cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մարգարետ Ֆուլեր
Դիալ
1839թ հոկտեմբերին Ռալֆ Վալդո Էմերսոնը փնտրում էր խմբագիր իր «Դիալ» տրանսցենդենտալ ամսագրի համար։ Մերժելով մի քանի թեկնածուների՝ նա այս պաշտոնը առաջարկեց Ֆուլերին՝ համարելով նրան «իր կենսուրախ ընկեր» ։ Էմերսոնը Ֆուլերին հանդիպել էր 1835թ․ Քեմբրիջում, այդ հանդիպման մասին նա այսպես է գրել․«Նա ստիպեց ինձ ծիծաղել ավելի,քան ես սիրում էի»։ Հաջորդ ամառ Ֆուլերը երկու շաբաթ անցկացրեց Կոնկորդում գտնվող Էմերսոնի տանը ։ 1839թ․ հոկտեմբերի 20-ին Ֆուլերը ընդունեց Էմերսոնի առաջարկը և սկսեց խմբագրել Դիալը 1840թ․ առաջին շաբաթվա ընթացքում ։ Նա խմբագրում էր ամսագիրը 1840-1842թ․թ․,չնայած նրան խոստացել էին տարեկան 200 դոլլար, նա այն երբեք էլ չստացավ ։ Իր գործունեության շնորհիվ նա շուտով ճանաչվեց որպես տրանսցենդենտալ շարժման ամենակարևոր դեմքերից մեկը և հրավիրվեց Ջորջ Ռիփլիի Բրուք ագարակ՝համայնական փորձի ։ Ֆուլերը երբեք պաշտոնապես չի միացել համայնքին, բայց հաճախ էր լինում այնտեղ՝ անցկացնելու Ամանորյա երեկոները ։1843թ․ ամռանը նա ճանապարհորդեց Չիկագո,Միլվուկի,Նիագարա,Բուֆալո, Նյու Յորք ,այդ ժամանակ նա ծանոթացավ մի քանի բնիկ ամերիկացիների հետ, այդ թվում Օտտավայի և Չիպվիադայի ցեղերի ցեղերի ադամների հետ ։ Իր այդտեղի փորձով նա կիսվեց «Ամառը Լճերում» գրքով, որը նա ավարտեց 1844թ․՝իր ծննդյան 34 ամյակին ։ Քննադատ Էվերթ Օգոստոս Դույկինկը այն անվանեց «միակ իրավական գիրքը,որը ես կարող եմ համարել այն շրջանում» ։ Ֆուլերը օգտոգործեց Հարվարդի քոլեջի գրադարանը հետազոտություններ կատարելու Մեծ Լճերի վերաբերյալ և դարձավ առաջին կինը,որին թույլատրվել էր օգտագործել Հարվարդի գրադարանը ։ Ֆուլերի «Մեծ դատական հայցը» գրվել մի քանի մասով՝ Դիալի համար։ Նա ի սկզբանե նախատեսում էր այն անվանել «Տղամարդը ընդդեմ տղամարդու,կանանյք ընդդեմ կանանց» , երբ այն ընդարձակվեց և հրատարակվեց 1845թ․ որպես մեկ ամբողջական գիրք և կոչվեց «Կինը IX դարում»։ Ավարտելուց հետո նա գրեց ընկերոջը․«Ես դրա մեջ դրել եմ իմ իսկական ինքնությունը,կարծես հիմա հասկացա, որ դրոշմել եմ իմ ոտնահետքը Երկիր մոլորակի վրա» ։ Ստեղծագործություններում քննարկվել է ամերիկյան ժողովրդավարության մեջ կանանց ունեցած դերը և Ֆուլերի կարծիքը բարելավման հնարավորությունների վերաբերյալ։ Այդ ժամանակից ի վեր այն դարձավ ամերիկյան ֆեմինիզմի հիմնական աշխատություններից մեկը ։ Այն համարվում էր իր տեսակի մեջ առաջինը Միացյալ Նահանգներում ։ «Կինը իններորդ դարում» աշխատության հրատարակությունից անմիջապես հետո խախտվեց դրա հեղինակային իրավունքները և հրատարակվեց Հ․ Գ․ Քլարկի կողմից Անգլիայում ։ Չնայած Ֆուլերը երբեք չստացավ հեղինակային իրավունքի լիազորություն միջազգային իրավունքների բացակայության պատճառով , այնուամենայնիվ Ֆուլերը «շատ ուրախ էր, որ այն կկարդան ամբողջ աշխարհի կանայք» ։
Նյու Յորքի տրիբունա
1844թ․ Ֆուլերը հեռացավ Դիալից ոչ միայն վատառողջ լինելու պատճառով, այլ նաև հիասթափության, որ հրատարակչությունը իջեցրել է բաժանորդագրության ցուցակը ։ Նա այդ աշնանը տեղափոխվեց Նյու Յորք ու 1846թ․ միացավ Հորաս Գրելի Նյու Յորքի տրիբունային որպես գրականագետ՝ դառնալով առաջին լիարժեք գրախոսը ամերիկյան լրագրության մեջ և հրատարակչության առաջին կին խմբագիրը ։ Նրա առաջին հոդվածը Էմերսոնի հեղինակած ակնարկների ժողովածուի վերանայումն էր, այն հայտնվեց 1844թ․ դեկտեմբերի 1-ի համարում ։ Այդ պահին խմբագրությունը ուներ մոտ 50․000 բաժանորդ, և Ֆուլերը տարեկան վաստակում էր 500 դոլլար իր աշխատանքի դիմաց ։ Ամերիկյան գրքերից բացի նա վերանայել է նաև արտասահմանյան գրականությունը,միջոցառումները, դասախոսությունները և արվեստի ցուցանմուշները ։ Իր գործունեության չորս տարիների ընթացքում նա հրատարակեց ավելի քան 250 նմուշ, որոնց մեծ մասը ստորագրել «*» որպես ինքնագիր ։ Այդ աշխատություններում Ֆուլերը արծածել է թեմաներ սկսած արվեստից ու գրականությունից,մինչև քաղաքական ու սոցիալական խնդիրներ, ինչպիսիք են ստրուկների վիճակը և կանանց իրավունքները ։ Նա նաև հրատարակել է բանաստեղծություններ,ոգոշնչված Էմերսոնի գործերից, սակայն դրանք չունեն նույն մտավոր ուժը, որքան նրա քննադատական գործերը ։
Այնուհետև Օսգուդն իր անունից Ֆուլերին և Էն Լինչ Բոտտային ուղարկեց Պոյի տնակ՝ խնդրելու, որ նա վերադարձնի իրեն ուղարկած անձնական նամակները։ Զայրացած իրենց միջամտությունից՝ Պոն նրանց անվանում էր «զբաղված մարմիններ» ։ Հասարակական սկանդալ բռնկվեց և շարունակվեց այնքան ժամանակ,մինչև Օսգուդի ամուսին Սամուել Սթիլման Օսգուդը սպառնաց դատի տալ Էլլեին ։
Ուղևորություն դեպի Եվրոպա
1846թ․ Նյու Յորքի տրիբունան Ֆուլերին ուղարկեց Եվրոպա,մասնավորապես Անգլիա և Իտալիա, որպես արտասահմանյան առաջին կին թղթակից ։ Օգոստոսին նա ողևորվեց Բոստոնից Լիվերպուլ Քեմբրիա նավով,որը օգտոգործվում էր ինչպես առագաստանավ, այնպես էլ շոգեքարշ, քանի որ ողևորությունը տևելու էր տասը օր և տասնվեց ժամ ։ Հաջորդ չորս տարիների ընթացքում նա տրիբունային տրամադրեց 37 զեկույց ։ Նա հարցազրույց է վերցրել բազմաթիվ նշանավոր գրողներից, այդ թվում Թոմաս Կարիլից, որից նա հիասթափվել է իր հակադարձ քաղաքականության և այլ բաների պատճառով։ Ջորջ Սանդը նախկինում եղել էր իր կուռքը, բայց Ֆուլերը հիասթափված էր, երբ Սանդը որոշեց չմասնակցել Ֆրանսիայի Ազգային ժողովին՝ ասելով, որ կանայք պատրաստ չեն քվեարկելու կամ քաղաքական պաշտոն զբաղեցնելու համար ։Ֆուլերին նաև տրվեց Եղիասաբեթ Բարեթին ծանոթացման նամակ Կոռնելիոս Մեթյուի կողմից, բայց այդ ժամանակ նրան չհանդիպես, քանի որ Բարեթը գաղտնի հեռացել էր Ռոբերտ Բրաունինգի հետ ։
