cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կոմիտաս
Ժառանգություն
«Անտունին» խորը հոգեբանական ստեղծագործություն է, որտեղ նկարագրվում են «տնավեր» պանդուխտի ապրումները, իղձերն ու կարոտը։ Երաժշտության և պոեզիայի օրգանական միասնության շնորհիվ Կոմիտասը ստեղծել է հայ պանդուխտի արտակարգ ուժով համակված կերպարը։ Մեղեդին աչքի է ընկնում հուզական լարվածությամբ և դրամատիզմով, իսկ հաճախակի հանդիպող պաուզաներն հառաչանք են հիշեցնում։ «Անտունիի» հարուստ և ծավալուն ձևը՝ օժտված ներքին միասնական զարգացմամբ, թույլ է տալիս խոսելու երգային ժանրի սիմֆոնիզացիայի մասին։ Հիմնական կերպարի բացահայտմանն է նպաստում նաև դաշնամուրային նվագակցությունը։ Այն աչքի է ընկնում մեծ ձայնածավալով. կոմպոզիտորն ազատորեն օգտագործում է թե՛ ստորին, թե՛ վերին ռեգիստրները՝ ստեղծելով խորը ու, միաժամանակ, թափանցիկ հնչողություն ։ Այս ստեղծագործության մասին Կլոդ Դեբյուսին գրել է.
Իր անհուն խորությամբ առանձնանում է «Պատարագը», որը կանտատ-օրատորիայի դասական նմուշներից է և մինչև այսօր ներկա է եկեղեցու ծիսակատարության մեջ։ Պատարագի մշակումը նա սկսեց 1892 թվականին, բայց երբեք չավարտեց՝ Առաջին Համաշխարհային Պատերազմի սկսման պատճառով։ «Պատարագը» առաջին անգամ հրատարակվել է 1933 թվականին Փարիզում և առաջին անգամ ձայնագրվել 1988 թվականին Երևանում։
Հավաքագրելով և պահպանելով հայկական ժողովրդական երգերը՝ Կոմիտասը պահպանեց Արևմտյան Հայաստանի մշակութային ժառանգությունը, որը հակառակ դեպքում կկորսվեր ցեղասպանության արդյունքում։ Նրա աշխատանքները լույս տեսան Հայաստանում Ռոբերտ Աթայանի մանրամասն ծանոթագրություններով հագեցած հրատարակությամբ։ Կոմիտասի գերմանական ստեղծագործությունները հրատարակվեցին 2018 թվականին «Կոմիտաս գերմանական երկեր» խորագրով, իր ձեռագրերից վերածնված Տիրան Լոքմագյոզյանի կողմից։ Այնտեղ կան 11 երգ, 4 խմբերգ, 9 դաշնամուրային, 6 լարային քառյակի, 1 նվագախմբի և 4 անավարտ ստեղծագործություն։ Բերլինում ուսանելու տարիներին գրված այս ստեղծագործություններից 11 երգերը աշխարհում առաջին անգամ հնչեցին 1991 մայիսի 18-ին թվականին Գևորգյան ճեմարանի կլոր դահլիճում, բարիտոն Տիրան Լոքմագյոզյանի կատարմամբ։ Մեծ հանճարի գրիչը չի սահմանափակվել միայն երաժշտությամբ. Կոմիտասը տասնյակ բանաստեղծությունների հեղինակ է։ Սակայն դրանք վարդապետի կենդանության օրոք չեն տպագրվել։ Կոմիտասն իրեն չէր համարում կոչումնավոր բանաստեղծ, նա գրում էր ինքն իր համար ։
Կոմիտասի բանաստեղծությունների ժողովածուն հրատարակվեց նրա ծննդյան 100-ամյակին Լևոն Միրիջանյանի խմբագրությամբ ։
2008 թվականի հուլիսի 6-ին Քվեբեկի 400-րդ տարեդարձի կապակցությամբ Քվեբեկի Ազգային Ժողովի հարևանությամբ տեղի ունեցավ Կոմիտասի բրոնզե կիսանդրու բացումը՝ ի ճանաչումն երաժշտության մեջ ընդհանուր առմամբ և հայկական երաժշտության մեջ մասնավորապես նրա ունեցած ներդրման։ Մինչ այդ Կոմիտասի գրանիտե և բրոնզե հուշարձաններ էին կանգնեցվել Դետրոիդում (1981 թվական)՝ որպես հարգանքի տուրք մեծ երաժշտին և հիշեցում Մեծ Եղեռնի մասին։
2008 թվականի սեպտեմբերին թողարկվեց Կոմիտասի լավագույն երգերի նախադեպը չունեցող ձայնասկավառակը Իզաբել Բայրաքդարյանի կատարմամբ և Հայաստանի ֆիլհարմոնիկ կամերային նվագախմբի ու դաշնակահար Սերոժ Կրաջյանի նվագակցությամբ։ Այս ձայնասկավառակը «Լավագույն վոկալ ձայնագրություն» անվանակարգում նոմինացվել էր Գրեմմիի ։ 2008 թվականի հոկտեմբերին Հյուսիսային Ամերիկայում Իզաբել Բայրաքդարյանի համերգային շրջագայությունը լավագույնս ներկայացրեց Կոմիտասի երաժշտությունը Տորոնտոյում, Լոս Անջելեսում, Սան Ֆրանցիսկոյում, Վանկուվերում, Բոսթոնում, Նյու Յորքի Կարնեգի համերգասրահում։ Նրան նվագակցում էին Էն Մենսոնի վարած Մանիտոբայի կամերային նվագախումբը և դաշնակահար Սերոժ Կրաջյանը։ Հիշատակման շրջագայությունը նվիրված էր ցեղասպանության անմեղ զոհերի հիշատակին և հովանավորվել էր Ցեղասպանության և մարդու իրավունքների պաշտպանության ուսումնասիրության միջազգային ինստիտուսի (Զորյան ինստիտուտի բաժիններից մեկը) կողմից ։ 1987 թվականին երևան եկավ «Իմ Կոմիտասը» ֆիլմը, որում նկարահանվել են մաեստրո Հովհաննես Չեքիջյանը և անվանի երգչուհի Հասմիկ Պապյանը, ռեժիսորն է Լևոն Մկրտչյանը։ Ֆիլմն անդրադառնում է նաև 1915 թվականի Հայոց Մեծ Եղեռնին։ 1956 թվականին հրատարակվեց Լյուսի Թարգյուլի «Կոմիտաս» գիրքը։ Կոմիտասին է նվիրված Պարույր Սևակի «Անլռելի զանգակատուն» պոեմը, որը պատկերազարդել է գեղանկարիչ Գրիգոր Խանջյանը։ Կոմիտասի կերպարին ու ստեղծագործությանն անդրադարձել են նաև մի շարք գիտնականներ, գեղանկարիչներ, քանդակագործներ, երաժիշտներ, գրողներ և ուրիշներ։
Կոմիտասի անունով են կոչվել Հայաստանի պետական լարային քառյակը, Երևանի կոնսերվատորիան, Կամերային երաժշտության տունը, պողոտա, զբոսայգի, Ստեփանակերտի երաժշտական դպրոցը, երգչախմբեր արտերկրում, արձաններ են կանգնեցվել Երևանում, Վաղարշապատում, Փարիզում և այլուր։ 2015 թվականի հունվարի 29-ին Երևանում Կոմիտասի անվան զբոսայգում տեղի ունեցավ Կոմիտասի թանգարան-ինստիտուտի բացումը։
2014 թվականի վերջից կինոռեժիսոր Վիգեն Չալդրանյանն սկսեց իր նոր՝ «Վարդապետի լռությունը» խաղարկային ֆիլմի նկարահանումները։ Այն նվիրված է Հայոց մեծ եղեռնի 100-րդ տարելիցին։ Ֆիլմը նկարահանվել է Հայաստանի ազգային կինոկենտրոնի աջակցությամբ։ Գլխավոր հերոսն Էդգար Նովենց անուն-ազգանունով ժամանակակից ճանաչված մի գրող է, որը «Վարդապետի լռությունը» վերնագրով վեպ է գրում Կոմիտասի մասին։ Նրա գրքի միջոցով հետադարձ հայացք է գցվում 1915-1935 թվականներին Կոմիտասի կյանքի ողբերգական իրադարձություններին ։ Ֆիլմի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2015 թվականի դեկտեմբերի 25-ին։
2015 թվականի ապրիլի 24-ին, Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին, Ստամբուլի հայաշատ Շիշլի թաղամասի Ջումհուրիյե պողոտայում ցուցատախտակ տեղադրվեց այն տան պատին, որտեղ ապրել է Կոմիտասը և որտեղից ձերբակալվել է 1915 թվականի ապրիլի 24-ին ։
2015 թվականի նոյեմբերի 6-ին Սանկտ Պետերբուրգի Վասիլեօստրովսկի վարչական շրջանի կենտրոնական Կամսկի այգում տեղի ունեցավ հայ հանճարի հուշարձանի բացման արարողությունը ։ Վարդապետի 3,3 մետր բարձրությամբ և 1,7 մետր պատվանդանով գրանիտե հուշարձանի հեղինակը Ռուսաստանի նկարիչների միության անդամ, Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստաարդյունաբերական ակադեմիայի դոցենտ Լևոն Բեյբությանն է, ճարտարապետը՝ Մաքսիմ Աթայանցը
Գրականություն
Գրքեր
Ակադեմիական հոդվածներ
Ամսագրերի և թերթերի հոդվածներ
