cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Աբրուցցո, Լացիո և Մոլիզե (ազգային պարկ)
Կենդանիներ
Վայրի բնության տեսանկյունից՝ զբոսայգու հիմնական տեսարժան վայրերն են Ապենինյան գորշ արջը և իտալական գայլը։ Մինչ պաշտոնական թվերը զեկուցում են 70-ից 100 արջերի այս գենետիկորեն մեկուսացված բնակչության մեջ, նվազեցվող բնակչությունը իրականում գնահատվում է մոտ 30։ Տեղական գյուղատնտեսությունից դեպի Աբրուցցոի զարգացումը և որսագողությունը սպառնում են այս փոքր բնակչությանը։ Թեև գայլերը միանգամից հազվադեպ էին լինում (որքան ցածր է 40-ը), վերջին տարիներին նրանց թվերը վերադարձվել են։ Այգում գտնվող սովորական լուսան ներկայությունը դեռևս հակասական է և չկան գիտական ուսումնասիրություններ, որոնք ապացուցում են այն, սակայն կան որոշ չհաստատված տեսողական ինֆորմացիաներ։ Ավելի մեծ թիվ են կազմում եղջերուն, այծյամը և վերաինտերգրված վարազը։ Անտառի մյուս բնակիչներն են գորշուկը և ջրասամույրը։ Բարձրագույն անտառի վերևում, քարայծը ապրում է միայնակ կամ փոքր խմբերով։ Կենդանիները, որոնք ավելի հեշտ են տեսնվում սրանք են՝ սովորական աղվեսը, լեռնային ճագարը, աքիսը, Եվրոպական խլուրդը, Սովորական ոզնին և սկյուռը։ Այգում գրանցված այլ կաթնասուներ են քնամուկը և անտառային կատուն։
Բույսեր
Պարկի բուսական աշխարհը հարուստ է և հետաքրքիր։ Բույսերի համապարփակ ցանկը կարող է տարածվել ավելի քան 2000 տեսակների, առանց քարաքոսերի, ջրիմուռների կամ սնկերի։ Տարածքում առկա ծաղիկներից են Բոգը, պրիմրուզը, Ալպիական մանուշակը և մանուշակը։ Այգու ամենատարածված ծառը Հաճարենին է, որը կազմում է անտառի տարածքի 60%-ը, ընդհանուր առմամբ աճում է 900-1800 մ բարձրության վրա և ապահովում է ամբողջ տարվա ընթացքում գունային տպավորություն։ Այլ ծառեր են սև սոճին, Կեչի ելունդավորը և լեռնային սոճին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1922 հիմնադրումներ Իտալիայում Կատեգորիա:Իտալիայի ազգային այգիներ Կատեգորիա:Կատեգորիա ԲՊՀՄ II
Աստերոիդների ցանկ (257701-257800)
Աստերոիդների ցանկ (257601-257700) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (257801-257900)
Էիկսունդի թունել
Էիկսունդի թունել, ավտոմոբիլային թունել Նորվեգիայի Մյորե օգ Ռոմսդալ ֆյուլքեյում։ Անցնում է Ստուր-ֆյորդի տակով։ Միացնում է Էիկսուն և Րյանես բնակավայրերը։ Շինարարությունը սկսվել է 2003 թվականին։ Հանդիսավոր բացումը տեղի է ունեցել 2008 թվականի փետրվարի 17-ին։ Այն ամբողջությամբ երթևեկելի է դարձել նույն թվականի փետրվարի 23-ից։ 7765 մետրին թունելը իջնում է մինչև 287 մ խորություն։ Այն հանդիսանում է աշխարհի ամենախորը թունելը։ Ճանապարհի թեքությունը հասնում է մինչև 9.6 %-ի։ Ջուրը և թունելը բաժանող ժայռի նվազագույ հաստությունը 50 մ է, իսկ առավելագույն հաստությունը՝ 500 մ ։ Էիկսունդի թունելի համալիրի մեջ են ներառված նաև թիվ 653 ավտոճանապարհը, ինչպես նաև 405 մ երկարություն ունեցող Էիկսունդի նոր կամուրջը, 1160 մ երկարություն ունեցող Հելգեհորն և 430 մ երկարություն ունեցող Մորգես թունելները։ Թիվ 653 ավտոճանապարհը մայրցամաքը միացնում է կղզիներում գտնվող շուրջ 25000 բնակչություն ունեցող բնակավայրերի հետ։
Թունելը կառուցվել է հորատման-պայթեցման միջոցով։ Անցքերի խորությունը կազմել է 5.2 մ, որից մուտքը՝4.8 մ։ Թունելի մեծ մասը չի ամրապատվում, քանի որ պատերը ամբողջական ժայռաբեկորից են։ Հոսքերի վտանգ ունեցող հատվածները բետոնապատված են 15 սմ հաստությամբ պատով ։
Կառույցի շինարարության արժեքը կազմել է 970 միլիոն նորվեգական կրոն (մոտավորապես 123 միլիոն Եվրո)։ Նախնական արժեքը եղել է 25 միլիոն կրոն ավել։ Այնուամենայնիվ այդ գումարը 2005 թվականին նախատեսվածից ավելին է, որը կազմում էր 846 միլիոն նորվեգական կրոն (որից 500 միլիոնը գլխավոր թունելի համար)։ Անցումը վճարովի էև կազմում է 76 նորվեգական կրոն փոքր մարդատար ավտոմեքենայի համար ։
''Հյուսիս-արևմտյան մուտքը 62.24529°N, 5.89594°W
Հարավ-արևելյան մուտքը 62.21552°N, 5.98732°W''
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նորվեգիայի թունելներ Կատեգորիա:Մյորե օգ Ռոմսդալի շենքեր և կառույցներ
Նիկոլաս Չումաչենկո
Նիկոլաս Չումաչենկո (ուկր․՝ Ніколас Чумаченко, ), ծնունդով լեհաստանցի, ազգությամբ ուկրաինացի ջութակահար, մենակատար, պրոֆեսոր, իսպանական Սոֆյա թագուհու կամերային նվագախմբի տնօրեն ։ Արժանացել է բազմաթիվ պարգևների, այդ թվում՝ արգենտինական Merit Diploma Konex Award մրցանակի՝ որպես 1990-ական թվականնեերի Արգենտինայի աղեղնավոր գործիք նվագող լավագույն երաժիշտներից մեկը։
Կենսագրություն
Ծնվել է ֆաշիստների կողմից գրավված Լեհաստանում՝ Կրակով քաղաքում։ Ծնողները ուկրաինացիներ էին, ովքեր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտին Լեհաստանից մեկնել են Արգենտինա, որտեղ էլ Նիկոլասը հասակ է առել, ստացել երաժշտական սկզբնական կրթություն։ Մասնագիտական կրթությունը շարունակել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում՝ Հարավային Կալիֆոռնիայի համալսարանի տորնտոնյան դպրոցում, որտեղ աշակերտել է Յաշա Հայֆեցին։ Այնուհետև ուսանել է Ֆիլադելֆիայում՝ Քրտիսի ինստիտուտում, որտեղ նրան դասավանդել է Եֆրեմ Ցիմբալիստը։ Չումաչենկոյի առաջին պարգևներից էին Չայկովսկու անվան միջազգային մրցույթում և Էլիզաբեթ թագուհու անվան մրցույթում նվաճած մրցանակները ։
Նա ելույթներ է ունեցել բազմաթիվ նվագախմբերի հետ՝ համբավավոր նվագավարներ Զուբին Մեթայի, Վոլֆգանգ Զավալլիշի, Պետեր Մաագի, Ռուդոլֆ Կեմպեի ղեկավարությամբ ։
Չումաչենկոն եղել է ցյուրիխյան կվարտետի առաջին ջութակ, Ֆրայբուրգի բարձրագույն երաժշտական դպրոցի պրոֆեսոր, Մադրիդի Սոֆյա թագուհու կամերային նվագախմբի տնօրեն ու գեղարվեստական ղեկավար ։ Վախճանվել է գերմանական Շալշտադտ քաղաքում։
Արիստազաբալ (կղզի)
Արիստաբազալ (Aristazabal Island), կղզի, որը գտնվում է Խաղաղ օվկիանոսի ափին Կանադայի և Կոլումբիայի մոտ։
Նիկոլաս Չումաչենկո
Ընտանիքը
Անվանի ջութակահարի քույրը՝ Աննա Չումաչենկոն (ծնվ. 1945 թ․) Մյունխենի երաժշտության և թատրոնի բարձրագույն դպրոցի ջութակի պրոֆեսոր է, որդին՝ Էրիկ Չումաչենկոն (ծնվ. 1964 թ․) դասական դաշնակահար է, Զալցբուրգի Մոցարտեում համալսարանի դասախոս ։
Արիստազաբալ (կղզի)
Աշխարհագրություն
