cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Աբդլազիզ
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայկական արական անձնանուններ
Hama
Hama GmbH & Co. KG, գերմանական ընկերություն, որը զբաղվում է աուդիո, վիդեո, ֆոտո և համակարգչային տեխնիկայի արտադրությամբ։ 2008 թվականին ընկերությունը նշեց իր 85-ամյակը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1923 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Լուսանկարչական սարքել
Ֆաբիո Կվալյարելա
Ֆաբիո Կվալյարելա (Fabio Quagliarella, ), իտալացի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ։ Ներկայումս հանդես է գալիս Սամպդորիայի և Իտալիայի ազգային հավաքականի կազմում։ Խաղում է կենտրոնական հարձակվողի դիրքում ։
Ուդինեզե
2005 թվականի ամռանը Կվալյարելան տեղափոխվեց Ուդինեզե, ինչից հետո համատեղ սեփականության գործարքով միացավ Ասկոլիին։ Իր դեբյուտը ակումբի կազմում նշեց օգոստոսի 28-ին՝ Միլանի դեմ խաղում ։ Իր առաջին գոլը Սերիա A-ում խփեց դեկտեմբերի 21-ին՝ Տրևիզոյի դեմ խաղում ։ Ասկոլիի կազմում Կվալյարելան դարձավ 3 գոլի հեղինակ՝ անցկացրած 33 խաղերում։ 2006 թվականի հուլիսի 7-ին իտալացին համատեղ սեփականության գործարքով տեղափոխվեց Սամպդորիա ։ Իր դեբյուտը նշեց սեպտեմբերի 16-ին՝ փոխարինման մտնելով Ինտեր Միլանի դեմ խաղում ։ Հոկտեմբերի 22-ին նա դուբլ ձևակերպեց Ատալանտայի դեմ խաղում ։ Դեկտեմբերի 20-ին իտալացին 2 գոլի և գոլային փոխանցման հեղինակ դարձավ Լիվորնոյի դեմ խաղում՝ օգնելով իր թիմին հաղթել 4-1 հաշվով ։ 2006-07 մրցաշրջանում Կվալյարելան անցկացրեց 42 հանդիպում՝ դառնալով 14 գոլի և 3 գոլային փոխանցման հեղինակ ։
2007-08 մրցաշրջանում Կվալյարելան վերադարձավ Ուդինեզե ։ Իր դեբյուտը նշեց 2007 թվականի օգոստոսի 26-ին՝ Ինտեր Միլանի դեմ խաղում ։ Իր առաջին գոլը խփեց սեպտեմբերի 30-ին՝ Պարմայի դեմ խաղում ։ Նոյեմբերի 25-ին Կվալյարելան գոլի և գոլային փոխանցման հեղինակ Սիենայի դեմ խաղում՝ 2-0 հաշվով հաղթանակ պարգևելով Ուդինեզեին ։ Դեկտեմբերի 9-ին նա դուբլ ձևակերպեց Սամպդորիայի դեմ խաղում ։ Առաջին հանդիպումը եվրոպական առաջնություններում անցկացրեց 2008 թվականի սեպտեմբերի 18-ին՝ ՈՒԵՖԱ Գավաթի Բորուսիա Դորտմունդի դեմ խաղում ։ Հոկտեմբերի 5-ին Կվալյարելան դուբլ ձևակերպեց Տորինոյի դեմ խաղում՝ օգնելով իր թիմին հաղթել 2-0 հաշվով ։ 2009 թվականի ապրիլի 16-ին նա դուբլի հեղինակ դարձավ ՈՒԵՖԱ Գավաթի քառորդ եզրափակչի Վերդեր Բրեմենի դեմ խաղում, սակայն Ուդինեզեն դուրս մնաց առաջնությունից ։ Ակումբի կազմում Կվալյարելան անցկացրեց 87 հանդիպում՝ դառնալով 33 գոլի և 12 գոլային փոխանցման հեղինակ։
Նապոլի
2009 թվականի հունիսի 1-ին Կվալյարելան 5 տարվա պայմանագիր կնքեց Նապոլիի հետ ։ Իր դեբյուտը նշեց օգոստոսի 16-ին՝ Իտալիայի գավաթի Սալերնիտանայի դեմ խաղում ։ Իր առաջին գոլը խփեց օգոստոսի 30-ին՝ դուբլ ձևակերպելով Լիվորնոյի դեմ խաղում ։ Դեկտեմբերի 6-ին Կվալյարելան դուբլ ձևակերպելով Բարիի դեմ խաղում՝ այս խաղում տալով նաև գոլային փոխանցում և 3-2 հաշվով հաղթանակ պարգևելով Նապոլիին ։ 2010 թվականի մարտի 25-ին նա գոլի և գոլային փոխանցման հեղինակ դարձավ Յուվենտուսի դեմ խաղում ։ Ապրիլի 10-ին Կվալյարելան գոլի և գոլային փոխանցման հեղինակ դարձավ Պարմայի դեմ խաղում, սակայն հեռացվեց խաղադաշտից հանդիպման 86-րդ րոպեին ։ Մայիսի 9-ին իտալացին դուբլ ձևակերպեց Ատալանտայի դեմ խաղում ։ Նապոլիի կազմում Կվալյարելան անցկացրեց 37 հանդիպում՝ դառնալով 11 գոլի և 6 գոլային փոխանցման հեղինակ։
Յուվենտուս
2010 թվականի օգոստոսի 27-ին Կվալյարելան վարձավճարով միացավ Յուվենտուսին ։ Իր դեբյուտը նշեց օգոստոսի 29-ին՝ Բարիի դեմ խաղում ։ Իր առաջին գոլը խփեց սեպտեմբերի 12-ին՝ Սամպդորիայի դեմ խաղում ։ Դեկտեմբերի 5-ին նա դուբլ ձևակերպեց Կատանիայի դեմ խաղում՝ օգնելով Յուվենտուսին հաղթել 3-1 հաշվով ։ 2011 թվականի հունվարի 6-ին՝ Պարմայի դեմ խաղում իտալացին ստացավ ծանր վնասվածք, ինչի պատճառով բաց թողեց մրցաշրջանի շարունակությունը ։ 2011 թվականի հունիսի 22-ին Կվալյարելան 10․5 միլիոն եվրոյի դիմաց լրիվ տրանսֆերով տեղափոխվեց Յուվենտուս՝ ակումբի հետ կնքելով 3 տարվա պայմանագիր ։ 2012 թվականի ապրիլի 30-ին նա երկարաձգեց իր պայմանագիրը ակումբի հետ մինչև 2015 թվականը ։ Մայիսի 20-ին Կվալյարելան հեռացվեց խաղադաշտից Իտալիայի գավաթի Նապոլիի դեմ խաղում՝ կարմիր քարտ ստանալով փոխարինման մտնելուց 18 րոպե անց ։
Առաջին հանդիպումը Չեմպիոնների Լիգայում Կվալյարելան անցկացրեց 2012 թվականի սեպտեմբերի 19-ին՝ Չելսիի դեմ խաղում՝ այս խաղում դառնալով գոլի հեղինակ ։ Սեպտեմբերի 22-ին նա դուբլի հեղինակ դարձավ Կիևոյի դեմ խաղում՝ 2-0 հաշվով հաղթանակ պարգևելով Յուվենտուսին ։ Նոյեմբերի 10-ին իտալացին հետ-տրիկ ձևակերպեց Պեսկարայի դեմ խաղում՝ այս խաղում տալով նաև 2 գոլային փոխանցում ։ 2013 թվականի մարտի 6-ին Կվալյարելան գոլի և գոլային փոխանցման հեղինակ դարձավ Չեմպիոնների Լիգայի 1/8 եզրափակչի Սելտիկի դեմ խաղում ։ Մարտի 30-ին՝ Ինտեր Միլանի դեմ խաղում նա դարձավ գոլի և գոլային փոխանցման հեղինակ՝ օգնելով իր թիմին հաղթել 2-1 հաշվով ։ Յուվենտուսի կազմում անցկացրած 4 մրցաշրջաններում Կվալյարելան մասնակցեց 102 հանդիպման՝ դառնալով 30 գոլի և 9 գոլային փոխանցման հեղինակ։
Վերադարձ Տորինո
2014 թվականի հուլիսի 17-ին Կվալյարելան 3 տարվա պայմանագիր կնքեց Տորինոյի հետ ։ Ակումբը նրա համար վճարեց 3․5 միլիոն եվրո։ Իր դեբյուտը նշեց օգոստոսի 7-ին՝ Եվրոպայի Լիգայի որակավորման 3-րդ փուլի Բրոմապոյկարնայի դեմ խաղում՝ այս խաղում դառնալով գոլի հեղինակ ։ Հոկտեմբերի 19-ին Կվալյարելան խփեց Ուդինեզեի դեմ խաղի միակ գոլը՝ 1-0 հաշվով հաղթանակ պարգևելով իր թիմին ։ 2015 թվականի հունվարի 18-ին նա գոլի և գոլային փոխանցման հեղինակ դարձավ Չեզենայի դեմ խաղում ։ Փետրվարի 1-ին իտալացին հետ-տրիկ ձևակերպեց Սամպդորիայի դեմ խաղում ։ Ապրիլի 26-ին Կվալյարելան գոլի և գոլային փոխանցման հեղինակ դարձավ Յուվենտուսի դեմ խաղում ։ Սեպտեմբերի 20-ին նա դուբլ ձևակերպեց Սամպդորիայի դեմ խաղում՝ օգնելով իր թիմին հաղթել 2-0 հաշվով ։ Տորինոյի կազմում Կվալյարելան անցկացրել է 109 հանդիպում՝ դառնալով 32 գոլի և 7 գոլային փոխանցման հեղինակ։
