Դրամատիկական_թատրոն
Թատերական համակարգեր
Դրամատիկական թատրոնում գործողության անմիջական արտահայտողը դերասանն է, որը պիեսի առաջարկած հանգամանքներում ստեղծում է կերպարի խարակտերը ։ Արևմտաեվրոպական թատրոնում ձևավորվել են դերասանական խաղի 2 հիմնական սկզբունքներ՝ «ապրում», որը ենթադրում է ներքին կերպարանափոխում, դերասանի՝ կերպարի մեջ մտնելը և «ներկայացում», որը ձգտում է նախ և առաջ ցույց տալ կերպարի նկատմամբ վերաբերմունքը ։ «Ապրումի» արվեստն առաջին հերթին կապված է ռեալիստական թատրոնի հետ, թեև այս կամ այն ձևերով գոյություն է ունեցել նաև նախկինում, մասնավորապես՝ Վերածննդի դարաշրջանի թատրոնում և ռոմանտիկների արվեստում։ «Ներկայացումը» միշտ պայմանականորեն է կապված եղել թատրոնի հետ, այդ թվում՝ միջնադարյան կրկեսային ներկայացումների, իտալական կոմեդիա դել'արտեի, կլասիցիզմի դարաշրջանի թատրոնի հետ ։ 19-րդ դարի երկրորդ կեսին որպես «ապրումի դպրոցի» տեսաբան է հանդես եկել իտալացի մեծ դերասան Թոմազո Սալվինին (1829-1915), նրա գլխավոր հակառակորդը Բենուա Կոնստան Կոկլենն էր (1841֊1909), որը ապրումից նախընտրում էր ռացիոնալ, ճշտված վարպետությունը ։ 20-րդ դարում այդ ավանդույթների հիման վրա ձևավորվեցին 2 դերասանական համակարգեր՝ «ապրում»-ը («հոգեբանական թատրոն») սովորաբար կապում են Կոնստանտին Ստանիսլավսկու անվան հետ․ ոչ միայն նրա տեսական աշխատանքների, մասնավորապես դերի վրա դերասանի կատարած աշխատանքի վերաբերյալ Ստանիսլավսկու մշակած համակարգի հետ, այլև Գեղարվեստական թատրոնի ամբողջ պրակտիկայի հետ ։ «Ներկայացում»-ը շատ հաճախ կապում են «էպիկական թատրոնի տեսաբան» Բերտոլտ Բրեխտի անվան հետ, որն իր պրակտիկ կերպարանափոխումը գտավ իր իսկ ստեղծած «Բեռլիներ Անսամբլ» թատրոնում  ։ Ուշ ծնված ռուսական դրամատիկական թատրոնն ավանդաբար «ապրում»-ի թատրոն է եղել, սակայն դեռ Բրեխտից շատ առաջ՝ 20-րդ դարի սկզբում, թատերական ռեժիսորները Ռուսաստանում փնտրում էին արտահայտման այլ միջոցներ․ ոմանք, ինչպիսին որ Վսևոլոդ Մեյերխոլդն է, մասամբ նաև Եվգենի Վախթանգովը, ժխտում էին Գեղարվեստական թատրոնի նատուրալիզմը, մյուսները՝ առաջին հերթին Մոսկվայի գեղարվեստական թատրոնի ղեկավարները՝ Ստանիսլավսկին և Նեմիրովիչ-Դանչենկոն, ձգտում էին պայմանականության և խորհրդանիշների միջոցով «հարստացնել ռեալիզմը», բեմը թոթափել կենցաղայնությունից, հաղթահարել դրամատիկական թատրոնը խեղդող նատուրալիզմը, որպեսզի ավելի վառ ցույց տրվի «մարդկային ոգու կյանքը» ։ Շատ ռեժիսորներ՝ նախ և առաջ Վախթանգովը և Թաիրովը, իրենց որոնումներում հանգում էին «ապրում»-ի և «ներկայացման» զանազան զուգակցումների․ Մեյերխոլդն իր թատրոնը ստեղծեց որպես «ներկայացման» օրինակելի թատրոն, որտեղ գեղարվեստական թատրոնի պսիխոլոգիզմին փոխարինում էր երաժշտությունը՝ որպես բեմական գործողության կոնստրուկտիվ տարր, սակայն իր ավելի ուշ շրջանի ներկայացումներում Մեյերխոլդը ևս մոտենում էր «ապրումի դպրոցին»  ։ Ինքը Բրեխտը իր թատրոնի և Ստանիսլավսկու թատրոնի տարեբրությունը չէր տեսնում էր «ապրում»-ի և «ներկայացման» հակադրության մեջ․ «Ստանիսլավսկին,- ասում էր նա,- ներկայացում բեմադրելիս հիմնականում դերասան է, իսկ ես, երբ ներկայացում եմ բեմադրում, հիմնականում դրամատուրգ եմ։ ․․․Դուք կարող եք ինձնից լսել, որ ամեն ինչ կախված է դերասանից, սակայն ես ամբողջությամբ բխում եմ պիեսից, նրա պահանջներից․․․ Որպես դրամատուրգ ինձ անհրաժեշտ է, որ դերասանը կարողանա ամբողջովին մտնի դերի մեջ, ամբողջովին կերպարանափոխվի, որը Ստանիսլավսկին առաջին անգամ ուսումնասիրում է սիստեմատիկաբար․ սակայն բացի այդ և նախևառաջ ինձ անհրաժեշտ է կերպարից հեռանալ» ։ Եթե Ստանիսլավսկու մոտ կերպարի մեջ մտնելը դերասանի՝ դերի վրա աշխատելու արդյունքում էր, ապա Բրեխտին դա անհրաժեշտ էր փորձերի մյուս փուլերին․ սկզբից կերպարի մեջ մտնել՝ բովանդակալից խարակտեր ստեղծելու համար, իսկ արդյունքում՝ հեռանալ դրանից՝ կերպարի նկատմամբ վերաբերմունք ցուցաբերելու համար ։ «Երբ ես «Գալիլեյի կյանքը» պիեսում տեսա Էռնստ Բուշին,- գրել է Գեորգի Տովստոնոգովը,- դասական բրեխտովյան ներկայացման մեջ, բրեխտովյան թատերական համակարգի բեմին, Բեռլինյան Անսամբլում, ես տեսա, թե ինչ հրաշալի «Մխատովյան» կտորներ կան այդ հրաշալի դերասանի մոտ» ։ Իսկ ընդհանուր առմամբ Բրեխտի համակարգը հիմնականում ռեժիսորական էր, որը լիովին համապատասխանում էր ռեժիսոր-դերասան փոխհարաբերությունների այն փոփոխություններին, որոնք բնորոշում են 20-րդ դարի դրամատիկական թատրոնին ։ 20-րդ դարի երկրորդ կեսին այս կամ այն համակարգի ընտրությունը հաճախ էր պայմանավորվում դրամատուրգիական նյութով․ այսպես, «հոգեբանական» թատրոն խաղացող թատերախմբերը կարող էին բեմադրել Բրեխտի պիեսները և հոգով նրան մոտ այլ դրամատուրգների ստեղծագործությունները և կարողանում էին հաջողության հասնել այնքանով, որքանով կարողանում էին փոխել կատարման ոճը ։