Արիստաբազալ կղզին գտնվում է Պրինսես Ռոյալ կղզուց հարավ-արևմուտք, իսկ Հեկատե ծոցից՝ հարավ-արևելք։ Աստրիբազալ կղզին Կամպանիա կղզուց բաժանվում է Կամանո նեղուցով, իսկ Պրայս կղզուց Լարեդո նեղուցով ։ Աստրիբազալ կղզու մակերեսը կազմում է 420 կմ²։ Այս կղզին 10-րդն է մեծությամբ Խաղաղ օվկիանոսի Կանադայի կղզիներից։ Ցամաքի երկարությունը կազմում է 171 կմ ։
Պատմություն
Արիստաբազալ կղզին իր անունն ստացել է 1792 թվականի օգոստոսի 30-ին հրամանատար Ջասթին Կամանտոյի հրամանով կապիտան Գաբրիելա Արիստաբազալի պատվին՝ այդ ժամանակվա ամենահզոր և ամենահայտնի ծովային սպա։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խաղաղ օվկիանոսի կղզիներ
Էպ Մյաե
Էպ Մյաե (Epp Mäe, ), էստոնացի կին մարզիկ, ազատ ոճի ըմբիշ, 2021 թվականի Եվրոպայի չեմպիոնուհի, աշխարհի և Եվրոպայի առաջնությունների հաղթող, 2019 թվականի Եվրոպական խաղերի բրոնզե մեդալակիր, 2016 և 2020 թվականների ամառային օլիմպիական խաղերի մասնակից ։
Կենսագրություն
2015 թվականին ԱՄՆ-ում տեղի ունեցած աշխարհի առաջնությունում Էպ Մյաեն մինչև 75 կգ քաշային կարգում դարձել է բրոնզե մեդալակիր։ Նույն թվականին մասնակցել է Բաքվի 1-ին Եվրոպական խաղերին։
Բրազիլիայում կայացած ամառային Օլիմպիական խաղերում նա հանդես է եկել մինչև 75 կգ քաշային կարգում և առաջին մենամարտում պարտվել է չինացի մարզուհի Չժան Ֆենգլյուին։
2017 թվականին Սերբիայում մասնակցել է Եվրոպայի առաջնությանը և մինչև 75 կգ քաշային կարգում դարձել բրոնզե մեդալակիր։
2019 թվականի հունիսին Մինսկում մասնակցել է երկրորդ Եվրոպական խաղերին և նվաճել բրոնզե մեդալ։
2019 թվականին Ղազախստանում տեղի ունեցած աշխարհի նախաօլիմպիական առաջնությունում մինչև 76 կգ քաշային կարգում Մյաեն նվաճել է բրոնզե մեդալ։ Նույն հաջողությունը նա կրկնել է այդ թվականին տեղի ունեցած աշխարհի առաջնության ժամանակ։
2021 թվականին Վարշավայում տեղի ունեցած Եվրոպայի առաջնությունում էստոնացի մարզուհին մինչև 76 կգ քաշային կարգում նվաճել է ոսկե մեդալ և կարիերայում առաջին անգամ դարձել մայրցամաքի չեմպիոն։
Աշխարհի 2021 թվականի առաջնությունում, որը տեղի է ունեցել Նորվեգիայի մայրաքաղաք Օսլոյում, էստոնացի մարզիկը նվաճել է արծաթե մեդալ։ Եզրափակչում նա պարտվել է ամերիկացի մարզուհի Ադլեն Գրեյին։
2022 թվականին Բուդապեշտում տեղի ունեցած Եվրոպայի առաջնությունում 76 կգ քաշային կարգում էստոնացի մարզուհին նվաճել է արծաթե մեդալ, իսկ 2022 թվականի աշխարհի առաջնությունում, որը տեղի է ունեցել Բելգրադում, նվաճել է բրոնզ մեդալ ։
Կամոյի շրջան
Կամոյի շրջան (մինչև 1959 թվականը՝ Նոր Բայազետի շրջան), Հայկական ԽՍՀ, ապա՝ Հայաստանի Հանրապետության վարչատարածքային միավոր այժմյան Գեղարքունիքի մարզի կենտրոնում։ Գտնվել է ՀԽՍՀ կենտրոնական մասում՝ մայրաքաղաք Երևանից 100 կմ հեռավորության վրա։ Կազմավորվել է 1930 թվականի սեպտեմբերի 9-ին։ Տարածությունը 646,3 քառ. կմ էր, բնակչությունը՝ 56 400 մարդ (1987), խտությունը՝ 87,3 մարդ։
Բնակավայրեր
Վարչական կենտրոնն էր միակ քաղաք Կամոն։ Ուներ 1 քաղաք (Կամո), 1 քաղաքային, 9 գյուղական խորհուրդ։ Բնակավայրերն են՝
Պատմություն
Կամոյի շրջանի տարածքը դեռ հնադարում եղել է Հայաստանի կազմում՝ Երվանդունիների (մ.թ.ա. 570-201) և Արտաշեսյանների (մ.թ.ա. 189-1) թագավորության ժամանակ։ Ավելի ուշ Կամոյի շրջանի տարածքը կազմել է Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի մեջ և կազմել է Գեղարքունիք գավառի մասը։ 9-րդ դարի վերջից մտել է Բագրատունյաց թագավորության, ապա՝ Զաքարյան իշխանապետության մեջ։ 14-16-րդ դարերում այն մտել է մոնղոլական, ապա՝ կարակոյունլու և ակկոյունլու թուրքմենական պետությունների մեջ։
Պարսկական տիրապետության շրջանում եղել է Երևանի կուսակալության, ապա՝ Երևանի խանության մասը։ Արևելյան Հայաստանը Ռուսաստանին միանալուց հետո կազմել է Հայկական մարզի, ապա՝ Երևանի նահանգի Նոր Բայազետի գավառը, Հայաստանում խորհրդային կարգեր հաստատվելուց հետո մինչև շրջանի կազմավորումը՝ Նոր Բայագետի գավառի համանուն գավառամասը։
Ճարտարապետական հուշարձաններից նշանավոր են ուրարտական ամրոցը (Կամո), Բատիկյանի միանավ (4-րդ դար), Հացառատի (9-10-րդ դարեր) եկեղեցիները, Հայրավանքը (9-12-րդ դարեր), Իլիկավանքը (10-11-րդ դարեր)։
Սևանի շրջանի կոմունիստական կուսակցական կազմակերպությունը ստեղծվել էր 1930 թվականին։ 1987 թվականին կար 108 սկզբնական կուսակցական, 107 կոմերիտական կազմակերպություն։ Լույս էր տեսնում «Լենինյան դրոշով» շրջանային թերթը։
Ռելիեֆ և կլիմա
Կամոյի շրջանը գտնվում է Սևանի ավազանի արևմտյան մասում, Գեղամա լեռնաշղթայի արևելյան լանջերին, 2000-3597 մ (Աժդահակ) բարձրությունների վրա։ Ունի լեռնային մակերևույթ (հրաբխային կոներ, աստիճանաձև սարավանդներ, գոգավորություններ)։ Տարածված են քարակարկառները։ Կան շինանյութերի (տուֆ, բազալտ, անդեզիտաբազալտ) հանքավայրեր, հանքային ջրեր։ Գերակշռում են լեռնատափաստանային և լեռնամարգագետնային լանդշաֆտները, Սևանա լճի ջրերիցազատված մասերում կատարվում է անտառատնկում։
Կլիման բարեխառն է, զգալի է բրիզների ազդեցությունը։ Հունվարի միշին ջերմաստիճանը - 6 °C-ից մինչև - 12 °C է, հուլիսին՝ 6-16 °C, տարեկան տեղումները4 450-850 մմ, վեգետացիայի շրջանը՝ 20-130 օր։ Խոշոր գետը Գավառագետն է։ Շրջանի տարածքում են Ակնա լիճը, Գեղարքունիքի և Լանջաղբյուրի ջրամբարները։ Գործում էր 13 միջտնտեսային ջրանցք (Սարուխանի, Նորադուզի աջափնյա, Նորադուզի ձախափնյա, Կարմիրգյուղի, Հացառատի և այլն)։
Տնտեսություն
Տնտեսության առաջատար ճյուղերն էին սարքաշինությունը, թեթև և էլեկտրատեխնիկական արդյունաբերությունը, անասնապահությունն ու բուսաբուծությունը։ Գործում էր 13 արդյունաբերական ձեռնարկություն։ Կար 11 խորհրդային տնտեսություն։
Գյուղատնտեսության առաջատար ճյուղերն են անասնապահությունն (մատղաշի ինտենսիվ բտում, ոչխարաբուծություն, կաթնաանասնապահություն) ու բուսաբուծությունը (հացահատիկի, կարտոֆիլի, ծխախոտի, բանջարեղենի, կերային կուլտուրաների մշակում)։ Հանրապետությունում առաջնակարգ տեղ է գրավում կարտոֆիլի ու բրդի արտադրությամբ։ Զարգանում են թռչնաբուծությունն ու մեղվաբուծությունը։ Տարածքով է անցնում Երևան-Սևան-Վարդենիս խճուղու 39 կմ հատվածը։ Գործում է կապի հանգույց՝ 9 բաժանմունքով։
