cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ժողովածու (1351)
Ժողովածու (1351), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 1351 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 17- րդ դարում։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 20,3 X 15,1 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 309 թերթից։ Գրված է միասյուն, երկսյուն, նոտրգիրով։ Պահպանակը ունի մագաղաթ 2 էջ, գրված է՝ սլավոներենով։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ, աստառը՝ սպիտակ կտավ։ Հիշատակարաններ՝ հետագայի՝ 301բ (1707 թ․) :
Աղջիկն շտապում է ժամադրության
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:1936 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:«Բելառուսֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային սև-սպիտակ ֆիլմեր Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Տոլվա
Տոլվա (Tolva) քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, ենթարկվում է Ուեսկայի պրովինցիային։ Գտնվում է Արագոն ինքնավար համայնքի կազմում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Ռիբագորսա համայնքի կազմում։ Զբաղեցնում է 59,14 կմ2 տարածք։ Բնակչությունը կազմում է 171 մարդ (ըստ 2010 թվականի մարդահամարի)։
Ժողովածու (1351)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Տոլվա
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Ջուլիետ Մատինյան
Կենսագրություն
Ծնվել է 1941 թվականի հունվարի 1-ին ՀԽՍՀ Կիրովականի շրջանի Մարգահովիտ գյուղում։ 1961 թվականին ընդունվել է Երևանի պետական գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Գուրգեն Հարությունյան (խմբագիր)
Գուրգեն Խաչատուրի Հարությունյան, հայ խմբագիր, «Կարմիր զինվոր» ռազմաճակատային թերթի խմբագիր, պետական, քաղաքական գործիչ, մայիսյան ապստամբության, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի («Հայրենական մեծ պատերազմ», 1941-1945) մասնակից, ԽՄԿԿ անդամ (1925):
Կենսագրություն
Գուրգեն Հարությունյանը ծնվել է 1904 թվականի մարտի 20-ին, Ղուկասյանի շրջանի Ղուկասյան գյուղում։ Նախնական կրթությունը ստացել է ծննդավայրում, իսկ 1941 թվականին ավարտել է կուսակցական դպրոցն ու Երևանի մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը։ 1920 թվականին՝ տասնվեց տարեկանում, մասնակցել է Մայիսյան ապստամբությանը։ 1922 թվականին Հարությունյանն անդամագրվել է Հայաստանի լենինյան կոմերիտմիությանը, իսկ 1925 թվականին ԽՄԿԿ-ին։ 1925-1929 թվականներին ընտրվել է ՀԿԿ Աղինի շրջկոմի, 1930-1933 թվականներին՝ Լենինականի երկաթուղու կայարանի կուսբյուրոյի, Լենտեքստիլ գործարանի կուսկոմիտեի քարտուղար։ 1933-1934 թվականներին եղել է Կիրովականի կուսշրջկոմի ագիտացիայի և պրոպագանդայի, այնուհետև՝ կազմբաժնի վարիչ։ 1934 թվականին ընտրվել է կուսակցության Ստեփանավանի շրջկոմի քարտուղարի տեղակալ, որտեղից էլ տեղափոխվել է Երևան, աշխատել է «Սովետական Հայաստան» թերթի խմբագրությունում, համատեղության կարգով եղել «Պարտիական կյանք» ամսագրի պատասխանատու քարտուղար և «Ագիտատորի բլոկնոտ» պարբերականի խմբագրի տեղակալ ։
1941 թվականի սեպտեմբերի 6-ին Հարությունյանը զինծառայությունը սկսել է 89-րդ հայկական հրաձգային դիվիզիայում, նշանակվել «Կարմիր զինվորի» խմբագիր։ 1942 թվականի աշնանը լույս է ընծայել հայ ռազմիկների սխրանքների և հերոսության տարեգրությունը։ Հարությունյանի խնդրանքով նրան տեղափոխել են կրակային գիծ։ Որպես 400-րդ գնդի հրամանատարի քաղգծով տեղակալ՝ կռվել է թշնամու դեմ Հյուսիսային Կովկասում, Թերեքի ափերին, Կուբանում, Ղրիմում, Ուկրաինայում և Լեհաստանում։ 1946 թվականի գարնանը Հարությունյանը զորացրվել է բանակից։ Հիտլերյան զավթիչների դեմ մղվող մարտերում ցուցաբերած սխրանքի և արիության համար հրամանատար, մայոր Հարությունյանը պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի և ՀՄՊ-ի առաջին և երկրորդ աստիճանի, Կարմիր աստղի շքանշաններով, Կովկասի պաշտպանության համար, Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար և բազմաթիվ այլ մեդալներ ։
1949 թվականին Հարությունյանն ընտրվել է Արտասահմանի հետ մշակութային կապերի հայկական ընկերության վարչության նախագահ։ 1952-1953 թվականներին ղեկավարել է Հայկական ԽՍՀ մշակույթի նախարարության կինոֆիկացիայի վարչությունը։ Մինչև 1962 թվականն աշխատել է Հայկական ԽՍՀ նախարարների խորհրդին կից ռադիոհաղորդումների պետական կոմիտեում որպես քաղաքական հաղորդումների գլխավոր խմբագիր, այնուհետև անցել է կենսաթոշակի։ 1957 թվականին պարգևատրվել է հանրապետության Գերագույն խորհրդի նախագահության պատվոգրով ։
Գուրգեն Հարությունյանը մահացել է 1963 թվականի ապրիլի 12-ին, Երևանում՝ 59 տարեկանում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա: Կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշանակիրներ Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշանակիրներ Կատեգորիա:Կարմիր աստղի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:«Կովկասի պաշտպանության համար» շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա: «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալակիրներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Գուլու
Գուլու (Gulu), քաղաք Ուգանդայում՝ տեղակայված Հյուսիսային մարզում։ Նույնանուն օկրուգի վարչական կենտրոնն է։ Կամպալայից հետո երկրորդ խիտ բնակեցված քաղաքն է երկրում։
Դեմոգրաֆիա
Քաղաքի բնակչության թվի շարժընթացն ըստ տարիների ․
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ուգանդայի քաղաքներ Կատեգորիա:Աֆրիկայի բնակավայրեր
Իվոտ (գյուղ, Շոստկայի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Իվոտ գյուղում բնակվում էր 904 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Շոստկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Բերտրան Ռասել
Բերտրան Արթուր Ուիլյամ Ռասել (Bertrand Arthur William Russell, 3rd Earl Russell, ), անգլիացի մաթեմատիկոս, փիլիսոփա և հասարակական գործիչ։ Խոր հետք է թողել 20-րդ դարի փիլիսոփայական, տրամաբանական, մաթեմատիկական և բնագիտական մտքի զարգացման վրա։ Դեյվիդ Հյումի փիլիսոփայական հայացքների հետևորդ էր։ Ստեղծել է տրամաբանական ատոմիզմի կոնցեպցիան և մշակել է դեսկրիպցիաների տեսությունը։ Հայտնի է որպես հակաֆաշիստական և հակառազմական շարժումների ակտիվ կազմակերպիչ։
Ռասելը Պագոուշյան շարժման նախաձեռնողներից մեկն էր, Ռասել-Այնշթայն մանիֆեստի համահեղինակը ։ 1963 թ. ստեղծել է «Խաղաղության հիմնադրամը»։ Ժան-Պոլ Սարտրի հետ համատեղ կազմակերպել է Վիետնամում ԱՄՆ հանցագործությունները հետաքննող միջազգային ատյան։
