cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Աննա Բուլավկինա-Օնչուկովա
Պենզա
1935-1939 թվականներին Աննա Ալեքսանդրովնան աշխատել է որպես ավագ գիտաշխատող Կույբիշևի արգելոցում ։ 1935 թվականի մայիսի 25-ին ԽՍՀՄ ԳԱ Բուսաբանական ինստիտուտի գիտխորհրդի որոշմամբ Աննա Ալեքսանդրովային շնորհվել է կենսաբանական գիտությունների թեկնածուի աստիճան ։
1936 թվականին Աննա Ալեքսանդրովնան կատարել է բուսաբանական հետազոտություններ Կույբիշևի արգելոցի նոր հատվածում՝ Խմելևի ձորակում։ Ավելի քան 2500 հեկտար տարածքի վրա նա զբաղվել է բուսական կազմի ճշտմամբ, բուսականության տեսակների սահմանմամբ և տեղանքի գիտատնտեսական արժեքի գնահատմամբ ։ Աշխատանքն իրականացվել է դժվարին պայմաններում, արշավախմբի բազան բավականին հեռու է եղել ուսումնասիրվող տարածքից, եղել է միայն մեկ ձի, որը գրեթե խմելու ոչինչ չուներ, և անհրաժեշտ է եղել շարժվել եղինջներով և տապալված ծառերով պատված 1870-ական թվականների կածաններով։ «Երբեք ստիպված չեմ եղել աշխատել այսքան դժվարին պայմաններում, ինչպես հիմա, գրեթե չի եղել մեկ օր, որ անփորձանք անցնի։ Ամեն օր քինածառ էի կուլ տալիս մալարիայից փրկվելու համար», այսպես է գրել Աննա Ալեքսանդրովնան այս շրջանի մասին ։ 1936 թվականին նա ավարտել է իր «Արոտավայրեր և որմզդեղնի կերեր Բուզուլուկի անտառում» աշխատությունը, որն ուղարկել է Կոմարովին՝ ինչ-որ տեղ տպագրելու հույսով։
1937 թվականին Աննա Ալեքսանդրովնան դասավանդել է բուսաբանության դասընթաց՝ Կույբիշևի արգելոցի աշխատակիցների որակավորման բարձրացման համար։ Մինչև 1938 թվականը նա ավարտել է երեք աշխատանք, 309 էջանոց համապարփակ զեկույց այլ մասնագետների հետ համատեղ «Ակնարկ Ժիգուլևյան լեռներում Խմելևի արգելոցի բուսածածկույթի մասին», մեքենագրված բույսերի լատիներեն անունների ձեռագիր ներդիրներով, ընդեղենների 29 տեսակների նկարագրությամբ՝ «Միջին Վոլգայի երկրամասի ֆլորայի» համար, ինչպես նաև «Բուսաբանության դասագիրք մեր պահպանվող տարածքների դիտարկման համար»։ Դասագրքի վրա աշխատելիս Աննա Ալեքսանդրովնան բախվել է լուրջ խնդրի՝ գիրքը նկարազարդելու ունակ արվեստագետի բացակայության հետ և առանց նկարազարդումների դասագիրքը «չէր կարելի տալ կիսագրագետներին», ինչի պատճառով դասագիրքը հրատարակվել է մեկ տարի ուշացումով ։
1938 թվականի ամռանը Աննա Ալեքսանդրովնան աշխատել է նոր ստեղծվող «Բուզուլուկսկի Բոր» արգելոցի հերբարիումի ֆլորայի կազմման վրա։ Աշխատանքը չի պահպանվել, նույնիսկ հայտնի չէ, թե որքանով է նա օգտագործել «բույս» տերմինը, քանի որ ապացույցներ կան, որ նա հետաքրքրվել է քարաքոսերով ու մամուռներով և կազմել է սնկերի հավաքածու։ Սակայն հայտնի գիտնականներ Վլադիմիր Սուկաչովը և Միխայիլ Մարկովը, իրենց աշխատություններում հղում անելով Բուլավկինա-Օնչուկովային, գրում են Բուզուլուկի արգելոցում 666 բուսատեսակ հայտնաբերելու մասին ։ Մինչ օրս այդ 666 անոթավոր բույսերից 374 տեսակ են հայտնաբերվել աշխատանքային ցուցակների, բուսաբանական ուսումնասիրությունների և հոդվածների նախագծերից։ Աննա Ալեքսանդրովնայի ամուսինը՝ Նիկոլայ Օնչուկովը, նույնպես մասնակցել է բույսերի նմուշների հավաքմանը, նրա անունը պահպանվել է սնկերի հավաքածուի պիտակների վրա։
1939 թվականի հունվարի 1-ին Բուլավկինա-Օնչուկովան դարձել է Բուսաբանական այգու ավագ գիտաշխատող։ Նա ղեկավարել է ջերմոցային բույսերը և բաց տարածքի խոտաբույսերի բաժինը  ։
1940-1941 թվականներին աշխատել է նաև երկրագիտական թանգարանում տարբեր պաշտոններում, շրջակայքում շարունակել է հերբարիումի հավաքածուներ ստեղծել և զբաղվել բույսերի մշակմամբ։ Նրա «Աշունը բուսաբանական այգում», «Գարունը բուսաբանական այգում» և մյուս հոդվածները տպագրվել են մարզային «Ստալինսկոյե զնամյա» թերթում՝ նոր այցելուներ ներգրավելով բուսաբանական այգի, որտեղ նա աշխատել է 1943 թվականից ։ 1939 թվականի նոյեմբերին նրան շնորհվում է Բուսաբանական այգու պատվոգիր. «Ձեր խորը գիտելիքների և մեծ փորձի, բացառիկ բարեխղճության և էներգիայի շնորհիվ Պենզայի բուսաբանական այգին առևտրային այգեգործությունից վերածվել է մշակութային գիտական և կրթական տարածքի, հաստատությունում ձեր աշխատանքի կարճ ժամանակահատվածում» ։
1939 թվականի հոկտեմբերի 20-ին Աննա Ալեքսանդրովնայի ամուսինը՝ Նիկոլայ Եվգենիևիչ Օնչուկովը, երկրորդ անգամ ձերբակալվել է հակասովետական ագիտացիայի մեղադրանքով, որպես «եկեղեցականների հակահեղափոխական խմբի» անդամ ։ Չնայած նման դժվարին ժամանակներին, 1940 թվականին Աննա Ալեքսանդրովնան ավարտել է «Արծվամագիլ» տեսակի մասին մենագրությունը։ Նույն թվականին Նիկոլայ Օնչուկովը դատապարտվել է տասը տարվա ազատազրկման, իսկ 1942 թվականի մարտի 11-ին մահացել է ՆԳԺԿ թիվ 1 կալանավայրում՝ Ախունի գյուղում ։
1945 թվականին Աննա Ալեքսանդրովնան Բորիս Սացերդոտովի հետ գրել է «Իվան Իվանովիչ Սպրիգին» հոդվածը, որը նախորդել է Պենզայում հրատարակված Սպրիգինի «Պենզայի շրջանի դեղաբույսերը» գրքին ։ Աննա Ալեքսանդրովնայի աշխատանքները պարգևատրվել են Բուսաբանական ինստիտուտի դիպլոմներով, նրան շնորհվել է նաև ակադեմիական թոշակ ։ 1946 թվականի հունիսի 30-ին Աննա Ալեքսանդրովնան պարգևատրվել է «Հայրենական մեծ պատերազմում անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալով ։
Աննա Ալեքսանդրովնան մահացել է 1947 թվականի հոկտեմբերի 27-ին։ Թաղվել է Պենզայի Միտրոֆանևսկի գերեզմանատանը։ Նրա գերեզմանի տեղը ներկայումս անհայտ է ։
Գիտական աշխատանքներ
Բուլավկինա-Օնչուկովան մասնակցել է նաև բույսերի հետևյալ տեսակների մենագրության մշակմանը՝Aquilegia, Patrinia և Moehringia։ Նա նաև նպաստել է «Delectus seminum»-ի համար բույսերի սահմանմանը, «Delectus»-ի կազմմանը և Լենինգրադի բուսաբանական այգու (1929-1935 թվականներին), Կույբիշևի արգելոցի (1936-1938 թվականներին), Պենզայի բուսաբանական այգու (1939 թվականից) ցուցակների խմբագրմանը.
