cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ուժուրի շրջան
Բնակչություն
2010 թվականի մարդահամարի արդյունքներով շրջանում բնակվում էր 33360 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 7,89 մարդ/կմ²։
Մորնակ
Մորնակ (Mornac), համայնք Ֆրանսիայի Նոր Ակվիտանիա մարզի Շարանտ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 2166 մարդ, բնակչության խտությունը` 92.25 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 23.48 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 390 կմ հարավ-արևմուտք, Պուատիե քաղաքից` 105 կմ հարավ, Անգուլեմ քաղաքից` 10 կմ արևելք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 1541 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 1150-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 391։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 74,6 %։ 1150 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 1051 անձ (541 տղամարդ և 510 կին)։ Գործազուրկ են եղել 99 անձ (46 տղամարդ և 53 կին)։ 391 անաշխատունակներից 125-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 186-ը` թոշակառուներ, իսկ 80-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Սենտ Էտիեն (ֆուտբոլային ակումբ)
«Սենտ-Էտյեն» (Ֆր․ Association sportive de Saint-Étienne Loire), ֆրանսիական ֆուտբոլային ակումբ Սենտ-Էտյեն քաղաքից։ Հիմնադրվել է 1919 թ.։ Ֆրանսիայի առաջնության պատմության ընթացքում «Սենտ-Էտյենը» ամենատիտղոսակիր ակումբն է՝ 10 անգամ Ֆրանսիայի չեմպիոն և 6 անգամ գավաթակիր։ Պատմության ընթացքում բազմաթիվ հանրաճանաչ ֆուտբոլիստնոր են հանդես եկել ակումբում՝ Միշել Պլատինի, Ժակ Սենտինի, Էմե Ժակե, Պատրիկ Բատտիստոն, Ջոնի Ռեպ, Ռոժե Միլլա, Լորան Բլան, Պիեռ Էմերիկ Օբամեյանգ, Դիմիտրի Պայե, Բլեյզ Մատուիդի և Ժերեմի Ժանո։
Ակումբի ստեղծումը (1919-1939)
Ակումբի պատմությունը սկսում է 1919 թ․-ին, երբ Groupe Casino սուպերմարկետների ցանցի անձնակազմը որոշում ընդունեց հիմնադրել ակումբը Amicale des Employés de la Société des Magasins Casino (ASC) անվամբ։ Թիմը որոշեց հանդես գալ կանաչ համազգեստվ ինչպես Casino կազմակերպությանն էր։ 1920 թ․-ին կապված Ֆրանսիաի ֆուտբոլի ֆեդերացիաի որոշման հետ, որը արգելում էր ապրանքանիշի օգտագործումը ֆուտբոլային ակումբների անվան մեջ ակումբը փոխում է անունը Amical Sporting Club անվան, որպեսզի պահպանի անվան հապավումը ASC։ շուտով ակումբը միաձուլվում է այլ տեղական ակումբի հետ (Stade Forézien Universitaire)  և նորից անվանափոխվում   Association sportive Stéphanoise (ASS)-ի։ 1927 թ․-ին ակումբի նախագահ է ընտրվում Պիեր Գիշարը՝ Casino կազմակերպության նախագահ Ժոֆֆրուա Գիշարի որդին։
1930 թ․-ին ակումբը ՖՖՖ-ի որոշմամաբ թույլատրվում է ակումբին ստանալ պրոֆեսոնալ կարգավիճակ։ 1933 թ․-ին «կանաչները» ստանում են պրոֆեսոնալ կարգավիճակը և վերանվանվում ներկաիս անվան՝ Association Sportive Saint-Étienne։
Հաղթանակների շրջանը (1945—1960)
«Կանաչները» զարմացրեցին բոլորին առաջին անգամ պատերազմից հետո 1946/47 մրցաշրջանում, զբաղեցնելով 2-րդ հորիզոնականը «Լիլից» հետո։ Սակայն ձեռքբերումը ավելին զարգացլել չստացվեց և ակումբը որոշում կայացրեց փոխել մարզչին վստահելով պաշտոնը ակումբի նախկին խաղացող Ժան Սնելային։
Սնելայի հետ ակումբը իր առաջին տիտղոսը նվաճեց 1955 թ․-ին ՝ Շառլ Դրագոյի Գավաթը (այս մրցաշարին մասնակցում էին այն ակումբները որոնք դուրս էին մնացել Ֆրանսիայի Գավաթի քառորդ եզրափակչի խաղերից)։ Երկու տարի անց «կանաչներին» հաջողվում է հաղթել առաջնությունում և հնարավորություն է ստանում Ֆրանսիան ներկայացնել Չեմպիոների Գավաթին։ Առաջին եվրոգավաթային խաղերին ակումբը հաջողություն չունեցավ և պարտվեց Շոտլանդական «Ռեյնջերս» ակումբին։ 1959/60 մրցաշրջանի սկսելուց առաջ ակումբը լքում է Ժան Սնելայը։
Ալբեր Բատտիյո (1967—1972)
Սնելայի հեռանալուց հետո «կանաչները» արագ թուլացան և լքեցին Լիգա 1-ը, միակ նվաճումը Ֆրանսիայի Գավաթն էր 1962 թ․։ 1962/63 մրցաշրջանում ակումբը վերադարձավ Լիգա 1, ակումբ վերադարձավ նաև Սնելայը և միանգամից  (1963/64) նվաճեց չեմպիոնի տիտղոսը։ 1966/67 մրցաշրջանում «Սենտ-Էտյենը» դարձավ Ֆրանսիաի եռակի չեմպիոն, իսկ Սնելայը կրկին հեռանում է ակումբից։ Ակումբը գլխավորում է Ալբեր Բատտիյոն, ով «Ռեյմսի» հետ Ֆրանսիաի հնգակի չեմպիոն էր դարձել։ Ակումբ եկան այդ ժամանակվա հայտնի ֆուտբոլիստնոր՝ Ժորժ Բարատան (Ֆրանսիաի լավագույն ֆուտբոլիստ 1973 և 1974 թթ), Բերնար Բոսկիեն (Ֆրանսիաի լավագույն ֆուտբոլիստ 1967 և 1968 թթ), Ժերար Ֆորիզոնը, Էվրե Ռավիելին  (Ֆրանսիաի լավագույն ֆուտբոլիստ 1969 թ),  Էմե Ժակեն, Սալիֆ Կեիտան  (Աֆրիկաի լավագույն ֆուտբոլիստ 1970 թ) և դարպասապահ Ժորժ Կարնյուն  (Ֆրանսիաի լավագույն ֆուտբոլիստ 1970 և 1971 թթ)։
Առաջին իսկ մրցաշրջանում (1967/68) Բատտիյոն ոսկե դուբլ ձևակերպես դառնալով առաջնության և գավաթի չեմպիոն։ Հաջորդ երկու մրցաշրջաններում «Սենտ-Էտյենը» ևս դարձավ չեմպիոն, այսպիսով չորս անգամ անընդմեջ նվաճելով Լիգա 1-ի գավաթը։ Այս ձեռքբերումը գերազանցվել է միայն 2005/06 մրցաշրջանում «Լիլի» կողմից։ Այս ամենից հետո երկու մրցաշրջան ակումբը տիտղոս չնվաճեց, ինչի արդյունքում Ալբեր Բատտիյոն հեռացավ ակումբից։ Բատտիյոից հետո «Սենտ-Էտյենը» գլխավորեց Ռոբեր Էրբեն։
Ռոբեր Էրբեն  (1972—1983)
Վերջապես ակումբը հաջողություն ունեցավ եվրոգավաթներում՝ 1974/75 մրցաշրջանում «կանաչնեը» հասան Չեմպիոների գավաթի կիսաեզրափակիչ ուր հանդիպեցին Մյունխենի «Բավարիաին»,առաջին խաղում գրանցվեց ոչոքի առանց գոլերի, իսկ պատասխն խաղում «Բավարիան» հաղթեց 2-0 հաշվով։ Հաջորդ մրցաշրջանում արդեն հաղթելով կիսաեզրափակիչում ՊՍՎին դուրս եկավ եզրափակիչ։ Առաջին անգամ 1959 թ․-ից Ֆրանսիական ակումբը նման հաջողության էր հասնում՝ այս արդյունքը հաջողվել էր գրանցել «Ռեյմսին»։ Եզրափակչում ակումբը կրկին հանդիպեց «Բավարիաին», չնայած բազմաթիվ գրոհնորին «կանաչնեը» պարտվեցին 1-0 հաշվով, համդիպման միակ գոլը խփեց Ֆրանց Ռոտը։ Ֆրանսիաում նրանց դիմավորեցին ինչպես հերոսների, իսկ նախագահ Վալերի Ժիսկար դ'Էստեն ֆուտբոլիստներին ընդունեց Ելիսեյան պալատում։
Այսպիսի տպավորիչ համալրումից հետո ակումբը նորից 1981 թ․ դարձավ Ֆրանսիայի չեմպիոն, բայց զարգացնել հաջողությունը զարգացնել չհաջողվեց՝ երկրորդ հորիզոնականը 1982 թ․ և երկու տարի անընդմեջ պարտություն Ֆրանսիայի Գավաթի եզրափակչում։ Եվրոգավաթները նույնպես հիասթափեցնող էին ։
