cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սուեզի ճգնաժամ
Գրականություն
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի պատերազմներ Կատեգորիա:Եգիպտոսի պատերազմներ Կատեգորիա:Իսրայելի պատերազմներ Կատեգորիա:Սառը պատերազմ Կատեգորիա:Իսրայելի պատմություն Կատեգորիա:1956 միջազգային հարաբերություններում
Ճալա
Ճալա, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Կարսի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Հայերը բռնությամբ տեղահանվել են 1920 թվականի հայ-թուրքական պատերազմի ժամանակ և բնակություն հաստատել Արևելյան Հայաստանում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Տեպլովկա (գյուղ, Սիմֆերոպոլի շրջան)
Տեպլովկա (Теплівка, Kün Tuvğan), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Սիմֆերոպոլի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Կոնտուգան։
2001 թվականի տվյալներով Տեպլովկա գյուղում բնակվում էր 1 829 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Սիմֆերոպոլի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Սունգուր
Սունգուր (Сунгур, Соңғор), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ստերլիտամակսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2002 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 83 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ստերլիտամակսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1930 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
IBM
Այ-Բի-Էմ (IBM (International Business Machines), թարգմանաբար «Միջազգային Գործարար Մեքենաներ»), միջազգային ընկերություն, որի գլխամասը գտնվում է ԱՄՆ–ի Նյու Յորք նահանգի Արմոնկ քաղաքում։ Այ-Բի-Էմը արտադրում և շուկայում իրացնում է համակարգչային սարքավորումներ և ծրագրային ապահովում, տրամադրում է հոսթինգի ու խորհրդատվական ծառայություններ բազմաթիվ ոլորտներում՝ մեծ համակարգիչներից (մեյնֆրեյմերից) մինչև նանոտեխնոլոգիաներ ։
1911 թ.-ին երեք ընկերություններ՝ Tabulating Machine Company-ն, International Time Recording Company-ն և Computing Scale Company-ն միավորվել են և կոչվել CTR (Computing Tabulating Recording)  ։ Այն ստացել է «IBM» անվանումը 1924 թ.-ին, օգտագործելով «CTR»-ի Կանադայի և Հարավային Աֆրիկայի մասնաճյուղերի համար նախատեսված անվանումը։ Արժեթղթերի վերլուծաբանները Այ-Բի-Էմին կոչեցին «Կապույտ Հսկա» (անգլ.` «Big Blue»)` ընկերության արտադրանքում, պատկերանիշում և փաթեթավորման մեջ հաճախ օգտագործվող կապույտ գույնի պատճառով ։
2012 թ.–ին «Fortune» ամսագիրը Այ-Բի-Էմին նշեց որպես ԱՄՆ-ում երկրորդ ամենամեծ ընկերությունը` աշխատակիցների քանակով (435.000 ամբողջ աշխարհում, մոտ 100.000 ԱՄՆ-ում ), չորրորդ ամենամեծը՝ ըստ շուկայի կապիտալիզացիայի , իններորդը՝ շահութաբերությամբ և տասնիններորդը՝ ըստ եկամտի ։ Ամբողջ աշխարհում ընկերությունը եկամտաբերությամբ դասակարգվել է որպես երեսունմեկերորդը՝ ըստ Ֆորբս ամսագրի՝ 2011 թ.-ին 2011-2012 թթ.-ի այլ վարկանշային աղյուսակներում Այ-Բի-Էմը առաջինն է որպես առաջատարների համար ընկերություն (ըստ «Fortune»-ի) և կանաչ ընկերություն (ըստ «Newsweek»-ի), երկրորդ ամենալավ միջազգային բրենդն է (ըստ «Interbrand»-ի) և ամենահարգված ընկերությունը (ըստ «Barron's»-ի), ինչպես նաև հինգերորդ ամենաշատ հիացմունք առաջացնող ընկերությունը (ըստ «Fortune»-ի) ու տասնութերորդը՝ ըստ նորարարությունների (ըստ «Fast Company»-ի) ։
Այ–Բի–Էմը ունի 12 հետազոտական լաբորատորիա ամբողջ աշխարհում և 2014 թ.-ի դրությամբ այն շարունակում է մնալ ռեկորդակիր՝ հանդիսանալով 21 տարի անընդմեջ ամենաշատ արտոնագիր գրանցած ընկերությունը։ Ընկերության գոյության ընթացքում նրա աշխատակիցները արժանացել են հինգ Ազգային գիտական մրցանակի, հինգ Նոբելյան մրցանակի, հինգ Թյուրինգի մրցանակի և տասը Ազգային տեխնոլոգիական մեդալի ։ Այ-Բի-Էմի նշանավոր հայտնագործություններից են բանկոմատը, ճկուն և կոշտ սկավառակները, մագնիսային շերտով քարտերը, ռելացիոն տվյալների բազան, արտադրանքի ունիվերսալ կոդը (անգլ.` «UPC»), ֆինանսական փոխանակումը (անգլ.` swap), «SABRE» ավիատոմսերի ամրագրման համակարգը, դինամիկ օպերատիվ հիշողությունը (անգլ.` «DRAM») և Այ–Բի–Էմ Վաթսոն (անգլ.` IBM Watson) արհեստական բանականությամբ գերհամակարգիչը։
Ընկերությունը անցել է կազմակերպչական փոփոխությունների փուլերով` 2002 թ․–ին «ՓռայսվոթեռհաուսՔուփերս» կազմակերպության խորհրդատվական բաժինը, 2009 թ․–ին՝ SPSS, 2012 թ․–ին՝ Կենեքսա (Kenexa) ընկերությունները գնելուց հետո, ինչպես նաև նաև 1991 թ․–ին Լեքսմարկ ընկերության առանձնացումից և «ThinkPad» ապրանքների ընտանիքը 2005 թ․–ին Լենովո ընկերությանը վաճառքից հետո ։
1888-96՝ Հոլերիթի հաշվիչ մեքենան
1890 թվականին ԱՄՆ-ում տեղի ունեցավ մարդահամար։ Այն ժամանակ՝ արդյունքների մշակման համար առաջին անգամ օգտագործվեց էլեկտրամեխանիկական հաշվիչ մեքենա, որը ստեղծել էր Հերման Հոլերիթը։ Այդ մեքենայի շնորհիվ մշակումը տևեց ընդամենը 1 տարի, նախորդ ութի փոխարեն ։ Հաջողությամբ քաջալերված՝ Հոլերիթը 1896 թվականին ստեղծեց TMC-ն (անգլ.` Tabulating Machine Company)։ 1896 թ.-ին ընկերությունը որոշ սարքեր թողարկեց` երկաթուղային ընկերության համար, սակայն հետո կենտրոնացավ 1900 թ.-ին ԱՄՆ-ում մարդահամարի վրա։
1900-11՝ Միավորում
1911 թվականին, Հոլերիթը, արդեն 51 տարեկան և վատառողջ, վաճառեց իր ընկերությունը Չառլի Ֆլինթին` 2,3 միլիոն ԱՄՆ դոլլարով, որից միայն 1,2 միլիոն-ը հասավ նրան։ 1911 թվականի հունիսի 16-ին ստեղծվեց CTR-ը (անգլ.` Computing Tabulating Recording), որն իր մեջ էր ներառում 3 ընկերություն՝ «Computing Scale Company of America», «Tabulating Machine Company» (Հոլերիթի ստեղծած ընկերությունը) և «International Time Recording Company» ։ Չնայած, որ ընկերությունները միավորվել էին, նրանք գործում էին առանձին, իրար հետ կապ չունենալով։ Միավորված ընկերության տեսականու մեջ էին մտնում տարատեսակ էլեկտրական սարքավորումներ՝ կշեռքներ, աշխատանքային ժամանակի վերահսկման մեքենաներ և այլն։ «CTR»-ը գլխավորում էր Չառլի Ֆլինթը։ Ընկերության գլխամասը գտնվում էր Նյու Յորքում։ Այն ուներ ավելի քան 1300 աշխատող ու գրասենյակներ ԱՄՆ-ի տարբեր նահանգներում՝ Էդինկոտում, Բինգհամթոնում, Դայթոնում, Օհայոում, Դետրոյտում, Միչիգանում, Վաշինգտոնում, և Կանադայում՝ Տոռոնտոյում ու Օնտարիոյում ։
1914-24՝ Այ-Բի-Էմի ծնունդը
