cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Աստվածաշնչյան Արարատի անվանումներ
Ամենայն հավանականության լեռն առաջին անգամ հիշատակվում է Ք.ա. 3-րդ հազ.-ում գրված մարդկության պատմության առաջին էպոսում՝ շումերական « Գիլգամեշ »-ում, որտեղ նշվում է, որ էպոսի հերոսներից մեկը՝ Էնկիդու ն, հավերժական ծաղիկը փնտրելու նպատակով Շումեր ից ուղևորվում է դեպի հյուսիս՝ դեպի Արատտա երկիր, որտեղ գտնվում էր Նիցիր` «աստվածների ժողովի» սարը։
Մասիս անվանումն ունի մի քանի բացատրություն.
ա) Այն առաջացել է Առաջավոր Ասիա յում մեծ տարածում գտած Մա աստվածուհու անունից, որն ըստ հնագույն կրոնական պատկերացումների, բնակվում էր բարձր լեռների՝ Սիսերի գագաթներին։ Այստեղից էլ առաջացել է Մայի սար (Մայի սիս) անվանումը, որի գագաթին բնակվել է Մա աստվածուհին (նույն համանմանությամբ «Ջոմոլունգմա» նշանակում է լեռների մայր աստված, «Սագարմատհա» նշանակում է տիեզերքի մայր)։
բ) Ըստ պատմահայր Մ. Խորենացու, «Մասիս» անվանումն առաջացել է Հայկ նահապետ ի սերնդակից Գեղամ նահապետի հոր՝ Ամասիա նահապետի անունից, որը բնակվում էր Մասիս լեռան դիմաց գտնվող Արմավիր քաղաք ում։
գ) Ըստ ներմուծված մի ավանդության, որը մեզ է հաղորդում Անանուն պատմիչը, Մասիս անվանումը ծագել է աստվածաշնչյան (գիրք Ծննդոց 15,2) Մասեկի (Մասեկի) անունից (որը միջնադարյան գրիչները աղճատելով դարձրել են «Մարսեակ»։ Եբրայական բնագրում Մասեկին վերաբերող հատվածն անհասկանալի է, որը գերմանացի գիտնական Հերման Գունկելի կարծիքով անթարգմանելի է, նախադասությունը իմաստ չունի, իսկ «mešek» բառն էլ համարվում է «հապաքս լեգո մենա» (մեկ անգամ հանդիպող բառ)։ Գերմաներեն և ռուսերեն թարգմանությունների մեջ «Մասեկի» փոխարեն հանդիպում է « Դամասկոս » տեղանունը։ Մատենադարանի № 345 ձեռագիր Աստվածաշնչում Ծննդոց գրքի 15-րդ գլխի 2-րդ տան մեջ Մասեկի անունը ջնջված է և սրբագրված է «մի, ասէ կայ» ։ Մասեկը եղել է հրեաների առաջնորդ Աբրահամի հարճերից մեկը։ Աբրահամն իր հարազատ որդուն՝ Իսահակին, իր հարճերից ծնված որդիներից բաժանելու համար, հարճերին՝ նրանցից ծնված զավակի հետ միասին, ուղարկում է տարբեր ուղղություններով։ Նա Մասեկին և նրանից ծնված որդուն՝ Եղիազարին ուղարկում է «յԵրկիրն Արևելից»՝ Հայաստան։ Ըստ Աստվածաշնչյան տեղեկության, Մասեկի անունից առաջացել է Մասիս անվանումը, իսկ Եղիազարի անունից՝ «Եղևնո» կամ «յԱզատն Մասիս» անվանումը։ Անանուն պատմիչը նույնացրել է Եղիազարի և Մ.Խորենացու մոտ հիշատակվող Ամասիայի որդի՝ Փառոխի անունները։
դ) «Մասիս» անունն առաջացել է «Մա» (այսինքն` «մայր») և «սիս» (այսինքն` «սնուցիչ», «սնուցող մայր») բառակապակցությունից։
Արարատ անվանումն «Արարդու» ձևով առաջին անգամ հիշատակվում է Ք.ա. 714թ. Ասորեստան ի Սարգոն 2-րդ թագավորի մի արձանագրության մեջ։
Արարատ անվանումն իր ուղիղ՝ Արարատ ձևով առաջին անգամ հիշատակվում է Աստվածաշնչի Հին Կտակարան ի Գիրք ծննդոց գլխում՝ կապված համաշխարհային ջրհեղեղի և Նոյյան տապան ի հետ։ Կարծիքներ կան այն մասին, որ տապանի կայանատեղի կարող էին հանդիսանալ նաև Արարադը (Ջուդի լեռ), Գրգուռը, Նեմրութը և Նպատը կապված նրա դեպի Հայկական Տավրոս կատարված արշավանքների հետ ։ Ենթադրվում է, որ շումերները Միջագետքի հարավային մասեր են իջել Հայկական լեռնաշխարհի հարավային մասերից, տանելով իրենց հետ մշակութային այդ թվում` կրոնադիցաբանական շատ արժեքներ։ Անկասկած, նրանք իմացել են հնագույն Սիս ու Մասիս անունով սրբազան լեռների մասին։ Ի դեպ, լեռան գագաթը, որի վրա կանգ է առել փրկարար տապանը, նույն դյուցազնավեպի աքքադական տարբերակում կոչվում է Նիցիր, որը ևս հեռավոր նմանություն ունի Մասիս անվանը։ Այսպիսով կարելի է ասել, որ Մասու (Մաշու), Մասիսոս (Մասիոն), նաև Նեխ-Մասիք (Սիփան) լեռների անունների համար հիմք է հանդիսացել հայոց հնագույն սրբազան լեռան Մասիս անունը։
Ըստ մի ստուգաբանության Արարատ անունն առաջացել է նախաքրիստոնեական Ար-Արև աստծու անունից և բառացիորեն նշանակում է աստծու կողմից արարված (Ար+ար) երկրի լեռ։
Ըստ մեկ այլ բացատրության, այն նշանակում է Արայի (խոսքը վերաբերում է Արա Գեղեցիկ ին) կործանում։
Հետագայում Արարատ անվանումը ենթարկվել է զանազան անվանափոխությունների՝ Արայի լեռ, Արայի արատ, Հուր-արտա, Հարա-հարա (Լերինք-լերանց), Արիա-վարդա (Արեաց երկիր) և այլն։ Օտար մատենագիրներն այն կոչել են «Արարատի լեռներ», «Արարատյան աշխարհի լեռներ», «Հայոց լեռներ» ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արարատ Կատեգորիա:Աստվածաշունչ
Ծիփնար
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 220 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Չոխատաուրից հեռու է 9 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 281 մարդ, մեծամասնությունը՝ վրացիներ։
Տրանսպորտ
Ամենամոտ նավահանգիստը Փոթին է, իսկ ամենամոտ օդանավակայանը գտնվում է Քութայիս քաղաքում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Չոխատաուրի շրջան
Դիետա
Օրգանիզմի նյութափոխանակության ժամանակ տվյալ անձի կամ այլ օրգանիզմի կողմից սպառվող սննդային գումարը կոչվում է «դիետա» ։ Դիետա բառը, որպես այդպիսին, օգտագործվում է գլխավորապես երկու իրավիճակ բացատրելու համար․ առաջին՝ առողջ սնունդ առողջության պաշտապնության համար և երկրորդ՝ քաշի կառավարման համար։ Չնայած մարդիկ ուտում են և՛ բուսական, և՛ կենդանական ծագման սնունդ, յուրաքանչյուր մշակույթ և յուրաքանչյուր մարդ ունի որոշակի սննդային նախասիրություններ և որոշ սննդային ցուցումներ։ Դա կարող է պայմանավորված լինել նաև անձնական ճաշակի և էթիկական պատճառներով։ Անհատական դիետիկ ընտրությունները կարող են լինել և՛ առողջարար, և՛ վնասակար։ Սննդային դիետայի ամբողջական սննդում պիտի լինեն վիտամիններ, հանքային աղեր, սնուցող սպիտակուցներ, ճարպեր, ճարպային թթուներ, ինչպես նաև սննդային էներգիա՝ ածխաջրեր, սպիտակուցներ և յուղեր։ Դիետիկ սովորություններն ու ընտրությունները կարևոր դեր են խաղում կյանքի, առողջության և երկարակեցության համար։
Կրոնական և մշակութային դիետիկ ընտրություններ
Որոշ մշակույթներ և կրոններ ունեն սահմանափակումներ, որոնք վերաբերում են իրենց սննդակարգում ընդունելի մթերքներին։ Թեև բուդդայականները հիմնականում բուսակերներ են, բայց պրակտիկորեն դրանք տարբերվում են, օրինակ ուտելիքի մեջ մսի չափաբաժինը կախված է աղանդից ։ Հինդուիզմում բուսակերությունը իդեալ է համարվում։ Ջայնիզմի հետևորդները խիստ բուսակերներ են և բույսերի արմատների սպառում բացարձակապես չեն հանդուրժում։
