cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ագուստին Մունյոս Գրանդես
Գործունեությունը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ
Ստանձնելով կաուդիլիո Ֆրանկոյի ռազմական կաբինետը՝ Մունյոս Գրանդեսը նաև դարձավ Ֆալանգայի խորհրդի անդամ։ Նա իրականացնում էր պետության և կուսակցության միջև հարաբերությունների կարգավորումը ։ Պաշտոնի այդպիսի բարձրացումը դիտարկվում էր որպես նացիստների հետ սերտ հարաբերություններ ունեցող գեներալի դիրքերի թուլացում, ով գործնականում Նացիստական Գերմանիայի աջակցությամբ կարող էր դառնալ Ֆրանցիսկո Ֆրանկոյի մրցակից։ Մունյոս Գրանդեսը զրկվեց զորքերի ղեկավարումից և մշտապես գտնվում էր գեներալիսիմուսի տեսադաշտում։
Հետպատերազմյան ժամանակաշրջան
1945 թվականին, զգուշանալով իսպանական ներքին գործերին Գերմանիայի ներգրավելուց, Մունյոս Գրանդեսը դարձավ Առաջին զինվորական շրջանի գեներալ-կապիտան (հրամանատար), որի շտաբը տեղակայված էր Մադրիդում։ 1950 թվականին Ֆրանցիսկո Ֆրանկոն նրան նշանակում է իր ռազմական խորհրդատու ։
1951 թվականի հուլիսի 19-ին Մունյոս Գրանդեսը նշանակվում է Իսպանիայի ռազմական նախարար։ Նա ղեկավարում էէր իսպանա-ամերիկյան ռազմական համագործակցությունը։ Նա նպաստեց 1953 թվականի սեպտեմբերի 26-ին ԱՄՆ-ի հետ ռազմական համաձայնագրի կնքմանը։ Այս կապակցությամբ նա ասել է. Երբ Մունյոս Գարնդեսը առաջին անգամ պաշտոնական այցով ժամանեց Միացյալ Նահանգներ, նա ամերիկյան լրագրողների հետ հանդիպմանը գնաց «Կապույտ դիվիզիայի» գեներալի համազգեստով և նացիստական պարգևներով ու հայտարարեց. Չնայած այդ միջադեպին՝ Միացյալ Նահանգներ կատարած իր մեկ այլ այցի ժամանակ նա ԱՄՆ նախագահ Դուայթ Էյզենհաուերի կողմից պարգևատրվում է «Արժանապատվության լեգիոն» ամերիկյան շքանշանով ։ Նա նաև պարգևատրվում է Կոնրադ Ադենաուերի կողմից ։ 1957 թվականի փետրվարի 25-ին կազմալուծում է իր ռազմական կաբինետն ու չափից դուրս փառավոր գեներալին ազատեց նախարարի պաշտոնից՝ նրան փոխարինելով գեներալ Անտոնիո Բարոսոյով ։ Մունյոս Գրանդեսը ստանում է գեներալ կապիտանի կոչում, որն այն ժամանակ իսպանական բանակի երկրորդ զինվորական կոչումն էր գեներալիսիմուսից հետո (այն տարբերվում էր շրջանի հրամանատար գեներալ-կապիտան զինվորական կոչումից)։ 1958 թվականինՄունյոս Գրանդեսը նշանակվում է Իսպանական բանակի Գլխավոր շտաբի պետ։
Ֆրանցիսկո Ֆրանկոյի իրավահաջորդ
1962 թվականի հուլիսի 10-ին նոր կաբինետի ձևավորման ժամանակ Ֆրանցիսկո Ֆրանկոն իր դեկրետով Մունյոս Գրանդեսին նշանակում է հատուկ ստեղծված Իսպանիայի կառավարության փոխնախագահի պաշտոնում (կառավարության ղեկավարի բացակաության ժամանակ երկրի ղեկավարի պարտականություններն ու լիազորությունները փոխանցվում է փոխանցվում էր փոխնախագահին)՝ դառնալով Ֆրանկիստական Իսպանիայի նշանակությամբ երկրորդ պաշտոնյան։ Դեկտեմբերին նշվեց, որ կառավարության փոխնախագահը կարող է փոխարինել երկրի ղեկավարին նրա բացակայության, հիվանդության կամ վերջինի անաշխատունակության դեպքում ։ Նա պահպանեց նաև զինված ուժերի Գլխավոր շտաբի պետի պաշտոնը։ Մունյոս Գրանդեսը այդ ժամանակվանից սկսած դիտարկվում էր որպես Ֆրանցիսկո Ֆրանկոյի իրավահաջորդ։
Արևմտյան քաղաքագետները ենթադրում էին, որ այդ նշանակմանը կհետևի Իսպանիայի վարչակարգի որոշակի ազատականացում։ Սակայն այն բանից հետո, երբ 1963 թվականի ապրիլի 20-ին գնդակահարվեց Իսպանիայի կոմունիստական կուսակցության քաղաքական խորհրդի անդամ Խուլիան Գրիմաուն, այդպիսի ենթադրությունները հոդս ցնդեցին։ «Observer» պարբերականն այս կապակցությամբ գրել է.
Պատմաբան Պոլ Պրեստոնի կարծիքով այդ նշանակումը պետք է հանգստացներ ֆալանգիստներին, քանի որ խիստ ծայրահեղ աջ քաղաքական հայացքների կրող գեներալը անցավ ընդդիմության նկատմամբ դաժան պայքարի։ Բացի այդ, նա դեմ էր միապետության վերակառուցմանը։ Պրեստոնը կարծում է, որ Մունյոս Գրանդեսը թույլ քաղաքական գործիչ էր, և նրա գործառույթների մեծ մասն իրականացնում էր ադմիրալ Կարերո Բլանկոն, ով վայելում էր Ֆրանցիսկո Ֆրանկոյի վստահությունը։
Ագաթանգեղոս
Ագաթանգեղոս, հայ գրականության ոսկեդարի պատմիչ, «Պատմություն Հայոց» երկի (հայտնի է նաև «Գիրք Ս. Գրիգորիսի» կամ «Պատմութիւն և վարք Ս. Գրիգորի» անուններով ) հեղինակ։
Ագուստին Մունյոս Գրանդես
Ֆրանցիսկո Ֆրանկոյի իրավահաջորդ
Միացյալ պաշտպանության վերաբերյալ 1963 թվականի սեպտեմբերի 26-ի կնքված իսպանա-ամերիկյան նոր համաձայնագրի համաձայննույն թվականի դեկտեմբորին Մունյոս Գրանդեսը ընդգրկվեց պաշտպանության հարցերով իսպանա-ամերիկյան խորհրդատվական հանձնաժողովի կազմում ։
Ագաթանգեղոս
Ագաթանգեղոս անունը հունական ծագում ունի և թարգմանաբար նշանակում է «բարի հրեշտակ», «բարի լրաբեր», տիրոջ կողմից ուղարկված ավետաբեր (հունարեն՝ αγαϑος՝ բարի, αγγελος – հրեշտակ, լրաբեր)։
Ագուստին Մունյոս Գրանդես
Ֆրանցիսկո Ֆրանկոյի իրավահաջորդ
1966 թվականի դեկտեմբերի 14-ին հանրաքվեյով հաստատվեց «Բնական օրենքը», որը երկրի ղեկավար գեներալ Ֆրանցիսկո Ֆրանկոյի մահվան դեպքում նախատեսում էր գահապահական խորհրդի ստեղծում և թագավորի ու գահապահի նշանակում։ Այդ օրենքը բաժանում էր երկրի և կառավարության ղեկավարի պաշտոնները և 1967 թվականի հունվարի 10-ին դրա ուժի մեջ մտնելուց հետո Մունյոս Գրանդեսը գործնականում դադարեց լինել երկրի կառավարության ղեկավարի տեղակալ ։ Սակայն Մունյոս Գարնդեսը կարծում էր, որ գահապահի պաշտոնն իրեն համար երաշխավորված է և իրեն պահում էր համապատասխան ձևով։ Սակայն Կարերո Բլանոկն օգտվեց նրա այդպիսի վարքից ու կաուդիլիոյին տրամադրեց իրավահաջորդի դեմ ։
Ագաթանգեղոս
«Պատմություն Հայոց»
Ագաթանգեղոսը հեղինակ է հայ պատմագրության հնագույն հուշարձանի՝ «Պատմութիւն Հայոց» երկի, որը հայտնի է նաև «Գիրք Ս. Գրիգորիսի » կամ «Պատմութիւն և վարք Ս. Գրիգորի» անուններով։ Գրքում սփռված «կենսագրական» տեղեկությունների և ակնարկների հիման վրա Ագաթանգեղոսն ավանդաբար համարվել է ծագումով հռոմեացի. Տրդատ Գ Մեծի ժամանակ գալով Հայաստան՝ դարձել է նրա քարտուղարը՝ որպես Տրդատի ու Գրիգորի աշխարհիկ և հոգևոր սխրագործությունների ժամանակակից ու ականատես, Տրդատի հանձնարարությամբ գրել է Խոսրով Մեծի և իր դարաշրջանի Հայաստանի պատմությունը։
