cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մաուրից Կոռնելիս Էշեր
Նիդերլանդներ (1941-1972)
1941 թվականին Էշերները վերադառնում են Նիդերլանդներ։ 1941 թվականի փետրվարի 20-ից ընտանեկան զույգն ապրում է Բարնում, 1955-ին տեղափոխվում են նույն քաղաքի նոր տուն։ Էշերը Նիդերլանդներում ապրեց գերմանական օկուպացիայի տարիներին։ Դեռ մինչև պատերազմի ավարտը Էշերը պատրաստեց Էինդհովենում գործող ժամանակավոր ակադեմիայի դիպլոմի էսքիզը, որը գործում էր երկրի՝ գերմանական օկուպացիայից անկախ հարավարևելյան հատվածում։ Պատերազմից անմիջապես հետո Էշերը մասնակցեց նացիստական ռեժիմից հրաժարված նկարիչների ցուցահանդեսին ։
1946 թվականին Էշերն սկսում է հետաքրքվել խորը տպագրության տեխնիկայով, որը սակայն շատ ժամանակ էր խլում, որից մինչև 1951 թվականը նա ստեղծել է միայն յոթ մեցո-տինտո ձևի տպագրություններ։ Սրանից հետո նա այլևս չի աշխատել խորը տպագրության տեխնիկայով՝ եզրագծերի փոխարեն օգտագործելով երանգային հակադրությունը ։
1949 թվականին Էշերը երկու նկարիչների հետ Ռոտերդամում կազմակերպում է իր գրաֆիկական աշխատանքների մեծ ցուցադրություն։ Մի շարք ստեղծագործություններ վաճառվում են, նկարիչները պատմում են իրենց ստեղծածի մասին, մասնավորապես, Էշերը պատմում է, որ «Սողունների» ստեղծման համար նա ստեղծել է պլաստիլինե արձանիկ, որը հատակի վրա տեղաշարժում էր ։ Երկու հոդվածների հրատարակումից հետո Էշերը հայտնի է դառնում ԱՄՆ-ում, 1950 թվականի ավարտին նրանից հարցազրույց է վերցնում բրիտանական «Ստուդիո» ամսագրի թղթակից՝ Այզեկ Շենկերը։ Հարցազրույցի տեքստը տպագրվել է 1951 թվականի փետրվարին։ Նույն թվականին Էշերի մասին տպագրում են «Թայմզ» (ապրիլի 2) և «Լայֆ» (մայիսի 7) ։ Այդ ժամանակից Եվրոպայում արդեն հայտնի, բայց ԱՄՆ-ում ոչ այդքան հայտնի Էշերը ստանում է միջազգային ճանաչում։
Ճանաչում
1950-ականներին Էշերը մեծ ճանաչում է ունենում որպես դասախոս, իսկ 1950 թվականին Վաշինգտոնում տեղի է ունենում նրա առաջին ցուցահանդեսը ԱՄՆ-ում։ Դրանից հետո կտրուկ մեծանում է ԱՄՆ-ում նրա աշխատանքների վաճառքը։ 1950-ականների ընթացքում վաշինգտոնյան վաճառականի միջոցով նա վաճառում է 150 աշխատանք՝ 2125 դոլար արժեքով ։ Նկարիչը շատ է ճանապարհորդում, 1954-1961 թվականներին նա ամեն տարի առնվազն մեկ ճանպարհորդություն է կատարում նավով, սովորաբար Իտալիա։ 1954 թվականին Ստեդելեյկ թանգարանում կազմակերպվում է նրա մեց ցուցահանդեսը՝ Համաշխարհային մաթեմատիկական կոնգրեսի հետ զուգահեռ ։ Արդյունքում կտրուկ մեծանում է աշխատությունների ստեղծման ժամանակահատվածը և 1954-ին Էշերն ստեղծում է միայն 2 աշխատանք ։
1955 թվականի ապրիլի 27-ին Վիլհելմինա թագուհին Էշերին շնորհում է ասպետի կոչում։ 1957 թվականին նկարչին պատվիրում են ֆրեսկո Ուտրեխտում, որի վրա աշխատանքը շարունակվում է մինչև 1958 թվականի ավարտը։ 1958-ի հոկտեմբերին Ջորջ Էշերը ավարտում է համալսարանը և արտագաղթում Կանադա։
Երկրաչափ Դոնալդ Քոքսեթերի (Օտտավա) հոդվածն ուսումնասիրելուց հետո, որտեղ նա ուսումնասիրել և պատկերել է կենտրոնից հեռացող օբյեկտների համակարգը (հարթության հիպերբոլիկական սալարկում), Էշերն ստեղծում է մի շարք աշխատանքներ, որոնցից առնվազն վեցում, առանձնապես «Սահման-շրջան», նկատվում է Քոքսեթերի էֆֆեկտը՝ կենտրոնին մոտենալիս օբյեկտները փոքրանում են, հեռանալիս՝ մեծանում ։
1959 թվականին նկարիչը հանդիպում է քիմիկոս և բյուրեղագետ Կարոլինա Մաքգիլավրիին և նրա հրավերով 1960 թվականի օգոստոսին համաչափությանը վերաբերող դասախոսություն է ունենում Քեմբրիջի բյուրեղագետների միջազգային կոնֆերանսում։ Օգոստոսի 29-ին նա մեկնում է Վանկուվեր, օգոստոսին դասախոսություններ ունենում Օտտավայում և Մասսաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում։
Նույն թվականին նկարիչը ստանում է մեկ տարի առաջ «Բրիտանական հոգեբանության ամսագրում» տպագրված Լայոնելա Փենրոուզի և Ռոջեր Փենրոուզի հոդվածը և հոդվածում նկարագրված «Փենրոուզի սանդուղքի» էֆֆեկտի ազդեցությամբ ստեղծում «Վերելք և վայրէջք» նկարը ։ 1958 թվականին տպագրվում է Regelmatige vlakverdeling («Հարթության ճշգրիտ բաժանում»), իսկ 1959-ին՝ Grafik en Tekeningen («Գրաֆիկական աշխատանքներ») աշխատությունները, որտեղ իր 76 աշխատանքները մեկնաբանում է հենց նկարիչը։
1961 թվականի հուլիսի 29-ին ամենշաբաթյա ազդեցիկ «Սաթրդեյ իվնինգ փոսթ» պարբերականում հրատարակվել է Էրնստ Գոմբրիխի մեծ հոդվածը՝ նվիրված Էշերի ստեղծագործական կյանքին։
Կյանքի վերջին տարիներ
1962 թվականին նկարիչը վիրահատվում է և երկար ժամանակ մնում է հիվանդանոցում։ 1964 թվականին նորից մեկնում է Կանադա տղային այցելելու և մի քանի դասախոսություն կարդալու նպատակով, բայց համարյա միանգամից Տորոնտոյում վիրահատվում է և վերադառնում Եվրոպա։ Դրանից հետո առողջությունը վատթարանում է և արդեն 1960-ականների ավարտին Էշերը կարիք է ունենում մշտական հսկողության և խնամքի։
1965 թվականին Էշերը ստանում է Հիլվերսյում քաղաքի տարվա գեղարվեստական մրցանակը (Hilversumse Cultuurpreis), իսկ Կարոլինա Մաքգիլավրին հրատարակում է «Symmetry Aspects of M. C. Escher’s Periodic Drawings» («Էշերի պարբերական նկարների համաչափական մոտեցումները»)։ 1967 թվականին գիտահանրամատչելի «Սայնթիֆիք ամերիքենի» ամսագրի հոկտեմբերյան թողարկման մեջ լույս է տեսնում հոդված նվիրված Էշերի ստեղծագործական կյանքին։ 1967 թվականին Յուլիանա թագուհին Էշերին շնորհում է չորրորդ կարգի ասպետական կոչում (Օրանյե-Նեսաու շքանշանի հրամանատար)։ 1968 թվականին Հաագայում կազմակերպվում է Էշերի 70-ամսյակին նվիրված ռետրոսպեկտիվ միջոցառումը, նույն թվականի ավարտին, Ջետտան, որը երեք գոհ չէր Հոլանդիայի կյանքով, վերադառնում է Շվեյցարիա ։ Չնայած ամուսինները չեն բաժանվում, սակայն էլ երբեք միասին չեն ապրել։
1969 թվականի հուլիսին ստեղծում է փայտե վրայի իր վերջին փորագրությունը՝ «Օձերը»։ 1970 թվականին ևս մեկ անգամ վիրահատվում է և հոսպիտալիզացիան, Էշերը տեղափոխվում է Լարեն քաղաքում՝ Հիլվերսյումի մոտ գործող նկարիչների «Ռոսա Սպիր Հեյս» (Rosa Spier Huis) ծերանոցը։ Օսակայի համաշխարհային ցուցահանդեսում ցուցադրվում է ֆիլմ նվիրված Էշերի ստեղծագործական կյանքին ։
1971 թվականին տպագրվում է «De werelden van M. C. Escher» («Էշերի աշխարհները»), գիրքը, որը նկարչի կյանքի օրոք թարգմանվել է անգլերեն։ Էշերը վախճանվել է 1972 թվականի մարտի 27-ին «Դիակոնեսհեյսում» (Diakonessehuis), Հիլվերսյում աղիների քաղցկեղից ։ Թաղված է Բարնում՝ «Նիվե ալխեմեեն բեխրաաֆսպլատց» գերեզմանատանը (Nieuwe Algemeen Begraafsplaats) ։
