cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ավոկադոյի յուղ
Ունի ավոկադոյի պտղի թույլ համ։ Որոշ տեսակներ ունենում են սնկի համ։ Լույսի ազդեցությամբ անմիջապես շագանակագույն երանգ է ստանում։ Զտելուց հետո ավոկադոյի յուղը հաճախ ստանում է բաց դեղին գույն։ Այն կրկնակի զտման միջոցով հնարավորինս սպիտակեցվում է, ստացվում է անհոտ յուղ կոսմետիկ նպատակներով օգտագործելու համար ։
Պատրաստում
Յուղի պատրաստման համար ընտրում են հասուն պտուղները, որից հետո միջուկը առանձնացնում են կեղևից և կորիզից, քամում են սառը ճզմմամբ։ Այնուհետև ցենտրիֆուգի օգնությամբ յուղը առանձնացնում են քուսպից և պոմպի միջոցով հեղուկը լցնում են, որպես կանոն, չժանգոտող պողպատից պատրաստված տարաների մեջ։
Կոսմետիկայում
Ավոկադոյի յուղը որպես մաշկի վերականգնման միջոց ակտիվորեն կիրառվում է կոսմետոլոգիայում, ինչպես նաև, ավոկուտինի պարունակության շնորհիվ, կիրառվում է յուղոտ սեբորեայի և ակնեի բուժման համար։ Ավոկադոյի յուղի կազմը նման է առողջ մաշկի պաշտպանիչ շերտի կազմին, նրանում առկա են ֆիտոստերոլներ և վիտամին E, օգնում է վերականգնել էպիդերմիսի բջիջները, իսկ Վիտամին A-ն նպաստում է մաշկի երիտասարդության պահպանմանը։ Ըստ միջազգային դասակարգման ունի հետևյալ անունները՝ Persea Gratissima Oil, Butyl Avocadate (ավոկուտին)։
Սննդում
Ավոկադոյի յուղը այրման բարձր ջերմաստիճանի շնորհիվ, որը պայմանավորված է ցածր թթվայնությամնբ, լավ միջոց է բարձր ջերմային մշակում պահանջող սննդատեսակներ պատրաստելու համար, ներառյալ ջեռոցում թխելը, խորովելը, թավայում տապակելը և այլն։ Ավոկադոյի յուղը լավ համադրվում է ձիթապտղի յուղի հետ, քանի որ ունի վերջինին համարժեք մոնոչհագեցած ճարպաթթուներ ։
Ինչպես բոլոր յուղերը, այնպես էլ ավոկադոյի յուղը որքան ռաֆինացումը բարձր է, այնքան բարձր է այրման ջերմաստիճանը ։
Յուղերի հատկություններ և այրման կետ
Ստորև ներկայացված աղյուսակները հնարավորություն են տալիս տեսնել ավոկադոյի յուղի կազմությունը, հատկությունները և համեմատել այլ յուղերի հետ։
Երկրորդ Հյուսիսային պատերազմ
Երկրորդ Հյուսիսային պատերազմ ( նաև Առաջին կամ Փոքր Հյուսիսային պատերազմ, 1655-1660), պատերազմ Շվեդիայի և նրա հակառակորդների՝ Ռեչ Պոսպոլիտայի (1655-1660), Ռուսական թագավորության (1656-1658), Բրանդենբուրգ - Պրուսիայի (1657-1660) ), Հաբսբուրգյան միապետության (1657-1660) ու Դանիայի և Նորվեգիայի միացյալ թագավորության (1657-1658 և 1658-1660) միջև։
Անգլիական, գերմանական, ռուսական և սկանդինավյան պատմագրության մեջ այս հակամարտությունները կոչվում են Առաջին Հյուսիսային պատերազմ ։ «Երկրորդ հյուսիսային պատերազմ» տերմինը ծագել է լեհական պատմագրության մեջ (Druga Wojna Północna), և վերջին ժամանակներս ավելի ու ավելի է ընդունվում գերմանական և անգլիական պատմագրության կողմից ։ Երկրորդ Հյուսիսային պատերազմին վերաբերող մեկ այլ տերմին է «Փոքր Հյուսիսային պատերազմը», սակայն, այդ տերմինը կարող է վերաբերել նաև 1741-1743 թվականներին ընթացող պատերազմին։
1655 թվականին Շվեդիայի Կառլ Գուստավ X թագավորը ներխուժեց և գրավեց Ռեչ Պոսպոլիտայի արևմտյան հատվածը։ Ռեչ Պոսպոլիտայի արևելյան մասը արդեն գրավված էր Ռուսաստանի կողմից։ Շվեդիայի արագ առաջընթացը Լեհաստանում հայտնի դարձավ «շվեդական ջրհեղեղ» անունով։ Լիտվական մեծ իշխանությունը դարձավ շվեդական ֆեյդ, լեհ-լիտվական կանոնավոր զորքերը հանձնվեցին, և Լեհաստանի թագավոր Յան II Կազիմիր Վասան փախավ Հաբսբուրգների մոտ։ Պրուսիայի դուքս Ֆրիդրիխ Վիլհելմ I-ը սկզբում աջակցում էր Թագավորական Պրուսիայի Պրուսական կալվածներին, բայց հետագայում դաշնակցեց Շվեդիային՝ Պրուսիայի դքսությունը ստանալու փոխարեն։ Օգտագործելով բողոքականների օկուպացիայի տակ գտնվող հռոմեական կաթոլիկ բնակչության կրոնական զգացմունքները և Տիշովեցյան կոնֆեդերացիայում համախմբելով լեհ-լիտվական ռազմական առաջնորդներին՝ Յան Կազիմիր II Վասային հաջողվեց 1656 թ. հետ գրավել հողերը։ Ռուսաստանը, օգտվելով Շվեդիայի կրած անհաջողություններից, պատերազմ հայտարարեց Շվեդիայի դեմ։
Կառլ Գուստավ X-ը Ֆրիդրիխ Վիլհելմ I-ի ցուցաբերած ռազմական օգնության դիմաց Պրուսիայի դքսությանը լիակատար ինքնիշխանություն շնորհեց,և Ռադնոտի պայմանագրով սկսեց դաշնակցել Տրանսիլվանիայի թագավոր Գեորգ II Ռակոցի հետ, ով հարավ-արևելքից ներխուժեց Ռեչ Պոսպոլիտա։ Յան II Վասան դաշնակցում էր Լեոպոլդ I Հաբսբուրգի հետ, որի զորքերը Ռեչ Պոսպոլիտայի տարածք մտան հարավ-արևմուտքից։ Սա դրդեց Դանիայի թագավոր Ֆրիդրիխ III-ին 1657 թվականի գարնանը Շվեդիա ներխուժել՝ փորձելով լուծել հին հաշիվները դանիա-շվեդական պատերազմից։ Բրանդենբուրգ-Պրուսիան դուրս եկավ Շվեդիայի հետ դաշինքից, երբ Վեհլայի և Բրումբերգի պայմանագրերով Լեհաստանի թագավորի կողմից լիակատար ինքնիշխանություն ստացավ։
Ֆրեդերիկ III-ի վարած պատերազմը Շվեդիայի դեմ Կառլ Գուստավ X-ին առիթ տվեց հրաժարվելու լեհ-լիտվական փակուղուց և փոխարենը պայքարել Դանիայի դեմ։ 1657/58-ի ձմռանը Կառլ Գուստավ X-ի բանակը, դեպի արևմուտք շարժվելով, 7 սառեցված նեղուցներով անցնելուց հետո, դանիական կղզիներում հանկարծակի հարձակվեց Ֆրեդերիկ III-ի զորքերի վրա և ստիպեց նրանց հանձնվել։ Ռոսքիլեի հաշտության պայմանագրով Դանիան ստիպված էր հանձնել դանիական բոլոր նահանգները, որոնք այժմ Հարավային Շվեդիայինն են։ Հակաշվեդական դաշնակիցները միաժամանակ չեզոքացրեցին տրանսիլվանական բանակը, և լեհական ուժերը ավերեցին շվեդական Պոմերանիան։
1658 թվականին Կառլ Գուստավ X-ը որոշեց, որ Շվեդիայի մնացած ամրոցները Ռեչ Պոսպոլիտային վերադարձնելու փոխարեն նա կհարձակվի Դանիայի վրա։ Այս անգամ Դանիան դիմակայեց հարձակմանը, և հակաշվեդական դաշնակիցները հետապնդեցին Կառլ Գուստավ X-ին դեպի Յուտլանդիա ու Շվեդական Պոմերանիա։ 1659 թվականի ամբողջ ընթացքում Շվեդիան պաշտպանում էր իր հենակետերը Դանիայում և Բալթիկայի հարավային ափին։ Քանի որ դաշնակիցները քիչ շահեր ունեին, խաղաղություն էր պահպանվում։ Երբ 1660 թվականի փետրվարին Կառլ Գուստավ X-ը վախճանվեց, նրա իրավահաջորդը հաշտություն կնքեց Ռեչ Պոսպոլիտայի հետ Օլիվայի պայմանագրով, Հաբսբուրգների և Բրանդենբուրգի հետ հաշտություն կնքվեց ապրիլին, իսկ մայիսին՝ Դանիայի հետ՝ Կոպենհագենի պայմանագրով։ Շվեդիան պահպանում էր Ռոսքիլեյի պայմանագրով ձեռք բերած իր առավելությունները, Պրուսիայի դքսությունը դարձավ ինքնիշխան պետություն։ Այլ կերպ ասած, կողմերը գլխավորապես վերադարձան «status quo ante bellum»-ին։ 1658 թվականին Շվեդիան արդեն հրադադար էր կնքել Ռուսաստանի հետ, ինչը վերջնականապես կարգավորվեց 1661 թվականի Կարդիսի պայմանագրով։
