cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կորեայի Հանրապետության ոստիկանություն
Կորեայի Հանրապետություն
Ազատագրումից հետո՝ 1945 թվականի օգոստոսի 15-ին, ԱՄՆ ռազմական կառավարությունում ստեղծվեց ոստիկանության բաժինը, իսկ հոկտեմբերի 21-ին յուրաքանչյուր նահանգում ստեղծվեցին ոստիկանական բաժանմունքներ։ 1946 թվականին ոստիկանության վարչություն վերափոխվեց ոստիկանության բաժնի, յուրաքանչյուր գավառական ոստիկանության բաժին վերակազմավորվեց գավառական ոստիկանության բաժանմունքի, և ստեղծվեց երկաթուղային շրջանի ոստիկանության բաժանմունքը։ 1948 թվականի սեպտեմբերին ոստիկանական լիազորությունները ԱՄՆ ռազմական կառավարությունից փոխանցվեցին Կորեայի կառավարությանը, և քանի որ Ներքին գործերի նախարարության ներքո ստեղծվեց Հանրային անվտանգության վարչությունը, յուրաքանչյուր քաղաք և գավառական ոստիկանության գրասենյակ փոխվեց Ազգային ոստիկանական գործակալության։ 1949 թվականին երկաթուղային շրջանի ոստիկանական գործակալությունը կրճատվեց երկաթուղային ոստիկանության ստորաբաժանման, իսկ 1953 թվականի դեկտեմբերի 23-ին ստեղծվեց ծովային ոստիկանությունը։ Երբ 1963 թվականին վերացավ երկաթուղային ոստիկանության ուժը, այն տեղափոխվեց տրանսպորտի վարչություն։ 1974 թվականին Հանրային անվտանգության վարչությունը դարձավ Անվտանգության շտաբ, իսկ 1991 թվականին, երբ Անվտանգության շտաբը ընդլայնվեց մինչև Ազգային ոստիկանական գործակալություն, քաղաքային և մարզային ոստիկանական բաժանմունքները փոխվեցին տեղական ոստիկանական մարմինների։ 1996 թվականին Կորեայի ծովային ոստիկանությունն առանձնացվեց որպես ծովային գործերի և ձկնորսության նախարարությանը ենթակա կազմակերպություն ։
Կազմակերպություն
Կորեայի Հանրապետությունում ոստիկանության աշխատանքի համար պատասխանատու կազմակերպությունները ներառում են Ազգային ոստիկանական գործակալությունը և նրա հետ կապված այլ կազմակերպություններ, Կորեայի Հանրապետության ծովային պահպանության ոստիկանությունը և նրա մասնաճյուղերը, Կորեայի Հանրապետության երկաթուղային հատուկ դատական ոստիկանական ուժերը(երկաթուղային ոստիկանություն), հողի, ենթակառուցվածքների և տրանսպորտի նախարարությունը, Ջեջու հատուկ ինքնավար նահանգի ոստիկանական կորպուսը իսկ քննչական գործառույթին մասնակցում էին նաև Կորեայի Հանրապետության Ազգային հետախուզական ծառայությունը և Կորեայի Հանրապետության դատախազությունը։ Բացի այդ, «Հատուկ դատական ոստիկանության մասին» ակտը նշանակում է պետական պաշտոնյաներ, ովքեր կատարում են ոստիկանական պարտականություններ՝ կապված հարակից պարտականությունների հետ՝ իրականացնելու հասարակական կարգի պահպանման և կատարման պարտականությունները։
Ոստիկանական կոչումներ
Այն բաժանվում է 11 ազգային և 8 տեղական կոչումների։
Միջին մակարդակի գործադիր կոչումներ(լեյտենանտ, ավագ տեսուչ, ոստիկանության տեսուչ, ոստիկանապետ)
Շրջանանային պարեկային խմբի ղեկավար, ոստիկանության բաժանմունքի ղեկավար, ոստիկանության բաժնի պետ, Ազգային ոստիկանության գործակալություն, տեղական գրասենյակի պետի աստիճան(լեյտենանտ)։<Br/>Շրջանի կապիտան, ոստիկանության բաժնի հրամանատար ևղեկավար, ոստիկանության բաժանմունքի/տեղական գրասենյակի պետի աստիճան(ավագ տեսուչ)։<Br/> Ոստիկանության բաժնի հրամանատար, Ազգային ոստիկանության գործակալության և մարզային բաժանմունքների պետի աստիճան(փոխգնդապետ)։<Br/> Ոստիկանապետ, Ոստիկանության ազգային գործակալության շրջանային գրասենյակի տեսուչ(ոստիկանապետ)։<Br/>
Բարձրագույն գործադիր կոչումներ(կոմիսարի օգնականի տեղակալ, կոմիսարի օգնական, կոմիսարի տեղակալ, գլխավոր կոմիսար)
Տարածաշրջանային գրասենյակների ղեկավարի տեղակալ, Սեուլ, Բուսան, Գյոնգի շրջանային գրասենյակների ղեկավարներ, ոստիկանական բաժանմունքների պետեր 5 հենակետերում, այդ թվում՝ Սոնգփայի ոստիկանական բաժանմունքի պետ, Ազգային ոստիկանական գործակալության տեսուչների մակարդակի սպաներ։(կոմիսարի օգնականի տեղակալ)։<Br/>Տեղական ոստիկանական գերատեսչության տնօրեն, Ոստիկանության ուսումնական ինստիտուտի տնօրեն, Ոստիկանության կենտրոնական ակադեմիայի տնօրեն, Ոստիկանության ազգային գործակալության տնօրեն.(կոմիսարի օգնական)։<Br/>Ազգային քննչական շտաբի պետ, Ազգային ոստիկանական գործակալության պետի տեղակալ, Սեուլ,Բուսան,Գյոնգի նահանգի ոստիկանական գործակալության պետ, Ոստիկանական ակադեմիայի տեսուչ(կոմիսարի տեղակալ)։<Br/>Ոստիկանապետ(գլխավոր կոմիսար)։<Br/>
Գենդերային իրավահավասարության քաղաքականություն
2018 թվականի ապրիլի 29-ի դրությամբ կա 13000 կին ոստիկան, իսկ Ազգային ոստիկանական գերատեսչությունում ընդհանուր վարչական պաշտոններ զբաղեցնող շուրջ 3000 կին աշխատում է Ազգային ոստիկանության գործակալությունում։ Դա կազմում է բոլոր ոստիկանների 10.8 տոկոսը ։ Սակայն, 2018 թվականի հուլիսի 28-ի դրությամբ կան 16 բարձրաստիճան կին ոստիկաններ՝ շարքային և ավելի բարձր կոչումներով, և մեկ կին ոստիկան՝ հասարակական անվտանգության տեսուչի կամ ավելի բարձր կոչումով։ Ըստ այդմ, Ազգային ոստիկանության գործակալությունը վերացրել է գենդերային սահմանափակումը Ոստիկանության ակադեմիայում նոր ուսանողների հավաքագրման և ոստիկանության գործադիր տնօրենների թեկնածուների աշխատանքի ընդունման համար, և ակնկալվում է, որ ապագայում կվերացնի գենդերային խտրականությունը ոստիկանների հավաքագրման ժամանակ։
Ոստիկանական տեխնիկա
Կորեայի Հանրապետության ոստիկանությունը տարբեր շարժական տեխնիկա է օգտագործում անվտանգության պահանջներին համապատասխանելու համար։ Ընդհանուր առմամբ օգտագործվում է 5 տեղանոց սեդան մակնիշի մեքենա, սակայն լեռնային կամ կղզյա տարածքների դեպքում օգտագործվում է նաև սպորտային մեքենա՝ ամենագնաց: Ինչպես նաև արագ տեղաշարժվելու համար շահագործվում էին մոտոցիկլետներ և գիրոդին։ Բացի այդ, օգտագործվում էին ավտոբուսներ մեծ թվով ոստիկանների տեղափոխման համար, շտապօգնության մեքենաները՝ վիրավոր ոստիկաններին տեղափոխելու համար,իսկ սանիտարական մեքենաները շահագործվում էին այլ հարմարությունների համար ։
Հարավային Կորեայի ծովային պահպանության ոստիկանությունը շահագործում է 35 խոշոր նավ, 39 միջին նավ, 110 փոքր նավ, 139 հատուկ նավ, 6 Ֆիքսված թևով ինքնաթիռ և 18 գիրոդին՝ ծովում անվտանգություն ապահովելու համար ։
Ներկայումս Հարավային Կորեայի ոստիկանությանը թույլատրվում է 38 տրամաչափի ատրճանակներ կրել գործողությունների ժամանակ։ Ազգային ոստիկանական գործակալության պաշտոնական տվյալների համաձայն՝ նախատեսվում է օգտագործել S&W(Smith & Wesson) 10-րդ մոդելի ատրճանակը։
Կորեական պատերազմի ժամանակ խաղաղ բնակչության կոտորած
