cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Միջնորմի ինքնաբուխ էմֆիզեմա
Բուժում
Լարված պնևմոմեդիաստինումի զարգացման դեպքում, միջնորմի դեկոմպրեսիայի համար ցուցված է վիրահատական միջամտություն․ կատարվում է վերին միջնորմահատում՝ նախաշնչափողային բջջանքի բացում մինչև շնչափողի երկատման հատված, միջնորմի դրենավորում և ակտիվ ասպիրացիայի իրականացում։ Վերոնշյալ միջոցառումների անարդյունավետության և լարված պնևմոմեդիաստինումի հետագա հարաճման դեպքում անհրաժեշտ է անհետաձգելի լայնածավալ միջնորմահատում ։
Կրծքահասակ երեխաների մոտ միջնորմի լարված ինքնաբուխ էմֆիզեմայի առաջացման դեպքում անցկացվում է միջնորմի դրենավորում կրծոսկրի թրաձև ելունից ներքև կատարված մուտքով ։
Միջնորմի ինքնաբուխ էմֆիզեմային պնևմոթորաքսի միացման դեպքում ցուցված է համապատասխան թոքամզային խոռոչի դրենավորում  ։
Կանխատեսում
Հիվանդության ելքը բարենպաստ է։ Որպես կանոն, պահպանողական թերապիայի արդյունքում բավական արագ կատարվում է ախտանիշների աստիճանական վերացում և հիվանդերի մեծամասնության մոտ դիտվում է պնևմմեդիաստինումի լրիվ վերացում վերջինիս առաջացման պահից սկսած 8–րդ օրը։ Միայն փոքր մաս դեպքերում միջնորմի էմֆիզեման հարաճում է և զարգանում է լարված պնևմոմեդիաստինում, ինչը վտանգ է ներկայացնում այն պատճառով, որ տեղի է ունենում բարակ պատ ունեցող մագիստրալ երակների պատի սեղմում՝ ուղեկցվելով սրտի նորմալ գործունեության, շնչառության խանգարմամբ, որի դեպքում առանց անհետաձգելի վիրաբուժական միջամտության, հնարավոր է մահացու ելք ։
Համաշխարհային բժշկական գրականության մեջ նկարագրված են միջնորմի ինքնաբուխ էմֆիզեմայի ռեցիդիվի միայն եզակի դեպքեր   ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բժշկություն Կատեգորիա:Կրծքային վիրաբուժություն
Գորան Հաջիչ
Գորան Հաջիչ (Горан Хаџић, Goran Hadžić;), Սերբիայի Կարինա Հանրապետության պետական  քաղաքական գործիչ, որն ունի սերբական ծագում։ Սերբիայի Կարինա Հանրապետության երկրորդ նախագահ Բալկաններում պատերազմի ժամանակ, 1992 թվականի փետրվարի 26-ից մինչև 1994 թվականը։ Խորվաթիայում պատերազմի ժամանակ եղել է Սերբական համայնքի առաջնորդը։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1958 թվականի սեպտեմբերի 7-ին Վինկովցիում։ Մինչ պատերազմը Խորվաթիայում Հաջիչն աշխատել է գյուղատնտեսական կոմբինատի պահեստում։
1990 թվականին Հաջիչը անդամակցել է Խորվաթիայում ստեղծված Սերբական դեմոկրատական կուսակցությանը։ Նույն թվականի հունիսին նա ընտրվել է Վուկովարի իր բաժանմունքի ղեկավար ։
2014 թվականի փետրվարին դատարանը մերժել էր Հաջիչի արդարացնելու համար ներկայացված միջնորդությունը ։
2015 թվականի փետրվարին Հաջիչի մոտ ուղեղի քաղցկեղ էր ախտորոշվել ոչ աշխատանքային փուլում։ 2015 թվականի ապրիլի 14-ին տրիբունալը որոշում էր կայացրել ժամանակավորապես ազատ արձակել Հաջիչին Սերբիայում բուժման համար։ Ապրիլի 16-ին նա ժամանել Է Բելգրադ ։ 2016 թվականի հուլիսի 12-ին Հաջիչը երկարատև հիվանդությունից հետո մահացել է Նովի Սադ քաղաքի Վոյևոդինայի կլինիկական կենտրոնում ։
2016 թվականի հուլիսի 14-ին թաղվել է Նովի Սադ քաղաքային գերեզմանատանը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հարավսլավիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Խորվաթ պետական գործիչներ
Ուղեղը փորձանոթի մեջ
Ուղեղը փորձանոթի մեջ, փիլիսոփայության մեջ մտավոր գիտափորձի տեսակ, որը ցույց է տալիս մարդու իրականության ընկալումը և իր սուբյեկտիվ զգացողությունները։ Ծագում է Ռենե Դեկարտի Չար կախարդ հիպոթեզից և հաճախ օգտագործվում է սկեպտիցիզմի ցուցադրություններում ։
Մտավոր գիտափորձ
Ընդհանուր առմամբ, գիտափորձի էությունը բխում է գիտաֆանտաստիկ ստեղծագործությունների հատկանշական գաղափարներից։ Մի հետաքրքրասեր գիտնական կարող է փորձարկվող մարդու մարմնից դուրս բերել ուղեղը, տեղավորել այն սնուցող լուծույթով փորձանոթի մեջ և միացնել նեյրոնները համակարգչին, որը գեներացնում է էլեկտրական իմպուլսները, նույնական նրան, ինչը կստանար ուղեղը՝ գտնվելով մարմնում, ինչպես նաև արձագանքելով ուղեղից ուղարկված նյարդային իմպուլսներին։ Համակարգիչը կարող է կեղծել վիրտուալ իրականությունը, այդպիսով, մարդը ում պատկանում է ուղեղը, չնայած մարմնի բացակայությանը, կարող է գիտակցել իր կենդանի լինելը և ըմբռնել շրջակա աշխարհը՝ գեներացված համակարգչի կողմից։
Մտավոր գիտափորձը, որը ստացել է  «Ուղեղը փորձանոթի մեջ» անվանումը, պատկանում է Հիլարի Փեթնամին։ Դա իր բնույթով  Ջորջ Բերկլիի սուբյեկտիվ իդեալիզմի ֆիզոլոգիական մոդելն է։
Փիլիսոփայության մեջ
Տվյալ մտավոր գիտափորձի հնարավոր սցենարները օգտագործվում են սկեպտիցիզմի և սոլիպսիզմի փիլիսոփայության հետևյալ տիպի պնդումներում․ քանի որ ուղեղը փորձանոթում արտադրում և ստանում է նույնպիսի իմպուլսներ, ինչպիսին այն դա կաներ գանգում, ապա ուղեղի տեսանկյունից հնարավորություն չկա երաշխավորված պնդել, թե արդյոք այն գտնվում է գանգում, թե փորձանոթում։ Առաջին դեպքում, մարդու՝ սեփական զգացողությունների հանդեպ հավատը (օրինակ՝ մարդը քայլում է փողոցում, կամ պաղպաղակ է ուտում) կլինի իրական, իսկ երկրորդ դեպքում՝ կեղծ ։
Գրականություն
Ուղեղը փորձանոթում հիշատակվում է Հովարդ Լավքրաֆտի «Մթության մեջ շշնջացողը» (The Whisperer in Darkness) (1930) պատմվածքում, որտեղ Մի-գո  այլմոլորակային ռասան միջմոլորակային ճանապարհորդությունների նպատակով տեղադրել էր մարդկային ուղեղը հատուկ անոթի մեջ, այնուամենայնիվ նրան միացնում էին սենսորներ՝ չգցելով պատրանքների մեջ։
«Ուղեղը փորձանոթի մեջ»՝ էլեկտրոնային աշխարհում «ապրող» հիշեցնում են Ստանիսլավ Լեմի «Պրոֆեսոր Կոնկորանի տարօրինակ արկղերը» (1960) պատմվածքում նկարագրված ճգնավոր դարձած գիտնականի ստեղծածներին, ով իրականություն էր դարձրել այդ մտավոր գիտափորձն իր լաբորատորիայում։
Կինեմատոգրաֆիա
«Մատրիցա» եռաչափ ֆիլմում նկարագրված է ապագայի կյանքը, որում գրեթե ողջ մարդկությունը գտնվում է «Ուղեղը փորձանոթի մեջ» կարգավիճակում՝ ծառայելով որպես էներգիայի աղբյուր մեքենաների համար։
Համակարգչային խաղեր
Սոմա համակարգչային խաղում երկնաքարի վայր ընկնելուց հետո, մարդկության փրկության նպատակով, գիտնականների մի խումբ ստեղծում է ինքնակառավարվող արբանյակ «Տապան», որում պահպանվում են բոլոր մարդկանց պատճենահանված ինքնությունները։  «Տապանի» ներսում ստեղծվում է վիրտուալ իրականություն, որտեղ պատճենահանված անհատները կարող են շարունակել իրենց գոյությունը։