1846 թվականի գարնանը նա Անգլիայում հանդիպեց Ջուզեպե Մազինիին, որը 1837 թվականին Իտալիայից աքսորվել էր այնտեղ ։ Ֆոուլերը հանդիպեց նաև իտալացի հեղափոխական Ջիովանի Անջելո Օսոլիին, որը բաժանվել էր ընտանիքից Մազինիին աջակցելու պատճառով ։ Ֆուլերը և Օսոլին տեղափոխվեցին Ֆլորենցիա, հավանաբար ամուսնացել էին, բայց այդ մասին տեղեկությունները հստակ չեն ։ Ի սկզբանե Ֆուլերը դեմ էր այդ ամուսնությանը իրենց կրոնների տարբերության պատճառով. Ֆուլերը բողոքական էր, իսկ Օսոլին կաթոլիկ ։ Էմերսոնը ենթադրում էր, որ նրանք ամուսնացել են 1847 թվականի հոկտեմբերին կամ դեկտեմբերին, չնայած նա չի մեկնաբանում իր կարծիքը ։ Կենսագրագետները ենթադրում են, որ զույգը ամուսնացել է 1848 թվականի ապրիլի 4-ին՝ իրենց առաջին հանդիպման տարելիցի օրը, բայց մի կենսագրագետ ներկայացրեց ապացույցներ, որ նրանք առաջին անգամ հանդիպել են ապրիլի մեկին` «Lavanda degil Altari» արարողության ժամանակ ։ Այնուհետև զույգը տեղափոխվեց Ֆլորենցիա, նրանք համարվում էին ամուսին ու կին, թեև որևէ պաշտոնական արարողություն տեղի չէր ունեցել ։ Կարծիք կար, որ նրանց երեխան ծնվել է, երբ նրանք ամուսնացած չեն եղել։ 1848 թվականի Ամանորին Ֆուլերը կասկածում էր, որ հղի է, սակայն մի քանի շաբաթ այդ մասին Օսլիին ոչինչ չէր ասում ։ Անջելո Եվգենի Ֆիլիպ Օսոլին ծնվել է 1848 թվականի սեպտեմբերի սկզբին Անջելինո անվանմամբ։ Զույգը գաղտնի էր պահում իրենց հարաբերությունները, բայց այն բանից հետո, երբ Անջելինոն հիվանդացավ անանուն հիվանդությամբ, նրանք դարձան ոչ այնքան գաղտնապահ ։ Ֆուլերը Օսոլիի և Անջելինոյի մասին պատմեց մորը 1849 թվականի օգոստոսին նրան ուղղված մի նամակում, որում բացատրում էր, որ լռել է մորը չվշտացնելու համար, «բայց երեխայի ծնվելուց հետո անհրաժեշտություն առաջացավ, որ հրապայնականորեն միասին ապրենք» ։ Մոր պատասխանից պարզ է դառնում, որ նա տեղյակ չէր, որ զույգը օրինական ամուսնացած չէ ։ Նույնիսկ նա ուրախ էր նրա դստեր համար՝ գրելով․ «Ես իմ առաջին համբույրն եմ ուղարկում թոռնիկիս» ։
Զույգը աջակցում էր Ջուզեպե Մազինիի հեղափոխությանը՝ 1849 թվականին հռոմեական հանրապետություն հիմնելու համար։ Օսոլին մարտնչում էր կռվում, մինչ Ֆուլերը կամավոր աշխատում էր հիվանդանոցում ։ Երբ հանրապետականները, որոնց նրանք սատարում էին, պարտության մատնվեցին, նրանք ստիպված եղան փախչել Իտալիայից և գնալ Միացյալ Նահանգներ ։ Նրանք գնացքով վերադարձան Փարիզ, որտեղ Ֆուլերը հանդիպեց Էլիզաբեթ Բարեթ Բրաունինգին ։ Իտալիայում Ֆուլերը օգտագործեց իր փորձը Հռոմեական հանրապետության պատմության մասին գիրք գրելու համար․ գիրք, որը նա հնարավոր է սկսել է գրել 1847 թվականին , և հույս ուներ գտնել ամերիկացի հրատարակիչ այն բանից հետո, երբ բրիտանացին մերժեց նրան ։ Նա հավատում էր, որ աշխատությունը կլիներ ամենակարևորը, այդ մասին վկայակոչում էր իր եղբորը՝ Ռիչարդին ուղղված նամակում․ «Մի լավ բան, որը կարող է պահպանել իմ անհանգիստ գոյությունը» ։
Մահ
1850թ․ սկզբին Ֆուլերը ընկերոջը գրեց․ «Վաղուց էր թվում, որ 1850թ․ ես պետք է ապրեմ կյանքի մի քանի կարևոր շրջաններ,այնուամենայնիվ զգում եմ, որ դեռևս ոչ մի նշանակալի փոփոխություն տեղի չի ունեցել» ։Այդ տարին Ֆուլերը նաև գրեց․ «Ես սարսաձելի վախեցած եմ, և որոշ բացթողումներ իմ մեջ առաջացրել են խավար։Ինձ թվում է, որ իմ ապագան երկրի վրա շուտով կավարտվի։ Ես ճգնաժամի աղոտ զգացում ունեմ ու ես չգիտեմ, թե դա ինչն է» ։Սա գրելուց մի քանի օր անց Ֆուլերը, Օսլոլին և նրանց երեխան սկսեցին հինգ շաբաթյա ճանփորդություն դեպի Միացյալ նահանգներ Եղիզաբեթ նավով՝ ամերիկյան առևտրական բեռներ տեղափոխող մի նավ, որը Կարարայից տանում էր մարմար ։Նրանց ողևորությունը սկսվեց մայիսի 17-ին ։ Ծովում նավախմբի նավապետ Սեթ հասթին մահացավ ջրծաղիկից, Անջելինոն հիվանդացավ ու ապաքինվեց ։
նավապետի մահը հնարավոր էր նաև այն պատճառով, քանի որ նա անփորձ աշխատող էր, իսկ հիմա աշխատում էր որպես նավի նավապետ, նավի վրա ավազաքար ընկավ Նյու Յորքի Ֆրիզ կղզուց հարյուր յարդից էլ քիչ հեռավորության վրա 1850թ․ հուլիսի 19-ին առավոտյան 3:30-ին ։ Ուղևորներից շատերը և անձնակազմի անդամները լքեցին նավը։Առաջին նավաստին՝ պարոն Բանգսը, կոչ արեց Ֆուլերին ու Օսոլիին փրկել իրենց ու երեխայի կյանքը ու շուտով ինքն էլ ցատկեց նավից, ավելի ուշ նա պնդեց, որ Ֆուլերը ցանկանում էր մնալ ու մահանալ ։ Մարդիկ ժամանել էին լողափ՝ հույս ունենալով փրկել ափին լողացող բեռները։ Ոչ ոք ոչ մի ջանք չգործադրեց փրկելու Էլիզաբեթի անձնակազմին ու ուղևորներին, չնայած նրանք ափից ընդմանենը 50 յարդ էին հեռու ։ Նավին մանցածները փորձեցին լողալ ափ՝ թողնելով Ֆուլերին, օսոլիին ու Անջելինոյին նավի վրա։ Օսոլին և Անջելինոն նավի վրա մնացած վերջին մարդիկ էին։ Օսոլին ընկավ տախտակամածին մի ուժեղ ալիքի հարվածից, երբ ալիքն անցավ անձնակազմից մեկը ասաց, որ Ֆուլերը չի երևեւմ ։
Հենրի Դեյվիդ Թորոն Էմերսոնի հրամանով մեկնեց Նյու Յորք՝ որոնելու նրանց, բայց ո՜չ Ֆուլերի, ո՜չ էլ նրա ամուսնու դիերը չգտնվեցին։ Անջելինոն քշվել էր ափ ։ Նրանց ունեցվածքից մնացել էր երեխայի մի քանի շորերը ու որոշ նամակներ ։ Ֆուլերի ձեռագիրը՝ գրված 1849թ․ Հռոմեական հանրապետության վերելքի ու անկման մասին, նույնպես անհետացել էր ։ Նա այդ ձեռագիրը նկարագրել էր այսպես․ «մինչև հիմա այն ինձ համար ամենարժեքավոր բանն էր»։Ջուլիա Ուարդ Հովի ջանքերով 1901թ․ Ֆրիեր կղզու լողափին տեղադրվեց Ֆուլերին նվիրված հուշահամալիր ։ Ֆուլերի ու Օսոլոյի հուշահամալիրի տակ թաղված է Անջելինոն, այն գտնվում է Մասաչուսեթս նահանգի Քեմբրիջ նահանգի Աուբուրն գերեզմանատանը ։ Գերեզմանաքարի վրա գրված է ․
Նյու Անգլիայի երեխայի ծնունդով,
Հռոմի որդեգրված քաղաքացի,
Աշխարհին պատկանող հանճար։
Նրա մահից հետո Մարգարետ Ֆուլերի աշխատությունների մեծ մասը պահվեց Հարվարդի Հոշտոնի գրադարանում և Բոստոնի հանրային գրադարանում ։ 1902թ․ քսան կանանց շրջանակներում նա նաև ընտրվեց վեցերորդ կինը Ամերիկյան կանաց միության մեջ ։
Ժառանգություն և քննադատություն
Մարգարետ Ֆուլերը ժամանակին հատկապես հայտնի էր չափազանց ինքնավստահ ու վատ տրամադրություն ունենալու համար ։ Այս անհատականությունը ոգեշնչում էր Հերթեր Փրինենին իր Նաթանիել Հութորնի «Սկառլետի նամակը» վեպում, մասնավորապես խոսվում էր նրա կանանց մասին նրա արմատական մտածողության մասին ։ Նա նաև հիմք է հանդիսացել «Զենոբիա» կերպարի համար Հավթորնի ստեղծագործություններից մեկում՝ «Բլիտեդալ» վեպում ։Հավթորը և նրա այդ ժամանակվա հարսնացուն՝ Սոֆիան, առաջին անգամ հանդիպել էին Ֆուլերին 1839թ․ հոկտեմբերին ։
Նա նաև ներշնչում էր բանաստեղծ Ուոլթ Ուիթմանին, որը հավատում էր նոր ազգային ինքնության և իսկական ամերիկյան գրականության կեղծման կոչին ։ Էլիզաբեթ Բարեթ Բրաունինգը նույնպես Ֆուլերի ջատագոցն էր, սակայն կարծում էր, որ Ֆուլերի ոչ սովորական տեսակետները չեն գնահատվում Միացյալ նահանգներում և հետևաբար, նա ավելի լավ էր կանգ առնել ։ Նա նաև նշեց, որ Հռոմեական հանրապետության մասին Ֆուլերի պատմությունը կլիներ նրա ամենամեծ աշխատանքը․ «Այն գործը, որը նա պատրաստում է Իտալիայի համար, հավանաբար ավելի համահունչ կլիներ իր կոչմանը, քան իր գրչի կողմից ստեղղծված ցանկացած այլ բան(նար մյուս աշխատությունները զարմանլիորեն զիջում էին այն տպավորություններին, որ տվել էին նրա քննարկումները)» ։ 1860-ականներին գրված ժողովածուն՝ «Պատմական նկարներ», որը գրվել է Քերոլայն Հեյլի Դալի կողմից, Ֆուլերի «Կինը իններորդ դարում» գիրքը անվանեց «անկասկած ամենահիասքանչ, ամբողջական և գիտական հայտարությունը երբևէ այդ թեմայով արված» ։ Չնայած Ֆուլերի հետ ունեցած իր անձնական խնդիրներին, միանգամայն սուր գրականագետ Էդգար Ալան Պոն գրել է այդ ստեղծագործության մասին այսպես՝ «Գիրք, որը երկրի շատ քիչ կանայք կարող էին գրել, և երկրի ոչ մի կին այն չէր հրատարակի, բացառությամբ Միսս Ֆուլերի»՝ վկայակոչելով նրա անկախությունը և չլսված արմատականությունը ։ Թորոն նույպես բարձր էր գնահատում գիրքը՝ նշելով, որ դրա ուժը մասամբ բխում է Ֆուլերի խոսքի կարողությունից։Ինչպես նա անվանում էր «հարուստ էքստրեմպոր, որը գրում էր գրիչի հետ խոսելով» ։
