cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ջեյմս Ջոյս
Դուբլինցիներ
Հրատարակվելուց հետո գիրքը խանդավառությամբ չընդունվեց։ Թեև որոշ քննադատներ գովաբանեցին այն, ընդհանուր առմամբ հեղինակը քննադատվեց առօրյա կյանքի չնչին ու տհաճ կողմերի վրա այդքան մեծ շեշտադրություն դնելու համար։ Բացասական առումով նրան համեմատեցին կրկին իռլանդացի Ջորջ Մուրի հետ, իսկ պատմվածքները համարվեցին փաստարկներից զուրկ և հանդարտ ու միատարր ոճի ։ Էզրա Փաունդը, այնուամենայնիվ, The Egoist ամսագրում Ջոյսի ոճը համեմատում է ֆրանսիական արձակի լավագույն ոճի հետ՝ գովաբանելով այն, ինչպես նաև դրա «ոճագիտական խտությունը» ։ "Երեխան ճչաց. -Ա՜յ, հայրի՜կ,- և վերադարձավ սեղանի մոտ՝ վազելով ու ցնցվելով։ Սակայն մարդը ընկավ նրա հետևից և բռնեց նրա շորից։ Երեխան անհույս շուրջբոլորը նայեց, սակայն, տեսնելով, որ փախչելու տեղ չկա, ընկավ ծնկների վրա։""- Տեսնենք էլի կանջատես լույսը,- ասաց տղամարդը՝ վայրի կերպով ձեռնափայտով խփելով նրան։ -Դե, ստացիր, անիծյալ։""Երեխան ցավ զգաց, երբ փայտը վնասեց նրա մկանը։ Ձեռքերը օդում միացրեց իրար, իսկ ձայնը վախից դողաց.""- Ա՜յ, հայրի՜կ,- բղավում էր նա։ - Մի ծեծիր ինձ, հայրիկ։ Քեզ համար Հայր մերը կարտասանեմ... Քեզ համար ավե Մարիան կաղոթեմ, հայրիկ, եթե չծեծես ինձ... Քեզ համար Հայր մերը կարտասանեմ" Խոսե Մարիա Վալվերդեի համար այսօր դժվար է պատկերացնել, որ այդքան թափանցիկ ու պարզ պատմվածքները կարող էին սկանդալի առիթ դառնալ.քննադատները ելնում էին հատկապես ոճի, առարկայի տարրական մաքրությունից՝ ուղիղ ու անհատական, «որն այդպես անսահման ուժ է հաղորդում նրան, ինչը պատկերում է» ։ Վալվերդեն ավելացնում է. «Նատուրալիստ ոչ մի ծանրակշիռ գրող չէր կարող հազարավոր էջերի սահմաններում տալ այդ շրջանի Դուբլինի այդքան հստակ պատկերը և ձանձրալի, բայց բացահայտող միջադեպերի միջոցով ցույց տալ կյանքի բազմադարյա դրաման» Համաշխարհային գրականության պատմության մեջ Դե Ռիկերը և վերոնշյալ Վալվերդեն կարևորում են հատկապես այդ պատմվածքների «արտահայտիչ մաքրությունը»՝ միաժամանակ ընդգծելով, որ դրա տպագրության ժամանակ ի հայտ եկած դժվարությունները կարող էին ծագած լինել բրիտական արքայական ընտանիքի կողմից դրված արգելքի պատճառով, քանի որ գրքում հղումներ կա նաև նրան ։
Իռլանդացի քննադատ և գրքի հրատարակիչ Թերենս Բրանունը ուսումնասիրում է գործի կուռ մասերը, որ երևում են պատմության հաճախակի զուգահեռների ու համարժեքությունների մեջ՝ մինչև այն կետը, երբ անգամ առաջին և վերջին պատմվածքների վերնագրերը (Քույրերը և Մեռյալները) կարող էին հրաշալի կերպով փոխանակվել տեղերով, որը չէր ազդի դրանց ընդհանուր իմաստի վրա։ Նման տեխնիկական ցուցադրությունների միջոցով Ջոյսը նպաստել է «կարճ պատմվածքի՝ որպես ուշագրավ տնտեսմամբ ու հետևություններով հագեցած գեղարվեստական ձևի գրական նշանակությունը ցույց տալուն» ։
Գրքում առկա բազմաթիվ ինտերտեքստուալ բովանդակությունները մեկնաբանողների թվում է Ջոյսի ընկեր Ֆրենկ Բուդգենը. «Սթիվենը [Դեդալուսը] առաջին անգամ որպես կերպար հայտնվում է Պատանի ավեստագետի դիմանկարում, սակայն կասկած չկա, որ նա Դուբլինցիների առաջին երեք ուսումնասիրությունների անանուն պատմողն է» ։
Հետևելով իր ռեալիստական խառնվածքին՝ Հարրի Լեվինը գրքում տեսնում է ազդեցություններ Չեխովից, Դիքենսից և Շերվուդ Անդերսոնից, իսկ Ջերի Ջոնսոնը՝ Հենրիկ Իբսենից. այս ուսումնասիրողը նաև ընդգծում է քսաներկուամյա տղայի «հասուն էսթետիկ տաղանդը», որն ընդունակ է ստեղծել մի զարմանալի պատմվածք, որը փակում է ժողովածուն՝ Մեռյալները ։ Ու.Յ. Տինդալը գտնում է, որ Գաբրիել Քոնրոյի կերպարի տակ Ջոյսի մութ դիմանկարն է, որը Դուբլինում մնալով ամուսնացել էր Նորայի հետ (նրան ներկայացնում է Գրետան), դասավանդում էր համալսարանում և հոդվածներ էր գրում Daily Express-ի համար, մինչդեռ Բուրգեսի համար «Մեռյալները գուցե հեղինակի ամենաանձնական գործն է դուբլինյան քրոնիկոնում»։ Բրիտանական հանրագիտարանը այս պատմվածքը համարում է երբևէ գրված լավագույններից մեկը:​
Պատանի արվեստագետի դիմանկարը
Խոսե Մարիա Վալվերդեի համար այս ստեղծագործությամբ իռլանդացին հասնում է գրողի ամբողջական կարգավիճակի, իսկ ըստ Հերբերտ Գորմանի՝ Ջոյսը դառնում է հենց ինքը ։ Դիմանկարը Սթիվեն Դեդալուս անունով մի տղայի պատմությունն է, որը Ջոյսի ալտեր էգոն է, քանզի վեպում շատ են հեղինակի իրական կյանքի վրա հիմնված տեսարանները։ Հերոսի ազգանունը հղում է անում Դեդալոսին՝ հունական միֆաբանության մեջ ճարտարապետ ու արհեստավոր, որը կառուցել էր Կրետեի հայտնի լաբիրինթոսը, որտեղ բանտարկված է Մինոտավրոսը։
Ընդհանուր առմամբ վեպում արտացոլված է զգայուն պատանու պայքարը իր ժամանակի բուժուական հասարակության համոզմունքների դեմ, իսկ մասնավորապես՝ կաթոլիկական և իռլանդական։ Պատումը վարում է հենց ինքը Սթիվենը (այս անունը կարող է հղում լինել քրիստոնեական առաջին նահատակ Սուրբ Սեբաստիանին), որի սուբյեկտիվությունը զարգացվում է հինգ լայնածավալ տեսարաններում կամ գլուխներում։ Առաջին էջերում պատումը անուղղակի ազատ ոճ ունի՝ նման ներքին մենախոսության։ Այս հնարքի միջոցով կերպարը՝ փոխակերպված պատումը վարողի հետ (կամ հակառակը), ակնհայտ կերպով արտահայտում է իր մտքերը այնպես, ինչպես դրանք ծնվում են իր գլխում, շատ հաճախ նաև պատահականորեն։ Այնուհետև գալիս է դասական՝ երրորդ դեմքի կողմից պատմելու ոճը։
Դիմանկարին և Ջոյսին շատ բնորոշ է ոճական էվոլյուցիան, առաջխաղացումը, որը հեղինակը հանդիպադրում է կերպարի կյանքի հաջորդական էտապներին։ Դրանով առաջին էջերում պատկերված երեխայի թոթովանքից անցում է կատարվում վեպը եզրափակող արդեն մաքրագործված շրջանների, որոնցում արտահայտվում է համալսարանականի անհանգստությունը։ Ոճերի այս միախառնումը իր լավագույն դրսևորումն է ունենում Ուլիսում (1922թ.)՝ հեղինակի գլուխգործոցում, որի գլխավոր կերպարը կրկին Սթիվեն Դեդալուսն է։
Աղբյուրներից մեկը հիմնվում է հիշողության չհրապարակված մի մոտեցման վրա. «Նոր բարդության մի մասը ծագում է Ջոյսի կողմից հատուկ ոճի զարգացումից, որի նպատակն է հիշողության փոփոխական հատկության գրավումը, մի մասն էլ գալիս է պատումի կառուցվածքից, որը շեշտադրում է կրկնությունը շարունակական, քրոնոլոգիական զարգացման փոխարեն։ Դիմանկարում տեսնում ենք Սթիվենի կյանքի կտրուկ շրջադարձերը ավելի պարզ ու կանոնավոր կերպով, քան Հերոս Սթիվենում» ։
Էնթընի Բուրգեսի համար ստեղծագործությունը լի է սիմվոլներով, հիմնականն այն է, որը վերստեղծում է ամենակոպիտ տարրերի՝ հողի ու ջրի ստրկությունից փախչել փորձող մի արարածի, որը ցավով սովորում է թռչելու արվեստը ։ Բացի այդ՝ արձակը և քննարկված հարցը դառնում են միևնույն և անբաժանելի բանը, որն էլ XX դարի առաջին մեծ պատումային խզումն էր ։
