cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հայկական կերպարվեստ
Միջին դարեր
Միջին դարերում (4-րդ դարից 12-րդ դարեր) Հայաստանի կերպարվեստը ձևավորվել և առաջընթաց է ապրել քրիստոնեական դավանանքի գերիշխանության պայմաններում։ Արվեստի տարբեր բնագավառներում իրենց մարմնավորումն են գտել կրոնական թեմաներն ու սյուժեները։ 4-րդ դարից հայկական եկեղեցիները հարդարվել են որմնանկարներով, քանդակներով։ 5-րդ դարից հայտնի են որմնանկարի բեկորներ Երևանի Ս. Պողոս-Պետրոս եկեղեցուց և Քասախի բազիլիկից։ Հատվածաբար որմնանկարներ են հայտնաբերվել Լմբատավանքում (6-րդ դար), Թալինի Կաթողիկե եկեղեցում, Արուճի, Կոշի 7-րդ դարի եկեղեցիներում։ Նույն դարում էլ կազմավորվել են հայկական որմնանկարչության պատկերագրական և գեղարվեստական բնորոշ առանձնահատկությունները, մշակվել ինքնատիպ տեխնիկան (հղկված քարի վրա նրբաշերտ հիմնաներկով)։ Որմնանկարչության զարգացման հաջորդ փուլերին են պատկանում 10-րդ դարի՝ Աղթամարի Սուրբ Խաչ (921 թ.), Տաթևի վանքի Ս. Պողոս-Պետրոս (930 թ.) եկեղեցիների, Գնդեվանքի (930-ական թթ), XIII–XIV դարերում՝ Անիի Տիգրան Հոնենցի եկեղեցու, Բախտաղեկի եկեղեցու, Քոբայրի վանքի, Դադիվանքի, Ախթալայի, Հաղպատի վանքի որմնանկարները։
Ձեռագիր մատյաններ
Հայկական ձեռագրերի (մագաղաթե, թղթե, ավելի քան 25 000՝ աշխարհի տարբեր թանգարաններում ու մասնավոր հավաքածուներում, որից շուրջ 14 000-ը՝ Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում) զգալի մասը պատկերազարդ է, հիմնականում՝ Ավետարան, սակավ՝ Աստվածաշունչ, Տոնական, Ճաշոց և այլն։ Մեզ հասած հնագույն չորս թեմատիկ մանրանկար (6–7-րդ դարերում) կցված են «Էջմիածնի Ավետարան-ին (989, Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվ. Մատենադարան, ձեռ. N 2374) և գեղարվեստական արժանիքներով, ինքնուրույն պատկերային մտածողությամբ հիշեցնում են Լմբատի և Արուճի 6–7-րդ դարերում որմնանկարներն ու պատկերացում են տալիս վաղ քրիստոնեական պատկերարվեստի մասին։ Լրիվ պատկերազարդ մատյաններ պահպանվել են 9-րդ դարից։ Հնագույն և փայլուն նմուշը «Մլքե թագուհու Ավետարանն» է (862, Վենետիկի Մխիթարյանների մատենադարան, ձեռ N 1144/86), որը, ինչպես և «Կարսի Ավետարանը», «Տրապիզոնի Ավետարանը», «Մողնու Ավետարանը» մանրանկարազարդվել է Արծրունիների և Բագրատունիների թագավորությունների շրջանում, 9-ից 11-րդ դարերում։ Հայկական մանրանկարչությունը հարուստ է ոճերի և տեղական դպրոցների, մատյանների ձևավորման մեջ խորանների, գլխազարդերի, լուսանցազարդերի, սկզբնաթերթերի, տերունական պատկերների կիրառման ու կերպավորման, գույնի և ռիթմի զգացողության բազմազանությամբ։
Անիի, Գլաձորի և Վասպուրականի մանրանկարչության դպրոցներ
Անիի մանրանկարչության դպրոցը, ապա՝ Գլաձորի մանրանկարչության դպրոցը, որի ավանդույթները շարունակվել են Տաթևի մանրանկարչության դպրոցում մինչև 15-րդ դարի վերջը ծաղկվել են հայկական մանրանկարչության առաջընթացի նոր էջեր բացող ինքնատիպ, բարձրարվեստ մատյաններ՝ «Թարգմանչաց Ավետարանը», «Հաղպատի Ավետարանը», 1318 թվականի «Եսայի Նչեցու Աստվածաշունչը» և այլն, հանդես եկել շեշտված անհատականություններով վարպետներ՝ Գրիգոր, Մարգարե, Իգնատիոս, Թորոս Տարոնացի, Մատթեոս, Մոմիկ, Ավագ, Գրիգոր Տաթևացի՝ միմյանցից տարբեր թե՛ ոճով, թե՛ պատկերագրական ավանդներով՝ հակառակ 9-ից 11-րդ դարերում սկզբնավորված, 13-րդ դարի 70-ական թվականներից մինչև 17–րդ դարի վերջը գոյատևած Վասպուրականի մանրանկարչության դպրոցի գրչության և մանրանկարչության բազմաթիվ կենտրոններում ստեղծագործած ժամանակի երևելի վարպետներ Սիմեոն Արճիշեցու, Մելքիսեդեկի, Զաքարիա Աղթամարցու, Ծերուն Ծաղկողի, Ռստակեսի և ուրիշներ, որոնք հետևել են ավելի միասնական, «պահպանողական» գեղանկարչության ավանդույթների՝ համեմված տեղական-ազգ. պատկերացումներին բնորոշ «գեղանկարչական ֆոլկլորայնության» տարրերով, կենցաղային մոտիվներով։
Մանրանկարչության արվեստը ձեռքբերումներ է ունեցել նաև Ուտիքի, Արցախի, Նախիջևանի գրչատներում, Հայաստանից դուրս՝ գաղթավայրերում՝ Ղրիմում, Նոր Ջուղայում, Կոստանդնուպոլսում և այլուր, ձևավորելով իրենց դեմքն ունեցող Ղրիմի մանրանկարչության դպրոցը, Նոր Ջուղայի դպրոցը։ 17-ից 18-րդ դարերում հայկական մանրանկարչությունն աստիճանաբար իր տեղը զիջել է գրքի պատկերազարդման տպագրական արվեստին։
Տես նաև՝ Կիլիկյան Հայաստանի մանրանկարչություն, Գլաձորի մանրանկարչության դպրոց
Քանդակագործություն
Միջնադարյան Հայաստանի քանդակագործությունը հիմնականում հայտնի է ճարտարապետական հուշարձանների պատկերաքանդակներով, կոթողներով, հուշասյուներով, «թևավոր» խաչերով, խաչքարերով և վաղ միջնադարում առավելապես հարթապատկերային, գծա-գրաֆիկական է։ IV դ սկզբին տեղական քանդակագործական ավանդույթները ներհյուսվել են Հայաստանի վաղ քրիստոնեական քանդակարվեստին, առնչվելով շրջակա երկրների քանդակային մշակույթին, կազմավորել IV–VI դարերում պլաստիկ արվեստը՝ տեղական մի քանի դպրոցներով։ Կոթողներին և հուշարձաններին քանդակվել են Հին և Նոր կտակարաններից սյուժեներ, սրբերի, Հիսուսի, Աստվածամոր, Գրիգոր Լուսավորչի, Տրդատ Ա թագավորի և այլոց, նաև խորհրդանշական (օր., Գառնհովիտի գարնան զարթոնքը ավետող հուշակոթողը) պատկերներ։ IV դ սկզբին երևան են եկել երկումետրանոց «թևավոր» խաչ-կոթողները՝ տիպարով կրկնելով Գողգոթայի խաչը, հետագայում սկզբնավորելով խաչքարերը, որոնք հատկանշական են միայն Հայաստանի IX–XVIII դարերում արվեստին։ Միայն հայկական խաչքարին է հատուկ ուղղաձիգ սալի տարածական ծավալաձևը, կենտրոնական խաչի (սովորաբար շրջանակված կողային զարդաշերտերով) տակ քանդակված վարդակը կամ դեկորատիվ զարդը, ծավալի վերին մասում ելուստավոր ավարտը։ Վաղ խաչքարերը ձվաձև կամ պայտաձև էին, XI–XVIII դարերում՝ գերազանցապես ուղղանկյուն ուղղաձիգ։ Ննջեցյալի հիշատակին, ի նշանավորումն հաղթանակի և այլ, տարբեր նպատակներով դրվող պատվանդանավոր խաչքարերից բացի, նման խաչավոր հորինվածքներ են ստեղծվել IX–XVIII դարերում ճարտարապետական հուշարձանների որմերին։ Ճարտարապետության արտահայտչականության բաղադրիչներից են զարդաքանդակային հարդարանքը, կերպարային (դրանց թվում՝ կտիտորական) և սյուժետային քանդակները։ Վաղ նմուշները վերաբերում են V–VI դարերում (Դվին, Տեկոր, Երերույք, Պտղնավանք), VII դ՝ Զվարթնոց, Մրեն, X–XIV դարերում՝ Անիի հուշարձաններ, Աղթամար (ճարտ. և քանդ. Մանուել), Նորավանք (ճարտ. և քանդ. Մոմիկ), Սպիտակավոր, Հաղպատ, Սանահին, Հաղարծին, Սաղմոսավանք, Հովհաննավանք, Գանձասար, Տաթև, Եղվարդ, Դադիվանք, Հառիճ և այլն։ Հայաստանի զարգացած միջնադարի մշակույթի նոր առաջընթացը հավաստող նմուշ է Անիի պեղումներով գտնված (այժմ տեղն անհայտ է) Գագիկ Բագրատունու բոլորաքանդակը։ Դրանք միջնադարյան Հայաստանի տարբեր շրջաններում՝ Այրարատում, Տաշիրում, Սյունիքում, Շիրակում, Վասպուրականում ձևավորված տեղային քանդակագործական դպրոցների նշանավոր վարպետների ստեղծագործություններ են, որոնք առանձնանում են արտահայտչամիջոցների, սյուժեների, ոճերի բազմազանությամբ, կատարման տեխնիկայով, արվեստի համադրման տարբեր մոտեցումներով, հորինվածքային լուծումների յուրահատկություններով, պատկերագրությամբ, բարձրարվեստ ստեղծագործություններ, որոնցում նկատելի են շփումները Արլ-ի և Արմ-ի արվեստների հետ։ Ուշ միջնադարի քանդակարվեստն աչքի է ընկնում համակարգային ընդհանրությամբ, տեղային տարբերությունների համահարթեցման հակումով։ Ստեղծվել են հուշարձաններ՝ նշանավոր ճակատազարդերով (Թադեի և Ստեփանոս Նախավկա վանքերի XVII դ քանդակները)։ Գոյություն ունեցող համակառույցներին կից կանգնեցվել են հուշարձաններ, որոնք IX–XIV դարերում համեմատությամբ ունեցել են դեկորատիվ այլ լուծումներ։
Կիրառական արվեստ
Միջնադարյան Հայաստանում բարձր զարգացման է հասել դեկորատիվ-կիրառական արվեստը` գեղարվեստական ջուլհակությունն ու կարարվեստը, ոսկերչությունը, դրվագումը, խեցեգործությունը։ Առաջատար տեղ է գրավել գրքի ձևավորման արվեստը` պահպանվել են մեծ քանակությամբ գրքի կազմեր՝ պատրաստված տարբեր նյութերից կամ դրանց համադրությամբ (արծաթ, ոսկի, փղոսկր, ակնեղեն և այլն), տարբեր գեղարվեստական միջոցներով (դրվագում, փորագրություն, ընդելուզում և այլն)։ Հայկական արվեստի ընտիր նմուշ է «Էջմիածնի Ավետարանի» (989) թեմատիկ փորագրումներով փղոսկրե կազմը։ Գրակազմերի գեղարվեստական նախօրինակով ստեղծվել են տարբեր տիպի մասնատուփեր, պահարաններ (Աշոտ Երկաթի ակնազարդ երկաթե խաչի երկփեղկ պահարանը, 10-րդ դար, «Խոտակերաց Ս. Նշան» եռափեղկը, 1300, Ստեփանոս Նախավկայի մասնատուփը, 1302, Գեղարդի մասնատուփը, 1617, «Նոյյան տապանի տախտակի» պահարանը, 1698, բոլորը՝ Ալեք և Մարի Մանուկյան Գանձատուն, Էջմիածին, և այլն)։
Ոսկերչություն
Դեկորատիվ-կիրառական արվեստի շատ բնագավառների, մասնավորապես փայտի փորագրությանը, բնորոշ են մշակման կատարելությունը, հորինվածքի մտածվածությունը (Մշո Ս.Առաքելոց վանքի գլխ. եկեղեցու փորագրազարդ դուռը, 1134, ՀՊՊԹ, Երևան, և այլն)։
Ջուլհակություն և կարարվեստ
Միջնադարյան Հայաստանում բարձր զարգացման է հասել գեղարվեստական ջուլհակությունը և կարարվեստը։ Արդեն 9-ից 13-րդ դարերում միջազգային շուկայում Հայաստանը հանդես է եկել որպես բրդե, կերպասի և ոսկեթել արտադրանքի մատակարար, որը շարունակվել է 17-ից 18-րդ դարերում։ Չթի տարածման ժամանակաշրջանում հայերը Ֆրանսիայում հիմնադրել են (1677) կայուն ներկման դաջազարդ գործվածքի՝ Եվրոպայում առաջին ֆաբրիկան։ Հայկական ջուլհակության և ասեղնագործության կատարյալ նմուշներ են 17-ից 18-րդ դարերում եկեղեցական վարագույրները, արծվագորգերը, տարբեր տիպի ծածկոցները։ Ասեղնագործությունը հասել է գեղանկարչական պատկերման մակարդակի։
Գեղարվեստական ջուլհակության հնագույն տեսակներից է կարպետ-գորգագործությունը։ Միջազգային շուկայում հայկական գորգը մեծ համարում ուներ։ Պահպանված օրինակներից է հայատառ և թվագրված խորանագորգը՝ ստեղծված 1602 թվականին, Ուտիքի Բանանց գյուղում։ Հայկական գորգերի հնագույն տեսակներից է վիշապագորգը։ Վիշապի թեման հատկապես մշակվել է կապերտների զարդահորինվածքներում։ Գորգագործության մեջ կիրառվել են բնական ներկեր, մասնավորապես՝ որդան կարմիրը, տորոնը, լաջվարդը և այլն։ Առաջնակարգ արվեստներից էր խեցեգործությունը, որի պահպանված վառ օրինակներից են կարմրափայլ կարասները (Անի, Դվին)։ 17-ից 18-րդ դարերում Կուտինայի հայկական բրուտագործությունը (հախճասալ, սպասք) ձեռք է բերել միջազգային նշանակություն։ Միջնադարյան Հայաստանի դեկորատիվ-կիրառական արվեստն էական ներդրում է համաշխարհային մշակույթի զարգացման մեջ, մասնավորապես՝ կենցաղի գեղաձևավորման ասպարեզում, թե՛ պաշտամունքային-պալատական, թե՛ ժողովրդական։ 17-ից 18-րդ դարերում հայկական կերպարվեստն անցում է կատարել միջնադարյան պայմանական ձևերից դեպի նոր, ռեալիստական ձևեր և արտահայտչամիջոցներ։
Դիմանկար
Մանրանկարչությանը և որմնանկարչությանը զուգընթաց զարգացել են կերպարվեստի նոր տեսակներ ու ժանրեր՝ հաստոցային գեղանկարչություն, դիմանկարչություն, կենցաղային թեմաներով պատկերներ, բնանկար։ Ազգային կերպարվեստը գլխավորապես զարգացել է գաղթավայրերում։ XVII դ. կեսին Նոր Ջուղայում են ստեղծագործել նկարիչներ Մինասը, Հովհաննես Մրքուզը, նորջուղայեցի էր նաև Բոգդան Սալթանովը։ Երուսաղեմի Ս. Հակոբյանց եկեղեցում են գտնվում Հովհաննես Տիրացուի նկարները, Կահիրեի ղպտիական եկեղեցիներում՝ Հովհաննես (Հաննա էլ Արմանի) նկարչի (XVIII դ) սրբապատկերները։ Հայկական կերպարվեստի զարգացմանը մեծապես նպաստել են Մանասե տոհմի (Կ. Պոլիս) և Հովնաթանյան ընտանիքի նկարիչները։ XIX դ սկզբին Արլ. Հայաստանի միացումը Ռուսաստանին պայմաններ է ստեղծել ազգային նոր կերպարվեստի զարգացման համար, որի կենտրոններից է դարձել Թիֆլիսը։ Պետերբուրգի գեղարվեստական ակադեմիայում սովորել են հայ նկարիչներ։ Նոր ժամանակի հայկական կերպարվեստի հիմնադիրներից Հակոբ Հովնաթանյանը (1806–1881) ստեղծել է իր ժամանակակիցների (Նատալյա Թեումյանի, Ներսես Աշտարակեցու և ուրիշներ) բարձրարվեստ դիմանկարներ, որոնք աչքի են ընկնում հոգեբանական խոր արտահայտչականությամբ։ Ստեփանոս Ներսիսյանը (1815–1884), բացի հայ կերպարվեստի կենցաղային ժանրի առաջին նմուշից («Խնջույք Քուռ գետի ափին») վրձնել է ինչպես իր ժամանակակիցների, այնպես էլ Մեսրոպ Մաշտոցի և Սահակ Պարթևի դիմանկարները, որոշակիորեն հայկական կերպարվեստ ներմուծելով ռոմանտիզմը։
19-րդ դարի վերջ
