cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Գլոբալ տաքացում
Պինդ աէրոզոլային մասնիկներ և մուր
Արեգակնային էներգիայի ցրման և կլանման անմիջական փոխազդեցությունից բացի, աէորոզոլային մասնիկները ծառայում են որպես խոնավության խտացման կենտրոններ, նպաստելով մեծաքանակ մանրացիր կաթիլներից ամպերի ձևավորմանը։ Այսպիսի ամպերը ավելի ուժեղ են անդրադարձնում արեգակի լույսը, քան թե ավելի մեծ կաթիլներից կազմված ամպերը ։
Աէրոզոլային մասնիկների այս դերը ամենից ուժեղ արտահայտվում է ծովի վրայի ամպերի վրա։ Աէրոզոլերի խաչաձև էֆեկտները իրենցից ներկայացնում են, տարբեր տեսակի ռադիացիոն փոխազդեցությունների գնահատման գործում, ամենամեծլ աղբյուրը ։ Աէրոզոլային մասնիկների ազդեցությունը աշխարհագրորեն անհավասարաչափ է, այն ավելի լավ արտահայտված է արևադարձային և մերձարևադարձային երկրներում, հատկապես Ասիայում ։
Արեգակնային ակտիվության փոփոխություն
Արեգակնային ընդհանուր ռադիացիայում փոփոխությունները չափազանց փոքր են այնպիսի տեխնոլոգիաներով չափումների համար, որոնք հասանելի էին մինչ արբանյակային դարաշրջանը։ Արեգակի ընդհանուր լուսատվությունը վերջին երեք 11-ամյա արեգակնային ակտիվության ցիկլերի ընթացքում փոփոխվել է մոտավորապես 0,1% ամպլիտուդով , կամ մոտավորապես 1,3 Վտ/մ2-ով, ուղիղ չափումների ժամանակ տեղի է ունենում աննշան բացասական տրենդ։ Երկրի մթնոլորտի վերին սահմանից դուրս ստացվող Արեգակնային էներգիայի քանակությունը, միջինում կազմում է 1366 Վտ/մ2 ։ Լուսատվության ուղիղ փոփոխությունները ավելի վաղ ժամանակաշրջանի համար գոյություն չունեն, որի համար կողմնակի ինդիկատորների մասին հրատարակությունները գիտական գրականության մեջ նկատելիորեն տարբերվում են։ Հիմնականում գերակշռում է այն կարծիքը, որ Երկիր հասնող արեգակնային ճառագայթման ինտենսիվությունը, վերջին 2000 տարիների ընթացքում մնացել է համեմատաբար կայուն, ընդամենը 0,1-0,2% փոփոխություններով   ։ Արեգակի լուսատվության փոփոխությունները հրաբխային գործունեության հետ, ենթադրվում է, նպաստել են անցյալում կլիմայի փոփոխությանը, օրինակ, ինչպես Մաունդերովյան մինիմումի ժամանակ ։ Վերջին տասնամյակներում նրանց ազդեցությունը իրենց մեծությամբ էլ հենց ուղղված են ցրտեցման կողմը։ ԿՓՓՄԽ-ի հինգերորոդ զեկույցը գնահատում է Արեգակի ազդեցությունը կլիմայի վրա սկսած 1986 թվականից մինչ 2008 թվականը −0,04 Վտ/մ2 մեծությամբ։
Ներկայիս տաքացման հնարավոր պատճառներից Արեգակի դեմ այլ փաստարկ է հանդիսանում մթնոլորտում ջերմաստիճանային փոփոխությունների բաշխումը ։ Դիտումներն ու մոդելները ցույց են տալիս, որ ջերմոցային էֆեկտի մեծացման արդյունքում տաքացումը բերում է մթնոլորտի ներքին շերտերի (տրոպոսֆերայի) շիկացմանը և միաժամանակ վերին շերտերի (ստատոսֆերայի) սառեցմանը ։ Եթե տաքացումը լիներ առանց Արեգակի ազդեցության, ապա ջերմաստիճանի բարձրացումը կդիտվեր և տրոպոսֆերայում, և ստատոսֆերայում։
Կլիմայի զգայունություն և հետադարձ կապեր
Կլիմայական համակարգը ներառում է իր մեջ հետադարձ կապերի շարք, որոնք փոխում են արտաքին ազդակների նկատմամաբ համակարգի ռեակցիան։ Դրական հետադարձ կապերը ուժեղացնում են կլիմայական համակարգի արձագանքը ելքային ազդեցությունների հանդեպ, իսկ բացասականները՝ թուլացնում
Հետադարձ կապերին են վերաբերում՝ մթնոլորտի ջուրը (ջրային գոլորշու ջերմոցային հատկություների շնորհիվ օդի ջերմացման ժամանակ խոնավության աճը նպաստում է հավելյալ տաքացմանը), ալբեդոյի փոփոխությունը (մոլորակի վրայի սառույցի և ձյան մակերեսը փոքրանում է տաքացման հետ մեկտեղ, որը բերում է արեգակնային էներգիայի կլանման աճին և, հետևաբար հավելյալ տաքացմանը), ամպային ծածկույթի փոփոխությոնը (կարող են ազդել ինչպես տաքացման, այնպես էլ սառեցման վրա), ածխաթթվային ցիկլի փոփոխությունը (օրինակ, բնահողից CO<SUB>2</SUB>-ի անջատումը) ՀԻմնական բացասական հետադարձ կապ է հանդիսանում Երկրի մակերևույթից, նրա ջերմացման հետ մեկտեղ, ենթակարմիր ճառագայթման աճը դեպի տիեզերք Ստեֆան-Բոլցմանի օրենքի համաձայն ջերմաստիճանի կրկնապատկումը բերում է մակերևույթից էներգիայի 16 անգամ ավել ճառագայթմանը ։ Հետադարձ կապերը հանդիսանում են կլիմայական համակարգի ջերմոցային գազերի խտության աճի ձգայունության որոշման գլխավոր գործոններից։ Մեծ ձգայունությունը նշանակում է (այլ կողմնակի հավասար պայմաններում) ջերմոցային գազերի տրված մակարդակի ազդեցությամբ ավելի տաքացում ։ Որոշ հետադարձ կապերի մեծության անորոշությունները (մասնավորապես ամպերի և ածխաթթվային ցիկլի ) այն բանի գլխավոր պատճառն են, որ կլիմայի մոդելները ունակ են կանխագուշակել տաքացման մեծությունների սոսկ հնարավոր դիապազոնները, և ոչ թե էմիսիայի տրված սցենարի համար նրանց ճշգրիտ մեծությունները։
ԿՓՓՄԽ-ի կանխագուշակումները արնդրադարձնում են էմիսիայի ընտրված սցենարների «հավանաբար» եզրով ընդգրկված հնարավոր նշանակությունների դիպազոնը (փորձագետների կարծիքի հավանականության ավելի քան 66%-ը) ։
Հետևանքներ
Համաշխարհային օվկիանոսի մակարդակի բարձրացմանն զուգընթաց՝ գլոբալ ջերմաստիճանի բարձրացումը ևս բերում է մթնոլորտային տեղումների քանակի և բաշխման փոփոխությունների։ Արդյունքում կարող են տեղի ունենալ այնպիսի բնական կատակլիզմներ, ինչպիսիք են ջրհեղեղները, երաշտները, փոթորիկները և այլք։ Ամենայն հավանականությամբ տաքացումը կարող է բարձրացնել այդպիսի երևույթների հաճախության մասշտաբը։ Քանի որ համակարգ «ներմուծվուծ է» ավելի շատ էներգիա, մթնոլորտը իրեն ավելի բուռն կերպով է պահում։
Կլիմայի գլոբալ տաքացումը չի սահմանափակվում միայն ջերմաստիճանի բարձրացմամբ։ Տեղի է ունենում նաև օվկիանոսների աղային խտության փոփոխություն, օդի խոնավության բարձրացում, անձևային տեղումների բնույթի փոփոխություն և արկտիկական սառույցի հալում մետավորապես 600 հազար կմ² արագությամբ՝ տասնամյակի ընթացքում։ Մթնոլորտը դառնում է ավելի խոնավ, բարձր և ցածր աշխարհագրական լայնություններում գալիս են ավելի շատ անձրևներ, և քիչ՝ արևադարձային և մերձարևադարձային ռեգիոններում ։
Մթնոլորտում ածխաթթու գազի քանակության մեծացումը թթվեցնում է օվկիանոսը ։ Միջին և բարձր լայնություններում գյուղմթերքների արտադրողականությունը տեղական ջերմաստիճանի 1 - 3 °C-ով բարձրացման դեպքում, որոշակիորեն աճում է, հետագա տաքացումը որոշ ռեգիոններում բերում է արտադրանքի իջեցմանը։ Ցացր լայնություններում (հիմնականում երաշտային և արևադարձային վայրերում) գյուղտնտեսությունը խիստ խոցելի է, նույնիսկ տեղական ջերմաստիճանի ոչ շատ մեծ բարձրացումը՝ (1 - 2 °C) մեծացնում է սովի վտանգը։ Գյուղտնտեսական արտադրանքի պոտենցիալը գլոբալ մասշտաբով աճում է տեղական միջին ջերամստիճանի մինչև 1 - 3 °C-ով մեծացման դեպքում, նվազելով նրա հետագա ցածրացման ժամանակ ։
