cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ջեսի Նելսոն
Ջեսիկա Լյուիս Նելսոն (Jessica Louise Nelson, ), անգլիացի երգչուհի և բրիտանական Little Mix գըրլ բենդի նախկին գլխավոր անդամ։ Խումբը ձևավորվել է բրիտանական «The X Factor» հեռուստաշոուի 8-րդ եթերաշրջանի ժամանակ 2011 թվականին, դառնալով առաջին խումբը, որը հաղթել է տվյալ մրցույթում։ Դեբյուտից սկսած խումբը վաճառել է ավելի քան 50 միլիոն ձայնագրության օրինակներ, որը նրանց ընդգրկում է բոլոր ժամանակների ամենալավ վաճառված գըրլ բենդերի թոփ 5-ում։ 2019 թվականին Նելսոնը ներկայացրել է BBC Three-ի «Jesy Nelson: Odd One Out» վավերագրական ֆիլմը, որը հիմնված է նրա մարմնի պատկերի փորձի և բուլիինգի վրա, որը 25-րդ National Television Awards-ի ժամանակ արժանացել է «Փաստացի ժամանց» մրցանակին։ 2020 թվականի դեկտեմբերի 14-ին Նելսոնը որոշում է լքել խումբը, որը կապված է նրա հոգեկան առողջության հետ ։
Վաղ կյանք
Ծնվել է 1991 թվականի հունիսի 14-ին ։ Մեծացել է Արևելյան Լոնդոնի Ռոմֆորդ քաղաքում՝ բիզնեսմեն Ջոն Նելսոնի և Ոստիկանության համայնքային ծառայության աշխատակից Ջենիս Ուայթի ընտանիքում։ Ծնողները բաժանվել են, երբ Ջեսին 5 տարեկան էր։ Նա չորս երեխաներից երկրորդ ամենաերիտասարդն է, ունի ավագ քույր Ջեյդը, ավագ եղբայր Ջոնաթանը և կրտսեր եղբայր Ջոզեֆը ։
Նելսոնը հաճախել է Ջո Ռիչարդոսնի Համայնքայի Դպրոցն ու Էբս Քրոսի ակադեմիան և արվեստի քոլեջը ։ Նա նաև հաճախել է Սիլվիյա Յանգի և Իվոն Ռոդսի թաթերական դպրոցը։ Դպրոցում իր համադասարանցիներից մեկը Ռիտա Օրան էր ։ «The X Factor»-ում լսումներից առաջ Նելսոնը սպասուհի է աշխատել ։ 2020 թվականին Նելսոնը պատմել է, որ մանուկ հասակում փոքր դերեր է կատարել «Իմ տղա» (2002) և «Հարրի Փոթերը և Կրակի գավաթը» (2005) ֆիլմերում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անգլիացի երգչուհիներ
Նիլս Գադե
Նիլս Վիլհելմ Գադե (Niels Wilhelm Gade, ), դանիացի կոմպոզիտոր, երաժշտական գործիչ։
Եղել է Կոպենհագենի Թագավորական թատրոնի դիրիժոր, ապա կոնսերվատորիայի տնօրեն։ Գադեն գլխավորել է դանիական կոմպոզիտորական դպրոցը։ Ազգային երաժշտության մեջ ռոմանտիկական ուղղության ներկայացուցիչ է։ Գրել է օպերա («Մարիոտա», բեմադրվել է 1850-ին), երեք բալետ, ութ սիմֆոնիա, այլ ստեղծագործություններ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դանիացի կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Դանիացի ուսուցիչներ Կատեգորիա:Դանիացի երաժշտական գործիչներ
Ջաջուռավան
Ջաջուռավան, գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Շիրակի մարզի Ախուրյանի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Գյումրիից մոտ 10 կմ հյուսիս-արևելք։ Ջաջուռավան է վերանվանվել 2006 թ. հուլիսի 4-ին ։
Բնակչություն
Ըստ ՀՀ 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների` Ջաջուռավանի մշտական բնակչությունը կազմել է 176, առկա բնակչությունը` 175 մարդ ։ Բնակիչները հայեր են, որոնց մի մասի նախնիները գաղթել են Մուշից և Բասենից ։
Ջաջուռավանի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում` ստորև.
Տնտեսություն
Բնակչության մի մասը զբաղվում է երկաթուղու սպասարկմամբ, իսկ մյուսները՝ անասնապահությամբ և բանջարաբուծությամբ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ախուրյանի շրջան Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Օլգա Եգորովա
Օլգա Ալեքսանդրի Եգորովա (О́льга Алекса́ндровна Его́рова, ի ծնե՝ Օլգա Ալեքսանդրի Դյոմինա, ), ռուսաստանցի դատավոր, Մոսկվայի քաղաքային դատարանի նախագահ (2000-ից) , իրավաբանական գիտությունների թեկնածու, Ռուսաստանի արդարադատության ակադեմիայի քաղաքացիական իրավունքի ամբիոնի պրոֆեսոր, Ռուսաստանի վաստակավոր իրավաբան։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մագնիտսկու գործը Կատեգորիա:Ռուսաստանի դատարանների նախագահներ Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների թեկնածուներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի դատավորներ
Իսակովկա (այլ կիրառումներ)
Իսակովկա, կարող է վերաբերել՝
Բյուզանդական միջմշակութային զարգացումներ
Թեև, ավանադաբար, կայսրության վերածնունդը վերագրում են Վասիլ I (867-886), որոշ հեղինակներ հաշվի են առնում նաեւ Վասիլի նախորդի՝ Մայքլ III-ի (842-867) կատարած բարեփոխումները և Թեոքտիստոսի (մահացել է 855թ․) գործունեությունը։ Վերջինս դատական նոր մշակույթ բերեց, աչքի ընկավ ֆինանսական գործունեությամբ եւ օգնեց կայսրությաան ոսկու պաշարների ավելացմանը։
Պատկերամարտության շարժումը հետզհետե անկում էր ապրում, ինչը նպաստեց կայսրերի քաղաքականության մեղմացմանը, ինչը հանգեցնում էր կայսերական ռեսուրսների խնայողությանն ու կրոնական խնդիրների հարթեցմանը, որոնք նախորդ դարերում կայսրությունների փլուզման պատճառ էին հանդիսանում ։ Չնայած պատահական մարտավարական պարտություններին, վարչական, օրենսդրական, մշակութային եւ տնտեսական իրավիճակը շարունակում էր բարելավվել Բազիլի իրավահաջորդների օրոք, հատկապես Ռոմանոս Լեկապենոս կայսեր օրոք (920-944)։
Թեև բազմասստվածությունը 4-րդ դարում ճնշվում էր Կոնստանդինի կողմից, ավանդական հունա-հռոմեական մշակույթը դեռ ազդեցիկ էր Արևելյան կայսրությունում։ Հելլենիստական փիլիսոփայությունը միախառնվում էր նոր Քրիստոնեական փիլիսոփայության հետ։ Փիլիսոփաներից Ջոն Փիլիպոնոսը նեոպլատոնականությունը քրիստոնեական գաղափարախոսության ու էմպիրիզմի հետ։ Իր պրոֆեսորների ակտիվ հեթանոսություն դավանելու պատճառով Հուստինիանոսը 529թ․ փակեց Նեոպլատոնական ակադեմիան։ Մյուս դպրոցները շարունակում էին գործոլ Կոստանդնուպոլսում, Անտիոքում, Ալեքսանդրիայում, որոնք Հուստինիանոսի կայսրության կենտրոններն էին։ Ռոմանոս Երգասացի կողմից գրված օրհնության երգերը (պատարագների երգեր) զարգացնում էին եկեղեցական երաժշտությունը, մինչդեռ մինչդեռ ճարտարապետները Իսիդոր Միլետացու և Անթեմիուս Թրալլացու գլխավորությամբ աշխատել են ավարտելու Այա Սոֆիան, որը նախատեսված էր փոխարինելու Նիկայի ապստամբության ժամանակաշրջանում ավերված Սուրբ Աստվածածին եկեղեցուն։ 537թ․ վերջնականորեն կառոուցված Այա Սոֆիան այսօր էլ բյուզանդական ճարտարապետության գլխավոր հուշարձաններից է։
Գիտություն, բժշկություն, իրավունք
