cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ինգրիդ Տուրինավե
Վաղ տարիներ և կրթություն
Ինգրիդ Տուրինավեն ծնվել է 1973 թվականի նոյեմբերի 23-ին Ջեյն Բաքեսիգայի և Սթենլի Բաքվաթիլենդայի (մահացել է 1982) ընտանիքում, Քաշոջվա գյուղում, Ռուգյեյո ենթավարչատարածքում, ժամանակակից Կանունգու բնակավայրում, նախքան Ռուկունգիրի շրջանից նրա անջատումը։ Նա մոր ունեցած ինը երեխաներից (հինգ տղա և չորս աղջիկ) չորրորդն է։
Ինգրիդն իր տարրական կրթությունն ստացել է «Ռուգյեյոյի տարրական դպրոցում»։ Որից հետո կրթությունը շարունակել է «Կրինյասանոյի իգական ավագ դպրոցում»` ստանալով O-մակարդակ և A-մակարդակ։ Ավելի ուշ Կաբալե քաղաքում նա ստացել է Ազգային մանկավարժական քոլեջի կրթության վկայական։ Ինգրիդը հետագայում ավարտել է Նկումբայի համալսարանը` ստանալով Հանրային կառավարման և մենեջմենտի բակալավրի աստիճան։
Կարիերա
Ավագ դպրոցն ավարտելուց հետո` 1992 թվականին Ինգրիդն ամուսնացել է Ռուկունգիրի քաղաքի հաջողակ անհատ ձեռներեց Ջեքսոնի Տուրնավեի հետ։ Կաբալեում դիպլոմային կրթությունը ստանալուց հետո Ինգրիդը մեկ տարի դասավանդել է, իսկ այնուհետև միացել է իր ամուսնուն` բիզնեսում, օգնելով Ռուկունգի քաղաքի իրենց դեղատունն աշխատացնելուն։ 1998 թվականին նա ընտրվել է Ռուկունգիրի շրջանային խորհրդում` ներկայացնելով Բուհունգու ընտրատարծքը և Ռուհինդա ընտրատարածքը։
2001 թվականին նա վերընտրվել է Շրջանային խորհրդի պատգամավոր։ 2003 թվականին Կանունգու շրջանը առանձնացավ Ռուկունգիրի շրջանից։ Մեկ տարի անց, Ինգրիդ Տուրինավեն դարձել է Ռուկունգիրի շրջանի խոսնակ, երբ նախկին խոսնակ Ջորջ Օվակիրորուն ձերբակալվեց ահաբեկչական գործունեության համար։ Նա ծառայել է այդ պաշտոնում մինչև 2006 թվականը։  2005 թվականին նա դարձել է FDC քաղաքական կուսակցության հիմնադիրներից մեկը։
2005 թվականին Ինգրիդը առանձնացել է Ջեքսոնի Տուրինավեից` 13 տարի համատեղ ամուսնական կյանքից հետո. նրանք պաշտոնապես չեն ամուսնալուծվել։ Ինգրիդը տեղափոխվել է Ուգանդայի  մայրաքաղաք և խոշորագույն քաղաք Կամպալա։
2006 թվականին նա մասնակցել է Ռուկունգուրի շրջանի ընտրատարածքում Կանանց պատգամավորական տեղերի ընտրություններին և կրկին մասնակցել է 2011 թվականին։ Երկու անգամ էլ անհրաժեշտ ձայներ չի ստացել։
Հակասություններ
2012 թվականի ապրիլի 20 -ին Ինգրիդը մեքենայով մեկնում էր Նանսանա` Կամպալայի արվարձան, քաղաքական հանրահավաքին մասնակցելու համար, երբ ոստիկանությունը նրան կանգնեցրեց և ծեծկռտուք սկսվեց, որի ընթացքում, ոստիկանն ուժով բռնեց նրա ձախ կուրծքը ։ Այդ միջադեպից հետո Ինգրիդը Ուգանդայի ոստիկանությանը և Ուգանդայի Գլխավոր դատախազին դատի տվեց` պատճառած ցավի, տառապանքի և համընդհանուր խառնաշփոթ առաջացնելու համար, պահանջելով USh560 մլն (մոտ. 160 000 ԱՄՆ դոլար), որպես վնասի հատուցում։ Ուգանդայի կառավարությունը հրապարակավ ներողություն խնդրեց նրանից, իսկ գործը կարգավորվեց դատարանի շրջանակներից դուրս ։
2017 թվականի փետրվարին Ինգրիդն իր թեկնածությունն առաջադրեց Արևելյան Աֆրիկայի օրենսդիր ժողովում (East African Legislative Assembly), որը հրավիրվել էր Տանզանիայի Առուշա քաղաքում։ Այդ մարմնի օրենսդիրները ընտրվում են Արևելյան Աֆրիկայի համայնքի անդամ պետությունների համապատասխան խորհրդարանների կողմից։ Խորհրդարանական պալատում նա բախվեց խիստ թշնամական ընդունելության, երբ ներկայացավ իր թեկնածությունը հայտարարելու համար։ Դա պայմանավորված էր այն սառը հարաբերություններով, որ նա ուներ Ուգանդայի պատգամավորների հետ, որոնց մեծ մասն իշխող Ազգային դիմադրության շարժում քաղաքական կուսակցության անդամներ են ։ 2017 թվականի փետրվարի 28-ին կայացավ փաստացի քվեարկությունը։ Նա ստացավ չնչին 25 ձայն` հնարավոր առավելագույն 398 ձայնի փոխարեն ։
Ընտանիք
Ինգրիդ Տուրինավեն իր առանձնացած ամուսնուց` Ջեքսոնը Տուրինավեից ունի հինգ երեխա` երեք աղջիկ և երկու տղա։
Տես նաև
Ուգանդացի կին քաղաքական գործիչներ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուգանդայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ուգանդայի կին քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:21-րդ դարի կին քաղաքական գործիչներ
Մեզոն Պոնտիե
Մեզոն Պոնտիե (Maison-Ponthieu), համայնք Ֆրանսիայի Պիկարդիա մարզի Սոմ գավառում ։
Բնակչությունը 2006 թվականի դրությամբ կազմում է 288 մարդ, բնակչության խտությունը` 26.30 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 10.95 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 155 կմ հյուսիս, Ամյեն քաղաքից 39 կմ հյուսիս-արևմուտք։
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 187 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 127-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 60։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 67,9 %։ 127 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 113 անձ (64 տղամարդ և 49 կին)։ Գործազուրկ են եղել 14 անձ (11 տղամարդ և 3 կին)։ 60 անաշխատունակներից 14-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 17-ը` թոշակառուներ, իսկ 29-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Տիգրան Գորգիև
Տիգրան Բորիսի Գորգիև (Тигра́н Бори́сович Го́ргиев, ), հայազգի խորհրդային շախմատային կոմպոզիտոր, միջազգային վարպետ (1969), միջազգային մրցավար (1956)։ Մասնագիտությամբ եղել է բժիշկ-համաճարակաբան, բժշկական գիտությունների դոկտոր։
Կենսագրություն
Տիգրան Գորգիևը ծնվել է 1910 թվականին։ 1394-1939 թվականներն սովորել է Դաղստանի  բժշկական ինստիտուտում ։ 1945 թվականին պաշտպանել է դիսերտացիա բժշկության թեմայով։ 1960 թվականին դարձել է բժշկական գիտությունների դոկտոր։ Շախմատային էտյուդներ և խնդիրներ է կազմել 1927 թվականից։ 1928 թվականին  երկու առաջին մրցանակ է նվաճել շախմատային մրցույթներում։ Ընդհանուր հաշվով նա կազմել է մոտ 400 շախմատային էտյուդներ, որոնցից 80-ը տարբեր մրցույթներում գրավել են առաջին և երկրորդ տեղեր։ Հեղինակային հավաքածուներից բացի նա բազմաթիվ էտյուդային կոմպոզիցիաների հեղինակ է։
Լավագույն էտյուդներ
1-ին էտյուդի լուծումը 1. Փf6+ Աh7 2. Նg7+ Աh6 3. Նf7! Աg6 (3…Աc6 4. Փ:d8 և 5. Նd7) 4. Ձf8 Աc6! 5. Փ:d8 Աg7 6. Նe8 Աf7 7. Նh8 Աg7 8. Փf6+!! Ա:f6 9. Նh6+ և հաղթանակ։
Գրականություն
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ սպորտի վարպետներ
Ուեյն Բրիջ
Ուեյն Մայքլ Բրիջ (Wayne Michael Bridge, ), անգլիացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան։
Կարիերա
Բրիջը «Սաութհեմփթոն» ֆուտբոլային ակադեմիայի սան, և «սրբերի» մեծահասակների թիմում խաղացել է 6 տարի։ Դրանից հետո տեղափոխվել է «Չելսի» £ 7 մլն եվրոյի դիմաց (գումարած Գրեյմ Լե Սոն)։  2003/04 մրցաշրջանի արդյունքում նա ընդգրկվել է Անգլիայի Պրեմիեր Լիգայի խորհրդանշական թիմի կազմում։