Վերադարձ Սամպդորիա
2016 թվականի փետրվարի 1-ին Կվալյարելան վարձավճարով տեղափոխվեց Սամպդորիա, ինչից հետո լրիվ տրանսֆերով միացավ թիմին ։ Իր դեբյուտը վերադարձից հետո նշեց փետրվարի 3-ին՝ փոխարինելով Խոակին Կորեային Տորինոյի դեմ խաղում ։ Իր առաջին գոլը խփեց փետրվարի 20-ին՝ Ինտեր Միլանի դեմ խաղում ։ Նոյեմբերի 20-ին Կվալյարելան գոլի և գոլային փոխանցման հեղինակ Սասուոլոյի դեմ խաղում՝ օգնելով Սամպդորիային հաղթել 3-2 հաշվով ։ 2017 թվականի հունվարի 13-ին նա երկարաձգեց իր պայմանագիրը մինչև 2019 թվականը ։ Առաջին հանդիպումը թիմի մեկնարկային կազմում անցկացրեց 2017 թվականի հունվարի 22-ին՝ Ատալանտայի դեմ խաղում ։ Մայիսի 7-ին Կվալյարելան դուբլ ձևակերպեց Լացիոյի դեմ խաղում, սակայն Սամպդորիան պարտվեց 7-3 հաշվով ։
2018 թվականի սեպտեմբերի 2-ին Կվալյարելան գոլի և գոլային փոխանցման հեղինակ դարձավ Նապոլիի դեմ խաղում ՝ գրավելով մրցակցի դարպասը կրնկի հարվածով և նկարագրելով այս գնդակը որպես իր կարիեարայի լավագույն գոլ ։ Հոկտեմբերի 1-ին նա 2 գոլային փոխանցում տվեց ՍՊԱԼ-ի դեմ խաղում ։ Դեկտեմբերի 1-ին իտալացին դուբլ ձևակերպեց Բոլոնյայի դեմ խաղում ։ 2019 թվականի հունվարի 20-ին Կվալյարելան դուբլի հեղինակ դարձավ Ֆիորենտինայի դեմ խաղում, իսկ հանդիպումն ավարտվեց 3-3 հաշվով ։ Հունվարի 26-ին նա 2 գոլի և գոլային փոխանցման հեղինակ դարձավ Ուդինեզեի դեմ խաղում  ՝ խփելով իր 14-րդ գոլը անցկացրած վերջին 11 հանդիպումներում և կրկնելով Գաբրիել Բատիստուտայի՝ ամենաշատ հաջորդական խաղերում գոլ խփելու ռեկորդը  ։ Փետրվարի 24-ին իտալացին խփեց Կալյարիի դեմ հանդիպման միակ գնդակը՝ 1-0 հաշվով հաղթանակ պարգևելով իր թիմին ։ Մարտի 3-ին Կվալյարելան դուբլ ձևակերպեց ՍՊԱԼ-ի դեմ խաղում՝ օգնելով Սամպդորիային հաղթել 2-1 հաշվով  ։ Ապրիլի 14-ին նա գոլի և գոլային փոխանցման հեղինակ դարձավ Ջենոայի դեմ խաղում ։ 2018-19 մրցաշրջանում Կվալյարելան անցկացրեց 37 հանդիպում առաջնութունում՝ դառնալով 26 գոլի և 7 գոլային փոխանցման հեղինակ ։ Նա դարձավ Սերիա A-ի լավագույն ռմբարկուն, ճանաչվեց առաջնության լավագույն հարձակվողը և ընդգրկվեց խորհրդանշական հավաքականում  ։
2019 թվականի դեկտեմբերի 2-ին Կվալյարելան 2 գոլի և գոլային փոխանցման հեղինակ դարձավ Կալյարիի դեմ խաղում, սակայն Սամպդորիան պարտվեց 4-3 հաշվով ։ 2020 թվականի հունվարի 12-ին նա դուբլ ձևակերպեց Բրեշիայի դեմ խաղում  ։
Միջազգային կարիերա
Կվալյարելան ներկայացրել է Իտալիան տարբեր տարիքային երիտասարդական հավաքականներում։ Իր դեբյուտը Իտալիայի ազգային հավաքականում նշեց 2007 թվականի մարտի 28-ին՝ փոխարինելով Լուկա Տոնիին Շոտլանդիայի դեմ խաղում ։ Իր առաջին գոլը ազգային հավաքականի կազմում խփեց հունիսի 6-ին՝ դուբլ ձևակերպելով Լիտվայի դեմ խաղում ։ 2008 թվականին Կվալյարելան մասնակցեց Եվրոպայի առաջնությանը ՝ խաղադաշտ դուրս գալով միայն Ռումինիայի դեմ խաղում , իսկ Իտալիան հասավ առաջնության քառորդ եզրափակիչ , որտեղ հետխաղյա 11-մետրանոցների հարվածաշարում պարտվեց Իսպանիային  ։
2009 թվականին Կվալյարելան մասնակցեց Կոնֆեդերացիաների գավաթին, որտեղ Իտալիան դուրս մնաց խմբային փուլից ։ Հոկտեմբերի 14-ին նա 2 գոլային փոխանցում տվեց Կիպրոսի դեմ խաղում՝ օգնելով իր թիմին հաղթել 3-2 հաշվով ։ 2010 թվականին Կվալյարելան ընդգրկվեց աշխարհի առաջնության համար վերջնական կազմում   ։ Առաջնությունում նա խաղադաշտ դուրս եկավ միայն Սլովակիայի դեմ խաղում՝ այս խաղում դառնալով գոլի և գոլային փոխանցման հեղինակ  , սակայն Իտալիան պարտվեց 2-3 հաշվով և դուրս մնաց խմբային փուլից  ։
2019 թվականի մարտին Կվալյարելան կրկին հրավիրվեց Իտալիայի ազգային հավաքական՝ Ֆինլանդիայի և Լիխտենշտայնի դեմ խաղերի համար   ։ Հավաքականի կազմում իր առաջին հանդիպումը 9 տարվա դադարից հետո անցկացրեց մարտի 23-ին՝ փոխարինելով Չիրո Իմմոբիլեին Ֆինլանդիայի դեմ խաղում  ։ Մարտի 26-ին Կվալյարելան 2 գոլի և գոլային փոխանցման հեղինակ դարձավ Լիխտենշտայնի դեմ խաղում  ։
Ակումբային վիճակագրություն
2020 թվականի հունվարի 17-ի դրությամբ
Չերկասիի շրջան
Չերկասիի շրջան (Черкаський район), շրջան Ուկրաինայի Չերկասիի մարզում։
Ֆաբիո Կվալյարելա
Միջազգային վիճակագրություն
2020 թվականի հունվարի 17-ի դրությամբ
Չերկասիի շրջան
Ստեղծվել է 1923 թվականին։ Վարչական կենտրոնը՝ Չերկասի ։
Ֆաբիո Կվալյարելա
Ակումբային
Տորինո
Չերկասիի շրջան
Աշխարհագրություն
Շրջանի տարածքի մակերեսը կազմում է 1618 կմ²։
Ժաու ազգային պարկ
Ժաու (Parque nacional del Jaú), ազգային պարկ՝ տեղակայված է Ամազոնաս նահանգում, Բրազիլիա։ Հարավային Ամերիկայի ամենամեծ անտառային արգելավայրերից մեկն է, և Համաշխարհային ժառանգության մի մասն է կազմում։
Չերկասիի շրջան
Բնակչություն
2005 թվականի մարդահամարի արդյունքներով շրջանում բնակվում էր 78000 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 48,21 մարդ/կմ²։
Ֆաբիո Կվալյարելա
Ակումբային
Յուվենտուս
Ժաու ազգային պարկ
Տեղագրություն
Ժաու անունը ծագում է Բրազիլիայի ամենամեծ ձկներից մեկի՝ ոսկեգույն կատվաձկան՝ (jau) անունից։ Պարկի գլխավոր գետը ևս կրում է Ժաու անունը։ Պարկը գտնվում է Ամազոնյան բիոմում՝ Յապուրա Սոլիմուես Նեգրո խոնավ անտառների էկոշրջանում։ Ընդգրկում է 2367333 հա տարածք։ Ստեղծվել է 1980 թվականի սեպտեմբերի 24-ին՝ 85.200 հրամանով։ Այն գտնվում է Չիկո Մենդեսի անվան Կենսաբազմազանության պահպանման ինստիտուտի վերհսկողության տակ։ Ընդգրկում է Ամազոնասի նահանգի մունիցիպալիտետների՝ Բարսելուսի, Կոդաժասի և Նովու Այրանի մի մասը։
