cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Արցախի Հանրապետություն
Կլիմայական պայմաններ
Արցախի կլիման չափավոր մերձարևադարձային է։ Տարեկան միջին ջերմաստիճանը +11 °C է։ Ամենատաք և արևոտ ամիսների՝ հուլիսի և օգոստոսի միջին ջերմաստիճանն է համապատասխանաբար՝ +22 °C և +21 °C։ Ձմեռային ամիսներին միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -1-ի և 0 °C միջև։ Բարձրադիր շրջաններում ձմռան եղանակը հաճախ բավական ցուրտ և ձյունառատ է։ Ջերմաստիճանի նվազագույնը՝ -23 °C։ Ամառային ամիսներին ջերմաստիճանի առավելագույնը 32-37 °C և 40 °C է համապատասխանաբար բարձրադիր և ցածրադիր շրջաններում։ Տարեկան տեղումների քանակը բարձրադիր վայրերում 560-840 մմ է, ցածրադիր վայրերում՝ 410-480 մմ։ Գարնանը, հատկապես մայիս և հունիս ամիսներին՝ առավելագույն տեղումների ժամանակ, հաճախ են լինում հեղեղներ և կարկտահարություն։ Բացի այդ՝ բարձրադիր վայրերում տարվա 100-ից 125 օրը մառախլապատ է։
Բուսական աշխարհ
Արցախը հարուստ բնական պաշարների երկիր է՝ գեղատեսիլ և բազմազան բնությամբ։ Արցախի տարածքի շուրջ 35 %-ն անտառածածկ է։ Անտառներն առավել մեծաքանակ են հատկապես Հադրութի և Մարտակերտի շրջաններում, որտեղ աճում են հոնի, խնձորենու, թզենու, տանձենու, ընկուզենու, սալորենու, շլորի, զկեռի, տխլենու ծառեր։ Արցախի մյուս երկրամասերում տարբեր տեղաբաշխմամբ աչքի են ընկնում հաճարենին, կաղնին, բոխին, թխկին, թեղին, լորենին, հացին, կեչին, ճապկին։ Գետահովիտների երկարությամբ տարածված են ուռենիները։ Շատ են նաև մոշի և մասրենու թփերը։ Վայրի ծառատեսակների ու թփերի պտուղները հին ժամանակներից մինչև այսօր թարմ կամ չորացված ձևով օգտագործվում են որպես սննդամթերք, համեմունք և դեղամիջոց։ Արցախն աչքի է ընկնում բուսական համայնապատկերների ու բուսատեսակների արտակարգ բազմազանությամբ։ Այստեղ առատ են մշակովի բույսերի վայրի ազգակիցները՝ ցորեն, աշորա, գարի, վարսակ, ոլոռ, սոխ, ճակնդեղ, զանազան հատապտուղներ, կորիզավոր, ընդավոր, կերային, բանջարանոցային բուսատեսակներ։ Արցախի տարածքում միմյանց են հաջորդում տափաստաններն ու անտառները։
Ամենա­ցածր դիրք ունեն կիսաանապատներն ու տափաստանները (300-800 մետր), ամենաբարձր՝ մերձալպյան, ալպյան մարգագետինները, բարձրախոտերը, քարաժայռային բուսականությունը (1300-2300 մետր), իսկ 2300 մետրից բարձր տարածված են տունդրային յուրահատուկ բուսատեսակները։ Արցախի տափաստանները հիմնականում ծածկված են տափաստանային գուղձավոր և պնդաթուփ խոտաբույսերով։ Այստեղ տարածված են ավելուկը, եղինջը, ծնեբեկը, թրթնջուկը, ճռճռուկը, աստղաշուշանը, փիփերթը, շրիշը, իշակաթնուկը և այլն։ Սաղարթավոր նոսր անտառներում ցածրաբուն, լուսասեր ծառերի ու թփերի՝ ցաքու, ասպիրակի, փռշնու, ցախակեռասների, հասմիկի, մահալեբյան բալենու, խնկենու, նռնենու, մասրենու, դրախտածառի հարևանությամբ աճում են փետրախոտեր, շյուղախոտեր և աղեղախոտեր։ Ամենուրեք տարածված են ուրցի երկու տեսակները, որոնց հոգեպարար բույրով պարուրվում է ողջ շրջապատը։ Անտառամերձ մարգագետիններում աճում են հացազգի և լոբազգի բազմաթիվ բույսեր։ Գարնան վերջերին սագասոխին, մկանասոխին, աստղաշուշանին, ձնծաղիկին փոխարինելու են գալիս հրանունկը, անմոռուկը, որոնց դեղին և երկնակապտավուն գույնի հետ մեծ խայտաբղետություն են առաջացնում ոջլադեղի, վարդակակաչի, երեքնուկների և կակաչների ծաղիկները։ Արցախի տարբեր հանդամասերում կարելի է հանդիպել տատասկի, դաշտավլուկի, գայլաթաթի և անմոռուկի։ Գետեզրերին տեսանելի է ճահճախոտը, մակարդախոտը, ջրկոտեմը, մացառեղեգը, շերեփուկախոտը, ջրոսպը, ջրահարսը, տարատեսակ ջրիմուռները։ Վերոհիշյալ բույսերին ամենուր ընկերակցում են մոտ 100 տեսակի մամուռներ։ Արցախի բարեխառն կլիման հարմարավետ պայմաններ է ստեղծում խաղողի որթի և շահթթենու լիարժեք աճման համար։
Կենդանական աշխարհ
Արցախի Հանրապետության տարածքը գտնվում է Իրանական, Փոքրասիական և Պոնտոս-Կովկասյան մարզերի խաչմերուկում, որով և պայմանավորված է այդ մարզերի ազդեցությունը երկրամասի կենդանական աշխարհի տեսակների վրա։ Արցախի կենդանական աշխարհում գերակշռում են առաջավորասիական և միջերկրածովային տեսակները։ Բոլոր գոտիներում կենդանիներից հանդիպում են գայլ, աղվես, նապաստակ, շնագայլ, լճագորտ, մողես, լորտու, առնետ, թռչուններից՝ անգղ, արծիվ, բազե, աղավնի, կաչաղակ, ագռավ, սովորական ճնճղուկ, չղջիկ և այլն։ Արցախի կլիմայական ու բուսական ծածկին համապատասխան գոյություն ունի բազմատեսակ կենդանական աշխարհ։ Կիսաանապատային և տափաստանային գոտում տարածված են զանազան մորեխազգիներ, որոնց որոշ տեսակները իսկական չարիք են հողագործի համար։ Կիսաանապատներում և ժայռերում ապրում են կարիճների, մողեսների և օձերի որոշ տեսակներ։
Սո­ղուններից կարելի է մատնանշել դաշտային իժը և գյուրզան։ Այգի­ներում և արտերում ապրում են դաշտամկներ, ավազամկներ և ճագարամկներ, որոնք, արագ զարգանալով, դառնում են լուրջ վնասատուներ։ Շատ հարուստ է բզեզների և թիթեռների ֆաունան։ Կաթնասուններից նշված գոտում մշտապես ապրում են նապաստակը, աղվեսը, վարազը, մի քանի տեսակ չղջիկներ, ոզ­նին, գայլը։ Թռչուններից հանդիպում են աքարներ, փոքրիկ ար­տույտներ, դաշտային կաքավներ և լորեր։ Գիշատիչ թռչուններից տարածված են ուրուրներն ու գառնանգղները։ Երկնակամարում մերթընդմերթ տեսանելի է արծիվների սլացիկ թռիչքը։ Անտառաբնակ թռչուններից հայտնի է փայտփորը, աղավնին, երաշտահավը, լորոս-ճուռակը, դեղնածաղիկը, սարյակը, ծիծեռնակը, բուն և կաչաղակը։
Անտառներում հանդիպում են նապաստակներ, աղվեսներ, ոզնիներ, կովկասյան աքիսներ, երբեմն էլ եղնիկ, արջ ու անտառային կատու։ Գետերում ապրում են լեռնային գետերին և անուշահամ բարձ­րադիր լճերին հատուկ ձկներ։ Մարդու անհոգի վերաբերմունքի հետևանքով ձկների որոշ տեսակներ անհետացել են։ Բոլոր լճակներում և գետերում տարածված են գորտը, լորտուն և կրիան։ Եղեգնապատ վայրերում հանդիպում է կարմիր բադը։ Աղբյուրներին, գետակներին, լճակներին հատուկ են ջրային որդերը և ճպուռները։ Կանգնած ջրավազաններում ապրում են մոծակների մի քանի տեսակներ։
Ղարաբաղի ձի
Ղարաբաղի ձին, որը հեծկան ձիերի ցեղին պատկանող ազնվացեղ նժույգ է, դեռևս հնագույն ժամանակներից տարածված է եղել Արցախի տարածքում։ Ըստ մեզ հայտնի աղբյուրների՝ ղարաբաղյան ձին առաջացել է ժողովրդական ընտրասերման արդյունքում՝ պարսկական, թուրքմենական, իսկ հետագայում նաև արաբական ձիերի խաչասերումից և բնակություն է հաստատել Կուր և Արաքս գետերի միջև ընկած տարածքում։ Ներկայումս այն համարվում է արևելյան տիպի լավագույն ձիատեսակներից մեկը։ 19-րդ դարում այն ներազդել է հարավռուսական ձիաբուծության վրա և մեծ քանակով արտահանվել արևմուտք՝ Ֆրանսիա, Անգլիա, Լեհաստան և այլուր։
