cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Նախասրտերի ֆիբրիլյացիա
Կլինիկական պատկեր
Կախված հեմոդինամիկ խանգարումների արտահայտվածությունից՝ կլինիկական պատկերը տատանվում է անախտանիշ ընթացքից մինչև ծանր սրտային անբավարարության դրսևորումներ։ Պարոքսիզմալ ձևի դեպքում նախասրտերի ֆիբրիլյացիայի էպիզոդները երբեմն անցնում են անախտանիշ ։ Սակայն հիվանդները հիմնականում զգում են հաճախացած սրտխփոցները, դիսկոմֆորտ կամ ցավ կրծքավանդակում։ Առաջանում է նաև սրտային անբավարարություն, որն արտահայտվում է թուլությամբ, գլխապտույտով, հևոցով կամ նույնիսկ նախաուշագնացության վիճակներով և ուշագնացությամբ։ Նախասրտերի ֆիբրիլյացիայի նոպան կարող է ուղեկցվել հաճախացած միզարձակմամբ, որը պայմանավորված է նախասրտային նատրիումուրետիկ պեպտիդի արագացված արտազատմամբ ։
Յույլունսյուշան
Լիցզյանում Սև վիշապի լճի շուրջը գտնվող այգիներից բացվում է լեռնազանգվածի տեսարանը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Չինաստանի լեռնազանգվածներ
Ռադբեժ
Ռադբեժ  (Радбеж≥), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Սեմիռեցկա գետի աջ ափին՝ 16 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 16 կմ է։
Նախասրտերի ֆիբրիլյացիա
Կլինիկական պատկեր
Պուլսը առիթմիկ է, կարող է լինել պուլսի դեֆիցիտ (ՍԿՀ մեծ է սրտի գագաթում, քան նախաբազուկի վրա), այն բանի հետևանքով, որ հաճախացած փորոքային ռիթմի դեպքում ձախ փորոքի հարվածային ծավալը անբավարար է ծայրամասային երակային ալիք առաջացնելու համար։ Անախտանիշ կամ նվազագուն դրսևորումներով նախասրտերի ֆիբրիլյացիայով հիվանդների մոտ թրոմբոէմբոլիան (հաճախ կաթվածով արտահայտված) կարող է դառնալ հիվանդության առաջին դրսևորումը ։
Ռադբեժ
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Նախասրտերի ֆիբրիլյացիա
Ախտորոշում
Բնորոշ գանգատների առկայության դեպքում հավաքում են հիվանդության անամնեզը կլինիկական ձևի որոշման նպատակով, օրինակ՝ պարզում են առաջին նոպայի սկիզբը կամ առաջացման ժամանակը, պատճառները, ռիսկի գործոները և տվյալ հիվանդի մոտ նախկին նոպաների ժամանակ կիրառման դեպքում հակաառիթիկ դեղամիջոցների էֆֆեկտիվությունը ։
Ռադբեժ
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Նախասրտերի ֆիբրիլյացիա
Ախտորոշում
Բացի այդ, կատարում են էխոսրտագրություն՝ սրտի օրգանական պաթոլոգիաների հայտնաբերման համար (օրինակ փականային պաթոլոգիաներ), նախասրտերի չափերի որոշման համար։ Այս մեթոդով որոշում են թրոմբերի առկայությունը նախասրտերի ականջիկում, այնուհանդերձ, ներկերակրափողային Էխոսրտագրությունն ավելի ինֆորմատիվ է, քան տրանսթորակալը ։ Առաջին անգամ հայտնաբերված նախասրտերի ֆիբրիլյացիայի, փորոքների ռիթմի վերահսկման դժվարության կամ կարդիովերսիայից հետո հանկարծակի ռեցիդիվի դեպքում գնահատում են վահանաձև գեղձի ֆունկցիան (թիրեոտրոպ հորմոնի մակարդակը արյան շիճուկում) ։
Ռադբեժ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Կոմի Հանրապետության գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Նախասրտերի ֆիբրիլյացիա
Բարդություններ
Նորմայում նախասրտերի կծկումներն ապահովում են արյունով փորոքների լցումը, որը խանգարվում է նախասրտերի ֆիբրիլյացիայի ժամանակ։ Այն չի արտացոլվում սրտի վրա՝ առանց ուրիշ պաթոլոգիայիշ, բայց այն հիվանդների մոտ, որոնց փորոքների լցման ծավալը արդեն իջած է, սրտային արտամղումը անբավարար է։ Այդ իսկ պատճառով հիվանդությունը կարող է բարդանալ սուր սրտային անբավարարությամբ ։
Չուկոտի ծով
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի ծովեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի ծովեր
Նախասրտերի ֆիբրիլյացիա
Բարդություններ
Նախասրտերի ֆիբրիլյացիայի ժամանակ ձախ նախասրտում առաջանում են թրոմբեր, որոնք կարող են արյան հոսքով անցնել գլխուղեղի անոթներ՝ առաջացնելով իշեմիկ կաթված։ Տվյալ բարդության զարգացման հաճախականությունը ոչ ռևմատիկ էթիոլոգիայի ՆՖ-ով հիվանդների մոտ միջինում կազմում է տարեկան 6 % ։
Բուժում
Գոյություն ոնի նախասրտերի ֆիբրիլյացիայի բուժման մարտավարության 2 տիպ՝
Թրոմբոէմբոլիայի պրոֆիլակտիկայի համար իրականացվում է հակակոագուլյանտային թերապիա ։
Հակակոագուլյանտային թերապիա
Հակակոագուլյանտային թերապիան անհրաժեշտ է ՆՖ-ի ամենավտանգավոր բարդության՝ թրոմբոէմբոլիայի պրոֆիլակտիկայի համար։ Այդ նպատակով օգտագործում են պերօրալ հակակոագուլյանտներ (վարֆարին, ռիվարոքսաբան, ապիքսաբան, դաբիգատրան), ացետիլսալիցիլաթթու (կամ կլոպիդոգրել)։ Հակակո-ագուլյացիայի ցուցումները և պրեպարատի ընտրությունը որոշվում են թրոմբոէմբոլիայի առաջացման ռիսկով, որը հաշվարկվում է CHADS2 կամ CHA2DS2-VASc սանդղակով ։ Եթե սանդղակով բալերի գումարը CHADS2 ≥ 2, այդ դեպքում հակացուցումների բացակայության դեպքում ցուցված է երակարատև պերօրալ հակակոագուլյանտային թերապիա (օրինակ՝ վարֆարին պահպանելով ՄՆՀ-ի ցուցանիշը 2-3 կամ նոր օրալ հակակոագուլյանտներ)։ Եթե սանդղակով բալերի գումարը CHADS2 0—1 է, ապա առաջարկվում է ավելի հստակ գնահատել թրոմբոէմբոլիայի ռիսկը CHA2DS2-VASc սանդղակով ։ Այդ դեպքում եթե ≥ 2 բալ է, նշանակում են պերօրալ անուղղակի հակակոագուլյանտներ, 1 բալ՝ պերօրալ անուղղակի հակակոագուլյանտներ (նախընտրելի է) կամ ացետիլսալիցիլաթթու 75-325 մգ օրական, 0 բալ՝ անհրաժեշտ չէ հակակոագուլյանտային թերապիա (նախընտրելի է) կամ ացետիլսալիցիլաթթու նույն դոզայով։
Սակայն հակակոագուլյանտային թերապիան վտանգավոր է՝ արյունահոսություն առաջացնելու պատճառով։ Տվյալ բարդության ռիսկը գնահատելու համար վերամշակված է HAS-BLED սանդղակը ։ Բալլերի գումարը ≥ 3 վկայում է արյունահոսության բարձր ռիսկի մասին, և ամեն հակաթրոմբային պրեպարատի կիրառումը պահանջում է հատուկ զգուշություն ։
Ռիթմի վերահսկման մարտավարություն
Սինուսային ռիթմի վերականգնումը իրականացվում է էլեկտրական լիցքաթափման օգնությամբ՝ (էլեկտրական կարդիովերսիա) կամ հակաառիթմիկ պրեպարատներով՝ (դեղաբանական կարդիովերսիա) ։ Նախնական տախիսիստոլիկ ձևի դեպքում իջեցնում են ՍԿՀ-ն մինչև 80-100 զարկ րոպեում՝ ընդունելով պերօրալ բետա-ադրենաբլոկատոր (մետոպրոլոլ) կամ կալցիումի ոչ դիհիդրոպրիդինային անտագոնիստ (վերապամիլ)։ Հայտնի է, որ կարդիովերսիան բարձրացում է թրոմբոէմբոլիայի ռիսկը։ Այդ պատճառով պլանային կարդիովերսիայից առաջ, եթե ՆՖ տևում է 48 ժամից ավելի, կամ տևողությունն անհայտ է, անպայման կատարում են հակակոագուլյանտային թերապիա վարֆարինով երեք շաբաթվա ընթացքում և չորս շաբաթ պրոցեդուրայից հետո ։ Անհետաձգելի կարդիովերսիան իրականացնում են եթե ՆՖ տևում է 48 ժամից պակաս կամ ուղեկցվում է ծանր հեմոդինամիկ խանգարումներով (հիպոտոնիա, դեկոմպեսացված սրտային անբավարարություն)՝ ընդունելով ոչ ֆրակցիոն կամ ցածրամոլեկուլային հեպարին ։
