cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Պերուական խոհանոց
Խոհարարական սորտեր
Գոյություն ունեն Պերուական խոհանոցի երեք տեսակ՝ կրեոլ, նիկկեյ և չիֆա։ Կրեոլը ծագել է նույնիսկ ինկերի օրոք նոր դարաշրջանից առաջ, հետագայում դրան են բերվել իսպանական խոհարարական ավանդույթները։ Կրեմլին բնորոշ են այնպիսի մթերքներ, ինչպիսիք են բրինձը, մայիսը, խոզի միսը, հավը։ Այն պարունակում է քաղցր կծու և թթու համեր։ Նիկկեյը հայտնվել է Պերուում ճապոնացիների վերաբնակեցման արդյունքում, նիկկեյի ամենահայտնի ուտեստներից մեկը կծու սոուսներով ռուլետներն են։ Չիվան պերուացի չինացիների ավանդական խոհանոցն է, այս ոճի բնորոշ օրինակ կարող է լինել վոկը, որին ավելացվում է պերուական Չիլի։
Ծովամթերք
Պերուն հարուստ է ծովամթերքով Պերուական հոսանքի շնորհիվ, որը շարժվում է երկրի արևմտյան ափերի երկայնքով հարավից, ինչպես նաև Էլ Նինյոյի հոսանքի շնորհիվ։
Միս
Սեփական մսամթերքը շատ թույլ է զարգացած։ Միսը ներմուծվում է այնպիսի երկրներից, ինչպիսիք են Արգենտինան, ԱՄՆ-ը, Ուրուգվայը և այլն։ Անդերից եկավ ծովախոզուկներ ուտելու ավանդույթը։ Պերուի որոշ վայրերում լամայի միս են ուտում։ Խոզի միսն ու հավը երկրում ամենատարածվածն են։
Կարտոֆիլ և եգիպտացորեն
Պերուն ունի կարտոֆիլի տեսակների մեծ բազմազանություն, Այն աճեցվում է նույնիսկ Անդերում՝ ծովի մակարդակից ավելի քան 3500 մ բարձրության վրա։ Դեղին, սև և մանուշակագույն եգիպտացորենն օգտագործվում է սննդի մեջ։
Մրգեր, բանջարեղեն և այլ բույսեր
Պերուում աճում են լոլիկ, քվինոա, ավոկադո, ծնեբեկ, ձիթապտուղ, խաղող, նարինջ, թուզ, հապալաս, լայմ։ Սննդի մեջ օգտագործում են լուսնոտ լոբի, լուկումա, կարոբ։ Դրանք մշակվում են այգիներում և դաշտերում, ինչպես նաև աճում են Ամազոնի անտառներում։
Պղպեղներ
Պղպեղի ավելի քան 100 տեսակ կա։ Ահի կիտրոնի պղպեղը համտեսում է կրաքարի։
Կոկայի տերևներ
Անդյան ֆերմերները ծամում են կոկայի տերևները, որոնք աճում են լեռների ստորոտում։ Կոկան ճնշում է քաղցի զգացումը և օգնում է հաղթահարել հոգնածությունը։ Դրա տերևները վաճառվում են Պերուի սուպերմարկետներում։ Որպես խմիչք օգտագործվում է մատե դե Կոկա (կոկայի տերևներից պատրաստված թեյ)։ Դրանք օգտագործվում են սոուսների, աղանդերի և կոկտեյլների պատրաստման մեջ։ Դրանցից պատրաստում են Կոկա-պիսկո ալկոհոլային խմիչք։
Մրգային ուտեստներ
Պերուական ուտեստ՝ պատրաստված եփած դեղին կարտոֆիլից՝ Կծու, յուղալի ուանկայո սոուսով։ Սոուսի հիմքում ընկած է սերուցքային պանիր «քեսո Ֆրեսկո», բուսական յուղ, դեղին Պերուական պղպեղ, Խտացրած կաթ և աղ՝ հարած բլենդերի մեջ։ Որոշ բաղադրատոմսեր պահանջում են սխտոր, սոխ և աղացած աղած բանջարեղեն։ Այս սոուսը օգտագործվում է նաև Պերուական շատ այլ ուտեստների մեջ։ Պապա-ա-լյա-ուանկայո հանդիսանում է ամենօրյա և տոնական խոհանոցի հիմնական ուտեստներից մեկը ամբողջ երկրում։ Այն սովորաբար մատուցվում է սառը ՝ հազարի տերևներով, խաշած ձվերով և զարդարված սև ձիթապտուղներով, եգիպտացորենի հատիկներով։
Լոմո սալտադոն բանջարեղենով տապակած տապակ է, որը կրեոլի և չիֆայի խառնուրդ է։ Որպես ճաշատեսակի կողմնակի ճաշատեսակներ օգտագործում են պերուական կարտոֆիլը (ֆրիի տեսքով) և չինական բրինձը, որոնք մատուցվում են միասին։ Սոլտադոն կարող է թարգմանվել որպես «պատրաստված է մեծ քանակությամբ յուղի մեջ»։
Ձկան ուտեստներ
Սեվիչեն պատրաստվում է սպիտակ ծովային ձկներից, մաշկազերծված և խորանարդի մեջ կտրված, որոնք մարինացվում են Լեչե դե Տիգրեի մարինադում՝ պատրաստված կծու պղպեղից, սոխից, սխտորից, Լայմից կամ նարնջից։ Այն սովորաբար ուտում են Սևիչեյում, որոնք հատուկ նախատեսված են այս ուտեստի համար հաստատություններում ։
Էսկաբեչե  համեղ ձկան նախուտեստ։ Այն բաղկացած է երկու բաղադրիչներից՝ մարինադ և տապակած ձուկ։ Մարինադը պարունակում է սոխ, պղպեղ, համեմի սերմեր, դափնու տերև, գինի և քացախ։ Ձկան ֆիլեն տապակում են, լցնում տաք մարինադով, թողնում, որ ուտեստը սառչի ։
Մսով ուտեստ
Անտիկուչոսը քաբաբ հիշեցնող շամփուրներ են, որոնք պատրաստվում են հիմնականում հորթի սրտի մարինացված կտորներից։ Ուտեստը հայտնվել է իսպանացի նվաճողների ժամանակ, ովքեր ինկերի խոհանոցում փոխարինել են Լամ գուանակոյի միսը տավարի մսով։
Կարապուլկան խոզի, հավի, գետնանուշի, չիլիի և ջրազրկված կարտոֆիլի ուտեստ է։ Պերուում կարապուլկան պատրաստում էին Աֆրիկայից եկած ստրուկները։
Եգիպտացորենով ուտեստներ
Ուտեստի անվանումը իսպաներենից թարգմանվում է որպես «բրինձ և հավ»։ Հայտնի է Լատինական Ամերիկայում պաելայի նման ուտեստ, որն ունի իր առանձնահատկությունները տարածաշրջանի երկրներում։ Բաղադրությունը՝  հավի միս, բրինձ, խոզապուխտ, լոլիկ, պղպեղ, ոլոռ և անուշաբույր համեմունքներ։ Գույնի համար ավելացվում է զաֆրան կամ քրքում։
Պաստել դե չոկլո-կարկանդակ եգիպտացորեն մսով։
Տարբեր տեսակի մսից, եգիպտացորենից և կարտոֆիլի տարբեր տեսակներից պատրաստված ուտեստ։ Այն պատրաստվում է փոսի մեջ, որը պատված է քարերով, փոսի ներսում խարույկ է վառվում, այնուհետև ածուխները հանվում են դրանից և բաղադրիչները տեղադրվում են այնտեղ։ Այն ծածկում են բանանի տերևներով, որոնք ծածկված են հողով։ Թխվում է մոտավորապես մի քանի ժամ ։
Աղանդեր
Պերուական ավանդական քաղցրավենիքների շարքում կարելի է նշել, մասնավորապես, Տեխասի յուրահատուկ կոնֆետները, որոնք ծագում են Իկա շրջանից։
Պիսկո
Թարմ խմորման խաղողի գինուց պատրաստված ուժեղ ալկոհոլային խմիչք։ Մեկ թորման գործընթացում ստացվում է անուշաբույր 43 աստիճանի հեղուկ։ Խաղողը, որից պատրաստվում է պիսկոն, աճում է Խաղաղ օվկիանոսի ափին՝ Լիմայից մինչև Չիլիի սահման։ Սառը հոսքի շնորհիվ ջուրը գործնականում չի գոլորշիանում, ինչի հետևանքով խաղողի աճեցման վայրերում անձրևները շատ հազվադեպ են լինում։ Հողը խիստ տաքանում է, որի արդյունքում խաղողի մեջ առաջանում է մեծ քանակությամբ շաքար, որի շնորհիվ Ստացվում է բարձր աստիճանի գինի։ Արգելվում է ջուր ավելացնել պիսկոյին, ինչպես նաև փոխել կառուցվածքն ու գույնը։ Խմիչքի հիման վրա պատրաստվում են կոկտեյլներ, օրինակ՝ պիսկո թթու։ Պերուի և Չիլիի միջև վեճ է ընթանում այն մասին, թե ում ըմպելիքը կարելի է անվանել պիսկո։ Ի տարբերություն Պերուական ըմպելիքի, չիլիական պիսկոն նոսրացվում է ջրով ։