Ասլանդուզի ճակատամարտ
Նախապատմություն
1804 թվականին սկսված ռուս-պարսկական պատերազմն ընթանում էր ռուսների ակնհայտ առավելությամբ։ 1804-ին Ռուսաստանին միացվեցին Գանձակի, 1805-ին` Շիրվանի, Շաքիի, Ղարաբաղի խանությունները և Շորագյալը, 1806-ին` Դերբենդի, Ղուբայի և Բաքվի խանությունները։
Չնայած կրած ծանր պարտություններին` Աբբաս Միրզայի գլխավորությամբ գործող պարսիկները չէին դադարում փորձերը հետ բերելու կորցրած տարածքները։ 1812 թվականի աշնանը Աբբաս Միրզան մոտ 30 հազարանոց բանակով գտնվում էր Արաքսի աջ ափին և պլանավորում էր ներխուժել Ռուսաստանի վերահսկողության տակ գտնվող տարածքները` օգտվելով Նապոլեոնի ներխուժումից Ռուսաստան և Կախեթում բռնկված ապստամբությունից։
Ռուսական կողմից Ղարաբաղի խանության տարածքի պաշտպանությունը հանձնարարված էր գեներալ Կոտլյարովսկու զորախմբին, որը տեղակայված էր Ամարասի շրջանում։ Կոտլյարովսկին իր ղեկավարությունից ուներ հրահանգ` չանցնել Արաքսը, սակայն հոկտեմբերին որոշում է կայացնում չսպասել պարսիկների գործողություններին և հարձակվել Ասլանդուզի մոտ ճամբար դրած պարսիկների վրա։
== Ճակատամարտը ==
Ճակատամարտի ընթացքը
Աբբաս Միրզայի գլխավորած պարսկական բանակը, որը կազմված էր մոտ 30 հազար մարդուց և ուներ 12 հրանոթ, հոկտեմբերի 10-ից դիրքավորված էր Արաքսի աջ ափին` Ասլանդուզի մոտ։ Կոտլյարովսկին, թեև իր հրամանատարության տակ ուներ ընդամենը մոտ 2200 հոգի և 6 հրանոթ, որոշեց գործել։ Ռուսական զորախումբը, կատարելով 70 վերստանոց արագ անցում Ամարասից, աննկատ անցավ Արաքսը Ասլանդուզի ծանծաղուտից հոսանքով դեպի վեր և պարսիկների համար անսպասելի հոկտեմբերի 19-ի առավոտյան գրոհեց վերջիններիս դիրքերը։
Աբբաս Միրզայի ճամբարի նկատմամբ գերիշխող դիրք ունեցող բլրի վրա կանգնած էր միայն պարսկական հեծելազորը, իսկ հետևակը ճամբարել էր Արաքսի աջ վտակ Դարավուտ-չայ գետի հովտում։ Ռուսները արագ հարվածով գրավեցին բլուրը և, այդտեղ տեղադրելով իրենց հրետանին, սկսեցին կրակով նեղել պարսիկներին։ Պարսիկները փորձ կատարեցին շրջանցել բլուրը և կտրել ռուսներին Արաքսից, սակայն Կոտլյարովսկին, թողնելով զորքերի մի մասը բլրի վրա, թևից գրոհեց պարսիկների վրա և փախուստի մատնեց նրանց` ստիպելով նահանջել դեպի Դարավուտ-չայ գետի աջ ափին գտնվող ամրությունները։
Կոտլյարովսկին նախ հանգիստ տվեց իր զորքերին, ապա հոկտեմբերի 20-ի գիշերը հանկարծակի հարվածով գրոհեց պարսկական դիրքերը։ Պարսկական զորքերի մի մասը փախուստի մատնվեց, որոշ մասը փորձեց դիրքավորվել ամրություններում, որոնք սակայն վճռական գրոհով վերցվեցին։
Հայերի մասնակցությունը ճակատամարտին
Ռուսական աղբյուրները ճակատամարտին հայերի մասնակցության մասին տեղեկություններ չեն տալիս։ Ըստ հայկական աղբյուրների` ճակատամարտին մասնակցել է Մելիք-Վանի Աթաբեկյանի գլխավորած հայ հեծյալ ջոկատը ։
Արա Մարկոսյան
Արա Նորայրի Մարկոսյան, հայ դիրիժոր։
Կենսագրություն
Արա Մարկոսյանը ծնվել է 1949 թվականի օգոստոսի 19-ին Երևանում։ 1974 թվականին ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիյաի օպեր-սիմֆոնիկ դիրիժորության բաժինը (Մ. Մալունցյանի, Դ. Խանջյանի դասարաններ)։ 1975 թվականին սկսել է աշխատանքը Հայաստանի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբում։ Հանդես է եկել նաև Մոսկվայի, Դոնի Ռոստովի, Սարատովի, Խարկովի, Դնեպրոպետրովսկի, Տաշքենդի, Կազանի և այլ քաղաքների ֆիլհարմոնիաների սիմֆոնիկ նվագախմբերի հետ։ 1982 թվականին դարձել է Երևանի պետական կոնսերվատորիային կից օպերային ստուդիայի, ապա՝ Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի դիրիժոր, 1995-1996 թվականնեին՝ Բուրյաթիայի օպերային թատրոնի գլխավոր դիրիժոր (Վ. Բելլինիի «Նորմա», Գ. Դոնիցետտիի «Սիրո ըմպելիք», Ջ. Վերդիի «Աիդա», «Տրուբադուր», «Ռիգոլետտո», Պ. Ի. Չայկովսկու «Իոլանտա», Ս. Վ. Ռախմանինովի «Ալեկո», Տ. Չուխաճյանի «Լեբլեբիջի» և այլն)։
Հյուրախաղերով շրջագայել է Գերմանիայում, Ավստրիայում, Շվեդիայում, Հոլանդիայում, Ֆրանսիայում, Դանիայում, Լեհաստանում, Իսպանիայում և այլուր։
1991 թվականին Ֆրանսիայի կինեմատոգրաֆի պատվերով հատվածաբար ձայնագրել է Կոմիտասի «Պատարագը»։ 2010 թվականին սկսել է համագործակցել Ճապոնիայի միջազգային «Օչի» բալետի կենտրոնի հետ (Նագոյա), որտեղ իրականացրել է Պ. Ի. Չայկովսկու «Քնած գեղեցկուհին» և «Կարապի լիճ» բալետների բեմադրությունները։ Մոսկվայի «Ամառային բալետային թատերաշրջաններ» փառատոնում (2014) ղեկավարել է Պ. Ի. Չայկովսկու «Շչելկունչիկ», Ս. Ս. Պրոկոֆևի «Մոխրոտը» և Ա. Ադանի «Ժիզել» բալետները։ Մոսկվայում ստեղծել է «Նավակատիք» կամերային նվագախումբը (2014). երկացանկում՝ նաև հայ դասական, ժամանակակից կոմպոզիտորների գործերից։
Կազմել է «Արևիկ Ավդալբեկյան. Հուշագրական նոթեր, հոդվածներ» (2012) և այլ ժողովածուներ։
Մատենագիտություն
Կատեգորիա:Հայ դիրիժորներ
Կիզիլ-Չուլպան
Կիզիլ-Չուլպան (Кызыл-Чулпан, Ҡыҙыл Сулпан), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Շարանսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 31 մարդ։
Առազ
Առազ, գյուղակ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Խոշաբի գավառակում ։ Գտնվում էր Վանա լճից հարավ-արևելք, հարթավայրում։
Պատմություն
Գյուղը XIX դարի վերջին ավերվել էր թուրք և քուրդ աղաների կողմից։
Բնակչություն
Հայաբնակ գյուղ էր։ XIX դարի վերջերին ուներ 1 տուն՝ 10 բնակչով։ Դրանից առաջ եղել է ավելի շեն բնակավայր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ազարովկա (գյուղ, Պոչինկովսկի շրջան)
Ազարովկա (Азаровка), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Պոչինկովսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1790 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Պոչինկովսկի շրջանի բնակավայրեր
Հենրիկ Վարդանյան
Կենսագրություն
Ծնվել է 1941 թվականի մարտի 21-ին, Եղեգնաձորի շրջանի Ռինդ գյուղում (ներկայում՝ Վայոց ձորի մարզ)։ Մասնագիտությամբ էլեկտրիկ էր։ Աշխատել է Երևանի խոշոր պանելային տնաշինության գործարանում որպես էլեկտրափականագործ։ Ապրում էր Երևանում, կնոջ և երկու երեխաների հետ ։
Զոհվել է 1988 թվականի հունիսի 10-ին Ռինդ գյուղում՝ ինքնաշեն միջոցներ փորձարկելու ժամանակ։ Թաղված է Ռինդի գերեզմանատանը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Պոլոսաչի (Միլլերովսկի շրջան)
Պոլոսաչի (Полосачи), գյուղ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Միլլերովսկի շրջանում։ Մտնում է Տուրիլովսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Միլլերովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի խուտորներ
Զաալ (շրջան)
Զաալ  (Saalkreis), շրջան Գերմանիայում։ Շրջկենտրոնն է Հալե քաղաքը։ Զբաղեցնում է 605,90 կմ2։ Բնակչությունը՝ 76 521 մարդ։ Բնակչության խտությունը՝ 126 մարդ/կմ2։
