cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
F-35
Վթարներ
2018 թվականի սեպտեմբերի 28-ին F-35B ինքնաթիռը, որը գրանցված էր ԱՄՆ-ի ծովային հարվածային կործանիչների 501-րդ ուսումնական էսկադրիլիայում, կործանվել է Հարավային Կարոլինայի «Բոֆորտ» ավիացիոն կայանից 8 կմ դեպի արևմուտք։ Օդաչուն հաջողությամբ կատապուլտվել է և տեղափոխվել հիվանդանոց։ CBS News-ի տվյալներով՝ դա եղել է կործանման առաջին դեպը F-35 կործանիչների ամբողջ ընտանիքի համար      ։
2019 թվական ապրիլի 9-ին F-35А ինքնաթիռը (չ/հ 79-8705  ),  որը գրանված էր Ճապոնիայի ռազմաօդային ուժերի302-րդ էսկադրիլիայում, Խաղաղ օվկիանոսի վրա ուսումնական թռիչքի ժամանակ  վթարի է ենթարկվել Ճապոնիայի Աոմորի պրեֆեկտուրայում գտնվող «Միսավա» բազայից 135 կմ դեպի արևելք   ։
2020 թվականի մայիսի 19-ին F-35A ինքնաթիռը, որը գրանցված էր ԱՄՆ-ի ռազմաօդային ուժերի 58-րդ կործանիչ էսկադրիլիայում, կործանվել է Ֆլորիդայի «Էգլին» ավիաբազայում վայրէջքի ժամանակ։ Օդաչուն կատապուլտվել է  ։
Շարժիչ
F135 շարժիչը, որը պատրաստվել է F-22-ի համար F-119–ի շարժիչի հիման վրա։
Շարժիչն ունի 13 000 կգու քարշուժ առանց ֆորսաժին, ֆորսաժով՝ 19 500 կգու։ Տարբեր մասերի ռեսուրսը կազմում է 1500-ից մինչև 4000 ժամ։
Չափեր՝
Ծրագրի քննադատություն և գնահատում
2017 թվականի հունվարին, ըստ ԱՄՆ-ի պաշտպանության նախարարության Defense News հրատարակության հրապարակման, Իսրայելի օդուժի  ներկայացուցիչ, Իսրայելի օդուժի հրամանատար գեներալ Ամիր Էշելը հիացմունք է հայտնել F-35 կործանիչի օպերատիվ ներուժի վերաբերյալ։  Ելույթ ունենալով Թել Ավիվում կայացած ամենամյա խորհրդաժողովում՝ Էշելը նշել է, որ տարածաշրջանում իսրայելական ՌՕՈՒ-ի ակտիվության համար ռուսական Ս-400 համակարգերի ներկայությունը կրիտիկական սպառնալիք է ներկայացնում։ Ինչ վերաբերում է նորագույն F-35-ին, որոնց առաջին զույգն իսրայելցիներին փոխանցվել է հունվարին, ապա դրանց մասին Էշելը արտահայտվել է որպես գործոն, որը կօգնի պահպանել օդային գերազանցությունը տասնամյակներ շարունակ։ Նույն խորհրդաժողովում ելույթ ունեցած ԱՄՆ ՌՕՈՒ պաշտոնաթող գեներալ Գերի Նորթը, որը զբաղեցնում էր Lockheed Martin-ի փոխնախագահի պաշտոնը, նաև նշել է F-35-ի առավելությունները բարձր սպառնալիքի պայմաններում, ինչպիսիք են ռուսական Ս-400-ները ։
2019 թվականի ապրիլի 1-ին National Interest-ի հոդվածում F-35 նշվել է որպես աշխարհի ամենաառաջադեմ բազմամակարդակ կործանիչ, որը մարտական ամբողջական բեռնվածության դեպքում կարող է գերազանցել աշխարհի ցանկացած այլ երկրի մարտավարական ինքնաթիռի, և ծրագիրն ինքնին սերնդի ամենամեծ տեխնոլոգիական նվաճումներից է, ծրագիր, որը կապահովի գերակայություն օդում Միացյալ Նահանգների և ամբողջ աշխարհում նրա դաշնակիցների համար մինչև դարի կեսը։ Բացի այդ, նշվում է արտադրող ընկերության դրական տնտեսական էֆեկտը ։
Business Insider F-35-ը ներառել է ՆԱՏՕ-ի երկրների ամենահզոր զենքերի շարքում ։
Քննադատություն
Ռուսաստանյան С-400 «Триумф» հակաօդային պաշտպանության և F-35 ՀՕՊ համակարգերի մարտավարական հնարավորությունների համեմատական ​​վերլուծության վերաբերյալ մանրամասն հոդվածում ավստրալիացի ռազմական վերլուծաբան Կ. Կոպը կործանիչի զարգացման տեխնոլոգիական ռազմավարությունը համարել է ձախողված ։ Նրա հոդվածում նաև նշվել է, որ 1990-ականների կեսերից տեղի են ունեցել ԱՄՆ-ի հավանական հակառակորդների (Ռուսաստանի, Չինաստանի և այլն) հակաօդային պաշտպանության համակարգերի մարտական հնարավորությունների որակական փոփոխություններ այն դեպքում, երբ F-35-ի մշակման ընթացքում նրա ցածր տեսանելիության հանգուցային կողմերն էապես վատացել են ։
Ավստրալիական Air Power Australia վերլուծական կենտրոնի կարծիքով՝ F-35-ը չի համապատասխանում հինգերորդ սերնդի կործանիչի պահանջներին՝ առանց ֆորսաժի օգտագործման գերձայնային արագությամբ թռիչքի անհնարինության, ցածր քաշուժի  ,  համեմատաբար բարձր արդյունավետ ցրման տարածքի  ,  ինչպես նաև ցածր շարժունակության  և մենևրայնության պատճառով։  Lockheed Martin-ի ներկայացուցիչները նշել են, որ F-35-ն ի վիճակի է հաղթահարել ձայնային պատնեշը առանց գորսաժի օգտագործման և զարգացել առավելագույն արագություն մինչև M=1.2: Նաև նշվել է, որ բնական պայմաններում կատարված առաջին լիարժեք փորձարկումների արդյունքում պարզվել է, որ արդյունավետ ցրման տարածքն ավելի ցածր է, քան նշված էր տեխնիկական բնութագրերում, և դրա կրճատման ուղղությամբ աշխատանքները կշարունակվեն ։
Ավստրալիայի խորհրդարանի անդամ և նախկին ռազմական փորձագետ Դենիս Ջոնսոնը կարծիք է հայտնել, որ F-35-ը չի կարող արժանի մրցակցություն կազմել հակաօդային պաշտպանության ռուսական նորագույն միջոցների համար ։ Նա նաև հավելել է, որ Միացյալ Նահանգները F-22 Raptor-էի փոխարեն իր երկարամյա ռազմավարական գործընկերներին առաջարկելով F-35 կործանիչ, նմանվում է մոտոցիկլետ վաճառողի հետ, որը ցանկանում է սկուտեր առաջարկել գնորդին։
2015 թվականի հունվարի 14-ին՝ առաջին թռիչքից 15 տարի անց, նոր ինքնաթիռը ուսումնամարզական մարտում պարտվել է 40-ամյա «ծերունի» F-16-ին; Պատճառը, ինչպես նշվել է, եղել է նոր օդանավի վրա ստելս ծածկույթի դիտավորյալ չկիրառումը ։ 2017 թվականին F-35-ն առաջին անգամ մասնակցել է ԱՄՆ-ի ռազմաօդային ուժերի «Red Flag» զորավարժություններին, որոնց ընթացքում F-35-ը 15:1 հաղթել է «էսկադրիլիայի Ագրեսոր» F-16 ինքնաթիռների հետ օդային մարտերում ։
2015 թվականի մարտին հայտնի է դարձել, որ F-35B փորձարկումների ժամանակ ինժեներները խնդիրներ են ունեցել ցամաքային թիրախների հայտնաբերման հարցում, որոնք առաջանում են շարքով թռիչքի ժամանակ։ Երբ F-35 խումբը հայտնաբերում է թիրախը, ինքնաթիռի ծրագրային համալիրը չի կարող որոշել, թե արդյոք սպառնալիքը եզակի է, թե դրանք մի քանի օբյեկտներ են ։
2015 թվականին Պենտագոնը հետազոտություն է անցկացրել, որը ցույց է տվել, որ F-35C-ի կատապուլտային թռիչքը կարող է վտանգավոր լինել օդաչուների առողջության համար։ 105 օդաչուներից 74-ը, մեկնարկից հետո օգտագործելով կատապուլտ, բողոքել են «չափավոր ցավից», ևս 18-ը հաղորդել է «ուժեղ ցավի» մասին, մեկ օդաչու հայտարարել է, որ զգում է «ուժեղ շարունակական ցավ» ։ Թռիչքի ժամանակ օդաչուները գլխով հարվածում են խցիկի վերին հատվածին, ընդ որում՝ նրանցից մի քանիսի գլխից ընկնում են սաղավարտները ։ <!--
