cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ինֆեկցիոն մոնոնուկլեոզ
Բուժում
Ինֆեկցիոն մոնոնուկլեոզը, ընդհանուր առմամբ, ինքնասահմանափակվող է, ուստի օգտագործվում է միայն ախտանշանային կամ օժանդակ բուժում ։ Վարակման սուր փուլից հետո հանգստի պահանջը և առօրյա գործողություններին վերադառնալն անհատական է՝ կախված մարդու էներգիայի մակարդակից ։ Այնուամենայնիվ, փայծաղի պատռման ռիսկը նվազեցնելու համար փորձագետները խորհուրդ են տալիս խուսափել սպորտից և այլ ծանր ֆիզիկական գործունեությունից, առավել ևս ներորովայնային ճնշումը բարձրացնող կամ Վալսալվայի վարժություններից,ինչպիսին են՝ ձիավարությունը կամ քաշային մարզումը, առնվազն հիվանդության առաջին 3– 4 շաբաթների ընթացքում ։
Դեղորայքային բուժում
Պարացետամոլը (ացետամինոֆեն) և ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղերը, ինչպիսին է իբուպրոֆենը, կարող են օգտագործվել տենդի ժամանակ և ցավը նվազեցնելու նպատակով։ Պրեդնիզոնի (կորտիկոստերոիդ) օգտագործվումը կոկորդացավի կամ մեծացած նշիկների պարագայում, շարունակում է վիճահարույց մնալ արդյունավետության և կողմնակի ազդեցությունների մասին ապացույցների բացակայության պատճառով ։ Ներերակային կորտիկոստերոիդների, սովորաբար հիդրոկորտիզոնի կամ դեքսամետազոնի առօրյա օգտագործումը խորհուրդ չի տրվում, բայց դրանք կարող են օգտագործվել շնչուղիների խցանման, թրոմբոցիտների շատ ցածր քանակի կամ հեմոլիտիկ անեմիայի վտանգի պարագայում  ։
Քիչ ապացույցներ կան հակավիրուսային միջոցների (ացիկլովիր, վալացիկլովիր) օգտակարության մասին, չնայած դրանք կարող են նվազեցնել վիրուսի տարածումը :Հակավիրուսային դեղամիջոցները խորհութդ չի տրվում օգտագործել հասարակ ինֆեկցիոն մոնոնուկլեոզի դեպքում։ Հակավիրուսային դեղերն օգտակար են Էպշտեին-Բարր վիրուսի առաջացրած բարդությունների դեպքում, ինչպիսիք են՝ մենինգիտը, ծայրամասային նևրիտը կամ հեմատոլոգիական բարդությունները ։
Չնայած հակաբիոտիկները հակավիրուսային ազդեցություն չունեն, դրանք կարող են նշանակվել կոկորդի մանրէային երկրորդային ինեկցիայի դեպքում։ Այնուամենայնիվ, ամպիցիլինը և ամոքսիցիլինը խորհուրդ չի տրվում կիրառել սուր Էպշտեին-Բարր վիրուսային վարակի ժամանակ, տարածուն ցանավորման առաջացման վտանգի պատճառով։
Դիտարկում
Սպլենոմեգալիան ինֆեկցիոն մոնոնուկլեոզի հաճախ հանդիպող դրսևորումն է, այդ պատճառով կատարվող որովայնի ուլտրաձայնային հետազոտությունը թույլ է տալիս հայտնաբերել փայծաղի մեծացումը ։
Կանխատեսում
Լուրջ բարդություններ հազվադեպ են հանդիպում՝ 5%-ից քիչ դեպքերում ։
Նախնական վարակի սուր ախտանիշները վերանալուց հետո նրանք հաճախ չեն վերադառնում։ Բայց վարակվելուց հետո անձը իր կյանքի մնացած ժամանակահատվածում վիրուսակիր է համարվում։ Վիրուսը, որպես կանոն, ապրում է B լիմֆոցիտներում։ Մոնոնուկլեոզով վարակումը կարող է առաջանալ մի քանի անգամ ՝ անկախ այն բանից, թե արդյոք մարդն արդեն վիրուսակիր է։ Պարբերաբար վիրուսը կարող է ակտիվանալ, որի ընթացքում մարդը կրկին վարակիչ է, բայց սովորաբար առանց հիվանդության որևէ ախտանիշի ։ Սովորաբար լատենտ B լիմֆոցիտային ինֆեկցիայի պարագայում հիվանդությունը կարող է չդրսևորվել։ Այնուամենայնիվ, համապատասխան շրջակա միջավայրի սթրեսորների ազդեցությամբ վիրուսը կարող է նորից ակտիվանալ և առաջացնել որոշ ֆիզիկական ախտանիշներ, այս փուլում վիրուսը կարող է տարածվել ։
Պատմություն
Մոնոնուկլեոզ տերմինը մի քանի բացատրություն ունի ։ Այն կարող է բնորոշել մոնոնցիտոզ ( մոնոցիտների քանակի ավելացում), բայց այժամ տերմինն օգտագործվում է ավելի նեղ իմաստով՝ բնորոշելով ինֆեկցիոն մոնոնուկլեոզի ժամանակ առաջացող մոնոցիտոզը։
«Ինֆեկցիոն մոնոնուկլեոզ» տերմինը 1920-ին առաջարկել են Թոմաս Պեկ Սպրունտը և Ֆրենկ Ալեքսանդր Էվանսները՝ Ջոն Հոփկինսի անվան հիվանդանոցի տեղեկագրում լույս տեսած հիվանդության դասական կլինիկական նկարագրության մեջ, որտեղ ասվում էր՝ «Մոնոնուկլեարային լեյկոցիտոզը՝ ի պատասխան սուր վարակի (ինֆեկցիոն մոնոնուկլեոզ)» : Ինֆեկցիոն մոնոնուկլեոզի լաբորատոր փորձարկումները մշակվել են 1931 թ.-ին ՝ Յեյլի հանրային դպրոցի պրոֆեսոր Ջոն Ռոդման Պոլի և Ուոլս Ուիլարդ Բանելի կողմից՝ հիմնվելով այդ հիվանդությամբ տառապող անձանց արյան շիճուկում հետերոֆիլ հակամարմինների հայտնաբերման վրա ։ Պոլ-Բանել թեստը հետագայում վերանվանվեց հետերոֆիլ հակամարմինների հայտնաբերման թեստ։
Էպշտեյն-Բարր վիրուսն առաջին անգամ առանձնացվել է Բուրկիտի լիմֆոմայի բջիջներից Միքայել Անթոնի Էպշտյնի և Իվոն Բարրի կողմից 1964թ-ին Բրիստոլի համալսարանում։ Ինֆեկցիոն մոնոնուկլեոզի կապը վիրուսի հետ հայտնաբերվեց 1967թ-ին Ուարների և Գերթրուդ Հենլի կողմից Ֆիլադելֆիայի մանկական հոսպիտալում, երբ վիրուսի հետ աշխատող լաբարանտը հիվանդացավ մոնոնուկլեոզով, ապա նրա արյան նմուշի համեմատությունները վարակվելուց առաջ և հետո ցույց տվեցին վիրուսի հակամարմիններ ։
Յեյլի հանրային դպրոցի Հանրային Առողջապահության համաճարակաբան Ալֆրեդ Է. Էվանսը փորցերով ցույց տվեց, որ մոնոնուկլեոզը փոխանցվում է համբույրի միջոցով, որի արդյունքում հիվանդությունը ժողովրդի մեջ տարածվեց «համբույրի հիվանդություն» անվամբ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վիրուսային վարակներ
Պետրովո (գյուղ, Իվանիչևի շրջան)
Պետրովո (Петрове), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Իվանիչևի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1958 թվականին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Իվանիչևի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1958 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ստանիսլավ Պշիբիշևսկի
Ստանիսլավ Պշիբիշևսկի Stanisław Przybyszewski, լեհ գրող։
(3248) Ֆարինելա
(3248) Ֆարինելա (Farinella), աստերոիդ աստերոիդների գոտու արտաքին մասում։ Հայտնաբերվել է 1982 թվականի մարտի 21-ին Էդվարդ Բոուելի կողմից Անդերսոն Մեսայում ։
Ստանիսլավ Պշիբիշևսկի
Սկսել է ստեղծագործել Գերմանիայում։ Գրել է էսսեներ, արձակ պոեմներ և սիմվոլիստական-նատուրալիստական վեպեր, որոնք հետագայում թարգմանվել են լեհերեն («Հոգեհանգստյան պատարագ», 1893, լեհերեն՝ 1901, «Սատանայի զավակները», 1897, լեհերեն՝ 1899 և այլն)։ 1898 թվականին տեղափոխվել է Կրակով, գլխավորել լեհ մոդեռնիստներին։ 1899 թվականին «Ժիցե» («Zycie») հանդեսում հրատարակել է հակառեալիստական և հակադեմոկրատական «Կոնֆիտեոր» («Confiteor») արվեստի մանիֆեստը։ Ֆրիդրիխ Նիցշեի ազդեցությունը կրող Պշիբիշևսկու փիլիսոփայական և գեղագիտական ծրագիրը իր արտահայտությունն է գտել նաև սիմվոլիստական դրամաներում («Երջանկության համար», 1900, հայկական հրատարակություն 1907, «Հյուրեր», 1901, «Ոսկե գեղմ», 1901, «Ձյուն», 1903)։
(3248) Ֆարինելա
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,200772 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,7074 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,6942 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2091,61 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,172116 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 10,86° անկյուն։
Ստանիսլավ Պշիբիշևսկի
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեհ գրողներ Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Լեհ թարգմանիչներ Կատեգորիա:Լեհ դրամատուրգներ Կատեգորիա:Լեհ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Լեհ լրագրողներ
(3248) Ֆարինելա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1982 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էդվարդ Բոուելի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների գոտու արտաքին մասի աստերոիդներ
Բալբուղան (այլ կիրառումներ)
Բալբուղան, կարող է վերաբերել՝
Կրասնայա (Շիժմայի վտակ)
Կրասնայա  (Красная), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Վերխոշիժմենսկի շրջանում, Կիրովի մարզում։ Գետի երկարությունը 18 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Վյատկա գետն է, գետի ենթաավազանը Վյատկա գետն է։ Գետի գետային ավազանը Կամա գետն է.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Զապարովկա
Զապարովկա (Запарівка), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Լոզովայայի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Զապարովկա։ Հիմնադրվել է 1922 թվականին։
Տայմետ
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Զապարովկա
2001 թվականի տվյալներով Զապարովկա գյուղում բնակվում էր 14 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,112 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 125 մարդ/կմ²։
Տայմետ
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Կոնդոմա գետն է, գետի ենթաավազանը Տոմ գետն է։ Գետի գետային ավազանը Օբ գետն է.
