cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ժիրայր Լիպարիտյան
Սպիտակ թուղթ
2021 թվականին Ժիրայր Լիպարիտյանը Թալին Փափազյանի և Ռոբերտ Այդաբիրյանի հետ Գալուստ Գյուլբենկյան հիմնադրամի «Հայկական համայնքների բաժանմունքի» ֆինանսավորմամբ և աջակցությամբ հրապարակել է «2020 թ. Ղարաբաղյան պատերազմը եւ Հայաստանի ապագա արտաքին ու անվտանգության քաղաքականությունները» խորագրով «Սպիտակ թուղթ» անունը կրող զեկույց, որտեղ ներկայացրել են պնդումներ և առաջարկներ հայ-ադրբեջանական և հայ-թուրքական հարաբերությունների և Հայաստանին առնչվող այլ հարցերի վերաբերյալ  ։
«Սպիտակ թուղթ» անունը կրող զեկույցով Լիպարիտյանն ու իր երկու գործընկերներն առաջարկում են Հայաստանը դարձնել «չեզոք երկիր»։ Դրան հասնելու համար, ըստ նրանց, պետք է հայտարարվի, որ Հայաստանը «ոչ մեկին պատերազմ չի հայտարարում և չի վարում պատերազմի քաղաքականություն ոչ մեկի հետ» և զարգացնի իր տարածքի պաշտպանունակությունը, դուրս գա Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպությունից (ՀԱՊԿ), Հայաստանի տարածքից հեռացնի ռուսական ռազմաբազան։ Այնուհետև, ըստ նրանց, Հայաստանը պետք է Հյուսիսատլանտյան դաշինքի կազմակերպության (ՆԱՏՕ) հետ հարաբերությունները պետք է դարձնել բարձր մակարդակի՝ ՀԱՊԿ-ի հետ հարաբերություններին զուգընթաց։ Այս ամենին զուգահեռ պետք է խորացվի Եվրամիության և «չեզոք երկրների» հետ հարաբերությունները։ Ըստ նրանց՝ այս գործողությունների արդյունքում Հայաստանի ազգային հեղինակությունը կբարձրանա, քանի որ Հայաստանն իր համար հեռանկար կունենա՝ խռովարար լինելու կամ լսելի չլինելու փոխարեն։ Զեկույցում նաև նշվում է, որ Հայաստանը պետք է քննարկումներ սկսի Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ, որպեսզի կարողանա զարգացնի նրանց հետ հարաբերությունները ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ պատմաբաններ Կատեգորիա:Ամերիկահայ հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Ամերիկահայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:Լիբանանցիներ հայկական սերմամբ
100 տարի (ֆիլմ)
«100 տարի։ Ֆիլմ, որը դուք երբեք չեք տեսնի», ռեժիսոր Ռոբերտ Ռոդրիգեսի նկարահանած ֆիլմը, որի պրեմիերան նախատեսված է 2115 թվականի նոյեմբերի 18-ին։ Գլխավոր դերում նկարահանվել է Ջոն Մալկովիչը ։
Պատմություն
Մալկովիչը և Ռոդրիգեսը 2015 թվականի նոյեմբերին հայտարարել են, որ նրանք միավորվել են Rémy Martin ընկերության հետ, որի հարյուր տարի հնությամբ Louis XIII կոնյակն է ոգեշնչել ֆիլմը ստեղծելուն ։ 2015 թվականի նոյեմբերի 18-ին Մալկովիչը և Ռոդրիգեսը թողարկել են ֆիլմի երեք կարճ թրեյլեր, որոնցում, սակայն, ֆիլմի ոչ մի կադր ցույց տրված չէ։
Ֆիլմում ներկայացվում են ապագայի մասին պատկերացումների երեք տարբերակներ՝ հակաուտոպիայից մինչև տեխնոլոգիական դրախտ։
Ֆիլմի ժապավենը մեկ շիշ կոնյակի հետ պահվում է Լյուդովիկոս XIII-ի տան նկուղում գտնվող բարձր տեխնոլոգիաներով հագեցած անվտանգ ապակե զրահապատ կոդավորված պահարանում, որն ավտոմատ կերպով բացվելու է 2115 թվականի նոյեմբերի 18-ին ։ Բացի թրեյլերներից, ֆիլմի հեղինակները պատրաստել են նաև մետաղական 1000 տոմս, որոնք հնարավոր կլինի գնել և որոնցով ժառանգները կարող են ներկա գտնվել պրեմիերային ։ Ֆիլմի սյուժեն գաղտնի է պահվում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռոբերտ Ռոդրիգեսի ֆիլմեր Կատեգորիա:2015 ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆրանսիական ֆիլմեր Կատեգորիա:Գիտաֆանտաստիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆրանսիական ֆիլմեր
Իռլանդա-հարավաֆրիկյան հարաբերություններ
Իռլանդա-հարավաֆրիկյան հարաբերություններ (Ireland–South Africa relations), երկկողմ դիվանագիտական հարաբերություններ Իռլանդիայի և Հարավաֆրիկյան Հանրապետության (ՀԱՀ) միջև։
Պատմություն
1860 թվականից ՀԱՀ-ի տարածք սկսեցին գալ իռլանդացի միսիոներները։ Այդ տարիներին երկու երկրներն էլ Բրիտանական կայսրության կազմում էին։ 1930 թվականին Հարավաֆրիկյան Միության վարչապետ Ջեյմս Բարի Հերցոգը պաշտոնական այցով ժամանեց Դուբլին, որտեղ կողմերը որոշում կայացրին երկրների միջև դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատելու վերաբերյալ ։ Այդ ժամանակ Բրիտանական կայսրության այդ երկու անհանգիստ դոմինիոն տարածքների միջև կապերը հատկապես ամուր էին, քանի որ իռլանդական ազգայնամոլները իրենց նույնացնում էին բուրերի հետ (Անգլո-բուրական պատերազմի մասնակիցներ), սակայն տարբեր պատճառներով գերագույն կոմիսարների փոխանակում չէր իրականացվել։ 1952 թվականին պաշտոնական այցով Հարավաֆրիկյան Միություն ժամանեց Իռլանդիայի վարչապետ Իմոն դե Վալերան։ Սկզբում դեսպանների փոխանակմանը խանգարում էին ֆինանսական դժվարությունները, բայց 1960- ական թվականներին իռլանդացիները սկզբունքային դիրքորոշում որդեգրեցին ապարտհեյդի ռեժիմի դեմ։ Արդյունքում Իռլանդիան Եվրամիության միակ երկիրն էր, որ մինչև 1993 թվականը ՀԱՀ-ի հետ չուներ լիարժեք դիվանագիտական հարաբերություններ։ Դեսպանների փոխանակումը կատարվեց ՀԱՀ նախագահ Ֆրեդերիկ Վիլլեմ Կլերկի կողմից ապարտհեյդի ռեժիմի վերացման ժամանակ, չնայած ապարտհեյդի դեմ Կադեր Ասմալի գլխավորությամբ իռլանդական բողոքի շարժման ընթացքում  դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատումը համարում էին վաղաժամ։  1994 թվականին Պրետորիայում սկսեց գործել Իռլանդիայի դեսպանությունը ։
1960-ական թվականների սկզբից Իռլանդիան կտրականապես հանդես եկավ Հարավային Աֆրիկայում ապարտհեյդի ռեժիմի դեմ։ 1988 թվականին հարավաֆրիկյան քաղաքական գործիչ, քաղբանտարկյալ Նելսոն Մանդելան կալանավայրում գտնվելով պարգևատրվեց «Դուբլին քաղաքի ազատության» մրցանակով, որը նա ստացավ 1990 թվականին ազատ արձակվելուց հետո ։ 2003 թվականի նոյեմբերին Իռլանդիայի արտգործնախարար Բրայան Կոուենը հանդիպեց ՀԱՀ նախագահ Տաբո Մբեկիի հետ և խոստացավ, որ Եվրամիությունում Իռլանդիայի նախագահության ժամանակ 2004 թվականի հունվարին ԵՄ-ի ուշադրությունը կհրավիրի Աֆրիկայի խնդիրներին ։
2006 թվականի նոյեմբերին ՀԱՀ փոխնախագահ Ֆումզիլե Մլամբո Նգկուկան պաշտոնական այցով ժամանեց Դուբլին, որտեղ հանդիպեց Իռլանդիայի նախագահ Մերի Մաքելիսի և վարչապետ Պատրիկ Ահերնի հետ ։ 2006 թվականի սեպտեմբերին Իռլանդիայի նախարար Միլալ Մարտինը այցելեց ՀԱՀ, որի ընթացքում պայմանագրեր կնքվեցին։ 2008 թվականի հունվարին  ՀԱՀ այցելեցին Բերտի Ախերնը և Միշել Մարտինը, որի ընթացքում կնքվեց 4,5 միլիոն եվրոյի պայմանագիր  ։