2016 թվականի օգոստոսի 9-ին պաշտպանության քարտուղարության կողմից հրապարակվեց ներքին հուշագիր ՝ նվիրված JSF ծրագրի լիակատար մարտական պատրաստվածության հասնելու ռիսկերին, որում թվարկվեց F-35-ի մարտական կիրառման հետ կապված կրիտիկական խնդիրների մի ամբողջ համալիր ։ Առավել սուր թերությունների թվում նշվում է ներկառուցված ավիակրի օգտագործման անհնարինությունը ՝ առանց թնդանոթի տեղադրման եւ ինքնաթիռի էական փոփոխության, ցամաքային շարժվող թիրախների խոցման սահմանափակ հնարավորությունները, գիշերային տեսանելիության համակարգերի սահմանափակ հնարավորությունները, ավիոնիկայի սենսորների անբավարար բնութագրերը եւ այլն։ տվյալ փաստաթուղթը թեժ բանավեճ է հրահրել ամենահեղինակավոր միջազգային տպագիր և վերլուծական կենտրոնների ՝ ներառյալ «Բլումբերգի» Էջերում, հաղորդել Է ՏԱՍՍ-ը»    , Popular Mechanics  և այլն։
2016 թվականի սեպտեմբերին ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերը ժամանակավորապես դադարեցրեցին մարտիկների գործողությունը։ Պատճառը վառելիքի բաքի հովացման համակարգի մեկուսացման մեխանիկական թերությունն էր ։
2016 թվականի սեպտեմբերին ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերը ժամանակավորապես դադարեցրեցին մարտիկների գործողությունը։ Պատճառը վառելիքի բաքի հովացման համակարգի մեկուսացման մեխանիկական թերությունն էր  ։ Լոքհիդ Մարտինը, ի պատասխան քննադատության, մեծ ներդրումներ է կատարել օդանավերի ընդհանուր գինը նվազեցնելու ծրագրի մեջ ։  Այնուամենայնիվ, իսրայելական անկախ մամուլը անհանգստություն հայտնեց զարգացման ծրագրի բարձր արժեքի մասին ՝ այդ ժամանակահատվածում անվանելով 1,5 տրիլիոն դոլար գումարը ՝ այդ ժամանակ մեքենայի գործառնական պատրաստվածության բացակայության դեպքում ։   Հիմնական խնդիրների շարքում արձանագրվել են սխալներ ավիացիոն և զենքի համակարգերի համակարգչային ծրագրերում (2017-ի համար ոչ մի ինքնաթիռ չի կարող մարտում օգտագործել ատրճանակ, առավելագույնը երկու օդ-օդ հրթիռ ունեցող ծրագրակազմը կարող է գործել ),օդաչուների համար կատապուլտավորման համակարգի գործարկման վտանգը, որի քաշը պակաս է 75 կիլոգրամից, հարմարվողական սարքավորումների օգտագործման անհարմարությունը, որն ունի այնպիսի գաբարիտներ, ինչը դժվարացնում է օդաչուներին նույնիսկ գլխապտույտ կատարել։  Մեջբերելով Պենտագոնի ստուգման եւ փորձարկման բաժնի տնօրենի մանրամասն զեկույցը (DOT&E) դո  ։ նշվել է ներկայությամբ 91 արատ (միայն կատեգորիաների 1 եւ 2). Հաղորդվում է, որ ինքնաթիռը լիովին ֆունկցիոնալ կդառնա 2021 թվականից ոչ շուտ ։
2017-ի նոյեմբերին հայտնի դարձավ, որ Պենտագոնը սառեցրել է զինված ուժերը F-35 կործանիչներին 30 օրվա ընթացքում զինելու ծրագիրը ՝ այն բանից հետո, երբ ինքնաթիռում հայտնաբերել է կոռոզիայի հետքեր ՝ թույլատրելի սահմանները գերազանցող ։
2018 թվականի դրությամբ, ըստ Պենտագոնի զեկույցի, ընդհանուր առմամբ մոտ հազար տարբեր թերություններ չեն վերացվել  ։ 111 թերությունը պատկանում է բարդության առաջին կատեգորիայի (կարող է հանգեցնել մահվան, լուրջ վնասվածքների, մասնագիտական ​​հիվանդությունների), իսկ երկրորդը `855-ին (առանձին կառուցվածքային տարրերի և օդանավակայանի համակարգերի անսարքություն)։ Այսպիսով, ամպրոպի մեջ թռչելը ինքնաթիռով սպառնում է սահադաշտի ոչնչացմամբ `պլաստիկ ավելցուկ պարունակության պատճառով, ինչպես նաև տանկերում վառելիքի պայթյունի սպառնալիքից` առանց համապատասխան պաշտպանության։ բարելավված կործանիչների ծրագրային տարբերակները հայտնվել են 31 անգամ, սակայն որոշ հիմնական թերություններ դեռևս ամրագրված չեն ։Մարտին պատրաստ ինքնաթիռների բաժինը գտնվում է մոտ 50 տոկոսի մակարդակում, ընդ որում ՝ այն չի հաջողվում 2014 թվականի հոկտեմբերից էապես բարձրացնել։
2019 թվականի հունվարին «Բլումբերգը» հրապարակել Է Պենտագոնի զեկույցը, որում փաստեր են ներկայացված ինքնաթիռի հուսալիության եւ երկարակեցության հետ կապված բացահայտված կրիտիկական խնդիրների, նրա զենքի ճշգրտության, ծրագրային ապահովման մասին, հաղորդել Է ՏԱՍՍ-ը  ։60 F-35B-ից շատերը ենթակա են մոնտաժման   ժամկետից մոտ 4 անգամ շուտ վրա հասած մարտկոցների ավերածությունների պատճառով, իսկ բարձր  տեխնոլոգիական ծածկույթը ,   որի շնորհիվ նոր կործանիչները անտեսանելի են հայտնվում հակառակորդի ռադարների համար, ավելի արագ է մաշվում ,  քան սպասվում էր (մարտական ​​F-22- ի վրա ծածկույթի անհետացումը )։
2020 թվականի ապրիլին Defense News-ը հայտնել էր, որ գերձայնային արագությամբ երթեւեկելիս F-35-ի պոչային մասի վնասվածքները կանխելու համար, երկարատեւ մշակում եւ թռիչքային փորձարկումներ պահանջող տեխնիկական լուծման փոխարեն, շահագործման սահմանափակում կսահմանվի։ Նշվում է, որ այդ որոշումն անհնար կդարձնի F-35C-ի համար գերհզոր որսալիքների անցկացումը ։ -->
Էլիզաբեթ Հոյզինգտոն
Էլիզաբեթ Պաշել Հոյզինգտոն (Elizabeth Paschel Hoisington, ), ամերիկացի ռազմական գործիչ, ԱՄՆ բանակի բրիգադի գեներալ, որը հայտնի է դարձել որպես գեներալի կոչման հասած երկրորդ ամերիկացի կին։ 1965 թվականի օգոստոսի 1-ից մինչև 1971 թվականի օգոստոսի 1-ը եղել է կանանց բանակային կորպուսի 7-րդ տնօրենը։
Ծնվել է Կանզասում` ռազմական հին ավանդույթներով ընտանիքում։ Դպրոցն ավարտելուց հետո ստացել է քիմիկոսի կրթություն և այդ մասնագիտությամբ աշխատել։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ 1942 թվականին, զորակոչվել է ԱՄՆ բանակի կանանց բանակային օժանդակ կորպուս։ Սպայական դպրոցի ավարտից հետո և 1943 թվականին կորպուսը բանակային վերանվանվելուց հետո ստացել է կրտսեր լեյտենանտի կոչում։ Ծառայել է ռազմական գործողությունների եվրոպական թատրոնում, մասնակցել է Փարիզի ազատագրմանը, իսկ Գերմանիայի կապիտուլյացիայից հետո զբաղվել է Պոտսդամի խաղաղ խորհրդաժողովում հեռախոսային կապի ապահովմամբ։ Պատերազմի ավարտից հետո ծառայել է Լոնդոնի, Փարիզի, Ֆրանկֆուրտի, Տոկիոյի կորպուսի հրամանատարական պաշտոններում։ Աշխատել և ծառայել է նաև Սան Ֆրանցիսկոյում` Միացյալ Նահանգների վեցերորդ բանակի կենտրոնակայանում, Վաշինգտոնում, Պենտագոնում և Փարիզում գտնվող Միացյալ Նահանգների Եվրոպական հրամանատարության կենտրոնակայանում։ Ավարտել է մի շարք բանակային ուսումնական հաստատություններ, այդ թվում՝ ԱՄՆ բանակի հրամանատարաշտաբային գլխավոր քոլեջը։ 1964 թվականին դարձել է Ալաբամայի բազայի կորպուսի դպրոցի պարետ, իսկ 1965 թվականին նշանակվել է կանանց բանակային կորպուսի տնօրեն։ Մեծ աշխատանք է կատարել նոր ուսումնական ծրագրերի ներդրման և բանակում կանանց ծառայության պայմանների կատարելագործման ուղղությամբ՝ համարելով, որ նրանք չպետք է ակտիվ մասնակցություն ունենան մարտական գործողություններին։ 1966 թվականին ստացել է գնդապետի կոչում, մի քանի անգամ մեկնել է Վիետնամի պատերազմի ճակատ։ 1970 թվականին ստացել է բրիգադի գեներալի կոչում՝ այդ պաշտոնում դառնալով երկրորդ կինը՝ Աննա Մեյի հետ։ Հաջորդ տարի պաշտոնաթող է եղել։ Անցնելով թոշակի` սկսել է զբաղվել հասարակական գործունեությամբ։ Իր անհամաձայնությունն է հայտնել մասնաշենքի լուծարմանն ու այն բանին, որ կանայք սկսել են տղամարդկանց հետ ծառայել բանակային ընդհանուր ստորաբաժանումներում։ Մահացել է Վիրջինիայում 88 տարեկանում և զինվորական պատիվներով թաղվել Առլինգթոնի ազգային գերեզմանատանը։