1950 թ. ստացել է Գրականության Նոբելյան մրցանակը՝ «… ի նշանավորում նրա բազմազան և նշանակալի աշխատությունների, որոնցում նա պաշտպանում է հումանիստական իդեալները և մտքի ազատությունը» ։
Հեղինակ է բազմաքանակ քաղաքական հետազոտությունների, որոնք վերաբերում են դեմոկրատիային, մյուս քաղաքական ռեժիմներին, ազատության տեսություններին. մեծ ուշադրություն է դարձրել մարքսիզմի ուսմունքին։ Հայերեն թարգմանվել են Ռասելի «Փիլիսոփայության պրոբլեմները» երկը ։
Քաղաքական հայացքներ
Քաղաքական իդեալները, Ռասելի կարծիքով, պետք է հիմնվեն անհատական կյանքի իդեալների վրա։ Քաղաքականության գլխավոր խնդիրը մարդկանց կյանքը աստիճանաբար ավելի լավ ու բարեկեցիկ դարձնելն է։ Քաղաքական ինստիտուտների գործունեությունը պետք է իրականացվի միայն իրենց արդյունավետության տեսանկյունից, այսինքն՝ ինչ են տալիս անհատին։ Ժամանակակից ինստիտուտները հիմնված են սեփականության և իշխանության վրա։ Եթե պատասխանատվությունը համարվում է անհատի ազատության հիմքը, ապա իշխանությունը համարվում է այն գործիքը, որը կարող է աշխատել հանուն բարու, նաև հանուն չարի։ Ըստ Ռասելի՝ դեմոկրատիան լավագույն մեխանիզմն է, որը սահմանափակում է պետության միջամտությունը քաղաքացիների մասնավոր կյանքին։ Հենց պետությունը պետք է ծառայի մարդկանց՝ իր գործունեությունը սահմանափակելով օրենքով։
Իշխանության սոցիալական վերլուծություն
Այս աշխատության հիմնական թեման այն է, որ կառավարումը չպետք է լինի այնքան ահավոր, որքան վագրը։ Այս պրոբլեմի լուծման հետ կապված՝ ակնհայտ է, որ դեմոկրատիան, եթե այդ պրոբլեմի լրիվ լուծումը չէ, ապա լուծման հիմքն է։ Ամբողջական լուծումն այն է, որ պետք է խուսափել խառնաշփոթություններից քաղաքականության մեջ, ինչը նշանակում է հաշվի նստել տնտեսության հետ, պրոպագանդայի, հոգեբանության, հանգամանքների ազդեցության և դաստիարակության հետ։ Ելնելով սրանից՝ Ռասելն իր դատողությունները բաժանում է 4 մասի՝
Դեմոկրատիայի առավելությունները նեգատիվ են, այն չի ապահովում լավ կառավարում, չնայած թույլ է տալիս խուսափել դրա չարիքներից։ Ողջ պատմությունը ցույց է տալիս, որ փոքրամասնությունը չի ձգտում հոգ տանել մեծամասնության մասին։ Նման միտում գոյություն է ունեցել միշտ, պահպանվում է նաև հիմա և թույլ է տալիս ենթադրել, որ օլիգարխիան իրականում հրաշալի է, եթե այն բաղկացած է լավ մարդկանցից։ Օրինակ՝ Անգլիայի պատմության մեջ, որը դասավանդում են դպրոցում, կան «լավ» և «վատ» թագավորներ։ Հրեաների օլիգարխիան «վատ» է, նացիստների օլիգարխիան «լավ», ցարական արիստոկրատը «վատ» է, կոմկուսը «լավ» է և այլն։ Նման հակադրությունները մանկական են, բայց երբ երեխան մեծանում է, դառնում քաղաքական լիդեր, նա իր գիտակցության մեջ պահպանում է այդ տարբերությունները և շարունակում է մտածել այնպես, որ «լավը» նրանք են, ովքեր ենթարկվում են հրամաններին, «վատը» նրանք են, ովքեր հրամայում են։ Նման մտածողությունը քաղաքական կյանքը դարձնում է անտանելի։ Այս դեպքում միայն ուժն է ընդունակ որոշելու, որ խումբն է «լավ» և որը «վատ»։ Ոչ մի խմբավորում, իշխանության գալով, չի փորձի հոգ տանել այլ խմբի մասին։ Իսկ սոցիալական կյանքը պահանջում է անաչառություն։ Եվ, երբ կոլեկտիվ գործողությունը դառնում է անհրաժեշտություն, անաչառության միակ պրակտիկ ձևը մեծամասնության կառավարումն է։ Բոլոր դեպքերում, ինչպիսին էլ լինի դեմոկրատիան, այն անհրաժեշտ է և միակ պայմանն է, որը սանձում է իշխանությունը։ Ժամանակակից հզոր պետություններում, եթե անգամ դեմոկրատական է, շարքային քաղաքացին շատ թյուր պատկերացում ունի քաղաքական իշխանության մասին, օրինակ, նա չի կարող որոշել ընտրությունների արդյունքը. հավանական է, որ քաղաքականությունը նա կգնահատի՝ ելնելով իր առօրյա կյանքից։
Իսկական դեմոկրատիա, ըստ Ռասելի, հնարավոր է արհմիությունում, որի յուրաքանչյուր ճյուղավորում կարող է բարձրացնել, քննարկման դնել քաղաքականության խրթին հարցեր, անդամներն ունեն հավասար շահեր և փորձ, որը հնարավոր է դարձնում օգտակար բանավեճը։ Հասարակական պրոբլեմներն ընդգրկում են մեր կյանքը բոլոր հարաբերություններով այնպես, որ զբաղված մարդը, որը քաղաքական գործիչ չէ, չի կարող մասնակցել տեղական և համազգային գործերի մեծ մասի լուծմանը, որոնք, սակայն, անմիջապես իրեն են վերաբերում։ Լավագույն լուծումը պաշտոնական արհմիությունների մեթոդների տարածումն է, որոնք արտացոլում են կոնկրետ շահեր։ Ներկայումս շատ շահեր չունեն ներկայացուցչական արտահայտություն։ Դեմոկրատիան պահանջում է բազմազան շահերի կազմակերպություններ և նրանց ներկայացուցչություններ, մարդկանց քաղաքական համաձայնություն, որն ունի որոշակի ազդեցություն, անդամներ և այլն։ Ռասելի կարծիքով, դա չի փոխի պառլամենտը, բայց հավատացած է, որ այն կարող է լինել կապող օղակ, նպատակ, որը թույլ կտա պառլամենտին պատկերացում կազմել քաղաքացիների տարբեր խմբերի ցանկությունների մասին։ Այնտեղ, ուր գոյություն ունի դեմոկրատիա, այն միշտ կարիք ունի պաշտպանելու մարդուն և փոքրամասնությանը բռնապետությունից, որն անցանկալի է և կարող է քայքայել հասարակական կարգը։ Իսկական դեմոկրատիայի պայմաններում անձինք և կազմակերպությունները, որոնք, ինչպես ենթադրվում է, ունեն խիստ ամրագրված գործառույթներ, ձգտում են իշխանությունը դարձնել անկախ։ Դա հատկապես պետք է վերաբերի ոստիկանությանը։ Իսկ դրա համար կարևոր է, որ ոստիկանության իշխանությունը սանձելու համար խոստովանությունը չհաշվվի որպես մեղքի ապացույց։ Պետք է ընդունվի այն տեսակետը, որի համաձայն անմեղի արդարացումը պակաս կարևոր չէ, որքան հանցագործի դատապարտումը. ահա այս ճանապարհով հնարավոր կլինի սանձահարել ոստիկանական ռեպրեսիվ իշխանությունը։
Ռասելն իր այս աշխատությունում անդրադառնում է տնտեսական պայմաններին, որոնք թույլ են տալիս իշխանական քաոսը հասցնել նվազագույնի։ Քաղաքական դեմոկրատիան լուծում է մեր պրոբլեմների մի մասը միայն, բոլորն այն չի կարող լուծել, երբ տնտեսական իշխանությունը միապետական կամ օլիգարխիկ բնույթ ունի։ Սրանից հետևում է, որ այն պետք է լինի դեմոկրատական։ 2 դեմոկրատիաները (հնաոճ և նորաոճ) ջանք չեն թափել իշխանության սահմանափակման համար։ Հին դեմոկրատիային դա չի հաջողվել, որովհետև այն միայն քաղաքական էր, նոր դեմոկրատիային նույնպես չի հաջողվել, որովհետև միայն տնտեսական է։ Միայն 2-ի միացման դեպքում է հնարավոր իշխանության սահմանափակման պրոբլեմի լուծումը։ Մեր աչքի առաջ ժամանակակից տեխնիկայի ազդեցությամբ աճում են կազմակերպչական տարբեր համակարգեր, որոնք ընդլայնում են իրենց մասշտաբները և շահերը։ Որպես անխուսափելի հետևանք՝ քաղաքական պետությունը կամ պետք է մեծ չափերով ընդլայնի իր տնտեսական ֆունկցիաները, կամ մասնակիորեն հրաժարվի դրանցից ի շահ մասնավոր ձեռներեցության, լինի բավական հզոր, որպեսզի կարողանա հակադրվել պետությանը կամ վերահսկել նրան։ Եթե պետությունը չկարողանա վերահսկել մասնավոր ձեռներեցությունը, ապա կդառնա մարիոնետ, իսկ ձեռներեցությունը՝ ռեալ պետություն։