Քանի որ  հարաբերությունները գլխավոր մարզիչ Ժոզե Մոուրինյոի հետ հարթ չէին, և խաղացողը Աերու Դել Օրնոյի հետ պայքարում կորցնում էր տեղը մեկնարկային կազմում, 2005/06 մրցաշրջանում երկրորդ կեսին Ուեյնը վարձավճարով տեղափոխվում է «Ֆուլհեմ»։ Լոնդոն վերադառնալուց և Էշլի Քոուլի գալուց հետո՝ 2006/07 մրցաշրջանում, Ուեյնի խաղային պրակտիկա ստանալը բարդացավ։ Այնուամենայնիվ, 2007/08 մրցաշրջանում Ուեյնն ստանում է հիմնական կազմի խաղացողի կարգավիճակ, իսկ Էշլի Քոուլը տեղ է գրավում պահեստայինների նստարանին։ Դա այն պատճառով էր, որ Ուեյնը ավելի աթլետիկ էր և անզիջում, ինչպես նաև մասնակցում էր թիմի գրոհներին։ Սակայն Անգլիայի հավաքականում ձախ եզրերային պաշտպանի դերքը դեռևս վստահված էր Էշլի Քոուլին։
2009 թվականի ձմռանը նա տեղափոխվեց «Մանչեսթեր Սիթի» £ 10 միլիոն ֆունտ ստեռլինգով և անընդհատ ընդգրկվում էր հինական կազմում էր, մինչև որ իր կինը և նախկին գործընկեր Ջոն Թերիին հրապուրանքի պատմության պատճառով (որը ստիպված էր նույնիսկ հրաժարվել Անգլիայի խաղից) )։ Ընդ որում, 2010 թվականի ամռանը ակում եկան նոր խաղացողների՝ Ալեքսանդր Կոլարովն ու Գերի Կեհիլը, ովքեր նույնպես խաղում էին պաշտպանության ձախ եզրում  Թիմի հիմնական կզմում տեղի համար պայքարում պարտվելով «քաղաքացիայիննեն» 2011 թվականի հունվարի 12-ին վարձավճարով տեղափոխվել է «Վեսթ Հեմ Յունայթեդ» և խաղացել մինչև 2010/11 մրցաշրջանի ավարտը ։ 2015 թվականի հունվարի 15-ին «Արսենալի» դեմ տնային խաղում նա կատարել է իր դեբյուտը «Վեստ Հեմի »կազմում ։ Հաջորդ մրցաշրջանում ակումբը արևելյան հատվածում Լոնդոնի հրաժարվել է ևս մեկ անգամ վարձակալել խաղացողին, իսկ քաղաքաբնակների գլխավոր մարզիչը  Ռոբերտո Մանչինին հայտարարել է, որ խաղացողը չի մտնում իր ծրագրերի մեջ, և ենթադրել է, որ ավելի լավ է Ուեյնը հեռանա ակումբին վարձակալության Չեմպիոնշիպի մեկ այլ ակումբ  ։Այնուամենայնիվ, խաղացողը ընտրեց «Սանդելենդ» ակումբը վարձակալման տարբերակը, որտեղ նա մասնակցեց Անգլիայի Պրեմիեր լիգայի ընդամենը 8 հանդիպումներին։  Հաջորդ տարի խաղացողը լսեց «Մանչեսթեր Սիթի» Իտալացի մարզիչի կարծիքը և կրկին տեղափոխվեց Բրիտրոն ընդ Հով Ալբիոն ։ Այս ակումբ կազմում նա մասնաակցեց 39 հանդիպման և դարձավ 3 գոլի հեղինակ։
2013 թվականին ավարտվեց «Մանչեսթեր Սիթիի» և ֆուտբոլիստի միջև կնքված պայամանագիրը, և նա անվճար տեղափոխվում «Ռեդինգ» ակումբ, անյտեղ խաղալով մեկ մրցաշրջան ։ 2014 թվականի մայիսի 6-ին Ուեյն Բրիջը հայտարարեց իր ֆուտբոլային կարիերայի ավարտի մասին։ «Ռեդինգի» պաշտպանը  ստացել էր ծնկի վնասվածք, այդ իսկ պատճառով այդպիսի հայտարարություն արեց ։
Ընտանիք
Նրա ընկերուհուին՝ Վանեսոյ Պրերոնցելը իր հետ սերտ հարաբերություններ ունեցավ ։  Նա հայտնի դարձավ այն սկանդալից հետո, երբ սեռական հարաբերությունները պայմանավորված էին ֆուտբոլիստ Ջոն Թերիի հետ, ով հանդիսանում էր «Չելսիի» կամ Անգլիայի թիմի գործընկերը։  Այս սկանդալից հետո Ուեյնը հրաժարվել է ձեռք բերել Թերիի հետ, երբ նա հանդիպել է հին «ընկերոջը», երբ նրանք «Մանչեսթեր Սիթիում» էին, և դրանից հետո հրաժարվել է խաղալ Անգլիայի հավաքականի համար, քանի որ Թերիը խաղում է այնտեղ ։ Վանեսայի հետ, Ուեյնը, Ջադոնի որդին, Ժան Կլոդ Բրիջը ծնվել է (ծնված 21.11.2006):  2010 թվականի դեկտեմբերից Ուեյնը փաստորեն ամուսնացել է երգչուհի Ֆրանկի Բրիջի հետ ով The Saturdays խմբի անդամ էր, որի հետ նա ծանոթացել է 2013 թվականի ապրիլից։  Զույգը որդի ունի - Պարկեր Բրիջը(ծնված 18.10.2013) ։ 2014 թվականի հուլիսի 19-ին Բրիջը և Դէնդֆորդը ամուսնլուծվում են ։  2015 թվականի հունվարին հայտնի դարձավ, որ նրանք սպասում են իրենց երկրորդ համատեղ երեխային՝ տղային ։
Ձեռքբերումներ
«Սաութհեմփթոն»
Ծանոթագրություններ
= Արտաքին հղումներ =
Կատեգորիա:Սաութհեմփթոնի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ Կատեգորիա:Չելսիի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուլհեմի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Մանչեսթեր Սիթիի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Վեստ Հեմ Յունայթեդի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Սանդերլենդի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ռեդինգի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ Կատեգորիա:Բրայթոն ընդ Հոուվ Ալբիոնի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Ռազմական գիտություն
Ռազմական գիտություն կամ ռազմագիտություն, գիտելիքների համակարգ պետությունների, պետությունների խմբավորումների կամ դասակարգերի պատերազմների բնույթի, օրենքների, վարման եղանակների մասին։ Ռազմական գիտության տվյալներն օգտագործվում են ռազմական տեսություններ մշակելու ժամանակ։ Ռազմական գիտության կառուցվածքն ու բովանդակությունը կապված է պետության հասարակական կառուցվածքի և տիրապետող գաղափարախոսության հետ։ Ռազմական պատմության և տեսության առաջին ուսումնասիրությունները երևան են եկել Հին Հունաստանում (Հերոդոտոս, Քսենոփոն, Թուկիդիդես և ուրիշներ)։
Ռազմագիտության պատմություն
Ռազմական գիտելիքների զարգացման գործում կարևոր նշանակություն է ունեցել Հին Հռոմի մղած պատերազմների փորձի ընդհանրացումը։ Ավատատիրության կամ ֆեոդալիզմի ժամանակաշրջանում պատերազմներն իրենց նպատակներով և մասշտաբներով սահմանափակ էին, և ռազմատեսական միտքը մեծ զարգացում չի ստացել։ Կենտրոնացված պետությունների կազմավորման (XV-XVI դար) ժամանակաշրջանում, երբ սկսել է կիրառվել հրազենը, Երևան են եկել պատերազմներում և ճակատամարտերում հրազենի օգտագործման տեսություններ։ Բուրժուական ռազմական գիտությանն առաջացել է XVIII դարում և նրա հիմքերը ձևավորվել են հիմնականում Ֆրանսիական հեղափոխության ընթացքում։ Ռազմական տեսության մեջ կարևոր ներդրում ունեցավ Ֆրանսիական Առաջին հանրապետության բանակի գեներալ Նապոլեոն Բոնապարտը՝ հետագայում Ֆրանսիայի կայսր Նապոլեոն I-ը, որը մշակեց և հաջողությամբ կիրառեց ռազմագիտության գործողությունների նոր ձևեր ու եղանակներ։
Եվրոպա
Առաջին համաշխարհային պատերազմից (1914 -1918) հետո գերմանացի ռազմական տեսաբանները ուշադրության հիմնական խնդիր դարձրեցին կայծակնային պատերազմի (blitz-krieg) տեսությունը, Ֆրանսիայում տիրապետող էր դիրքային պատերազմի տեսությունը։ Պաշտպանությունն համարվում էր առավել արդյունավետ հարձակումից։ ԱՄՆ-ում և Մեծ Բրիտանիայում լայն տարածում գտավ «ծովային ուժի» տեսությունը։
Ամերիկա
Առաջին համաշխարհային պատերազմից (1914 -1918) հետո ԱՄՆ-ում լայն տարածում գտավ «ծովային ուժի» տեսությունը։
ԳրականությունТухачевский М․Н․, Война как проблема вооружённой борьбы, Избр․ произв․, т․ 2, М․, 1964.