Ղարաբաղի ձին հատկապես աչքի է ընկնում իր գեղեցիկ արտաքին կառուցվածքով։ Անզեն աչքով նկատելի է ղարաբաղյան ձիու նմանությունն մեկ այլ արևելյան նժույգի՝ արաբական ձիու հետ։ Երկու ձիատեսակների գլխավոր նմանություններն են չոր մարմնակազմվածքը և հեզ վարքագիծը։ Ղարաբաղյան ձիու գլուխը բավականին թեթև է, իսկ իրանը՝ ուղիղ։ Մնդավի բարձրությունը կազմում է 145-150 սմ է, իրանի թեք երկարությունը՝ 145-150 սմ։ Տարբեր ժամանակներում արցախյան այս ձիատեսակն օգտագործվել է Դոնի, անդրկովկասյան հանրապետությունների (Ադրբեջանական Հանրապետությունում համարվում է ազգային խորհրդանիշ), Արևմտյան Եվրոպայի մի շարք երկրների տարբեր ձիերի ցեղերի բուծման և բարելավման նպատակով։ Ներկայումս ղարաբաղյան ձիերը սահմանափակ քանակով բուծվում են Արցախի Հանրապետության որոշ շրջաններում։
Վարչատարածքային բաժանում
Արցախի Հանրապետության վարչատարածքային միավորներն են՝ շրջանները, համայնքները, ինչպես նաև շրջանի կարգավիճակ ունեցող Ստեփանակերտ քաղաքը (Արցախի մայրաքաղաք)։ Արցախի Հանրապետության ընդհանուր տարածքը կազմում է 11.458 կմ², որը վարչակատարածքայնորեն բաժանված է 8 առանձին շրջանների։ Դրանք են՝ Ասկերանի շրջանը՝ Ասկերան կենտրոնով, Հադրութի շրջանը՝ Հադրութ կենտրոնով, Մարտակերտի շրջանը՝ Մարտակերտ կենտրոնով, Մարտունու շրջանը՝ Մարտունի կենտրոնով, Շահումյանի շրջանը՝ Քարվաճառ կենտրոնով, Շուշիի շրջանը՝ Շուշի կենտրոնով և Քաշաթաղի շրջանը՝ Բերձոր կենտրոնով ։ Շահումյանի շրջանն ներկայումս գտնվում է Ադրբեջանի Հանրապետության վերահսկողության տակ, իսկ տեղի հայ բնակչությունը դուրս է մղված դեպի ազատագրված Վայկունիքի գավառ։ Այս ութ շրջաններին մեջ են մտնում նաև ազատագրված յոթը հայկական պատմական գավառները՝ Ճրաքն, Կովսական, Քաշունիք (Հագարի գետի հովիտ, Քաշաթաղի շրջան) Վայկունիք (Թարթառ գետի վերին հովիտը), Ակն (Տիգրանակերտի դաշտակ, նախկին Աղդամի շրջան) և Մուխանք (Արցախի դաշտավայր)։
Ըստ Արցախի Հանրապետության «վարչատարածքային բաժանման մասին օրենք»-ի՝ ութ շրջաններում իրականացվում է պետական կառավարում, համայնքներում՝ տեղական ինքնակառավարում։ Տեղական ինքնակառավարում է իրականացվում Ստեփանակերտ քաղաքում ևս՝ համատեղելով պետական կառավարման հետ։ Համայնքը կարող է ընդգրկել մեկ կամ ավելի թվով բնակավայրեր։ Արցախի Հանրապետության բոլոր բնակավայրերը՝ առանձին կամ այլ բնակավայրի (բնակավայրերի) հետ միասին ընդգրկվում են համայնքների մեջ ։
Արցախի իրավական կարգավիճակ
Ներկայիս Արցախի Հանրապետությունը փաստացիորեն (դե ֆակտո) անկախ պետություն է, որն ունի սեփական դրոշը, զինանշանը և օրհներգը, իշխանական մարմինները, ֆինանսատնտեսական համակարգը։ Հայաստանի Հանրապետությունը միջազգային-իրավական հարթակում Արցախը ճանաչում է որպես իր անբաժանելի մաս։ Այնուամենայնիվ, Արցախյան խնդրի միջազգային-իրավական կարգավորումը մեծապես կապված է Հայաստանի արտաքին քաղաքականության հետ։ Մարդու իրավունքների տեսանկյունից «Արցախյան հակամարտության սկզբնական շրջանում Հայաստանը զինամթերքով և կամավորներով օգնություն է ցուցաբերում Արցախին։ Հայաստանի ներգրավվածությունն Արցախյան պատերազմում աճում է 1993 թվականի դեկտեմբերի ժն տեղի ունեցած ադրբեջանական ներխուժումից հետո։ Դրանից հետո Հայաստանի Հանրապետության ներքին գործերի նախարարությունը երկրում հայտարարեց արտակարգ իրավիճակ և սկսեց զորակոչ անցկացնել Արցախի պաշտպանական դիրքերում կռվելու համար»։ Հայաստանն և Արցախն ունեն շաղկապված քաղաքականություն, որի վառ ապացույցն է Արցախի Հանրապետության նախկին նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի ընտրությունը Հայաստանի վարչապետի (1994-1997) և ապա նաև նախագահի (1998-2008) պաշտոնում։ Հայաստանի կառավարությունը բազմիցս կարողանում է պաշտպանել երկու հայկական պետությունների շահերը ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի հովանու ներքո շարունակվող բանակցությունների ընթացքում։ Իր եվրասիական ուսումնասիրությունների ընթացքում Արևմտաեվրոպական միության հետազոտությունների ինստիտուտի նախագահ Դով Լինչև գրում է․ «Արցախի անկախացումը թույլ է տալիս նոր հայկական պետությանը խուսափել ագրեսիայի միջազգային խարանից, չնայած այն բանին, որ հայկական զորքերը 1991-1994 թվականներին գերիշխանում էին արցախա-ադրբեջանական շփման գծում»։ Լինչը նաև մատնանշում է, որ «հայկական զինված ուժերի հզորությունը և Հայաստանի ռազմավարական դաշինքը Ռուսաստանի հետ, դիտվում են որպես Ստեփանակերտի իշխանությունների կողմից արցախյան պետության պաշտպանության առանցքային վահաններ»։ Այնուամենայնիվ, շատ աղբյուրներ Արցախը փաստացիորեն համարում են Հայաստանի մաս։
Արցախյան հիմնախնդրի շուրջ Հայաստանը, Ադրբեջանական Հանրապետությունը և երրորդ կողմ հանդիսացող Արցախը, ունեն տարբեր քաղաքական դիրքորոշումներ։ Պաշտոնական Բաքուն Հայաստանի կառավարությանը հորդորում է դուրս բերել հայկական զորքերը Լեռնային Ղարաբաղից և մյուս վիճելի տարածքներից, ինչպես նաև բոլոր տեղահանված անձանց թույլատրել վերադառնալ իրենց տներ։ Հայաստանը մերժում է ադրբեջանական կողմի պահանջները և կարծում է, որ Արցախի ժողովուրդն ունի ազգային ինքնորոշման անտարելի իրավունք։ Թե՛ Երևանը և թե՛ Ստեփանակերտը նշում են, որ Արցախն իրեն անկախ է հռչակել Խորհրդային Միությունից և այլ ոչ թե Ադրբեջանից։ Հայաստանի կառավարությունը պնդում է, որ Արցախի կառավարությունը պետք է մասնակցի տարածաշրջանի ապագայի վերաբերյալ ցանկացած քննարկման՝ միաժամանակ մերժելով ազատագրված տարածքները վերադարձնելու և փախստականներին մուտքի պահանջները։
Արցախյան հիմնախնդրի կարգավորման բանակցային գործընթաց
Կողմերի միջև բանակցությունները կազմակերպվել են Ֆրանսիայի, Ռուսաստանի և Միացյալ Նահանգների կառավարությունների անմիջական նախաձեռնությամբ։ Արցախյան խնդրի կարգավորմանն ուղղված առաջին բանակցությունները 2001 թվականին ընթացել են նախ և առաջ Փարիզում և ապա՝ Ֆլորիդայում։ Չնայած այն հանգամանքին, որ կողմերը մոտ էին խնդրի հանգուցալուծմանը, ադրբեջանական իշխանությունները` ինչպես Հեյդար Ալիևի, այնպես էլ իր որդու՝ Իլհամ Ալիևի (2003 թվականի հոկտեմբերին կայացած ընտրություններից հետո) պաշտոնավարման տարիներին, հստակորեն հերքում են Փարիզում և Ֆլորիդայում կայացված ցանկացած համաձայնություն։ Ադրբեջանի և Հայաստանի նախագահներ Իլհամ Ալիևի և Ռոբերտ Քոչարյանի միջև հետագա բանակցությունները տեղի են ունեցել 2004 թվականի սեպտեմբերին՝ Ղազախստանի մայրաքաղաք Աստանայում՝ ԱՊՀ անդամ պետությունների ղեկավարների գագաթնաժողովի ընթացքում։ Այս անգամ ադրբեջանական կողմի ներկայացված առաջարկներից մեկը Արցախում և Ադրբեջանում հանրաքվեի անցկացումն էր՝ տարածաշրջանի ապագա կարգավիճակի որոշման վերաբերյալ։ 2006 թվականի փետրվարի 10-ին և 11-ին Ռամբույե ավանում տեղի են ունենում բանակցություններ, որոնք որևէ համաձայնության չեն հանգեցնում։ Սակայն այդ ընթացքում քննարկվում են մի շարք առանցքային հարցեր, ինչպիսիք են օրինակ Քարվաճառից հայկական զորքերի դուրս գալու հարցը։