Ըստ Ռասելի՝ ժամանակակից տեխնիկայի պայմաններում տնտեսական և քաղաքական իշխանությունները պետք է լինեն միավորված։ Կարևորը ոչ միայն դեմոկրատիան է, երբ պետության կողմից տնտեսական հիմնարկությունների վրա վերահսկողությունը ինչ-որ չափով ձեռնտու է շարքային քաղաքացուն, այլև հենց ինքը՝ դեմոկրատիան, պետք է լինի արդյունավետ, ինչն ապահովելը շատ դժվար է։ Ռասելն անդրադառնում է նաև պրոպագանդայի հարցին՝ որպես իշխանության սանձելու միջոց։ Պարզ է, որ պետք է բոլորին հասանելի և մատչելի լինի բողոքների հրապարակումը, ագիտացիան չպետք է դառնա օրենքի հակոտնյան։ Կառավարությունը չպետք է ի վիճակի լինի ապահովելու իր մշտական տեղն իշխանության մեջ՝ խեղաթյուրելով ընտրությունների արդյունքները։ Չպետք է լինեն ոչ մի կարգի հետապնդումներ՝ ոչ պաշտոնական, ոչ էլ հակառակը, որոնք կամրապնդեն էլիտայի քննադատությունները։
Ըստ Ռասելի՝ իշխանության հոգեբականան պայմանները, որոշ առումներով դժվար իրականացվող են։ Իշխանության հոգեբանության առումով, ըստ նրա, մենք գործ ունենք զգայությունների, դժգոհությունների և հնարավոր կոլեկտիվ գրգռված վիճակների հետ, որոնք մարդուն կուրացնում են և դրդում հետևելու լիդերին, որը շատ հաճախ օգտագործում է նրանց վստահությունը իր ինքնահաստատման համար։ Լավ է նաև, որ դեմոկրատիան հեռու մնա այնպիսի իրադարձություններից, որոնք առաջացնում են ընդհանուր համոզմունքներ։ Երբ դեմոկրատիան բարեհաջող զարգացում է ապրում, այն կարիք է զգում իր 2 հատկությունների լայնորեն տարածմանը։ Մի կողմից, մարդը պետք է վստահ լինի իր ուժերին և պատրաստ լինի պաշտպանելու իր դատողությունները, մյուս կողմից՝ մարդիկ պետք է պատրաստ լինեն ենթարկվելու մեծամասնության որոշումներին, անգամ եթե դրանք համահունչ չեն իրենց որոշումներին։ Այս պայմաններից որևէ մեկը կարող է բացակայել. մարդիկ կարող են լինել ենթարկվող, կարող են հետևել ուժեղ լիդերին մինչև անգամ բռնապետության հաստատում, կամ հակառակը, բոլոր կուսակցություններն այնքան ինքնավստահ են, որ արդյունքում երկիրը հասցնում են անարխիայի։
Ի՞նչ կարող է անել դաստիարակությունը։ Այն կարելի է ներկայացնել 2 ձևով.
Ռասելը սկսում է վերջից։ Նա ասում է, որպեսզի դեմոկրատիան աշխատունակ լինի, բնակչությունը պետք է ազատ լինի ատելությունից, քայքայելու ծարավից, ինչպես նաև վախից և ստրկությունից։ Այդ զգացումները կարող են ունենալ քաղաքական կամ տնտեսական ենթատեքստ, սակայն Ռասելը փորձում է նայել այն մասը, որում դաստիարակությունը կարող է մարդուն դարձնել շատ կամ քիչ զգայուն այդ զգացմունքների նկատմամբ։ Նրա կարծիքով, որոշ ծնողներ և դպրոցներ երեխաներին ուսուցանում, ներարկում են ենթարկվածություն և կարծես ձգտում են նրան, որ երեխաներին դարձնեն կամ ստրուկներ, կամ խռովարարներ՝ նրանց մեջ դեմոկրատիայի նկատմամբ պահանջմունք դաստիարակելու փոխարեն։ Մարդը՝ լինի տղամարդ, թե կին, դեմոկրատական հասարակության մեջ ո՛չ ստրուկ է, ո՛չ խռովարար, այլ քաղաքացի, անձ, որն օժտված է պետական մտածելակերպով և հանդուրժում է դա ուրիշների մոտ և ոչ ավելին։ Այնտեղ, ուր չկա դեմոկրատիա, այդ մտածողությունը դառնում է ենթարկվելու ընդունակություն։ Դեմոկրատիան իրավահավասար համագործակցություն է, ինչը նշանակում է հանդուրժողականություն ուրիշի կարծքիքի նկատմամբ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլիացի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:19-րդ դարի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:20-րդ դարի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Համաշխարհային ֆեդերալիստներ Կատեգորիա:Քեմբրիջի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ Կատեգորիա:Բրիտանացի հումանիստներ Կատեգորիա:Անգլիացի հումանիստներ Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի դասախոսներ Կատեգորիա:Անգլիացի հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Անգլիացի մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:Ինքնակենսագիրներ Կատեգորիա:Անգլիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Գիտաֆանտաստիկ գրողներ Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ Կատեգորիա:Կրոնների քննադատներ Կատեգորիա:Անգլիացի աթեիստներ Կատեգորիա:Քաղաքական փիլիսոփաներ
(3949) Մաչ
(3949) Մաչ (Mach), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1985 թվականի հոկտեմբերի 20-ին Անտոնին Մրկոսի կողմից Կլետում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,208106 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,1377 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,2785 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1198,47 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,300382 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,78° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1985 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Անտոնին Մրկոսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Շևչենկովո (գյուղ, Նովոալեկսանդրովսկի գյուղական խորհուրդ)
Շևչենկովո (Шевченкове), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Վելիկոբուրլուկիի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1699 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Շևչենկովո գյուղում բնակվում էր 109 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,766 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 142,3 մարդ/կմ²։
Դնեպրովսկոե (գյուղ, Նովոդուգինսկի շրջան)
Դնեպրովսկոե (Днепровское), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Նովոդուգինսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Նովոդուգինսկի շրջանի բնակավայրեր
Արտելյարշչինսկի գյուղական խորհուրդ (Զենկովսկի շրջան)
Արտելյարշչինսկի գյուղական խորհուրդ  (Артелярщинська сільська рада), Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Զենկովսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Արտելյարշչինսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 464 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 23,82 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 19,48 մարդ/կմ²։ Խորհրդում կա 3 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Լեոնարդո Բենատով
