cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Աշ-Մաթ
Աշ-Մաթ, Աշոտ Բեգլարի Մաթևոսյան (1904, դեկտեմբերի 10 (դեկտեմբերի 23), գյուղ Շուլավեր, Վրաստան - 1974, հունվարի 12, Լենինական), հայ դերասան, ռեժիսոր։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ։
Կենսագրություն
1940 թվականին ավարտել է Մոսկվայի հայկական դրամատիակական ստուդիան։ 1923 թվականից՝ Թիֆլիսի Պետրոս Ադամյանի անվան հայկական դրամատիկական թատրոնի դերասան։ 1922 թվականին մասնակցել է ՀԽՍՀ Քաղլուսվարի շրջիկ, 1931 թվականին՝ Կիրովականի դրամատիկական (1931-1940 թվականներին՝ ղեկավար) թատրոնների կազմակերպմանը, 1940-1961 թվականներին ղեկավարել է Արտաշատի, Կամոյի, Դիլիջանի, Ալավերդու և այլ շրջանային թատրոններ, 1961 թվականից՝ Լենինականի դրամատիկական թատրոնի ռեժիսոր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ Կատեգորիա:ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ Կատեգորիա:Շուլավեր գյուղում ծնվածներ Կատեգորիա:Գյումրի քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ
Քսենյա Պետրովա
Քսենյա Սեմյոնովնա Պետրովա, էրզիացի բանաստեղծուհի, գրող, դրամատուրգ, մանկավարժ։
Կենսագրություն
Քսենյա Սեմյոնովնա Պետրովան ծնվել է 1892 թվականին Սամարայի նահանգի Բուգուռուսլան քաղաքում՝ անհող բատրակի ընտանիքում։ Դպրոցում նրան հաջողվել է սովորել ընդամենը երեք ամիս և գրագիտություն ստացել է ինքնաուսուցման կարգով։ 1919 թվականին էքստեռն կարգով հանձնելով ուսուցչի կոչման քննությունները՝ դասավանդել է դպրոցում, ակտիվորեն մասնակցել մեծահասակների շրջանում անգրագիտության վերացմանը։ Քաղաքացիական պատերազմի տարիներին Բուգուռուսլան գավառում մարտնչել է սպիտակգվարդիականների և չեխոսլովակյան ապստամբների դեմ և ծանր վիրավորվել։
1920 թվականին եղել է Բուգուռուսլան գավառի ժողովրդական կրթության բաժնի վարիչը։ 1921 թվականին իրականացրել է մշակութա-լուսավորչական աշխատանքներ Մոսկվայի գլխավոր քաղաքական լուսավորության մորդովական բաժնում, միաժամանակ համարվել է Ազգային Ժողկոմի հրահանգիչ։ 1923 թվականին վերադառնալով Սամարայի նահանգ՝ աշխատել է որպես Ստարո-Բուրյանսկի շրջանի Բինարադկա գյուղի յոթամյա դպրոցի վարիչ։ 1926-1932 թվականներին մայրենի լեզու է դասավանդել Մալո Տոլկայսկի մանկավարժական տեխնիկումում։ Այդ տարիներին եղել է դրամատիկական խմբակի և ուսանողական ինքնագործ թատրոնի ղեկավարը։ Բուգուռուսլանի գավառը վաղուց եղել է էրզյան ազգային մշակույթի և գրականության ձևավորման կարևոր կենտրոններից մեկը  ։
Այդ ժամանակների Մորդովիայի բազմաթիվ էրզյան երիտասարդ գրողների, բանաստեղծների և մշակույթի գործիչների կայացման գործում մանկավարժական անձնվեր գործունեությամբ իր մասնակցությունն է ունեցել նաև Քսենյա Պետրովան։ 1932 թվականին տեղափոխվել է Սարանսկ, մայրենի լեզու և գրականություն դասավանդել Կոմվուզում և խորհրդային կուսակցական դպրոցում, կատարել գիտահետազոտական աշխատանքներ։
1936-1942 թվականներին աշխատել է Կույբիշևի մարզի Կլյավլինսկի շրջանի Ստարիե Սոսնա գյուղում` որպես ուսուցիչ։ Գրական գործունեությունը սկսել է բանաստեղծություններ և պիեսներ գրելով (1926):
Bellyache (երգ, Բիլլի Այլիշ)
«Bellyache» (անգլ. թարգմանաբար` «Փորացավ»), ամերիկացի երգչուհի Բիլլի Այլիշի երգը, որը թողարկվել է 2017 թվականի փետրվարի 24-ին, որպես նրա դեբյուտային` Don’t Smile at Me (2017) մինի ալբոմի սինգլ։ Երգը գրվել է Այլիշի և նրա ավագ եղբոր` Ֆինիս Օ'Քոնելի կողմից, վերջինս նաև պրոդյուսերն է ։
Քսենյա Պետրովա
Մահ
Քսենյա Պետրովան մահացել է 1942 թվականին։ Թաղված է Կույբիշևի մարզի Կլյավլինսկի շրջանի Ստարիե Սոսնա գյուղում։
Bellyache (երգ, Բիլլի Այլիշ)
Պատմություն
2017 թվականի մարտի 23-ին, Billboard-ին տված հարցազրույցում Այլիշը ասել է, որ
Քսենյա Պետրովա
Աշխատություններ
1926 թվականին «Якстере теште» («Կարմիր աստղ») թերթում լույս է տեսնում «Оля» («Ազատություն») բանաստեղծությունը։ Հետագա տարիներին բանաստեղծությունները լույս են տեսնում «Սյատկո» ամսագրում։ 1932 թվականին այդ ամսագրում լույս է տեսնում «Гайги вирь» («Զրնգուն անտառը») բանաստեղծությունը։ Բանաստեղծական գործերն աչքի էին ընկնում արդիականությամբ և հրատապությամբ, բայց դրանք կատարյալ չէին արվեստի առումով, այդ իսկ պատճառով էլ 20-30-ական թվականների մորդովական պոեզիայում վառ հետքեր չեն թողել։
Bellyache (երգ, Բիլլի Այլիշ)
Պատմություն
«Դա իսկապես զվարճալի է, դնել քեզ մի կերպարի դերում, որտեղ դուք սովորաբար չեք եղել։ Պետք չէ մեկին սիրել, որպեսզի մեկին սիրելու մասին երգ գրել։ Ձեզ պետք չէ ատել մեկին, որպեսզի ինչ որ մեկին ատելու մասին երգ գրեք։ Ձեզ պետք չէ մեկին սպանել, որպեսզի մեկին սպանելու մասին երգ գրեք։ Ես չեմ պատրաստվում մարդկանց սպանել, այդ իսկ պատճառով ես ուրիշ կերպար կդառնամ» :
Քսենյա Պետրովա
Աշխատություններ
Պետրովայի իրական կոչումը դրամատուրգիան էր։ Նրա բազմաթիվ պիեսներից հատկապես գեղարվեստական մեծ արժեք է ներկայացնում «1921 թվական» դրաման, որը պատմում է Պովոլժիեում նոր կյանքի կառուցման դժվարությունների, սովի և ավերածությունների մասին։ 1933 թվականին «Սյատկո» ամսագրում տպագրվում է «Кода сынь глушасть» («Ինչպես էին նրանց ծաղրում») պիեսը, որը նվիրված է Մորդովիայի բնակչության մասնակցությանը 1905-1907 թվականների հեղափոխությանը։ «Кизэнь ве» («Ամառային գիշեր» ) դրամայի սյուժեի հիմքում ընկած են Սամարայի նահանգում քաղաքացիական պատերազմի իրադարձությունները։
Bellyache (երգ, Բիլլի Այլիշ)
Գրախոսություն
Ընդհանուր առմամբ, երաժշտական փորձագետների և տեսաբանների կողմից ստեղծագործությունը դրական կարծիքներ է ստացել։ Idolator-ից Մայք Ուեսը այն անվանել է` «չարագուշակ սինթի հիմն, որը, դրականորեն, զայրույթ և հիասթափություն է առաջացնում» ։ Elle ամսագրից Էստել Տանը նշել է, որ երգը «կատակ է վատ որոշումների մասին» ։ Pigeons and Planes-ից Ջեյքոբ Մուռը նշել է, որ երգը «ինտրիգ է ցուցադրում, որը մեծապես կապված է նրա հետ, որ երգը սպանության մասին է» ։
Քսենյա Պետրովա
Աշխատություններ
Դրամատիկական տաղանդն առավել մեծ ուժով է դրսևորվում «Ташто койсэ» («Հին ձևով», 1932) պիեսում։ Իր ժանրով այն համարվում է սոցիալ- կենցաղային դրամա, որտեղ հեղինակը բացահայտում է այն խնդիրների խորը սոցիալական իմաստը, որոնք բնորոշ են մինչհեղափոխական Ռուսաստանին։
Bellyache (երգ, Բիլլի Այլիշ)
Երաժշտական տեսահոլովակ
