cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մատակարարման շղթա
Ընդհանուր պատկերացում
Բազմաթիվ մեծ կազմակերպություններ և միջազգային բրենդներ կիրառում են էթիկայի կանոնների համակարգ, կորպորատիվ հասարակության իրազեկման մեխանիզմներ և կառավարման համակարգեր, որոնցով նրանք ստեղծում են պահանջարկ իրենց մատակարարողների նկատմամբ`ցուցադրելով իրենց համապատասխանությունը պահանջվող ստանդարտին։ Մատակարարման շղթայում թափանցիկության բացակայությունը համարվում է մոլորեցման մեխանիզմ, ինչը զրկում է սպառողին իր գնած ապրանքի ծագման մասին տեղեկատվությունից, որն էլ իր հերթին կարող է ստեղծել սոցիալապես անպատասխանատու պահվածք։
Omnichannel մատակարարման շղթան նոր հասկացություն է, որը ներկայացնում է այն հնարավորությունը, որ մարդիկ կարող են գնում կատարել յուրաքանչյուր տեղից յուրաքանչյուր պահի։
Մատակարարման շղթայի նախագծում
Մատակարարման շղթաների բազում տեսակներ կան, որոնք ներկայացնում են արտադրողից սպառողին և հակառակ ուղղությունները։ SCOR մոդելը, որը ներկայացվել է կառավարման խորհրդատվական PRTM ընկերության կողմից, հաստատվել է Մատակարարման Շղթա Խորհուրդ-ի կողմից և դարձել է մատակարարման շղթայի կառավարման հետազոտման հիմնական ստանդարտը։ Այն մատակարարման շղթայի կառավարման մոդել է, որը սկսվում է մատակարարից, որը արտադրողին մատակարարում է ռեսուրսներ, և հասնում է մինչև սպառողին ։ Մատակարարման շղթայի հիմնական արդյունավետությունը չափելիս, այս մոդելը ներառում է առաքման և այլ կատարողական գործոններ, արտադրական ճկունություն, երաշխիքներ և արտադրական ծախսերի էֆֆեկտիվություն։
Ամերիկյան արտադրողականության և որակի կենտորոնի կողմից առաջարկվող գործընթացի դասակարգման ծրագիրը բարձր մակարդակի ձեռնարկային գործընթացների մոդել է, որը հնարավորություն է տալիս կազմակերպություններին տեսնել իրենց ձեռնարկատիրական գործունեությունը խաչաձև արդյունաբերության տեսանկյունից։ Այս մոդելը ստեղծվել է Ամերիկյան արտադրողականության և որակի կենտորոնի և նրա անդամ մի շարք կազմակերպությունների կողմից, որպես ստանդարտ, որի միջոցով կխթանվի ձեռնարկության զարգացումը գործընթացների կառավարման և համեմատության ասպարեզում՝ անկախ տնտեսության չափերից և աշխարհագրական առանձնահատկություններից։ Այս մոդելը կարգավորում է 12 կատեգորիաների ձեռնարկատիրությունների արտադրական կառավարումը։
2013 թվականին Մատակարարման շղթայի քարտեզը ներկայացվեց։ Սա մի մեթոդ է, որի շնորհիվ որևէ կազմակերպության մատակարարման շղթան կարող է ուսումնասիրվել համակարգված և սիստեմատիկ ձևով, որպեսզի հաստատվի մատակարարման շղթայի և բիզնես ծրագրի փոխկապակցվածությունը։ Այս մեթոդը համարվում է վստահելի և արտահայտություն է գտել բազմաթիվ ճանաչված տեսական և գործնական քննադատություններում։ Մեթոդը թույլ է տալիս կառուցել մատակարարման շղթան՝ հաշվի առնելով 42 գործոններ, որոնք ներկայացվում են «Քարտեզ» կոչվող համակարգի միջոցով։ Այն թույլ է տալիս համեմատություն անցկացնել մատակարարման շղթայի 6 նախատիպերի միջև (արագ, արդյունավետ, անդադար մատակարարում, ճկուն, նախասիրությունները բավարարող), որի միջոցով հնարավոր է գտնել նախատիպերի միջև եղած բացերը։ Մեթոդը իրականացվում է 4 քայլով (ոլորտի ընտրություն, վերլուծում, գնահատում, վերափոխում)։ Մեթոդը մշակվել է Էռնան Դևիդ Պերեսի կողմից, ով մատակարարման շղթայի փորձառու կառավարիչ է բազմաթիվ արտադրական սեկտորներում, պրոֆեսոր և մատակարարման շղթայի ստրատեգիայի միջազգային մասնագետ ։
Մատակարարման շղթայի կառավարում
Եթե համապատասխան ընկերությունները ապահովված լինեն համապատասխան տեղեկատվությամբ, նրանք կարող են օգնել օպտիմալացնել ամբողջական մատակարարման շղթան մասնավորի փոխարեն։ Սա իր հերթին կբերի ավելի լավ պլանավորված և համակարգված արտադրություն և հասանելիություն, ինչն էլ կօգնի կրճատել ծախսերը, ստանալ ավելի գրավիչ արտադրանք, վաճառքի ծավալների մեծացում և ավելի լավ արդյունք ներառվող կազմակերպությունների համար։
Մատակարարման շղթայի ճիշտ և հաջող կառավարումը կարող է հանգեցնել միջազգայի շուկայում նոր մրցակցության առաջացման։ Կազմակերպությունների միջև ընթացող մրցակցությունը կփոխվի մատակարարման շղթաների միջև ընթացող մրցակցության։
1990-ականներից բազմաթիվ կազմակերպություններ փորձել են դուրս թողնել լոգիստիկան մատակարարման շղթայի շրջանակներից` համագործակցելով երրորդ կողմ հանդիսացող կազմակերպությունների հետ որոնք ապահովել են լոգիստկայի կառավարումը։ Որոշ կազմակերպություններ նաև փորձում են դուրս բերել արտադրությունը` համագործակցելով պայմանագրային արտադրողների հետ ։ Տեխնոլոգիական կազմակերպությունները ստեղծվել են նման բարդ համակարգերի կառավարումը խթանելու համար։
Կան 4 հիմնական մատակարարման շղթայի մոդելներ։ Վերը նշված երեքից բացի կա նաև Մատակարարման շղթայի լավագույն գործունեության համակարգը։
Մատակարարման շղթայի ճկունություն
Վերջին ուսումնասիրություններում ճկունությունը ներկայացնում է մատակարարման շղթայի` փոփոխությունների հետ համապատասխանելու գործընթացը ։ Այն զարգացման հաջորդ մակարդակն է, որը ավանդական տեղայնացված ձեռնարկությունները փոխարինում է մեծապես վիրտուալացված ձեռնարկությունների, որը թույլ է տալիս մարդկանց աշխատել ցանկացած տեղ ցանկացած պահի ։
Ճկուն մատակարարման շղթան ունակ է փոփոխել իր գործողությունների գրաֆիկը և ռազմավարությունն այնպես, որը թույլ կտա ադապտացվել այն ռիսկերին, որը կարող է ազդել նրա հնարավորությունների վրա ։ Կա մատակարարման շղթայի ճկունության 4 մակարդակ։ Առաջին մակարդակը ռեակտիվ մատակարարման շղթայի կառավարումն է։ Երկրորդը ներքին մատակարարման շղթայի ինտեգրումն է պլանավորված բուֆերներով։ Այնուհետև ավելի լայնածավալ համագործակցությունն է մատակարարման շղթայի ներսում։ Չորրորդը մատակարարման շղթայի դինամիկ ադապտացումն է ։
Մատակարարման շղթայի ճկունությունը ներկայացնում է մատակարարման շղթայի պատասխանը շարունակական կրիզիներին և դժվար ժամանակաշրջաններին։ Վերջին ուսումնասիրություւները առաջարկում են մի վարկած, ըստ որի մատակարարման շղթաները կարող են ազդել նաև կազմակերպության ճկունության վրա ։
Ծանոթագրություն
Կատեգորիա:Բիզնես
(7264) Հիրոհատանակա
(7264) Հիրոհատանակա (Hirohatanaka), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1995 թվականի մարտի 26-ին Յոշիսադա Սիմիձուի և Տակեշի Ուրատայի կողմից Նաչի-Կացուուրայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,319293 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9238 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,7147 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1290,13 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,279043 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 1,29° անկյուն։