Էշերն ունեցել է երեք որդի՝ Ջորջը (1926), Արթուրը (1928) և Յանը Ян (1938) ։ Նրանցից ավագը՝ Ջորջը, պարբերաբար դասախոսություններ է կարդում հոր ստեղծագործական կյանքի մասին ։
Ստեղծագործական կյանք
Էշերի դասական ստեղծագործությունների թեմաները՝ «Նկարող ձեռքեր», «Մետամորֆոզներ», «Ցերեկ և գիշեր», «Սողուններ», «Հանդիպում», «Սանդուղքով տունը» և այլն տրամաբանական և տարածական պարադոքսների սրամիտ պատկերներն են։ Վիրտուոզ տեխնիկայի հետ այն ունենում է հզոր ազդեցություն։ Էշերի շատ գրաֆիկական և կոնցեպտուալ նորարարությունները մտել են 20-րդ դարի խորհրդանիշների կազմում և բազմիցս վերարտադրվել և մեջբերվել են այլ նկարիչների կողմից։
Էշերի ստեղծագործությունները սակայն ընդգծված կերպով պատկանում են էլիտար արվեստին, որոշ քննադատներ նրա ստեղծագործությունները մեկնաբանում են որպես «շարքային դիտողի համար անհասկանալի» ։
Աշխատանքի ընթացքում նկարիչը իր գաղափարները վերցնում էր մաթեմատիկական հոդվածներից, որտեղ խոսվում էր հարթության խճանկարային բաժանման, եռաչափ օբյեկտների հարթության վրա պրոյեկտման, ոչ էվկլիդյան երկրաչափության, անհնարին պատկերների, եռաչափ տարածության տրամաբանության մասին։ Չնայած Էշերը չէր պատկանում 20-րդ դարի ավանգարդ արվեստին, համարվում է, որ նրա ստեղծագործությունները պետք է դիտարկվեն Այնշտայնի հարաբերականության տեսության, Ֆրոյդի հոգեվերլուծության, կուբիզմի և տարածության, ժամանակի ու վերջիններիս նույնականացմանը վերաբերվող այլ հայտնագործությունների ենթատեքստում։
Էշերի ստեղծագործական կյանքի ամենամեծ ձեռքբերումներից մեկը համարվում է «մետամորֆոզ» նկարը, որը նարբեր ձևերով հյատնվում է շատ այլ աշխատանքներում։ Նկարիչը քայլ առ քայլ ուսումնասիրում է ուրվագծերում կատարվող չնչին փոփոխությունների միջոցով մի երկրաչափական պատկերի կերպարանափոխումը մյուսին։ Բացի այդ, Էշերը բազմիցս պատկերել է կենդանի էակների կերպարանափոխությունները (թռչունները դառնում են ձկներ և այլն), հաճախ նաև անշունչ առարկաները դարձնելով շնչավոր։
Մաուրից Էշերը առաջիններից էր, որը իր խճանկարային նկարներում սկսեց պատկերել ֆրակտալներ։ 1954 թվականին Ամստերդամի Մաթեմատիկայի համաշխարհային 12-րդ կոնգրեսում բացվեց Էշերի աշխատանքների ցուցահանդեսը ։ Ֆրակտալների մաթեմատիկական նկարագիրը տրվել է միայն 1970-ականներին, իսկ տերմինը գործածության մեջ է մտել 1975 թվականին։
Էշերի շատ նկարներում ցուցադրվում են հարթության կանոնավոր հատումներ կամ հարթության համալրում նույնական պատկերներով, որոնք առանց որևէ տարածության, կիպ հարում են մեկը մյուսին՝ միջնադարյան մավրիտանական ոճի պես։
Բնապատկերներ
Իտալիայում, Շվեյցարիայում և Բելգիայում բնակվելու ընթացքում Էշերը ստեղծել է մի քանի տասնյակ բնապատերներ, հիմնականում քսիլոգրաֆիայի միջոցով՝ մանրակրկիտ նկարված և ռեալիստական ոճով (միակ բացառությունը «Մենտոնը շրջապատող անտառը» լիտոգրաֆիան է, որը նման է Պիտ Մոնդրիանի վաղ աշխատանքներին )։ Այս բնապատկերները Էշերի՝ Իտալիա, Կորսիկա և Մալթա կատարած ճանապարհորդությունների արդյունքն են։ 1939 թվականին նա Դելֆտի բնապատկերների շարք է նկարել, որտեղ արդեն զգացվում էր անսովոր տեսանկյունը՝ քաղաքը պատկերված էր վերևից և մեծ տարածությունից։ Էշերի ավելի ուշ աշխատանքներում այս ամենը վերափոխվում է՝ օպտիկական խաբկանքների պատկերման համար։
Խճանկարներ
Մաթեմատիկորեն ապացուցված է, որ հարթությունը կանոնավոր կերպով կարելի է սալարկել միայն 3 կանոնավոր բազմանկյուններով՝ եռանկյունիներով, քառանկյունով և վեցանկյունով։ Էշերը հետաքրքրվում էր ոչ միայն կանոնավոր, այնպես էլ անկանոն խճանկարներով։ Բացի այն, որ նկարիչը օգտագործում էր կանոնավոր խճանկարներ (որոնք ձևավորում էին չկրկնվող նախշեր), նա շատ էր աշխատում նաև կերպարանափոխությունների հետ՝ բազմանկյունները կերպարանափոխելով հարթությունը լցնող զոոմորֆ օբյեկտներով։ Խճանկարների հանդեպ հետաքրքրությունը սկսվել է 1936 թվականի Իտալիայի ճանապարհորդությունից ՝ Ալգամբրայի երկրաչափական զարդանախշերի ազդեցությամբ։
Նկարիչը հետաքրքրվում էր ոչ միայն հարթության ոչ կանոնավոր սալարկմամբ, որն անվանում էր «խաղ», այլև համատեղում էր հարթության սալարկման կերպարանափոխումը տարածական օբյեկտների և հակառակը («Սողուններ»)։
Բազմանկյուններ
Էշերի աշխատանքներում բազմանկյունները կարող են լինել հիմնական և օժանդակող պատկերներ։ «Կարգ և քաոս» և «Աստղեր» ստեղծագործություններում նկարիչը օգտագործում է ոչ երկրաչափական պատկերներ՝ մեծացնելով կենտրոնական պատկերների կանոնավորության ազդեցությունը։ Նշված աշխատանքներից առաջինում որպես կարգավորվածության սիմվոլ պատկերվում է անպետք, ջարդված, փչացած առարկաների քաորտիկ խումբը, իսկ երկրորդում՝ 3 կանոնավոր ութանիստերում ապրում են երկու քամելեոն։
Բազմանկյունները, ինչպես և գնդերը Էշերի աշխատանքներում օգտագործվում են հեռանկարի ստեղծման համար։ Բազմանկյունիների շարքի վերջին լիտոգրադիան «Գրավիտացիան» է, որտեղ պատկերված է տասներկուսանիստ՝ կառուցված տասներկու հարթ հնգաթև աստղերով։ Յուրաքանչյուրի վրա ապրում է երկարավիզ, չորսոտնանի, անպոչ մի երևակայական կենդանի, որի իրանը գտնվում է բուրգում, որի ծայրերից նա ներծծում է իր վերջույթները, իսկ բուրգի գագաթը մյուս հրեշի բնակության պատերից մեկն է։ Բուրգը ծառայում է ինչպես պատ, այնպես էլ հատակ ։
Պարույրներ
Էշերը իր աշխատանքներում օգտագործել է հիմնականում երեք տեսակի պարույր՝ պարույր-խճանկարներ (օրինակ՝ «Ջրապտույտներ» փորագրությունը, որտեղ նկարիչը աշխատել է անվերջ բազմության հետ՝ հարթությունը համալրելու համար), մակերեսի ձևավորում (օրինակ՝ «Գնդաձև պարույրներում» պատկերված են 4 ժապավեններ, որոնք ձևավորում են բևեռից բևեռ անցնող սֆերիկ մակերես՝ անվերջ փոքր բևեռներում, իսկ հասարակածում լայն), պարույրները պարուրումը իրենք իրենցում («Պարույրներ») ։
Տարածության ձևը
Էշերը հետաքրքրվում էր հարթության դեպի տարածության անցմամբ, նույն կառուցվածքն ունեցող երկչափ պատկերների և տարածության մեջ շարվել կարողացող եռաչափ էակների փոխհարաբերությունը։ Էշերը ձգտում էր պատկերել երևույթի դինամիկան և աբսուրդ էր համարում այն, որ մի քանի գծերը կարող են ընկալվել որպես տարածական պատկերներ ։ «Երեք հատվող հարթություններ» ստեղծագործությունը այդ ընկալումը հետազոտող օրինակ է, որտեղ շախմատաձև դասավորված քառակուսի սալիկներից կազմված յուրաքանչյուր հարթություն հեռանկարում կրճատվում է վերածվելով կետի։ Երեք ստաված կետերը ձևավորում են հավասարակողմ եռանկյունի։ Բացի այդ Էշերն աշխատել է նաև տարածության լցմամբ։ Իր կարծիքով, այդ թեմային վերաբերող ստեղծագործություններից ամենաիդեալականը կարող է լինել «Շրջանի սահմանը» (ձկնանման պատկերները փոքրանում են շրջանի կենտրոնից հեռանալիս կիպ հարելով մեկը մյուսին)։ Այսպիսի փոքրացումը կարող է հավերժ շարունակվել։ Նկարը Անրի Պուանկեի կողմից նկարագրված ոչ էվկլիդյան երկրաչափության օրինակ է։ Տեսականորեն, այսպիսի տարածության մեջ գտնվող մարդը ոչ մի արտասովոր բան չի զգա, նա չի կարող նկարել 4 ուղիղ անկյուններով և ուղիղ գծերով միացած պատկերներ, քանի որ այդ տարածության մեջ գոյություն չունեն քառանկյուննեև և ուղղանկյուններ ։
