cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Նորվեգիայի աշխարհագրություն
Կլիմա
Գտնվելով գրեթե ամբողջությամբ բարեխառն կլիմայական գոտում՝ Նորվեգիայի հարավը ավելի տաք է, քան նույն լայնություններում գտնվող Հյուսիսային Ամերիկայի ու Եվրասիայի այլ շրջանները։ Դա հետևանքն է նաև Գոլֆստրիմ տաք հոսանքի, որը արևադարձային տաք հոսանքները հասցնում է Հյուսիսային ու Նորվեգական ծովեր ։ Սակայն հասնելով Սկագերակ նեղուցին՝ փոխվում է Բալթիկ ծովի սառը հոսանքի պատճառով։ Ցուրտ ձմեռներն ու զով ամառները պայմանավորված են նաև առավել հյուսիսային շրջաններից եկող քամիներով, որոնք հարավ են հասնում արկտիկական հոսանքների միջոցով։ Քանի որ Նորվեգիան գերազանցապես գտնվում է ծովափին, իսկ հովիտները հիմնականում միջօրեականներին զուգահեռ են, ապա տաք քամիներն այստեղ երկար կյանք չեն ունենում։ Ծովը, սակայն, ապահովում է տեղումների քանակը։
Միջին հունվարյան ջերմաստիճանը տատանվում է -17 °C-ից (հյուսիս) մինչև +1.5 °C (հարավ)։ Միջին հուլիսյան ջերմաստիճանը +7 °C է հյուսիսում, և մոտ +17 °C՝ մայրաքաղաք Օսլոյում։
Արևմտյան ու հյուսիսային շրջանները առավելագույն տեղումներ են ստանում ամբողջ Եվրոպայում։ Դրանց քանակը որոշ բնակավայրերում կարող է հասնել տարեկան 3,575 մմ-ի։ Հյուսիսային բևեռային շրջագծի մոտ տեղումները հասնում են 2,935 մմ-ի, որը բավական բարձր է մերձարկտիկական կլիմայի համար։ Ապրիլ-հուլիս ամիսներին գալիս են առավելագույն տեղումները։ Ինչ վերաբերում է ֆյորդերին, ապա դրանք առավելապես ցամաքային են։ Այստեղ կառուցվել են բազմաթիվ նավահանգիստներ, որոնք մեծապես նպաստում են ծովային առևտրի, ձկնորսության ու նավագնացության զարգացմանը։
Ծովափնյա շրջանները, համեմատ լեռնային հատվածների, ունեն ավելի ջերմ ամառներ ու մեղմ ձմեռներ։ Այստեղ իրենց դերն են խաղում երկու հանգամանքներ։ Նախ՝ ծովի ափին է գտնվում տաք հոսանքը, երկրորդ՝ վերընթաց լեռնային կլիմայի հետևանքով գագաթային մասերը միշտ ավելի ցուրտ են։ Ամենացուրտ և ամենատաք ամիսների տարբերությունը կարող է հասնել 11-15 °C-ի։ Մինչդեռ ներցամաքային շրջաններում մաքսիմալ ամպլիտուդը կարող է հասնել 30 °C-ի։ Հյուսիսային Նորվեգիայում գրանցվել է ջերմաստիճանի ամենամեծ տատանումը՝ 50 °C։
Նորվեգիային պատկանող կղզիները, որոնք եզերում են Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսը, ունեն առավել ցուրտ կլիմա։
Բուսական և կենդանական աշխարհ
Նորվեգիայի բուսական աշխարհը կարելի է բաժանել մի քանի գոտիների։
Այս բուսականությանը զուգահեռ՝ բազմազան է նաև Նորվեգիայի կենդանական աշխարհը։ Նորվեգիայի կենդանի բնության հետևյալ ներկայացուցիչներն են՝ միջատները 16,000-ն են (ևս 4000-ը ունեն հավելյալ ուսումնասիրման կարիք), 20,000-ը՝ ջրիմուռներ, 1,800-ը՝ քարաքոսներ, 1,050-ը՝ մամուռներ, 2,800 տեսակ՝ անոթային բույսեր, մինչև 7,000 տեսակի սնկեր, 450 տեսակի թռչուններ (250-ը բնադրում են Նորվեգիայում), 90 կաթնասուններ, քաղցրահամ ջրերում ապրող 45 և աղի ջրերում ապրող 150 ձկնատեսակներ, ինչպես նաև՝ քաղցրահամ ջրի 1,000 և աղի ջրի 3,500 անողնաշարավորներ ։ Այս տեսակներից մոտ 40,000-ը բացահայտված են գիտության կողմից, իսկ 2010 թվականի դրությամբ 4599-ը գրանցվել են Նորվեգիայի կարմիր գրքում ։
Անտառներում հանդիպում են որմզդեղն, ազնվացեղ եղջերու, գորշուկ, կուղբ, աքիս, կզաքիս, գայլ, արջ, աղվես, լուսան, սկյուռ, նապաստակ և այլն։ Տունդրայում հանդիպում են հյուսիսային եղջերու, կապույտ ու սպիտակ բևեռաղվես, լեմմինգ և այլ կաթնասուններ։ Տունդրայում երբեմն հանդիպում են աղվեսներ ու նապաստակներ, նախկինում կային գայլեր ու արջեր։ Բևեռային շրջագծից հյուսիս ընկած հատվածներում՝ Նորվեգիային ենթակա կղզիներում, հիմնական բնակիչներն են սպիտակ արջերը և ծովացուլերը։
Շատ են թռչնաշուկաները, որոնք տարածված են հիմնականում ծովափնյա ժայռային հատվածներում։ Նորվեգիան հարուստ է փետրավորներով, որոնցից շատերն ունեն արդյունաբերական նշանակություն։ Անտառներում հանդիպում են ցախաքլոր և խլահավ, իսկ տունդրայում՝ բևեռային կաքավ։ Ծովափնյա հատվածներում ու ֆյորդերում, լճերի ու գետերի ափերին հանդիպում են ճայեր, այդերուկներ, վայրի բադեր ու վայրի սագեր։
Ծովը հարուստ է զանազան ձկնատեսակներով (թառափ, ձողաձուկ, սկումբրիա), գետերում ու լճերում շատ են սաղմոնաձկները, կարմրախայտերը և այլն։ Տաք և պլանկտոնով հարուստ ջրերը, որոնք բերվում են Գոլֆստրիմի տաք հոսանքով, այստեղ խառնվում են Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի սառը բևեռային ջրերի հետ, որոնք հարուստ են թթվածնով ։ Այստեղ բազմանում է զոոպլանկտոնը՝ ձկների հիմնական կերակրատեսակը։ Այդ է պատճառը, որ այստեղ հավաքվում են վերոնշյալ ձկնատեսակները ։
Բնության պահպանության համար Նորվեգիայի կառավարությունը 45 650 քառ. կմ է հատկացրել 44 ազգային պարկի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նորվեգիայի աշխարհագրություն
Ալեքսանդրա Լևուշինա
Ալեքսանդրա Յուլիանովնա Լևուշինա (Александра Юлиановна Левушина, ), խորհրդային նկարչուհի, գեղանկարիչ, Սանկտ Պետերբուրգի նկարիչների միության անդամ (մինչև 1992 թվականը՝ ՌԽՖՍՀ նկարիչների միության Լենինգրադի կազմակերպության) ։
Կենսագրություն
Ալեքսանդրա Լևուշինան ծնվել է 1918 թվականի մարտի 15-ին Պետրոգրադում, աշխատավորների ընտանիքում։ Նրա հայրը՝ Յուլիան Ալեքսանդրովիչ Շոթը, աշխատել է որպես մեխանիկ ավիացիոն գործարանում։ Իսկ մայրը՝ Վերա Նիկոլաևնա Սերովան, զբաղվել է տնային տնտեսությամբ և երեխաների դաստիարակությամբ։ Մայրը ծնունդով Տվերի նահանգի Բեժեցկից էր, որը 20-րդ դարում շատ տաղանդավոր նկարիչներ ուներ։ Նրանց թվում են Լենինգրադի գեղանկարիչներ Ալեքսանդր Սամոխվալովը, Սերգեյ Օսիպովը, Պյոտր Բուչկինը, Վիկտոր Տետերին, Յուրի Տուլինը և ուրիշներ։ Գուցե դա է կանխորոշել երիտասարդ Ալեքսանդրա Լևուշինայի ապագա մասնագիտության ընտրությունը։ 1935 թվական ավարտել է յոթնամյա դպրոցը, ընդունվել է Լենինգրադի գեղարվեստ-մանկավարժական տեխնիկում, որն ավարտել է 1939 թվականին։ Այնուհետև, նախապատրաստվելով Լենինգրադի գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտընդունվելուն, երկու տարի սովորել է գեղարվեստի Համառուսաստանյան ակադեմիայի միջնակարգ գեղարվեստական դպրոցի բարձր դասարաններում, որն ավարտել է 1941 թվականի հունիսին։