Միջազգային իրավիճակը և պատերազմի պատճառները
1648 թվականին Վեստֆալիայի խաղաղության պայմանագրով ավարտվեց Երեսնամյա պատերազմը, որի ընթացքում Շվեդական կայսրությունը դարձավ եվրոպական խոշոր պետություններից մեկը։ Դանիա-շվեդական պատերազմում Շվեդիան պարտության մատնեց նախկին Բալթյան մեծ տերություն Դանիային։ 1617 թվականին կնքված Ստոլբովյան հաշտության պայմանագրով ավարտվել էր ռուս-շվեդական պատերազմը և Շվեդիայի ու Ռուսաստանի միջև խաղաղություն էր հաստատվել ։ Ռեչ Պոսպոլիտայի հետ Շվեդիան պատերազմի մեջ էր լեհ-շվեդական պատերազմից (1626-1629) ի վեր, որն ավարտվեց բազմիցս թարմացված զինադադարի շնորհիվով (Ալթմարկի, Շտուհմսդորֆի հաշտության պայմանագրեր) ։ 1651 թվականին Լյուբեկում Շվեդիայի և Լեհաստանի միջև խաղաղ բանակցությունները միջնորդելու համար անհաջող փորձ արվեց։
Մյուս կողմից, Ռեչ Պոսպոլիտան թագավոր Յան II Կազիմիր Վասանյի օրոք, սկսած 1648 թվականից, ճգնաժամ էր ապրում ինչպես հարավ-արևելքում կազակների առաջնորդ Խմելնեցկիի գլխավորած ապստամբության պատճառով, այնպես էլ ազնվականների ներքին վեճերի պատճառով, ներառյալ թագավոր և լիտվացի հետման Յանուշ Ռաձիվիլ ու չհամաձայնության չեկող սեյմիկներ միջև, որոնք 1652 թվականից ի վեր խոչընդոտում էին միմյանց կիառելու ազատ վետոյի (liberum veto) իրենց իրավունքները։ Այսպիսով Ռեչ Պոսպոլիտան չուներ բավարար պաշտպանություն ։
1654 թվականի հունվարին կազակական ապստամբության առաջնորդ հետման Բոգդան Խմելնեցկիի և Ռուսաստանի ցար Ալեքսեյ Միխայլովիչի միջև, ով իր ձեռքի տակ ուներ արդիականացված և լավ զինված բանակ, կնքվեց Պերեյասլավյան հակալեհական դաշինքը ։ 1654 թվականին, երբ Կառլ Գուստավ X-ը կարողացավ իր զարմիկ Քրիստինային շվեդական գահին բարձրացնել, ռուսական զորքերը արդեն շարժվում էին դեպի անպաշտպան Ռեչ Պոսպոլիտայի տարածք և, կենտրոնանալով հյուսիս-արևելքում, մոտենում էին Բալթիկ ծովի՝ շվեդների հետաքրքրության շրջանկում գտնվող ափերին ։ Տեսնելով  ռուսական կողմի հաջողությունները՝ Շվեդիան որոշեց միջամտել, ի թիվս այլ պատճառների՝ նշելով նաև այն, որ իբր ցանկանում է պաշտպանել է Լեհաստանի բողոքական բնակչությանը։ Սերտ կապեր ունենալով Տրանսիլվանիայի արքայազնի հետ՝ Շվեդիան մտադրություն ուներ պարտության մատնելու կաթոլիկ Լեհաստանին։ Կազակական հետմանությանը, որը լեհական կառավարության դեմ էր դուրս եկել, Շվեդիան խոստացավ ռազմական աջակցություն ցույց տալ ռուսների հետ իրենց դաշնակցությունը խզելու դեպքում ։ Բոգդան Խմելնեցկին արշավախումբ ուղարկեց Գալիցիա, որը շուտով հետ եկավ իր շարքերում եղած խժդժության պատճառով։ Հետմանությանի ղեկավարը առողջական վատ պայմանների պատճառով չկարողացավ մասնակցել գործողություններին։
Էքսպանսիոնիստական Շվեդական կայսրությունը, որի բանակը պահպանվում էր օկուպացված տարածքների եկամուտներով, գիտակցում էր, որ իր հիմնական հակառակորդ Ռուսաստանի վրա ուղղակի հարձակումը կարող է հանգեցնել դանիա-լեհ-ռուսական դաշինքի։ Շվեդիան չկարողացավ ձևավորել շվեդա-լեհական դաշինք, քանի որ լեհ-լիտվական ազնվականությունը հրաժարվում էր Շվեդիային տարածքային և քաղաքական զիջումներ անել ։Լյուբեկում 1655 փետրվարին տեղի ունեցող վերջնական բանակցությունները  ավարտվեցին առանց արդյունքի ։ Այսպիսով, Շվեդիան նախընտրեց կանխարգելիչ գրոհ կատարել Ռեչ Պոսպոլիտայի վրա՝ իրեն դեռևս հասանելի տարածքները ռուսների առաջ գրավելու համար ։
Շվեդական արշավանքները Ռեչ Պոսպոլիտայի դեմ
Արևմուտքից՝ Շվեդական Պոմերանիայից շվեդական զորքերը մուտք են գործեցին Ռեչ Պոսպոլիտա, իսկ հյուսիսից` Լիվոնիա ։ Արևմտյան մասում գտնվող բանակը, որտեղ կար 13.650 տղամարդ և 72 հրետանի և ենթարկվում էին Արվիդ Վիտենբերգին, մուտք գործեցին Լեհաստան 1655 թվականի հուլիսի 21-ին, նրանց օգոստոսին միացավ ևս 12.700-ից մինչև 15,000 հոգուց բաղկացած զորք ․ որի հրամանատարը Կառլ Գուստավ X-ն էր, հուլիսի 12-ին հյուսիսում գտնվող 7,200 հոգանոց զորքը, որը գտնվում էր Մագնուս դե լա Գարդիեի հրամանատարության տակ, արդեն գրավել էր Դաուգավպիլսը ։
Արևմտյան ճակատում Վիտենբերգի դեմ էր դուրս եկել լեհական 13 000-անոց աշխարհազորը և լրացուցիչ 1400-անոց գյուղացցիներից կազմված հետևակը։ Տեղեկացված լինելով շվեդական բանակի ռազմական գերակայության մասին, Մեծ Լեհաստանի ազնվականները հուլիսի 25-ին Ուիսցեի մոտ հանձնվեցին Վիտենբերգին, իսկ Ուիսցեի ճակատամարտից հետո հավատարմության երդում տվեցին Շվեդիայի թագավորին։ Պոզնանում Վիտենբերգը կայազոր տեղակայեց ։ Հյուսիսային ճակատում արքայազն Յանուշ Ռաձիվիլը Շվեդիայի հետ 1655 թվականի օգոստոսի 17-ին ստորագրեց Քեդաինի պայմանագիրը՝ Լիտվական մեծ իշխանությունը դնելով Շվեդիայի պաշտպանության տակ։ Թեև Ռաձիվիլը նախկինում բանակցություններ էր վարում Շվեդիայի հետ, Լեհաստանի թագավորի հետ վեճի ընթացքում Քեդաինի պայմանագրում մի կետ էր նախատեսել, որով Ռեչ Պոսպոլիտայի երկու հատվածները՝ Լեհաստանը և Լիտվան, կարիք չունեն միմյանց դեմ կռվելու ։ Վիրբալիսում Լիտվական բանակի մի մասը, այնուամենայնիվ, դեմ էր պայմանագրին՝լեհ-լիտվական հետման Պավել Յան Սապիեհաի գլխավորությամբ ։
Օգոստոսի 24-ին Կառլ Գուստավ X-ը միացավ Վիտենբերգի զորքերին։ Լեհաստանի թագավոր Յան II Կազիմիրը նույն ամսին հեռացավ Վարշավայից՝ արևմուտքում շվեդական բանակին դիմակայելու, բայց շվեդական առաջապահ ջոկատների հետ որոշ փոխհրաձգությունից հետո նահանջեց հարավ՝ դեպի Կրակով ։ Սեպտեմբերի 8-ին Կառլ Գուստավ X-ը գրավեց Վարշավան, այնուհետև շրջվեց դեպի հարավ՝ դիմակայելու նահանջող լեհ թագավորին։ Սեպտեմբերի 16-ին՝ Շառնուվի ճակատամարտու, որտեղ երկու թագավորները հանդիպեցին, և հոկտեմբերի 3-ին՝ Վոյնիչի ճակատամարտում Շվեդիայի հաղթանակ տարավ։ Յան II Կազիմիրը աքսորվեց Սիլեզիա, իսկ հոկտեմբերի 19-ին Կրակովը հանձնվեց Կառլ Գուստավ X-ին ։
Հոկտեմբեր 20-ին վավերացվեց Քեդաինիի երկրորդ պայմանագիրը։ Քեդաինիի միությունը համախմբեց Լիտվային և Շվեդիային, Ռաձիվիլը ընդունեց Կառլ Գուստավ X-ին որպես Լիտվայի Մեծ Դուքս ։ Հաջորդ օրերի ընթացքում լեհական բանակի մեծ մասը հանձնվեց Շվեդիային։ Հոկտեմբերի 26-ին Կրակովի մոտակայքում Կոնիեկպոլսկին 5385 տղամարդկանց հետ հանձնվեց, իսկ հոկտեմբերի 28-ին Հետման Ստանիսլավ Լյանցկորոնսկին և Հետման Ստանիսլավը Ռիվերա Պոտոցկին հանձնվեցին 10 000 տղամարդկանց հետ, իսկ Հոկտեմբերի 31-ի Նովի Դվուրեի ճակատամարտից հետո հանձնվեց Մազովիայի ջոկատը ։