Ագուստին Մունյոս Գրանդես
Կարիերայի ավարտ
Ֆրանցիսկո Ֆրանկոյի և Մունյոս Գրանդեսի միջև տարաձայնությունները խորացան, և 1967 թվականի հուլիսի 22-ին նոր կառավարության ձևավորման ժամանակ գեներալ կառավարության փոխնախագահի պաշտոնից ուղարկվեց հանգստի։ Այդ պաշտոնը ստանձնեց ադմիրալ Կարերո Բլանկո։ Հուլիսի 28-ին Մունյոս Գրանդեսը հայտնվեց քաղաքականությունից դուրս. նրա հավակնություններն ու խիստ հայացքները չէին համապատասխանում Ֆրանկոյի պլաններին ։ Նույն թվականի դեկտեմբերի 2-ին Մունյոս Գրանդեսը զբաղեցրեց թագավորական խորհրդի փոխնախագահի պատվավոր պաշտոնը ։
Ագաթանգեղոս
«Պատմություն Հայոց»
«Պատմութիւն Հայոց»-ի նյութը IV դարի դեպքերն են, հատկապես քրիստոնեության մուտքը Հայաստան, Գրիգոր Լուսավորչի և Հռիփսիմյան կույսերի հավատն ու չարչարանքները, Տրդատ Գ-ի պայքարը նրանց դեմ, ապա նույն Տրդատի կողմից քրիստոնեությունը 301 թվականին պետական կրոն հաստատելը։ Գիրքը հարուստ է դիցաբանական, առասպելական պատմություններով, որոնց հիմքում ընկած են իրական պատմական փաստեր։ Այդ գիրքը սկզբնաղբյուր է եղել Մովսես Խորենացու և ուրիշների համար։ Առաջին անգամ նրա մասին հիշատակել է Ղազար Փարպեցին ։ Մեծ է նրա ինչպես պատմական, այնպես էլ գրական-գեղարվեստական արժեքը։
Գիրքը դեռևս միջնադարում թարգմանվել է հունարեն, արաբերեն, լատիներեն, վրացերեն և այլ լեզուներով, իսկ նոր ժամանակներում թարգմանվել և հրատարակվել է իտալերեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն, ռուսերեն , անգլերեն և արևելահայերեն ։
Ագուստին Մունյոս Գրանդես
Կարիերայի ավարտ
1968 թվականին նրան շնորհվում է Իսպանիայի բարձրագույն պարգևներից մեկը «Gran Collar de la Orden Imperial del Yugo y las Flechas»:
Թվում էր, թե Մունյոս Գրանդեսը վերջնականապես հեռացել էր քաղաքական թատերաբեմից, սակայն 1969 թվականի հուլիսի 16-ին Ֆրանցիսկո Ֆրանկոն անսպասելիորեն հայտարարեց, որ Մունյոս Գրանդեսը կղեկավարի Կորտեսը Իսպանիայի արքայազն ու գահաժառանգ Խուան Կառլոս Բուրբոնի երդմնակալության արարողությանը։ Ապագա թագավորն ու նրա հայրը՝ կոմս Բարսելոնացին ստիպված էին համաձայնվել՝ վախենալով կորցնել գահի նկատմամբ իրավունքը։ 1969 թվականի հուլիսի 22-ին արարողությունը կայացավ, իսկ հաջորդ օրը Մունյոս Գարնդեսը ցնցուղիների հետ կապված ախտորոշմամբ հոսպիտալացվեց ։
Ագաթանգեղոս
«Պատմություն Հայոց»-ի ստեղծման թվականը և հեղինակը
«Պատմութիւն Հայոց»-ի ստեղծման թվականը և հեղինակի հարցը գիտական լուրջ վեճերի առարկա է։ Ինքը՝ Ագաթանգեղոսը, իր գրքի առաջաբանում իրեն ներկայացնում է որպես լատիներենի և հունարենի գիտակ հռոմեացի, որն արքունի քարտուղարի պաշտոնով եկել է Հայաստան և Տրդատ Գ-ի հրամանով գրել իր Պատմությունը։
Մովսես Խորենացու, Ղազար Փարպեցու և մյուս հայ մատենագիրների` Ագաթանգեղոսի մասին հիշատակությունները միայն հաստատել են այդ ավանդական տեսակետը։ Այստեղից արվել է այն հետևությունը, որ Ագաթանգեղոսը IV դարի պատմիչ է, նրա գրքի բնագիրը եղել է հունարեն և թարգմանվել հայերեն V դարում՝ հայ գրերի գյուտից հետո։ Այս տեսակետն ընդունվել է անվերապահորեն մինչև 18-րդ դարի երկրորդ կեսը։
Ագուստին Մունյոս Գրանդես
Կարիերայի ավարտ
Ագուստին Մունյոս Գրանդեսը մահացավ 1970 թվականի հուլիսի 11-ին Մադրիդի Գեներալիսիմուս հիվանդանոցում ստամոքսա-աղիքային թունավորումից ։
Ագաթանգեղոս
«Պատմություն Հայոց»-ի ստեղծման թվականը և հեղինակը
1709 թվականին Կոստանդնուպոլսում Գրիգոր Մարզվանեցու ջանքերով առաջին անգամ տպագրվեց Ագաթանգեղոսի «Պատմութիւն Հայոց»–ի բնագիրը։ 1762 թվականին Իոան Ստիլտինգը հրատարակեց հունարեն օրինակը և լատիներեն խմբագրությունը։ Նա էլ առաջին անգամ կասկածի տակ առավ Ագաթանգեղոսի հաղորդած պատմական շատ փաստերի վավերականությունը։ Ստիլտինգի հունարեն օրինակը հետագայում բազմիցս վերահրատարակվեց, իսկ Պոլ դը Լագարդը կատարեց նրա քննական հրատարակությունը։ Հայերեն բնագրի` գիտական արժեք ունեցող առաջին հրատարակությունը լույս տեսավ 1835 թվականին Վենետիկում։ Դրա քննական հրատարակությունը տպագրվեց Թիֆլիսում 1909 թվականին, իսկ 1911 թվականին Վիեննայում լույս տեսավ Վիեննայի կրկնագիր ձեռագրի բնագիրը։
Ագուստին Մունյոս Գրանդես
Կարիերայի ավարտ
1970 թվականի հուլիսի 13-ին նրա աճյունը պետական պատվո արարողությամբ ամփոփվեց Մադրիդում որպես «Իսպանիայի երկրորդ զինվոր»։
Ագաթանգեղոս
«Պատմություն Հայոց»-ի ստեղծման թվականը և հեղինակը
Հայկական բնագրի և նրա տարալեզու խմբագրությունների հրատարակումը հնարավորություն տվեց համեմատական վերլուծության միջոցով մանրակրկիտ ուսումնասիրել Ագաթանգեղոսի երկասիրությունը։ Օտարազգի և հայ բանասերներ, տեքստաբաններ փորձեցին լուծել Ագաթանգեղոսի առեղծվածը։ Նորայր Բյուզանդացին, ելնելով «Պատմութիւն Հայոց»–ի լեզվաոճական առանձնահատկություններից, եզրակացրեց, որ Ագաթանգեղոսը եղել է հույն, և որ Կորյունը, ի թիվս այլ երկերի, Ագաթանգեղոսի երկը ևս թարգմանել է հայերեն։
Նորայր Բյուզանդացին այդ երկերն անվանեց առանձին «դաս»։ Հայագետ Թոռնյանը Ագաթանգեղոսին է վերագրում այդ «դասի» բոլոր գրական հուշարձանները։ Ագաթանգեղոսի ֆրանսերեն թարգմանիչ Վ. Լանգլուան հանգեց այն կարծիքին, որ նա չէր կարող ապրել IV դարում և լինել աշխարհիկ գործիչ (քարտուղար), սակայն չփորձեց ժխտել Ագաթանգեղոսի բնագիրի՝ հունարեն գրված լինելու վարկածը։ Բանասերների մի այլ խումբ (Ալֆրեդ Գուտշմիդ և ուրիշներ) կասկածի ենթարկեց Ագաթանգեղոսի անունը, որ գոյություն ունի միայն հայկական խմբագրության մեջ։ Այդ խումբը «Ագաթանգեղոս» անունը համարում է ոչ թե հատուկ անուն, այլ մի բառ, որի ստուգաբանական իմաստը պետք է համապատասխաներ Հայաստանում տեղի ունեցած պատմաքաղաքական իրադարձության իմաստին, այսինքն Agatangelos – բարի հրեշտակ, ըստ ֆունկցիոնալ նշանակության՝ բարի հրեշտակություն, ինչպես՝ evangelia - ավետարան և այլն։ Բայց Գուտշմիդը տարբեր խմբագրությունների համեմատական ուսումնասիրությամբ հաստատեց, որ Ագաթանգեղոսի բնագիրը հայերեն է, իսկ հունարենը՝ նրա թարգմանությունը։