Երաժշտական տեսահոլովակը թողարկվել է 2017 թվականի մարտի 22-ին։ Ռեժիսորները Miles-ը և AJ-ն են ։ Nylon ամսագրից Սիդնի Գոռը այսպես է նկարագրում երաժշտական տեսահոլովակը` «Նրա bellyache տեսահոլովակը ցույց է տալիս երգչուհուն, ով չի կարողանում դուրս գալ անապատային ճանապարհից։ Սկզբում տեսարանը անմեղ է թվում, երբ Այլիշը անձնական իրերով լցված փոքր, կարմիր ֆուրգոն է քաշ տալիս։ Շուտով մենք իմանում ենք, որ այն աղբի տոպրակներով է լցված, որոնց մեջ գումար կա։ Երբ գալիս է կրկներգի հատվածը, մենք զգում ենք, որ ստիպված ենք նրա հետ պարել` բարձր լեռնագագթների ֆոնի վրա և համարյա մոռանում ենք, որ ինչ որ կասկածելի բան է տեղի ունենում։ Սակայն տարօրինակ պարային հալյուցինացիան ավարտվում է, իսկ ճանապարհը անհայտ մի բանի է տանում։ Այսպիսով, ի՞նչ է այս ամենը նշանակում։ Ակնհայտ է, որ Այլիշին չի կարելի թերագնահատել» ։ Idolator-ից Մայք Վասսը նշել է, որ «Այլիշը ջղայն տեսք ունի, սակայն այստեղ, վառ գույների և սև զգացմունքների համադրությամբ, գաղտնի հումոր կա։ Ես հատկապես պարային հատվածն եմ հավանում» ։ Pigeons and Planes ամսագրից Ջեյքոբ Մուռը ասել է, որ տեսահոլովակը «վառ, չարաճճի և գրավիչ է» ։
Քսենյա Պետրովա
Նվաճումներ
Քսենյա Պետրովայի կողմից մշակված էրզյան լեզվի քերականությունը երկար տարիներ դասավանդվում էր էրզյան դպրոցներում։ 1938 թվականից Գրողների միության անդամ է։
Bellyache (երգ, Բիլլի Այլիշ)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Երգեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:2017 երգեր Կատեգորիա:Բիլլի Այլիշի երգեր Կատեգորիա:Բիլլի Այլիշի գրած երգեր Կատեգորիա:Ֆինիս Օ'Քոնելի գրած երգեր Կատեգորիա:Ֆինիս Օ'Քոնելի պրոդյուսերավորած երգեր
Քսենյա Պետրովա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էրզիացի գրողներ Կատեգորիա:Խորհրդային դրամատուրգներ Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծուհիներ Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ Կատեգորիա:Խորհրդային մանկավարժներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Սամանթա Մորթոն
Սամանթա Մորթոն (Samantha Morton, ), անգլիացի դերասանուհի։ Արժանացել է «Ոսկե գլոբուս» մրցանակի և երկու անգամ առաջադրվել է «Օսկար» մրցանակաբաշխության հաղթողի թեկնածու։ Առավել հայտնի է «Քաղցր և նողկալի», «Առանձնահատուկ կարծիք» և «Ամերիկայում» ֆիլմերից։
Մանկությունը
Սամանթա Մորթոնը ծնվել է 1977 թվականի մարտի 13-ին Նոթինգեմ քաղաքում՝ գործարանի աշխատողներ Փամելի և Փիթեր Մորթոնների ընտանիքում, ովքեր նաև բանաստեղծ և Սոցիալիստական աշխատավորական կուսակցության անդամ էին։ 1979 թվականին, երբ Սամանթան երեք տարեկան էր, նրա ծնողները ամուսնալուծվեցին, մայրը հեռացավ իր նոր ամուսնու հետ, իսկ երեխաները մնացին հոր մոտ։ Բաժանումից հետո Սամանթան հոր, քրոջ և եղբոր հետ տեղափոխվեց նոր բնակարան, բայց երեխաների ճակատագիրը հորը չէր հետաքրքրում, և երեխաները մեծացան առանց ծնողական խնամքի՝ մանկատներում և խնամատար տներում։ Սամանթան իր մանկության մասին ասել է՝.Իմ խնամատար մայրը մահացել է և ես կապ չեմ պահում իմ իսկական ծնողների հետ։ Ես գիտեմ, թե ով են նրանք։ Այդ դեպքերը ինձ չեն վշտացնում, պարզապես այդպես ստացվեց։ Ոչինչ փոխել հնարավոր չէ։ Ես չեմ տառապելու իմ մանկության համար ամբողջ կյանքում։
Մանուկ հասակում՝ յոթ տարեկանից սկսած, Սամանթան սիրում էր խաղալ իր իսկ բեմադրած փոքրիկ պիեսներում։ Տասներեք տարեկանում դպրոցի՝ դերասանական վարպետության ուսուցչի խորհրդով Սամանթան թողնում է դպրոցը և տեղափոխվում Central Junior Television Workshop մանկական դերասանական դպրոց։ Առաջին աշխատած գումարով նա իր համար բնակարան է գնում և դառնում բացարձակապես ինքնուրույն։
Հասուն կյանք
2000 թվականի փետրվարին ծնվում է Սամանթա Մորթոնի առաջին դուստրը․ հայրը դերասան Չարլի Կրիդ֊Մայլզն էր, ումից դերասանուհին բաժանվել էր հղիության դեռ սկզբի ամիսներին։ Սամանթան ամուսնանում է կինոռեժիսոր Հարրի Հոլմի հետ, ում հետ ծանոթացել էր «The Victims» խմբի տեսահոլովակի նկարահանումների ժամանակ։ 2008 թվականի փետրվարի 4֊ին՝ 30 տարեկան հասակում, ծնվում է Սամանթայի երկրորդ դուստրը՝ Էդին, իսկ 2013 թվականին՝ երրորդ երեխան։ 2008 թվականի մարտին հարցազրույցում Սամանթան պատմել է, որ 2006 թվականին նա ստացել է հարված գլխին, որի արդյունքում ունեցել է տեսողության թեթևակի կորուստ։ Հարվածից հետո շարունակվել են երկարաժամկետ բուժումները, որի արդյունքում Սամանթան ստիպված էր կրկին խոսել և քայլել սովորել։ Այդ մասին դերասանուհին գաղտնի էր պահում, որովհետև մտածում էր, որ այն կարող է խանգարել իր դերասանական կարիերային։
Կարիերայի սկիզբը և աշխատանքը թատրոնում
Սամանթա Մորթոնը իր կարիերան սկսել է վաղ տարիքում։ Տասնչորս տարեկանում ստացել է իր առաջին դերը «Զինվոր» հեռուստասերիալում։ Տասնվեց տարեկանում տեղափոխվել է Լոնդոն և սովորել թագավորական թատրոնում։ Մորթոնի կարիերայում նշանավոր դեր է ունեցել անգլիական կրիմինալ «Պաշարում» ֆիլմը, որտեղ նա խաղացել է կրոնական պաշտամունքի զոհի դեր։ Դրան հետևեցին մի շարք փոքր դերերը հեռուստատեսությունում՝ «Ոսկե խումբ», «Պիկ գործունեություն», և վերջապես գլխավոր դեր «Ջեյն Էյր» (1997) մինիսերիալում։ Դերասանուհին այնպիսի մեծ տպավորություն է թողել Վուդի Ալենի վրա, որ նա Սամանթային հրավիրել է «Քաղցր և նողկալի» ֆիլմում գլխավոր դերը խաղալու։ Ֆիլմը հասել է մեծ հաջողությունների, իսկ Սամանթան իր դերի համար արժանացել է London Critics Circle Film Awards մրցանակին։ Հայտնի է, որ նախքան Վուդի Ալենի առաջարկը Սամանթան երբեք չէր լսել նրա մասին, որովհետև երբ փոքր էր ավելի շատ ստիպված էր լսել ռադիո, քան թե հաճախել կինոթատրոն։ 1999 թվականին Սամանթան զբաղված է եղել մի քանի նախագծերով։ Ամերիկյան «Հիսուսի որդին» փոքրբյուջետայիին ֆիլմում Սամանթան խաղացել է թմրամոլ Միշելի դերը։
2000-ական թվականներ
Դստեր ծնունդից հետո Սամանթան ժամանակավորապես դադարեցնում է կարիերան․ վերադառնում է աշխատանքին 2001 թվականին՝ նկարահանվելով «Դրախտ» ֆիլմում։ 2002 թվականին Սամանթան ստանում է British Independent Film Award մրցանակը «Մովերն Կալլեր» ֆիլմում կատարած դերի համար։ Սառայի կատարած դերը «Ամերիկայում» ֆիլմում նրան արժանացրել է «Օսկար»֊ի։ 2003 թվականի սեպտեմբերին էկրան է դուրս գալիս «Կոդ 46» դրաման, որի ռեժիսորը Մայքլ Ուինտերբոտոմն էր։ Սամանթա Մորթոնը խաղում էր Մարի Գոնսալեսի դերը։ Ֆիլմի պրեմիերան կատարվել է Վենետիկի կինոփառատոնում։ Սամանթայի խաղն արժանացել է European Film Awards մրցանակին, իսկ ֆիլմը Կատալոնիայի միջազգային փառատոնում արժանացել է երեք մրցանակների, նաև մի քանի այլ անվանակարգերի՝ տարբեր փառատոններում։ 2004 թվականին խաղացել է «Անառակ մարդը» ֆիլմում՝ երիտասարդ դերասանուհի Էլիզաբեթ Բարիի դերը։ Ֆիլմը Ջոն Ուիլմոտի կյանքի պատմության մասին է․ Ջոն Ուիլմոտի դերը կատարում է Ջոնի Դեփը։ 2007 թվականին Սամնտայի մասնակցությամբ էկրան են դուրս գալիս չորս ֆիլմեր, իսկ 2008 թվականին՝ երկու։
