cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Թոքի քաղցկեղ
Բուժում
Թոքի քաղցկեղի բուժումը կախված է քաղցկեղի սպեցիֆիկ բջիջների տեսակից,նրանց հեռակա մետաստազավորումից և մարդու ընդհանուր վիճակից։ Հիմնական բուժումը ներառում է պալիատիվ խնամք, վիրահատական բուժում, քիմիոթերամիա, ռադիոթերապիա և թոքի քաղցկեղի թիրախային բուժումը։
Վիրահատական բուժում
Ոչ մանր բջջային կարցինոմայի դեպքում գնահատում են քաղցկեղի զարգացման փուլը, տեղակայումը, մետաստազավորումը և որոշում ենթակա է այն վիրահատական բուժման, թե ոչ, որի համար կիրառվում է ՀՇ-ն և ՊԵՏ ։ Եթե միջնորմի ավշային հանգույցների ներգրավումը պրոցեսի մեջ կասկածելի է, հանգույցից վերցվում է նմուշ փուլը գնահատելու համար։ Արյան քննությունը և թոքի ֆունկցիոնալ փորձերը կատարվում են պարզելու համար արդյոք հիվանդը գտնվում է բավարար վիճակում վիրահատելու համար ։ Եթե հայտնաբերվում է շնչառական անբավարարություն, ապա վիրահատությունը հնարավոր է չկայանա ։
Ոչ մանր բջջային կարցինոմայի վաղ փուլերում ընտրության մեթոդ է համարվում թոքի բլթի հեռացումը (լոբէկտոմիա)։ Եթե տվյալ մարդու մոտ հնարավոր չէ կատարել լոբէկտոմիա, ապա կատարվում է ենթաբլթային մասնահատում (սեպաձև ռեզեկցիա)։ Այնուամենայնիվ, սեպաձև ռեզեկցիայի դեպքում ավելի մեծ է կրկնման հավանականությունը, քան լոբէկտոմիայի դեպքում։ Հազվադեպ կատարվում է ամբողջ թոքի հեռացում (պնևմոնէկտոմիա) ։ Լոբէկտոմիայի թորակոսկոպիկ վիրահատությունն ավելի քիչ ինվազիվ վիրահատական մեթոդն է ։
Մանր բջջային կարցինոմայի դեպքում առավել բնորոշ է քիմիոթերապևտիկ և ռադիոթերապևտիկ բուժումը ։ Վիրահատական բուժման համակցումը քիմիոթերապևտիկ և ռադիոթերապևտիկի հետ բարելավում է բուժման ելքը։
Ռադիոթերապիա
Ռադիոթերապիան հաճախ զուգակցվում է քիմիոթերապիայի հետ և կիրառվում է ոչ մանր բջջային կարցինոմայի բուժման համար, երբ ուռուցքը վիրահատելի չէ։ Որոշ մարդկանց մոտ մեդիաստինալ N2 ավշային հանգույցի ներգրավման դեպքում ռադիոթերապիան կիրառվում է հետվիրահատական փուլում ։ Եթե քաղցկեղը աճելով խցանում է բրոնխի լուսանցքը, բրախիթերապիան (տեղային ռադիոթերապիան ) ուղղակիորեն ներթափանցելով բացում է բրոնխի լուսանցքը։ Համեմատելով արտաքին ճառագայթային թերապիայի հետ, բրախիթերապիան թույլ է տալիս կրճատել բուժման ժամանակը և նվազեցնել առողջապահական անձնակազմի ճառագայթումը ։ Այնուամենայնիվ բրախիթերապիայի մասին տվյալները ավելի քիչ են քան արտաքին ճառագայթային թերապիայի։
Ոչ մանր բջջային և մանր բջջային կարցինոմայով հիվանդների մոտ կրծքավանդակի փոքր չափաբաժնով ճառագայթումը կիրառվում է ախտանշանների վերահսկման համար՝ պալիատիվ ռադիոթերապիա։
Քիմիոթերպիա
Քիմիոթերապևտիկ բուժման տեսակը կախված է ուռուցքի տեսակից ։ Մանր բջջային կարցինոմայի դեպքում առավել հաճախ օգտագործում են ցիսպլատինը և Էտոպոսիդը ։ Համակցումը կարբոպլատինի, գեմցիտաբինի, պացլիտաքսելի, վինորելբինի, տոպոտեկանի, և իրինոտեկանի հետ նույնպես օգտագործվում է ։ Ոչ մանր բջջային կարցինոմայի դեպքում քիմիոթերապիան բարելավում է գոյատևումը և օգտագործվում է որպես առաջնային բուժան մեթոդ։ Բնորոշ է 2 տեսակի դեղորայքի օգտագործում, որոնցից մեկը պլատինիումն է, մյուսը՝ գեմցիտաբին, պացլիտաքսել, դոցետաքսել ,պեմետրեքսեդ, էտոպոսիդ կամ վինորելբին ։ Պլատինիում համակցված դեղորայքային թերապիան կարող է բերել բացասական հետևանքների 70 տարեկան և ավելի տարցների մոտ ։ Նախքան վիրահատությունը քիմիոթերապևտիկ բուժումը ոչ մանր բջջային կարցինոմայի դեպքում կարող է բարելավել բուժման ելքը  ։ Քիմիոթերապիան կարող է համակցվել պալիատիվ խնամքի հետ, համապատասխան քիմիոթերապևտիկ բուժումը բարելավում է կյանքի որակը։
Թիրախային բուժում
Որոշ դեղորայքներ, որոնք թիրախային են մոլեկուլային պաթոլոգիական ուղիների համար թոքի քաղցկեղի համար հասանելի են, հատկապես բարձր տարբերակված հիվանդությունների դեպքում։ Էրլոթինիբը, գեֆիտինիբը և աֆաթինիբը արգելակում են թիրոզին կինազային էպիդերմալ աճի գործոնի ռեցեպտորի։
Կանխատեսում
Ոչ մանր բջջային կարցինոմայի կանխատեսումը կախված է շնչառական ախտանշանների առկայությունից, ուռուցքի չափերից (>3 սմ), ոչ տափակ բջջային քաղցկեղի տեսակից (հիստոլոգիական), տարածման աստիճանից (փուլից) և մետաստազավորումից դեպի ավշային հանգույցներ։ Մանր բջջային կարցինոմայի կանխատեսումը կախված է հիվանդի ընդհանուր վիճակից, սեռից, հիվանդության փուլից, և կենտրոնական նյարդային համակարգի կամ լյարդի ընդգրկվածությունից։
Համաճարակաբանություն
Թոքի քաղցկեղի զարգացման հավանականությունը մեծանում է 50 տարեկանից բարձր մարդկանց մոտ, ովքեր ունեն ծխելու պատմություն։ Ի տարբերություն տղամարդկանց մահացության ցուցանիշի, որը սկսեց ավելի քան 20 տարի առաջ նվազել, կանանց մոտ թոքերի քաղցկեղի մահացության ցուցանիշները վերջին տասնամյակների ընթացքում աճել է և վերջերս սկսել է կայունանալ ։ ԱՄՆ-ում թոքերի քաղցկեղի զարգացման վտանգը տղամարդկանց մոտ 8% է, իսկ կանանց մոտ `6% ։ Երիտասարդ չծխողների մոտ, ովքեր դիտում են ծխախոտի մասին գովազդներ, ծխելու հավանականությունը ավելի է մեծանում ։ ԱՄՆ-ում, սևամորթ կանայք և տղամարդիկ ունեն ավելի բարձր ընդգրկվածություն ։ Ներկայումս թոքի քաղցկեղի առաջացման հավանականությունը զարգացող երկրներում ավելի քիչ է, սակայն ակնկալվում է այս ցուցանիշի մեծացում հաջորդող մի քանի տարիների ընթացքում, հատկապես Չինաստանում և Հնդկաստանում։
Թոքերի քաղցկեղը Մեծ Բրիտանիայում ամենատարածված քաղցկեղն է (շուրջ 46,400 մարդ ախտորոշվել է 2014թ.-ին) և այն ամենատարածված մահվան պատճառն է (շուրջ 35,900 մարդ մահացավ 2014թ.-ին) ։
1960-ական թվականներից թոքի ադենոկարցինոմայի տարածվածությունը սկսեց աճել թոքերի քաղցկեղի այլ տեսակների հետ համեմատած, մասնավորապես ծխախոտի շնորհիվ։ Ծխողները ներշնչում և ստանում են նիկոտինի որոշակի քանակ, մեծացնելով մասնիկների կուտակումը փոքր օդատար ուղիներում, որտեղից ադենոկարցինոման հակված է առաջանալու ։ Թոքի ադենոկարցինոմայի տարածվածությունը շարունակում է աճել։
Պատմություն
Թոքի քաղցկեղը շատ հազվադեպ էր հանդիպում մինչև ծխախոտի ի հայտ գալը, այն մինչև 1761-ը չի ճանաչվել որպես հստակ հիվանդություն ։ Թոքի քաղցկեղը սկսել է նկարագրվել 1810-ականներից, չարորակ թոքի ուռուցքը կազմում էր ամբողջ քացկեղների 1%-ը 1878թվականին, բայց 1900-ականներին այն կազմում էր 10–15%-ը ։ Բժշկական գրականության մեջ հայտնի էր միայն 374 դեպք 1912թ.-ին , բայց քաղցկեղի դեպքերի քանակը մեծացավ 0.3% -ից 1852թ.-ին մինչև 5.66% 1952թ.-ին ։ 1929թ.-ին Գերմանիայում բժիշկ Ֆրիտզ Լիքինթը հայտաբերեց կապը ծխելու և թոքի քաղցկեղի միջև , որը համարվեց որպես հակածխախոտային քարոզարշավ ։ British Doctors' Study-ը 1950թ.-ին հրատարակեց առաջին համաճարակաբանական ապացույցը ծխելու և թոքի քաղցկեղի միջև կապի ։ Արդյունքում 1964թ.-ին Surgeon General of the United States-ը խորհուրդ տվեց ծխողներին դադարել ծխելը ։