Տարատեսակ արտադրությունների կառավարման խնդիրներ ունենալու պատճառով 1914 թվականին գլխավոր տնօրենի պաշտոնին հրավիրվեց Թոմաս Վաթսոնը ։ Նրա գալստից հետո ընկերությունը սկսեց մասնագիտանալ հաշվիչ մեքենաների ոլորտում։ Վաթսոնի շնորհիվ Այ-Բի-Էմը կրկնապատկեց է իր եկամուտը, դարձնելով այն 2 միլիոն դոլար։ Նրա օգնությամբ ընկերությունը ընդլայնեց իր շուկան՝ մուտք գործելով Եվրոպա, Հարավային Ամերիկա, Ասիա և Ավստրալիա։ Վաթսոնը հասավ դրան, օգտագործելով որոշ նոր բիզնես-ռազմավարություններ, որոնցից են՝ մեծահոգի վաճառքի մոտիվացիան, սպասարկման վրա շեշտադրությունը, լավ հագնված ու մուգ համազգեստով վաճառողները և ամեն աշխատակցի մեջ հպարտության ու հավատարմության արմատավորումը։
Վաթսոնի աշխատանքի և իր ժամանակաշրջանում կատարվածի այլ արդյունքներից է 1914 թվականին առաջին հաշմանդամ աշխատողին աշխատանքի ընդունելը ։ Դրանից մեկ տարի անց ստեղծվում է նոր հռչակավոր կարգախոսը՝ «Մտածի՜ր» (THINK!) ։ 1916 թվականին ստեղծվում է ընկերության առաջին աշխատակիցներին ուսուցանող դպրոցը, իսկ 1920-ին՝ ընկերության աշխատակիցների համար նախատեսված օրաթերթը, որը կոչվում էր «Business Machines» ։
1924 թվականին՝ կանադական շուկա մուտք գործելու և տեսականու ընդլայնման հետ մեկտեղ «CTR»-ը փոխում է իր անվանումը՝ դառնալով «IBM»  ։
1930-40՝ ճգնաժամ
Մեծ Ճգնաժամի տարիներին ընկերության բազմամիլիոն շահույթը թույլ տվեց նրան չսնանկանալ։ Չնայած ճգնաժամին, Վաթսոնը միևնույն է շարունակում է ֆինանսավորել տարատեսակ հետազոտություններ և բոլոր աշխատակիցներին աշխատավարձ տալ։ Նա նույնիսկ բարձրացրեց որոշ աշխատողների աշխատավարձը և նորերին վարձեց։ Այ-Բի-Էմը նաև առաջինը սկսեց վճարվող արձակուրդ տրամադրել՝ 1936 թվականին ։ Վաթսոնի կարգադրանքով ընկերությունը սկսեց ավելի շատ ապրանք արտադրել՝ սպառելով բոլոր առկա ռեսուրսները, չնայած որ չկար սպառման շուկա։ Այս ռազմավարության դեմ բողոքելու պատճառով, 1933 թվականին «Hobart Manufacturing»-ին վաճառվեց Այ-Բի-Էմի մի բաժին՝ «Dayton Scale Division»-ը ։ Չնայած դրան, Վաթսոնի ռազմավարությունը շուտով բերեց իր արդյունքները։ 1935 թվականին ԱՄՆ-ի կառավարությունը Հասարակության Պաշտպանության մրցույթ հայտարարեց, որին պատրաստ էր միայն Այ-Բի-Էմը. մնացած ընկերությունները պարզապես չունեին արտադրանք։ Նկատելով Այ-Բի-Էմի անթերի ծառայությունները՝ ԱՄՆ-ի կառավարությունը սկսեց մեծ պատվերներ կատարել նրանցից, ինչի շնորհիվ ընկերությունը ո՛չ միայն դուրս եկավ ճգնաժամից, այլև դարձավ շուկայի առաջատարը։
1939-45՝ Պատերազմի տարիներ
Ընկերությունը հաջողությամբ դուրս եկավ ճգնաժամից և պատրաստակամություն ուներ պատվերներ ընդունելու, սակայն սկսվեց Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը։ Այդ ժամանակաշրջանում Այ-Բի-Էմը մասնագիտացավ նաև զինամթերքի շուկայում ։ Ընկերությունը արտադրում էր հրաձգային զենք՝ «М1 Carbine» ու «Browning Automatic Rifle»։
1945-մեր օրեր՝ Համակարգիչների դարաշրջան
1943 թ.-ին սկսվեց Այ-Բի-Էմի համակարգչային դարաշրջանը՝ ստեղծվեց «Մարկ I» համակարգիչը, որի քաշն էր 4,5 տոննա ։ 1946 թ.-ին ներկայացվեց «IBM 603»-ը, որն աշխատում էր վակուումային խողովակների միջոցով ։ Այն ստեղծվել էր «Գերհաշվիչ» նախագծի շրջանակներում։ Նույն թվականին ներկայացվեց առաջին գրամեքենան, որը տպում էր չինարենով ։ Այն հնարավորություն էր տալիս տպել 40-45 բառ մեկ րոպեում։ Այդ ժամանակ ընկերությունը աշխատանքի է վերցնում առաջին սևամորթ վաճառողին, չնայած որ դեռ 18 տարի կար՝ մինչև ռասաների հավասարության մասին օրենքի ընդունումը ։ շ
1950 թ.-ին ստեղծվում է մեծ համակարգչային հակահրթիռային համակարգը՝ «SAGE» (հապ.՝ «Semi Automatic Ground Environment»), որը վերլուծում էր ռադառներից ստացած տվյալները և թիրախ էր դնում թշնամու ուղղությամբ ։ Այն օգտագործվեց մինչև 1980 թ.-ը։ Երկու տարի անց ստեղծվում է ընկերության մեկ այլ արտադրանք՝ «IBM 701»-ը՝ լամպերի միջոցով աշխատող առաջին մեծ համակարգիչը ։ Դրանից հետո Այ-Բի-Էմը հետազոտական լաբորատորիա է բացում Սան Խոսեում, Կալիֆորնիա, որը տարիներ անց դառնալու էր Սիլիցումային հովիտ ։ Իր առաջին հետազոտական լաբորատիրան՝ ԱՄՆ-ից դուրս՝ Ցյուրիխում, ընկերությունը բացում է 1956 թ.-ին ։ Նույն թվականին Թոմաս Վաթսոնը՝ 82 տարեկան հասակում, գլխավոր տնօրենի պաշտոնը հանձնում է իր որդուն՝ Թոմաս Վաթսոն կրտսերին ։ Նրա ղեկավարության ներքո սկսվում է տնային համակարգիչների դարաշրջանը, ընկերության շահույթը հասնում է 8 միլիարդ դոլլարի, իսկ աշխատակիցների քանակը՝ 270 հազարի։ Մեկ տարի անց Այ-Բի-Էմը ներկայացնում է նոր ծրագրավորման լեզու՝ «FORTRAN»-ը (հապ.՝ «Formula Translator»), որը այնուհետև տարածվում է աշխարհով մեկ և մինչ այժմ էլ ընկած է որոշ ծրագրավորման լեզուների հիմքում ։ 1959 թ.-ին Այ-Բի-Էմը ներկայացնում է IBM 1401 տպիչը ։ Այն մնում է անգերազանցելի՝ իր որակի մեջ, մինչև 1970-ականները, երբ ստեղծվում են լազերային տպիչները ։
1960-ականներին համակարգիչների ոլորտում մեծ զարգացում է տեղի ունենում։ 1964 թ.-ին ներկայացվեց «IBM System/360»-ը, որը առաջին նախագծված համակարգիչների ընտանիքն էր ։ Դրա բաղադրիչներն էին առաջին ունիվերսալ համակարգիչները, առաջին համակարգիչները՝ բայթ-հասցեական հիշողությամբ և այլն։ «System/360»-ի հետ համատեղվող «IBM System Z» համակարգիչները թողարկվում են մինչ այսօր, ինչը համատեղության բացարձակ ռեկորդ է։ Դրանից չորս տարի հետո Այ-Բի-Էմի համակարգիչների շնորհիվ ՆԱՍԱ–ն Լուսնի վրա իջեցնում է առաջին մարդուն ։
1970 թ.-ին ընկերությունը ներկայացնում է իր առաջին պատճենահանող սարքը։ Դրանից մեկ տարի հետո ստեղծվում է առաջին ձայն ճանաչող ծրագիրը։ Համակարգիչը կարողանում էր ճանաչել 5000 բառ։ Հիմա այդ ծրագիրը կարողանում է ճանաչել 64,000 բառ և ունի 260,000 բառանոց պահեստ ։ Նույն տարում ներկայացվում է առաջին դիսկետը (ֆլոպպի-սկավառակը), որն այնուհետև դարձավ տվյալների պահպանման ստանդարտ մինչև 2011 թ.-ը ։ 1976 թ.-ին ՆԱՍԱ-ն կրկին համագործակցում է Այ-Բի-Էմի հետ։ Տիեզերք է ուղարկվում առաջին տիեզերական մաքոքը Սփեյս Շաթլը` «IBM AP-101» բորտ համակարգչով։ Նույն թվականին ընկերությունը թողարկում է իր առաջին լազերային տպիչը և ներկայացնում տպիչի ու պատճենահանող մեքենայի առաջին միաձուլված տարբերակը՝ «IBM 6670-ը»։
1981 թ.-ին ստեղծվում է ընկերության առաջին անձնական համակարգիչը՝ «IBM PC»-ին ։ Այն ուներ 64 կիլոբայթ գործառնական հիշողություն և մեկ-երկու դիսկետ, ինչը բավականացնում էր «DOS» օպերացիոն համակարգի և մի քանի ծրագրերի աշխատանքի ապահովման համար։ Չնայած, որ անձնական համակարգիչները մեծ հաջողություն ունեցան, ի սկզբանե Այ-Բի-Էմի ղեկավարությունը այդ նախագծին ուշադրություն չէր դարձնում։ Նրա վրա աշխատում էր ընդամենը 4 հոգի։ Չնայած մտավոր սեփականության պահպանման իր խիստ սկզբունքներին, Այ-Բի-Էմը չարտոնագրեց ո՛չ «DOS»-ը՝ իր «Basic» թարգմանչով, ո՛չ էլ մեկ այլ գյուտ՝ «BIOS»-ը։ Այդ պատճառով՝ շուտով ստեղծվեցին «IBM PC»-ի նմանակները, որոնք գրավեցին նոր ստեղծված շուկայի մեծ մասը։