Տեսակետները և համոզմունքները
Սամանթա Մորթոնը երբեք չէր ներգրավվում հոլիվուդյան դերասանուհու կարիերայի մեջ։ Սամանթային հրավիրում էին խաղալու բազմաթիվ դերեր, սակայն նա մնում էր հաստատուն իր որոշման մեջ։ Իր հարցազրույցում Սամանթան նշել է, որ որևէ դեր ընտրլիս նա անպայման ուշադրություն է դարձնում ռեժիսորին և նկարահանող անձնակազմին։ Մորթոնը հայտնի է իր կտրուկ և խայթիչ խոսքով՝ ուղղված հոլիվուդյան հայտնի ռեժիսորներին և բրիտանական կինոյին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլիացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:Անգլիացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Անգլիացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Անգլիացի կինոպրոդյուսերներ Կատեգորիա:Թատրոնի դերասանուհիներ Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:21-րդ դարի անգլիացի դերասանուհիներ
Օզերկովկա
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 14 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ստերլիտամակսկի շրջանի բնակավայրեր
Հոուարդ Ռոզենբերգ
Վաղ կյանք և կրթություն
Հոուարդ Ռոզենբերգը ծնվել է 1942 թվականի հունիսի 10-ին Միսուրիի նահանգի Կանզաս Սիթի քաղաքում ։ Նա պատմության բակալավրի կոչում է ստացել Օկլահոմայի համալսարանում և քաղաքագիտության մագիստրոսի կոչում Մինեսոտայի համալսարանից։
Հակասություններ
2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ի հարձակումներից անմիջապես հետո լրագրում Ռոզենբերգն ասաց, որ Ջորջ Բուշը թվացել է «թունդ և տղայական»։ Դա հանգեցրեց նրան, որ լինեն նրան աշխատանքից հեռացնելու հայցեր, իսկ նա հայտարարեց, որ հակասությունների պատճառով նա ստացել է նամակներ, որոնք նրան անվանում են «Օսամա բին Ռոզենբերգ» ։
Անձնական կյանք
Ռոզենբերգի դուստրը՝ Կիրստեն Ռոզենբերգը, Վաշինգտոնում գտնվող հացաբուլկեղենի համասեփականատեր էր, որը կոչվում էր «Sticky Fingers» և ներկայումս հանդիսանում է «The Iron Maidens»-ի հարգանքի տուրքի համապարփակ համերգների գլխավոր երգչուհի ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի լրագրողներ Կատեգորիա:Քննադատության պուլիցերիան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսության քննադատներ Կատեգորիա:Օկլահոմայի համալսարանի շրջանավարտներ
Հենրի Պարկինս Հոպներ
Կապիտան Հենրի Պարկինս Հոպներ, Մեծ Բրիտանիայի ռազմածովային թագավորական նավատորմի սպա, Արկտիկայի հետախույզ և տեխնիկական գծագրող/արվեստագետ։ Իր կարիերայի ընթացքում մասնակցել է նաև երկու անհաջող ճանապարհորդությունների․ 1816 թվականին թագավորական «Ալսեսթ» և 1825 թվականին «Ֆյուրի» նավերի կործանմանը։
Վաղ կյանք
Ծնվել է Լոնդոնում և եղել անգլիացի դիմանկարիչ Ջոն Հոպների և ամերիկացի քանդակագործ Պատիենս Ռայթի դուստր Ֆոբի Ռայթի (1761-1827) չորրորդ զավակը։ Շատ բան հայտնի չէ նրա կրտսեր քույր-եղբայրների մասին։ Ունեցել է երեք ավագ եղբայրներ, որոնց հայրը նկարել է 1791 թվականի «Հոպներ երեխաները» կտավում, որն այժմ գտնվում է Արվեստի ազգային պատկերասրահի հավաքածուի կազմում ։
Կարիերա
Հոպները անդամագրվել է Թագավորական նավատորմին 1808 թվականին և ծառայել Նապոլեոնյան պատերազմների և 1812 թվականի Անգլո-ամերիկյան պատերազմի ժամանակ։ Աշխատանքային կարիերան սկսել է «էնդիմիոն» նավի վրա, երբ նրան հրամայել էին գնալ Լա Կորունյա։ 1815 թվականին նշանակվել է կրտսեր լեյտենանտ։ Հաջորդ տարի նա ծառայել է խորտակված «Ալսեսթ» նավի վրա նավապետ Մուրեյ Մաքսվելի հրամանատարությամբ և ուղեկցել Լորդ Ամհերստին դեպի Չինաստան՝ կայսր Ցզյացինին դիվանագիտական առաքելության նպատակով։ Երբ «Ալսեսթ» նավը խորտակվել է, Հոպները տեղափոխվել է Օստ-Հնդկական «Լայոն» նավը, որպեսզի օգնի իր նավաբեկված ընկերներին։
1818 թվականին լեյտենանտ Հոպները ծառայում էր «Ալեքսանդր» նավի վրա լեյտենանտ Ուիլյամ Էդուարդ Պարրիի հրամանատարությամբ։ Հոպները մասնակցել է դեպի Արկտիկա ևս երեք ճանապարհորդությունների Պարրիի հրամանատարության ներքո։
Հոպների գեղարվեստական և ստեղծագործական տաղանդները օգտակար էին այս ճանապարհորդությունների ժամանակ։ Նրա նկարազարդումները տպագրվել են Ջոն Ռոսի և Պարրիի արշավախմբային պատմվածքների հետ։ Բացի այդ, Հոպները երկու սեզոն է մասնակցել Արքայական Արկտիկական թատրոնում, որը հիմնադրվել էր Պարրիի կողմից՝ երկարատև ձմեռների ընթացքում ձանձրույթը հաղթահարելու համար։ Հոպներն ինքն էր Արկտիկայում ամեն ամիս անցկացվող դիմակահանդեսների կազմակերպիչը։ Ինչ վերաբերում է դիմակահանդեսներին, Փերին նշել է. «Բացառվում է, որ որևէ այլ գաղափար մեզ ավելի երջանկացներ կամ ավելի ճիշտ համապատասխաներ մեր իրավիճակին»։
Հետագա կյանք
Անառողջությունը նրան խանգարել է ուղեկցել Փարիին 1827 թվականին դեպի Հյուսիսային բևեռ իր ճանապարհորդության ընթացքում։ 1829 թվականին ծովակալ Ռոսին ուղեկցելու Հոպների խնդրանքը մերժվել է։
Հոպները երբեք չի ամուսնացել։ 1833 թվականի դեկտեմբերի 22-ին մահացել է Լիսաբոնում՝ դեպի Հարավային Եվրոպա շրջագայության ընթացքում։
Անվանակոչումներ
Կանադայի մի քանի վայրեր անվանակոչվել են նրա պատվին, այդ թվում՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1795 ծնունդներ Կատեգորիա:1833 մահեր Կատեգորիա:Բրիտանացի արվեստագետներ
Պավլովկա (գյուղ, Կազանկայի շրջան)
Պավլովկա (Павлівка), գյուղ Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Կազանկայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1820 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Պավլովկա գյուղում բնակվում էր 44 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,675 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Կազանկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1820 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Չեզարե Բեկարիա