Ռոմանտիզմի ամենակարկառուն ներկայացուցիչը մեծ ծովանկարիչ Հովհաննես Այվազովսկին էր (1817–1900)։ Նա առաջինն է անդրադարձել հայկական բնաշխարհի պատկերմանը (Արարատը, Սևանա լիճը ներկայացնող բնանկարներ, դրանց թվում՝ «Նոյը իջնում է Արարատից» և այլն), ստեղծել հայոց պատմությանը նվիրված կտավներ («Հայ ժողովրդի մկրտությունը», «Երդում»։ Վարդան զորավար»), բուռն ցասումով անդրադարձել 1890-ական թթ. Թուրքիայում հայերի ջարդերին («Հայերի ջարդը Տրապիզոնում 1895 թվին», «Թուրքական նավերը Մարմարա ծովն են թափում հայերին»)։ Ազգային ռեալիստական բնանկարչության հիմնադիրը Գևորգ Բաշինջաղյանն է (1857–1925), առաջին հայ նկարիչը, որ բնականից է վրձնել Հայաստանի, ինչպես և Անդրկովկասի բնաշխարհը՝ քնարական և էպիկական մեկնաբանումներով։ Ս. Ներսիսյանից հետո Հարություն Շամշինյանն է (1856–1914) դիմել թեմատիկ ստեղծագործությանը։ Թեմատիկ պատկերի կուլտուրան միջազգային մակարդակի է բարձրացրել Վարդգես Սուրենյանցը (1860–1921), ստեղծել հայ ժողովրդի ներկային, պատմությանը, դիցաբանությանը նվիրված գործեր («Ոտնահարված սրբություն», «Լքյալը», «Շամիրամն Արա Գեղեցիկի դիակի մոտ», «Զաբել թագուհու վերադարձը գահին» և այլն), բնանկարներ («Հռիփսիմեի վանքը Էջմիածնի մոտ»), գրքի պատկերազարդումներ, բեմանկարներ, 1915-ի Մեծ եղեռնից փրկվածների նկարաշար։ Բազմաժանրությանը զուգընթաց Վ. Սուրենյանցը շփվել է գեղանկարչության եվրոպական նոր հոսանքների հետ, իր արվեստում օգտագործել մոդեռն ոճի որոշ հնարներ՝ չկորցնելով ազգային դեմքը։ XIX դ – XX դ սկզբի կերպարվեստում իրենց տեղն ունեն ծովանկարիչ Մանուկ Մահտեսյանը (1857–1908), Խաչատուր Տեր-Մինասյանը (1870–1906), Մանուկ Ալաջալովը (1862–1934), Դավիթ Օքրոյանցը (1874–1943), Գրիգոր Գաբրիելյանը (1862–1898)։ 19-րդ դարի արևմտահայության մշակութային կենտրոնը Կ. Պոլիսն էր, որտեղ Մանասեներից բացի գործել են Ումեդ (Հովհաննես) Պեյզատը (1809–1874), ծովանկարիչ Մկրտիչ Ճիվանյանը (1848– 1906), Ժորժ (Հակոբ) Տամադյանը (1839–1920), Սիմոն Հակոբյանը (1857– 1921), Ասլան դ՚Աբրոն (1848–1928)։ 1916 թվականին Թիֆլիսում ստեղծվել է Հայ արվեստագետների միություն, որի անդամները սկզբնավորել ու խոր հետք են թողել թե՛ Խորհրդային Հայաստանի և թե՛ սփյուռքի կերպարվեսл
20-րդ դարի սկիզբ
XIX դ վերջին, XX դ. սկզբին հայկական արվեստը հարստացրել են դիմանկարիչներ Ստեփան Աղաջանյանը (1863–1940), Ենոք Նազարյանը (1868–1928), Հմայակ Արծաթպանյանը (1878–1919), բնանկարիչ Փանոս Թերլեմեզյանը (1865–1941), նաև կենցաղագիր Հմայակ Հակոբյանը (1871–1939), Անիի ճարտարապետական հուշարձանները վրձնած Արշակ Ֆեթվաճյանը (1866–1947)։ Հայ նշանավոր նկարիչները ստեղծագործել են նաև Ֆրանսիայում՝ նատյուրմորտիստ Զաքար Զաքարյան (1849–1923), ծովանկարիչներ՝ Արսեն Շապանյան (1864–1949), Վարդան Մախոխյան (1869–1937) և ուրիշներ։ Ռեալիզմին զուգընթաց իմպրեսիոնիզմի և հաջորդող ուղղությունների գեղարվեստական մտածողությունն ու արտահայտչամիջոցները դրսևորվել են հայ գեղանկարչության խոշորագույն դեմքերից մեկի՝ Եղիշե Թադևոսյանի (1870–1936) արվեստում։ Իմպրեսիոնիզմին մոտ էին Կարապետ (Շարլ) Ադամյանը (1872–1947), Վահրամ Գայֆեճյանը (1879–1960), Հովհաննես Ալխազյանը (1881–1958), Սարգիս Խաչատուրյանը (1886–1947), սիմվոլիզմին՝ Հովսեփ Փուշմանը (1877–1966), Գեորգի Յակուլովը (1884–1928)։ XX դ սկզբի գեղարվեստական նորագույն ուղղությունների խաչմերուկում իր բոլորովին նոր՝ «Հեքիաթներ և երազներ» նկարաշարով համաշխարհային արվեստ է մուտք գործել Մարտիրոս Սարյանը (1880–1972)։
Քանդակագործությունը
Հայ նոր քանդակագործությունը երևան է եկել հանձին Կ. Պոլսում ստեղծագործած առաջին հայ քանդակագործ Երվանդ Ոսկանի (1855– 1914)։ XX դ. սկզբի հայ հուշարձանային քանդակագործությունն սկզբնավորել է Անդրեաս Տեր-Մարուքյանը (1871– 1919), կերտել Ռ. Պատկանյանի, Մ. Նալբանդյանի հուշարձանները, Ղ. Ալիշանի, Պ. Ադամյանի, Խրիմյան Հայրիկի կիսանդրիները և իր գլուխգործոցը՝ Խաչատուր Աբովյանի արձանը, ազգ-հայրենասիրական թեմաներով բարձրաքանդակներ։ Հիմնականում կենցաղային ժանրի քանդակներ է ստեղծել Միքայել Միքայելյանը (1879–1943)։ 1910-ական թթ. է ձևավորվել ապագա ականավոր քանդակագործներ, Շվեյցարիայում՝ Մորիս Սարկիսովի (1882– 1947), ԱՄՆ-ում՝ Հայկ Բադիկյանի (1876–1950), Հակոբ Փափազյանի (1878–1957), Նշան Թուրի (1888–1967), Ռուսաստանում՝ Սերգեյ Մերկուրովի (1881–1952), Հակոբ Գյուրջյանի (1881–1948), Գրիգոր Քեպինովի (1886–1966) արվեստը։
Գրաֆիկա
XIX դ., XX դ. սկզբի հայկական գրաֆիկան սկզբնավորվել է Աղաթոն Հովնաթանյանի (1816–93) և Հովհաննես Քաթանյանի (1824–94) փորագրանկարներով, Հ. Շամշինյանի օֆորտներով, մատիտանկարներով, գրչանկարներով (1904-ին ռուսերեն հրատարակվել է նրա գծագրության և հեռանկարի՝ Անդրկովկասում առաջին դասագիրքը), Վ. Սուրենյանցի գրաֆիկական գործերով։ Հայկական գրաֆիկան օֆորտի բնագավառում տվել է XX դ. խոշոր վարպետներ հանձին Էդգար Շահինի (1874–1947) և Տիգրան Պոլատի (1874–1950), որոնք ստեղծագործել են Փարիզում։ Ջրաներկի վարպետներ էին Տիգրան Եսայանը (1874–1921) և Ա. Ֆեթվաճյանը, գրքի ձևավորող Մելքոն Քեպապճյանը (1880–1949)։ Այդ բնագավառում ուրույն տեղ ունեն մեծատաղանդ ինքնուս նկարիչ Վանո Խոջաբեկյանի (1875–1922)՝ Թիֆլիսի կյանքն ու կենցաղը վերարտադրող մատիտանկարները, Գրիգոր Շարբաբչյանի (1884 – 1942) գործերը (դրանց թվում՝ բեմանկարներ)։ Զարգացում է ապրել նաև երգիծանկարչությունը հայկական օրաթերթերում, երգիծահանդեսներում։ Առաջին ծաղրանկարիչներից էին Դավիթ Օքրոյանցը, Գարեգին Երիցյանը (1879–1966)։
Խորհրդային առաջին տարիներ
Խորհրդային ժամանակաշրջանի կերպարվեստը, ինչպես և մշակույթի մյուս բնագավառները ենթարկվել են իշխող գաղափարախոսությանը, դրվել կոմկուսի և պետության խիստ հսկողության ներքո։ Հայկական կերպարվեստի նոր՝ խորհրդային դպրոցի կազմավորումը հիմնականում ընթացել է ամբողջ երկրի գաղափարա-գեղարվեստական խնդիրների լուծման ոլորտում։ Խորհրդահայ արվեստի դպրոցի կազմավորման հարցում որոշակի դեր է խաղացել մինչև հեղափոխությունը հայրենիքից դուրս ստեղծագործած վարպետների՝ Մարտիրոս Սարյանի, Ստեփան Աղաջանյանի, Գ. Գյուրջյանի, Հակոբ Կոջոյանի, Փանոս Թերլեմեզյանի, Արա Սարգսյանի, Ս. Ստեփանյանի, Այծեմնիկ Ուրարտուի Հայաստանում հիմնավորվելը։ Արվեստի զարգացման հիմքն են հանդիսացել Երևանում 1921 թվականին գեղարվեստական ուսումնարանի (1938 թվականից՝ Փանոս Թերլեմեզյանի անվան), պետական թանգարանի (1947 թվականից՝ պետական պատկերասրահ, 1992-ից՝ Հայաստանի ազգային պատկերասրահ), 1923 թվականին՝ Հայաստանի կերպարվեստից աշխատողների ընկերության (առաջին ցուցահանդեսներով) հիմնադրումը։ 1920–1930-ական թթ գեղանկարչության հիմնական ժանրերը եղել են ավանդական բնանկարը, դիմանկարը, նատյուրմորտը։ Կերպարվեստի նոր դպրոցի կազմավորման գործում բացառիկ դեր է ունեցել Մարտիրոս Սարյանը, իր բնանկարներով, դիմանկարներով մարմնավորել հայրենիքի հզոր ու գունեղ կերպարը, որ մարդկանց գիտակցության մեջ նույնացել է իրական Հայաստանին, դառնալով նրա յուրօրինակ խորհրդանիշը (1923-ի «Հայաստան» պաննոն՝ Սունդուկյանի անվան թատրոնի վարագույրը)։ Հակոբ Կոջոյանի երփնագրի ու գրաֆիկայի փոխներթափանցումներով ստեղծված թեմատիկ կոմպոզիցիաները («Փողոց Թավրիզում», «Ճաշարան Թավրիզում», 1922), բնանկարները («Կոտայքի լեռները», 1925), 1934-ին Եղիշե Թադևոսյանի ցուցադրած էտյուդները, ապա և դիմանկարների շարքը (հատկապես՝ «Կոմիտաս», 1935) հայ նկարիչներին գեղարվեստական նոր մոտեցումների են մղել։ Ս. Առաքելյանի քնարական գործերը («Աշուն։ Երևանի մի անկյուն», 1926), արդի թեմաներով հորինվածքների առաջին փորձերը («Կուլտուրան լեռներին», 1936), Ստեփան Աղաջանյանի դիմանկարները («Վասիլը», 1926), «արդյունաբերական» բնանկարը սկզբնավորող Գ. Գյուրջյանի («Շիրակի ջրանցքի ամբարտակի կառուցումը», 1926), Փանոս Թերլեմեզյանի («Ղափան։ Պղնձաձուլման գործարան», 1929), Վ. Գայֆեճյանի («Փողոցը գիշերով», 1929) և ուրիշների գործերը հայկական գեղանկարչությունը հարստացրել են կերպարային-ոճական նոր ըմբռնումներով, ժանրային բազմազանությամբ, իրականության բազմակերպ արտացոլման խորությամբ։ Զուգընթաց էին՝ քանդակագործությունը (մոնումենտալ, դեկորատիվ-զարդաքանդակային, հոգեբանական կերտվածքի հարստությամբ դիմաքանդակ, հեղինակներ՝ Արա Սարգսյան, Ս. Ստեփանյան, Սերգեյ Մերկուրով՝ Ստեփան Շահումյանի արձանը Երևանում), գրաֆիկան (հաստոցային գծանկարչություն, գրքի ձևավորում՝ «Հայկական մունետիկ», 1921, Եղիշե Չարենցի «Գիրք ճանապարհի», 1933, երկուսն էլ՝ նկարիչ Հակոբ Կոջոյան, Կ. Տիրատուրյանի և ուրիշների նկարազարդումները, հաստոցային գործերը), բեմանկարչությունը (Գ. Յակուլովի, Մ. Արուտչյանի, Մարտիրոս Սարյանի, Ստեփան Թարյանի, Ա. Սարգսյանի, Երվանդ Քոչարի, Ս. Ա. Արուտչյանի, Ա. Չիլինգարյանի, Մ. Սվախչյանի, Վ. Շերիշևի, Ռ. Նալբանդյանի, Մ. Սաղյանի և ուրիշների ձևավորումները հանրապետության, ինչպես և Թիֆլիսի, Բաքվի տարբեր թատրոններում)։
1930-ական թվականներ
1932 թվականին լուծարելով ստեղծագործական խմբավորումները՝ հիմնվել է նկարիչների միությունը։ 1938 թվականին կազմակերպվել են «Սասունցի Դավիթ» էպոսի 1000-ամյակին նվիրված ցուցահանդես և հոբելյանական հրատարակություններ՝ Հակոբ Կոջոյանի, Գ. Գյուրջյանի, Կ. Սիմոնյանի, Ս. Առաքելյանի, Մհեր Աբեղյանի, Սեդրակ Ռաշմաճյանի, Աշոտ Մամաջանյանի, Երվանդ Քոչարի գեղանկարչական ու գրաֆիկական գործերով, 1939 թվականին՝ Մոսկվայում կայացած հայկական տասնօրյակի հետահայաց ցուցահանդեսը հայ ողջ մշակույթի բազմադարյան ընդգրկումով։ 1930-ական թվականներին արվեստի հիմնական ուղղվածությանը զուգընթաց տեղ է գտել պատմողականությունը, ստեղծվել են հայ գրականության կերպարներով ներշնչված սյուիտներ (քանդակագործ Այծեմնիկ Ուրարտու), ազատ գծանկարով բնապատկերներ (Մհեր Աբեղյան, Ա. Ղարիբյան և ուրիշներ)։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներ
ԽՍՀՄ հայրենական պատերազմի տարիներին մեծ տեղ է տրվել արվեստի քարոզչական բնույթին (Միքայել Արուտչյան, Ա. Չիլինգարյան և ուրիշներ), պատերազմական անցքերի արտացոլմանը (Դ. Նալբանդյան)։ Այդ շրջանում են ասպարեզ իջել նկարիչներ Հովհաննես Զարդարյանը, Էդուարդ Իսաբեկյանը, քանդակագործներ Ն. Նիկողոսյանը, Ղուկաս Չուբարյանը և ուրիշներ։ Պատերազմին տարբեր մոտեցումներով անդրադարձել են նաև հետագայում (Ս. Սաֆարյան և ուրիշներ)։ Հետպատերազմյան տարիներին ուժգին դրսևորվել է խաղաղության բերկրանքի արտացոլումը (Մ. Սարյանի, Գ. Գյուրջյանի, Խ. Եսայանի, Արա Բեքարյանի, Հ. Սիրավյանի, Մ. և Երանուհի Ասլամազյան քույրերի, Մհեր Աբեղյանի, Լավինիա Բաժբեուկ-Մելիքյանի, Ն. Գյուլիքևխյանի, Ք. Վարդանյանի, Հ. Շարամբեյանի, Ա. և Դ. Նալբանդյանների, Ե. Սավայանի, Հ. Ավետիսյանի բնանկարները, նատյուրմորտները, դիմանկարները, կոմպոզիցիաները)։
Հետպատերազմյան տարիներ
1945 թվականին հիմնադրվել է Երևանի գեղարվեստի ինստիտուտը (1952–1994-ին՝ գեղարվեստաթատերական ինստիտուտ)։ 1940-ական թթ վերջին արվեստի վարպետների շարք են մտել հայրենադարձ նկարիչներ Հ. և Ա. Կալենցները, Պ. Կոնտուրաջյանը, Բ. Վարդանյանը, քանդակագործ Գ. Ահարոնյանը և ուրիշներ։ Հ. Կալենցի նուրբ գունաներդաշնակմամբ գործերը մեծապես ազդել են հայկական գեղանկարչական նոր լեզվի կազմավորման վրա։
1950-1970-ական թվականներ
1950–70-ական թթ. հայկական գեղանկարչությունը հիմնականում ընթացել է ավանդական ժանրերի միաձուլման, եղելության հուզական իմաստը բնության երևույթի միջոցով բացահայտելու ուղիով (Հովհաննես Զարդարյանի «Գարուն», Մհեր Աբեղյանի «Ամառ», Մ. Հարությունյանի «Քամի» և այլն)։ 1950-ական թթ վերջին ստեղծվել են Հայաստանում խորհրդային կարգերի հաստատմանը նվիրված (նկարիչներ՝ Արա Բեքարյան, Վահան Խորենյան, Հ. Ավետիսյան), դարասկզբի ողբերգական անցքերը վերհանող (Սարգիս Մուրադյանի «Վերջին գիշերը։ Կոմիտաս», Գրիգոր Խանջյանի՝ Պ. Սևակի «Անլռելի Զանգակատուն» պոեմի պատկերազարդումը և այլն) պատմական ժանրի գործեր, իսկ ժամանակակից թեմաները դիտվել են որպես պատմական նշանակություն ունեցող երևույթներ (Անատոլի Պապյան, Ս. Մուրադյան, Քնարիկ Վարդանյան, Նիկողայոս Քոթանջյան և ուրիշներ)։ Երիտասարդ քանդակագործ վարպետների նոր սերունդն ընդարձակել է ժանրերի և թեմաների շրջանակը (Ղուկաս Չուբարյանի՝ Ալավերդու պղնձաձուլարանի բանվորների դիմաքանդակները, Մեսրոպ Մաշտոցի հուշարձանը, Արա Հարությունյանի «Սայաթ-Նովա», «Մայր Հայաստան» հուշարձանները, Սարգիս Բաղդասարյանի դիմաքանդակներն ու արձանները, դրանց թվում՝ «Մենք ենք, մեր սարերը» կամ «Ղարաբաղցիներ», 1967, Ստեփանակերտում, Արտո Չաքմաքչյանի դիմաքանդակները, Խաչատուր Իսկանդարյանի մանրաքանդակները)։ 1959 թվականին ցուցադրվել են 1948 թվականին Փարիզում մահացած Հակոբ Գյուրջյանի՝ հանրապետությանը նվիրաբերված քանդակները, ինչը խթանել է քանդակագործական նոր արտահայտչամիջոցների որոնումը, դեկորատիվ ռելիեֆի զարգացումը։ Արա Հարությունյանի՝ Սունդուկյանի անվան թատրոնի, Էրեբունի թանգարանի, Սարդարապատի հերոսամարտի հուշահամալիրի քանդակազարդումները, Ե. Քոչարի «Սասունցի Դավիթ»-ը, 1959, Արտաշես Հովսեփյանի «Ալեքսանդր Թամանյան»-ը, 1974, Նիկողայոս Նիկողոսյանի «Միքայել Նալբանդյան»-ը, 1966, Ռաֆիկ Խաչատրյանի «Մայր Հայրենիք»-ը, 1975, Արա Շիրազի «Ալեքսանդր Մյասնիկյան»-ը, 1981, հայկական քանդակագործության նվաճումներից են։
Սվետլի (գյուղ, Տոմսկի քաղաքային օկրուգ)
Սվետլի (Светлый), գյուղ Ռուսաստանի Տոմսկի մարզի Տոմսկի քաղաքային օկրուգի կազմում։
Բնակչությունը 2012 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 7447 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1979 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Տոմսկի մարզի Տոմսկի քաղաքային օկրուգի բնակավայրեր
Թյուրա Քլեն
Թյուրա (Թիրա) Քլեն, շվեդ նկարչուհի, գրող և նկարազարդող։ Նրա աշխատանքը շատ առումներով մոտ է սիմվոլիզմին և Արտ Նուվոյին։ Թյուրա Քլենը շատ է ճանապարհորդել, ունեցել է միջազգային լայն կապեր և ակտիվորեն պաշտպանել է կանանց իրավունքները։
Կենսագրություն եւ ստեղծագործություն
Թյուրա Քլենը ծնվել է Ստոկհոլմում 1874 թվականին։ Նա եղել է շվեդ դիվանագետ Ռիկարդ Քլենի և նրա կնոջ՝ Ամալիայի երեք երեխաներից փոքրը։ Ընտանիքը շատ ճանապարհորդություններ է կատարել, ինչը Թյուրին առաջացրել է հետաքրքրություն տարբեր մշակույթների և լեզվի ուսուցման նկատմամբ։ Աղջիկը սկսել է նկարել վաղ տարիքում, նրա առաջին ուսուցիչները մայրն ու հայրական տատիկն էին:
