cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Վլադիմիր Կոտենյով
Կենսագրություն
1979 թվականին ավարտել է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանը։
1979 թվականից զբաղվում է դիվանագիտական գործունեությամբ։
Աշխատել է ԳԴՀ-ում, Ավստրիայում և Շվեյցարիայում ԽՍՀՄ դեսպանություններում, Արևմտյան Բեռլինում ԽՍՀՄ գլխավոր հյուպատոսությունում։
Անձնական կյանք
Ամուսնացած է, ունի երկու որդի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Բարեկամության շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Տիրետ
Տիրետ (Тыреть), գյուղ Ռուսաստանի Իրկուտսկի մարզի Զալարինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2011 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 4650 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Իրկուտսկի մարզի Զալարինսկի շրջանի բնակավայրեր
Հայ-թաթեր
Հայ-թաթեր, Հարավային Կովկասի արևելյան շրջանները պատմականորեն բնակեցրած թաթախոս (այսինքն՝ իրանախոս) հայերի ենթախումբ։ Թաթերենը ուսումնասիրող գիտնականների մեծ մասը, ինչպիսիք են Բորիս Միլլերը և Իգրար Ալիևը, փաստում են, որ հայ-թաթերը էթնիկ հայեր են, որոնք թաթերենը ընդունել են որպես իրենց մայրենի լեզու ։ Դա բացատրվում է մի կողմից հայ-թաթերի ինքնանույնականացմամբ, որոնք Միլլերի ուսումնասիրության ընթացքում հայտարարել են, որ իրենք իրենց հայ են համարում, մյուս կողմից՝ իրենց բարբառի լեզվական որոշ առանձնահատկություններով ։
Պատմություն
Գերմանացի գիտնական Ադամ Օլեարիոսը 1637 թվականին պատմական Շիրվանով (ժամանակակից կենտրոնական Ադրբեջան) շրջագայել է և հիշատակել Շամախի քաղաքում հայերի համայնքի գոյության մասին, որը «ուներ իր սեփական լեզուն», բայց նաև « թյուրքերենով էր խոսում, ինչպես բոլոր մարդիկ Շիրվանում» ։ Հնագետ Վլադիմիր Սիսոևը, որը 1925 թվականին այցելել է Շամախի և նկարագրել միջնադարյան հայկական եկեղեցու ավերակները, հարցազրույցներ է կատարել տեղի բնակիչների հետ, որոնք Շամախիում և նրա շրջակայքում հայերի առաջին բնակավայրերը թվագրել են 16-րդ դարի վերջերով կամ 17-րդ դարի սկզբներով ։ Լեռնային Շիրվանը պատմականորեն խառը բնակեցված եղել է թաթերով և թյուրքախոսներով՝ առաջիններս աստիճանաբար ձուլվելով վերջիններիս։
Օլեարիուսը, Բակիխանովը և Միլլերը վկայում են Շիրվանի հայերի շրջանում ձուլման բարձր աստիճանի մասին․ նրանցից ոմանք ընդունել են իսլամը (դա շարունակվել է նաև 18-րդ դարում), իսկ մյուսներն ընդունել են թաթերենը՝ պահպանելով իրենց քրիստոնեությունը ։ 20-րդ դարասկզբին միայն երկու գյուղ է եղել, որտեղ շարունակել են ապրել թաթալեզու քրիստոնյա հայեր՝ Մատրասան և Քիլվարը։ Ինչ վերաբերում է հայ-թաթերի ծագմանը, ապա Միլլերը մեջբերում է Մեսրոպ եպիսկոպոս Սմբատյանին, որը պնդում է, որ նրանցից առնվազն մի քանիսը 18-րդ դարում Արցախից տեղահանվածներ են եղել ։ Քիլվարի հայերը պնդում էին, որ իրենք ծագում են Եդեսիայի միջնադարյան գաղթականներից ։ Համեմատելով հարավային թաթերենը հայ-թաթական բարբառների հետ՝ Միլլերը հանգել է այն եզրակացության, որ Մատրասայի հայերը հնարավոր է առաջին վերաբնակներն են եղել Ապշերոն թերակղզուց, որտեղ պատմականորեն հաստատված է քրիստոնեական համայնքի առակայությունը։ Որոշ հայ-թաթեր (օրինակ՝ Գարաջալլուի բնակիչները), որոնք որպես մայրենի լեզու ընդունել էին թաթերենը, 18-րդ դարի վերջերին թյուրքախոս են դարձել ։
1796 թվականի Վալերիան Զուբովի ղեկավարած պարսկական արշավանքից հետո, Քիլվարի և Թալաբիի բնակիչների մեծ մասը և Գարաջալլուի որոշ բնակիչներ, ընդամենը 50 ընտանիք, որոշել են հեռանալ զորքերի հետ միասին և հիմնադրել Եդիսիա գյուղը (Եդեսիա քաղաքի պատվին, որտեղից, ինչպես կարծում էին, եկել էին իրենց նախնիները) Ռուսաստանի ժամանակակից Ստավրոպոլի երկրամասում ։ 1926 թվականին նրանք դեռևս թաթերենի լավ իմացություն ունեին և տեղացիների կողմից կոչվել են մալախանցիներ (թաթերեն «mal xan», այսինքն՝ Գուբայի խանության հպատակները) ։ Ըստ այլ աղբյուրների՝ Եդիսիայի հայերը Կիզլյարի արվարձաններում բնակվողների հետ միասին խոսել են թյուրքական բարբառով, որը նրանք անվանում էին «բիզիմջա» («մեր խոսվածք») և ընդունել էին դեռևս Շիրվանում ։
Մնացած հայ-թաթերը մինչև Արցախյան առաջին պատերազմի բռնկումն ապրել են Մատրասայում և Քիլվարում, ինչից հետո նրանք ստիպված եղան փախչել Հայաստան։ Ի սկզբանե Մատրասայի հայերը նախատեսում էին բնակչության փոխանակում կատարել Հայաստանում ադրբեջանցիների կողմից բնակեցված Շիդլի գյուղի բնակիչների հետ, սակայն Հայաստանում տեղի ունեցած Սպիտակի երկրաշարժի հետևանքով այդ գյուղն ավերվել է, ինչի հետևանքով այդ ծրագիրը անիրագործելի է դարձել։ 1989 թվականին նրանք միասին տեղափոխվել են Արագածոտնի մարզ, որտեղ հիմնել են Դպրեվանք գյուղը ։ Դեռևս կան 6000 հայ-թաթեր, որոնք բնակվում են Եդիսիայում ։
Լեզու
Մատրասայի և Քիլվարի հայ-թաթերը իրենց լեզուն անվանել են «պարսերեն» (պարսկերեն), մինչդեռ Հյուսիսային Կովկասում և Աստրախանում բնակվող հայ-թաթ գաղթականներն իրենց լեզուն անվանել են «գեղեցերեն» («գյուղական խոսվածք») և այն օգտագործել են իրենց համայնքում որպես ներխմբային լեզու ։ Ըստ հայ հետազոտող Արմեն Հակոբյանի՝ թաթերենը առաջին անգամ հիշատակվել է որպես Շիրվանի որոշ հայերի մայրենի լեզուն 18-րդ դարում ։ Բորիս Միլլերը նրանց բարբառը նմանեցրել է մուսուլմանական թաթերենի կենտրոնական բարբառների հետ, որոնց հետ հայ-թաթերի բարբառը փոխադարձաբար հասկանալի էր՝ ի տարբերություն հրեա-թաթերի բարբառի։ Աբշերոն թերակղզու Բալախանու և Սուրախանու գյուղերի բնակիչները, որոնք խոսում են մուսուլմանական թաթերենի հարավային բարբառով, հայտնել են, որ հեշտությամբ են հասկանում հայ-թաթերի բարբառը ։
Բացի Քյոհնա Խաչմազից և Գարաջալլուի նախկին հայ համայնքից, որտեղ հայ բնակչությունը թյուրքախոս էր, հայ-թաթերը թաթերենով են շփվել հայ-թաթական այլ գյուղերի բնակիչների հետ։ Քիլվարի հայ-թաթերը հաճախ երկլեզու են եղել՝ խոսելով և թաթերենով, և ադրբեջաներենով։ Մինչև 1912 թվականն ադրբեջաներենով են շփվել հայալեզու հայերի հետ։ 20-րդ դարասկզբին պետական կրթության ներդրումը հանգեցրել է նրան, որ հայ-թաթերը սովորել են հայոց լեզու, որը, սակայն, օգտագործել են միայն դրսի հայերի հետ շփվելիս կամ որպես գրավոր լեզու։ Այդ գործընթացը սաստկացել Է խորհրդային տարիներին։ Արդեն 1980-ական թվականների վերջերին հայ-թաթերը ամբողջությամբ ընդունել էին հայերենը որպես մայրենի լեզու ։