Կոռուպցիոն սկանդալը և անկումը (1982—1986)
1982 թ․-ին ակումբը մեղադրվեց «սև դրամարկղ» ունենալու և կաշառակերության մեջ։ Ռոժե Ռոշը ակումբի նախկին նախագահը ավեի քան 20 տարի, ձերբակալվեց և դատապարտվեց։ Ակումբը ստիպված եղավ վաճառել ֆուտբոլիստներին՝ հեռացավ Ռոբեր Էրբենը, արդյունքում դուրս մնաց Լիգա 1-ից  1983/84։ 1985/86 մրցաշրջանում  «Սենտ-Էտյենը» վերադարձավ Լիգա 1։
Վերադարձը էլիտա և նոր սկանդալ (1986—2000)
«Կանաչնեը» Լիգա 1-ում 10 խաղաշրջան հանդես գալուց հետո լավագույն արդյունքը 4-րդ հորիզոնականեր 1986/87 և 1987/88 մրցաշրջաներում ու երկու անգամ գավաթի կիսաեզրափակիչ 1990 թ․ և 1993 թ․։
1995/96 մրցաշրջանում «Սենտ-Էտյենը» լքեց Լիգա 1-ը և վերադարձավ միայն 1998/99 թթ.-ին։ Վերադառնալով ակումբը զբաղեցրեց 6-րդ հորիզոնականը, իսկ լավագույն ռմբարկուն դարձավ Բրազիլացի Ալեքս Դիասը 15 գնդակով։ Սակայն շուտով նոր սկանդալ առաջացավ ակումբի երկու խաղացողներ՝ Ալեքսը և Մաքսիմ Լավեցկին ստացել էին կեղծ Եվրամիության անձնագիր, որպեսզի լեգիոներներ չհամարվեն։ Ֆուտբոլիստները 4 ամսով որակազրկվեցին, իսկ ակումբի արդյունքներից 7 միավոր հանեցին։ Ակումբը չդիմացավ նման հարվածին և նորից դուրս մնաց Լիգա 1-ից։
Ավանդույթների վերածնունդը  (2004 — մեր օրերը)
Լիգա 2-ում անցկացնելով 2 մրցաշրջան «Սենտ-Էտյենը» 2003/04 մրցաշրջանում վերադարձավ Լիգա 1, որտեղ հադես է գալիս մինչ օրս։ «Կանաչնեի» լավագույն արդյունքը 2007/08 մրցաշրջանն էր, երբ ակումբը զբաղեցնելով 5-րդ հորիզոնականը 25 տարի անց իրավունք ստացավ մասնակցել եվրոգավաթներին։
2010/11 մրցաշրջանում ակումբը ձախողվեց գավաթային խաղերում, իսկ առաջնությունում զբաղեցրեց 10-րդ հորիզոնականը։ Այս շրջանում ակումբում հանդես էին գալիս երիտասարդ Բլեյզ Մատուիդին, Էմմանույել Ռիվերը, Բակարի Սակոն, իսկ 23-ամայա Դիմիտրի Պայեն 13 գնդակով ճանաչվում է ակումբի լավագույն ռմբարկուն։
2011/12 մրցաշրջան՝ ակումբը զբաղեցնում է 7-րդ հորիզոնականը, լավագույն ռմբարկուն 22-ամյա Պիեռ Էմերիկ Օբամեյանգն էր 16 գնդակով։
2011/12 խաղաշրջանն ակումբի համար լավ է դասավորվում՝ 5-րդ հորիզոնական Լիգա 1-ում և 2013 թ․-ի ապրիլի 20-ին գավաթի եզրափակչում հաղթում է «Ռենին», դառնում Ֆրանսիական լիգայի գավաթի հաղթող՝ առաջին տիտղոսը 32 տարի անց ։ Օբամեյանգը արդեն 19 գնդակ է խփում Լիգա 1-ում։
Լ՜Էտարտի կենտրոնը
Լ՜Էտարտի ուսումնամարզական կենտրենը բացվել է 1997 թ․-ի ապրիլին, այն քաղաքից մի քանի կիլոմետր հեռավորության վրա է գտնվում, ծառայելով երիտասարդական և հիմնական կազմին։ 2006 թ․-ի փետրվարից ակումբի բոլոր վարչական կազմը տեղափոխվում է կենտրոն։
Լիգա 1 (ռեկրդ)
Լիգա 2 Ֆրանսիայի գավաթ Ֆրանսիական լիգայի գավաթ Ֆրանսիայի սուպերգավաթ
Եվրոգավաթային տիտղոսներ
Չեմպիոնների գավաթ/ Չեմպիոնների Լիգա
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ֆուտբոլային ակումբներ
Մեծ խաղ
Մեծ խաղ, քաղաքական և դիվանագիտական առճակատում, որը գոյություն է ունեցել տասնիններորդ դարի մեծ մասի ընթացքում Բրիտանական կայսրության և Ռուսական Կայսրության միջև Աֆղանստանի և հարևան տարածքների ՝ Կենտրոնական և Հարավային Ասիայի շուրջ։ Ռուսաստանը վախենում էր Կենտրոնական Ասիա Բրիտանական առևտրային և ռազմական ներխուժումից, իսկ Մեծ Բրիտանիան վախենում էր Ռուսաստանի ներխուժումից, հավելելով, որ վերջինս Հնդկաստանը որպես ևս մեկ «գոհար, կավելացնի իր թագին», հսկայական այն կայսրությանը, որը Ռուսաստանը կառուցում էր Ասիայում։ Դա հանգեցրել էր անվստահության մթնոլորտի աառաջացմանը և պատերազմի մշտական սպառնալիքի տակ էր պահում երկու կայսրություններին ։
Մեծ խաղը սկսվել է 1830 թվականի հունվարի 12-ին, երբ Լորդ Էլենբորոուն` Հնդկաստանի Վերահսկիչ Խորհրդի նախագահը, Հնդկաստանի գեներալ-մարզպետ Լորդ Ուիլյամ Բենթինկին հանձնարարեց ստեղծել նոր առևտրային ճանապարհ դեպի Բուխարայի էմիրություն  ։ Մեծ Բրիտանիան մտադիր էր Աֆղանստանի էմիրության նկատմամբ վերահսկողություն ձեռք բերել և այն դարձնել պրոտեկտորատ, և Օսմանյան կայսրությունը, Պարսկական կայսրությունը, Խիվայի խանությունը և Բուխարայի էմիրաթությունը օգտագործել որպես բուֆերային պետություն երկու կայսրությունների միջև։ Դա կպաշտպաներ ինչպես Հնդկաստանը, այնպես էլ անգլիական առանցքային ծովային առևտրային ուղիները,  Պարսից ծոցի ափին Ռուսաստանի դեմ խոչընդոտ հանդիսանալով և վերջինիս խոչընդոտելով Հնդկական օվկիանոսում նավահանգիստ ձեռքբերել  ։ Ռուսաստանն առաջարկեց Աֆղանստանը դարձնել չեզոք գոտի։ Արդյունքները եղան Անգլո-աֆղանական առաջին պատերազմը 1838 թվականին, Անգլո-սիկհական առաջին պատերազմը 1845 թվականին, Անգլո-սիկհական երկրորդ պատերազմը 1848 թվականին, Անգլո-աֆղանական երկրորդ պատերազմը 1878 թվականին, նաև Խիվայի, Բուխարայի և Կոկոնդի էմիրությունների բռնակցումը Ռուսաստանին։
Պատմաբանները Մեծ խաղի ավարտը համարում են 1895 թվականի սեպտեմբերի 10-ին ստորագրած Պամիրի սահմանային հանձնաժողովի արձանագրությունները, երբ որոշվեց Աֆղանստանի և Ռուսական կայսրության միջև սահմանը  ։ Ռեդյարդ Քիփլինգի 1901 թվականին գրած Քիմ վեպի շնորհիվ այս տերմինը ճանաչում ստացավ և նոր իմաստ հաղորդեց Մեծ տերությունների մրցակցությանը ։ Այն ավելի մեծ տարածում ձեռք բերեց 1979 թվականից` խորհրդա–աֆղանական պատերազմից հետո ։
Տերմինի ստուգաբանություն
«Մեծ խաղ» տերմինը օգտագործվել է դեռևս մինչև 19-րդ դարը և կապվել է խաղերի ռիսկայնության հետ, ինչպիսիք են քարտերով և զառերով խաղը։ Մեծ Խաղի ֆրանսիական համարժեք Le Grand Jeu - «Լե Գրանդ Ժեու» տերմինը շրջանառվել է առնվազն 1585 թվականից և իմաստն ասոցացվում է արժեքների ռիսկի, պատահականության և խաբեության իմաստների հետ (Երեք Հենրիների պատերազմ)։
1840 թվականի ամռանը բրիտանական գլխավոր գործակալը Աֆղանստանում` սըր Ուիլյամ Հեյնն իր նամակում գրել է Աֆղանստանի Արևմուտքում անգլիացիների կողմից Հերատի անեքսիայի մասին և հայտարարել է.
«Մեծ խաղ» տերմինը վերագրվում է կապիտան Արթուր Կոնոլլիին (1807-1842), որը նշանակվել էր քաղաքական հարցերով պատասխանատու։ 1840 թվականի հուլիսին Կոնոլլին գրել է մայոր Հենրի Ռոուլսոնին` Ղանդահարի նորանշանակ քաղաքական գործակալին.
Դուք ունեք մեծ խաղ, ազնվական խաղ ։
Կոնոլլին կարծում էր, որ Ռոուլսոնի նոր պաշտոնը նրան հնարավորություն էր տվել զարգացնել մարդասիրությունը Աֆղանստանում, և ամփոփել է իր հույսերը այսպես.
