cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Փեքֆորտոն ամրոց
Փեքֆորտոն ամրոց (Peckforton Castle), Անգլիայում միջնադարյան ամրոցների ոճով կառուցված բնակելի շինություն, որը գտնվում է անտառաշատ վայրում՝ Փեքֆորտոն բլուրների հյուսիսային ծայրում` Փեքֆորտոն գյուղից հյուսիս-արևմուտք` նրանից 1 մղոն (2կմ) հեռավորության վրա։ Այն գրանցվել է Անգլիայի Ազգային ժառանգության ցանկում՝ որպես Անգլիայի համար պատմական նշանակություն ունեցող կառույց։ Տունը կառուցվել է 19-րդ դարի կեսին Ջոն Տոլլեմաչի ընտանիքի բնակության համար։ Վերջինս Չեշիրի հողատեր էր, գույքի մենեջեր և պառլամենտի անդամ։ Շինությունը մշակվել է գոթական ոճով Էնտոն Սալվինի կողմից։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում գործածվել էր որպես հաշմանդամների ապաստարան, այնտեղ էին տեղափոխում նաև երեխաներ։ Ամրոցը Տոլլեմաչի ընտանիքի անդամների կողմից օգտագործվում էր հազվադեպ՝ հավաքույթների ժամանակ։ 1969-1980 թվականներին ամրոցը վարձակալված է եղել, դարձել մասնավոր և փակվել հանրության առջև։ Աջ թևը, աշտարակը և ամրոցի այգիները իրենց նախկին փառավոր տեսքին են բերվել Բարրեթթի կողմից։ Հետագայում ամրոցում հարսանիքներ անելու իրավունք է ձեռք բերվում։ 1970-1980 թվականների ընթացքում այն օգտագործվում է որպես վայր՝ ֆիլմեր և հեռուստատեսային ծրագրեր նկարահանելու համար։ 1988 թվականին այն գնվում է Էվելին Գրեյբիլի կողմից և վերափոխվում հյուրանոցի։ 2006 թվականին անցնում է Նեյլոր ընտանիքի ձեռքը, գործածվում է հարսանիքների, կոնֆերանսների և ուրիշ գործառույթների համար։ Այժմ այն բարձրագույն կարգի հյուրանոց է։
Վաղ պատմություն
Կառուցվել է 1844-1850-ական թվականներին Ջոն Տոլլեմաչի կողմից։ Վիլյամ Էվարթ Գլադստոնը նրան ներկայացրել է որպես այդ ժամանակի գույքի մենեջեր : Տոլլեմաչի կողմից առաջինը ընտրված ճարտարապետն եղել է Նանտվիչի Գեորգի Լաթհեմը, բայց նա չի նշանակվել, փոխարենը ընտրվել է Էնտոն Սալվինինը, որն ունեցել է մեծ համբավ և փորձառություն և աշխատանքներ է իրականացրել Տոլլեմաչի տան վրա Հելմիգամ Հոլում`Սուֆֆոլկում ։ Ամրոցը կառուցվել է Լիթվիչի Դինի և Սոնի կողմից Ժոզեֆ Բուկսանի հետ ։ Քարը բերվել է մոտ մեկ մղոն (2կմ) դեպի արևմուտք գտնվող վայրից։ Ամրոցի շինարարության համար կատարված ծախսերը կազմել է 60000 ֆունտ ստեռլինգ ։ Չնայած այն կառուցվել էր որպես բնակելի տուն, բայց համարվում է միջնադարյան կառույց։ Այն ունի ունի գեթհաուս և պորտիկուլներ, չոր խրամ, արտաքին և ներքին պատուհաններ ու բարձր աշտարակներ։ 1851 թվականին The Illustrated London News-ը գրում էր ցուցանմուշի հատկանշական գեղեցկությունների մասին, իսկ Գեորգի Սիլբերտ Սքոտը այն համարել է բարձրագույն ճարտարապետական դրսևորումներով գոթական ոճի կառույց։ Այն Անգլիայում այդ դարի կառուցողական բարձրագույն չափանիշներով կառուցված շինություններից է։ Եղել է բանավեճ ամրոցը կառուցելու շարժառիթների մասին։ Չնայած Տոլլեչմանը գույքի մեծ մենեջեր էր, բայց նա զգալիորեն տարօրինակ մարդ էր։ Ամրոցը կառուցելու հնարավոր պատճառը իտալական ոճի ամուր, ապահով նստավայր ունենալն էր Չեշիրի եղանակային անբարենպաստ պայմաններում։
Տեղանք
Փեքֆորտոն ամրոցը գտնվում է անտառաշատ տարածքում՝ Փեքֆորտոն բլուրների հյուսիսային ծայրամասում՝ մոտ 469,2 ոտք բարձրության վրա։ Հողը դեպի հյուսիս և արևմուտք աստիճանաբար թեքվում է ամրոցից։ Սանդստոն Թրեյլը (Sandstone Trail)-ը, Միացյալ թագավորության Միջքաղաքային հետիոտնային ճանապարհը անցնում է այդ թեքությունների հիմքով։ Բիստոն կղզու (Beeston Castle) ավերակները կանգնած են խոնարհված բլրի մոտ (0,75 մղոն դեպի հյուսիս) ։
Արտաքին
Ամրոցը կարմիր ավազաքարից է և ունի կղմինդրե տանիք։ Այն հիմնականում երեքհարկանի է, ունի հինգհարկանի աշտարակ։ Շենքերը գտնվում են Ներքին պալատի շուրջը՝ հիմնականում բնակեցված մասի հյուսիսային կողմում։ Շրջապատված է չոր խրամով։ Ներքին պալատից արևմուտք ախոռներն են, մարզասրահը, ուղղանկյուն զանգակատունը, ճաշարանները և սպասարկման տարածքը։ Հյուսիսում մեծ դահլիճն է։ Դահլիճի մուտքի հետևում գլխավոր շրջանաձև աշտարակն է։ Պատկերասրահի վերջի արևելյան թևում գրադարանի ութանկյուն աշտարակն է։ Տանիքն ատամնավոր է։
Ներքին
Շինության մի թևը տանում է դեպի կամարակապ մեծ դահլիճում, որն ունի կղմինդր հատակ և մեծ քարե ծխնելույզ. Արևելյան թևում երկար պատկերասրահն է, պատկերասրահի հետևի մասում անկանոն ձև ունեցող բիլիարդի սրահն է և հյուրասենյակը։ Սրանցից հարավ գրադարանն է։ Մեծ դահլիճի հետևի մասում գլխավոր սանդուղքն է։ Շրջանաձև աշտարակը հյուսիսարևմտյան մասում ներառում է ութանկյուն կղմինդրե հատակով ճաշասենյակ, գինու մառան։ Շրջանաձև աշտարակի հինգերորդ հարկում խաղերի համար նախատեսված սենյակն է։
Այգի
Ամրոցը չունի պաշտոնական այգի։ Կա բանջարանոց, մրգատու այգի, ապակեպատ տաղավար և մեծ նարնջուտ։ Ժամանակին այգին ունեցել է աշխատողներ ։
Մատուռ
Արևելյան կողմում եղել է ընտանիքին պատկանող սեփական մատուռ, որի նախագիծը կազմել է Սալվինը։ Կառուցվել է դիմային մասում ավազաքարով, ունի կղմինդրե տանիք ։
Մուտքի տնակ
Մուտքի տնակը ամրոցի հարավարևելյան մասում է։ Նախագծվել է Սալվինի կողմից։ Այն կառուցվել է կարմիր քարով, ունի կղմինդրե տանիք ։
Հետագա պատմություն
Մինչև ամրոցն օգտագործելը 1890-ական թվականներին Տոլլեմաչն անցկացրել է կենտրոնական ջեռուցում և էլեկտրական լուսավորություն ։ 1922 թվականին սկսվում է անտառատնկումը Փեքֆորտոն Հիլլում ։ 1939 թվականին՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, ամրոցը դարձել է Լոնդոնից և այլ շրջաններից էվակուացված երեխաների և հաշմանդամների համար հանրակացարան։ 1955 թվականին մահանում է Տոլլեմաչը, և, քանի որ չուներ որդիներ, տունն անցնում է հորեղբոր տղային՝ Ջոն Տոլլեմաչին ։ 1970-1980-ական թվականներին և 1990-ական թվականների սկզբին ամրոցն օգտագործվել է ֆիլմեր նկարահանելու համար։ 1991 թվականին նկարահանվել է «Ռոբին Հուդը», բրիտանական ֆիլմեր ։ 1982-1986 թվականներին աշխարհում առաջին անգամ կենդանի գործողություններով դերային խաղեր են տեղի ունենում այնտեղ ։ 1988 թվականին ամրոցը գնվել է Էվելին Գրեյբիլի կողմից, վերանորոգվել է շենքի մի մասը և իրավունք է տրվել այն հյուրանոց դարձնելու համար ։ 2006 թվականին ամրոցը գնվել է Նեյլորի կողմից։ Այն այժմ շքեղ հյուրանոց է և տարբեր կորպորատիվ միջոցառումների վայր ։ 2011 թվականի հունիսին`հարսանիքի ժամանակ, շենքը վնասվել է հրդեհից։ 2011 թվականի դեկտեմբերին փեսան ընդունել է մեղադրանքը, որ հրդեհը իր պատճառով է եղել  ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլիայի ամրոցներ