Մինչ Կորեական պատերազմի բռնկումը, ոստիկանությունը կոտորել է քաղաքացիական անձանց, ովքեր կասկածվում էին Ջեջու կղզում Կորեայի ժողովրդական պարտիզանական բանակի հետ համագործակցելու մեջ։ 4·3 միջադեպի(Ջեջու կղզու ապստամբություն) ժամանակ՝ Կորեայի ժողովրդական պարտիզանական բանակի հետ կռվելու ընթացքում սպանվել են քաղաքացիական անձինք Ջեջու կղզում, Յոսուում և Սունչոնում։ Պատերազմի սկսվելուց անմիջապես հետո, նահանջի ընթացքում, կոտորվեցին բանտարկյալները և Մամուլի ազգային ասոցիացիայի անդամները, իսկ հողերի վերագրավումից հետո կոտորվեցին խաղաղ բնակիչները, որոնք կասկածվում էին Կորեայի ժողովրդական բանակի հետ համագործակցելու մեջ ։
Ժողովրդավարացման շարժման հետ կապված բռնաճնշումներ
Ոստիկանությունը մեծ դերակատարում է ունեցել ճնշելու առաջին և հինգերրորդ հանրապետությունների ժամանակ տեղի ունեցած ժողովրդավարացման շարժումը։ Մարտի 15-ի Մասանի ապստամբության ժամանակ ոստիկանները կրակ են բացել ցուցարարների վրա, ինչի հետևանքով զոհվել է յոթ մարդ։ Ապրիլի 19-ի հեղափոխության ժամանակ 185 մարդ սպանվեց, երբ ոստիկանները կրակում էին ցուցարարների ուղղությամբ։ Այնուհետև տեղի ունեցավ Բուչոնի ոստիկանական բաժանմունքում սեռական խոշտանգումների դեպքը, որի խոշտանգումների և մահվան գործի մեղավորն է դարձել Պակ Չոն Չոլը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կորեայի Հանրապետության ոստիկանություն Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:ԲՊՀ հոդվածներ 2023
Պորտալ (համակարգչային խաղ)
«Portal»-ը « Valve » ընկերության կողմից մշակված առաջին դեմքից «հանելուկ-պլատֆորմ» համակարգչային խաղերի շարք է։ «Half-Life»-ի տիեզերքում տեղակայված ՝ շարքի երկու հիմնական խաղերը ՝ «Portal» (2007) և «Portal 2» (2011), կենտրոնանում են մի կնոջ ՝ Chell-ի վրա, որը չարամիտների կողմից ստիպված էր անցնել մի շարք թեստեր Aperture Science Enrichment Center-ի լաբարատորիաում, որը վերահսկվում էր արհեստական ինտելեկտով ռոբոտ ` Glados-ի կողմից որը վերահսկում է հաստատությունը։ Թեստերի մեծ մասը ներառում է «Aperture Science ձեռքի պորտալ սարքի» ՝ «պորտալ ատրճանակի» օգտագործումը, որը ստեղծում է մարդկային չափի որդանման փոսի նման կապ երկու հարթ մակերևույթների միջև։ Խաղացողի կերպարը կամ խաղային աշխարհում օբյեկտները կարող են շարժվել պորտալների միջով։ Սա թույլ է տալիս օգտագործել բարդ «թռիչքային» մանևրները `հատելու մեծ և լայն "անդունդներ" կամ այլ սխրանքներ կատարելու համար` յուրաքանչյուր փորձարկման սենյակի ելքին հասնելու համար։ Մի շարք այլ մեխանիզմներ, ինչպիսիք են լազերները, լուսավոր կամուրջներ, գոյություն ունեն օգնելու կամ խոչընդոտելու խաղացողին նպատակին հասնելու համար։
Երկու խաղերն էլ ստացել են գրեթե համընդհանուր հայտնիություն և վաճառվել են միլիոնավոր օրինակներ։ Առաջին խաղը թողարկվեց որպես հինգ խաղանոց հավաքածուի ՝ «The Orange Box»-ի մի մաս, և չնայած նրան, որ խաղը նախատեսված էր որպես հավաքածուի կարճ բոնուսային խաղ, նա համարվեց հինգի խաղերի ամենա կարևորներից մեկը։ Խաղի հաջողությունը հանգեցրեց ստեղծելու շատ ավելի երկար «Portal 2»-ը։ Այն նույնպես արժանացավ գրեթե համընդհանուր Գովաբանումների։ Բացի հանելուկների մասնիկներից, երկու խաղերն էլ գովերգվում են իրենց սև հումորի համար, որը գրել են Էրիկ Վոլպաուն, Չեթ Ֆալիսեկը և Ջեյ Պինկերտոնը, դերասաններ Էլեն Մաքլեյնի, Սթիվեն Մերչանթի և J.K-Սիմոննսը, ձայնային աշխատանքները և երաժշտությունը Ջոնաթան Քուլթոնը։ Խաղերի հետ մեկտեղ մշակվել են մի շարք սպին-օֆ-մեդիաներ, իսկ խաղի մի քանի տարրեր դարձել են ինտերնետային մեմերի մի մաս։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Windows տեսախաղեր
Վարուժան Գորջյան
Վարուժան Գորջյան (Varoujan Gorjian, ), ամերիկահայ աստղագետ, աստղաֆիզիկոս։ Փիլիսոփայության, աստղագիտության, աստղաֆիզիկայի դոկտոր։ 1998 թվականից՝ ՆԱՍԱ-ի ռեակտիվ շարժման լաբորատորիայի գիտաշխատող։ ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամ (2014) ։
Կենսագրություն
Վարուժան Գորջյանը ծնվել է 1969 թվականին ։
Կրթություն
1992 թվականին Վարուժան Գորջյանը Կալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտում դարձել է աստղաֆիզիկայի գծով գիտության բակալավր։ Երկու տարի անց Լոս Անջելեսի կալիֆոռնյան համալսարանում (UCLA) ստացել է աստղագիտության և աստղաֆիզիկայի գիտությունների մագիստրոսի կոչում։ Նույն համալսարանում 1998 թվականին պաշտպանել է փիլիսոփայության, աստղագիտության և աստղաֆիզիկայի դոկտորի գիտական թեզը ։
Գուստավ II
Գուստավ II Ադոլֆ, թագավոր 1611-ից, Վասա դինաստիայից, նշանավոր զորավար։
Վարուժան Գորջյան
Մասնագիտական փորձ
1998-2000 թվականներին Վարուժան Գորջյանը եղել է ՆԱՍԱ-ի Ազգային հետազոտական խորհրդի ռեզիդենտ գիտաշխատող։ 2002–2006 թվականներին եղել է ՆԱՍԱ-ի Herschel ծրագրի գիտության բաժնի գիտաշխատող։ 1998 թվականից աշխատում է ՆԱՍԱ-ի ռեակտիվ շարժման լաբորատորիայում որպես գիտաշխատող։ 2006 թվականից ՆԱՍԱ-ի Spitzer կրթական և հարային իրազեկման գիտական ծրագրի անդամ է։ 2000 թվականից՝ ՆԱՍԱ-ի Spitzer գիտության բաժնի գիտաշխատող ։
Գուստավ II
Գահակալության սկզբում զիջումներ է արել հօգուտ ազնվականության, հովանավորել արդյունաբերության զարգացումը։ Երկրի արտաքին քաղաքականությունը նպատակամղել է Բալթիկ ծովում շվեդական տիրապետություն հաստատելուն։ Միապետական կարգերը ամրապնդելու համար կատարել է բարեփոխումներ (պետական կառավարման, դատական, ռազմական ևն)։ Ավարտել է Դանիայի դեմ հոր՝ Կառլոս IX-ի սկսած պատերազմը (1611—1613)։ 1617-ին Ռուսաստանի հետ կնքել է Շվեդիայի համար ձեռնտու Ստոլբովյան հաշտության պայմանագիրը։ 1630-ից հակահաբսբուրգյան կոալիցիայի կազմում մասնակցել է Երեսնամյա պատերազմին (1618—1648)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շվեդիայի թագավորներ Կատեգորիա:Երեսնամյա պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Վասա հարստություն
Վարուժան Գորջյան
Հետազոտական աշխատանք
Վարուժան Գորջյանը զբաղվում է ակտիվ գալակտիկական միջուկների ուսումնասիրությամբ՝ շեշտը դնելով սեփական լուսավորության և դրանց սնուցման մեխանիզմի որոշման վրա։ Նրա հետազոտական աշխատանքների ոլորտում են նաև երիտասարդ աստղերի ձևավորման շրջանների ինֆրակարմիր և ռադիոպատկերները, որոնք կարող են լինել գնդային կուտակումների ձևավորման վայրեր։ Նա կատարում է նաև մոտակա ինֆրակարմիր տիրույթում տիեզերական ինֆրակարմիր ֆոնի որոշում, որը կօգնի սահմանափակել տիեզերական աստղերի ձևավորման պատմությունը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ գիտնականներ Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամներ Կատեգորիա:Հայ աստղագետներ Կատեգորիա:Հայ աստղաֆիզիկոսներ
Հովհաննես Սարուխանյան (այլ կիրառումներ)
Հովհաննես Սարուխանյան  անվամբ հայտնի են մի քանի անձնավորություններ.