Եթե բրիտանական կառավարությունը միայն թե խաղար մեծ խաղ` Ռուսաստանին մեծահոգաբար օգներ ամեն ինչում, ինչ նա իրապես իրավունք ունի ակնկալելու, սեղմեր Պարսկաստանի ձեռքը, ստանալ բոլոր հնարավոր փոխհատուցումները ուզբեկներից, ստիպել Բուխարայի Էմիրին արդար լինել մեր հանդեպ, աֆղանցիների, այլ ուզբեկական պետությունների հանդեպ և իր սեփական թագավորության հանդեպ. բայց ինչու շարունակեմ, դուք ինքներդ գիտեք, համենայն դեպս, որոշ իմաստով, իմ ընդարձակ տեսակետները։ InshAllah! Դրանց նպատակահարմարությունը, դեռ ավելին, անհրաժեշտությունը, կերևա, և մենք պետք է կատարենք այն ազնվական դերը, որը պետք է կատարի աշխարհի առաջնային քրիստոնեական երկիրը ։
Տերմինի ամենատարածված օգտագործումը կապված է լրտեսների և նրանց ռազմական նշանակության կամ տարածաշրջանի ժողովուրդների վրա քաղաքական ազդեցության հետ։ Այն հանրային ճանաչում է ստացել բրիտանացի վիպասան Քիփլինգի վեպի Քիմ վեպում (1901)։ Այն առաջին անգամ տեսականորեն օգտագործվել է 1926 թվականի նոյեմբերի 10-ին պրոֆեսոր Հենրի Վիլիամ Չարլզ Դևիսի շնորհանդեսին, որը կոչվում էր Մեծ խաղը Ասիայում (1800-1844), ինչպես նաև միջոցառման ավարտից հետո, երբ խոսքը գնում էր այն մասին, թե ինչ էր տեղի ունենում Կենտրոնական Ասիայում Բրիտանական և ռուսական մրցակցության ժամանակ  և Բրիտանական Հնդկաստանի հյուսիս-արևմուտքից Ռուսաստանի հնարավոր ներխուժման ժամանակ։ Կենտրոնական Ասիայում  անգլո-ռուսական մրցակցությանը անդրադառնալու համար «Մեծ խաղ» տերմինի օգտագործումը մեծ տարածում ստացավ միայն Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմից հետո։ Նա հազվադեպ էր օգտագործվում մինչև այդ։
Հնդկաստան ներխուժելու մտավախություններ
1810 թվականին լեյտենանտ Հենրի Փաթինջերը և կապիտան Չարլզ Քրիստին ձեռնարկեցին արշավախումբ Նուշկիից (Բելուջիստան) Սպահան (Կենտրոնական Պարսկաստան) ծպտյալ, որպես մուսուլմաններ։ Արշավախումբը ֆինանսավորվում էր Արևելահնդկական ընկերության կողմից և նպատակ էր հետապնդում քարտեզագել և հետազոտել «Բելուջիստանը» (Բելուջիստան նահանգ) և Պարսկաստանը, քանի որ մտահոգված էր այդ ուղղությամբ ֆրանսիական զորքերի Հնդկաստան ներխուժմամբ ։ 1812 թվականին Ռուսաստան ֆրանսիացիների աղետալի ներխուժումից և ֆրանսիական բանակի պարտությունից հետո Պարսկաստանի միջով ֆրանսիական բանակի ներխուժման սպառնալիքը դուրս եկավ։
Մեծ Բրիտանիայի տեսարան
Մեծ խաղը սկսվել է 1830 թվականի հունվարի 12-ին, երբ լորդ Էդվարդ Լոուն Հնդկաստանի վերահսկիչ խորհրդի նախագահը Հնդկաստանի գեներալ-նահանգապետ Լորդ Բենտինկին հանձնարարեց ստեղծել նոր առևտրային ուղիներ դեպի Բուխարա ։
1828 թվականին Թուրքմենչայի պայմանագրից և Ադրիանապոլի հաշտության պայմանագրից (1829) հետո Մեծ Բրիտանիան զգուշանում էր, որ Պարսկաստանը և Թուրքիան կդառնան պրոտեկտորատներ։ Դա կփոխեր Բրիտանիայի ընկալումը աշխարհի կողմից, և դրա արձագանքը եղավ «Մեծ խաղը»։ Մեծ Բրիտանիան մտադիր չէր խառնվել Մերձավոր Արևելքի պայքարի մեջ, բայց վերջիս ներկայանում էր բուֆերային պետություն Բրիտանական և Ռուսական կայսրությունների միջև, որը ներառում էր Թուրքիան, Պարսկաստանը, գումարած Խիվայի խանությունը և Բուխարայի խանությունը, որոնք կավելանային ապագա առևտրի հետ։ Այդ բուֆերային պետությունների ետևում պաշտպանված կլինեին իրենց պետությունները, որոնք ձգվում էին Պարսից ծոցից Հնդկաստան և մինչև Աֆղանստանի էմիրություն, Մեծ Բրիտանիայի ծովային ուժերով առևտրային ծովային գոտիների պաշտպանությամբ։ Աֆղանստան հասանելիությունը պետք է լիներ Ինդոս և Սաթլեզ գետերի երկայնքով առևտրային երթուղիների զարգացման միջոցով`օգտագործելով շոգենավեր, և այդ պատճառով անհրաժեշտ էր Պակիստանի Սինդ և Փենջաբ շրջաններ մուտք գործել։ Պարսկաստանը ստիպված կլիներ հրաժարվել Աֆղանստանում Գերատի նկատմամբ իր նկրտումներից։ Աֆղանստանը պետք է պատերազմող իշխանապետությունների խմբից վերածվեր միասնական պետության, դաշնակից պետության իշխանության ներքո, որի արտաքին կապերը կիրականացնի գեներալ-նահանգապետը և Արտաքին գործերի նախարարությունը։ Մեծ խաղը նշանակում է ավելի սերտ կապեր Բրիտանիայի և նրա հյուսիսարևմտյան սահմանների միջև գտնվող պետությունների միջև  ։
Մեծ Բրիտանիան գտնում էր, որ ներկայացնում է աշխարհում առաջին ազատ հասարակությունը և առավել զարգացած արդյունաբերական երկիրը, ուստի նա պարտավոր է օգտագործել իր երկաթի պաշարները, գոլորշու էներգիան, և բամբակյա արտադրանքները Միջին Ասիան գրավելու և այն զարգացնելու համար։ Բրիտանական ապրանքներին կհետևեին բրիտանական արժեքներն ու մասնավոր սեփականության նկատմամբ հարգանքը։ Աշխատանքի և անվտանգության համար տեղում վարձատրություն ստանալով, քոչվորները կբնակվին ու կդառնային օազիս քաղաքները շրջապատող ցեղային հովիվներ։ Դրանք պետք է զարգանային որպես ժամանակակից` Եվրոպական մոդելի պետություններ` համաձայնեցված սահմաններով։ Հետևաբար, սահմանագիծը պետք է լիներ համաձայնեցված և քարտեզագրված ։ Մորգանն ասում էր, որ երկու հպարտ ու ընդարձակ կայսրություններ մոտենում են միմյանց, առանց որևէ համաձայնեցված սահմանների, ի դեմս «հետամնաց, անկուլտուրական և ոչ զարգացած պետությունների»։
Այստեղ ենք մենք, այնպես ինչպես նախկինում, մրթմրթում ենք միմյանց վրա, ատում ենք միմյանց, բայց չենք ցանկանում պատերազմ։ - Լորդ Պալմերսթոն (1835)
Ռուսաստանի տեսակետ
1557 թվականին Բուխարան և Խիվան դեսպաններ գործուղվեցին Իվան IV-ի մոտ` Ռուսաստանում առևտրի թույլտվություն ստանալու համար։ Ռուսաստանին հետաքրքրեց Մոսկվայից Հնդկաստան առևտրային հարաբերություններ հաստատելը։ Այդ ժամանակից մինչև 19-րդ դարի կեսերը ռուսական դեսպանները տարածաշրջանում ջանքեր էին գործադրում փորձելով ազատել ռուսներին, որոնք գերեվարվել էին խանությունների կողմից։ Ռուսաստանը հետագայում ընդլայնեց Սիբիրի տարածքը դեպի Հեռավոր Արևելք` հասնելով Խաղաղօվկիանոսյան նավահանգիստ, որը 1859 թվականից հայտնի դարձավ որպես Վլադիվոստոկ։ Այս ընդլայնումը դեպի արևելք չէր անհանգստացնում Բրիտանական արտաքին գործերի նախարարությանը, քանի որ այս տարածքով բրիտանական առևտրային երթուղիներից կամ ուղղություններից ոչ մեկը չէր անցնում, և, հետևաբար, հետաքրքրություն չէր ներկայացնում Մեծ Բրիտանիայի համար։ 1820-ական թվականներից սկսած ռուսական զորքերը սկսեցին Սիբիրից հարավ շարժվել` փնտրելով անվտանգ սահմաններ և վստահելի հարևաններ։ Այս առաջխաղացումը չդադարեց մինչև Կենտրոնական Ասիայում Ռուսաստանի սահմանները և նրա ազդեցության ոլորտը ընդգրկեց Բուխարան և Խիվան։
1824-1854 թվականների ընթացքում Ռուսաստանն օկուպացրեց ամբողջ Ղազախական խանությունը (այժմ Ղազախստան)։ Սա մեծացեց Ռուս-խիվայական լարվածությունը, ի լրումն ռուսական առևտրականների Խիվայում իրականացրած խտրականությունների, որոնք թափանցելով Կենտրոնական Ասիա շարունակում էին ռուսական ստրուկների հարցի լուծում պահանջել։ 1839 թվականից մինչև 1840 թվականը Ռուսաստանը սկսեց հարձակումներ իրականացնել, բայց նրան չհաջողվեց հասնել Խիվա` դժվարանցանելի տեղանքի և եղանակի պատճառով։ Սակայն Խիվայի խանը` վախենալով ռուսական հետագա հարձակումներից, ազատ արձակեց մի շարք ռուս ստրուկների։