Շրջանի պաշտոնական կոդը՝ 15 2 65։ Շրջանում 40 համայնք կա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանիայի շրջաններ
Մյուեն
Մյուեն (Мюэнь), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի երկրամասում, Ալթայի Հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Չիբիտա գետի ձախ ափին՝ 6 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 10 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Օբ գետն է, Բարնաուլ քաղաքից մինչև Նավարասիսկի հէկը։ Գետի գետային ավազանը Չումիշ գետն է՝ մինչև Տոմի։ Ինչպես նաև գետի գետային ավազանը (Վերին) Օբ գետն է՝ մինչև Իրտիշի հետ միախառնման կետը։ Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Ազումա Աբուբաքար
Ազումա Աբուբաքար-Անկրա (Asumah Abubakar-Ankrah, ), պորտուգալացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող։
Կարիերան հավաքականում
Պորտուգալիայի քաղաքացիություն ստանալուց հետո նրանով սկսել են հետաքրքրվել տեղի մասնագետները ։ Հունիսի 16-ին նա ընգրկվել է Եվրոպայի 2016 թվականի առաջնության մինչև 19 տարեկան երիտասարդների 23 հնարավոր մասնակիցների ցանկում, այնուհետև հաստատվել է հիմնական կազմում։ Մրցաշարում մասնակցել է 2 հանդիպման` խաղալով Ավստրիայի և Գերմանիայի երիտասարդների հավաքականների դեմ, ինչպես նաև գոլ է խփել վերջինիս դարպասին ։ Սակայն Պորտուգալիայի ֆուտբոլի ֆեդերացիան նրա անձնագրի օրինականության մասին կասկածներից հետո հետ է կանչել նրան մրցաշարից ։
Տաբինա (գյուղ, Վասցելիինա շրջան)
Տաբինա (Tabina), գյուղ Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Վասցելիինա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 21 մարդ։
BTS World Tour: Love Yourself
BTS World Tour: Love Yourself՝ հարավկորեական բոյբենդ ԲիԹիԷսի երրորդ համերգային շրջագայություն։ Սկսվել է 2018 թվականի օգոստոսի 25-ին օլիմպիական մարզադաշտ Սեուլում։ Շրջագայությունը անցկացվում է Love Yourself: Love Yourself: Her, Love Yourself 轉 'Tear, Love Yourself 結 'Answer և ճապոնական Face Yourself ալբոմներին աջակցելու նպատակով։ Համերգները պլանավորված են 12 երկրներում՝ Ճապոնիայում, ԱՄՆ-ում, Կանադայում, Միացյալ թագավորությունում, Ֆրանսիայում, Նիդերլանդներում, Գերմանիայում, Թայվանում, Հոնկոնգում, Սինգապուրում և Թաիլանդում ։
2019 թվականի մայիսի 4-ին խումբը պլանավորել է սկսել շրջագահության երկրորդը մասը։ BTS World Tour — Love Yourself: Speak Yourself անվանումով Ռոուզ Բոուլ մարզադաշտում    ։
Սեթ-լիստ
Ընդհանուր շրջագայությունը իր մեջ ներառում է երեք տարբեր սեթ-լիստեր։ Այն ընդգրկում է նույն երգերը, բացառությամբ պոպուրին գլխավոր սինգլով (№ 12 և № 16) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:BTS Կատեգորիա:Համերգային շրջագայություններ
Ճահճային բու
Ճահճային բու (Asio flammeus), տարածված է աշխարհի բոլոր երկրներում, բացառությամբ Ավստրալիայի։
Արտաքին կառուցվածք
Էգերի քաշը 400-430 գրամ է, իսկ թևերի բացվածքը՝ 92-110 սմ։ Արուների քաշը 320-385 գրամ է, իսկ թևերի բացվածքը՝ 87-101 սմ։
Կենսակերպ
Հայաստանում համարվում է գարնանային ու աշնանային չուի ընթացքում հանդիպող փոքրաքանակ թռչուն։ Հանդիպում է բաց տարածություններում, որտեղ կան ճահիճներ, մարգագետիններ, առանձին դեպքերում հանդիպում է նաև լճափերում և նույնիսկ ցանքատարածություններում։ Գարնանային վերադարձը տեղի է ունենում մարտ ամսին, իսկ աշնանային չուն՝ սեպտեմբերին։ Չուի ընթացքում որոշ տարիներին կենտրոնանում է Արարատյան դաշտի խոնավ ու ճահճային վայրերում։
Ծառերին չի նստում, օրը անցկացնում է գետնին։ Որսի է դուրս գալիս մթնշաղին, սնվում է առավելապես դաշտամկներով և այլ մկնակերպ կրծողներով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բվեր
Ազարովո (գյուղ, Կարդիմովսկի շրջան)
Ազարովո (Азарово), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Կարդիմովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 10 մարդ։
Ալատսոյա
Ալատսոյա (Алатсоя), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կարելական ինքնավար հանրապետությունում և Պիտկյարանտսկի շրջանում։ Հոսում է հարավում, գետաբերանը տեղակայված է Յանիսյոկի գետի ձախ ափին՝ 12 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 14 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն պատկանում է Բալթիկ ծովի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ ջրային ավազանային շրջան, գետի ենթաավազանը՝ Նևա և Լադոժսկի լճի ավազան է։ Պատկանում է Նևա ավազանային շրջանին։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մինչև 50 կմ երկարությամբ գետեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Արանիկ
Արանիկ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վանի գավառում ։ Գտնվում էր Արճակ լճից արևելք, Մահմեդիկ գետի ձախ կողմում, սարահարթի վրա։
Բնակչություն
1930-ական թվականներին ուներ 30 տուն բնակիչ։
Կիզիլսկոե
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 6496 մարդ։
Արանիկ
Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն էր ։
Շեպետա
Շեպետա (Щепета), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի երկրամասում, Ալթայի Հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Անույ գետի ձախ ափով՝ 273 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 32 կմ է։
Արանիկ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Շեպետա
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերխնեոբսկոմի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Օբ գետն է, գետի ենթաավազանը Բիա և Կատուն գետերն են։ Գետի գետային ավազանը (Վերին) Օբ գետն է՝ մինչև Իրտիշի հետ միախառնման կետը։ Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Կիզիլսկոե
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Չելյաբինսկի մարզի Կիզիլսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1743 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Յան Կամպերտ
Յան Կամպերտ (Jan Remco Theodoor Campert, օգոստոսի 15, 1902 թվական, Սպեյկենիսեյում- հունվարի 12, 1943 թվական, կոնցլագեր) նիդերլանդացի գրող, արձակագիր, լրագրող։
Կենսագրություն