15 տարեկան հասակում Թյուրան մեկնել է Գերմանիայում՝ նախ Դրեզդեն, ապա Կարլսրուե և Մյունխեն արվեստ սովորելու նպատակով։ Դրանից հետո, շարունակել է իր ուսումը Ֆրանսիայում, Փարիզում այցելել է Կոլարոսի, Ժյուլիանի, Դելեկլյուզի և Վիտտիի ակադեմիաները։ Նա մոտ էր ֆին-դե-սիլկի դարաշրջանի փարիզյան մթնոլորտին. Բացի այդ, այս ժամանակահատվածում հետաքրքրվել է թեոսոֆիայով։ Թյուրան նկարազարդումներ է ստեղծել Շառլ Բոդլերի, Էդգար Պոյի, Մորիս Մետերլինկի և այլ բանաստեղծների ստեղծագործությունների համար՝որոնք տոգորված են սիմվոլիզմի ոգով:
1907 թվականին Թյուրան որոշել է գնել հողակտոր Ստոկհոլմի մերձակայքում և կառուցել իր սեփական տունը։ Նրա ընտրությունը կանգ է առել Լիդինգում, որտեղ 1908 թվականին կառուցել է մեծ վիլլա՝ արհեստանոցով աշխատանքի համար։ 1910 թվականին Ստոկհոլմում ստեղծվել է կին նկարիչների ասոցիացիան (Föreningen Svenska konstnärinnor Föreningen Svenska konstnärinnor ), և նա եղել է դրա հիմնադիրներից մեկը։ 1911 թվականին նա իր ընկերուհու՝ Էլեն ֆոն Պլատենի հետ մեկնել է Շրի Լանկա, որտեղ անցկացրել է երեք ամիս՝ իր օրագրում գրի առնելով տպավորությունները Նույն թվականին նա հրատարակել է գիրք իր ճանապարհորդությունների մասին՝ «Strövtåg i Orienten»:
1916-1917 թվականներին Թյուրա Քլենը ճանապարհորդում է Միացյալ Նահանգներ և Արևմտյան Հնդկաստան։ 1919 թվականին մեկնել է Ճավա և Բալի, որտեղ մնացել է երկու տարի։ Նա շատ է նկարել՝ նկարելով տեղական սովորույթներն ու արարողությունները։ Դրանից հետո այդ աշխատանքները ցուցադրվել են Լոնդոնի Վիկտորիայի և Ալբերտի թանգարանում, ինչպես նաև Ստոկհոլմի Լիլեբալենսի պատկերասրահում։ Ճանապարհորդության ընթացքում հավաքված նյութերը բավական են եղել հինգ գիրք և մի շարք հոդվածներ գրելու համար։ 1925 թվականին այցելել է Եգիպտոս և Հունաստան։ 1938 թվականին Թյուրա Քլենը պարգևատրվել է Յոհան Օգուստ Ուոլբերգի արծաթե մեդալով՝ աշխարհագրության և մարդաբանության մեջ ունեցած նշանակալի ավանդի համար:
Թյուրա Քլենը շարունակել է ճանապարհորդել, գրել ու նկարել իր կյանքի մնացած մասը։ Երբեք չի ամուսնացել և երեխաներ չի ունեցել։ Նկարչուհին մահացել է Լիդինգյոյում 1951 թվականին:
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շվեդ կին արվեստագետներ Կատեգորիա:Շվեդ պատկերազարդողներ Կատեգորիա:Շվեդ արվեստագետներ Կատեգորիա:Սիմվոլիստ նկարիչներ Կատեգորիա:Շվեդ նկարչուհիներ Կատեգորիա:Կանանց իրավունքների իրավապաշտպաններ Կատեգորիա:Շվեդ գրողներ
Անդրե Ռիու
Անդրե Լեոն Մարիե Նիկոլաս Ռիու, հոլանդացի ջութակահար և դիրիժոր՝ հայտնի իր ստեղծած վալս նվագող Յոհան Սթրաուս նվագախմբով։ Միասին նրանք դասական և վալսային երաժշտությունը հասցրել են աշխարհահռչակ համերգային հյուրախաղերի, ինչպես գլոբալ փոփ և ռոք ամենամեծ համերգների հյուրախաղերը ։ Իր աշխատանքի համար Ռիուն պարգևատրվել է այնպիսի մրցանակներով, ինչպիսիք են «the Order of the Netherlands Lion»֊ը Նիդերլանդների կողմից, «the Knight of the Ordre des Arts et des Lettres»-ը Ֆրանսիայի կողմից և «the Honorary Medal»֊ը իր հարազատ Լիմբուրգ գավառի կողմից։
Ռիուն սկսել է սովորել ջութակ նվագել հինգ տարեկանում։ Նա ստեղծել է Մասթրիչթ Սասլոն նվագախումբը 1978 թվականին, ապա ստեղծել է Յոհան Սթրաուս նվագախումբը 1988 թվականին։
Վաղ կյանքը
Ռիու անունը ունի ֆրանսիական ծագում։ Ռիուի հայրը, որ ուներ նույն անունը, Մասթիչթ սիմֆոնիկ նվագախմբի դիրիժորն էր։ Անդրեն ջութակ նվագել է սովորում հինգ տարեկանից։ Շատ վաղ տարիքից նա գերել էր նվագախմբին։ Նա սովորել է ջութակ նվագել Լիջի Արքայական կոնսերվատորիայում և Մասթիչթ կոնսերվատորիայում՝ սովորելով Ջուդա և Հերման Քրեբերների մոտ։ 1974֊ից 1977 թվականներին հաճախել է Բրյուսելի երաժշտական ակադեմիա, սովորելով Անդրե Գերլերի հետ, վերջապես ստանալով Բրյուսելի արքայական կոնսերվատորիայի «Premier Prix»֊ի աստիճան ։
Կարիերա
Համալսարանում նա կատարել է Ֆրանց Լեհարի Ոսկե և Արծաթե վալսերը։ Քաջալերված հանդիսատեսի արձագանքով, նա որոշեց հետևել վալսի ձևին, Ռիուն ձևավորեց Մասթիչթ Սալոն նվագախումբը և ծառայեց այնտեղ որպես ջութակահար Լիմբուրգի սիմֆոնիկ նվագախմբի հետ։ 1987 թվականին նա ստեղծեց Յոհան Սթրաուս նվագախումբը և հիմնեց իր սեփական ընկերությունը։ Սկսած այդ ժամանակից նրա մելոդրամատիկական բեմային կատարումները և ռոք համերգները ասոցացվում են վալս երաժշտական կատեգորիայի վերածննդի հետ։ Անդրե Ռիուն նվագում է 1667 թվականի Ստրադիվարիուսի ջութակով։
Յոհան Շտրաուս նվագախումբ
Ռիուն իր նվագախմբով համերգներով ներկայացել է Եվրոպայում, Հարավային և Հյուսիսային Ամերիկաներում, Ճապոնիայում և Ավստրալիայում։ Նրանց հյուրախաղերի չափին ու եկամտին հավասար են միայն ամենահայտնի փոփ և ռոք համերգները։ Ռիուն 2008 թվականի շքեղ հյուրախաղով ներկայացավ Սիսի Կայսրական Ամրոցում՝ այդ ժամանակվա ամենամեծ բեմում ։ 2009 թվականի առաջին կեսին Անդրեն աշխարհի ամենահաջողակ հյուրախաղերի գնացող տղամարդ արտիստն էր՝ համաձայն Բիլբորդ ամսագրի։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երաժիշտներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ֆրանսիական շքանշանի ասպետներ
Օոտլա
Օոտլա (Öötla), գյուղ Էստոնիայի Յարվամաա նահանգի Կառեդա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 59 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Յարվամաա նահանգի Կառեդա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Դալյան (ազգանուն)
Դալյան, հայկական ազգանուն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Գաբի (փիղ)
Գաբի, առաջին ասիական փիղը, որը ծնվել է Իսրայելում՝ արհեստական բեղմնավորման շնորհիվ ։ Նրա վեցժամյա ծնունդին համացանցի միջոցով հետևել է մոտ 350 000 մարդ 108 երկրներից ։ Հեռարձակումն իրականացվել է Երուսաղեմի բիբլիական կենդանաբանական այգու կայքում, որը համակարգել է հղիությունն ու ծնունդը փղերի արհեստական սերմնավորման իր ծրագրի միջոցով։
Գաբիի ծննդյան նախադրյալներ
1993 թվականին Երուսաղեմի բիբլիական կենդանաբանական այգու փղագոմը Երուսաղեմի քաղաքապետ Թեդդի Կոլեկի աջակցությամբ զբաղվել է միջոցների հավաքմամբ՝ Թաիլանդում ասիական փղի 50 000 դոլար արժողությամբ էգ գնելու համար ։ 2001 թվականի սեպտեմբերին կենդանաբանական այգին Ռամաթ Գանի Սաֆարի կենդանաբանական կենտրոնի կողմից ստացել է 5-ամյա արու փիղ ։ Կենդանաբանական այգում այդ փղին անվանել են Թեդի, իսկ էգ փղերից մեկին՝ «Թամար»՝ ի պատիվ քաղաքապետի և նրա կնոջ ։ Ինչ-ինչ պատճառներով Թեդին չի կարողացել բեղմնավորել փղերից ոչ մեկին։