Սկսված պատերազմը փոխել է Լևուշինայի ծրագրերը։ Նա ամբողջ շրջափակման ընթացքում մնացել է Լենինգրադի պաշտպանների շրջանում, աշխատել է պաշտպանական ամրությունների կառուցման վրա, հակաօդային պատպանության ջոկատներում, Սկորոխոդ գործարանում, որը ռազմաճակատի համար զինամթերք է թողարկել։ Պարգևատրվել է «Լենինգրադի պաշտպանության համար» և «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած քաջարի աշխատանքի համար» մեդալներով։ 1944 թվականին, շրջափակման ավարտից և Լենինգրադի գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտի՝ տարհանումից վերադառնալուց հետո Ալեքսանդրա Լևոիշինան ընդունվել է ինստիտուտի գեղանկարչական բաժին։ Սովորել է Ալեքսանդր Զայցևի, Հենրիխ Պավլովսկու, Սեմյոն Աբուգովի մոտ։ 1950 թվականին ավարտել է ինստիտուտը պրոֆեսոր Միխայիլ Ավիլովի արվեստանոցում ՝ գեղանկարչության նկարչի որակավորման շնորհմամբ, դիպլոմային աշխատանք եղել է «Լենինգրադի բնապատկեր» ժանրային կտավը ։
Մահացել է 1994 թվականի դեկտեմբերի 9-ին Պետերբուրգում։
Ալեքսանդրա Լևուշինայի ստեղծագործությունները գտնվում են թանգարաններում և մասնավոր հավաքածուներում Ռուսաստանում և այլ երկրներում։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի նկարիչների միության անդամներ Կատեգորիա:Խորհրդային նկարչուհիներ Կատեգորիա:Ռուս դիմանկարիչներ Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կիբիրա ազգային պարկ
Կիբիրա ազգային պարկ (Parque nacional de Kibira), ազգային պարկ Բուրունդիի հյուսիսարևմտյան հատվածում։ Ներառելով 4 պրովինցիաներ և ընդգրկելով 400 կմ2՝ Կիբիրա ազգային պարկն ընկած է Կոնգո-Նեղոս ջրբաժանի լեռնային մասում։ Այն տարածվում է հյուսիսից՝ Մուրամվյա նահանգից մինչև Ռուանդայի սահմանը, որտեղ այն հարակից է Նյունգվե ազգային պարկի հետ։
Անտառ
Հաշվվում է, որ պարկի շուրջ 16%-ը բաղկացած է առաջնային լեռնային խոնավ անտառից, Բուրունդիի միակ լեռնային անտառից և հարակից երկու ընդարձակ թեյի պլանտացիաներից, մեկը՝ Թեզայում, իսկ մյուսը՝ Ռվեգուրայում։ Պարկի բարձրությունը գերազանցում է 1100 մմ-ը ։
Ծառատեսակներից գերակշռող են՝ Symphonia globulifera, Albizia gummifera և այլն։
Անտառն ընդգրկում է տարածքի լեռնային ճահիճը։ Պարկում, ընդհանուր առմամբ, աճում է 644 բույս։ Անտառում կան կաթնասունների 98 տեսակներ, ինչպես նաև այստեղ գրանցվել է թռչունների 200 տեսակ ։ Չնայած Կիբիրան այնքան մանրակրկիտ չի ուսումնասիրվել, որքան հարևան որոշ հարակից տարածքներ, այնուամենայնիվ, այն դեռ համարվում է «Բուրունդիի ամենակարևոր վայրը՝ լեռնանտառային թռչունների պահպանման համար» ։
Թռչուններ
Պարկում հայտնաբերված կարևոր թռչուններից են՝ բզեզը (Buteo oreophilus), մոխրագույն թութակը (Psittacus erithacus), տրոգոնը (Apaloderma vittatum), եղնեղջյուրը (Bycanistes subcylindricus) և այլն։
Կիբիրան պրիմատների որոշ տեսակների «հայրենիքն» է, այդ թվում՝ շիմպանզեների և սև ու սպիտակ կոլոբուսների։ Պարկը կառավարվում է Բնապահպանության ազգային ինստիտուտի կողմից։
Պատմություն
Մինչև 1933 թվականը այս անտառը Բուրունդիի թագավորների որսորդական արգելոցն էր։ Տեղացիները հարգանք են տածում պարկի նկատմամբ՝ այն կախարդական ուժով շրջապատելով։ Ճանաչվել է արոտավայրերի օգտագործման և անտառամթերքի հավաքման իրավունքը։
Անտառի անձեռնմխելիությունը օգնեց պահպանել ազգային պարկը՝ նույնիսկ գաղութատիրական ժամանակաշրջանից առաջ։ 1933-1980 թվականների միջև Կիբիրան դասակարգվել է որպես Կոնգո-Նեղոս անտառ արգելոց, նախ՝ Բելգիայի տիրապետության ներքո, ապա 1962 թվականի հուլիսին՝ Բուրունդի անկախության հռչակումից հետո։ Միայն կարգավորվեց բարձրարժեք փայտանյութի արդյունահանումը։
Բալրամ Ջակհար
Բալրամ Ջակհար (बलराम जाखड़, Balram, ), հնդիկ պետական և քաղաքական գործիչ։ Եղել է Հնդկական ազգային կոնգրես կուսակցության ականավոր ներակայցուցիչ, Հնդկաստանի խորհրդարանի ստորին պալատի՝ Լոկ սաբհայի չորս համագումարների պատգամավոր  , 1980-1989 թվականներին Լոկ սաբհայի խոսնակ , 1991-1996 թվականներին Հնդկաստանի գյուղատնտեսության նախարար և 2004-2009 թվականներին Մադհյա Պրադեշի նահանգապետ։ 2004 թվականի հուլիսի 2-24-ը եղել է Գուջարաթի նահանգապետի ժամանակավոր պաշտոնակատարը  ։
Կիբիրա ազգային պարկ
Անկախություն
Անկախության հռչակման և 1980 թվականների ընթացքում վերացավ սահմաններում մշակության համար նոր հող հատկացնելու իրավունքը, թեև պահպանվում էին արոտավայրերի իրավունքները։
Չնայած իր ազգային պարկի կարգավիճակին, անտառի որոշ հատվածներում ծառերը հատելու և բամբուկները կտրելու, հրդեհի և որսորդության հետևանքով խաթարվում է գյուղատնտեսության գործունեությունը։
Բալրամ Ջակհար
Կենսագրություն
Խորհրդարանական կարիերան սկսել է 1972 թվականին՝ Փենջաբի օրենսդրական խորհրդի մեջ ընտրվելով։ 1977 թվականին վերընտրվել է՝ դառնալով ընդդիմադիր խմբի առաջնորդ։
Կիբիրա ազգային պարկ
Ջուր
Ջուրը, որը հոսում է Կիբիրա ազգային պարկի անտառներից, կազմում է նրա երեք քառորդ մասը, ինչն էլ երկրի ամենամեծ պատվարն է։ Վերջինս հանդիսանում է երկրում արտադրված հիդրոէլեկտրակայանի առաջացման աղբյուրը ։
Բալրամ Ջակհար
Կենսագրություն
1980 թվականին Ֆիրոզպուր շրջանից դարձել է Հնդկաստանի խորհրդարանի ստորին պալատի՝ Լոկ սաբհայի 7-րդ համագումարի պատգամավոր՝ դառնալով պալատի խոսնակ, իսկ 1984 թվականին վերընտրվել է Սիկար շրջանից՝ պահպանելով իր պաշտոնը։ Դրանով Ջակհարը մնում է հնդկական խորհրդարանի խոսնակ 1980 թվականից մինչև 1989 թվականը։
Կիբիրա ազգային պարկ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ազգային պարկեր Կատեգորիա:Ազգային պարկեր ըստ երկրի Կատեգորիա:Կատեգորիա ԲՊՀՄ II
Բալրամ Ջակհար
Կենսագրություն
Զբաղեցնելով Լոկ սաբհայի բարձրագույն պաշտոնը՝ Բալրամ Ջակհարն ակտիվ զբաղվել է խորհրդարանական աշխատանքի զարգացմամբ, հիմնականում, հիմնադրել է խորհրդարանական թանագարանը, զարգացրել է խորհրդարանի գրադարանը, նրա փաստաթղթերի ծրագիրը և տեղեկատվա-ռեֆերատային ծառայությունները, ավտոմատացրել է քվեարկությունների համակարգը։ Որպես հնդկական օրենսդրական ժողովի նախագահ մասնակցել է Բրիտանական Ընկերության խորհրդարանական ասամբլեայի աշխատանքում, իսկ 1984 թվականից մինչև 1987 թվականը գլխավորել է այն՝ դառնալով այդ պաշտոնում Ասիայի առաջին ներկայացուցիչը ։
1991 թվականից մինչև 1996 թվականը զբաղեցրել է Հնդկաստանի գյուղատնտեսության նախարարի պաշտոնը։ 2004 թվականից մինչև 2009 թվականը եղել է Մադհյա Պրադեշի նահանգապետը։ Այդ պաշտոնը զբաղեցնելու սկզբնական շրջանում նաև եղել է Գուջարաթի նահանգապետի ժամանակավոր պաշտոնակատարը։
Բալրամ Ջակհարը մահացել է 2016 թվականի փետրվարի 3-ին ինսուլտից Դելիում՝ 92 տարեկան հասակում ։
