cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սյուզան Բ․ Էնթոնի
Կանանց շարժման պառակտում
Երկու կազմակերպություններն ունեին նաև այլ տարբերություններ։ NWSA-ն քաղաքականապես անկախ էր, բայց AWSA-ն, գոնե ի սկզբանե, նպատակ ուներ սերտ կապեր ունենալ Հանրապետական ​​կուսակցության հետ՝ հուսալով, որ տասնհինգերորդ փոփոխության վավերացումը կհանգեցնի նրան, որ հանրապետականները ​​կհասնեն կանանց ընտրական իրավունքի վավերացմանը։ NWSA-ն հիմնականում կենտրոնացած էր ընտրական իրավունքի հաղթելու ազգային մակարդակի վրա, մինչդեռ AWSA-ն հետամուտ էր նահանգից նահանգ ռազմավարությանը։ NWSA-ն ի սկզբանե աշխատում էր կանանց հիմնահարցերի ավելի լայն շրջանակի վրա, քան AWSA-ն, ներառյալ ամուսնալուծությունների ոլորտի բարեփոխումները և կանանց հավասար վարձատրությունը ։
Իրադարձությունների բերումով, շուտով, մասամբ պակասեց կանանց շարժման պառակտումը։ 1870 թվականին, 15-րդ փոփոխության վերաբերյալ բանավեճն անիմաստ դարձավ, երբ այդ փոփոխությունն արդեն պաշտոնապես վավերացվել էր։ 1872 թվականին կառավարությունում կոռուպցիայի դեմ պայքարը հանգեցրեց աբոլիցիոնիստների և այլ սոցիալական բարեփոխիչների զանգվածային հեռացմանը հանրապետականներից դեպի անցողիկ Ազատական Հանրապետական ​​կուսակցություն (Liberal Republican Party, 1870-1872) ։ Դեռևս 1875 թվականին Էնթոնին սկսեց NWSA-ին կոչ անել ավելի շատ կենտրոնանալ բացառապես կանանց ընտրական իրավունքի վրա, քան կանանց ամենատարբեր հարցերի շուրջ ։ Երկու կանանց խմբերի միջև մրցակցությունն այնքան սուր էր, որ միաձուլման համար քսան տարի պահանջվեց։ AWSA-ն, որը հատկապես ուժեղ էր Նոր Անգլիայում, երկու կազմակերպություններից ամենախոշորն էր, բայց նրա հզորությունը սկսեց անկում ապրել 1880-ական թվականներին ։ 1890 թվականին երկու կազմակերպությունները միավորվեցին որպես Կանանց ընտրական իրավունքի ամերիկյան ազգային ասոցիացիա ( National American Woman Suffrage Association - NAWSA), որտեղ Սթենթոնը նախագահ էր, իսկ Էնթոնին՝ արդյունավետ առաջնորդ։ Երբ, 1892 թվականին Սթենթոնը հեռացավ պաշտոնից, Էնթոնին դարձավ NAWSA-ի նախագահ ։
Ընտրական իրավունքի ազգային շարժում
Ըստ պատմաբան Էն Դ. Գորդոնի՝ «Քաղաքացիական պատերազմի ավարտին Սյուզան Բ. Էնթոնին գրավեց նոր հասարակական և քաղաքական տարածք։ Նա ազգային հարթակում հայտնվեց որպես կին-առաջնորդ, ինչը նորություն էր ամերիկյան պատմության մեջ, և նա այդպես վարվեց, որպես միայնակ կին մի մշակույթում, որը պառաված օրիորդը ընկալում էր որպես անոմալ և անպաշտպան ... 1880-ականներին նա Միացյալ Նահանգների բարձրաստիճան քաղաքական գործիչների շարքում էր» ։
NWSA-ի ձևավորումից հետո Էնթոնին ամբողջովին նվիրվեց կազմակերպությանը և կանանց ընտրական իրավունքին։ Նա ոչ իր, ոչ էլ դրա իրավահաջորդից՝ NAWSA-ից աշխատավարձ չէր ստանում, այլ ընդհակառակը, իր դասախոսական վճարները օգտագործում էր այդ կազմակերպությունները ֆինանսավորելու համար ։ Ազգային գրասենյակ չկար, փոստային հասցեն պարզապես աշխատակիցներից մեկինն էր ։
Էնթոնիի ամուսնացած չլինելը նրան կարևոր գործնական առավելություն էր տալիս այս աշխատանքում։ Ամուսնացած կինն այդ ժամանակ ուներ feme covert (Coverture) իրավական կարգավիճակ, որին, ի թիվս այլ բաների, չէր թույլատրվում պայմանագրեր կնքել (ամուսինը, եթե ցանկանում էր, կարող էր դա նրա փոխարեն անել) ։ Քանի որ Էնթոնին չուներ ամուսին, նա feme sole կարգավիճակում էր և կարող էր ազատորեն պայմանագրեր կնքել կոնվենցիայի դահլիճներում, տպագիր նյութեր ստորագրել և այլն ։ Իր դասախոսություններով վաստակած գումարները նա օգտագործում էր կուտակված պարտքերը մարելու համար, որոնք առաջացել էին The Revolution շաբաթաթերթին աջակցելուց։ Մամուլը, որը նրան վերաբերվում էր որպես մի հռչակավոր անձնավորություն, նրան գլխավոր խայծ դարձրեց ։ Իր գործունեության ընթացքում Սյուզան Բ․ Էնթոնին միջին հաշվով տարեկան 75-ից 100 ելույթներով է հանդես եկել։ Իսկ այն ժամանակվա ճանապարհորդական պայմանները երբեմն սարսափեցնում են։ Եղել է դեպք, երբ նա ելույթ է ունեցել բիլիարդի սեղանի վրա կանգնած։ Մեկ այլ առիթով նրա գնացքը ձյուների տակ էր մնացել մի քանի օր, և նա գոյատևել էր քրաքերներով և չորացրած ձկով ։
1870 թվականին Էնթոնին և Սթենթոնը միացան դասախոսական շրջագայություններին, որպես կանոն ճանապարհորդելով աշնան կեսից մինչև գարուն։ Ճիշտ ժամանակն էր, քանի որ ազգը սկսել էր կանանց ընտրական իրավունքը քննարկել որպես լուրջ հարց։ Էնթոնին և Սթենթոնը ոչ միշտ էին միասին ճամփորդում։ Դասախոսությունների բյուրոները պլանավորում էին շրջագայությունները և կազմում էին ճանապարհորդական պայմանավորվածություններ և, հիմնականում, ճանապարհորդում էին ցերեկները և խուսում էին գիշերները, երբեմն՝ շաբաթներ շարունակ, ներառյալ հանգստյան օրերը։ Նրանց դասախոսությունների շնորհիվ շարժման մեջ նորեկների հոսք առաջացրեց, ինչը ամրապնդում էր ընտրական իրավունքի կազմակերպումը տեղական, պետական ​​և ազգային մակարդակներով։ Այդ տասնամյակի ընթացքում նրանց անցած ճանապարհն իր երկարությամբ անհամեմատելի է որևէ այլ բարեփոխիչի կամ քաղաքական գործչի անցած ճանապարհի հետ ։ Էնթոնին կատարում էր նաև ընտրական իրավունքի հետ կապված այլ աշխատանքներ, որոնք ներառում էին ազգային համաժողովների կազմակերպումը, Կոնգրեսի և նահանգների ​​օրենսդիր ժողովների լոբբինգը, և նահանգային ​​ընտրական քարոզարշավներին մասնակցելու կարծես անվերջ շարքը։
Հատուկ հնարավորություն ստեղծվեց 1876 թվականին, երբ ԱՄՆ-ն տոնեց իր անկախության 100-ամյակը։ NWSA-ն Ֆիլադելֆիայում անցկացվող պաշտոնական արարողությանը ներկայացրեց Կանանց իրավունքների հռչակագիրը ներկայացնելու թույլտվություն, սակայն մերժում ստացավ։ Հինգ անվախ կանայք՝ Էնթոնիի գլխավորությամբ, արարողության ժամանակ հարթակ դուրս եկան և իրենց հռչակագիրը հանձնեցին ապշահար եղած պատասխանատու պաշտոնյային։ Հեռանալիս, դրա պատճենները բաժանեցին ամբոխին։ Նկատելով սրահից դուրս գտնվող դատարկ հարթակը (bandstand), Էնթոնին բարձրացավ նրա վրա և մեծ բազմության համար կարդաց Հռչակագիրը։ Դրանից հետո նա բոլորին հրավիրեց NWSA համագումարին՝ մոտակա Ունիտարիան եկեղեցի, որտեղ նրանց սպասում էին Լուկերցիա Մոթի և Էլիզաբեթ Քեդի Սթենթոնի նման բանախոսները  ։ Կանանց քվեարկելու իրավունքի պաշտպանության բոլոր մասերի աշխատանքը սկսեց հստակ արդյունքներ ցույց տալ։ Կանայք շահեցին քվեարկելու իրավունքը 1869 թվականին Վայոմինգում, իսկ 1870 թվականին՝ Յուտայում։ Վաշինգտոնում և չորս այլ նահանգներում նրա դասախոսությունները ուղղակիորեն հանգեցրին նրան, որ նրան հրավիրեցին ելույթ ունենալ այնտեղի պետական ​​օրենսդիր մարմիններում ։
The Grange ֆերմերների մեծ փաստաբանական խումբը, պաշտոնապես աջակցում էր կանանց ընտրական իրավունքը դեռևս 1885 թվականից։ Քրիստոնյա կանանց չափավորության  միությունը (Woman's Christian Temperance Union), երկրի ամենամեծ կանանց կազմակերպությունը, նույնպես պաշտպանում էր ընտրական իրավունքը ։