Կատեգորիա:Ռազմագիտություն Կատեգորիա:Ռազմական դոկտրին Կատեգորիա:Ռազմական դրություն
Վասիլիա
Վասիլիա (Bασίλεια, Karşıyaka), գյուղ Կիպրոսի Հանրապետության Կիրենիայի շրջանում։ Գյուղը դե ֆակտո գտնվում է Հյուսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետություն կոչվող պետության կազմում։ Ըստ 2011 թվականի տվյալների՝ բնակչությունը կազմում է 2091 մարդ ։ Տեղակայված է Լապիտոս քաղաքից 3 կմ դեպի արևմուտք։
Բողոքի ակցիաներ Վրաստանում (2018)
Բողոքի ակցիաներ Վրաստանում (საქართველოში საპროტესტო აქცია), քաղաքացիական անհնազանդության և զանգվածային անկարգությունների շարք, որը սկսվել է 2018 թվականի մայիսի 31-ին վրաց մայրաքաղաք Թբիլիսիում։ Ցուցարարների նպատակը գործող իշխանությունների հրաժարականն ու դատական համակարգի ազատականացումն է։ Բողոքի ակցիաների պատճառը Թբիլիսիի ընդհանուր իրավասության դատարանի ընդունած նախադեպային վճիռն է, որն արդարացնում էր Սարալիձեի որդու սպանության մեջ կասկածվող երկու երիտասարդներին։
Անչափահաս դպրոցականների սպանությունը մեծ արձագանք է ստանում Թբիլիսիում։ Ցույցերի առաջին իսկ օրը գործը քննող դատավոր Իրակլի Շոթաձեն հրաժարական է տալիս, իսկ ցուցարարները սկսում են պայքարել հանուն գործող իշխանությունների հրաժարականի։
Նախապատմություն
2017 թվականի դեկտեմբերին Թբիլիսիի կենտրոնական հատվածում տեղի ունեցած զանգվածային ծեծկռտուքի ժամանակ դանակի հարվածներ ստացած երկու դպրոցականներ Դավիթ Սարալիձեն և Լևան Դադունաշվիլին մահացել են։ Հետաքննության արդյունքում պարզ է դարձել, որ սկզբնական շրջանում վիճաբանությունը սկսվել է վերջիններիս դպրոցում։ Մահվան դեպքերի արձանագրումից հետո հարցաքննվում են շուրջ 100 անձինք, ևս երկուսը՝ կալանավորվում։ Դատական նիստը դռնփակ անցկացվում է Թբիլիսիի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքականություն
Վեռնասկա
Վեռնասկա (Vernasca), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Էմիլիա Ռոմանիա մարզում՝ Պիաչենցա գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 2458 մարդ։ Բնակչության միջին խտությունը՝ 34 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 72 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 29010։ Հեռախոսային կոդը՝ 0523։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էմիլիա Ռոմանիայի քաղաքներ
Royal Aircraft Factory R.E.8
Royal Aircraft Factory R.E.8 ` անգլիական ինքնաթիռ-խուզարկու, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ կատարել է կործանիչի դեր։ Տվյալ մոդելը պետք է փոխարիներ իր նախորդ մոդելին՝ B.E.2-ին, բայց այն լավ արձագանք չստացավ անգլիացի ռազմաօդաչուների կողմից։ B.E.2-ը շարունակում էր մնալ անգլիացիների հիմնական կործանիչը։ Բայց, այնուամենայնիվ, մեծ քանակությամբ արտադրվել են տվյալ մոդելից և Առաջին համաշխարհային պատերազմ բոլոր գլխավոր ճակատներում օգտագործվել է։
Կառուցվածք
Առաջին R.E.8 ինքնաթիռները օդ են բարձրացել 1916 թվականի հունիսի 17-ին ։ Ինժիները ինքնաթիռի նախագծման ժամանակ հաշվի են առել նախորդ մոդելի՝B.E.2-ի թերությունները և փորձել են շտկել դրանք, B.E.8-ի վրա տեղադրվախ էր ավելի հզոր շարժիչ, զինված էր ավելի հզոր զենքերով, օդաչուի գնդացիր սինխոնազացված էր։ R.E.8-ը օդում իր կայունությամբ զիճում էր B.E.2-ին ։ Ընդհանուր առմամբ ինքնաթիռը իր դեմ դրված խնդիրները (հետախուզություն) վատ չէր կատարում։ Բայց ինքնաթիռի հավանականությունը զերծ մնալ գերմանական կործանիչների հարվածից մնում էին մինիմալային։
R.E.8-երի մեծամասնության վրա տեղադրված էին «RAF 4a»-ի 12-մխոցանի շարժիչներ, բայց կային նաև ինքնաթիռներ, որոնց վրա տեղադրված էր «RAF 4d»-ի շարժիչ։
Պահպանված նմուշներ
2009 թվականի դրությամբ թանգարաններում պահպանվել են R.E.8-ի երկու նմուշ
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Կործանիչներ
Լոթիան
Լոթիան (, Lowden, Loudan, -en, -o(u)n, Lodainn), շրջան Հարթավայրային Շոտլանդիայում, որը գտնվում է Ֆորթ գետի գետաբերանի հարավային մասի ու Լամերմուր լեռների միջև։ Այստեղ գտնվող գլխավոր բնակավայրերից է Շոտլանդիայի մայրաքաղաք Էդինբուրգը, ինչպես նաև հանրահայտ Լիվինգստոն, Լինլիթգոու, Բաթգեյթ, Քուինսֆերի, Դալկիթ, Մասելբորո, Փրեսթոնփանս, Նորթ-Բերվիք, Դանբար և Հադինգթոն քաղաքները։
Պատմականորեն Լոթիան կոչվել է այժմյան հարավարևելյան Շոտլանդիայի մեծ մասն զբաղեցրած տարածքը։ 7-րդ դարում այն անցել է անգլերի Բերնիցիա թագավորության տիրապետության տակ, որը հետագայի Նորթումբրիա թագավորության հյուսիսային հատվածն էր, սակայն անգլերի հսկողության տակ երկար չի մնացել, որովհետև պիկտերը հաղթել են նրանց ու մոտավորապես 10-րդ դարում Լոթիանը կցվել է Շոտլանդիայի թագավորությանը ։
Ստուգաբանություն
Անվան ծագումը վիճահարույց է։ Հավանաբար այն ծագել է բրիտերեն*Lugudūniānā (ժամանակակից վալլիերեն ուղղագրությամբ Lleuddiniawn) բառից, որը նշանակել է «Լուգուսի ամրոցի երկիր», որը կելտական դիցաբանության մեջ առևտրի աստվածն էր ։ Կարող է նաև անունն ստացած լինել այս տարածքով հոսող գետակից, որն այսօր կոչվում է Լոթիան Բուրն և որի անունը ծագում է բրիտանական lutna բառից, որը նշանակում է «ցեխոտ առվակ» կամ*lǭd բառից, որն իմաստային կապ ունի հեհեղի հետ (տե՛ս Լիդս) կամlǖch բառի հետ, որը նշանակում է «պայծառ, փայլուն» ։
Հայտնի լեգենդ կա այն մասին, որ անունը ծագել է Լոթ արքայի անունից, որն արթուրյան լեգենդներում Լոթիան թագավորն էր։ Անվան լատիներեն տարբերակը Laudonia է ։
Լոթիանն անգլերի տիրապետության տակ
Լոթիանն անգլերով բնակեցվել է վաղ շրջանում և կազմել Բերնիցիա թագավորության մի մասը, որը տարածվում էր դեպի հարավ՝ մինչև մերօրյա Նորթումբերլանդիա։ Շատ տեղանուններ վկայում են այն մասին, որ վեցերորդ դարից սկսած անգլերենը լայն տարածում է ունեցել այս տարածքում։ Անգլա-սաքսոնական կառույցների ավերակներ են հայտնաբերվել Աբերլեյդիում բազմաթիվ այլ արտեֆակտների հետ, այդ թվում՝ 9-րդ դարի անգլա-սաքսոնական մետաղադրամը ։
Շատ քիչ բան է հայտնի այս ժամանակաշրջանի Լոթիանի պատմությունից։ Այժմյան Յորքշիրի տարածքում նորվեգացիների բնակեցումից հետո Նորթումբրիան բաժանվել է երկու մասի, և թե որքան ազդեցություն են կրել անգլերը նորվեգացիներից, անհայտ է։ Բերնիցիան գոյություն է ունեցել որպես առանձին տարածք, որն ըստ որոշ նկարագրությունների, ունեցել է թագավոր, այլ նկարագրություններում՝ կոմս։ Այն առանձնանում էր մյուս անգլիական տարածքներից մերօրյա Շոտլանդիայի տարածքում գտնվող քրիստոնեական թագավորությունների հետ իր կապերի շնորհիվ, և ընդհանրություններ չի ունեցել հարավի՝ նորվեգական տիրապետության տակ գտնվող տարածքների հետ։ Ռոջեր Վենդովերցին գրել է, որ Անգլիայի արքա Էդգարը Laudian -ը 973 թվականին շնորհել է շոտլանդացիների թագավորին պայմանով, որ նա ենթարկվի, երբ էլ որ անգլիական թագավորը կամ նրա հաջորդները կրեն իր թագը։ Միջնադարյան պատմաբաններն ընդունել են, որ այդ պահից Լոթիանն անցել է շոտլանդական տիրապետության տակ։ Թվիդ գետը դարձել է de facto անգլաշոտլանդական սահմանը 1018 թվականի Քարհեմի ճակատամարտից հետո։
