cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կա-52
Համակարգչային խաղերում
Ալիգատոր ուղղաթիռը հանդիպում է հետևյալ համակարգչային խաղերում՝
Պատկերասրահ
Կա-52 «Ռուսաստանի ռազմաօդային ուժերի 100-ամյակ»՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հարվածային ուղղաթիռներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի ուղղաթիռներ Կատեգորիա:Կա ուղղաթիռներ Կատեգորիա:Ռազմական ուղղաթիռներ
Մեքքա
Մեքքա (مكة Makkah) քաղաք Արաբական թերակղզու Հիջազ շրջանում։ Մեքքան նաև Մաքքահ վարչական շրջանի մայրաքաղաքն է ։ Քաղաքը գտնվում է Ջիդդայից 70 կմ, իսկ Մադինայից 340 կմ հեռավորության վրա և ունի ծովի մակերևույթից շուրջ 277 մետր բարձրություն։ 2012 թվականի տվյալներով քաղաքի բնակչությունը շուրջ 2 միլիոն էր, չնայած այցելուները այս թիվը եռապատկում են ամեն տարի հաջի շրջանում, որը տեղի է ունենում մուսուլմանական լուսնային օրացույցի 12-րդ ամսին։
Որպես իսլամի հիմնադիր Մուհամմադի ծննդավայր, ինչպես նաև Մուհամմադի առաջին հայտնության վայր (մասնավորապես Մեքքայից 3 կմ հեռավորության վրա գտնվող քարանձավը) ՝ Մեքքան իսլամական աշխարհի ամենասուրբ քաղաքն է համարվում, և ուխտագնացությունը դեպի այս քաղաք, որը կոչվում է հաջ, պարտադիր է բոլոր մուսուլմանների համար։ Մեքքայում է գտնվում Քաաբան, որը մեծամասնության կողմից համարվում է իսլամական կրոնի ամենակարևոր սրբավայրերից մեկը, այն նաև ուղենիշ է համարվում մուսուլմանների համար (քիբլա, որը սահմանում է, թե դեպի որ ուղղությունը պետք է աղոթեն մուսուլմանները)։ Մեքքան երկար ժամանակ ղեկավարել են Մուհամմադի ժառանգները, շերիֆները, որոնք հանդես են եկել և՛ որպես անկախ ղեկավարներ, և՛ որպես վասալներ։ 1925 թվականիn քաղաքը գրավվել է Իբն Սաուդի կողմից։ Ժամանակի ընթացքում Մեքքան ինչպես չափերով, այնպես էլ ենթակառուցվածքներով բավականին ընդլայնվել է։ Այստեղ են գտնվում Աբրաջ ալ-Բայթը, որը աշխարհի չորրորդ ամենաբարձր շինությունն է, իսկ իր զբաղեցրած տարածքի մեծությամբ՝ երրորդը։ Ընդլայնման աշխատանքների ժամանակ Մեքքան կորցրել է որոշ պատմական և հնագիտական նշանակության կառույցներ, օրինակ՝ Աջյադ ամրոցը ։ Այսօր Մեքքա է այցելում տարեկան 15 միլիոն մուսուլման, այդ թվում հաջի ընթացքում այցելող մի քանի միլիոն մուսուլմանները ։ Ի դեպ ոչ մուսուլմաններին արգելված է մտնել քաղաք ։ Իսլամի գլխավոր կարգադրություններից մեկն այն է, որ մուսուլմանները, աշխարհի որ ծայրամասում էլ լինեն, աղոթք կատարելիս երեսով միշտ կանգնեն դեպի Մեքքայի կողմը։
Ծագումնաբանություն
«Մեքքա» բառը արաբերեն քաղաք բառի թարգմանությունն է չնայած սաուդյան կառավարության կողմից օգտագործվող պաշտոնական տառադարձումը Մաքքահ է, որն ավելի մոտ է արաբերեն արտասանությանը ։ «Մեքքա» բառը անգլերենում օգտագործվել է մեծաքանակ բնակչություն ունեցող բնակավայրերը նկարագրելու համար, այս իսկ պատճառով որոշ անգլախոս մուսուլմանները քաղաքի անվան նման արտասանությունը համարում են վիրավորական ։ Սաուդյան կառավարությունը սկսել է Մաքքահ ձևն օգտագործել 1980-ական թվականներին, սակայն այս ձևը համաշխարհային ճանաչում և կիրառություն չունի ։ Քաղաքի ամբողջական պաշտոնական անվանումն է Մաքքահ ալ-Մուքարամահ (مَـكَّـة الْـمُـكَـرَّمَـة) կամ Մաքքաթուլ Մուքարամահ (مَـكَّـةُ الْـمُـكَـرَّمَـة), որը երբեմն թարգմանվում է որպես «Սուրբ քաղաք Մեքքա» ։
Մեքքայի հին՝ ավելի վաղ շրջանի անվանումը եղել է Բաքքահ (بَـكَّـة, նաև տառադարձվում է Բաքա, Բակա, Բաքքա, Բեքքա, Բեկկա և այլն)  ։ Ինչպես Մեքքայի պարագայում այս բառի ծագումնաբանությունը անորոշ է ։ Որոշ գիտնականներ այն համարում են Մեքքա բառի հոմանիշը. Բաքքահ անվանումը երբեմն կապվում է ավելի վաղ շրջանում այստեղ եղած հովիտի անվան հետ։ Ավելին՝ մուսուլման գիտնականները այս անվանումը օգտագործում են Քաաբան շրջապատող և այն ընդգրկող տարածքը (كَـعْـبَـة ) : Քաղաքի Բաքքահ անվանումն օգտագործվել է Ղուրանի երրորդ սուրայի 96 այաթում, մինչդեռ Մեքքա ձևն օգտագործվել է 48-րդ սուրայի 24-րդ այաթում ։ Հարավային արաբերենում, որն օգտագործվել է Արաբական թերակղզու հարավային շրջաններում Մուհամմադ մարգարեի ժամանակներում, բ և մ տառերը փոխարինելի է։ Ղուրանում Մեքքային հղում կատարելիս այն կոչվում է Ումմ ալ-Քուրա (أُمّ الْـقُـرَى), որը նշանակում է «Բոլոր բնակավայրերի մայր» ։
Մեքքայի մեկ այլ անվանում է Ֆարանը կամ Փարանը, որը համաձայն արաբական և իսլամական ավանդույթի ավելի շատ օգտագործվել է շրջակա լեռներն ու անապատն անավանելու համար։ Խոսքը Փարանի անապատի մասին է, որը հիշատակվում է Հին Կտակարանի Ծննդոց գլխի ԻԱ 21-րդ տողում ։ 12-րդ դարի սիրիացի աշխարհագրագետ Յակութ ալ -Համավին գրել է, որ Ֆարանը «արաբականացված եբրայերեն բառ է, որը Թորայում հիշատակվում է որպես Մեքքայի անվանումներից մեկը» ։
Կառավարում
Մեքքան ղեկավարվում է քաղաքապետարանի կողմից։ Քաղաքային խորհուրդը կազմված է 15 անդամներից, որոնք ընտրվում են, և քաղաքապետից, որը նշանակվում է սաուդյան կառավարության կողմից։ 2014 թվականի մայիս ամսվա դրությամբ քաղաքապետ է Օսամին բին Ֆադհել ալ-Բարը ։ Արքայազն Աբդուլ Մաջեդ բին Աբդուլազիզ աս-Սաուդը 2000 թվականից մինչև իր մահը 2007 թվականին եղել է Մաքքահ վարչական շրջանի կառավարիչը ։ 2007 թվականի մայիսի 16-ին այս պաշտոնը զբաղեցրել է արքայազն Խալիդ բին Ֆայսալ աս-Սաուդը ։
Վաղ շրջանի պատմություն
Մեքքայի վաղ շրջանի պատմությունը մշտական բանավեճի առարկա է այն պատճառով, որ մինչև իսլամի վերելքը նրա մասին որևէ հիշատակումներ չեն եղել հնագույն գրականության մեջ ։ Մ.թ. 106 թվականին Հռոմեական կայսրությունը իր տիրապետության տակ է առնում Հիջազը, ինչպես նաև Հեջրան (այժմ հայտնի է Մադաին Սալեհ անունով), որը գտնվում է Մեքքայից հյուսիս։ Չնայած Արևմտյան Արաբիայի մասին մանրամասն նկարագրությունները ներկայացվել էին Հռոմի, օրինակ՝ Պրոկոպիոսի կողմից, ուխտագնացության կամ առևտրի կենտրոն Մեքքայի մասին որևէ հիշատակություն չկա ։ Մեքքայի մասին առաջին հիշատակումը օտարալեզու գրականության մեջ, ավելի կոնկրետ բյուզանդա-արաբական ժամանակագրության մեջ, վերաբերում է մ.թ. 741 թվականին, չնայած որ հեղինակը Մեքքան հիշատակում է Միջագետքում և ոչ թե Հիջազում ։
Հռոմեական, պարսկական և հնդկական աղբյուրներում պատմական հիշատակության պակասի, ինչպես նաև անհյուրընկալ մթնոլորտի պատճառով պատմաբանները, այդ թվում Պատրիսիա Քրոունը և Թոմ Հոլլանդը, կասկածի տակ են դնում Մեքքայի՝ պատմական խոշոր առևտրի կենտրոն լինելու փաստը ։
Հնագույն հղումներ