Կլիմայի տաքացումը կարող է հանգեցնել բիոլոգիական տեսակների արեալների (տարածման տերիտորիա) խառնմանը բևեռային զոնաներին և մեծացնել ափամերձ զոնաների և կղզիների բնակիչ՝ քչաքանակ տեսակների ոչնչացման հավանականությունը, որոնց գոյությունը ներկա պահիս գտնվում է վտանգի տակ ։ Կլիմայի փոփոխության և էկոհամակարգերի փոխադարձ ազեցությունը առայժմ վատ է ուսումնասիրված։ Մնում է անհասկանալի՝ ուժեղանում, թե թուլանում են գլոբալ տաքացման էֆեկտները բնական մեխանիզմների գործունեության արդյունքում։ Օրինակ, ածխածնի դիօքսիդի կոնցենտրացիայի աճը բերում է բույսերի ենթակարմիր լուսասինթեզին, որը խոչընդոտում է նրա կոնցենտրացիայի հետագա աճը։ Այլ տեսանկյունից, հանքային տարրերի անբավարարությունը և հիմնականում կլիմայի չորայնությունը ցածրացնում են ածխաթթու գազի վերամշակումը ։
ԿՓՓՄԽ-ի կանխատեսում
Կլիմայի փոփոխության փորձագետների միջկառավարական խմբի աշխատանքային զեկույցում (Շանհայ, 2001 թիվ) բերված է XXI դարում կլիմայի փոփոխության յոթ մոդելները։ Զեկույցում արված հիմնական եզրակացությունները՝ գլոբալ տաքացման շարունակություններն են, որոնք ուղեկցվում են Եղանակային գործոնների առավել հավանական փոփոխություններին են վերաբերում Թվարկված փոփոխույունների հետևանք կարելի է համարել քամիների ուժեղացումը և արևադարձային ցիկլոնների ինտենսիվության մեծացումը (որոնց ուժեղացման տենդենցը նշվել է դեռևս XX դարում), ուժեղ տեղումների քանակի, երաշտային շրջանների էական մեծացումը։ Միջկառավարական հանձնախումբը ընդգծել է մի շարք շրջաններ, որոնք ավելի խոցելի են եղանակային փոփոխությունների նկատմամբ ։ Դա Սահարայի շրջանն է, Ասիայի մեգա-դելտաները, ոչ մեծ կղզիները։
Եվրոպայում բացասական փոփոխություններին վերաբերում են ջերմաստիճանի բարձրացումը և երաշտի ուժեղացումը հարավում (արդյունքում կքչանան ջրային ռեսուրսները և հիդրոէներգետիկայի արդյունահանումը, գյուղմթերքներիը,կվատանան տուրիզմի պայմանները), ձյան ծածկույթի փոքրացումը և լեռնային սառցադաշտերի բացակայությունը, ուժեղ հեղեղների ռիսկի մեծացումը և աղետալի ջրհեղեղներին գետերում, ամառային տեղումների ուժեղացումը Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայում, անտառային հրդեհների հաճախության մեծացումը, արևադարձերում հրդեհներին, անտառների արտադրողականության քչացումը, Հյուսիսային Եվրոպայում բնահողի անկայունությունը։ Արկտիկայում՝ ծածկույթային սառցադաշտի փոքրացումը, ծովային սառույցների մակերեսի փոքրացումը, ափերի էրոզիայի ուժեղացումը։
Ենթադրյալ հետևանքներ Ռուսաստանի համար
Ռուսաստանի համար Ռոսհիդրոմետ կենտրոնը ընդգծում է հետևյալ ռիսկերը, որոնք կապված են գլոբալ տաքացման հետ ՝
ԱԽՏԽ-ի կլիմայական կենտրոնի գիտա-խորհրդատվական կոմիտետի կարծիքով դրական փոփոխությունները, կլինեն հետևյալները՝
Կանխում և հարմարեցում
Գլոբալ տաքացման պատճառների և հետևանքների գնահատումը հիմք է հանդիսանում պետությունների, կորպորացիաների և առանձին մարդկանց մակարդակով նրա կանխման և հարմարեցման համար։ Բազմաթիվ էկոլոգիական կազմակերպություններ հորդորում են, հիմնականում մասնավոր սպառողնեին, ինչպես նաև տեղական ինքնվարական, շրջանային և կառավարական մակարդակներով, կլիմայի փոփոխության դեմ միջոցներ կիրառել։ Մինչ 2012 թվականը գլոբալ տաքացման դեմ հիմնական հակազդեցությունը համաշխարհային համաձայնության Կիոտյան արձանագրությունն էր (համաձայնեցված է 1997 թվականի դեկտեմբերին, ուժի մեջ է մտել 2005 թվականի փետրվարին), այն ՄԱԿ-ի կլիմայի փոփոխության Շրջանային կոնվենցիայի հավելումն է։ Արձանագրությունը ընդգրկում է աշխարհի ավելի քան 160 երկիր և ծածկում է ջերմոցային գազերի համաշխարհային արտենտումների մոտ 55%-ը։ Արձանագրության առաջին փուլը ավարտվել է 2012 թվականին, երկրորդ փուլը համաձայնեցվել է մասնակիցների կողմից, նոր համաձայնության համար միջազգային բանակցությունները սկսվել են 2007 թվականին Բալի կղզում (Ինդոնեզիա) և շարունակվել են 2009 թվականին Կոպենհագենում ՄԱԿ-ի կոնֆերենցիայի ժամանակ։ Անցյալ տարիների ընթացքում անց են կացվել կլիմայի փոփոխության ՄԱԿ-ի Շրջանային կոնվենցիայի երկիր-մասնակիցների ։ 2010 թվականի Կանկունայի (Մեքսիկա) կոնֆերենցիայի ժամանակ երկրները իրենց նպատակը համարեցին տաքացման սահմանափակումը 2 °C-ով և այդ նպատակի համար հայտարարեցին «ընդունել անհապաղ միջոցներ»։ Չնայած էկոլոգիական կազմակերպությունների և գիտնականների կողմից արված քննադատություններին, կլիմայի փոփոխության միջազգային բանակցութնունների երկիր-մասնակիցները մինչ ներկա ժամանակները շրջանցում են իրենց պարտականությունների որոշման համար բյուջետային մոտեցման կիրառումը СО2-ի էմիսիայի հետ, գոյություն ունի ճեղքվածք, միջազգային բանակցությունների մասնակիցների կողմից քննարկվող պարտականությունների, և ժամանակակից գիտական տվյալներին անհրաժեշտ էմիսիայի կրճատման միջև ։ Միջազգային-իրավական բնույթի իրական սահմանափակումների բացակայությունը նպաստում է ինվեստիցիաների իներցիոն սցենարի և գործերի իրական վիճակի տնտեսության մեջ հասունացող անհամապատասխանության միջև և հայտարարաված վտանգավոր տաքացման սահմանափակման նպատակին։ Ընդ որում ԱՄՆ-ը, Եվրամիությունը և Չինաստանը ներկայումս արդեն տնօրինում են այն ինֆրոստրուկտուրայի օբյեկտներին, որոնք իրենց գործունեության ընթացքում մթնոլորտ են արտանետում ավելի շատ СО2, քան բաժին է ընկնում այդ երկրներին էմիսիոն բյուջետի 2 °C-ի հավասարաչափ բաշխման դեպքում ։ Էներգոինֆրաստրուկտուրայի գլոբալ գնահատականները ցույց են տալիս, որ աշխարհում 2017 թվականից հետո չպետք է գործարկվեն բնածո վառելիքով աշխատող նոր էլեկտրոկայաններ ։ Համաձայն, Դուբայում ընդունված, որոշման ոչ մի պարտավորեցնող կլիմայական համաձայնություն չի գործի մինչ 2020 թվականը, չնայած այդ ժամկետում լայն ճանաչված անհրաժեշտության էմիսիայի կրճատման համար կիրառված ոչ միայն էական ջանքերի, այլև արտանետումների գլոբալ պիկին հասնելուն ։
Էմիսիայի սահմանափակված գումարային բյուջետի ցանկացած ուշացում նրա պիկին հասնելու համար, կտրուկ մեծացնում է ապագա կրճատումների անհրաժեշտ արագությունն ու բովանդակությունը, դարձնելով նրանց քաղաքականապես և տեխնիկապես անիրագործելի։ Համաձայն որոշ հետազոտությունների, ներկայումս 2 °C-ով տաքացման սահմանափակման միակ «խելացի հավանականության» ապահովման հնարավորությունը հանդիսանում է զարգացած երկրների տնտեսության չափերի կրճատումը և նրանց անցումը հակաաճի մարտավարությանը ։ 2013 թվականին բնածո վառելիքի այրումից և ցեմենտի արդյունահանումից СО2-ի էմիսիան կազմել է 36,1 Գտ СО2։ ԱՄՆ-ի և Եվրամիության բաժինը կազմելէ ընդհանուր ծավալի 14% և 10%-ը, իսկ Չինաստանինը՝ 28%։ Չինաստանը 2006 թվականին առաջին անգամ СО2-ի արտանետումների բացարձակ քանաքով հավասարվել է ԱՄՆ-ի հետ, իսկ ներկայումս գերազանցում է ԱՄՆ-ին և Եվրամիությանը միասին, իսկ բնակչության մեկ անձի հաշվով հավասարվել է Եվրամիության հետ։ Գիտնականները ենթադրում են, որ գոյություն ունեցող տենդենցների պահպանման դեպքում մինչ 2019 թվականը, ածխաթթու գազի արտադրման Չինաստանի բաժինը ավելի շատ կլինի քան ԱՄՆ-ի, Եվրամիության և Հնդկաստանի բաժինները ։