Ադոլֆ Սաքս
Փողային գործիքներ պատրաստել սկսել է հոր՝ Շառլ Ժոզեֆ Սաքսի ղեկավարությամբ։ 1840 թվականին կատարելագործել է կլառնետը և բաս-կլառնետը, 1841 թվականին արույրից պատրաստել նոր գործիք՝ կլառնետի մունդշտուկով, որը սեփական անունով կոչել է սաքսոֆոն։
1842 թվականից ապրել է Փարիզում։ Ստեղծել է սաքսոֆոնի տարատեսակներ, պղնձափողային գործիքների նոր ընտանիքներ՝ սաքսհոռններ և սաքստրոմբներ։ 1857 թվականից դասավանդել է Փարիզի կոնսերվատորիայում։ Հրատարակել է իր իսկ ստեղծած գործիքների ձեռնարկներ։
Աշխատանքային գործունեություն
1845 թվականին Սաքսը նաև զարգացրեց սաքսատրոմբոնների ընտանիքը, որոնք ավելի նեղ փող ունեին քան սաքսահորները, որոնք սակայն կարճատև կյանք ունեցան ։
Սաքսհորները լայնորեն տարածվեցին ամբողջ աշխարհով։ 1840-ականներին Սաքսը ստեղծեց կլարնետ֊բուրդոնը, որը կոնտրաբաս կլարնետի անհաջող տարբերակն էր։ Այս շրջանում էլ նա հենց ստեղծեց այն գործիքը, որի համար ներկայումս հայտնի է՝ սաքսաֆոնը, որը արտոնագրել է 1846 թվականի հունիսի 28֊ին։ Սաքսաֆոնը ստեղծվել է նվագախմբերում և կոնցերտային խմբերում նվագելու համար։ Կոմպոզիտոր Հեկտոր Բերլիոզը 1842 թվականին դրական է արձագանքել այս նոր գործիքի մասին։ 1846 թվականին Սաքսը պատրաստեց սաքսաֆոնների մի ամբողջական շարք՝ սոպրանոյից մինչև ենթակոնտրաբաս ։
Սաքսը ավելի ուշ նույնպես շարունակեց նոր երաժշտական գործիքներ նախագծելը։ 1853-1858 թվականին Սաքսը տառապել է շրթունքների քաղցկեղով, բայց ամբողջությամբ բուժվել է։ Նա մահացել է 1894 թվականին Փարիզում։
Բորիս Ելցին
Բորիս Նիկոլաևիչ Ելցին (Борис Николаевич Ельцин, ), խորհրդային կուսակցական և ռուս քաղաքական և պետական գործիչ, Ռուսաստանի Դաշնության առաջին նախագահ։ Նախագահ է ընտրվել երկու անգամ՝ 1991 թվականի հունիսի 12-ին և 1996 թվականի հուլիսի 3-ին, այս պաշտոնը զբաղեցրել է 1991 թվականի հուլիսի 10-ից մինչև 1999 թվականի դեկտեմբերի 31-ը։ 1993 թվականի սեպտեմբերի 22-ին Ռուսաստանի Դաշնության Գերագույն խորհուրդը, համաձայն այն ժամանակ գործող Ռուսաստանի Դաշնության (ՌԽՖՍՀ) 1978 թվականի Սահմանադրության (Հիմնական Օրենքի) 121.6 հոդվածի, որոշում ընդունեց նախագահ Բ. Ն. Ելցինի լիազորությունների դադարեցման մասին նրա կողմից ազգային պատգամավորների Համագումարը և Գերագույն Խորհուրդը ցրելու սեպտեմբերի 21-ի հրամանագրի հրապարակումից հետո։
Մանկություն և պատանեկություն
Ծնվել է Ուրալի մարզի Բուտկա գյուղում (այժմ՝ Սվերդլովսկի մարզի Տալիցկի շրջան)՝ կուլակաթափ գյուղացիների ընտանիքում։ Այսպես է գրում Ելցինը հիշողություններում։ Բայց առարկում է Բասմանովո (գյուղ)ը, որը կարող է լինել Ելցինի ծննդավայրը ։ Ինչպես գրում է առաջին նախագահի կենսագիր Բորիս Մինաևը, Ելցինները, իրոք, ապրում էին Բասմանովո գյուղում, որը Բուտկայից շատ հեռու չէ, «բայց «ծննդատունը»՝ գյուղական հիվանդանոցը, գտնվում էր հենց Բուտկայում», որտեղ և ծնվել է Բորիս Ելցինը ։
Ավելի ուշ Ելցինը հիշում էր.
Բորիս Ելցինի հայրը՝ Նիկոլայ Ելցինը, շինարար էր, բռնադատվեց։ Պատիժը կրում էր Վոլգա-Դոնսկի ջրանցքի շինարարությունում, ազատվելուց հետո՝ 1937 թվականին, աշխատում էր Բերեզկինի քիմկոմբինատի շինարարությունում որպես վարպետ, իսկ մի քանի տարի անց դարձավ գործարանին կից շինարարական ստորաբաժանման ղեկավար։
Բ. Ելցինի մայրը՝ Կլավդիա Սատիգինան, գյուղացիներից էր, դերձակուհի։
Մանկությունը Ելցինն անցկացրել է Պերմի մարզի Բերյոզնիկի քաղաքում, այնտեղ էլ ավարտել է դպրոցը (այժմ՝ Ա.Ս.Պուշկինի անվան համար 1 դպրոցը)։ Համաձայն Ելցինի կենսագրության և ԶԼՄ-ների տվյալների՝ ուսման մեջ գերազանցիկ էր, դասարանի ավագն էր, սակայն ուներ վարքային շեղումներ, կռվարար էր ։ Բայց Յու.Բորիսյոնկայի և Վ.Էրլիխմանի հոդվածում ասվում էր, որ Ելցինը «չէր փայլում լավ գնահատականներով» ։ Յոթերորդ դասարանն ավարտելուց հետո Ելցինը հանդես եկավ դասղեկի դեմ, որը ծեծում էր երեխաներին ու ստիպում աշխատել իր տանը։ Դրա համար հեռացվեց դպրոցից «գայլի տոմսով», բայց դիմելով կուսակցության քաղխորհուրդ՝ կարողացավ հասնել նրան, որ հնարավորություն ստացավ շարունակել ուսումը մեկ այլ դպրոցում։ Ելցինի ձախ ձեռքին պակասում էին մի քանի մատներ (Ելցինի «Խոստովանություն» գրքում նշված է երկուսը, իսկ Ալեքսանդր Կորժակի «Բորիս Ելցին. լուսաբացից մինչ մայրամուտ»՝ երեքը), Ելցինի վարկածով նա կորցրել է մատները նռնակի պայթյունից, որը փորձում է բացել։ Այս վարկածը կասկածի տակ է դրել Սերգեյ Կարա-Մուրզան։ Մատների պակասի պատճառով չի ծառայել բանակում։
1950 թվականին ընդունվեց Ս.Մ. Կիրովի անվան Ուրալի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի շինարարական ֆակուլտետ, 1955 թվականի ավարտեց «ինժեներ-շինարար» որակավորմամբ։ Դիպլոմային աշխատանքի թեման՝ «Հեռուստատեսային աշտարակ»։ Ուսանողական տարիներին լրջորեն զբաղվում էր վոլեյբոլով, հանդես է եկել քաղաքի հավաքականի կազմում, դարձել է սպորտի վարպետ։
Մասնագիտական և կուսակցական գործունեություն
1955 թվականին ուղեգրվեց «Ուրալծանրխողովակշին», որտեղ մեկ տարվա ընթացքում հմտացավ մի քանի շինարարական մասնագիտությունների մեջ, ապա որպես վարպետ, տեղամասի պետ աշխատել է մի քանի օբյեկտների շինարարություններում։ 1957 թվականին նշանակվեց շինարարական վարչության աշխղեկ ։ 1961 թվականին մտավ ԽՄԿԿ կազմ։ 1963 թվականին նշանակվեց Սվերդլովսկի տնաշինական կոմբինատի գլխավոր ինժեներ։ 1966 թվականից Սվերդլովսկի տնաշինական կոմբինատի տնօրենն է։
Սվերդլովսկի ԽՄԿԿ շրջկոմում