1985-86 ուսումնական տարում կար 10 միջնակարգ, 4 ութամյա, 2 երաժշտական, 1 գեղարվեստի, 1 նկարչական, 1 մարզական դպրոց, ինդուստրիալ-մանկավարժական տեխնիկում, անասնաբուծական-անասնաբուժական սովխոզ-տեխնիկում։ 1986 թվականին գործում էր 2 հիվանդանոց, 2 պոլիկլինիկա, 5 բժշկական ամբուլատորիա, 22 գրադարան, 12 մշակույթի տուն և ակումբ, 3 կինոթատրոն, 1 պետական թատրոն, հայրենագիտական թանգարան։
Տես նաև
Կատեգորիա:Կամոյի շրջան
Երևանի թատրոն
Թատրոնի մասին առաջին անգամ հիշատակվել է ուշ միջնադարում։ Ֆրանսիացի ճանապարհորդ Ժան Շարդենը 1673 թվականին Երևանի սարդար Սեֆի Կուլի խանի պալատում դիտել է 2 մասից բաղկացած ներկայացում (միմոդրամա), որտեղ նկատելի էին արևելյան ժողովրդական թատրոնին և հայ միջնադարյան գուսանական արվեստին բնորոշ առանձնահատկություններ։ 1829 թվականին ռուսական բանակի մի խումբ սպաներ Սարդարի բերդի սրահներից մեկում ներկայացրել են Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի «Խելքից պատուհաս» կատակերգությունը՝ հեղինակի ներկայությամբ։
Սիրողական թատերախմբի ստեղծումը
1868 թվականին դերասան Վաղարշակ Շահխաթունյանցը և Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցի նախկին ուսուցիչ Սողոմոն Աբամելիքյանը հիմնել են սիրողական թատերախումբ՝ «Երևանի թատրոնական ընկերությունը», որի անդամներից էին Ն. Աթանասյանը, Վ. Եղիազարյանը, Ղ. Մելիք-Աղամալյանը և ուրիշներ։
Ներկայացումները
Ներկայացումները (Գաբրիել Սունդուկյանի «Գիշերվան սաբրը խեր է», Միքայել Պատկանյանի «Շկոլի վարժապետը» և այլն) խաղացել են թեմական, ապա՝ Գայանյան և Հռիփսիմյան դպրոցների սրահներում։ 1869 թվականին խումբը համալրվել է նոր սիրողական դերասաններով, բեմադրվել է Միքայել Պատկանյանի «Շուշանիկը» (գլխավոր դերակատար՝ Եղիսաբեթ Ղորղանյան)։
Երևանի թատրոնում թիֆլիսյան թատրոնի փորձի ու ճաշակի ներդրումը
1868 թվականից Երևանի թատրոնում ներդրվել են թիֆլիսյան թատրոնի փորձն ու ճաշակը։ Նախաձեռնողը ինքնուս նկարիչ Ս. Աբամելիքյանն էր, որն առաջին բեմանկարիչն է հայ իրականության մեջ։ 1870-ական թվականներին Երևանում Արտաշես Հակոբյանի ղեկավարությամբ գործել է կայուն թատերախումբ (Ա. Սարգսյան, Ա․, Փ․ և Ձ․ Մելյաններ, Վ. և Ս. Մադաթյաններ, Ե. Ղորղանյան, Թ. Դեկարխանյան և ուրիշներ)։
Երևանի թատրոնը՝ հյուրախաղային կենտրոն
1870-1880-ական թվականներին Երևանի թատրոնը նույնպես դարձել է հյուրախաղային կենտրոն։ 1884 թվականից այստեղ հանդես են եկել պրոֆեսիոնալ դերասաններ Սաշա և Ալմա Սաֆրազյանները, Տաբելը, Արամ Վրույրը, Պայծառ Ֆասուլաճյանը, Գևորգ Պետրոսյանը, նաև Հովհաննես Աբելյանի թատերախմբերը։ Ներկայացումները խաղացել են Քաղաքային ակումբում, «Ջանփոլադյան թատրոնում» (հիմնադրվել է 1907 թվականին), «Ապոլլո» կինոթատրոնում և այլուր։
Ռուսական ներկայացումները Երևանում
1878 թվականից Երևանում խաղացել են նաև ռուսական ներկայացումներ։ 1916 թվականին Սիրանույշի և Հ. Աբելյաևի մասնակցությամբ ներկայացվել են հատվածներ Վիլյամ Շեքսպիրի «Համլետ», «Լիր արքա» պիեսներից։ 1919 թվականին Վարդան Միրզոյանը բացել է ստուդիա, որը 1921 թվականին պետականացվել և դարձել է խորհրդային առաջին թատերական կենտրոնը։ Նույն թվականին հիմնադրվել է Հայաստանի Առաջին պետական թատրոնը (այժմ՝ Գաբրիել Սունդուկյանի անվան թատրոն)։
Թատրոնների ստեղծումը, գործունեության տարիները և հիմնադիրները
1924-1925 թվականներին գործել է Հեղափոխության, 1931-1936 թվականներին՝ Մաքսիմ Գորկու անվան բանվորական, 1928-1989 թվականներին՝ ադրբեջանական թատրոնը։ 1940 թվականին կազմակերպվել է Հայկական թատերական ընկերությունը (1987 թվականից՝ ՀԹԳՍ)։ 1930-ական թվականներից գործող թատերական տեխնիկումի հիման վրա ստեղծվել է Երևանի թատերական ինստիտուտը (1944, այժմ՝ ԵԹԿՊԻ)։ 1935 թվականին բացվել է թատերական թանգարանը (Հայաստանում առաջին պետական թանգարանը), որը, միավորվելով Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական կաբինետի հետ, վերակազմավորվել է Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի։ Երևանում գործում են Պատանի հանդիսատեսի (1929 թվականից), Տիկնիկային (1935 թվականից), Ռուսական դրամատիկական (1937 թվականից), Երաժշտական կոմեդիայի (1942 թվականից), Դրամատիկական (1969 թվականից, հիմնադիր և գլխավոր ռեժիսոր՝ Հրաչյա Ղափլանյան), Մնջախաղի (1974 թվականից, հիմնադիր և գեղարվեստական ղեկավար՝ Ա. Փոլադով), Կամերային (1981 թվականից, ԵՊԻ Ուրախների և հնարամիտների ակումբի հիման վրա), Մարիոնետների (1987 թվականից), Համազգային (1991 թվականից, հիմնադիր և գեղարվեստական ղեկավար՝ Սոս Սարգսյան), Արտիստական (1992 թվականից, հիմնադիր և ղեկավար՝ Մհեր Մկրտչյան, 1994 թվականից՝ Մհեր Մկրտչյանի անվան), «Մետրո» (1992 թվականից), 1990-ական թվականներից՝ նաև «Սոնետ», «Փյունիկ», «Նորք», «Գոյ», «Ոզնիներ», «Ագուլիս», «Արիոն» և այլ թատրոններ։ 1980 թվականին կինոռեժիսոր Հենրիկ Մալյանը հիմնադրել է Կինոդերասանի թատրոն-ստուդիան (1988 թվականից՝ Հենրիկ Մալյանի անվան թատրոն)։ 1990-ականների կեսերից ավանդույթ է դարձել մասնավոր (անտրեպրիզային) ներկայացումների կազմակերպումը (ռեժիսորներ՝ Արտաշես Հովհաննիսյան, Հակոբ Ղազանչյան, Արամ Սուքիասյան, Նարեկ Դուրյան, Սերժ Մելիք-Հովսեփյան, Արթուր Սահակյան, Վարդան Պետրոսյան և ուրիշներ), որոնք հաստատուն տեղ են գրավել խաղացանկային-ծրագրային ներկայացումների կողքին։ Թատերական կադրեր են պատրաստել նաև Գաբրիել Սունդուկյանի անվան և Կ. Ստանիսլավսկու անվան թատրոնների ստուդիաները։ Երևանում կազմակերպվում են Շեքսպիրյաև (1944 թվականից, ընդհատումներով), Մոնո (2003 թվականից, երկուսն էլ՝ ղեկավար՝ Հ. Ղազանչյան), Մնջախաղային (2001 թվականից, ղեկավար՝ Ժիրայր Դադասյան) ներկայացումների և այլ փառատոներ, հյուրախաղերով հանդես են գալիս թատերախմբեր և անհատ դերասաններ արտերկրից։
Տես նաև՝ Թատրոն
Կատեգորիա:Հայկական թատրոնի պատմություն
Ագռոնալ
Ագռոնալ, լեռ Թուրքիայի արևելքում, Վանի մարզում, Մեծ Հայքի Վասպուրական աշխարհում, Վանա լճից արևելք։ Բարձրությունը 2500-3000 մ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վանի մարզի լեռներ
Վիկինգ մարզադաշտ
«Վիկինգ», ֆուտբոլային մարզադաշտ Նորվեգիայի Ռուգլան ֆյուլքեյի Ստավանգեր կոմունայի համանուն քաղաքում։ Հանդիսանում է «Վիկինգ» ֆուտբոլային ակումբի մարզադաշտը ։
Դաշտի բնութագիր