Կլիմայի փոփոխության մեղմացման ջանքերի գնահատականները գիտական գրականության մեջ ռեգիոնների և երկրների համար
Կլիմայական հետազոտությունները հուսալիորեն ստեղծել են գծայինին մոտ կապ գլոբալ տաքացման և CO2-ի կուտակային թափոնների միջև՝ սկսած ինդուստրիացման սկզբից։ Դա նշանակում է, որ գլոբալ տաքացման ինչ-որ ներքին սահմանված սահմանի (օրինակ, 2 °C), հաջողության հասնելու նպատակով, պահպանման համար, անհրաժեշտ է էմիսիոն բյուջետ, այսինքն CO2-ի հետագա միասնական արտանետումների սահմանափակում։ Էմիսիայի հաշվարկային քվոտաները էականորեն փոքր են, քան հայտնի բնածո վառելիքի պաշարները ։ Էմիսիոն բյուջետը իրենից ներկայացնում է, որ ապագա գումարային CO2-ի արտանետումները, որոնք համապատասխանում են տրված տաքացմանը, իրենից ներկայացնում են գլոբալ վերջնական ընդհանուր պաշարը։ Այն պետք է բաժանվի երկրների միջև, կամ նախօրորք ձեռք բերված միջազգային համաձայնության միջոցով, կամ ներկայացվի անհատական կարգով որոշված ազգային ջանքերի արդյունք։ Կլիմայի փոփոխության մեղմացման գլոբալ ջանքերի բաշխման պրոբլեմը դիտարկվում է գիտական գրականության մեջ ։ Կլիմայի մոդելավորումը ցույց է տալիս, որ եթե XXI դարի համար ջերմաստիճանի 2 °C-ով բարձրացման սահմանափակման հավանականությունը գոնե 50%-ով դառնում է հասանելի։ Այնուամենայնիվ, Anderson & Bows 2008, Raupach և այլոց աշխատանքները (մանրամասն տես ներքևում) 2 °C-ի 50% հավանականությունը իրական նպատակ են հանդիսանում կլիմայի փոփոխության մեղմացման համար։ Օրինակ, 1,5 °C-ով ենթադրյալ տաքացման 80%-ով հավանականության սահմանը հավասար է զրոյի, որը այդ նպատակը դարձնում է անահասանելի Ենթադրելով երկրների միջև էմիսիոն բյուջետի նախկին բաշխման սկզբունքը հաշվի առնելով նրանց պատմական ներդրումը էմիսիայի մեջ, այն զարգացած երկրների քվոտան (թույլատրված սահմանը) հասցնում է բավականաչափ փոքր կամ զրոյական արժեքի։ ։ Anderson & Bows-ի 2008 թվականի աշխատանքում տարբեր երկրների կողմից պահանջվող անհրաժեշտ ջանքերի որոնման պրոբլեմը քննարկվում է ելնելով զարգացող երկրների համար տնտեսական զարգացման հնարավորության ապահովման անհրաժեշտությունից (Կոպենհագենյան համաձայնության արդարացիության սկզբունք)։ Այդ պատճառով այդ երկրների համար էմիսիայի պիկը տեղաշարժվում է մինչ 2025 թվականը, ընդ որում զարգացող երկրների էմիսիոն բյուջետը որոշվում է ինչպես գլոբալ էմիսիոն և զարգացող երկրների բյուջետի տարբերություն։ Պրակտիկ գործողությունների անհապաղ սկզբի պայմանի դեպքում այն կբերի զարգացող երկրների համար յուրաքանչյուր տարում 8-10%-իէմիսիայի իջեցմանը։ Հեղինակների կարծիքով, այդպիսի տեմպերը անհամատեղելի են տնտեսական աճի հետ։ Համաձայն Raupach և այլոց 2014-ը, էմիսիոն բյուջետի բաժանման լուծումը կարող է ներկայացվել կոմպրոմոսի տեսքով երկու ծայրահեղ մոտեցումների միջև՝
10 տարով կլիմայի փոփոխության մեղմացման պրակտիկ գործողություննեի սկզբի ուշացումը կարող է նշանակել СО2-ի գլոբալ տեմպերի էմիսիայի իջեցման տարում 5,5%-ից մինչև 9%։ Սպառման հիման վրա էմիսիայի հաշվարկը ենթադրում է էմիսիայի վերագրումը այն երկրների ապրանքների արտադրումից, որտեղ այդ ապրանքները սպառվում են, անկախ նրանից թե որտեղ են դրանք արտադրվում։ Այս մոտեցումը բերում է միայն կրճատումների տոկոսների չափավոր իջեցմանը էքսպերտ-երկրների համար (օրինակ Չինաստանը), քանի որ նրանց համար որպես որոշիչ գործոն մնում է ներկայումս էմիսիայի տեմպի աճը։ Այնուամենայնիվ, այսպիսի մոտեցումը համարվում է բանակցությունների հաջողության համար ամենաօգտակարը։ Chancel & Piketty 2015-ի աշխատանքում հեղինակները ուշադրություն են դարձնում Կիոտյան արձանագրության ստորագրումից հետո երկրների միջև գոյություն ունեցող СО2-ի իջեցման անհավասրության վրա։ Այդ նույն ժամանակ, աճում է էմիսիայի բաշխման հավանականությունը առանձին երկրների սոցիալական խմբերի միջև։ Երկրի բնակչության 10 %-ը, որոնք ունեն ավելի մեծ շահույթ, պատասխանատու են СО2-ի գլոբալ էմիսիայի համարյա կեսի համար ։ Նկատի ունենալով այս փաստը, պետություններին պոտենցիալ կերպով հնարավորություն է տալիս ձևավորել ավելի հասեագրված եղանակային քաղաքականություն, որը, շոշափելով բնակչության համեմատաբար քիչ մասը, թույլ կտա հասնել էմիսիայի ավելի ռադիկալ կրճատմանը։ Հայտնի եղանակագետ Քեյվին Անդերսոնի կարծիքով, մեկ տարվա ընթացքում 30%-ով գլոբալ էմիսիայի կրճատմանը կարելի է հասնել, եթե սահմանափակվի բնակչության «վերին» 10%-ի անհատական էմիսիան ։ Մի շարք առաջավոր եղանակագետներ արտահայտվել են, գլոբալ էմիսիայի, հաջորդ յուրաքանչյուր տասնամյակում երկու անգամ իջեցման օգտին ։ Նրանց կարծիքով, ունեցած տեխնոլոգիաների և քաղաքական գործիքների կիրառմամբ այդ նպատակը հասանելի է։ Հնարավոր միջոցառումները ներառում են CO2 մեկ տոննայի արտանետման համար 50 $-ի չափով վարձավճարը և սկսած 2030 թվականից գլոբալ արգելքը ճանապարհներին ցանկացած տիպի ներքին այրման շարժիչով աշխատող տրանսպորտային միջոցների օգտագործմանը ։
Կիոտյան արձանագրություն
Կիոտյան արձանագրւթյունը ՝ միջազգային պայմանագիր է, որը ներառում է ՄԱԿ-ի կլիմայի փոփոխության Շրջանային կոնվենցիայի նպատակների իրականացումը (ՄԱԿ-ի ԿՓՇԿ), պարտավորեցնելով մասնակից-երկրներին ջերմոցային գազերի կրճատումը։ Այն ստորագրվել է 1997 թվականին և ուժի մեջ է մտել 2005 թվականի փետրվարի տասնվեցից։ Նրան միացել են 192 երկիր ։ Կոնվենցիայի պաշտոնական նպատակը հանդիսանում է մթնոլորտում ջերմոցային գազերի կոնցենտրացիայի կրճատումը մինչ «այն մակարդակի, որը չի թողնի եղանակային համակարգի վրա նրա անթոպոգեն ազեցությանը» (երկրորդ հոդված)։ Արձանագրությունը ներառում է 38 զարգացած երկրների (թվարկված Շրջանային կոնվենցիայի 1 Հավելվածի մեջ) քանակական պարտավորությունները ջերմոցային գազերի արտանետումների սահմանափակման մասին։ Կախված կոնկրետ երկրից նրա էմիսիան 2012 թվականին պետք է կազմեր 92-110% սկսած 1990 թվականի մակարդակից ։ Նախատեսվում էր երկրների միջև թույլատրված մասնաբաժինների առևտուր, ինչպես նաև էմիսիայի կրճատման ազգային պարտավորությունների կատարման հնարավորություն