Չիչա
Ցածր ալկոհոլային խմիչք, համտը գարեջրի նման է։ Պատրաստվում է եգիպտացորենի հացով, որը ծամում են կանայք։ Թքի մեջ առկա ֆերմենտները օսլան վերածում են շաքարի, ինչի արդյունքում առաջանում է խմորում։
Չիչա-Մորադո
Ոչ ալկոհոլային ըմպելիք, որը հիշեցնում է գլինտվեյնի համը։ Պատրաստվում է սև եգիպտացորենով, որը եփում են մրգերի, դարչինի, մեխակի և այլ համեմունքների հետ միասին ։
Կուզմինչիկ
Կուզմինչիկ (Кузьминчик), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Չեմերովեցի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կուզմինչիկ գյուղում բնակվում էր 219 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,901 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 243,06 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Չեմերովեցի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Փշավոր արքայախնձոր
Փշավոր Արքայախնձոր, կամ իսկական Արքայախնձոր, կամ խոշոր փշավոր կեղևով արքայախնձոր (Ananas comosus), երկամայա խոտաբույսերեր, Բրոմելիադների ընտանիքի Անանասի տեսակ (Ananas):
Իսկական արքայախնձորը մշակության մեջ որպես տարատեսակ բույս ներկայացված է ոչ միայն Հարավային Ամերիկայում, որտեղ աճում են անանասի տարբեր տեսակներ, այլ նաև ամբողջ երկրագնդի արևադարձային բոլոր երկրներում։
Նույնանուն տեսակներ`
Պատմություն
1553 թվականին անանասի առաջին նկարագրությունը հիշատակվում է Սյեսա դե Լեոնի «Պերուի քրոնիկոն» գրքում ։
Կառուցվածքային նկարագրություն
Արևադարձային բազմամյա խոտաբույս է՝ մինչև 60 սանտիմետր երկարությամբ, երկար, նեղ, կոշտ, միևնույն ժամանակ հյութալի (սուկոլենտային) տերևներով, ատամիկավոր եզրերով։
Ծաղիկները տեղադրված են վերևի հատվածում խիտ մանրաթելերով այնպես, որ ձևավորվի ծաղկաբույլ։ Ծաղիկները երկսեռ են, զիգոտի նման, ծաղկաթմբի շուրջը կան երեք փոքր տերևներ, մեկ վարսանդ և վեց առէջ։ Բոլոր ծաղիկները սերտաճած են մեկը մյուսի մեջ, ազատ մնում են միայն ծաղկաթմբի տերևիկների գագաթները և ծաղկատերևը։ Առեջները ոլորների տեսքով կազմում են պարուրաձև վարսանդը։ Սերմնարանը կազմված է երեք պտղաթելիկներից, սերմնաբողբոջներով ընկերքը տեղադրված է պտղաթերթիկի սերտաճած միջնապատերի վրա։
Այդ նույն փուլում, երբ անանասը օգտագործվում է որպես միրգ, իրենից ներկայացնում է խոշոր (մինչև 2 կիլոգրամ), փշատերև ծառի կոնի նման, ոսկեգույն դարչնագույն պտղաբույլ, վերին մասում ունի տերևների կարճ փունջ, որը զարգանում է տարածման պատճառով, պտղաբույլի բողբոջելու ընթացքում։ Բողբոջը կազմված է բավականին հյութալի, բայց կոշտ առանցքով և իրենից դեպի կողմերը որտեղ չափազանց հյութալի և փափուկ պտուղներ, որոնք միասին աճել են, իրենց գագաթներին կրելով ծաղկի և կողային տերևի կոպիտ մասերը։ Անհատական պտղի պատերը կազմված կարպելներից և գերաճած տեպալներից, ծաղկածածկոցը և կողային տերևը, երբեմն 1-ից 3 բույնը թերզարգացած է։
Մշակաբույսերի մեջ արքայախնձորի տեսակների սերմերը չեն զարգանում։ Հասած պտուղների բներում հեշտությամբ կարելի է հայտնաբերել փոքր սերմնաբողբոջներ, որոնց պտղաբնի կեղևը սպիտակ գույն է։ Բողբոջների բոլոր մասերը հավաքված են մանր փնջերի մեջ։ Առանցքային մասում դրանք հիմնականում ուղղահայաց են անցնում, առանցքից փնջիկներն անցնում են թեք և հորիզոնական ուղղությամբ դեպի պտուղը։
Քիմիական բաղադրություն
Անանասի հյութը 86%-ով կազմված է ջրից, նրա մեջ բավականին շատ են պարզ շաքարները (12-15 մգ%), որոնք հիմնականում ներկայացված են սախարոզով, օրգանական թթուներով (0,7 մգ%), հիմնականում կիտրոնաթթվով, և մինչև 50 մգ% ասկորբինաթթվով։ Բացի այդ անանասում առկա են В1, В2, В6, РР վիտամիններ, А պրովիտամին։
Պտուղների հյութը հարուստ է օգտակար հանածոներվ՝ կալիումով (մինչև 320 մգ%), երկաթով, պղնձով, ցինկով, կալցիումով, մագնեզիումով, մանգանով, յոդով։
Անանասի պտղաբույլը, բացի ածխաջրերից, C, A և B վիտամիններից և բազմաթիվ միկրոէլեմենտներից, պարունակում են նաև բրոմելին՝ պրոտեոլիտիկի (այսինքն սպիտակուցների անջատում) բարձր ակտիվության ֆերմենտներ։ Բրոմելինի շնորհիվ բարելավվում է բույսի կողմից սպիտակուցային նյութերի կլանումը։ Արքայախնձորի օգտագործման չարաշահումը բերում է բերանի լորձաթաղանթի բորբոքմանը։ Արքայախնձորը պարունակում է 40 մգ% վիտամին C (տերևներում ՝ մինչև 120 մգ%) ։
Օգտագործումը
Իսկական արքայախնձորի պտղաբույլը արժեքավեր սննադամթերք է։ Սննդի մեջ օգտագործվում է հում և պահածոյացված տեսքով, լայնորեն կիրառվում է հրուշակեղենի արդյունաբերության մեջ (կոնֆետներ, ջեմ, մուրաբա)։ Կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի միացության շնորհիվ արքայախնձորն ունի օգտակար հատկություններ․ խթանում է մարսողությունը, մաքրում է աղիները, նվազեցնում է արյան խտությունը։ Դրա հետ մեկտեղ պետք է հաշվի առնել, որ արքայախնձորը կծու սննդամթերք է, օգտագործել նրան ստամոքսի հիվանդությունների դեպքում խորհուրդ չի տրվում։
Տերևներում կան բազմաթիվ ամուր մանրաթելեր, ինչի արդյունքում արքայախնձորն օգտագործում են որպես մանածագործական մշակաբույս։
Պտղաբույլերի կիրառումը․
Աճեցումը
Մշակաբույսի աճեցումը լայն տարածում ունի շատ արևադարձային երկրներում։ Մշակաբույսերի պտղի տեսակները անուշահոտ են, թթվաքաղցր համ ունեն, 2-16 կգ զանգվածով, առանց սերմերի են։ Պտղի հյութը (դեղնավուն է կամ սպիտակ) պարունակում է (%-ով)․ 86,1 ջուր, 4,5 փոխակերպված շաքարավազ, 6,9 սախարոզ, 0,41 ազոտական նյութեր, 0,52 թթուներ, 0,42 մոխրաջրեր։
Բոլոր ուտելի մշակաբույսերը և արքայախնձորի աղանդերային տեսակները պատկանում են խոշոր փշոտ կեղևով արքայախնձորի տեսակին (Ananas comosus)։ Նրա հայրենիքը Բրազիլիայի չոր կենտրոնական սարահարթներն են, որտեղից անանասի մշակաբույսը տարածվել է ամբողջ աշխարհում։ 1519 թվականին Մագելանի անձնակազմից մեկը ճանապարհորդության ժամանակ անանասը բնութագրեց որպես «իրականում ամենահամեղ պտուղ, որը միայն կարելի է գտնել ամբողջ աշխարհում»։ Հետագայում Ամերիկայի հայտնագործումից հետո պորտուգալացիները տեղափոխեցին արքայախնձորի մշակաբույսը Աֆրիկա և Հնդկաստան։ Եվրոպա անանասն առաջին անգամ հասցվել է 1650 թվականին։ Այն աճեցրել են Եվրոպայի ջերմոցներում (նույնիսկ Սանկտ Պետերբուրգի շրջակայքում և Սոլովեցկի կղզիներում)։ XIX դարի կեսից հնարավորություն ստեղծվեց արքայախնձորը շոգենավերով ձեռք բերել անմիջապես արևադարձային տնկարաններից, և արքայախնձորի ջերմոցային մշակումը դադարեց։