1984 թ.-ին ստեղծվեց «AS/400» մինի-համակարգիչների շարքը, որը նախատեսված էր բիզնես խնդիրների լուծման համար։ «AS/400»-ը համատեղելի էր ավելի վաղ արտադրված «S/36» և «S/38» համակարգիչների հետ ։ Օգտագործված էին «Micro-Channel (անգլ.` MCA)» տեխնոլոգիայով դողեր և «SCSL» ինտերֆեյսը, որոնք օգտագործվում են նաև ժամանակակից սերվեռներում։ Այս մինի-համակարգիչները մինչև հիմա շրջանառվում են և կարող են օգտվել ցանկացած տիպի ԾԱ-ից (հապ.՝ ծրագրային ապահովում)։ 1984 թ.-ին Այ-Բի-Էմը իր քաղաքականության մեջ է ավելացնում նաև սեռական խտրականության մասին կետ ։ Երկու տարի անց ընկերությունը զիջում է առաջին տեղը իր իսկ ստեղծած անձնական համակարգիչների շուկայում։ Չնայած դրան՝ 1987 թ.-ին ընկերության մի փոքր հետազոտական խումբ ստեղծում է հակավիրուսային պաշտպանության գործիքներ։
1990 թ.-ին փորձ արվեց վերադարձնել անձնական համակարգիչների շուկայում առաջնորդությունը։ Ստեղծվեց «PS/2» համակարգիչը՝ «OS/2» օպերացիոն համակարգով, որը ծրագրայնորեն չէր համատեղվում «PC»-ի ու «DOS»-ի հետ։ Համակարգչի մեջ օգտագործվել էին առաջատար տեխնոլոգիաներ. օրինակ՝ «Micro-Channel» դողերը։ Սակայն «PS/2» շարքը մեծ հանրաճանաչություն ձեռք չբերեց շուկայում և շուտով թողարկմանը վերջ դրվեց։ Չնայած դրան՝ «PS/2»-ի ստեղնաշարերի և մկնիկների միակցիչները՝ հիմնված «Mini-DIN» վարդակի վրա, օգտագործվեցին մինչև 2000-ական թթ.։ Առաջատարությունը վերականգնելու մեկ այլ փորձ արվեց արդեն անձնական համակարգիչների ծրագրային ապահովման ոլորտում։ Թողարկվեց «OS/2 Warp V3.0» ԾԱ-ն, որն աշխատում էր ստանդարտ «PC»-ների վրա և պետք է մրցակցեր Մայքրոսոֆթի Վինդոուզ 95–ի հետ։
1990-մեր օրեր՝ Խորհրդատվության դարաշրջան
1990-ականներին Այ-Բի-Էմը սկսեց փոխել իր բիզնեսի ուղղությունը դեպի ծառայությունների տրամադրում, իսկ ավելի կոնկրետ՝ խորհրդատվություն։ Այդպես՝ 2000 թ.-ի Սիդնեյի Օլիմպիական խաղերից հետո Այ-Բի-Էմը վերջ դրեց իր 40-ամյա համագործակցությանը Օլիմպիական կոմիտեի հետ ։ 2002 թ.-ին կապույտ հսկան ձեռք բերեց «PricewaterhouseCoopers»-ի խորհրդատվական բաժինը՝ 3,5 միլիարդ դոլլարով ։ Ներկայումս այն մտնում է «IBM Global Services» բաժանմունքի մեջ և Այ-Բի-Էմին բերում իր շահույթի 50 տոկոսից ավելին ։
Վիճակագրություն
Ստորև ներկայացված է Այ-Բի-Էմի եկամտի ու աշխատակիցների քանակի փոփոխությունները՝ ըստ տարիների։
Ղեկավարությունը
Գործադիր տնօրենների ցուցակ՝ ըստ տարիների
Այ-Բի-Էմի ներկա ղեկավարությունը տնօրենների խորհուրդն է, որը կազմված է 13 անդամից և պատասխանատու է ընկերության ընդհանուր կառավարման համար։
Այդ 13 անդամները հետևալն են՝
Այ-Բի-Էմի կառուցվածքը
Այ-Բի-Էմը այժմ կազմված է 3 մասնաճյուղից՝
Այ-Բի-Էմ Գլոբալ Սերվիս (ԱԳՍ)
«IBM Global Services»-ը ՏՏ-խորհրդատվության ամենամեծ մատակարարն է։ Այնտեղ աշխատում է 190,000 աշխատող՝ ավելի քան 160 երկրից։ «IGS»-ը հիմնվել է 1991 թվականին։ Մասնաճյուղի նպատակն է օգնել այլ ընկերություններին կարգավորել իրենց ՏՏ գոռծառնությունները և ռեսուրսները։ «IGS»-ը ունի երկու հիմնական բաժին՝ «IBM Global Business Services» և «IBM Global Technology Services»։
Այ-Բի-Էմ Գլոբալ Տեխնոլոգիական Սերվիս (ԳՏՍ)
Այս բաժինը հիմնականում տրամադրում է ենթակառուցվացքային ծառայություններ։ Այն ներառում է աութսորսինգի, գործարար աջակցման և ճկունության, ինտեգրված տեխնոլոգիաների ծառայություններ և սպասարկում։ «GTS»-ը Այ-Բի-Էմին բերում է իր եկամտի շուրջ 39%-ը՝ ամենաբարձրը Այ-Բի-Էմի մնացած 4 մասնաճյուղերի հետ համեմատ։ Ըստ վիճակագրության, այն բերել է 42 միլիարդ դոլար եկամուտ 2011 թվականին և ընդհանուր 107 մլրդ.՝ ստեղծվելուց հետո։ 2012 թվականին, ըստ «Vault»-ի, «GTS»-ը գրավում էր առաջին տեղը՝ կիբեր անվտանգության և գոռծառնությունների տեխնիկական խորհրդատվության ոլորտում և երկրորդ տեղը՝ աութսորսինգի համար։
Համակարգերի տեխնոլգիական խումբ (ՀՏԽ)
«STG»-ն ներկայացնում է Այ-Բի-Էմի փոքրամասնությունը։ Չնայած դրան, ընկերությունը դեռ միջազգային առաջատար է սեռվերների և մեյնֆրեմների համակարգման մեջ, առաջարկելով Լինուքսի վրա հիմնված արտադրանք ։ «STG»-ի միկրոէլեկտրոնիկայով զբաղված աշխատակիցները ստեղծում են միկրոպրոցեսորներ և հիշողության սարքավորումներ։ Մասնաճյուղի արտադրանքը հիմնականում ուղղված է վերջնական սպառողներին, սակայն արտադրանքի կեսը գնում են գործընկերները։
Ծրագրային խումբ (ԾԽ)
«SWG»-ն Այ-Բի-Էմի գլխավոր բաժիններից է։ 2010 թվականից սկսած այն բաժանված է 2 խմբի՝ «Midleware» և «Solutions»։
Midleware բաժին
«Midleware» բաժնի աշխատակիցները իրենց հերթին էլ բաժանված են խմբերի՝
Solutions բաժին
«Solutions» բաժնի աշխատակիցնրը կրկին բաժանված են խմբերի՝
Արտադրանքը
Ծրագրային ապահովման շրջանակներում Այ-Բի-Էմը ներկայումս արտադրում է «z/OS», «z/VM», «z/VSE», «IBM i» (նախկինում՝ «OS/400»), «AIX» (նույն «UNIX»), «PC DOS», «OS/2» օպերացիոն համակարգեր, ինչպես նաև ակտիվ աջակցում է Լինուքսի զարգացմանը։ Արտադրվում են նաև «GPFS», «HPFS», «CFS», «JFS» ֆայլային և «DB2», «Informix», «IMS» տվյալների բազայի կառավարման համակարգեր, «Lotus Notes/Domino» խմբային աշխատանքի միջոցներ և «Lotus SmartSuite» գրասենյակային փաթեթներ։ Բացի դրանից, ընկերության գլխավոր արտադրանքներից են «IBM Rational» ծրագրային ապահովման նախագծման միջոցների շարքը, «WebSphere» ծրագրային ապահովման ժամանակավոր փաթեթը, «Tivoli» կառավարման համակարգերը, ինչպես նաև կոմպիլյատորներն ու ծրագրավորման «VisualAge» միջավայրերը, որոնցից են օրինակ՝ «VisualAge C++»-ը, «VisualAge Smalltalk»-ը և այլն։ Այ-Բի-Էմը նաև ակտիվ աջակցում է «Eclipse»-ին՝ այդ միջավայրերի ժառանգորդին։
Համակարգիչների ու այլ սարքերի ոլորտում ընկերությունը արտադրում է «Power։ Power Systems», «PureApplication», «PureData» պրոցեսորների հիման վրա սերվերներ, «IBM System z» մեյնֆրեյմներ, «Power» կամ «Xeon։ IBM IntelliStation» պրոցեսորների վրա հիմնված աշխատող կայաններ, ինչպես նաև «IBM System Storage» տվյալների պահպանման համակարգեր և «Blue Gene», «Deep Blue», «IBM Watson» և այլ գերհամակարգիչներ ։