Հույն պատմաբան Դիոդորոս Սիցիլիացին «Բիբլիոտեկա հիստորիկա» աշխատության մեջ Արաբիայի սրբավայրի մասին խոսելիս գրել է. «Եվ այնտեղ էր գտնվում մի տաճար, որը բոլոր արաբների համար սրբազան է և չափազանց հարգված» ։ Ենթադրություններ կան, որ խոսքը Մեքքայում Քաաբայի մասին է։ Այնուամենայնիվ, Դիոդորոսի հիշատակածի համաձայն այդ տաճարը գտնվում է Արաբիայի հյուսիսարևմտյան հատվածում՝ Պետրայի և նախկին Նաբաթեայի թագավորության մոտակայքում  ։
Պտղոմեոսը Արաբիայում հիշատակում է 50 քաղաքների անուններ, որոնցից մեկը կոչում է «Մաքորաբա»։ Ենթադրություններ կան, որ խոսքը հավանաբար Մեքքայի մասին է, սակայն որևէ համոզիչ բացատրություն չկա, թե ինչպես են երկու անունները կապված իրար հետ ։
Իսլամական տեսակետ
Իսլամական տեսակետի համաձայն Մեքքայի պատմության սկիզբը կապվում է Իսմայիլի ժառանգորդների հետ։ Հին կտակարանի Սաղմոսների գլխի ՁԴ 3-6 տողերում հիշատակվում է Բաքքայի հովիտ ուխտագնացության մասին, որը մուսուլմանները դիտարկում են որպես Մեքքայի անվան հիշտակաություն Բաքքահ ձևով, ինչպես Ղուրանի 3-րդ սուրահի 96-րդ տողում ։ Ինչ-որ ժամանակ 5-րդ դարում Քաաբան համարվել է Արաբիայի հեթանոս ցեղերի աստվածապաշտության կենտրոնը։ Մեքքայի ամենակարևոր հեթանոս աստվածությունը Հուբալն է եղել, որը այստեղ տարածում է գտել կառավարող Քուրեյշ ցեղի կողմից և շարունակել է պահպանվել մինչև 7-րդ դարը։
Պատրիարքների ամարական միդրաշի ժամանակագրության համաձայն, որը թվագրվում է մոտավորապես մ.թ. 10-րդ դարով, Մեքքան հիմնադրվել է Իսմայիլի ավագ որդու՝ Նեբայոթի որդիների կողմից  ։
5-րդ դարում քուրեյշ ցեղի իր տիրապետության տակ է վերցնում Մեքքան և դառնում հմուտ առևտրականներ և վաճառականներ։ 6-րդ դարում նրանք սկսում են իրենց մասնակցությունն ունենալ շահութաբեր համեմունքների առևտրին, քանի որ այլ վայրերում ընթացող ճակատամարտերը առևտրական ուղիները վտանգավոր ծովային ճանապարհներից շեղում էին դեպի ավելի անվտանգ ցամաքային ուղիներ։ Բյուզանդական կայսրությունը նախկինում իր հսկողությունն էր հաստատել Կարմիր ծովի նկատմամբ, սակայն ծովահենությունը աստիճանաբար աճում էր։ Մեկ այլ ճանապարհ, որը անցնում էր Պարսից ծոցից Տիգրիս և Եփրատ, գտնվում էր Սասանյան կայսրության կողմից շահագործման վտանգի տակ, ինչպես նաև շարունակ քանդվում էր լահմիդների, ղազանիդների և հռոմեապարսկական պատերազմների պատճառով։ Մեքքան որպես առևտրական քաղաք իր հռչակով գերազանցեց Պետրա և Պալմիրա քաղաքներին ։ Սասանյանները, սակայն, ոչ միշտ են սպառնալիք եղել Մեքքայի համար. մ.թ. 575 թվականին նրանք պաշտպանել են Մեքքան Աքսում թագավորության նվաճումներից։ Հարավային Արաբիայի ցեղերը օգնության խնդրանքով դիմել են պարսից արքա Խոսրով I-ին, որին ի պատասխան պարսից արքան հետևակով գնացել է Արաբիայի հարավ և նավատորմով՝ Մեքքա։ Պարսկական ինտերվենցիան թույլ չի տվել քրիստոնյաներին տարածվել դեպի Արաբիայի արևելյան շրջաններ, սրանով իսկ խոչընդոտելով այդ ժամանակ քուրեյշ ցեղում գտվող 6 տարեկան Մուհամմադի դաստիարակությունը «խաչի նշանի տակ» ։
Մինչև 6-րդ դարի կեսերը հյուսիսային Արաբիայում երեք խոշորբնակավայրեր կային, որոնք տեղակայված էին Կարմիր ծովի ափերին՝ ծովի և արևելհան բարձր լեռների միջև բնակելի հատվածներում։ Չնայած Մեքքայի շրջակայքում գտնվող տարածքը բերրի չէր, այն համարվում էր այս երեք բնակավայրերից ամենահարուստը՝ առատ ջրային պաշարներով հանրահայտ Զամզամ ջրհորի և իր դիրքադրության շնորհիվ՝ գտնվելով խոշոր քարավանային ճանապարհների խաչմերուկում ։
Արաբական թերակղզու տեղանքը և ծանր պայմանները նշանակում էին, որ տեղի ցեղերի միջև մշտական հակամարտությունները անխուսափելի էին։ Սակայն ամեն տարի նրանք զինադադար էին հայտարարում, որպեսզի գնան Մեքքա ուխտագնացության։ Մինչև 7-րդ դարը այս ճանապարհորդությունը հեթանոս արաբների համար ուներ կրոնական ենթատեքստ, որոնք գնում էին այս սրբավայր հարգանքի տուրք մատուցելու և Զամզամ ջրհորից ջուր խմելու։ Միևնույն ժամանակ սա այն ժամանակահատվածն էր, երբ բոլոր վեճերը լուծվում էին, պարտքերը մարվում և առևտուր էր տեղի ունենում Մեքքայի տոնավաճառներում։ Այս ամենամյա իրադարձությունները ցեղերին տալիս էին ընդհանուր ինքնության գիտակցություն և Մեքքան վերածում թերակղզու ամենակարևոր կենտրոնը ։
Իսլամական պատմության մեջ Փղի տարի է կոչվում մոտավորապես մ.թ. 570 թվականը։ Իսլամական ավանդույթի համաձայն հենց այս տարում է ծնվել Մուհամմադը ։ Անունը կապված է մի միջադեպի հետ, որը տեղի է ունեցել Մեքքայում։ Վաղ իսլամական պատմաբանների համաձայն, ինչպես օրինակ՝ Իբն Իշաք, Եմենի քրիստոնյա ղեկավար Աբրահան Սանաայում կառուցել է մի մեծ եկեղեցի, որը հայտնի է ալ-Քուիլայս անունով՝ ի պատիվ Աքսումիթի թագավոր Նեգուսի։ Ի դեպ Եմենն այդ ժամանակ գտնվում էր Եթովպիայի Աքսում թագավորության ենթակայության տակ։ Այն շատ հայտնի է դառնում՝ իր վրա գրավելով նաև Բյուզանդական կայսրության ուշադրությունը ։ Աբրահան փորձում է ալ-Քուիլայս եկեղեցին դարձնել Քաաբա գնացող արաբ բնակչության ուխտատեղին։ Նա Մուհամմադ իբն Քուզայի անունով մի մարդու նշանակում է Մեքքայի և Թիհամահի թագավոր և նրան հանձնարարություն է տալիս տարածել այն տեղեկությունը, թե ալ-Քուիլայսը շատ ավելի լավ տեղ է երկրպագության համար և շատ ավելի մաքուր է, քանի որ այն պղծված չէ կուռքերի պաշտամունքի վայրերով ։ Երբ հարթավայրի բնակչությունը տեղեկանում է, թե ինչ նպատակներով է Մուհամմադ իբն Քուզային գնացել իրենց երկիր, մարդ է ուղակվում վերջինիս մոտ, որն էլ սպանում է Մուհամմադ իբն Քուզային։ Նրա եղբայրը շտապում է Աբրահայի մոտ տեղեկացնելու տեղի ունեցածի մասին։ Աբրահան զայրանում է և երդվում, որ վրեժ է լուծելու այդ ցեղից։ Իբն Իշաքը նշում է, որ քուրեյշ ցեղից մեկը, տեղեկանալով կատարվածի մասին, գնացել է Սանաա, մտել եկեղեցին և պղծել այն։ Այս դեպքից հետո Աբրահան մեծ զորքով, այդ թվում նաև փղեր, շարժվել է դեպի Քաաբա՝ նպատակ ունենալով ավերել այն։ Երբ տեղեկություն է տարածվում, թե Աբրահան զորքով առաջ է շարժվում քուրեյլ, բանու քինանահ, բանու քուզաա և բանու հուդհայլ ցեղերը միավորվում են՝ պաշտպանելու Քաաբան։ Աբրահան Հիմյարի թագավորության մարդկանցից մեկին ուղարկում է նրանց մոտ, որպեսզի փոխանցի Աբրահայի խոսքը, թե ինքը ցանկանում է միայն ավերել Քաաբան, բայց եթե նրանք դիմադրեն, նրանք ևս ջախջախվելու են։ Աբդուլ Մուտալիբը մեքքացիներին խորհուրդ է տալիս ապաստանել լեռներում մինչև ինքը քուրեյշի մի քանի առաջնորդների հետ կմնա Քաաբայի մոտակայքում։ Աբրահան մարդ է ուղարկում Մուտալիբի մոտ՝ առաջարկելով հանդիպել և քննարկել հարցը։ Աբդուլ Մուտալիբը հանդիպումից հետո հայտարարում է, որ «այդ տան տերը կպաշտպանի այն ախոյաններից»։ Աբրահան հարձակվում է Մեքքայի վրա։ Սակայն ասում են, թե գլխավոր փիղը, որի անունը Մահմուդ էր, կանգնել է Մեքքայի սահմանին և հրաժարվել է մտնել քաղաք։ Տեսակետ կա նաև, որ բնական ծաղիկ հիվանդության պատճառով Մեքքայի գրավման փորձը անհաջողության է մատնվել ։ Ղուրանում այս պատմությունը շատ կարճ է ներկայացված։ Համաձայն Ալ-Ֆիլ սուրահի հաջորդ օրը, երբ Աբրահան նախատեսում է քաղաք մտնել, Ալլահի կողմից ուղարկված փոքր թռչուններից կազմված սև ամպ է հայտնվում։ Թռչունները իրենց կտուցներում պահած փոքր քարերը նետում են եթովպական ուժերի վրա և ջախջախում են նրանց իբրև «կերված ծղոտ» ։