Ժամանակակից կատարումներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության ականատեսներ Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա Կատեգորիա:Կոմիտասի անվան պանթեոնում թաղվածներ Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանությունից փրկվածներ Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ Կատեգորիա:Հայ ազգագրագետներ Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:Հայ ակադեմիկոսներ Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ Կատեգորիա:Հայ երգահաններ
Սանտա Բարբարա (Կալիֆոռնիա)
Սանտա-Բարբարա (Santa Barbara) — քաղաք համանուն շրջանում՝ Կալիֆոռնիա նահանգում (ԱՄՆ)։ Ըստ 2000 թվականի մարդահամարի՝ բանկչությունը կազմում է 92 325 մարդ, արվարձանների հետ միասին՝ շուրջ 200 հազար։
Աշխարհագրություն
Սանտա Բարբարան գտնվում է մոտ 140 կիլոմետր դեպի հյուսիս-արևմուտք Լոս Անջելեսից՝ Խաղաղ օվկիանոսի ափին։ Հյուսիս-արևելքից քաղաքը շրջապատում են լեռնային զանգվածները, որոշ գագաթների բարձրությունը գերազանցում է 1000 մետրը ծովի մակարդակից՝ պաշտպանելով բնակավայրը մայրցամաքային քամիներից։ Սանտա-Բարբարան գտնվում է սեյսմիկ ակտիվ գոտում, ուստի պարբերաբար լինում են երկրաշարժեր։ 1925 թվականի հունիսի 29-ի երկրաշարժից մեծ թվով շենքեր վնասվել և ավերվել են։ Քաղաքի տարածքը կազմում է շուրջ 107 կմ2։ 2008 թվականին քաղաքը ենթարկվել է հրդեհի, որը մեկնարկել է Մոնտեսիտո քաղաքից։
Բնակչություն
Բնակչության խտությունը կազմում է 830 մարդ/1կմ քառակուսի։
Կլիմա
Քաղաքում կլիման մերձարևադարձային և միջերկրածովյան է, ուստի Սանտա Բարբարայի շրջանի ափը շատ հաճախ անվանում են Ամերիկյան Ռիվիերա՝ նմանությամբ Լազուր ափի։
Տարվա ամենացուրտ ամիսը — հունվարն է (11,1 °C), ամենատաքը՝ օգոստոսը (19,3 °C): Տարեկան միջին ջերմաստիաճնը — 15,1 °C: Տարեկան միջին տեղումների քանկը — 413 մմ, որոնցից մայիս-հոկտեմբեր ամսիներին բաժին է ընկնում ընդամենը 33 մմ։ Տեղումները լինում են հիմնականում օրվա մութ ժամերին՝ կարճատև անձրևների տեսքով։ Ձյուն տեղում է շատ հազվադեպ, ոչ բոլոր տարիներին, և արագ հալվում է։ Ջրի ջերմաստիճանը տարվա ընթացքում տատանվում է 16-18,5 °C-ի միջակայքում, ծանծաղաջրերում՝ ավելի բարձր։ Լեռները պաշտպանում են քաղաքը մայրցամաքային քամիներից, այդ պատճառով տիրում են խաղաղօվկիանոսյան օդային զանգվածները, որոնք բացառում են ցուրտը՝ ձմռանը և ուժեղ շոգը՝ ամռանը։
Կրթություն
Քաղաքում կան մի քանի համալսարաններ, այդ թվում ՝ Կալիֆոռնիայի համալսարանը Սանտա Բարբարայում (UCSB).
Քաղաքի կյանքը
Քաղաքը ղեկավարում է քաղաքապետը։
Քաղաքի մեղմ կլիման գրավում է Լոս Անջելեսի ունևոր բնակչությանը։ Քաղաքի շրջակայքում է գտնվում Մայքլ Ջեքսոնի հսկայական առանձնատունը —Նևերլանդը։  Հոլիվուդյան բնակիչների հնչեղ անունները առաջացնում են այստեղ և զբոսաշրջիկների։ Քաղաքը ավելի լայն տարածում գտավ համանուն սերիալի դուրս գալուց հետո, որը 1990-ական թվականներին հեռարձակվեց ռուսական հեռուստատեսությամբ։
Չնայած կլիմայական բարենպաստ պայմաններին, քաղաքի ընդարձակմանը խանգարում է խմելու ջրի պակասությունը։
Քույր քաղաքներ
Սանտա Բարբարա քաղաքի պաշտոնական կայքի տվյալներով.
Մշակույթ
Այս քաղաքում են ծավալվել հանրահայտ «Սանտա Բարբարա» սերիալի իրադարձությունները
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կալիֆոռնիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Բնակավայրեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:1847 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Կալիֆոռնիայի բնակավայրեր
Տոբա
Կենսաբազմազանության և բատակիների մշակույթի պատմական ժառագության շնորհիվ Տոբա լիճը և իր կենտրոնում գտնվող Սամոսիր (Pulau Samosir) կղզին հանդիսանում են Ինդոնեզիայի կարևոր զբոսաշրջային կենտրոններից ։ Սակայն լճի ափամերձ գոտում և այդ հատվածներին մոտ տարածքներում ծավալվող տնտեսական գործունեությունը բերում է լճի ջրի աղտոտմանը և այլ էկոլոգիական խնդիրների ։
Երկրաբանություն
Տոբա լիճը գտնվում է Սումատրա կղզու հյուսիսային հատվածի կենտրոնական մասում՝ Հյուսիսային Սումատրա պրովինցիայում։ Այն գտնվում է Բարիսան լեռնաշղթայի սահմաններում ։ Այս լեռնաշղթան համարվում է կղզու գլխավոր լեռնաշղթան, որը կազմված է քարածխային, պերմի փոխակերպված ապարներից, ինչպես նաև միոցենի նստվածքային և չորրորդականի մագմատիկ ապարներից ։ Հենց լիճը իր շրջակայքով հանդիսանում է հսկայական կալդերա, որն ունի 100 կմ երկարություն և 30 կմ լայնություն ։ Այն հանդիսանում է աշխարհի խոշոր կալդերաներից մեկը։ Տոբայի կալդերան տեղակայված է Սումատրայի Մեծ բեկվածքի մոտ, որը անցնում է Սումատրա կղզու կենտրոնով՝ լճից 20 կիլոմետր հարավ-արևմուտք ։ Կալդերան հանդիսանում է Զոնդյան կղզիների աղեղի հրաբխային համակարգերից մեկը, որը Երկրի ակտիվ սեյսմիկ շրջաններից է։ Այստեղ տեղի են ունենում Հնդավստրալական սալի սուզումը Եվրասիական սալի տակ, որի ունի 56 մմ մեկ տարվա ընթացքում արագություն ։ Սուբդուկցիայի գոտին այս շրջանում շատ ակտիվ է։ Սումատրայից արևմուտք՝ ծովի հատակին, 1995 թվականին տեղի է ունեցել մի քանի խոշոր երկրաշարժ։ Դրանցից են 2004 թվականի Հնդկական օվկիանոսի 9,1 մագնիտուդ հզորությամբ երկրաշարժը, 2005 թվականի Սումատրայի երկրաշարժը 8,6 մագնիտուդ հզորությամբ։ Այս երկրաշարժերի էպիկենտրոնները գտնվում էին Տոբայից մոտավորապես 300 կմ հեռավորության վրա։ Տոբայի շրջանի ռելիեֆը բնութագրվում է մեծ բարձրացումներով և միջին բարձունքներով, որոնք ունեն 1500 մետր բարձրություն և 220 × 100 կմ լայնակի չափեր, ինչպես նաև ոչ շատ ուշ տեղի ունեցած հրաբխային ակտիվության բազմաթիվ վկայություններով՝ ինչպիսիք են խարամային կոները ։
Տոբա լիճը առաջացել է համանուն հսկայական հրաբխի ժայթքման հետևանքով, որը տեղի է ունեցել ուշ պլեյստոցենում՝ 72 500-75 900 տարի առաջ ։ Ժայթքած նյութերի ծավալը հասել է 2800 կմ³, իսկ մթնոլորտ կարող էր արտանետված լինել մինչև 10 միլիարդ տոննա ծծմբական թթու կամ 6 միլիարդ տոննա ծծմբի օքսիդ (IV) : Հրաբխի ժայթքման արդյունքում, որը դարձավ չորրորդականի հայտնի ամենամեծ ժայթքումը , ձևավորվել է հրաբխային տուֆի շերտ, որն անվանվել է Տոբայի երիտասարդ տուֆ։ Այս նստվածքները հայտնաբերվել են Հարավ-Չինական ծովում, Հնդկական օվկիանոսում և Հնդկաստանի տարածքում, որը ժայթքման տեղից հեռու է 4500 կմ ։ Այս ժայթքման հետևանքները հանդիսանում են գիտնականների բանավեճերի առարկան։ Գիտնականների մի մասը կարծում է, որ ժայթքման հետևանքով Երկրի կլիման որոշ ժամանակ գտնվել է հրաբխային ձմռան վիճակում, իսկ մարդկանց քանակը կանցներ «շշի բերանով»  ։ Գիտնականների մյուս խումբը կարծում է, որ, չնայած ժայթքման հսկայական չափերին, հրաբխի ազդեցությունը կլիմայի վրա եղել է ավելի փոքր և մարդկանց լուրջ վնաս չի հասցվել  ։