Ընկերության ունի նաև մի շարք ձեռքբերումներ գիտական և տեխնիկական ոլորտներում։ 2006 թ.-ին կառուցվեց նոր սերնդի «Sony PlayStation 3» (Cell), «Nintendo Wii» (Broadway) և «Microsoft Xbox 360» (Xenon) խաղային կոնսոլների համար կենտրոնական պրոցեսորների ճարտարապետությունը։ Ընկերությունում ստեղծվել է նաև սիլիցիումը մեկուսչի վրա (անգլ.՝ «Silicon on insulator», հապ.` «SOI»)։ Դա կիսահաղորդչային սարքերի արտադրման տեխնոլոգիա է, որը հիմնված է սիլիցիում-դիէլեկտրիկ-սիլիցիում եռաշերտ կառուցվածքի օգտագործման վրա՝ միաշերտ սիլիցիումային թիթեղների օգտագործման փոխարեն։ 1977 թ.-ին Այ-Բի-Էմը ստեղծեց «DES» (անգլ.` «Data Encryption Standard») ծածկագրման սիմետրիկ ալգորիթմը, որում մի բանալին օգտագործվում է որպես տեղեկության և ծածկագրման, և դեկոդավորման համար։ Նույն թվականին այն հաստատվել է ԱՄՆ-ի կառավարության կողմից որպես «FIPS 46-3» պաշտոնական չափանիշ ։ 1954-ից 1957 թթ.-ի ընթացքում՝ Ջոն Բեկուսի գլխավորած ծրագրավորողների խմբի միջոցով ստեղծվել է առաջին բարձր մակարդակի ծրագրավորման լեզուն՝ «Fortran»-ը ։ Մշակվել է Ֆրակտալային երկրաչափությունը, որը թույլ է տալիս մաթեմատիկորեն նկարագրել բնության մեջ հանդիպող տարբեր ձևերի անհամասեռությունները։ Այն առաջին անգամ ներկայացրել է Բենուա Մենդելբրոտը՝ 1967 թ.-ին՝ «Science» ամսագրում։ Բացի դրանից մագնիսական դիմադրության էֆեկտի հիման վրա ստեղծվեց մագնիսական գլխիկը, ինչը բերեց տվյալների պահպանման տեխնոլոգիաների հեղափոխության։ Բացահայտվեց բարձր ջերմաստիճանների գերհաղորդչությունը, ինչի համար Այ-Բի-Էմի երկու աշխատակից՝ Յոհանես Գեորգ Բեդնորցը և Կարլ Ալեկսանդր Մյուլլերը 1987 թ.-ին ստացան ֆիզիկայի ոլորտում Նոբելյան մրցանակ ։ 1956 թ.-ին ընկերությունը ներկայացրեց աշխարհում առաջին կոշտ մագնիսական սկավառակի վրա տվյալների պահպանման համակարգը։ 1966 թ.-ին Ռոբերտ Դենարդը առաջարկեց «DRAM» (անգլ.` «Dynamic Random Access Memory»)՝ համակարգչային տվյալների պահպանման տեսակներից մեկը՝ պատահական մուտքով («RAM»), որը ներկայումս ամենատարածվածն հիշողության տեսակն է համակարգիչներում։ Այս համակարգը արտոնագրվեց 1968 թ.-ին։ 1970 թ.-ին Էդգար Ֆրանկ Կոդը առաջին անգամ հրապարակեց տվյալների ռելացիոն բազայի մասին նյութ։ 1975 թ.-ին սկսվեցին առաջին աշխատանքները հրամանների կրճատված շարքով հաշվարկների «RISC» (անգլ.` «Reduced Instruction Set Computing») ճարտարապետության վրա։ Նախատիպը ձևավորվեց 5 տարի անց՝ 1980 թ.-ին ։ 1981 թ.-ին Գերդ Բինինգը ու Հենրիխ Ռոշերը հայտնագործեցին սկանավորող թունելային մանրադիտակը։ Այն ստացավ է ֆիզիկայի ոլորտում Նոբելյան մրցանակ՝ 1986 թ.-ին ։ 1979 թ.-ին մշակվեց բարակ թաղանթային մագնիսական գլխիկների պատրաստման տեխնոլոգիան՝ ֆոտոլիտոգրաֆիայի միջոցով։
Այ-Բի-Էմի նախկին նշանավոր արտադրանքից են x86 կառուցվածքի սերվերները՝ «System x»-ը, «BladeCenter»-ը, «Flex System»-ը, «NeXtScale»-ն ու «iDataPlex»-ը։ 2014 թ.-ի հունվարին սերվեռների պատրաստման մասնաճյուղը վաճառվեց «Lenovo Group» չինական ընկերությանը։ Ընկերությունը արտադրել է նաև «ThinkPad» նոթբուքները և «ThinkCentre» սեղանադիր համակարգիչները։ 2004 թ.-ի դեկտեմբերին այս մասնաճյուղը վաճառվեց կրկին «Lenovo Group»-ին ։ Արտադրվում էին նաև կոշտ սկավառակատարներ, որոնցից էին «Ultrastar»-ը, «Deskstar»-ը, «Travelstar»-ը, «Microdrive»-ը և այլն։ 2003 թ.-ին մասնաճյուղը վաճառվեց «Hitachi» ընկերությանը։ 1991 թ.-ին տպիչների արտադրությամբ մասնաճյուղը վաճառվեց «Lexmark» ընկերությանը։ Ընկերությունը արտադրում էր նաև «IBM System/360», «S/370», «S/390» մեյնֆրեյմները, որոնք այժմ հանվել են արտադրությունից։
Նախագծերը
Այ-Բի-Էմը ունի բազմազան նախագծեր և կրթական, և կենսաբանական ոլորտներում։ Այն նաև տրամադրում է դրամաշնորհներ, սակայն որոշ սահմանափակումներով։ Բոլոր նախագծերը հիմնականում ուղղված են տեխնոլոգիաների զարգացմանը և դրանց տարածմանը ամբողջ աշխարհով։ Ընկերության ղեկավարներից մեկը՝ Թոմաս Վաթսոն կրտսերը ասել է՝ "«Մի հին ասացվածք կա. երբ դու խոսում ես` դու սովորեցնում ես, երբ լսում ես` սովորում ես։ Շատ մտքեր կան այս ընկերությունում, որոնց պետք է լսել։ Եկեք համոզվենք, որ մենք դրանց ուշադրություն ենք դարձնում։ Մենք երբեք շատ հարուստ չենք մտքերով, որ կարող ենք մեզ թույլ տալ այդպիսին չլինել։»"
- Թոմաս Վաթսոն կրտսեր, 1969 թ.
Կրթություն
Այժմ Այ-Բի-Էմին են պատկանում երկու կրթական հաստատություններ՝ տեխնոլոգիական դպրոցն ու բիզնեսի գնահատման համալսարանը։
Տեխնոլոգիական դպրոց
Այ-Բի-Էմի տեխնոլոգիական դպրոցը՝ աշակերտուհիներին տեղեկատվական տեխնոլոգիաների դասավանդման միջազգային ծրագիր է, որը մեկնարկել է 1999 թվականին։ Ծրագրի նպատակն է աղջիկների մոտ հետաքրքրություն ստեղծել՝ իրենց կյանքը գիտությանը նվիրելու համար։ Այ-Բի-Էմի կատարած վիճակագրական հարցման արդյունքները ցույց էին տվել, որ աղջիկների միայն 25%-ն է ՏՏ ոլորտն ու մաթեմատիկան ընտրում որպես մասնագիտություն։ Չնայած դրան, ընկերությունը շուտով հրաժարվեց դասավանդել միայն աղջիկներին և այժմ դպրոցներ է կազմակերպում երկու սեռերի համար էլ։ Դպրոցների ուսուցիչները Այ-Բի-Էմի իրական աշխատողներն են, ովքեր զբաղվում են դրանով իրենց ցանկությամբ։
Բիզնեսի գնահատման համալսարան
Այ-Բի-Էմի բիզնեսի գնահատման համալսարանը ստեղծվել է 1999 թվականին։ Այն ուղղված է ընկերությունների և կառավարությունների բիզնես նախագծման խնդիրների լուծման վրա։ Ամեն տարի այն ավարտում է մոտ 50 ուսանող։ Բիզնեսի գնահատման համալսարանը գրասենյակներ ունի Չինաստանում, Հնդկաստանում, Իռլանդիաում, Ճապոնիաում, Նիդերլանդներում, Հարավային Աֆրիկաում և ԱՄՆ-ում։
Այլ նախագծեր
Ընկերությունը գործունեություն է ծավալում նաև մի շարք այլ՝ ոչ կրթական ծրագրերի շրջանակներում։
«Ավելի խելացի մոլորակ»
«Ավելի խելացի մոլորակ» նախագիծը մեկնարկել է 2008 թվականին ։ Այս նախագծի նպատակն է լուսաբանել, թե ապագային նայող առաջատարները, կառավարությունը և հասարակությունը ամբողջ աշխարհում ինչպես են օգտագործում ավելի «խելացի տեխնոլոգիաներ»՝ տնտեսական աճի հասնելու համար։ Խելացի համակարգերի օրինակ են ջրի կառավարման համակարգերը, խցանների լուծման խնդիրները, ավելի «կանաչ» շենքերը և այլն։ Այս համակարգերը միշտ էլ դժվար է եղել կառավարել, սակայն, ինչպես մտածում են Այ-Բի-Էմում, նոր տեխնոլոգիաների շնորհիվ կարելի է լուծել այս խնդիրները և դարձնել մեր մոլորակը ավելի զարգացած ։
«Հասարակության ցանկությամբ»
Ընկերության «Հասարակության ցանկությամբ» նախագիծը մեկնարկել է 2003 թվականին ։ Այս նախագծի շրջանակներում Այ-Բի-Էմի աշխատակիցներից կամավորները հաղորդում են իրենց գիտելիքներն ու հմտությունները մարդկանց՝ հիմնականում շնորհանդեսների շնորհիվ։ Այս պահին կա ավելի քան 140,000 գրանցված մարդ, ովքեր 9 միլիոն ժամից ավելի են լրացրել՝ օգտվելով Այ-Բի-Էմի այս նախագծից։