Hair (երգ)
«Hair» (Մազեր), ամերիկացի երգչուհի Լեդի Գագայի պրոմոսինգլը նրա երկրորդ ստուդիական Born This Way ալբոմից։ Երգի հեղինակներն են Լեդի Գագան և RedOne-ը։ Սինգլը թողարկվել է մայիսի 16-17-ին Մոսկովյան ժամով ժամը 00:00-ին iTunes Store-ում։
Նախապատմություն և թողարկում
Առաջին անգամ Գագան ասել է երգի մասին Vogue ամսագրին տված հարցազրույցի ժամանակ։ Նախապես որոշված էր, որ Born This Way ալբոմի առաջին պրոմոսինգլը կլինի «The Edge of Glory» երգը, սակայն վերջինիս առևտրական հաջողության շնորհիվ որոշվեց, որ այն կթողարկվի որպես լիարժեք սինգլ, իսկ որպես պրոմոսինգլ կթողարկվի «Hair» երգը։
Սինգլի շապիկը
Շապիկը նկարված է սև-սպիտակ ոճով, որի վրա վառ առանձնացված են Լեդի Գագայի վարդագույն մազերը։
Տեքստ
«Hair» երգում ինչպես նաև «The Edge of Glory»-ում կան սաքսոֆոնային մասեր։ Երգի տեքստը պատմում է Գագայի անհատականության մասին։ Առաջին դեմքից նա ասում է իր հարաբերությունների մասին ծնողների հետ, իր արտաքին տեսքի մասին, որընրանք այդպես էլ չկարողացան ընդունել։ Մազերը այստեղ ունեն փոխաբերական իմաստ՝ դա անհատականության մի տեսակ է, որի հետևից աշխարհում քայլում է ամեն մարդ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեդի Գագայի սինգլներ Կատեգորիա:ԼԳԲՏ երգեր
Կոիդու (գյուղ, Կաառմա շրջան)
Կոիդու (Koidu), գյուղ Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Կաառմա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 21 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Կաառմա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Կուտակված Ավելի Բարձր և Ավելի Խոր
Կուտակված Ավելի Բարձր և Ավելի Խոր - Կյանքը (կամ նրա բացակայությունը) Ակադեմիայում (անգլերեն՝ Piled Higher and Deeper - Life (or the lack thereof) in Academia) (նաև ճանաչված որպես ՓիԷյչԴի Կոմիքս (անգլերեն՝ PhD Comics), թերթի և կայքային շարանկար է, որը գրում և նկարում է Հորհե Չամը։ Շարանկարը հետևում է բազմաթիվ ասպիրանտուրայի ուսանողների կյանքը։ Առաջին անգամ լույս է տեսել 1997 թվականի աշնան, երբ Չամն անձամբ ասպիրանտուրայի ուսանող էր Ստանֆորդի համալսարանում։ Նկարաշարը շրջանավարտումից հետո համալսարանական կյանքի մասին է, և ընդգրկում է գիտական հետազոտության դժվարությունները, ձգձգման վտանգները, բարդ ուսանող-ղեկավարի հարաբերությունները, և ձրի ուտելիքի անվերջ փնտրտուքները։ Չամը շարունակեց գործել շարանկարի վրա երբ որպես մեքենայաշինության դասավանդող աշխատում էր Քալթեքում, իսկ ներկայում ամբողջ ժամանակն է հատկացրել շարանի նկարելուն և նրա մասին խոսակցություններ տալուն։ Սկզբում, նկարաշարն արվում էր սև ու սպիտակով, հետո անցավ մոխրագույնի սանդղակի, և վերջապես 2004 թվականի հունիսին գունավոր դարձավ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1990-ական շարանկարներ Կատեգորիա:2000-ական շարանկարներ Կատեգորիա:Ակադեմիա Կատեգորիա:Երգիծանք Կատեգորիա:Աշակերտական մշակույթ
Կակլիանի (Դմանիսի շրջան, Կղիզիլքիլիս)
Կակլիանի (კაკლიანი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Քվեմո Քարթլիի մարզի Դմանիսի շրջանում ։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 1340 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Դմանիսից հեռու է 14 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 321 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Դմանիսի շրջան
76 (ալբոմ)
76, հոլանդացի պրոդյուսեր և դիջեյ Արմինա վան Բյուրոնայի դեբյուտային ստուդիական ալբոմ, թողարկված 2003 թվականին։ 76 ալբոմից ‘Blue Fear’ և ‘Burned With Desire’ հիթերը նրան դարձրին համաշխարհային հայտնի դիջեյ և պրոդյուսեր։
Կոմպոզիցիաների ցանկ
Կատեգորիա:2003 ալբոմներ
Ոսկրոտ ձկներ
Կատեգորիա:Ձկներ
Կազորեցո
Կազորեցո  (Casorezzo, կոմունա Իտալիայում, Լոմբարդիա մարզի Միլան գավառում ։
Բնակչությունը 4628 մարդ է։ Բնակչության միջին խտությունը՝ 771 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 6 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 20010։ Հեռախոսային կոդը՝ 02։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Հրանտ Հակոբյան (փիլիսոփա)
Հրանտ Խաչատուրի Հակոբյան, հայ փիլիսոփա։ Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր (1989), պրոֆեսոր (1989)։ ՀՀ վաստակավոր մանկավարժ (2010)։ Քեմբրիջի միջազգային կենսագրությունների կենտրոնի կողմից ճանաչվել է «21-րդ դարի նշանավոր մտավորականներից» մեկը։ Գավառի պետական համալսարանի հիմնադիր-ռեկտոր։ Գավառի պատվավոր քաղաքացի ։
Կենսագրություն
Հրանտ Հակոբյանը ծնվել է 1927 թվականի դեկտեմբերի 17-ին, Սարուխան գյուղում։ 1946-1948 թվականներին սովորել և ավարտել է Կամոյի մանկավարժական տեխնիկումը։ 1950 թվականին ավարտել է Հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետի հեռակա բաժինը, 1955 թվականին՝ Երևանի պետական համալսարանի բանասիրության ֆակուլտետի հեռակա բաժինը (էքստեռն)։ 1950-1954 թվականներին որպես ուսուցիչ աշխատել է Բասարգեչարի շրջանի (այժմ` Վարդենիսի), ապա Կամոյի շրջանի Կարմիր գյուղի, Բատիկյանի (այժմ` Գանձակ գյուղի) դպրոցներում, այնուհետև նշանակվել Գեղարքունիք գյուղի դպրոցի ուսմասվար։ 1944-1946 թվականներին աշխատել է գյուղի կոլտնտեսությունում։ 1956 թվականին եղել է Սարուխանի միջնակարգ դպրոցի տնօրեն, 1962 թվականին՝ Կամոյի կուսշրջկոմի ագիտացիայի ու պրոպագանդայի բաժնի վարիչ։ 1964-1985 թվականներին եղել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի դասախոս, 1985-2003 թվականներին՝ ԵՊՀ ամբիոնի վարիչ, 1993 թվականից՝ Գավառի պետական համալսարանի հիմնադիր-ռեկտոր։ 2006 թվականից՝ ԳՊՀ խորհրդի նախագահ ։
Հրանտ Հակոբյանն առաջնորցվել է «Գործն է անմահ» կարգախոսով ։
Մահ
Հրանտ Հակոբյանը մահացել է 2011 թվականի նոյեմբերի 23-ին, Երևանում։ Թաղված է Գեղարքունիքի մարզի Սարուխան գյուղում ։
Հիշատակ
2018 թվականին Երևանի պետական համալսարանի Աստվածաբանության ֆակուլտետում տեղադրվել է Հրանտ Հակոբյանի կիսանդրին և նրա անունով լսարան է անվանակոչվել ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Մեր պապերի քայլերգը
Մեր պապերի քայլերգը (Автомобиль на крыше), 1981 թվականին «Հայֆիլմ» կինոստուդիայում նկարահանված հայկական ֆիլմ։ Նկարահանվել է Վ. Արամյանի պատմվածքի մոտիվներով։
Սյուժե