Անանասի ավելի մեծ տնկարանները կենտրոնացված են XXI դարում Հավայան կղզիներում (համաշխարհային արտադրության մոտ 30 %-ը։ Արքայախնձոր աճեցնելու համաշխարհային առաջատարներին նաև վերաբերում են Թաիլանդը, Ֆիլիպինները, Բրազիլիան, Կոստա Ռիկան։
Ֆիլիպիններում և Թայվանում անանաս նաև աճեցնում են տերևներից մանող մանրաթել ստանալու նպատակով։
ՄԱԿ-ի տվյալներով, 2016 թվականին աշխարհի արքայախնձորների մոտ մեկ երրորդն արտադրվել է երեք երկրներում՝ Կոստա Ռիկայում, Բրազիլիայում, Ֆիլիպիններում։
Ագրոտեխնիկա
Ծաղկում առաջացնելու համար լայնորեն օգտագործվում է ացետիլենը, որը ստացվում է ջուրը և կալցիումի կաբրիդի խառնուրդի արդյունքում։ Այդ խառնուրդը ոչ մեծ քանակությամբ հոսում է վերին տերևերի փնջերի մեջ։ Անջատված ացետիլենը հանդիսանում է որպես ծաղկման խթանիչ, իսկ արդյունքում հնարավոր է եղել ամբողջ տարվա ընթացքում արքայախնձորի արտադրություն իրականացնել։ Արքայախնձորի մշակումը բավականին ժամանակատար է, որը պահանջում է առատ պարարտացում և ձեռքով բերքահավաք։ Վերջինս պահանջում է տնկարանների աշխատողներից տարբեր նախազգուշական միջոցների ձեռնարկում, քանի որ բոլոր բույսերը փշերով են։
Անանասի բազմացման համար օգտագործում են ընձյուղները, որոնք առաջանում են բողբոջներից։ Պտղաբույլի «փոմփոլիկը» կարելի է կտրել և արմատավորել, քանի որ պահպանվում է աճման կետը։
Արքայախնձոր զինանշագիտության և արվեստի մեջ
Արքայախնձորի պտուղները պատկերված է Ճամայկայի ժամանակակից զինանշանի և Անտիգուա և Բարբուդայի զինանշանի վրա։
1915 թվականին Սանկտ Պետերբուրգում բանաստեղծ Իգոր Սեվերյանինը գրել է իր հայտնի բանաստեղծությունը «Արքայախնձորները շամպայնի մեջ», որը սկսվում է հետևյալ բառերով․"Արքայախնձորները շամպայնու՜մ։ Արքայախնձորները շամպայնու՜մ։ Զարմանալի համեղ է, շողշողուն ու կծու՜։"1917 թվականին բանաստեղծ Վլադիմիր Մայակովսկին գրել է իր հայտնի բանաստեղծությունից մեջբերված հանգավորում․"Կեր արքայախնձորներ, պնդուկ ծամի, Քո վերջին օրն անցնում է, բուրժուա։"
Սառեկ
Սառեկ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Չարսանջակի գավառակում ։
Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 12 տուն հայ բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Աինյա
Աինյա (Ainja), գյուղ Էստոնիայի Վիլյանդիմաա նահանգի Կառկսի շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 53 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վիլյանդիմաա նահանգի Կառկսի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
(4759) Արետա
(4759) Արետա (Aretta), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1978 թվականի նոյեմբերի 7-ին Էլեանոր Հելինի և Շելտ Բասի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,18422 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,6297 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,7388 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2075,41 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,17346 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 0,8° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1978 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էլեանոր Հելինի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Շելտ Բասի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ալբինյանա
Ալբինյանա (Albinyana), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, մտնում է Տառագոնա պրովինցիայի մեջ, որը հանդիսանում է Կատալոնիա ինքնավար մարզի մի մաս։ Բնակչությունը կազմում է 2314 մարդ (2010), խտությունը կազմում է 105,11 մարդ/քառ. կմ։ Զբաղեցնում է 19,37 քառ. կմ տարածք։ Փոստային ինդեքս - 43178։
Հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Կիպարիս
Կիպարիս (Κυπάρισσος), հին հունական դիցաբանության մեջ Կեոս թագավորի որդին, ապրել է Կեա կղզու վրա, նրա լավագույն ընկերը եղել է Ապոլլոնը։
Կենսագրություն
Ոսկեգույն եղջյուրներով զարդարված, մարգարտաշար մանյակը պարանոցին Կեոս կղզու Կարթեյան հովտում կանգնած էր հավերժահարսերին նվիրաբերված մի գեղեցիկ եղջերու։ Նա թույլ էր տալիս փաղաքշել և սիրել իրեն, մտնում էր մարդկանց տները և չէր վախենում նրանցից։ Ոչ մեկը անտարբեր չէր եղջերուի հանդեպ, սակայն ամենաշատը նրան սիրում էր Կեոս թագավորի որդին՝ Կիպարիսը։ Կիպարիսը հաճախ էր եղջերուին զբոսնելու տանում, նրանք գնում էին ծաղկաշատ արոտավայրեր, ծաղկավետ հովիտներ։ Նրանք հաճախ էին խաղում իրար հետ, երբ Կիպարիսը հեծնում էր նրան և սլանում դեպի Կարթեյան դաշտավայրերը։
Ամառային մի շոգ օր Կիպարիսը իր ընկեր Ապոլլոնի հետ որս էր անում, իսկ եղջերուն չդիմանալով տապին պառկել էր թփուտում պաշտպանվելով կիզիչ արևից։ Հանկարծ Կիպարիսը եղջերու է տեսնում և արձակում իր սրածայր նետը, այն մահացու հարված է հասցնում կենդանուն։ Կիպարիսը անգամ չէր էլ պատկերացնում, որ վիրավոր կենդանին իր եղջերուն է, քանի որ չէր ճանաչել նրան։ Եղջերուն սպանված էր, իսկ Կիպարիսը վշտահար։ Նա ցանկանում էր ինքն էլ մահանալ իր սիրելի կենդանու հետ։ Ապոլլոնը փորձում էր սփոփել տղային, բայց անօգուտ էր։ Նա կատարեց տղայի խնդրանքը և հավերժական անմար վիշտ տվեց Կիպարիսին։
Ապոլլոնը պատանուն ծառ դարձրեց։ Կիպարիսի մարմինը կեղևապատվեց, իսկ մազերը փշատերև դարձան։ Վշտահար էր նաև Ապոլլոնը տեսնելով պատանուն կիպարիս ծառ դարձած և մրմնջաց. - Հավերժ պիտի թախծեմ քեզ համար, գեղեցիկ պատանի, դու ևս պիտի թախծես ուրիշի վշտով։ Ուրեմն, հավերժ վշտացյալների հետ եղիր։ Հույները այդ ժամանակվանից սկսած փշատերևով են զարդարում թաղման խարույկները, կիպարիս տնկում շիրիմների մոտ։ Հանգուցյալների տների դռների վրա կախում են կիպարիսի ճյուղեր և այն համարվում է վշտացյալների ծառ։
Գրականություն
Ն. Ա. Կուն. Հին Հունաստանի լեգենդներն ու առասպելները - 1989 թ.