Ռադոնի հետ ասոցացված կապը առաջինը նկարագրվեց հանքագործների շրջանում Օրե լեռան մոտ Շնեբերգ, Սաքսոնիայի մոտակայքում։ Արծաթը հանքահանվել է սկսած 1470թ.-ից, և այս հանքավայրերը հարուստ էին ուրանիումով և վերջինին ուղեկցող ռադիումով և ռադոն գազով ։ 1960-ականներից արդեն ռադոնը համարվեց թոքի քաղցկեղի առաջացման պատճառներից մեկը ։
Առաջին հաջողակ պնևմոնէկտոմիան թոքի քաղցկեղի կապակցությամբ կատարվել է 1933թ.-ին ։ Պալիատիվ ռադիոթերապիան սկսել է կիրառվել 1940-ականներից ։ Արմատական ռադիոթերապիան սկսել է կիրառվել 1950-ականներից, օգտագործելով ավելի մեծ դոզայով ճառագայթեր համեմատաբար ավելի վաղ փուլում հայտնաբերված թոքի քաղցկեղի համար, այն հիվանդների մոտ ովքեր վիրահատելի չեն ։ 1970-ական թվականներից քիմիոթերապևտիկ բուժումը հաջողությամբ սկսեց զարգանալ ։
Հետազոտության ուղվածություններ
Ներկայումս թոքի քաղցկեղի բուժման հետազոտական ուղղությունները ներառում են իմունոթերապիան, որը ակտիվացնում է իմունային համակարգը քաղցկեղային բջիջները վնասելու համար, էպիգենետիկ և քիմիոթերապիայի ու ռադիոթերապիայի նոր համակցություններ։ Բուժման նոր մեթոդներից շատերը իրենց ազդեցությունը թողնում են իմունային համակարգի վրա ունեցած իրենց ազդեցությամբ, որի արդյունքում ճնշվում է ուռուցքային բջիջների  իմուն համակարգից խուսափելու ունակությունը  ։
TRACERx ծրագիրը դիտում է ոչ մանր բջջային կարցինոմայի զարգացումը և թե ինչպես է քաղցկեղը ռեզիստենտ դառնում բուժման նկատմամբ, մեթոդը դիտում է ոչ մանր բջջային կարցինոմայով հիվանդներից վերցրած ուռուցքային նմուշները, որոնք գտնվում են ախտորոշման տարբեր փուլերում, առաջնային բուժումից հետ, հետագա բուժումից հետո և ռեցիդիվումը ։ Ուսումանասիրելով նմուշները քաղցկեղի զարգացման տարբեր կետերում, հետազոտողները հույս ունեն բացահայտելու փոփոխություններ, որոնք կկարգավորեն ուռուցքային բջիջների աճը և ռեզիստենտությունը բուժման նկատմամբ։ Հետազոտության արդյունքները կօգնեն բժիշկներին և գիտնականներին ձեռք բերել նոր տեղեկություններ ոչ մանր բջջային կարցինոմայի վերաբերյալ և զարգացնել բուժման նոր մոտեցումներ։
Դիմակայուն քաղցկեղային բջիջները հաճախ ռեզիստենտ են քիմիոթերապևտիկ և ռադիոթերապևտիկ բուժման նկատմամբ և սա կարող է հանգեցնել բուժումից հետո նրանց կրկնմանը։ Նոր թիրախային մոտեցումները՝ պրոտեինային և գլիկոպրոտեինային մարկերները, սպեցիֆիկ են դիմակայուն բջիջների համար, այս մարկերները ներառում են CD133, CD90, ALDH1A1, CD44 և ABCG2-ը։ Այս թիրախային բուժման ուղղությունները կարող են օգնել կանխել ռեցիդիվները։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թոքի քաղցկեղ Կատեգորիա:Մահվան պատճառներ Կատեգորիա:Թոքերի հիվանդություններ Կատեգորիա:Ծխելու սովորույթ Կատեգորիա:Ուռուցքաբանություն
Ապորիա
Ապորիա, (հունարեն άπορία — դժվարություն, տարակուսանք, α — ժխտական մասնիկ + πορος - ելք), տերմին հին հունական փիլիսոփայության մեջ, որ նշանակում է տրամաբանորեն դժվար՝ լուծելի կամ անլուծելի պրոբլեմ։
Սյույ Ֆու
Սյույ Ֆուն ծնվել է մ.թ.ա. 255 Ցին կայսրությունում,  Ցին (դինաստիա) կայսրության օրոք նա եղել է պալատական մոգ և գուշակ։ Կայսր Ցին Շի Հուանդին երիտասարդության թրմախառնուրդը գտնելու նպատակով նրան երկու անգամ ուղարկել է արշավի դեպի արևելյան ծովեր ։ Նրա արշավները անցկացվել են մ.թ.ա. 219 և 210 թվականներին։ Համարվում է, որ նրա նավատորմը բաղկացած էր 60 նավից, անձնակազմը՝ 5000 հոգուց, նավերին կային 3000 աղջիկ և տղա, ինչպես նաև տարբեր հմտություններով արհեստավորներ։ Երկրորդ արշավից հետո նա չվերադարձավ։ Գրականության մեջ կարելի է գտնել շատ ենթադրություններ, որ նա դուրս է եկել ափ  Ճապոնիայում և այնտեղ մահացել։
Ապորիա
Առավել հայտնի են Զենոն Էլեացու ապորիաները, որոնցով նա փորձում է հիմնավորել շարժման անհնարինությունը։ Օրինակ ըստ «Դիխոտոմիա» (երկատում) ապորիաի, որևէ տարածություն անցնելու համար պետք է անցնել նրա կեսը, որն անցնելու համար պետք է անցնել այդ կեսի կեսը և այդպես անվերջ, ուրեմն՝ այդ տարածությունը չի կարելի անցնել, անցումը, շարժումը չի կարող սկսվել (ըստ մի այլ տարբերակի, անցումը չի կարող ավարտվել)։ Ապորիաներն, ընդհանուր առմամբ, արտահայտում են շարժման դիալեկտիկական հակասականությունը։ Բայց դրանց մեջ դրսևորվող տրամաբանական հակասության լուծման բավարար եղանակ չի գտնված։ Իր իմաստով ապորիան մոտ է անտինոմիային։
Կատեգորիա:Տերմիններ Կատեգորիա:Անտիկ փիլիսոփայություն Կատեգորիա:Պարադոքսներ
Սյույ Ֆու
Ճանապարհորդություն
Կայսր Ցին Շի Հուանդին շատ էր վախենում մահից և հավերժ ապրելու միջոցներ էր փնտրում։ Նա հանձնարարեց Սյույ Ֆուին կազմակերպել  անմահության գաղտնիքների որոնումները։ 219 թվականին Սյույ Ֆուն արշավ կազմակերպեց օվկիանոսում գտնվող Պենլայ սար,որտեղ պետք է ապրեին երկնաբնակներ, այդ թվում նաև Անցի Շենը։ Արշավին մասնակցում էին 300 անչափահաս աղջիկներ և տղաներ։ Արշավի նպատակն էր գտնել երիտասարդության թրմախառնուրդը։ Մի քանի տարի նա դեգերում էր ծովերով, բայց ադպես էլ չգտավ Պենլայ սարը։ Երբ 210 թվականին կայսրը հարցրեց որոնումների արդյունքների մասին,  Սյույ Ֆուն պատմեց, որ ճանապարհը անհնար է հաղթահարել, քանի որ այն պաշտպանում են հսկա ձկները։ Ձկներին սպանելու համար անհրաժեշտ էին լավ նետաձիգներ։ Կայսրը համաձայնեց և նրան տրամադրեց նետաձիգներ։ Սյույ Ֆուն կրկին դուրս եկավ ծով, բայց այս անգամ ետ չվերադարձավ։ Շի Ցզիում ասվում է, որ նա հասել էր հարթավայրերով և ընդարձակ ճահիճներով տեղանքի(平原廣澤), որտեղ իրեն հռչակել է թագավոր և էլ ետ չի վերադարձել։
Վաղ պատմական ժամանակագրությունները նույնպես չեն տալիս հստակ տեղեկություններ այն վայրի մասին, որտեղ Սյույ Ֆուն ափ է դուրս եկել։ Սան-գո չժին (Երեք թագավորությունների պատմություն), Հաու Հանշուն (ուշ Հան դինաստիայի պատմությունը), Գուադի չժին այն վայրը, որտեղ նա ափ է դուրս եկել, անվանում են "Չժոու" (亶州), սակայն Չժոուի գտնվելու վայրը չի նշվում։ Եվ միայն 1100 տարի անց Վաղ Չժոու (951-960) ժամանակաշրջանի վանական Իչուն գրեց,որ Սյույ Ֆուն ափ է դուրս եկել Ճապոնիայում, և Ֆուձիյամա լեռը նույնականացվել է Պենլայ սարի հետ։ Այս լեգենդը տարածվեց Ճապոնիայում, որտեղ էլ ստեղծվեցին Սյույ Ֆուին նվիրված համալիրները։
Ճապոնական տեսություն
Նրանք ովքեր համարում են, որ Սյույ Ֆուն ափ է դուրս եկել Ճապոնիայում ենթադրում են, որ նրա առաքելությունը նպաստեց ճապոնական քաղաքակրթության առաջխաղացմանը։ Մ.թ.ա մոտ 300 անհետանում է Ձյոմոն մշակույթը, և ճապոնական տեսության կողմնակիցները համարում են, որ հենց Սյույ Ֆուն է բերել նոր տեխնոլոգիաներ և բույսեր, որոնք թույլ են տվել բարելավել կենսամակարդակը։ Ճապոնիայում Սյույ Ֆուի հանդեպ առաջացավ երկրպագություն, որպես գյուղատնտեսության, բժշկության և մետաքսի աստծո։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Չինացի ճանապարհորդներ