1976 թվականին ԽՄԿԿ Կենտկոմի Քաղխորհրդի երաշխավորությամբ նշանակվեց ԽՄԿԿ Սվերդլովսկի շրջկոմի առաջին քարտուղար (Սվերդլովսկի շրջանի փաստացի ղեկավարը), այդ պաշտոնը զբաղեցրեց մինչ 1985 թվականը։ Ելցինի հանձնարարությամբ Սվերդլովսկում կառուցվեց ԽՄԿԿ շրջկոմի՝ քաղաքի ամենաբարձր քսաներեքհարկանի շինությունը, որը քաղաքում ստացավ «Սպիտակ տուն», «Իմաստության ատամ» և «Կուսակցության անդամ» մականունները։ Կազմակերպեց Սվերդլովսկը շրջանի հյուսիսին կապող ավտոճանապարհների շինարարությունը, ինչպես նաև բնակիչների տեղափոխումը բարաքներից նոր տներ։ Կազմակերպել է Քաղբյուրոյի որոշման կատարումը՝ Իպատևների տան քանդումը (1918 թվականին ցարական ընտանիքի գնդակահարման վայրը), որը չէր կատարվել նրա նախորդի՝ Յա. Պ. Ռյաբովի կողմից, ստացավ Քաղբյուրոյի որոշումը Սվերդլովսկում մետրոպոլիտեն կառուցելու վերաբերյալ։ Զգալիորեն լավացավ Սվերդլովսկի շրջանը սննդամթերքով ապահովումը, աշխուժացավ թռչնաֆաբրիկայի և ֆերմաների շինարարությունը։ Ելցինի ղեկավարման տարիներին շրջանում կրճատվեցին կաթին հատկացվող կտրոնները։ 1980 թվականին ակտիվորեն պաշտպանեց Երիտասարդական բնակելի համալիրի շինարարության նախաձեռնությունը և Բալտիմ և Պատրուշի գյուղերում փորձարարական գյուղակների շինարարությունը։ Հպարտության առարկա էր Բալտիմի մշակութային-սպորտային համալիրը, որի շինությունը ճանաչվեց որպես «շինարարության պրակտիկայում նմանը չունեցող» ։ Սվերդլովսկում զբաղվելով կուսակցական աշխատանքով՝ Բորիս ելցինը ստացավ գնդապետի զինվորական կոչում ։
ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդում
1978-1989 թվականներին ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր (Միության Խորհրդի անդամ). 1984 թվականից 1985 թվականը և 1986 թվականից 1988 թվականը հանդիսանում է ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի Նախագահություն|ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի Նախագահության անդամ։ Բացի այդ, 1981 թվականին ԽՄԿԿ 26-րդ համագումարում ընտրվեց ԽՄԿԿ Կենտկոմի անդամ և անդամ էր մինչ 1990 թվականին կուսակցությունից դուրս գալը։
1985 թվականին՝ Մ.Ս.Գորբաչովի՝ ԽՄԿԿ Կենտկոմի Գլխավոր քարտուղար ընտրվելուց հետո, տեղափոխվեց Մոսկվա (Ե.Կ. Լիգաչյովի երաշխավորությամբ), իսկ ապրիլին գլխավորեց ԽՄԿԿ Կենտկոմի շինարարության բաժինը, իսկ 1985 թվականի հունիսին ընտրվեց ԽՄԿԿ Կենտկոմի քարտուղար շինարարական հարցերով։
Մոսկվայի ԽՄԿԿ քաղկոմում
1985 թվականի դեկտեմբերին ԽՄԿԿ Քաղխորհրդի կողմից երաշխաորվեց ԽՄԿԿ Մոսկովյան քաղաքային կոմիտեի (ՄՔԿ) առաջին քարտուղարի պաշտոնում։ Գալով այս պաշտոնին՝ պաշտոնանկ արեց ԽՄԿԿ ՄՔԿ մի շարք ղեկավար աշխատակիցների և շրջխորհուրդների առաջին քարտուղարների։ Հանրաճանաչություն ստացավ խանութների և պահեստների անձնական ստուգումների և քաղաքային տրանսպորտով երթևեկելու շնորհիվ։ Մոսկվայում կազմակերպեց սննդամթերքի տոնավաճառներ ։ Ելցինի օրոք սկսվում է մշակվել Մոսկվայի նոր Գլխավոր հատակագիծը, որը արգելում էր պատմական շինությունների քանդումը, սկսվեց նշվելլ Քաղաքի օրը ։ Աշխատանքային վերջին օրերին սկսեց հրապարակայնորեն քննադատել կուսակցության ղեկավարությանը։
ԽՄԿԿ XXVII համագումար]]ին 1986 թվականի փետրվարին ընտրվեց ԽՄԿԿ Կենտկոմի Քաղբյուրոյի անդամի թեկնածու և մնաց այդ պաշտոնում մինչ 1988 թվականի փետրվարի 18-ը։ ԽՄԿԿ Կենտկոմի Քաղբյուրոյի ղեկավարության հետ մի շարք տարաձայնություններից հետո՝ 1987 թվականի հոկտեմբերի 21-ին, բավականին կտրուկ արտահայտվեց ԽՄԿԿ Կենտկոմի Պլենումում (քննադատեց Քաղբյուրոյի որոշ անդամների աշխատելաոճը, մասնավորապես՝ Ե. Լիգաչովի, Վերակառուցման դանդաղ տեմպերը, մնացածի շարքում նշեց նաև Գորբաչովի «անհատի պաշտամունքի» ձևավորման մասին), որից հետո խնդրեց ազատել իրեն Քաղբյուրոյի անդամի թեկնածուի պարտականություններից։ Դրանից հետո քննադատության ենթարկվեց նրանց կողմից, ովքեր նախկինում պաշտպանում էին նրան (օրինակ՝ «վերակառուցման ճարտարապետ» Ա. Յակովլևի կողմից)։ Քննադատական որոշ ելույթներից հետո ապաշխարեց և խոստովանեց իր սխալները։
Պլենումը հաստատեց Ելցինի ելույթն ընդունել «քաղաքականապես սխալ» և առաջարկեց ՄՔԿ-ին վերանայել իր առաջին քարտուղարի վերընտրման հարցը։ Ելցինի ելույթի սղագրությունը ժամանակին չհրապարակվեց մամուլում, ինչը բազմաթիվ շշուկների տեղիք տվեց։ «Սամիզդատ»-ում հայտնվեցին մի քանի կեղծ տարբերակներ, որոնք ավելի ծայրահեղական էին, քան բնօրինակը։ Դրանցից մեկի հեղինակը «Մոսկովսկի պրավդայի» գլխավոր խմբագիր Մ. Պոլտորանինն էր։
Նոյեմբերի 3-ին Ա. Խինշտեյնի պնդմամբ Ելցինը նամակ գրեց Գորբաչովին՝ նախկին պաշտոնում թողնելու խնդրանքով ։
1987 թվականի նոյեմբերի 9-ին սրտի կաթվածի պատճառով տեղափոխվեց հիվանդանոց։ Որոշ վկաների հավաստմամբ՝ (օրինակ Մ. Գորբաչովի, Ն. Ռիժկովի և Վ. Վորոտնիկովի վկայությամբ )՝ ինքնասպանության միջոցով կյանքին վերջ տալու (կամ ինքնասպանության փորձի կեղծման՝ «մկրատների դեպք») պատճառով  ։
1988 թվականի հունվարի 14-ին նշանակվեց ԽՍՀՄ Պետշինի նախագահի առաջին տեղակալ՝ ԽՍՀՄ նախարար։
1988 թվականի փետրվարի 18-ին ԽՄԿԿ Կենտկոմի Պլենումի որոշմամբ ազատվեց ԽՄԿԿ Քաղկոմի անդամի թեկնածուի պարտականություններից (բայց մնաց Կենտկոմի անդամ)։
1988 թվականի ամռանը Կարելիայի կողմից դարձավ XIX համախորհրդային կուսակցական համագումարի պատվիրակ։ Հուլիսի 1-ին Ելցինը ելույթ է ունենում կուսակցական համագումարում։ Իր խոսքում նա պնդում է իր այն տեսակետը, որ Լիգաչովը պետք է հեռացվի Քաղբյուրոյից, քննադատեց կուսակցական վերնախավի առավելությունները, պնդում է, որ «լճացման» համար պետք չէ միայն Բրեժնևին մեղադրել, այլ մեղավոր է ամբողջ Քաղբյուրոն՝ որպես «կոլեկտիվ մարմին»։ Ելույթի ավարտին Ելցինը խնդրում է ԽՄԿԿ Կենտկոմի հոկտեմբերյան համագումարի՝ իր ելույթը համագումարին սխալմունք համարած որոշումը չեղարկել և այդպիսով վերականգնել Ելցինին։
ԽՍՀՄ ժողպատգամավորի ընտրություններ
1989 թվականի մարտի 26-ին ընտրվեց ԽՍՀՄ ազգային պատգամավոր ազգային-տարածքային համար 1 (քաղաք Մոսկվա) շրջանի կողմից՝ ստանալով մոսկվացիների ձայների 91.53 %-ը, 90 % ներկայության դեպքում։ Ելցինի հետ մրցակցում էր իշխանությունների կողմից հովանավորվող ԶԻԼ գործարանի գլխավոր տնօրեն Եվգենի Բրակովը։ Համագումարում ընտրությունների ժամանակ Ելցինը չեկավ Գերագույն խորհուրդ, իսկ պատգամավոր Ալեքսեյ Կազաննիկը (հետագայում Ելցինի կողմից նշանակվեց Ռուսաստանի Դաշնության գլխավոր դատախազ) հրաժարվեց մանդատից հօգուտ Ելցինի։ 1989 թվականի հունիսից մինչև 1990 թվականի դեկտեմբերը՝ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի անդամ։ Ընտրվեց ԽՍՀՄ ԳԽ շինարարության և ճարտարապետության հանձնաժողովի նախագահ և այդ առիթով մտավ ԽՍՀՄ ԳԽ նախագահության կազմի մեջ։ Միջտարածաշրջանային պատգամավորական խմբի ղեկավարներից մեկը։