Զապարովկա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Լոզովայայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1922 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Տայմետ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Բոզոն (Էրզրումի գավառ)
Պատմամշակութային կառույցներ
Բոզոնի շրջակայքում կան եկեղեցիների և տների ավերակներ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բուլան-Տուրգան
Բուլան-Տուրգան (Булан-Турган, Боланторған), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Իգլինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 30 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Իգլինսկի շրջանի բնակավայրեր
Ռուդոլֆ Արենդթ
Ռուդոլֆ Արենդթ (Rudolf Friedrich Eugen Arendt ), գերմանացի մանկավարժ, Լայպցիգի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի քիմիայի պրոֆեսոր իրական դպրոցի ուսուցիչ։ 1893 թվականի Լեոպոլդինի ակադեմիայի անդամ ։
Գիտական գործունեություն
Արենդտը նախաձեռնել է դպրոցում քիմիա դասավանդելու մեթոդների մշակումը։ Նա Մանկավարժության մեջ Յոհան Ֆրիդրիխ Հերբարթի հետևորդն էր, կարծում էր, որ առարկայի դասավանդումը պետք է այնպես կառուցված լինի, որ բացահայտվեն բնական գիտություններին բնորոշ կրթական հնարավորությունները։ Նա համոզված էր, որ կրթական նյութի ներկայացման համակարգը պետք է ստորադասվի բացառապես ուսանողների մտածողության առանձնահատկություններին, որոնք ենթադրաբար տեսնում և երևույթների միջև կապ են հաստատում բոլորովին այլ հարթությունում։ Ուսումնական առարկայի գիտական համակարգի փոխարեն Արենդթը ներմուծել է «մեթոդական» համակարգ, որը հիմնված էր միայն միայն հատկանիշների ֆորմալ դասակարգման վրա, ինչպիսիք են տարրերի քիմիական բանաձևն ու բարդությունը։
Արենդթն ինդուկտիվ ուսուցման մեթոդի կողմնակից էր. նա ընդհանրապես ուշադրություն չէր դարձնում տեսական բնույթի ընդհանրացմանը։ Գերմանիայում Արենդթի մեթոդական տեսակետները մշակել և շարունակել են Ուիլբրանդը, Կ. Շեյդը և այլք։
ԽՍՀՄ-ում ուսուցման մեթոդաբանությունը մանրամասն ուսումնասիրել և կատարելագործել է Լեոնիդ Սմորգոնսկին։ Նա ցույց է տվել Արենդթի` «մեթոդական» կուրսի համակարգի հակադրության անօրինաչափությունը, որն, ըստ հեղինակի մտահղացման, ավելի համահունչ էր ուսանողների հոգեբանական առանձնահատկություններին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանացի մանկավարժներ Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Գերմանացի քիմիկոսներ
Մարագոս
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Կաշտանկա (մուլտֆիլմ, 1952)
Սյուժե
Կաշտանկա անունով ոչ ցեղական շունն ապրում է ատաղձագործ Լուկա Ալեքսանդրիչի մոտ։ Մի օր, երբ ատաղձագործը գնում է իր բազմաթիվ պատվիրատուների մոտ, նրա ետևից գնացած Կաշտանկան կորչում է փողոցում։ Շունն ապարդյուն փնտրում է տիրոջը, որը, հասցնելով բավականին խմել, դադարել էր ուշադրություն դարձնել նրա վրա։
Կաշտանկային իր տան մուտքի մոտ նկատում է Monsieur Ժորժը, որը կրկեսում աշխատում էր որպես ծաղրածու և վարժեցնող։ Նա իր մոտ է վերցնում շանը։ Կաշտանկան ծանոթանում է ծաղրածուի տան մնացած կենդանիների (Ֆեոդոր Տիմոֆեևիչ կատվի, Իվան Իվանովիչ սագի և հարևանությամբ ապրող խոզի՝ Հավրոնյա Իվանովնայի) հետ։ Այդ կենդանիների հետ վարժեցնողը երեկոյան հաճախ կրկես է գնում ներկայացումների համար։ Կաշտանկային նոր տերն անվանում է Տյոտկա։ Ներկայացումներից մեկի ժամանակ Իվան Իվանովիչը (ծաղրածուի սիրելի սագը) ընկնում է ձիու սմբակի տակ և տուն վերադառնալուց հետո սատկում։ Բայց հետո Կաշտանկայի մեջ արթնանում է կրկեսային արտիստի տաղանդը, և վարժեցնողը նրան սովորեցնում է որոշ կրկեսային հնարքներ։ Նա սկսում է շանն իր հետ կրկես տանել ներկայացման համար։ Մի շարք համարներում (օրինակ՝ «եգիպտական բուրգում») Կաշտանկան հաջողությամբ փոխարինում է Իվան Իվանովիչին։ Մի անգամ կրկեսային ներկայացման ժամանակ Տյոտկա-Կաշտանկան (երբ նա «երգում» է դուդուկի նվագակցությամբ) նրան ճանաչում են ներկայացման եկած նախկին տերը՝ հյուսնը ու նրա որդին՝ Ֆեդյուշկան։ Նրանք կանչում են Կաշտանկային՝ գոռալով ամբողջ կրկեսով մեկ։ Շունը ճանաչում է և ուրախությամբ վազում նրանց մոտ, իսկ նրա հետևից նայում է շփոթված և ոչինչ չհասկացող ծաղրածուն։
Մուլտֆիլմի մասին
Արժի մի քանի խոսք ասել նաև Ցեխանովսկու մի ֆիլմի՝ «Կաշտանկայի» մասին։ Թերևս ոչ մի նկարված ֆիլմում այդքան ստույգ չի պատճենվել դերասանական խաղը, ոչ մի տեղ չեն հասել մուլտիպլիկացիոն անիրականության, այդպիսի մանրամասնության կերպարների շարժումների մշակման մեջ և ուրիշ ոչ մի տեղ նկարված ֆիլմն այդքան հեռու չի գնացել «իրենից», իր յուրահատկությունից։ Սակայն «Կաշտանկան» չի կարելի համարել նատուրալիզմի օրինակ մուլտիպլիկացիայում։ Ֆիլմը զուրկ չէ ինքնատիպ պոեզիայից և հատուկ հմայքից։
1950-ական թվականների առաջին կեսին նկարահանվել են այնպիսի հայտնի ֆիլմեր, ինչպիսիք են՝ Մ. Ցեխանովսկու «Հեքիաթ ձկնորսի և ձկան մասին» (1950) և «Կաշտանկա» (1952), Լ. Ատամանովի «Ալվան ծաղիկը» (1952) և «Ոսկե այծքաղ» (1954), Ա. Իվանովի «Պապն ու թոռը» (1950) և այլն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անտոն Չեխովի ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:«Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Մուլտֆիլմեր շների մասին Կատեգորիա:Մուլտֆիլմեր կրկեսի մասին Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:1952 մուլտֆիլմեր
Վարմենշտայնախ
Վարմենշտայնախ (Warmensteinach), կոմունա Գերմանիայի Բավարիա երկրամասում։
Կոմունան բաժանված է 18 գյուղական համայնքի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Եդվաբնեի կոտորած
Կոտորած
1941 թվականի հուլիսի 10-ին լեհերի մոլեգին ամբոխը հարձակվել է հրեաների վրա, որոնց թվում է եղել տեղի ռաբբին։ Հրեաների մեծ մասին ողջ-ողջ այրել են գոմում։
Հետաքննություն
