cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ֆուտբոլային պատերազմ
Պատերազմի նախօրե
Բաց ռազմական գործողությունները հրահրած և պատերազմին անվանում տված միջադեպը տեղի ունեցավ Սան Սալվադորում 1969 թվականի հունիսին։ Մեկ ամսվա ընթացքում երկու երկրների ֆուտբոլի հավաքականները պետք է անցկացնեին երկու խաղ 1970 թվականի Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության եզրափակիչ փուլ անցնելու համար: Անկարգություններն սկսվեցին նաև Տեգուսիգալպայում անցկացված առաջին խաղի ժամանակ և շարունակվեցին դրանցի հետո, իսկ Սան Սալվադորում տեղի ունեցած երկրորդ խաղի ժամանակ դրանք հասան սպառնացող չափերի։ Սալվադորում ծեծի ենթարկվեցին հոնդուրասյան ֆուտբոլիստներն ու երկրպագուները, այրվեցին Հոնդուրասի դրոշները. Հոնդուրասում սալվադորցիների՝ ներառյալ երկու փոխհյուպատոսների հանդեպ պատասխան բռնության ալիք սկսվեց։ Անհայտ քանակության սալվադորցիներ զոհվեցին և վիրավորվեցին հարձակումների արդյունքում, տասնյակ հազարավորներ փախան երկրից։
1969 հունիսի 15-ին Հոնդուրասի կառավարությունը դիմեց Մարդու իրավունքների միջամերիկյան հանձնախմբին՝ պահանջելով քննել Սալվադորի տարածքում Հոնդուրասի քաղաքացիների վրա հարձակումների հարցը։ Ի պատասխան՝ Սալվադորը պահանջեց քննել Հոնդուրասի տարածքում Սալվադորի քաղաքացիների վրա հարձակումների հարցը։
Հույզերը բորբոքվեցին մինչև վերջ, երկու երկների մամուլում իսկական հիստերիա բարձրացավ։
1969 թվականի հունիսի 24-ին Սալվադորը սկսեց զինված ուժերի համալրումը։
1969 թվականի հունիսի 26-ին Սալվադորը հայտարարեց Հոնդուրասի հետ դիվանագիտական հարաբերությունների դադարեցման մասին ։
1969 թվականի հունիսի 27-ին՝ երրորդ խաղում պարտվելուց անմիջապես հետո, Հոնդուրասը խզեց Սալվադորի հետ դիվանագիտական հարաբերություններ։
1969 թվականի հուլիսի 3-ին նախ DC-3 տրանսպորտային ինքնաթիռը, իսկ հետո Հոնդուրասի ՌՕՈւ՝ սահման թռչող T-28 երկու կործանիչ ինքնաթիռ Սալվադորի տարածքից հրթիռակոծվեցին զենիթային հրետանիով. նույն օրը՝ ավելի ուշ, սալվադորյան թեթև Piper PA-28 «Cherokee» (կողային համար YS-234P) ինքնաթիռը խախտեց Հոնդուրասի օդային սահմանը, խուսափեց հոնդուրասյան երկու T-28-երի հետապնդումից և վերադարձավ Սալվադորի օդային տարածք ։
Ի պատասխան՝ 1969 թվականի հուլիսի 12-ին Հոնդուրասի կառավարությունը մի քանի ռազմական ինքնաթիռներ տեղափոխեց Սալվադորի հետ սահման՝ տեղակայելով դրանք Սան Պեդրո Սուլա ավիաբազայում:
Ռազմական գործողություններ
1969 թվականի հուլիսի 14-ին՝ օրվա երկրորդ կեսին, սալվադորյան զինված ուժերն անցան հարձակման, որին մասնակցում էին հինգ հետևակային գումարտակ և երկու մարտական խմբի բաժանված Ազգային գվարդիայի ինը վաշտեր։ Հարձակումը զարգացավ հիմնական ճանապարհների երկայնքով, որոնք միացնում էին երկու երկրները՝ Գրասիաս-ա-Դիոս և Նուևա-Օկոտեպեկ քաղաքների ուղղությամբ։
Միաժամանակ սալվադորյան ՌՕ ուժերը հարվածներ հասցրին Տեգուսիգալպայի «Տոնկոնտին» օդանավակայանին, սահմանի շրջանում կուտակված հոնդուրասյան զորքերին, ինչպես նաև Ֆոնսեկա ծոցի՝ Հոնդուրասին պատկանող կղզիներին: Հոնդուրասի կառավարությունը հանդես եկավ հաղորդագրությամբ, որ այդ օրը սալվադորյան ՌՕ ուժերի ինքնաթիռները ռմբակոծել են Նուևա-Օկոտեպեկ, Սանտա Ռոսա-դե-Կոպան, Գրասիաս և Չուլոտեկա բնակավայրերը ։
Ի պատասխան՝ հուլիսի 15-ի գիշերը հոնդուրասյան ինքնաթիռները գրոհեցին Իլոպանգո ավիաբազան՝ վնասելով թռիչքուղին և լուրջ վնաս հասցնելով նավթապահեստարանին։ Դրանից հետո Սալվադորի կառավարությունը երկրի տարածքում 30 օրով ռազմական դրություն մտցրեց ։
Ցամաքային գործողությունների ընթացքում սալվադորյան զորքերին սկզբում ուղեկցում էր հաջողությունը։ Հուլիսի 15-ի երեկոյան սալվադորյան բանակը, որ ավելի մեծաթիվ և լավ զինված էր, քան նրան հակադրվող Հոնդուրասի բանակը, առաջացավ 8 կմ և գրավեց երկու բնակավայր ։
Սակայն ավելի ուշ սալվադորյան առաջխաղացումը դադարեցվեց վառելիքի ու զինամթերքի պակասի, ինչպես նաև հոնդուրասյան զինված ուժերի կողմից հակազդեցության մեծացման հետևանքով։
Պատերազմն սկսվելու հաջորդ օրը Ամերիկյան պետությունների կազմակերպությունն արտակարգ նիստ հրավիրեց՝ կոչ անելով դադարեցնել կրակը և Հոնդուրասից դուրս բերել սալվադորյան զորքերը։
Հուլիսի 16-ին սահմանամերձ շրջաններում շարունակվեցին սալվադորյան և հոնդուրասյան զորամիավորումների միջև մարտերը, բացի այդ, հոնդուրասյան բանակը հակահարձակման փորձ արեց՝ նպատակ ունենալով գրավել Չալատենանգո քաղաքը։
Հուլիսի 17-ին սալվադորյան զորքերը մինչև 70 կմ խորությամբ շարժվեցին Հոնդուրասի տարածքում, այդ ժամանակ էլ շարունակվում էին կատաղի մարտերը դեպարտամենտի մայրաքաղաք Նուևա Օկոտեպեկեի համար, որը տեղակայված էր սահմանից 8 կմ հեռավորության վրա ։
Հուլիսի 18-ին ԱԵԿ-ը հակամարտության կարգավորման համաձայնության նախագիծ առաջարկեց, ըստ որի ռազմական գործողությունները պետք է դադարեցվեն 1969 թվականի հուլիսի 21-ի 22:00-ն, կողմերի զորքերը սահմանագծից պետք է հեռացվեն 3 մղոն (5 կմ), իսկ ռազմական գործողությունների շրջանի բնակչությանը պետք է տրվեն կյանքի և ունեցվածքի պաշտպանության երաշխիքներ։ Սալվադորն ու Հոնդուրասը հանդես եկան հայտարարությամբ, որ ընդհանուր առմամբ իրենք պատրաստ են ընդունել ԱԵԿ-ի առաջարկը, բայց առաջարկեցին համաձայնագրի տեքստում փոփոխություններ մտցնել, որոնց քննարկումը երկարացրեց բանակցային գործընթացը ։
1969 թվականի հուլիսի 18-ին կողմերը համաձայնեցին դադարեցնել կրակը, որը շարունակվում էր վեց ժամերի ընթացքում, իսկ հետո ռազմական գործողությունները վերսկսվեցին. սալվադորյան հրետանին Ամատիլյոյի շրջանում կրակ բացեց հոնդուրասյան զորքերի ուղղությամբ, իսկ հոնդուրասյան ինն ինքնաթիռներ սկսեցին ռմբակոծել սալվադորյան զորքերի դիրքերը ։
Նախնական հաշվարկներով՝ 1969 թվականի հուլիսի 14-18-ը՝ հակամարտության առաջին հինգ օրերին, զոհվեցին Հոնդուրասի մոտ երեք հազար քաղաքացի և Սալվադորի մոտ հազար քաղաքացի ։
Նույն օրը հոնդուրասյան բանակի ստորաբաժանումը Պոյի տարածքում հետ մղեց սալվադորյան բանակի հարձակումը։ Բացի այդ, ինչպես հայտեց Հոնդուրասի կառավարությունը, Հոնդուրասի ՌՕՈւ ինքնաթիռները ռումբեր նետեցին 40 զինվորական բեռնատարներից բաղկացած ավտոշարասյան վրա։ Գրինվիչի ժամանակով ժամը չորսին հաշտությունն ուժի մեջ մտավ ։
Հուլիսի 20-ին ռազմական գործողություններն ամբողջությամբ դադարեցին։