1989 թվականին տեղի ունեցան մի շարք սկանդալներ. 1989 թվականի ամռանը Բ. Ելցինը, հրավիրված լինելով ԱՄՆ, իբրև հարբած վիճակում ելույթ է ունեցել. իտալական La Repubblica թերթից վերատպությունը «Պրավդայում» ընդունվեց որպես կուսակցական վերնախավի սադրանք «այլախոհ» Ելցինի հանդեպ, հանգեցրեց զանգվածային բողոքների և թերթի գլխավոր խմբագիր Վիկտոր Աֆանասևի պաշտոնանկության։ Ելցինի պնդմամբ՝ դեպքը բացատրվում է քնաբերի չափաքանակով, որը Ելցինը խմել էր առավոտյան՝ տանջվելով անքնությունից։ 1989 թվականի սեպտեմբերին Մերձմոսկվայում Ելցինը վայր ընկավ կամրջից։ Պատահեց ավտովթար. սեպտեմբերի 21-ին «Վոլգա» ավտոմեքենան, որով գնում էր Ելցինը, բախվեց «Ժիգուլի» մեքենայի հետ, Ելցինը ազդրի վնասվածք ստացավ։
1990 թվականի ապրիլի 25-ին՝ Իսպանիա կատարած ոչ պաշտոնական այցի ժամանակ, տեղի ունեցավ ավիավթար, ստացավ ողնաշարի վնասվածք և վիրահատվեց։ Դեպքից մեկ ամիս անց՝ ՌԽԴՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահի ընտրությունների ժամանակ, մամուլում ակնարկներ հայտնվեցին, որ վթարը կազմակերպվել էր ԽՍՀՄ Պետանվտանգության կոմիտեի (ԿԳԲ) կողմից։ Կարծիք էր հայտնվում, որ այս վթարից հետո ծագած բազմաթիվ շշուկներն ազդեցին ընտրությունների ելքի վրա ։
1990 թվականի մայիսի 29-ին ընտրվեց ՌԽԴՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահ (երրորդ փորձից՝ հավաքելով 535 ձայն ընդդեմ «Կրեմլի թեկնածու» Ալեքսանդր Վլասովի)։ Ելցինի նախագայության ընթացքում Գերագույն խորհուրդն ընդունեց երկրի հետագա զարգացման վրա ազդող մի շարք օրենքներ, այդ թվում 1990 թվականի դեկտեմբերի 24-ի ՌԽԴՍՀ սեփականության մասին օրենքը։
1990 թվականի հունիսի 12-ին համագումարը հռչակագիր ընդունեց ՌԽԴՍՀ պետական ինքնուրույնության մասին՝ նախատեսող ռուսական օրենքների գերակայություն խորհուրդների օրենքների նկատմամբ։ Սա էական մեծացրեց նախկինում երկրորդական, կախյալ դեր ունեցող ՌԽԴՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահի քաղաքական կշիռը։ 1991 թվականին հուլիսի 12-ը, համաձայն ՌԴ Գերագույն խորհրդի որոշման ՝ դարձավ Ռուսաստանի Դաշնության պետական տոնը։
1990 թվականի հուլիսի 12-ի ԽՄԿԿ վերջին՝ XXVIII համագումարում Ելցինը հանդես եկավ կոմունիստական կուսակցության և նրա ղեկավար Գորբաչովի հասցեին քննադատությամբ և հայտարարեց իր՝ կուսակցությունից դուրս գալու մասին։
1991 թվականի փետրվարի 19-ին Ելցինը հեռուստատեսային ելույթի ժամանակ քննադատեց ԽՍՀՄ կառավարության քաղաքականությունը և առաջին անգամ պահանջեց Միխայիլ Գորբաչովի հրաժարականն ու իշխանության փոխանցումը խորհրդային հանրապետությունների ղեկավարներից կազմված Դաշնային խորհրդին։
1991 թվականի փետրվարի 21-ին ՌԽԴՍՀ Գերագույն խորհրդի նիստում հրապարակվեց «վեցի նամակը» (Գերագույն խորհրդի նախագահի տեղակալներ Սվետլանա Գորյաչևայի և Բորիս Իսաևի, երկու պալատներ նախագահներ Վլադիմիր Իսակովի և Ռամազան Աբդուլաթիպովի և նրանց տեղակալների Ալեքսանդր Վեշնյակովի և Վիտալի Սիրովատկոյի), որի մեջ քննադատվում էր Ելցինի միահեծան կառավարման ոճը Գերագույն խորհրդի ղեկավարության աշխատանքի ժամանակ։ Նրա պաշտպանությամբ ակտիվ ելույթ ունեցավ Ռուսլան Խասբուլատովը (նախագահի առաջին տեղակալը), և պատգամավորները այդ նամակին էական նշանակություն չտվեցին։
ՌԽՖՍՀ նախագահ
1991 թվականի հունիսի 12-ին ընտրվեց ՌԽՖՍՀ նախագահ՝ ստանալով 45 552 041 ընտրողների ձայները, որը կազմեց ընտրություններին մասնակցած ընտրողների 57,30 տոկոսը և ակնհայտորեն գերազանցելով Նիկոլայ Իվանովիչ Ռիժկովին, ով, չնայած խորհրդային իշխանությունների աջակցությանը, ստացավ ընտրողների ձայների միայն 16,85 %-ը ։ Բ.Ն. Ելցինի հետ փոխնախագահ ընտրվեց Ալեքսանդր Լուցկոյը ։ Ընտրվելուց հետո Բ. Ելցինի կարգախոսները դարձան բարձրաստիճան պաշտոնյաների առավելությունների դեմ պայքարը և ԽՍՀՄ կազմում Ռուսաստանի ինքնիշխանության պահպանումը։
Ռուսաստանի պատմության մեջ սրանք նախագահական առաջին համաժողովրդական ընտրություններն էին։ ԽՍՀՄ նախագահ Գորբաչյովը չէր ընտրվել համաժողովրդական ընտրություններում, այլ ԽՍՀՄ ազգային պատգամավորների Համագումարի քվեարկության արդյունքում։
1991 թվականի հուլիսի 10-ին Ելցինը Ռուսաստանի ազգին և ռուսական Սահմանադրությանը հավատարմության երդում տվեց և ստանձնեց ՌԽՖՍՀ նախագահի պաշտոնը։ Երդմնակալությունից հետո ելույթ ունեցավ ծրագրային ելույթով, որը սկսեց վճռականորեն և հուզական՝ հասկանալով պահի հանդիսավորությունը ։
Ելցինի՝ ՌԽՖՍՀ նախագահ ընտրվելու հետ կապված ՌԽՖՍՀ ազգային պատգամավորների համագումարն ազատեց նրան Գերագույն խորհրդի նախագահի պարտականություններից և դադարեցրեց նրա պատգամավորական իրավասությունները ։
Առաջին հրամանագիրը, որն ստորագրեց Ելցինը, «ՌԽՖՍՀ կրթության զարգացման առաջնահերթ խնդիրների մասին» հրամանագիրն էր։ Փաստաթղթի պատրաստման գործում ակտիվ մասնակցություն ունեցավ ՌԽՖՍՀ կրթության նախարարությունը՝ Է.Դ.Դնեպրովի գլխավորությամբ, նկատվեցին կրթության համակարգին օժանդակության մի շարք միջոցներ (հիմնականում՝ ֆինանսական), որոնք կրում էին հռչակագրային բնույթ։ Հրամանագրում նշված շատ կետեր այդպես էլ անկատար մնացին, օրինակ՝ խոստումը «յուրաքանչյուր տարի արտերկիր սովորելու, պրակտիկայի, որակավորման բարձրացման ուղարկելու ոչ պակաս, քան 10 հազար սովորողների, ասպիրանտների, դասախոսների և գիտամանկավարժական աշխատակիցների» ։
1991 թվականի հուլիսի 20-ին Ելցինի կողմից ստորագրված համար 14 հրամանագիրը՝ «ՌԽԴՍՀ պետական մարմիններում, հաստատություններում և կազմակերպություններում քաղաքական կուսակցությունների և հասարակական զանգվածային շարժումների կասեցման մասին» ՝ դառնալով ապակուսակցականացման և ապագաղափարախոսացման քաղաքականության եզրափակիչ ակորդը։ Ելցինն սկսեց բանակցություններ նոր համագործակցային պայմանագրի շուրջ Միխայիլ Գորբաչյովի և խորհրդային մյուս հանրապետությունների ղեկավարների հետ։
Դիմադրություն