Ժայթքման հետևանքով ձևավորվել է հսկայական կալդերը, որը 1500 տարվա ընթացքում լցվել է ջրով՝ առաջացնելով Տոբա լիճը ։ Սամոսիր կղզու լճային նստավածքները, որը Ուլուան (Semenanjung Uluan) թերակղզու հետ միասին հանդիսանում է մեկ կամ երկու ռեզուրգենտային գմբեթներից մեկը, ցույց են տալիս այն, որ կալդերայի հատակը՝ գլխավոր ժայթքման պահից հետո, ծայրահեղ դեպքում բարձրացել է 450 մետրով ։ Այսպիսով՝ վաղ շրջանում, Սամոսիր կղզին, որը ձևավորվել կալդերայի նյութերից և լճային նստվածքներից, ամբողջությամբ ծածկվել է Տոբա լճի ջրերով ։ Ներկա դրությամբ կալդերան հրաբխային ակտիվություն չի ցուցաբերում, սակայն նրա ներսում տեղակայված են մի քանի հրաբխային գմբեթներ՝ ոչ մեծ ստրատոհրաբուխ Պուսուբուկիտը (Pusubukit), որի հյուսիսային կողմում գտնվում են սոլֆատարներ, ինչպես նաև Տանդուկբենուա (Tandukbenua) կոնը, որը տեղակայված է կալդերայի հյուսիսարևմտյան սահմանին։ Տանդուկբենուայի գործնականում ամբողջությամբ բուսազուրկ լինելը կարող է կապված լինել այն բանի հետ, որ կոնը ձևավորվել է ընդամենը մի քանի հարյուր տարի առաջ ։ Սրա հետ մեկտեղ Սամոսիր կղզու արևմտյան սահմանի երկայքով կան հիդրոթերմալ (ջրաջերմային) ազբյուրներ և ծծմբային տեռասաներ ։ Տոբա լճի տարածքում հզոր երկրաշարժեր են եղել 1892, 1916, 1920-1922 և 1987 թվականներին ։ 1987 թվականի երկրաշարժը, որի հիպոկենտրոնը 11 կմ խորության վրա է գտնվել, դարձել է 2 մարդու մահվան պատճառ և ժամանակավորապես կանգնեցրել է լճի շրջանում գտնվող ջրաջերմային աղբյուրների հոսքը ։ Տոբա լճի հրաբխատեկտոնական ծագման մասին առաջին անգամ հայտարարել է հոլանդացի երկրաբան Ռեյնաուտ վան Բեմմելենը՝ 1949 թվականին։ Հետագա դեպրեսիաների ձևավորումը բացատրվում էր հրաբխի գործունեության և խզվածքների ակտիվության համադրությամբ ։
Ավազան և ջրագրություն
Տոբայի ջրհավաք ավազանի ընդհանուր մակերեսը՝ լճի մակերեսի հետ միասին, կազմում է 3658 կմ² ։ Ջրհավաք ավազանի տարածքի մեծ մասը զաբաղեցնում են բլրապատ ու լեռնային ռելիեֆը, որտեղ կան 2000 մ բարձրություն ունեցող գագաթներ։ Լիճ են թափվում 202 գետեր և առվակներ, որոնցից 70 են համարվում մշտական հոսք ունեցող ։ Լճից դեպի Մալակկայի նեղուց ջրի հոսքը տեղի է ունենում Ասախան գետի միջոցով, որը հատում է զառիվայր լանջերով սարահարթը հարավարևելյան կողմից ։ Միջինը ջրի ծախսը կազմում է 102 մ³/վրկ ։
Ջրի մակարդակի տարեկան բնական առավելագույն տատանումները կազմում է մոտավորապես 1,5 մետր, սակայն տեխնածին գործոնների հետ կապված այս ցուցանիշը կարող է աճել։ Այսպես՝ 1980-ական թվականներին գրանցվել է լճի ջրի մակարդակի 2,5 մ նվազեցում, որը պայմանավորված էր մի շարք ջրատեխնիկակն (հիդրոտեխնիկական) կառույցների աշխատանքով ։ Լճի մակերևույթին ջրի ջերմաստիճանը կազմում է 24,0 °C-ից 27,6 °C : Մինչև 300 մետր խորությունները ջրի ջերմային ուղղահայաց բաշխումը ծայրահեղ միասեռ է ։ 1979 թվականի չափումների համաձայն՝ Տոբա լճի ջրի ջրածնային ցուցիչը տարբեր հատվածներում կազմում է 7,0-ից 8,4 մգ/լ, թթվածնի պարունակությունը տատանվում է 6,7-ից մինչև 9,3 մգ/լ, թթվածնի քիմիական պարունկությունը 1,24-ից 2,80 մգ/լ, ջրում ֆոսֆորի պաարունակությունը հասնում է 0,31-ից 0,66 մգ/լ-ի, քլորինը՝ 8,3-ից 11,8 մգ/լ ։ 1994 թվականի չափումների արդյունքները ցույց տվեցին, որ ջրում թթվածնի կենսաբանական պարունակությունը կազմում է 28,0 մգ/լ, երբ նորման համարվում է 5,0 մգ/լ, իսկ 2010 թվականին այն կարող էր աճել մեկուկես նգամ ։ Հետազոտությունների համաձայն ջրի հոսքը դեպի լիճ գնալով նվզում է. 1920-1932 թվականներին այն կազմել է 110 մ³/վ, իսկ 1957-1975 թվականներին այս ցուցանիշը իջավ մինչև 104,4 մ³/վ, 1976-1988 թվականներին հասվ 90 մ³/վ ։ Մեկ օրվա ընթացքում ջրի մակերևույթից տեղի ունեցող գոլորշիացմն քանակը տատանվում է 3,5-5,5 մմ-ի սահմաններում ։
Կլիմա
Տոբա լիճը գտնվում է հասարակծային կլիմայակն գոտում, որը բնութգրվում է միջին ամսական ջերմաստիճանների աննշան տատանումներով և մեծ խոնավությմբ։ Լճի տարածքում արևի ճառգայթման օրական միջին ցուցնիշը կազմում է 15 ՄՋ/մ² (մոտավորպես 4,36 կՎտ⋅ժ/մ²)։ Քամու արագությունը ապրիլ ամսին կարող է հասնել 4 մ/վ, հունիսից հոկտեմբեր 8,8 մ/վ, որոնք առաջացնում են 1,8 մետր բարձրությամբ ալիքներ ։
Տնտեսական նշանակություն
Աշխարհագրական դիրքի և տնտեսական պոտենցիալի շնորհիվ Տոբա լիճը և իր շրջակա տարածքները ունեն ոչ միայն տեղական տնտեսության մեջ մեծ նշանակություն, այլ նաև ամբողջ Ինդոնեզիայի տնտեսության մեջ։ Լճի ավազանի ամբողջ տարածքում տեղակայված են՝ 5 շրջանների մեջ մտնող, 366 գյուղեր և քաղաքներ, որոնք ընդհանուր վերցրած ունեն 590 հազար բնակիչ ։ Բնակչության հիմնական զբաղմունքը գյուղատնտեսությունն է, որը տեղի տնտեսության համակարգում 64 % է կազմում ։ Լճի ջրհավաք ավազանի ավելի քան 41 հազար հեկտարը զբաղեցնում են բրնձի դաշտերը, որոնք ամեն տարի տալիս են 250 հազար տոննա բերք։ Տնտեսության մեջ մեծ տեղ է զբաղեցնում նաև սուրճի մշակումը. հետազոտությունների համաձայն սուրճի աճեցումը աշխատատեղ է ապահավում, այս տարածքներում ապրող, 27 հազար ընտանիքի համար ։ Այստեղ զբաղվում են նաև այլ մշակաբույսերի աճեցմամբ՝ բաթաթ, եգիպտացորեն, տարբեր բանջարեղեններ, դարչին, մեխակ, ֆիլիպինյան կանարիում, ինչպես նաև կոկոսյան արմավենի ։ Անասնապահությունը՝ հատկապես խոզաբուծությունն ու խոշոր եղջերավոր կենդանիների բուծումը, հանդիսանում են գյուղատնտեսության երկրորդական ճյուղը ։
Լճի շրջանում՝ գյուղատնտեսության, հաջորդ զարգացած ճյուղը ձկնորսությունն է։ Լճում իրականացվում է ձկնորսություն, ինչպես նաև ձկնաբուծություն։ Տաբա լճից տարեկան որսում են 1500 տոննա ձուկ, ընդորում 1996 թվականից սկասած որսված ձկան քանակը զգալի նվազել է։ Այս նվազեցումը պայմանավորված է լճում գիշատիչ ձկների թվի ավելացման, ինչպես նաև ձկների ընդհանուր բնական կերակրման նվազեցման հետ ։ Լճում հիմնական արդյունաբերական նշանակություն ունեցող ձկներն են՝ ծածանը, տիլյապին, պունտիուսը, լոքոն և օձագլուխը։ Լճում ձկնորսությամբ զբաղվում են տեղացիները, ինչպես նաև արտերկրյա ընկերությունները։ Տոբայի ջրատնտեսության արտադրած մթերքի ընդհանուր ծավալը կազմում է մոտավորապես 76 հազար տոննա ։ Ձկնարդյունաբերական տնտեսությունների առավել մեծ քանակ է նկատվում Հարանգաոլ (Teluk Haranggaol) ծոցի հատվածում ։ Այս ճյուղը մեծ վնաս է հասցնում լճի ջրի որակին. ընկերությունների գործունեության և ձկների համար օգտագործվող արհեստական կերը մեծացնում են ջրում օտարածին նյութերի խտությունը, լճի ինքնամաքրման հնարավորությունը չի բավարարում, ինչը բերում է Տոբայի աղտոտմանը ։