Տարածության ձևը պատկերող նկարներից կարելի է նշել նաև Էշերի Մյոբուսի ժապավենները։
Տարածության տրամաբանություն
Տարածության տրամաբանությունը և տոպոլոգիան ուսումնասիրող նկարներից կարելի է անվանել «Փորագրությունների ցուցահանդես» լիտոգրաֆիան։ Տարածության կենտրոնական մասը ձգված է, այն չլցված կենտրոնի շուրջը ժամացույցի սլաքի ուղղությամբ ճկվում է։ Աջի ներքևից մուտքն է, հետևելով ցուցահանդեսին դիտորդը դուրս է գալիս ձախ ստորին անկյունում, որտեղ կանգնած է մի երիտասարդ, չորս անգամ մեծ առաջինից։ Երիտասարդն ուսումնասիրում է փորագրության վրա պատկերված շոգեքարշը, որը գնում է ձախ։ Այնտեղ պատկերված են նավեր, նեղուց, տուն, տներից մեկի պատուհանից մի կին է նայում, որը նայում է այն ցուցահանդեսի տանիքին, որտեղ երիտասարդն է։ Նկարիչը ստեղծել է օպտիկական խաբկանքներ, հիմնականում լույսի և ստվերի օգնությամբ։ Օրինակ՝ «Գծերով խորանարդը» նկարի վրա հնարավոր չէ պարզել, թե որ ուղղությամբ են ուղղված ժապավենի վրա գտնվող ծավալային «գնդասեղները»։
Բացի այդ, տարածության տրամաբանության հետ խաղացող նկարներից են նաև անհնարին պատկերներ պարունակող նկարները։ Էշերը անհնարին պատկերները նկարել է ինչպես առանձին, այնպես էլ սյուժետային փորագրություններում և լիտոգրաֆիաներում, որոնցից ամենաազդեցիկը, երևի թե «Ջրվեժն» է, որը կառուցված է անհնարին եռանկյունու (Փենրոուզի եռանկյունու) հիման վրա։ Ջրվեժը հավերժական շարժիչի դեր է կատարում, իսկ աշտարակները կարծեցյալ նույն բարձրությունն ունեն, չնայած որ նրանցից հաջորդը մեկ հարկով ավելի ցածր է իր հարևանից։ Էշերի մյուս երկու անհնարին պատկերներով փորագրություններն են «Բելվեդերը» և «Իջնելիս և բարձրանալիսը»։ Երեքն էլ ստեղծվել են 1958-1961 թվականներին։
Էշերն իր ամենավաղ նկարներից («Բաբելոնյան աշտարակ») աշխատում է հեռանկարի խնդիրների հետ։ Տասնամյակներ անց, նա արդեն դա անում էր ոչ թե առարկաների հեռանկարային դիրքի ուսումնասիրման, այլ կիսաաբսուրդ ստեղծագործությունների ստեղծման համար, որոնք թույլ էին տալիս նույն պատկերի սահմաններում նույն օբյեկտը դիտարկել տարբեր կետերից («Այլ աշխարհ II», «Վեր և վար»)։ Օրինակ «Վեր և վար» լիտոգրաֆիայում նկարիչը «անհետացման »միանգամից 5 կետ է պատկերել (կետեր, որոնք մարդու աչքին կարծես «հաղորդում են» անվերջ տարածության մասին)։
Ինքնավերարտադրում և տեղեկատվություն
Նկարչի այս սհարցին վերաբերող ամենածավալուն ուսումնասիրությունը բերված է Դուգլաս Հոֆշտադտերի «Էշեր, Գյոդել, Բախ․ այս անվերջ ժապավենը» գրքում (Gödel, Escher, Bach: An Eternal Golden Braid), որը հրատարակվել է 1980 թվականին և ստացել Պուլիցերյան մրցանակ։
Ինքնավերարտադրման թեման առավել լավ արտահայտված է «Նկարող ձեռքեր» լիտոգրաֆիայում։ Նկարում միմյանց նկարող ձեռքերը ստեղծում են տարօրինակ մի «օղակ», որտեղ նկարվող և նկարող ձեռքերի մակարդակները միանում են միմյանց ։
Էշերի նկարների մի խումբ Հոֆշտադտերն անվանում է «ռեկուրսիվ», որոնցում ֆոնը կարող է դիտարկվել որպես առանձին ինքնուրույն նկար, իսկ առաջին նկարը երկրորդի համեմատ կարող է ծառայել ֆոն ։
Դիզայն
Իր կյանքի ընթացքում տարբեր կազմակերպությունների պատվերով Էշերը կատարել է բազմաթիվ դիզզայներական աշխատանքներ։ Ամենամեծի երկարությունը 48 մետր է՝ «Մետամորֆոզներ III», որը ստեղծել է 1968 թվականին՝ Նիդերլանդների թագավորական փոստի պատվերով։ Այն տարբեր թեմաների և գույների միավորում էր և 1939 թվականին ստեղծված «Մետամորֆոզներ III»-ի մեծացված ձևն էր։ Երկար ժամանակ այն կախված էր Հաագայի Կերպլեյնի հրապարակի փոստային բաժանմունքում, բայց 2008 թվականի հունվարի 17-ին՝ փոստային բաժանմունքի տեղափոխման պատճառով տեղափոխվում է Սխիպոլ օդանավակայն, որտեղ կախված է թռիչքի սրահրներից մեկում ։
Բացի այս ամենից Էշերը որոշ ընկերությունների համար կատարել է նաև փաթեթավորման թղթի դիզայն, օրինակ De Bijenkorf նիդերլանդական մեծ խանութների ցանցի, ինչպես նաև նամականիշների, թղթադրամի, ընկերների համար էքսիբլիսների, Էյնդհովենում գտնվող Ֆիլիպսի գլխավոր մասնաշենքի պլաֆոնի և Հաագայի տարբեր դպրոցների հատվածների դիզայնը, որոնց մեծ մասը չեն իրականացվել։
Ժառանգություն
Էշերի մտածողության հատուկ ձևը և գրաֆիկաների բազմազանությունը շարունակական ազդեցություն է գործել մաթեմատիկայի, արվեստի և ժողովրդական արրվեստի վրա։
Արվեստի հավաքածուներ
Էշերի մտավոր սեփականությունը կառավարում է M.C. Escher Company-ն։ Արվեստի գործերի ցուցադրությունները առանձին կառավարովւմ է M.C. Escher Foundation-ը։
Ցուցահանդեսներ
Չնայած հանրային հետաքրքրությանը, Էշերի աշխատանքները երկար ժամանակ մերժված են եղել արվեստի աշխարհում, նույնիսկ իր հայրենիք Նիդերլանդներում խոշոր ցուցադրություն եղել է միայն Էշերի 70-ամյակից հետո ։ 21-րդ դարում խոշոր ցուցադրություններ են կազմակերպել ամբողջ աշխարհում  ։ Ռիո դե Ժաներիոյում Էշերի 2011 թվականի ցուցահանդեսը ունեցել է ավել քան 573,000 այցելու, օրական ունենալով 9677 այցելու այն աշխարհում ամենաայցելված թանգարանային ցուցադրությունն է ։ Բրիտանիայում Էշերի խոշոր ցուցադրություն չէր կազմակերպվել մինչև 2015 թվականը, երբ Շոտլանդիայի ազգային պատկերասրահը 2015 թվականի սեպտեմբերին կազմակերպեց ցուցադրություն , ապա ցուցադրությունը 2015-ի հոկտեմբերին տեղափոխվեց Դուլվիչի պատկերասրահ, Լոնդոն ։ 2015-2016 թվականներին Իտալիայում կազմակերպված ցուցահանդեսը ունեցել է մոտ 500000 այցելու Հռոմում և Բոլոնիայում ։
Մաթեմատիկա և գիտություն
Դորիս Շաթենշնայդերը առանձնացրել է մաթեմատիկայի և գիտակության 11 այն հետազոտությունները որոնք ուղղակիորեն ազդվել են Էշերի աշխատանքներից՝ սալիկների եզրերի հարաբերությամբ հարթության կանոնավոր սալարկումը, երկու գույնով կամ երկու թեմատիկայով սալարկումը, գունային համաչափություն, կերպարանափոխությունը կամ տոպոլոգիական փոփոխությունը, մակերեսների ծածկումը համաչափ պատկերներով, Էշերի ալգորիթմը, սալիկների ձևերի ստեղծումը, կանոնավորության ընդհանուր սահմանման տեղային ձևերը, սալիկի համաչափությամբ պայմանավորված սալարկման համաչափությունը, համաչափ խմբերով չպայմանավորված կանոնավորությունը, Էշերի «Փորագրությունների ցուցադրություն» լիտոգրաֆի կենտրոնական տարածության լցնումը Հ․ Լենստրայի և Բ․ դե Սմիթի կողմից ։