Բնակչություն
Արցախի Հանրապետության մշտական բնակիչների ընդհանուր քանակը 2010 թ. հունվարի 1-ի դրությամբ կազմել է 141..400 մարդ։ Ազգաբնակչության մեծ մասը հայեր են։ Կան նաև ռուսներ, ուկրաինացիներ, վրացիներ և հույներ։ Քաղաքաբնակների թիվը 74.183 մարդ է կամ 52.5 %, գյուղական բնակչությունը՝ 67.217 մարդ է կամ 47.5 %։ Արցախում տղամարդկանց թիվը կազմել է 68.048 մարդ կամ 48.1%, կանանցը՝ 73.352 կամ 51.9%։ Արցախի մայրաքաղաք Ստեփանակերտի բնակչությունը կազմում է 52.310 մարդ ։
Տնտեսություն
Բնական հումքի հնարավորություններով պայմանավորված՝ Արցախում ավանդաբար գործել են շերամորդի բոժոժի նախնական մշակման, մետաքսագործության, գորգագործության, գինեգործության, մետաղաձուլության, օղեթորման (թթից և խաղողից) գործատներ, բրուտագործության կետեր, կղմինդրի, սայլերի, կառքերի պատրաստման, կոշիկի, կարի արհեստանոցներ, ձիթհաններ, ջրաղացներ և այլն։ ԼՂՀ Մարտակերտի շրջանի տարածքում ֆրանսիացիները դեռևս 19-րդ դարում արդյունահանել են բազմամետաղների հանքանյութ։ Շուշիում գործել է ջրէկ (30 կՎտ)։
Արցախ-Ղարաբաղում բոժոժի վերամշակումն սկսել են 19-րդ դարի 60-ական թվականներին։ Մինչև 1918 թվականը երկրամասում գործել են մետաքսաթելի 36 և թելի ոլորման 10 գործատներ։ Արտադրած մետաքսաթելն սպառվել է Ռուսաստանում ու Ֆրանսիայում, իսկ գորգերը՝ Պարսկաստանում և այլուր։ 1879 թվականին Ֆիլադելֆիայում (ԱՍՆ) կազմակերպված միջազգային տոնավաճառում Ղարաբաղի մետաքսն արժանացել է արծաթե, իսկ 1882 թվականի Մոսկվայի ցուցահանդեսում՝ ոսկե մեդալի։ 19-րդ դարի վերջին Ղարաբաղի մետաքսաթելից գործվել են Փարիզի Ելիսեյան պալատի վարագույրները։
Գյուղատնտեսություն
Գյուղատնտեսության կարևոր ճյուղերն էին հացահատիկային տնտեսությունը, այգեգործությունը, պտղաբուծությունը, անասնապահությունը։ Մշակվել են նաև բրինձ, ձիթատու վուշ, սիսեռ, կարտոֆիլ և այլն։ 1805 թվականին Ղարաբաղը, ինքնակամ ընդունելով Ռուսաստանի տիրապետությունը (հաստատվել է 1813 թվականի Գյուլիստանի պայմանագրով) և գտնվելով Ռուսաստանի կայսրության վարչաքաղաքական ու սոցիալ-տնտեսական համակարգում, զարգացել է կայսրության ծայրամասային շրջաններին բնորոշ հաստատության օրինաչափություններով։ Ռուսաստանում հոկտեմբերյան հեղաշրջումը (1917 թվական), անղրկովկասյան ազգերի անկախացումն ու ազգամիջյան հակամարտությունների սրումը նոր անկախացած երկրների տնտեսությունը հասցրել են քայքայման եզրին։ Մեծ չափով տուժել է նաև Արցախ-Ղարաբաղի տնտեսությունը։ Խորհրդայնացումից հետո պահանջվել է մի քանի տասնամյակ, որպեսզի Ադրբեջանի կազմում ինքնավար մարզի կարգավիճակ ստացած ԼՂ-ն իր մակրոտնտեսական ցուցանիշներով մոտենար 1915-1916 թվականների մակարդակին։
Տրանսպորտ
Արցախի և Հայաստանի միջև սահմանը բաց է և երթևեկությունը երկկողմանիորեն ազատ է։ Հայաստանից՝ Գորիս քաղաքից A 312 մայրուղին անցնելով Բերձոր, ապա Շուշի քաղաքներով, միանում է մայրաքաղաք Ստեփանակերտին։ Նախատեսվում է վերագործարկել Ստեփանակերտի օդանավակայանը, որով Արցախը օդային կապ կունենա Երևանի հետ։
Տուրիզմ
Հայաստանի և ԱՊՀ երկրների քաղաքացիները կարող են երկիր այցելել առանց անցագրի։ Այլ երկրների քաղաքացիները պարտավոր են անցագիր ունենալ, որը հեշտությամբ կարելի է ստանալ հենց սահմանում, այլև Երևանում, Վաշինգտոնում, Փարիզում, Մոսկվայում և այլուր Արցախի Հանրապետության ներկայացուցչություններում։
Արցախի միջազգային իրավական կարգավիճակ
Արցախի անկախությունը ճանաչել են մասամբ ճանաչված պետություններ՝ Աբխազիայի և Հարավային Օսիայի հանրապետությունները, ինչպես նաև չճանաչված Մերձդնեստրի Հանրապետությունը ։
Ավստրալիայի բնակչությամբ ամենամեծ նահանգը՝ Նոր Հարավային Ուելսը, նույնպես ընդունել է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքը և կոչ է արել Ավստրալիայի իշխանություններին պաշտոնապես ճանաչել Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության անկախությունը  ։
Արցախի Հանրապետության ճանաչման նախագիծ Հայաստանի Ազգային ժողովում
2014 թվականի նոյեմբերի 12-ին Հայաստանի Ազգային ժողովում քվեարկության դրվեց «Ժառանգություն» խմբակցության պատգամավոր Զարուհի Փոստանջյանի ներկայացրած «Լեռնային Ղարաբաղի (Արցախի) և Հայաստանի Հանրապետությունների անվտանգության ապահովման ռազմաքաղաքական հիմնադրույթների հայեցակետերի մասին» օրենքի նախագիծը։ Օրինագծին կողմ քվեարկեցին 8 պատգամավորներ՝ ՀՅԴ խմբակցության բոլոր 5 պատգամավորները (Արմեն Ռուստամյան, Աղվան Վարդանյան, Արմեն Բաբայան, Միքայել Մանուկյան, Արծվիկ Մինասյան), «Ժառանգությունից»՝ Զարուհի Փոստանջյանն ու Ռուբիկ Հակոբյանը, ՀԱԿ խմբակցությունից՝ Նիկոլ Փաշինյանը։ ՀԱԿ խմբակցության պատգամավոր Հրանտ Բագրատյանը ձեռնպահ քվեարկեց։ Բոլոր մյուս պատգամավորները քվեարկությանը չեն մասնակցել, որի արդյունքում նախագիծը չընդունվեց։ Նախագծով նախատեսվում էր պաշտոնապես ճանաչել ԼՂՀ անկախությունը և բացառել այլ պետությունների կամ միջազգային կազմակերպությունների կողմից զինված ուժերի տեղակայումը Արցախի, Հայաստանի և Ադրբեջանի հանրապետությունների սահմաններին, ինչպես նաև երկու այլ դրույթներ ։ Նախկինում ևս «Ժառանգություն» խմբակցության կողմից առաջարկվել են ԼՂՀ անկախության ճանաչման նախագծեր, որոնք նույնպես մերժվել են Ազգային ժողովի կողմից։
2020 թ. սեպտեմբերի 27-ից վերսկսվել են քննարկումները Հայաստանիի կողմից Արցախի Հանրապետության ճանաչման մասին ։
Նշումներ
<references group="Ն" />
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արցախ Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմ Կատեգորիա:Չճանաչված կամ մասամբ ճանաչված պետություններ Կատեգորիա:1991 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ Կատեգորիա:Հարավային Կովկաս Կատեգորիա:Եվրոպայի վիճելի տարածքներ Կատեգորիա:Դեպի ծով ելք չունեցող երկրներ Կատեգորիա:Հայախոս երկրներ և տարածքներ Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի ժամանակակից պետություններ
Անդրաշ Տյորյոչիկ