Էնթոնիի շարժման հանդեպ նվիրվածության, նրա սպարտական կենսակերպի և այն փաստի շնորհիվ, որ չէր հետապնդում անձնական ֆինանսական շահ, Էնթոնին դարձավ միջոցների արդյունավետ հավաքագրող և շահեց շատ այն մարդկանց հիացմունքը, ովքեր համաձայն չէին նրա նպատակների հետ ։ Նրա հեղինակության աճին զուգընթաց, նրա աշխատանքային և ճանապարհորդական պայմանները բարելավվեցին։ Նա երբեմն օգտվում էր իր համակիր Ջեյն Սթենֆորդի անձնական երկաթուղային վագոնից, որի ամուսնուն էր պատկանում գլխավոր երկաթուղին։ Վաշինգտոնում լոբբինգ անցկացնելիս և ընտրություններին մասնակցելու համար նախատեսված ամենամյա ընտրական վեհաժողովներին նախապատրաստվելիս նրան տրամադրեցին անվճար սենյակ Ռիգս հյուրանոցում (Riggs Hotel), որի տերերը աջակցում էին նրա աշխատանքին ։
Շարունակականությունն ապահովելու համար Էնթոնին վերապատրաստեց մի խումբ երիտասարդ ակտիվիստների, որոնք հայտնի էին որպես նրա «զարմիկներ»՝ կազմակերպության ներսում ղեկավար դեր ստանձնելու համար։ Նրանցից երկուսը՝ Քերի Չափման Քաթը և Աննա Հովարդ Շոուն, դարձան NAWSA-ի նախագահներ, երբ Էնթոնին հեռացավ պաշտոնից ։
Միացյալ նահանգներն ընդդեմ Սյուզան Բ. Էնթոնիի
1871 թվականի NWSA կոնվենցիան ընդունեց ռազմավարություն` կանանց հորդորելով, որ փորձեն քվեարկել, և այնուհետև, մերժվելուց հետո, հայցեր էր ներկայացնում դաշնային դատարաններում` ընդդեմ օրենքների, որոնք խանգարում էին կանանց քվեարկությանը։ Մարտահրավերի իրավական հիմքը վերջերս ընդունված 14-րդ փոփոխությունն էր, որի մի մասում ասվում է. «Ոչ մի նահանգ չի կարող կայացնել կամ ուժի մեջ դնել որևէ օրենք, որը կսահմանափակի Միացյալ Նահանգների քաղաքացիների արտոնությունները կամ անձեռնմխելիությունը» ։
Ընտրության օրվանից քիչ առաջ Էնթոնիի և նրա քույրերի օրինակին հետևելով՝ 1872 թվականի նախագահական ընտրություններին քվեարկելու համար Ռոչեսթերում գրանցվեցին մոտ հիսուն կանայք։ Ընտրությունների օրը Էնթոնին և նրա ընտրատեղամասի (ward) տասնչորս այլ կանայք համոզեցին տեսուչներին՝ իրենց թույլ տալ, որ քվեաթերթիկներ նետեն քվեատուփերի մեջ, բայց մյուս տեղամասերի կանայք հետ ուղարկվեցին ։ 1872 թվականի նոյեմբերի 18-ին ԱՄՆ Մարշալի տեղակալը (Deputy Marshal) ձերբակալեց Էնթոնիին՝ ապօրինի քվեարկելու մեղադրանքով։ Քվեարկության մեջ գտնվող մյուս կանայք նույնպես ձերբակալվեցին, բայց ազատ արձակվեցին՝ սպասելու Էնթոնիի դատավարության արդյունքին ։ Էնթոնիի դատավարությունը ազգային վիճաբանություն առաջացրեց և կարևոր քայլ հանդիսացավ կանանց իրավունքների շարժումից անցնելով ավելի լայն՝ կանանց ընտրական իրավունքի շարժման ։ Էնթոնին խոսեց Նյու Յորքի Մոնրո շրջանում, որտեղ պետք է անցկացվեր նրա դատավարությունը և որտեղից ընտրվելու էին նրա դատավարության համար նախատեսված երդվյալ ատենակալների անդամները։ Նրա ելույթը վերնագրված էր «Հանցագործությո՞ւն է, արդյոք, քվեարկելը ԱՄՆ քաղաքացու համար» վերնագիրը։ Նա ասաց. «Մենք այլևս չենք դիմում Օրենսդիր մարմնին կամ Կոնգրեսին մեզ ձայնի իրավունք տալու համար։ Մենք կոչ ենք անում կանանց՝ ամենուր օգտագործել իրենց, բավական երկար ժամանակ անտեսված, քաղաքացու ընտրության իրավունքը» ։ ԱՄՆ փաստաբանը կազմակերպեց, որ դատաքննությունը տեղափոխվի դաշնային շրջանային դատարան, որը շուտով նիստ էր գումարելու հարևան Օնտարիո նահանգում, այդ շրջանի բնակիչների կողմից կազմված երդվյալ ատենակաների կողմից։ Էնթոնին պատասխանեց՝ խոսելով այդ շրջանի ողջ օկրուգում դեռևս դատաքննության սկսվելուց առաջ ։
Այդ դաշնային շրջանի համար պատասխանատու էր դատավոր Ուորդ Հանթը, որը վերջերս էր նշանակվել ԱՄՆ Գերագույն դատարանում։ Հանթը երբեք չէր աշխատել որպես դատավոր։ Ի սկզբանե քաղաքական գործիչ լինելով, նա սկսել էր իր դատական ​​կարիերան՝ ընտրվելով Նյու Յորքի վերաքննիչ դատարանում ։
''Միացյալ նահանգներ ընդդեմ Սյուզան Բ. Էնթոնիի'' դատավարությունը սկսվեց 1873 թվականի հունիսի 17-ին, որն ազգային մամուլի ուշադրության կենտրոնում էր։ Այն ժամանակ ընդհանուր իրավունքի (common law) կանոններից ելնելով, որոնք դաշնային դատարաններում քրեական ամբաստանյալներին ցուցմունք տալն արգելում էին, Հանթը հրաժարվեց թույլ տալ Էնթոնիին խոսել մինչև դատավճռի կայացումը։ Դատավարության երկրորդ օրը, այն բանից հետո, երբ երկու կողմերն էլ ներկայացրին իրենց տեսակետները, դատավոր Հանթը ներկայացրեց իր երկարաձիգ կարծիքը, որը թղթի վրա էր գրված։ Դատավարության առավել վիճելի տեսակետում, Հանթը երդվյալ ատենակալներին ուղղորդեց՝ մեղադրական դատավճիռ կայացնել ։
Դատավարության երրորդ օրը Հանթը հարցրեց Էնթոնիին, արդյոք նա ասելիք չունի։ Էնթոնին պատասխանեց։ Այդ պատասխանը կանանց շարժման պատմաբան Անն Դ. Գորդոնն անվանել է «կանանց ընտրական իրավունքի ագիտացիայի պատմության մեջ ամենահայտնի ելույթ» ։ Բազմիցս անտեսելով դատավորի հրամանը՝ դադարեցնել խոսակցությունները և նստել, նա բողոքեց, համարելով, որ «դա մեծ կամայականություն է խախտել, որպես քաղաքացի, իմ իրավունքները» ասելով. «Դուք ոտնահարում եք մեր կառավարության կենսական կարևորություն ունեցող ամեն մի սկզբունք․ իմ բնական իրավունքները, իմ քաղաքացիական իրավունքները, իմ քաղաքական իրավունքները, իմ դատական իրավունքները, բոլորն էլ նույն կերպ անտեսվեցին» ։ Նա պախարակեց դատավոր Հանթին այն բանի համար, որ նա թույլ չտվեց երդվյալ ատենակալներին դատել գործը, բայց ավելացրեց, որ նույնիսկ եթե թույլ էլ տար, որ ատենակալները քննարկեին գործը, ինքը միևնույնն է, դեռևս մերժված է իր կոլեգաների ատենակալությունից, քանի որ կանանց չէր թույլատրվում լինել երդվյալ ատենակալ ։
Երբ Ջասթիս Հանթը դատապարտեց Էնթոնիին 100 ԱՄՆ դոլարի չափով տուգանք վճարել, նա պատասխանեց. «Ես երբեք չեմ վճարի ձեր անարդար պատժի տուգանքը», և նա երբեք չվճարեց։ Եթե ​​Հանթը հրամայեր նրան բանտարկել, քանի դեռ չի վճարել տուգանքը, Էնթոնիի գործը կարող էր հասնել Գերագույն դատարան։ Փոխարենը Հանթը հայտարարեց, որ չի հրամայի նրան կալանքի տակ առնել և փակեց գործն օրինական ճանապարհով ։
ԱՄՆ Գերագույն դատարանը 1875 թվականին վերջ տվեց այն ռազմավարությանը, որով փորձ էր արվում կանանց ընտական իրավունքին հասնել դատական ​​համակարգի միջոցով, երբ Մինորն ընդդեմ Հապերսեթթի (Minor v. Happersett) գործով որոշում կայացվեց, որ «Միացյալ Նահանգների Սահմանադրությունը որևէ մեկին ընտրական իրավունքի իրավունք չի տրամադրում» ։ NWSA-ն կանանց քվեարկության իրավունքին հասնելու համար որոշեց հետամուտ լինել սահմանադրական փոփոխության քարոզչության անհամեմատ ավելի դժվար ռազմավարության։
Կանանց ընտրական իրավունքի պատմություն