Կարծիք կա, որ ուղտերի քարավանները առաջին անգամ օգտագործվել են Մուհամմադի պապի հոր կողմից և կազմել են Մեքքայի զարգացող տնտեսության կարևոր մասը։ Մեքքայի առևտրականների և տեղի քոչվոր ցեղերի միջև դաշինքներ են կնքվել, համաձայն որի վերջիններս պետք է բերեին կաշի, կենդանիներ, մետաղներ, որոնք քարավաններով տարվելու էին Շամ և Իրաք ։ Պատմական տվյալների համաձայն աշխարհի տարբեր մասերից բերվող ապրանքները նույնպես Մեքքայով էին անցնում։ Աֆրիկայից և Հեռավոր Արևելքից բերվող ապրանքները, այդ թվում կաշին, համեմունքները, դեղամիջոցները, հագուստեղենը և ստրուկները, անցնում էին Սիրիայով. արդյունքում Մեքքան ստանում էր փող, զենքեր, հացահատիկ և գինի, որը տարածվում էր ողջ Արաբիայում։ Մեքքացիները պայմանագրեր են կնքում բյուզանդացիների և բեդվինների հետ, պայմանավորվում ապահովել քարավանների անվտանգ երթևեկությունը և շնորհել ջրից և արոտավայրից օգտվելու իրավունք։ Մյուս տարածաշրջանային ուժերը՝ հաբեշներ, ղասաններ և լաքմեր, աստիճանաբար թուլանում էին՝ հնարավորություն ստեղծելով Մեքքայի առևտրին գերակայող դիրք ունենալ Արաբիայում 6-րդ դարի վերջերին ։
Թամուդյան արձանագրություններ
Հարավային Հորդանանում գտնված թամուդյան արձանագրություններում խոսվում է որոշ անձնավորությունների մասին, որոնց կոչել են «Աբդ Մեքքաթ» (عَـبْـد مَـكَّـة, «Մեքքայի ստրուկ») ։
Եղել են նաև այլ արձանագրություններ, որտեղ անձնանուններ են նշվել, օրինակ՝ Makky (مَـكِّي, «մեքքացի»). Բաղդադի համալսարանից Ջավադ Ալին այն տեսակետն է հայտնել, թե սա կարող է նաև որևէ ցեղի անվանում լինել ։
Իսլամական ավանդույթ
Իսլամական ավանդույթի համաձայն Մեքքայի պատմությունը հասնում է Աբրահամի ժամանակներ, ով կառուցել է Քաաբան իր ավագ որդի Իսմայիլի օգնությամբ մ.թ.ա. 2000 թվականին։ Սա կառուցվել է այն բանից հետո, երբ Բաքքահի բնակիչները Ամալեքի ազդեցությամբ հետ են կանգնել միաստվածությունից ։
Մուհամմադ և Մեքքայի գրավում
Մուհամմադը ծնվել է Մեքքայում 570 թվականին։ Մուհամմադը ծնվել է կառավարող քուրեյշ ցեղից հաշեմիտների տոհմում։ Իսլամական ավանդույթի համաձայն, հենց Մեքքայում Ջաբալ ան-Նուր լեռների Հիրա քարանձավում էլ, 610 թվականին Մուհամմադը սկսում է աստվածային հայտնություններ ստանալ Ալլահից Գաբրիել հրեշտակի միջոցով։ Այսպես էլ մեքքացիների հեթանոսության դիմաց Մուհամմադը բերեց Աբրահամյան միաստվածություն։ 13 տարի հեթանոս ցեղերի կողմից հալածանքի ենթարկվելուց հետո Մուհամմադը 622 թվականին իր հետևորդների՝ մուհաջիրների հետ տեղափոխվում է Յասրիբ (հետագայում՝ Մադինա)։ Քուրեյշ ցեղի և մուսուլմանների միջև հակամարտությունները շարունակվում են. այս երկու ուժերը կռվում են իրար դեմ Բադրի ճակատամարտում, որտեղ մուսուլմանները պարտության են մատնում քուրեյշներին Մադինայի մոտակայքում, իսկ Ուհուդի ճակատամարտում վերջնական հաղթանակ են տանում։ Ընդհանուր առմամբ, մեքքացիները ջանքերը իսլամը ոչնչացնելու ուղղությամբ անհաջողության են մատնվում։ 627 թվականի «Խրամատի» ճակատամարտի ժամանակ Արաբիայի միավորված զորքերին չի հաջողվում պարտության մատնել Մուհամմադի ուժերին ։
628 թվականին Մուհամմադը և իր հետևորդները ցանկանում են մտնել Մեքքա ուխտագնացության համար, սակայն քուրեյշները փակում են նրանց ճանապարհը։ Արդյունքում մուսուլմաններն ու մեքքացիները կնքում են Խուդաբիայի պայմանագիրը, համաձայն որի քուրեյշները խոստանում են, որ մուսուլմանների դեմ գործողությունները կդադարեցնեն և հաջորդ տարի թույլ կտան նրանց ազատորեն մուտք գործել Մեքքա ուխտագնացության համար։ Այս պայմանագիրը 10 տարով զինադադար էր։ Սակայն ընդամենը երկու տարի անց քուրեյշները խախտում են պայմանագիրը՝ սպանելով մի խումբ մուսուլմանների և նրանց դաշնակիցներին։ Մուհամմադն ու իր հետևորդները, որոնց թիվը այժմ հասնում էր 10.000, շարժվում են դեպի Մեքքա։ Սակայն իրենց պայքարը շարունակելու փոխարեն հանձնում են Մեքքան Մուհամմադին։ Վերջինս խաղաղություն է հռչակում և ներում բնակչությանը։ Հեթանոսական պատկերները վերացվում են Մուհամմադի հետևորդների կողմից. տարածքը և բնակչությունը իսլամականացվում է։ Մեքաան հռչակվում է իսլամի ամենասուրբ քաղաքը, որը հանդիսանում է նաև մուսուլմանների ուխտագնացության կենտրոն։ Իսկ այդ ուխտագնացությունը համարվում է Իսլամի 5 հիմնասյուներից մեկը։ Այնուհետև Մուհամմադը վերադառնում է Մադինա այն բանից հետո, երբ Աքիբ իբն Ուսաիդին նշանակել էր քաղաքի կառավարիչ։ Մուհամմադի մյուս գործողությունները Արաբիայում ուղղված էին թերակղզու միավորմանը ։
Մուհամմադը մահացել է 632 թվականին՝ իր ումմային (մուսուլմանական համայնքին) թողնելով միասնության զգացում։ Իսլամը սկսում է արագորեն տարածվել և մյուս մի քանի տարիների ընթացքում Հյուսիսային Աֆրիկայից անցնում է Ասիա և Եվրոպայի մի շարք շրջաններ։ Իսլամական կայսրության մեծացմանը զուգընթաց Մեքքան շարունակում է ուխտավորներին գրավել որպես կարևոր և սրբազան կենտրոն ամենամյա հաջը իրականացնելու համար։ Այն պատճառով, որ հաջը իրականացնելը բավականին ծախսատար էր և բարդ, ուխտավորները նավով ժամանում էին Ջեդդահ, այստեղից ցամաքով, հաճախ նաև միանալով Սիրիայից և Իրաքից եկող քարավաններին գնում էին Մեքքա։
Միջնադարյան ևնոր ժամանակներ
Մեքքան երբեք չի եղել որևէ խալիֆայության մայրաքաղաք, սակայն մուսուլման ղեկավարները միշտ էլ ներդրումներ են կատարել նրա բարեկարգման համար։ Օմարի (մ.թ. 634–644 թվականներ) և Օսման իբն Աֆֆանի (644–656 թվականներ) կառավարման տարիներին անհանգստանալով, որ հեղեղները կարող են վնաս հասցնել, խալիֆները քրիստոնյա ինժեներների են բերում, որպեսզի վերջիններս կառուցեն ամբարտակներ և պատնեշներ Քաաբայի շուրջ գտնվող տարածքը պաշտպանելու համար ։
Մուհամմադի Մադինա տեղափոխվելուց հետո Մեքքան դադարեց ուշադրության կենտրոնում գտնվելուց։ Այս փոփոխությունը ավելի շատ նկատվեց այն ժամանակ, երբ Ալին՝ 4-րդ խալիֆը, իշխանության գալուց հետո մայրաքաղաք դարձրեց Քուֆան։ Օմայյան խալիֆայությունը մայրաքաղաքը տեղափոխեց Դամասկոս, Սիրիա, իսկ Աբբասյան խալիֆայությունը՝ Բաղդադ, ներկայիս Իրաք։ Բաղդադը մնաց խալիֆայության կենտրոնը շուրջ 500 տարի։ Իսլամական պատմության մեջ Մեքքան կրկին մտացվ Իսլամական քաղաքացիական երկրորդ պատերազմի ժամանակ, երբ այն գտնվում էր Աբդ Ալլահ իբն ազ-Զուբայրի տիրապետության տակ։ Վերջինս Օմայյան խալիֆների դեմ դուրս եկած մուսուլման էր։ Օմայյանները քաղաքը երկու անգամ պաշարել են՝ 683 թվականին և 692 թվականին։ Հետագա տարիների ընթացքում քաղաքը ավելի քիչ քաղաքական նշանակություն է ունեցել և ղեկավարվել է հաշիմիտյան շերիֆների կողմից։