Հարրի Լեվինը այս վեպում տեսնում է Ջոյսի կյանքի առաջին քսան տարիների բառացի արտապատկերումը, թեև, ի տարբերություն մյուս ինքնակենսագրությունների, շեշտը դրվում է գլխավոր հերոսի զգայական և ինտելեկտուալ արկածների վրա։ Մյուս կողմից, վեպը կտրուկ վերաբերմունք ունի գլխավորից բացի բոլոր կերպարների հանդեպ։ Երրորդ գլխում ճիզվիտների կողմից Դժոխքի մասին ապոկալիպտիկ պատմությունների առկայությունը նմանություն ունի Մոբի Դիկում և Կարամազով եղբայրներում արտահայտված մտքերին ։
Տինդալի համար երկրորդական կերպարները գործողությունը հատում են ստվերների պես, սադրանքների կամ պարզապես խթանների տեսքով, որպեսզի օգնեն զարգացնել գլխավոր հերոսի տեսլականը, այնպես, որ մանր դետալները գրեթե միշտ դառնում են արդարացումներ էպիֆանիաների համար։ Սթիվեն Դեդալուսին ամենաշատը տանջող մեղքը ամբարտավանությունն է՝ մեղքերից ամենամեծը, որը նրան՝ որպես անհատական փայլով օժտված արվեստագետի, հանգեցնում է Լյուցիֆերի ("նա, ով լույս է բերում") լույսի տակ հայտնվելուն և non serviam-ի ։
Ջերի Ջոնսոնը՝ վեպի անգլերեն տարբերակի խմբագրուհին, իր ուշադրության մեծ մասը կենտրոնացնում է գլխավոր կերպարի և նրա կենսագրական իմաստի վրա. «Ամեն գլխում հանդիպում ենք գործողության զարգացման միևնույն մոդելին։ Ամեն մեկը բացվում է Սթիվենի կերպարի նվաստացած պահվածքով և ավարտվում հաղթական կերպով։ [...] Այս վեպում ամեն բան կատարվում է ըստ այն նշանակության, որը Ջոյսը տալիս է Սթիվենի կերպարին՝ բացահայտելով կերպարի այս կամ այն դետալը, ինչպես նաև այն մշակույթի, որում զարգանում է նա։ [...] Սթիվենը այնքանով է նման իր հեղինակին, որքանով որ տարբեր է։ [...] Ջոյսը գրել է մի վեպ, որը Սթիվենը երբեք չէր կարողանա գրել» ։
Պատանի արվեստագետի դիմանկարը գրական մեծ արձագանք է գտել։ Օրինակ, դրա առաջին գլուխներում ներկայացված նորարարական ձևերը ոգեշնչել են Ուլիյամ Ֆոլքներին ստեղծելու Շառաչ և ցասում վեպում առկա այն տեխնիկան, որը նկարագրում է ապուշ հերոսի միտքը ։
Ուլիսես
Խոսե Մարիա Վալվերդեն՝ ստեղծագործության իսպաներեն տարբերակի թարգմանիչը, պատմում է, որ 1904թ. հունիսյան մի գիշեր Նորայի հետ ծանոթանալուց կարճ ժամանակ անց երիտասարդ Ջոյսը քայլում էր փողոցում, երբ նրա մտքով անցնում է իրեն հանդիպած աղջկան գովեստի խոսքեր ասել՝ առանց գիտակցելու, որ նա մի զինվորականի հետ է։ Հարված է ստանում և ընկնում, նրան օգնության է հասնում մի հրեա, որը քաղաքում հայտնի էր կնոջը դավաճանելու պրակտիկայով։ Տարիներ անց Հռոմում բանկում աշխատելիս մտածում է այդ դրվագը օգտագործել Դուբլինցիների մի պատմվածքի մեջ, սակայն իրականում այն դառնում է Ուլիսեսի սաղմը ։
Ջոյսյան հետազոտող Հարրի Լեվինը իր James Joyce: a Critical Introduction [Ջեյսմ Ջոյս։ Քննադատական ներածություն] աշխատության մեջ խորը վերլուծության է ենթարկում հեղինակի այս և մյուս գործերը։ Ըստ նրա՝ լեզվի միջոցով կյանքի նմանակումը ոչ մի տեղ այդքան բառացիորեն չի զարգանում, ինչպես Ուլիսեսում, այն աստիճան, որ հաղորդակցության կապող օղակը, գրքի հետ նույնականացումը դառնում են այնքան նեղ, որ ընթերցողի մոտ որոշակի անհարմարության զգացում են առաջացնում ։ Ումբերտո Էկոյի կարծիքը համընկնում է այս կետում. ներքին մենախոսության հմուտ ղեկավարման արդյունքում «Ուլիսեսի կերպարները մեզ թվում են ավելի կենդանի, ավելի իսկական, ավելի բարդ ու ավելի բնութագրելի, քան ավանդական ցանկացած լավ վեպում, որտեղ ամենուրեք ներկա հեղինակը կանգ է առնում մեզ բացատրելու և պարզաբանելու իր հերոսի ցանկացած ներքին բացասական դրսևորում» ։
Կրկին տեխնիկական տեսանկյունից Ստյուարտ Գիլբերտը՝ Ուլիսեսի առաջին մեծ ուսումնասիրողը, բացահայտում է ամենապարզ միջոցը, որ Ջոյսը կիրառել է իր կոմպոզիցիայի մեջ, և որը հատվածների կամ դրդապատճառների ներկայացումն է, որ կրկնվում են ամբողջ գրքում։ Այդ հատվածները ընթերցողի կողմից ընկալվելուց հետո շարժիչ են հանդիսանում՝ նպաստելով դրանց ճշգրիտ հասկանալուն ։
Ստեղծագործության՝ ոճական տեսանկյունից ամենահարուստ գլուխներից մեկ շատ է ուսումնասիրվել. «Արևի եզները, ինչպես Ուլիսեսը, բանավեճի մի դաշտ է, որում պոետիկ, վիպական ու տեքստաբանական ընթերցումները միախառնվում են՝ հավակնոտ պատասխաններ տալով ձևային և թեմատիկ հարցերի վերաբերյալ։ (Մարդկայինը, լեզվաբանությունը և էսթետիկ կյանքը ընդգրկվում են աճի և ծննդյան մի օրգանական փոխաբերության մեջ)» ։
Հարրի Լեվինն իր կողմից առանձնացնում է պատումի մի յուրահատկություն՝ կապված ներքին մենախոսության տեխնիկայի հետ. «Բլումի միտքը ոչ tabula rasa է, ոչ էլ ֆոտոպատկերում, այլ մի ֆիլմ, որը հանճարեղ կերպով կտրվում է և նորից միանում, որպեսզի ընդգծի առաջին պլանները և փոփոխական զգացմունքի գնալ-գալը, ուսումնասիրության որոշակի անկյունները և հիշեցումներով flashback-ները: Իր ներքին ամբողջությամբ ու շարունակականությամբ Ուլիսեսը ավելի շատ ընդհանուր բան ունի ֆիլմի հետ, քան թե գեղարվեստական այլ դրսևորումների» ։ Հաճախ են նշվել նաև դրա շատ պարբերությունների՝ բացառապես երաժշտական արժանիքները, առավելապես՝ ​Ջրահարսները գլխի, որը երաժշտական քննադատ Ալեքս Ռոսի համար «ինքն իրենով պատկերների հակադիր հողմաղաց է, սերիալիզմի գրական համարժեքը» ։
Ըստ Հերբերտ Գորմանի՝ Ուլիսեսը կյանքի բացահայտումն է մեկ օրվա ընթացքում, և ընթերցողն արդյունքում գլխավոր հերոսին՝ Լեոպոլդ Բլումին, ավելի լավ է ճանաչում, քան ինքն իրեն ։
Հարրի Լեվինը երկու բանալի է տալիս Ուլիսեսեսը հասկանալու համար. դրա էպիկական սիմվոլիզմը՝ հիմնված Ոդիսականի վրա և նատուրալիստական մթնոլորտը՝ Դուբլին քաղաքի հավատարիմ արտացոլանքը ։ Այսպես, վեպը փոխաբերական կերպով հիմնված է տեսարանային այն սխեմայի վրա, որն առկա է Հոմերոսի Ոդիսականում։ Իրականում, Ջոյսը իր ընկերներին խորհուրդ էր տալիս Ուլիսեսեսին անցնելուց առաջ վերընթերցել հունական էպոսը ։ Լեվինը պնդում է, այնուամենայնիվ, որ Ջոյսի ընթերցող, որ վերադառնում է դեպի Հոմերոս, իրականում ավելի շատ ուշադրություն է դարձնում տարբերությունների, քան թե նմանությունների վրա ։
Հարոլդ Բլումը զուգահեռներ է անցկացնում շեքսպիրյան Համլետի հետ, հատկապես Սթիվեն Դեդալուսի կերպարի մասով ։ Դե Ռիկերը և Վալվերդեն իրենց հերթին գտնում են, որ «Ուլիսեսը ամենադաժան կատակն է ռոմանտիզմի հանդեպ՝ այն կետը, որտեղ XIX դարի գրական իդեալները սարսափ են ապրում իրենց նման արմատական հայելու մեջ տեսնելով» ։ Եվ չնայած ստեղծագործությունը լի է անպարկեշտություններով՝ «ճիշտ չի լինի ասել, որ այն անբարո գիրք է. կարծես բժշկական մի հետազոտություն է, որում բաց չի թողնվում և ոչ մի տհաճ մանրամասնություն» ։ Այս կողմի վերաբերյալ Ջորջ Օրուելը իր "Inside the Whale" (Կետի ներսում) էսսեում գրում է. «Ուլիսեսում ճշմարտացիորեն ուշագրավը [...] նյութի ընթացքն է։ [...] Այստեղ տեսնում ենք մատերիայի մի ամբողջ աշխարհ, որ մարդը համարում էր ի բնե անհաղորդ, իսկ ինչ-որ մեկը այն դասավորել է հաղորդակից դարձնելու համար» ։