1991 թվականի օգոստոսի 19-ին՝ ԱԻՊԿ ստեղծելու հայտարարությունից և Գորբաչովին Ղրիմում մեկուսացնելուց հետո, Ելցինը գլխավորեց ընդդիմադիրների դեմ գործողությունները և Ռուսաստանի Խորհուրդների տունը («Սպիտակ տուն») դարձրեց դիմադրության կենտրոն։ Դիմադրության հենց առաջին օրը Ելցինը, Սպիտակ տան դիմաց ելույթ ունենալով զրահամեքենայի վրայից, ԱԻՊԿ գործողությունները որակավորեց պետական հեղաշրջում, այնուհետև հրապարակեց ԱԻՊԿ գործողությունները չճանաչելու մասին մի շարք հրամանագրեր։ Օգոստոսի 23-ին Ելցինը հրամանագիր ստորագրեց ՌԽՖՍՀ ԿԿ գործունեությունը դադարեցնելու մասին, իսկ նոյեմբերի 6-ին՝ ԽՄԿԿ գործունեության կասեցման վերաբերյալ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի նախագահներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի վարչապետներ Կատեգորիա:Երևանի պատվավոր քաղաքացիներ Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Բորիս Ելցին Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Քաղաքական ընտանիքներ Կատեգորիա:«Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 26-րդ համագումարի պատվիրակներ Կատեգորիա:20-րդ դարի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ռուս հուշավիպագիրներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 27-րդ համագումարի պատվիրակներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ պատգամավորներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ
Վալ Մազինո
Վալ Մազինո (Val Màsino), կոմունա Իտալիայի Լոմբարդիա մարզի Սոնդրիո գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 952 մարդ 2008 թվականի մարդահամարի տվյալների։ Խտությունը կազմում է 8 մարդ/կմ²։ Տարածքը 9 կմ² է։ Փոստային ինդեքս՝ 23010։ Հեռախոսային կոդ՝ 0342։
Ժողովրդագրություն
Բնակչություն
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Լոմբարդիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ջորջ Էլվուդ Սմիթ
Ջորջ Էլվուդ Սմիթ (George Elwood Smith, ), ամերիկացի ֆիզիկոս, աշխատել է Բելլի լաբորատորիայում։ 2009 թվականի Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր, համատեղ Վիլլարդ Բոյլի հետ ստացել է մրցանակի կեսը «ԼԿՍ մատրիցաների օպտիկական կիսահաղորդիչ տվիչների նախագծման համար» ։ Մրցանակի երկրորդ կեսը ստացել է Չարլզ Կաոն։
Կենսագրություն
1955 թվականին Փենսիլվանիայի համալսարանում ստացել է բակալավրի կոչում, իսկ 1959 թվականին դոկտորի կոչում Չիկագոյի համալսարանում։ Նրա դոկտորական աշխատությունը կազմում էր ընդամենը 8 էջ ։ 1959-ից 1986 թվականները աշխատել է Բելլի լաբորատորիայում, զբաղվելով նոր տիպի լազերների և կիսահաղորդիչային սարքերի հետազոտություններով։ Ստացել է տասնյակ պատենտներ, ղեկավարել է ինտեգրալ սխեմայի նախագծման թիմը ։
1969 թվականին, համատեղ Վիլլարդ Բոյլի հետ նախագծել է նոր տիպի սարք՝ Լիցքային կապով սարք, որի համար նրանք համատեղ ստացել են Ֆրանկլինի ինստիտուտի Ստյուարտ Բելենտայնի մեդալ 1973 թվականին, Էլեկտրոնիկայի և էլեկտրոտեխնիկայի ճարտարագետների ինստիտուտի Մորիս Լիբմանի մրցանակ 1974 թվականին, Ամերիկայի լուսանկարչական միության առաջխաղացման մեդալ 1986 թվականին, C&C մրցանակ 1999 թվականին, Չարլզ Ստարկ Դրեյպերի մրցանակ 2006 թվականին, և Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ 2009 թվականին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նոբելյան մրցանակակիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Չիկագոյի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Փենսիլվանիայի համալսարանի շրջանավարտներ
Ոլորում (դեֆորմացիա)
Ոլորում, նյութերի դիմադրությունում, դեֆորմացիայի տեսակ, որը բնութագրվում է դեֆորմացվող մարմնի լայնական կտրվածքների փոխադարձ պտույտով, այդ կտրվածքներում գործող մոմենտների ազդեցությամբ։ Ոլորման ժամանակ կլոր ձողերի լայնական կտրվածքները փոքր դեֆորմացիաների դեպքում մնում են հարթ։ Պրիզմայաձև ձողերի ոլորման դեպքում տեղի է ունենում լայնական կտրվածքների ձևափոխություն, այսպես կոչված, դեպլանացիա։ Գործնականում առավել հաճախ հանդիպող դեպքը կլոր ուղիղ ձողի ոլորումն է։ Ոլորող մոմենտի ազդեցությամբ ձողի լայնական կտրվածքներում առաջանում են շոշափող լարումներ, իսկ ձողի կտրվածքները շրջվում են մեկը մյուսի նկատմամբ ոլորքի φ անկյունով։ Ձողի միավոր երկարությանը բաժին ընկնող ոլորքի անկյունը կոչվում է ոլորքի տեսակարար անկյուն։
Կաշկանդված և չկաշկանդված ոլորումներ
Եթե բոլոր լայնական կտրվածքները միատեսակ են դեֆորմացվում, ապա ոլորումը կոչվում է ազատ կամ չկաշկանդված։ Ոլորումը կոչվում է կաշկանդված, եթե լայնական կտրվածքների դեպլանացիաները տարբերվում են միմյանցից։ Այդ դեպքում լայնական կտրվածքներում շոշափող լարումների հետ մեկտեղ առաջ են գալիս նաև նորմալ լարումներ։
Կատեգորիա:Ֆիզիկա
Իռսավա
Իռսավա (Õrsava), գյուղ Էստոնիայի Պիլվամաա նահանգի Վեռսկա շրջանում։
Նովոգեորգիևկա (գյուղ, Բաշտանկայի շրջան)
Նովոգեորգիևկա (Новогеоргіївка), գյուղ Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Բաշտանկայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1804 թվականին։
Իռսավա
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 5 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Պիլվամաա նահանգի Վեռսկա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Նովոգեորգիևկա (գյուղ, Բաշտանկայի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Նովոգեորգիևկա գյուղում բնակվում էր 396 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,59 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Բաշտանկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1804 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Տիրետ-1
Տիրետ-1 (Тыреть-1), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Իրկուտսկի մարզի Զալարինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2011 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 3855 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Իրկուտսկի մարզի Զալարինսկի շրջանի բնակավայրեր
Բուրբոն
Բուրբոն, վիսկիի տեսակ, որն արտադրվում է ԱՄՆ-ում։
Խմիչքն ի հայտ է եկել XVIII դարի ավարտին XIX դարի սկզբին Պարիս քաղաքում (Բուրբոն, Կենտուկի, ԱՄՆ) ։ Ավելի ստույգ, 1821 թվականին ցուցադրվում է նոր խմիչքի գովազդը հենց այդ անվանումով։ Բաղադրատոմսը հայտնի է եղել ավելի վաղ՝ արդեն 1789 թվականին պատվարժան Էլայա Գրեյգն իր համայնքի կարիքները հոգալու համար թորել է նմանատիպ խմիչք։