930 թվականին քարմաթիները, որոնք իսմայիլականության ուղղության ներկայացուցիչներ էին Աբու-Թահիր ալ-Ջաննաբիի ղեկավարությամբ և տեղակայված էին Արաբիայի արևելյան շրջաններում, հարձակվել և գրավել են Մեքքան ։ 1349 թվականին Մեքքան մեկ այլ հարված է ստանում. այս անգամ Սև մահն է տարածվում քաղաքում ։
1517 թվականին շերիֆ Բարաքաթ բին Մուհամմադը ճանաչում է օսմանյան խալիֆի գերակայությունը, սակայն շարունակում է պահպանել տեղական ինքնիշխանությունը ։
1803 թվականին Սաուդական առաջին պետությունը գրավում է քաղաքը, որը մինչև 1813 թվականը մնում է նրանց ձեռքում։ Սա ուժեղ հարված էր Օսմանյան կայսրությանը, որը 1517 թվականից ի վեր իր իշխանության տակ էր պահում քաղաքը։ Օսմանցիները Եգիպտոսի խեդիվին՝ Մուհամմադ Ալի փաշային, հանձնարարում են հետ վերադարձնել Մեքքան։ 1813 թվականին Մուհամմադ Ալի փաշան կարողանում է վերադարձնել Մեքքան։
Մեքքայում տարածվում է նաև խոլերայի ալիք։ 1830-1930 թվականների ընթացքում խոլերան 27 անգամ տարածվում է Մեքքայում ուխտավորների շրջանում ։
Մեքքայի նկարագրություն Իբն Բատուտայի կողմից
Մեքքայում գտնվելու տարիներին նա աղոթել է Իրաքի թագավորի համար, ինչպես նաև Էլ Մելիք Էն-Նասրի համար։ Այս աղոթքները կատարվել են Մեքքայի տաճարի մոտ։ Ըստ Բատուտայի այն բավականին մեծ է եղել, սակայն ոչնչացվել է, իսկ նորակառույց շինությունը նախնականից ավելի փոքր էր։ Տաճարում եղել են հրեշտակների, մարգարեների, Հիսուսի, վերջինիս մայր Մարիամի և շատ ուրիշների պատկերներ։ Այս տաճարը Մեքքայի ամենակարևոր մասերից մեկն է համարվում, քանի որ այստեղ հազարավոր մարդիկ էին գալիս ուխտագնացության։
Մեքքայի շերիֆի ապստամբություն
Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին Օսմանյան կայսրությունը Գերմանիայի դաշնակիցն էր և կռվում էր Մեծ Բրիտանիայի և իր դաշնակիցների հետ։ Օսմանյան կայսրությունը Դարդանելի գործողությամբ կարողանում է հետ մղել հարձակումը Ստամբուլի մատույցների մոտ, ինչպես նաև Բաղդադում վերացնել Էլ-Քութի պաշարումը։ Բրիտանացի գործակալ Լոուրենսը գաղտնի դավադրություն է կազմակերպում օսմանյան կառավարիչ, Մեքքայի շերիֆ Հուսեյն բին Ալիի հետ։ Վերջինս Մեքքայից ապստամբություն է սկսում Օսմանյան կայսրության դեմ. այն դառնում է առաջին քաղաքը, որը նվաժճում են նրա ուժերը Մեքքայի ճակատամարտի ժամանակ։ Արևելյան ճակատում շերիֆի սկսած ապստամբությունը շրջադարձային նշանակություն է ունեցել։ Շերիֆ Հուսեյնը նոր պետություն է հռչակում՝ Հիջազի թագավորություն, իսկ Մեքքան հռչակում է նրա մայրաքաղաքը։
1916 թվականի նոյեմբերի նորություններում հաղորդվում էր, որ այն բանից հետո, երբ Օսմանյան կայսրությունն արդեն գերիշխանություն չունի Մեքքայի նկատմամբ, 1916 թվականի հաջը կարող է կատարվել առանց նախկին դրամական շորթումների և թուրքերի կողմից դրամական պահանջների։
Սաուդյան Արաբիա
1924 թվականի Մեքքայի ճակատամարտից հետո Սաուդական ընտանիքը տապալում է Մեքքայի շերիֆին, իսկ Մեքքան դառնում է Սաուդյան Արաբիայի մասը ։
Սաուդական իշխանության օրոք պատմական քաղաքը ոչնչացվում է կառուցապատման նախագծերի պատճառով։ 1979 թվականի նոյեմբերի 20-ին 200 իսլամիստ ընդդիմադիրներ մի սաուդական քարոզչի գլխավորությամբ գրավում են Մեծ մզկիթը։ Նրանք հայտարարում էին, որ սաուդական ընտանիքը այլևս չի ներկայացնում մաքուր իսլամը, ուստի Ալ-Հարամ մզկիթը և Քաաբան պետք է գտնվեն ճշմարիտ հավատացյալների ձեռքում։ Ապստամբները մի քանի հազար ուխտավորների գերի են վերցնում և փակվում մզկիթում։ Պաշարումը շարունակվում է երկու շաբաթ, որի պատճառով մի քանի հարյուր մարդ է մահանում, իսկ սրբավայրին հասցվում է մեծ վնաս, հատկապես Սաֆա և Մարվա սրահներին։ Պակիստանյան ուժերը վերջին հարձակում են իրականացնում. նրանք աջակցություն էին ստացել ֆրանսիական հրամանատարական վերնախավի կողմից ինչպես զենքերի, այնպես էլ լոգիստիկայի տեսքով ։
Պատմական շինությունների ոչնչացում
Սաուդական կառավարության իշխանության ժամանակներում 1985 թվականից ի վեր Մեքքայի պատմական հուշարձանների 95%, որոնց մեծագույն մասը շուրջ 1000 տարեկան էին, ոչնչացվել է ։ Սաուդները ոչնչացրել են կրոնական կարևոր նշանակություն ունեցող պատմական «Յոթ մզկիթներից» հինգը, որոնք կառուցել էին Մուհամմադի դուստրը և նրա 4 ուղեկիցները. դրանք են՝ Աբու Բաքր մզկիթ, Սալման ալ-Ֆարսի մզկիթ, Օմար իբն ալ-Խաթաբ մզկիթ, Սայիդ Ֆաթիմա բինթ Ռասուլլահ մզկիթ և Ալի իբն Աբու Տալիբ մզկիթ ։
Նշվում է, որ այժմ Մեքքայում 20-ից էլ քիչ կառույցներ կան, որոնք Մուհամմադի ժամանակներից են պահպանվել։ Մյուս կառույցները, որոնք ևս ոչնչացվել են, ներառում են Խաթիջայի՝ Մուհամմադի կնոջ տունը, որը քանդվել է հանրային բաղնիք կառուցելու համար, Աբու Բաքրի տունը, որի փոխարեն այժմ Հիլթոն հյուրանոցն է գտնվում, Մուհամմադի թոռան՝ Ալի-Օրայդի տունը և աբու-Քուբայս մզկիթը, որտեղ այժմ թագավորի պալատն է գտնվում, Մուհամմադի ծննդավայրը, որը քանդվել է գրադարան կառուցելու համար, օսմանյան շրջանի Աժյադ ամրոցը, որը քանդվել է Աբրաջ ալ-Բեյթ աշտարակները կառուցելու նպատակով ։
Պատմական հուշարձանների ոչնչացման հիմնական պատճառը նոր հյուրանոցների, բնակելի շենքերի, ավտոկայանատեղերի և այլ ենթակառուցվածքային շինությունների կառուցումն էր ուխատվորների համար։ Այնուամենայնիվ, շատերը ոչնչացվել էին նաև առանց որևէ պատճառի։ Օրինակ՝ երբ Ալի-Օրայիդի տունը հայտնաբերվել է, Ֆահդ թագավորը անձամբ հրամայել է ոչնչացնել այն, այլապես կդառնար ուխտատեղի ։
Ուխտագնացություն
Դեպի Մեքքա ուխտագնացությունը գրավում է միլիոնավոր մուսուլմանների։ Գոյություն ունի երկու տեսակի ուխտագնացություն՝ հաջ և ումրա։ Հաջը, որը հիմնական ուխտագնացությանն է, կատարվում է տարին մեկ անգամ Մեքքայում և շրջակա տարածքներում։ Հաջի ընթացքում ազգային տարբեր պատկանելության միլիոնավոր մարդիկ մեկ վայրում ուխտագնացության են գալիս։ Յուրաքանչյուր չափահաս, առողջ մուսուլման, ով ունի ֆինանսական և ֆիզիկական կարողություն Մեքքա ճանապարհորդելու համար, պետք է կյանքի ընթացքում նվազագույնը մեկ անգամ հաջ կատարի։ Ի տարբերություն հաջի ումրան պարտադիր չէ, սակայն Ղուրանում խորհուրդ է տրվում սա ևս կատարել ։ Հաճախ ումրան կատարվում է պարզապես ալ-Հարամ մզկիթ այցելությամբ։
Միջադեպեր ուխտագնացության ընթացքում