Ըստ Նիկողայոս Մառի` Գրիգորի լուսավորչական գործունեության մասին IV դարում եղել են զանազան զրույցներ, որոնք վերապատմել, վերամշակել է Մեսրոպ Մաշտոցը՝ կոչելով երկը Ագաթանգեղոս՝ Αγαθάγγελος, որ բառացի նշանակում Է՝ լավ, բարի լուր տվող, լրատու կամ լրաբեր, կամ բարի հրեշտակություն բերող։ Ագաթանգեղոսի ուսումնասիրությամբ զբաղվել են նաև Հ. Տաշյանը, Գ. Զարպհանալյանը, Գ. Խալաթյանցը, Բ. Սարգիսյանը, Գ. Տեր–Մկրտչյանը, Մ. Աբեղյանը, Ն. Ադոնցը, Կ. Մելիք–Օհանջանյանը, Ժ. Գարիտը, Ա. Տեր-Ղևոնդյանը, Պ. Մուրադյանը։ Այժմ իշխում է այն տեսակետը, որ Ագաթանգեղոսը հայ պատմագիր է, որ նրա երկը գրվել է V դարի առաջին կեսի հյութեղ ու կենդանի հայերենով։
«Պատմութիւն Հայոց»-ի բովանդակությունը
Ագաթանգեղոսի Պատմությունն ընդգրկում է III դարի և IV դարի սկզբի անցքերը՝ սկսած Սասանյանների իշխանության գլուխ անցնելուց (226) մինչև Հայոց Տրդատ Գ թագավորի գահակալության վերջին տարիները և բաղկացած է առաջաբանից ու երեք մասից։ Առաջաբանում Ագաթանգեղոսը տվյալներ է հաղորդում իր մասին, նշում Պատմությունը գրելու շարժառիթները։
Առաջին մասը՝ «Վարք և պատմութիւն ս. Գրիգորի», նվիրված է հայ–պարսկական պատերազմներին, Տրդատ Գ–ի գահակալությանը, Գրիգոր Լուսավորչի «չարչարանքներին» և Հռիփսիմյան կույսերի հետ կապված հրաշապատում անցքերին։ Երկրորդ բաժինը՝ «Վարդապետութիւն ս. Գրիգորի», քրիստոնեության հիմունքները պարունակող քարոզ է, ծավալով ավելի ընդարձակ, քան Պատմության մնացած մասերը միասին վերցրած։ Այն բացակայում է հունական, արաբական թարգմանություններում և հայերեն խմբագրության մի քանի ձեռագրերում։ Երրորդ մասում՝ «Դարձ փրկութեան աշխարհիս Հայաստան», նկարագրվում է քրիստոնեության տարածումը Հայաստանում։
Ագաթանգեղոսի երկում իրադարձությունների և դեպքերի պատճառականությունն ու վերլուծությունն անտեսված են։ Պատմության առաջմղիչ ուժը հրաշքն ու հրաշագործությունն Է։ Ամեն ինչ բացատրվում Է Աստծո միջամտությամբ և գերբնական ուժերի մասնակցությամբ։ Կյանքը պայքար է լույսի ու խավարի, Աստծո և սատանայի, հավատացյալի և անհավատի միջև, այսպես, մեհյանները կործանվում են խաչի զորությամբ, մկնդավոր, մարդակերպ հրեշներն ու դևերը (քրմեր) ցրվում են Լուսավորչի միջոցով՝ խաչի ազդեցությամբ, խոզ–խոզակերպ Տրդատն ու անհավատ հայ իշխաններն ընկճվում են և փրկություն գտնում լուսավոր Աստծո միջնորդությամբ և այլն։ Գործող անձերն այդ հակամարտ գերբնական ուժերի մարմնացումներն ու կրողներն են միայն։ Ագաթանգեղոսը նաև ձգտում է հիմնավորել հայ եկեղեցու ազգային ինքնուրույնությունը, «առաքելական ծագումը» և «գերապատիվ արժանիքը»։ Ագաթանգեղոսի Պատմությունն ունի նաև գեղարվեստական արժեք։
Ագաթանգեղոսի երկը, որպես Հայաստանի պատմության աղբյուր, իր տեսակի մեջ թերևս միակն է, որ տալիս է Հայաստանի դարձը, նյութեր հայ հեթանոսական կրոնի և ժողովրդական հավատալիքների մասին, արտացոլում է նոր և հին կրոնների՝ քրիստոնեության ու հեթանոսության պայքարի աստիճանական զարգացումը, առաջինի վերջնական հաղթանակը։ Վերջապես, Ագաթանգեղոսը հաղորդում է բավական հարուստ տեղեկություններ Հայաստանի նախարարական կազմի, ներքին կյանքի, աշխարհագրության և տնտեսության մասին։
«Պատմություն Հայոց»-ը բաղկացած է.
Թարգմանություններ
Ագաթանգեղոսի Պատմությունը միջնադարում թարգմանվել է հունարեն, արաբերեն, վրացերեն, հաբեշերեն, լատիներեն և ունեցել մի քանի խմբագրություն։ Առաջին և ամենակարևոր թարգմանությունը հունականն Է, որն ամբողջությամբ հայտնի է միայն մեկ ձեռագրում և գտնվում Է Ֆլորենցիայի Լավրենտյան մատենադարանում (Լarentianus, VII, 25)։ Ագաթանգեղոսի Պատմության հունարեն թարգմության ժամանակը բանասերները համարում են VI դարը։ Սիմեոն Մետափրաստեսը X դարում ամփոփեց հունարեն թարգմանությունը և տվեց մի համառոտ խմբագրություն, որը XI դարում թարգմանվեց վրացերեն։ Հունարենից է ամփոփված նաև XII դարի լատինական համառոտ խմբագրությունը։
Ագաթանգեղոսի Պատմության հունարեն թարգմանության երեք նոր գրչագրեր 1943–1946 թվականներին հրապարակեց բելգիացի հայագետ Ժ. Գարիտը։ Ագաթանգեղոսի երկի արաբերեն մեկ խմբագրություն հայտնաբերել է Նիկողայոս Մառը 1902 թվականին, Եգիպտոսի Սինայի անապատի Ս. Կատարինեի վանքում։ Դա բոլորովին ինքնուրույն, ըստ Մառի, մեզ չհասած հայերեն նախօրինակից թարգմանված հունարեն մի կորած խմբագրության թարգմանությունն է։ [1946 թվականին ժ. Գարիտը հրատարակեց Մադրիդի հունարեն գրչագրերից մեկում (1107) գտնվող Ագաթանգեղոսի Պատմության մի նոր խմբագրություն, որը կոչեց «Վարք» (Գրիգոր Լուսավորչի) և ցույց տվեց, որ վերոհիշյալ արաբ, խմբագրությունը ծագում է հունական այս «Վարք»–ից։ Այսպիսով Ժ. Գարիտը հաստատեց Մառի այն ենթադրությունը, թե բացի մեզ հայտնի հայերեն ընդարձակ խմբագրությունից գոյություն է ունեցել նաև հայերեն այլ խմբագրություն։ 1950 թվականին Ժ. Գարիտը հրատարակեց Ս. Կատարինեի վանքում հայտնաբերած մի արժեքավոր արաբերեն ձեռագիր ևս, որը, անկախ Մառի հայտնաբերածից, թարգմանված է Ագաթանգեղոսի Պատմության հունարեն օրինակից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ պատմիչներ Կատեգորիա:Հայ գրողներ Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով
Ջեսի Պոլ
Ջեսի Պոլ, մարքեթինգի մասնագետ, հիմանդիր , մարքեթինգի խորհրդատվական ընկերության գործադիր տնօրեն    , հանրային խոսնակ , և հեղինակ  ։ Նախկինում նա Wipro IT Business ընկերության մարքեթինգի տնօրենն էր  և Infosys Technologies Ltd.- ի գլոբալ բրենդի մենեջեր  ։
Կրթություն
Նա սկսեց իր կրթությունը Դելիի մի տաճարում, 2-ից - 5-րդ դասարանները սովորեց Ավսրալիայի Սիդնեյ քաղաքում, և իր ուսումը ավարտեց հայրենի Նազարեթի Թամիլ Նադուի քաղաքում գտնվող աղջիկների դպրոցում ։
Ջեսի Պոլը ունի համակարգչային գիտության բակալավրի աստիճան և Տիրուչիրապալլիի տեխնոլոգիական ազգային ինստիտուտի ինժեներական աստիճան և ստացել է MBA աստիճան Կալկաթայի մարքեթինգի հնդկաստանի կառավարման ինստիտուտից ։
Կարիերա
Տեխնոլոգիական ազգային ինստիտուտն ավարտելուց հետո, նա միացավ տեխնոլոգիական նախագծման ֆիրմաին՝ Թաթա Էլքսսին, որպես մարզիչ և վաճառքի աջակցման թիմի անդամ ։