Ֆուլերի մեկ այլ ջատագով էր կանանց իրավունքների ռահվիրա Սյուզան Բ․ Էնթնոնին, որը գրեց, որ Ֆուլերը ավելի մեծ ազդեցություն է ունեցել ամերիկացի կանանց մտքի վրա, քան իր ժամանակին նախորդող ցանկացած այլ կին ։ Ֆուլերի գործունեությունից ոգեշնչվել է 1848թ․ Սենեկայի կոնվենցիան ։Էնթոնը, Էլիզաբեթ Քադը, Ստանտոնին և Մաթիլդա Ջոսլին Գեյգի հետ միասին իրենց «Կանանց ընտրական իրավունքը» աշխատության մեջ Ֆուլերին համարել են կանանց իրավունքների ավետաբերը ։Ժամանակակից գիտնականները ենթադրում են, որ «Կինը իններորդ դարում» կանանց մասին առաջին նշանակալի աշխատանքն էր Մարի Ուոլթսոնքրաթի «Կնոջ իրավունքների արդարացում» (1792թ․) գրքից ի վեր, չնայած որ երկու կանանց միջև համեմատությունը եկել էր դեռևս 1855թ․ Ջորջ Էլիթոից ։ Անհայտ է, թե Ֆուլերը ծանոթ էր Ուոթսոնքրաթի աշխատանքներին, թե ոչ։մանկության տարիներին հայրը նան արգելում էր կարդալ դրանք ։ 1995թ․ Ֆուլերը ընդգրկվեց Կանանց ազգային փառքի խմբին ։
Ֆուլերը, սակայն, անմասն չէր մնում քննադատություններից։Իր ընկերներից մեկը՝ անգլիացի գրող Հարիեթ Մարտինոն, Ֆուլերի մահից հետո դարձավ նրա ամենախիստ քննադատմերից մեկը։Մարտինոն ասում էր, որ Ֆուլերը ավելի շատ խոսում է, քան գործում, որ նա ուներ մակերեսային բծախնդրություն և հաճախ վերևից էր նայում նրանց, ովքեր գործում էին խոսելու փոխարեն և արհամարում էր նրանց, ովքեր, ինչպես ես, չէին կարողանում ընդունել նրա արժեհամակարգը ։ Ազդեցիկ խմբագիր Ռուֆուս Վիլմոտ Գրիսվոլդը, որը կարծում էր, որ Ֆուլերը դեմ է արտահայտվել իր կանանցի համեստության մասին հասակացությանը, «Կինը իններորդ դարում» անվանեց որպես կին ստեղծելու իր դժգոհության պերճախոս արտահայտություն ։ Նյու Յորքի գրող Չարլզ Ֆրեդերիկ Բրիգսը հայտարարեց, որ Ֆուլերը վատնում է իր ընթերցողների ժամանակը, մանավանդ, որ նա ամուսնացած կին էր և հետևաբար, չէր կարող իսկապես ներկայացնել կնոջ կերպարը ։Անգլիացի գրող և քննադատ Մեթյու Առնոլդը ծաղրեց Ֆուլերի քննարկումները՝ ասելով, որ դրանք այն են, ինչի մասին նա և Բոստոնի անբարո կանայք խոսել են հունական դիցաբանության մասին ։ Սոֆյա Հաութորնը, որը նախկինում լինելով Ֆուլերի կողմնակիցը, շատ էր քննադատում նրան այն բանից հետո, երբ հրատարակվեց «Կինը իններոդ դարում» աշխատությունը։Նա նշել է ․ «Այն տպավորությունը, որը ստեղծեց անհամաձայնություն էր։Ինձ դուր չեկավ դրա տոնայնությունը, և ես ընհանրապես չհամաձայնեցի նրա՝ կնոջ արտաքին փոփոխության մասին տեսակետին։ Ոչ էլ հավտում եմ տղամարդու այնպիսի կերպարին, ինչպիսին նա է ներկայացնում։ Դա միանգամայն անորոշության է մատնված։կարծում եմ, որ Մարգարետը ծոսում է շատ բաների մասին, որոնց մասին չպետք է խոսել»։
Ֆուլերը զայրացրեց բանաստեղծ Ջեյմս Ռասսել Լոուելին, երբ նա վերանայեց իր աշխատանքը՝ անվանելով նրան «բացարձակապես գերող բանաստեղծություններ իրական ոգով և երանգով, նրա ստեղծագործությունները կարծրատիպային են, նրա միտքը խորը չէ, և սերունդները չեն հիշի նրան» ։ Ի պատասխան Ֆուլերին, Լովելը վրեժ լուծեց իր երգիծական քննադատական առակով, որ լույս տեսավ 1848թ․ հոկտեմբերին։ Սկզբում նա արահամարում էր նրան, բայց ի վերջո, իր աշխատության մեջ նրան տվեց այն, ինչը կոչվում էր ամբողջովին բացասական բնութագրում ։ Անրադառնալով նրան որպես Միրանդա՝ լովելը գրել է, որ Ֆուլերը գողանում է հին գաղափարներ, և դրանք ներակայացնում է որպես իր սեփականը, նա իարական էր միայն իր տեսանկյունից և երբ որպես քրաքննիչ հանդես եկավ նա աղավաղեց ունայնության ցենզերը ։
Ֆուլերի մահից կարճ ժամանակ անց նար կարևորությունը մարեց։իր մի ժամանակ խմբագրած մահախոսականը «Աեմնճրյա տրիբունայում», ասում էր, որ իր գործերն ունեն մի քանի արտահայտիչ զգացմունքներ, բայց ընդհանուր առմամբ նրան պետք էր գովերգեն հիմնականում իր մտքի ուժի և սովորական անկախության համար, այլ ոչ թե խոսքի ազատության ։Ինչպես գրել է կենսագրագետ Աբբի Սլաթերը․«Մարգարետը հանվել էր կարևորության դիրքի իրավունքից, որում նրա միակ կարևորությունը ընկերությունում մնալն էր» ։ Տարիներ անց Հավթորնի որդին՝ Ջոլիանը, գրեց․ «կարծում եմ՝ ընթերցողների մեծամասնությունը ներողամիտ կլինի, որ աղքատ Մարգարետ Ֆուլերը վերջապես իր տեղը զբաղեցնի անթիվ այլ խայտառակ խաբեություններով, որոնք լրացնում են մարդկային հավակնությունների և ձախողումների պահանջը» ։ Քսաներորդ դարում ամերիկացի գրող Էլիզաբեթ Հարդվիկը՝ Ռոբերտ լոուելի նախկին կինը, գրեց մի ակնարկ «Հանճար Մարգարետ Ֆուլեր» վերնագրով(1986թ․)։ Նա համեմատեց իր սեփական անցած ուղին Ֆուլերի ուղու հետ՝ բոստոնից դեպի Նյու Յորք՝ ասելով, որ չնայած տարածված կարծիքին, Բոստոնը լավագույն վայրը չէ մտավորականների համար ։
1995թ․ Ֆուլերը ներգրավվեց Կանանց ազգային փառքի սրահ ։
2016թ․ հունիսի 21-ին Ֆուլերի պատվին պատմական կոթող կանգնեցվեց Նյու Յորքի Բեյքոն շրջանի Պոլհիլ այգում՝ ի հիշատակ Վան Վլիետի գիշերօթիկ դպրոցում նրա անցկացրած տարիներ համար։Նվիրաբերման արարողության ժամանակ Ֆուլերի «Ճշմարտություն և ձև» բանաստեղծությունը հնչեց Դեբրա Քեյնի երաժշտության ներքո, իսկ կատարեց երգիչ Քելլի Էլենվուդը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆեմինիստ գրողներ Կատեգորիա:Ամերիկացի լրագրողներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆեմինիստներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կին լրագրողներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆեմինիստ գրողներ Կատեգորիա:Ամերիկացի թարգմանիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի խմբագիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Ամերիկացի քննադատներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կին գրողներ Կատեգորիա:Կանանց իրավունքների իրավապաշտպաններ
Ֆոնտանելիչե