Ալահլու ներքին
Ալահլու ներքին, գյուղ Երևանի նահանգի Էջմիածնի գավառում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Փշկնոց
Փշկնոց, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Թորթումի գավառակում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Թորթումի շրջանի համայնքներ
Բատիրևո (այլ կիրառումներ)
Բատիրևո, կարող է վերաբերել՝
Հայկ Սիլանյան
Հայկ Խաչատուրի Սիլանյան, Անդրկովկասում խորհրդային ռեժիմի հաստատման աջակից, ԽՄԿԿ անդամ (1917)։
Կենսագրություն
Ավարտել է Բաքվի հայկական գիմնազիան, Թիֆլիսի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը (1926)։ 1918 թվականի գարնանը Բաքվի Արմենիքենդի շրջանի բոլշևիկյան զինված դրուժինայի շարքերում կռվել է Կոմունայի պաշտպանության համար։ Բաքվի կոմունայի տապալումից հետո Զանգեզուրում կազմակերպել է բոլշևիկյան գաղտնի բջիջներ։ Զանգեզուրում ապստամբության պարտությունից հետո եղել է Բաքվի նորաստեղծ շրջաններից մեկի շրջկոմի քարտուղար։ Ռուսական 11-րդ կարմիր բանակի կողմից Հայաստանը գրավելուց և երկրում խորհրդային վարչակարգի հաստատումից հետո կուսակցական աշխատանք է կատարել։ 1922 թվականին նշանակվել է Էջմիածնի գավկոմի քարտուղար, 1926 թվականին՝ Ադրբեջանական ԽՍՀ կազմում հայտնված Լեռնային Ղարաբաղի մարզկոմի քարաուղար։ 1926-1928 թվականներին եղել է Հայգյուղկոպի նախագահի տեղակալ։ 1931 թվականին նշանակվել է ՀԽՍՀ Կոլտնտկենտրոնի նախագահ, 1933-1934 թվականներին՝ ՀԽՍՀ հողժողկոմի տեղակալը։ 1934-1937 թվականներին կուսակցական և պետական ղեկավար պաշտոններ է վարել Խորհրդային Հայաստանի տարբեր շրջաններում (Նոր Բայազետ, Ղափան, Ալավերդի), ՀԽՍՀ հողժողկոմատում։ Եղել է Հայկական և Ադրբեջանկան ԽՍՀ Կենտգործկոմների, ՀԿ(բ)Կ ԿԿ անդամ։
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:Վրաստանի տեխնիկական համալսարանի շրջանավարտներ
Առոյոմոլինոս (Կասերես)
Առոյոմոլինոս (Arroyomolinos), բնակավայր և համայնք Իսպանիայի արևմուտքում, Էստրեմադուրայի մաս հանդիսացող Կասերես ինքնավար պրովինցիայի Կոմարկա դե Մոնտանչես շրջանում (կոմարկայում)։ Զբաղեցնում է 115 կմ² տարածք։ Բնակչության թվաքանակը 2011 թվականի տվյալներով եղել է 962 ։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ Կասերես քաղաքից հեռավորությունը 50 կիլոմետր է։
Պատմություն
Առոյոմոլինոսի ներկայիս տարածքում մարդիկ բնակություն են հաստատել դեռ քարեդարյան ժամանակներում։ Հին հռոմեացիների տիրապետության օրոք կառուցվել են առաջին ալրաղացները, որոնց առկայությունն էլ պայմանավորել է քաղաքի անվանումը։
Ընդունված է համարել, որ ներկայիս քաղաքը հիմնադրել է Ալֆոնսո Իններորդ Լեոնցի թագավորը 1228 թվականին։
Հին վարչակարգի անկման ժամանակ բնակավայրը դարձել է սահմանադրական մունիցիպալիտետ Էստրեմադուրայի տարածաշրջանի սահմաններում։ 1834 թվականից ընդգրկվել է Մոնտանչեսի դատական տարածաբաժնի կազմում ։ 1842 թվականին անցկացված մարդահամարի տվյալներով ունեցել է 600 տուն և 3287 բնակիչ ։
1857-ից մինչև 1981 թվականը բնակավայրը պաշտոնապես անվանվել է Առոյոմոլինոս դե Մոնտանչես։
Ժողովրդագրություն
1900 թվականից ի վեր՝ Առոյոմոլինոսի բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները ըստ տասնամյակների եղել են հետևյալը ):''
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստրեմադուրայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Կասերես պրովինցիայի բնակավայրեր
(7265) Էդիթմյուլլեր
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,441365 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,2448 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,6379 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1393,31 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,258378 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 5,94° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1973 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կոռնելիս վան Հաուտենի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Ինգրիդ Հաուտեն-Գրունենվելդի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Թոմ Գերելսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ֆրոլովո (գյուղ, Ռոսլավլսկի շրջան)
Ֆրոլովո (Фролово), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռոսլավլսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1 մարդ։
Վայնկա (պատմվածք)
«Վայնկա» («Ванька»), ռուս գրող Անտոն Չեխովի պատմվածքը, որը գրվել և հրատարկվել է 1886 թվականին, դեկտեմբերի 25-ի «Պետերբուրգյան թերթի» («Петербургская газета») № 354-ի «Սուրբծննդյան պատմվածքներ» բաժնում՝ ''Ա. Չեխոնտե'' ստորագրությամբ։
Ֆրոլովո (գյուղ, Ռոսլավլսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռոսլավլսկի շրջանի բնակավայրեր
Վայնկա (պատմվածք)
Ստեղծագործությունը Անտոն Չեխովի ժամանակակից քննադատների կողմից միանշական չի ընդունվել, միևնույն ժամանակ Լև Տոլստոյը ներառել է Չեխովի «առավել երևելի» պատմվածքների գրացուցակում։ Հեղինակի կենդանության օրոք «Վայնկան» ներառվել է նրա պատմվածքների ժողովածուներում և տարրական դպրոցի համար «Ընթերցանության գիրք» դասագրքում, ինչպես նաև թարգմանվել է գերմաներեն, ֆրանսերեն, դանիերեն և այլ եվրոպական լեզուներով։ Թեմատիկ առումով «Վայնկան» աղերսներ ունի Անդերսենի, Դոստոևսկու, Դիքենսի սուրբծննդյան ստեղծագործությունների հետ։ 1959 թվականին պատմվածքը էկրանավորվել է Մ. Գորկու անվան կինստուդիայում։
Դիպաշար
Իննամյա Վայնկա Ժուկովը, որը երեք ամիս առաջ էր եկել Մոսկվա և դարձել կոշկակար Ալյախինի աշակերտը, սուրբծննդյան գիշերը նամակ է գրում իր պապին։ Շնորհավորելով Կոնստանտին Մակարովիչին տոնի առթիվ՝ տղան սկսում է պատմել օտար տանը իր կյանքի մասին։ Նախօրեին տերը ծեծել էր Վայկային այն բանի համար, որ երեխային օրորելիս ինքը ևս քնել էր, տիրուհին պատժել էր տղային՝ տառեխը սխալ մաքրելու պատճառով, ենթավարպետները չարախնդում են գյուղից եկած աշակերտի վրա և նրան ստիպում իրենց համար օղի բերել գինետնից ։