Անդրաշ Տյորյոչիկ (Törőcsik András, ), հունգարացի նախկին ֆուտբոլիստ, հարձակվող։ Առավել հայտնի է «Ույպեշտ Դոժա» ակումբի կազմում իր ելույթներով։ Հունգարիայի հավաքականի կազմում մասնակցել է 1978 և 1982 թվականների աշխարհի առաջնությունների եզրափակիչ փուլերին։
Ակումբային
12 տարեկան հասակում Անդրաշ Տյորյոչիկը դարձել է «Վաշուտաշ» պատանեկան թիմի խաղացող, որի կազմում հանդես է եկել 7 տարի։ 1974 թվականի ամռանը տեղափոխվել է մայրաքաղաքի «Ույպեշտ Դոժա» ակումբ։ Լավ տեխնիկայի, գոլեր խփելու ու հակառակորդի համար անսպասելի իր թիմակիցներին փոխանցումներ կատարելու ունակությունների շնորհիվ Անդրաշ Տյորյոչիկը դարձել է թիմի առաջատար խաղացողներից մեկը ։ «Ույպեշտի» կազմում Տյորյոչիկը երեք անգամ արժանացել է Հունգարիայի չեմպիոնի տիտղոսին և երեք անգամ էլ դարձել է Հունգարիայի գավաթակիր։ 1977 և 1981 թվականներին Տյորյոչիկն ընդգրկվել է Եվրոպայի լավագույն ֆուտբոլիստների ցանկում, որ կազմվել էր ըստ «France Football» ամսագրի անցկացրած հարցումների։
Անդրաշ Տյորյոչիկը եղել է «Ույպեշտի» երկրպագուների սիրելին, ովքեր նրան ոգևորում էին՝ գոռալով «Պարի՛ր, Տյորյո» (Táncolj, Törő!) :
Հավաքականում
Հունգարիայի ազգային հավաքականի կազմում Անդրաշ Տյորյոչիկն առաջին անգամ խաղացել է 1976 թվականի հոկտեմբերի 13-ին՝ Վիեննայում մասնակցելով Ավստրիայի հավաքականի հետ ընկերական հանդիպմանը, որտեղ հյուրերը հաղթեցին 4:2 հաշվով ։ Հօգուտ հավաքականի առաջին անգամ գոլ է խփել 1977 թվականի փետրվարի 9-ին Լիմայում, երբ Հունգարիայի հավաքականը խաղում էր Պերուի հավաքականի դեմ։ Հանդիպումն ավարտվել է պերուացիների հաղթանակով (3:2) ։
Հավաքականի կազմում Տյորյոչիկի մասնակցած առաջին պաշտոնական խաղը եղել է 1977 թվականի հոկտեմբերի 29-ին կայացած Բուդապեշտում Բոլիվիայի հավաքականի դեմ հանդիպումը, որ անցկացվել է 1978 թվականի աշխարհի առաջնության նախընտրական փուլի շրջանակներում։ Հանդիպման 18-րդ րոպեին Տյորյոչիկը հաշիվը դարձրել է 2:0 հօգուտ հունգարացիների, իսկ խաղն ավարտվել է 6:0 հաշվով հօգուտ տանտերերի ։ Պատասխան հանդիպման 36-րդ րոպեին Տյորյոչիկը բացել է խաղի հաշիվը, և արդյունքում հունգարացիները հաղթել են 3:2 հաշվով ու դուրս եկել եզրափակիչ փուլ ։ 1977 թվականը Անդրաշ Տյորյոչիկը եղել է Հունգարիայի հավաքականի լավագույն ռմբարկուներից մեկը. նա խփել էր յոթ գոլ, ինչպես և Տիբոր Նյիլաշին ։ Աշխարհի առաջնութան եզրափակիչ փուլում Տյորյոչիկը մասնակցել է երկու հանդիպման. Արգենտինայի հավաքականի դեմ խաղի վերջում դատավորը դաշտից հեռացրել է Տյորյոչիկին ու Նյիլաշիին կոպիտ խաղալու պատճառով ։ Հունգարիայի հավաքականը պարտվել է խմբի բոլոր երեք խաղերում և դուրս մնացել առաջնությունից ։
1980 թվականի Եվրոպայի առաջնության ախընտրական փուլումՏյորյոչիկը մասնակցել է ընդամենը երկու խաղի, սակայն 1979 թվականի մայիսի 19-ին Թբիլիսիում անցկացված ԽՍՀՄ հավաքականի դեմ եղել է Հունգարիայի հավաքականի առաջատար խաղացողներից մեկը. Տյորյոչիկը փոխանցում է կատարել Լասլո Պուստաիին, ինչից հետո վերջինս խփել է երկրորդ գոլը ԽՍՀՄ հավաքականի դարպասը. խաղն ավարտվել է 2:2 հաշվով ։ 1982 թվականի աշխարհի առաջնության նախընտրական փուլում Տյորյոչիկը մասնակցել է Հունգարիայի հավաքականի բոլոր 8 խաղերին և եզրափակիչ փուլի սկսվելուց առաջ համարվել է Հունգարիայի հավաքականի լավագույն խաղացողներից մեկը ։ Եզրափակիչ փուլում Տյորյոչիկը մասնակցել է երկու խաղի՝ չխփելով ոչ մի գոլ, իսկ Հունգարիայի հավաքականը զբաղեցրել է երրորդ տեղը և կրկին չի կարողացել հաղթահարել խմբային փուլը ։
Անդրաշ Տյորյոչիկը Հունգարիայի հավաքականի հիմնական խաղացողների թվում է եղել նաև 1984 թվականի Եվրոպայի առաջնության նախընտրական փուլի ժամանակ, երբ նա մասնակցել է 5 խաղի և խփել 3 գոլ (1983 թվականի դեկտեմբերի 3-ին Հունաստանի հավաքականի դարպասը). այդ ժամանակ երկու թիմերն էլ արդեն կորցրել էին հաջորդ փուլ անցնելու հնարավորությունը ։ Հույների դապասը խփած գոլը եղավ վերջինը Անդրաշ Տյորյոչիկի կարիերայում։ Թեև նա հրավիրվել էր մասնակցելու մարզումների 1986 թվականի աշխարհի առաջնության նախապատրաստվելու համար, սակայն վնասվածք է ստացել և չի ընդգրկվել հավաքականի կազմում ։
Հունգարիայի հավաքականի կազմում Անդրաշ Տյորյոչիկը խաղացել է 1976-1984 թվականներին՝ մասնակցելով 45 հանդիպման և խփելով 12 գոլ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հունգարացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Հունգարիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Բուլղարիայի կանաչների կուսակցություն
Բուլղարիայի կանաչների կուսակցություն (Политическа партия Зелените), բուլղարական քաղաքական կուսակցություն, որը հիմնադրվել է 2008 թվականին։ Կուսակցական գլխավոր շտաբը գտնվում է Բուլղարիայի մայրաքաղաք Սոֆիայում։
Պատմություն
Բուլղարիայի կանաչների կուսակցությունը հիմնադրվել է 2008 թվականին, որպես ոչ կառավարչական կազմակերպություն։ Վերջինիս անդամների աշխատանքի ոլորտներն են շրջակա միջավայրի պահպանությունը, համընդհանուր իրավունքների երաշխիքները և մարդակենտրոնությունը։
Հասարակական կազմակերպությունը քաղաքական կուսակցություն դարձել է միայն որոշակի լիազորությունների շրջանակ ստանալու և ազդեցություն ունենալու համար։ Կուսակցության կարևորագույն մոտիվացիաներն են Բուլղարիայի Հանրապետության տարբեր քաղաքական համակարգերի թերությունների քննադատությունը, այդ թվում՝ համատարած կոռուպցիայի, ժողովրդավարական վերահսկողության բացակայության և պետական կառույցների անվճռականության քննադատությունը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բուլղարիայի կուսակցություններ Կատեգորիա:Բնապահպանական կազմակերպություններ
Պոլիս
