cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Դեզոմորֆին
Բժշկական կիրառություն
Նախկինում կիրառվել է Շվեյցարիայում շատ ուժեղ ցավերի դեպքում. չնայած երկար տարիների կիրառությանը (մինչև 1981 թ., երբ կիրառությունը դադարեցվեց)՝ այն օգտագործվել է Բեռնում հազվագյուտ հիվանդությամբ ընդամենը մեկ անձի բուժման ընթացքում ։
Ազդեցություն
Դեզոմորֆինը, որպես կանոն, պարունակում է բազմաթիվ թունավոր և օրգանիզմի համար խիստ վտանգավոր նյութեր այն պատճառով, որ այն պատրաստվում և գործածվում է առանց սինթեզման հետևանքով առաջացած կողմնակի նյութերի և մնացորդների հեռացման։ Ախտոտված լուծույթի ներարկումների հետևանքով առաջանում են ինֆեկցիոն բնույթի տեղային ախտահարումներ, որոնք, գումարվելով վերջույթների անոթային ախտահարումներին, արագորեն առաջացնում են աբսցեսներ, ֆլեգմոնաներ, տրոֆիկ խոցեր և ոչ հազվադեպ դառնում վերջույթների անդամահատման պատճառ։ Այդպիսի վնասի հիմնական պատճառը յոդը և ֆոսֆորն են (ինչպես նաև օրգանական յուղերը և ծանր մետաղները), որոնք մնում են սինթեզումից հետո։ Այս նյութերն արագ առաջ են բերում արյունատար անոթների տարածուն բորբոքումներ, անդառնալի ախտաբանական փոփոխություններ բոլոր օրգան-համակարգերում, առաջին հերթին՝ գլխուղեղում, լյարդում, երիկամներում, ոսկրային և մկանային հյուսվածքներում։ Այդ իսկ պատճառով դեզոմորֆինը ստացել է «գիշատիչ» անվանումը ։ Փտախտը, ֆլեբիտը, թրոմբոսը (արյան կուտակումներ), թոքաբորբը, մենինգիտը, սեփսիսը (արյան վարակում), փտող ոսկորները, օստեոմիելիտը (ոսկրային վարակ), լյարդի և երիկամների վնասումը, գլխուղեղի վնասումը և ՄԻԱՎ-ը նույնպես տարածված են դեզոմորֆին գործածողների շրջանում ։ Երբեմն դեզոմորֆին ներարկվողները կորցնում են երակները՝ առաջացնելով թարախակույտ և մեռած մաշկ ասեղի մուտքի մասում ։
Ֆիզիկական և քիմիական հատկություններ
Դեզոմորֆինի մոլեկուլային քաշը 271.354 գ/մոլ է։ Այն պարունակում է 3 աղեր՝ հիդրոբրոմիդ (ազատ հիմքի փոխարկման հարաբերակցությունը՝ 0.770), հիդրոքլորիդ (0.881) և սուլֆատ (0.802) ։ Դրա ազատ հիմքային ձևը ջրում թույլ լուծելի է (1.425 գ/լ 25 °C), իսկ աղերը հեշտությամբ լուծվում են։ Ազատ հիմքային ձևը հեշտությամբ լուծվում է այնպիսի բևեռային օրգանական լուծիչներում, ինչպիսիք են ացետոնը, էթանոլը (էթիլ սպիրտ), էթիլային ացետատը և այլն։ Դեզոմորֆինի հալման ջերմաստիճանը 189 °C է։
Կախվածություն
Դեզոմորֆինի ընդունման վերաբերյալ անցկացվել են տարբեր փորձարկումներ։ Կենդանիների վրա իրականացված փորձարկումները ցույց տվեցին մորֆինի և դեզոմորֆինի տարբերությունը։ Ի տարբերություն մորֆինի՝ դեզոմորֆինը ունի ավելի բարձր թունայնություն, ուժեղ ցավազրկման հատկություն, առաջ է բերում ավելի արտահայտված դեպրեսիա, շնչառության և մարսողության արագացում։ Բժշկական նպատակներով դեզոմորֆին գործածող անձանց փորձը ցույց է տալիս, որ դրա փոքր չափաքանակն ունի կախվածություն առաջացնելու ուժգին հատկություն։ 2013 թ.-ի դրությամբ ԱՄՆ-ում դեզոմորֆինի օրինական կիրառությունը արգելված է, և 1936 թ.-ից այն հանդիսանում է հսկման ենթակա համար մեկ նյութը ։
Տարածվածությունը Ռուսաստանում
Արհեստական ճանապարհով սինթեզվող դեզոմորֆինի («կոկորդիլոս», ռուսերեն՝ «крокодил» . այս անվանումը հավանաբար կապվում է պրեկուրսոր α-քլորոկոդիդի քիմիական անվանման կամ թմրամիջոցի գործածման հետևանքով վնասվող մաշկի և կոկորդիլոսի կաշվի նմանության հետ) գործածման հետևանքով առաջացող թմրամոլությունը Ռուսաստանում լայն տարածում ստացավ 2000 թ.-ից հետո, և հատկապես արագ սկսեց տարածվել 2005 թ.-ից։ Դեզոմորֆին հիմնականում գործածում են այն անձինք, ովքեր նախկինում գործածել են հերոին և ինչ-ինչ պատճառներով այլևս չեն կարողանում ձեռք բերել այն։ Ռուսաստանում դեզոմորֆինի գործածման տեսակարար կշիռը շատ արագ աճեց՝ զբաղեցնելով 2-րդ տեղը հերոինից հետո։
2009 թ.-ին Ռուսաստանում առգրավված դեզոմորֆինի քանակը աճեց 23 անգամ ։ Դեզոմորֆինային թմրամոլների քանակի աճի անուղղակի ապացույց էր հանդիսանում նաև դեղատներում կոդեին պարունակող դեղորայքի վաճառքի ծավալների ավելացումը։ Վերջին երկուսուկես տարիների ընթացքում իրավապահ մարմինների կողմից առգրավված դեզոմորֆինի քանակը աճել է շուրջ 60 անգամ։ Առանձին շրջաններում առաջին անգամ հայտնաբերված թմրամոլների շուրջ 90%-ը դեզոմորֆին գործածողներ են ։
Թաթարստանի Հանրապետության տվյալներով՝ դեղատներում առանց դեղատոմսի կոդեին պարունակող դեղերի վաճառքի արգելքից հետո դիտվում է դեզոմորֆին գործածողների թվաքանակի կտրուկ նվազում։
2011 թ.-ին բրիտանական «VICE» ամսագիրը հոդված հրապարակեց և նկարահանեց ''«Սիբիր. Կոկորդիլոսի արցունքներ»'' ֆիլմը նովոկուզնեցկյան թմրամոլների մասին, ովքեր դեզոմորֆին էին գործածում ։
2014 թ.-ի մարտին հայտարարվեց, որ դեզոմորֆինի շուկան Ռուսաստանում գրեթե ոչնչացված է ։
Տարածվածությունը Արևմուտքի երկրներում
2013 թ.-ին ԱՄՆ-ում գրանցվել են այս թմրամիջոցի գործածման դեպքեր Արիզոնայում և Իլլինոյիս նահանգի Ջոլիետ քաղաքում ։ ԱՄՆ և Կանադայի լրատվամիջոցները փորձում են բարձրացնել իրազեկվածությունը դեզոմորֆինի վերաբերյալ. ըստ նրանց տվյալների՝ 2 երկրներում էլ եղել են դեզոմորֆինի հայտնաբերման դեպքեր, որոնք սակայն չեն ներառվել որևէ հաշվետվության մեջ ։ 2012 թ.-ին նորվեգական ոստիկանությունը հետաքննում էր Տրոմսյո քաղաքի փողոցներում դեզոմորֆինի երևան գալու գործը։ Բելգիական DH.be պորտալը 2011 թ.-ին գրում էր, որ դեզոմորֆին գործածում են Նիդերլանդներում և Բելգիայում։ «Կոկորդիլոսի» կամ, ինչպես գերմանացիներն են անվանում, «կրոկի» գործածման դեպքեր են արձանագրվել գերմանական Բոխում քաղաքում ։
Տարածվածությունը Հայաստանում
Վերջին տարիներին մեր հանրապետությունում դեզոմորֆինի գործածումը լայն տարածում է գտել։ Այն հայկական իրականության մեջ հաճախ անվանում են «բենզին»՝ տնայնագործական պայմաններում դեզոմորֆինի լուծույթի սինթեզման ընթացքում մի շարք այլ նյութերի հետ միասին բենզին գործածելու պատճառով։
Առավել հաճախ դեզոմորֆինը դառնում է «փոխարինող» միջոց արդեն իսկ ափիոնատիպ նյութերից կախվածություն ունեցող անձանց համար, սակայն վերածվում է իսկական աղետի։ Ընդհանուր ազգաբնակչության կամ թմրամիջոցների ներարկային օգտագործողների շրջանում դեզոմորֆինի գործածման վերաբերյալ որևէ որակյալ գնահատում կամ համընդհանուր վիճակագրական տեղեկություն չկա։