Զուգահեռաբար տղան հիշում է գյուղական կյանքը, մշտածիծաղ ու կատակախոս պապին, Կաշտանկա և Սևուկ շներին։ Նրա հիշողության մեջ արթնանում է նախաամանորյա այն տեսարանը, երբ Կոնստանտին Մակարովիչը անտառից եղևնի է բերում տիրոջ Ժիվարևի համար։ Օրիորդ Օլգա Իգնատևան օգնում էր Վայնկային կարդալ և գրել սովորել։ Նրա շնորհիվ սովորել էր հաշվել մինչև հարյուրը և կադրիլ պարել։ Խնդրելով պապին գալ Մոսկվա և տանել իրեն Ալյախինների տնից՝ տղան ծրարի վրա գրում է հասցեն. «Մեր գյուղը պապիս, Կոնստանտին Մակարովիչին»։ Գիշերը նա երազում տեսնում է, թե ինչպես Կոնստանտին Մակարովիչը, վառարանի մոտ նստած, նամակը կարդում է խոհարարուհիներին ։
Հրատարակություններ և քննադատություն
«Վայնկան» տպագրվել է «Պետերբուրգյան թերթի» նախաամանորյա թողարկման մեջ (1886, № 354, դեկտեմբերի 25)։ Ստացել է իրարամերժ գնահատականներ։ Քննադատների մի մասը տեսել է «մարդկանց» տված տղայի մասին պարզունակ պատմվածք, որը խորը վերլուծություն չի պահանջում։ Օրինակ՝ գրող Կոնստանտին Արսենևը «Եվրոպայի լրաբեր» ամսագրում (1888, № 7) հրատարակված քննադատության մեջ Անտոն Պավլովիչի ստեղծագործությունը գնահատել է որպես «բավական լավ»։ Քննադատ Կոնստանտին Մեդվեդսկին, որը գրել է Կ. Գովորով կեղծանվամբ, «Օր» թերթում (1889, № 471) պատմվածքն անվանել է «էսքիզիկ» և «չնչինություն»՝ նշելով, որ գրողին «չի հաջողվել ոչ Վայնկայի հիշողությունների գյուղը, ոչ պապի կերպարը»։
Մեդվեդսկու կտրուկ արձագանքին զուգահեռ եղել են նաև դրական արձագանքներ Չեխովի ժամանակակիցների կողմից։ Օրինակ՝ տեսաբան Ֆեոդոր Պոկտովսկին գրել է պատմվածքում արծարծված արդիական խնդիրների մասին։ Հրատարակիչ Ալեքսանդր Բոգդանովը (Վ. Ալբով) գրական, գիտահանրամատչելի «Աստծո երկիր» ամսագրում (1903, № 1) տեղ գտած հոդվածում ուշադրություն է դարձրել այն բանին, թե ինչքան նման չէ իրեն այս պատմվածքում Ա. Չեխովը. «Նախկին զվարճաբան պատմողը ինչ-որ բանից տխրել է և խորը մտքերի մեջ ընկել»։
Տոլստոյի որդին՝ Իլյա Լվովիչը, 1903 թվականի մայիսին Չեխովին հայտել է, որ իր հայրը ներառել է «Վայնկան» Անտոն Պավլովիչի «ամենահաջողված» պատմվածքների իր ցանկում (Լև Տոլստոյի վարկածով՝ «առաջին կարգի» ստեղծագործությունների թվում էին «Չարամիտը», «Հոգյակ» և այլ պատմվածքներ) ։ Գրող Սերգեյ Սեմյոնովը, պատմելով Անտոն Չեխովի արձակի հանդեպ Տոլստոյի վերաբերմունքի մասին, հիշատակել է, որ «նրան հիացնում էին Չեխովի մանկական կերպարները, ինչպես «Վայնկան», որը պապին նամակ էր գրում»։ «Ղրիմի թղթատար» հրատարակությունը 1900 թվականի ապրիլին հաղորդել է այն մասին, որ Յալթայի թատրոնում կայացել է գրական միջոցառում, որտեղ Մաքսիմ Գորկու քաղաքացիական կինը՝ դերասանուհի Մարիա Անդրեևան, կարդացել է «Վայնկա» պատմվածքը։ Չեխովի կենդանության օրոք պատմվածքը տպագրվել է գրողի արձակ «Պատմվածքներ» (1888), «Մանուկներ» (1889) ժողովածուների կազմում, ինչպես նաև ներառվել է տարրական դպրոցի համար «Ընթերցանության գիրք» դասագրքում, որը տպագրվել է 1900 թվականին Պետերբուրգում։
Գիրքը թարգմանվել է բազմաթիվ եվրոպական լեզուներով։ Հայերեն թարգմանության հեղինակը Համբարձում Մազմանյանն է ։
Թևավոր արտահայտություն
«Մեր գյուղը պապիս» արտահայտությունը դարձել է թևավոր, որը նշանակում է ուղարկել ինչ-որ բան «ակնհայտորեն ոչ լիարժեք, ոչ հստակ հասցեով», կամ էլ «անհայտ մի տեղ» , ինչն ունի հեգնական երանգ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1886 պատմվածքներ Կատեգորիա:Անտոն Չեխովի ստեղծագործություններ Կատեգորիա:19-րդ դարի գրականություն Կատեգորիա:Թևավոր խոսքեր
Սիլոսային կառույցներ
Սիլոսային կառույցներ, սիլոսի, սենաժի և այլ պահածոյացվող կերերի պատրաստման և պահպանման պահեստարաններ։ Հիմնականում լինում են խրամատային և աշտարակային տիպի։ Խրմատային կառույցները լինում են վերգետնյա, կիսախորացված և խորացված։ Վերգետնյա խրամատները կառուցում են անասնապահական ֆերմաներում կերի արտադրամասերին (եթե այդպիսիք կան) մոտ, ստորգետնյա ջրերի համեմատաբար բարձր մակարդակ ունեցող տեղերում, ջրերի ցածր մակարդակի դեպքում կառուցում են գետնի մեջ խորացված և կիսախորացված խրամատներ։ Ձև և չափերը որոշելիս հաշվի են առնում անասունների գլխաքանակը, սիլոսացվող զանգվածը մեքենաներով խրամատի մեջ լցնելու և սիլոսը հանելու հնարավորությունները։ Խրամատի լայնությունը պետք է լինի բեռնավորող կամ փոխադրող մեքենայի։
Կատեգորիա:Անասնաբուծություն
Եղիայան
Եղիայան, հայկական ազգանուն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ Կատեգորիա:Եբրայերեն հիմքով ազգանուններ
Մաքս Պլանկ
Մաքս Պլանկ, Մաքս Կառլ Էռնեստ Լյուդվիգ Պլանկ (Max Karl Ernst Ludwig Planck, ), գերմանացի ֆիզիկոս տեսաբան, քվանտային ֆիզիկայի հիմնադիր, 1918 թվականի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր ֆիզիկայից, 1894 թվականից Պրուսական գիտությունների ակադեմիայի և մի շարք արտասահմանյան գիտական ըկներությունների և ակադեմիաների անդամ, երկար տարիների ընթացքում գերմանական գիտության ղեկավարներից մեկը։ Պլանկը մեծ ավանդ է ներդրել նաև ջերմադինամիկայի զարգացման ասպարեզում։ Պլանկի գիտական աշխատանքները վերաբերվում են թերմոդինամիկային, ջերմային ճառագայթման տեսությանը, քվանտային տեսությանը, հարաբերկանության հատուկ տեսությանը և օպտիկային։ Նա ձևակերպել է թերմոդինամիկայի երկրորդ սկզբունքը՝ էնտրոպիայի աճման տեսքով, օգտագործելով այն  ֆիզիկական քիմիայի տարբեր խնդիրներ լուծելու համար։ Էլեկտրոդինամիկայի և թերմոդինամիկայի մեթոդները  կիրառել է մարմնի ջերմային ճառագայթման պրոբլեմում։ Պլանկը ստացել է Էներգիայի բաշխման օրենքը բացարձակ սև մարմնի սպեկտրում(Պլանկի ֆորմուլա) և հիմնավորել է այդ օրենքը մտցնելով  քվանտային էներգիայի և քվանտային ազդեցության հասկացություններ։ Այս ձեռքբերումը հիմք դրեց քվանտային ֆիզիկայի զարգացմանը, որի տարբեր ասպեկտների մշակումով զբաղվեց  հետագա տարիներին(Պլանկի երկրորդ տեսությունը, ֆազային տարածության կառուցվածքի պրոբլեմը, քվանտային սիստեմների ստատիկ մեխանիկան և այլն)։ Պլանկը առաջինը ստացավ ռելյատիվիստիկական մասնիկների դինամիկական հավասարումը և հմք դրեց ռելյատիվիստիկական թերմոդինամիկային։ Պլանկի մի շարք աաշխատանքներ նվիրված են գիտության պատմական, մեթոդոլգիկան և փիլիսոփայական աասպեկտներին։
Ծագում և կրթություն (1858-1878)