Դրամաշնորհներ
Այ-Բի-Էմը չի տրամադրում դրամաշնորհներ(գրանտներ) անհատներին, քաղաքական, աշխատանքային, սպորտային կամ կրոնական կազմակերպություններին, կառուցման կամ վերանորոգման ձեռնարկներին, հատուկ միջոցառումներին, ինչպիսիք են՝ կոնֆերանսները, գիտաժողովները կամ սպորտային մրցույթները, ինչպես նաև բոլոր կազմակերպություններին, որոնք գործում են օրենքից դուրս ։
«Այ-Բի-Էմի հասարակական դրամաշնորհներ»
«Այ-Բի-Էմի հասարակական դրամաշնորհներըը» օգնում են աշխատակիցներին ու կենսաթոշակառուներին, ովքեր պարբերաբար կամավորական աշխատանքներ են կատարում ։ 2011 թվականին հասարակական կազմակերպությունները ստացան 10 միլիոն ԱՄՆ դոլարի չափով դրամաշնորհ՝ Այ-Բի-Էմի այս նախաձեռնության շնորհիվ շնորհիվ։
«Համապատասխանող դրամաշնորհներ»
«Համապատասխանող դրամաշնորհներ» նախագիծը աշխատակիցներին և կենսաթոշակառուներին դրդում է ավելի շատ նվիրատվություններ կատարել կրթական հիմնադրամներին, հիվանդանոցներին ու միջավայրի մասին հոգացող կազմակերպություններին ։ 2010 թվականին 5703 կազմակերպություններ ստացան ավելի քան 14,5 միլիոն ԱՄՆ դոլարի չափով դրամաշնորհ՝ «Համապատասխանող դրամաշնորհներ»-ի շնորհիվ։
Ընկերության պատկերաանիշն ու մականունը
Այ-Բի-Էմը հայտնի է շատերին նաև իր մականունով՝ «Big Blue»՝ «Կապույտ հսկա» կամ «Մեծ կապույտ»։ Գոյություն ունի դրա ծագման մի քանի վարկած։ Ըստ առաջինի՝ այն ծագել է Այ-Բի-Էմ-ի 1960–ականներին թողարկված մեյնֆրեյմների պատճառով, որոնք ունեին կապույտ երանգ ։ Ընկերությանը հավատարիմ ու մշտական հաճախորդները անվանակոչվում էին որպես «True Blue», և բիզնեսի մասին գրողները սկսեցին այդ անվանումը գործածել։ Համաձայն այլ վարկածի իր մականունը Այ-Բի-Էմ-ը ստացել է իր պատկերանշից, որը ստացել է կապույտ երանգ դեռ 1947 թ.–ից։ Կա նաև այլ վարկած, համաձայն որի մականունը առաջացել է ընկերության վաղ համազգեստի կանոններից, ըստ որի աշխատակիցները պետք է հագնեին սպիտակ վերնաշապիկներ ու կապույտ կոստյումներ ։
Տարածվածություն
Այժմ Այ-Բի-Էմը ներկա է աշխարհի գրեթե բոլոր երկրներում։ Ըստ 2010 թվականի տվյալների ամենաշատ աշխատակիցներ ընկերությունը ունի ԱՄՆ-ում և Հնդկաստանում՝ 105 հազար աշխատող (27%) և 75 հազար աշխ. (19%) համապատասխանաբար ։
Այ-Բի-Էմը Հայաստանում
Հայաստանի կառավարության և Այ-Բի-Էմի միջև կա պայմանավորվածություն, ըստ որի՝ Այ-Բի-Էմի ներկայացուցիչները կայցելեն Հայաստան և կծանոթանան ՏՏ ոլորտում գործող ընկերություններին ու ֆունդամենտալ գիտությամբ զբաղվող հաստատությունների գործունեությանը։ Մինչև 2013 թվականի վերջը պետք է կնքվի համաձայնագիր՝ հետագա համատեղ ծրագրի իրականացման մասին  ։
Տեղաբաշխում
Ընկերության գլխամասը 1964 թ․–ից ի վեր գտնվում են ԱՄՆ–ի Նյու Յորք նահանգի Արմոնկ քաղաքում։ 26300 մ2 ընդհանուր մակերես ունեցող այս շինությունը բաղկացած է թափանցիկ ճակատներով 3 հարկից։ Շենքը կառուցվել է 10 հա տարածքում։
Բացի դրանից, Այ-Բի-Էմը ողջ աշխարհում ունի 12 հետազոտական լաբորատորիա ՝
Վաթսոնի լաբորատորիան ծառայում է նաև որպես հետազոտական բաժնի գլխամաս և ամենամյա հանդիպումների վայր։
Նվաճումներ
2014 թ.-ի տվյալներով, այն դեռ պահպանում է իր ռեկորդը որպես 21 անընդհատ տարի շարունակ ամենաշատ արտոնագիր գրանցած ընկերությունը՝ 6,809 արտոնագրով։ Երկրորդ տեղն է գրավում Սամսունգ ընկերությունը՝ 4,676 արտոնագրով ։
Այ-Բի-Էմի ամբողջ պատմության ընթացքում իր աշխատակիցները ստացել են ՝
Վարկանիշը
Ընկերությունը գրավում է մի շարք առաջատար տեղեր՝ տարատեսակ վարկանշային աղյուսակներում։
2012 թ.-ին, ըստ «Fortune» ամսագրի, Այ-Բի-Էմը ուներ հետևալ նվաճումները ԱՄՆ-ում՝
Այլ վարկանշային աղյուսակներում ընկերությունը ունի հետևալ նվաճումները՝
Այ-Բի-Էմը հայտնվել է Գինեսի ռեկորդների գրքում` ամենափոքր շարժապատկերը (մուլտիպլիկացիոն կինոնկարը) ստեղծելու համար։ Դա «Տղան և իր ատոմը» («The Boy and His atom») մուլտֆիլմն է, որը ստեղծվել է ածխածնի մոնօքսիդի ատոմների շարժման միջոցով ։
Նշանավոր հայտնագործությունները ՏՏ ոլորտում
Այ-Բի-Էմը կատարել է բազմաթիվ նշանավոր հայտնագործություններ, որոնց շնորհիվ հեղափոխվել է ողջ ՏՏ ոլորտը։ Դրանք ներկայացված են ստորև՝ ժամանակային հաջորդականությամբ՝
Արտաքին հղումներ
Այ–Բի–Էմ Կատեգորիա:Խորհրդատվական ընկերություններ Կատեգորիա:IBM Կատեգորիա:Համակարգիչ արտադրողներ
Բեկկյուլյան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Տերեբլյանի Վտորիե
Տերեբլյանի Վտորիե (Теребляны Вторые), գյուղ Ռուսաստանի Նովգորոդի մարզի Օկուլովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը վերջին գրանցված տվյալներով կազմում էր 4 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նովգորոդի մարզի Օկուլովսկի շրջանի բնակավայրեր
Նիմպա
Նիմպա (Nõmpa), գյուղ Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Կեռլա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 21 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Կեռլա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Լազուչայա
Լազուչայա (Лазучая), գետ Ռուսաստանում, հոսում Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված Բերյոզովկա գետի աջ ափին՝ 5 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 10 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Կոմի Հանրապետության գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Մանտրա
Մանտրա կամ մանթրէ բառը սանսկրիտով սկզբնաղբյուրներում նշանակում է մարդու միտքը անարատ պահելու կոչված, պարզ ու ռացիոնալ շարադրված աֆորիզմ, որն առաջին հերթին պետք է հասկանալի լինի, այլապես դրա կիրառումը մարդու կյանքում անիմաստ է ու ոչ մի օգուտ չի կարող տալ։ «Մանտրա» բառը պղծում են զանազան կրոնական ուղղությունների կեղծ գուրուները (ուսուցիչները), որոնք, նորմալ չիմանալով սանսկրիտ (աշխարհի հնագույն լեզուներից մեկը), սխալ են թարգմանում իմաստներն ու աղավաղած ներկայացնում դրանք, որպեսզի պարզապես շահարկեն մանտրաների հեղինակությունն ու այդ միջոցով առաջ տանեն իրենց նեղ կրոնական (բուդդիստական, հինդուիստական և այլ) շահերը։
Ահա մանտրայի մի օրինակ. «Ուդվայամ տամասասպարի պասյանտա ուտտարամ. Դեվամ դեվատրա սուրյամագանմա ջյոտիրուտտարամ» / Ռիգվեդա, մանտրա 1/50/10։