1979 թվականին նպագրված Դուգլաս Հոֆշթադտերի «Գյոդել, Էշեր, Բախ» գրքում հեղինակը քննարկում է ինքնահղման և տարօրինակ օղակների հարցերը, արվեստի և գիտության տեսանկյունից քննարկելով Էշերի արվեստի և Բախի երաժշտության կապը։
1985 թվականին Էշերի պատվին անվանվել է աստերոիդ՝ 4444 Էշերը ։
Օգտագործված գրականություն
Կատեգորիա:Հոլանդացի նկարիչներ Կատեգորիա:Հոլանդացի փորագրիչներ Կատեգորիա:Հոլանդացի գրաֆիկներ
Վիզինգա (այլ կիրառումներ)
Վիզինգա, կարող է վերաբերել՝
Կիրովոգրադի շրջան
Կիրովոգրադի շրջան (Кіровоградський район), շրջան Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզում։
Ստեղծվել է 1932 թվականին։ Վարչական կենտրոնը՝ Կիրովոգրադ ։
Աշխարհագրություն
Շրջանի տարածքի մակերեսը կազմում է 1600 կմ²։
Բնակչություն
2013 թվականի մարդահամարի արդյունքներով շրջանում բնակվում էր 37380 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 23,36 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կիրովոգրադի մարզ Կատեգորիա:Ուկրաինայի շրջաններ
Ռուբեսկուր
Ռուբեսկուր (Rubescourt), համայնք Ֆրանսիայի Պիկարդիա մարզի Սոմ գավառում ։
Բնակչությունը 2006 թվականի դրությամբ կազմում է 133 մարդ, բնակչության խտությունը` 33.50 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 3.97 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 85 կմ հյուսիս, Ամյեն քաղաքից 38 կմ հարավ-արևելք։
Բնակչություն
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 95 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 72-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 23։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 75,8 %։ 72 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 63 անձ (36 տղամարդ և 27 կին)։ Գործազուրկ են եղել 9 անձ (4 տղամարդ և 5 կին)։ 23 անաշխատունակներից 4-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 10-ը` թոշակառուներ, իսկ 9-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Բադիա Տեդալդա
Բադիա Տեդալդա (Badia Tedalda), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Տոսկանա մարզի Արեցո գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 1183 մարդ։ Բնակչության միջին խտությունը՝ 10 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 119 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 53032։ Հեռախոսային կոդը՝ 0575։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները
Հայոց ցեղասպանության հուշարձան (Առնուվիլ լե Գոնես, Ֆրանսիա)
Հայոց ցեղասպանության հուշարձան, հուշարձան Ֆրանսիայի Առնուվիլ լե Գոնես քաղաքում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հուշարձաններ Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության հուշարձաններ
Ռոբերտ Այվազյան
Ռոբերտ Երվանդի Այվազյան, հայ նկարիչ։
Կենսագրություն
1970-1981 թվականներին եղել է Էջմիածնի մանկական նկարչական դպրոցի հիմնադիր-տնօրեն։ 1977-1981 թվականներին դասավանդել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում։
Ստեղծել է կոմպոզիցիաներ՝
Դիմանկարներ՝ Գեղանկարներ, խճանկարներ՝ Բարձրաքանդակներ՝ Վիտրաժներ՝
Ձևավորել է Արամ Խաչատրյանի «Գայանե» (1971, Երևանի, 1972, Վորոնեժի օպերայի և բալետի թատրոններ), Ալեքսանդր Պրոկոֆևի «Մոխրոտը» (1998, Երևանի օպերայի և բալետի թատրոն) բալետները ։
Ֆրենկ Բանքեր Ջիլբրեթ
Ֆրենկ Բանքեր Ջիլբրեթ (կամ Գիլբրեթ, Frank Bunker Gilbreth Sr., ), ամերիկացի ճարտարագետ, աշխատանքի գիտական կազմակերպման և կառավարման մասին ժամանակակից գիտության հիմնադիրներից մեկը։
Վաղ տարիներ (1868—1885)
Ֆրենկ Ջիլբրեթը ծնվել է Ֆերֆիլդ քաղաքում և եղել է շինանյութի խանութի սեփականատեր Ջոն Հիրամի ընտանիքի փոքր որդին ։ Ջոն Հիրամ Ջիլբրեթ (John Hiram Gilbreth) (03.07.1833 — 17.12.1871). Ֆրենկն ուներ 2 մեծ քույր՝ Աննան և Մերին ։ Ջոն Հիրամը մահացավ 38 տարեկան հասակում, երբ Ֆրենկն ընդամենը 3 տարեկան էր։ 1871 թվականի դեկտեմբերին հիվանդացավ Ջոն Հիրամի սիրելի ձին՝ Ջիլբրեթ Նոքսը (Gilbreth Knox). Ջոն Հիրամը փրկվեց, սակայն ուժեղ հիվանդացավ և 3 օր անց մահացավ ։
Ֆրենկի մայրը՝ Մարթա Ջիլբրեթը (Martha (Bunker) Gilbreth) (26.08.1834 — 02.05.1920 ), համարվում է ուխտագնացների տոհմի առաջնորդներից մեկը, ովքեր գաղթել էին Անգլիայից։ Մարթայի ամենահայտնի նախնին համարվում է Պլիմուտյան գաղութի քաղաքապետ Վիլյամ Բրեդֆորդը։ Նա կառավարել է 30 տարի շարունակ՝ 1621-1657 թթ՝ 5 անգամ անընդմեջ վերընտրվելով քաղաքապետ։
Երիտասարդ տարիքում (1849—1858 թթ) Մարթա Բանկերն աշխատել է որպես դպրոցի ուսուցչուհի ։ 1858 թվականի նոյեմբերին նա ամուսնացավ Ջոն Հիրամ Ջիլբրեթի հետ և թողեց դպրոցի աշխատանքը ։ Ամուսնու մահից հետո Մարթան ծանր հիվանդացավ ։ Առողջանալով նա պարզեց, որ ամուսնու կողմից նշանակված անձը ընտանիքի ունեցվածքը անհաջող է տնօրինել՝ կորցնելով գումարի մեծ մասը ։ Հավաքելով մի փոքր գումար, որը մնացել էր ժառանգությունից՝ Մարթան փոքր քրոջ՝ Կիտի (իսկական անունը՝ Կառոլինա ) և երեք երեխաների հետ, Ֆերֆիլդից տեղափոխվեց Անդովեր (Մասաչուսետս), որտեղ հույս ուներ երեխաներին տալ լավ կրթության ։
Ֆրենկի մեծ քույրերը ընդունվեցին Էբոտի ակադեմիա, որը համարվում էր աղջիկների ուսման հեղինակավոր հաստատություն ։ Միևնույն ժամանակ Ֆրենկը, ավարտելով դպրոցը, պետք է ընդունվեր Անդովերում գտնվող Ֆիլիպսի համալսարան։ Սակայն Մարթայի խնայողությունները վերջացան, և նրանք տեղափոխվեցին Բոստոն, որը հայտնի էր անվճար միջնակարգ կրթության բարձր մակարդակով։
Հասկանալով, որ դպրոցի ուսոցչուհու աշխատավարձը չի կարող բավարարել իր ընտանիքի կարիքները՝ Մարթան բանկից վարկ վերցրեց և վարձակալեց մի լքված շենք՝ այն դարձնելով հյուրանոց ։ 1878 թվականին 10 տարեկան հասակում, Ֆրենկը ընդունվեց Ռայսի՝ տղաների համար նախատեսված դպրոց։ Ֆրենկը բավականին միջակ աշակերտ էր, այդ պատճառով Մարթան ստիպված նրան մեկ տարով դուրս հանեց դպրոցից և սեփական ուժերով պարապեց նրա հետ ։ Ֆրենկը ամենից շատ չէր կարողանում սովորել ուղղագրություն, քերականություն, ֆրանսերեն և անգլերեն, սակայն նա լավագույն աշակերտների շարքում էր մաթեմատիկայից և նկարչությունից ։ «Դադար երջանկության համար» հիշողությունների գրքում Ֆրենկի որդին՝ Ֆրենկ Ջիլբրեթ կրտսերը, կատակում է հոր ցածր առաջընթացի վերաբերյալ.