Ֆաբիո Կվալյարելա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իտալիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Տորինոյի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆիորենտինայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Կիետիի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ասկոլիի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Սամպդորիայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ուդինեզեի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Նապոլիի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Յուվենտուսի ֆուտբոլիստներ
Չերկասիի շրջան
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Չերկասիի մարզ Կատեգորիա:Ուկրաինայի շրջաններ
Ժաու ազգային պարկ
Տեղագրություն
Ժաու ազգային պարկը ամենամեծ պահպանվող տարաքծներից մեկն է Բրազիլիայում։ Գտնվում է Մանաուսի հյուսիսարևմուտքից մոտավորապես 220 կմ հեռավորության վրա և ներառում է ամբողջ Ժաու գետի ավազանը, որն ընկած է հյուսիսից՝ Յունինի և հարավից՝ Կարաբանինի գետերի միջև։ Բոլոր երեք գետերն էլ հոսում են դեպի արևելք՝ Ռիու Նեգրուի աջ ափին։ Պարկի արևելյան հատվածին հարում է Ռիո Յունինի հանքարդյունաբերական արգելավայրը՝ հյուսիսից, որը տարածվում է Յունինի գետի հակառակ ափին։ Պարկը հյուսիսարևմուտքից սահմանակից է Ամանյա կայուն զարգացման արգելավայրին։ Արևելքում՝ Ռիո Նեգրուին կից, պարկին հարում է Ռիո Նեգրու պետական պարկի պետական հյուսիսային հատվածը։
Բնապահպանություն
Պարկի տարածքն ընդգրկում է Նեգրո Սոլիմուես սարահարթը։ Վերջինս կազմված է երկու հիմնական տարածքից՝ Տրոմբետաս (Նեգրոյի սարահարթ) և ստորին արևմտյան Ամազոնյան սարահարթ։ Ավելի բարձր տարածքները բլուրներն են՝ տափակ գագաթներով, որոնք ունեն 150-ից 200 մետր բարձրություն։ Դրանք առանձնանում են հովիտներով, իսկ ավելի ցածր տարածքն ունի ընդամենը 100 մետր բարձրություն։ Կան սեզոնային հեղեղների մեծ տարածքներ և որոշ մշտահոս լճեր։ Տարեկան միջին տեղումների քանակը 2500 մմ է, իսկ ամենախոնավ ամինսներին՝ մարտից մինչև սեպտեմբեր, թափվում են ամենաշատ տեղումները։ Ջերմաստիճանը տատանվում է 22-ից 32 °C-ի շուրջ, իսկ միջինը 26 °C է։ Բուսականությունը բազմազան է. խիտ խոնավ անտառներ (77%), բաց խոնավ անտառներից (14%) անցում դեպի կամպինարանայի խոնավ անտառներ (7%) ու կամպինարանա (2%)։ Բուսաբանները գրանցել են մոտ 400 տեսակի բույսեր, որոնցից մի քանիսը քիչ քանակությամբ աճում են բնապահպանական միջավայրերում, ինչպիսք են՝ բարձրավանդակներն ու ոռոգվող տարածքները։ Հայտնաբերվել են 263 ձկնատեսակներ, որոնց մի մասը ուսումնասիրված չէ։
Պահպանություն
Պարկը դասվում է Բնության պահպանության միջազգային միության II կատեգորիային՝ ազգային պարկ։ Նպատակն է պահպանել Ամազոնյան սև ջրային էկոհամակարգը՝ բնապահպանական կրթության, տեղական համայնքների հետ համագործակցության, կայուն զբոսաշրջության և ուսումնասիրությունների համար։ Ժաու ազգային պարկը նախագծված է որպես մեգաարգելավայր և Համաշխարհային ժառանգության վայր՝ ներկայիս և ապագա սերունդների համար։ Պահպանվող տեսակներից են երկարապոչ կատուն, յագուարը, մեծ ջրասամույրն ու ամազոնյան լամանտինները։
Ժաու ազգային պարկը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից ճանաչվել է որպես Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ և ցանկում ներառվել է 2000 թվականին։ Այն դարձել է Կենտրոնական Ամազոնյան էկոլոգիական միջանցքի մի մասը, որը հիմնադրվել է 2002 թվականին։ 2003 թվականին սեփականության մի մաս դարձան Անավիհանաս ազգային պարկը, Ամանյա ու Մամիրաուա կայուն զարգացման արգելավայրերը, որոնք ստեղծեցին Կենտորանական Ամազոնյան պահպանության համալիրը։ 2010 թվականին ստեղծվել է Ռիո Նեգրուի մոզաիկ պաշտպանված տարածքը, որի մի մասն է կազմում Ժաու ազգային պարկը։ Պահպանությունն իրականացվում է «Ամազոնի տարածաշրջանի պահպավող տարածքներ» ծրագրի կողմից ։
Պարկի պահպանման պատճառներից մեկն էլ այն է, որ այստեղ է բնակվում «օկամպհա» մարդկանց խումբը։ Օկամպացիները ծնունդ են առել այստեղ, նախքան պարկի հայտնաբերումը։ Գրեթե երկու դար նրանք ապրել են պարկում։ Այս մարդիկ  երբեք չեն ներկայացել զբոսաշրջիկներին կամ տեղի այլ խմբերին։ Շատ քչերն են հնարավորություն ունեցել տեսնել օկամպացիներին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի ազգային պարկեր Կատեգորիա:Կատեգորիա ԲՊՀՄ II
Հանճարն ու ամբոխը (կտավ)
«Հանճարն ու ամբոխը», ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ Եղիշե Թադևոսյանի (1870-1936) 1909 թվականին ստեղծած կտավը ։ Ցուցադրվում է Հայաստանի ազգային պատկերասրահում ։
Նկարագրություն
1909 թվականին Եղիշե Թադևոսյանի ստեղծած «Հանճարն ու ամբոխը» մեծադիր կտավին անդրադարձ է կատարվել դեռևս ռոմանտիկների արվեստում։ Կտավում նկարիչը պատկերել է առաջադեմ մտածող անհատի և քաղքենի ինքնագոհ հասարակության իդեալների ու տգիտության բախման ողբերգական կոնֆլիկտը։ «Հանճարը»՝ անձը, անհատականությունը, «գլուխն առած» փախչում է ամբոխի աղաղակներից, քրքիջից ու սուլոցից, ծաղրից ու վիրավորանքներից։
Այս թեմային Թադևոսյանն անդրադարձել է նաև «Քրիստոսն ու փարիսեցիները» կտավում ։
Տվյալներ
Նկարն ունի 152 սմ բարձրություն, 149 սմ լայնություն, նյութը՝ կտավ յուղաներկ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ազգային պատկերասրահի նկարներ Կատեգորիա:Եղիշե Թադևոսյանի նկարներ Կատեգորիա:1909 նկարներ Կատեգորիա:Կանայք կտավներում
Մոնտե Կոլոմբո
Մոնտե Կոլոմբո (Monte Colombo), կոմունա Իտալիայի Էմիլիա Ռոմանիա մարզի Ռիմինի գավառում։ Բնակչությունը կազմում է 1896 մարդ, բնակչության խտությունը՝ 172 մարդ/կմ² մակերես։ Զբաղեցնում է 11 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 47040, հեռախոսային կոդ՝ 0541։
Մոնտե Կոլոմբոն սահմանակից է Կորիանո, Ջեմանո, Մոնտեսկուդո, Սան Կլեմենտե համայնքներին։
Կոմունայի հովանավորն է Սուրբ Մարտին Տուրը։ Տոնը նշվում է նոյեմբերի 11-ին։
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էմիլիա Ռոմանիայի քաղաքներ
Կատուի գավառ
Գավառի կազմ
Գավառի կազմի մեջ են մտնում հետևյալ համայնքները.