Էլեկտրական կարդիովերսիա
Էլեկտրական կարդիովերսիան ավելի էֆֆեկտիվ է, քան դեղաբանականը, բայց ցավոտ է, և այդ պատճառով պահանջում է սեդատիվ պրեպարատների ներմուծում (պրոպոֆոլ, միդազոլամ) կամ մակերեսային ընդհանուր անզգայացում։ Ժամանակակից կարդիովերտեր-դեֆիբրիլյատորներում լիցքաթափումը ավտոմատ կերպով համապատասխանում է R ատամիկի հետ, որպեսզի կասեցվի էլէկտրական ստիմուլյացիան փորոքային վերաբևեռացման փուլում, որը կարող է հրահրել փորոքների ֆիբրիլյացիան։ Երկփուլ լիցքաթափումը սկսում են 100 Ջոուլից, անհրաժեշտության դեպքում յուրաքանչյուր հաջորդ լիցքաթափման ուժը բարձրացնում են 50 Ջոուլով։ Միափուլ լիցքաթափումը պահանջում են 2 անգամ ավելի շատ էներգիա, այսինքն՝ սկսում են 200 Ջոուլից, հաջորդաբար մեծացնելով 100 Ջոուլով, մինչև հասնի առավելագույն մակարդակին՝ 400 Ջոուլ։ Այդ իսկ պատճառով, երկփուլ իմպուլսը ունի առավելություն, քանի որ ազդեցությունը հասնում է՝ քիչ էներգիա ծախսելով ։
Դեղաբանական կարդիովերսիա
Դեղաբանական կարդիովերսիայի համար կիրառում են հակաառիթմիկ պրեպարատներ IA, IC և III դասի։ Նրանց դասին են պատկանում պրոկաինամիդը, ամիոդարոնը, պրոպաֆենոնը, նիտրոֆենիլդիէթիլամինոպենտիլբենզամիդը (նիբենտան) ։
Պրոկաինամիդ դուրս են գրում 5մլ ամպուլաներով, պրեպարատի 500 մգ պարունակությամբ (10 %-ոց լուծույթ)։ Ներմուծում են շիթային կամ կաթիլային 500-1000 մգ դոզայով միանվագ ներերակային դանդաղ 8-10 րոպե կամ 20-30 մգ/րոպեի ընթացքում։ 2010 թվականի եվրոպական ուղեցույցների ցուցակից հանված են կարդիովերսիայի համար նախատեսված պրեպարատները։ Այնուամենայնիվ, Ռուսաստանի Դաշնությունում, շնորհիվ ոչ բարձր արժեքի՝ բավականին տարածված է։ Պրոկաինամիդի կողմնակի ազդեցություններից են՝ զարկերակային հիպոտոնիան, թուլությունը, գլխապտույտը, գլխացավը, դեպրեսիան, մարսելախանգարումը, անքնությունը, հալուցինացիաները, ագրանուլոցիտոզը, էոզինոֆիլիան, գայլախտանման սինդրոմը ։
Պրոպաֆենոն դուրս են գրում ամպուլաներով՝ 10մլ՝ 35մգ պրեպարատի պարունակությամբ և 150 և 300 մգ դեղահաբերով։ Ներմուծում են 2 մգ/կգ դոզայով ներերակային 10 րոպե տևողությամբ կամ պերօրալ 450-600 մգ դոզայով։ Պրեպարատը ցածր էֆֆեկտիվություն ունի ՆՖ-ի պերսիստող ձևի և նախասրտերի թրթռման դեպքում։ Խորհուրդ չի տրվում օգտագործել այն հիվանդներին, որոնք ունեն ձախ փորոքի ցածր կծկողական ակտիվություն և միոկարդի իշեմիա։ Բետա-բլոկատորային ցածր ազդեցություն պատճառով հակացուցված է ԹՔՕՀ-ով հիվանդներին ։
Ամիոդարոն դուրս են գրում ամպուլաներով՝ 3 մլ՝ 150մգ պրեպարատի պարունակությամբ։ Ներմուծում են ներերակային շիթային 5 մգ/կգ դոզայով 15ր ընթացքում, ապա շարունակում են կաթիլային 50 մգ/ժ 24 ժ ընթացքում։ Վերականգնում է սինուսային ռիթմը դանդաղ, առավելագույն ազդեցությունը 2-6 ժամ հետո։ Ամիոդարոնը խորհուրդ է տրվում օգտագործել սրտի օրգանական ախտահարումներ ունեցող հիվանդներին ։
Նիբենտան դուրս են գրում ամպուլաներով՝ 2 մլ՝ 20մգ պրեպարատի պարունակությամբ (1 %-ոց լուծույթ)։ Ներմուծում են ներերակային 0,065-0,125 մգ/կգ դոզայով 3-5 րոպեի ընթացքում։ Ազդեցության բացակայության դեպքում՝ կրկնակի ինֆուզիա նույն դոզայով 15 ր ինտերվալով։ Նրա օգտագործումը թույլատրվում է միայն ինտենսիվ թերապիայի հիվանդասենյակներում՝ ԷՍԳ հսկողությամբ ներմուծումից հետո 24 ժամվա ընթացքում, քանի որ կարող է բերել պրոառիթմիկ էֆֆեկտների զարգացման պոլիմորֆ փորոքային տախիկարդիայի պիրուետ տիպով, նաև QT ինտերվալի երկարացման ու U ատամիկի առաջացման ։
Ռիթմի երկարատև վերահսկում
Ռեցիդիվների կանխարգելման նպատակով մի շարք դեպքերում նշանակում են հակաառիթմիկ պրեպարատի երկարատև ընդունում։ Սակայն նրանց սինուսային ռիթմի հսկման էֆֆեկտիվությունը մեծ չէ, իսկ կողմնակի ազդեցությունները բավականին վտանգավոր, այդ իսկ պատճառով պրեպարատի ընտրությունը որոշվում է նրա անվտանգությամբ ։ Դրա համար կիրառում են ամիոդարոն, սոտալոլ, դիէթիլամինոպրոպիոնիլէտօքսիկարբոնիլամինոֆենոթիազին (էտացիզին), դրոնեդարոն, լապակոնիտինի հիդրոբրոմիդ (ալլապինին), մորացիզին (էտմոցին), պրոպաֆենոն ։
Սրտի կծկումների հաճախականության վերահսկման մարտավարություն
Սրտի կծկումների հաճախականության մարտավարության ընտրության փորձերը վերականգնել սրտի նորմալ ռիթմը չեն իրականցնում։ Դրա փոխարեն օգտագործում են տարբեր խմբի պրեպարատներ, որոնք ունակ են նվազեցնելու սրտի կծկումների հաճախականությունը՝ բետա-բլոկատորներ (մետապրոլոլ, կարվեդիլոլ և այլն), կալցիումական անցուղիների դեհիդրոպիրիդինային բլոկատորներ (վերապամիլ և դիլթիազեմ), դիգոքսին ։ Վերջիններիս անարդյունավետության դեպքում հնարավոր է նշանակել ամիոդարոն կամ դրանեդարոն։ ՍԿՀ-ի վերահսկումը թույլ է տալիս նվազեցնել առիթմիայի ախտանիշների արտահատվածությունը, ամեն դեպքում չի կանգնեցնում հիվանդության զարգացումը ։
Վերոհիշյալ մարտավարության նպատակը ՍԿՀ-ի պահպանումն է հանգստի վիճակում <110 րոպեում։ Հիվանդության արտահայտված ախտանիշների դեպքում երբեմն անհրաժեշտ է ավելի խիստ հսկում՝ ՍԿՀ հանգստի վիճակում <80 րոպեում և <110՝ ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության դեպքում ։
Կատետերային աբլյացիա
Կատետերային ռադիոհաճախական աբլյացիան իրականացնում են նախասրտերի պարոքսիզմալ ֆիբրիլյացիայով հիվանդների մոտ, որոնք ռեզիստենտ են ծայրահեղ դեպքում մեկ հակաառիթիկ պրեպարատի նկատմամբ։ Համապատասխան պրակտիկան հիմնված է բազմաթիվ հետազոտությունների արդյունքների վրա, որոնցում աբլյացիան բերել է սրտի ռիթմի վերահսկման լավացման՝ ի տարբերություն հակաառիթմիկ միջոցների ։
Այս դեպքում իրականացնում են թոքային երակների բացվածքների տրիգերային օջախների մեկուսացում ձախ նախասիրտը շրջապատող հյուսվածքից։ Այս պրոցեդուրայի իրականացման համար թոքային երակի բացվածքի մեջ անցկացնում են շրջանաձև ախտորոշիչ կատետր, իսկ այսպես կոչված «սնուցող» աբլյացիոն կատետրի օնությամբ անցկացնում են շրջանաձև աբլյացիա թոքային երակի անտրումի շրջան ։
Կատետրով մանիպուլյացիայի համար բժշկին անհրաժեշտ է վիզուալիզացիա ձախ նախասրտի այլ ստրուկտուրաների նկատմամբ։ Նախկինում վիրաբույժներին հասանելի էր միայն կատետերի վիզուալիզացիայի ռենտգենոսկոպիկ մեթոդը։