Մեքքան հաջի օրերին դարձել է մի շարք միջադեպերի կենտրոն հսկայական ամբոխին կառավարել չկարողանալու պատճառով  ։ Այսպես օրինակ՝ 1990 թվականի հուլիսի 2-ին Մեքքայում ուխտագնացության ժամանակ տեղի է ունենում ողբերգություն. հետիոտների համար նախատեսված թունելում օդափոխության համակարգը խափանվում է, որի պատճառով խուճապային փախուստի ժամանակ 1426 մարդ է շնչահեղձ լինում և ոտքերի տակ տրորվում ։ 2015 թվականի սեպտեմբերի 24-ին Մինայում Ջամարաթում 700 ուխտավորներ սպանվում են սատանային քարկոծելու ծիսակարգի ժամանակ ։
Աշխարհագրություն
Մեքքան ծովի մակերևույթից 277 մետր բարձրության վրա է գտնվում և Կարմիր ծովից հեռու է 80 կմ ։ Կենտրոնական Մեքքան գտնվում է սարերի միջև, և այդ միջանցքը հայտնի է «Մեքքայի խոռոչ» անունով։ Այս տարածքում է գտնվում Ալ Տանեեմ հովիտը, Բաքքահ և Աբքաև հովիտները ։ Շրջակա լեռնային տարածքը սահմանափակում է քաղաքի ընդարձակման հնարավորությունը։ Քաղաքի կենտրոնում գտնվում է ալ-Հարամ մզկիթը իր շրջակայքով, որը քաղաքի ամենացածր կետն է։ Մզկիթի շրջակայքում գտնվում է հին քաղաքը։ Քաղաքի հիմնական պողոտաներն են Ալ-Մուդդահը և Սուք ալ-Լայլը, որոնք գտնվում են մզկիթից հյուսիս, իսկ Աս-Սուգ Ասաղիր պողոտան՝ մզկիթից հարավ։ Այն բանից հետո, երբ Սաուդները քաղաքի կենտրոնում գտնվող Մեծ մզկիթը ընդարձակեցին, հարյուրավոր տների փոխարեն կառուցվեցին ընդարձակ պողոտաներ և հրապարակներ։ Բնորոշ են տեղական քարից պատրաստված երկհարկանի կամ եռահարկ տները։ Այսօր Մեքքայի ընդհանուր տարածքը կազմում է 1200 կմ² ։
Նոր ժամանակներում Մեքքան օգտվում էր ջրի մի քանի աղբյուրներից։ Առաջինը տեղական ջրհորներն են, որոնցից է հանրահայտ Զամզամի ջրհորը, որի ջուրը հիմնականում աղի է։ Երկրորդ աղբյուրը Այն Զուբայդայի աղբյուրն է։ Այս աղբյուրը սկզբնավորվում է Սադ և Քաբքաբ լեռներից, որոնք Արաֆայի լեռներից մի քանի կիլոմետր արևելք են գտնվում կամ Մեքքայից 20 կմ հարավ-արևելք։ Ջուրն այստեղից տեղափոխվում է՝ օգտագործելով ստորգետնյա ջրանցքներ։ Ջրի երրորդ աղբյուրը անձրևներն են, որոնց ջուրը մարդիկ հավաքում են հատուկ ջրամբարներում։ Չնայած անձրևները սակավ են, սակայն հեղեղի վտանգ եններկայացնում, իսկ այդ վտանգը առկա է դեռ վաղ ժամանակներից։ Ըստ Ալ-Քուրդիի մինչև 1965 թվականը գրանցվել է հեղեղի 9դ եպք, որոնց մի մասը Սաուդական շրջանում։ Վերջին դարի ընթացքում ամենասարսափելի հեղեղը տեղի է ունեցել 1942 թվականին։ Այդ օրից ի վեր ամբարտակներ են կառուցվել այս խնդիրը լուծելու համար ։
Կլիմա
Մեքքային բնորոշ է շոգ անապատային կլիման։ Ինչպես շատ սաուդաարաբական քաղաքները, այնպես էլ Մեքքան պահպանում է իր տաք, երբեմն շոգ եղանակը նույնիսկ ձմռանը, որը կարող է տատանվել գիշերը 18 C-ից մինչև կեսօրին 30 C: Ամռանը սարսափելի շոգ է, և ջերմաստիճանը հաճախակի հատում է 40 C կեսօրին, իսկ երեկոյան իջնում է մինչև 30 C: Նոյեմբեր և հունվար ամիսների ընթացքում Մեքքայում ժամանակ առ ժամանակ կարող է անձրև տեղալ, սակայն քիչ քանակությամբ։
Տեսարժան վայրեր
Մեքքայում է գտնվում աշխարհի ամենամեծ մզկիթը՝ Ալ-Հարամ մզկիթ։ Մզկիթի կառույցի ներսում է գտնվում Քաաբան, որը ուղենշում է մուսուլմանների աղոթքի ուղղությունը։ Մզկիթը հայտնի է նաև Հարամ կամ Մեծ մզկիթ անուններով ։
Ինչպես նշվեց վերևում վահաբիականների թշնամության պատճառով Մեքքան կորցրել է մեծքանակ կրոնական և պատմական նշանակության ժառանգություն. վերջին 1500 տարիների ընթացքում ստեղծված շատ քիչ կառույցներ են պահպանվել սաուդական կառավարման շրջանում ։
Քաղաքի ընդարձակման գործողությունները շարունակվում են և իրենց մեջ են ընդգրկում նաև Ալ-Հարամ մզկիթի մոտակայքում 601 մ բարձրություն ունեցող Աբրաջ ալ-Բայթ աշտարակների կառուցումը ։ 2012 թվականին շինարարության ավարտից հետո աշտարակները աշխարհում իրենց բարձրությամբ երրորդն են։ Աշտարակների կառուցման նպատակով քանդվել է Այժադ ամրոցը, որն էլ հակասությունների պատճառ է դարձել Թուրքիայի և Սաուդյան Արաբիայի միջև ։
Զամզամ ջրհորը Մեքքայի ջրի ամենահայտնի աղբյուրն է։ Մեքքայի Քըշլան (թուրքերենի թարգմանաբար Kışla բառը նշանակում է զորանոց) օսմանյան ամրոց էր, որը գտնվում էր Մեծ մզկիթի դիմաց և պաշտպանական նշանակություն ուներ։ Սակայն սաուդական կառավարությունը ոչնչացրել է այս կառույցը, որպեսզի բավականաչափ տեղ ապահովի ժամանակակից հյուրանոցների և բիզնես կենտրոնների կառուցման համար ։ Հիրան (حِـرَاء) Մեքքայի մոտակայքում՝ Ջաբալ ան-Նուր (جَـبَـل الـنُّـوْر, «Լույսի լեռ») կոչվող լեռան վրա գտնվող քարանաձավ է։ Այս քարանձավը հայտնի է այն պատճառով, որ Մուհամմադին իր առաջին հայտնությունը երևացել է հենց այստեղ Ջիբրայիլ հրեշտակի միջոցով (جِـبْـرَائِـيْـل). վերջինս քրիստոնյաների շրջանում հայտնի է Գաբրիել անունով ։
Ղուրանի դարպասը կամ Մեքքայի դարպասը Ջեդդահ-Մեքքա մայրուղու վրա է գտնվում և նախանշում է այն սահմանը, որը ոչ մուսուլմանները հատել չեն կարող։ Սա Մուհամմադի ծննդավայր՝ Մաքքահ տանող մուտքն է։ Դարպասը նախագծվել է եգիպտացի ճարտարապետ Սամիր Էլաբդի կողմից 1979 թվականին։ Կառույցը ունի գրքի տեսք՝ ներկայացնելով Ղուրանը՝ դրված գրքակալի վրա ։
Տնտեսություն
Մեքքայի տնտեսությունը մեծապես հենվում է ամենամյա ուխտագնացության վրա։ Մեքքացիների եկամուտը ձևավորվում է հաջի արդյունքում։ Իրականում հաջը ոչ միայն Մեքքայի տնտեսության մեջ է գերակշիռ դիրք ունի, այլև ողջ Արաբական թերակղզու։ Եկամուտը ձևավորվում է մի քանի եղանակներով։ Առաջին մեթոդը ուխտավորների հարկումն է։ Հարկերը, որոնք հատկապես Մեծ ճգնաժամի տարիներին բարձրացվեցին, գոյություն են ունեցել դեռևս 1972 թվականից։ Մեկ այլ մեթոդ է ուխտավորներին տարբեր ծառայությունների մատուցումը։ Օրինակ՝ սաուդական ազգային ավիաընկերությունը՝ Սաուդիա, ուխտագնացությունից ստանում է եկամտի 12%-ը։ Մեքքա հասնելու համար վճարվող ուղեվարձը ևս եկամտի աղբյուր, նույնը կարելի է ասել հյուրանոցների մասին ։
Քաղաքը ստանում է մոտավորապես 100 միլիոն դոլար, մինչդեռ սաուդական կառավարութունը հաջի ծառայություների համար ծախսում է շուրջ 50 միլիոն։ Քաղաքում կա նաև արդյունաբերությունը և մի քանի գործարաններ, սակայն Մեքքան այլևս Սաուդյան Արաբիայի տնտեսության մեջ կարևոր դեր չի խաղում, քանի որ այն մեծապես հենվում է նավթի արտահանման վրա ։ Մեքքայի հիմնական արդյունաբերական արտադրանքներն են տեքստիլը, կահույքը և սպասքը։
Այնուամենայնիվ Մեքքայում բավականին շատ արդյունաբերություններ են ստեղծվել։ Շարունակվում են պահպանվել դեռևս 1970 թվականից ստեղծված շատ ձեռնարկություններ՝ ծալքավոր երկաթի արտադրություն, պողպատի ձուլարաններ, ատաղձագործական խանութներ, բանջարեղենի յուղի արդյունահանման գործարաններ, քաղցրավենիքի արտադրամասեր, ալրաղացներ, հացաբուլկեղենի խանութներ, թռչնաֆաբրիկաներ, սառեցված սննդամթերքի ներմուծում, լուսանկարչություն, սառույցի գործարաններ, ալկոհոլային խմիչքների շշալցման գործարաններ, վարսավիրանոցներ, գրախանութներ, տուրիստական գործակալություններ և բանկեր ։