Լուսանուշ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական իգական անձնանուններ
Հրաչ Չիլինգարյան
Հրաչ Կարապետի Չիլինգիրյան (Չիլինկիրյան, Չիլինկիրեան), ամերիկացի և անգլիացի հայագետ-գիտնական, սոցիոլոգ, հայոց եկեղեցու արդի և ժամանակակից պատմության և եկեղեցաբանության, Մերձավոր Արևելքի հայկական համայնքի ժամանակակից պատմության, հայ-թուրքական հարաբերությունների և Կովկասում միջէթնիկական խնդիրների մասնագետ։ Օքսֆորդի համալսարանի արևելագիտության ամբիոնի դասախոս և գիտաշխատող։ Հասարակաբանական գիտությունների դոկտոր է, աստվածաբանության մագիստրոս և հանրային կառավարման (Public Administration) մագիստրոս։
Կենսագրություն
Հրաչ Չիլինգիրյանը սովորել է Կոնկորդիա քոլեջում (Նիւ Եորք), Երուսաղեմի և Նյու Յորքի հայկական սեմինարիայում, Նյու Յորքի ուղղափառ եկեղեցու աստվածաբանական դպրոցում, ինչպես նաև Կալիֆորնիայի և Լոնդոնի համալսարաններում։ 1991-1994 թվականներին եղել է Նյու Յորքի Սուրբ Ներսես հայկական սեմինարիայի դեկան։ Միաժամանակ, 1990-1995 թվականներին հանդիսացել է «Հայկական եկեղեցու հետազոտության և ուսումնասիրության հիմնարկի» (ACRAG) «Լուսամուտ» (Window view of the Armenian Church) ամսագրի հիմնադիր և խմբագիր։ 1997-1998 թվականներին եղել է հայկական ժամանակակից գիտական ուսումնասիրությունների և աղբյուրագիտության «Զորյանի ինստիտուտի» (Zoryan Institute for Contemporary Armenian Research and Documentation) ղեկավարը։ 2003-2012 թվականներին հանդիսացել է Քեմբրիջի համալսարանի եվրասիական հետազոտությունների կեդրոնի փոխ ղեկավար և գլխավոր գիտաշխատող, որտեղ նա դասավանդել է և զբաղվել տարբեր ակադեմիական պաշտոններով ։ 2012 թվականից Օքսֆորդի համալսարանի արևելագիտության ֆակուլտետի դասախոս է, որտեղ դասախոսություններ է կարդում Հայաստանի և Մերձավոր Արևելքի հայկական համայնքների, ինչպես նաև հայկական եկեղեցու ժամանակակից պատմության և եկեղեցաբանության վերաբերյալ։ Գիտնականի հետաքրքրությունների հիմնական շրջանակը ներառում է՝ Մերձավոր Արևելքի և Հայաստանի ուսումնասիրություններ, ինքնության և ազգային մշակույթի հարցեր, հայրենիքի և սփյուռքի միջև հարաբերություններ, հայկական եկեղեցու այժմեական խնդիրներ, Մերձավոր Արևելքի և Եվրասիայի տարածքում միջէթնիկական հարաբերություններ ։  Բազմաթիվ ուսումնասիրությունների ու յօդուածների հեղինակ է։
Ուսումնասիրությունների ոլորտներ
Հրաչ Չիլինգիրյանի գիտահետազոտական ուսումնասիրությունների ոլորտներն են
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ հայագետներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հայագետներ Կատեգորիա:Անգլիացի հայագետներ Կատեգորիա:Անգլիացի գիտնականներ Կատեգորիա:Ամերիկացի սոցիոլոգներ Կատեգորիա:Աստվածաբաններ Կատեգորիա:Անգլիացի պատմաբաններ
Ներսես Մելիք-Թանգյան
'''Գերշ. Տէր Ներսես Արք. Մելիք-Թանգյան''', Արքեպիսկոպոս։
Ծնվել է 1866 թվականին, Սյունիքում։ Նախնական կրթությունը ստացել է ծննդավայրում, ապա ավարտել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանը։ 1886 թվականին դասավանդել է ծննդավայրի դպրոցում, 1888 թվականին՝ Շուշի քաղաքում և 1896 թվականին՝ Բաքվում։ Երբ 1896 թվականին ցարական իշխանության հրամանով փակվում են հայոց դպրոցները, Մելիք-Թանգյանը գնում է Սանկտ Պետերբուրգ ուսումը շարունակելու, և ավարտում Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ Սանկտ Պետերբուրգից վերադառնալուց հետո ձեռնադրվել է եպիսկոպոս և 1912-1948 թվականներին եղել է Ատրպատականի հայոց թեմի առաջնորդ։ Սրբազան Մելիք-Թանգյանը «Աշխարհաբարի քերականությունն» և «Հայ եկեղեցու իրավունքը» գրքերի հեղինակն է։ Երեսունվեց տարի ղեկավարել է Թավրիզի հայոց դպրոցների հոգաբարձուների խորհուրդը։ Սրբազան Մելիք-Թանգյանի առաջնորդության 37 տարիները Ատրպատականի հայության հասարակական, կրթական, մշակութային կյանքի ամենածաղկուն շրջաններից էին։ Այդ ժամանակաշրջանը համընկավ Ռեզա Շահի հրամանով հայոց դպրոցների փակմանը, սակայն բանիմաց ու քաջ հոգևորականը մինչև իր կյանքի վերջը ղեկավարեց հայ համայնքը անսասան կամքով։ Ներսես Արք. Մելիք-Թանգյանը մահացել է 1948 թվականին՝ Թավրիզում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանի սաներ Կատեգորիա:Հայ եկեղեցական գործիչներ Կատեգորիա:1866 ծնունդներ Կատեգորիա:Հայ արքեպիսկոպոսներ
Յուջին Օ'Նիլ
Յուջին Գլադսթոն Օ'Նիլ (Eugene Gladstone O'Neill ), ամերիկացի դրամատուրգ, գրականության Նոբելյան մրցանակի 1936 թվականի դափնեկիր, Պուլիցերյան մրցանակի դափնեկիր (1920, 1922, 1928, 1957 (հետմահու))։
Կենսագրություն
Ծնվել է Նյու Յորքում, Բրոդվեյի հյուրանոցներից մեկի համարում, Էլլա (Քվինլան) Օ'Նիլի և ամերիկյան հայտնի դերասան, իռլանդացի վերաբնակիչ Ջեյմս Օ'Նիլի ընտանիքում։ Սովորել է Նյու Յորքի կաթոլիկ գիշերօթիկ դպրոցում, ապա Նյու Լոնդոնի դպրոցում, որտեղ սիրել է գրականություն ընթերցել։
1902 թվականին ընդունվել է Կոնեկտիկուտի բողոքականների և կաթոլիկների համար նախատեսված գիշերօթիկ դպրոց։ 1906 թվականին ընդունվել է Փրինսթոնի համալսարան, սակայն մեկ տարի անց անհայտ պատճառով թողել է ուսումը։
1909 թվականին հոր կամքին հակառակ ամուսնացել է և ոսկեխույզների հետ մեկնել Հոնդուրաս, իսկ հետո՝ Անգլիա և Արգենտինա, որտեղ թափառաշրջիկ է դարձել, մուրացկանություն արել և չարաշահել ալկոհոլը՝ տառապելով դեպրեսիայով։ Ավելի ուշ աշխատանքի է ընդունվել նավագնացական ընկերությունում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դրամատուրգներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ Կատեգորիա:Լոուրենս Օլիվիեի մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Փրինսթոնի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ Կատեգորիա:Պուլիտցերյան մրցանակակիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Տուբերկուլոզից մահացածներ Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական ծագմամբ Կատեգորիա:Ամերիկացի նոբելյան մրցանակակիրներ Կատեգորիա:«Թոնի» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Վերին Բիյանկա
Վերին Բիյանկա  (Верхняя Биянка), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Չելյաբինսկով։ Գետաբերանը գտնվում է Իկից գետի ձախ ափից 14 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 28 կմ։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Կամսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Աի, գետի ենթաավազանը Սպիտակ գետն է, գետի գետային ավազանը Կամա ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Աբոնդանս (պանիր)