Էլեկտրոանատոմիական քարտեզագրման ժամանակակից տեխնոլոգիաները, որոնք միավորում են անատոմիական և էլեկտրոֆիզիոլոգիական տեղեկատվությունը, թույլ են տալիս վիրաբույժներին ստեղծել սրտի հետաքրքրող խոռոչների եռաչափ պատկեր։ Առանց ռենտգենի կատետերով ղեկավարելու հնարավորությունը բավականաչափ նվազեցրել է ռենտգենյան հետազոտության ժամանակը և պրոցեդուրայի ընդհանուր ժամանակը ։
Բացի այդ, գոյություն ունի ատրիովենտրիկուլյար հանգույցի աբլյացիայի մեթոդ, որի դեպքում ռադիոհաճախական հոսանքով քանդում են ԱՎ-հանգույցը կամ Հիսի խուրձը՝ առաջացնելով լրիվ լայնական բլոկադա։ Ապա ներդնում են արհեստական ռիթմավար, որը «գործարկում» է նորմային բնորոշ սրտի ռիթմը։ Սա պալիատիվ միջամտություն է, որը բարելավում է հիվանդի կյանքի որակը, բայց մահացության վրա չի ազդում ։
Կանխատեսում
Կանխատեսումը որոշվում է առաջին հերթին սրտի պաթոլոգիայի ծանրությամբ, որն ընկած է ՆՖ-ի հիմքում։ Իշեմիկ կաթվածի զարգացման ռիսկը, որը կապված է ՆՖ-ի հետ, կազմում է 1,5 %՝ 50-59 տարեկան անձանց մոտ, և 23,5 %՝ 80-89 տարեկան անձանց մոտ, կամ միջինում 5 % ։ Այդ կերպով նախասրտերի ֆիբրիլյացիան մեծացնում է ինսուլտի զարգացման ռիսկը 5 անգամ, իսկ մահացության ռիսկը՝ 2 անգամ ։ Ամեն 6-րդ կաթվածը հանդիպում է ՆՖ-ով հիվանդների մոտ։ Ռևմատիկ սրտի արատով հիվանդների մոտ ՆՖ-ի զարգացման ռիսկը մեծանում է 5 անգամ՝ համեմատած ոչ փականային ՆՖ-ով հիվանդների հետ, և 17 անգամ՝ համեմատած առանց ՆՖ-ով հիվանդների հետ ։
Փոքր մոլորակների կենտրոն
Փոքր մոլորակների կենտրոն (ՓՄԿ; Minor Planet Center, MPC), գտնվում է Սմիթսոնյան աստղաֆիզիկական աստղադիտարանում (SAO), որը Հարվարդի համալսարանի աստղադիտարանի (HCO) հետ միասին Հարվարդ-Սմիթսոնյան աստղաֆիզիկայի կենտրոնի (CfA) մասն է։
Փոքր մոլորակների կենտրոնը հիմնադրվել է Ցինցինատիի համալսարանում 1947 թվականին, Փոլ Հերջետի ղեկավարության տակ։ Հերջետի թոշակի անցնելուց հետո, 1978 թվականին կենտրոնը տեղափոխվեց Սմիթսոնյան աստղաֆիզիկական աստղադիտարան, և ղեկավար նշանակվեց Բրայան Մարսդենը։ 2006 թվականից ՓՄԿ տնօրեն է նշանակվել Թիմոտի Սպարը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստղագիտական հաստատություններ
Նորվեգիայի խոհանոց
Նորվեգիայի խոհանոց (Kielfreden), Նորվեգիայի ազգային խոհանոցը։ Այս Սկանդինավյան երկրի խոհանոցի գլխավոր բաղադրիչներն են համարվում ձուկը, միսն ու կաթնամթերքը։
Ակնարկ
Նորվեգիայի ազգային խոհանոցը ձևավորվել է հիմնականում գյուղացիների և ձկնորսների ճաշատեսակի հենքի վրա, որոնք էլ իրենց հերթին ձևավորվել են Սկանդինավյան կլիմայական պայմանների թելադրանքով. կարճատև ամառներ և երկարատև ձմեռներ։ Այս տարածաշրջանում հացահատիկային մշակաբույսերի մշակումը հնարավոր է միայն հարավային հատվածներում և ընդ որում, աճում են միայն վարսակ ու գարի։ Այս հացազգիները պիտանի չեն թթխմորով հացի համար, այդ իսկ պատճառով Նորվեգիայում բնորոշ են բարակ ու կոշտ հացիկները, որոնք այստեղ կոչվում են «flatbrød»: Վերջիններս կարող են պահպանվել բավականին երկար ժամանակահատվածում։ Եթե խմորին ավելացնում են կարտոֆիլային զանգված, ապա լոշիկները դառնում են ավելի փափուկ ու նմանվում են որոշ չափով լավաշի։ Այդպիսի հացին այստեղ անվանում են լեֆսե (lefse): Ներկայիս դրությամբ ամենասիրելի օգտագործվող հացատեսակը Նորվեգիայում համարվում է «kneippbrød»-ը, որը անվանակոչել են ի պատիվ Սեբաստիան Կնեյպի, ինչպես նաև հարգի է «franskbrød» անվանումով հացը, որը սպիտակ է ու կոչվում է «ֆրանսիական հաց»։
Մեծ կարևորություն ունի Նորվեգիայում ձուկն ու ծովամթերքը. սրանք սկանդինավյան խոհանոցի անբաժանելի մասերն են դարեր ի վեր։ Դեռևս հին ժամանակներից ծովատառեխը համարվել է նորվեգացիների սննդի հիմնական բաղադրիչը։ Աղքատները ծովատառեխով սնվել են օրական չորս անգամ։ Բայցևայնպես, այս ձկնատեսակը վերամշակել են զանազան ձևերով, նոր են օգտագործել։ Ձուկը աղ են դրել, մարինադի մեջ են դրել, ապխտել ու ենթարկել խմորման։ Շնորհիվ երկերատև պահպանման հատկանիշների այստեղ շատ հարգի է եղել ձկան «klippfisk» տեսակը, որն հիմնականում ապխտել ու չորացրել են։
Միջնադարյան ժամանակահատվածում առաջացել ու ցայսօր էլ ամենասիրելի ուտեստներից մեկն է համարվում լյութեֆիսքը, որն իրենից ներկայացնում է ձողաձկան միս՝ պատրաստած կաուստիկ սոդայի լուծույթի մեջ։
Ոչ միայն Նորվեգիայի, այլև ամբողջ տարածաշրջանի խոհանոցի համար բեկումնային նշանակություն ունեցավ 18-րդ դարում այստեղ կարտոֆիլի ներմուծումը։ Այն մատուցում են և՛ որպես խավարտ մսեղենի հետ, և՛ առանձին պատրաստած ձևերով։ Նորվեգիայում հարգի են նաև շիլաներն ու ձավարեղենի տարատեսակներով կերակրատեսակները։
Նորվեգիայի խստաշունչ եղանակային պայմանների ու երկարատև ձմեռների պատճառով բնակիչները կարևոր են համարել ամբարել մթերքի որոշ չափաբաժին։ Այդ նպատակով նրանք մթերքը ենթարկել են կոնսերվացման. որոշ սննդատեսակներ չորցրել են, աղ են դրել, որոշներն էլ՝ ծխահարել։
Ժամանակակից նորվեգական նախաճաշն իրենից ներկայացնում է բավականին հագեցնող սննդատեսակների օգտագործում. այն նման է որոշ չափով անգլիական նախաճաշին։ Ճաշին հիմնականում նորվեգացիները սառը ուտեստներ են օգտագործում, այդ թվում բուտերբրոդներ (սմյորեբրյոդ)։ Սննդի ընդունման ամենակարևոր հատվածը նորվեգացիների մոտ համարվում է ընթրիքը։ Այն սկսվում է ժամը 17-18-ը։ Երբեմն նաև թեթևակիորեն սնվում են ժամը 21.00-ի սահմաններում. հիմնականում խմում են սուրճ՝ թխվածքներով։
Ձուկ
Նորվեգիայի տնտեսության համար վիթխարի նշանակություն ունի սաղմոնի արտահանումը։ Ամբողջ աշխարհում է հայտնի ապխտած սաղմոնը։ Կարևոր նշանակություն ունեն նաև ծովատառեխը, սարդինան, թյունիկը։ Ֆիրմային ճաշատեսակ է համարվում «Rakfisk»-ը՝ պատրաստած կարմրախայտի մսով։
Միս
Նախկինում ամեն մի տնտեսություն գոնե մեկ կով ուներ, սակայն, ըստ մասնավորի, այս հյուսիսային տարաշարջանում ամենահայտնի ընտանի կենդանին ոչխարն է եղել։ Ոչխարի մսով նորվեգացիները պատրաստում են զանազան ուտեստներ, այդ թվում՝ ֆորիկոլ, սմալախովե (շոգեխաշած գառան գլուխ), ֆենալար (շոգեխաշած ազդր)։ Նորվեգիայի անծայրածիր անտառներում շատ է որսամիսը, որը նույնպես խոհանոցի անբաժանելի մասն է համարվում։ Որսամիսը հիմնականում մատուցում են կիսաքաղցր սոուսներով և հատապտուղներով՝ հատկապես գիհու պտուղներով։