Վիլհելմ I Նվաճողը ներխուժել է Լոթիան ու անցել Ֆորթ գետը, բայց չի վերամիավորել այն։ Անգլո-սաքսոնական ժամանակագրություններում այս ժամանակահատվածի Լոթիանը հայտնի է Loðen կամ Loþen անուններով։ 1091 թվականին վերոնշյալ աշխատությունը նշում է, թե ինչպես Շոտլանդիայի թագավոր Մալքոլմ III-ը «իր բանակով Շոտլանդիայից դուրս եկավ դեպի Լոթիան», իսկ թագավոր Դավիթ I Շոտլանդացու օրոք Լոթիանում բնակվող մարդիկ բնութագրվել են որպես թագավորի «անգլիացի» հպատակներ։
Լեզու
Հետ-հռոմեական ժամանակաշրջանում Լոթիանում գերակշռում էին բրիտախոսները, որոնց լեզուն սովորբար անվանվում է քամբրիերեն ու սերտորեն կապված է վալլիերենի հետ։ Ըստ ուելսական ավանդության՝ Լոթիանը «Հին Հյուսիսի» (Hen Ogledd) մաս էր կազմում։ Այդ մասին վկայում են տեղանունները՝ Տրանենտը, Լինլիթգոուն, Փենիքուիկը ։
Անգլա-սաքսոնական ժամանակաշրջանում Հին անգլերենի նորթումբերական բարբառն է օգտագրործվել այս տարածքում։ Սկզբնապես սահմանափակվելով միայն Լոթիանով՝ լեզուն աճել, փոփոխվել ու տարածվել է դեպի Շոտլանդիայի հարթավայրերն ու դարձել շոտլանդերենը։ Լոթիանում անգլիական ծագմամբ տեղանուններից են՝ Հադդինգթոնը, Ինգլիսթոնը և Բրոքսբուրնը։
Լինելով Շոտլանդիայում այն փոքրաթիվ տարածքներից մեկը, որտեղ Գելական շոտլանդերենը երբեք գերիշխող չի եղել, այդ լեզվով տեղանունների առկայությունը վերագրվել է «կելտախոս հողատեր արիստոկրատիայի ու նրանց հաջորդների ժամանակավոր ներկայությանը 150-200 տարվա ընթացքում» ։
Տեղական կառավարություն
1973 թվականի տեղական կառավարման ակտով լուծարվել են կոմսության խորհուրդներն ու քաղաքային միաբանություններն ու դրանց փոխարեն ստեղծվել մարզերն ու շրջանները։ 1975 թվականի մայիսին Լոթիանի մարզային խորհուրդը պատասխանատվությունը վերցրել է կոմսության խորհուրդներից։ Լոթիանի տարածաշրջանը բաժանվել է չորս մասի՝ արևելյան, կենտրանական, արևմտյան Լոթիաններ ու Էդինբուրգ քաղաք։ Խորհուրդը պատասխանատու էր կրթության, սոցիալական աշխատանքի, ջրի, կոյուղու համակարգի ու տրանսպորտի համար (ներառյալ Էդինբուրգի ներսում աշխատող ավտոբուսները)։
1994 թվականի տեղական կառավարման ակտով Լոթիանի մարզային խորհուրդը փոխարինվել է նախկին չորս շրջանների առանձին խորհուրդներով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շոտլանդիա Կատեգորիա:Շոտլանդիայի բնակավայրեր
Վիլկիե Օմոն
Վիլկիե Օմոն (Villequier-Aumont), Ֆրանսիայում գտնվող համայնք, մտնում է Պիկարդիա երկրամասի կազմի մեջ։ Համայնքի գավառն է համարվում Էնա։ Մտնում է Շոնի համայքնի կազմի մեջ։ Համայնքի շրջանն է համարվում Լանը։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով կազմել է 632 մարդ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Բերինգերյան բրածոներ
Բերինգերյան բրածոներ, 18-րդ դարում հայտնաբերված քարի կտորներ, որոնց հայտնաբերումը համարվում է 18-րդ դարի ամենահայտնի գիտական խաբեություններից մեկը։
Բերինգերյան բրածոները իրենցից ներկայացնում են կրաքարի վրա տարբեր կենդանիների տեսքով փորագրված քարե կտորներ, որոնք 1725 թվականին հայտնաբերել է գերմանացի պրոֆեսոր, Վյուրցբուրգի համալսարանի Բժշկության ֆալուկտետի դեկան Յոհան Բարտոլոմեուս Ադամ Բերինգերը։ Բերինգերը հավատացած էր, որ դրանք բրածոներ են, և քանի որ դրանցից մի քանիսի վրա եբրայերենով գրված էր «աստված» բառը, նա ենթադրեց, որ դրանք աստվածային ծագման են։ Սակայն իրականում Բերինգերը խաբեության զոհ էր դարձել, որը նախապատրաստել էին նրա գործընկերները` մաթեմատիկոս Իգնաց Ռոդերիկը և պատմաբան Յոհան Գեորգ ֆոն Էկխարդտը։ Երբ Բերինգերը իմացավ ողջ ճշմարտությունը, մեծ աղմուկ բարձրացավ, որի արդյունքում Իգնացն ու Յոհանը պատասխանատվության ենթարկվեցին և արժանացան հանրության ամոթանքին ու արհամարհանքին։
Քարերից մի քանիսն այժմ ցուցադրվում են Օքսֆորդի համալսարանի թանգարանում և Թեյլերի թանգարանում (Նիդերլանդներ)։
Պատմություն
1725 թվականին Բերինգի խաբեբա գործընկերները կրաքարի բեկորների վրա մողեսի, գորտի և սարդի տեսքով փորագրություններ են անում։ Մի քանիսի վրա նրանք եբրայերեն, լատիներեն և արաբերեն «աստված» բառն են փորագրում։ Անգամ որոշ պատկերներ իրենցից ամբողջական պատմություն էին ներկայացնում. մեղուն թռչում էր ծաղկի ուղղությամբ, սարդը հարձակվում էր սարդոստայնում խճճված ճանճի վրա։ Նրանք այս քարերը թաղում են Այբելշտադտ սարի մոտ, որտեղ Բերինգերը հաճախ գնում էր պեղումներ կատարելու նպատակով։
Մասամբ Բերինգերի սխալմունքի պատճառ է հանդիսանում այն փաստը, որ այդ ժամանակաշրջանում բրածոների պեղումներն ու գիտական հետազոտությունները նոր-նոր էին ձեռնարկվում և գիտությանը շատ քիչ բաներ էին հայտնի պեղումների մասին։ Բացի այդ, պետք է նկատի ունենալ, որ Բերինգերը իր հայտնաբերած քարերին երբեք «բրածո» անվանումը չի տվել։ Նա համոզված էր, որ դրանք աստվածային ծագում ունեն։ Նա նաև քննարկել է մեկ այլ վարկած, ըստ որի դրանք հեթանոսական փորագրություններ են։ Սակայն շուտով բացառել է այդ տարբերակը, քանի որ այդ ժամանակ հեթանոսները գաղափար չունեին «աստված» բառի վերաբերյալ։
Ռոդերիկն ու Էկխարդտը շարունակում էին կեղծ բրածոներ ստեղծել, սակայն տեսնելով, որ Բերինգերը լրջորեն տարվել է պեղումներով, նրան ճշմարտությունն են ասում`չնշելով, որ այդ ամենի հեղինակները հենց իրենք էին։ Սակայն Բերինգերը նրանց չի հավատում, չնայած որ ինքն էլ որոշ տարօրինակություններ էր նկատել և իր գրքի առաջին հրատարակությունում նշում է, որ պատկերներն այնքան հստակ են, որ կարելի է մտածել, թե դրանք շատ բծախնդիր քանդակագործի ձեռքի աշխատանք են։ Բերինգերն իր գրառումներում իր կոլեգաներին որակում է որպես երկու անտագոնիստներ, ովքեր ցանկանում են վարկաբեկել իրեն։ Նա նրանց դատի է տալիս իր արժանապատվությունը վիրավորելու համար։ Դատավարության որոշ փաստաթղթեր պահպանվել են։ Իրենց ցուցմունքներում երկու խաբեբաները նշում են, որ իրենց նպատակն էր վարկաբեկել Բերինգերին, քանի որ «նա այնքան գոռոզ էր և բոլորիս արհամարհում էր» ։
Արդյունքում խայտառակվեց ոչ միայն Բերինգերը, այլ նաև Ռոդերիկն ու Էկխարդտը։ Ռոդերիկը ստիպված էր լքել Վյուրցբուրգը։ Էկխվարդտը կորցրեց իր պաշտոնը և գրադարանների արխիվներից օգտվելու իր արտոնությունը։ Այս ամենը խոչընդոտեց իր իսկ գիտական հետազոտություններին, որոնք այդպես էլ անավարտ մնացին։ Քարերը հայտնի դարձան Լյուգենշտայն (Lügensteine) անվամբ, որը թարգմանաբար նշանակում է կեղծ քարեր։ Դրանցից մի քանիսը հասել են մինչև մեր օրեր։