Թմրամիջոցի աղբյուր հանդիսացող հումքը կոդեին պարունակող և առանց դեղատոմսի դուրս գրվող դեղերն են։ Որպես դեզոմորֆինի տնայնագործական սինթեզման ռեակտիվներ օգտագործվում են բենզին, ծծմբական թթու, յոդ, լուցկի և այլ նյութեր։ Ինչպես պարզ է դառնում այս թվարկումից՝ դեզոմորֆինի պատրաստման համար օգտագործվող նյութերը մատչելի են ազատ վաճառքի տեսքով և անհամեմատ էժան են, քան մյուս ափիոնատիպ նյութերը։
Դեզոմորֆինն օգտագործվում է ներերակային ներարկման եղանակով և շատ արագ առաջացնում կախվածություն։ Թմրաբեր ազդեցությունը կարճատև է՝ մոտ 4 ժամ, ուստի թմրամիջոցների ներարկային օգտագործողները ստիպված են լինում օրվա ընթացքում դիմել դեզոմորֆինի բազմակի ներարկումների։
Դեզոմորֆինի ներարկային օգտագործումը տարածված է ինչպես քաղաքամայր Երևանում, այնպես էլ հանրապետության մյուս քաղաքներում, մասնավորապես, Գյումրիում, Վանաձորում, Կապանում, Արմավիրում և այլ բնակավայրերում։ Դեզոմորֆինի օգտագործումն արագ առաջ է բերում կայուն ծանր կախվածություն, ափիոնատիպ նյութերին բնորոշ ծանր զրկանքի համախտանիշ և խիստ արտահայտված հիվանդագին «անհաղթահարելի» հակում թմրամիջոցի նկատմամբ։
Հաշվի առնելով վերջին տարիներին դեղատնային կոդեին պարունակող դեղերից, մասնավորապես, «Սեդալգին» դեղից, տնայնագործական պայմաններում պատրաստված դեզոմորֆինի, ինչպես նաև «Թիանեպտին», «Տրոպիկամիդ», «Պրեգաբալին» դեղերի թմրամիջոցներ օգտագործող անձանց կողմից չարաշահման դեպքերի կտրուկ աճը՝ 2010 թվականի դեկտեմբերի 9-ի ՀՀ կառավարության N 1646-Ն որոշմամբ լրացումներ են կատարվել ՀՀ կառավարության 2003 թվականի օգոստոսի 21-ի թիվ 1129-Ն որոշմամբ հաստատված «Հայաստանի Հանրապետության հսկման ենթակա թմրամիջոցների, հոգեմետ նյութերի և դրանց պրեկուրսորների N 3 ցուցակում»։ Վերոհիշյալ ցանկում ընդգրկվել են «Թիանեպտին» («Կոաքսիլ»), «Տրոպիկամիդ», «Պրեգաբալին» («Լիրիկա») և «Սեդալգին»` պարացետամոլ, մետամիզոլ (մետամիզոլի նատրիումական աղ), կոֆեին, ֆենոբարբիտալ, կոդեին ֆոսֆատ դեղերը։
Ապա նաև, դեղատնային կոդեին պարունակող դեղերից ստացվող դեզոմորֆինի չարաշահումը կանխարգելելու նպատակով, ՀՀ կառավարության կողմից 2012 թվականի հունիսի 22-ին կայացվել է «Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2003 թվականի օգոստոսի 21-ի N 1129-Ն որոշման մեջ լրացումներ և փոփոխություններ կատարելու մասին» N 763-Ն որոշումը, որով «Կոդեին (ցանկացած աղի ձևով) 10 մգ և ավելի պարունակող բազմաբաղադրատարր դեղերն» ընդգրկվել են ՀՀ կառավարության 2003 թվականի oգոuտոuի 21-ի «Հայաստանի Հանրապետությունում հuկման ենթակա թմրամիջոցների, հոգեմետ նյութերի և դրանց պրեկուրuորների կազմը (ցանկը) հաuտատելու մաuին» N 1129-Ն որոշմամբ հաստատված Հայաստանի Հանրապետությունում հսկման ենթակա թմրամիջոցների, հոգեմետ նյութերի և դրանց պրեկուրսորների կազմի (ցանկի) N 3 «Թմրամիջոցների և հոգեմետ նյութերի, որոնց շրջանառության հսկողության նկատմամբ Հայաստանի Հանրապետությունում սահմանվում են որոշակի պայմաններ» ցուցակում ։
Սակայն, չնայած կառավարության վերոնշյալ որոշումներով սահմանված սահմանափակումները նպաստել են կոդեին պարունակող դեղերի մատչելիության նվազմանը, այնուամենայնիվ, թմրամիջոցների ներարկային օգտագործողները դեռևս շարունակում են տնայնագործական պայմաններում պատրաստված դեզոմորֆինի գործածումը՝ որպես հումք օգտագործելով 10 միլիգրամից պակաս քանակությամբ կոդեին պարունակող դեղեր ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Օպիատներ Կատեգորիա:Ցավազրկող դեղամիջոցներ
Ջըռնըլ օֆ դը Սոսայթի ֆոր Արմինիըն սթադիս
«Ջըռնըլ օֆ դը Սոսայթի ֆոր Արմինիըն սթադիս » (“Journal of the Society for Armenian Studies”, «Հայկական ուսումնասիրությունների ընկերակցության հանդես»), հայագիտական ամենամյա հրատարակություն։ Լույս է տեսնում 1984 թվականից, անգլերեն։ Հրատարակիչ՝ Հայկական ուսումնասիրությունների ընկերակցություն (SAS), խմբագիրներ՝ Ավետիս Սանճյան, Դենիս Փափազրսն, ներկայումս՝ Ջոն Գրեպպին։ Տպագրում է հայ և օտար գիտնականների հայագիտական հոդվածները։ Ընկերակցությունը նաև հրատարակում է կիսամյա տեղեկատու (SAS Newsletter), որի խմբագիրն է Բառլո Տեր-Մկրտչյանը։
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական հանդեսներ Կատեգորիա:Հայկական հայագիտական պարբերականներ Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ֆագոտ (երաժշտական գործիք)
Ֆագոտ (fagotto, բառացի՝ խուրձ, հանգույց Fagott, basson, bassoon), փայտափող երաժշտական գործիքների բաս ներկայացուցիչը։
Ստեղծվել է XVI դ. 20 - 30-ական թթ., հնում գոյություն ունեցող բոմբարդայի և այլ բաս գործիքների կատարելագործումից։ Ֆագոտի փողաբերանը նեղ է, այդ պատճառով հնչյունները խուլ են, ռնգային՝ օժտված թավշյա հնչերանգով։ Ձայնածավալը՝ Bi - d2։ Նվագախմբերում մուտք է գործել XVIII դ. կեսերից։ Սիմֆոնիկ, փողային նվագախմբերում հանդես է գալիս որպես բաս գործիք, հաճախ նաև մենանվագում է։
Գոյություն են ունեցել ֆագոտինո (փոքր ֆագոտ, օկտավա բարձր հնչողությամբ), տենոր, ալտ ֆագոտներ։ Կոնտրաֆագոտը չափերով ֆագոտի մեծ տարատեսակն է, հնչում է օկտավա ցածր, շարժունակ չէ, օգտագործվում է շատ թավ հնչյուններ ստանալու նպատակով։
Կատեգորիա:Փայտյա փողային գործիքներ
Նարնջագույն թզուկ
Նարնջագույն թզուկը սպեկտրալային K դասի և լուսավորության V դասի հիմնական հաջորդականության աստղն է։ Սրանք աստղեր են, որոնք միջանկյալ դիրք են զբաղեցնում M կարգի կարմիր թզուկների և G կարգի դեղին թզուկների միջև։ Նարնջագույն թզուկներն ունեն 0,5-ից 0,8 արևային զանգվածներ և 3900-5200 K արդյունավետ ջերմաստիճան ։
Նարնջագույն թզուկների միջին լուսավորությունը 0,1-ից 0,6 արեգակնային լուսավորություն է։ Բնորոշ նարնջագույն թզուկներն են՝ Alpha Centauri B- ն և Epsilon Indian- ը։
Հետաքրքրությունը գիտության համար
Նարնջագույն թզուկները հետաքրքրություն են առաջացնում այլմոլորակային քաղաքակրթությունների որոնման համար (SETI), քանի որ դրանք հիմնական հաջորդականության վրա կայուն են 15-30 միլիարդ տարվա ընթացքում (սա 1,5-3 անգամ ավելի է, քան դեղին թզուկների, մասնավորապես՝ Արևի նույն ժամանակահատվածը)։ Դրա պատճառը ջրածնի ավելի ամբողջական սպառումն է, քան Արեգակի վրա, ինչպես նաև ավելի ցածր լուսավորությունը։ Այս գործոնները նպաստում են մշտական պայմանների ավելի երկար պահպանմանը մոլորակների ձևավորման և մոլորակների կյանքի ընթացքում։ Հետաքրքիր է, որ նարնջագույն թզուկների մեծ մասում աստղային ակտիվությունը (բծեր, բռնկումներ և զանգվածային արտանետումներ) զգալիորեն թույլ է, քան պայծառ դեղին և մութ կարմիր թզուկների մոտ։ Հիմնական հաջորդականությունից հետո նարնջագույն թզուկները նաև ընդարձակվում են կարմիր հսկայի և թափում իրենց պատյանները՝ կազմելով սպիտակ թզուկ, բայց այդ գործընթացները շատ ավելի դանդաղ են, քան Արևի և մյուս դեղին թզուկների վրա։ Բացի այդ, հաշվի առնելով տիեզերքի տարիքը (13 միլիարդ տարի), ոչ մի նարնջագույն թզուկ դեռ չի դարձել կարմիր հսկա։