Ռեչ Պոսպոլիտայի գրավումը և Բրանդենբուրգի միջամտությունը
Միևնույն ժամանակ, ռուսական և կազակական ուժերը գրավեցինՌեչ Պոսպոլիտայի արևելյան հատվածը մինչև Լուբլինը, և միայն Լվովը (Լվով, Լեմբերգ) մնաց լեհ-լիտվական վերահսկողության տակ ։ Հոկտեմբերի վերջին Կառլ Գուստավ X-ն 3000 շվեդական և 2000 լեհական զորքերով շարժվեց դեպի հյուսիս և Վիտենբերգից հեռացավ Կրակով՝ Շվեդիայի գրաված տարածքները վերահսկելու համար ։
Շվեդիայի հանկարծակի ներխուժումը լեհ-լիտվական տարածքներ և գրավումը Լեհաստանում հայտնի դարձավ որպես «(շվեդական) ջրհեղեղ»  ։
Պարտիզանական շարժումը Ռեչ Պոսպոլիտայում
«Ջրհեղեղը», բողոքական շվեդների և կաթոլիկ լեհերի միջև կրոնական տարբերությունները , որոնք պատճառ էին դառնում կաթոլիկ հոգևորականների և վանականների սպանությունների համար, ինչպես նաև կաթոլիկ եկեղեցիների և վանքերի թալանը, Շվեդիայի գրաված տարածքներում պարտիզանական շարժումների ձևավորման համար հիմք հանդիսացան։ 1650 թվականի հոկտեմբերին պարտիզանական ուժերը հարձակվեցին Կոսցյանում գտնվող շվեդակն փոքր կայազորի վրա և սպանեցին Շվեդիայի թագավորի փեսային՝ Ֆրիդրիխ Հեսսեին։ Չեստոխովայում գտնվող Յասնա Գուրա վանքի մոտ տեղի ունեցած ճակատամարտում վանականները պարտիզանական ուժերի հետ միասին 1655 թվականի նոյեմբերից մինչև 1656 թվականի հունվարը հաջողությամբ դիմադրեցին շվեդական պաշարմանը ։ Նոյեմբերի 20-ին Օպոլեի մանիֆեստը կոչ էր անում հասարակությանը դիմադրություն ցույց տալ և պահանջում էր Յան II Կազիմիրի վերադարձը , իսկ դեկտեմբերին գյուղացիական ուժերը գրավեցին Նովի Սոնչը ։ Դեկտեմբերի 29-ին ստեղծվեց պարտիզանական Տիշովեցյան կոնֆեդերացիան՝ Լանկորոնսկու և Պոտոցկիի մասնակցությամբ, իսկ 1656 թվականի հունվարի 1-ին Յան II Կազիմիրը վերադարձավ աքսորից։ Ավելի ուշ հունվարին միացավ Ստեֆան Ցզարնեցկին, և մինչև փետրվարը լեհ զինվորների մեծ մասը, որոնք 1655 թվականի հոկտեմբերից սկսած շվեդական ծառայության մեջ էին, միացան կոնֆեդերացիայի կազմին ։
1656 թվականի փետրվարին Կառլ Գուստավ X-ը հետապնդելով Ցզարնեցկուն Գոլոմբի ճակատամարտում նրան պարտության մատնեց ։ Այնուհետև մտադրվեց գրավել Լվովը, բայց նրա առաջխաղացումը կասեցվեց Զամոշչի ճակատամարտում, երբ նա գրեթե ամբողջովին շրջապատված էր Սապեհայի և Ցզարնեցկու լեհ-լիտվական բանակով և փախուստի դիմեց ապրիլի 5-ին և 6-ին՝ Սանդոմիերզի ճակատամարտում։ Ապրիլի 7-ին Ֆրիդրիխ Բադենի՝ Շվեդիային օգնության եկած ջոկատը ոչնչացվեց Ցզարնեցկու կողմից Վակայի ճակատամարտում ։ Նույն ամսվա ընթացքում Յան II Կազիմիրը Լվովում խոստացավ վերացնել գյուղացիների վրա դրված ծանր հարկերը ։
Բրանդենբուրգ-Շվեդիա դաշինքը և ռուս-շվեդական պատերազմը
1656 թվականի հունիսի 25-ին, Կառլ Գուստավ X-ը դաշինք կնքեց Բրանդենբուրգի հետ. Մարիենբուրգի պայմանագրով ռազմական օգնության դիմաց Մեծ Լեհաստանը շնորհվեց Ֆրիդրիխ Վիլհելմ I-ին։ Ֆրիդրիխը Մեծ Լեհաստանում այլևս շվեդական վասալ չէր, սակայն շարունակում էր շվեդական վասալ լինել Պրուսիայի Դքսությունում ։ Մեծ Լեհաստանում բրանդենբուրգյան կայազորները փոխարինեցին շվեդներին, որոնք գնացին հզորացնելու Կառլ Գուստավ X-ի բանակը ։ Հունիսի 29-ին Յան II Կազիմիրը 28.500-անոց կանոնավոր և 18,000-20,000 ազնվականներից կազմված զորքով հարձակվեց Վարշավայի վրա ։
Արդեն 1656 թվականի մայիսին ցար Ալեքսեյ Միխայլովիչը պատերազմ հայտարարեց Շվեդիային՝ օգտվելով այն հանգամանքից, որ Կառլ Գուստավ X-ը գտնվում էր Լեհաստանում, իսկ Լիվոնիան, Էստոնիան և Ինգրիան պաշտպանում էր միայն Լիվոնիայի բանակը՝ 2200 հետևակ և 400 դրագուն։ Ալեքսիսը 35000-անոց զորքով հուլիսին ներխուժեց Լիվոնիա և գրավեց Դաուգավպիլսը ։ Հուլիսի վերջին Գդանսկում ավելացվեց հոլանդական կայազորի քանակը, իսկ Դանիայի ու Հոլանդիայի միացյալ նավատորմը ճեղքեց Կառլ Գուստավ X-ի ծովային շրջափակումը ։ Հուլիսի 28-30-ը բրենդենբուրգյան-շվեդական միացյալ բանակը կարողացավ Վարշավայի ճակատամարտում հաղթել լեհ-լիտվական բանակին` ստիպելով Յան II Կազիմիրին նահանջել Լյուբլին  ։ : Օգոստոսին Ալեքսեյ Միխայլովիչի զորքը գրավեց Լիվոնյան Կոկնեսեն, պաշարեց Ռիգան և Դորպատը (Տարտու) և արշավեց Էստոնիայի, Ինգրիայի և Պրիոզերսկի վրա ։
Հոկտեմբերի 4-ին նախքան Թագավորական Պրուսիա մեկնելը Յան II Կազիմիրը ներխուժեց Մեծ Լեհաստանի Լենչիցա քաղաքը, իսկ հոկտեմբերի 8-ին Պրուսիայի դքսությունում Վինսենթ Գոնսևսկին 12,000-13,000 լիտվացի և Ղրիմի թաթարական հեծելազորներով Պրոստկիի ճակատամարտում հաղթեց բրանդենբուրգյան-շվեդական ուժերին ։ Այնուհետև ավերեց Պրուսիայի դքսությունը՝ այրելով 13 քաղաք և 250 գյուղ։ Այս արշավը մտավ բանահյուսության մեջ մեծ զոհերի և Ղրիմ արտաքսված գերեվարվածների մեծ քանակի պատճառով ։
Հոկտեմբերի 22-ին Ֆիլիպուվի ճակատամարտում Գոնսևսկին ջախջախվեց շվեդական ուժերի կողմից և շրջվեց դեպի Լիտվա ։ Հոկտեմբերի 22-ին պաշարված Դորպատը հանձնվեց Ալեքսեյ Միխայլովիչին, իսկ ռուսական զորքերի կողմից Ռիգայի պաշարումը վերացվեց ։ Միևնույն ժամանակ, Յան II Կազիմիրը վերցրեց Թագավորական Պրուսիայի Բրոմբերգը (Բիդգոշչ) և Ունտերվելլենբորնը, և 1656 թվականի նոյեմբերի 15-ից մինչև 1657 թվականի փետրվարը մնաց Դանցիգում, որտեղ Հոլանդիայի միջամտության պատճառով շվեդական պաշարումը պետք է վերացվեր, Էլբլոնգում Կառլ Գուստավ X-ի զբաղեցրածտարածքից ընդամենը 55 կիլոմետր հեռավորության վրա ։
Շվեդիա-Բրանդենբուրգ-Տրանսիլվանիա-Ռումինիա դաշինքը և հրադադարը Ռուսաստանի հետ
Նոյեմբերի 20-ին կնքված Լաբիաուի պայմանագրով պատերազմին ակտիվ մասնակցություն ցույց տալու համար Շվեդիայի թագավոր Կառլ Գուստավ X-ը Բրենդենբուրգի Ֆրիդրիխ Վիլհելմ I-ին Պրուսիայի դքսությունում լիակատար ինքնիշխանություն տվեց ։ Դեկտեմբերի 6-ին կնքված Ռադնոտի պայմանագրով Կառլ Գուստավ X-ը պատերազմին մասնակցության դիմաց խոստացավ ընդունել Տրանսիլվանիայի Գեորգ II Ռակոցին որպես Լեհաստանի թագավոր և Լիտվայի Մեծ իշխան ։ Ռակոցին պատերազմ մտավ 1657 թվականի հունվարինց, Ռեչ Պոսպոլիտան անցնելով 25000 տրանսիլվանիա-մոլդովա-վալախյան և 20,000-անոց կազակական բանակով, որը ճեղքեց Կրակովի լեհական պաշարումը, մինչ կհանդիպեին Կառլ Գուստավ X-ին, որը գլխավորել էր շվեդ-բրենդենբուրգյան բանակը դեպի հարավ։ Հաջորդ ամիս շվեդական-բրանդենբուրգ-տրանսիլվանա-ռումինա-կազակական ուժերը «կատու և մուկ էին խաղում» լեհ-լիտվական ուժերի հետ`շարժվելով ամբողջ տարածքով առանց լուրջ բախումների, բացառությամբ մայիսին Կառլ Գուստավ X-ի կողմից Բրեստի գրավմանը, և հունիսի 17-ին Ռակոցիի և Գուստավ Օտտո Ստենբոկի կողմից Վարշավայի ավերումը ։