Պոլիս, Քաղաք-պետություն, հասարակության սոցիալ–տնտեսական և քաղաքական կազմակերպություն յուրահատուկ ձև Հին Հունաստանում և Հին Իտալիայում։ Առաջացել է դասակարգային հասարակության կազմավորման շրջանում։ Պոլիսը կազմված էր քաղաքի և շրջակա երկրագործական բնակավայրի տարածքից։ Տնտեսության հիմքը հողի սեփականությունն էր, գոյություն ուներ պետական և մասնավոր սեփականություն։ Մասնավոր սեփականության իրավունք ունեին միայն Պոլիսի լիիրավ քաղաքացիները, այդպիսին էին իրենց ծագումով։ Սահմանված էր հողատիրության առավելագույն չափ, որի խախտումը պատժվում էր օրենքով։ Լիիրավ քաղաքացիներից զատ Պոլիսի տարածքում բնակվում էին նաև ազատ, սակայն ոչ լիիրավ քաղաքացիներ՝ մետոյկները (վերաբնակիչներ), պերիոյկները (հարևանությամբ բնակվողներ), ստրկալուծներ և ստրուկներ։ Պոլսեցիները կա՛մ դեմոկրատական էին, կա՛մ օլիգարխական։ Պոլիսով ղեկավարում էին լիիրավ քաղաքացիների ժողովը, խորհուրդը և ընտրովի պաշտոնյաները։ Կար ժողովրդական աշխարհազոր, որը կազմված էր 17-18–ից մինչև 60 տարեկան ազատ քաղաքացիներից։ Պոլսային հարաբերությունների յուրահատկությունը նպաստել է պոլիսային գաղափարախոսության, պոլսային հայրենասիրության ձևավորմանը։ Պոլսային համակարգը Հին Հունաստանում ծաղկում է ապրել մ.թ.ա.V դ, Հին Իտալիայում՝ մ.թ.ա.V-III դդ։ Ստրկատիրական հասարակարգի հետագա զարգացմամբ Պոլիսը դարձել է ստրկատիրական պետության ձև, սակայն նրա քայքայումը առաջ է բերել պոլսային համակարգի ճգնաժամ, որը Հին Հունաստանում սկսել է արտահայտվել մ.թ.ա.IV դ սկզբից, Հին Իտալիայում՝ մ.թ.ա.I–III դդ։ Դասական պոլիսցիներից տարբեր են հելլենիստական պոլսեցիները, որոնք հիմնադրվել են Արևելքի հելլենիստական պետություններում՝ Ալեքսանդր Մակեդոնացու և նրա հետնորդների կողմից։ Իրենց սոցիալական և վարչական կառուցվածքով կրկնօրինակելով դասական պոլսեցիներին՝ սրանք սակայն ոչ թե քաղաք–պետություններ էին, այլ միապետների հպատակ քաղաքներ։ Օժտված էին որոշ արտոնություններով, այդ թվում՝ ներքին գործերը ինքնուրույն տնօրինելու իրավունքով։ Լիիրավ քաղաքացիները և նրանց համայնքները թագավորական իշխանության կարևոր հենարանն էին։ Հելլենիստական պոլսեցիները իրենց կառուցվածքի և պետության համակարգում ունեցած դերի առումով որոշակի ազդեցություն են գործել Արևելքի հինավուրց քաղաքների, տաճար–քաղաքների վրա և փոխադարձաբար կրել նրանց ազդեցությունը։ Պոլսային կարգի ազդեցությունը նկատվում է նաև Հին Հայաստանում (մ.թ.ա.I-մ.թ.IV դդ)։
__INDEX__ __ՀՂՈՒՄ_ՆՈՐ_ԲԱԺՆԻ_ՎՐԱ__
Կատեգորիա:Քաղաք Կատեգորիա:Պետականության ձևեր Կատեգորիա:Հին Հունաստանի աշխարհագրություն Կատեգորիա:Հին Հունաստանի քաղաքներ Կատեգորիա:Հունարեն բառեր և արտահայտություններ Կատեգորիա:Հունաստանի պատմություն Կատեգորիա:Հին Հունաստանի հասարակություն Կատեգորիա:Հին Հունաստանի ճարտարապետություն Կատեգորիա:Հին Հունաստանի իրավունք Կատեգորիա:Հին աշխարհի պատմական երկրներ Կատեգորիա:Քաղաք-պետություններ
Կորմարանշ ան Բյուժե
Կորմարանշ ան Բյուժե (Cormaranche-en-Bugey), համայնք Ֆրանսիայում, գտնվում է Ռոն Ալպեր մարզում, Էնի գավառում, մտնում է Օտվիլ Լոնեսի կազմի մեջ, կոմունայի օկրուգը՝ Բելլեն է։
INSEE կոդը՝ 01122։
Աշխարհագրություն
Համայնքը գտնվում է 410 կիլոմետր հարավ-արևմտուք Փարիզից, 65 կլոմետր արևմուտք Լիոնից, 46 կիլոմետր հարավ-արևմուտք Բուրկ ան Բրեսից ։ Համայանքը գտնվում է Սևրոն գետից հյուսիս, իսկ Սան Մորթ գետից արևելք։
Կլիմա
Կլիման փոփոխական է, ձմռանը ցուրտ է, իսկ ամռանը տաք։ Անձրևներ հազվադեպ են լինում, հիմնականում ամռանը ։
Էկոնոմիկա
2010 թվականաի մարդահամարի արդյունքներով 558 մարդ ի վիճակ էր աշխատելու (15-64 տարեկան), 433 մարդ տնտեսապես ակտիվ էին, 155 մարդ աշխատունակ էին։ 433 աշխատունակ մարդկանցից աշխատում էին միայն 427-ը (243 տղամարդ, 184 կին), գործազուրկ էին 6 մարդ (3 տղամարդ, 3 կին)։ 155 չաշխատող մարդկանցից 50-ը աշակերտներ և ուսանողներ էին, 59-ը ոչ աշխատունակ այլ պատճառներով ։
Դե Մորգանի բանաձևեր
Սահմանումը
Օգաստես դե Մորգանը սկզբնապես նկատել է, որ դասական տրամաբանության մեջ ճշմարիտ են հետևյալ հարաբերությունները.
Հետևյալ օրենքների սովորական գրառումը ֆորմալ տրամաբանության մեջ.
կամ
Բազմությունների թեորեմում.
Թեորեմի տեսքով.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բուլյան հանրահաշիվ Կատեգորիա:Տրամաբանության օրենքներ Կատեգորիա:Մաթեմատիկական տրամաբանություն
Մարսել (շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի շրջաններ
Խնձորը մշակույթում
Խնձորը մշակույթում (Яблоко в культуре), եվրոպական ավանդությունը (բայց ոչ Աստվածաշնչի բնօրինակ տեքստը) խնձորը համարում է բարու և չարի ճանաչողության ծառի պտուղը։ Խնձորը լայն կերպով պատկերել են միջնադարյան գեղանկարչության մեջ։ Ավելի ուշ՝ Վերածննդի դարաշրջանում, հայտնի են դառնում անտիկ մոտիվներով գեղանկարչական սյուժեները՝ Պարիսի և Կերբերոսի հետ կապված։ Դիցաբանական և բանահյուսական սյուժեները՝ խնձորի հետ կապված, բազմիցս պատկերվել են գեղանկարչության և քանդակագործության մեջ, ինչպես մաև գրական և երաժշտական ստեղծագործություններում։
Կրոն և դիցաբանություն
Ադամը և Եվան, չլսելով Աստծո կամքը, ճաշակեցին արգելված պտուղը։ Ըստ առավել տարածված կարծիքի՝ այդ պտուղը խնձորն էր, սակայն կան կարծիքներ այլ պտուղ լինելու հետ կապված։ Չնայած նրան, որ պտուղը, որով օձը դրախտում գայթակղեց Եվային, Աստվածաշնչում չի նշվում, և խնձորը դառնում է առաջին պտուղը, որի հիման վրա կատարվում են Սուրբ գրքի ամենաուշագրավ մեկնաբանությունները ։ ԱՄՆ-ում փետրվարի 3-ին և Մեծ Բրիտանիայում հոկտեմբերի 21-ին անցկացվում են ոչ պաշտոնական տոներ՝ «Խնձորի օրեր»։ Ռունետի կայքերում կա «Խնձորի համաշխարհային օր» էջը։
Սլավոնական դիցաբանություն
Սլավոնական դիցաբանության մեջ խնձորը պտղաբերության, առողջության, սիրո և գեղեցկության, ամուսնական միության և առողջ սերնդի խորհրդանիշն է։ Խնձորի պտուղները և խնձորի գույնը կարևոր դեր են խաղացել հարսանեկան արարողություններում։ Տղայի և աղջկա միջև խնձորի փոխանակումը խորհրդանշում է փոխադարձ համակրանք, որից հետո աղջիկը տվել է ամուսնության իր համաձայնությունը։ Հարավային սլավոնների մոտ խնձորները հարսանեկան հրավերի համար են կրառվել։ Խնձորենու ճյուղերը զարդարում էին հարսանեկան դրոշն ու հարսնացուի պսակը, ինչպես նաև օգտագործվում էին տոնական սեղանի զարդարման մեջ։ Այսպես, բելառուսները, ուկրաինացիներն ու լեհերը պատրաստում էին կարավայ և այն զարդարում խնձորենու ճյուղերով։ Հարավային սլավոնները պսակադրությունն անցկացնում էին խնձորով, իսկ հետո հարսը պետք է պտուղներ նետեր զոհասեղանի մեջ, որպեսզի առողջ երեխաներ ունենար։ Ամուսնական առաջին գիշերից առաջ կատարում էին հետևյալ ծեսը. մի խնձոր թաքցնում էին վերմակի տակ, իսկ մյուսը կիսում երկու մասի։ Նորապսակներից յուրաքանչյուրը կերել է խնձորի մի կեսը։ Խնձորը հարսնացուի մաքուր բարոյականության խորհրդանիշն էր։ Հարավային սլավոնները հարսանիքից առաջ ավանդաբար կատարել են փեսացուի սափրումը խնձորենու տակ։ Իսկ աղջկա գլխի քողը հանել են խնձորենու ճյուղով։ Սլավոնական սիմվոլիկայում խնձորը խիստ դրական նշանակություն ունի։ Արևմտյան սլավոնները հավատում էին, որ ամբողջ ընտանիքի առողջությունը ապահովելու համար անհրաժեշտ է Սուրբ Ծնունդին և Նոր Տարուն լվացվել ջրով, որի մեջ խնձոր էր դրված։ Ապագա երեխաների առողջության և գեղեցկության համար հղի կինը ամռանը պետք է նայեր խնձորենուն։ Նոր ծնվող