Սրտի_կառուցվածք
Էլեկտրասրտագիր
Նորածնի սրտի դիրքը բավականին բարձր է, քանի որ արգանդային շրջանում թոքերը չեն գործում. ստոծանու հետ նա սեղմված է դեպի վեր։ Երբ երեխան ընդունում է ուղղահայաց դիրք, կրծքվանդակի օրգանները կիսվում են և աստիճանաբար իջնում դեպի որովայնը։ Երկու երեք տարեկան հասակում սրտի վերին մասը հավասարվում է ձախ հինգերորդ կողմի մակարդակին։ Հինգ տարեկանում այն իջնում է 6-րդ կողմի սահամանում։ 10 տարեկանում սրտի զբաղեցրած դիրքը նույնն է, ինչ-որ հասուն մարդու մոտ։ Նորածնի մոտ աջ և ձախ փորոքների պատերի հաստության հարաբերությունը կազմում է 1/1,3: Քանի որ ձախ փորոքների լարվածությունը անհամեմատ մեծ է, քան աջ փորոքինը, ուստի տարիքի հետ զուգահեռ ձախ փորոքի պատը ենթարկվում է աշխատանային գերզարգացածության (ֆունկցիոնալ հիպերտոնիա), որի պատճառով այդ տարբերությունը հասուն մարդու մոտ կազմում է 1/2,1: Սրտի զանգվածը նորածնի մոտ միջին հաշվով կազմում է մարմնի զանգվածի 0,85-0,90 (20-30գր)։ Հասուն շրջանում այն կազմում է մարմնի զանգվածի  0,5-ը։ 10 ամսական հասակում սրտի զանգվածը մոտ 50գր է. երկու երեք տարեկանում` 75գր, հինգ տարեկանում` 100գր, վեց տարեկանում` 275գր, 7-12 տարեկանում սրտի աճը որոշ չափով հետ է մնում մարմնի զանգվածի աճից։ Սեռահասունության շրջանում սրտի զանգվածի աճը նորից ակտիվանում է, քանի որ այդ շրջանում ինտենսիվ է դառնում նաև մարմնի ընդհանուր զանգվածի աճը նորից ակտիվանում է, քանի որ այդ շրջանում ինտենսիվ է դառնում նաև մարմնի ընդհանուր զանգվածի աճը, ուստի մարմնի և սրտի զանգվածի զարգացումը անցողիկ շրջանում մոտենում է հասունացած մարդու մոտ նրանց մոտ ունեցած տոկոսային հարաբերությունը։ Սրտի հրոցները, սկսած նորածնության շրջանից մինչև երեք տարեկան հասակը, լավ արտահայտված են ձախ 4-րդ միջկողայւն հատվածում, պտղից    1,5-2,0սմ ձախ։ Նիհար երեխաների մոտ այն երևում է նույնիսկ անզեն աչքով դիտելիս, իսկ գեր երեխաների մոտ հրոցները զգացվում են ձեռքով շոշափելիս։ 4-7 տարեկանների մոտ հրոցները շոշափվում են 5-րդ միջկողային տարածություններով։ Պտղի մոտ կծկումների թիվը մեկ րոպեում 130-150 է։ Պտղի շարժումների մոտ այն կարող է արագանալ 10-15 զարկով:Օրվա տարբեր ժամերին կծկումների քանակը կարող է տարածվել 35-45 սահմաններում։ Մոր շարժումները պտղի սրտի կծկումների հաճախության վրա չեն ազդում։ Սրտի կծկումների քանակը երեխայի ավելացման հետ զուգընթաց օրինաչափորեն պակասում են, որը բացատրվում է թափառող նյարդի ազդեցության աստիճանական ուժեղացմամբ։ Արգանդային շրջանի 130-150 հարվածից, 15 տարեկանում այն հասնում է 70-75-ի։ Աղջիկների մոտ սրտի կծկման հաճախականությունը փոքր ինչ բարձր է տղամարդու համեմատ։ Սրտի հնչյունները երեխաների մոտ կարճատև են մեծերի համեմատ, քանի որ բաբախումները մանկության շրջանում բարձր է։ Առաջին հնչյունը հասուն շրջանում 0,1-0,17վ է։ Իսկ երեխաների մոտ` 0,1-0,12վ է։ Բայց երկրորդ հնչյունը երեխաների մոտ տևական է (0,07-0,1վ), քան հասունների մոտ 0.06-0.08: Երեխաների վաղ մանկության շրջանում երբեմն