Գրականություն
Կատեգորիա:Գիտակցության փիլիսոփայություն Կատեգորիա:Հորինված տեխնոլոգիա
Նկարող քամին
Նկարող քամին, հարավկորեական հեռուստասերիալ։ Այն պատմում է Կորեայի թագավոր Չոնջոյի օրոք XVIII դարի իրադարձությունների և հայտնի կորեացի նկարիչներ Սին Յուն Բոկի և Կիմ Հոնգ Դոյի մասին։ Սերիալը հեռարձակվել է 2008 թվականի սեպտեմբերի 24-ից մինչև դեկտեմբերի 4-ը՝ SBS հեռուստաալիքով, չորեքշաբթի և հինգշաբթի օրերին՝ 21:55 (UTC+9):
Ստեղծման պատմությունը
Սերիալի գործողությունները տեղի են ունենում Կորեայում XVIII դարում՝ Չոսոն դինաստիայի Չոնջո թագավորի օրոք։ Հեռուստասերիալի հիմքում ընկած են այս դինաստիայի գահակալության պատմական իրադարձությունները, սակայն պատմում է նկարիչներ Կիմ Հոնգ Դոյի (Տանվոն) և Սին Յուն Բոկի (Հևոն) այլընտրանքային պատմության մասին, ենթադրելով, որ Հևոնը կարող էր լինել կին։
Դիպաշար
Ըստ հեռուստասերիալի՝ 1776 թվականին սպանվել էր թագավորական արվեստի Ակադեմիայի ավագ նկարիչ Չանգ Սու Հանգը՝ թագաժառանգ արքայազն Չոնջոյի (Կորեայի ապագա թագավորի) կողմից ստացված գաղտնի հանձնարարությունից հետո։ Հանձնարարությունը կայանում էր Չոնջոյի հոր՝ արքայազն Սադոյի դիմանկարի գրման մեջ, որին իր ժամանակներում մեղադրվելով դավաճանության մեջ՝ Չոնջոյի պապիկի՝ թագավոր Յոնջոյի հրամանով մահապատժի է ենթարկվել։ Փորձելով հետաքննել Չանգ սու Հանգի սպանությունը՝ մահանում է ակադեմիայի մյուս նկարիչ Շե Չինգը։ Նրա հետ մահանում է նաև իր կինը, իսկ դուստրը անհետ կորչում է։
10 տարի անց ավագ նկարիչ Կիմ Հոնգ Դոն, դասավանդելով Ակադեմիայում, իր նոր աշակերտ Սին Յուն Բոկի մոտ հայտնաբերում է նկարելու մեծ տաղանդ։ Հոն Դոն փորձում էր իր աշակերտին զերծ պահել մշտական հմայություններից։ Չոնջո թագավորը նրա մեջ ևս տեսնում է մեծ ներուժ։ Նա Հոն Դոյին և Յուն Բոկին ստիպում է նկարել հասարակ մարդկանց կյանքը, որպեսզի առանց պալատից դուրս գալու իմանա պետության գործերի վիճակը։ Ակադեմիայի ավագ նկարիչների և բարձրաստիճան պաշտոնյաների հմայությունների պատճառով երկու նկարիչներն էլ ստիպված հեռանում են թագավորական պալատից։
Ավելի ուշ Չոնջոն նկարիչներին գաղտնի հանձնարարում է գտնել իր հոր՝ արքայազն Սադոյի դիմանկարը, որն իր ժամանակներում գրել էր Չանգ Սու Հանգը։ Որոնումների ընթացքում Կիմ Հոն Դոյին և Սին Յուն Բոկին դժվարությամբ է հաջողվում վերականգնել արքայազնի դիմանկարը։ Հետքաննության ժամանակ պարզվում է, որ Սին Յուն Բոկն իրականում կին էր և մահացած նկարիչ Շե Չինգի դուստրն էր, որը նա թաքցրել էր, որպեսզի հնարավորություն ստանա արվեստի Ակադեմիայուն սովորելու, որտեղ ընդունվում էին միայն տղամարդիկ։
Դերերում
Ֆիլմում նկարահանվել են նաև Րյու Սին Րյոնը, Յուն Ջու Սանը, Պակ Ջին Ուն, Յուն Բոն Գիլը, Մին Ջուն Հյոնը, Հան Ջոն Սուն, Սոն Սին Յոնը, Ան Սոկ Հվանը, Իմ Ջի Ինը, Լի Ինը, Լի Մի Յոնը, Պալ Հյոկ Կվոնը, Ան Մի Նան, Սին Յու Ջուն։
Կոչումներ և անվանակարգեր
Հաղթանակ
Կորեական մշակույթի 16-երորդ արարողություն և 2008 թվականի բեմ.
2008 թվականի Գրիմե.
Baeksang Arts Awards 2009 года:
2009 թվականի Baeksang Arts Awards
Հաղթանակ.
Անվանակարգ.
Սեուլի միջազգային դրամատիկական մրցանակ.
Հյուսթոնի միջազգային կինոփառատոնը 2010 թվականին.
2010 թվականի Շանհայի հեռուստատեսության փառատոնը.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կորեերեն հեռուստասերիալներ
Կական Հերմանսոն
Կարին Սիգնհիլդ Հերմանսոն (Karin Signhild Hermansson, առավել հայտնի է որպես Կական Հերմանսոն (Kakan Hermansson, ), շվեդ հեռուստահաղորդավարուհի, ռադիոհաղորդավարուհի, կատակերգու և արվեստի գործիչ։
Հեռուստահաղորդավարուհու գործունեություն
Կական Հերմանսոնը ծնվել է 1981 թվականի օգոստոսի 7-ին Լունդ քաղաքում։ Հայրը` Յան Հերմանսոնը, համալսարանում կրոնի հոգեբանության դասախոս էր։ Ծնողներն աշխատավոր դասից են, 1960-ական և 1970-ական թվականներին մասնակցել են ձախ քաղաքական շարժումներին ։
Առաջին անգամ համազգային ճանաչում է ստացել 2008-2009 թվականներին` «ZTV» ալիքի «Locash» կատակերգական սերիալին մասնակցելուց հետո։ Նրա կերպարը՝ Ստոկհոլմի հարավային արվարձաններից մեկի բնակչուհի, հիփ-հոփով զբաղվող Կականը, հիմնված է նրա վրա։ Սերիալն ունեցել է երեք եթերաշրջան ։
Կականը բազմիցս աշխատել է լրագրող Փեր Լեռնստրեմի հետ։ 2013 թվականին եղել է «TV4» հեռուստաալիքով Լեռնստրյոմի վարած «Veckans Svensk» ծրագրի լրահաղորդը, ինչպես նաև «TV4»-ի «Idol 2013» շոուի ժամանակ եղել է նրա օգնականը ։ Նրանք նաև միասին շվեդական ռադիոյով վարել են «PP3» հաղորդումը։
2014 թվականի հունիսի սկզբին Հերմանսոնը դարձել է «Sveriges Radio P1»-ի «Sommar i P1» առաջատար ռադիոշոուներից մեկի հաղորդավարը ։ Շոուում նրա հայտնվելուն նվիրված մամլո ասուլիսի ժամանակ սկանդալ է տեղի ունեցել։ Կականը «Sveriges Radio»-ի ղեկավարների ընտրության համար խստորեն քննադատել է մշակութային բազմազանության բացակայությունը` ասելով. «Ես խիստ զայրանում եմ այն բանի համար, որ բոլորը, ովքեր այստեղ նստած են, սպիտակամորթ են։ Մենք չենք ներկայացնում (ամբողջ) Շվեդիան», - ասել է նա ։ Կականի արտահայտությունը միանշանակ չի գնահատվել հասարակության մեջ. նրան քննադատել են նույնիսկ մշակութային փոքրամասնությունների մի շարք ներկայացուցիչներ, այդ թվում` լրագրող Մուստաֆա Ջանը «Aftonbladet» թերթում ։
2016 թվականին Կականին առաջարկել են մասնակցել «Audi Q2»-ի գովազդին, սակայն շուտով «Audi» ընկերությունը ստիպված է եղել դադարեցնել նրա հետ համագործակցությունը։ Դրա պատճառ է դարձել այրատյաց մեկնաբանությունը, որը Կականը Թվիթթերում թողել է 2012 թվականին, և որը 4 տարի անց գրավել է սոցցանցերի օգտատերերի ուշադրությունը ։ Այդ միջադեպից հետո ստիպված է եղել ներողություն խնդրել իր անձնական բլոգում, որից հետո նրա ներողությունը վերատպել է «Expressen» թերթը ։
Ստեղծագործություն
Կական Հերմանսոնն ավարտել է «Konstfack»-ը (Ստոկհոլմի արվեստի, արհեստների և դիզայնի համալսարան)։ Որպես դիպլոմային նախագիծ՝ կազմակերպել է նեյլ-արտին նվիրված համաժողով։ Ներկայումս նա հիմնականում աշխատում է կերամիկայի հետ, նրա աշխատանքներն արտահայտում են սեռի, խավի և սեքսուալության մասին գաղափարներ ։ Կականի աշխատանքների ցուցահանդեսներն անցկացվել են Ստոկհոլմի Նաու թանգարանում և Քրիստիանսթադի քաղաքային խորհրդի թանգարանում. վերջին ցուցահանդեսը տեղի է ունեցել Թվիթթերում այրատյացական գրառման հրապարակման հետ կապված սկանդալից հետո, ինչը Կականին ստիպել է Ֆեյսբուքում ցուցահանդեսի հանրային էջում մեկնաբանությունները փակել՝ մեծ թվով քննադատական մեկնաբանությունների պատճառով ։ 2014 թվականի մայիսի 28-ին Հերմանսոնը գեղարվեստական ցուցահանդես է անցկացրել Գյոթեբորգի «West Pride» ԼԳԲՏ փառատոնի ժամանակ ։