Պոլը աշխատել է գրեթե 15 տարի այնպիսիընկերություններում ինչպիսիք են՝ O&M, Infosys- ը և iGate- ը ։ 1998 թվականին, Պոլը աշխատել է Infosys-ում որպես համաշխարհային բրենդի մենեջեր։ Նրա դերը ներառում էր ղեկավարել ընկերության մարքեթինգային թիմի ստեղծումը և դաշտային շուկայավարման ծրագրերը, ինչպիսիք են Wharton Infosys բիզնեսի վերափոխման մրցանակը, որը նա հաստատեց։ Նրա գործունեության ընթացքում Infosys-ը ստացավ ԱՄՆ-ում գործող ՏՏ ծառայությունների շուկայավարման ասոցիացիայի ադամանդի մրցանակը։ Նա նաև այն թիմի մի մասն էր, որը 1999 թվականին ներգրավված էր NASDAQ- ի Infosys- ի ամերիկյան ավանդապահ բաժնետոմսերի ցուցակման մեջ ։
Պոլը հեռացել է Infosys-ից, որպեսզի 2003 թվականին միանա back-office firm Quintana Corporation-ին, որպես գլոբալ մարքեթինգի ղեկավար։ Quintant-ը շուտով ձեռք բերվեց iGate Corp- ի կողմից, որտեղ այնուհետև նա աշխատեց ևս երկու տարի ։ 2005 թվականին, Պոլը դարձավ մարկեթինգի գլխավոր ղեկավար և ղեկավարել է 50 հոգանոց թիմ` որպես Wipro- ի մարքեթինգի ղեկավար ։ Նա ստեղծեց բաժնետիրական շուկայավարման բաժինը և մշակեց ռազմավարություններ Wipro Technologies- ի և Wipro Infotech- ի համար ։
2009 թվականին Պոլը հեռացավ Wipro Technologies ընկերությունից՝ սեփական ձեռնարկությունը սկսելու համար՝ Paul Writer Strategic Advisory-ն ։ Պոլը ճանաչված է հնդկական տեղեկատվական տեխնոլոգիաների արդյունաբերությունը համաշխարհային ճանաչման բերելու գործում ունեցած ներդրման համար։ Նա ճանաչվել է Հնդկաստանի տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ամենաազդեցիկ կանանցից մեկը  ։
Դիեգո Մարտինես Բարիո
Դիեգո Մարտինես Բարիո (իսպ՝. Diego Martínez Barrio ), Իսպանիայի երկրորդ հանրապետության ժամանակների քաղաքական գործիչ, 1933 թվականի հոկտեմբերի 9-ից 1933 թվականի դեկտեմբերի 26-ը եղել է Իսպանիայի վարչապետ, Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմն սկսվելուց երկու օր առաջ՝ 1936 թվականի հուլիսի 19-ին շատ կարճ ժամանակով Մանուել Ասանիայի կողմից դարձյալ նշանակվել այդ բարձր պաշտոնին, 1936 թվականի մարտի 16-ից մինչև 1939 թվականի մարտի 30-ը եղել է Կորտեսի (երկրի խորհրդարանի) նախագահ, 1936 թվականի ապրիլի 7-ից մայիսի 10-ը՝ Իսպանիայի երկրորդ հանրապետության նախագահի պաշտոնակատար։
Կենսագրություն
Դիեգո Մարտինես Բարիոն ծագումով հասարակ ընտանիքից էր. հայրը որմնադիր էր, մայրը՝ շուկայում շարքային առևտրական։ Ինքը՝ Դիեգոն էլ ստիպված էր դեռ վաղ մանկական հասակից ամենատարբեր աշխատանքներ կատարել՝ ապրուստի միջոցներ հայթայթելու գործում ծնողներին օգնելու նպատակով։ Հասակ առնելով՝ ակտիվորեն ներգրավվել է հասարակական-քաղաքական պայքարում։ Դեռ պատանի՝ ընդունվել է մասոնների շարքերը, նրանց կազմակերպության մեջ հասել մեծ բարձունքների (1929-1934 թվականներին եղել է «Իսպանիայի մեծ արևելք» օթյակի Մեծ Վարպետ) ։
1930 թվականին նա մասնակցել է Սան Սեբաստիանի պակտի ստորագրմանը։ Իսպանական երկրորդ հանրապետության հաստատման ժամանակ, լինելով վարչապետ Ալեխանդրո Լեռուսի ղեկավարած Արմատական հանրապետական կուսակցության աչքի ընկնող անդամներից մեկը, ստացել է ժամանակավոր կառավարության հաղորդակցության ուղիների նախարարի պաշտոնը։ 1933 թվականին նշանակվել է ներքին գործերի նախարար, դրանից մեկ ամիս անց՝ երկրի վարչապետ (68 օրով)։ Հիասթափվելով Լեռուսի վարած քաղաքականությունից՝ լքել է նրա կուսակցությունը, հիմնադրել ու ղեկավարել Հանրապետական միությունը, անձամբ անդամակցել Իսպանական ժողովրդական ճակատին և իր ղեկավարած միությունն էլ միավորել վերջինիս հետ։
1936 թվականին ընտրվել է Կորտեսի (Իսպանիայի խորհրդարանի) նախագահ, այդ նույն տարում շատ կարճ ժամանակով զբաղեցրել է նաև հանրապետության նախագահի պաշտոնը, ավելի ուշ՝ հուլիսի 19-ին, ֆրանկոյականների բարձրացրած խռովությանն ի պատասխան, նշանակվել է երկրի վարչապետ ՝ այն հույսով, որ նրան կհաջողվի հեղաշրջման ղեկավարներին համոզել, որ վայր դնեն զենքերն ու հանձնվեն։ Սակայն հասկանալով, որ քաղաքացիական պատերազմն անխուսափելի է, նա նույն օրն ևեթ հրաժարական է տվել ։ 1939 թվականին, այն բանից հետո, երբ գեներալ Ֆրանսիսկո Ֆրանկոն հաղթանակ է տարել քաղաքացիական պատերազմում և Իսպանիայում հաստատել ֆաշիստական վարչակարգ, Դիեգո Մարտինես Բարիոն հեռացել է հայրենիքից, ապաստան գտել նախ՝ Ֆրանսիայում, այնուհետև՝ Լատինական Ամերիկայում՝ Կուբայում, Մեքսիկայում, որտեղ ղեկավարել է Ազատության իսպանական միությունը։ 1945 թվականին՝ Մեխիկոյում (ըստ այլ աղբյուրների՝ Մոնտեվիդեոյում կամ Փարիզում) գտնվելու ժամանակ նրան հռչակել են Իսպանիայի Հանրապետության՝ արտաքսման մեջ գտնվող նախագահ ։ until 1962. Այդ տիտղոսը նա կրել է մինչև իր մահը։ Դիեգո Մարտինես Բարիոն մահացել է 1962 թվականի հունվարի 1-ին, Փարիզում, ուր վերադարձել էր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո։ Երեսունութ տարի անց՝ 2000 թվականին նրա աճյունը տեղափոխվել է իր հայրենի քաղաքը՝ Սևիլյա և վերահուղարկավորվել Սան Ֆեռնանդո գերեզմանատանը։
2008 թվականին Սևիլյայի քաղաքային խորհուրդը, հարգանքի տուրք մատուցելով նրա հիշատակին, հրատարակել է «Հանրապետականի խոսքը» ժողովածուն, որտեղ ամփոփված են Մարտինեսի կյանքի կարևոր դրվագների մասին պատմող ուշագրավ նյութեր, նրա ճառերը, ինչպես նաև նամակների ընտրանին։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Իսպանացի լրագրողներ
Պլոտվա (Խոլոկի վտակ)
Պլոտվա (Խոլոկի վտակ) (Плотва (приток Холка)), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Յարսկոե մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Վելիկոմիխալովկա գետի աջ ափին 16 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 12 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Գրիգոր Նարեկացի
Գրիգոր Նարեկացի, հայ միջնադարյան հոգևորական, քրիստոնյա աստվածաբան, միստիկ բանաստեղծ, երաժիշտ և փիլիսոփա։ Հայ Առաքելական Եկեղեցու կողմից նա սրբացվել է։
Գրիգոր Նարեկացին համարվում է հայ գրականության վերածնության հիմնադիր, Հայ վերածնության փիլիսոփայական մտքի գագաթը։ Գրիգոր Նարեկացու ստեղծագործություններից հատկապես հայտնի է և մեծ ժողովրդայնություն է վայելում Մատյան ողբերգության չափածո աղոթքների ժողովածուն։ 2015 թվականի փետրվարին Հռոմի Ֆրանցիսկոս պապը Գրիգոր Նարեկացուն դասել է կաթոլիկ Եկեղեցու ուսուցիչների շարքում ։