Այս պատմությունը ներառված է աշխարհագրության և երկրաբանության որոշ դասագրքերում։ Ասում են`Բերինգերը մինչև կյանքի վերջ փորձել է գտնել և գնել այդ քարերի բոլոր օրինակները, որպեսզի խուսափի հետագա խայտառակությունից։
1768 թվականին`Բերինգերի մահից հետո, լույս է տեսնում նրա գրքի երկրորդ հրատարակությունը, որը 1963 թվականին թարգմանվում է անգլերեն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հնագիտական խաբեություններ
Մրգով կինը
Մրգով կինը (նկարի մաորական անվանումը՝ «Eu haere ia oe» թարգմանվում է ինչպես՝ «Ու՞ր ես դու գնում») Պոլ Գոգենի նկարը։ Այն նկարվել է 1893 թվականին, այն ժամանակ, երբ նկարիչն առաջին անգամ տեղափոխվել է Տահիտի։ Ի սկզբանե կտավը ձեռք է բերել Իվան Մորոզովը, և մինչև 1948 թվականը կտավը կազմում էր նրա հավաքածուի մի մասը։ 1948 թվականից սկսած` նկարը մշտապես եղել է Պետական Էրմիտաժում։ Կա նկարի ևս մեկ տարբերակ` նկարված 1892 թվականին, որն այնքան էլ հայտնի չէ, այն գտնվում է Շտուտգարտի պետական պատկերասրահում։ Այն ներառում է մի շարք տարբերություններ նկարի մյուս տարբերակից։
Անվանումը և ստեղծման տարեթիվ
Տահիտական և մաորական անվանումը Պոլ Գոգենը տվել է իր աշխատանքների մեծ մասին։ «Մրգով կինը» նույնպես բացառություն չեղավ նա այն անվանեց «Eu haere ia oe»։ Արվեստագետներ Բուժեն և Դանիելսոնը իրենց աշխատանքներում՝ նվիրված Գոգենին, կտավը թարգմանել են «Ու՞ր ես դու գնում»։ Իր մեջ հարցական ներառող անվանումները նույնպես համարվում էին նկարչի առանձնահատկություններից։ 1893 թվականին հենց ինքը Գոգենը ստորագրել էր իր նկարի ներքևի ձախ անկյունում, բայց մի քանի արվեստագետներ հերքում էին այդ փաստը։
Բեռնարդ Դորիվալը և Չառլզ Ստերլինգը ենթադրում էին, որ Գոգենը «Մրգով կինը» նկարել է 1892 թվականին, իսկ ստորագրությունը ավելացրել է հետագայում։ Իրենց խոսքը նրանք հիմնավորել են նրանով, որ կտավի վրա կանանց Գոգենը ավելացրել է 1891-1892 թվականներին, ոչ թե հաջորդ թվականներին։
Նկարագրություն և սյուժե
Իրադարձությունը, որը նկարել է նկարիչը, տեղի է ունենում տահիտական գյուղում. դիտողի առաջ երևում է երկու փոքրիկ տնակ՝ ծածկված տերևով։ Առջևի պլանում երևում է մի երիտասարդ տահտիական կին, որը իր ձեռքում պահում է կանաչա-կիտրոնավուն մանգո, նրա տեսքը հիշեցնում է ջուր լցնելու աման(մեկ այլ տեսակետում ասվում է, որ նկարի հերոսին իր ձեռքում պարանի օգնությամբ բռնել է հատուկ ջրի համար նախատեսված հարմարանք, որը պատրաստված է դդումից և նա գնում է ջրի հետևից)։ Տահտիանկայի դեմքը լուրջ է և արտահայտիչ, հայացքը՝ ուշադիր։ Կա մի վարկած, որ նկարի հերոսուհու կերպարում պատկերված է նկարչի մանկահասակ կինը, տահտիանկա Տեխուռան, այս վարկածը առաջ է քաշել արվեստագետ Անի Դիստելը։ Կնոչ վառված և թուխ մարմինը դիտողին ինքնըստինքյան հիշեցնում է հասուն (հասած) միրգ, ներկայացված ոսկե-շականակագույն երանգներով և այն դիտմամբ ներկայացված է մակերեսային։ Կոնկրետ անավարտ սահմանը, նկարագրող կանացի կազմվածքի, դարձնում է այն ավելի թանձր և արտահայտիչ, տալիս է կշռելիություն և տեսք։ Տահիտանական նկարը աղջնակի ֆոնի վրա բավական է ամփոփվում. նկարում չկա արևի ճառահայթներ կամ քամու երանգներ, բայց արևադարձային տապը արտահայտված է կնոջ մարմնի գույնի վրա, և կապույտ երկնքում, և անշարժ տերևների և շորերի հետքերի վրա։ Կարմիր հագուստի վրայի կանաչ հետքն անդրադարձել է ծալքերի վրա, որն առանձնացնում է աղջկա գլխի վերևում գտնվող ծառերին, որի պատճառով նա թվում է բնության անբաժանելի մասը։
Նկարի պատմություն
Մոսկվայի առևտրական Իվան Աբրահամովիչ Մառոզովը՝ առևտրական դինաստիայի արդյունաբերողների դինաստիայի ներկայացուցիչը և նկարիների հայտնի կոլեկցիոները, եղել է առաջինը, որ ձեռք է բերել կտավի վրձինները («Զրույց», «Նկար սիրամարգերի հետ», «Քաղցր երազանք») 1907 թվականին։ Նկարչից արված հաջորդ խոշոր գնումը կատարել է արտ-դիլեր Ամբրուզա Վոլլարան, այն տեղի է ունեցել 1908 թվականին և բերեց Մարոզովին հինգ նկար, որոնց մեջ գտնվում էր «Մրգով կինը»։ Գոգենի կտավը տեղադրվել է կոլեկցիոների առանձնատանը և այնտեղ եկող հյուրերի մոտ առաջացրել է երկդիմի ռեակցիա, նրանցից ոմանք հիանում էին նկարչի տաղանդով, իսկ ոմանց մոտ առաջ է բերել զայրույթ։ 1918 թվականի դեկտեմբերին Մարոզովի հավաքածուն ազգայնացվեց բոլշևիկների կողմից, մի քանի ամիս անց վերակազմվել է «Երկրորդ նոր արևմտյան արվեստի թանգարանում»(«Առաջին թանգարանում» ցուցադրվել է Շչուկինի հավաքածուն)։ 1923 թվականին, Մորոզովի երկրից հեռացումից հետո, երկու արևմտյան թանգարանները միացան Պետական նոր արևմտյան լեզուների թանգարանին (ԳՄՆԶԻ)։ Այստեղ «Մրգով կինը կտավը գտնվել է մինչև 1948 թվականը»։
Նկարչական յուրահատկություններ
«Մրգով կինը» կտավում ցայտուն կերպով երևում է ստեղծագործական մեթոդը, որի համար շատ ժամանակ մեղադրում էին նկարչին, որ նա խախտել է համաչափությունը ։ Քննադատները նշում են, որ «Մրգերով կինը» կտավում պատկերված են մի քանի նկարներ միասին, Գոգենը պոլոնեզիայում գրում է, որ գունապնակում առավել աչքի են ընկնում պայծառ գույները, էկզոտիկ դեկորացիաները, բացառիկ պոեզիան։ Մարդկանց արտաքինը նկարում պատկերված է սաստիկ սեղմված և արևդարձային պեյզաժի ձևով  ։ Սա ցույց է տալիս մարդկանց կապը միջավայրի հետ, որը միշտ գերակշռել է Գոգենի աշխատանքներում։ Նկարիչը միշտ ավելի ուշադրությունը դարձրել է դեկորացիայի վրա։ Նկարի գլխավոր հերոսը Տատյանան է, ով իր ձեռքերում պահում է մրգեր, ըստ որոշ քննադատների նկարի աղջիկը մարմնավորում է Եվային։ Բայց կարծում են նաև, որ հերոսը նման է բիբլիական աստվածուհու։ Մրգերով կինը կտավով կարել է պատկերացում կազմել պոլոնեզիական շրջանի մասին, որտեղ Գոեգենը նկարել է կիսամերկ աղջկա արևադարձային մրգերով։ Վերջինս պատկերել է կտավում, արգելված պտուղը, որը քրիստոնեությամն մեջ մեղք է, բայց պատկերել է նաև մայրությունը, առատությունը, պտղաբերությունը ։ Կտավի ետևի պատում ևս իմաստ կա (համահունչ հիմանակն թեմային), ձախ կողմում չամուսնացած աղջիկ, իսկ աջում կին, որի գրկում երեխա է։ Ասում են նաև այն, որ Գոգենն այս կտավը նկարել է այն ժամանակ, որբ կինը հղի էր։ Նկարի հետևի ֆոնում նկարված են աղջիկներ, ինչը հիշեցնում է պարսկական ոճ, սիկ ձաղ կղմի ներքևի հատվածը հիշեցնում է ճապոնական ոճ։ Սակայն նկարի որոշ հատվածներ հատուկ է միայն այս նկարչին։ Այս կտավը հիմանկանում վերցված է «Երբ եք դուք ստեղծում» կտավից (այս կտավը համեմատել են Գոգենի «Սև խոզը» և «Te Fare Hymenee» կտավների հետ)։
Հին տարբերակ