Չեզարե Բոնեսանա-Բեկարիա (Cesare Beccaria, ), Գուալդրասկոյի և Վիլլարեգգիոյի մարկիզ, իրավաբան, փիլիսոփա, քաղաքական գործիչ, ով համարվում է ամենատաղանդավոր իրավաբանը և լուսավորության ժամանակաշրջանի լավագույն մտածողներից մեկը։ Համարվում է դասական քրեական իրավունքի տեսության և ժամանակակից պատժագիտության հիմնադիրներից մեկը, առավել հայտնի է «Հանցագործությունների և պատիժների մասին» 1764 թվականի իր աշխատությամբ։ Ջոն Բլեսսերի կարծիքով՝ Բեկարիայի գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել ԱՄՆ հիմնադիր հայրերի վրա ։
Կյանքը և կրթությունը
Բեկարիան ծնվել է 1738 թվականի մարտի 15-ին Միլանում։ Բեկարիան իր նախնական կրթությունը ստացել է Պարմայի Հիսուսի միաբանության քոլեջում։ Այնուհետև 1758 թվականին ավարտել է Փավիայի համալսարանի իրավաբանության ֆակուլտետը։ Սկզբում նա մեծ հետաքրքրություն էր տածում մաթեմատիկայի նկատմամբ, սակայն ավելի ուշ սկսեց հետաքրքրվել տնտեսագիտությամբ։ 1762 թվականի նրա առաջին հրատարակված աշխատանքը վերաբերում էր Միլանի դրամական միավորին ։
Երիտասարդական տարիներին մտերմանում է Պիետրո Վերրիի ու Ալեսսանդրո Վերրիի՝ երկու եղբայրների ու Միլանի արիստոկրատիայի այլ ներկայացուցիչների հետ, հիմնադրում "L'Accademia dei pugni" (Բռունցքների ակադեմիա) անունով գրական խմբակ։ Խմբակի քննարկման հիմնական հարցն էր քրեական արդարադատության համակարգի վերակառուցումը։ Այս խմբի շնորհիվ Բեկարիան ծանոթացավ ֆրանսիացի ու բրիտանացի այնպիսի փիլիսոփաների հետ, ինչպիսիք են Թոմաս Հոբսը, Դենի Դիդրոն, Կլոդ Ադրիեն Հելվեցիուսը, Շառլ Լուի Մոնտեսքյոն, Դեյվիդ Հյումը։ Նա իր վրա է կրել հատկապես Հելվեցիուսի ազդեցությունը ։
«Հանցագործության և պատժի մասին» աշխատությունը
1764 թվականին Պիետրո Վերրիի աջակցությամբ Բեկարիան հրատարակեց աշխատության սեղմագիրը։ Աշխատության հիմնական որոշ գաղափարներ առաջարկել էր Պիետրոն, ով տեքստը հեղինակել էր պատմական տեսանկյունից, իսկ Ալեսսանդրո Վերրին Միլանի բանտում պաշտոնյա էր և մեծ փորձ ուներ այդ բնագավառում։ Այստեղ Բեկարիան առաջարկում է մահապատժին դեմ չորս հակափաստարկները։ Սա նաև պատժագիտության առաջին աշխատությունն էր ու քրեական իրավունքի համակարգում պաշտպանական նոր բարեփոխում էր։ Սա ավելի քիչ տեսական աշխատություն է, քան Հուգո Գրոցիոսինը, Սամուել վոն Պուֆենդորֆինն ու այլ մտածողներինը, և ավելի շատ փաստաբանական աշխատանք։ Բեկարիան դեմ է արտահայտվում գաղտնի բանտարկություններին, դատավորների խտրական վերաբերմունքին, պատժի անհամապատասխանությանը, թեթև պատիժ ստանալու համար անձնական կապերն օգտագործելուն, ծանր և նույնիսկ թեթև հանցագործությունների համար մահապատիժ նշանակելուն։
Աշխատությունն անմիջապես թարգմանվեց ֆրանսերեն ու անգլերեն, մի քանի անգամ փոփոխվեց։ Բեկարիայի աշխատությունում 2 տարբեր ուղղություններ են առանձնանում՝ Բեկարիայի հեղինակածը և ֆրանսիացի թարգմանիչ Անդրե Մորելետի՝ 1765 թվականի հեղինակածը, ով ավելի համակարգված տեսք տվեց Բեկարիայի տեքստին։ Բեկարիան իր աշխատությունում առաջարկում է բարեփոխում կատարել քրեական արդարադատության ոլորտում և դրա համար մի քանի տարբերակ առաջարկում։ Իր աշխատանքում նա 2 փիլիսոփայական տեսություն է առաջադրում՝ հասարակական պայմանագրի և սպասարկող ծրագրի։ Հասարակական պայմանագրի առումով նա նշում է, որ պատժի միակ նպատակը հասարակական կարգը պաշտպանելն է ու համոզվելը, որ բոլորը կենթարկվեն դրան։ Հելվեցիուսից ազդվելով՝ սպասարկող ծրագրի մեթոդով նա նշում է, որ ընտրված պատիժը պետք է հասարակությանն առավելագույն օգուտ բերի։ Նրա ժամանակակից քաղաքական փիլիսոփաները պատժի երկու տեսություն էին առաջ քաշում։ Առաջինը՝ հատուցող մոտեցումը, նշում էր, որ պատիժը պետք է համարժեք լինի հանցանքին, նշանավոր Թալիոնի սկզբունքին համապատասխան՝ «ակն ընդ ական, ատամ ընդ ատաման», կամ դրսևորվի փոխհատուցման ձևով։ Երկրորդը սպասարկող ծրագրի տեսությունն է, համաձայն որի՝ ավելի խիստ պատիժը աշխարհն ավելի երջանիկ կդարձնի։ Սա ներառում է այն տեսակետը, որ պատիժն օգնում է հանցագործի ուղղմանը, նրա կողմից հետագա հանցագործությունները կանխելուն, ուրիշներին կանխելուն։ Բեկարիան հակված է երկրորդ տեսությանը։ Բեկարիայի կարծիքով՝ պատժի նպատակն ավելի լավ հասարակություն ստեղծելն է, և ոչ թե վրեժը։ Պատժի նպատակն է ուրիշների կողմից հանցանքի կատարումը կանխելը, իսկ հանցագործների կողմից՝ կրկին հանցանք կատարելը կանխելը։
Բեկարիան նշում է, որ պատիժը ժամանակային առումով պետք է հնարավորինս մոտ լինի հանցագորությանը՝ ուղղիչ ազդեցությունը մեծացնելու համար։ Այսպես, հանցագործությունից շատ հետո նշանակվող պատիժներից խուսափելով մենք կուժեղացնենք հանցագործ վարքի ու դրա արդյունքի միջև կապը, ինչն էլ, իր հերթին, կնպաստի հանցագործ արարքների նվազմանը։ Բեկարիայի կարծիքով՝ երբ պատիժն արագորեն հաջորդում է հանցագործությանը, հանցագործություն և պատիժ հասկացությունները մարդու մտքում ավելի ուժեղ են ասոցացվում։ Ինչպես նաև նրանց միջև կապն է ուժեղանում։ Այն տեսակետի մասին, որ դաժան պատիժները կանխում են հանցավորությունը, Բեկարիան նշում է, որ սա չի տարածվում ծանր հանցագործությունների վրա։
Բեկարիան նշում է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցանքի ծանրությանը։ Հայրենիքի դավաճանությունն ամենածանր հանցագործություն է։ Հաջորդը անձի կամ նրա ունեցվածքի նկատմամբ բռնությունն է, երրորդը՝ հասարակական անդորրը խախտելը։ Սեփականության դեմ ուղղված հանցագործությունները պետք է պատժվեն տուգանքով։ Հանցագործությունը կանխելու լավագույն եղանակը պարզ և կոնկրետ օրենքներ գրելն է ու կրթությունը բարելավելը։ Այս դրույթները Բեկարիայի քրեական արդարադատության տեսության հիմքն են՝ ազատ կամք, ռացիոնալ մտածողություն ու ենթարկվողություն։ Ազատ կամքն օգնում է մարդկանց ընտրություն կատարել։ Բեկարիան հավատում էր, որ մարդիկ ռացիոնալ կամք ունեն և այն օգտագործում են որոշում կայացնելիս ու անձնական հաջողության հասնելիս։
Օրենքն, ըստ Բեկարիայի, ստեղծվում է հասարակական հաղորդակցությանը և անվտանգությանը նպաստելու համար։ Բայց քանի որ մարդկանց շահերը հաճախ բախվում են հասարակական շահերին ու օրենքներին, նրանք հանցանքներ են գործում։ Բեկարիան դեմ էր արտահայտվում պետությունը որպես պայմանագիր ընկալելուն։ Նա Պիետրո Վերրիի հետ ստեղծեց ուտիլիտարիզմի գաղափարախոսությունը։
Իր աշխատության հիմքում Բեկարիան դնում է մի քանի սկզբունքներ․
Նա նաև դեմ է արտահայտվում զենքի մասին օրենքներին և առաջինն էր, ով խոսեց հանցագործության կանխման վրա կրթության ազդեցության մասին ։ Զենք կրելն արգելող օրենքների մասին նա նշում է, որ սրանք այն օրենքներն են, որոնք արգելում են զենք կրելը ու դրանով զրկելով անձանց զենքից, կանխում են նաև հանցագործությունը։ Ավելի ուշ նշում է, որ սրանք ավելի շատ նպաստում են հանցագործությանը, քանի որ ավելի հեշտ է սպանել չզինված մարդուն, քան զինվածին ։