Մինչ 2000 թվականը ենթադրվում էր, որ կոտորածն իրականացրել են գերմանացիները։ Սակայն 2001 թվականին ամերիկացի պատմաբան Յան Թոմաշ Գրոսը հրատարակել է «Sąsiedzi: Historia zagłady zydowskiego miasteczka» գիրքը, որում ցույց է տվել, որ ջարդերը կատարել են տեղի բնակիչները՝ առանց գերմանացիների օգնության  ։"Հիմնական փաստերը անհերքելի են թվում։ 1941 թվականի հուլիսին Եդվաբնեում բնակվող լեհերի մի մեծ խումբ մասնակցել է այնտեղի գրեթե բոլոր հրեաների դաժանաբար ոչնչացմանը, որոնք, ի դեպ, կազմում էին ավանի բնակիչների ճնշող մեծամասնությունը։ Նախ նրանց սպանել են մեկ առ մեկ՝ փայտերով, քարերով, խոշտանգել են, կտրել գլուխները, պղծել դիակները։ Հետո՝ հուլիսի 10-ին, շուրջ մեկուկես հազար փրկվածներ տարվել են գոմ և ողջ-ողջ այրվել։" Որոշ լեհեր չեն համաձայնել իրադարձությունների տվյալ գնահատականի հետ։ 2000 թվականից մինչև 2004 թվականը Լեհաստանի Ազգային հիշողության ինստիտուտի կողմից կատարված հետաքննության արդյունքում կատարվել են եզրակացություններ, որոնք հիմնականում հաստատել են Գրոսի վարկածը, բացառությամբ լեհերի ձեռքից մահացած հրեաների քանակի. 1600 մահվան փոխարեն նշվել է 340-350 մարդու մահվան մասին ։ Դատախազ Ռադոսլավ Իգնատիևի կարծիքով՝ հնարավոր է, որ «սպանությունները ներշնչվել են գերմանացիներից, և գերմանացի զինվորների տեղում գտնվելու փաստը պետք է համարել համարժեք սպանությանը նրանց համաձայնությանը »: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում լեհերն իրենց հրեա հարևանների դեմ կատարել են ռազմական հանցագործություններ երկրի առնվազն 24 շրջաններում։ Այս եզրակացությանն է հանգել Երկրորդ աշխարհամարտի սկզբին Լեհաստանում տեղի ունեցած իրադարձություններն ուսումնասիրող կառավարական հանձնաժողովը ։
Հետաքննության պատասխանը
2001 թվականին Լեհաստանի նախագահ Ալեքսանդր Կվասնևսկին պաշտոնապես ներողություն է խնդրել հրեա ժողովրդից այս հանցանքի համար։
Այնուամենայնիվ, ոչ բոլոր լեհերն են պատրաստ միանալ նախագահ Կվասնևսկու ներողությանը ։
Վերահուղարկավորում
Հուղարկավորության արարողությունը կազմակերպել էին Լեհաստանի ազգային հիշողության ինստիտուտը և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի թանգարանը։ Դրան մասնակցել են Լեհաստանի գլխավոր ռաբբի Միխայել Շուդրիխը, Լեհաստանի հրեական համայնքների միության նախագահ Պյոտր Կադլչիկը և Իցհակ Լևինը, որը մանկության տարիներին հրաշքով էր փրկվել կոտորածից ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հոլոքոստը Լիտվայում Կատեգորիա:Հակասեմականություն
Հնդկական ճարտարապետություն
Հնդկական ճարտարապետություն, ճարտարապետական ոճ՝ արմատավորված իր պատմության, մշակույթի և կրոնի մեջ։
Զարգացում է ապրել տարածության և ժամանակի մեջ՝ անընդհատ իրականացնելով նոր գաղափարներ։ Մշտապես կիրառելով ճարտարապետական նորագույն լուծումներ՝ իր ամբողջ պատմության ընթացքում պահպանել և պահպանում է զարգացման շարունակականությունը։ Վաղ շրջանի ճարտարապետական ​​աշխատանքներ հայտնաբերվել են Հնդկական քաղաքակրթության մեջ (մ.թ.ա. 2600-1900), որը բնութագրվում է քաղաքների և տների հոյակապ դասավորությամբ։ Կրոնը և թագավորությունը, ըստ երևույթին, մեծ ազդեցություն չեն թողել այս քաղաքների պլանավորման և ձևավորման վրա։
Հնդե–բուդդայական ճարտարապետություն
Մաուրյան կայսրության և Գուպտաների խոշոր պետության ու նրանց իրավահաջորդների օրոք կառուցվել են բուդդայական ճարտարապետական հոյակապ ​​համալիրներ ։ Ավելի ուշ Հարավային Հնդկաստանում կառուցվել են այնպիսի տաճարներ, ինչպիսիք են Չենակեսավան (Chennakeshava) Բելուրում և Սամանաթհապուրայում (Somanathapura), Խոյսալեսվարան (Hoysaleswara ) Խալեբիդում, Արևի տաճարը Կոնարակում, Ռանգանաթխայի տաճարը Շրիրանգամում։ Անգկոր-Վատը, Բորոբուդուրը և բուդդիստական ​​ու հինդուիստական այլ տաճարներ ցույց են տալիս հնդկական ճարտարապետության ուժեղ ազդեցությունը Հարավարևելյան Ասիայի ճարտարապետության վրա, քանի որ դրանք կառուցվել են գրեթե նույն՝ հնդկական ավանդական կրոնական շինությունների ոճով։
«Vastu Shastra» ավանդական համակարգը ծառայում է որպես «Feng shui» հնդկական տարբերակ՝ ազդելով քաղաքային պլանավորման, ճարտարապետության և էրգոնոմիկայի վրա։ Դեռ պարզ չէ, թե որ համակարգն է ավելի հին, բայց երկուսն էլ պարունակում են որոշակի նմանություններ։ «Feng shui»-ն առավել հաճախ են օգտագործում ամբողջ աշխարհում։ «Vastu Shastra»-ն հայեցակարգային կերպով նման է «Feng shui»-ն. փորձում է ներդաշնակեցնել տան մեջ էներգիայի հոսքը՝ կյանքի ուժը, բայց տան կառուցվածքի մեջ կան տարբերություններ, օրինակ՝ «Vastu Shastra»-ն հաշվի չի առնում տան մեջ առարկաների ճիշտ դասավորվածության անհրաժեշտությունը։
Հնդե-իսլամական ճարտարապետություն
Հնդկական ճարտարապետությունը մեծ ազդեցություն է ունեցել Արևելյան և Հարավարևելյան Ասիայի վրա բուդդիզմի տարածման հետևանքով։ Բազմաթիվ հնդկական ճարտարապետական ​​առանձնահատկություններ, ինչպիսիք են տաճարի որմնանկարները, գագաթները, աշտարակները, դարպասները, դարձել են ասիական մշակույթի նշանավոր խորհրդանիշներ, որոնք ամենից շատ օգտագործվում են Արևելյան և Հարավարևելյան Ասիայում։
Հնդկական ժամանակակից ճարտարապետություն
Ժամանակակից հնդկական ճարտարապետությունը ավելի տիեզերական է։ Քաղաքները շատ կոմպակտ են և խիտ բնակեցված։ Նարիման Փոյնթը (Nariman Point) Մումբայում հայտնի է ար-դեկո ոճի նշանավոր շինություններով ։ Հնդկաստանի ճարտարապետական վերջին գլուխգործոցներից մեկը՝ Լոտոսի տաճարը, տպավորիչ է իր ճարտարապետությամբ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հնդկաստանի ճարտարապետություն
Չերնիշկի (գյուղ, Լեբեդինի շրջան)
Չերնիշկի (Чернишки), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Լեբեդինի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Չերնիշկի գյուղում բնակվում էր 10 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Լեբեդինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Տելբես (Կոնդոմայի վտակ)
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Կոնդոմա գետն է, գետի ենթաավազանը Տոմ գետն է։ Գետի գետային ավազանը Օբ գետն է.