Գրիգոր Նարեկացուց մնացել են բավական թվով qnրծեր՝ «Մեկնութիւն երգոց երգոյն Սողոմոնի», չորս ներբող, գանձեր, տաղեր (թվով 30-ից ավելի), «Մատեան ողբերգութեան» պոեմը, թղթեր և այլ գործեր։ Այդ երկերից լավագույնները տաղերն են և «Մատեան ողբերգութեան» քնարական պոեմը։ Տաղերի մեծ մասն իրենց գաղափարական բովանդակությամբ և արտահայտչական ձևերով արտացոլում են X դարի հասարակական կյանքի տեղաշարժերը։ Ճիշտ է, տաղերում մարդու ներաշխարհի, նրա խոհերի ու ապրումների պատկերները դեռ այնքան խորը չեն, բայց «Մատեան ողբերգութեան» մեջ դրանք հասնում են գերօրինակ ուժի ու բարձրության։
Գեղեցկության իդեալը սովորաբար մարմնավորում է տիրամայրը։ Դրա ամենավառ արտահայտություններից է «Տաղ Վարդաւառի»-ն։
Գրականության պատմության մեջ Նարեկացին թերևս առաջինն է, որ լայնորեն օգտագործել է բաղաձայնույթը (ալիտերացիա) ոտանավորի երաժշտության համար։
Տարբերվեյով քնարական պոեմների մյուս հեղինակներից՝ Նարեկացին բոլորովին չի օգտագործել պատմողական սյուժեի տարրեր։ Բայց պոեմն էապես ունի իր սկիզբն ու վախճանը, ներքին գարգացման կուռ միասնությունն ու ամբողջականությունը։ Պոեմում խտացված են բանաստեղծի ողբերգական ապրումները, տարակույսները, թե ինքը կարո՞ղ է միանալ աստծուն։ Նա տարակուսում է, որ կարոդ է հասնել իր իդեալին՝ աստծուն, որովհետև գնալով աճում են իր մեղքերը։ Մինչդեռ աստծուն հասնելու համար պետք է մարդու գործերի ու վարմունքների, հույզերի ու զգացմունքների աշխարհն իսպառ մաքուր լինի ամեն տեսակ թերություններից, ամեն տեսակ բացասական գծերից։ Կատարյալ մաքրության հասնելու համար մարդ պետք է ամենաանխնա կերպով խոստովանի ու դատապարտի իր վատ արարքները, մեղքերը։ Բանաստեղծն իրեն է վերագրում մեղքեր ու հանցանքներ, դատապարտում այն բոլոր բացասականը, ինչ դիտել է մարդկային կյանքում ու իրականության մեջ։
Կենսագրություն
Հնագույն ձեռագիր կենսագրականներում, բանաստեղծի ստեղծագործություններում, ինքնակենսագրական բնույթի հիշատակություններում Գրիգոր Նարեկացու կյանքի մասին շատ քիչ տեղեկություններ են պահպանվել։ Հայտնի է, որ Գրիգոր Նարեկացին ծնվել է Վասպուրական նահանգի Ռշտունիք գավառում, Վանա լճի հարավային ափերին գտնվող Նարեկ գյուղում 951 թվականին։ Նարեկացին Անձևացյաց գավառի Խոսրով Անձևացի եպիսկոպոսի որդին էր։ Մանուկ հասակից կապված էր Ռշտունյաց աշխարհի Նարեկ գյուղի վանքի հետ, որտեղ էլ եղբոր հետ կրթվում և դաստիարակվում է ժամանակի ամենազարգացած մարդկանցից մեկի՝ Անանիա Նարեկացու մոտ, որը նաև Գրիգորի մոր հորեղբայրն էր։ Յուրացնելով դպրոցի մատենադարանի թարգմանական և ինքնուրույն ձեռագիր կրոնափիլիսոփայական գրականությունը՝ Գրիգոր Նարեկացին հետագայում դարձել է ուսման այդ կենտրոնի սյուներից մեկը։ Ուսումը ստանալուց հետո Գրիգորը նույն Նարեկա վանքում դարձել է վանական, ստացել վարդապետի աստիճան և զբաղվել մանկավարժությամբ ու գրական աշխատանքներով։ Այդ ժամանակ էլ ստանում է Նարեկացի անունը։ Իր հարուստ գիտելիքների և անբասիր վարքի շնորհիվ Նարեկացին շուտով մեծ համբավ է վաստակում։ Նրա մասին հյուսվում են զանազան ավանդություններ, որոնց մի մասը բանավոր կամ գրական մշակմամբ մեզ է հասել։ Հայտնի է նաև, որ մեծ հռչակ վայելող Նարեկացին ունեցել է նաև թշնամիներ՝ հոգևոր դասի բարձր շրջաններից։ Նա ինչ–ինչ պատճառներով մեղադրվել և անգամ հոգևոր դատարան է կանչվել։ Ենթադրվում է, որ Նարեկացին հալածվել է թոնդրակյանների աղանդին պատկանելու կամ հարելու համար, և գրել է մի թուղթ, որտեղ դատապարտում է թոնդրակեցիներին։
Գրիգոր Նարեկացին վախճանվել է 1003 թվականին և թաղվել է Նարեկա վանքում։ Նրա գերեզմանը երկար ժամանակ եղել է սրբազան ուխտատեղի՝ շրջակա հայ բնակչության համար։
Ըստ ավանդության՝ Նարեկացին ճգնել է ներկայումս իր անունը կրող քարայրում։
Գրիգոր Նարեկացու ստեղծագործություններ
Գրիգոր Նարեկացուց մնացել են բավական թվով գործեր` «Սողոմոնի «Երգ երգոց» մենակություն» տաղեր (թվով 30-ից ավելի), «Մատեան ողբերգութեան» պոեմը (որը հայտնի է «Նարեկ» անունով), թղթեր և այլ գործեր։ Այդ երկերից լավագույնները տաղերն են և «Մատեան ողբերգութեան» պոեմը։
Մատյան ողբերգության
Նարեկացու՝ մեզ հասած գրական ժառանգության կարևորագույն ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգության» պոեմն է։ «Մատյան ողբերգության» պոեմը հայ միջնադարյան գրականության մտքի ամենամեծ արգասիքն է, պատկանում է մարդկության ստեղծած գեղարվեստական մեծագույն արժեքների թվին։ Պոեմը ամփոփում է այն լավագույնը, ինչ ստեղծել է հայ քերթողական միտքը հնագույն ժամանակներից մինչև X դարը։ Պոեմը բաղկացած է 95 գլխից։ Ժանրային առումով այն քնարական-հոգևոր ստեղծագործություն է։ Հայտնի չէ, թե քանի տարի է գրվել պոեմը, սակայն Գրիգոր Նարեկացին այն ավարտին է հասցրել մահվանից մեկ տարի առաջ՝ 1002 թվականին։
Պոեմը գրաբարից աշխարհաբարի է վերածել Մկրտիչ Խերանյանը։ ԵՊՀ պրոֆեսոր  Վազգեն Գևորգյանը 1970 թվականին  թարգմանել է պոեմի ծաղկաքաղը, իսկ 1979 թվականին թարգմանել է պոեմը ամբողջությամբ և տաղերը։
Գրականության պատմության մեջ Նարեկացին թերևս առաջինն է, որ լայնորեն օգտագործել է բաղաձայնույթը (ալիտերացիա) ոտանավորի երաժշտության համար։
Նա կարծում է, որ մարդկային ծնունդներից ոչ ոք իր չափ մեղավոր չի եղել, որովհետև չի կարողացել մտքի երիվարը բանականության սանձով կանգնեցնել և, «... մութ խորհոլրդների միջից սլանալով», մարդկանց գործած բոլոր հին չարիքներին նորերն է ավելացրել։ Նույնիսկ արարչի դեմ նենգավոր է գտնվել, ըմբոստացել, աստվածամարտ մտածումներ է ունեցել ու չի վախեցել նրա սպառնալիքներից։ «Մատեան ողբերգութեան» մեջ նա ասում է.
Կործանվելու սարսափներին հաճախ հաջորդում է փրկվելու հույսը՝ կապված մեղքերի խոստովանության հետ։ Պոեմի արտակարգ հուզիչ, դրամատիկ դրություններով հարուստ ընթացքն ավարտվում է լավատեսության հաղթանակով, Փրկության և աստվածային էության հետ միանալու՝ աստվածանալու հավատով։
Ինչպես որոշ միստիկներ, այնպես էլ միստիկ Գրիգոր Նարեկացին ստեղծել է կատարելության ձգտող մարդու իդեալը՝ առաջ քաշելով կատարյալ էակի՝ աստծո պաշտամունքը։ Նա պանթեիստորեն առաջադրում և յուրովի լուծում է մարդ և աստված, բնություն և աստված հարաբերությունը։ Աստված ամենուրեք է և ամեն ինչում.