այլ երկրներում համապատասխան ուղղվածության պրոեկտների մեջ ինվեստիցիաների ներդրման, այդ թվում այն երկրների, որոնք չեն մտնում 1 Հավելվածի մեջ։ Մասնակից-երկրները ստեղծել են ջերմոցային գազերի էմիսիայի հաշվարկման ազգային համակարգեր։ Այն երկրների համար, որոնք չեն մտնում 1 Հավելվածի մեջ, այդպիսի համակարգերի ստեղծումը անհրաժեշտ պայման էր հանդիսանում զարգացած երկրների հետ համատեղ պրոեկտներում ինվեստիցիաների ստացման համար։ Նախատեսվում էր պարտականությունների կատարման մոնիտորինգ և սանկցիաներ նրանց չիրականացման համար։ Իրադարձությունների իրականացման առաջին փուլը ավարտվել է 2012 թվականին, պլանավորված էր երկրորդ փուլը, որի համար արձանագրության մեջ Դոհայի կոնֆերենցիայի ժամանակ արվել են շտկումներ, բայց նրանց վավերացւոմը դադարեցվել է։ 2015 թվականի նոյեմբերի վիծակով շտկումները վավերացրել են ընդամենը 59 պետություն, այն ժամանակ, երբ նրանց ուժի մեջ մտնելու համար անհրաժեշտ էին որպես մինիմում 144 պետության մասնակցություն։ Ընդ որում պարտավորված 37 երկրներից երկրորդ փուլի շրջանականերում շտկումները վավերացրել են ընդամենը 7 -ը։ Ռուսաստանը, Ճապոնիայի և Նոր Զելանդիայի հետ, մասնակցել է Կիոտոյի առաջի փուլին, բայց հրաժարվել է մասնակցել երկրորդին։ ԱՄՆ-ն ստորագրել է առաջին փուլի համաձայնագիրը, բայց չի վավերացրել այն։ Կլիմայի հաջորդող կոնֆերենցիաների ժամանակ Կիոտյան արձանագրության երկարաձգումը չի քննարկվել։ Կողմերի ծախսերը համաձայնագրի մեջ շատ չէին՝ 1 Հավելվածի երկրների համար համապատասխան իջեցումները կազմում էին ավելի քան 0,05% ։ Համաշխարհային բանկը էմիսիայի սահմանափակման մեջ աննշան է գնահատում Կիոտյան արձանագրության դերը ։ Արձանագրությունը ստորագրվել է 1997 թվականին, սակայն մինչ 2006 թվականը բնածո վառելիքի այրումից էմիսիան (արտաճառագայթումը) աճել է 24%-ով, հիմնականում այն երկրների հաշվին, որոնք չեն մտնում 1 Հավելվածի մեջ։
Եղանակային թերահավատություն
Եղանակային թերահավատություն են անվանում գլոբալ տաքացման համընդհանուր գիտական պատկերացումների նկատմամբ անվստահությունը` ներառյալ նրանց բացառումը։ Եղանակային թերահավատները բացառում կամ կասկածանքի են ենթարկում ։ Կասկածանքների առարկա կարող են հանդիսանալ հենց տաքացման փաստը, մարդկանց դերը այդ պրոցեսում կամ նրա վտանգավորությունը։ Եղանակային թերահավատությունը հանդիսանում է աշխարհի շատ երկրներում տարածված հասարակական տրամադրվածություն։ Այն խոչընդոտում է գլոբալ տաքացման վերացմանը ուղղված քաղաքական որոշումները ։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ սովորաբար ավելի տարածված է տաքացման մարդածին բնույթի թերահավատական վերաբերմունքը, քան բուն ջերմաստիճանի բարձրացման փաստը։ Այնուամենայնիվ, վերջինս ևս մնում է առավել տարածված, ԱՄՆ-ի և Եվրոպայի բնակչության մեկ երրորդը այն կարծիքին է, որ ոչ մի տաքացում էլ տեղի չի ունենում (Leiserowitz et al., 2010 a; b)։ Համաձայն հարցումների, բրիտանացիների 40%-ը համաձայն է «գլոբալ տաքացման լրջությունը չափազանցված է» հասկացության հետ։ Եվրոպայում այդ տեսակետին համաձայն է բնակչության 27%-ը ։ Այլասիրական, հավասարապաշտական և կոլեկտիվիստային կարծիքներով մարդիկ ավելի քիչ են հակված եղանակային թերահավատությանը, քան դաժան պաշտոնակարգության և անհատապաշտության կողմնակիցները  ։ Պատճառները, որոնք դրդում են մարդկանց թերահավատորեն վերաբերվել կամ չհետաքրքրվել կլիմայի փոփոխություններով, կարող են բազմազան լինել։ Դրանց թվում է ընդհանուր անվստահությունը շրջակա միջավայրի գիտության և այդ ոլորտում ցանկացած հեղինակության կամ հայտարարության հանդեպ, սեփական վարքը չփոխելու ցանկությունը , անօգնականությունից առաջացած վհատությունները ,, այդ նույն ժամանակ, երբ ուրիշներին ուղղակի զզվեցրել է այս թեման ։ Թերահավատական տրամադրվածության հերթական դինամիկայի համար վիճակագրական նշանակություն ունեն նույնիսկ այն փաստերը, ինչպես եղանակը ։ Էական դեր են կատարում կլիմայի փոփոխության բացառման համար կազմակերպությունների գաղափարական և ֆինանսային մոտիվացված քարոզչությունը։ Եղանակային թերահավատությունը կապված է նաև կլիմայի փոփոխության կոնսենսիուսի ժամանակ ծագած կասկածանքի հետ ։ Ոչ մեծ, բայց լավ կազմակերպված շարժումը, որը լույս սփռեց թերահավատական գրականության վրա (Jacques и др., 2008) կարող է տպավորություն ստեղծել, որ գիտնականների մեջ կան էական տարաձայնություններ։ Հավելյալ գործոն է հանդիսանում հավասարակշռության համար երկու կողմերին խոսքի տրամադրման լրագրողական նորմը, նույնիսկ եթե գիտնականների մեջ կա լայն համերաշխություն (Boykoff & Boykoff, 2004, Hargreaves и др., 2003)։ Հարցումները ցույց են տալիս, որ հինգ ամերիկացներից երկուսը համարում են, որ «գիտնականների մեջ կան բազմաթիվ տարաձայնություններ այն հարցի վերաբերյալ, թե տեղի ունի՞ գլոբալ տաքացում, թե՞ ոչ» (Leiserowitz и др., 2010 a)։ Չնայած դրան` գործնականում գիտական հասարակության մեջ կա համընդհանուր համաձայնություն կլիմայի փոփոխության բազմաթիվ ասպեկտների վերաբերյալ։ Anderegg և այլք (2010) ցույց տվեցին, որ կլիմայի հետազոտությունների 97-98%-ը կողմ է կլիմայի փոփոխության մարդածին բնույթին, որը շարադրված է ԿՓՓՄԽ-ի կողմից, և որ հետազոտությունների փորձն ու գիտական նվաճումները, կլիմայի փոփոխության անթրոպոգենությունը կասկածանքի տակ առնող կարծիքները ավելի քիչ են, քան նրա կողմնակիցները (См также Doran & Zimmerman, 2009) ։
Հասարակական կազմակերպությունների համատեղ նամակը
Գրինպիսը, WWF-ը և Միջազգային էկոլոգիական իրավունքի կենտրոնը կարծում են, որ բնածո վառելիքի բիզնեսի տոպ-մենեջերները կլիմայի փոփոխության բացառման ֆինանսավորման և կլիմայի փոփոխությոն պայքարի դեմ կիրառված քաղաքական միջոցների հակառակման համար կարող են ենթարկվել պատասխանատվության։ Էկոլոգիական կազմակերպությունները պաշտոնական նամակով դիմել են խոշոր ապահովագրական կոմպանիաներին, ինչպես նաև բնածո վառելիքի արդյունահանման կոմպանիաներին և մի շարք այլոց, պահանջելով այն բանի համար բացատրություն, թե ով պետք է վճարի այդպիսի թեմաներով նրանց ղեկավարներին կամ աշխատակիցներին արված հայցերի հաշիվները։
Ներդրված կապիտալի բոյկոտ
- — 350.org
Բոյկոտի նախաձեռնողներից մեկի՝ Բիլ Մակ-Կիիբենի-ի կարծիքով, այդ գործողությունը կազմակերպություններին ուղղակի վնաս կբերի։ Նա հիմնվում է աշխարհում խոշոր Peabody Energy ածխային կազմակերպության օրինակի վրա, որը մինչ իր սնանկ ճանաչվելը իր պաշտոնական հաշվում հաստատում էր, որ, այլ բաների հետ մեկտեղ, «ներդրումային կլիմայի վրա ազդում են հականերդրումային ջանքերը, որը կարող է էականորեն շոշափել մեր արտադրանքի պահանջարկը» ։