Մինչ 20-րդ դարը ավելի էժան էր այստեղ համարվում կետի միսը, քան կովինը։ Այսօր էլ Նորվեգիայի որոշ ռեստորաններում կարելի է հանդիպել կետի մսով պատրաստած ուտեստների
Կաթնամթերք
Նորվեգիայի խոհանոցի անբաժանելի մասն են համարվում կաթն ու կաթնամթերքը։ Նորվեգացիները կաթ խմում են մեծ քանակությամբ։ Նախկինում ավբանդական խմիչք է համարվել «blande»՝   կաթնային սիճուկը՝ բացված ջրի մեջ։ Ճաշատեսակներում շատ են կիրառում կարագն ու պանիրները։ Ամենահայտնի պանրատեսակներից են համարվում համելոսթը, ֆլյոթեմյուսոսթը, փուլթոսթը, բրունոսթը և այլն։
Ըմպելիքներ
Այսօր նորվեգացու համար ամենահայտնի ու սիրելի ըմպելիքը համարվում է սուրճը։ Ալկոհոլային խմիչքներից հատկապես տարածված է գարեջուրը, որը նախկինում, հատկապես Սուրբ Ծնունդին, պատրաստում էին ամեն մի ընտանիքում։ Այստեղ կարտոֆիլից թորում են սկանդինավյան ազգային օղին՝ աքվավիթը ։
Գարեջուրն ու աքվավիթը օգտագործում են հատկապես մսային ու ձկնային ճաշատեսակների ընդունման ժամանակ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ազգային խոհանոցներ Կատեգորիա:Նորվեգական խոհանոց
Շեքսպիրի հեղինակության հարց
Շեքսպիր հեղինակության հարց (Shakespeare authorship question) կամ Շեքսպիրյան հարց, Ուիլյամ Շեքսպիրին վերգրվող ստեղծագործությունների հեղինակության խնդիրն է։ Անունը ծագել է Հոմերոսյան հարցի համանմանությամբ։ Կենսագրական վավերագրերի սակավությունը, հակասականությունն ու սրանց անհամապատասխանությունը Շեքսպիրի մեծությանը առիթ են տվել Շեքսպիրի ստեղծագործությունների հեղինակ համարելու դրամատուրգ Քրիստոֆեր Մառլոյին, փիլիսոփա Ֆրենսիս Բեկոնին, ազնվականներ Դերբիին, Օքսֆորդին, Ռյութլանդին և այլոց։
Շեքսպիրի կյանքի, ինչպես նաև Ելիզավետա I-ի իշխանության շրջանի այլ դրամատուրգների կյանքի մասին քիչ բան է հայտնի։ Ժամանակակիցները չէին հետաքրքրվում նրանց անձնական կյանքով։ Այսպես կոչված «հակաստրատֆորդիստների» տեսակետ գոյություն ունի, որը մերժում է աղբյուրներից հայտնի դերասան և դրամատուրգ ծնունդով Ստրադֆորդից Շեքսպիրի հեղինակությունը և գտնում է, որ «Ուիլյամ Շեքսպիր»-ը գրական կեղծանուն է, որի տակ թաքնված են մեկ կամ մի քանի հոգի (հավանաբար իրական Ստրադֆորդցի Ուիլյամ Շեքսպիրի իմացությամբ)։ Հաշվի առնելով, որ շեքսպիրյան ստեղծագործությունները իր ժամանակակիցների մի մասի կարծիքով պատկանել են ստրադֆորդցի Ուիլյամ Շեքսպիրին, ապա երկու տեսակետներն էլ դավադրության տեսություն են պարունակում։
Հակաստրատֆորդիստների փաստարկները
«Հակաստրատֆորդիստներ»-ը հաճախ օգտագործում են այն փաստը, որ Շեքսպիրի կյանքի մասին շատ քիչ է հայտնի։ Փաստերի բացակայությունը հաճախ ընդունվում է, կառավարական պաշտոնյաների կողմից պատմական գրությունները ոչնչացնելու միջոցով, Շեքսպիրի ով լինելու կոծկում։ Օրինակ՝ Ստրատֆորդի դպրոց հաճախելու գրության բացակայությունը համարվում է Շեքսպիրի դպրոցում չսովորելու փաստի կոծկում։
Շեքսպիրի շրջապատը
Շեքսպիրը ծնվել, դաստիարակվել և մահացել է Էյվոնի Ստրատֆորդում, որտեղ և շարունակել է զբաղվել տնտեսությամբ նաև իր լոնդոնյան գործունեության տարիներին։ Ստանդֆորդը Լոնդոնից 160կմ էր հեռու, բնակչությունը 1500 մարդ էր, որոնք հիմնականում զբաղվում էին ոչխարի մորթով և անասունի, բրդի առևտրով և կաշվի մշակմամբ։ Հակաստրատֆորդիստները քաղաքն ներկայացնում են հետամնաց և մշակույթից հեռու վայր, որտեղ հանճարի դաստիարակության համար պայմաններ չկային և պնդում են, որ Շեքսպիրը անկիրթ և անգրագետ մարդ էր։
Ուիլյամ Շեքսպիրի հայրը՝ Ջոն Շեքսպիրը ձեռնոցագործ էր և քաղաքային խորհրդի անդամ։ Նրա կինը Մերի Շեքսպիրը տեղական ջենթրիի աղջիկն էր; Երկուսն էլ իրենց ամուսնական պայմանագրի տակ ստորագրության փոխարեն խաչ էին դրել և այլ ստորագրության տարբերակ նրանցից չի մնացել։ Այս փաստը հաճախ օգտագործվում է ապացուցելու համար, որ Շեքսպիրը մեծացել է անգրագետ ընտանիքում։ Շեքսպիրի երկու դուստրերի գրագիտության ապացույց էլ չկա, բացառությամբ Սյուզաննա Հոլի ստորագրության, որը ըստ ուսումնասիրողների ավելի շուտ «նկարչություն» է, քան վստահ ձեռքով գրված։ Շեքսպիրի մյուս դուստրը՝ Ջուդիթ Թուինը փաստաթղթերի տակ խաչէր է դրել։
Հակաստրատֆորդիստները կարծում են, որ Շեքսպիրի շրջապատը անհամատեղելի է իր ստեղծագործությունների հետ։ Հեղինակը իր գործերում ցույց է տալիս Անգլիայի և այլ երկրների քաղաքականության և մշակույթի խոր իմացություն։ Գործերից երևում է, որ Շեքսպիրը լավ ծանոթ է ազնվական սպորտի այնպիսի տեսակների, ինչպիսին են որսը, բազեի որսը, թենիսը և գնդակախաղը։ Ոմանք կարծում են, որ իր ստեղծագործություններում Շեքսպիրը իր ատելությունն է արտահայտում անկիրթ, հասարակ մարսկանց նկատմամբ, նրանց ծաղրի առարկա է դարձնում։
Կրթություն և գրագիտություն
Հակաստրատֆորդիստները հաճախ փաստարկ են ներկայացնում, որ չկա Շեքսպիրի կրթությունը հաստատող փաստաթուղթ։ Ստադֆորդում Էդուարդ VI-ի 1553 թվականին բացած նոր թագավորական դպրոցը Շեքսպիրի տնից 800 մետր էր հեռու։ Անգլիայի այդ ժամանակվա գրագիտության դպրոցներում սովորեցնում էին թագավորի կողմից հաստատված լատիներեն տեքստերով։ Աշակերտները անվճար ստանում էին գիտելիք լատիներենից, քերականությունից, հնեագիտությունից և հռետորական արվեստից։ Դպրոցի տնօրենն ու դաստիարակները Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ էին։ Այդ շրջանի աշակերտների ցուցակները չեն պահպանվել, և ոչ մի համադասարանցու կամ ուսուցչի հիշողություն չկա։ Սա առիթ է տալիս հակաստրատֆորդիստներին պնդել, որ Շեքսպիրը անգրագետ էր։
Անուն
Տարբեր ժամանակների տարբեր հրատարակության տիտղոսաթերթերի վրա Շեքսպիրի անունը տարբեր է գրված։ Նրա անունը տարբեր է գրված թե գրական, թե պաշտոնական փաստաթղթերում, հատկապես տարբեր է ձեռագրերում։ Սա հաճախ օգտագործվում է ապացուցելու, որ Շեքսպիր ստեղծագործությունների հեղինակի անունը չէ, այլ միայն կեղծանուն, որը օգտագործել է իսկական հեղինակը։
Հաճախ են անվան ենթամնայով օգտագործման փաստերը՝ «Shake-speare» или «Shak-spear» (փաստացի «Նիզակ ճոճող»)։ Հակաստրատֆորդիստների մեծ մասը սա օգտագործում է անվան կեղծանուն լինելու փաստարկ, պնդելով, որ գրառման այս ձևը հաճախ է օգտագործվել թատերական հնարովի կերպարների և գրական կեղծանունների համար։