20-21-րդ դարում քաղաքը բավականին զարգացում է ապրել, որը, կարելի է ասել, եղել է օդային թռիչքների հարմարավետության և մատչելիության շնորհից հաջին մասնակցող ուխտավորների թվի աճի արդյունքում։ Հազարավոր սաուդներ ամբողջ տարին աշխատում են՝ հաջի նախապատրաստական աշխատանքներ կատարելով, որպեսզի հյուրանոցներն ու խանութները ուխտավորներին պատշաճ ձևով ծառայեն։ Այս աշխատողները մեծացրել են նաև բնակարանների և ծառայությունների պահանջը։ Քաղաքը այժմ շրջապատված է մայրուղիներով, ունի բազմաթիվ առևտրի կենտրոններ և երկնաքերեր ։
Առողջապահություն
Սաուդական կառավարությունը անվճար սկզբունքներով ապահովում է բոլոր ուխտավորների առողջությունը։ Մեքքայում գոյություն ունի 10 հիվանդանոց ՝
Քաղաքում կան նաև բազմաթիվ կլինիկաներ բնակիչների և ուխտավորների համար։
Մշակույթ
Մեքքայի մշակույթը իր վրա է կրում ամենամյա բազմահազար ուխտավորների մշակույթների ազդեցությունը՝ ձևավորելով հարուստ մշակութային ժառանգություն։ Ամեն տարի Մեքքա այցելող բազմահազար ուխտավորների շնորհիվ Մեքքան դարձել է մուսուլմանական աշխարհի ամենաբազմազան մշակույթն ունեցող քաղաքը։ Ի տարբերություն Սաուդյան Արաբիայի մնացած մասերի և մասնավորապես Նաջդի, Մեքքան, ըստ Նյու Յորք Թայմս ամսագրի, դարձել է ազատ մտածելակերպի, քննարկումների և «անհավանական լիբերալիզմի» «օազիս», քանի որ «մեքքացիները իրենց համարում են պատնեշ տարածվող ծայրահեղականության դեմ, որը տիրապետող է դարձել ամբողջ իսլամական քննարկումներում» ։
Առաջին անգամ մամուլը քաղաքում ներկայացվել է 1885 թվականի օսմանյան նահանգապետ Օսման Նուրի փաշայի կողմից։ Հաշիմիտների շրջանում այն տպագրում էր քաղաքի պաշտոնական թերթը՝ ալ-Քիբլա։ Սաուդական ռեժիմը ընդարձակում է մամուլը՝ ներկայացնելով սաուդական նոր պաշտոնական թերթը՝ Ումմ ալ-Քուրա։ Քաղաքում մամուլը և տպագրական տեխնիկաները տարածվել են Մերձավոր Արևելքից՝ հիմնականում Ջեդդահից ։
Մեքքան ունի իր թերթը՝ Ան-Նադուա։ Միևնույն ժամանակ սաուդական և միջազգային այլ թերթեր ևս առկա են քաղաքում, օրինակ՝ Սաուդական թերթ, Ալ Մադինա, Օքազ և Ալ-Բիլադ։ Առաջին երեքը Մեքքայի և սաուդական այլ քաղաքների գլխավոր թերթերն են, որոնք հիմնականում կենտրոնանում են քաղաքին վերաբերող խնդիրներին. թերթերն ունեն շուրջ միլիոն ընթերցողներ։
Մեքքայում ամենատարածված սպորտաձևերն են ըմբշամարտը և մրցավազքը ։ Քաղաքում ամենահայտնի սպորտաձևը ֆուտբոլն է։ Քաղաքում են գտնվում Սաուդյան Արաբիայի մի շարք շատ հին սպորտային ակումբներ, օրինակ՝ Ալ-Վահդա ֆուտբոլային ակումբը (հիմնադրվել է 1945 թվականին)։ Մեքքայի ամենամեծ մարզադաշտը Աբդուլազիզ թագավորի մարզադաշտն է, որը տեղավորում է շուրջ 38,000 մարդ ։
Խոհանոց
Տարբեր էթնիկ խմբերի և ազգությունների ազդեցությունը Մեքքայի ավանդական խոհանոցի վրա ակնհայտ է։ Քաղաքը նկարագրվում է որպես ամենակոսմոպոլիտան իսլամական քաղաքներից մեկը իր միջազգային խոհանոցով ։
Ավանդաբար Ռամադանի ամսին տղամարդիսկ, ովքեր հայտնի են սագգա անունով, վաճառում են հանքային ջուր և մրգային հյութ մուսուլմաններին՝ խախտելով իրենց պահքը մութն ընկնելուց հետո։ Այսօր սագգաները փող են աշխատում՝ վաճառելով քաղցրեղեն մրգային հյութի հետ միասին, օրինակ՝ փախլավա և բասբոսա։
20-րդ դարում Մեքքայում բացվել են արագ սննդի ցանցեր՝ սպասարկելով տեղացիներին և ուխտավորներին ։ Ուխտավորները հաճախակի են Մեքքա բերում Էկզոտիկ ուտելիքներ, ինչպես օրինակ մրգեր Հնդկաստանից և Ճապոնիայից ։
Ժողովրդագրություն
Ուխտավորները ունեն էթնիկ տարբեր ծագում և հիմնականում գալիս են Կենտրոնական Ասիայից, Հարավային Ասիայից, Հարավարևելյան Ասիայից, Մերձավոր Արևելքից, Եվրոպայից և Աֆրիկայից։ Ուխտավորներից շատերը մնում և դառնում են քաղաքի հիմնական բնակիչներ։ Բացի հաջի պատճառով առաջացած ազգային բազմազանությունից, նախորդ 50 տարիների նավթի բումը հարյուր հազարավոր աշխատող ներգաղթյալների է բերել քաղաք։
Ըստ սաուդական օրենքի ոչ մուսուլմանների մուտքը Մեքքա արգելված է, սակայն բազմաթիվ նման մարդիկ կեղծ փաստաթղթերով փորձել են մտնել քաղաք, սակայն ձերբակալվել են ։ Ահմադիականների մուտքը ևս արգելված է, քանի որ նրանք համարվում են ոչ մուսուլմաններ ։ Այնուամենայնիվ շատ ոչ մուսուլմաններ և ահմադիականներ այցելել են քաղաք։ Նման առաջին դեպքը գրանցվել է 1503 թվականին, երբ Բոլոնյայից Լյուդովիկո դի Բարթեման այցելել է Մեքքա ։ Սիկհականության հիմնադիր Գուրու Նանակը 1518 թվականի դեկտեմբերին այցելել է Մեքքա ։ Ամենահայտնի այցելուներից է եղել Ռիչարդ Ֆրենսիս Բըրթոնը , ով 1853 թվականին Աֆղանստանից եկել է Մեքքա իբրև քադիրիա սուֆի։ Սաուդական կառավարությունը իր դիրքորոշումը հաստատում է Ղուրանի 9-րդ սուրահի 28-րդ տողով՝ «Դուք, որ հավատում եք... Իրականում հեթանոսները անմաքուր են, ուստի թույլ մի տվեք նրանց մոտենալ Սուրբ մզկիթին»։
Կրթություն
Ֆորմալ կրթությունը սկսել է դանդաղորեն զարգանալ ուշ օսմանյան շրջանում և շարունակվել է նաև հաշիմիտների շրջանում։ Կրթական վիճակի բարելավման առաջին փորձը կատարել է Ջեդդահից մի առևտրական Մուհամմադ Ալի Զայնալ Ռիդա անունով, ով 1911-1912 թվականներին հիմնադրել է ալ-Ֆալահ մեդրեսեն Մեքքայում, որը արժեցել է 400 հազար ֆունտ ստերլինգ ։ Մեքքայում կրթական համակարգը իր մեջ ներառում էր պետական և մասնավոր բազմաթիվ դպրոցներ ինչպես տղաների, այնպես էլ աղջիկների համար։ 2005 թվականին Մեքքայում կար մասնավոր և պետական 532 դպրոց տղաների համար և 681 դպրոց կանանց համար ։ Ուսուցման լեզուն ինչպես պետական, այնպես էլ մասնավոր դպրոցներում արաբերենն է, իսկ անգլերենը դիտարկվում է որպես երկրորդ լեզու, մյուս կողմից այն դպրոցները, որոնք ստեղծվել են օտարերկրյա ֆինանսավորմամբ, ինչպես օրինակ միջազգային դպրոցները, որպես ուսուցման լեզու գործածում են անգլերենը։ Վերջիններս թույլ են տալիս խառը կրթությունը, մինչդեռ մյուս դպրոցները արգելում են տղաների և աղջիկները միասնական կրթությունը։
Բարձրագույն կրթության համար քաղաքն ունի միայն մեկ համալսարան՝ Ումմ ալ-Քուրա համալսարանը, որը ստեղծվել է 1949 թվականին որպես քոլեջ, ապա 1979 թվականին դարձել է պետական համալսարան։
Հնէաբանություն
2010 թվականին Մեքքայի տարածքը դառնում է հնէաբանության կարևոր վայր պրիմատների էվոլյուցիայի և սաադանիուս բրածոյի հայտնաբերման տեսանկյունից։ Սաադանիուսը պրիմատների այն տեսակին է պատկանում, որոնք առավել մոտ են «Հին աշխարհի կապիկներին» և մարդանման կապիկներին։ Բրածոներով հարուստ այս վայրը, որի մոտակայքում այսօր Կարմիր ծովն է՝ տեղակայված Սաուդյան Արաբիայի արևելքում, 28-29 միլիոն տարի առաջ խոնավ անտառային տարածք էր ։
Հնէաբանները հուսով են, որ հետագա հետազոտությունների արդյունքում այս տարածքում կարող են հայտնաբերվել նոր բրածոներ ։