Մաքս Պլանկը՝ ծնված 1858 թվականի ապրիլի 23-ին Կիլայում, պատկանում էր հին ազնվական տոհմին, նրա նախնիների թվին էին պատկանում ականավոր իրավաբաններ, գիտնականներ, ռազմական և եկեղեցական գործիչներ։ Նրա պապը (Heinrich Ludwig Planck, 1785—1831) և նախապապը (Gottlieb Jakob Planck, 1751—1833) աստվածաբանության դասախոսներ էին Գյոթինգենի համալսարանում, իսկ հորեղբայրը (Gottlieb Karl Georg Planck, 1824—1910) հայտնի իրավաբան էր և Գերմանիայի քաղաքացիական օրենսգրքի հիմնադիրներից մեկը։ Ապագա ֆիզիկոսի հայրը՝ Վիլհելմ Պլանկը (Johann Julius Wilhelm von Planck, 1817—1900) նույնպես իրավաբան էր, իրավագիտության դասախոս Քիլի համալսարանում։ Նա երկու անգամ ամուսնացած է եղել և ունեցել է երկու երեխա առաջին ամուսնությունից (Հյուգո և Էմմա) և հինգ երեխա՝ երկրորդ ամուսնությունից (Հերման, Հիլդերարդ, Ադալբերտ, Մաքս և Օտտո)։ Մաքսի մայրը՝ Էմմա Փաթցիգը (Emma Patzig, 1821—1914) սերում էր պոմերանյան Գրայֆսվալդ քաղաքի պաստորական ընտանիքից։ Ինչպես գրում էր հայտնի ֆազիկոս Մաքս Բորնը՝ «Բոլոր նրանք, ովքեր ցանկանում են հասկանալ Մաքս Պլանկի բնավորությունը և նրա հաջողության ակունքները, հարկավոր են հիշել Մաքսի ծագման և բոլոր այդ հիանալի, արժանապատիվ, անկաշառ, ազնիվ և մեծահոգի, իրենց՝ եկեղեցուն և պետությանը նվիրած մարդկանց մասին»։
Գիտական գործունեության սկիզբը (1878—1888)
1878 թվականի ամռանը Պլանկը վերադառնալով Մյունխեն, հանձնում է քննություն դառնալու ֆիզիկայի և մաթեմատիկայի ուսուցիչ։ Միաժամանակ սկսում է ինքնուրույն գիտական հետազոտություններ, ղեկավարվելով միայն գրքերով և գիտական հոդվածներով, որի պատճառով իր աշակերտ՝ Մաքս ֆոն Լաուեն, հետագայում Պլանկին համարել է՝ ինքնուս։ Պլանկը դիտարկեց ջերմահաղորդականության անշրջելիությունը և տվեց թերմոդինամիկայի երկրորդ օրենքի առաջին ձևակերպումը։ Արդյունքները շարադրվել են դոկտորական դիսերտացիայում (Ջերմության մեխանիկական տեսության երկրորդ օրենքը), որի պաշտպանությունը տեղի է ունեցել 1879 թվականի փետրվարի 12-ին Մյունխենի համալսարանում։ Հունիսի 28-ին բանավոր քննություն հանձնելուց հետո Պլանկին շնորհում են փիլիսոփայության դոկտորի կոչումը։ Ի դեպ այդ ժամանակ դիսերտացիան չի արժանանում ոչ մի ուշադրության, չնայած, որ նա այն ուղարկում է մի քանի հայտնի ֆիզիկոսների։ 1880 թվականի Պլանկը ներկայացնում է «Տարբեր ջերմաստիճաններում իզոտրոպ մարմինների հավասարակշության վիճակը» աշխատությունը, համալսարանում դասախոսելու իրավունք ձեռք բերելու համար։ Քանի որ դասախոսական պարտավորությունները նրանից շատ ժամանակ չեն խլում, նա կարողանում էր ամբողջությամբ իրեն նվիրել գիտական աշխատանքին։ Ազատ ժամանակ զբաղվում էր երաժշտությամբ, ձեռք բերելով փայլուն դաշնակահարի համաբավ։ Այն տարիներին Պլանկի մյուս նախասիրությունն էր ալպինիզմը։ Պլանկը հույս ուներ ստանալու պրոֆեսորի աշխատանք որևէ համալսարանում։ Սակայն առաջին հրավերը նա ստացավ Աշաֆֆենբուրգի անտառատեխնիկական բարձրագույն դպրոցից, որտեղ ֆիզիկայի դասախոսի տեղ էր ազատվել։ Խորհրդակցելով Հելմհոլցի հետ Պլանկը որոշեց հրաժարվել և սպասել այլ տարբերակի, որը ավելի կհամապատասխաներ նրա գիտական ձգտումներին։ Այդպիսի հնարավորություն նա ստացավ 1885 թվականի գարնանը, երբ երիտասարդ գիտնականը առաջարկություն ստացավ զբաղեցնելու Կիլի համալսարանի տեսական ֆիզիկայի էքստրաօրդինար պրոֆեսորի պաշտոնը։ Այստեղ իր մանկության քաղաքում Պլանկը շատ արագ հիմավորվեց և շուտով ավարտեց «Էներգիայի պահպանման օրենքը» գիրքը, որի վրա աշխատում էր 1884 թվականից։ Այս մենագրությունը նա ուղարկեց Գյոթինգենի համալսարանի փիլիսոփայական համալսարանի կողմից հայտարարված մրցույթին։ Գիրքը մեծ հետաքրքրություն առաջ բերեց, սակայն այն արժանացավ երկրորդ մրցանակի, ընդորում առաջին մրցանակ ոչ մի մասնակցի չհանձնվեց։ Պատճառը այն էր, որ գիտական վիճաբանության ժամանակ գյոթինգենցի Վիլհելմ Վեբերի և Հելմհոլցի միջև գիտական վիճաբանության ժամանակ  Պլանկը վերջինիս կողմնակիցն էր։ 1886 թվականի աշնանից սկսած Պլանկը գրեց մի շարք հոդվածներ «Էնտրոպիայի աճման սկզբունքը» ընդհանուր անվանումով։ Այս աշխատանքները նրան բերեցին գիտական շրջանակներում որոշակի ճանաչում հատկապես ֆիզիկական քիմիայի մասնագետների միջավայրում։ Մասնավորապես նա ծանոթացավ Օսվալդ Վիլհելմի և Արրենիուս Սվանտի հետ։ Վերջինս այցելեց Պլանկին որպեսզի քննարկի գիտական պրոբլեմներ։ 1887 թվականի մարտի 31-ին Մաքս Պլանկը որը արդեն ամբողջովին ապահովված էր ֆինանսներով ամուսնացավ իր մանկության ընկերուհու՝ Մերկ Մարիի հետ որի հայրը Մյունխենում բանկիր էր։ Նրանք ունցել են չորս երեխա՝ տղաներ Կառլը(1888-1916) և Էրվինը (1893-1945) և աղջիկ երկվորյակներ՝ Էմմա (1889-1919) և Գրետա(1889-1917)։
Պլանկի քվանտային հիպոթեզը
Պլանկի բարձրագույն գիտական հաջողությունները վերաբերվում են բեռլինյան շրջանին։ 1890 թվականի կեսերից նա զբաղվում էր ջերմային ճառագայթման խնդրով և 1900 թվականի վերջին հասավ որոշիչ հաջողության՝ ստացավ էներգիայի բանաձևը բացարձակ սև մարմնի սպեկտրում և տվեց տեսական բացատրություն մտցնելով հայտնի ՙ՚՚՚քվանտ՚՚ հասկացությունը։ Գիտնականի քվանտային տեսությունը, որի խոր իմաստը բացահայտվեց շատ ուշ և Քվանտային ֆիզիկայի հիմքը հանդիսացավ։ Ի շնորհիվ Ալբերտ Այնշթայնի, Պաուլ Էրենֆեստի և այլ գիտնականների աշխատանքների Քվանտային տեսությունը ձեռք բերեց էլ ավելի ճանաչում գիտական շրջանակներում։
Առաջին համաշխարհային պատերազմը և դրա հետևանքները
Ինչպես շատ կոլեգաներ, այնպես էլ Պլանկը, ովքեր դաստիարակված էին պրուսկան հայրենասիրության ոգով ոգևվորությամբ ընդունեցին Առաջին համաշխարհային պատերազմը։ Իրենց հասարակական ելույթներում նրանք ողջունում էին պատերազմը, որը, ինչպես նրանք էին մտածում ուղված էր պաշտպանելու գերմանական ազգի արդար պահանջներին և կենսական կարևոր արժեքներին և կոչ էր անում երիտասարդությանը կամավոր մտնել բանակ։ Նա պատերազմը համարում էր բոլոր տարաձայնությունները հաղթահարելու միջոց և ազգի միավորման։ Պլանկը ստորագրել է 1914 թվականի հոկտեմբերին հրատարակված ՙՙ93 ինտելեկտուալների մանիֆեստը՚՚, որը արդարացնում էր պատերազմը, որի համար հետագայում ափսոսում է։ Վերջինիս դիրքորոշման փոփոխման հարցում մեծ ազդեցություն ունեցավ Հենդրիկ Լորենցը։ Պատերազմի տարիներին Պլանկի միամիտ քաղաքական պատկերացնումները ընդգծել են Լաուեի և Այնշթայնը։ Պատերազում պարտությունը և հետագայում միապետության անկումը ցավ պատճառեցին Պլանկի հայրենասիրական զգացմուքներին։ Նույնիսկ չոսրս տարի հետո իր ելույթներից մեկի ժամանակ նա ափսոսել է, որ կայսերական ընտանիքը զրկվել է գահից։ Միաժամանակ նա հասկանում էր, որ կայսեր հեռացումը համարվում է պայմաններից մեկը անհրաժեշտ ռեֆորմներ իրականացնելու և Գերմանական պետությունը պահպանելու համար։ Պատերազմը գիտնականին բրեց անձնական ողբերգություն՝ 1916 թվականի մայսինին Վերդենի մատույցներում մահացավ նրա ավագ որդին՝ Կարլը։ Պլանկի համար այս իրադարձությունը պատճառ դարձավ վերագնահատելու իր վերաբերմունքը որդուն, որը չխարոցացավ գտնել կյանքում իր տեղը և արդարացնել այն հույսերը, որ հայրը կապել էր նրա հետ։ Այդ պատճառով գիտանական ցավով գրել է ՚՚Առանց պատերազմի ես երբեք չէի իմանա նրա արժքը, իսկ հիմա, երբ ես արդեն գիտեմ, ես պետք է կորցնեմ նրան՚՚։ 1917  թվականին Պլանկի դուստրը՝ Գրետան, որը ամուսնացել էր Հայդելբերգի պրոֆեսոր Ֆերդինանտ Ֆելինքի հետ, մահացավ ծնունդից մեկ շաբաթ հետո։ Մյուս դուստրը՝ Էմման, որը իր վրա վերցրեց քրոջ երեխայի խնամքը 1919 թվականի հունվարին դարձավ Ֆելինքի կինը։ Սակայն տարվա վերջին նրան բաժին հասավ քրոջ ճակատագիրը՝ նա մահացավ ծննդաբերության ժամանակ։ Որբացած թոռնուհիները, որոնց անվանեցին իրենց մայրերի անուներով մասամբ դաստիարկվեցին պապի տանը։ Պլանկի փոքր տղան՝ Էլվինը, որը նույնպես ծառայում էր ճակատում, պատերազմի ավարտը դիմավորեց ֆրանսիական գերեվարության մեջ։