Իսկական հեղինակի կեղծանվան տակ հանդես գալու պատճառը հաճախ ենթադրյալ հեղինակի սոցիալական դիրքն էր։ Ազնվականները, ինչպես Օքսֆորդն ու Դերբին կեղծանուն էին օգտագործում, քանի որ այդ ժամանակ պալատականներին հարիր չէր զբաղվել գրականությամբ։ Եթե ենթադրյալ հեղինակը բարձր դասին չէր պատկանում, ապա ենթադրվում է, որ գրել է կեղծնունով, իշխանության հետապնդումներից խուսափելու համար։ Հնարավոր է, որ Բեկոնը հանրապետական կարգերին անցնելու կոչերի ու պատասխանատվությունից խուսափելու համար, իսկ Մարլոն, որ բանտից կամ մահապատժից խուսափելու համար ձևական մահացել էր ու չէր ուզում բացահայտվել։
Փաստագրական նյութերի բացակայությունը
Հակաստրատֆորդիստներն ասում են, որ Շեքսպիրի գրող լինելը փաստող թուղթ չկա, և հակառակը ապացուցում են, որ նա եղել է առևտրական, ներդրում է ունեցել անշարժ գույքի մեջ։ Ցանկացած համբավ, որ ունեցել է Լոնդոնի թատերական շրջաններում, կապված է թատերական արժեթղթերի վաճառքի հետ։ Նրանք նաև պնդում են, որ գրական գործունեության ցանկացած վկայություն հատուկ է կեղծած, որ պաշտպանի իրական հեղինակի անունը։
Հեղինակության մասին բոլոր այլընտրանքային տեսությունները հերքում են Ելիզավետա I-ի և Հակոբ I-ի հղումները Շեքսպիրին որպես դրամատուրգ, բացի այդ գտնում են անճշտություններ և ծածկագրեր։ Նրանք Շեքսպիրին նույնացնում են գրագողի, «Բանաստեղծ կապիկի» Բեն Ջոնսոնի համանուն բանաստեղծությունից և քնարերգության սիրահար հիմար Գուլիոյին «Վերադարձ դեպի Պառնաս» պիեսից (բեմադրվել է մոտավորապես 1601 թ․)։ Իբր թե նման գործող անձինք ակնարկում են, որ Լոնդոնի թատերական աշխարհը տեղյակ էր, որ Շեքսպիրի անվան տակ ուրիշն է գրել, բայց ոչ երբեք Ստրադֆորտի բնակիչը։
Շեքսպիրի մահվան հանգամանքները
Շեքսպիրը մահացել է թվականի ապրիլի 23-ին Ստրատֆորդում։ Բավականին մեծ կարողություն բաժանող կտակ է թողել։ Կտակը բավականին մանրամասն ու ծավալուն փաստաթուղթ է, սակայն այնտեղ հիշատակում չկա գրքերի, թղթերի, պոեմների և պիեսների մասին։ Շեքսպիրի մահվան պահին 18 պիես հրատարակված չէին, բայց նրանց մասին էլ կտակում խոսք չկա ։ Կտակում թատրոնը միայն հիշատակվում է գործընկեր-դերասաններին գումար կտակելու առիթով, որ նրանք կարողանան սգո մատանիներ գնել, բայց այս կետը մտցվել է կտակի մեջ այն ստորագրելուց հետո։ Ինչը դնում է կասկածի տակ տվյալ կետի իսկությունը։
Շեքսպիրի մահվան առթիվ հրապարակային սուգ չի հայտարարվել, չկան հանգուցյալին ձոնած բանաստեղծություններ, առաջին նման բանաստեղծությունը հրապարակվել է մահվանից միայն 7 տարի անց։
Օքսֆորդի հեղինակության տեսության կողմնակիցները գտնում են, որ «մեր անմահ բանաստեղծ» եզրը (our ever-living Poet) (մականուն, որով սովորաբար դիմում էին մահացած բանաստեղծին, ընգծելով, որ իր ստեղծագործություններով իրեն անմահություն է ապահովել), որն օգտագործվել է 1609 թվականին հրատարակված Շեքսպիրի սոնետներին նվիրված ձոնվածքում, ցույց էր տալիս, որ իսկական հեղինակը այդ պահին արդեն մահացած էր։ Օքսֆորդը մահացել էր հինգ տարի առաջ՝ 1604 թվականին։
Շեքսպիրի հուշարձանը կիսանդրի է ձեռքին փետուր, ներքևում բանաստեղծական ընդունակությունները գովաբանող դամբանագիր։ Հուշարձանի ամենաառաջին պատկերը տպագրել է Ուիլիամ Դագդեյլը 1656 թվականին «Ուորքշիրի հնությունները» գրքում և այդ պատկերը տարբերվում է այսօրվա հուշարձանից։ Հեղինակային հարցը հետապնդող որոշ մասնագետներ պնդում են, որ հին տարբերակի նկարում տղամարդու ձեռքում եղել է ցորենով կամ բրդով լի պարկ և փետուրը հետո են ավելացրել, որ թաքցնեն անձի ով լինելը։ Այս խնդրի չարաշահմանը վերջ տալու համար 1924 թվականին Մարիոն Շպիլմանը հրատարակեց հուշարձանի տեսքը մինչ 1748 թվականի վերականգնումը, որը շատ նման է այսօրվա տարբերակին։ Հրապարակումնը ցանկալի արդյունք չտվեց և 2005 թվականին Օքսֆորդի հեղինակության տեսության կողմնակից Ռիչարդ Քենեդին եզրակացություն արեց որ հուշարձանը նվիրված է եղել Ջոն Շեքսպիրին՝ գրողի հորը, որը ըստ տեղեկությունների բրդի հաջողակ առևտրական էր։
Փաստարկներ հօգուտ Շեքսպիրի հեղինակության
Ակադեմիական գիտական հանրության համարյա բոլոր անդամները վստահ են, որ պիեսների հեղինակը «Շեքսպիր»-ը և Ուիլիամ Շեքսպիրը, որ 1564 թվականին ծնվել ու 1616 թվականին մահացել է Ստրադֆորդում, նույն մարդն են։ Նա դառել է դերասան և «Ծառաներ» (ավելի ուշ՝ Թագավորի ծառաները) թատերախմբի համատերը, որը Գլոբուս թատրոնի և Շեքսպիրի պիեսները բեմադրելու իրավունքի տերն էր 1594-1642 թվականներին։ 1596 թվականին հոր զինանշան ստանալու իրավունքից հետո Շեքսպիրը կարող էր պատվավոր ջենթլմեն համարվել։
Գրականություն
Կատեգորիա:Դավադրության տեսություն Կատեգորիա:Ուիլյամ Շեքսպիր Կատեգորիա:Հեղինակության խնդիրներ
Կարամուլիդես
Կարամուլիդես (Καραμουλλήδες), գյուղ Կիպրոսի Հանրապետության Պաֆոսի շրջանում։ Ըստ 2001 թվականի տվյալների՝ բնակչությունը կազմում է 40 մարդ։ Տեղակայված է Պոլիս (Կիպրոս) գյուղից 4 կմ դեպի հարավ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Կիպրոսի գյուղեր
Բելին (գյուղ, Ռախովի շրջան)
Բելին (Білин), գյուղ Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Ռախովի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Բելին գյուղում բնակվում էր 1 746 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,4 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 4370 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Ռախովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1947 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
(8024) Ռոբերտուայթ
(8024) Ռոբերտուայթ (Robertwhite), աստերոիդ աստերոիդների գոտի ներքին մասում։ Հայտնաբերվել է 1991 թվականի մարտի 17-ին Էլեանոր Հելինի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 1,96711 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,853 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,0812 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1007,72 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,357241 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 20,34° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1991 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էլեանոր Հելինի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների գոտու ներքին մասի աստերոիդներ
Համլետ Մովսիսյան
Համլետ Մովսիսյան (Համլետ Տիգրանի Աբրահանյան), հայ արձակագիր։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1968 թվականից։ ԽՄԿԿ անդամ 1961 թվականից։
Կենսագրություն