Բժշկի ընտանիքից է։ Սովորել է Վլիսինգենում։ Նա աշխատել է բանկում։ 1922 թվականին նա ստեղծեց իր պոեզիայի առաջին դաշնամուրային երգչախումբը։ 1926 թվականից զբաղվել է լրագրությամբ։ Նա հրատարակել է մի շարք վեպեր (Չինաստանի դետեկտիվի գաղտիքը, 1932 թվական, Կյանքը մթության մեջ, 1934 թվական և այլն)։ Հեղինակ է հակաֆաշիստական խոսքերի («Այրված գրքերի բալադ», 1933 թվական)։ Նրա ամենահայտնի գործը բանաստեղծություն էր նացիստների կողմից իրականացված Դիմադրության մասնակիցների մասին (դիմադրության 15 մարտիկ և 3 կոմունիստ-գործադուլավորներ)։ Երգ տասնութ մահապարտ ահաբեկիչների մասին երգ (1941 թվականին Ժոզեֆ Բրոդսկին այն թարգմանեց ռուսերեն ): Այն տպագրվել է ստորգետնյա հրատարակչության կողմից բացիկի ձևով, որի վաճառքից ստացված գումարը ուղարկվել է հրեա երեխաներին օգնելու համար։ Հրեաներին օգնություն ցույց տալու համար Կամպերտը ձերբակալվեց և աքսորվեց ինտերնացիստական ճամբար, որտեղ էլ մահացավ։
Առաջին կինը դերասանուհի Վիլհելմինա (Յուկի) Բրուդելետն է (1903-1996 թվականներ), նրանց որդին հայտնի գրող Ռեմկո Կամերտն է (ծնված 1929 թվականին)։
Ճանաչում և ժառանգություն
1947 թվականին ստեղծվեց Յան Կամպերտի հիմնադրամը և ստեղծվեց նրա անվան գրական մրցանակ. դրա դափնեկիրներն էին, ի թիվս այլոց, Ռեմկո Կամերտը (1956 թվական), Սեբրեն Պոլետը (1959 թվական), Գերիտ Կաուվենարը (1962 թվական), Ռուտգեր Կոպլանդը (1969 թվական), Սեյիս Նոտբոոմը (1978 թվական), Էլմա վան Հարենը (1997 թվական), Մեննո Վիգմանը (2002 թվական)։
Մալի Միտնիկ
Մալի Միտնիկ (Малий Митник), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Խմելնիկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1654 թվականին։
Յան Կամպերտ
Հղումներ
Կամպերտ, Յան
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հիմալայների գրողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի հոլանդացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Մալի Միտնիկ
2001 թվականի տվյալներով Մալի Միտնիկ գյուղում բնակվել է 467 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1,34 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմել է 348,51 մարդ/կմ²։
Բուդո-Վորոբյի
Բուդո-Վորոբյի (Будо-Воробї), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Մալինի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1917 թվականին։
Մալի Միտնիկ
Գյուղում է գտնվում Ուկրաինայի ուղղափառ եկեղեցու Վիննիցայի թեմի Խմելնիցկի սարկավագ նահատակ Հովհաննես մարտիկի եկեղեցին ։
Բուդո-Վորոբյի
2001 թվականի տվյալներով Բուդո-Վորոբյի գյուղում բնակվում էր 299 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1675 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 178,51 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Մալինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1917 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:1705 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
(9689) Ֆրյուդենտալ
(9689) Ֆրյուդենտալ (Freudenthal), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1960 թվականի սեպտեմբերի 24-ին Կոռնելիս վան Հաուտենի, Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդի և Թոմ Գերելսի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,608875 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,2138 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,0039 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1539,14 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,233897 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 13,46° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1960 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կոռնելիս վան Հաուտենի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Ինգրիդ Հաուտեն-Գրունենվելդի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Թոմ Գերելսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Պինդարոս
Պինդարոս (հին հունարեն՝ Πίνδαρος, մ.թ.ա. 521-441), հին հույն բանաստեղծ, հանդիսավոր քնարերգության ամենախոշոր ներկայացուցիչը։
Ծնվել է Թեբեին մոտ գտնվող Կյունոսկեֆալես գյուղում։ Նրա մասին կենսագրական տեղեկություններ շատ քիչ են։ Ենթադրվում է, որ հայրը եղել է զինվորական, որը սիրել է երաժշտությունը։ Ապրել է արիստոկրատ ընտանիքում, որտեղ սիրվել է արվեստը։
Սկզբնական կրթությունը ստանում է Թեբեում. հայրը տեսնելով որդու ընդունակությունները՝ ուղարկում է Աթենք, որտեղ շարունակում է ուսումը և կատարելագործվում արվեստում։ Այստեղից վերադառնում է Թեբե։
Պինդարոսը սկսել է գրել 20 տարեկան հասակից։ Նա գրել է ներբողներ (օդաներ)։ Առաջին ստեղծագործությունը 10-րդ պյությական ներբողն է, որ գրել է 501 թվին։ Պինդարոսը բանաստեղծական արվեստով զբաղվում է մինչև իր կյանքի վերջը։ Նա ձեռք է բերում մեծ հանբավ, իսկ նրա 7-րդ Օլիմպիականը փորագրվում է Թեբերի տաճարում։
Պինդարոսը կյանքը մեծ մասամբ անց է կացրել Թեբեում և այդտեղից ճանապարհորդել զանազան քաղաքներ։ Իր երգերի մեջ ներբողել է թե՛ Թեբեի, թե՛ Հռոդոսի, թե՛ Կորնթոսի և թե՛ այլ քաղաքների հերոսներին, որոնք մասնակցել են հույն-պարսկական կռիվներին։ Նա եղել է Սիցիլիայում, տեսել է Էտնան և նկարագրել այն։ Մահացել է 441 թվին 80 տարեկան հասակում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հին հույն բանաստեղծներ Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 521 ծնունդներ Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 441 մահեր Կատեգորիա:Մ․թ․ա․ 5-րդ դարի հույներ
Մարաթուկ (համույթ)
«Մարաթուկ», ժողովրդական երգի-պարի անսամբլ։
Պատմություն
Հիմնադրվել է 1983 թվականին Երևանում՝ Հովհաննես Մկրտիչ (Մգրո) Սարգսյանի (1945–1989) նախաձեռնությամբ (1993 թվականից՝ Մ. Սարգսյանի անվան)։ Անսամբլի գեղարվեստական ղեկավարներ են եղել նաև Ալքեսանդր Կարապետյանը (նաև խմբավար), Երվանդ Թորոսյանը (1993 թվականից), պարուսույց՝ Արտյուշա Կարապետյանը (ՀՀ ժողովրդական արտիստ, 2007), խմբավար՝ Արա Ավագյան ։
Տարբեր տարիների անսամբլի կազմում երգել են Սահակ Սահակյանը, Սուսաննա Սիրադեղյանը, Ալեքսանդր Քոչարյանը, Ռադիկ Ալավերդյանը, Վարյա Մայլյանը, Մարգարիտա Մելքոնյանը և ուրիշներ։ Երգացանկում եղել են հետևյալ ստեղագործությունները՝ «Հանինա», «Բոբիկ ջուր մի երա», «Խորոտ յար», «Համբարձման երկուշաբթին», «Սուրբ Կարապետ վանքին մոտիկ», «Գևորգ Չաուշի հիշատակին», «Քաջ Նժդեհ», «Ի զեն հայեր», «Բիթլիս քաղաք շատ լեռնային», «Ձայն տուր ով ֆեդա» և այլ երգեր։
Համերգներով հանդես է եկել ԱՄՆ-ում, Սիրիայում, Լիբանանում, Բուլղարիայում, Ֆրանսիայում, Բելգիայում, Հոլանդիայում և այլուր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայկական երաժշտական խմբեր
(1806) Դերիս