Բուրբոնի և եվրոպական վիսկի միջև հիմնական տարբերությունն այն է, որ բուրբոնը թորում են եգիպտացորենից, իսկ վիսկին՝ ցորենից։ Մյուս տարբերություն այն է, որ բուրբոնը պահվում է հատուկ տակառներում, որոնք պատրաստվում են կաղնուց։ Հատկապես սա է Էլայա Գրեյգի նորարաությունը, ով պատահաբար հասկացել է, որ կաղնե տակառներում խմիչքը ձեռք է բերում յուրահատուկ համ և բույր։
Բուրբոնը համարվում է ԱՄՆ-ի ազգային խմիչք ։
Արտաքին հղում
Կատեգորիա:Թունդ ալկոհոլային խմիչքներ
Սվերկուշինո
Սվերկուշինո (Сверкушино), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սիչովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 0 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սիչովսկի շրջանի բնակավայրեր
Գրիգոր Նարեկացու հուշարձան (այլ կիրառումներ)
Գրիգոր Նարեկացու հուշարձանը կարող է վերաբերել՝
Սպրիանա
Սպրիանա (Spriana), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Լոմբարդիա մարզի Սոնդրիո գավառում ։ Բնակչությունը կազմում է 116 մարդ, խտությունը կազմում է 15 մարդ/կմ²։ Տարածքը գրավում է 8 կմ²։ Էլեկտրոնային փոստ՝ 23020, հեռախոսային կոդ՝ 0342։
Ժողովրդագրություն
'''Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Լոմբարդիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Յուրի Կոտով
Յուրի Կոտով (Ю́рий Миха́йлович Ко́тов, ), խորհրդային և ռուս դիվանագետ։ Արտակարգ և լիազոր դեսպան (1991 թվականի մարտի 18) ։
Կենսագրություն
1965 թվականին ավարտել է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանը։ Տիրապետում է ֆրանսերենին և անգլերենին։
1963 թվականից զբաղվում է դիվանագիտական գործունեությամբ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Լյաենե-Սաառե (Էստոնիայի շրջան)
Լյաենե-Սաառե շրջան (Muhu vald), շրջան Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգում։ Շրջանի կենտրոնն է Կուռեսաառե քաղաքը։
Լյաենե-Սաառե շրջանը ստեղծվել է Լյումանդա, Կեռլա և Կաառմա շրջանների միաձուլումից հետո 2014 թվականի դեկտեմբերի 14-ին ։
During the administrative-territorial reform in 2017 թվականի ադմինիստրատիվ-տարածքային ռեֆորմից հետո Սաարեմա կղզու բոլոր 12 մունիցեպալիտետները միավորվել են մեկ ի մեջ – Սաարեմա շրջան ։
Բնակչություն
2014 թվականի տվյալներով շրջանում բնակվում էին 7200 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի շրջաններ
Լևոն Գասպարյան
Լևոն Ավետիսի Գասպարյան, հայ քանդակագործ։
Կենսագրություն
1918 թվականին ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի Շտիգլիցի անվան նկարչության ուսումնարանը, 1927 թվականին՝ Լենինգրադի գեղարվեստի ակադեմիան։ 1950 թվականին դասավանդել է Լենինգրադի Գեղարվեստա-արդյունաբերական ուսումնարանում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Աղասի Քանքանյան
Աղասի Գարեգինի Քանքանյան, հայ խորհրդային քիմիկոս, ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1970), քիմիական գիտությունների թեկնածու (1939), դոցենտ (1941)։
Կենսագրություն
1915 թվականին նրանց ընտանիքը բռնել է գաղթի ճանապարհը, հասել Երևան։ Սովորել է գաղթականների երեկոյան, ապա՝ Ալեքսանդր Մյասնիկյանի անվան միջնակարգ դպրոցում, որն ավարտել է 1924 թվականին։
1928 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի գյուղատնտեսական ֆակուլտետը՝ Աղասի Քանքանյանը աշխատանքի է անցել վերլուծական քիմիայի ամբիոնում նախ որպես լաբորանտ, ապա՝ ասիստենտ։
1935-1935 թվականներին սովորել է Լենինգրադի համալսարանի ասպիրանտուրայում։ 1939 թվականին թեկնածուական ատենախոսություն պաշտպանելուց հետո վերադարձել է Երևան և շարունակել աշխատել վերլուծական քիմիայի ամբիոնում մինչև 1985 թվականը։ 13 տարի համատեղությամբ դասավանդել է գյուղատնտեսական ինստիտուտում, շուրջ տասը տարի աշխատել ՀԽՍՀ ԳԱ քիմիայի ինստիտուտում։
Գիտական աշխատանքները հիմնականում վերաբերում են ներմետաղական միացությունների ստացմանն ու հետազոտմանը։ Ուսումնասիրել է ՀԽՍՀ բնական սորբենտները և կիրառել դրանք որպես նրբաշերտ քրոմատագրաֆիական կրողներ՝ անօրգանական իոնները բաժանելու և որոշելու համար։ Մշակել է նստեցուցիչ-կոմպլեքսանտի բարենպաստ կոնցենտրացիայի որոշման քրոմատագրաֆիական եղանակ։
Հեղինակ է շուրջ 150 գիտական հոդվածների, «Անալիտիկ քիմիայի խնդիրներ և վարժություններ» (1974), «Որակական քիմիայի անալիզի գործնական աշխատանքներ» (1977), «Որակական քիմիայի անալիզի տեսական հիմունքներ» (1979) ձեռնարկների և համահեղինակ՝ «Վերլուծական քիմիայի ծրագրավորված խնդիրների ժողովածու» (1984), «Քիմիական անալիզի հիմունքներ» (1985) գրքերի։
Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ քիմիկոսներ Կատեգորիա:ԵՊՀ քիմիայի ֆակուլտետի շրջանավարտներ Կատեգորիա:ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչներ Կատեգորիա:Քիմիական գիտությունների թեկնածուներ
Կիրան Կլարկ
Կիրան Կլարկ (Ciaran Clark, ), իռլանդացի ֆուտբոլիստ, Պրեմիեր Լիգան ներկայացնող «Աստոն Վիլա» ակումբի և Իռլանդիայի հավաքականի պաշտպան ։
Ակումբային կարիերա
Չնայած Կիրանը ծնվել է Լոնդոնում, 11 տարեկանում տեղափոխվեց Բիրմինգհեմ՝ «Աստոն Վիլայի» ակադեմիա։ Այնտեղ նա դարձավ ակադեմիայի ավագը (մինչև 18 տարեկանների) և, հաղթելով անգլիական Պրեմիեր Լիգան փոխարինող թիմերի մեջ հաղթեց չեմպիոնական տիտղոսը։ Առաջին անգամ թիմի հիմնական կազմի հայտացուցակում հայտնվեց ՈՒԵՖԱ-ի Գավաթի 2008-2009 շրջանակներում կայացած մոսկովյան «ԲԿՄԱ»-ի դեմ հանդիպմանը, սակայն մնաց պահեստայինների կազմում։
2009 թվականի օգոստոսի 30-ին նա թիմի հիմնական կազմում իր նորամուտը նշեց «Ֆուլհեմի» դեմ խաղում, որն ավարտվեց «Աստոն Վիլայի» հաղթանակով (2:0)։ Նրա խաղադաշտ դուրս գալը կապված էր հիմնական պաշտպան Կերտիս Դևիսի վնասվածքի հետ։ Այդ խաղում նա փոխարինման դուրս եկավ Կարլոսոմ Կուելյարոմի հետ միասին։ Չնայած խստասիրտ խաղընկերությունը նման խաղացողների հետ, ինչպիսիք են Ռիչարդ Դաննը և Ջեյմս Քոլինզը, Կիրանը կարողացավ ամրապնդվել առաջին թիմում։ «Աստոն Վիլայի» կազմում նրա երկրորդ անգամ խաղադաշտ դուրս գալը տեղի ունեցավ Անգլիայի գավաթի շրջանակներում կայացած «Բրայտոն էնդ Հոուվ Ալբիոնի» դեմ խաղը։ Այդ խաղն ավարտվեց «Աստոն Վիլայի» հաղթանակով (3:2)։ 2009 թվականի նոյեմբերին նա ակումբի հետ պայմանագիրը երկարաձգեց մինչև 2012 թվականը։