երեխայի առողջության և ուժի համար ծննդկանին այցելել են խնձորով։ Սլովակիայում և Մորավիայում նորածնին լողացրել են քաղցր խնձորի հյութով։ Արևմտյան և հարավային սլավոններն այն կարծիքին էին, որ աղբյուրից ջուր վերցնելուց կամ խմելուց առաջ այնտեղ խնձոր պետք է նետել։ Սուրբ Ծնունդին և Նոր տարուն խնձորենու ճյուղերով հարվածում էին տան անդամներին ու անասուններին, իսկ հետո այն նետում էին խնձորենու տակ։ Խնձոր նվիրում էին հարսանիք հրավիրվածներին։ Սերբիայում, Մակեդոնիայում և Խորվաթիայում երիտասարդ կինը, մտնելով նոր տուն, օջախին խնձոր է «նվիրել», իսկ Սլովակիայում շրջում էին խնձորով լիքը զամբյուղը՝ տան առատության համար։ Սերբ վոևդոնինաները կարծում էին, որ խնձորը բերրիության խորհրդանիշն է։ Այդ նպատակով նրանք խնձոր էին դնում ցորենի պարկերի մեջ։ Իսկ բուլղարացիները խնձորով պաշտպանում էին ցանքատարածությունները։ Չեխերը պտղատու ծառերի տակ նետում էին խնձորներ։ Վերջին պտուղն էլ ծառից չէին պոկում. այն թողնում էին ճյուղի վրա, որպեսզի հաջորդ տարի ծառը էլ ավելի բերքատու լիներ ։ Ըստ սլավոնական հավատալիքների՝ խնձորը բուժում էր անպտղությունը։ Բուլղարացիները կարծում էին, որ երեխան կծնվի խնձորենու ծաղկելուց հետո։ Սերբերը կարծում էին, որ անպտղությանը կօգնի խնձորենու առաջին պտուղն ուտելը ։
Խնձորը որպես խորհրդանիշ
Խնձորը երիտասարդության, կեսնականության, առողջության, սիրո, ամուսնության և գարնան խորհրդանիշն է ։ Եվրոպական գեղանկարչության մեջ խնձորը մեղսավոր մարդու խորհրդանիշն էր։ Հեսպերիդի ոսկե խնձորները զգոնության խորհրդանիշն էին, հաճախ նաև՝ ժլատության։ Խնձորի խորհդանիշը հաճախ էր հանդիպում անտիկ սյուժեներում։ Խնձորի մշակութային իմաստաբանության մասին մանրամասն գրել է լեհ հետազոտող Էժի Ֆարինոնոն ։
Խնձորը գրականության և բանահյուսության մեջ
Խնձորը հավերժական երիտասարդության խորհրդանիշն էր բազմաթիվ հեքիաթներում։
Խնձորը զինանշանում
Զինանշաններում խնձորը առաջին խորհրդանիշն է եղել։ Մի շարք զինանշաններում առկա է խնձորի պատկերը։
Խնձորը գիտության մեջ
Ըստ հայտնի լեգենդի՝ Նյուտոնի դասական ձգողության տեսության համար հիմք են հանդիսացել ընկնող խնձորները։ Ալքիմիկոսները, նկատելով, որ կտրված խնձորի միջուկը նման է հինգ աստղի, այն համարել են որպես գիտության խորհրդանիշ։
Շուշան (լեռ)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի լեռներ
Խնձորը մշակույթում
Խնձորը գիտության մեջ
Կարլ Վիլհելմ Շեելեն 1785 թվականին դեռահաս խնձորներից ստացել է նոր կարբոնաթթու, որն էլ անվանել է խնձորաթթու։
Տղամարդկանց վահանաճառի դուրս ցցված մասը կոչվում է ադամախնձոր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Էփլ Կատեգորիա:Անտիկ գրականություն
Ֆուտբոլը Պորտուգալիայում
Պատմություն
Ֆուտբոլը Պորտուգալիայում հայտնվել է միայն XIX դարի վերջին Անգլիայից ներգաղթած պորտուգալացի ուսանողների շնորհիվ։
Գիլերմե Պինտո Բաստոն Պորտուգալիայում նոր խաղի գաղափարի իրագործումը կատարեց 1888 թվականի հոկտեմբերին և առաջին խաղը անցկացրեց 1889 թվականի հունվարին՝ Պորտուգալիայի և Անգլիայի հավաքականների միջև։ Այս խաղում պորտուգալացիները հաղթեցին 2:1 հաշվով։ Պորտուգալո-բրիտանական դիմակայությունը սկսեց գրավել ֆուտբոլի բարձր հասարակության շերտերի ուշադրությունը։
Խաղը սկսեց հավաքել հեղինակություն, նրան սկսեցին ուշադրություն դարձնել նույնսիկ քոլեջներում։ Բոլոր երկրներում սկսեցին ստեղծվել ակումբներ։ Մինչև դարի ավարտը հիմնադրվեցին «Clube Lisbonense», «Carcavelos Sport Club», «Braço de Prata», «Real Ginásio Clube Português», «Estrela Futebol Clube», «Futebol Académico», «Campo de Ourique», «Oporto Cricket» և «Sport Clube Vianense» ակումբները։
Լիսաբոնի և Պորտուի միջև առաջին խաղը անցկացվեց 1894 թվականին։ Խաղին ներկա գտնվեց նաև Պորտուգալիայի թագավոր Կարլուշ I-ը։
«Clube Internacional de Futebol» ակումբը հիմնադրվեց 1902 թվականին, նա եղավ առաջին պորտուգալական ակումբը, որը խաղացել է մայրաքաղաքի հետ։ Մադրիդում պորտուգալացիները հաղթեցին Մադրիդի Ռեալին։
Ակումբային ֆուտբոլ
Ներքին առաջնության հիմնական պայքարը ծավալվում է երեք ակումբների մեջ. «Պորտուի», «Բենֆիկայի» և «Սպորտինգի»: Բացի պորտուգալական ֆուտբոլի երեք գրանդների, Պորտուգալիայի առաջնությունը հաղթել են նաև երկու ուրիշ ակումբներ. «Բելենենսիշը» 1946 թվականին և «Բոավիշտան» 2001 թվականին։
Ազգային հավաքական
Ամենաբարձր դիրքը, որը գրավել է Պորտուգալիայի հավաքականը ՖԻՖԱ-յի աղբյուսակում, եղել է չորրորդ տեղը, 2001 թվականի մարտին, իսկ ամենաստորին դիրքը եղել է 1998 թվականին, երբ թիմը զբաղեցրեց 43-րդ տեղը։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլը Պորտուգալիայում
Շույայի շրջան (Իվանովոյի մարզ)
Շույայի շրջան (Шуйский район), մունիցիպալ շրջան Ռուսաստանի Դաշնության Իվանովոյի մարզում։
Ստեղծվել է 1929 թվականին։ Վարչական կենտրոնը՝ Շույա ։
Աշխարհագրություն
Շրջանի տարածքի մակերեսը կազմում է 1090 կմ²։
Բնակչություն
2010 թվականի մարդահամարի արդյունքներով շրջանում բնակվում էր 21682 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 19,89 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իվանովոյի մարզ Կատեգորիա:Ռուսաստանի շրջաններ ըստ դաշնային սուբյեկտների
Шуйский район
Սալետո
Սալետո (Saletto), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Վենետո մարզում՝ Պադովա գավառում ։ Բնակչությունը 2579 մարդ (2001 թվականի տվյալներով), բնակչության խտությունը 258 մարդ/կմ² է։ Զբաղեցնում է 10 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 35046։ Հեռախոսային կոդ՝ 0429։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Հայաստանի Հանրապետության մարզպետների ցանկ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի Հանրապետության մարզպետներ Կատեգորիա:Հայաստանի Հանրապետության կառավարություններ Կատեգորիա:Ցանկեր:Հայաստան
Մաշան և Արջը
2009 թվականի նոյեմբերին մուլտսերիալը թողարկվեց DVD տարբերակով։
2013 թվականից մուլտֆիլմը հասանելի է Յութուբում, պաշտոնական կայքով։
Բաքոսուհիներ (Եվրիպիդես)
Սյուժե
Արքա Պենթևսը՝ Ագավայի որդին (Ագավան Սեմելեի քույրերից մեկն է), մտադիր է ուժով վերջ դնել այդ խելագարությանը, որի մեջ բացառապես սանձարձակություն է տեսնում։ Ծերունիները զուր են փորձում զգուշացնել արքային։ Պենթևսը որոշում է շղթայել և բանտարկել Դիոնիսոսին, որը հանդես է գալիս լիդիացի մարգարե-հրաշագործի տեսքով։ Սակայն Դիոնիսոսը մթագնում է բերում Պենթևսի վրա, և վերջինս, բաքոսուհու զգեստներ հագած, ինքն է գնում դիտելու բաքոսական խնջույքները։ Համակված ու մոլեգին բաքոսուհիները, որոնց առաջնորդում է Ագավան, պատառոտում են Պենթևսին՝ դնելով նրան առյուծի տեղ, իսկ Ագավան, ցնծալով վերադառնում է տուն՝ ձեռքում բռնած որդու գլուխը։ Նա սթափվում է շատ ուշ։ Պենթևսի մարմնի վրա Ագավայի ողբը ողբերգության ձեռագրում բացակայում է։