Գավառական քաղաքում հաստատված նոր խորհրդային իշխանությունների հետ նաև նոր կյանք է սկսվում, և նոր տրանսպորտի տեսակը՝ ավտոմեքենան, նույնպես ալեկոծություն է առաջացնում քաղաքի խաղաղ, ճահճացած կյանքում ։
Դերասանական անձնակազմ
Մնացած դերերում և դրվագներում - Արտուշ Գյոդակյան, Ս. Դավթյան, Աշոտ Ներսիսյան, Կ. Մկրտչյան, Վ. Խարյուտչենկո, Հ. Բադալյան, Լենա Ալվարյան, Վիգեն Ստեփանյան, Ս. Աջաբխանյան, Լ. Մարտիրոսյան, Բորիս Պեպանյան, Հ. Հակոբյան, Գագիկ Ավագյան, Ժ. Պետրոսյան, Լ. Թադևոսյան, Թ. Թորոսյան, Ա. Լազարյան, Ռուբեն Մկրտչյան, Հրանտ Թոխատյան, Սուրեն Հովհաննիսյան, Սվետլանա Կիրակոսյան, Մ. Սահակյան, Միսաիլ Գալոյան, Ա. Քոչինյան, Ս. Ալեքսանյան, Կառլոս Մարտիրոսյան, Յա. Ստրիմայնիս, Ա. Ավետիսյան, Լյուսինա Մանուկյան, Կ. Եղիազարյան
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1980 ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր Կատեգորիա:Դմիտրի Կեսայանցի ֆիլմեր Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Գրավի հետախուզություն
Գրավի հետազոտություն, գրավիմետրական հետախուզություն, հետախուզական երկրաֆիզիկայի մեթոդ՝ հիմնված Երկրի գրավիտացիոն դաշտի ուսումնասիրության վրա։ Կիրառման գլխավոր պայմանը երկրաբանական կառուցվածքը կազմող ապարների խտությունների տարբերությունն է, որն ազդում է երկրի մակերևույթին դիտվող ծանրության ուժի արագացման մեծության և ուղղության վրա։ Ծանրության ուժի գրադիենտների չափումը կատարվում է ցանցով, որի խտությունը կախված է գրավիմետրական հանույթի մասշտաբից։ Գրավի հետազոտությունը որպես կանոն, կատարվում է մագնիսահետախուզության, էլեկտարահետախուզության հետ միաժամանակ։ Հետազոտվող տեղամասի երկրաբանական տվյալների, երկրաֆիզիկական այլ մեթոդների արդյունքների և մաթեմաթիկական հաշվարկների հիման վրա եզրակացություն է արվում տվյալ վայրի խորքային երկրաբանական կառուցվածքի մասին, որոշվում է նաև անոմալիա առաջացնող մարմնի ձևը, խորությունը, չափսերը և խտությունը։ Գրավի հետազոտությունը լայնորեն կիրառվում է նավթաբեր կառուցվածքների, քարածխային ավազանների, աղի, երկաթի և այլ օգտակար հանածոների հանքավայրերի, ինչպես նաև երկրագնդի խորքային կառուցվածքի ուսումնասիրության ժամանակ։
Կատեգորիա:Գրավիմետրիա
Շահալամի խաչքար (Մաքենիսի վանք)
Շահալամի խաչքար, որը գտնվում է Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Մաքենիս գյուղի եզրին, ձոր իջնող բլրալանջին Մաքենիսի վանական համալիրում։ Հաշվառված է Հայաստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցանկում (5.64/9.4.1) ։
Տեղադրություն
Խաչքարը հենած է վանական համալիրի պարսպի հյուսիսային պատին։
Վիմական արձանագրություն
Խաչքարը ունի 3 տող վիմական արձանագրություն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի խաչքարեր Կատեգորիա:Խաչքարերի վիմական արձանագրություններ
Այտրանգ
Այտրանգ (Aitrang), կոմունա Գերմանիայի Բավարիա երկրամասում։
Ենթարկվում է Շվաբիա վարչական շրջանին։ Գտնվում է Արևելյան Ալգոյ շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 1993 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի) ։ Տարածքը կազմում է 30,71 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 7 77 111։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Քլայվ Սթեյփլս Լյուիս
Քլայվ Սթեյփլս Լյուիս (Clive Staples Lewis, ) բրիտանացի նովելիստ, պոետ, ակադեմիկ, գրական քննադատ, էսսեիստ, մեդիվալիստ, սիրողական աստվածաբան ու քրիստոնեական ապոլոգետիկ էր։ Նրան լայն ճանաչում են բերել գեղարվեստական ու քրիստոնեական ապոլոգետիկ աշխատությունները։
Ըստ «Ուրախությունից անակնկալի եկած» ինքնակենսագրականի, մանուկ ժամանակ մկրտվել է Իռլանդիայի Եկեղեցում, բայց դեռահասության ժամանակ հեռացել է իր հավատքից։ Այնուամենայնիվ, 32 տարեկանում վերադարձել է քրիստոնեական հավատքին։ Հավատքը խորը ազդեցություն է ունեցել նրա աշխատությունների վրա, և պատերազմի ընթացքում հեռարձակված քրիստոնեության մասին իր ռադիոհաղորդումներն նրան մեծ ճանաչում են բերել։
Լյուիսը 1956 թ ամուսնացել է ամերիկացի գրող Ջոյ Դեվիդմենի հետ, ով 17 տարով փոքր էր իրենից։ Սակայն կինն ամուսնությունից 4 տարի անց մահանում է՝ քաղցկեղի պատճառով։ 3 տարի անց երիկամային անբավարարությունից մահանում է Լյուիսը։ 2013 թ՝ մահվան 50 ամյակին, Վեսթմինսթերյան Աբբայությունում հարգանք է մատուցվել գրողի հիշատակ։ Քլայվ Լյուիսի աշխատանքները թարգմանվել են ավելի քան 30 լեզուներով ու վաճառվել միլինավոր պատճեններով։
Մանկությունը
Քլայվ Լյուիսը ծնվել է 1898 թ նոյեմբերի 29-ին Հյուսիսային Իռլանդիայի մայրաքաղաք Բելֆաստում։ Լյուիսի պապը՝ Ռիչարդը 19-րդ դարի կեսերին Ուելսից տեղափոխվել է Իռլանդիա։ Հայրն Ալբերտ Ջեյմս Լյուիսն էր (մասնագիտությամբ փաստաբան), մայրը՝ Ֆլորենս Օգուստա Լյուիսը, ով Անգլիկան եկեղեցու հովվի դուստրն էր։ Ուներ ավագ եղբայր՝ Ուարրեն Համիլթոն Լյուիսը։
4 տարեկանում, երբ Լյուիսի շուն Ջեքսին սատկեց ավտովթարի պատճառով, Լյուիսը հայտարարեց, որ իր անունն այդուհետ Ջեքսի է։ Դրանից հետո նա ոչ մի այլ անվան չէր արձագանքում։ Հետագայում ընդունեց Ջեք անունը, որով էլ ճանաչվեց ընտանիքի ու ընկերների շրջանում։ 7 տարեկանում ընտանիքով տեղափոխվեցին Արևելյան Բելֆաստի Ստրենդթաուն թաղամաս, «Լիթթլ Լիա»՝ Լյուիսի մանկության տունը։
Որպես փոքրիկ տղա՝ խիստ հետաքրքրված է եղել անտրոպոմորֆիկ կենդանիներով, հաճախ գրել ու պատկերել է իր սեփական կենդանական պատմվածքները (եղբոր հետ ստեղծել է գրական «Բոքսեն» աշխարհը՝ բնակեցված ու կառավարված կենդանիների կողմից)։
Լյուիսը սիրում էր ընթերցել։ Հոր տանը շատ գրքեր կային, ուստի ընթերցելու համար գիրք գտնելը համարում էր այնքան հեշտ, «որքան դաշտում խոտի նոր շյուղ գտնելը»։
Նախքան մոր քաղցկեղից մահանալը՝ Լյուիսը կրթություն է ստացել մասնավոր ուսուցիչների կողմից։ Դրանից հետո՝ 1908 թ, ուղարկվում է Ուեթֆորդի Ուինյարդ դպրոց, ուր իր եղբայրն ընդունվել էր 3 տարի առաջ։ Դպրոցը, սակայն, մի քանի տարի անց փակվեց՝ աշակերտների սակավության պատճառով։ Հետո Լյուիսը մի քանի ամիս ուսանեց Քեմփբելլի Քոլեջում, որտեղից դուրս եկավ շնչառական խնդիրների պատճառով։ Նրան ուղարկեցին Ուորսեթշայրի Մալվերն՝ առողջարանային քաղաք, որտեղ սովորեց Չերբուրգ Հաուզ նախապատրաստական դպրոցում։ Այս տարիների ընթացքում թողնում է իր մանկությունից եկած քրիստոնեական հավատքն ու դառնում աթեիստ՝ հետաքրքվում առեղծվածայինով ու դիցաբանությամբ։ 1913 թ ընդունվում է Մալվերն Քոլեջ, որն իր համար հասարակայնորեն մրցակցային էր. այստեղ էլ ուսանում է մինչ հաջորդ տարվա հունիսը։ Դրանից հետո մասնավոր ուսանում է իր հոր նախկին ուսուցիչ Ուիլյամ Թ. Քըրքփեթրիքի մոտ։