Ի վերջո, Կենդանաբանական այգու գլխավոր անասնաբույժ Գաբի Էշքարն առաջարկել է սկսել փղերի արհեստական սերմնավորում ։ Թամարն ընտրվել է պրոցեդուրայի անցկացման համար, և նրա վերարտադրողական ցիկլն առել են շարունակական վերահսկողության տակ։ Երբ եկել է ճիշտ ժամանակը, Ուիփսնեյդի կենդանաբանական այգու Էմեթ անունով փղից (Բեդֆորդշիր կոմսություն, Մեծ Բրիտանիա) ստացվել է սերմնահեղուկ և չոր սառույցի մեջ տեղափոխվել Իսրայել ։ Փիղը հղիացել է երկու տարվա ընթացքում՝ բեղմնավորման չորս փորձերից հետո։ Նախագիծն իրականացվել է Reproduction Management Institute for Zoo Biology and Wildlife Research թիմի հետ համատեղ (Բեռլին) ։
Թամարը 20 տարեկան էր, այդ պատաճառով նրա հղիությունը համարվում էր ռիսկային, քանի որ ասիական փղերը սովորաբար սկսում են բազմանալ 12-ից մինչև 15 տարեկան հասակում, և դա Թամարի առաջին հղիությունն էր ։ Հղիության 21 ամիսների ընթացքում նրան տասնյակ անգամներ կատարել են ուլտրաձայնային հետազոտություն ։ Հետազոտոիթյուներից մի քանիսի արդյունքները հրապարակվել են կենդանաբանական այգու կայքում՝ հանրության հետաքրքրությունը մեծացնելու համար։ Հադասի հիվանդանոցի մանկաբարձության և գինեկոլոգիայի բաժանմունքի բժիշկները վերլուծել են փղերի արյան նմուշները, որպեսզի վերահսկեն հղիությունը և կանխագուշակեն ծննդաբերության սկիզբը, ինչը ճի հաջողվել կատարել օրվա ճշգրտությամբ։
Ծնունդ և վաղ մանկություն
Գաբիի ծնունդին կենդանաբանական այգու կայքում հեռարձակման շնորհիվ հետևել է աշխարհի 108 երկրներից ավելի քան 350 000 մարդ։ Անասնաբույժները դադարեցրել են հեռարձակումը չորս ժամ հետո՝ վախենալով ծննդաբերության բարդություններից։ Երկու արտասահմանյան անասնաբույժների և իսրայելցի գինեկոլոգի հետ խորհրդակցելուց հետո կենդանաբանական այգու գլխավոր անասնաբույժը Թամարին ներարկել է կալցիում, նրան մերսում է արել և կապել նրա ոտքը, որպեսզի արագացնի ծննդաբերությունը։ Երկու ժամ անց ծնվել է Գաբին։
90 կիլոգրամ քաշով փղիկը ծնվել է 2005 թվականի դեկտեմբերի 10-ին՝ առավոտյան 6։10-ին ։ Ծնվելուց անմիջապես հետո անասնաբույժները նորածնին փաթաթել են սրբիչների մեջ և վրան շաղ տվել թեփ, որպեսզի տաքացնեն նրան, իսկ հետո հանձնել են մորը, որը շարունակել է խնամել որդուն ։ Կենդանաբանական այգու աշխատակիցները փղիկին անվանել են դոկտոր Գաբի Էշքարի պատվին, որը մահացել է 2004 թվականին ճանապարհատրանսպորտային պատահարի ժամանակ ։
Իր ակտիվ և ուրախ բնավորության շնորհիվ Գաբին միանգամից դարձել է կենդանաբանական այգու այցելուների սիրելին ։ 2006 թվականի դեկտեմբերի 15-ին կենդանաբանական այգին տոնել է Գաբիի ծննդյան առաջին օրը՝ փուչիկներով և այցելուների համար նվերներով և հենց Գաբիի համար 100 կիլոգրամանոց տորթով ։
Տեղափոխում Թուրքիա
Գաբին իր մոր՝ Թամարի և մյուս երեք փղերի հետ ապրել է գրեթե 5 տարի։ 2010 թվականին Գաբին դարձել է ագրեսիվ և հակասոցիալական. դա բնորոշ վարքագիծ է 5-ամյա արու փղի համար ։ Որոշվել է նրան ուղարկել Թուրքական Գազիանթեփ քաղաքի կենդանաբանական այգի, որտեղ նա կկարողանա սերունդ տալ և ավելացնել ասիական փղերի պոպուլյացիան անազատության մեջ ։
Տեղափոխվելուց մի քանի ամիս առաջ կենդանաբանական այգու աշխատակիցները Գաբիին սովորեցրել են ծովային նավարկության համար նախատեսված հատուկ վանդակի ։ 2010 թվականի հոկտեմբերի 3-ի գիշերը Գաբին բեռնատարով ուղարկվել է Հայֆայի նավահանգիստ, որտեղ նա միացել է Ռամաթ Գանի Սաֆարի կենդանաբանական կենտրոնից երկու այլ ասիական փղերի, գետաձիու, զեբրայի և մի քանի լեմուրմերի։ Հոկտեմբերի 4-ին ամբողջ խումբը մեկնել էր Թուրքիա։ Կենդանիները ժամանել են հաջորդ օրը և բեռնատարով ուղարկվել են Գազիանթեպ։ Գաբին և մյուս երկու փղերը դարձել են Գազիանթեպի կենդանաբանական այգու առաջին փղերը ։
Արհեստական սերմնավորման այլ փորձեր
2007 թվականին Երուսաղեմի կենդանաբանական այգում հաջողությամբ արհեստական սերմնավորում են իրականացրել Աբիգայլ անունով մեկ այլ փղիկի։ Սակայն 2009 թվականի հուլիսին 32-ամյա փիղը և նրա չծնված ձագը մահացել են ծննդաբերության ժամանակ առաջացած բարդություններից ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայտնի փղեր Կատեգորիա:Իսրայելի կենդանաբանական այգիներ
Ողբերգական
Ողբերգական, փիլիսոփայական և գեղագիտական կատեգորիա, որը բացահայտում է կամքի ազատության և անհրաժեշտության փոխհարաբերությունը և արտացոլում կենսականորեն կարևոր արժեքների կործանմանը հանգեցնող, անխուսափելի ու զարգացման տվյալ փուլում անլուծելի անհատական-հասարակական պատմական բախում։
Բովանդակություն
Ողբերգականը պատահական հանգամանքների արդյունք չէ, այն բխում է կործանվողի էությունից։ Ողբերգականի հիմքում ընկած է այն հակասությունը, որ հենց մարդու ազատ գործողությունն է հանգեցնում անդառնալի կործանման։ Ողբերգականը հարաբերակցում է վեհին, քանի որ անբաժանելի է մարդկային արժանապատվության իդեալից։ Ողբերգականը ունի կոնկրետ հասարակական-պատմական բովանդակություն։ Ի հակադրություն ողբերգականի իդեալիստական ըմբռնման, ըստ որի ողբերգականի էությունը մարդկային գոյության անելանելիության մեջ է, մարքսիստական գեղագիտությունը ողբերգականի հիմնական պատճառ է համարում հակադիր սոցիալական ուժերի բախումը։ Արվեստում ողբերգականի մարմնավորման յուրահատուկ ձև է ողբերգությունը։
Հայ փիլիսոփաներ
Հայ փիլիսոփայության մեջ Եզնիկ Կողբացին, չքննելով բուն ողբերգականի պրոբլեմը, այնուամենայնիվ անդրադարձել է կամքի ազատության և նախասահմանման փոխհարաբերությանը բացարձակացնելով կամքի ազատությունը և այն պայմանավորելով բանականությամբ։ Կամքի ազատության բացարձակ բնույթն ընդգծել են նաև Հովհան Մայրավանեցին, Անանիա Շիրակացին, Գրիգոր Տաթևացին։ Ստեփանոս Լեհացին մերժելով կամքի ազատության բացարձականության դրույթը, նշել է, որ կամքը կենսագործվում է նախասահմանման միջամտությամբ։ Դատելով երևույթների հիմքում ընկած հակասությունների մասին, նա պնդել է, որ դրանք հանգեցնում են տվյալ երևույթի կործանմանը և մյուսի առաջացմանը։
Կատեգորիա:Փիլիսոփայություն
Յուրի Լեյզարենկո
Կենսագրություն
1966 թվականից զբաղվում է դիվանագիտական գործունեությամբ։
Զբաղեցրել Է Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարության անվտանգության դեպարտամենտի տնօրենի տեղակալի պաշտոնը։
1993 թվականի հուլիսի 5-ից մինչև 1998 թվականի օգոստոսի 1-ը Գաբոնում եղել է Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպանը։
1998 թվականից թոշակի է։
Անձնական կյանք
Ամուսնացած է, ունի մեկ դուստր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Զատկի կղզու պատմություն