Վաղ կյանք, ընտանիք, կրթություն
Էլիզաբեթ Պաշել Հոյզինգտոնը ծնվել է 1918 թվականի նոյեմբերի 3-ին Կանզասի նահանգի Նյուտոն քաղաքում ։
Հոյզինգտոնի ընտանիքը հայտնի է եղել ռազմական վաղեմի ավանդույթներով ։ Էլիզաբեթը եղել է ամերիկյան հեղափոխության և հնդկացիական պատերազմների մասնակից Էբենեզեր Հոյզինգտոնի` Վերմոնտ նահանգի հիմնադիր հոր (1729-1804) հետնորդը ։ Պապը գնդապետ Պերի Մայլո Հոյզինգտոն I-ն էր (1857-1933), եղել է Կանզասի ազգային գվարդիայի հիմնադիրներից մեկը, Շոտլանդիայի հին և ընդունված կանոնադրության մասոն և Կանզասի Մեծ օթյակի վարպետը ։ Հայրը՝ Էդվարդ Գրեգորի Հոյզինգտոն I-ը (1887-1956), եղել է Վեստ Փոյնթի ռազմական ակադեմիայի շրջանավարտ (1911), ԱՄՆ բանակի գնդապետ, Ֆորտ Ջորջ Ռայթի բազայի 4-րդ հետևակային գնդի հրամանատար, 39 տարի ծառայել է ԱՄՆ բանակում  ։ 1913 թվականի հոկտեմբերի 22-ին Վաշինգտոն նահանգի Սպոքեն քաղաքում Էդվարդն ամուսնացել է Մերի Ժոզեֆինա Սուինգի հետ (1892-1989) ։ Հոյզինգտոն զույգն ունեցել է վեց երեխա՝ երեք որդի և երեք դուստր, այդ թվում՝ Էլիզաբեթը, ընդ որում բոլորը կապված են եղել զինվորական ծառայության հետ  ։ Նենսի Էլեանորը (1931-2012) եղել է ԱՄՆ բանակի գնդապետ Չարլզ Ռուֆուս Սմիթ կրտսերի կինը (1928-2014)  ։ Մերի Ժոզեֆինան (1922-2005) ԱՄՆ բանակի գնդապետ Ջեյմս Էդվարդս Մերթենսի (1919-1998) կինն է եղել   ։ Պերի Մայլո Հոյզինգտոն II-ը (1916-2006) եղել է Վեսթ Փոյնթի շրջանավարտ (1939), ԱՄՆ-ի ռազմաօդային ուժերի գեներալ-մայոր, թռիչքի արժանիքների խաչի ասպետ  ։ Գրեգորի Հոյզինգտոն II-ը (1914-1941) եղել է Վեսթ Փոյնթի շրջանավարտ (1938), ԱՄՆ-ի ռազմաօդային ուժերի փոխգնդապետ, զոհվել է ավտովթարից` Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ  ։ Ռոբերտ Հենրի Հոյզինգտոնը (ծնված 1925 թվականին) եղել է Վեսթ Փոյնթի շրջանավարտ (1950 թվական), փոխգնդապետ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ գերեվարվել է ։
Մանկության տարիներին Էլիզաբեթը հոր օգնությամբ սովորել է կրակել և ձիավարել, թենիս է խաղացել, ինչպես նաև սովորել է աղջիկների հրաձգություն ամառային ճամբարում ։ 1936 թվականին լավագույն ուսանողների թվում նա ավարտել է Նոտր Դամ Մերիլենդի քոլեջին կից միջնակարգ դպրոցը, իսկ 1940 թվականին՝ քիմիայի բնագավառում բակալավրի աստիճան ունեցող համապատասխան քոլեջը ։ Ավելի ուշ՝ 1967 թվականին, Էլիզաբեթն իր հարազատ քոլեջում ստացել է իրավունքի դոկտորի պատվավոր կոչում  ։ Կրթություն ստանալուց հետո նա որոշ ժամանակ աշխատել է Ալյասկայում, որտեղ ծառայել է հայրը։
Ռազմական գործունեություն
1939 թվականին` Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի նախաշեմին, կանանց տարբեր կազմակերպություններ ակտիվորեն լոբբինգ էին անում ԱՄՆ բանակում կանանց կորպուսի ստեղծումը, ինչպես օրինակ` Բրիտանական կանանց օժանդակ կորպուսը։ ԱՄՆ բանակի շտաբի նոր պետ-գեներալ Ջորջ Մարշալը, օրինակ վերցնելով շրջակա միջավայրի պահպանության քաղաքացիական կորպուսը, որն ստեղծվել է ԱՄՆ նախագահ Ֆրանկլին Ռուզվելտի կողմից Մեծ ճգնաժամի տարիներին, կարգադրություն է պատրաստել կանանց բանակային ստորաբաժանում ստեղծելու մասին, որի անդամները բանակի մաս չէին կազմի, բայց այնտեղ աշխատել են որպես «խոհարարներ, մատուցողուհիներ, ծառայողներ, վարորդներ»։ Ի վերջո, 1942 թվականի մայիսի 15-ին Ռուզվելտը ստորագրել է կանանց բանակային օժանդակ կորպուսի ստեղծման մասին օրենքը։ 1942 թվականի նոյեմբերին ծնողների համաձայնությամբ Հոյզինգտոնը գրանցվել է կորպուսում  ։ Նա անցել է բազային ռազմական պատրաստություն Այովա նահանգի Ֆորտ Դե Մոյն բազայում, որտեղ սովորել է ցրտի և ցեխի մեջ, սակայն, այնուամենայնիվ, հեշտ է հարմարվել բանակային կյանքին։
1946 թվականին Հոյզինգտոնը դուրս է եկել կորպուսից և գնացել ընտանիքի և հոր մոտ, որը սրտամկանի ինֆարկտ էր տարել։ Այս ամենից մի քանի ամիս անց, երբ զինված ուժերում կանանց ներգրավման մասին ակտը կանանց մշտական տեղ է ապահովել բանակում, 1948 թվականի սկզբին նա վերադարձել է կորպուս։ 1948-1950 թվականներին Հոյզինգտոնը եղել է Ճապոնիայի մայրաքաղաք Տոկիոյի հեռավորարևելյան հրամանատարության կենտրոնակայանին կից կորպուսի գումարտակի հրամանատարը ։ Այնուհետև նա հրամանատարել է կորպուսի ջոկատը՝ Վիրջինիա նահանգի Ֆորտ Մոնրո բազայում ։ 1951-1954 թվականներին Հոյզինգտոնն աշխատել է կորպուսի տնօրենի շտաբում, այդ թվում` զբաղեցրել է տեխնիկական տեղեկատվական սպայի պաշտոնը։ 1954-1957 թվականներին նա ծառայել է ԱՄՆ վեցերորդ բանակի կենտրոնակայանում՝ Կալիֆոռնիա նահանգի Սան Ֆրանցիսկո քաղաքի Պրեսիդիո բազայում ։ Հոյզինգտոնն աշխատել է Պենտագոնի տարբեր առանցքային վարչական պաշտոններում, այդ թվում՝ անձնական կազմի գծով բանակի շտաբի պետի տեղակալի գրասենյակում (1958-1961), ինչպես նաև Փարիզում ԱՄՆ-ի Եվրոպական հրամանատարության կենտրոնակայանում (1961-1964)։ Չնայած նման գործունեությանը՝ Հոյզինգտոնն այդպես էլ չի սովորել աշխատել գրամեքենայով ։
1954 թվականին Հոյզինգտոնն ավարտել է կորպուսի բարձրագույն սպայական դասարանները, 1957 թվականին՝ ԱՄՆ բանակի հրամանատարաշտաբային գլխավոր քոլեջը՝ Ֆորտ Լիվենվորտ բազայի վրա, իսկ 1964 թվականին՝ ԱՄՆ բանակի մենեջմենթի դպրոցը՝ Ֆորտ Բիվեր բազայի վրա ։ 1964 թվականի նոյեմբերի 1-ին նա նշանակվել է Ալաբամա նահանգի Ֆորտ Մաքլեննան բազայի կորպուսի դպրոցի պարետի պաշտոնում ։ Հոյզինգտոնի պարտականությունների թվում են եղել կորպուսի կենտրոնի կառավարումը, սպաների ուսուցման վերահսկողությունը, ստորաբաժանումների համալրումն անձնակազմով։ Այդ պաշտոնում նրա նախորդը եղել է փոխգնդապետ Սյու Լինչը, իսկ իրավահաջորդը՝ փոխգնդապետ Էլիզաբեթ Բրանչը։