Մաշան և Արջը
Մաշա
Մաշան իր խառնվածքով և բնավորությամբ նման է «Жихарка» մուլտֆիլմի հերոսին ։ Այդ մուլտֆիլմի և «Մաշան և Արջը» մուլտֆիլմը ռեժիսորը հանդիսանում է Օլեգ Ուժինովը ։
Բաքոսուհիներ (Եվրիպիդես)
Սյուժե
Երգչախմբի շուրթերով Եվրիպիդեսը փառաբանում է բաքոսական էքստասիսի ցնծությունը և կյանքի վայրկենական լիությունը։ Ավանդական իմաստնությանը երգչախումբը նախընտրում է պարզ զանգվածի չխորհրդածող հավատը։ Երբ Ագավան Դիոնիսոսին է նետում մեղադրանք, որ աստվածներին հարիր չէ վրեժնդրությունը, Դիոնիսոսը թողնում է այդ խոսքը առանց բավարար պատասխանի ։
Մաշան և Արջը
Մաշա
Մաշան բարի, հետաքրքրասեր, չարաճճի, պատասխանատու և անմիջական աղջիկ է։ Նրան հնչյունավորում է Ալինա Կուկուշկինան, իսկ անգլերեն տարբերակում՝ Էլսի Ֆիշերը։
Բաքոսուհիներ (Եվրիպիդես)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անտիկ գրականություն Կատեգորիա:Հին հունական գրականություն Կատեգորիա:Ողբերգություններ Կատեգորիա:Հին Հունաստանի թատրոն
Մաշան և Արջը
Արջ
Արջը անցյալում շատ հայտնի կրկեսային արջ է եղել, որի համար ունի մի շարք պատվոգրեր, մեդալներ և մրցանակներ։ Ուշադիր հետևում է իր ամեն մի գավաթին ու մեդալին՝ երբեմն նույնիսկ նրանց շոյելով ու փայփայելով։ Ապրում է անտառում։ Սիրում է խաղաղությունը, լռությունը, հարմարակեցությունը, ձկնորսությունը, մեղրը և ֆուտբոլը։ Ունի անձնական տնտեսություն` մեղվանոց, ծաղկաթումբ և բանջարանոց։ Տիրապետում է մի շարք մարդկային հմտությունների։ Երբ Մաշան իրեն հյուր է գնում, նրան վերաբերվում է, ինչպես ծնողը երեխային։
Արջուկը չի կարողանում խոսել մարդկային լեզվով, բայց հասկանում է Մաշային և կարողանում է նրա հետ շփվել տարբեր ժեստերի միջոցով։ Հնչյունավորում է Բորիս Կուտնևիչը։
Սան Պիեռո ա Սիևե
Սան Պիեռո ա Սիևե (San Piero a Sieve), կոմունա Իտալիայի Տոսկանա մարզի Ֆլորենցիա գավառում։
Մաշան և Արջը
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մուլտֆիլմեր արջերի մասին Կատեգորիա:Գինեսի գրքի ռեկորդակիրներ
Սան Պիեռո ա Սիևե
Բնակչությունը կազմում է 4065 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 114 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 61 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 50037։ Հեռախոսային կոդ՝ 055։
Ժողովրդագրություն
Բնակչություն
Լեզ Ալլե
Լեզ Ալլե (Les Alleux), նախկինում համայնք Ֆրանսիայի Շամպայն-Արդեն մարզի Արդեններ գավառում ։
Բնակչությունը 2009 թվականի դրությամբ կազմում է 84 մարդ, բնակչության խտությունը` 6.98 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 12.04 կմ² տարածք։
2016 թվականի հունվարի 1-ից հանդիսանում է Բերոն է սես Էնվիրոն համայքնի մաս։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 190 կմ արևելք, Շալոն ան Շամպայն քաղաքից 65 կմ հյուսիս-արևելք, Շառլվիլ Մեզիեր քաղաքից 34 կմ հարավ։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 47 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 38-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 9։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 80,9 %։ 38 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 35 անձ (18 տղամարդ և 17 կին)։ Գործազուրկ են եղել 3 անձ (3 տղամարդ և 0 կին)։ 9 անաշխատունակներից 1-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 1-ը` թոշակառուներ, իսկ 7-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Թուրք-նիդերլանդական դիվանագիտական լարվածություն (2017)
Թուրք-նիդերլանդական դիվանագիտական լարվածություն (Hollanda-Türkiye diplomatik krizi), դիվանագիտական լարվածություն Թուրքիայի և Նիդերլանդների միջև, որը սկսվել է 2017 թվականի մարտի 9-ին։ Արդյունքում երկու երկները ժամանակավորապես դադարեցրել են դիվանագիտական հարաբերությունները։
Դեպքերի հաջորդականություն
Դիվանագիտական լարվածության առաջացման պատճառ հանդիսացավ այն, որ Նիդերլանդների կառավարությունը թույլ չտվեց թուրք բարձրաստիճան պաշտոնյաներ տեղափոխող օդանավի մուտքը երկրի տարածք, ովքեր պատրաստվում էին հանդիպել երկրի թուրքական համայնքի ներկայացուցիչների հետ՝ քարոզելու ապրիլին Թուրքիայում տեղի ունենալիք սահմանադրական հանրաքվեն։ Օդանավում այդ պահին եղել է Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարար Մևլյութ Չավուշօղլուն։ Բացի այդ, Նիդերլանդների կառավարությունը երկրում գտնվող Թուրքիայի ընտանիքի և սոցիալական քաղաքականության հարցերի նախարար Ֆաթմա Բեթյուլ Սայան Քայային խնդրել է լքել երկիրը։ Ի պատասխան, Թուրքիայում Persona Non Grata է հայտարարվել Նիդերլանդների դեսպանը, իսկ նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը հոլանդացիներին անվանել է «ֆաշիստներ» և «նացիզմի հետևորդներ»։ Նիդերլանդների վարչապետ Մարկ Ռիուտեն իր հերթին մեղադրել է Էրդողանին «պատմության կեղծարարության մեջ» և պահանջել, որ նա պաշտոնական ներողություն խնդրի։ Ռիուտեն Էրդողանին հրավիրել է բանակցությունների՝ կարգավորելու երկու երկրների հարաբերությունները, այդուհանդերձ նշելով, որ Թուրքիայի առաջին դեմքը անցել է դիվանագիտական պարկեշտության և էթիկետի սահմանները։
Մինչ հանրաքվեի քարոզարշավի սկիզբը, Էրդողանը թուրք բարձրաստիճան պաշտոնյաներին հրահանգել էր մեկնել եվրոպական երկրներ և տեղի թուրքերին ծանոթացնել հանրաքվեի «այո» թևի գաղափարին։ Եվրոպայի թուրքերի մեծ մասն ունեն երկքաղաքացիություն։ Դա է պատճառը, որ սփյուռքաբնակ թուրքերի ներգրավումը ընտրական գործընթացին մեծապես կարևորվում է Էրդողանի իշխանության կողմից։ Նիդերլանդների Ռոտերդամ նավահանգստային քաղաքում բնակվում է մոտ 400 000 թուրք, և նախարար Չավուշօղլուի հանդիպումը բնակիչների հետ պետք է տեղի ունենար հենց Ռոտերդամում ։ Փորձագետների մի մասը նշում է, որ մուտքի արգելքը որոշակի չափով կապված է նաև մարտի 15-ին Նիդերլանդներում կայանալիք խորհրդարանական ընտրությունների հետ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի արտաքին հարաբերություններ Կատեգորիա:Նիդերլանդների արտաքին հարաբերություններ Կատեգորիա:2017 Թուրքիայում Կատեգորիա:2017 միջազգային հարաբերություններում Կատեգորիա:Թուրք-նիդերլանդական հարաբերություններ
Գրեու լե Բեն