2013 թվականից Կականը «Կանանց նոր խումբ» (Den nya kvinnogruppen) գեղարվեստական կոլեկտիվի վեց անդամներից մեկն է։ Այն ստեղծվել է` ի պատասխան Շվեդիայի արվեստի ասպարեզում արական սեռի արվեստագետների գերիշխանության ։
Անձնական կյանք
Կական Հերմանսոնն իրեն նույնականացնում է որպես լեսբուհի, արմատական ֆեմինիստուհի. և անարխիստուհի ։ Ըստ քաղաքական հայացքների` ձախ է։ Քննադատել է ինքնավար ձախերին այն բանի համար, որ իրենց շարքերում շատ են միջին խավի մարդիկ, որոնց խորթ են աշխատանքային դասի շահերը ։
Կականի բնակակցուհին Հաննա Օստրովսկին է (Hanna Ostrovski), որը նրանից մեծ է 6 տարով։ 2018 թվականին նրանց ընտանիքում հայտնվել է տղա, որին լույս աշխարհ է բերել Կականը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շվեդ ֆեմինիստներ Կատեգորիա:Շվեդ կին արվեստագետներ Կատեգորիա:Լեսբուհի արվեստագետներ
Ջանո Անանիձե
Ջանո Անանիձե (ჯანო ამირანის ძე ანანიძე, ), վրացի ֆուտբոլիստ, մոսկովյան Սպարտակի և Վրաստանի ազգային հավաքականի կիսապաշտպան։
Ակումբային կարիերա
Ծնվել է վրացի Ամիրանա Անանիձեի և ազգությամբ ռուս Սվետլանա Սակունովայի ընտանիքում ։ Նրա հայրը՝ Ամիրանը, եղել է ֆուտբոլիստ, որից հետո Քոբուլեթիում զբաղվել է մարզչական գործունեությամբ, մայրը՝ Սվետլանան, տնային տնտեսուհի է։ Ջանոյի հայրը մահացել է 2012 թվականի նոյեմբերի 10-ին ։11 տարեկան հասակում Ջանոն գալիս է Թբիլիսիի Դինամո ֆուտբոլային ակումբի մարզդապրոց։ 2005 թվականին նրան հրավիրեցին Կիևի Դինամո, որտեղ նա անցկացրեց 2 տարի։ Այն բանից հետո, երբ տարիքի պատճառով Ջանոյի ակումբը արգելեց նրան հանդես գալ Վրաստանի ազգային հավաքականի կազմում, Ջանոն ինքնաբերաբար մնաց հավաքականի ճամբարում և չվերադարձավ Կիև, ինչի պատճառով ակումբը հեռացրեց նրան ակումբից ։
«Սպարտակ» Մոսկվա
2007 թվականին մոսկովյան Սպարտակի սելեկցիոներները, որոնց թվում էր նաև Անդրեյ Պոլիշուկը՝ Սպարտակի տնօրենը մանկապատենական ֆուտբոլի զարգացման գործում, հետևում էին Ռուսաստանի և Վրաստանի 1991 թվականին ծնված ֆուտբոլիստների խաղին, որտեղ և նկատել էին Ջանոյին։ Որոշ ժամանակ անց Սպարտակի տեխնիկական տնօրեն Եվգենի Սմոլոնցևը հրավիրեց նրան փորձաշրջանի, որտեղ Ջանոն ակումբի երիտասարդական թիմի խաղի ժամանակ խփեց երկու գոլ։ Որից հետո նրա հետ պայմանագիր կնքեցին ։ Անանիձեն ընտրեց Սպարտակը, որովհետև Սմոլոնցևը միակն էր, որն անմիջապես կապ հաստատեց իր հետ առանց գործակալներին դիմելու ։ Այլ երկրի անչափահաս բնակչի հետ պայմանգրի հնարավոր չկնքման պատճառով Ջանոյի հետ Մոսկվա գնացին նաև իր ծնողները՝ ցանկանալով իրենց որդուն տեսնել պրոֆեսիոնալ ֆոևտբոլիստ։ Իրավաբանական խնդիրների պատճառով ֆուտբոլիստը չկարողացավ Սպարտակի կազմում հանդես գալ 2008 թվականի պաշտոնական հանդիպումներում։ 2009 թվականից Ջանոն սկսեց հանդես գալ Սպարտակի երիտասարադական թիմում թիմում ։
Նույն թվականին, Սպարտակի երիտասարդ ֆուտբոլիստը և երիտասարդական թիմի ևս մեկ ֆուտբոլիստի՝ Պավել Յակովկևի, հետ մասնակցեցին Սպարտակի հիմնական թիմի ամառային մինչմրցաշրջանային հավաքին։ Տաղանդավոր երիտասարդներին առանձնահատուկ նշեց թիմի գլխավոր տնօրեն Վալերի Կարպինը ։
2009 թվականի հուլիսի 15-ին Ջանոն անցկացրեց իր առաջին հանդիպումը Սպարտակի հիմնական թիմում Կրասնոդարի դեմ գավաթային խաղում, որի 90-րդ րոպերին նա դարձավ գոլի հեղինակ ։ Այնուհետև նա տեղափոխվեց թիմի հիմնական կազմ և հուլիսի 22-ին անցկացրեց իր առաջին մարզումը հիմնական թիմում ։
Հոկտեմբերին հայտնի դարձավ, որ Ջանոյի ծառայություններով հետաքրքրվում է Լոնդոնի Արսենալի գլխավոր մարզիչ Արսեն Վենգերը, ինչպես նաև Յուվենտուսը, Միլանը և Սևիլյան ։ Սակայն Սպարտակի սպորտային տնօրեն Դմիտրի Պոպովը հայտարարեց, որ ակումբը չի նայի ոչ մի առաջարկ Ջանոյի վերաբերյալ ևս 3-4 տարի ։
2011 թվականի փետրվարի 17-ին Եվրոպա Լիգայի 1/16 եզրափակիչ խաղի ժամանակ Սպատակը հյունըկալվելիս հաղթեց շվեյցարական Բազելին 3։2 հաշվով, տուգանային հարվածի խաղարկումից հետո Ջանոն խփեց իր առաջին գոլը եվրոգավաթներում։ Մարտին Ջանոն ոտնաթաթի վնասվածք ստացավ ։ Միայն հունիսին Անանիձեն միացավ ակումբին և հունիսի 18-ին խփեց հաղթական գնդակը Մոսկվայի Լոկոմոտիվի դեմ խաղում ։ Սեպտեմբերին Վալերի Կարպինը ասաց, որ Անանիձեն կիսապաշտպանության գծում մեծ մրցակցության պատճառով կորցրել է իր տեղը թիմի հիմնական կազմում ։ Աշնանը Անանիձեն նորից վնասվածք ստացավ ։
«Ռոստով» (վարձավճար)
2013 թվականի հուլիսի 3-ին վարձավճարով տեղափոխվեց Ռոստով։ Վարձավճարի պայմանագիրը կնքվեց մեկ տարվա համար ։ Ջանոյի հետ միասին Ռոստով տեղափոխվեց Սպարտակի ևս մեկ ֆուտբոլիստ Արտյոմ Դյուբան։ Առաջին գոլը Ռոստովի կազմում նա խփեց Ռուսաստանի առաջնության 2013/14 թվականի մրցաշրջանի 5-րդ տուրում, որում Ռոստովը ջախջախեց Վոլհային 4։0 հաշվով։ Այդ խաղում նա կատարեց նաև երկու գոլային փոխանցում։
Կարիերան հավաքականում
2009 թվականի հուլիսի 28-ին Ջանոն հրավեր ստացավ ազգային հավաքականից ։ Սակայն հավաքականի հավաքին Անանիձեն չմեկնեց, ինչով շփոթություն առաջացրեց Վրաստանի ֆուտբոլի ֆեդերացիայում ։ Օգոստոսի 31-ին Սպարտակը պաշտոնապես հայտարարեց, որ Անանիձեն հրավիրվել է Վրաստանի ազգային հավաքական ։ Սպարտակի ղեկավարությունը ցանականում էր պահպանել ֆուտբոլիստին Ռուսաստանի հավաքականների համար, սակայն ուշացավ այդ հարցում։
2009 թվականի սեպտեմբերի 5-ին ֆուտբոլիստը անցկացրեց իր առաջին հանդիպումը հավաքականի կազմում 2010 թվականի աշխարհի առաջնության ընտրական խաղում, որում Վրաստանը մրցում էր Իտալիայի դեմ՝ դառնալով հավաքականի պատմության ամենաերիտասարդ ֆուտբոլիստը։
2010 թվականի օգոստոսի 11-ին Վրաստանի և Հայաստանի երիտասարդական հավաքականների խաղի ժամանակ դարձավ գոլի և գոլային փոխանցման հեղինակ ։ 2010 թվականի նոյեմբերի 17-ին Անանիձեն խփեց իր առաջին գոլը հավաքականի կազմում, որը հաղթանակ բերեց հավաքականին Սլովենիայի դեմ կայացած ընկերական խաղի ժամանակ՝ 2։1 ։ 2011 թվականի նոկեմբերի 11-ին գրավեց Մոլդովայի հավաքականի դարպասը ։
Ակումբային
Սպարտակ Ռոստով
Խաղերը և գոլերը հավաքականում
Ընդամենը։ 18 խաղ/ 2 գոլ; 7 հաղթանակ, 6 ոչ-ոքի, 5 պարտություն.
