cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ֆեռարա
Ֆեռարան անտիկ ժամանակաշրջանի վերջում և միջնադարում
Միջին դարերում քաղաքը, իր չափերով և կարևորությամբ հավասար Միլանին, Ֆլորենցիային և Վենեցիային, հետաքրքրեց բազմաթիվ փաղստականների մշտափես հակամարտող Հյուսիսային Իտալիայի քաղաքներից։ Ինչպես մնացած շատ քաղաքներ, Ֆերարան կառուցվել է քաոսային (Այդ գիծը պահպանվել է մինչ օրս՝ քաղաքի հարավային մասում)։ Հայտնի պատմաբան Յակոբ Բուրկխարդաի կարծիքով, Ֆերարան (ավելի ճիշտ նրա հյուսիսային հատվածը) իրենից ներկայացնում է առաջին եվրոպական ժամանակակից քաղաքը փողոցների կանոնավոր ցանցով (via) և պողոտաներով (corso)։
Ֆեռարան դը Էստե դուքսերի օրոք
Պայքարի հետագա բարդացումը 1264 թվականին հանգեցրեց դը Էստե ընտանիքի կողմից քաղաքի իշխանության գրավմանը, դրանից առաջ հաստատված Վերոնյան շրջանում։ Առաջին ֆերարյան Էստեն դարձավ մարկիզ Օբիցո II-ը (1237-1293 թվականներ)։ Լինելով վստահված գվելֆներ, Էստերը գտնվում են մշտական պատերազմի մեջ իրենց հակառակորդ գիբելինների հետ։ Հակամարտութայն ստիպված էին ներխուժել Պապը, կայսրը, Միլանը, Վենեցիան, Ֆլորենցիան և Նեապոլը։ XIV դարում Էստերը Հռոմի հետ վիճելուց հետո եկան գիբելինների ճամբար՝ այնուամենայնիվ պապը ստիպված էր հաստատել նրան իշխանությունը, որը տարածվում էր Ռովիգոյում, Մոդենայում և Ռադժում։ XV դարի երկրորդ կեսում Էստերը ստացան դուքսի կոչում։ Ֆերարայի առաջին դուքսը դարձավ Բորսո դը Էստը 1471 թվականին (այդ նույն տարում մահացավ)։ Չնայած նրան որ Էստերի փառասեր ձգտումները քաղաքը XV և XVI դարերում ներգրավել են շատ պատերազմերում, նրանք կարողացան պահպանել իշխանությունը, հենց դը Էստերի ընտանիքն է այտ 2 հայրուրամյակում որոշել որոշել քաղաքի ապագան և մթնոլորտը։
Էստե տան հարստություն ու շքեղությունը դարձրին նրանց Եվրոպայի ամենահայտնի և հարգված արիստոկրատական ընտանիքներից մեկը։ «Ֆերարյան քաղաքակրթության» ծաղկումը սկսվեց Նիկոլո III-ի (ապրել է 1384 թ.-ից 1441 թվականներին), Լիոնելոի (մահացել է 1450 թվականին)․ Բորսոի, Էրկոլե I-ի (մահացել է 1507 թվականին)։ Քաղաք դքսությունը պահպանեց նաև XVI դարի ընթացքում՝ դուքս Ալֆոնսո I-ի (Մահացել է 1531 թվականին), Էրկոլ II-ի (մահացել է 1559 թվականին) և Ալֆոնսո II-ի (մահացել է 1597 թվականին)։ Ֆերարան իրենից ներկայացնում էր կարևոր էկոնոմիկական և մշակութային կենտրոն, ունենալով նաև ոչ պակաս ռազմական նշանակություն ի շնորհիվ բաստինյան ամրությունների համակարգի, կառուցված քաղաքի շուրջ XVI-րդ դարում։ Վենեցիայի, Վերոնայի և Բոլոնիայի հետ հարմար ճանապարհը նպաստում էր քաղաքի առևտրի հաջողությունը։
Ֆեռարյան կալվածք
Ֆերարյան կալվածքը տարբերվում էր հեքիաթային հիասքանչությամբ։ Ինչխանավորների օրինակին հետևեցին արստոկրատները։ Ստեղծվեց չհանդիպող շքեղություն տներում, հագուստներում, զարդաերում, կահույքում, շրջակայքում, ձիերում, ծառաներում և այլն։ Պալատները, վիլաները, այգիները և զբոսայգիները կրում էին պոետիկ անուն «delizie»։ Դիմակահանդեսները, պարահանդեսները, բանկետները, որսորդությունը, մրցաշարերը, ներկայացումեները կոչվում էին «cortesie»։ Կյանքը եղել է ինչպես կուռ տոն։ Ասպետությունը, որը բոլոր վայրերում ապրել էր իր դարը, Ֆերարայում խորը մտել էին բարքերը՝ գոյություն ուներ հատուկ միաբանություն «ոսկե ազդակներ», կազմակերպվում էին զինված մրցումներ,դուելներ պատվի համար։ Ֆրանսիական ասպետական վեպերի ձեռագրերը Ֆերարայում կարդում էին հիացմունքով։ Արդեն XIII դարում պրովանսալական աշուղները գտնում էին տաք ընդունելություն ֆերարյան կալվածքներում։ Այդ խիստ զինվորների և որսորդների հասարակության մեջ ի շնորհիվ ասպետական սովորությունների մեծ իշխանություն ձեռք բերեցին կանայք, որոնք չէին մնացել ստվերում, ինչպես մնացած քաղաքներում։ Նրանք ներկա էին գտնվում մրցաշարերում և որսորդության ժամանակ, խաղերին, երթերին և ներկայացումներին։ Ոչ մի տեղ Իտալիայում այդպիսի ֆեոդալական գծեր չէին երևում, ինչպես Միլանում և Ֆերարայում։ Նրա տիրակալը փորձում էր ամեն ինչում նմանակել բուրգունդյան կալվածքի բարքերին և սովորություններին, որը այդպես պատկերավոր նկարագրել է Խեյիզինգը «Միջնադարի Գարուն» գրքում։ Ավելի ուշ, Վերածնունդի ժամանակաշրջանում Ֆերարան մնում էր նրբագեղ մշակույթի գլխավոր կենտրոնը և տարածողը։ Միջնադարյան գրականությունը Կլոր Սեղանի ասպետների մասին գտավ իր հաջորդներին ի դեմս Բոյարդո և Արիոստո։ Մոնեի ճիշտ նկատողությամբ «ասպետությունը, որը մնացած վայրերում դարձել էր գրականության միջոցով հիշողության, այստեղ կենդանի իրականություն է» ։
Ֆեռարայի նուրբ հասարակությունում իշխում էին արիստոկրատական հասկացությունները։ Արհեստավորին քրիստոնյաները նայում էին արհամարհանքով, նա պետք է միայն անի այն ամենը, ինչ կպահանջեն պարոնայք, ծառայել և աշխատել, ինչքան կհրամայեն։ Հասարակ մարդիկ իրենք իրենց անվանում էին «ձերն գերազանցության շներ և ստրուկներ»։ Միայն այն մարդիկ ունեին նշանակություն, որոնք առնչություն ունեին պալատի հետ և մասնակցում էին նրա կյանքին՝ զրահակիրները, մատուցողները, մատուցողների պատասխանատուները, պաժերը, լիլիպուտները, ծաղրածուները, երաժիշտները և այդ ծառայողական խմբից վերև գտնվողները՝ ազնվականությունը, մարկիզները և կոմսերը, ամրոցների և հողեր տերերը։ XV դարի այդ կալվածքների ինքնատիպ բարքերը քնադատվեցին ֆերարյան արդարության խիստ քաղաքականության պատճառով, որը ակտիվորեն օգտագործում էր տանջանքները, մահապատիճը, կուրացումը, քառատումը։ Քաղաքակիրթ հասարակության ռոմանտիկական զգացմունքներում ներխուժեց «լուսավորված սանձարձակությունը», որը միավորվում էր «բարբարոսների գայլային ախորժակին» ։
Ֆեռարայի մշակութային ծաղկունքը կարելի է համարել 1391 թվականից, Ալբերտո V-ի կողմից Ֆերարայի համալսարանի հիմնումով, որը կապված է Պարացելսայի, Կոպեռնիկոսի և Սավոնարոլիի անվան հետ։ Ալբերտո V-ի որդին Նիկոլո III-ը հետաքրքրված էր դպրոցների, գրադարանների, թանգարանների հիմնադրմամբ, գրավում էր գրողների և արտիստների, կառուցում էր հուշարձաններ։ Ոչ միայն տղամարդիկ, այլ նաև կանայք հովանավորել են գիտությանը և արվեստին։ Այդպիսին են եղել Էրկոլ I-ի կին Էլեոնորա Արագոնյանը, ինչպես նաև նրա աղջիկները Բեատրիչեն և Իզաբելլա դը Էստեն «մեծ գրողների և արվեստ ուսումնասիրողների հիանալի ընկերները», հետագայում հայտնի Լուկրեցիա Բորդժիան (Ալֆոնսո I-ի կինը), Ռենատա Ֆրանսյացին (Էրկոլ II-ի կինը), Ալֆոնսո II-ի քույրերը Էլեոնորան և Լուկրեցիան։ Այս և նրանց նման արիստոկրատների ջանքերի շնորհիվ Ֆերարան դարձավ իտալական Ռենեսանսի օջախ։