Դեռահաս տարիներին տարված է եղել իսլանդական ավանդազրույցներում պահպանված սկանդինավյան հինավուրց գրականությամբ (երգեր ու լեգենդներ), որոնք անվանել է «Հյուսիսայնություն»։ Այս լեգնենդերն իր մեջ ուժեղացրին ներքին մղումը, որն էլ հետագայում անվանեց «ուրախություն»։ Սկսեց սիրել բնությունը. այն հիշեցնում էր Հյուսիսի պատմվածնքերի մասին, որոնք էլ իրենց հերթին հիշեցնում էին բնության գեղեցկության մասին։ Հեղինակի դեռահաս տարիքի գրությունները հեռացան կենդանական պատմվածքներից. Լյուիսը սկսեց օգտագործել արվեստի տարբեր տեսակներ (էպիկական բանաստեղծություն և օպերա) սկանդինավյան դիցաբանության ու բնության հանդեպ իր հետաքրքրությունը նկարագրելու համար։ Քըրքփեթրիքի հետ ուսանելն իր մեջ հունական գրականության ու դիցաբանության հանդեպ սեր ծնեց ու բարելավեց բանավիճային ու հիմնավոր կշռադատման հմտությունները։ Լյուիսը 1916 թ Օքսֆորդի համալսարանի քոլեջում կրթաթոշակ է ստանում։
«Իմ Իռլանդական Կյանքը»
Լյուիսն Անգլիա ժամանելու սկզբում մշակութային շոկ է ապրում. «Ոչ մի անգլիացի չի հասկանա Անգլիայի՝ ինձ վրա թողած առաջին տպավորությունները»,- գրել է «Ուրախությունից անակնկալի եկած» ինքնակենսագրականի մեջ՝ շարունակելով, – «Անգլիական տարօրինակ ակցենտները, որոնք ինձ շրջապատել էին, կարծես դևերի ձայներ լինեին։ Սակայն ամենավատն անգլիական երկրապատկերն էր … Վեճը հարթելու պահին մեջս ատելություն հղացավ, ու այն բուժելու համար շատ տարիներ պահանջվեցին»։
Քլայվ Լյուիսը տղա ժամանակվանից սուզվել էր առաջին հերթին սկանդինավյան, հունական, ապա՝ իռլանդական դիցաբանության մեջ, հետաքրքրություն էր դրսևորել իռլանդերենի հանդեպ (սակայն բավարար փաստեր չկան այն մասին, որ սովորել է այդ լեզուն)։ Հետաքրքրված էր Վիլյամ Բաթլըր Յիթս իռլանդացի գրողի գործերով, մասնավորապես այն փաստով, որ վերջինս բանաստեղծության մեջ օգտագործել է Իռլանդիայի կելտական ժառանգությունը։ Ընկերոջն ուղղված նամակի մեջ Լյուիսը գրել է. «Այստեղ բացահայտել եմ ճիշտ իմ սրտից բխող մի գրողի, որով դու նույնպես կհիանաս՝ Վիլյամ Բաթլըր Յիթս։ Նա գրում է բանաստեղծություններ ու ներկայացումներ հազվագյուտ հոգիների ու մեր հին իռլանդական դիցաբանության գեղեցկության մասին»։ 1921 թ Լյուիսը Յիթսի հետ հանդիպել է 2 անգամ։ Զարմացած Յիթսի ու Կելտական Վերակենդանացման (19-20-ական դարեր) հանդեպ իր ժամանակակիցների անտարբերությամբ, Լյուիսը գրել է. «Հաճախ զարմանում եմ, թե Յիթսն իմ հանդիպած մարդկանց մեջ որքան արհամարհված է. թերևս իր հրապուրանքը միանգամայն իռլանդական է։ Եթե, այո, ապա շնորհակալություն աստվածներին, որ ես իռլանդացի եմ»։
Գործունեության սկզբում Լյուիսը մտածում էր իր աշխատանքներն ուղարկել Դուբլինի գլխավոր հրատարակչություններին, գրելով. «Եթե իմ աշխատությունները երբեևէ ուղարկեմ հրատարակչություն, երևի կփորձեմ «Մանսուել»-ին՝ այն դուբլինյան ժողովրդին, ու ինձ կկապեմ իռլանդական դպրոցին»։
Քրիստոնյա դառնալուց հետո Լյուիսի հետաքրքրությունը ձգվեց դեպի քրիստոնեական հոգևորությանը ու հեռու հեթանոսական կելտիկ միստիցիզմից։
Լյուիսը երբեմն անգլիացիների հանդեպ որոշակի շովինիզմ է դրսևորել։ Մեկ այլ իռլանդացու հետ հանդիպումը նկարագրելով, նա գրել է. «Բոլոր իռլանդացիների պես, ովքեր հանդիպում են Անգլիայում, մեր հանդիպումն ավարտվեց անգլո-սաքսոնյան ցեղի անհաղթահարելի թեթևամտության ու ձանձրալիության քննադատություններով։ Վերջիվերջո, կասկած չկա, որ իռլանդացիները միակ ժողովուրդն են. իրենց բոլոր մեղքերը հաշվի առնելով, ինձ հաճելի չէր լինի ապրել ու մահանալ այլ ժողովրդի մեջ»։ Ամբողջ կյանքի ընթացքում Անգլիայում փնտրել է իռլանդացիների ընկերակցությունն ու կանոնավոր կերպով այցելել է Հյուսիսային Իռլանդիան (նույնիկս 1958 թ մեղրամիսն է այնտեղ անցկացրել)։ Սա նա կոչել է «իմ իռլանդակայն կյանքը»։
Տարբեր քննադատներ ենթադրել են, որ իր հայրենի Բելֆաստում սեկտաների կոնֆլիկտի համար ունեցած անհանգստությունն է Լյուիսին ուղղորդել քրիստոնեության էկումենիկ (համընդհանուր) տեսակին հետևելուն։ Ինչպես որ մի քննադատ ասել է, Լյուիսը «բազմիցս գովերգել է քրիստոնեական հավատքի բոլոր ճյուղերը, շեշտելով քրիստոնյաների միաբանության կարիքը այն բանի շուրջ, ինչը կաթոլիկ գրող Գիլբերթ Քեյթ Չեսթերթոնի անվանել է «Զուտ քրիստոնեություն»՝ բոլոր հարանվանությունների (դենոմինացիաների) կիսած դոկտրինալ հավատքի միջուկը։ Մյուս կողմից, Տորոնտոյի համալսարանից Փոլ Սթիվենսը գրել է, որ «Լյուիսի զուտ քրիստոնեությունը դիմակել է հնաոճ ուլստերացի (հյս. իռլանդացու) բողոքականի քաղաքական նախապաշարմունքը, Բելֆաստի միջին խավի անդամի, ում համար նույնիսկ 1950-60-ականներին Հյուսիսային Իռլանդիայից հետ քաշվելը անտրամաբանելի էր»։
Առաջին Աշխարհամարտ
1917 թ Լյուիսը թողնում է իր դասընթացները Բրիտանական Բանակում կամավոր դառնալու համար։ Առաջին Աշխարհամարտի ընթացքում նրան ուղարկեցին Սոմերսեթ Լայթ Հետևակի 3-րդ գումարտակ։ Լյուիսն իր 19-րդ ծննդյան օրը Ֆրանսիայում ժամանում է Սոմմ Արահետ, որտեղ ընթանում էր խրամատային կռիվ։
1918 թ ապրիլի 15-ին բրիտանական ռումբն իր թիրախից հետ է ընկնում։ Արդյունքում Լյուիսը վիրավորովում է, և իր երկու կոլեգաները զոհվում են։ Կազդուրման ժամանակ Լյուիսը տառապում է դեպրեսիայով ու տան կարոտով։ Հոկտմեբերին՝ ապաքինումից անմիջապես հետո, Անգլիայի Էնդովր քաղաքում Լյուիսին նշանակում են ծառայության։ 1918 թ դեկտմեբերին նրան դեմոբիլիզացնում են. Լյուիսը վերադառնում է իր դասընթացներին։
Վերադարձն Օքսֆորդի համալսարան
1920 թ ստանում է Honour Moderations (Mods)-ում (Օքսֆորդի համալսարանի քննությունների շարք հունական ու լատինական գրականությունից) ստանում է Առաջին Կարգի Շքանշան, 1922 թ՝ Greats-ում Առաջին Կարգի Շքանշան (փիլիսոփայություն ու հին պատմություն), 1923 թ՝ Անգլերեն լեզվի Առաջին Կարգի Շքանշան։ 1924 թ համալսարանի քոլեջում դառնում է փիլիսոփայության դասուսույց։ 1925 թ Մագդաղեն քոլեջում (որը Օքսֆորդի համալսարանի քոլեջներից մեկն է) դառնում է անգլիական գրականության դասուսույց. այստեղ աշխատում է մինչ 1954 թ (29 տարի)։
Ջեյն Մուր