(1806) Դերիս (Derice), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1971 թվականի հունիսի 13-ին Պերիթ աստղադիտարանի կողմից Բիքլիյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,236238 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9973 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,4751 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1221,45 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,294732 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,84° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1971 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Պերիթ աստղադիտարանի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Չինական գիր
Չինական գիր (汉字 կամ 漢字), չինական գրի պատկերային համակարգ։ Չինական սիմվոլները լայնորեն օգտագործվում են նաև ճապոներեն գրության մեջ, որտեղ անվանվում են «Կանջի», կորեերենի մեջ՝ «Հանջա»։ Նախկինում գործածվել են նաև վիետնամերենի մեջ՝ «Չժու հան»։ Այս սիմվոլների քանակը, 1994 թվականի տվյալներով հասնում է 87.000-ի։ Դրանց 85 տոկոսը այսօր գործածությունից դուրս են և հանդիպում են միայն դասական գրականության մեջ։
Այբուբենից տարբերվում է նրանով, որ յուրաքանչյուր պատկերանիշի վերագրված է որևէ հատկանիշ (ոչ միայն հնչյունաբանական), և գրանշանների քանակը բավականաչափ մեծ է (տասնյակ հազարներ)։ Չինարենի այբուբենն ունի երկու հիմնական ձև՝ հին (վենյան) և ժամանակակաից (բայխուա)։
Մինչև 1945 թվականը չինական գիրը («խան տը» կամ «տը-խան», վիետնամերեն՝ Chữ Hán) գործածվում էր նաև վիետնամերենի գրության համար։
Ինտերնացիոնալիզմի համատեքստում, չինականի վրա հիմնված գրության ձևերը կոչվում են CJK (Chinese, Japanese, Korean) կամ CJKV (անգլերենով ավելացված նաև՝ Vietnamese)։
Նախապատմություն
Չինարենի գրական համակարգի տարիքը մշտապես ճշգրտվում է։ 1962 թվականին Հուանհե գետի վրա ձևավորված Ցզյախու նեոլիթյան քաղաքակրթության պեղումների ժամանակ հայտնաբերվել են գրություններ կրիայի պատյանի վրա, որոնք իրենց ինքնությամբ հիշեցնում են չինական հիերոգլիֆներ։ Պիկտոգրամմաները թվագրվում են մ.թ.ա. VI հազարամյակին, որոնք ավելի հին են, քան շումերական գիրը ։ Ավելի վաղ հայտնի Տան Լանը, ով չինական գրի հետազոտող էր, առաջադրեց մի վարկած, ըստ որի չինարենի հիերոգլիֆային համակարգը ստեղծվել է 4-5 հազարամյակ առաջ ։
Պատմություն
Ավանդության համաձայն, հիերոգլիֆները հայտնագործել է Ցան Ցզեն՝ առասպելական կայսր Խուան Դիի պալատական պատմագիրը։ Մինչ այդ չինացիները, իբրև թե, գործածում էին հանգուցային գիրը։ Այդ մասին հիշատակվում է «Դաո Դե Ցզին»-ում և «Ի-ցզինի» մեկնաբանություններում։
Հնագույն չինարեն գրությունները կատարվում էին կրիաների պատյանների և խոշոր եղջերավոր անասունների թիակների վրա և արձանագրում էին գուշակությունների արդյունքները։ Այդպիսի տեքստերը ստացել են ցզյագուվեն (甲骨文) անվանումը։ Չիանական գրավոր առաջին նմուշները համընկնում են Շան դինաստիայի կառավարման վերջին շրջանի հետ (առավել հնագույնները՝ մ.թ.ա. XVII դարին)։ Ավելի ուշ առաջանում է բրոնզե ձուլվածքի տեխնոլոգիան, և գրություններ են ստեղծվում բրոնզե անոթների վրա։ Այդ տեքստերը ստացել են ցզինվեն (金文) անվանումը։ Բրոնզե անոթների վրա գրությունները նախապես դրոշմվում էին կավե կաղապարների վրա. տեղի էր ունենում հիերոգլիֆների միօրինականացում, դրանք սկսեցին պատկերվել քառակուսիներով։
Հիերոգլիֆների տեսակներ
Չինական հիերոգլիֆների դասակարգումն առաջին անգամ կատարվել է Շովեն Սյույ Շենի բառարանում։ Անշուշտ հարմարավետ դարձավ բոլոր հիերոգլիֆների բաժանումը պարզ վեների (文) և բաղադրյալ ցզիների (字)։ Ներքոհիշյալ բաժանումը վեց կարգերի հանդիսանում է ակադեմիական բանավեճերի առարկա, քանի որ կարգերը բավականաչափ հստակ չեն տարանջատված իրարից։
Ցուցական
Այսպիսի նշանների շարքին են դասվում, օրինակ, 上 շան և 下սյա հիերոգլիֆները, որտեղ նրանց «վերև» և «ներքև» նշանակությունները ցույց են տրված հորիզոնական գծի նկատմամբ վրա և տակ ուղղահայացի դիրքով, ինչը ուցական ժեստի նմանություն ունի։ Բայց պարզագույն ցուցական նշանների համադրումը կարող են փոխառնվել ավելի բարդ և նույնիսկ աբստրակտ հասկացություններ արտահայտելու համար։ Այսպես, 上 … 下 շան ...սյա արտահայտությունը, կախված համատեքստից, նշանակում է ոչ միայն «վերևներ ... ներքևներ», «ղեկավարներ ... ենթականեր», այլև՝ «մի կողմից ... մյուս կողմից»։
Պատկերագրեր
Ի սկզբանե իրենցից ներկայացնում էին պարզագույն պատկերներ։ Օրինակ՝ բերանը պատկերվում էր կորությունը ներքևում և վերևում լայնակի գիծ ունեցող կիսաշրջանով. այսպիսին է 口 կոու (բերան) հիերոգլիֆի ծագումը։ Վերևում կորությամբ և նրա տակ կետերով աղեղը երկնքի և կաթիլների պատկերն էր. այսպիսին էր 雨 յույ «անձրև» հիերոգլիֆի սկզբնական տեսքը։ Ժամանակի ընթացքում պատկերները սխեմայացան և վերջապես ստացան ժամանակակից տեսքը, որտեղ սկզբնական պատկերավորությունից հետք էլ չմնաց։ Անմիջական հասկանալի պատկերագրական արտահայտչականությամբ ոչ մի հիերոգլիֆ չի պահպանվել։ Բոլոր պատկերանշանների նշանակությունը, հետևաբար նաև՝ հիերոգլիֆիկայի բոլոր պարզագույն բառային նշանակություն ունեցող տարրերը այժմ բացարձակապես պայմանական են։
Պարզ գաղափարագրեր
Չինարեն գրում պատկերային նշանները՝ պատկերագրերը, չնչին թիվ են կազմում։ Առավել մեծ թիվ են կազմում այսպես կոչված գաղափարագրերը։ Օրինակ՝ 立 լի հիերոգլիֆը ի սկզբանե ուներ ոտքերը լայն բացված կանգնած մարդու տեսք, այդ պատկերին ավելացված է ներքևում հորիզոնական գիծ. սակայն այդ պատկերը իրենից արտահայտում էր ոչ թե ուղղակի մարդ, այլ նրա դիրքը և նշանակում էր «կանգնել»։ Բարդ գաղափարագրում պայմանական իմաստը բխում է մասնիկների նշանակությունների հարաբերակցությունից։ Օրինակ՝ 命 մին հիերոգլիֆը սկզբնական ձևով պատկերում էր շինություն՝ սրբավայր կամ կառավարչի բնակատեղի հիերոգլիֆի (վերևի մասը իր ներքևի գծով տանիքի պատկեր է), նրա առաջ ծնկաչոք մարդու պատկեր և նրանից ձախ՝ բերան (ներկայիս 立 և 口 մասնիկների ձևով). այս ամենը արտահայտում էր տիրակալին հնազանդ լսելը, որտեղից էլ առաջացել է հիերոգլիֆի «հրաման» նշանակությունը։ Ինչպես երևում է այս օրինակից, հնագույն գաղափարագրի նշանակությունը, որպես կանոն, հասկանալի է միայն դրանց ստեղծման մշակութա-պատմական պայմանների լույսի ներքո։
Բաղադրյալ գաղափարագրեր
Գաղափարագրերը շարունակեցին կազմավորվել արդեն պատկերային բնույթը կորցրած և զուտ պայմանական նշանակություն ձեռք բերած պատրաստի գրաֆիկական տարրերից։ Այդպիսին է հիերոգլիֆների մեծ մասի ծագումը, որոնց ներկայիս ձևերի իմաստը կապված է դրանց բաղադրիչ տարրերի հետ։ Այդպիսին է, օրինակ, 伐 ֆա հիերոգլիֆը, որը կազմված է 人 կյանք «մարդ» և 戈 գե «նիզակ» տարրերից, և այժմ նշանակում է «կտրել», իսկ սկզբից ունեցել է «նիզակով հարվածել (թշնամուն)» նշանակությունը։
Ֆոնոգաղափարագրեր
Գոյություն են ունեցել ֆոնոգաղափարագրային նշաններ ստեղծելու երկու եղանակներ.