Դիետիկ ընտրություն
Շատ մարդիկ նախընտրում են կենդանական աղբյուրներ՝ փորձելով կարգավորել առողջությունը, չնայած որոշ հանրային ենթադրությունների, դիետաները ավելի ցածր ազդեցություն ունեն, քան հայտնի է ։ Հում սննդի դիետան ժամանակակից միտում է։ Այսպիսի դիետաները կարող են պահանջել բազմատեսակ հավելումներ՝ սովորական սննդային կարիքների բավարարման համար։
Քաշի կառավարում
Ընտրվում են հատուկ դիետաներ քաշի կորստի կամ քաշի ձեռքբերման համար։ Դիետայի ընթացքում սննդակարգի փոփոխությունը կարող է փոխել էներգետիկ հավասարակշռությունը և բարձրացնել կամ նվազեցնել մարմնում եղած ճարպի քանակությունը։ Որոշ սննդամթերքների բաղադրությունն ու չափաբաժինը կարող է նաև փոխվել՝ համաձայն դիետայի պահանջների։ Այդպիդի դիետաները հաճախ տրվում են ֆիզիկական վարժանքներին զուգահեռ։ Հատուկ քաշի կորստի համար նախատեսված ծրագրերը կարող են նաև վնասակար լինել առողջության համար։ «Առողջ սննդակարգ» և «քաշի կառավարման համար սննդակարգ» տերմինները հաճախ կապված են միմյանց, քանի որ դրանք երկուսն էլ նպաստում են առողջ ձևով քաշի կառավարմանը։ Առողջ դիետան նաև առողջական խնդիրները կանխելու միջոց է և նպաստում է մարդու օրգանիզմում վիտամինների, հանքանյութերի և այլ սննդանյութերի ճիշտ հավասարակշռությանը։
Սննդային խանգարումներ
Սննդային խանգարումը հանգեցնում է հոգեբանական, մատվոր խանգարման։ Այդպիսի դիետան սահմանում է ոչ նորմալ սննդային սովորույթներ, որոնք կարող են ունենալ ոչ բավարար ազդեցություն, այսինքն՝ դիետան դարձնել անիմաստ։
Առողջություն
Առողջապահական նախարարությունները խորհուրդ են տալիս, որ մարդիկ պահպանեն նորմալ քաշը` սահմանափակելով խտացված սննդամթերքի և շաքարով խմիչքների օգտագործումը, կարմիր ու մշակված միսը և ալկոհոլային խմիչքը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սննդագիտություն
Խդր Հաջոյան
Խդր Սուրիկի Հաջոյան (Թամոյան) (Khdr Hajoyan, Эздики` Хьдьре Сурене Ә'зизe Ә'мәр, դեկտեմբերի 4, 1990թ․, գյուղ Զովունի, Կոտայք),Եզդիների ազգային միության նախագահ, Եզդիների ազգային միության «Էզդիխանա» պաշտոնաթերթի տնօրեն։
Կենսագրություն
2007 թվականին ավարտել է Զովունի գյուղի Ռ․ Բաղդասարյանի անվան միջնակարգ դպրոցը՝ նույն թվականին ընդունվելով Երևանի պետական համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետ։ 2008 թվականից սկսել է զբաղվել ակտիվ հասարակական գործունեությամբ՝ մասնակցելով մի շարք՝ ինչպես տեղի, այնպես էլ միջազգային ծրագրերին, փառատոններին, ներկայացրել է եզդի ժողովրդի մշակույթը, կրոնը, լեզուն, պատմությունը, ազգային ավանդույթները և այլն։ 2010 թվականի մայիսի 12-ից մինչև 2021 թվականը «Էզդիխանա» թերթի գլխավոր խմբագիր։ 2011 թվականի հունիսի 28-ից ստանձնել է Եզդիների ազգային միության նախագահի առաջին տեղակալի պաշտոնը  ։ 2013 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետը։ 2015 թվականին ավարտել է նույն համալսարանի՝ արդեն արևելագիտության ֆակուլտետը մագիստրոսի որակավորմամբ։
Մասնակցել է մի շարք ինչպես իրավական, այնպես էլ տարբեր հասարակական զարգացման, համագործակցության և միջմշակութային երկխոսությունների հետ կապված միջազգային ծրագրերի։ Ազատ ժամանակ նաև ստեղծագործում է, մի շարք հայտնի եզդիական երգերի խոսքերի ու երաժշտության հեղինակ է։ Հանդիսանում է նաև «Էզիդխան» եզդիական IP հեռուստաընկերության հիմնադիրներից մեկը և դրա Հայաստանյան մասնաճյուղի ղեկավարը ։ «Եզդիերեն լեզու և գրականություն» 5 և 11-րդ դասարանների դպրոցական դասագրքերի համահեղինակն է (երջանկահիշատակ առաջնորդ Ազիզ Թամոյանի և Հասան Թամոյանի հետ միասին)։
Խդր Հաջոյանը Ազիզ Թամոյանի թոռն է, եղել է նրա սանն ու աջ ձեռքը ։ Ազիզ Թամոյանը 83 տարեկան էր և կառույցը ղեկավարել է 1988 թվականից՝ գրեթե 33 տարի։
Հասարակական-քաղաքական գործունեություն
2014 թվականի օգոստոսի 3-ից սկսած ակտիվ գործունեություն է ծավալում Իրաքի եզդիների հանդեպ բռնությունների կանխարգելման և եզդիների ցեղասպանության ճանաչման ու դատապարտման համար ։ Ինչի կապակցությամբ եղել է եվրոպական մի շարք երկրներում, ամրապնդել և կապեր հաստատել տեղի եզդիական մի շարք կազմակերպությունների ու հասարակական գործիչների հետ, ինչպես նաև եզդիական պատվիրակության հետ միասին եղել է Հնդաստանում, հանդիպել է Հնդկաստանի արտաքին գործերի նախարարի, հոգևոր մի շարք առաջնորդրների հետ եզդի փախստականներին աջակցելու վերաբերյալ։
Ունի հաստատված կապեր Իրաքի, եվրոպական երկրների, Ռուսաստանի Դաշնության, Միացյալ Նահանգների, Կանադայի, Վրաստանի եզդիական կառույցների հետ։
«Մարդ, ով իր ողջ կյանքը նվիրեց եզդի ժողովրդի ինքնության պահպանմանը, հայ-եզդիական բարեկամության ամրապնդմանը»։ Հենց այդ մասին է պատմել 2021 թվականի փետրվարի 22-ին Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանի Մոսկվա կինոթատրոնում տեղի ունեցած Եզդիների ազգային միության համագումարի ժամանակ նոր նախագահի ընտրությանը նախորդած՝ Ազիզ Թամոյանին նվիրված  փաստավավերագրական ֆիլմը ։ Համագումարի ընթացքում էկրանին ցուցադրվել են եզդիական միջազգային կառույցների այն ղեկավարների տեսաուղերձները, որոնք չեն կարողացել ներկա գտնվել համագումարին։ Հատուկ ուղերձներ են հղել եզդիների հոգևոր առաջնորդ, Շանգալի Էմիր Միր Նաիֆ Բին Դաուդը, Կանադայի եզդիների համայնքի ղեկավար Միրզա Իսմայիլը, Իրաքից եզդիների զորամիավորման հրամանատար Ալի Իսան (Խալ Ալի), Իրաքում եզդիական առաջընթաց կուսակցության փոխնախագահ՝ Ամար Կտոն ։ Էկրանին ցուցադրվել են նաև Գերմանիայի, Շվեդիայի, Ֆրանսիայի, ՌԴ եզդիական կառույցների ղեկավարների տեսաուղերձները։ Համագումարի ընթացքում ելույթ են ունեցել Եզդիների ազգային միության նախագահության անդամներ Ռոստամ Շամոյանը, Սուրիկ Հաջոյանը, Այսեր Իսայանը, Հայաստանի եզդիների հոգևոր առաջնորդ Բրո Հասանյանը, Համլետ Հաջոյանը։ Ելույթ են ունեցել նաև «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Արման Աբովյանը, ՀՅԴ ներկայացուցիչ Արծվիկ Մինասյանը, Հայաստանի կառավարության կրոնի և ազգային փոքրամասնությունների հարցերով վարչության պետ Վարդան Ասատրյանը, պրոֆեսոր Գառնիկ Ասատրյանը ։