(թարմացված է 2013 թվականի մարտի 23-ին)
Ակումբային
(Թարմացված է մայիսի 15, 2014)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 10 ծնունդներ Կատեգորիա:1992 ծնունդներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Վրացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Սպարտակ Մոսկվայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Դինամո Թբիլիսիի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Դինամո Կիևի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Վրաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Թբիլիսի
Թբիլիսի (თბილისი, ;, հին հայկական անվանումը՝ Տփղիս, ռուսական և խորհրդային իրականության մեջ հայտնի է եղել որպես Թիֆլիս), Վրաստանի մայրաքաղաքը, ինչպես նաև՝ պետության խոշորագույն քաղաքը ։ Գտնվում է երկրի կենտրոնական հատվածում՝ Կուր գետի երկու ափերին ։ Համարվում է աշխարհի հնագույն քաղաքներից մեկը , որը հիմնադրվել է 5-րդ դարում՝ Վիրքի թագավոր Վախթանգ Գորգասալի կողմից ։ Դարավերջին, Վախթանգի որդին և իրավահաջորդը՝ Դաչի արքան, մայրաքաղաքը Մցխեթից տեղափոխում է Թբիլիսի։ Ռուսական տիրապետության տարիներին Թբիլիսին եղել է Կովկասյան տարածաշրջանի քաղաքական և մշակութային կենտրոնը։ Դարեր շարունակ հայերը եղել են Թբիլիսիի քաղաքային կյանքի անբաժանելի մասը։ Մինչ օրս էլ Հավլաբար թաղամասը մեծ մասամբ բնակեցված է հայերով։ Խորհրդանշական է, որ 12-րդ դարից մինչև Հոկտեմբերյան հեղափոխությունն ընկած ժամանակահատվածում Թբիլիսիի թվով 47 քաղաքապետներից 45-ը եղել են ազգությամբ հայեր ։ Մինչև ԽՍՀՄ կազմավորման սկզբնական շրջանը հայերը կազմել են նաև Թբիլիսի բնակչության մեծամասնությունը՝ թվապես գերազանցելով վրացիներին և մյուս էթնիկ խմբերին։ Գտնվելով Եվրոպայի և Ասիայի խաչմերուկում՝ պատմական տարբեր ժամանակահատվածներում Թբիլիսին դարձել է առևտրային կարևոր հանգույց։ Թբիլիսիի հազարամյա պատմությունը արտացոլված է ճարտարապետության մեջ ։ Այն իրենից ներկայացնում է դասական, մերձավորարևելյան, ռուսական և ժամանակակից ճարտարապետությունների համադրություն ։ Պատմականորեն Թբիլիսին եղել է տարբեր մշակութային, էթնիկական և կրոնական ծագում ունեցող անձանց գործունեության հարթակ։
Թբիլիսիի հիմնական տեսարժան վայրերն են Սուրբ Երրորդության մայր տաճարը, Սիոնի տաճարը , Ազատության հրապարակը , Ռուսթավելու պողոտան , Դավիթ Աղմաշենեբլու պողոտան , Նարիղալան , Թբիլիսիի օպերայի և բալետի թատրոնը և Վրաստանի ազգային թանգարանը։
Անվան ծագումնաբանություն
Թբիլիսիի անվան ստուգաբանության վերաբերյալ կան շատ վարկածներ։ Համաձայն դրանցից մեկի՝ վրաց թագավոր Վախթանգ Գորգասալը անտառապատ տարածքում որսի ժամանակ ականատես է լինում, թե ինչպես է իր կողմից վիրավորված կեռնեխը ջուրն ընկնելուց հետո վեր խոյանում և փախչում որսորդներից։ Այլ տարբերակով՝ թագավորի բազեն իրեն զոհելով բռնում է փասիանին ու երկուսով ընկնելով ջուրը՝ եփվում են ։ Տաք ջրի բուժիչ հատկությունների շնորհիվ երկու թռչուններն էլ վերակենդանանում են և դրանից ոգևորվելով՝ թագավորը որոշում է այդ տարածքում քաղաք հիմնել ։
«Թբիլիսի» բառը ծագել է «թբիլի»՝ «տաք» (հին վրացերեն՝ თბილი) և «սի»՝ «աղբյուրի տակ» (სი) արմատներից ։ Հետևաբար՝ քաղաքի անվանումը կապված է նաև հանքային ջրերի առատության հետ։ Ներկայումս լեգենդում հիշատակված բուժիչ ջրերի տեղանքում կառուցված են Գոգիրդի բաղնիքները, որոնք հանդիսանում են Թբիլիսիի պատմական վայրերից մեկը՝ «Աբանոթուբան» անվանումով (აბანოთუბანი աբանոթուբանի՝ բաղնիքների թաղ) ։
Քաղաքի հիմնադրում և օտար տիրապետություն (458-853)
Թբիլիսին հիմնադրել է Վիրքի թագավոր Վախթանգ Գորգասալը՝ 5-րդ դարի վերջին ։ Մինչև 458 թվականը Թբիլիսիի տարածքը լինելով անտառածածկ՝ բնակության համար անբարենպաստ էր։ Վախթանգ Գորգասալի որդին՝ Դաչի Ուջարմելին, հոր խնդրանքով մայրաքաղաքը Մցխեթից տեղափոխում է Թբիլիսի։ Նա ավարտում է բերդի պարիսպների շինարարությունը և հիմք դնում քաղաքի զարգացմանը։ Կարճ ժամանակահատվածում Թբիլիսին դառնում է Կովկասի խոշորագույն քաղաքներից մեկը, որը սերտ կապեր է հաստատում Մեծ Հայքի քաղաքների հետ։ Այդ ժամանակ, սակայն, Թբիլիսին Վրաստանի միայն արևելյան հատվածի մայրաքաղաքն էր, քանի որ Կոլխիդան չէր մտնում Վրաստանի սահմանների մեջ։ Թբիլիսիի առաջին բնակիչները հաստատվել են հանքային աղբյուրների թաղամասում (ներկայիս Գորգասալի հրապարակի տարածքը)։ Հին Թբիլիսիի տարածքը զբաղեցրել է հարավ-արևելքում Օրթաճալայի պարտեզը, հյուսիս-արևելքում՝ Կուր գետը, հարավ-արևմուտքում՝ Թաբորի սարալանջերը, հյուսիս-արևմուտքում՝ Ծավկիսծղալին։ Հետագայում քաղաքը զարգանում է Հին Թբիլիսիի և Կալայի շրջանակից դուրս ։ Քաղաքի զարգացմանը նպաստում էր բարեխառն կլիման։ Թբիլիսիի միջով էր անցնում նշանակալից առևտրային ճանապարհը, որը Կովկասը Ասիային միացնող գլխավոր ճանապարհներից էր։ Այդ ժամանակահատվածում Թբիլիսին դառնում է Մերձավոր Արևելքի կենտրոններից մեկը, որից հետո հարևան երկրները սկսում են հետևել քաղաքի ռազմական և տնտեսական աճին և 6-րդ դարի վերջին սկսվում է երկարատև պայքար Թբիլիսիի համար։ Վրաց քաղաքական ու մշակութային վիճակն ուղղակիորեն կախված էր մայրաքաղաքի դրությունից։ 537 թվականին պարսկական զորքերը գրավում են Թբիլիսին, որից հետո Վիրքը անկում է ապրում ։ Փոխարենը՝ ստեղծվում է Վրաց մարզպանությունը և վրացիներն ընկնում են պարսկական տիրապետության տակ ։ 627 թվականին Թբլիսին ենթարկվում է Բյուզանդիայի թագավոր Հերակլիոս I-ի արշավանքներին։ Հույն կայսրը կարողանում է պաշարել քաղաքը, սակայն վերջինիս այն գրավել չի հաջողվում։ Հեռակլիոսը թողնում է Վրաստանը և անցնում Միջագետքը։ Հաջորդ տարի Թբիլիսին գրավվում և հրդեհվում է խազարների կողմից ։ 7-րդ դարում Վրաստանի արևելյան մասը անցնում է Արաբական Խալիֆայությանը, իսկ արևմտյան մասը՝ Բյուզանդիային ։ Խալիֆայության կազմում ստեղծվում է Արմինիա կուսակալությունը, որի մեջ մտնում են Հայաստանը, Վրաստանը և Աղվանքը ։ 737 թվականին Թբիլիսին դառնում է առանձին ամիրայության կենտրոն ։ 735-737 թվականներին արաբ ոստիկան Մըրվանը և իբն Մուհամեդը վերստին գրավեցին քաղաքը։ Արաբական տիրապետության օրոք Թբիլիսին նոր զարգացում ապրեց։ Այս տարածաշրջանում վրաց մայրաքաղաքը դարձավ Արաբական ամիրայության կենտրոններից մեկը՝ Դվինի և Պարտավի հետ միասին։ 764 թվականին խազարների դիրքը թուլացավ Թբիլիսիում։ 853 թվականին խալիֆայության իշխանությունն ամրապնդելու նպատակով ոստիկան Բուղայի հրամանատարությամբ արաբական զորքերը կենտրոնացվեցին Թբիլիսիում։
Վրացական ազգային վերածնունդ և անկախ պետականություն (853-1213)