Լեոնարդո Բենատով, Լևոն Միքայելի Բունիաթյան, ֆրանսահայ նկարիչ։
Կենսագրություն
Լևոն Բունիաթյանը ծնվել է 1899 թվականին Կաղզվանում՝ Միքայել Բունիաթյանի (1899) ընտանիքում։ 1916-1917 թվականներին սովորել է Մոսկվայի գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության դպրոցում՝ Ադոլֆ Միլմանի և Իլյա Մաշկովի արվեստանոցում, 1918 թվականից՝ Վխուտեմասում՝ Պյոտր Կոնչալովսկու դասարանում։ Համարվում է Existence-ի հիմնադիր անդամներից (1921)։ 1922 թվականից աշխատանքի համար մեկնել է արտերկիր, եղել է Գերմանիայում, Իտալիայում, Ֆրանսիայում։ Հաստատվել է Փարիզում ։
Ցուցահանդեսներ
1924 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների։
Գրականություն
Benatov. Exposition du 29 Octobre au 20 Novembre 1954, Galerie Alfred Daber, Paris.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ նկարիչներ
Մի օրավար հող
Մի օրավար հող, պատմվածք, Րաֆֆու՝ պարսկահայության կյանքը ներկայացնող հայտնի գործերից մեկը, որը գրել է 1873 թվականին, փետրվար-մարտ ամիսներին ։
Տպագրման պատմություն
Պատմվածքը հեղինակը գրել է 1873 թվականին Թիֆլիսում։ Մելիքզադե ստորագրությամբ Րաֆֆին պատմվածքը առաջին անգամ հրապարակում է նույն թվականին լույս տեսնող « Մշակի » մարտի 22-ի համարում։ Հետագայում պատմվածքը ներառել է «Վեպիկներ և պատկերներ» ժողովածուի առաջին հատորում, որը լույս է տեսել 1892 թվականին։ Ավելի ուշ պատմվածքը ներառվել է «Պարսկական պատկերներ» ժողովածուում (1913, Վիեննա)։ Պատմվածքի հաջորդ տպագիր օրինակը լույս է տեսել 1927 թվականին Երևանում, «Ոսկի աքաղաղ» վեպին կից և «Լուսարձակ» դասագրքում (1927)։ 1873 թվականին պատմվածքը արտատպվում է «Մշակի» 11-րդ համարում, 1933 թվականին արտատպվում է նաև Կահիրեի «Փունջ» շաբաթաթերթում ։
Սյուժե
Սոնան և Մարտիրոսը աղքատ գյուղացիներ էին։ Նրանց ողջ հարստությունը միայն մի այծ էր, մի ճախարակ, որից Սոնան բամբակի թելեր էր մանում վաճառելու համար, և մի բահից, որն ամեն օր Մարտիրոսը, ուսին դրած, իջնում էր գյուղամեջ։ Նա այնքան էր սպասում, մինչև դրացիներից մեկը վարձում էր նրան և ամբողջ օրն աշխատեցնում իր դաշտերում։ Գյուղի հայ կանայք, որոնց մեջ էր նաև Սոնան, վաղ առավոտից աշխատում էին գյուղատեր խանի որդու՝ Րիզա-բեկի ամրոցի պարտեզներում։ Րիզա-բեկը տեսնում է Սոնային, առաջարկում ոսկի և արծաթ՝ նոր հագուստ գնելու։ Սոնան հրաժարվում է, պատճառաբանելով, որ մշակության մեջ ապրող կնոջը նոր հագուստներ անհրաժեշտ չեն։ Բեկը առաջարկում է նրան այլևս չաշխատել  և ապրել որպես մի տիկին։ Սոնան այս առաջարկն էլ է մերժում՝ իր ամուսնուն օգնելու ցանկությամբ համակված։ Րիզա-բեկը, կանչելով Մարտիրոսին, նրան է տալիս հող, սերմ և այն ամենը, ինչն անհրաժեշտ է վարուցանքի համար։ Աշնանը Մարտիրոսը մեծ ուրախությամբ հնձում է արտը, կալսում կալը, սակայն մտքով անգամ չի անցնում, որ այդ ամենն իրեն չի պատկանում։ Գալիս է կալվածատիրոջ գործակալը և հավաքում ամբողջ կալը, թողնում միայն այնքան ցորեն, որ բավական չէր նույնիսկ ողջ ձմեռվա համար։ Մարտիրոսը ճարահատյալ բռնում է պանդխտության ուղին՝ հեռանալով օտար աշխարհ։ Մի մութ գիշեր, երբ Սոնան սպասում էր իր եղբորը՝ Ղազարին, ներս է մտնում Րիզա-բեկը խոստովանելով, որ սերն է իրեն բերել Սոնայի դուռը։ Հենց  այդ նույն սերն էլ դրդել էր նրան հեռացնել Մարտիրոսին իր ճանապարհից։ Րիզա-բեկը մոտենում է, որպեսզի գրկի Սոնային, սակայն Սոնան, խլելով պարսկի դաշույնը, սպանում է բեկին և երեխայի հետ փախչում հոր խրճիթը ։
Ընդհանուր նկարագիր
Թեև պատմվածքը գրված է Թիֆլիսում, սակայն նկարագրված են պարսկահայության կյանքին առնչվող խնդիրները։ Իր մտապատկերում պահելով խանական և ավատական Արևելքից ստացած տպվարությունները՝ հեղինակը տեղափոխվել է Թիֆլիս, որտեղ էլ չի լռել իր գրիչը։ Հայ շինականի ծանր ապրուստը, տառապանքներն ու տքնաջան աշխատանքը մշտապես մտահոգել են Րաֆֆուն, և « Գեղեցիկ Վարթիկը », «Սով», « Կուսագրություն », « Անբախտ Հռիփսիմե » և «Մի օրավար հող» պատմվածքներից առաջ այս թեմային անդրադարձել է նաև «Սալբի» (1855) վեպի առաջաբանում։ Պատմվածքի թեմա է դարձրել հողազուրկ գյուղացու և հարուստ կալվածատիրոջ փոխհարաբերությունները։ Պարսկահայ ժողովրդի գլխին կախված էր մի մեծ դատավճիռ՝ անընդհատ աշխատել, քրտինք թափել և այդ աշխատանքը՝ իբրև տուրք, հանձնել կալվածատիրոջը ։ Այս թեմատիկայով գրված պատմվածքներում հատկանշական է դառնում գերության մեջ բնակվող անհատի ճակատագիրը։ Եվ այս գերության մեջ անխուսափելի է դառնում բռնությունը՝ ավարտված ողբերգական հետևանքներով։ Հեղինակը, նկարագրելով բազմաթիվ դրվագներ, ընդգծում է մի հիմնական գաղափար՝ ընդվզման, բողոքի, անձնազոհության հայտնաբերումը հայ մարդու հոգեբանության մեջ։ Ահա Սոնան ևս ընդվզում և սպանում է իր պատիվն արատավորել ցանկացող պարսիկ խանի որդուն՝ Րիզա-բեկին։ Չնայած ողբերգական ավարտին՝ էական է դառնում այն, որ գիտակցվում է անհատական կամքի, վրեժի, արժանապատվությանը պաշտպան կանգնելու մղումը ։
Թարգմանություններ
Պատմվածքը ունեցել է բազմաթիվ թարգմանություններ․
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Րաֆֆու պատմվածքներ Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:ԵՊՀ ԻՄ հոդվածներ 2023
Աբու Նուվաս
Աբու Նուվաս ալ֊Հասան բեն Հանի ալ֊Հակամի (أبو نواس الحسن بن هانئ الحكمي ), Հարուն ալ-Ռաշիդի և ալ-Ամինի դարաշրջանի արաբ բանաստեղծ ։
Վաղ տարիներ և ստեղծագործություն
Աբու Նուվասը աղքատ ազատարձակի ընտանիքից էր, այսինքն` արաբների կողմից նվաճած տարածքների ստրկացված բնակիչներից, ովքեր ընդունել էին իսլամ, իսկ ավելի ուշ ստացել էր ազատություն և դարձել վանձու զինվոր՝ օմանյան վերջին խալիֆա Մարվան II բանակում ։ Աբու Նավասի մայրը ծագումով պարսիկ էր և գումար էր վաստակում բուրդ լվանալով։ Աբու Նավասը ծնվել է Խուզիստանի շրջանի Ահվազ գյուղում։ Տարբեր աղբյուրներում նրա ծննդյան տարեթիվը տատնվում է 747-ից 762 թվականների միջև։ Մանկությունն անցել է Բասրայում, աշխատելով մի առևտրականի անուշահոտությունների խանութում, ում համար հավաքում էր անուշահոտ խոտեր։