1995 թվականին քաղաքը ՅՈՒՆԵՍԿՈ-ի կողմից ընգրկվեց մարդկության մշակութային ժառանգության ցուցակում ։
Գրականություն և թատրոն
Դը Էստե կալվածքը և Ֆեռարայի վերին խավը ակտիվորեն հետաքրքրվել են գրականությամբ։ Հնագիտության հայտնի փորձագետ Գուարինո դա Վերոնան հրավիրվել էր Նիկոլո III-ի կողմից իր որդու Լեոնելոի սովորացնելու համար։ Վերջինս անձամբ գրում էր լատինական բանաստեղծություններ և Ֆերարա է բերել մի շարք կլասիկ պոետների խմբեր, որոնց շարքերում կարելի է առանձնացնել Տիտո Վեսպասիա Ստրոցիին։ Ջիրոլամո Սավոնարոլան (ներկայանում էր որպես Հերոնիմ Ֆերարացի)՝ հայտնի էր որպես եկեղեցու քննադատ, իր սկզբնական բանաստեղծություններում բացահայտում էր բարքերի հետևանքով առաջացած վնասները և ոչնչացնում էր մարդկանց միջև բարի հարաբերություններ։ Համալսարանը հայտնի էր դասական բանասերներով և թանկարժեք ձեռագրերի գրադարանով։ Բայց հայտին ասպետների և աշխարհիկ կանանց խմբերը պահանջում էր ձևավորել սեփական գրականության ոճ։ Լեոն Բատիստա Ալբերտին Ֆերարա բերեց իր առաջին փորձ «վերածնված իտալական լեզվի» մասին։ Նոր մոդայից դուրս եկած հումանիզմի հնացած տեսկից միայն մնացել է հարգանք «գրականության ամենակարողությանը, վեհությանը և անհրաժեշտությանը»։ Պոետները, արձակագիրները, պատմաբանները և բանախոսները գալիս են տարբեր կողմերից և հանդիպում էին հյուրընկալ ընդունելության դուքսերի և ազնվականների մոտ։ Նրանք թարգմանում էին դասական ստեղծագործությունները, նմանակում էին նրանց, ջանում էին ստեղծէլ օրիգինալ ուղղություն, որը կծանոթացներ ֆերարայի հասարակության բնավորության հետ։ Սիրված գրականության ոճերն են եղել սոնետները, մադրիգալները, սիրային նովելները և երգերը։ Մեծ հանրաճանաչություն ուներ դրաման, հատկապես կատագերպությունը։ Ալֆոնսո I-ը Ֆերարայում կառուցեց հիանալի հասարակական թատրոն, և XV դարում քաղաքը դարձավ Իտալիայի բեմական կենտրոն։ Ֆերարաի վերածննդի ժամանակվա գրականությունը, որը աճել էր տոնախմբություններում և տոներին, դիտվում էր որպես ռոմանտիկ պոեզիա՝ «աշխարհիկ և ռոմանտիկ, նա հայտնի է որպես շքեղության ծաղիկ, ուրաղություն ծնող, խաղի զենք և աղբյուր»։ Բոյարդոն հիանալի մարմավորեց ֆերարյան Կվատրոչենտոն հայտնի «Սիրահարված Ռոլանդը» պոեմում։ Հետո Արիոստոն երգում էր հիանալի աշխարհի մասին, որի բարքերը այդպես հիանալի պատկերված են Վերոնեզեի հսկայական նկարներում։ Արիոստոն իր կյանքի զգալի մասը անցկացրել է ֆերարայում (մահացել է 1533 թվականին) և նրա «Գազազած Ռոլանդը» կարող է կոչվել ֆերարյան անցյալի հայելին։
Տասոի պոետական գործունեությունը նույնպես կապված էր Էստե կալվածքի հետ։ Ֆերարարացի պոետ Բատիստա Գուարինին (մահացել էթվականին 1612 թվականին)՝ «Հավատարիմ հովիվ» դրամայի հեղինակը, դասվում էր Իտալիայի սիրված պոետների շարքին։
Ֆերարայի պատմության մեջ եղել է կարճ ժամանակ, երբ այնտեղ հետաքրքրվում էին կրոնական շարժումներին, որը տիրել էր Եվրոպան XVI դարում։ Ռենատիի՝ Էրկոլ II-ի կնոջ ներգործունեության ներքո,դուքսերի կալվածքները դարձել էին ապաստան բարեփոխիչների և ազատ մտածողների համար։ Ռենատան տրամադրեց ապաստան Կալվինին և Կլեման Մարոին, իր մոտ հրավիրեց իտալական կրոնական ղեկավարներին։ Այդպիսի «սոցիալական ակտիվությունը» ներդաշնակ չէին կալվածքի ոգու հետ, և Ռենատիի մահից հետո (1575 թվականին) ամեն ինչ վերադարձավ իր տեղերը։
Գեղանկարչություն
Իտալական վերածնունդի ամենից հայտնի ներկայացուցիչներից՝ Բրունելսկին Դոնատելան, Պերո դելա Ֆրանչեսկան, Բելինին, Մանտենյան, Տիցիանին այցելում էին Ֆերարա միայն ժամանակավոր։ Քաղաքը գայթակղում է ոչ միայն վարպետներին Իտալիայից, այլ նաև Եվրոպայի ուրիշ երկրներից ։ Սեփական ֆերարյան դպրոցի (Officina Ferrarese) ստեղծումը, իր յուրատեսակ լի այլաբանություններվ լեզուն կապում են Ֆերարայի մարկիզ Լեոնելո դը Էստեի և նրա որդի Բորսսոի հետ։ Այդ արիստոկրատները ջանում էին զարդարել իրենց բնակավայրերը յուրատեսակ նկարներով և որմնանկարներով, որոնք նախատեսված չէին հանրային դիտման։ Առաջին հայտնի պատվերը դարձավ 9-ը նկարներից բաղկացած ցիկլը, որոնցում պատկերված էին ինը մուսաները ստուդիոլոի Բելֆորե կալվածքի համար, որը սկսվել էր Սիենաից Անջելո Մականինոի կողմից 1447 թվականին և ավարտվել է Կոզիմո Տուրան՝ վերջինիս նկարներում ներկայացվում է ֆերարյան դպրոցի կարևորագույն իրադարձությունները։ Պալացո Սկիֆանոիյաի որմնանկարները, որ պատվիրված քր 1469 թ.-ից 1471 թվականներին Բորսո դը էստեի կողմից։ Կոզիմո Տուրաի, Ֆրանչեսկո դել Կոսան և Էրկոլ դեի Ռոբերտին իրենցից ներկայացնում էին ավելի բարդ «աստղաբանական» համույթ 12 ամսյա սցենարով, այլաբանական մեկնաբանությունները որոնք շարունակվում են մինչ օրս։ Տուրաննոցի դրանից բացի նկարոց եկեղեցի Բորսո դը Էստեի հիանալի ամառա համար (Delizia di Belriguardo):
Երաժշտություն
XVI դարի երկրորդ կեսին երգեհոնահարները եւ դիրիժորները դը Էստե ընտանիքի օրոք եղել է ամենահայտնի մադրիգալերից մեկը Լուցասկո Լուսասկին, որը զբաղվում էր փակա համերգների կազմակերպումով՝ բարձրաստիճան մարդկանց համար վիրտուզ երգչուհիների մասնակցությամբ (Concerto delle Dame) և բազմաթիվ աշակերտների ուսուցիչներ, որոնցից առավել հայտնի էր Ֆրեսկոբալդին։ 1594 թ.-ից 1596 թվականներին կալվածքում ապրում էր կոմպոզիտոր Ջեզուալդո դի Վենոզան (ամուսնացել է Ալֆոնսո Լեոնորե դը Էստեի հետ)։ Ֆերարայում Ջեզուալդոն գրեց մադրիգալի Երրորդ և Չորրորդ գրքերը, որոնք գերազանցեցինն նրա երաժշտական լեզուն։
Ֆեռարան դը Էստե ընտանիքի անկումից հետո
Նապոլեոնյան պատերազմից հետո Ֆերարան պետք է մնար պապին, բայ մնաց ավստրիական զորախմբի իշխանության տակ։ Նրա վտարումից հետո 1859 թվականին քաղաքում տեղի ունեցավ Հռոմի դեմ ապստաբություն, և նա մնացածի հետ Էմիլիանայան կրկին միացավ նոր ձևավորված իտալական թագավորությանը՝ 1860 թվականին։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Քաղաքի ճարտարապետությունը և տեսարժան վայրերը
Ի սկզբանե Ֆերարաի տարածքի բնակչությունը ծագել է VII և VIII դարի միջև վիզանյան ամրոցի մոտ և եպիսկոպոսի ժամանման վայրը գրեթ այն նույն վայրում է, որտեղ հիմա կանգնած է Սան Ջորջո (Basilica di San Giorgio fuori le mura) բազիլիկ եկեղեցին՝ այն ժամանակ Պո գետի Վոլանո վտակը (Po di Volano) ավելի ջրառատ են, և այդ վայրը իրենից ներկայացնում էր կղզի հունը և նշված վտակում։
Հին քաղաքը