Գրեու լե Բեն (Gréoux-les-Bains), համայնք Ֆրանսիայի Պրովանս-Ալպեր-Լազուր ափ մարզի Վերին Պրովանսի Ալպեր գավառում։ Մտնում է Վալանսոլ կանտոնի կազմի մեջ։ Կոմունայի շրջանը՝ Դին լե Բեն։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 04094։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 2476 մարդ։
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 1456 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 1055-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 401-ը անգործ (ակտիվության ցուցանիշը 72,5 %, 1999 թվականին եղել է՝ 69,0 %)։ 1055 աշխատունակ բնակիչներից 861-ը աշխատում էին (487 տղամարդ և 374 կին), անաշխատանք էին 194-ը (66 տղամարդ և 128 կին)։ 401 անգործ մարդկանցից 100-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 163-ը թոշակառու, 138-ը չէին աշխատում այլ պատճառներով ։
Ռաստերյաևկա
Ռաստերյաևկա  (Растеряевка), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Վոլգոգրադի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Խոպյոր գետի աջ ափին՝ 19 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 33 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դոնի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Խոպյոր գետն է։ Գետավազանը՝ Դոն։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Նոժան սյուր Սեն (շրջան)
Նոժան սյուր Սեն (Nogent-sur-Seine), շրջան (Arrondissement) Ֆրանսիայում՝ Գրանդ Էստ երկրամասի Օբ դեպարտամենտում։ Սուպրեֆեկտուրան Նոժան սյուր Սենն է։ Շրջանի բնակչությունը 2006 թվականին կազմել է 52 280 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում է 41 մարդ/կմ²։ Շրջանի տարածքը՝ 1277 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի շրջաններ
Պալեխի շրջան
Պալեխի շրջան (Палехский район), մունիցիպալ շրջան Ռուսաստանի Դաշնության Իվանովոյի մարզում։
Ստեղծվել է 1935 թվականին։ Վարչական կենտրոնը՝ Պալեխ ։
Աշխարհագրություն
Շրջանի տարածքի մակերեսը կազմում է 853 կմ²։
Բնակչություն
2010 թվականի մարդահամարի արդյունքներով շրջանում բնակվում էր 10884 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 12,76 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իվանովոյի մարզ Կատեգորիա:Ռուսաստանի շրջաններ ըստ դաշնային սուբյեկտների
Палехский район
Բաթիալ նստվածքներ
Բաթիալ նստվածքներ գրավում են Համաշխարհային օվկիանոսի հատակի մակերեսի 19,4%-ը։ Բաթիալ նստվածքներից գերակշռող են ցամաքից բերված բեկորային նյութերը (56,5%), ապա կրաքարային տիղմերը (29,5%), հազվադեպ հանդիպում են խորջրյա ավազներ (8%)։ Հրաբխածին նստվածքները (5%) հարում են ժամանակակից հրաբխականության շրջաններին։
Խոլմ (քաղաք)
Խոլմ, քաղաք (1777 թվականից ) Ռուսաստանում, Նովգորոդի մարզի Խոլմսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոնն է։
Ընդհանուր տեղեկություն
Գտնվում է շրջանի հարավային մասում՝ Կունյա գետի` Լովատ թափվելու տարածքում, Մեծ Նովգորոդից 201 կմ հարավ։
Քաղաքից դուրս են գալիս չորս ավտոճանապարհներ. մեկը (P51) Պոդորեի միջով Խոլմը կապում է գտնվող Հին Ռուսսայի հետ, մյուսը (P51) այն կապում է Պսկովի մարզի Լոկնյա քաղաքատիպ ավանի միջոցով քաղաքը կապում է Վելիկիե Լուկիի հետ, երրորդը տանում է դեպի Մարյովո և Դեմյանսկ, իսկ չորրորդը` Տորոպեց։
Քաղաքի բնակչությունը 3829 բնակիչ է (2010 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ)։ Անվան ստուգաբանությունը ռուսերեն է, գալիս է Լովատիի աջ ափին գտնվող բլուրից (холм), որի վրա հիմնվել է քաղաքը։
Պատմություն
Հնում Լովատ գետի մոտով, ժամանակակից քաղաքի տարածքով՝ ջրային առևտրի ճանապարհով «Վարյագներից հույներ առևտրային ջրային ճանապարհը»։ Այդ օրերին այս վայրում փոքր նավեր էին կառուցվում, վաճառում էին կտավատ, սայլեր, պտտվող անիվներ և սպասք (փայտե և կավե)։
16-17-րդ դարերում բազմիցս ենթարկվել է լիտվացիների, լեհերի, շվեդների հարձակումներին։ 1777 թվականի օգոստոսի 3-ին Նովգորոդի նահանգի վարչատարածքային վերակառուցման ժամանակ որոշում է ընդունվել Խոլմսկի քաղաքավանը վերանվանել Խոլմ քաղաքի և այն միացնել Պսկովի նահանգին։ Այդպես Խոլմը դարձել է Խոլմսկի շրջանի կենտրոնը։
19-րդ դարի վերջին Խոլմը հայտնի էր արհեստագործությամբ, այդ թվում՝ գետային բարկաների և այլ նավակների արտադրությամբ։
Պատմական քաղաքը բաղկացած է չորս շրջաններից` Իլինսկի, Նիկոլսկի, Տատիլովսկի, Կլինկսկի։ Պատերազմից հետո քաղաքի կլինյան մասի վերականգնումը աննպատակահարմար է համարվել։
Խոլմ քաղաքի պատմության հետ կապված սխալ կա։ Մի շարք գրքերում և հոդվածներում քաղաքի առաջին հիշատակումն աղբյուրներում նշվել է 1144 թվականը ։ Միևնույն ժամանակ, այդ աղբյուրը ենթադրաբար եղել է Նովգորոդի առաջին տարեգրությունը, այնտեղ, սակայն այդ թվականին նշված է Նովգորոդի հրդեհի մասին, որի արդյունքում այրվել են Խոլմը (քաղաքի մի մասը) և Իլյա մարգարեի եկեղեցին։
Տնտեսություն
Կան անտառային արդյունաբերության ձեռնարկություններ։ Հատուկ արժեք են ներկայացնում տորֆի պաշարները։ Քաղաքի շրջակայքում կան ընդարձակ ճահիճներ՝ տորֆի բավականին խորը շերտերով։ Տորֆի հանքի մշակումը մինչ օրս մնում է շրջանի և քաղաքի տնտեսության առաջնահերթություններից մեկը։
Տեսարժան վայրեր
Քաղաքի 30 կմ հեռավորության վրա, Ռդեյ լճի մոտ են գտնվում Ռդեյի վանքի մնացորդները (18-րդ դար), շրջանում են Բոբրովներ (19-րդ դար) և Շախովներ (18-րդ դար) իշխանների նախկին կալվածքները։
Խոլմեցիների հանգստի վայրերից մեկը «Կապույտ ծովածոցն» է։
Խոլմում է գտնվում Տիխվինյան Մայր Աստծվամր գործող տաճարը։
Ուրսուլա Պլասնիկ
Ուրսուլա Պլասնիկ (Ursula Plassnik, ), ավստրիացի պետական և քաղաքական գործիչ, 2004 թվականի հոկտեմբերի 20-ից մինչև 2008 թվականի դեկտեմբերի 2-ն Ավստրիայի արտաքին գործերի նախարար ։
Կենսագրություն
Ուրսուլա Պլասնիկը ծնվել է 1956 թվականի մայիսի 23-ին Կլագենֆուրտում։ Կրթություն է ստացել Վիեննայի համալսարանում, ինչպես նաև Բրյուգգեի Եվրոպայի քոլեջում ։ Աշխատել է Ավստրիայի արտաքին գործերի նախարարության համակարգում։ 1997-2000 թվականներին Ավստրիայի փոխկանցլեր Վոլֆգանգ Շյուսելի քարտուղարության պետ է եղել։ Ուրսուլա Պլասնիկն արագ դարձել է Շյուսելի վստահված անձը, և այն բանից հետո, երբ 2000 թվականին նա գլխավորել է երկրի կառավարությունը, աշխատակազմում զբաղեցրել է քարտուղարության պետի պաշտոնը։ Այդ պաշտոնից հեռացել է 2004 թվականին, որից հետո շարունակել է դիվանագիտական կարիերան։ 2004 թվականի հունվար-հոկտեմբեր ամիսներին Շվեյցարիայում եղել է Ավստրիայի դեսպանը ։