Դասական հին մտածողների աշխատությունները փոխ առնվեցին և մեծ տարածում ստացան։ Դրանից հետո էլ բյուզանդական գիտությունը բոլոր շրջաններում էլ սերտորեն կապված էր դասական փիլիսոփայության և մետաֆիզիկայի հետ ։ Ճարտարագիտության բնագավառում հատկապես աչքի էր ընկնում հույն Իսիդոր Միլետացին, ով Սուրբ Սոֆիայի տաճարի ճարտարապետն էր ու մաթեմատիկոս։ Նա առաջինն էր, ով հավաքագրեց Արքիմեդի ստեղծագործությունները 530թ․։ Այդ հավաքածուն ձեռագիր տարբերակը պահպանվել է մաթեմատիկայի եւ ճարտարապետության դպրոցի կողմից, որը հիմնադրվել է 850թ․ Բյուզանդական վերածննդի շրջանում ազգությամբ հայ Լևոն Մաթեմատիկոս (կամ Լևոն Փիլիսոփա)-ի կողմից, ում կողմից մշակված աշխատանքները մինչ օրս էլ հայտնի են (« Արքիմեդի պալիմպսեսթ ») ։
Գմբեթի ծանրությունը կամարների միջոցով մեղմացնելու փորձերը սկսվել են 200-ականներից և դա իրենից ճարտարապետական հայտնագործություն էր ներկայացնում։ Այդ գյուտը սկսեց լայնորեն օգտագործվել 6-րդ դարում ։
Աստղագիտության բնագավառում բյուզանդացիների կողմից լայնորեն օգտագործվում էր դեռևս մ․թ․ա․ 2-րդ դարի կեսին ստեղծված Անտիկիթերայի սարքը՝ (հուն․՝ Μηχανισμός των Αντικυθήρων) անալոգային հաշվիչ մեքենա-ն   ։
Անգլիացի գիտնական Ջեյմս Ռիդդիկ Փարթինգտոնը գրում է․
«Կոստանդնուպոլիսը լիքն էր գիտնականներով եւ արհեստավորներով։ Լեո փիլիսոփան կայսր Թեոփիլոսի համար ստեղծել է ոսկե ծառ, որի ճյուղերի վրա արհեստական թռչուններ էին, առյուծ, որը շարժվում ու վազում էր և ժամացույցի վրա աշխատող կին, որը քայլում էր։ Այս մեխանիկական կառուցվածքները ներկայացվում էին Հերոն Ալեքսանդրիացո ւ գրքերում»։
Բազմաթիվ մեխանիկական գործիքներ զարգացում ապրեցին Such mechanical devices reached a high level of sophistication and were made in order to impress visitors. Ճարտարագիտության բնագավառում հատկապես աչքի էր ընկնում հույն Իսիդոր Միլետացին, ով Սուրբ Սոֆիայի տաճարի ճարտարապետն էր ու մաթեմատիկոս։ Նա առաջինն էր, ով հավաքագրեց Արքիմեդի ստեղծագործությունները 530թ․։ Այդ հավաքածուն ձեռագրերի ավանդույթով պահպանվում է մաթեմատիկայի եւ ճարտարապետության դպրոցի կողմից, որը հիմնադրվել է 850թ․ Բյուզանդական վերածննդի շրջանում ազգությամբ հայ Լևոն Մաթեմատիկոս (կամ Լևոն Փիլիսոփա)-ի կողմից, ում մշակած աշխատանքները մինչ օրս էլ հայտնի են (« Արքիմեդի պալիմպսեսթ »)։ Լեո մաթեմատիկոսի հետ է կապվում նաեւ փարոսների համակարգի ստեղծումը, որը գործածվում էր Սիցիլիայից Անատոլիա եւ Կոստանդնուպոլիս՝ թշնամիների ակտիվացման մասին միմյանց տեղեկացնելու համար։ Այն լայնորեն գործածվում էր դիվանագիտության մեջ։ Բյուզանդացիներին ծանոթ էր նաև հիդրավլիկայի կառուցվածքը։ 900թ․, երբ Լյութպրանդ Կրեմոնացին այցելեց բյուզանդական կայսերը, նկարագրում էր, որ կայսրը նստած էր հիդրավլիկ գահի վրա, որը կառուցված էր խորամանկ ձեւով՝ մի ծայրին նստելիս մյուսին նստողը հայտնվում էր օդում ։
«Քանի որ սա միանգամայն հեգնական է և մեր տեսությունը կարող է ավելի հեշտ ապացուցվել ժամանակակից դիտարկումների, քան տեսական որևէ փաստի կողմից։ Օրինակ, երբ դուք միաժամանակ նետում եք տարբեր ծանրության երկու առարկա, և նրանցից մեկը մեծ է մյուսից, դուք կնկատեք, որ ոչ թե անկման համար անհրաժեշտ ժամանակային տարբերությունը կախված չէ մարմինների զանգվածների տարբերությունից, այլև ժամանակային տարբերությունը շատ փոքր է, ինչպես նաև, եթե զանգվածների տարբերությունը զգալի չէ, օրինակ մեկը մյուսից մեծ է երկու անգամ, ընդհանրապես տարբերություն չի լինի»։ Փիլոն Ալեքսանդրիացու՝ Արիստոտելյան ֆիզիկային ուղղված քննադատությունը դարեր անց ոգեշնչեց Գալիլեո Գալիլեին Գիտական հեղափոխության ժամանակ հերքելու Արիստոտելյան ֆիզիկան։ Գալիլեյն իր աշխատանքներում բազմիցս մեջբերում էր Փիլոն Ալեքսանդրացուն ։
Բյուզանդական կայսրությունում է հայտնագործվել ծովային մղոնը՝ օգտագործելով ցամաքային մղոնն ու հիդրավլիկ ճնշումը։ Տեխնոլոգիան արագ տարածվել է Եվրոպայի մյուս շրջաններում և գործածվել է մինչև 1800 թվականը։
438թ․ Բյուզանդական կայրության օրենքներն ամրագրվում էին Թեոդոսիուս կայսեր հեղինակած «Թեոդոսիոսի օրենսգիրքը»-ով։ Այն ուժ ուներ ոչ միայն Բյուզանդիայում, այլև Արևմտյան Հռոմեական կայսրությունում։ Այն ոչ միայն օրենքներ էր պարունակում, այլև դրանց կարգավորումներն ու մեկնաբանությունները։
Հուստինիանոսի օրոք իրավունքի բնագավառում հայտնի էր Տրիբոնը, ով հեղինակեց Քաղաքացիական իրավունքների ժողովածու, որը 13-րդ դարից սկսած հայտնի է որպես Կորպուս յուրիս ցիվիլիս (լատ.՝ Corpus Juris civilis - քաղաքացիական իրավունքի ժողովածու)։ Իրավունքի բնագավառում վերափոխիչ ազդեցություն ունեցան Հուստինիանոսի կատարած իրավական բարեփոխումները։  Նրա քաղաքացիական օրենքների ժողովածուն դարձավ հիմք Արեւմտյան աշխարում հռոմեական իրավունքի վերականգնման համար։ Հետագայում Լեո III «Էկլոգա» օրենքների ժողովածուն էլ հիմք դարձավ Սլավոնական աշխարհի իրավական ինստիտուտների ձևավորման համար։
10-րդ դարում Լևոն VI Իմաստասեր կամ Փիլիսոփա (հայկական պատմական ուսումնասիրություններում անունը գրվում է նաև որպես՝ Լևոն Զ Իմաստասեր, հուն․՝ Λέων ΣΤ' ο Σοφός, Leōn VI) կայսրը հեղինակեց «Բազիլիկաներ» անունը կրող բյուզանդական օրենքների ժողովածուն հունարենով, որն ազդեցություն է ունեցել Բալկանյան երկրների իրավական համակարգի վրա ։
Բյուզանդացիներն առաջինը ստեղծեցին հիվանդանոցը որպես մարդկանց բժշկական օգնություն ցուցաբերող հաստատություն՝ ի արտացոլումն քրիստոնեական գաղափարախոսության ։ Գալեն Կլավդիոս ի ուրոսկոպիա յի միջոցով (ախտորոշում մեզի միջոցով) ախտորոշումը կատարելու համար ֆիզիկոս, բժշկագետ Թեոֆիլուս Պրոտոսպատարիուսը օգտագործել է ուրոսկոպիայի պոտենցիալը, երբ դեռևս գոյությոուն չունեին մանրադիտակն ու սթեթոսկոպը, ով, սակայն գտնում էր, որ ախտորոշման համար միայն դա բավարար չէ։ Փորձը տարածվեց նաև Եվրոպայում։
Բժշկության մեջ բյուզանդացի բժիշկների աշխատությունները, ինչպիսիք էին Վիեննա Դիոսկորիդեսի (6-րդ դար), Պողոս Էգինացու(7-րդ դար), Նիկողայոս Միրեփսոսի (13-րդ դար) երկերը շարունակվում էին օգտագործվել եվրոպացիների կողմից Վերածննդի դարաշրջանում։
Սիամական երկվորյակներին առանձնացնելու առաջին դեպքը հիշատակվում է Բյուզանդական կայսրությունում 10-րդ դարում, երբ Սիամական երկվորյակների զույգը Հայաստանից եկավ Կոստանդնուպոլիս։ Տարիներ անց նրանցից մեկը մահացավ, և Կոստանդնուպոլսի վիրաբույժները վճռեցին հեռացնել մահացած մարմինը մյուսից։ Արդյունքը մասամբ հաջող էր, քանի որ վիրահատված երկվորյակներից մեկն ապրեց 3 օր, արդյունքը տպավորիչ էր և 150 տարի հիշատակվում էր պատմաբանների կողմից։ Սիամական երկվորյակներին տարանջատելու հաջորդ փորձը եղավ 1689 թ․ Գերմանիայում  ։
ժառանգել էին Ալեքսանդրիայի քիմիայի դպրոցի հայտնագործությունները» ։