Համլետ Մովսիսյանը ծնվել է 1930 թվականին ՀԽՍՀ Ախուրյանի շրջանի Բենիամին գյուղում։ 1951 թվականին ավարտել է Լենինականի մանկավարժական ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետը։ 1952-1965 թվականներին հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչ աշխատել է նախ Աշտարակի, ապա Ախուրյանի միջնակարգ դպրոցներում։ 1953-1962 թվականներին Ազատան գյուղի միջնակարգ դպրոցի ուսումնական մասի վարիչն էր, 1962-1965 թվականներին՝ Բենիամին գյուղի ութնամյա դպրոցի տնօրենը։ 1965-1973 թվականներին աշխատել է Ախուրյանի «Շիրակ» թերթի խմբագրությունում՝ որպես մշակույթի բաժնի վարիչ։ 1973 թվականից եղել է Ախուրյանի շրջանի Բենիամին գյուղի ութնամյա դպրոցի տնօրեն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1930 ծնունդներ Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:Բենիամին (Շիրակի մարզ) գյուղում ծնվածներ
Բադ Զարով
Բադ Զարով  (Bad Saarow), կոմունա Գերմանիայի Բրանդենբուրգ հողատարածքում։
Կոմունան ներառում է 3 գյուղական համայնք։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Գարեգին Գարանֆիլյան
Գարեգին Գարանֆիլյան, հայ բանասեր։
Կենսագրություն
Ինքնուրույն երկերից են «Տիգրան Բ և հայ-լուկուլյան պատերազմներն ըստ Կ. Էքհարդի» (1926), «Համառոտ ընդհանուր պատմություն ի պետս բարձրագույն նախակրթարաններու» (Ա-Գ մաս, Կահիրե, 1944-1949)։ Թարգմանություններից հիշատակության արժանի են Հ. Գելցերի «Սկզբնավորությունք Բյուզանդյան բանակադեմերու դրության» (1903), Հ. Պետերսընի «Նպաստ մը հայ լեզվի պատմության» (Վիեննա, 1904) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ Կատեգորիա:1877 ծնունդներ Կատեգորիա:1955 մահեր Կատեգորիա:Ստամբուլ քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Մխիթարյան միաբանության անդամներ
Խորեն Սարգսյան (պատգամավոր)
Կենսագրություն
Խորեն Սարգսյանը ծնվել է 1948 թվականի հունվարի 2-ին Մարտունու շրջանի Ծովինար գյուղում։ 1975 թվականին ավարտել է Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտը, իսկ 1989 թվականին՝ Օմսկի (ՌԴ) պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ Ստացել է անասնաբույծ-ինժեներ, ինժեներ-մեխանիկի որակավորումը։ 1965-1969 թվականներին բարձրագույն ուսումնական Հաստատությունների Մարտունու կոնսուլտկետում աշխատել է քարտուղար, իսկ 1969-1975 թվականներին Արփա-Սևան թունելի շինարարությունում աշխատել է հորատող։ 1976-1996 թվականներին եղել է Երևանի թիվ 2 ՏԱՏՁ-ում վարորդ, ինժեներ-մեխանիկ, 1999 թվականի սեպտեմբերից՝ Հայաստանի Հանրապետության Գեղարքունիքի փոխմարզպետ։ 1995-1999 թվականներին եղել է Ազգային Ժողովի պատգամավոր (ՀԿԿ համամասնական ընտրացուցակով)։ Եղել է Ազգային Ժողովի պետական-իրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ, ՀԿԿ խմբակցության քարտուղար։ 1999 թվականի դեկտեմբերի 6-ից եղել է Ազգային Ժողովի պատգամավոր է ՀԿԿ համամասնական ընտրացուցակով։ Եղել է Ազգային Ժողովի պաշտպանության, ազգային անվտանգության և ներքին գործերի մշտական հանձնաժողովի անդամ, ՀԿԿ խմբակցության անդամ, ապա քարտուղար։ Եղել է ՀԿԿ ԿԿ բյուրոյի անդամ ։
Անձնական Կյանք
Ամուսնացած է, ունի վեց երեխա։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավորներ Կատեգորիա:Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Օմսկի պետական տեխնիկական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ Կատեգորիա:Հայ կոմունիստներ Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Դեմիր Դեմիրքան
Դեմիր Դեմիրքան (Demir Demirkan, ), թուրք ռոք երաժիշտ։ Ծնվել է 1972 թվականին Ադանայում։ 13 տարեկանից սկսել է կիթառ նվագել։ 1990-1992 թվականներին թուրքական Mezarkabul Ծանր-Ռոք խմբի մասնակիցն է։ 2000 թվականին լույս է տեսնում Դեմիրքանի առաջին սոլո-ալբոմը։ Համագործակցում է Հայկո Ջեպկինի, Սերտաբ Էրեների և այլ թուրք երաժիշտների հետ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրք երգիչներ Կատեգորիա:Թուրքիայի ռոք երաժիշտներ Կատեգորիա:21-րդ դարի թուրք երգիչներ Կատեգորիա:Թուրք երգիչ-երգահաններ Կատեգորիա:Անձինք Ադանայից Կատեգորիա:Թուրք տղամարդ երգիչներ
Նորվեգիայի հեռարձակող ընկերություն
Նորվեգիայի հեռարձակող ընկերություն (Norsk Rikskringkasting), նորվեգական պետական-հասարակական ռադիոհեռուստահեռարձակող ընկերություն։
Պատմություն
1925 թվականին ստեղծվել է մասնավոր «Հեռարձակող կայան» ռադիոընկերությունը (Kringkastningselskape): 1933 թվականին վերջինիս հիման վրա ստեղծվել է պետական ռադիոընկերությունը (NRK)՝ հեռարձակելով միջին և հեռավոր հաճախականություններում համանուն ռադիոհաղորդում։ 1954 թվականին NRK-ն սկսեց հեռարձակել համանուն հեռուստահաղորդում։
Մինչև 1975 թվականը ունեցել է ռադիոհեռուստահաղորդումների թողարկման մոնոպոլ արտոնագիր Նորվեգիայում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում հեռարձակել է ֆաշիստագերմանական զորքերը օգտագործել են այն քարոզչական նյութեր տարածելու համար դեպի Շոտլանդիա, Իռլանդիա և Սկանդինավիայի երկրներ երկրներ։ Նորվեգական հեռարձակման կայանների որակը մյուսների համեմատ ավելի բարձր էր, այդ իսկ պատճառով ֆաշիստները օգտագործում էին վերջինները։ 1984 թվականին NRK ուլտրակարճ հաճախականությամբ հեռարձակեց իր երկրորդ ռադիոալիքը՝ NRK Programma 2-ը։ NRK ռադիոալիքը սկսեց կոչվել NRK Programma 1: 1992 թվականին NRK-ն զրկվեց հեռուստատեսության մոնոպոլիայից, և սկսեց գործել նաև TV 2 մասնավոր հեռուստաալիքը։ 1993 թվականին NRK-ն սկսեց հեռարձակել 3-րդ ռադիոալիքը՝ NRK Programma 3-ը, իսկ 1996 թվականից՝ երկրորդ հեռուստաալիքը՝ NRK 2:
Հեռուստաալիքներ
Հեռուստաալիքները հասանելի են թվային, անալոգային,կաբելային, սպուտնիկային տիրույթներում։
Կառավարում և կառուցվածք
NRK-ի ղեկավարումը իրականացվում է NRK-ի տնօրենների խորհուրդը (NRKs styre) և հեռարձակման ղեկավարը (kringkastingssjefer): Հսկողությունը իրականացնում է խորհրդարանի կողմից նշանակված հանձնաժողովը։ Ընկերությունը հանդիսանում է Եվրոպական հեռարձակողների միության հիմնադիրներից մեկը։
Հեռարձակումը հիմնականում կատարվում է նորվեգերենով։ Կան ազգային փոքրամասնությունների լեզուներով հեռարձակումներ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նորվեգիայի հեռուստատեսություն Կատեգորիա:Կապը Նորվեգիայում
5 աստղեր. Ինտերտեսիլ 2010
«5 աստղեր.Ինտերտեսիլ 2010», միջազգային մրցույթ է երիտասարդ կատարողների երկրների շարքում ԱՊՀ և Բալթյան երկրներում.