Բանակային պատրաստություն անցնելիս Լյուիսի սենյակային հարևանն էր մեկ այլ կադետ՝ Էդվարդ Քորտնի Ֆրանցիս «Փեդի» Մուրը (1898-1918)։ Վերջինիս քույրը՝ Մաուրին Մուրը, ասել է, որ Լյուիսն ու Փեդին երկկողմանի դաշինք էին կնքել. եթե նրանցից մեկնումեկը զոհվեր պատերազմում, կենդանի մնացածը հոգ կտաներ իրենց երկուսի ընտանիքների համար։ Փեդին զոհվում է գործողության ժամանակ 1918 թ., ու Լյուիսը պահում է իր խոստումը։ Փեդին ծանոթացրել էր Լյուիսին իր մոր՝ Ջեյն Քինգ Մուրի հետ, և նրանց միջև միանգամից ընկերություն էր ձևավորվել։ Կնոջ հետ ընկերությունը Լյուիսի համար հատկապես կարևոր էր իր ապաքինման ընթացքում, քանզի իր հայրը նրան չէր այցելում։ Լյուիսն ապրում էր տիկին Մուրի հետ ու հոգ էր տանում նրա մասին մինչ 1940 թ, երբ վերջինս տեղափոխվեց հիվանդանոց։ Լյուիսը նրան ներկայանցում էր որպես իր մայրը (նույնիսկ նամակներում)։ Գրողը, ում մայրը մահացել էր, երբ նա ընդամենը երեխա էր, իսկ հայրը հեռու էր, ուշադրույթուն պահանջող ու էկսցենտրիկ, Ջեյն Մուրի հետ խորապես գորովալից ընկերություն ձևավորեց։
Լյուիսի կենսագրության Էնդրու Նորման Ուիլսոնի հրատարակությունը Մուրի ու Լյուիսի հարաբերությունների մասին նոր ենթադրություններ վեր հանեց։ Ուիլսոնը (ով Լյուիսին երբեք չէր հանդիպել) փորձեց առաջ բերել այն, թե նրանք որոշ ժամանակ սիրեկաններ են եղել։ Այս կենսագրական հրատարակությունը միակը չէր, որ անդրադարձել էր այս թեմային։ Ջորջ Սեյերը, ով Լյուիսին ճանաչել է 29 տարի, իր «Ջեք. Ք. Ս. Լյուիսի կյանք» աշխատության մեջ փորձել է Լյուիսի՝ քրիստոնյա դառնալուց 14 տարի առաջ ընկած ժամանակահատվածում ընկած հարաբերության վրա լույս սփռել։ Նա գրել է. «Արդյո՞ք նրանք սիրեկաններ էին։ Լյուիսին 1920-ականներին լավ ճանաչած Օուեն Բարֆիլդը մի անգամ ասել է, որ հավանականությունը «50-50» է։ Չնայած՝ նա 26 տարով մեծ էր Լյուիսից, դեռ գեղեցիկ կին էր, ու Լյուիսը հրապուրված էր նրանով։ Սակայն տարօրինակ է. եթե նրանք սիրեկաններ են եղել, ինչու՞ է Լյուիսը նրան «մայրիկ» անվանել։ Նաև գիտենք, որ նույն ննջարանը չեն կիսել։ Առավել հավանական է, որ Լյուիսը տիկին Մուրի հետ կապված էր իր որդուն՝ Փեդիին տված խոստաման պատճառով, ու վերջինս ավելի ցայտուն է դառնում ու ամրանում Մուրի հանդեպ ունեցած որդիական սիրով»։ 1997 թ հրատարակության մեջ Սեյերը միտքը փոխել է. «Ստիպված էի Լյուիսի ու տիկին Մուրի հարաբերության մասին կարծիքս վերափոխել։ Գրքիս 8-րդ գլխում նշել էի, որ համոզված չեմ նրանց հարաբերության մասին։ Սակայն տիկին Մուրի դստեր՝ Մաուրինի հետ զրուցելուց հետո, դատելով Դը Քլինզ տանը նրանց ննջարանների դասավորությունը, համոված եմ, որ նրանք սիրեկաններ էին»։
Ջեյն Մուրը վերջին տարիներին տառապել է տկարամտությունից (դեմենտիա)։ Վերջիվերջո տեղափոխվել է ծերանոց, ուր Լյուիսը նրան ամեն օր այցելել է։ Ջեյն Մուրը մահացավ 1951 թ, ծերանոցում։
Հավատափոխությունը դեպի քրիստոնեություն
Լյուիսը մեծացել է հոգևոր ընտանիքում. նրանք հաճախել են Իռլանդիայի Եկեղեցի։ 15 տարեկանում դարձել է աթեիստ, չնայած հետագայում իրեն նկարագրել է որպես «պարադօքսայինորեն շատ ջղային Աստծո վրա՝ Նրա գոյություն չունենալու պատճառով»։ Լյուիսը քրիստոնեությունից սկսեց հեռանալ, երբ կրոնը սկսեց դիտել որպես ամենօրյա պարտադիր գործ ու պարտավորվածություն։ Այս ընթացքում նրան հետաքրքրեց առեղծվածայինը, քանզի իր ուսումնասիրությունները ներառում էին նման թեմաներ։ Որպես աթեիզմի ամենաուժեղ փաստարկներ ունեցող մարդ, Լյուիսը մեջբերել է Լուկրեցիուսին (Տիտոս Լուկրեցիուս Կարուս, հռոմեացի պոետ ու փիլիսոփա).
(De rerum natura, 5.198-9)
Լյուիսին աթեիզմից հեռացրել է Ջորջ ՄըՔդոնալդի աշխատությունների հանդեպ հետաքրքրությունը։ Սա ակնհայտ է Լյուիսի «Մեծ բաժանումը» աշխատության 9-րդ գլխում, երբ կիսա-ինքնակենսագրական գլխավոր կերպարը երկնքում հանդիպում է Ջորջ ՄըՔդոնալդին։
Լյուիսը աստիճանաբար վերադարձավ քրիստոնեությանը։ Դրան նպաստել են իր Օքսֆորդի կոլեգա ու ընկեր Ջ. Ռ. Տոլկիենի (ում հետ հավանաբար ծանոթացել է 1926 թ մայիսի 11-ին) փաստարկներն ու Գ. Ք. Չեսթերթոնի «Հարատև Մարդը» գիրքը։ Մինչ իր հավատափոխությունը կռվել ու դիմադրել է՝ նշելով, որ քրիստոնեությանն է բերվել, ինչպես անառակ՝ «խփելով, պայքարելով, զայրացած ու աչքերն ամեն ուղղությամբ թեքելով՝ փախչելու հնարավորություն գտնելու համար»։ Իր վերջին պայքարը նկարագարել է «Ուրախությունից անակնկալի եկած» ինքնակենսագրականում.
«Պիտի ինձ Մագդաղեն Քոլեջի սենյակում միայնակ պատկերացնեք, գիշերը գիշերի հետևից։ Ամեն անգամ, երբ միտքս աշխատանքիցս մի վայրկյանով շեղվում էր, զգում էի այն Անձի հաստատուն, չմեղմացող մոտենալն ինձ, Ում այդքան չէի ուզում հանդիպել։ Այն, ինչից վախենում էի, վերջպաես պատահեց ինձ հետ։ 1929 թ տրվեցի Սուրբ Երրորդությանն ու ընդունեցի, որ Աստված Աստված է, ծնկեցի ու աղոթեցի. թերևս, այդ գիշեր, Անգլիայի ամենադիմադրող ու ընկճված հավատափոխը»։
1929 թ թեիզմն ընդունելուց հետո, 1931 թ ընդունում է քրիստոնեությունը, որին հաջորդում են բազում քննարկումներ ու ընկերներ Ջ. Ռ. Տոլկիենի ու Հյուգո Դիսոնի գիշերային երկար զբոսանքները։ Գրառել է, որ եղբոր հետ կենդանաբանական այգու ճամփին քրիստոնեությանը մեծ նվիրում է ապրել։ Լյուիսը դառնում է Անգլիայի Եկեղեցու անդամ, որը Ջ. Ռ. Տոլկիենի որոշակիորեն հուսախաբ է անում, քանզի վերջինս հուսով էր, որ Լյուիսը կմիանա Կաթոլիկ եկեղեցուն։
Լյուիսը նվիրյալ անգլիկան էր, ով պաշտպանում էր հիմնական օրթոդոքս անգլիկան աստվածաբանությունը՝ չնայած իր աշխատություններում ջանք է արել ոչ մի կոնկրետ հարանվանության չպաշտպանել։ Ուշ գրություններում, ենթադրվում է, որ առաջարկել է այնպիսի գաղափարներ, որոնք են՝ ներելի մեղքերից սրբվումը քավարանում կամ մահացու մեղքերը, որոնք հիմնականում համարվում են Հռոմեական Կաթոլիկ ուսուցումներ (չնայած՝ Անգլիկան եկեղեցում նման ուսուցումներ նույնպես կան)։ Ամեն դեպքում, նա ինքն իրեն մինչ կյանքի վերջ համարել է լիակատար օրթոդոքս անգլիկան։
1954 թ Մագդաղեն Քոլեջում ստանձնում է նոր հիմնված Միջնադարյան ու Վերածննդի Գրականության ամբիոնի վարիչի պաշտոնը։ Լյուիսի կարիերան ավարտվում է հենց Քեմբրիջի համալսարանում։ Սերտ կապված էր Օքսֆորդ քաղաքի հետ, որտեղ տուն ուներ, ուր մինչ իր մահն անցկացնում էր իր հանգստյան օրերը։
Ջոյ Դեվիդմեն