Ֆոնտանելիչե  (Fontanelice), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Էմիլիա Ռոմանիա մարզի Բոլոնյա գավառում ։
Բնակչությունը՝ 1795 մարդ։ Բնակչության միջին խտությունը՝ 50 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 36 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 40025։ Հեռախոսային կոդը՝ 051։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էմիլիա Ռոմանիայի քաղաքներ
Լյուսերամ
Լյուսերամ (Lucéram), համայնք Ֆրանսիայի հարավ-արևելքում՝ Պրովանս-Ալպեր-Լազուրե ափ երկրամասի Ծովափնյա Ալպեր դեպարտամենտի Նիցցայի շրջանի Կոնտ կանտոնում ։ Մինչև 2015 թվականի մարտը կոմունան վարչականորեն ընդգրկված էր Լ՛էսկարեն կանտոնի կազմում (Նիցցա շրջան)։
Կոմունայի տարածքը կազմում է 65.52 կմ², բնակչությունը՝ 1228 մարդ (2006) աճի միտումով։ 1215 մարդ (2012), բնակչության խտությունը՝ 18.5 մարդ/կմ²։
Բնակչություն
Կոմունայի բնակչությունը 2011 թվականին կազմել է 1224 մարդ, 2012 թվականին՝ 1215 մարդ.
Բնակչության թվաքանակի դինամիկան ։
Տնտեսություն
2010 կոմունայում հաշվառված են եղել 584 հարկատու տնային տնտեսություններ, որտեղ ապրում էր 1183,5 մարդ։ Մեկ հարկատուին բաժին ընկնող շահույթը կազմել է 17 հազար 627 եվրո ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կոմունաներ
Իսլամական բանկային համակարգ
Իսլամական բանկային համակարգ (المصرفية الإسلامية‎, ), բանկային համակարգ, որը հիմնած է շարիաթի օրենքների վրա։
Իսլամական ֆինանսական համակարգ
Տերմինը առաջացել է 1980-ական թվականների կեսերին։ Այդ համակարգի հիմնական սկզբունքները հիմնված են շարիաթի վրա։ Իսլամական բանկային համակարգը հետզհետե սկսում է մեծ դեր խաղալ այնպիսի երկրներում, ինչպիսիք են ԱՄՆ-ն և Մեծ Բրիտանիան, որտեղ իսլամադավան քաղաքացիների թիվը բավականին մեծացել է։ Նրանք հրաժարվում են օգտվել ավանդական բանկերի ծառայություններից, իսլամական ինստիտուտների անտեսումը այլևս անհնարին է։ Իսլամական ֆինանսական համակարգի գործունեության սկզբունքներն են՝
Իսլամական բանկերը հանդիսանում են ֆինանսական համակարգի կարևորագույն տարրերը։ Բանկերը իսլամական մոդելում կատարում են նույն ֆունկցիաները ինչ որ ավանդական արևմտյանում՝ ապահովում են ազգային վճարման համակարգի աշխատանքը և հանդես են գալիս որպես ֆինանսական միջնորդներ։ Ի դեպ վճարումների կատարման մասով իսլամական բանկը չի տարբերվում ավանդական բանկից, իսկ ինչ վերաբերում է ֆինանսական միջնորդի գործառույթին, ապա այստեղ կան արմատական տարբերութուններ։ Հիմնական կետը, որով իսլամական բանկերը տարբերվում են արևմտյան ֆինանսական ինստիտուտներից այն է, որ նրանք չեն օգտագործում տոկոսային վճարումները։ Իսլամական էթիկայի նորմերի համաձայն ընդունելի է միայն այն հարստությունը, որը ստացվել է սեփական ջանքերի շնորհիվ, կամ էլ որպես ժառանգություն ստացվածը։
Իսլամական հիպոտեկ
1975 թվականին շուկայում առաջին անգամ առաջարկվեց հիպոտեկ համաձայն շարիաթի նորմերին։ Առաջին տունը ձեռք բերվեց արդեն 3 տարի անց։ Ներկայումս իսլամական հիպոտեկը մի քանի տարատեսակ կախված այն մոդելի հետ, որն ընկած է նրա հիմքում։ Իսլամական հիպոտեկի տեսակներն են՝
Իսլամական բանկեր
Իսլամական բանկեր ստեղծելու առաջին փորձերը կատարվել են 1940-ականների կեսերին Մալազիայում և 1950-ականներին Պակիստանում, բայց առաջին բանկը, որը գործում էր շարիաթի օրենքների հիման վրա, դարձավ 1963 թվականին Եգիպտոսում բացված Mit Ghamr Savings Bank-ը, որը հետագայում վերանվանվեց Nasser Social Bank. 1975 թվականին Իսլամական կոնֆերանս կազմակերպության նիստի ժամանակ որոշում ընդունվեց Իսլամական զարգացման բանկի ստեղծման մասին։ Հենս այս տարուց սկսեցին ստեղծվել իսլամական բանկեր, առաջիններից էին Dubai Islamic Bank, Kuwait Islamic Bank և Bahrain Islamic Bank։ Dubai Islamic Bank-ը հանդիսանում է բաժնետիրական միություն, որը գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Դուբայում և ունի 50 միլիոն դիրհեմ կապիտալ։ 1970-ականներին իսլամական բանկերի թիվը աճում էր շատ արագ տեմպերով՝ ներգրավելով ոչ միայն այն այն պետությունները, որտեղ իսլամը համարվում է պետական կրոն, այլ նաև Մեծ Բրիտանիան, Դանիան, Շվեյցարիան։
1979 թվականին Պակիստանը դարձավ առաջին պետությունը, որը հայտարարեց ազգային բանկային համակարգի իսլամականացման մասին։ 1983 թվականին այս ուղին անցան նաև Սուդանը և Իրանը։
1981 թվականի մարտին ձևավորվեց մուսուլման ներդնողների կազմակերպություն Dar El Mal Al Islam հոլդինգը, որը շատ շուտով տարածեց իր գործունեությունը աշխարհի շատ երկրներում։ Dar El Mal Al Islam հոլդինգը և Al Barak խումբը, որը ստեղծվել է 1982 թվականին, վերահսկում են մի շարք իսլամական բանկեր։ Պարսից ծոցում կան որոշ իսլամական բանկեր, օրինակ Dubai Islamic Bank, Կատարի իսլամական բանկը, որոնք չեն պատկանում այս հոլդինգներից և ոչ մեկին։ 1973 թվականին ստեղծվում է Phillippine Ammarrah Bank, հետագայում 1978 թվականին Լյուքսեմբուրգում բացվեց Islamic Finance House («Իսլամական ֆինանսների տուն»), որն իրենից ներկայացնում էր արևմտյան աշխարհում իսլամական բանկային համակարգի տարածման առաջին փորձը։ 1983 թվականին Մալայզիայում ստեղծվեցին մի շարք բանկեր, իսկ 1998 թվականին Ինդոնեզիայում։
Իսլամական զարգացման բանկը հիմնադրվել է 1974 թվականին ԻԿԿ կողմից, որը սկզբնապես ծառայում էր միջպետական նպատակներին, որոնք ուղղված էին կազմակերպության մասնակից երկրների տնտեսության զարգացմանը վերաբերող ծրագրերին կապիտալով ապահովելու համար։ Իսլամական զարգացման բանկի գործարքները հիմնված են շարիաթի սկզբունքների վրա։
Սկսած 1970-ականներից իսլամական բանկերի արագ զարգացման գլխավոր նախադրյալներից են՝ աշխարհում մուսուլման բնակչության աճը, արևելքի պետությունների նավթային եկամուտների ինտենսիվ աճը, արևմուտքի երկրների կողմից այս նոր ֆինանսական ուղղության ընդունումը։
Հետզհետե ավելի է մեծանում իսլամական բանկեր ընտրող ոչ մուսուլման բնակչության թիվը որպես այլընտրանք ավանդականներին, որոնք ավելի շատ լուրջ խնդիրներ են ունենում։ Համաշխարհային ֆինանսական ճգնաժամը իհարկե ազդեցություն է ունեցել նաև իսլամական բանկերի վրա, սակայն մնացածների ընդհանուր ֆոնի վրա այն ավելի շահավետ վիճակում է գտնվում և այլընտրանք է առաջարկում, որը դուր է գալիս շատերին։
Կա 2 հիմնական պատճառ, որով իսլամական բանկերին, որոնց գործունեությունը կարգավորվում է շարիաթի նորմերով, հաջողվեց մինիմալացնել կորուստները ֆինանսական ճգնաժամի ընթացքում։ Նախ այն է, որ բանկերը չեն կարող գումար վերցնել միմյանցից, քանի որ տոկոսադրույքները արգելված են։ Երկրորդ՝ իսլամական բանկերը իրենց չեն ծանրաբեռնում մեծ ռիսկ ունեցող ակտիվներով, ինչպիսիք են հիպոտեկային պարտականությունները, և նախընտրում են ավելի հուսալի, բայց նաև ավելի քիչ շահավետ ակտիվներ։