Խդր Հաջոյանը (Թամոյանը) համագումարի՝ իր ելույթում նշել է, որ իր մեծ ուսուցչի՝ Ազիզ Թամոյանի թողած անգնահատելի ժառանգությունը փաստում է իր հավերժ ներկայության մասին։ Եզդիների ազգային միությունից հայտնել են, որ Խդր Հաջոյանը (Թամոյանը) համագումարի ընտրությունը պարզապես իր անձի ընտրությունը չի համարում, այլ` եզդի ժողովրդի իրավունքների, կրոնի, լեզվի, ազգային արժեքների, մշակույթի և կրթության պահպանման ու զարգացման, ինչպես նաև հայ-եզդիական դարավոր բարեկամության առավել ամրապնդման երաշխիք։ «Վստահ եղեք, մեր ժողովրդի առջև ծառացած բոլոր խնդիրները լուծելի են, իսկ դժվարությունները, իհարկե, հաղթահարելի միմիայն մեր միասնականության, մեր համատեղ ուժերի շնորհիվ։ Այն ճանապարհը, որով պիտի գնանք հեշտ չէ, սակայն ձեր հայրենասիրությունն ու նվիրվածությունը ազգային արժեքների պահպանությանը ինձ զորավիգ են դառնում, որպեսզի էլ ավելի եռանդով շարունակեմ այն սուրբ գործը, որը ժառանգել ենք երջանկահիշատակ Ազիզ Թամոյանից և իր համախոհներից։ Այնպես որ, եկեք լինենք միասնական ու տեր կանգնենք մեր իրավունքներին։ Բժի Էզդիխանա, բժի Էրմենիստան, բժի թֆակա էզդիա ու էրմենիա, հոլը, հոլը, հոլա Սըլթան Էզիդե Սորը (Կեցցե, Էզդիխանան, կեցցե Հայաստանը, կեցցե հայ-եզդիական միասնականությունը)»,- ինչպես տեղեկացնում են Միությունից, ասել է Խդր Հաջոյանը։
2021 թվականի փետրվարի 22-ին Եզդիների ազգային միության համագումարի ժամանակ ձայների բացարձակ մեծամասնությամբ ընտրվեց Եզդիների ազգային միության նախագահ։
2021 թվականի փետրվարի 24-ից նաև Եզդիների ազգային միության Էզդիխանա պաշտոնաթերթի տնօրեն։
Ընտանիք
Ամուսնացած է, ունի մեկ զավակ ։
Քոֆս Հարբոր
Քոֆս Հարբոր (Coffs Harbour), քաղաք Ավստրալիայի Նոր Հարավային Ուելս նահանգում։ Գտնվում է Սիդնեյից 540 կմ հյուսիս և Բրիսբենից 390 կմ հեռավորության վրա։ Քաղաքի բնակչությունը, ըստ 2011 թվականի մարդահամարի տվյալների, կազմել է 26 353 մարդ ։
CSIRO-ի տվյալներով՝ Կոֆս Հարբորում կյանքի համար շատ հարմար մթնոլորտ է։ Քաղաքի տնտեսությունը հիմնված է գյուղատնտեսության (բանանի և հապալասի աճեցում), զբոսաշրջության և ձկնորսության վրա ։
Քաղաքը ունի Հարավային խաչի համալսարանի կամպուս, չորս խոշոր առևտրի կենտրոն, հիվանդանոց, գրադարան, բազմաթիվ ազգային պարկեր։ Քաղաքում գործում է օդանավակայան ։
Պատմություն
Քոֆս Հարբորն իր անունն ստացել է Ջոն Կորֆի անունից, որը եղել է առաջին եվրոպացին, որն ապաստան է գտել այդ տարածքում 1847 թվականին՝ փոթորկի ժամանակ ։
Մինչև 1900-ական թվականների սկիզբը Կորֆ Հարբորը եղել է փայտի արտադրության հիմնական կենտրոնը Նոր Հարավային Ուելսի հյուսիսային ափին։ Նախքան երկաթուղային կայարանի կառուցումը փայտանյութը Սիդնեյ կամ Բրիսբեն է ուղարկվել ջրային ճանապարհով ։
Ատրակցիոններ
Բացի զբոսաշրջությունից, Կոֆս Հարբորում զարգացած է ժամանցային համակարգը։ Քաղաքի ամենահայտնի ատրակցիոններից մեկը Մեծ բանանն է։ Այն կառուցվել է 1965 թվականին։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ավստրալիայի քաղաքներ
Հերման Հայնրիխ Գոսսեն
Հերման Հայնրիխ Գոսսեն (Hermann Heinrich Gossen, ), պրուսական տնտեսագետ, առաջինը մաթեմատիկորեն հիմնավորել է սահմանային օգտակարության տեսության հիմնական սկզբունքները, Գոսսենի օրենքների հեղինակ ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1810 թվականի սեպտեմբերի 7-ին, Հռենոսի շրջանի Դյուրեն քաղաքում, որն այդ ժամանակ բռնագրավված էր ֆրանսիացիների կողմից։ Հայրը՝ Գեորգ Ժոզեֆ Գոսսեն (15.12.1780-07.10.1847), ֆրանսիական ծառայությունում աշխատել է որպես հարկահավաք։ Մայրը՝ Մարիա Աննա Մեխթհիլդան (Շոլլ) (22.02.1768-29.06.1833), խորապես հավատացյալ անձնավորություն էր։ Հերմանին և նրա երկու եղբայրներին ծնողները դաստիարակել են խիստ կաթոլիկ հավատքով։ 1824 թվականին ընտանիքը տեղափոխվել է Մուֆֆենդորֆ, նախնական և միջնակարգ կրթությունն ստացել է մի քանի գերմանական քաղաքներում ։
1829-1831 թվականներին ստացել է իրավաբանական կրթություն Բոննի համալսարանում, 1831 թվականին շարունակել է ուսումը Բեռլինի համալսարանում, բայց մեկ կիսամյակ սովորելուց հետո վերադարձել է Բոնն, Բեռլինում բռնկված խոլերայի պատճառով։
1834 թվականի հոկտեմբերից մինչև թոշակի անցնելը՝ 1847 թվականը, աշխատել է որպես կրտսեր իրավաբան Քյոլնի պրուսական վարչակազմում։ 1847-1849 թվականներին աշխատել է Քյոլնի ապահովագրական ընկերությունում։ 1854 թվականին հիվանդացել է որովայնային տիֆով, այնուհետև 1857 թվականին թոքային տուբերկուլյոզով, որի հետևանքով էլ մահացել է 1858 թվականի փետրվարի 13-ին Քյոլնում ։
Հիշատակ
1854 թվականին հրատարակված աշխատությունը իր կենդանության օրոք չի գնահատվել, բայց 1878 թվականին տնտեսագետ Վ.Ս. Ջևոնսը ճանաչել է նրա աշխատանքը և դարձրել հայտնի ։
Ի պատիվ Գոսսենի՝ 1997 թվականից ի վեր սոցիալական քաղաքականության միության կողմից շնորհվում է ամենամյա Գոսսենի մրցանակ ։
Հիմնական ներդրումը գիտության մեջ
1854 թվականին հրատարակված «Հասարակական փոխանակման օրենքների զարգացում և դրանցից բխող հասարակական առևտրի կանոններ» գրքում Գոսսենը մաթեմատիկորեն հիմնավորել է սահմանային օգտակարության տեսության հիմնական սկզբունքները։
Նա տնտեսական կարևոր գործընթացները բացատրում էր սահմանային օգտակարության գաղափարի տեսանկյունից։ Այս օրենքները դիտարկում էին տնտեսական հարաբերությունները մաթեմատիկական տեսանկյունից։ Լեզվի գրության դժվարության և բազմաթիվ բանաձևերի առկայության պատճառով, նրա գիրքը պահպանվել է փոքր թվաքանակով։ Գոսսենի տեսությունը ավստրիական դպրոցի հետ կապված է մի քանի ընդհանուր մեթոդաբանական սկզբունքներով ։ Գոսսենը և Մենգերը ելնում էին սահմանային օգտակարության և սահմանային արժեքի գոյությունից։ Սակայն Գոսսենը գների տեսությունը կառուցեց սահմանային օգտակարության հիման վրա, իսկ Մենգերը՝ սահմանային արժեքի հիման վրա, ինչը հիմնովին տարբերակում է նրանց մոտեցումները տնտեսական տեսության վերաբերյալ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանացի տնտեսագետներ Կատեգորիա:19-րդ դարի տնտեսագետներ
Աստերոիդների ցանկ (122101-122200)
Աստերոիդների ցանկ (122001-122100) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (122201-122300)
Զարուդինցի (գյուղ, Ռուժինսկի շրջան)
Զարուդինցի (Зарудинці), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Ռուժինսկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1651 թվականին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Ռուժինսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1651 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Նյարդային սահնօձ
Նյարդային սահնօձ, ձիթապտղագույն սահնօձ, լորտուների ընտանիքի լորտուների ենթաընտանիքի օձ։ Որոշ հեղինակների կողմից դասվում է ինքնուրույն Platyceps ցեղին։
Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը տարիքի հետ փոխվում է (20-108 սմ), պոչը 3-4 անգամ կարճ է։ էգերը խոշոր են արուներից։ Մարմինը բարակ է։ Գլուխը երկարավուն է՝ մարմնից տարանջատված՝ ծածկված խոշոր վահանիկներով։ Աչքերը խոշոր են՝ ոսկեգույն կամ մուգ կարմրավուն ծիածանաթաղանթով, բիբը կլոր է։ Մեջքային թեփուկները հարթ են, գրեթե անփայլ։ Մեջքային մակերեսը մոխրագույնից բաց ձիթապտղագույն է, մաշկափոխությունից առաջ՝ գրեթե շագանակագույն։
Պարանոցի ու մարմնի առջևի հատվածի կողքային մակերեսի երկայնքով ձգվում է սպիտակավուն եզրերով մուգ խալերի մեկական շարք։ Խալերի առաջին զույգը, հաճախ միավորվելով, ձևավորում է վզնոցանման նախշ։ Մարմնի առջևի հատվածի մեջքային մակերեսին երբեմն լինում են մանր, սև կետիկների Նայադային սահնօձ Գորշ նապաստակ երկայնակի շարքեր։ Որովայնային մակերեսը բաց դեղնավուն է։ Սնվում է մանր ողնաշարավորներով (երկկենցաղներ, մողեսներ և կրծողներ)։
Բազմացում
Ձմեռում է աշնան 2-րդ կեսից գարնան սկիզբը։ Զուգավորումը տեղի է ունենում ապրիլ - մայիսին։ Հունիսի 2-րդ կեսից հուլիսի սկիզբը էգն ածում է 3-16 ձու։ Ձվերն իլիկանման են (37-44 X 13-14 մմ) Ձագերը ծնվում են օգոստոսի վերջից սեպտեմբերի 2-րդ կեսը։ Երբեմն խնամվում է անազատ պայմաններում, օգտագործվում է գիտահետազոտական նպատակով։
Կատեգորիա:Սողուններ
Քաջարի զինվոր Շվեյկի արկածները
Քաջարի զինվոր Շվեյկի արկածները, լրիվ անվանումը՝ Քաջարի զինվոր Շվեյկի արկածները համաշխարհային պատերազմի ժամանակ (Osudy dobrého vojáka Švejka za světové války), չեխ գրող-երգիծաբան Յարոսլավ Հաշեկի անավարտ վեպն է։
Բուն վեպը
Շվեյկը առաջին անգամ հայտնվեց Յարոսլավ Հաշեկի՝ 1912 թվականին հրատարակված «Քաջարի զինվոր Շվեյկը այլ հետաքրքիր պատմություններ» պատմվածքների ժողովածուի էջերում։ Նույն հերոսին Հաշեկն անդրադարձավ հինգ տարի անց՝ 1917 թվականի հունիսին Կիևում լույս տեսած «Քաջարի զինվոր Շվեյկը ռուսական գերության մեջ» վիպակում։
Ռուսաստանից Պրահա վերադառնալով՝ գրողը նորից է վերադառնում իր ստեղծած կերպարին, բայց այս անգամ վեց մասից բաղկացած ծավալուն վեպում։
Սյուժեն
Զինվորական ծառայությունը թողած, իսկ այժմ գողացած շներ վաճառող Յոզեֆ Շվեյկն իմանում է Համաշխարհային պատերազմի սկզբի մասին։ Էրցհերցոգ Ֆերդինանդի սպանության և պատերազմի սկզբի հետ կապված Շվեյկը հայտնվում է ոստիկանական գրասենյակում, հոգեբուժարանում, զինվորական հոսպիտալում և կայազորի բանտում։ Այնուհետև սկսվում են նրա ծառայության օրերը՝ սկզբում թիկունքում, հետո ռազմաճակատի ճանապարհին և ապա ռազմաճակատում։
Գործող անձինք
Վեպի բազմաթիվ կերպարների մի մասի նախատիպերը իրական անձինք են՝ Հաշեկի ծանոթներից։ Շատերի անունը հեղինակը չի էլ փոխել, թեև փոխել է նրանց կենսագրական մանրամասները։ Որոշ կերպարների վերագրված են դեպքեր Հաշեկի բուռն կենսագրականի մանրամասներից։
Յոզեֆ Շվեյկ
Յոզեֆ Շվեյկը վեպի գլխավոր հերոսն է և բոլոր իրադարձությունները պտտվում են նրա շուրջ։ Մինչև պատերազմը զբաղվում էր գողացած շների վաճառքով (Յարոսլավ Հաշեկի կենսագրությունից է)։ Ներկա դեպքերից մի քանի տարի առաջ զինվորական բժշկական հանձնաժողովը նրան «կատարյալ ապուշ» էր համարել և նա ազատվել էր զինվորական ծառայությունից։ Տառապում էր ռևմատիզմով, բայց երբ նրան կանչում են զորակոչային հանձնաժողովի ներկայանալու, նա հենակներով և սայլակով է գնում։ Արդյունքում ընկնում է հոսպիտալ, կայազորի բանտ, մեղադրվում որպես դասալիք և սիմուլյանտ, բայց ի վերջո ճանաչվում է զինվորական ծառայությանը պիտանի։
Շվեյկը մնում է Պրահայում, հասցնում է երկու սպայի սպասյակ լինել։ Միայն անհեթեթ պատահականությունն է նրան բերում գործող բանակ, նույն իննսունմեկերորդ հետևակային գունդ, որտեղ որ նրա ժամկետային ծառայությունն էր անցել։ Շվեյկին նշանակում են վաշտի հանձնակատար։ Շվեյկը իր շուրջ կատարվող իրադարձությունները ընդունում է անվրդով լավատեսությամբ Բոլոր հրամանները կատարում է մեծ եռանդով, որը սակայն հիմնականում հանգեցնում է անկանխատեսելի արդյունքի։
Շվեյկը միշտ պատրաստ է ցանկացած իրադարձություն մեկնաբանել իր կյանքից վերցրած որևէ էպիզոդով։ Բազմաթիվ, իր կյանքից վերցրած և բոլորին ձանձրացրած պատմություններով հայտնի էր Հաշեկի հետ միասին ծառայած Ֆրանտիշեկ Ստրաշլիպկան՝ իրական պորուչիկ Լուկաշի սպասյակը։ Նրանից էլ Շվեյկին անցել է բնավորության այս գիծը։
Վերջին տարիներին փաստորեն հաստատվել է, որ գոյություն է ունեցել իրական Յոզեֆ Շվեյկ (1892-1965)՝ պրահացի արհեստավոր, ում Հաշեկը ճանաչել է 1911 թվականից, և ոí հիմք է ծառայել Շվեյկ կերպարը ստեղծելուն։ Հետագայումը Հաշեկը և Շվեյկը հանդիպել են Ռուսաստանում՝ գերության մեջ և որոշ ժամանակ ծառայել են նույն չեխական կամավորական գնդում ։
Պալիվեց
Պանդոկապան է։ Պրահայում «Թասի մոտ» պանդոկի տերն է, որտեղ Շվեյկը մշտական այցելու է։ «Պալիվեցը երևելի գռեհկախոս էր։ Նրա յուրաքանչյուր երկրորդ բառը կամ «հետույք»-ն էր կամ «կղկղանք»-ը։», բայց կարդացած մարդ էր և գիտեր թե ինչ է ասել Նապոլեոնի գվարդիան անգլիացիներին Վաթեռլոոյի ճակատամարտի ժամանակ։ Ամեն կերպ խույս էր տալիս քաղաքականությունից և քաղաքականության մասին խոսակցություններից («դրանից Պանկրացի հոտ է գալիս»), բայց և այնպես տասը տարով բանտարկվեց այն պատճառով, որ նրա պանդոկում կախված Ֆրանց Իոսիֆի դիմանկարի վրա ճանճերը ծրտել էին։
Իրական «Թասի մոտ» պանդոկի տերը 1910-ական թվականներին ոմն Վացլավ Շմիդ էր, մականունը «Կոպտող», իսկ Յոզեֆ Պալիվեցը նրա մոտ մատուցողի օգնական էր՝ նույնպես հայտնի զազրախոս։ Սոցիալիստական Չոխոսլովակիայում արդեն ազգայնացված հաստատության տնօրենը Պալիվեց ազգանունով մեկն էր ։
Բրետշնայդեր
Բրետշնայդերի նախատիպը Պրահայի ոստիկանության աշխատակից Շպանդա-Բրետշնայդերը 1919 թվականին Պրահայից տեղափոխվել է Բեռլին, որտեղ աշխատել է գինետանը ։
Ֆելդկուրատ Օտտո Կաց
Զինվորական քահանա էր, հրեա։ Կացը սովորել էր առևտրական ինստիտուտում (այստեղ սովորել էր նաև Հաշեկը), սնանկության էր հասցրել հոր ընկերությունը և զինվորական ծառայության կանչվել որպես հոժարական (jednoroční dobrovolník, einjährig Freiwilliger, կամավոր մեկ տարով), կարիերայի համար մկրտվել էր, հանձնել սպայական աստիճան ստանալու քննությունները, բայց զինվորական ակադեմիայի փոխարեն ընդունվել էր սեմինարիա և ի վերջո դարձել ֆելդկուրատ։