Կլարկը խաղադաշտում հայտնվեց Պրեմիեր Լիգայի 2010-2011 մրցաշրջանի առաջին 2՝ «Վեստ Հեմի» և «Նյուքասլի» դեմ խաղերում։ Այդ խաղերում «Աստոն Վիլայի» դարպասն անառիկ մնաց։ Այդ տարի գլխավոր մարզչի պաշտոնում փոփոխություն տեղի ունեցավ. ակումբը Մարտին Օ’Նիլի փոխարեն գլխավորեց Ժերար Ուլյեն։ Նոր ներկայացուցչի նորամուտը կայացավ Լիգայի գավաթի շրջանակներում կայացած «Բլեքբերն Ռովերսի» դեմ խաղում։ Հետո նա անընդմեջ դուրս էր գալիս հիմնական կազմ ազգային առաջնության «Բիրմինգհեմի», «Ֆուլհեմի», «Բլեկպուլի» դեմ խաղերում։ Դա տեղի ունեցավ հարձակման մեջտեղում չափից շատ վնասվածքների պատճառով։ 2010 թվականի նոյեմբերի 27-ին Կլարկը իր առաջին գոլը խփեց «Արսենալի» դեմ խաղում, սակայն թիմին դա չօգնեց. «Աստոն Վիլան» պարտվեց այդ խաղը 4:2 հաշվով։
Հավաքականի կարիերա
Կլարկը եղել է Անգլիայի պատանեկան հավաքականի (մինչև 19 տարեկանների) ավագը։ Նրա հետ թիմը անցավ պատանեկան Եվրո 2008-ի որակավորման փուլը, ինքը՝ Կիրան, մասնակցել է 6 խաղերից 5-ին։ Գլխավոր առաջնությանը չմասնակցեց մարզումների ժամանակ ստացած կոճի վնասվածքի պատճառով։ Հետո նա տեղափոխվեց Անգլիայի պատանեկան հավաքական (մինչև 20 տարեկանների), որտեղ հետագայում ևս ավագ դարձավ։
2010 թվականի սեպտեմբերի վերջին Իռլանդիայի ֆուտբոլային ասոցիացիան իր սկաուտներին և պատանեկան հավաքականի նախկին մարզիչ Դոն Գիվենսին ուղարկեց, որպեսզի «Բլեքբերնի» դեմ խաղում դիտի ներուժ ունեցող նորեկի խաղը։ 2010 թվականի հունվարի 5-ին Կլարկը հայտարարեց, որ շարունակում է իր կարիերան Իռլանդիայի հավաքականում։ Իր տեղափոխման մեջ մեծ դեր խաղաց ակումբակից Ռիչարդ Դանին, ով համոզեց խաղացողին։ 2010 թվականի նոյեմբերի 12-ին Կլարկը հայտնվեց Նորվեգիայի հավաքականի դեմ ընկերական խաղի հայտացուցակում։ 2011 թվականի փետրվարի 8-ին նա իր նորամուտը նշեց «Ավիվա» մարզադաշտում՝ Ուելսի հավաքականի դեմ խաղում։
Միջազգային
'''Ընդհանուր. 2 խաղ/ 0 խփած գոլ; 1 հաղթանակ, 0 ոչ ոքի, 1 պարտություն:'''
(ճշգրտված է 2011 թվականի փետրվարի 8-ի դրությամբ)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իռլանդիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2016-ի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Քեթվիլ
Քեթվիլ (Quetteville), համայնք Ֆրանսիայի Ստորին Նորմանդիա մարզի Կալվադոս գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 375 մարդ, բնակչության խտությունը` 36.34 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 10.32 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 160 կմ արևմուտք, Կան քաղաքից` 55 կմ արևելք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 246 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 179-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 67։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 72,8 %։ 179 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 163 անձ (101 տղամարդ և 62 կին)։ Գործազուրկ են եղել 16 անձ (8 տղամարդ և 8 կին)։ 67 անաշխատունակներից 12-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 21-ը` թոշակառուներ, իսկ 34-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Նովոգորոժենո
Նովոգորոժենո (Новогорожене), գյուղ Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Բաշտանկայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1910 թվականին։
Աստղաֆիզիկա
Աստղաֆիզիկա, աստղագիտության բաժին. ուսումնասիրում է երկնային մարմիններում, նրանց համակարգերում և տիեզերական տարածությունում տեղի ունեցող ֆիզիկական երևույթները (ինչպես նաև քիմիական պրոցեսները)։ Աստղաֆիզիկան ընդգրկում է Տիեզերքում տեղի ունեցող ֆիզիկական երևույթներին վերաբերող տեղեկությունների ստացման մեթոդների մշակումը, այդ տեղեկությունների կուտակումը, նրանց գիտական մշակումը և տեսական ընդհանրացումը։ Տեսական աստղաֆիզիկան, որի խնդիրն է դիտողական աստղաֆիզիկայի ստացած փաստական տվյալների ընդհանրացումը և բացատրումը, օգտվում է տեսական ֆիզիկայի օրենքներից ու մեթոդներից։
Նովոգորոժենո
2001 թվականի տվյալներով Նովոգորոժենո գյուղում բնակվում էր 26 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,41 կմ²։
Աստղաֆիզիկա
Դիտողական աստղաֆիզիկայի մեթոդների համախմբությունը հաճախ անվանում են գործնական աստղաֆիզիկա։ Ի տարբերություն ֆիզիկայի, որի հիմքում ընկած է երևույթի ընթանալու պայմանները կամայականորեն փոփոխելու հնարավորություն տվող փորձը, աստղաֆիզիկան հիմնվում է գլխավորապես դիտումների վրա, որի ժամանակ հետազոտողը հնարավորություն չունի փոխել ֆիզիկական պրոցեսի ընթացքը։ Սակայն այս կամ այն երևույթը ուսումնասիրելիս, սովորաբար, հնարավորություն է ընձեռվում այն դիտել երկնային շատ օբյեկտների վրա և տարբեր պայմաններում, այնպես որ, վերջին հաշվով, աստղաֆիզիկան գտնվում է ոչ պակաս բարենպաստ պայմաններում, քան փորձառական ֆիզիկան։ Շատ դեպքերում երկնային մարմիններում և համակարգերում նյութը գտնվում է այնպիսի պայմաններում (գերբարձր կամ գերցածր խտություններ, բարձր ջերմաստիճաններ և այլն), որոնք խիստ տարբերվում են ժամանակակից ֆիզիկական լաբորատորիաների համար մատչելի պայմաններից։ Դրա շնորհիվ աստղաֆիզիկական հետազոտությունները հաճախ հանգեցնում են ֆիզիկական նոր օրինաչափությունների բացահայտման։ Ըստ երկու հատկանիշի (դիտման մեթոդներ և դիտվող օբյեկտներ), դիտողական աստղաֆիզիկան պատմականորեն բաժանվել է առանձին մասնաճյուղերի։ Տարբեր մեթոդների են նվիրված այնպիսի մասնաճյուղեր, ինչպիսիք են աստղալուսաչափությունը, աստղասպեկտրոսկոպիան, աստղասպեկտրալուսաչափությունը, աստղաբևեռաչափությունը, աստղագունաչափությունը, ռենտգենյան աստղագիտությունը և այլն։