1965 թվականի օգոստոսի 1-ին Հոյզինգտոնը նշանակվել է կանանց բանակային կորպուսի տնօրեն՝ դառնալով այդ պաշտոնում 7-րդը և փոխարինելով գնդապետ Էմիլի Գորմանին ։ Նրա ներկայությամբ 1967 թվականին Սպիտակ տանը նախագահ Լինդոն Ջոնսոնը ստորագրել է 90-130 հրապարակային օրենքը, որը վերացնում է կին զինծառայողների նկատմամբ արգելքները՝ ծառայության մեջ բարձրագույն սպայական կոչումների առաջխաղացման համար ։ Այդ ժամանակ կանանց դերը փոխվում էր ինչպես բանակում, այնպես էլ ընդհանրապես հասարակության մեջ, և հինգ տարվա ընթացքում Հոյզինգտոնի ղեկավարությամբ կորպուսում զինվորական ծառայության անցած կանանց թիվը 10 հազարից ավելացել է մինչև 13 հազար մարդ, իսկ նրանց պաշտոնեական պարտականությունները զգալիորեն ընդլայնվել են և սկսել են ներառել հետախուզություն, էլեկտրոնիկա, անձնակազմի կառավարում և օդային երթևեկության կառավարում ։ 1966 թվականի օգոստոսին Հոյզինգտոնը ստացել է գնդապետի կոչում։ 1967 թվականին Վիետնամի պատերազմի սկսվելուց հետո նա անձամբ է մեկնել ռազմաճակատ, որտեղ ստուգել է կորպուսի` Սայգոնում և Լոնգ Բինում ծառայող ստորաբաժանումները ։ Այնուամենայնիվ Հոյզինգտոնը չի ձգտել կին զինծառայողներին Վիետնամ ուղարկել՝ նշելով, որ պատերազմ վարելու նպատակների և մեթոդների շուրջ վեճը զսպելու է առաջընթացը բանակում կանանց դերի ընդլայնման գործում, ինչպես նաև կարծելով, որ կանայք չպետք է զենք վերցնեն և ակտիվ մասնակցություն ունենան մարտական գործողություններին  ։ Նա նաև չի եղել հավասար իրավունքների մասին փոփոխության կողմնակից, այնուամենայնիվ կողմ է եղել հավասար աշխատանքի վարձատրությանը։
1970 թվականի մայիսի 15-ին Հոյզինգտոնը նախագահ Ռիչարդ Նիքսոնի պատմական որոշմամբ ստացել է բրիգադի գեներալի կոչում ։ Նիքսոնը 1967 թվականին համապատասխան օրենքի ընդունումից և Միացյալ Նահանգների ամբողջ 196-ամյա ռազմական պատմության ընթացքում նման իրավունքից օգտվողներից առաջին նախագահն է ։ Հոյզինգտոնն իր պաշտոնի բարձրացման մասին իմացել է պաշտոնական հայտարարությունից մի քանի րոպե առաջ, որից հետո Պենտագոնում նրա կաբինետը դարձել է համընդհանուր ցնծության վայր ։ Կոչումի շնորհման արարողությունը տեղի է ունեցել 1970 թվականի հունիսի 11-ին Պենտագոնում՝ բանակի շտաբի պետ գեներալ Ուիլյամ Ուեսթմորլենդի և բանակի քարտուղար Սթենլի Ռեսոյի, Կոնգրեսի անդամների, մի շարք պաշտոնատար անձանց ներկայությամբ     ։ Հոյզինգտոնն ԱՄՆ բանակի պատմության մեջ բուժքույրերի կորպուսի ղեկավար Աննա Մեյ Հեյզից հետո երկրորդ կինն է դարձել, որն ըստ պաշտոնի բարձրացել է մինչև բրիգադի գեներալ ։ Ընդ որում` նրանց կոչումների շնորհումն անցել է մեկ արարողության ժամանակ, սակայն Հեյզն իր աստղերն ստացել է մի քանի րոպե շուտ, քան Հոյզինգտոնը՝ ըստ այբբենական կարգի, և այդ պատճառով «տեխնիկապես» համարվում է առաջին կին բրիգադային գեներալը ։ Այնուամենայնիվ Հոյզինգտոնը դարձել է առաջին գեներալն իր կորպուսում, իսկ քանի որ այդ ժամանակ Փերրին արդեն գեներալ էր, Էլիզաբեթի բարձրացումից հետո նրանք դարձել են առաջին եղբայրն ու քույր գեներալներն ԱՄՆ զինված ուժերում ։ Հոյզինգտոնի ուսադիրներին արծաթե աստղերն ամրացրել են գեներալ Ուեսթմոռլենդը և Հոյզինգտոնի մայրը ։ Արարողությանը ներկա է եղել նաև նախկին նախագահ Դուայթ Էյզենհաուերի այրին՝ Մեյմին, որը շնորհավորել է Հոյզինգտոնին և Հեյզիին՝ վերջիններիս նվիրելով այն աստղերը, որոնք նրա ամուսինը ստացել է դեռևս 1941 թվականին, երբ դարձել է բրիգադի գեներալ ։ Ուեսթմոռլենդը հերթով համբուրել է Հոյզինգտոնի ու Հեյզիի շուրթերը՝ կատակով սկիզբ դնելով կին գեներալներին շնորհավորելու ավանդույթին, բայցև լրջորեն նշել է, որ նրանք Արևմուտքի առաջին կին հրամանատարներն են դարձել Ժաննա դ'Արկի ժամանակներից ի վեր    ։ Դրանից հետո Հոյզինգտոնը Հեյզիի հետ դարձել է մեդիա մարդ՝ հայտնվելով Դիկ Քավետի և Դևիդ Ֆրոսթի հեռուստահաղորդումներում, որոնք հայտնի են «Today» և «What's My Line?» շոուներից ։ 1971 թվականին Հոյզինգտոնն «Ամերիկյան հեղափոխության դստրեր» ազգային հեղափոխության կողմից պարգևատրվել է Պատվո մեդալով ։
Հրաժարական
1971 թվականի օգոստոսի 1-ին Հոյզինգտոնը պաշտոնաթող է եղել և Ֆորտ Մաքլեննանում կայացած արարողության ժամանակ գեներալ Ուեսթմորլենդը պարգևատրվել է բանակի «ականավոր ծառայության համար» մեդալով` Միացյալ Նահանգների ամենաբարձր ոչ մարտական ռազմական պարգևով ։ Նա Հեյզի հետ միաժամանակ թոշակի է անցել ։ Հոյզինգտոնից հետո կորպուսի հաջորդ տնօրեն դարձել է բրիգադի գեներալ Միլդրեդ Բեյլինը ։ Այդ ժամանակ ամուսնացած կանանց թույլ էր տրվել ծառայել կորպուսում, իսկ հղի կանանց սկսել էին արձակուրդ տրամադրել ։ Սակայն Հոյզինգտոնն ինքը դեմ էր դրան՝ համարելով, որ նման նորամուծությունները խաթարում են զինվորական կորպուսում սահմանված բարձր չափանիշները։
Հոյզինգտոնի հրաժարականից յոթ տարի անց՝ 1978 թվականի ապրիլի 24-ին, բանակի քարտուղար Քլիֆորդ Ալեքսանդրը հայտարարել է, որ կորպուսի տնօրենի պաշտոնը վերացվում է ։ Ապրիլի 28-ին Բրիգադային գեներալ Մերի Քլարկի և Պենտագոնի պաշտպանության նախարարության մամուլի կենտրոնում բանակի շտաբի պետ Բեռնարդ Ռոջերսի մասնակցությամբ անցկացված ճանապարհման արարողությանը, կորպուսի նախկին տնօրենների թվում ներկա է եղել նաև Հոյզինգտոնը  ։ Հոկտեմբերի 29-ին Կոնգրեսի ակտով լուծարվել է նաև այն կորպուսը, որը մինչ այդ մնացել էր կանանց առանձին բանակային ստորաբաժանումը, որից հետո կանայք կանոնավոր բանակում սկսել են տղամարդկանց հետ հավասար ծառայել   ։ Իր հրաժարականից մի քանի տարի անց Հոյզինգտոնը նշել է, որ «կգնար աստղեր վաճառելու, որպեսզի վերականգնի այն ամենը, ինչ կորցրել են այս տարիների ընթացքում»։
1985 թվականին Հոյզինգտոնը դարձել է Վիրջինիայի ռազմական ինստիտուտի այցելուների խորհրդի առաջին կին անդամը` չնայած այն համոզմունքին, որ կանայք չպետք է զինվորական ակադեմիաներում լինեն ։ Նա սերտ կապեր է պահպանել Նորթֆիլդի (Վերմոնտ նահանգ) Նորվիչի համալսարանի հետ, դասավանդել է դասընթացի մասնակիցներին, որոնք նրան որպես դերային մոդել են ընկալել ։ Հետագայում Հոյզինգտոնի անունով կոչվել է համալսարանի լավագույն կին կադետին հանձնվող հատուկ մրցանակը ։ Հոյզինգտոնը ելույթներով շրջում էր ամբողջ երկրում, գումար հավաքում Ֆորտ Լիում ԱՄՆ բանակի կանանց թանգարանի համար, 2001 թվականին թանգարանի բացմանը մասնակցել է բանակի քարտուղար Ջոզեֆ Ուեստֆալին և կորպուսի իր ընկերները  ։
Հոյզինգտոնը երբեք ամուսնացած չի եղել, սակայն, հայտնի լինելով իր աֆորիզմներով, ասել է. «Բանակն իմ առաջին սերն է» ։
Կարապետ Եղիազարյան
Կարապետ Ղարիբի Եղիազարյան, հայ նկարիչ, գոբելենագործ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1983)։
Նկարչուհի, գոբելենագործ Անուշ Եղիազարյանի հայրն է։
Կենսագրություն
Կարապետ Եղիազարյանի ստեղծագործությունները գտնվում են Հայաստանի և տարբեր երկրների թանգարաններում, պատկերասրահներում, ՀՀ և նախկին ՀԽՍՀ մշակույթի նախարարության ֆոնդերում, մասնավոր հավաքածուներում։
Եղիազարյանի անվան հետ է կապված ժամանակակից հայկական գոբելենի զարգացման սկիզբը։ Նա առաջինն էր, ով Հայաստանում 1960-ականների սկզբներին անդրադարձել է արվեստի այս նոր ժանրին։ Նրա ազդեցությունն իրենց վրա զգացել են Հայաստանի բոլոր նկարիչները, ովքեր աշխատում են դեկորատիվ-կիրառական արվեստի այս ոլորտում։
Ստեղծագործություններ