Խաղարկային դաշտի մակերեսը 105 մ х 68 է։ Գազոնը բնական խոտ է, որի տակ տեղադրված է ջեռուցման համակարգ։ Դաշտի չափորոշիչները համապատասխանում են եվրոպական ստանդարտների մակարդակին՝ համապատասխան ՈՒԵՖԱ-ի պահանջների ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նորվեգիայի մարզադաշտեր Կատեգորիա:Ռուգլանի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզադաշտեր
Ժիտենկո
Ժիտենկո (Житенко), ավան Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Ամվրոսիևսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Ժիտենկո ավանում բնակվում էր 101 մարդ։
Գայլուկը մարդկանց մեջ
«Գայլուկը մարդկանց մեջ» («Волчонок среди людей»), 1988 թվականի խորհրդային ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Տալգատ Տեմենովը ։
Սյուժե
Տասը տարեկան Սամատն ապրում է հեռավոր գյուղում՝ տատի մոտ։ Մի անգամ նա լեռներում գտնում է գայլի ձագ և բերում տուն՝ թաքցնելով տատից։ Միևնույն ժամանակ որսորդ Ասանբեկը, որն սպանել է գայլին և նրա ձագին համարում է իր որսը. վերջինիս նա փնտրում է խրտվիլակ պատրաստելու համար։ Սամատը, վախենալով, որ գայլուկի տեղը կբացահայտվի, նրան տանում է սարեր, բայց տղային սովոր գայլը չի ցանկանում հեռանալ։ Ասանբեկը գտնում է նրանց, փորձում է տղայից խլել գայլի ձագին, և Սամատը, դիմադրելով նրան, ընկնում է լեռնային գետը։ Ասանբեկը հասցնում է փրկել նրան, բայց երբ Սամատն ապաքինվում է, սկսում է փնտրել իր գայլուկին։
Քննադատություն
Երեխաների հանդեպ պատասխանատվությունը զգացել են «Գայլուկը մարդկանց մեջ» ֆիլմի ստեղծողները, որը նկարահանվել է Մոսֆիլմի «Յունոստ» ասոցիացիայում։ Ֆիլմի վրա աշխատանքներին մասնակցել է նաև ասոցիացիայի գեղարվեստական ղեկավար Ռոլան Բիկովը։ Այս ֆիլմն անսպասելի երևույթ է ժամանակակից մանկական կինոյի համար։ Կարելի է ասել, որ ժապավենը վերադարձ է մանկական կինոյի հին, բարի ավանդույթներին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:1988 ֆիլմեր
Արոմատիկություն
Արոմատիկություն տերմինը առաջարկվել է Կեկուլեի կողմից բենզոլի և նրա ածանցյալների դասակարգման համար և պայմանավորված է որոշ ներկայացուցիչների բուրավետությամբ։ Կառուցվածքային տեսության զարգացումը հնարավորություն տվեց բացատրել արոմատիկ միացությունների քիմիական կայունությունը նրանց յուրահատուկ կառուցվածքով։ Քննարկենք բենզոլի կառուցվածքը։ Բենզոլի մոլեկուլում ցիկլ կազմող ածխածնի վեց ատոմները գտնվում են sp2 հիբրիդացման վիճակում և առաջացնում են 12 σ-կապերի (C-C,C-H)։ Բոլոր σ-կապերը գտնվում են նույն հարթության վրա։ Վեց ածխածինների pz-օրբիտալները դասավորվում են σ-կապերի հարթությանը ուղղահայաց և վերածածկվում են միմյանց հետ կողմնային հատվածներում։π-էլեկտրոնային խտությունը սիմետրիկ ձևով տարածվում է σ-կապերի հարթության երկու կողմերում(վերևում և ներքևում),այսինքն ապատեղայնացված է։ Այսպիսի համակարգը փակ զուգորդված համակարգ է և կոչվում է արոմատիկ։
Բենզոլի զուգորդման էներգիան կազմում է 227,8 կՋ/մոլ։ Դրանով է բացատրվում բենզոլի բարձր թերմոդինամիկական կայունությունը։
Կոնդեսացված զուգորդված համակարգերի (նավթալին, անտրացեն, ֆենանտրեն) թերմոդինամիկական կայունությունը ավելի ցածր է, քան բենզոլինը, ինչը պայմանավորված է կոնդեսացված արեններում էլեկտրոնային խտության ոչ լրիվ հավասար բաշխումով։
Արոմատիկության չափանիշները
Ըստ Հյուկելի, համակարգը համարվում է արոմատիկ, եթե՝
Արոմատիկ միացություններ են ցիկլոպրոպենիլ-կատիոնը (2 π-էլեկտրոն,n=0),բենզոլը (6 π էլեկտրոն,n=1),նավթալինը (n=2)`
Կոնդեսացված բենզոլային համակարգերը համապատասխանում են արոմատիկության չափանիշներին-նավթալին (10 π-էլեկտրոն,n=2),անտացենը և ֆենանտրենը (14 π-էլեկտրոն,n=3)։
Հետերոցիկլիկ արոմատիկ միացություններ
Այս միացությունները բացի ածխածնի ատոմներից, պարունակում են նաև այլ տարրեր,ազոտ,ծծումբ և թթվածին։ Հինգանդամանի հետերոցիկլիկ միացություններում (պիրոլ, թիոֆեն, ֆուրան) արոմատիկ համակարգը առաջանում է հինգ p-օրբիտալների վրա գտնվող վեց էլեկտրոնների մասնակցությամբ՝ ածխածնի չորս ատոմների մեկական էլեկտրոնների և մեկ հետերոատոմի չբաշխված էլեկտրոնային զույգի՝ էլեկտրոնային սեքստետի առաջացումով։ Այդպիսի համակարգերը կոչվում են էլեկտրոնավելցուկային, քանի որ 6 էլեկտրոնները հավասարաչափ պատկանում են 5 ատոմների, իսկ պիրոլի ազոտը կոչվում է «պիրոլային ազոտ»
Քանի որ ազոտի չբաշխված էլեկտրոնային զույգը մասնակցում է արոմատիկ սեքստետի առաջացմանը և չի կարող միացնել պրոտոն, պիրոլը հիմնային հատկություններ չի ցուցաբերում։ Ընդհակառակը, պիրոլը, ըստ կառուցվածքի լինելով ամին, ցուցաբերում է թույլ թթվային հատկություններ։ Նման միացությունները տալիս են էլեկտրաֆիլ տեղակալման և միացման ռեակցիաներ։ Զուգորդման էներգիան աճում է, իսկ ռեակցիոնունակությունը ընկնում է հետևյալ շարքում՝
Վեցանդամանի հետերոցիկլերը կարող են պարունակել մեկից ավելի հետերոատոմ։ Մեկ հետերոատոմով ցիկլերից առավել կարևոր նշանակություն ունեն պիրիդինը և կոնդեսացված ցիկլեր խինոլինը և ակրիդինը՝
Պիրիդինի մոլեկուլում ազոտի ատոմը գտնվում է sp2 հիբրիդային վիճակում, արոմատիկ սեքստետի առաջացմանը տրամադրում է մեկ էլեկտրոն։ Հետևաբար պիրիդինի արոմատիկ համակարգը առաջանում է sp2 հիբրիդացման վիճակում գտնվող վեց ատոմների σ-կապերի առաջացմանը չմասնակցող pz-օրբիտալների վրա գտնվող մեկական էլեկտրոններից (բենզոլի նման)։ Ի տարբերություն պիրոլի, պիրիդինի ազոտի չբաշխված էլեկտրոնային զույգը չի մասնակցում զուգորդմանը, և շնորհիվ ազոտի բարձր էլեկտրաբացասականության էլեկտրոնային խտությունը շեղված է դեպի ազոտի ատոմը։ Նման համակարգերը հանդիսանում են էլեկտրոնդեֆիցիտային (էլեկտրոնպակասորդային),իսկ ազոտը կոչվում է «պիրիդինային ազոտ»։ Պիրիդինը ավելի թույլ հիմք է, քան տրիմեթիլամինը, սակայն կարող է փոխազդել հանքային թթուների հետ աղերի առաջացումով ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ֆիզիկական օրգանական քիմիա
Րաֆֆու անվան թիվ 36 դպրոց
Դպրոցի տնօրենը ֆրանսերեն լեզվի մասնագետ Նունե Ղազարյանն է։ Դպրոցը ունի երկու փոխտնօրեն՝ Էլմիրա Նահապետյան (դաստիերակչական գծով, պատմաբան) և Գյուլնարա Զարգարյան (ուսմասվար, մասնագիտությամբ՝ բանասեր)։
Պատմություն
1937-1938 թվականներին քանի որ ավելացել էր դպրոցի աշակերտների և մանկավարժների թիվը դպրոցից անջատվեց մեկ այլ դպրոց, որը կրեց թիվ 21 համարը։ Հիմնական դպրոցը հետագայում ստացավ 36 համարը և կրեց մեծ գրող Րաֆֆու անունը։