Կատեգորիա:Բրազիլիայի գավառներ Կատեգորիա:Բաիա նահանգի գավառներ
Բաղնարի
Բնակչությունը
1959 թվականի տվյալներով, գյուղում ապրում էր 520 մարդ` հիմնականում հայեր, իսկ 1989 թվականին` 320 մարդ , կրկին հիմնականում հայեր ։
Ըստ 2011 թվականի հաշվառումների, գյուղում ապրում էր 334 մարդ, որից 297 (88,9%) - հայեր, 26 (7,8%) - ռուսներ, 4 (1,2%) - ուկրաինացիներ, 1 (0,3%) - վրացի, 1 (0,3%) - աբխազ և 5 (1,5%) - այլ ազգերի ներկայացուցիչներ ։
Բնակչությունն զբաղվում է ծխախոտի, եգիպտացորենի, բանջարային բույսերի մշակությամբ, այգեգործությամբ, թռչնաբուծությամբ և շերամապահությամբ։ Խորհրդային տարիներին գյուղն ուներ միջնակարգ դպրոց, գրադարան, հիվանդանոց, սղոցարան և էլեկտրաաղաց։
Բաղնարին հիմնադրել են Սամսունի շրջակայքից եկած համշենահայերը` 1897 թվականին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բնակավայրեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Աբխազիայի հայաբնակ գյուղեր Կատեգորիա:Աբխազիայի գյուղեր
Դոմինիկ Լիվակովիչ
Դոմինիկ Լիվակովիչ (Dominik Livaković, ), խորվաթ պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ։ Ներկայումս հանդես է գալիս Դինամո Զագրեբի և Խորվաթիայի ազգային հավաքականի կազմում։ Խաղում է դարպասապահի դիրքում ։
Զագրեբ
Ֆուտբոլիստի կարիերան Լիվակովիչը սկսել է Զադարում։ 2012 թվականին նա միացավ Զագրեբի ակադեմիային։ Իր պրոֆեսիոնալ դեբյուտը նշեց 2012 թվականի օգոստոսի 31-ին՝ Ցիբալիայի դեմ խաղում ։ Շուտով նա դարձավ թիմի հիմնական դարպասապահը, սակայն հենց առաջին մրցաշրջանում Զագրեբը դուրս մնաց Խորվաթիայի առաջնությունից։ 1 տարի երկրորդ դիվիզիոնում անցկացնելուց հետո Լիվակովիչը Զագրեբի հետ տեղափոխվեց Խորվաթիայի բարձրագույն դիվիզիոն։ Ակումբի կազմում նա անցկացրեց 108 հանդիպում՝ բաց թողելով 162 գնդակ և 28 խաղում պահելով իր դարպասը անառիկ։
Դինամո Զագրեբ
2015 թվականի օգոստոսի 30-ին Լիվակովիչը համաձայնեց տեղափոխվել Դինամո Զագրեբ 2015-16 մրցաշրջանից հետո։ Իր դեբյուտը Դինամոյի կազմում նշեց 2016 թվականի հոկտեմբերի 2-ին՝ Հայդուկ Սպլիտի դեմ խաղում ։ Իր առաջին հանդիպումը Չեմպիոնների Լիգայում անցկացրեց հոկտեմբերի 18-ին՝ Սևիլյայի դեմ խաղում ։ 2017-18 մրցաշրջանում Լիվակովիչը անցկացրեց 37 հանդիպում բոլոր մրցաշարերում՝ Դինամոյի հետ հաղթելով Խորվաթիայի առաջնությունը և Խորվաթիայի գավաթը ։
Միջազգային կարիերա
Լիվակովիչը հանդես է եկել Խորվաթիայի բոլոր տարիքային երիտասարդական հավաքականներում։ Խորվաթիայի ազգային հավաքական առաջին անգամ հրավիրվեց 2016 թվականի մայիսին՝ Մոլդովայի և Սան Մարինոյի դեմ խաղերի համար, սակայն այդպես էլ խաղադաշտ դուրս չեկավ ։ Ազգային հավաքականի կազմում իր դեբյուտը նշեց 2017 թվականի հունվարի 11-ին՝ Չիլիի դեմ ընկերական խաղում ։
2018 թվականի մայիսին Լիվակովիչը ընդգրկվեց Խորվաթիայի՝ աշխարհի առաջնության համար վերջնական կազմում ։
Ակումբային վիճակագրություն
2018 թվականի հունիսի 25-ի դրությամբ
Միջազգային վիճակագրություն
2018 թվականի հունիսի 25-ի դրությամբ
Ակումբային
Դինամո Զագրեբ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի դարպասապահներ Կատեգորիա:Խորվաթ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Խորվաթիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Զագրեբի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Դինամո Զագրեբի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:2018 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության մասնակիցներ Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2020-ի ֆուտբոլիստներ
Չիգիրինի շրջան
Չիգիրինի շրջան (Чигиринський район), շրջան Ուկրաինայի Չերկասիի մարզում։
Ստեղծվել է 1923 թվականին։ Վարչական կենտրոնը՝ Չիգիրին ։
Աշխարհագրություն
Շրջանի տարածքի մակերեսը կազմում է 1217 կմ²։
Բնակչություն
2005 թվականի մարդահամարի արդյունքներով շրջանում բնակվում էր 36000 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 29,58 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Չերկասիի մարզ Կատեգորիա:Ուկրաինայի շրջաններ
Ժարամատայա
Ժարամատայա (Jaramataia), համայնք Բրազիլիայում՝ Ալագոաս նահանգի կազմում։ Գտնվում է Ալագոաս նահանգի Սերտանի մարզում։ Մտնում է Բատալյայի գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 5788 մարդ՝ 2000 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 104 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 55,81 մարդ/կմ²։
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1962 թվականի հունիսի 20-ին։
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ալագոաս նահանգի բնակավայրեր
Վազգեն Առաջին կաթողիկոսի հուշարձան (Վաղարշապատ)
Պատմություն
Հուշարձանը ստեղծվել է միջխորհրդարանական համագործակցության հայ-ռուսական հանձնաժողովի համանախագահ Նիկոլայ Ռիժկովի նախաձեռնությամբ ։
Հուշարձանի բացման արարողությանը ներկա են գտնվել Մայր Աթոռի միաբանները, հայ-ռուսական միջխորհրդարանական հանձնաժողովի անդամները, Արմավիրի մարզպետ Աշոտ Ղահրամանյանը, Էջմիածնի քաղաքապետ Կարեն Գրիգորյանը, պետական, մշակույթի գործիչներ, Էջմիածին քաղաքի բնակիչներ։
Վազգեն Առաջինին նվիրված հուշարձաններ կան նաև Վազգենյան հոգևոր դպրանոցի բակում (2008), Վանաձորի համանուն դպրոցի բակում (քանդակագործ՝ Համլետ Մատինյան, 2009) ։
Սեն Մաքսան
Սեն Մաքսան (Saint-Maxent), համայնք Ֆրանսիայի Պիկարդիա մարզի Սոմ գավառում ։
Բնակչությունը 2018 թվականի դրությամբ կազմում է 393 մարդ, բնակչության խտությունը` 62 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 6.38 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 140 կմ հյուսիս, Ամյեն քաղաքից 45 կմ արևմուտք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 274 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 192-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 82։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 70,1 %։ 192 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 182 անձ (98 տղամարդ և 84 կին)։ Գործազուրկ են եղել 10 անձ (4 տղամարդ և 6 կին)։ 82 անաշխատունակներից 24-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 28-ը` թոշակառուներ, իսկ 30-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Առողջարանային ճարտարապետություն
Առողջարանային ճարտարապետություն (Bäderarchitektur; Resort architecture ) — ճարտարապետական ոճ, հանգստյան տների և ափամերձ հանգստավայրերի բնութագիրը գերմանական Բալթյան ափին։ Ոճը զարգացել է Հեյլիգենդամի հիմնադրման օրվանից՝ 1793 թվականին և հասել է իր ծաղկման շրջանին մոտ 1870-ին, երբ երկաթուղին առողջարանները կապում է խոշոր քաղաքների հետ։ Առանձնացված վիլլա ոճի ճարտարապետությական կառույցները կոչվում են «առողջարանային առանձնատներ» (գերմանական Bädervilla) : Նման կառույցներ հանդիպում են նաև ծովերից հեռու, Կենտրոնական Եվրոպայի առաղջարանային կենտրոններում՝ Թյուրինգում, Չեխիայում, Շվեյցարիայում։ Նման շենքերը սովորաբար տարբերվում են իրենց, այսպես կոչված «հանգստի ճարտարապետության» ոճով (Spa architecture; Kurarchitektur):
Պատմություն
Ոճը ձեռք է բերել զգալի զարգացում երկաթուղային հաղորդակցության ընդլայնման շնորհիվ, որի շնորհիվ Գերմանիայում դեպի ծովային հանգստավայրեր զանգվածային ոգևորությունը սկսվեց XIX - XX դարի սկզբին։ Նոր ոճը համալրվում էր մի քանի ոճերի նոր տարրերով, ներառյալ ավանդականն ու արդիականը։ Կառույցները հիմնականում ունենում էին երկու կամ չորս հարկեր, ճակատային մասերն ունենում էին գեղեցիկ պարշգամբներ, վերնաճակատներ, ծածկապատշգամբներ։ Մեծ վիլլաներում երբեմն արվում էր կենտրոնական գեղերեսում։ Եռանկյուն տանիքները, երբեմն նաև կոր տանիքները համալրվում են բուրդիկներով (աշտարակիկ)։ Կամարավոր կամ ուղղանկյուն պատուհանները երբեմն շրջանակված են սյունագավիթներով կամ քառանկյունի հարթ որմասյուներով։ Սպիտակ գույնով համալրված հանգստյան տները հաճախ բնութագրում են ինչպես «սպիտակ մարգարիտներ»։ Շատ քիչ են հանդիպում այլ գույներով համալրումներ՝ մուգ կարմիր, դեղնականաչ, բեժ կամ կապույտ։  Այս կառույցները նուրբ են, հիմնականում կառուցվում են  փայտից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հանգստյան տներ Կատեգորիա:Ճարտարապետության պատմություն
Ժուազեյրուի գավառ
Ժուազեյրուի գավառ (Microrregião de Juazeiro), գավառ Բրազիլիայում, մտնում է Բաիա նահանգի մեջ։ Մտնում է Բաիա նահանգի հարավկենտրոնական մաս (մարզ) մեջ։ 2005 թվականի տվյալներով բնակչությունը կազմում է 448 192 մարդ։ Տարածքը՝ 55 830,454 կմ2։ Բնակչության խտությունը՝ 8,0 մարդ/կմ²։
Գավառի կազմ
Գավառի կազմի մեջ են մտնում հետևյալ համայնքները.
Կատեգորիա:Բրազիլիայի գավառներ Կատեգորիա:Բաիա նահանգի գավառներ
Ռենդի Էդելման
Ռենդի Էդելման (Randy Edelman, ծնվ․ 1947 թվականի հունիսի 10-ին, Փատերսոն, ԱՄՆ)՝ ամերիկյան կինոկոմպոզիտոր։
Կենսագրություն
1992 թվականին Թրեվոր Ջոնսոնի հետ միասին առաջադրվել էին Ոսկե գլոբուս և BAFTA մրցանակի համար։
Լոնժև
Լոնժև (Longèves) համայնք Ֆրանսիայում՝ Պուատու-Շարանտ երկրամասի Ծովափնյա Շարանտ գավառի Լա Ռոոշելի շրջանում։ Մտնում է Մարան կանտոնի կազմի մեջ։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 17208.