Մոտավոր 1000 տարի ստեղծվեց Վիա դելե Վոլտեի (Via delle Volte) նոր բնակչությունը ՝ «ծածկագրերի կոդը», որը ձգվում էր Վոլանո ափերը, որի հունը ձգվում էր ժամանակակից Վիա Ռիպագրանդեի (Via Ripagrande) ափով և Վիա Կարլո Մաիրը (Via Carlo Mayr): Վիա դելե Վոլտեն ստացել է իր անունը կախովի կամարներից (Volte), որի միավորում է տները փողոցի տարբեր կողմերից երկրորդ հարկի բարձրությամբ։ Ժամանակի ընթացքում Վիա դելե Վոլտեից հյուսիս հատվածը դարձավ Ֆերարայի կենտրոնը։ 1135 թվականին այդտեղ տեղակայված էր արքեպիսկոպոսի նստավայրը, որի շուրջ առաջացավ շուկա (Խոտաբույսերի հրապարակ, հիմա Piazza Trento e Trieste): Ֆերարայի պատմական մասը պահպանում է միջնադարյան տեսքը՝ նա ամբողջովին քարից է և շատ աղքատ բուսականությամբ։ • '''Սբ. Գևորգի մայր տաճարը''' (Duomo di San Giorgio) կառուցվել է XII—ից XIV դարերում։ Նրա երեքմասյա հին մասը ստեղծված է լոմբարդյան ռոմանտիկայի ոճի մեջ ռոզվի մարմարից, գոթական էլեմենտների նկատելի ավելացումներով։ Գոյություն ունեցող տաճարը քաղաքի ապրած բոլոր պատմական ժամանակների ձեռգիրը։ Տաճարի ճակատը բնորոշ է գոթական և ռոմանական ճարտարապետության ճուղերը։ Կլասիկ Ռենեսանսի ոճի մեջ զանգակատան կառուցումը սկսվել է 1412 և ավարտվել է Ալբերտիի նախագծով։ Ատրիումը տեղաբաշխված է Օպերայի թանգարանի ձախ կողմին, պահպանում է հին ռոմանական քանդակը, գոբելենը և տապանը։ Տաճարի զոհասեղանի խորհանում գտնվում է Ֆիլիպպո Լիպպի նկարը՝ «Սարսափելի դատաստան» (1580 թվական)։
Ներկայումս ամրոցի բոլոր հատվածները բաց են այցելուցյունների համար (որոշ սրահներում անցկացվում են գեղանկարչական ցուցահանդեսներ)։ 2006 թվականի հոկտեմբերին որոշվեց դը Էստե դուքսերի ամրոցում բացել ռուսական Էրմիտաժի մասնաճուղը։
Հին քաղաքի մեծացումը
Նիկոլո II դը Էստեի օրոք (1338—1388) տեղի ունեցավ քաղաքի առաջին մեծացումը Վոլանո գետի հոսքի ուղղությամբ, որի ապացույց մնացել է Կազա Ռոմեի (Casa Romei) և Ռենատի Ֆրանսյացու (Palazzo Renata di Francia) պալացոն, որտեղ տեղակայված է Ֆերարայի համալսարանը՝ հիմնադրված Ռենատի Ալբերտո V դը Էստեի կողմից։ Վերջինս քաղաքի արևելքում կառուցեց նոր դուքսերի նստավայր՝ Պալացո Սկիֆանոիյա, հայտնի այլաբանական որմնանկարներով աստղաբանական թեմաներով։
1492 թվականին դուքս Էրկոլե I դը Էստեն հանձնարարեց ճարտարապետ Բյաջո Ռոսսետին (Biagio Rossetti) (1447 թ.-ից 1516 թվականների մոտ) վերակառուցեց քաղաքը, ելնելով նոր «իդեալական քաղաք» ուղղանկյուն փողոցների ցանցով հումանիտարական հասկացությունից։ Քաղաքի սահմանները մեծացավ գրեթե երկու անգամ։
Ի սկզբանե լցվել է Ջովեկայի (Giovecca) առուն, որը բաժանում էր հին քաղաքը հյուսիսային տարածքներից, և նրա փոխարեն կառուցվել է լայն պողոտա (ներկայումս corso delle Giovecca), որ հանդիսանում է սահման միջնադարյան քաղաքի՝ ձգվող մինչև Պո գետի ձախ վտակը և նոր քաղաքի՝ Էրկոլի Ընդայլում (Addizione Erculea): Այդ նոր քաղաքը կիսված էր երկու լայն պողոտաներով՝ հարավից հյուսիս Հրեշտակների փողոց (ներկայումս corso Ercole I d’Este) և արևելքից արևմուտք դեի Պրիոնի փողոց (via dei Prioni), որը միանում էր Հավասարակշռության փողոց (via degli Equinozi, ներկայումս corso Biagio Rossetti, corso Porta Mare և corso Porta Po պողոտաների առանցք)։
Այդ երկու պողոտաների հատման վայրում, որը կոչվում է Հրեշտակների խաչմերուկ (Quadrivio degli Angeli), կառուցվել է Ադամանդե պալատը, Turchi di Bagno (Palazzo Turchi di Bagno) պալատը և Prosperi-Sacrati (Palazzo Prosperi-acrati) պալատը։
• Ադամանդե պալատ (Palazzo dei Diamanti): Կառուցվել է XVI դարում։ Պալատի պատերը կառուցված է մարմարյա քառակուսիներով (ընդամենը 12300)։ 1832 թվականին Ադամանդե պալատը գնվել է Ֆերարայի քաղաքապետարանի կողմից։ Պալացո դեի Դիամանտիի առաջին հարգում տեղակայված է ժամանակակից արվեստի պատկերասրահը, երկրորդը տրված է Ֆերարայի ազգային պատկերասրահին (Պինակոտեկե)։ Պինակոտեկեի նմուծների մեջ հիմնական տեղ է զբաղեցնում տեղի գեղանկարչության դպրոցի նկարները, ինչպես նաև Իտալիայի տարբեր շրջանների հին վարպետների կտավները։ Ֆերարյան նկարներից են «Հյուսիսային Մավրելյաի նահատակությունը» Կոզիմո Տուրի, և «Մադոնան երեխայի հետ» Ջենտիլե դա Ֆաբրիանո, «Մադնոնան երեխայի հետ վարդերի մեջ» Էրկոլ դե Ռոբերտի, ուրիշ իտալացի նկարիչներից «Քրիստոսը Մադոննայի պատկերի հետ» Մանտենյաի և «Մարիի ենթադրությունը» Կարպաչչո։
• Քաղաքային պարիսպներ։ Վերածննդի դարաշրջանում քաղաքը շրջապատված էր պարիսպներով, որը համապատասխանում էր XVI դարի պահանջներին։ Մուտք գործել քաղաք կարելի էր երեք կողմից՝ հարավային (Porta Paola), արևելյան (Porta S. Giovanni) և հյուսիսային (Porta degli Angeli) դարպասները։ Բյաջո Ռոսսետիի օրոք հյուսիսային պատում կառուցվել է Էրկոլի ընդլայնումը պահպանող կառույց կիսակլոր աշտարակներով և երկու մեծ կլոր աշտարակներով (Torrione)՝ դել Բարկո հյուսիս ամևմտյան անկյունում և Սբ. Ջովանի արևելքում, XVI դարի ռազմական ճարտարապետության ոճով։ XVI դարում պարիսպների միջնադարյան հատվածները բազմաթիվ անգամ վերակառուցվել է, իսկ 1575 և 1585 թվականների միջև Ալֆոնսո II դը Էստենի օրոք քաղաքային պարիսպները ամրապնդվել է Բաստիոններով «Ղառի տուզի» տեսքով։ Պարիսպների ընդհանուր երկարությունը կազմում է 9 կմ ։
XVII—ից XVIII դարորում կառուցվել է բազմաթիվ հասարակական շենքեր և գերակշռող մեծամասնությունը եկեղեցիներ։ 1612 թվականին Ջովանի Բատիստ Ալեոտին (Giovan Battista Aleotti) վերակառուցեց հարավային դարպասները՝ Porta Paola և ավելացնելով հարավ արևմտյան բաստիոններին ևս երեքը, կողքին կառուցեց հինգանկյուն ամրոց, որը դարձավ Ֆերարայի պապի ժամանակների խորհրդանիշներից մեկը (ամրոցը այդ իսկ պատճառով քանդվել է XIX դարում)։ Նրան է պատկանում եկեղեցու միակության նախագիծը, որը ամբողջովին պահպանվել է բարոկոի ոճով՝ Սան Կարլոի եկեղեցին։
Պտղաբերության գաղափարը եղել է հրապարակների և զբոսայգիների (քարե և աղքատիկ բուսականությամբ) մաքրելու համար։ Այդպիսին է ծառեր տնկված Նոր հրապարակը (ժամանակակից անվանումը՝ Piazza Ariostea), քաղաքային տոների իրականացման հին վայրը (Palio di Ferrara):
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Իտալիայում Կատեգորիա:Իտալիայի համալսարանական քաղաքներ Կատեգորիա:Էմիլիա Ռոմանիայի քաղաքներ
Սմարթֆոն
Սմարթֆոն կամ (հայերեն՛ խելախոս), շարժական ՕՀով գործող բջջային հեռախոս է, որն ունի ավելի լայն հնարավորություններ քան միջին դասի (feature phone) հեռախոսը։ Սմարթֆոնների ամենակարևոր հատկություններից է սարքի վրա անհրաժեշտ ծրագրեր տեղեդրելու հնարավորությունը ի տարբերություն սովորական հեռախոսների, որոնք օգտագործում են sandboxed (անփոփոխ) ծրագրեր։ Սմարթֆոնների վրա կարող են արտադրվել սարքը արտադրողի, բջջային ցանցի օպերատորի կամ ցանկացած այլ ծրագրավորողի կողմից ստեղծված ծրագրեր։