Բալթյան երկրներ
Բալթյան երկրներ կամ Մերձբալթիկա (Прибалтика, Baltimaad, Baltijos valstybės, Baltijas valstis), տարածք Հյուսիսային Եվրոպայում, որը մոտավորապես համընկնում է Էստոնիայի, Լատվիայի, Լիտվայի և Ռուսաստանի Դաշնության Կալինինգրադի մարզի (նախկին Արևելյան Պրուսիա) տարածքներին  ։ Արևմուտքում սահմանակից է Բալթիկ ծովի ափին գտնվող մեկ այլ մարզին, որ կոչվում է Պոմորյե (Поморье, Pomerania, շվեդ. և Pommern)։
1990 թվականից սկսած բալթյան 3 պետությունները դուրս են գալիս ԽՍՀՄ կազմից։ Նրանք այժմ Եվրամիության կազմում են, և հավակնում են «Սկանդինավյան երկրներ» կոչմանը, ինչպիսիք համարվում են Սկանդինավյան թերակղզու երկրներ Շվեդիան, Նորվեգիան, ինչպես նաև Ֆինլանդիան, Դանիան, և նույնիսկ՝ հեռավոր Իսլանդիան։
Թունավորություն
Թունայնություն (toxicus «թունավոր»), թունաչափական ցուցանիշ, այն հաշվարկվում է որպես մեծություն, որը հակադարձ է միջին մահացու չափաքանակին կամ թունային նյութի միջին մահացու կոնցենտրացիային։
Թունայնության ցուցանիշներ
Նյութի թունայնությունը գնահատվում է փորձառական կամ հետադարձ տվյալների օգնությամբ։ Հաճախ թունայնությունը գնահատելու համար օգտագործում են LD50 ցուցանիշը։
Ըստ տաքարյուն կենդանիների համար թունայնության` թույները բաժանվում են չորս խմբի ` ըստ գործող նյութի զանգվածի` կենդանի օրգանիզմի 1 կիլոգրամ զանգվածի դիմաց.
1. Չափազանց թունային` միջին մահացու չափաքանակը՝ 15 մգ/կգ-ից պակաս։
2. Բարձր թունային` միջին մահացու չափաքանակը` 15-150 մգ/կգ։
3. Չափավոր թունային` միջին մահացու չափաքանակը` 151-1500 մգ/կգ։
4. Քիչ թունային ` միջին մահացու չափաքանակը` առավել 1500 մգ/կգ։
Պորտուգալետե
Պորտուգալետե (Portugalete), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, մտնում է Բիսկայա նահանգի մեջ, ինչպես նաև Բասկերի երկրի մեջ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Գրան Բիբլաո շրջանում։ Բնակչությունը 47856 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Տարածքը 3,21 կմ² է։ Քաղաքը պրովինցիայի վարչական շրջանից հեռու է 14 կմ։
Պատմություն
Քաղաքը կառուցվել է 1322 թվականին։ 1893 թվականին Ներվիոն գետի վրա կառուցվեց Գետխո կամուրջը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ Կատեգորիա:1322 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Դարհամ
Դարհամ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Էրունի գավառակում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Դեհի շրջանի համայնքներ
Առոսպիժան
Առոսպիժան, գավառ Մեծ Հայքի Փայտակարան նահանգում։ Տարածվում էր նահանգի հարավային կողմում՝ Վիլյաշչայ գետի վերին ավազանում՝ այժմյան Առուս գյուղի շրջակայքում (Ադրբեջանի Յարդիմլիի շրջան)։ Գավառում հայտնի էր Առոս ավանը։ Առոսպիժանը կոչվել է նաև Առոս, Առոս–Բիճան, Առոս–Պիճան անուններով։
Կատեգորիա:Փայտակարանի գավառներ
Ահլիման Ամիրասլանով
Ահլիման Թափդըգ օկլի Ամիրասլանով (Əhliman Tapdıq oğlu Əmiraslanov, ), Ադրբեջանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի բժշկական գիտությունների ամբիոնի ակադեմիկոս-քարտուղար (2007 թ.), ԽՍՀՄ պետական մրցանակի (1986 թ.), Ադրբեջանի Հանրապետության «Փառքի շքանշանի» (2000 թ.) և Ադրբեջանի Հանրաետության «Պատվո շքանշանի» (2017) դափնեկիր, Ադրբեջանի Հանրապետության գիտության վաստակավոր գործիչ (1991), Ադրբեջանական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի (1990) և Ադրբեջանի Միլլի Մեջլիսի IV (2010), V (2015) և VI (2020) գումարումների պատգամավոր, Ադրբեջանի բժշկական համալսարանի ռեկտոր (1992–2015), ԱԲՈՒ ուռուցքաբանության բաժանմունքի վարիչ, Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահին կից Գիտելիքի հիմնադրամի անդամ , Ադրբեջանի Հանրապետության Միլի Մեջլիսի առողջապահական Կոմիտեի նախագահ , «Նոր Ադրբեջան» կուսակցության անդամ ։
Կենսագրություն
Ահլիման Ամիրասլանովը ծնվել է 1947 թվականի նոյեմբերի 17-ին Բասարկեկչարի շրջանի Սոթք գյուղում `մտավորական ընտանիքում։ 1965 թվականին Սոթք գյուղի միջնակարգ դպրոցը ոսկե մեդալով ավարտելուց հետո ընդունվել է նույն թվականին Ն.Նարիմանովի անվան Ադրբեջանի պետական բժշկական ինստիտուտի բժշկական ֆակուլտետ ։
1969 թվականին, ուսանող լինելով, նա իր կարիերան սկսել է Բաքվի կլինիկական ուռուցքաբանական հիվանդանոցում `որպես բուժեղբայր։
1974-1977 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ բժշկական գիտությունների ակադեմիայի ուռուցքաբանության համամիութենական գիտական ​​կենտրոնի ասպիրանտ։ 1977-1984 թվականներին աշխատել է Մոսկվայում (ասպիրանտուրան ավարտելուց հետո) ԽՍՀՄ բժշկական գիտությունների ակադեմիայի ուռուցքաբանության բաժնի որպես կրտսեր գիտաշխատող և ավագ գիտաշխատող։ 1989 թվականին ընտրվել է նույն բաժնի պրոֆեսոր։
1992-2015 թվականներին նա աշխատել է որպես Ադրբեջանի բժշկական համալսարանի ռեկտոր։ Նա «Նոր Ադրբեջան» կուսակցության անդամ է։ 1993 թվականի մարտի 23-ին ընտրվել է Ադրբեջանի բժշկական համալսարանի ուռուցքաբանության բաժնի վարիչ։ 2007 թվականից նա համալսարանի ուռուցքաբանական կլինիկայի տնօրենն է։
2007 թվականին ընտրվել է Ադրբեջանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի կենսաբանական գիտությունների ամբիոնի ակադեմիկոս-գիտական ​​քարտուղար։ Նա Միլի Մեջլիսի Առողջապահական Կոմիտեի նախագահն է։
2016 թվականի հունիսի 29-ին ընտրվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի «Գիտության և տեխնոլոգիայի էթիկա» Ադրբեջանի ազգային կոմիտեի նախագահ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի ուռուցքաբաններ
Վիրցովո
Վիրցովո (Вырцово), գյուղ Ռուսաստանի Տվերի մարզի Լիխոսլավլսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2006 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Տվերի մարզի Լիխոսլավլսկի շրջանի բնակավայրեր
Դուգլաս շրջան (Օրեգոն)
Դուգլաս շրջան (Douglas County), ԱՄՆ Օրեգոն նահանգի 36 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 13.046 կմ² է, բնակչությունը՝ 107.667 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Ռոզբուրգ բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1852 թ.։