Աբոնդանս (Abondance), կիսակարծր պանրի տեսակ, որը արտադրում է ֆրանսիական Վերին Սավոյ դեպարտամենտում։
Պատմություն
Աբոնդանս պանիրը արտադրվել էլ է դեռևս 14-րդ դարում։
Արտադրություն
Պանիրը արտադրվում է որոշակի տեսակի կովի կաթից, որի բաղադրությունից բացակայում է սիլոսը և այլ խմորային անասնակեր: Որպեսզի պատրաստել 9.5 կիլոգրամ կշռող պանրի մեկ գլուխ, պահանջվում է 100 լիտր կաթ: Այն մինչև հասունանալը փաթաթում են կտորով, որի հետքերը մնում են պանրի կեղևի վրա։
Նկարագրություն
Պանիրն ունի նարնջագույն-շագանակագույն հարթ կեղև՝ երկնագույն կազեինի պուտերով. արտաքինից երևում կտորի ընդգծված նկարը։ Պանրի զանգվածը փափուկ է, ձիգ, նուրբ, փոքր-ինչ սերուցքային, ունի փղոսկրի գույն կամ դեղնավուն է. ունի անցքեր։ Յուղայնությունը կազմում է 48%։ Համը հագեցած է, նուրբ, փափուկ, ունի մրգային երանգ և ընկույզի համ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Պանիրներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ֆրանսիական պանիրներ
Սան Ջորիո դի Սուզա
Սան Ջորիո դի Սուզա (San Giorio di Susa), կոմունա Իտալիայում՝ Պիեմոնտ մարզի Թուրինի գավառում։ Բնակչությունը ըստ 2008 թվականի տվյալների՝ 949 մարդ։ Զբաղեցնում է 2 կմ² տարածք ։ Բնակչության խտությունը՝ 50 մարդ/կմ²։ Փոստային ինդեքսը՝ 10010 ։ Հեռախոսային կոդը՝ 0122։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության շարժը.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Լադո Ասաթիանիի փողոց (Թբիլիսի)
Լադո Ասաթիանիի փողոց (ლადო ასათიანის ქუჩა), փողոց Վրաստանի մայրաքաղաք Թբիլիսիի Հին Թբիլիսի շրջանում՝ Սոլոլակ բլրի ստորոտում։ Սկսվում է Երուսաղեմի փողոցից և ավարտվում Ամագլեբա ու Կոջորի փողոցների հատման վայրում։
Պատմություն
Փողոցն իր ներկա անվանումը ստացել է ի պատիվ վրացի գրող Լադո Ասաթիանիի 1991 թվականին։ Նախկինում բազմիցս փոխվել է փողոցի անունը։ 1841 թվականին կոչվել է Այգեգործական, 1843 թվականին՝ Բարսեղ Բեհբության, 1922 թվականին՝ Ֆրիդրիխ Էնգելս, 1923 թվականին՝ Իոսիֆ Իվանիձե։
Լադո Ասաթիանիի փողոցում տարբեր տարիների բնակվել են հայտնի և ազդեցիկ անձինք, որոնց մեծ մասը հայեր են եղել։
Ասաթիանի փողոցում է գտնվել նախկին Մանթաշյանի առևտրային ուսումնարանը, որը խորհրդային տարիներին գործարկվել է որպես թիվ 43 դպրոցը, որտեղ սովորել և ավարտել են մշակույթի ազդեցիկ և հայտնի գործիչներ Միքայել Թարվերդյանը, Էդուարդ Խաղագորտյանը, Լև Կուլիջանյանը,  Եվգենի Բաշինջաղյանը, Թելման Զուրաբյանը, Թադևոս Ավետի Բարխուդարյանը, Գրիգորի Բեժանովը, Ա. Տեր-Գրիգորյանը, Ա. Մուրադյանը և ուրիշներ։
Տեսարժան վայրեր
Թիվ 22 տուն - պատկանել է Բեհբությանին։
Թիվ 27 տուն (ճարտարապետ Կ.Ա.Սարգսյան)- պատկանել է Մ.Քալանթարյանին։
Թիվ 50 տուն (1910-1911, ճարտարապետ Ղազար Սարգսյան) - Մանթաշյանի առևտրային ուսումնարան ։
Թիվ 28 տուն - ազնվական կուսյերի խորհրդի շենք ։
Թիվ 30 տուն - այստեղ էին բնակվում սիմենսները ։
1909—1914 թվականներին Սոլոլակի բլրի մեջ թունել է փորվել, որը դարձել է դեպի բուսաբանական այգի տանող երկրորդ ճանապարհ։ Ինժեներն է եղել Կ.Խատիսյանը (Բրայլովսկու հետ համատեղ)։ Թունելը գործել է մինչև 2004 թվականը։ Փակվելուց հետո վերափոխվել է գիշերային ակումբի ։
Գրականություն
''Т. Р. Квирквелия'' Архитектура Тбилиси. М.: Стройиздат, 1985
Արտաքին հղումներ
[http://www.tamartour.ru/georgian-interesting-places/types-of-georgian-interesting-places/historical_places/sololaki-tbilisi Прогулка по Сололаки. Тбилиси. Улица Ладо Асатиани]
Կատեգորիա:Թբիլիսիի փողոցներ
Կիլիմանջարո (ազգային պարկ)
Կիլիմանջարո ազգային պարկ, ազգային պարկ Տանզանիայի հյուսիսում։ Այստեղ է գտնվում Աֆրիկայի ամենաբարձր գագաթը` Կիլիմանջարոն։
Ֆիզիկա-աշխարհագրական բնութագիր
Կիլիմանջարո ազգային պարկը տեղակայված է նույնանուն շրջանում՝ Մոշի քաղաքի մերձակայքում, Արուշա քաղաքից 128 կմ հեռավորության վրա։ Պարկի հիմնական սահմանը ընկած է ծովի մակարդակից 2700 մ բարձրության վրա, բացի այդ պարկն իր մեջ ներառում է վեց միջանցք՝ ցածրադիր անտառների միջով ։
Մինչև 2005 թվականը պարկի տարածքը 753 կմ2 էր, ևս 1078 կմ2 տարածք զբաղեցնում էր պարկի շրջակայքում գտնվող անտառային արգելոցը ։ 2005 թվականին այգին ընդարձակվել է և այժմ զբաղեցնում է 1668 կմ2 տարածք։
Լեռնագագաթի նվաճումը զբոսաշրջիկների հիմնական նպատակն է, որոնց թիվը տարեկան ավելի քան 10 000 է։ Այգում լեռնագնացության վեց երթուղի է տեղադրվել, որոնցից ամենատարածվածը Մարանգուի արահետն է ։ Բացի այդ այգում կարելի է տեսնել Շիրա սարահարթը և որսալ կարմրախայտ Չալա լճում, որը գտնվում է լեռան հարավարևելյան լանջի խառնարանում ։
Տարածքի պաշտպանություն
Դեռևս 1910 թվականին գերմանական գաղութային կառավարությունը որոշեց պաշտպանել լեռը։ Այդ ժամանակ ստեղծվեց որսորդական արգելոց, որը 1921 թվականին փոխեց իր կարգավիճակը և դարձավ անտառային արգելոց։ 1973 թվականին Տանզանիայի կառավարությունը հայտարարեց լեռան վրա ազգային պարկի ստեղծման մասին (2700 մ), իսկ 1977 թվականին այն մատչելի դարձավ զբոսաշրջիկների համար։ 1987 թվականին պարկն ընդգրկվեց Տանզանիայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում ։
Ներկայումս պարկը բաժանված է յոթ գոտիների, որոնցից են ինտենսիվ հետիոտների ուղին, լեռնային և հարթ հատվածներում ցածր ինտենսիվության հետիոտնային, կառավարման, մշակութային և ցերեկային օգտագործման գոտիները։ Ամենամեծը վայրի բնության գոտին է։ 1995 թվականին պարկում աշխատողների ընդհանուր թիվը մոտ 150 էր ։
Պարկի հիմնական խնդիրները ապօրինի ծառահատումը, որսը և մեղրի հավաքումն են։ Բացի այդ վտանգ են ներկայացնում հրդեհները, որոնք հաճախ են տեղի ունենում պարկի հարավ-արևմտյան մասում, որը զբոսաշրջիկների շրջանում ամենատարածվածն է ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կատեգորիա ԲՊՀՄ II Կատեգորիա:Տանզանիայի ազգային պարկեր Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Տանզանիայում Կատեգորիա:Տանզանիայի աշխարհագրություն Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:1973 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Ազգային պարկեր Կատեգորիա:Տանզանիայի մշակույթ
Ընձառյուծների միություն
Ընձառյուծների միություն, գաղտնի միություն Արևմտյան Աֆրիկայում, որտեղ գործնականում եղել են՝ ծիսական սպանություններ և սեփական ցեղի ներսում մարդակերություն։ Ընձառյուծների միությունն ակտիվ է եղել XX դարի սկզբին և կեսերին։ Միության հիմնական տարածքներն են համարվել՝ Սիերա Լեոնեն, Լիբերիան, Կոտ դ'Իվուարը, ինչպես նաև՝ Նիգերիան։
Ընձառյուծների միության մասին առաջին տեղեկատվություն