Հիլանա Տաարկա
Հիլանա Տաարկա (Hilana Taarka), նաև Հիլանա Տարկա (Hilana Tarka) (Դարյա Պիսումա (Darja Pisumaa), Դարյա Մատվեևա (Darja Matvejeva), Վասիլա Տաարկա (Vasila Taarka), ), սետու էթնիկ խմբի ռունական երգերի կատարող։ Կրել է «Սետուի երգեցիկ մայր» (Setu lauluema) ոչ պաշտոնական տիտղոսը ։
Կենսագրություն
Հիլանա Տաարկայի մոր անունը Օկա (Ագաֆյա Գերասիմովա) է եղել։ 16 տարեկանում նրան կնության են տվել Հյարմա գյուղից Մատս (Մատվե Գավրիլով) անունով մի տղամարդու։ Ընտանիքում չորս երեխա է եղել, Հիլանան ընտանիքի ավագ երեխան է եղել։ Հիլանան նրա հայրենի գյուղն է (Հիլանամյագի, Hilanamägi): Ընտանիքը հարուստ է եղել, բայց հայրը հարբեցող էր և վաճառել է գրեթե իր բոլոր հողերը, իսկ Հիլանայի եղբորը՝ իր ժառանգորդին, մնացել է միայն մեկ կտոր հող։ Երբ Հիլանան 13 տարեկան էր, նա սկսել է օգնել մորը երկանքով աղալու գործում։ Աշխատավայրում մայրը Հիլանային երգել է սովորեցրել։ Օկան լավ էր երգում, և բանահավաքները գալիս էին նրա մոտ երգեր ձայնագրելու։ Օկան երգել է բազմաթիվ հարսանիքների ժամանակ և Հիլանային տարել է իր հետ։ Օկան մահացել է 34 տարեկանում։ Մատսն ապրել է 60 տարի։ Հիլանան չի ամուսնացել։ Հարևան գյուղից մի տղա նրա ձեռքն է խնդրել, բայց հարազատները դեմ են եղել նրանց ամուսնությանը ։ Առանց պաշտոնական ամուսնության Հիլանան հինգ երեխա է ունեցել՝ Ֆյոկլային, Սերգեյին, Իրինային, Ագաֆիային և Տատյանային, որոնց հայրը Վասիլի Իվանովիչ Կոոսերն է եղել։
Հիլանա Տաարկան առաջինն էր, ով էստոնական կրթված շրջանակներին ծանոթացրել է երկրի հարավ-արևելքում բնակվող սետու էթնիկ խմբի ժողովրդական երգերին ։ Սետուի ռունական երգերի կատարողների մեծ ընտանիքում, դեռևս Յակոբ Հուրտի ժամանակ, այնպիսի երգիչների հետ, ինչպիսիք են Միկո Օդեն (Miko Ode, Եվդոկիա Կանիստե, 1864-1924) և Մարտինա Իրոն (Martina Irò, Իրինա Լույկ, 1866-1947), Հիլանա Տաարկան առանձնապես հայտնի է դարձել հանպատրաստից ստեղծագործելու իր զարմանալի ունակությամբ և երգարվեստի նյութական հարստությամբ  ։
1921 թվականին՝ Յանովի օրը, Հիլանա Տաարկան, որպես մենակատար, մեծ պատիվ է ունեցել Հելսինկիում շնորհավորել Ֆինլանդիայի նախագահին տոնի կապակցությամբ, ինչպես նաև ելույթ ունենալ Ֆինլանդիայի երգի փառատոնում ։
1920-ականներին նա երգել է մի շարք հրապարակային համերգներում, այդ թվում՝ Տալլինի Էստոնիա համերգասրահում։ 1922 թվականին Սետուի երգի առաջին փառատոնի ժամանակ Հիլանա Տաարկան ողջույնի երգ է երգել Սետումաայից 100 ժողովրդական երգիչների մասնակցությամբ ։
Սահմանամերձ հողերի ընկերության (Piirimaade Selts) հրահանգիչ Սամուել Սոմմերի (Samuel Sommer) և Մայրենի լեզվի ակադեմիական միության (Akadeemiline Emakeele Selts) աջակցությամբ երեք «Սետուի երգեցիկ մայրերի»՝ Հիլանա Տաարկային, Մարտինե Իրոնին և Աննե Վաբարնային 1926 թվականին Էստոնիայի Հանրապետության կողմից նշանակվել է ամսական փոքր նպաստ ։
Սակայն Հիլանա Տաարկայի կյանքի վերջին տարիներն անցել են աղքատության մեջ, ինչի մասին նա երգել է իր երգերում ՝: «Olõ-õs meil põldu, mida põima, Olõ-õs rüki, mida rühki, Külä-ks võti künnümaa, Vald ragi mi varigu!»
Մահացել է 1933 թվականի դեկտեմբերի 27-ին՝ 77 տարեկան հասակում Վիմմորսկի գյուղի իր փոքրիկ տանը, դստեր՝ Տատյանայի (Taana, Tattö) ձեռքերի վրա ։ 1934 թվականի հունվարի 6-ին «Lääne Teataja» թերթում գրել են, որ տեղական լուրերի համաձայն Հիլանա Տաարկան մահացել է սովից ։ Հուղարկավորությունը տեղի է ունեցել դեկտեմբերի 31-ին Օբինիցա գյուղի գերեզմանատանը ։
Ստեղծագործական ժառանգություն
Հիլանա Տաարկայի մեծ երգացանկում տեղ են գտել մի քանի երկար էպիկական երգեր, ինչպես Միկո Օդեի և Մարտինա Իրոյի մոտ, բայց անվանի սետու երգչուհիներից Հիլանա Տաարկան (Wasila Taarka ծխական գրառումներում) առաջինն է, ով կատարել է կատակներից բաղկացած հումորային երգեր և նրան հաճախ հրավիրել են երգելու Սետումաայում կազմակերպվող երեկույթներին ու հարսանիքներին ։
Հիլանա Տաարկայի՝ Յակոբ Հուրտին (1903) և պատմաբան Հենդրիկ Պրանցին (Hendrik Prants, 1889) նվիրված ռունական երգրերը հրատարակվել են Հուրտի կողմից «Setukeste lauludes» ժողովածուում։ Ժողովածուի երկու հատորներում, ի թիվս այլ երգիչների երգերի, կան Հիլանա Տաարկայի 29 երգեր, որոնցից 16-ը հասարակ երգեր են `: 1. Հին կրոնական՝ ,,Päevapoeg", «Neiu veri»,,,Hiiv hitskmehe",,,Imelik koda" և «Ait põleb», 2. Քրիստոնեական՝ «Jeesuse surm», 3. Հեքիաթային՝ «Haned kadunud», «Hobune varas­tatud», «Oravad oksalt — müügiks müüril»,,,Karjaneiu ja kaup­mehed" և «Neiu liin», 4. Աղջկական՝ «Neiu kiidab oma käsi­tööd», 5. Ծննդյան խաղային՝ «Liigu, liigu lijnakõnõ!», 6. Հարսնացուի հարսանեկան երգեր՝ «Ristimäle (pulma kutsudes)», «Ristimäle (saaja-päeval)» և «Neiu trotsijale».