Առևտուր
1994 թվականին ստեղծվեց երրորդ աշխարհի երկրներին օժանդակություն ցուցաբերող Իռլանդական կառավարական գործակալությունը Irish Aid անվանումով ։ 2002 թվականից իռլանդական Niall Mellon Township Trust ընկերությունը մասնակցում է ՀԱՀ ենթակառուցվածքների զարգացմանը, որի միջոցով 2002 թվականից մինչև 2010 թվականը ընկած ժամանակահատվածում կառուցվել է 15000 տուն ։ 2010 թվականի նոյեմբերին Հարավային Աֆրիկայի նախագահ Ջեյկոբ Զուման հայտարարեց, որ Niall Mellon Township Trust ընկերությունը իրականացնում է յուրահատուկ և ծավալուն աշխատանքներ ։ 2006 թվականին Հարավային Աֆրիկան դարձավ Իռլանդիայի 33-րդ ամենախոշոր առևտրական գործընկերը։ 2008 թվականին Raidió Teilifís Éireann-ի տվյալներով երկու երկրների միջև ապրանքաշրջանառությունը կազմեց 500 միլիոն եվրո  ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իռլանդիայի երկկողմ հարաբերություններ Կատեգորիա:ՀԱՀ երկկողմ հարաբերություններ
Նեղոսի ճակատամարտ (մ․թ․ա․ 47)
Նախապատմություն
Երբ Պոմպեոսը Ֆարսալոսի ճակատամարտից հետո փախչում է Եգիպտոս, Կեսարը սկսում է հետապնդել իր թշնամուն, սկայան այն բանից հետո, երբ Պտղոմեոս XIII-ը, սպանելով Կեսարի թշնամուն՝ Պոմպեոսին, փորձեց գոհացնել Կեսարին, վերջինս միջամտեց Պտղոմեոս XIII-ի և նրա քույր Կլեոպատրայի միջև Եգիպտոսում ընթացող քաղաքացիական պատերազմին։
Հունվարին եգիպտացիները հռոմեացիներին համալրումներից և պարենավորումից կտրելու փորձեր են սկսում։ Կեսարը իր դաշնակցից՝ Միհրդատ Պերգամացուց համալրում է խնդրում, որը Փոքր Ասիայից ուղևորվում է նրան օգնության։ Հունվարին ժամանելով Նեղոսի դելտա՝ Միհրդատը պարտության է մատնում իրեն կանգնեցնելու համար ուղարկված զորքին։ Կեսարը, իմանալով, որ իր դաշնակիցը մոտ է, լքում է Ալեքսանդրիան և շտապում Միհրդատի մոտ։ Նրանց միացյալ զորքը, որի թիվը կազմում էր 20 հազար, մ․թ․ա․ 47 թվականի փետրվարին Նեղոսի ճակատամարտում հանդիպում է հակռակորդ եգիպտացիներին։ Եգիպտական բանակը, որը հանդերձավորված էր հունական եղանակով, հավանաբար նույն չափի էր։
Ճակատամարտ
Կեսարը, իմանալով եգիպտացիների ուժեղ դիրքի մասին, սկսեց ճակատամարտը՝ հռոմեական լեգեոններին հրահանգելով ոչնչացնել պտղոմեոսական ամրոցը, փորձել եգիպտացիներին դուրս բերել բլրի վրայից։ Այնուամենայնիվ, երբ եգիպտացիները մնացին իրենց դիրքում, հռոմեացիները ստիպված սկսեցին ճակատամարտել բլրի վրա, ինչը հանգեցնում է երկու կողմերի կատաղի բախմանը։ Այնուհետև մի քանի հռոմեական կոհորտաներ փորձում են շրջանցել եգիպտացիներին, սակայն երբ եգիպտական նավերից նրանց վրա կարկ է բացվում, նրանք մեծ կորուստներ են կրում։ Վերջ ի վերջո եգիպտացիների մարտական գծում ճեղք է առաջանում, ինչից օգտվում են հռոմեացիները և եգիպտացիների վրա հարձակվում թիկունքից, ինչի արդյունքում հակռակորդի բանակում խուճապ և նահանջ է սկսվում։ Նահանջողների թվում էր նաև Պտղոմեոսը, որը շուտով խորտակվում է իր նավի հետ միասին։ Այդժամ արդեն Եգիպտոսը գտնվում էր Կեսարի ձեռքերում, որը Կլեոպատարային իր մյուս եղբոր՝ Պտղոմեոս XIV-ի հետ միասին բազմեցնում է Եգիպտոսի գահին։ Այնուհետև նա Եգիպտոսում մնաց մինչև ապրիլ, ինչը նրան բնորոշ չէր՝ վայելելով երիտասարդ թագուհու հետ, ինչպես Ապպիանոսն է գրում, «նաև այլ հաճույքներ» ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 47 Կատեգորիա:Հուլիոս Կեսարի ճակատամարտեր Կատեգորիա:Հռոմի հանրապետության ճակատամարտեր Կատեգորիա:Պտղոմեոսյան Եգիպտոսի ճակատամարտեր Կատեգորիա:Կլեոպատրա
Միլան Ռադին
Միլան Ռադին, սերբ ֆուտբոլիստ, ղազախական «Ակտոբե» ֆուտբոլային ակումբի կիսապաշտպանն է։
Կարիերա
Ֆուտբոլով սկսել է զբաղվել սերբական «Բորաց» ակումբում, իսկ հետո տեղափոխվել է «Նովի Սադ», որտեղ անցկացրել է 4 տարի։ 2009 թ․ միացել է Նովի Սադի առաջին թիմին ստորագրելով 3 տարվա պայմանագիր։ 2009/10 մրցաշրջանի ընթացքում վարձավճարով խաղացել է սերբական «Յուգովիչ Կաչ» ակումբում։ Յուգովիչի կազմում 8 խփած գնդակներով կարողանում է դառնալ թիմի լավագույն խաղացողը ։ «Սենտա» և «Ռադնիչկի» ակումբներում հաջող մրցաշրջաններ անցկացնելուց հետո տեղափոխվում է «Մլադոստ»։ 2015/16 մրցաշրջանի ընթացքում չի խաղացել, դատարանում հայց է ներկայացրել ակումբի դեմ և ձմեռային ընդմիջման ժամանակ ազատ ֆուտբոլիստի կարգավիճակով լքել է ակումբը ։
2016 թ․ հունվարին հայտնվեց ռուսական «Արսենալ» ակումբի ուշադրության կենտրոնում, Կիպրոսում մասնակցեց երկու ստուգողական հանդիպման, սակայն չմիացավ թիմին։
Նվաճումներ
Մլադոստ (Լուչանի)
Հղումներ
Կատեգորիա:1991 ծնունդներ Կատեգորիա:Հունիսի 25 ծնունդներ Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ֆուտբոլիստներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Սերբ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Պարտիզան Բելգրադի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Սեդրակ Մարմարյան
Սեդրակ Մարմարյան (մոտ 1880, Տրապիզոն, Տրապիզոնի նահանգ- 1951, Ալեքսանդրիա), հայ բժիշկ, ազգային և հասարակական գործիչ։
Կենսագրություն
Ծնվել է մոտ 1880 թվականին, Տրապիզոնի նահանգի կենտրոն Տրապիզոն քաղաքում՝ տեղի համբավավոր կաթոլիկ Մարմարյանների գերդաստանում, որը շատ մտավորականներ ու կղերական գործիչներ է տվել։ Նախնական կրթություն ստացել է Տրապիզոնում, միջնակարգը՝ Իտալիայում։ 1907 թվականին ավարտել է Իտալիայի Պադովա քաղաքի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։
1907 թվականին վերադարձել է Տրապիզոն և զբաղվել բժշկությամբ։ Եղել է նաև ճանաչված ազգային և հասարակական գործիչ։ Մեկնել է Եգիպտոսի Ալեքսանդրիա քաղաքը, որտեղ բնակվում էին հարազատները, և բժշկությամբ զբաղվելու արտոնագիր հանել։ Սակայն Առաջին համաշխարհային պատերազմն սկսվելու պատճառով վերադարձել է Տրապիզոն, զորակոչվել օսմանյան բանակ և զինվորական հիվանդանոցում զինվորական բժիշկ ծառայել։ 1915 թվականին՝ զինվորական ծառայության ընթացքում, տարագրվել է Մելիտինե, ուր հրաշքով ազատվել է սպանդից և տեղի հիվանդանոցում բժշկի պաշտոն ստացել։ 1918 թվականին՝ պատերազմի ավարտից հետո վերադարձել է Տրապիզոն։
Աղբյուր
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ Կատեգորիա:Տրապիզոն քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:1951 մահեր Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Օսկոլեց (այլ կիրառումներ)
Օսկոլեց, կարող է վերաբերել՝