Չնայած Բեկարիայի տեսակետները քննադատական էին, նաև որոշակի հակասություն էին պարունակում, կառավարության հետապնդումից պուսափելու համար նա աշխատությունն անանուն տպագրեց։ Աշխատությունը լավ ընդունվեց։ Քեթրին Մեծը հրապարակայնորեն հաստատեց այն, մինչդեռ հազարավոր կիլոմետրեր հեռու ԱՄՆ-ում Թոմաս Ջեֆերսոնն ու Ջոն Ադամսը մեջբերում էին այն։ Երբ պարզ դարձավ, որ կառավարությունն ընդունում է իր աշխատությունը, Բեկարիան վերահրատարակեց այն՝ նշելով իր անունը։
Հետագա կյանքը
Երկար տատանվելուց հետո Բեկարիան ընդունեց Փարիզ հրավերը՝ ժամանակի լավագույն մտածողներին հանդիպելու համար։ Նա ճամփորդեց Վերրի եղբայրների՝ փիլիսոփաների շրջանում մեծ հեղինակություն ունեցողների հետ։ Սակայն ամաչկոտ Բեկարիան մեծ տպավորություն չգործեց, երեք շաբաթ անց վերադարձավ Միլան, և իր կին Թերեզայի հետ այլևս երբեք չճամփորդեց արտասահման։ Իտալիայում Բեկարիան շարունակեց ճանաչված մնալ և նշանակվեց մի շարք քաղաքական պաշտոններում։ Իր ընկերներից բաժանվելով՝ նա որոշեց նույն կարևորության այլ աշխատություն գրել։ Իտալիայից դուրս ձևավորվել էր մի լեգենդ, ըստ որի Բեկարիայի ժամանակավոր լռությունն արդյունք էր Ավստրիայի կողմից Իտալիայում ազատ արտահայտվելու իրավունքի սահմանափակումների։ Բայց փաստորեն նա ինքն էր որոշել լռել։ Նրա տեսակետներն իրենց արտահայտությունը գտան եվրոպական երկրների օրենսդրության մեջ, բայց ոչ մի երկիր չընդունեց մահաժատժի վերաբերյալ նրա հայեցակարգը։ Նույնիսկ երբ Տոսկանան արգելեց մահապատիժը և սրանով դարձավ առաջինն աշխարհում, սա ևս հետևում էր Բեկարիայի տեսակետներին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իրավաբաններ Կատեգորիա:1738 ծնունդներ Կատեգորիա:1794 մահեր Կատեգորիա:Իտալացի իրավաբաններ Կատեգորիա:Իտալացի տնտեսագետներ Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Իտալացի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Իրավունքի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Քրեական իրավունքի մասնագետներ Կատեգորիա:Իտալացի ակտիվիստներ Կատեգորիա:Իտալացի իրավագետներ Կատեգորիա:Կաթվածից մահացածներ
Բուժակ
Բուժակ (ֆելդշեր), միջին բժշկական կրթությամբ մասնագետ, որը նախաբժշկական օգնություն է ցույց տալիս հիվանդին, գյուղերում և քաղաքներում բժշկի ղեկավարությամբ իրականացնում կանխարգելիչ ու սանհակահամաճարակային աշխատանք։ Բժշկի նշանակած բուժական գործողությունների, բուժարարողությունների, պարզագույն լաբորատոր հետազոտությունների շրջանակը, ինչպես նաև ծանր հիվանդությունների, դժբախտ պատահարների, թունավորումների և այլ դեպքերում (մինչև բժշկի գալը) ինքնուրույն կատարվող բուժօգնության ծավալը որոշվում է այդ նպատակով հաստատված կանոնադրությամբ։ Բուժակի աշխատանքը բուժակամանկաբարձական կետում և այլ վայրերում տարբեր է։ Առողջապահական կետում նա կատարում է ամբուլատոր ընդունում։
Բուժակներն իրենց գործունեությունը ծավալում են Ռուսաստանում, Հայաստանում , Ղազախստանում , Ղրղզստանում և Ուզբեկստանում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բժշկական մասնագիտություններ
Ülker
Ülker, թեթև սննդի արտադրությամբ զբաղվող թուրքական ընկերություն, որը մասնագիտացված է կրեկերների, թխվածքաբլիթների, թխվածքների, վաֆլիի, սուրճի, կաթնամթերքի, պաղպաղակի, ինչպես նաև զովացուցիչ ըմպելիքների արտադրությամբ։ Ընկերությունը արտադրում է Cola Turka ապրանքանիշը ։ Ընկերությունը արտադրում է նաև մանկական սնունդ։ Հիմնադրվել է 1944 թվականին Ղրիմից ներգաղթած Սաբրի Յուլքերի կողմից։ Ներկայումս ընկերությունը մտնում է Յըլդըզ հոլդինգի կազմի մեջ։ Արտադրական գործընթացում միայն աշխատում է ավելի քան 30000 մարդ։ Ülker֊ը ունի մասնաճյուղեր և ներկայացուցչություններ աշխարհի 111 երկրներում։ Հայաստանյան շուկայում Ülker֊ը ներկայացված է 1995 թվականից ։ Առաջին անգամ արտահանում ընկերությունը իրականացրել է 1974 թվականից։ Հովանավորում է Ստամբուլի «Ֆեներբահչե Յուլքեր» բասկետբոլային ակումբին, ինչպես նաև Գալաթասարայ և Տրապզոնսպոր ֆուտբոլային ակումբներին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի ընկերություններ
ՎԻՏ Ջորջիա (ֆուտբոլային ակումբ)
«ՎԻՏ Ջորջիա» Ֆուտբոլային Ակումբը մասնագիտական ֆուտբոլային ակումբ է, որը հանդես է գալիս Թբիլիսիում։
Արտաքին հղումներ
ՎԻՏ Ջորջիա
Մառան (Մարդինի գավառ)
Մառան, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Մարդինի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ստոմյատսկոե
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 19 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Պոչինկովսկի շրջանի բնակավայրեր
Թեդ Մուր
Թեդ Մուր (Ted Moore, ), կինոօպերատոր։ «Օսկարի» մրցանակակիր լավագույն օպերատորական աշխատանք անվանակարգում՝ «Բոլոր ժամանակների մարդը» ֆիլմում կատարած աշխատանքի համար։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1914 թվականի օգոստոսի 7-ին ՀԱՀ-ի Արևմտյան Կապ նահանգում ։ Կարիերա ֆիլմերում սկսել է օպերատորի օգնականի դերում, առաջին անգամ հիմնական կինոօպերատորի դերում հանդես գալով 1955 թվականին` «Ոսկե պարգև» ֆիլմի նկարահանումների ժամանակ ։ Թեդ Մուրի համեմատաբար հայտնի օպերատորական աշխատանքները համարվում են Ջեյմս Բոնդի մասին նկարահանված յոթ ֆիլմերը։ «Ռուսաստանից սիրով» ֆիլմի համար արժանացել է BAFTA-ի լավագույն օպերատորական աշխատանքի համար և Կինոօպերատորների Բրիտանական միության մրցանակներին ։
Բոլոր ժամանակների մարդը ֆիլմում օպերետորական աշխատանքի համար Թեդ Մուրը ստացել է «Օսկար» և BAFTA մրցանակները ։
Մահացել է 1987 թվականին Անգլիայի Սուրեյ կոմսությունում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Օսկարակիրներ
Պորտո Վալտրավալիա
Պորտո Վալտրավալիա (Porto Valtravaglia), քաղաք Իտալիայում, գտնվում է Լոմբարդիա մարզում՝ Վարեզե գավառում ։
Բնակչությունը 2385 մարդ։ Բնակչության միջին խտությունը՝ 159 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 15 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 21010: Հեռախոսային կոդը՝ 0332։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ռիո Նովո ազգային պարկ
Տեղագրություն