Նռնակի առաջին օրինակը նույնպես հայտնագործվել է Բյուզանդիայում, իրենից ներկայացնում էր ապակով, մեխերով եւ Հունական կրակի՝ պայթուն առաջացնող բաղադրիչով լցված կավե սափոր։ Այն գործածվում էր մարտադաշտում  ։
Հրանետ ռազմական գործիքների առաջին ինքնաշեն օրինակները նույնպես հայտնագործվել են 10-րդ դարում Բյուզանդական կայսրությունում, որտեղ հետևակը զինված էր ձեռքի հրանետ գործիքներով ։
Հրանոթներին հակակշռող զենքը հայտնաբերվել է Բյուզանդական կայսրությունում Ալեքսիոս I Կոմնենոս (1081-1118) կայսեր բարենորոգումների օրոք, երբ բյուզանդացիներն օգտագործում էին նորաստեղծ զենքերը՝ ոչնչացնելու բերդաքաղաքներն ու ամրությունները։ Այս հրանոթներն իրենցից ներկայացնում էին թնդանոթների նախատիպերը։ Ասիայի և Եվրոպայի բանակները բյուզանդացիներից փոխ առան այդ զինատեսակը ։
Կայսրության վերջին շրջանում աստղագիտությունը եւ մաթեմատիկական այլ գիտություններ ուսումնասիրվում էին Տրապիզոնում, բժշկագիտությունը գրավում էր ավելի ու ավելի շատ ուսումնասիրողների ուշադրությունը ։
1453թ․ Կոստանդնուպոլսի անկnւմն ընդհատեց «Իտալական վերածնունդ» անվանվող դարաշրջանը։ Այս դարաշրջանում բյուզանդացի ուսումնասիրողները փոխ էին առնում Իտալական վաղ վերածննդի հին հունարենի քերականությունը, գրականությունը, մաթեմատիկական և աստղագիտական գիտելիքները։ Նրանք էլ իրենց հետ  բերեցին բուսաբանության, բժշկագիտության, կենդանաբանության մասին աշխատությունները, ինչպիսին էին Դիսկորիդոսի և Հովհան Փիլիպոնացու՝ Արիստոտելի տեսությունները քննադատող աշխատությունները ։
Արվեստ և գրականություն
Բյուզանդական արվեստը գերազանցապես հոգևոր բնույթի էր և գտնվում էր եկեղեցու խիստ հսկողության տակ։ Painting in fresco, illuminated manuscripts and on wood panel and, especially in earlier periods, mosaic were the main media, and figurative sculpture very rare except for small carved ivories. Որմնանկարչությունը, ձեռագրերի նկարազարդումը, հատկապես վաղ շրջանի խճանկարները և փղոսկրյա ու փայտե քանդակները բացառիկ էին։ Ձեռագրերի նկարազարդումը  պահպանել էր դասական ռեալիզմի որոշ ավանդույթներ, որոնք չկային ավելի մեծ աշխատանքներում ։ Բյուզանդական մշակույթը մեծ հեղինակություն ուներ պահանջարկ ուներ Արևմտյան Եվրոպայում, որտեղ այն շարունակում էր ազդել միջնադարյան արվեստի վրա մինչեւ դարեվերջ։ Հատկապես Իտալիայում, որտեղ բյուզանդական ոճը ,փոփոխվելով, պահպանվում էր մինչև 12-րդ դար՝ ազդեցություն ունենալով Իտալական վերածննդի արվեստի վրա։ Սակայն մի քանի նորամուծություններ ազդել են բյուզանդական մշակույթի վրա։ Օրթոդոքս եկեղեցու միջոցով բյուզանդական ոճը տարածվեց Օրթոդոքս աշխարհում եւ այլուր ։ Բյուզանդական ճարտարապետության ազդեցությունը, հատկապես կրոնական կառույցներում, կարող եք հանդիպել Եգիպտոսի, Արաբական երկրների Ռուսաստանի և Ռումինիայի տարբեր վայրերում։
Բյուզանդական գրականության մեջ տարբեր մշակութային էլեմենտներ էին պարունակվում՝ հունական, քրիստոնեական, հռոմեական և արևելյան։ Գրականությունը դասակարգվում էր 5 խմբերի՝ պատմաբաններ և վերլուծաբաններ, հանրագիտարանագետներ(Փոտ պատրիարքը, Մայքլ Փսելուսը և Մայքլ Քոնիացին Բյուզանդիայի մեծագույն հանրագիտարանագետներն էին), ակնարկագիրներ և աշխարհիկ բանաստեղծներ։ Բյուզանդիայի հիշարժան այս դարաշրջանի մեծագույն ձեռքբերումը բյուզանդական հերոսական էպոսն էր՝ «Դիգենիս Ակրիտաս» (հուն․՝ Διγενής Ακρίτας), որը ձևավորվել է 9-րդ դարի վերջին և 10-րդ դարի առաջին կեսին, մեզ է հասել էպիկական պոեմի ձևով։Պոեմում փառաբանվում են Վասիլ Դիգենիս Ակրիտասի («Երկածին սահմանապահի») սխրանքները ։
Բյուզանդական գրականությունից պահպանված մոտ 2-3000 նմուշներից միայն 330-ը աշխարհիկ պոեզիայից, պատմությունից, գիտություններից ու փիլիսոփայությունից է ։ Բայց այնուամենայնիվ, բյուզանդական աշխարհիկ գրականության ծաղման շրջանը 9-12-րդ դարերն էր, իսկ կրոնական գրականության(սաղմոսներ, շարականների գրքեր, տեսություններ, կրոնական հոդվածներ և այլն) զարգացել էին ավելի վաղ՝ այս ոլորտի նշանավոր ներկայացուցիչ Ռոմանոս Երգասացի ժամանակաշրջանում ։
Երաժշտություն
Հունարենով ստեղծված բյուզանդական արարողակարգային հոգևորական երաժշտության ձևաչափերով երաժշտություններն այժմ էլ հայտնի են։ Հույն և արտասահմանցի պատմաբանները համոզված են, որ եկեղեցական մեղեդիները և բյուզանդական երաժշտությունը սերտորեն կապված են հունական հնագույն երաժշտական համակարգի հետ ։ Հունարենով ստեղծված բյուզանդական արարողակարգային  հոգևորական երաժշտության ձևաչափերով երաժշտություններն այժմ էլ հայտնի են։ Եկեղեցական երգերը այս ժանրի հիմնաքարերից են։  Դա իրենից ներկայացնում է երաժշտության հնագույն տեսակ։ 9-րդ դարի պարսիկ աշխարհագետ Իբն Խորդաբդեն իր բառարանագրական երկխոսության մեջ հիշատակում է լիրան (քնար), ուրղուն (երգեհոն), շիլյանին (տավիղը), շվին որպես Բյուզանդիայում շատ տարածված գործիքներ ։Սրանցից առաջինը, որ հայտնի էր որպես բյուզանդական քնար, պետք է հետագայում անվանվեր լիրա դա բրաչո Վենետիկում, որտեղ այն դարձավ ժամանակակից ջութակի նախատիպը ։
Քնարն մինչ այժմ էլ գործածվում է նախկին բյուզանդական տարածքներում, որտեղ այն հատկապես Հունաստանում՝ Կոստանդնուպոլսի քնար, քաղաքային քնար), Հարավային Իտալիայում՝ Կալաբրյան քնար, Խորվաթիայում՝ լիջերիկա անվանումով։ Երկրորդ գործիքը ստեղծվել է հելլենիստական աշխարհում (Հիդրաուլիսում) և օգտագործվել է ձիարշավարաններում՝ մրցարշավների ժամանակ ։
«Մեծ մռայլ երգեհոն» էր 757թ․ ուղարկվել կայսր Կոնստանտին V կողմից ֆրանկների թագավոր Պիպին Կարճահասակին։ Պիպինի որդի Կառլոս I այդպիսի գործիք ստացավ 812թ․ Աախենում թագադրման ժամանակ, այդժամ էլ հիմք դնելով Արևմտյան եկեղեցական երաժշտության ։ Գործածվում էին նաև երկփողանի սրինգը (plagiaulos -(πλαγίαυλος, from πλάγιος "sideways"),  ֆլեյտան, երգեհոնը ։
Փայտե եղեգնյա գործիքը այժմյան հայկական դուդուկի կրկնօրինակն էր։ Երգեհոնը հայտնի է նաև դանկիո անվանումով, գործածվել է դեռ հռոմեական ժամանակաշրջանում և շարունակեց օգտագործվել կայսրության նախկին տարածքում մինչ այժմ (Տե՛ս նաև՝ Բալկանյան գայդա,  Հունական ծամպունա, Պոնտական տուլում, Կրետական՝ ասկոմանդուրա, հայկական պարկապզուկ և հռոմեական կլիմպո)։
Դրոշ և տարբերանշաններ
Բյուզանդական կայսրությունում տարածված չէր կամ չէր օգտագործվում այն իմաստով, ինչ Արևմտյան Եվրոպայում։ Պաշտոնական արարողությունների և ռազմական իրադարձությունների ժամանակ գործածվում էին տարբեր պատկերներով երիզներ, դրոշներ։ Խաչերի, Քրիստոսի պատկերները, Կույս Մարիամի և տարբեր սրբերի պատկերները նույնպես գործածվում էին պաշտոնապես, սակայն սրանք տարբերվում էին ընտանեկան տարբերանշաններից։