Լրացուցիչ հղումներ և գրականություն
Կատեգորիա:Հնդկաստանի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ Կատեգորիա:Հնդկական ազգային կոնգրեսի անդամներ Կատեգորիա:Հնդիկ ակտիվիստներ Կատեգորիա:20-րդ դարի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Հնդիկ պետական գործիչներ Կատեգորիա:Հնդիկ հասարակական գործիչներ
Ֆյորդ
Ֆյորդ կամ ֆիորդ (fjord, ; ), ցամաքի խորքերը խրված, սառցադաշտային ծագմամբ, զառիթափ կամ ժայռոտ ափեր ունեցող, նեղ և ոլորուն ծովածոց ։ Ֆյորդի երկարությունը սովորաբար մի քանի անգամ (շատ դեպքերում՝ տասնապատիկ) մեծ է լայնությունից։ Ֆյորդի ափերը հիմնականում կազմված են մինչև 1000 մետր բարձրություն ունեցող ժայռերից։ Բազմաթիվ ֆյորդեր կան Ալյասկայի, Անտարկտիդայի, Բրիտանական Կոլումբիայի, Չիլիի, Դանիա, Գերմանիայի, Գրենլանդիայի, Իսլանդիայի, Իռլանդիայի, Կամչատկա, Կերգելեն կղզիների, Լաբրադորի, Նյուֆաունդլենդի, Նոր Զելանդիայի, Նորվեգիայի, Նոր Երկիր կղզու, Մեծ Բրիտանիայի, ամերիկյան Վաշինգտոն նահանգի ափամերձ ջրերում ։ Նորվեգիայի ափագծին, որ մոտավորապես 29.000 կիլոմետր է, 1.200 ֆյորդ կա, և ափագծի ընդամենը 2.500 կիլոմետրն է առանց ֆյորդերի ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռելիեֆի տեսակներ Կատեգորիա:Ջրային մարմիններ Կատեգորիա:Լճեր Կատեգորիա:Սառցաբանություն
Ուդմուրտսկի Լոլեզ
Ուդմուրտսկի Լոլեզ (Удмуртский Лоллез), գյուղ Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Ուվինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2008 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 28 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Ուվինսկի շրջանի բնակավայրեր
Ռոբեր Պիրես
Ռոբեր Էմանուել Պիրես (Robert Emmanuel Pirès, ), ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։ Հանդիսանում է Ֆրանսիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի նախկին ֆուտբոլիստներից մեկը։
Կենսագրություն
Պիրեսը սկսել է իր պրոֆեսիոնալ կարիերան Ֆրանսիայի առաջնությունում հանդես եկող «Մեց» ակումբում, որտեղ վեց տարվա ընթացքում դարձել է ավելին քան 40 գոլի հեղինակ։ Այնուհետև նա ուղևորվում է Մարսել, որտեղ սկսում հանդես գալ տեղի «Օլիմպիկի» կազմում։ Անմիջապես 2000 թվականի Եվրոպայի առաջնությունից հետո տեղափոխվում է «Արսենալ»։
Պիրեսը վնասվածքի պատճառով բաց է թողնում Հարավային Կորեայում և Ճապոնիայում ընթացող 2002 թվականի աշխարհի առաջնությունը։ Նա 2004 թվականի Եվրոպայի առաջնության մասնակից է։ Ձախ կիսապաշտպանի դիրքից նա ոչ միայն ընդունակ էր եռագույն (իր եզրով, կենտրոնական դիրքով և աջ եզրով) գրոհներ սկսելու, այլև ինքնուրույն գոլերի հեղինակ դառնալու։ «Արսենալի» կազմում անցկացրած իր վերջին տարիներին նա համարվում է Եվրոպայի լավագույն հարձակվողական ոճի կիսապաշտպանը։ Նախընտրում էր հանդես գալ եզրային դիրքերում (սովորաբար ձախից), հաճախակի էր դառնում գոլերի հեղինակ։
2006 թվականին Պիրեսը լքում է «Արսենալը» և տեղափոխվում է իսպանական «Վիլյառեալ»։ Պիրեսը մնում է իսպանական ակումբում մինչև 2010 թվականը։ Իսպանական ակումբում անցկացրած ամբողջ ժամանակում նա մասնակցում է 102 խաղի և դառնում է 13 գոլի հեղինակ։
2010 թվականի նոյեմբերի 18-ին Պիրեսը մինչև մրցաշրջանի ավարտը ժամկետով պայմանագիր է կնքում անգլիական «Աստոն Վիլլայի» հետ ։
2012 թվականին պլանավորվում էր նրա մասնակցությունը հնդկական Premier League Soccer նոր ֆուտբոլային լիգայում, սակայն մրցաշարը այդպես էլ չի կայանում։
2014 թվականի սեպտեմբերին Պիրեսը մինչև 2015 թվականի մարտի 13-ը ժամկետով պայմանագիր է կնքում հնդկական «Գոայի» հետ ։ 2016 թվականի փետրվարի 25-ին ֆուտբոլիստը հայտարարում է իր խաղային կարիերան ավարտելու մասին ։
Ձեռքբերումներ
Ակումբային
Մեց
Արսենալ
Միջազգային
Ֆրանսիայի հավաքական
Անձնական
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:ՖԻՖԱ 100 Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ Կատեգորիա:Արսենալի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Օլիմպիկ Մարսելի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Աստոն Վիլլայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Վիլյառեալի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Մեցի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի չեմպիոններ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Ռեյմսի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի Եվրոպայի չեմպիոններ
Տան մասին
Գիրքը բաղկացած է երկու չհամարակալված՝ «Thanksgiving for a Habitat» և «In and Out» մասերից, որոնցից առաջինը Ավստրիայի Կիրխստետեն քաղաքում Օդենի տան մասին բանաստեղծությունների հավաքածու էր։ Գրեթե բոլոր բանաստեղծությունները գրվել են 1960-ից մինչև 1964 թվականները։ «Thanksgiving for a Habitat» հաջորդականությունը ներառում է 15 բանաստեղծություններ տարբեր ձևերով, ոմանց հաջորդում է «Հետգրություն»՝ ընդհանուր առմամբ հայկու տեսքով։ Հերթականությունը, ի թիվս այլ բանաստեղծությունների, ներառում է «The Cave of Making», «The Geography of the House», «Tonight at Seven-Thirty», «The Cave of Nakedness» և «The Common Life»: Հերթականության մեջ մի բանաստեղծություն` «Grub First, Then Ethics»-ը գրվել է 1958 թվականին և հրատարակվել է Օդենի նախորդ գրքում` «Homage to Clio»-ում «On Installing an American Kitchen in Lower Austria» վերնագրով։
Բանաստեղծությունները «In and Out» բաժնում ներառում են «A Change of Air», «You», «Et in Arcadia Ego», «On the Circuit», «After Reading a Child's Guide to Modern Physics», և «Whitsunday in Kirchstetten»:
Սա Օդենի գրքերից առաջինն էր, որը ներառում էր հայկու ձևը, որը նա շարունակել է օգտագործել իր բազմաթիվ բանաստեղծություններում իր կարիերայի մնացած մասի համար։
Գիրքը նվիրված է Էդմունդին և Ելենա Ուիլսոնին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1965 գրքեր Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր
Պոժա (Մեզենի վտակ)
Պոժա (Пожа), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Մեզենի գետի ձախ ափին՝ 216 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 40 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Մանուկների խաչակրաց արշավանք
Մանուկների խաչակրաց արշավանք, 1212 թվականին Ֆրանսիայի և Գերմանիայի մանուկների կողմից դեպի Երուսաղեմի Սուրբ հողեր իրականացված խաչակրաց արշավանք։ Այն իր նպատակին չհասավ և կործանեց տասնյակ հազարավոր եվրոպացի մանուկներ։