1840-ական թվականների և 1850-ական թվականների ընթացքում Կենտրոնական Ասիայում Ռուսաստանի նպատակները կայանում էին նրանում, որ Բուխարան և Խիվան զերծ պահեին Ռուսաստանի դեմ թշնամական գործողություններից, դադարեցվեր ռուսներին ստրկացնելը և ապաստան տրամադրվեր այն ղազախներին, ովքեր ռուսական արդարադատությունից խուսափում էին։ Խիվան պետք է դադարեցներ քարավանների վրա իր հարձակումները Սիրդարյա գետի երկայքով։ Ռուսական վաճառականները պետք է առևտուր անեին նույն պայմաններով, ինչպես Բուխարայի և Խիվայի բնիկ առևտրականները։ Խանությունը պետք է երաշխավորեր ռուս վաճառականների անձի անվտանգությունը և գույքը, չգանձեր ուռճացված տուրքեր, իրավունք տար Կենտրոնական Ասիայով հարևան պետություններ բեռների և քարավանների անարգել տարանցումը և իրավունք տար ռուսական առևտրային գործակալներին բնակվել Բուխարայում և Խիվայում, ռուսական նավերի անարգել նավարկություն իրականացնել Ամուդարյա գետի երկայքով։ Ոչ մեկը այդ նպատակներից չիրականացվեց։ Ռուսաստանի սահմանները շարունակեցին չլինել անվտանգ և, բացի այդ, աճոմ էր բրիտանական ազդեցությունը տարածաշրջանում։
1869 թվականին, երբ Կլարենդոնն առաջարկեց Ամուդարյա գետը չեզոք գոտի հայտարարել Բրիտանական և Ռուսական ազդեցության ոլորտներում, Գոնչարովն առաջարկեց Աֆղանստանը ճանաչել չեզոք գոտի։ Ռուսաստանը վախենում էր, որ մուսուլմանների իշխանությունները Բրիտանիայի աջակցությամբ ազդեցություն կունենային տարածաշրջանի այլ խանությունների վրա։
Վաղ հետազոտություններ և գրառումներ
1782 թվականին ճանապարհորդ Ջորջ Ֆորսթերը, ով Բրիտանական արևելահնդկական ընկերության քաղաքացիական ծառայող էր, մեկնեց ճանապարհորդության, որը սկսեց Կալկաթայում, Բենգալիայով անցավ Քաշմիր, Աֆղանստան, Հերաթ, Խորասան, Մազանդարան, նավով հատեց Կասպից ծովը, ապա ուղևորվեց Բաքու, Աստրախան, Մոսկվա, Սանկտ Պետերբուրգ, ապա նավով դեպի Լոնդոն։ 1798 թվականին նա հրատարակվեց իր ճանապարհորդության մասին մանրամասն նկարագրությունը ։
Ուիլյամ Մուրկրոֆթտը, ով հետազոտող, բժիշկ, անասնաբուժական վիրաբույժ և Արևելյան Հնդկաստանի ընկերության ձիանոցի վերակացու էր, շահագրգռված էր ընդլայնել առևտուրը Կենտրոնական Ասիայում, որտեղ, նրա կարծիքով, ռուսական առևտրականներն արդեն ակտիվացել էին։ 1820 թվականին Մուրկրոֆթտը, Ջորջ Թրեբեքը և Ջորջ Գաթրին լքեցին Հնդկաստանը Բուխարայից` մեկնելով ձի ձեռք բերելու և Բուխարա հետդարձի ճամփա բռնեցին 1825 թվականին։ Սակայն ճանապարհին երեքն էլ մահացան տենդից ։ Մուրտդրոֆտի ճանապարհորդության նկարագրությունը հրապարակվեց 1841 թվականին ։
Շառլ Մասսոնը, ով 1826-1838 թվականների ընթացքում բնակվել էր նախկինում Արևելահնդկական ընկերության մաս կազմող Բելուջիստանում, Աֆղանստանում և Փենջաբում, հրապարակել է իր ճամփորդությունների մասին իր հուշերը ։
Արևելահնդկական ընկերությունից լեյտենանտ Արթուր Կոնոլլին 1834 թվականին հրապարակել է իր ճանապարհորդության մասին հուշերը, որը նա սկսել է Սանկտ-Պետերբուրգից ուղևորվելով Ռուսաստանի Մերձկասպյան անապատ, Քիր (Հյուսիսային Իրան)։ Նա ձերբակալվել է Աստրաբադում (Հյուսիսային Իրան) որպես ռուսաց լրտես, ապա ուխտավորների քարավանի հետ ուղևորվել է Մաշհադ, աֆղանական հետևակային բանակի հետ այնտեղից քայլել է Հերաթ, այնուհետև մեկնել է Ղանդահար, Քվետի մոտ, ապա Հնդկական անապատով հասել է Բրիտանական սահմանին 1831 թվականի հունվարին ։
Երբ 1830 թվականին Մեծ Բրիտանիայի առևտրային և դիվանագիտական հետաքրքրությունը դեպի հյուսիս-արևմուտք, ի վերջո, անչափ մեծացավ, 1831 թվականին կապիտան Ալեքսանդր Բերնսի և գնդապետ Հենրի Փոտինջերի Ինդոս գետի մասին հետազոտությունները հող նախապատրաստեցին Սինդի վրա հետագա հարձակման համար, որպեսզի ճանապարհ հարթեն դեպի Կենտրոնական Ասիա ։ Բերնսը ուղևորվեց 12-ամսյա վտանգավոր ճանապարհորդության, որը նա սկսեց 1831 թվականին դեպի Աֆղանստան և Հինդուկուշով Բուխարա, վերադառնալով 1832 թվականին։ Բերնսը քրիստոնյա էր, որը ճանապարհորդում էր իսլամադավան երկրում, առաջիններից մեկը սկսեց ուսումնասիրել Աֆղանստանը բրիտանական հետախուզության համար, և վերադառնալուց հետո նա հրապարակեց իր «Ճանապարհորդություն Բուխարա գիրքը, որն ավարտվեց մռայլ հաղթանակով 1834 թվականին։ 1832-1834 թվականների ընթացքում Մեծ Բրիտանիան փորձեց առևտրային համաձայնագրերի պայմանավորվածություններ կնքել Սինկհի կայսրության տիրակալ Ռանջիթ Սինկհի և Սինդի ամիրաների հետ։ Սակայն այդ փորձերը անցան ապարդյուն  ։
Աֆղանստան և Կենտրոնական Ասիա
Այդ թվականին լեյտենանտ Ջոն Վուդը ստանձնեց Հնդկական նավատորմի առաջին շոգենավի հրամանատարությունը, որով լողաց Ինդոս գետի հոսանքին հակառակ և ուսումնասիրեց գետը։ 1838 թվականին նա գլխավորեց արշավախմբը, որը հայտնաբերեց Կենտրոնական Ասիայի աղբյուրներից մեկը Օքսուս գետի վրա։ Նա իր ճանապարհորդության արդյունքները հրապարակեց 1872 թվականին ։ 1837 թվականին ռուս դեսպանորդ կապիտան Յան Վիտկևիչը այցելեց Քաբուլ, անգլիացիները կարծեցին, որ դա որոշակիորեն կհեշտացնի դիվանագիտական կամ ռազմական ներկայությունն Աֆղանստանում։ Սակայն Քաբուլում Բրիտանիայի բանագնաց կապիտան Ալեքսանդր Բերնսի հետ ճաշելիս վերջինս արտահայտեց իր բացասական վերաբերմունքը Ռուսաստանի մտադրությունների մասին ։ Ռուսաստանը զգուշանում էր Կենտրոնական Ասիայում իր առևտրի  նկատմամբ բրիտանական ոտնձգություններից, ինչպես նաև խանությունների վրա այն ազդեցությունից, որ դրանք կարող էին ունենալ Բրիտանիայի աջակցությամբ։
1838 թվականին Արևելահնդկական ընկերությունից գնդապետ Չարլզ Ստոդարտը  ժամանեց Բուխարայի խանություն Նասրուլլա Խանի հետ միություն կնքելու համար։ Նասրուլլա Խանը բանտարկեց Ստրոդարտին, քանի որ նա ողջունելիս չէր խոնարհվել և չէր բերել նվերներ։ 1841 թվականին կապիտան Արթուր Կոնոլլին եկավ Խանի մոտ, հուսալով Ստոդարտին ազատել։ Սակայն նա նույնպես ձերբակալվեց։ 1842 թվականի հունիսի 17-ին երկու անգլիացիները գլխատվեցին։ Երկու բրիտանացի սպաների գլխատումից հետո Խանը դադարեցրեց Ռուսաց կայսր Նիկոլայ I-ին Բուխարայից նվերներ կամ էմիսարներ ուղարկելը, և նրա դեսպանը ետ ուղարկվեց Օրենբուրգ հաղորդագրությամբ, որ Կայսրը այլև ոչ մի ընդհանուր բան չի ունենա Բուխարայի էմիրի հետ ։ Բուխարայում իր երկու ներկայացուցիչների գլխատումից հետո Մեծ Բրիտանիան իր սպաներին սկսեց հետ պահել Թուրքեստան ճանապարհորդություն կատարելուց։
1838 թվականին Լոնդոնում լուրեր էին պտտվում, որ Ռուսաստանը պատրաստվում է շարժվել դեպի Խիվա։ Բացի այդ, Պարսկաստանը նախատեսում էր Հերաթը գրավել, որ ռուս-պարսկական պատերազմում (1826-1828) իր կորցրած տարածքը լրացնի, սակայն Աֆղանստանի նկատմամբ Հերաթի հավատարմությունը կարևոր նշանակություն ուներ Բրիտանական ռազմավարության համար։ Հերաթի պաշարումը սկսվեց 1837 թվականի նոյեմբերին, երբ Պարսկաստանի նոր Շահ Մուհամեդ Միրզան հասավ մինչև Հերաթ։ Նրա նպատակն էր գրավել Հերաթը, ապա շարժվել Ղանդահար։ Նրա հետ էր ռուս դեսպանորդ կոմս Սիմոնիչը, աջակից ռուս սպաներ և ռուսական դասալիքների գունդ լեհ գեներալ Բերովսկիի գլխավորությամբ։ Բենգալյան հրետանու սպա Էլդրիդ Փաթինջերը, որը նախկինում ծպտված ներխուժել էր Հերաթ, ուժեղացրեց պաշտպանությունը, և չնայած ռուսական խորհրդականների ներկայությանը, պաշարումը տևեց ութ ամիս։ Մեծ Բրիտանիան սպառնում էր ռազմական գործողություններ սկսել, և Պարսկաստանը հեռացավ սեպտեմբերին  ։
1838 թվականի հոկտեմբերին Օքլենդը հրատարակեց Սիմլայի Մանիֆեստը, քարոզչության մի մաս, որը կոչված էր Դոստ Մուհամեդ Խանի (Աֆղանստանի Էմիր) համբավը սևացնելուն և որում պնդվում էր, որ դոստ Մուհամեդը.