Լճից սկիզբ առնող Ասախան գետի վրա 1980-ական թվականներին կառուցվել են հիդրոտեխնիկական կառույցներ, որոնք պետք է էլեկտրականությամբ ապահովեն Հյուսիսային Սումատրայի առավել քիչ զարգացած շրջաններին։ Բացի սրանից՝ 1984 թվականին, Ասախանի գետաբերանում կառուցվեց ալյումինի գործարան ։ Տոբայի շրջակայքի անտառները սկսեցին օգտագործվել 1985 թվականից սկսած, երբ Սոսորլադանգ (Sosorladang) գյուղում կառուցվեց, արհեստական մետաքս արտադրելու հնարավորություն ունեցող, ցելյուլոզայի գործարան ։ Սակայն գործարանի առաջացրած էկոլոգիական խնդիրների հետ կապված (այդ թվում լճի մակարդակի նվազեցման հետ կապված) եղան ապստամբություններ, որի հետևանքով գործարանը փակվեց ։
Էկոլոգիական վիճակ
Տեղի բնակչության խոսքերով՝ Տոբայի որոշ հատվածներում, ջուրը պիտանի չէ խմելու և լողանալու համար ։ 2014 թվականի հետազոտությունները լիճը գնահատեցին Էվտրոֆիկացիայի ենթարկվող, այսինքն այն պարունակում է մեծ քանակությամբ ազոտ և ֆոսֆոր, որը բերում է ջրի ծաղկմանը ։ Բացի սրանից պարզվեց նաև, որ ջրի մեջ ֆոսֆորի պարունակությունը, 2012 թվականի համեմատությամբ աճել է 3 անգամ ։ Այս խնդիրներն առաջացան առաջին հերթին ձկնաբուծական տնտեսությունների չկառավարվող աճի պատճառով, ինչպես նաև կենցաղային ջրերով, կոյուղաջրերով և գյուղատնտեսական թափոններով լճի ջրի աղտոտման հետևանքով։ Այս ամենը միասին վերցրած խոչընդոտում են լճի ինքնավերականգնմանը և նախկին՝ օլիգոտրոֆ վիճակին վերադառնալուն, երբ ջուրը հարուստ է լինում թթվածնով և ունենում է կերակրային մասնիկների քիչ պարունակություն ։ Կեսաբանական տեսանկյունից այստեղի էկոհամակարգին վնաս են հասցնում ախտածին մանրէները, որոնք բազմանում են ձկնաբուծական տնտեսությունների գործունեության հետևանքով, և տարբեր ձկնատեսակների տարաբնակեցման հետևանքով ։
2014 թվականին Ինդոնեզիայի կառավարությունը հայտարարեց լճի ձկնաբուծական տնտեսությունների կրճատման մտադրության և լճի էկոլոգիական վիճակի բարելավման մասին։ Սրա նպատակն էր այստեղ զբոսաշրջության զարգացումը, որը շրջակա միջավայրի վատ վիճակի և քաղաքական անկայունության հետևանքով գործնականում դադարեցվել էր ։ Սպասարքավորվեցին բազմաթիվ ձկնային վանդակներ, մնացած ձկնարդյունաբերողները պետք է վերանայեին իրենց տնտեսական գործունեության մեթոդները, բացի սրանից, ձկնաբուծությամբ զբաղվողները գնեցին մաքրման հատուկ համակարգեր ։ Այնուամենայնիվ 2016 թվականի մայիսին՝ թթվածնի պակասի հետևանքով, Խարանգաոլ ծոցում 1500 տոննա ձուկ սատկեց։ Գիտնականները այս երևույթը կապեցի լճում՝ աղտոտող նյութերի, կուտակման, անբարենպաստ եղանակային պայմանների և տեղի ձկնաբուծական տնտեսությունների ոչ ճիշտ գործունեության մեթոդների հետ ։ Այս բոլոր դեպքերը բերեցին զգալի տնտեսական խնդիրների և տեղացիների վնասների։ Ձկների զանգվածային սատկելը առաջինն էր 2004 թվականից այս կողմ, երբ հերպեսվիրուս 3 տեսակի հիվանդության պատճառով լճում սակեցին կարպ տեսակի ձկների մեծ մասը ։
Տոբա լճի շրջակա միջավայրի մյուս խնդիրների կողքին կան նաև հետևյալները՝ հողագործության մեջ օգտագործվող հողի հարստացուցիչները և սիլիտրան, անտառահատումները, և աղբի այրումը, որը շատ անգամ բերումը անտառային հրդեհների։ Էկոլոգիային մեծ վնաս է հասցրել փակ ցելյուլոզի գործարանը։ 1993 թվականին, գործարանից թունավոր նյութերի արտահոսքի պատճառով, լճի շրջակայքի գյուղերից 5000 մարդ ստիպված եղան լքել իրենց տները ։ Ասախան գետի վրա գտնվող խոշոր ջրաէլեկտրակայանի, որը ապահովում էր էներգիայով ալյումինի գործարանը, գործունեության արդյունքում Տոբա լճի մակարդակը 2002 թվականին նվազեց մինչև կրիտիկական չափի։ Սրա հետևանքով ջրաէլեկտրակայանը և ալյումինի գործարանը ստիպված եղան նվազեցնել իրենց հզորությունը, որը գործարանի սեփականատիրոջ խոսքերով բերում է մեծ վնասների ։
Բնակչություն և զբոսաշրջություն
Առաջին եվրոպացին, ով թողել է լիճ այցելելու մասին փաստաթղթային հիշատակում, եղել է հոլանդացի լեզվաբան Հերման Նոյբրոններ վան դեր Տուկը։ Նա նկատել է լիճը 1847 թվականին ։ 1887 թվականի կազմվեց լճի շրջակայքի առաջին տեղագրական (տոպոգրաֆիական) քարտեզը ։ Տոբայի շրջակա տարածքների՝, հոլանդացիների կողմից գաղութացումը տեղացիների հետ պարտիզանական կռիվների պատճառ դարձավ, մասնավորապես բատակների ազգի ցեղերի հետ, որը շարունակվեց մինչև 1907 թվականը ։ Բատակին Ինդոնեզիական ազգերից մեկն է, որոնց թիվը ներկա պահին գերազանցում է 4 միլիոնը ։ Լճի ափամերձ հատվածում ապրող բատակների մեծ մասը հանդիսանում են քրիստոնյա բողոքականներ։ Բատակիների ավանդական տները իրենց բնորոշ կտուրներով և գունային գամմայով նկատվում են զբոսաշրջիկների և հետազոտողների կողմից ։ Բացի սրանից տեղացիները հայտնի են փորագրություններով նավակներ պատրաստելու ունակությամբ։ Նավակներն առաջ հանդիսանում էին Տոբա լճի շրջակայքում ապրող մարդկանց տեղաշարժի տրանսպորտի միակ միջոցը ։
Մեղմ եղանակը, յուրօրինակ բնությունը և տեղի մշակույթի պատմական ժառանգությունը դեպի Տոբա լիճ են գրավում էթնոտուրիզմի և էկոտուրիզմի սիրահարներին։ Լիճ այցելելու լավագույն շրջանը հանդիսանում է մայիսը, երբ եղանակը տաքանում է և վերջանում են ձմռանն այստեղ բնորոշ առատ տեղումները։ Սակայն զբոսաշրջիկների այցելլության առավելագույն քանակը լինում է հունվար-փետրվար ամիսներին, երբ տոնվում է չինական նոր տարին ։
Սամոսիր
Սամոսիրի կղզիների զբոսաշրջային առավել հայտնի տեղերից կարելի է առանձնացնել բատակիների առաջնորդ՝ Սիդաբուտարայի (Sidabutar) դամբարանը, և Հուտարաջայում (Hutaraja) գտնվող դամբարանը, ինչպես նաև Ամբարիտա (Ambarita) գյուղի մոտ գտնվող բատակիների գյուղակի ավերակները ։ Սիմանինդոյում (Simanindo) տեղակայված է Սիմալունգունի (Raja Simalungun) վերականգնված նստավայրը, ինչպես նաև Բատակիների թանգարանը, որտեղ ամեն օր տեղի են ունենում ավանդական պարային ներկայացումներ ։ Կղզում է անցկացվում ամենամյա խամաճիկների փառատոնըէ Սիգալե Գալեն (Sigale-gale) : Սամոսիրում՝ Պանգուրուանա (Panguruan) բնակավայրի մոտ, կան տաք աղբյուրներ, որոնք, սակայն ծծմբի վատ հոտի և շատ տաք լինելու պատճառով լողանալու համար պիտանի չեն ։ Սամոսիրը ընդհանուր առմամբ ունի բավականին զարգացած զբոսաշրջային համակարգ, որը հիմնականում կենտրոնացած է կղզու հյուսիսարևելյան ափին գտնվող Տուկ-Տուկ (Tuk-Tuk) գյուղում ։
Սիպիսո Պիսո ջրվեժ
Սիպիսո Պիսո ջրվեժն ունի 120 մետր բարձրություն։ Այն գտնվում է Տոբայի հյուսիսային եզրին և հանդիսանում է Ինդոնեզիայի ամենաբարձր ջրվեժներից մեկը։ Այն ձևավորվել է փոքր ստորգետնյա գետից, որը հետո թափվում է լիճ ։
Պրապատ