Ռիո Նովո ազգային պարկն ունի 538151 հա տարածք ։ Այն ընդգրկում է Նովո Պրոգրեսու և Իտայտուբա մունիցիպալիտետների որոշ հատվածներ ։ Պարկը գտնվում է ցածրադիր հարթավայրերում։ Արևելքում է Ժամանշին Սինգու ցածրավայրն է, որն ունի հարթ տարածք՝ 100-400 մետր բարձրության վրա։ Արևմտյան շրջանում Պարաուրի Տրոպաս բարձրավանդակն է, որը լեռնային շրջան է՝ շուրջ 150-400 մետր բարձրությամբ բլուրներով։ Հարավ-արևմուտքում վեր է խոյանում Սերրա դու Կաչիմբո լեռնաշղթան (500-600 մետր բարձրությամբ) ։
Պարկը գտնվում է Ժամանշին և Կրեպորի գետերի ավազաններում, որոնք Տապաժոսի վտակներն են։ Գլխավոր գետը Ռիո Նովոն է, Ժամանշինի մեծ վտակը, որն առաջացել է Ինամբեի ու Մարրոմի գետերի միախառնումից։ Ազգային պարկում կան մի քանի ջրվեժներ և սահանքներ՝ հյուսիսից հարավ ձգվածությամբ։ Տարածաշրջանում վտակների մեծ մասը աղտոտված է հանքարդյունաբերության պատճառով ։ Ռիո Նովո պարկի արևմուտքում Մունդուրուկու բնակավայրն է, իսկ արևելքում՝ Ժամանշին ազգային անտառը ։
Շրջակա միջավայր
Ռիո Նովո ազգային պարկը գտնվում է Ամազոն բիոմում ։ Տարեկան միջին տեղումների քանակը կազմում է 2337 մմ։ Ջերմաստիճանը տատանվում է 24-ից մինչև 33 °C, միջինը՝ 27 °C է ։ Այն Ամազոն անտառի և սերրադոյի միջև ընկած տարածաշրջան է, որն ունի բուսականության 6 տարբեր գոտիներ, ինչը կապված է Սերրա դու Կաչիմբո և Ամազոնի ցածրավայրերի բարձրությունների տարբերության հետ ։ Տարածքի 53%-ը ծածկված է խոնավ անտառներով, 33%-ը խիտ խոնավ անտառներով, իսկ 14%-ը բաժին է ընկնում սավանաներին ու սեզոնային անտառներին ։
Պահպանություն
Ռիո Նովո ազգային պարկը ստեղծվել է 2006 թվականի փետրվարի 13-ի հրամանով, որը կառավարվում է Չիկո Մենդեսի Կենսաբազմազանության պահպանության ինստիտուտի կողմից ։ Խորհրդատվական խորհուրդը ստեղծվել է 2011 թվականի նոյեմբերի 8-ին ։ Այն դասվում է Բնության պահպանության միջազգային միության պահպանվող տարածքների II կատեգորիային (ազգային պարկ)։ Նպատակն է՝ պահպանել բնական էկոհամակարգերը, և հնարավորություն ընձեռել գիտական հետազոտությունների, կրթական գործունեության և էկոլոգիական զբոսաշրջության համար ։ Պարկը բաց է այցելուների համար հատուկ թույլտվությամբ ։
Պարկը տարածաշրջան է, որը բաղկացած է 12 կայուն օգտագործման պահպանության տարածքներից և 6 լիարժեք պաշտպանված տարածքներից։ Ամբողջապես պաշտպանված տարածքներն ընդգրկում են 6670422 հա։ Դրանք են՝ Ամազոնիա, Ժամանշին, Ռիո Նովո և Սերրա դու Պարդու ազգային պարկերը, Սերրա դու Կաշիմբու էկոլոգիական արգելոցը և Տերրա դու Մեյու բնապահպանական կայանը ։ Կայուն օգտագործման տարածքները ներառում են Տապաժոսի պաշտպանված շրջանները՝ Ալտամիրա, Ամանա, Ժամանշին, Իտայտուբա I, Իտատուբա II և Տապաժոս ազգային անտառները, որոնք միասին ընդգրկում են 7555889 հա տարածք ։ Պահպանությունն իրականացվում է «Ամազոնի շրջանի պահպանվող տարածքներ» ծրագրի աջակցությամբ ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:2006 հիմնադրումներ Բրազիլիայում Կատեգորիա:2006 հիմնադրված բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ Կատեգորիա:Բրազիլիայի ազգային պարկեր Կատեգորիա:Կատեգորիա ԲՊՀՄ II
Կենդանիների արական սեռական օրգաններ
Կենդանիների արական սեռական օրգաններ, արական անդամ, որը ծառայում է սերմնահեղուկի ներմուծմանը իգական սեռական օրգանիզմ, իսկ որոշ դեպքերում նաև ծառայում է որպես արտաքին միջավայր մեզի արտազատման օրգան։
Կենդանիների աշխարհում արական սեռական օրգանները տարօրինակ տեսք ունեն։ Գրեթե բոլոր տեսակների արուներն օգտագործում են ինչ-որ օրգան՝ էգերի ձվաբջիջներում սերմնահեղուկ տեղափոխելու՝ նոր սերնդին կյանք հաղորդելու համար ։ Էվոլյուցիայի արդյունքում արտառոց նորամուծություններ են հայտնվել առնանդամի կառուցվածքներում ։
Կառուցվածք
Կաթնասունների առնանդամը կամ առնին բաղկացած է երկու խորշիկավոր և մեկ սպունգավոր մարմիններից, որոնք ընկած են առնանդամի խորշիկավոր մարմինների տակ և նրա միջով ամբողջ երկարությամբ անցնում է միզատար խողովակը։ Առնանդամի ետին մասը կոչվում է արմատ (rádix pénis), որը կապաններով միացած է ցայլոսկրերին։ Առջևի հաստացած և կլորացած մասը կոչվում է գլխիկ(glans pénis), միջին մասը առնանդամի մարմինն է(córpus pénis), որի վերին երեսը կոչվում է մեջք ։
Առնանդամի մաշկը բարակ է, գլխիկի հիմքի մոտ առաջանում է մի ծալք՝ թլիպը։ Վերջինիս ներսի երեսին կան ճարպային գեղձեր, որոնց արտազատուկը մշտապես օծում է թլիպի ներքին երեսը և առնիի գլխկը։
Առնանդամիի մարմինը ավարտվում է գլանով, որը հագեցած է մեծ թվով նյարդային վերջավորություններով՝ դրան հաղորդելով զգայունության գրգռականության արդյունքում դիրքի փոփոխություն ։ Նրա մեծության փոփոխությունը պայմանավորված է խորշիկավոր հյուսվածքում գտնվող արյան քանակից։ Միզուկի սպունգային մարմինն ունի երկու հաստացումներ՝ առնանդամի գլխիկը և կոճղեզրը։
Որոշ կենդանիների մոտ առնանդամը ձևավորում է S-աձև թեքություն, որն ուղղվում է էրեկցիայի ժամանակ։ Կան կենդանիներ, որոնց մոտ, թելքավոր հյուսվածքից առնանդամի հիմքում ձևավորվում է սեռական ոսկրը, որն իրականացնում է օժանդակ գործառույթ։
Գլխիկիի ձևն ու կառուցվածքը, առնանդամի չափը, կենդանիների տարբեր տեսակների մեջ նրա անձավային և սպունգաձև գոյացությունների զարգացման աստիճանը բնորոշ տարբերություններ ունեն, սակայն բոլոր կենդանիների մոտ առնանդամի գլխիկը գտնվում է օրգանի ներքին խոռոչում՝ հանգիստ վիճակում։ Էրեկցիայի ժամանակ օրգանի գլխիկը լցվում են արյունով հետևաբար, մեծանում ծավալով, և նյարդային վերջավորություններով, որոնք այն դարձնում են մարմնի ամենազգայուն մասերից մեկը։ Տարբեր օրգանիզմների մոտ արական սեռական օրգանի՝ առնիի կառուցվածքը տարբեր է ։
Արական սեռական օրգանների էվոլյուցիա
Սեռական վերարտադրությունը էվոլյուցիայի արդյունք է։ Ֆիլոգենեզի գործընթացում վերարտադրողական համակարգի տարրերից առաջինը հայտնվեցին սեռական բջիջները` գամետները։ Արդեն այնպիսի պարզունակ կյանքի ձևերում, ինչպիսիք են սպունգները, կարելի է առանձնացնել, ձվաբջիջներն ու սերմնաբջիջները, բայց կենդանիների մոտ դեռևս բացակայում էին հատուկ սեռական օրգանները ։
Վերարտադրողական համակարգի հետագա զարգացումը սեռական գեղձերի ձևավորումն է` օրգաններ, որոնցում զարգանում են գամետները։ Էվոլյուցիայի այս փուլում սեռական գեղձերը չունեն վերարտադրողական արտազատուկների արտազատման հատուկ ուղիներ, ինչի արդյունքում ձևավորվում է կապ վերարտադրողական և արտազատիչ համակարգերի միջև, որը կարելի է հետապնդել ֆիլոգենեզի ընթացքում։