Այսօր աշխարհում գործում են շուրջ 300 իսլամական բանկեր ավելի քան 700 միլիարդ դոլլար կապիտալով։ Իսլամական ֆինանսների կենտրոնները Պարսից ծոցի երկրներն են, Մալազիան։ Այսօր Մալազիայում կա 5 բանկ, որոնք ներկայացնում են միայն իսլամական ֆինանսական ծառայություններ։ Համաձայն կանխատեսումների արդեն 2015 թվականին Իսլամական ֆինանսական շուկան կհասնի 2.8 տրիլիոն դոլարի, և Մալազիայի կառավարությունը պատրաստվում է նրանից ավելի մեծ բաժին վերցնել։ Մալազիայի բանկի ակտիվությունը դեպի այնտեղ է ուղղում դրամական հոսքը Պարսից ծոցի տարածաշրջանից։
Իսլամական բանկերը արագ տարածվեցին այն երկրներում, որոնք ունեն կայացած բանկային համակարգ։ Իսլամական բանկերն առաջարկում են ապրանքներ, որոնք բացակայում են ավանդական բանկերի մոտ և և դրանով իսկ ոչ թե փոխարինում են, այլ լրացնում են ավանդական բանկերին։
Այժմ իսլամական բանկային համակարգը գործում է աշխարհի ավելի քան 75 երկրներում։ Այն մեծապես կենտրոնացված է Միջին Արևելքի և Հարավ-արևելյան Աֆրիկայի երկրներում, ինչպես նաև Եվրոպայում և ԱՄՆ-ում։ Իսլամական բանկային համակարգի փոխշահավետ զարգացումը և տարածումը այն տարածաշրջաններից դուրս, որոնց բնակչության մեծ մասը դավանում է իսլամ, պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ իսլամական բանկային գործը, ի տարբերություն ավանդական բանկերի, հանդես է գալիս իր գործունեության առավելագույն թափանցիկությամբ։ Այն, որ իսլամական բանկերը ընդհանուր առմամբ հանդես են գալիս գործընկերոջ դերում իրենց հաճախորդների և ավանդատուների, և վարկառուների համար, թելադրում է նրանց թափանցիկության անհրաժեշտությունը, որպեսզի նվազեցվի ավանդատուների և ներդնողների բարոյական ռիսկը, որը օբյեկտիվորեն կապված է այն բանի հետ, որ իսլամական բանկերը սովորաբար երաշխիքներ չեն տալիս իրենց ավանդատուներին երկարաժամկետ ներդրումների համար։ Դրա հետ մեկտեղ իսլամական բանկային համակարգի թափանցիկությունը մեծ խթան է հանդիսանում իսլամական երկրների էկոնոմիկայի զարգացման համար։ Ձևավորվելով Շարիաթի նորմերի հիման վրա՝ իսլամական ֆինանսական համակարգը ավելի քիչ է հակված ճգնաժամային երևույթների առաջացման, այն հիմնականում պաշտպանված է թույլ ինստիտուտներից և վեճերը կարող են կարգավորվել իսլամական իրավագիտության շրջանակներում։
2011 թվականին ԱՄՆ-ի դեմ ահաբեկչությունները մեծ խոչընդոտ հանդիսացան իսլամական բանկերի տարածման համար։ Այդ իրադարձությունները ուղղակի համընկան նավթի գների թանկացման հետ, որոնք, ըստ երևույթին, եղան իսլամական բանկերի գործունեության փաստացի դետերմինանտներ։ Իսլամական բանկային համակարգի որոշ ասպեկտներ և նորմերը թույլ են տալիս նրան հաջողությամբ դիմակայել այն հանգամանքներին, որոնք արևմտյան բանկերին բերեցին ճգնաժամի։
Ներկայումս իսլամական բանկային համակարգի սկզբունքները հաջողությամբ կիրառվում են ոչ միայն մուսուլմանական երկրներում, այլ նաև Եվրոպայում և ԱՄՆ-ում։ Շատ արևմտյան բանկեր բացել և պահպանում են «իսլամական պատուհաններ»՝ բանկի բաժին, որը ծառայությունները ներկայացնում է համաձայն Շարիաթի նորմերի։
Օրինակ, Շարրաթի նորմերին համապատասխան միջազգային ֆինանսական համակարգի հաշվետվության և օրենսդրության բացակայության պայմաններում բանկերը հնարավորություն ունեն ստեղծելու առանձին մասնաճյուղ, որը կգործի իր յուրահատուկ սկզբունքներով։ Հենց այդ մասնաճյուղն էլ կոչվում է «պատուհան»։ Մուսուլմանական բանկային համակարգի նման արագ զարգացման պատճառները կապված են մուսուլմանական երկրների նավթադոլլարների հոսքով։
Ներկայումս կա մոտ 300 իսլամական խոշոր ֆինանսական ինստիտուտ, որոնց ձեռքերում կենտրոնացված է 500 միլիարդ արժողությամբ ակտիվների փաթեթ ԱՄՆ-ում։ Եթե արևելքում իսմական բանկինգի զարգացման հիմնական կենտրոնները համարվում են Փոքր Ասիան և Մերձավոր Արևելքի պետությունները, ապա արևմուտքում այդպիսի կենտրոն է դառնում Մեծ Բրիտանիան։ Այս փաստը Մեծ Բրիտանիայի ֆինանսական ենթակառուցվածքների կայացման արդյունքն է, ինչպես նաև կառավարության ջանքերը օրենսդրական համակարգը և իրավաբանական նորմերը դնելու յան մակարդակի վրա, որպեսզի իսլամական բանկերին հնարավորություն ընձեռվի հաջողությամբ գործել տեղական ավանդական բանկերին զուգահեռ։
Հարկ է նշել նաև, որ Միացյալ Թագավորության 2008 թվականին բյուջեի քննարկման ընթացքում նշվեց իսլամական ֆինանսական համակարգի հետ աշխատելու մտադրության մասին՝ Լոնդոնի՝ որպես առաջատար ֆինանսական կենտրոնի կայացման մարտավարության շրջանակներում։ Մասնագետների կարծիքով Լոնդոնն իր երկումիլիոնանոց մուսուլման բնակչությամբ կարող է դառնալ այն կապող օղակը, որը թույլ կտա մուսուլմանական երկրների հավելյալ միջոցները ուղղել արևմուտք։
Իսլամական բանկերը բաժանվում են 5 խմբի՝ Դար ալ-Մալ ալ-Իսլյամի խումբ, Դալյա ալ-Բարակա, Պարսից ծոցի երկրների բանկեր, Սուդանական բանկեր, Անկախ բանկեր։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Բանկային համակարգ Կատեգորիա:Տնտեսագիտություն
Գզգզված ճնճղուկը
Գզգզված ճնճղուկը (Розпатланий горобець), 1967 թվականին նկարված խորհրդային մուլտֆիլմ, որը նկարահանվել է ըստ Կոնստանտին Պաուստովսկու համանուն հեքիաթների մոտիվների։
Սյուժե
Մի փոքրիկ քաղաքում ապրում էր Մաշա անունով մի աղջիկ` իր դայակ Պետրովնայի հետ։ Նրանց ամբողջ ժամանակ ձանձրացնում էր ագռավը, որը գողանում էր սեղանին դրված ուտելիքը, երբ դայակը բացում էր օդանցքը։ Մոտակայքում ապրում է Պաշկա անունով մի ճնճղուկ։ Ինչ-որ կերպ գիշերը Պաշկան թռչում է օդանցքով ներս և նրանք աղջկա հետ սկսում են բարեկամանալ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ալլա Գրաչովայի մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:«Կիևնաուչֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Մուլտֆիլմեր թռչունների մասին
Զինվորական գերեզմանատուն № 4 (Գրաբ)
Զինվորական գերեզմանատուն № 4 (Գրաբ) (Cmentarz wojenny nr 4 - Grab), զինվորական գերեզմանատուն, որը գտնվում է Գրաբ գյուղի մերձակայքում՝ Անդրկարպատյան վոևոդությունում։ Գերեզմանը մաս է կազմում Արևմտագալիցիական զինվորական գերեզմանոցի, որը ստեղծվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին։ Գերեզմանոցում հուղարկավորված են ռուսական և ավստրիական բանակի զինծառայողները, ովքեր զոհվել են Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։ Անդրկարպատյան վոևոդության պատմական հուշարձան։