...բացեիբաց սպառնաց... կոչ արեց բոլոր այլ օժանդակ միջոցներին, որոնց վրա նա կարող է իշխանություն ունենալ... մենք երբեք չենք կարող վստահ լինել, որ մեր հարևանությունը կարող է ապահով լինել... Գեներալ գուբերնատորը վստահաբար հույս ունի, որ Շահի փոխարեն արագորեն գահ կբարձրանա... բրիտանական բանակը դուրս կբերվի Աֆղանստանի անկախությունը և ամբողջականությունը վերականգնվելու դեպքում։
Առաջին Անգլո-աֆղանական պատերազմ
Բրիտանիան նպատակ ուներ Աֆղանստանում տարածել բրիտանական ազդեցությունը` այն դարձնելով բուֆերային պետություն։ Ներխուժելու մտադրությունը հստակ էր, և երբ «Հրովարտակի» պատճենը հասավ Լոնդոն, ոչ մի առարկություն չեղավ։
Դեկտեմբերին բրիտանացիները մտան Աֆղանստան և ձերբակալեցին Դոստ Մուհամեդին, վտարեցին Հնդկաստան և նրա փոխարեն նշանակեցին նախորդ տիրակալին` Շուջա Շահին, ով կիսում էր տարածաշրջանի բնակիչների նկատմամբ բրիտանացիների ունեցած առավել առաջադեմ հայացքները ։ Շուջա ուլ Մուլքը գահ բարձրացավ 1803 թվականին և 1809 թվականին ստորագրեց փոխադարձ պաշտպանության պայմանագիր անգլիացիների հետ ընդդեմ Աֆղանստանով Հնդկաստան Ֆրանս-ռուսական ներխուժման։ Նույն թվականին նա գահընկեց արվեց և բանտարկվեց իր կրկնակ-եղբոր կողմից։ Նրան հաջորդեցին մի քանի ամիրաներ, մինչև 1836 թվականին Աֆղանստանի իշխանության գլուխ բարձրացավ Դոստ Մուհամեդ Խանը ։
Շուջա Շահը հեղինակություն չուներ աֆղանցիների մոտ և լարվածությունը մեծացել էր, ինչը հանգեցրեց, 1841 թվականին բրիտանական բանագնաց կապիտան Ալեքսանդր Բերնսի սպանությանը։ 1842 թվականի հունվարին աֆղանները ուղղակի ապստամբեցին։ Թուլացել էր զինվորական կարգապահությունը, անգլիացիները որոշեցին թողնել Քաբուլը։ Քաբուլի 4500 զինվորներից և 12 000 ճամբարականներից կազմված կայազորը Քաբուլից հեռացավ Ջելալաբադ, որը 80 մղոն էր և 5 օր ցերեկով քայլքի հեռավորության վրա։ Նրանց վրա հարձակվեցին 30 000 աֆղան բնակիչներ ։ Վեց բրիտանական սպաներ ձիով փախան, բայց միայն մեկը` Դոկտոր Ուիլյամ Բրայդոնը վիրավոր ձին ձիավարելով հասավ Ջալալաբադ։ Ավելի քան հարյուր բրիտանացի և 2000 սիպայներ և ճամբարականներ պատանդ վերցվեցին, իսկ մնացածը զոհվեցին։ Այսպես մեռավ «Հինդուների բանակը»։ Ապրիլին պատժիչ արշավախումբն ուղևորվեց և կրկին գրավեց Քաբուլը և սեպտեմբերին ազատեց գերիներին։ Նոր գեներալ-նահանգապետը` Լորդ Էլլենբորոն, որոշեց Աֆղանստանից դուրս բերել Բրիտանական ամբողջ կայազորը, Դոստ Մուհամեդ Խանին ազատեց Հնդկաստանից և վերադարձրեց գահին ։ Դոստ Մուհամեդը հայտնել է.
Ես զարմացած եմ ձեր ռեսուրսների չափերով, ձեր նավերով, ձեր զինանոցներով, բայց ես չեմ կարող հասկանալ, թե ինչու այդքան ընդարձակ և ծաղկող կայսրության կառավարիչները պետք է Ինդոսը հատեին, որ ինձ զրկեին իմ աղքատ ու ոչ բերիի երկրից։
Խիվայի առաքելություն
1839 թվականին, Բենգալական հրետանու հրամանատար կապիտան Ջեյմս Էբոտը առաքելությամբ ուղևորվեց Խիվայի խանություն` փորձելով բանակցել ռուսական ստրուկների ազատ արձակման մասին, որով ռուսները կզրկվեին Խիվա ներխուժելու համար պատրվակից։ Եթե արդեն պատերազմ էր բռնկվել, Էբոտին հանձնարարված էր բանակցություններով կարգավորելու փորձ անել ։ Խիվայի վրա ռուսական կողմի հարձակման փորձը, հնարավոր է, Աֆղանստանի նկատմամբ բրիտանական «հարձակվողական արտաքին քաղաքականության» պատասխանն էր։ Սակայն խիստ ձմեռվա պատճառով Ռուսաստանին չհաջողվեց հասնել Խիվա։ 5000 տղամարդկանցից, որոնք թողել էին Օրենբուրգը, ընդամենը 4000-ը վերադարձավ տուն։ Էբոտի վիճակը բարդանում էր Խիվայի ժողովրդի լեզուն և մշակույթը չհասկանալու պատճառով, և ռուս ստրուկներին ազատ արձակելու փորձերը չհաջովեցին։ Նա համաձայնեց Խիվայի կառավարիչ Ալլահ Քուլի Խանի հետ, Խիվայի բրիտանական ագենտ ունենալ, որը միջնորդ կլինի Ռուսաստանի և Խիվայի միջև։ 1840 թվականին Էբոտը Խիվայից ուղևորվեց Ռուսաստան` բանակցություններ սկսելու նպատակով, որը նա արել էր սեփական նախաձեռնությամբ, և որը լիազորված չէր կառավարության կողմից։ Նրա քարավանի վրա հարձակվեցին ղազախները և նա ձեռքից վիրավորվելով գերի ընկավ, սակայն Էբոտը և նրան ընկերակցողները ազատ արձակվեցին, քանի որ ղազախները վախեցան պատժվելուց։ Էբոտը հասավ Սանկտ Պետերբուրգ, բայց միջնորդության փորձը ձախողված էր։ Նրա քաջությունը խրախուսվեց լրիվ կապիտանի կոչումով ։ Նույն թվականին հրետանու լեյտենանտ Ռիչմոնդ Շեքսպիրը հաջող բանակցություններ իրականացնելով` ազատեց 416 ռուս գերիների, որոնց նա ուղեկցեց Ռուսաստան ։ Շեքսպիրն  այդ ձեռնարկումի համար արժանացավ ասպետի կոչման ։
Անգլո-սիկհական պատերազմ
1843 թվականին Մեծ Բրիտանիան բռնակցեց Սինդը ։ Առաջին Անգլո-սիկհական պատերազմը բռնկվեց Սիկհական կայսրության և Բրիտանական արևելահնդկական ընկերության միջև 1845-1846 թվականներին։ Ինչի արդյունքում Սինկհի թագավորությունը մասամբ անցավ բրիտանական ենթակայության տակ։ Երկրորդ անգլոսիկհական պատերազմի պայքարը 1848-1849 թվականներին էր, որի արդյունքում ստրկացվեց Սիկհական կայսրության մնացած մասը և բռնակցվեց Փենջաբի նահանգը, որը հետագայում դարձավ Հյուսիս-Արևմտյան սահմանային նահանգ։
Անգլո-պարսկական պատերազմ
1856 թվականին Պարսկաստանը սկսեց հարձակումը Հերաթի վրա և Բրիտանական տեղական կառավարությունը Պարսկաստանի դեմ պատերազմ հայտարարեց։ Անգլո-պարսկական պատերազմը ղեկավարում էր գեներալ-մայոր սըր Ջեյմս Օութրամը մինչև 1857 թվականը, երբ Պարսկաստանը և Անգլիան երկուսն էլ նահանջեցին և Պարսկաստանը ստորագրեց պայմանագիր` հրաժարվելով Հերաթի նկատմամբ իր պահանջներից ։
Բրիտանական Թագի ներքո
1857 թվականի Հնդկական ապստամբությունից հետո Արևելահնդկական ընկերության մնացած լիազորությունները փոխանցվեցին Թագին, ի դեմս Վիկտերիա թագուհու (ով 1876 թվականին հռչակվեց Հնդկաստանի կայսրուհի)։ Որպես պետություն, Բրիտանական Հնդկաստանը գործում էր որպես փոխկապակցված շուկայական համակարգի խնամակալ, որը պահպանվում էր ռազմական հզորությամբ, գործարար օրենսդրությամբ և դրամավարկային կառավարմամբ ։ 1858 թվականին Հնդկաստանի կառավարման ակտի համաձայն Բրիտանական կառավարության Հնդկաստանի գրասենյակը ստանձնեց Բրիտանական Հնդկաստանի ադմինիստրացիան. ղեկավարում էր փոխարքան, որին նշանակում է Թագը։