21-րդ դարի 90-ականներին դպրոցը ստացավ նաև վարժարանի կարգավիճակ և գործեց որպես դպրոց-վարժարան։ Այժմ դպրոցը գործում է որպես հիմնական կրթական հաստատություն։ Դպրոցի աշակերտները միշտ գրավել են բարձր դիրքեր տարբեր մրցույթներում և օլիմպիադաներում
1987 թվականին դպրոցի առջև տեղադրվել է Րաֆֆու կիսանդրին։ Դպրոցն ունի առանձին դասարան՝ հատկացված Րաֆֆու թանգարանին։
Դպրոցի կոլեգիալ կառավարման մարմին
Դպրոցի կոլեգիալ կառավարման մարմինի խորհրդի անդամներն են՝ Գասոյան Հեղինե Ռազմիկի, Կարապետյան Շամիրամ Ռաֆիկի, Բաբլոյան Ռուզաննա Միշայի, Բաբալարյան Գայանե Հրանտի, Պողոսյան Թերեզա Ստեփանի, Ավագյան Հովհաննես Սարգսի, Խաչատրյան Ինգա Սերգեյի և Մխիթարյան Արայիկ Ալիաթի։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երևանի դպրոցներ
Ծնող-երեխա փոխհարաբերություններ
Ծնող-երեխա փոխհարաբերություններ, «միջանձնային դիրքորոշումների, կողմնորոշումների, սպասելիքների համակարգ տարիքային սանդղակում ուղղահայաց ուղությամբ՝ ներքևից վերև (երեխա-ծնող) և վերևից ներքև (ծնող-երեխա)։ Բնութագրվում է համատեղ գործունեությամբ և ընտանիքի անդամների միջև շփմամբ» ։
Ընդհանուր տեղեկություններ
Ծնող-երեխա փոխհարաբերությունները յուրահատուկ աղբյուր են հասարակության մեջ երեխայի վարքագծի հետագա մոդելի ստեղծման համար։ Շփման առաջին փորձը կարևոր դեր է խաղում երեխայի հետագա կյանքի զարգացման վրա ։
Ծնող-երեխա փոխհարաբերությունների խնդիրն ուսումնասիրվում է վաղուց, և շատ հոգեբաններ իրենց աշխատանքները նվիրել են այս հարցին։ Ծնողների վերաբերմունքը երեխաների նկատմամբ ժամանակի ընթացքում բազմիցս փոխվել է տարբեր գործոնների ազդեցությամբ՝ քաղաքական, սոցիալական և տնտեսական ։
Ներկայումս հատկապես կարևոր է ուսումնասիրել այս երևույթը, քանի որ հասարակությունը պետք է բարենպաստ հոգեբանական միջավայր ստեղծի երեխաների զարգացման համար։ Այս պայմանների ստեղծման գործում կարևոր դեր է խաղում երեխայի ընտանիքը։
Ծնող-երեխա փոխհարաբերությունների կառուցվածք
Ծնող-երեխա փոխհարաբերությունները մարդկանց միջև այլ փոխհարաբերությունների նման ունեն իրենց առանձնահատկությունները և կառուցվածքը։ Չնայած երեխայի հետ շփման հաստատումը ծնողի անմիջական խնդիրն է, սակայն այդ գործընթացն ավելի արդյունավետ և էմոցիոնալ դարձնելու համար կարևոր է երկու կողմի ներգրավվածությունը։ Այսինքն՝ երեխայի հետադարձ կապը նույնպես անհրաժեշտ է, ինչպես ծնողի կողմից «առաջին քայլը»։ Երեխայի կողմից ծնողի հետ համագործակցությունից խուսափելու վրա կարող է ազդել նրա խառնվածքն ու ծնողի նախնական դիրքորոշումը։ Ըստ Ալլա Սպիվակովսկայի՝ ծնողների դիրքորոշումը «իրական ուղղվածություն է, որի հիմքում ընկած է երեխայի գիտակցված կամ անգիտակից գնահատականը, որն արտահայտվում է երեխաների հետ փոխգործակցության եղանակներով և ձևերով։ Ծնողի դիրքորոշումը երեխայի նկատմամբ ծնողական զգացմունքային վերաբերմունքի, նրա հետ շփման ոճի և նրա հետ վարվելու եղանակների համակարգ է» ։
Ալանո դի Պիավե
Բնակչությունը կազմում է 2773 մարդ (2007), բնակչության խտություն՝ 77 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 36 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 32031։ Հեռախոսային կոդ՝ 00439։
Ծնող-երեխա փոխհարաբերություններ
Ծնող-երեխա փոխհարաբերությունների կառուցվածք
Ծնողների կողմից վերահսկողությունն անհրաժեշտ է։ Երեխայի կարգապահության պահպանումը ծնողի կարևոր խնդիրն է, բայց անհրաժեշտ է պահպանել երեխային օգնող և խանգարող վերահսկողության միջև սահմանը ։
Ալանո դի Պիավե
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Ծնող-երեխա փոխհարաբերություններ
Ծնող-երեխա փոխհարաբերությունների կառուցվածք
Օրինակ, անհրաժեշտ է վերահսկել երեխային հիգիենայի, տնային առաջադրանքների կատարման, վարքագծի կանոնների պահպանման հարցերում։ Բացի վերահսկողությունից, երեխան անպայման պետք է իր և միմյանց նկատմամբ ծնողների սերը։ Հետագայում դա կարևոր կլինի երեխայի համար սեփական ընտանիքի ստեղծման տեսանկյունից։ Ընտանեկան հաղորդակցությունը երեխայի հիմնական կարիքներից մեկն է։ Դրա բացակայությունը կարող է ազդել ոչ միայն հոգեկան առողջության խախտման վրա, այլ նաև ունենա լուրջ ազդեցություն ֆիզիկական մակարդակում։
Կատարված հետազոտությունների ժամանակ նշվել է, որ ծնողի հետ մշտական շփումից և էմոցիոնալ մտերմությունից զուրկ երեխան ենթակա է առողջական խնդիրների (վատ է զարգանում, չի աճում, նիհարում է և կորցնում կյանքի նկատմամբ ընդհանուր հետաքրքրությունը, տես դեպրիվացիա)։ Նաև նշվում է, որ կոնֆլիկտները լավագույնս լուծվում են հաղորդակցման մեթոդների միջոցով, որոնք օգնում են հարգանք և վստահություն հաստատել ընտանիքի ներսում ։
Պետք է ուշադրություն դարձնել այն հանգամանքին, որ անվերապահ ծնողական սերը բնածին զգացում չէ, այն գալիս է երեխայի ծնվելուց անմիջապես հետո կամ ընդհանրապես չի դրսևորվում։ Այսպիսով, ըստ Օլգա Կարաբանովայի՝ կարելի է առանձնացնել երեխայի նկատմամբ վերաբերմունքի տարբեր տեսակներ․
Դաստիարակության ոճեր
Ընտանիքում երեխայի դաստիարակությունը կարող է որոշվել այնպիսի գործոններով, ինչպիսիք են ծնողական հայացքների ավանդական լինելը, ծնողների ընտանեկան դրությունը, ընտանիքի սոցիալ-տնտեսական վիճակը, ծնողների տարիքը և փորձը։ Կարելի է առանձնացնել երեխաների դաստիարակության տարբեր ոճեր։ Դաստիարակության ոճերի դասակարգման մոդելներ առաջարկել են շատ հոգեբաններ։ Այսպես, օրինակ, Գ. Կրայգն իր աշխատանքում առանձնացրել է դաստիարակության հետևյալ ոճերը, որոնք հիմնված էին ծնողների վերահսկողության մակարդակի և երեխաների նկատմամբ ջերմության մակարդակի վրա․
Դաստիարակության այս ոճերն առանձանացված չեն միմյանցից, հաճախ ծնողները համակցված են կիրառում դրանք՝ կախված հանգամանքներից։ Բացի այդ, ծնողները կարող են տարբեր լինել դաստիարակչական ոճերը օգտագործելու հարցում, այդ պատճառով ոճերը փոխլրացնում են միմյանց կամ հակասում, ինչն իր հերթին խոչընդոտում է դաստիարակչական աշխատանքին։
Ծնողական համակարգ
Երեխայի դաստիարակության ոճն ուղղակիորեն կախված է ծնող լինելու մոտիվացիայի կառուցվածքից։ Այս կառույցը որոշվում է ընտանիքում երեխայի արժեքի մակարդակով։ Կախված դրանից՝ առանձնանում են երեք տիպի ընտանիքներ.