13-րդ դարի սկզբին պապականությունը շարունակում էր Երուսաղեմը գրավելու կոչեր հղել կաթոլիկներին։ Սակայն ժողովրդի մեջ այդ կոչերը սկզբնական շրջանում հազվադեպ էին արձագանք գտնում, ինչը չի կարելի ասել հետագա տարիներ համար։ Ֆեոդալական կարգերը մեծապես դժվարացրել էին մարդկանց կյանքը։ Երբ ամենօրյա կյանքի անտանելի դժվարությունները սրեցին ժողովրդի մեջ կրոնական զգացմունքները, այդ ժամանակ մարդիկ սկսեցին ընդունել սրբազան պատերազմի լոզունգները։ Ահա այս ժամանակ՝ 1212 թվականին, տեղի են ունենում նախադեպը չունեցող դաժան և ապարդյուն մանուկների արշավանքները։
Ֆրանսիայի մանուկ խաչակիրներ
1212 թվականի հունիսին Ֆրանսիայում՝ Փարիզի Սեն Դենի աբբայությունում հայտնվում է մի տասներկուամյա հովիվ երեխա՝ Ստեփան անունով, ով հայտարարում է, որ ինքն Աստծո պատվիրակն է և պիտի գլխավորի Սրբազան հողերի գրավումը քրիստոնյաների կողմից, և ծովը նրա ոտքերի առջև չորանալու է և ճանապարհ է բացելու դեպի Երուսաղեմ։ Նա թափառում էր ամբողջ Ֆրանսիայով և իր քարոզներով և հրաշքներով ոգևորում էր բոլորին։ Նա պատմում էր բոլորին, որ երազում տեսել է Հիսուս Քրիստոսին, ով նրան տվել էր նամակ և ցույց տվել ճշմարիտ ճանապարհը դեպի Երուսաղեմ։ Շուտով տարբեր վայրերում ի հայտ են գալիս մանուկներ, ովքեր հավաքում էին իրենց շուրջ հետևորդների մեծ խմբեր և տանում էին նրանց խաչերով և կրոնական երգերով Ստեփանի մոտ։ Երբ որևէ մեկը հարցնում էր այս երեխաներին, թե որտեղ են գնում, նրանք պատասխանում էին, որ գնում են ծովի մյուս ափ՝ Աստծո մոտ։ Նրանց ծնողները և խելամիտ մարդիկ, ովքեր ուզում էին հետ պահել երեխաներին այդ անմիտ քայլից, ոչինչ չէին կարողանում անել, քանի որ մարդիկ այս խաչակրաց արշավանքից սպասում էին մեծ հրաշքներ և սուր քննադատությունների էին արժանացնում նրանց, ովքեր այլ կերպ էին մտածում և չէին տեսնում Սուրբ Հոգու ներկայությունն այս երեխաների մեջ։
Վերջապես, Ֆրանսիայի թագավորը փորձում է վերջ դնել այս աբսուրդին և լրջորեն հրամայում է երեխաներին վերադառնալ տուն։ Երեխաների մի մասը ենթարկվում է հրամանին, իսկ մեծ մասը՝ ոչ։ Շուտով մանուկներին են միանում նաև մեծահասակներ՝ հոգևորականներ, արհեստավորներ, գյուղացիներ, հանցագործներ, կանայք և աղջիկներ։ Հավաքման վայր էր նշանակված Վանդոմը, մեկ ամիս անց՝ հունիսին, այստեղ արդեն հավաքվել էին 30,000 խաչակիրներ։ Խաչակիրների թիվն ավելի էր մեծանում, իսկ նրանց առաջնորդող փոքրիկ տղա-հովիվը գորգերով զարդարված կառքով էր տեղաշարժվում և շրջապատված էր թիկնազորով։ Ամբոխն անցնում է Տուրը և Լեոնը, հասնում է Մարսել և երկու ստրկավաճառ ցանկություն են հայտնում առանց որևէ գումարի 7 նավով տեղափոխել «Քրիստոսի պաշտպաններին» Սիրիա։ Ճանապարհին՝ Սարդինիայի մոտ՝ Սան Պետրո կղզու մոտ խորտակվում են, իսկ մնացած հինգ նավերը հասնում են Եգիպտոս, որտեղ չարագործ ստրկավաճառները վաճառում են խաչակիրներին ստրկության։ Նրանցից հազարավորներ հայտնվում են խալիֆի արքունիքում և աչքի են ընկնում քրիստոնյա մնալու համառությամբ։ Հետագայում այն երկու չարագործ ստրկավաճառներն ընկնում են Ֆրիդրիխ II Հոհենշտաուֆեն կայսեր ձեռքը և մահապատժի են դատապարտվում։
Ֆրիդրիխ II-ը 1229 թվականին Եգիպտոսի տիրակալ ալ-Քամիլի հետ հաշտության պայմանագիր կնքելիս, կարողանում է ստրկության վաճառված խաչակիրների զգալի մասին ազատություն տալ։
Գերմանիայի մանուկ խաչակիրներ
Նույն պատկերը Գերմանիայում էր, հատկապես Ստորին Ռեյնի շրջաններում։ Այստեղ հանդես է գալիս 10 տարին չբոլորած Նիկոլայը, ով կատարում էր հոր հրահանգները։ Նրա հայրը ստրկավաճառ էր, ով օգտագործում էր որդուն իր շահի համար, ինչի համար հետագայում պատժվում է։ Նիկոլայն իր հետ կրում էր լատինական T-աձև խաչ և պնդում էր, որ չոր ոտքերով անցնելու է ծովն ու Երուսաղեմում հաստատի հավերժական Աստծո խաղաղություն։ Նա հավաքում է շուրջ քսան հազար անչափահաս տղա, աղջիկ, որոնց միանում են նաև թափառաշրջիկներ։ Ամբոխը դուրս է գալիս Քյոլնից՝ ուղղվելով Ռեյն, շարժվում է Ալպերով դեպի հարավ։
Խաչակիրների մի մասը ճանապարհին մահանում է սովից և ավազակային հարձակումներից, մի մասը վերադառնում է տուն՝չդիմանալով ճանապարհի դժվարություններին։ 1212 թվականի օգոստոսի 25-ին մի քանի հազար խաչակիրներ հասնում են Ջենովա։ Այստեղ նրանց հիացմունքով ընդունելու փոխարեն վռնդում և ստիպում են արագ շարունակել ճանապարհը, քանի որ ջենովացիները վախենում էին, որ այս տարօրինակ ամբոխը կարող է վնասել քաղաքը։ Սրանից հետո խաչակիրները հասնում են Բրինդիզի, և այստեղի եպիսկոպոսի ջանքերով խաչակիրներին թույլ չեն տալիս շարունակել դեպի Արևելք արշավանքը։ Խաչակիրները ստիպված էին վերադառնալ Գերմանիա, սակայն տղաների մի մասն ուղղվում է Հռոմ, որպեսզի Հռոմի պապից թույլտվություն ստանան արշավանքը շարունակելու։ Իննոկենտիոս III պապը (1198-1216) թույլ չի տալիս շարունակել արշավանքը, սակայն խոստանում է թույլ տալ շարունակել արշավանքը, երբ նրանք չափահաս դառնան։ Հետդարձի ճանապարհին մանուկների համարյա ամբողջ զորքը ոչնչանում է։ Հարյուրավորներ սովամահ էին լինում, մյուսները հիվանդություններից էին մահանում, աղջիկները բռնության էին ենթարկվում։ Որոշները հաստատվում են բարի ընտանիքներում և սկսում իրենք իրենց համար գումար վաստակել։ Ջենովայում նույնիսկ կան ընտանիքներ, որոնք սերում են այստեղ մնացած գերմանացի խաչակիրներից։ Եվ վերջապես խաչակիրների մի փոքր մաս միայն՝ սոված և հյուծված վերադառնում է հայրենիք։ Իսկ նրանց առաջնորդ Նիկոլայը հետագայում մասնակցում է 1129 թվականին Եգիպտոսում Դամիետայի ճակատամարտին։ Այսպիսով, մանուկների խաչակրաց արշավանքը չհասավ իր նպատակին. ոչ մի տարածք չգրավվեց և ոչ մի մարտ տեղի չունեցավ, սակայն մանուկների մեծ, բայց տկար բանակը շատ կարճ ժամանակում գրեթե ամբողջովին ոչնչացվեց։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի պատերազմներ Կատեգորիա:Գերմանիայի պատերազմներ Կատեգորիա:Մանուկների խաչակրաց արշավանք
Փարվանե Վոսուղ
Փարվանե Վոսուղ, իրանցի բժիշկ, ով հիմնականում աշխատել է քաղցկեղով հիվանդ երեխաներ հետ։
Վաղ կյանք և կրթություն
Փարվանե Վոսուղը ծնվել է 1935 թվականի մարտին Իրանի Մարկազի նահանգի Տաֆրեշ քաղաքում։ 1961 թվականին ընդունվել է Թեհրանի համալսարանի բժշկագիտության ֆակուլտետ, որտեղ ստացել է բժշկագիտության դոկտորի աստիճան։ 1962-1964 թվականներին Իլինոյսի համալսարանի բժշկագիտության դեպարտամենտում մասնագիտացել է մանկական ուռուցքաբանության ոլորտում։ Հետագայում ուսումը շարունակել և ավարտել է Քեմբրիջի և Մասաչուսեթսի համալսարաններում։ Ավարտական կուրսում հաճախել է Վաշինգտոնի համալսարան ։