1969 թվականի հուլիսի 23-ի դրությամբ սալվադորյան զորքերը շարունակում էին Հոնդուրասի հարավարևմտյան չորս դեպարտամենտների տարածքում պահել մոտավորապես 400 կմ² տարածք և 10 բնակավայր, և կառավարությունը ոչ մի նախապատրաստություն չէր ձեռնարկում դրանք հետ քաշելու համար, ընդհակառակը, դրանց համար հասցվեց լրացուցիչ սպառազինություն ։ Միևնույն ժամանակ սալվադորյան տպագիր մամուլը սկսեց հրապարակել փաստաթղթեր, որոնցով հիմնավորվում էր Սալվադորի իրավունքը գրավյալ տարածքների հանդեպ ։ Սալվադորյան զորքերի կողմից զբաղեցրած տարածքներ կատարած տեսչական այցից հետո Սալվադորի նախագահը նորից հայտարարեց, որ «զորքերը չեն հեռանա գրավյալ տարածքից, քանի դեռ Հոնդուրասի կառավարությունն անվտանգության երաշխիքներ չի տվել Հոնդուրասի տարածքում բնակվող 280 000 սալվադորցիների համար» ։
Հաջորդող մի քանի օրերի ընթացքում Սալվադորն ընդդիմանում էր ԱԵԿ-ի կոչերին՝ պահանջելով, որ նախևառաջ Հոնդուրասը համաձայնի սալվադորյան բնակիչների վրա հարձակվելու համար վճարել ռազմատուգանք և երաշխավորել Հոնդուրասում մնացած սալվադորցիների անվտանգությունը։
Մինչ հուլիսի 29-ը Սալվադորը հրաժարվում է հանել զորքերը, բայց հետո համաձայնեց։ Այդ որոշմանը հանգեցրեցին մի կողմից ԱԵԿ-ի կողմից մտցված տնտեսական պատժամիջոցները, մյուս կողմից՝ Հոնդուրասում ԱԵԿ-ի՝ սալվադորցիների անվտանգության վերահսկման հատուկ ներկայացուցիչներ տեղակայելու իր առաջարկությունը։
1969 թվականի օգոստոսի 2-ին Սալվադորի բանակը լքեց Հոնդուրասի տարածքը։
Պատերազմի արդյունքներ
Փաստացիորեն երկու կողմերն էլ պարտվեցին պատերազմում։ Ռազմական ծախսերը, մարտական գործողությունների ընթացքում տեղի ունեցած ավերածությունները, սահմանների փակումը և առևտրի դադարեցումը վնասեցին և՛ Սալվադորի, և՛ Հոնդուրասի տնտեսություններին։
Պատերազմի ընթացքում զոհվեցին և վիրավորվեցին մի քանի հազար մարդ, չնայած տարբեր աղբյուրներում հակամարտության զոհերի վերաբերյալ բերվում են տարբեր տվյալներ՝ սկսած 2000 սպանվածից և ծանր վիրավորում ստացածից մինչև 6000 սպանված և 12 000 վիրավոր կամ նույնիսկ մինչև 6000 սպանված և 15 000 վիրավոր ։ Ընդ որում, զոհերի մեծամասնությունը կազմում էր խաղաղ բնակչությունը։
Սալվադորցիների մեծամասնությունը (տարբեր տվյալներով՝ 60-130 հազար մարդ) աքսորվեցին կամ փախան Հոնդուրասից, նրանցից շատերը վերադարձան Սալվադոր, ինչն էլ հանգեցրեց գործազրկության աճի և ուժեղացրեց սոցիալական լարվածությունը։ Սրվեց հողային հարցը։ Ընդ որում, Սալվադորի կառավարությունը ի վիճակի չեղավ հաջողությամբ լուծել Հոնդուրասից արտաքսված հազարավոր քաղաքացիների տնտեսական հարցերն առանց այն էլ գերբնակեցված երկրում։
Երկու երկրներում էլ պատերազմից հետո ուժեղացավ զինվորականների քաղաքական ազդեցությունը։ Սալվադորի խորհրդարանի ընտրություններում կառավարող Ազգային համերաշխություն կուսակցությունից թեկնածուները հիմնականում զինվորականներ էին։
100-ժամյա պատերազմը 1970-ական թվականների ընդդիմադիր հուզումների պատճառներից մեկը դարձավ, որոնք վերաճեցին զինված դիմադրության, իսկ հետո՝ 1979-1980 թվականներին՝ երկարատև քաղաքացիական պատերազմի։
Դիվանագիտական կարգավորում
1970 թվականի մարտին Սալվադորը ՄԱԿ-ում բողոք ներկայացրեց, թե Ամապալա նավահանգստում Հոնդուրասը ոչնչացրել է Սալվադորի բեռները ։
Դրանից հետո՝ 1970 թվականի մարտին, Հոնդուրասը Սալվադորին վերջնագիր ներկայացրեց՝ պահանջելով դադարեցնել մերձսահմանային միջադեպերը և սկսել խաղաղ բանակցություններ։ 1970 թվականի հունիսի 5-ին Կոստա Ռիկայի Սան Խոսե քաղաքում Հոնդուրասի և Սալվադորի արտաքին գործերի նախարարները համաձայնագիր ստորագրեցին հոնդուրասա-սալվադորյան սահմանին անվտանգ գոտիներ ստեղծելու վերաբերյալ։ 1970 թվականի դեկտեմբերին Հոնդուրասի խորհրդարանը հաստատեց երկրի նախագահի՝ Կենտրոնական Ամերիկայի երկրների հետ կնքված բազմակողմ պայմանագրերի դադարեցման և Կենտրոնաամերիկյան ընդհանուր շուկայից դուրս գալու վերաբերյալ առաջարկը, որի արդյունքը եղավ ԿԱԸՇ գործունեության դադարեցումը ։
1971 թվականի հունվարին Հոնդուրասը դուրս եկավ ԿԱԸՇ և Կենտրոնաամերիկյան պաշտպանության խորհրդի կազմից ։
1976 թվականի հուլիսի 14-ին Սալվադորի և Հոնդուրասի սահմանազատման ընթացքում սկսվեցին բախումներ. սահմանային հակամարտությունը կարգավորվեց 1976 թվականին ։
1976 թվականի օգոստոսի 12-ին Մանագուայում Սալվադորի և Հոնդուրասի միջև ստորագրվեց համաձայնագիր սահմանային գոտին ապառազմականացնելու և սահմանագծից փոխադարձաբար զորքերը 3 կմ հեռացնելու վերաբերյալ ։
Երկու երկրների միջև հաշտության պայմանագիրը (el Tratado General de Paz) կնքվեց Լիմայում 1980 թվականի հոկտեմբերի 30-ին՝ պատերազմից տասը տարի անց։
Երկու երկրների միջև սահմանագիծը վերջնականապես հաստատվեց 1992 թվականի սեպտեմբերի 11-ին ՄԱԿ-ի Միջազգային դատարանի որոշմամբ ։
Ֆուտբոլային խաղերի արդյունքներ
Աշնանը եզրափակիչ փուլում հաղթելով հաիթցիներին` Սալվադորի ֆուտբոլի ազգային հավաքականն իր պատմության ընթացքում առաջին անգամ դուրս եկավ Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության եզրափակիչ, որտեղ գրավեց վերջին տեղը՝ բոլոր խաղերում չոր պարտություն կրելով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի պատերազմներ Կատեգորիա:1969 իրադարձություններ
Մխիթար Գոշի հուշարձան (Երևան)
Մխիթար Գոշի հուշարձան, գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Մեսրոպ Մաշտոցի պողոտայի վերջնամասում՝ Մատենադարանի հարակից հրապարակում, տեղադրվել է 1967-ին։ Ընդգրկված է Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։
Տվյալներ
Հուշարձանը կառուցված է բազալտից, բարձրությունը 3,5 մետր է։ Մատենադարանի գլխավոր մուտքի դռնից դեպի աջ երկրորդ արձանն է։
Պատմություն
Մտածող, հասարակական գործիչ, օրենսդիր, առակագիր Մխիթար Գոշի հուշարձանի էսքիզն ընտրված է եղել մրցույթով 1953 թվականին։ Տեղադրվել է 1967 թվականին Մատենադարանի մուտքի մոտ ։
Խոջի (Ցագերի շրջան)
Խոջի (ხოჯი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Ռաճա-Լեչխում և Քվեմո Սվանեթ մարզի Ցագերի շրջանում ։
Փոլլե
Փոլլե, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Սղերդի գավառում ։
Խոջի (Ցագերի շրջան)
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 87 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ցագերի շրջան
Փոլլե