Տիգրան Չյոկուրյան
Տիգրան Չյոկյուրյան (Չեոկուրյան), գրող, հասարակական գործիչ, Մեծ եղեռնի զոհ։
Կենսագրություն
Տիգրան Չյոկյուրյանը ծնվել է Տրապիզոնի վիլայեթի Գյումուշխանե գյուղում։ Մանկությունը անցել է Տրապիզոն քաղաքում, որտեղ 1896 թվականի հայկական ջարդերի ժամանակ կորցրել է ծնողներին։ Նախնական կրթությունը ստացել է Տրապիզոնի ազգային վարժարանում։ 1907 թվականին ավարտել է Կ. Պոլսի Պերպերյան վարժարանը։
Չյոկյուրյանը զբաղվել է ուսուցչությամբ։ 1910 թվականին առանձին գրքով հրատարակել է «Հայրենի ձայներ» նորավեպերի ժողովածուն։ 1911 թվականին Մ. Շամտանճյանի հետ հրատարակել է «Ոստան» պարբերականը, որտեղ հրատարակել է «Ճամբուս վերայ» ճամփորդական նյութերը, ուսումնասիրություն «Շիրվանզադեի գրական գործը» խորագրով, թարգմանություններ ֆրանսերենից՝ Մոպասանի «Ճարպագունդ»-ը և Լ. Անդրեևի «Կարմիր ծիծաղ»-ը, գործեր Բեռնարդ Շոուից և Հ. Իբսենից։ 1914 թվականին լույս է տեսել Չյոկյուրյանի «Վանքը» վեպը (կառուցվածքը՝ օրագրային), որտեղ շոշափված են ազատ հայրենիքի, ազգապահպանության, բարբարոսական բնազդների նկատմամբ առողջ հասարակության և անհատի բանականության հաղթանակի գաղափարները, ինչպես նաև հեղինակի այն համոզումը, թե «Ազգերն առանց հեղափոխության չեն կրնալ ազատիլ»։ Տ. Չյոկյուրյանը տպագրել է նաև գրախոսություններ և հոդվածներ՝ Մեհեկան ծածկանունով։
Մի շարք հայ մտավորականների հետ միասին 1915 թվականին ձերբակալվել է և սպանվել է Այաշում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության զոհեր Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ նկարիչներ Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության գրողներ Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ Կատեգորիա:Սպանված գրողներ
Օսինսկի շրջան (այլ կիրառումներ)
Օսինսկի շրջան, կարող է վերաբերել՝
Օսինովո (այլ կիրառումներ)
Օսինովո, կարող է վերաբերել՝
Օսինովիցա (այլ կիրառումներ)
Օսինովիցա, կարող է վերաբերել՝
Օսիկա (այլ կիրառումներ)
Օսիկա, կարող է վերաբերել՝
Վեդուգա
Վեդուգա (Ведуга), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Վորոնեժի մարզում։ Գետի երկարությունը 94 կմ է,ավազանի տարածքը 1570 կմ2 է։ :
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դոնի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Տոլուչևկա գետն է։ Գետի գետային ավազանը՝ Դոնի ավազանի վտակներից մինչև Խոպրա։ Ենթավազանը՝ Դոն։
Ալիա
Ալիա (Alía) քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, մտնում է Կասերես նահանգի, ինչպես նաև Էստրեմադուրա ինքնավար մարզերի մեջ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Լաս Վիլուերաս շրջանում։ Տարածքը՝ 600 կմ²։ Բնակչությունը՝ 998 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Քաղաքը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 145 կմ հեռավորության վրա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Կասերես պրովինցիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստրեմադուրայի բնակավայրեր
Անիի վարդապետարան
Անիի դպրոց, իմաստասիրական բարձր կարգի դպրոց Անի քաղաքում, կոչվել է նաև ճեմարան։ Գործել է 11–13-րդ դարերում։ Բուռն ծաղկում է ապրել Հովհաննես Սարկավագի դպրապետության օրոք՝ 12-րդ դարի սկզբին։ Ուսուցման մեջ կարևոր տեղ է տրվել քերականությանը, իսկ Իմաստասերի ժամանակ՝ նաև բնական գիտություններին։ Անիի դպրոցում ավանդվում էին լեզուներ, գրչության արվեստ, տոմարագիտություն, մաթեմատիկա, աստղաբաշխություն, իմաստասիրություն, ճարտասանություն, աստվածաբանություն, ուսումնասիրվում անտիկ աշխարհի մտածողներ Արիստոտելի, Փիլոնի և այլոց երկասիրությունները։ Անիի դպորցում դասավանդել են Հովհաննես Սարկավագի աշակերտներ Սամուել Անեցին ու Երեմիա Անձրևիկը, Մխիթար Անեցին և ուրիշներ։
Պատմություն
Տասներորդ դարից սկսած իր ծաղկման բուռն վերելքն է ապրում Անի քաղաքը իր զարգացող տնտեսությամբ, արհեստներով ու առևտրով, իր ճարտարապետական հոյակապ կառուցվածքով ու արվեստներով, իր շուք ու փայլով։ Զարգացման այս շրջանում, Անիում ստեղծվում են դպրոցական և գիտական հաստատություններ, ուր անարգել կերպով մուտք են գործում մի շարք նոր և վերածնվող՝ «երկրային գիտությունները»։
Անիում ուսուցանում են արտաքին-իմաստասիրական, համարողական-մաթեմատիկական ու բնական գիտություններ և այդ գիրությունների «օրենքների իմացությունը»։
Հաղբատի անունը փառաբանող նշանավոր գիտնական Հովհաննես Սարկավագը 12-րդ դարի սկզբներին տեղափոխվում է Անի քաղաք և կանգնում այստեղի բարձր տիպի դպրոցի գլուխ։ Այս դպրոցը միջնադարի բարձր դպրոցներից կամ ճեմարաններից մեկն էր և շատ բնորոշ ու համապատասխան էր տնտեսապես հարուստ, արհեստներով ու արվեստներով զարգացած, ճարտարապետական հոյակապ կոթողներով առատ Անի քաղաքին։ Անիի դպրոցում դասախոսություններ էին կարդում Մագիստրոսն ու ուրիշ գիտուն վարպետներ՝ փիլիսոփայության, մարդակազմության, աստղաբաշխության, երաժշտության և այլգիտություններիվերաբերյալ։ Անեցիները գիտության տարբեր բնագավառների համար տվել ենշատ անվանի փիլիսոփաներ, պատմագիրներ, ճարտարապետներ, երաժիշտներ և այլն։
Անին ունեցել է գրչության լավ օջախ, այնտեղ են հորինվել, գրվել և թարգմանվել շատ գրքեր, որոնց մի մասը մնացել է մինչև այսօր։ Սարկավագը գալիս է Անի գիտության ծանր բեռով, գիտելիքների հարուստ պաշարով, հմտությամբ ու փորձով զինված և այդ բոլոր հարստություններով լցնում է Անիի դպրատունը, իր շուրջը հավաքված ուշիմ և խոնարհ աշակերտներին ախորժելի սիրով սկսում է ուսուցանել բարդ և խորը գիտելիքներ։
Անիի դպրոցի աշխարհիկ ձգտումները խիստ ակնառու են։ Այս դպրոցում ուսուցանվող առարկաները կյանքի պահանջով են մտել այստեղ։ Անիի դպրոցը միանգամյան աշխարհիկ պահանջներին համապատասխան էր կառուցված և ամբողջապես գտնվում էր արքունիքի հովանավորության ներքո։ Անիի դպրոցում շատ խոշոր տեղ է տրվել լեզվի և հատկապես քերականության ուսուցմանը, վերջինիս համարելով գիտության բանալի, ճիշտ խոսքի և մտածողության զարգացման միջոց, գեղեցիկ խոսքի և արտասանության դաստիարակ և վերջապես գիտություն, որը հեշտացնում է այլ գիտելիքների ձեռքբերումը, որպես միջոց ուրիշ գիտելիքներ ճիշտ հասկանալու և լավ ըմբռնելու համար։  Անիի դպրոցում մեծ տեղ էր տրվում գրագիտության ուսումնասիրմանը, գրագետ մարդու համար առաջադրվում էր տարրական պահանջ, առանց սխալների գրելը, ճիշտ և առոգանությամբ կարդալը։ Անիի ուսուցիչները չէին հանդուրժում տառասխալներ և կետադրության սխալներ, ընթերցելու ժամանակ ուշադրություն էին դարձնում, որ աշակերտները կարդան առոգանությամբ և տրամաբանական շեշտով։ Այսպիսի ընթերցումը նրանք ծառայեցնում էին նաև աշակերտների ուղղախոսության և ճարտասանական ունակությունների զարգացման գործին։