Հարրի Լեվինը վեպի՝ հոմերոսյան ծագման հերոսուհուն կապում է ասպետական ծաղրի ուխտավորների հետ, որ առկա են Սերվանտեսի Դոն Կիխոտում։ Լեվինը նշում է նաև, որ այս ստեղծագործությունը ուղղակիորեն կապված է նախորդ պատումների հետ, քանի որ ընդգրկում է Դիմանկարի ինտրոսպեկցիան ընդդեմ ռեալիստական հիմքով Դուբլիցիների ։ Այլ քննադատներ նույնպես Ուլիսեսը համարում են Դիմանկարի շարունակությունը՝ հիմք ընդունելով այն փաստը, որ երկու ստեղծագործություններն էլ խիստ ինքնակենսագրական են. ինքը Ջոյսը ընդունում է այս ծայրահեղությունը նամակներից մեկում ։ Այսպիսով՝ գրքի հիմնական նյութն են իր քաղաք Դուբլինը և հեղինակի սեփական կյանքը։ Մյուս կողմից, թեև խոսքը սոցիալական վեպի մասին չէ, Ջոյսի Դուբլինը հեղինակի նկարագրական վարպետության շնորհիվ համեմատելի է Դիքենսի Լոնդոնի կամ Բալզակի Փարիզի հետ ։ Մի առիթով Ջոյսն ասել է, որ եթե այդ քաղաքը ավերվի, ապա իր գրքի միջոցով հնարավոր կլինի վերակառուցել այն ։ Ամենայն մանրամասնությամբ ներկայացված են մայրաքաղաքի և Իռլանդիայի սոցիալական, քաղաքական, տնտեսական և կրոնական հանգամանքները ՝ հատուկ նշելով Չարլզ Ստյուրատ Պառնելի առաջնորդած ինքնավար շարժումը, որ հեղինակը հիշում էր մանկուց, թեև իրեն երբեք չի նույնականացրել այդ շարժման հետ՝ երբեմն անգամ սարկազմով խոսելով դրա մասին ։
Էնթընի Բուրգեսի համար կոմիկականը այս ստեղծագործությունը սահմանող բանալի բառն է, չնայած որ այդ կոմիկականությունը այն կապում է ավելի շուտ mock-epic դասականների հետ (Սերվանտեսի, Ֆիլդինգի, Դիքենսի, Ռաբելաիսի հակահերոսները), քան թե իր ժամանակակիցների (Փ. Գ. Վոդհաուս, Ռիչարդ Գորդոն)։ Կոմիկական մեծ դարաշրջանի հերոսները հեգնական շրջադարձով միշտ ավելի շատ մարդկանց հիացմունքի են արժանանում, քան այն կիսաաստվածները, որոնց դրանք ծաղրում են։ Դոն Կիխոտը և Լեոպոլդ Բլումը Ոդիսականի կամ Էնեականի կողքին տիեզերական օրինակներ չեն, քանի որ սահմանափակվում են իրենց պարկեշտ վարվելակերպով հասարակությունը լավացնելու փորձով ։ Ուլիսեսեսի կոմիկականությունը կառուցվում է մի շարք այլ միջոցներով՝ ամենազվարճալիից մինչև ամենանուրբը, և շատ հաճախ էլ լեզվի հումորային կիրառության միջոցով։ Բուրգեսը առանձնացնում է նաև ստեղծագործության հումանիզմը («երբևէ գրված ամենահումանիստական գործերից մեկը»), որը դրսևորվում է բռնության և դաժանության գործողությունների բացակայության տեսքով ։
Վ.Յ. Տինդալը իր A Reader's Guide to James Joyce [Ուղեցույց Ջեյմս Ջոյսի ընթերցողների համար] ուսումնասիրության մեջ անդրադառնում է այդ կողմին. «Անկասկած, Ուլիսեսեսի թեման, որ կերպարների փնտրտուքի պատճառն է, բարոյականությունն է։ Ինչպես իր կողմից մերժված եկեղեցին, Ջոյսը դատապարտում է ամբարտավանությունը՝ մեղքերից ամենամեծը, և խորհուրդ է տալիս ընդունել կարեկցանքը՝ արժանիքներից ամենամեծը։ Ինչպես ցանկացած հումանիստ, նա հումանիզմի կողմնակից էր։ [...] Դիմանկարում, Մեռյալներում և Վտարանդիներում ցույց տված լինելով սիրային զգացմունքի թերությունները՝ Ուլիսեսում նա վերադրաձնում է սիրո հաղթանակը։ [...] Ցավալի է, որ մարդկությանը և նրա արժանիքները գովերգող ստեղծագործությունը իր բարդության պատճառով առանձնանում է մարդկանցից» ։ Էկոյի համար Դուբլինցիներում​ գերիշխող միևնույն բարոյական պարտավորությունը առկա է նաև Ուլիսեսում, և ավելացնում է, որ «Ուլիսեսի ցինիզմի տակ մեծ կարեկցանք է թաքնված», իսկ Ֆրանկ Բուդգենը գրում է.​ «Ուլիսեսում շատ բան կա, որ կարելի է որակել որպես անպարկեշտ՝ բառի բարոյական ընկալմաբ, սակայն դա չարքի չենք համարի» ։
Խոսե Մարիա Վալվերդեն ամփոփում է իր տպավորությունը՝ նշելով, որ վեպի գլխավոր հերոսը Լեոպոլդ Բլումը չէ, այլ հենց վեպի լեզուն, ինչպես որ Բուրգեսն է նշում, որ Ուլիսեսը հումորի հուշարձան է, ինչպես Դոն Կիխոտը, ասել է թե ստեղծագործությունը պարտադրում է հեռավորություն, դիտարկում ավելի լայն տեսանկյունից՝ քննադատական հեգնանքով լի և ընդհանրապես առանց մարդուն պարտադրվող բարոյականությունների։ Դրա ընթերցումից առաջացած ամենամեծ ազդեցությունը թերևս այն է, որ «մեզ ստիպում է հասկանալ, որ մեր մտավոր կյանքը հիմնականում բառերի հոսք է, որ երբեմն մեզ կարմրելու առիթ է տալիս, երբ բացահայտվում է» ։ Կրկին վեպի թարգմանիչ Ֆրանսիսկո Գարսիս Տորտոսայի համար Ուլիսեսի ամենաուշագրավ պատմողական տեխնիկան՝ ներքին մենախոսությունը կամ գիտակցության հոսքը, որ Ջոյսը վերցրել է ֆրանսիացի վիպագիր Էդուարդ Դյուժարդենից​ (նրա Les Lauriers sont coupés ստեղծագործությունից), ամբողջացնում է վեպի ռեալիստական շրջանակը. այն վերաբերմունքը, որ ընթերցողը պետք է որդեգրի ինչպես այս վեպը կարդալու համար, այնպես էլ իր կյանքի հանդեպ ։
Ամսագրային հատվածներով հրապարակված վեպը ամբողջապես տպագրվում է Փարիզում 1922թ.՝ ճիշտ փետրվարի 2-ին՝ Ջոյսի ծննդյան քառասնամյակի օրը։ Հրատարակողը Փարիզում բնակվող մի համարձակ ամերիկուհի էր՝ Սիլվիա Բիչը։ Տպագրությունը ստիպված էր բազմաթիվ դժվարություններ հաղթահարել՝ ստանալով անբարոյականության տարատեսակ մեղադրանքներ վեպի «անկեղծության» պատճառով։ Այս խնդիրներից ելնելով՝ գիրքը Անգլիայում լույս չտեսավ մինչև 1936թ. ։
Պնևմատիկ կանալ
Պնեվմատիկ կանալ, պնևմականալ, մեկ մուտք և մեկ ելք ունեցող մեկուսացված անցում պնևմաավտոմատիկայի տարրերի միջև, որն ապահովում է պնևմաազդանշանների հաղորդումը որոշակի հեռավորության վրա։ Որպես Պնևմատիկ կանալներ են օգտագործվում ռետինե, պլաստմասսայե կամ մետաղե խողովակները, իսկ «տպված» սխեմաների դեպքում՝ Պնևմատիկ կանալները մոնտաժային հարթակի վրա փորված մեկուսացված ուղի է։ Պնևմատիկ կանալների հատվածքը և երկարությունը սահմանափակվում են հաղորդվող պնևմաազդանշանի պահանջվող ճշտությամբ, քանի որ դրանք զգալիորեն ազդում են պնևմաավտոմատիկայի սարքերի բնութագրերի վրա։ 4—8 մմ2 ստանդարտ հատվածքի դեպքում Պնևմատիկ կանալների սահմանային երկարությունը սովորաբար կազմում է 300 մ։
Ջեյմս Ջոյս
Ուլիսես
Ուլիսեսի ընդունելությունը հենց սկբից շատ բուռն էր թե՛ գրաքննադատների և թե՛ մեծ գրողների կողմից ։ Ոգևորվածների թվում էին, բացի արդեն իսկ մատնանշված Սեմյուել Բեքեթից, նաև Եյթսը, Էզրա Փաունդը, Էլիոթը, Էռնեստ Հեմինգուեյը, Վալերի Լարբոն, Արնոլդ Բեննեթը, Ուլիյամ Ֆոլքները կամ Ֆրենսիս Սքոթ Ֆիցջերալդը, որը իռլանդացուն առաջարկեց դուրս ցատկել պատուհանից իր հիացմունքը արտահայտելու համար. Ջոյսը խնդրեց նրան նման բան չանել ։