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2010 թվականին կազմում էր 699 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Հայեր
Հայեր, էթնիկ խումբ, որը սերել ու կենսագործում է Հայկական լեռնաշխարհում և Հարավային Կովկասում ։
Հայերի մեծամասնությունը Հայ առաքելական եկեղեցու հետևորդ է, որը աշխարհի ամենահին եկեղեցիներից մեկն է։ Հիսուսի մահից քիչ անց քրիստոնեությունն սկսել է տարածվել հայերի մեջ։ Հայաստանում քրիստոնեություն են տարածել Հիսուսի երկու առաքյալները՝ Թադեոսը և Բարդուղիմեոսը ։ 4-րդ դարի սկզբներին՝ Արշակունիների թագավորության ժամանակ, Հայաստանը դարձավ առաջին պետությունը, որը պաշտոնապես ընդունեց քրիստոնեությունը՝ որպես պետական կրոն ։
Հայերենը պատկանում է Հնդեվրոպական լեզվաընտանիքին ։ Այն բաժանված է երկու մասի՝ արևելահայերեն և արևմտահայերեն։ Արևելահայերենը տարածված է Հայաստանում, Արցախում, Իրանում և հետխորհրդային երկրներում, իսկ արևմտահայերենն օգտագործվել է պատմական Արևմտյան Հայաստանում, իսկ այժմ խոսվում է ցեղասպանության արդյունքում առաջացած գաղթավայրերում։ Հայոց գրերը ստեղծվել են Մեսրոպ Մաշտոցի կողմից՝ 405 թվականին։
Հայերի մի ստվար մասը ծպտյալ է, որոնք ինչ-ինչ պատճառներով թաքցնում են իրենց իրական արմատները։ Ծպտյալ հայերը բնակվում են հիմնականում Թուրքիայի տարածքում, որոնց թիվը հասնում է շուրջ 5 մլն-ի (կան նաև այլ տվյալներ՝ 2-7 մլն  ): Ծպտյալ հայերը հիմնականում բնակվում են Արևմտյան Հայաստանի տարածքում, որոշակի քանակությամբ նաև Կիլիկիայում։ Նրանք ցեղասպանությունից փրկվելու համար թուրքացվել, քրդացվել կամ արաբացվել են  ։
Ավանդազրույցներ
Հայերի ծագման վերաբերյալ հիշատակություններ և ավանդազրույցներ կան մի շարք գրավոր աղբյուրներում, որոնցից հատկապես մեծ կարևորություն ունեն հայկական, հունական, վրացական, արաբական և հին եբրայական ավանդազրույցները, քանի որ դրանք կարևոր սկզնաղբյուրներ են ։
Հայկական ավանդազրույցը պահպանվել է Մովսես Խորենացու շնորհիվ և ունի զարգացման 2 ժամանակաշրջան՝ նախաքրիստոնեական և քրիստոնեական։
Նախաքրիստոնեական փուլում հայերի ծագման վերաբերյալ նշվում է, որ նրանք սերել են աստվածազուն Հայկ Նահապետից, որը առաջին արարչագործ աստվածների հսկա որդիներից էր։ Նախաքրիստոնեական ավանդազրույցը հստակ չի նշում, թե ում որդին էր Հայկը, սակայն այս բացը կարելի է լրացնել շումմերա-աքքադական արձանագրությունների միջոցով, որտեղ նշվում է, որ Հայկի հայրը Արատտայի հովանավոր աստված Հայ(ա)ն է։ Հայ(ա) աստծո պաշտամունքը կապված է տիեզերական ջրերի և Եփրատ ու Տիգրիս գետերի հետ․ նա համարվում է այդ գետերի սկզբնավորողը։
Քրիստոնեական փուլում, երբ 301 թվականին հայերը ընդունում են քրիստոնեությունը՝ որպես պետական կրոն, անհրաժեշտություն է առաջանում հայերի ծագման ավանդազրույցը հարմարեցնել Աստվածաշնչի հետ։ Ըստ Աստվածաշնչի Ծննդոց գրքի՝ համաշխարհային ջրհեղեղի հետևանքով վերացել էր ամբողջ աշխարհի մարդկությունը․ փրկվել էր միայն Նոյը՝ իր ընտանիքի հետ միասին։ Հենց Նոյի երեք որդիներից՝ Հաբեթից, Քամից և Սեմից, առաջացան աշխարհի ազգերը։ Ըստ նոր ավանդազրույցի՝ Հաբեթի որդի Թորգոմից էլ սերել է Հայկ Նահապետը, որը, չցանկանալով ենթարկվել բռնակալ Բելին, վերցնում է իր ընտանիքը և Միջագետքից տեղափոխվում Հայկական լեռնաշխարհ։ Ավանդությունը պատմում է, որ Հայկը պատերազմել է Միջագետքի տիրակալ բռնակալ Բելի դեմ և հաղթել նրան։ Բուն Հայոց թվականը սկսվում է հենց այդ օրից՝ Ք․ա 2492 թվականի օգոստոսի 11-ից։
Հենց Հայկի անունից էլ մեր ազգը անվանվեց հայ, իսկ երկիրը՝ Հայաստան ։
Հունական աղբյուրներում պահպանվել է հայերի ծագման մասին պատմող մի ավանդազրույց, ըստ որի՝ հայերը ծագում են հույների մեջ մեծ սեր վայելող արգոնավորդներից մեկից։ Յասոնը և մնացած արգոնավորդներն իրենց Արգոն նավով ուղևորվում են Կողքիս, որտեղ էլ փորձում են գտնել ոսկե գեղմը, ինչը համարվում էր անմահության և հավերժության խորհրդանիշը։ Արգոնավորդներից մեկը՝ Արմենոսը, որը Հունաստանի Թեսալիա մարզից էր, մնացած արգոնավորդների հետ միասին չի վերադառնում Հունաստան, այլ մնում է Հայկական բարձրավանդակում, որտեղ էլ ստեղծված պետությունը նրա անունով կոչվում է «Արմենիա», իսկ այդ երկրի բնակիչները՝ «արմեններ»։
Ք․ա․ I դարի հույն մատենագիր Ստրաբոնն ավելի մանրամասն է անդրադարձել այս պատմությանը՝ նշելով, որ իր սկզբնաղբյուրները Ալեքսանդր Մակեդոնացու զորավարների պատմություններն են։ Այս ամենը թույլ է տալիս կարծել, որ ավանդազրույցը ստեղծվել և տարածում է գտել հիմնականում Մակեդոնացու արշավանքների ընթացքում։ Այդ պատճառով հայերի ծագման այս ավանդազրույցը կարող է արժանահավատ չլինել, քանի որ հնարավոր է ստեղծված լինի քաղաքական միտումներով։ Իրենց արշավանքներին օրինական տեսք հաղորդելու համար միապետները հաճախ են ապավինում այսպիսի ավանդազրուցների ստեղծմանը։ Դրա վառ ապացույցներից է նաև այն, որ հելլենիզմի ժամանակաշրջանում հայտնվեցին և սկսեցին շրջանառվել նաև պարսիկների ու մարերի հունական ծագման մասին նույնանման ավանդազրույցներ ։
Վրացական ավանդազրույցը գրի է առնվել վրաց մի շարք հեղինակների կողմից 9-11-րդ դարերում։ Ըստ այս ավանդազրույցի՝ Թարգամոսի (Թորգոմի) 8 որդիներից առաջացել են մի շարք կովկասյան ժողովուրդներ։ Այս 8 որդիներից ավագը Հայոսն էր, որից էլ առաջացան հայերը։ Մյուս որդիներից Քարթլոսից առաջացան վրացիները, իսկ մնացած որդիներից՝ աղվանական, լեզգիական և մի շարք այլ կովկասյան ցեղերը։
Դատելով ավանդազրույցի մեջ տեղ գտած անձնանունների վերջավորություններից` կարելի է կարծել, որ այս ավանդազրույցի համար որպես սկզբնաղբյուր հանդես է եկել ինչ-որ հունական պատում, որը սակայն չի պահպանվել։ Ավանդազրույցը ստեղծվել է մի ժամանակաշրջանում, երբ Բագրատունիները իշխող դիրք էին գրավում ոչ միայն Վրաստանում, այլ նաև մնացած կովկասյան երկրներում։ Այս փաստով էլ կարելի է բացատրել Հայոսի ավագության իրողությունը ։
Արաբական ավանդազրույցը գրի է առնվել Յակուտիի և Դիմաչկիի երկերում 12-13-րդ դարերում։ Այն նույնպես հայերի ծագումը կապում է համաշխարհային ջրհեղեղից հետո միակ ողջ մնացած մարդու՝ Նոյի որդիների հետ ։ Ըստ ավանդազրույցի՝ Նոյի որդի Յաֆիսից (Հաբեթ) ծնվեց Ավմարը, ապա նրա թոռ Լանթանը (Թորգոմ)։ Հենց նրանից էլ սերեց հայերի նախնին՝ Արմինին։ Ավանդազրույցը հավաստում է, որ Արմինինի եղբայրներից էլ առաջացան վրացիները և աղվանները։ Այս պատմությունը պահպանել է նաև հնդեվրոպական ժողովուրդների եղբայրության ու բարեկամության փաստը՝ նշելով, որ հայերին ազգակից են հույները, սլավոնները, ֆրանկները և պարսիկները ։