Ծնողական հարաբերությունների առանձնահատկությունները տարբեր տարիքային փուլերում
Ծնող-երեխա փոխհարաբերությունները ընտանեկան հարաբերությունների անհրաժեշտ ենթահամակարգն են։ Այդ հարաբերությունները կարող են դիտարկվել որպես շարունակական, երկարաժամկետ և պայմանավորված երեխայի և ծնողի տարիքային առանձնահատկություններով ։
Ծնող-երեխա փոխհարաբերություններում կարևոր է պատշաճ ուշադրություն դարձնել ինչպես երեխայի ֆիզիոլոգիական, այնպես էլ հոգեբանական կարիքներին յուրաքանչյուր ժամանակահատվածում։
Ընտանիքի գլխավոր խնդիրներն են երեխայի առաջին սոցիալական պահանջմունքի՝ սոցիալական շփման պահանջմունքի (Մայա Լիսինա), աշխարհի նկատմամբ հիմնական վստահության (էրիկ Էրիքսոն) ձևավորումը և կապվածության տեսությունը (Ջ. Բոուլբի, Մ. Էյնսվորթ) մանուկ հասակում ։
Առարկայական-գործիքային կոմպետենտության ձևավորումը վաղ տարիքում երեխա-ծնող փոխհարաբերությունների առանձնահատկությունն է։ Այս փուլում առարկաները երեխայի համար դառնում են ոչ թե պարզապես օբյեկտ, այլ որոշակի նպատակ և օգտագործման որոշակի եղանակ ունեցող իրեր։ Երեխան ուսումնասիրում է առարկաների իրական նշանակությունը, տիրապետման եղանակները, և մեծահասակների խնդիրն է ուղղորդել, համագործակցել, օգնել դժվար իրավիճակներում։
Նախադպրոցական տարիքում ծնողները զարգացնում են երեխայի սոցիալական կոմպետենտությունը։ Ծնողը հանդես է գալիս որպես սոցիալական աշխարհում ուղեկցող, խաղում է երեխայի հետ, սովորեցնում համատեղ խաղի կանոնները։ Բացի այդ, այս տարիքային փուլում ծնողը զբաղվում է երեխայի դպրոցական նախապատրաստությամբ, շփումը կարող է իրադրային-գործնական բնույթ ունենալ։ Այս ամենը երեխային պատրաստում է նոր սոցիալական միջավայր մտնելուն։
Համագործակցությունը և աջակցությունը գիտական հասկացությունների համակարգի յուրացմանը և ինքնուրույն ուսումնական գործունեության իրականացմանը հանդիսանում են երեխա-ծնող հարաբերությունների առանձնահատկությունը կրտսեր դպրոցական տարիքում։ Պատանեկության և երիտասարդության տարիքում երեխա-ծնող հարաբերությունները որոշվում են ծնողների կողմից երեխայի ինքնավարության և ինքնագիտակցության զարգացման համար պայմանների ստեղծմամբ ։
Մեթոդիկաներ
Գոյություն ունեն բազմաթիվ մեթոդիկաներ, որոնք կօգնեն ախտորոշել ծնող-երեխա փոխհարաբերությունները.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ընտանեկան հոգեբանություն
(8305) Տեյկա
(8305) Տեյկա (Teika), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1995 թվականի փետրվարի 22-ին Տակաո Կոբայաշիի կողմից Օիզումիյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,414948 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,1574 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,6725 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1370,76 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,262629 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 5,66° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1995 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Տակաո Կոբայաշիի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ալլա Բագիյանց
Ալլա Նիկոլայի Բաղիյանց (օրիորդական ազգանունը Սերիկովա, ), խորհրդային սպորտսմենուհի, տրեկային հեծանվավազքում ԽՍՀՄ չեմպիոն (1969) և աշխարհի չեմպիոն (1968)։ ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետ (1968)։
Կենսագրություն
Ալլա Բաղիյանցը ծնվել է 1938 թվականի նոյեմբերի 30-ին, Խարկովում։ Հեծանիվ վարել սկսել է 14 տարեկանում՝ Ալեքսանդր Չյորնիի ղեկավարությամբ։ 1960 թվականին ամուսնացել է Ալբերտ Բաղիյանցի հետ և դրանից հետո շարունակել է մարզվել նրա ղեկավարությամբ։ Հեծանվասպորտով զբաղվելու սկզբնական տարիներին մրցումների մասնակցել է մայրուղում, սակայն հետագայում տրեկային հեծանվավազքը դարձել է նրա մասնագիտությունը։
Ալլա Բաղիյանցն իր սպորտային կարիերայի ամենաբարձր նվաճումներին հասել է 1960-ականների վերջին։ 1968 թվականին, «Քաղաքների մրցախաղ» ընտրական մրցաշարում հաղթելուց հետո, ընդգրկվել է ԽՍՀՄ հավաքականի կազմում Հռոմում կայացած աշխարհի առաջնությունում։ Այս մրցումներում խորհրդային մեկ այլ հեծանվորդի՝ Իրինա Կիրիչենկոյի հետ մենամարտում, Ալլա Բաղիյանցը կարողացել է սպրինտում նվաճել աշխարհի չեմպիոնի կոչումը։ 1969 թվականին դարձել է ԽՍՀՄ չեմպիոն 3 կմ թիմային մրցավազքում։
1971 թվականին՝ դստեր ծնվելուց հետո, Ալլա Բաղիյանցն այլևս չի կարողացել հասնել նման բարձր մակարդակի արդյունքների, բայց շուրջ 10 տարի շարունակել է ելույթները և ավարտել է իր մարզական կարիերան 1980-ականների սկզբին։ 1980 թվականին մասնակցել է օլիմպիական ջահի փոխանցումավազքին, որը նախորդել է Մոսկվայի օլիմպիական խաղերին։
1990 թվականից աշխատում է Խարկովի ֆիզիկական կուլտուրայի պետական ակադեմիայում։ 2008 թվականից Ուկրաինայի նախարարների կաբինետի թոշակառու է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետներ Կատեգորիա:Աշխարհի չեմպիոններ
Կուրտ Հան
Կուրտ Հան (Kurt Matthias Robert Martin Hahn, ), հրեական ծագմամբ գերմանացի քաղաքական գործիչ և մանկավարժ։
Մանկություն և պատանեկություն
Ծնվել է Բեռլինում՝ հրեա արդյունաբերող Օսկար Հանի (մայիսի 1 1860 - հոկտեմբերի 28 1907) և Շարլոտա Հանի ընտանիքում, ովքեր ծագմամբ Լանդաուից էին (1865-1934)։ Ընտանիքում եղել է երկրորդ երեխան (ունի 3 եղբայր)։ Մանկությունն անցել է Բեռլինի Վանցե լճի ձախ ափին գտնվող առանձնատանը։ Ավարտել է Բեռլինի ֆրանսիական վարժարանը, 1904-1906 թվականներին Օքսֆորդի Քրայսթ-Չերչ քոլեջում սովորել է փիլիսոփայություն, դասական պատմություն, հոգեբանություն, մանկավարժություն և տնտեսագիտություն ։ 1906-1910 թվականներին ուսումը շարունակել է Բեռլինում, Հեյդելբերգում, Ֆրայբուրգում և Գետինգենում, ինչպես նաև եղել է Վիլհելմ Վինդելբանդի, Ուլրիխ ֆոն Վիլամովից-Մելլենդորֆի, Էդմունդ Հուսերլի, Լեոնարդ Նելսոնի աշակերտը։ 1911-1914 թվականներին կրկին սովորել է Օքսֆորդում ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ վերադարձել մոր տուն՝ Գերմանիա, որը նախապատերազմական Բեռլինում հայտնի էր որպես մշակութային սրահ։ Շարլոտա Հանի սրահ են այցելել նաև պատանի Արթուր Ռուբինշտեյնը և Վալտեր Ռատենաուն։
Առաջին համաշխարհային պատերազմ
1914-1919 թվականներին ՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Հանը աշխատել է Բեռլինի արտաքին գործերի նախարարությունում, սկզբում որպես հրապարակախոս Պաուլ Ռորբախի խմբագիր։ Եղել է արքայազն Մաքսիմիլիան Բադենսկու քարտուղարը, մտերիմ ընկերը և վստահված անձը, որը նշանակվել էր 1918 թվականի հոկտեմբերի 3-ին Գերմանական կայսրության կանցլերի կողմից։ 1918 թվականի փետրվարին Քուրթ Հանն այլ ազդեցիկ անձանց հետ, ինչպիսիք են Ռոբերտ Բոշը, Ալֆրեդ Վեբերը, Ֆրիդրիխ Նաումանը, Ռուդոլֆ Շտեյները՝ հուշագիր է ներկայացրել է արքայազն Բադենսկուն, որում քաղաքական գործիչները կոչ են արել անհապաղ խաղաղ բանակցություններ և երկրի հետագա սոցիալական վերակազմակերպման։