Սահմանում
Էլ-փոստարկղի (Microsoft Outlook կամ Lotus Notes) գործածելիությունը սովորաբար դիտարկվում է որպես անհրաժեշտ պահանջ։ Սմարթֆոնները նաև հնարավորություն են տալիս տվյալները սինխրոնացնում համակարգչի հետ, երբեմն նաև միանալ ներքին ցանցերին։ Հաճախ սմարթֆոններն ունենեն սենսորային էկրան։ Քաշը տատանվում է 100 և 200 գրամի միջև։
Այսօր համարյա բոլոր բջջային հեռախոսները ունեն PDA - ի որոշակի հատկություններ, ինչպիսին են հեռախոսահամարների գիրքը, օրագիրը, և այլն։ Ավելին՝ BREW և Java ME սարքերը թույլ են տալիս հավելյալ ծրագրերի տեղադրումը, բայց չեն համարվում սմարթֆոններ։
Ամենատարածված օպերացիոն համակարգերից են. Անդրոիդ և «iOS» ՕՀ-ները։
Google Wallet-ի ներդրմամբ, այժմ կարելի է նաև սմարթֆոնը գործածել որպես էլեկտրոնային վճարում կատարելու միջոց։
Խելախոս
Ռ. Թարումյանի կողմից առաջարկվել է հայերենում «սմարթֆոնի» փոխարեն գործածել բառացի «խելախոս» բառը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Տեխնոլոգիա Կատեգորիա:Հայտնագործություններ Կատեգորիա:Սմարթֆոններ
Քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցում (Ռուսաստան)
Քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման մարմիններ (կրճատ՝ ՔԿԱԳ), (ЗАГС ), Ռուսաստանում, Բելառուսում և այլ պետություններում իշխանության մարմիններ են, որոնք իրականացնում են քաղաքացիական վիճակի մասին պետական գրանցման գործողություններ, որոնցից են ծնունդը, ամուսնության և ամուսնալուծության կնքումը, որդեգրումը, հայրության ճանաչումը, անվան փոփոխության ու մահվան գրանցումը։ ՔԿԱԳ-ի մարմինը, որն ունի ամուսնությունների գրանցման հանդիսավոր սրահ, կարող է անվանվել ամուսնությունների պալատ։
Քանի որ ՔԿԱԳ մարմինները ՌԴ-ում օժտված են այսպիսի լիազորություններով, դաշնության շրջանակներում չկան այնպիսի մարմիններ, որոնց նրանք ենթարկվում են, սակայն նրանց գործունեությունը կարգավորվում է դաշնային օրենքներով, ինչպես նաև ՌԴ Կառավարության, Արդարադատության նախարարության և դաշնային գործադիր իշխանության այլ մարմինների իրավական ակտերով։
ՌԴ քաղաքացիների քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցումը ՌԴ տարածքից դուրս իրականացվում է համապատասխան հյուպատոսարանների միջոցով։ Ուկրաինայում և Ղազախստանում համանման ֆունկցիաներն իրականացնում են ՔԿԱԳ բաժինները, այլ երկրներում՝ գրանցման գրասենյակները, որոնք լիազորված են նաև պետական գրանցման այլ գործողություններ կատարելու, մնացած երկրներում՝ իրավապահ մարմինները՝ ոստիկանությունը ։
Պատմություն
Ռուսաստանում մինչև Հոկտեմբերյան հեղափոխությունը ՔԿԱԳ-ի գործառույթներն իրականացրել է ռուս ուղղափառ եկեղեցին։ 1917 թվականի դեկտեմբերի 18-ին ՌԽՖՍՀ-ի ժողովրդական կոմիսարների խորհուրդն ընդունել է «քաղաքացիական ամուսնության, երեխաների և կացության վերաբերյալ գիրք վարելու» որոշում, որով նախատեսվում էր, որ քաղաքացիները երեխայի ծնունդի, ամուսնության գրանցման կապակցությամբ պետք է դիմեն ամուսնությունների և ծնունդների գրանցման քաղաքային, շրջանային, գավառական կամ մարզային՝ տեղական ինքնակառավարման բաժիններ։
Այնտեղ պետք է դիմեին նաև վարչական և դատական իշխանություններին, դիմում էին նաև այն անձիք, ում խնամքին էր գտնվում մահացողը՝ մահվան փաստը վավերացնող փաստաթղթի համար։ Այս բաժինները վարում էին ծննդյան, ամուսնության և մահվան գրանցման հատուկ գրքեր։ Այդ որոշումով սահմանվում էր.
Բոլոր հոգևոր և վարչական հաստատություններին, որոնց նախկինում իրականացնում էին ամուսնությունների, ծնունդների և մահվան գրանցումներ՝ ինչ-որ դավանանքային պաշտամունքի ծիսակարգով, հանձնարարվում է գրանցման գրքերը հետագա պահպանության համար ուղարկել քաղաքային, շրջանային, գավառական և մարզային համապատասխան բաժիններ։
Որոշման 14-րդ հոդված 1918 թվականի սեպտեմբերի 16-ին Ռուսաստանի Խորհրդային Ֆեդերատիվ Սոցիալիստական Հանրապետության Համառուսաստանյան կենտրոնական գործադիր կոմիտեն ընդունել է «Քաղաքացիական կացության վերաբերյալ, ամուսնական, ընտանեկան և որդեգրման իրավունքի վերաբերյալ օրենսգիրք», որը վերջնականապես հաստատեց, որ քաղաքացիական կացության վերաբերյալ գործերը պետք է վարվեն բացառապես քաղաքացիական իշխանությունների՝ քաղաքացիական կացության վերաբերյալ ակտերի գրանցման բաժինների կողմից։
ՔԿԱԳ-ի գործառույթներ
Ծննդյան, դատական կարգով ամուսնալուծության և մահվան դեպքում ՔԿԱԳ մարմինն իրականացնում է միայն տվյալ փաստի պաշտոնական վավերացում՝ տալով պետական նմուշի համապատասխան վկայական՝ ներկայացվող փաստաթղթերի հիման վրա «բժշկական՝ ծննդյան կամ մահվան դեպքում, ամուսնալուծության դեպքում՝ դատական որոշման պատճեն»։ Ամուսնության կամ մի շարք ամուսնալուծությունների դեպքում ՔԿԱԳ մարմինն իրականացնում է գրանցում, քաղաքացու՝ մի քաղաքացիական կացությունից մյուսին անցնելու գործառույթ։
Շարյայի շրջան
Շարյայի շրջան (Шарьинский район), մունիցիպալ շրջան Ռուսաստանի Դաշնության Կոստրոմայի մարզում։
Ստեղծվել է 1928 թվականին։ Վարչական կենտրոնը՝ Շարյա ։
Աշխարհագրություն
Շրջանի տարածքի մակերեսը կազմում է 4070 կմ²։
Բնակչություն
2010 թվականի մարդահամարի արդյունքներով շրջանում բնակվում էր 11165 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 2,74 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կոստրոմայի մարզ Կատեգորիա:Ռուսաստանի շրջաններ ըստ դաշնային սուբյեկտների
Այս ամբողջ աշխարհը
«Այս ամբողջ աշխարհը» (Everything, Everything), ամերիկյան մելոդրամա Նիկոլա Յունի համանուն գրքի հիման վրա, ռեժիսոր Ստելլա Մեգի։ Գլխավոր դերերում են Ամանդա Ստենբերգը և Նիք Ռոբինսոնը։ Պրեմիերան ԱՄՆ-ում կայացել է 2017 թվականի մայիսի 19-ին ։
Սյուժե
Ֆիլմը պատմում է խելացի ու հետաքրքրասեր Մեդիի և Օլիի անհավանակ սիրո պատմությունը։ Մեդիին հուսահատորեն ցանկանում է վայելել կյանքի հաճույքները, սակայն հիվանդության պատճառով ստիպված է ամբողջ օրը տանն անցկացնել։
Նկարահանումներ
Նկարահանումները սկսել են 2016 թվականի սեպտեմբերի 6-ին Բրիտանական Կոլումբիայում՝ Վանկուվեր քաղաքում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2017 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:MGM ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան վեպերի էկրանավորումներ Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Լոս Անջելեսում Կատեգորիա:Վանկուվերում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:2010-ականների ռոմանտիկ դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:2017 դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Warner Bros. ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան մելոդրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Վեպերի էկրանավորումներ Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Լոս Անջելեսում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր դեռահասների համար