Վերարտադրողական համակարգի հետագա զարգացումը հանգեցրեց գլանային օրգանների ի հայտ գալուն, որոնց միջով շարժվում են հասուն վերարտադրողական արտադրանքները՝ ապահովելով միզուղիների և վերարտադրողական համակարգերի միջև կապը։ Ձկներն ու երկկենցաղներն ունեն արտազատիչ ուղիներից, որը բաղկացած է, որի միձով տեղափոխվում են սեռական գեղձերի կողմից արտադրված վերարտադրողական բջիջները։ Բեղմնավորումը կարող է լինել արտաքին կամ ներքին (այս դեպքում կոպուլյացիան իրականացվում է թիկնոցի միջոցով, քանի որ հատուկ կոպուլյացիոն օրգաններ չկան) ։
Վերարտադրողական համակարգի հետագա բարդությունը ընդգծվում է սողունների և թռչունների մոտ։ Նրանց ամորձիները գտնվում են մարմնի խոռոչում, սակայն սերմնահեղուկի ուղին երկարվում է էպիդիդիմիսի արտաքին տեսքի պատճառով։ Նրա խողովակներում տեղի է ունենում սերմնահեղուկի կուտակում և հասունացում։ Սողունների որոշ տեսակների արուների էվոլյուցիայի մեջ առաջին անգամ հատուկները հայտնվում են թիկնոցի տարածքում, բայց դեռևս համախմբման շատ պարզունակ օրգաններ՝ ապահովելով ներքին բեղմնավորում։ Ընկերքավոր կաթնասունների մոտ վերարտադրողական համակարգը դարձել է ավելի բարդ։ Կաթնասունների մեծ մասում ամորձիները և դրանց հավելումները իջնում են որովայնի խոռոչից և տեղակայված են ամորձու հատուկ պարկի մեջ։
Ձի
Ձիերի մոտ առնանդամը հաստությամբ շատ զարգացած է։ էրեկցիայի վիճակում գտնվող օրգանի գլուխը սնկային ձևավորում ունի (12-15 սմ տրամագծով)` գլխի երակային ծագման լավ զարգացած անձավային մարմնի շնորհիվ։ Գլխի ստորին մակերևույթի վրա գտնվում է միզուկի անցքը (երկարությունը՝ 1,5 սմ)։
Առնանդամի երկարությունը 50 - 80 սմ է, S-աձև թեքություն չկա։ Նախնական տոպրակը կրկնակի է, բաղկացած է արտաքին և ներքին մասերից (թերթերից) ։
Ցուլ
Ցուլի մոտ առնանդամը բարակ է և երկար, սրածայր ծայրով, ունի S-աձև թեքություն։ Արական սեռական անդամի ծայրում առանձնանում է գլխիկը պարանոցով, միզասեռական անցքը ։ Գլխի պարանոցի վրա կար կա` ձախից ոլորված կապան։
Էրեկցիայի դեպքում առնանդամի տրամագիծը փոքր-ինչ մեծանում է, բայց երբ S-աձև թեքությունն ուղղվում է որի երկարությունը հասնում է 100 - 150 սմ-ի։ Սերմնաժայթքման ժամանակ առնանդամի ծայրը թեքվում և պտտվում է իր առանցքի շուրջը՝ նկարագրելով գրեթե ամբողջական շրջան, տրամագիծը հասնելով` 12-14 սանտիմետր։ Առնանդամի վերջնական հատվածը տեղադրված է ներքին տոպրակի մեջ, որը գտնվում է պորտի հարակից տարածքին մոտ։
Խոյ և այծ
Խոյի և այծի մեջ առնանդամը բարակ և երկար է, նրա ծայրին տեղի է ունենում միզասեռական ջրանցքի 3-4 սմ երկարություն սերմնաժայթքման ժամանակ, սերմնահեղուկը ներթափանցում է իգական սեռական օրգան՝ հեշտոց բնական սերմնավորման ժամանակ։ Էրեկցիայի դեպքում առնանդամի տրամագիծը փոքր-ինչ մեծանում է, բայց երբ թեքություններն ուղղվում են, դրա երկարությունը հասնում է մինչև 30 սմ-ի։ Առնանդամի մարմինը, առանց որևէ հատուկ սահմանների, անցնում է գլանի մեջ, որն իր սրած ծայրում ունի ձախակողմյան պարուրաձև շրջադարձ ։
Վարազ
Վարազի առնանդամը բարակ է, վերջնական մասում՝ սպիրալաձև ոլորված։ Առնանդամը գտնվում է հատուկ պարկում՝ դիվերտիկուլում, որը սկիզբ են առնում սրբոսկրից։ Էրեկցիայի վիճակում գտնվող առնանդամի երկարությունը 46 սմ է ։
Շուն
Էրեկցիայի ժամանակ առնանդամի գլխի հիմքում այսպես կոչված «սոխուկները» ուռչում են, որոնք մեծ չափերով մեծանում են (սովորական վիճակի համեմատությամբ մոտ 5 անգամ) և կանխում առնանդամի անջատումը էգի հեշտոցից։ Գլխիկի հիմքում տեղակայված են լիմֆատիկ ֆոլիկուլները։
Առնանդամի երկարությունը հասնում է 15 - 20 սմ՝ կախված ցեղատեսակի չափսերից ։
Կատու
Ընտանի կատուն, առյուծը, գլանաձև կառուցվածք ունեն՝ բաղկացած է երկու անձավային մարմնից, պատված առաձգական կերատինային ոսկրիկներով։ Հետևաբար, կատուների համար զուգավորումը վերածվում է շատ դժվար փորձության։ Էգերի և արուների զուգավորման ժամանակ, առնանդամը ուժեղ ցավ է պատճառում էգ կենդանուն, որից կատուները սկսում են կատաղի բղավել և փորձում են փախչել գործընթացի ավարտից անմիջապես հետո։
Կատվազգիների ներկայացուցիչներ՝ առյուծները կարող են զուգակցվել մինչև 40 անգամ 24 ժամվա ընթացքում ։
Եքիդնա
Եքիդնան՝ փոքր ձվածին կաթնասուն է։ Սեռական օրգանի վրա ունի չորս գլխիկ։ Ավստրալիական արու էխիդնան էգի կողքին գետնին փոս է փորում, նրա կողքին հարմար դիրք է գրավում՝ նրա փուշերից խուսափելու։ Զուգավորման ժամանակ սեռական օրգնի ոչ բոլոր գլխիկներն են մասնակցում բեղմնավորմանը, հետևաբար, կոպուլյացիայի ընթացքում օրգանի գլուխների մի մասը փակվում են և չեն մասնակցում, մինչդեռ մյուս երկուսը սերմը ներարկում են էգի երկփողանի վերարտադրողական օրգանի մեջ։
Ակտիվ գլուխները փոխվում են յուրաքանչյուր զուգավորման հետ։ Այս էվոլյուցիոն հնարքը տարիներ շարունակ հետաքրքրում էին գիտնականներին, մինչև նրանք ուշադրություն չէին դարձնում կենդանու վարքագծին։ Երբ մոտ մեկ տասնյակ արուներ հետապնդում էին մեկ էգի, շատ ավելի կարևոր է ունենալ չորս գլխիկով անդամ-օրգան և հնարավորինս շատ սերմի ներարկել ։
Դելֆին
Արու դելֆինների ինչպես նաև կետանմաների մոտ առնանդամը զուրկ է առնանդամի ոսկորից և ունի կոնաձև կառուցվածք։ Այն ծածկված է մաշկային ամուր էպիդերմիսով։ Էպիդերմիսը պարունակում է բազմաթիվ նյարդային թմբիկներ և արյան անոթներ։ Սեռական օրգան՝ (tunica albuginea) ծածկված է հաստ մկանային-առաձգական շերտով, որը շրջապատված է համեմատաբար բարակ կպատյանով։
Հանգիստ վիճակում առնանդամը թաքնված է սեռական օրգանների ծալքերում, որն ամրացված է առնանդամը հետ քաշող մկաններով և դրսից շարժվում է միայն սեռական գրգռմամբ։ Երբ օրգանը գտնվում է էրեկցիայի վիճակում, այն գրեթե կիսով չափ շրջապատված է ծալքով։
Դելֆինների առնանդամի էրեկցիան տեղի է ունենում մասամբ ֆիբրոէլաստիկ կառուցվածքի արտահայտմամբ, մասամբ` ձգվող մկանների թուլացման և մասամբ` գերբնակվածությունից առաջացած այտուցների պատճառով։ Էրեկցիայի վիճակում օրգանը չի ենթարկվում էական մեծացման և երկարացման՝ շնորհիվ սպիտակուցային հաստ կառուցվածքի պատճառով և ունի S-ձևի փոքր թեքություն։
Առնանդամը հիմքում ունի 27 սմ լայնություն (ինչը մոտ 8,6 սմ տրամագծով) և 25-33 սմ երկարություն ։
Օձեր ու մողեսներ
Օձերն ու մողեսներն ունեն միանգամից երկու առնանդամ, կիսագնդերի ձևով, գլխիկներում՝ ոսկրիկներով ու սրածայր ակոսներվ, որոնք ճշգրիտ համապատասխանում են վերարտադրողական խոռոչին՝ թիկնոցին։ Զուգավորման ժամանակ օգտագործվում է միայն մեկը։ Զուգավորումից առաջ  առնանդամի մկանները ոլորվում են դեպի դուրս, որից հետո այն լցվում է արյունով և ավիշով։ Սեռական հարաբերությունից հետո օրգանը հետ է քաշվում դեպի մարմինը։ Որոշ մողեսներ պոչը կորցնելով կորցնում են առնանդամը ։