(642) Կլարա
(642) Կլարա (Clara), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1907 թվականի սեպտեմբերի 8-ին Մաքս Վոլֆի կողմից Հայդելբերգում ։
Երկրորդ Հյուսիսային պատերազմ
Շվեդիա-Բրանդենբուրգ-Տրանսիլվանիա-Ռումինիա դաշինքը և հրադադարը Ռուսաստանի հետ
Կազակների մեջ ներքին հակամարտությունների պատճառով գործնականում կազակական հետմանությունը չէր մասնակցում այդ պատերազմին։ Նախորդ արշավներից հոգնած ցար Ալեքսեյ Միխայլովիչը, ի վերջո, ընդունում է Ռեչ Պոսպոլիտայի առաջարկած Վիլնայի զինադադարը, Բոհդան Խմելնիցկիից խնդրում է խզել կապերը Շվեդիայի հետ, և 1657 թվականին շվեդական բանակի դեմ որևէ պատերազմի չմասնակցեց։ Հունիսի 18-ին Վալկի ճակատամարտում շվեդական ուժերը ջախջախեցին 8000 հոգանոց ռուսական բանակը։ 1658 թվականի սկզբին Շվեդիան և Ռուսաստանը բանակցություններ էին վարում զինադադարի կնքման համար ։ Արդյունքում կնքվեցին Վալիեսարի պայմանագիրը (1658) և Կարդիսի պայմանագիրը (1661)։ Մինչդեռ ռուսական պատերազմը Լեհաստանի և Լիտվայի դեմ վերսկսվեց 1658 թվականին ։
(642) Կլարա
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,191744 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,8034 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,5801 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2082,77 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,172847 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 8,17° անկյուն։
Երկրորդ Հյուսիսային պատերազմ
Ավստրիա-Բրանդենբուրգ-Լեհաստան դաշինքը և դանիական արշավանքերը Շվեդիայի դեմ
Շվեդիայի նման, Յան II Կազիմիրը նույնպես դաշնակիցներ էր փնտրում՝ պատերազմի փակուղուց դուրս գալու համար։ 1656 թվականի դեկտեմբերի 1-ին նա դաշինք կնքեց Վիեննայում գտնվող Հաբսբուրգյան միապետության կայսր Ֆերդինանդ III-ի հետ, ըստ էության, Ֆերդինանդ III-ը հայտարարել էր խաղաղություն միջնորդելու, այլ ոչ թե ռազմական օգնություն տրամադրելու մտադրության մասին, որն ուժի մեջ չմտավ մինչև Ֆերդինանդի մահը՝ 1657 թվականի ապրիլի 2-ը։ Այնուամենայնիվ, մայիսի 27-ին պայմանագիրը թարմացվեց Ֆերդինանդի իրավահաջորդի Հաբսբուրգյան կայսր Լեոպոլդ I-ի կողմից  , ով Վիեննայում համաձայնվեց Յան II Կազիմիրին տրամադրել 12,000-անոց զորք. Այս օգության դիմաց Լեոպոլդը անցան Կրակովը և Պոզենը։ Լսելով այդ մասին` Դանիայի թագավոր Ֆրիդրիխ III-ը անհապաղ պատերազմ հայտարարեց Շվեդիային, և հունիսին ավստրիական բանակը հարավից մտավ Ռեչ Պոսպոլիտա, անմիջապես կայունացնելով իրավիճակը հարավային Լեհաստանում , մինչ Դանիան հարձակվեց Շվեդիայի Բրեմեն - Վերդենի վրա, իսկ հուլիսին՝ Եմթլանդի և Վեստերգյոտլանդի վրա ։
(642) Կլարա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս S Կատեգորիա:1907 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Մաքս Վոլֆի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Երկրորդ Հյուսիսային պատերազմ
Ավստրիա-Բրանդենբուրգ-Լեհաստան դաշինքը և դանիական արշավանքերը Շվեդիայի դեմ
Երբ Կառլ Գուստավ X-ը դուրս եկավ Ռեչ Պոսպոլիտայիցից և շարժվեց դեպի արևմուտք հակադանիական հակահարված հասցնելու, շվեդական-բրենդենբուրգյան-տրանսիլվանական դաշինքը բաժանվեց։ Տրանսիլվանիայի արքայազն Ռակոցին չկարողացավ դիմակայել ավստրիական և լեհ-լիտվական միավորված ուժերին առանց շվեդական աջակցության, իսկ Ուկրաինա հետապնդելուց հետո նրան շրջապատեցին և ստիպեցին զենքերը վայր դնել, իսկ մնացած տրանսիլվանական բանակը պարտվեց թաթարների կողմից ։
Բրանդենբուրգը փոխեց իր դիրքերը՝ լեհական Պրուսիայի նկատմամբ պահանջները հետ վերցնելու դիմաց՝ Ֆրիդրիխ Վիլհելմ I-ին հայտարարելով ինքնիշխան դքսության դուքս՝ սեպտեմբերի 19-ի Վելաուի և նոյեմբերի 6-ի Բրոմբերգի պայմանագրերով ։ Բացի այդ, վերոհիշյալ պայմանագրերով Լաուենբուրգի և Բուտովի հողերը Բրանդենբուրգյան Պոմերանիայի սահմանին մնում էին Բրանդենբուրգին, իսկ Էրմելանդի եպիսկոպոսությունը վերադարձվում էր Լեհաստանին ։
Դանիա և Պոմերանիա
1657 թվականի հունիսին Դանիայի թագավոր Ֆրիդրիխ III-ի հարձակումը, որի նպատակն էր վերականգնել 1645 թվականին կորցրած տարածքները, Կառլ Գուստավ X-ին հնարավորություն տվեց հեռանալու լեհ-լիտվական անհաջող մարտադաշտից։ 9 950 հեծելազորով և 2800 հետևակովով նա անցավ Պոմերանիան և Մեկլենբուրգը։ Հոլշտեյնում շվեդական ուժերը բաժանվեցին, և Կառլ Գուստավ Վրանգելը շարժվեց դեպի արևմուտք՝ մաքրելու Բրեմեն-Վերդենը, իսկ Կառլ Գուստավ X-ը դեպի հյուսիս՝ Յուտլանդիան մաքրելու համար ։ Երբ այդ նպատակներն իրագործվեցին, Կառլ Գուստավ X-ը սեպտեմբերին տեղափոխվեց Շվեդիայի Վիսմար նավահանգիստ և Մունի ճակատամարտում ստանձնեց նավատորմի ղեկավարությունը ։
Միևնույն ժամանակ, լեհական զորքերը գեներալ Ստեֆան Ցզարնիեցկիի գլխավորությամբ ավերեցին հարավային շվեդական Պոմերանիան և ոչնչացրին ու թալանեցին Պասևալկ, Գարց (Օդեր) և Պենկուն ։ Հաբսբուրգի և Բրանդենբուրգի դաշնակիցները, սակայն, դժկամությամբ էին միանում Ցզարնիեցկուն, և հակառակ Յան II Կազիմիրի ցանկության՝ որոշեցին չսկսել պատերազմ Սրբազան Հռոմեական կայսրության դեմ՝ վախենալով նոր Երեսնամյա պատերազմից ։
1657/58-ի դաժան ձմեռը ստիպեց դանիա-նորվեգական նավատորմին մնալ նավահանգստում, քանի որ Դանիայի կղզիները մայրցամաքից բաժանող Մեծ և Փոքր Բելտերը սառել էին։ Հարավից Յուտլանդիա մտնելուց հետո 7000 վետերաններից բաղկացած շվեդական բանակը 1658-ի փետրվարի 9-ին ճեղքեց, անցավ Փոքր Բելտը և մի քանի օրվա ընթացքում գրավեց Ֆյուն կղզին, որից հետո՝ Լանգելանը, Լոլլանդը և Ֆալստերը։ Փետրվարի 25-ին շվեդական բանակը շարունակեց Մեծ Բելտով դեպի Զելանդիա, որտեղ գտնվում է Դանիայի մայրաքաղաք Կոպենհագենը։ Չնայած միայն 5000 հոգի կարողացավ անցնել գետի միջով, շվեդական հարձակումը բոլորովին անսպասելի էր։ Ֆրիդրիխ III-ը ստիպված հանձնվեց և 1658 թվականի փետրվարի 26-ին ստորագրեց Ռոսքիլեի հաշտության պայմանագիրը Ռոսքիլեի հաշտության պայմանագիր