Հղումներ
Կատեգորիա:Նարնջագույն թզուկներ
Լիժիա Ֆագունդես Թելլես
Լիժիա Ֆագունդես Թելլես (Lygia Fagundes Telles, ), բրազիլացի գրող։ Հայտնի է իր նուրբ հոգեբանական պատմվածքներով և վեպերով։
Կենսագրություն
Լիժիա Ֆագունդես Թելլեսը ծնվել է 1923 թվականին Սան Պաուլոյում։ Հոր աշխատանքի պատճառով ընտանիքը շատ հաճախ ստիպված է եղել տեղափոխվել տեղից տեղ։
Լիժիան սովորել է գիմնազիայում, շատ է ընթերցել և շուտ սկսել է փորձել ստեղծագործել։ Հորից ստացված միջոցներով 1938 թվականին հրատարակել է «Porões e Sobrados» («Հողեր ու թաունհաուսներ») պատմվածքների ժողովածուն։
1939 թվականին Ֆագունդեսն ավարտել է Սան Պաուլուի համալսարանը՝ իրավունքի և ֆիզիկական դաստիարակության բակալավրի աստիճանով։ 1941 թվականին նա ընդունվել է Սան Պաուլուի համալսարանին կից իրավաբանական դպրոց (պորտ․՝ Faculdade de Direito do Largo de São Francisco)՝ լինելով վեց ուսանողուհիներից մեկը ավելի քան հարյուր տղամարդկանց կողքին։
1944 թվականին լույս է տեսել նրա պատմվածքների երկրորդ ժողովածուն՝ «Ապրող լողափ» («Praia Viva»), որին հաջորդել է մեկ այլ` «Կարմիր կակտուս» ժողովածուն (1949) և երկու վեպ։
Հետագա երկու տասնամյակների ընթացքում՝ 1960-1980-ական թվականներին, լույս են տեսել ևս ութ պատմվածքների ժողովածուներ և երկու վեպ։
Լիժիա Ֆագունդես Թելլեսն ստացել է Բրազիլիայի գրեթե բոլոր կարևորագույն գրական մրցանակները։ Նա արժանացել է Գրքերի ազգային ինստիտուտի, Բրազիլիայի PEN ակումբի, Քննադատների, Բրազիլիայի ակադեմիայի, Գիմարաենսա Ռոզայի և «Բոա լեյտուրի» մրցանակների։ Երկրի ամենաշատ ընթերցվող արձակագիրներից մեկն է։
Լիժիա Ֆագունդես Թելլեսն իրավաբան էր ինչպես կրթությամբ, այնպես էլ զբաղմունքով, ապրում է Ռիո դե Ժանեյրոյում, աշխատում է կանխատեսումների պետական ​​ինստիտուտում։
Գրականություն
Կատեգորիա:Բրազիլացի գրողներ Կատեգորիա:Լատինաամերիկացի գրողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի բրազիլացի վիպասաններ Կատեգորիա:21-րդ դարի գրողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ
ԱՄՆ Ռազմածովային ուժերի «Թեյլոր» ռազմանավ
ԱՄՆ-ի Թեյլոր ռազմանավը (FFG-50) - (Օլիվեր Հազարդ Փերրի դասի ֆրեգատ), ԱՄՆ-ի Ռազմածովային նավատորմի նավ է եղել, որը կոչվել է կոմանդեր Ջես Ջ. Թեյլորի (1925–1965) անվամբ։ Վերջինս ռազմածովային նավատորմի օդաչու էր, ով Վիետնամի պատերազմում իր հերոսության համար հետմահու պարգևատրվել էր ԱՄՆ-ի Ռազմածովային նավատորմի Խաչով։
Պատմություն
Թեյլորը գրանցված էր ԱՄՆ Հարավային Կարոլինա նահանգի Չարլսթոն նավահանգստային քաղաքում՝ 1985-1993 թվականներին։ Նավը 1987 թվականին գործուղվել էր Հյուսիսային Եվրոպա՝ մաս կազմելով Ատլանտիկայում մշտական պատրաստության ռազմածովային ուժերին՝ ՍԹԱՆԱՎՖՈՐԼԱՆԹ-ին (STANAVFORLANT): Այնուհետև՝ 1988 և 1990 թվականներին այն գործուղվել էր Պարսից ծոց։ Մասնակցել է ՛՛Համոզիչ կամք՛՛ ռազմագործողությանը (՛՛Ըրնիսթ Վիլլ՛՛): 1993 թվականին Թեյլորի նոր գրանցման նավահանգիստը դարձավ ԱՄՆ Ֆլորիդա նահանգի Մեյփորթ նավահանգստային քաղաքը, քանզի Չարլսթոնի նավակայանը փակվել էր։
Մինչև 2015 թվականը, Թեյլորը գրանցված էր Մեյփորթում, Ֆլորիդա, և 14-րդ էսկադրային ականակիրների էսկադրայի մասն էր կազմում։
2008 թվականի օգոստոսին Թեյլորը մուտք գործեց Սև ծով ։
2010 թվականի սեպտեմբերին Թեյլորի վրայով ցածրաթռիչք անցել է Ռուսաստանի Տու-95 ռմբակոծիչը ։
2004 թվականի դրությամբ, այս դասի նավերի վրայից հանված է եղել հակաօդային գրեթե ամբողջ հիմնական սպառազինությունը։ 2014 թվականի հունվարի 8-ին Թեյլորը դուրս եկավ Մեյփորթի նավակայանից՝ իր վերջին, 7-ամսյա գործուղման համար՝ դեպի ԱՄՆ-ի 5-րդ և 6-րդ նավատորմերը։ 2014 թվականի փետրվարի 5-ին պլանավորված էր Թեյլորի մուտքը Սև ծով՝ ԱՄՆ-ի Ռազմածովային նավատորմի Մաունթ Վիթնի նավի հետ միասին՝ ի սատարումն Սոչիի օլիմպիական խաղերի ։
2014 թվականի փետրվարի 12-ին Թեյլորը ծանծաղուտի վրա նստեց Թուրքիայի Սամսուն նավահանգստային քաղաքի մոտ՝ 2014 թվականի Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի սատարման գործողության ժամանակ ։ "Թուրքական նավահագստային մի ավագ պաշտոնյա հաղորդել էր, որ Սամսունի ծանծաղուտում նստելիս նավի պտուտակը վնասվածքներ էր ստացել։"
Նավի նավապետը՝ կոմանդեր Դենիս Վոլփը պաշտոնից հեռացվեց ։
Թեյլորին շարքից դուրս բերելու հրամանը արձակվեց 2015 թվականի մայիսի 8-ին և ուղարկվեց Թայվան ։
Մազաթափություն
Մազաթափություն, անվանում են նաև ալոպեցիա կամ ճաղատություն, մարմնի կամ գլխի ինչ-որ հատվածի մազերի կորուստը ։ Սովորաբար գլխի մազերի կորուստը միշտ առկա է ։ Մազաթափության ծանրությունը կարող է տատանվել փոքր մակերեսից մինչև ամբողջ մարմին ։ Սովորաբար բորբոքում կամ սպիացում տեղի չի ունենում ։ Որոշ մարդկանց մոտ մազաթափությունը կարող է առաջացնել հոգեբանական խանգարում ։
Մազաթափության ամենատարածված տեսակները ներառում են տղամարդկային տիպի մազաթափությունը, կանացի տիպի մազաթափությունը, օջախային ալոպեցիա և մազերի բարակացում, որն անվանում են նաև տելոգենային անհետացում ։ Տղամարդկային տիպի մազաթափություն առաջացնող պատճառը ժառանգական գործոնի և արական հորմոնների համադրությունն է, կանացի տիպի մազաթափություն առաջացնող պատճառը հայտնի չէ, օջախային ալոպեցիայի պատճառը աուտոիմուն գործոնն է, տելոգենային անհետացման պատճառը սովորաբար ֆիզիկական կամ հոգեբանական ինչ-որ երևույթն է ։ Տելոգենային անհետացումը շատ հաճախ ի հայտ է գալիս հղիությունից հետո ։
Առանց բորբոքման և սպիացման մազաթափություն առաջացնող պատճառներից են նաև մազերը քաշելը, որոշակի դեղանյութերը` ներառյալ քիմիոթերապիայի, ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի, հիպոթիրեոիդիզմի և թերսնուցման, այդ թվում՝ երկաթի անբավարարության համար նախատեսված դեղանյութերը ։ Բորբոքմամբ կամ սպիացմամբ ուղեկցվող մազաթափության պատճառներից է սնկային ինֆեկցիան, կարմիր գայլախտը, ճառագայթային թերապիան և սարկոիդոզը  ։ Մազաթափության ախտորոշումը մասնակիորեն հիմնվում է տուժած օջախների վրա ։