Այս հրատարակություններում կան Հիլանա Տաարկայի 13 բազմաբնույթ երգեր ՝: «Kosjasõit + Kalmu­neiu», ,,Hääl kadunud + Vend pilliks Pihkvas", «Neiu vennad + Tänuline lind», «Tütar vette + Uibonõ näiokõnõ + Neiumüük», «Kolm vaest + Härjad varastatud», «Rikas kosilane + Kuhja loomine». Դրանցից ամենաերկարը 128 տողանոց երգ է՝ «Kosjasõit + Kal­muneiu» :
Ֆինն բանահավաք Արմաս Օտտո Վայսանենն այդ ժողովածուի երգերից շատերը ձայնագրել է ֆոնոգրաֆի վրա և ձեռքով արտագրել 1913, 1914, 1921 և 1922 թվականներին։ Սետուական բանահյուսությունը հավաքել են նաև Տարտուի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի ուսանող Պաուլոպրիյտ Վոոլայնը (Paulopriit Voolaine, 1899-1985) և մանկավարժ Յան Այնելոն (Jaan Ainelo, 1882—1941): Ըստ Վայսանենի, Հիլանա Տաարկայի երգած գովաբանական և լալագին երգերի մեծ մասը մնացել է չձայնագրված, մասնավորապես, բոլոր նրանք, որոնք նա երգել է Սետումաայում և Էստոնիայում հարսանիքների ժամանակ, ինչպես նաև 50 տարեկանից հետո իր հյուրերի համար ։
Նադեժդա (ֆիլմ, 1973)
«Նադեժդա» («Надежда»), խորհրդային գունավոր պատմական գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Մարկ Դոնսկոյը Մ. Գորկու անվան կինոստուդիայում ։ Պրեմիերան կայացել է 1973 թվականի նոյեմբերի 5-ին ։
Սյուժե
Ֆիլմը պատմում է Խորհրդային Միության հիմնադիր Վլադիմիր Լենինի կնոջ, ընկերոջ և գաղափարական զինակցի՝ Նադեժդա Կրուպսկայայի մանկության և պատանեկության մասին։ Ֆիլմում գլխավոր ուշադրությունը նվիրված է երիտասարդ հեղափոխականի մասնակցությանը Պետերբուրգի բանվորների՝ ցարական իշխանության դեմ կազմակերպած ցույցերին։ «Այս ֆիլմում,— ասել է Մարկ Դոնսկոյը,— մենք մտադիր էինք ցույց տալ, թե ինչպես են մեծացել մարդիկ, որոնց գործերը ցնցել են աշխարհը։ Եվ ոչ միայն քաղաքական ու հեղափոխական իմաստնություն նրանք ժառանգեցին իրենց սերունդներին։ Մեզ է հասել նրանց վսեմ սիրո և հույսի լույսը»։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:1973 ֆիլմեր Կատեգորիա:Մաքսիմ Գորկու անվան կինոստուդիայի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային պատմական ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային կենսագրական ֆիլմեր Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Եռակողմ ֆուտբոլ
Եռակողմ ֆուտբոլ, ֆուտբոլի խաղի տեսակ է, որի ժամանակ նույն դաշտում միաժամանակ խաղում են երեք թիմ։ Խաղի նպատակն է գրավել հակառակորդի դարպասը, միաժամանակ աշխատելով անառիկ պահել սեփականը։
Եռակողմ ֆուտբոլի դաշտը հավասարակողմ վեցանկյուն է, երեք դարպասներով, որոնք տեղադրված են յուրաքանչյուր հաջորդ կողմին ։ Խաղում են մեկ գնդակով։ Խաղի տևողությունը երեք խաղակես է՝ յուրաքանչյուրը 12 րոպե։ Հաղթում է այն թիմը, որն ամենաքիչ գնդակներն է բաց թողել։
Պատմություն
Եռակողմ ֆուտբոլի գաղափարի հեղինակն է դանիացի աբստրակցիոնիստ-նկարիչ Այսգեր Յորնը։ Նա փորձում էր զարգացնել և հարստացնել իրադրության տեսությունը, և ֆուտբոլի այս տեսակը ստեղծվել է որպես տեսական նախագիծ։ Ըստ հեղինակի, խաղի առավելությունը փիլիսոփայական տեսակետից նրանում դրամատիզմի բացակայությունն է։ Կարծիք կա, որ եռակողմ ֆուտբոլը նպաստում է տարբեր խմբերի համատեղ աշխատանքին և շփմանը։
Եռակողմ ֆուտբոլի առաջին պաշտոնական խաղը կայացել է 1993 թվականին Գլազգոյում։ Այն կազմակերպել էր Լոնդոնի հոգեբանա-աշխարհագրական ասոցիացիան ։ Խաղին մասնակցել է սկանդալային գրող Ստյուարտ Հոումը։
Խաղի տարածումը
Խաղը ժողովրդականություն է ստացել Ավստրիայում, Անգլիայում, Լեհաստանում, Սերբիայում, Շոտլանդիայում, Բելառուսում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլ
Յաթաք
Յաթաք, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայի Մարաշի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կրեմյանկա (Սուվոդի վտակ)
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Վյատկա գետն է, գետի ենթաավազանը Վյատկա գետն է։ Գետի գետային ավազանը Կամա գետն է.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Բուլատ (գյուղ, Տույմազինսկի շրջան)
Բուլատ (Булат, Булат), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Տույմազինսկի շրջանի կազմում։
Զապորոժսկոե (գյուղ, Լոզովայայի շրջան)
Զապորոժսկոե (Запорізьке), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Լոզովայայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1897 թվականին։
Բուլատ (գյուղ, Տույմազինսկի շրջան)
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 257 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Տույմազինսկի շրջանի բնակավայրեր
Զապորոժսկոե (գյուղ, Լոզովայայի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Զապորոժսկոե գյուղում բնակվում էր 6 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,177 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 33,9 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Լոզովայայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1897 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Մարիինսկի (գյուղ, Ստերլիտամակսկի շրջան)
Մարիինսկի (Мариинский, Мариинский), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ստերլիտամակսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 906 մարդ։
Մեճիտ Էոզիի գավառակ
Մեճիտ Էոզի, գավառակ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթում, Չորում գավառին կից։ Կենտրոնը Մեճիտ Էոզի քաղաքն էր։
Գավառակը հարուստ էր այգիներով և պարտեզներով։
Գավառակի մասին հիշատակել է թուրք պատմագիր Քյաթիբ Չելիբին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գավառներ
Բովիկ
Բովիկ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Դերջանի գավառակում ։ Գտնվում էր Մամախաթուն քաղաքից 26 կմ հարավ-արևմուտք, Եփրատի ավազանին պատկանող գետակներից մեկի ձախ կողմում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ինքնադիմանկար (Ռեմբրանդտ, 1640)
Ինքնադիմանկար, Ռեմբրանդտի ինքնադիմանկարը, որ ստեղծվել է 1640 թվականին` նկարչի փառքի գագաթնակետին։ 1639 թվականին Ռեմբրանդտը կնոջ` Սասկիյայի հետ տեղափոխվում է 13.000 գուլդենով Ամստերդամի Յոդենբրեեսստրատ թաղամասում ձեռք բերված նոր տուն, որտեղ ապրում էին հիմնականում հարուստ առևտրականները։ Նկարիչը պատվերներ է ստանում ամենաազդեցիկ և հարուստ հոլանդացիներից, այդ թվում` շտատհալտերից և Թրիփ ընտանիքի ներկայացուցիչներից («Մարի Թրիփի դիմանկարը»), դե Գրաֆներից և Վիտզենից։ Օֆորտների շնորհիվ` Ռեմբրանդտի փառքը դուրս էր եկել Հոլանդիայից. նրա կտավները ձեռք են բերում հավաքորդներ, եվրոպական արքայական ընտանիքների ներկայացուցիչներ, մասնավորապես Անգլիայի թագավոր Չարլզ I Ստյուարտը։