Կատեգորիա:Հին հունական առասպելաբանություն
Ֆրիդըմ Հաուս
Ֆրիդըմ Հաուս (թարգմանաբար` «Ազատության Տուն»), ԱՄՆ-ում հիմնված, ԱՄՆ կառավարության և ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի կողմից ֆինանսավորվող հասարակական կազմակերպություն (ՀԿ), որն իրականացնում է ժողովրդավարության, քաղաքական ազատության և մարդու իրավունքների վերաբերյալ հետազոտություններ և պաշտպանություն ։
Կազմակերպության ամենամյա «Ազատությունն աշխարհում» զեկույցը, որը գնահատում է յուրաքանչյուր երկրի քաղաքական իրավունքներիի և քաղաքացիական ազատությունների մակարդակը, հաճախ է մեջբերվում քաղաքագետների, լրագրողների և փորձագետների կողմից։ Մամուլի ազատությունը և համացանցի ազատությունը, որոնք մշտադիտարկում են լրագրողների գրաքննությունը, նրանց նկատմամբ ահաբեկումները և բռնությունները, ինչպես նաև տեղեկատվության հանրային հասանելիությունը, գտնվում են նրա մյուս արձանագրությունների շարքում։
Պատմություն
Ըստ կազմակերպության կայքի Ֆրիդըմ Հաուսը «առաջացել է որպես հայտնություն երկու խմբերի միավորումից, որոնք ձևավորվել էին, նախագահ Ֆրանկլին Դ. Ռուզվելտի միանգամայն հավանությամբ՝ խրախուսելու ժողովրդական աջակցությունը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին Ամերիկայի ներգրավման համար այն ժամանակ, երբ ԱՄՆ-ում հասունանում էին մեկուսացման միտումները» ։ Փաստորեն, մի քանի խմբեր հանդգնորեն աջակցում էին ԱՄՆ-ի ներգրավմանը պատերազմին և 1941 թվականի աշնան սկզբին, երբ սկսեցին համընկնել խմբային տարբեր գործողությունները, «Պայքար հանուն ազատության» կոմիտեն սկսեց ուսումնասիրել զանգվածային միավորումը։ Այնուհետև Ջորջ Ֆիլդի մոտ միտք հղացավ պահպանելու բոլոր խմբերի առանձին ինքնությունը`մեկ հարկի տակ` «Ֆրիդըմ Հաուս» -ի տեսքով` խթանելու ազատության սկզբունքների հստակ կիրառումը ։
Ֆրիդըմ Հաուսը ներկայացչություն ուներ Մումբայի կենտրոնական շենքում, որը ներկայացնում էր կազմակերպության նպատակները։ Արևելյան 32-րդ թաղամասի 51-րդ փողոցի վերափոխված նստավայրը բացվեց 1942 թվականի հունվարի 22-ին, որպես կենտրոն «որտեղ բոլոր նրանք, ովքեր սիրում են ազատությունը, կարող են հանդիպել, նախագծել իրենց ծրագրերը և խրախուսել միմյանց»։ Տրամադրված որպես «Դաշնակիցների» նվեր՝ 19 սենյականոց շենքը ներառում էր հեռարձակման հնարավորություն ։
Ֆրիդըմ Հաուսը հովանավորում էր ազդեցիկ ռադիոհաղորդումները, այդ թվում՝ «Ազատության ձայնը» (1942–43) և «Մեր գաղտնի զենքը» (1942–43), CBS ռադիո հեռարձակումները, որը ստեղծվել էր «Առանցք» կարճալիք ռադիոյի քարոզչական հեռարձակումներին հակազդելու համար։ Գրողների պատերազմի խորհրդի նախագահ և Ֆրիդըմ Հաուսի ներկայացուցիչ Ռեքս Ստաուտը կհերքեր շաբաթվա ամենազվարճալի սուտը։ Հեռարձակումները նախագծում էր CBS News-ի հիմնադիր Փոլ Ուայթը  :
Պատերազմից հետո, ինչպես նշված է կազմակերպության կայքէջում, «Ֆրիդըմ Հաուսը սկսեց պայքարել քսաներորդ դարի մեկ այլ ամբողջատիրական սպառնալիքի՝ կոմունիզմի դեմ․․․ Կազմակերպության ղեկավարությունը համոզված էր, որ ժողովրդավարության տարածումը լավագույն զենքն է ամբողջատիրական գաղափարախոսությունների դեմ» ։ Ֆրիդըմ Հաուսը սատարեց Մարշալի պլանին և ՆԱՏՕ-ի ստեղծմանը ։ Ֆրիդըմ Հաուսը նաև աջակցեց Ջոնսոնի վարչակազմի Վիետնամական պատերազմի քաղաքականությանը ։
Ֆրիդըմ Հաուսը խիստ քննադատում էր Մաքքարտիզմը ։ 1950-ական և 1960-ական թվականների ընթացքում այն աջակցում էր Քաղաքացիական իրավունքների շարժմանը Միացյալ Նահանգներում և նրա ղեկավարության մեջ ընդգրկված քաղաքացիական իրավունքի մի շարք հայտնի ակտիվիստներին, չնայած քննադատում էր քաղաքացիական իրավունքների այնպիսի առաջնորդներին, ինչպես օրինակ Մարտին Լյութեր Քինգ կրտսերին, նրանց հակապատերազմական ակտիվության համար ։ Այն աջակցում էր Անդրեյ Սախարովին, խորհրդային այլ այլախոհներին և Լեհաստանի «Համերաշխություն» շարժմանը : Ֆրիդըմ Հաուսն օժանդակում էր հետկոմունիստական հասարակություններին՝ անկախ լրատվամիջոցների, հասարակական ուղեղային կենտրոնների և ընտրական քաղաքականության հիմնական ինստիտուտների ստեղծման գործընթացում ։
Կազմակերպությունը ներկայումս ներկայանում է որպես աշխարհում ժողովրդավարության և ազատության բարձրաձայնող։ Ֆրիդըմ Հաուսը նշում է, որ ․ 1967 թվականին Ֆրիդըմ Հաուսը ներառեց Books USA- ը, որը մի քանի տարի առաջ ստեղծվել էր Էդուարդ Ռ. Մարոուի կողմից, որպես Խաղաղության Կորպուսի և Միացյալ Նահանգների Տեղեկատվական ծառայության համատեղ ձեռնարկություն ։
2001 թվականից ի վեր Ֆրիդըմ Հաուսը աջակցել է այն քաղաքացիներին, որոնք ներգրավված են եղել Սերբիայում, Ուկրաինայում, Ղրղզստանում, Եգիպտոսում, Թունիսում և այլուր առկա վարչակարգերին մարտահրավեր նետելու մեջ։ Կազմակերպությունը նշում է. «Հարավային Աֆրիկայից մինչև Հորդանան, Ղրղզստանից մինչև Ինդոնեզիա, Ֆրիդըմ Հաուսը համագործակցել է տարածաշրջանային ակտիվիստների հետ քաղաքացիական հասարակության խթանման գործընթացում. Աշխատել է խթանել կանանց իրավունքները, փնտրել արդարադատություն խոշտանգումների ենթարկվածների համար, պաշտպանել լրագրողներին և ազատ արտահայտման պաշտպաններին, և սատարել նրանց, ովքեր պայքարում էին խթանել մարդու իրավունքները բարդ քաղաքական իրավիճակում» ։ Այնուամենայնիվ, այլընտրանքային դասակարգումները տրամադրել են արդյունքներ, որոնք էապես տարբերվում էին Լատինական Ամերիկայի Ֆրիդըմ Հաուսի արդյունքներից ։
2001 թվականին Ֆրիդըմ Հաուսի եկամուտը կազմել է մոտ $11 մլն., ավելանալով ավելի քան $26 մլն 2006 թվականին ։ Աճի մեծ մասը պայմանավորված էր 2004 թվականից 2005 թվականներին ԱՄՆ կառավարության պետական ֆինանսավորման աճով՝ 12 միլիոն դոլարից մինչև 20 միլիոն դոլար ։ Պետական ֆինանսավորումը 2007 թվականին ընկավ շուրջ $ 10 մլն, բայց այնուամենայնիվ ներկայացնում էր Ֆրիդըմ Հաուսի բյուջեի շուրջ 80% -ը ։ 2010 թվականի դրությամբ ԱՄՆ կառավարության կողմից շնորհված դրամաշնորհները կազմում էին Ֆրիդըմ Հաուսի ֆինանսավորման մեծ մասը. դրամաշնորհները չէին հատկացվել կառավարության կողմից, այլ բաշխվել էին մրցակցային հիմունքներով։
Կազմակերպություն
Ֆրիդըմ Հաուսը շահույթ չհետապնդող կազմակերպություն է, որն ամբողջ աշխարհում ունի մոտ 150 աշխատակից :Հիմնելով գլխամասային գրասենյակը Վաշինգտոնում, այն ունի ներկայացուցչական գրասենյակներ շուրջ մեկ տասնյակ երկրներում, այդ թվում`Ուկրաինայում, Հունգարիայում, Սերբիայում, Հորդանանում, Մեքսիկայում և Կենտրոնական Ասիայի երկրներում։
Ֆրիդըմ Հաուսը նշում է, որ իր հոգաբարձուների խորհուրդը բաղկացած է «բիզնեսի և արհմիությունների ղեկավարներից, նախկին բարձրաստիճան պաշտոնյաներից, գիտնականներից, գրողներից և լրագրողներից»։ Խորհրդի բոլոր անդամները Միացյալ Նահանգների ներկայիս բնակիչներն են։ Կազմակերպության տնօրենների խորհրդի անդամներն են Քենեթ Ադելմանը, Ֆարուկ Կաթվարին, Ազար Նաֆիսին, Մարկ Պալմերը, Պ․Ջ․ Օ'Ռուրկը և Լոուրենս Լեսիգը, իսկ խորհրդի նախկին անդամներից են Զբիգնև Բժեզինսկին, Ջեին Կիրկպատրիկը, Սամուել Հանթինգտոնը, Մարա Լիասոնը, Օտտո Ռայխը, Դոնալդ Ռամսֆելդը, Դոնալդ Ռամսֆելդը, Վիթնի Նորթ Սեյմուրը, Պոլ Վոլֆովիցը, Սթիվ Ֆորբսը և Բայարդ Ռասթինը։
Ֆինանսավորում
Ֆրիդըմ Հաուսի 2016 թվականի ֆինանսական հաշվետվության համաձայն, Ֆրիդըմ Հաուսը «Հիմնականում ֆինանսավորվել է ԱՄՆ կառավարության կողմից տրամադրված դրամաշնորհներով», իսկ ԱՄՆ կառավարության դրամաշնորհները կազմում էին եկամտի մոտավորապես 86%-ը ։
Ստորև ներկայացված են այն կազմակերպությունները և սուբյեկտները, որոնք ֆինանսավորել են Ֆրիդըմ Հաուսը 2016 թվականին.