Աբու Նուվասը երբեք չէր տեսել իր հորը՝ Հանիին, ով զինվոր էր Մարվան II-ի բանակում։ Որոշներն ասում են, որ նա ծնվել է Բարսայում, մյուսներն էլ պնդում են, որ՝ Դամասկոսում կամ Ահվազում։ Աբու Նուվասը գաղթել էր Բաղդադ, հավանաբար, Վալիբահ իբն ալ-Հաբաբի ընկերակցությամբ, և հետագայում հայտնի դարձավ իր սրամիտ և երգիծական բանաստեղծություններով, որը վերաբերում էր անապատի ոչ ավանդական թեմային, քաղաքային կյանքին և գինախմության երջանկությանը` լի կոշտ հումորով։ Նրա աշխատանքները ներառում էին՝ որսորդության, կանանց և տղաների նկատմամբ սեքսուալ հետաքրքրության, ինչպես նաև իր հովանավորների մասին բանաստեղծություններ։ Իր ծաղրանքի և երգիծանքի պատճառով նա դարձավ տխրահռչակ, նրա սիրելի թեմաներն էին՝ տղամարդկանց սեռական պասիվությունը և կանանց սեռական անբավարարվածությունը։ Աբու Նուվասի «սիրային» համակրանքները փոխակերպվում էին լեսբիական սիրո կտրուկ հակակրանքով, նա այդ երևույթի մասին հաճախ գրում էր ծաղրանքով՝ հիշատակելով որպես անհեթեթություն։ Բանաստեղծը սիրում էր զարմացնել հասարակությանը և բացահայտ գրում էր այն բաների մասին, որոնք արգելված էին իսլամում։ Հնարավոր է, նա առաջին բանաստեղծն էր, ով բացահայտ գրեց ձեռնաշարժության մասին։
Իսմայիլ բեն Նուբահտը Աբու Նուվասի մասին ասել է. «Ես երբեք չեմ հանդիպել ավելի կիրթ մարդ, քան Աբու Նուվասը... ոչ մեկին, ով կունենար այսքան գրապահարաններ և այսքան գրքեր»։
8-9-րդ դարերում Բարսան արաբական բանասիրության գլխավոր կենտրոններից էր, և այստեղ Աբու Նուվասը ծանոթացավ մի շարք գիտնական-բանասերների հետ, ովքեր օգնեցին ստանալ այդ ժամանակների համար լավ կրթություն։ Այստեղ նա հանդիպեց բանաստեղծ Վալիբա իբն ալ-Հուբաբի հետ։ Դառնալ Վալիբայի աշակերտը, ում բանաստեղծությունները շատ հայտնի էին նրա հարազատ Կուֆա քաղաքի սահմաններից դուրս, մեծ հաջողություն էր. այստեղ նա կարողացավ ծանոթանալ տաղաչափական արվեստի հետ՝ լսելով իր ուսուցչի դասերը, գրի առնելով նրա բանաստեղծությունները, ներկա գտնվելով բանաստեղծական մրցույթներին ։ Նա Աբու Նուվասն ընդգրկվեց «ոսկե երիտասարդների» միությունում։ Այս միությունում բանաստեղծն իր ժամանակն էր անցկացրել սկզբում Բարսայում, ապա՝ արաբական մշակույթի այլ կենտրոնում՝ Կուֆայում և խալիֆայության մայրաքաղաք Բաղդադում։ Այստեղ նա նկատվեց պոեզիայի հովանավոր Հարուն ալ-Ռաշիդի կողմից։ Որպես պալատական գովերգիչ Աբու Նուվասը հորինում էր գովասանական ճառեր՝ փառաբանելով իշխող դինաստիայի ներկայացուցիչներին և արքունիքի այլ բարձրաստիճան անձանց։ Միշտ չէր, որ Աբու Նուվասն ուներ բարձր տրամադրություն և թեթևամիտ կյանք էր վարում, նրա բանաստեղծություններում հնչում էր տիեզերքի անկատարության, մարդկային տանջանքների և սոցիալական անարդարության մասին մտորումներ։
Աբու Նուվասի պոեզիայում զուգակցված էին կրոնական ազատ մտածողությունը, որը երբեմն տանում էր իսլամի հիմնական դրույթների ժխտմանը, սկեպտիցիզմը, որը երբեմն հասնում էր ցինիզմի, և էպիկուրեիզմի պնդումները՝ մահվան առկայության և երկրային հաճույքների մասին զգայական ուրախությունների և տխուր մտորումների հետ մեկտեղ. կապված ոչ միայն նրա աշխարհընկալման բնական զարգացման հետ, այլև՝ միջնադարյան բանստեղծական արվեստի կառուցվածքի հետ, որտեղ միևնույն բանաստեղծը կարող էր միաժամանակ աշխատել տարբեր ժանրերում, կազմելով էլեգիաներ՝ կյանքում հիասթափության դրսևորումներով, թունավոր սատիրաներ և բանաստեղծություններ, որոնք գովերգում էին սերը, գինին և խրախճանքները։
Որոշ միջնադարյան քննադատներ, և նրանց թվում ականավոր արձակագիր և բանասեր Ալ-Ջահիզը, առաջին հերթին հետաքրքրված էին Աբու Նուվասի պոեզիայի ոճով։ «Ես չեմ տեսել մի մարդու, -ասում էր Ալ-Ջահիզը, ով ավելի լավ գիտեր լեզուն, կարող էր գեղեցիկ շարադրել բառերը և ավելի լավ կխուսափեր լեզվի անբարեհնչյունությունից, քան՝ Աբու Նուվասը»։ Մյուսներն առաջին հերթին գնահատում էին նրա նոր և յուրահատուկ բանաստեղծական մտքերը։
Այդ ժամանակաշրջանը արաբական մշակույթի և գիտության համար համարվում էր ոսկե դարաշրջան, իսկ Բաղդադը՝ այդ ժամանակների խոշորագույն քաղաքը։ Աբու Նուվասը, հավանաբար, հույս ուներ արժանանալ նոր խալիֆի ուշադրությանը, ով ի տարբերություն իր դաժան նախորդի, համարվում էր լուսավորյալ տիրակալ։ Աբու Նուվասի ժամանակներում բաղդադական արքունիքում գինու օգտագործման իսլամի ավանդական արգելքը փաստացիորեն մոռացվել էր։ Աբբասական խալիֆներ Հարուն ար֊Ռաշիդը և ալ֊Ամինը իրենց բաղդադական նստավայրերում մշտապես կազմակերպում էին աղմկոտ խրախճանքներ, ինչում նրանց փորձում էին կրկնօրինակել բազմաթիվ պալատականներ և մեծահարուստներ։ Գինետները փակվում էին միայն պահքի ժամանակ։
Այն բանից հետո, երբ Աբու Նուվասը գրեց եղերգական բանաստեղծություն՝ հիանալով Բարմակիդներով, ովքեր տապալվել և սպանվել էին Հարուն ալ֊Ռաշիդի կողմից, նա որոշ ժամանակով ստիպված էր փախչել Եգիպտոս։ Աբու Նուվասը Բաղդադ վերադարձավ 809 թվականին՝ Հարուն ալ֊Ռաշիդի մահից հետո։ Հարուն ալ֊Ռաշիդի քսաներկու ամյա որդու՝ Մուհամեդ ալ-Ամինի գահ բարձրանալը (ով Նուվասի աշակերտն էր) հաջող էր պոետի համար։ Կյանքի վերջին տարիները Աբու Նուվասն անց է կացրել Բաղդադում, որպես՝ ալ-Ամինի պալատական բանաստեղծ։ Նրա ժամանակակիցները, ովքեր մշտապես կշտամբում էին նրան սանձարձակության համար, միաձայն նշում էին նրա կրթված լինելը, բժշկական, աստղագիտական և այլ գիտությունների խորը գիտելիքները ։
Վտարում և բանտարկություն
Աբու Նուվասը ստիպված էր ժամանակավորապես փախչել Եգիպտոս, երբ գրեց գովերգող եղերգական բանաստողծություններ Բարմակիդների պարսկական ազդեցիկ ընտանիքի համար, ովքեր ենթարկվել էին խալիֆ Հարուն ալ-Ռաշիդի հալածանքներին։ Նա Բաղդադ վերադարձավ 809 թվականին`Հարուն ալ-Ռաշիդի մահից հետո։ Գիտնականների մեծ մասը կարծում է, որ Աբու Նուվասն իր բանաստեղծությունների հիմնական մասը գրել էր ալ-Ամինի իշխանության օրոք։ Պոետի ամենահայտնի գովերգական եղերերգությունը համարվում էր այն ստեղծագործությունը, որը նիվիրված է ալ-Ամինին։ Պոետի ժամանակակից Աբու Հաթիմ ալ-Մակկին հաճախ ասում էր, որ այդ ստեղծագործություններում Աբու Նուվասը քողարկում էր խորը իմաստ։
Այնուամենայնիվ, Նուվասին բանտարկեցին, երբ բանաստեղծի հարբած ցոփակեցությունների մասին լուրերը լցրեցին ալ-Ամինի համբերության բաժակը։ Նշված էր, որ ալ-Մամունի քարտուղար Զոնբորը խաբեությամբ ստիպել էր հարբած Աբու Նուվասին երգիծաբանություն գրել, որ պարունակում էր երգիծական բնույթի արտահայտություններ՝ կապված Ալիի անվան հետ։ Այնուհետև նա դրանք կարդում էր հրապարակայնորեն, որպեսզի Նուվասի բանտարկությունը երկարաձգվի։ Ըստ տարբեր տվյալների, Աբու Նուվասը կամ մահացել է բանտում, կամ՝ թունավորվել է՝ Իսմաիլ բեն Աբու Սահելեմի կողմից։
Հետագայում որոշ ժամանակակիցներ կարծիք հայտնեցին, որ բանտում Աբու Նուվասը զղջացել էր գործած արարքների համար և դարձել խորը կրոնասեր մարդ։ Միևնույն ժամանակ մյուսները կարծում էին, որ զղջողական բանաստեղծությունները գրվել են բացառապես խալիֆից ներում ստանալու նպատակով։