Վերջին տարիներ (1944—1947)
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկսվելուց հետո Պլանկը շարունակում էր դասախոսություններով հանդես գալ ողջ երկրով։ 1944 թ. փետրվարին, անգլո-ամերիկյան ինքնաթիռի հարձակման արդյունքում այրվել էր Գրունեվալդում Պլանկի տունը։ Այրվեցին նրա ձեռագրերը և օրագրերը, գրադարանի մեծ մասը։ Նա ստիպված էր տեղափոխվել իր բարեկամ Կառլ Շտիլի մոտ։ Դաժան հարված է ծերացած գիտնականի համար նրա երկրորդ որդու Էրվինի մահը, ով եղել է  գնդապետ Շտաունֆերբերգի խմբի անդամ, մասնակցել է Գերմանիայի վերակազմակերպման  քննարկմումներին։ Չնայած նրան, որ անմիջական ներգրավվածություն չի ունեցել 1944 հունիսի 20-ի իրադարձություններին, նա դատապարտվեց մահվան։ 1945 թվականի հունվարին կախաղան հանվեց, չնայած հոր ներում հայցելու խնդրանքին։ 1945 թվականի գարնանը Պլանկը հազիվ փրկվեց Կասսելի ռմբակոծության ժամանակ, որտեղ նա հանդես էր գալիս դասախոսություններով։ Ապրիլի վերջին Ռոգեցների գույքն ավերվեց. Պլանկը և նրա կինը որոշ ժամանակ թաքնվել էին անտառում։ Գիտնականի առողջական վիճակը վատացել էր, նա հազիվ էր քայլում։ Վերջիվերջո, նա տեղափոխվել է Գյոթինգեն ամերիկացի զինվորականների կողմից, որոնք ուղարկվել էին գիտնականին փրկելու համար  պրոֆեսոր Ռոբերտ Պոլի խնդրանքով։ Այստեղ գիտնականը ստիպված է եղել հինգ շաբաթ անցկացնել համալսարանական կլինիկայում։ Վերականգնվելով Պլանկը տեղավորվեց Գոթինգենում իր բարեկամուհու մոտ և շուտով շարունակեց իր դասախոսական գործունեությունը։ 1946 թ. Հուլիսին Պլանկը այցելեց Անգլիա, որտեղ, որպես Գերմանիայի միակ ներկայացուցիչ, մասնակցեց Իսահակ Նյուտոնի ծննդյան 300-ամյակի հանդիսություններին։ Որոշ ժամանակ անց տարեց ֆիզիկոսը մնաց կայսեր Վիլհելմ ընկերության պատվավոր նախագահ, որը շուտով գիտնականի համաձայնությամբ վերանվանվեց Մաքս Պլանկի ընկերություն(նրա առաջին նախագահը դարձավ Օտտո Գանը)։ Բոնոնում իր դասախոսական այցերից մեկի ժամանակ 88 ամյա ծերունին լուրջ հիվանդացավ երկկողմանի թոքաբորբով, սակայն կարողացավ առողջանալ։ 1947 թվականի մարտին տեղի ունեցավ նրա վերջին ելույթը ուսանողների առջև։ Գերմանիայի գիտական հանրությունը պատրաստվում էր տոնելու գիտնականի 90 ամյակը, սակայն հաշված ամիսներ էին մնացել այդ կլոր տարեթվին, գիտնականը մահացավ ինսուլտից։ Դա տեղի ունեցավ 1947 թվականի հոտեմբերի 4-ին Գյոթինգենում, որտեղ էլ Պլանկին հողին հանձնեցին ։
Էներգիայի պահպանման օրենք
«էներգիայի պահպանման օրենքը» գրքում (1887), որը մեծ դեր խաղաց բնության այս ֆունդամենտալ օրենքի զարգացման գործում, Պլանկը մանրամասն դիտարկել է այս օրենքի առաջացման պատմությունը։ Վերլուծել է նախորդ գիտնականների ներդրումը (սկսած Ստեվինից վերջացրած Հելմհոլցը) գիտության մեջ էներգիայի պահպանման սկզբունքը հասկանալու գործում։ Հետագայում Պլանկը դիտարկել է էներգիայի տարբեր տիպեր և ցույց է տվել, որ էներգիայի պահպանման օրենքից շարժման հավասարումը ստանալու համար (օրինակ, Նյուտոնի հավասարումը), անհրաժեշտ է օտագործել սուպերպոզիցիայի սկզբունքը, որի համաձայն համակարգի լրիվ էներգիան կարելի է ներկայացնել անկախ կոմպոնենտների  գումարի տեսքով(օրինակ, շարժման էներգիան համապատասխան կոորդինատական առանցքների երկայնքով)։ Սուպերպոզիցիայի սկզբունքը, համաձայն Պլանկի, չի համարվում վերջնական և կարիք ունի փորձնական ստուգման՝ յուրաքանչյուր առանձին իրավիճակի համար։ Հենվելով այս սկզբունքի գիտնականը ցույց տվեց նաև, որ էներգիայի պահպանման օրենքից հետևում է ազդեցության և հակազդեցության նյուտոնյան երրորդ օրենքը։ Այսպիսով, Պլանկը ընդգծում է ՚՚Սուպերպոզիայի սկզբունքը խաղում է շատ կարևոր դեր ամբողջ ֆիզիկայում, առանց որի բոլոր երևույթները կխառնվեն մեկը մյուսի հետ և բացարձակապես անհնար կլինի հաստատելու առանձին երևույթների  կախավածությունը մեկը մյուսից։ Ամեն գործողություն, եթե խաղտվում է մեկը մյուսով, հետևաբար անհնար է դառնում պատճառական կապը իմանալը։ Պլանկը իր դիտարկման մեջ էնեգիայի պահպանման օրենքի ֆիզիկական բովանդակությունը, որպես էմեպերիկ օրենք, փորձում էր բաժանել այդ ժամանակ տարածված փիլիսոփայական և գիտահանրամատչելի սպեկուլյացիներից, միաժամանակ սահմանազել տեսական ֆիզիկան՝ մի կողմից և մետաֆիզիական և մաթեմատիկան՝ մյուս կողմից։ Այստեղ Պլանկին հետապնդել է այն ձգտումը, որը ուղեկցել է նրան իր ամբողջ կյանքում՝ հայտնաբերելու ունիվերսալ գիտական սկզբունքներ, որոնցում բացակայում է գիտական սկզբունքներ զերծ պատմական ռելատիվիզմից և անտրոպոմորֆ գծերից։ էներգիայի պահպանման օրենքի հետազոտումը կապված է Պլանկի մյուս ֆունդամենտալ կոնցեպցիայի՝ ամենափոքր ազդեցության սկզբունքի հետ, որը նա անվանել է ՚՚ֆիզիկայի բարձրագույն օրենք՚՚՚՚ Գիտնականը նշել է, որ պահպանման օրենքները ամբողջապես բխում են ամենափոքր ազդեցության սկզբունքից, իմպուլսի պահպանման օրենքը համապատասխանում է տարածական կոորդինատներին, այն դեպքում երբ էներգիայի պահպանման օրենքը՝ ժամանակայինին։ Առավես ևս երբ քվանտային ֆիզիկայի առաջին հայնագործություններում հարցադրում արվեց նրա դասական մեխանիկայի և էլեկտրադինամիկայի հայտնի օրենքներին կիրառելիությանը, առավել ևս, Պլանկի կարծիքով ամենափոքր ազդեցության սկզբունքը պետք է պահպաներ իր ունիվերսալ արժեքը ի տարբերություն նրանից ածանցվող  այնպիսի հասկացությունների, ինչպիսին էր Համիլտոնի հավասարումը ։
Գազերի և էլեկտրոլիտների թերմոդինամիկա