Էնթոնին տանել չէր կարողանում այդ տեսակի աշխատանքը։ Իր նամակների մեջ նա ասում է, որ նախագիծը «ամբողջ ժամանակ ինձ ստիպում է զգալ, որ անընդհատ աճում եմ ... Ոչ մի մարտական ձի երբևէ այդքան շնչակտուր չի եղել մարտական գրոհից ավելի շատ, քան ես՝ աշխատանքի արտաքին տեսքի համար։ Ես սիրում եմ պատմություն կերտել, բայց ատում են այն գրել» ։ Աշխատանքը մի քանի տարի շարունակ կլանում էր նրա ժամանակի մեծ մասը, չնայած նա շարունակում էր աշխատել կանանց ընտրական իրավունքին վերաբերող այլ հարցերով։ Նա հանդես էր գալիս որպես սեփական աշխատանքի հրատարակիչ, որը ստեղծում էր որոշ խնդիրներ, այդ թվում` գույքի համար տարածք գտնելը։ Նա ստիպված էր սահմանափակել այն գրքերի քանակը, որոնք պահում էր իր քրոջ տան ձեղնահարկում, քանի որ ծանրությունը սպառնում էր փլուզել շինությունը ։
Կանանց ընտրական իրավունքի պատմությունը պարունակում է հսկայական նյութ, որը կարող էր հավերժ կորած լինել։ Գրված լինելով կանանց շարժման թևերից մեկի առաջնորդների կողմից (Լյուսի Սթոունը, նրանց հիմնական մրցակիցը, հրաժարվել էր որևէ առնչություն ունենալ նախագծի հետ), այն, այնուամենայնիվ, չի տալիս բալանսավորված պատկերացում այն իրադարձությունների վերաբերյալ, որոնք նրանց մրցակիցներին են վերաբերում։ Այն գերագնահատում է Էնթոնիի և Սթենթոնի դերը, և մեծապես նվազեցնում կամ անտեսում է Սթոունի և այլ ակտիվիստների դերը, որոնք չէին տեղավորվում Էնթոնիի և Սթենթոնի պատմական պատումի մեջ։ Քանի որ այն տարիներ շարունակ ընտրական իրավունքի մասին փաստաթղթերի հիմնական աղբյուրն է եղել, պատմաբանները ստիպված էին այլ աղբյուրներ փնտրել՝ ավելի բալանսավորված տեսակետ ապահովելու համար ։
Կանանց միջազգային խորհուրդ
1883 թվականին Էնթոնին ուղևորվեց Եվրոպա՝ 9 ամիս մնալու պայմանով, որպեսզի կապ հաստատի մի քանի ամիս առաջ ժամանած Սթենթոնի հետ։ Նրանք միասին հանդիպեցին եվրոպական կանանց շարժումների առաջնորդների հետ և սկսեցին կանանց միջազգային կազմակերպություն ստեղծելու գործընթացը ։ Կանանց ընտրական իրավունքի ազգային ասոցիացիան (NWSA) համաձայնեց անցկացնել իր հիմնադիր համագումարը։ Նախապատրաստական ​​աշխատանքները հիմնականում իրականացնում էին Էնթոնիի և NWSA-ի իր երկու երիտասարդ գործընկերները՝ Ռեյչել Ֆոսթեր Էյվերին և Մեյ Ռայթ Սյուվալը։ Ինը երկրների հիսուն երեք կանանց կազմակերպությունների պատվիրակները 1888 թվականին հանդիպեցին Վաշինգտոնում` նոր ասոցիացիա կազմելու համար, որը կոչվեց Կանանց միջազգային խորհուրդ (ICW): Պատվիրակություններ կային ամենատարբեր կազմակերպություններից, այդ թվում՝ ընտրական ասոցիացիաներ, մասնագիտական ​​խմբեր, գրական ակումբներ, չափավորության արհմմիություններ, արհմմիությունների լիգաներ և միսիոներական միություններ։ Համագումարին մասնակցում էր Ամերիկյան կանանց ընտրական իրավունքի ասոցիացիան, որը տարիներ շարունակ NWSA-ի մրցակիցն էր։ Էնթոնիը բացեց ICW-ի առաջին նստաշրջանը և ղեկավարում էր միջոցառումների մեծ մասը ։
ICW հարգված էր ամենաբարձր մակարդակներում։ Նախագահ Քլիվլենդը և նրա կինն ընդունելություն կազմակերպեցին Սպիտակ տանը՝ ICW- ի հիմնադիր համագումարի պատվիրակների համար։ ICW- ի երկրորդ համագումարը 1893 թվականին Չիկագոյում անցկացվող Համաշխարհային Կոլումբիական ցուցահանդեսի բաղկացուցիչ մասն էր։ 1899 թվականին Լոնդոնում կայացած ICW երրորդ համագումարի ժամանակ Վիկտորիա թագուհին ICW ներկայացուցիչներին հրավիրեց Վինձոր ամրոցում։ 1904 թվականին Բեռլինում կայացած ICW չորրորդ համագումարում, Գերմանիայի կայսրուհի Ավգուստա Վիկտորիան, ընդունեց ICW-ի ղեկավարներին իր պալատում։ Բոլոր չորս դեպքերում Էնթոնին նշանակալի դերակատար էր ։ Մեր օրերում գործում է ICW- ն և կապված է ՄԱԿ-ի հետ ։
Ներկայանալի կանանց համաշխարհային կոնգրես
Համաշխարհային Կոլումբիական ցուցահանդեսը (World's Columbian Exposition), որը նաև հայտնի է որպես Չիկագոյի համաշխարհային տոնավաճառ, տեղի է ունեցել 1893 թվականին։ Այն հյուրընկալեց մի շարք համաշխարհային կոնգրեսների, որոնցից յուրաքանչյուրը կոնկրետ թեմատիկայով էր, ինչպիսիք են կրոնը, բժշկությունը և գիտությունը։ Գրեթե վերջին պահին ԱՄՆ Կոնգրեսը որոշում կայացրեց ցուցահանդեսում ճանաչել նաև կանանց դերը։ Այն ավարտվելուց հետո, ցուցահանդեսի կանանց համագումարի կազմակերպիչներից մեկը բացահայտեց, որ վերջին պահին որոշման մեջ Էնթոնին ունեցել է առանցքային, բայց թաքնված դեր։ Վախենալով, որ հանրային քարոզարշավը կհանգեցնի ընդդիմության, Էնթոնին հանգիստ աշխատել էր այս նախագծի աջակցությունը կազմակերպելու համար քաղաքական վերնախավի կանանց շրջանում։ Էնթոնին ճնշման ազդեցությունն ուժեղացրել էր՝ գաղտնի նախաձեռնելով մի խնդրագիր, որը ստորագրել էին Գերագույն դատարանի դատավորների, սենատորների, կաբինետի անդամների և այլ պատվավոր պաշտոնյաների կանայք և դուստրերը ։
Ցուցահանդեսում կանանց համար նախատեսված հանդիպումների և ցուցահանդեսային տարածքներ տրամադրելու համար կառուցվել էր մի մեծ շինություն, որը կոչվում է «Կանանց շենք»։ Հեղինակը ճարտարապետ Սոֆյա Հեյդենն էր։ Կանանց համագումարը կազմակերպելու գործը հանձնանրարվել էր Էնթոնիի ամենամոտ գործընկերներից երկուսին։ Նրանք պայմանավորվեցին, որ Կանանց միջազգային խորհուրդը իր առաջիկա հանդիպումը դարձնի ցուցահանդեսի մաս՝ ընդլայնելով դրա շրջանակը և իրեն անվանելով Ներկայանալի կանանց համաաշխարհային կոնգրես ։ Այդ մեկշաբաթյա համագումարին մասնակցում էին 27 երկրների պատվիրակներ։ Նրա 81 նիստերին, որոնց մեծ մասնը միաժամանկ էին անցկացվում, մասնակցեցին ավելի քան 150,000 մարդ, իսկ կանանց ընտրական իրավունքը քննարկվում էր գրեթե յուրաքանչյուր նիստում ։ Ցուցահանդեսում Էնթոնին ելույթ ունեցավ մեծաթիվ բազմությունների հետ ։
Ամերիկյան հայտնի շուոմեն Բուֆալո Բիլը Էնթոնիին հրավիրեց իր Վայրի արևմուտք շուոին (Wild West Show), որը գտնվում էր Ցուցահանդեսի սահմաններից դուրս ։ Երբ շուոն սկսվեց, նա ձիով ուղիղ գնաց Էնթոնիի կողմը և թատերական ողջույն հղեց նրան։ Էնթոնիի համախոհներից մեկի խոսքերով՝ «այդ պահին նույն ոգևորությամբ, ասես աղջնակ, նա իր թաշկինակն էր թափահարում, իսկ մեծաթիվ հանդիսատեսը, տեսարանի ոգուն համապատասխան, բուռն ծափահարում էր» ։
Կանանց ընտրական իրավունքի միջազգային դաշինք
Կանանց ընտրական իրավունքի ազգային ասոցիացիայի (National American Woman Suffrage Association) նախագահի պաշտոնը թողնելուց հետո Էնթոնին իրեն իրավահաջորդ ընտրեց Քերի Չափման Քաթին, որը ձեռնամուխ եղավ կանանց ընտրական իրավունքի միջազգային ասոցիացիա ստեղծելուն, ինչը Էնթոնիի վաղեմի նպատակներից մեկն էր։ Պետք չէր ակնկալել, թե գոյություն ունեցող Կանանց միջազգային խորհուրդը (International Council of Women) կաջակցեր կանանց ընտրական իրավունքի պաշտպանության արշավին, քանի որ այն լայն դաշինք էր, որի դեմ հանդես կգային առավել պահպանողական անդամները։ 1902 թվականին Քաթը կազմակերպեց նախապատրաստական ​​հանդիպում Վաշինգտոնում, որը նախագահում էր Էնթոնին, մասնակցում էին մի շարք երկրների պատվիրակներ։ Հիմնականում Քաթի կողմից կազմակերպված՝ Կանանց ընտրական իրավունքի միջազգային դաշինքը (International Woman Suffrage Alliance) ստեղծվեց 1904 թվականին, Բեռլինում։ Հիմնադիր ժողովը վարում էր Էնթոնին, ով հայտարարվեց որպես նոր կազմակերպության պատվավոր նախագահ և առաջին անդամ ։ Ըստ Էնթոնիի լիազորված կենսագրի՝ «ոչ մի իրադարձություն Միսս Էնթոնիին երբեք նման խորը բավարարվածություն չէր պատճառել» ։ Հետագայում այն վերանվանվեց Կանանց միջազգային դաշինք։ Կազմակերպությունը դեռևս ակտիվ է և անդամակցում է ՄԱԿ-ին ։