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Արժեքի աշխատանքային տեսություն
Արժեքի աշխատանքային տեսություն, տնտեսագիտական տեսություն, ըստ որի՝ երկու տարբեր սպառողական հատկություններ ունեցող բարիքների՝ ընդհանրականն այն է, որ դրանք մարդու աշխատանքի արդյունք են։ Հենց արդյունքի մեջ առարկայացած աշխատանքն էլ կազմում է դրա արժեքը։ Երբ փոխանակության ժամանակ, ապրանքները նույն արժեքն ունեն, նշանակում է՝ առաջին բարիքի վրա ծախսվել է այնքան աշխատանք, որքան երկրորդի վրա։ Արժեքի աշխատանքային տեսությունը համակարգվել է անգլիական դասական քաղաքատնտեսության (տնտեսագիտության) ներկայացուցիչների կողմից՝ հանձինս Վիլյամ Պետիի, Ադամ Սմիթի և Դավիթ Ռիկարդոյի։ Արժեքի աշխատանքային տեսությունը հետագայում զարգացրեց գերմանացի տնտեսագետ Կարլ Մարքսը։
Պատմություն
Արդյունքի մեջ առարկայացած աշխատանքը, ըստ Կարլ Մարքսի, երկակի բնույթ ունի։ Դա մի կողմից՝ որոշակի (կոնկրետ) աշխատանք է, իսկ մյուս կողմից՝ վերացական։ Որպես որոշակի աշխատանքի ծախսում ստեղծվում է այս կամ այն սպառողական հատկությամբ արդյունք (հաց, կոշիկ, կոստյում և այլն)։ Արդյունք արտադրողների աշխատանքները տարբեր են։ Այդ տարբերություններն արտահայտվում են հումքի, նյութերի, սարքավորումների, գործիքների, արտադրության բնույթի և պայմանների, ինչպես նաև որոշակի արդյունքի (հաց, կոշիկ, կոստյում և այլն) միջոցով։ Անկախ ծախսված որոշակի աշխատանքի բնույթից՝ այն իրենից ներկայացնում է մարդկային էներգիայի (մկանների, ուղեղի, նյարդերի և այլն), այսինքն՝ աշխատանքի ծախսում ընդհանրապես։ Եթե վերացարկում կատարենք որոշակի աշխատանքից, ապա արդյունքում կունենանք աշխատանքի ծախսում ընդհանրապես։ Դա էլ վերացական աշխատանքն է։ Ըստ արժեքի աշխատանքային տեսության մարքսյան մեկնաբանության՝ արդյունքների փոխանակության ժամանակ հիմք է ընդունվում հենց վերացական աշխատանքը, այսինքն՝ աշխատանքի ծախսումն ընդհանրապես՝ անկախ դրա որոշակի ձևից։ Վերացական աշխատանքն էլ կազմում է այս կամ այն արդյունքի արժեքը։ Արժեքն, ըստ Կարլ Մարքսի, արդյունքի մեջ մարմնավորված (բյուրեղացած) վերացական աշխատանքն է։ Յուրաքանչյուր բարիք այս կամ այն որոշակի աշխատանքի արդյունքն է, իսկ փոխանակության ժամանակ հանդես է գալիս որպես վերացական աշխատանքի արդյունք ։
Արժեքի մեծություն և չափ
Ըստ տեսության՝ արդյունքի արժեքի մեծությունը որոշվում է դրա արտադրության համար հասարակայնորեն անհրաժեշտ աշխատանքի քանակով և չափվում է աշխատանքային ժամանակով։ Արժեքի աշխատանքային տեսությունը փորձում է գտնել A և B բարիքների արժեքների հավասարության հիմքը։ Դա ծախսված հասարակայնորեն անհրաժեշտ աշխատանքն է, որը չափվում է աշխատաժամանակով։ Եթե A արդյունքի որոշակի քանակություն փոխանակվում է B արդյունքի որոշակի քանակության հետ, ապա, ըստ տեսության, դրանց արտադրության վրա ծախսվել է նույն աշխատաժամանակը։ Աշխատանքի արտադրողականության բարձրացման շնորհիվ կարող է փոխվել այդ հարաբերակցությունը։ Որպես ծախսված աշխատաժամի չափանիշ է համարվում հասարակայնորեն անհրաժեշտ աշխատաժամանակը։ Դա այն ժամանակն է, որն անհրաժեշտ է միավոր արդյունքի արտադրության համար՝ արտադրության, աշխատանքի ունակության և ինտենսիվության (լարվածության) միջին մակարդակի առկայության պայմաններում։ Արժեքի աշխատանքային տեսության գաղափարախոսները, հատկապես Մարքսը, պարզորոշ տեսնում էին, որ ժամանակի և տարածության մեջ փոխանակության ընթացքում անընդհատ փոփոխվում են տարբեր արդյունքների արժեքները կամ փոխանակային համամասնությունները։ Արժեքը պայմանավորված չէ միայն աշխատանքային ծախսումներով, և հաշվի չեն առնված այլ գործոններ, որոնք նույնպես ազդում են փոխանակային համամասնությունների, հետևապես նաև արժեքի մեծության վրա։ Արժեքի աշխատանքային տեսության ամենահետևողական գաղափարախոսներից Կարլ Մարքսը, հիմք ընդունելով արժեքի աշխատանքային տեսությունը, փորձել է հիմնավորել, որ շեղումները, կապված արդյունքների փոխանակային համամասնության փոփոխության հետ, պայմանավորված են արժեքի և գնի հակասությամբ։ Կարլ Մարքսը, գինը համարելով արդյունքի արժեքի դրամական արտահայտություն, դրանք հակադրեց միմյանց։ Նույն արդյունքը գնահատելու համար նրա կողմից օգտագործվում է երկու հասկացություն՝ արժեք և գին։ Արժեքը հասարակայնորեն անհրաժեշտ աշխատանքային ծախսումների կրողն է, իսկ գինը՝ այդ արդյունքի արժեքի դրամական արտահայտությունը։ Այլ հավասար պայմաններում կատարյալ իրավիճակ է համարվում, երբ գինը համապատասխանում է արժեքին։ Իրական կյանքում գինը անընդհատ փոխվում է, հետևապես չի համապատասխանում արժեքին։ Կարլ Մարքսը ստեղծված իրավիճակից դուրս գալու համար կիրառեց մեկ այլ մոդել։ Յուրաքանչյուր գնորդ նաև վաճառող է։ Եթե նա, իբրև վաճառող, շահում է իր արդյունքի գնի բարձրացման ժամանակ, ապա կորցնում է իբրև գնորդ՝ մեկ այլ արդյունքի ավելի բարձր գնի պատճառով։ Կարլ Մարքսի կարծիքով, եթե որևէ արդյունքի գին բարձրանում է, ապա դա շղթայական ռեակցիայի սկզբունքով տարածվում է մյուս արդյունքների գների վրա։ Հետևապես՝ քանի որ միևնույն սուբյեկտը մի կողմից վաճառող է, իսկ մյուս կողմից՝ գնորդ, ապա, ըստ վերը նշված տրամաբանության, չի խախտվում արդյունքների փոխանակության համամասնությունը, որի հիմքում ընկած է դրանց համարժեքության սկզբունքը, այսինքն՝ A=B։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Արժեք Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ Կատեգորիա:Քաղաքական տնտեսագիտություն Կատեգորիա:Աշխատանք Կատեգորիա:Տնտեսագիտական մտքի պատմություն Կատեգորիա:Տնտեսագիտական մտքի դպրոցներ Կատեգորիա:Մարքսիզմ Կատեգորիա:Տնտեսություն
Շոնշթեթ
Շոնշթեթ (Schonstett), կոմունա Գերմանիայում՝ Բավարիա երկրամասում։
Ենթարկվում է Վերին Բավարիայի վարչական կենտրոնին։ Մտնում է Ռոզենհայմ շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 1239 մարդ (դեկտեմբերի 31, 2010 թվական) ։ Զբաղեցնում է 13,60 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 1 87 173։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Մարմար
Մարմար, կուճ, ( «փայլող քար»), միջին կարծրության մետամորֆիկ լեռնային քարատեսակ, որը կազմված է զուտ CaCO3 կալցիտից, որոշ տեսակներ՝ առավելապես դոլոմիտից։ Սովորաբար պարունակում է նաև այլ միներալներ (գրաֆիտ, հեմատիտ, լիմոնիտ, պիրիտ, քվարց և այլն), որոնցով պայմանավորված է մարմարի գույնը։