Չմենի ժայռային
Չմենի ժայռային, վարդազգիների ընտանիքի, չմենի ցեղի բույս։
Նկարագրություն
Տերևաթափ թուփ է՝ մինչև 1,5-2 մ բարձրությամբ, թաղիքամազմզուկապատ ընձյուղներով և հետագայում մերկացող, դարչնագույն ճյուղերով։ Տերևները վառ կանաչ են, ներքևի կողմից ծածկված մոխրաթաղիքանման մազմզուկներով, էլիպսաձև կամ օվալաձև, բութ, փոսիկավոր գագաթով կամ սրածայր, 1-2 սմ երկարությամբ և 0,4-1,8 սմ լայնությամբ։ Ծաղիկները հավաքված են կարճ, բարդ վահաններում։ Պտուղները սև են։
Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում (Արևելյան Անդրկովկաս, Ադրբեջան)։ Մեր հանրապետության տարածքում հանդիպում է Սևանի ավազանում և Ջանգեզուրում։
Կիրառություն
Մշակության մեջ չի փորձարկված ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վարդազգիներ
Նիչմա
Նիչմա (Ничма), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Վոլոգդայի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Կունոժ գետի աջ ափում՝ 56 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 29 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը ՈՒնզա գետն է։ Գետի գետային ավազանը Վոլգա գետն է։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Վոլգայի ավազանային շրջանի գետեր
Բարձերով կռիվ
Բարձերով կռիվ, մանկական խաղ, որը խաղում են նաև մեծահասակները։ Իրենից ներկայացնում է ձեռքի զենքերով մարտի իմիտացիա, որտեղ զենքին փոխարինել է բարձը։ Բարձերով կռիվ երեխաները հաճախ խաղում են քնելուց առաջ ննջասենյակում, երբ մեծահասակներն իրենց չեն տեսնում։
Հարմարավետության և հարվածի արդյունավետությունը մեծացնելու համար բարձը պետք է բռնել անկյունից։ Բարձը կարելի է օգտագործել նաև որպես «նետվող զենք», երբ այն նետում են մրցակցի վրա։
Բարձերով կռիվը Ճապոնիայում
Մակուրա-Նագեն (枕投げ, まくらなげ), բարձերով կռվի հայտնի տարբերակն է Ճապոնիայում։ Այն ավանդական խաղից տարբերվում է նրանով, որ մասնակիցները բարձերը նետում են միմյանց վրա, և ոչ թե հարվածում դրանով։ «Մակուրա» բառը նշանակում է «բարձ», իսկ «նագեն»՝ նետել։ Երեխաները հաճախ այս խաղով զբաղվում են ամառային ճամբարների ժամանակ, քնելուց առաջ։
Խաղը չունի որևէ հատուկ կանոն, սակայն մեր օրերում ճապոնական որոշ հյուրանոցներ կազմեկերպում են Մակուրա-Նագեի առաջնություններ։ Բազում մանգաներում և անիմեներում Մակուրա-Նագեն օգտագործվում է կարոտախտի մթնոլորտ ստեղծելու համար, որով հերոսները հիշում են իրենց մանկությունը։
Կազմակերպվող մարտեր
2005 թվականի ապրիլի 17-ին Նյու Յորքի Օլբանիի համալսարանի ուսանողները համաշխարհային ռեկորդ սահմանեցին՝ կազմակերպելով պատմության մեջ բարձերով կռվի ամենամասշտաբային խաղը, որին մասնակցեցին 3648 մարդ և այն գրանցվեց Գինեսի ռեկորդների գրքում ։
Նախորդ ռեկորդը գրանցվել էր Նիդերլանդների Գրոնինգեն քաղաքում, որը տևել էր 11 օր և մասնակցել էր 2997 մարդ։ Բարձերով կռիվն աստիճանաբար թափանցում է ֆլեշմոբ մշակույթի մեջ և անցկացվում է տարբեր քաղաքների փողոցներում։
Բարձերով կռիվը World Wrestling Entertainment-ի կին ռեստլերների ամենատարածված գիմիկային մարտաձևերից էր։ 2007 թվականի հունվարին Ռոյթերսի տեղեկատվական գործակալությունը հայտնեց «Բարձերով կռվի լիգայի» մասին (Pillow Fight League), որի մարտերը կայանում են Տորոնտոյում ։
Կոլումբիայի համալսարանը բարձերով կռիվը դարձրել է ավանդույթ և անցկացնում է տարին երկու անգամ՝ նախաքննական շաբաթվա ընթացքում։ Ուսանողները բաղավոցներով վազվզում են համալսարանի տարածքով և բարձերով կռվում միմյանց հետ, որն ազատում է սթրեսից։
Բարձերով կռիվն օգտագորգծվում է նաև որպես հայրենասիրական ակցիա։ 2009 թվականի սեպտեմբերի 8֊ին Օրշայի ճակատամարտի 495-ամյակի պատվին բարձերով կռիվ տեղի ունեցավ Մինսկում ։
Ֆլեշմոբեր
Բարձերով կռիվը ֆլեշմոբի դասական տեսակներից մեկն է դարձել։ Այն մեծ մասայականություն է ձեռք բերել և դարձել է ինքնուրույն մշակութային իրադարձություն։
Աստիճանաբար սկսեցին ի հայտ գալ բարձերով կռվի մարտական ակումբներ։ 2008 թվականից մշտապես անցկացվում է «Բարձերով կռվի օր» գլոբալ ակցիան։
Բարձերով կռվի վտանգներ
Բարձի հարվածն, ի տարբերություն մյուս հարվածների, մարդու օրգանիզմի վրա լուրջ ազդեցություն չի ունենում։ Սակայն լինում են նաև վտանգավոր հարվածներ։ Վտանգավոր հետևանքներ կարող են ունենալ երեխաների մասնակցությամբ կռիվները։ Հարվածները կարող են հասցնել ուղեղի և ողնաշարի վնասվածքներ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խաղեր
Սև շուկա
Սև շուկան (այլ կերպ անվանում են նաև ընդհատակյա տնտեսություն կամ ստվերային տնտեսություն), գաղտնի շուկայական գործարք է, որը ներառում է անօրինականության տարրեր և բնութագրվում է ոչ պատշաճ վարքի, կանոնների դրսևորմամբ։ Օրենքը սահմանում է ապրանքների և ծառայությունների ցանկ, որոնց արտադրությունն ու տարածումը օրենքով արգելված են, բայց սև շուկան շրջանցում է այդ օրենքը։ Արգելված ապրանքների և ծառայությունների արտադրության կամ տարածման մեջ ներգրավված կողմերը հանդիսանում են ապօրինի տնտեսության անդամներ։ Օրինակ՝ թմրանյութերի առևտուրը, մարմնավաճառությունը, անօրինական արտարժույթի գործարքները և մարդկանց թրաֆիքինգը։ Ինչպես նաև հարկային օրենսգրքի խախտումները, եկամտահարկից խուսափումը, համարվում են չհայտարարվագրված տնտեսություն ։
Քանի որ հարկերից խուսափելը կամ սև շուկայի մասնակցությունը անօրինական է, մասնակիցները փորձում են թաքցնել իրենց պահվածքը կառավարությունից և կարգավորող մարմններից ։ Կանխիկի օգտագործումը նախընտրելի միջոցն է անօրինական գործարքներում, քանի որ կանխիկի օգտագործումը չի
թողնում հետքեր ։ Սև շուկաներում գործելու հիմնական մտադրությունները առևտրային մաքսանենգությունն է, հարկերից, օրենքներից խուսափումը։
Սև շուկան առանձնանում է մոխրագույն շուկայից(մոխրագույն շուկայական ապրանքները վաճառվում են արտադրողի կամ նրա լիազորված գործակալի կողմից`վերավաճառողի և արտադրողի միջև կնքված պայմանագրի դրույթներից դուրս) և սպիտակ շուկայից՝ որտեղ առևտուրը իրավական է և պաշտոնական։
Սև փողը անօրինական գործարքներից ստացված եկամուտ է, որը կարելի է լեգիտիմացնել միայն փողերի լվացման որոշակի  ձևով։ Սև տնտեսության գաղտնի բնույթի պատճառով հնարավոր չէ որոշել դրա չափը և ծավալը։