Կացը անհավատ, հարբեցող, անբարոյական և խաղամոլ էր։ Բանտում հերթական քարոզի ժամանակ Կացը կալանավորների մեջ տեսնում է Շվեյկին և իրեն սպասյակ ընտրում, բայց շուտով նրան թղթախաղով տարվում է պորուչիկ Լուկաշին։ Ըստ Շվեյկի Կացը «կարող էր իր սեփական քիթն էլ խմել։ Ես և նա խմեցինք մասնատուփը, և երևի տեր Աստծուն էլ կխմեինք, եթե մեզ նրա դիմաց մի քոռ գրոշ տային»
Կացը ամենայն հավանականությամբ հավաքական կերպար է։
Հեղինակը
Վեպի հեղինակը չեխ գրող-երգիծաբան, դրամատուրգ, լրագրող Յարոսլավ Հաշեկն է (1883-1923)։ Հեղինակ է շուրջ 1500 պատմվածքների, ֆելիետոնների և այլ երկերի։ Համաշխարհային հռչակ է ստացել այս վեպի շնորհիվ։
Նկարները
Շվեյկի և վեպի մյուս հերոսների դասական կերպարները ստեղծել է նկարիչ Յոզեֆ Լադան։ Տուշով արած նրա մի քանի հարյուր նկարները ոչ միայն օգտագործվել են վեպի տարբեր տարիների, տարբեր լեզուներով հրատարակությունների համար, այլև թողարկվել են առանձին գրքերով։
Քննադատությունը
Մի շարք գրաքննադատներ համարում են «Քաջարի զինվոր Շվեյկի արկածները» Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասին առաջին hակապատերազմական վեպը, որը մի քանի տարով կանխեց Էրիխ Մարիա Ռեմարկի «Արևմտյան ռազմաճակատում անփոփոխ է» գիրքը (1929)։ Ավելին, Ջոզեֆ Հելերն ասել է, որ եթե ինքը չկարդար «Քաջարի զինվոր Շվեյկը», ապա երբեք չէր գրի իր «Հնարք 22» վեպը ։
Էկրանավորում
Վեպի առաջին էկրանավորումը ստեղծվեց Հաշեկի մահվանից հինգ տարի անց՝ 1926 թվականին։ Այդ ժամանակվանից սկսած Շվեյկի արկածները ոչ մեկ անգամ հիմք են հանդիսացել տարբեր երկրներում նկարահանված կինոնկարների համար։ Գոյություն ունեն նաև վեպի մոտիվներով մի շարք կինոնկարներ։
Բացի այդ ԽՍՀՄ-ում 1941 թվականին նկարահանվել է «Մարտական կինոհավաքածու № 7», որտեղ հերոսներից մեկը Շվեյկն է։
Թարգմանություններ
«Քաջարի զինվոր Շվեյկի արկածները» ամենահայտնի չեխերեն վեպն է։ Նա թարգմանվել և հրատարակվել է բազմաթիվ լեզուներով։
Հայերեն թարգմանություններ
Վեպը հայերեն հրատարակվել է երեք անգամ՝ 1936, 1973 և 1978 թվականներին՝ առաջին հրատարակությունը վերնագրված է «Քաջ զինվոր Շվեյկի արկածները համաշխարհային պատերազմի ժամանակ», մյուս երկուսըՙ «Քաջարի զինվոր Շվեյկի արկածները համաշխարհային պատերազմի ժամանակ» ։
Հուշարձաններ
Քաջարի զինվոր Շվեյկին հուշարձաններ են կանգնեցվել տարբեր երկրներում և քաղաքներում։ Սանկտ Պետերբուրգում 2003 թվականի ապրիլին ,. Մոսկվայում, Օմսկում, Բուգուլմայում, Սամարայում։
Շվեյկի հուշարձաններ կան նաև Գումենեում, Սանոկում, Պշեմիսլում, Լվովում, Սկելովկայում, Դոնեցկում, Լուցկում, Կիևում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Երգիծական վեպեր Կատեգորիա:1923 վեպեր Կատեգորիա:Անավարտ վեպեր
Իններորդ օր
«Իններորդ օր» (Der neunte Tag), ռեժիսոր Ֆոլկեր Շլյոնդորֆի ֆիլմը, որն էկրան է բարձրացել 2004 թվականին ։ Ֆիլմը հիմնված է լյուքսեմբուրգցի կաթոլիկ վանական Ժան Բեռնարի (Father Jean Bernard) հուշերի գրքի վրա։
Սյուժե
Անրի Կրեմերը (Ուլրիխ Մատտես) Լյուքսեմբուրգի այլ կաթոլիկ հոգևորականների թվում հայտնվում է Դախաու համակենտրոնացման ճամբարում։ 1942 թվականի հունվարին նա անսպասելիորեն ստանում է «արձակուրդ» ինը օրով և վերադառնում հարազատ քաղաք։ ՍՍ տեղի ղեկավար Գեբհարդտից (Աուգուստ Դիլ) նա իմանում է, որ դա տեղի է ունեցել ոչ պատահաբար․ նացիստական ղեկավարությունը ցանկանում է, որ նա ազդի եպիսկոպոս Ֆիլիպի վրա և նրան տրամադրի հանդես գալ կրոնի նկատմամբ կուսակցության «նոր քաղաքականության» օգտին։ Իմանալով, որ այդ որոշումից է կախված իր հարազատների ու իր ընկերների ճակատագիրը կալանավայրում՝ Անրին հայտնվում է բարդ ընտրության առաջ․ նա կարող է փրկել իրեն ու իր ընկերներին իր գաղափարներին դավաճանելու միջոցով կամ կարող է հավատարիմ մնալ նրանց՝ հակառակ ամեն ինչի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆոլկեր Շլյոնդորֆի ֆիլմեր Կատեգորիա:Գերմանական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ Կատեգորիա:2004 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասին Կատեգորիա:Գերմաներեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Չեխական ֆիլմեր
Նապրոքսեն
Նապրոքսեն (անգլ․՝ Naproxen)՝ ստերոիդային հակաբորբորբոքային դեղամիջոցներ ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղ է (ՈՍՀԲԴ), որն օգտագործվում է տարբեր տեսակի ցավերի՝ ներառյալ դիսմենորեա բորբոքային հիվանդությունների ժամանակ՝ ինչպիսիք են ռևմատոիդ արթրիտ ը, հոդատապը և ջերմությունը։ Որպես դեղաձև կիրառվում է պեր օրալ։ Դեղի ընդունումից հետո էֆֆեկտը սկսում է զարգանալ 1 ժամ հետո և տևում է 12 ժամ։
Ընդհանուր կողմնակի ազդեցություններն են՝ գլխապտույտ, գլխացավ, մաշկի վրա կապտուկի առաջացում, ալերգիկ ռեակցիաներ, այրոց և ստամոքսի ցավ։ Ավելի ծանր դեպքերում կարող է դիտվել սրտային հիվանդության բարդացում, ինսուլտի, աղեստամոքսային տրակտում խոցի առաջացման վտանգ։ Չնայած այս ամենին, պետք է նշել, որ Նապրոքսենը ի համեմատ այլ ՈՍՀԴ-ների սրտային հիվանդություն ունեցող մարդկանց վրա ունի ավելի ցածր ռիսկ բարդություն առաջացնելու։ Դեղը խորհուրդ չի տրվում օգտագործել երիկամային հիվանդություն ունեցող անձանց, ինչպես նաև հղիության երրորդ եռամսյակում գտնվող կանանց։
Նապրոքսենը COX-ի ոչ ընտրողական պաշարիչ է։ Դեղի հակաբորբոքային ազդեցությունը պայմանավորված է բորբոքման միջնորդանյութ հանդիսացող պրոստոգլանդինների ձերբազատման ընկճմամբ:Նապրոքսենը մետաբոլիզվում է լյարդում՝ առաջացնելով ոչ ակտիվ մետաբոլիտ։
Նապրոքսենը հայտնաբերվել է 1967 թվականին, իսկ բժշկական կիրաrման դրվել է 1976 թվականին Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում, որտեղ օգտագործվել է նաև դեղի ջեներիկ տարբերակը  ։ Ըստ 2020 թվականի վիճակագրության՝ Նապրոքսենը 91-րդ տեղում է ամենահաճախ կիրառվող դեղերի մեջ, ըստ որի ԱՄՆ-ում դուրս է գրվել 8 միլիոն դեղատոմս  ։
Բժշկական կիրառում
Նապրոքսենի բժշկական կիրառումը պայմանավորված է օրգանիզմի վրա թողած հակաբորբոքային ազդեցությամբ։ Բացի հակաբորբոքային ազդեցությունից Նապրոքսենն օժտված է նաև ցավազրկող և ջերմիջեցնող հատկությամբ։ Նապրոքսենը կիրառվում է միգրենի, օստեոարթրիտի,, ռևմատոիդ արթրիտի, փսորիատիկ արթրիտի, անկիլիզացնող սպոնդիլոարթրիտի (բեխտերեև), հոդատապի, դաշտանային ցավի, բուրսիտի ժամանակ ։ Նապրոքսեն նատրիումը օգտագործվում է, որպես «կամրջային թերապիա» գլխացավային բուժման մեջ այլ դեղերով գերդոզավորման դեպքում ։
Դեղաձև