Առաջացում
Առաջանում է կրաքարի կամ դոլոմիտի ուժաջերմային փոխակերպման, վերաբյուրեղացման հետևանքով։
Տարածվածությունը Հայաստանում
Հայաստանում մարմարի հանքավայրերը գտնվում են պալեոզոյան շերտախմբերում և մինչքեմբրի փոխակերպային ապարներում։ Բարձրորակ մարմարի հանքավայրեր կան Հայաստանի Կոտայքի (Արզական, Աղվերան գյուղեր), Արարատի (Մարմարաշեն, Խոր վիրապ գյուղեր), Սյունիքի (Քաջարան քաղաք) մարզերում։ Հայտնի են նաև Իջևանի, Վարդենիսի, Ապարանի հանքավայրերը։ Հայաստանում մարմարի հաշվարկված պաշարները մի քանի մլն․ մ³ են։
Հայկական մարմարները գեղազարդիչ են, ունեն տեխնիկական և շինարարական բարձր հատկություններ։ Հնուց ի վեր օգտագործվում է շինարարության (ինչպես հիմնական շինարարական քար, այնպես էլ երեսապատման համար) և քանդակագործության մեջ։ Մարմարի ալյուրն օգտագործվում է գյուղատնտեսության մեջ։
Կատեգորիա:Ապարներ
Մառլ (կանտոն)
Մառլ (Marle), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Պիկարդիա շրջանում։ Էնա դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Լան օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2006 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 7056 մարդ էր։ Կանտոնի համարը 219 է։ Մարլ կանտոնում կա 23 կոմունա, որոնցից ամենամեծը Մարլ կոմունան է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ Կատեգորիա:Էնա դեպարտամենտի կանտոններ
Ջոն Քրոու Ռենսոմ
Ջոն Քրոու Ռենսոմ (John Crowe Ransom, ), ամերիկացի բանաստեղծ և քննադատ, «նոր քննադատություն» դպրոցի առաջատար տեսաբաններից ու գործիչներից մեկը։
Ինչպես «նորքննադատականների» մեծ մասը, հրաժարվել է քննել գրականությունը հասարակական, պատմա-մշակութային, կենսագրական հայեցակետից՝ կենտրոնանալով նախ և առաջ բանաստեղծական ներփակ «տեքստի»՝ որպես ինքնաբավ օրգանիզմի վերլուծության վրա, որի ընթացքում գործի է դրել մի շարք արգասավոր մասնավոր հնարքներ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:1888 ծնունդներ Կատեգորիա:1974 մահեր Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Ամերիկացի լրագրողներ Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ամերիկացի քննադատներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Ամերիկացի մանկավարժներ
Բարսուկի (գյուղ, Լուխովիցկի շրջան)
Բարսուկի (Барсуки), գյուղ Ռուսաստանի Մոսկվայի մարզի Լուխովիցկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 50 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1852 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Մոսկվայի մարզի Լուխովիցկի շրջանի բնակավայրեր
Շեբայի թագուհի
Շեբայի թագուհի (מלכת שְׁבָא, Մալկատ Շվա, ملكة سبأ, Մալիքաթ Սաբա,, Մալիկատ Սաբա, հին եթովպերեն՝ ንግሥተ ሳባ, Նիգիստա Սաբա), մ.թ.ա. 10-րդ դարի արաբական Շեբայի թագավորության առասպելական թագուհի, որի այցը Երուսաղեմ քաղաք՝ իսրայելական Սողոմոն թագավորի մոտ, նկարագրված է Աստվածաշնչում։
Թեև Շեբայի թագուհու գոյությունն ապացուցված չէ, նրա կերպարը մեծ ազդեցություն է ունեցել Եվրոպայի, հյուսիսային Աֆրիկայի և Մերձավոր Արևելքի ժողովուրդների ժողովրդական բանահյուսության վրա։
Կատեգորիա:Հին Կտակարանի անձինք Կատեգորիա:Թագուհիներ Կատեգորիա:Նախաիսլամական Արաբիա Կատեգորիա:Եմենի պատմություն Կատեգորիա:Սիբիլլաներ Կատեգորիա:Հուդայական դիցաբանություն Կատեգորիա:Կերպարներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Սողոմոն արքա Կատեգորիա:Չնույնականացված մարդիկ
Քառասունմեկերորդ պարտիզանական ջոկատ
Քառասունմեկերորդ պարտիզանական ջոկատ, կազմակերպվել է 1943 թվականի օգոստոսի 5-ին և գործել մինչև 1944 թվականի փետրվարի 28-ը (ներկայիս Պսկովի մարզի տարածքում), Գերմանի անվան 3-րդ պարտիզանական բրիգադում։ Անձնակազմը նախապես բաղկացած էր Նովոռժևի և ֆաշիստական այլ ճամբարներից փախած հայ ռազմագերիներից։ Աստիճանաբար ջոկատը դարձավ բազմազգ՝ իր կազմում ունենալով ավելի քան 300 մարդ։ Հրամանատարն էր կապիտան Ա․ Գ․ Սաղումյանը (Կերչենսկի), կոմիսարը՝ Ա․ Ի․ Միգրովը, ապա՝ Կ․Ֆ․Մատյուշչենկոն, շտաբի պետը՝ Զ․ Համբարձումյանը, ապա՝ Ե․ Եղիազարյանը։ Զոկատը խորտակել է գերմանական 25 զինվորական գնացք, պայթեցրել 8 կամուրջ, երկաթուղագծեր, ոչնչացրել 2004 հիտլերական, ջախջախել (39-րդ ջոկատի հետ) Դորուշկա գյուղի ուժեղացված կայազորը, մասնակցել Սլավկովիչի քաղաքի ազատագրմանը։
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմ Կատեգորիա:Պարտիզանական ջոկատներ
Կոսմոլոգիական հաստատուն
Կոսմոլոգիական հաստատուն (տիեզերագիտական հաստանուն), տիեզերագիտության մեջ էներգիայի խտության արժեքը վակուումում։ Սովորաբար նշանակվում է հունարեն մեծատառ լամբդա տառով՝ Λ։ Սկզբնապես ներմուծել է Ալբերտ Այնշտայնը 1917 թվականին ՝ որպես լրացում իր հարաբերականության ընդհանուր տեսության մեջ, որպեսզի հնարավոր լինի պահպանել տիեզերքի ստատիկությունը, ինչը այդ ժամանակ ընդունված տեսակետ էր։ Այնշտայնը հրաժարվեց այս գաղափարից 1929 թվականին, երբ Էդվին Հաբլը հայտնաբերեց, որ գալակտիկաները հեռանում են իրարից։ 1929-ից մինչև վաղ 1990-ական թվականները տիեզերագիտության հետազոտողների մեծ մասը համարում էր, որ կոսմոլոգիական հաստատունը զրո արժեք ունի։
1990-ականներից ի վեր տիեզերագիտական դիտարկումները, հատկապես տիեզերքի արագացող ընդարձակումը հեռավոր գերնոր աստղերից (տիեզերական միկրոալիքային ճառագայթման և մեծ գալակտիկաների կարմիր շեղման հետ միասին) ցույց տվեցին, որ տիեզերքի զանգվածի և էներգիայի խտության շուրջ 68%-ը կարելի է վերագրել մութ էներգիային ։ Չնայած հիմնարար մակարդակում մութ էներգիան դեռ լավ ընկալված չէ, այնուհանդերձ դրան ներկայացվող հիմնական պահանջն այն է, որ մութ էներգիան գործում է որպես մի տեսակ հակա-գրավիտացիա, տիեզերքի ընդարձակման ընթացքում այն նոսրանում է շատ ավելի դանդաղ, քան նյութը,  և դրա կուտակումները շատ ավելի թույլ են, քան նյութինը, կամ էլ առհասարակ չկան։ Կոսմոլոգիական հաստատունը մութ էներգիայի ամենապարզ հնարավոր ձևն է, քանի որ այն հաստատուն է տարածության և ժամանակի մեջ, իսկ սա հանգեցնում է տիեզերագիտության ներկայիս ստանդարտ մոդելին, որը հայտնի է որպես լամբդա--CDM մոդել, ինչը լավ համընկնում է բազմաթիվ տիեզերագիտական դիտումներին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տիեզերագիտություն Կատեգորիա:Ֆիզիկական հաստատուններ