Սթենթոնի հետ փոխհարաբերությունների փոփոխություն
Էնթոնիի և Սթենթոնի հարաբերությունները եղել են սերտ և բեղուն։ 1880-1886 թվականներին նրանք միասին գրեթե ամեն օր աշխատում էին «Կանանց ընտրական իրավունքի պատմության» վրա ։ Նրանք իրար անվանում էին Սյուզան և Տիկին Սթենթոն ։ Էնթոնին հարգանքով էր վերաբերվում Սթենթոնին նաև այլ եղանակներով՝ չհամաձայնվելով որևէ կազմակերպությունում այնպիսի պաշտոն ստանձնել, որով ինքը վեր կլիներ Սթենթոնից ։ Գործնականում դա սովորաբար նշանակում էր, որ Էնթոնին, չնայած, կարծես թե, ավելի քիչ կարևոր պաշտոն էր զբաղեցնում, բայց ղեկավարվում էր կազմակերպության ամենօրյա գործունեության մեծ մասը ։ Սթենթոնը երբեմն զգում էր Էնթոնիի վճռականության և ստիպողականության ճնշման ուժը։ Երբ 1888 թվականին Սթենթոնը ժամանեց մի կարևոր հանդիպման՝ դեռևս չգրված ելույթով, Էնթոնին պնդեց, որ Սթենթոնը մնա իր հյուրանոցի սենյակում, մինչև այն չգրի, և մի երիտասարդ գործընկերոջ հանձնարարեց հսկել դռան մոտ, որպեսզի համոզվի, որ նա արել է դա ։ Էնթոնիի ծննդյան 70-ամյակին Սթենթոնը նրան չարացրեց՝ ասելով. «Դե, քանի որ ենթադրվում է, որ բոլոր կանայք ինչ-որ տղամարդու ձեռքի տակ պետք է լինեն, ես նախընտրում եմ իմ իսկ սեռի բռնակալին, այնպես որ ես չեմ ժխտի իմ հպատակության բացահայտ փաստը» ։
Տարիքի հետ նրանց հետաքրքրությունները սկսեցին որոշ չափով տարբերվել։ Երբ կանանց ընտրական իրավունքը մեծ թափ ստացավ, Էնթոնին սկսեց դաշինքներ կազմել ավելի պահպանողական խմբերի հետ, ինչպիսիք էին՝ «Քրիստոնյա կանանց չափավորության միությունը» (Woman's Christian Temperance Union), կանանց ամենամեծ կազմակերպությունը երկրում և կանանց ընտրական իրավունքի կողմնակիցը ։ Նման քայլերը նյարդայնացնում էին Սթենթոնին, որն ասել է․ «Տարիքի հետ ես ավելի արմատականան եմ դառնում, մինչդեռ նա կարծես ավելի պահպանողական է դառնում» ։ 1895 թվականին Սթենթոնը հրատարակեց «Կնոջ Աստվածաշունչը» (The Woman's Bible), որը քննադատում էր կանանց ստորադաս կարգավիճակում տեսնելու համար Աստվածաշնչի շահարկումը։ Այն դարձավ խիստ վիճահարույց բեսթսելեր։ NAWSA-ն քվեարկությամբ հրաժարվեց դրա հետ որևէ կապ ունենալուց, չնայած Էնթոնիի խիստ առարկությանը, որ նման քայլը անտեղի է և վնասակար ։ Այնուամենայնիվ, Էնթոնին հրաժարվեց աջակցել գրքի պատրաստմանը՝ Սթանթոնին ասելով.
Չնայած նման տարաձայնություններին, նրանց հարաբերությունները չէին դադարում մտերիմ լինել։ 1902 թվականին, երբ Սթենթոնը մահացավ, Էնթոնին ընկերոջը գրեց. «Օ, սարսափելի է լռությունը։ Թվում է, ահավանական է, որ լուռ է այն ձայնը, որը ես սիրել եմ լսել հիսուն տարի շարունակ։ Ես միշտ զգացել եմ, որ ինձ պետք է եղել տիկին Սթոնթոնի կարծիքը, նախքան ինքս իմ կարծիքն ունենալը։ Ես ամբողջովին ծովում եմ ... » ։
Կյանքի վերջին տարիներ
Տարիներ շարունակ բնակվելով հյուրանոցներում, ընկերների կամ հարազատների հետ միասին, Էնթոնին, 1891 թվականին՝ 71 տարեկան հասակում, համաձայնեց բնակություն հաստատել Ռոչեսթերում՝ իր քույր Մարի Սթաֆորդ Էնթոնիի տանը ։ Նրա էներգիան և դիմացկունությունը, որոնք երբեմն ճնշում էին իր գործընկերներին, շարունակվում էին բարձր մակարդակի վրա մնալ։ 75 տարեկան հասակում նա շրջագայեց Յոսեմիթե ազգային պարկում էշի վրա հեծնած ։
Էնթոնին մնաց որպես NAWSA-ի առաջնորդ և շարունակեց շատ ճանապարհորդել կանանց ընտրական իրավունքի հետ կապված աշխատանքներով։ Նա նաև մասնակցում էր տեղական նախագծերում։ 1893 թվականին նա նախաձեռնեց Կանանց կրթական և արդյունաբերական միության (Women's Educational and Industrial Union) Ռոչեսթերի մասնաճյուղը ։ 1898 թվականին նա հրավիրեց տեղական 73 հասարակական կազմակերպությունների հանդիպում՝ Ռոչեսթերի կանանց խորհուրդը կազմելու համար։ Նա առանցքային դերակատարում ունեցավ Ռոչեսթերի համալսարանին անհրաժեշտ միջոցների հավաքագրման համար, նախքան կին ուսանողներին ընդունելը, առաջարկելով իր կյանքի ապահովագրության պոլիսը, ֆինանսավորման վերջնական բացը փակելու համար ։
1896 թվականին նա ութ ամիս անցկացրեց Կալիֆոռնիայի ընտրական իրավունքի արշավում՝ խոսելով օրական երեք անգամ ավելի քան 30 վայրերում։ 1900 թվականին նա նախագահում էր NAWSA-ի իր վերջին համագումարը։ Կյանքի վերջին վեց տարիների ընթացքում Էնթոնին ելույթ ունեցավ NAWSA-ի ևս վեց համագումարներում և Կոնգրեսի չորս լսումների ժամանակ, ավարտեց Կանանց ընտրական իրավունքի պատմության չորրորդ հատորը և այցելեց տասնութ նահանգներ և Եվրոպա ։ Էնթոնիի համբավի աճին զուգընթաց, որոշ քաղաքական գործիչներ (անշուշտ ոչ բոլորը) ուրախ էին, որ հրապարակավ ասոցացվում էին նրա հետ։ Նրա յոթանասուներորդ տարեդարձը նշվեց Վաշինգտոնում անցկացվող ազգային միջոցառման ժամանակ Ներկայացուցիչների պալատի և Սենատի նշանավոր անդամների մասնակցությամբ ։ Նրա ութսուներորդ տարեդարձը նշվեց Սպիտակ տանը Նախագահ Ուիլյամ ՄակՔինլիի հրավերով ։
Մահ ու ժառանգություն
Ձախողումն անհնարին է (Failure is impossible) արտահայտությունը արագորեն դարձավ կանանց շարժման նշանաբանը։
Էնթոնին չապրեց մինչև ազգային մակարդակով կանանց ընտրական իրավունքի նվաճումը, բայց նա շարունակում է մնալ կանանց շարժման առաջընթացի հպարտությունը։ Նրա մահվան պահին կանայք հասել էին քվեարկելու իրավունքին Վայոմինգում, Յուտայում, Կոլորադոյում և Այդահոյում, և շատ չանցած մի քանի խոշոր նահանգներում։ Ամուսնացած կանանց իրավաբանական իրավունքները հաստատվել էին շատ նահանգներում, և մասնագիտությունների մեծ մասը առնվազն մի քանի կին անդամ ուներ։ 36000 կին հաճախում էր քոլեջներ և համալսարաններ՝ ի տարբերություն մի քանի տասնամյակ առաջ եղած զրոյական վիճակի ։ Մահանալուց երկու տարի առաջ Էնթոնին ասել է. «Աշխարհը երբեք ականատես չի եղել ավելի մեծ հեղափոխության, քան կանանց ոլորտում այս հիսուն տարիների ընթացքում» ։
Հեղափոխության մի մասը, Էնթոնիի կարծիքով, մտածելակերպի մեջ էր։ 1889 թվականին ունեցած ելույթում նա նշել է, որ կանանց միշտ սովորեցրել են, որ իրենց նպատակը տղամարդկանց ծառայելն է, բայց «Այժմ, 40 տարի տևած ագիտացիայից հետո, սկսում է գերակշռել այն գաղափարը, որ կանայք ստեղծվել են իրենք իրենց համար՝ իրենց իսկ երջանկության համար, և աշխարհի բարօրության համար» ։ Էնթոնին վստահ էր, որ կանայք կհասնեն ընտրական իրավունքի ձեռք բերման, բայց նա նաև վախենում էր, որ մարդիկ կմոռանան, թե որքան դժվար էր դրան հասնելը, քանի որ նրանք արդեն մոռանում են բոլորովին վերջերս եղած դժբախտությունները.