Մազաթափության բուժումը ուղղակի ներառում է տվյալ վիճակի ընդունումը ։ Միջամտության տեսակներից կարելի է կիրառել մինոքսիդիլ դեղամիջոցը (կամ ֆինաստերիդ) և մազերի փոխպատվաստման վիրահատությունը ։ Օջախային ալոպեցիան կարող է բուժվել տուժած օջախներում ստերոիդ ներարկումներով, բայց դա պետք է հաճախակի կրկնվի, որպեսզի արդյունավետ լինի ։ Մազաթափությունը բավականին տարածված խնդիր է ։ 50 տարեկան հասակում մազաթափություն առաջանում է տղամարդկանց կեսի և կանանց քառորդ մասի մոտ ։ Մարդկանց 2 %-ի մոտ կյանքի ինչ-որ փուլում զարգանում է օջախային ալոպեցիա ։
Տերմինաբանություն
Ճաղատությունը մազերի աճի մասնակի կամ լրիվ բացակայությունն է և մազերի բարակացման լայն թեմայի մի մասն է։ Ճաղատության աստիճանը և տիպը տատանվում է, բայց հիմնական գործոնը անդրոգենային մազաթափությունն է` alopecia androgenetica կամ alopecia seborrheica. վերջին տերմինը առաջին հերթին օգտագործվում է Եվրոպայում։
Հիպոտրիխոզ
Հիպոտրիխոզը մազերի կառուցվածքի ոչ նորմալ տեսակ է` գերազանցապես մազերի կորուստ կամ նվազում։ Այն առաջանում է, երբ ի հայտ են գալիս աղվամազեր մարմնի այն հատվածներում, որտեղ սովորաբար կոշտ մազեր պետք է լինեն։ Սովորաբար մարդու մազերի աճը նորմալ է ծնունդից հետո, սակայն կարճ ժամանակ հետո մազերը ընկնում են և փոխարինվում նոսր, ոչ նորմալ մազերի աճով։ Նոր մազերը սովորաբար բարակ են, կարճ և փխրուն, և կարող է պակասել պիգմենտացիան։ Ճաղատությունը կարող է ի հայտ գալ 25 տարեկան հասակում ։
Նշաններ և ախտանիշներ
Մազաթափության ախտանիշները ներառում են բծային մազաթափություն` հաճախ կլորավուն կառուցվածքի, թեփ, մաշկի ախտահարումներ և սպիացում։ Օջախային ալոպեցիան (միջին աստիճանի) հաճախ ի հայտ է գալիս մազաթափությանը ոչ բնորոշ հատվածներում, օրինակ` հոնքերի, գլխի հետին մասի հատվածներում կամ ականջներից վերև, տղամարդկային տիպի մազաթափությանը բնորոշ հատվածները սովորաբար չեն վնասվում։ Տղամարդկային տիպի մազաթափության ժամանակ մազերի կորուստը և բարակացումը սկսվում է գլխի քունքային և գագաթային հատվածներից և մազերը կամ բարակում են կամ՝ ընկնում։ Կանացի տիպի մազաթափությունը ի հայտ է գալիս ճակատային և գագաթային հատվածներում։
Մաշկի վիճակ
Էականորեն ախտահարված մաշկը, մեջքը և վերջույթները մատնանշում են կիստոզ ակնե։ Մաշկի ախտահարման ամենածանր վիճակը` կիստոզ ակնեն, ի հայտ է գալիս նույն հորմոնալ անհավասարակշռության հետևանքով, որը բերում է մազաթափության և պայմանավորված է դիհիդրոտեստոստերոնի արտադրությամբ ։ Սեբորեիկ դերմատիտը մի վիճակ է, երբ չափազանց մեծ քանակությամբ մաշկային ճարպ (sebum) է արտադրվում և հավաքվում սկալպի (գլխամաշկ) վրա (նմանվում է բարուրի գլխարկի), այն նաև հանդիսանում է հորմոնալ անհավասարակշռության ախտանիշ, ինչպես օրինակ չափազանց ճարպոտ կամ չոր սկալպը։ Երկուսն էլ կարող են բերել մազերի բարակացման։
Հոգեբանական ախտանիշ
Մազերի բարակացումը և ճաղատությունը առաջացնում են հոգեբանական սթրես, որովհետև ազդում են մարդու արտաքին տեսքի վրա։ Չնայած մարդու արտաքին տեսքի նկատմամբ հետաքրքրությունը ունի երկար պատմություն, այնուամենայնիվ, հոգեբանության այս մասնավոր ճյուղը` որպես առանձին տեսակ, զարգացել է 1960-ական թվականներին, երբ ավելի սկսեց տարածվել հասարակական արձագանքը, որն ասոցացնում էր ֆիզիկական գրավչությունը հաջողության և երջանկության հետ ։
Մազերի բարակացման հոգեբանական ազդեցությունը բավականին բարդ խնդիր է։ Մազը դիտարկվում է որպես մարդու ընդհանուր ինքնության կարևոր մաս. դա հատկապես վերաբերում է կանանց, որոնց համար այն կանացիության և գրավչության նշան է։ Տղամարդիկ ամբողջական մազածածկույթով գլուխը սովորաբար ասոցացնում են երիտասարդության և առույգության հետ։ Չնայած նրան, որ նրանք կարող են տեղյակ լինել իրենց ընտանիքում մազաթափության ժառանգականության վերաբերյալ, այնուամենայնիվ, շատերն անհարմար են զգում խոսել այդ խնդրի մասին։ Հետևաբար մազերի բարակացումը շատ զգայուն խնդիր է երկու սեռերի համար էլ։ Տանջվող մարդկանց համար այն կարող է առաջացնել մեկուսացման զգացում և ինքնավերահսկողության կորուստ։ Մարդիկ, որոնց մազերը բարակում են, հայտնվում են այնպիսի իրավիճակում, որ իրենց սեփական պատկերացմամբ՝ իրենց արտաքին տեսքը թվում է տարօրինակ, և սովորաբար մտահոգված են, որ իրենք ավելի մեծ տեսք ունեն, քան իրականում կան կամ ավելի քիչ գրավիչ են, քան ուրիշները։ Եթե առկա է ճաղատություն, ապա հոգեբանական խնդիրները շատ ծանր են հենց առաջին ախտանիշների ի հայտ գալուց հետո ։
Կան տվյալներ, որ քիմիաթերապիայով հարուցված մազաթափությունը առաջացնում է փոփոխություններ ինքնագնահատականում և մարմնի վերաբերյալ պատկերացումներում։ Մարմնի վերաբերյալ պատկերացումները չեն վերադառնում նախկին վիճակին շատ հիվանդների մոտ նույնիսկ մազերի վերականգնումից հետո։ Այս դեպքերում հիվանդները ունենում են դժվարություններ իրենց զգացմունքները արտահայտելիս (ալեքսիթիմիա) և ավելի հակված են խուսափել ընտանեկան վեճերից։ Ընտանեկան թերապիան կարող է օգնել հաղթահարել այդ հոգեբանական խնդիրները, եթե դրանք առկա են ։
Պատճառներ
Չնայած ոչ ամբողջական պատկերացումներին՝ մազաթափությունը կարող է ունենալ բազմաթիվ պատճառներ։
Մազաթափության պատճառներ
Տղամարդկային տիպի մազաթափությունը համարվում է ժառանգականության և արական հորմոն դիհիդրոտեստոստերոնի համադրության արդյունք ։ Կանացի տիպի մազաթափության պատճառը մնում է անհայտ ։
Հղիություն
Առանց ճաղատության մազաթափությունը հաճախ առաջանում է երեխայի ծնունդից հետո՝ հետծննդաբերական շրջանում։ Այս իրավիճակում հղիության ընթացքում մազերը իրականում ավելի հաստ են՝ շնորհիվ շրջանառվող էստրոգենների քանակի ավելացման։ Ծննդաբերությունից մոտավորապես երեք ամիս հետո (սովորաբար 2-րդ և 5-րդ ամիսների միջև) էստրոգենների մակարդակը ընկնում է, և մազաթափություն է առաջանում, որը, մասնավորապես, նկատելի է մազերի գծի շրջանում և քունքային շրջանում։ Մազերը նորմայում վերականգնվում են, այդ պատճառով այս պարագայում բուժումը ցուցված չէ ։ Նմանատիպ իրավիճակ է առաջանում այն կանանց մոտ, ովքեր ընդունում են պտղաբերությունը խթանող դեղամիջոց` կլոմիֆեն։
Այլ պատճառներ
Մազաթափության այլ պատճառները ներառում են.
Ժառանգականություն
Տեղային աուտոսոմ ռեցեսիվ հիպոտրիխոզի ժառանգական ձևերը ներառում են.