Նախապատմություն
Գրականության մեջ առկա են սև շուկայի բազմաթիվ հոմանիշներ`ստորգետնյա, թաքնված, մոխրագույն, ստվերային, ոչ ֆորմալ, գաղտնի անօրինական, չբացահայտված, չհրապարակված, երկրորդային, զուգահեռ ։ Չկա մեկ ստորգետնյա տնտեսություն, դրանք բազմաթիվ են ։ Շուկայում այդ ստորգետնյա տնտեսություններն ամենուրեք են, ինչպես նաև կենտրոնացված զարգացած կամ զարգացող երկրներում։ Ստորգետնյա գործունեությամբ զբաղվողները շրջանցում են, փախնում կամ հեռանում են արտադրության և փոխանակման մեջ ներգրավված ֆորմալ գործակալներին կառավարող կանոնների, իրավունքների, կանոնակարգերի և կիրառման պատժամիջոցների ինստիտուցիոնալ համակարգերից։ Ընդհանուր առմամբ՝ առանձնացնում են չորս խոշոր ստորգետնյա, ընդհատակյա տնտեսություններ
«Չհայտարարված տնտեսությունը» բաղկացած է այն տնտեսական գործողություններից, որոնք շրջանցում կամ խուսափում են հարկային օրենսգրքում ամրագրված ինստիտուցիոնալ կարգավորվող հարկաբյուջետային կանոնները։ Չհայտարարված տնտեսության ամփոփ ցուցանիշը եկամտի գումարն է, որը պետք է ներկայացվի հարկային մարմնին, սակայն այդ մասին չի հաղորդվում։ ԱՄՆ - ում չհայտարարվագրված եկամուտը գնահատվում է 2 տրիլիոն դոլար, որի արդյունքում «հարկային բացը» հասնում է 450-600 մլրդ դոլարի ։
«Չգրանցված տնտեսությունը» բաղկացած է այն տնտեսական գործողություններից, որոնք շրջանցում են ինստիտուցիոնալ կանոնները, որոնք սահմանում են պետական վիճակագրական գործակալությունների հաշվետվության պահանջները։ Չգրանցված տնտեսության ամփոփ ցուցանիշը չհայտարարված եկամտի գումարն է, մասնավորապես, այն եկամտի գումարը, որը պետք է գրանցվի ազգային հաշվառման համակարգերում, բայց չի գրանցվել։ Չգրանցված եկամուտը որոշակի խնդիր է անցումային երկրներում, որոնք անցել են սոցիալիստական հաշվառման համակարգից ՄԱԿ-ի ստանդարտ ազգային հաշվառման։ Չգրանցված տնտեսության չափը գնահատելու համար առաջարկվել են նոր մեթոդներ ։ Սակայն անցումային երկրների չգրանցված տնտեսությունների չափերի վերաբերյալ դեռևս քիչ
կոնսենսուս կա ։
«Ոչ ֆորմալ տնտեսությունը» բաղկացած է այն տնտեսական գործողություններից, որոնք շրջանցում են ծախսերը և բացառվում են օրենքներում ներառված առավելություններն ու իրավունքները, որոնք վերաբերում են գույքի հետ կապված հարաբերություններին, առևտրային լիցենզավորմանը, աշխատանքային պայմանագրերին, ֆինանսական վարկերին և սոցիալական ապահովագրության համակարգերին։ Ոչ ֆորմալ հատվածը որոշվում է որպես տնտեսության մաս, որը չի հարկվում, վերահսկվում կառավարության կողմից։
Գնագոյացում
Անօրինական կերպով կամ ապօրինաբար ձեռք բերված ապրանքներն ու ծառայությունները կարող են բարձր կամ ցածր փոխարկել օրինական  շուկայի գործարքների գները ․
Սպառողների խնդիրները
Նույնիսկ երբ ընդհատակյա շուկան ավելի ցածր գներ է առաջարկում, սպառողները դեռևս նախընտրում են գնել օրինական շուկայում․
Այնուամենայնիվ, որոշ դեպքերում սպառողները կարող են ավելի լավ վիճակում լինել սև շուկայի ծառայություններից օգտվելիս, մասնավորապես, երբ կառավարական կանոնները խոչընդոտում են, թե ինչն է այլ կերպ լեգիտիմ մրցունակ ծառայություն։ Օրինակ՝ չլիցենզավորված տաքսի ծառայությունը։ Բալթիմուրում շատ սպառողներ ակտիվորեն նախընտրում են անօրինական տաքսիները՝ պատճառաբանելով, որ դրանք ավելի հասանելի են, հարմարավետ և մատչելի գնային առումով։
Ապօրինի դեղեր
19-րդ դարի վերջից և 20-րդ դարի սկզբից շատ երկրներ սկսեցին արգելել պահել կամ օգտագործել որոշ հանգստացնող դեղամիջոցներ, ինչպես Միացյալ Նահանգների թմրամիջոցների դեմ պայքարը։ Շատերը, այնուամենայնիվ, շարունակում են օգտագործել ապօրինի թմրամիջոցներ, և գոյություն ունի  սև շուկա, որ մատակարարի դրանք։ Չնայած իրավապահ մարմինների՝ դրանց խափանման ջանքերին, դրանց պահանջարկը մնում է բարձր՝ ապահովելով խոշոր շահույթ կազմակերպված հանցավոր խմբերի համար։ Միավորված ազգերի կազմակերպությունը հաղորդում է, որ ապօրինի թմրանյութերի մանրածախ արժեքը  կազմում է 321,6 միլիարդ
Մարմնավաճառություն
Մարմնավաճառությունը անօրինական է կամ խիստ  կարգավորվում է  աշխարհի շատ երկրներում։ Թեև մարմնավաճառությունը գոյություն ունի ամեն երկրում, ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ այն ավելի շատ ծաղկում է ավելի աղքատ երկրներում, և այն վայրերում, որտեղ մեծ թվով ազաբ, ամուրի տղամարդիկ կան, ինչպես օրինակ, ռազմակայանների շրջանում։ Օրինակ՝ փորձագիտական ​​ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ մարմնավաճառների մատակարարումը կտրուկ աճեց 2008 թվականին Դենվերում և Միննեպոլիսում, երբ այնտեղ տեղի ունեցավ Ժողովրդավարական և Հանրապետական ​​կոնվենցիաները ։
Սև շուկայում մարմնավաճառները, ընդհանուր առմամբ, գործում են գաղտնիության որոշ աստիճաններով, երբեմն գները և գործողությունները բանակցում են կոդերով և նուրբ ժեստերի միջոցով։ Գերմանիայում կամ Նիդեռլանդներում, որտեղ մարմնավաճառությունը օրինական է, բայց կարգավորվում է, անօրինական մարմնավաճառներ կան, որոնց ծառայությունները մատչելի են և ավելի հասանելի՝ առանց հաշվի առնելու օրինական պահանջները կամ ընթացակարգերը՝ առողջական վիճակի զննություն, բնակարանային չափանիշները և այլն։ Մյուս երկրներում, ինչպես օրինակ Նիկարագուայում, որտեղ մարմնավաճառությունը օրինական է և կարգավորվում է, հյուրանոցները կարող են պահանջել երկու կողմերին էլ ներկայացնել իրենց ինքնությունը`փորձելով կանխարգելել երեխաների մարմնավաճառության աճը։
Զենքեր
Շատ երկրների օրենսդիր մարմինները արգելում կամ սահմանափակում են զենքի անձնական սեփականությունը։ Այս սահմանափակումները կարող են տարբեր լինել՝ փոքր դանակներից մինչև հրազեն կամ ընդհանրապես ըստ դասակարգման (օրինակ՝ տրամաչափ, ատրճանակ, ավտոմատ զենքեր և պայթուցիկներ)։ Սև շուկան մատակարարում է սպառազինության պահանջները, որոնք չեն կարող ձեռք բերել օրինական ճանապարհով, կամ թույլտվություններ ստանալուց և վճարելուց հետո։ Մաքսանենգ ճանապարհով կարելի է զենք  ձեռք  բերել այն երկրներից, որտեղ զենքի վաճառքն օրինական է կամ գողանալ տեղական զենք արտադրողներից։ Այդպիսի զենքերի գնորդները հիմնականում հանցագործներն են, որոնք դրանք  օգտագործում են անօրինական գործունեության համար, կամ զենքի հավաքածու ունեցողները կամ այն քաղաքացիները, որոնք հետաքրքրված են իրենց բնակարանները, ընտանիքները կամ ձեռնարկությունները պաշտպանելու համար։