Վրացական թագավորությունը վերածնվում է Բագրատունիների ազգակից հանդիսացող վրաց Բագրատունիների շնորհիվ։ Վերականգնված պետության սահմաններում մտնում էին նրանց տոհմական տիրույթները՝ Տայքը (ტაო՝ Տաո), Կղարջքը (კლარჯეთი՝ Կլարջեթի), որոնք միասին կոչվում էին Տայք-Կղարջքի կյուրոպաղատություն։ Թբիլիսին գտնվում էր վրացական թագավորության սահմաններից դուրս։ Տայքի Բագրատ կյուրոպաղատը 963 թվականին հիմնադրում է Օշկվանքը, իսկ նրա որդին՝ Դավիթ Կյուրոպաղատը, շարունակում է նրա շինարարությունը և այն ավարտին հասցնում 973 թվականին ։ Այդ ժամանակներից Տայքը (վրացական իրականության մեջ հայտնի է Տաո անվանումով) և Գուգարքի արևմտյան հատվածը՝ Կղարջքը և Ջավախքը, դառնում են վրացական հողեր։ Գուգարքի արևելքում գտնվում էր հայ Բագրատունիների մեկ այլ պետություն՝ Տաշիր-Ձորագետի թագավորությունը։ 1037-1051 թվականներին վրաց թագավոր Բագրատ IV-ն անընդհատ փորձում էր ազատագրել Թբիլիսին, բայց երկրում տիրող երկպառակության պատճառով այն չհաջողվեց ։ 1045 թվականին Թբիլիսիի կառավարումն անցավ օտարների ձեռքը։ 1068 թվականին սելջուկ թուրքերի սուլթան Ալփ-Արսլանը հարձակվեց և գրավեց Թբիլիսին։ 11-րդ դարի 80-ական թվականներին քաղաքը դեռ օտարականների ձեռքում էր։ 1122 թվականին քաղաքը օտարերկրացիների ձեռքից ազատագրեց Դավիթ IV Շինարարը, ով էլ Թբիլիսի դարձրեց միասնական վրաց պետության մայրաքաղաք ։ Այսպիսով դարավոր դեգերումներից հետո Թբիլիսին վերստին դարձավ թագավորանիստ քաղաք ։ 12-13-րդ դարերում Թբիլիսիի տնտեսությունը առաջընթաց ապրեց։ Այն դարձավ ժամանակի զարգացած քաղաքներից մեկը, որի բնակչությունը հասնում էր 80 հազարի։ Զարգանում էին առևտուրը և արվեստը։ Ձևավորվեցին վաճառականների միություններ՝ համքարություններ և վաճառքի վարկային ընկերություններ։ Այս ամենի արդյուքում բարելավվեց բնակչության վիճակը և քաղաքն ընդլայնեց իր սահմանները։ Թբիլիսիի կազմում ընդգրկվեցին նաև Քաշվեթ եկեղեցին և Լուրջի վանքը։ Նրա պարսպից դուրս գտնվում էր նշանակալի վայրերից մեկը՝ Դիդուբեն։ Քաղաքն ընդարձակվեց նաև Կուրի ձախ ափին, որտեղ կառուցվեց թագավորական ամրոցը՝ Նարիղալան։ Այս ժամանակաշրջանում Թբիլիսին բազմազգ քաղաք էր։ Վրաց թագավորները վարում էին տարբեր ազգության ու կրոնի պատկանող ժողովուրդներին սիրաշահող և խրախուսող քաղաքականություն, որը նպաստում էր քաղաքի տնտեսական և սոցիալական կյանքի կայունությանը։ Այդ ժամանակաշրջանը վրաց պատմության մեջ հայտնի է «ոսկեդար» կամ «ազգային վերածնունդ» անվանումներով ։ Թամար թագուհու իշխանության սկզբներին Թբիլիսիի ազնվականները ընդվզեցին՝ ցանկանալով ընդլայնել իրենց իրավունքները։ Այդ պատճառով պահանջեցին նոր թագավորական խորհուրդ և հիմնվեց «Կարավի» հաստատությունը։
Ռուսական տիրապետություն (1800-1900)
Վրաստանի Ռուսաստանին միանալուց հետո Թբիլիսին դառնում է Վրաստանում ու Հյուսիսային Կովկասում այսպես ասած վրացական գերագույն կառավարության և ռուսական զինվորական ու քաղաքացիական իշխանության գլխավոր հրամանատարության բարձրագույն ներկայացուցչի նստավայր։ 1840 թվականից Թբիլիսին համարվում է Կովկասի փոխարքայության վարչական կենտրոնը և «գլխավոր կառավարչի» կացարանը, իսկ 1845-1917 թվականներից՝ կովկասյան փոխարքայի նստավայր ։ Վրաստանում կապիտալիստական հարաբերությունների զարգացման հետ Թբիլիսին սկսում է վերափոխվել բուրժուա-եվրոպական տիպի քաղաքի՝ դրա հետ մեկտեղ պահպանելով իր ճարտարապետական առանձնահատկությունները ։ Թբիլիսին դառնում է գերնշանակալից կենտրոններից մեկը, որտեղ ռուսական մշակույթը ակտիվ հարաբերությունների մեջ է մտնում Կովկասի ազգային մշակույթի հետ, ինչպես նաև՝ կովկասյան ժողովուրդների մշակույթներն իրար հետ։ Թբիլիսիում տարբեր ժամանակներում եղել են Ալեքսանդր Պուշկինը, Միխայիլ Լերմոնտովը, Ալեքսանդր Գրիբոյեդովը (թաղված է Թբիլիսիում ), Լև Տոլստոյը, Պյոտր Չայկովսկին, Մաքսիմ Գորկին և այլք։ Հիմնականում Թբիլիսիում են անցել նաև հայ նշանավոր լուսավորիչ Խաչատուր Աբովյանի, ադրբեջանցի մեծ մտածող և գրող Միրզա Ախունդովի (թաղված է Թբիլիսիում) կյանքն ու գործունեությունը։ Եթե 1835 թվականներին Թբիլիսիի բնակչությունը 18-րդ դարի սկզբի հետ համեմատած ավելացել էր ընդամենը 5 հազար մարդով, ապա 1865 թվականին այն կազմում էր 71 հազար, 1866 թվականին՝ 78 հազար, 1897 թվականին՝ 161 հազար մարդ։ Աճն ավելացավ հատկապես առևտրի և արդյունաբերության հետռեֆորմյան ժամանակաշրջանում։ Քաղաքի տնտեսական աճին նպաստեց Անդրկովկասյան երկաթգծի շինարարությունը, որի արդյունքում 1872-ական թվականներին Թբիլիսին միացվեց նավահանգստային Փոթիին, իսկ 1883 թվականին՝ Բաքվին և Բաթումին։ Քաղաքի սոցիալ-տնտեսական կյանքի փոփոխությունները առավել ցայտուն դարձան դարի վերջին. 1900-ական թվականներին Թբիլիսիում կային շուրջ 5263 վարկային, առևտրային, արդյունաբերական և արհեստագործական ձեռնարկություններ՝ 21000 աշխատատեղերով ու ծառայողներով։ 300-ից ավել աշխատատեղերով ֆաբրիկաներ և գործարանները յոթն էին։
Թբիլիսին 20-21-րդ դարերում
20-րդ դարի սկզբին Թբիլիսին Բաքվի հետ միասին դառնում է Կովկասի աշխատավոր շարժման և հեղափոխական-մարքսիստական մտքի առաջավոր կենտրոն։ 1893 թվականին այստեղից տարածվում է Վրաստանում և Կովկասում վրացական լեգալ գրականության մեջ մարքսիզմ պրոպագանդող առաջին սոցիալ-դեմոկրատական կազմակերպության գործունեությունը։ Ռուսական հեղափոխության ժամանակ թբիլիսյան աշխատավոր դասակարգը մեծ պայքար էր ծավալում. համաձայն պաշտոնական վիճակագրության՝ 1905 թվականին ամեն աշխատավորին հասնում էր 4½ գործադուլային մասնակցություն։ Գործադուլները վերաճեցին ռուսական կայսերական զորքի հետ զինված բախումների։ Ողջ քաղաքական և կազմակերպչական աշխատանքները ղեկավարում էր Անդրկովկասում բոլշևիկների գլուխն անցած ազգությամբ վրացի հեղափոխական Իոսիֆ Ստալինը։ 1917 թվականի ռուսական հեղափոխությունից հետո Թբիլիսին դառնում է Անդրկովկասի ժամանակավոր կառավարության նստավայրը ։Բաթումում տեղի ունեցած երկարատև բանակցություններից հետո 1918 թվականի մայիսի 26-ին Վրաստանի մենշևիկյան կառավարությունը հայտարարում է անկախ պետության ստեղծման մասին ։ Մայիսի 26-28-ին Վրաստանի, Ադրբեջանի և Հայաստանի անկախության հռչակագրերը հրապարակվում են Թբիլիսիում՝ Կովկասի փոխարքայի պալատում։ Դարակազմիկ այս դեպքերից հետո Թբիլիսին դառնում է ինքնահռչակ Վրաստանի Դեմոկրատական Հանրապետության մայրաքաղաքը ։ Թբիլիսին շարունակում է պահպանել Վրաստանի մայրաքաղաքի տիտղոսը մինչև 1921 թվականը։ 1918 և 1919 թվականներին այստեղ ստեղծվում են գերմանական և բրիտանական ռազմաբազաներ։ Թբիլիսիի քաղաքային խորհուրդը 1918 թվականին որոշում է ընդունում համալսարանի բացման մասին։ Թբիլիսիի պետական համալսարանը դառնում է պետության հովանավորության տակ գտնվող առաջին բարձրագույն ուսումնական հաստատությունը Անդրկովկասում։ 1921 թվականի փետրվարի 25-ին խորհրդային կարմիր բանակը օկուպացնում է Թբիլիսին և Վրաստանը