Ժամանց
Խաղում էին նարդի, որն այժմ էլ տավիլ անվամբ շատ տարածված է բյուզանդական նախկին տարածքներում, և մինչ այժմ էլ այն Հունաստանում ։Բյուզանդական գբռռձան ազնվականները սիրում էին զբաղվել ձիարշավներով, որն այժմ հայտնի է պոլո անվամբ։ Խաղը ներմուծվել է Սասանյան Պարսկաստանից և Թեոդոսիոս II կայսեր կողմից Կոստանդնուպոլսի Մեծ Պալատում կառուցվել է Զիկանեստերիոնը (պոլոյի խաղադաշտ)։ Վասիլ I (867-886) հավասարը չուներ այդ սպորտաձևում։ Ալեքսանդր կայսրը(912-913) մահացել է  խաղից հյուծվելու պատճառով, Ալեքսիոս Կոմնենոս (1081-1118) կայսրը վնասվածք էր ստացել, երբ խաղում էր Տատիկոսի հետ, իսկ Հովհաննես I Տարպիզոնացին (1235-1238) մահացել է խաղի ժամանակ ստացած ճակատագրական վնասվածքից  ։ Կոստանդնուպոլսից և Տրապիզոնից տիկանիստերիան փոխ առան այլ քաղաքներ նույնպես, հատկապես Սպարտայի, Եփեսոսի, Աթենքի ազնվականությունը ։ Խաղը Արևմուտք բերվեց խաչակիրների կողմից, ովքեր զարգացրին դա հատկապես Մանուել I Կոմնենոսի թագավորության շրջանում։
Անգլիացի գիտնական Ջեյմս Ռիդդիկ Փարթինգտոնը գրում է․«Կոստանդնուպոլիսը լիքն էր գիտնականներով եւ արհեստավորներով։ Լեո փիլիսոփան կայսր Թեոփիլոսի համար ստեղծել է ոսկե ծառ, որի ճյուղերի վրա արհեստական թռչուններ էին, առյուծ, որը շարժվում ու վազում էր և ժամացույցի վրա աշխատող կին, որը քայլում էր։ Այս մեխանիկական կառուցվածքները ներկայացվում էին Հերոն Ալեքսանդրիացո ւ գրքերում»։
Խոհանոց
Բյուզանդական կայսրության մշակույթն ի սկզբանե նման էր հունա-հռոմեական մշակույթին, սակայն հետագա դարերի ընթացքում, այն հետզհետե սկսեց նմանվել Բալկանյան ու Անատոլիական մշակույթին։ Խոհանոցում հիմնականում գործածում էին համեմունքներով մշակված մսամթերք, այժմյան բաստուրմա  ,, քաղցրավենիքներից մեծապես  օգտագործում էին փախլավա պանիրով թխվածք, ինչպես նաև միջնադարյան քաղցր գինիներ։ Ռետցինա գինին, որ համեմված էր սպիտակ սոճու խեժով, նոււյնպես գործածվում էր և մինչ այժմ էլ Հունաստանում առաջացնում է անծանոթների համապատասխան ռեակցիան․«Ավելացնենք մեր փորձանքներին խեժով, դեղձով հունական գինի և սպեղանին հնարավոր չի լինի խմել», ասել է 968 թվականին Օտտոն 1-ի կողմից Կոստանդնուպոլիս դեսպան ուղարկված Լյութպրանդ Կրեմոնացին ։ Գարոսի և ձկան սոուսը նույնպես այդքան էլ նախընտրելի չէր խոհանոցին ոչ ծանոթների համար։ Կրեմոնացին մատուցվող ձկան սոուսը նկարագրել է որպես «չափազանց վատ ձկան լիկյոր»։ " Բյուզանդացիները  իրենց ուտելիքները համեմելու համար որպես համեմունք էին գործածում նաեւ սոյայի սոուսը, մուրրի (գարու ֆերմենտով սոուս, որը նման է սոյայի սոուսին), ումամին  ։
Կարսի անկում
Կարսի անկում, Հայ-թուրքական պատերազմի վճռորոշ ճակատամարտ, որը տեղի է ունեցել 1920 թվականի հոկտեմբերի 30-ին։ Քյազըմ Կարաբեքիրի թուրքական զորքը գրավեց Կարս բերդաքաղաքը՝ գերեվարելով մոտ 3000 հայ զինվորների, ինչպես նաև մի շարք բարձրաստիճան հայ սպաների և քաղաքացիական պաշտոնյաների։
Նախապատմություն
Չնայած նախնական կորուստներին՝ հոկտեմբերի կեսերին Հայաստանի ռազմաքաղաքական ղեկավարությունը ընդհանուր առմամբ լավատեսորեն էր տրամադրված ռազմաճակատում տիրող իրավիճակի վերաբերյալ։ Կարաբեքիրի բանակի մեծությունն ու մարտական պատրաստականությունը թերագնահատված էր հայկական հետախուզության կողմից, մինչդեռ հայկական ստորաբաժանումները համալրվել էին կամավորներով՝ հասնելով մոտ 10․000-ի Կարսի ճակատում, որտեղ կենտրոնացած էր հայկական բանակի կեսը։ Սակայն հայկական ուժերի բարոյահոգեբանական վիճակը զգալի հարված ստացավ հոկտեմբերի 14-ի ձախողված հակահարձակումից հետո, որը թույլ տվեց թուրքական զորքի հետագա առաջխաղացումը: Հոկտեմբերի 20-ին քեմալական ղեկավարությունը եկել էր այն եզրակացության, որ Կարսի գրավմանը չի հետևի որևէ արտաքին ուժի միջամտությունը և որ եկել է քաղաքի վրա հարձակվելու ժամանակը։
Կարսում տիրող իրավիճակ
Կարսի բերդակալն ու Կարսի ճակատի հրամանատարն էր Դանիել բեկ Փիրումյանը, որի շտաբի պետն էր գնդապետ Վահան Տեր-Առաքելյանը։ Բերդի հրետանու հրամանատարն էր բուլղար սպա գնդապետ Բաբաջանովը, իսկ գեներալ Հարություն Հովսեփյանի գլխավորած ուժերը պաշտպանում էին Կարսի և Սարիղամիշի միջև ընկած տարածքը՝ ճանապարհի և երկաթուղու երկայնքով։ Հովսեփյանի բրիգադը կազմված էր գնդապետներ Հովհաննես Մազմանյանի 1-ին գնդից, Միրիմանյանի 4-րդ գնդից և Շաղուբադյանի 5-րդ գնդից ։ Զորավար Սեպուհի բրիգադը պաշտպանում էր Արդահանի ուղղությունը։ Նրա հրամանատարության տակ էին գնդապետներ Դմիտրի Ղորղանյանը (1-ին և 2-րդ հեծելազորային գումարտակներ), Իշխանյանը (7-րդ գունդ) և Տիգրան Բաղդասարյանը (8-րդ գունդ), ինչպես նաև արևմտահայ մի քանի կամավորական խմբեր ։ Ալեքսանդրապոլում էին գտնվում Կարսի զորախմբի ընդհանուր հրամանատար գեներալ Մովսես Սիլիկյանը և սպայակույտի պետ Ալեքսանդր Վեքիլյանը, որը հետագայում ժամանեց Կարս։
Կարսի ճակատի պաշտպանների բարոյահոգեբանական վիճակը և կազմակերպվածությունը տուժել են մի շարք գործոններից։ Վատ էին նահանգապետ Ստեփան Ղորղանյանի և գեներալներ Փիրումյանի և Հովսեփյանի միջև հարաբերությունները։ Զինորների մեծ մասը նորեկ կամավորներ էին, որոնց փոխհարաբերությունները իրենց սպաների հետ մտերմական չէին ։ Հայ բոլշևիկների իրականացրած բարոյալքող քարոզչությունը և սաբոտաժ գործողությունները նույնպես բացասաբար են ազդել Կարսի պաշտպանների վրա ։ Ճակատամարտից առաջ տեղեկություններ կային նաև քաղաքում տեղի ունեցող անկարգությունների և թալանի մասին, որը չկանխելու համար մեղադրվում էր հրամանատարությունը ։ Նախարարներ Վրացյանը և Բաբալյանը իրենց զեկույցում քննադատեցին գեներալներ Փիրումյանին և Հովսեփյանին՝ պնդելով, թե Կարսի հայ բնակչությունը նրանց չի վստահում և մեղադրելով իրենց Սարիղամիշի կորուստի համար։
Նախապատրաստություններ
Կարաբեքիրի ծրագիրն էր խուսափել քաղաքի վրա ճակատային հարձակումից (այդպիսով խուսափելով բերդի թնդանոթից) և փոխարենը թիկունքից շրջապատել այն և կտրել Ալեքսանդրապոլ տանող երկաթուղին ու ճանապարհը։ Հալիտ բեյի 9-րդ կովկասյան դիվիզիայի մեծ մասը՝ հեծելազորային, ցեղային և հրետանային գնդերի աջակցությամբ, պետք է շրջանցներ հայկական պաշտպանության ձախ թևը և հասներ Կարսից արևելք գտնվող Մաղարաջիկի, Վեզինքոյ և Յաղնիի բարձունքները։ Փոխգնդապետ Օսման Նուրիի 12-րդ դիվիզիան դիվերսիա կիրականացներ խիստ ամրացված արևմտյան թևի երկայնքով՝ Ուչլարի բարձունքներից մինչև Աղբաբա լեռը, իսկ գնդապետ Ռուշթու փաշայի դիվիզիան կառաջանար արևմտյան և հյուսիս-արևմտյան կողմերում և կատարել Կարսի շրջափակումը։ Կարսի վրա գրոհը նախատեսված էր իրականացնել հոկտեմբերի 27-ին, սակայն եղանակային անբարենպաստ պայմանների պատճառով հետաձգվել է մինչև հոկտեմբերի 30-ը։ Կարաբեքիրը վերահսկում էր ողջ գործողությունը Բեռնայի մոտակա բարձունքներից։