= Մասնակիցներ =
Կատեգորիա:Երաժշտական մրցույթներ
Շեստաևո
Շեստաևո (Шестаево, Шестаев), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Դաոլեկանովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 166 մարդ։
Շեփսի
Շեփսի (Шепси), գյուղ Ռուսաստանի Դաշնության Կրասնոդարի երկրամասի Տուապսեի շրջանում։ Գտնվում է Տուապսեից 19 կմ հարավ-արևելք, Շեփսի գետի հովտում, ծովի մակարդակից 14 մ բարձրության վրա։
Բնակչությունը
Գյուղում բնակվում են հայեր, ռուսներ, չերքեզներ, ուկրաինացիներ և այլ ազգեր։ 1987 թվականին գյուղն ուներ 3107 բնակիչ։
Գյուղն ունի միջնակարգ դպրոց, գրադարան, ակումբ, առողջարաններ, հանգստյան տներ, մանկական ճամբար, բուժկայան և շտապօգնության կայան։
Պատմությունը
Շեփսի գյուղի հայերը եկել են Չարշամբայից` 1898 թվականին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի գյուղական բնակավայրեր Կատեգորիա:1888 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի Տուապսեի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի հայաբնակ գյուղեր
Յաբլոչնոե (գյուղ, Զենկովի շրջան)
Յաբլոչնոե (Яблучне), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Զենկովի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Յաբլոչնոե գյուղում բնակվում էր 4 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,075 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 53,33 մարդ/կմ²։
Վելիկիե Լուկի
Պատմություն
Մեծ հնագույն բնակավայրը 9-12 դարերում ժամանակակից քաղաքից եղել է 30 կմ հեռավորության վրա։ Առաջին անգամ հիշատակվել է 1166 թվականին Նովգորոդի տարեգիրների կողմից որպես Լուկա քաղաք՝ Լովատի գետի տակ, երբ Կիևի իշխան Ռոստիսլավ I Մստիսլավիչը ժամանել էր այստեղ Նովգորոդի բոյարների հետ բանակցությունների։ Վելիկիե Լուկին հիշատակվում է Նովգորոդի № 675 (12-րդ դարի 40-60 թվականներ ) և № 1005 (երկրորդ եռամսյակը կեսին 12-րդ դարում ) գրվածքներում ։
1211 թվականին կառուցվել է Վելիկոլուկի ամրոցը՝ Նովգորոդի և Պսկովի մատույցների պաշտպանության համար։
Զինվորական ծառայությունների համար քաղաքը վաստակել է «Նովգորդի զրահի» և «Մոսկվայի նախասիրտ» կոչումը, 1406 թվականին ստացել է Վելիկիե Լուկի անվանումը։ 1478 թվականից քաղաքը, ինչպես ամբողջ Նովգորոդի տարածքը, ենթակա էր Մոսկվայի իշխանությանը։
Լիբանանյան պատերազմի ընթացքում Իվան Ահեղն իր խաղադրույքն արել էր այս քաղաքի վրա։ 1580 թվականին ամրոցը վերցել է Ստեֆան Բատորիայի թագավորը լեհ-լիտվական զորքերի միջոցով։ Երեք տարի անց Յամ-Զապոլի աշխարհում քաղաքը վերադարձվել է Ռուսաստանին։ Վելիկիե Լուկին մեծապես տուժել է։
1727 թվականից սկսած Նովգորոդի գուբերնիայի Վելիկոլուկի նահանգի կենտրոնը։
18-րդ դարում քաղաքի միջով անց է կացվել Բելառուսի պետական երթուղին։ 19-րդ դարի վերջին Վելիկիե Լուկիով անցնում էին փոստային մեծ ուղիներ։ 1901 թվականին քաղաքով անց է կացվել Մոսկվա - Ռժև - Ռիգա - Վինդավա երկաթուղին (Մոսկվա-Վինդավայի երկաթուղի), իսկ 1907 թվականից՝ Բոլոգոե-Պոլոցկայա երկաթուղին։
Հայրենական մեծ պատերազմում Վելիկիե Լուկին ազատագրման համար մղվող մարտերն այնքան կատաղի էին, որ քաղաքն անվանում էին «Փոքր Ստալինգրադ»։ Քաղաքում ստեղծվել է թանգարան և կառուցվել է Ալեքսանդր Մատրոսովի հուշարձանը, որն իր սխրանքն է գործել Չերնուշկի գյուղի մոտ՝ Վելիկիե Լուկիից ոչ հեռու։
1944 թվականի օգոստոսից մինչև 1957 թվականի հոկտեմբերը եղել է ՌՍՖՍՀ Վելիկոլուկի շրջանի վարչական կենտրոն։ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո սկսվել է տնտեսական և ժողովրդագրական ճգնաժամը, բնակչությունը կրճատվել է գրեթե մեկ քառորդով՝ 117 հազարից մինչև 90 հազար բնակիչ (23 տոկոսով)։ 2008 թվականի հոկտեմբերին Վելիկիե Լուկկին շնորհվել է «Ռազմական փառքի քաղաք» կոչումը։
Ստուգանաբություն
Քաղաքը 1166 թվականից մինչև 1406 թվականը կրել է Լուկի անունը, իսկ 1406 թվականից մինչև այժմ՝ Վելիկիե Լուկի ։ Կան Լուկի տեղանվան ծագման մի քանի վարկածներ։
Պաշտոնական սիմվոլիկա
Վելիկիե Լուկի զինանշանը հաստատվել է 1781 թվականի մայիսի 28-ին կայսրուհի Քեթրին II-ի կողմից և հանդիսանում է սխալ ոչ պաշտոնական զինանշան։ 18-րդ դարի սկզբում (1730) հաստատվել է Վելիկոլուցկիի դրագունյան գնդի զինանշան՝ «ոսկե վահան, կարմիր դաշտում ձեռք, որը դուրս է գալիս ամպերից և սրով կտրում սև օձին»։
Ֆիզիկա-աշխարհագրական բնութագիր
Վելիկիե Լուկին սահմանամերձ քաղաք է։ Մինչև Բելառուսի հետ սահմանը հեռավորությունը կազմում է 80 կմ, Լատվիայի հետ՝ 150 կմ։ Վելիկիե Լուկի քաղաքը տեղակայված է Պսկովից 250 կմ դեպի հարավ-արևելք, Լովատյան ցածրավայրի տարածքում՝ Լովատ գոտի ափերին (Իլմեն լճի ավազան)։
Լովատ գետը բաժանում է քաղաքը երկու ափի՝ Վելիկիե Լուկիի շրջանում ունենալով քսանվեց վտակ. դրանք Լազավիցա, Զոլոտովկա, Կոլոմենկա, Օզերցովսկի, Անանուն, Մուրզինկա և Սիտովկա գետերն են։ Լազավիցա գետը քաղաքի հարավային մասում և հյուսիս-արևմուտքում գտնվող Անանան առուն ծածկված են պատնեշներով՝ ձևավորելով մակերեսային, բայց լայն լճակներ ՝ ձկնաբուծարաններ։ Լովատ գետի միջին տարեկան ջրի սպառումը կազմում է 20,2 մ³/մ, արտահոսքի միջին տարեկան մոդուլը կազմում է 6,62 լ/կմ²։
Կլիմա
Կլիման չափավոր մայրցամաքային է՝ երկարատև, ձնառատ ձմեռով (տաքացումներով), տաք և չափավոր ջերմ, հաճախ անձրևոտ ամառով։ Տարվա ընթացքում գերակշռում են հարավային քամիներ։ Քամու միջին արագությունը տարեկան կտրվածքով տատանվում է 3,2 մ/վ-ից մինչև 5,2 մ/վ ձմռանը։ Տևողությունը վեգետացիոն ժամանակահատվածում կազմում է 4,5 ամիս։ Ջեռուցման սեզոնի տևողությունը 213 օր է։ Գետի վրա սառեցման միջին տևողությունը կազմում է 100-130 օր։ Լողի սեզոնի տևողությունը (ջրի ջերմաստիճանը +17 °C) գետի վրա կազմում է ամռան գրեթե բոլոր երեք ամիսները։
Շրջանը վերաբերում է ավելորդ խոնավացման գոտուն, քանի որ տեղումները գերազանցում են գոլորշիացմանը։ Օդի հարաբերական խոնավությունը բարձր է ամբողջ տարվա ընթացքում, հատկապես աշուն-ձմեռ ժամանակահատվածում (80-88%)։ Գարնանը և ամռանը նրա արժեքները նվազում են մինչև 70-75%։ Գարնանային վարարումների շրջանում գետն ամեն տարի հեղեղվում է 2-3 մ շերտով, տեղ-տեղ՝ մինչև 4 մ։ Քաղաքային հատվածում ճահճացած հողերի և փոքր գետի վտակների առկայությունը, գրունտային ջրերի վերելքը, հանգեցնում է գարնանային-աշնանային շրջանում սեզոնային հեղեղումների դեպքերի։
Էկոլոգիա
Մթնոլորտն աղտոտող նյութերի արտանետումները մեկ բնակչի հաշվով 1995 թվականին կազմել է 79,7 կգ, 2000 թվականին՝ 33,8 կգ, 2005 թվականին՝ 30,4 կգ, 2009 թվականին՝ 16,4 կգ, 2009 թվականին ընդհանուր առմամբ՝ 1,6 հազար տոննա։ Ծծմբի երկօքսիդը` տարեկան միջին և առավելագույն մեկ կոնցենտրացիան ցածր է 1,0 ՍԹԿ-ից, ազոտի երկօքսիդ` տարեկան միջին 1,7 ՍԹԿ, առավելագույն մեկ անգամ 1,5 ՍԹԿ, մթնոլորտային օդի նմուշառման տեսակարար կշիռը Վելիկիե Լուկի քաղաքում ՍԹԿ-ից բարձր է 4,7%-ով։