Անիում  գրաճանաչության ուսուցման այնպիսի մեթոդ գոյություն ուներ, որը տարբերվում էր տվյալ ժամանակաշրջանի մեթոդներից։ Նախ աշակերտները բանավոր կերպով վարժվում էն արտասանել ձայնավոր հնչյունները, ապա սովորում էին մնացած բոլոր տառերը և նրանց անունները, սրանից անմիջապես հետո բոլոր բաղաձայնները հնչվում էին ձայնավորների, ապա ձայնավորները բաղաձայնների հետ։ Այս բոլորը կատարվում էր ցուցադրվող տառերով, ուսուցչի ղեկավարությամբ և հետո կազմվում էին վանկեր ու բառեր։
Սարկավագը ձգտում էր ամեն կերպ ուսուցումը մատչելի դարձնել, հեշտացնել այն ու հաճելի մեթոդների միջոցով դաստիարակել աշակերտների մեջ ունկնդրելու և դատելու կարողությունները։ Նա ձգտում էր դաստիարակել «Գիտուն պարզախոսներ», ընդունակ գրողներ, գրիչներ, երգիչներ և հասարակական այլ կարիքները հոգացող մարդիկ։
Անիի դպրոցում ուսուցանվում էր անտիկ աշխարհի մի շարք գիտնականների (Պլատոնի, Արիստոտելի, Փիլոնի, Պյուտագորոսի և այլոց) երկասիրությունները, որոնք ըստ Սարկավագի խիստ անհրաժեշտ ու արդյունավետ գիտություններ են պարունակում իրենց մեջ  և առանց դրանց ուսուցման, կրթությունը կլիներ խիստ թերի ու պակասավոր։
Սարկավագը դառնությամբ է հիշում դաստիարակի և ծնողի կողմից ծեծի դեպքերը, հետևաբար Անիի դպրոցում նա չէր գործադրում ծեծը։ Անիի դպրոցում գործադրվել են զգուշացման խիստ միջոցներ, խրատը, համոզելը, նաև սպառնալիքները, որոնք առաջացրել են վախի ուժեղ զգացմունքներ։ Սարկավագի գլխավորած Անիի դպրոցում շատ ուժեղ էր կարգապահությունը, և այդ բոլորը կախված էր Անիի դպրապետի անվան, նրա հեղինակության, նրա գործադրած մեթոդների ու մանկավարժական տակտի հետ։
Անիում եղել են տարբեր աստիճանի մի շարք դպրոցներ, որ Հովհաննես Սարկավագի դպրոցը եղել է բարձր տիպի, պետական հովանավորության տակ և նրա միջոցներով սնվող աշխարհիկ բնույթի դպրոց։ Անիի դպրոցի աշխարհիկ դպրոցը ապացուցվում է այդ դպրոցում ուսուցանվող առարկաներով և նրանց ուսուցման եղանակներով։ Սարկավագի ժամանակ Անիի դպրոցը կանգնած է եղել հայոց դպրոցների գլուխ։
Հայոց մայրաքաղաք Անիին խիստ վայել ու համապատասխան է եղել Սարկավագի գլխավորած բարձր տիպի դպրոցը, նա եղել է օրինակ տվողն ու միտք շարժողը հայոց մյուս դպրոցների համար։ Անիի դպրոցի գյուտը, իսկապես որ գյուտ էր հայոց մանկավարժության պատմության համար, որովհետև նա հայոց դպրոցական շղթան միացնող ամենամեծ օղակն էր։ Առանց այդ դպրոցի և Սանահնի ու Հաղբատի դպրոցների, հայոց դպրոցի հաջորդական կապը կտրված կմնար 12-րդ դարի վերջից մինչև 13-րդ դարի վերջերը, և Հայաստանը իր այդ ժամանակի հայտնի դպրոցը չէր ունենա։
Գրկականություն
Աբրահամյան Ա. Գ., ՝Հովհաննես Իմաստասերի մատենագրությունը, Ե., 1956։ Մովսիսյան Ա. I»., Ուրվագծեր հայ դպրոցի ե մանկավարժության պատմության (X–XV դդ.), Ե., 1958։
Մովսիսյան Ա. I»., Ուրվագծեր հայ դպրոցի ե մանկավարժության պատմության (X–XV դդ.), Ե., 1958։(էջ 238-251)
Կատեգորիա:Հայկական համալսարաններ Կատեգորիա:Անիի կառույցներ Կատեգորիա:Զարգացած միջնադարի հայկական դպրոցներ
Հանցագործների հանձնում
Հանցագործների հանձնում, էքստրադիցիա, միջազգային իրավունքում որևէ պետությունում գտնվող քրեական պատասխանատվության ենթակա անձի հանձնումը այն պետությանը, որի տերիտորիայում նա կատարել է հանցագործություն, կամ որի քաղաքացին է։
Հանցագործների հանձնումը կատարվում է պետությունների միջև կնքված համաձայնագրերի համաձայն։ Հանցագործների հանձնման սկզբունքը ամրապնդվում է նաև ներպետական օրենքներով։ Հանցագործների հանձնման պահանջը ենթակա է բավարարման, եթե կատարված հանցագործությունը նախատեսված է համաձայնագրով և պատժելի է ոչ միայն պահանջող, այլև այն պետության օրենսդրությամբ, որին պահանջ է ներկայացված։ Վտանգավոր հանցագործությունների դեմ պայքարում համագոր ծակցելու նպատակով, առանձին դեպքերում, ստեղծվում են միջազգային մարմիններ, կամ կնքվում են հանցագործների հանձնման միջազգային համաձայնագրեր, օտարերկրյա դրոշմանիշների կեղծումն ու իրացումը կանխելու վերաբերյալ ժնևի միջազգային համաձայնագիրը (1929 թ.), միջազգային քրեական ոստիկանությունը՝ «Ինտերպոլ» (1923 թ.), երկրորդ համաշխարհային պատերազմի հանցագործների հանձնման մասին միջազգային համաձայնագրերը։ Քաղաքական հանցագործությունների համար հետապնդվողները, որպես կանոն, օգտվում են քաղաքական ապաստանի իրավունաից։
Կատեգորիա:Միջազգային իրավունք Կատեգորիա:Քրեական իրավունք Կատեգորիա:Էքստրադիցիա Կատեգորիա:Միջազգային քրեական իրավունք
Օսեոլա շրջան (այլ կիրառումներ)
Օսեոլա շրջան, կարող է վերաբերել՝
Շվեյցարական գվարդիա
Պատմություն
Ստեղծվել է Հռոմի պապ Հուլիոս II-ի՝ արվեստի նշանավոր մեկենասի կարգադրությամբ։ Բայց նա պատմության մեջ է մտել որպես ռազմատենչ պապերից մեկը. Հուլիոս II-ը անընդմեջ պատերազմել է հայրապետության ողջ ընթացքում (1503-1513)։ Կարիք ունենալով հավատարիմ զորքերի՝ նա իր ընտրությունը կանգնեցրել է շվեյցարական զինվորների վրա, ովքեր այն ժամանակ ծառայում էին բազմաթիվ եվրոպական երկրներում և համարվում էին լավագույն զինվորները Եվրոպայում։ 1506 թվականի հունվարի 22-ին, երբ Հուլիոս II-ն ընդունելություն է կազմակերպել ի պատիվ առաջին 150 շվեյցարական գվարդիականների, համարվում է գվարդիայի ստեղծման պաշտոնական ամսաթիվը։
Գվարդիականներին իր փրկությամբ պարտավոր է Հռոմի Կղեմենտ VII պապը։ Պաշտպանելով նրան 1527 թվականի մայիսի 6-ին Սրբազան Հռոմեական կայսրության կայսր Կառլոս V կայսեր զորքերի կողմից Հռոմի գրավման և թալանի ժամանակ՝ զոհվել է 147 գվարդիական։ Այդ ժամանակից, ի հիշատակ այդ իրադարձության, գվարդիայի նորակոչիկները երդվում են մայիսի 6-ին՝ Շվեյցարական գվարդիայի օրը։
Գվարդիայի պատմության մեջ եղել են պահեր, երբ գվարդիայի գոյության անհրաժեշտությունը կասկածի տակ է դրվել։ 19-րդ դարի սկզբին Շվեյցարական Համագումարը չեղարկեց երկրի սահմաններից դուրս վարձու ռազմական ծառայությունը, իսկ 1970 թվականին Պողոս VI պապը, ձգտելով պահպանել Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցու խաղաղասիրական կերպարը, հայտարարեց Վատիկանի ռազմական ստորաբաժանումների լուծարման մասին, բայց Շվեյցարական գվարդիան պահպանեց։