Ախտաֆիզիոլոգիա
Մազապարկերի աճը տեղի է ունենում ցիկլերով։ Ամեն ցիկլը բաղկացած է երկար աճի փուլից (անագեն), կարճ անցումային փուլից (կատագեն) և կարճ հանգստի փուլից (տելոգեն)։ Հանգստի փուլի վերջում մազն ընկնում է (էկզոգեն), և նոր մազը սկսում է աճել մազապարկում` նորից սկսելով ցիկլը։
Ախտորոշում
Տղամարդկային տիպի և կանացի տիպի մազաթափությունը չեն պահանջում ախտորոշիչ փորձարկում, քանի որ իրենք չեն ասոցացվում մազերի արագ կորստի հետ։ Եթե մազաթափությունն ի հայտ է գալիս երիտասարդ տղամարդու մոտ, ում ընտանիքի անդամների մոտ առկա չի եղել այդ երևույթը, ապա պատճառը, հավանաբար, դեղամիջոցների կիրառումն է։
Գոյություն ունի կանացի տիպի մազաթափության ախտորոշման երկու տեսակի թեստ. Լյուդվիգի և Սավինի սանդղակները։ Երկուսն էլ հետևում են մազերի բարակացման առաջընթացին, որը, որպես կանոն, սկսվում է գլխի գագաթի շրջանում մազերի գծից հետ և աստիճանաբար դառնում է ավելի արտահայտված։ Տղամարդկային տիպի ճաղատության համար գոյություն ունի Համիլթոն-Նորվուդի սանդղակը, որը հետևում է մազերի գծի նոսրացմանը և գագաթի բարակացմանը մինչև մազերի պայտաձև օղակի ի հայտ գալը գլխի շուրջը և լրիվ ճաղատության առաջանալը։
Մազերի բարակացման համարյա բոլոր դեպքերում` հատկապես ծանր մազաթափության ժամանակ, խորհուրդ է տրվում այցելել ընդհանուր բժշկի կամ մաշկաբանի։ Մազերի բարակացման որոշ տեսակներ իրենց հիմքում ունեն առողջության հետ կապված կամ ժառանգական պատճառներ, որը կարող է ախտորոշել միայն որակավորված մասնագետը։
Հոնքեր
Չնայած ոչ այնքան հաճախ՝ որքան գլխի հատվածի մազաթափությունը, սակայն քիմիաթերապիան, հորմոնային անհավասարակշռությունը, մազաթափության ձևերը և այլ գործոնները նույնպես կարող են առաջացնել հոնքերի մազաթափություն։ Հոնքի արտաքին մասի մեկ երրորդում աճի կորուստը հաճախ կապված է հիպոթիրեոզի հետ։ Արհեստական հոնքերը կարող են փոխարինել բացակայող հոնքերին կամ ծածկել կցկտուր հատվածները։ Հոնքերի ասեղային նկարազարդումը մեկ այլ տարբերակ է, որը ներառում է՝ շեղբի օգնությամբ հոնքերում գունանյութի ավելացում։ Դա տալիս է բնական 3D տեսք նրանց համար, ովքեր մտահոգվում են արհեստական տեսքի մասին և այն տևում է երկու տարի։ Մշտական դիմահարդարումը (Permanent makeup) նույնպես հասանելի է նրանց համար, ովքեր ցանկանում են, որ տեսքը լինի հարատև։
Դեղամիջոցներ
Մազաթափության տարբեր ձևերի բուժման տեսակները ունեն սահմանափակ հաջողություն։ Կան ապացույցներ երեք դեղամիջոցների վերաբերյալ, որոնք նպաստում են տղամարդկային տիպի մազաթափության թուլացմանը։ Այդ դեղամիջացներն են՝ մինոքսիդիլը, Ֆինաստերիդը և դուտաստերիդը ։ Իրենք ավելի հաճախ օգնում են կանխարգելել հետագա մազաթափությունը, քան՝ վերականգնել կորցրած մազերը ։
Վիրաբուժություն
Մազերի փոխպատվաստումը սովորաբար իրականացվում է տեղային անէսթետիկի ազդեցության տակ։ Վիրաբույժը տեղափոխում է առողջ մազերը գլխի հետևի մասից և կողքերից՝ դեպի բարակացման օջախներ։ Բժշկական միջամտությունը կարող է տևել չորսից մինչև ութ ժամ, և լրացուցիչ այցելություններ կարող են իրականացվել մազերը ավելի հաստ դարձնելու համար։ Փոխպատվաստված մազը ընկնում է մի քանի շաբաթվա ընթացքում, բայց մշտական վերականգնվում է ամիսներ հետո։ Փոխպատվաստվող մազերը իրենց հետ վերցնում են մաշկի կտորներ, որոնցից յուրաքանչյուրը պարունակում է մի քանի մազեր և այդ կտորները ներդրվում են ճաղատ հատվածներում։ Մաշկի կտորները մեծ մասամբ վերցվում են գլխամաշկի հետևի մասից կամ կողքերից։ Մի քանի փոխպատվաստման այցելություններ են անհրաժեշտ ։
Քիմիոթերապիա
Հատուկ հիպոթերմիկ գլխարկների միջոցով կարելի է կանխարգելել մազաթափությունը որոշ տեսակների քիմիոթերապիայի ընթացքում` հատկապես տազանեսի կամ անթրացիկլինի կիրառման ժամանակ ։ Այն չպետք է օգտագործվի, երբ առկա է սկալպի մաշկի քաղցկեղ կամ լիմֆոմայի և լեյկեմիայի դեպքում ։ Այս բուժման ընթացքում առկա են միայն թույլ կողմնակի էֆեկտներ ։
Ճաղատության ընդունում
Մազաթափությունը թաքցնելու փոխարեն, որոշները կարող են ընդունել այդ փաստը և սափրել գլուխը։ Սափրած գլուխը կստանա այնպիսի տեսք և մակարդակ, ինչպիսին որ առկա սափրված երեսի վրա։ Ընդհանուր հանրությունը դարձել է գլուխ սափրելը հանդուրժող և ընդունող, չնայած կանացի մազաթափությունը համարվում է ավելի քիչ ընդունելի՝ աշխարհի բազմաթիվ հասարակությունների կողմից։
Այլընտրանքային բժշկություն
Սովորաբար խորհուրդ չի տրվում օգտագործել սննդային հավելումներ ։ Իրականացվել է միայն Սո Պալմետտոյի փոքրիկ փորձը, որն ի հայտ է բերել նախնական օգուտ՝ թույլ և միջին աստիճանի անդրոգենային ալոպեցիայով հիվանդների շրջանում ։ Չկա ոչ մի ապացույց բիոտինի ազդեցության վերաբերյալ ։ Մնացած ապրանքանիշների վերաբերյալ ապացույցները նույնպես անբավարար են ։ 2011 թվականի տվյալներով՝ չկան լավ ապացույցներ գինկգոյի, ալոե վերայի, ժենշենի, բերգամոտի, հիբիսկուսի կամ սոֆորայի վերաբերյալ ։ Շատ մարդիկ օգտագործում են չապացուցված բուժման տեսակներ ։ Ձվի յուղը հնդկական, ճապոնական, ունանի (Ռոգան Բաիզա Մուղ) և չինական ավանդական բժշկության մեջ սովորաբար օգտագործվել է մազաթափության բուժման համար։
Հետազոտություն
Հետազոտությունը փնտրում է կապ՝ մազաթափության և այլ առողջական խնդիրների միջև։ Քանի դեռ առկա էին շահարկումներ արագ սկիզբ առնող տղամարդկային տիպի մազաթափության և սրտի հիվանդությունների կապի վերաբերյալ, 1954-1999 թվականների հոդվածների վերանայումը չբացահայտեց ոչ մի կապ՝ ճաղատության և սրտի իշեմիկ հիվանդության միջև։ Մաշկաբանները, ովքեր իրականացրին վերանայումը, առաջարկեցին հետագա անհրաժեշտ ուսումնասիրություններ ։
Միջավայրի գործոնները դեռևս ուսումնասիրության առարկա են։ 2007 թվականի ուսումնասիրությունը ցույց տվեց, որ ծխելը՝ տարիքի հետ միասին, կարող է լինել մազաթափության գործոն՝ ասիացի տղամարդկանց մոտ։ Հետազոտությունները՝ ուղղված տարիքին և կյանքի անամնեզին, բացահայտեցին վիճակագրորեն զգալի դրական կապ՝ միջին կամ ծանր աստիճանի տղամարդկային տիպի մազաթափության և ծխելու կարգավիճակի միջև ։
Գագաթային ճաղատությունը կապված է սրտի իշեմիկ հիվանդության բարձր ռիսկի հետ, և այդ կապը կախված է ճաղատության ծանրությունից, մինչդեռ ճակատային հատվածի ճաղատության դեպքում այն բացակայում է։ Այսպիսով՝ գագաթային ճաղատությունը կարող է լինել սրտի իշեմիկ հիվանդության նշան և շատ ավելի հավանական է, որ կապված է աթերոսկլերոզի հետ, քան ճակատային հատվածի ճաղատությունը ։
Մազապարկի ծերացում
Տարիքին զուգընթաց մազաթափության հիմնական պատճառը մազապարկի ծերացումն է ։ Սովորաբար մազապարկերի նորացումը իրականացվում է յուրաքանչյուր մազապարկի հետ կապված ցողունային բջիջների միջոցով։ Մազապարկի ծերացումը հավանաբար առաջանում է ԴՆԹ-ի վնասման դեմ ուղղված կայուն բջջային պատասխանի հետևանքով, և ԴՆԹ-ն կուտակվում է նորացվող ցողունային բջիջներում՝ ծերացման ընթացքում ։ Այս վնասվածքային պատասխանը ներառում է 17-րդ տիպի կոլագենի պրոտեոլիզ նեյտրոֆիլային էլաստազայի միջոցով` ի պատասխան ցողունային բջիջներում մազապարկի ԴՆԹ-ի վնասվածքի։ Կոլագենի պրոտեոլիզը բերում է վնասված բջիջների էլիմինացիայի (վերացման) և հետո արդեն՝ վերջնական մազապարկի փոքրացման։
Ստուգաբանություն
Ալոպեցիա տերմինը գալիս է դասական հունարենից`alōpēx, որը նշանակում է աղվես։ Այս բառն օգտագործվում է այն պատճառով, որ աղվեսը կորցնում է իր մորթին տարին երկու անգամ, կամ որովհետև հունական աղվեսները հաճախ կորցնում են մազերը քոսի հետևանքով։