Էնթոնիի մահը մեծ վիշտ էր։ Ամերիկյան Կարմիր խաչի հիմնադիր Կլարա Բարտոնն Էնթոնիի մահից անմիջապես առաջ ասել է․ «Մի քանի օր առաջ ինչ-որ մեկն ինձ ասաց, որ յուրաքանչյուր կին պետք է գլուխ խոնարհի Սյուզան Բ. Էնթոնիի առջև։ «Այո, ասացի ես,- և ճիշտ այդպես՝ ամեն մի տղամարդ ... Դարեր շարունակ նա փորձում էր միայնակ կրել կյանքի պարտականությունների բեռը ... Ուղղակի այժմ դա նոր է և անսովոր, և մարդիկ չեն կարող հասկանալ, թե ինչ է դա նշանակում, բայց փոփոխությունները հեռու չեն» ։
Կանանց ընտրական իրավունքի մասին շարժման իր պատմության մեջ Էլեորոր Ֆլեքսները գրել է. «Եթե Լուկրեցիա Մոտտը մարմնավորում էր շարժման բարոյական ուժը, եթե Լյուսի Սթոունը դրա ամենաօժտված հռետորն էր և տիկին Սթենթոնը դրա ամենանշանավոր փիլիսոփան, ապա Սյուզան Էնթոնին դրա անզուգական կազմակերպիչն էր, ով կես դար շարունակ դրան տվեց ուժ և ուղղություն» ։
Տասնիններորդ փոփոխությունը, որով երաշխավորվում էր ամերիկացի կանանց ընտրության իրավունքը, խոսակցականում հայտնի է որպես Սյուզան Բ. Էնթոնիի փոփոխություն ։ 1920 թվականին վավերացվելուց հետո, Կանանց ընտրական իրավունքի ամերիկյան ազգային ասոցիացիան, որի կերպարը և քաղաքականությունը ուժեղ ազդեցություն ունեցավ Էնթոնիի վրա, վերածվեց Կին-ընտրողների լիգայի (League of Women Voters - LWV), որը մինչ այժմ ակտիվ ուժ է ԱՄՆ քաղաքականության մեջ ։
Էնթոնիի աշխատությունները պահվում են Հարվարդի համալսարանի և նրա Ռադքլիֆի ինստիտուտի (Հարվարդի համալսարան), Ռատգերսի համալսարանի , Կոնգրեսի գրադարանում , և Սմիթ քոլեջի գրադարաններում ։
Կրոնի մասին
Էնթոնին մեծացել է Քվակերների ընտանիքում, բայց նրա կրոնական ժառանգությունը խառն էր։ Մայրիկի կողմից տատը բապտիստ էր, իսկ պապը՝ ունիվերսալիստ ։ Նրա հայրը արմատական քվակեր էր, որին նյարդայնացնում էր իր կոնգրեգացիայի ավելի պահպանողական սահմաններումները։ Երբ քվակերները 1820-ական թվականների վերջին բաժանվեցին Ուղղափառ և Հիքսիտների, նրա ընտանիքը գրավեց Հիքսիտների (Elias Hicks) կողմը, որոնց Էնթոնին բնութագրել է որպես «արմատական ​​կողմ, Ունիտարիան» ։
Էնթոնիի ընտանիքը Ռոչեսթեր տեղափոխվելուց երեք տարի անց, 1848 թվականին, Արևմտյան Նյու Յորքի մոտ 200 քվակերների խումբ դուրս եկավ Հիքսիտների կազմակերպությունից, մասամբ այն պատճառով, որ նրանք ցանկանում էին աշխատել սոցիալական բարեփոխումների շարժումներում՝ առանց այդ կազմակերպության միջամտության ։ Նրանցից ոմանք, ներառյալ Էնթոնիի ընտանիքը, սկսեցին ծառայել Ռոչեսթերի Առաջին Ունիտարիան եկեղեցում (First Unitarian Church of Rochester): Երբ 1849 թվականին Սյուզան Բ. Էնթոնին դասավանդումից հետո վերադարձավ տուն, միացավ իր ընտանիքին՝ ծառայելով եկեղեցուն, և նա իր կյանքի մնացած մասը մնաց Ռոչեսթերի Ունիտարիանների կողքին ։ Նրա կրոնականության զգացումի վրա ուժեղ ազդեցություն է ունեցել Ուիլյամ Հենրի Չենինգը, որն այդ եկեղեցու համաշխարհային ճանաչում ունեցող ծառայող էր, ով նաև աջակցել է Էնթոնիին իր մի շարք բարեփոխումների ծրագրերում ։ 1881 թվականին գրված եկեղեցական պատմության մեջ Էնթոնիին ընդգրկվել է որպես Առաջին Ունիտարիանի անդամ ։
Այնուամենայնիվ, Էնթոնին հպարտանում էր իր քվակերական արմատներով և շարունակում էր քվակեր ներկայանալ։ Նա պահպանեց իր անդամակցությունը տեղական Հիքսիտների կազմակերպությունում, բայց չէր մասնակցում դրա հանդիպումներին ։ Նա միացավ «Congregational Friends» ընկերությանը, կազմակերպություն, որը ստեղծել էին Արևմտյան Նյու Յորքի Քվակերները՝ 1848 թվականին այնտեղի քվակերների միջև բաժանումից հետո։ Այս խումբը շուտով դադարեց գործել որպես կրոնական մարմին, և փոխեց իր անունը Մարդկանց առաջադիմության բարեկամներ (Friends of Human Progress)՝ կազմակերպելով ամենամյա հանդիպումներ՝ ի նպաստ սոցիալական բարեփոխումների, որոնց մասնակցում էին բոլորը՝ ներառյալ «քրիստոնյաները, հրեաները, մահամեդականները և հեթանոսները» ։ Էնթոնին այս խմբի քարտուղարն էր 1857 թվականին ։
1859 թվականին, երբ Ռոչեսթերի Ունիտարիաները լրջորեն վարակվել էին ֆրակցիոնիզմով, Էնթոնին նոր եկեղեցի ստեղծելու անհաջող փորձ կատարեց․ նա ցանկանում էր ստեղծել «Ազատ եկեղեցի Ռոչեսթերում…, որտեղ ոչ մի վարդապետություն չպետք է քարոզվի, և բոլորը պետք է ողջունելի լինեն» ։ Որպես մոդել վերցրել էր՝ Թեոդոր Պարկերի Բոստոնի եկեղեցին։ Պարկերը ունիտարիան քահանա էր, ինչը օգնեց նրան սահմանել իր դավանանքի ուղղությունը՝ մերժելով Աստվածաշնչի հեղինակությունը և հրաշքների վավերությունը ։ Այնուհետև Էնթոնին մտերմացավ Ուիլյամ Չենինգ Գանեթի (William Channing Gannett,) հետ, որը 1889 թվականին դարձավ Ռոչեսթերի Ունիտարիան եկեղեցու քահանա, և նրա կնոջ՝ Մարիամի հետ, ով ծնունդով քվակեր էր ։ Ուիլյամը Ունիտարիան աղանդի մեջ հաջողված շարժման ազգային առաջնորդ էր, շարժում, որի նպատակն էր վերջ տալ պաշտոնական դավանանք պարտադրելու գործելաոճին, դրանով իսկ ուղի հարթելով ոչ քրիստոնյաների և նույնիսկ ոչ թեիստների անդամակցության համար, որն էլ հենց աղանդի նպատակն էր։ Սա նման էր Էնթոնիի նպատակին, երբ նա առաջարկում էր Ազատ եկեղեցի ստեղծել ։
Այն բանից հետո, երբ Էնթոնին կրճատեց ճանապարհորդությունների իր եռանդուն գրաֆիկը և 1891 թվականին բնակություն հաստատեց Ռոչեսթերում, նա վերսկսեց կանոնավոր հաճախել Առաջին Ունիտարիան եկեղեցի և նաև Գանեթների հետ աշխատեց տեղական բարեփոխումների նախագծերի վրա։ Նրա քույրը՝ Մարի Ստաֆորդ Էնթոնին, որի տունը Էնթոնիի համար հանգստավայր էր իր հաճախակի ճանապարհորդության տարիներին, երկար ժամանակ ակտիվ դերակատարում ուներ այս եկեղեցում ։
Նրա առաջին հրապարակային ելույթը, որը նա ունեցել էր երիտասարդ տարիքում չափավորության հանդիպման ժամանակ, Աստծո մասին հաճախակի հիշատակումներ էր պարունակում ։ Սակայն շուտով նա ավելի հեռու մոտեցում ցուցաբերեց։ 1883 թվականին Եվրոպայում գտնվելիս, Էնթոնին օգնեց վեց երեխաներ ունեցող աղքատ հուսահատ իռլանդացի մորը։ Նշելով, որ «ապացույցներն էին, որ «Աստված» պատրաստվում էր իր հոտին թիվ 7 ավելացնել», նա հետագայում մեկնաբանել է. «Ինչ ահավոր արարած պետք է լինի նրանց Աստվածը, որ շարունակի սոված բերաններ ուղարկել, այն ժամանակ, երբ նա հացը պահում է դրանք փակելու համար։» ։
Էլիզաբեթ Քեդի Սթենթոնն ասել է, որ Էնթոնին ագնոստիկ էր, և ավելացրել է. «Նրա համար աշխատանքը պաշտամունք է ... Նրա հավատքը ուղղափառ չէ, բայց նա կրոնական է» ։ Էնթոնին ինքն ասել է.