Կատեգորիա:Օրեգոնի շրջաններ
Շիկացման գույներ
Շիկացման գույներ, մետաղի լուսարձակման գույներ (կարմիր, սպիտակ և այլն), որոնք կախված են նրա տաքացման ջերմաստիճանից։ Օրինակ, մինչև 500° տաքացված ածխածնային պողպատն ունի գորշ կարմիր, մոտ 1400°-ում՝ դեղին, մոտ 1500°-ում սպիտակ շիացմն գույներ։ Մինչև օպտիկական հրաչափի և ավտոմատ վերահսկիչ-չափիչ սարքերի ստեղծելը տարբեր տեխնոլոգիական գործողությունների ժամանակ մետաղի տաքացման ջերմաստիճանը որոշում Էին շիկացման գույներով։
Կատեգորիա:Ֆիզիկական էֆեկտներ և երևույթներ
(6034) 1987 JA
(6034) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1987 թվականի մայիսի 5-ին Ալան Գիլմորի և Պամելա Կիլմարտինի կողմից Լեյք Տեկապոյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,338724 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9445 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,733 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1306,37 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,275572 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,53° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1987 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ալան Գիլմորի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Պամելա Կիլմարտինի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Սուվա (քաղաք)
Սուվա (平谷村), գյուղ Ճապոնիայում։ Գտնվում է Նագանոյի պրեֆեկտուրայում։ Գյուղի ամբողջ մակերեսը կազմում է 458,87 կմ², բնակչությունը՝50 044 մարդ, իսկ խտությունը 458,87 մարդ/կմ²։
Բնակչություն
Բնակչությունը կազմում է50 044 մարդ (2014 թվականի օգոստոսի 1), խտությունը՝ 458,87 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ճապոնիայի քաղաքներ
Սևրյուկովո (գյուղ, Լենինսկի շրջան)
Սևրյուկովո (Севрюково), գյուղ Ռուսաստանի Տուլայի մարզի Լենինսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Տուլայի մարզի Լենինսկի շրջանի բնակավայրեր
Միավորված ազգերի կազմակերպություն
1945 թվականի ապրիլի 25-ին կառավարության ներկայացուցիչները հանդիպեցին Սան Ֆրանցիսկոյում՝ համաժողով անցկացնելու և ՄԱԿ-ի կանոնադրությունը կազմելու նպատակով, որն ընդունվեց 1945 թվականի հունիսի 25-ին Սան Ֆրանցիսկոյի Օպերայի տանը և ստորագրվեց 1945 թվականի հունիսի 26-ին Պատերազմի վետերանների հուշահամալիրում գտնվող Հերբսթ թատրոնում (Herbst Theatre):
Աշխարհում խաղաղություն պահպանելու ՄԱԿ-ի առաքելությունը շատ դժվար էր առաջին տասնամյակներում՝ Սառը պատերազմի ընթացքում Միացյալ Նահանգների ու Խորհրդային միության և դրանց համապատասխան դաշնակիցների հարաբերությունների պատճառով։ Դրա առաքելությունները բաղկացած էին անզեն ռազմական դիտորդներից և մասնակի զինված ուժերից, որոնք հիմնականում դիտարկում, զեկուցում և կողմերի միջև վստահություն էին կառուցում ։ Կազմակերպության անդամակցությունը մեծացավ 1960-ական թվականներին սկսված ապագաղութացման հետևանքով։ Այդ ժամանակներից սկսած՝ 80 նախկին գաղութներ ազատություն ստացան՝ ներառյալ 11 խնամակալ տարածքներ, որոնք մոնիտորինգի էին ենթարկվում Խնամակալության խորհրդի կողմից (Trusteeship Council) : Մինչև 1970-ական թվականները տնտեսական և սոցիալական զարգացման ծրագրերի համար նախատեսված բյուջեն գերազանցում էր խաղաղության պահպանության ծախսերը։ Սառը պատերազմի ավարտից հետո ՄԱԿ-ը փոփոխություն կատարեց և ընդլայնեց գործողությունների իր շրջանակը՝ ստանձնելով մի շարք բարդ առաջադրանքներ ։
Կազմակերպությունը, դրա պաշտոնյաններն ու գործակալությունները ստացել են Խաղաղության Նոբելյան մրցանակ։
ՄԱԿ-ի արդյունավետության վերաբերյալ տարբեր կարծիքներ են հնչում։ Որոշ մեկնաբանողներ կարծում են, որ կազմակերպությունը կարևոր ուժ է խաղաղության և մարդկային զարգացման համար, մինչդեռ մյուսներն այն համարում են ոչ արդյունավետ, կոռումպացված կամ կողմնակալ։
Նախապատմություն
ՄԱԿ-ի ստեղծմանը նախորդող դարում ստեղծվեցին մի շարք միջազգային կազմակերպություններ, ինչպես օրինակ, Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեն՝ պաշտպանություն աահովելու և զինված հակամարտությունների տուժածներին օժանդակելու նպատակով ։ 1914 թվականին Սարաևոյում տեղի ունեցած քաղաքական սպանությունը սկիզբ դրեց դեպքերի մի շղթայի, որոնք հանգեցրին Առաջին համաշխարհաին պատերազմի բռնկման։ Գնալով ավելի ու ավելի մեծ թվով երիտասարդներ էին ուղարկվում խրամատներ, իսկ Միացյալ Նահանգներից ու Բրիտանիայից լսվող ազդեցիկ ձայները կոչ էին անում ստեղծելու միջազգային մի մշտական մարմին, որը կպահպաներ հետպատերազմյա աշխարհի խաղաղությունը։ Նախագահ Վուդրո Վիլսոնը դարձավ այդ գաղափարի պաշտպանը և 1918 թվականին միջազգային այդ մարմնի ուրվագիծը ներառեց պատերազմին վերջ տալու 14 կետից բաղկացած առաջարկում։ 1918 թվականի նոյեմբերին կենտրոնական ուժերը զինադադարի շուրջ համաձայնության եկան՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի սպանդը դադարեցնելու նպատակով։ Երկու ամիս անց Դաշնակից տերությունները Վերսալում հանդիպեցին Գերմանիայի ու Ավստրո-Հունգարիայի հետ՝ պաշտոնական խաղաղության պայմանները քննարկելու նպատակով։ Նախագահ Վիլսոնը խաղաղություն էր ուզում, սակայն Անգլիան ու Ֆրանսիան համաձայն չէին՝ պնդելով, որ հարկավոր է փոխհատուցման ծանր պայմաններ դնել նախկին թշնամիների առաջ։ Ազգերի լիգայի գաղափարն ընդունվեց, և 1919 թվականի ամռանը Վիլսոնը Վերսալի պայմանագիրը և Ազգերի լիգայի դաշնագիրը ներկայացրեց ԱՄՆ Սենատի հաստատմանը։
Դաշնակից տերությունների՝ 1942 թվականի «Միավորված ազգերի վերաբերյալ հռչակագիր»
Միավորված ազգեր տերմինն առաջին անգամ պաշտոնապես օգտագործվեց, երբ 26 կառավարություններ ստորագրեցին Հռչակագիրը։ Ատլանտյան խարտիայից տարբերվող կարևոր փոփոխություններից մեկը կրոնական ազատության ավելացումն էր, որը Ստալինն ընդունեց Ռուզվելտի պնդելուց հետո միայն ։ Մինչև 1945 թվականի մարտի 1-ը այլ երկրներ ևս ստորագրեցին։