Մինչ XIX դարի կեսերը շատ քիչ հիշատակումներ են եղել Սիերա Լեոնեում ծիսական սպանությունների և մարդակերության վերաբերյալ։ Այսպես, 1607 թվականին Ուիլիամ Ֆիչը գրել է մարդակեր վայրագ ցեղերի մասին, ովքեր կրում էին ընձառյուծի կաշի, իսկ Գրեհեմ Ինգմանը հիշատակում է մարդկանց ողջակիզելու ծիսակարգը։
Չնայած Տոնգո խաղի արգելքներին, ծիսական սպանությունների մասին նորությունները շարունակվում էին։ Նրանցից շատերի հետևում կանգնած էր գաղտնի միությունը, որը ստացել էր՝ Մարդ-ընձառյուծների միություն անվանումը։ 1895 թվականին մարդ-ընձառյուծների գործունեությունը ճնշելու նպատակով ընդունվում է օրենք, ըստ որի արգելվում է ընձառյուծի մորթի կրելը, ծիսակատարության դանակը և «կախարդական» դեղամիջոցը։ Խախտողները մեխանիկորեն դառնում էին հանցագործ։ 1896 թվականի հոկտեմբերի 9-ին Սիերա Լեոնեում օրենքն ուժի մեջ մտավ։ Ներքին հողերում ներդրվեց պրոտեկտորատի ռեժիմ, որն իրականացնում էր բնակչության լիակատար վերահսկողություն ։
Մարդ-ընձառյուծներ XX դարում
XX դարի սկզբին՝ 1912 թվականին, հատուկ գործողությունների ընթացքում, ձերբակալվել էր ավելի քան 400 միությունում ներգրավված կասկածյալ։ Հատուկ մամուլի ասուլիսի ժամանակ իշխանությունները հանրությանն են ներկայացրել մարդ-ընձառյուծների ատրիբուտներ։ Դրանից հետո Սիերա Լեոնեում գործող միությունը թուլացավ և տարածվեց հարևան երկրներում։ 1934-1935 թվականներին հանրությունն անհանգստացած էր Բելգիական Կոնգոյում (այժմյան՝ Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետություն) տեղի ունեցող իրադարձությունների համար։ Այդ ժամանակ հայտնաբերվել էին մեծ քանակությամբ զոհեր, ովքեր, իբր, մահացել էին ընձառյուծների հարձակումից։ Այս իրադարձությունների արդյունքում Էդգար Ռայս Բերոուզի մոտ միտք հղացավ 1935 թվականին գրել «Տարզանն ու մարդ-ընձառյուծները» վեպը ։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո՝ 1945-1947 թվականներին, մարդ-ընձառյուծների միության գործունեություն սկվեց Կալաբարի շրջանում, որը գնտվում է Նիգերիայում։ Պաշտամունքի նվիրյալներն այդ ժամանակ սպանել էին ավելի քան հարյուր մարդ։ Մարդ-ընձառյուծների դեմ սկսվեց ակտիվ շարժում։ Շրջակայքում հայտարարվեց պարետային ժամ և միության անդամների գլուխների համար նշանակվեց պարգևավճար։ Ձերբակալված կասկածյալները մոտ հարյուրն էին, որոնցից 18-ը ենթարկվեց մահապատժի։ Ի սկզբանե որոշված էր հանրային մահապատիժն իրագործել, որպեսզի ցրեն նրանց գերբնականության հանդեպ ունեցած մարդկանց վախերը։ Սակայն, խորհրդակցելով, իշանությունները որոշեցին որպես հանդիսատես թողնել միայն ցեղերի առաջնորդներին։
Այժմ էլ քննարկումներ են ընթանում այն մասին, թե արդյոք հիմա էլ գոյություն ունեն պաշտամունքի անդամներ, բայց ոչ-ոք չի էլ կարող պնդել, որ պաշտամունքն այժմ չկա։ Մարդ-ընձառյուծների գործունեության դրսևորման վերջին միջադեպը եղել է 1994 թվականին՝ Լիբերիայում։ Տեղի՝ Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի հովանու ներքո գտնվող հիվանդանոց է տեղափոխվել 8 պատառոտված մարդ, որոնցից երկուսը՝ կին և երեխա, ովքեր դեռևս կենդանի էին, սակայն այնքան վախեցած, որ չեն կարողացել տալ որևէ կոնկրետ բացատրություն։ Բուժանձնակազմը՝ կազմված տեղի բնակիչներից, սարսափած փախել է։ Կարմիր խաչի անձնակազմը՝ ուսումնասիրելով մարմինները, համոզվել է, որ հարձակվողները գիշատիչներ չեն եղել, չնայած վնասվածքները շատ նման էին ընձառյուծի ճիրաններից ստացված վերքերի, բայց ատամների հետքերը հստակ մարդկային էին։ Բժիշկների բացակայության ընթացքում, մարմինների մասին հոգ տանողները սպանվեցին, իսկ կինն ընդհանրապես անհետացավ։ Տեղում ոստիկանությունը հայտնաբերեց ընձառյուծի հետքեր։ Գործն այնքան մեծ արձագանք ունեցավ, որ Ինտերպոլն ուղարկեց իր գործակալներին, սակայն՝ ապարդյուն ։
Մարդ-ընձառյուծների միության նկարագիր
Բրիտանական իշխանությունները աստիճանաբար շատ բան իմացան Ընձառյուծների միության մասին։ Աղբյուրներից մեկը դարձավ՝ հենց միության անդամների վկայությունները։ Կիրառվում էր մի շատ հետաքրքիր ձև, որի օգնությամբ եվրոպացները սովորել էին «հարցաքննել» տեղի բնակչությանը. հատուկ հարցաքննության համար պատրաստում էին՝ աղի, պղպեղի և մոխրի խառնուրդ, ինչը վկաներին բաժանում էր թարգմանիչը։ Յուրաքանչյուրը կուլ տալուց հետո երդվում էր, որ եթե ստի, ապա. «Թող մահն անմիջապես հարվածի իրեն» ։
Ընձառյուծների միության անդամկացում
Ընձառյուծների միության անդամ դառնալու համար անհարաժեշտ էր գտնել այնպիսի մարդու, որն արդեն միության անդամ էր և նրանից խնդրել կախարդական ըմպելիք՝ «բորֆիմոր»։ Եթե խնդրանքը բավարարվում էր, ապա թեկնածուին առաջարկում էին գնալ ջունգլի և գտնել՝ դեպի դեղաբույս տանող արահետը։ Որոշ ժամանակ անց, միությանը միանալու ցանկացող անձը, հանդիպում էր մարդկանց խմբի և նրանց հետ փոխանակվում ողջույնի ծիսակարգով։ Այնուհետև, նորեկին ուղեկցում էին դեպի այն տեղը, որտեղ նա «գտնում էր» կարմիր արկղ՝ լի «բորֆիմորով»։ Նաև նրան հանձնում էին՝ ընձառյուծ-դանակ, որը վերցնելով մարդը երդվում էր ընդմիշտ գաղտնի պահել միությունը։ Դրանից հետո միության նոր անդամը պետք է մատուցեր իր առաջին զոհը։ Սովորաբար դա լինում էր աղջնակ։ Մարդ-ընձառյուծների միությանն անդամակցելու թեկնածուն, օգնողների ուղեկցությամբ, պետք է զոհաբերության համար թույլտվություն խնդրեր հարազատներից։ Սակայն, այդպիսի «խնդրանքը» առարկություն չէր ենթադրում, այլ պարզապես ծիսակարգի մաս էր։ Թույլտվություն ստանալուց հետո անհրաժեշտ էր գտնել մարդասպան՝ յոնգոլադո, որն էլ կավարտի զոհաբերությունը ։
Եզրափակիչ փուլը՝ զոհի սպանությունն էր։ Սովորաբար զոհին դեպի որոգայթ ուղեկցում էին ծնողները կամ հարազատները (բայց դա չէր վերաբերվում պատժիչ սպանություններին, երբ մարդուն սպանում էին միության հանդեպ գործած այս կամ այն հանցանքի համար)։ Երբ զոհը մոտենում էր որոգայթին, մարդ-ընձառյուծները ձայներ էին արձակում և այդ ժամանակ յոնգոլադոն գաղտնի մոտենում էր զոհին և կտրում կոկորդը։ Այնուհետև միության անդամները սկսում էին «խառնել հետքերը»՝ հողի վրա ընդօրինակելով ընձառյուծի թաթերի հետքեր։ Դիակը մասնատում էին, միսն ու ներքին օրգանները բաժանում էին միության անդամներին։
Պաշտամունքի ծեսեր ու հոգևոր բաղադրիչ
Մարդ-ընձառյուծները հանդես են գալիս որպես մարտական պաշտամունքի ձև, նման՝ սկանդինավյան բերսերկներին։ Ընձառյուծի պաշտամունքը տղամարդկանց գաղտնի միություն էր, որը գոյություն ուներ Աֆրիկայում դեռևս հնագույն ժամանակներից։ Ըստ ականատեսների վկայությունների, պաշտամունքն ուներ մեծ ազդեցություն ամբողջ Աֆրիկայի տարածքում, քանի որ նրա անդամները տարբեր ցեղերի ներկայացուցիչներ էին։