Երրորդ ռեյխ
Նա նացիստական ռեժիմի մոլի հակառակորդն էր և Ադոլֆ Հիտլերի իշխանության գալով պարբերաբար հանդես է եկել աշակերտների, ուսուցիչների և շրջանավարտների առջև քաղաքական կոչերով, իր «կործանարար գործունեության» համար ձերբակալվել է (մարտի 11-16, 1933 թվական)։
Նրան հաջողվել է ազատ արձակվել Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Ռամսեյ Մաքդոնալդի և արքայազն Բերտոլդ Բադենսկու անմիջական միջամտությամբ, իսկ Կուրտին Գերմանիայում մնալ համառորեն խորհուրդ չի տրվել։ Այդ պատճառով 1933 թվականին ստիպված լքել է երկիրը և տեղափոխվել Շոտլանդիա, որտեղ 1934 թվականին Զալեմի դպրոցի համանման սկզբունքների հիման վրա հիմնել է gordonstoun School գիշերօթիկ դպրոցը։
Հետպատերազմյան շրջան
1356 թվականին Քուրթ Հանը հրավիրվել էր ՆԱՏՕ-ի պաշտպանական քոլեջ, որտեղ տեսել էր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ թշնամի երկրների համագործակցությունն ու բարեկամությունը, ինչից ծնվել է երիտասարդներին միավորելու գաղափարը, որպեսզի այդ ձևով հաղթահարեր Սառը պատերազմի արդյունքում ծագած թշնամանքը։ Արդյունքը դարձել է «Միացյալ աշխարհի քոլեջներ» (United World Colleges (UWC)) հայեցակարգը (միջազգային դպրոցների խմբեր), որտեղ աշխարհի գրեթե յուրաքանչյուր երկրի 16-18 տարեկան երիտասարդները միասին ապրում, սովորում և մասնակցում են տարբեր հասարակական գործերի։ Այս տեսակի առաջին դպրոցը՝ Atlantic college է որը տեղակայված էր Llantwit Major Wales-ի տարածքում ու բացվել է 1962 թվականին, այն The Times ամսագրում նկարագրվել է որպես «Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակաշրջանի հետաքրքիր կրթական փորձ։ Էդինբուրգի դուքս արքայազն Ֆիլիպի հետ ստեղծել է «Էդինբուրգի դուքս» մրցանակը։
Նա հիմնադրել է մի քանի նոր գիշերօթիկ դպրոցներ, որոնք հիմնված են Schule Schloss Salem-ի և Gordonstoun School-ի սկզբունքների վրա։ Anavryta Experimental Lyceum, Հունաստան (1949), Stiftung Louisenlund, Գերմանիա (1949), Battisborough, Անգլիա (1955), Rannoch School, Շոտլանդիա (1959), Box Hill School, Անգլիա (1959); International School Ibadan, Նիգերիա (1963), The Athenian School, ԱՄՆ (1965)։ Քուրթ Հանը մահացել է 1974 թվականի դեկտեմբերի 14-ին։
Ուսուցման սկզբունքներ
Schule Schloss Salem-ի յոթ օրենքներում Հանը ձևակերպել է իր ամբողջական կրթության հայեցակարգը, որ իր հիմնադրած ուսումնական հաստատությունը պետք է տա սովորողներին շատ ավելին, քան պարզապես ակադեմիական գիտելիքներ։ Այս օր այդ պատվիրանները կրթության հիմք են կազմում Schule Schloss Salem ու Gordonstoun դպրոցներում, ինչպես նաև Միացյալ աշխարհի քոլեջներում (UWC):
Փիլիսոփայություն և մանկավարժություն
Խանի կրթական տեսությունները հիմնված էին դեռահասների հանդեպ հարգանքի վրա։ Կուրտը նրանց վերագրում էր բնածին պարկեշտությունն ու բարոյական զգացողությունը։
Խանը կարծում էր, որ հասարակության միայն վատ ազդեցությունն է ի սկզբանե անարգում անմեղ երիտասարդներին, և միայն արժանապատիվ կրթությունն է ի վիճակի չեզոքացնել այդ վատ ազդեցությունը։ Կուրտը հատուկ ուշադրություն է դարձրել բացօթյա ակտիվությանը. աշակերտները հնարավորություն են ստանում ֆիզիկապես զարգանալու, թիմային գործունեության հմտություններ մշակել ու պատասխանել սեփական արարքների համար։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի իրադարձությունները միայն ամրապնդել են Խանի վստահությունը իր սեփական ճշմարտացիության մեջ՝ մեծ սոցիալական կատակլիզմը նրան երևում էր հասարակության ընդհանուր փչացման ապացույց։ Կուրտը կարծում էր, որ եվրոպացիները պետք է համապատասխան հետևություններ անեն ու փորձեն փոխվել, այլապես հաջորդ նման ցնցումը քաղաքակիրթ աշխարհը կարող է չանհանգստանալ։
Իր դպրոցներում Կուրտը դասավանդել է պատմություն, քաղաքականություն, հին հունարեն, Շեքսպիրի և Շիլլերի ստեղծագործություններ։ Իր կարևորագույն շոտլանդական գործը - Gordonstoun School այն հիմնականում ստեղծվել է Schule Schloss Salem-ի պատկերով և նմանությամբ, իր աշակերտների, Նա կրթել կարեկցանք, ձգտում է հոգ տանել մերձավորների, պատասխանատվությունը և սերի ճշմարտության. Նույնիսկ ամենածանր դեպքերում Կուրտը ձգտում էր մինչև վերջին պահը խուսափել մարմնական պատիժներից։
Գրականություն
Գերմաներեն
Անգլերեն
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանացի մանկավարժներ Կատեգորիա:Հայդելբերգի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Գյոթինգենի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքական գործիչներ
Տրավերտին
Տրավերտին (travertino, lapis tiburtinus - տիվոլյան քար), լեռնային ծակոտկեն քարի տեսակ։ Տեղումնային լեռնային ապար, որն առաջացել է ածխաթթվային աղբյուրներից՝ հիմնականում եռացող, կամ կալցիումի կարբոնատով հարստացած տաք կամ սառը աղբյուրներից։
Քարի անվանումը ծագել է Հռոմից ոչ հեռու գտնվող Իտալիայի Տիվոլի քաղաքի անվանումից, որտեղ տրավերտինի մեծ պաշարներ կար։
Տրավերտինը մաքուր, անմշակ վիճակում սպիտակ է։ Հանդիպում են փղոսկրագույն, կաթնագույն, ընկուզագույն, ոսկեգույն երանգներ՝ պայմանավորված քարում առկա երկաթի կամ այլ օրգանական միացությունների պարունակությամբ։
Տեսակները
և այլն
Հատկություններ
Տրավերտինը պարունակում է բույսերի հետքեր և առանձնանում է քիչ խտությամբ և արտահայտիչ ծակոտկենությամբ, այդ իսկ պատճառով հեշտ է ենթարկվում վերամշակման, իսկ նրանից պատրաստված յուրաքանչյուր արտադրանք թեթև քաշ է ունենում։ Այն հեշտ է փայլեցվում՝ ստանալով հարթ և փայլուն մակերես։ Փայլեցման ընթացքում կարելի է ստանալ տրավերտինի տարբեր երանգներ։
Օգտագործումը
Դեռևս Քրիստոսից առաջ տրավերտինը օգտագործել են Հին Հունաստանում և Հռոմում։ Հռոմեացիներն այն օգտագործում էին տարբեր շինություններ կառուցելիս՝ շենքեր, տաճարներ, ջրանցույցներ, լոգարաններ, աստիճաններ, ամֆիթատրոններ։
Տրավերտինն ավելի քան հազար տարի կիրառվում է շինարարության և ճարտարապետության մեջ՝ որպես շինարարական, դեկորատիվ, երեսպատման նյութ, և այսօր էլ ամենաշատ օգտագործվող քարն է ժամանակակից ճարտարապետության մեջ։
Տրավերտինն անվնաս է մարդկանց կյանքի համար, ինչը թույլ է տալիս նրա կիրառումը նաև ինտերիերում՝ հատակի, պատերի, երբեմն նաև առաստաղի երեսպատման համար։ Տրավերտինից ստեղծում են նաև քանդակներ ու հուշարձաններ։
Տրավերտինից են կառուցված Հռոմի Կոլիզեումը, Երևանի Կասկադ համալիրը, Երևանի Արաբկիր համայնքում գտնվող «Սասնա ծռեր, Ծովինարը Սանասարի և Բաղդասարի հետ» շատրվան-հուշարձանը։ Քարը շինություններին տալիս է դեղնավուն երանգ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շինարարական նյութեր Կատեգորիա:Նստվածքային ապարներ‎ Կատեգորիա:Կալցիումի միներալներ
