Համեմատական_իրավագիտություն
=Համեմատության մակարդակները՝ ըստ հետազոտության օբյեկտների= Համեմատաիրավական հետազոտության օբյեկտ կարող է լինել կոնկրետ իրավական նորմը կամ առանձին իրավական ինստիտուտը, իրավունքի ճյուղը կամ որոշակի սոցիալական խնդիրը, որը տարբեր իրավական համակարգերում լուծվում է տարբեր իրավական միջոցների օգնությամբ։ Համեմատության օբյեկտը կարող է շատ ավելի լայն լինել, օրինակ՝ արդի իրավական համակարգը կամ հիմնական իրավական ընտանիքները։ Կախված հետազոտության օբյեկտներից՝ համեմատությունն անց է կացվում տարբեր մակարդակներով։ Առաջին և առավել ցածր մակարդակը իրավական նորմերի համեմատությունն է (միկրո համեմատություն)։ Կոմպարատիվիստը բացահայտում և համակարգում է իրեն հետաքրքրող էմպիրիկ-իրավական նյութը։ Երկրորդ՝ միջին մակարդակը, իրավական ինստիտուտների և իրավունքի ճյուղերի համեմատությունն է (ինստիտուցիոնալ կամ ճյուղային համեմատություն)։ Այս մակարդակում իրավական ինստիտուտների հետազոտությունը պետք է համալրվի ընդհանուր առմամբ իրավական համակարգի հետ կապված սոցիալական գործոնների ուսումնասիրմամբ։ Երրորդ՝ վերին մակարդակը, ընդհանուր ամբողջական իրավական համակարգերի համեմատությունն է (մակրո համեմատություն)։ Համեմատության հենց այս մակարդակում է արտահայտվում համեմատաիրավական հետազոտությունների հարաբերական ինքնուրույնությունը։ Համեմատաիրավական հետազոտությունը կարելի է անցկացնել երկու եղանակներով՝ նորմատիվ և ֆունկցիոնալ (գործառութային)։ Նորմատիվ համեմատության դեպքում ելակետ են հանդիսանում նույնական իրավական նորմերը, ինստիտուտները, օրենսդրական ակտերը։ Երբեմն նման մոտեցումը դիտարկվում է որպես ֆորմալ-իրավաբանական (դոգմատիկ) վերլուծություն։ Համեմատական իրավագիտության զարգացման սկզբնական փուլերում կոմպարատիվիստները որպես մեկնակետ էին ընդունում իրենց իրավական համակարգին բնորոշ իրավաբանական տերմինները, հասկացությունները, կատեգորիաները և իրավական ինստիտուտները։ Ընդ որում, ենթադրվում է, որ համեմատվող մյուս իրավական համակարգն օգտագործում է նույն տերմինները, հասկացությունները և իրավական ինստիտուտները։ Նորմատիվ համեմատությունը հանգեցրեց երկու կարևոր հետևությունների. նախ և առաջ՝ առաջին հայացքից նույնական իրավաբանական տերմինները միշտ չէ, որ նույն նշանակությունն ունեն, երկրորդ՝ նույն իրավական նորմերը և ինստիտուտները կարող են կատարել տարբեր գործառույթներ։ Ֆունկցիոնալ համեմատությունը սկսվում է ոչ թե որոշակի իրավական նորմերը և ինստիտուտները որպես համեմատության ելակետ ճանաչելուց, այլ առաջադրվում է կոնկրետ սոցիալական խնդիր, և միայն դրանից հետո որոնվում է այն իրավական նորմը կամ ինստիտուտը, որի օգնությամբ կարող է լուծվել տվյալ խնդիրը։ Այսպիսով, համեմատությունն ընթանում է ոչ թե նորմից դեպի սոցիալական փաստ, այլ հակառակ ուղղությամբ՝ սոցիալական փաստից դեպի իրավական կարգավորում։ Ֆունկցիոնալ համեմատության դեպքում իրավական ինստիտուտներն ու նորմերը համեմատելի են համարվում, եթե դրանք համանման սոցիալական խնդիր են լուծում։ Ֆունկցիոնալ համեմատությունը կարելի է մեկնաբանել որպես տարբեր իրավական համակարգերի կողմից համանման և նույն սոցիալական ու իրավական խնդիրների լուծման իրավական միջոցների և եղանակների հետազոտություն։ Ֆունկցիոնալ համեմատությունը ծառայում է ինչպես գիտատեսական, այնպես էլ պրակտիկ-կիրառական նպատակներին, նպաստում է սեփական ազգային իրավունքի նորմերի և ինստիտուտների լավագույն ընկալմանն ու գնահատմանը։ Սակայն և՛ ֆունկցիոնալ և՛ նորմատիվ համեմատությունը պետք է գոյություն ունենան սերտ համակցության մեջ, որը բնութագրվում է որպես խառը համեմատություն։ Ընդ որում, կախված համեմատության ձևից, մակարդակից, ինչպես նաև հետազոտության նպատակներից և խնդիրներից՝ խառը համեմատության մեջ կգերակշռեն մեկ ֆունկցիոնալ, մեկ նորմատիվ համեմատությունները։