Պրապատ քաղաքը տեղակայված է Տոբայի արևելյան ափին։ Այն հանդիսանում է տարածաշրջանի հիմնական տրանսպորտային հանգույցը, որը կապում է լիճը Մեդանում պրովինցիայի մայրաքաղաքի հետ և ապահովում է Սամոսիրի հետ ուղիղ կապ ։ 1920-ական թվականներին Պրապատը (Parapat) դարձավ կուրորտային բնակավայր։ Տներից շատերը պատկանում էին եվրոպացի պլանտատորներին (խոշոր կապիտալիստ-հողատերեր)։ 1948 թվականին քաղաքում են գտնվել Ինդոնեզիայի այդ ժամանակվա նախագահ Սուկարնոն և իր երկու զինակիցները՝ Մոհամեդ Հատան և Ագուս Սալիմը։ Այն տունը, որտեղ նրանք պահվում էին, այժմ բաց է ցուցադրության համար ։ Ներկա պահին Պրատապում զբոսաշրջիկները կարող են զբոսնել նավակներով, կանոեներով, կամ ջրային դահուկներով, զբաղվել ձկնորսությամբ, լողալ կամ գոլֆ խաղալ ։
Բութանի ֆուտբոլի ազգային հավաքական
Բութանի ֆուտբոլի ազգային հավաքականը ներկայացնում է Բութանը ֆուտբոլի միջազգային մրցաշարերում և առանձին հանդիպումներում։ Կառավարվում է Բութանի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի կողմից, որը Ասիայի ֆուտբոլի կոնֆեդերացիայի անդամ է։ Հավաքականն իր տնային խաղերն անցկացնում է Չանգլիմիտանգ մարզադաշտում։ Ըստ ՖԻՖԱ և ԷԼՕ դասակարգումներումների Բութանը միշտ եղել է աշխարհի ամենավատ կամ վատագույն հավաքականներից մեկը։ 2017 թվականի մարտի դրությամբ Բութանը հաղթել է ընդամենը 6 միջազգային խաղերում և ունի -263 գոլերի տարբերություն պաշտոնական խաղերում։ Բութանը երբեք չի մասնակցել Աշխարհի առաջնություններին կամ Ասիայի գավաթներին ։
ՖԻՖԱ-ի դասակարգման աղյուսակում զբաղեցնում է 166-րդ հորիզոնականը՝ 2017 թվականի հունիսի 1-ի դրությամբ ։
Յոզեֆ Սվատոպլուկ Մախար
Յոզեֆ Սվատոպլուկ Մախար (Josef Svatopluk Machar, ), չեխ բանաստեղծ, երգիծաբան, լրագրող, քաղաքական գործիչ։
Կենսագրություն
Յոզեֆ Սվատոպլուկ Մախարը ծնվել է 1864 թվականին։ Միջնակարգ դպրոցն ավարտել է Պրահայում 1886 թվականին։ Այնուհետև զինվորագրվել է ծառայության։ Մինչև 1914 թվականն աշխատել է Վիեննայում։
Ստեղծագործություններ
Իր բանաստեղծական առաջին ժողովածուներում Մախարը բացահայտում է իր ժամանակի երիտասարդության ինտիմ ապրումները, հանդես է գալիս ընդդեմ էսթետիզմի և կեղծ պաթետիկայի։
«Վինդիբոնի տրիստիումը» (1893), «Գողգոթա» (1900), «Սատիրիկոն» (1904) ժողովածուներում հեղինակը սպանիչ քննադատության է ենթարկում ավստրո-հունգարական բռնապետությունը, չեխական բուրժուական կուսակցություններին։ «Մագդալենա» չափածո վեպում բանաստեղծը դիմակազերծ է անում բուրժուական կեղծ բարոյականությունը։ Ռուսաստան կատարած ճամփորդության տպավորություններին է նվիրել իր «Ճանապարհորդություն դեպի Ղրիմ» (1899) ժողովածուն։
«Տրիստիում Պրահա» (1926), «Խաչմերուկներում» (1926) ժողովածուների մեջ նա ռեակցիոն դիրքերից է քննադատում արդիականությունը։ Հասարակության պրոգրեսիվ ուժերի հանդեպ ունեցած կատարյալ անվստահությունը Մախարի պոեզիան գունազարդել է Չեխոսլովակիայի ժամանակաշրջանում տիրող անսահման պեսիմիզմի մռայլ երանգով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Չեխ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Չեխ գրողներ Կատեգորիա:Երգիծաբաններ Կատեգորիա:Չեխ լրագրողներ Կատեգորիա:Չեխիայի քաղաքական գործիչներ
Հունգարական գրականություն
Հունգարական գրականություն, հիմնականում հունգարերեն գրավոր աշխատություններն են ինչպես նաև այլ լեզուներով (հիմնականում լատիներեն), կամ հունգարացիների կողմից ստեղծված, կամ հունգարական մշակույթին առնչվող թեմաներով աշխատություններ։
Պատմություն
Մեզ հասած ամենահին գրավոր հուշարձանները (լատիներեն) վերաբերում են 11—12-րդ դդ. (վարքագրություն, քարոզ, Աստվածաշնչի մեկնություն, պատարագ)։ Միջնադարյան գրականության կարևոր ստեղծագործություններ են եղել 11—14-րդ դդ. ժամանակագրությունները։13—14-րդ դդ. ստեղծված հունգարալեզու կրոնական գրականությունը վերելք է ապրել 15-րդ դ. 30-ական թթ.։ Հումանիստական մշակույթի, հակաֆեոդալական հայրենասիրական տրամադրությունների հետ էր կապված Ռեֆորմացիայի գրականությունը, որ զարգացել է հունգարերեն։ 16-րդ դարի 2-րդ կեսին երևան է եկել Վերածննդի արձակը։ Այդ ժամանակի ամենակարևոր քնարերգուն է Բ. Բալաշին (1554—1594)։
17-րդ դար
17-րդI դ. հունգարական գրականության մեջ հաստատվել է բարոկկո ոճը, որն արտահայտում էր տարատեսակ ձգտումներ՝ հակառեֆորմացիոն-ֆեոդալական և ազատագրական, հակաթուրքական ու հակահաբսբուրգյան։ Հունգարական բարոկկոյի հիմնադիրը եղել է էստերգոմի արքեպիսկոպոս, ճիզվիտ և աստվածաբան-բանավիճող Պ. Պազմանը (1570—1637), իսկ խոշորագույն բանաստեղծը՝ քաղաքագետ և զորավար Մ. Զրինյին (1620-1664)։
19-րդ դար
Հունգարական լուսավորականության գրականությունը 18-րդ դ. վերջ - 19-րդ դ. սկիզբ) որոշ ընդհանուր գծեր ունի Արևելյան Եվրոպայի մյուս երկրների գրականությունների հետ։ Ժողովրդական պոեզիայի և ազգային անցյալի մեջ է իր համար հող փնտրել ռոմանտիզմը, որի ծաղկումն ուղեկցվել է ռեալիզմի զարգացումով։ 1848—1849 թթ. հեղափոխության տրիբուն Շ. Պետեֆիի (1823—1849) բանաստեղծություններում ռոմանտիկական ու ռեալիստական միտումները հասել են բարձրակետին՝ ստանալով հեղափոխական-դեմոկրատակաև բովանդակություն։
1849 թվականից հետո ստեղծված ծանր ժամանակը ողբերգականությամբ է տոգորել ռեալիստ Ցա. Արանի (1817—1882) պոեզիան, Ի. Մադաչի (1823—1864) փիլիսոփայական ռոմանտիկան։ Պատմական սահմանափակությունը կամ իդեալների ուտոպիականությունը, ռոմանտիկական հնացած ձևերը հաճախ իջեցրել են Մ. Ցոկաիի (1825—1904) հայրենասիրական հանրաճանաչ վեպերի գեղարվեստական արժեքը, թուլացրել բուրժուա-ազնվականական հասարակության տաղանդավոր մերկացնող Կ. Միկսատի (1849—1910) ռեալիստական երգիծանքը։
19-րդ դ. վերջի-20-րդ դ. սկզբի առաջադեմ գրողները գեղարվեստական այլ ուղիներ են որոնել։ Դժգոհությունը, բողոքն ավելի ու ավելի ուժեղ են հնչում 8ա. Վայդայի (1827-1897), Ցո. Կիշի (1843—1921), Դ. Ռեվիցկու (1855—1889), Ե. Կոմյատի (1858—1895) քնարերգության մեջ։ Ֆրանսիական և գերմանական նատուրալիզմի, ֆրանսիական և ռուսական քննադատական ռեալիզմի նվաճումները գեղարվեստորեն վերաիմաստավորել են Շ. Բրողին (1863—1924), Ժ. Մորիցը (1879—1942) և ուրիշներ՝ արձակը հարստացնելով հասարակության «հատակի» թեմատիկայով, սոցիալ-հոգեբանական դրամատիզմով։ «Nyugat» հանդեսի (1908—1841) շուրջը համախմբված շատ գրողներ՝ է. Աղին (1877—1919), Մ. Կաֆկան (1880-1918), Դ. Ցուհասը (1883—1937), Ա. Տոտը (1886—1928) իրենց հակակապիտալիստական խռովքը, սոցիալ- հումանիստական, երբեմն էլ հեղափոխական (է. Ադի) սպասումներն արտահայտում էին իմպրեսիոնիստական ու սիմվոլիստական միջոցներով։ 1919 թվականին հունգարական Խորհրդային Հանրապետության պարտությունից հետո հունգար գրողների մի մասը հարկադրված եղավ թողնել երկիրը։
Բուն Հունգարիայում ավանգարդիզմը ներկայացնում է Լ. Կաշակը (1887—1967)։ Քննադատական ռեալիզմն ամրապնդվում է սոցիալապես սուր և առավել փաստագրական, ինչպես նաև ինտելեկտուալ- հոգեբանական ձևերի մեջ։ Որոշ գյուղագիրներ չխուսափեցին ազգայնական գաղափարների ազդեցությունից, «ուրբանիստները»՝ ծայրահեղ ինդիվիդուալիզմից։
