Ստենոկարդիա
Ռիսկի գործոնները
Պսակաձև զարկերակների աթերոսկլերոզը, որի կլինիկական արտահայտությունն է հանդիսանում ստենոկարդիան, բազմագործոն հիվանդություն է։ Աթերոսկլերոզի զարգացման ռիսկը զգալիորեն մեծանում է այնպիսի ռիսկի գործոնների առկայության դեպքում, ինչպիսիք են արական սեռը, տարեց հասակը, դիսլիպոպրոտեինեմիան (ԴԼՊ), զարկերակային հիպերտենզիան, ծխելը, շաքարային դիաբետը, թրոմբոգոյացման խանգարումները, մարմնի ավելցուկային զանգվածը, ալկոհոլի չարաշահումը։ Կարևոր է նշել, որ ՍԻՀ կամ աթերոսկլերոզի հետ կապված այլ հիվանդության նշանների ի հայտ գալուց հետո ռիսկի գործոնները շարունակում են ազդել՝ նպաստելով հիվանդության պրոգրեսիային և վատացնելով կանխատեսումը. այդ պատճառով ռիսկի գործոնների շտկումը հիվանդի մոտ պետք է լինի բուժման և պրոֆիլակտիկայի մարտավարության մի մասը։ Թվարկված ռիսկի գործոնների մեծ մասը կապված են կենսակերպի հետ, որի ամենակարևոր բաղկացուցիչ մասերից է սնունդը։ Սննդի ազդեցությունը աթերոսկլերոզի զարգացման վրա բազմազան է. արյան լիպիդային սպեկտրի փոփոխություն, թրոմբոգոյացման պրոցեսների վրա ազդեցությունը և այլն։ Բարձր ԶՃ, որպես սիրտ-անոթային բարդությունների ռիսկի գործոնի, նշանակությունը ապացուցված է բազմաթիվ հետազոտություններով։ Հայտնաբերել այդ ռիսկի գործոնը շատ հեշտ է, իսկ բազմաթիվ հետազոտությունները, համոզիչ կերպով ցույց տվեցին, որ ԶՀ ակտիվ ախտորոշման և կանոնավոր բուժման միջոցով կարելի է զգալիորեն իջեցնել սիրտ-անոթային բարդությունների զարգացումը։ Խոշոր համաճարակաբանական աշխատանքները ապացուցեցին, որ արյան շիճուկում ընդհանուր խոլեստերինի, ՑԽԼ խոլեստերինի բարձրացած մակարդակի և աթերոսկլերոզի զարգացման միջև առկա է հստակ դրական կապ, այնինչ ԲԽԼ խոլեստերինի դեպքում այդ կապը բացասական է, այլ կերպ ասած, ԲԽԼ կարելի է դիտարկել որպես հակառիսկի գործոն։ Գործնական աշխատանքում բուժման մարտավարության ընտրության համար բավական է արյան մեջ ընդհանուր խոլեստերինի, ԲԽԼ խոլեստերինի և տրիգլեցերիդների կոնցենտրացիայի որոշումը։ Ծխելու կապը աթերոսկլերոզի զարգացման և պրոգրեսիայի հետ լավ հայտնի է։ Հարկավոր է հիշել, որ բժշկի խորհուրդը ծխելը դադարացնելու վերաբերյալ երբեմն ունի որոշիչ նշանակություն և պետք չէ դա մոռանալ։ ՇԴ (ինսուլին-կախյալ I տիպի, ինսուլին-անկախ II տիպի) բարձրացնում է աթերոսկլերոզի զարգացման և պրոգրեսիայի ռիսկը, ընդ որում կանանց մոտ ավելի շատ, քան տղամարդկանց մոտ։ ՇԴ հիվանդների մոտ անոթային բարդությունների ռիսկի նվազեցման համար անհրաժեշտ է ածխաջրատային փոխանակության և այլ ռիսկի գործոնների շտկում, առաջին հերթին ԶՀ և ԴԼՊ։ Ճարպակալումը հաճախ համակցված է լինում ԶՀ, հիպերլիպիդեմիայի, ՇԴ, պոդագրայի զարգացման բարձր ռիսկի հետ։ Հատկապես վտանգավոր է անդրոիդ տիպի ճարպակալումը, երբ ճարպը կուտակվում է որովայնի վրա։ Մարմնի զանգվածի իջեցման համար առաջնակարգ դեր են կատարում երկու գործոն՝ ցածր կալորիական սննդակարգը և ֆիզիկական ակտիվության բարձրացումը։ Քիչ շարժուն կենսակերպ վարող մարդկանց մոտ ՍԻՀ հանդիպում է 1.5-2.4 անգամ ավելի հաճախ, քան ֆիզիկապես ակտիվների մոտ։ Հիվանդի համար ֆիզիկական վարժությունների ընտրության դեպքում անհրաժեշտ է հաշվի առնել դրանց տեսակը, հաճախությունը, տևողությունը և ինտենսիվությունը։ Գործնականում բժիշկները հաճախ ստիպված են լինում գործ ունենալ այն հիվանդների հետ, որոնց մոտ առկա են երկու և ավելի ռիսկի գործոններ միաժամանակ։ Այդ պատճառով, նույնիսկ եթե դրանցից յուրաքանչյուրի մակարդակը չափավոր բարձրանա, ՍԱՀ զարգացման ռիսկը այդպիսի հիվանդի մոտ կարող է բարձր լինել՝ այդ ռիսկի գործոնների՝ միմյանց վրա համակցված ազդեցության պատճառով։ Այդ կապակցությամբ, ՍԱՀ զարգացման ռիսկը գնահատելիս, հարկ է հաշվի առնել տվյալ հիվանդի մոտ առկա բոլոր ռիսկի գործոնները և դրանց ներդրումը գումարային ցուցանիշի ձևավորման մեջ։