Հարձակմանը նախորդող օրերին թուրքական զորքերը գրավեցին Կարսի շուրջը տարբեր ռազմավարական նշանակություն ունեցող բարձունքներ, սպառնալով քաղաքը շրջափակել։ Հոկտեմբերի 28-ին 2000 թուրք զինվորներ դիրքեր զբաղեցրին Վեզինքոյ-Յաղնի բարձունքներում, իսկ հայկական ուժերը երեք կողմից նահանջեցին դեպի քաղաքին ավելի մոտ գտնվող դիրքեր։ Մազրայի երկաթուղային կայարանի վրա թուրքական հեծելազորի հարձակումը հետ է մղվել, սակայն լուրջ մտահոգություն է առաջացրել, որ Կարսից նահանջելու ճանապարհը կարող է կտրվել։ Թեպետ հոկտեմբերի 29-ին բերդը շրջապատված էր երեք կողմից, բայց գեներալ Փիրումյանը Հայաստանի Ռազմական նախարարությանը հավաստիացում էր, որ բերդը կարող է դիմակայել թշնամուն։ Հոկտեմբերի 29-ի երեկոյան գնդապետ Մազմանյանն իր 1-ին գնդով փորձեց հետ առնել Վեզինքոյի բարձունքները, սակայն իր զինվորները հրաժարվեցին կատարել առաջադրանքը, ինչից հետո Մազմանյանն ինքնասպանություն գործեց։ Հայերն առանց լուրջ դիմակայություն ցուցաբերելու լքել էին մի շարք առանցքային դիրքեր և նահանջել Կարսի բերդ։ Կարսի և Ալեքսանդրապոլի կապն ապահովելու համար ստորաբաժանումներ են տեղափոխվել հարավից և արևելքից, իսկ գեներալ Հովսեփյանին փոխարինել է գեներալ Հովհաննես Ղազարյանը։
Հետևանքներ
Քաղաքի խաղաղ բնակչությանն արգելված էր հեռանալ մարտից առաջ, հետևաբար նրանց մեծ մասը Կարսում էր հոկտեմբերի 29-30-ին։ Նրանք, ովքեր չեն կարողացել փախչել, կոտորվել են (Սիմոն Վրացյանի խոսքով՝ 6000 հոգի զոհվեց) կամ պատանդ առնվել թուրքերի կողմից ։ Գերի են ընկել գեներալներ Փիրումյանը, Արարատյանը և Ղազարյանը, գնդապետներ Շաղուբադյանը, Վեքիլյանը, Բաբաջանովը և Տեր-Առաքելյանը, երեսուն այլ սպաներ և մոտ 3000 զինվոր, ինչպես նաև սոցիալական ապահովության նախարարի պաշտոնակատար Արտաշես Բաբալյանը, Գարեգին արքեպիսկոպոս Հովսեփյանը, Կարսի փոխնահանգապետ Ռուբեն Չալխուշյանը և քաղաքապետ Համազասպ Նորհատյանը ։ Գերեվարված կրտսեր սպաների և զինվորականների մեծ մասը տարվել են Էրզրում, որտեղ իրենցից շատերը մահացել են նույն տարվա ձմռանը։ Հայկական կողմը Կարսում թողել է մեծ քանակությամբ ռազմամթերք, հրետանի, լոկոմոտիվներ և այլ ռազմական պարագաներ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1920 թվականն Օսմանյան կայսրությունում Կատեգորիա:1920 Հայաստանում
Լորան Կոսիելնի
Լորան Կոսիելնի (Laurent Koscielny, ), ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ, Լոնդոնի Արսենալի և Ֆրանսիայի հավաքականի պաշտպան։
Կարիերայի սկիզբը
Առաջին թիմը երիտասարդ հասակում եղել է ֆրանսիական «Էսա Բրիվ»-ը, որտեղ նա խաղացել է 12 տարեկան հասակից։ 5 տարի անց նա տեղափոխվել է «Լիմոժ», որտեղ անցկացրել է 1 մրցաշրջան։
Գենգամ
18 տարեկան հասակում նրանով սկսեց հետաքրքրվել «Գենգամ»-ը, որտեղ էլ սկսեց պռոֆեսիոնալ կարիերան։ Գենգամում նա անցկացրեց 3 մրցաշրջան, որտեղ 41 խաղում գոլի հեղինակ չդարձավ։ Նա գերադասեց խաղալ իր համար նախընտրելի կենտրոնական պաշտպանի դիրքում։ 2007 թվականին նա տեղափոխվեց «Տուր» ակումբ։
Տուր
2007 թվականին Կոսիելնին միացավ «Տուր» ակումբին։ Այնտեղ խաղաց 2008/09 մրցաշրջանում և 34 խաղերում հեղինակեց 5 գնդակ։ Այդ տարի նա ընդգրկվեց Ֆրանսիայի 2-րդ լիգայի խորհրդանշական հավաքականում ։
Լորյան
2009 թվականի հունիսի 16-ին նա տեղափոխվեց Լիգա 1-ի «Լորյան» ակումբ 1,7 միլիոն եվրոյի դիմաց, ստորագրեց 4 տարվա պայմանագիր։ Մրցաշրջանի ավարտից հետո նա 35 խաղերում հեղինակեց 3 գնդակ։ Գոլերից մեկը նա խփեց «Բորդոյի» դարպասը հանդիպման 11-րդ րոպեին, իսկ 15 րոպե անց հեռացվեց խաղադաշտից Մարուան Շամախի հետ պայքարում վերջին հույսի խախտման համար։ Այդ խաղում «Լորյանը» պարտվեց 4-1 հաշվով։
Արսենալ
2010 թվականի ամառային տրանսֆերային պատուհանի ժամանակ լուրեր տարածվեցին, որ Լորանով հեետաքրքրված է Լոնդոնի «Արսենալը», որը պատրաստ էր Լորյանին վճարել 8․45 միլիոն եվրո։ Հուլիսի 5-ին ֆրանսիական պարբերականներից մեկը հայտարարեց, որ նա մարզվում է «Արսենալի» երիտասարդական թիմում։ Հուլիսի 7-ին լոնդոնյան թիմը պաշտոնական առաջարկ կատարեց ։ Նոր թիմում նա ստացավ 6 համարի մարզաշապիկը Ֆիլիպ Սենդերոսի «Ֆուլհեմ» տեղափոխվելուց հետո։ Արսենալի մարզիչ Արսեն Վենգերը ասաց, որ Լորանն իրենց պետք է հատկապես իր հասակի համար։ Նա դեբյուտը նշեց «Բարնետ ՖԱ»-ի դեմ ընկերական խաղում։ Պաշտոնական առաջին խաղն անցկացրեց 1 ամիս անց «Լիվերպուլի» դեմ խաղում ։ Խաղի ընթացքում նա ստացավ 2 դեղին քարտ և հեռացվեց խաղադաշտից։ Նա բախվեց «Լիվերպուլի» աջ պաշտպան Ջո Քոուլի հետ և որակազրկվեց 3 խաղով։ Խաղն ավարտվեց 1-1 հաշվով։ Առաջին գնդակը հեղինակեց սեպտեմբերի 11-ին «Բոլտոնի» հետ խաղում, խաղն էլ ավարտվեց 4-1 հաշվով ։ Եվրագավաթում դեբյուտը նշեց «Բրագայի» դեմ խաղում, որտեղ «Արսենալը» հաղթեց 6-0 հաշվով։ Անգլիայի լիգայի գավաթի «Նյուքասլի» դեմ խաղում նա թիմին փրկեց վերահաս գոլից՝ հարձակվող Նեյլ Ռենջերի հարվածը կասեցնելով Վոյցեխ Շեսնիի սխալից հետո։ Իսկ հետո գոլային փախանցում կատարեց Թեո Ուոլկոտին։
Ամբողջ առաջին խաղաշրջանի ընթացքում նա հարմարվեց թիմի խաղայի պլանին։ 2011/12 մրցաշրջանում Պեր Մերտեզակերի անհաջող խաղից հետո նա դարձավ հիմնական կազմի խաղացող։ Նա խաղեր անցկացրեց նաև եզրային պաշտպանի դիրքում։ Թոմաս Վերմալենի և Պեր Մերտեզակերի վնասվածքից հետո նա, բազմաթիվ խաղեր անցկացնելով թիմի հիմնական կազմում, ցույց տվեց բարձրակարգ խաղ։ Այդ տարվա հարցման արդյունքներում նա 4-րդ լավագույն խաղացողն էր Արսենալի կազմում։ 2012 թվականի հուլիսի 24-ին չնայած «Բարսելոնայի» հետաքրքրվածությանը՝ նա պայմանագիր ստորագրեց «Արսենալի» հետ։ Հաջորդ առաջնության 5-րդ տուրում նա «Մանչեսթեր Սիթիի» դեմ խաղում հեղինակեց կարևոր գնդակ, և խաղն ավարտվեց ոչ-ոքի։
Հավաքական
Լորանը հավաքական հրավիրվեց 26 տարեկան հասակում, երբ ստացավ Ֆրանսիայի քաղաքացիություն և ստացավ ֆրանսիական ազգանուն։ Նա ուներ լեհական արմատներ, նրա պապը լեհ էր, բայց ամուսնացել էր Ֆրանսիայում, և նրա հայրը ծնվել էր Ֆրանսիայում, այդ իսկ պատճառով նա լեհերեն չէր խոսում։