Հայտնի են Նապրոքսեն Նատրիումի ինչպես կարճատև, այնպես էլ երկարաև ազդեցության դեղահատեր։ Երկարատև ազդեցության դեղերի համար, երբեմն ավելի երկար ժամանակ է պահանջվում, որպեսզի հասունանա դեղի բուն էֆֆեկտը, ուստի նրանք կիրառվում են քրոնիկ ընթացք ունեցող հիվանդությունների դեպքում։ Կարճատև ազդեցության Նապրոքսեն Նատրիումի բուժական ազդեցությունը ավելի արագ է զարգանում, հետևաբար այն կիրառվում է որպես ցավը արագ կանխող միջոց։
Անբարենպաստ ազդեցություններ
Ընդհանուր անբարենպաստ ազդեցությունները ներառում են գլխապտույտ, քնկոտություն, գլխացավ, ցան, կապտուկ և ստամոքս-աղիքային խանգարումներ։ Երկարատև կիրառման դեպքում մեծ է ռիսկը երիկամային անբավարարության առաջացմանՄարդկանց 3%-ի մոտ նապրոքսենը կարող է ոտքերի մկանային ջղաձգություն առաջացնել ։
2020 թվականի հոկտեմբերին ԱՄՆ-ում Սննդի և դեղերի վարչությունը՝ (FDA)-ն պահանջեց, որպեսզի հստակ նկարագրվի երիկամների հետ կապված խնդիրների առաջացման ռիսկերը, չծնված երեխաների մոտ, որը առաջացնում է ցածր ամնիոտիկ հեղուկ ։
Ստամոքս աղիքային համակարգ
Հանդիսանալով ոչ ընտրողական COX-2 պաշարիչ՝ Նապրոքսենը կարող է առաջացնել ստամոքսաղիքային մի շարք խնդիրներ, ինչպիսիք են այրոցը, փորկապությունը, փորլուծությունը, խոցը և արյունահոսությունը ։ Ստամոքս-աղիքային հիվանդությունների ռիսկը նվազեցնելու նպատակով, Նապրոքսենը խորհուրդ է տրվում կիրառել ուտելու ժամանակ սննդի հետ միասին։ Այն անձինք, ովքեր ունեն աղեստամոքսային տրակտի հետ կապված խնդիրներ, խորհուրդ է տրվում Նապրոքսեն օգտագործելուց առաջ խորհրդակցել բժշկի հետ։ Նապրոքսենը գրավում է միջանկյալ դիրք՝ Ինդոմետացինի, որը բարձր ռիսկային պրեպարատ է համարվում խոցի առաջացման գործում և իբուպրոֆենի միջև, որի խոց առաջացնելու վտանգն առավել ցածր է ։ Ներկայումս Նապրոքսենի կողմնակի ազդեցությունները ստամոքսաղիքային համակարգի վրա նվազեցնելու համար, այն զուգակցում են պրոտոնային պոմպի արգելակիչների հետ (դեղեր, որոնք իջեցնում են ստամոքսի թթվայնությունը) և համատեղ երկարատև կիրառում են խոցի ժամանակ ։
Սիրտ անոթային համակարգ
COX-2 ընտրողական և ոչ ընտրողական ՈՍՀԲԴ պաշարիչները կարող են առաջացնել սրտանոթային լուրջ խնդիրներ(սրտամկանի ինֆարկտ և ինաուլտ), ինչպես նաև հանդիսանալ պոտենցիալ՝ մահացության թվի բարձրացման վրա։ Նապրոքսենով դիտվում է սրտանոթային բարդությունների առաջացման ամենափոքր ռիսկը ։ Ցանկացած ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոց նշանակելիս պետք է հաշվի առնել սրտանոթային ռիսկը:Ի համեմատ Իբուպրոֆենի, Նապրոքսենի պարագայում սրտամկանի ինֆարկտի առաջացման ռիսկը նվազում է 50%-ով ։
Դեղ-դեղ փոխազդեցություն
Նապրոքսենը կարող է փոխազդեցության մեջ մտնել հակադեպրեսանտների, լիթիումի, մետոտրեքսատի, պրոբենեցիդի, վարֆարինի և արյունը նոսրացնող այլ դեղամիջոցների, սրտի կամ արյան ճնշումն իջեցնող դեղամիջոցների, այդ թվում՝ միզամուղների կամ ստերոիդ դեղամիջոցների հետ, ինչպիսին է պրեդնիզոնը։ Նապրոքսենը հակադեպրեսանտների հետ միաժամանակ կիրառելիս, կարող է իջեցնել վերջիններիս հակադեպրեսանտային ակտիվությունը, ինչպես նաև արյունահոսության առաջացման վտանգ ևս կա ։ Արյունահոսության առաջացման վտանգ դիտվում է նաև ալկոհոլի հետ համատեղ կիրառումից, ընդ որում որքան բարձր է դեղաչափը Նապրոքսենի, այնքան արյունահոսության ռիսկը ավելի մեծ է ։
Ազդեցության մեխանիզմը
Նապրոքսենը պաշարում է ինչպես COX1, այնպես էլ COX2 ֆերմենտները և համարվում է ոչ ընտրողական կոքսիբ    ։
Ֆարմակոկինետիկա
Նապրոքսենը CYP450 համակարգի՝ CYP1A2-ի և CYP2C9-ի սուբստրատ է։ Մետաբոլիզվում է լյարդում վերածվելով 6-O-desmethylnaproxen-ի։ Նապրոքսենի համար մետաբոլիկ ուղի է նաև ացետիլգլյուկորինիդացումը ։ Արյան պլազմայում Նապրոքսենի առավելագույն խտությունը զարգանում է 2-4 ժամվա ընթացքում, իսկ Նապրոքսեն Նատրիումինը 1-2 ժամվա ընթացքում ։
Նապրոքսենի ֆիզքիմիական հատկություններ
Նապրոքսենը 2-արիլպրոպիոնաթթվի ածանցյալ է ։ Անհոտ, սպիտակ կամ բյուրեղային բնույթի նյութ է։ Հալման ջերմաստիճանը 152–155 °C է։
Սինթեզ
Արդյունաբերական ճանապարհով ստացվում է բետա-նավթոլից ։
Հասարակություն և մշակույթ
Նապրոքսենը և Նապրոքսեն նատրիումը հայտնի են նաև Accord, Aleve, Anaprox, Antalgin, Apranax, Feminax Ultra, Flanax, Inza, Maxidol, Nalgesin, Naposin, Naprelan անուններով ։
Հետազոտություն
Բացի հակաբորբոքային ազդեցությունից Նապրոքսենը ցուցաբերում է նաև հակավիրուսային ազդեցություն, արգելակելով վիրուսի ՌՆԹ կապող հատվածը, որի հետևանքով խաթարվում է վիրուսի միացումը նուկլեոպրոետինին և չի առաջանում կոմպլեքս ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ցավազրկող դեղամիջոցներ Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ Կատեգորիա:Բժշկություն
Նատալյա Աննենկո
Նատալյա Վալերիևնա Աննենկո (ամուսնությունից հետո Նատալյա Դելլեր) (Natalia Deller, ), խորհրդային գեղասահորդուհին։ Վադիմ Կարկաչովի հետ զուգախաղում նա 1982-ի երիտասարդների աշխարհի առաջնությունների չեմպիոնն է և ավելի վաղ երիտասարդների աշխարհի փոխչեմպիոնը։ Միջազգային դասի ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ։ Ներկայումս գեղասահքի մարզիչ է։ Ապրում և աշխատում է ԱՄՆ-ում։
Սիրողական կարիերայի ավարտից հետո Նատալիան 4-րդ եթերաշրջանը հանդես է եկել «Stars on Ice» շոուում։
Անձնական կյանք
Նատալիան ամուսնացած է եղել գեղասահորդ Պյոտր Չերնիշևի հետ։ 7 տարի անց նրանք բաժանվեցին ։ Նատալիա Աննենկոն երկրորդ անգամ ամուսնացել է ամերիկացու հետ և ունեցել 2 երեխա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ միջազգային կարգի սպորտի վարպետներ
Սանգաստե (Էստոնիայի շրջան)
Բնակչություն
2006 թվականի տվյալներով շրջանում բնակվում էին 1489 մարդ։ Բնակչության խտությունը շրջանում կազմում էր 10,29 մարդ/կմ²։
Հոենրոթ
Ենթարկվում է Ստորին Ֆրանկոնիայի վարչական կենտրոնին։ Մտնում է Ռյոն Գրաբֆելդ շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 3590 մարդ (դեկտեմբերի 31, 2010 թվական) ։ Զբաղեցնում է 17,14 կմ² մակերես տարածք։ Թվային ինդեքս՝ 09 6 73 135։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Վիշնևկա (Ֆոմինո-Սվեչնիկովսկի գյուղական համայնք)
Վիշնևկա (Вишневка), գյուղ Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կաշարսկի շրջանում։ Ֆոմինո-Սվեչնիկովսկի գյուղական համայնքի վարչական կենտրոնն է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Կաշարսկի շրջանի բնակավայրեր
Նովել (Գենջի գավառ)
Նովել, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Գենջի գավառակում։ Գտնվում էր Գենջ գյուղաքաղաքից 4 կմ հյուսիս-արևմուտք՝ Արածանի գետի ձախափնյա շրջանում։