հռչակվում է խորհրդային սոցիալիստական հանրապետություն ։ Սկզբնական շրջանում Թբիլիսին դառնում է Անդրկովկասյան Խորհրդային Ֆեդերատիվ Սոցիալիստական ​​Հանրապետության (ներառում էր Վրացական ԽՍՀ-ն, Հայկական ԽՍՀ-ն և Ադրբեջանական ԽՍՀ-ն) և ապա Վրացական ԽՍՀ-ի մայրաքաղաքը ։ Խորհրդային իշխանությունների տարիներին Թբիլիսիի բնակչությունը զգալիորեն աճել է և քաղաքը ինդուստրացվել է։ Աստիճանաբար քաղաքը վերականգնել է խորհրդային Անդրկովկասի քաղաքական, սոցիալական և մշակութային կենտրոնի տիտղոսը։ 1956 թվականին Թբիլիսիում տեղի են ունենում հակախորհրդային ցույցեր, որոնք արյան մեջ խեղդվում են բոլշևիկյան իշխանությունների կողմից։ 1958 թվականին հանդիսավոր կերպով նշվում է Թբիլիսիի հիմնադրման 1500-ամյակը։ Խորհրդային Միության փլուզումից հետո Թբիլիսիի պատմության մեջ սկսվում է անկայունության և տագնապի ժամանակաշրջան։ 1991 թվականի դեկտեմբերից մինչև 1992 թվականի հունվարը տեղի ունեցած երկշաբաթյա քաղաքացիական պատերազմից հետո Թբիլիսին դարձավ տարբեր գանգստերային խմբավորումների և ապօրինի ձեռնարկությունների կենտրոն։
Էդուարդ Շևարդնաձեի կառավարման տարիներին (1993-2003) հանցագործությունը և կոռուպցիան ընդունեցին առավել մեծ ծավալներ։ Հասարակության շատ շերտեր աղքատացան, քանի որ վերահաս գործազրկության հետևանքով Վրաստանի տնտեսությունն անկում ապրեց։ Բնակչության ցածր կենսամակարդակից և ընտրակեղծիքներից վշտացած թբիլիսեցիները 2003 թվականի նոյեմբերին դուրս եկան ցույցերի։ Վարդերի հեղափոխությունից հետո հանցավորության աստիճանը նվազեց, իսկ փլուզված տնտեսությունը վերականգնվեց։ 2008 թվականի հարավօսական պատերազմի ժամանակ Թբիլիսին ենթարկվեց ռուսական ռազմաօդային ուժերի գրոհներին։ 2015 թվականի հունիսին հորդառատ անձրևների հետևանքով Թբիլիսիում տեղի է ունենում խոշոր ջրհեղեղ, որի հետևանքով հեղեղվում է քաղաքի կենդանաբանական այգին ։ Տասնյակ գազաններ դուրս են եկել փողոց և վնաս հասցրել բնակչությանը։ Ջրհեղեղի արդյունքում զոհվում է 12 մարդ, իսկ վնասի ընդհանուր արժեքը կազմում է մոտ 18 միլիոն դոլար ։
Վարչատարածքային բաժանում
Վարչականորեն Թբիլիսին բաժանված է շրջանների, որոնք ունեն իրավասություններ սահմանափակ գործերի շրջանակներում։ Դրանք իրենց հերթին կառավարվում են տեղական ինքնակառավարման մարմինների միջոցով։ Այս ստորաբաժանումները ստեղծվել են 1930-ական թվականներին՝ խորհրդային իշխանությունների ժամանակահահտվածում։ Վրաստանի անկախության հռչակումից հետո Թբիլիսիի վարչատարածքային բաժանման համակարգը ձևափոխվեց։ Համաձայն վերջին վերանայման՝ Թբիլիսիի շրջաններն են ․ Շրջաններն իրենց հերթին բաժանված են ոչ ֆորմալ թաղամասերի։ Այդ թաղամասերի մեծ մասը պատմական են, սակայն նրանցից շատերը կորցրել են իրենց առանձնահատուկ տեղագրական սահմանները։ Թբիլիսիի պատմական թաղամասերից մեկը՝ Հավլաբարը, գրեթե ամբողջովին բնակեցված է հայերով։ Հավլաբարը մտնում է Իսանի Սամգորի շրջանի կազմի մեջ։ Հավլաբարը կապող օղակ է Իսանի Սամգորի շրջանի և Թբիլիսիի կենտրոնական շրջանների միջև։ Անցյալում Հավլաբարը եղել է Վրաստանի հայ մտավորականության կենտրոնը։
Աշխարհագրական դիրք և բնական պայմաններ
Թբիլիսի քաղաքը տեղակայված է Հարավկովկասյան տարածաշրջանում՝ Վրաստանի արևելքում, Կուր գետի ափին։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 380-770 մետր բարձրության վրա ։ Թբիլիսիի մերձակայքում առանձնացվում են 6, 7, 8 բալանի սեյսմիկ գոտիներ։ Արևելքում, հարավում և մասամբ արևմուտքում սահմանն անցնում է Գարդաբանյան շրջանով, հյուսիսում և արևմուտքի մնացյալ մասում՝ Մցխեթյան շրջանով։ Երեք կողմերից շրջապատված է բարձրադիր լեռներով։ Հյուսիսում Թբիլիսին սահմանակցում է Սագուրամոյի լեռնաշղթային, արևելքում և հարավ-արևելքում՝ Իորիի հարթավայրին, իսկ հարավ-արևմուտքում՝ Թրիալեթի լեռնաշղթային ։
Թբիլիսիի ռելիեֆը բարդ է։ Կուր գետի ձախ ափին գտնվող քաղաքի մի մասը տարածվում է Ավչալա թաղամասից մինչև Լոչինի գետն ընկած հատվածը՝ ներառելով ավելի քան 30 կմ (19 մղոն)։ Չափազանց լեռնային դիրքը հանդիսանում է քաղաքի զարգացման գլխավոր խոչընդոտներից մեկը ։
Թբիլիսիի հյուսիսարևելյան հատվածում՝ Իորի գետի և երեք աղի լճերի միախառնման հետևանքով ստեղծվել է Թբիլիսիի ծովը, որն իրենից ներկայացնում է ոռոգման նկատառումներով օգտագործվող ջրամբար ։ Գարնանը, ամռանն ու աշնանը ջրամբարի ջրի մակարդակը բարձրանում է և ըստ այդմ ջրի խորության սեզոնային տատանումը կազմում է 7-10 մետր։ Թբիլիսյան ջրամբարը դասվում է օլիգոտրոֆ լճերի շարքին ։
Կլիմայական պայմաններ
Թբիլիսիի կլիման մերձարևադարձային մուսսոնային է՝ խոնավ ցամաքային կլիմայի զգալի ազդեցությամբ ։ Բնորոշ են չափազանց տաք ամառները և չափավոր ցուրտ ձմեռները։ Ինչպես Վրաստանի մյուս տարածաշրջանները, այնպես էլ Թբիլիսին, տարեվերջին դառնում են առատ տեղումների թիրախակետ։ Քաղաքի կլիմայի ձևավորման գործում կարևոր ազդեցություն ունեն արևելքից և արևմուտքից՝ Ատլանտյան օվկիանոսի մաս կազմող Սև ծովից, ներթափանցած տաք ծովային հոսանքները։ Մեծ Կովկասի լեռնաշղթայի բարձրաբերձ լեռնագագաթներն իրենց հերթին կասեցնում են Ռուսաստանից եկող սառը օդային հոսանքների տարածումը։ Ի տարբերություն մերձարևադարձային մուսսոնային կլիմա ունեցող մյուս քաղաքների՝ Թբիլիսիի կլիմայական պայմանները համեմատաբար ավելի մեղմ են։ Թբիլիսիի տարեկան միջին ջերմաստիճանը կազմում է 13.3 °C (55.9 °F)։ Ամենացուրտ ամիսը հունվարն է, իսկ ամենաշոգը՝ հուլիսը։ Հունվարյան միջին ջերմաստիճանը կազմում է 2.3 °C (36.1 °F), իսկ հուլիսյանը՝ 24.9 °C (76.8 °F)։ 1882 թվականի հունվարի 7-ին Թբիլիսիում գրանցվել է ամենացուրտ ձմեռը, որի ժամանակ սնդիկի սյունը 0-ից իջել է մինչև -24.4 °C (-11.9 °F)։ Առավելագույն ջերմաստիճանը եղել է 42.0 °C (107.6 °F):
Տարեկան տեղումների միջին քանակը կազմում է 495,5 մմ։ Մայիսն ամենատեղումնառատ ամիսն է (միջին հաշվով 77.6 մմ), իսկ հունվարը՝ տեղումների քանակով ամենապասիվ ամիսն է (միջին հաշվով՝ 18.9 մմ)։ Տարվա ընթացքում ձյուն տեղում է 15-25 օր։ Հորդառատ անձրևն ու ամպրոպը առավելապես բնորոշ են գարնանը։ Թբիլիսիի քամիները մեծ մասամբ հարավարևելյան են։
Բնակչություն
Թբիլիսիում պաշտոնական մարդահամարներ են սկսել անցկացվել վերջին 200 տարում՝ կայսերական, խորհրդային և անկախության շրջաններում։ Թբիլիսին բազմամշակութային քաղաք է։ Էթնիկ վրացիներից բացի, այստեղ բնակվում են նաև ավելի քան 100 ազգային փոքրամասնություններ։ Բնակչության մեծամասնությունը՝ 89 %-ը, կազմում են զտարյուն վրացիները։ Թբիլիսիում բնակվում են նաև զգալի թվով հայեր, ռուսներ և ադրբեջանցիներ։ Վերոնշյալ ազգային խմբերից բացի, Վրաստանի մայրաքաղաքում բնակվում են նաև մի շարք այլ ազգություններ՝ օսեր, աբխազներ, ուկրաինացիներ, հույներ, գերմանացիներ, հրեաներ, էստոնացիներ, քրդեր, ասորիներ, եզդիներ և այլն ։