2011 թվականի փետրվարի 3-ին նա հրավիրվեց ազգային հավաքական և հայտավորվեց Բրազիլիայի դեմ ընկերական խաղում։ Սակայն ամբողջ խաղն անցկացրեց պահեստայինների նստարանին։ Առաջին խաղն անցկացրեց ԱՄՆ-ի դեմ խաղում 2011 թվականի նոյեմբերի 11-ին, որտեղ Ֆրանսիան հաղթեց 1-0 հաշվով։
Ձեռքբերումներ
Արսենալ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2016-ի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:2018 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության մասնակիցներ
Թոքեր
Թոքեր (pulmo, πνεύμων), մարդու, բոլոր կաթնասունների, թռչունների, սողունների, երկկենցաղների մեծ մասի և որոշ ձկների շնչառության օրգան։ Հիմնական ֆունկցիան գազափոխանակությունն է թոքաբշտիկներում պարունակվող օդի և թոքային զարկերակով հոսող արյան միջև։
Մարդու թոքեր
Մարդու թոքերը շնչառության զույգ օրգաններ են, որ տեղակայված են կրծքի խոռոչում՝ ստոծանու համապատասխան գմբեթների վրա՝ սրտից, արյան խոշոր անոթներից և միջնորմի օրգաններից աջ ու ձախ՝ պարփակված կրծքամզային պարկերի մեջ։ Թոքերը կիսակոնաձև են, գագաթով՝ ուղղված վեր, իսկ հիմքով՝ վար, ունեն 3 մակերևույթ. առաջինը կողերին հպվող ուռուցիկ մակերևույթն է, դարձած է դեպի միջնորմը, երկրորդը ստորին գոգն է, որը կիպ հպվում է ստոծանուն, երրորդը միջային մակերևույթն է, որի վրա կա ռոմբաձև կամ օվալաձև մի փոս՝ թոքի դրունքը, որով անցնում են թոքի արմատը կազմող գլխավոր բրոնխը, թոքային զարկերակը, թոքային երկու երակները, ավշային անոթները և նյարդերը։ Թոքերի միջև գտնվող բոլոր օրգանները (սիրտ, աորտա և մի շարք այլ արյունատար անոթներ, շնչափողը և գլխավոր բրոնխները, կերակրափողը, ուրցագեղձը, նյարդեր, ավշային հանգույցներ և ծորաններ), կազմում են միջնաորմը (mediastinum)։
Աջ թոքն ավելի լայն է ու կարճ և 2 ակոսներով բաժանվում է վերին, միջին ու ստորին, իսկ ձախը՝ 1 ակոսով՝ վերին և ստորին բլթերի։ Գլխավոր բրոնխը թոքի դրունքում բաժանվում է բլթային բրոնխների, որոնք, թոքանյութի մեջ ծառանման ճյուղավորվելով, հաջորդաբար բաժանվում են հատվածային, բլթակային, ապա՝ ավելի փոքր տրամաչափերի սահմանային և շնչառական բրոնխիոլների։ Վերջիններս առաջացնում են 2 կամ 3 թոքաբշտիկային պարկիկներ, որոնց նուրբ պատերի արտափքումները կոչվում են թոքաբշտիկներ։ Թոքային զարկերակի և երակների ճյուղերն իրենց ընթացքով ուղեկցում են բրոնխներին և բրոնխիոլներին։ Թոքերը նյարդավորվում են թափառող նյարդի և սիմպաթիկ ցողունի ճյուղերից կազմված թոքային հյուսակով։
Բլթի ներսում թոքը կազմված է 25 մմ երկարությամբ և 15 մմ լայնությամբ բրգաձև մասերից, որոնց հիմքը ուղղված է դեպի մակերևույթ։ Բլթի գագաթում գտնվում է բրոնխը, որը շարունակական բաժանումով ստեղծում է նրա մեջ 18-20 եզրային բրոնխիոզ։ Դրանցից յուրաքանչյուրը վերջանում է թոքերի ֆունկցիոնալ կառուցվածքի մասերով՝ ացինուսներով։ Ացինուսը կազմված է 20-50 փոքրիկ բրոնխիոլներից, որոնք բաժանվում են թոքաբշտերի ծորանների, որոնց պատերը խիտ պատված են թոքաբշտերով։ Ամեն մի թոքաբշտային ծորան անցնում է վերջնաբաժիններ՝ երկու թոքաբշտային պարկերի։
Թոքաբշտերը կիսագնդաձև ուռուցիկ գոյացություններ են և կազմված են շարակցական թելային հյուսվածքից ու էլաստիկ թելերից։ Ծածկված են նրբագույն թոքաբշտային էպիթելով և պարուրված արյունատար մազանոթների խիտ ցանցով։ Թոքաբշտերում կատարվում է գազափոխանակություն արյան և մթնոլորտային օդի միջև։ Ընդ որում, թթվածինը և ածխաթթու գազը դիֆուզիայի ընթացքում անցնում են էրիթրոցիտների միջոցով մինչև թոքաբշտեր՝ հաղթահարելով թոքաբշտային էպիթելի, հիմնային թաղանթները և արյունատար մազանոթների պատերի ընդհանուր դիֆուզ սահմանը, որոնց հաստությունը 0,5 մկմ-ից մինչև 0,3 սմ է։ Թոքաբշտի տրամագիծը նորածնի մոտ 150 մկմ է, հասուն տարիքում հասնում է 208 միկրոմետրի, իսկ տարեցների մոտ՝ 300-350 միկրոմետրի։ Մեծահասակների մոտ թոքաբշտերի քանակը 600-700 միլիոն է, նորածին երեխայի մոտ՝ 30-ից մինչև 100 միլիոն։ Թոքաբշտերի ներքին մակերևույթի ընդհանուր մակերեսը արտաշնչման ու ներշնչման միջև ընկած ժամանակահատվածում տատանվում է 40 մ2 մինչև 120 մ2 սահմաններում (համեմատության համար, մարդու մաշկի մակերեսը 1,5-2,3 մ2 է)։
Այսպիսով, ավեոլներին օդը հասնում է շնչափողաբրոնխեալ ծառի միջոցով, որն սկսվում է գլխավոր շնչափողից և ճյուղավորվում գլխավոր բրոնխների, բլթային բրոնխների, բրոնխային ճյուղավորումների, միջբլթային, բլթային, ներբլթային բրոնխների։ Բրոնխներով անցնելով օդը մտնում է թոքերի շնչառական բաժին։
Տղամարդկանց աջ թոքի միջին բարձրությունը 27,1 սմ է, կանանց մոտ՝ 21,6 սմ, իսկ ձախինը՝ համապատասխանաբար 29,8 և 23 սմ։ Ըստ որոշ տվյալների՝ թոքի միջին զանգվածը կազմում է 374±14գ, իսկ առավելագույն զանգվածը՝ 470 գ ։ Ավելի մեծաքանակ մարդկանց մոտ կատարված այլ չափումների համաձայն՝ տղամարդու աջ թոքի միջին զանգվածը կազմում է 455 գ, կանանցը՝ 401 գ, տղամարդկանց ձախ թոքի միջին զանգվածը՝ 402 գ, կանանցը՝ 342 գ ։ Ընդհանուր տարողությունը տատանվում է 1290-4080 մլ և միջինը կազմում է 2680 մլ ։
Երեխաների թոքերի հյուսվածքը բաց վարդագույն է։ Մեծահասակների մոտ թոքերի հյուսվածքի գույնը գնալով մգանում է ներշնչվող ածխի ու փոշու մասնիկների պատճառով, որոնք կուտակվում են թոքերի հիմքի շարակցական հյուսվածքի վրա։
Թոքերն առատորեն հագեցած են զգայական, վեգետատիվ նյարդերով և ավշային անոթներոց։
Օնտոգենեզ և զարգացում
Մարդու թոքերը ձևավորվում են ներարգանդային զարգացման երրորդ շաբաթվա ընթացքում։ Չորրորդ շաբաթում հայտնվում են երկու բրոնխաթոքային բողբոջները, որոնք համապատասխանաբար վերածվում են բրոնխների և թոքերի։ Բրոնխիալ ծառը ձևավորվում է հինգերորդ շաբաթից մինջև չորրորդ ամիսը։ Չորրորդից հինգերորդ ամիսներում ձևավորվում են շնչառական բրոնխիոլները, հայտնվում են առաջին թոքաբշտերը և ձևավորվում են ացինուսները։ Ծննդյան պահին բլթերի, բաժինների քանակը նույնն է, ինչ հասուն մարդու մոտ։
Այնուամենայնիվ, թոքերի զարգացումը շարունակվում է նաև ծնվելուց հետո։ Կյանքի առաջին տարվա ընթացքում բրոնխիալ ծառը մեծանում է մեկուկեսից երկու անգամ։ Ինտենսիվ աճի հաջորդ ժամանակահատվածը համապատասղանում է սեռական հասունացման ժամանակահատվածին։ Թոքաբշտային նոր ճյուղավորումների ձևավորումը ավարտվում է յոթից ինը տարեկանում, իսկ թոքաբշտերինը՝ տասնհիգից քսանհինգ տարեկանում։ Քսան տարեկան հասակում թոքերի ծավալը գերազանցում է նորածնի թոքերի ծավալը քսան անգամ։ Հիսուն տարեկանից հետո սկսում է թոքերի աստիճանական ինվոլյուցիան՝ ռեդուկցիան, որը ավելի է արագանում յոթանասուն տարեկանից հետո։