Պատմություն
Գերեզմանատունը հիմնվել է 1915 թվականին սլովակ ճարտարապետներ Դուշան Յուրկովիչի և Ադոլֆ Կաշպարի նախագծով։ Գերեզմանատանը, 784 քառակուսի մետր տարածքով, գտնվում է 31 եղբայրական և 53 անհատական գերազմաններ, որոնցում թաղված են 106 ավստրիացի և 34 ռուս զինվորներ Լարգո-Կագուլսկի 191-րդ հետևակային գնդից, ովքեր զոհվել են 1915 թվականի հունվարին։
Բնութագիր
Գերեզմանատան մուտքի մոտ տեղակայված է հուշարձան, ստեղծված արևմտալեմկական եկեղեցիների ձևով։
1993 թվականի հուլիսի 13-ին գերեզմանատունը ընդգրկվել է Անդրկարպատյան վոևոդության պատմական հուշարձանների գրանցամատյանում (А-295):
1995 թվականին հուշարձանը վերանորոգվել է։ Նրա վերականգնման ժամանակ նրա վրա ավելացվել են լեհերենով գրված գրություններ.
Հուշարձանի վրա առկա է նաև հարթակ վերականգնելուն աջակցած հովանավորների մասին. «Ten cmentarz żołnierski nr 4 odnowiony został w latach 1992—1995 przy współpracy polsko-austriackiej, w szczególności z udziałem gminy Krempna i żołnierzy 54 Pułku Obrony Kraju ze Styrii» (Այս զինվորական գերեզմանատուն № 4 վերականգնվել է 1992-1995 թվականներին տեղի բնակչության Կրեպնի կոմունայի և Շտիրայի ազգային պաշտպանության 54-րդ զորագնդի զինվորներ լեհ-ավստրիական համագործակցության ընթացքում)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմ մրցույթի հոդվածներ Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի հուշարձաններ
Սասանյաններ
Սասանյաններ, պարսկական շահնշահերի արքայատոհմ, որը 224-651 թվականներին իշխել է Սասանյան Պարսկաստանի և հարևան կախյալ տարածքների վրա։
Պատմություն
Արքայատոհմը ծագել է Պարս (կամ Ֆարս) երկրամասից և անվանակոչվել իր հիմնադրի՝ Սասանի անվամբ, որը Պարսի առաջին սասանյան արքայի՝ Պապակի հայրն էր։ Պապակի որդին՝ Արտաշիր Պապականը, 224 թվականին գահըկեց արեց պարթևների վերջին արքային՝ Արտավան Ե Պարթևին, և հիմնադրեց Սասանյան Պարսկաստանը։ Արտաշիր I-ի և Շապուհ I-ի գահակալման ժամանակաշրջանում տերությանը մեծ թվով տարածքներ են միացվել։ 3-րդ դարում Սասանյանների պետության մեջ դեռևս պահպանվել են որոշ ինքնավար «թագավորություններ» (Սակաստան, Կրման, Մարվ և այլն), ինչպես նաև ինքնավար քաղաքներ (պոլիսների տիպի)։ Սասանյանների հաղթանակները Հռոմի նկատմամբ ամրապնդեցին իրենց պետությունը և հանգեցրին շահնշահի կենտրոնական իշխանության ուժեղացմանը։ Սասանյան Պարսկաստանի կազմավորման ժամանակ Սասանյանները հենվում էին զրադաշտական մոգերի ուժի վրա։
III դարի վերջին և IV դարի սկզբին կայսրությունը կորցրել է արևելյան մի շարք տարածքներ, սակայն Շապուր II-ի օրոք (309-379 թվականներ) վերականգնվեց նախկինում կորցրած բոլոր տարածքները։ 387 թվականի պայմանագրով Սասանյաններին են անցնում նաև Միջագետքը և Մեծ Հայքի մեծ մասը ։
V դարում Հայաստանի, Աղվանքի, Վիրքի տեղական արքայատոհմերը փոխարինվեցին սասանյան դրածոներով։ V դարի 2-րդ կեսին ամբողջ Անդրկովկասում տեղի ունեցան ապստամբություններ, իսկ 571-572 թվականներին՝ Հայաստանում։ V դարավերջին մեկնարկած մազդեզական շարժումից հետո կայսրությունան կառավարման համակարգում, սոցիալ-քաղաքական կառուցվածքում և մշակութային ոլորտում տեղի են ունենում լուրջ փոփոխություններ ։
Խոսրով I Անուշիրվանի կառավարման շրջանում (531-579 թվականներ) հին ազնվականության մի մասը հայտնվել է պետությունից և թագավորից տնտեսական կախվածության մեջ, ինչպես նաև աճել է բյուրոկրատական համակարգի և պաշտոնյաների դերը։ VI դարասկզբից ի վեր տեղի են ունեցել մի շարք պատերազմներ ընդդեմ Բյուզանդիայի, որոնք ընթացել են փոփոխական հաջողություններով։ 558-568 թվականներին Սասանյանները ջախջախել են էֆթալիտներին և պետության կազմի մեջ են ընդգրկել Աֆղանստանի և Միջին Ասիայի մի շարք շրջաններ։ Մոտ 570 թվականին նվաճվել է Եմենը։ Մոտ 589 թվականին ջախջախվել են պետություն ներխուժած թյուրքերը։ 602-628 թվականներին ընդդեմ Բյուզանդիայի ընթացող երկարատև պատերազմն ավարտվեց բյուզանդական Հերակլ կայսեր հաղթանակով և հանգեցրեց երկու կայսրութոյւնների նյութական ռեսուրսների սպառմանը։ Այդ հանգամանքը, ինչպես նաև հարկերի կտրուկ ավելացումը, խաթարեցին Սասանյանների պետության քաղաքական և տնտեսական հզորությունը և հանգեցրին արաբների կողմից նվաճմանը ։
Տես նաև
Կատեգորիա:Սասանյաններ Կատեգորիա:Պարսկաստանի արքայատոհմեր Կատեգորիա:Իրանական ընտանիքներ Կատեգորիա:Հարստություններ Կատեգորիա:Իրանի պատմություն
Յուրի Սահակյան
Յուրի Հակոբի Սահակյան, հայ բանաստեղծ-մանկագիր, թարգմանիչ։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1968 թվականից։
Կենսագրություն
Յուրի Սահակյանը ծնվել է 1937 թվականի հուլիսի 22-ին Լեռնային Ղարաբաղի Մարտակերտի շրջանի Չայլու գյուղում։ Ավարտել է գյուղի միջնակարգ դպրոցը։ Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը 1966 թվականին։
1971-1973 թվականներին մասնակցել է Մոսկվայի Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտին կից գրականության բարձրագույն դասընթացներին։
Աշխատել է Երևանի հեռուստատեսության ստուդիայում, «Հայրենիքի ձայն» շաբաթաթերթի խմբագրությունում, Հայաստանի գրքասերների ընկերությունում, «Սովետական գրող» և |Արևիկ հրատարակչություններում։
1999 թվականին «Այբբենարանի ուղեկից» մանկական բանաստեղծությունների ժողովածուի համար արժանացել է Հայաստանի Հանրապետության «Ոսկե եղեգն» պետական գրական առաջին կարգի մրցանակի։
2012 թվականին Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակման 21-րդ տարեդարձի կապակցությամբ, ինչպես նաև բազմամյա վաստակի և ստեղծագործական նվաճումների համար շնորհվել է Հայաստանի Հանրապետության մշակույթի վաստակավոր գործչի կոչումը։
2017 թվականին շնորհվել է Հայաստանի Հանրապետության մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալ
2018 թվականին շնորհվել է Արցախի Հանրապետության Մշակույթի և արվեստի վաստակավոր գործչի կոչումը։ Մահացել է 2019 թ. նոյեմբերի 24-ին։
Առաջին բանաստեղծությունը տպագրել է «Սովետական Ղարաբաղ» թերթում։ Առաջին գիրքը լույս է ընծայել 1966 թ. «Սովետական Գրող» հրատարակչությունում։
Հայաստանի գրողների միության անդամ է 1968 թվականից։
Նրա բանաստեղծությունները թարգմանվել են ռուսերեն, ֆրանսերեն, անգլերեն, շվեդերեն, իսպաներեն, սերբերեն, լիտվերեն, բուլղարերեն, աբխազերեն, ուկրաիներեն, ադրբեջաներեն։
Նրա բանաստեղծությունների հիման վրա գրվել են բազմաթիվ երգեր.