«Էնտրոպիայի աճման սկզբունքը» աշխատանքների շարքում Պլանկը օգտագործեց թերմոդինամիկայի երկրորդ սկզբունքի իր ձևակերպումը նկարագրելու համար տարալուծվող լուծույթների թերմոդինամիկական հատկությունները և որոշեց լուծվող նյութերի կոնցենտրացիաների պայմանները, որպեսզի տվյալ ջերմաստիճանի և ճնշման դեպքում համակարգում լինի քիմիական հավասարակշռություն։ Ընդ որում նա ցույց տվեց, որ լուծույթի հատկությունը կախված է լուծիչի և լուծվող նյութի մոլեկուլների փոխազդեցությունից և այդ պատճառով էլ անհամատեղելի է գազային օրենքներին։ Ռաուլի օրենքների թերմոդինամիկական պատկերացումներից ելնելով դուրս բերեց լուծիչի գոլորշու ճնշման անկումը՝ պայմանավորված այլ նյութի ավելացումով, հալման ջերմաստիճանի անկման և թաքնված հալման ջերմության  հարաբերությունները։ Ստացավ օսմոսային ճնշման Յակոբ Հենդրիկ վանտ Հոֆֆի օրենքը ։ Օգտվելով իր տեսությունից Պլանկը 1887 թվականին ցույց տվեց, որ լուծույթների այնպիսի հատկությունը, ինչպիսինն է սառեցման ջերմաստիճանի իջեցումը, կարելի է բացատրել միայն լուծվող նյութի դիսոցիացիայով։ Այն համապատասխանում էր էլեկտրոլիտների դիսոցիացիայի տեսությանը, որը գրեթե նույն տարիներին զարգացում է ապրել շվեդ գիտնական Սվանտե Արրենիուսի կողմից, ստանալով թերմոդիմնմիկական հիմնավորում։ Ի դեպ Արրենիուսը քննադատել է Պլանկի մոտեցումը, քանի որ համարում էր, որ լուծվող նյութի մասնիկները ունեն էլեկտրական լիցք, որը հաշվի չէր առնվում թերմոդինամիկական անալիզի ժամանակ Պլանկի կողմից։ Միաժամանակ Արեննիուսի և Պլանկը միաժամանակյա աշխատնքների ի հայտ գալը 1890-ական թվականների սկզբին առաջ բերեց քննարկումներ էլեկտրոլիտ դիսոցիացիայի տեսության մշակման անհրաժեշտության գործում։ Ընդ որում հետագայում Պլանկը ընդունեց իր շվեդական կոլեգայի առաջնայնությունը։ Ընդ որում ինչպես նկատել է Մարքս Բոռնը քննարկման մասնակիցներից ոչ մեկը ամբողջովին ճիշտ չէր, քանի որ, ինչպես ցույց տվեցին, Դեբայի և Խյուկկելի հետազոտությունները՝ թերմոդինամիկական օրենքների ճշտությունը չի բացառում կոնկրետ տեսակի կախվածությունը լիցքից։ 1888 թվականին Վիլհելմ Օստվալդից անկախ Պլանկը ներկայացրեցզանգվածի ներգործության օրենքի կիրառելիությունը թույլ էլեկտրոլիտ լուծույթների նկատմամբ։ 1890 թվականին Պլանկը տվեց թերմոդինամիկական էլեկտրոլիտների դիֆուզիայի տեսության հիմնավորումը՝ որը առաջրկվել էր Վալտեր Նեռնստի կողմից, և հիմնված էր լուծույթում իոնների օսմոտիկ ճնշման պատկերացման վրա։ Հիմնվելով այս տեսությանը Պլանկը ստացավ երկու էլեկտրոլիտների պոտենցիալների տարբերության բանաձևը, որը էքսպերիմենտալ ճանապարհով հաստատվեց Ներնստի կողմից։ ՚՚Թերմոդինամիկայի վերաբերյալ դասախոսություններում (1897) ՚՚ Պլանկը տվեց բազմակոմպոնենտ քմիմական համկարգի ֆազային օրենքների ապացույցը, այն կիրառեց լուծույթների համար, հետազոտեց տարբեր մասնավոր դեպքեր և այն դասակարգեց ըստ բաղադրիչների  և ֆազերի թվով(80)։ Շատ տարիներ հետո 1930-ական թվականներին Պլանկը վերադարձավ ֆիզիկական քիմիայի թեմային և գրեց մի քանի աշխատանքներ էլեկտրոլիտների թույլ լուծույթներում պոտենցիալների տարբերությանը։
Թերմոդինամիկայից այլ աշխատանքներ
1906 թվականին Նեռնստը հինվելով իր փորձնական հետազոտությունների վրա ցույց տվեց, որ բացարձակ զրոյական ջերմաստիճանում մաքուր բյուրեղական նյութերի էնտրոպիան ձգտում է հաստատուն մեծության, կախված չէ ճնշումից, փուլից և այլ պարամետրերից։ Այս պնդումը ստացավ թերմոդինամիկայի երրորդ օրենքի կամ Նեռստի թեորեմիանվանում։ 1911 թվականին Պլանկը առաջարկեց ընդունել, որ կամայական համասեռ կոնդենսացված նյութի էնտրոպիան բացարձակ զրո ջերմաստճանում հավասարվում է զրոյի։ Ըստ Նեռստի, երրորդ օրենքը  չի սահմանափակվում միայն քիմիական ռեակցիաներով կամ ֆազային փոփոխություններով, այլ հնարավորություն է տալիս որոշելու ցանկացած միայնակ մարմնի էնտրոպիայի բացարձակ արժեքը։ Առավել ևս էնտրոպիայի այդպիսի սահմանումը, համաձայն Պլանկի, կարելի է կապել քվանտային օրինաչափությունների, հատկապես ֆազային տարածության բջջի ֆիքսված մեծության հետ, որը  հնարավորություն է տալիս միանշանակ որոշելու թերմոդինամիկական վիճակի հավանականությունը (միկրովիճակների թիվը) և հետևաբար էնտրոպիան։ 1934 թվականին Պլանկը առաջարկեց Լը Շատելե-Բրաունի սկզբունքի առաջին ընդհանուր մաթեմատիկական ձևակերպումը, որի համաձայն համակարգի որևէ պարամետրի փոփոխությունը առաջ է բերում մեկ այլ պարամետրի փոփոխության, որ առաջին պարամետրի փոփոխությունը՝ մեծանալը կամ փոքրանալը, կախված է նրանից, թե ինչքանով են այդ երկու պարամետրերը պատկանում մեծության նույն տեսակին։ Տեսակ ասելով նկատի ունի, թե այդ մեծությունները ինտենսիվ են, թե էքստենսիվ։
Կրոնի նկատմամբ վերաբերմունքը
Պլանկի հետաքրքրությունը կրոնի նկատմամբ մեծապես պայմանավորված էր նրա ծագումով։ Նրա մի շարք հարազատներ զբաղվել են աստվածաբանությամբ։ Նա դաստիարակվել է լյութերական ոգով և արժևորել է կրոնը։ Հայտնի է, որ ճաշի սեղանի մոտ նա աղոթել է, իսկ 1920 թվականից մինչև կյանքի վերջը ծառայել է որպես քահանա Գրյունվալդի համայնքում (172)։ Պլանկը բազմիցս հանդես է եկել գիտության և կրոնի միավորման դեմ։ Նա քննադատել է 1920-ական թվականների ակտիվ փորձերը գիտության պատճառականության և փոխարենը ներդնել կամքի ազատությունը, քննադատել է սպիրիտուալիզմը, աստղագուշակությունը, թեոսոֆիան և այլ ուղություններ, որոնք մասսայականություն էին վայելում Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո, զգուշացրել է գիտության համար վտանգավոր հայացքների մասին այնպիսի հեղինակների, ինչպիսիք են Օսվալդ Շպենգլերը և Ռուդոլֆ Շտեհները։ Միաժամանակ Պլանկը չի հակադրել գիտությունը և կրոնը, այլ համարել է հավասարաչափ անհրաժշետ (173)։ Մեծ համաբավ են ձեռք բերել «Կրոնը և բնագիտությունը» խորագրով դասախոսությունները, որոնք առաջին անգամ կարդացել է 1937 թվականի մայիսին (հետագայում բազմիցս հրատարակվել են առանձին գրքով)։ Այդ ելույթը հիմնականում արձագանք էր իր երկրում իշխող ֆաշիստական ռեժիմին։ Այն ուշադրություն գրավեց իր լավատեսությամբ, բանականության և հավատի յուրօրինակ սինթեզով։ Կրոնում գիտնականը տեսավ բարոյականության և հումանիզմի հիմքը։ Ինչպես գրել է Պլանկը իր աշխատությունում՝ «Կրոնը և բնագիտությունը չեն բացառում մեկը մյուսին, ինչպես ոմանք ներկայումս մտածում և մտահոգվում են, այլ լրացնում և հարստացնում են միմյանց... Որքանով որ գիտելիքը և հմտությունը չի կարելի փոխարինել աշխարհայացքային ընկալումներով, այդքանով էլ հնարավոր չէ ճիշտ վերաբերմունք մշակել բարոյական հիմնախնդիրների նկատմամբ՝ հիմնվելով սոսկ ռացիոնալ իմացության վրա։ Սակայն այս երկու ճանապարհները չեն տարանջատվում, այլ ընթանում են զուգահեռ, հանդիպելով նույն նպատակով անսահմանության մեջ»։