1863 թվականին Հերաթի սուլթան Ահմեդ Խանը, ով իշխանության էր եկել Պարսկաստանի կողմից և Շահի անունից, հարձակվեց վիճարկելի քաղաք Ֆարահի վրա։ Ֆարահը Դոստ Մուհամեդ Խանի իշխանության տակ էր անցել 1856 թվականից, և նա պատասխանեց բանակը ուղարկելով Հերաթ և այն վերամիավորելով Աֆղանստանի հետ ։
Ղրիմի պատերազմն ավարտվեց 1856 թվականին Ռուսաստանի պարտությամբ, Մեծ Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի և Օսմանյան կայսրության դաշինքով։ Նոր և խոհեմ Ալեքսանդր II-ը սպասեց մի քանի տարի է, որ չհակադրվի անգլիացիներին։ Սակայն Ռուսաստանը շարունակեց ընդարձակվել Կենտրոնական Ասիայում երկու կամպանիա սկսելով։ 1864 թվականին ռուսական կանցլեր Գորչակովը շրջաբերական ուղարկվեց արտասահմանում գտնվող հյուպատոսության աշխատակիցներին, մանրակրկիտ բացատրելով ընդլայնման պատճառները, որոնք կենտրոնացված էին ըստ անհրաժեշտության, իշխանության և քաղաքակրթության տարածման դոկտրինի։ Գորչակովը մանրակրկիտ բացատրում էր, որ Ռուսաստանի մտադրությունն ուղղված չէ անգլիացիներին զայրացնելուն, այլ տարածաշրջանում քաղաքակիրթ վարքագծի հասնելու և ավանդական առևտրային ճանապարհը պաշտպանելու միտում ունի։
1873 համաձայնագիր մեծ Բրիտանիայի և Ռուսաստանի միջև
1873 թվականի հունվարի 21-ին, Մեծ Բրիտանիան և Ռուսաստանը համաձայնագիր ստորագրեցին, որը նախատեսում էր, որ Արևելյան Բադաշխանի շրջանը ինչպես նաև Վակհանի միջանցքից մինչև Սարի Քուլ լիճը Աֆղանստանի տարածք է, Աֆղանստանի հյուսիային սահմանը Ամուդարյա գետն է, արևմուտքից հասնելով մինչև Խոջա Սալար։ Եվ համատեղ ռուս-բրիտանական հանձնաժողովը կորոշի Ամուդարյայից մինչև Պարսկաստան Հարիրուդի սահմանը։ Սակայն Ամուդարյայի արևմտյան սահմանը չսահմանված մնաց մինչև 1885 թվականը ։ Համաձայնագրի նպատակն էր Աֆղանստանում և Կենտրոնական Ասիայում Բրիտանական և Ռուսական ազդեցությունների ոլորտները սահմանելը, որը երկու կողմերին հնարավորություն տվեց լեգիտիմ կերպով տեղաշարժվել իրենց գոտիներում, ստեղծեց ջերմ հարաբերություններ երկու մրցակից եվրոպական տերությունների միջև, սակայն վեր հանեց Պամիրի լեռներում Օքսսուսի շրջանում Աֆղանստանի, Ռուսաստանի և Չինաստանի սահմանները սահմանելու նոր խնդիրը ։ Պայմանագիրը կնքելու բանակցությունները ռուսական կողմից վարում էր իշխան Գորչակովը։ Բադախշանը և Վակհանը Ռուսաստանի կողմից ճանաչվեց Աֆղանստանի տարածք, Ռուսաստանն ընդունեց Աֆղանստանի հյուսիսային սահմանի վերաբերյալ բրիտանական բոլոր առաջարկները, և ակնկալվում էր, որ Մեծ Բրիտանիան հետ կպահի Աֆղանստանին ցանկացած ագրեսիա կատարելուց։ Սակայն, դա հանգեցրեց Ռուսաստանի Խիվայի խանության նկատմամբ անեքսիայի հենց նույն տարում։ Բադախշանը ավելի ուշ բաժանվեց Աֆղանստանի և Ռուսաստանի կողմից վերահսկվող Բուխարայի միջև 1895 թվականին Պամիրի սահմանային հանձնաժողովի կողմից։
1878 թվականին Ռուսաստանն անկոչ դիվանագիտական առաքելության ուղարկեց Քաբուլ։ Շիր Ալի Խանը` Աֆղանստանի ամիրը, ապարդյուն փորձեց նրանց պահել Աֆղանստանում։ Ռուսական դեսպանորդները ժամանեցին Քաբուլ 1878 թվականի հուլիսի 22-ին և օգոստոսի 14-ին Բրիտանիան պահանջեց, որ Շեր Ալին ընդունի բրիտանական առաքելությունը։ Էմիրը ոչ միայն հրաժարվեց ընդունել Նևիլ Բոուլես Չամբերլինի գլխավորած բրիտանական առաքելությունը, այլև սպառնաց նրա վերջը տալ, եթե փորձի մտնել իր երկիր։ Բրիտանական Հնդկաստանի փոխարքա Լորդ Լայթոնը հրամայեց դիվանագիտական առաքելությամբ մեկնել Քաբուլ 1878 թվականի սեպտեմբերին, բայց առաքելությունը հետ ուղարկվեց, երբ առաքելությունը մոտեցավ Խայբերի լեռնանցքի արևելյան մուտքին, սանձազերծելով Երկրորդ անգլո-աֆղանական պատերազմը ։
1879 թվականին կնքվել է Գանդամակի համաձայնագիրը, ըստ որի` Էմիր Աբդուր Ռահման Խանը համաձայնվում էր Աֆղանստանի միջազգային հարաբերությունները Մեծ Բրիտանիայի հսկողությանը հանձնել և Բրիտանիային զիջել մի շարք հարավային սահմանամերձ շրջանները, այդ թվում Պիշին, Սիբի, Հարնայ, և Տհալ Չոթիալի շրջանները։ Հետագա տարիներին, տոհմական այլ տարածքները բռնակցվեցին անգլիացիների կողմից ։
1881 թվականին ռուսական զորքերը գրավեցին Գեոկ Թեպեն և 1884 թվականին նրանք գրավեցին Մերվը։ Քանի որ ռուսական զորքերը մոտ էին Հերաթին, բրիտանական ու ռուսական կառավարությունները համատեղ ստեղծվեցին Անգլո-ռուսական աֆղանական սահմանային հանձնաժողով, որպեսզի որոշեն Ռուսական կայսրության և Աֆղանստանի միջև սահմանները ։
1885 թվականին ռուսական զորքրը գրավեցին Հերաթ նահանգի հյուսիսում Փանդջեհի շրջանը և նրա Բերդը, որը հայտնի է Փանդջեհի միջադեպ անվամբ։ Աֆղանցիները պնդում էին, որ շրջանի բնակիչները միշտ տուրք են վճարել Աֆղանստանին, և ռուսները հայտարարում էին, որ այս տարածքը Խիվայի և Միր խանությունների մի մասն է, որը նրանք նախկինում գրավել էին։ Աֆղանստանի սահմանային հանձնաժողովը պետք է կարգավորեր վեճը, սակայն նրանց ժամանումից առաջ ճակատամարտը տեղի ունեցավ։ Աֆղանական 500 հոգանոց զորքն ամբողջովին ճնշվեց ռուսական ուժերի գերազանցությամբ։ Մեծ Բրիտանիան Աֆղանստանին չէր աջակցում, ինչպես պահանջվում էր Գանդամակի համաձայնագիրը, որով Ամիրին ստիպեց հասկանալ, որ ռուսական ագրեսիայի դեմ բրիտանական աջակցությանը նա չի կարող ապավինել ։
Արձանագրություն Մեծ Բրիտանիայի և Ռուսաստանի միջև։ 1885
1885 թվականի սեպտեմբերի 10-ին Լոնդոնում Մեծ Բրիտանիայի և Ռուսաստանի միջև ստորագրվեց դելիմիտացիայի արձանագրություն։ Արձանագրությամբ որոշվեց Օքսուս և Հերիրուդ գետերի սահմանը և ավելի ուշ` 19 լրացուցիչ արձանագրություններ, որոնք ավելի մանրամասներ են ներառել 1885-1888 թվականների ընթացքում ։ Աֆղանական սահմանային հանձնաժողովը համաձայնվեց, որ Ռուսաստանը հրաժարվում է իր առաջ խաղացման ընթացում զավթած հեռավոր տարածքներից, սակայն պահպանում է Փանջդեհը։ Համաձայնագիրը հաստատեց Ամուդարյայի մշտական հյուսիսային աֆղանական սահմանը մեծ տարածքների կորստով, հատկապես Փանջդեհի շրջանում ։