Հետագայում Լյուիսը հանդիպել է Ջոյ Դեվիդմեն Գրեշամին, ով հրեական ծագում ուներ, նախկին կոմունիստ ու նախկին աթեիստ էր (ընդունել էր քրիստոնեությունը)։ Նա բաժանվել էր իր հարբեցող ու բռնացող ամուսնուց և երկու որդիների՝ Դեվիդի ու Դուգլասի հետ տեղափոխվել էր Անգլիա։ Սկզբում Լյուիսը նրան համարում էր հաճելի ինտելեկտուալ ու անձնական ընկեր և այս հարաբերության մակարդակում էր, որ Լյուիսը համաձայնում է նրա հետ քաղաքացիական ամուսնություն կնքել, որպեսզի Դեվիդմենը կարողանար շարունակել իր կյանքը Միացյալ Թագավորությունում։ Քաղաքացիական ամուսնությունը տեղի է ունենում 1956 թ ապրիլի 23-ին, Օքսֆորդում։ Լյուիսի եղբայրը գրել է. «Ջեքի (Լյուիսի) համար գրավչությունը սկզբում զուտ ինտելեկտուալ էր։ Ջոյը միակ կինն էր, ում նա հանդիպել էր… ով ուներ Լյուիսի ուղեղի պրակտիկությանը հավասար պրակտիկություն։ Թե՛ հետաքրքության իմաստով, թե՛ անալիտիկ գիտակցությամբ, և ամենից կարևոր՝ հումորի զգացումով»։ Կոնքային ցավերից գանգատվելուց հետո Ջոյ Գրեշամը ախտորոշում է ստանում՝ տերմինալ ոսկրային քաղցկեղ։ Լյուիսի ու Գրեշամի հարաբերությունը խորանում է. նրանց քրիստոնեական ամուսնության արարողակարգը տեղի է ունենում 1957 թ մարտի 21-ին, Չըրչիլի հիվանդանոցում, որտեղ գտնվում էր Գրեշամը։
Կնոջ քաղցկեղը որոշ ժամանակ մեղմացավ։ Մինչև Գրեշամի մահը (1960 թ)՝ զույգը Լյուիսի եղբոր հետ ապրում էր ընտանիքի պես։ Ջոյի մահվան տարին զույգը կարճ արձակուրդի մեկնեց Հունաստան՝ Էգեյան ծով. Լյուիսը սիրում էր քայլել, բայց ոչ ճամփորդել, և սա՝ 1918 թ-ից հետո, Անգլիական Նեղուցի միակ այցելությունն էր։ Լյուիսի «Դիտարկված վիշտ» գիրքը բնութագրում է ծանր կորուստի իր փորձառությունն այնպիսի չմշակված, բնական ու անձնական կերպով, որ սկզբում այն հրապարակել է ՆՎ Քլերք կեղծանվամբ, որպեսզի ընթերցողն այն չկապի իր անվան հետ։ Ծիծաղելի է, քանզի Լյուիսի շատ ընկերներ այդ գիրքը խորհուրդ են տվել ընթերցել՝ սեփական թախծի հետ պայքարելու համար։ Լյուիսի մահից հետո, դատական կատարածուի թույլտվությամբ, հրապարակվել է գրքի հեղինակի իրական անունը։
Գրեշամի մահից հետո Լյուիսը շարունակում է խնամել նրա երկու որդիներին։ Դուգլաս Գրեշամը՝ մոր ու Լյուիսի պես քրիստոնյա էր, իսկ Դավիթ Գրեշամը ընդունում է հրեականությունը և դառնում է օրթոդոքս հրեա, սակայն մոր գրվածքներում հրեաները, մասնավորապես մեկ «շոհեթ» (րիտուլական ջարդարար), ներկայացված են ոչ այդքան գովելի կերպով։ Դավիթը տեղեկացնում է Լյուիսին, որ պատրաստվում է դառնալ րիտուալական ջարդարար, որպեսզի հրեական կրոնի այս տիպը աշխարհին ներկայացնի ավելի բարեհաճ լույսի ներքո։ 2005 թ հարցազրույցում Դուգլասն ասում է, որ ինքն ու եղբայրը մոտ չեն եղել, սակայն էլեկտրոնային կապի մեջ են։ Դուգլասը դեռ ներգրավված է Լյուիսի կալվածքների հետ կապված գործերի մեջ։
Հիվանդությունն ու մահը
1961 թ հունիսի սկզբին Լյուիսը առողջական խնդիրներ է ունենում. հայտնաբերում են երիկամների բորբոքում, որի արդյունքում գրանցվում է արյան թունավորում։ Հիվանդության պատճառով Քեմբրիջում բաց է թողնում մեկ կիսամյակ։ 1962 թ առողջությունն աստիճանաբար լավանում է, ու Լյուիսն ապրիլին վերադառնում համալսարան։ Ըստ Լյուիսի ընկեր Ջոն Սոյերի՝ նա 1963 թ արդեն ինքն իրեն նման էր։ 1963 թ հուլիսի 15-ին հիվանդանում է ու տեղափոխվում հիվանդանոց։ Հաջորդ օրը՝ երեկոյան 5-ին, սրտի կաթված է ստանում ու ընկնում կոմայի մեջ, որից արթնանում է մյուս օրը՝ ժամը 2-ին։ Հիվանդանոցից դուրս գրվելուց հետո վերադառնում է Քլինզ, սակայն աշխատանքի անցնելու համար շատ թույլ էր։ Օգոստոսին թողնում է իր Քեմբրիջի պաշտոնը։ Դրությունը վատթարանում է. նոյեմբերի կեսերին ախտորոշվում է երիկամի քրոնիկական հիվանդության վերջին մակարդակով։ 1963 թ նոյեմբերի 22-ին, 65-ամյակից ուղիղ մեկ շաբաթ առաջ, ժամը 5։30 ընկնում է իր ննջարանում ու մի քանի րոպե անց մահանում։ Թաղված է Օքսֆորդի Ս. Երրորդություն եկեղեցու բակում (այստեղ է թաղված նաև եղբայրը)։
Լյուիսի մահվան օրը սպանվել է ԱՄՆ նախագահ Ջոն Քեննեդին, մահացել է անգլիացի գրող Ալդուս Հաքսլին։ Այս համընկնումով ներշնչված՝ փիլիսոփայության պրոֆեսոր Պետրոս Քրիֆթը գրում է «Դժոխքի ու դրախտի միջև. խոսակցություն մահվանից այն կողմ, ինչ-որ տեղ, Ջոն Քեննեդու, Ք. Ս. Լյուիսի և Ալդուս Հաքսլիի միջև» գիրքը։
Լյուիսի հիշատակը նշվում է Էպիսկոպալ Եկեղեցու օրացույցով նոյեմբերի 22-ին։
Գիտնական
Լյուիսն իր ակադեմիկական գործունեությունը սկսել է Օքսֆորդի համալսարանում՝ որպես ավարտական կուրսի ուսանող, որտեղ երեք տարբեր առարկայական բնագավառներում արժանացել է ամենաբարձր շքանշանների։ Ապա ընտրվել է որպես Մագդաղեն Քոլեջի խորհրդի անդամ. այստեղ աշխատել է մոտ 30 տարի (1925-1954 թթ)։ 1954 թ Լյուիսին նշանակում են Քեմբրիջի համալսարանի նոր ՝ Միջնադարյան վերածննդի և գրականության ամբիոնի վարիչ։ Ակադեմիկական այդ բնագավառում նշանակման հետ կապված պնդում էր, որ Անգլիական Վերածնունդ գոյություն չունի։ Գիտական հիմնական աշխատության մեջ ծավալվել է ուշ միջնադարի շուրջ՝ հատկապես կենտրոնանալով այդ շրջանում ալեգորիաների (այլաբանությունների) գործածման վրա։ «Սիրո ալեգորիան» (1936 թ) թարմացնում է ուշ միջանդարյան ֆրանսիական ծագում ունեցող «Վարդի սիրավեպը» պատվածքը, որը գրված է ալեգորիկ երազի տեսիլի ոճով։ Գրել է գրական հին գործերի նախաբաններ, ինչպիսին է Լեյմոնի «Բրուտը»։ Իր «Կորած Դրախտի նախաբան» գիրքը համարվում է այդ աշխատության ամենաարժեքավոր քննադատությունը։ Նրա վերջին ակադեմիկական աշխատանքը՝ «Անտեսված պատկեր. միջնադարյան ու Վերածննդի գրականության ներածություն»-ը/1964/ միջանադարյան աշխարհայացքի ամփոփում է՝ վերնագրի մեջ ներառելով տիեզերքի «անտեսված պատկերը»։
Լյուիսը բեղուն գրող էր, ում գրական ընկերների շրջանակը դարձավ ոչ ֆորմալ քննարկումների խումբ։ Այդ գրողներից էին Ջ. Ռ. Տոլկիենը, Նեվիլ Քոհիլը, Լորդ Դեվիդ Սեսիլը, Չարլզ Ուիլիամսը, Օուեն Բարֆիլդը, Լյուիսի եղբայր Ուարեն Լյուիսը։ Տոլկիենի հիմնադրած գրական ընթերցանության «Կոլբիտար» խմբակի շրջանակներում Լյուիսը մտերմանում է Քոհիլի ու Տոլկիենի հետ։ Օքսֆորդում ուսուցանել է բանաստեղծ Ջոն Բետջեմանին, քննադատ Քենեթ Տինանին, միստիկ Բեդե Գրիֆֆիթսին, գիտնական Մարտին Լինգսին։ Հետաքրքիր է, որ կրոնական ու պահպանողական Բետջեմանը ատել է Լյուիսին, իսկ լիբերալ Տինանը ամբողջ կյանքի ընթացքում հիացել է նրանով։
Ջ. Ռ. Տոլկիենի մասին Լյուիսը գրել է «Երջանկությամբ զարմացած» ինքնակենսագրականի մեջ. «Երբ սկսեցի ուսուցանել անգլերեն լեզվի ֆակուլտետում, 2 հոգու հետ ընկերացա, ովքեր նույնպես քրիստոնյա էին. այս 2 մարդիկ հետագայում ինձ շատ պիտի օգնեին վերջին աստիճանը բարձրանալիս։ Նրանք Դիսոնն ու Տոլկիենն էին։ Նրանց հետ ընկերությունը նշանավորվեց 2 նախապաշարմունքների վերացմամբ։ Աշխարհ գալուց ինձ զգուշացրել էին երբեք չվստահել կաթոլիկին, իսկ անգլերեն լեզվի ֆակուլտետ գալուց զգուշացրել էին երբեք չվստահել լեզվաբանի։ Տոլկիենը երկուսն էր»։
Ուխտագնացի հետընթացը (1933 թ)