Ժողովրդական Հունգարիայի գրականության գլխավոր փուլերն են. 1945—1949՝
20-րդ դար
Ժամանակակից Հունգարայի արձակում արտացոլվում են արդի իրականության կոնֆլիկտները, նոր մարդու, նրա գիտակցության ու բնավորության ձևավորման տարբեր կողմերը։ 1960-ական թթ. ստեղծագործություններից սոցիալական վերլուծության սրությամբ, ձևի հարստությամբ, հոգեբանական և փիլիսոփայական խորությամբ աչքի են ընկնում Ցո. Իյեշի, Ի. Շիմոնի (ծն. 1926), Մ.Վացիի (1924- 1970), Գ. Դարաիի (ծն, 1929) քնարերգությունը, Ցո. Դարվաշի «Հարբած անձրև» (1963) վեպը, Դ. Ֆեկեաեի (ծն. 1922) «Բժշկի մահը» (1963), Ֆ. Շանաայի (ծն. 1927) «Քսան ժամ» (1964), Ի. էրկենի (ծն. 1912) «Տոտերի գերդաստանը» (1966) վիպակները։
1970-ական թթ. հունգար գրողների ուշադրությունը գրավում են սոցիալիստական բարոյականության ձևավորման և ազգային ինքնագիտակցության հարցերը (Շ. Վեերել, էրժեբեթ Գալգոցի, Ա. Կերտես, Ֆ. Ցուհաս, Ի. էրկեն)։ Այս շրջանում բարձր է հետաքրքրությունը սոցիոլոգիական գրականության նկատմամբ։ Ավելի խորն են արտացոլվում հասարակական կյանքի փոփոխությունները (Ի. Հալ, Դ. Հերնադի, Մ. Ալմաշ, Ցո. Բալաժ, Ա. Գերգեյ, է. Ցանիկովսկի, Գ. Բելա Նեմետ)։ Տասնամյակի վերջերին տարբեր տարիքի գրողներ աշխատել են առաջին հերթին պատկերել իրենց այսօրը՝ չխուսափելով նրան բնորոշ հակասություններից։ Դ. Իյեշը, է. Կոլոժվարի Գրանպիեռը և ուրիշներ իրենց վեպերում ցույց են տվել հունգարների մի քանի սերնդի ճակատագիրը։ Համեմատաբար երիտասարդ գրողներին (Գ. Բերեմենի, Պ. Նադաշ) ավելի է հետաքրքրել ազգային պատմությունը։ Նոր գործերով աչքի են ընկել Մ. Ապատին, Ի. Չասարը, էրժեբեթ Հազդագը, է. Իյեշը, Դ. Կարդոշը, Դ. Տանդորին և ուրիշներ։ Գրականագիտությունը սկզբնավորվել է18-րդ դ., վերելք ապրել19-րդ դ. 1-ին կեսին։ 19-րդ դ. 2-րդ կեսին- 20-րդ դ. սկզբին զարգացել է պոզիտիվիստական դպրոցը։ Կոմունիստական գրաքննադատության և գրականագիտության բնագավառում հայտնի են Դ. Լուկաչը, Ցո. Ռևաին, Դ. Բյոլյոնին, Դ. Բալինտը։ Ներկայումս Հունգարիայում գրականության տեսության ու գրականության պատմության մշակմամբ զբաղված են Ա. Ալմաշին, Ի. Հերմանը, Ա. Դիոսեգին, է. Կարդոշը և ուրիշներ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գրականություն Կատեգորիա:Հունգարական գրականություն Կատեգորիա:Հունգարացիներ
Ջիմի Ջոնսթոն
Ջեյմս Կոնոլի Ջոնսթոն (James Connolly Johnstone, 1944 թվական, սեպտեմբերի 30, Վյուպարկ, Հարավային Լանարկշիր, Շոտլանդիա - 2006 թվական, մարտի 13, Ադինգստոն, Հարավային Լանարկշիր, Շոտլանդիա), ավելի հայտնի որպես Ջիմի Ջոնսթոն (Jimmy Johnstone), շոտլանդացի ֆուտբոլիստ։ Հանդես է եկել աջ վինգերի դիրքում։
Ջոնսթոնը առավել հայտնի է «Սելտիկի» կազմում անցկացրած իր ելույթներով։ Գլազգոյի ակումբի երկրպագուների շրջանում համարվում է պաշտամունքային ֆուտբոլիստ, որին 2002 թվականին ճանաչվել է «Սելտիկի» բոլոր ժամանակների լավագույն ֆուտբոլիստ ։
Մաղրիբ
Մաղրիբ (արաբերեն՝. المغرب‎‎ Ալ-Մաղրիբ, բառացի «արևմուտք»), Եգիպտոսից արևմուտք երկրների անվանումը, որը առաջին անգամ օգտագործել են միջնադարյան արաբական աշխարհագրագետները և պատմաբանները։ Օգտագործվում է մինչև հիմա։
Ջիմի Ջոնսթոն
1964 թվականից 1974 թվականը հարձակվողը պաշտպանել է Շոտլանդիայի ազգային հավաքականի գույները։ Այդ ընթացքում նա մասնակցել է 23 հանդիպման և դարձել չորս գոլի հեղինակ ։ Ջիմին հավաքականի կազմում է եղել 1974 թվականի աշխարհի առաջնության ժամանակ, սակայն ամբողջ մրցաշարի ընթացքում չի մասնակցել որևէ խաղի ։
Ջոնսթոն մահացել է 2006 թվականի մարտի 13 ։
Մաղրիբ
Կատեգորիա:Աֆրիկայի պատմական երկրամասեր Կատեգորիա:Մաղրիբ Կատեգորիա:Պատմական մարզեր
Ջիմի Ջոնսթոն
Վաղ տարիներ
Ջիմին ծնվել է 1944 թվականի սեպտեմբերի 30-ին Հարավային Լանարկշիր շրջանի Վյուպարկ շոտլանդական փոքրիկ գյուղում։ Երկրի ազգային հավաքականի ապագա ֆուտբոլիստն ընտանիքի հինգ երեխաներից ամենափոքրն է։ Ջիմիի մանկությունն անցել է «Old Edinburgh Road» փողոցի վրա գտնվող իրենց տանը, որը գտնվում էր անմիջապես «Ռոբերստոն Պարկ» (Robertson Park) մարզադաշտի դիմաց։ Այդ մարզադաշտում հանդես էր գալիս տեղի «Տորնիվուդ Յունայթեդ» ակումբը (Thorniewood United FC)։ Հենց այստեղ է Ջոնսթոնը կատարել իր առաջին սպորտային քայլերը։ Ջիմիի հուշերի համաձայն՝ իր ամենամոտ ընկերը մեծ եղբայր Պետն էր․ միասին նրանք անցկացնում էին իրենց ամբողջ օրը մարզադաշտում գնդակ գլորելով ։ Ութ տարեկան հասակում Ջոնսթոնի տաղանդն արժանանում է տեղի դպորցի տնօրենի ուշադրությանը, ով նրան հրավիրում է դպրոցի ֆուտբոլային թիմի կազմ։ Այս առաջարկին Ջիմին համաձայնություն է տալիս։ Երիտասարդ ֆուտբոլիստը առաջին տարիներին թիմի հետ միասին հաղթում է այն բոլոր մրցաշարերում, որում նրանք մասնակցություն էին ունենում ։ Շուտով Ջոնսթոնը տեղափոխվում է նոր ուսումնական հաստատություն՝ Սուրբ Յոհանի դպրոց։ Այնտեղ նա նույնպես հասնում է նշանակալից հաջողությունների ։
«Սելտիկ»
Ջոնսթոնը դպրոցական թիմի հետ մեկնում է Մանչեսթերում կայանալիք ֆուտբոլային մրցաշարին մասնակցելու։ Մրցաշարի ծրագրում կար «վարպետության դաս», որի ժամանակ երիտասարդներին իրենց վարպետությունն էին ցույց տալիս հայտնի ֆուտբոլիստներ, որոնց շարքում էր նաև Սթենլի Մեթյուզը։ Հայտնի հարձակվողի վարպետությունը զարմացրել էր պատանի Ջիմիին։ Տուն վերադառնալուց հետո Ջիմին կարդում էր Մեթյուզի ինքնակենսագրականի կրկնօրինակը, որտեղ նա խոսում էր ֆուտբոլի տեխնիկական կողմի մասին։ Ջոնսթոնը ժամերով փորձում էր սովորել Սթենլիի հնարքները ։
Ինքնուրույն վարժություններն իրենց օգուտն են ունենում, և արդեն մյուս անգամ Մանչեսթեր գնալու ժամանակ Ջոնսթոնի տեխնիկական կարողությունները ազդեցություն են թողնում Ուիշբորնի՝ Յունայթեդի տեղի գործակալներից մեկի վրա։ Նա խորհուրդ էր տալիս «կարմիրներին» պայմանագիր կնքել երիտասարդ Ջոնսթոնի հետ։ Սակայն «կարմիր սատանաներին» անսպասելիորեն շրջանցում է Ջոնսթոնի դպրոցի վանական Ֆրենկ Կեյրնին, ով նախկինում եղել էր «Սելտիկի» մեծ երկրպագու։ Տեսնելով, որ անգլիացիները կարող են լինել առաջինը տաղանդավոր ֆուտբոլիստին գնելու հարցում, նա խորամանկության է դիմում՝ «մանկունյացիներին» տեղեկացնելով, որ Ջիմին չի ընդունի իրենց առաջարկը, քանի որ մանկությունից սկսած երկրպագում է «Սելտիկին» և տենչում է այդ թիմի կազմում հանդես գալու մասին։ Այդ ժամանակ Կեյրնին կապվում է «Սելտիկի» գործակալներից մեկի՝ Ջոն Հիգինսի հետ, ով ամեն օր գալիս էր Մանչեսթեր։ Նա իր հետ Ջոնսթոնին տանում է Գլազգո ։ Շուրջ մեկ տարի Ջիմին «Սելտիկի» հետ մարզվում էր շաբաթը մեկ անգամ՝ համատեղելով սպորտով զբաղվելն ուսման հետ։ 1961 թվականի հոկտեմբերի 7-ին Ջոնսթոնը նշում է իր նորամուտը «Սելտիկի» պահեստային թիմի կազմում։ Նրա առաջին խաղն այդ կազմի հետ դառնում է «Սենտ-Ջոնսթոն» ակումբի երկրորդ թիմի դեմ խաղը, որն ավարտվում է 4։2 հաշվով, իսկ Ջիմին, դառնալով մեկ գոլի և երեք գոլային փոխանցման հեղինակ, մասնակցում է թիմի հեղինակած չորս գոլերին։ Խաղի ողջ ընթացքին հետևած «Սելտիկի» գլխավոր մարզիչ Ջիմի Մակգրորին խաղից հետո Ջոնսթոնի հետ կնքում է պրոֆեսիոնալ պայմանագիր ։