Պնևմատիկ կանալ
Կատեգորիա:Օդաբանություն
Ջեյմս Ջոյս
Ֆիննեգանի հոգեհացը
Ֆիննեգանի հոգեհացը վերջին գործն է, որ տպագրվել է հեղինակի կենդանության օրոք։ Տպագրվել է 1939թ.՝ նրա մահվանից երկու տարի առաջ, լոնդոնյան Faber & Faber թերթում։ Ստեղծման ամբողջ գործընթացի ժամանակ, որը ձգվեց գրեթե քսան տարի, հայտնի է եղել որպես Work in Progress (Ստեղծագործությունն ընթացքի մեջ)։
Առաջին տարիներին Ջոյսը մեծ առաջընթաց գրանցեց գրքի հարցում, սակայն 1930թ. ընթացքն ավելի դանդաղեց։ Սա կապված էր տարբեր գործոնների հետ։ Ամենակարևորների թվում էին, անկասկած, նրա դուստր Լյուսիայի մտավոր հիվանդությունը և իր առողջական խնդիրները, հատկապես տեսողական խնդիրը։ Ջոյսին, այնուամենայնիվ, օգնեց Սեմյուել Բեքեթը։ Վերջինս 1928թ. Լյուսիա Ջոյսի հետ մի կարճ սիրային հարաբերություն սկսեց, որը ավարտեց 1930թ.՝ Լյուսիայի ծնողների անհամաձայնության պատճառով, որոնք Բեքեթին հայտարարեցին persona non grata ։ Ինչևէ, երկու գրողները մեկ տարի անց հաշտվեցին։
Այն հարաբերությունները, որոնց շրջանակներում բացահայտվում է Ֆիննեգանի հոգեհացը, տարաբնույթ են։ Որոշ մարդիկ, ովքեր հենց սկզբից պաշտպանում էին այդ ծրագիրը, ինչպես Էզրա Փաունդը և հեղինակի եղբայր Ստանիսլաուս Ջոյսը, բացասական դատողություններ արտահայտեցին ։ Ի հակադրություն այս մեկնաբանությունների՝ հեղինակի տարբեր հետևորդներ (արդեն իսկ մատնանշված Բեքեթը, Թոմաս ՄըքԳրեվին, Յուջին Ջոլասը, Ուիլյամ Կարլոս Ուիլյամս և ուրիշներ) տպագրեցին այս գիրքը պաշտպանող էսսեներ մի անհավանական վերնագրով (և մասամբ Ջոյսի կողմից առաջարկված)՝ Our Exagmination Round His Factification for Incamination of Work in Progress (1929թ.): Օգնականների կողմից Ջոյսին տրամադրված օգնությունը հիմնականում վերաբերում էր տարբեր լեզուներով տերմինների համեմատությանն ու բացատրությանը, որը Ջոյսը հետագայում կօգտագործեր, ինչպես նաև տեքստը գրողի թելադրությամբ գրելը, քանի որ հեղինակը տեսողական խնդիր ուներ ։
Վերնագիրը հիշեցնում է XIX դարակեսի փողոցային հայտնի մի բալլադ, որում պատմվում է Թիմ Ֆիննեգանի՝ խմիչքի սիրահար մի իռլանդացու մահվան ու ծաղրական հարության մասին։ Ընդհանուր առմամբ, Դուբլինի արվարձաններում՝ Ֆիննեգանի պանդոկում տեղի ունեցող գործողությունը, ամբողջ ստեղծագործության վայրն է։ Պանդոկապանը Պորտերն է՝ նաև հայտնի որպես Համփրի Չիմփդեն Իրվիքերը, որն ամուսնացած է Աննա Լիվիա Պլուրաբելլեի հետ։ Երեք երեխա ունի՝ երկու տղա՝ Շեմն ու Շաունը, և մեկ աղջիկ՝ Իզաբելը։ Հայտնվում են նաև որոշ ծառաներ ու հաճախորդներ։ Պանդոկապանը մի շատ բարդ և հին երազանք ունի, երազանք, որը շրջանաձև սխեմայով խառնվում է նրա կնոջ և վեպի մյուս կերպարների երազանքին ։
Վեպը բացվում է մի արտահայտությամբ, որը ամբողջացվում է վերջին էջերում՝ ապահովելով վեպի շրջանաձև կառուցվածքը։ Այս առումով ակնհայտ է իտալացի Ջամբատիստա Վիկոյի ազդեցությունը՝ պատմության շրջանաձև ընկալմամբ, ինչպես նաև Ջորդանո Բրունոյի։ Ներքին մենախոսության մեթոդը, գրական հղումներն ու երազային ասոցիացիաները, ինչպես նաև բառախաղերը Ֆիննեգանի հոգեհացում ծայրահեղության են հասցված։ Ստեղծագործության մեջ չկա փաստարկի, կառուցվածքի և կերպարների ձևավորման համաձայնություն, այն գրված է մութ ու անբացատրելի լեզվով՝ հիմնված նախ և առաջ բարդ բառախաղերի վրա, որոնք իմաստային տարբեր աստիճանների են և վերցված են տարբեր լեզուներից։ Այնուամենայնիվ, ընթերցողները կարծես թե համաձայնության են գալիս գլխավոր կերպարների և ստեղծագործության ընդհանուր իմաստի շուրջ։"Well, you know or don't yo kennet or haven't I told you every telling has a taling and that's the he and the she of it. Look, look, the dusk is growing! My branches lofty are taking root. And my cold cher's gone ashley. Fieluhr? Filou! What age is at? It saon is late. 'Tis endless now senne eye or erewone last saw Waterhouse's clogh. They took it asunder, I hurd thum sigh. When will they reassemble it? O, my back, my back, my bach! I'd want to go to Aches-les-Pains. Pingpong! There's the Belle for Sexaloitez! And Concepta de Send-us-pray! Pang! Wring out the clothes! Wring in the dew! Godavari, vert the showers! And grant thaya grace! Aman."Քննադատ Գարսիա Տորտոսան առանձնացնում է այն ընթերցելու ահռելի դժվարությունը, որըն էլ բարդացնում է նաև դրա թարգմանությունն այլ լեզուներով ։ Վալվերդեն էլ ավելի հեռուն է գնում. «Ֆիննեգանի հոգեհացը, հաստատապես, երբևէ գրված ամենադժվարընթեռնելի գիրքն է» ։ Իսկ Ումբերտո Էկոյի համար այն «ձևական անկայունության և շարահյուսական անորոշության ամենասարսափելի փաստաթուղթն է, որ երբևիցե լույս է տեսել» ։
Ջեննիֆեր Լեվինը այս փաստի համար մի ճշմարտացի արդարացում է գտել. «Ֆիննեգանի հոգեհացի անորոշությունը ծագում է այն տարօրինակ ինստիտուցիոնալ հանգամանքներից, որ ուսումնասիրում է ստեղծագործությունը, մասնավորապես՝ երազը և մահը՝ հանգամանքներ, որ հարցականի տակ են դնում եսի և սեփական ինքնության գոյությունը» ։
Լեն Պլատն իր կողմից վստահեցնում է, որ ստեղծագործությունը հայտարարում է «բառային մի նոր հեղափոխություն», սակայն Ուլիսից տարբեր իմաստով. «Հոգեհացը բացահայտում է բավականին լայն մշակութային ռեզոնանսների մի տեխնիկա, որը ոչ թե նոր լեզու է պահանջում, այլ լեզվի մի նոր տեսակ, որի միջոցով փորձ է արվում ոչ թե կայունացնելու աշխարհը, այլ ավելի շուտ տարանջատելու այն հնարավոր ու պոտենցիալ իմաստների մի բազմազանության մեջ» ։ Այդ իմաստները, սակայն, այդքան էլ բազմազան ու հետերոգեն չեն, ինչպես առաջարկում են երբեմն, քանի որ, օրինակ, ոչ մի դեպքում չի ընդունվի այն մեկնաբանությունը, թե վեպը ​ "մի մեծ սպիտակ կետի մասին է" ։
Հարրի Լեվինը թվարկում է կիրառված միայն մի քանի ոճական ու քերականական միջոցներ. հնչյունային՝ հանգ, ալիտերացիա, ասոնանս, համանունություն, ձևաբանական՝ հետադարձ դերիվացիա, համարմատություն, ծագումնաբանություն, հակադարձություն, այբբենական՝ ակրոստիքոս, անագրամ, պալինդրոմ ։
Խորխե Լուիս Բորխեսն այս գրքի մասին գրում է. «Ֆիննեգանի հոգեհացը երազային անգլերենով գրված բառախաղերի մի ամբողջություն է, որը դժվար է ծախողված ու անմրցունակ չհամարել։ [...] Ժյուլ Լաֆորգյուն և Լուիս Քերոլը առավել հաջողությամբ են կիրառել այդ խաղը» ։ Ստանիսլաուս Ջոյսին, որ քննադատություններից հետո ​սկսել էր արժևորել Ուլիսը, դուրս չի գալիս Ֆիննեգանը. նրան թվում է, որ այս ստեղծագործությունը արդյունքն է այն գովեստի, որ իր եղբայրը ստացել էր Փարիզում Ուլիսի տպագրությունից հետո ։