Քրիստոնյա դառնալուց հետո սա նրա առաջին նովելն էր, որտեղ նկարագրված է քրիստոնեության հետ ոնեցած իր փորձառությունը՝ Ջոն Բունյանի «Ուխտագնացի առաջխաղացումը» աշխատության ոճով։ Ժամանակին գիրքը քննադատները վատ են ընդունել՝ չնայած Դեվիդ Լլոյ-Ջոնսը (Օքսֆորդում Լյուիսի ժամանակակիցներից մեկը) նրան ոգևորել է։ Վերջինս Լյուիսին հարցրել է, թե ե՞րբ մեկ այլ գիրք կգրի։ Լյուիսը պատասխանել է. «Երբ հասկանամ աղոթքի նշանակությունը»։
«Տիեզերական եռագրություն» գիտաֆանտաստիկ նովելները
Այս աշխատությունը անվանում են նաև «Կոսմիկ Եռագրություն», «Րենսըմ Եռագրություն» (րենսըմ, անգլերեն՝ ransom-փրկագին)։ Անդրադառնում է նրան, ինչը Լյուիսը ժամանակակից գիտաֆանտաստիկ գրականության մեջ համարել է մարդկային որակները դեգրադացնող հակումներ։
Առաջին գիրքը՝ «Լուռ մոլորակից այն կողմ», հավանաբար գրել է Ջ. Ռ. Տոլկիենի հետ վերը նշված հակումների մասին զրույցից հետո։ Լյուիսը համաձայնեց գրել «տիեզերական ճամփորդության» մասին պատմվածք, իսկ Տոլկիենը՝ «ժամանակային ճամփորդության» մասին՝ չնայած այդպես էլ չավարտեց իր «Կորած Ճանապարհը»՝ կցելով «Միջնաշխարհը» ժամանակակից աշխարհին։ Եռագրության գլխավոր հերոսը Էլվին Րենսըմն է։ Տոլկիենն իր նամակներում ակնարկում էր, որ այս կերպարի մի մասը հենց ինքը Տոլկիենն է։
Երկրորդ գիրքը «Պերելանդրա»-ն է, որտեղ Վեներա մոլորակում ներկայացված է նոր Եդեմական Պարտեզ, նոր Ադամ ու Եվա և նոր սողուն, որ գայթակղում է նրանց։ Այս պատմվածքը կարելի է դիտարկել որպես կարծիք այն մասին, թե ինչ կլիներ, եթե երկրային Եվան հաղթահարեր գայթակղությունը ու այդպիսով մարդկային անկումը տեղի չունենար։
Երրորդ գիրքը կրում է «Այդ սարսափելի զորությունը» վերնագիրը. այստեղ արթուրյան լեգենդների միջոցով զարգանում է այն թեման, թե նիհիլստիկական գիտությունը ինչպես է սպառնում մարդկային ավանդական արժեքներին։
Եռագրության մեջ շատ գաղափարներ, հատկապես մարդկային որակների ոչնչացմանը հակադիր գաղափարները (ներկայացված երրորդ գրքում), առավել պաշտոնական կերպով ներկայացված են «Մարդու ոչնչացումը» գրքում, որի հիմքն են հանդիսանում 1943 թ Դուրհամի Համալսարանի Լյուիսի դասախոսությունները։ Նա որոշ ժամանակ անց է կացրել Դուրհամի համալսարանում, որտեղ նրան կլանել ու ողողել էր այնտեղի մայր տաճարը։ Երրորդ գիրքը պատկերված է Անգլիական փոքր «Էջեսթոյ» համալսարանի շրջապատում, որը նման է Դուրհամին, չնայած՝ Լյուիսը, չափերից բացի, ժխտում էր նրանց միջև այլ նմանության առկայությունը։
Ուալտեր Հուփերը՝ Լյուիսի կտակակատարը, մի հատված է հայտնաբերել մեկ այլ գիտաֆանտաստիկ նովելից, որի անունն է «Մութ աշտարակը»։ Րենսըմի կերպարը հանդիպում է նաև այստեղ, սակայն հայտնի չէ՝ արդյոք այս գիրքը նախատեսված է եղել որպես եռագրության մի մաս, թե ոչ։ Բնագիրը վերջիվերջո հրապարակվել է 1977 թ, սակայն Լյուիսին ուսումնասիրող Քեթրին Լինդսկուիգը կասկածում է դրա ստուգության վրա։
«Նարնիայի քրոնիկները» կամ «Նարնիայի տարեգրությունները»
Բաղկացած է 7 գրքից, որոնք երեխաների համար նախատեսված ֆանտազիոն ժանրի պատումներ են։ Այս շարքը համարվում է մանկական գրականության դասականներից։ Լյուիսն այն գրել է 1949-1954 թթ ընկած ժամանակահտվածում, նկարազարդել է Փաուլին Բեյնզը։ Լյուիսի ամենահայտնի աշխատությունն է՝ վաճառված ավելի քան 100 միլիոն օրինակով՝ 41 լեզվով։ Մի քանի անգամ վերամշակվել է (ամբողջական ու մասամբ) ռադիոյի, հեռուստատեսության, բեմի ու կինոթատրոնի համար։ Գրքերը ներառում են քրիստոնեական գաղափարներ, որոնք փոքր ընթերցողի համար հեշտ ընկալելի են։ Քրիստոնեական գաղափարներից բացի Լյուիսը գրքում ներառել է հունական ու հռոմեական դիցաբանությունների, բրիտանական ու իռլանդական ավանդական հեքիաթների կերպարներ։
Մորնի լեռները ներշնչել են Լյուիսին գրել «Նարնիայի քրոնիկները» Լյուիսը դրանց մասին գրել է. «Ես տեսել եմ բնատեսարաններ … որոնք որոշակի լույսի ներքո ինձ ստիպել են զգալ, թե ցանկացախ պահի հաջորդ լեռնաշղթայից մի հսկա կարող է իր (Մորնի լեռները ներշնչել են Լյուիսին գրել «Նարնիայի քրոնիկները»։ Լյուիսը դրանց մասին գրել է. «Ես տեսել եմ բնատեսարաններ … որոնք որոշակի լույսի ներքո ինձ ստիպել են զգալ, թե ցանկացախ պահի հաջորդ լեռնաշղթայից մի հսկա կարող է իր գլուխը բարձրացնել»։)
Այլ աշխատանքներ
Լյուիսն ունի մի քանի աշխատություններ Դրախտի ու Դժոխքի մասին։
Դրանցից մեկն է «Մեծ բաժանումը» կարճ նովելը, որտեղ Դժոխքի մի քանի բնակիչ ավտոբուսով այցելում են Դրախտ ու հանդիպում այնտեղի բնակիչներին։ Նրանց առաջարկություն է արվում. կարող են մնալ դրախտում։ Սակայն այդ դեպքում այն վայրը, որտեղից որ եկել էին, Դժոխքի փոխարեն պիտի անվանեին Քավարան։ Բայց շատերն այդ առաջարկը հարմար չեն գտնում։ Վերնագիրը հղում է Վիլյամ Բլեյքի «Դրախտի ու Դժոխքի ամուսնությունը» աշխատությանը, որի գաղափարը Լյուիսը համարել է «աղետաբեր սխալ»։ Աշխատությունը նաև դիտմամբ արձագանքում է 2 այլ հայտնի գործերին՝ Դանթե Ալիգիերիի «Աստվածային կատակերգությանը» և Ջոն Բունյանի «Ուխտագնացի առաջխաղացմանը»։
«Խառնակչի նամակները» մեկ այլ կարճ աշխատություն է, որը բաղկացած է մեծ դև Սքրութեյփի շողոքորթ խորհուրդների նամակներից՝ ուղղված իր եղբորորդի Վորմվուդին, այն մասին, թե ինչպես լավագույնս գայթակղել ու փորձել որոշակի մարդու ու ապահովել նրա անեծքն ու դատապարտումը։
Վերջին նովելն է՝ «Մինչ մենք դեմքեր ունենանք» աշխատությունը, որը համարել է գեղարվեստական գրականության իր ամենահասուն ու վարպետաց աշխատանքը (չնայած՝ երբեք հայտնի հաջողություն չի ունեցել)։ Այն Լուցիուս Ապուլեիուս իտալացի գրողի «Մետամորֆոզ» նովելի մաս կազմող Կուպիդոնի ու Սայքի առասպելի վերապատմումն է՝ Սայքի քրոջ անսովոր տեսանկյունից։ Աշխատությունը խորը առնչություն ունի կրոնական գաղափարների հետ, սակայն շրջանակն ամբողջովին հեթանոսական է, քրիստոնեական որոշակի հավատամքների հետ կապերը ներիմաստային տեսք ունեն։
Գրել է «Չորս սերը» գիրքը, որը հռետորապես բացատրում է սիրո 4 տեսակ. ընկերություն, էրոս, մտերմություն և կարեկցություն։
2009 թ «Լեզու ու մարդկային բնություն» անավարտ աշխատության սևագրության մի մաս է հայտնաբերվել, որը Լյուիսը սկսել էր գրել Տոլկիենի հետ։
Քրիստոնեական ապոլոգետիկա
Շատ-շատերը Քլայվ Լյուիսին համարում են իր ժամանակի ամենաազդեցիկ քրիստոնյա ապոլոգետներից մեկը. 2000 թ «Քրիսչիենիթի Թըդեյ» պարբերականը Լյուիսի «Զուտ Քրիստոնեություն» (“Mere Christianity”) գիրքը ճանաչել է 20-րդ դարի լավագույն գիրք։ Կրոնական հավատքի հանդեպ Լյուիսի սկեպտիկ մոտեցման ու դրան հաջորդած քրիստոնեության ընդունման պատճառով նրան կոչել են «Սկեպտիկների առաքյալը»։