Հակոբ Գենջյան
Հակոբ Գենջյան (գրական կեղծանուն՝ Կարա-Դարվիշ, ), հայ գրող, թարգմանիչ։
Կենսագրություն
1893 թվականին ավարտել է Նոր Նախիջևանի թեմական սեմինարիան։ Եղել է գրագիր, ուսուցիչ։ Գրել է բանաստեղծություններ, պատմվածքներ, վիպակներ։ 1910-ական թվականներին տարվել է ֆուտուրիզմով, փորձել այն արմատավորել հայ քնարերգության մեջ։ «Երվանդ Գոշ» (1911 թ.) վիպակում ստեղծել է կյանքի վերանորոգման էկլեկտիկ ուսմունք՝ համատեղելով լուսավորականությունն ու քրիստոնեությունը, տուրք տվել ժամանակի անհատապաշտական ու հուսահատական տրամադրություններին։ «Կյանքի ջութակը» (1917 թ.) վիպակում գերիշխում են նատուրալիստական տեսարանները։ «Օրերից առաջ» (1928 թ.) երկը փորձ է՝ իմաստավորելու նախահեղափոխական մտավորականության կյանքը։ Կարա-Դարվիշը թարգմանություններ է արել Ուոլթ Ուիթմենից։ Հայերենից ռուսերեն է թարգմանել Ալեքսանդր Շիրվանզադեի, Լևոն Շանթի, Ավետիս Ահարոնյանի առանձին ստեղծագործություններ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ Կատեգորիա:Հայերենից ռուսերեն թարգմանիչներ Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ Կատեգորիա:Հայ գրողներ Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կարահալի
Կարահալի, հայաբնակ գյուղ Թուրքիայում, Անկարայի վիլայեթի Յոզղատի գավառում։ XX դարի սկզբին ուներ 275 (55 ընտանիք) հայ բնակիչ։ Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։ Գյուղն ուներ եկեղեցի (Սուրբ Հակոբ) և Մամիկոնյան անունով ազգային վարժարան։ Կարահալիի բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է բռնագաղթի ճանապարհին։
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի բնակավայրեր այբբենական կարգով
Ալլա Չերկասովա
Ալլա Կոնստանտինովնա Չերկասովա (Алла Константиновна Черкасова, ), ուկրաինացի մարզուհի, ազատ ոճի ըմբիշ, 2018 թվականի աշխարհի և 2019 թվականի Եվրոպայի չեմպիոն, աշխարհի և Եվրոպայի առաջնությունների հաղթող։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1989 թվականին Լվովում։ Ավարտել է Լվովի ֆիզիկական կուլտուրայի պետական ​​համալսարանը, իսկ ավելի ուշ՝ Լենինգրադի ֆիզիկական կուլտուրայի պետական ​​համալսարանի մագիստրատուրան։
Նրա մարզիչը եղել է Անդրեյ Պիստունին։ 2010 թվականին Ալլան դարձել է աշխարհի առաջնության բրոնզե մեդալակիր։ 2012 թվականին նա դարձել է Եվրոպայի առաջնության արծաթե մեդալակիր, իսկ 2016 թվականին՝ Եվրոպայի առաջնության բրոնզե մեդալակիր։ Նույն թվականին  Ռիո դե Ժանեյրոյի օլիմպիադայում ուկրաինացի մարզուհին գրավել է 11-րդ տեղը։  2017 թվականին Ալլան կրկին դարձել է Եվրոպայի առաջնության բրոնզե մեդալակիր։
2019 թվականին Բուխարեստում կայացած Եվրոպայի առաջնությունում նա նվաճել է ոսկե մեդալ ։
2020 թվականի փետրվարին Իտալիայի մայրաքաղաք Հռոմում կայացած մայրցամաքային առաջնությունում մինչև 68 կգ քաշային կարգում Ալլան բրոնզե մեդալի համար պայքարում հաղթել է բելառուս մարզուհի Աննա Սադչենկոյին և նվաճել Եվրոպայի առաջնության բրոնզե մեդալը։
Տոկիոյում XXII ամառային օլիմպիական խաղերում բարձր սպորտային արդյունքների հասնելու, նվիրվածության և հաղթանակի կամքի համար 2021 թվականին արժանացել է Արքայադուստր Օլգայի 3-րդ աստիճանի շքանշանի ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի ըմբշամարտիկներ Կատեգորիա:Ըմբշամարտի Եվրոպայի չեմպիոններ Կատեգորիա:Ըմբշամարտի աշխարհի առաջնության մեդալակիրներ Կատեգորիա:2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիրներ Կատեգորիա:Օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիրներ
Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին (Փրխուս)
Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին (Փրխուս), Հայ առաքելական եկեղեցի, գտնվում է Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խլաթի գավառակում։ Գտնվում էր Խլաթ քաղաքից 12 կմ հյուսիս-արևմուտք, Նազիկ լճակի հարավային կողմում՝ բարձրադիր լեռների ստորոտներում գտնվող Փրխուս գյուղում։
Փրխուսի Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին կառուցվել է 1672 թվականին։
Ճարտարապետություն
Եկեղեցին եռանավ բազիլիկ կառույց է կառուցված տուֆ տեսակ քարից, նրա չափսերն են (16.6 x 14.9): Կամարների տակ կան քանդակված խորշեր։ Կառուցման թվականը հիմնավորվում է եկեղեցու պատի վրայի արձանագրությունով։ 1970-ականներին եկեղեցին թուրեքերի կողմից զավթվեց և վերածվեց մզկիթի, սակայն եկեղեցու վրա գոյություն ունեցեղ ցուցանակի վրա նշված է՝ «Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցի»։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ Կատեգորիա:Վանքեր Կատեգորիա:Հայ Առաքելական Եկեղեցի Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստան Կատեգորիա:Երզնկա Կատեգորիա:Մշակութային ժառանգություն Կատեգորիա:Հայկական ճարտարապետություն
Ատոմյանք
Ատոմյանք առաջինք (նահատակվել է 449 թվականին), 5-րդ դարի տոնելի նահատակ զորականների երկու գունդ՝ շուրջ 1000 հոգի (ըստ այլ աղբյուրների՝ ավելի քիչ)։ Մարտիրոսական պսակ են ընդունել Հիսուս Քրիստոսին չուրանալու համար։ Եղել են հայ նախարարական գնդեր, որոնք Վարդանանց շարժումից առաջ ծառայել են պարսկական բանակում, Պարսից Հազկերտ արքայի (439–457 թվականներ) օրոք, բնիկ տերերի՝ Ատոմ Գնունու և Մանաճիհր Ռշտունու առաջնորդությամբ։ Վկայաբանության մեջ, հիշյալ երկուսից բացի, հանվանե հիշատակված են Ատոմ Գնունու որդին՝ Վարսը, ապա Վարս Ոստանիկը, Ներսեհ Երվանդունին և Վարձավոր Արծրունին։ Ատոմյանքը կանխազգալով հայ զինվորներին դավանափոխ անելու Պարսից արքունիքի մտադրությունը, հանուն քրիստոնեական հավատի խուսափել են Պարսից արքայի հրամանը կատարելուց և, փոխանակ մեկնելու հրամայված վայրը, ուղղվել են դեպի Հայաստան։ Պարսկական զորքը հետապնդել է նրանց և Ատոմյանց մի մասին շրջապատել Անձևացյաց գավառում, լեռների մեջ։ Ատոմ Գնունուն այնտեղ սքանչելի տեսիլք է երևացել՝ կամարաձև լույս և «ահատեսիլ մարդ», որը բաժանել է վարդերից հյուսված պսակներ՝ նշանակ սուրբ նահատակության, որը և կատարվել է շուտով։ Մարտիրոսված գնդի զինվորների մասունքների ամփոփման վայրում կառուցվել է Ձիակալ անունով եկեղեցի։ Իսկ մյուս գունդը Մանաճիհր Ռշտունու գլխավորությամբ պարսից զորքի կողմից նահատակվել է Ռշտունյաց գավառում։ Նահատակման վայրում, ի հիշատակ նրանց, կառուցվել է Ոչխարանից կոչվող եկեղեցին։
Ատոմյանց վկայաբանություն
Ատոմյանց վկայաբանությունը, որը գրի է առնվել 5-րդ դարին, 7–րդ-8-րդ դարերին, թարգմանվել է վրացերեն։ Հայսմավուրքները Ատոմյանց հիշատակի օրը նշանակել են օգոստոսի 19-ին. Հայ եկեղեցին նրանց տոնը նշում է Բուն Բարեկենդանից երկու շաբաթ առաջ՝ երկուշաբթի օրը։ Ունեն «Մանկունք» կոչվող մի շարական. «Աղաչեմք զքեզ, Տէր, բարեխոսութեամբ Սրբոց Ատովմեանց...»։