Մարգոտ Նորրիսի համար, ընդհակառակը, այս գիրքը մի հետաքրքիր մարտահրավեր է. «Որոշ ընթերցողներ մերժում կամ նվաստացում կզգան նման բարդ տեքստի հանդեպ, մյուսներին կոգևորի դրա տարօրինակությունը և այն մարտահրավերները, որ ներկայացնում է։ Ամեն դեպքում Ֆիննեգանի հոգեհացը ցույց կտա իր ինտելեկտուալ և երևակայական արկածի ընդունակությունը» ։
Վ.Յ. Տինդալն իր հերթին նկատում է, որ «նման լայնածավալ ստեղծագործությունը, որ անսահման հատվածներից է բաղկացած, ամեն ինչ ու ամենքին ընդգրկող նման ստեղծագործությունը պահանջում է ավելի հիմնավոր դիտարկում և ռեսուրսների լայն տեսականի։ Ջոյսն ավելի բարդ չի եղել, որքան որ պիտի լիներ» ։ Մյուս կողմից՝​ «ցանկացած ոք, ով ունակ է եղել կարդալու Ուլիսը, կկարողանա կարդալ նաև Ֆիննեգանը, իսկ ով որ վայելել է առաջինը, շատ կծիծաղի երկրորդի ընթերցման ժամանակ», թեև ճիշտ է, որ «մարդ կորցնում է տեսողությունը անտառում այդքան ծառերի մեջ։ [...] Ուլիսից Ֆիննեգանին հասնելը նույնն է, թե Սեզաննեից անցնես ժամանակակից որևէ աբստրակտ նկարչի [...] կամ Բախից անցում կատարես Բարտոկին» ։
Հարոլդ Բլումն իր կողմից հիշում է, որ Ջոյսի ամենագեղեցիկ պարբերությունը Ֆիննեգանի հոգեհացում ցնցող Աննա Լիվիա Պլուրաբելլեի մենախոսությունն է, որը դատել է տալիս իռլանդացու գլուխգործոցի մասին ։
Էնթընի Բուրգեսը, որ Ֆիննեգանի հոգեհացը վեպի, ինչպես նաև Ջոյսի ողջ գրական գործունեության պաշտպանն է, գրում է հետևյալը. «[...] կարող ենք արժևորել զգոնության գրականության տեսանկյունից, սակայն անհնար է կանոններ հաստատել երազին անռչվող գրքերի դեպքում»։ Բրիտանացի գրողի ամբողջ նպատակն է «մերժել այն քննադատներին, որոնք չհասկանալով Ֆիննեգանի հոգեհացի իմաստը, հարձակում են գործում ստեղծագործության առավել խոցելի հատվածների վրա՝ ելնելով անհիմն չափանիշներից»։ Այդ քննադատների արածը ոչ այլ ինչ է, եթե ոչ «դատի տալ գիշերվան արևի չշողալու պատճառով, նրանք չեն ընդունում հավերժությունը, որովհետև իրենց ժամացույցները չեն կարող չափել այն, դուրս են բերում իրենց սպառված կանոնները և բողոքում են, թե չափելու համար տարածություն չկա»։ Եվ վերջապես հիշեցնում է, որ «կարևոր ու դժվար ոչ մի ստեղծագործություն հավերժորեն ընթեռնելի չէ, քանի որ մեծ գրողներն են, որ ստեղծում են զգացմունքայնությունն ու ապագայի լեզուն» ։
Բուրգեսը շեշտադրում է նաև Ուլիսի նման զվարճալի այս վեպի կոմիկական տարրերը և հիշում է, թե ինչպես է Նորա Բարնաքլը շարունակ ծիծաղի ձայն լսել work-in-progress-room-ից (այն սենյակը, որտեղ նրա ամուսինը՝ գրեթե կույր, աշխատում էր վեպի վրա) ։
Գարսիա Տորտոսան նույնպես նշում է գրքում առկա «հումորի զգալի չափաբաժնի» մասին, ինչպես որ Ուլիսում է, անգամ ասում է, որ Ֆիննեգանը ոչ այլ ինչ է, եթե ոչ «մի հսկայական ու բարդ կատակ»։ Գարսիա Տորտոսան հղում է անում նաև դրա պոռնոգրաֆիկ և հայհոյական պարունակությանը, որ առկա է շատ պարբերություններում. սա միանգամից նախազգուշացման կարժանարան, «եթե թարգմանվեր սովորական անգլերենով կամ ցանկացած այլ կանոնավոր լեզվով»։ Նման պարունակության առաջ «Ուլիսը կթվա բարեպաշտ ու թեթև մի գիրք» ։ Այս ստեղծագործության մեջ ցանկացել են տեսնել նաև հեղինակի որոշակի հայրենասիրական վերաբերմունքը իր երկրի հանդեպ. նույնը, ինչ Իրվիքը ցուցաբերում է իր որդիների հանդեպ, իսկ նրա ենթագիտակցությունը համայն մարդկության գիտակցության պատմությունն է, իսկ նրա երազները կազմված են բառերից​ ։
1930թ. ուսումնասիրող Ստյուարտ Գիլբերտը Ջոյսի երկու մեծ վեպերն իրար կապեց պլաստիկության տեսանկյունից. «Նատուրալիզմի, սիմվոլիզմի ու տեկտոնիկ ճշգրտության այս համադրությունը, որ տեսնում ենք, օրինակ, Սյորայի մոտ, իր գրական արտացոլումն է գտնում Ուլիսում և հատկապես Ֆիննեգանի հոգեհացում. իրականում այս վերջին ստեղծագործության հյուսվածքը (ինչպես նաև կոմպոզիցիայի մեթոդը) միանգամայն անիմաստ է» ։
Ֆիննեգանի հոգեհացը ներկայացնում է «համաշխարհային գրականության պատմության մեջ լեզվի բնույթը պրագմատիկ կերպով հասկանալու ուղղությամբ գործադրված մեծագույն ջանքը» ։ Ինչպես գնահատվում է Ուլիսի դեպքում, այստեղ ևս անհերքելի է​ ինքնակենսագրական հզոր արժեքը. ինչպես Ջոյսի մյուս ստեղծագործությունների դեպքում, այստեղ ևս գործողությունը կատարվում է Դուբլինում, սակայն այն առանձնահատկությամբ, որ Ֆիննեգանում քաղաքը համաշխարհայնացված բնույթ է կրում. «Ներկայացնում է բոլոր քաղաքակրթությունների ու բոլոր քաղաքների պատմությունը՝ հին ժամանակներից մինչև ներկա օրերը» ։
Ըստ Ռիչարդ Էլմանի՝ այս գիրքը, ինչպես իռլանդացու մյուս գրքերը, ուսումնասիրվում է ամբողջ աշխարհում և մեծապես ազդում է անգամ այն գրողների վրա, ովքեր չեն կարդացել այն ։
2010թ. տպագրվեց ուղղված ու խմբագրված մի տարբերակ մասնագետներ Դանիս Ռոուզի և Ջոն Օ'Հանլոնի կողմից, ովքեր վերջին երեսուն տարիների ընթացքում աշխատել են 20.000 ձեռագիր էջերի հետ՝ գտնելով մոտ 9.000 սխալ։ Նոր տարբերակը 120 էջից է բաղկացած՝ ավելի քիչ, քան բնօրինակը ։
Պոեզիան
Ջեյմս Ջոյսը հեղինակ է պոեզիայի երկու եզակի գրքերի. Կամերային երաժշտություն (Chamber music, 1907) և Խնձոր պոեմներ (Pomes penyeach, 1927), ինչպես նաև մի քանի այլ բանաստեղծությունների:Երկու գրքերն էլ փոքր գործեր են համարվում. XX դարի գրականության համատեքստում Ջոյսի կարևորությունը նվազագույն կլիներ, եթե հիմնվեին միայն նրա լիրիկական ստեղծագործությունների վրա։ Զարմանալի է, որ արձակում այդքան առաջադեմ գրողը իրեն սահմանափակել է նաև ավանդական կարճ չափածո հորինելով՝ «աննշան ու զվարճալի, երբ բացակայում է զգացմունքայնությունը», որոցում չի երևում անգամ նրա տաղանդի մի նշույլը ։ Գրական հարուստ ավանդույթը, որով շնչում է հեղինակը, և որն այդքան ակնհայտ է նրա պատմողական երկերում, երբեք չի կիրառվում պոեզիայի բնապատկերը լայնացնելու համար ։