Ավստրալիայի բաց առաջնության խառը զուգախաղ 2016
Ավստրալիայի բաց առաջնության խառը զուգախաղ 2016, թենիսի խառը զուգախաղի մրցաշար, թենիսի հիմնական՝ Մեծ Սաղավարտի, մրցաշարերից մեկը։ Անց է կացվել 2016 թվականի հունվարի 18-ից մինչև հունվարի 31-ը, Մելբուրնի «Melbourne Park» («Մելբուրն պարկ») համալիրում, Ավստրալիա։
Ելենա Վեսնինան և Բրունո Սոարեսը հաղթանակ են տարել մրցաշարում, եզրափակիչում առավելության հասնելով Կոկո Վանդևենգե-Հորիա Տեկաու զույգի նկատմամբ՝ 6-4, 4-6, [10-5]։
Դասակարգում
• 2
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Ավստրալիայի թենիսի բաց առաջնություն Կատեգորիա:Մեծ սաղավարտի (թենիս) մրցաշարեր Կատեգորիա:Թենիսի մրցաշարեր
Շիրմովկա
Շիրմովկա (Ширмівка), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Պոգրեբիշչեի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1739 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Շիրմովկա գյուղում բնակվում էր 614 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,336 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 1827,38 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Պոգրեբիշչեի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1739 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Աշխատանքի պաշտպանության համաշխարհային օր
Աշխատանքի պաշտպանության համաշխարհային օր, տոն, որը նշվում է ամեն տարի՝ ապրիլի 28-ին։ Սա նաև աշխատավայրում զոհված կամ վնասվածքներ ստացած աշխատողների հիշատակի միջազգային օրն է ։
Պատմություն
Աշխատանքի պաշտպանության համաշխարհային օրվա պատմությունը սկսվել է 1989 թվականից, երբ արհմիություններն ու աշխատողները «զոհված աշխատողների հիշատակի օր» են անցկացրել Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում և Կանադայում՝ ի հիշատակ նրանց, ովքեր տուժել կամ զոհվել են աշխատավայրում։ Տասը տարի անց մոլորակի ավելի քան 100 երկրում անցկացվել են ակցիաներ և միջոցառումներ, որոնք ուղղված են մարդկանց և պաշտոնյաների ուշադրությունը աշխատանքի պաշտպանության հետ կապված տարբեր խնդիրների վրա հրավիրելուն ։
ԱՄԿ-ն երբեք չի ընդունել գործատուի համար հարմար այն պնդումը, որ արտադրության և մասնագիտական հիվանդությունների դժբախտ պատահարները «աշխատանքի անբաժանելի մասն են»։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ապրիլի տոներ Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի միջազգային օրեր Կատեգորիա:Արհմիություններ Կատեգորիա:Տոներ այբբենական կարգով
Անժելյուս (նկար)
Պատմություն
«Անժելյուս» ստեղծագործությունը պատվիրել է ամերիկացի նկարիչ Թոմաս Էփլթոնը, ով հիացել էր Ժան Ֆրանսուա Միլլեի վրձնին պատկանող «Հասկեր հավաքողները» կտավով։
Աշխատանքն իր անվանումը ստացել է կաթոլիկ «Angelus Domini» աղոթքի առաջին բառից, որը բառացի թարգմանաբար նշանակում է «Աստծո հրեշտակ»։ Այս աղթքը կաթոլիկ հավատացյալները արտասանում են օրական երեք անգամ։ Էփլթոնը անհայտ հանգամանքներում չի գնում նկարը, չնայած, որ պատվիրատուն նա էր։ Երկու տարի նկարի ստեղծումից հետո Միլլեն նկարը հանում է վաճառքի։ 1860 թվականի վերջերին «Անժելյուս» ստեղծագործությունը վաճառվեց, որի համար վճարեցին ընդամենը հազար ֆրանկ գումար։
Նկարագիր
Ժան Ֆրանսուա Միլլեն «Անժելյուս» ստեղծագործության մեջ պատկերել է գյուղացու և նրա կնոջը՝ մայրամուտի պահին։ Նրանք կանգնած դիրքով են պատկերված։ Գլուխները խոնարհած են, քանի որ հորիզոնում պատկերված Շալի եկեղեցու զանգակատնից լսում են զանգերի ղողանջը. նրանք աղոթում են երեկոյան աղոթքը։ Ոտքերի մոտ կարտոֆիլի զամբյուղ է զետեղված։ Նկարի պարզությունն ու բարեպաշտական մթնոլորտը հիացրել են հանդիսատեսին։ Շուտով գրեթե ամեն մի ֆրանսիացու տանը հայտնվեց այս կտավի վերատպությունը։ 1889 թվականին, երբ «Անժելյուս» ստեղծագործությունը կրկին հանվեց վաճառքի, դրան տիրելու համար պայքարեցին ամերիկյան առևտրային կոնսորցիումն ու ֆրանսիացի մեկենաս Անտուան Պրուստը, ով կտավը ցանկանում էր նվիրել Լուվրին։ Արդյունքում, կտավը գնեց ամերիկյան կողմը, և Միլլեին վճարեցին այդ ժամանակների համար ռեկորդային գումար՝ 580 000 ֆրանկ։ Նկարը պատրաստում են օվկիանոսային ճամփորդության։ Սակայն մի քանի շաբաթ անց Լուվրին նվիրված ամսագրի հրատարակչին՝ Ալֆրեդ Շոշարուին հաջողվում է համոզել և վերագնել կտավը 800 000 ֆրանկով։ Հասարակությունը այս արարքը որակեց որպես ազգասիրական ժեստ՝ իսկական քաղաքացուն հարիր։ Համաձայն մեկենասի կտակի` «Անժելյուս» ստեղծագործությունը պիտի Լուվրում մնա մինչև 1909 թվականը։ Այսօր Ժան Ֆրանսուա Միլլեի վրձնին պատկանող նկարը զարդարում է փարիզյան Օրսե թանգարանի սրահներից մեկը։
Հետազոտություններ
«Անժելյուս» ստեղծագործության մեծ սիրահարն էր իսպանացի նկարիչ, սյուրռեալիզմի վարպես Սալվադոր Դալին ։ Վերջինիս սովորած դպրոցի դասասենյակի պատին փակցրած էր Միլլեի հենց այս ստեղծագործությունը։ Նա այնքան է տարվում այս նկարով, որ սեփական կտավն է ստեղծում՝ սյուրռեալիզմի ոճով։ Դալիին հատկապես հետաքրքրում էր աղոթող գյուղացիների չափազանց մեծ թախիծը։ Նա դիմեց Լուվրի ղեկավարությանը և խնդրեց, որպեսզի կտավի ռենտգեն հետազոտություն անցկացնեն։ Նրա խնդրանքը չմերժեցին։ Ռենտգեն հետազոտության արդյունքում պարզ դարձավ, որ ամուսնական զույգը կարտոֆիլի բերքի համար չի աղոթում, այլ փոքր երեխայի թաղման համար, որը նկարված էր կարտոֆիլի զամբյուղի փոխարեն։ Այսպիսով, նկարում պատկերված գյուղացիների անասելի տրտմության պատճառը բացահայտվեց։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1857 նկարներ Կատեգորիա:1859 նկարներ Կատեգորիա:Ժան Ֆրանսուա Միլլեի նկարներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի արվեստ Կատեգորիա:Օրսե թանգարանի նկարներ
Սկևռայի Ավետարան
Սկևռայի Ավետարան, « Լվովի Ավետարան», «Լեմբերգի Ավետարան», 1197 թվականի մագաղաթե ձեռագիր մատյան։ Գրիչ և մանրանկարիչ՝ Գրիգոր Սկևռացի, պատվիրատու՝ Ներսես Լամբրոնացի։ « Սկևռայի Ավետարան» գրված է բոլորաձև երկաթագրով (426 էջ, 28,9 x 21,5 սմ)։
Պատմություն