Արդի վիճակ
Այսօր գվարդիայի զինվորները, ինչպես նշված է կանոնագրքում, ծառայում են «պապի սուրբ անձի և նրա նստավայրի անվտանգությունն ապահովելու ուղղությամբ»։
Ներկայումս Վատիկանի գվարդիան կազմված է 110 մարդուց։ Ըստ ավանդույթի՝ նրա կազմում միայն Շվեյցարիայի քաղաքացիներ են. գվարդիայի պաշտոնական լեզուն գերմաներենն է։ Նրանք բոլորը պետք է լինեն կաթոլիկներ, ունենան միջնակարգ կրթություն, բոլոր շվեյցարացի տղամարդ համար պարտադիր քառամսյա ծառայություն բանակում և աշխարհիկ և հոգևոր իշխանությունների կողմից ունենան դրական երաշխավորագրեր։ Նորակոչիկները պետք է լինեն 19-30 տարեկան։ Ծառայության նվազագույն ժամկետը երկու տարի է, առավելագույնը՝ 25 տարի։ Բոլոր գվարդիականները պետք է ունենա 174 սմ-ից ոչ պակաս հասակ, նրանց արգելված է բեղեր, մորուք կամ երկար մազեր ունենալ։ Բացի այդ, գվարդիա ընդունում են միայն ամուրիներին։ Ամուսնանալ կարող են միայն հատուկ թույլատվությամբ, որը տրվում է նրանց, ովքեր ծառայել են երեք տարի և ունեն կապրալի կոչում, ընդ որում նրանց ընտրյալները պարտադիր պետք է լինեն կաթոլիկ հավատքի հետևորդներ։ Ամսական աշխատավարձը համեմատաբար բարձր չէ. մոտավորապես 1300 եվրո (բայց չի հարկվում)։
Սպառազինություն
Հրաձիգ զենքը գվարդիականներից բազմիցս վերցվել է, բայց այնուհետև վերադարձվել է զինանոց։Վերջին անգամ զորանոցներում զենքի պահելն արգելվեց Վատիկանի երկրորդ տիեզերաժողովից հետո (1962-1965)։ Բայց Հովհաննես Պողոս II պապի վրա մահափորձից հետո՝ 1981 թվականի մայիսի 13-ին, զենքի թույլատրությունը կրկին տրվեց ։
Շվեյցարական գվարդիայի կոչումները
Սպաներ
Ենթասպաներ
Օսեյջ շրջան (այլ կիրառումներ)
Օսեյջ շրջան, կարող է վերաբերել՝
Շվեյցարական գվարդիա
Շվեյցարական գվարդիայի կոչումները
Շարքայիններ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Պապության պատմություն Կատեգորիա:Անվտանգության և պաշտպանության ապահովման ծառայություններ
Մանգայի զարգացման պատմություն
Միջնադարից մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ
Ասվում է, որ առաջին մանգաները 12-րդ դարի ձեռագրեր են։ Համենայն դեպս, հենց այդ ժամանակ է սկիզբ դրվել աջից ձախ կարդալու ձևին։
Առաջին նկարներով պատմվող պատմությունների մասին հիշատակումները վերաբերում են 13-րդ դարին։ Ընդունված է համարել, որ բուդդայական վանական Տոբան (կամ Կաքույուն) առաջինն էր, ով 4 հումորային պատմություններ է նկարել՝ գրելու փոխարեն։ Դրանք իրենցից ներկայացնում էին չորս ստորագրված տուշով ձեռագրեր ու պատմում էին մարդկանց ու կանոնները խախտող վանականներին այլաբանորեն ներկայացնող կենդանիների մասին։ Հիմա ձեռագրերը պահվում են մենաստանում, որտեղ ապրել է Տոբան։
Զարգանալով, մանգան իր մեջ է ամփոփում ուքիյո-էն ու արևմտյան նկարչական ավանդույթները։ Մեյջի հեղափոխությունից հետո, երբ ճապոնական երկաթե վարագույրը ընկավ ու սկսվեց Ճապոնիայի ակտիվ մոդեռնիզացման շրջանը, երկիր մտան արևմտյան կոմիքսները; տեղացի նկարիչները իրենց արտասահմանցի կոլեգաներից սովորեցին կոմպոզիցիայի, չափերի ու գույնի առանձնահատկությունների մասին՝ սովորեցին մի բան, որի վրա ուքիյո-է ոճի ներկայացուցիչները ժամանակ չէին ծախսում՝ համարելով, որ նկարի ասելիքը արտաքին տեսքից կարևոր է։
1902 թվականին սկսեց հրատարակվել Րաքուտեն Քիթաձավայի հումորային կոմիքսը՝ Tagosaki to Makube no Toukyou։ Սա Ճապոնիայում լույս տեսած առաջին շարունակական կոմքիսն էր։
1900-1940-ական թվականներին մանգան դեռ էական հասարակական երևույթ չէր, ավելի շատ նորաձև երիտասարդական հետաքրքրվածություն։ Սյուժետային կոմիքսներում գերակշռում էր ճապոնական հասարակության բարքերի տռոլլինգը։
Տայշո կայսեր գահակալության տարիներին մանգակաները փորձարկումներ են սկսում անել օտարերկրյա գրաֆիկայի ոճերի հետ, փորձի փոխանակումներ են կազմակերպում այլազգի նկարիչների հետ։ Այդպես, 1920-ական թվականների ճապոնացի նկարիչների խումբ այցելում է ԱՄՆ՝ երկիր, որտեղ կոմիքսային արդյունաբերությունը վերելք էր ապրում։
1926 թվականին Ճապոնիայի կայսրը դարձավ Հիրոհիտոն։ Քաղաքական իշխանությունը մանրից անցնում էր ռազմական գործիչներին։ Սա ազդեց նաև ժամանակի արվեստի վրա. սկսեց գերակշռել ռազմական ու ռազմատենչ թեմատիկան։
Կառավարության կողմից ֆինանասավորվող մանկական կոմքիսները գունավոր էին հրատարակվում, բայց հետագայում մանգան նախընտրեց սև-սպիտակ անալոգը։
Ամենասիրված ու ճանաչված գրաֆիկական ստեղծագործությունն ու միաժամանակ ժամանակի պատկերային սիմվոլը դարձավ 1931 թվականից հրատարակվող Norakuro մանգան։ Այն պատմում էր կենդանիների բանակում ծառայող Նորաքուրո շան մասին։ 1941 թվականին մանգան համարվեց ճապոնական բանակի ձեռ առնոցի ու արգելվեց։
1943 թվականին հրատարակվեց Րյուիչի Յոքոյամայի Kagaku senshi New York ni shutsugen su ֆանտաստիկ կոմիքսը։ Դրանում առաջին անգամ երևաց «հսկայական մարտական ռոբոտ»-ի գաղափարը, ինրը առանցքային դեր ունեցավ թե մանգայի, թե անիմեի հետագա զարգացման մեջ։
Պատմաբաններն ու գրողները ժամանակակից մանգայի առաջացման ու ձևավորման երկու բեկումնային փուլ են առանձնացնում։ Նրանց հայացքները տարբերվում են, երբ հարցը վերաբերում է փուլերի կարևորությանը։ Շատերը վստահ են, որ էականը Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի, մյուսները՝ Մեյջի ու նախա-Մեյջի ժամանակաշրջանների ճապոնական մշակույթն ու արվեստը։
1945-1952 թվականների Ճապոնիայի օկուպացիան ազդեց մանգայի վրա այն առումով, որ ամերիկացի սպաները իրենց հետ բերում էին իրենց հեռուստատեսությունն ու ֆիլմերը, որոնք ամերիկյան մշակույթի ու արվեստի տարրեր էին պարունակում։ Հատկապես կարևոր էին Դիսնեյի մուլտֆիլմերը։ Ու սա մանգա-ուսումնասիրողների մի մասի կարծիքով, ամենամեծ ազդեցությունն ունեցավ մանգայի զարգացման վրա։
Տաքաշի Մուրաքամին ու նրա նման հեղինակները խորն են ապրել Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմը, բայց Ճապոնիայի պարտությունy, օկուպացիան ու Հիրոշիմայի ու Նագասաքիի ատոմային ռմբակոծությունը, բացի ճապոնացիների ու ճապոնացի նկարիչների հոգում չսպիացող վերքեր թողնելուց, արտահայտվել է նաև մի շատ համով ոճի՝ քավաիի(可愛い) սկզբնավորմամբ։ Այդուամենայնիվ, Տաքայումի Տացումին գնահատում էր միջազգային էկոնոմիկայի ու մշակույթի կարևորությունը և կիսում միջազգային երիտասարդության համատեղ ստեղծագործելու ոգևորությունը։ Սա, նրա խոսքերով, հնարավորություն տվեց մանգային զարգանալ ու հասնել այն մակարդակին, որն այսօր ունենք։