Վատիկանի տեսակետ
Հռոմի Պապ Ֆրանցիսկոսը աննախադեպ քայլ կատարեց, հրատարակելով հատուկ կոնդակ, որը նվիրված էր կլիմայի պրոբլեմին և շրջակա միջավայրի պահպանմանը։ Պապի կարծիքով, «մեր տունը քանդվում է, ավելի շատ տուժվում են աղքատները»։ Նա մատնանշում է «մոտակա տարիների ընթացքում» ջերմոցային գազերի էմիսիայի ռադիկալ կրճատման անհրաժեշտությունը, հարուստ երկրները պետք է սահմանափակեն չվերականգնվող աղբյուրներից էներգիայի օգտագործումը։ Հարուստ երկրներին նաև պահն է մտածել տնտեսական աճի դադերացման և նույնիսկ «հետադարձ քայլերի մասին, քանի դեռ ուշ չէ»։ Պապը քննադատում է բնակչության աճի վրա ուշադրության սևեռմանը, նշելով արտոնյալ փոքրամասնության սպառման մակարդակի «ծայրահեղ» կարևորության մասին։ Նա մեղադրում է նրանց, ովքեր ունենալով քաղաքական և տնտեսական իշխանություն ունեն «պրոբլեմի քողարկման» մեջ։ Կլիմայի վերաբերյալ միջազգային բանակցությունների ձախողումը բացատրվում է Սուրբ Աթոռի «մասնավոր հետաքրքրություններ» ազդեցության փաստաթղթով, որոնք ընդհանուր հանրօգուտի վրա գերազանցությունն են վերցնում և ինֆորմացիայով մանիպուլյացիա կատարելում, որ իրենց ծրագրերը իրականացվեն։ Կոնդակի հրատարակմանը նախորդել էր Պապական գիտությունների ակադեմիայի հատուկ զեկույցը, որում ապացուցվում էր, որ 2 °C-ով տաքացման սահմանը պահանջում է «հարյուրամյակի կեսերին էներգետիկ համակարգի խորը դեկարբոնացումը և 2070 թվականի սկզբներին էմիսիայի զրոյի հասցմանը», ընդ որում հարցը միայն չի վերաբերում ապագա սերունդների ապահովվախությանը, այլ ընդհանրապես մարդկային քաղաքակրթության պահմանմանը ։
Թվեր և փաստեր
Գլոբալ տաքացման հետ կապված առավել ակնհայտ փաստերից է սառցադաշտերի հալումը։ Նշվում է հավերժական սառցայնության պրոցեսի վատթարացման արագացում։ Գլոբալ տաքացումը կարող է բերել եգիպտացորենի բերքատվության նվազմանը և արդեն 2030 թվականին մոտ՝ Աֆրիկայում սննդային ճգնաժամի ։
Այլ
Կատեգորիա:Էկոլոգիա Կատեգորիա:Կլիմայի փոփոխություն Կատեգորիա:Կլիմայի պատմություն Կատեգորիա:Տնտեսական խնդիրներ
Ջոան Էլիզաբեթ Վուլարդ
Ջոան Էլիզաբեթ Վուլարդ (Joan Elizabeth Woollard, ), Բիրմինգհեմում ծնված արվեստագետ, ով մասնագիտացած է եղել հիմնականում քանդակագործության բնագավառում։ Կին քանդակագործների բրիտանական թագավորական ընկերության, Արվեստագետների բիրմինգհեմյան թագավորական ընկերության անդամ, 1978-1980 թվականներին՝ Արվեստագետների բիրմինգհեմյան թագավորական ընկերության առաջին կին նախագահը ։
Կենսագրություն
Ջոան Էլիզաբեթ Վուլարդը ծնվել է 1916 թվականին, Կատերին Էլիզաբեթ Ռիչարդսի (1878-1941) և Ֆրանկ Ջորջ Վուլարդի (1883-1957) ընտանիքում, ովքեր ամուսնացել էին 1910 թվականին։ Եղել է ընտանիքի միակ երեխան։ 1946-1955 թվականներին սովորել է Բիրմինգհեմի արվեստի դպրոցի նկարչության դասարանում՝ Բերնար Ֆլիթվուդ Վոքերի մոտ՝ ստանալով դիզայների ազգային դիպլոմ ։ 1952-1955 թվականներին դիմանկարչության դասեր է առել Լոնդոնի արվեստի դպրոցի City and Guilds-ում Միդլթոն Թոդի մոտ, միաժամանակ, որպես հյուր-ուսանող, հաճախել է Չելսիի արվեստի դպրոց։ 1955 թվականին կարճ ժամանակահատված եղել է Թագավորական ակադեմիայի ուսանող։ Անգլիական արվեստի վկայագիր է ստացել Կուրտոյի արվեստի ինստիտուտից ։ Մանկավարժական գործունեությունն սկսել է 1956 թվականից՝ դասավանդելով Բիրմինգհեմի Էդվարդ VI թագավորի անվան իգական ավագ դպրոցում մինչև 1980 թվականը։
Վուլվարդը ստեղծագործել է գեղանկարչության, քանդակի/կերամիկայի, ասեղնագործության բնագավառներում։ Կյանքի վերջին փուլում զբաղվել է ասեղնագործությամբ, քանի որ մեծ հասակում դժվար է եղել աշխատել կերամիկայով ։
Ցուցահանդեսներ
Վուլարդի աշխատանքները ցուցադրվել են Թագավորական ակադեմիայում, Նոր անգլիական արվեստի ակումբում, Դիմանկարիչների թագավորական ընկերությունում, Փարիզի Սալոնում, ինչպես նաև Անգլիայի, Ամերիկայի և Կանադայի մասնավոր հավաքածուներում։
Վուլարդը եղել է Արվեստագետների բիրմինգհեմյան թագավորական ընկերության պատկերասրահի տնօրենը, որի հավաքածուներում ներառված են նրա բազմաթիվ աշխատանքներ, որոնց մի մասը կարելի է տեսնել ընկերության կայք-էջում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլիացի քանդակագործներ
Լևոն Տեր-Մելիքսեթյան
Լևոն Ստեփանի Տեր-Մելիքսեթյան (մականուն՝ Բրսեի Լևոն), հայ ազգային ազատագրական շարժման գործիչ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1887 թվականի Բաշգյառնի գյուղում (այժմ Գառնի)։ Սկզբնական կրթությունը ստացել է ծննդավայրի ծխական դպրոցում, այնուհետև ուսումը շարունակել է Էջմիածնի Գևորգյան Հայոց Հոգևոր ճեմարանում։ Անդամակցել է Հայ Հեղափոխական Դաշնակցությանը։ 1909-1911 թվականններին Պարսկական հեղափոխության ժամանակ Նիկոլ Դումանի խմբում մասնակցել է Թավրիզի պաշտպանությանը։ Թավրիզից անցել է Սալմաստ, ապա Վան և հետո Բայազետ։ 1914 թվականին մասնակցել է Դրոյի կողմից կամավորական գումարտակ կազմակերպելու գործին, նրա կազմում հանդիսացել է վաշտի հրամանատար, հետագայում դարձել խմբապետ Յապոնի օգնականը, անցել Արևմտյան Հայաստան և կռվել մեր դարավոր թշնամու դեմ։ Ունենալով առաջադեմ հայացքներ, զբաղվել է հասարակական քաղաքական գործունեությամբ, եղել է գլավա, հեծյալ հարյուրակի հրամանատար (հարյուրապետ)։ Որպես հեծյալ զորախմբի հրամանատար տարբեր տարիների մարտնչել է թուրքերի դեմ, մասնակցել 1916-1917 թվականների հայերի ինքնապաշտպանական գործողություններին, 1918 թվականի Բաշ-Ապարանի ճակատամարտին։ Լինելով ազգային ազատագրական պայքարի նվիրյալ՝ աչքի է ընկել առանձնահատուկ խիզախությամբ։ Ակտիվ մասնակցություն է ունեցել Հայրենիքի Փրկության Կոմիտեի ստեղծմանը, 1921 թվականի Փետրվարյան հակախորհրդային ապստամբությանը։ 1921 թվականի փետրվարի 18-ին նա իր հարյուրակով հարձակվել Երևանի բերդի վրա և ազատել զինակիցներին։ Ապստամբության պարտությունից հետո նահանջել է Զանգեզուր, այնուհետև անցել Իրան, որտեղ նրան ձերբակալում են։ 1922 թվականին փախչում է բանտից, վերադառնում Հայաստան։ 1922 թվականի օգոստոսի 24-ին Հայաստանի ՉԿ-ի կոլեգիայի կողմից, հակասովետական գործունեություն ծավալելու համար, ազատազրկվել է հինգ տարով և ուղարկվել համակենտրոնացման ճամբար, որտեղ անցկացրել է երեք տարի։ Հետագայում՝ ԳՔՎ (ГПУ)-ի կողմից 1930 թվականին ձերբակալվել է և բանտարկվել Մետեխի բանտում, որը սովետական ժամանակաշրջանում ծառայել է որպես քաղաքական բանտ։ ՀԽՍՀ ՆԳԺԿ եռյակի 1937 թվականի դեկտեմբերի 28-ի որոշմամբ, որպես «ընդհատակյա հակահեղափոխական դաշնակցական կազմակերպության անդամ», դատապարտվել է բարձրագույն պատժի՝ գնդակահարության։ Կնոջը՝ Արփենիկ Մելիքսեթյանին, իր երեխաների՝ Հերիքնազի, Մաքսիմի, Հռիփսիկի, Կալիպսեի հետ միասին ԽՍՀՄ ՊԱՄ-ին կից հատուկ խորհրդակցության 1949 թվականի նոյեմբերի 30-ի որոշմամբ, որպես դաշնակի ընտանիքի անդամների, արտաքսել են Ալթայի երկրամաս։