Պատերազմի ընթացքում Միավորված ազգեր տերմինը դարձավ Դաշնակիցների պաշտոնական անունը։ Միանալու համար երկրները պիտի ստորագրեին Հռչակագիրը և պատերազմ հայտարարեին Առանցքի ուժերի դեմ։
Հիմնադրում
ՄԱԿ-ը կազմավորվեց Դաշնակից Մեծ Քառյակի (Միացյալ Նահանգներ, Միացյալ Թագավորություն, Սովետական Միություն և Չինաստան) ներկայացուցիչների քննարկման արդյունքում Դումբարտոն-Օքսի կոնֆերանսում՝ 1944 թվականի սեպտեմբերի 21-ից հոկտեմբերի 7-ը, որտեղ համաձայնության եկան ՄԱԿ-ի նպատակի, կառուցվածքի և գործունեության շուրջ  ։ Ամիսների նախագծումից հետո 1945 թվականի ապրիլի 25-ին բացվեց ՄԱԿ-ի Միջազգային կազմակերպության համաժողովը, որին մասնակցեցին 50 երկիր և մի շարք հասարակական կազմակերպություններ, որոնք ներառված էին եղել ՄԱԿ-ի կանոնադրության սևագրության գործում  ։ «Հովանավորող երկրների ղեկավարները հերթ սահմանեցին լիագումար նիստերի նախագահի պաշտոնի համար. Բրիտանիայից՝ Էնթընի Էդեն, Միացյալ Նահանգներից՝ Էդվարդ Ստետտինուս, Չինաստանից՝ Թ.Վ. Սունգ, և Խորհրդային Միությունից՝ Վյաչեսլավ Մոլոտով։ Հետագա հանդիպումների ժամանակ Լորդ Հալիֆաքսը փոխարինեց Էդենին, Վելինգթոն Կուն՝ Թ.Վ. Սունգին, իսկ Գրոմիկոն՝ Մոլոտովին» ։
ՄԱԿ-ը պաշտոնապես սկսեց գոյություն ունենալ 1945 թվականի հոկտեմբերի 24-ից՝ Անվտանգության խորհրդի մշտական հինգ անդամների՝ Ֆրանսիայի, Չինաստանի, Խորհրդային Միության, Մեծ Բրիտանիայի և ԱՄՆ-ի կողմից Կանոնադրության վավերացումից ու ևս 46 այլ երկրի ստորագությունից հետո ։
Սառը պատերազմի շրջան
Թեև ՄԱԿ-ի հիմնական մանդատը խաղաղության պահպանումն էր, ԱՄՆ-ի և ԽՍՀՄ-ի միջև պառակտումները հաճախ կաթվածահար էին անում կազմակերպությունը՝ հիմնականում թույլ տալով դրան միջամտել միայն Սառը պատերազմից հեռու գտնվող հակամարտություններին։ Երկու ակնառու բացառություններն էին Անվտանգության խորհրդի՝ 1950 թվականի հուլիսի 7-ի որոշումը, որով ԱՄՆ-ի կողմից առաջնորդվող կոալիցիային թույլատրվեց Հյուսիսային Կորեայի կողմից Հարավային Կորեայի նվաճումը կասեցնել, որն ընդունվեց առանց ԽՍՀՄ-ի, և 1953 թվականի հուլիսի 27-ին Կորեական զինադադարի համաձայնության կնքումը ։
1947 թվականի նոյեմբերի 29-ին Գլխավոր ասամբլեան ընդունեց որոշում, որը հավանություն տվեց Պաղեստինի բաժանմանը՝ հաստատելով Իսրայել պետության կազմավորումը ։ Երկու տարի անց Ռալֆ Բանչը՝ ՄԱԿ-ի պաշտոնյա, բանակցություններ վարեց առաջացած հակամարտության զինադադարի շուրջ։ 1956 թվականի նոյեմբերի 7-ին հիմնվեցին ՄԱԿ-ի խաղաղապահ առաջին ուժերը՝ վերջ դնելու Սուեզի ճգնաժամին, այնուամենայնիվ, ՄԱԿ-ն անզոր էր միջամտել ԽՍՀՄ-ի կողմից Հունգարիայի նվաճմանը, որն ընթանում էր զուգահեռաբար։
1960 թվականի հուլիսի 14-ին ՄԱԿ-ը հիմնեց Միավորված ազգերի գործողությունը Կոնգոյում (UNOC)՝ այդ շրջանի ամենամեծ ռազմական ուժը, որպեսզի անջատված Կատանգա պետության մեջ կարգուկանոն հաստատի՝ մինչև 1964 թվականի մայիսի 11-ը այն վերադարձնելով Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության ազդեցության տակ։ Ապստամբների առաջնորդ Մոիզ Չոմբեին հանդիպելու մեկնած Դագ Համարշոլդը, որին հաճախ համարվում է ՄԱԿ-ի ամենաարդյունավետ քարտուղարներից մեկը, մահացավ ինքնաթիռում. ամիսներ անց նա հետմահու արժանացավ Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի։ 1964 թվականին Համարշոլդի իրավահաջորդը՝ ՈՒ Տանը, ՄԱԿ-ի խաղաղապահ ուժերը տեղափոխեց Կիպրոս, որը դառնալու էր ՄԱԿ-ի ամենաերկար խաղաղապահ առաքելություններից մեկը։
1960-ական թվականներին ապագաղութացման տարածումով կազմակերպության անդամակցությունը նորանկախ ազգերի հոսքի ենթարկվեց։ Միայն 1960 թվականին 17 նոր պետություններ միացան ՄԱԿ-ին, որոնցից 16-ը Աֆրիկայից էին ։ 1971 թվականի հոկտեմբերի 25-ին Միացյալ Նահանգների դիմադրությամբ, բայց Երրորդ աշխարհի երկրներից շատերի աջակցությամբ Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունը տեղ ստացավ Անվտանգության խորհրդում Թայվանը նվաճած Չինաստանի Հանրապետության փոխարեն. քվեարկությունը դիտարկվեց որպես կազմակերպության վրա ԱՄՆ-ի ազդեցության նվազեցման նշան։ Երրորդ աշխարհի երկրները կազմեցին 77-ի խումբը՝ Ալժիրի գլխավորությամբ, որը շուտով գերիշխող ուժ դարձավ ՄԱԿ-ում։ 1975 թվականի նոյեմբերի 10-ին ԽՍՀՄ-ից ու Երրորդ աշխարհի երկրներից բաղկացած կոալիցիան բանաձև ընդունեց ԱՄՆ-ի ու Իսրայելի միջև լարված դիմադրության վերաբերյալ՝ սիոնիզմը ռասիզմ հայտարարելով. բանաձևը կրկին ընդունվեց 1991 թվականի դեկտեմբերի 16-ին՝ Սառը պատերազմի ավարտից հետո։
Երրորդ աշխարհի աճող ներկայության և Մերձավոր Արևելքում, Վիետնամում ու Քաշմիրում ՄԱԿ-ի միջնորդության ձախողման պայմաններում վերջինս իր ուշադրությունը կտրուկ կերպով ուղղեց դեպի տնտեսական զարգացման և մշակութային փոխանակության՝ ակնհայտորեն երկրորդական նպատակներ։ Մինչև 1970-ական թվականները սոցիալ-տնտեսական զարգացման համար նախատեսված ՄԱԿ-ի բյուջեն, շատ ավելի մեծ էր, քան խաղաղապահ առաքելությունների բյուջեն։
Սառը պատերազմին հաջորդած շրջան
Սառը պատերազմից հետո ՄԱԿ-ը ընդլայնեց խաղաղապահպան իր պարտականությունները՝ ստանձնելով ավելի շատ առաքելություններ տասը տարում, քան նախորդ չորս տասնամյակներում։ 1988-2000 թվականների միջև Անվտանգության խորհրդի ընդունած բանաձևերի թիվը ավելի քան կրկնապատկվեց, իսկ խաղաղապահպանությանն ուղղված բյուջեն ավելի քան տասը անգամ մեծացավ  ։ ՄԱԿ-ը բանակցեց Սալվադորի քաղաքացիական պատերազմին վերջ դնելու շուրջ, խաղաղապահպան հաջող առաքելություն իրագործեց Նամիբիայում և վերահսկեց ժողովրդավարական ընտրությունները հետապարտհեյդյան Հարավային Աֆիրկայում ու  հետցեղասպանական Կամբոջայում ։ 1991 թվականին ՄԱԿ-ը ԱՄՆ-ի կողմից առաջնորդվող կոալիցիային լիազորեց վերացնել Իրաքի կողմից Քուվեյթի գրավումը։ Բրայըն Ուրքուհարթը՝ ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարը 1971-1985 թվականներին, այս հաջողություններից ծագած հույսերն ավելի ուշ անվանեց «կեղծ վերածնունդ», քանզի հաջորդեցին շատ ավելի խնդրահարույց առաքելություններ։