Ճաղատ (bald) տերմինը ծագում է անգլերեն balde բառից, որը նշանակում է «սպիտակ, գունատ» կամ կելտական գնդակ, որը նշանակում է սպիտակ օջախ կամ փայլ, ինչպիսին, օրինակ, ձիու գլուխն է ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հիվանդություններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Մազեր
Դրեզանո
Դրեզանո  (Dresano), կոմունա Իտալիայում, Լոմբարդիա մարզի Միլան գավառում ։
Բնակչությունը 2341 մարդ է։ Բնակչության միջին խտությունը՝ 780 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 3 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 20077։ Հեռախոսային կոդը՝ 02։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Գրամ-համարժեք
Գրամ-համարժեք, գրամ-էկվիվալենտ, քիմիական տարրի կամ միացության քանակությունը գրամներով, որը թվապես հավասար է նրա քիմիական համարժեքին։ Քիմիական տարրի գրամ-համամաժեքը հավասար է գրամ-ատոմի զանգվածի և արժեքականության հարաբերությանը։ Քիմիական միացության գրամ-համարժեքն այն քանակությունն է որը փոխազդում է մի այլ նյութի մեկ գրամ-հ֊ամարժեքի հետ։ Թթվի (հիմքի) գրամ-համարժեքը որոշվում է որպես գրամ-մոլեկուլի և տվյալ ռեակցիայում հիմնայնության (թթվայնության) հարաբերություն։ Աղի գրամ-համարժեքը նրա այն քանակությունն է, որն առաջանում է մեկ գրամ-համարժեք թթվի կամ մեկ գրամ-համարժեք հիմքի փոխազդեցությունից և, հետևաբար, պարունակում է մեկ գրամ-համարժեք մետաղ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Քիմիական հասկացություններ
Սահմանային անձնային խանգարում
Սահմանային անձնային խանգարում, անձնային խանգարում, որը բնութագրվում է իմպուլսիվությամբ, ցածր ինքնավերահսկողությամբ, հուզական անկայունությամբ, իրականության հետ ոչ հաստատուն կապով, բարձր տագնապայնությամբ։
ICD-10
ICD-10ի համաձայն՝ անձի սահմանային խանգարումը անձի հուզական անկայուն խանգարման ենթատեսակ է։ Որպես հետևանք՝ ախտորոշման համար անհրաժեշտ է անձնային խանգարման ընդհանուր չափանիշների և անձի հուզական անկայուն խանգարման չափանիշների համապատասխանություն։
Անմիջականորեն սահմանային անձնային խանգարումը բնութագրվում է անկայունությամբ, բացի այդ, Ես-կերպարը, ձգտումները և ներքին նախընտրությունները (ներառյալ՝ սեքսուալ) հաճախ անհասկանալի են կամ խախտված։ Բնութագրական է «ունայնության» քրոնիկ զգացում։ Լարված, անկայուն հարաբերությունների մեջ ներառված լինելու հակումը կարող է հանգեցնել հուզական ճգնաժամերի և ուղեկցվել սուիցիդալ սպառնալիքով կամ ինքնավնասման ակտե
DSM-4-TR
DSM-4-TR-ի համաձայն՝ սահմանային անձնային խանգարման ախտորոշումը հիմնվում է ինը հատկանիշների վրա, ընդ որում, բավական է նրանցից հինգի առկայությունը։
Խորը հարաբերություններ հաստատելու փորձերում այսպիսի մարդիկ հաճախ ընկնում են «կարիք-վախ» երկընտրանքի մեջ։ Ձգտում են ինտիմության, բայց վախենում են հիասթափվել։ Բնորոշ են հաճախակի կոնֆլիկտները, վտանգավոր վարքը։
Լքված լինելու վախը նրանց ստիպում է անընդհատ փնտրելու ինտիմություն նույնիսկ պատահական հարաբերություններուն։ Ընդ որում, առավել անգիտակցական մակարդակում կա վախ տարրալուծվելու հարաբերություններում, ամբողջությամբ վերահսկվելու ուրիշի կողմից։ Սահմանային անձնային խանգարման համար բնութագրական են քաոսային միջանձնային հարաբերությունները։ Կարևոր է նշանակալից ուրիշի ընկալումը՝ համաձայն «միայն լավը» կամ «միայն վատը» բանաձևի։ Սահմանային անձնային խանգարմամբ անձանց «անցյալ» գոյություն չունի, կա միայն ներկա. եթե ներկայում ինչ-որ վատ բան է տեղի է ունենում, հարաբերությունների ամբողջ դրական փորձը ակնթարթորեն «ջնջվում է», դրսևորվում է, այսպես կոչված, «հուզական ամնեզիա», որի արդյունքում հոգեբանական հարմարավետության համար անհրաժեշտ անընդհատ դրական ամրապնդում։
Նրանց բնորոշ է մարդկանց նկատմամբ հարաբերությունների անհաստատունություն։ Տրամադրությունը, ադեկվատությունը հաճախակի, անսպասելի փոխվում են՝ առանց ակնհայտ պատճառների։ Կարճատև կարող են ունենալ շատ բարձր տրամադրություն, իրենց էներգիայով լիցքավորել ուրիշներին, այնուհետև առաջնային պլան է մղվում ապատիան, մռայլությունը, անհամբերությունը, պրովոկացիոն վարքը։ Կարող են դոմինանտել դիսֆորիան, տխրությունը, անհուսությունը։ Այսպիսի վիճակները դժվար է կանխատեսել։ Իրենց նկատմամբ քննադատության որոշակի աստիճան առկա է, բայց սահմանային անձնային խանգարմամբ չեն սիրում խոսել այդ մասին։ Նրանք մեծ չափով իռացոնալ են։ Այսպիսի մարդիկ, կարծես թե, մի քանի կյանք են ապրում. միկրոինքնությունների առկայությունը թույլ է տալիս նրանց լինելու տարբեր, ապրելու կյանքի տարբեր սցենարներ՝ մասնագիտության, ընկերների, հետաքրքրությունների և այլնի վերաբերմամբ։ Սահմանային անձնային խանգարման հատկանիշներից է թույլ ինքնությունը. շրջապատող միջավայրի անիրականության զգացում, սեփական Ես-ի զգացման կորուստ, ինքնորոշման և ինքնանույնականացման դժվարություններ։ Անգիտակցական մակարդակում ցանկություն կա՝ խուսափելու ինքնառեֆլեքսիա պահանջող իրավիճակներից։ Ինքնանույնականացման դժվարությունները կարող են վերաբերել սեռական նույնականացմանը։ Սահմանային անձնային խանգարմանը բնորոշ է հեդոնիստական միտում՝ արագ հագեցման զգացման. ներգրավվածությունը համադրվում է հետաքրքրության կորստի հետ։ Նրանց համար հատուկ է ինքնավնասող վարքը՝ ինքն իրեն կտրվածքներ, միկրոտրավմաներ հասցնելով։ Ինքնավնասող վարքը կարող է պայմանավորված լինել տարբեր պատճառներով. ձգտում ցավի միջոցով ազատվելու տհաճ ապրումներից, օտարվելու սեփական զգացումներից, ազատվելու անիրականությունից, լարվածությունը հանել և այլն։
Սահմանային անձնային խանգարմամբ մարդկանց բնորոշ է քրոնիկ ունայնությունն ու քաոսը(DSM-4)։ Այս վիճակն ակտիվանում է նրանց համար դժվար տանելի միայնակության իրավիճակներում. միայնությունը նրանց համար վտանգավոր է, ռիսկային։ Միայնակության զգացումը հատկապես սրվում է այն մարդու բացակայության ժամանակ, որոնց հետ նրանք ինտիմ հարաբերությունների մեջ են։ Ընդ որում, փոխվում է ժամանակի ապրումը. այն ընկալվում է որպես անսահման անտանելի դանդաղ։
Սահմանային անձնային խանգարմանը բնորոշ է ունայնության զգացումը հատուկ ֆենոմեն է, որն արտահայտվում է անիմաստության, հուզական վակուումի զգացողության մեջ, ինչը կարող է հանգեցնել հուսալքության, ինքնության ճգնաժամի։ Այս խանգարման կարևոր բնութագիր է իմպուլսիվությունը՝ անսպասելի ծագած ցանկություն, որն իրացվում է առանց ձգձգումների՝ սկսած հնարավոր վտանգից։ DSM-4-ում ընդգծվում է այս առանձնահատկության սոցիալական վտանգավորությունը. ձգտում ամեն գնով սուր զգացողություններ ունենալ. մասնակցել ազարտային խաղերի, գումար ծախսել, չմտածված քայլեր կատարել՝ վտանգելով իր սեփական և ուրիշների կյանքը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հիվանդություններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Անձնային խանգարումներ Կատեգորիա:Հոգեբուժական ախտորոշում Կատեգորիա:Հոգեախտաբանություն
Մայոնեզ
Մայոնեզ (mayonnaise), բուսական յուղից, ձվի դեղնուցից, քացախից և/կամ կիտրոնի հյութից, շաքարավազից, կերակրի աղից, երբեմն կաթնամթերքից պատրաստված սառը սոուս ։
Պատմություն
«Մայոնեզ» բառի ծագումը ֆրանսերենում անհայտ է։ 1961 թվականին Larousse Gastronomique-ն պնդում էր, որ բառն առաջացել է հին ֆրանսերեն «moyeu» բառից, որը, ի միջի այլոց, նշանակում էր դեղնուց։
Գոյություն ունեն նաև այդ բառի ծագման այլ վարկածներ, որոնք առավելապես կապվում են պատմական իրադարձությունների հետ։ Ահա դրանցից մեկը.