Հիերոգլիֆներ ընթերցել սովորելը չափազանց հեշտ կլիներ՝ սերտելով նրանց կազմի մեջ մտնող ֆոնետիկները։ Սակայն սկզբնական ֆոնետիկների հնչումները շատ փոփոխությունների են ենթարկվել՝ բուն Չինաստանում հիերոգլիֆների բազմադարյա գոյության ընթացքում և Ճապոնիայում՝ հիերոգլիֆների փոխառությունների և չինարեն բառը օն-ի փոխարկվելու ընթացքում։ Արդյունքում, ներկայումս որպես ֆոնետիկ ծառայող համարյա ոչ մի գրաֆիկական տարր չունի կայուն ընթերցման ձև նույնիսկ Չինաստանում և մանավանդ՝ Ճապոնիայում։ Այսպիսով, հիերոգլիֆի արտաքին տեսքից մեծ մասամբ անհնար է որևէ մի բան իմանալ նրա ընթերցման ձևի մասին։
Հնագույն չինական բառարաններում բառերը միավորվում էին ըստ հասկացությունների խմբերի։ Օրինակ՝ «Էրյա»-ում (爾雅), բառերը դասավորված էին խմբերով. «երկինք»՝ արև, անձրև և այլն, «հող»՝ ջուր, սարեր, խոտեր, ծառեր և այլն։ Հետևաբար, միավորվում էին նաև այդ բառերը ցույց տվող հիերոգլիֆները, որոնց շարքերում մեծ մասն ունեին (դրանց կազմման վերը շարադրված պայմաններին համապատասխան) միանման դետերմինատիվներ։ Այստեղից կարելի է եզրակացնել, որ ըստ դետերմինատիվի՝ կարելի էր որոշել հիերոգլիֆների տեղերը բառարանում։ Այսպիսով, դետերմինատիվը ձեռք է բերել երկրորդ՝ բառարանում հիերոգլիֆի տեղը որոշելու գործառույթը, որը նաև բառը գտնելուն օժանդակող հատկանիշ է։ Ժամանակի ընթացքում այդ գործառույթը գերիշխող դարձավ, իսկ դետերմինատիվի գաղափարագրական նշանակությունը թուլացավ։ Դետերմինատիվից այն վերածվեց «բանալու»՝ ինչպես արևելյան գրականության մեջ անվանում են այդ տարրին նման բառարանային գործառույթի մեջ։ Դրա հետ կապված անհրաժեշտ էր, որ դետերմինատիվներ չունեցող գաղափարագրական ու պատկերագրական հիերոգլիֆներն ունենային «բանալի». այդպիսի հիերոգլիֆներում բանալու դերը վերագրեցին նշանում արդեն եղած գրաֆիկական տարրերից մեկին կամ ավելացրին նոր բանալի։ Այդպիսի բանալիների քանակը՝ համեմատած իրական դետերմինատիվների հետ, հետագայում Չինաստանում և Ճապոնիայում կազմված բառարաններում կրճատվեցին և 17-րդ դարում դրանց թիվը կայուն 214 էր։
Հիերոգլիֆ ստեղծելիս նրա հնչումն ու իմաստը կապակցված էին. անշուշտ, հնագույն Չինաստանում նշան ստեղծվում էր բառ արտահայտելու համար և ձեռք էր բերում այդ բառի նշանակությունը։ Օրինակ՝ 山 նշանը ստեղծվել է շան-«սար», կարդացվում էր շան և նշանակում էր այն, ինչ որ շանը (այսինքն՝ «սար»)։
Հնչյունաբանական փոխառություններ (ռեբուսներ)
Հիերոգլիֆները, որոնք վերցված են հոմոֆոն (հնչյունական համանունություն) կամ համարյա հոմոֆոն մորֆեմների գրության համար, կոչվում են ցզյացզե (ավանդական չինարեն՝ 假借 պինյին), տառացիորեն այն նշանակում է «փոխառություն-յուրացում». սկզբունքը նույնն է, ինչ ռուսերեն «опять» բառի գրության փոփարինումը «пять» թվի։ Օրինակ՝ չինական 來 նշանը եղել է հացահատիկի պատկերագիրը և նշանակել է «հացահատիկ»,*mlək: Քանի որ այդ բառը համանուն է *mlək «գալ» բառին, այդ խանցզին սկսեց գործածվել «գալ» բայն արտահայտելու համար։ Ժամանակի ընթացքում առավել տարածում գտավ «գալ» բայի նշանակությունը, իսկ հացահատիկի համար ստեղծվեց չինական 麥 նշանը։ Այդ բառերի ժամանակակից արտասանությունն է համապատասխանաբար lái և mài:
Եգիպտական և շումերական արձանագրությունների նմանությամբ, հնագույն չինական հիերոգլիֆները գործածվում էին որպես նկարելուկներ՝ բարդ վերացական արտահայտություններ արտահայտելու համար։ Երբեմն նոր իմաստները դառնում էին առավել հանրահայտ, քան հինը, և այդ ժամանակ ելակետային հասկացությունը արտահայտելու համար ստեղծում էին նոր նշան. սովորաբար դա լինում էր հնի վերափոխումը։ Օրինակ՝ չինարեն 又, yòu նշանակում էր «աջ ձեռք», բայց այն գործածում էին yòu «նորից, մեկ անգամ ևս» բառն արտահայտելու համար, և 20-րդ դարում «又»-ն միայն նշանակում էր «նորից», իսկ «աջ ձեռք»-ի համար նրան ավելացրին «բերան» (口) բաղադրիչը և ստացվեց 右 հիերոգլիֆը։
Չնայած «ցզյացզե» բառն ի հայտ է եկել Խան դինաստիայի ժամանակ որպես «տունցզյա» բառի հոմանիշ (ավանդական չինարեն՝ 通假, պինին-tōngjiǎ, տառացի՝ «փոխադարձ վերցված փոխառություն»), առաջին անգամ արձանագրվել է Մին դինաստիայի իշխանության օրոք։ Չնայած խոսքում այս բառերը գործածվում են որպես հոմանիշներ, լեզվաբանական տեսակետից նրանք տարբեր են. ցզյացզե-ն՝ հնչյունաբանական փոխառություն է իրենց գրության ձևը չունեցող հասկացությունների համար (օրինակ՝ 東 հիերոգլիֆով գրվող «երկու ծայրերից կապված պարկ» ), իսկ տուցզյան՝ գոյություն ունեցող մի բառի փոխարինումն է մյուսով. օրինակ՝ չինական ավանդական 蚤 պինյինը՝ (zǎo, ցզաո, տառացի՝ «լու») չինարեն ավանդական գրությամբ 早, պինյինի (zǎo, ցզաո, տառացի՝ «վաղ»)։
Քանակական ցուցանիշեր
Հիերոգլիֆների անընդհատ և աստիճանաբար փոփոխությունների պատճառով հնարավոր չէ որոշել դրանց ստույգ թվաքանակը։ Ամենօրյա գործածվող հիերոգլիֆները մի քանի հազար են։ Վիճակագրության համաձայն՝ 1000 գործածական հիերոգլիֆներ են պարունակում տպագիր նյութերի 92 %-ը, 2000 կարող են պարունակել 98 %-ը, իսկ 3000 հիերոգլիֆներ՝ արդեն 99 %-ը։
Պարզեցված և ավանդական հիերոգլիֆների վիճակագրական տվյալների տարբերությունները չնչին են։
Առաջին անգամ գոյություն ունեցող բոլոր հիերոգլիֆները հաշվվել են Խան դինաստիայի օրոք, չինացի գիտնական Սյույ Շենի կողմից «Շովեն ցզենցզը»(说文解字) աշխատության մեջ և կազմում էին 9353 հիերոգլիֆ։ Ավելի ուշ, հարավային Գու Եվան (顾野王; 519-581) դինաստիաների օրոք կազմվել է «Յույպյան»-ը(玉篇)՝ 16 917 հիերոգլիֆներով։ Դրա մշակումից հետո ի հայտ եկավ նոր աշխատություն՝ «Դագուան իխուեյ յույպյան» («大广益会玉篇»), որը, վկայություններից մեկի համաձայն, պարունակում էր 22 726 հիերոգլիֆ։ Սուն դինաստիայի օրոք գիտնականների մի խմբի կողմից ստեղծվեց «Լեյ պյան»-ը (类篇), որը բաղկացած էր 31 319 հիերոգլիֆներից։ Գիտնականների մեկ այլ խումբ ստեղծում է «Ցզի յուն» (集韵) գիրքը, որը պարունակում է 53 525 հիերոգլիֆ։ Այդ ժամանակի բառարաններից այն պարունակում էր ամենամեծ թվաքանակով հիերոգլիֆներ։
Ժամանակակից դարաշրջանի հիերոգլիֆների բառարանները, որոնցում փորձ է արված արտացոլել ինչպես ներկայումս գործածվող, այնպես էլ գրական հուշարձաններում հանդիպող հիերոգլիֆները, դրանց մեծ թվաքանակ են պարունակում։ Օրինակ՝ Շան դինաստիայի օրոք ստեղծված «Կանսի ցզըդյան» (康熙字典) աշխատությունը պարունակում է 47 035 հիերոգլիֆ։ «Մեծ չինա-չապոնական բառարան»-ը (大汉和字典 Դայ կան-վա դզիտեն/Դա խան-խե ցզըդյան) պարունակում է 48 902 հիերոգլիֆ, և դրանից բացի 1062 հիերոգլիֆներ՝ հավելվածներում։ Թայվանյան «Չժունվեն դա ցզըդյան»-ը (中文大字典) պարունակում է 49 905 հիերոգլիֆ։ Չինական «Խանյույ դա ցզըդյան»-ը (汉语大字典) պարունակում է 54 678 հիերոգլիֆ։ Նորագույն բառարան «Չժունխուա ցզըխայ» (中华字海)-ը պարունակում է 85 568 հիերոգլիֆներ և կազմված է «Խանյույ դա ցզըդյան» (汉语大字典), «Չժունվեն դա ցզըդյան» «中文大字典», «Կանսի ցզըդյան» («康熙字典») և «Շովեն ցզենցզը» («说文解字») բառարաններից։ 21-րդ դարում Ճապոնիայում լույս է տեսել «Նիխոն կոնդզյակու մոդզիկյո» (日本今昔文字鏡 Ժիբեն ցզինցզե վենցզըցզին) բառարանը, որը ներկայումս ամենաշատ՝ 150 000 հիերոգլիֆներ պարունակող բառարանն է։
Ամենաքիչ և ամենաշատ գծանշաններով հիերոգլիֆներ
Մի քանի ամենապարզ հիերոգլիֆներ կազմված են ընդամենը մեկ գծիկից։ Բացի հայտնի «一» -ից (մեկ), կան նաև «丨» գուն, «亅» ցզյուե և «丿» պե հիերոգլիֆներ։ Ներկայումս հայտնի ամենաշատ գծիկներ ունեցող հիերոգլիֆներից է օտոդո, դայտո, տայտո -ն։ Այն կազմված է երեք լուն «龍»(վիշապ) և 3 յուն «雲»(ամպ) հիերոգլիֆներից, արդյունքում՝ հիերոգլիֆը կազմված է 84 գծիկներից և նշանակում է «թռչող վիշապի տեսք» ։ Այդ հիերոգլիֆը ներառված է TRON կոդավորման ցանկում։ Գծիկների թվով երկրորդ տեղը զբաղեցնում է 4 «龍» (բազմաբառ)՝ /𪚥 (U+2A6A5) հիերոգլիֆներից կազմված չժե-ն, որն ունի 64 գծիկ և ներառված է Յունիկոդում Han unification շրջանակներում։ Երրորդը՝ «䨻» բենը (ամպրոպի ձայն), կազմված է 4 «雷»-ից և ունի 52 գծիկ, ներառված ՝ «Շովեն ցզենցզը» ցուցակում։
Չինական հիերոգլիֆների ուղղագրությունը
Չինական հիերոգլիֆի հիմնական գրաֆիկական տարրերը.