Եղիազարյանի «Աղերս խաղաղության» (1966), «Կենաց» (1982, Սարդարապատի ազգագրական թանգարան), «Առատություն» 1983, ԺԱԹ), «Ջանգյուլում» (1974, ՀԱՊ), «Նարդի» (1983, ՌԴ դեկորատիվ արվեստի թանգարան), «Ռեքվիեմ» (2001) և այլ գործեր աչքի են ընկնում գունապլաստիկ և կոմպոզիցիոն արտահայտչաձևերի թարմությամբ։
Հեղինակ է բազմաթիվ մեծածավալ գոբելենների՝ Կարապետ Եղիազարյանը հեղինակ է գեղանկարչական բազմաթիվ կտավների, որոնցից առանձնանում են «Հակասուպրեմատիզմ» շարքի աշխատանքները ։
Հեղինակ է նաև խճանկարային պաննոների`
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչներ Կատեգորիա:Հայ գոբելենագործներ Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ նկարիչներ
Ռաբաթ (այլ կիրառումներ)
Ռաբաթ, կարող է վերաբերել՝
Ռաբատ (այլ կիրառումներ)
Ռաբատ, կարող է վերաբերել՝
Ռաբի (այլ կիրառումներ)
Ռաբի, կարող է վերաբերել՝
Ռազլիվ (այլ կիրառումներ)
Ռազլիվ, կարող է վերաբերել՝
Ռադիո (այլ կիրառումներ)
Ռադիո, կարող է վերաբերել՝
Ռաիկյուլա (այլ կիրառումներ)
Ռաիկյուլա, կարող է վերաբերել՝
Ռեանա դել Ռոյալե
Ռեանա դել Ռոյալե (Reana del Rojale), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Ֆրիուլի Վենետիկ Ջուլիա մարզի Ուդինե գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 5010 մարդ 2008 թվականի մարդահամարի տվյալների, բնակչության խտություն՝ 234 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 20 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 33010։ Հեռախոսային կոդ՝ 0432։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության աճը
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ուլտրաձայն
Ուլտրաձայն, անդրաձայն, գերձայն, գազերում, հեղուկներում և պինդ մարմիններում առաձգական տատանումներ, որոնց հաճախությունը 20 կհց-ից ավելի է։ Մարդու ականջը անդրաձայն չի ընկալում։ Որոշ կենդանիներ (չղջիկներ, ձկներ, միջատներ և այլն) կարող են այն ընկալել և հաղորդել։ Անդրաձայնային տատանումներն առկա են քամու, ջրվեժի, ծովային ալեբախության աղմուկում, ինչպես նաև առաջանում են հաստոցների, հրթիռային և այլ շարժիչների աշխատելու ժամանակ։
Ռակիտնենսկի գյուղական խորհուրդ (այլ կիրառումներ)
Ռակիտնենսկի գյուղական խորհուրդ, կարող է վերաբերել՝
Ուլտրաձայն
Անդրաձայն սովորական ձայնից տարբերվում է ալիքի կարճությամբ, ուստի օժտված է մի շարք առանձնահատկություններով՝ մեծ էներգիայով, խրձաձև խտանալու ունակությամբ և այլն։ Տատանումների հաճախությունից կախված անդրաձայնի բնորոշ հատկություններն են տարասեռ կառուցվածքներից կլանումը, բեկումը, անդրադարձումը։
Ուսումնասիրման պատմություն
Անդրաձայնն առաջին անգամ ուսումնասիրել է ռուս ֆիզիկոս Պավել Լեբեդևը՝ 20-րդ դարի սկզբին, իսկ գործնականում կիրառվել է ուշ՝ ֆրանսիացի ֆիզիկոս Պոլ Լանժևենի կողմից։
Բժշկություն
Գործնական բժշկության մեջ հիմնականում կիրառում են անդրաձայնի փոքր չափաքանակներ, որոնք ակտիվացնում են հյուսվածքներում ներբջջային գործընթացները (սպիտակուցների կենսասինթեզ, կենսաբանական ակտիվ նյութերի առաջացում, ֆերմենտների ակտիվության ուժեղացում և այլն)։ Անդրաձայնի բուժիչ չափաքանակն ունի արտահայտված ցավամոքիչ, անոթալայնիչ, հակաբորբոքային, ներծծող, հակաքորային ազդեցություն, ինչպես նաև խթանում է վնասված օրգանների ու հյուսվածքների վերականգնումը։
Անդրաձայնի ազդեցության գոտում ուժեղանում է մաշկի և լորձաթաղանթների թափանցելիությունը, որը նպաստում է մաշկի միջոցով դեղանյութերի հյուսվածքներ ներմուծելուն։
Անդրաձայնով բուժում
Բուժման այդ մեթոդը կոչվում է ֆոնոֆորեզ (անդրաֆոնոֆորեզ)։ Ընդ որում անդրաձայնի և դեղանյութերի զուգակցված ազդեցությունն ուժեղացնում է բուժարարողության ազդեցությունը։ Բուժման ընթացքում, հատկապես առաջին բուժարարողության ժամանակ, երբեմն առաջանում են հոգնածության զգացողություն, քնկոտություն, գլխապտույտ, որի մասին պետք է տեղեկացնել բժշկին։ Անդրաձայնային բուժումը խորհուրդ չի տրվում քաղցած վիճակում։
Ախտորոշում
Օրգանիզմի փափուկ հյուսվածքներ (առանց էական կլանման) թափանցելու և պինդ, տարասեռ կառուցվածքներից անդրադառնալու անդրաձայնի հատկությունը կիրառվում է ախտորոշիչ նպատակներով։ Անդրաձայնային ախտորոշումը լրացնում է ներքին օրգանների հետազոտման հիմնական՝ ռենտգենախտորոշման մեթոդը, իսկ երբեմն դրա նկատմամբ ունենում է էական առավելություններ։
Գործնականում որևէ կողմնակի ազդեցության լրիվ բացակայությունը հնարավորություն է տալիս կատարել մարմնի ցանկացած հատվածի բազմակի անդրաձայնային հետազոտություններ, ինչպես նաև հղիության բոլոր շրջաններում որոշել երեխայի սեռը, դիրքը և գլխի չափերը։ Uային գերզգայուն սարքերով հնարավոր է ստանալ փափուկ հյուսվածքների պատկերը՝ էխոգրաման, սոնոգրաման (սկանոգրամա), հետևել շարժվող օբյեկտներին (սիրտ, արյուն), օրինակ՝ սրտի կծկումների հաճախությանը, խոշոր անոթներում արյան հոսքի արագությանը։
Անդրաձայնով բավականին ստույգ որոշվում են ներքին օրգանների և նրանց մասերի չափերը, ուռուցքների, արյունազեղումների, օտար մարմինների, քարերի առկայությունը, որոնց շնորհիվ մեթոդը լայն ճանաչում է ստացել և ներդրվել է բժշկության շատ բնագավառներում (վիրաբուժություն, ակնաբանություն, մանկաբարձություն և գինեկոլոգիա, ուռուցքաբանություն, մարզական և տիեզերական բժշկություն և այլն)։
Արդյունաբերական ուլտրաձայներ
Արդյունաբերությունում կիրառվող կամ արտադրությունում կողմնակիորեն առաջացած ցածր հաճախային ձայնածավալի անդրաձայները (20-30 կհց) տարածվում է օդում և ազդում ոչ միայն շփման գոտում, այլև մարմնի ամբողջ մակերևույթի, այդ թվում լսողության օրգանների և անդաստակային ապարատի վրա։ Անդրաձայնի (նույն ընդգրկույթի) ոչ մեծ չափաքանակները, հատկապես, եթե դրանք երկարատև են և բազմիցս կրկնվում են, կարող են աշխատողի վրա ունենալ ընկճող ազդեցություն, որն արտահայտվում է թուլությամբ, քնկոտությամբ, աշխատունակության նվազմամբ և այլն։
Աշխատանքային անվտանգություն
Ցածրահաճախային անդրաձայները կիրառելիս պետք է հաշվի առնել հիգիենային նորմավորումը և օգտագործել պաշտպանական միջոցներ։ Մարմնի բաց հատվածների միջոցով անդրաձայնի ազդեցությունը բացառելու համար նախատեսվում է արտահագուստ։ Բացի այդ, անդրաձայները կիրառող կամ առաջացնող սարքերը և մեքենաները հատուկ էկրաններով մեկուսացվում են աշխատողներից։
Կատեգորիա:Ուլտրաձայն
Ռակովա (այլ կիրառումներ)
Ռակովա, կարող է վերաբերել՝
Պաուլա Էչիվարիա
Պաուլա Էչիվարիա Կոլոդրոն (Paula Echevarría Colodrón, ), կինոյի և հեռուստատեսության իսպանացի դերասանուհի։
Անձնական կյանք