Սա սահմանից ձախ Զորկուլ  լճից դեպի արևելք Վակհան շրջանում առաջացրեց չորոշված սահման։ Այդ տարածքին հավակնում էր Չինաստանը, Ռուսաստանը և Աֆղանստանը։ 1880-ական թվականներին աֆղանցիները շարժվեցին դեպի հյուսիս Ալիչուր լիճ, Պամիր ։ 1891 թվականին Ռուսաստանն այդ տարածք ուղարկեց ռազմական ուժեր, որոնց հրամանատար Յանովը բրիտանական կապիտան Ֆրենսիս Յոնգհազբանդից պահանջեց հեռանալ Փոքր Պամիրի Բոզաի Գամբազից։ Ռուսները պնդում էին, որ, քանի որ նրանք գրավել են Կոկանդի խանությունը, ապա նրանք իրավունքներ ունեն Պամիրի նկատմամբ։ Աֆղանստանը հայտարարեց, որ տարածաշրջանը երբեք տուրք չի վճարել Կոկանդին և անկախ է եղել, այնպես որ գրավված տարածքը իրենցն է։ Անգլիացիները պնդում էին, որ դա 1873 թվականի անգլո-ռուսական համաձայնագրի խախտում է։ Ի հեճուկս Մեծ Բրիտանիայի, Հնդկաստանի կառավարությունը մատնանշեց, որ Բոզաի Գումբազը չի ընդգրկվել համաձայնագրի մեջ, և այդպիսով այն անորոշ գոտում է։ Բոզաի Գումբազը Ռուսական քարտեզի վրա նշված չի եղել Վակհանում։ Բացի այդ, անգլիացիները հասկացան, որ Յոնգհազբանդը սխալմամբ հայտվել էր ռուսական տարածքում` Կարակուլ լճի մոտակայքում և կարող էր ձերբակալվել այնտեղի ղեկավարության կողմից։ Յանովը առաջարկեց բանավոր ներողություն խնդրել, եթե նա սխալմամբ է մտել Վակհանի տարածք, և Ռուսաստանի կառավարությունն առաջարկեց սահմանների վերաբերյալ համաձայնության գալու համար համատեղ ուսումնասիրություն կատարել։
1892 թվականին բրիտանացիները Չարլզ Մյուրեյին ուղարկեցին Պամիր ուսումնասիրություն անելու նպատակով։ Մեծ Բրիտանիան մտահոգված էր նրանով, որ Ռուսաստանը կօգտվի Չինաստանի կողմից տարածքների պաշտպանական թուլությունից և կգրավի տարածքը ։ Մյուրեյը այս կամ այն ձևով զբաղվում էր դիվանագիտությամբ կամ լրտեսությամբ, բայց գործն ամբողջովին հստակ չէր, և 1893 թվականին Ռուսաստանի հետ սահմանների մնացած մասի դեմարկացիայի վերաբերյալ համաձայնության եկավ, գործընթացն ավարտվեց 1895 թվականին ։
Համաձայնագիր Մեծ Բրիտանիայի և Աֆղանստանի միջև։ 1893
1893 թվականի նոյեմբերի 12-ին Քաբուլում Մեծ Բրիտանիայի և Աֆղանստանի միջև Համաձայնագիր ստորագրվեց։ Համաձայնագիրը հաստատեց 1873 թվականի Համաձայնագիրը, Աֆղանստանից պահանջեց դուրս գալ Ամուդարյայի հյուսիսային տարածքից, որը նա գրավել էր 1884 թվականին, և կոչ արեց դելիմիտացնել Սարի լճի արևելյան մասը ։
Երբ Մորթիմեր Դյուրանդը` Հնդկաստանի նահանգի պետական հարցերով քարտուղարը, նշանակվեց Գիլգիթ միջնորդության ադմինիստրատոր (այժմ Պակիստանի Գիլգիթ Բալթիստանի մաս), նա տարածքում սկսեց ճանապարհների շինարարություն, հեռագրական, փոստային համակարգեր` երկխոսելով Գիլգիթի էմիրի հետ։ Նա պատրաստվում էր բարելավել Քաշմիրի միջով ճանապարհը դեպի Հունզա և Նագար իշխանական պետություն և մինչև Ռուսաստանի հետ սահմանը։ Նագարի և Հունզայի էմիրները դրանում սպառնալիք էին տեսնում իրենց բնական հեռավորությունից ունեցած առավելության նկատմամբ։ 1890 թվականին, Դյուրանդը ուժեղացրեց Չալթ Բերդը, որը սահմանից ոչ հեռու էր, քանի որ ասեկոսեներ կային, որ Հունզայի և Նագարի զինյալները պատրաստվում էին հարձակվել, և շարունակում էին մինչև բերդ ճանապարհի վերակառուցման աշխատանքները։
1891 թվականի մայիսին Նագարը և Հունզան ուղարկեցին նախազգուշացում Դյուրանդին դադարեցնել դեպի Բերդ տանող ճանապարհի շինարարական աշխատանքները և ազատել Գիլգիթի սահմանի մոտ գտնվող Բերդը, հակառակ դեպքում նրանք դա կգնահատեն որպես պատերազմական գործողություն։ Դյուրանը ամրապնդեց Բերդը և արագացնեց ճանապարհի կառուցումը, որի արդյունքում Նագարն ու Հունզան դա գնահատեցին որպես էսկալացիա, և, հետևաբար, նրանք դադարեցրին բրիտանական ռեզիդենտի փոստը իր տարածքով դեպի չինական Թուրքմենստան։ Բրիտանական Հնդկաստանը դա գնահատեց որպես 1889 թվականին Հունզայի հետ պայմանագրի խախտում, և այն բանից հետո, երբ վերջնագիրը հրապարակվեց և անտեսվեց, նրանք նախաձեռնեցին 1891 թվականի անգլո-բուրուշո կամպանիան։ Հունզան և Նագարը անցան բրիտանական պրոտեկտորատի մեջ 1893 թվականին ։
Հայտագրերի փոխանակում Մեծ Բրիտանիայի և Ռուսաստանի միջև։ 1895
Որոշվեց, որ Աֆղանստանի և Ռուսական կայսրության միջև սահման լինի Ամուդարյա գետը։ Ռուսաստանը ստացավ ամբողջ Պամիրյան լեռների լիարժեք տիրապետման իրավունքը, բացի Թագդումբաշից, որը հետագայում դարձավ Աֆղանա-չինական համաձայնագրի առարկա։ Որպեսզի պայմանագիր կնքվեր, մի գագաթը կոչվեց Կոնկորդ լեռ։ Բրիտանական համաձայնագրի դիմաց առաջարկվեց պաշտոնական քարտեզներում Պամիրյան լեռնաշղթայի փոխարեն օգտագործել Nicholas Range` Նիկոլայի Շարք տերմինը ի պատիվ Ռուսաստանի կայսեր Նիկոլայ II-ի, իսկ ռուսները համաձայնվեցին Զորկուլ լիճը վերանվանել lake Victoria` Վիկտորիայի լիճ, ի պատիվ Անգլիայի թագուհի Վիկտորիայի ։
Ռուսները նվաճեցին հյուսիսային Ամուդարիայի բոլոր հողերը, որը ներառում էր Խիվայի խանություն հռչակված հողերը, այդ թվում Հերատի մոտակայքը, և բոլոր հողերը, որոնք Կոկանդի խանությանն էին պատկանում, այդ թվում Պամիրի բարձրավանդակը։ Ամբողջական տարանջատումն ապահովելու նպատակով այս նոր Աֆղանական պետությանը տրվեց տարօրինակ արևելյան հավելում, որը հայտնի է որպես Վակհանի միջանցք։ «Այս սահմանների հաստատման ժամանակ ավարտվեց բրիտանական և ռուսական կառավարությունների միջև լարված խաղի եզրափակիչ փուլը» ։
Անգլո-Ռուսական Անտանտ
Մեծ խաղի ժամկետների սկիզբն ու ավարտի ժամանակահատվածը լիովին համաձայնեցված չեն։ Տեսակետ կա, որ Մեծ խաղը սկսվել է (1804-1813 թվականների ռուս-պարսկական պատերազմում Ռուսաստանի հաղթանակից և 1813 թվականին Գյուլիստանի պայմանագրի ստորագրումից կամ 1828 թվականի Թուրքմենչայի պայմանագրի ստորագրումից ։ Մյուսները վստահ են, որ այն սկսվել է 1832-1834 թվականների միջև, երբ փորձ էր արվում առևտրային գործարքների համաձայնություն հաստատել Ռանջիթ Սինգհի և Սինդի Էմիրի միջև ։ Այլք կարծում են, որ դա սկսվել է Ղրիմի պատերազմից (1853-1856) և Կովկասյան պատերազմից (1828-1859) հետո ։ Մեկ այլ հեղինակ ենթադրում է, որ Մեծ խաղն ավարտվել է 1842  թվականի առաջին անգլո-աֆղանական պատերազմի վերջում բրիտանական զորքերի Աֆղանստանից դուրս բերման հետ  ։ Որոշ հեղինակներ գտնում են, որ Մեծ խաղն ավարտվել է 1907 թվականի երեք անգլո-ռուսական համաձայնագրի ավարտին, որոնցով սահմանվում էին Պարսկաստանի, Աֆղանստանի և Տիբեթի սահմանամերձ շրջաններում Բրիտանական Հնդկաստանի և Ռուսաստանի շահերի ոլորտների սահմանները Կենտրոնական Ասիայում   ։ Ուրիշները կարծում են, որ դրանից հետո երկար լռություն էր ։ Մեկ այլ տեսակետով «Մեծ խաղի» ավարտը կապվում է 1917 թվականի Բոլշևիկյան հեղափոխության և Պարսկաստանի նկատմամբ Ռուսաստանի հետաքրքրության ավարտի հետ ։ Մեկ ուրիշն էլ հայտարարել է, որ ոչ պաշտոնապես, «Մեծ խաղը» Կենտրոնական Ասիայում հնարավոր է, որ երբեք էլ չի ավարտվի ։