1971 թվականին վերադարձել է Իրան և աշխատել է Ալի Ասղարի անվան մանկաբուժական հիվանդանոցում, Մոֆիդի և Թեհրանի մանկաբուժական հիվանդանոցներում։ Փարվանե Վոսուղը նաև «Մահակ Սուբ» մասնագիտացված հիվանդանոցի հիմնադիրներից և հիմնական անդամներից մեկն է, որը բարեգործական հիվանդանոց է քաղցկեղով տառապող երեխաների համար։
Վոսուղըն ամբողջ աշխարհում բուժել է քաղցկեղով տառապող բազմաթիվ երեխաների։ Նա իր կյանքը և կարիերան նվիրել է իր խնամքի, փորձի և իմաստության կարիք ունեցողներին և երբեք չի ամուսնացել։ Մարդիկ նրան անվանոել են «Իրանի Մայր Թերեզա»։ Մահացել է 2013 թվականի մայիսի 20-ին՝ 78 տարեկան հասակում ։
Կարիերա
1971 թվականին Վոսուղը սկսեց իր մասնագիտական աշխատանքը Թեհրանի Ալի Ասղարի անվան հիվանդանոցում։ Որպես Իրանում արյան և երեխաների քաղցկեղի ենթամասնագիտության մասնագիտացված դասընթացի հիմնադիր-անդամ՝ նա Ալի Ասղարի անվան հիվանդանոցում հիմնել է արյունաբանության և ուռուցքաբանության առաջին բաժինը, նրա ջանքերը հանգեցրել են տարբեր հիվանդանոցներում համադրելի բաժանմունքների ստեղծմանը։ Դա կարևոր քայլ էր քաղցկեղի բուժման ոլորտում ։ Մոֆիդի և Թեհրանի մանկական հիվանդանոցները նույնպես այն կենտրոնների շարքում էին, որտեղ պրոֆեսոր Վոսուղն աշխատել է։
Վոսուղը նաև եղել է Թեհրանի «Մահակ» ինստիտուտի հոգաբարձուների խորհրդի անդամ։ «Մահակ»-ը բարեգործական հիմնադրամ է, որը ստեղծվել է քաղցկեղով հիվանդ երեխաներին աջակցելու համար։ Այն նաև հիվանդանոց է, որը մասնագիտացված է քաղցկեղի բուժմամբ։ Կենսաթոշակի անցնելուց հետո նա դարձել է «Մահակ»ի հոգաբարձուների խորհրդի նախագահ, իսկ ավելի ուշ ստանձնել է Մահակի հիվանդանոցի գլխավոր բժիշկ դառնալու լրացուցիչ պատասխանատվությունը։ Իր երկար տարիների գործունեության ընթացքում Վոսուղն աշխատել է որպես նվիրված կամավոր՝ առանց որևէ փոխհատուցում ստանալու ։
Վոսուղը նաև եղել է մի շարք բժշկական կազմակերպությունների (Մանկական ուռուցքաբանության միջազգային կազմակերպություն, Քաղցկեղի բուժման և հետազոտությունների միջազգային ցանց և Մերձավոր Արևելքի երեխաների քաղցկեղի միավորում) ակտիվ անդամ։ Նա նաև հրատարակել է ավելի քան 100 հոդված տարբեր բժշկական ամսագրերում ։
Ոգեկոչում
Թեհրանի քաղաքային իշխանությունների մասնակցությամբ արարողությանը, որը համընկնում էր «Բժիշկների ազգային օրվա» հետ, Թեհրանի քաղաքային խորհուրդը Թեհրանի քաղաքապետարանի առաջարկության հիման վրա Իրանի մայրաքաղաք Թեհրանում Փարվանե Վոսուղի անունով փողոց է անվանակոչել, որը հայտնի է որպես «Քաղցկեղով հիվանդ երեխաների համար հրեշտակ» ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իրանցի բժշկուհիներ Կատեգորիա:Թեհրանի համալսարանի շրջանավարտներ
Սեմյոն Պորտնյագին
Սեմյոն Անդրեևիչ Պորտնյագին (Семён Андреевич Портнягин, ), ռուս գեներալ, Կովկասյան պատերազմների հերոս ։
Կենսագրություն
Սեմյոն Պորտնյագինը ծնվել է 1764 թվականին, ծագում է ազնվականներից,  ծառայության է անցել 1778 թվականի օգոստոսի 8 -ին որպես շարքային Վլադիմիրի հետևակային գնդում, 1779 թվականի հունվարի 9 –ին նա զորակոչվել է որպես կուրսանտ և նույն օրը տեղափոխվել է Սումիի հուսարյան գունդ։ 1781 թվականի դեկտեմբերի 17 -ին նա ստացել է առաջին սպայական կոչում և մնացել է նույն գնդում, որը գտնվում էր այդ ժամանակ Լեհաստանում և մասնակցում էր կոնֆեդերատների դեմ պայքարին ։
Թուրքական պատերազմի սկսվելուց հետո  1788 թվականի մայիսի 25 -ին, Պորտնյագինը ժամանեց Օչակով, որտեղ սեպտեմբերի 29 -ին Օչակովի այգիները գրավելու համար ռոտմիստրի կոչման արժանացավ, իսկ դեկտեմբերի 6 -ին Օչակովի ամրոցի գրոհի արդյունքում, նա  սեկունդ-մայորի կոչում է ստացել  պարգևատրվելով ոսկե նշանով, որը նա պետք է կրեր իր կոճակի փոսում ։
Երեք զինվորական կոչումները, որոնք ստացել է Պորտնյագինը մարտերում ցուցաբերած քաջության համար, և 1792 թվականի Լեհաստանում ապստամբության ընթացքում մի շարք պարտիզանական սխրանքներ  կատարելով, հատուկ ուշադրությանն եր արժանացել կայսր Պավել I-ի կողմից  և գահին բարձրանալուց հետո, 1797 թվականի մայիսի 8 -ին, նրան տեղափոխեց Խարկով կիրասիր  գունդը, որտեղ Պորտնյագինը երեք տարվա ընթացքում առաջխաղացել է փոխգնդապետ, գնդապետ և 1800 թվականի հոկտեմբերի 15 -ին ՝ Գեներալ-մայոր ՝ Նարվա դրագունի գնդի պետի նշանակումով ։
1803 թվականին Պորտնյագինը Նարվա դրագունի գնդի հետ միասին տեղափոխվեց Կովկասյանյան գիծ։ Կովկաս ժամանելուն պես սկսվում է այս «քաջերից ամենաքաջի» շարունակական մարտական գործունեությունը, ինչպես նրան անվանում էր Կովկասի գլխավոր հրամանատար, իշխան Պավել Ցիցիանովը ։
Նարվայի դրագունի գունդը նշանակվեց պաշարման կորպուսին, որն շրջափակել էր պարսկական Գանձակ, և ամրոցի գրավման ժամանակ՝ 1804 թվականի հունվարի 3 -ին, Պորտնյագինը, հրամանատարելով գրոհային շարասյունը, առաջինն էր, որ բարձրացավ պատի վրա և հիմնականում նպաստեց բերդի գրավանը։ «Քաջի տիտղոսը ես չեմ տալիս գեներալ -մայոր Պորտնյագինին», զեկուցեց իշխան Ցիցիանովը կայսրին։ Կայսրը պարգևատրեց Պորտնյագինին Սուրբ Գևորգի 3 -րդ աստիճանի շքանշանով ։
Գանձակի գրավումից հետո իշխան Ցիցիանովը որոշեց շարժվել դեպի Էրիվան։ 1804 թվականի մայիսի 31 -ին Նարվաի դրագունի գունդը իր շեֆի հետ ժամանեց Սագանլուգիհավաքատեղ։ Պահուստներ հավաքելով ՝ Ցիցիանովի կորպուսը շարժվեց դեպի Էջմիածնի վանք, որի մոտակայքում հունիսի 20-ից 22-ը եռօրյա ճակատամարտ տեղի ունեցավ պարսկական բանակի հետ, իսկ երեք օր անց ՝ հունիսի 25-ին, Զաննեի գետի ճակատամարտի ժամանակ նա զորքի քիչ քանակությամբ գրավեց թշնամու Վագենբուրգը ամբողջ պարսական բանակի աչքի առաջ ։
Էրիվանի արշավի մեկ դրվագը Պորտնյագինի անունն հայտնի և ահեղ դարձրեց մինչև Պարսկաստանի սահմանները։ Հուլիսի 2-ին ռուսական զորքերը շրջապատեցին Էրիվանը, և պարսից բանակը, որը հարձակվեց բերդի պատերի տակ գտնվող շրջափակման կորպուսի վրա, պարտություն կրեց և հետ շպրտվեց մասամբ Կալաահիր, մասամբ՝ Գառնի-թեի; Գլխավոր հրամանատար, իշխան Ցիցիանովը որոշեց օգտվել թշնամու ուժերի պառակտումից և հրամայեց Պորտնյագինին 900 հետևակի և հեծելազորի ջոկատով հարձակվել Գառնի-չայի վրա, որտեղ գտնվում էր պարսիկ թագաժառանգ Աբաս-Միրզայի ճամբարը։ Իմանալով Պորտնյագինի շարժման մասին, պարսիկ շահ Բաբա խանը, որը գտնվում էր Կալահիրում, կարողացավ միավորվել որդու հետ և 1804 թվականի հուլիսի 24-ի առավոտյան Պորտնյագինը դեմ առ դեմ հայտնվեց 40 000-անոց պարսկական բանակի հետ ։