Շվեդիան տարավ իր նշանավոր հաղթանակը, իսկ Դանիան կրեց իր ամենածանր պարտությունը ։ Դանիան ստիպված էր զիջել Սկոնեն, Հալանդը, Բլեքինգեն ու Բորնհոլմ կղզին։ 1645 թվականի Բրոմսեբրոյի պայմանագրով Հալանդը արդեն գտնվում էր Շվեդիայի հսկողության տակ, բայց այժմ դրանք անորոշ ժամանակով դարձան շվեդական տարածք։ Դանիան ստիպված էր Շվեդիային հանձնել նաև նորվեգական նահանգ Թրյոնդելագը։
Այնուամենայնիվ, Լեհաստանի շվեդական տիրապետության տակ գտնվող տարածքները կրճատվել էին, բացառությամբ Թագավորական Պրուսիայի որոշ քաղաքների՝ մասնավորապես ՝ Էլբլոնգը, Մարիենբուրգը և Թորնը։ Երբ Տրանսիլվանիան վնասազերծվեց և Բրանդենբուրգը հեռացավ, Կառլ Գուստավ X-ի դիրքը տարածաշրջանում թուլացել էր։ Նրա վրա հետագայում ռազմական ճնշում գործադրվեց, երբ ավստրո-լեհական բանակը 1658 թվականի հուլիսին պաշարեց Թորնը, և դիվանագիտական ճնշում, երբ Ֆրանսիան նրան հորդորեց բանակցություններ վարել Ռոսքիլեի հաշտության պայմանագիր Ֆրանսիան չէր ցանկանում ռազմական միջամտություն իրականացնել, իսկ Շվեդիան չէր կարող խախտել Վեստֆալյան հաշտության պայմանագիրը՝ հարձակվելով Սրբազան Հռոմեական Կայսրությունում գտնվող Հաբսբուրգյան և Բրանդենբուրգյան տիրույթների վրա։ Այսպիսով, Կառլ Գուստավ X-ը որոշեց կրկին հարձակվել Դանիայի վրա ։ Երբ դանիացիները ձգձգեցին Ռոսքիլեի պայմանագրի որոշ դրույթների կատարումը` հետաձգելով վճարումները և չխոչընդոտելով արտասահմանյան նավատորմի մուտքը Բալթիկ ծով, իսկ 2000 դանիացի զինվորների կեսը, որոնք պայմանագրով պարտավոր էին անցնել շվեդական ծառայության, դասալիք դարձան, Շվեդիայի թագավորը օգոստոսի 16-ին դուրս եկավ Քիլից 10 000-անոց զորքով։ Չնայած բոլորը սպասում էին, որ նա կուղևորվի Թագավորական Պրուսիա, օգոստոսի 17-ին նա, հասնելով Զելանդիա, ուղևորվեց Կոպենհագեն, որը պաշտպանում էր 10 650 դանիացիներ և 2000 հոլանդացիներ։ Այս անգամ քաղաքը չհանձնվեց, և սկսվեց երկարատև պաշարումը։ Երբ շվեդական զորքերը սեպտեմբերին գրավեցին Կրոնբորգը, նրանք Էրեսունդի (Զունդ) երկու կողմերն էլ վերահսկում էին, սակայն նոյեմբերին հոլանդական նավատորմը կարողացավ ճակատամարտում ճեղքել Շվեդիայի՝ Կոպենհագենի ծովային շրջափակումը ։
Միևնույն ժամանակ, հակաշվեդական դաշինքը բանակ էր մտցրել Դանի՝ դիմակայելու Կառլ Գուստավ X-ին․ Ֆրիդրիխ Վիլհելմ I-ի հրամանատարության տակ կար 14․500-անոց բրենդենբուրգերյան զորք, 10․600 ավստրիացիներ՝ Ռայմոնդո Մոնտեկուկոլիի և 4500 լեհեր՝ Ցզարնեցկու գլխավորությամբ։ 1659 թվականի հունվարին դաշնակից ուժերը կանգնած էին Ֆրեդերեսիայի, Կոլդինգի և Ալսի մոտ։ Կառլ Գուստավ X-ը որոշեց փետրվարի 21-ին և 22-ին վճռական հարձակում գործել Կոպենհագենի վրա, սակայն հետ շպրտվեց ։
Շվեդիայի պաշտպանությունը
1659 թվականի պատերազմը նշանավորվել է շվեդական ուժերի կողմից Բալթիկ ծովի հարավային ափին գտնվող իրենց հենակետերի հակառակորդների հարձակումներից պաշտպանությամբ։ 17,000 ավստրիացիներից և 13,000 բրանդեբուրգցիներից կազմված զորքը գեներալ Ժան-Լուի Ռադյուի դե Սուշեի գլխավորությամբ ներխուժեցին շվեդական Պոմերանիա, այրեցին Գրիֆինո քաղաքը, գրավեցին Վոլին կղզին և Դոմբեն, պաշարեցին Շչեցին և Գրեյսվալդ քաղաքները, սակայն հաջողություններ չգրանցեցին, նոյեմբերի 9-ին կարողացան գրավել Դեմմին քաղաքը։ Գեներալ Մյուլլեր ֆոն դեր Լյունենը բրայդենբուրգյան իշխան, գեներալ-մայոր Պոլ Վիրցի հետ միասին հակագրոհելով ազատեցին Գրեյսվալդը։ Պոլ Վիրցը պաշարված Շչեցինից կարողացավ գրավել Կուրաուում գտնվող բրենդենբուրգյան զինամթերքի պահեստը և այն տեղափոխեց Շտրալզունդն Շտրալզունդ
Գրավված և բռնակցված Դանիայի նահանգներում պարտիզանական շարժումները ճնշեցին շվեդական կայազորներին։ Ապստամբությունից հետո 1658 թվականի վերջին նորվեգացիները գրավեցին Տրոնդհեյմը։ Բորնհոլմի շվեդական կայազորը ստիպված հանձնվեց դանիացի ապստամբներին, հրամանատարը սպանվեց ։
Թագավորական Պրուսիայում (ժամանակակից Լեհաստանում ՝ Արևելյան Պոմերանիա), Թորն ընկել էր 1658 թվականի դեկտեմբերին արդեն հանձնվել էր, բայց Էլբինգն ու Մարիենվերդերը դիմակայեցին։ Նոյեմբերի 24-ին, Նիբորգի ճակատամարտում կրած պարտությունից հետո, Շվեդիան ստիպված էր հրաժարվել Ֆյունից և Լանգելանից։ 1660 թվականի հունվարին Շվեդիան կորցրեց Լիվոնիայի Միտավա ամրոցը ։
Միևնույն ժամանակ, հակաշվեդական դաշինքում Հաբսբուրգների և Լեհաստան-Լիտվայի միջև հակասություններ առաջացան, երբ Հաբսբուրգները ավելին էին պահանջում, սակայն ցույց չէին տալիս այն ջանքերը, որը սպասում էր Լեհաստան-Լիտվան։ Ռուս-լեհական պատերազմի ընթացքում լեհ-լիտվական ուժերի մեծ մասը գտնվում էր Ուկրաինայում։ Անգլիան, Ֆրանսիան և Հոլանդիայի Հանրապետությունը պայմանավորվել էին Հաագայի Առաջին համաժողովում ստորագրահավաքի վերաբերյալ՝ Շվեդիային հորդորելով խաղաղություն հաստատել Դանիայի հետ Ռոսքիլեի պայմանագրի կետերի համաձայն, իսկ Ֆրանսիայի միջնորդությամբ տեղի ունեցող խաղաղ բանակցությունները շարունակվում էին ամբողջ 1659 թվականին ։
Նոր Շվեդիա
Նոր Շվեդիայում 1654 թվականի մայիսին, հոլանդական Ֆորտ Կազիմիրը գրավվեց Նոր Շվեդիայի գաղութի (նահանգապետ Յոհան Ռիզինգի) զինվորների կողմից։ Այն վերանվանվեց Ֆորտ Տրինիտի (շվեդերեն՝ Trefaldigheten): Շվեդիան Երկրորդ Հյուսիսային պատերազմը նախաձեռնելուց՝ Ռեչ Պոսպոլիտայի վրա հարձակվելուց անմիջապես հետո, հոլանդացիները առավելությունից օգտվելով և նավերի զինված էսկադրիլիայով գեներալ Պիտեր Ստույվեսանտի գլխավորությամբ գրավեցին Նոր Շվեդիան։ 1655 թվականի ամռանը հոլանդացիները բանակ տեղափոխեցին Դելավեր գետի մոտ և հեշտությամբ գրավեցին Ֆորտ Տրինիտին և Ֆորտ Քրիստինան։ 1655 թվականի սեպտեմբերի 15-ին շվեդական բնակավայրը ընդգրկվեց հոլանդական Նոր Նիդեռլանդներում։ Սկզբում շվեդ և ֆիննական վերաբնակիչները շարունակում էին օգտվել տեղական ինքնավարությունից։ Նրանք ունեին իրենց զինուժ, կրոնը, դատարանը և տարածքները ։
Խաղաղություն
Կառլ Գուստավ X-ը 1660 թվականի սկզբին հիվանդացավ և այդ տարվա փետրվարի 23-ին մահացավ։ Նրա մահով խաղաղության հիմնական խոչընդոտներից մեկը վերացավ, և ապրիլի 23-ին ստորագրվեց Օլիվայի պայմանագիրը։ Շվեդիան որպես ինքնիշխան ընդունվեց Շվեդական Լիվոնիայում, Բրանդենբուրգը՝ Պրուսիայի դքսությունում, և Յան II Կազիմիրը այլևս հավակնություններ չուներ շվեդական գահին նկատմամբ, չնայած կարող էր ցմահ պահպանել այդ տիտղոսը։ Գրավված բոլոր տարածքները վերականգնվեցին իրենց նախապատերազմական վիճակվով ։