Երբ Էնթոնիի քույրը՝ Հաննան, մահամերձ էր, Սյուզանին խնդրել էր խոսել հանդերձյալ կյանքի մասին։ Ավելի ուշ Էնթոնին գրել է. «Ես չէի կարող ջնջել նրա հավատը իմ կասկածներով և ոչ էլ կարող էի ձևացնել հավատ, որը ես չունեի։ Այնպես որ ես լռեցի մահվան ահավոր ներկայության մեջ» ։
Երբ կազմակերպությունը առաջարկեց հովանավորել Կանանց իրավունքների մասին կոնվենցիան այն պայմանով, որ «ոչ մի խոսնակ չպետք է ասի որևէ բան, որը կարող է նման լինել քրիստոնեության վրա գրոհելուն», Էնթոնին գրել է ընկերոջը. «Հետաքրքիր է, արդյո՞ այդպես հատուկ կնախազգուշացնեն բոլոր մյուս հռետորնրին, որ չպետք է ասեն որևէ բան, որը կհնչի լիբերալ կրոնի վրա հարձակման նման։ Նրանց մտքով կարծես երբեք էլ չի անցնում, որ մենք ունենք որևէ զգացմունքներ, որ վիրավորվենք, երբ մենք ստիպված ենք նստել իրենց ուղղափառ կեղծավորության և դոգմայի կրկնության տակ» ։
Ամուսնության մասին
Կանանց իրավունքների շարժման երիտասարդ աշխատաակից Էնթոնին հիասթափված էր, երբ նրա գործընկերներից ոմանք սկսեցին ամուսնանալ և երեխաներ ունենալ՝ կտրուկ նվազեցնելով շարժման համար աշխատելու իրենց կարողությունը։ Երբ Լյուսի Սթոունը դրժեց ամուրի մնալու իր խոստումը, Էնթոնիի զայրացած խոսքերից ժամանակավորապես խզվեց նրանց մտերմությունը ։ Լրագրողները բազմիցս խնդրել են Էնթոնիին բացատրել, թե ինչու նա երբեք չի ամուսնացել։ Նա մեկին պատասխանել է ասելով. «Միշտ այնպես է ստացվել, որ իմ հավանած տղամարդիկ այնպիսինն էին, որոնց ես չէի կարող ստանալ, և նրանք, ովքեր ինձ ուզում էին, ես չէի ցանկանա ունենալ» ։ Մեկ ուրիշին նա պատասխանել է. Ես երբեք չեմ գտել այն տղամարդուն, որն անհրաժեշտ էր ինձ երջանիկ լինելու համար։ Ես շատ լավ էի, ինչպես որ էի»։ Մի երրորդի նա ասել է. «Ես երբեք չեմ զգացել, որ կարող եմ հրաժարվել իմ կյանքի ազատությունից՝ տղամարդու տնային տնտեսուհի դառնալու համար։ Երբ ես երիտասարդ էր, եթե աղջիկն ամուսնանում էր աղքատի հետ, ապա դառնում էր տնային տնտեսուհի և օրավարձու բանվոր։ Եթե նա ամուսնանած լիներ հարուստի հետ, նա կդառնար ընտանի կենդանի և տիկնիկ։ Պարզապես մտածեք, եթե քսան տարեկանում ամուսնացած լինեի, ես հիսունինը տարեկանում կլինեի տնային տնտսեուհի կամ տիկնիկ։ Մտածեք այդ մասին» ։
Էնթոնիը կատաղի պայքար էր մղում այն օրենքների դեմ, որոնք ամուսիններին ամուսնությունը լիովին վերահսկելու իրավունք էին տալիս։ Բլեքսթոունի Մեկնաբանություններում (Commentaries on the Laws of England), որն այն ժամանակվա շատ նահանգների իրավական համակարգերի հիմքն էր, ասվում էր, որ. «Ամուսնությունից հետո, ամուսինն ու կինը իրավական մեկ անձ են, այսինքն՝ կնոջ բուն գոյությունը կամ օրինական գոյությունը դադարեցվում է ամուսնության ընթացքում» ։
1877 թվականին ունեցած ելույթում Էնթոնին կանխատեսում էր «միայնակ կանանց դարաշրջան։ Եթե կանայք չհամաձայնվեն ամուսնանալ հնազանդ լինելու պայմանով, իսկ տղամարդիկ ամուսնության առաջարկություն չանեն առանց դրա, այլընտրանք գոյություն չի ունենա։ Կինը, որը չի ուզում ղեկավարվել, պետք է ապրի առանց ամուսնության» ։
Աբորտի մասին
Էնթոնին քիչ է հետաքրքրվել աբորտի թեմայով։ Անն Դ. Գորդոնը, որը ղեկավարում էր ''«Էլիզաբեթ Քադի Սթենթոն և Սյուզան Բ. Էնթոնի փեյփերս»'' նախագիծը, որը հավաքել և փաստաթղթավորել է այդ երկու գործիչների գրած նյութերը, ասել է, որ Էնթոնին «երբեք չի արտահայտվել պտղի կյանքի սրբության մասին ..․ և նա երբեք կարծիք չի հայտնել, որ պետք է պետական իշխանությունը պարտադրի, որպեսզի հղիությունները չդադարեցվեն» ։ Էնթոնիի կենսագրության հեղինակ Լին Շերը էլ ասել է, որ Էնթոնին երբեք չի հայտարարել իր հայացքները աբորտի վերաբերյալ․ «Ես հուսահատորեն ինչ-որ ապացույցներ էի փնտրում աբորտների մասին նրա դիրքորոշումն իմանալու համար, բայց այն պարզապես չի եղել» ։
Էնթոնիի աբորտի վերաբերյալ տեսակետների շուրջ վեճը ծագել է 1989 թվականից հետո, երբ աբորտների դեմ շարժման որոշ անդամներ սկսեցին պատկերել Էնթոնիին որպես «աբորտի ակնհայտ քննադատ», վկայակոչելով իբրև նրա արած տարբեր հայտարարություններ։ Գորդոնը, Շերը և ուրիշները հերքեցին դրանք՝ ասելով, որ այդ հայտարարությունները կամ Էնթոնին չի արել, կամ դրանք չեն վերաբերվել հղիության արհեստական ​​ընդհատմանը, կամ համատեքստից դուրս են ։
Հիշատակ
Էնթոնիի առաջին հուշահամալիրը հիմնադրվել է աֆրոամերիկացիների կողմից։ 1907 թվականին՝ Էնթոնիի մահվանից մեկ տարի անց, Ռոչեսթերի Աֆրիկյան մեթոդիստական եպիսկոպոսական Սիոնիստական եկեղեցում (African Methodist Episcopal Zion) տեղադրվեց վիտրաժային պատուհան, որը պատկերում էր նրա դիմանկարը և «Ձախողումն անհնար է» (Failure is Impossible) բառերը․ մեջբերում նրա խոսքերից, որը դարձել էր կանանց կարգախոս։ Այն տեղադրվել է Ռոչեսթերի աֆրիկացի կանանց կազմակերպության Սյուզան Բ. Էնթոնի ակումբի նախագահ Հեստեր Ս. Ջեֆրիի ջանքերով ։ Պատուհանի բացմանը նվիրված ձոնում Ջեֆրին ասել է. «Միսս Էնթոնին կանգնած էր նեգրերի կողքին, երբ գունավոր մարդկանց ընկեր լինելը գրեթե մահ էր նշանակում» ։ Ռոչեսթերի այս եկեղեցին ներգրավված է եղել սոցիալական արդարության համար պայքարի հարցերում. 1847 թվականին Ֆրեդերիկ Դուգլասը իր նկուղում տպել է «Հյուսիսային աստղ» (The North Star) աբոլիցիոնիստական թերթի առաջին համարները ։
Միացյալ Նահանգների Կապիտոլիումում գտնվող Ադելաիդ Ջոնսոնի արձանախումբ քանդակում Էնթոնիին Էլիզաբեթ Քադի Սթենթոնի և Լուկրեցիա Մոտտի հետ միասին, որը բացվել է 1921 թվականին։ Սկզբնապես ցուցադրվում է ԱՄՆ Կապիտոլիումի նկուղում, քանդակը տեղափոխվել է նրա ներկայիս վայր և առավել ակնառու ցուցադրվել է ռոտոնդայում 1997 թվականից ։
1922 թվականին քանդակագործ Լեյլա Աշերը Սյուզան Բ. Էնթոնիի հիմնաքարը նվիրել է ԱՄՆ Կանանց ազգային կուսակցությանը (NWP), որը տեղադրվել է Կոլումբիայում՝ Վաշինգտոնից ոչ հեռու գտնվող նրանց գլխամասում ։ Աշերը նաև ղեկավարում էր 1901 թվականին Բրին Մավր քոլեջին նվիրաբերված նման բրոնզե մեդալիոնի ստեղծման աշխատանքը ։