Լյուիսը շատ հետաքրքրված ու տոգորված էր քրիստոնեությունը ողջամիտ կերպով ներկայացնելով։ «Զուտ Քրիստոնեություն», «Ցավի խնդիրը», «Հրաշքներ» աշխատությունների հիմնական թեման, այս կամ այն աստիճանով, եղել է քրիստոնեությանը առարկող հայտնի հակադրությունների հերքումը։ Այդ առարկություններից է, օրինակ՝ «Ինչպե՞ս կարող է բարի Աստված թույլատրել, որ այսքան չարիք լինի աշխարհում» թեզը։ Լյուիսին ճանաչել են նաև որպես հայտնի դասախոս ու հաղորդավար. նրա աշխատանքներից որոշները (հատակապես «Զուտ Քրիստոնեությունը») սկզբնավորվել են ռադիոհաղորդումների համար նախատեսված հոդվածներից ու դասախոսություններից։
Ըստ Ջորջ Սոյերի, 1948 թ Էլիզաբեթ Անսքոմբի (նույնպես քրիստոնյա) հետ բանավեճում տարվելը Լյուիսին ստիպեց վերանայել իր արժեքը որպես ապալոգետիկ, ու իր հետագա գրքերը կենտրոնացան բարեպաշտական գրականության ու մանկական գրքերի շուրջ։ Բայց Էլիզաբեթ Անսքոմբը բոլորովին այլ հիշողություններ ուներ բանավեճի արդյունքի ու Լյուիսի վրա դրա թողած ազդեցության մասին։ Վիկտոր Ռեպպերետը Սոյերին նույնպես հակադրվում է՝ ներկայացնելով 1948 թ-ից հետո Լյուիսի ապոլոգետիկ հրապարակությունները, ներառյալ 1960 թ «Հրաշքներ»-ի երկրորդ ու փոփոխված հրապարակումը, որում Լյուիսը անդրադառնում է Անսքոմբի քննադատությանը։ Ուշադրության է արժանի նաև Ռոջեր Թեքմանի դիտարկումը «Էլիզաբեթ Անսքոմբի փիլիսոփայությունը» աշխատանքի մեջ այն մասին, որ Անսքոմբի գրվածքի ինտելեկտուալ ազդեցությունը Լյուիսի փիլիսոփայական ինքնավստահության վրա պետք չէ գերագնահատել. «Այդքան էլ հնարավոր չի թվում, որ Լյուիսն այնքան անվերադարձորեն կոտրված է զգացել, ինչպես հորինել են իր որոշ ծանոթներից. այս ամենը կարծես փքված լեգենդ է՝ «Վիտենգշտեինի պոկերը» աշխատության կատեգորիայից։ Անսքոմբը հաստատ մտածել է, որ Լյուիսի փաստարկները՝ չնայած թերություններով, տանում են դեպի շատ կարևոր մի բան. նա սա ավելի վառ արտահայտված տեսնում էր «Հրաշքների» փոփոխված հրապարակության մեջ»։
Լյուիսը կնոջը հանդիպելուց առաջ գրել է «Ուրախությունից անակնկալի եկած» վերնագրով ինքնակենսագրականն ու շեշտը դրել իր հավատափոխության վրա։ Վերնագիրը Վիլյամ Ուորձվորթի պոեմի առաջին տողն է։ Քրիստոնեական հավատքի մասին Լյուիսի հանրային ելույթներն ու էսսեներից շատերը, որոնք հավաքագրվել են «Աստված մեղադրյալի աթոռին» և «Փառքի ծանրությունը և ուրիշ ճառեր» գրքերի մեջ, այսօր շարունակում են հայտնի մնալ։
«Նարնիայի քրոնիկները», որ համարվում է իր ամենահայտնի աշխատանքը, ունի շատ խորը քրիստոնեական գաղափարներ ու երբեմն համարվում է ալեգորիա։ Լյուիսը, ով եղել է ալեգրորիայի վարպետ, պնդել է, որ գրքերն ալեգորիաներ չեն ու դրանց քրիստոնեական գաղափարները նախընտրում էր անվանել «ենթադրական»։ Ինչպես գրել է 1958 թ դեկտեմբերին ոմն տիկին Հուքին, «Եթե Ասլանը (աշխատության գլխավոր կերպարներից մեկը) ներկայացներ անմարմին Աստվածությունը, ինչպես «Ուխտագնացի առաջընթացի» մեջ Հուսահատություն Հսկան ներկայացնում է հուսահատությունը, նա ալեգորիկ կերպար կլիներ։ Այնուամենայնիվ, նա հորինվածք է, որ երևակայական պատասխան է տալիս հետևյալ հարցին. «Քրիստոսն ինչպիսի՞ն կլիներ, եթե իրականում Նարնիայի պես աշխարհ լիներ, և Նա ընտրեր մարմնավորվել, մահանալ և հարություն առնել, ինչպես որ իրականում արել է մեր աշխարհում»։ Սա ամենևին էլ ալեգորիա չէ»։
«Տրիլեմմա»
«Փորձում եմ յուրաքանչյուրին կանխել այն հիմար բանն ասելուց, որը Նրա մասին շատերը հաճախ ասում են. «Պատրաստ եմ ընդունել Հիսուսին՝ որպես մեծ բարոյական ուսուցիչ, բայց չեմ ընդունում իր պնդումն Աստված լինելու մասին»։ Դա այն բանն է, որ չպիտի ասենք։ Այն մարդը, որ զուտ մարդ է եղել ու ասել է այն բաները, որոնք՝ Հիսուսը, չի կարող լինել մեծ բարոյական ուսուցիչ։ Նա կա՛մ խելագար էր այն աստիճանի, ինչպես այն մարդը, որը պնդում է, թե եփվել է ձվի կճեպի ջրով, կա՛մ էլ դժոխքի սատանան էր։ Պիտի ընդունեք Ձեր որոշումը։ Կա՛մ այս Մարդը Աստծո Որդին էր և Է, կա՛մ՝ մի խելագար և ավելի վատ։ Կարող եք Նրան հիմար համարել, թքել վրան, սպանել որպես մի դև, կամ էլ կարող եք ծնկել Նրա Ոտքերի առաջ, Տեր ու Աստված կոչել, բայց մի արտաբերեք այն սովորական անմտությունը, թե Հիսուսը մեծն բարոյական ուսուցիչ էր։ Նա մեզ այդ հարցում այլընրանք չի թողել։ Նա մտադիր էլ չէր դա անել»։
Այս փաստարկները, որը նա ժամանակի ընթացքում զարգացրել է, հաճախ անվանում են «Լյուիսի տրիլեմմա»։ Քրիստոնյա Ջոշ ՄըքԴաուելը այս գաղափարներն օգտագործել է իր «Ավելին, քան հյուսն» գրքում։ «Լյուիսի տրիլեմմա»-ն, թեև լայնորեն օգտագործվել է քրիստոնեական ապոլոգետիկ գրականության մեջ, սակայն անտեսվել է պրոֆեսիոնալ աստվածաբանների ու աստվածաշնչյան գիտնականների կողմից։
Լյուիսի քրիստոնեական ապոլոգետիկ գաղափարները, հատկապես փաստարկները, քննադատվել են։ Փիլիսոփա Ջոն Բեվերսլուիսը Լյուիսի փաստարկները նկարագրել է որպես «տեքստային տեսանկյունից անփույթ ու աստվածաբանական տեսանկյունից՝ «անհուսալի» և կոնկրետ այս դիտարկումը տրամաբանաորեն անհիմն ու կեղծ դիլեմմայի օրինակ է։ Աստվածաբան Ջոն Հիքը պնդում է, թե Նոր Կտակարանի գիտնականները չեն պաշտպանում այն կարծքիը, որ Հիսուսը պնդել է, որ Աստված է, Ն. Թ. Րայթը քննադատում է Լյուիսին՝ Հիսուսի հրեական ինքնության ու այդ շրջանի կարևորությունը չհասկանալու համար։
Համընդհանուր բարոյականություն
Համընդհանուր բարոյականությունը Լյուիսը ներկայացրել է նաև իր գեղարվեստական գրականության մեջ։ «Նարնիայի քրոնիկները» շարքում համընդհանուր բարոյականությունը նկարագրվում է որպես «խորը կախարդանք», որն ամենքը գիտեին։
«Զուտ Քրիստոնեություն» գրքի 2-րդ գլխում Լյուիսը գիտակցում է, որ «շատ մարդիկ դժվարանում են հասկանալ, թե այս Մարդկային Բնության Օրենքը… ինչ է»։ Եվ նա սկզբում արձագանքում է այն մտքին, որ «Բարոյական Օրենքը զուտ մեր ամբոխային բնազդն է», և հետո նաև այն մտքին, որ «Բարոյական Օրենքը սոսկ հասարակական համագումար է»։ Վերջին միտքը քննարկելիս նա նշում է, որ մարդիկ հաճախ բողոքում են, որ բարոյական արժեքների մի խումբ մյուսից ավելի լավն է, բայց սա փաստարկում է արդեն գոյություն ունեցող ինչ-որ «Իրական Բարոյականության» համար, որի հետո նրանք համեմատում են այլ բարոյականություններ։ Վերջապես, նշում է, որ բարոյական կոդերի միջև եղած տարբերությունները երբեմն չափազանցվում են այն մարդկանց կողմից, ովքեր շփոթում են բարոյականության մասին հավատքների տարբերությունները փաստերի մասին հավատքների տարբերությունների հետ։