Հաշվի առանելով ընձառյուծների միության գաղտնիությունը, նրա անդամները ապրում էին բնականոն կյանքով, ոչնչով աչքի չէին ընկնում և չէին մատնում իրենց պատկանելությունը։ Սակայն արշավանքների ժամանակ նրանք կրում էին ընձառյուծի մորթի և ծիսական դիմակ, այնպես՝ որ դառնան անճանաչելի։ Որպեսզի ավելի նմանվեն ընձառյուծի, նրանք օգտագործում էին զենքեր, որոնց միջոցով նմանակում էին ընձառյուծի ճանկեր ու ատամներ։ Դրանք ինչպես հատուկ ճանկեր էին, այնպես էլ՝ եռատամ դաշույններ։ Նաև կրում էին հատուկ կոշիկներ, որոնցով թողնում էին հովազի թաթերի հետքեր։
Արտաքին հղումներ
1900-1950: The Leopard Society in 'Vai country', in Bassaland.
Կատեգորիա:Գաղտնի ընկերություններ Կատեգորիա:Լիբերիայի պատմություն Կատեգորիա:Սիերա Լեոնեի պատմություն Կատեգորիա:Կոտ դ'Իվուարի պատմություն Կատեգորիա:Մարդակերությունն Աֆրիկայում
Հանքախորշ
Հանքախորշ, հանքի տարածքում օգտակար հանածոների շահագործման ժամանակ աշխատանքային տեղ։ Ստորգետնյա շահագործման դեպքում հանքախորշի հանքափորվածքը սահմանափակող մակերևույթն է և տեղաշարժվում է հանքային աշխատանքների հետևանքով։ Բացահանքերում հանքախորշի նեղանցքի տեղամաս է, որն անմիջականորեն մշակվում է էքսկավատորով։ Հորատանցքերի հորատման դեպքում հանքախորշի հորանցքի ճակատամասն է, որի մակերևույթը, հորատանցման ընթացքում քայքայվում է հորատման գործիքով։
Կատեգորիա:Հանքաարդյունաբերություն
Ապոլլոնիոս Պերգացի
Ապոլլոնիոս Պերգացի, մ. թ. ա. III դարի հույն մաթեմատիկոս, ալեքսանդրյան դպրոցի ներկայացուցիչ։ Հայտնի է «Կոնական հատույթներ» աշխատությամբ (8 գրքով)։
Էլիպսի ներմուծում
Կոնական հատույթներն ուսումնասիրել են նաև Ապոլլոնիոս Պերգացու նախորդները, բայց նա առաջինն էր, որ ներմուծեց էլիպսը, հիպերբոլը և պարաբոլը, որպես շրջանային կոնի կամայական հարթ հատույթներից առաջացած կորեր, և մանրամասնորեն հետազոտեց դրանց հատկությունները։ Ապոլլոնիոս Պերգացիու աշխատությունը խոշոր ազդեցություն է ունեցել աստղագիտության, մեխանիկայի և օպտիկայի զարգացման վրա։
Արտաքին հղումներ
http://lavico.ru/chto-gde-kogda/apolloniy-pergskiy
Կատեգորիա:Հին Հունաստանի մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Պահեստային վնասատուներ
Պահեստային վնասատուներ, պահեստակյաց վնասատուներ, կենդանիներ, որոնք փչացնում կամ ոչնչացնում են պահեստավորված և փոխադրվող հացահատիկը, հատիկային մթերքները, չոր մրգերը, բանջարեղենը, դեղանյութերի, կաշվի, ծխախոտի հումքը և այլն։
Դրանցից առավել վտանգավոր են ասուրի, երկարավուն և սովորական մազապատ աղերը, ամբարային և բրնձի երկարակնճիթը, գողձևացողը, սուրինամի ալրակերը, մավրիտանական բզեզը, ալյուրի մեծ և փոքր բզեզը, հարավային ամբարային հրաթիթեռը, ալյուրի հրաթիթեռը, ամբարային ցեցը, հացահատիկային ցեցը և այլն, թռչուններից՝ տնային աղավնին և ճնճղուկը, կրծողներից՝ մկները, դաշտամկները և այլն։
Հացահատիկային պաշարների բոլոր վնասատուներին պայմանականորեն բաժանում են 3 խմբի․
Միջատներով և տզերով վարակված սերմերը կորցնում են ծլունակությունը մինչև 50 % (վնասվում է հատիկի սաղմը և էնդոսպերմը), նվազում հատիկների քաշը (35-60 %-ով), վատանում դրանց սնևդային և հացաթխման որակը։ Ամբարային երկարակնճիթը և տզերը կարող են փոխանցել կարծր մրիկի սպորներ և այլ հիվանդություններ։ Առնետները և մկները։
Կատեգորիա:Վնասատուներ
Սոնյա Գարմերս
Սոնյա Գարմերս (Sonia Garmers, ), գրող Կյուրասաոյից։
Կարիերա
Գարմերսը գրել է շատ գրքեր պապիամենտուով և հոլանդերենով ։
Գարմերսը տպագրել է իր առաջին գիրքը պապիամենտուով 1995 թվականին։ Նրա առաջին հոլանդերեն գիրքը՝ «Սիրելի թագուհի, ես ուղարկում եմ իմ սիրելի աղջկան» (Lieve koningin, hierbij stuur ik U mijn dochter), տպագրվել է 1976 թվականին։ Գիրքը հասցեագրված էր Նիդերլանդների թագուհի Յուլիանային, որով Գարմերսը տեղեկացնում էր իր չորս աղջիկներին Նիդերլանդներում սովորելու ուղարկելու մասին ։ Թագուհի Յուլիանան նույնպես ստացել է գրքի օրինակը։
Գարմերսն առաջին անգամ հանդիպել է Միեփ Դիեքմանին 1958 թվականին ։ Դիեքմանը սկսել է պարապել Գարմերսի հետ և ի թիվս այլ բաների, սովորեցրել է նրան, թե ինչպես կարելի է լավագույնս կազմել գիրքը։ Դիեքմանը պարապում էր Գարմերսի հետ, երբ նա գրում էր իր առաջին հոլանդերեն գիրքը։
1973 թվականին նա տպագրել է բանաստեղծութիունների հավաքածու` Նիդիա Էկուրիի և Միլա Փալմի հետ համագործակցությամբ ։
1981 թվականին նա հաղթել է Nienke van Hichtum-prijs մրցանակը` իր Orkaan en Mayra գրքի համար։ Այս գիրքը շարունակությունն է իր առաջին հոլանդերեն մանկական գրքի, որը տպագրվել է 1977 և թվականին նկարազարդվել է Thé Tjong-Khing-ի կողմից ։ 1983 թվականին նա ստացել է Cola Debrotprijs մրցանակը` գրականության մեջ իր ունեցած ներդրումների համար ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կին մանկագիրներ Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ
Առևտրական պալատ
Առևտրական պալատ, հասարակական կազմակերպություն, որը փորձում է նպաստել տարբեր երկրների միջև տնտեսական և հատկապես՝ արտաքին-առևտրական կապերի զարգացմանը։
Առևտրական պալատի իրավական դրությունն ու գործառույթները, կառավարման մարմինների կազմակերպման կարգը յուրաքանչյուր երկրում որոշվում են համապատասխան կանոնագրքով։ Կան նաև խառը կազմակերպություններ, որոնց մեջ միավորվում են երկու Երկրների գործարար շրջաններ (օրինակ, ֆրանսխորհրդային)։ Հանդիսանում է առևտրաարդյունաբերական շրջանների միավորման ձևերից։
Խնդիրն է՝ պարզել առևտրի և արդյունաբերության իրավիճակը, որոնել վաճառահանման շուկաներ և այլն։ Ըստ իրավական դրության, առևտրական պալատը կարող է լինել կամ կամավոր կազմակերպվող ասոցիացիա (այսպես կոչված, մասնավորի բավական), կամ պետական կազմակերպություն (այսպես կոչված, հանրային-իրավական)։ 1919 թվականին հիմնադրվել է միջազգային առևտրական պալատը։
Կատեգորիա:Կազմակերպություններ
Վերին Մինյա
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Կամսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Աի, գետի ենթաավազանը Սպիտակ գետն է, գետի գետային ավազանը Կամա ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Ներքին աուդիտորների ինստիտուտ
Ներքին աուդիտորների ինստիտուտ, միջազգային մասնագիտական միավորում, որի գլխավոր գրասենյակը գտնվում է ԱՄՆ-ի Ֆլորիդա նահանգի Լեյք Մերի քաղաքում։ Հիմնադրվել է 1941 թվականին։ Ինստիտուտի անդամներն աշխատում են ներքին աուդիտի, ռիսկերի կառավարման, ղեկավարման, ներքին վերահսկողության, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների աուդիտի, կրթության և անվտանգության ոլորտներում ։
Առաքելություն
Ներքին աուդիտորների ինստիտուտի առաքելությունն է ներքին աուդիտի գլոբալ մասնագիտության համար դինամիկ առաջնորդություն ապահովելը։ Այս առաքելությանն աջակցող
գործողությունները ներառում, սակայն չեն սահմանափակում հետևյալ կետերը.