«Մայոնեզ» բառն աշխարհագրական ծագմամբ կապված է իսպանական Բալեարյան կղզիներին պատկանող Մենորկա կղզու մայրաքաղաք Մաոն քաղաքի հետ։ Ինչպես նշված է ֆրանսիական հանրագիտարանային բառարաններից մեկում՝ Մաոնը նվաճված է եղել Լուի Ֆրանսուա Արման դյու Պլեսսի Ռեշիլյոյի կողմից։ 1758 թվականին բրիտանացիները պաշարեցին այս քաղաքը։ Ֆրանսիացիների մոտ սպառվեց ողջ պարենամթերքը՝ բացի ձվից և ձիթայուղից։ Այս մթերքներից խոհարարները պատրաստում էին ձվածեղ և օմլետ, որոնք արդեն բավականաչափ ձանձրացրել էին ֆրանսիացի սպաներին։ Հերցոգ Ռիշելյոն իր խոհարարին հրամայեց պատրաստել որևէ նոր ուտեստ։ Հնարամիտ խոհարարը ձվերը հարեց ձիթայուղի հետ՝ դրանց ավելացնելով աղ և համեմունքներ։ Սպաներն իրենց այդչափ դուր եկած ուտեստն անվանեցին մայոնեզ՝ ի պատիվ Մաոն քաղաքի։
Հենց Մենորկայում մայոնեզը կոչվում է salsa mahonesa՝ մաոնյան սոուս։
Գոյություն ունի նաև այլ վարկած. հնարավոր է՝ մայոնեզն առաջացել է այոլի սոուսից, որը պատրաստվում է ձիթայուղի և քերած սխտորի խառնուրդից։ Այս սոուսը հայտնի է անհիշելի ժամանակներից ։
Ավանդական բաղադրություն
ԱՊՀ երկրների համար հաճախ կիրառում են բուսական յուղ և մանանեխի յուղ՝ որպես հիմնական բաղադրիչներ։ Այլ երկրներում շատ հաճախ օգտագործում են ձիթայուղ և քերած մանանեխ ։
Արդյունաբերական արտադրությամբ ստացվող մայոնեզ
Արդյունաբերական արտադությամբ ստացվող մայոնեզի բաղադրությունը վերցված է ավանդական բաղադրատոմսից, բայց օգտագործվում է զտված ձեթ, ինչպես նաև կաթն ու ձուն՝ չոր կաթի և ձվի փոշու տեսքով են կիրառվում։ Ձեթերի զտումը և ձվի ու կաթի պաստեիզացումը բակտերիաների ոչնչացման համար են կատարվում, ինչը նպաստում է մայոնեզի պահպանման ժամկետի ավելացմանը, ինչպես նաև սպառողների շրջանում թունավորումների ռիսկի նվազեցմանը։
Դասակարգում
Նախկին Խորհրդային Միությունում ավանդական տարածում ուներ «Պրովանսալ» մայոնեզը, որն արտադրվում էր բազմաթիվ գործարաններում։ Բաղադրատոմսը խստորեն ենթարկվում էր միջպետական ստանդարտացման համակարգին։ Մայոնեզն արտադրվում էր ավանդական մթերքներից՝ բուսայուղից, ջրից, ձվի փոշուց, չոր կաթից, աղից, շաքարավազից, մանանեխի փոշուց, քացախից։ Այդպիսի բաղադրությամբ մայոնեզի յուղայնությունը 67 % էր։ «Պրովանսալ» մայոնեզի միակ կոնսերվանտը սպիտային քացախն էր։
Ռուսաստանում սննդի արդյունաբերության, այդ թվում՝ մայոնեզի ստանդարտները, բավականաչափ ազատականացված էին։ ԳՕՍՏ 30004.1-93-ը բաղադրության ընտրության և քիմիական հավելումների կիրառման գործում մեծ ազատություն էր տալիս։ Բայց արտադրողները չէին ցանկանում հետևել անգամ այդպիսի ստանդարտին՝ մշակելով սեփական կանոնները։ ԳՕՍՏ 30004.1-93-ի համաձայն՝ բոլոր պատրաստի մայոնեզները, ելնելով իրենց յուղայնությունից, ենթարկվում էին այսպիսի դասակարգման.
2012 թվականի հուլիսի 1-ին ուժի մեջ մտավ ԳՕՍՏ Ռ 53590-2009-ը, որն զգալիորեն խստացնում է մայոնեզի որակական պահանջները։ Նոր ԳՕՍՏ-ի համաձայն՝ մայոնեզ կարող է կոչվել միայն այն մթերքը, որը պարունակում է ոչ պակաս, քան 50 % և 1 % ձվի փոշի։ Այն մթերքները, որոնք պարունակում են գոնե 15 % ճարպ, ինչպես նաև չեն պարունակում ձվամթերք, կարող են կոչվել միայն «մայոնեզային սոուս», իսկ 10 %-ից ոչ պակաս ճարպ պարունակող մթերքըները կոչվում են «բուսայուղով ստացվող կրեմ»  ։
Տեխնոլոգիա
Մայոնեզն իրենից ներկայացնում է «ջուրը յուղի մեջ» էմուլսիա, որի պատրաստման համար հաճախ կիրառվել է ձվի դեղնուց։ Ավելի ուշ դրան գրեթե ամբողջությամբ փոխարինեցին սոյայի լեցիտինը և այլ էմուլգատորներ, որոնց հիդրոֆիլ-լիպոֆիլ բալանսը գտնվում է 8…18 սահմաններում։
Պիտանելիության ժամկետ
Օրիգինալ մայոնեզը պահպանվում է ընդամենը մի քանի օր, քանի որ իր բաղադրության մեջ են մտնում արագ փչացող մթերքներ։ Պիտանելիության ժամկետի մեծացման համար արտադրողներն օգտագործում են կոնսերվանտներ, զտված և պաստերիզացված բաղադրիչներ ։ Տարբեր ապրանքանիշների մայոնեզների պիտանելիության ժամկետը տատանվում է 1-ից մինչև 7 ամիս։
Ազդեցությունն օրգանիզմի վրա
Մայոնեզը հանդիսանում է սննդի մեջ կիրառվող համային հավելում։
Էֆեդրա
Էֆեդրա, սարի չամիչ, լեռնաչամիչ, (Ephedraceae), գնետայինների (Gnetopsida) դասի բույս, հանդիսանում է էֆեդրայիննների (Ephedrales) կարգի և էֆեդրազգիների/սարիչամիչազգիների/լեռնաչամիչազգիների (Ephedraceae) ընտանիքի միակ ցեղը։ Էֆեդրան երկտուն, հազվադեպ՝ միատուն, մշտադալար ծառ կամ թուփ է։ Հայտնի է մոտ 70 տեսակ։
Մայոնեզ
Ազդեցությունն օրգանիզմի վրա
Մայոնեզը՝ կետչուպի, կվասի, սնկերի, մածնաբրդոշի և ձվածեղ-ակնիկի հետ միասին, որպես սնունդ՝ արգելված է Ռուսաստանի դպրոցներում, նախնական և միջին մասնագիտական կրթության հաստատություններում ։
Էֆեդրա
Ծաղիկները միասեռ են, առէջքայինները կամ սերմնաբողբոջները այդ դեպքում երկտուն են կամ հազվագյուտ դեպքում՝ միատուն։ Փոշանոթը երկբուն է կամ 3-4 բնանի։ Առէջները 3-8 հատ են ։
Մայոնեզ
Ազդեցությունն օրգանիզմի վրա
Հայտնի դիետոլոգ, բժշկական գիտությունների դոկտոր Մ. Մ. Գինզբուրգը նշում է, որ մայոնեզի վնասակարությունը մեծ առումով ոչ թե հենց մայոնեզից է, այլ կիրառված ճարպերի և, առաջին հերթին, ավելորդ կալորիաների անհավասարակշռության մեջ է։
Էֆեդրա
Հայաստանում
Հայաստանում հանդիպում են 2 տեսակներ՝ Աճում է չոր, քարքարոտ և ժայռոտ լանջերին։
Մայոնեզ
Ազդեցությունն օրգանիզմի վրա
Մայոնեզը 60—80 %-ով կազմված է բուսական յուղից, որը, ի տարբերություն կենդանական ճարպերի կամ արմավի յուղի, չի նպաստում ավելորդ խոլեսթերինի կուտակմանը, այսինքն՝ առավել անվտանգ յուղերից մեկն է համարվում։ Մայոնեզի բաղադրության մեջ առկա ձվի փոշին և չոր կաթը ավելի վտանգավոր չեն առողջության համար, քան ձուն ու կաթը։ Մայոնեզի բաղադրության մեջ առկա մանանեխի յուղը ամենաարդյունավետ միջոցներից մեկն է համարվում՝ երջանկության հորմոնի՝ էնորֆինի արտադրման համար, ինչը բացատրում է մայոնեզի օգտագործումից հետո առաջացող էներգիայի հոսքը և կախվածությունը դրանից ։
Էֆեդրա
Կենսաբանական նկարագիր