Հին եբրայական ավանդազրույցը գրի է առնվել Հովսեպոս Փլավիոսի (Ք․ա․ I-Ք․հ․ I դարեր) կողմից «Հրեական հնախոսություն» գրքի էջերում, ըստ որի՝ «Ուրոսը հաստատեց Հայաստանը»։ Այս տեղեկության վերաբերյալ կա տարակարծություն։ Հնարավոր է, որ խոսքը վերաբերում է Հայկի սերունդներից Արա Գեղեցիկին։ Ըստ մեկ այլ վարկածի՝ խոսքը վերաբերում է Վանի թագավորության արքա Ռուսային, քանի որ նա հայտնի է որպես «Ռուսա Էրիմենայի որդի», և նրա անունը հիշատակվում է նաև «Ուրսա» տարբերակով ։
Գիտական վերլուծություններ
19-րդ դարի սկզբին ստեղծվում է համեմատական լեզվաբանությունը, որը կարևոր դեր խաղաց հայերի ծագման հարցի ուսումնասիրման գործում։ 1837 թվականին Բեռլինի համալսարանի պրոֆեսոր Պետերմանը հայտարարեց, որ հայերենը հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի մի լեզվաճյուղ է կազմում։ Մինչ այդ տեսակետներ կային, որ հայերենը իրանական լեզվաճյուղին պատկանող լեզու էր, որը, սակայն, ամբողջությամբ մերժվեց և դուրս եկավ գործածությունից։ Պրոֆեսոր Հայնրիխ Հյուբշմանն իր աշխատություններում վերջնականապես հաստատեց հայերենի հնդեվրոպական առանձին լեզվաճյուղ լինելը։
Որոշ հետազոտողներ հասկանալով, որ եթե տարբեր ազգերի լեզուներ ունեն նման հնչյունական կազմ և քերականություններ, ապա այդ ազգերը պետք է ունենան նաև նույնանման ծագում, սկսեցին փնտրել հնդեվրոպական նախահայրենիքի տեղադրությունը։ Այս նախահայրենիքի վայրը Հայկական լեռնաշխարհն էր, Փոքր Ասիայի արևելքը, Իրանական բարձրավանդակի հյուսիս-արևմուտքը և Հյուսիսային Միջագետքի հյուսիսային շրջանները։ Այս ամենը ամբողջացնելով՝ գիտնականները հանգեցին այն համոզմանը, որ հայերը և հնդեվրոպական մնացած ազգերը (անգլիացիները, ֆրանսիացիները, պարսիկները, հնդիկները, հույները և այլն) ապրել են հնդեվրոպական նախահայրենիքում, այսինքն՝ այս ազգերը ազգակից են։ Ք․ա․ 4-րդ հազարամյակի վերջում հայերենը առանձնացել է հնդեվրոպական ընդհանուր լեզվից, իսկ մնացած ազգերը ցրվել են ամբողջ աշխարհով և զբաղեցրել Հնդկաստանից մինչև Արևմտյան Եվրոպա ընկած տարածքները։
Ըստ Լեոյի՝ հայերենը ունի 2 շերտ, որից մեկը հնդեվրոպական է, իսկ մյուսը՝ ոչ։ Այս փաստը նա բացատրում է նրանով, որ հայ ժողովուրդը բաղկացած է երկու ֆիզիկական տիպերից։ 1880-ական թվականներին Քերովբե Պատկանյանը պնդում էր, որ հայ ժողովուրդը առաջացել է հայերի և արմենների միաձուլումից։ Նույն տեսակետը 20-րդ դարի սկզբին առաջ էր տանում նաև Նիկողայոս Մառը, որը պնդում էր, որ կա հայոց լեզվի երկու շերտ՝ գրաբար և աշխարհաբար։ Նա այդ երկու շերտերին տվեց արմենական և հայկական անվանումները, որով նա նույնպես փաստեց, որ արմենները եկվորներ են, իսկ հայերը՝ տեղաբնակներ։ Ըստ Ստրաբոնի և Հերոդոտոսի՝ հայերը թրակիացիների և փռյուգիացիների հետ ունեցել են ազգակցական կապ։ Դա պայմանավորված է հենց արմենական ցեղերով, որոնք Ք․ա․ II հազարամյակում սկսեցին իրենց գաղթը Եվրոպայից դեպի Ասիա։ Հենց այս գաղթի ճանապարհին էլ նրանք հաստատվում են մի երկրում, որը կոչվում է Թրակիա։ Հենց այս շրջաններում էլ հիշատակվում է մի քաղաք, որի անունը Արմենիոն էր, և որը գտնվում էր Հին Հունաստանի Թեսալիա մարզում։ Հետաքրքրական է, որ հենց հունական ավանդազրույցում էլ պահպանվել է այն փաստը, որ հայերի նախնին Արմենիոն քաղաքից էր։ Տեղի տալով նոր ազգերի ճնշումներին՝ թրակիական և փռյուգիական ցեղերը սկսեցին տեղաշարժվել և փոխել իրենց բնակության վայրերը։ Նրանց հետ միասին էլ իրենց բնակության վայրը փոխեցին արմենները, որոնք, անցնելով Դարդանելի և Բոսֆորի նեղուցները, Ք․ա․ 15-րդ դարում բնակություն հաստատեցին Փոքր Ասիայում։
Այս ժամանակաշրջանում արմենները փոքրաթիվ ժողովուրդ էին, որոնք մինչև Ք․ա․ 7-րդ դարը ապրում էին փռյուգիացիների հետ։ Նրանք այդ ժամանակաշրջանում հաղորդակցվում էին հարևան երկրների՝ խեթերի, ուրարտացիների հետ։ Հենց Ք․ա․ 7-րդ դարում էլ սկսվեցին քաղաքական փոթորիկները։ Կիմերների և սկյութների անդադար արշավանքները իրական իրարանցում ստեղծեցին այստեղ բնակվող ազգերի շրջանում, որի հետևանքով էլ արմենները սկսեցին շարժվել դեպի արևելք և բնակություն հաստատեցին Եփրատ գետից արևելք։ Այս ժամանակաշրջանում էլ արմենները դաշնակցում են մարերի ու բալբելոնացիների հետ և գրավում Նինվեն, որից հետո էլ Հայաստանի հարավ-արևմուտքում ստեղծում են իրենց թագավորությունը։ Հետագայում՝ մինչև Ալեքսանդր Մակեդոնացու արշավանքները, արմենները և բնիկները ձուլվեցին միմյանց հետ, և ստեղծվեց հայ ժողովուրդը, որին օտարները անվանում են «արմեններ», իսկ ինքնավանումն է «հայ» ։
Հնագույն ժամանակաշրջան
Ք․ա․ III-II հազարամյակներում Հայկական լեռնաշխարհի հարավում բնակվում էի շումերները, որոնք հետագայում տեղափոխվեցին ավելի հարավ՝ Միջագետք, սակայն պահպանեցին իրենց կապը իրենց նախահայրենիքում բնակվող բնիկների հետ։ Հենց շումերական արձանագրություններն էլ մեզ կարևորագույն տեղեկություններ են հաղորդում հայկական ամենահին թվագրվող թագավորության՝ Արատտայի վերաբերյալ։ Թագավորությունը թվագրվում է Ք.ա. XXVIII-XXVII դարերին։ Այս արձանագրություններում հիշատակվում է Արատտայի վայրի մասին տեղեկություններ, որը անժխտելիորեն համապատասխանում է Հայկական լեռնաշխարհին։ Շումերական արձանագրություններում պահպանվել են նաև Արատտայի գրի, տնտեսության, ճարտարապետության վերաբերյալ տվյալներ ։ Հաջորդ հնագույն հայկական թագավորությունը Հայասան է, որը հիշատակվում է հիմնականում խեթական արձանագրություններում՝ թվագրվելով Ք․ա․ 16-14-րդ դարերով։ Այս թագավորության անվանման հիմքում ընկած է հայ ժողովրդի ինքնանվանումը՝ «հայ», որին ավելացել է խեթերենում տեղանվանակերտ վերջավորությունը՝ «ասա»-ն։ Հայասան գտնվել է Սև ծովի, Եփրատ գետի, Հայկական Տավրոս լեռների և Վանա լճի միջև, այսինքն՝ Հայկական լեռնաշխարհի արևմտյան մասում։ Երկրի մայրաքաղաքն էր Կումմախան՝ հետագա Մեծ Հայքի Բարձր Հայք աշխարհի Անի-Կամախը, որտեղ էլ գտնվում էր հայոց թագավորների դամբարանը։ Հայասան ռազմադաշտ էր դուրս բերում 10 հազար հետևակ և 700 մարտակառք, որը այդ ժամանակների համար զգալի ուժ էր։ Խեթական արձանագրություններում հիշատակվող Հայասան մի դեպքում հանդես է գալիս որպես հակառակորդ, ապա որպես դաշնակից, որի հետ նույնիսկ խնամիական կապեր կային ։
Մյուս պետական կազմավորումը Նաիրին էր, որը ցեղային հիմունքներով միավորված պետություններ էին։ Այս երկրները հիշատակվում են Ք․ա․ 14-10-րդ դարերում։ Առաջին անգամ հիշատակվել են Ասորեստանի արքա Սալմանասար Ա-ի օրոք։ Նա, ի թիվս մի շարք գրավված երկրների, հիշատակում է նաև Նաիրի երկրների անունը։ Նրա որդու՝ Թուկուլթի-Նինուրտա Ա-ի օրոք տեղի ունեցած արշավանքի ժամանակ նա հիշատակում է դաշնակից 40 թագավորների, որոնք դուրս էին եկել իր դեմ։ Այսինքն Նաիրի երկրի արքաները վերահաս վտանգի դեպքում միավորվում էին ։