Գրության կանոններ.
Չինական գրի մշակութային ազդեցությունը
Չինական գիրն ունի շատ կարևոր մշակութային նշանակություն՝ ներկայացված իր լայն տարածվածությամբ և բարձր վարկանիշով։ Զանազան բարբառներ, նույնիսկ տարբեր լեզուներ իրենց գրային համակարգում օգտագործել են չինական հիերոգլիֆները։ Հին ժամանակներում Ճապոնիայում, Կորեայում և Վիետնամում չինական հիերոգլիֆները համարվում էին միակ պաշտոնական գրային համակարգը։
Չինական հիերոգլիֆների ընթեռնելիության ու գրության շնորհիվ այլ ազգերը համեմատաբար հեշտ էին դրանք փոխառում։ Օրինակ՝ հնում Ճապոնիայում, Կորեայում և Վիետնամում չինարեն չէին խոսում, միայն օգտագործում էին չինական գիրը։ Դա մեծ դեր կատարեց և թույլ տվեց մեկ միասնական ազգության մեջ միավորել բազմաթիվ բարբառային խմբեր, որոնք որոշակի դժվարությունների էին հանգեցնում բանավոր խոսքում։
Չինական գիրը մեծ ազդեցություն է ունեցել հարևան երկրների վրա։ Ձևավորվել է չինական գրի միասնական օգտագործման մի ոլորտ, որի մեջ էին Ճապոնիան, Կորեան և Վիետնամը։ Մինչև հիմա էլ Ճապոնիայի գրային համակարգում բավականին լայն տարածում ունեն չինական հիերոգլիֆները։ Կորեայի Ժողովրդա-դեմոկրատական հանրապետությունում և Վիետնամում հիերոգլիֆներն այլևս չեն օգտագործվում, իսկ Կորեայի հանրապետությունում վերջին տասնամյակում ավելի ու ավելի հազվադեպ է օգտագործվում։ Սակայն Հարավային և Հյուսիսային Կորեայում մարդկանց անունների, կազմակերպությունների անվանումների, աշխարհագրական օբյեկտների անվանումների մեջ հաճախ են օգտագործվում հիերոգլիֆները, բայց դրանց արտասանությունը տարբերվում է չինականից։
Ճապոնիա (Կանձի)
Չինական գիրը ներթափանցել է Ճապոնիա III դարում Կորեական թերակղզով։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Ճապոնիայում հիերոգլիֆների գործածումն ու դրանց թվաքանակը սկսում է սահմանափակվել։ «Գործածման ենթակա հիերոգլիֆների ցանկ» (当用漢字表 տոյո-կանձիխեյ) և «Մարդկանց անուններում գործածվող հիերոգլիֆների ցանկ» (人名用字表 [ձիմամյոյո-ձիհեյ) հրապարակումները ներառում են հիերոգլիֆների գործածության որոշակի պարզեցումներ (որոնք անվանվեցին 新字体 սինձիտայ)։ Սակայն գրական ստեղծագործություններում հիերոգլիֆներ կարող էին գործածվել առանց սահմանափակումների։ Հիերոգլիֆների մի մասը ստեղծվել և գործածվել են չինական գրության փոխառություններից խուսափելու նպատակով։ Օրինակ «辻» ցուձի («խաչմերուկ», գաղափարագիրը կազմված է «գնալ» և «խաչ» տարրերից), «栃» տոտի, «峠» տո-գէ («լեռնանցք», գաղափարագիր «սար», «վերև» և «ներքև» տարրերից) և «広» կո՝ (广), «転» տէն՝ (转), «働» դո- («աշխատանք», գաղափարագրեր «մարդ» և «շարժում» տարրերից) և այդպես շարունակ։
Վիետնամ
Չինական գիրը Վիետնամ է թափանցել I դարում և սկսել է գործածվել վիետնամերենում որպես գրության համակարգ։ Ի լրացումն չինական «տը-խան» հիերոգլիֆների ստեղծվեցին վիետնամական «տը-նոմ» հիերոգլիֆները (չին. ավանդ. 喃字, պինյին։ nánzì) վիետնամերեն լեզվին ադապտացնելու նպատակով։ 1945 թվականից հետհիերոգլիֆային գրությունը չեղյալ համարվեց։ Որպես փոխարինող սկսեցին գործածել այբուբենային գրությունը լատիներենի հիման վրա։ Ներկայումս Վիետնամում շատ քիչ հետք է մնացել հիերոգլիֆային գրությունից    ։
Հիերոգլիֆների համադրություն
Կարևոր է նշել, որ հիերոգլիֆները համապատասխան հասկացություններ արտահայտելու համար գործածվում են ինչպես ինքնուրույն, այնպես էլ մի քանի (երկու, երեք և ավելի) հիերոգլիֆներից կազմված համադրությամբ։ Ավելի պարզեցված ձևով դա կարելի է բացատրել հետևյալ կերպ։ Հիերոգլիֆն իր ծագմամբ իրենից ներկայացնում է պատկեր, որն արտահայտում է միակազմ բառ կամ միակազմ մորֆեմ։ Եթե գնանք բառերի բոլոր նշանակությունների բազմազանության ճանապարհով դրանց համապատասխանող տարբեր տեսք ունեցող հիերոգլիֆներով, ապա արդյունքում ստիպված կլինենք օգտագործել հարյուր հազարավոր նշաններ պարունակող գրավոր համակարգը։ Դրա փոխարեն բազմաբարդ չինարեն բառեր գրվում են մի քանի հիերոգլիֆներով՝ մեկ վանկի համար մեկ նշան կիրառելու սկզբունքով (որը որպես կանոն համապատասխանում է մեկ մորֆեմի)։
Վեներան հայելու դիմաց (նկար, Տիցիան)
Վեներան հայելու դիմաց կամ Հայելիով Վեներան (Venere allo specchio, Venus with a Mirror), Տիցիանի կտավներից, պատկերված մոտավորապես 1555 թվականին։ Պատկանում է Վաշինգտոնի Արվեստի ազգային պատկերասրահին։ Կտավի չափերն են 124,5 × 105,5 սմ  Օգտագործվում է նաև «Վեներայի հարդարանք» անվանումը։
Չինական գիր
Արմատ + ածանց
鸟 (niǎo, 'թռչուն') արմատը միանալով հանրահայտ 儿 (er, դրա փաղաքշական նշանակությամբ) ածանցի հետ կազմում է niǎor (Niǎo er) (թռչնակ) բառը, որը գրվում է 鸟儿:瓜 (guā, դդում) արմատի և փաղաքշական 子 (Zi «սերմեր» «seed») ածանցի միացման արդյունքում ստացվում է 瓜子 (guāzǐ, դդմի կամ արևածաղկի սերմիկ) բառը։
Վեներան հայելու դիմաց (նկար, Տիցիան)
Պատմություն