Երգեր
Նրա խոսքերով են գրվել այնպիսի երգեր, ինչպիսիք են՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ Կատեգորիա:Հայ մանկագիրներ Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:21-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Խոշոր պնդուկենի
Տարածում և էկոլոգիա
Բնությունում արեալը գրավում է հարավ-արևելյան Եվրոպան և Փոքր Ասիան։
Մեծ քանակությամբ բուծվում է Թուրքիայում, Բալկաններում, Իտալիայում, Հյուսիսային Ամերիկայում, Ֆրանսիայի հարավային շրջաններում, Գերմանիայում և Շվեյցարիայում, Ռուսաստանում, Անդրկովկասում և Ղրիմում։
Բուսաբանական նկարագրություն
Ընձյուղը ձվաձև, բաց շագանակագույն են՝ խոշոր գույնզգույն ծաղկաթերթերով։ Տերևները սրտանման են կամ լայն ձվաձև, 7-12 սմ երկարությամբ, 6-10 սմ լայնությամբ, խիստ կարճ և թույլ գծերով, ոչ հավասար կրկնակի ատամներով, կանաչ կամ հաճախ մուգ կարմիր գույնի, ներքևի հատվածից ավելի բաց գույնի գծերով և 0.8-2 սմ երկարությամբ թիթեղներով։ Կոթատերևիկները երկարակյաց են։ Առէջային փշփշուկի երկարությունը մինչև 10 սմ է, տրամագիծը՝ 1 սմ։
Պտուղները 3-6 են, հաճախ պակաս 1-ից մինչև 8, ցողունի երկարությունը մինչև 3 սմ։ Ներքևի հատվածում մսեղ է, կրկնակի երկար է պնդուկից, նրան կիպ շրջապատում և նրա վրա ձգվում է նեղացող խողովակ, որը տարածված է լայն ատամնավոր թիակի վրա, կանաչ կամ կարամրա-կանաչ, թավշե-խավ և երկաթախառն-մազավոր։ Ընկույզը երկարավուն-ձվաձև է մինչև անգամ գլանաձև, 2-2,5 սմ երկարությամբ, շառավիղը մոտ 1,5 սմ։
Ծաղկումը մարտին է։ Պտղատվությունը՝ սեպտեմբերին։
Նշանակություն և կիրառում
Մշակույթում այն հայտնի է եղել դեռևս Հին Հունաստանի և Հռոմի ժամանակներից որպես ընկուզազգի բույս։ Շատ բարձր որակի համային և սննդային ընկույզներ են, պարունակում են 50-60% ճարպ, մոտ 15% Սպիտակուցներ և նուշի համ են հիշեցնում։ Մեծ քանակությամբ ընկույզները հրուշակեղենի արդյունաբերության մեջ օգտագործվում են Հալվայի արտադրության համար` որպես նուշի փոխարինող և այլն։
Յուղը շատ համեղ է և անուշաբույր, օգտագործվում է նաև հրուշակեղենի և սննդի արդյունաբերություններում։
Որպես դեկորատիվ բույս, տարածված չէ։
Տաքսոնոմիա
Մի շարք աղբյուրներում այն համարվում է Կեչազգիների հոմանիշ (Corylus avellana):
Թյուրինգիա
Թյուրինգիա (Thüringen, Թյուրինգեն,, աւանդական հայերէն ուղղագրութեամբ՝ Թիւրինգիա) Գերմանիայի մարզ է։ Թյուրինգիայի մայրաքաղաքը Էրֆուրտն է։Սահմանակցում է հարավից Բավարիա, արևմուտքից՝ Հեսսեն, արևելքից՝ Սաքսոնիա, հյուսիսից՝ Ստորին Սաքսոնիա,հյուսիս-արևելքից՝ Սաքսոնիա-Անհալթ, երկրամասերին։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:1990 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ Կատեգորիա:1920 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Կարե (Իտալիա)
Կարե (Carrè), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Վենետո մարզում՝ Վիչենցա գավառում ։ Բնակչությունը կազմում է 3603 մարդ (2008), բնակչության խտություն՝ 450 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 8 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 36010։ Հեռախոսային կոդ՝ 0445։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության աճը
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Մոնսելիչե
Մոնսելիչե (Monselice), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Վենետո մարզում՝ Պադովա գավառում ։ Բնակչությունը՝ 17595 մարդ (2004 թվականի տվյալներով), բնակչության խտությունը կազմում է 330 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 50 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքսը՝ 35043, հեռախոսային կոդը՝ 0429։
Սուրբ Սավինը հարգվում է որպես կոմունայի հովանավոր։ Տոնը նշվում է ամեն տարվա նոյեմբերի 2-ին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Սյուզաննա Ստանիկ
Սյուզաննա Ստանիկ (Сюзанна Романівна Станік, ), ուկրաինացի պետական գործիչ, դիվանագետ, իրավաբան, Իրավաբանական գիտությունների թեկնածու (2000)։
Ուկրաինայի ընտանիքի և երիտասարդության հարցերի նախարար (1996-1997), Ուկրաինայի արդարադատության նախարար (1997-2002)  ։ Եվրոպայի խորհրդին կից Ուկրաինայի մշտական ներկայացուցիչ (2001-2003)  ։ Շվեյցարիայի Համադաշնությունում արտակարգ և լիազոր դեսպան (2003-2004)  ։ Ուկրաինայի Սահմանադրական դատարանի դատավոր  ։ Ուկրաինայի վաստակավոր իրավաբան (1998) ։
Կենսագրություն
Ծնվել է Լվովում։ 1977 թվականին գերազանցությամբ ավարտել է Լվովի Իվան Ֆրանկի անվան պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ 1990 թվականին Օդեսայի քաղաքագիտության և սոցիոլոգիայի ինստիտուտը։
Աշխատանքային գործունեությունը սկսել է 1978 թվականին։ 1978-2002 թվականներին զբաղեցրել է գործադիր իշխանության մարմինների պատասխանատու պաշտոններ նախ Լվովի մարզում, ապա Ուկրաինայի նախարարների կաբինետում։
2002 թվականի հունիսին նրան շնորհվել է արտակարգ և լիազոր դեսպանի կոչում։
2004 թվականի մարտի 25-ին նշանակավել է Ուկրաինայի Սահմանադրական դատարանի դատավոր։
2002 թվականին ամուսնացել է լրագրող Վադիմ Դոլգանովի հետ։ Ունի մեկ որդի։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի դիվանագետներ Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների թեկնածուներ Կատեգորիա:Ուկրաինայի նախարարներ
Զինվորական գերեզմանատուն № 5 (Գրաբ)
Զինվորական գերեզմանատուն № 5 (Գրաբ) (Cmentarz wojenny nr 5 - Grab), զինվորական գերեզմանատուն, որը գտնվում է Գրաբ գյուղի մերձակայքում՝ Անդրկարպատյան վոևոդությունում։ Գերեզմանը մաս է կազմում Արևմտագալիցիական զինվորական գերեզմանոցի, որը ստեղծվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին։ Գերեզմանոցում հուղարկավորված են ռուսական բանակի զինծառայողները, ովքեր զոհվել են Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։ Գերեզմանատունը համարվում է Անդրկարպատյան վոևոդության պատմա-ճարտարապետական հուշարձան։
Պատմություն
Գերեզմանատանը կա 27 եղբայրական և 6 անհատական գերեզմաններ, որոնցում հուղարկավորված են 266 անհայտ ռուս զինվորներ, ովքեր զոհվել են 1914 թվականի նոյեմբեր-դեկտեմբեր ամիսներին։
1993 թվականի հուլիսի 13-ին գերեզմանատունը ընդգրկվել է Անդրկարպատյան վոևոդության պատմական հուշարձանների գրանցամատյանում (А-296):
Աղբյուրներ
red. Stanisław Mendelowski: Krempna : atrakcyjna gmina Beskidu Niskiego. Krosno: P.U.W. «Roksana», 2008, s. 92.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմ մրցույթի հոդվածներ Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի հուշարձաններ