Ի տարբերություն «Մրգով կինը » 1893 թվական, տարբերակի, որը պահպանվում էր Պետական պատկերասրահում՝ Շտուտգարտայում, այն համարյա չի օգտագործվում և համարվում է Գոգենի ամենահին տահիտիական նկարնեից մեկը։ Բացի դրանից 1892 թվականին կտավը ավարտվեց և եկավ իր վերջնական տեսքին։ Առաջին նկարում աղջկա ձեռքին միրգ չկա, դրա փոխարեն նա իր ձեռքերում բռնել է փոքր գայլի ձագ ։ Տեղացի աղջիկը 1893 թվականի կտավում, գտնվում է նկարի ծայրին ավելի մոտ, մինչ դեռ 1893 թվականի նկարում աղջիկը գտնվում է նկարի կենտրոնին ավելի մոտ, որի հաշվին նրա պատկերն ավելի գեղեցիկ է թվում։ Երկրորդ նկարում հերոսուհու հագուստը և զարդարանքները ավելի արտահայտիչ են, որը դիտողին թույլ է տալիս տեսնել նկարի սիմվոլիկ կոմպոզիցիաները։ Շտուտգարտի տարբերակում սիմվոլիզմը հիմնականում բացակայում է, իսկ նկարչի կողմից պատկերված տեսարանը ներկայացնում է ավելի կենցաղային միջավայր։ 1893 թվականի աշխատանքը իր հերթին երևում է ավելի տենսնվող տարբերակ «Մրգով կինը» կտավի և նրա ի հայտ գալով առաջին նկարը կորցնում է իր հմայքը։
Ֆիլատելիայի վրա
1970 թվականի դեկտեմբերի 23-ին տասներեք կոպեկանոց նկարի ՝ «Մրգով կինը» նամականիշը տեղադրվել է ԽՍՀՄ-ի փոստի վրա « ԽՍՀՄ արտասահմանյան գիր թանգարան։ 1972 թվականին ավիափոստային նամականիշը, որն արժեր երկու ռեալ, վերարտադրվել է «Մրգով կինը» հրատարակվել է Ֆուջեյրայի Էմիրություններում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Պոլ Գոգենի նկարներ Կատեգորիա:1893 նկարներ Կատեգորիա:Մերկ կանանց պատկերով նկարներ Կատեգորիա:Էրմիտաժի նկարներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի արվեստ
Սև ուրբաթ (մեծ զեղչեր)
Սև ուրբաթ, լինում է ԱՄՆ-ում Գոհաբանության տոնի ուրբաթ օրը։ Դրանից սկսվում է ավանդական ամանորի զեղչերի տոնավաճառը։ Սև ուրբաթ կազմակերպելու ավանդույթը այդ օրը հաստատվել է դեռևս 19-րդ դարում, իսկ տերմինը՝ «Սև ուրբաթ», հայտնվել է 1966 թվականին և օգտագործվում էր հիմնականում ԱՄՆ-ի արևելյան մասում։ Այն պատճառով, որ Գոհունակության օրը նշվում է նոյեմբերի 4-րդ ուրբաթ օրը, դրա համար Սև ուրբաթը ընկնում է նոյեմբերի 23-30 ժամանակահատվածում։ Սև ուրբաթը չի համարվում ավանդական տոն, բայց աշխատողների մեծամասնությունը այդ օրը արձակուրդ են վերցնում, բացառությամբ մանրածախ առևտրի աշխատակիցներից, քանի որ այդ օրը գնորդների թիվը զգալիորեն մեծանում է։ Սև ուրբաթի օրը խանութները բացվում են շատ շուտ, մոտ առավոտյան 5-ին, իսկ որոշ մեծ առևտրային կենտրոններ՝ նույնիսկ կեսգիշերին։ Առաջին գնորդներին առաջարկվում են մեծ զեղչեր՝ 50-80%, դա արվում է նրա համար, որ խանութ ներգրավեն ավելի շատ գնորդների։ «Սև ուրբաթ» տերմինը առաջին անգամ հայտնվել է Ֆիլադելֆիայում և նշանակում էր ճանապարհների խցանում ուրբաթ օրը Գոհունակության տոնից հետո ։ Ռուսաստանում մի շարք ընկերություններ 2010-ական թվականներին անցկացրին նմանատիպ զեղչեր ։
Զանազան զեղչերը ԱՄՆ-ում (վիճակագրություն)
ԱՄՆ-ն ժամանակ առ ժամանակ հրապարակում է Գոհունակության տոնի վաճառքի տվյալները :. Վիճակագրությունը ցույց է տալիս, որ ԱՄՆ-ի մանրածախ առևտրի շուրջ 20%- կատարվում է «Սև ուրբաթ»-ի և Ամանորի միջև ընկած ժամանակահատվածում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի տնտեսություն Կատեգորիա:Ուրբաթ Կատեգորիա:Մանրածախ առևտուր Կատեգորիա:Ոչ պաշտոնական տոներ
Իսմո Գոմերցի
Իսմո Գոմերցի, հայ ագգային-ազատագրական շարժման գործիչ, ֆիդայի ։ Ֆիդայի Մկրտիչ Գոմերցու կինը և զինակիցը ։
Կենսագրություն
Ծնվել է Մուշ քաղաքից 8 կմ հեռավորության վրա գտնվող Գոմեր գյուղում, որն ուներ ընդամենը 80 տնտեսություն։ Գոմերցի Իսմոյի ընտանիքը բաղկացած էր 42 հոգուց։ Գերդաստանի հպարտությունը գեղեցկուհի Վարդիկն էր, որին առևանգել էր քուրդ աշիրապետ Ալոն։ Իսմոն տիրապետում էր ձիավարությանը և ամուսնու հետ, տղամարդու շորեր հագած, երկար ժամանակ Ալոյից վրեժխնդիր լինելու նպատակով հետապնդել էր նրան լեռներում ու ճանապարհների վրա։ Իսմոյի ամուսինը՝ Մկրտիչը, սպանում է Ալոյին և միանում Գևորգ Չաուշի խմբին։ Նա պատվիրում է Իսմոյին զգույշ լինել ընտանիքի համար։ Հաջորդ օրը Ալոյի վրեժը քրդերը լուծում են Իսմոյենց գերդաստանից։ Նրանք հարձակվում են Գոմեր գյուղի վրա, այն ավերելուց հետո կոտորում են Իսմոյենց գերդաստանը ու հրկիզում նրանց տունը ։
Իսմոյի ամուսնու քույրը՝ Սանամը, որն ավարտել էր Մուշի օրիորդաց դպրոցը և տիրապետում էր թուրքերենին, Իսմոյին և երեխաներին հագցնում է թուրքի շուրեր, և որպես թրքուհիներ՝ նրանք դիմում են փախուստի ։
Մեծ Եղեռն
Մեծ Եղեռնի օրերին, երբ հայ գաղթականները կա՛մ բախտի բերմամբ փրկվել էին, կա՛մ սպանվել իրենց հողի վրա, Գոմեր գյուղը հայտնվել էր կրակի ու ծխի մեջ։ 42 հոգանոց գերդաստանից ընդամենը 5 հոգի էր փրկվել՝ Սանամը, Իսմոն, դուստրը՝ Ռեհանը (5 տարեկան), կրտսեր որդին՝ 3-ամյա Համբարձումը, և 40 օրական Առաքելը։ Փրկված գոմերցիները, ինչպես ամբողջ Մուշն ու Սասունը ապաստանել էին Անդոկ լեռան վրա։ Իսմոն ու Սանամը երեխաներին մի կերպ հասցրել էին Անդոկի մութ անտառները։ Կանանց փոքր խմբով երեխաների համար հետ հաց գտնելու նպատակով, երբ մի անգամ իջել էին ավերված գյուղերը, նրանց վրա հարձակվել էին զինված ասկյարները։ Ոսկի որոնելու նպատակով նրանք քրքրել էին կանանց մազերը, հագուստը, գեղեցիկ աղջիկներին բռնաբարել էին, ուշաթափվել էր գեղեցկուհի Սանամը, Ռեհանի վախից փակել էր աչքերը և անշնչացել։ Ասկյարներից մեկը հարձակվել էր Իսմոյի վրա։ Վերջինս փորձել էր պաշտպանել երեխաներին, սակայն ասկյարը գնդակահարել էր փոքրիկ Համբարձումին մոր գրկում։ Ուշագնաց Իսմոն արթնացել էր Առաքելի լացի ձայնից։ Ուշքի գալով՝ նա Ռեհանի, Սանամի և Առաքելի հետ վերադարձել էր Անդոկ, որտեղ դիրք գրաված ֆիդայիները իրենց պաշտպանության տակ էին վերցրել անզեն բնակչությանը։ Իսմոն փոքրիկ Առաքելին թողել էր Սանամի պաշտպանությանն ու զենք վերցնելով՝ միացել էր ֆիդայիներին ։
Իսմոն ստանձնել էր անպաշտպան կանանց ու երեխաների քարավանի ավագությունը։ Երկար դեգերումներից հետո Իսմոն իր փոքրիկ խմբով միացել էր Անդրանիկ Օզանյանի հետևից գնացող գաղթականությանը։ 1918 թվականին նրանք հասել էին Դիլիջան։ Գաղթականության հետ էր նաև հայդուկապետ Աղբյուր Սերոբի կինը՝ Սոսե Մայրիկը։ Շուտով լուր է հասնում, որ Վանի և Վասպուրականի գաղթականությունը Պարսկաստանով գալիս է Արևելյան Հայաստան, սակայն նրանք շրջապատված էին թուրքական զորաբանակներով, որոնք անխնա կոտորելու էին նրանց։ Անդրանիկ Օզանյանը իր զորքով և գաղթականների մի մասով հետ էր դարձել նորից Նախիջևան։ Թշնամուն խաբելու և նրան խուճապի մատնելու համար գաղթականների մեջ գտնվող բոլոր երիտասարդ կանայք և աղջիկները Անդրանիկի կարգադրությամբ զինվորական հուգուստ էին հագել և ձի նստել։ Իսմոն փոքրիկ Առաքելին կապել էր մեջքին ու ձի նստելով՝ մտել էր առաջավոր զորախմբի մեջ։ Անդրանիկի այդ ջոկատն անաղմուկ գրավել էր Ջուլֆայի կամուրջը։ Համարձակ գրոհով նրանք գրավել էին նաև Խոյը, սակայն առաջանալ չէին կարողացել, ստիպված նահանջել էին։ Արագընթաց վազքի ժամանակ Իսմոյի ձին ծառս էր եղել, արձակվել էին մեջքի կապերը, և երեպան ընկել էր ջրափոսը։ Իսմոն չէր հասցրել հապճեպ կանգնեցնել ձին։ Զորավար Անդրանիկը, նկատել էր զինվորական հագուստի տակ ծպտված կնոջը և ակնթարթորեն գետնից վեր էր բարձրացրել մանկիկին ու մեկնել նրան։ Ջուլֆայից ու Նախիջևանից նորից հասել էին Գորիս ու Էջմիածին։ Իսմոն Առաքելին հանձնել էր Գյումրիի շվեդ-նորվեգական որբանոցը, մինչև կարողանար տան հարցը լուծել։ 1927 թվականին նա երեխային ետ էր վերցրել ։