Վրեժ լուծելու և մեր պապերի նվիրական երկրին տեր դառնալու մղումով Լևոն  Տեր-Մելիքսեթյանը  իր  կյանքը  նվիրել  է հայրենիքի  ազատագրական պայքարին,  որը  լի  է  եղել  հերոսական  դրվագներով, բայց  և  անմոռանալի  ու խիստ  ցավալի  դեպքերով։ Ափսոսանքով  պետք  է  նշել,  որ նրա  հայրենանվեր գործը  անհրաժեշտ  ուշադրության  չի  արժանացել մեր  տարեգիրների  կողմից։
Կատեգորիա:1887 ծնունդներ Կատեգորիա:1937 մահեր Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 28 մահեր Կատեգորիա:Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանի սաներ Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումների հայ զոհեր Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումների զոհեր Հայաստանում
Գառնակեր (այլ կիրառումներ)
Գառնակեր, կարող է վերաբերել՝
Կոքալիո
Կոքալիո  (Coccaglio), կոմունա Իտալիայում, տեղակայված է Լոմբարդիա մարզի Բրեշիա գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 7721 մարդ, խտությունը՝ 640 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 11 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 25030։ Հեռախոսային կոդ՝ 030։
Կոմունայի հովանավորներն են Սուրբ Մավրիկիոսը և սուրբ Հյակինթոսը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Աստերոիդների ցանկ (332101-332200)
Աստերոիդների ցանկ (332001-332100) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (332201-332300)
Մոտովիլովո (գյուղ, Տյոմկինսկի շրջան)
Մոտովիլովո (Мотовилово), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Տյոմկինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 4 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Տյոմկինսկի շրջանի բնակավայրեր
Իզոբարներ
Իզոբարներ, Իզոբար միջուկներ (իզո… և βάρος – ծանրություն, կշիռ), միևնույն զանգվածի թիվ (A), բայց տարբեր կարգաթվեր (Z) ունեցող միջուկներ. օրինակ, և : Նույն A-ով իզոբար միջուկների զանգվածները որոշ չափով տարբերվում են միմյանցից այդ միջուկների կապի էներգիաների տարբերության պատճառով։ Ամենափոքր զանգվածով զոբար միջուկները կայուն են \beta-տրոհման նկատմամբ, իսկ ավելի ծանրերը՝ անկայուն։ Պրոտոնների ավելցուկով ծանր իզոբար միջուկները տալիս են պոզիտրոնային (\beta^+) տրոհում կամ K_- զավթում, իսկ նեյտրոնի ավելցուկային իզոբար միջուկները՝ էլեկտրոնային  (\beta^-) տրոհում։ Կայուն իզոբար միջուկները, որպես կանոն, հանդիպում են զույգերով (A=36-ից սկսած), այսինքն՝ A-ի որոշակի արժեքին համապատասխանում են 2 իզոբարներ։ Եթե հաշվի առնենք միայն կայուն նուկլիդները, ապա կունենանք այդպիսի 48 իզոբարների զույգեր և 9 իզոբարների եռյակներ։ Իզոբար միջուկների մասնավոր դեպքը հայելային միջուկներն են։
Կատեգորիա:Միջուկային ֆիզիկա
Գառնհովիտ (այլ կիրառումներ)
Գառնհովիտ, կարող է վերաբերել՝
Օխոտին (գյուղ, Լուցկի շրջան)
Օխոտին (Охотин), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Լուցկի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Լուցկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ասմեսնալի ամրոց
Ասմեսնալի ամրոց (Castillo de Asmensal)՝ գոթական ոճի շինություն է Իսպանիայում` Զամորա նահանգում` Կաստիլիա և Լեոն ինքնավար համայնքում։
Տեղանուն
Տեղանունը ստուգաբանվում է որպես Դամասկոսյան սալոր ։
Դիրքը
Գտնվում է Ասմենսալի ափերի մոտ, որից էլ ստացել է իր անունը։
Պատմություն
Քիչ տեղեկություն է պահպանվել ամրոցի մասին։ Սա միջնադարյան ռազմական բնույթի ամրոց է, որը մեծ դեր է խաղացել 15-րդ դարում Պորտուգալիայի դեմ պատերազմում։ Հավանաբար մասնակցել է Լեոնի թագավորությունում ընթացող պատմական զարգացումներին ավելի վաղ ժամանակաշրջանում` 12-րդ դարում։ Այն հիմա համարվում է մասնավոր սեփականություն` հայտնի որպես "Dehesa del Asmesnal":
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի ամրոցներ
Մարգարիտա ֆոն Վրանգել
Մարգարիտա ֆոն Վրագել (Margarete von Wrangell, ), գերմանացի ագրոքիմիկոս, գերմանական համալսարանի առաջին կին պրոֆեսոր ։
Կենսագրություն
Մարգարիտա ֆոն Վրագելը ծնվել է 1877 թվականի հունվարի 7-ին Մոսկվայում՝ ռուսական կայսերական բանակի գնդապետ Կառլ Ֆաբիան բարոն ֆոն Վրագելի (1839-1899) տանը, որը ամուսնացած էր իր հեռու հարազատ բարոնուհի ֆոն Վրանգելի հետ ։ Ընտանիքը ստիպված էր հաճախ տեղափոխվել և նա սովորել է Մոսկվայում և Ուֆայում։ Երբ 1888 թվականին նրա հայրը ծառայությամբ տեղափոխվել էր Թալին, Մարգարիտա Վրագելը սկսեց հաճախել տեղի գերմանական կանանց դպրոցը։ Նրա մաթեմատիկա և բնական գիտություններ առարկաների հանդեպ հակումը վաղ է դրսևորվել։ 1894 թվականին ավարտել է դպրոցը ուսուցչուհու վկայականով։ Մի քանի տարվա ընթացքում նա տվել է անհատական դասեր, ինչպես նաև զբաղվել է նկարչությամբ և գրել պատմվածքներ։
Գրայֆսվալդի համալսարանի հաճախումը նրա կյանքի համար շրջադարձային է եղել։ 1904 թվականի աշնանը նա ընդունվել է Տյուբինգենի համալսարան։ 1909 թվականին նա փայլուն պաշտպանել է «Isomerieerscheinungen beim Formylglutaconsäureester und seinen Bromderivaten» դիսերտացիան և աշխատել է նոբելյան դափնեկիրներ Ուիլյամ Ռամզայի հետ Լոնդոնում և Մարի Կյուրիի հետ Փարիզում։ 1912 թվականի վերջին տուն վերադառնալով, նա գլխավորել է Էստոնիայի գյուղացիական միության փորձառու կայանը։ 1917 թվականին, բոլշևիկների կողմից կալանավորումից և գերմանական զինվորների կողմից ազատումից հետո, Մարգարիտա Վրագելը հայտնվել է Գերմանիայում գտնվող Հոհենհեյմի համալսարանում։
20-րդ դարի սկզբին եվրոպական մի շարք երկրներում կին պրոֆեսորները չէին կարող լինել ամուսնացած։ Բայց երբ 1928 թվականին Վրանգելը ամուսնացավ իր մանկության ընկեր Վլադիմիր Անդրոնիկովի հետ, նրա համար կատարվել է առաջին զիջումներից մեկը, որի շնորհիվ նա թույլատվություն էր ստացել շարունակել դասավանդումը և ինստիուտի ղեկավարումը։
Մարգարիտա ֆոն Վրագելը մահացել է 1932 թվականի մարտի 31-ին 55 տարեկան հասակում՝ Շտուտգարտում։
Գրականություն
Կատեգորիա:Գերմանացի կին քիմիկոսներ Կատեգորիա:Թյուբինհեմի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Կին գիտնականներ
Ալեքսանդր շրջան (Իլինոյս)
Ալեքսանդր շրջան (Alexander County), ԱՄՆ Իլինոյս նահանգի 102 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 611 կմ² է, բնակչությունը՝ 8.238 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Կայիրո բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1819 թ.։