1592 թվականին լեհահայ մեծահարուստ Թորոս Բեռնարտովիչի (Պեռնաթենց) պատվերով Ավետարանը նորոգվել է, մինչև 1830 թվականը այն պահվել է Լվովի հայկական համայնքում, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի (1939-1945 թվականներ) ժամանակ ձեռագիրը Լվովի հայկական արքեպիսկոպոսարանից անհետացել է։ 1993 թվականին գերմանացի բյուզանդագետ Գ. Պրինցիգն այն հայտնաբերել է Լեհաստանի Գնեզնո քաղաքի արքեպիսկոպոսարանում. այնտեղից ձեռագիրն ուղարկվել է Գերմանիայի Մայնց քաղաքի Գուտենբերգի թանգարան՝ վերանորոգման։ 1997 թվականին «Սկևռայի Ավետարանը» ցուցադրվել է Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարանում՝ «Բյուզանդիայի փառքը» ցուցահանդեսում։ «Սկևռայի Ավետարանը»-ի պատկերազարդումն ընդգրկում է Եվսեբիոս Կեսարացու թուղթը (Եվսեբիոսի և Կարպիանոսի կիսանդրիների պատկերներով), 7 խորան (պակասում է Բ կանոնի խորանը)։ Յուրաքանչյուր Ավետարանի սկզբում նստած ավետարանչի պատկերն է (միայն Հովհաննեսն է կանգնած) և շքեղ անվանաթերթը՝ ավետարանիչների խորհրդանիշները ներառող գլխատառով, բուսական զարդատառերով, ո-աձև կրկնակի կամ լյունետով (կամարային) հատված մեծ ուղղանկյուն գլխազարդով, նաև ծաղկած խաչով ավարտվող լուսանցազարդով։ Ձեռագրի լուսանցքներում պատկերված են զարդեր և ավետարանական անձինք։ Բացակայում են ամբողջ էջով տերունական տոների պատկերները։ Հիմնական գույները (կարմիր, կապույտ, կանաչ, օգտագործել են նաև ոսկի), զարդերը, թռչունների ու կենդանիների իրական և երևակայական պատկերները, լուսանցազարդերը դարձել են XIII դարի կիլիկյան մանրանկարչության հիմքը։
Ջոան Քիրներ
Ավստրալիայի շքանշանակիր Ջոան Էլիզաբեթ Քիրներ (Joan Elizabeth Kirner, ծնյալ՝ Հուդ, ), ավստրալիացի քաղաքական գործիչը, որը եղել է Վիկտորիայի 42-րդ վարչապետն ու պաշտոնն զբաղեցրել է 1990 - 1992 թվականների ընթացքում։ 1982 - 1994 թվականների ընթացքում լինելով Վիկտորիայի խորհրդարանի Լեյբորիստական կուսակցության անդամ՝ եղել է օրենսդիր խորհրդի անդամ, որից հետո տեղ է ստացել օրենսդիր ժողովում։ Ջոն Քեյն կրտսերի կառավարությունում եղել է նախարար ու կարճ ժամանակով փոխվարչապետ՝ վերջինիս հրաժարականից հետո հաջորդելով նրան վարչապետի պաշտոնում։ Նա Ավստրալիայի երրորդ կին ղեկավարն էր և երկրորդ կին վարչապետը,առաջինը՝ Վիկտորիայում, և զբաղեցրել է այդ պաշտոնը մինչև 1992 թվականի նահանգային ընտրություններում իր կուսակցության ջախջախիչ պարտություն կրելը։
Վաղ կյանք և գործունեություն
Ջոան Էլիզաբեթ Հուդը ծնվել է Մելբուռնի Էսենդոն արվարձանում և հանդիսացել մեխանիկ Ջոն Քեյթի ու երաժշտության ուսուցչուհի Բերիլ Էդիթ Հուդի միակ զավակը։ Կրթությունն ստացել է պետական և մասնավոր դպրոցներում։ Ավարտել է Մելբուռնի համալսարանի արվեստի բաժինն ու ստացել դասախոսական որակավորում։ Դասավանդել է պետական դպրոցներում և ակտիվություն ցուցաբերել դպրոցական և ծնողական կազմակերպություններում։ 1960 թվականին ամուսնացել է Ռոն Քիրների հետ և ունեցել երեք երեխա։ Եղել է նահանգային դպրոցական ծնողների ակումբների Վիկտորիանական Ֆեդերացիայի նախագահը՝ ազդեցիկ կրթական լոբբի 1971-1977 թվականներին և դրա գործադիր տնօրենը 1978-1982 թվականներին։ Նա նշանակվել է կրթության հարցերով կառավարական մի շարք խորհրդատվական մարմիններում ։
Մուտք նահանգային քաղաքականություն
1978 թվականին անդամագրվել է Լեյբորիստական կուսակցությանն ու դարձել դրա ձախ սոցիալիստների ֆրակցիայի անդամ ։ 1982 թվականին ընտրվել է Վիկտորիայի օրենսդրական խորհրդի՝ Վիկտորիայի խորհրդարանի վերին պալատի լեյբորիստական կուսակցության անդամ։ 1985 թվականին ընտրվել է Ջոն Քեյն կրտսերի աշխատավորական կառավարության կաբինետում և դարձել պահպանության, անտառների և հողերի նախարարը։ 988 թվականինԱ աաջարկել է բուսական և կենդանական աշխարհի երաշխավորման ակտը. առաջին ավստրալիական օրենսդքը որըով ապահովվել է ազվագյուտ տեսակների իրավական պաշտպանությունը ։ Նախարար լինելով և վիկտորիանական ֆերմերների ֆեդերացիայից Հիզեր Միտչելի հետ համագործակցելով՝ Քիրները մեծ դեր է ունեցել առաջին հողապաշտպան խմբերի ձևավորման գործում։
1988 թվականի ընտրության ժամանակ Քիրները տեղափոխվել է Օրենսդիր ժողով՝ դառնալով Ուիլյամսթաունի պատգամավոր և առաջխաղացում ստացել կրթության բնագավառում ։ Այս պաշտոնում Քիրներն իրականացրել է մի շարք վիճահարույց բարեփոխումներ, որոնք ուղղված էին նվազեցնելու այն, ինչ ինքը համարում էր կրթական համակարգի դասակարգային անհավասարություն, ինչն էլ հանգեցրել է գնահատման նոր համակարգի՝ Կրթության Վիկտորիանական վկայականի ։
Վարչապետություն
Ավելի ուշ՝ 1988 թվականին, Քիրներն ընտրվել է կուսակցության փոխնախագահ և դարձել Վիկտորիայի փոխվարչապետ։ Երբ Քեյնը հրաժարական է տվել 1990 թվականի օգոստոսին իր քաղաքական աջակցության փլուզումից հետո, Քիրներն ընտրվել է լեյբորիստների առաջնորդ և այդպիսով դարձել Վիկտորիայի առաջին կին վարչապետը։ Այդ ժամանակահատվածում լեյբորիստական կուսակցությունը խորը ճգնաժամի մեջ էր ու հույս ուներ, որ հանրաճանաչ կնոջ առաջադրումը որպես նոր ղեկավար կբարելավեր կուսակցության դիրքը, բայց Քիրներին այդպես էլ չի հաջողվել վերահսկել այն ճգնաժամը, որի մեջ ընկել էր պետությունը։
1991 - 1992 թվականների ընթացքում Քիրները մի քանի որոշում է կայացրել՝ կրճատելու պետական ծախսերը և որոշ չափով եկամուտներն ավելացնելու համար, սակայն այդ ջանքերին ակտիվորեն ընդդիմանում են արհմիությունները և կառավարության որոշ անդամներ։ Միայն տոկոսադրույքը կազմում էր տարեկան 3,5 միլիարդ դոլար, կառավարությունը վաճառել է գնացքներն ու տրամվայները և ետ վարձակալել դրանք։ Մեկ այլ որոշում էր 1991 թվականին Վիկտորիայի պետական բանկի վաճառքը Համագործակցության բանկին ։
Քիրները գնացել է 1992 թվականին՝ իմանալով, որ սոցհարցումները նրան գրեթե ոչ մի հնարավորություն չէին տալիս հաղթելու։ Թեև նա անձամբ ավելի հայտնի էր, քան Լիբերալ ընդդիմության առաջնորդ Ջեֆ Քենեթը, դա բավարար չէր վիկտորիանցիների աճող զայրույթը լեյբորիստների նկատմամբ հաղթահարելու համար։
Կյանք պառլամենտից հետո
Խորհրդարանից հեռանալուց հետո Քիրները մնացել է ակտիվ համայնքային գործերում և քաղաքականության մեջ։ 2006 թվականի հունվարից եղել է Վիկտորիայի համայնքների նախարարական խորհրդատվական կոմիտեի նախագահը։
Քիրները նաև եղել է Վիկտորիայի թանգարանի խորհրդի անդամ, Մելբուռնի թանգարանի, Թագավորական ցուցահանդեսային շենքի, Գիտության թանգարանի և Մելբուրնի ներգաղթի թանգարանի օպերատորը։ Քիրները աբորտների օրենսդրության բարեփոխման երկարամյա ջատագովն էր՝ աբորտն օրինականացնելու նպատակով։ Նա Էսենդոն ֆուտբոլային ակումբի մոլի աջակիցն էր ։