Զատկի կղզի (կամ Ռափա Նուին), աշխարհի ամենահեռավոր բնակեցված կղզիներից, մեծապես հենց մեկուսացվածության շնորհիվ է Ռափա Նուայի պատմությունը կրում եզակի բնույթ։ Գոյություն ունեն բազմաթիվ գիտական հիպոթեզներ և կանխավարկածներ՝ կապված Ռափա Նուայի բնակեցման ժամանակի, տեղաբնակների ռասայական պատկանելության, եզակի քաղաքակրթության ոչնչացման պատճառների հետ, որոնց ներկայացուցիչները կերտում էին հսկայական քարե կոթողներ՝ մոաիներ և ունեին գիր (ռոնգո-ռոնգո), որը մինչ այժմ վերծանված չի լեզվաբանների կողմից։ Սկսած 1722 թվականից, երբ հոլանդացի ճանապարհորդ Յակոբ Ռոշգևենը հայտնաբերեց կղզին, և այնտեղ հայտնվեցին առաջին կաթոլիկ միսիոներները, ռափանույցիների կյանքում տեղի ունեցան արմատական փոփոխություններ. մոռացվեցին հնում գոյություն ունեցող հիերարխիկ հարաբերությունները, վերջ դրվեց մարդակերությանը։ 19-րդ դարի կեսերին տեղաբնակները ենթարկվեցին ստրկավաճառության, ինչին զոհ գնացին ռափանույցիների մեծ մասը, նրանց հետ մեկտեղ կորցվեցին տեղական եզակի մշակույթի բազմաթիվ տարրեր։ 1888 թվականի սեպտեմբերի 9-ին կղզին անեքսիայի ենթարկվեց հօգուտ Չիլիի։ 20-րդ դարում Ռափա Նուին դարձավ հետազոտողների հսկայական հետաքրքրության առարկա, որոնք փորձում էին գուշակել անհետացած ռափանույան քաղաքակրթության գաղտնիքները (նրանց թվում էր նորվեգացի ճանապարհորդ Թուր Հեյերդալը)։ Այդ ժամանակ տեղի ունեցան որոշակի բարելավումներ կղզու ենթակառուցվածքներում և ռափանույցիների կյանքի որակում։ 1995 թվականին «Ռափա Նուի» ազգային պարկը դարձավ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ։ 21-րդ դարում կղզին շարունակում է գրավել զբոսաշրջիկների ամբողջ աշխարհից, իսկ զբոսաշրջությունը դարձել է տեղաբնակների եկամուտների հիմնական աղբյուրը։
Կատեգորիա:Չիլիի պատմություն
Քարաշեն
Քարաշեն (նախկինում նաև Դաշքենդ), գյուղ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Գորիսից մոտ 6 կմ հյուսիս-արևելք, Գորիս-Ստեփանակերտ ավտոմայրուղու ձախ կողմում, ծովի մակարդակից մոտ 1500 մ բարձրության վրա։ Հեռավորությունը Կապան մարզկենտրոնից կազմում է մոտ 95 կմ։
Դաշքենդ անվան տակ ընդգրկված է եղել Ցարական Ռուսաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։ Խորհրդային տարիներին մասն է կազմել Հայկական ԽՍՀ Զանգեզուրի գավառի, իսկ 1930 թվականից՝ Գորիսի շրջանի։ 1995 թվականից մտնում է Հայաստանի Սյունիքի մարզի մեջ, 2016 թվականից մաս է կազմում խոշորացված Տեղ համայնքի։
Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թվականի մարդահամարի արդյունքների՝ Քարաշենի մշտական բնակչությունը կազմել է 550, առկա բնակչությունը՝ 515 մարդ ։ Գյուղը բնակեցված է եղել և շարունակում է բնակեցված լինել հայերով, որոնց նախնիների մի մասը գաղթել է 1829 թ. Պարսկահայաստանի Խոյի շրջանից ։ Բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում` ստորև.
Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, բանջարաբուծությամբ, ծխախոտագործությամբ, հացահատիկի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։
Պատմամշակութային կառույցներ
Քարաշենում պահպանվել են 17-րդ դարի փոքր եկեղեցի և գերեզմանոցներ, 1 կմ հյուսիս՝ Սուրբ Գևորգ եկեղեցին, իսկ շրջակայքում հայտնաբերվել են գյուղատեղիներ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գյուղեր
Տիսի (գյուղ, Ցումադինսկի շրջան)
Տիսի (Тисси), գյուղ Ռուսաստանի Դաղստան հանրապետության Ցումադինսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Դաղստան հանրապետության Ցումադինսկի շրջանի բնակավայրեր
Սոմո
Սոմո (Sommo) ` կոմունա Իտալիայի Լոմբարդիա մարզի Պավիա գավառում ։
Հենդրիկ Ավերկամպ
Հենդրիկ Ավերկամպ (Hendrick Avercamp, մականունը՝ «Համրը Կամպենից», De Stomme van Campen), նիդերլանդացի նկարիչ ։
Սոմո
Բնակչությունը կազմում է 1034 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Խտությունը կազմում է 74 մարդ/կմ²։ Տարածքը 14 կմ² է։ Փոստային ինդեքս` 27048։ Հեռախոսային կոդ՝ 0382։
Հենդրիկ Ավերկամպ
Կենսագրություն
Ծննդյան օրվանից եղել է խուլ ու համր, այդ պատճառով ստացել է «Կամպենցի համր» մականունը ։ Սովորել է Ամստերդամում՝ դիմանկարիչ Պիտեր Իսահակի մոտ, սակայն հետագայում հետաքրքրվել է բնանկարով։ Նրա գեղանկարչական ոճը ձևավորվել է Գիլլիս վան Կոնինգսլոյի և Դավիդ Վինկբոնսի ազդեցությամբ ։
Սոմո
Ժողովրդագրություն
Բնակչության աճ
Հենդրիկ Ավերկամպ
Կենսագրություն
Ավերկամպը եղել է Նիդերլանդների բնանկարչական դպրոցի հիմնադիրներից մեկը։ Նկարել է ձմեռային պեյզաժներ լուսավոր արծաթափայլ երանգով, չմշկորդների կերպարներով։
Սոմո
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Խորանարդի կրկնապատկում
Խորանարդի կրկնապատկում, հին աշխարհի դասական խնդիրներից, պահանջում է կառուցել տված խորանարդից ծավալով կրկնակի մեծ խորանարդ։
Խորանարդի կրկնապատկման խնդիրը հաճախ կոչվում է նաև դելոսյան խնդիր, քանի որ, ըստ ավանդության, Դելոս կղզում համաճարակից փրկելու համար գուշակը՝ աստծո պատգամախոսը, պահանջել է առանց ձևը փոխելու երկու անգամ մեծացնել խորանարդաձև զոհարանը։ Եթե տված խորանարդի կողը հավասար է մեկի, ապա որոնելի խորանարդի կողի երկարությունը պետք է որոշել x^3-2=0 հավասարումից, այսինքն՝ խնդիրը հանգում է թվապես \sqrt[3]{2} արտահայտությանը հավասար հատվածի կառուցման, որը, ինչպես ապացուցվեց XIX դարում, հնարավոր չէ իրագործել միայն կարկինի և քանոնի օգնությամբ։ Խնդիրը հնարավոր է լուծել, եթե օգտագործվեն կոնական հատույթներ։
Կատեգորիա:Հարթաչափություն
Լուսնի արյունը (ֆիլմ)
Լուսնի արյունը (Summer's Blood / Summer's Moon), կանադական սարսափ ֆիլմ, թրիլլեր։ Նկարահանել է ռեժիսոր Լի Դեմարբրը 2009 թվականին։ Գլխավոր դերակատարն է Էշլի Գրինը։ Այն պատկանում է Direct-to-video կատեգորիային։ Ֆիլմը պատմում է Սամմեր անունով աղջկա մասին, ով ժամանել է գավառական քաղաք փնտրելու իր հորը, սակայն դառնում է հոգեկան հիվանդի զոհ։ Ֆիլմը հայտնի է երկու հետաքրքիր անվանումներով՝ «Սամմերի արյունը» և «Սամմերի լուսինը»։
Թողարկում
Կանադայում ֆիլմը թողարկվել է DVD տարբերակով 2009 թվականի նոյեմբերի 10-ին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կանադական սարսափ ֆիլմեր Կատեգորիա:2009 ֆիլմեր Կատեգորիա:Կանադական թրիլեր ֆիլմեր Կատեգորիա:Սարսափ ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր
Հայաստանի Առաջին խումբ 1999 (ֆուտբոլ)
«Հայաստանի Առաջին խումբ 1999»-ը Հայաստանի ֆուտբոլի առաջնության Առաջին խմբի 8-րդ առաջնությունն է ։
Անվանափոխումներ
«Քասախ» ՖԱ (քաղաք Աշտարակ) → «Միկա-Քասախ» ՖԱ<br/ > «Դինամո-Էներգո» ՖԱ (քաղաք Երևան) → «Դինամո» ՖԱ
Գրականություն
Առաջին խումբ 1999
Տեսական լեզվաբանություն