Վազգեն Սարգսյանի կիսանդրի (Երևան)
Վազգեն Սարգսյանի կիսանդրի, գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Վազգեն Սարգսյան փողոցում, տեղադրվել է 2007 թվականին։
Տվյալներ
Բրոնզե կիսանդրու բարձրությունը 1,5 մետր է (կարմիր գրանիտե պատվանդանի հետ՝ 3,7 մետր)։
Քանդակագործը քանդակի մեջ պարփակել է սպարապետի անհատականությունը, նրա ներքին ուժը։
Պատմություն
Հայաստանի վարչապետ, պաշտպանության նախկին նախարար, Հայաստանի և Արցախի ազգային հերոս Վազգեն Սարգսյանի կիսանդրին տեղադրվել է 2007 թվականի հոկտեմբերի 27-ին Երևանի համանուն փողոցում։
Կիսանդրու բացման արարողությանը մասնակցել են ՀՀ պաշտպանության նախարար Միքայել Հարությունյանը, Վազգեն Սարգսյանի եղբայրը՝ «Հանրապետություն» կուսակցության նախագահ Արամ Սարգսյանը, մայրը՝ Գրետա Սարգսյանը, Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար Վահե Շահվերդյանը ։
Վազգեն Սարգսյանին նվիրված հուշարձաններ կան նաև Արարատում, Շուշիում, Վանաձորում, Վեդիում, Ջրվեժում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ Կատեգորիա:Ասլան Մխիթարյանի հուշարձաններ
Ջոզուե Կարդուչչի
Ջոզուե Կարդուչչի (Giosuè Carducci, ), իտալացի բանաստեղծ, 1906 թվականի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր։
«Առ Սատանան» (1865) պոեմում երգում է ազատությունը, երկրային ուրախությունները, «Յամբեր և էպոդներ» (1865-1879) ժողովածուում ողբում Իտալիայի համար ընկածներին։ Հրատարակել է նաև «Նոր բանաստեղծություններ» (1861-1887) և «Բարբարոսական ներբողներ» (1877-1889) ժողովածուները։ Արժանացել է գրականության բնագավառում Նոբելյան մրցանակի (1906)։
Ամալյա Պետրոսյան
Ամալյա Պետրոսյան, հայ պատմաբան, ՀՀ ԱԺ նախկին պատգամավոր ։
Գագիկ Անդրեասյան
Գագիկ Բարմենի Անդրեասյան (4 հունվարի, 1975, Առաջաձոր, Մարտակերտի շրջան - 4 հունվարի, 1994, Հակոբ Կամարի), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։
Ջոզուե Կարդուչչի
Կենսագրություն
Կարդուչչին ծնվել է Վալդիկաստելլոյում (Լուչչա նահանգում փոքր քաղաք)։ Հայրը բժիշկ էր։ Նա կողմնակից էր Իտալիայի միավորմանը։ Նման քաղաքական դիրքորոշում ունենալու պատճառով ընտանիքը ստիպված է լինում մի քանի անգամ փոխել ապրելավայրը։ Վերջ ի վերջո նրանք բնակություն են հաստատում Ֆլորենցիայում։ Քոլեջում սովորելու ընթացքում Կարդուչչին հիացած էր Հունական և Հռոմեական հին ժամանակների սահմանափակ ոճով։ Նրա սկզբնական աշխատանքներում արտացոլված է սահմանափակ դասական ոճը։ Կարդուչչին իտալերեն է թարգմանել Հոմերի Իլլիականի 9-րդ գիրքը։ 1856 թվականին նա ավարտում է Պիզայի դպրոցը և սկսում է դասավանդել դպրոցում։ Հաջորդ տարվա ընթացքում Կարդուչչին հրատարակում է իր բանաստեղծությունների առաջին հավաքածուն (Ոտանավորներ)։ Կարդուչչիի համար շատ դժվար տարիներ էին. նրա հայրը մահանում է, իսկ եղբայրը ինքնասպան է լինում։ 1859 թվականին նա ամուսնանում է Էլվիրա Մենիկուչչիի հետ։ Նրանք ունենում են 4 երեխա։ Կարճ ժամանակ Կարդուչչին հունարեն է դասավանդում Պիստոիայի տեղի դպրոցում, իսկ այնուհետև Բոլոնիայի համալսարանում աշխատում է որպես պրոֆեսոր։ Կարդուչչիի ուսանողներից էր Ջիովաննի Պասկոլին, ով ավելի ուշ դառնում է գրող։ Կարդուչչին հայտնի դասախոս և գրականության և հասարակության քննադատ էր։ Նա աթեիստ էր ։ Նրա հակա-եկեղեցական հեղափոխական եռանդը երևում է "Սատանային նվիրված օրհներգ" հայտնի բանաստեղծությունում։ Բանաստեղծությունը ստեղծվել է 1863 թվականին՝ սկզբում որպես ճաշի սեղանի շուրջ արված բաժակաճառ, լույս է տեսել 1865 թվականին, իսկ 1869 թվականին վերահրատարակվել է Բոլոնիայի "Իլ Պոպոլո" (Il Popolo) ռադիկալ թերթում ։ 1890 թվականին Կարդուչչին հանդիպում է ապագա պոետ Աննի Վիվանտիին. նրանց միջև սիրային ինտրիգ է ձևավորվում։ 2004 թվականին հրատարակվում է նրանց անցենզուր նամակները ։ Մինչդեռ "Սատանային նվիրված օրհներգ"-ը ունեցավ բավական հեղափոխական ազդեցություն, Կարդուչչի ամենալավ բանաստեղծությունները ծնվեցին ավելի ուշ։ Նրա լավագույն գործերը ներառված են "Նոր ոտանավորներ" և "Բարբարոս Ձոներգեր" ժողովածուներում ։ Կարդուչչին առաջին իտալացի գրողն է, ում շնորհվել է նոբելյան մրցանակ 1906 թվականին։ Նա նաև ընտրվել է Իտալիայի սենատոր ։ Կարդուչչին մեծ մասամբ հայտնի է որպես բանաստեղծ, սակայն նա նաև գրել է արձակ գործեր ։ Կարդուչչին նաև հիանալի թարգմանիչ էր. նա իտալերեն է թարգմանել Գյոթեի և Հեյնի մի շարք գործեր։ Նա մահացել է Բոլոնիայում 71 տարեկան հասակում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Պիզայի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Իտալացի լրագրողներ Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Իտալացի մանկավարժներ
Ամալյա Պետրոսյան
Կենսագրություն
Ամալյա Պետրոսյանը ծնվել է 1937 թվականի ապրիլի 8-ին Թբիլիսիում։ Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը` պատմաբանի որակավորմամբ։ 1966 թվականին ավարտել է Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի պատմության ինստիտուտի ասպիրանտուրան։ 1967 թվականից աշխատել է Հայկական հանրագիտարանի գլխավոր խմբագրությունում, որպես գիտական խմբագիր, ապա Հայ ժողովրդի պատմության բաժնի վարիչ։ ԱԺ-ում ծավալած գործունեության ընթացքում եղել է արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովի, ինչպես նաև «Շամիրամ» խմբակցության անդամ։ Եղել է «Շամիրամ» հասարակական-քաղաքական կազմակերպության անդամ։
Գագիկ Անդրեասյան
Կենսագրություն
Գագիկ Անդրեասյանը ծնվել է 1975 թ. հունվարի 4-ին Մարտակերտի շրջանի Առաջաձոր գյուղում։ Սովորել է հայրենի գյուղի միջնակարգ դպրոցում։ 1993 թ. դեկտեմբերի 19-ից ծառայել է Խաչենի գումարտակում մասնակցել է մարտական գործողություններին։ Զոհվել է 1994 թ. հունվարի 6-ին Հակոբ Կամարի գյուղի մերձակայքում։ Դիակը հայտնաբերվել է ավելի ուշ։ Հետմահու պարգևատրվել է ԼՂՀ «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Առաջաձորի գերեզմանատանը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ Կատեգորիա:Առաջաձոր (Արցախ) գյուղում ծնվածներ
Ամալյա Պետրոսյան
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմաբաններ Կատեգորիա:21-րդ դարի պատմաբաններ Կատեգորիա:ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավորներ Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Ներսես Մոկացի
Կենսագրություն
Կրթություն է ստացել հորեղբոր՝ Հայրապետ վարդապետի մոտ, այնուհետև աշակերտել է Բարսեղ Աղբակեցուն։ Ներսես Մոկացու գործունեությունը կապված է Բաղեշի Ամրդոլու վանքի Հարանց անապատի և Լիմ անապատի ու իր հիմնադրած դպրոցի (1622) հետ։