Հայտնի էին նաև այլ ցեղային միություններ, որոնցից էին՝ Հայասա, Պախխուվա, Զուխմա, Ալշե, Իսուվա, Թեգարամա, Մալդիա, Կումմախա, Տումաննա, Պալա և այլն։
Հին ժամանակաշրջան
Վանի թագավորությունը թվագրվում է Ք․ա․ 9-6-րդ դարերին և գոյություն է ունեցել սկզբնական ժամանակներում Հայկական լեռնաշխարհի հարավ-արևմուտքում, ապա սկսել է իր իշխանության տակ առնել ամբողջ Հայկական լեռնաշխարհը։ Թագավորությունը հայտնի է նաև որպես Բիայնիլի, Նաիրի, Ուրարտու, իսկ Աստվածաշնչում՝ Արարատյան թագավորություն։ Թագավորության հիմնադիր արքան Արամեն է, որն էլ առաջին անգամ հիշատակվում է ասորեստանյան արձանագրություններում։ Երկրի մայրաքաղաքը Տուշպա-Տոսպ-Վանն էր, որը կառուցվել էր Սարդուրի I-ի ժամանակ։ Նրա որդի Իշպուինիի օրոք ստեղծվեց տեղական սեպագիր, միասնական դիցարան և սկսվեց արհեստավարժ բանակի ստեղծումը, որն էլ ավարտվեց նրա որդի Մենուայի օրոք։ Վանի թագավորությունը Արգիշտի I-ի օրոք դարձավ տարածաշրջանային աշխարհակալություն և երեք կողմից շրջափակման մեջ վերցրեց Ասորեստանը։ Ի վերջո՝ Ք․ա․ 6-րդ դարում Վանի թագավորությունը սկսեց թուլանալ և հեռանալ պատմության թատերաբեմից՝ իր տեղը զիջելով Երվանդունիների համահայկական թագավորությանը ։
Երվանդունիների համահայկական թագավորությունը առաջին անգամ հիշատակվում է Ք․ա․ 681 թվականին Հայկական լեռնաշխարհի հարավ-արևմուտքում։ Այն նույնացվում է ասորեստանյան արձանագրություններում հիշատակվող Արմե-Շուբրիա պետականության հետ, որի ղեկավարը Սկայորդին էր։ Նրա որդին՝ Պարույրը, Ք․ա․ 612 թվականին դաշնակցելով Բաբելոնի և Մարաստանի հետ, արշավում է դեպի Նինվե և ոչնչացնում Ասորեստանը։ Նրա սերունդներից հայտնի է դառնում Երվանդ Սակավակյացը, որի անունից էլ առաջացել է թագավորության անվանումը։ Նրա օրոք Երվանդունիները ռազմադաշտ էին դուրս բերում 40 հազար հետևակ և 8 հազար հեծելազոր։ Սակայն Երվանդի օրոք Երվանդունյաց Հայաստանը ընկնում է Մարաստանի իշխանության տակ, որը թոթափում է նրա որդին՝ Տիգրան Երվանդյանը՝ դաշնակցելով Կյուրոս Մեծի հետ։ Ի վերջո՝ Ք․ա․ 521 թվականի Երվանդունիները կորցնում են իրենց անկախությունը և մտնում Աքեմենյան Պարսկաստանի կազմի մեջ՝ կազմելով 13-րդ սատրապությունը։ Այս իրավիճակը շարունակվում է մինչև Գավգամելայի ճակատամարտը՝ Ք․ա․ 331 թվական, որից հետո Երվանդ III-ը վերականգնում է Երվանդունյաց անկախությունը։ Պետությունը գոյատևեց մինչև Ք․ա․ 201 թվական և անկում ապրեց Սելևկյանների արշավանքի հետևանքով։ Երկրի մայրաքաղաքն էր Երվանդաշատը, որը կառուցվել էր Երվանդ IV Վերջինի կողմից ։
Այս արշավանքները ղեկավարվում էին հայազգի զորավարներ Արտաշեսի և Զարեհի կողմից, որոնք էլ նշանակվեցին հայոց կառավարիչներ (Արտաշեսը՝ Մեծ Հայքում, իսկ Զարեհը՝ Ծոփքում)։ Օգտվելով հարմար առիթ դարձած Մագնեսիայի ճակատամարտից, որը տեղի ունեցավ Ք․ա․ 190 թվականին, Ք․ա․ 189 թվականին Արտաշեսը Մեծ Հայքում, իսկ Զարեհը Ծոփքում վերականգնեցին հայոց անկախությունը։ Ստեղծվեց Արտաշեսյանների թագավորությունը։ Արտաշեսը Ք․ա․ 185 թվականին կառուցեց նոր մայրաքաղաք Արտաշատը, որը դարձավ տարածաշրջանի ամենակարևոր քաղաքներից մեկը։ Ք․ա․ 95 թվականին այս թագավորության հզորագույն կառավարիչը դարձավ Տիգրան Բ Մեծը, որը 94-71 թվականների ընթացքում ստեղծեց մի հսկայածավալ պետություն, որը ձգվում էր Եգիպտոսից մինչև Կովկասյան լեռներ և Միջերկրական ծովից մինչև Պարսից ծոց։ Սակայն հայ-հռոմեական պատերազմի (Ք․ա․ 69-66 թթ․) հետևանքով Տիգրան Մեծը կնքեց Արտաշատի պայմանագիրը և կորցրեց իր նվաճումները՝ պահպանելով «արքայից արքա» կոչումը ու չնչին նվաճումներ։ Տիգրանի որդի Արտաշես Բ-ն հոր դիվանագետ էր, որը կառավարում էր դժվարագույն ժամանակաշրջանում, որի հետևանքով էլ գերեվարվեց Ալեքսանդրիա և մահապատժի ենթարկվեց։ Նրան հաջորդեց իր որդին՝ Արտաշես Բ-ն, որը հոր մահվան վրեժը լուծելու համար հրամայեց գլխատել Հայաստանում գտնվող բոլոր հռոմեացիներին։ Սակայն նա Ք․ա․ 20 թվականին դավադրաբար սպանվեց մայրաքաղաք Արտաշատում։ Նրա մահից հետո սկսեց թուլանալ Արտաշեսյանների թագավորությունը և ի վերջո՝ անկում ապրեց Ք․հ․ 1 թվականին՝ Տիգրան IV-ի մահից հետո ։
Երկար պայքարից հետո 66 թվականին Մեծ Հայքում հաստատվեց Արշակունիների արքայատոհմը։ Այս թագավորության հիմնադիր հանդիսացավ Տրդատ I-ը, որը սերում էր Պարթև Արշակունիներից։ Նա կառուցել է նաև Գառնու հեթանոսական տաճարը, որը նվիրված էր հեթանոսական Միհր աստծուն։ Նրան հաջորդում է Սանատրուկը, որը հիմնադրում է Մծուրք քաղաքը, իսկ Վաղարշ I-ը կառուցապատում է Վարդգեսավանը (հետագայում՝ Վաղարշապատ) և դարձնում երկրորդ մայրաքաղաք։ 226 թվականին Պարթև Արշակունիները պարտություն կրեցին Պարսք նահանգի Սասանյաններից և կորցրին իշխանությունը։ Ի պաշտպանություն պարթև Արշակունիների՝ Տրդատ II արքան արշավանք է ձեռնարկում ընդդեմ Սասանյանների և հասնում նույնիսկ մինչև Տիզբոն, սակայն 252 թվականին Շապուհի արշավանքների հետևանքով ստիպված հեռանում է Հայաստանից։ Նրանից հետո սկսում է իշխել Վաղարշ II-ը, որը սպանվում է Անակ Պարթևի կողմից և Հայաստանում սկսվում է «ժամանակ անիշխանության»։ Օրինական թագաժառանգ Տրդատին փախցնում են Հռոմ, որտեղ էլ մեծանում է նա, դառնում օլիմպիական չեմպիոն, 276 թվականին հաղթում գոթերի իշխանին և 287 թվականին վերադառնում Հայաստան ու տեր դառնում իր օրինական գահին։ 296 թվականին պատերազմ է սկսվում Հռոմի և Սասանյանների միջև, որը ավարտվում է Սասանյանների պարտությամբ և կնքվում է Մծբինի 40-ամյա պայմանագիրը, որով Սասանյանները ճանաչում էին Արշակունիների թագավորության անկախությունը ։
Վաղ միջնադար
Արաբական արշավանքները Հայաստանում սկսվեցին 640 թվականին։ Այս արշավանքները շարունակվեցին նաև հետագա տարիներին։ 652 թվականին հայոց իշխան Թեոդորոս Ռշտունուն հաջողվում է պայմանագիր կնքել Արաբական խալիֆայության ապագա խալիֆ Մուավիայի հետ։ Հետագայում այս պայմանագիրը որոշ ժամանակ խաղաղություն ապահովեց հայերի համար։ Ի վերջո ուժերի հարաբերակցությունը ակնհայտ թեքվում է արաբների կողմը, և նրանք որոշում են վերջնականապես հաստատվել Հայկական լեռնաշխարհում, որը նրանց հաջողվում է։ Ստեղծվում է Արմինիա կուսակալությունը։ 705 թվականին արաբները դիմում են խաբեության և իրենց մոտ հրավիրելով հայ 1200 ազնվականների՝ նրանց լցնում են Նախիջևանի ու Խրամի բերդերը և բոլորին այրում․ այդ տարին արաբական աղբյուրներում հայտնի որպես կրակի տարի։ Հուժկու ապստամբությունները շարունակվում էին նաև այս ժամանակաշրջանում, սակայն հայերը վերջնական հաջողության կարողանում են հասնել միայն 8-րդ դարի վերջին, երբ հայոց իշխան Աշոտ Բագրատունին վերականգնում է ներքին ինքնավարությունը ։