Ստեղծագործություներ
Աբու նուվասը թողել է գրական մեծ ժառանգություն։ Նրա գրչին են պատկանում ավանդական ոճի մի շարք բանաստեղծություններ, բացի դրանից, նա համարվում է յուրահատուկ որսորդական ոճի բանաստեղծությունների`տարդիյատի ստեղծողը։ Նուվասը փառքի հասավ իր գինու մասին բանաստեղծությունների շնորհիվ։ Դրանք սովորաբար երկար, բազմասյուժետային բանաստեղծություններ էին` բարդ կառուցվածքով ։
Աբու Նուվասի սիրային քնարերգությանը բնորոշ է բազմաթիվ տարրերի, տարբեր փոխաբերությունների, հռետորական շրջադարձերի կիրառումը։ Քնարերգական բանաստեղծություններում պահպանվում է երկխոսությունը, չի խախտվում խոսքի կենդանի հոսքը։
Լինելով բեդվինական «կեղծ դասականության» ընդդիմադիր, նա հանդիսանում էր «նոր ոճի» ամենավառ ներկայացուցիչը` արտացոլելով ավելի հստակ կենցաղի ձևեր և հարուստ քաղաքացու տարմադրություն։ Աբու Նուվասն իր բանաստեղծություններում ծաղրում էր հին արաբական շաբլոն պոեզիան. սգալով բեդվինների քայքայված վրանի մնացորդները, «բեդվիանական» կանացի անունները` Լեյլա, Հինդ, Ասմա... և այլն։ Միայն գովերգության մեջ բանաստեղծը փորձում է հետևել ավանդական դրույթներին ։
Միջնադարյան գրականագետ իբն Ջիննին ասում է, որ «Աբու Նուվասը անգիր գիտեր 700 ուրջուզ»։ Լինելով հայտնի բանաստեղծ, Աբու Նուվասն իր աշակերտներին հավաստիացնում էր, որ անհարժեշտ է հիմնավորապես իմանալ հին պոեզիան` համարելով դրանք կերպարների անսպառ գանձարան։ Նա ասում էր. «Ձեռք բերեք գիտելիքներ, դա իմաստություն է»։ Ճիշտ է, այն բանից հետո, երբ աշակերտները ցուցադրեցին այդ ոլորտի իրենց գիտելիքները նա պահանջեց, որ նրանք «մոռանան այն ամենն, ինչ անգիր են սովորել»։ Դա նշանակում էր, որ նա դեմ էր շաբլոնի կուրերեն կրկնօրինակմանը, բայց ամենևին դեմ չէր հենց հին պոեզիային ։
Որոշ արաբ գիտնականներ հավաքել են նրա երգերը «Դիվան» հավաքածուի մեջ։ Եվրոպացի հետազոտողները Աբու Նուվասին անվանում են «արաբական Անակրեոն» և «արաբական Հայնրիխ Հայնե»։ Նրա աշխատանքներում մեծապես արտացոլված է զգայունակությունը, բայց զգայական ու ուղղակի պոռնկագրական սիրային բանաստեղծություններից բացի առանձնանում էին նաև գեղեցիկ և նուրբ երգեր` նվիրված ստրկուհի Ջինանեին։
Աբու Նուվասն իր ստեղծագործություններում կիրառում էր նոր ոճ` «բադի», այսինքն բանաստեղծական այլաբանություններ և պերճախոսության ֆիգուրներ. փոխաբերություններ և ձայնային նմանավորություններ, ինչը նպաստեց գրական ստեղծագործության գիտակցման նոր աստիճանի անցմանը։ Նա իր բանաստեղծություններում փորձում էր քիչ բառերով համեմատել հնարավորինս շատ բաներ։ Նուվասի ստեղծագործությունների ամբողջությունը համարվում էր «լավագույն համեմատության» նմուշ։ «Ոչինչ չես ավելացնի և ոչինչ չես կրճատի», - դա Աբու Նուվասի տարբերվող ոճի առանձնահատկությունն էր։
Լինելով հեդոնիզմի ներկայացուցիչ, Աբու Նուվասն իր ստեղծագործություններում, ավանդության համաձայն, իր բանաստեղծությունների իդեալները տեղափոխում էր կյանք, վարում չափազանց թեթևամիտ և անպարկեշտ կյանք։ Նրա սիրային և հարբած արկածները դեռևս իր ժամանակներում դարձել էին լեգենդներ, որոնք պատմվում էին «Հազար ու մի գիշեր» և ալյ հատուկ անպարկեշտ բանաստեղծությունների և անեկդոտների հավաքածուների մեջ։ Այդ անեկդոտների զգալի մասն իրենցից ներկայացնում էին թափառող սյուժեներ։
Նա իրողությունը պատկերում էր հումորային ռեալիզմով, որը հիմնվում էր նրա սեփական կենսափորձով, զարմանալի անկեղծությամբ ընդունում էր իր մեղքերը և գրում էր, որ նա երբեք չի զղջացել, բայց և չէր էլ խրախուսում, որ ուրիշները հետևեն իր օրինակին։ Աբու Նուվասն իր ստեղծագործություններից մեկն ավարտել էր այն հայտարարությամբ, որ նա ամենևին չի էլ մտածում, որ իր մեղքերը կհայտնեն Աստծուն, որովհետև դրանք Աստծո համար չնչին են, որպեսզի որևէ ուշադրության արժանանան ։
Այդ ժամանակաշրջանը ոսկե դար էր արաբական մշակույթի ու գիտության համար, իսկ Բաղդադը՝ խոշորագույն քաղաք։ Աբու Նուվասը հավանաբար հույս ուներ արժանանալ նոր խալիֆի բարեհաճությանը, ով՝ ի տարբերություն իր դաժան նախորդի, համարվում էր կրթված կառավարիչ։
Արաբական պոեզիայի անբաժանելի մաս են կազմում մեծաթիվ ոճային պատկերավորումներ. զրույց գինեվաճառի հետ, տեսարաններ մառանում, մակամ. դրդապատճառներ, որոնք հետագայում արաբական նովելներում դարձան հիմանական։ Աբու Նուվասը մեծ դեր խաղաց այս ոճի երկխոսություններում, աչքի ընկնելով կենդանությամբ, մեծ քանակությամբ պրոզաիզմով և խոսակցական բառապաշարով։ Շատ «գինու» բանաստեղծություններ հանրահայտ էին, քանի որ նրանցում առկա էր լեզվի պարզություն, ուրախ աշխարհընկալում, անմիջականություն։ Թարմությունն ու նուրբ հումորը խոսում է Աբու Նուվասի՝ ազգային ավանդույթների և միջնադարյան արաբական ազգային պոեզիայի հետ ստեղծագործական նեղ կապի մասին, որտեղ օգտագործվում է խոսակցական արաբական բարբառներ։ Զարմանալի չէ, որ Եգիպտոսում մի քանի դար առաջ տոնակատարությունների ժամանակ ամենահայտնին ու սիրելին Աբու Նուվասի ստեղծագործություններին էին։ Նրա «գինու» բանաստեղծությունները սովորում էին անգիր, արտագրում և երգում։ Դրանք հայտնի էին շնորհիվ իրենց պարզության, թեթևության և հարուստ պատկերավորման։ Թվում էր, թե գինու պոեզիայի ժանրն այդքան էլ հարուստ չէ բանաստեղծական գաղափարներով և այդ ոճի վարպետը դատապարտված է անխուսափելի կրկնության։ Այնուամենայնիվ, Աբու Նուվասն ամեն անգամ գտնում էր նոր, թարմ և անսպասելի կերպարանքներ։ Նա կարողացավ պոեզիայում հաղթահարել դասական միանմանությունը և բանաստեղծությունը դարձնել թեթև և նրբագեղ։
Երգիծաբանության մեջ Աբու Նուվասն օգտագործում է շրջված կերպարներ. դա նոր ոճի տարածված հնարք է, որի շնորհիվ բանաստեղծությանը տրվում է երգիծական երանգներ։ Բանաստեղծը կարողանում էր վարպետորեն անցում կատարել լուրջ իրավիճակից զավեշտալիին, և՝ հակառակը։
Աբու Նովասի սիրային քնարերգությանը բնորոշ է բազմաթիվ մասնիկենրի, տարբեր փոխաբերությունների կիրառումը։ Սիրային քնարերգության մեջ պահպանվում է երկխոսությունը, չի խախտվում խոսքի բնական հոսքը։ Հեղինակը փորձում է հերոներին տալ խոսքային բնութագրում։ Քնարերգական հերոսն օժտված է որոշակի գծերով։ Նրա կերպարն անստիճանաբար ընդգծվում է, երբ կարդում ես բանաստեղծությունը, ամեն բանաստեղծություն բացահայտում է նոր տարր, վարքի նոր կողմ։ Արդյունքում ձևավորվում է հերոսի ամբողջական կերպար՝ օժտված կենսագրական և հոգեբանական բնութագրով։
Աբու Նուվասի շատ բանաստեղծություններ հիշեցնում են՝ ռուբայի։ Նա առաջիններից է, ով կիրառում է տների բաժանված ձև՝ որոշակի քանակով և տողերի դիրքով։