Գրականություն
Կատեգորիա:Թոքեր Կատեգորիա:Շնչառական համակարգ
Իսետ (այլ կիրառումներ)
Իսետ, կարող է վերաբերել՝
Ուկրաինայի Գերագույն ռադա
Ուկրաինայի Գերագույն ռադա (Верховна Рада України, բառացի՝ Ուկրաինայի Գերագույն խորհուրդ), Ուկրաինայի միապալատ խորհրդարան, որը բաղկացած է 450 ժողովրդական պատգամավորներից, և պետության իշխանության միակ օրենսդիր մարմինը։
Իսլա Մայոր (այլ կիրառումներ)
Իսլա Մայոր, կարող է վերաբերել՝
Ուկրաինայի Գերագույն ռադա
Ուկրաինայի 9-րդ գումարման Գերագույն ռադան իր աշխատանքն սկսել է 2019 թվականի օգոստոսի 29-ին։ 2019 թվականի նախագահական ընտրություններում Զելենսկիի հաղթանակից և նրա երդման արարողությունից հետո նախորդ 8-րդ գումարման Գերագույն Ռադան լուծարվել է, խորհրդարանական ընտրություններն անցկացվել են 2019 թվականի հուլիսի 21-ին։
Գերագույն ռադան ձևավորում է երկրի կառավարությունը՝ նախարարների կաբինետը, և վերահսկողություն իրականացնում նրա գործունեության նկատմամբ։
Անվանում
Ուկրաինական լեզվից թարգմանաբար «ռադա» անվանումը նշանակում է «խորհուրդ» (радитися - «խորհրդակցել»)։ Խորհրդային ժամանակներում Ուկրաինայի ԽՍՀ բարձրագույն օրենսդիր մարմնի անունը թարգմանվել է որպես Գերագույն խորհուրդ։ 1991 թվականի օգոստոսին անկախություն ձեռք բերելուց հետո տարածվել է Գերագույն ռադա անունը՝ առանց թարգմանության։ 1996 թվականի հունիսի 28-ին Ուկրաինայի Սահմանադրության ընդունումից հետո Ուկրաինայի խորհրդարանի անվանումը պաշտոնապես թարգմանվել է որպես Ուկրաինայի Գերագույն ռադա։
Կազմ և ձևավորման կարգ
Գերագույն ռադայի կազմում ընդգրկված է 450 պատգամավոր, որոնք ընտրվում են 5 տարի ժամկետով՝ գաղտնի քվեարկության միջոցով համընդհանուր, ուղիղ և հավասար ընտրական իրավունքի հիման վրա։ Գերագույն ռադայի լիազորության համար պետք է ընտրվեն նրա սահմանադրական կազմի առնվազն երկու երրորդը (այսինքն՝ 300 ժողովրդական պատգամավորներ)։ Պատգամավոր կարող է ընտրվել 21 տարեկանից ոչ պակաս Ուկրաինայի քաղաքացին, որն ունի ձայնի իրավունք, վերջին 5 տարիների ընթացքում ապրել Է Ուկրաինայի տարածքում և դատվածություն չունի։ Ժողովրդական պատգամավորներն իրենց լիազորություններն իրականացնում են մշտական հիմունքներով և չեն կարող ունենալ որևէ այլ ներկայացուցչական մանդատ, գտնվել պետական ծառայության մեջ կամ զբաղեցնել որևէ այլ վճարովի պաշտոններ կամ վարել ձեռնարկատիրական գործունեություն (բացառություն է դասախոսական, գիտական և ստեղծագործական աշխատանքը)։
Ազգային ժողովի հերթական ընտրություններն անցկացվում են Սահմանադրության համաձայն, հինգերորդ տարվա հոկտեմբերի վերջին կիրակի օրը։
Արտահերթ ընտրություններ
Խորհրդարանը լուծարելու հնարավորությունը վերը նշված դեպքերում նախագահի իրավունքն է, բայց ոչ պարտականություն։ Լուծարելու մասին որոշում ընդունելուց առաջ Երկրի ղեկավարը պարտավոր է խորհրդակցություններ անցկացնել խորհրդարանի խոսնակի և նրա տեղակալների, ինչպես նաև պատգամավորական խմբակցությունների ղեկավարների հետ։
Ժողովրդական պատգամավորի երդում
Պաշտոնն ստանձնելուց առաջ ժողովրդական պատգամավորները Գերագույն Ռադայի և ուկրաինացի ժողովրդի առջև տալիս ես հետևյալ երդումը (երդումից հրաժարվելը հանգեցնում է մանդատի կորստի)
Հավատարմության երդում եմ տալիս Ուկրաինային։ Պարտավորվում եմ իմ բոլոր գործողություններով պաշտպանել Ուկրաինայի ինքնիշխանությունն ու անկախությունը, հոգ տանել ուկրաինացի ժողովրդի հայրենիքի ու բարեկեցության մասին։ Երդվում եմ հավատարիմ մնալ Ուկրաինայի Սահմանադրությանը և Ուկրաինայի օրենքներին, կատարել իմ պարտականությունները՝ ի շահ բոլոր հայրենակիցների։
Գերագույն ռադայի սահմանադրական լիազորություններ
Գերագույն Ռադայի լիազորությունները զգալիորեն ընդլայնվել են 2004 թվականի սահմանադրական բարեփոխումից հետո։ Երկրի հիմնական օրենքի համապատասխան փոփոխությունները չեղյալ են հայտարարվել 2010 թվականին Ուկրաինայի Սահմանադրական դատարանի կողմից, սակայն 2014 թվականի փետրվարին Գերագույն ռադան համարվել է գործող։ 2016 թվականին Սահմանադրությունում դատական համակարգին վերաբերող փոփոխություններ են կատարվել։
Ուկրաինայի Սահմանադրության համաձայն՝ Գերագույն ռադան պետության օրենսդիր իշխանության միակ մարմինն է։ Նրա հիմնական խնդիրներն են օրենքների ընդունումը, ինչպես նաև գործադիր իշխանության գործունեության ձևավորումը և վերահսկողությունը՝ ի դեմս Ուկրաինայի նախարարների գրասենյակի։
Գերագույն ռադայի լիազորությունների շարքին են դասվում, մասնավորապես․
Հարաբերություններ Ուկրաինայի նախարարների գրասենյակի հետ
Ուկրաինայի Սահմանադրության գործող կարգի համաձայն՝ Գերագույն ռադան առանցքային դեր է խաղում Ուկրաինայի կառավարության ձևավորման գործընթացում։ Հենց խորհրդարանի իրավասությանն է պատկանում վարչապետի նշանակումը։ Տվյալ նշանակումը կատարվում է ֆորմալ առումով՝ նախագահի ներկայացմամբ, սակայն պետության ղեկավարը տվյալ ներկայացումն իրականացնելիս պարտավոր է ընդունել պատգամավորական խմբակցությունների կոալիցիայի առաջարկած թեկնածությունը, որի մեջ մտնում Է Գերագույն ռադայի պատգամավորների մեծամասնությունը։ Նախագահը չի կարող քաղաքական նկատառումներով մերժել կոալիցիայից թեկնածությունը, այլ միայն այն դեպքում, եթե խախտվել են Ուկրաինայի Սահմանադրությամբ և օրենսդրությամբ սահմանված պայմանները, կամ առաջարկված թեկնածությունը չի համապատասխանում օրենսդրությամբ սահմանված կառավարության պահանջներին․
Հարաբերություններ Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության հետ
Ուկրաինայի Սահմանադրության համաձայն՝ Ուկրաինայի խորհրդարանի լիազորությունները պատկանում են
Աշխատանքի կարգ
Գերագույն ռադան նստաշրջանով է աշխատում։ Գերագույն ռադայի՝ որպես կոլեգիալ մարմնի որոշումներն ընդունվում են բացառապես նրա լիագումար նիստերում քվեարկության միջոցով։ Գերագույն ռադայի պատգամավորները պարտավոր են անձամբ մասնակցել քվեարկություններին և իրավունք չունեն իրենց ձայնը պատվիրակելու որևէ մեկին։
«Ռադա» համակարգ
Ժողովրդական պատգամավորների աշխատանքի համար օգտագործվում է «Ռադա» տեղեկատվական-վերլուծական համակարգը, որը բաղկացած է նաև անվանական էլեկտրոնային քվեարկության համակարգից ։
Ուկրաինայի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի մաթեմատիկական մեքենաների և համակարգերի պրոբլեմների ինստիտուտի կողմից մշակվել և ներդրվել են ժողովրդական պատգամավորների օրինաստեղծ գործունեության տեղեկատվական մի քանի աջակցող համակարգեր («Ռադա-1», «Ռադա-2», «Ռադա-3»).