Չորս Վեդաներից (Ռիգվեդա, Յաջուրվեդա, Սամավեդա, Աթհարվավեդա) ամենահնագույնից՝ Ռիգվեդայից մեջբերված Սանսկրիտերեն այս մանտրան բնագրից թարգմանած նշանակում է հետևյալը. «Մենք, հաղթահարելով խավարն ու տգիտությունը, մեր հայացքն ուղղում ենք առ նյութն ու դրանով կերտված աշխարհը, տեսնում ենք ինքներս մեզ, որպես հոգի, ապա տեսնում ենք ունիվերսալ հոգուն` Արարչին, որ աղբյուրն է լույսի ու էներգիայի»։ Ոչ բնագրից արված կամ բնագրից ոչ ճիշտ արված թարգմանություններում այս նույն մանտրան այլևս որևէ ռացիոնալ, տրամաբանական ու իմաստուն իմաստ չի կրում, այլ միայն կիսատ ու անհեթեթ մտքեր։
Աղբյուր
Կատեգորիա:Մանտրա Կատեգորիա:Խորհրդապաշտություն
Յուկ Սոն Ջե
Յուկ Սոն Ջե (հանգըլ՝ 육성재, ), հարավկորեացի այդլ, դերասան, երգիչ, պարող,մոդել, հաղորդավար և հարավկորեական BtoB բոյ բենդի անդամ։ Եղել է Real Man-ի տարբեր շոուների անձնակազմի անդամ։
Առավել հայտնի է «Ով ես դու․ Դպրոց 2015» (2015) և «Պահապան։ Միայնակ և Մեծ Աստվածը» դո րամաներում խաղացած դերերով։ Նկարահանվել է «Հիթմեքեր», «Մենք ամուսիններ ենք» և «Վարպետի տանը» հայտնի հեռուստատեսային ծրագրերին, ինչը նույնպես է նրա հայտնությանը։ 2019 թվականի դեկտեմբերից 2020 թվականի փետրվար ամիսները իր "3x2=6"  երաժշտական նախագծի շրջանակներում երգիչը թողարկել է 6 թվային սինգլ։ 2020 թվականի մարտի 2-ին նա թաղարկել է իր առաջին՝ "Yook O'Clock" սոլո ալբոմը։
Մանկություն և Կրթություն
Նա մեկական ամիս սովորել է Անգլիայում և Ֆիլիպիններում ։ Նա սովորել է Հանլիմ արվեսի դպրոցում, որը ավարտել 2014 թվականում ։ Այնուհետև սովորել է Դոնշին համալսարանում ։
Նախքան դեբյուտը
Նախքան որպես BtoB-ի անդամ դեմբյուտելը 2010 թվականի օգոստոսի 10 ելույթ է ունեցել "2010 Cube Stars Party" համերգին, իսկ 2011 թվականին մարտի 6-ին իր ընկերների՝ Սո Ընկ Կվանի, Լի Հյոն Սիկի, Չոն Իլ Հունի և BtoB-ի նախկին անդամ Լի Մին Ուի հետ ելույթ է ունեցել նաև "2011 Cube Stars Party" համերգի ժամանակ ։
Մինչ "CUBE Entertainment" ընդուվելը մասնակցել է "JYP" ընկերության 6-րդ լսումներին և հասել է մինչև վերջին փուլ ։
2012․ Դեբյուտ՝ որպես BtoB-ի անդամ
2012 թվականի մարտի 21-ին Յուկ Սոն Ջեն դեբյուտ է կարարել, որպես BtoB- խմբի անդամ  ։ Խումբը   թողարկել է մեկ մինի ալբոմ (Ասիայի հատուկ թողարկման հետ միասին) և 3 սինգլ։ Իլ Հունի և Մին Հյոկի հետ միասին նրանք մասնակցեցին իրենց դեբյուտային “비밀 (Insane)” երգի բառերի ստեղծմանը։
Մարտի 23-ին խմբակից Լի Մին Հյոկի հետ վարել է "SBS" հեռուստաալիքի "The Show" երաժշտական հադորդումը ։
2013 թվականին Յուկ Սոն Ջեն սկսել է իր դերասանական կարերան «Մոնսթար» դորամայում իր խմբակիցներ՝ Լի Չան Սոբի, Լի Մին Հյոկի և Լիմ Հյուն Սիկի հետ երկորդական կերպար մարմնալորելով ։ Սոն Ջեն մարմնավորում է Արնոլդին, որը դորամայում «Սևազգեստ մարդիկ» բոյ բենդի անդամ է։ Դերասանը ընդարուր առմամբ նկարահանվել է հեռուստասերյալի 4 սերիայում (2,6,9,12)։ Յուկ Սոն Ջեն  "BTOB"-ի անդամներ՝ Լի Չան Սոբ, Լի Մին Հյոի և Լիմ Հյուն Սիկ և Beast խմբի անդամ Յոն Ջուն Հյոնի հետ միասին կատարել են դորամայի պաշտոնական սաունդթրեքները ("Days Gone By", "After Time Passes", "First Love")   : Նույն տարում Սոն Ջեն BTOB-ի կազմում կամեո է կատարել հայտնի «Ժառանգները» հեռուստասերյալի 4 սերիայում, որտեղ նրանք մարմնավորում են իրենք իրենց՝ BTOB խմբին ։
2015-2017 Նոր դերեր և հայտնիության աճ
Յուկ Սոն Ջենին մեծ ճանաչում է բերել «Ով ես դու․ Դպրոց 2015» պատանեական դորամայում խաղացած գլխավոր դերը, որում գլխավոր դերում էին նաև մոդել և դերասան Նամ Ջու Հյուկի և Կիմ Սո Հյոն ։ Նրա և դերասանուհի/ երգչուհի Պակ Հե Սուի կատամամաբ թողարկվել էլ է դորամայի պաշտոնական սաունդրեքներից մեկը՝ "Love Song"(Սիրո երգ) ։ Դորոմայի ավարտից հետո Յուկ Սոն Ջեն  ստացել է գովազդներում նկարահանվելու մի շարք առաջարկներ ։ Այնուհետև Մուն Գըն Յոնի հետ նկարահանվել է «Գյուղը․ Աչարայի գաղտնիքը» սարսափ հեռուստասերյալում ։ Տարվա վերջում Յուկ Սոն Ջեն ստացել է «Նոր Աստղ» մրցանակ «Գյուղը․ Աչարայի գաղտնիքը» հեռուստասերյալում խաղացած դերի համար,  Կիմ Սո Հյոնի հետ միասին ստացել է «Լավագույն զույգ» մրցանակը «Ով ես դու․ Դպրոց 2015» դորամայի համար ։
2015 թվականին Յուկ Սոն Ջեն մասնակցել է "King of Mask Singer" (Դիմակավոր երգիչների արքա) մրցակցային երաժշտական հաղորդմանը, որտեղ նա ելույթ էր ունենում "Tired Bumblebee" կեղծանվան տակ, և դրական արձագանքներ էր ստանում իր կատարումների համար ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի դերասաններ Կատեգորիա:Հարավկորեացի մոդելներ Կատեգորիա:Հարավկորեացի երգիչներ Կատեգորիա:21-րդ դարի երգիչներ Կատեգորիա:Հարավկորեացի պարային երաժիշտներ Կատեգորիա:Ճապոնացի այդլներ
Տիկին Հադսոն
Տիկին Հադսոն (անգլ. Mrs. Hudson)՝ գրական կերպար, ստեղծված Արթուր Կոնան Դոյլի կողմից։ Բեյքեր Սթրիթում գտնվող 221Բ բնակարանի սեփականատիրուհին, որտեղ բնակվում են Շերլոկ Հոլմսը և բժիշկ Վաթսոնը։
Պատմություն
Կոնան Դոյլի գրքերում տիկին Հադսոնը երկրորդական կերպար է։ Նա բավականին կցկտուր է հիշատակվում, սակայն «The Adventure of the Naval Treaty» պատմվածքում ակնարկվում է նրա շոտլանդուհի լինելու մասին ։
Տիկին Հադոսնը իրավիճակի բարձունքում է, - կարիոտ հավի վրայից կափարիչը հանելով ասաց Հոլմսը։ - Նրա սեղանը այդքան էլ զանազան չէ, սակայն նախաճաշը շոտլանդուհուց վատ չէ մտածված։
Նա իրենից տան մաքրությունը պահպանող մի կնոջ է ներկայացնում և հաճախ պայքարում է այդ հարցով Շերլոկ Հոլմսի դեմ։ Վաթսոնը տիկին Հադսոնին նկարագրում է որպես լավ խոհարար։ Վաթսոնը գործնականում չի նկարագրում նրա արտաքինը և չի նշում նրա անունը։ Ֆիլմերի և հեռուստատեսությունների ադապտացիաներում, որպես կանոն, նկարագրվում է որպես տարեց կին, սակայն հազվադեպ նա ներկայանում է որպես երիտասարդ կին։ Օրինակ՝ «Մեծ խուզարկու Հոլմս» անիմե սերիալում նրա անունը «Մարիյա» է։ Ռուսական «Շերլոկ Հոլմս» սերիալում նա ստացել է «Մարտա» անունը։
Վաթսոնը՝ տիկին Հադոսնի և Հոլմսի հարաբերությունների մասին «Մահացող դետեկտիվը» պատմվածքում։
''Շերլոկ Հոլմսի տան տիրուհին իսկապես չարչարվում էր։ Բացի այն, որ նրա տան երկրորդ հարկը ցանկացած ժամանակում ենթարկվում էր տարօրինակ և հատկապես տհաճ մարդկանց ներխուժման, այլ նաև նրա հայտնի վարձակալը, իր էքսցենտրիկությամբ և թափթփվածությամբ, խստորեն տան տիրուհու համբերությունն էր փորձում։ Նրա ծայրահեղ անզգուշությունը, օրվա ամենա անհարմար ժամերին նվագելու սովորությունը, երբեմն սենյակից լսվող կրակոցները, հաճախ կատարվող հանելուկային և բավականին ոչ բուրալի քիմիական փորձարկումները, և ընդհանրապես նրան շրջապատող հանցագործության և վտանգի ընդհանուր մթնոլորտը, Հոլմսին դարձնում էին Լոնդոնի գրեթե ոչ սովորական վարձակալներից մեկը։ Սակայն, մյուս կողմից, նա բավականին վճարում էր տիկին Հադսոնին։ Ես չեմ կասկածում, որ այն գումարը, որը նա, մեր ամբողջ ընկերության տարիներին վճարել է տիկին Հադսոնին, բավական կլիներ նրա ամբողջ տունը գնելու համար։