XX դարի սկզբին ուներ 6 տուն քուրդ բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Թափարգել
Թափարգել, հարվածները մեղմող հարմարանք։ Գնացքներում ընդունում է լոկոմոտիվների և վագոնների բախման հարվածային երկայնական և սեղմող ճիգերը։ Լինում է զսպանակավոր և շփական։
Parmalat
Parmalat SpA (արտասանվում է «Պարմալատ»), կաթնամթերքի և այլ պարենային ապրանքների արտադրության իտալական կորպորացիա։ Ընկերության գլխամասային գրասենյակը գտնվում է Կոլեքիո քաղաքում (Էմիլիա-Ռոմանիա մարզ) ։ Ընկերությունն ունի մոտ 140 գործարան ամբողջ աշխարհում։
Թափարգել
Զսպանակավոր թափարգելը ունի կոնաձև կամ գլանաձև զսպանակներ։ Մեղմող ճիգի ազդեցությունը դադարելուց հետո զսպանակի էներգիան գրեթե լրիվ վերադարձվում է։ Շփական թափարգելը ունի շփման օղակներ և պարուրաձև զսպանակ։ Սեղմման էներգիայի 70–80% կլանում են շփման օղակները, իսկ մնացածը կուտակում է զսպանակը և հետհարմամբ ելակետային դրության է վերադարձնում թափարգել։ Ինքնակցիչի առկայության դեպքում թափարգելը հանվում է։
Parmalat
Պատմություն
Ընկերությունը հիմնադրվել է 1961 թվականին, երբ 22-ամյա քոլեջի շրջանավարտ Կալիստո Տանզին (1938–2022 ) Պարմայում բացեց կաթի պաստերիզացման փոքրիկ գործարան։
Թափարգել
Ավտոմեքենաներում թափարգելները ծառայում են գլխավորապես պատահական վթարային հարվածները կլանելու և մեղմելու համար։
Կատեգորիա:Երկաթուղային շարժական միջոցներ Կատեգորիա:Ավտոմեքենաների մասեր և մեխանիզմներ
Parmalat
Սնանկություն
Ավելի ուշ՝ 2010 թվականի դեկտեմբերին, Կալիստո Տանզին՝ նախկին գործադիր տնօրենը և Parmalat-ի հիմնադիրը, ով ընկերությունը կանխամտածված սնանկության է ենթարկել, դատապարտվել է 18 տարվա ազատազրկման, իսկ նախկին ֆինանսական տնօրենը՝ 14 տարվա ։ Մինչ այդ՝ 2008 թվականին, Տանզին արդեն 10 տարվա ազատազրկման էր դատապարտվել արժեթղթերի շուկայում խարդախության համար ։
2011 թվականի գարնանը և ամռանը ֆրանսիական Lactalis ընկերությունը, որը նախկինում ուներ Parmalat-ի 29% բաժնետոմսերը, գնեց Parmalat-ի վերահսկիչ փաթեթը՝ իր ձեռքում կենտրոնացնելով ընկերության բաժնետոմսերի 83,3%-ը։ Գործարքի գնահատված գումարը կազմել է 3,4 մլրդ եվրո ։
Սեփականատերեր և կառավարում
2011 թվականի հուլիսի դրությամբ ընկերության բաժնետոմսերի 83,3%-ը պատկանում էր ֆրանսիական Lactalis սննդամթերքի ընկերությանը։
Ընկերության տնօրենների խորհրդի նախագահն է՝ Ռաֆֆայել Պիչելլան, գլխավոր տնօրենը՝ Էնրիկո Բոնդի։
Գործունեություն
Ընկերությանը պատկանում է շուրջ 140 արտադրական օբյեկտ ամբողջ աշխարհում։ Parmalat-ը պաշտոնական ներկայացուցչություններ ունի այնպիսի երկրներում, ինչպիսիք են Ավստրալիան, Հայաստանը, Բոտսվանան, Վենեսուելան, Զամբիան, Իտալիան, Կանադան, Կոլումբիան, Կուբան, Մոզամբիկը, Նիկարագուան, Պարագվայը, Պորտուգալիան, Ռուսաստանը, Ռումինիան, Էսվատինին, Էկվադորը, Հարավային Աֆրիկան։ Լիցենզավորված արտադրությունն իրականացվում է հետևյալ երկրներում՝ Բրազիլիա, Հունգարիա, Դոմինիկյան Հանրապետություն, Իսպանիա, Չինաստան, Մեքսիկա, ԱՄՆ, Ուրուգվայ, Չիլի։
Ընկերության անձնակազմի թիվը կազմում է 13,79 հազար մարդ։ 2009 թվականի շրջանառությունը կազմել է 3,99 միլիարդ եվրո, գործառնական եկամուտը՝ 666,8 միլիոն եվրո, իսկ մաքուր եկամուտը՝ 519,0 միլիոն եվրո ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1961 հիմնադրված ընկերություններ
Ավստրալիա
Ավստրալիա (Australia), պաշտոնապես Ավստրալիական Միություն (Commonwealth of Australia), երկիր, որ ներառում է Ավստրալիա մայրցամաքը, Թասմանիան և բազմաթիվ մանր կղզիներ։ Այն աշխարհի վեցերորդ երկիրն է իր զբաղեցրած տարածքով։ Հարևան երկրներն են հյուսիսում՝ Ինդոնեզիան, Արևելյան Թիմորը և Պապուա Նոր Գվինեան, հյուսիս-արևելքում՝ Սողոմոնյան կղզիները, Վանուատուն և Նոր Կալեդոնիան և հարավ-արևելքում՝ Նոր Զելանդիան։
18-րդ դարում եվրոպացիների բնակվելուց առնվազն 40 000 տարի առաջ Ավստրալիայում բնակվում էին տեղացի աբորիգենները, որոնք խոսում էին 250 հազվադեպ լեզվական խմբերի լեզուներից մեկով կամ մի քանիսով։ 1606 թվականին հոլանդացի հետախույզների կողմից Ավստրալիան հայտնաբերելուց հետո՝ 1770 թվականին, Մեծ Բրիտանիան, Ավստրալիայի արևելյան հատվածը հարկադրաբար բնակեցնելով բանտարկյալներով, 1788 թվականի հունվարի 26-ին այն անվանեց Նոր Հարավային Ուելս։ Հաջորդ տասնամյակներում բնակչությունը մշտապես աճում էր, մայրցամաքը հետազոտվեց և հետագայում հիմնվեցին ևս հինգ ինքնակառավարվող թագավորական գաղութներ։
1901 թվականի հունվարի 1-ին այդ վեց գաղութները միավորվելով ձևավորեցին Ավստրալիական Միությունը։ Այդ ժամանակից ի վեր Ավստրալիան պահպանում է իր կայուն ազատ ժողովրդավարական քաղաքական համակարգը, որը գործում է որպես պառլամենտական ժողովրդավարության միություն, և սահմանադրական միապետությունը։ Միությունը ներառում է վեց նահանգներ և մի քանի տարածքներ։ 22.7 միլիոն բնակչությունը մեծապես կենտրոնացած է Արևելյան նահանգներում և քաղաքներում։ Ավստրալիան իր տնտեսության ծավալով աշխարհում 12-րդն է, իսկ մեկ շնչին ընկնող եկամտի ծավալով՝ հինգերորդը։ Ավստրալիան իր ռազմական ծախսերով աշխարհում 13-րդն է։
Ավստրալիան Մեծ20, Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպություն, Առևտրի Համաշխարհային Կազմակերպություն, Միավորված Ազգերի Կազմակերպություն, Բրիտանական ազգերի միություն, Ասիա-Խաղաղ օվկիանոս տնտեսական համագործակցություն, Խաղաղ օվկիանոսյան կղզիների ֆորում միջազգային կառույցների անդամ է։
Ծագումնաբանություն
Առասպելները Անհայտ հարավային երկրի (Terra Australis Incognita), «անհայտ երկրի մասին հարավում» սկիզբ են առել Հռոմեական կայսրության ժամանակներում և սովորական երևույթ էին միջնադարյան աշխարհագրության համար, չնայած այն բանին, որ ոչ մի տեղեկություն չէին պարունակում մայրցամաքի մասին։