2006 թվականից ամուսնացած է Դևիդ Բուստամանտեի հետ։ 2 տարի անց ծնվել է նրանց դուստրը՝ Դանիելան ։ 2017 թվականին հայտարարել են նրանց հարաբերությունների ճգնաժամի մասին և հնարավոր է բաժանվեն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իսպանացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Իսպանացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:Իսպանացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Իսպանացի մոդելներ
Լևոն Երզինկյան
Լևոն Հակոբի Երզինկյան, հայ խորհրդային մանրէաբան։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1971)։
Կենսագրություն
1930 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի գյուղատնտեսական ֆակուլտետը։ 1933 թվականից աշխատել է կաթի արդյունաբերության Համամիութենական ԳՀԻ-ի հայկական մասնաճյուղում։ 1961 թվականից եղել է ՀԽՍՀ Գիտության Ակադեմիայի մանրէաբանության ինստիտուտի խմորող միկրոօրգանիզմների լաբորատորիայի վարիչ ։
Գիտական աշխատանքները նվիրված են կաթնաթթվային բակտերիաների ֆիզիոլոգիական և կենսաքիմիական հատկանիշների ուսումնասիրությանը։ Մշակել է մայրական կաթին փոխարինող «Նարինե» և «Կարինե» սննդանյութերը ։
Ռակվեռե (այլ կիրառումներ)
Ռակվեռե, կարող է վերաբերել՝
Օսիպով Կորգոն
Օսիպով Կորգոն (Осипов Коргон), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի երկրամասում, Ալթայի Հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Անտոնով Կորգոն գետի ձախ ափով՝ 8 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 10 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերխնեոբսկոմի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Օբ գետն է, գետի ենթաավազանը Բիա և Կատուն գետերն են։ Գետի գետային ավազանը (Վերին) Օբ գետն է՝ մինչև Իրտիշի հետ միախառնման կետը։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Ռահուլա (այլ կիրառումներ)
Ռահուլա, կարող է վերաբերել՝
Ռահվիրա (այլ կիրառումներ)
Ռահվիրա, կարող է վերաբերել՝
Արթուր Արկադիի Խաչատրյան (1964)
Արթուր Արկադիի Խաչատրյան (հունվարի 31, 1964, Զագլիկ, Մարտակերտի շրջան - սեպտեմբերի 25, 1992, Չլդրան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։
Ծնվել է 1964 թվականի հունվարի 31-ին, Մարտակերտի շրջանի Զագլիկ գյուղում։ Ավարտել է տեղի դպրոցը։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Ղարաբաղյան շարժման ակտիվ մասնակիցներից էր։
Զոհվել է 1992 թ. սեպտեմբերի 25-ին, Չլդրան գյուղի տարածքում՝ ընկնելով շրջապատման մեջ։ Հետմահու պարգևատրվել է «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։ Ամուսնացած էր, ունի մեկ երեխա։ Հանգչում է Զագլիկի գերեզմանատանը։
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով Կատեգորիա:1964 ծնունդներ Կատեգորիա:1992 մահեր Կատեգորիա:Հունվարի 31 ծնունդներ Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 25 մահեր Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ Կատեգորիա:Զագլիկ գյուղում ծնվածներ Կատեգորիա:Չլդրան գյուղում մահացածներ
Լագոս
Լագոս (. Èkó) Նիգերիայի ամենամեծ քաղաքն է։ Այն, իր հարակից տարածքների համեմատ, ամենաբնակեցվածն է Նիգերիայում և աֆրիկյան Ենթասահարայում։ Այն աշխարհի ամենաարագ զարգացող    և ամենաշատ բնակչություն ունեցող քաղաքներից մեկն է ։ Լագոսը խոշոր ֆինանսական կենտրոն է` Աֆրիկայում, ամենաբարձր ՀՆԱ ունեցող չորրորդ երկիրն է, որտեղ էլ գտնվում է մայրցամաքի խոշորագույն և առավել բեռնված ծովային նավահանգիստներից մեկը  ։
Լագոսն ի սկզբանե եղել է նավահանգստային քաղաք, քանի որ ստեղծվել է կղզեխմբերի վրա, որոնք գտնվում են Լագոս կղզու ներկայիս Տեղական կառավարման տարածքներում (LGA), Էթի-Օսայում, Ամուու-Օդոֆինում և Ապապայում։ Կղզիները տարանջատվում են փոքր թերակղզիներով, որոնք միմյանցից հեռացնում են Լագոսի ծովածոցի հարավարևմտյան մասերը, մինչդեռ պաշտպանվում են Ատլանտյան օվկիանոսի բարիերային կղզիներից և ավազային թերակղզիներից, որոնցից է օրինակ՝ Բար ծովածոցը, որը ձգվում է ափից 100 կմ դեպի արևելք և արևմուտք։ Արագ քաղաքաշինության շնորհիվ Լագոսն ընդլայնվեց դեպի ծովածոցի արևմուտք` ներառելով ներկայիս տարածքները` Լագոսի Մեծ կղզին, Աջերոմի-Իֆելոդուն և Սուրուլերը։ Դա հանգեցրեց Լագոսի երկու հիմնական տարածքային դասակարգմանը։ Կղզին, որը հանդիսանում է Լագոսի սկզբնական քաղաքը, հասնում էր մինչև Մեծ կղզի կոչվող տարածք։ Այս տարածքը ղեկավարվում էր Դաշնային կառավարության կողմից Լագոսի քաղաքային խորհրդի միջոցով՝ մինչև 1967 թվականը` Լագոս նահանգի ստեղծումը, ինչը հանգեցրեց Լագոսի մասնատմանը ներկայիս տեղական ինքնակառավարման յոթ տարածքների (LGA) և ի լրումն արևմտյան շրջանի այլ քաղաքների (որոնք այժմ կազմում են 13 իշխանական տեղական մարմիններ) կազմավում է նահանգը ։
Լագոսը Նիգերիայի մայրաքաղաքն էր դեռ 1914 թվականից ( Լագոս նահանգի ստեղծումից հետո)։ Այնուհետև 1976 թվականին, պետական կապիտալը հետագայում տեղափոխվեց Իկեջա, իսկ 1991 թվականին դաշնային կապիտալը՝ Աբուջա։ Լագոսը հայտնի է նաև «Մետրոպոլիտեն Լագոս»-ով, քանի որ «Լագոս Մետրոպոլիտենի տարածք»-ը բաղկացած է 20 տեղական իշխանական մարմիններներից և 16, այդ թվում, ներառյալ նաև Իկեջան՝ Լագոս նահանգի պետական մայրաքաղաքը ։ Այս տարածքները կազմում է Լագոս նահանգի ընդհանուր հողատարածքի 37%-ը, բայց այդ տարածքներով շրջագայելու իրավունք ունի նահանգի ընդհանուր բնակչության մոտ 85%-ը ։
2015 թվականի դրությամբ ոչ պաշտոնական հրապարակումներով «Մեծ Մետրոպոլիտեն Լագոս»-ի բնակչությունը, որն իր մեջ ներառում է Լագոսը և մետրոպոլիտենի շրջակայքը, որը հասնում է մինչև Օգուն նահանգ, մոտավորապես 21 միլիոն է կազմում ։
Պատմություն
Ի սկզբանե Լագոսը բնակեցված է եղել 15-րդ դարի Յորուբա ժողովրդի Աուորի ենթախմբի մարդկանցով ։ Օլոե Օլոֆինի ղեկավարությամբ Աուորին տեղափոխվեց ապրելու այդ ժամանակվա Իդդո կոչվող կղզում, այնուհետև՝ անվանվեց Լագոս կղզի  ։ 16-րդ դարում Բենինի թագավորության կողմից նվաճվեց Աուորիի բնակավայրը և կղզին վերածվեց Բենինի պատերազմական ճամբարի, որը կոչվում էր «Էկո», հետագայում Օբա Օրհոգբուա՝ այն ժամանակվա Բենինի Օբայի պատվին ։ Էկոն Լագոսի սկզբնական անունվանումն է եղել։ Լագոսը, որը նշանակում է «լճեր», անվանակոչվել է պորտուգալացիների կողմից։ Պատմության ընթացքում այն գտնվել է մի շարք էթնիկ պատերազմող խմբերի տիրապետության տակ։ Մարտերում Բենինիի նվաճումներից հետո պետությունը 15-րդ դարում առաջին հերթին հայտնվեց պորտուգալացիների ուշադրության կենտրոնում ։
Պորտուգալացի հետախույզ Ռուի դե Սեքիրան 1472 թվականին այցելեց տարածք՝ քաղաքի շրջակայքը անվանելով Լագո դե Կուրամո։ Կա մեկ այլ բացատրություն, ըստ որի, Լագոսը  Պորտուգալիայի խոշոր նավահանգիստ է եղել՝ ծովային քաղաք, որը այն ժամանակ պորտուգալական արշավախմբերի հիմնական կենտրոնն էր։