«Մեծ Բրիտանիան տանուլ է տվել Մեծ խաղը 1842 թվականին»
Ենթադրություն կա, որ Բրիտանիան տանուլ է տվել Մեծ խաղը. «Մեծ խաղը Բրիտանիայի պատմության ասպեկտն է եղել, այլ ոչ թե միջազգային հարաբերությունները։ Այդ արտահայտությունը նկարագրում է այն, թե ինչ են արել անգլիացիները, այլ ոչ թե ռուսների և չինացիների գործողությունները»։ Մեծ խաղով անգլիացիները փորձ արեցին 1830-ական թվականներին իրենց կարծիքը աշխարհին պարտադրել։ Եթե Խիվան և Բուխարան պետք է դառնային բուֆերային պետություններ, ապա առևտրային ճանապարհներ էին անհրաժեշտ դեպի Աֆղանստան, որպես մի պրոտեկտորատ Ինդուս և Սաթլեջ գետերի երկայնքով, և հետևաբար, անհրաժեշտ էր Սինդ և Փենջաբ տարածաշրջանների միջով անցնել։
Մեծ խաղը սկսվել է 1832-1834 թվականների ընթացքում, որպպես առևտրային գործարքների շուրջ բանակցելու փորձ Ռանջիթ Սինգխի և Սինդի էմիրների միջև։ Եվ «այս հոյակապ բրիտանական երազանքի առաջին ընդհատման պատճառը եղավ Սինդի էմիրի առանձին մնալու որոշումը»։ Մեծ խաղի ձախողումը տեղի ունեցավ 1842 թվականի Առաջին անգլո-աֆղանական պատերազմի ավարտին` բրիտանական զորքերը Աֆղանստանից դուրս բերման հետ։ Աֆղանստանին խեղճացնելու անկարողությունը նշանակում էր, որ Մեծ խաղը չէր կարող հաղթել ։
1889 թվականին Լորդ Քերզոնը, Հնդկաստանի ապագա փոխարքան, այսպես է մեկնաբանել. Մեր հարաբերությունները Աֆղանստանի հետ քառասուն տարի շարունակ` 1838-1878 թվականներին եղել են իրար հետևից սխալ միջամտությունների և ոչ վարպետորեն գործելու արդյունք ։
Մեծ խաղը լեգենդ է
Քիփլինգի Մեծ խաղ տերմինի օգտագործումը ամբողջությամբ մտացածին է եղել. «..քանի որ Մեծ խաղը, ինչպես դա նկարագրված է վեպում, ընդհանրապես չի եղել. նա գրեթե ամբողջությամբ Քիփլինգի հորինվածքն է։ Այն ժամանակ, երբ պատմությունը տեղի էր ունենում (այսինքն ութսունականների ավարտին), Մեծ Բրիտանիան չուներ հետախուզական ծառայություն, ո ՛չ էլ ազգագրական բաժին. միայն գոյություն ուներ կառավարական նպատակային խումբ «Հնդկաստանի հետազոտություն» անվամբ, որին հանձնարարված էր  ամբողջ Հնդկաստանը քարտեզագրել, որպես պատասխան անգլիական վերահսկողության տիպիկ անհանգստության» ։
Երկու հեղինակ առաջարկել են այն տեսակետը, որ «Մեծ խաղը լեգենդ է եղել և որ Բրիտանական Հնդկաստանը այն իրականացնելու հնարավորություն չուներ։ Բրիտանական Հնդկաստանի արխիվների տարբեր գերատեսչությունների ուսումնասիրությունները Բրիտանական հետախուզական ցանցի ոչ մի նշան չեն գտել Կենտրոնական Ասիայում։ Լավագույն դեպքում, Կենտրոնական Ասիայում Ռուսաստանի մասին տեղեկատվություններ գտնելու բոլոր ջանքերի արդյունքում հազվադեպ, հատուկ դեպքեր են գտնվել, որոնք պատահական արկածներ են եղել և վատագույն դեպքում, ինտրիգներ, որոնք հիշեցնում են արկածային Քիմի անհիմն խոսակցությունները, և որ նման խոսակցությունները «միշտ էլ միասնական արժույթ են եղել Կենտրոնական Ասիայի երկրներում, և դրանք վերագրվել են ինչպես Ռուսաստանին, այնպես էլ Մեծ Բրիտանիային»։
Ավելի ուշ նույն հեղինակը կարծիք է հայտնել, որ Ռուսաստանը Հնդկաստանով տեղաշարժվելու կամք ու ընդունակություն երբեք էլ չի ունեցել, իսկ Հնդկաստանն էլ` Կենտրոնական Ասիայով տեղաշարժվելու հնարավորություն։ Ռուսաստանы չէր ցանկանում Աֆղանստանի վրա հարձակվել, հաշվի առնելով մինչ այդ Խիվան գրավելու նրանց ձախողումը և առաջին անգլո-աֆղանական պատերազմում Բրիտանիայի պարտությունը։ Աֆղանստան ներխուժելուց առաջ նրանց նախ պետք էր առաջատար բազա Խորասանում և Պարսկաստանում։ Սանկտ-Պետերբուրգը որոշեց, որ այդ պահին իրենց քաղաքականությունը տարածաշրջանում չի հաջողվել, բայց միջամտելուց չհրաժարվեց։
Պնդում կա, որ Կենտրոնական Ասիայում ռուսական ռազմական առաջընթացը պաշտպանվել և իրականացվել է միայն անպատասխանատու ռուսների կամ սահմանամերձ շրջանների եռանդուն գուբերնատորների կողմից։ Մյուսները ենթադրում են, որ «Մեծ խաղը» մի քանի քինախնդիր շովինիստ քաղաքական գործիչների, զինվորական սպաների և երկու կողմերի լրագրողների ծայրահեղ երևակայություն է եղել ։ «Մեծ խաղ» տերմինը անգլո-ռուսական մրցակցությունը Կենտրոնական Ասիայում նկարագրելու համար կիրառելը լայնորեն տարածում է ստացել միայն Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմից հետո։ Նա հազվադեպ է օգտագործվել մինչև այդ ժամանակաշրջանը։ Մեկ այլ հեղինակ առաջարկել է, որ որոշ բրիտանացիներ օգտագործել են «Մեծ խաղ» տերմինը 19-րդ դարի վերջին` Ասիայում ունեցած հետաքրքրությունները նկարագրելու համար, բայց բրիտանական իշխանությունների հիմնական խնդիրը եղել է Հնդկաստանի բնիկների նկատմամաբ վերահսկողություն սահմանելը և ոչ թե ռուսական ներխուժումը թույլ չտալը։
«Անգլիացիները ռուսների հետ համաձայնության են եկել Կենտրոնական Ասիայում»
Լոնդոնի և Կալկաթայի միջև փոստային հաղորդագրություն ուղարկելու համար մինչև երեք ամիս էր պահանջվում։ Ռուսաստանի տարածքում միջքաղաքային հեռագրային գծերը կառուցվեցին 1850-ական թվականներին։ Հնդ-Եվրոպական հեռագրային գիծն ավարտվեց 1870 թվականին, և Ռուսաստանով անցնելուց հետո ապահովվեց Լոնդոնի և Կալկաթայի միջև կապը ։ Հնդկաստանում Բրիտանիայի Արտաքին գործերի նախարարության գրասենյակը առաջին անգամ կարողացավ հեռագրել իր հրամանները և դրանք ժամանակին կատարել։ Տեղի գրասենյակն այդ ժամանակից արդեն սկսեց լիակատար վերահսկել Հնդկաստանում արտաքին քաղաքականությունը և Հնդկաստանի գեներալ-նահանգապետը  կորցրեց ազատ գործելու կարողությունը, որից նա նախկինում ազտորեն օգտվում էր ։