկայում, որտեղ Թերոպուսի ոչ մի տեսակ չի ապրում, արմավենու նման չղջիկները՝ տարածաշրջանի ամենամեծ մեգաբատը, նախընտրելի որս է ։
Գուամում Մարիանա կոչվող չղջիկի օգտագործումը տեղացիների մոտ նեյրոտոքսին բետա-մեթիլամինո-Լ-ալանինի(ԲՄԱ) ազդեցություն թողնել, որը հետագայում կարող է հանգեցնել նեյրոդեգեներատիվ հիվանդությունների։ ԲՄԱ-ն կարող է հատկապես կենսազանգվածվել այն մարդկանց մոտ, ովքեր թռչող աղվեսներ են օգտագործում, թռչող աղվեսները ենթարկվում են ԲՄԱ-ի` ցիկլոիդ մրգեր ուտելիս  ։
Որպես հիվանդության աղբյուրներ
Մեգաբատները որոշ վիրուսների աղբյուրներ են, որոնք կարող են ազդել մարդկանց վրա և հիվանդություններ առաջացնել։ Նրանք կարող են ֆիլովիրուսներով հիվանդանալ, ներառյալ Էբոլա վիրուսը և Մարբուրգվիրուսը ։ Մարբուրգ վիրուսային հիվանդություններ առաջացնող Մարբուրգավիրուսը,հաստատվել է մեկ տեսակի՝ Եգիպտական թռչող շնիկ տեսակի մոտ։ Հիվանդությունը հազվադեպ է հանդիպում, բայց մահացությունների մակարդակը կարող է հասնել մինչև 88% ։ Վիրուսն առաջին անգամ հայտնաբերվեց 1967 թ. Գերմանիայի Մարբուրգ և Ֆրանկֆուրտ քաղաքներում, ինչպես նաև Սերբիայի Բելգրադ քաղաքներում միաժամանակ բռնկումներից հետո, որտեղ 31 մարդ հիվանդացավ, իսկ յոթը մահացան ։ Վիրուսը հայտնաբերվել է Ուգանդայից եկած վերվետ կապիկների վրա լաբորատորիական աշխատանքի շնորհիվ ։ Վիրուսը կարող է չղջիկների բազմության միջոցով անցնել մարդկանց, (որոնք սովորաբար երկար ժամանակ են անցկացրել հանքի կամ քարանձավի մեջ, որտեղ ապրում են եգիպտական թռչող շնիկները); այնտեղից այն կարող է մարդուց մարդ անցնել վարակված օրգանիզմի հեղուկների միջոցով, այդ թվում՝ արյան և սերմնահեղուկի միջոցով ։ Միացյալ Նահանգների հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնը ցուցակագրում է 1967 թ. մինչև 2014 թ. Մարբուրգի վիրուսի հիվանդության 601 հաստատված դեպք, որոնցից 373 մարդկանց մահացություններ ։
Էբոլա հիվանդությունը հաստատված տեսակներն են՝Էպոլետային Ֆրանկե չղջիկը, մուրճի նման գլուխ ունեցող չղջիկը և փոքրիկ օձիքավոր չղջիկը։ Բացի այդ, Էբոլա հիվանդության դեմ հակամարմիններ են հայտնաբերվել՝ արմավենու տեսք ունեցող չղջիկների,Գամբիան էպոլետ չղջիկների, Պիտերս թզուկ էպոլետով չղջիկի, Վելդկամպի թզուկ էպոլետով չղջիկի,Լեշենաուլտ ռուզետեյի և եգիպտական թռչող շնիկների մոտ ։ Հայտնի չէ, թե ինչպես են մարդկանց մեծ մասը, վարակվում Էբոլա վիրուսով։ Գիտնականները ենթադրում են, որ մարդիկ սկզբում վարակվում են վարակված կենդանու հետ շփման միջոցով, ինչպիսին է մեգաբատը կամ ոչ մարդկային պրիմատը ։ Ենթադրվում է, որ մեգաբատները Էբոլա հիվանդության բնական աղբյուրներ են, բայց դա դեռ հաստատված չէ ։ Միկրոբատներին նույնպես ուսումնասիրում են որպես վիրուսի աղբյուր, 2019 թ. պարզ դարձավ, որ ավելի մեծ երկար մատներ ունեցող չղջիկը ժամանակին հայտնաբերվել է, որ 2019 թ. պահում է վիրուսի գենոմի հինգերորդ մասը ։ Էբոլա վիրուսի և «վարակված կենդանիներից միս որսալու, մորթելու և վերամշակելու» հավանական կապի պատճառով Արևմտյան Աֆրիկայի մի շարք երկրներում բուշի միսը արգելվել է կամ դրա վերաբերյալ նախազգուշացումներ են արվել 2013-2016 թ.