Պլանկը իր դասախոսություններում երբեք չի նշել Քրիստոսի անունը և անհրաժեշտ է համարել ժխտել լուրերը քրիստոնեական հավատքի այս կամ այն կոնկրետ ուղղությանը հարելու վերաբերյալ(օրինակ՝ կաթոլիկություն), նա ընդգծել է, որ չնայած երիտասարդ տարիներին «կրոնի հանդեպ տրամադրվածությանը, ինքը չի հավատացել անձնավորված աստծուն, առավել ևս քրիստոնեական աստված լինելուն»(175)։ Այս պլանով նրա հավատը նման է Էյնշտեյնի կրոնական զգացմունքին։ Այդ մասին գրել է նաև Լիզա Մեյտները. «Իհարկե, Պլանկի հավատը չուներ ինչ-որ հատուկ կրոնի ձև, բայց նա հվատացյալ էր (Սպինոզայի և Գյոթեի ձևով) և միշտ նա այդ ընդգծում էր» (176)։
Վարավիլ
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 795 մարդ, բնակչության խտությունը` 48.21 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 16.49 կմ² տարածք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 551 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 376-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 175։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 68,2 %։ 376 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 354 անձ (179 տղամարդ և 175 կին)։ Գործազուրկ են եղել 22 անձ (9 տղամարդ և 13 կին)։ 175 անաշխատունակներից 38-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 91-ը` թոշակառուներ, իսկ 46-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Օռլեանի համալսարան
Օռլեանի համալսարան (Université d'Orléans), ֆրանսիական պետական համալսարան Օռլեանում։
Կառուցվածք
Համալսարանն ունի 4 ֆակուլտետ, ինստիտոտ և պոլիտեխնիկական դպրոց։
Ծանոթագրություններ
<references group="" responsive="1">
Ես ուզում եմ ուտել քո ենթաստամոքսային գեղձը
«Ես ուզում եմ ուտել քո ենթաստամոքսային գեղձը» (君の膵臓をたべたい), ի սկզբանե եղել է վեբ սիրավեպ, որը հրապարակվել է Յորու Սումինոյի կողմից 2014 թվականին Shousetsuka ni Narou կայքում ։ 2015 թվականին նրան նկատել է Futabasha հրատարակչությունը և շուտով վեպը տպագրվել է։ Շապիկի նկարը նկարվել է loundraw կեղծանունով նկարչի կողմից ։ Վեպի հիման վրա լույս է տեսել երեք ադապտացիա։ Մանգա-ադապտացիան թողարկվել է 2016 թվականի օգոստոսից մինչև 2017 թվականի մայիս։ Լիամետրաժ խաղարկային ֆիլմի ադապտացիան թողարկվել է 2017 թվականի հուլիսին, իսկ անիմացիոն լիամետրաժ ֆիլմը՝ 2018 թվականի սեպտեմբերին  ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2015 վեպեր Կատեգորիա:Մանգաներ Կատեգորիա:Վեպերի էկրանավորումներ Կատեգորիա:Ճապոներեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ճապոնական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ճապոներեն վեպեր Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործություններ այբբենական կարգով
Բատյուշկովո (այլ կիրառումներ)
Բատյուշկովո, կարող է վերաբերել՝
Ռաֆայել Կաբրալ
Ռաֆայել Կաբրալ (Rafael Cabral, ), բրազիլացի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ։ Ներկայումս հանդես է գալիս Սամպդորիայի կազմում։ Խաղում է դարպասապահի դիրքում ։
Սանտոս
Ռաֆայելը Սանտոսի ակադեմիայի սան է։ Ակումբի առաջին թիմ տեղափոխվել է 2010 թվականին։ Սանտոսի առաջին թիմի կազմում իր դեբյուտը նշեց 2010 թվականի մարտի 21-ին՝ Նյու Յորք Ռեդ Բուլզի դեմ ընկերական խաղում  ։ Իր առաջին պաշտոնական հանդիպումը անցկացրեց 2010 թվականի հունիսի 2-ին՝ Կրուզեյրոյի դեմ խաղում, ինչից հետո դարձավ թիմի հիմնական կազմի խաղացող։ Սանտոսի կազմում Ռաֆայելը անցկացրեց 189 հանդիպում։
Նապոլի
2013 թվականի հունիսի 28-ին Ռաֆայելը 5 միլիոն եվրոյի դիմաց տեղափոխվեց Նապոլի ։ Իր դեբյուտը նշեց 2013 թվականի դեկտեմբերի 7-ին՝ Ուդինեզեի դեմ խաղում ։  Եվրոպական առաջնություններում իր առաջին հանդիպումը անցկացրեց դեկտեմբերի 11-ին՝ Չեմպիոնների Լիգայի Արսենալի դեմ խաղում՝ այս խաղում իր դարպասը առանիկ պահելով ։ 2014-15 մրցաշրջանում Ռաֆայելը դարձավ թիմի հիմնական դարպասապահը՝ Պեպե Ռեյնայի հեռանալուց հետո։ 2014 թվականի դեկտեմբերի 22-ին՝ Իտալիայի սուպերգավաթում՝ Յուվենտուսի դեմ հանդիպման հետխաղյա 11-մետրանոցների հարվածաշարում բրազիլացին հետ մղեց Սիմոնե Պադոինի հարվածը՝ հաղթանակ պարգևելով Նապոլիին և օգնելով իր թիմին հաղթել Իտալիայի սուպերգավաթը  ։ Ակումբի առաջին թիմի կազմում Ռաֆայելը անցկացրեց 45 հանդիպում՝ բաց թողելով 50 գնդակ և 15 խաղում իր դարպասը պահելով անառիկ։
Սամպդորիա
2018 թվականի հուլիսի 22-ին Ռաֆայելը ազատ գործակալի կարգավիճակով միացավ Սամպդորիային ։
Միջազգային կարիերա
Ռաֆայելը առաջին անգամ Բրազիլիայի ազգային հավաքական հայտավորվեց 2011 թվականի սեպտեմբերին՝ Արգենտինայի դեմ խաղում ։ Ազգային հավաքականի կազմում իր դեբյուտը նշեց 2012 թվականի մայիսի 31-ին՝ ԱՄՆ-ի դեմ ընկերական խաղում ։ Նա խաղադաշտ դուրս եկավ նաև հունիսի 3-ին և հունիսի 9-ին՝ համապատասխանաբար Մեքսիկայի և Արգենտինայի դեմ խաղերում՝ այս 2 խաղերում բաց թողելով 6 գնդակ։ 2012 թվականին Ռաֆայելը հայտավորվեց Բրազիլիայի մինչև 23 տարեկանների հավաքական՝ Օլիմպիական խաղերի համար, սակայն հետո դուրս մնաց կազմից վնասվածքի պատճառով  ։
Ակումբային վիճակագրություն
2018 թվականի օգոստոսի 4-ի դրությամբ
Միջազգային կարիերա
2018 թվականի օգոստոսի 4-ի դրությամբ
Անգելիկի Պանագիոտատոու
Անգելիկի Պանագիոտատոու (Αγγελική Παναγιωτάτου, ), հույն բժշկուհի, մանրէաբան ։
Առաջին կին բժիշկը ժամանակակից Հունաստանում, որը Հունաստանում համալսարան է ավարտել (նախկինում Մարիա Կալապոտակեսն ուսանել է արտասահմանում) ։
Կենսագրություն
Հունաստանում ծնված Պանագիոտատոուն և իր քույր Ալեքսանդրան եղել են առաջին երկու ուսանողուհիները, որոնք 1893 թվականին ընդունվել են Աթենքի համալսարանի բժշկական դպրոց։ Նրանք ապացուցել են, որ գոյություն չունի պաշտոնական օրենք, որն արգելում է կանանց Հունաստանում համալսարան հաճախել ։ 1897 թվականին Անգելիկին դարձել է առաջին կինը, որն ավարտել է Աթենքի բժշկական դպրոցը ։
Գերմանիայում հետագա ուսումը ավարտելուց հետո վերադարձել է Աթենքի համալսարան՝ որպես դասախոս. Պանագիոտատոուն եղել է Աթենքի բժշկական դպրոցի հիգիենայի լաբորատորիայի առաջին կին դասախոսը ։
Ուսանողները բողոքել են և հրաժարվել հաճախել նրա դասընթացներին, քանի որ նա կին էր, ուստի Անգելիկին ստիպված հրաժարական է տվել ։ Տեղափոխվել է Եգիպտոս, որտեղ դարձել է Կահիրեի համալսարանի մանրէաբանության պրոֆեսոր, ինչպես նաև եղել է Ալեքսանդրիայի ընդհանուր հիվանդանոցի տնօրենը։ 1938 թվականին վերադարձել է Հունաստան և նշանակվել Աթենքի համալսարանի բժշկական դպրոցի պրոֆեսոր ։ Դարձել է Հունաստանում հիգիենայի և արևադարձային բժշկության պրոֆեսորի առաջին տեղակալը, 1947 թվականին՝ Աթենքի բժշկական դպրոցի պատվավոր պրոֆեսոր, 1950 թվականին՝ Աթենքի ակադեմիայի առաջին կին անդամը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Աթենքի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հույն բժշկուհիներ Կատեգորիա:Կահիրեի համալսարանի շրջանավարտներ