Բանաստեղծին գնահատում են ոչ միայն նրա համար, որ նա բառի վարպետ է, ուրախ և սրամիտ մարդ, այլ նրա ազատամտության համար։
Ժառանգություն և հիշատակ
Աբու Նուվասը համարվում է արաբական դասական գրականության վառ ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա ազգեցությունը երևում է մի շարք բանաստեղծների, մասնավորապես՝ Օմար Խայամի և Հաֆեզի ստեղծագործություններում։ Աբու Նուվասի հեոդոնսիտական կարիկատուրան երևում է «Հազար ու մի գիշեր» հեքիաթում։ Նրա ամենահայտնի բանաստեղծությունների թվում են նրանք, որոնք ծաղրում են «Հին Արաբիան», բեդվինների կյանքի հայրենաբաղձությունը, և ժամանակակից Բաղդադի գովերգերը։
Նուվասի բանաստեղծական ժառանգությունը բավականին մեծ է։ Նրա գրչին են պատկանում ավանդական տարբեր ժանրերի բանաստեղծություններ, բացի այդ նա համարվում է որսորդական բանաստեղծությունների նոր ոճի՝ տարդիայտի ստեղծողը։ Ըստ էության տարդիյատը դա միակ ժանրը չէ որում դրսևորվում են հին ավանդույթների հանդեպ բանաստեղծի վերաբերմունքը և որտեղ դժվար է գտնել որևէ հեգնանք՝ բացահայտ կամ գաղտնի։ Բանաստեղծն անկեղծորեն հիանում է բլրավոր տափաստանների լայն տարածքներով, որով՝ արագավազ շան հետապնդումից սլանում է այծքաղների հոտը, ինչպես նաև իր կարողությամբ՝ պերճախոս արաբական ոճով նկարագրել տեսածը. չէ որ որսորդական բանաստեղծությունները պատկանում են Վասֆիի լայն դասակարգմանը։
Նրա մտքերի արտահայտման ազատությունը, հատկապես՝ իսլամական արգելված բարոյական նորմերի հարցերով, շարունակում են անհանգստացնել կրոնական գրաքննիչներին։ Նրա ստեղծագործությունները առանց կրճատման ազատ շրջանառվում էին մինչ 20-րդ դարը, և միայն 1932 թվականին՝ Կահիրեում երևան եկավ նրա ստեղծագործությունների առաջին հրատարակությունը, որոնք ենթարկվել էին գրաքննության։
Ալ-Հատիբ ալ-Բաղդադին, ով Բաղդադի պատմության հեղինակն է, գրում է, որ Աբու Նուվասը թաղված է Բաղդադում՝ Շինիզիի գերեզմանատանը։ Քաղաքում կան մի քանի վայրեր՝ անվանակոչված բանաստեղծի պատվին։ Անու Նուվասի անվան փողոցը անցնում է Տիգրիսի արևելյան ափով, որը ցուցահանդեսների և ներկայացումների վայր էր։ Բաղդադում կա նաև նրա անվան այգի։
Թարգմանություններ և գրականագիտություն
Աբու Նուվասի շատ աշխատանքներ դեռևս արաբերենից թարգմանված չեն։ Անգամ անգլերենով թարգմանված են միայն հիմանակն աշխատանաքները։ Ինգրամսի (W.H. Ingrams) 1933 թվականի կենսագրական հետազոտություններում «Abu Nuwas in Life and Legend» («Աբու նուվասը կյանքում և լեգենդներում») Աբու Նուվասի մասին տեղեկությունները բաժանվում են 3 մասի. անձնական, ապոկրիֆային և առասպելական։ Աբու Նուվասի մասին երկու այլ հեղինակավոր աշխատություններ են. Ռեյնոլդ Նիկոլսոնի (Reynold A. Nicholson) «A Literary History of the Arabs» («Արաբների գրականության պատմություն», առաջին հրատարակչությունը 1907 թվականին, երկրորդը՝ 1930 թվականին) և Ֆիլիպ Հիթի (Philip K. Hitti) «The History of the Arabs» («Արաբների պատմություն», 1937 թվական) աշխատանքները։ Հայտնի է նաև Խամես Կրիտզեկի (James Kritzeck) «Anthology of Islamic Literature from the Rise of Islam to Modern Times» («Իսլամական գրականության ծաղկաքաղ. իսլամի ստեղծումից մինչ մեր օրերը», 1966) աշխատությունը ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Իրանցի գրողներ Կատեգորիա:Իրաքցի բանաստեղծներ
Մալիբեկլուի ազատագրում (1992)
Մալիբեկլուի ազատագրում 1992, մարտական գործողություն Շուշիի շրջանում։ Տեղի է ունեցել 1992 թվականի փետրվարի 9-11-ը, Ստեփանակերտի հարևանությամբ տեղակայված Մալիբեկլուի ռազմական հենակետը ոչնչացնելու և մայրաքաղաքի անվտանգությունն ապահովելու նպատակով։
Սկիզբը
1988 թվականի սկգբներին Ազգային ժողովրդական ճակատի կազմակերպած բազմահազարանոց հանրահավաքների ճնշմամբ՝ նախագահ Այազ Մութալիբովն ստիպված է եղել մեծաքանակ ուժեր ու միջոցներ հանել ԼՂՀ-ի դեմ։ Ստեփանակերտը և հարակից բնակավայրերն անընդհատ հրթիռահրետակոծվել են Շուշիի, Խոջալուի Ջանհասանի, Մալիբեկլուի ռազմական հենակետերից։
ԼՂՀ ԻՊՈՒ հայտնվել է ծանր իրավիճակում։ Թիկունքի անվտանգության ապահովման և մայրաքաղաքն օրեցօր սեղմող հրե օղակը վերացնելու առաջին քայլերին՝ Ջամիլլուի և Կրկժանի ազատագրմանը, հաջորդել է Մալիբեկլուի սպառնալիքի վերացումը։ Մափբեկլուն Ստեփանակերտ ներխուժելու և Մարտունի տանող ճանապարհը վերահսկելու ամենահարմար հենակետ էր։ Վտանգն ահագնացել էր հատկապես փետրվարի առաջին տասնօրյակում, երբ ադրբեջանական զինված կազմավորումները բոլոր կողմերից հարձակվել են ԼՂՀ սահմանների ողջ երկայնքով։
Ազատագրման ընթացքը
Փետրվարի 9-ի ժամը 21-ին ԻՊՈՒ առաջին վաշտը (հրամանատար Աշոտ Ղուլյան) և ՀՀԴ կամավորական (հրամանատարներ՝ Պետրոս Ղևոնդյան և Վահան Ստեփանյան) ու «Արաբո» ջոկատները (հրամանատար՝ Մ. Եղիազարյան) տեղակայվել են ելման դիրքերում։ Առաջին վաշտը, ճակատային գրոհ ձեռնարկելով հակառակորդի հիմնական ղիրքերի ուղղությամբ, մտել է գյուղի կենտրոն։ Սակայն Վ. Ստեփանյանի ջոկատը, հանդիպելով ուժեղ դիմադրության, չի կարողացել շրջանցել հակառակուղին և ղիլքավորվել է թիկունքում։ Արյունահեղությունից խուսափելու նպատակով ադրբեջանցի բնակչությանը հեռանալու հնարավորություն է տրվել։
Ազատամարտիկները փետրվարի 10-ի առավոտյան վերսկսել են հարձակումը։ Նույն օրվա երեկոյան, նրանք հարվածներ են հասցրել նաև Ղուշչուլարում հապճեպ դիրքավորվող ադրբեջանցի զինյալներին։ Դեռևս 1991 թվականի դեկտեմբերի 16-ին, Ասկերանի շրջանի Բերքաձոր բնակավայրի մոտ ընդհարման ժամանակ, ազատամարտիկները, հալածելով ադրբեջանցի զինյալներին, մտել էին գյուղ՝ առանց այնտեղ հաստատվելու մտադրության։
Միայն 1992 թվականի փետրվարի 11-ին վնասազերծվել են Ներրին և Վերին Ղուշչուլար գյուղերի հենակետերը։ Եռօրյա մարտերի արղյունքում ազատագրվել է նաև Մալիբեկլուն։ Ստեփանակերտն ազատվել է շրջափակման շղթայի ևս մի օղակից։ Վերահաստատվել է Ստեփանակերտի և Մարտունիի շրջանի բնակավայրերի միջև հաղորդակցության ամենակարճ ճանապարհը։ Լեռնային Ղարաբաղում տեղակայված ադրբեջանական զինված կազմավորումները ևս մի ուժեղ հարված են ստացել, վնասազերծվել է Ստեփանակերտը հրթիռահրետակոծու հակառակուղի կրակակետերից ևս մեկը։
Կատեգորիա:Արցախի պատմություն Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական զինված ընդհարումներ
Իվո Անդրիչ
Իվո Անդրիչ (Иво Андрић/Ivo Andrić, ), հարավսլավացի գրող, դրամատուրգ։ Հարավսլավացի միակ գրողն է, որ արժանացել է Գրականության Նոբելյան մրցանակի։
Կենսագրություն