։ Համաճարակի ընթացքում. շատ արգելքներ վերացվել են 2013-2016 թ., այդ ժամանակից ի վեր շատ արգելքներ հանվել են ։
Մյուս մեգաբատները, որոնք հիվանդության աղբյուրներ են հանդիսանում, հիմնականում Թերոպուս տեսակներից են։ Հատկանշական է, որ թռչող աղվեսները կարող են փոխանցել ավստրալիական չղջիկների լիսավիրուսը, որը կատաղության վիրուսի հետ միասին առաջացնում է կատաղություն։ Ավստրալիական չղջիկների լիսավիրուսը առաջին անգամ հայտնաբերվել է 1996 թ., որը շատ հազվադեպ է փոխանցվում մարդկանց։ Փոխանցումը տեղի է ունենում վարակված կենդանու կծոցից կամ քերծելուց, բայց կարող է նաև լինել վարակված կենդանու թուքը լորձաթաղանթի կամ բաց վերքի մեջ ընկնելուց հետո։ Թռչող աղվեսի արյան, մեզի կամ կղանքի ազդեցությունը չի կարող ավստրալիական չղջիկների լիսավիրուսի վարակներ առաջացնել։ 1994 թ. ի վեր Քվինսլենդում այդ հիվանդությամբ վարակված մարդկանց երեք դեպք է գրանցվել, յուրաքանչյուր դեպքը մահացու է եղել ։
Թռչող աղվեսները նաև հենիպավիրուսների աղբյուրներ են, ինչպիսիք են Հենդրա վիրուսը և Նիպահ վիրուսը։ Հենդրա վիրուսը առաջին անգամ հայտնաբերվել է 1994 թ. այն հազվադեպ է հանդիպում մարդկանց մոտ։ 1994-2013 թ. գրանցվել է Հենդրա վիրուսով մարդկանց վարակվածության յոթ դեպք, որոնցից չորսը մահացու են եղել։ Մարդու վարակի առաջին վարկածն եղել է ձիերի հետ շփման միջոցով, որոնք դիպչեն են թռչող աղվեսի մեզին ։ Թռչող աղվեսների և մարդկանց միջև անմիջական փոխանցման փաստագրված փաստեր չկան ։ 2012 թ. դրությամբ ձիերի համար ստեղծել են պատվաստանյութ՝վարակման և փոխանցման հավանականությունը նվազեցնելու համար ։
Նիպահ վիրուսը առաջին անգամ հայտնաբերվել է 1998 թ. Մալազիայում։ 1998 թվականից ի վեր Մալիազիայում, Սինգապուրում, Հնդկաստանում և Բանգլադեշում տեղի են ունեցել Նիպահի մի քանի բռնկումներ, որոնց արդյունքում մահացել է ավելի քան 100 մարդ։ 2018 թ. Հնդկաստանի Կերալա քաղաքում բռնկումներից 19 մարդ վարակվեց, 17-ը մահացավ ։ Մահացությունների ընդհանուր մակարդակը 40–75% է։ Մարդիկ կարող են վարակվել Նիպահ վիրուսով թռչող աղվեսների կամ նրանց հեղուկների հետ անմիջական շփումից, ինչպես նաև ընտանի խոզերի միջանկյալ տիրոջ ազդեցությունից կամ վարակված անձի հետ շփումից ։ Հնդկական թռչող աղվեսի և Նիպահ վիրուսի վերաբերյալ 2014 թ. ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ չնայած Նիպահ վիրուսի բռնկումներն առավել հավանական են թռչող աղվեսների նախընտրած տարածքներում, «չղջիկների առկայությունն ինքնին չի համարվում Նիպահ վիրուսով վարակվելու ռիսկի գործոն»։ Փոխարենը, փոխանցումը կարող է տեղի ունենալ արմավենու հյութի օգտագործումը։ Բամբուկների օգտագործումը անոթներ հավաքելու վրա, նվազեցնում է չղջիկի մեզի աղտոտման հավանականությունը ։