Ինչպես պատմում է նրա եղբայր Ստանիսլաուսը, Ջոյսը սկսել է պոեզիա գրել քոլեջի վերջին տարիներին։ Այս նախնական փորձերը արժանացել են Եյթսի գովեստին ։ Կամերային երաժշտությունը գրվել է 1898-1904թթ. ընթացքում, և տպագրությունը հնարավոր է դարձել Եյթսի ազդեցությամբ ու իր եղբայր Ստանիսլաուսի, Էզրա Փաունդի և պոետ Արթուր Սիմոնսի աջակցությամբ ։ Գլխավոր թեման պատանեկան սերն է, թեև, ինչպես պատմում է Ստանիսլաուսը Եղբորս պահապան հրեշտակում, Ջեյմսը հաստատել է, որ այդ նույն «սիրային բանաստեղծությունները» կարող են կոչվել «անբարոյականների բանաստեղծություններ»։ «Ջիմը համեստություն չուներ»,- ավելացնում է Ստանիսլաուսը ։ Կամերային երաժշտությունը լավ արձագանքներ է ստանում։ Էզրա Փաունդն առանձնացնում է պոեմների երաժշտականությունն ու դրանց մաքուր կապը ավանդական պոեզիայի հետ։ Գիրքը արտահայտիչ է նաև «լիրիկական մաքրությամբ», որը Ջոյսի համար ամենից վեր էր, իսկ այդ կարծիքը հաստատում է Բուրգեսը, որն ավելացնում է, որ այդ բանաստեղծությունները ավելի լավ արտասանվում են, քան թե պարզապես կարդացվում, դրանք կարծես թե երգերի համար գրված լինեն ։ Ըստ դրանց իսպաներեն թարգմանիչ Խոսե Մարիա Մարտին Տրիանայի՝ Կամերային երաժշտությունը «իզաբելյան լարերի մի քաղցր կվարտետ է՝ անգլիական երկարաշնչության որոշակի զղջումներով» ։ Ջոյսն այդքան էլ չէր հպարտանում այս գրքով, իսկ 1909թ. Պադրայք Կլուոմի մոտ անգամ​ ժխտում է, թե ինքը պոետ է, թեև նրան դուրս չէր գալիս, որ ուրիշները իր հետ համակարծիք էին լինում որոշակի հարցերում ։
Pomes Penyeach-ը 1927թ. հայտնվեց նույն հրատարակչությունում, ինչ որ Ուլիսը։ Այս գիրքը կարող է լինել Ջոյսի պատասխանը այն սուր քննադատություններին, որ ստանում էր Ֆիննեգանի հոգեհացի հատվածների տպագրության ընթացքում ։ Թեման ավելի ընդարձակ է այստեղ՝ հիվանդության հանդեպ հուսահատությունից մինչև սատիրա, անգամ իր գրքերի հրատարակության ձախողման հետ կապված դժվարություններ։ Բնույթով մելանխոլիկ բանաստեղծություններ են, որոնցում զգացվում է երկարաժամկետ արտաքսման ցավը ։ Սեմյուել Բեքեթը 1927թ. ամռանը իր հիացմունքն է արտահայտում բանաստեղծությունների այս ժողովածուի հանդեպ ։
Ջոյսի պոեզիայի վրա ազդեցություն են ունեցել XVI դարի անգլիական իզաբելյան պոեզիան և հեղինակներ Շեքսպիրը, Եյթսը, Վեռլենը և ուրիշներ ։
Ջոյսի պոեզիայի ամենակարևոր նվաճումը, ըստ իսպանացի թարգմանիչ Խոսե Անտոնի Ալվարես Ամորոսի, դրա ձևային կողմն է. «Այս ուսումնասիրության ընթացքում մեջբերած քննադատների մեծամասնությունը բացահայտ կերպով հայտարարում է այդ բանաստեղծությունների երաժշտական կողմի մասին»:​ Այսպես՝ առանձնացվում են հանգի կանոնավորությունը, իսկ երաժշտականությունը ձեռք է բերվում հնչյունային միջոցներով՝ ալիտերացիա, ձայնային կրկնություն, բառային արտահայտություններ և այլն ։"At that hour when all things have repose""O lonely watcher of the skies,""Do you hear the night wind and the sighs""Of harps playing unto Love to unclose""The pale gates of sunrise? (Կամերային երաժշտություն, 3-րդ բանաստեղծություն)"
Թատրոնը
Թեև կարիերայի սկզբում Ջոյսը մեծ հետաքրքրություն ուներ թատրոնի հանդեպ, այնուհանդերձ նա տպագրում է միայն մեկ դրամա՝ Վտարանդիները (անգլ. Exiles). սկսել է գրել Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկսվելուց հետո և տպագրել 1918թ.: Խոսքը միջին տարիքի մի ամուսնական զույգի հոգեբանական ուսումնասիրության մասին է։ Երկը կարծես հղում անի ավելի վաղ տպագրած մի պատմվածքի՝ Մեռյալները (Դուբլինցիներ շարքից), սակայն հիշեցնում է նաև Ուլիսը՝ առնվազն սկսելով միևնույն ամսաթվով։ Ջոյսի քննադատությունը Իռլանդիայի հանդեպ կենտրոնացած է դրա մշակութային հետադիմության վրա, որի պատճառով հեղինակը փորձում է մոտենալ եվրոպական նորարարական ուղղություններին, որոնք նա տեսնում էր նորվեգացի Հենրիկ Իբսենի մոտ. նրա ազդեցությամբ է գրել Վտարանդիները ։
Ինչպես իր ստեղծագործության մեծ մասը, այնպես էլ Վտարանդիները պարունակում է ինքնակենսագրական տարրեր, որոնք այս դեպքում վերաբերում են ամուսնական խնդիրներին, իր և կնոջ՝ Նորայի միջև խանդին։ Խոսե Մարիա Վալվերդեն այս իմաստով երկը համարում է «նեոիբսենյան մի մութ դրամա, որ շարժման մեջ է դնում անձնական խնդիրները» ։
Այս ոչ այնքան գեղարվեստական, որքան կենսագրական ստեղծագործությունը, ըստ Բուրգեսի, Ջոյսի 1912թ. ինքնանկարն է, որը հիմնված է Իբսենի ոչ այդքան հաջողված երկի վրա՝ When We Dead Awaken (Երբ արթնանում ենք մեր մահվանից):
Տինդալի համար Վտարանդիները պարզունակ է միայն մակերեսային հատվածում, քանի որ խոսքը Ջոյսի ամենադժվար ստեղծագործություններից մեկի մասին է։ Սակայն, եթե Հերոս Սթիվենը ամենաաղքատն է, ապա Վտարանդիները ամենավատն է։ Ամեն դեպքում Ռիչարդի կերպարն ավելի է նման հեղինակին, քան թե Սթիվենինը՝ հատկապես զգացմունքային պլանում ։ Ջոյսը փորձել է հին թեմաներն ու մեթոդները հարմարեցնել դրամատիկական նոր ձևերին, սակայն այս դեպքում հաջողության չի հասել ։
Երբ 1915թ. Էզրա Փաունդը ծանոթանում է ստեղծագործությանը, հաստատում է, որ այն «գրավիչ» է, սակայն «Դիմանկարի չափ ուժգնություն չունի»։ Եյթսն իր հերթին մերժեց այս գործը Դուբլինի Abbey Theatre-ում ներկայացնելու պատճառով՝ մեկնաբանելով, որ այն չափազանց «հեռացած է ժողովրդական դրամայից, և ներկայումս ժողովրդական դրաման էլ լավ չի բեմադրվում» ։ Ավստրիացի գրող Ստեֆան Ցվայգը գովաբանեց ստեղծագործությունը և հեղինակին ուղղված նամակում արտահայտեց նրան անձնապես հանդիպելու իր ցանկությունը ։ Ավելի ուշ, ենթադրվում է, որ Ցվայգը ազդեց այն փաստի վրա, որ 1919թ. Մյունխենում ներկայացվի այս պիեսը, որը իսկական ձախողում էր։
Կամերային երաժշտության հետ Վտարանդիները համարվում է Ջոյսի ամենաանհաջող գործը։ Գրող Պադրայք Կոլումը այս ստեղծագործության մասին մի նախաբանում նշում է. «Քննադատությունը միշտ պնդել է, որ Վտարանդիները չունի Պատանի արվեստագետի դիմանկարի հմայքը, ինչպես նաև Ուլիսի հարստությունը։ [...] Այն միշտ որակել են որպես իբսենյան մի դրամա, որպես սկանդիանվյան դրամատուրգի ստեղծագործությամբ հիացած պատանու երկ» ։ Դե Ռիկերը և Վալվերդեն կարծում են, որ Վտարանդիները​ «ազնվության և դրա անհնարինության մասին մի միջակ պիես է, որում անհրաժեշաբար կղզիացման են դատապարտվում նրանք, ովքեր փորձ են անում իսկական լինել» ։ "ՌԻՉԱՐԴ. (Դեռևս նայելով նրան և խոսելով կարծես բացակա մեկի հետ) Հոգիս քեզ համար զոհեցի։ Այն վիրավորեցի այնպիսի խորը վերքով, որ երբեք չի սպիանա։ Երբեք չեմ իմանա։ Երբեք։ Չեմ ուզում ոչ միանալ, ոչ էլ մտածել, պետքս չէ։ Հավատի մթության մեջ չէ, որ սիրում եմ, այլ կենդանի, անխոնջ, վնասակար կասկածի։ Քեզ կրկին ունենալու համար չցանկացա կապեր օգրագործել, ոչ էլ նույնիսկ սիրո կապերը։ Միայնակ էի կռվում, որպեսզի հոգով ու մարմնով միանայի քեզ, բացարձակ մերկության մեջ... Այնուամենայնիվ, այժմ ինձ ուժասպառ եմ զգում։ Ինձ հոգնեցնում են իմ վերքերը ։"
Էսսեները
Կենդանության օրոք Ջոյսը գրել է էսսեներ, գիտաժողովների ելույթներ, գրքերի քննադատություններ, գրառումներ, թերթի հոդվածներ, նամակներ հրատարակչությունների տնօրեններին և սատիրական բանաստեղծություններ. այս աշխատանքները այդքան էլ հայտնի չեն։ Նրա պատմողական երկերում հանդիպում ենք գրական ստեղծագործությունների և հասարակության, պատմության ու արվեստի տարբեր կողմերի վերաբերյալ բազմաթիվ մեկնաբանությունների։ Մասնավորապես, Պատանի արվեստագետի դիմանկարը պարունակում է մի ամբողջ էսթետիկ համակարգ, իսկ Ուլիսում հեղինակը մի ամբողջ գլուխ է նվիրում Շեքսպիրի կյանքին ու ստեղծագործությանը ։ Ամեն դեպքում, «եթե Ջոյսը երբևէ քննադատ չի համարվել, ապա դա նրա սեփական ցանկությամբ է եղել, ոչ թե անկարողության պատճառով» ։ Ջոյսի առաջին տեքստը, որ տեղ է գտել Քննադատական էսսեներում,  ​գրվել է տասնչորս տարեկանում, իսկ վերջինը՝ հիսունհինգում։ "Ինչպես գովաբանական ու ծառայողական բովանդակությունը, այնպես էլ ամբարտավան ու հպարտ դիրքորոշումը թաքցնում են անպարկեշտ մի բնավորություն։ Ճակատագիրը լուսարձակող մի պոմպ է, որի ճառագող փայլը հմայել է և հավասարապես խաբել հպարտներին ու աղքատներին, այն քամու պես անկայուն է։ Այնուամենայնիվ, միշտ կա մի բան, որը մեզ համար բացահայտում է մարդու բնույթը ։ Դա հայացքն է"1899թ.-ից սկսած՝ Ջոյսը դրամատիկական գրականության մեջ հարմար առիթ տեսավ, հատկապես Իբսենի ստեղծագործության մեջ, ու գրեց իր «Դրամա և կյանք» հոդվածը։ Սա թերևս ամենապարզ ցուցադրությունն է հեղինակի գեղարվեստական հավատալիքների։ Վերոնշյալ հոդվածում Ջոյսը պնդում է, որ ժամանակակից դրաման գերակա է դասական դրամայի համեմատությամբ։ Ըստ Մասոնի և Էլմանի՝ «ժամանակակից դրամայի գերակայությունը հիմնվում է այն բանի վրա, որին ամենամոտը գտնվում են ժամանակակից մարդու հավերժական օրենքները, օրենքներ, որ չեն տարբերվում ժամանակի ու տեղի գործառույթներով, իսկ այդ դրույթը հաստատում են Ուլիսը և Ֆիննեգանի հոգեհացը» ։
1900թ. տպագրվում է «Իբսենի նոր դրաման» ("Ibsen's New Drama"), որտեղ նա պնդում է իր նախորդ թեզերը։ 1901թ. տպագրվում է "The Day of the Rabblement" պամֆլետը, իսկ 1902թ.՝ "James Clarence Mangan" էսսեն։ Երկրորդում, ըստ Էկոյի, «զգացվում է զանգվածների հանդեպ փոխզիջման անհանգստությունը՝ հեռանալու և բացարձակ կղզիանալու հեղինակի ասկետական ձգտումը»։ Վերջինում երևում է ափիոնով տարված տասնիներորդ դարի իռլանդացի պոետի ուժգին երևակայությունը ։
Հաջորդող տարիներին ի հայտ են գալիս նրա սոցիալական անհանգստությունները. նախազգուշացնում է իր համաքաղաքացիներին՝ ըդնդդեմ իռլանդական գավառականության, ֆոլկլյորիզմի ու շովինիզմի։ Նաև առաջադրում է եվրոպական մի էսթետիկա, որը կօգներ հաղթահարել քրիստոնեական արվեստի սահմանները։ Գրականությունը մարդ արարածի ուժգին արտահայտությունն է։ Դրա համար գրողը պետք է փախչի կեղծավորությունից և ընդունի իր մարմինն ու իր կրքերը։ Այս շրջանից կարևոր է մի չափածո հոդված՝ «Սուրբ առևտուրը»։ Իռլանդիան լքելուց հետո (1904թ.) նա Տրիեստեում անցկացնում է գիտաժողովներ մի շարք, որոնցում իր երկրի պատմությունը նկարագրում է որպես դավաճանությունների մի մշտական հաջորդականություն, թեև գովաբանում է նաև դրա բնական գեղեցկությունը և դրա արժեքը անգլիական ճնշման հանդեպ ։ 1912թ. տպագրում է իր հայտնի բանաստեղծությունը՝ «Գազ՝ այրիչից» ("Gas from a Burner")՝ մեկ այլ ուժեղ քննադատություն Իռլանդիայի հանդեպ՝ որպես արհամարհանք Դուբլինցիների մի դուբլինցի հրատարակչի հանդեպ։ Այդ պահից սկսած և ի հեճուկս իր ընկեր Էզրա Փաունդի աղաչանքների՝ Ջոյսը դադարում է հոդվածներ գրել։ Միայն պատերազմի ժամանակ գրում է քննադատական կարևորության մի բանաստեղծություն՝ "Dooleysprudence": Ըստ Մասոնի ու Էլմանի, որոնք Ջոյսի էսսեները համախմբողներն են, հետաքրքիր է գրողներ Թոմաս Մանի կամ Հենրի Ջեյմսի քննադատությունը, որ արվում է այլ գրողների հասցեին. Ջոյսի մասին ասվում է, որ նրա «քննադատական տեքստերը ավելի լավ կհասկացվեին, եթե դրանք համարվեին այդ դրամատիզացված կենսագրության մաս, որ Ջոյսը հրաշալի կերպով գրել է իր ամբողջ կյանքի ընթացքում» ։
Բուրգեսն այս հարցի վերաբերյալ նշում է, որ Ջոյս պոետը, դրամատուրգը և քննադատը առավել արժեքով ու օրիգինալությամբ բացահայտվում է իր երկու մեծ վեպերում։ «Ֆիննեգանի հոգեհացը ամբողջացնում է Դիմանկարում սկսած աշխատանքը, այն աշխատանքը, որը ցույց է տալիս, որ գրականությունը պարզապես կյանքի մեկնաբանություն չէ, այլ դրա անբաժան մասը։ Միջակ պոետը, անտաղանդ դրամատուրգը և պատահական քննադատը իրենց մեծությանն են հասնում կյանքի կոնտեքստում, որը հենց վեպի կոնտեքստն է» ։
Նամակագրությունը
Ամբողջ կյանքի ընթացքում Ջոյսը բազմաթիվ նամակներ է գրել։ Ըստ դրանք հավաքագրող ու Ջոյսի կենսագիր Ռիչարդ Էլմանի՝ «հասցեատերերից ունեցած հեռավորությունը նրան հարմարավետության զգացում էր տալիս, ուստի գրում էր որ շատ երկար ու շատախոս նամակներ, [...] դրանցում գերիշխող հնչերանգը հեգնական է, հակիրճ, հաստատուն» ։ Ինչ վերաբերում է թեմաներին, սկզբում գրեթե միշտ մանրամասն ներակացնում է իր դժվարությունները, ֆիզիական թուլությունը​ և իր հուսահատությունը, թեպետ նրա կարիքները չնչին են արժանիքների համեմատությամբ, որում շատ վստահ է դեռևս իր երկերի հրատարակությունից առաջ ։ Նամակներում միաժամանակ հայտնվում են խնդրանքներ ու պատրադրանքներ, ինչպես որ իր եղբայր Սրանիսլաուսին գրված նամակներում, որին մի առիթով ասում է. «Չուշացնես անել այն, ինչը խնդրում եմ քեզ, քանի որ շատ թանաք եմ վատնում»։
Իր եսասիրության պատճառով տանել չէր կարողանում իր տաղանդը չընդունողներին։ Շատ անգամներ նամակներում սպառնալիք կա թողնելու ամենը, անգամ ընտանիքը, որպեսզի հասնի իր նպատակներին, թեև այդպես էլ չի թողնում։ Այնուամենայնիվ, նամակներից երևում է, որ շփվող մարդ է եղել, լավ որդի, լավ եղբայր, կնոջ հետ անհամբեր և լավ հայր։ Նամակները վկայում են նաև նրա՝ արատավոր սրբության հանդեպ ձգտումը, արվեստի և հոգևոր Եսի հետ կապը. երևում է աստվածաբանությանը մրցակից էթիկական համակարգի միջոցով պոետին քահանայից գերադասելու միտումը ։ Մի անգամ հեռուն է գնում՝ ասելով. «Չկա մի բան, որ կարողանա փոխարինել անհատական կրքին՝ բոլոր իրերի շարժիչ ուժին, ոչ էլ անգամ արվեստը կամ փիլիսոփայությունը» ։ Հաճախ են իռլանդացուն անբարո համարել, թեև ինքն իրեն համարում էր բարոյական ։ Հրատարակիչ Գրանտ Ռիչարդսին ուղղված նամակում, ի պաշտպանություն Դուբլինցիների, այս ստեղծագործության մասին նշում է հետևյալը. «Այն իմ երկրի բարոյական պատմության գլուխն է»։ Երիտասարդ տարիքում գրած նամակներում պարզ երևում են նաև նրա սոցիալիստական գաղափարները. թեև չի նշում Մարքսին, սակայն տալիս է Օսկար Ուայլդի անունը ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկսվելուց հետո ի պատասխան իտալացի մի ընկերոջ նամակի ցույց է տալիս իր խորը քաղաքական վատատեսությունը. զզվում էր միապետություններից ու պետություններից և կասկածի տակ էր դնում «il sole dell'avvenire»-ը («ապագայի արևը», այսինքն՝ սոցիալիզմը) ։ Մի պահ գրողն իրեն հայտարարում է իռլանդացի Սինն Ֆեյնի անջատողական շարժման համակիր։