Ինչպես նկատվում է այդ ժամանակ, Ջոնսթոնը փորձ ձեռք բերելու համար ուղարկվում է «Սելտիկի» երկրորդ թիմ՝ «Բլանտայր Սելտիկ»։ Հարավլանարկշիրցիների կազմում հանդես գալով մեկ տարի՝ հարձակվողը հրավիրվում է Շոտլանդիայի մինչև 17 տարեկանների երիտասարդական հավաքական՝ Հյուսիսային Իռլանդիայի երիտասարդական հավաքականի դեմ խաղում մասնակցություն ունենալու նպատակով ։ Խաղի ընթացքին հետևում էր «Սելտիկի» պահեստային թիմի մարզիչ Ջիմի Գրիբենը։ Խաղից հետո նա հանդիպում է «Սելտիկի» առաջին թիմի գլխավոր մարզիչ Մակգրորիի հետ և խորհուրդ է տալիս ինչքան հնարավոր է արագ ընտելացնել երիտասարդ հարձակվողին բարձրագույն դիվիզիոնի շրջանակներում տեղի ունեցող խաղերին։ Գլխավոր մարզիչը ընդունում է խորհուրդը և Ջոնսթոնին հանում է երկրորդ թիմի կազմից։ Սակայն հաջորդ երկու տարիներին Ջիմին ստիպված է լինում սպասել էր հնարավորությանը՝ պահեստային նստարաններին նստած։ Ի վերջո 1963 թվականի մարտի 27-ին հարձակվողը նշում է իր նորամուտը պրոֆեսիոնալ հարթակում՝ մասնակցելով Շոտլանդիայի առաջնության շրջանակներում «Կիլմարնոկ» ակումբի դեմ կայացած ամբողջ խաղին։ Եվ հենց այս խաղում նա ստիպված է լինում զգալ լուրջ հիասթափություն՝ «Սելտիկը» պարտվում է այդ խաղում 0-6 հաշվով ։ Մեկ ամիս անց Ջիմին կրկին մեկնարկային կազմի հետ մասնակցում է «Հարթ օֆ Միդլոտիանի» դեմ խաղին։ Այդ խաղում նա հեղինակում է իր առաջին գոլը «Սելտիկի» կազմում ։ Թիմը այդ խաղում պարտվում է 4-3 հաշվով, սակայն երիտասարդ ֆուտբոլիստը իր ցուցադրած խաղի համար արժանանում է ֆուտբոլային փորձագետների դրական անդրադարձին։ Արդեն մայիսի 4-ին սպասվում էր էլ ավելի լուրջ փորձություն, ակումբի մարզիչ Մակգրորին հայտավորում է Ջիմիին Շոտլանդիայի գավաթի խաղարկության եզրափակիչ հանդիպման առաջին խաղին, որի շրջանակներում «Սելտիկը» մրցում էր իր սկզբունքային մրցակցի՝ «Ռեյնջերսի» դեմ։ Ակումբները խաղն ավարտում են 1-1 հաշվով, իսկ Ջիմիի ցուցադրած խաղը կրկին արժանանում է լավ գնահատականի ։
Չնայած այսպիսի պայծառ մեկնարկին՝ «Սելտիկի» գլխավոր մարզիչ Մակգրորին միշտ չէ, որ վստահում էր Ջիմիին և հաճախ նրան թողնում էր «Սելտիկի» պահեստային թիմի կազմում։ Իրավիճակը փոխվում է 1965 թվականին, երբ «Սելտիկի» գլխավոր մարզչին փոխարինում է Ջոկ Սթեյնը ։ Փորձագետը միանգամից ընդգրկում է Ջիմիին թիմի հիմնական կազմում, և 1965-66 թվականների մրցաշրջանը Ջոնսթոնն անցկացնում է որպես ակումբի առանցքային ֆուտբոլիստներից մեկը։ Նույն թվականի հոկտեմբերին հարձակվողը նվաճում է իր առաջին լիակատար տիտղոսը «Սելտիկի» կազմում․ «Հեմպդեն Պարկ» մարզադաշտում «Սելտիկը» Շոտլանդական լիգայի գավաթի խաղարկության եզրափակչի շրջանակներում հաղթում է «Ռեյջերսին» 2։1 հաշվով ։ Ջոնսթոնը դառնում է թիմի երկրորդ որոշիչ գոլի առանցքային փոխանցման հեղինակը ։ Սակայն «Ռեյնջերսի» երկրապագուները խաղադաշտ են մտնում այն ժամանակ, երբ «Սելտիկը» մասնակցում էր մրցանակների հանձնման արարողությանը։ Ոստիկանությանը հաջողվում է մարզադաշտից հեռացնել առավել անկարգ երկրպագուներին, սակայն Շոտլանդիայի ֆուտբոլի ասոցիացիան արգելում է «Հեմփդեն Պարկում» պատվո շրջան կատարել հետագա տասը տարիների ընթացքում  ։ 1965 թվականի մայիսի 8-ին Ջոնսթոնը առաջին անգամ թիմի հետ միասին հաղթանակ է տանում երկրի առաջնության շրջանակներում։ «Սելտիկը» դառնում է առաջնության չեմպիոն լարված պայքարում․ նրանք ընդամենը երկու միավորով են շրջանցում «Ռեյնջերսին» ։ Եվրոպական հարթակում «Սելտիկը» հանդես է գալիս բավականաչափ հաջող՝ Գավաթների դափնեկրի գավաթի շրջանակներում հասնելով մինչև կիսաեզրափակիչ ։
Հաջորդ մրցաշրջանը «Սելտիկի» համար դառնում է ամենահաջողը իր ամբողջ պատմության ընթացքում (ներկայում էլ այն մնում է անփոփոխ)։ Ակումբը հաղթում է բոլոր այն չորս մրցաշարերը, որոնց շրջանակներում մասնակցություն է ունենում․ Շոտլանդիայի առաջնություն, երկրի երկու գավաթները և Եվրոպական չեմպիոնների գավաթը ։ Անձամբ Ջոնսթոնի համար տվյալ ֆուտբոլային տարին «աստղային ժամ էր» ։ «Սելտիկի» այսչափ հաջող ելույթների շրջանում Ջիմին դառնում է մայրցամաքի ամենահայտնի ֆուտբոլիստներից մեկը։ Ամենից շատ ֆուտբոլասերներին զարմացնում էր ֆուտբոլիստի կարճ հասակի համատեղությունը նրա նրբարվեստ տեխնիկայի հետ ։ Մասնավորապես Չեմպիոնների գավաթի խաղարկության 1/8 եզրափակչում ֆրանսիական «Նանտի» հետ հանդիպման ժամանակ Ջոնսթոնի ցուցադրած խաղը ․ երկրպագուներին գրավել էր Ջոնսթոնի գործողությունների մեծ վարպետությունը։ Փորձագետները միաձայն դիտարկում էին Ջիմիին՝ որպես Եվրոպայի լավագույն վինգեր։ 1967 թվականի մայիսի 6-ին կայանում է Ջոնսթոնի լավագույն խաղերից մեկը «Սելտիկի» կազմում։ Այդ օրը Սելտիկը նախավերջին տուրում հանդիպել էր «Ռեյնջերսին»։ Ջիմին երկու գոլ է հեղինակում վերջինիս դարպասը ։ Մասնավորապես գեղեցիկ է ստացվում երկրորդ գոլը ։
«Սելտիկի» համար հաջող էր նաև Եվրոպական չեմպիոնների գավաթի խաղարկության եզրափակիչը, որում գլազգոյան թիմի բաժին էր հասել հայտնի իտալական «Ինտերը»։ Հանդիպումը կայանում է 1967 թվականի մայիսի 25-ին, Լիսաբոնում։ Փորձագետների մեծամասնությունը միաձայն համարում էին, որ խաղում հաղթանակ է տանելու իտալական ակումբը ։ «Սելտիկի» գլխավոր մարզիչ Սթեյնը իր հերթին ֆուտբոլիստների հետ տանում է մեծ հոգեբանական աշխատանք ։
Խաղի մեկնարկը հաջող էր իտալացիների համար․ հանդիպման 7-րդ րոպեին նշանակված 11 մետրանոց հարվածը հաջողությամբ իրացնում է «Ինտերի» ֆուտբոլիստ Մացցոլան։ Սակայն «Սելտիկը» չի հանձնվում․ Ջոկ Սթեյնի ակումբը քայլ առ քայլ ուսումնասիրեց միլանցիների պաշտպանությունը և երկրորդ խաղակեսում նրանք հասան իրենց ուզածին՝ երկու անգամ գրավելով մրցակցի դարպասը։ Խաղը այդպես էլ ավարտվեց՝ 2-1 հաշվով ։ «Սելտիկը» դարձավ առաջին բրիտանական ակումբը, որը հաղթանակեց Եվրոպայի գլխավոր ակումբային տիտղոսը, իսկ «Սելտիկի» կազմը, որը այդ օրը դուրս էր եկել խաղադաշտ, ստացավ «Լիսաբոնյան առյուծներ» անունը ։