Թբիլիսիի բնակչության ավելի քան 95 %-ը դավանում է քրիստոնեություն։ Նրանք առավելապես ուղղափառ եկեղեցու հետևորդներ են (հիմնականում հայ առաքելական և վրաց օրթոդոքս)։ Թբիլիսիում հայ և վրաց ուղղափառ եկեղեցիների կողքին ազդեցիկ դեր ունի նաև ռուս ուղղափառ եկեղեցին։ Իսլամադավան է Թբիլիսիի բնակչության 1,5 %-ը, իսկ 0,1 %-ը (մեծ մասամբ հրեաներ) դավանում է հուդայականություն։ Կան նաև կաթոլիկ և եզդիական եկեղեցու հետևորդներ ։
Հայերը Թբիլիսիում
Թբիլիսիում լույս են տեսել նաև հայկական պարբերականներ, որոնցից ամենանշանավորներից էին «Կռունկ հայոց աշխարհին» և «Մեղու Հայաստանի» հանդեսները։ 17-18-րդ դարերում Թբիլիսիում ապրել և ստեղծագործել են մի շարք նշանավոր հայեր․ երաժիշտներ Նաղաշ Հովնաթանը, Սայաթ-Նովան, գրողներ Րաֆֆին, Պերճ Պռոշյանը, Ղազարոս Աղայանը, Մուրացանը, Նար-Դոսը, Ալեքսանդր Շիրվանզադեն, Հովհաննես Թումանյանը, Ավետիս Ահարոնյանը, Դերենիկ Դեմիրճյանը, Ստեփան Զորյանը և ուրիշներ ։
Ըստ 1959 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ հայ էր Թբիլիսիի բնակչության 21,3 %-ը, 1970 թվականին՝ 16,9 %-ը, 1979 թվականին՝ 14,5 %-ը (152.767 մարդ)։ Թբիլիսիում է գտնվում նաև Խոջիվանքը՝ Թբիլիսիի ամենահին և ընդարձակ գերեզմանատունը։ Խոջիվանքի գերեզմանատանը հանգչում են մի շարք նշանավոր հայերի աճյունները։
Թբիլիսիի հայկական եկեղեցիներ
Դեռևս ուշ միջնադարում Թբիլիսիում եղել են 24 հայկական եկեղեցի ու վանք։ Հարանց վանքը չի պահպանվել, ունեցել է աղյուսե եռանավ բազիլիկ հորինվածք, իսկ յուրաքանչյուր նավը՝ բարձր թմբուկով գմբեթ։ Վանքին կից են եղել թաղածածկ Սուրբ Գևորգ եկեղեցին և երկու զանգակատուն։ Նարիղալա բերդի տակ 1251 թվականին Ումեկ իշխանը կառուցել է քարաշեն Սուրբ Աստվածածին (այժմ կրում է Սուրբ Գևորգի անունը) քառամույթ գմբեթավոր եկեղեցին։ Մեծ Մուղնի և Փոքր Մուղնի եկեղեցիները ունեին քարաշեն և քառագմբեթավոր հորինվածք։
Թբիլիսիի հայկայան հուշարձանների մեծ մասը կառուցվել են 18-րդ դարում։ Սուրբ Նշանը՝ քառամույթ Շոթա Ռուսթավելու անվան հրապարակը Նուրբ բրդեղենի-մահուդի կոմբինատը գմբեթավոր հորինվածքով, դեկորատիվ կամարաշարով զարդարված ճակատներով և ջնարակած սալերով ծածկված գմբեթով, 1703 թվականին կառուցվել է աղյուսից։ 1737 թվականին կառուցվել է չորս սյուների վրա բարձրացող գմբեթով նորաշեն եկեղեցին, որի ներսում պահպանվել են Մկրտում Հովնաթանյանի տասնիններորդդարյան որմնանկարները։ Նույն շրջանի հորինվածք են Բեթղեհեմի քարաշեն գմբեթավոր եկեղեցին, Կուսանաց վանքը (18-րդ դար) և Սուրբ Գեորգ (1753, նախկին Քարափի թաղում) միանավ եկեղեցին։ Գմբեթավոր եկեղեցիներից էին նաև Զգրաշեն, Տափի թաղի Սուրբ Գեորգ, Հրեշտակապետաց, Վերայի Սուրբ Գևորգ, Սուրբ Մինաս, Շամքորեցոց կամ Կարմիր Ավետարան և Սուրբ Կարապետ եկեղեցիները։ Խոջիվանքի գերեզմանատան եկեղեցին (չի պահպանվել) 1780 թվականին կառուցել են իշխան Բեհբութովները, որպես տապանատուն։
Ներկայումս Թբիլիսիի հայկական եկեղեցիների մեծ մասը չեն գործում։ Դրանք հիմնականում վրացականացված են, իսկ որոշներն էլ փակվել են խորհրդային իշխանությունների կողմից։ Վրացական իշխանությունների կողմից մի շարք եկեղեցիներ վրացականացնելու փորձեր ավարտվել են անհաջողությամբ։ Դրա վառ օրինակներից է Սուրբ Նշան եկեղեցին, որը վրացականացման բազմաթիվ փորձերի ընթացքում նույնիսկ հրդեհվել է։
Սպորտ
Մինչև 19-րդ դարի սկիզբը՝ ձիասպորտը, ըմբշամարտը, բռնցքամարտը և հրաձգային սպորտը հանդիսանում էին Թբիլիսիի ամենատարածված քաղաքային սպորտաձևերը։ Արևմուտքի ազդեցությամբ զարգացող Թբիլիսիի սոցիալ-տնտեսական զարգացմանը զուգընթաց սկսեցին ի հայտ գալ նոր մարզաձևեր։ Սպորտը Թբիլիսիում և ամբողջ Վրաստանում առավել զարգացում ապրեց խորհրդային շրջանում։ Միևնույն ժամանակ Թբիլիսիում նախագծվեցին տարբեր մարզաձևերի համար անհրաժեշտ ենթակառուցվածքներ։ 1978 թվականին քաղաքում գործել են շուրջ 250 խոշոր և միջին չափի մարզադաշտեր, այդ թվում չորս փակ և վեց բացօթյա օլիմպիական լողավազաններ, 185 բասկետբոլի և 192 վոլեյբոլի մարզադաշտեր, 19 թենիսի կորտերներ և 31 ֆուտբոլային արենաներ։ Թբիլիսիի խոշորագույն մարզադաշտը Դինամո արենան է՝ 55 հազար նստատեղով, իսկ երկրորդը՝ Միխեիլ Մեսխիի անվան մարզադաշտն է, որը կարող է տեղավորել 24 680 հանդիսական։ Ամենանշանավոր թբիլիսյան ֆուտբոլային ակումբը «Դինամո Թբիլիսի»-ն է։ Սպորտային պալատը, որը սովորաբար հյուրընկալում է բասկետբոլային խաղեր և թենիսի մրցաշարեր, կարող է տեղավորել մոտավորապես 11 հազար մարդ։ Վերե փոքրիկ բասկետբոլային դահլիճը տեղավորում է 2500 հանդիսական։
Ներկայումս Թբիլիսիի ամենատարածված սպորտաձևերն են ֆուտբոլը, ռեգբին, բասկետբոլը և ըմբշամարտը։ Բացի այդ, հայտնի սպորտաձևեր են նաև թենիսը, լողը և ջրային պոլոն։ Կան մի քանի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլային և ռեգբիի հավաքականներ, ինչպես նաև ըմբշամարտի ակումբներ։ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների բասկետբոլային ասոցացիայի խաղացողներ Զազա Պաչուլիան և Նիկոլոզ Սկիտիշվիլին Թբիլիսիի բնակիչներ են։ «Դինամո» բասկետբոլային ակումբը 1962 թվականին դարձել է «Եվրալիգա»-ի չեմպիոն, սակայն երբեք չի կրկնել այդ հաջողությունը։ Քաղաքի մասնագիտական ​​ակումբներից բացի գործում են նաև մի շարք միջքաղաքային և սիրողական սպորտային թիմեր, ինչպես նաև ակումբներ։ 2015 թվականին Թբիլիսիի Բորիս Պաիճաձեի անվան «Դինամո» մարզադաշտը հյուրընկալել է ՈՒԵՖԱ սուպերգավաթի եզրափակչի «Բարսելոնա-Սևիլյա» հանդիպումը  ։
Ճարտարապետություն և քաղաքաշինություն
Թբիլիսիի հազարամյա պատմությունն ամփոփված է իր ճարտարապետության մեջ։ Քաղաքի հարավարևելյան հատվածում հին քաղաքն է՝ նեղ փողոցներով, փայտյա նախշազարդ պատշգամբներով, 2-3 հարկանի աղյուսե բնակելի տներով, որոնք յուրովի ներդաշնակում են կլասիցիզմի տարրերը տեղական ճարտարապետական ձևերին ։ Հին քաղաքում են գտնվում Նարիղալա միջնաբերդի ավերակները, Անչիսխաթի եռանավ բազիլիկը, Մետեխի վանքը, Աիոնի կաթողիկեն, Ռոստոմ արքայի բաղնիքը։ 19-րդ դարի սկզբից զարգացել է, այսպես կոչված, նոր քաղաքը՝ ժամանակակից Թբիլիսիի կենտրոնը, ուղղանկյուն հատակագծային սկզբունքով և հիմնականում ուշ կլասիցիզմի ոճի շենքերով։ 19-րդ դարում կառուցվել են բազմաթիվ եկամտաբեր տներ, վարչական, հասարակական, մշակութային շինություններ, որոնք առաջնակարգ տեղ են գրավել քաղաքի համակառույցում։ Այդ շրջանի ճարտարապետական էկլեկտիկ բնույթի էր Զաքարիա Փալիաշվիլիի անվան օպերայի և բալետի թատրոնը, Շոթա Ռուսթավելու անվան թատրոնը՝ նախկին «Արտիստական ընկերության» տունը։ Վրաց միջնադարյան ճարտարապետական ձևերի հաջող կիրառմամբ առանձնանում է նախկին վրաց ազնվականների բանկը (ներկայումս՝ Վրաստանի կենտրոնական բանկը)։ 1905 թվականին Մթածմինդայի վրա կառուցվել է թեք վերելքով լարավոր երկաթուղի՝ ֆունիկուլյոր։ Թբիլիսիի հատակագիծը կազմվել է 1934 թվականին, իսկ ներկայիս հատակագիծը՝ 1970 թվականին։ Վրաստանի անկախության հռչակումից հետո Թբիլիսին դառնալով անկախ պետության մայրաքաղաք սկեց զարգանալ նոր տեմպերով։ Այս շրջանում կառուցվեցին նոր քաղաքային թաղամասեր և կառուցապատվեցին հները։ Բարեկարգվել և վերակառուցվել են հին մայրուղիներն ու հրապարակները, գցվել են նորերը։