Ռեմբրանդտի տասնյակ ինքնադիմանկարներից այս մեկն առանձնանում է իր մոնումենտալությամբ։ Նկարիչն այնտեղ պատկերում է իր սոցիալական դիրքը ։ Նա հագել է մորթով զարդարված թանկարժեք հագուստ, կրում է շղթա, թանկարժեք քարեր։ Հայացքը մելանխոլիկ է, իր արժեքի գիտակցումով լցված։ Ֆոնը չեզոք է, դիտողի ողջ ուշադրությունը կենտրոնանում է նկարչի կերպարին։
Կարևոր է այն հանգամանքը, որ նկարչի հագուստը բնորոշ է 16-րդ դարի սկզբին։ Ռեմբրանդտը ոչ միայն իր ժամանակակիցներից ցուցադրել է իր կարգավիճակը, այլ մարտահրավեր է ներկայացրել 16-րդ դարի խոշորագույն նկարիչներին` Դյուրերին, Տիցիանին, Ռաֆայելին։
Ռեմբրանդտը շատ բարձր էր գնահատում Դյուրերին, հավաքում էր նրա փորագրությունները։
Զայնաբ բինթ Խուզայմա
Զայնաբ բինթ Խուզայմա (زينب بنت خزيمة, ), Մուհամմադ մարգարեի հինգերորդ կինը, կրել է «հավատացյալների մայր» (արաբ. أمّ المؤمنين) պատվանունը ։
Ինքնադիմանկար (Ռեմբրանդտ, 1640)
1639 թվականի ապրիլին Ռեմբրանդտը ներկա է եղել աճուրդին, երբ պորտուգալացի հավաքորդ Ալֆոնսո Լոպեսը գնել է Ռաֆայելի «Բալթազար Կաստիլիոնեի դիմանկարը»։ Վիեննայում պահվում է այդ նկարի թեմայով Ռեմբրանդտի ուրվանկարը, որի լուսանցքում Ռեմբրանդտը նշել է, որ նկարը մեծ գումարով (3.500 գուլդեն) է ձեռք բերել (իր նամակներում նկարիչը նշում է, որ Ռեմբրանդտը իր կտավները գնահատում էր 600-1.000 գուլդեն)։ Լոպեսը, որ ապրել է Ամստերդամում 1637-1641 թվականներին, ձեռք էր բերել Տիցիանի «Ջերոլամո Բարբարիգոյի դիմանկարը», որը Ռեմբրանդտը լավ գիտեր։
Զայնաբ բինթ Խուզայմա
Կենսագրություն
Զայնաբ բինթ Խուզայման Ամիր իբն Սասայի ցեղից էր։ Կարիքավորների նկատմամբ իր բարեգթության և ուշադրության համար ստացել է «աղքատների մայր» (արաբ․ أم المساكين) կեղծանունը։ Նրա առաջին ամուսինը Տուֆայլ իբն Հարիսն է եղել․ նրա հետ ամուսնալուծությունից հետո Զայնաբն ամուսնացել է Ուբայդա իբն Հարիսի հետ, որը զոհվել է Բադրի ճակատամարտում։
Ինքնադիմանկար (Ռեմբրանդտ, 1640)
Իր նախորդի օրինակով ինքնադիմանկար ստեղծելու մտքի դրսևորում է 1639 թվականին ստեղծված օֆորտը։ 1640 թվականի ինքնադիմանկարում կրկնվել են Դյուրերի և Տիցիանի կերպարների դիրքերը. աջ ձեռքով կռթնել է սեղանին։ Նկարի ռենտգենյան լուսանկարներից պարզվում է, որ ի սկզբանե ձախ ձեռքը ևս հենված էր սեղանին, իսկ կերպարի օձիքը ավելի կլորավուն ձև է ունեցել։
Զայնաբ բինթ Խուզայմա
Կենսագրություն
624 թվականին Ամիր իբն Սասան ջարդել է Մուհամմադ մարգարեի ներկայացուցիչներին, ինչի հետևանքով այս ցեղի հարաբերությունները մուսուլմանների հետ կտրուկ վատթարացել են։ Արյունահեղությունը բացառելու համար 625 թ․-ին Մուհամմադը ամուսնացել է Զայնաբի հետ, որը նույնպես այդ ցեղից էր։ Հարսանիքից մի քանի ամիս անց Զայնաբը մահացել է ։ Հատնի է, որ նա առաքինի և աստվածավախ կին է եղել, շատ ժամանակ է հատկացրել աղոթքին և առատորեն ողորմություն է բաժանել։
Ինքնադիմանկար (Ռեմբրանդտ, 1640)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռեմբրանդտի նկարներ Կատեգորիա:Լոնդոնի ազգային պատկերասրահի նկարներ Կատեգորիա:1640 նկարներ Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստ Կատեգորիա:Ինքնադիմանկարներ
Զայնաբ բինթ Խուզայմա
Գրականություն
Կատեգորիա:Մուհամմադ մարգարե Կատեգորիա:Իսլամ Կատեգորիա:Արաբ կանայք
(3249) Մուսաշինո
(3249) Մուսաշինո (Musashino), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1977 թվականի փետրվարի 18-ին Հիրոկի Կոսայի և Կիիտիրո Ֆուրուկավայի կողմից Կիսոյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,346155 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,768 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9243 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1312,6 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,274264 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,37° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1977 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Հիրոկի Կոսայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Կիիտիրո Ֆուրուկավայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Նորայր Սիմոնյան
Նորայր Հմայակի Սիմոնյան, հայ խորհրդային կինոօպերատոր։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1962):
Կենսագրություն
Նորայր Սիմոնյանը ծնվել է 1909 թվականին Աշտարակում։ 1935 թվականին ավարտել է Մոսկվայի Գերասիմովի անվան կինեմատոգրաֆիայի ինստիտուտը։ 1935 թվականից եղել է Հայկինոյի ռեժիսոր։ Նկարահանել է 60-ից ավելի վավերագրական ֆիլմեր ։
Տուգա (Անզասի վտակ)
Տուգա  (Туга), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կեմերովոյի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Անզաս գետի աջ ափին՝ 12 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 10 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Կոնդոմա գետն է, գետի ենթաավազանը Տոմ գետն է։ Գետի գետային ավազանը Օբ գետն է ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Յափալակ Մեծ
Յափալակ Մեծ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայի Մարաշի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Խլածաղիկ
Խլածաղիկ, խռովխոտ, խլաբույս, խլածաղկազգիների ընտանիքի միամյա, երկամյա կամ բազմամյա խոտաբույսերի կամ կիսաթփերի ցեղ։
Տարածում
Տարածված է գրեթե բոլոր մարզերում։ Աճում է ժայռաճեղքերում, խոտածածկ լանջերին, քարացրոններում, գետերի, լճերի, առուների ափերին, մարգագետիններում, այգիներում և այլն։ Հայտնի է 150 (այլ տվյալներով՝ 310), ՀՀ-ում՝ 24 տեսակ՝
Կենսաբանական նկարագիր
Ցողունը քառակող է, բարձր.՝ 12-120 (երբեմն՝ 150) սմ։ Տերևները հիմնականում հակադիր են, ձվանշտարաձև կամ լայն նշտարաձև։ Ծաղկաբույլը հուրանանման է կամ ողկուզանման, ծաղիկները՝ երկսեռ, տարբեր մեծության և գույների։ Ծաղկում է մայիս-սեպտեմբերին։ Պտուղը բազմասերմ, երկբուն տուփիկ է։ Սերմերը մանր են, ձվանման կամ երկարավուն, մուգ շագանակագույն։
Կիրառություն և նշանակություն