Աշոտ Մսակերի օրոք սկսվում է վերականգնվել հայոց ինքնավարությունը։ Նա սպարապետությունը հանձնում է իր եղբայր Շապուհին։ Նրա իշխանության օրերին խալիֆայության իրավունքների կրճատում է տեղի ունենում, իսկ նրան հաջորդած Բագարատ Բագրատունու օրոք հարկերի գանձումը վերապահվում է հայոց իշխանին, և Արմինիայի կուսակալությունը խալիֆայությանը մուծում էր ընդամենը սիմվոլիկ հարկագումար։ 862 թվականին Աշոտ Բագրատունին ճանաչվեց որպես «Հայոց իշխանաց իշխան», իսկ 885 թվականին թագ ստացավ խալիֆի կողմից, և վերականգնվեց հայոց անկախությունը։
Ուշ միջնադար
Հայաստանը ուշ միջնադարում եղել է ամենադժվար իրավիճակում, քանի որ երբեմնի հզոր նախարարական տները թուլացել կամ ընդհանրապես անհետացել էին։ Թուլացել և անկում էին ապրել նաև հայոց պետականության հովանավորներ Վրաց և Բյուզանդական թագավորությունները։ Հայաստանը 1386 թվականին ենթարկվում էր Լենկթեմուրի արշավանքներին, որոնք շարունակվեցին մինչև հաջորդ դարի սկիզբ ։ Այս ժամանակաշրջանի միակ լուսավոր կետը Հայ առաքելական եկեղեցու գոյությունն էր, որը ազգապահպան նշանակություն ուներ հայերի համար։ Հայ առաքելական եկեղեցու նստավայր-աթոռը 1441 թվականին Կիլիկիայի տեղափոխվեց Վաղարշապատ։ Այս ժամանակաշրջանում Հայկական լեռնաշխարհը դառնում է նոր ձևավորող և զարգացող Սեֆյան Պարսկաստանի և Սուլթանական Թուրքիայի մրցակցության ասպարեզը։ 16-րդ դարի կեսին՝ 1555 թվականին, Հայաստանը կիսվում է երկու՝ արևելյան և արևմտյան մասերի, որոնք գտնվում էին համապատասխանաբար Շահական Պարսկաստանի և Օսմանյան կայսրության իշխանության տակ ։
Նոր ժամանակաշրջան
1677 թվականին նկատվում է որոշ աշխուժացում հայ դիվանագիտական մտքի մեջ։ Հայ նշանավոր մի շարք գործիչներ, որոնք գործունեություն էին վարում և՛ եկեղեցական, և՛ առևտրի ոլորտներում, սկսեցին ջանքեր գործադրել Հայաստանը ազատագրելու համար։ Այդ գործիչները հաճախ կոչեր էին ուղղում եվրոպական երկրներին և բանակցություններ սկսում նրանց հետ։ 1677 թվականին Հակոբ Դ Ջուղայեցու կողմից հրավիրվեց Էջմիածնի գաղտնի ժողովը, որին մասնակցում էին Սյունիքի և Արցախի մելիքները։ Ստեղծվեց մի պատվիրակություն, որը պետք է անցներ Եվրոպա և բանակցեր Հայաստանի ազատագրման համար։ Սակայն 1678 թվականին Կոստանդնուպոլիսում մահանում է կաթողիկոսը, և պատվիրակությունը ստիպված վերադառնում է Հայաստան։ Պատվիրակության հետ Հայաստան չի վերադառնում Իսրայել Օրին, որը անցնում է Եվրոպա և հանգրվանում Պֆալց երկրամասի Դյուսելդորֆ քաղաքում։ Այստեղ նա բանակցություններ է սկսում Հովհան Վիլհելմ իշխանի հետ և ստեղծում Պֆալցյան ծրագիրը, որը սակայն քաղաքական անբարենպաստ իրավիճակով պայմանավորված այն չի հաջողվում իրականացնել ։ Նա 1701 թվականին անցնում է Ռուսաստան և այստեղ Պետրոս I-ին է ներկայացվում Մոսկովյան ծրագիրը, որը նույնպես իրականություն չի դառնում, քանի որ Ռուսաստանը զբաղված էր Հյուսիսային պատերազմով ։
1722 թվականին աֆղանների կողմից գրավվում է Պարսկաստանի մայրաքաղաք Սպահանը, ինչը ակտիվություն է առաջացնում հայերի շրջանում։ Լուր է ստացվում, որ Պետրոս I-ը իր զորքով շարժվում է դեպի Հարավային Կովկաս։ Արցախի մելիքները Եսայի Հասան-Ջալալյանի գլխավորությամբ զորք են հավաքագրում և վրաց Վախթանգ VI-ի հետ միասին ռուսներին սպասում Չոլակ վայրում։ Սակայն ռուսները անակնկալ հետաձգում են արշավանքը, և հայ մելիքները վերադառնում են Արցախ։ Այստեղ ստեղծվում են պաշտպանական ամրություններ՝ սղնախներ։ 1724 թվականին թուրքերը մտնում են Արևելյան Հայաստան և գրավում Երևանի բերդը, ապա շարժվում Արցախ և Սյունիք, վերջինս ուներ կիսանկախ վիճակ և ղեկավարվում էր Դավիթ Բեկի կողմից։ Հայերը մինչև 1728-1730 թվականները կարողանում են դիմանալ թուրքերի արշավանքներին, սակայն ի վերջո պարտություն են կրում ։ 1735 թվականին տեղի է ունենում Եղվարդի ճակատամարտը, որի արդյունքով 1736 թվականին Արևելյան Հայաստանը նորից անցնում է Պարսկաստանին։
1761-1770 թվականներին Հայաստանի ազատագրման գործում կարևոր ներդրում է ունեցել Հովսեփ Էմինը, որի գործունեությունը փաստացի արդյունք չտվեց, սակայն բարձրացավ հայերի ազգային ինքնագիտակցությունը ։ Այս ժամանակաշրջանում հայերը ունեին երկու հիմնական գաղթօջախներ՝ Ռուսաստանը և Հնդկաստանը։ 18-րդ դարում ակտիվացավ հնդկահայ գաղութը, որի ներկայացուցիչներ Շահամիր Շահամիրյանը, Հովսեփ Էմինը շարունակում էին հայերի շրջանում ազատագրության կոչեր տարածել։ 19-րդ դարի սկզբին ռուսական շահերը սկսեցին համընկնել հայկական շահերի հետ, քանի որ Ռուսաստանը ցանկանում էր իր ազդեցությունը հաստատել Հարավային Կովկասում։ 1801 թվականին Վրաստանը գրավվեց Ռուսաստան կողմից և 1804 թվականին սկսվեց ռուս-պարսկական պատերազմը, որին զուգահեռ ընթանում էր նաև 1806-1812 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմը ։ Առաջին ռուս-թուրքական պատերազմը ավարտվում է Բուխարեստի պայմանագրով, ըստ որի Ռուսաստանը հրաժարվեց Կովկասյան ճակատում գրավված տարածքներից և նախընտրեց իր տերությանը միացնել Բեսարաբիան։ 1813 թվականին ավարտվեց ռուս-պարսկական առաջին պատերազմը, և կնքվեց Գյուլիստանի պայմանագիրը։ Ըստ այդ պայմանագրի՝ ամբողջ Արևելյան Հայաստանը (բացի Երևանի և Նախիջևանի խանություններից) անցնում էր Ռուսաստանին։
Ռուս-պարսկական երկրորդ պատերազմը տեղի է ունեցել 1826-1828 թվականներին, որի ընթացքում ռուսական զորքերին հաջողվեց գրավել ռազմական նշանակություն ունեցող Երևանի բերդը և նույնիս առաջ շարժվել Պարսկաստանի տարածքում ։ Ի վերջո՝ կնքվեց Թուրքմենչայի պայմանագիրը, ըստ որի ամբողջ Արևելյան Հայաստանը անցնում էր Ռուսաստանին։ 1828-1829 թվականներին տեղի է ունենում ռուս-թուրքական երկրորդ պատերազմը, որի արդյունքը եղավ Ադրիանապոլսի պայմանագիրը, ըստ որի՝ Ռուսաստանին անցավ Ախալցխան և Ախալքալաքը, նաև սևծովյան շրջանները՝ Փոթի նավահանգստով։ Հաջորդ տարիներին ծավալված պատերազմներից կարևորագույնը 1877-1878 թվականներին տեղի ունեցած ռուս-թուրքական պատերազմն էր, որտեղ ռուսները կատարյալ հաղթանակ տարան և կնքեցին Սան Ստեֆանոյի պայմանագիրը, ըստ որի՝ Ռուսաստանին էր անցնում Արևմտյան Հայաստանի զգալի հատված ։ Այս ամենը դուր չեկավ եվրոպական երկրներին և նրանք Ռուսաստանին ստիպեցին Բեռլինի վեհաժողովում իրենց հետ համաձայնեցնել Սան Ստեֆանոյի պայմանագրի կետերը։ Խրիմյան Հայրիկի ղեկավարած պատվիրակությանը թույլ չտրվեց մասնակցել վեհաժողովին։