լսվում է սիստոլիկ և դիաստոլիկ ձայների ճեղքում։ Առաջին կամ սիստոլիկ հնչյունը ճեղքվում է աջ և ձախ նախախորշափորոքային փորոքների ոչ միաժամանակյա թակման շնորհիվ։ Իսկ երկրորդ հնչյունը ճեղքվում է աորտայի և թոքային զարկերակների կիսալուսնաձև փականների ոչ միաժամանակյա փակման հետևանքով։ Երեխաների մոտ հաճախ լսվում են նաև երրորդ հնչյունը, որը ձևավորվում է դիաստոլայի սկզբից 0.1-0.2վ անց։ Երրորդ հնչյունը արդյունք է փորոքների մկանների ուժեղ ձգման, երբ նրանք լցվում են արյունով։ Երեխայի սիրտ նաոթային համակարգի զարգացմանը զուգահեռ ավելանում են  նրա սիստոլիկ և րոպեական ծավալները։ Թերևս սիստոլիկ ծավալը  ավելի  ինտենսիվ է աճում, քան րոպեական, քանի որ մեկ րոպեում կատարվող կծկումների քանակը գնալով պակասում է։ Երեխաների մոտ, անկախ նրանց հասակից, չափավոր ֆիզիկական աշխատանքի դեպքում րոպեական ծավալի ավելացումը արդյունք սիստոլիկ ծավալի ավելացման։  Իսկ այդ ավելացումը պահանջում է նորմայից վել թթվածնի օգտագործում։ Աճող օրգանիզմի համար թթվածնի պահանջը մոտ երկու անգամ ավելի հասունացած օրգանիզմի համեմատ։ Հետևապես, այդքան էլ ավելի են նրանց սրտի րոպեական կամ սիստոլիկ ծավալները։ Իգական սեռի մոտ սրտի րոպեական և սիստոլիկ ծավալները պակաս են արականի համեմատ։ Պտղի սրտի աշխատանքի բարձր հաճախականությունը բացատրվում է սիմպաթիկ նյարդային համակարգի անարգելք լարվածությամբ։ Բանն այն է, որ պտղի սրտի սիմպաթիկ նյարդավորումը սկսվում է ավելի շուտ քան մյուս օրգանների սպասարկումը այդ նույն սիմպաթիկ նյարդով։ Իսկ նրա հակազդիչը թափառող նյարդը սրտի աշխատանքի կանոնավորմանը մասնակից է դառնում միայն ծնվելուց հետո, այն էլ երեք-չորսամսական հասակում։ Դա համընկնում է մոտավորապես այն շրջանին, երբ երեխան կարողանում է ինքնուրույն պահել իր գլուխը` պարանոցի մկանների լարվածության շնորհիվ։ Մկանային աշխատանքի ակտիվությունը կապված թափառող նյարդի լարվածության բարձրացման և սրտի գործունեության  ակտիվ միջամտության հետ։ Սիմպաթիկ նյարդային համակարգին լարվածության մեջ է դնում գլխավորապես պտղի թթվածնի աղքատ արյունը` թթվածնաքաղցը, քանի որ նրա օրգաններն ու հյուսվածքներն սնվում են ՙոչ մաքուր՚ զարկերակային արյունով։ Պտղի զարկերակային և երակային արյունները գրեթե կիսով չափ խառնվում են, իսկ թթվածնաքաղցը գրգռում է սիմպաթիկ բաժնի սրտային կենտրոնը։ Նորածնի մոտ թեկուզ լավ են ձևավորվում սիրտը սպասարկող թե` սիմպաթիկ և թե` պարասիմպաթիկ նյարդային վերջույթները, այնուամենայնիվ ինչպես նշվեց գործում է միայն սիմպաթիկ բաժինը, իսկ պարասիմպաթիկ բաժնի կենտրոնը դեռևս չի գործում։ Երեխայի սրտի գործունեության վրա էական ազդեցություն ունի ջրի միջավայրի ջերմաստիճանը։ Նրա աճի ու զարգացման, նյութափոխանակության լավագույն ջերմաստիճանը համարվում է 200C: Միջավայրի ջերմաստիճանի բարձրացումը իջացնում է օրգանիզմի մկանային լարվածությունը, որն իր հերթին պակասեցնում է սրտի սիմպաթիկ նյարդային կենտրոնի լարվածությունը։ Այդ պատճառով էլ պակասում է նաև սրտի գործունեության հաճախականությունը։