Մուրաքամին ու Տացումին տրանս-ազգայնականության ջատագովներ էին ու վերաբերում էին նրան հենց որպես մի մշակույթի տարրերի մյուսին փոխանցվելու հոսանքին։ Նրանց խոսքերով, տերմինը չէր վերաբերվում միջազգային կորպորատիվ ընդլայնմանը կամ զբոսաշրջությանը կամ էլ անհատների միջև ընկերությանը, բայց վերաբերվում էր ազգային սահմաններն անտեսող նկարչական ու ինտելեկտուալ ավանդույթների փոխազդեցությանը։ Մշակութային տրանս-ազգայնականության օրինակ նշվում էր Ջորջ Լուկասի «Աստղային Պատերազմներ» ֆիլմը. այն նկարահանվել էր Միացյալ Նահանգներում, մանգան ստեղծել են ճապոնացի նկարիչները, որի մարքետինգով կրկին զբաղվել էին ամերիկացի մասնագետները։ Մեկ այլ օրինակ է ամերիկյան հիփ-հոփ մշակույթի տարածումը Ճապոնիայում։
Վենդի Վոնգը նույնպես ընդունում է տրանս-նացիոնալիզմի կարևորությունունը։
Այդուամենայնիվ, այլ գրողներ առանցքային են համարում Ճապոնիայի մշակույթի ու էսթետիկ ավանդույթների զարգացումը։ Նրանցից են Ֆրեդերիկ L. Շոդտը, Կինքո Իտոն, Ադամ L. Քերնը։
Շոդտը նշում էր ուքիյո-է ու շունգա ոճի փայտե փորագրությունների կապը ժամանակակից մանգայի հետ։ Նա նաև ուշադրություն էր հրավիրում այն փաստի վրա, որ արդեն 13-րդ դարում կային նկարազարդված ձեռագրեր. օրինակ, «Չոջու-ջինբուցու-գիգա»-ն, որում հումորային հաջորդական նկարներ են։ Չնայած դեռ վիճում են, թե պահապանված ձեռագրերից որն է ավելի հին՝ «Չոջու-ջինբուցու-գիգա»-ն, թե «Շիգիսան-էնգի»-ն, դրանք երկուսն էլ մոտավորապես նույն ժամանակաշրջանից են։ Բայց շատ հարգելի մարդիկ, օրինակ, Իսաո Տաքահատան՝ Գիբլի ընկերության համահիմնադիրը, կարծում են, որ հին ձեռագրերի ու ժամանակակից մանգայի միջև ոչ մի ընդհանրություն չկա։
Շոդտը առանձին դեր է հատկացնում քամիշիբայերին՝ փողոցային թատրոններին, որտեղ, մինչ դերասանները ներկայացումներ էին խաղում, նկարիչները նկարազարդումներ էին անում։
Տորրանսը մատնանշում է ժամանակից մանգայի ու 1890-ականներին ու 1940-ականներին Օսակայում հրատարակվող վեպի ընդհանրությունները. ամեն դեպքում, Մեյջի ու նախա-Մեյջի ժամանակաշրջանում տպագրվող ու տարածվող վեպերը նախապատրաստեցին այն հասարակությանը, որը կսիրեր նկարներով ու բառերով պատմվող պատմությունները։
Քերնը այն վարկածն է առաջադրել, որ քիբյոշիները՝ 18-րդ դարի վերջի նկարազարդ գրքերը, կարող են լինել աշխարհի առաջին կոմիքսները։ Այդ գրաֆիկական պատմվածքները ժամանակակից մանգայի հետ ժանրային ընդհանրություններ ունեն՝ հումոր, սատիրա ու ռոմանտիկա։ Քերնը չի կարծում, որ քիբյոշին մանգայի ուղղակի նախնին է, բայց հենց միայն քիբյոշիների գոյության փաստը ցույց է տալիս ճապոնացիների կոմիքսներ՝ բառերի ու նկարների համադրություն, ստեղծելու ու կարդալու պատրաստակամությունը։
Չարլզ Ինոուէն մանգան համարում է պատկերների ու բառերի խառնուրդ ու դրա առաջացումը կապում է ամերիկյան օկուպացիային նախորդող տարիների հետ։ Ըստ նրա, ճապոնական կերպարվեստը պարտական է չինական գրաֆիկական արվեստին, բայց, ինչպես և գրականությունը, թելադրված է Մեյջի ու նախապատերազմյան ժամանակաշրջանի սոցիալական ու էկոնոմիկական պահանջներով՝ ընդհանուր հասկանալի լեզվով ճապոնական ազգայնական գաղափարների տարածման պահանջներով։ Այս երկու երևույթները, Ինոուէի կարծիքով, մանգայում յուրահատուկ սիմբիոզ ստեղծեցին։
Այսպիսով, նշված գիտնականները մանգայի զարգացումը սերտորեն կապում են Ճապոնիայի մշակութային անցյալի ու հետպատերազմյան շրջանի նորարությունների ու ազգայնականության հետ։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո
Ժամանակակից մանգան ստեղծվել է Օկուպացիայի՝ 1945-1952 թվականներին, ու հետ-Օկուպացիայի՝ 1952-ից վաղ 1960-ականներ, տարիներին, երբ ռազմատենչ ու ազգայնական Ճապոնիան վերակառուցում էր իր քաղաքական ու էկոնիկական ենթակառուցվածքը։ Չնայած Միացյալ Նահանգները արգելում էին պատերազմն ու Ճապոնական ռազմարվեստը փառաբանող արվեստն ու գրականությունը, այլ հրատարակությունները, ներառյալ մանգան, կարողանում էին շրջանցել օրենքը։ 1947 թվականին ընդունված Սահմանադրությունն էլ 21-րդ հոդվածով վերացրեց բոլոր տիպի արգելքները, ինչի տրամաբանական հետևանքը այդ շրջանում ստեղծարարության բուռն վերելքն էր։
Այս շրջանում երկու «առաջամարտիկ» մանգաներ շրջադարձային ազդեցություն ունեցան ժանրի զարգացման վրա. Օսամա Տեձուկայի «Mighty Atom»(Միացյալ Նահանգներում՝ Աստրո Բոյ, սկսել է հրատարակվել 1951 թվականից) ու Մաչիկո Հասեգավայի «Սաձաէ-սան»(սկսել է հրատարակվել 1946 թվականից) մանգաները։
Աստրո Բոյը միաժամանակ գերբնական ուժի տեր ռոբոտ ու միամիտ փոքրիկ տղա է։ Տեձուկան երբեք չի խոսել այն մասին, թե որտեղից իր հերոսը այդքան լավ զարգացած հասարակական գիտակցություն ու խիղճ ունի, կամ թե ինչպիսի ծրագրավորում պիտի ունենա ռոբոտը, որ էդքան բարի ու զգացմունքային տղա դառնա։ Աստրո Բոյի երկու բնորոշումներն էլ, թվում է, նրանն են ի ծնե. Սա նպատակ ունի ներկայացնելու ճապոնական հասարակությունն ու համայնքը պաշտպանելու կամքը, որն արմատապես տարբերվում է ճապոնական կայսրության ժամանակաշրջանին բնորոշ կայսրի անձի պաշտամունքից ու ուժին հնազանդությունից։ Աստրո Բոյը շատ արագ դարձավ (և շարունակում է մնալ) սիրված հերոս Ճապոնիայում ու այլուր, որպես նոր՝ խաղաղության ու պատերազմից հրաժարվող աշխարհի խորհրդանիշ, ինչն արտացոլվում է նաև Սահմանադրության 9-րդ հոդվածում։ Նմանատիպ թեմաներ են արծարծվում Տեձուկայի New World ու Metropolis մանգաներում։ Աստրո Բոյի հաջողությունը զարկ տվեց նաև մնացած մանգակներին. օրինակ, Միցուտէրու Յոքոյաման նկարեց ճապոնական ռոբոտի մասին պատմող Tetsujin 28-go մանգան։
Տեձուկայի գործերին է հակադրվում Մաչիկո Հասեգավայի՝ երիտասարդ նկարչուհու, 1946 թվականից «Ասահի շինբուն» ամսագրում յոնքոմա ֆորամտով. հրատարակվող մանգայի՝ «Սաձաէ-սան»-ի գլխավոր հերոսուհին՝ Սաձաէ-սանը։ Նա պատերազմից հետո անտուն մնացած միլիոնավոր ճապոնացիների նման հայտնվել էր անելանելի վիճակում, նա հեշտ կյանք չէր ունեցել, բայց Աստրո Բոյի նման խորը քաղաքացիական ու հասարակական գիտակցություն ուներ ու ներգրավված էր ընտանեկան գործերում։ Համատեղությամբ նա շատ ուժեղ կերպար է ու հակադարձում է նախկին ռազմական համակարգով պրոպագանդվող «լավ կին, իմաստուն մայր» (良妻賢母, րյոսայ կենբո) սկզբունքին։ Սաձաէ-սանը նայում է աշխարհին անսպառ լավատեսությամբ. սա է Հայաո Կավայը անվանում «տոկուն կին»։