Իր 2017 և 2018 թվականների ֆինանսական հաշվետվություններում Ֆրիդըմ Հաուսը մեկ անգամ ևս հանրայնացրեց, որ այն «Հիմնականում ֆինանսավորվել է ԱՄՆ կառավարության դրամաշնորհներից»։ 2017 թվականին ԱՄՆ կառավարությունից կազմակերպությունը ստացել է 29,502,776 դոլար, որը կազմում էր այդ տարվա իր ընդհանուր եկամտի 90%-ը ։ 2018-ին ԱՄՆ կառավարությունը Ֆրիդըմ Հաուսին տրամադրեց 35,206,355 դոլար կամ իր տարեկան եկամտի 88%-ը ։
Ազատությունն աշխարհում
1972 թվականից ի վեր (1978 թվականը` գրքի տեսքով), Ֆրիդըմ Հաուսը հրատարակում է ամենամյա զեկույցը` «Ազատությունն աշխարհում», աշխարհի պետություններում և կարևոր վիճելի տարածքներում ժողովրդավարական ազատությունների մակարդակի վերաբերյալ, որով փորձում է գնահատել քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների ներկայիս վիճակը՝ 1-ից (առավել ազատ) մինչև 7 (պակաս ազատ) աստիճանակարգով։ Այն պետությունները, որտեղ քաղաքական և քաղաքացիական ազատությունների միջին ցուցանիշը տարբերվում էր 1,0-ից 2,5-ը, համարվում են «ազատ»։ 3.0-ից 5.5 ցուցանիշներ ունեցող պետությունները համարվում են «մասնակի ազատ», իսկ նրանք, ովքեր ունեն 5,5-ից 7,0-ը ցուցանիշները, համարվում են «ոչ ազատ»։ Այս զեկույցները հաճախ օգտագործվում են քաղաքագետների կողմից հետազոտությունների իրականացման գործընթացում։ Այս վարկանիշը խիստ փոխկապակցված է ժողովրդավարության մի քանի այլ վարկանիշների հետ, որոնք նույնպես հաճախ օգտագործվում են հետազոտողների կողմից ։
Օրինակ՝ 2003 թվականի իր զեկույցում Միացյալ Թագավորությունը (դիտարկվում է որպես լիովին ազատ և ժողովրդավարական) ստացել է բարձր միավոր՝ «1» քաղաքացիական ազատություններում և «1» քաղաքական իրավունքներում՝ դրանով իսկ վաստակելով «ազատ» բնութագրումը։ Նիգերիան ստացել է «5» և «4»՝ վաստակելով «մասնակի ազատ» բնութագրումը, իսկ Հյուսիսային Կորեան ստացել է ամենացածր ցուցանիշը՝ «7-7», և այդպիսով անվանվել «ոչ ազատ»։ Մի քանի հարցերի հիման վրա պետությունները գնահատվում են 0-ից 4-ը, իսկ հանրագումարը որոշում է դասակարգումը։ Հարցերի օրինակներ. «Արդյո՞ք պետության ղեկավարը և (կամ) կառավարության ղեկավարը կամ այլ գլխավոր իշխանություն ընտրվում է ազատ և արդար ընտրությունների միջոցով», «Կա՞ արդյոք անկախ դատական համակարգ», «Կա՞ն ազատ արհմիություններ և գյուղացիական կազմակերպություններ կամ դրանց համարժեքներ, և արդյո՞ք կան արդյունավետ հավաքական բանակցություններ։ Կա՞ն անվճար մասնագիտական և այլ մասնավոր կազմակերպություններ» : Ֆրիդըմ Հաուսը նշում է, որ հարցման իրավունքներն ու ազատությունները մեծ մասամբ բխում են Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրից ։
Հետազոտության և գնահատման գործընթացը ներառում է երկու տասնյակ վերլուծաբաններ և մեկ տասնյակից ավելի բարձրաստիճան գիտական խորհրդականներ։ Նյու Յորքում գտնվող գլխավոր հետազոտական թիմի ութ անդամները, 16 արտաքին խորհրդատու-վերլուծաբանների հետ միասին, պատրաստել են զեկույցներ ըստ պետությունների և տարածքների։ Զեկույցները պատրաստելիս վերլուծաբաններն օգտագործել են տեղեկատվության աղբյուրների լայն շրջանակ՝ ներառյալ արտասահմանյան և ներքին լրատվական զեկույցները, ակադեմիական վերլուծությունները, հասարակական կազմակերպությունները, ուղեղային կենտրոնները, անհատական մասնագիտական կապերը և տարածաշրջան այցելությունները ։
Երկրի և տարածքի վարկանիշներն առաջարկել է յուրաքանչյուր առնչվող զեկույցի համար պատասխանատու վերլուծաբանը։ Վարկանիշները վերանայվել են անհատապես և համեմատական հիմունքներով տարածաշրջանային վեց հանդիպումներում՝ Ասիա-Խաղաղօվկիանոսյան, Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպա և նախկին Խորհրդային Միություն, Լատինական Ամերիկա և Կարիբյան ավազան, Մերձավոր Արևելք և Հյուսիսային Աֆրիկա, Ենթասահարական Աֆրիկա և Արևմտյան Եվրոպա, ներառելով վերլուծաբաններ, յուրաքանչյուր տարածաշրջանում փորձառու ակադեմիական խորհրդականներ և Ֆրիդըմ Հաուսի անձնակազմը։ Վարկանիշները համեմատվել են նախորդ տարվա արդյունքների հետ և ներկայացված ցանկացած խոշոր թվային տեղաշարժեր կամ կատեգորիայի փոփոխություններ ենթարկվել են ավելի մանրակրկիտ զննման։ Այս վերանայումներին հաջորդել էին միջտարածաշրջանային գնահատականները, որոնցում ջանքեր են գործադրվել՝ ապահովելու արդյունքների համեմատելիությունն ու հետևողականությունը։ Երկրի առանցքային զեկույցներից շատերը նաև վերանայվել էին ակադեմիական խորհրդականների կողմից ։
Հարցման մեթոդաբանությունը պարբերաբար վերանայվում է քաղաքագետների խորհրդատվական կոմիտեի կողմից, որը տիրապետում է մեթոդական հարցերին ։
Ֆրիդըմ Հաուսը պատրաստում է նաև տարեկան զեկույցներ մամուլի ազատության (Մամուլի ազատության հարցում), նախկին Խորհրդային Միության (Անցումային երկրներ) երկրների կառավարման և ժողովրդավարության սահմանագծում գտնվող երկրների (Երկրներ խաչմերուկում) վերաբերյալ։ Բացի այդ, միանվագ զեկույցները ներառել են Մերձավոր Արևելքում կանանց ազատությունների վերաբերյալ ուսումնասիրություն։
]]
Մամուլի ազատության ինդեքսը ԶԼՄ-ների անկախության ամենամյա հետազոտություն էր, որը տպագրվել է 1980-ից 2017 թվականներին ։ Այն գնահատում է տպագրության, հեռարձակման և համացանցի ազատության մակարդակը ամբողջ աշխարհում ։ Այն տրամադրում է թվային վարկանիշային աղյուսակներ և յուրաքանչյուր երկրի լրատվամիջոցները գնահատում է որպես «Ազատ», «Մասնակի ազատ» կամ «Ոչ ազատ»։ Առանձին երկրների նկարագրություններում ուսումնասիրվում են լրատվամիջոցների համար իրավական միջավայրը, քաղաքական ճնշումները, որոնք ազդում են հաղորդման վրա և տնտեսական գործոնները, որոնք ազդում են տեղեկատվության հասանելիության վրա։
Ուսումնասիրությունը հիմնված է համընդհանուր չափանիշների վրա և հաշվի է առնում մշակութային տարբերությունները, բազմազան ազգային շահերը և տնտեսական զարգացման տարբեր մակարդակները։ Մեկնարկային կետը մտահոգության ամենափոքր, համընդհանուր միավորն է՝ անհատը։ Հետազոտությունը օգտագործում է տարածաշրջանային փորձագետների և գիտնականների թիմի կողմից կատարված վերլուծությունների և գնահատման բազմաշերտ գործընթաց, ներառյալ ներքին հետազոտական թիմը և արտաքին խորհրդականներ։ Մեթոդաբանական հարցերի բազմազան բնույթը ձգտում է ներառել տեղեկատվության հոսքի վրա ճնշում գործադրելու բազմազան ձևեր և տպագիր, հեռարձակվող և համացանցով հիմնված լրատվամիջոցների ազատ և առանց ազդեցության վախի գործելու ունակություն։ Զեկույցը տրամադրում է այն ամբողջական «նպաստավոր միջավայրի» մասին պատկերացումը, որում գործում են յուրաքանչյուր երկրի լրատվամիջոցները։ Հաշվի է առնվում նաև հասարակությանը հասանելի լուրերի և տեղեկատվության բազմազանության մակարդակը ։
Մամուլի ազատության ուսումնասիրությունների անկախ վերանայումը, որը պատվիրվել է Նայթ հիմնադրամի կողմից 2006 թվականին, պարզել է, որ Մամուլի ազատությունը լավագույնն է մամուլի ցուցանիշների դասակարգման մեջ ։
Համացանցի ազատություն
«Համացանցի ազատություն» զեկույցները տրամադրում են վերլուծական հաշվետվություն և թվային վարկանիշային աղյուսակներ` աշխարհի երկրներում համացանցի ազատության վիճակի վերաբերյալ ։ Ուսումնասիրված երկրները ներկայացնում են լայնամասշտաբ աշխարհագրական բազմազանության և տնտեսական զարգացման մակարդակների, ինչպես նաև քաղաքական և լրատվամիջոցների ազատության տարբեր մակարդակների օրինակ։ Հարցումները պարունակում են մի շարք հարցեր, որոնք նախատեսված են յուրաքանչյուր երկրի համացանցի և թվային լրատվամիջոցների ազատության մակարդակի չափման համար, ինչպես նաև տեղեկատվության փոխանցում այլ թվային միջոցների հասանելիությունն և հանրայնությունը, մասնավորապես բջջային հեռախոսների և տեքստային հաղորդագրության ծառայությունները։ Արդյունքները ներկայացված են երեք ոլորտների համար. Երեք ոլորտներից ստացված արդյունքները համատեղվում են մեկ ընդհանուր միավորի մեջ յուրաքանչյուր երկրի համար (առավելագույնը 0-ից մինչև նվազագույնը 100), և երկրները գնահատվում են որպես «Ազատ» (0-ից 30), «Մասնակի ազատ» (31-ից 60) կամ «Ոչ ազատ» (61-ից 100)՝ ընդհանուր ցուցանիշների հիման վրա։
Ամենամյա այլ զեկույցներ
Ֆրիդըմ Հաուսը տրամադրում է նաև այս ամենամյա զեկույցները.
