Գեղեցկուհին_(նկար)
Պատմություն և ստեղծում
Որպես «Արվեստի աշխարհ» ասոցիացիայի անդամի՝ Կուստոդիևին հետաքրքում էին ոչ միայն ազնվական մշակույթի կերպարները, այլ նաև գավառական կյանքով։ Նա եղել է առևտրականների մասին գրող իսկական պոետ ։ Կուստոդիևի վաճառականուհիները կարծես աստվածուհիներ էին, երջանկության, հագեցվածության և հարստության մասին ժողովրդական պատկերացումների արտահայտողները ։ Սակայն ժողովրդական վաճառականների թեմայով նրա շատ կտավներում կանացի գեղեցկության ռուսական իդեալը ձեռք է բերում հատուկ մոնումենտալություն չափազանցված ձևերով՝ իր մեջ միաժամանակ ներառելով հիացմունք, հեգնանք, արդիականություն և անցյալ, իրականություն և հորինվածք ։ Նույնիսկ առաջացավ «կուստոդիևյան գեղեցկուհիներ» արտահայտությունը, որոնք բնակվում էին հատուկ հեքիաթային աշխարհում, որտեղ պահպանված էր հայրիշխանական Ռուսաստանի հին կառույցը իր վաճառականուհիներով և ժողովրդական զբոսահանդեսներով, որոնք անցկացվում էին խաղաղ գավառական քաղաքներում։ Այդ արտասովոր կուստոդիևյան Ռուսաստանն էլ, որը լի էր կյանքով, լույսով և ուժով,առատությամբ և երաժշտությամբ, գույներով և զվարճանքներով, առօրյա կյանքից փախչում էր սայլակի վրա գամված նկարիչը ։ «Գեղեցկուհին» պատկերվել է այն ժամանակ, երբ Կուստոդիևի հիվանդությունը՝ ողնուղեղի ուռուցքը, հասել էր իր գագաթնակետին, որի պատճառով էլ իր կյանքի վերջին 15 տարիները նկարիչը անցկացրել է պարալիզացված ոտքերով ։ Իրական կյանքի համար Կուստոդիևը ուներ մի ճաշակ, իսկ նկարչության համար՝ այլ։ Նրա վաճառականուհիների համար հաճախ մոդելներ էին հանդիսանում ինտելիգենցիայի ներկայացուցիչները, մարմնեղ կանայք։ Ինքը՝ Կուստոդիևը, չէր հանդիսանում այդպիսի կերպարների սիրահար, նրա կինը՝ Յուլիա Կուստոդիևան, չուներ փարթամ կառուցվածք, ուներ փխրուն, աչքի չընկնող արտաքին։ Սրա հետ կապված Կուստոդիևը նշում էր, որ «նիհար կանայք չեն ոգեշնչում ստեղծագործելուն» ։ Այս անգամ նա հրավիրել է չեխովյան պիեսների տաղանդավոր կատարող, Մոսկվայի գեղարվեստական ակադեմիական թատրոնի առաջատար դերասանուհի Ֆաինա Շևչենկոյին ։ Նա խաղացել է ինչպես կախարդական քաջ գեղեցկուհիների, այնպես էլ փետրաներքնակների վրա կրքից և ցանկասիրությունից ձանձրացող անամոթ կանանց դերեր։ Շևչենկոն իրեն բնորոշ դերակատարումներն օժտեց յուրատեսակ մաքուր գեղատեսիլ տեսքով, և ըստ թատերական քննադատ Պ.Ա. Մարկովի՝ եղել է «շլացուցիչ իր պարզությամբ, վառ, հարուստ ներաշխարհով, ուժեղ խառնվածքով և բաց սրտով» ։ Կուստոդիևը առաջին անգամ երիտասարդ, կարմրաթուշ և փարթամամարմին Շևչենկոյին տեսավ 1914 թվականի օգոստոսին՝ Միխայիլ Սալտիկով-Շչեդրինի վեպի հիման վրա բեմադրված «Պազուխինի մահը» ներկայացման փորձի ժամանակ, որի համար Շևչենկոն պատրաստում էր դեկորացիաներ և հրապուրվեց նրանով  ։ Վասիլի Լուժսկոյի բեմադրության մեջ Շևչենկոն խաղում էր պետական խորհրդատուի կնոջ, առևտրականի դուստր Նաստասյա Իվանովնա Ֆուրնաչովայի դերը, որը ըստ Սալտիկով-Շչեդրինի՝ «շատ գեր կին» էր, անմիտ, ալարկոտ և մշտապես ձանձրացող, մոտավորապես երեսուն տարեկան կնոջ կերպար, որն էլ հավանաբար գերել է Կուստոդիևին և նրա մոտ նկարը ստեղծելու միտք է առաջացրել։ Դեկտեմբերի 3-ին տեղի ունեցած պրեմիերայից հետո Կոստոդիևը մտավ դերասանների դիմահարդարման սենյակ, և նրա՝ իբրև բնորդուհի հանդես գալու համեստ խնդրանքին Շևչենկոն համաձայնեց։ Սակայն, երբ արվեստանոցում իմացավ նկարի սյուժեն, նա բացականչեց․ «Ի՞նչ եք ասում Դուք։ Ես՝ Գեղարվեստական թատրոնի դերասանուհիս, պետք է մե՞րկ նստեմ։ Իսկ հետո հազարավոր մարդիկ ինձ պետք է մե՞րկ տեսնեն, ինչ ամոթ է»։ Կուստոդիևի համոզելուց հետո, որ դա «հանուն արվեստի» է, Շևչենկոն, այնուամենայնիվ, համաձայնվեց մերկանալ ռուս կնոջ հավաքական կերպարի համար, հնարավոր է նաև՝ ոչ առանց Լուժսկոյի օգնության  ։ Իմանալով տեղի ունեցածի մասին Մոսկվայի գեղարվեստական ակադեմիական թատրոնի գլխավոր ռեժիսոր Կոնստանտին Ստանիսլավսկին զայրացավ և Շևչենկոյին անվանեց «անառակ», բայց հասկանալով, որ տաղանդներին կորցնել պետք չէ, զայրույթը փոխեց ողորմածության և դերասանուհուն նոր դերեր տվեց ։ Սկզբում Կուստոդիևը Մոսկվայում ստեղծեց մատիտով ուրվանկարը բնօրինակից, իսկ երբ վերադարձավ տուն՝ Սանկտ Պետերբուրգ, սկսեց ստեղծել հիմնական կտավը ։ Նկարչի որդին՝ Կիրիլ Կուստոդիևը, հիշում է․