«Ռադա-1» համակարգն առաջին անգամ աշխատել է 1990 թվականի մայիսի 15-ին Ուկրաինական ԽՍՀ խորհրդարանում ։ «Ռադա-2» համակարգի կիրառումը սկսվել է 1993 թվականի.աշնանը, երբ պատգամավորները սկսել են օգտագործել խոսափողեր, որոնք ներդրված են աշխատավայրերի պուլտերներում։ «Ռադա-3»-ն աշխատանքը սկսել է 2002 թվականի սեպտեմբերի 3-ին, և պատգամավորական վահանակներում հայտնվել են էկրաններ ։
«Ռադա-3» համակարգը, ի թիվս այլ բաների, կատարում է քվեարկության ուղեկցման, պատգամավորի ելույթի ուղեկցման, աշխատավայրում պատգամավորի տեղեկատվական սպասարկման և գործունեության վերահսկողության գործառույթներ ։
Համակարգը ձայներ է ընդունում միայն ժամանակի մեկնարկից հետո։ Ընդ որում, պատգամավորը կարող է սեղմել ցանկացած կոճակ («կողմ», «դեմ», «ձեռնպահ»), բայց որպես լուծում արձանագրվում է միայն այն կոճակը, որը վերջինն է սեղմել ։
Քննադատություն
Գերագույն ռադայի աշխատանքի սուր թերություններից արևմտյան հետազոտողները մատնանշում են կոռուպցիայի բարձր մակարդակը։ Նրանց կարծիքով Ուկրաինայի Գերագույն ռադան տխրահռչակ համբավ է ձեռք բերել ամենատարբեր ուժերի բիզնես-շահերի լոբբինգով, որոնք գիտակցաբար խոչընդոտում են օրենսդրության մշակմանը, որը նպաստում է տնտեսական կառավարման ընթացակարգերի պարզեցմանը ։
Կազարինկա (գյուղ, Պոչինկովսկի շրջան)
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Պոչինկովսկի շրջանի բնակավայրեր
Ուկրաինայի Գերագույն ռադա
Խորհրդարանի շենք
Գերագույն Ռադան նիստ է գումարում Ուկրաինայի Գերագույն խորհրդի տանը՝ Կիևում ստալինյան նեոկլասիկայի ոճով շենքում։ Այն հարևան է 18-րդ դարի Ելիզավետայի բարոկկոյի հուշարձան Մարինոյի պալատի հետ, որը Ուկրաինայի նախագահի արարողակարգային նստավայրն է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի կառավարություն Կատեգորիա:Խորհրդարաններ ըստ երկրի Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքականություն
Ծովք (այլ կիրառումներ)
Ծովք կարող է վերաբերել՝
Կոլգու
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Կուուսալու շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Իսկիտիմ (այլ կիրառումներ)
Իսկիտիմ, կարող է վերաբերել՝
Իսկովեցկի գյուղական խորհուրդ (այլ կիրառումներ)
Իսկովեցկի գյուղական խորհուրդ, կարող է վերաբերել՝
Ռակովնիկ
Ռակովնիկ (Rakovník), քաղաք Չեխիայի արևմուտքում՝ Կենտրոնաչեխական երկրամասում։ Հանդիսանում է Ռակովնիկի շրջանի վարչական կենտրոնը։
Բնակչությունը կազմում է 16 611 հազար մարդ (2012 թվական)։ Տեղակայված է Պրահայից 50 կմ դեպի արևմուտք՝ ծովի մակարդակից 350 մ բարձրության վրա։ Երկաթուղային հանգույց է։
Տնտեսություն
Քաղաքի տնտեսության հիմքը կազմում է խեցեգործական գործարանը (սալիկների արտադրություն)։ Քաղաքում կա գարեջրի գործարան, որ հիմնադրվել է 1454 թվականին և արտադրում է Bakalář ապրանքանիշի գարեջուր։ Այդ ապրանքանիշը ամենահինն է Չեխիայում ։
Տեսարժան վայրեր
Քաղաքում պահպանվել են հին գոթական դարպասներ (XV դարի 70-ական թվականներ), կաթոլիկական եկեղեցի։ Գործում է քաղաքային թանգարան։ Ամեն տարի անցկացվում է վոկալ երաժշտության «Rakovnik of Urnan Brothers» փառատոն։
Ռակովնիկի մոտ է գտնվում Կրշիվոկլատ ամրոցը (XV դարի վերջ)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Չեխիայի քաղաքներ
Իսկուշ (այլ կիրառումներ)
Իսկուշ, կարող է վերաբերել՝
Հարազատ արյուն
«Հարազատ արյուն» («Родная кровь»), խորհրդային սև-սպիտակ ֆիլմ, որ ստեղծվել է «Լենֆիլմ» կինոստուդիայում 1963 թվականին ռեժիսոր Միխայիլ Երշովի կողմից Ֆեոդոր Կնորրեի համանուն վիպակի հիման վրա։
Ֆիլմի նկարահանումներն անցկացվել են Ռուսաստանի Յարոսլավլի մարզի Միշկին քաղաքում։
Սյուժե
Ֆիլմի գործողություններն սկսվում են Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ։ Անձրևային, ամպամած մի օր տանկիստ Վլադիմիրը, որ հոսպիտալից վերադառնում է տուն, գետացման մոտ ծանոթանում է մի կնոջ՝ լաստավար Սոնյայի հետ, որը միայնակ դաստիարակում էր երեք երեխաների։ Պատահական ծանոթությունը վերաճում է մեծ սիրո։
Զորացրվելուց հետո Վլադիմիրը վերադառնում է Սոնյայի ու նրա երեխաների մոտ։ Բայց երջանկությունը երկար չի տևում։ Սոնյան հիվանդանում է ու մահանում վիրահատության սեղանին։ Որոշ ժամանա անց Վլադիմիրի տանը հայտնվում է Սոնյայի երեխաների հարազատ հայրը։ Նա փորձում է երեխաներին համոզել, որ նրանք իր հետ տեղափոխվեն նոր տուն։ Նրա հետ գնում է միայն կրտսեր որդին, իսկ ավագ երեխաները մնում են Վլադիմիրի հետ, որին համարում են իրենց իսկական հայրը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մելոդրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:1963 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր Հայրենական մեծ պատերազմի մասին Կատեգորիա:«Լենֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային սև-սպիտակ ֆիլմեր
Սուսերամարտն ամառային II Օլիմպիական խաղերում — ռապիրա վարպետների միջև
Ամառային II Օլիմպիական խաղերում սուսերամարտի տղամարդկանց՝ վարպետների միջև ռապիրայի մրցումներն անցկացվել են մայիսի 22-ից 25-ը և 27-ից 28-ը։ Մասնակցել են 7 երկրների 59 մարզիկ։
Ջավախի (Դմանիսի շրջան)
Ջավախի (ჯავახი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Քվեմո Քարթլիի մարզի Դմանիսի շրջանում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Դմանիսի շրջան
Կապիտանովկա (քաղաքատիպ ավան, Ուկրաինա)
Կապիտանովկա (Капітанівка), քաղաքատիպ ավան Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Նովոմիրգորոդի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կապիտանովկա քաղաքատիպ ավանում բնակվում էր 2 890 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 32,07 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Նովոմիրգորոդի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքատիպ ավաններ