Պոեմի բովանդակության զարգացման ինքնատիպությունը, հույզերի, տրամադրությունների արտահայտումն ու պատկերումը պահանջում էին պոետիկական նորանոր հնարքներ ու միջոցներ։ Բանաստեղծը խորապես գիտակցել է իր ստեղծագործության էության առանձնահատկությունները և, դրանց համապատասխան, արտահայտչական ձևեր ստեղծելու անհրաժեշտությունը։ Թե՛ մարդկային կյանքի իրադրությունները, թե՛ բնության երևույթներն օգտագործված են բանաստեղծի կողմից իբրև համեմատություններ ու փոխաբերություններ՝ ապրումների ու հոգեվիճակների գեղարվեստական մարմնավորման համար։
Նարեկացու փոխաբերությունները, համեմատությունները, էպիտետները, որոնք պոեմում հորդում են հեղեղի նման, միշտ ինքնատիպ են, համարձակ և գեղագիտական բարձր ճաշակի ու զգացողության արտահայտություն։
Ժամանակի գրական լեզուն՝ գրաբարը, ինչ հարստության որ հասել էր պատմիչների, եկեղեցական գրողների ու բանաստեղծների գործերում, չէր կարող Նարեկացու ստեղծագործական երևակայության անսահման թռիչքը, իրարամերժ խոհերի ու զգացմունքների բոլոր նրբերանգներն արտահայտել։ Նրանից առաջ բուն բանաստեղծության լեզուն շատ ավելի աղքատ ու միակերպ էր, քան մեր պատմիչների լեզուն։ Եկեղեցական դոգմաներին հետևելը խանգարում էր հոգևոր երգերի (շարականների) հեղինակներին լեզվական նորամուծություններ կատարել ե՝ այն աստիճան, որ նրանց լեզվական անհատականությունը գրեթե կորչում էր։ «Մատեան ողբերգութեան» պոեմի հավերժ մնայուն գեղարվեստական արժեքը, բովանդակության խորության ու մեծության հետ, պայմանավորված է նրա պոետիկական արվեստի անսահման հարստությամբ։ Նարեկացու բանաստեղծական արտահայտչական միջոցներն ու ձևերը անսպառ են, բազմազան ու գունագեղ, իսկ բառարանը՝ հայ գրականության մեջ ամենահարուստը։
Գրիգոր Նարեկացին գրականության մեջ մնաց անգերազանցելի՝ բովանդակության համապատասխան ոտանավորի տարբեր չափեր ստեղծելու և օգտագործելու, ռիթմի ու երաժշտականության անկրկնելի արդյունքների հասնելու հարցում։ Մ. Մեծարենցը ճիշտ է նկատել, թե Նարեկացին «գիտեր ծովաձայն հնչեցնել բառերը»։
Նարեկացին, որպես երաժիշտ, նոր շունչ ու կյանք է հաղորդել հայ միջնադարյան մասնագիտացված երգարվեստին։ Հատկապես իր տաղերի երաժշտական բաղադրիչներում հաղթահարված են շարականների հին, ութ-ձայնի դրությանը կապված եղանակների կազմության՝ տվյալ պատմաշրջանի համար արդեն քարացած ձևերը։ Ընդհանրապես նախատեսված չլինելով պարտադիր-կիրառական նպատակների համար՝ տաղերն ազատ են մնացել եկեղեցական կանոնական մտածողությունից ու ավելի անկաշկանդ (քան, օրինակ, շարականները) հարստացել ժող-գուսանական արվեստից եկող կենսունակ տարրերով։ «Մատյան ողբերգության» պոեմի գեղարվեստական անընդգրկելի մեծության ամենացայտուն ապացույցներից է մեր գրականության վրա թողած նրա հսկայական ազդեցությունը։ Նրանից սովորել և ներշնչվել են ոչ միայն միջնադարի, այլն նոր ժամանակների հայ պոեզիայի նշանավոր դեմքերը։
«Մատյան ողբերգության» պոեմը, ամբողջական կամ մասնակի, թարգմանվել է աշխարհի շուրջ 30 լեզուներով։
Տաղեր
Նարեկացուց պահպանվել են նաև շուրջ երկու տասնյակ տաղեր, որոնք իրենց բովանդակությամբ կապվում են գանձերի հետ, քանի որ նվիրված են եկեղեցական որոշ տոների։ Նարեկացին տաղերում արտահայտել է կրոնական տրամադրություններ և գաղափարներ՝ իրականությունից առնված պատկերներով։ Այս ձևով նա բանաստեղծությունից օտարել է ավանդական որոշակի ձևեր և պոեզիայի մեջ ներդրել սեփական ընկալումների շնորհիվ ինքնուրույն պատկերներ գործածելու սկզբունքը։ Տաղերի մեծ մասն իրենց գաղափարական բովանդակությամբ և արտահայտչական ձևերով արտացոլում են 10-րդ դարի հասարակական կյանքի տեղաշարժերը։ Ճիշտ է, տաղերում մարդու ներաշխարհի, նրա խոհերի ու ապրումների պատկերները դեռ այնքան խորը չեն, բայց «Մատեան ողբերգութեան» մեջ դրանք հասնում են գերօրինակ ուժի ու բարձրության։ Գեղեցկության իդեալը սովորաբար մարմնավորում է տիրամայրը։ Դրա ամենավառ արտահայտություններից է «Տաղ Վարդաւառի»-ն, որը հեղինակի լավագույն ստեղծագործություններից է։ Վարդի և շուշանի գունզգույն ծաղիկների պատկերներով հեղինակը նկարագրում է Քրիստոսի Պայծառակերպության ավետարանական դրվագը։ Իր չափազանց հարուստ գիտելիքների և անբասիր վարքի շնորհիվ Նարեկացին շուտով մեծ համբավ է վաստակում։ Նրա մասին հյուսվում են զանազան ավանդություններ, որոնց մի մասը բանավոր կամ գրական մշակմամբ մեզ է հասել։
«Տաղ Ծննդյան»-ում հեղինակը ներկայացնում է Աստվածածնին իր ողջ գեղեցկության մեջ՝ նկարագրելով անգամ Աստվածածնի հանդերձանքը։ Եթե մինչ այդ Աստվածածինը ներկայացվում էր շարականներում իբրև կանանց մեջ ամենագովելին և բարեխոս իր Որդու առջև, ապա Նարեկացու մոտ ավանդական այս մոտեցումը առաջինը լինելով փոխված է։ Նարեկացու արժեքավոր ստեղծագործություններից է նաև «Հարության տաղը»։ Այստեղ ներկայացվում է, թե ինչպես Մասիսի լանջով իջնում է սայլը, որը քաշող սայլապանը նման է Խորենացու նկարագրած Հայկ նահապետին։
Այլ
Նարեկացու առաջին խոշոր աշխատանքը «Երգ երգոցի» մեկնությունն է՝ գրված 977 թվականին Վասպուրականի Անձևացյաց գավառի Գուրգեն-Խաչիկ իշխանի պատվերով։ Նարեկացին այստեղ զարգացնում է այն միտքը, թե մարմնավորի, առարկայականի, տեսանելիի միջոցով Սողոմոնն արտահայտել է աստվածայինը, որովհետև աշխարհն էլ Աստծո արարչագործության արդյունք է, և աստվածայինը դրսևորվել է առարկայական աշխարհի մեջ. «Ի ձեռս մարմնաւորաց տեսցուք զհոգևորս»։
Ըստ Նարեկացու՝ տղամարդու և կնոջ սերը, որ հարսի և փեսայի սեր է, երբ օրհնվում է Սուրբ Պսակով, զուրկ չէ Հոգու շնորհից։ Այսինքն սուրբ ընտանիքի գաղափարը Նարեկացուն հիմք է տալիս արդարացնելու տղամարդու և կնոջ սերը։
Նարեկացու գրչին է պատկանում նաև «Ապարանից խաչի պատմություն» վերնագրով մի երգ, որը հեղինակը գրել է Մոկաց աշխարհի Ապարանք գյուղում վանական համալիր կառուցելու առիթով։
Մեծերը Գրիգոր Նարեկացու մասին
Նարեկացին կարապետն ու մարգարեն էր աստվածային ողորմության։ Դժվար է գտնել որևէ մեկին, որ հավասարվի նրան մարդկային սրտում թևավորված անդնդային թշվառությունները քննելու առումով։ Սակայն նա վերածում է դրանց աստվածային սիրո անդադրուն, արտասվալի և վստահ պաղատանքի՝ հաստատելով որ Աստված «պարգևների բաշխողն է, բնությամբ բարի Նարեկացին ոչ միայն վարդապետ է ուսուցման, այլ հատկապես կյանքի, որովհետև սովորեցնում է, թե ինչքան կարևոր է ճանաչել ինքներս մեզ։ Այս սուրբ վկան մարգարեաբար ներկայացնում է ձեր ժողովրդին։ Նա, սակայն, ընդհանրական եկեղեցու վարդապետ է արդեն։
Ժառանգություն
Ի պատիվ Գրիգոր Նարեկացու Նարեկ անունը շատ տարածված է Հայաստանում և այնտեղ այն 2020 թվականի տվյալներով երկրորդ ամենատարածված անունն է ։
Հայաստանում կա 3 եկեղեցի, որոնք կրում են Սուրբ Գրիգոր Նարեկացի անվանունը՝ Վաղաշենի, Վանաձորում և Արմավիրում։
Կիպրոսում կան 3 Նարեկ հայկական վարժարաններ Լիմասոլում, Լառնակայում և Նիկոսիայում, որոնք իրենց անունը ստացել են ի պատիվ Գրիգոր Նարեկացու։
Երևանի թիվ 137 դպրոցը և Վաղարշապատի թիվ 2 դպորցը կրում են Գրիգոր Նարեկացու անունը ։ Երևանում կա նաև «Գրիգոր Նարեկացի» բժշկական կենտրոն ։
2001 թվականաին Հայփոստը շրջանառության մեջ է դնում Գրիգոր Նարեկացուն և Մատյան ողբերգության նվիրված նամականիշ ։ 2017 թվականի դեկտեմբերի 29-ին Նարեկացու 1070-ամյակին նվիրված Հայփոստը շրջանառության մեջ է դնում 1 նամականիշով գեղաթերթիկ ։
2000 թվականին ԱՄՆ-ում ստեղծվել է Նարեկացի արվեստի միությունը, որը հետագայում մասնաճյուղեր է ստեղծել նաև Երևանում և Շուշիում ։
2002 թվականին կանգնեցվեց նրա բրոնզաձույլ արձանը Երևանի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի տարածքում ։ 2010 թվականին Երևանի Ավան վարչական շրջանում Նարեկացի թաղամասում կանգնեցվեց «Նարեկ» հուշարձանը ։ 2018 թվականի ապրիլին օծվեց նրա բրոնզաձույլ արձանը Վատիկանում ։
Նրա պատկերները քանդակված են Երևանի պետական համալսարանի կենտրոնական մասնաշենքի ներսի պատին և Մոսկվայի Սուրբ Խաչ եկեղեցու պատին։ Նրա պատկերը տեղադրված է նաև Երևանի պետական համալսարանի բանասիրության ֆակուլտետի պատին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ Առաքելական Եկեղեցու սրբեր Կատեգորիա:Միջնադարյան հայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Հայ փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Անձևացիներ Կատեգորիա:Հայ տղամարդ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ Կատեգորիա:Հայ հոգևորականներ Կատեգորիա:Հայ աստվածաբաններ Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ Կատեգորիա:Եկեղեցու ուսուցիչներ Կատեգորիա:Կաթոլիկ եկեղեցու սրբեր Կատեգորիա:Միջնադարյան բանաստեղծներ Կատեգորիա:Հայ հոգևոր գործիչներ Կատեգորիա:Հայ գրողներ Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ Կատեգորիա:Հայկական խորհրդապաշտություն
Մարիա վան Օստերվեյկ
Մարիա վան Օստերվեյկ (նիդերլանդերեն՝ Maria van Oosterwijk կամ Oosterwyck, ), հոլանդական ոսկեդարի ժամանակաշրջանի նկարչուհի, ով լայն ճանաչման է արժանացել հատկապես ծաղիկներով նատյուրմորտներ հեղինակելու շնորհիվ։ 1667-ից 1689 թվականների ժամանակահատվածով թվագրված նրա աշխատանքները բավականին հարգի էին եվրոպական բարձրաստիճան ազնվականության շրջանում։ Նրան, այլոց թվում, նկարներ են պատվիրել Լեոպոլդ Առաջին Հաբսբուրգցին, Ֆրանսիայի Լուի Տասնչորսերորդ արքան, Անգլիայի Վիլյամ Երրորդ թագավորը...