1936 թվականին ԱՄՆ փոստային բաժանմունքը թողարկեց իր առաջին փոստային նամականիշը՝ ի պատիվ Էնթոնին, 19-րդ փոփոխության վավերացման 16-ամյակի կապակցությամբ, որն ապահովում էր կանանց ընտրական իրավունքը ։ 1958 թվականի ապրիլին թողարկվել է երկրորդ նամականիշն՝ ի պատիվ Էնթոնիի ։
1950 թվականին Էնթոնին տեղ է գտել Մեծ ամերիկացիների փառքի սրահում (Hall of Fame for Great Americans)։ Նրա կիսանդրին տեղադրվել է այնտեղ 1952 թվականին, քանդակագործ Բրենդա Փութնամ ։
Նյու Յորքի արմատական ֆեմինիստները (New York Radical Feminists (NYRF)) կազմակերպությունը, որը հիմնադրվել են 1969 թվականին, կազմակերպվել էին անցյալի նշանավոր ֆեմինիստների անունով կոչված փոքր բջիջներ կամ «բրիգադներ». Անն Կոեդտը (Anne Koedt) և Շուլամիթ Ֆայրսթոունը ղեկավարում էին Սթենթոն-Էնթոնի բրիգադը ։
1970 թվականից ի վեր Սյուզան Բ. Էնթոնիի ամենամյա մրցանակ է տրվում «Կանանց ազգային կազմակերպության» (National Organization for Women) NYC- ի ղեկավարի կողմից` հարգելով «ժողովրդական ակտիվիստներին, որոնք զբաղվում են Նյու Յորքում կանանց և աղջիկների կյանքի բարելավմամբ» ։
1971 թվականին Ժուժաննա Բուդապեշտը հիմնել է ''Սյուզան Բ. Էնթոնիի Քովեն # 1'' (Susan B. Anthony Coven #1) - միայն կին-կախարդների առաջին ֆեմինիստական ժողովը  ։
1973 թվականին նրան ընդգրկեցին Կանանց ազգային փառքի սրահում (National Women's Hall of Fame) ։
1979 թվականին ԱՄՆ դրամահատարանը սկսեց թողարկել «Սյուզան Բ. Էնթոնի» մեկ դոլարանոց մետաղադրամ, որը ԱՄՆ առաջին մետաղադրամն էր՝ ի պատիվ կին-քաղաքացու ։
Ջուդի Չիկագոյի Ճաշկերույթ Ինտալյացիոն արվեստի գեղարվեստական աշխատանքում, որն առաջին անգամ ցուցադրվել է 1979 թվականին, սեղանի շուրջ իր տեղն ունի նաև Էնթոնին ։
1999 թվականին Քեն Բյորնսը և մյուսները նկարահանեցին «Ոչ միայն մեր համար» (Not for Ourselves Alone) վավերագրական ֆիլմը՝ Էլիզաբեթ Քադի Սթենթոնի և Սյուզան Բ․ Էնթոնիի պատմությունը ։
2007 թվականին Նյու Յորք նահանգի Ռոչեսթեր քաղաքում գտնվող Թրուպ-Հովել կամուրջը վերակառուցվեց և անվանափոխվեց ''Ֆրեդերիկ Դուգլաս-Սյուզան Բ. Էնթոնի հիշատակի կամուրջ'' (Frederick Douglass–Susan B. Anthony Memorial Bridge):
ԱՄՆ ֆինանսների նախարարությունը 2016 թվականի ապրիլի 20-ին հայտարարեց, որ Էնթոնիի կերպարը կհայտնվի նորաստեղծ 10 դոլար արժողությամբ դրամի հետևի մասում՝ Լուկրեցիա Մոտտի, Սոջորներ Թրութի, Սթենթոնի և Էլիս Փոլի հետ միասին։ Նախնական պլանը նախատեսում էր, որ մի կին հայտնվի $ 10-ի երեսի մասում, և Էնթոնիին այդ թեկնածուներից մեկն էր։ Վերջնական որոշմամբ, սակայն, կոչ արվեց թողնել Ալեքսանդր Համիլթոնին՝ ԱՄՆ գանձապետարանի առաջին քարտուղարին, պահպանելով ներկայիս իր տեղն այնտեղ։ 5, 10 և 20 դոլար արժողությամբ նոր օրինագծերի նախագծերը կներկայացվեն 2020 թվականին՝ 19-րդ փոփոխությամբ քվեարկելու իրավունք ստացած ամերիկացի կանանց 100-ամյակի հետ միասին  ։
Ռոչեսթերում Էնթոնիի տունն այժմ հանդիսանում է Ազգային պատմական տեսարժան վայր, որը կոչվում է ''Սյուզան Բ. Էնթոնի ազգային տուն-թանգարան'' ։ Մասաչուսեթս նահանգի Ադամս քաղաքում նրա ծննդյան տունը և Նյու Յորքի Բաթթենվիլ քաղաքում գտնվող նրա մանկության տունը գրանցված են ԱՄՆ Պատմական վայրերի ազգային գրանցամատյանում։
Աշխարհի խոշորագույններից մեկը՝ Մանհեթենում գտնվող Սուրբ Հովհաննես Աստվածային տաճարն ունի քանդակ, որը պատվում է քսաներորդ դարի չորս հոգևոր հերոսներին` Էնթոնիին, Մարտին Լյութեր Քինգին, Ալբերտ Էյնշտեյնին և Մահաթմա Գանդիին ։
''Սյուզան Բ. Էնթոնի օրը'' հիշատակի տոն է Միացյալ Նահանգներում՝ Էնթոնիի և կանանց ընտրական իրավունքի ծնունդը նշելու համար։ Տոնը փետրվարի 15-ին է, Էնթոնիի ծննդյան օրը ։
2020 թվականի փետրվարի 15-ին Google-ը նշում էր իր ծննդյան 200-ամյակը Google Doodle-ի հետ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆեմինիստներ Կատեգորիա:Քվակերներ Կատեգորիա:Ամերիկացի թերահավատներ Կատեգորիա:Կանանց իրավունքների իրավապաշտպաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի սուֆրաժիստներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հանրապետական կուսակցության անդամներ
Վենգոժինո (գմինա)
Վենգոժինո (Węgorzyno), գմինո Լեհաստանում։ Զբաղեցնում է 256,19 կմ² մակերես տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 0,03 մարդ/կմ²։ Բնակչությունը կազմում է 7154 մարդ (2013 թվականի մարդահամարի տվյալներով) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեհաստանի բնակավայրեր
Միրպուա
Համայնքի INSEE կոդ՝ 09194։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 3 123 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Անկաստի (դեպարտամենտ)
Անկաստի (Departamento de Ancasti), դեպարտամենտ Արգենտինայում, Կատամարկա պրովինցիայի կազմում։ Տարածքը՝ 2412կմ²։ Ըստ վիճակագրության Ազգային ինստիտուտի և Արգենտինայի բնակչության 2010 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ դեպարտամենտի բնակչությունը կազմում է 2917 մարդ՝ 2001 թվականի 3082-ի փոխարեն, որը կազմում է 5,4% անկում ։ Բնակչության խտությունը՝ 1,2 մարդ/կմ²։ Վարչական կենտրոնը Անկաստին է։
Աշխարհագրություն
Դեպարտամենտը գտնվում է Կատամարկա պրովինցիայի հարավ-արևելքում։ Սահմանակից է՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արգենտինայի դեպարտամենտներ
Դարյա Կլյուկինա
Դարյա Իգորևնա Չոպովա (Կլյուկինա) (а́рья И́горевна Чопова (Клюкина́), ), ռուս մոդել և դերասանուհի ։ Համբավ է ձեռք բերել՝ մասնակցելով ՏՆՏ հեռուստաալիքի «Ամուրի» ռեալիթի շոուի հինգերորդ և վեցերորդ եթերաշրջաններին ։
Կենսագրություն
Դարյա Կլյուկինան ծնվել և մեծացել է Ռուսաստանի Սվերդլովսկի մարզի Կարպինսկ քաղաքում ։ Մայրը՝ Օլգա Յուրևնան, դաշնամուրի ուսուցչուհի է, հայրը՝ Իգորը, զինվորական է, Պատիժների կատարման պետական վարչության ծառայող, ապրում է Սեվերոդվինսկում։ Ծնողները բաժանվել են այն ժամանակ, երբ Դարյան սովորում էր բարձրագույն ուսումնական հաստատությունում։
4 տարեկանում Դաշային տվել են վաղ գեղարվեստական զարգացման խմբակ։ Հետո ընդունվել է երաժշտական դպրոց, որտեղ սովորել է դաշնամուր և կիթառ նվագել, նաև անսամբլում զբաղվել է երգչախմբային երգեցողությամբ։