2009 թվականի օգոստոսին GTV-9-ին տված հարցազրույցում բացահայտել է, որ 18 ամիս առաջ տեղի ունեցած հանդիպման ժամանակ ընկել է։ Նա նաև ասել է, որ ունի օստեոպորոզ և մի աչքը չի տեսնում ։
Մահ
2013 թվականի օգոստոսին հայտարարվել է, որ Քիրների մոտ կերակրափողի քաղցկեղ են ախտորոշվել և նա անցնում է քիմիաթերապիայի և ճառագայթային բուժման ։ Քիրները մահացել է 2015 թվականի հունիսի 1-ին՝ իր 77-ամյակից 19 օր առաջ ։
Պարգևներ
2001 թվականի հունվարի 1-ին պարգևատրվել է հարյուրամյակի մեդալով ։
2012 թվականի հունիսի 11-ին դարձել է Ավստրալիայի շքանշանի ասպետ՝ «պահպանության նախաձեռնությունների, գենդերային հավասարության, կրթության և վերապատրաստման ծրագրերի զարգացման և քաղաքացիական իրավունքների հետապնդման միջոցով Վիկտորիայի խորհրդարանին և համայնքին մատուցած ակնառու ծառայության» և սոցիալական ներառման» համար ։
2017 թվականի մայիսին Վիկտորիայի կառավարությունը ճանաչլ է նրա վաստակը՝ առաջարկելով 25 կրթաթոշակներ երիտասարդ կանանց, ովքեր կմասնակցեն Ջոան Քիրներ երիտասարդ և զարգացող կին առաջնորդներ ծրագրին ։
2019 թվականի մայիսին «Սանշայն» հիվանդանոցի նոր մասնագիտացված ծննդատան և մանկաբուժական կենտրոնը կոչվեց Ջոան Քիրներ կանանց և երեխաների հիվանդանոց ։
Թունելի հորատման երկու մեքենաներից մեկը (TBM), որը կօգտագործվի մետրոյի թունելի նախագծում, ի պատիվ Քիրների կոչվում է Ջոան ․ այն պաշտոնապես գործարկվել է 2019 թվականի օգոստոսի 15-ին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ավստրալիացի հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Ուսուցիչներ Կատեգորիա:20-րդ դարի կին քաղաքական գործիչներ
Հելեն Քելլեր
Հելեն Ադամս Քելլեր (Helen Adams Keller, ), կույր և խուլ ամերիկացի գրող, հասարակական գործիչ, ուսուցչուհի։ Նա եղել է առաջին կույր և խուլ անձնավորությունը, ով ստացել է բակալավրի աստիճան արվեստի բնագավառում ։ Քելլերի ուսուցչուհի Էնն Սալիվանը սովորեցրեց աղջնակին հաղորդակցվել արտաքին աշխարհի հետ։ Այս պատմությունը ներկայացված է հանրահայտ The Miracle Worker (Հրաշքներ գործողը) ֆիլմում։
Վաղ մանկություն
Հելեն Ադամս Քելլերը ծնվել է 1880 թ. հունիսի 27 - ին, Տասկումբիայում (Ալաբամա, ԱՄՆ), Արթուր և Քեյթ Ադամս Քելլերների ընտանիքում։ Նրա ընտանիքն ապրում էր Այվի Գրին կալվածքում, որը կառուցել էր Հելենի պապը տասնամյակներ առաջ ։
1886 թ.-ին, նրա մայրը, ոգեշնչված Չարլզ Դիքենսի Ամերիկյան պատմություններ ստեղծագործության կերպարներից մեկով՝ Լաուրա Բրիդմանով, ով նույնպես խուլուհամր էր, սակայն հաջողությամբ ստացել էր կրթություն, Հելենին հոր ուղեկցությամբ ուղարկեց ԼՕՌ մասնագետ, բժիշկ Ջուլիան Քիսոլմի մոտ ։ Վերջինս նրանց ծանոթացրեց Ալեքսանդր Բելի հետ, ով այդ ժամանակ աշխատում էր խուլ երեխաների հետ։ Բելը խորհուրդ տվեց դիմել Պերկինսի կույրերի դպրոց (Հարավային Բոստոն, Բոստոն, Մասաչուսեթս), որտեղ կրթություն էր ստացել նաև Լաուրա Բրիդմանը։ Մայքլ Անագանոսը՝ դպրոցի տնօրենը, խնդրեց դպրոցի շրջանավարտ, քսանամյա Էնն Սալիվանին, ով նույնպես տեսողության հետ խնդիրներ ուներ, դառնալ Հելենի ուսուցչուհին։ Դա 49 տարի տևած բարեկամության սկիզբն էր։
Էնն Սալիվանը ժամանեց Քելլերի տուն 1887 թ.-ի մարտին և անմիջապես սկսեց ուսուցանել Հելենին հաղորդակցվել՝ բառերը նշանների միջոցով ափի մեջ հաղորդելով։ Քելլերը սկզբից չէր հասկանում, որ ամեն մի իր ունի իր անվանումը։ Քելլերի մոտ բեկումնային եղավ հաջորդ ամիսը, երբ նա հասկացավ, որ շարժումները, որոնք ուսուցչուհին անում էր Հելենի ձեռքի ափի մեջ՝ միաժամանակ մյուս ձեռքի վրա սառը ջուր լցնելով, նշանակում էր «ջուր»։ Այդ օրվանից սկսած Հելենը պահանջում էր ուսուցչուհուց իրեն սովորեցնել նորանոր իրերի անվանումներ։
Ձախ աչքի ներընկածության պատճառով Հելենը միշտ լուսանկարվում էր աջ կողմից։ Հասուն տարիքում նրա երկու աչքերն էլ փոխարինվեցին ապակյա ակնագնդերով՝ «բժշկական և կոսմետիկ պատճառներով» ։
Սալլիվանի հետագա ճակատագիր և մահ
Առաջին աշխարհամարտի տարիներին Քելլերի գործունեությունը գրավում է կինեմատոգրաֆիստների ուշադրությունը։ Քելլերի մասին վավերագրական ֆիլմ նկարահանելու գաղափարն առաջինը ծնվում է ամերիկացի գրող Ֆրենսիս Տրեվելյան Միլլերի մտքում։ Նա Քելլերին նամակ է ուղարկում` առաջարկելով նկարահանել նրա կյանքը, որին Քելլերը պատասխանում է համաձայնությամբ։ Նկարահանումները տեղի էին ունենում «Բրանտոն կինոստուդիայում»։ Ռեժիսոր է ընտրվում Ջորջ Ֆոստեր Պլատտը, որպես օպերատորներ հանդես են գալիս Լոուրենս Ֆոոուլերը և Արթուր Տոդդը։ Ըստ Քելլերի հիշողությունների, ռեժիսորը մշակում է թխկթխկոցների հատուկ համակարգ իր հետ շփվելու համար։ Միաժամանակ նրանց օգնում էր Պոլլի Տոմպսոնը` փոխանցելով Պլատտի խոսքերն իր խնամակալության տակ գտնվող Քելլերին ձեռքի այբուբենի միջոցով։ Ֆիլմը ստանում է «Ազատում» անվանումը և 1919 թվականին ցուցադրվում էկրանին։ Հանդիսատեսը սառն է ընդունում ֆիլմը և արդյունքում ֆիլմը չի հատուցում իր բյուջեն։
1924 թվականի ընտրություններին Քելլերն աջակցում էր սենատոր Ռոբերտ Լաֆոլլետի թեկնածությանը։ 1924 թվականից հետո, նա գրեթե ամբողջապես հեռացավ քաղաքականությունից, կենտրոնանալով կույրերի հետ աշխատանքի վրա։ Դրան նպաստեց նրա մուտք գործելը կույրերի Ամերիկյան ֆոնդ, այդ ժամանակ հայտնի որպես Լուսավորության Կենտրոնական տուն։ Այստեղ Քելլերը կատարում էր ոչ միայն դասախոսի պարտականություններ, այլև հանդես գալիս որպես կույրերի իրավունքների պաշտպան։ Մասնավորապես, նրա գործունեության կարևորագույն ասպեկտը բոլոր կույրերին աշխատանքով ապահովելն էր։ 1927 թվականին Քելլերը հրատարակել է «Իմ կրոնը» գիրքը, (հետագայում գիրքն անվանվել է «Լույսն իմ խավարում»), որը պատմում էր կրոնի նկատմամբ Քելլերի ունեցած վերաբերմունքի մասին։
Հելլենը գրել էր, որ իրեն համարում է քրիստոնյա և հետևում է Էմանուել Սվեդենբորգի ուսմունքին։ Քրիստոնեությանը նրան առաջինը ծանոթացրել է հոգևորական Ֆիլլիպս Բրուկսը, որից հետո նա ասել է՝. «Ես միշտ իմացել եմ, որ Նա այստեղ է, բայց ես չեմ իմացել նրա անունը»։
1931 թվականին Քելլերը Սալլիվանի և Տոմպսոնի հետ ընդունելության է արժանացել Հարավսլավիայի թագավոր Ալեքսանդր I Կարագեորգիևի կողմից Բելգրադ ում, և նրա կողմից պարգևատրվել Սուրբ Սավվայի 3-րդ աստիճանի շքանշանով։