Կենսագրություն
Մարիան դուստրն էր բողոքական պաստոր Յակոբուս վան Օստերվեյկի և Ադրիանա Լամբրեխտս վան Լինսխոտենի, աշակերտել է նկարիչ Վիլյամ վան Էլստին կամ Յան Դավիդս դե Հեմին ։ Մեծացել, հասակ է առել՝ շրջապատված գեղարվեստով հագեցած միջավայրում. նրա մորաքույրը՝ Մարիա վան Լինսխոտենը, վերջինիս ամուսինը՝ Հենդրիկ վան Բիյերենը, նրանց որդին՝ Աբրահամ վան Բեյերենը և այլ բարեկամներ իրենց կյանքը կապել էին գեղանկարչության հետ, մասնագիտացել, վարպետացել հատկապես նատյուրմորտի ժանրում ։
Մարիան, որ դեռ վաղ հասակում էր դրսևորել նկարելու իր ձիրքը, կերպարվեստի բնագավառում առաջին նշանակալի գործերն ստեղծել է՝ աշխատելով Դելֆտում ՝ մորական պապի տանը 1656-1658 թվականներին գործի գցած արվեստանոցում, ապա աշխատանքը շարունակել է Լեյդենում (1658-1660), այդտեղից էլ 1660 թվականին մեկնել է Ուտրեխտ , որտեղ ապրել է շուրջ երեք տարի՝ իրեն նվիրելով նատյուրմորտներ ստեղծելու գործին՝ Յան Դավիդս դե Հեմի ոճով, ով, Առնոլդ Հուբրեկենի վկայությամբ, նրա մենտորն էր ։ 1675-ին  տեղափոխվել է Ամստերդամ, որտեղ վան Էստելի արվեստանոցի հարևանությամբ ապրել ու ստեղծագործել է մինչև [[1689 թվական]ը] ։
Սկզբնական շրջանում աշակերտել է վան Էստելին, ում շնորհիվ էլ միջազգային ճանաչման ու իր առաջին պարգևներին է արժանացել ։ Դրանից հետո գրեթե ամբողջությամբ նվիրվել է նատյուրմորտներ նկարելու գործին, որոնցում նկատելի է Յան Դավիդս դե Հեմի ազդեցությունը ։ Այդ ստեղծագործությունները վաճառվել են բարձրաստիճան անձանց , այդ թվում՝ Ֆրանսիայի, Սաքսոնիայի, Անգլիայի թագավորական ընտանիքների անդամներին , Կոզիմո Երրորդ դե Մեդիչիին ։ Այդուհանդերձ՝ ինչպես շատ ու շատ կին արվեստագետներ այդ ժամանակներում, Մարիա վան Օստերվեյկը այդպես էլ չի դարձել նկարիչների գիլդիայի անդամ , թեկուզև, մինչև անգամ, իր արվեստանոցն ու դպրոցն է ունեցել, նկարչության դասեր տվել տասնյակ պատանիների ու երիտասարդների ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի նկարչուհիներ
Պոլատովկա
Պոլատովկա  (Полатовка), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Պալատովկա-Վտոռայա մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Մանդռովո գետի ձախ ափին 24 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 32 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Ռուդոլֆ Էրիխ Ռասպե
Ռուդոլֆ Էրիխ Ռասպե, գերմանացի գրադարանավար, գրող և գիտնական, ում իր կենսագիր Ջոն Քարսվելն անվանել է «խարդախ»։
Կենսագրություն
Ռասպեն ծնվել է Հանովերում և մկրտվել 1736 թվականի մարտի 28-ին ։ Գյոթինգենում և Լայպցիգում սովորել է իրավունք և իրավագիտություն, Գյոթինգենի համալսարանի գրադարանում աշխատել որպես գրադարանավար։ Հայտնի է դարձել որպես բազմակողմանի գիտնական, ուսումնասիրել է բնագիտություն և հնաոճ իրեր, հրատարակել մի քանի պոեմներ, թարգմանել Օսիանի բանաստեղծություններից։ 1765 թվականին հրատարակել է Լայբնիցի փիլիսոփայական աշխատությունների առաջին ժողովածուն ։ Թոմաս Փերսիի «Reliques of Ancient English Poetry»-ի թեմայով տրակտատ է գրել ։
1767 թվականին նա Կասելի համալսարանում պրոֆեսոր, համատեղության կարգով նաև գրադարանավար է նշանակվում։ 1769 թվականին Թագավորական ընկերության փիլիսոփայական գրառումների 59-րդ հատորում կենդանաբանական նյութ գրեց, որի շնորհիվ ընտրվեց Լոնդոնի «Royal Society»-ի անդամ։ 1774 թվականին սկսեց հրատարակել «Cassel Spectator» պարբերականը ։ 1767 թվականից նշանակվել է Ֆրիդրիխ II-ի ժողովածուների պատասխանատուն։ 1775 թվականին ստիպված էր փախչել Անգլիա այն բանից հետո, երբ Իտալիա էր մեկնել լանդգրաֆի համար անտիկվարիատ գնելու։ Պարզվեց, որ նա վաճառել է լանդգրաֆի թանկարժեք իրերը սեփական շահի համար ։ Նույն թվականին նրան հեռացրին «Royal Society»-ից՝ «խարդախության և վստահությունը չարաշահելու» համար ։
Լոնդոնում նա անգլերենի իր իմացությունը գործի դրեց տարբեր թեմաներով գրքեր հրատարակելու համար, գերմաներենից որոշ գրքեր թարգմանեց անգլերեն։ Հորաս Ուոլփոլն իր 1780 թվականի աշխատանքներում վերջինիս անվանել է «գերմանացի գիտնական» և գումար տրամադրել ու օգնել հրատարակելու «Essay on the Origin of Oil-painting»-ը (1781)։ Սակայն Ռասպեն այդպես էլ աղքատ մնաց, և «Royal Society»-ն նրա անունը հեռացրեց իր ցանկից։
1782-1788 թվականներին Մեթյու Բոլթոնը Կոռնուոլի Դոլքոութ հանքում նրան աշխատանքի ընդունեց որպես փորձարկման վարպետ և պահեստապետ ։ Միևնույն ժամանակ նա հեղինակեց երկրագիտության և արվեստի պատմության մասին գրքեր։
2003 թվականին գտնված Թրյուիդլ Ինգոթը 150-ամյա վոլֆրամի կտոր է, որը գտել են Թրյուիդլ ագարակում։ Սա վկայում է մետաղի հալման (որի համար չափազանց բարձր ջերմաստիճան է անհրաժեշտ) ամենավաղ թվականի մասին և վարկած կա, որ այն «սարքվել է» Ռասպեի՝ Հեփի-Յունիոն հանք այցի ժամանակ 18-րդ դարի վերջում։ Ռասպեն նաև քիմիկոս էր, ով հետաքրքվում էր վոլֆրամով ։ Նրա հնարամտության մասին հուշերը պահպանվեցին մինչև 19-րդ դարի կեսերը։ Կոռնուոլում եղած ժամանակ է հավանաբար գրել Մյունխաուզենի բնօրինակ տարբերակը  ։
Բարոն Մյունխաուզենի պատմությունները հայտնի դարձան, երբ դրանց «փոխ առան», թարգմանեցին գերմաներեն և 1786 թվականին Գոթֆրիդ Ավգուստ Բյուրգերի կողմից գեղազարդվելուց հետո դարձան հետագա սերունդների սիրելի գիրքը, որի հիման վրա մի քանի ֆիլմեր նկարահանվեցին՝ ներառյալ Թերի Գիլիամի «Բարոն Մյունհաուզենի ճանապարհորդությունը դեպի լուսին» ֆիլմը․ Գիլիամը ոգեշնչվել էր չեխ ռեժիսոր Կարել Զեմանի «Հեքիաթային Բարոն Մյունխաուզենը» ֆիլմից, որը նկարահանվել էր 20 տարի առաջ՝ 1961 թվականին։ Ուրիշները ևս տեղյակ էին, որ նա է գրել Բարոն Մյունխաուզենի արկածները՝ ներառյալ նրա ընկեր, երկրագետ և ճանապարհորդ Ջոն Հոկինսը, որը նշում է այդ փաստը Չարլզ Լայելին ուղղված նամակում ։ 1824 թվականին էր, որ Բյուրգերի կենսագիրը բացահայտեց գրքի մասին ճշմարտությունը ։
