ՀՀ_Վարչական_իրավունքի_սուբյեկտ
Ֆիզիկական անձինք՝որպես վարչական իրավունքի սուբյեկտներ
ՀՀ օրենսդրության մեջ «ֆիզիկական անձ» կատեգորիան ներառում է ՀՀ քաղաքացիներին այլ պետությունների քաղաքացիերին և քաղաքագիտություն ունեցող անձանց։ ՀՀ քաղաքացիների վարչաիրավական կարդավիճակը ներառում է նրա իրավունքների ու պարտականությունների, դրանց իրացման պետական երաշխիքների համալիրը։ Այն սահմանվում է ՀՀ սահմանադրությամբ, օրենքներով և իրավական ակտերով։ Քաղաքացու վարչաիրավականկարգավիճակը նրա ընդհանուր իրավական դրության բաղկացուցիչ մասն է։ ՀՀ քաղաքացիների վարչական բնույթի իրավունքներն ու պարտականությունները ածանցվում են սահմանադրական իրավունքներից ու պարտականություններից և իրենց կոնկրետ արտահայտություններն են գտնում վարչական իրավունքի աղբյուր հանդիսացող համապատասխան իրավական ակտերում։ ՀՀ քաղաքացիների վարչաիրավական կարգավիճակի կառուցվածքային տարրեր հանդիսացող հիմնական իրավունքների թվին են դասվում ազատության և անձնական անձեռնմխելիության, սեփականության, ազատ տեղաշարժվելու և այլ իրավունքեր։ ՀՀ քաղաքացիների վարչաիրավական կարգավիճակը կազմող իրավունքները հիմնարար նշանակություն ունեն պետական կառավարման համար, դրանք որոշում են քաղաքացիների և վարչական իրավունքի այլ սուբյեկտների միջև վարչաիրավական հարաբերությունների բնույթ։ Ժողովրդավարական պետությունը ոչ միայն ենթադրում է մարդու և քաղաքացու իրավունքների ճանաչումը, պաշտպանությունը այլ նրա պարտականությունների նախատեսումը։ Օժտված լինելով իրավունքներով ՝ ՀՀ քաղաքացիները պետք է կատարեն Սահմանադրությամբ և օրենքներով նախատեսված պարտականությունները։ Պետական կառավարման կազմակերպման համար էական նշանակություն ունեցող պարտականություններից են զինապարտությունը, հարկեր վճարելը։ ՀՀ քաղաքացուն որպես վարչական իրավունքի սուբյեկտ բնութագրող կարևոր հատկանիշներից է նրա վարչական իրավասուբյեկտությունը։ Քաղաքացիների վարչաիրավական կարգավիճակը կարող է տարբեր լինել։ Այն որոշվում է վարչական իրավասուբյեկտության ծավալով և բնույթով։ Որպեսզի ՀՀ քաղաքացին պետական կառավարման ոլորտում ունենա իրավունքներ ու պարտականություններ, նա պետք է օժտված լինի վարչական իրավունակությամբ։ ՀՀ քաղաքացուվարչական իրավունակությունը փատացի, պետության կողմից երաշխավորված հնարավորությունն է ունենալ վարչաիրավական բնույթի սուբյեկտիվ իրավունքներ ու իրավաբանական պարտականություններ։ Այն ծագում է ՀՀ քաղաքացու ծննդյան պահից և դադարում մահվամբ։ Վարչական իրավունակությունը վարչական գործունակության անհրաժեշտ պայման է։ ՀՀ քաղաքացու վարչական գործունակությունը պետական կառավարման ոլորտում իր անձնական գործողություններով սուբյեկտիվ իրավունքներ ձեռք բերելու և պարտականություններ ստանձնելու ու կատարելու ունակությունն է։ Այն ծագում է քաղաքացու 18 տարին լրանալուն պես։ Գործունակությունը դատական կարգով համապատասխան հիմքով լրիվ կամ մասնակիորեն կարող է սահմանափակվել։ ՀՀ բնակչության որոշակի մասն են կազմում այլ պետությունների քաղաքացիները և որևէ պետության քաղաքացիություն չունեցող անձինք։ ՀՀ-ում օտարերկրյա քաղաքացիների և ապաքաղաքացիների վարչաիրավական կարգավիճակին առնչվող հարաբերությունները կարգավորվում են Սահմանադրությամբ, ՀՀ միջազգային պայմանագրերով և այլ իրավական ակտերով։ ՀՀ-ում օտարերկրյա պետությունների քաղաքացիների և քաղաքացիություն չունեցող անձանց համար սահմանվում են կացության հետևյալ կարգավիճակները. 1.