Էնն Սալիվանը մահացավ 1936 թվականին, կոմայից հետո։ Քելլերը բռնել էր նրա ձեռքը մինչ նրա մահը։ Դրանից հետո նրանք Տոմպսոնի հետ տեղափոխվում են Վեստպորտ, Կոնեկտիկուտ նահանգ, որն էլ դարձավ տուն Քելլերի համար մինչև կյանքի վերջը։ Սալլիվանի մահը մեծ կորուստ էր Հելենի համար։ Դեռ 1912 թվականին նա գրել էր «Ես սրտահույզ աղոթք եմ հղում Տիրոջը, որովհետև եթե նա հեռանա, ես իսկապես կդառնամ խուլ և համր»։ Չնայած նրան, որ Տոմպսոնը հավատարիմ էր Հելլենին, սակայն չկարողացավ ինչպես Սալլիվանը, նույնպիսի հմտությամբ շփվել իր խնամակալության տակ գտնվող Հելենի հետ ձեռքի այբուբենի միջոցով։ Կոնեկտիկուտ ում Հելենը մտերմացավ արվեստի տեղական բազմաթիվ գործիչների հետ, հատկապես քննադատ և պատմաբան Վան Վիկ Բրուկսի հետ, ով կազմեց Քելլերի կենսագրական ակնարկը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ուսուցչուհիներ Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Կույրեր Կատեգորիա:Ամերիկացի սոցիալիստներ Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ Կատեգորիա:Սոցիալիստ ֆեմինիստներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆեմինիստ գրողներ Կատեգորիա:Ինքնակենսագիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի լեզվաբաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի սուֆրաժիստներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ Կատեգորիա:Ֆեմինիստ գրողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի պատմվածքագիրներ Կատեգորիա:Time-ի վարկածով «Տարվա մարդ» ճանաչվածներ
Թոմաս Սթեռնս Էլիոթ
Թոմաս Սթեռնս Էլիոթ (Thomas Stearns Eliot, ), անգլո-ամերիկյան բանաստեղծ, արվեստի տեսաբան, մշակույթի պատմաբան։
1948 թվականին ստացել է գրականության Նոբելյան մրցանակ։
Հրատարակել է բանաստեղծությունների, պոեմների ու չափածո դրամաների ժողովածուներ։
Տեսական աշխատություններից ուշագրավ են «Պոեզիայի նպատակը և քննադատության նպատակը» (1933), «Բանաստեղծների ու բանաստեղծության մասին» (1957) գրքերը, որոնք նպաստել են «նոր քննադատության» մեթոդաբանության ձևավորմանը։ Նա եղել է նոր դասական սկզբունքների կողմնակից և հանդես է եկել պոեզիայի մեջ հուզական-անձնական, ռոմանտիկական տարրի վերացման և արվեստագետին վերանձնական ռացիոնալ սկզբունքին, գրական խիստ ավանդույթին ենթարկելու օգտին ։
Կյանքի վաղ շրջանը և կրթությունը
Սմիթ ակադեմիան ավարտելուց հետո Էլիոթն ընդունվում է Մասաչուսեթսի Միլտոն ակադեմիան, որտեղ հանդիպում է Սքոֆիլդ Թայերին. վերջինս տպագրել է նրա "Ամայի երկիրը"։ 1906-1909 թվականներին Էլիոթը փիլիսոփայություն է սովորում Հարվարդի համալսարանում։ Դասընթացը նախատեսված չորսի փոխարեն ավարտելով երեք տարում՝  ստանում է բակալավրի աստիճան ։ "Հարվարդ Ադվոքեյթ"  ամսագիրը շարունակաբար հրատարակում է նրա բանաստեղծություններից, իսկ Էլիոթը  մինչև մահ  ընկերական հարաբերությունների մեջ է մնում այդ ամսագրի ազդեցիկ աշխատակիցներից Քոնրադ Էյքենի հետ, որը նաև վիպասան էր։
Որոշ գրականագետների կարծիքով՝ Էլիոթ-գրողի համար վճռական իրադարձությունը տեղի է ունեցել 1908 թվականին, երբ նա ծանոթացել է Արթուր Սայմոնի,,Սիմվոլիստական շարժումը գրականության մեջ,, աշխատությանը և դրա շնորհիվ իր համար հայտնագործել  ֆրանսիացի նշանավոր բանաստեղծներ Ժյուլ Լաֆորգի, Արթուր Ռեմբոյի, Պոլ Վեռլենի ստեղծագործությունները։ Ինչպես հետագայում  Էլիոթը խոստովանել  է,  եթե տեղի չունենար իր ծանոթությունը Վեռլենի պոեզիայի հետ, ինքը երբևէ չէր էլ իմանա  Տրիստան Կորբիերի ու վերջինիս ստեղծագործության մասին, որը վճռական դեր է խաղացել Էլիոթի գրական ճակատագրում։ Մի այլ առիթով Էլիոթը գրել է, որ աշխարհի ոչ մի վայր իր վրա այնքան ուժեղ տպավորություն չի թողել, որքան Միսիսփի և Միսսուրի գետերը, որոնց ափերին են անցել նրա կյանքի առաջին տասնվեց տարիները։
1915 թվականին Էլիոթը անգլերեն է դասավանդում Լոնդոնի Բրքբաք համալսարանում։ 1916 թվականին ավարտում է իր դոկտորական ատենախոսությունը "Գիտելիքը և փորձը Ֆ. Հ. Բրեդլիի փիլիսոփայությունում" թեմայով, որը պիտի պաշտպաներ Հարվարդի համալսարանում,  սակայն նրան չհաջողվեց ժամանակին վերադառնալ  ու մասնակցել բանավոր քննությանը (viva voce) ։
Ամուսնությունը
1915 թվականի հունիսի 26-ին Էլիոթը ամուսնանում է Վիվիեն Հեյ-Վուդի հետ։ Հայրական օջախ կարճատև այց կատարելուց հետո Էլիոթը վերադառնում է  Լոնդոն և ստանձնում մանկավարժական մի շարք աշխատանքներ։ Նա դասավանդում էր Բիրբեքի քոլեջում, Լոնդոնի համալսարանում։ Վիվիենի առողջական խնդիրների պատճառով ամուսնությունը նկատելիորեն անհաջող ընթացք ունեցավ։ Նա հաճախ էր տնից տևական ժամանակով բացակայում՝ բուժման նպատակով մեկնելով տարբեր վայրեր, որը պատճառ դարձավ, որ Էլիոթը ավելի ու ավելի հեռանա կնոջից։ 1935 թվականին նրանք ի վերջո պաշտանապես ամուսնալուծվեցին։ Այս զույգի փոխհարաբերություններն են ընկած  1984 թվականին  Էլիոթի գրած  "Թոմ և Վիվ" թատերգության դիպաշարի  հիմքում, թատերգություն, որը 1994 թվականին վերամշակվելով՝ նկարահանվեց։
Դասավանդում, Լլոյդներ, Ֆաբեր և Ֆաբեր
Մերթոնից հեռանալուց հետո, Էլիոթը աշխատում է Հայգեյթ մասնավոր դպրոցում։ Այստեղ նա դասավանդում էր ֆրանսերեն և լատիներեն։ Ավելի ուշ դասավանդում է Ռոյալ Գրեմըր դպրոցում, որը Բուքինգեմշայրում գործող պետական դպրոց էր։ Հավելյալ գումար վաստակելու նպատակով  գրախոսություններ էր գրում նոր լույս տեսած  գրքերի համար, դասախոսություններ կարդում Լոնդոնի համալսարանի քոլեջի  երեկոյան օժանդակ դասընթացների ժամանակ։ 1917 թվականին նա աշխատանքի է անցնում Լլոյդների բանկում (Լոնդոն)։ 1920 թվականին Փարիզ կատարած այցի ընթացքում  հանդիպում է Ջեյմս Ջոյսին։ Նրանք ընկերներ են դառնում ։ 1925 թվականին Էլիոթը, Լլոյդների  բանկից դուրս գալով, աշխատանքի է անցնում "Ֆաբեր և Գվյեր" (Ֆաբեր և Ֆաբեր) տպագրական ընկերությունում որպես տնօրեն։ Այստեղ նա աշխատում է մինչև իր կարիերայի վերջը։
Անցումը անգլիկանիզմին և բրիտանական քաղաքացիություն ստանալը
1927 թվականի հունիսի 29-ին Էլիոթը ունիտարիզմից անցում է կատարում անգլիկանիզմի, այդ նույն տարվա նոյեմբերին ստանում է բրիտանական քաղաքացիություն։ Նա համարվում էր անգլո-կաթոլիկ՝ ինքն իրեն կոչելով "կլասիցիստ՝ գրականությունում, ռոյալիստ՝ քաղաքականությունում և անգլո-կաթոլիկ՝ կրոնում" ։ About thirty years later Eliot commented on his religious views that he combined "a Catholic cast of mind, a Calvinist heritage, and a Puritanical temperament". Նա նաև մեծապես հետաքրքրված էր հոգևոր երևույթներով։