Թեև ՄԱԿ-ի կանոնադրությունը գրվել էր հիմնականում ազգերի միջև հակասությունները կանխելու նպատակով, վաղ 1990-ականներում ՄԱԿ-ը բախվեց մի շարք միաժամանակյա լուրջ ճգնաժամերի այնպիսի երկրների ներսում, ինչպիսիք էին Սոմալին, Հայիթին, Մոզամբիկը և նախկին Հարավսլավիան։ ՄԱԿ-ի առաքելությունը Սոմալիում դիտարկվեց որպես ձախողում, երբ ԱՄՆ-ը զորքերը դուրս բերեց Մոգադիշուի ճակատամարտի սպանություններից հետո, իսկ Բոսնիա ուղարկված առաքելությունը «համաշխարհային ծաղրի» արժանացավ էթնիկ զտման պարագայում անորոշ ու խճճված լինելու պատճառով ։ 1994 թվականին Ռուանդային օգնելու ուղարկված ՄԱԿ-ի առաքելությանը չհաջողվեց միջամտել Ռուանդայի ցեղասպանությանը՝ Անտանգության խորհրդի անվճռականության պատճառով։
Սառը պատերազմի վերջին տասնամյակներից սկսած՝ ՄԱԿ-ի ամերիկացի ու եվրոպացի քննադատները կազմակերպությանը մեղադրեցին խարդախության ու կոռուպցիայի մեջ։ 1984 թվականին ԱՄՆ-ի նախագահ Ռոնալդ Ռեյգանը դադարեցրեց իր երկրի կողմից ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի (Միավորված ազգերի կրթական, գիտական և մշակութային կազմակերպություն՝ հիմնադրված 1946 թվականին) հովանավորումը խարդախության մեղադրանքների հիմունքով, որին հաջորդեցին Բրիտանիան ու Սինգապուրը ։ Բուտրոս Բուտրոս-Ղալին՝ ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարը 1992-1996 թվականներին, նախաձեռնեց քարտուղարության բարեփոխում՝ որոշակի չափով փոքրացնելով կազմակերպության չափերը ։ Նրա հաջորդը՝ Քոֆի Անանը (1997–2006 թվականներ) ձեռնարկեց կառավարման ոլորտի բարեփոխումներ՝ վախենալով Միացյալ Նահանգների՝ ՄԱԿ-ից դուրս գալու սպառնալիքներից ։
Հազարամյակի գագաթաժողովը գումարվեց 2000 թվականին՝ քննարկելու ՄԱԿ-ի դերը 21-րդ դարում ։ Եռօրյա հանդիպումը պատմության մեջ աշխարհի առաջնորդների ամենամեծ հավաքն էր, որն ավարտվեց անդամ բոլոր պետությունների կողմից Հազարամյակի զարգացման նպատակների ընդունումով՝ միջազգային պարտավորություն, որի նպատակն է հասնել զարգացման այնպիսի ոլորտներում, ինչպիսիք են աղքատության նվազեցումը, գենդերային հավասարությունը, առողջապահությունը, մարդու իրավունքները և համաշխարհային անվտանգությունը ։ Կայուն զարգացման նպատակները մեկնակրկեցին 2015 թվականին՝ Հազարամյակի զարգացման նպատակները հաջողության հասցնելու համար ։
Գլոբալ մարտահրավերներին դիմակայելուց բացի՝ ՄԱԿ-ը ձգտում է բարելավել իր հաշվետվողականությունը և ժողովրդական լեգիտիմիությունը՝ համագործակցություն հաստատելով քաղաքացիական հասարակության հետ և խթանելով գլոբալ ընտրողներին ։ Թափանցիկությունը մեծացնելու նպատակով 2016 թվականին կազմակերպությունը առաջին անգամ հանրային բանավեճ կազմակերպեց գլխավոր քարտուղարի թեկնածուների միջև ։ 2017 թվականի հունվարի 1-ին պորտուգալացի դիվանագետ Անտոնիո Գուտիերեշը, որը նախկինում եղել էր Փախստականների գծով ՄԱԿ-ի հանձնակատարը, դարձավ իններորդ գլխավոր քարտուղարը։ Գուտիերեշը ընդգծել է իր վարչակազմի մի քանի գլխավոր նպատակներ՝ ներառյալ հակամարտությունները կանխարգելելու դիվանագիտության շեշտադրումը, առավել արդյունավետ խաղաղապահպան ջանքերը և գլոբալ կարիքների հանդեպ կազմակերպության արձագանքը ավելի պատասխանատու ու բազմակողմանի դարձնելը ։
Կառուցվածք
ՄԱԿ-ի համակարգը հիմնված է հինգ մարմինների վրա՝ Գլխավոր ասամբլեա, Անվտնագության խորհուրդ, Սոցիալ-տնտեսական խորհուրդ, Արդարադատության միջազգային դատարան և ՄԱԿ-ի Քարտուղարություն։ Վեցերորդ կարևոր մարմինը՝ Խնամակալության խորհուրդը, կասեցրեց իր գործողությունները 1994 թվականի նոյեմբերի 1-ին՝ ՄԱԿ-ի խնամակալության տակ գտնվող վերջին տարածքի՝ Պալաուի անկախացումից հետո։
Գրող Լինդա Ֆասուլոյի խոսքերով՝ վեց մարմիններից ներքև գտնվում է «ազգությունների ու կազմակերպությունների մի հրաշալի հավաքածու, որոնց մի մասը շատ ավելի հին է, քան ինքը ՄԱԿ-ը, և գործում է դրանից ամբողջովին անկախ»։ Դրանց թվում են հատուկ գործակալությունները, հետազոտական ու վերապատրաստման հաստատությունները, տարբեր ծրագրեր ու հիմնադրամներ։
ՄԱԿ-ը ենթարկվում է Noblemaire կոչվող սկզբունքին, որը պարտադիր է ՄԱԿ-ի համակարգի մեջ մտնող բոլոր մարմինների համար։ Այս սկզբունքը կոչ է անում անկախ աշխատողի ազգությունից կատարված աշխատանքի դիմաց հավասար աշխատավարձ տրամադրել ։ Գործնականում, Քաղաքացիական ծառայության միջազգային հանձնաժողով հղում է անում բարձր վարձատրող քաղաքացիական ծառայությանը ։ Անձնակազմի աշխատավարձերը ենթարկվում են ներքին հարկման, որը կառավարվում է ՄԱԿ-ի կազմակերպությունների կողմից ։
Գլխավոր ասամբլեա
Գլխավոր ասամբլեան ՄԱԿ-ի հիմնական խորհրդակցական ժողովն է։ Անդամ բոլոր երկրներից բաղկացած խորհուրդը պարբերաբար հավաքվում է տարեկան նստաշրջանների ժամանակ, սակայն լինում են նաև արտահերթ նիստեր։ Խորհուրդը ղեկավարում են նախագահը, որն ընտրվում է անդամ երկրներից՝ ռոտացիոն հիմունքներով, և 21 փոխնախագահները։ Առաջին նստաշրջանը գումարվել է 1946 թվականի հունվարի 10-ին Լոնդոնի Մեթոդիստ կենտրոնական սրահում՝ 51 պետությունների ներկայացուցիչների մասնակցությամբ ։
Երբ Գլխավոր ասամբլեան որոշումներ է կայացնում այնպիսի կարևոր հարցերի վերաբերյալ, ինչպիսիք են խաղաղությունն ու անվտանգությունը, նոր անդամների ընդունումն ու բյուջետային հարցերը, անհրաժեշտ է ներկաների ու քվեարկողների 2/3-ի համաձայնությունը ։ Մնացած բոլոր որոշումներն ընդունվում են մեծամասնական քվերարկությամբ։ Յուրաքանչյուր անդամ երկիր ունի մեկ ձայնի իրավունք։ Բյուջետային հարցերը հաստատելուց բացի՝ մնացած բանաձևերը անդամների համար պարտադիր բնույթ չեն կրում։ Ասամբլեան կարող է առաջարկություններ անել ՄԱԿ-ի շրջանակներում գտնվող ցանկացած հարցի վերաբերյալ՝ բացառությամբ խաղաղության ու անվտանգության հարցերի, որոնք Անվտանգության խորհրդի լիազորությունների շրջանակներում են։
Սևագիր բանաձևերը կարող են Գլխավոր ասամբլեա ուղարկվել դրա 6 հիմնական հանձնաժողովների կողմից.
Ինչպես նաև հետևյալ երկու հանձնաժողովներից.