Ամենավաղ փաստաթղթավորված հիշատակումը «Australia» բառի օգտագործման մասին անգլերեն լեզվում եղել է 1625 թվականին «Աուստրալիա-դել-Էսպիրիտու-Սանտուի մասին տեղեկություններ, գրառված մաստեր Հալկլայթի կողմից» (A note of Australia del Espíritu Santo, written by Master Hakluyt) գրքում, որը հրատարակվել է Սամուել Պուրչասը, որպես Hakluytus Posthumus, որտեղ Իսպանական Աուստրալիա-դել-Էսպիրիտու-Սանտու (Australia del Espíritu Santo) անվանումը, որը տրվել էր Նոր Հեբրիդներ կղզեխմբի մի փոքր կղզու, աղճատվել էր մինչև «Australia» : «Australische» ածականը նույնպես օգտագործվել է հոլանդացի պաշտոնյաների կողմից Բատավիում (այժմյան Ջակարտա), նշելու համար բոլոր նոր հայտնաբերված ցամաքները 1638 թվականից սկսած ։ «Australia» բառը օգտագործվել է ֆրանսիացի գրող-ուտոպիստ Գաբրիել դը Ֆուանյիի անգլերեն թարգմանված «Ժակ Սադերի արկածները, նրա ճանապարհորդությունը և Աստրալի Ցամաքի հայտնագործությունը» (Les Aventures de Jacques Sadeur dans la Découverte et le Voyage de la Terre Australe; 1676) գրքում։ Այս եզրը օգտագործել է նաև շոտլանդացի աշխարհագրագետ Ալեքսանդր Դալրիմպը նշելով ամբողջ հարավային Խաղաղ օվկիանոսը, իր «Խաղաղ օվկիանոսի հարավային մասում ճանապարհորդությունների և հայտնագործությունների պատմական հավաքածու» (An Historical Collection of Voyages and Discoveries in the South Pacific Ocean; 1771) գրքում։ 18-րդ դարի վերջում այս եզրը օգտագործվում է բուսաբաններ Ջորջ Շոուի և Ջեյմս Էդվարդ Սմիթի կողմից ավստրալիական մայրցամաքի նշման համար իրենց «Նոր Հոլանդիայի կենդանաբանությունը և բուսաբանությունը» (Zoology and Botany of New Holland; 1793) գրքում, ինչպես նաև 1799 թվականի քարտեզի վրա, որը պատկանում էր Ջեյմս Ուիլսոնին ։
Նավապետ Ֆլինդերսի «Ճանապարհորդություն Terra Australis» (A Voyage to Terra Australis) գիրքը փաստորեն դարձրեց այս անվանումը հայտնի հասարակությանը։ Գրքի հրատարակությանը նախապատրաստելու ժամանակ Ֆլինդերսը համոզել է օգտագործել Terra Australis եզրը, որպես հասարակությանը առավել հայտնի։ Ֆլինդերսը գրել է՝
Ավստրալիան մինչ եվրոպացիները (մինչ 1606 թվականը)
Ավստրալիական աբորիգենների նախնիները Ավստրալիայում հայտնվել են դեռևս 40-60 հազար տարի առաջ (ըստ ուրիշ տվյալների՝ մոտ 70 հազար տարի առաջ). Մարդիկ ծովով Ավստրալիա են տեղափոխվել այն ժամանակ, երբ դեռ Նոր Գվինեան և Թասմանիան մայրցամաքի մաս էին կազմում։ Այս հանգամանքն էլ նրանց դարձնում է աշխարհի ամենավաղ ծովային ճանապարհորդները ։ Աշխարհամասը մարդկանցով սկսել է բնակեցվել դեռևս 42-48 հազար տարի առաջ ։
Ամենահին մարդկային մնացորդները գտել են Մունգո լճում, որը չոր գետ է Նոր Հարավային Ուելսի նահանգի հարավ-արևելքում ։ Այդ մնացորդներն իրենցից ներկայացնում են Երկրի վրա գտնված ամենահին կրեմացիայի օրինակը, որ վկայում է այն մասին, որ ավստրալիական աբորիգենների մոտ նախկինում եղել են ծիսակարգեր ։
Աբորիգենների արվեստը համարվում է աշխարհում հնագույն ավանդույթներ պահպանող արվեստը ։ Նրա տարիքը գնահատում են շուրջ 30 000 տարեկան և նրան կարելի հանդիպել Ավստրալիայի տարածքում՝ հիմնականում Ուլուրույում և Կակադու ազգային այգում ։ Տարիքի և ժայռապատկերների քանակով Ավստրալիայի քարանձավները համապատասխանում են Եվրոպայի Լասկո и Ալտամիրա քարանձավներին  ։
Մ.թ.ա. 10-12 հազարամյակներում Թասմանիան առանձնացել է մայրցամաքից և որոշ քարե գործիքներ չեն հասել թասմանցիներին (օրինակ բումերանգի օգտագործումը) ։ Վաղ ժամանակներում Ավստրալիայի հարավ-արևելքում հրաբուխներ են ժայթքել ։ Ավստրալիայի հարավ-արևելքում Վիկտորիա նահանգի Կոնդահ լճում գտել են սննդամթերքի պաշարներով բնակավայր ։ Դարերով մակասարները առևտուր են արել Ավստրալիայի աբորիգենների հետ՝ հիմնականում Արնեմ-Լենդի հյուսիս-արևելքում գտնվող Յոլնգույի բնակիչների հետ։
Ավստրալիայի ծովափի հետազոտություն (1606-1788 թթ.)
Որոշ հեղինակներ փորձում են ապացուցել, որ եվրոպացիները Ավստրալիա են այցելել դեռևս XVI դարում։ Քենեթ Մակինթայրը և մյուս պատմաբանները հավաստիացնում են, որ պորտուգալցիները գաղտնի կերպով հայտնաբերել են Ավստրալիան XVI դարի 20-ական թվականներին ։ Դյեփի քարտեզի վրա «Ժավ-Լյա-Գրանդի» գրությունները հաճախ հիմք են հանդիսացել «պորտուգալյան հայտնագործման» թեորիային։ Այսպես թե այնպես, Դյեփի քարտեզը վկայում է, որ այդ ժամանակների աշխարհագրական գիտելիքներն այդքան էլ վերջնական տեսք չունեին՝ ինչպես փաստացի, այնպես էլ թեորիական առումներով ։
1642 թվականին հոլանդացի Աբել Թասմանը իր կատարած ճանապարհորդության ժամանակ հայտնաբերել է Վան-Դիմենի Երկիրը (հետագայում անվանվել է Թասմանիա) և Նոր Զելանդիան, որով և մեծ ներդրում է կատարել Ավստրալիայի հետազոտման գործում։ Իր երկրորդ ճանապարհորդության ժամանակ նա նավարկել է Ավստրալիայի արևելյան Ավստրալիայի ծովեզրով դեպի Նոր Գվինեայի հարավային ափ։ Նա բաց է թողել Նոր Գվինեայի և Ավստրալիայի միջև գտնվող Տոռեսի նեղուցը և ի շնորհիվ նրա քարտեզների վրա պատկերվել է արևմտյան մասը ։.
XVII դարի 50-ականներին հոլանդական ծովագնացների շնորհիվ Ավստրալիայի ուրվագծերը բավականին ճշգրտորեն պատկերվել էին քարտեզների վրա։
Բացառությամբ հոլանդական հետազոտությունների Ավստրալիայի Արևմտյան ծովեզրը մնում էր չհետազոտված մինչև Ջեյմս Կուկի առաջին նավարկությունը։ Առաջին անգամ հարավայի օվկիանոսում կամ Անտեսանելի հարավային երկրում բանտարկյալներով և մեղապարտերով գաղութ ստեղծելու գաղափարը պատկանում էր Ջոն Կալանդերին։ Նա ասել է.
Այս աշխարհը մեզ պետք է տա բացառապես նոր բաներ, քանի որ մինչև հիմա մենք այնքան քիչ գիտելիքներ ունենք նրա մասին, որ թվում է, թե մենք գտնվում ենք ուրիշ մոլորակում ։
1769 թվականին լեյտենանտ Ջեյմս Կուկը, ղեկավարելով Ինդևոր (HMS Endeavour) նավը, ճանապարհորդել է դեպի Թաիթի, որպեսզի տեսնի Վեներայի անցումը Արևի սկավառակի վրայով։ Կուկը նաև կատարել է ադմիրալության գաղտնի կարգադրություններ Հարավային աշխարհամասը հայտնաբերելու գործում ։
Կա մի պատճառ, որ հնարավոր է պատկերացնել, որ ավելի զգալի չափերի աշխարհամաս կամ երկիր կարելի է հայտնաբերել նախկին ծովագնացների ճանապարհորդության վայրերից հարավ ընկած վայրերում ։
1770 թվականի ապրիլի 19-ին Endeavour նավի անձնակազմը տեսել են Ավստրալիայի արևելյան մասը և տաս օր անց նրանք հանգրվանել են Բոթանի կղզեխմբում։ Կուկը հետազոտել է արևելյան ծովեզրը, իսկ հետո նատուրալիստ Ջոզեֆ Բենքսի հետ միասին հայտնել են, որ Բոթանիում պայմանները բարենպաստ են, որպեսզի նրա վրա գաղութ ստեղծվի։
Կախվածությունը Բրիտանիայից (1788-1900 թթ.)
Առաջին բրիտանական գաղութը հիմնվել է 1788 թվականի հունվարի 26-ին Նոր Հարավային Ուելսում, երբ Արթուր Ֆիլիպը առաջին նավատորմիղը հասցրել է Ջեքսոն նավահանգիստ ։ Արդյունքում այդ օրը դարձավ ազգային տոն՝ Ավստրալիայի օրը։ Վան Դիմենի Երկիրը (այժմ Թասմանիա) բնակեցվել է 1803 թվականին և առանձին գաղութի կարգավիճակ է ստացել 1825 թվականին ։ 1828 թվականին Միացյալ Թագավորությունը ֆորմալ կերպով արևմտյան Ավստրալիան հայտարարել է իրենը, այդպիսով տիրապետելով ողջ աշխարհամասին։