19-րդ դարի սկզբին Մեծ Բրիտանիայի դեմ պայքարը ընդդեմ տրանսատլանտյան ստրուկների առևտրի, նրա Արևմտյան Աֆրիկայի ջոկատը կամ ինչպես հայտնի է, կանխարգելիչ ջոկատը, շարունակում էր հետապնդել պորտուգալական, ամերիկյան, ֆրանսիական և կուբայական ստրուկների նավերը և Արևմտյան Աֆրիկայի ծովային պետությունների հետ ստրկատիրական պայմանագրեր կնքել, բայց պայքարն այնքան շարունակվեց, որ նրանք ստեղծեցին ուժեղ հսկողություն Արևմտյան Աֆրիկայի ափերի Սիեռա Լեոնեից մինչև Նիգերյան դելտա (այսօրվա Նիգերիա) և հարավ, մինչև Կոնգո ։ 1849 թվականին Բրիտանիան Ջոն Բիկրոֆթին նշանակեց Բենինի և Բիֆրա մարտերի հյուպատոս, այս պաշտոնը նա զբաղեցրեց (Ֆերնանդո Պոյ նահանգապետի հետ միասին) մինչև մահը՝ 1854 թվականը ։ Ջոն Դյունկան Ուիդահում նշանակվեց փոխհյուպատոս ։ Բեկրոֆթի նշանակման պահին Լագոսի թագավորությունը (Օբա Կոսոկոյի օրոք) գտնվում էր Բենինի և Բիֆրայի մարտերի հյուպատոսության արևմտյան մասում և հանդիսանում էր ստրուկների առևտրի առանցքային նավահանգիստ ։ 1851 թվականին սկսեցին ճնշել ազատագրված ստրուկներին, այդ ժամանակաշրջանը պատմության մեջ հայտնի է Լագոսի ռմբակոծում կամ Լագոսի գրավում անվանմամբ, որը տեղի է ունեցել Օբա Աքիտոյենի հաստատման օրոք։ Օբա Աքիտոյենն այնուհետև ստորագրեց Մեծ Բրիտանիայի և Լագոսի միջև ստրկությունը չեղարկելու պայմանագիրը։ Ըստ 1852 թվականի պայմանագրի ստորագրման, որն օգտագործվում էր Լագոսի պատմության հյուպատոսական շրջանում, Բրիտանիան ռազմական պաշտպանություն էր տրամադրում Լագոսին ։
Կոսոկոյի և ֆրանսիացիների սպառնալիքներից հետո, որոնք իրականանում էին Վայդայում, որոշում կայացվեց Լորդ Փալմերսթոնի (Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ) կողմից, ով 1861 թվականին Ուիլյամ Մակրոսկրին նշանակել է Լագոսում հյուպատոսի ժամանակավոր պաշտոնակատար, 1861 թվականի հուլիսի 30-ին հանդիպման է հրավիրել հրամանատար Բեդինֆիլդին և Օբա Դոսունմուին (HMS Prometheus), որտեղ ներկայացվել է Բրիտանիայի մտադրությունը (1861 թվականի օգոստոսին պահանջվող պայմանների պատասխանը)։ Դոսունմուն դեմ էր պայմանագրի պայմաններին։ Հրամանատար Բեդինգֆիլդից Լագոսի վրա բռնություն գործադրելու սպառնալիքի տակ Դոսունմուն հրաժարվեց և 1861 թվականի օգոստոսի 6-ին ստորագրեց Լագոսի նստաշրջանի պայմանագիրը ։ 1862 թվականի մարտի 5-ին Լագոսը որպես գաղութ է հռչակվում։ Ժամանակակից Նիգերիայի մնացած մասը գրավվեց 1887 թվականին, իսկ 1914 թվականին ստեղծվեց Նիգերիայի գաղութը՝ Լագոսը դարձավ մայրաքաղաք։ 1960 թվականին Նիգերիայի և Արևմտյան Աֆրիկայի այլ երկրներից ներգաղթողների հետ միասին վերադարձել են նախկին ստրուկները, որոնք հայտնի են որպես Քրոլես, ովքեր Լագոս էին եկել Ֆրեյթաունից, Սիերա Լեոնեից, Բրազիլիայից և արևմտյան Հնդկաստանից։ Քրոլեսը նպաստեց Լագոսի զարգացմանը և նրանց գիտելիքները պորտուգալական ճարտարապետության մասին դեռ կարելի է տեսնել Լագոս կղզու ճարտարապետությունից։ 19-րդ դարից ի վեր, Լագոսը աստիճանաբար վերածվեց աֆրիկացիների և եվրոպացիների հալվող զամբյուղի ։ Լագոսից Լոնդոն միացնող երկաթուղային կապեր և հեռախոսային մալուխներ անցել են դեռևս 1886 թվականից  ։ Քաղաքի փողոցները էլեկտրական լուսավորություն ստացան 1898 թվականին ։ Լագոսը արագ աճ է ապրել ամբողջ 1960-1970-ական թվականներին՝ Նիգերիայի տնտեսական առաջընթացի արդյունքում ։
Մինչև 1967 թվականի մայիսի 27-ը, երբ Լագոս նահանգը ստեղծվեց, երկրի մայրաքաղաքը կառավարվում էր դաշնային կառավարության կողմից, որպես դաշնային տարածք՝ Լագոսի գործերի դաշնային նախարարության միջոցով, իսկ Լագոսի քաղաքային խորհուրդը ղեկավարում էր քաղաքը ։ Լագոսն, այն օրերի արևմտյան շրջանի քաղաքների (Իկեխա, Ագեգե, Մուշին, Իկորոդու, Էփե և Բադագրի) հետ գրավվեց, որպեսզի ստեղծվի Լագոս նահանգը ։ Այն բաժանվեց ներկայիս ՏԻՄ յոթ տարածքների (LGA), մինչդեռ այդ նահանգում մնացած  քաղաքներն այժմ կազմում են 13 տեղական իշխանական մարմինները։ Լագոսը խաղում էր պետական և դաշնային կապիտալ լինելու երկակի դերը մինչև 1976 թվականը, երբ պետական կապիտալը տեղափոխվեց Իկեջա։ Նիգերիայի ռազմավարությունը բացասաբար ազդեց Լագոսի վրա ։ 1991 թվականի դեկտեմբերի 12-ին դաշնային կառավարության նստավայրը պաշտոնապես տեղափոխվեց Աբուջա։ Չնայած այդ փաստերին, Լագոսը շարունակում է մնալ երկրի ֆինանսական կենտրոնն, ինչպես նաև դարձել է երկրի ամենատարածված զբոսաշրջության կենտրոնը ։
Աշխարհագրություն
Լագոսը դասակարգվում է երկու հիմնական աշխարհագրական տարածքի՝ «Կղզի» և «Մեծ կղզի»։
Կղզի
Կղզին աշխարհագրական տերմին է, որն օգտագործվում է «Մեծ կղզի»-ից տարանջատված Լագոսի այն տարածքն ընդգծելու համար՝ որով ծովածոցը մտնում է Ատլանտյան օվկիանոսի տարածք, որը կազմում է Լագոսի նավահանգիստը։ Այն հիմնականում կղզեխումբ է, որոնք միմյանցից բաժանվում են տարբեր չափերի թերակղզիներով և միմյանց հետ կապվում կամուրջներով։ Այս տարածքում տեղի են ունենում մեծ թվով գործնական հանդիպումներ և զվարճանքի միջոցառումներ։ Այստեղ է գտնվում նաև Լագոսի բնակելի տարածքների մեծ մասը։ Տեղական ինքնակառավարման տարածքներն, ընդգրկում են Լագոս կղզում, Ամուվո-Օդոֆինը, Ապապան (երբեմն նաև համարվում են Մեծ կղզում) և Էթի-Օզան։ Այս տեղական ինքնակառավարման տարածքներում կղզու խոշոր հարևան տարածքները ներառում են Իկոյին և Վիկտորիա կղզին։ Երեք հիմնական կամուրջները կղզին միացնում են Մեծ կղզուն։ Դրանցից առաջինը Քարթեր կամուրջն է, որը սկսվում է Իդդոյից, երկրորդը՝ Էկո կամուրջը (նախկինում կոչվում էր Երկրորդ Մեծ կղզու կամուրջ), և երրորդը՝ Մեծ կղզու կամուրջը։
Իկոյի
Իկոյին տեղակայված է Լագոս կղզու արևելյան մասում և կղզուն միանում է հողատարածքով ։ Իկոյին Վիկտորիա կղզուն միացված է Ֆալոմո կամուրջով, որն անցնում է Հինգ Քովրայ ճանապարհով։ Իկոյիում է գտնվել Նիգերիայի դաշնային կառավարության շտաբը և կառավարությանն առընթեր այլ շենքեր, ներառյալ հին դաշնային քարտուղարության համալիրը ։
Համալիրն այսօր վերականգնման փուլում է։ Իկոյիում է գտնվում ռազմական և ոստիկանական զորանոցները, խիստ ռեժիմի բանտերը և Նիգերիայի դաշնային գերագույն դատարանը։ Իկոյին ունի նաև մի շարք հյուրանոցներ, գիշերային ակումբներ, հանգստի այգիներ, իսկ Աֆրիկայի խոշորագույն գոլֆի դասընթացներից մեկն տեղի է ունենում այստեղ։ Բնակչության միջին խավը, վերջին տարիներին այն դարձրել է նորաձև բնակելի տներով հագեցած շրջան։ Իկոյիում տեղի է ունենում նաև առևտրային գործունեություն, որը նկատվում է գրասենյակների, բանկերի և առևտրի համալիրների տեսքով։ Առևտրային բաժինը կենտրոնացած է հարավարևմուտքում։
Վիկտորիա կղզի