Ֆրենկի քույրերի ակադեմիական հաջողությունները ավելի տպավորիչ էին։ Մեծ քույրը՝ Աննա Ջիլբրեթը, զբաղվում էր երաժշտությամբ։ Ստանալով Եվրոպայում սովորելու հնարավորություն՝ նա փորձաշրջան անցավ Ֆերենց Լիստի մոտ ։ Արդյունքում Աննան հիմնեց երաժշտական դպրոց Պրովիդենց քաղաքում ։.
Միջնեկ քույրը՝ Մերին, հրաշալի արդյունք ցույց տվեց բուսաբանության ոլորտում։ Նա սովորել է Մասաչուսետսի տեխնոլոգիական համալսարանի կենսաբանության ֆակուլտետում, ինչպես նաև Ռեդկլիֆի համալսարանում (այդ տարիներին այն Հարվարդի համալսարանի մանսաճյուղ էր՝ նախատեսված աղջիկների համար)։ Նա պատրաստվում էր դառնալ գիտնական, և իր գիտական հետազոտությունների թեման բույսերի դասակարգումն էր ։ Վաղ մահը տուբերկուլոզից նրան թույլ չտվեց իրագործել իր ծրագրերը։
Ռայսի դպրոցից Ֆրենկը տեղափոխվեց ավագ դպրոց ։ 1885 թվականին ավարտելով դպրոցը՝ Ֆրենկը հանձնեց Մասաչուսետսի տեխնոլոգիական համալսարանի քննությունները, սակայն որոշեց չսովորել այնտեղ։ Նա ընդունեց շինարար Ռենթոն Ուիդենի (Renton Whidden) առաջարկը՝ աշխատելու իր Whidden and Company Construction ընկերությունում որպես քարտաշի օգնական՝ առավել բարձր պաշտոններ գրավելու հեռանկարով ։
Ամուսնությունը Լիլիան Մոլերի հետ (1903—1924 թթ)
Մինչ 35 տարեկանը Ֆրենկը ապրել է մոր և մորաքրոջ հետ և չէր ծրագրում ամուսնանալ ։ Մարթա Ջիլբրեթի և մորաքույր Կիտի ջանքերով Ջիլբրեթի բոլոր սիրային պատմությունները ավարտվում էին անհաջողությամբ։ Ամեն անգամ, երբ Ֆրենկը սկսում էր հետապնդել աղջկներին, մոր պահանջմունքների ցուցակում ավելանում էր ևս մի կետ, որին կանայք չէին համապատասխանում։ Ֆրենկի ծանոթության պահին Լիլիանի հետ ցուցակը ուներ հետևյալ տեսքը. «Ոչ մի զարմիկներ, կարճահասակներ, հրեուհիներ և այրիներ» ։ Լիլիանի հայտնվելուն Մարթան և Կիտը վերաբերում էին թշնամական, սակայն տեսնելով Ֆրենկի լուրջ մտադրությունները՝ հանձնվեցին։
Ֆրենկ Ջիլբրեթի և Լիլիան Մոլերի առաջին հանդիպումը տեղի է ունեցել Բոստոնյան գրադարանում 1903 թվականի հունիսին, որտեղ Ֆրենկի զարմիկը՝ Մինի Բանկերը, ներկայացրեց իր երեք ուղեկիցներին՝ Մերիին, Եվային և Լիլիանին ։ Մինին աշխատում էր ուսուցչուհի, իսկ ամռանը՝ որպես ուղեկցորդուհի ։ Քանի որ նավը, որով պետք է կատարվեր ուղևորությունը, Բոստոնից ճանապարհ էր ընկել, Մինի Բանկերը որոշեց մնալ քաղաքում, այցելել իր բարեկամներին և ընկերներին ծանոթացնել քաղաքի հետ։
Ջիլբրեթների տղայի՝ Ֆրենկ Ջիբրեթ կրտսերի պնդմամբ, Ֆրենկը որոշում էր կայացրել ամուսնանալ Լիլիանի հետ արդեն իսկ ծանոթության հաջորդ օրը՝ մեքենայով զբոսնելու ժամանակ ։ Ջիլբրեթի մեքենան խափանվեց, և տեղի երեխաները հավաքվեցին Ֆրենկի շուրջ՝ խանգարելով նրան նորոգել այն։ Չնայած նրան, որ մեքենան նոր էր, և շատ երեխաներ չէին տեսել այն մոտիկից, Լիլիան կարողացավ շեղել նրանց ուշադրությունը՝ պատմելով «Ալիսան հրաշքների աշխարհում» գրքի առաջին գլուխը ։
Ֆրենկի և Լիլիանի նշանադրությունը տեղի ունեցավ 1903 թվականի դեկտեմբերի 26-ին, իսկ ամուսնությունը կայացավ Օրքլենդում 1904 թվականի հոկտեմբերի 19-ին ։ Ֆրենկի զբաղվածության պատճառով ամուսնական ճանապարհորդությունը տևեց ընդամենը 11 օր ։ Այդ ճանապարհորդության մեծ մասը երիտասարդները անցկացրին գնացքում՝ Կալիֆոռնիա - Կոլորադո - Նյու Յորք ուղղությամբ ։ Սանտ Լուիսում Ֆրենկը ստացավ շտապ հեռագիր՝ վերադառնալ գրասենյակ՝ անհետաձգելի հարցի լուծում տալու համար, այդ պատճառով էլ ճանապարհորդությունը ընդհատվեց ։
Ֆրենկը միանգամից որոշում կայացրեց Լիլիանին դարձնել իր բիզնես-գործընկերը և առաջին հանդիպմանը նրան խորհուրդ տվեց կարդալ համապատասխան գրականություն և սկսեց սովորեցնել նրան։ Հարմարավետության համար Ջիլբրեթը իր գրասենյակը Բոստոնից տեղափոխեց Նյու Յորք։ Կարևորը պայմանը, որ նա դրեց Լիլիանի առաջ, այն էր, որ իր մայրը և մորաքույրը պետք է ապրեն իրենց հետ ։
Ֆրենկի և Լիլիանի ընտանիքում ծնվեցին տասներկու երեխաներ.
Ներդրումը մենեջմենթի և էրգոնոմիկայի տեսություններում
Թերբլիջի համակարգը զարգացավ մինչև 1915 թվականը։ Այս հասկացությունը առաջին անգամ հիշատակվում է «Զինվոր-հաշմանդամների շարժումների ուսումնասիրության համակարգը» աշխատությունում (անգլ.՝ Motion Study for the Crippled Soldier, 1915) ։ Ջիլբրեթը ուսումնասիրեց աշխատանքային գործառնությունները՝ արձանագրելով աշխատանքային շարժը և ժամանակի չափումը տեսախցիկների օգնությամբ, որի արդյունքում հորինեց խրոնոմետրը ։ Ստացված լուսանկարները թույլ էին տալիս որոշել, որոնք այնուհետև մուտքագրվում էին միաժամանակ կատարված աշխատանքային գործողությունների քարտեզում (անգլ.՝ Simultaneous cycle motion ("simo") chart)։ Այդ քարտեզները օգնում էին հասկանալ, օրինակ, թե ինչքան արդյունավետ են աջ և ձախ ձեռքերը ներգրավվել աշխատանքի մեջ ։
Պարամետրերի գործընթացների ուսումնասիրման համար Ջիլբրեթը դրանք բաժանեց երեք խմբի.