Թբիլիսիի գլխավոր մայրուղում՝ Ռուսթավելու պողոտայում գտնվում են երկրի կարևորագույն կառույցների մի մասը։ Հին վրացական ճարտարապետական կոմպոզիցիոն և դեկորատիվ միջոցներով վերակառուցվել են բազմաթիվ շենքերի ճակատներ։ Նշանավոր ճարտարապետական կառույցներից են նաև Շոթա Ռուսթավելու անվան կինոթատրոնը, Կապի տունը, սպորտի պալատը, ֆիլհարմոնիայի համերգային դահլիճը և այլն։ Քաղաքի բարձրության գլխավոր դոմինանտը ֆունիկուլյորի վերին կայանն է՝ կից կանգնեցված հեռուստատեսության աշտարակով։ Այստեղից երևում է Թբիլիսիի և նրա շրջակայքի համայնապատկերը։ 1,5 կմ երկարությամբ ձգվող Ռուսթավելու պողոտան հանդիսանում է Թբիլիսիի կենտրոնական փողոցը։ Այն ձգվում է Ազատության հրապարակից մինչև Ռուսթավելու հրապարակ։ Ռուսթավելու պողոտայում են տեղակայված կառավարական, հասարակական, մշակութային ու առևտրական բազմաթիվ կառույցներ, որոնցից են Վրաստանի խորհրդարանը, Կաշվեթի եկեղեցին, Վրաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիան, Վրաստանի ազգային թանգարանը, Զաքարիա Փալիաշվիլու անվան Թբիլիսիի օպերայի և բալետի պետական ակադեմիական թատրոնը, Շոթա Ռուսթավելու անվան պետական ակադեմիական թատրոնը, Թբիլիսիի Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի անվան ռուսական դրամատիկական թատրոնը և այլն։ Պողոտայի երկու կողմերում տնկված են սոսիներ։ Կուր գետի ձախ ափին՝ Հին Թբիլիսիի պատմական կենտրոնում՝ Մետեխի ժայռի վրա գտնվում է Էլգուջա Ամաշուկելիի նախագծած Վախթանգ Գորգասալի արձանը։ Թբիլիսիում կանգնեցված են Շոթա Ռուսթավելու, Իլյա Ճավճավաձեի, Ակակի Ծերեթելիի, Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի հուշարձանները և «Մայր Վրաստան» մոնումենտը։ Քաղաքը խիտ կանաչապատված է։ Թբիլիսիի ճարտարապետության և քաղաքաշինության մեջ մեծ ավանդ ունեն նաև հայերը, որոնք դարեր շարունակ ապրել են հյուրընկալ եղբայրական վրաց ժողովրդի հետ կողք-կողքի՝ վերջիններիս հետ կիսելով հայրենիքին բաժին ընկած փորձությունները և քաղաքի վերաշինության մեջ ներդնելով իրենց ստեղծագործական ուժն ու ավյունը։
Թատրոն
Թբիլիսին հայտնի էր իր հարուստ թատերական ավանդույթներով։ Հունվարի 14-ին նշվում է վրացական թատրոնի ամենամյա տոնը։ 1850 թվականի այդ օրն առաջին անգամ Թբիլիսիում ցուցադրվել է վրացական թատրոնի հիմնադիր հանդիսացող Գեորգի Էրիսթավիի հեղինակած պիեսը։ Այդ ժամանակաշրջանում այն համարվում էր առաջին ու միակ արհեստավարժ թատրոնը։ Այսօր Վրաստանի մայրաքաղաքում գործում են տարբեր ուղղություններին ու ժանրերին պատկանող տասնյակ թատրոններ։
Վրաստանի մայրաքաղաքի նշանավոր թատրոններից են՝
Տրանսպորտ
Շոթա Ռուսթավելու անվան Թբիլիսիի միջազգային օդանավակայանը Վրաստանի գլխավոր օդանավակայանն է, որը գտնվում է քաղաքի կենտրոնից 17 կմ հեռավորության վրա։ Հանդիսանում է Վրաստանի խոշորագույն օդանավակայանը, որը 2015 թվականի տվյալներով զբաղվածության ցուցանիշով 15-րդն էր հետխորհրդային երկրներում։ 2010-2015 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում օդանավակայանը զգալիորեն բարելավել է իր ցուցանիշները, որի արդյունքում օդանավակայանից օգտվողների թիվը 822 հազարից դարձել է մինչև 1 միլիոն 800 հազար մարդ ։ 2016 թվականին Թբիլիսիի օդանավակայանը սկսել է օգտագործել արևային էներգիան՝ դառնալով առաջին «կանաչ օդանավակայան»-ը հարավկովկասյան տարածաշրջանում։ Սա նշանակում է, որ Թբիլիսիի օդանավակայանը գործում է միջազգային բնապահպանական չափանիշներին և պահանջներին համապատասխան։ Օդանավակայանին սպասարկում է «Georgian Airways» ավիաընկերությունը, որը հիմնականում չվերթներ է իրականացնում դեպի Եվրոպա և Մերձավոր Արևելք ։ Վրաստանի մայրաքաղաքից 33 կմ հեռավորության վրա՝ Նատախտար գյուղաքաղաքում, գործում է ներքին օդանավակայան, որը ուղևորափոխադրումներ է կատարում Վրաստանի տարբեր շրջաններ՝ Մեստիա, Բաթում և Քութայիս։
Թբիլիսիի մետրոպոլիտենը քաղաքում ամենաարագ փոխադրումներ կատարող ծառայությունն է, որը հանդիսանում է չորրորդ ստորգետնյա տրանսպրոտի համակարգը հետխորհրդային երկրներում։ Մետրոպոլիտենի շինարարական աշխատանքները սկսվել են 1952 թվականին և ավարտվել 1966-ին ։ Կազմված է երկու գծերից՝ Ախմետելի-Վարկեթել և Սաբուրթալո։ Դրանցից յուրաքանչյուրն ունի համապատասխանաբար 16 և 7 կայարան  ։Թբիլիսին Եվրոպայի այն խոշորագույն մայրաքաղաքներից է, որտեղ մինչ օրս պահպանվել է տրամվայի ցանց։ 1883 թվականին քաղաքում ստեղծվել է ձիաքարշ, իսկ 1904 թվականին՝ էլեկտրական տրամվայի ցանց։ Խորհրդային վարչակարգի անկումից հետո քաղաքի տրանսպորտային համակարգում ստեղծվել է դեգրադային վիճակ, որի արդյունքում 2006 թվականի դեկտեմբերի 4-ին տրամվայի գծերը փակվեցին։ 2016 թվականից ի վեր նախատեսվում է կառուցել ժամանակակից տրամվայի ցանց։ Տրանսպորտի առավել գերակշիռ ձևը երթուղայինն է։ Ավտոճանապարհների ընդհանուր երկարությունը կազմում է 20 424 կմ (ամբողջական ծածկույթով՝ 7854 կմ, մանրախճային և քարային ծածկույթով՝ 11 269 կմ, հողային ծածկույթով՝ 1206 կմ)։ Քաղաքի սահմաններում տրանսպորտային փոխադրումների համար անկախ հեռավորությունից սահմանված է ֆիքսված գին, որը կազմում է 80 թեթրի։ Թբիլիսիից դուրս երկար ուղևորությունների համար գործում են ավելի բարձր գներ։ Երթուղային տրանսպորտի գծերի համար նախապես գծված կանգառներ չկան։ Ըստ ծավալի երկրորդ խոշորագույն տրանսպորտային միջոցը քաղաքային ավտոբուսներն են։ Ըստ 2016 թվականի հուլիսի տվյալների՝ Թբիլիսին սպասարկում են թվով 672 ավտոբուսներ
Կրթություն
Վրաստանի խոշորագույն համալսարանը Թբիլիսիի պետական համալսարանն է, որը հիմնադրվել է 1918 թվականի փետրվարի 8-ին։ Հանդիսանում է Հարավային Կովկասի ամենահին բարձրագույն ուսումնական հաստատությունը։ Ամեն տարի համալսարան ընդունվում են ավելի քան 35 հազար ուսանողներ, իսկ դասախոսների և աշխատակիցների ընդհանուր թիվը կազմում է շուրջ 5 հազար անձ։ Թբիլիսիում է գտնվում նաև Կովկասի խոշորագույն բժշկական համալսարանը՝ Թբիլիսիի պետական բժշկական համալսարանը, որը նախկինում եղել է երկրի մայր բուհի բժշկագիտության ֆակուլտետը։ 2016 թվականի տվյալներով համալսարանն ունի մոտ 5000 ուսանող և 203 ասպիրանտ (10 %-ը՝ արտասահմանից)։ Թբիլիսիի մյուս խոշոր բժշկական համալսարանը Պետրե Շոթաձեի անվան բժշկական ակադեմիան է։