Տեսական լեզվաբանություն տերմին լեզվաբանության մեջ է, որը ինչպես և հարակից ընդհանուր լեզվաբանություն տերմինը, կարելի է տարբեր կերպ հասկանալ։ Երկուսն էլ կարող են ընկալվել որպես հղում լեզվի տեսությանը կամ լեզվաբանության այն ճյուղին, որն ուսումնասիրում է լեզվի բնույթը և փորձում է պատասխանել հիմնական հարցերին, թե ինչ է լեզուն, կամ որն է բոլոր լեզուների ընդհանուր հիմքը ։  Տեսական լեզվաբանության նպատակը կարող է լինել նաև լեզվի նկարագրության ընդհանուր տեսական շրջանակի կառուցումը ։
Տերմինի մեկ այլ օգտագործումը կախված է լեզվաբանության տարբեր ենթաոլորտների կազմակերպումից:Տեսական լեզվաբանություն տերմինը սովորաբար համադրվում է կիրառական լեզվաբանության հետ ։ Այս տեսակետը ենթադրում է, որ դեպի այդ լեզուն ձգտող մասնագետը, օրինակ. ուսուցիչ ուսանողը նախ պետք է սովորի տեսությունը, այսինքն՝ լեզվական համակարգի հատկությունները, կամ այն, ինչ Ֆերդինանդ դը Սոսյուրն անվանեց ներքին լեզվաբանություն ։ Դրան հաջորդում է պրակտիկան, կամ կիրառական ոլորտում ուսումնասիրությունները։ Դիխոտոմիան լիովին անխնդիր չէ, քանի որ լեզվի կրթությունը, լեզվի տեխնոլոգիան և կիրառական լեզվաբանության այլ ասպեկտները ներառում են նաև տեսությունը ։
Նմանապես, ընդհանուր լեզվաբանություն տերմինն օգտագործվում է հիմնական լեզվաբանությունը ուսումնասիրության այլ տեսակներից տարբերելու համար։ Այնուամենայնիվ, քանի որ քոլեջների և համալսարանների լեզվաբանությունը հիմնականում բաշխված է համեմատաբար փոքր թվով ազգային լեզուների հաստատություններով և բաժիններով, որոշ ավելի մեծ համալսարաններ նաև առաջարկում են դասընթացներ և հետազոտական ծրագրեր «ընդհանուր լեզվաբանության» ոլորտում, որոնք կարող են ընդգրկել տարաշխարհիկ և փոքրամասնությունների լեզուներ, միջլեզվաբանական ուսումնասիրություններ և զանազան այլ թեմաներ, որոնք դուրս են բանասիրական հիմնական բաժիններից ։
Լեզվաբանության հատուկ ոլորտները
Երբ տեսական լեզվաբանություն հասկացությունը վերաբերում է հիմնական կամ ներքին լեզվաբանությանը, դա նշանակում է լեզվական համակարգի մասերի ուսումնասիրություն։ Սա ավանդաբար նշանակել է հնչյունաբանություն, ձևաբանություն, շարահյուսություն և իմաստաբանություն։ Կարող են ներառվել նաև պրագմատիկա և դասախոսություն. սահմանազատումը տարբերվում է հաստատությունների միջև։ Ավելին, ընդհանուր լեզվաբանության Սոսյուրի սահմանումը բաղկացած է սինխրոնիկ և դիախրոնիկ լեզվաբանության երկատվածությունից՝ այդպիսով ներառելով պատմական լեզվաբանությունը որպես հիմնական խնդիր ։
Լեզվաբանական տեսություններ
Կան լեզվաբանական տեսության տարբեր շրջանակներ, որոնք ներառում են լեզվի ընդհանուր տեսություն և լեզվաբանական նկարագրության ընդհանուր տեսություն։ Ներկայիս մարդասիրական մոտեցումները ներառում են տեսություններ կառուցվածքային լեզվաբանության և ֆունկցիոնալ լեզվաբանության մեջ։ Էվոլյուցիոն լեզվաբանությունը ներառում է գեներատիվ քերականության և ճանաչողական լեզվաբանության տարբեր շրջանակներ։
Տես նաև
Լեզվի տեսություն
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեզվաբանություն Կատեգորիա:Լեզվաբանության բաժիններ Կատեգորիա:Լեզվաընտանիքներ Կատեգորիա:Լեզվաընտանիքներ այբբենական կարգով
Սվետլի Յար (գյուղ, Ալեկսեևսկի շրջան)
Սվետլի Յար (Светлый Яр), գյուղ Ռուսաստանի Վոլգոգրադի մարզի Ալեկսեևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը վերջին գրանցված տվյալներով կազմում էր 90 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Վոլգոգրադի մարզի Ալեկսեևսկի շրջանի բնակավայրեր
Թանգարանային կղզի
Թանգարանային կղզի (Museumsinsel), Շպրեինզել կղզու հյուսիսային մասի անվանումը, որտեղ գտնվում են Բեռլինի շատ թանգարաններ։ Թանգարանային կղզին գրավում է մեծ թվով զբոսաշրջիկների և արվեստի երկրպագուների ամբողջ աշխարհից։ 1999 թվականից ճարտարապետական և մշակութային այս եզակի համալիրը ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում։
Պատմություն
Միջնադարում Շպրեինզել կղզու հյուսիսային մասը ճահճուտ տարածք էր։ Կղզու հարավային առավել բարձր հատվածում դեռևս 13-րդ դարից հիմնվել էր Քյոլն քաղաքը, իսկ հյուսիսային մասում հետագայում հիմնվեցին այգիներ։ 17-րդ դարում Շպրեեի ձախ վտակից ջրանցքներ են անցկացվում, ինչի շնորհիվ կղզու հյուսիսային մասը չորացվում է։ Շպրեե վտակի և Կուպֆերգրաբեն ջրանցքի միջև գոյանում է Քյոլնի կղզյակը (Cöllnische Werder), որտեղ 17-րդ դարի երկրորդ կեսին հիմնվում է Լյուստգարդեն զբոսայգին։ 1748 թվականին Պոմերանցերհոֆ ծաղկաջերմոցը` իր արևադարձային մրգերով, արմավենիներով, էկզոտիկ բույսերով, Լյուստգարդենի մասին վերջին վկայությունն է։ Ջրանցքներով առևտրական կապերի զարգացման արդյունքում այդ տարածքում կառուցվում են պահեստներ։ Հետագայում կղզում լրացուցիչ պահեստներ են կառուցվում ալյուրի և աղի համար։
1797 թվականին Ֆրիդրիխ Վիլհելմ II արքան ընդունում է հնագետ, արվեստագիտության պրոֆեսոր Ալոիս Հիրտի` նոր թանգարան հիմնելու առաջարկը, որտեղ պետք է պահվեին արվեստի` անտիկ և նոր շրջանի գործեր։ 1810 թվականին արքայական հրովարտակով Ֆրիդրիխ Վիլհելմ II-ը հանձնարարում էր ընտրել արվեստի գործեր հասարակական հավաքածուի համար։
1822 թվականին Կարլ Ֆրիդրիխ Շինկելը ներկայացնում է նոր շենքի նախագիծը, որի համաձայն նախատեսվում էր Շպրեինզել կղզու հյուսիսային մասի կառուցապատումը։ Բացի թանգարաններից` նախատեսվում էին Կուպֆերգրաբեն ջրանցքի հարթեցման աշխատանքներ և մի քանի կամուրջների կառուցում։ Աշխատանքները հսկող հանձնաժողովը գլխավորում էր Վիլհելմ Հումբոլդտը։
Թանգարանային կղզու առաջին թանգարանը` կառուցված 1830 թվականին, Հին թանգարանն էր, որը միաժամանակ Պրուսիայի հասարակական առաջին թանգարանն էր։ 1876 թվականին դրան հաջորդում է Ազգային պատկերասրահի (ներկայումս` Ազգային հին թանգարան) բացումը։ 1904 թվականին կղզու ծայրամասում բացվում է Կայզեր Ֆրիդրիխի թանգարանը (ներկայումս` Բոդե թանգարան)։ 1930 թվականին Թանգարանային կղզում կառուցվում է հերթական շենքը` Պերգամոն թանգարանը։ Թանգարանային կղզու շնորհիվ, որը դարձավ արվեստի և գիտության բեռլինյան կենտրոն, Բեռլինը կոչվեց «Շպրեեի Աթենք»։
(6572) Կարսոն
(6572) Կարսոն (Carson), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1938 թվականի սեպտեմբերի 22-ին Իրյո Վյայսյալյայի կողմից Տուրկուում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,542611 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,864 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,2212 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1480,87 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,2431 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,6° անկյուն։