Այնուամենայնիվ, Դանիան իր վերջին հաջողություններից հետո ականատես լինելով Շվեդիայի թուլացմանը այնքան էլ հետաքրքրված չէր խաղաղությամբ։ Նիդեռլանդները դադարեցրին իրենց շրջափակումը, բայց շուտով կրկին շարունակեց աջակցել նրանց։ Ֆրանսիան և Անգլիան միջամտեցին Շվեդիայի համար, և իրավիճակը կրկին սրվեց։ Դանիացի պետական գործիչ Հանիբալ Սեհեստեդը սկսեց բանակցությունները խաղաղության պայմանագրի շուրջ՝ առանց օտարերկրյա տերությունների անմիջական ներգրավման։ Հակամարտությունը լուծվեց Կոպենհագենի պայմանագրով (1660)։ Շվեդիան Բորնհոլմը և Թրյոնդելագը վերադարձրեց Դանիային ։ 1660 թվականի պայմանագրով Դանիայի, Շվեդիայի և Նորվեգիայի միջև հաստատվեցին քաղաքական սահմաններ, որոնք մինչ օրս էլ պահպանվել են։ Պայմանագիրը ապահովել է շվեդական գերիշխանությունը Բալթիկ ծովում (dominium maris baltici)։
Ռուսաստանը, որը դեռ պատերազմի մեջ էր Լեհաստանի հետ (1654–1667), Շվեդիայի հետ իր հակասությունները լուծեց Կարդիսի պայմանագրով, որով Շվեդիան վերականգնեց Ռուսաստանի կողմից գրավված շվեդական տարածքները ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Պատերազմներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:17-րդ դարի պատերազմներ Կատեգորիա:Պատերազմ Կատեգորիա:Պատերազմի պատմություն Կատեգորիա:Շվեդիայի պատմություն Կատեգորիա:Շվեդիայի պատերազմներ Կատեգորիա:Լեհաստանի պատմություն ըստ ժամանակաշրջանի Կատեգորիա:Ռուս-շվեդական պատերազմներ Կատեգորիա:Պրուսիայի պատերազմներ Կատեգորիա:Լեհաստանի պատմություն Կատեգորիա:Լեհաստանի պատերազմներ
Այշ (Ռեգնիցի վտակ)
Այշ (Aisch), գետ Գերմանիայի հարավում, Բավարիա երկրամասի Վերին Ֆրանկոնիա և Միջին Ֆրանկոնիա տարածաշրջաններում։ Հոսում է Բադ Վինդսհայմով, Նոյշտադով, Հոխշտադով և Վերին Ֆրանկոնիայում՝ Ալտենդորֆի մերձակայքում թափվում է Ռեգնիցի մեջ։ Գետային ցուցիչը (ինդեքսը)՝ 2428, երկարությունը՝ 82,99 կիլոմետր , ջրահավաք ավազանի մակերեսը՝ 1006,80 կմ² ։ Գետի ակունքը գտնվում է ծովի մակերևույթից 320 մետր , գետաբերանը՝ 244 մետր բարձրության վրա ։ Վտակներից համեմատաբար երկարը Ռաննախն է, որ ունի 12,67 կիլոմետր երկարություն։
Անվան ստուգաբանություն
Ուսումնասիրողները սկզբնական շրջանում գետի անվանումը սխալմամբ բխեցրել են կարոլինգյան Eisce, Eisge, այսինքն հարուստ բառից (1129 թվականի մի աղբյուրում էլ հանդիպում է Aisca անվանաձևը) ): Ներկայումս Այշ անվանումը մեկնաբանվում է որպես մաքուր, հստակ, զուլալ (համեմատել լիտվերենում այդ իմաստով գործածվող áiškus բառի հետ) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանիայի աշխարհագրություն Կատեգորիա:Բավարիա Կատեգորիա:Գերմանիայի գետեր Կատեգորիա:Բավարիայի աշխարհագրություն Կատեգորիա:Բավարիայի գետեր
Դատյան
Դատյան, լեռնագագաթ Հայկական պար լեռնահամակարգում, նրա արևմտյան տարածաշրջանում, Եփրատի ձախ կողմում, Մարիամ լեռնագագաթից ոչ հեռու ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեռնագագաթներ այբբենական կարգով
Ավետարան (5011)
Ավետարան (5011), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 5011 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1592 թվականին Դավիթ կրոնավոր գրիչի կողմից Լիմում։ Ստացողը եղել է Ասլիզադե Խաթունը և ամուսինը՝ խոջա Գրիգորը։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 18.5x14 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 305 թերթից։ Գրված է երկսյուն, բոլորգրով։ Ունի տերունական 7, ավետարանիչ 4, խորան 10, կիսախորան, լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ, աստառը՝ կարմիր մետաքս, կարմիր և շերտազարդ կտավ։ Հիշատակարաններ գրչի՝ 302ա, հետագայի՝ 305բ, 306ա, (17-րդ դար, անընթեռնելի) ։
Ֆոլգեֆոնա սառցադաշտ
Ֆոլգեֆոնան կազմված է երեք սառցադաշտերից՝ հյուսիսային, կենտրոնական և հարավային:
Հյուսիսային սառցադաշտը կոչվում է Նորդե (Nordre) Ֆոլգեֆոնա: Այն ունի 26 կմ² մակերես: Կենտրոնական սառցադաշտը կոչվում է Միդթրե (Midtre) Ֆոլգեֆոնա: Ունի 11 կմ² մակերես: Հարավային սառցադաշտը կոչվում է Սոնդրե (Søndre) Ֆոլգեֆոնա, որն ունի 167 կմ² մակերես: Վերջինը համարվում է մայրցամաքային Նորվեգիայի մեծությամբ երրորդ սառցադաշտը :
Ընդհանուր առմամբ, ըստ 2006 թվականի տվյալների, Ֆոլգեֆոնա սառցադաշտը ունի 207 կմ² մակերես: 2005 թվականի մայիսի 14-ին ստեղծվեց Ֆոլգեֆոնա ազգային պարկը, որի նպատակն է սառցադաշտերի և հարակից տարածքների պահպանությունը :
Սառցադաշտի հյուսիսային մասում տեղակայված է լեռնադահուկային հանգստավայր: Օդդա քաղաք հյուրընկալվողներց շատերը գնում են սառցադաշտի մաս համարվող Բյոաբրինում զբոսանքի :
Ֆոլգեֆոնա բառի սկզբնամասը (Folge) նշանակում է «ձյան հաստ շերտ», իսկ երկրորդը Fonn՝ «ձյան տեղ» :
.tt
.tt Տրինիդադի և Տոբագոյի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։
Արտաքին հղումներ
tt
Toppdomän
Ֆրոնտինո
Ֆրոնտինո (Frontino), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Մարկե շրջանում՝ Պեզարո է Ուրբինո պրովինցիայում։
Բնակչությունը կազմում է 321 մարդ (2008), բնակչության խտությունը՝ 30 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 11 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 61020։ Հեռախոսային կոդ՝ 0722։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Արտիկուլյար հնչյունաբանություն
Արտիկուլյար հնչյունաբանություն, հնչյունաբանության ճյուղ։
Խոսքային գործընթացը հասկանալու համար հաճախ անհրաժեշտ է լինում կիրառել գործարարական մեթոդներ։ Սա հաճախ դասակարգվում է որպես փորձարարական լեզվաբանության ճյուղ։ Օրինակ որոշակի խոսք հնչելու ժամանակ լեզվի և կոշտ քիմքի միջև շփման աստիճանը հասկանալու համար փորձագետը չափելու է էլեկտրապալատոգրաֆիայի մեթոդով։ Էլեկտրոնային կոշտ քիմքի փորձարարական գործընթացի ժամանակ բերանում տեղադրվում է հատուկ արհեստական քիմք, իսկ դրա վրա տեղադրվում են բազմաթիվ էլեկտրոդներ։ Երբ  արտասանվում է կոնկրետ խոսք, այս էլեկտրոդները  հայտնաբերում են անհրաժեշտ տեղեկատվությունը, Օրինակ, թե կեղծ քիմքի որ մասերն են շփվում լեզվի հետ և նաև այդ կոնտակտային կետերի ժամանակային չափումների փոփոխությունները։
Բաղադրիչ մասերը
Վոկալը կարելի է դիտարկել աերոդինամիկ-բիոմեխանիկական մոդելի միջոցով, որը ներառում է երեք հիմնական բաղադրիչ.