Նշված պարամետրերը հաշվի էին առնվում աշխատավայրի նախագծման ժամանակ, աշխատանքի լավագույն մեթոդի իրագործումը և հոգնածության գործոնի վերացումը։ Ջիլբրեթը հոգնածության գործոնին մեծ ուշադրություն էր դարձնում, այդ առիթով նա գրել է «Հոգնածության հետազոտություն» աշխատությունը (անգլ. Fatigue Study, 1916)։ Ջիլբրեթները առանձնացրին «ավելցուկային հոգնածություն» և «անհրաժեշտ հոգնածություն» հասկացությունները։ Ավելցուկային հոգնածությունը (անգլ. unnecessary fatigue) գործընթացում առկա անհետաձգելի գործողությունների ավարտման հետևանքն է։ Անհրաժեշտ հոգնածությունը օրգանիզիմում տիրող իրավիճակն է, որն առաջանում է դրված նպատակին հասնելու համար գործողությունների կատարման ժամանակ։
Աշխատողի հոգնածությունը նվազեցնելու համար Ջիլբրեթները նախագծեցին ավելի հարմարավետ աշխատավայր, որը հնարավորություն էր տալիս կանգնած դիրքից անցնել նստած դիրքի, առաջարկեցին սարքավորումների այլ դասավորվածություն, մտցրին կանոնավոր աշխատանքային ընդմիջումները ։
Վերջին տարիները (1917—1924)
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Ֆրենկ Ջիլբրեթը ծառայում էր Ֆորթ Սիլ զորամասում՝ մայորի կոչմամբ Ընտանեկան լեգենդի համաձայն՝ Ջիլբրեթը ԱՄՆ մտնելու օրը նախագահ Վուդրո Վիլսոնին նամակ է գրում հետևյալ բովանդակությամբ. «Կժամանեմ 7-30, Վաշինգտոնի կայարան։ Եթե դուք չգիտեք՝ ինչպես ինձ օգտագործել, ես ձեզ կբացատրեմ» ։
Օկլահոմումում Ջիլբրեթը ուսումնասիրում էր վիրավորների շարժումները և մեթոդներ մտածում նրանց վերականգնման համար ։ Բացի դրանից՝ նա աշխատում էր զինվորների պատրաստվածության ծրագրի տարբեր ասպեկտների վրա՝ առաջարկելով թեթև գնդացիրը քանդել-հավաքելու արդյունավետ մեթոդներ։ Ծանր, համարյա շուրջօրյա աշխատանքի, անսովոր սննդի և անորակ ջրի պատճառով Ջիլբրեթի մոտ սկսվեցին պրեվմատիզմի սուր ցնցումներ, որոնք առաջացրին երիկամների հիվանդություն և թոքաբորբ։ Տեղի հիվանդանոցը չուներ բավարար ռեսուրսներ և միջոցներ այդ ծանր հիվանդությունը բուժելու համար։ Այնուամենայնիվ Լիլիանի ժամանումը և նրա ջանքերը Ֆրենկի խնամքի համար տվեցին հիանալի արդյունքներ։ Չնայած նրան, որ բժիշկները հույս չէին տալիս, որ նա կապրի՝ մի քանի շաբաթից Ֆրենկը կարողացավ շարժվել հենակներով և նրան տեղափոխեցին Վաշինգտոնի «Ուոլթեր Ռիդ» հիվանդանոցը (անգլ. Walter Reed Hospital) ։
Հիվանդության հաղթահարումից հետո Ֆրենկ Ջիլբրեթը վերջնականապես ուժասպառ էր եղել։ Բժիշկները նրան խորհուրդ տվեցին հրաժարվել աշխատանքից, սակայն Ֆրենկը չընդունեց։ Նա շարունակում էր աշխատել ամբողջ ուժերով և պատրաստվում էր ներկա գտնվել 2 եվրոպական կոնֆերանսների՝ «Համաշխարհային էներգիական կոնֆերանս» (անգլ. World Power Conference) Անգլիայում և «Կառավարման միջազգային կոնգրես» (անգլ. The Prague International Management Congress) Պրահայում։
Կոնֆերանսներին Ֆրենկը և Լիլիանը պլանավորել էին ելույթ ունենալ միասին։ Սակայն ուղևորությունից 4 օր առաջ Ֆրենկ Ջիլբրեթը Մոնկլերի հրապարակում հեռախոսի խցիկում կնոջ հետ խոսելու ժամանակ սրտի կաթվածից մահացավ ։ Լիլիան Ջիլբրեթը չեղյալ չհամարեց կոնֆերանսներին մասնակցությունը. նա ելույթ ունեցավ միայնակ ։
Շարժումների ուսումնասիրման համակարգ և թեյլորիզմ
Ֆրենկ Ջիլբրեթը ծանոթացել է Ֆրեդերիկ Թեյլորի հետ 1907 թվականի դեկտեմբերին ։ Այդ ժամանակ նա շատ լավ ծանոթ էր Թեյլորի աշխատանքներին և բարձր էր գնահատում նրան ։ Իր քրոջ երաժշտական դպրոցում Ջիլբրեթը շաբաթը մեկ անգամ դասախոսություներ էր կարդում թեյլորիզմի վերաբերյալ ։
«Աշխատանքի գիտական կազմակերպման այբբենարան» (англ. Primer of Scientific Management) և «Կառավարման հոգեբանություն» (англ. The Psychology of Management) աշխատություններում Ջիլբրթեթ ամուսինները ընդգծում էին այն, որ թեյլորիզմը համարվում է միակ մեթոդը, որը բավարարում է աշխատողի առողջությունն ու զարգացումը ։ Արհմիությունների դեմ պայքարում Թեյլորին աջակցելու համար (վերջիններս մեղադրում էին նրան աշխատողի ծայրահեղ շահագործման մեջ) Ջիլբրեթը ստեղծեց «Հասարակություն գիտական կառավարման գաղափարները խթանելու համար» (англ. Society for the Promotion of the Science of Management) աշխատությունը, ավելի ուշ անվանափոխվեց «Թեյլորի հասարակություն» (англ. Taylor Society) ։
Ֆ. Թեյլորը ցույց տվեց պատասխան հետաքրքրություն Ջիլբրեթի մասոնների շարժման արդյունավետության բարձրացման նկատմամբ և իր «Գիտական մենեջմենթի սկզբունքները» աշխատության մեջ ներառեց մի գլուխ, որը նկարագրում էր քարտաշների մեթոդը։ Թեյլորն ու Ջիլբրեթը սկսեցին շատ հաճախ հանդիպել, սակայն Թեյլորը նրան չներառեց իր աշակերտների մեջ։ Ձեռնարկություններում Թեյլորի համակարգ ներդնել կարող էին միայն Թեյլորի, այսպես կոչված, «պաշտոնական իրավահաջորդները»։ Ջիլբրեթը թույլտվություն ուներ ներդնելու Թեյլորի համակարգ միայն մեկ կամ մի քանի լիազոր ներկայացուցիչների հետ համատեղ։
Ջիլբրեթի դեբյուտը՝ որպես Թեյլորի մեթոդները ներդնելու խորհրդատու, կայացավ «Նյու Էնգլանդ Բաթ Քոմպանի» հաստոցային արտադրության գործարանում 1912 թվականին ։ Ի հավելումն հաշվապահական հաշվառման գործընթացի, նյութերի առաքաման և պահպանման բարելավման՝ Ջիլբրեթը նախաձեռնեց նորարությունների ներդրման վերաբերյալ բաց քննարկումներ բանվորների և աշխատողների հետ, կազմակերպեց մի շարք դասախոսություններ գիտական մենեջմենթի վերաբերյալ և առաջարկեց մասնագիտական առաջընթացի արդյունավետ ծրագիր ։ Նաև ստեղծվեց «առաջարկությունների գիրք», որտեղ յուրաքանչյուր աշխատող կարող էր ներկայացնել իր առաջարկությունները արտադրության գործընթացի կամ աշխատանքի պայմանների բարելավվելու վերաբերյալ ։
Ջիլբրեթը ցանկանում էր կատարելագործել Թեյլորի համակարգը՝ շեշտը դնելով «մարդկային գործոնի» օգնությամբ շահույթի ավելացման վրա, ինչպես նաև փոփոխելով ժամանակի չափումը վայրկենաչափից չափման և գնահատման այլ մեթոդների։ Ի տարբերություն Թեյլորի մեթոդների, որոնք պնդում էին, որ պետք է աշխատել կանոնավոր և նախօրոք մշակված պլանով՝ Ջիլբրեթի պարագայում առաջին տեղում հայտնվում է հենց շարժումների կառուցվածքը ։ Ջիլբրեթը ընդգծում էր, որ իր կողմից մշակված «շարժումների ուսումնասիրման համակարգը» շահույթի ստացման մեխանիկական հնարավորություն չէ, այլ համալիր ծրագիր աշխատողի աշխատանքային պայմանների լավացման համար, որը աշխատողին դարձնում է ավելի գնահատված և գրագետ՝ ձեռնարկության կառավարման առումով։ Ջիլբրեթը հույս ուներ, որ աշխատողներն ավելի մեծ սիրով կընդունեն իր առաջարկած մեթոդը, քան թեյլորականը, քանի որ այն ուղղված է ոչ թե արագ աշխատելուն, այլ ժամանակի ավելի արդյունավետ օգտագործմանը։ Թեյլորը չցանկացավ նմանամիտ միջամտություն կատարել, քանի որ իր համակարգը նա համարում էր կատարյալ։