Գառնո լեռ (այլ կիրառումներ)
Գառնո լեռ, կարող է վերաբերել՝
Ալեքսանդր շրջան (Իլինոյս)
Կատեգորիա:Իլինոյսի շրջաններ Կատեգորիա:1819 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Գորնովո (գյուղ, Ուֆիմսկի շրջան)
Գորնովո (Горново, Горново), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ուֆիմսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 181 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ուֆիմսկի շրջանի բնակավայրեր
Կառուցող (նախագծման ձևանմուշ)
Կառուցող նախագծման ձևանմուշը ծրագրային ապահովման ստեղծող ձևանմուշ է։ Ի տարբերություն աբստրակտ ֆաբրիկա և ֆաբրիկային մեթոդ նախագծման ձևանմուշների, որոնք ներառում են պոլիմորֆիզմ, կառուցող ձևանմուշը փորձում է գտնել կոնստրուկտորի տելեսկոպիկ անտիմոդելի լուծում։ Կոնստրուկտորի տելեսկոպիկ անտիմոդելն առաջանում է, երբ կոնստրուկտորի պարամետրերի կոմբինացիայի մեծացումը բերում է կոնստրուկտորների ցանկի էքսպոնենտալ մեծացման։ Բազմաթիվ կոնստրուկտորներ օգտագործելու փոխարեն կառուցող ձևանմուշն օգտագործում է այլ օբյեկտ՝ որպես կառուցող, որը ինիցիալիզացիայի պահին քայլ առ քայլ ստանում է ամեն մի պարամետրը, իսկ այնուհետև անմիջապես վերադարձնում է ստացված և կառուցված օբյեկտը։
Կառուցողը հաճախ ստեղծում է կազմող։ Հաճախ դիզայնի նախագիծը սկսում են ֆաբրիկային մեթոդն օգտագործելով (ավելի բարդ, բազմացող ենթադասերով) և Աբստրակտ ֆաբրիկա, Նախատիպ մոդելների օգտագործմամբ, որտեղ որ առավել ճկունություն է պահանջվում։ Երբեմն ստեղծման մոդելները լրացնում են միմյանց. Կառուցողը կարող է օգտագործել ուրիշ մոդելներից մեկը ստեղծվող կոմպոնենտների իրականացման համար։ Կառուցողները լավ թեկնածու են հանդիսանում fluent interface-ի համար։
Նկարագրություն
Կառուցող ձևանմուշի նպատակը բարդ օբյեկտի կառուցման առանձնացումն է նրա իրականացումից։ Այս գործողության միջոցով միևնույն կառուցող պրոցեսը կարող է հանդես գալ տարբեր ներկայացումներով ։
Օրինակ C# լեզվով
Կառուցող ձևանմուշի դեպքում Ղեկավարն իրականում օգտագործում է CreateBuilder-ը, որպեսզի նոր օրինակներ կառուցի։ Այսպիսով, քանի որ Builderը փաստացի ստեղծվել է, մենք կարող ենք կանչել մի քանի խնդիրներ (task)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ծրագրավորում
Ստեպանովկա (գյուղ, Կրասնոկուտի շրջան)
Ստեպանովկա (Степанівка), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Կրասնոկուտի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1850 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Ստեպանովկա գյուղում բնակվում էր 245 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,873 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 280,64 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Կրասնոկուտի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1850 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Պոլոգովսկի գյուղական խորհուրդ (ախտիրսկի շրջան)
Պոլոգովսկի գյուղական խորհուրդ  (Пологівська сільська рада), Ուկրաինայի Սումիի մարզի Ախտիրսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Պոլոգովսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 959 մարդ։ Խորհրդում կա 3 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Գավակ (այլ կիրառումներ)
Գավակ, կարող է վերաբերել՝
Մեծ Կիրյա
Մեծ Կիրյա (Большая Кирья), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Օմուտինսկի շրջանում, Կիրովի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Լուպյա գետի աջ ափին՝ 97 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 11 կմ է։
Գետի ակունքը գտնվում է Վերին Կամայի բարձունքում, Լուպյա գյուղից 9 կմ հարավ-արևելք։ Գետը հոսում է հյուսիս-արևմուտք անտառային տարածքով։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մինչև 50 կմ երկարությամբ գետեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Ախալդաբա (Շուախևի շրջան)
Ախալդաբա (ახალდაბა), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Աջարիայի Ինքնավար Հանրապետության Շուախևի շրջանում ։
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 720 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Շուախևից 8 կմ հեռավորության վրա։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 421 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Շուախևի շրջան Կատեգորիա:Աջարիայի բնակավայրեր
Կուրտինա
Կուրտինա, բերդի կամ քաղաքի երկու աշտարակի (բաստիոնի) միջև ընկած պաշտպանական պատը։ Պաշարումների ժամանակ պարիսպների հենց այս հատվածն է փորձվել ճեղքել։
Անտիկ դարաշրջան
Անտիկ դարաշրջանում կառուցված կուրտինաների մասին կան տեղեկություններ հին եգիպտական և ասորեստանյան արձանագրություններում։ Պահպանվել են նաև որոշների ավերակները։
Միջնադար
Միջնադարյան առավել հին նմուշների կուրտինաների ունեին բավական մեծ բարձրություն և ունեին խրամատ իրենց դիմացը։ Սակայն հետագայում, բաստիոնային պաշտպանական համակարգի ձևավորմամբ, կուրտինաների բարձրությունը նվազեց։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ամրաշինական կառույցներ
Ջեք Ռիչեր 2։ Երբեք մի վերադարձիր
Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր
Փարդիֆ
Փարդիֆ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Երզնկայի գավառում ։
Գավարզին (այլ կիրառումներ)
Գավարզին, կարող է վերաբերել՝
Փարդիֆ
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Իզոլեյցին
Իզոլեյցին, \alpha-ամինա – \beta-մեթիլ–վալերիանաթթու, – ամինաթթու է։ Հայտնաբերել է Ֆ. Էրլիխը (1904)։
Աննշան քանակությամբ պարունակվում է սպիտակուցներում։ Մարդկանց, կենդանիների և որոշ միկրոօրգանիզմների համար անփոխարինելի է և անհրաժեշտ է ստանալ սննդանյութերի հետ։ Մարդու օրական պահանջը իզոլեյցինի նկատմամբ 1,5–2 գ է։
Իզոլեյցինի կոդոններն են՝,   и  :
Կատեգորիա:Ամինաթթուներ
Բոնդ շրջան (Իլինոյս)
Բոնդ շրջան (Bond County), ԱՄՆ Իլինոյս նահանգի 102 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 984 կմ² է, բնակչությունը՝ 17.768 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Գրինվիլ բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1817 թ.։
Կատեգորիա:Իլինոյսի շրջաններ
Մոտորսկոե
Մոտորսկոե (Моторское), գյուղ Ռուսաստանի Կրասնոյարսկի երկրամասի Կարատուզսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Կրասնոյարսկի երկրամասի Կարատուզսկի շրջանի բնակավայրեր
Գավրիլկի (այլ կիրառումներ)
Գավրիլկի, կարող է վերաբերել՝
Գավրիկի (այլ կիրառումներ)
Գավրիկի, կարող է վերաբերել՝
Հրաշալի բնավորություն