Հաջորդ հիսուն տարում ամբողջ աշխարհում կվաճառվի «Սաձաէ-սան»-ի ավելի քան 62 միլիոն օրինակ։
Տեձուկան ու Հասեգավան նաև ոճային նորարարներ էին։ Տեձուկայի կինեմատոգրաֆիկ տեխնիկան՝ շարժումները ավելի դիտողական դարձնելու համար ներկայացնել առանձին կադրերը դանդաղեցված ռեժիմով, երբեմն կտրում կրճատելով հերոսի ու «տեսախցիկի» միջև հեռավորությունը։ Ու, ինչն ավելի կարևոր է, Տեձուկան համապատասխանեցրել է ֆրեյմերի փոփոխության արագությունը ընթերցման արագության հետ, որպեսզի ընթերցողի մոտ շարժման պատրանք ստեղծվի։ Վիզուալ դինամիկայի այս ոճը հետագայում փոխառվել է շատ մանգակների կողմից։
Իսկ Մաչիկո Հասեգավայի բարձրացրած թեման, հիմնված ամենօրյա կյանքի ու կանացի փորձի վրա, հետագայում կդառնա շոջո-մանգայի գլխավոր տարբերիչ գծերից մեկը։ 1950-ից 1969 թվականներին վերջնականապես կայացավ մանգա ընթերցող հասարակությունը ու տարբերակվեցին երկու հիմնական ժանրերը՝ շոնեն(տղաների համար գրված մանգա) ու շոջո(աղջիկների համար գրված մանգա)։ 1969 թվականից շոջո-մանգան հիմնականում ստեղծվում էր հասուն տղամարդկանց կողմից, մինչև շուկան «հետ գրավեց» Նիջույոն նեն գումի մանգակա-կանանց խումբը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մանգա
Դավիթ Ռոստոմյան
Դավիթ Հարությունի Ռոստոմյան, բժիշկ, հասարակական գործիչ։
Կենսագրություն
Մոսկվայի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետն ավարտելուց (1842) հետո աշխատել է Նուխիի գավառում, 1843 թվականին տեղափոխվելով Շամախիի գավառ՝ հաջողությամբ պայքարել է այդ շրջանում տարածված տարափոխիկ հիվանդությունների (խոլերա) դեմ։ 1849 թվականից եղել է Շամախիի (1859 թվականից՝ Բաքվի) նահանգային բժշկի օգնական, 1864 թվականից մինչև կյանքի վերջը՝ նահանգային բժիշկ։ Մասնակցել է Բաքվի հայոց մարդասիրական ընկերության հիմնադրմանը, եղել դրա նախագահն ու գանձապահը։ Բժշկական և հասարակական աշխատանքին զուգընթաց, զբաղվել է նաև գրական գործունեությամբ։ Ռոստոմյանի «Տեղագրութիւն Բաքուայ» ուսումնասիրությունը («Կովկաս»,1847, N7) նվիրված է Բաքվի պատմությանը, աշխարհագրությանը և բնական հարստություններին, քաղաքի բժշկասանիտարական խնդիրներին։ 1862 թվականին Թիֆլիսում լույս տեսած «Հասարակաց բժշկականութիւն» աշխատության մեջ արծարծել է տարափոխիկ հիվանդությունների դեմ պայքարելու, մարդու և բնության փոխհարաբերության հարցեր, անդրադարձել մարդու կյանքում ջրի դերին։
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Օսա (այլ կիրառումներ)
Օսա, կարող է վերաբերել՝
Սառա Աբու-Սաբբահ
Սառա Աբու-Սաբբահ, հորդանանցի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան, ով հանդես է գալիս գերմանական Բայեր Լևերկուզենի կանանց թիմում ։ Նա Հորդանանի մինչև 17 տարեկանների հավաքականում մասնակցել է 2016 թվականի ֆուտբոլի կանանց մինչև 17 տարեկանների աշխարհի առաջնությանը։ 2017 թվականից հանդես է գալիս Հորդանանի կանանց հավաքականում։
Երիտասարդական կարիերա
Սառա Աբու-Սաբբահը խաղացել է գերմանական «Էսսեն» և «Բայեր Լևերկուզեն» ակումբների երիտասարդական թիմերում։ 2014-15 մրցաշրջանում հանդես է եկել Բունդեսլիգայի կանանց Մ17 առաջնությունում։
Ակումբային կարիերա
2016 թվականի մարտի 20-ին նա «Բայեր Լևերկուզենի» հետ իր առաջին հանդիպումն է անցկացրել Գերմանիայի ֆուտբոլի կանանց առաջնությունում ՝ դառնալով հորդանանցի առաջին կին ֆուտբոլիստը, որը խաղացել է Հորդանանից դուրս և առաջին արաբ ֆուտբոլիստը, որը խաղացել է Գերմանիայի կանանց առաջնությունում ։ 2017 թվականին նա խաղում էր Գերմանիայի կանանց երրորդ դիվիզիոնում ։
Միջազգային կարիերա
Աբու-Սաբբահը Հորդանանի Մ17 հավաքականում առաջին հանդիպումն անց է կացրել 2015 թվականին ։ 2016 թվականի ֆուտբոլի կանանց մինչև 17 տարեկանների առաջնությունում, որը կայացել է Հորդանանում, նա նորամուտը նշել է Իսպանիայի հավաքականի դեմ խաղում ։ Իր առաջին գոլը խփել է Մեքսիկայի դեմ խաղում, որում իր թիմը պարտվել է 1-4 հաշվով ։
Հորդանանի կանանց հավաքականում նորամուտը նշել է 2017 թվականի սեպտեմբերին Լատվայի հավաքականի դեմ ընկերական խաղում, որը կայացել է Ռիգայում և ավարտվել է 2-1 հաշվով ։ Նա այն կանանց թվում է եղել, որոնք 2018 թվականի ֆուտբոլի կանանց ասիական գավաթում ներկայացրել են Հորդանանը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հորդանանցի ֆուտբոլիստներ
Օռլովսկի շրջան (այլ կիրառումներ)
Օռլովսկի շրջան, կարող է վերաբերել՝
Չուխ Գեդուկի կռիվ (1889)
Գրականություն
Չախ Կետոլկիկովին պատմությունը, «Արմենիա», 1889, N 1։ Uնանուն Ղ, Վարդան Գոլոշյան և իր շրջանը, «Նորք», 1924, N4։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ ազատագրական շարժում Կատեգորիա:Ճակատամարտեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ճակատամարտեր Արևմտյան Հայաստանում
Օռիսաառե (այլ կիրառումներ)
Օռիսաառե, կարող է վերաբերել՝
Օռիկյուլա (այլ կիրառումներ)
Օռիկյուլա, կարող է վերաբերել՝
Երկաթգիծ (կտավ)
Երկաթգիծ (Le chemin de fer, The Railway), ֆրանսիացի գեղանկարիչ Էդուարդ Մանեի կտավը՝ նկարված 1872-1873 թվականներին, հայտնի է նաև «Սեն Լազարի երկաթուղի» անունով։ Գտնվում է Վաշինգտոնի Արվեստի ազգային պատկերասրահում։ Նկարի չափերն են 93,3×111,5սմ ։
Պատմություն
1874 թվականի Փարիզյան սալոնին Մանեն ներկայացված էր երեք աշխատանքներով՝ «Երկաթգիծ», «Ծիծեռնակներ», «Դիմակահանդես» ։ Վերջին երկուսը ժյուրին մերժում է, և սալոնին ներկայացվում է միայն «Երկաթուղի» կտավը ։ Շուտով այն վաճառվում է օպերայի ֆրանսիացի երգիչ և նկարների հավաքորդ Ժան-Բատիստ Ֆորին (Jean-Baptiste Faure) :
1881 թվականին նկարը 5.400 ֆրանկով գնել է ֆրանսիացի նշանավոր հավաքորդ Պոլ-Դյուրան Ռյուելը (Paul Durand-Ruel)։ 1898 թվականին նկարը վաճառվել է նյույորքցի ձեռնարկատեր Հենրի Օսբորն Հեվեմայերին (Henry Osborne Havemeyer) և իր կնոջը։ Հեվեմայերի մահից հետո՝ 1907 թվականին, նկարը մնում է նրա կնոջը, իսկ նրա մահից հետո՝ որդուն՝ Հորաս Հեվեմայերին։ 1956 թվականին, կտակի համաձայն, կտավը փոխանցվում է Արվեստի ազգային պատկերասրահին ։
Նկարագրություն
Գործողությունը կատարվում է չուգունե ցանկապատի մոտ, որը բաժանում է քաղաքային փողոցը երկաթուղու գծերից։ Ձախում պատկերված է երիտասարդ կին՝ նստած ցանկապատի եզրաքարին։ Նա բռնել է բացված գիրք, իսկ ծնկների մոտ տեղավորվել է փոքրիկ շնիկ։ Կնոջ հայացքն ուղղված է ուղիղ նկարին նայողին. կարծես ինչ-որ մեկը հենց այդ պահին ձայն է տվել նրան։ Կնոջ կողքին նկարին նայողին մեջքով կանգնած է փոքրիկ աղջիկ, որը ցանկապատերի ճաղերից նայում է երկաթուղու գծերին՝ ցանկանալով ծխի միջից տեսնել անցնող գնացքը։ Ինչպես Մանեի այլ կտավներ, պատկերված տեսարանը ներկայացնում է և՛ իրական կյանքից կտրված պահ, և՛ կնոջ դիմանկար, և՛ ժանրային տեսարան ։