Ընտանիքը
Ամուսինը՝ Մկրտիչ,
Գոմերցի Իսմոն մահացել է 72 տարեկան հասակում ։ Փոքրիկ Առաքելից սերվածները այժմ կոչվում են Հախվերդյաններ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ ֆիդայիներ
Ֆինլանդիայի հրետանու թանգարան
Ֆինլանդիայի հրետանու թանգարան (Suomen Tykistömuseo), զինվորական մասնավոր թանգարան Ֆինլանդիայի Հյամեենլիննա քաղաքում։ Մինչև 2004 թվականը կոչվել է Հրետանային թանգարան, իսկ 2013 թվականի մայիսի 18-ից՝ Ռազմական թանգարան (Museo Militaria)։
Թանգարանը նվիրված է հրետան պատմությանը՝ 15-րդ դարից մինչև մեր օրերը։ Թանգարանը հիմնադրվել է 1977 թվականին Նիինիսալո քաղաքի Կանկաանպյաա գյուղում։ Հրետանին գյուղում մնացել է մինչև 1997 թվականը, այնուհետև տեղափոխվել Հյամեենլիննա։
Թանգարանի պատմություն
Թանգարանը հիմնադրվել է 1977 թվականին Նիինիսալո քաղաքի՝ Կանկաանպյաա գյուղում, որ մոտ էր գտնվում հրետանային կայազորին։ Այն բացվել է 1977 թվականի հուլիսի 2-ին։ Թանգարանը գտնվել է լքված տարրական դպրոցում։
Առաջին հարկ՝ 1400-ականներից 1918 թվականներ
Թանգարանի առաջին հարկի ցուցահանդեսը հիմնականում պատմում էր Ֆինլանդիայի հրետանային պատմությունը՝ 15-րդ դարից մինչև Ֆինլանդիայի քաղաքացիական պատերազմը։ Իրերի հիմանական թեմաներն են՝ Շվեդիայի կառավարություն, ինքնավարություն, անկախության համար պատերազմը։ Ցուցանմուշների շարքում էր 1804 թվականի Շվեդիայի՝ Helvig մոդելի 6 ֆունտ կշռող թնդանոթը։ Այն նաև Հայրենիքի փառքի սրահ է, որտեղ պարգևատրվել են Ֆինլանդիայի պաշտպանները։
Երրորդ մաս՝ 1945-ից 2000 թվականներ
Թանգարանի երրորդ հարկում պատմում է Ֆինլանդիայի հրետանային պատմության Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից մինչև 2000-ական թվականներ ընկած ժամանահատվածի մասին։ Իրերի հիմնական թեմաներն են՝ Զինվորական հրետանանին ավանդույթներ, 1812-1960 թվականների զինվորների խաղալիք ցուցահանդես, Հրետանի, 1960-1980 թվականների հրետանու զարգացումը, Զորանիցի և կայազորների կյանքը, Մեխանիկա և էլեկտրոնիկայի գործիքներ։
Հրետանային սրահ
Սրահը գտնվում է մի շենքում, որը մի ժամանակ ծառայել է կայուն և պարունակում է մոտ մի քանի հարյուր ձի։ Սենյակում կա մոտ երեսուն պատմական արժեքավոր գործիքների հավաքածու։ Սրահում հիմնականում հրացաններ են և ձիաքարշեր։
Հրետանային բակ
Սրահում ցուցադրվում է հրետանային հավաքածուի հիմնական մասը։ Շուրջ մի քանի հարյուր հրետանիներ։ Ի թիվս ցուցանմուշների, որոնք նախագծվել և փորձարկվել են Ֆինլանիդայի կողմից 1940-1944 թվականների ընթացքում 300 մմ ականանետ էր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆինլանդիայի թանգարաններ
Սպիններ
Սպիններ (fidget spinner, hand spinner), պտտվող, հակասթրեսային ձեռքի խաղալիք։ Սպինների կենտրոնում գտնվում է մետաղյա կամ կերամիկական առանցքակալ, որի շուրջը տեղադրված են մի քանի թիակներ և ծանրացուցիչներ։ Խաղալիքը պատրաստված է մի քանի նյութերից, ինչպիսիք են արույր, չժանգոտվող պողպատ, տիտան, պղինձ և պլաստիկ ։ Առանցքակալների բաղադրությունն ու դիզայնը ազդում են պտույտի և թրթռումների հաճախականության վրա՝ ստեղծելով յուրահատուկ զգայական հետադարձ կապ։
Սպինները գովազդվում է որպես ուշադրության կենտրոնացման հետ կապված խնդիրներ ունեցող մարդկանց կամ նրանց օգնելու միջոց, ովքեր զգում են անհանգստություն, օրինակ՝ ուշադրության պակասի և հիպերակտիվության համախտանիշ, աուտիզմ, տագնապային խանգարումներ և այլ նյարդային էներգիայի և սթրեսի խթան հանդիսացող հիվանդությունների դեպքում։ Փորձագետները տարակարծիք են, մի մասը կարծում է, որ սպինները օգտակար է առողջությանը, մյուսները ժխտում են, հիմնավորելով, որ այն հիմնականում շեղում է, ոչ թե կենտրոնացնում։
Սպինները հորինվել է 1990 թվականին, բայց հայտնի է դարձել 2017 թվականին, նրա ճանաչելիությունը գնալով աճում է։ Թեև սպինները հաճախ ներկայացվում է որպես առողջության համար օգտակար խաղալիք, այն դպրոցականների համար դարձել է ավելի հանրաճանաչ իր հնարքների բազմազանությամբ։ Արդյունքում ԱՄՆ-ի որոշ դպրոցներում այն արգելվել է որպես երեխաներին ուսման գործընթացից շեղող խաղալիք, բայց որոշ դպրոցներում դրանից օգտվում են աշակերտների ուշադրությունը կենտրոնացնելու համար։
Պատմություն
Մի շարք հայտնի լրատվամիջոցների կողմից, ինչպիսիք են The New York Times-ը New York Post-ը նշում են, որ սպինները ստեղծվել է ինժեներ, քիմիկոս Կետրին Խետինգերի կողմից։ Նա նշել է, որ խաղալիքի ստեղծման գաղափարը նրա մոտ առաջացել է Իսրայելում այն բանից հետո, երբ նա տեսել է, թե ինչպես են արաբ երեխաները քարեր նետում ոստիկանների վրա։ Նրա մոտ միտք է ծագել ստեղծելու հանգստացնող խաղալիք, որը թույլ կտար երեխաներին ազատվել կուտակված էներգիայից և կնպաստեր խաղաղության հաստատմանը։ Սակայն հարցազրույցներից մեկում նա հայտնել է, որ խաղալիքը ստեղծել է իր դստեր համար, որը աուտոիզմ հիվանդությամբ էր տառապում, որը դրական էր անդրադառնում երեխայի մկանային աշխատանքի վրա։ Կետրինը չէր կարողանում խաղալ երեխայի հետ, դրա համար էլ նրա համար խաղալիք է պատրաստել թերթից և կպչուն ժապավենից։ Խաղալիքը կարճ ժամանակում լայնորեն ճանաչվել է։ Կետրինն այն սկսել է պատրաստել և վաճառել Ֆլորդայի գեղարվեստի տոնավաճառում։
1993 թվականին Կետրինն արտոնագրում է կլոր և պտտվող խաղալիքի գյուտը՝ պատրաստված փափուկ պլաստիկից, որը կենտրոնում պահվում էր մատների օգնությամբ։ Սակայն խաղալիքներ պատրաստող Hasbro ընկերությունը վերլուծությունից հետո հրաժարվել է գործարքից։
Կետրին Խետինգերից բացի խաղալիքի արտադրությամբ զբաղվել է նաև Սկոտտ Մաք Կոսկերին։ 2017 թվականի մայիսի 4-ին, հարցազրույցի ժամանակ նա նշել է, որ հորինել է մետաղից պատրաստված պտտվող սարքը, քանի որ այն օգնել է իրեն հուզված ժամանակ։ Այնուհետև հաղորդել է, որ սարքի արտադրության ու վաճառքի համար սկսել է պատվերներ ստանալ, և նա սարքին անվանել է Torqbar։ Շուտով, բացի նրանից, սարքի արտադրությամբ սկսել են զբաղվել տարբեր մարդիկ։ Ներկայումս սպինների արտոնագրված վիճակն անհասկանալի է ։