5 տարեկանում Դարյան վախեցել է շնից, որը հանգեցրել է խոսքի առանձնահատկության՝ կակազության։
2012 թվականին Դարյան Կարպինսկից տեղափոխվել է Եկատերինբուրգ, որտեղ ընդունվել է Ուրալի դաշնային համալսարանի Բորիս Նիկոլայևիչ Ելցինի անվան «Պետական և մունիցիպալ կառավարման ֆակուլտետ»։ Սկսել է աշխատել գովազդային թերթիկներ բաժանելով, մի քանի ամիս աշխատել է որպես շինարարական նյութերի վաճառքի մենեջեր, աշխատել է որպես մոդել, նկարահանվել է գովազդում, ավելի ուշ յուրացրել է վարսահարդար-ոճաբանի մասնագիտությանը։
Որոշ ժամանակ ապրել է Սոչիում, որտեղ աշխատել է ֆոտոմոդել և իր ընկերոջ և երկվորյակ եղբոր հետ մասնակցել է Frap սուրճի պատրաստման և ղեկավարման աշխատանքներին։
Անձնական կյանք
Իր անձնական կյանքի մասին Դարյան նախընտրում է չխոսել։ 2019 թվականի փետրվարի 1-ին՝ ծննդյան տարեդարձը տոնելիս Դաշան հյուրերին հայտարարել է այն մասին, որ ամուսնանում է «Գազպրոմ-մեդիայի» թոփ մենեջեր Վլադիմիր Չոպովի հետ ։ Դարյայի ամուսինը «Գազպրոմ մեդիայի» գործադիր տնօրենն է, որը պատասխանատու է բիզնեսի կառավարման համար՝ ներառյալ հեռուստաալիքների հեռարձակման ապահովումը (մասնավորապես՝ ՏՆՏ), տարածաշրջանային ցանցի զարգացումը, գովազդային գույքի մոնետիզացումը, ներդրումային նախագծերի իրականացումը ։
Ամուսնության գրանցումը տեղի է ունեցել 2019 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Մոսկվայում՝ Տուշինսկում ։ Հանդիսավոր արարողությունը տեղի է ունեցել 2019 թվականի հոկտեմբերի 4-ին Իտալիայում՝ Կոմո լճի ափին գտնվող Balbiano շքեղ առանձնատանը ։ Հարսնացուն փոխել է Էլի Սաաբ բրենդի երկու հարսանեկան զգեստ, հյուրերին զվարճացրել են Նիկոլայ Բասկովը, Դիմա Բիլանը և Քեթա Թոփուրիան։ Հարսանիքը համարվել է ամենանորաձև հարսանիքներից մեկը ։ Հարսանիքից հետո Դարյան իր ազգանունը փոխել և վերցրել է ամուսնու Չոպովա ազգանունը։
«Ամուրի» շոու
2016 թվականին Դարյան դերասան Իլյա Գլիննիկովի հետ մասնակցել է ՏՆՏ հեռուստաալիքի հայտնի «Ամուրի» ռեալիթի շոուի հինգերորդ եթերաշրջանի քասթինգին։ Նախագծի առաջին սերիայի թողարկումից հետո պարզ է դարձել, որ Դարյան հաղթանակի գլխավոր հավակնորդներից մեկն է, սակայն նախագծի կեսից լքել է այն իր ցանկությամբ, քանի որ չի կարողացել փոխադարձաբար պատասխանել երիտասարդի զգացմունքներին ։
2017 թվականին Դարյան մասնակցել է հայտնի երգիչ Եգոր Կրիդի մասնակցությամբ «Ամուրի» շոուի վեցերորդ եթերաշրջանին։ Արդյունքում Դարյան ճանաչվել է նախագծի հաղթող ։ Երիտասարդների հետագա հարաբերությունների մասին ոչինչ հայտնի չէր, զույգը չի մեկնաբանել իրենց անձնական կյանքը։ 2019 թվականի մարտին Դարյան պատմել է, որ հարաբերություններն եղել են, բայց Եգորի հետ իրենք «բնավորություններով չեն համապատասխանել» ։
Բլոգերություն
Դարյան իր էջն է վարում Ինստագրամում։ 2019 թվականի հոկտեմբերին նրա հետևորդների թիվը կազմել է 2,7 միլիոն ։
Նաև սկսել է ՅուԹյուբում վարել իր KLUKVA տեսաալիքը ։ Առաջին վլոգը թողարկվել է 2018 թվականի մայիսի 14-ին։ Իր վլոգների ընթացքում պատմել է ճանապարհորդությունների, գեղեցկության ոլորտի և տարբեր նախագծերի մասին, որոնց մասնակցել է որպես մոդել կամ դերասանուհի։ 2020 թվականի մայիսին հետևորդների թիվը կազմել է 180 հազար։
Որպես բլոգեր՝ Դարյա Կլյուկինին հրավիրել են տարբեր միջոցառումների ու շնորհանդեսների։ Երևացել է այնպիսի աշխարհիկ միջոցառումներում, ինչպիսիք են պարֆյումեր Նարսիսո Ռոդրիգեսի հետ հանդիպումը, L’Oréal արտադրանքի գծի ներկայացումը և շատ ուրիշների։
Դարյայի տնօրենն ու գործակալը նրա լավագույն ընկերուհի Դուսեյ Բուբելն է, որը 2019 թվականի օգոստոսին «Գազպրոմ-մեդիա»-ի հետ համատեղ դարձել է Bubel MGT տաղանդների գործակալության համասեփականատերը, որը զբաղվել է «հայտնի անձանց առաջխաղացմամաբ և սոցիալական ցանցերում նրանց հաշիվների մոնետիզացմամբ» ՝ մասնավորապես օգտագործելով ՏՆՏ-ի «Ամուրի» և «Պլան Բ» նախագծերը ։
Գովազդային գործունեություն
Որպես բլոգեր կամ մոդել Դարյա Կլյուկինան համագործակցել է հայտնի բրենդերի՝ Լ’Էտուալի, Էլի Սաաբի, Nina Ricci-ի, McArthurGlen-ի, Guess-ի, Kenzo-ի, Սբերբանկի, Ալֆա բանկի, Polaris-ի, Aqua Minerale-ի և գերժամանակակից ամսագրերի՝ Վոգի, Elle-ի, Cosmopolitan-ի, Glamour-ի հետ։
2019 թվականի հունվարին Կոլումբիայում նկարահնվել է Nina Ricci օծանելիքի գովազդում։ Ռուսաստանում Դարյան «Ամուրի» շոուի մյուս մասնակիցների՝ Վիկտորյա Կորոտկովայի և Դուսեյ Բուբելի հետ դարձել է ապրանքանիշի թվային դեմքը ։
Երաժշտական կարիերա
2019 թվականի հունիսի 14-ին Դարյան թողարկել է «Հավասարակշռություն» վերնագրով իր առաջին երգը։ Իր հայտնիությամբ ստեղծագործությունը կարճ ժամանակում iTunes սերվիսում զբաղեցրել է առաջին հորիզոնականը՝ առաջ անցնելով Օլգա Բուզովայի «Ջուր» ստեղծագործությունից ։ Սակայն որոշ ունկնդիրներ բացասական են գնահատել սկսնակ երգչուհու վոկալային ունակությունները՝ համեմատելով նրան Բուզովայի հետ ։ 2020 թվականի փետրվարի 14-ին ՏՆՏ-Music երաժշտական ալիքում թողարկվել է երկրորդ երգի առաջին տեսահոլովակը, որը կոչվել է «Ոչ այնպես ինչպես բոլորի մոտ»։
Այլ գործունեություն
Դարյան զբաղվում է բարեգործությամբ, «Ռեյ» հիմնադրամի կամավոր է և #DreamOne Ռուսաստանի հիմնադրամի բարեգործական ծրագրի մասնակից։
2017 թվականի մայիսին Դարյան հանդիպում է ունեցել երկրպագուների հետ, որի ժամանակ ներկա են եղել ավելի քան 700 մարդ ։
Մրցանակներ և անվանկարգեր
2018 թվականին PEOPLETALK պորտալի վարկածով՝ «Ազնիվ մրցանակ»-ի քվեարկության արդյունքներով Դարյա Կլյուկինան դարձել է տարվա բլոգեր ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1994 ծնունդներ Կատեգորիա:Կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Ռուս մոդելներ
Ֆեյա
Ֆեյա (Feuilla), համայնք Ֆրանսիայի Օկսիտանիա մարզի Օդ գավառում :
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 660 կմ հարավ, Մոնպելիե քաղաքից` 110 կմ հարավ-արևմուտք, Կարկասոն քաղաքից` 55 կմ հարավ-արևելք:
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների