cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Վյաժիշչի (գյուղ, Նովոգորոդսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նովգորոդի մարզի Նովոգորոդսկի շրջանի բնակավայրեր
Բաու
Բաու (չին. 巴烏), փողային երաժշտական գործիք` մետաղե ազատ լեզվակով։ Հնչողությամբ բաուն հիշեցնում է հայկական դուդուկը։ Ունի մաքուր տեմբր` նման ֆլեյտայի տեմբրին։
Չնայած բաուն ավելի հայտնի է Չինաստանում, վերջերս ընդունվել է նաև Եվրոպայի բազմաթիվ կոմպոզիտորների և կատարողների կողմից։
Գործիքին հեշտությամբ կարելի է տիրապետել։
Վիդեո
Видео Бау
Կատեգորիա:Չինական երաժշտական գործիքներ
Պիոնգ
Պիոնգ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Բուլանըխի գավառակում։ Գտնվում էր Կոփ ավանից 17 կմ հարավ-արևմուտք։ Մտնում էր Ներքին Բուլաըխի կազմի մեջ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Նովոալեկսեևկա (գյուղ, Կրասնոգվարդեյսկի շրջան)
Նովոալեկսեևկա (Новоолексіївка, Novoalekseyevka), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Կրասնոգվարդեյսկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1908 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Նովոալեկսեևկա գյուղում բնակվում էր 601 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Կրասնոգվարդեյսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1908 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Վիտալի Կուչուկ
Կենսագրություն
1970 թվականին ավարտել է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության բարձրագույն դիվանագիտական դպրոցը։
1964 թվականից զբաղվում է դիվանագիտական գործունեությամբ։
Անձնական կյանք
Ամուսնացած է, ունի երկու երեխա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կաշալոտ
Կաշալոտները (Physeter catodon), ատամնավոր կետերի ենթակարգի ջրային կաթնասուններ են։ Արուների մարմնի երկարությունը մինչև 20 մ է, քաշը՝ մինչև 70 տ, էգերինը, համապատասխանաբար՝ մինչև 15 մ և 30 տ։ Գլուխը շատ մեծ է (մարմնի երկարության 1/3-ը)։ Վերծնոտային ոսկրերից գոյացած փոսիկը լցված է հեղուկ կետաճարպով։ Ստորին ծնոտև ունի 18–30 զույգ ատամներ, վերին ծնոտը զուրկ է ատամներից։ Կրծքային լողակները լայն են, բութ։ Մաշկը մուգ դարչնագույն է, կողքերին ու մեջքին՝ կնճռոտված։ Արուները հանդիպում են բոլոր օվկիանոսներում ու բաց ծովերում, էգերը՝ միայն տաք գոտում (40° հվ. լայնության և 40° հս. լայնության միջև)։ Պոլիգամ է, արուն 10–20 էգերից հոտ է կազմում։ Սեռահասուն է 5 տարեկանից, ապրում է մինչև 50 տարի։ Սնվում է գլխոտանի փափկամորթներով, խորջրյա ձկներով։ Սուզվում է ջրում մինչև 1,2 կմ և կարող է մնալ այնտեղ 50–90 րոպե։ Արդյունագործական կարևոր օբյեկտ է, տալիս է 7–10 տ ճարպ, մինչև 6 տ կետաճարպ։
Կաշալոտները հոյակապ սուզորդներ են և մյուս կետերի նման նրանք շնչում են ջրի մակերևույթին, բայց լողում են մինչև 500մ խորության մեջ՝ որսալով ծովախորքերում ապրող այնպիսի կենդանիների, ինչպիսին է ծովահրեշը։ Կաշալոտի մռութը հաճախ կրում է այդ պայքարի հետքերը։
Կատեգորիա:Կետանմաններ
Վիլանտերիո
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Հայ բարերարների ճեմուղի
«Հայ բարերարների ճեմուղի», հուշահամալիր Երևանի Կենտրոն համայնքում, Օղակաձև զբոսայգում՝ Նալբանդյան, Խանջյան և Իսահակյան փողոցների հատվածում, Միքայել Նալբանդյանի հուշարձանի հետնամասում։ Ներառում է հայ բարերարի հավաքական կերպարը խորհրդանշող հուշակոթող և անհատ բարերարներին նվիրված հուշարձաններ։ Հիմնադրվել է 2010 թվականին, բացումը տեղի է ունեցել 2012 թվականին։
Պատմություն
Հիմնադրվել է ՀՀ կառավարության 2010 թվականի օգոստոսի 12-ի որոշմամբ։ Աշխատանքներն ավարտվել են երկու տարի անց։ Հուշակոթողի տեղադրումն իրականացվել է Հայաստանի Հանրապետության սփյուռքի նախարարության նախաձեռնությամբ։
Բացման արարողությունը տեղի է ունեցել 2012 թվականի հոկտեմբերի 20-ին։ Մասնակցել են Երևանի քաղաքապետ Տարոն Մարգարյանը, ՀՀ սփյուռքի նախարար Հրանուշ Հակոբյանը, Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության նախագահ Պերճ Սեդրակյանը, հեղինակ Ֆերդինանդ Առաքելյանը, բարձրաստիճան այլ հյուրեր և երևանցիներ։ Ողջույնի խոսք է ասել Հրանուշ Հակոբյանը։ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի ուղերձն է հղել Անուշավան եպիսկոպոս Ժամկոչյանը։ Ներկա պաշտոնյաները, ինչպես նաև Գալուստ Գյուլբենկյանի և Ալեք Մանուկյանի անվան դպրոցների աշակերտները կտրել են ճեմուղու ժապավենը։ Արարողությունն ուղեկցվել է ազգային երաժշտական կատարումներով։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Լիհավեռե
Լիհավեռե (Lõhavere), գյուղ Էստոնիայի Վիլյանդիմաա նահանգի Սուուռե-Յաանի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վիլյանդիմաա նահանգի Սուուռե-Յաանի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Atlas (երգ)
«Atlas», բրիտանական Քոլդփլեյ խմբի երգը, ամերիկյան «Քաղցած խաղեր։ Եվ բռնկվում է կրակը» ֆանտաստիկ ֆիլմի սաունդթրեքը։ Համաշխարհային թողարկումը եղել է 2013 թվականի սեպտեմբերի 6-ին, իսկ Մեծ Բրիտանիայում այն թողարկվել է երկու օր հետո։ Նաև նկարահանվել է երգի բառերով համակարգչային տեսահոլովակ, որի պրեմիերան նույնպես տեղի է ունեցել սեպտեմբերի 6-ին։
Երգի մասին
«Atlas»- խմբի առաջին երգն է, որը գրվել է ֆիլմի համար։ Երգը հայտնվել է 16 երկրների վարկանշային աղյուսակներում, որոնցից երեքում լավագույն տասնյակում է հայտնվել։ Hollywood Film Awards մրցանակաբաշխության ժամանակ «Atlas»-ը հաղթել է «Լավագույն երգ» անվանկարգում ։ Երգը նաև ստացել է Գրեմմի մրցանակ «Լավագույն երգ ֆիլմի համար» անվանակարգում և «Լավագույն երգ»՝ «Ոսկե գլոբուս»-ում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2013 սինգլներ Կատեգորիա:2013 երգեր
Եփրեմ և Մարթա Ֆիլիպոսյան հայ ավետարանական քոլեջ
Կատեգորիա:Բեյրութի հայկական դպրոցներ Եփրեմ և Մարթա Ֆիլիպոսյան հայ ավետարանական քոլեջ (AEC) (արևմտ․հայ․՝  Հայ Աւետարանական Գոլէճ, المدرسة الأرمنية الانجيلية العالية, անգլ․՝ Yeprem and Martha Philibosian Armenian Evangelical College), հիմնադրվել է 1923 թվականին Լիբանանի մայրաքաղաք Բեյրութում։ Դպրոցում գործում է երեք բաժին՝ մանկապարտեզ 4-6 տարեկան երեխաների համար, հիմնական դասրաններ 6-12 տարեկան երեխաների համար և միջնակարգ 12-18 տարեկան երեխաների համար ։
Դոկտոր Զավեն Մսրլյանը 1967 թվականից սկսած մինչ 2007 թվականը զբաղեցրել է դպրոցի տնօրենի պաշտոնը։ Իր 40 տարվա աշխատանքի համար նրա պատվին հարգանքի տուրք է տեղի ունեցել Լոս Անջելես քաղաքում, ԱՄՆ ։
Պատմություն
Հայ Ավետարանական քոլեջի ձևավորվումն ընթանում է 1920-ական թվականների սկզբին, երբ Օսմանյան Կայսրությունից և հետագայում Թուրքիայից աճող հայ ներգաղթյալները սկսեցին կրթություն ստանալու կարիգ զգալ կազմակերպվեց դպրոց, որը ժամանակի ընթացքում վերածվեց տղաների միջնակարգ դպրոցի, իսկ միևնույն ժամանակ 1921 թվականին, Ամերիկյան խորհրդի հովանու ներքո, ստեղծվում է Հայ օրիորդաց ամերիկյան վարժարան։ Պաշտոնապես քոլեջը հիմնադրվում է 1923 թվականին։ 1934 թվականին երկու ավագ դպրոցները միավորվում են և ղեկավարվում են կառավարիչների խորհրդի կողմից, որը ներկայացնում էր Բեյրութի ողջ Հայ ավետարանական համայնքը։ Հետագայում այն անցել է Բեյրութի Առաջին Հայ Ավետարանական եկեղեցունն իրավասության ներքո ։
1960 թ․ՀԱԵ-ն ստեղծում է առաջին բակալավր դասարանը։ 1969 թվականին սկսվեց «Երկրորդ բակալավրիատը» պարոն Ֆիլիպոսյանի ֆինանսական աջակցությամբ ։
Մինչ օրս ՀԱԵ-ն ունեցել է գրեթե 1500 շրջանավարտ ։
Ռութ Փիլիպոսյանը հովանավորել է քոլեջի նոր շենքի կառուցոմանը իր ծնողների՝ Եփրեմ Փիլիպոսյանի և Մարթա Փիլիպոսյանի հիշատակին ։
Փոտեր շրջան (Փենսիլվանիա)
Փոտեր շրջան (Potter County), ԱՄՆ Փենսիլվանիա նահանգի 67 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 2.800 կմ² է, բնակչությունը՝ 17.457 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Քաուդերսպորտ բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1804 թ.։
Կատեգորիա:Փենսիլվանիայի շրջաններ
Խնձորուտ (լեռ)
Խնձորուտ, Ալմալիդաղ, Ալմալու, լեռ պատմական Նախիջևանի Շահապոնք գավառամասի (ներկայիս Ադրբեջանի Նախիջևանի ԻՀ Շահբուզի շրջանում) հյուսի-արևմտյան մասում, պատմական Արմավաշեն գյուղից մոտ 2 կմ արևելք, Կուքի գետի աջ կողմում, Արաքսի և Որոտանի ջրբաժանում, Մեծ Ալադյոլ լճից մոտ 52,5 կմ հարավ։ Սակավ թփուտներով լեռ է և ծովի մակարդակից ունի 2150 մետր բարձրություն։ Չոտս կողմից շրջապատված է անտառներով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ Կատեգորիա:Շահբուզի շրջան
Սինդասկո
Սինդասկո (Сындасско), գյուղ Ռուսաստանի Կրասնոյարսկի երկրամասի Թայմիրսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը վերջին գրանցված տվյալներով կազմում էր 552 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Կրասնոյարսկի երկրամասի Թայմիրսկի շրջանի բնակավայրեր
Կատվի միս
Կատվի միս, կատուներից պատրաստված միս, մարդկանց սպառման համար։ Մարդիկ կատվի միսը օգտագործել են որպես սնունդ դեռ նախապատմական ժամանակներից ։
Աշխարհի տարբեր մասերում կատվի մսի օգտագործման սոցիալական ընդունումը տարբեր է։ Որոշ շրջաններ կատվի միս էին ուտում միայն պատերազմի կամ սովի ժամանակ, իսկ մյուսները կարծում էին, որ կատվի միս ուտելը բերում է հաջողություն կամ առողջություն։ Դեռ վաղ ժամանակներից կան կատվի միս պատրաստելու բաղադրատոմսեր։ Թեև ոմանք կարծում են, որ կատուները ընտանի կենդանիներ են, շատ երկրներում դեռևս կա կատվի միս ուտելու ավանդույթ, և նրանց կարծիքով դա անօրինական չէ այնքան, քանի դեռ չեն գողանում ուրիշների կատուներին կամ ուտում պահպանվող ցեղատեսակները։ Հին չինական «Materia Medica» գրքում արձանագրվել է, որ կատվի միսը վատ համ ուներ և պիտանի չէր օգտագործման համար, ուստի այն հազվադեպ էին ուտում այդ ժամանակ ։
Չինաստան
Չինաստանում կատվի միսը լայնորեն չի օգտագործվում։ Սակայն Լինգնանի շրջանի Գուանդունում և Գուանսիում որոշ մարդիկ, հատկապես տարեցները, կարծում են, որ կատվի միսը լավ սնունդ է ձմռանը տաքանալու համար ։ Կատվի միսը ավանդական Լոնհուֆըն ուտեստի հիմնական բաղադրիչներից է, և տեղացիները կարծում են, որ այն սնուցում է օրգանիզմը։ Կատվի ազդրերի մսից ապուրի համար կոլոլակ են պատրաստում, աղիքներն ուտում են, գլուխն ու մնացածը դեն են նետում։ Ներկայումս միայն Շենժեն և Չժուհայ քաղաքներն են արգելել կատվի մսի օգտագործումը սկսած 2020 թվականից ։
Չինաստանում կատուների՝ որպես ընտանի կենդանիների տարածվածության հետ մեկտեղ, մեծանում է նրանց որպես սնունդ օգտագործելու ավանդական պրակտիկայի դեմ հակադրությունը։ 2006 թվականի հունիսին մոտ 40 ակտիվիստներ ներխուժեցին Շենժենում գտնվող «Ֆան Ծի Մաո Միթբոլ» ռեստորան՝ ստիպելով այն փակել ։
Ճապոնիա
Ճապոնիայում կատվի մսի օգտագործումը գրանցվել է մինչև Էդոյի շրջանի վերջը ։ Ռյուկյու կղզիներում կատվի միսն ավանդական կերակուր է, որն օգտագործվում է պլերիտի, բրոնխիտի, թոքերի հիվանդությունների և թութքի բուժման համար ։
Կորեական թերակղզի
Կատվի մսի օգտագործումը պատմականորեն Կորեական թերակղզում նեվրալգիայի և արթրիտի դեմ ժողովրդական միջոց է եղել, և կատվի մսի արգանակը նույնպես սիրված է այնտեղի ժամանակակից սպառողների կողմից   ։
Հնդկաստան
Հնդկաստանի որոշ հատվածներ նույնպես կատվի միս ուտելու սովորություն ունեն։ Կատվի միսը Նարիկուրվարի հարսանեկան ուտեստներից է։ Նարիկուրվար ցեղը երբեմն նշում է արու երեխայի ծնունդը՝ կատվի արգանակ եփելով ։
Ավստրալիա
Ավստրալիայի Էլիս Սփրինգս շրջանի տեղի աբորիգենները վայրի կատվի միս խորովելու ավանդույթ ունեն, և նրանք նույնիսկ հորինել են շոգեխաշած կատվի մսի բաղադրատոմս։ Ավելի ուշ շրջանի որոշ ոչ բնիկ մարդիկ նույնպես սկսեցին կատվի միս ուտել ։Կամերունի որոշ տեղական մշակույթներում կատվի միս ուտելը մարդկանց հաջողություն է բերում ։
Անգլիա
Անգլիայում 18-րդ դարում կատվի միս ուտելու մասին կային գրառումներ ։
Ֆրանսիա և Իսպանիա
17-րդ դարում և Առաջին ու Երկրորդ համաշխարհային պատերազմների ժամանակ Իսպանիայի և Ֆրանսիայի որոշ մասերում սովորաբար կատվի միս էին ուտում ։
Պերու
Պերուում կատվի միսը սովորական ուտեստ չէ, սակայն Չինչա Ալթայում և Ուորիում կատվի միսը ավանդական ուտեստի՝ ֆրիկասեի բաղադրիչներից մեկն է ։
Առողջական խնդիրներ
Գիտնականները նշել են, որ վայրի կատուներ ուտելը կարող է մարդկանց ենթարկել որոշ մանրէների և տոքսինների առաջացման (օրինակ՝ կատաղության վիրուսի), որոնք վնասակար են առողջության համար ։ Վիետնամում կատաղության դեպքեր են գրանցվել հիվանդ կատուների սպանդի և սպառման հետևանքով ։
Մշակույթ
Ամերիկյան գիտաֆանտաստիկ «Գրիֆինների ընտանիքը» սերիալում սալորի սոուսում թաթախված կատվի միսը Մորմակ մոլորակի ուտեստներից է ։
2010 թվականի «Եղիայի գիրքը» ֆիլմի բացման տեսարանում գլխավոր հերոսը որսում է անմազ կատուներ անտառում ուտելու համար ։
Ավանդական արգելք
Իսլամն ավանդաբար արգելում է կատվի միս օգտագործել ։
Օրենքի արգելք
2013 թվականի հոկտեմբերին Պերուի իշխանությունները կարգադրեցին կասեցնել կատվի մսի տեղական ամենամյա փառատոնը (Festival Gastronomico del Gato)՝ նշելով, որ արգելքը հիմնված է մարդասիրության և սննդի անվտանգության երկակի նկատառումների վրա։ Այնուամենայնիվ, տեղի բնակչությունը քննադատել է այս կանոնը. ոմանք կարծում են, որ կատվի միսն ավելի սննդարար է, քան նապաստակի կամ բադի միսը, և աշխարհի շատ մասերում մարդիկ այն երկար ժամանակ ուտում են առանց որևէ վնասի ։
2014 թվականին Շվեյցարիայի Կենդանիների բարեկեցության կազմակերպությունը միջնորդեց Շվեյցարիայի խորհրդարանին ընդունել օրենք, որն արգելում է կատվի և շան մսի օգտագործումը։ Կազմակերպության հիմնադիր Թոմեքն ասել է, որ խնդրագիրը ի պաշտպանություն է հավաքել 16000 ստորագրություն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կատուներ Կատեգորիա:Միս Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:ԲՊՀ հոդվածներ 2023
Finally Famous
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2011 ալբոմներ Կատեգորիա:Անգլալեզու ալբոմներ
(6079) Գերոկուրատ
(6079) Գերոկուրատ (Gerokurat), աստերոիդ աստերոիդների գոտու արտաքին մասում։ Հայտնաբերվել է 1981 թվականի փետրվարի 28-ին Շելտ Բասի կողմից Սայդինգ Սփրինգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,201897 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,943 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,4607 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2092,71 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,172026 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 15,16° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1981 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Շելտ Բասի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների գոտու արտաքին մասի աստերոիդներ
Վյալկա (գյուղ, Օկուլովսկի շրջան)
Վյալկա (Вялка), գյուղ Ռուսաստանի Նովգորոդի մարզի Օկուլովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը վերջին գրանցված տվյալներով կազմում էր 30 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նովգորոդի մարզի Օկուլովսկի շրջանի բնակավայրեր
Նովոդոլինկա
Նովոդոլինկա (Новодолинка, Ney Libental), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Կրասնոգվարդեյսկի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Նեյ-Լիբենտալ։
2001 թվականի տվյալներով Նովոդոլինկա գյուղում բնակվում էր 18 մարդ։
Ծաղկոցաձոր (գետակ)
Ծաղկոցաձոր, գետակ Արաքսի ավազանում, Ախուրյանի աջակողմյան վտակը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ախուրյան գետի վտակներ
Մեքսիկական հեղափոխություն (1910-1917)
Մեքսիկական հեղափոխություն (Revolución mexicana), լայնամասշտաբ զինված ապստամբություն Մեքսիկայում։
Սկսվել է 1910 թվականի նոյեմբերին՝ գահընկեց անելով նախագահ Պորֆիրիո Դիասի (1876-1911) վարչակարգը։ Իշխանության գլուխ անցավ ազգային կառավարությունը՝ նախագահ Ֆրանսիսկո Մադերոյի գլխավորությամբ (1911-1913)։ 1913 թվականին երկրում հաստատվեց հակահեղափոխական վարչակարգ՝ Վիկտորիանո Ուերայի։ Մեքսիկական հեղափոխության ընթացքում ծավալվեց գյուղացիական պատերազմ էմիլիանո Սապատայի և Ֆրանսիսկո Վիլյայի («Պանչո») առաջնորդությամբ, որոնց նպատակն էր իրագործել դեռևս Բենիտո Խուարեսի հռչակած ագրարային ռեֆորմը։ 1913 թվականին Սապատայի բանակն իր իշխանությունը հաստատեց հարավային 6 նահանգներում, բռնագրավեց լատիֆունդիաները և բաժանեց գյուղացիներին, երկրի հյուսիսում հողի համար հաջողությամբ պայքարում էր Վիլյան։ Իշխող վարչակարգի դեմ պայքարում էին նաև լիբերալ կալվածատերերը և բուրժուազիան՝ Վենուստիանո Կաուսնսայի ղեկավարությամբ։
1914 թվականին իշխանության գլուխ անցավ Կառանսայի կառավարությունը (1914-1920)։ Երկրում սկսված քաղաքացիական պատերազմում Սապատայի և Վիլյայի զորքերը պարտվեցին։ ԱՄՆ-ի կառավարությունը 1914 թվականին իր զորքերը մտցրեց Մեքսիկա, գրավեց Վերակրուս քաղաքը, 1916 թվականին՝ երկրի հյուսիսային մասը։ Սակայն նրանց դեմ ծագած շարժումը ստիպեց հեռանալ երկրից։ Հեղափոխությունն ավարտվեց 1917 թվականին հրավիրված Սահմանադիր ժողովով, այն ընդունեց իր ժամանակի համար առաջադեմ սահմանադրություն, որով նախադրյալներ էին ստեղծվում ագրարային ռեֆորմի իրականացման, Մեքսիկայում կապիտալիզմի զարգացման, ինչպես նաև օտարերկրյա մոնոպոլիաների դեմ պայքարի համար։
Նախապատմություն
1876 ​​թվականին Մեքսիկայում իշխանության է եկել գեներալ Պորֆիրիո Դիասը, որը երեքուկես տասնամյակ բռնապետություն է հաստատել։ Դիասը շարունակել է իր նախորդների՝ Բենիտո Խուարեսի և Սեբաստիան Լերդո դե Տեխադայի կուրսը՝ ուղղված օտարերկրյա ներդրումների արդիականացմանն ու ներգրավմանը, սակայն նա կարծում էր, որ այդ նպատակների համար անհրաժեշտ է երկրում քաղաքական կայունություն ապահովել։ Դա անելու համար նա համաձայնության է եկել լիբերալների և պահպանողականների ամենամեծ խմբակցությունների հետ, թուլացրել է հակակղերական բարեփոխումների ազդեցությունը՝ դրանով իսկ ստանալով հոգևորականության աջակցությունը և իրեն ենթարկել բանակի վերին շերտերին և տեղական պարագլուխներին։ Դիասի օրոք Մեքսիկայի տնտեսությունը վերելք է ապրել՝ կառուցվել են երկաթուղիներ և հեռագրական գծեր, ստեղծվել են նոր ձեռնարկություններ, ավելացել է օտարերկրյա ներդրումների ներհոսքը ։
Հեղափոխության սոցիալ-տնտեսական նախադրյալներ
Դիասի օրոք 1857 թվականի սահմանադրությունը պաշտոնապես շարունակել է գործել։ Երկիրը պահպանել է նախագահական ընտրությունները, որոնցում Դիասը մշտապես ստացել է ձայների մեծամասնությունը։ Նա նախագահի պաշտոնը չի զբաղեցրել միայն 1880-1884 թվականներին (երբ նրա հովանավորյալը նախագահն էր), քանի որ նրա նախաձեռնած սահմանադրական փոփոխությունն արգելում էր նրան երկու ժամկետ անընդմեջ զբաղեցնել այդ պաշտոնը։ Կոնգրեսն իրական դեր չի խաղացել։ Քաղաքական ռեպրեսիաները լայն տարածում են գտել։
Թեև Դիասի օրոք Մեքսիկան մեծ հաջողությունների է հասել տնտեսության բնագավառում, որը ձեռք է բերվել ի թիվս այլ բաների, գյուղացիների և բնիկ բնակչության շահագործմամբ և ժողովրդական մասսաների կենսամակարդակի նվազեցմամբ։ 1910 թվականին գյուղական բնակչության 96,6%-ը հող չի ունեցել, մինչդեռ ընտանիքներով կախյալ գյուղացիները կազմել են երկրի բնակչության 2/3-ը։
Բացի այդ, գյուղացիները, ովքեր արդեն գրանցել էին իրենց ունեցվածքը, կարող էին խարդախության արդյունքում կորցնել իրենց հողերը։ Այսպիսով, համայնքային հողերի զգալի մասը ձեռք էր բերվել լատիֆունդիստների և սպեկուլյանտների կողմից։ Մեքսիկայի անկախություն ձեռք բերման պահին՝ 1821 թվականին, համայնքային հողերի սեփականությունը կազմում էր գյուղատնտեսական հողերի 40%-ը, իսկ 1910 թվականին՝ ոչ ավելի, քան 5%-ը։
1883 թվականին «ամայի» տարածքների գաղութացման մասին դեկրետ է ընդունվել, որը պայմաններ է ստեղծել համայնքային հողերի զավթման համար։ Քանի որ հնդիկ գյուղացիները, որոնք մշակում էին իրենց հատկացված հողերը նույնիսկ մինչև եվրոպացիների գալը, սովորաբար դրանց համար փաստաթղթեր չունեին, նրանց հողերը հայտարարվում էին «ամայի» և վաճառվում շահագրգիռ անձանց։ Դիասի բռնապետության տարիներին 54 միլիոն հեկտար, կամ երկրի տարածքի 27%-ը հայտնվել է խոշոր հողատերերի՝ լատիֆունդիստների մոտ։ Նրանց մենաշնորհը հանգեցրեց հողերի անարդյունավետ օգտագործման՝ ամրապնդելով գյուղատնտեսության էքստենսիվ բնույթը։
Իշխող շրջանակների քաղաքականությունը հանգեցրել է գյուղում դասակարգային հակասությունների սրմանը։ Որոշ հնդկական ցեղեր, ինչպիսիք են երկրի հյուսիսում գտնվող յակիները և հարավի մայաները, զենքը ձեռքին դեմ են դուրս եկել հողերի զավթմանը։ 1877-1884 թվականներին գյուղացիական ապստամբությունների ալիքը պատել է երկիրը, սակայն դրանք դաժանորեն ճնշվել են։ Աշխատավոր դասակարգի վիճակը շատ ծանր է եղել։ Աշխատանքային օրենսդրություն գոյություն չի ունեցել, և աշխատողների շահագործումը որևէ կերպ սահմանափակված չի եղել։ Աշխատանքային օրվա տևողությունը 12-14 ժամ է կազմել։ Աշխատավարձը հաճախ վճարվել է ոչ թե դրամով, այլ պարտատոմսերով կամ մարկերով, որոնք ընդունվել են միայն գործարանային կրպակում։ Երկրում աճել է բանվորական շարժումը, դժգոհությունը տարածվել է քաղաքաբնակների միջին շերտերում։ Բացի այդ, Դիասի քաղաքականությունը ծանր բեռ է դարձել խոշոր հողատերերի համար, որոնք վերապրել են Սոնորա, Չիուաուա և Կոահույլա նահանգների տնտեսական աճը։
1906 թվականի հունիսի 1-ին ԱՄՆ-ի քաղաքացուն պատկանող Կանանեայի պղնձի հանքերում բռնկվեց մեքսիկացի բանվորների գործադուլը։ Ակցիան նախապատրաստել էին Մեքսիկայի Լիբերալ կուսակցության անդամները։ Հունիսի 1-2-ին ամերիկյան անձնակազմի հետ փոխհրաձգության արդյունքում զոհվել էին 18 մեքսիկացի, ամերիկյան կողմի կորուստները կազմել էին 4 սպանված և 7 վիրավոր։ Այդ իրադարձությունները դարձան «հեղափոխության ավետաբեր»։
1908 թվականի փետրվարին Դիասը հարցազրույց էր տվել ամերիկացի լրագրող Ջեյմս Քրիլմանին, որտեղ նա հայտարարել է, որ չի առաջադրվելու հաջորդ նախագահական ընտրություններում։ Նախագահը նշել է, որ մինչ այդ նա կդառնար 80 տարեկան և որ սպասում է այն պահին, երբ Մեքսիկայի ժողովուրդը կարող է ընտրել կառավարություն՝ առանց ապստամբության վախի և ազգային վարկանիշին ու առաջընթացին վնասելու։ Չնայած Դիասը շուտով փոխել էր իր մտադրությունը, այդ հարցազրույցը Մեքսիկայում քաղաքական գործունեության ակտիվության կատալիզատոր դարձավ՝ սահմանելով հետագա իրադարձությունների ընթացքը։
Ընդդիմություն Դիասի ռեժիմին
Մեքսիկայում ձևավորված իրավիճակը հատկապես զգայուն է վերապրել կրթված երիտասարդությունը՝ Ֆիլոմենո Մատան, Անտոնիո Վիլյառեալը, Խուան և Մանուել Սարաբիան, Պրաքսեդիս Գերերոն, Լազարո Գուտյերես դե Լառան, Էնրիկե Ֆլորես Մագոնը, Լիբրադո Ռիվերան, Անտոնիո Դիաս Սոտո-ի-Գաման, Կամիլիո Արրիագան և մյուսները։
1900 թվականին Մեքսիկայում հայտնվել է առաջին ընդդիմադիր շարժումը, որի նպատակը ոչ թե Դիասի վարչակարգը փոխելն է եղել, այլ այն ամբողջությամբ վերացնելը։ Այդ շարժման գաղափարական ոգեշնչողներն են եղել Ռիկարդո և Էնրիկե Ֆլորես Մագոն եղբայրները։ 1900 թվականին Ռիկարդոն իր ավագ եղբոր՝ Հեսուսի (հետագայում ավանդական բուրժուական քաղաքական գործիչ) հետ միասին ստեղծել են «Ռեգեներացիոն» (Regeneración) թերթը, որը բացահայտել է Դիասի ռեժիմի թերությունները։ 1901 թվականին եղբայրները հիմնել են Մեքսիկայի լիբերալ կուսակցությունը։ Ինչպես երկրի կուսակցությունների մեծ մասը, այն բաղկացած էր մի քանի քաղաքական ակումբներից, որոնք տեղակայված էին տարբեր քաղաքներում։ Նոր շարժումը հետապնդվել է իշխանությունների կողմից, և 1903 թվականի վերջին Մագո եղբայրները գաղթել են ԱՄՆ։ Այդտեղ, 1906 թվականին, նրանք կազմակերպել են լիբերալ խունտա, որը հրապարակեց մանիֆեստ՝ պահանջելով սոցիալական և քաղաքական փոփոխություններ Մեքսիկայում։ Խունտան կազմակերպել է մի քանի զինված ապստամբություններ Մեքսիկայում (այդ թվում՝ ապստամբություն Կանանայում), որոնք, սակայն, ձախողվել են։
Լիբերալ դեմոկրատական ​​ընդդիմության ճանաչված առաջնորդը Ֆրանցիսկո Մադերոն է եղել, որը սերել է խոշոր ձեռնարկատերերի և հողատերերի ընտանիքից։ 1900-ականների սկզբին նա կազմակերպել է ընդդիմադիրների մի քանի նախընտրական արշավներ իր հայրենի Կոաուիլա նահանգում, սակայն իշխանությունների խոչընդոտների պատճառով դրանք հաջողություն չի ունեցել։ Մադերոն ֆինանսավորել է նաև ԱՄՆ-ում լույս տեսնող «Ռեգեներացիա» թերթը։ 1908 թվականին նա հրատարակել է «Նախագահական իրավահաջորդությունը 1910 թվականին», որը նրան ազգային համբավ է բերել։ Մադերոն իր աշխատանքում քննադատել է գործող ռեժիմը և պահանջել արգելել վերընտրվելը։ 1909 թվականին կազմակերպել է Վերընտրման հակառակորդների կուսակցությունը, իսկ 1910 թվականին այդ կուսակցությունից առաջադրվել է նախագահի թեկնածու։
Ընդդիմադիր տրամադրություններ ի հայտ եկան նաև իշխող վերնախավում, որի մի մասը սկսեց Դիասի իրավահաջորդ համարել գեներալ Բերնարդո Ռեյեսին։ Ռեյեսը եղել է Նուևո Լեոն նահանգի նահանգապետը և կարճ ժամանակով զբաղեցրել է պաշտպանության նախարարի պաշտոնը։ Այնուամենայնիվ, ռեիստները պատրաստ չեն եղել բացահայտորեն ընդդիմանալ Դիասի վերընտրությանը, ուստի նրանք Ռեյեսին առաջադրել են որպես փոխնախագահի թեկնածու 1910 թվականի ընտրություններում։ 1909 թվականի հունվարին գեներալի կողմնակիցները ստեղծել են Դեմոկրատական ​​կուսակցությունը, որն ակտիվ քարոզարշավ է սկսել ամբողջ երկրում։ Ինքը՝ գեներալը, ստվերում է մնացել, հիմնական ագիտատորը նրա որդին է եղել։ Բեռնարդո Ռեյեսի կողմնակիցների թվում է եղել գեներալ Վիկտորիանո Ուերտան, ով հետագայում մեծ դեր է խաղացել հեղափոխական շարժման ճնշման գործում։ Վախենալով Ռեյեսի ժողովրդականության աճից՝ Պորֆիրիո Դիասը նրան ռազմական առաքելության է ուղարկել Եվրոպա։ Զրկվելով առանցքային դեմքից՝ Դեմոկրատական ​​կուսակցությունը սկսել է քայքայվել, և ռեիստներն անցել են Մադերոյի կողմը։ Արդյունքում, վերջինս ստացել է լավ աշխատող և փորձառու կազմակերպչական ապարատ։
Բայց 1910 թվականի հունիսին Մադերոն ձերբակալվել է Ռոկե Էստրադային օգնելու համար, ով փորձել է արգելված ցույց կազմակերպել ի պաշտպանություն Մադերոյի։ Հունիսի 26-ին կայացած նախագահական ընտրություններից հետո Մադերոն գրավի դիմաց ազատ է արձակվել, իսկ հոկտեմբերի 5-ին փախել է ԱՄՆ։
ԱՄՆ-ի դերը
Դիասի վարչակարգի դիրքորոշումը բարդացավ նաև Միացյալ Նահանգների դժգոհությունից բրիտանական ներդրումների խրախուսման քաղաքականությունից, որը բռնապետը սկսել էր վարել իր թագավորության վերջում։
Մյուս չլուծված հարցերը, ինչպիսիք են Էլ Չամիսալի տարածքի շուրջ վեճը և Մագդալենա ծովածոցի վարձակալության հարցը, նույնպես բացասաբար ազդեցին ԱՄՆ-Մեքսիկա հարաբերությունների վրա։ Դիասի կառավարությունը, վախենալով ամերիկյան տարածքների ընդլայնումից, երկար ժամանակ հրաժարվում էր Միացյալ Նահանգներին երկարաժամկետ վարձակալություն տալ Մագդալենա ծովածոցը, որը նրանք նախատեսում էին օգտագործել որպես նավատորմի ածուխի բազա։ 1908 թվականին Մեքսիկայի կառավարությունը, այնուամենայնիվ, գնաց զիջումների և ծոցը վարձակալվեց 2 տարով։ Հայրենասեր մեքսիկացիներն այդ քայլը համարեցին դավաճանություն։ Վարձակալության ժամկետի ավարտից հետո մեքսիկացիները հրաժարվեցին երկարաձգել պայմանագիրը, ինչն առաջացրեց ամերիկյան կողմի դժգոհությունը։ Ամերիկացիների գրգռվածությունը սաստկացավ նաև Ճապոնիային պատկանող ռազմանավով մեքսիկական նավահանգիստներ կատարած այցով և ճապոնացի նավաստիներին ցուցաբերած ջերմ ընդունելությամբ։ Խոսակցություններ կային նաև Ճապոնիայի և Դիասի կառավարության միջև Մագդալենա ծովածոցի վարձակալության վերաբերյալ բանակցությունների մասին։
ԱՄՆ կառավարությունը հասկացավ, որ Դիասի ռեժիմը սկսում է քանդվել և ենթադրեց հեղափոխության հավանականությունը։ Այն բանից հետո, երբ ԱՄՆ-ը համոզվեց, որ հեղաշրջումը տեղի կունենա, անկախ նրանից նրանք կաջակցեն Դիասի իշխանությանը, թե ոչ, նրանք սկսեցին միջոցներ ձեռնարկել հեղափոխության զարգացումը կանխելու և շահած տնտեսական դիրքերն ամրապնդելու համար։ Ի սկզբանե ԱՄՆ-ի այդ ծրագրերի իրականացումը կապված էր փոխնախագահ Ռամոն Կորալի և ԱՄՆ-ում դեսպան Ֆրանցիսկո Լեոն դե լա Բարայի քաղաքական դեմքերի հետ։ Սակայն, նրանք ժողովրդականություն չէին վայելում Մեքսիկայում, ուստի ԱՄՆ-ն իր ուշադրությունը դարձրեց Ֆրանցիսկո Մադերոյի վրա, ով, նրանց կարծիքով, շահագրգռված չէր խոր հեղափոխական փոփոխություններով և ով կարիք ուներ ֆինանսական և այլ օգնություն։ Սակայն, հետագա իրադարձությունները ցույց տվեցին, որ Մադերոյի հետ կապված ԱՄՆ-ի ծրագրերը չիրականացան, նրա քաղաքականությունը պահպանեց անկախ բնույթ։
Առաջին փուլ. Պորֆիրիո Դիասի բռնապետության անկում
Դիասի դիկտատուրայի հետևանքներից էին ԱՄՆ-ից երկրի զգալի կախվածությունը և սոցիալական բարձր լարվածությունը։ Այդ պատճառով էլ արձագանքը 1907-1908 թվականների Միացյալ Նահանգների ցիկլային ճգնաժամին, որն ուժեղացավ 1910 թվականի բերքի ձախողումից, դարձավ Մեքսիկայում սուր տնտեսական, սոցիալական և քաղաքական ճգնաժամը։
1910 թվականին Պորֆիրիո Դիասը կրկին վերընտրվեց Մեքսիկայի նախագահ։ Ֆրանցիսկո Մադերոն հանդես եկավ «Սան Լուիս Պոտոսիի պլանով», որով նա անվավեր էր ճանաչում ընտրությունների արդյունքները և կոչ անում պայքարել ռեժիմի դեմ։ Ծրագիրը ներառում էր նաև գյուղացիական «անօրինական ճանապարհով» վերցված հողերը վերադարձնելու խոստում։ Ապստամբությունը նշանակված էր նոյեմբերի 20-ին։ Թեև ծրագիրը չէր լուծում բոլոր սոցիալական խնդիրները, այն դարձավ զանգվածային ժողովրդական ընդվզումների կատալիզատոր։
Համընդհանուր ապստամբություն չսկսվեց, բայց ապստամբությունը ընդգրկեց Չիուաուա նահանգը, որտեղ այնուհետև աչքի ընկան հայտնի գյուղացի առաջնորդներ Պասկուալ Օրոսկոն և Պանչո Վիլյան։ 1911 թվականի փետրվարին Մադերոն վերադարձավ Մեքսիկա, իսկ մարտին ապստամբություն սկսվեց Մորելոս նահանգում՝ Էմիլիանո Սապատայի գլխավորությամբ։ Այդ պահին երկրում իրականում տեղի ունեցավ երկու հեղափոխություն՝ Մադերոյի և միջին շերտերի նպատակն էր մասնակցել երկրի կառավարմանը, Մեքսիկայի հարավում և կենտրոնում հեղափոխականները, որոնք ձևականորեն ենթակա էին Մադերոյին, ձգտում էին կալվածատերերի հողերը բաժանել գյուղացիներին։
Կոնգրեսին ուղղված ապրիլյան ուղերձում Դիասը ընդունեց ապստամբների պահանջների մեծ մասը և խոստացավ ագրարային բարեփոխումներ։ սակայն, հեղափոխականները վճռական էին տրամադրված պայքարելու ռեժիմի դեմ։ Ապրիլին նրանք գրավեցին Ակապուլկոյի գլխավոր նավահանգիստը։ Մայիսի 10-ին Վիլյայի և Օրոսկոյի ջոկատները վերցրեցին Սիուդադ Խուարեսը, որը կարևոր մաքսակետ էր համարվում, որի նկատմամբ հսկողությունը թույլ էր տալիս ԱՄՆ-ից ազատորեն զենք և զինամթերք ստանալ։ Ավելին, ապստամբները հարձակման անցան գրեթե բոլոր նահանգներում՝ գրավելով Տոռեոնի ամենամեծ երկաթուղային հանգույցը։ Գործելով Մորելոսում՝ Սապատայի բանակը գրավեց Կուաուտլան, իսկ հետո նահանգի մայրաքաղաք Կուերնավական։ Մայիսին Դիասը հրաժարական տվեց և գաղթեց Ֆրանսիա։ Հունիսին, 100,000 քաղաքացիների բուռն ծափահարությունների ներքո, Մադերոն մտավ մայրաքաղաք։
1911 թվականի նախագահական ընտրություններ
Դիասի և փոխնախագահ Ռամոն Կորալի հրաժարականից հետո Ֆրանցիսկո Լեոն դե լա Բարրան դարձավ երկրի ժամանակավոր նախագահ։ Նրան հանձնարարվել է նոր նախագահական ընտրություններ անցկացնել։ Հոկտեմբերի 1-ին նշանակված էր ընտրական կոլեգիայի ընտրությունը, որը հոկտեմբերի 15-ին պետք է ընտրեր նախագահին ։
Չնայած Մադերոն ոչ մի պաշտոն չէր զբաղեցնում, նրանից էին կախված գրեթե բոլոր նշանակումները։ Այնուամենայնիվ, հետհեղափոխական կառավարությունում ուժերի հարաբերակցությունը արտացոլում էր փոխզիջումը հաղթողների և պարտվողների միջև։ Կաբինետի միայն չորս անդամներ էին հեղափոխության հավատարիմ կողմնակիցները, երեքը՝ պահպանողական հայացքների, երկուսը հին էլիտայի ներկայացուցիչներ էին։ Այնուամենայնիվ, Մադերոն դժվարություններ ունեցավ ժամանակավոր նահանգապետերի նշանակման հարցում, քանի որ որոշ նահանգների խորհրդարաններ, որոնք բաղկացած էին Դիասի կողմնակիցներից, հրաժարվեցին հաստատել նրա առաջարկած թեկնածուներին։
Մինչդեռ մադերիստաների շարքերում պառակտում տեղի ունեցավ։ Նրանց չափավոր թեւը ներկայացնում էր կալվածատերերի և ազգային խոշոր բուրժուազիայի շահերը, որոնք շահագրգռված չէին լուրջ փոփոխություններով։ Այդ ուղղությանը աջակցում էր Ֆրանցիսկո Մադերոն։ Մադերիստների արմատական ​​թևը արտահայտում էր բուրժուազիայի ավելի լայն շրջանակի և մանր բուրժուական մտավորականության մի մասի շահերը։ Արմատականները հանդես էին գալիս երկրի տնտեսական և քաղաքական կյանքից Դիասի վերնախավի լիակատար վերացման և իրական ժողովրդավարական փոփոխությունների օգտին։
Մեքսիկա վերադարձած գեներալ Ռեյեսը նույնպես առաջադրել է իր թեկնածությունը նախագահի պաշտոնում։ Քարոզարշավի համար ավելի շատ ժամանակ ունենանալու համար Ռեյեսի կուսակցությունը խնդրել էր Կոնգրեսին տեղափոխել ընտրությունների ամսաթիվը։ Մերժումից հետո Ռեյեսը հանել էր իր թեկնածությունը և շուտով տեղափոխվել Տեխաս, որտեղ նա սկսել էր նախապատրաստել հակակառավարական ապստամբություն։
Հոկտեմբերի 15-ին Մադերոն հաղթել էր ընտրություններում՝ հավաքելով ձայների 98%-ը։ Պինո Սուարեսը դարձավ փոխնախագահ։ Նոր կառավարությունում որոշ պաշտոններ զբաղեցրին Մադերոյի հարազատները. նրա եղբայրը՝ Գուստավո Մադերոն դարձավ ներքին գործերի նախարար, հորեղբայրը՝ Էռնեստո Մադերոն  դարձավ ֆինանսների նախարար, իսկ նրա զարմիկները՝ Ռաֆայել Էրնանդեսը և Խոսե Գոնսալես Սալասը դարձան  զարգացման և պաշտպանության նախարար։ Կառավարություն մտան նաև հին ռեժիմի ներկայացուցիչներ, օրինակ՝ Մանուել Կալերոն, ով  Դիասի օրոք եղել էր Պատգամավորների պալատի նախագահ։
Գրականություն
Альперович М., Руденко Б․, Мексиканская революция 1910-1917 гг. и политика США, М., 1958.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մեքսիկայի պատմություն Կատեգորիա:20-րդ դարի հեղափոխություններ Կատեգորիա:1916 հակամարտություններ Կատեգորիա:Քաղաքացիական պատերազմներ Կատեգորիա:Սոցիալիզմի պատմություն Կատեգորիա:Մեքսիկայի պատերազմներ Կատեգորիա:Մեքսիկայի քաղաքականություն
Գազամետր
Կիրառությունը
Համեմետաբար մեծ քանակությամբ գազեր հավաքելու և պահելու համար լաբորատորիաներում օգտագործում են գազամետր։ Ի տարբերություն Կիպի ապարատի, գազամետրը կարող է ապահովել գազի հավասարաչափ և համեմատաբար երկարատև հոսք։ Այն պատրաստվում է ապակուց կամ մետաղից և լինում է տարբեր տարողության։
Ապակյա գազամետր
Ապակյա գազամետրը բաղկացած է երկանցքանի գլանաձև անոթից և ձագարից, որն ունի ծորակ։ Անոթի վերին անցքը փակվում է ռետինե խցանով, որի միջով անցնում է ծորակ ունեցող գազատար խողովակը, իսկ ստորին անցքը ռետինե կամ ապակե խցանով։ Հերմետիկությունն ապահովելու համար գազամետրի պարանոցի ներսի մասը և նրա հետ շփվող ձագարի վզիկի հատվածը հղկված են և պատվում են վազելինով։ Վազելինապատվում են նաև ծորակները։ Գազամետրը գազով լցնելուց առաջ հարկավոր է արտամղել նրանում եղած օդը, որի համար պետք է բացել ծորակները, ձագարից լցնել ջուր մինչև օդի լրիվ հեռանալը և ապա փակել ծորակները։ Գազամետրը գազով լցնելու համար պետք է բացել ներքևի անցքը (եթե սարքը հերմետիկ է, այդ անցքից ջուր չպետք է թափվի), նրա մեջ մտցնել գազի աղբյուրին միացած խողովակի ծայրը։ Գազը կհավաքվի գազամետրի մեջ, արտամղելով ջուրը, որը կլցվի տեղադրված ամանի մեջ։ Գազամետրը գազով լցնելուց հետո անհրաժեշտ է փակել գազի մուտքի անցքը։ Հավաքված գազն օգտագործելու համար այն պետք է դուրս մղել գազամետրից, ձագարի մեջ լցնելով ջուր և բացելով ծորակները։ Ջուրը ձագարից կլցվի անոթի մեջ, արտամղելով գազը վերին անցքից։ Գազի հոսքը կարգավորվում է ծորակի միջոցով։ Ինքնին հասկանալի է, որ գազամետրում կարելի հավաքել և պահել միայն այնպիսի գազեր, որոնք ջրի հետ չեն փոխազդում։ Գազամետրի մեջ չի կարելի պահել պայթման տեսակետից վտանգավոր այնպիսի գազեր, ինչպիսից են ջրածինը, ածխածնի օքսիդը, ացետիլենը, մեթանը և այլն։ Գազամետրում ջրի փոխարեն հաճախ օգտագործում են աղաջուր՝ գազերի լուծելիությունը փոքրացնելու նպատակով։
Կատեգորիա:Տեխնոլոգիա
Արսեն Բալաբեկյան
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:1986 ծնունդներ Կատեգորիա:Նոյեմբերի 24 ծնունդներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Ուրարտուի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Արարատի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ալաշկերտի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Մաջիդ Բեհբութով
Մաջիդ Բեհբութալի օղլի Բեհբութով (Məcid Behbudalı oğlu Behbudov, ), ադրբեջանցի ժողովրդական երգիչ-խանենդե։
ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Ռաշիդ Բեհբութովի հայրը ։
Կենսագրություն
Մաջիդ Բեհբութովը ծնվել է 1873 թվականին։ Նա հանդես է եկել հատուկ մեջլիսներում (երաժշտական հավաքույթներ) և հարսանիքներում՝ որպես խանենդե։ Առաջին անգամ նա ելույթ է ունեցել Ղարաբաղում և Գանձակում։ Այնուհետև նա ապրել և աշխատել է Թիֆլիսում։ 1910 թվականին «Գրամոֆոն» ընկերությունը հրավիրել է Բեհբութովին ձայնագրման համար Ռիգայում։ Մաշադի Ջամիլ Ամիրովի ուղեկցությամբ նրա կատարմամբ ձայնագրվել են մի քանի մուղամներ, տեսնիֆներ և ժողովրդական երգեր ։
Մաջիդ Բեհբութովը հայտնի էր որպես «Միրզա Հուսեյն», «Սեյգախը», «Շուշթերի», «Չախարգախ» մուղամների կատարող։ Մուղամների հետ միասին նա նաև կատարում էր երգեր Կովկասի ժողովուրդների լեզուներով։ Նա ակտիվորեն մասնակցել է Ադրբեջանի Օպերայի թատրոնի զարգացման։ Նա ելույթ է ունեցել 1910-ական թվականներին ստեղծված մի շարք մուղամային օպերաներում։
Մաջիդ Բեհբութովը իր կյանքի մեծ մասն անցկացրել է Վրաստանում։ Իր կյանքի վերջին տարիները՝ Բեհբութովը բնակվում էր Ղազախի շրջանում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խանենդե
Աղսալ
Աղսալ, լեռ պատմական Նախիջևանի Շարուր գավառի (ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Նախիջևանի ԻՀ Շարուրի շրջանում) հյուսիսարևելյան մասում, Հայաստանի Հանրապետության և Նախիջևանի ԻՀ սահմանագոտում։ Սակավ բուսականությամբ լեռ է և ծովի մակարդակից ունի 1924 մետր բարձրություն։
Գրականություն
Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ Կատեգորիա:Շարուրի շրջան
Արա Մինասյան (շախմատիստ)
Արա Շոթայի Մինասյան, հայ շախմատիստ, գրոսմայստեր (2004)։ Գյումրեցի առաջին գրոսմայստերը։
Կենսագրություն
1994-ին Կստովոյում (Ռուսաստան) կայացած մրցաշարում բաժանել է 3 - 7-րդ տեղերը։
Գեորգի Կունաձե
Գեորգի Կունաձե (Гео́ргий Фри́дрихович Куна́дзе, ), ռուս դիվանագետ, ճապոնագետ։ Պատմական գիտությունների թեկնածու։
Արա Մինասյան (շախմատիստ)
Կենսագրություն
1996-ին 2-4-րդ հորիզոնականներն է բաժանել Դեչինի (Չեխիա) մրցաշարում։
Գեորգի Կունաձե
Կենսագրություն
1971 թվականին ավարտել է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանը։ Տիրապետում է ճապոներենին և անգլերենին։
Արա Մինասյան (շախմատիստ)
Կենսագրություն
2003-ին Թեհրանի (Իրան) GM Saipa շրջանային մրցաշարում զբաղեցրել է 2-րդ տեղը՝ զիջելով իրանցի գրոսմայստեր Էսհան Ղաեմ Մաղամիին։
Գեորգի Կունաձե
Կենսագրություն
1983 թվականից զբաղվում է դիվանագիտական գործունեությամբ։
Արա Մինասյան (շախմատիստ)
Կենսագրություն
2009-ին, զիջելով Ռինատ Ջումաբաևին և Արթուր Չիբուխչյանին, 3-րդ տեղն է բաժանել Թամազ Գելաշվիլու հետ Գյումրիի «Գյումրի-2009» մրցաշարում ։
1996-ին Հայաստանի 2-րդ հավաքականի կազմում մասնակցել է Երևանում կայացած համաշխարհային 32-րդ օլիմպիադային։ Չորրորդ խաղատախտակի վրա Մինասյանն անցկացրել է 8 պարտիա և վաստակել 3 միավոր )։
Գեորգի Կունաձե
Անձնական կյանք
Ամուսնացած է, ունի մեկ որդի։
Արա Մինասյան (շախմատիստ)
Կենսագրություն
Գրոսմայստերի նորմաները լրացրել է Կրասնոդարում (1998-ին՝ Ռուսաստանի գավաթի ընտրական մրցաշար) և երկու անգամ Բաթումում (2002-ին՝ Եվրոպայի առաջնություն, 2003-ին՝ շախմատի սևծովյան ասոցիացիայի առաջնություն)։ Կոչումը ստացել է 2004-ին, երբ վարկանիշը հասցրել է անհրաժեշտ մակարդակի։
Հղումներ
Կատեգորիա:Հայ շախմատիստներ Կատեգորիա:Հայ գրոսմայստերներ Կատեգորիա:Գյումրի քաղաքում ծնվածներ
Գեորգի Կունաձե
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների թեկնածուներ
Լոհկուսե
Լոհկուսե (Lohkuse), գյուղ Էստոնիայի Իդա-Վիրումաա նահանգի Լյուգանուսե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 5 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Իդա-Վիրումաա նահանգի Լյուգանուսե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Բայբուրդի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արարատի մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Արարատի մարզում՝ Խոսրովի արգելոցում գտնվող Բայբուրդ գյուղատեղիի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 13 հուշարձան (1 միավոր)։
|}
Ումեոյի քաղաքային եկեղեցի
Ումեոյի քաղաքային եկեղեցի (շվեդ.՝ Umeå stads kyrka), Շվեդիայի Ումեո քաղաքի կենտրոնում՝ Վենորթսպարկենի և Ումեելվեն գետի հյուսիսային ափի միջև ընկած տարածքում գտնվող եկեղեցի։ Բացվել է 1894 թվականին ։                                                                       Եկեղեցին կառուցվել է քաղաքի ճարտարապետ Օլավս Ֆրեդերիկ Լինդստրյոմի նախագծով և կառուցվել է աղյուսով՝ քարե հիմքի վրա։ Շինարարությունը տեղի է ունեցել 1892-1894 թվականներին, և եկեղեցին դարձել է նույն նախագծով կառուցված մի շարք եկեղեցիներից երրորդը։ Երեք վերակառուցումների և եկեղեցու շենքին կից կառույցների շնորհիվ այն մասամբ փոխել է իր նախնական տեսքը։
Առաջին վերակառուցում
1929 թվականին եկեղեցական խորհուրդը որոշել է իրականացնել եկեղեցու լուրջ վերակառուցում։ Տանիքից կաթում էր, առաստաղի որմնանկարը վնասվել էր, կային նաև այլ խնդիրներ, և զգացվում էր մեծ վերանորոգման անհրաժեշտություն։ Մինչ այդ եկեղեցու պատմության մեջ միայն մեկ անգամ էր իրականացվել փոքրածավալ վերանորոգում։ Առաջարկ է եղել ամբողջությամբ ոչնչացնել 1890-ական թվականների եկեղեցու ճարտարապետական տեսքը, որն իբր իրենով բնութագրում էր «ճարտարապետության անկման՝ ներկայում հայտնի ամենածանր շրջանը» ։ Ճարտարապետ Կնուտ Նորդենշյոլդին հանձնարարվել է զննել եկեղեցին և առաջարկություններ ներկայացնել այն վերականգնելու համար, և նա այդ աշխատանքն ավարտել է 1930 թվականին։ Նրա առաջարկությունները հանգեցրել են բազմաթիվ քննարկումների, հատկապես՝ շարքերի միջև սրահ ավելացնելու հարցի շուրջ ։ 1935 թվականի դեկտեմբերի 27-ին եկեղեցական խորհուրդն ի վերջո որոշել է իրականացնել ճարտարապետի առաջարկած նախագիծը, և հունվարի 17-ին սկսվել են վերակառուցման աշխատանքները։ Սրահի երգեհոնն ու երգչախմբի տարածքներն ընդլայնվել են, օդափոխության համակարգը տեղափոխվել է։ Հիմնական մուտքի մոտ ավելացվել են ներքին դռներ։ Հատակի մի մասը փոխարինվել է կրաքարային սալերով, իսկ ինտերիերը վերաներկվել է մեղմ սպիտակ։ Եկեղեցին վերաօծվել է 1937 թվականին՝ Ադվենտի առաջին կիրակի օրը, Լուլուի թեմի առաջնորդ եպիսկոպոս Օլաֆ Բյորգվիստի կողմից, որը մասնակցել է պատարագին։
Գերեզմանոցի հայտնաբերում
1971 թվականին որոշվել է քաղաքում կառուցել երրորդ կամուրջը՝ Քյուրքբրոնը։ Շինարարության սկզբում եկեղեցու կողքին հայտնաբերվել է գերեզման։ Համաձայն Հնությունների մասին օրենքի (շվեդ. Fornminneslagen)՝ 1972 թվականի ամռանը շինարարությունը դադարեցվել է, մինչև տարածքը կհետազոտվեր հնագետների կողմից։ Գերեզմանոցի նախնական սահմանները անհայտ էին, և չի եղել ոչ մի ռեեստր կամ քարտեզ։ Պեղումների արդյունքում հայտնաբերվել է քառասուն գերեզման, որտեղ գտնվել է մոտ վաթսուն կմախք։ Վերջին գերեզմանում հայտնաբերվել է ցուցանակ, որի վրա նշված է եղել, որ այդտեղ թաղվել է նահանգապետ Պեր Ադամ Ստրոմբերգի ընտանիքը։ Տապանաքարեր չեն հայտնաբերվել։ Համարվում է, որ տապանաքարը ոչնչացել է 1888 թվականի հրդեհի ժամանակ, և ընտանեկան գերեզմանի վերաբերյալ բոլոր փաստաթղթերը նույնպես այրվել են այդ հրդեհի ժամանակ։ Այն բանից հետո, երբ մնացորդներն ուսումնասիրվել են, դրանք վերադարձվել են եկեղեցուն պոլիէթիլենային տոպրակներով։ Եկեղեցու դռնապանը թաղել է պլաստիկ տոպրակներն առանց պատշաճ փաստաթղթավորման, իսկ որոշ ժամանակ անց նա մահացել է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շվեդիայի տեսարժան վայրեր Կատեգորիա:Նեոգոթիկա
Սկուկիլ շրջան (Փենսիլվանիա)
Սկուկիլ շրջան (Schuylkill County), ԱՄՆ Փենսիլվանիա նահանգի 67 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 2.015 կմ² է, բնակչությունը՝ 148.289 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Փոտսվիլ բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1811 թ.։
Կատեգորիա:Փենսիլվանիայի շրջաններ
Ֆերիա
Ֆերիա (Feria (Badajoz)), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, մտնում է Բադախոս նահանգի մեջ, ինչպես նաև Էստրեմադուրա մեջ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Սաֆրա Ռիո Բադիոն շրջանում։ Բնակչությունը 1320 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Քաղաքը պրովինցիայի վարչական շրջանից հեռու է 35 կմ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Բադախոս պրովինցիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստրեմադուրայի բնակավայրեր
Ասադկաֆ
Ասադկաֆ, լեռ Ադրբեջանի Նախիջևանի ԻՀ Բաբեկի շրջանում, Կահաբ գյուղից 6-7 կմ հարավ-արևելք։ Ծովի մակարդակից ունի 1665 մետր բարձրություն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ Կատեգորիա:Բաբեկի շրջան
Անապատ (լեռ)
Անապատ, լեռ պատմական Նախիջևանի Նախճավան գավառի (ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Նախիջևանի ԻՀ Քենգերլիի շրջանի) հյուսիսում, Ազնաբերդ գյուղից 3-4 կմ հյուսիս-արևելք։ Ծովի մակարդակից ունի 2081 մետր բարձրություն։
Գրականություն
Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ Կատեգորիա:Քենգերլիի շրջան
Տիգրան Ուզլյան
Տիգրան Ջանիկի Ուզլյան (Τιγκράν Ουζλιάν, ), խորհրդային և հույն բռնցքամարտիկ, Հունաստանի բազմակի չեմպիոն (1994-1999), Միջերկրծովյան խաղերի (1997) և Եվրոպայի առաջնության (1998) մրցանակակիր, Օլիմպիական խաղերի մասնակից (1996, 2000) ։ ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ (1987)։
Կենսագրություն
Տիգրան Ուզլյանը ծնվել է 1968 թվականի փետրվարի 11-ին, Աբխազական ԻԽՍՀ Գուլրիփշի շրջանի Շաումյանովկա գյուղում։ Բռնցքամարտով սկսել է զբաղվել 8 տարեկանից՝ Աշոտ Մինասյանի ղեկավարությամբ։ 1989 թվականին դարձել է ԽՍՀՄ գավաթի խաղարկության մրցանակակիր։ 1990-1993 թվականներին մարզվել է Մոսկվայում Կոնստանտին Կոպցևի մոտ։
1993 թվականին տեղափոխվել է Հունաստան և հետագայում ելույթ ունեցել այդ երկրի դրոշի ներքո։ Եղել է Միջերկրծովյան խաղերի (1997) և Եվրոպայի (1998) բրոնզե մեդալակիր, մասնակցել է Ատլանտայի (1996) և Սիդնեյի (2000) Օլիմպիական խաղերին։ 2002 թվականին հանդես է եկել պրոֆեսիոնալ ռինգում։
Մարզական կարիերան ավարտելուց հետո զբաղվել է մարզչական աշխատանքով։ 2003-2005 թվականներին եղել է Հունաստանի երիտասարդական հավաքականի գլխավոր մարզիչը։ 2012-2013 թվականներին աշխատել է Spartan Warriors մարզական ակումբում։ 2014 թվականին Աթենքում հիմնել է պրոֆեսիոնալ բռնցքամարտի «Champ House - Tigran Boxing School» ակումբը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայկական ծագում ունեցող հույներ Կատեգորիա:Հայ բռնցքամարտիկներ Կատեգորիա:Հույն բռնցքամարտիկներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ սպորտի վարպետներ Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Գուարանեզիա
Գուարանեզիա  (Guaranésia), համայնք Բրազիլիայում՝ Մինաս Ժերայս նահանգի կազմում։ Գտնվում է Մինաս Ժերայս նահանգի Կենտրոնական մասում։ Մտնում է Սան Սեբաստյան դու Պարաիզու գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 20 385 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 294,007 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում է՝ 69,3 մարդ/կմ2։
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1901 թվականին։
Աշխարհագրություն
Կլիման տարածքում լեռնային արևադրձային է։
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Մինաս Ժերաիս նահանգի բնակավայրեր
Մունջուղ
Մունջուղ, գետակ Հայկական լեռնաշխարհում, Արաքսի ավազանում, նրա ձախկողմյան Հագարի վտակի աջկողմյան օժանդակը։ Մայր գետին է միանում Հագարիի վերնագավում։ Վերին հոսանքը անվանվում է Ղուրլիչայ։ Ղ. Ալիշանի ենթադրությամբ Մունջուղ անունը կապում են Տաթևի վանքի Հարկացուցակի Աղահեջ գավառի Մոշենք գյուղի անվան հետ, որ հավանական չե
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության գետեր Կատեգորիա:Հագարի գետի վտակներ Կատեգորիա:Քաշաթաղի շրջան
Պրոտագորաս
Պրոտագորաս Աբդերցի (մ․թ․ա․ մոտ 480 - մոտ 410), հին հույն փիլիսոփա, սոփեստների փիլիսոփայական դպրոցի հիմնադիրը։ Մեղադրվել է աթեիզմի համար, վտարվել Աթենքից։ Աստվածների մասին նրա գիրքն այրվել է։ Հռչակվել է «Մարդը չափանիշն է բոլոր իրերի՝ գոյություն ունեցողների, որ դրանք գոյություն ունեն, և գոյություն չունեցողների, որ դրանք գոյություն չունեն» դրույթով, որտեղ առկա սուբյեկտիվիզմը բացատրվում է Հերակլիս ի ուսմունքի ազդեցությամբ․ եթե յուրաքանչյուր ակնթարթում ամեն ինչ փոխվում է, ապա ամեն ինչ գոյություն ունի այնքանով, որքանով դա այս կամ այն պահին կարող է ըմբռնել անհատը։ Նման հարաբերապաշտական մոտեցում է նկատվում նաև կրոնի հարցում՝ «Աստվածների մասին ես չեմ կարող իմանալ ոչ այն, որ նրանք գոյություն ունեն, ոչ այն, որ նրանք չկան, ոչ այն, թե ինչպիսի տեսք ունեն»։ Հավանաբար ընդունել է և′ աստվածների, և′ ամբողջությամբ աշխարհի գոյությունը, սակայն ժխտել է օբյեկտիվ աշխարհի հավաստի ճանաչողության հնարավորությունը և ընդունել միայն զգայական երևույթների հոսունությունը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անտիկ դարաշրջանի հույն փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 5-րդ դարի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Հին հույն հռետորներ Կատեգորիա:Մ․թ․ա․ 5-րդ դարի հույներ Կատեգորիա:Նախասոկրատեսյան փիլիսոփաներ
Մելիսա Բիլալ
Մելիսա Բիլալ, ամերիկահայ ակադեմիկոս, համալսարանի դասախոս, էթնո երաժշտության մասնագետ   ։ Բիլալը Լոս Անջելեսի Կալիֆորնիայի համալսարանի Մերձավոր Արևելքի հետազոտությունների կենտրոնի ականավոր գիտաշխատող է և էթնոերաժշտագիտության ամբիոնի դասախոս։ Նաև Հայաստանի ամերիկյան համալսարանի հումանիտար և սոցիալականգիտությունների ֆակուլտետի դոցենտ է։
Գիտական գործունեություն
Հայագիտություն է դասավանդել Չիկագոյի համալսարանի հումանիտար գիտությունների ֆակուլտետի Մերձավոր Արևելքի լեզուների և քաղաքակրթությունների բաժնում։ Մելիսա Բիլալը աշխատել է Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում` (MIT) որպես հրավիրված պատմագետ, Կոլումբիայի համալսարանի` Մերձավոր Արևելքի, Հարավային Ասիայի և Աֆրիկայի ուսումնասիրությունների բաժնում` (MESAAS) որպես հայագիտության հրավիրված դասախոս, Բոազիջի համալսարանում` որպես պատմության դասախոս, Ստամբուլի արևելյան ինստիտուտում` որպես հետդոկտորական ծրագրի գիտաշխատող և Կոլումբիայի համալսարանի «Մելլոն» հետդոկտորական դասավանդման ծրագրի գիտաշխատող երաժշտության գծով ։
Գիտական ուսումնասիրությունները ընդգրկում են 1915-1922 թվականների Հայոց ցեղասպանության հիշատակի քաղաքականությունը և հիշողության նեոլիբերալ քաղաքականության քննադատությունը Թուրքիայում բռնության, տեղահանության, օտարման և գոյատևման թեմաներով։ Նրա հետազոտությունները և հրատարակությունները ներառում են Թուրքիայի հայ համայնքում պատմական գիտելիքների ձևավորումն ու փոխանցումը զգայական մակարդակում, երգեցողությունը և հեքիաթասացությունը, երաժշտության ազգագրության պատմությունն ու քաղաքականությունը և հայկական ֆեմինիզմի պատմությունը։