Հատուկ զեկույցներ
Ֆրիդըմ Հաուսը 2002 թվականից ի վեր պատրաստել է ավելի քան 85 հատուկ զեկույց, այդ թվում ՝
Այլ գործունեություն
Այս զեկույցներից բացի, Ֆրիդըմ Հաուսը մասնակցում է իրավունքների պաշտպանության նախաձեռնություններին, որոնք ներկայումս կենտրոնացած են Հյուսիսային Կորեայի, Աֆրիկայի և կրոնական ազատությունների վրա։ Կազմակերպությունն ունի գրասենյակներ մի շարք երկրներում, որտեղ այն խթանում և օժանդակում է տեղական իրավապաշտպաններին և հասարակական կազմակերպություններին։
2006 թվականի հունվարի 12-ին, չարտոնված հասարակական կազմակերպությունների դեմ ճնշման շրջանակներում, Ուզբեկստանի կառավարությունը Ֆրիդըմ Հաուսին կարգադրեց դադարեցնել գործունեությունը Ուզբեկստանում։ Տաշքենդում, Նամանգանում և Սամարղանդում գտնվող Ֆրիդըմ Հաուսի կողմից ղեկավարվող ռեսուրսների և տեղեկատվության կենտրոնները առաջարկում էին հասանելիություն մարդու իրավունքների նյութերին և գրքերին, ինչպես նաև տեխնիկական սարքավորումներ, ինչպիսիք են համակարգիչները, պատճենահանող սարքերը և համացանց մուտքագրում։ Կառավարությունը նախազգուշացրեց, որ Ուզբեկստանի աշխատակազմի աշխատակիցների և այցելուների դեմ քրեական գործեր կարող են հարուցվել Ուզբեկստանի քրեական օրենսգրքում և Վարչական պատասխանատվության մասին օրենսգրքում վերջերս կատարված փոփոխություններից հետո։ Նմանապես սպառնալիք էր ներկայացվել նաև իրավապաշտպան այլ խմբավորումներին և պարտավորեցվել դադարեցնել գործունեությունը։
Ֆրիդըմ Հաուսը Խոսքի ազատության միջազգային բորսայի անդամ է, ավելի քան 80 հասարակական կազմակերպությունների գլոբալ ցանց, որը մշտադիտարկում է ազատ արտահայտման խախտումները ամբողջ աշխարհում և պաշտպանում է լրագրողներին, գրողներին և այլոց, որոնք հետապնդվում են խոսքի ազատության իրավունքի իրացման համար։ Ֆրիդըմ Հաուսը հրատարակում է նաև Չինաստանի ԶԼՄ տեղեկագիրը՝ շաբաթական վերլուծություն Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունում և դրա հետ կապված մամուլի ազատության վերաբերյալ։ 2013 թվականի օգոստոսի 27-ին Ֆրիդըմ Հաուսը թողարկեց իրենց պաշտոնական այՖոն ծրագիրը, որը ստեղծվել էր բրիտանացի ձեռնարկատեր Ջոշուա Բրոուդերի կողմից ։
Քննադատություն
Հարաբերությունները ԱՄՆ կառավարության հետ
2006 թվականին «Ֆայնենշլ Թայմս» հաղորդեց, որ Ֆրիդըմ Հաուսը Պետդեպարտամենտի կողմից ֆինանսավորում է ստացել Իրանի ներսում «գաղտնի գործունեության» համար ։ Ըստ «Ֆայնենշլ Թայմս»-ի՝ «Որոշ ակադեմիկոսներ, ակտիվիստներ և նրանք, ովքեր զբաղվում են ազատության և ժողովրդավարության տարածման ԱՄՆ-ի զարգացող բիզնեսով, տագնապում են, որ նման կիսաթաքուն գործողությունները վտանգում են այլ կազմակերպությունների հասարակական և թափանցիկ աշխատանքը և պատասխան հարվածներ կստանան Իրանի ներսում» ։
2004 թվականի դեկտեմբերի 7-ին ԱՄՆ Պալատի նախկին ներկայացուցիչ և ազատական քաղաքական գործիչ Ռոն Փոլը քննադատեց Ֆրիդըմ Հաուսին՝ իբրև Ուկրաինայում ԱՄՆ կողմից ֆինանսավորվող ծրագիր ղեկավարելու համար, որտեղ «այդ գումարի մեծ մասը նպատակաուղղված էր աջակցելու մեկ կոնկրետ թեկնածուի»․ Պաուլն ասաց ․
Նոամ Չոմսկին և Էդվարդ Ս. Հերմանը քննադատել են կազմակերպությանը՝ ԱՄՆ շահերին հակասող պետություններին չափազանց շատ քննադատելու համար, մինչդեռ անտեղիորեն համակրում էին ԱՄՆ շահերը սատարող վարչակարգերին ։ Օրինակ, Ֆրիդըմ Հաուսը 1979 թվականին Ռոդեզիայի ընդհանուր ընտրությունները որակեց որպես «արդար», բայց 1980 թվականի Հարավային Ռոդեզիայի ընտրությունները որակեց որպես «կասկածելի», և գտավ, որ Սալվադորի 1982 թվականի ընտրությունները «հիացմունքային» են ։
Կուբայի, Սուդանի և Չինաստանի քննադատությունները
2001 թվականի մայիսին Միավորված ազգերի կազմակերպության հասարակական կազմակերպությունների կոմիտեն լսեց Ֆրիդըմ Հաուսին կողմ և դեմ փաստարկներ։ Կուբայի ներկայացուցիչները նշել են, որ կազմակերպությունը ԱՄՆ արտաքին քաղաքականության գործիք է, որը կապված է ԿՀՎ-ի հետ և «ապացույց են ներկայացրել քաղաքական դրդապատճառներով միջամտողական գործունեության, որը ՀԿ-ն (Ֆրիդըմ Հաուս) իրականացրել է իրենց կառավարության դեմ»։ Նրանք նաև պնդում էին, որ ամենամյա զեկույցներում քննադատության պակաս կա ԱՄՆ մարդու իրավունքների խախտումների վերաբերյալ։ Կուբան նաև նշեց, որ այդ խախտումները լավ փաստագրված են այլ զեկույցների կողմից, ինչպիսիք են Մարդու իրավունքների պաշտպանությունը։ Քննադատություններ հնչեցրին նաև այլ երկրների կողմից, ինչպիսիք են Չինաստանը և Սուդանը։ Ռուսաստանի ներկայացուցիչը հետաքրքրվեց, թե «ինչու այս կազմակերպությունը, հասարակական կազմակերպությունը, որը պաշտպանում էր մարդու իրավունքները, դեմ է Միջազգային քրեական դատարանի ստեղծմանը» ։
ԱՄՆ ներկայացուցիչը հայտարարել է, որ Ֆրիդըմ Հաուսի և ԿՀՎ-ի միջև ենթադրյալ կապերը «պարզապես ճիշտ չեն»։ Ներկայացուցիչը ասաց, որ համաձայն է, որ ՀԿ-ն միջոցներ է ստանում Միացյալ Նահանգների կառավարությունից, բայց ասաց, որ դա արձանագրված է իր զեկույցներում։ Ներկայացուցիչը նշեց, որ միջոցները եղել են ԱՄՆ Միջազգային զարգացման գործակալությունից (USAID), որը ԿՀՎ մասնաճյուղ չէր։ Ներկայացուցիչը նշեց, որ իր երկիրն ունի օրենք, որն արգելում է կառավարությանը զբաղվել այնպիսի կազմակերպությունների գործունեությամբ, որոնք ցանկանում են փոխել հանրային քաղաքականությունը, ինչպիսին է Ֆրիդըմ Հաուսը։ Ներկայացուցիչը նշեց, որ իր երկիրը զերծ չէ Ֆրիդըմ Հաուսի քննադատությունից, ինչը, նրա խոսքով, լավ փաստաթղթավորված է։ ԱՄՆ ներկայացուցիչը նաև պնդեց, որ Ֆրիդըմ Հաուսը իրավապաշտպան կազմակերպություն է, որը ձգտում է ներկայացնել նրանց, ովքեր ներկայացուցչական ձայն չունեն։ Ներկայացուցիչն ասաց, որ ինքը շարունակելու է աջակցել ՀԿ-ներին, ովքեր քննադատում էին իր և մյուսների կառավարությունը ։