Թռչող աղվեսները միջողոց կարող են նաև ոչ մահացու հիվանդություններ փոխանցվել, ինչպիսիք են Մենագլ և Նելսն Բեյ վիրուսները ։ Այս վիրուսներն հազվադեպ են մարդկանց վրա ազդեցություն ունենում, և քիչ դեպքեր են եղել ։ Ենթադրվում է, որ մեգաբատները կորոնավիրուսի վեկտորներ չեն հանդիսանում ։
Մշակույթում
Մեգաբատները, հատկապես թռչող աղվեսները, ներկայացված են բնիկ մշակույթներում և ավանդույթներում։ Ավստրալիայի և Պապուա Նոր Գվինեայի ժողովրդական պատմություններում դրանք ներկայացված են ։ Դրանք նաև ընդգրկվել են բնիկ ավստրալիական քարանձավային արվեստում, ինչի մասին վկայում են պահպանված մի քանի նմուշները ։
Օվկիանիայում բնիկ հասարակությունը օգտագործում էին թռչող աղվեսների մասեր ֆունկցիոնալ և հանդիսավոր զենքի համար։ Սողոմոնի կղզիներում մարդիկ նրանց ոսկորներից փշեր էին ստեղծում՝նիզակների մեջ օգտագործելու համար ։ Նոր Կալեդոնիայում նեֆրիտից պատրաստված ծիսական կացիները զարդարված էին թռչող աղվեսի մորթու ծամերով ։ Ինդոնեզիայի ասմատ ժողովրդի պատերազմական վահաններին պատկերում էին թռչող աղվեսի թևեր, նրանք հավատում էին, որ թևերը իրենց մարտիկներին կպաշտպանեն ։
Ժամանակակից և պատմական վկայակոչումներ կան՝ թռչող աղվեսի ենթամթերքները որպես արժույթ օգտագործելու մասին։ Նոր Կալեդոնիայում թռչող աղվեսի մորթուց ծամերը ժամանակին օգտագործվել են որպես արժույթ ։ Սողոմոնյան կղզիների մաս կազմող Մակիրա կղզում, բնիկ ժողովուրդները դեռ որսում են թռչող աղվեսներ իրենց ատամների, ինչպես նաև բուշ մսի համար։ Ժանիքները միմյանց հետ կապված են մանյակներով, որոնք օգտագործվում են որպես արժույթ ։ Տոնգա թռչող աղվեսների ատամներն ավելի թանկ են, քանի որ սովորաբար անցքեր բացելու համար դրանք բավականին մեծ են։ Մակիրա կոչվող թռչող աղվեսներին նույնպես որսում են, չնայած որ ունեն ավելի փոքր ատամներ։ Թռչող աղվեսի ատամները որպես արժույթ օգտագործելը մարդկանց արգելելը, կարող է վնասակար լինել տեսակների համար։ Ինչպես նշում են Լավերին և Ֆասին.«Կարևոր նշանակություն ունեցող մշակութային ռեսուրս ապահովող տեսակները կարող են շատ թանկ գնահատվել»։ Մշակութային արժույթը պահպանելու համար թռչող աղվեսների կայուն որսը կարող է լինել ավելի արդյունավետ, քան մշակութային արժույթից հրաժարվելու խրախուսումը։ ԱՆգամ եթե թռչող աղվեսներին իրենց ատամների համար չորսան, միևնույն է նրանց, որպես բուշ մսի համար կորսան հետևաբար, իրենց մշակութային արժեքը պահպանելը կարող է խրախուսել որսորդության կայուն փորձը ։ Լավերին հայտարարեց․ «Նրանց ատամներին մշակութային արժույթ տալը դրական է այլ ոչ թե բացասական։ Չղջիկների որսի փորձը պետք չէ դադարեցնել, այն պետք է կառավարել» ։