Խիտ ճյուղավորվող թուփ է (բարձրությունը՝ 20-100 սմ)։ Ճյուղերը դեղնականաչավուն են, անփայլ, հատվածավոր, երիտասարդ ընձյուղները՝ կանաչ (իրականացնում են լուսասինթեզը)։ Տերևները մանր են, հակադիր, թեփուկանման։ Ծաղկում է ապրիլ–հունիսին։ Պտուղները թունավոր են անասունների համար։
Տարածում
Ռուսաստանի հարավային մասում և արևմտյան Սիբիրում հանդիպում է Ephedra distachya L. տեսակը։ Տարածված է Կովկասում, Բալկաններում, Փոքր Ասիայում, Իրանում, Հիմալայներում։
Մայոնեզ
Ազդեցությունն օրգանիզմի վրա
Քանի որ մայոնեզի արդյունաբերական արտադրության դեպքում օգտագործվում են ռաֆինացված յուղեր, ինչպես նաև բարձր ջերմաստիճանային պայմամ պաստերիզացված ձվի և կաթի փոշիներ, այդ իսկ պատճառով տեղի է ունենում բակտերիաների և վիրուսների ամբողջական ոչնչացում, ինչը բացատրում է արդյունաբերական արտադրության մայոնեզի պիտանելիության երկար ժամկետը և ծայրաստիճան ցածր ռիսկը, որ հնարավոր է թունավորում այդ մթերքից։ Յուղերի զտման ժամանակ, որոնք օգտագործվում են արդյունաբերական արտադրության մայոնեզ պատրաստելիս, ոչնչացվում են մթերքը փչացնող թթվեցուցիչները, այնպիսիք, ինչպիսիք են ազատ ճարպաթթուները ։ Ձվի փոշու պաստերիզացումն անհնարին է դարձնում սալմոնելլաների ձևավորումը։ Պետք է նկատի ունենալ նաև, որ զտումը և պաստերիացումը նվազեցնում են վիտամինների քանակը և ֆոսֆոր պարունակող միացությունները ։ «Տնային բաղադրատոմս»-երով մայոնեզ պատրաստելու դեպքում բնական ձվի, յուղերի և կաթի օգտագործումը մեծացնում են օգտակար նյութերի պահպանման հնարավորությունը, բայց այս դեպքում էլ դրան զուգահեռ մեծանում է ռիսկը, որ բաղադրատարրերի շուտ փչանալու պատճառով հնարավոր է թունավորվել։
Մայոնեզի՝ առաողջության համար վտանգավորությունը կայանում է նրանում, որ այն ունի բավականին բարձր կալորիականություն՝ 100 գրամում 680 կկալ, ինչը պայմանավորված է մայոնեզում առկա բուսայուղերի մեծ քանակությամբ։ USDA-ի տվյալների համաձայն՝ մայոնեզի կալորիականությունն ավելի ցածր է, քան բուսական ձեթի կալորիականությունը (884 կկալ), ինչը կապված է այն հանգամանքի հետ, որ մայոնեզն իրենից ներկայացնում է էմուլսիա՝ «ջուրը յուղի մեջ», այսինքն՝ բուսայուղը խառնած է ջրի հետ, այդ իսկ պատճառով մթերքի կալորիականությունը ցածր է։
Էֆեդրա
Նշանակություն
Դեղաբույս է. պարունակում է էֆեդրին (ալկալոիդ), C վիտամին, աղաղանյութեր։ Էֆեդրինը իր ներգործությամբ նման է բժշկության մեջ լայնորեն տարածված ադրենալինին։ Այն օգտագործում են որպես արյունահոսությունը դադարեցնող միջոց, նաև շնչարգելության, թոքաբորբի, գրիպի, տիֆի, էկզեմայի, հայմորիտի և էտմոհիդի ժամանակ։ Հակաթույն է հանդիսանում մորֆիով և սկոպոլամինով թունավորվելու դեպքում ։
Ցրտադիմացկուն է, պահանջկոտ չէ հողի նկատմամբ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Էֆեդրազգիներ Կատեգորիա:Գնետայիններ Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Ռոմուալդ Ժուբե
Կարիերա
Իր կարիերան սկսել է Անդրե Անտուանի ղեկավարությամբ գործող Օդեոն թատրոնում ։ 1921 - 1922 թվականներին հանդես է եկել է Կոմեդի Ֆրանս թատերախմբում։ Թեև հիմնականում եղել է թատրոնի դերասան, այդուհանդերձ նրան հաջողվել է 1990 թվականից սկսած՝ նկարահանվել բազմաթիվ ֆիլմերում։ Կինոյում իր կարիերան սկսել է ֆրանսիական d’Art կինոստուդիայում։ Ընդհանուր առմամբ 30 տարվա կարիերայի ընթացքում նկարահանվել է ավելի քան 40 ֆիլմում։
Մահացե է 73 տարեկանում՝ 1949 թվականին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դերասաններ Կատեգորիա:1876 ծնունդներ Կատեգորիա:Հունիսի 20 ծնունդներ Կատեգորիա:1949 մահեր Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 14 մահեր Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կինոդերասաններ Կատեգորիա:Թատրոնի ֆրանսիացի դերասաններ
Ազատ Տավրոս
Անդրադարձել է ժամանակի քաղաքական անցուդարձին, հանդես եկել քեմալականների հայահալած քաղաքականության դեմ, պատմել հայերի ինքնապաշտպանական մարտերի մասին ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական օրաթերթեր Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ Կատեգորիա:Հայկական տնտեսական պարբերականներ Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Սոտչեմյու
Սոտչեմյու (Сотчемъю), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Կոժվա գետի աջ ափին՝ 166 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 41 կմ։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթաավազանը՝ Պեչորա գետի ավազաների վտակները մինչև թափվելը Ուսա, գետի գետային ավազանը՝ Պեչորա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Կլոոգա
Կլոոգա (Klooga), գյուղական ավան Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Կեիլա շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Կեիլա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղական ավաններ
Խրիպունովսկի
Խրիպունովսկի (Хрипуновский, Хрипунов), խուտոր Ռուսաստանի, Բաշկորտոստան հանրապետության Ստերլիտամակսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 13 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի խուտորներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ստերլիտամակսկի շրջանի բնակավայրեր
Գնետայիններ (կարգ)
Գնետայիններ (Gnetóphyta, նախկինում - Gnetales)՝ մերկասերմերի դասի կարգ, որն ունի երեք ընտանիք։ Երկտուն, հազվադեպ միատուն բույսեր են։ Ցողունը հասարակ է կամ ճյուղավորված, ամբողջական, հակադիր դասավորված տերևնեևով։ Բնափայտը խեժանցքեր չունի, տրախեիդների մեջ ունի իսկական անոթներ։ Ծաղիկները միասեռ են կամ երկսեռ, ունեն ծաղկապատ և հավաքված են ծաղկաբույլերում։ Սաղմը ունի երկու շաքիլատերևներ ։
Հղումներ
Կատեգորիա:Գնետայիններ
Կոմանդեր
Կոմանդեր (Commander) — զինվորական կոչում Բրիտանական Համագործակցության և նախկին Բրիտանական կայսրության երկրների, ինչպես նաև ԱՄՆ-ի և որոշ այլ երկրների ռազմածովային ուժերում և ծովային օդուժում (ռազմածովային ավիացիայում)։