Կառուցվածք
Ներքին աուդիտորների ինստիտուտը կազմված է հետևյալ կոմիտեներից (հանձնաժողովներից)՝
Պատմական ակնարկ
Պատմաբանների փաստմամբ ներքին աուդիտի արմատները նշմարվում են դեռևս մեր թվարկությունից առաջ ընկած ժամանակաշրջանում, երբ առևտրականները ստուգում էին շուկա բերված հացահատիկի մուտքերը։ Մասնագիտության իրական զարգացումն ընթացել է 19-րդ և 20-րդ դարերում՝ կորպորատիվ բիզնեսի ընդլայնմանը զուգահեռ։ Ներքին աուդիտի նկատմամբ պահանջարկը հատկապես աճեց այն ընկերությունների վերահսկողական համակարգերում, որոնք գործունեություն էին իրականացնում մի շարք վայրերում և վարձում էին հազարավոր աշխատակիցների։ Շատերը ներքին աուդիտի զարգացումն ասոցացնում են հենց Ներքին աուդիտորների ինստիտուտի հիմնադրման հետ։
1941 թվականը շրջադարձային էր։ Վիկտոր Զ. Բրինկը հեղինակեց ներքին աուդիտի առաջին խոշոր գիրքը։ Միևնույն ժամանակ Նյու Յորքում գործող Հյուսիսամերիկյան ընկերության ներքին աուդիտոր Ջոն Բ. Թերսթոնը մտադրվել էր ներքին աուդիտորների համար հատուկ կազմակերպություն հիմնել։ Նա և Ռոբերտ Բ. Միլնը միասին աշխատել էին ներքին աուդիտի ենթահանձնաժողովում, որը ստեղծվել էր Էդիսոնի էլեկտրական ինստիտուտի և Ամերիկյան գազային ասոցիացիայի համատեղ նախաձեռնությամբ։ Նրանք եկան այն եզրահանգմանը, որ ներքին աուդիտը զարգացման և ճանաչման համապատասխան մակարդակի հասցնելու համար լավագույն տարբերակը ներքին աուդիտորների անկախ կազմակերպության ստեղծումը կլինի։ Երբ Բրինկի գիրքը գրավեց Թերսթոնի ուշադրությունը, 3 մասնագետներով համախմբվեցին և հասկացան, որ ընդհանուր հետաքրքրություններ ունեն ներքին աուդիտի դերի բարձրացման հարցում։
Որպես կազմակերպչական կոմիտե՝ Բրինկը, Միլնը և Թերսթոնը փոքրիկ խումբ ձևավորեցին Միացյալ Նահանգների գործող ներքին աուդիտորներից, ովքեր հետաքրքրություն էին ցուցաբերել ներքին աուդիտորների ազգային, և ինչու ոչ միջազգային կազմակերպության ստեղծման ուղղությամբ։
Անդամակցությունների թիվը սկսեց շատ արագ աճել։ Առաջին տարվա վերջում անդամների թիվը 24-ից հասավ 104-ի, իսկ 5 տարի հետո՝ 1018-ի։ Մինչև 1957 թվականը անդամների թիվը հասավ 3700-ի, որի 20%-ը բաժին էր ընկնում ԱՄՆ-ից դուրս գտնվող շրջաններին։
Այժմ՝ հիմնադրումից 80 տարի անց, Ներքին աուդիտորների ինստիտուտը դինամիկ զարգացող գլոբալ կազմակերպություն է, որն ունի ավելի քան 200,000 անդամներ աշխարհի ավելի քան 170 երկրներից և տարածաշրջաններից։ Ինստիտուտի նման մասշտաբներով զարգացումը արդյունք է անձնուրաց կամավորության, մասնագիտական նվիրվածության և ներքին աուդիտը ճանաչված մասնագիտություն դարձնելու ու զարգացնելու ցանկություն ունեցող մարդկանց ձգտման և ջանասեր աշխատանքի ։
Ներքին աուդիտորների ինստիտուտը Հայաստանում
Ներքին Աուդիտորների Ինստիտուտ-Հայաստանը (ՆԱԻ-Հայաստան) հիմնադրվել է 2012 թվականին՝ որպես Հասարակական կազմակերպություն՝ ռիսկերի կառավարումն ու ներքին աուդիտը ներկայացնող անհատների կողմից՝ խթանելու և զարգացնելու ներքին աուդիտի մասնագիտությունը Հայաստանում։ Հիմնադրման օրվանից ինստիտուտը հանդիսանում է միջազգային մեծ համբավ և ճանաչում ունեցող Ներքին Աուդիտորների Ինստիտուտ-Գլոբալի ներկայացուցիչը Հայաստանում։
2015 թվականի սեպտեմբերից ՆԱԻ-Հայաստանը հանդիսանում է նաև Ներքին աուդիտորների ինստիտուտների եվրոպական կոնֆեդերացիայի (ECIIA) լիիրավ անդամ։
ՆԱԻ-Հայաստանն իր առաքելության իրագործման շրջանակներում առաջնորդվում է հետևյալ նպատակներով՝
Ներկայումս ՆԱԻ-Հայաստանի անդամ է հանդիսանում 80 կազմակերպության մասնագետ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աուդիտ Կատեգորիա:Հաշվապահություն
Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի շենք
Հայաստանի կոմունիստական կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի շենք, Բաղրամյան պողոտա, 19 հասցեում գտնվող շենք Երևանում։ Այժմ շենքում է տեղակայված Հայաստանի Հանրապետության Ազգային Ժողովը ։ Ազգային ժողովի այգին 2018 թվականի հոկտեմբերի 3֊ից Նիկոլ Փաշինյանի որոշմամբ բաց է այցելուների համար ։
Ըստ բրիտանական «The Independent» պարբերականի 2019 թվականի հրապարակման՝ ՀՀ ԱԺ շենքը մտնում է աշխարհի երկրների օրենսդիր մարմինների ամենագեղեցիկ շենքերի թոփ 10-յակում ։
Պատմություն
Շենքի նախագծումը կատարվել է 1947 թվականին, իսկ կառուցման աշխատանքները մեկնարկել են 1948 թվականին և ավարտվել են 1950 թվականին։ Կառուցումից ի վեր և մինչև Հայաստանի անկախացումը շենքը եղել է Հայաստանի կոմունիստական կուսակցության Կենտրոնական կոմիտեի նստավայրը։ 1991 թվականի մայիսի 1-ին Հայաստանի Հանրապետության Նախարարների խորհուրդը ընդունել է «ՀԿԿ Կենտկոմի նախկինում զբաղեցրած շենքը Հայաստանի Հանրապետության Գերագույն խորհրդին հատկացնելու մասին» հ. 314 որոշումը, համաձայն որի ՀՀ Գերագույն խորհրդին է հանձնվել ՀԿԿ Կենտկոմի զբաղեցրած շենքը։ 1991 թվականի մայիսին ՀՀ Գերագույն խորհուրդը տեղափոխվել է այս շենք ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երևանի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Օրենսդիր մարմինների շենքեր Կատեգորիա:Օրենսդիր մարմինների նստավայրեր Շենք Կատեգորիա:Երևանի վարչական շենքեր Կատեգորիա:1950 կառուցված վարչական շենքեր Կատեգորիա:ՀՀ մշակույթի նախարարության հուշարձանների տեղեկատվական շտեմարանի վարչական շենքեր Կատեգորիա:1950 հիմնադրումներ Երևանում
Ռութ Նեգգա
Ռութ Նեգգա (Ruth Negga, ), իռլանդա-եթովպական ծագմանբ իռլանդացի դերասանուհի։ «Օսկար»-ի մրցանակակիր։
Կենսագրություն