Անվտանգության խորհուրդ
Անվտանգության խորհրդի խնդիրն է երկրների միջև խաղաղության ու անվտանգության պահպանումը։ Մինչ ՄԱԿ-ը, մյուս մարմինները կարող են միայն «առաջարկություններ» անել անդամ երկրներին, Անվտանգության խորհուրդը կայացնում է պարտադիր կատարման որոշումներ՝ սահմանված Կանոնադրության 25-րդ հոդվածով ։ Խորհրդի որոշումները հայտնի են որպես ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի բանաձևեր։
Անվտանգության խորհուրդը բաղկացած է անդամ 15 երկրներից, որոնցից 5-ը մշտական են՝ Չինաստան, Ֆրանսիա, Ռուսաստան, Միացյալ Նահանգներ և Միացյալ Թագավորություն, իսկ 10-ը՝ ոչ մշտական և ընտրվում են Գլխավոր ասամբլեայի կողմից 2 տարի ժամկետով՝ Բոլիվիա (ժամկետը լրանում է 2018 թվականին), Կոտ դ'Իվուար (2019), Հասարակածային Գվինեա (2019), Եթովպիա (2018), Ղազախստան (2018), Քուվեյթ (2019), Նիդեռլանդներ (2018), Պերու (2019), Լեհաստան (2019) և Շվեդիա (2018) ։ Հինգ մշտական անդամներն ունեն ՄԱԿ-ի որոշումների վրա վետո դնելու իրավունք, որով մշտական անդամ մեկ երկիրը կարող է արգելափակել բանաձևը, բայց ոչ` վիճարկել։ Տասը ժամանակավոր տեղերը երկու տարի ժամկետով են, ընտրվում են անդամ 5 երկրների կողմից՝ ըստ տարածաշրջանների։ Անվտանգության խորհրդի նախագահությունը ամեն ամիս այբբենական կարգով փոփոխվում է ։
ՄԱԿ-ի քարտուղարություն
ՄԱԿ-ի քարտուղարությունը գլխավորում է Գլխավոր քարտուղարը՝ փոխքարտուղարի և քաղաքացիական ծառայողների անձնակազմի օգնությամբ։ Այն ապահովում է ՄԱԿ-ի մարմինների հանդիպումների համար անհրաժեշտ ուսումնասիրություններ, տեղեկություն և հարմարանքներ։ Իրականացնում է նաև Անվտանգության խորհրդի, Սոցիալ-տնտեսական խորհրդի և ՄԱԿ-ի մյուս մարմինների կողմից ղեկավարվող առաջադրանքներ:
Գլխավոր քարտուղարը գործում է որպես ՄԱԿ-ի փաստացի խոսնակ ու առաջնորդ։ Պաշտոնը սահմանված է ՄԱԿ-ի կանոնադրության մեջ՝ որպես կազմակերպության «գլխավոր վարչական պաշտոնյա» ։ Կանոնադրության Հոդված 99-ը նշում է, որ Գլխավոր քարտուղարը կարող է Անվտանգության խորհրդի ուշադրությունը հրավիրել «ցանկացած հարցի վրա, որը իր կարծիքով սպառնալիք է հանդիսանում միջազգային խաղաղության ու անվտանգության համար»՝ արտահայտություն, որը Տրյուգվե Լիից սկսած գլխավոր քարտուղարները մեկնաբանել են որպես այդ պաշտոնին գործունեության ավելի լայն շրջանակի տրամադրում։ Այս պաշտոնը երկակի դեր է ստանձնել՝ ՄԱԿ-ի կառավարչի և անդամ երկրների միջև վեճերին անդրադարձող ու համաշխարհային փոխզիջում փնտրող դիվանագետի ու միջնորդի դեր։
Գլխավոր քարտուղարը նշանակվում է Գլխավոր ասամբլեայի կողմից՝ Անվտանգության խորհրդի առաջարկով, որտեղ մշտական անդամները վետոյի իրավունք ունեն։ Պաշտոնի համար հատուկ չափանիշներ չկան, սակայն տարիների ընթացքում ընդունվել է, որ պաշտոնը կարելի է զբաղեցնել հինգ տարով՝ մեկ կամ երկու ժամկետով ։ Ներկայիս գլխավոր քարտուղարը Անտոնիո Գուտիերեշն է, որը 2017 թվականին փոխարինեց Բան Կի Մունին։
Արդարադատության միջազգային դատարան
Դատարանը գտնվում է Հաագայի Խաղաղության պալատում՝ շինությունը կիսելով Միջազգային իրավունքի Հաագայի ակադեմիայի հետ, որը միջազգային իրավունքի ուսումնասիրության մասնավոր կենտրոն է։ ԱՄԴ-ի գլխավոր նպատակը երկրների միջև առաջացած վեճերի լուծումն է։ Դատարանը լսել է գործեր կապված պատերազմական հանցագործությունների, պետությունների անօրինական միջամտության, էթնիկ զտման և այլ հարցերի հետ ։ ԱՄԴ-ն կարող է նաև ՄԱԿ-ի մյուս մարմինների կանչով խորհրդատվական կարծիքներ հայտնել։ Սա միակ մարմինն է, որ տեղակայված չէ Նյու Յորքում։
Սոցիալ-տնտեսական խորհուրդ
Սոցիալ-տնտեսական խորհուրդը օգնում է Գլխավոր ասամբլեային միջազգային սոցիալ-տնտեսական զարգացման և համագործակցության հարցում։ Այն ունի 54 անդամ, որոնք ընտրվում են Գլխավոր ասամբլեայի կողմից 3 տարի ժամկետով։ Նախագահն ընտրվում է մեկ տարի ժամկետով՝ Խորհրդում ներկայացված փոքր կամ միջին ուժերից։ Խորհուրդը կազմակերպում է տարեկան հանդիպումներ հուլիսին Նյու Յորքում կամ Ժնևում։ Իր ղեկավարության տակ գտնվող մարմիններից առանձին կառույց համարվելով՝ Սոցիալ-տնտեսական խորհրդի գործառույթները ներառում են տեղեկության հավաքագրումը, անդամ երկրներին խորհուրդ տալը և առաջարկություններ անելը ։ Շնորհիվ շատ գործակալությունների հետ համագործակցության իր լայն մանդատի՝ Խորհուրդը երբեմն քննադատվել է ոչ արդյունավետ լինելու համար։
Սոցիալ-տնտեսական խորհրդի օժանդակ մարմինների թվում են ՄԱԿ-ի Տեղական հարցերի մշտական ֆորումը, որը ՄԱԿ-ի գործակալություններին խորհուրդներ է տալիս տեղաբնիկների հետ կապված հարցերում, ՄԱԿ-ի Անտառների ֆորումը, որը համակարգում և խթանում է անտառների կայուն կառավարում, Վիճակագրական հանձնաժողովը, որը համակարգում է գործակալությունների միջև տեղեկատվության հավաքագրման ջանքերը, և Կայուն զարգացման հանձնաժողովը, որը համակարգում է ՄԱԿ-ի գործակալությունների և հասարակական կազմակերպությունների՝ կայուն զարգացմանն ուղղված համատեղ գործողությունները։ Սոցիալ-տնտեսական խորհուրդը կարող է հասարակական կազմակերպություններին խորհրդատվական կարգավիճակ տալ. մինչև 2004 թվականը ավելի քան 2,200 կազմակերպություններ ստացել են այդ կարգավիճակը։
Մասնագիտացված գործակալություններ
ՄԱԿ-ի կանոնադրությունը սահմանում է, որ ՄԱԿ-ի յուրաքանչյուր գլխավոր մարմին իր պարտականությունները կատարելու համար կարող է հիմնել մասնագիտացված տարբեր գործակալություններ ։ Առավել հայտնի գործակալություններն են՝ Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալությունը, Սննդի և գյուղատնտեսության կազմակերպությունը, ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն (Միավորված ազգերի կրթական, գիտական և մշակութային կազմակերպություն), Համաշխարհային բանկը և Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը։ ՄԱԿ-ն իր մարդասիրական աշխատանքներն իրականացնում է այս գործակալությունների միջոցով։ Օրինակների թվում են պատվաստման ծրագերը, սովի ու թերսնուցման վերացումը, խոցելի և տեղահանված մարդկանց պաշտպանությունը։
Անդամակցություն
2011 թվականի հուլիսի 14-ին Հարավային Սուդանի անդամակցությամբ ՄԱԿ-ի անդամ երկրների թիվը դարձավ 193՝ ներառյալ բոլոր անվիճելի, անկախ երկրները՝ բացի Վատիկանից ։ ՄԱԿ-ի կանոնադրությունը անդամակցության կանոնները սահմանում է հետևյալ կերպ.