Ջոյսը նամակները հաճախ է օգտագործել որպես իր ստեղծագործության պրոպագանդման միջոց, թեև այլ նպատակներով նույնպես, ինչպես, օրինակ, տենոր Ջոն Սուլիվանի օգտին արված քարոզարշավի կամ իր տնտեսական անհաջող ծրագրերի համար՝ իռլանդական բուրդը Իտալիա ներկրելու, Դուբլինում կինոթատրոն բացելու, Ցյուրիխում դերասանների միություն հիմնելու ։ Հոգեբանական տեսանկյունից ամենակարևոր նամակները կնոջը՝ Նոր Բարնաքլին ուղղված նամակներն են, որի հետ կարծես թե փորձում էր վարվել, սիրուհուց բացի, նաև որպես իշխող կարգի դեմ համախոհի ։ Մի նամակում ասում է, որ նրա մեջ տեսնում է «այն ռասսայի գեղեցկությունն ու բախտը, որի զավակն է ինքը» ։ Մեկ ուրիշում խնդրում է նրան.​ «Պահի՛ր ինձ քո արգանդի մութ սրբավայրում։ Պաշտպանի՛ր ինձ չարից, սիրելի՛ս» ։
Եթե Նորային ուղղված նամակներում երևում է նրա զգացմունքային դիրքորոշումը, ապա իր եղբայր Ստանիսլաուսի դեպքում՝ ինտելեկտուալը։ Ստանիսլաուսի հետ նամակագրության մեջ նա հանդես է գալիս որպես «իր համոզմունքներում ամուր, փաստարկող մարդ, որին եղբայրը դրդում է ինտելեկտուալության, ինչպես նաև նախանձի ու հոգնածության արտահայտման» ։ Նամակների հրատարակության նախաբանը Էլմանը ավարտում է այսպես.​ «Հատկանիշների խառնումը, ինչպես հպարտության ու բողոքականության, անկեղծության փայլատակումները մեղսալի խոստովանությունների արանքում այս նամակներին տալիս են այնպիսի մի հետաքրքրություն, որը շատ տարբեր է Հենրի Ջեյմսի կամ Դ. Հ. Լուորենսի նամակերում առկա ինքնապատկերումների հանդեպ ցուցաբերվող հետաքրքրասիրություններից» ։ "Գուցե շտապել եմ՝ մտածելով, որ Դուք մտադրություն ունեիք կասկածի տակ դնելու Լյուսիայի խոսքերը։ Կարծիքս կրկին փոքրամասնական է, և կրկին միակն եմ, որ պնդում եմ դա, քանզի, ինչպես երևում է, մյուսները կարծում են, որ նա խենթ է։ Հաճախ հիմարի պես է պահում իրեն, սակայն նրա միտքն այնքան պայծառ է ու մաքուր, ինչպես կայծակը։ Նա ֆանտաստիկ արարած է, որը խոսում է իր սեփական կրճատ լեզվով։ Արդեն ամբողջապես կամ գրեթե ամբողջապես հասկանում եմ նրան։ Լոնդոն գնալուց առաջ ինձ հետ խոսեց Ձեր մասին և այն մասին, ինչ արել եք ինձ համար։ Ձեր միջնորդությամբ կցանկանայի որոշիչ կապ հաստատել այս տողերը գրող անպարկեշտ արարածի և Ձեր պատվավոր անձի միջև ։""Հարրիետ Ս. Ուիվերին ուղղված նամակ, 01/05/1935թ."
Գրականության մեջ
Միջազգային քննադատությունը միակարծիք է, երբ Ջեյմս Ջոյսին համարում է XX դարի գրական մշակույթի ամենակարևոր ու ամենաազդեցիկ կերպարներից մեկը՝ Ֆրանց Կաֆկայի, Մարսել Պրուստի, Խորխե Լուիս Բորխեսի կամ Ուիլյամ Ֆոլքների կողքին։
Ամերիկացի քննադատ Հարոլդ Բլումը զարգացնում է Ջոյսի ու Շեքսպիրի մի լայն ու խորը համեմատական վերլուծություն՝ առանձնացնելով առաջինի քաջությունը «Ուլիսը միաժամանակ Ոդիսականի ու Համլետի վրա կառուցելու համար», քանզի, ինչպես նշում է Էլմանը, Ոդիսևսի երկու պարադիգմաները և Դանեմարքայի իշխանը գործնականում ընդհանուր ոչինչ չունեն։ Ըստ այս քննադատի՝ Լեոպոլդ Բլումը ինչպես Ոդիսևսն է, այնպես էլ Համլետի հոր ուրվականը, մինչդեռ Սթիվենը Տելեմաքոսն է ու Համլետը, իսկ Լեոպոլդ Բլումն ու Սթիվենը միասին կազմում են Շեքսպիր ու Ջոյս Բլումը Ջոյսին համեմատում է նաև Ֆլոբերի հետ և խոսում է Ուլիսի հերոսի հրեա լինելու մասին. «Ջոյսը հիանում էր Ֆլոբերով, սակայն Փոլդին [Լեոպոլդ Բլումը] նման չէ Էմմա Բովարիին։ Նա մի հետաքրքիր ծեր հոգի է միջին տարիքի մարդու համար, իսկ գրքի մյուս կերպարները պարոն Բլումից շատ ավելի երիտասարդ են թվում։ Կարելի է ենթադրել, որ դա կապ ունի նրա հրեա լինելու փաստի հետ։ [...] Դուբլինը նրան համարում է անհարմար կերպով հրեա, թեև նրա կղզիացումը ինքնակամ է, [...] նա հավերժորեն ինքն իր մեջ է, որը զարմանալի երևույթ է նման բարյացակամ մարդու դեպքում» ։ Բլումը Ֆիննեգանի հոգեհացը համեմատում է Պրուստի գլուխգործոցի հետ.​ «Քանի որ Ֆիննեգանի հոգեհացը Ուլիսից առավել իրական մրցակից է Կորուսյալ ժամանակի որոնումներին, այն ևս իր տեղն է գտել այս գրքում»։ Բլումը կարծում է, այնուամենայնիվ, որ ինչպես Ֆիննեգանի հոգեհացը, այնպես էլ Էդմոն ՍպենսերիThe Faerie Queene-ը «կկարդացվեն գալիք դարերում միայն մի խումբ էնտուզիաստ մասնագետների կողմից» ։
1924թ. Հերբերտ Գորմանը բացի «Ջոյսի խառնվածքի ծայրահեղ զգացմունքայնությունը» շեշտադրելուց նկարագրում է նրա միտքը որպես կայունությունից լիովին հեռացած մի երևույթ. «Այն դինամիկ է իր բարեխիղճ որոնումների մեջ, ինչպես մոդեռն Իռլանդիան, որը նկատվում է որոշակի ակնհայտ հատկանիշներում. այս կրքոտ, առեղծվածային, անհանգիստ, խիզախ միտքը, որ ծանր գնով երկու հրեշավոր բաների է դիմացել՝ Բրիտանական կայսրությանը և հռոմեական կաթոլիկ եկեղեցուն» ։
Արդեն 1929թ. Սեմյուել Բեքեթը կարողանում էր լավ նկարագրել այն մեծ տեխնիկան, որը արտացոլվել է իր ուսուցչի ստեղծագործություններում. «Այստեղ ձև բովանդակությունն է, իսկ բովանդակությունը՝ ձևը։ Կարող եք բողոքել, որ նյութը անգլերենով գրված չէ։ Սակայն բանն այն է, որ այն գրված էլ չէ։ Գրված չէ կարդալու համար կամ ոչ միայն կարդալու համար։ Ստեղծվել է նայելու ու լսելու համար։ Նրա գրվածքը որևէ բանի մասին չէ, այն որևէ բան է ինքն իր մեջ։ [...] Երբ իմաստը քնելն է, բառերը գնում են քնելու (տեսեք Աննա Լիվիայի վերջը)։ Երբ իմաստը պարելն է, բառերը պարում են։ [...] Լեզուն հարբած է։ Բառերը շարժվում են ուժգին կերպով։ [...] Թեև նա առաջինը չէ, որ հասկացել է, որ բառերին պետք է վերաբերել ավելին, քան զուտ որպես ուսուցողական սիվոլների։ Շեքսպիրը անբարոյականությունը նկարագրելու համար օգտագործում է հյութեղ բառեր։ [...] ոչ մի արարած, երկնքում կամ երկրի վրա, երբեք չի կիրառել Ստեղծագործությունն ընթացքի մեջ երկի լեզուն» ։
Էդմոն Վիլսոնի համար «Ջոյսը մարդկային գիտակցության նոր փուլի մեծ պոետ է։ Ինչպես Պրուստի, Ուիթհեդի կամ Էյնշտեյնի աշխարհը, այնպես էլ Ջոյսինը մշտական փոփոխության մեջ է, մինչ այն տարբեր պահերի ընկալվում է տարբեր ուսումնասիրողների կողմից։ Այն դեպքերից բաղկացած օրգանիզմ է։ [...] Դրանցից ամեն մեկը պահանջում է մյուսի գոյությունը և միաժամանակ եզակի է։ [...] դեպքերը տեղի են ունենում կերպարների մտքում։ Սակայն ամենը նվազում է պարզ դեպքերի մակարդակում, ինչպես ժամանակակից ֆիզիկայի և փիլիսոփայության դեպքում, դեպքերը ներառվում են մի continuum-ի մեջ, սակայն չեն կարող անվերջ փոքր համարվել» ։