Նստած կնոջ բնորդը Վիկտորինա Մյորանն է՝ Մանեի սիրած բնորդը, ում նկարիչը պատկերել է նաև «Օլիմպիա», «Նախաճաշ խոտի վրա» կտավներում ։ Ենթադրվում է, որ կանգնած աղջկա նախատիպը Մանեի ընկեր, բանկիր Ալֆոնս Հիրշի (Alphonse Hirsch) աղջիկն է ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1872 նկարներ Կատեգորիա:Վաշինգտոնի Արվեստի ազգային պատկերասրահի նկարներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի արվեստ
Յուլիուս Վելհաուզեն
Յուլիուս Վելհաուզեն (Julius Wellhausen ), գերմանացի արևելագետ և աստվածաշնչագետ։
Կենսագրություն
Յուլիուս Վելհաուզենը ծնվել է 1844 թվականի մայիսի 17-ին, Համելնում (Գերմանիա), բողոքական (լութերական) քահանայի ընտանիքում։ Նախնական և միջնակարգ կրթությունը ստացել է Համելնի և Հաննովերի դպրոցներում։ 1862 թվականին ընդունվել է Գյոթինգենի համալսարանի աստվածաբանական ֆակուլտետը, որտեղ ուսումնասիրել է Հին Կտակարանը և արևելքի լեզուները։
1870 թվականին Վելհաուզենը պաշտպանել է դոկտորական դիսերտացիան և դարձել Գյոթինգենի համալսարանի պրիվատ-դոցենտ։ 1872 թվականին նշանակվել է Գրեյֆսվալդի համալսարանի պրոֆեսոր։ Երբ 1878 թվականին լույս է տեսել նրա «Իսրայելի պատմության նախաբանը», Ջուլիուսը զրկվել է աստվածաբանության պրոֆեսորադասախոսական պաշտոնից և դարձել հին արևելյան լեզուների ուսուցիչ։
1882 թվականից մինչև 1885 թվականը Վելհաուզենը դասավանդել է Հալլեի համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետում։ Այնուհետև նրան հրավիրել են Մարբուրգի համալսարան, իսկ 1892 թվականից մինչև իր կյանքի վերջը աշխատել է Գյոթինգենի համալսարանում՝ որպես պրոֆեսոր։
Մահացել է 1918 թվականի հունվարի 7-ին Գոտինգենում։
Աշխատանքներ
Յուլիուս Վելհաուզենի հիմնական կրոնագիտական աշխատանքները.
Ներդրում Աստվածաշնչում
Հիմք ընդունելով Աստվածաշնչի առաջին վեց գրքերի տեքստային վերլուծությունը և դրա արդյունքների պատմական տվյալները համեմատելը, կազմել է վավերագրական վարկածը Հին Կտակարանի առաջին վեց գրքերի ստեղծման փուլերի վերաբերյալ։ Ջուլիուսը ենթադրել է, որ գոյություն ունի ինչ-որ «Քրմական կանոնագիրգ», որը հիմք է հանդիսացել Հիսու Նաբինի հնգամատյանին։ Վելհաուզենը հավատում էր, որ Քահանայության օրենսգիրքը արտացոլում է հրեաների բնակեցված կյանքի իրողությունները և չէր կարող գրվել Մովսեսի օրոք։ Վելհաուզենը ստեղծման ամենահավանական ամսաթիվը համարել է մ.թ.ա. 6-րդ դարը։
Գրականություն
Կատեգորիա:Գյոթինգենի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Գերմանացի արևելագետներ Կատեգորիա:Գերմանացի աստվածաբաններ Կատեգորիա:Գյոթինգենի համալսարան Կատեգորիա:Գերմանացի բանասերներ Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Գերմանացի լեզվաբաններ Կատեգորիա:Արաբագետներ
Օպերայի ուրվականը (այլ կիրառումներ)
Օպերայի ուրվականը, կարող է վերաբերել՝
Իտաետե
Իտաետե (Itaeté), համայնք Բրազիլիայում՝ Բաիա նահանգի կազմում։ Գտնվում է Բաիա նահանգի հարավ-կենտրոնական մասում։ Մտնում է Սեաբրայի գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 14 924 մարդ՝ 2010 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 1 208,934 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 12,34 մարդ/կմ²։
Վիճակագրություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Բաիա նահանգի բնակավայրեր
ՓիՋեյ Մորտոն
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1981 ծնունդներ Կատեգորիա:Մարտի 29 ծնունդներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժշտական պրոդյուսերներ
Հակոբ Թոփչյան
Հակոբ Թոփչյան, հայ բժիշկ։
Կենսագրություն
Բժիշկ Ավետիս Նագգաշյանը գրում է, որ 1915 թվականի ապ­րի­լի 12 (24)-ին Կ. Պոլ­սում ձերբակալված բազմաթիվ հայ մտավորականների հետ գնացքով (շոգեկառքով) տեղափոխվել է դեպի Իզմիթ, ապա Էնկյուրիից դեպի Սինճան Քեոյ։
Շոգեկառքի Ա կարգի վագոնի մեջ եղել են Կոմիտասը, Հովնան և Պալաքյան վարդապետները, բժիշկ Վահ­րամ Թոր­գո­մյա­նը, Տի­րան Քե­լե­կյա­նը, դոկտոր Հակոբ Թոփչյանը և ուրիշներ։ Այնուհետև նրանց ձիակառքեր նստեցնելով տարել են Այաշ ավանի ծայրամասի բլրի վրա գտնվող Սարը կըշլա հին զորանոց-բանտը։ Հետագա ճակատագիրն անհայտ է։
Ռիմ Աբու Հասան
Ռիմ Աբու Հասան, հորդանանցի քաղաքական գործիչ և կառավարության ղեկավար-նախարար։
Կենսագրություն
Ռիմ Աբու Հասանը 1985 թվականին ավարտել է Հորդանանի համալսարանը՝ ստանալով Իրավագիտության բակալավրի աստիճան։ 1986 թվականին Լոնդոնի համալսարանի տնտեսագիտական դպրոցում ստացել է Իրավագիտության մագիստրոսի գիտական աստիճան։ 1987-1988 թվականներին Հարվարդի համալսարանի իրավագիտության դպրոցում եղել է ապացույցների իրավունքի այցելու-հետազոտող։ Ամուսնացած է, ունի երկու երեխա ։
Կարիերա
Ռիմ Աբու Հասանը 1992 թվականին զբաղվել է Հորդանանում կանանց և երեխաների իրավունքների վերաբերյալ օրենքի նախագծմամբ։ Նա 2002 թվականին եղել է Հորդանանում առաջին բարեփոխումների նախաձեռնության անդամ, իսկ 2005 թվականին՝ Հորդանանի խորհրդարանի օրենսդրության և արդարադատության ենթահանձնաժողովի անդամ։ 2006 թվականին մասնակցել է Հորդանանի միասնական բարեփոխումների ֆորումին։ 2006-2008 թվականներին աշխատել է որպես Արդարադատության նախարարի խորհրդական։ Հիմնադրել է Հորդանանում կանանց միջազգային ֆորում և 2006-ից 2008 թվականները զբաղեցրել է նրա նախագահի պաշտոնը։ Նա 2011 թվականի մայիսին դարձել է Մարդու իրավունքների ազգային կենտրոնի հոգաբարձուների խորհրդի անդամ։ 2013 թվականին նշանակվել է սոցիալական զարգացման նախարար ։ Նա խոսել է Հորդանանի սահմանադրության 308 հոդվածի չեղարկման մասին, որն ամուսնության դեպքում բռնաբարողին ազատում է պատասխանատվությունից։ Նա կողմնակից է եղել օրենքի փոփոխությանը, որը բացառում է բռնաբարությունը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ջորջթաունի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հորդանանցի գործարարներ
Մաշադի Ղարիբ մզկիթ
Մաշադի Ղարիբ մզկիթ (Məşədi Qərib məscidi)՝ 19-րդ դարի վերջում կառուցված մզկիթ։ Գտնվում է Բաքվի Խազար թաղամասի Բուզովնա բնակավայրում ։