Օդային հոսքի ձայն
Ցանկացած ձայն արտաբերելու համար տեղի է ունենում օդի շարժում։ Որպեսզի մարդիկ լսեն և հասկանան հնչյուններ, օդը պետք է շարժվելով անցնի ձայնալարերի միջով, կոկորդի միջով, այնուհետև բերանի կամ քթի մեջ և դուրս գա մարմնից։ Բերանի տարբեր դիրքերից ստացվում են տարբեր հնչյուններ, որոնք լեզվաբաններն անվանում են «բերանի խոռոչ»՝ քթի խոռոչից տարբերելու համար։
Բղաձայն հնչյուններ
Բաղաձայնները սովորաբար առաջանում են թոքերից արտաշնչվող օդի հոսքի փոփոխությամբ։
Ձայնավոր հնչյուններ
Ձայնավորները առաջանում են կոկորդով և ձայնային ուղիներով օդի անցմամբ։ Ձայնավորների մեծ մասը հնչուն են (այսինքն ձայնալարերը թրթռում են)։ Բացառություն են կազմում մի քանի հազվագյուտ դեպքեր, երբ ալիքը բաց է, որպեսզի օդի հոսքը դուրս գա առանց աղմուկի։
Ձայնային օրգաններ
Մարդու ձայնային օրգանները բաժանվում են գեղձերի, կեղևի, փափուկ քիմքի, լեզվի և շուրթերի։
.tv
.tv Տուվալուի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։
Արտաքին հղումներ
tv
Toppdomän
Աստերոիդների ցանկ (90501-90600)
Աստերոիդների ցանկ (90401-90500) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (90601-90700)
Դիադինի դաշտ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դաշտեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Աղրըի մարզի հարթավայրեր
Կուսաբերդ-Աղջկաբերդ
Կուսաբերդ-Աղջկաբերդ, Ղզղալա կամ Կարաքենդ, բերդ Արցախի Մարտունու շրջանում։ Հայկական բոլոր աղբյուրներում, ինչպես նաև մամուլում և զրույցների ժամանակ այն անվանում են Ղզղալա, իսկ այլ լեզուներում՝ Կարաքենդ։ Տեղացիներն այն անվանում են «Պերթ»։ Նախկինում բերդի շրջակայքում եղել է բնակավայր, որը հիշատակվում է Հինգ շեն անվանմամբ։
Չուբուտ
Չուբուտ (Chubut), պրովինցիա Արգենտինայի հարավային մասում՝ Չուբուտ գետի հարավային ավազանում ։ Հյուսիսում սահմանակցում է Ռիո Նեգրո պրովինցիային, հարավում՝ Սանտա Կրուզ պրովինցիային, արևելքում ափերը ողողում է Ատլանտյան օվկիանոսի ջրերը, իսկ արևմուտքում գտնվում են Անդերը, որոնք հանդիսանում են Չիլիի և Արգենտինայի սահման։
Կուսաբերդ-Աղջկաբերդ
Աշխարհագրական դիրք
Բերդը գտնվում է Ղզաղլա գյուղից 3 կիլոմետր հեռավորության վրա, որի դիմացի լանջին տեղակայված է համանուն բնակավայրը ։ Բերդի արևելյան մասում արցախյան դաշտավայրն է, որից հարավ տարածվում է Երկար քար լեռնաշղթան։ Լեռնաշղթային հանդիպակաց բարձրանում է Մեծ Նահատակ լեռը, որի գագաթին դեռ պահպանվում է Մեծ Նահատակ եկեղեցին ։
Նկարագրություն
Բերդի գագաթին երևում են ժայռերով կերտված շենքեր։ Այն հավանաբար ունեցել է միջնաբերդ, որտեղ հայտնաբերվել են խողովակներ, որոնցով մոտակա Փիլկեյի աղբյուրից ջուր են բերել միջնաբերդ։ Բերդը կառուցված է ժայռափոր բնակատեղիներից և պաշտպանության համար փորված խորշերից։ Բերդի շրջակայքից հայտնաբերվել են ազգային և պատմաճարտարապետական բնույթի տարբեր առարկաներ՝ աշխատանքային գործիքներ, զենքեր, կենցաղային իրեր, զարդարանքներ, մետաղադրամներ, արձանիկներ, թասեր, հին խաչքարեր, զարդանախշված խոյակներ և այլն։ «Պերթի» ստորոտում գտնվող բնակավայրը, որտեղ այժմ խաղողի այգիներ են, պահպանել է իր Հինգ շեն անվանումը ։ Շրջապատում կան գերեզմանատներ, աղբյուրներ, ավերակներ, որոնք հայկայան հուշարձաններ են։ Այդտեղ պահպանված հայկական վիմագրերն ու պատմամշակույթային կառույցները վկայում են, որ այս տարածքը բնակեցված է եղել դեռևս V-VII  և XIII դարերում։ Բնակավայրից գտնված նյութերը նաև ցույց են տալիս, որ Հինգ գյուղը տնտեսական և առևտրային հարաբերություններ մեջ է եղել ինչպես այլ շրջանների, այնպես էլ օտարազգիների հետ, քանի որ ապակյա ապարանջանները, հախճապակյա անոթները, ոսկե դրամները անկասկած ներմուծվել են դրսից։
Չուբուտ
Վարչական կենտրոնը հանդիսանում է Ռոսոն քաղաքը։
Կուսաբերդ-Աղջկաբերդ
Նկարագրություն
Ղզղալայի հնավայրում նաև հայտնաբերել են կավագործության արհեստանոց, իսկ մի այլ վայրում՝ մետաղաձուլարան։ Ձուլարանը կառուցված է թրծված աղյուսից և բավականին լավ է պահպանված։ Առանձնահատուկ տեղ են գրավում վաղ շրջանի վարպետորեն պատրաստված սև կավե ամանները, որոնց վրա փորագրված են անհետացած օձեր, թռչուններ, և այլ կենդանատեսակներ։
Չուբուտ
Անվանում
Անվանումը վերցված է պրովինցիայի տարածքում հոսող նույնանուն գետի անունից։ Գետի անունը, իր հերթին գալիս է տեղի հին ժողովուրդներից մեկի լեզվից (Tehuelche) և նշանակում է «թափանցիկ»։
Կուսաբերդ-Աղջկաբերդ
Նկարագրություն
Ղզղալայի կարևոր հուշարձաններից են Մեծ նահատակը, Պիծի նահատակը, Սօրփը (Սուրբը), Նահապետ Քուչակի աղբյուրը Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, որոնցից կանգուն է միայն Մեծ նահատակը ։
Չուբուտ
Տնտեսություն
Պրովինցիայի տարածքում կան նավթի և բնական գազի պաշարներ։
Կուսաբերդ-Աղջկաբերդ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արցախ Կատեգորիա:Արցախ նահանգի բնակավայրեր
Չուբուտ
Վարչական բաժանում
Պրովինցիան բաժանված է 15 դեպարտամենտների միջև.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արգենտինայի պրովինցիաներ
Սամոյլովո (գյուղ, Նովոազովսկի շրջան)
Սամոյլովո (Самійлове), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Նովոազովսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Սամոյլովո գյուղում բնակվում էր 573 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Նովոազովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Դաշօլուգ Գափուսու
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Կիլիկիա
Նվիրում եմ քեզ աստղ
«Նվիրում եմ քեզ աստղ» («Дарю тебе звезду»), խորհրդային մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ, որ նկարահանվել է ռեժիսոր Ֆեոդոր Խիտրուկի կողմից «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայում և պատմում է սեռերի հարաբերությունների անփոփոխ լինելու մասին։
Սյուժե
Մուլտֆիլմը բաղկացած է չորս մասերից (երգեր), որոնք կապված են ընդհանուր մոտիվներով (տղամարդը հանդիպում է կնոջը և նրա համար երգում ներբող, բայց նա զբաղված է տնային գործերով։
Առաջին երգ
Քարե դար։ Տղամարդը միայնակ է և այդ պատճառով վայրի ու ագրեսիվ է։ Բայց ամեն ինչ փոխվում է, երբ մի օր՝ որսի ժամանակ, տեսնում է կնոջը։ Վերջինս փոխում է նրա կենցաղը, նա դառնում է ավելի համակերպվող, խնամված տեսքով և արդեն ունի ազատ ժամանակ։ Այդ ժամանակը տղամարդը հատկացնում է պոեզիային և իր առաջին բանաստեղծությունը նվիրում կնոջը. ''Սիրելիս, ես քեզ կտանեմ Տիեզերքի ամենածայրը, ես կնվիրեմ քեզ այս աստղը։
Հավերժական լույսով նա կլուսավորի մեր ուղին դեպի անսահմանություն... Այդ ժամանակ կինը զբաղված է տնային տնտեսությամբ. ավլում է աղբը, լվանում քարանձավը և մաքրում կաթսան, և առաջացող ձայնը խլացնում է բանաստեղծությունը։
Երկրորդ երգ
Անցել է մի քանի հազարամյակ։ Մարդն ստեղծել է անիվը, գիրը և այլ օգտակար երևույթներ...