Ռասպեի՝ Շոտլանդիայում ծավալած կասկածելի հանքային գործունեության հիման վրա Վալտեր Սքոթն իր «Անտիկվար» վեպում ստեղծեց Հերման Դոսթերսվիվելի կերպարը, որը բնակություն էր հաստատել Շոտլանդիայում 1700-ականների վերջում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրողներ Կատեգորիա:Գերմանացի քիմիկոսներ Կատեգորիա:Լայպցիգի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Գրադարանավարներ Կատեգորիա:Գերմանացի լեզվաբաններ Կատեգորիա:Գերմանացի արվեստագետներ Կատեգորիա:Գերմանացի թարգմանիչներ Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ Կատեգորիա:Գյոթինգենի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Գերմանացի երկրաբաններ
Կոստանդին Երզնկացի
Կոստանդին Երզնկացի, տաղերգու, հայ միջնադարյան տաղերգության ամենանշանավոր դեմքերից մեկը։
Կենսագրություն
Կոստանդին Երզնկացին հայ միջնադարյան տաղերգության մեջ բնության և սիրո առաջին երգիչն է:Կոստանդին Երզնկացու մասին շատ քիչ տեղեկություններ կան։ Նա ապրել ու ստեղծագործել է XIII դարի երկրորդ կեսից մինչև XIV դարի առաջին տասնամյակները։ Հայտնի է, որ Երզնկացին ծնվել է Մեծ Հայաստանի Եկեղյաց գավառի Երզնկա քաղաքում, 1250-ական թվականներին։ Ենթադրվում է, որ ուսումնական առաջին տարիները նա անցկացրել է Երզնկայի մոտ գտնվող Տիրաշենի վանքի հանրահայտ դպրոցներից մեկում ։
Ստեղծագործություններ
Երզնկացին գրում էր միջին հայերենով, այն ժամանակ ամենքին հասանելի լեզվով։
Կոստանդին Երզնկացին հայ միջնադարյան սիրային քնարերգության հիմնադիրն է։ Իր սկզբնական տաղերում սերը գովերգում էր այլաբանությամբ՝ սոխակի ու վարդի սիրավեպի ձևով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Միջնադարյան հայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Հայ տղամարդ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Հայ տաղերգուներ Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Տհանպխյոնչխե
Պատմություն
Ըստ ազգագրական երկասիրության 1849 թվականին «Թոնգուկ Սեսիգի (հանգըլ՝ 동국세시기, հանջա։ 東國歲時記), տհանպխյոնչխեն առաջացել է Յոնջո թագավորի հնարամտության շնորհիվ ։ Նրա օրոք դինաստիային անհանգստացնում էին քաղաքական ուժերի միջև առկա տարաձայնությունները, Յոնջոն փորձել է մեղմացնել մրցակցությունը՝ չորս հիմնական կողմերի միջև մշտապես կազմակերպվող տոնակատարությունների միջոցով, որպեսզի ստեղծեր բարեկամական մթնոլորտ։ « Տհանպխյոնչխեի քաղաքականությունը» (հանգըլ։ 탕평책, հանջա։ 蕩平策) համարվում էր գլխավոր գյուտը՝ նա ընտրում էր  անկուսակցական մարդկանց։
Տոնակատարություններից մեկի ժամանակ թագավորի հրամանով սեղանին թհանպխյոնչխեն են մատուցում՝ «Ինչպես տեսնում եք այստեղ չորս բաղադրիչ է առկա (ալյուր, քիմ, տավարի միս և ասպիրակ), որոնք տարբերվում էին գույնով և համով։ Բայց նրանք այնքան լավ են համակցված, որ միասին անկրկնելի համ ունեն»։ Թագավորի ելույթը հիշվեց բոլոր մասնակիցների կողմից ։
Մարատ Մարինոսյան
Մարատ Գուրգենի Մարինոսյան, հայ ռեժիսոր, Հայաստանի Հանրապետության արվեստի վաստակավոր գործիչ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։
Եղել է ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ Հեղինե Հովհաննիսյանի ամուսինը։
Կենսագրություն
Մարատ Մարինոսյանը ծնվել է 1925 թվականին Երևանում, ռեժիսոր Գուրգեն Մարինոսյանի ընտանիքում։ Ավարտել է Երևանի Մաքսիմ Գորկու անվան դպրոցը։
1942-1944 թվականներին՝ 17 տարեկան հասակում, կամավոր մասնակցել է Հայրենական Մեծ պատերազմին։ Արժանացել է «Կարմիր աստղ» և «Հայրենական պատերազմի» շքանշանների։ 1944 թվականին, ծանր վիրավորվելուց հետո, զորացրվել է։
1944 թվականին ընդունվել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ճարտարապետական բաժին։ 1945 թվականին, կիսատ թողնելով ինստիտուտը, ընդունվել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի ռեժիսորական բաժին։ 1950 թվականից աշխատել է Երևանի Սունդուկյանի անվան պետական ակադեմիական թատրոնում՝ որպես ռեժիսոր։ 1956 թվականին հրավիրվել է աշխատելու Հայաստանի ազգային հեռուստատեսություն՝ դառնալով հիմնադիրներից մեկը։ Եղել է Հայաստանի ազգային հեռուստատեսության առաջին գեղարվեստական ղեկավարն ու գլխավոր ռեժիսորը, 1966-1971 թվականներին՝ տնօրենը։ 1972-1980 թվականներին եղել է Երևանի Հակոբ Պարոնյանի անվան պետական երաժշտական կոմեդիայի թատրոնի, 1983-1988 թվականներին՝ Երևանի պատանի հանդիսատեսի թատրոնի գեղարվեստական ղեկավարն ու գլխավոր ռեժիսորը ։
Ստեղծագործական ուղի
Ստեղծագործական կյանքի ընթացքում բեմադրել է ավելի քան 120 ներկայացում թատրոնում, հեռուստատեսությունում, ռադիոյում։ Նրա բեմադրություններից առավել աչքի են ընկել՝ «Լուսաբացը Մոսկվայում», «Պարտիզպանի շունը», «Փոքրիկ ողբերգությունները», «Մարդու ճակատագիրը», «Բոլորն իմ որդիներն են», «Երեք գրոշանոց օպերա», «Իմ չքնաղ լեդի», «Աստծո կողմից մոռացված հողը», «Ես և նա», «Տաքսի-տաքսի», «Ծուռ հայելիների թագավորություն», «Արշալույսներն այստեղ խաղաղ են», «Սկիզբը» և այլն։
Նրա արվեստանոցն են ավարտել ռեժիսորներ և դերասաններ Արմեն Էլբակյանը, Վիգեն Ստեփանյանը, Նիկոլայ Ծատուրյանը, Վիգեն Չալդրանյանը, Դավիթ Հակոբյանը, Արմեն Մազմանյանը, Հրաչյա Գասպարյանը, Հերբերտ Գասպարյանը, Քրիստ Մանարյանը և ուրիշներ։
Մանկավարժական գործունեություն
1963 թվականից դասավանդել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում, եղել է պրոֆեսոր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1925 ծնունդներ Կատեգորիա:Նոյեմբերի 7 ծնունդներ Կատեգորիա:Մայիսի 18 մահեր Կատեգորիա:1991 մահեր Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ Կատեգորիա:ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ Կատեգորիա:Երևան քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Կարմիր աստղի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