Կարգավիճակ
2014 թ. դրությամբ Բնության պահպանության միջազգային միությունը (ԲՊՄՄ) գնահատեց բոլոր մեգաբատ տեսակների քառորդ մասը որպես ոչնչացման վտանգի տակ գտնվողներ, որոնք ներառում են տեսակները, որոնք համարվում են որպես խիստ վտանգված, վտանգված և խոցելի։ Մեգաբատների համար սպառնալիք են համարվում մարդիկ, քանի որ օգտագործում են նրանց սննդի և բժշկության մեջ։ Բացի այդ, նրանց հավաքում են գյուղատնտեսությանը, հատկապես մրգերի արտադրությանը, իրական կամ ընկալվող վնասների համար ։ 2019 թ. դրությամբ ԲՊՄՄ-ն գնահատել է մեգաբատների 187 տեսակ։
Կարգավիճակների բաշխումը հետևյալն է՝
Մարդածին աղբյուրներ
Մարդիկ սպառնալիք են հանդիսանում մեգաբատների բնակավայրերի ոչնչացման համար։ Կենսամիջավայրերի անտառահատումից նրանց բնակավայրերը հանգեցին կրիտիկական ոչնչացման։ Անտառահատումները հանգեցնում են սննդային ռեսուրսների, քանի որ տեղի պտղատու ծառռերը հատում են։ Բնակավայրի կորուստը և դրա հետ կապված ուրբանիզացումը հանգեցնում է նոր ճանապարհների կառուցմանը, ինչը հեշտացնում է հավաքների համար մեգաբատների գաղութների մուտքը։ Բացի այդ, անտառահատումից կենսամիջավայրի կորուստը բնական սպառնալիքներ են հանդիսանում, քանի որ մասնատված անտառներն թայֆունի քամիներն կվնասեն ։ Գուանոյի հանքարդյունաբերությունն իրենց սահմաններում ապրուստի միջոց է որոշ երկրներում ՝ մարդկանց բերելով քարանձավներ։ Քարանձավներին խանգարում են նաև լեռնահանքային և քարանձավային զբոսաշրջությանը :
Մարդիկ, միտումնավոր կամ ակամա, սպանում են մոգաբատներին։ Մեգաբատների կես տեսակներին սպանում են սննդի համար, ի համեմատ այլ միջատակեր տեսակների ութ տոկոսի, մինչդեռ մարդկանց մշակաբույսերի վնասումը նույնպես մահացության մեծ աղբյուր է։ Ըստ գրի առնված տեղեկությունների՝ որոշ մեգաբատներ նախապատվությունը տալիս են բնածին պտղատու ծառերին՝ պտղատու մշակաբույսերին, բայց անտառահատումները կարող են նվազեցնել նրանց սննդամթերքի պաշարը, ինչը նրանց ստիպում է հույսը դնել պտղատու մշակաբույսերի վրա : Նրանց բնակչությունը կրճատելու համար, նրանց վրա կրակում, թունավորում կամ սպանում են։ Մահացություն կարող է լինել նաև ցանցի պատահական խճճվածությունից, որի շնորհիվ չղջիկներն պտուղ չեն ուտում ։ 2014-2016 թ. Մավրիկիոսում սպանել են ավելի քան 40,000 մավրիտացի թռչող աղվեսի, ինչի արդյունքում բնակչության թիվը կրճատվել է շուրջ 45%-ով ։ Մեգաբատները նաև մահանում են էլեկտրահարումից։ Ավստրալիայի