Վիկտորիա կղզին գտնվում է Լագոս կղզու հարավում ։ Իկոյիի հետ մեկտեղ, Վիկտորիա կղզին Լագոսում գրավում է խոշոր տարածք, որը աչքի է ընկնում մեծ առևտրի կենտրոններով։ Վիկտորիա կղզու ամենակարևոր փողոցներից մեկը Սակա Թինուբուի փողոցն է, քանի որ այնտեղ հիմնականում իրականանում է հեռահաղորդակցման բիզնես նախագծերը, կա մի հրապարակ, որը կոչվում է՝ «GSM PLAZA», այստեղ էլ իրականացվում է բջջային հեռախոսների, դրա լրասարքերի և հարակից այլ իրերի առք ու վաճառք։ Այն հիմնադրվել է 2001 թվականին, երբ մի խումբ երիտասարդներ հավաքվել էին փոքր բիզնես կենտրոններ ստեղծելու նպատակով, որոնցից յուրաքանչյուրը սեղանի վրա ֆիքսված հեռախոս ուներ և մարդիկ զանգեր էին անում։
Իդդո
Լագոս կղզուց դեպի ծովածոց կա ավելի փոքր բնակավայր, որը կոչվում է Իդդո։ Իդդոն նաև երկաթուղային տերմինալ է և այն այժմ գտնվում է Լագոս Մեծ կղզու տեղական ինքնակառավարման տարածքում, Մեծ կղզուն որպես թերակղզի միանալուց հետո ։
Մեծ կղզի
Լագոսի հսկայական բնակչությունն ապրում է Լագոսի Մեծ կղզում և արդյունաբերության մեծ մասը գտնվում է հենց այստեղ։ Հիմնական տարածքը հայտնի է իր երաժշտական և գիշերային կյանքով, որոնք նախկինում տեղակայված էին Յաբայի և Սուրուլերի շրջակայքում։ Այնուամենայնիվ, վերջին տարիներին կղզիում ստեղծվել են ավելի շատ գիշերային ակումբներ (մասնավորապես Վիկտորիա կղզի և Լեկկի փուլ 1)։ Մեծ կղզու տեղական ինքնակառավարման կենտրոնական տարածքներն ընդգրկում են Սուրուլերոն, Աջերոմի-Իֆելոդուն և Լագոս Մեծ կղզին։ Լագոս Մետրոպոլիտենի ծայրամասային տեղական ինքնակառավարման կենտրոնական տարածքներն ընդգրկում են՝ Ագեգեն, Ապապան, Մուշին, Օշոդի-Իսոլոն և Իկեջան (Մուրթալա Մուհամմադ միջազգային օդանավակայանի տեղակայման վայր և Լագոս նահանգի մայրաքաղաքը)։ Երկրի հիմնական տարածքները ներառում են Էբութ Մետտան, Յաբան և Էյգբոն։ Որոշ գետեր, ինչպես «Բադագրի Քրիկ»-ը, նախքան ծով թափվելը հոսում է այլ վայրերով ևս։
Կլիմա
Կակպեն կլիմայի դասակարգման համաձայն՝ Լագոսն ունի արևադարձային կլիմա (Aw), քանի որ խոնավ և չոր սեզոնների միջև տեղումների զգալի տարբերություն կա։ Թաց սեզոնը սկսվում է ապրիլին և ավարտվում հոկտեմբերին, իսկ չոր սեզոնը սկսվում է նոյեմբերին և ավարտվում մարտին։ Հունիսն ամենացուրտ ամիսն է տեղումների քանակով՝ 315.5 միլիմետր (12.42-ը), իսկ չոր ամիսը հունվարն է, տեղումների քանակը՝ 13.2 միլիմետր (0.52-ը)։ Հասարակածի մոտակայքում, Լագոսն ունի միայն մի փոքր ջերմաստիճանի սեզոնային փոփոխություն, բարձր ջերմաստիճանները տատանվում են 28.3–32.9 °C (82.9–91.2 °F)։ Լագոսում, ի տարբերություն Հարավային կիսագնդի, մարտ ամսից մինչև ամառ տատանվում է՝ 32.9–24.1 °C (91.2–75.4 °F), իսկ տաք ձմեռվանից օգոստոս օրական մինչև՝ 28.3–21.8 °C (82.9–71.2 °F)։
Ճարտարապետություն
Լագոսում է գտնվում Նիգերիայի ամենաբարձր երկնաքերը։ Ճարտարապետական ոճերը Լագոսում բազմազան են՝ արևադարձային երկրների ճարատարպետության և Եվրոպայի ուլտրամոդեռն շենքերի խառնուրդ է։ Քրոլեսների կողմից բերված բրազիլական ճարտարապետությունը ակնհայտ է այնպիսի շենքերում, ինչպիսիք են Ուայթ Հաուսը և Շիտտա բեյ մզկիթը  ։ Երկնաքերերը և բարձրահարկ շենքերը կենտրոնացված են կղզիներում, իսկ Մեծ կղզիում գերակշռում են բարձրահարկ շենքերը ։ Վերջին տարիներին Լագոս նահանգի կառավարությունը վերանորոգել է առկա կանաչ տարածքները և ունի ընդարձակման միտում։ Քաղաքում կառուցված շենքերը բավականին լավ որակի են     ։
Երկրպագության վայրերը
Երկրպագության վայրերի թվում կան քրիստոնեական եկեղեցիներ և տաճարներ՝ Նիգերիայի եկեղեցին (անգլիկյան համայնք), Նիգերիայի Պրեսբերտերական եկեղեցին (Բարեփոխված եկեղեցիների համաշխարհային համայնք), Նիգերիական բապտիստական կոնվենցիան (Բապտիստների համաշխարհային դաշինք), Նիգերիայի առաքելական եկեղեցին, Կենդանի հավատքի եկեղեցի աշխարհում, փրկագին Աստծո քրիստոնեական եկեղեցին, Աստծո հավաքները, Լագոսի (Կաթոլիկ եկեղեցի) Հռոմի կաթոլիկ արքեպիսկոպոսը և մզկիթները ։
Կառավարում և ժողովրդագրություն
Կառավարման առումով, Լագոսը չունի ընդհանուր քաղաքային կառավարում ։ Մետրոպոլիտեն Լագոսի սահմանները կազմված են Տեղական ինքնակառավարման 20 տարածքներից 16-ով, որոնք միասին կազմում են Լագոս նահանգը։ Լագոս նահանգը ընդհանուր կառավարություն է տրամադրում մետրոպոլիայի համար։ Լագոսի քաղաքապետարանը, որին ենթակա են Լագոսի կղզին, Իկոյին և Վիկտորիա կղզիները, ինչպես նաև որոշ Մեծ կղզու տարածքներ, ղեկավարվում էին Լագոսի քաղաքային խորհրդի կողմից, բայց այն լուծարվեց 1976 թվականին և բաժանվեց Տեղական կառավարման մի քանի ոլորտների (մասնավորապես՝ Լագոսի) տեղական կառավարման կղզի, Լագոս տեղական կառավարման Մեծ կղզի և Էտի-Օսա)։ Մյուս կողմից, Լագոսի մունիցիպալիտետից դուրս գտնվող  Մեծ կղզին բաղկացած է մի քանի առանձին քաղաքներից և բնակավայրերից, ինչպիսիք են Մուշինը, Իկեժան և Ագեգեն։ 1970-ական թվականին Նիգերիայի նավթի սենսացիայիոն գները, Լագոսում ժողովրդագրական պայթյուն առաջացրեց, տեղի ունեցան չկարգավորված տնտեսական աճ և անկառավարելի գյուղական միգրացիա։ Դա պատճառ դարձավ, որ հեռավոր քաղաքները զարգանան, այդպիսով ձևավորելով ներկայիս «Լագոսի Մետրոպոլիտեն տարածք»-ը, որը նաև հայտնի է «Մետրոպոլիտեն Լագոս» անվանմամբ ։
2006 թվականի դրությամբ Լագոսի մետրոյի տարածքը զբաղեցնում էր նահանգի սահմաններից այն կողմ և հասնում էր ահռելի մեծության։ Այս մեծ տարածքը կոչվում է «Մեծ Մետրոպոլիտեն Լագոս» կամ «Լագոսի հսկա քաղաքի շրջան», որը կառուցապատված հողատարածք է` լրացուցիչ 1.535.4 քառակուսի կիլոմետրով (592.8 քառակուսի մղոն), գտնվում է քաղաքի արևելյան և արևմտյան հատվածում, իսկ Լագոս նահանգի հյուսիսային սահմաններից այն կողմ հասնում է մինչև Օգուն նահանգ։ Մեծ Մետրոպոլիտենի նշանակությունը Օգուն նահանգում, խթանում է տեղական արտադրանքները, որոնցից են՝ Օբաֆեմի Օուոդը, Սագամուն, Իֆոն, Ադո-Օդա/Օտան և Էվեկերոյի մի մասը ։
Լագոս բառը ամենից հաճախ նշանակում է քաղաքային տարածք։ Նահանգի կառավարությունը պատասխանատու է որոշ կոմունալ ծառայությունների համար, ներառյալ ճանապարհներն ու տրանսպորտը, էներգիան, ջուրը, առողջապահությունը և կրթությունը։ «Մետրոպոլիտեն Լագոս»-ն ընդգրկում է Լագոս նահանգի 20 տեղական ինքնակառավարման տարածքներից ավելի քան 16-ը և պարունակում է Լագոս նահանգի բնակչության մոտ 85%-ը ներառելով կիսագյուղական տարածքները ։ Լագոս քաղաքն ունի զգալի թվով բարձրահարկ շենքեր։ Բարձրահարկ շենքերի մեծ մասը գտնվում է Բիզնես կենտրոնում։ Լագոսը Նիգերիայի նախկին մայրաքաղաքն էր, որը փոխարինվեց Աբուջայով։ Աբուջան 1991 թվականի դեկտեմբերի 12-ին պաշտոնապես դարձավ Նիգերիայի մայրաքաղաք։ Լագոսը նաև ունի գերագույն դատական համակարգ, որը տեղակայված է Լագոսի կղզում գտնվող հին գաղութային շենքում ։