Շուտով, եզրափակչային այս խաղից հետո «Սելտիկը» հրավիրվում է «Մադրիդի Ռեալի» դեմ խաղին մասնակցելու համար, որը կազմակերպված էր լեգենդար Ալֆրեդո Դի Ստեֆանոյին «ճանապարհելու» նպատակով (լեգենդը ավարտում էր իր կարիերան)։ Խաղը դառնում է Ջոնսթոնի բենեֆիսը։ Նրա հնարքները և տեխնիկան այնքան են գրավում իսպանական հասարակությանը, որ նրանք սկսում են Ջիմիի յուրաքանչյուր հաջող գործողությանը պատասխանել ծափերով ։ Խաղի միակ գոլը հեղինակում է Բոբի Լենոքսը այն բանից հետո, երբ Ջոնսթոնը խլում է գնդակը «Ռեալի» ֆուտբոլիստից և փոխանցում է կատարում նրա ուղղությամբ ։ Այդ նույն թվականին Ջիմին զբաղեցնում է երրորդ հորիզոնականը «Ոսկե գնդակի» համար ընթացող քվեարկության շրջանակներում ։ Առաջին և երկրորդ հորիզոնականները զբաղեցնում են Ալբերտ Ֆլորիանը և Բոբբի Չարլթոնը, սակայն շատ փորձագետներ ընդունում էին, որ Ջոնսթոնը պետք է ճանաչվեր լավագույնը, ելնելով այն փաստից, որ 1966-67 թվականների մրցաշրջանում նա շատ մեծ ներդրում էր ունեցել «Սելտիկի» հաջողությունների մեջ ։
60-ական թվականներին Ջոնսթոնը Ջորջի Բեսթի հետ միասին համարվում էր ֆուտբոլային աշխարհի ամենակնառու ներկայացուցչներից ։ «Սելտիկի» աջ եզրի տրիոն՝ «Քրեյգ - Մերդոկ - Ջոնսթոն»-ը ըստ կարծիքների համարվում էր ուժեղագույնը Եվրոպայում։ Այդ հարցում ցուցանիշ է համարվում խաղը, որը կայացել էր 1969 թվականի դեկտեմբերի 17-ին, երբ «Սելտիկը» իր տնային մարզադաշտում ջախջախել էր «Դանդի Յունայթեդին»՝ 7-2 հաշվով ։ Մասնավորապես այդ խաղում իրենց դերակատարումն ունեին տրիոյի անդամները, որոնք կամ գոլի հեղինակ էին դարձել կամ էլ գոլային փոխանցման ։
1970 թվականին «Սելտիկը» կրկին հաջող ելույթներ է ցուցադրում միջազգային հաթակում։ Այդ մրցաշրջանի Չեմպիոնների գավաթի խաղարկության կիսաեզրափակչային փուլում «Սելտիկը» հանդիպում է շատ ուժեղ մրցակցի՝ «Լիդս Յունայթեդի» հետ, որը գտնվում էր Դոն Ռևիի գլխավորության տակ։ Կոշտ երկխաղյա հակամարտությունում, որը լրագրողները ամրագրել էին «Կռիվ Բրիտանիայի համար» անվանմամբ՝ ավարտվում է «Սելտիկի» 3-1 հաշվով հաղթանակով ։ Այս հանդիպումներից հետո մրցակից թիմի պաշտպանները ընդունում են, որ «Սելտիկի» գոլային գործողությունների մեջ առավել չափով մասնակցություն է ունեցել հենց Ջոնսթոնը ։ Սակայն արդեն խաղարկության եզրափաչում «Սելտիկը» պարտվում է նիդերլանդական «Ֆեյենորդին» ։ 1969-70 թվականների մրցաշրջանից հետո Ջիմին ընդգրկվում է տարվա խորհրդանշական հավաքականի կազմ, որը կազմվել էր բրիտանական «Rothmans» լրագրի կողմից ։ Հետաքրքրական է նաև այն, որ այդ հավաքականի կազմում Ջոնսթոնը ընդգրկվում է նաև 1971 և 1972 թվականներին ։
Հետագա կարիերա
1975 թվականի ամռանը Ջոնսթոնը գնում է ԱՄՆ, որտեղ պայմանագիր է կնքում «Սան Խոսե Էրտքվեյկս» ակումբի հետ։ Սպասվում էր, որ Ջոնսթոնը պետք է օգներ հարձակվող Փոլ Չայլդին գոլերի հեղինակ դառնալու հարցում։ Սակայն ԱՄՆ-ում անցկացրած 10 խաղերում ակումբը 7 անգամ անընդմեջ պարտություն է կրում, իսկ Չայլդը ոչ մի գոլի հեղինակ չի դառնում այն ժամանակ, երբ Ջոնսթոնը խաղադաշտում էր ։ Ջիմիի կարիերան օվկիանոսից այն կողմ հաջողությամբ չի պսակվում, և արդեն նույն թվականի վերջին նա ստիպված է լինում վերադառնալ Մեծ Բրիտանիա ։ Վերջին հինգ մրցաշրջանների ընթացքում ֆուտբոլիստը հաճախ էր փոխում իր ակումբային պատկանելությունը, սակայն որպես ֆուտբոլիստ հաստատվել որևէ ակումբի կազմում նրան չի հաջողվում։ Դրանից հետո Ջոնսթոնը հայտարարում է կարիերայի ավարտման մասին ։
Շոտլանդիայի հավաքական
Ջոնսթոնն իր նորամուտը Շոտլանդիայի ազգային հավաքականի կազմում նշել է 1964 թվականի հոկտեմբերի 3-ին, երբ այդ ժամանակ հավաքականը Մեծ Բրիտանիայի տնային առաջնության շրջանակներում հանդիպում էր Ուելսի ազգային հավաքականի հետ ։ Շոտլանդիայի հավաքականի կազմում անցկացրած իր երրորդ խաղում, որը Անգլիայի հավաքականի դեմ խաղն էր՝ կայացած 1966 թվականի ապրիլի 2-ին, Ջիմին երկու գոլի հեղինակ է դառնում և այդպիսով բացում իր հեղինակած գոլերի հաշիվը հավաքականի կազմում ։ 1974 թվականին հարձակվողը հավաքականի կազմի հետ մեկնում է աշխարհի առաջնությանը մասնակցելու, որը անցկացվում էր ԳԴՀ-ում։ Ակումբն ավարտում է իր ելույթները՝ խմբում զբաղեցնելով երրորդ հորիզոնականը ։ Անձամբ Ջոնսթոնը մրցաշարի շրջանակներում չի մասնակցում որևէ խաղի։ Այդ նույն տարում Ջիմին անցկացնում է հավաքականի կազմում իր վերջին հանդիպումը, որը կայանում է հոկտեմբերի 30-ին, իսկ մրցակիցը ԳԴՀ-ի ազգային հավաքականն էր ։
Շոտլանդիայի ազգային հավաքականի կազմում անցկացրած 10 տարիների ընթացում Ջոնսթոնը մասնակցում է ընդամենը 23 հանդիպման և դառնում 4 գոլի հեղինակ ։
Կյանքը ֆուտբոլային կարիերան ավարտելուց հետո
2002 թվականին «Սելտիկի» երկրպագուների շրջանում տեղի ունեցած քվեարկության ժամանակ Ջոնսթոնը ճանաչվում է ակումբի ամբողջ պատմության լավագույն ֆուտբոլիստը՝ շրջանցելով հարձակվողներ Քենի Դալգլիշին և Հենրիկ Լարսոնին ։ Ինչպես նաև Ջիմին ընդգրկվում է «Սելտիկի» բոլոր ժամանակների խորհրդանշական հավաքականի կազմի մեջ։ Երկու տարի անց բրիտանական BBC հեռուստաընկերությունը թողարկում է ֆիլմ, որը պատմում էր Ջոնսթոնի մասին։ Ֆիլմը կրում էր «Եզրի Արքան» (Lord of the Wing) անունը։ Այն պատմում էր Ջիմիի կյանքի մասին, իսկ հեղինակի տեքստը կարդում էր շոտլանդացի հայտնի դերասան Բիլլի Կոննոլին ։
Հիվանդություն և մահ
2001 թվականին նոյեմբերին բժիշկները Ջոնսթոնի մոտ ախտորոշում են մոտոնեյրոնների հիվանդություն ։ Չնայած բժիշկների ջանքերի, Ջիմին մահանում է 2006 թվականի մարտի 13-ին։ Վերջին մարդը, ում հետ խոսել էր «Սելտիկի» լեգենդը՝ «Ռեյնջերս» ակումբի նախկին ֆուտբոլիստ Վիլի Հենդերսոնն էր, որ վերջին տարիներին դարձել էր Ջոնսթոնի մտերիմ ընկերը ։
Ջիմիի թաղումը տեղի է ունենում մատրի 17-ին՝ սուրբ Պատրիկի օրը, որը Գլազգոյի իռլանդական սփյուռքի ներկայացուցիչների համար նշանակալից օր էր։ Լեգենդար ֆուտբոլիստին վերջին անգամ տեսնելու էին եկել տարբեր ակումբների հազարավոր երկրպագուներ, այդ թվում «Սելտիկի» սկզբունքային մրցակից «Ռեյնջերսի» երկրպագուները։ Ջոնսթոնի հուղարկավորման արարողությունը տեղի է ունենում սուրբ Յոհան Պրեդտեչի եկեղեցում ։ Ջոնսթոնը թաղված է Բոտուել պարկի գերեզմանոցում (Bothwell Park Cemetery)։
Երկու օր անց «Սելտիկը» Լիգայի գավաթի խաղարկության եզրափակչի շրջանակներում պետք է մրցեր «Դանֆերմլին Ատլետիկի» դեմ։ Շոտլանդիայի ֆուտբոլի միության հետ պայմանավորվածության համաձայն «Սելտիկի» բոլոր ֆուտբոլիստները խաղադաշտ են դուրս եկել 7 համարը կրող շորտերով՝ ի հիշատակ Ջիմի Ջոնսթոնի։ Խաղից առաջ մեկ րոպե լռությամբ հարգվել է Ջոնսթոնի հիշատակը ։
Հիշատակ
2008 թվականի դեկտեմբերին «Սելտիկ Պարկ» մարզադաշտին հարակից տարածքում տեղադրվում է Ջիմիի արձանը ։ Երկուսուկես տարի անց Ջոնսթոնի մեկ ուրիշ արձան է կանգնեցվում բաց Ադինգստոնում՝ ֆուտբոլիստի տնից ոչ հեռու։ Հուշարձանի շրջակայքում կառուցվում է այգի։ Այդ հուշարձանային այգու բացմանը ներկա էին Ջիմիի կինը՝ Ագնեսը, ինչպես նաև «Սելտիկի» մի շարք նախկին ֆուտբոլիստներ ։