պտղատու այգիներից մեկում ութ շաբաթվա ընթացքում գրանցվել է ավելի քան 21,000 չղջիկների էլեկտրահարման դեպք ։ Ֆերմերները իրենց պտղատու ծառերի վրա էլեկտրականացված ցանցեր են կառուցում, որպեսզի սպանեն մեգաբատներին, նախքան իրենց բերքը հավաքելը։ Բերքի կորուստը կանխելու համար ցանցեր տեղադրելը կասկածելիորեն արդյունավետ են, և մի ֆերմեր, որը այդ ցանցերից է տեղադրել գնահատել է, որ մեկ տարվա ընթացքում նրանք միայն 100-120 տոննա միրգ են կորցրել թռչող աղվեսների պատճառով ։ Էլեկտրահարումից մահացությունների որոշ դեպքեր նույնպես պատահական են, օրինակ, երբ չղջիկները թռչում են օդային էլեկտրահաղորդման գծերով ։
Կլիմայի փոփոխությունը թռչող աղվեսների մահացության պատճառ են հանդիսանում, և հանդիսանում են տեսակների պահպանման անհանգստության հիմքը։ 1994-2008 թ. Ավստրալիայի ծայրաստիճան ջերմային ալիքները ավելի քան 30 000 թռչող աղվեսի մահվան պատճառ են դարձել։ Էգ և երիտասարդ չղջիկները առավելապես դյուրազգաց են ծայրաստիճան գերմության նկատմամբ, ինչը ազդում է բնակչության վերականգնման կարողության վրա ։ Ծովի մակարդակի բարձրացումը` կապված կլիմայի փոփոխության հետ, մեգաբատների համար սպառնալիք են հանդիսանում, քանի որ մի քանի տեսակներ ցածրադիր օղակղզիների էնդեմիկ են ։
Բնական աղբյուրներ
Քանի որ շատ տեսակներ էնդեմիկ են նույն կղզում, նրանք խոցելի են պատահական դեպքերի ժամանակ, ինչպիսիք են՝ թայֆունները։ 1979 թ. թայֆունը երկու անգամ կրճատեց Ռոդրիգուս թռչող աղվեսի մնացած բնակչությունը։ Թայֆունները նաև հանդիսանում են անուղղակի մահացությունների պատճառ, քանի որ թայֆոններից ծառերը տերևաթափ են լինում, և մեգաբատներն ավելի տեսանելի են դառնում մարդկանց համար՝ հեշտացնելով նրանց որսալու գործընթացը։ Մեծ փոթորիկներից հետո չղջիկների համար սննդի ռեսուրսները սակավ են դառնում, և մեգաբատները դիմում են սնունդ հայթհայթելու ավելի վտանգավոր ռազմավարությունների, ինչպիսիք են՝ հատակից միրգ ուտելը։ Այնտեղ նրանք ավելի խոցելի են դառնում տնային կատուների, շների և խոզերի կողմից հափշտակման համար ։ Քանի որ շատ մեգաբատ տեսակներ տեղակայված են տեկտոնական խաղաղօվկիանոսյան հրաբուխների հրե օղակում, նրանք նաև մահանում են հրաբխային ժայթքումներից։ Թռչող աղվեսները, ներառյալ ոչնչացման վտանգի տակ գտնվող Մարիանա կոչվող չղջիկը, սկսած 2003 թ. մի շարք ժայթքումների հետևանքով Անատահան կղզուց գրեթե ոչնչացվել են ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կենդանիներ Կատեգորիա:Չղջիկներ Կատեգորիա:Կաթնասուններ
Կրուպսկայայի փողոց (Յալթա)
Կրուպսկայայի փողոց (Улица Крупской), փողոց Ղրիմի Յալթա քաղաքի 10-րդ միկրոշրջանում։ Անվանվել է ռուս խորհրդային պետական և կուսակցական գործիչ, Վլադիմիր Լենինի կնոջ` Նադեժդա Կոնստանտինովնա Կրուպսկայայի (1869-1939) պատվին։ Սկիզբ է առնում Նախիմովի նրբանցքի թիվ 12 տան մոտից և ավարտվում Տիմիրյազևի փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 540 մետր է։