Շահերի բախումը հանգեցրեց ճարտարագետների միջև հարաբերությունների լարվածությանը, այնուհետև՝ բաց թշնամանքի։ Հակամարտությունը հասավ իր գագաթնակետին 1914 թվականին՝ «Հերման-Օքամպոն» տեքստիլ գործարանում Ջիլբրեթի մեթոդների ներդրման ժամանակ (անգլ. Herrmann-Aukam Company), որը մասնագիտացված էր թաշկինակների արտադրության մեջ ։ Նախ չստանալով Թեյլորի համաձայնությունը՝ Ջիլբրեթը հեռացավ վերակազմակերպման ավանդական մեթոդներից և ներկայացրեց աշխատանքի ցիկլոգրաֆիկ, խրոնոցիկլոգրաֆիկ և ստերեոխրոնոցիկլոգրաֆիկ մեթոդներով։ Այնուհետև ստանալով աշխատանքի իրականացման պատվեր գերմանական ընկերությունից (ք. Բեռլին)՝ Ջիլբրեթը անավարտ թողեց «Հերման-Օքամպոն» ձեռնարկության նախագիծը և մեկնեց Գերմանիա։ «Հերման-Օքամպոն» ձեռնարկության մենեջերները դիմեցին Թեյլորին Ջիլբրեթի արագության և որակի գանգատներով, ինչի արդյունքում Թեյլորը հրամայեց նախագիծը ավարտել իր աշակերտ Գորացիո Հեթեուեին ։ Որպես պատասխան՝ Թեյլորը ստեղծեց առանձին կազմակերպություն սեփական համակարգը ներդնելու համար՝ Frank B. Gilbreth Incorporated, Consulting Engineers:
Հիմնական հայտնագործությունները
1917 թվական՝ «Լյուիս» և «Բրաունինգ» ձեռքի ինքնաձիգների քանդման և հավաքաման մեթոդ ։
1916 թվական՝ շարժումների ուսումնասիրման մեթոդ (համակարգ) և դրա համար գործիքներ։
1915 թվական՝ վիրաբուժական գործիքների մատակարարման տեխնիկա վիրահատության ժամանակ՝ ներգրավելով բուժքրոջը (դարձել է համընդհանուր երևույթ 1931 թվականին) ։
1899 թվական՝ բետոնախառնիչ՝ բենզինի ինքնահոս մղումով ։
1906 թվական՝ բետոնե արկղերի կառուցվածք։
Հիշողություններ Ջիլբրեթի վերաբերյալ
Չնայած նրան, որ Ֆրենկ Ջիլբրեթի կյանքի ընթացքում շարժումների ուսումնասիրման համակարգի գործնական և գիտական արժեքները կասկածի տակ էին դրվում, այնուամենայնիվ արտադրության մեջ սրա ազդեցությունը զգալիորեն մեծացավ ։ Այս համակարգը դարձավ արտադրական ճարտարեգտների, արդյունաբերական հոգեբանների և փորձագետների աշխատանքի պաշտոնական մեթոդաբանության մի մասը ։
Վ. Ի. Լենինը նշումներ կատարեց «Բետա» տետրի մեջ (մեկը «Իմպերիալիզմի տետրեր»-ից) Ջիլբրեթի «Շարժումների ուսումնասիրությունը՝ ազգային հարստության աճի առումով» աշխատությունից, որը տպագրվեց The Annals of the American Academy of Political and Social sciences ամսագրում 1915 թվականին։ Ծանոթագրություններում Լենինը նշել էր, որ Ջիլբրեթի առաջարկած մեթոդները տեխնիկական առաջընթացի հիանալի օրինակ են կապիտալիզմից սոցիալիզմի անցում կատարելու ժամանակաշրջանում ։
1931 թվականին Արդյունաբերական ճարտարագետների ընկերությունը ստեղծեց մեդալ Ֆրենկ Ջիլբրեթի անունով (անգլ. Gilbreth Medal)։ Առաջին ճարտարագետը, ով պարգևատրվեց այդ մեդալով, Լիլիան Ջիլբրեթն էր ։
1948 թվականի դեկտեմբերին լույս տեսավ հիշողություններ Ջիլբրեթի ընտանիքի մասին հումորային գիրքը՝ «Շատով էժան», որը գրել էին Ֆրենկ Ջիլբրեթ կրտսերը և Էռնեստինա Ջիլբրեթ Քերին։ 1950 թվականին գրքի հիման վրա նկարահանվեց «Շատով էժան» համանուն ֆիլմը, որտեղ գլխավոր դերերը խաղում էին Վեբ Քլիֆթոնը, Միրնա Լոյը և Ջին Քրեյնը։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ճարտարագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ամերիկացի ճարտարագետներ
Դրապո Ռուժ
«Դրապո Ռուժ» (ֆր. «Le Drapeau Rouge» — «Կարմիր դրոշ»), հնգօրյա թերթ։ Հանդիսացել է Բելգիայի կոմկուսի ԿԿ-ի օրգանը։ Լույս է տեսել 1921-1991 թվականներին, Բրյուսելում, կոմունիստական «Էքսպլոր» («Explore») և «Ուվրիե կոմյունիստ» («Ouvrier communist») թերթերի միավորումից հետո։ 1949 թվականից սկսել է տպագրել կիրակնօրյա «Դրապո ռուժ-մագազին» հատուկ հավելվածը։
Կատեգորիա:Բելգիայի օրաթերթեր
Բրենտա (գետ)
Բրենտա (Brenta), գետ Իտալիայում, որի հոսքը սկսվում է Տրենտո գավառում և ավարտվում Ադրիատիկ ծովում ։ Տրենտինո Ալտո Ադիջե շրջանում գետը առաջացնում է համանուն գետահովիտ։ Բրենտան թափվում է Վենետոյի շրջանում գտնվող Վենետիկյան ծովածոցը։ Երկարությունը 174 կմ է, ավազանի մակերեսը՝ 1600 կմ²։
Հռոմեական կայսրության ժամանակաշրջանում գետը կոչվում էր Մեդոակուս (Medoacus) և Պադովայից ոչ հեռու այն բաժամվում էր 2 թևի՝ Մեդոակուս Մայոր և Մեդոակուս Մինոր։ Միջին դարերում գետը փոխել է իր ընթացքը և Պադովայով անցնող նրա հունը զբաղեցվել է Բակիլոնե գետի կողմից։
XVI դարում գետից տարվել է առաջին ջրանցքը, որը գնում էր Ստրա գյուղից մինչև Ադրիատիկ ծով՝ շրջանցելով Վենետիկական ծովածոցը։ Երկրորդ ջրանցքը,որը հաճախ անվանում են Ռիվյերա դել Բրենտա (Riviera del Brenta), կառուցվել էր Վենետիկն ու Պադովան (որը, ըստ էության, Վենետիկի հանրապետության երկրորդ մայրաքաղաքն էր հանդիսանում) իրար միացնելու համար։
Բրենտան եղել է շատ կարևոր տրանսպորտային զարկերակ։ Ինչպես գետի, այնպես էլ Ռիվյերա դել Բրենտայի ափին կանգնած են Ֆոսկարի և Պիզանի վիլլաները և բազում այլ պալատներ և առանձնատներ, ուր ամառվա ամիսներին գնում էին Վենետիկի հարուստ բնակիչները։
Գրականության մեջ
Ռուս գրականության մեջ Բրենտան գովերգել է Պուշկինը, ում այդ անունը ծանոթ էր իտալացի հեղինակների ստեղծագործություններից, իսկ Վլադիսլավ Խոդասևիչը իր Բրենտա կատարած այցելությունից հիասթափված՝ Պուշկինին ուղղված բանաստեղծական պատասխանում այն անվանել է «շիկակարմիր գետակ» և «կեղծ գեղեցկության օրինակ»։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի գետեր Կատեգորիա:Ադրիատիկ ծովի ավազանի գետեր
Երկնագույն բանակ
Երկնագույն բանակ կամ Հալլերի բանակ (Błękitna Armia), լեհական զորամիավորում, որը 1919 թվականի մայիս-հուլիս ամիսներին պատերազմել է Գալիցիայում գեներալ Յուզեֆ Հալլերի հրամանատարության տակ։ Զորամիավորման անվանումը պայմանավորված էր համազգեստի գույնով։ Կազմավորվել է Անտանտի և ԱՄՆ-ի կողմից Ֆրանսիայում՝ լեհական իշխանության կողմից բոլշևիկյան զորքերի դեմ այն կիրառելու նպատակով։ Պատերազմի ավարտին զորամիավորման կազմը հասել է վեց դիվիզիաների և կազմում էր մոտ 80 հազար զինվոր ։
Պատմություն
Բանակի առաջին ստորաբաժանումները ստեղծվել են 1917 թվականին Ֆրանսիայի նախագահ Ռայմոն Պուանկարեի և լեհ քաղաքական գործիչ Իգնացի Յան Պադերևսկու միջև ստորագրված դաշինքից անմիջապես հետո։ Նոր բանակի վարձկանների մեծ մասը կամ լեհեր էին, որոնք ծառայում էին ֆրանսիական բանակում, կամ Գերմանիայից նախկին լեհ ռազմագերիներ, կամ նախկինում ավստրա-հունգարական կայսերական բանակում ծառայողներ (ընդհանուր մոտ 35 000 մարդ)։ Եվս 23 000 մարդը ԱՄՆ-ից լեհեր էին ։ Մնացածները հավաքվել են ամբողջ աշխարհից, այդ թվում էին նաև Ֆրանսիայում ռուսական էքսպեդիցիոն կորպուսի և Բրազիլիայում լեհական սփյուռքից ծառայողները (ավելի քան 300 մարդ)։