Վերակառուցվելով, նա դանդաղ, քայլ առ քայլ սկսեց հետ նահանջել մարտնչելով 20 վերստ բոլոր կողմերից իրեն շրջապատող թշնամու հետ  14 և կես ժամ։ Նահանջը կատարվեց այնպիսի կարգով, որ ոչ մի ավար չմնաց պարսիկների ձեռքում։ Նույնիսկ մահացածների մարմինները բերվեցին ճամբար։ Այդ մասին կայսրին գրել էր իր զեկույցում իշխան Ցիցիանովը 1804 թվականի հունիսի 27 -ի «Քաղաքը (Էրիվան) արդեն վիկտորիա էր տոնում ՝ իմանալով Բաբա խանից, որ ողջ ռուսներին գերի կվերցնի, բայց հետագայում զարմացավ, տեսնելով ջոկատի վերադարձը»։ Այս սխրանքի համար Պորտնյագինը պարգևատրվեց Սբ. Աննաի, 1 -ին աստիճանի շքանշանով ։
Մինչդեռ Էրիվանի պաշարումը շարունակվեց։ Շրջափակման կորպուսը զգաց սննդի խիստ պակաս, և գլխավոր հրամանատարը, հաշվի առնելով այս հանգամանքը, օգոստոսի 31-ին հրավիրեց վեց գեներալներից բաղկացած ռազմական խորհուրդ, ներառյալ Պորտնյագինը, հետագա գործողությունների ընթացքը որոշելու համար։ Խորհուրդը որոշեց հանել շրջափակումն ու նահանջել ։
1805 թվականի նոյեմբերին իշխան Ցիցիանովը, արշավ ձեռնարկելով դեպի Բաքու դավաճանաբար սպանվեց, Պորտնյագինին նշանակեց Անդրկովկասի բոլոր ուժերի ժամանակավոր հրամանատարներ, և ղեկավարեց մինչև 1806 թվականի սեպտեմբեր։ Նոր գլխավոր հրամանատար նշանակվեց կոմս Իվան Գուդովիչը։ Նրա ժամանումը համընկավ թուրքական պատերազմի մեկնարկի հետ ։
Նահանջելով Ախալքալաքից ՝ Գուդովիչը 1807 թվականի հունիսի 8-ին 7 ժամ տևած համառ պայքարից հետո ջախջախեց թուրքական բանակը Արփաչայա գետի մոտ։ Այս ճակատամարտում Պորտնյագինը հրամանատարեց ռուսական զորքերի ձախ թևը և հաջողությամբ հետ մղեց իր վրա ուղղված Յուսուֆ փաշայի հարձակումը ։
Հաջորդ 1808 թվականի հունիսին նա ստանձնեց Ամամլախ գյուղում տեղակայված ջոկատի հրամանատարությունը և միևնույն ժամանակ հոկտեմբերի 3 -ից նոյեմբերի 30 -ը մասնակցեց Էրիվանի նոր պաշարմանը, որը սկսեց կոմս Գուդովիչը ։
1810 թվականի ընթացքում Պորտնյագինը պաշտպանեց Պոմբակ և Շուրագել նահանգները և շատ հաջող արշավանք կատարեց պարսկակների տարածքների վրա։ Նույն թվականին, նոր գլխավոր հրամանատար, գեներալ Տորմասովի նշանակմամբ, նա մասնակցեց Ղարաբաղում հարկերի հավասարեցման հանձնաժողովի աշխատանքներին, որից հետո գեներալ Թորմասովը Բոմբակի նահանգից տեղափոխեց Թուրքիա Ախալցխայի մոտակայքում։ 1810 թվականի նոյեմբերի 2 -ից 26 -ը Ախալցիխի  արշավախմբի ընթացքում հերոսություն ցուցաբերելու համար նա պարգևատրվել է Սբ. Վլադիմիր 2 -րդ աստիճանի շքանշանով ։
1811 թվականի աշնանը Պորտնյագինը նշանակվեց Կախեթի շրջանի ղեկավար։ 1812 թվականի հունվարին Կախեթիում սկսվեց ապստամբություն։ Ապստամբ Կախեացիները թագավոր հռչակեցին Գեորգիին ՝ կաղ, ոչ հեռավոր մարդու։ Գեորգին սկսեց վիրավորական հայտարարություններ հրապարակել, գյուղերը մեկը մյուսի հետևից միացան ապստամբներին։ Ապստամբությունն այնքան անսպասելի էր և այնքան արագ տարածվեց, որ Պորտնյագինը, որն այդ ժամանակ գտնվում էր Սագորեխոյի Նարվա Դրագուն գնդի շտաբում, կարող էր հավաքել ընդամենը 150 մարդ ամբողջ գնդից և նրանց հետ շրջապատված էր ապստամբներով ։
Առավոտյան ժամանած Խերսոնի գրենադիրային գնդի երկու գումարտակը Պորտնյագինին հնարավորություն տվեցին նահանջել և մեկնել Թբիլիսի՝ կազմակերպելու այս քաղաքի պաշտպանությունըմինչև գերագույն հրամանատարի ժամանումը։  Չնայած ապստամբությունը ճնշելու համար Պորտնյագինի ձեռնարկած ողջամիտ և եռանդուն միջոցառումներին, գլխավոր հրամանատար, մարկիզ Պաուլուչին, Թիֆլիս ժամանելուն պես, փետրվարի 21-ի հրամանով, Պորտնյագինին նկատողություն արեցч Կախեթից հեռանալու և Թիֆլիս նահանջելու համար։ Այս անարդարությունից վիրավորված ՝ Պորտնյագինը զեկույց ներկայացրեց իր հիվանդության մասին և ապագա ապստամբությունը ճնշելուն այլևս չմասնակցեց ։
Մինչդեռ, արդեն այդ ժամանակ, մարկիզ Պաուլուչիի փոխարեն, Վրաստանի և ամբողջ կովկասյան գծի ղեկավար նշանակվեց գեներալ Ռտիշչևը, որին կայսր Ալեքսանդր I- ը գրել էր 1812 թվականի փետրվարի 16 –ին "Պատվիրում եմ ձեզ անմիջապես մեկնել Թիֆլիս, իսկ կովկասյան գծի ղեկավարությունը հանձնարարել գեներալ-մայոր Փորտնյագինին": Նույն գրությամբ Պորտնյագինը նշանակվեց 19 -րդ հետևակային դիվիզիայի պետ և Կովկասյան գծի զորքերի հրամանատար ։
Այս պաշտոնում Պորտնյագինի նախորդը՝ գեներալ Բուլգակովը, զոհ էր դարձել քաղաքացիական իշխանությունների ինտրիգներին։ Պորտնյագինը չ խուսափեց նույն ճակատագրից։ Նոգայի դատական կարգադրիչ, գեներալ-մայոր Մենգլի-Գիրեյը, դժգոհ Պորտնյագինից, որին նա կասկածում էր արքայազն Լովի փախուստի մեջ, որը ձերբակալվել էր Մենգլի-Գիրեյի եղբոր՝ Բախտի-Գիրեյի սպանության համար ձերբակալված լինելու համար, սկսեց անհանգստացնել նոգայցիներին։ Պորտնյագինը հեռացրեց Մենգլի-Գիրիին իր պաշտոնից, ինչը նրա կողմից մեծ սխալ էր, քանի որ դա առաջացրեց տեղի բնակչության դժգոհությունը ։
Շարքում հայտնված խռովությունները, նոգայցիների դժգոհությունները և 27000 նոգայցիների տեղաշարժը Կուբանից Թուրքիա, ինչպես նաև Պորտնյագինի կողմից աշխատանքից հեռացված Նոգայի դատական կարգադրիչ Սուլթան Մենգլի-Գիրեյի բողոքը, դրդեց Ռտիշչևին նշանակել գեներալ -մայոր Դելպոցոյին՝ Պորտնյագինի նկատմամբ հետաքննություն կատարելու համար։ Դելպոցոյի ներկայացրած զեկույցի հիման վրա Ռտիշչևը 1813 թվականի դեկտեմբերի 14 -ի գրել է իշխան Գորչակովին, որ «քանի դեռ գեներալ -մայոր Պորտնյագինը մնում է Կովկասյան գծի զորքերի հրամանատարը և չի փոխում իր վարքագիծը, մինչ այդ հանգստություն չի կարող հաստատվել։ Ես ամենայն լրջությամբ խնդրում եմ ձեզհեռացնել նրան իմ թիմից, որպեսզի ես պատասխանատվություն չկրեմ անկարգությունների համար ։
Գեներալ Ռտիշչովի նամակի արդյունքում Ալեքսանդր I- ը հրամայեց Պորտնյագինին պատասխանատվության ենթարկել անօրինական գործողությունների համար, իսկ գեներալ-մայոր Դելպոցոն նշանակվեց կովկասյան գծի հրամանատար ։
Դատարանի կողմից ազատված Պորտնյագինը հեռացավ Թիֆլիս և այնտեղ ապրեց մի քանի տարի կարիքավոր և առանց գործի, բայց 1816 թվականին Երմոլովի Վրաստան ժամանելուն պես նա նորից զորակոչվեց ծառայության և 1822 թվականի հոկտեմբերի 10 -ին նշանակվեց 8 -րդ շրջանի ներքին պահակախմբի գեներալ։ Գործող բանակից հեռու, որտեղ նա անցկացրեց իր կյանքի լավագույն տարիները և որոնց շարքերում նա կատարեց մի շարք սխրանքներ, Պորտնյագինը մահացավ 1827 թվականի ապրիլի 20 -ին և թաղվեց Ուֆայի մոտակայքում` Աստվածածնի Վերափոխման վանքի գերեզմանատանը ։