Ըստ դիտարկվող օբյեկտների, առանձնացված մասնաճյուղերի օրինակ կարող են ծառայել Արեգակի ֆիզիկան, մոլորակների ֆիզիկան, գալակտիկական միգամածությունների ֆիզիկան, աստղերի ֆիզիկան և այլն։ Տիեզերական թռիչքների տեխնիկայի զարգացմանը զուգընթաց աստղաֆիզիկական հետազոտություններում մեծ դեր է խաղում Երկրի արհեստական արբանյակներում և տիեզերական զոնդերում զետեղված գործիքների օգնությամբ կատարված դիտումների վրա հենվող արտամթնոլորտային աստղագիտությունը։ Տիեզերագնացության զարգացմամբ հնարավորություն ստեղծվեց այդպիսի գործիքներ տեղակայել նաև այլ երկնային մարմինների (առաջին հերթին՝ Լուսնի) վրա։ Դրա հիման վրա էլ ենթադրվում է փորձառական աստղագիտության զարգացումը։ Դիտողական և փորձառական աստղադիտությունների սահմանագծում են գտնվում ինչպես ռադիոաստղագիտությունը (աստերոիդների, Լուսնի, Երկրին մոտ մոլորակների ռադիոլոկացիան), այնպես էլ լազերային աստղագիտությունը, որը երկնային մարմինների վերաբերյալ տեղեկություններ է ստանում (որոնք օգտագործվում են աստղաֆիզիկայում) էլեկտրամագնիսական ալիքների փնջով այդ մարմիններր արհեստականորեն լուսավորելու միջոցով։
Պատմություն
Անզեն աչքով երևացող աստղերը արդեն մ.թ.ա. 2-րդ դարում, ըստ պայծառության, բաժանվել են 6 դասերի (աստղային մեծություններ)։ Այդ բաժանումը հետագայում ճշգրտվեց և տարածվեց ավելի թույլ աստղերի, ինչպես նաև ճառագայթումների ընդունման ոչ վիզուալ եղանակների վրա և, ըստ էության, դրվեց ժամանակակից աստղալուսաչափության հիմքում։ Մինչև աստղադիտակի գյուտը նկարագրվել են արեգակնային հրվիժակները, պայծառ գիսավորները, Գալակտիկայում հայտնաբերվել են նոր և գերնոր աստղեր (մասնավորապես Կասիոպեայում գտնվող 1572 գերնորի մանրազնին դիտարկում են կատարել դանիացի Տիխո Բրահեն և պրագացի աստղագետ Տադեուշ Հայեկը)։
Լաբորատոր սպեկտրոսկոպիայի և ատոմների ու իոնների սպեկտրների տեսության (քվանտային մեխանիկայի հիման վրա) արագ զարգացումը 20-րդ դարի առաջին կեսին հանգեցրեց աստղային սպեկտրների մեկնաբանման հնարավորությանը և դրա հիման վրա աստղերի ֆիզիկայի և առաջին հերթին՝ աստղային մթնոլորտների ֆիզիկայի զարգացմանը։ Աստղային մթնոլորտներում իոնացման տեսության հիմքերը 20-րդ դարի առաջին քառորդում դրեց հնդիկ ֆիզիկոս Մեղնադ Սահան։ 20-րդ դարի առաջին քառորդում տեսական աստղաֆիզիկայի հանդես գալը (որի հիմնադիրները համարվում են գերմանացի աստղագետ Կարլ Շվարցշիլդն ու անգլիացի աստղագետ Արտուր Էդինգտոնը) և նրա գլխավոր ուժերի կենտրոնացումը աստղային մթնոլորտների ֆիզիկայի և աստղերի կառուցվածքի վրա մեծացրին հետաքրքրությունը աստղային սպեկտրների ուսումնասիրության նկատմամբ։ Այդ պրոցեսը շարունակվեց մինչև դարի կեսը, երբ աստղագիտական հետազոտություններում սպեկտրալ հետազոտություններից բացի կարևոր դեր սկսեցին խաղալ ռադիոաստղագիտության, արտագալակտիկական աստղագիտության, ինչպես և արտամթնոլորտային աստղագիտության մեջ զարգացվող մեթոդները։ Գազային միգամածությունների սպեկտրների արգելված գծերի նույնացման և ռուս աստղագետ Վասիլի Ստրուվեի կողմից առաջին անգամ (1847) ուսումնասիրված միջաստղային կլանման հետազոտությունների ընդարձակման հետևանքով 20-րդ դարի երկրորդ քառորդից սկսեց արագ զարգանալ միջաստղային նյութի ֆիզիկան, իսկ ռադիոաստղագիտության մեթոդները աստղաֆիզիկայի այդ բնագավառի համար բացեցին անսահմանափակ հնարավորություններ (չեզոք ջրածնի 21 սմ ալիքի երկարությամբ ռադիոճառագայթման դիտումներ և այլն)։
Արդեն 20-րդ դարի 20-ական թվականներին, Է. Հաբլի (ԱՄՆ) աշխատանքների շնորհիվ վերջնականորեն ապացուցվեց սպիրալաձև միգամածությունների արտագալակտիկական բնույթը։ Երկնային այդ օբյեկտները՝ գալակտիկաները, որոնք աստղերի և միջաստղային նյութի հսկայական խառնակույտեր են, ուսումնասիրվում են ինչպես օպտիկական, այնպես էլ ռադիոաստղագիտական մեթոդներով։ Երկու մեթոդներն էլ տալիս են միևնույն կարևորության և միմյանց լրացնող տեղեկություններ, չնայած վերջինս ստացված տեղեկությունների քանակով զիջում է առաջինին։ 20-րդ դարի 40-ական թվականների վերջերից երկնքի լուսանկարման համար սկսեցին օգտագործել մեծ տեսադաշտով խոշոր աստղադիտակներ (Շմիդի և Մաքսուտովի աստղադիտակներ), որոնցով հնարավորություն ստեղծվեց կատարել գալակտիկաների և նրանց կույտերի մասսայական ուսումնասիրություններ։
ԱՄՆ-ի Մաունթ Պալոմարի աստղադիտարանում (Վ. Բաադե, Ֆ. Ցվիկի, Ա. Սենդիջ), ՀՍՍՀ ԳԱ Բյուրականի աստղաֆիզիկական աստղադիտարանում (Վ. Համբարձումյան, Բ. Մարգարյան և ուրիշներ), Մոսկվայի Պ. Կ. Շտերնբերգի անվան աստղագիտական ինստիտուտում (Բ. Ա. Վորոնցով-Վելյամինով), ինչպես նաև Քեմբրիջի (Մեծ Բրիտանիա) ու Պարկսի (Ավստրալիա) ռադիոաստղադիտարաններում կատարված հետազոտությունները բացահայտեցին գալակտիկաների ձևերի և նրանցում տեղի ունեցող ֆիզիկական երևույթների հսկայական բազմազանությունը։ 50-ական թվականների 2-րդ կեսին հայտնաբերվեցին գալակտիկաների կորիզների ակտիվության արտահայտություններ հանդիսացող հսկայական մասշտաբների պայթյունային պրոցեսներ։ Տեսական աստղաֆիզիկայի առաջ խնդիր դրվեց բացատրել դրանք։ 60-ական թվականների 1-ին կեսին հայտնաբերվեցին քվազիաստղային ռադիոաղբյուրներ (քվազարներ)։ Քվազարների և գալակտիկաների կորիզների ուսումնասիրությունը ցույց տվեց, որ դրանք իրենց բնույթով արմատականորեն տարբերվում են աստղերից, մոլորակներից և միջաստղային փոշուց կամ գազից։ Նրանցում դիտվող նոր երևույթներն այնքան ինքնատիպ են, որ դրանց նկատմամբ միշտ չէ, որ կիրառելի են գոյություն ունեցող ֆիզիկական պատկերացումները։ Այդ և մի շարք այլ հայտնագործությունների շնորհիվ աստղաֆիզիկան, ըստ էության, հեղափոխություն է ապրում, որը իր նշանակությամբ համեմատելի է Կոպեռնիկոսի-Գալիլեյի-Կեպլերի-Նյուտոնի ժամանակների հեղափոխությանը աստղագիտության մեջ և այն հեղաշրջմանը, որ ֆիզիկան ապրեց 20-րդ դարի 1-ին երեք տասնամյակներում։
20-րդ դարի վերջին հատվածում և 21-րդ դարի սկզբում արտամթնոլորտային աստղագիտության զարգացումը զգալիորեն հարստացրեց աստղագիտության գիտելիքները և հետազոտության մեթոդները։ Նշանակալի հաջողությունների են հասել Արեգակի, մոլորակների, արբանյակների և այլ երկնային մարմինների հետազոտությունները ավտոմատ միջմոլորակային կայաններով և զոնդերով։ Ուղեծրային աստղադիտակների և ռադիոսատղադիտակների օգտագործմամբ հնարավոր են դարձել ավելի ճշգրիտ և մանրակրկիտ հետազոտությունները։
Տես նաև՝