Թռչող ձուկ
Խոր ծովային թռչող ձուկը ( Ceratiidae) տասն անգամ ավելի մեծ է, քան արուն։ Սեռական հարաբերության ընթացքում արուն կծում է էգի մարմինը, և նրա ամբողջ մարմինը ձուլվում է նրա հետ, և նրա աչքերն ու ներքին օրգանները մահանում են։ Մնում են միայն ամորձիները, որոնք պարբերաբար դուրս են մղում մնացած սերմնահեղուկը։
Էգը կարող է իր կյանքի ընթացքում կրել մինչև վեց մակաբույծ արու։
Տափակ որդեր
Տափակ որդերը ինչպես նաև կենդանական աշխարհի մի շարք ներկայացուցիչներ հերմաֆրոդիտներ են, ինչը նշանակում է, որ յուրաքանչյուր տեսակ ունի ինչպես արական, այնպես էլ իգական վերարտադրողական օրգաններ։
Հերմաֆրոդիտ կենդանիների մեծ մասին առավելբնութագրական է ոչ թե ինքնաբեղմնավորումը, այլ զուգավորումը։ Ախտաբանական հերմաֆրոդիտիզմ հանդիպում է կենդանական աշխարհի բոլոր խմբերում, այդ թվում նաև բարձրակարգ ողնաշարավորների և մարդկանց մոտ։ Այն կարող է լինել իսկական և կեղծ։ Առաջին դեպքում միևնույն անհատն ունենում է իգական և արական սեռական գեղձեր կամ մեկ բարդ գեղձ, որի մի մասը կատարում է սերմնարանի, մյուս մասը՝ ձվարանի ֆունկցիա։
Կեղծ կամ պսևդոհերմաֆրոդիտիզմի ժամանակ անհատն ունենում է մեկ սեռին բնորոշ սեռական գեղձեր, իսկ արտաքին սեռական օրգանները և երկրորդային սեռական հատկանիշները ամբողջությամբ կամ մասամբ համապատասխանում են հակառակ սեռին։ Կեղծ հերմաֆրոդիտիզմի օրինակ են կանացիակերպ արուները կամ առնական տեսք ունեցող էգ օրգանիզմները։
Մարդկանց հերմաֆրոդիտիզմ հիմնականում ժառանգական ծագում ունեցող զարգացման բնածին արատ է և բնորոշվում է իգական ու արական սեռական հատկանիշների միաժամանակյա առկայությամբ ։
Արգոնավորդ
Այս փափկամարմինները լողում են օվկիանոսում, բայց սննդամթերք փնտրելիս կամ գործունեության այլ պահերին կենդանու առնանդամը պարզապես բաժանվում է մարմնից և լողում է հակառակ սեռի որոնմանը։ Երբ գիտնականներն առաջին անգամ հայտնաբերեցին առանձին լողացող առնանդամ, նրանք մտածեցին, որ դա մակաբույծ որդ է։ Միայն տարիներ անց նրանք հայտնաբերեցին, որ լողացող օրգանը սերմնահեղուկի իսկական ռումբ է։
Ընդակեր բզեզ
Բզեզի տեսակը, կոչվում է ընդակեր, քանի որ սնվում է լոբու սերմերի էնդոսպերմով։ Սեռական օրգանն ունի ոչ այնքան հաճելի տեսք։ Առնանդամը ծածկված է կոշտ և սուր ոսկրիկներով։
Գիտնականները պարզել են, որ յուրաքանչյուր գործողություն սպիներ է թողնում էգ բզեզների վերարտադրողական օրգաններում՝ հանգեցնելով տրավմատիկ բեղմնավորման։ Հնարավոր է, որ արուները նման վնասվածքներից անմիջական օգուտներ են քաղում այնքանով, որ նրանք կանխում են էգերի կրկնակի զուգավորումը, կամ ստիպում են նրանց ավելի շատ ժամանակ հատկացնել բեղմնավորված ձվերի զարգացման վրա, ինչպես նաև խուսափելով հետագա զուգավորման հնարավորությունից։
Մեկանգամյա օգտագործման առնանդամներ
Ծովախեցգետինները հերմաֆրոդիտներ են, այսինքն՝ նրանք ունեն ինչպես արական, այնպես էլ իգական սեռական հատկանիշներ։ Զուգավորման ընթացքում առնանդամը կարող է մնալ զուգընկերոջ ներսում կամ անմիջապես լքելով սեփականատիրոջը, իսկ մի քանի օր անց ծովախեցգետինը կկարողանա պարծենալ իր մոտ առաջացած նոր սեռական օրգանով։
Պտղաճանճեր
Պտղաճանճերի որոշ տեսակների դեպքում երկու սեռերն էլ սեռական առումով շատ ակտիվ են, և նրանց սեռական կյանքը շատ ակտիվ է։ Էգերի ակտիվությունը ինչ-որ կերպ հանգստացնելու համար արու պտղաճանճերի սերմը պարունակում է այնպիսի քիմիական նյութեր՝ թունավոր ազդեցությամբ, որոնք ոչ միայն սպանում են հակառակորդի սերմը նախորդ զուգավորումից, այլև ճնշում էգ տեսակին, ինչը դադարեցնում է նրա զուգավորումն իրենից հետո ուրիշի հետ։
Ճպուռներ
Ճպուռների առնանդամը նման է պաղպաղակի շերեփի, որը նրանք օգտագործում են էգերի ներսում նախկին զուգավորումից մնացած ցանկացած սերմնահեղուկ հավաքելու համար։
Փայտոջիլ
Փայտոջիլները բռնելով էգին ու օգտագործելով իրենց ենթամաշկային ասեղաձև առնանդամը, էգի որովայնում փոս են բացում, որտեղ ներարկում են իրենց սերմը։ Սերմնահեղուկն այնուհետև անցնում է նրա մարմնով, հասնում ձվարաններ և բեղմնավորում էգին։
Զարմանալի հավաքածու
Իսլանդիայի Ռեյկյավիկ քաղաքում գտնվող թանգարանը (Isc. Hið íslenzka reðasafn) այն եզակի թանգարաններից է աշխարհում է, որը նվիրված է բացառապես կաթնասունների սեռական օրգանների՝ առնանդամների ուսումնասիրությանը։ Թանգարանը հավաքում է առնանդամներ Իսլանդիայում հայտնաբերված կաթնասունների տեսակից։ Կան նաև Իսլանդիայում չբնակվող տեսակների և թեմատիկորեն առնչվող արվեստի գործերի ցուցանմուշներ։ Թանգարանն ունի ավելի քան 250 ցուցանմուշ։ 2011 թվականի հուլիսից ի վեր առաջին անգամ ցուցադրվում է նաև մարդու առնանդամը։
Թանգարանի ամենամեծ ցուցանմուշը կապույտ կետի 170 սմ երկարությամբ և 70 կգ քաշով առնանդամի մի մասն է։ Ամբողջ օրգանը կունենա 12 մետր երկարություն և քաշ՝ մոտ 900-1500 կգ։ Ընդամենը 2 մմ երկարությամբ, համստերների ոսկրերը հավաքածուի ամենափոքր ցուցանմուշն են, որը դիտելու համար պահանջվում է խոշորացույց։
Ամեն ինչ սկսվեց ցուլի չորացրած առնանդամից պատրաստված մտրակից, որը մի անգամ ընկերոջը որպես հուշանվեր էր բերվել Իսլանդիայի Սնայֆեդլսենս՝ (Снайфедльснес) թերակղզուց ։ Որոշ ժամանակ անց, նրա որսորդ ընկերը սկսեց ծովային կաթնասունների՝ կետերի առնանդամներ բերել, և աստիճանաբար ծնվեց գաղափարը` այսպես կոչված «Ֆալոլոգիայի» թանգարան բացելու։ Թանգարանի հիմնադիր, ծագումով իսպանացի, պատմության նախկին ուսուցիչ՝ Սիգուրդուր Հյարթարսոնը՝ (Sigurdur Hyartarson), 1974 թվականից սկսած հավաքում և այցելուներին է ներկայացնում բոլոր տեսակի սեռական օրգանների ցուցանմուշները։
Հավաքածուն բազմաթիվ է և զարմացնում իր բազմազանությամբ։ Թանգարանի ցուցանմուշների մեջ կան նույնիսկ ձիերի սեռական օրգանների նմուշներ, որոնք հին ժամանակներում իսկական նրբություն էին համարվում։ Ցուցադրված են նաև՝ արու համստերների, մկների, առնետների, ծովախոզերի, և սպիտակ արջերի սեռական օրգաններ։ Կան նաև զարմանահրաշ ցուցանմուշներ։ Իսլանդական ժողովրդական բանահյուսությանը նվիրված առանձին բաժնում ենթադրաբար ներկայացվում է 18-րդ դարում հայտնի մարդասպանի առնանդամը։ Թանգարանում են գտնվում նաև իսլանդական էլֆի սեռական օրգանները և խորհրդավոր «Սուրբ Ծննդյան տոների» խորհրդանիշ համարվող տղայի առնին, որը հավանաբար համարվում է Ձմեռ պապի հեռավոր ազգականը ։