Հաղորդակցություն
Վաղ սաուդական շրջանում հեռահաղորդակցությունն արդեն տարածում էր գտել քաղաքում։ Աբդուլ Ազիզ աս-Սաուդ թագավորը ավելի է բարելավում հեռահաղորդակցության հնարավորությունները, քանի որ նա դրանք դիտարկում էր որպես հարմարավետության և առավել լավ կառավարման միջոցներ։ Եթե Հուսեյին թագավորի օրոք քաղաքում կար ընդամենը 20 հեռախոս, ապա 1936 թվականին այդ թիվը հասնում է 450-ի։ Այս շրջանում հեռախոսային գծերը տարածվում էին մինչև Ջեդդահ և Թաիֆ, սակայն ոչ մայրաքաղաք Ռիադ։ Մինչև 1985 թվականը Մեքքան, ինչպես մյուս սաուդական քաղաքները, ապահովված էր հաղորդակցության տարբեր միջոցներով՝ հեռախոս, ռադիո, տելեքս, հեռուստացույց ։
Օդային
Մեքքայում կա միայն Մեքքայի Արևելյան փոքրիկ օդանավակայանը, որը փակ է ավիաթռիչքների համար, իսկ դրա փոխարեն Մեքքան օգտվում է Աբդուլազիզ թագավորի միջազգային օդանավակայանից, որը գտնվում է Ջեդդահում՝ քաղաքի կենտրոնից 100 կմ հեռավորության վրա։ Հաջի բազմահազար ուխտավորներին սպասարկելու համար օդանավակայանը ունի հատուկ հաջի տերմինալ, որը տեղավորում է միաժամանակ 47 ինքնաթիռներ և հաջի շրջանում մեկ ժամվա ընթացքում կարող է ընդունել 3800 ուխտավոր ։
Ալ-Մաշաեր ալ-Մուգադդասսահ մետրո
Մեքքայի Ալ-Մաշաեր ալ-Մուգադդասսահ մետրոն գործում է 2010 թվականի նոյեմբերի 13-ից ։ 18.1 կմ բարձրացող մետրոն ուխտավորներին տեղափոխում է Արաֆահ լեռ, Մուդալիֆահ և Մինա՝ այսպիսով թեթևացնելով ճանապարհների խցանումը հաջի շրջանում ։
Մեքքայի մետրո
Մեքքայի մետրոն, որի պաշտոնական անվանումն է Մաքքահի զանգվածային երթուղային տրանսպորտ, նախագծված է հատուկ քաղաքի համար և բաղկացած է 4 գծերից ։
Ներքաղաքային
Սաուդյան Արաբիայի կառուցման ընթացքի մեջ է գտնվում ներքաղաքային արագընթաց երկաթուղային գիծը (Հարամային արագընթաց երկաթուղային նախագծի, որը հայտնի է նաև «Արևմտյան Երկաթուղի» անունով)։ Այն իրար է միացնելու 444 կմ հեռավորության վրա գտնվող երկու սուրբ քաղաքներ Մադինան և Մեքքան Աբդուլլահ թագավորի տնտեսական քաղաքի, Ռաբիղի, Ջեդդահի և Աբդուլազիզ թագավորի միջազգային օդանավակայանի միջոցով ։ Այս երկաթուղին ապահովելու է արագ և անվտանգ երթուղի, որը 320 կմ/ժ արագությամբ ընթացող էլեկտրական գնացքների շնորհիվ կրճատելու է Մեքքայի և Մադինայի միջև երթևեկության տևողությունը մի քանի ժամով՝ հասցնելով 2 ժամի ։ Այն կառուցվելու է իսպանական բիզնես-կոնսորցիումի կողմից ։
Ճանապարհներ
Մեքքայի ներքաղաքային հիմնական մայրուղիներն են ՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սաուդյան Արաբիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Մեքքա Կատեգորիա:Սրբազան քաղաքներ Կատեգորիա:Հաջ
Օվեչյա (գյուղ, Նեդրիգայլովի շրջան)
Օվեչյա (Овеча), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Նեդրիգայլովի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Նեդրիգայլովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Լորա Բորդեն
Լորա Բորդեն, Լեդի Բորդեն (Laura Borden, Lady Borden, ծննդյամբ` Լորա  Բոնդ (Laura Bond, ), կանադացի հասարակական գործիչ։
1911-1920 թվականներին եղել է Կանադայի վարչապետ Ռոբերտ Լերդ Բորդենի կինը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կանադացի ֆեմինիստներ Կատեգորիա:Կանադայի վարչապետների կանայք Կատեգորիա:Կանադացի հասարակական գործիչներ
Միքավա
Միքավա (მიქავა), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Սամեգրելո-Զեմո Սվանեթ մարզի Ծալենջիխայի շրջանում ։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 230 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Ծալենջիխայից հեռու է 6 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 393 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ծալենջիխայի շրջան‎‎‎
Խուրմա արևելյան
Խուրմա արևելյան, էբենազգիների ընտանիքի պտղատու, սաղարթավոր ծառ, որն աճում է արևադարձային երկրներում։ Խուրմայի համեմատաբար ցրտադիմացկուն տեսակները շատ լավ աճում ու պտղաբերում են բարեխառն գոտու մերձարևադարձային շրջաններում։ Այն երկտուն կամ միատուն բույս է։ Ապրում է 100 և ավելի տարի։ Հայրենիքը Չինաստանն է։
Պատմություն
Այն աճեցվել է Կալիֆորնիայում, որտեղից տարածվել է Ֆլորիդայի, Ալաբամայի և մյուս նահանգներում։ Չինական խուրմայի լավագույն տեսակները տարածված են նրա հյուսիսային նահանգներում։
Ամերիկայում շատ հարգի են խուրմայի հյութից պատրաստված պուդինգը, կեքսը, օշարակները։ Խուրմայի պտուղներից պատրաստում են բարձրորակ օղի։ Ինչպես նրա պտուղները, այնպես էլ ճյուղերն ու արմատները պարունակում են մեծ քանակությամբ դաբաղանյութեր, որոնք օգտագործում են բժշկության մեջ վերքերը, ստամոքսի խոցերը բուժելու համար։ Այն միաժամանակ լավ դեղամիջոց է սակավարյունության և լնդերի հիվանդությունները բուժելու համար։ Խուրմայի որոշ սորտերի հյութը, որոնց մեջ դաբաղանյութերը շատ են, ճապոնացիները օգտագործում են ձկնորսական ուռկանները և ճոպանները տոգորելու համար։ Այդ նյութը կիրառվում է նաև թղթի արդյունաբերության մեջ ջուր չծծող փաթեթաթուղթ արտադրելու համար։
Խուրմայի պտուղը, ճյուղերը և տերևները շատ լավ հումք են բարձրարժեք ներկեր ստանալու համար։ Այդ ներկերը օգտագործում են հատկապես տեքստիլ արդյունաբերության մեջ բարձր որակի գործվածքները ներկելու համար։ Այդ նույն հումքից ստացվում է բարձր որակի լաք և չջնջվող թանաք։
Մշակում
Մշակվում է արևմտյան և արևելյան Վրաստանում, Ադրբեջանում, Սև ծովի ափերին (Կրասնոդարի երկրամաս), Ղրիմի հարավային շրջաններում, Ուզբեկստանում, Տաջիկստանում, Թուրքմենստանում, Հայաստանում՝ Նոյեմբերյանում, Իջևանում, Բերդի տարածաշրջանում։ Թարմ պտուղները պարունակում են շաքարներ, պրոտեին, ճարպեր, վիտամին, երկաթ և այլն։ Օգտագործում են ստամոքս-աղիքային հիվանդությունների, սակավարյունության, ցինգայի բուժման նպատակով։ Կանաչ պտուղները և տերևները պարունակում են դաբաղանյութեր։
Խուրմա արևելյանի բնափայտը լավ ողորկվում է, նրանից պատրաստում են կահույք, երաժշտական գործիքներ։ Բազմացվում է ստրատիֆիկացված սերմերով, ինչպես նաև պատվաստով։
Պատկերասրահ
Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Էբենազգիներ Կատեգորիա:Պտղատու ծառեր
Կուլմբախ (շրջան)
Կուլմբախ  (Landkreis Kulmbach), շրջան Գերմանիայում։ Շրջանի կենտրոնն է Կուլմբախ քաղաքը։ Զբաղեցնում է 656,41 կմ2։ Բնակչությունը 77 336 մարդ է։ Բնակչության խտությունը 118 մարդ/կմ2։
Շրջանի պաշտոնական կոդը 09 4 77 է։ Շրջանում 22 համայնք կա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բավարիայի շրջաններ
Վենդենայմ
Վենդենայմ (Vendenheim), համայնք Ֆրանսիայի Գրանդ Էստ մարզի Ստորին Հռենոս գավառում ։