Անգլիայում և Ուելսում որսորդության համար օգտագործվող զենքի որոշ կատեգորիաներ բնակիչները կարող են ձեռք բերել, սակայն պետք է գրանցվեն տեղական ոստիկանության բաժանմունքում և  պահեն փակ  պահարաններում։ Բնակչության մեկ այլ հատված, որը ցանկանում  է սև  շուկայում զենք գնել, այն անհատներն են, ովքեր չեն կարողանում անցնել օրինական պահանջնվող չափորոշիչները՝ օրինակ, որ հոգեկան հիվանդությամբ չեն տառապում կամ նախկինում դատապարտված չեն եղել։
Կենդանիներ և կենդանական ապրանքներ
Շատ զարգացող երկրներում վայրի կենդանիներին բռնում են և վաճառվում՝ որպես ընտանի կենդանի։ Վայրի կենդանիներին որսում և սպանում են իրենց մսի, կաշվի և օրգանների համար, որոշ կենդանիների օրգան-մասեր վաճառվում են՝ ավանդական բժշկության մեջ կիրառման  համար։
ԱՄՆ-ի մի շարք նահանգներում օրենքները, որոնք պահանջում են կաթնային պաստերիզացիան, ստեղծում են սև շուկայական իրավիճակներ՝ ներառելով հում  կաթի վաճառքն ու տեղափոխումը, և երբեմն հում կաթնային պանրի, որը օրինական է մի շարք ԵՄ երկրներում, սակայն արգելված է ԱՄՆ-ում ։
Ալկոհոլ
Ռոմ-րաննինգը ալկոհոլային խմիչքների փոխադրման (մաքսանենգության) ապօրինի բիզնես է, եթե այդպիսի փոխադրումը արգելված է օրենքով։ Մաքսանենգությունը սովորաբար արվում է որոշակի իրավասության շրջանակում՝ շրջանցելու հարկադրանքի կամ արգելման օրենքները։ Ռոմ-րաննինգ տերմինը ավելի տարածված է ջրի վրա կատարվող  մաքսանենգության համար, իսկ  բութլեգինգը՝ ցամաքային մաքսանենգության համար։ PBS- ի արգելքի համաձայն՝ «բութլեգինգ» տերմինը հայտնի դարձավ, երբ հազարավոր քաղաքացիներ ալկոհոլ էին վաճառում իրենց երկարաճիտ ոտնամանի մեջ դրված տափաշշերից  բոլոր խոշոր քաղաքներում և գյուղական վայրերում։ «Ռոմ-րաննինգ» տերմինը, ամենայն հավանականությամբ, սկիզբ է առել ԱՄՆ-ում  (1920-1933թթ.), երբ արևմտյան Բահամյան կղզիներում գտնվող  Բիմինի նավահանգստից  նավերը սկսեցին տեղափոխել  էժանագին կարիբյան ռոմ դեպի Ֆլորիդա։ Սակայն ռոմի էժանությունը ցածր շահույթ էր ապահովում, և նրանք շուտով սկսեցին տեղափոխել կանադական վիսկի, ֆրանսիական շամպայն և անգլիական ջին դեպի մեծ քաղաքներ՝ Նյու Յորք, Բոստոն, որտեղ գները ավելի  բարձր էին։
Ծխախոտ
Զեկուցվել է, որ ԱՄՆ-ի՝ ցածր հարկերով մեկ նահանգից դեպի բարձր հարկերով մեկ այլ նահանգ ծխախոտի մեկ բեռնաատարի տեղափոխումը մաքսանենգ ճանապարհով, կարող է բերել մինչև 2 մլն դոլար շահույթ ։ Ցածր հարկերով նահանգները, ընդհանուր առմամբ, ծխախոտի խոշոր արտադրողներն են և հսկայական քննադատության են ենթարկել հարկերի ավելացման իրենց դժկամության համար։ Հյուսիսային Կարոլինան, ի վերջո, համաձայնվեց բարձրացնել իր հարկերը 5 ցենտից մինչև  35 ցենտ  յուրաքանչյուր 20 սիգարետանոց  տուփի համար, չնայած այն շարունակում է մնալ ազգային միջինից ցածր։ Սակայն Հարավային Կարոլինան մինչ օրս հրաժարվում է հետևել հայցին և բարձրացնել հարկերը յոթ ցենտից յուրաքանչյուր տուփի համար(ամենացածրը ԱՄՆ-ում)։
Փաստում են, որ Մեծ Բրիտանիայում սիգարետի 27% -ը և ծխախոտի 68% -ը ձեռք է բերվում սև շուկայում ։
Ռեկետ
Ռեկետը մի ծառայություն է, որը խարդախությամբ առաջարկվում է լուծելու մի խնդիր, որն իրականում գոյություն չունի, որը չէր գործադրվի, կամ էլ գոյություն չէր ունենա, եթե ռեկետը չլիներ։ Ռեկետի իրականացումը ռեկետինգ է։ Մասնավորապես, պոտենցիալ խնդիրը կարող է առաջացնել այն նույն կողմը, որը առաջարկում է լուծել այն, թեև այդ փաստը կարող է թաքցնել, այդ ընկերությանը շարունակաբար հովանավորելու կոնկրետ մտադրությամբ։ Մեկ այլ նախատիպ է պաշտպանական ռեկետը, որտեղ մարդը կամ խումբը (օրինակ`հանցավոր խմբավորումը) նշում է խանութի սեփականատիրոջը, որ կարող է պաշտպանել իր խանութը պոտենցիալ վնասից ու սպառնալիքներից՝ մինչդեռ պաշտպանության տակ թաքնված է շորթման գործողություններ։ Ռեկետը հաճախ կապվում է կազմակերպված հանցագործության հետ, ռեկետ տերմինը կիրառվել  է 1927 թ. հունիսին Չիկագոյի Գործատուների միության կողմից «Teamsters» միությունում կազմակերպված հանցավորության ազդեցության մասին հայտարարության մեջ ։
Հեղինակային իրավունքներով պաշտպանված մեդիա/լրատավամիջոց
Այն երկրներում, որտեղ հեղինակային իրավունքի մասին օրենքը (մասնավորապես Ասիայում և Լատինական Ամերիկայի երկրներում) քիչ կիրառելի է, հաճախ վաճառում են ֆիլմեր, երաժշտական ձայնասկավառակներ և համակարգչային ծրագրեր անգամ երբ դրանք դեռ պաշտոնապես չեն թողարկվել։ Մի քանի հարյուր դոլարով կեղծարարները կարողանում են պատճենել և վաճառել գողացվածը DVD և CD տարբերակներով։
Հեղինակային իրավունքի սեփականատերերը և հեղինակային իրավունքի մասին օրենքների կողմնակիցները համարում են, որ այս երևույթը դժվար է դադարեցնել դատարանների միջոցով, քանի որ գործողությունները լայնածավալ տարածվում են՝ շրջանցելով ազգային սահմանները և իրավական համակարգերը։ Քանի որ թվային տեղեկատվությունը կարող է բազմիցս կրկնօրինակվել առանց որակի կորստի և էլեկտրոնային եղանակով փոխանցվել ոչ մի գնով՝ ԶԼՄ-ների արդյունավետ ընդհատակյա շուկայական արժեքը զրոյանում է՝ տարբերվելով ընդհատակյա տնտեսական գործունեության գրեթե բոլոր  ձևերից։ Խնդիրը բարդանում է հեղինակային իրավունքի մասին օրենքի կիրարկման նկատմամբ տարածված անտարբերությամբ՝ ինչպես կառավարությունների, այնպես էլ լայն հասարակության կողմից։
Բացի այդ, ոչ բոլոր մարդիկ են համաձայն «հեղինակային իրավունքի մասին» օրենքի հետ, քանի որ այն արդարացիորեն քրեականացնող մրցակցություն է, որը թույլ է տալիս հեղինակային իրավունքի տիրապետողին արդյունավետորեն մենաշնորհել համապատասխան ոլորտները։ Ավտոմեքենայի գողության հետ համեմատությունը, իրականում նման չէ մեդիա գողությանը։ Ավտոմեքենայի հափշտակումը հանգեցնում է սեփականատիրոջից երկրորդ կողմին սեփականության փոխանցումը։ Մեդիա ծովահենությունը կրկնօրինակման հանցագործություն է՝ առանց ֆիզիկական գույք գողանալու։ Հեղինակային իրավունքի սեփականատերերը, որպես կանոն, մեղադրում են գողության մեջ այն բանի համար, որ շահույթն անցնում է պիրատներին։ Հեղինակային իրավունքի սեփականատերերը նաև փաստում են, որ իրենք հեղինակային իրավունքով պաշտպանված նյութ ստեղծելու համար որոշ աշխատանքներ են կատարել, և նրանք ցանկանում են փոխհատուցել իրենց աշխատանքը։ Շատ արվեստագետներ և ֆիլմարտադրողներ ընդունում են լրատվամիջոցների տարածման մեջ ծովահենության դերը:Ֆայլերի փոխանակման միջոցով նյութի տարածումը հանդիսանում է արվեստագետների համար հրապարակայնության հիմնական աղբյուր և արվում է երկրպագուների հիմքեր ստեղծելու համար, որոնք կկարողանան ավելին տեսնել նրանց  կյանքից ։
Արժույթ
Դրամը ինքնին վաճառվում է սև շուկայում։ Դա կարող է տեղի ունենալ մեկ կամ մի քանի պատճառներով.