Ի սկզբանե բանակը գտնվում էր ֆրանսիական քաղաքական վերահսկողության տակ և գեներալ Լուի Արշինարդի հրամանատարության տակ։ 1918 թվականի փետրվարի 23-ին քաղաքական վերահսկողությունն անցել է Լեհական ազգային կոմիտեին։
1919 թվականի ապրիլ-հունիս ընկած ժամանակահատվածում Հալլերի բանակի թվաքանակն աճել է մինչև 70 000 զինվոր, և բանակն ամբողջ սպառազինությամբ վերատեղաբաշխվել է Լեհաստանում։
1919 թվականի մայիսին Հալլերի զորքերը տեղափոխվել են խորհրդա-լեհական ճակատ։ Բանակը մասնակցել է բազմաթիվ մարտերում Կարմիր բանակի հետ միասին՝ հիմնականում Սեմյոն Բուդյոննիի հեծելազորի հետ։
Հալլերի բանակի Լեհաստան տեղափոխման պայմաններից մեկը Արևմտա-ուկրաինական Ժողովրդական Հանրապետության դեմ ուղղված պատերազմում չմասնակցելն էր։ Սակայն 1919 թվականի մայիսի 15-ին լեհական իշխանությունը Հալլերի բանակը ուղարկեց ուկրաինա-լեհական ճակատ Գալիցիա և Վոլին, ինչը թույլ տվեց խլել նախաձեռնությունը Գալիցիական բանակի դեմ մարտերում։ Բանակը մասնակցել է լեհա-ուկրաինական պատերազմում Արևելյան Գալիցիայում, պաշտպանել է Լվով քաղաքը ուկրաինական ջոկատներից։ Չորտկովսկի հարձակման ժամանակ Հալլերի բանակը մեծ կորուստներ կրեց։ Այնուամենայնիվ, օգնություն ստանալով Անտանտից, Լեհաստանի զորքերը դուրս են մղել Գալիցիական բանակը Զբրուչ գետից այն կողմ։ Արևելյան Գալիցիայի և Վոլինի գրավումից հետո Հալլերի բանակը 1919 թվականի սեպտեմբերին վերակազմավորվել է և դարձել է լեհական բանակի մասը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմ Կատեգորիա:Հակակոմունիստական կազմակերպություններ
Մալովիսկայի շրջան
Մալովիսկայի շրջան (Маловисківський район), շրջան Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզում։
Ստեղծվել է 1932 թվականին։ Վարչական կենտրոնը՝ Մալայա Վիսկա ։
Աշխարհագրություն
Շրջանի տարածքի մակերեսը կազմում է 1111 կմ²։
Բրիգա Ալտա
Բրիգա Ալտա  (իտալ․՝ Briga Alta), կոմունա Իտալիայում, Պիեմոնտ մարզի Կունեո գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 52 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը 1 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 51 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 18025։ Հեռախոսային կոդ՝ 0174։
Կոմունայի հովանավորն է համարվում Հակոբ Մեծ առաքյալը։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Օսիպ Բասով
Օսիպ Նիկոլաևիչ Բասով (Осип Николаевич Басов, ), խորհրդային դրամատիկական դերասան, ռեժիսոր և թատերական մանկավարժ։ ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստ (1933)։
Կենսագրություն
Օսիպ Բասովը ծնվել է 1892 թվականի փետրվարի 14-ին։ 1918 թվականին ընդունվել է Մամոնովի ստուդիա ։ Հաջորդ տարի հեռացել է այնտեղից և ընդունվել մեկ այլ թատերական խումբ, որը ղեկավարում էր Մոսկվայի գեղարվեստական թատրոնի դերասան, Ստանիսլավսկու աշակերտ Եվգենի Վախթանգովը։
1919-1922 թվականներին ուսանել է ստուդիայում՝ Ե․ Վախթանգովի ղեկավարությամբ։ Օսիպ Բասովը կանգնած է Մոսկվայի Ե․ Վախթանգովի անվան թատրոնի ստեղծման և զարգացման հիմքում։
Ավելի ուշ, երբ ստուդիան դարձավ թատրոն, դարձել է առաջատար դերասաններից մեկը և սկսել է ինքը ներկայացումներ բեմադրել։ Որպես Վախթանգովի աշակերտ՝ միշտ աշխատել է նույն ոճաբանությամբ՝ կրելով և իր աշակերտներին փոխանցելով իր ուսուցչի թատերական մշակումների և գեղագիտության հիմնական դրույթները։
Բացի թատրոնում իր հիմնական աշխատանքից, ներկայացումներ է բեմադրել Մոսկվայի մանկական թատրոնում և Գորկու երկրամասի 3-րդ կոլխոզային թատրոնում։ 1934 թվականին ղեկավարել է Մոսկվայի ժամանակակից թատրոնը ։
Օսիպ Բասովը մահացել է 1934 թվականի հոկտեմբերի 10-ին Մոսկվայում։
Նովգորոդկայի շրջան
Նովգորոդկայի շրջան (Новгородківський район), շրջան Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզում։
Ստեղծվել է 1932 թվականին։ Վարչական կենտրոնը՝ Նովգորոդկա ։
Բնակչություն
2013 թվականի մարդահամարի արդյունքներով շրջանում բնակվում էր 15869 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 15,92 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կիրովոգրադի մարզ Կատեգորիա:Ուկրաինայի շրջաններ
Եգեյան թվեր
Էգեյան թվեր` թվային համակարգ, որն օգտագործվել է կրետե-միկենյան և մինոյան քաղաքակրթությունների կողմից։ Հաստատված է մի քանի կարևոր էգեյան ձեռագրերում (գծային ձեռագիր A, գծային ձեռագիր B): Հնարավոր է` այդ թվային համակարգը պահպանվել է կիպրո-մինոյան ձեռագրերում։ 20-րդ դարի վերջում Էնկոմիում գտնված երկար տեքստի աղյուսակում հայտնաբերվել է նշան, որն էլ համարվում է էգեյան «100» նիշը։
! colspan="5" align="center" | Գծային ձեռագրերի A և B թվային նիշերը |- | |  |  |  |  |- | align="center" | 1 | align="center" | 10 | align="center" | 100 | align="center" | 1,000 | align="center" | 10,000 |- | colspan="5" align="center" | |- | |  |  |  |  |- | colspan="5" align="center" style="font-size: 90%" | Եգիպտական հիերոգլիֆների համապատասխան նիշեր |}
Մոնրեալի սիմֆոնիկ երաժշտության տուն
Մոնրեալի սիմֆոնիկ երաժշտության տուն (Maison symphonique de Montréal), համերգասրահ Կանադայի Քվեբեկ նահանգի Մոնրեալ քաղաքում։ Տեղեկայված է Դե Մեզանուվ բուլվարի և Սեն Ուրբան փողոցի անկյունում՝ Quartier des Spectacles (Ներկայացումների թաղամաս) Պլաս դեզ Արտի հյուսիսարևելյան զբոսավայրում ։
Եգեյան թվեր
Ծանոթագրություն
1. http://www.dma.ens.fr/culturemath/histoire%20des%20maths/htm/Verdan/Verdan.htm
Մոնրեալի սիմֆոնիկ երաժշտության տուն
Կառույցի շինարարությունը սկսվել է 2009 թվականի մայիսին, բացումը տեղի է ունեցել 2011 թվականի սեպտեմբերի 7-ին։ Ըստ նախնական պլանների՝ 1900 տեղ ունեցող վայրը պետք է կոչվեր «Սիմֆոնիկ երաժշտության հասցե», սակայն Քվեբեկի կառավարությունը բացման օրն այն անվանեց «Սիմֆոնիկ երաժշտության տուն» ։ Այստեղ են տեղավորված Մոնրեալի սիմֆոնիկ նվագախումբը, Մետրոպոլիտան նվագախումբը, I Musici de Montreal-ը, Les Violons du Roy-ը և դասական երաժշտության այլ համույթներ։
Եգեյան թվեր
Ծանոթագրություն
2. Ա. Ա. Մոլչանով. «Մեռած քաղաքակրթությունների ուղերձ», Հին Էգեիդի ձեռագիր, Մ. Գիտություն, 1992, էջ 86
Մոնրեալի սիմֆոնիկ երաժշտության տուն
2014 թվականի մայիսի 24-ին համերգասրահում կայացել է Կասավան Ֆրերի ստեղծած 4,000,000 դոլար արժողությամբ երգեհոնի բացման արարողությունը։ 4 ձեռքի ստեղնաշարն ունի 6498 խողովակ ։ Գործիքը համերգասրահին է նվիրել Ժակլին Դեմարեն, ամուսնու՝ Պոլ Դեմարեի հիշատակին ։
Եգեյան թվեր
Ծանոթագրություն
Կատեգորիա:Թվային համակարգեր Կատեգորիա:Մաթեմատիկայի պատմություն