Որոշ տեսակներ դեղաբույսեր են. պարունակում են գլիկոզիդներ, սապոնիններ, աղաղանյութեր։ Պատրաստուկներն օգտագործում են որպես միզամուղ, լեղամուղ, հակաճիճվային, հակաբորբոքային միջոց։ Թունավոր է և մեղրատու։ Խլածաղկի ցողուն ընդգրկողը (Տ. amplexicaulis) հանդիպում է միայն Սյունիքի մարզում, աճում է ենթալպյան և ալպյան գոտիներում (2500- հյլածաղիկ ոսկեծաղկային Խլոպուզ 3000 մ բարձրներում), ժայռերի մեջ, խոնավ վայրերում, խլածաղիկ ատրպատականյանը (Տ. atropatana)՝ Արագածոտնի մարզում (Ֆանտան գյուղում) և Խոսրովի անտառ արգելոցում, աճում է չոր, քարքարոտ, խճաքարոտ լանջերին, ճալաքարերում և փլվածքներում (ստորին, հազվադեպ՝ միջին լեռն, գոտիներում), Թախտաջյանի խլածաղիկ հազվադեպ բնաշխարհիկ է, հանդիպում է միայն Սյունիքի մարզում (Արծվաբերդի շրջակայքում). աճում է ժայռաճեդքերում (2300-2700 մ բարձրներում)՝ գրանոդիորիտների վրա։ Այս տեսակները գրանցված են ՀՀ Կարմիր գրքում։
Կատեգորիա:Թունավոր բույսեր Կատեգորիա:Դեղաբույսեր Կատեգորիա:Մեղրատու բույսեր
Չերվլենոե (գյուղ, Լեբեդինի շրջան)
Չերվլենոե (Червлене), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Լեբեդինի շրջանում։ Հիմնադրվել է 17-րդ դարում։
2001 թվականի տվյալներով Չերվլենոե գյուղում բնակվում էր 536 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Լեբեդինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:17-րդ դարում հիմնադրված բնակավայրեր
Աթեիզմը Հայաստանում
Աթեիզմը Հայաստանում, Հայաստանում ապրող քաղաքացիների, կազմակերպությունների, շարժումների ամբողջություն, որոնք մերժում են Աստծո գոյությունը և հրաժարվում կրոնական համոզմունքներից։
Հայաստանում ոչ կրոնական հայացքների առաջացման և տարածման փիլիսոփայական նախադրյալները մասնավորապես նկատելի են դեռևս միջնադարյան հայ փիլիսոփաների աշխատություններում, որոնց աշխատանքները լուսավորության դարաշրջանի արևմտաեվրոպական լուսավորիչների ստեղծագործությունների, ինչպես նաև Չարլզ Դարվինի գիտական հայտնագործությունների հետ մեկտեղ, արդեն 19-րդ դարի երկրորդ կեսից հիմք են դարձել Հայաստանում աթեիստական աշխարհայացքի ամրապնդման և համակարգման համար ։
Պատմություն
Հայկական փիլիսոփայության սկզբնաղբյուրներն իրենց արտացոլումն են գտել Հին Հայաստանի ժողովրդական ստեղծագործության կրոնական առասպելներում և հուշարձաններում։ Արդեն մեր թվարկության 4-րդ դարում Հին Հայաստանի կյանքում տեղի են ունեցել զգալի հոգևոր փոփոխություններ։ Քրիստոնեությունը դարձել է պետական կրոն, ստեղծվել է այբուբենը և հայոց գրերը։ Որոշ ժամանակ անց Հին Հայաստանում զարգացել է սեփական բնօրինակ գրականությունը, ինչպես նաև հայտնվել է թարգմանական գրականություն։ Հին հայերեն են թարգմանվել Արիստոտելի, Ֆիլիպ Ալեքսանդրացու, Պորֆիրիայի, Հերմես Եռամեծի աշխատությունները, Թեոնի հռետորական ստեղծագործությունները, Դիոնիսիոս Թրակացու քերականությունը, Օլիմպիանի առակները և շատ ուրիշներ։ Նոր գրականությունը հնարավորություն էր տալիս ազնվականներին ձեռք բերել գիտական գիտելիքներ մայրենի լեզվով։ Հունական գիտության և գրականության թարգմանական ստեղծագործությունները ծնել են հին հայ փիլիսոփաների, քերականների և գրողների հարուստ մեկնաբանական գրականություն։ Ինչպես նշում է Թորգոմ Իսայանը, այդ ժամանակաշրջանի փիլիսոփայական ուսմունքները ծաղկում էին եկեղեցու վերահսկողության տակ գտնվող դպրոցների պատերի ներսում, ինչի կապակցությամբ ընդդիմադիր նյութապաշտական համակարգի առաջացումն այն ժամանակ համեմատաբար հազվադեպ երևույթ էր։
Որոշակի նշանակություն է ունեցել նաև Հին Հայաստանի այնպիսի պատմական առանձնահատկությունը, ինչպիսին է հին հայկական կրոնը փոխարինել նոր քրիստոնեությամբ՝ ի դեմս Հայ առաքելական եկեղեցու, որն առաջացել է պետության կողմից։ Իսայանը այս փաստի մեջ տեսնում էր ուժեղ և արտահայտիչ տարերային նյութապաշտական ուղղվածության և ազատամտության պատճառը՝ հին հայ մտածողների հայացքների և ժողովրդական զանգվածների աշխարհայացքի մեջ։ Միևնույն ժամանակ, ժողովրդական զանգվածների հայացքներում առկա է նաև նյութականությանը հակառակ կրոնադավանական ուղղվածություն։ Ընդորում, ինչպես նշում է Իսայանը, կրոնը և իդեալիզմը հատկապես ուժեղ են աշխարհի մասին առավել ընդհանուր պատկերացումների ոլորտում։
Հին Հայաստանում փիլիսոփայական հասկացությունների մշակումը 5-րդ-6-րդ դարերում սերտորեն կապված է եղել աշխարհի մասին գիտությունների՝ աստղագիտության, տիեզերաբանության աշխարհագրության և այլ գիտությունների առաջին քայլերի հետ։ Հայերենով են թարգմանվել բնագիտական աշխատություններ, ինչպիսիք են Պսևդո-Արիստոտելի «Խաղաղության մասին», Զենոնի «Բնության մասին», Գրիգորի Նիսկու «Մարդու կառուցվածքի մասին» և առաջին անգամ՝ Էվկլիդի «Երկրաչափությունը» աշխատությունները։ Եզնիկ Կողբացու «Հերքումների գիրք», Եղիշեի «Եղելության մեկնություն», Դավիթ Անհաղթի «Փիլիսոփայության սահմանում» աշխատություններում դիտարկվել են նաև տիեզերքի և աշխարհի կառուցվածքի այլ խնդիրներ։ Իսկ արդեն 7-րդ դարում բնական գիտությունների խնդիրները սկսեցին դիտարկվել փիլիսոփայությունից առանձին։ Այս ուղղությամբ առաջինը դարձավ Անանիա Շիրակացին, որը հիմք դրեց գիտության և փիլիսոփայության նկատմամբ առավել լայն և խորը հետաքրքրության, արտաքին աշխարհի ճանաչողության մեջ էմպիրիզմի և սենսուալիզմի զարգացման համար, որի գաղափարները 13-րդ-14-րդ դարերում արտացոլվեցին Վահրամ Րաբունիի, Հովհաննես Որոտնեցու և Գրիգոր Տաթևացու նոմինալիզմում ։
7-11-րդ դարեր
Հայկական փիլիսոփայության զարգացման գործում նշանակալի դեր ունի Անանիա Շիրակացին։ Մեզ հասած նրա աշխատությունների մեծ մասը վկայում են բնագիտության, մաթեմատիկայի, աշխարհագրության աստղագիտության բարձր մակարդակի մասին, որը ձեռք է բերվել Հին Հայաստանում 7-րդ դարի առաջին կեսին, Շիրակացու գործունեության ժամանակ։ Շիրակացին, ինչպես նշում է Իսայանը, տրամաբանության զարմանալի ուժով կարողացել է ամփոփել հնագիտության գիտնականների կուտակած արժեքավոր նյութը և գալ տեսական եզրահանգումների, որոնք հաճախ հեռու են աստվածաբանական դոգմատիզմից ։
Շիրակացին պնդում էր, որ բնությունը Աստծո ածանցյալն է, բայց այն իրական է, ունի կոնկրետ՝ որոշակի կեցվածք, ճանաչելիություն։ Շիրակացին ստեղծել է փիլիսոփայական համակարգ, որը աշխարհի ծագման հիմքում ունեցել է չորս տարր՝ կրակ, որն իր մեջ ներառում է չորություն և ջերմություն, օդ՝ խոնավություն և ջերմություն, ջուր` խոնավություն և ցուրտ, հող` սառնություն և չորություն։ Անտիկ փիլիսոփաների ուսմունքը չորս տարրերի մասին հայտնի էր Հին Հայաստանում, այն շարադրված էր մի շարք աշխատություններում՝ սկսած 5-րդ դարից։ Սակայն, ինչպես նշում են աղբյուրները, տարերքի գաղափարն իր արմատներն է դնում հին հայկական կրոնի մեջ, որն, ըստ երևույթի, Հայաստանում զարգացած կրոնական շերտերից մաքրված բնափիլիսոփայական ենթադրություն է ։