Բնակչությունը 2006 թվականի դրությամբ կազմում է 5751 մարդ, բնակչության խտությունը` 361.93 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 15.89 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 400 կմ արևելք, Ստրասբուրգ քաղաքից` 10 կմ հյուսիս։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 3737 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 2714-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 1023։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 72,6 %։ 2714 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 2552 անձ (1302 տղամարդ և 1250 կին)։ Գործազուրկ են եղել 162 անձ (82 տղամարդ և 80 կին)։ 1023 անաշխատունակներից 421-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 371-ը` թոշակառուներ, իսկ 231-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Նատալովսկի գյուղական խորհուրդ (Գրեբյոնկովսկի շրջան)
Նատալովսկի գյուղական խորհուրդ  (Наталівська сільська рада), Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Գրեբենկովսկի շրջանում ։
Յուդա (գյուղ, Տատիշլինսկի շրջան)
Յուդա (Юда, Юда), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Տատիշլինսկի շրջանի կազմում։
Նատալովսկի գյուղական խորհուրդ (Գրեբյոնկովսկի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Նատալովսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 656 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 32,40 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 20,25 մարդ/կմ²։ Խորհրդում կա 2 բնակավայր։
Յուդա (գյուղ, Տատիշլինսկի շրջան)
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 187 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Տատիշլինսկի շրջանի բնակավայրեր
Նատալովսկի գյուղական խորհուրդ (Գրեբյոնկովսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Դյատլևո
Դյատլևո (Дятлево), գյուղ Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Ալնաշսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2008 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 184 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Ալնաշսկի շրջանի բնակավայրեր
Սիլիկուա
Սիլիկուա (իտալ.Siliqua), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Սարդինիա մարզի Կալիարի գավառում ։
Բնակչությունը 1046 մարդ՝(2008 թ.), բնակչության խտությունը 21 մարդ /կմ²։ Տարածքը զբաղեցնում է 190 կմ²։ Փոստային հասցե՝ 9010, հեռախոսային կոդ՝ 0781:
Ժողովրդագրություն
Բնակչության դինամիկան։
Բաբկեն Չուգասզյան
Լևոն և Գարեգին Չուգասզյանների հայրը։
Կենսագրություն
Բաբկեն Չուգասզյանը ծնվել է Թավրիզում։ 1951 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1955-1958 թվականներին աշխատել է ԵՊՀ հրատարակչությունում, 1965-1997 թվականներին՝ Մատենադարանում, 1965-1994 թվականներին՝ փոխտնօրեն։
Բաբկեն Չուգասզյանի ուսումնասիրությունները վերաբերում են հայ-իրանական առնչություններին, պարսկերեն գրականությանը («Հայ-իրանական գրական առնչություններ (V-XVIII դդ.)», 1963, «Խրատք Նուշիրուանի», 1966), նորահայտ բնագրերի հայտնաբերման ու հրատարակության խնդիրներին (Հովհաննես Սեբաստացի, «Պատմութիւն Սեբաստիոյ», 1974, XIII դ. «Բժշկարան ձիոյ եւ առհասարակ գրաստնոյ», 1980, «Գեորգ Դպիր Պալատեցու կյանքի և գործունեության տարեգրություն, 1737-1811», 1994)։ Հեղինակ է նաև «Հայրենադարձ իրանահայ դեմքեր» (1997) կենսագրական բառարանի ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ Կատեգորիա:Հայ արևելագետներ Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների թեկնածուներ
Ցեղասպանության մեծ խաղը
'«Ցեղասպանության մեծ խաղը. իմպերիալիզմը, ազգայնականությունը և օսմանյան հայերի ոչնչացումը»,' 2005 թվականին տպագրված ոչ գեղարվեստական գիրք, որի հեղինակը Դոնալդ Բլոքսամն է։ Գիրքը հրատարակվել է Օքսֆորդի համալսարանի հրատարակչության կողմից (OUP), այն հայոց ցեղասպանության մասին է։ Գրքում Բլոքսամը եզրահանգում է, որ հայոց ցեղասպանությունը ծրագրված էր Օսմանյան կառավարության կողմից ։
Այն կենտրոնանում է առաջին համաշխարհային պատերազմի և հայոց ցեղասպանության տերությունների աշխարհաքաղաքական հարաբերությունների վրա, և ինչպես են որոշ երկրներ աշխարհաքաղաքական պատճառներով աջակցել հայերին, սակայն հետագայում դադարեցրել են աջակցությունը կայսրության և ապա իրավահաջորդ Թուրքիայի Հանրապետության նկատմամբ նոր աշխարհաքաղաքական գործոնների պատճառով։ Գիրքը ներառում է օսմանյան հայերի և օսմանյան թուրքերի հարաբերությունների ակնարկ, մինչդեռ ցեղասպանության վերաբերյալ շատ այլ աշխատություններ կենտրոնանում են բացառապես եղեռնի վրա ։
Վերջին գլուխը քննարկում է Միացյալ Նահանգների կառավարության ու ժողովրդի արձագանքը Հայոց ցեղասպանությանը։
Ջեյ Ուինթերն իր գրախոսության մեջ ասել է, որ քանի որ Բլոքսամը հաստատում է ցեղասպանությունը, գրքի «վերնագրի դառը հեգնանքը» ցեղասպանության ժխտում չէ ։
Նշումներ
<references group="" responsive="1">
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության մասին գրքեր
Արագած (Արմավիրի մարզ)
Արագած, գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզում, Վաղարշապատի տարածաշրջանում։
Ընդհանուր տեղեկություններ
Գտնվում է ծովի մակերևույթից 915 մ բարձրության վրա, Արմավիրից 20 կմ հյուսիս-արևելք, Վաղարշապատից` 8 կմ հյուսիս-արևմուտք, հարթավայրում։ Հարևան բնակավայրերն են նույն մարզի Աղավնատուն և Ծաղկալանջ գյուղերը։
Գյուղը հիմնադրվել է 1828-1829 թվականներին Պարսկահայաստանի Խոյի շրջանից տեղափոխված հայերի կողմից։ Ի սկզբանե կոչվել է Խզնավուզ, վերանվանվել է Արագած 1946 թ. ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի հրամանագրով։ Բնակիչները հիմնականում խոսում են Խոյի բարբառով։
Գյուղն ունի միջնակարգ դպրոց (Արցախյան առաջին պատերազմում զոհված ազատամարտիկ Մեխակ Մեխակյանի անվան), մշակույթի տուն։
Կուպիևախա (ավան, Վելիկոբուրլուկիի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Վելիկոբուրլուկիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի ավաններ Կատեգորիա:1922 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Արագած (Արմավիրի մարզ)
Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի Հանրապետության 2011 թվականի մարդահամարի, Արագածի մշտական բնակչությունը կազմել է 2924, իսկ առկա բնակչությունը` 2814 հոգի ։ Բնակվում են հիմնականում հայեր, նաև` եզդիներ։
Արագած գյուղի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է խաղողագործությամբ, բանջարաբուծությամբ և խոզաբուծությամբ։
Հայտնի մարդիկ
Գյուղում է ծնվել լեզվաբան, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Մանվել Ասատրյանը։