«Հրաշալի բնավորություն» («Чудный характер»), 1970 թվականի խորհրդային գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Կոնստանտին Վոինովն Էդվարդ Ռաձինսկու սցենարով։
Սյուժե
Երգչուհի Նադեժդա Կազակովան, որը ծնունդով Սիբիրից է և ունի բարդ բնավորություն ու կատարում է անկանխատեսելի արարքներ, եկել է հարավային ծովափնյա քաղաք՝ միջազգային երիտասարդական փառատոնում երգելու համար։ Բայց արդեն առաջին փորձի ժամանակ նրան ձախողում է սպասվում, ինչի պատճառով նա համաձայնում է համերգով մեկնել լեռներում ՀԷԿ կառուցող բանվորների մոտ։ Այստեղ նա գտնում է ոգեշնչում, հաջողություն և անպատասխան սեր։
Նադեժդա Կարպովա
Նադեժդա Ալեքսեևնա Կարպովա (Наде́жда Алексе́евна Ка́рпова, ), ռուս ֆուտբոլիստուհի, Իսպանիայի Պրիմերայում (բարձրագույն խմբում) հանդես եկող «Էսպանյոլ» (RCD Espanyol Femenino) թիմի և Ռուսաստանի կանանց ազգային հավաքականի հարձակվող։ Միակ աղջիկն է, որ ընդգրկվել է «Նրանց ընտրել է Մեսսին» (Backed by Messi) նախագծում ։ Նախկինում հանդես է եկել ռուսական «Զորկի» և «Չերտանովո», ինչպես նաև իսպանական «Վալենսիա» և «Սևիլիա» թիմերում։
Հրաշալի բնավորություն
Քննադատություն
1971 թվականի դեկտեմբերի վերջին ԽՍՀՄ կինեմատոգրաֆիստների միության քարտուղար Ալեքսանդր Կարագանովը նշել է, որ ֆիլմը («Ամեն երեկո՝ տասնմեկին», «Վտանգավոր հյուրախաղեր» ֆիլմերի հետ միասին) չի վերլուծվել քննադատների կողմից, իսկ քննադատությունը հանգել է «քիչ թե շատ սրամիտ գրախոսական սարկազմների», սակայն այդ ֆիլմում դրսևորվում են «գեղեցկության, մտավորականության, բարոյականության, արվեստի սահմանների և նրա խնդիրների մասին միանգամայն որոշակի պատկերացումներ» ։
Նադեժդա Կարպովա
Ռուսաստանի առաջին ազգային հավաքականում իր նորամուտը նշել է 2016 թվականի հունիսին՝ մասնակցելով ՈՒԵՖԱ-ի կանանց Եվրո-2017 մրցաշարի 5-րդ խմբի որակավորման փուլի Ռուսաստան-Թուրքիա հանդիպմանը և դառնալով գոլի հեղինակ։ Հանդես է եկել նաև Եվրո-2017-ի՝ Ռուսաստանի հավաքականի մասնակցությամբ հետագա հանդիպումներում ։
Հրաշալի բնավորություն
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:1970 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:«Մոսֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր
Նադեժդա Կարպովա
Ֆուտբոլից դուրս
Նադեժդա Կարպովան 2016 թվականից մարզական հագուստի Adidas բրենդի դեմքն է Ռուսաստանում, ինչպես նաև Chanel նորաձևության տան ընկերը ։ Նրա լուսանկարները տպագրվել են Numero և Harper’s Bazaar ամսագրերում։ Ռուսական զանգվածային լրատվամիջոցներում կանանց ֆուտբոլի առավել լայն ու ջերմ լուսաբանման եռանդուն կողմնակիցներից է ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլիստուհիներ Կատեգորիա:Մարզուհիներ
Անտիկ աշխարհ
Անտիկ աշխարհ (antiquitas «հնություն») տերմին՝ հունա-հռոմեկան անտիկ աշխարհ նշանակությամբ։ Հին Հունաստանի և Հին Հռոմի քաղաքակրթությունը՝ պատմական իր բոլոր դրսևորումներով։ Այս տերմինը ծագել է 18-րդ դարի սկզբին ֆրանսերենում և նշանակում է մշակույթի առանձնահատուկ տեսակ։ Մշակույթի պատմության մեջ շատ հետազոտությունների ի հայտ գալը հասցրեց գաղափարը հունա-հռոմեական անտիկության նեղ գաղափարին։  Մինչհեղափոխական պահանջներով Ռուսաստանում օգտագործվում էր «դասական անտիկություն» տերմինը։
Ընդհանուր պարբերականացում
Ժամանակահատվածները աշխարհաքաղաքական համատեքստում կարող են մի փոքր տարբերակվել։ Այսպես՝ Հին Հունաստանում քաղաքակրթության ծաղկումը եղավ ավելի վաղ, քան Հռոմեական կայսրությունում։ Բացի դրանից անտիկ քաղաքակրթությունը Արևելյան Հռոմեական կայսրությունում ծագեց վաղ և մարեց ուշ, քան արևմտյան հատվածում, որտեղ նրա շարունակությունը ընդհատեցին գերմանացիները։ Այնուամենայնիվ անտիկ մշակութային արժեքները (հիմնականում ուշ անտիկ վիճակով) բավականին լավ պահպանվել են մշակույթի, լեզվի և ռոմանական ժողովուրդների շատ ժամանակակից ավանդույթների մեջ, իսկ դրանցից փոխանցվել են այլ միջերկրածովյան ժողովուրդների (հարավային սլավոններ, արաբներ, թուրքեր, բերբերներ, հույներ)։
Անհրաժեշտ է նշել նաև այն, որ դասական անտիկ շրջանի շատ տարրեր (ավանդույթներ, օրենքներ, սովորույթներ և այլն) լավ պահպանվել են Արևելյան Հռոմեական (Բյուզանդական) կայսրությունում մինչև XI դարը՝ թուրք-սելջուկների արշավանքները։
Անտիկ շրջանի պարբերականացում
Հին Հունաստանի պատմությունը ընդունված է բաժանել 5 շրջանների, որոնք միաժամանակ մշակութային դարաշրջաններ են․
Կրետե-միկենյան շրջան — անտիկ շրջանի նախապատմություն
Կրետե-միկենյան (մ․ թ․ ա․ III —II հազարամյակի վերջ)։ Մինոսյան և միկենյան քաղաքակրթություններ։ Առաջին պետական կրթական համակարգի ծնունդ։ Ծովագնացության զարգացում։ Առևտրական և ճանապարհորդական հարաբերությունների ստեղծում Հին Արևելքի քաղաքակրթությունների միջև։ Գրի հայտնագործում։ Կրետեի և Հունաստանի համար այս շրջանում առանձնացվում են զարգացման տարբեր փուլեր, որովհետև Կրետե կղզում, որտեղ այդ ժամանակ ապրում էր ոչ հույն բնակչություն, պետականության գործընթացը դժվարացել էր ավելի շուտ, քան բալկանյան Հունաստանում՝ մ․ թ․ ա․ III հազարամյակի վերջերում՝ ենթարկվելով հույն-աքքայացիների նվաճումներին։ Մի խոսքով՝ կրետե-միկենյան շրջանը անտիկ ժամանակաշրջանի նախապատմությունն է։
Բացման պատմությունը և անվանում
Բացվել է 1900 թվականի մարտի 16-ին անգլիացի հնագետ Արթուր Էվանսի կողմից և անվանվել ի պատիվ Կրետեի առասպելական արքա Մինոսի՝ լաբիրինթների տիրակալի։ Կառուցվել է ըստ Դեդալոմի լեգենդի։ Նույն այդ լեգենդի համաձայն՝ հին հույները վճարել են Մինոսին օրական մարդկային հարկ, որոնցով նա կերակրել է Մինոտավրոս հրեշին՝  ծնված իր կնոջից՝ Պասիփայեից։
Բնութագրեր
Մշակութային կապեր
Zalagasper
zalagasper (մինչ 2019 թվականի մայիսի 26-ը ՝ Զալա Կրալ և Գաշկեր Շանտլ, Zala Kralj & Gašper Šantl), սլովենական երաժշտական դուետ Մարիբորից։ Դուետը ներկայացրել է Սլովենիան Եվրատեսիլ 2019 երգի մրցույթում՝ «Sebi» երգով  ։
Անտիկ աշխարհ
Բնութագրեր
Հոմերոսի վկայությամբ՝ մինոսցիների հարևանությամբ՝ Կրետեում (ավտոխթոն և էտեո կրետեացիներ) ապրում էին պելասգները (համաձայն Հերոդոտոսի և այլոց՝ եկել էին Փոքր Ասիայից կամ Հունաստանից), նաև կիդոնները (բնակչությամբ քիչ ազգ, հնարավոր է՝ նրանցից է առաջացել մինոսցիների Կիդոնիա անվանումը)։ Ավելի ուշ կղզի ներթափանցեցին աքքայացիները (հույներ)։
Zalagasper
Դուետը կազմավորվել է 2018 թվականին, այն բանից հետո, երբ Կրալը սկսել է կատարել Շանտլիի հեղինակած որոշ երգեր։ Նրանք 2018 թվականին թողարկել են «Valovi», «Baloni» և «S teboi» սինգլները, իսկ 2019 թվականի փետրվարին թողարկել են իրենց դեբյուտային Štiri մինի-ալբոմը ։