2020 թվականիի օգոստոսին Ֆրիդըմ Հաուսի նախագահ Մայքլ Աբրամովիցը, ԱՄՆ-ում տեղակայված ժողովրդավարության և իրավապաշտպան չորս այլ կազմակերպությունների ղեկավարների և ԱՄՆ-ի հանրապետական վեց օրենսդիրների հետ, հայտնվեց Չինաստանի կառավարության կողմից սահմանված պատժամիջոցների տակ աջակցելու Հոնկոնգի ժողովրդավարության շարժմանը Հոնկոնգյան 2019-20 թվականների ցույցերում։ Հինգ կազմակերպությունների ղեկավարները դիտարկեցին պատժամիջոցները, որոնց մանրամասները ճշտված չէին, որպես հավասարազոր միջոց` ի պատասխան ԱՄՆ-ի կողմից Հոնկոնգի 11 պաշտոնյաներին հանդեպ ավելի վաղ պատժամիջոցներին։ Վերջին քայլն իր հերթին արձագանք էր հունիսի վերջին Հոնկոնգի ազգային անվտանգության մասին օրենքի ուժի մեջ մտնելուն ։
Ռուսաստան
Ռուսաստանը, որը Ֆրիդըմ Հաուսի կողմից ճանաչվել է որպես «Ոչ ազատ», Ֆրիդըմ Հաուսը համարել է կողմնակալ և մեղադրել է խմբին ԱՄՆ շահերը սպասարկելու մեջ։ «Միասնական Ռուսաստան» կուսակցության պատգամավոր Սերգեյ Մարկովը Ֆրիդըմ Հաուսը անվանեց «ռուսաֆոբիական» կազմակերպություն. «Դուք կարող եք լսել այն ամենը, ինչ նրանք ասում են, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ խոսքը վերաբերում է Ռուսաստանին․․․ Այնտեղ շատ ռուսաֆոբներ կան» : Ի պատասխան, Ֆրիդըմ Հաուսի հետազոտությունների տնօրեն Քրիստոֆեր Ուոքերը պնդում է, որ Ֆրիդըմ Հաուսը իր գնահատականն է տալիս կազմակերպության կայքում տեղադրված օբյեկտիվ չափանիշների հիման վրա և նա հերքում է, որ այն ունի ԱՄՆ-ին կողմնակից օրակարգ։ «Եթե ուշադիր նայեք մեր գնահատած 193 երկրներին, կտեսնեք, որ մենք քննադատում ենք այն երկրները, որոնք հաճախ համարվում են ԱՄՆ ռազմավարական դաշնակիցներ», - ասաց նա ։
Լոս Անջելեսի կալիֆոռնյան համալսարանի քաղաքագետ Դանիել Թրեյզմանը քննադատել է Ֆրիդըմ Հաուսի գնահատականը Ռուսաստանին։ Թրեյզմանը նշել է, որ Ֆրիդըմ Հաուսը Ռուսաստանի քաղաքական իրավունքները դասում է Արաբական Միացյալ Էմիրությունների նույն մակարդակի վրա, ինչը, ըստ Ֆրիդըմ Հաուսի, բացարձակ միապետությունների ֆեդերացիա է, որի համակարգում ժողովրդավարության նշույլ չկա։ Ֆրիդըմ Հաուսը նաև դասակարգում է Ռուսաստանի քաղաքացիական ազատությունները նույն աստիճանակարգով, ինչ Եմենինը։ Եմենում, ըստ սահմանադրության, շարիաթի օրենքը օրենսդրության միակ աղբյուրն է, և թույլ է տալիս կանանց վրա հարձակումներ և սպանություններ ենթադրյալ անբարոյական պահվածքի համար։ Նախագահին քննադատելը անօրինական է Եմենում։ Թրեյզմանը Ֆրիդըմ Հաուսի վարկանիշը համեմատում է ակադեմիկոսների կողմից օգտագործվող Polity IV սանդղակի հետ, որում Ռուսաստանը շատ ավելի լավ միավոր ունի։ Քաղաքականության IV- ում, 2018 թվականի դրությամբ, Սաուդյան Արաբիան համախմբված ինքնավարություն է (-10), մինչդեռ Միացյալ Նահանգների ժողովրդավարության կարգավիճակը դառնում է չսահմանափակված (+8); Ռուսաստանը +4 միավոր ունի, իսկ Արաբական Միացյալ Էմիրությունները՝ -8 ։
Ուզբեկստանի նկատմամբ ենթադրյալ կողմնապահություն
2002-ից 2004 թվականներին Ուզբեկստանում Մեծ Բրիտանիայի դեսպան Քրեյգ Մարեյը գրել է, որ Ֆրիդըմ Հաուսի գործադիր տնօրենը 2003 թվականին իրեն ասել է, որ խումբը որոշել է հետ կանգնել Ուզբեկստանում մարդու իրավունքների խախտումները լուսաբանելու ջանքերից, քանի որ հանրապետական խորհրդի որոշ անդամներ (Մյուրեյի խոսքերով) «մտահոգություն են հայտնել, որ Ֆրիդըմ Հաուսը ձախողում է տեսադաշտում պահել ազատությունն առավել լայն իմաստով խթանելու անհրաժեշտությունը՝ լիարժեք աջակցություն ցուցաբերելով ԱՄՆ-ին և դաշնակից ուժերին»։ Այդ ժամանակհատվածում Ուզբեկստանում մարդու իրավունքների ոտնահարումները ներառում էին բանտարկյալների սպանությունը՝ «եռացող հեղուկի մեջ ընկղմամբ», ինչպես նաև ամրացնելով հակագազը և արգելափակելով զտիչները, հաղորդում է Մարեյը ։ 2003 թվականին Ֆրիդըմ Հաուսի գործադիր տնօրեն Ջենիֆեր Ուինձորը պատասխանեց, որ Մարեյի «մեր զրույցի բնութագրումը անհասկանալի խեղաթյուրում է ոչ միայն այդ հանդիպման ժամանակ ասվածի, այլ նաև Ուզբեկստանում Ֆրիդըմ Հաուսի արձանագրության մասին․․․ Ֆրիդըմ Հաուսը հետևողական է եղել և Ուզբեկստանում մարդու իրավունքների իրավիճակի կոշտ քննադատ, ինչը պարզ ցույց է տրված մամուլի հաղորդագրություններում և այդ երկրի վերաբերյալ մեր ամենամյա գնահատումներում» ։
Ժողովրդավարության պաշտոնական տեսակենտների գերշեշտադրում
Ըստ մի ուսումնասիրության, Ֆրիդըմ Հաուսի վարկանիշային աղյուսակը «գերշեշտադրում է ժողովրդավարության ավելի պաշտոնական տեսակետները՝ ձախողելով ներառել ոչ պաշտոնական, բայց իրական ուժային հարաբերությունները և ազդեցության ուղիները․․․ և հաճախ հանգեցրել է ժողովրդավարությունից փաստացի շեղումներին» : Ուստի պետությունները կարող են «պաշտոնական առումով լիբերալ-դեմոկրատական երևալ, բայց հնարավոր է լինեն բավականին ոչ լիբերալ իրենց իրական գործողություններում» ։
Ճանաչում
ԱՄՆ նախկին նախագահ Բիլ Քլինթոնը, Ֆրիդըմ Հաուսի նախաճաշին ելույթ ունենալով, ասաց.
Ելույթ ունենալով Ֆրիդըմ Հաուսի կողմից մարդու իրավունքների պաշտպանների պատվին կազմակերպված ընդունելությանը՝ ԱՄՆ ներկայացուցիչ Ջիմ Մաքգովերն ասաց.
Ելույթ ունենալով «Մագնիտսկու ֆայլերը» ֆիլմի ցուցադրության ժամանակ՝ սենատոր Ջոն Մաքքեյնը ասաց.
Գրելով պահպանողական National Review առցանց-ում՝ Ջոն Ռ. Միլլերը ասում է.