Կառավարությունը տեղական արժույթը սահմանում է մեկ այլ արժույթի, որը չի արտացոլում իր իսկական շուկայական արժեքը։ Կառավարությունը դժվարացնում է կամ անօրինական է համարում իր քաղաքացիների համար ունենալ շատ արժույթ կամ արտասահմանյան արժույթ։ Կառավարության հարկերը տեղական արժույթը այլ արժույթներով փոխանակելու դեպքում։ Արժույթը կեղծ է։ Փողը ապօրինի կերպով է ձեռք բերվել և փողերի լվացում է պետք, որպեսզի այն կարողանան օգտագործել։ Կառավարությունը կարող է պաշտոնապես սահմանել իր արժույթի փոխարժեքը այլ արժույթների, սովորաբար, ԱՄՆ դոլարի հետ։ Օրինակ՝ այն արտասահմանցի աշխատողները, ովքեր ունեն շատ արժույթ կարող են օգտագործել սև շուկան՝ ավելի լավ փոխարժեքով փոխանակելու համար, քան պաշտոնապես հաստատված փոխարժեքով։ Ֆինանսական անկայունության և ինֆլյացիայի պայմաններում քաղաքացիները կարող են արտարժույթը փոխարինել տեղական արժույթով։
ԱՄՆ դոլարը համարվում է համեմատաբար կայուն և ապահով արժույթ և հաճախ արտերկրում օգտագործվում է որպես երկրորդ արժույթ։ 2012 թվականին ԱՄՆ-ի բոլոր արժույթների մոտավորապես 37% -ը՝ 340 միլիարդ դոլլար շրջանառվում էր արտասահմանում ։ Արտերկրում գտնվող արտարժույթի ուսումնասիրությունը ենթադրում է, որ ներկայումս արտերկրում ԱՄՆ դոլարի միայն 25%-ն է։ Տեղական արժույթի համատարած փոխարինումը ամերիկյան դոլարով, որը հայտնի է որպես դե-ֆակտո դոլարիզացիա, նկատվում է անցումային երկրներում, ինչպիսիք են Կամբոջան և որոշ լատինաամերիկյան երկրներ։ Էկվադորը, թողել է իր տեղական արժույթը և այժմ օգտագործոմ է ԱՄՆ դոլար, մի գործընթաց, որը հայտնի է որպես դե յուրե դոլարայնացում։ Տես նաև 1970-ականների և 1980-ական թվականների Գանայի օրինակը։
Ռոբիլանտե
Ռոբիլանտե (Robilante), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Կունեո գավառում։
Սև շուկա
Արժույթ
ԱՄՆ - ի արժույթը համարվում է համեմատաբար կայուն արժեքային պահուստ և հարմար է ինչպես անօրինական գործարքների, այնպես էլ չհայտարարված եկամուտների համար թե′ ԱՄՆ –ում, թե′ արտերկրում ։
Ռոբիլանտե
Բնակչությունը կազմում է 2356 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 98 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 24 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 12017։ Հեռախոսային կոդ՝ 0171։
Սև շուկա
Արժույթ
Վերջերս կրիպտոարժութները, ինչպես օրինակ՝ բիթքոինը, օգտագործվում են որպես սև շուկայի գործարքների փոխանակման գործիք։ Կրիպտոարժութները, երբեմն գերազանցում են կենտրոնացված արժույթին՝ անանուն բնույթով և ինտերնետի միջոցով վաճառվելու ունակությամբ։
Ռոբիլանտե
Ռոբիլանտեն սահմանակից է Բովես, Ռոքավիոնե և Վեռնանտե համայնքներին։
Սև շուկա
Պատերազմներ
Շատ երկրներում սև շուկաները ծաղկում են պատերազմների ժամանակ։ Պետությունները, որոնք ընդգրկված են ընդհանուր պատերազմում կամ այլ լայնամասշտաբ պատերազմներում, հաճախ կարևորագույն ռեսուրսների օգտագործումը սահմանափակում են, որոնք անհրաժեշտ են պատերազմի արդյունքների համար, ինչպիսիք են՝ պարենը, վառելիքը, կաուչուկը, մետաղները և այլն։ Շատ դեպքերում սև շուկան է սկսում ռացիոնալ ապրանքների մատակարարումը`գերիշխող գներով։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ շատ երկրներում համատարած խրախուսվում էր սև շուկայում գործունեությունը։ Պատերազմի ժամանակ գոյություն ունեցող սև շուկայի մի աղբյուր էր մսամթերքը, ֆերմերները հայտարարում էին սննդի նախարարությանը, որ ավելի քիչ ընտանի կենդանիներ են ծննդաբերում, քան իրականում կար։
Ռոբիլանտե
Կոմունայի հովանավորներն են Սուրբ Դոնատուսը և Սուրբ Աննան։ Տոնը նշվում է հուլիսի երրորդ կիրակի օրը։
Սև շուկա
Պատերազմներ
Մյուսը՝ մատակարարումն էր ԱՄՆ-ից դեպի Բրիտանիա, որը նախատեսված էր միայն բրիտանական հողի վրա տեղակայված ԱՄՆ բանակի համար, բայց խորացավ տեղական բրիտանական սև շուկայում։
Ռոբիլանտե
Ժողովրդագրություն
'''Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Սև շուկա
Պատերազմներ
Օրինակ՝ 1945 թ. Փետրվարի 17-ին Մեծ Բրիտանիայի խորհրդարանում անդամները հայտարարեցին, որ «Արևելյան Անգլիայի ամբողջ հնդկահավի մսի արտադրությունը գնացել էր սև շուկա», և հետապնդումներով փորձում էին դադարեցնել «արտահոսքը »։ Ասում էին, որ այդպիսի սննդամթերքի պաշտոնական գները այնքան ցածր էին, որ արտադրողները հաճախ իրենց ապրանքները վաճառում էին սև շուկայում ավելի բարձր գներով։
Ռոբիլանտե
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Սև շուկա
Պատերազմներ
Վիետնամի պատերազմի ընթացքում, զինվորները պետք է ծախսեին ռազմական վճարման սերտեֆիկատները աղախնի ծառայության և սեռական ժամանցի համար՝ դրանով իսկ աջակցելով իրենց գործընկերներին ու նրանց ընտանիքներին։ Եթե ​​վիետնամցի քաղաքացին ցանկանար ինչ-որ բան ձեռք բերել, որը դժվար էր ճարել, նա կստանար այն կրկնակի գնով՝ զինվորներից մեկից, ով ամսական ռացիոնալ քարտ ուներ և օգտվում էր ռազմական խանութներից։
Լրացուցիչ գրականություն
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ Կատեգորիա:Մաքսանենգություն Կատեգորիա:Հանցագործություն
Պաիսի Խիլենդարցի
Պայսի Հիլենդարցին կարևոր նշանակություն է ունեցել բուլղար ժողովրդի մշակութային կյանքում։ Համարվում է ազգային վերածննդի հիմնադիրներից մեկը, ով կոչ էր անում ազատել Բուլղարիան օսմանյան լծից։
Կենսագրություն
Պաիսի Խիլենդարցու կենսագրական տեղեկությունները մեզ են հասել իր իսկ հեղինակային աշխատությունից, որը կոչվել է «Սլավոնաբուլղարական պատմություն»։ Ամենայն հավանականությամբ նա ծնվել է 1772 թվականին Բանսկոյում։ Նրա ծնողները սերում էին հենց այդ գյուղից։ Հայտնի է, որ Պայսին չի ստացել որևէ կրթություն և ընտրելով հոգևոր ուղին 1745 թվականին մեկնել է Հունաստան։ Այնտեղ նա դարձել է Խիլանդար վանքի վանականներից մեկը։
Եղել է Կոստանդնուպոլսի տիեզերական պատրիարքության աբեղա։ Իր կյանքի ողջ ընթացքում գրի է առել Բուլղարիայի պատմությունը և այն ավարտել է 1745 թվականին՝ Հունաստանում՝ Զողրաֆի վանքում։
Բուլղար ժողովրդի պատմությունը վավերագրորեն գրի առնելու համար նա եղել է նույնիսկ Գերմանիայում։ Ակտիվորեն մասնակցել է Բուլղարիայի հակաթուրքական ապստամբություններին։ Մահացել է 1773 թվականին։
Գրականություն
Կատեգորիա:Բուլղարացի արձակագիրներ Կատեգորիա:Բուլղարացի պատմաբաններ Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության գրողներ Կատեգորիա:Բուլղարացի գրողներ
Շամիրամ
Շամիրամ (Σεμίραμις, ܫܡܝܪܡ), Ասորեստանի թագուհի, Շամշիադադ V–ի (մ.թ.ա. 823-811 թթ.) կինը, ամուսնու մահից հետո մանկահասակ որդու՝ Ադադնիրարի III թագավորի խնամակալուհին էր (810-806 թթ.)։ Շամիրամի մասին առասպելներ ու ավանդություններ են հանդիպում նաև հին աշխարհի այլ ժողովուրդների մոտ։