Բացի այդ՝ կան ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի երկու ոչ անդամ դիտորդ երկրները՝ Սուրբ Աթոռը (որը ղեկավարում է Վատիկան քաղաքը) և Պաղեստին պետությունը ։ Կուկի կղզիները և Նյուեյը, որոնք երկուսն էլ Նոր Զելանդիայի հետ ազատ ասոցացիայի մեջ են, ՄԱԿ-ի մասնագիտացված տարբեր գործակալությունների լիակատար անդամներ են և ունեն Քարտուղարության կողմից ճանաչված «լիարժեք պայմանագրային իրավունքներ» ։
77-ի խումբ
77-ի խումբը ՄԱԿ-ում զարգացող երկրների ազատ կոալիցիա է, որի նպատակն է խթանել իր անդամների հավաքական տնտեսական շահերը և ՄԱԿ-ում ստեղծել ուժեղացված համատեղ բանակցային կարողություն։ 77 երկրներ ստեղծեցին այս միությունը, սակայն մինչև 2013 թվականի նոյեմբեր ամիսը անդամների թիվը հասավ 133-ի ։ Խումբը հիմնվել է 1964 թվականի հունիսի 15-ի՝ «77 երկրների համատեղ հռչակագրով»՝ արձակված ՄԱԿ-ի Առևտրի ու զարգացման համաժողովի ժամանակ։ Խմբի առաջին մեծ հանդիպումը տեղի ունեցավ 1967 թվականին Ալժիրում, որտեղ ընդունվեց Ալժիրի կանոնադրությունը և հիմք դրվեց մշտական ինստիտուցիոնալ կառույցների ։
Խաղաղության պահպանություն և անվտանգություն
Անվտանգության խորհրդի հաստատումից հետո ՄԱԿ-ը խաղաղապահ ուժեր է ուղարկում այն շրջաններ, որտեղ զինված հակամարտություն է սկսվել խաղաղության համաձայնության գալու և ռազմական գործողությունները դադարեցնելու նպատակով։ Խաղաղապահ ուժերը կամավոր կերպով հավաքվում են անդամ երկրներից, քանի որ ՄԱԿ-ը չունի իր սեփական զորքը։ Այս զինվորները երբեմն կոչվում են «Կապույտ սաղավարտներ» իրենց տարբերվող հանդերձանքի համար։ Խաղաղապահ ուժերը որպես ամբողջություն 1988 թվականին Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի են արժանացել ։
2013 թվականի սեպտեմբերին ՄԱԿ-ի խաղաղապահ ուժերը 15 առաքելություն էին կատարում։ Ամենամեծը Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետությունում ՄԱԿ-ի Կայունության առաքելությունն էր (MONUSCO), որին մասնակցում էր 20,688 համազգեստավոր անձնակազմ։ Ամենափոքրը ՄԱԿ-ի Ռազմական դիտորդների խումբն էր Հնդկաստանում ու Պակիստանում (UNMOGIP)՝ բաղկացած 42 համազգեստավոր անձնակազմից՝ պատասխանատու Ջամմու և Քաշմիրի զինադադարը մոնիտորինգ անելու համար։ ՄԱԿ-ի խաղաղապահ ուժերը և ՄԱԿ-ի Զինադադարի վերահսկողության կազմակերպությունը (UNTSO) 1948 թվականից տեղակայված են Միջին Արևելքում. դա ամենաերկար ակտիվ խաղաղապահ առաքելությունն է ։
ՄԱԿ-ը նաև քննադատության է արժանացել ձախողված դեպքերի համար։ Շատ դեպքերում անդամ երկրները ընդդիմացել են Անվտանգության խորհրդի որոշումները ընդունելուն ու կատարելուն։ Ռազմական գործողության և միջամտության հարցի շուրջ Անվտանգության խորհրդի ներսում անհամաձայնությունները համարվել են 1971 թվականի Բանգլադեշի, 1970-ականների Կամբոջայի և 1994 թվականի Ռուանդայի ցեղասպանությունը կանխել չկարողանալու պատճառ։ Նույն կերպ՝ ՄԱԿ-ի անգործությունը քննադատվել է 1995 թվականի Սրեբրենիցայի ջարդերը չկանխելու համար կամ 1992-1993 թվականների Սոմալիի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ խաղաղապահ առաքելությունը ավարտին չհասցնելու համար։ ՄԱԿ-ի խաղաղապահ ուժերը մեղադրվել են նաև Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետությունում, Հայիթիում , Լիբերիայում , Սուդանում, որը ներկայումս Հարավային Սուդանն է , Բուրունդիում և Կոտ դ'Իվուարի առաքելությունների ժամանակ կատարած մանկական բռնաբարության, մարմնավաճառների հետ կապի և սեռական բռնության մեջ ։ Գիտնականները գտնում են, որ ՄԱԿ-ի՝ Նեպալից եկած խաղաղապահ ուժերը 2010-2013 թվականների Հայիթիի խոլերայի տարածման պատճառն են, որի հետևանքով Հայիթիի 2010 թվականի երկրաշարժից հետո շուրջ 8,000 մարդ մահացավ ։
Բացի խաղաղապահպան գործողություններից՝ ՄԱԿ-ը ակտիվ է նաև զինաթափումը խրախուսելու մեջ։ ՄԱԿ-ի 1945 թվականի կանոնադրության մեջ ներառված է նաև սպառազինության կարգավորման մասին օրենքը, որը սահմանափակում է զենքի ստեղծման համար օգտագործվող մարդկային և տնտեսական ռեսուրսները ։ Միջուկային զենքերի ի հայտ գալը կանոնադրության ընդունումից մի քանի շաբաթ անց հանգեցրեց Գլխավոր ասամբլեայի առաջին հավաքի՝ «ազգային սպառազինության մեջ միջուկային զենքերի և մասսայական ոչնչացման բոլոր տեսակի զենքերի վերացման» մասին հատուկ առաջարկ ընդունելու նպատակով ։ ՄԱԿ-ը ներառված է եղել սպառազինությունը սահմանափակող պայմանագրերում, ինչպես, օրինակ, Արտաքին տիեզերքի պայմանագիր (1967 թվական), Միջուկային զենքի չտարածման պայմանագիր (1968թվական), Ծովային զենքի վերահսկման պայմանագիր (1971թվական), Կենսաբանական զենքի կոնվենցիա (1972 թվական), Քիմիական զենքի կոնվենցիա (1992 թվական) և Օտտավայի պայմանագիր (1997 թվական), որն արգելում է մարդկային ներուժի շահագործումը հանքերում։ ՄԱԿ-ի երեք մարմիններ վերահսկում են զենքի տարածման հարցերը. Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալությունը, Քիմիական զենքի օգտագործումն արգելող կազմակերպությունը և Միջուկային փորձարկումների համապարփակ արգելման պայմանագրի կազմակերպության պատրաստման հանձնաժողովը։
Մարդու իրավունքներ
ՄԱԿ-ի գլխավոր նպատակներից մեկը «մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների խթանումն ու տարածումն է՝ առանց ռասայական, սեռական, լեզվական կամ կրոնական որևէ խտրականության». անդամ երկրները խոստանում են ձեռնարկել «համատեղ և առանձին գործողություններ»՝ այդ իրավունքները պաշտպանելու համար ։
1948 թվականին Գլխավոր ասամբլեան ընդունեց Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիրը՝ ամերիկացի դիվանագետ և հասարակական գործիչ Էլեոնոր Ռուզվելտի և ֆրանսիացի իրավաբան Ռենե Կասենի կազմած տեքստով։ Փաստաթուղթը սահմանում է հիմնական քաղաքացիական, քաղաքական և տնտեսական իրավունքները՝ ընդհանուր բոլոր մարդկանց համար, թեև այս նպատակին հասնելու արդյունավետությունը կազմելու օրվանից վիճարկելի է։ Հռչակագիրը ծառայում է որպես «բոլոր ժողովուրդների ու ազգերի համար նվաճման ընդհանուր չափանիշ», քան թե իրավական պարտադիր փաստաթուղթ, սակայն այն դարձել է երկու պարտադիր պայմանագրերի հիմք՝ 1966 թվականի Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների միջազգային դաշնագրի և Տնտեսական, սոցիալական ու մշակութային իրավունքների դաշնագրի համար։ Գործնականում ՄԱԿ-ն ի զորու չէ առանց Անվտանգության խորհրդի որոշման նշանակալից գործողություններ կատարել մարդու իրավունքների խախտման դեպքում, թեև այն հետազոտում և զեկուցում է իրավախախտման դեպքերը։
1979 թվականին Գլխավոր ասամբլեան ընդունեց Կանանց հանդեպ խտրականության բոլոր ձևերի վերացման կոնվենցիան, որին հաջորդեց 1989 թվականի Երեխայի իրավունքների կոնվենցիան։ Սառը պատերազմի ավարտով մարդու իրավունքների խթանումը նոր ազդակներ ստացավ։ 1993 թվականին միևնույն տարվա Մարդու իրավունքների համաշխարհային համաժողովի առաջարկով հիմնվեց ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների հանձնախումբը՝ մարդու իրավունքների հարցերը կարգավորելու համար։ Ժակ Ֆոմերանդը՝ ՄԱԿ-ի գիտնական, կազմակերպության մանդատը նկարագրում է որպես «լայն ու անորոշ»՝ իր առաքելությունը կատարելու համար «անբավարար» ռեսուրսներով։ 2006 թվականին հանձնախմբին փոխարինեց Մարդու իրավունքների խորհուրդը՝ բաղկացած 47 երկրից ։ Միևնույն 2006 թվականին Գլխավոր ասամբլեան ընդունեց Տեղաբնիկների մասին հռչակագիրը, իսկ 2011 թվականին այն ընդունեց ԼԳԲՏ մարդկանց իրավունքները ճանաչող առաջին բանաձևը ։
ՄԱԿ-ի՝ կանանց իրավունքների համար պատասխանատու մյուս մարմինների թվում են Կանանց կարգավիճակի մասին ՄԱԿ-ի հանձնաժողովը, 1946 թվականին հիմնված Սոցիալ-տնտեսական խորհուրդը, ՄԱԿ-ի Կանանց զարգացման հիմնադրամը՝ ստեղծված 1976 թվականին, ՄԱԿ-ի Կանանց զարգացման միջազգային հետազոտության ու վերապատրաստման ինստիտուտը՝ հիմնված 1979 թվականին։ ՄԱԿ-ի Տեղաբնիկների հարցերով մշտական ֆորումը՝ տեղաբնիկների հետ կապված հարցերը վերահսկելու իրավունք ունեցող երեք մարմիններից մեկը, իր առաջին հավաքը կազմակերպեց 2002 թվականին ։