Տիկին Թյորներ
«Սկանդալ Բոհեմիայում» պատմվածքում Հոլմսը ասում է՝ «Երբ տիկին Թյորները մատուցի ընթրիքը, ես ձեզ ամեն ինչ կբացատրեմ․․․»։ Համարվում է արդյոք «տիկին Թյորները» հրատարակչի/հեղինակի սխալի արդյունքը, ով «տիկին Հադսոնին» ի նկատի ուներ, կամ տիկին Թյորները համարվում է տիկին Հադսոնի ծառայողը, այս հարցերին կոնկրետ պատասխան չկա։
Տիկին Թյորների անունը կրկին հիշատակվում է «Շերլոկ Հոլմսի վերադարձը» ժողովածույի, «Դատարկ տուն» պատմվածքի բնօրինակ ձեռագրում, սակայն ջնջվել և փոփոխվել է Արթուր Դոյլի կողմից որպես տիկին Հադսոն։ Սա հաստատում է այն վարկածը, որ «տիկին Թյորներ» անունը հեղինակի սխալն էր։
«Շերլոկ» հեռուստասերիալում տիկին Թյորները տիկին Հադսոնի հարևանուհին է։
Կինոյում
1939 թվականից մինչև 1946 թվականների ընթացքում Շերլոկ Հոլմսի և բժիշկ Վաթսոնի արկածների մասին պատմող ֆիլմերում տիկին Հադսոնի դերը կատարել է Մերի Գորդոնը։
2010-ականնների բրիտանական «Շերլոկ» հեռուստասերիալում տիկին Հադսոնի դերը կատարում է դերասանուհի Ունա Սթաբսը։ Տիկին Հադսոնի մասին հաղորդվում է՝ «Մարտա Լուիզա Հադսոնը (ծնված որպես Սիսոնս) այրի կին է, բուժումը չավարտած հարբեցող, նախկինում «էկզոտիկ պարուհի», չի վճարել վարկի 21 %-ը։ Թույլ տեղը մարիխուաննան է»։ Նաև հաղորդվում է, որ տիկին Հադսոնը որոշ ժամանակ առաջ իր ամուսնու մոտ քարտուղարուհի է աշխատել, ով նարկոկարտելի ղեկավար էր։
Ամերիկյան «Տարրական» հեռուստասերիալում տիկին Հադսոնը միախառնված է բժիշկ Վաթսոնի հետ՝ բժիշկ Ջոն Վաթսոնի տեսքով (Լյուսի Լյու)։ Ավելի ուշ, 19-րդ սերիայում հայտնվում է տիկին Հադսոնի կերպարը (Քենդիս Քեյն)։ Սիրեցյալի հետ կապված խնդիրների պատճառով նա կարճ ժամանակով Հոլմսի բնակարան է տեղափոխվում։ Այն բանից հետո, երբ Հադսոնը կարգի է բերում բնակարանը, Հոլմսը որոշում է նրան որպես աղախին ընդունել։ Այս տարբերակում տիկին Հադսոնը, ինչպես նաև նրա դերը կերտող դերասանուհին, տրանսսեքսուալ է։
Ի տարբերություն Կոնան Դոյլի պատմվածքների, տիկին Հադսոնի կերպարը բավականին նշանակալից դեր է խաղում սովետական  «Շերլոկ Հոլմսի և բժիշկ Վաթսոնի արկածները» հեռուստասերիալում։ Այս հեռուստասերիալում տան տիրուհու դերը կերտում է Ռինա Զելյոնայան։
Ամբողջ հեռուստասերիալում իմ դերը դա անհատական առարկություններ են։ Իմ ներկայությունը նաև այնքան անհրաժեշտ է, որքան ժամացույցը ճաշասենյակում կամ ձևավոր մոմակալները։ Եվ ես ինքս ինձ չեմ զգում որպես կերպար, այլ որպես իր, այս իրադրության անբաժանելի մասը:2013 թվականի ռուսական հեռուստասերիալում տիկին Հադսոնի դերը կերտում է Ինգեբորգա Դապկունայտեն։ Հետևաբար, այս հեռուստասերիալում տիկին Հադսոնը միջին տարիքի կին է։ Սերիալում նա բժիշկ Վաթսոնի սիրուհին է և Մերի Մորստերի նախատիպը (ըստ սյուժեի, Վաթսոնի պատմությունների մեծ մասը հորինված են)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արթուր Կոնան Դոյլ Կատեգորիա:Գրական կերպարներ
Կապույտ հազ
Կապույտ հազ, (հայտնի է նաև պերտուսիս կամ 100 օրվա հազ անվանմամբ) վարակիչ, բակտերիալ հիվանդություն ։ Սկզբնական շրջանում ախտանիշները հիշեցնում են հարբուխ ՝ քթահոսություն, ջերմություն և փափուկ հազ ։ Հիվանդությունն ընթանում է ամիսներով շարունակվող նոպայաձև հազով ։ Հազը ուղեկցվում է բնորոշ ձայնային երանգով ։ Հազը կարող է պահպանվել 10 և ավելի շաբաթ, որտեղից էլ առաջացել է «100 օրվա հազ» անվանումը ։ Երկարատև նոպայաձև հազի հետևանքով հիվանդները լինում են թույլ, առաջանում է սրտխառնոց, նույնիսկ հազը կարող է հանգեցնել կողի կոտրվածքի ։Մինչև մեկ տարեկան երեխաների մոտ հազը կարող է  արտահայտված չլինել կամ լրիվ բացակայել, նրանց մոտ հաճախ դիտվում է ապնոէի դրվագներ ։ Վարակման և առաջին ախտանիշների ի հայտ գալու միջև ընկած ժամանակահատվածը հաճախ 7-10 օր է ։ Հիվանդությունը կարող է առաջանալ նաև նրանց մոտ ովքեր պատվաստվել են, սակայն նրանց մոտ ախտանիշները սովորաբար լինում են ավելի մեղմ ։
Կապույտ հազի հարուցիչը Բորդետելա պերտուսիս բակտերիան է ։ Այն փոխանցվում է օդակաթիլային ճանապարհով՝ հազի և փռշտոցի միջոցով ։ Մարդիկ վարակիչ են առաջին ախտանիշների դրսևորման պահից մինչև երեք շաբաթ ։ Այն հիվանդները, ովքեր ստացել են հակաբիոտկներ 5 օրից այլևս վարակիչ չեն համարվում ։ Ախտորոշումը դրվում է քթի հետին պատից և կոկորդից վերցված նմուշի հետազոտման արդյունքների հիման վրա ։ Այդ նմուշը հետազոտվում է կուլտուրայի կամ Պոլիմերազային շղթայական ռեակցիայի միջոցով (ՊՇՌ) ։
Կանխարգելման նպատակով կատարվում է պատվաստում կապույտ հազի դեմ ։ Առաջին պատվաստումը խորհուրդ է տրվում կատարել 6-8 շաբաթականում, կյանքի առաջին երկու տարում կատարվում է 4 պատվաստում ։ Պաշտպանությունը կապույտ հազի դեմ ժամանակի ընթացքում նվազում է, այդ պատճառով ավելի մեծ երեխաներին և մեծահասակներին խորհուրդ է տրվում ստանալ հավելյալ պատվաստման դեղաչափեր ։ Հակաբիոտիկները կարող են օգտագործվել հիվանդության կանխարգելման համար, այն մարդկանց շրջանում ովքեր բարձր ռիսկի խմբում են գտնվում կապույտ հազի վարակման ։ Այս դեպքում հակաբիոտիկները արդյունավետ են, եթե կանոնավոր ընդունում են 3 շաբաթ՝ հիվանդության առաջին ախտանշանները ի հայտ գալուց հետո։ Մնացած դեպքերում արդյունավետությունը ցածր է ։ Հղիներին և մինչև մեկ տարեկան երեխաներին խորհուրդ է տրվում հակաբիոտիկներ ստանալ 6 շաբաթ՝  հիվանդության առաջին ախտանշանները ի հայտ գալուց հետո ։ Օգտագործվող հակաբիոտիկներն են՝ Էրիթրոմիցին, ազիտրոմիցին, կլարիտրոմիցին կամ տրիմետօպրիմ/սուլֆամետօքսազոլ ։ Բացի հակաբիոտիկներից հազի դեմ ինչ-որ դեղորայք օգտագործելու արդյունավետությունը ապացուցված չէ ։ Մոտավորապես հիվանդ երեխաների 50%-ը կարիք ունեն հոսպիտալացման և մոտ 0.5%-ը (1-ը 200-ից) մահանում են  ։
2015 թվականին ամբողջ աշխարհում կապույտ հազով հիվանդացել է 16,3 միլիոն մարդ ։ Դեպքերի մեծամասնությունը գրանցվել է զարգացող երկրներում և տուժել են  բոլոր տարիքային խմբերը  ։ 2015 թվականին կապույտ հազից մահացել է 58 700 մարդ, ի տարբերություն 1990 թվականի՝ 138 000 մարդ  ։ Հիվանդության առաջին դեպքը գրանցվել է դեռևս 16-րդ դարում ։ Վարակ հարուցող բակտերիան հայտնաբերվել է 1906 թվականին ։ Կապույտ հազի պատվաստանյութը հասանելի է եղել 1940 թվականից ։
Նշաններ և ախտանիշներ