ժամանակավոր կացության կարգավիճակ. ՀՀ ոստիկանության կողմից 1 տարի ժամկետով տրվում է յուրաքանչյուր օտարերկրացու, եթե նա հիմնավորում է, որ գույություն ունեն ՀՀ տարածքում մեկ տարի և ավելի ժամկետով իր բնակվելը հիմնավորող հանգամանքներ՝ ուսումը, աշխատանքի թույլտվության առկայությունը, ՀՀ քաղաքացու, ՀՀ-ում օրինական կարգով բնակվող օտարերկրացու հետ ամուսնությունը, ՀՀ քաղաքացու կամ ՀՀ-ում մշտական կացության կարգավիճակ ունեցող օտարերկրացու մերձավոր ազգական լինելը, ձեռնարկատիրական գործունեությամբ զբաղվելը։ 2. մշտական կացության կարգավիճակ. ՀՀ ոստիկանության կողմից տրվում է օտարերկրացուն 5 տարի ժամկետով՝ յուրաքանչյուր անգամ նույն ժամկետով երկարաձգելու հնարավորությամբ, եթե նա ապացուցում է, որ ՀՀ-ում ունի մերձավոր ազգականներ և ապահովված է բնակարանով, գոյության միջոցներով և մինչև մշտական կացության կարգավիճակ ստանալու համար դիմում ներկայացնելն օրենքով սահմանված կարգով առնվազն երեք տարի բնակվել է ՀՀ-ում։ Մշտական կացության կարգավիճակ կարող է տրվել նաև ՀՀ-ում ձեռնարկատիրական գործունեություն իրականացնող օտարերկրացուն։ 3. հատուկ կացության կարգավիճակ տրվում է ՀՀ նախագահի կողմից ծագումով հայ օտարերկրացիներին տասը տարի ժամկետով։ Այն կարող է տրվել մեկից ավելի անգամ։ Ժամանակավոր, մշտական և հատուկ կացության կարգավիճակները հաստատող փաստաթղթերն են համապատասխանաբար ժամանակավոր կացության քարտը, մշտական կացության քարտը և հատուկ անձնագիրը։ Օտարերկրացուն կացության կարգավիճակ տալը կարող է մերժվել, եթե՝ 1.նա արտաքսվել է ՀՀ տարածքից կամ նախկինում զրկվել է կացության կարգավիճակից և այդ առիթով կայացված որոշման ուժի մեջ մտնելու պահից չի անցել երեք տարի, 2. նա դատապարտվել է ՀՀ-ում ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցագործություն կատարելու համար, և դատվածությունը սահմանված կարգով չի հանվել կամ մարվել, 3. գոյություն ունեն հավաստի սվյալներ, որ նա իրականացնում է այնպսիս գործողություն, մասնակցում, կազմակերպում կամ հանդիսանում է այնպիսի կազմակերպության անդամ, որի նպատակն է վնաս պատճառել ՀՀ պետական անվտանգությանը, տապալել սահամանադրական կարգը, թուլացնել պաշտպանունակությունը, իրականացնել ահաբեկչական գործունեություն, սահմանով ապօրինաբար տեղափոխել զենք կամ անօրինական սահմանահատումներ, 4. կացության կարգավիճակ հայցելիս նա ներկայացրել է իր մասին կեղծ տեղեկություններ կամ չի ներկայացրել անհրաժեշտ փաստատթղթե, կամ գոյություն ունենտվյալներ այն մասին, որ նրա ՀՀ-ում գտնվելը ունի այլ նպատակ քան հայտարարվածը, 5.Նա օրենքը խախտելու համար ենթարկվել է վարչական պատասխանատվության ու այդ մասին որոշման ընդունման պահից չի անցել մեկ տարի։ ՀՀ-ում օտարերկրացիներն օգտվում են ՀՀ քաղաքացիների համար սահմանված իրավունքներից։ Նրանք իրավունք ունեն ազատորեն տնօրինելու իրենց աշխատանքային ունակությունները, ընտրելու մասնագիտության և գործունեության տեսակ, զբաղվելու ՀՀ օրենսդրությամբ չարգելված տնտեսական գործունեությամբ՝ պահպանելով օրենսդրությամբ սահմանված սահմանափակումները։ Սակայն նրանց վարչական իրավասուբյեկտությունը փոքր – ինչ նեղ է, քան ՀՀ քաղաքացիներինը։ Օտարերկրացիներն ու ապաքաղաքացիները չեն կարող ընդունվել հանրային ծառայության, ինչպես նաև զբաղեցնել այնպիսի պաշտոններ, որոնք կապված են ՀՀ քաղաքացիության հետ։ Օտարերկրացիները պարտավոր են հարգել ՀՀ Սահմանադրությունը, օրենքները, իրավական այլ ակտերը, ազգային սովորույթներն ու ավանդույթները։ ՀՀ տարածքում օտարերկրացիները կրում են ՀՀ քաղաքացիներին հավասար վարչական պատասխանատվություն, բացառությամբ ՀՀ միջազգային պայմանագրերով նեխատեսված դեպքերի։ Նրանց համար երաշխավորվում են օրենքով նախատեսված իրավունքներն ու ազատությունները, ներառյալ իրավունքների պաշտպանության համար դատարան և պետական այլ մարմիններ դիմելու իրավունքը։