Տարրերի վերաբերյալ տեսակետներին զուգահեռ Շիրակացին անդրադառնում է նաև այդ տարրերի կողմից ձևավորված աշխարհի ճանաչելիության հարցին։ Նա գրում է. «աշխարհագրության վերաբերյալ Սուրբ գրություններում ոչ մի մանրամասն բան չգտնելով, բացառությամբ հազվագյուտ ցրված և միևնույն ժամանակ դժվար ընկալելի և մութ տեղեկությունների, մենք ստիպված եղանք դիմել հեթանոսական (հնաոճ) գրողների, որոնք ստեղծեցին աշխարհագրական գիտություն՝ ապավինելով ճանապարհորդությանը և նավարկությանը, և դա հաստատեցին երկրաչափությամբ, որն իր ծագմամբ պարտական է աստղագիտությանը» ։
Շիրակացին աստղագիտությունը պաշտպանել է աստղագուշակներից և առաջին հերթին քաղդեացիներից։ Նա գրում է. «Եթե աստղերն իսկապես, ինչպես իրենք են ասում, չարիքի պատճառ են, ապա նրանց չար բնության պատճառը ծագում է նրանից, ով ստեղծել է դրանք, քանզի եթե նրանք չար են բնությունից, ապա ավելի չար պետք է լինի արարիչը, ով ստեղծել է դրանք» ։ Ըստ Իսայանի՝ աստղագետների պնդումների Շիրակացու հերքումը, ըստ էության, նշանակում էր ֆատալիզմի և սնահավատության հերքում ։
Անանիա Շիրակացին պահպանում էր երկրակենտրոն աշխարհայացքը՝ մտքեր հայտնելով հօգուտ Երկրի գնդաձևության ՝ ամենաքիչը հաշվի առնելով աշխարհի արարման մասին աստվածաշնչյան առասպելը։ Շիրակացին նաև արևի և լուսնի խավարումների մասին բավականին ճիշտ բացատրությունների հեղինակ է ։ Իսայանի դիտարկմամբ, Շիրակացին իր կազմած հանելուկների վերնագրերում նման առաջարկներ է արել։ «Աստված անզուսպ է, խաչը անզսպելի» է, կամ «Տերը գող է, սարկավագը` խաչված, մարգարեն՝ ստախոս» և այլն։ Շիրակացու ազատամտությունը չէր կարող աչքաթող անել բոլոր նրանց, ովքեր ծանոթանում էին նրա շարադրություններին։ Պատահական չէ, որ նա հաճախ հետապնդվում և հալածվում էր եկեղեցու կողմից։ Ըստ Իսայանի, անհետևողական են Շիրակացու այս կամ այն հայացքները, դրանք նշանավորում են բնության բնափիլիսոփայական, տարերային-նյութապաշտական ըմբռնման հզոր ընթացքի սկիզբը։
Ուշագրավ է աստվածաբան և 5-րդ դարի փիլիսոփա Եզրիկ Կողբացու դիրքորոշումը, ով բարու և չարի խնդրի քննարկման ընթացքում հանգել է այն եզրակացությանը, որ աստվածային նախասահմանության տեղում պետք է դնել մարդու ազատ կամարտահայտությունը։ Կամքի ազատության մասին Կողբացու գաղափարները, որոնք իրենց մեջ պարունակում են ճակատագրի հանդեպ կույր հնազանդությունից հրաժարում, ակտիվ գործողության կոչ էին անում։ Այսպիսով, Եզնիկ Կողբացուն են պատկանում հետևյալ խոսքերը. «Երբ ավազակը հարձակվում է երկրի վրա, որպեսզի ոչնչացնի բնակիչներին, ապա արդյոք բնակիչները չպետք է զորքեր հավաքեն՝ ավազակին երկրից վտարելու համար։ Թշնամուն երկրից դուրս մղելով՝ մենք ապացուցում ենք, որ ոչ թե ճակատագրի որոշումով է տեղի ունեցել կործանում, այլ ավազակի բռնության հետևանքով» ։
11-13-րդ դարեր
Փիլիսոփա, բանաստեղծ, աստղագետ և աստվածաբան Հովհաննես Իմաստասերը (մոտավորապես 1045-1129 թվականներին ) մեզ հասած մաթեմատիկայի, աստղագիտության, փիլիսոփայության և այլ գիտությունների մի շարք աշխատությունների հեղինակն է, ինչպես նաև իրականացրել է հայկական օրացույցի բարեփոխումը։ Իր «Իմաստության խոսք» ստեղծագործության մեջ իմաստունը հայտնել է այն միտքը, որ իրեն արվեստին նվիրած մարդու համար լավագույն ուսուցիչը բնությունն է, որից նա պետք է սովորի, և որը պետք է ուսումնասիրի ու իմանա։ Իմաստասերը համարում է «գիտությունը, որը հաստատված չէ փորձով, գիտություն չէ»։ Նա գրում է, որ «հետազոտողը պետք է բազմակողմանիորեն կրթված և բանիմաց լինի, նա պետք է ուսումնասիրի ոչ միայն Սուրբ Գիրքը, այլև արտաքին (աշխարհիկ) գիտությունները, եթե անգամ նա լիովին տիրապետել և գայթակղվել է դրանց մեջ, այնուամենայնիվ, առանց փորձի նրա գիտելիքը չի կարող ճշգրիտ լինել, միայն փորձն է անսասան և անվիճելի» ։
XII դարի բժիշկ Մխիթար Հերացին նշում է, որ հիվանդությունները չեն հանդիսանում ամենաբարձրյալի պատիժը մարդկանց մեղքերի համար, ինչպես նաև բուժումը կապ չունի արարչի միջամտության հետ։ Հիվանդությունների պատճառները, ըստ Հերացու, պետք է փնտրել մարմնի փոփոխությունների և մարդու մարմնի վրա բնության ազդեցության մեջ։ Իսկ պատճառի ճանաչումն արդեն հիվանդության ճանաչումն է։ Նույնիսկ Հերացու համար հոգին կապված չէր գերբնականի հետ, այն մարմնի մի մասն է։ Հերացին գրում է. «Գիտնականները մարդու մարմինը նմանեցնում են բաղնիքին, քանի որ բաղնիքը գործում է երեք բաների առկայության դեպքում, որոնք են` պատերը, ջուրը և օդը։ Բացի այդ, մարդու մարմինը կառուցված է երեք բաներից. մեկը չոր և ամուր մասն է, երկրորդը` խոնավությունն է, որը կոչվում է հյութ կամ նյութ, այսինքն արյուն, դեղին մաղձ, երրորդը` երեք թոքերը, այսինքն երեք հոգի` բուսական հոգի, կենդանական հոգի և զգայական հոգի» ։
Հատուկ նշանակություն ունի մտածող, գրական և հասարակական գործիչ, XII դարի աստվածաբան և հոգևորական Մխիթար Գոշի գործունեությունը, ով, ի թիվս այլ բաների, պաշտպանում էր Հայաստանում երկդիմի դատական համակարգը՝ հոգևոր և աշխարհիկ։ Աշխարհիկ դատարանը պետք է վարի թագավորը, իսկ հոգևորը՝ երկու կամ երեք խորհրդականներ ունեցող եպիսկոպոսը ։
18-րդ դար
Հայաստանում աթեիստական աշխարհայացքի կայացման և հետագա ձևավորման մեջ առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում 17-րդ դարի այնպիսի մտածողներ, ինչպիսիք են Հովսեփ Էմինը, Մովսես Բաղրամյանը և Շահամիր Շահամիրյանը։ Շահամիր Շահամիրյանը, հենվելով բնական իրավունքի տեսության վրա, փորձում էր գտնել այն պատճառները, որոնք մարդուն դրդում են բացասական սոցիալական գործողությունների։ Նա գտնում է այդ պատճառները մարդու բնության մեջ ։ Հովսեփ Էմինը, որը նույնպես բնական իրավունքի տեսության կողմնակից էր, հոգևորականներին ընդամենը «ճարպիկ մարդկանց խումբ» է անվանում։ Այդ պատճառով, ըստ Էմինի, «եթե մուսուլմանները խլում են կյանքը, ապա մեր հոգևորականները պահում են հայերի հոգիները» ։
Շահամիր Շահամիրյանը և Մովսես Բաղրամյանը եկեղեցու պետությունից անջատման, եկեղեցու մեկուսացմանը հասարակության կառավարման հարցերում մասնակցություն ունեցել են։ Նրանք հարգում էին կրոնը, սակայն խիստ քննադատում էին հոգևորականներին ։