1911 թվականի գարնանը 48-րդ հետևակային դիվիզիայի սպաները կարգի բերեցին հերոսի գերեզմանը և վերականգնեցին տապանաքարը ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Ռուս գեներալներ
Դոնալդ Լամբերտ
Դոնալդ Լամբերտ (Donald "The Lamb" Lambert, ), ամերիկացի ջազ դաշնակահար, որը նվագում էր ստրայդ ոճով ։ Կյանքի գրեթե մեծ մասը խաղացել է Նյու Ջերսիի ոչ հայտնի բարերում։ Չնայած դրան, նա դասվում է այնպիսի հայտնի երաժիշտների շարքին, ինչպես Քաունթ Բեյսին և Արտ Թեյթումը։
Կենսագրություն
Առաջին դաշնամուրի դասերը Դոնալդին տվեց իր մայրը՝ Ալման, որը պրոֆեսիոնալ դաշնակահար և ուսուցիչ էր։ Սակայն նա հրաժարվում էր նոտաներ կարդալ սովորել և հիմնականում, որպես ինքնուս, միշտ լսում էր Ջեյմս Ջոնսոնի դաշնամուրային հոլովակները։ Դաշնակահար Դոն Քոութսը վերհիշում է մի դեպք, որը տեղի է ունեցել 1950-ականների վերջին, այն Ժամանակ Լամբերտը մտել է ակումբ, որտեղ երիտասարդ երաժիշտները փորձում են նոր ստեղծագործություններ գրել։ Մի քանի անգամ լսելուց հետո նա նստեց երգեհոնի առջև և ճշգրիտ խաղացրեց ստեղծագործությունը։ Դա Ջոն Քոլտրեյնի Giant Steps-ն էր։ Նրա կարիերան սկսվեց 10 տարեկանից, որտեղ նա մշտապես աշխատել է մուլտիինստրումենտալիստ Փոլ Սեմինոլի հետ։ 1930-ականների սկզբում նա բնակություն է հաստատում Նյու Յորքում և աշխատում էր ակումբներում, սակայն կնոջ մահից հետո նա վերադարձել է Նյու Ջերսի և աշխատել փոքրիկ ակումբներում մինչև կյանքի վերջ ։ Ժամանակ առ ժամանակ նա հայտնվում էր Նյու Յորքում և մյուս վարպետներին հրավիրում է դաշնամուրային մրցույթի։ Այնտեղ նա ստուգում էր իր հմտությունները մրցույթում Արթոմ Թեյթումի հետ և ինչպես ասում էր դաշնակահար Բիլ Թեյլորը, «կարող է մրցակցել Լամբերտի հետ բայց չի կարող գերազանցել»։ Նրա տեխնիկան, նրա եռանդը և սրամտություն պատկերված է 1940-1941 թվականների գրառումներում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ջազմեններ Կատեգորիա:Ամերիկացի դաշնակահարներ
Չկալովկա
Չկալովկա, գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Գեղարքունիքի մարզի Սևան համայնքում ։
Նախկինում Ալեքսանդրովկա անվան տակ ընդգրկված է եղել Երևանի նահանգի Նոր Բայազետի գավառում ։ Աչքի է ընկնում խիստ կլիմայով։ Չկալովկա է կոչվել (26.04.1946թ) ի հիշատակ ականավոր օդաչու Վ. Չկալովի։ Հիմնադրել են Ցարական Ռուսաստանի Պովոլժիեի, Սարտովի, Տամբովի նահանգներից եկած ռուսները 19-րդ դարի 1-ին կեսին և մինչև 1926 թվականը ռուսաբնակ էր։ 04.12.1995 թվականին մտել է Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի մեջ ։
Բնակչություն
Չկալովկայի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի բնակավայրեր Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գյուղեր Կատեգորիա:Մազազ գավառի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսները Հայաստանում
ՀՊՃՀ Կիբեռնետիկայի դեպարտամենտ
ՀՊՃՀ-ի Կիբեռնետիկայի ֆակուլտետը հիմնադրվել է 1961 թ.-ին, առանձնանալով էլեկտրատեխնիկական ֆակուլտետից որպես ավտոմատիկայի և հաշվիչ տեխնիկայի ֆակուլտետ, 1966 թ. վերանվանվել է տեխնիկական կիբեռնետիկայի ֆակուլտետ։ Ֆակուլտետն ունի 5 ամբիոն՝ կառավարման համակարգերի, էլեկտրոնային տեխնիկայի, միկրոէլեկտրոնիկայի և կենսաբժշկական սարքերի, չափիչ տեխնիկայի և ստանդարտացման ու սերտիֆիկացման, տեխնիկական համակարգերի ինֆորմացիոն ապահովման, որտեղ դասավանդում են 7 պրոֆեսոր, 28 դոցենտ, 40 ասիստենտ և դասախոս։
Ընդհանուր տեղեկատվություն
Ֆակուլտետի 75 դասախոսներից 39-ը (52%) ունեն գիտական աստիճաններ։ Կրթական 3 ծրագրերի 4 մասնագիտությունների գծով սովորում են 759 ուսանող, 70 մագիստրանտ, 23 ասպիրանտ։ Ֆակուլտետի գիտահետազոտական աշխատանքների հիմնական ուղղություններն են՝ համակարգային վերլուծություն, կառավարման համակարգերի անալիզ և սինթեզ, միկրոէլեկտրոնիկա, միկրոսխեմատեխնիկա, ինտեգրալ տեխնոլոգիաներ, օպտոէլեկտրոնիկա, միկրոպրոցեսորներ, միկրոպրոցեսորային բժշկական սարքեր, թվային և միկրոպրոցեսորային սարքավորումներ, էլեկտրաէներգիայի ստատիկ և ֆիզիկական մեծությունների առաջնային կերպափոխիչներ, գերբարձր հաճախականային սարքավորումներ, կենսատեխնիկական համակարգերի կառավարում, թվային չափիչ սարքերի, անալոգաթվային և թվաանալոգային կերպափոխիչների և ստանդարտների մշակում։ Պարբերաբար լույս է տեսնում “Моделирование, Оптимизация, Управление” գիտական աշխատանքների ժողովածուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ՀՊՃՀ ֆակուլտետներ
Կերուլեն
Սկիզբ է առնում Հենտեյ բարձրավանդակի արևելյան լանջերից, թափվում Դալայնոր լիճը։ Երկարությունը 1264 կմ է։ Կերուլենի ափին է Չոյբալսան քաղաքը (Մոնղոլիա)։
Անվանում
Անվանման հիմքը, ըստ ոմանց, մոտիկ է էվենկերեն խերելգեն «ցածրավայր, գետահովիտ» բառին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մոնղոլիայի գետեր Կատեգորիա:Չինաստանի գետեր Կատեգորիա:Ամուր գետի վտակներ Կատեգորիա:Ասիայի միջազգային գետեր
Ճաշոց (4885)
Ճաշոց (4885), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 4885 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 15-րդ դարում Հովհաննես գրիչի կողմից։ Ստացողը եղել է Ստեփաննոս միայնակեացն։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 32X21 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 508 թերթից։ Գրված է երկսյուն, բոլորգրով։ Ունի կիսախորան, լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ, աստառը՝ վանդակազարդ կտավ։ Հիշատակարան գրչի՝ 162բ, 291բ, 344ա, 388բ և այլուր, հետագայի՝ 201ա, 281բ, 506բ (16-րդ դար) ։
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Բամբակաշատ)
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի, Հայ առաքելական եկեղեցի Հայաստանի Արմավիրի մարզի Բամբակաշատ գյուղում։ Ընդգրկված է Բամբակաշատի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։
Պատմություն
Եկեղեցին ժամանակի ընթացքում երկու անգամ վերանորոգվել է։ Եկեղեցու երկրորդ վերանորոգումն իրականացվել է Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Վազգեն Առաջինի օրոք (1991)։ Խորհրդային կարգերի հաստատման առաջին շրջանում եկեղեցին վերածվեց թունաքիմիկատների պահեստի։ Կառուցման և վերանորոգման վերաբերյալ պահպանվել է արձանագրություն եկեղեցու մուտքի մոտ։ Վերանորոգումից հետո եկեղեցին վերստին գործում է և իրականացնում իր հոգևոր առաքելությունը ։