Արձանագրված աճ
2016 թվականի դեկտեմբերի 23-ին, Ջեյմս Պլաֆկը Ֆորբսում հրատարակել է մի հոդված, որտեղ սպինները անվանում է «2017 թվականի պարտադիր գրասենյակային խաղալիք»։ Մարտ ամսվա վերջին, YouTube և Reddit սոցիալական լրատվամիջոցներից օգտվողները սկսեցին վերբեռնել տեսանյութեր, որտեղ կատարվում և քննարկվում են բազմաթիվ հնարքներ սպինների օգնությամբ ։ Հաղորդվել է, որ Etsy մի քանի վաճառողներ սեփական դիզայնով սպիններներ են ստեղծել և վաճառել։
Ըստ Money ամսագրի տվյալների, սպինների ճանաչելիությունն աճել է 2017 թվականի ապրիլին, նույն ամսին կտրուկ աճել է Google կայքում «սպիններ» արտահայտությամբ հարցումների թիվը։ Մայիսի 4-ի դրությամբ, Amazon-ում սպիններների տարբեր տեսակները գրավել են 20 ամենավաճառվող խաղալիքների բոլոր տեղերը։ Ըստ հաղորդագրությունների մեծամասնությանը, սպիններների ժողովրդականությունը արագ կավարտվի, ինչպես դա եղավ 2016 թվականին շշերի նետման հետ։ New York Post թերթը 2017 թվականի ապրիլի 27-ին գրել է, որ «այսպես կոչված սպիններները սթրեսից ազատվելու պարզ և էժան խաղալիքներ են, սա անցողիկ ոգևորություն է, որի մասշտաբները կլանել են ամբողջ երկիրը և խանութները չեն հասցնում ապահովել պահանջարկը»։
Գործածությունը ԱՄՆ-ի դպրոցներում
2017 թվականին Ամերիկայում սպիներների նկատմամբ հետաքրքրության աճը հասցրեց նրան, որ շատ երեխաներ և անչափահասներ սկսեցին դրանք օգտագործել նաև դպրոցներում։ Դպրոցներից հայտնում էին, որ երեխաներն անգամ վաճառում և փոխանակում էին դրանք։ Boston Globe-ը մեջբերել է Նյու Հեմփշիր նահանգի 6-րդ դասարանի ուսուցչի խոսքը, որ երբ մենք վերադարձանք արձակուրդներից ընդամենը մի քանի երեխաներ ունեին սպիններ, հետո դրանք հայտնվեցին ևս մի քանիսի մոտ, որից հետո դրանք նորաձև դարձան ։ Մի շարք դեպքերում հայտնում էին, որ սպիններն օգնում է երեխաներին կենտրոնանալու դասերի վրա։ Chicago Tribune-ն գրում է, որ ներկայումս հաճախ ենք հանդիպում, որ երեխաներն օգտագործեն որևէ հակասթրեսային կամ այլ առարկա, որ օգնում է նրանց հանգստանալու և կենտրոնանալու։ Երեխաների կողմից սպիններների հաճախակի օգտագործման արդյունքում ԱՄՆ-ի մի շարք նահանգներում արգելվել է տվյալ խաղալիքի գործածումը ։ Արգելքի հիմնական պատճառն ըստ ուսուցիչների, դա այն է, որ երեխաները շեղվում են կրթական գործընթացից։ Թեյլոր-Կլաուսը նշում է, որ երեխաները շատ հաճախ չեն հասկանում, թե ինչպես կիրառեն հակասթրեսային խաղալիքը և ամբողջ ուշադրությունը կենտրոնացնում են խաղալիքի վրա, նա նշել է նաև, որ սպիները ապակենտրոնացնում է տեսողական կոնտակտը, առաջացնում է աղմուկ և նպատակահարմար չէ դասասենյակի համար։ Իլինոյսի դպրոցներից մեկում քննարկվել է սպիններների արգելքը, տնօրենի օգնական Մինա Գրիֆիտը հայտնել է, որ մենք ունենք երեխաներ, որոնց սովորեցրել են, թե ինչպես պետք է ճիշտ օգտագործել սպիները, իսկ մյուսների համար դա ուշադրությունը շեղող միջոց է։ Այն սովորողների համար, որոնք ֆիզիկական կամ մտավոր սահմանափակ հնարավորություններ չունեն, սպինները միայն խաղալիք է։ Կարծիք կա, որ այն օգնում է դեպրեսիայով և աուտիզմով տառապող մարդկանց։ Մոնեյ ամսագիրը գրում է, որ սպիներն ի սկզբանե ստեղծվել է, որպես հանգստացնող միջոց։ Կան նաև մարդիկ, որոնք սպիներ օգտագործելու մասնագիտական կարողություններ ունեն և աշխատում են աուտիզմով հիվանդ երեխաների հետ։ Ֆորբս ամսագիրը գրում է, որ վերջին հաշվով վերջնականապես ուսումնասիրված չէ այն հանգամանքը, թե իսկապես սպինները կարող են օգնել հոգեկան առողջության խնդիրներ ունեցող մարդկանց, թե` ոչ։
Գերմանիան արգելում է
Ըստ Associated Press-ի և Washington Post-ի հաղորդման 2017 թվականի մայիսին Ֆրանկֆուրտի օդանավակայանում բռնագրավվել է 35 տոննա կշռով սպիններների խմբաքանակ և նախատեսվում էր ոչնչացնել հազարավոր սպիններներ։ Պատճառաբանվում է, որ Չինաստանից ներկրված սպիններների թեստավորման արդյունքում պարզվել է, որ խաղալիքի պտտական շարժումից կարող են մասեր պոկվել, որը շնչահեղձության պատճառ կարող է հանդիսանալ։ Ինչպես նաև գիտությունը սպիններների օգտակարության մասին լռում է, իսկ Գերմանիան չի պատրաստվում ռիսկի դիմել։ Բացի այդ սպինները կուլ տալու պատճառով մի աղջնակի վիրահատելու դեպք է գրանցվել Գերմանիայում։ Մաքսային մամուլի քարտուղար Քրիստինե Ստրոսն ասել է, որ բացակայում են այլ անհրաժեշտ մանրամասներ, ինչպիսիք են ընթեռնելի հրահանգները և տեղեկատվությունն այն մասին, թե որ ընկերությունում է արտադրված արտադրանքը ։
Կրոնական մեկնաբանություն
Սպինների ժողովրդականությունը հանգեցրել է նրան, որ զուգահեռներ են անցկացվում կրոնական վարդապետության հետ։ Քրիստոնեության որոշ ճյուղեր կարծում են, որ խաղալիքը կարող է ներկայացնել Սուրբ Երրորդություն ը և տարբեր քահանաներ օգտագործելով սարքը բացատրել են դրա իմաստը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ Կատեգորիա:Խաղալիքներ Կատեգորիա:Սթրես Կատեգորիա:Մեխանիկական խաղալիքներ
Ռիտա Ուիլսոն
Ռիտա Ուիլսոն (Rita Wilson, ), ամերիկացի դերասանուհի, երգչուհի և պրոդյուսեր։
Կարիերա
Հեռուստատեսությունում նա հայտնվել է այնպիսի սերիալներում, ինչպիսիք են «Ով է այստեղ շեֆը», «Երեսուն մի բան», «Դետեկտիվ գործակալություն», «Ֆրեյզեր», «Լավ կին», «Օրենք և կարգ։ հատուկ մարմին» և «Մարմնի քննություն»։ Վիլսոնը նաև հանդես է եկել Բրոդվեյի բեմում։ 2006 թվականին նա «Չիկագո» մյուզիքլում կատարել է Ռոքսի Հարթի դերը։
Չնայած նրան, որ Ուիլսոնը երկար տարիներ դերասանուհու կարիերա ունի, նա հայտնի է դարձել որպես պրոդյուսեր բազմաթիվ հաջողություններից հետո։ Նրա շնորհիվ էկրան է բարձրացել «Իմ մեծ հունական հարսանիքը» ֆիլմը, Նիա Վարդալոսի մասնակցությամբ։ Ֆիլմի վարձույթը կազմել է 368 միլիոն դոլար, 5 միլիոն դոլար բյուջեի դիմաց ։ Նա նաև նկարահանել է «Շոում միայն աղջիկներ», «Մամա միա» և «Իմ մեծ հունական սիրտը» ֆիլմերը։
2012 թվականին Ուիլսոնը թողարկել է իր դեբյուտային «AM/FM» ստուդիական ալբոմը Decca Records լեյբլում, որն իր մեջ ներառում է անցյալ դարի 60-ականների և 70-ականների դասական հիթերի քավեր-տարբերակները ։
Անձնական կյանք
Ուիլսոնը ունի բուլղարական և հունական արմատներ ։
1988 թվականի ապրիլի 30-ին Ուիլսոնը ամուսնացել է դերասան Թոմ Հենքսի հետ։ Ամուսիններն ունեն երկու որդի՝ Չեստեր Մարլոն Հենքսը (ծնված 1990 թվականի օգոստոսի 4-ին) և Թրուման Թեոդոր Հենքս (ծնված 1995 թվականի դեկտեմբերի 26-ին)։
2015 թվականի ապրիլին Ուիլսոնը կրկնակի մաստէկտոմիա է անցել այն բանից հետո, երբ նրա մոտ կրծքագեղձի քաղցկեղ էր ախտորոշվել ։
2020 թվականի մարտի 12-ին Հենքսը հայտարարել է, որ ինքը և Ուիլսոնը վարակվել են COVID-19-ով։ Նրանք հոսպիտալացվել են Գոլդ-Կոստա համալսարանական հիվանդանոցում ։