«Ջրմուղկոյուղի» ՄՊ-ն աղտոտված կեղտաջրերը լցրել է ջրամբարներ (2009 թվական)՝ ընդհանուր առմամբ 8,9 մլն մ³, այդ թվում՝ առանց մաքրմա ՝ 1,6 մլն մ³ : Ջրամատակարարման աղբյուրներից ջրի անբավարար նմուշների տոկոսը (2007 թվականին)` սանիտարաքիմիական ցուցանիշներով կազմում է՝ 87,5%, մանրէաբանական ցուցանիշներով՝ 7,7 % (ծաղկականություն > 300 աստիճան, ՔՊԿ > 60 մվ/լ ՝ Լվով գետում, ինչպես նաև ստորերկրյա ջրերում ՝ ծծմբաջրածինը՝ (H2S) 0,3 - 7,0 մգ/լ, աղի ամոնիումի (NH4) 0.8-4.0 մգ/լ, pH 7.3 - 7.9 մգ-էկվ/լ, ֆտորի, յոդի պակաս ): Ջրընդունիչների վրա կատարվում է ծծմբաջրածնից ստորերկրյա ջրերի մաքրում կենսաքիմիական մեթոդով։
Վարչական բաժանում
Վելիկիե Լուկիի քաղաքային օկրուգն իրենից ներկայացնում է ուրբանիզացված տարածք՝ խառը բազմահարկ թաղամասային (2-14 հարկ) և քաղաքային տնամերձ կառուցապատմամբ մասնավոր հատվածով (այդ թվում ՝ քոթեջային տիպի), օբյեկտներով և միջտարածաշրջանային և շրջանային մակարդակի սպասարկման զարգացած ենթակառուցվածքներով։ Քաղաքը պայմանականորեն կարելի է բաժանել մի քանի միկրոշրջանների՝
Վելիկիի Լուկիի վարչական գծի սահմանները ներառում են նաև նախկին գյուղերի հարակից ծայրամասերը (բնակավայրերը)՝
Վելիկիե Լուկի քաղաքի ամբողջ պատմության ընթացքում փողոցային անունները փոխվել են բազմիցս, այս պահին կան առնվազն երկու հարյուր ։
Բնակչություն
2010 թվականի դրությամբ՝ ծնվածների թիվը՝ 953 մարդ, մահացածների թիվը՝ 1642 մարդ, ծնելիության ընդհանուր գործակիցը՝ 9,6 պրոմիլ, մահացության ընդհանուր գործակիցը՝ 16,6 պրոմիլ, ժամանածների թիվը՝ 761, մեկնածների թիվը՝ 1120, միգրացիոն նվազումը՝ -359 մարդ ։
Զբաղվածություն
Զբաղված բնակչության բաժինը (2009 թվական)։
Տնտեսապես ակտիվ բնակչություն (2009 թ.)՝
Կապ և հեռահաղորդակցություն
Համացանցը և հեռախոսային կապը ներկայացված են հետևյալ օպերատորներով՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքներ Կատեգորիա:Զինվորական փառքի քաղաքներ Կատեգորիա:1166 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Նորվեգիայում Ռումինիայի դեսպանություն
Նորվեգիայում Ռումինիայի դեսպանություն (Romanias ambassade i Norge, Ambasada România în Norvegia), Ռումինիայի Հանրապետության դիվանագիտական ներկայացուցչությունը Նորվեգիայում։
Նորվեգիայում Ռումինիայի դեսպանատունը գտնվում է մայրաքաղաք Բուխարեստի Օսկարի փողոցում։ Ներկայումս Նորվեգիայում Ռումինիայի արտակարգ և լիազոր դեսպանի պաշտոնը զբաղեցնում է Ադրիան Դավիդոուն ։
Ե՛վ Նորվեգիան, և՛ Ռումինիան Շենգենի համաձայնության անդամ պետություններ են, հետևաբար՝ երկու երկրների քաղաքացիները կարող են միմյանց տարածք այցելել ազատ վիզային անցագրով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դեսպանատներ Նորվեգիայում Կատեգորիա:Ռումինիայի քաղաքականություն
Բոգդան (գյուղ, Ռախովի շրջան)
Բոգդան (Богдан), գյուղ Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Ռախովի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Բոգդան գյուղում բնակվում էր 3 364 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 12,9 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 261 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Ռախովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Կամպիտելո դի Ֆասա
Կամպիտելո դի Ֆասա (Campitello di Fassa), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Տրենտինո Ալտո Ադիջե մարզի Տրենտո գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 740 մարդ (2008), բնակչության խտություն՝ 29 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 25 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 38031։ Հեռախոսային կոդ՝ 0462։ Հովանավոր պաշտպանը Սուրբ Ֆիլիպն է։
Ժողովրդագրություն
Բնակչություն
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Խաղաղության ձոն՝ Պուլսար (հուշարձան, Գերմանիա)
Խաղաղության ձոն՝ Պուլսար, հուշարձան Գերմանիայի Բոխում քաղաքի Խրիստուսկիրխե եկեղեցու առջև։
Պատմություն
Հուշարձանը տեղադրվել է 2006 թվականի նոյեմբերի 19-ին՝ Բոխումի Լինդեն թաղամասի Խրիստուսկիրխե եկեղեցու առջև։ Քանդակը համամարդկային արժեքների գովք է և յուրօրինակ բողոք բռնության ու պատերազմի դեմ, ինչպես նաև Հայաստանի և Գերմանիայի միջև մշակութային երկխոսության լավագույն վկայություն։ Քանդակը խորհրդանշում է խաղաղություն ։
Շեստակի (գյուղ, Ելնինսկի շրջան)
Շեստակի (Шестаки), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ելնինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 3 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ելնինսկի շրջանի բնակավայրեր
Մոթբի ձորի կիկլոպյան ամրոց
Մոթբի ձորի կիկլոպյան ամրոց, Հայաստանում հայտնաբերված կիկլոպյան հնագույն ամրոցներից է։ Գտնվում է Ժամի դարի բերդի սարահարթի հարավային զառիթափի գլխին, դեպի Մարտունի տանող ճանապարհի ձախ կողմում, Կամո քաղաքից երկու կիլոմետր դեպի հարավ։
Այս հուշարձանը նման է Ժամի դարի և Ջաղացի դարի ամրոցներին։ Ամրոցի հարավային և արևմտյան կողմերը վերջանում են խիստ ժայռապատ ու մեծ թեքությամբ, իսկ հյուսիսային և արևելյան կողմերը, լինելով հարթ՝ պատնեշված են կիկլոպյան պարիսպներով, որոնց վրա հայտնաբերվեցին չորս քարաբուրգերի մնացորդներ։ Ամրոցը գրավում է ընդամենը կես հեկտարից քիչ ավելի տարածություն, որի համար գուցե և ճիշտ կլիներ այն համարեինք միջնաբերդ, մանավանդ որ նրա հարավային ու արևմտյան կողմերում երևում են բազմաթիվ բնակարանների հետքեր, որոնք, անշուշտ, կապված են եղել հիշված ամրոցի կամ միջնաբերդի հետ։
Բնակատեղիից դուրս, նրա շրջապատում կան բազմաթիվ դամբարաններ, որոնցից մի քանիսը պեղել է Եղիշե Լալայանը։ Պարիսպների հիմքի լայնությունը 3,5 մետր է։ Աշտարակների հիմքերը վատ են պահպանվել, այսուհանդերձ կարելի է որոշել նրանց մեծությունը՝ 4x4 մետր։ Ամրոցի հարավարևմտյան անկյունում երևում է ստորերկրյա մի գետնուղու մուտք, որի ժայռաքարերի միջով անցնում է դեպի դիմացի ձորը և այնտեղից ոչ հեռու գտնվող Գավառագետի վտակը։ Գետնուղին ունի մեկ մետր լայնություն, ութ մետր երկարություն և պահպանվել է մինչև հիմա։ Ըստ երևույթին, բնական քարանձավը հարմարեցված է գաղտնի կերպով դեպի ամրոց ելք ու մուտք անելու համար։ Նույնպիսի գետնուղի կա նաև Հայրիվանի ամրոցում։ Նման գաղտնուղի հավանորեն եղել է նաև Ջաղացի դարի ամրոցում, Կամո քաղաքի Բերդի գլխի ստորերկրյա ճանապարհին։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Կիկլոպյան ամրոցներ Կատեգորիա:Նախնադարյան Հայաստան