Եկեղեցու 100-ամյակի կապակցությամբ բակը բարեկարգվել է, տեղադրվել է նոր ցանկապատ, փոխվել է խորանի խաչը։ Եկեղեցու բակում տեղադրվել է 2 խաչքար, որից մեկը նվիրված է մեծ եղեռնի անմեղ զոհերի հիշատակին (հեղինակ՝ բամբակաշատցի տվերաբնակ բարերար Լևոն Սոլկարյան) ։
Արտաքին հղումներ
ա ա
Բառնաբաս Եսայան
Բառնաբաս Եսայան, հայ բանասեր։
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում, ապա սովորել Վենետիկի Մխիթարյանների Ս. Ղազար վանքում։ 1843-1844 թվականներին «Բազմավեպի» համարներում տպագրել է հնագիտական, պատմա-բանասիրական հոդվածներ ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Պոնցանո դի Ֆերմո
Պոնցանո դի Ֆերմո (Ponzano di Fermo), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Մարկե շրջանում՝ Ֆերմո պրովինցիայում։ Բնակչությունը կազմում է 1678 մարդ (2008 թվականի տվյալներով), բնակչության խտությունը՝ 114 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 14 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 63020։ Հեռախոսային կոդ՝ 0734։
Ուդմուրտսկի Յատցազ
Ուդմուրտսկի Յատցազ (Удмуртский Ятцаз, Ятцаз), գյուղ Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Ալնաշսկի շրջանի կազմում։
Պոնցանո դի Ֆերմո
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Ուդմուրտսկի Յատցազ
Բնակչությունը 2008 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 66 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Ալնաշսկի շրջանի բնակավայրեր
Ֆոնտինյասի
Ֆոնտինյասի (Фонтиняси), գյուղ Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Տյաչևի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Ֆոնտինյասի գյուղում բնակվում էր 655 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Տյաչևի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Կարմիր (անձնանուն)
Կարմիր, հայկական արական անուն։ Առաջացել է հայերեն կարմիր բառից։ Այս անվանը համապատասխանում է պարսկերեն Surxa անձնանունը, որը կրում էր Թուրանի Աֆրասիաբ թագավորի որդին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական արական անձնանուններ
Շեյի համախտանիշ
Շեյի համախտանիշ, հիվանդություն է, որն առաջանում է իդուրոնիդազ ֆերմենտի անբավարարությունից, ինչի հետևանքով օրգանիզմում կուտակվում են գլիկոզամինոգլիկաններ (GAGs)։
Մուկոպոլիսախարիդոզի I տիպի ամենաթեթև ենթատեսակն Շեյի համախտանիշն է, իսկ ամենածանր ենթատեսակը՝ Հուրլերի համախտանիշը։
Շեյի համախտանիշը բնութագրվում է եղջերաթաղանթի պղտորվածությամբ, դեմքի դիսմորֆիզմով և կյանքի նորմալ տևողությամբ ։ Այս հիվանդութամբ մարդիկ կարող են ունենալ աորտալ անբավարարություն Աորտալ անբավարարություն
Ախտանիշներ
Շեյի համախտանիշի ախտանիշները փոփոխական են և ավելի թույլն են արտահայտված քան Հուրլերի համախտանիշինը։ Ախտանիշները կարող են ի հայտ գալ մինչև 5 տարեկանը, սակայն հիվանդությունը երեխաների մոտ հաճախ ախտորոշվում է միայն 10 տարեկանից հետո։ Գլաուկոման, ցանցաթաղանթի դեգեներացիան և եղջերաթաղանթի պղտորվածությունը կարող են առաջացնել տեսողական խանգարումներ։ Այլ ախտանիշներ են աորտալ անբավարարությունը, դաստակային թունելի համախտանիշը, ձեռքերի և ոտքերի դեֆորմացիան, հոդերի կոշտացումը և քնի ապնոէ համախտանիշը։ Շեյի համախտանիշով մարդիկ կարող են ապրել մինչև հասուն տարիքը ։
Գենետիկա
Շեյի համախտանիշով հիվանդներն կրում են IDUA գենի երկու դեֆեկտավոր պատճեններ, որոնք գտնվում են 4-րդ քրոմոսոմի 4p16.3 հատվածում։ Սա այն գենն է, որը կոդավորում է իդուրոնիդազ ֆերմենտը։ Մուկոպոլիսախարիդոզի I-ի ենթատեսակ ունեցող բոլոր հիվանդներն ունեն նույն գենի մուտացիաներ, ինչը հանգեցնում է նույն ֆերմենտի անբավարարության։ Այնուամենայնիվ, Շեյի համախտանիշով հիվանդներն ունեն իդուրոնիդազ ֆերմենտի ավելի մեծ ակտիվություն, քան Հուրլերի համախտանիշով հիվանդները։
Քանի որ Շեյի համախտանիշը աուտոսոմ ռեցեսիվ հիվանդություն է, հիվանդ անձինք ունեն իդուրոնիդազ ֆերմենտը կոդավորող գենի երկու դեֆեկտավոր պատճեն։ Գենի մեկ նորմալ և մեկ դեֆեկտավոր պատճեններով ծնված մարդը կոչվում է կրող։ Վերջինիս օրգանիզմում արտադրվում է ավելի քիչ α-L-իդուրոնիդազ, քան գենի երկու նորմալ պատճեն ունեցող անհատի մոտ։ Այնուամենայնիվ, կրողների մոտ ֆերմենտի պակասած արտադրությունը բավարար է վերջինիս նորմալ գործելու համար, այդ իսկ պատճառով նրանց մոտ հիվանդության որևէ ախտանիշ չի դրսևորվում։
Պատմություն
1919 թվականին գերմանացի մանկաբույժ Գերտրուդ Հուրլերը նկարագրեց մի համախտանիշ՝ կապված եղջերաթաղանթի պղտորման, կմախքային և ինտելեկտուալ խանգարումների հետ։ Սա հայտնի դարձավ որպես Հուրլերի համախտանիշ ։ 1962 թվականին ակնաբույժ Հարոլդ Գ. Շեյը հայտնաբերեց Հուրլերի համախտանիշի ավելի թույլ տեսակ, որը նրա պատվին անվանվեց Շեյի համախտանիշ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Համախտանիշներ Կատեգորիա:Նյութափոխանակության խանգարումներ Կատեգորիա:Գենետիկ հիվանդություններ և խանգարումներ Կատեգորիա:Բժշկություն Կատեգորիա:Ժառանգական հիվանդություններ Կատեգորիա:2023 երիտասարդական ամառային վիքիճամբարի դասընթացի ժամանակ ստեղծված կամ բարելավված հոդվածներ
Գայանե Չիլոյան
Գայանե Չիլոյան, հայ թեթևատլետուհի, կարճ տարածության (սպրինտ) վազորդ, Հայաստանի աթլետիկայի հավաքականի անդամ, ազգային առաջնությունների հաղթող և մեդալակիր, մի քանի սպրինտային մարզաձևերում Հայաստանի գործող ռեկորդակիր, Ռիո դե Ժանեյրոյի ամառային Օլիմպիական խաղերի մասնակից։
Կենսագրություն
Գայանե Չիլոյանը ծնվել է 2000 թվականի սեպտեմբերի 27-ին Երևան քաղաքում։ 10 տարեկանից սկսել է զբաղվել թեթև ատլետիկայով ։
Կարճ տարածության վազքում առաջին լուրջ հաջողությանը հասել է 2016 թվականին՝ 15 տարեկանում, երբ Արտաշատում Հայաստանի առաջնության ժամանակ սահմանել է իր անձնական ռեկորդները 100 և 200 մետր տարածություններում՝ համապատասխանաբար 11,54 վայրկյան և 23,16 վայրկյան։ Լրացրել է օլիմպիական խաղերին մասնակցելու նորմատիվը, դարձել Հայաստանի հավաքականի անդամ և ձեռք բերել Ռիո դե Ժանեյրոյի ուղեգիր։ Օլիմպիադայի մեկնարկին չի կարողացել հաղթահարել որակավորման փուլը և դուրս է մնացել ։
Ռիոյի օլիմպիադայից հետո Չիլոյանը մնացել է Հայաստանի թեթև ատլետիկայի հավաքականի կազմում և մասնակցել միջազգային մրցաշարերի։ 2017 թվականին Ստամբուլում տեղի ունեցած Բալկանյանը երկրների երիտասարդների առաջնությունում Գայանե Չիլոյանը 100 մետր վազքում գրանցել է 12.28 վայրկյան արդյունք և զբաղեցրել առաջին տեղը ։