Նեգգան ծնվել է 1982 թվականի հունվարի 7-ին Եթովպիայի Ադիս Աբեբա քաղաքում։
2000-ականների սկզբին նա սկսել է իր կարիերան Լոնդոնի բեմում, իսկ 2003 թվականին `առաջադրվել Լորենս Օլիվերիի լավագույն դեբյուտային մրցանակի ։ Այդ ժամանակներից նա հայտնվում է մի քանի իռլանդական ֆիլմերից, ինչպես նաև պարբերաբար աշխատել է հեռուստատեսային դրամաներում։ Խաղացել է նաև Շիրլի Բեսսիի «Շիրլի» հեռուստաֆիլմում (2011), որի համար ստացել է Իռլանդիայի ակադեմիայի կինոյի և հեռուստատեսության մրցանակ ։
2013 թվականին Նեգգան տեղափոխվել է ԱՄՆ, որտեղ նա դեբյուտ է կատարել ABC «Գործակալները S. H. I. E. L. D» սերիալում ։ 2016 թվականին նա սկսել է կանոնավոր կերպով հանդես գալ AMC-ի «Քարոզիչ» սերիալում։ Փոքր դերեր է ունեցել Համաշխարհային պատերազմ Զ, Ջիմի Հենդրիքս և Վարկրաֆտ ֆիլմերում։ 2016 թվականին Նեգգան հանդես է եկել «Լավինգ» ֆիլմի գլխավոր դերով` հիմնված «Լավինգ Վիրջինիայի դեմ» պատմության վրա։
Անձնական կյանք
2010 թվականից Նեգգան հանդիպել է դերասան Դոմինիկ Կուպերի հետ, սակայն 2018 թվականի ապրիլին, ըստ մամուլի հրապարակումների, զույգը բաժանվել է ։
Զավեն Կոշտոյան
Զավեն Աղասու Կոշտոյան, հայ նկարիչ, քանդակագործ, ՀՀ վաստակավոր նկարիչ (1992)։
Կենսագրություն
1950-1955 թվականներին սովորել է Ս. Դ. Մերկուրովի անվան Գյումրու նկարչական դպրոցում ։ 1964 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, 1969 թվականին՝ Երևանի Պետական գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1995-1997 թվականներին եղել է Շիրակի մարզպետարանի գլխավոր նկարիչ։ 1997 թվականից դասավանդել է ԵԳԱ Գյումրու մասնաճյուղում ։
1977 թվականից եղել է Հայաստանի նկարիչների միության անդամ։ 1990 թվականին արժանացել է Հայաստանի վաստակավոր նկարչի կոչման, 2006 թվականին՝ Գյումրու «Վարպետ» ոսկյա կրծքանշանի, 2008 թվականին՝ Համաշխարհային հայկական կոնգրեսի, Ռուսաստանի հայերի միության, Հայաստանի նկարիչների միության կողմից հայտարարված «Հայաստանը և հայաստանցիները նկարչի աչքերով» թեմայով մրցույթում երկրորդ մրցանակին, 2011 թվականին՝ «Թեքեյան» մշակութային միության «Բաբկեն և Անահիտ Մկրյան» առաջին մրցանակին։
Ստեղծագործական ուղի
Զավեն Կոշտոյանի գործերին բնորոշ է զուսպ մոնումենտալության և խոհաքնարականության նրբին զուգորդումը։
Ցուցահանդեսներ
Ունեցել է անհատական ցուցահանդեսներ՝ Գյումրիում (1973, 1988)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ Կատեգորիա:ՀՀ վաստակավոր նկարիչներ Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Ավետարան (4659)
Ավետարան (4659), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 4659 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 15-րդ դարում Գրված է թղթի վրա, որը ունի 23.5x16 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 347 թերթից։ Գրված է երկսյուն, բոլորգրով։ Ունի խորան 10, կիսախորան և լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Պահպանակը ունի 2 էջ, գրված է՝ մագաղաթի վրա՝ լատիներենով։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ, աստառը՝ ծաղկազարդ թավիշ։ Հիշատակարաններ հետագայի՝ 346 (1811թ.) :
Պալմիրա
Պալմիրա (Παλμύρα), արամերեն՝ Թադմոր՝ արմավենիների քաղաք), ուշ անտիկ ժամանակաշրջանի ամենահարուստ քաղաքներից մեկը։Արմավուտը(Պալմիրա,Թադմոր) հիմնել է Միտաննիի արքա Կիրտան մ.թ.առաջ 1500թ. Գտնվում է Սիրիական անապատի օազիսներից մեկում՝ Դամասկոսի և Եփրատի միջև (Դամասկոսից 240 կմ և Եփրատից 140 կմ հյուսիս-արևելք)։
Ներկայումս Պալմիրայի տեղում սիրիական անապատ է և հսկայական կառույցների ավերակներ, որոնք հին հռոմեական ճարտարապետության լավագույն օրինակներ են և ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից ընդգրկվել են Համաշխարհային ժառանգության ցանկում։ Հին քաղաքի գլխավոր փողոցի երկայնքով ձգվում են սյունաշարեր և կամարներ։ Առավել նշանավոր կառույցներից են Բելի տաճարը (1-ին դար), Բաալշամինի տաճարը (2-րդ դար), ագորան (3-րդ դար) հասարակական կենտրոնով թատրոնը և քարավանների իջևանատունը։
2015 թվականի մայիսին, երբ Պալմիրան գրավեց Իսլամական պետություն ահաբեկչական կազմակերպությունը, շատ կառույցներ, հուշարձաններ թալանվեցին ու ոչնչացվեցին։ Ներկայումս քաղաքն ամբողջական ոչնչացման սպառնալիքի տակ է։
Պալմիրայի պատվին են կոչվել ԱՄՆ մի քանի քաղաքներ։ Սանկտ Պետերբուրգը բանաստեղծորեն անվանել են հյուսիսային, իսկ Օդեսան՝ հարավային Պալմիրա ։
Անվանում
Անվան հիմքում ընկած է լատիներեն «պալմաս»՝ արմավենի բառը ։
Պատմություն
Թադմորի մասին ամենահին հիշատակումները մեզ են հասել հնագույն Մարի թագավորության շրջանից։ Արմավուտը(Պալմիրա,Թադմոր) հիմնել է Միտաննիի արքա Կիրտան մ.թ.առաջ 1500թ. որպես արամեական հորդաների դեմ ընդլայնված պաշտպանության միջոց։ Նաբուգոդոնոսոր 2-րդ արքան Երուսաղեմի վրա հարձակվելիս ավերել է այն։ Շնորհիվ աշխարհագրական լավ դիրքի՝ այն կրկին վերաշինվել է և դարձել քարավանների իջևանատեղի։ Այստեղ է գտնվել Պալմիրայի թագավորության մայրաքաղաքը՝ սենատով, ժողովրդական հավաքներով ։
Հռոմեացիները պարթևների հետ պատերազմի ժամանակ (Ք. հ. 41 թվական) փորձել են գրավել Պալմիրան, բայց անօգուտ։ Տրայանոսի կառավարման շրջանում այն ամբողջությամբ ավերվել է հռոմեական զորքերի կողմից, սակայն Հադրիանոսը վերականգնել է այն՝ անվանելով Ադրիանապոլիս։ Կարակալլայի օրոք (մոտ 212 թվական) Պալմիրան հռչակվել է հռոմեական գաղութ և կառավարման հանձնվել սենատոր Սեպտիմիուս Օդենատին։ Հռոմի դեմ հերթական ապստամբության ժամանակ վերջինս սպանվել է ոմն Ռուֆինի կողմից։