Նկարագրություն
Յալթա քաղաքի Կրուպսկայայի փողոցը գտնվում է 10-րդ միկրոշրջանում։ Այն սկսվում է Նախիմովի նրբանցքի թիվ 12 տան մոտից, հատում Գրիգորևի փողոցը, Ֆուրմանի փողոցը, Մայոր Սավելևի փողոցը և ավարտվում Տիմիրյազևի փողոցի հետ հատումով։ Փողոցում կա համարակալված 51 շինություն։ Երկարությունը 540 մետր է։
Կրուպսկայայի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 298637։
Փողոցն անվանվել է ռուս խորհրդային պետական և կուսակցական գործիչ, մանկավարժական գիտությունների դոկտոր, ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամ, Վլադիմիր Իլյիչ Լենինի կնոջ` Նադեժդա Կոնստանտինովնա Կրուպսկայայի (1869-1939) պատվին։ 1918 թվականին նա ընտրվել է Հասարակական գիտությունների սոցիալիստական ակադեմիայի անդամ։ 1920 թվականի նոյեմբերից եղել է լուսժողկոմատին կից գլխքաղլուսի նախագահ, 1929 թվականից՝ ՌԽՖՍՀ լուսժողկոմի տեղակալ։ Լենինի և կուսակցության, ժողովրդական կրթության հարցերի ու կոմունիստական դաստիարակության մասին աշխատությունների հեղինակ է։ Աճյունն ամփոփված է Կրեմլի պատի մեջ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Յալթայի փողոցներ
Ռենե Նավար
Ռենե Նավար (René Navarre, ), ֆրանսիացի դերասան, պրոդյուսեր, կինոռեժիսոր։
Լուի Ֆեյադի ֆիլմում Ֆանտոմասի դերակատարն է։
Կենսագրություն
1911 թվականից Ռենե Նավարը նկարահանվել է Լուի Ֆեյադի ֆիլմերում ։
1913 թվականին Ռենեն նկարահանվել է Ֆանտոմասի դերով Ֆանտոմաս, Ֆանտոմասը Ժյուվի դեմ, Դիակ, որը սպանում է, Ֆանտոմասը Ֆանտոմասի դեմ, Կեղծ չինովնիկ ֆիլմերում։ Ֆիլմի հաջողությունից հետո վաճառքի հանվեցին Նավարայի միլիոնավոր արձանիկներ Ֆանտոմասի դերում, բնական մեծությամբ մանեկեններ արտադրվեցին, «Ֆանտոմաս» անունով ռեստորաններ, նավեր և արշավային ֆիլմեր անվանվեցին ։
«Ֆանտոմասի» նկարահանումներին զուգահեռ Ռենեն նկարահանվել է «Շերի֊Բիբի» ցիկլի ֆիլմերում ։
1916 թվականին Նավարը զբաղվել է պրոդյուսերական գործունեությամբ։ Այդ թվականին Գաստոն Լերուն գրել է իր L'Homme qui Revient de Loin վեպին հարմարեցված սցենար հատուկ Նավարայի համար, ով ապրում էր Նիսում ։
1918 թվականին Նավարայի ընկերության համար, Գաստոն Լերուն գրում է սյուժե ամենշաբաթյա The New Dawn սերիալի համար ։
1919 թվականին Նիցայում Նավարը Գաստոն Լերուի և Արտյուր Բերնեդի հետ համատեղ հիմնում է «Կինովեպերի ընկերություն» (CINÉROMANS) ։
Դժնիկ լուծողական
Դժնիկ լուծողական , դժնիկազգիների ընտանիքին պատկանող տերևաթափ թուփ, որը հանդիպում է հանրապետության գրեթե բոլոր անտառային շրջաններում, թփուտներում։