Միլլերը, այնուամենայնիվ, քննադատեց կազմակերպությանը 2007 թվականին, քանի որ իր զեկույցներում բավարար ուշադրություն չի դարձրել ստրկությանը։ Նա գրեց, որ բռնաճնշող վարչակարգերը և նույնիսկ ժողովրդավարական երկրները, ինչպիսիք են Գերմանիան և Հնդկաստանը, պետք է պատասխանատվություն կրեն մարդկանց թրաֆիքինգի դեմ օրենքների չկիրառման և որոշ օտարերկրյա աշխատողների ստրկության համար ։ Ֆրիդըմ Հաուսի զեկույցները բազմաթիվ գիտական ուսումնասիրությունների, քննարկումների և մեկնաբանությունների առարկա են ։
Տես նաև
Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքս
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Միջազգային կազմակերպություններ ըստ թեմայի Կատեգորիա:Քաղաքական կազմակերպություններ ըստ գաղափարախոսության
Փոխադրամիջոց
Փոխադրամիջոցները լինում են 5 տեսակ՝
Երկաթուղային
Երկաթուղային ճանապարհները համարվում են ամենախոշոր բեռնափոխադրիչները։ Հիմնականում այս փոխադրամիջոցով տեղափոխվում են քարածուխ, գյուղատնտեսական և անտառային արտադրանքներ, ավտոմեքենաներ, քիմիկատներ և այլն։
Ջրային փոխադրամիջոց
Զգալի քանակությամբ ապրանքներ փոխադրվում են նավերով և լաստանավերով (քարածուխ, ցորեն, մետաղներ, նավթ)
Ավտոմոբիլային տրանսպորտ
Տեղափոխում են հագուստ, գրականություն, համակարգիչ, սննդամթերք, ապահովում են բարձր օպերատիվ ծառայություններով։ Ամենահարմար փոխադրամիջոցներից է, քանի որ ի վիճակի է ապրանքը տեղափոխել «դռնից դուռ»։
Խողովակային փոխադրամիջոց
Սպեցիֆիկ փոխադրամիջոց է նավթի, քարածուխի և քիմիկատներ տեղափոխելու նպատակով (տեղում առաջացած վայրից մինչև շուկաներ)։ Այս փոխադրամիջոցով նավթի տեղափոխումը ավելի էժան է քան երկաթուղայինով և ավելի թանկ քան ջրային փոխադրամիջոցով։
Օդային փոխադրամիջոց
Ամենաթանկ տարիֆներով փոխադրամիջոցն է։ Համարվում է իդեալական այն դեպքում, երբ հիմնական նշանակությունը համարվում է արագությունը և անհրաժեշտ է հասցնել առանձին շուկաներ։
Մարիների հովիտներ
Մարիների հովիտներ , կամ Մարիներ հովիտներ , հսկայական կիրճերի համակարգ Մարս մոլորակի վրա։ Անվանվել է ի պատիվ ամերիկյան «Մարիներ» տիեզերական ծրագրի, այն բանից հետո, երբ Մարիներ-9 սարքը հայտնաբերեց դրանք 1971 - 1972 թվականներին։ Մարիների հովիտները տեղակայված են Թարսիս նահանգից հյուսիս-արևմուտք և ձգվում են հասարակածի երկայնքով։ Մարիների հովիտները ունեն մոտ 4500 կմ երկարություն (մոլորակի շրջագծի չորրորդ մասը), լայնությունը կազմում է 200 կմ, իսկ խորությունը՝ մինչև 11 կմ։ Այս կիրճերի համակարգը գերազանցում է հանրահայտ Գրանդ-Կոնյոնը 10 անգամ երկարությամբ, 7 - լայնությամբ և 7 - խորությամբ, և ամենամեծն է Արեգակնային համակարգում։
Մարիների հովտները բաժանում են մի քանի շրջաների։ Արևմուտքում դա Գիշերվա լաբիրինթոսն է, ավելի արևելք գտնվում են Տիտոնիուս և Իուս կիրճերը, ապա Մելաս և Օֆիր, հետո Կոպրատ, Գանգես, Էոս և Կապրի որը անցնում է քաոսների (ավերված ռելիեֆի տարածքներ), որոնք ավարտվում են Քրիսե հարթավայրում  ։
Ձևավորումը
Հետազոտողների մեծամասնությունը ենթադրում է, որ Մարիների հովիտները ձևավորվել են Մարսի ձևավորման վաղ ժամանակաշրջանում մոլորակի սառեցման հետևանքով։ Կիրճերի լայնությունը ժամանակի ընթացքում մեծացել է էրոզիայի հետևանքով։ Հնարավոր է, որ Մարիների հովիտները ձևավորվել են գործընթացի ընթացքում, որը նման է Արևելա-աֆրիկական րիֆտային հովտի առաջացմանը։
Ավելի վաղ առաջարկվում էին Մարիներների հովիտների առաջացման բազմաթիվ այլ վարկածներ։ Ի սկզբանե, գերակայում էր վարկածը այն մասին, որ այն կազմում է Մարսի ջրանցքների համակարգի մի մասը, սակայն XX դարի երկրորդ կեսին հզոր աստղադիտակների կառուցման հետ այս գաղափարից ստիպված եղան հրաժարվել։ 1970-ականներին կարծում էին, որ կիրճերը առաջացել են ջրային էրոզիայի կամ ջերկակարստային ակտիվության պատճառով, կապված հավերժական սառցակալման հալոցքի հետ։ Այս վարկածը նույնպես անբավարար է ճանաչվել։ Բացի այդ, 1972 թվականին կարծիք է հայտնվել այն մասին, որ Մարիների հովիտները առաջացել են մակերևույթի տակի լավայի հեռանալու պատճառով։
Գիշերվա լաբիրինթոսը հավանաբար առաջացել է ջրի կամ ածխաթթվի ազդեցության տակ, որոնք կարող էին դուրս մղվել մակերևույթ հեղուկ վիճակում և դրանից հետո գոլորշիանալ։ Մի փոքր հարավ այն կետից, որտեղ Լաբիրինթոսը միացնում է հսկայական կիրճերի հետ, տեղակայված է Աուդեմանս խառնարանը։ Այս կետում երկնաքարի հարվածը կարող էի հալեցնել ջրի կամ ածխաթթվի սառույցները։ Այս խառնարանից հյուսիս Մարիների հովիտներում գոյություն ունի շրջան, որտեղ կան փոսեր և ակոսներ, որոնք, ինչպես ենթադրվում է, ձևավորվել են սառույցի և հեղուկի տեղաշարժման հետևանքով։ Այստեղ գտնվում են նաև ոչ մեծ կոնաձև սարեր, հավանաբար, հանգած հրաբուխներ։
Գիշերվա լաբիրինթոս
Գիշերվա լաբիրինթոսը գտնվում է Մարիների հովիտների արևմտյան ծայրում, Սիրիա սարահարթից հյուսիս, և Սիրամարգի լեռ հրաբուխից արևելք ։ Այն չափազանց կտրտված տեղանք է տարբեր ուղղություններով տարածվող կիրճերով։
Հովիտները և կիրճերը անցնում են զանգվածեղ ժայռերի միջև, որոնք իրենց հիմքում կազմված են հինավուրց միներալներից։ Սակայն այս ժայռերի վերին ճաքճքած շերտը, ամենայն հավանականությամբ ունի հրաբխային ծագում (որը վերագրվում է Թարսիսի հրաբուխներին)։ Ժայռերի պատերը կազմված են համասեռ, միատարր նյութից։ Ժայռերի միջև մակերևույթը տեղ-տեղ հարթ է, իսկ որոշ տեղերում կտրտված։ Կտրտված մակերևույթը հատկանշական է հիմնականում Լաբիրինթոսի արևելյան մասին։ Հնարավոր է, որ անհարթությունները կապված են ոչ համասեռ լանդշաֆտի վրա քամու բերած նստվածքների և էրոզիաների հետ, հնարավոր է նաև որ դրանք պատերի բեկորներն են։ Հարթ մասերը կարող էին ձևավորվել գետերի (հեղուկի հոսքերի ընթացքում) կամ քամու բերածոների հետևանքով։
Վիկինգ-1 ուղեծրակայանը կատարել է լուսանկարը, որի վրա ջրային ամպերը Լաբիրինթոսի վրա ճշգրտորեն կրկնում են նրա ձևը, այս երևույթի պատճառները մինչ այժմ քննարկվում են գիտական հանրությունում։
Տիտոնիուս և Իուս կիրճեր
Իուսը սկսվում է Աուդեմանս խառնարանի հյուսիսային ծայրից և ձգվում է դեպի արևելք։ Տիտոնուս կիրճը գտնվում է ավելի հյուսիս և ուղղահայաց Իուսին։ Իուսի մեջ (ավելի մոտ հարավային պատին) անցնում են Գերյոն լեռները։ Իուսի հատակը կազմված է կիրճի պատերի փլուզումներից գոյացած նյութից։ Ենթադրվում է, որ առաջ կիրճը եղել է ավելի նեղ և խորը, և ժամանակի ընթացքում պատերի փլուզումների հետևանքով խորությունը լցվել է իսկ պատերը հեռացել միմյանցից։ Կիրճի հատակը չունի խառնարանների և էրոզիայի հետքեր։ Իուսի պատերը (հիմնականում հարավային կողմը) կտրատված են կարճ հովիտներով, որոնք դասավորված են միջօրեականների ուղղությամբ։ Այս հովիտները հիշեցնում են երկրային Կոլորադո սարահարթի ձևավորումները Գրանդ-Կոնյոնի մոտ, որոնք առաջացել են ստորերկրյա ջրերի դուրս գալու հետևանքով և հետագա էրոզիայով։