Բատուրինո (այլ կիրառումներ)
Բատուրինո, կարող է վերաբերել՝
Անարզաբայի դաշտ
Անարզաբա, դաշտ Կիլիկիայում, Պիռամոս գետի հովտում։ Գրականության մեջ երբեմն այդպես են անվանում Սիս քաղաքի շրջակայքը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դաշտեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ադանայի մարզի հարթավայրեր
Պիպերկով Չիֆլիկ
Պիպերկով Չիֆլիկ (Пиперков чифлик), գյուղ Բուլղարիայի Կյուստենդիլի մարզում։ Բնակչությունը կազմում է 924 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բուլղարիայի գյուղեր
Գորբովցի (գյուղ, Գլիբոկայայի շրջան)
Գորբովցի (Горбівці), գյուղ Ուկրաինայի Չեռնովցիի մարզի Գլիբոկայայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Գորբովցի գյուղում բնակվում էր 932 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Չեռնովցիի մարզի Գլիբոկայայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Այգեհովիտ)
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի, Հայ Առաքելական եկեղեցու տաճար Հայաստանի Հանրապետության Տավուշի մարզի Այգեհովիտ գյուղում ։
Գյուղում կա նաև երկրորդ եկեղեցի՝ Սուրբ Ամենափրկիչ։
Ծանոթագրություններ
ա Կատեգորիա:Այգեհովիտ (Տավուշի մարզ)
Ալիջիղ
Ալիջիղ, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Օլթիի գավառում։
Բնակչություն
1877-1878 թվականներին ուներ 48 քուրդ բնակիչ ։
Լեզվաբանական վերլուծություն
Լեզվաբանական վերլուծություն, անվանվում է նաև լեզվական երևույթների դիտարկման եղանակ, գործադրվում է գիտահետազոտական կամ ուսուցողական նպատակներով։ Կիրառվում է լեզվական ոլորտի տարբեր բնագավառներում և ըստ այդմ էլ լինում է հնչյունաբանական, հնչույթաբանական, գրաբանական, ուղղագրական, (նաև կետադրական), բառագիտական, բառակազմական, իմաստաբանական, ստուգաբանական, քերականական (ձևաբանական, շարահյուսական), ոճաբանական և այլն։ Հնչյունաբանական վերլուծության դեպքում բացահայտվում, պարզաբանվում են հնչյունաբանական միավորները(ձայնավոր և բաղաձայն հնչյուններ, երկբարբառներ, երկհնչյունները, վանկերը, շեշտերը, հնչյունային կաղապարները։ Հնչյունաբանական վերլուծության դեպքում բացահայտվում, պարզաբանվում են հնչույթային կազմը, դրանց գործածության դիրքերը, հնչույթների հակադրությունները։ Գրաբանական-ուղղագրական վերլուծությունների դեպքում բացահայտվում, պարզաբանվում է հնչույթի հարաբերակցությունը, գրության նորմաների, կանոնների համակարգը։
Կետադրական վերլուծությամբ պարզաբանվում է կետադրության հետ կապված հարցերը։ Ուղղախոսական վերլուծությամբ պարզաբանվում է արտասանական նորմաների, կանոնների համակարգը։ Բառագիտական վերլուծությամբ բնութագրվում են բառատեսակները, բառատարբերակները, բառագործածությունները, բառապաշարային շերտերը, նորաբանություններն ու հնաբանությունները, բնիկն ու փոխառյալը, օտարաբանություններն, բարբառայնությունները, գրաբարաբանությունները, հասարակաբանությունները, գռեհկաբանությունները և այլն։ Իմաստաբանական վերլուծության ժամանակ իմաստները նկարագրվում, բնութագրվում են համաժամանակյա կամ պատմական իրացումներում։ Ստուգաբանական վերլուծությունը բացահայտում է բառի ծագումը, որոշում նրա ստուգաբանական բաղադրիչները, բնիմաստն ու ներքին ձևը։ Բառակազմական վերլուծության հիմնական խնդիրն է բացահայտել բառ կազմող բաղադրիչները։ Ձևույթային վերլուծությունը բացահայտում է ձևույթները, նրանց տարբերակները, պարզվում է նրանց գործածության դիրքերը, տիպերը գործառությունները։ Ձևաբանական վերլուծությունը պարզում է բառի ձևաբանական կազմը, մասնիկավորման տիպերը, պարզաբանում խոսքիմասկազմական առանձնահատկությունները, քերականական` ձևաբանական կարգերը, փոփոխվող և անփոփոխ ձևերը, օրինաչափական և անկանոն կազմությունները։ Շարահյուսական վերլուծությունը բացահայտում է բառակապակցության և նախադասության կառուցվածքային առանձնահատկությունները, շարադասության իրացումները, փոխակերպումները։ Ոճաբանական վերլուծությունը պարզում է բառի, բառակապակցության, նախադասության, ասույթի գործառությունը, կիրառման ոլորտները և այլն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ձևաբանություն Կատեգորիա:Շարահյուսություն
Անուն և ազգանուն
Անուն և ազգանուն, հնում մարդիկ երեխաներին անվանակոչում էին նրանց պահվածքին, արտաքինին համապատասխան կամ այնպիսի բառերով, որոնք արտահայտում էին ապագայում երեխային այս կամ այն հատկությամբ օժտված տեսնելու ցանկությունը, օրինակ՝ հայկական Վարդգես, Հրաչյա, Ռազմիկ անունները համապատասխանաբար նշանակում են վարդի պես մազեր, կրակոտ աչքեր ունեցող, մարտիկ։ Հայկական որոշ անուններ առաջացել են կենդանիների, թռչունների, ծաղիկների անվանումներից՝ Եզնիկ, Այծեմնիկ, Գառնիկ, Աղավնի, Արծվիկ, Հասմիկ և այլն։
Հին Արևելք և Հին Հռոմ
Հին Արևելքում սովորություն կար անձնանուններ կազմել աստվածների անունների նմանությամբ։ Հին Հռոմում անուն էին տալիս միայն առաջին չորս արու զավակներին, իսկ հաջորդներին անվանում էին ըստ թվական հերթականության, օրինակ՝ Քվինտոս՝ հինգերորդ, Սեքստոս՝ վեցերորդ, և այլն։
Քրիստոնեություն, Աստվածաշունչ
Քրիստոնեության տարածումից հետո երեխաներին անվանակոչում էին նաև Աստվածաշնչում հիշատակված անուններով, որոնք տարածվել են Արևմուտքի գրեթե բոլոր ժողովուրդների մեջ՝ վերափոխված տարբերակներով. Հովհաննեսը ֆրանսիացիները դարձրել են Ժան, անգլիացիները՝ Ջոն, լեհերը՝ Յան, իսպանացիները` Խուան, իտալացիները՝ Ջովաննի, ռուսները՝ Իվան։ Հայերի մեջ տարածված աստվածաշնչյան բազմաթիվ անուններ՝ Դավիթ, Ռուբեն, Իսահակ, Սառա, Թամար, Պետրոս և այլն, երբեմն ընկալվում են իբրև հայկական։
Ազգանուններ
Ազգանուններ սկզբնապես չեն եղել, որովհետև հնում մարդիկ ապրում էին մեկուսացած, փոքրիկ բնակավայրերում, և բոլորը միմյանց ճանաչում էին։ Իսկ նույն անունն ունեցող մարդկանց զանազանել են հայրերի անուններով, օրինակ՝ Տիգրանի որդի Առաքել և այլն։ Սակայն մարդկանց թվաքանակի ավելացման հետևանքով միայն անունով կամ հայրանունով հնարավոր չէր բավարարվել, և առաջացել են ազգանունները։ Հին և միջին դարերում ազգանուն կրել են միայն ազնվական ընտանիքները, օրինակ՝ Մամիկոնյաններ, Արծրունիներ, Ռշտունիներ և այլն։ Միջնադարյան Հայաստանում նշանավոր տոհմերը հիշատակելիս նրանց ազգանվանն ավելացնում էին ազգ կամ տուն բառերը՝ Ազգն Մամիկոնյաց, Ազգն Ռշտունյաց, Տունն Արծրունյաց և այլն։ Երբեմն մարդկանց անվանը որպես ազգանուն կցվում էր նրանց ծննդյան կամ հիմնական գործունեության վայրի անունը՝ Մովսես Խորենացի, Գրիգոր Նարեկացի, Ներսես Լամբրոնացի և այլն։