Միջնադարյան արաբական Արևելք։ Դաժան կռվում մարտիկը գերեվարում է գեղեցիկ աղջկա և նետերի տարափի տակ տանում իր տուն։ Նրա վիշտն ամոքելու և իր հանդեպ սեր արթնացնելու նպատակով նա աղջկա համար ներբող է արտասանում. Սիրելիս, ես քեզ կտանեմ Տիեզերքի ամենածայրը... Աղջիկն սկսում է համակրել նրան, բայց հետո հայտնվում է հարեմում, որտեղ այլ աղջիկների հետ միասին սկսում է մաքրել կաթսա, որի ձայնը խլացնում է սերենադները։
Երրորդ երգ
Անցնում է ևս մեկ հազարամյակ։ Մարդը հայտանգործել է ավտոմեքենան, գունավոր հեռուստացույցը, ատոմային շարժիչը։ Վրա է հասել սինթետիկայի ու գերձայնային արագությունների դարաշրջանը։
Մեգապոլիսում՝ երկնաքերների ու փայլուն ցուցափեղկերի միջև, արագընթաց ավտոմայրուղով ընթացող երկու մեքենաների վարորդները՝ կին ու տղամարդ, նկատում են միմյանց։ Տղամարդը հարսանիքից հետո կնոջը տանում է իր բնակարան, որ լի է տեխնիկայով ու հարմարություններով։ Նա կնոջ համար բանաստեղծություն է արտասանում. Սիրելիս, ես քեզ կտանեմ Տիեզերքի ամենածայրը... Բայց խոհանոցում նորապսակ կնոջն սպասում է կեղտոտ ամանների կույտ, և նա սիրային քնարերգության հնչյունների ներքո սկսում է մաքրել կաթսան։
Չորրորդ երգ (վերջաբան)
Անցել է 50 տարի։ Վրա է հասել ապագան։
Տիեզերական տարածության միջով սլանում է աստղաթիռը, որի տախտակամածին տղամարդն ու կինն են։ Ինչպես և դարեր առաջ, տղամարդը բանաստեղծություն է արտասանում կնոջ համար. ''Սիրելիս, ես քեզ կտանեմ Տիեզերքի ամենածայրը, ես կնվիրեմ քեզ այս աստղը։
Հարի Սինիս
Հարի Ալան Սինիս, ամերիկացի դերասան, կինոռեժիսոր, երաժիշտ և բարերար ։ Արժանացել է Էմմի, Ոսկե գլոբուս մրցանակների, ինչպես նաև աստղի՝ Հոլիվուդյան փառքի ծառուղում ։
Նվիրում եմ քեզ աստղ
Չորրորդ երգ (վերջաբան)
Հավերժական լույսով նա կլուսավորի մեր ուղին դեպի անսահմանություն... Բայց դեպի կինն է շարժվում կաթսան, որի մաքրելու ձայնը լցնում է միջաստղային տարածությունը։
Հարի Սինիս
Սինիսի աստղային կարիերան սկսվեց Ջոն Ստայնբեքի Մկների և մարդկանց մասին  ֆիլմով։ Սա մի առաջընթաց էր նրա դերասանական կարիերայում, որին պետք է հետևեին մի շարք հաջողված դերեր, ինչպես օրինակ լեյտենանտ Դան Թեյլորը՝ Ֆորեսթ Գամփում (1994)։ Այս դերի համար նա առաջադրվել է Օսկար երկրորդ պլանի լավագույն դերասանի համար մրցանակի, Թրուման (1995)  ֆիլմում ԱՄՆ 33-րդ նախագահ՝ Հարի Ս. Թրումանի դերակատարման համար արժանացել է Ոսկե Գլոբուսի։
Նվիրում եմ քեզ աստղ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆեոդոր Խիտրուկի մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:1974 մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:«Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր
Հարի Սինիս
Վաղ կյանք
Սինիսը ծնվել է Իլինոյսում։ Նրա հայրը՝ Ռոբերտ Սինիսը (1928), ֆիլմերի խմբագիր էր  ։ Նրա հայրական պապը իտալացի էր, ով գաղթել էր Իտալիայի Բազիլիկատա մարզի  Ռիպականդիդայից  ։  Սինիսը սովորել է Հայլենդ Պարկ ավագ դպրոցում ։ 1974 թվականին, Սինիսն իր երկու ընկերների  հետ միասին հիմնադրեցին Սթեփենվուլֆ թատերական ընկերությունը ։ Ընկերությունն այնպիսի տաղանդներ է բացահայտել, ինչպիսիք են՝ Ջոան Ալենը, Քեյվին Անդերսոնը, Գարի Քոուլը, Իթան Հոուքը, Ջոն Մալկովիչը և այլք։ Ընկերությունը մեծ հնարավորություն տվեց Սինիսին հղկելու իր դերասանական և պրոդյուսերական հմտությունները։ Շատ չանցած նա Չիկագոյից տեղափոխվում է Նյու Յորք, ապա՝  Լոնդոնի Վեստ Էնդ։
Անձնական կյանք
1981 թվականին, Սինիսն ամուսնացել է դերասանուհի Մոյրա Հրիսի հետ ։ Նրանք ունեցել են երեք երեխա ։ 2003 թվականին ԱՄՆ նախագահ Ջորջ Ու. Բուշի կողմից արժանացել է շքանշանի ։ Նա Չիկագոյի Չիկագո Բերս ֆուտբոլային ակումբի և Կանզասի՝ Kansas  ռոք խմբի երկրպագուներից  է ։ Սինիսը և նրա կինը կաթոլիկ եկեղեցու հետևորդներ են ։
Քաղաքականություն
2006 թվականի օգոստոսի 17-ին Սինիսը հանդես եկավ Լոս Անջելեսի Թայմս ամսագրում, որպես Համաս և  Հեզբոլլահ խմբավորների դատապարտող և 2006 թվականի՝ Իսրայել- Լիբանան հակամարտության մեջ Իսրայելի շահերի պաշտպան ։ 2008 թվականի հունիսին Արիզոնայի Հանրապետական կուսակցության սենատոր Ջոն Մաքքեյնի նախընտրական շտաբին նվիրաբերել է  2,300 դոլար ։ Չնայած տևական աջակցությանը, Սինիսը չքվեարկեց Հանրապետականների 2016 թվականի նախագահական  թկնածու Դոնալդ Թրամփի օգտին, քանի որ վերջինս հարցականի տակ էր դնում Մաքքեյնի կարգավիճակը որպես հերոսի ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կիթառահարներ Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ Կատեգորիա:Իլինոյս նահանգի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ամերիկացի թատերական ռեժիսորներ Կատեգորիա:Ամերիկացի բարերարներ Կատեգորիա:«Էմմի» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստապրոդյուսերներ Կատեգորիա:Ամերիկացի բաս կիթառահարներ
Ճարտարապետության տեսություն
Ճարտարապետության տեսություն՝ գիտություն ճարտարապետության բնույթի և առանձնահատկությունների, նրա ընդհանուր օրինաչափությունների մասին ։ Ճարտարապետության տեսությունը ճարտարապետության՝ որպես սոցիալական կյանքի հատուկ երևույթի և ստեղծագործական գործունեության ձևի, դրա ծագման, էության և սոցիալական գործառույթների մասին հումանիտար գիտելիքների ավելի լայն ոլորտի մի մասն է։ Գիտելիքների այս ոլորտը կոչվում է ճարտարապետագիտություն, որը ներառում է ճարտարապետության պատմություն, ընդհանուր ճարտարապետական տեսություն, ճարտարապետական կոմպոզիցիայի (ձևավորման) տեսություն, ճարտարապետական քննադատություն և լրագրություն։
Մյուս կողմից, ճարտարապետության տեսությունը, ինչպես արվեստի այլ տեսակների տեսությունը, արվեստագիտության կամ, ինչպես երբեմն ձևակերպվում է, «ընդհանուր գեղագիտական տեսության» մի մասն է։ Վերջին սահմանումը ճշգրիտ չէ, քանի որ ճարտարապետությունը, ի տարբերություն շինարարական գործունեության, ոչ միայն ուտիլիտար-կառուցողական և գեղագիտական գործունեություն է, այլև, առաջին հերթին, «տարածության գեղարվեստական-կերպարային կազմակերպում» և մարդու կենսագործունեության միջավայր ։ Ճարտարապետությունն իր առավել ընդհանուր սահմանման մեջ երկֆունկցիոնալ արվեստի ձև է, քանի որ ճարտարապետության գործերը նախատեսված են համատեղելու երկու հիմնական գործառույթ՝ օգտակար (կամ նյութական և գործնական) և գեղարվեստական (հոգևոր և գործնական)։
Ըստ այդմ, ձևակերպվում է ճարտարապետության տեսության առարկան. ճարտարապետության ուսումնասիրությունը որպես գեղարվեստական ​​ստեղծագործություն, շենքերի և շինությունների նախագծման և կառուցման արվեստը բոլոր գործառույթների և գործնական առաջադրանքների միասնության մեջ։ Ճարտարապետական ​​ստեղծագործության առարկայի առանձնահատկությունը հիմք է հանդիսանում ճարտարապետական ​​տեսությունը առանձին գիտական ​​առարկայի բաժանելու համար ։