Իվո Անդրիչը ծնվել է 1892 թվականի հոկտեմբերի 9-ին ներկայիս Բոսնիա և Հերցեգովինայի տարածքում, դպրոցական ծառայող Անտուն Անդրիչի ու Կատերինա Անդրիչի ընտանիքում (օրիորդական ազգանունը՝ Պեյիչ)։ Մկրտվել է հռոմեակաթոլիկական կարգով։ Երբ մահացել է ընտանիքի հայրը, ապագա գրողը դեռ երեք տարեկան էլ չկար։ Մայրը որդու հետ տեղափոխվում է Վիշեգրադ՝ ամուսնու ազգականների մոտ։ Այդտեղ Անդրիչն անցկացրել է իր մանկությունն ու ավարտել հիմնական դպրոցը։ 1903 թվականին նա ընդունվում է Սարաևոյի գիմնազիա։ Գիմնազիայում սովորելու տարիներին Իվո Անդրիչը ելույթներ է ունեցել ավստրո-հունգարական նվաճողներից հարավսլավոնական ազգերի ազատագրման օգտին և անգամ անդամակցել է «Մլադա Բոսնա» երիտասարդական ազգայնական շարժմանը, որի գործունեությունն ի վերջո հանգեցրեց Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկսվելուն։ 1912 թվականին Անդրիչն ընդունվում է Զագրեբի թագավորական համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետ, իսկ ավելի ուշ սովորել է Վիեննայում, Կրակովում և Գրացում։ «Բոսնիայի հոգևոր կյանքի զարգացումը թուրքական գերիշխանության ազդեցության տակ» թեմայով իր դոկտորոկան ատենախոսությունն Իվո Անդրիչը պաշտպանել է Գրացի համալսարանում 1924 թվականին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ 1914 թվականի հուլիսին, Իվո Անդրիչը ձերբակալվել է որպես «հարավսլավացի ազգայնական» և մինչև 1915 թվականի մարտն անցկացրել է սկզբում Շիբենիկի, ապա Մարիբորի բանտերում։ Սակայն կալանքից ազատվելուց հետո էլ գրողը ազատություն ձեռք չբերեց. մինչ 1917 թվականի ամառը նա գտնվում էր տնային կալանքի տակ Զենիցեում։
Աշխատանքային գործունեություն
Անդրիչն ունեցել է դիվանագետի հաջող կարիերա։ 1920 թվականին նա աշխատել է Վատիկանի դեսպանատանը, ապա հյուպատոսություններում Բուխարեստում, Տրիեստում ու Գրացում։ 1927 թվականին աշխատել է Մարսելի ու Փարիզի հյուպատոսություններում, իսկ ավելի ուշ՝ Մադրիդում։ 1930-1933 թվականներին եղել է Հարավսլավիայի Թագավորության՝ Ժնևում Ազգերի լիգային կից մշտական հանձնաժողովի քարտուղարը, այնուհետև որպես Հարավսլավիայի կառավարության արտակարգ ներկայացուցիչ գտնվել է Բեռլինում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմն սկսվելուց հետո կառավարության հետ ունեցած տարաձայնությունների պատճառով Անդրիչը թողնում է պաշտոնն ու վերադառնում Բելգրադ։ Հենց այդ ժամանակ էլ նա գրում է այն ստեղծագործությունները, որոնք արժանացան համաշխարհային ճանաչման։
1954 թվականին Իվո Անդրիչը դառնում է Հարավսլավիայի Կոմունիստական կուսակցության անդամ և Հարավսլավիայի գրողների միության նախագահ։ Նա առաջինն էր, ով 1954 թվականին ստորագրեց Նովոսադի պայմանագիրը սերբախորվաթական գրական լեզվի միասնականացման մասին։ 1961 թվականին Իվո Անդրիչը արժանացել է Գրականության Նոբելյան մրցանակի։ Մահացել է 1975 թվականին Բելգրադում։
Ազգային պատկանելության հարցը
Իվո Անդրիչի՝ սերբ կամ խորվաթ լինելու, ինչպես նաև սերբական թե խորվաթական գրական ավանդույթներին հետևելու հարցը մնում է վիճահարույց։ Շատ սերբեր նրան համարում են սերբ այնպես, ինչպես շատ խորվաթներ նրան համարում են խորվաթ ու խորվաթական գրական ավանդույթների ներկայացուցիչ։
Իվո Անդրիչի ուսանողական փաստաթղթերը վկայում են, որ գրողն իր մասին խոսել է որպես խորվաթի։ Զագրեբի համալսարան ընդունվելու հարցաթերթիկում, որ Անդրիչը լրացրել է Զագրեբում 1912 թվականի հոկտեմբերի 14-ին, գրված է, որ նրա մայրենի լեզուն խորվաթերենն է։ Կրակովի համալսարանում գրանցվելիս ազգությանը վերաբերող տողում գրել է, որ ինքը խորվաթ կաթոլիկ է Բոսնիայից։
Ժողովածու (1812)
Ժողովածու (1812), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 1812 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1780 թվականին Բրաբիոն գրիչի կողմից, ենթադրաբար Կ. Պոլիսում։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 21X15 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 314 թերթից։ Գրված է միասյուն, նոտրգրով։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ։ Հիշատակարաններ գրչի՝ 68ր, 207ա ։
Իվո Անդրիչ
Ստեղծագործություն
Առավել հայտնի են Իվո Անդրիչի «Կամուրջ Դրինայի վրա» (На Дрини ћуприја), «Տրավնիցկի ժամանակագրություն» (Травничка хроника) և «Տիկինը» (Госпођица) ստեղծագործությունները, որոնցում պատկերված է այն ժամանակաշրջանը, երբ հարավսլավական հողերը նվաճված էին Օսմանյան կայսրության կողմից։ 1961 թվականին ստացել է Նոբելյան մրցանակ։
Ժողովածու (1812)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Իվո Անդրիչ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սերբ գրողներ Կատեգորիա:Սերբ դրամատուրգներ Կատեգորիա:Կրակովի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ Կատեգորիա:Զագրեբի համալսարանի շրջանավարտներ
Հրանտ Ոսկանյան
Ոսկանյան Հրանտ Մուշեղի, ՀԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի Նախագահության նախագահ՝ 1985-1990 թվականներին։ Ավարտել է ԵՊՄԻ-ն (1953, հեռակա), ԽՍՀՄ Պետպլանին առընթեր բարձրագույն տնտեսագիտական դասընթացները (1968)։ 1967-1973 թվականներին աշխատել է ԽՄԿԿ ԿԿ-ում, 1975-1985 թվականներին՝ ՀԿԿ ԿԿ քարտուղար։ ԽՍՀՄ (1966-1970, 1984-1991) և ՀԽՍՀ (1971-1990) ԳԽ-ների, Հայաստանի Ազգային ժողովի (1999-2003) պատգամավոր։ Պարգևատրվել է ԽՍՀՄ Աշխատանքային կարմիր դրոշի 4 և ՀՀ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշաններով։
Կատեգորիա:Մայիսի 15 ծնունդներ Կատեգորիա:1924 ծնունդներ Կատեգորիա:Օգոստոսի 20 մահեր Կատեգորիա:2005 մահեր Կատեգորիա:Երևան քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:Հայ կոմունիստներ Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 2-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 7-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 27-րդ համագումարի պատվիրակներ
Փախուլանի
Փախուլանի (ფახულანი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Սամեգրելո-Զեմո Սվանեթ մարզի Ծալենջիխայի շրջանում ։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 200 մետր բարձրության վրա։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ծալենջիխայի շրջան‎‎‎
Յուլդաշևո (գյուղ, Ուչալինսկի շրջան)
Յուլդաշևո (Юлдашево, Юлдаш), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ուչալինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 781 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ուչալինսկի շրջանի բնակավայրեր
Թոնյե Լարսեն
Թոնյե Լարսեն (Tonje Larsen, ), նորվեգացի հանդբոլիստ։ 2008 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոն։ 1999 թվականին աշխարհի չեմպիոն, Եվրոպայի եռակի չեմպիոն։