Բնորոշ ախտանշաններն են՝ նոպայաձև հազը, ներշնչական հևոցը, ուշագնացությունը և փսխումը հազից հետո ։ Ապացուցված է, որ կապույտ հազը բերում է ենթաշաղկապենու արյունահոսության, կողի կոտրվածքի, անմիզապահության, ճողվածքի և որովայնային զարկերակի պատռման ։ Ուժեղ հազը կարող է բերել պլևրայի պատռվածքի, որի հետևանքով առաջանում է պնևմոթորաքս։ Փսխումը նոպայաձև հազից հետո և ներշնչական հևոցը գրեթե հաստատում են կապույտ հազի առկայությունը։ Իսկ ներշնչական հևոցի և նոպայաձև հազից հետո փսխման բացակայությունը վկայում է հիվանդության բացակայության մասին ։
Հիվանդությունը հաճախ առաջանում է մեղմ շնչական նշաններով, ներառյալ փափուկ հազը, փռշտոցը և քթահոսությունը։ Դա հայտնի է, որպես կատարալ փուլ անվանմամբ։ 1-2 շաբաթվա ընթացքում հազը դառնում է նոպայաձև, երեխաների մոտ ներշնչումը ուղեկցվում է բարձր աղմուկով, սա համարվում է ախտանշանային փուլը։
Այս փուլը հաճախ ձգվում է 2-8 շաբաթ կամ ավելի երկար։ Այնուհետև հաջորդում է առողջացման շրջանը, որը հաճախ ձգվում է 1-4 շաբաթ։ Այն բնորոշվում է նոպայաձև հազի նվազմամբ, սակայն հազը կարող է կրկնվել հետագա ամիսներին շնչական վիրուսներով վարակման ժամանակ ։
Պատճառ
Կապույտ հազի հարուցիչը Բորդետելա պերտուսիսն է։ Այն փոխանցվում է օդակաթիլային ճանապարհով՝ հազի և փռշտոցի միջոցով ։
Տարածումը այլ կենդանիներից
1910 թվականին կար կարծիք, որ կապույտ հազը զոոնոզ վարակ է, բայց 1930-ական թվականներին պարզ դարձավ, որ մանրէները կորցնում են իրենց վարակիչ ունակությունը բազմակի անգամ ագարային միջավայրերում աճեցնելիս։ Սա բացատրեց տարբեր ուսումնասիրությունների արդյունքների վերարտադրման դժվարությունները, քանի որ մանրէների նախնական պատվաստումները ոչ ստանդարտացված էին գիտնականների շրջանում ։
Այսօր պարզ է դարձել, որ պրիմատների մի քանի տեսակ շատ զգայուն են Բ․ պերտուսիսի նկատմամբ, նրանց մոտ առաջանում է կապույտ հազ պատվաստումների ցածր դոզաներից ։ Մանրէները կարող են հայտնաբերվել վայրի կենդանիների պոպոլյացիայում, սակայն դա լաբորատոր հաստատաված չէ։ Կապույտ հազ հանդիպում է գորիլաների մոտ ։ Որոշ կենդանաբանական այգիներում պրիմատներին պատվաստում են կապույտ հազի դեմ ։
Մեխանիզմ
Ներշնչումից հետո մանրէները սկզբում ներթափանցում են քիթ-ըմպանային լորձաթաղանթ։ Բ․ պերտուսիսի մակերեսային սպիտակուցները ներառյալ հեմագլյուտինինը և պերտակտինը նպաստում են էպիթելի հետ ամրացմանը։ Այնուհետև մանրէները բազմանում են ։ Մինչև մեկ տարեկան երեխաների մոտ մանրէները թափանցում են թոքեր՝ պայմանավորված հիվանդության ավելի ծանր ընթացքով ։
Մանրէները արտազատում են թույներ։ Շնչափողային ցիտոտոքսինը (ՇՑՏ), որը պեպտիդոգլիկանի մասն է կազմում, ոչնչացնում է էպիթելյար բջիջներին, դրանով իսկ խոչընդոտելով լորձաթարթչային տրանսպորտը, որի միջոցով լորձը և  հյուսվածքային մնացորդները հեռանում են ։ ՇՑՏ-ն կարող է պայմանավորել հազի բնույթը ։  Հազը կարող է առաջանալ մինչև  «հազի թույն»-ի հայտնվելը ։ Կապույտ հազի թույնը անհայտ մեանիզմով առաջացնում է լիմֆոցիտոզ։ Լեյկոցիտների քանակի ավելացումը բերում է թոքային հիպերտենզիայի, որն էլ հանդիսանում է մահվան հիմնական պատճառ  ։ Մինչև մեկ տարեկան երեխաների մոտ առաջանում է էնցեֆալոպաթիա, ուղեղային արյունահոսություն, կորտիկալ ատրոֆիա, հավանաբար հիպօքսիայի հետևանքով ։
Ախտորոշում
Հիվանդների ընդհանուր զննման ժամանակ բժշկի ստացած տպավորությունը մեծ դեր ունի հիվանդության ախտորոշման մեջ ։ Առանձին ախտանշանները ավելի քիչ օգտակար են ։
Լաբորատոր ախտորոշման եղանակներն են՝ քիթ-ըմպանային քսուկի կուլտուրայի հետազոտություն (Բորդե-Ժանգուի ցուպիկներ), Պոլիմերազային շղթայական ռեակցիա (ՊՇՌ), ֆլուորեսցենտային հակամարմնային հետազոտություն և սերոլոգիական հետազոտություններ (օր․՝ կոմպլիմենտի կապման ռեակցիան) ։ Մանրէները մարդու մոտ հայտնաբերվում են առաջին 3 շաբաթվա ընթացքում, որից պարզ է դառնում, որ կուլտուրայի հետազոտություն և ֆլուորեսցենտային հակամարմնային հետազոտություն կատարելը անօգուտ է այդ ժամանակահատվածից հետո, պոլիմերազային շղթայական ռեակցիան կարող է ունենալ որոշակի օգտակարություն։
Սերոլոգիական հետազոտությունը կարող է կիրառվել մեծահասակների շրջանում, որոնք կոնտակտավոր են եղել մի քանի շաբաթ, որպեսզի հասկանանք կա արդյոք հակամարմիններ կապույտ հազի դեմ կամ վարակելիության այլ ֆակտոր, օր․՝   Բ․ պերտուսիսը հայտնաբերվում է մեծ քանակությամբ հիվանդի արյան մեջ ։
Կանխարգելում
Կապույտ հազը կանխարգելվում է պատվաստման միջոցով ։ Դեռ ապացուցված չէ հակաբիոտիկների օգտակարությունը այն կոնտակտավորների շրջանում, որոնց մոտ կլինիկական ախտանշաններ դեռ չկան ։ Հակաբիոտիկները կարող են օգտագործվել հիվանդության կանխարգելման համար, այն մարդկանց շրջանում ովքեր բարձր ռիսկի խմբում են գտնվում  կապույտ հազի վարակման  (օր․՝ երեխաները). .
Պատվաստանյութ
Բազմաբաղադրիչ ացելուլյար պատվաստանյութի օգտակարությունը 71–85% է և նրա օգտակարությունը ավելի բարձր է ծանր շտամերով ախտահարման ժամանակ ։ Չնայած պատվաստումների մեծ տարածվածության կապույտ հազը շարունակում է մնալ ամենատարածված հիվանդություններից մեկը ։ 21-րդ դարում հիվանդացության կրկնակի աճը բացատրվում է մանրէների մուտացմամբ և իմունիտետի ընկճմամբ ։
Պատվաստումից հետո կայուն իմունիտետ չի ձևավորվում, հիվանդությունների վերահսկման եւ կանխարգելման կենտրոնի 2011 թվականին կատարված հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ անընկալունակությունը պահպանվում է 3-6 տարի։ Սա ընդգրկում է մանկության շրջանը, որը համարվում է ամենախոցելի տարիքը և մահացության ռիսկը այդ տարիքում ավելի բարձր է ։
Հանրության շրջանում լայն տարածում գտած իմունիզացիայի արդյունքում թիրախային խումբը 1-9 տարեկաններից փոխարինվել է մինչև մեկ տարեկան երեխաներով, մեծահասակներով և տարեցներով,  մեծահասակները և տարեցները հանդիսանում են Բ․ պերտուսիսի համար բնական շտեմարան և նրանք կարող են վարակել  այն երեխաներին, որոնք ստացել են 3 դեղաչափից քիչ պատվաստանյութ ։
Վարակը առաջացնում է ոչ կայուն իմունիտետ, որը ժամանակի ընթացքում նվազում է ։ 2005 թվականի ուսումնասիրությունները ցույց տվեցին, որ հիվանդանալուց հետո իմունիտետը պահպանվում է 7-20 տարի։ Հետազոտությունները ցույց տվեցին նաև, որ անընկալունակությունը պատվաստումից հետո 4-12 տարի է ։ Ըստ մեկ հետազոտության արդյունքների պատվաստումներից հրաժարվելու հնարավորությունը մեծացրել է կապույտ հազի դեպքերի թիվը ։
Որոշ ուսումնասիրություններ ցույց են տալիս, որ ացելուլյար պատվաստանյութերը արդյունավետ են հիվանդության կանխարգելման համար։ Սակայն դրանք ունեն սահմանափակ ազդեցություն վարակի և փոխանցման մեջ, ինչը նշանակում է, որ պատվաստված մարդիկ կարող են տարածել հիվանդությունը, նույնիսկ եթե նրանք  ունեն միայն մեղմ նշաններ կամ ընդհանրապես չունեն  ։