Կտավը պատկերվել է 1550-ականներին, երբ Տիցիանը ավելի քան 60 տարեկան էր։ Տիցիանը շատ էր գնահատում այս կտավն ու չէր ցանկանում այն որևէ մեկին վաճառել, այդպիսով այն մնացել է իր տանը մինչև նկարչի կյանքի վերջը։ Տիցիանի մահից հետո, 1576 թվականին նկարը ժառանգաբար անցել է իր որդուն` Պոմպինո Վեչելոյին (Pomponio Vecellio): 1581 թվականին նա այս կտավն այլ կտավների հետ վաճառել է Քրիստոֆորո Բարբարիգոյին (Cristoforo Barbarigo) Վենետիկից, ումից էլ այն ժառանգել է վերջինիս որդին, Անդրեա Բարբարիգոն (Andrea Barbarigo): Գրեթե 300 տարի նկարը եղել է Բարբարիգո ընտանիքի սեփականությունն ու պահվել է նրանց առանձնատանը ։ 1850 թվականին ռուս հյուպատոս Ալեքսանդր Խվոստովի միջնորդությամբ Բարբարիգոների նկարների հավաքածուն ձեռք է բերել Նիկոլայ Առաջինը` Էրմիտաժի հավաքածուի համար։ Արդյունքում «Վեներան հայելու դիմաց» կտավը տեղավորվել է Նոր Էրմիտաժի իտալական սենյակներից մեկում, որտեղ այն գտնվում էր Տիցիանի մեկ այլ հայտնի նկարի` Ապաշխարող Մարիամ Մագդաղենացին կտավի հետ. 1929-1934 թվականներին ԽՍՀՄ ղեկավարությունը արտոնել է Էրմիտաժի հավաքածուներից նկարների վաճառքը, որոնց մեծագույն մասը միջնորդների միջոցով վաճառվել են ամերիկացի կոլեկցիոներ Էնդրյու Մելլոնի (1855-1937), ով այդ ժամանակ ԱՄՆ-ի ֆինանսների նախարարն էր ։ 1931 թվականին «Վեներան հայելու դիմաց» կտավը տեղափոխվել է ԱՄՆ երկու այլ կտավների` Պերուջինոյի «Խաչելություն» և Ռաֆայելի «Մադոննա Կոնեստաբիլե» կտավների հետ։ Այս կտավներն ԱՄՆ են հասել Նիկոլայ Իլյինի և Բորիս Կրաևսյու ուղեկցությամբ, ովքեր բանակցություններ էին վարում Knoedler միջնորդ կազմակերպության հետ. Մելլոնին անձամբ հանդիպել չի հաջողվել. Էնդրյու Մելոնի մահից հետո 1937 թվականին նրա հավաքածուն անցել է նոր ձևավորվող Արվեստի ազգային պատկերասրահին, որտեղ էլ գտնվում է «Վեներան հայելու դիմաց» կտավը մինչև այսօր։
Չինական գիր
Արմատ + արմատ
Չինարենում հզոր բառակազմական հնարք է երկու արմատների համադրությունը։ Հայերեն 'շոգենավ' կամ 'հեռատես' բառերի նմանությամբ, չինարենում ևս բառ կազմող արմատների իմաստների փոխազդեցության սահմաններում արտահայտվում է բազմաբարդ բառի հասկացությունը։ Օրինակ տրանսպորտային միջոցների անվանումները հաճախ երկարմատ կամ ավելի բարդ բառեր են, որոնց կազմի մեջ մտնում է 车 chē («սայլ») արմատը.
Վեներան հայելու դիմաց (նկար, Տիցիան)
Նկարագրություն
Կիսամերկ Վեներան` կուրծքը ձախ ձեռքով ծածկած, նայում է հայելուն։ Դեմքի կարմրությունն ընդգծում է նրա երիտասարդությունն ու գեղեցկությունը։ Նրա դեմքը շրջված է դեպի հանդիսատեսը գրեթե պրոֆիլով, իսկ նրա արտացոլանքը հայելու մեջ փաստորեն դառնում է նկար նկարի մեջ ։ Համարվում է, որ Տիցիանի նկարում Վեներայի ձեռքերի դիրքը պատկերված է Պրաքսիտելեսի «Կնիդի Աֆրոդիտա» մարմարյա քանդակին համապատասխան։ Նկարիչ Վասիլի Սուրիկովն այսպես է արտահայտվել կտավի վերաբերյալ Պավել Չիստյակովին ուղղված 1884 թվականի մայիսի 17 (29)-ի իր նամակում.
Չինական գիր
Արմատ + արմատ
Տարբեր տեղերի անվանումները ձևավորվում են 场 chǎng («տեղ, հրապարակ») արմատով.
Վեներան հայելու դիմաց (նկար, Տիցիան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Տիցիանի նկարներ Կատեգորիա:1555 նկարներ Կատեգորիա:Վաշինգտոնի Արվեստի ազգային պատկերասրահի նկարներ Կատեգորիա:Մերկ կանանց պատկերով նկարներ Կատեգորիա:Աֆրոդիտեն կամ Վեներան գեղանկարչության մեջ
Չինական գիր
Արմատ + արմատ
Շատ դեպքերում բազմաբարդ բառի կազմի մեջ մտնող արմատներից մեկը կորցնում է իր սկզբնական իմաստը և գործածվում է համարյա որպես ածանց։ Օրինակ՝ «ծնվել» 生 shēng արմատը կազմում է այնպիսի բառեր, ինչպես xuésheng 学生 «ուսանող»(«սովորել» 学 xué արմատի հետ), կամ yīshēng 医生 «բժիշկ» («բժշկություն» 医 yī արմատի հետ)։ Դրա հետ մեկտեղ հակառակ իմաստ ունեցող արմատների միավորումով կարող է կազմավորվել նրանց երկուսի հետ իմաստով կապված բառ կաm որոշակի վերացական հասկացություն. Այս եղանակով որոշակի իմաստ ունեցող հիերոգլիֆների սահմանափակ (թեկուզև մեծաքանակ) թվով կարելի է արտահայտել հասկացությունների լայն շրջանակ ունեցող բազմազանություն։
Բազմաբարդ մորֆեմներ
Չինարենում բազմաբարդ մորֆեմները քիչ են։ Հաշվի առնելով մեկ վանկի համար մեկ հիերոգլիֆ կիրառելու կանոնը՝ այդպիսի մորֆեմների վանկերի համար գործածվում են առանձին վերցրած իմաստ չունեցող մի քանի հիերոգլիֆներ։
Օրինակ՝ 克隆. kèlóng - «կլոն», կամ 莫斯科. Mòsīkè - «Մոսկվա»։ Այդ դեպքում բառի գրության համար գործածվող հիերոգլիֆների սկզբնական իմաստային նշանակությունը էական դեր չի խաղում։ Տեքստի ընկալումը հեշտացնելու համար նման տառադարձությունների նպատակով հնարավորինս օգտագործվում են հիերոգլիֆներ, որոնք համեմատաբար հազվադեպ են գործածվում իրենց բուն նշանակությամբ (օրինակ այն պատճառով, որ նրանց սկզբնապես արտահայտած բառերը ժամանակակից լեզվում չեն գործածվում)։ Այսպես, տիպիկ ժամանակակից տեքստում 克 և 斯 հիերոգլիֆներն առավելապես հանդիպում են իրենց «հնչյունակազմական» դերով՝ օտար ծագմամբ բառերի ke և si վանկերի գրության համար, քան թե «իմաստային» նշանակություններով (克 kè: «սարքել, հաղթահարել»; 斯 sī: «այս»)։
Ի տարբերություն չինարենի՝ ճապոներենում չկա «մեկ հիերոգլիֆ՝ մեկ վանկ» կանոնը, այդ պատճառով մեկ կանձին կարող է օգտագործվել բազմաբարդ ճապոնական արմատի գրության համար։
Գրի ուղղվածություն
Ավանդաբար չինացիները գրել են վերևից ներքև, իսկ սյունակները գրվում էին աջից ձախ։ Որոշ դեպքերում (օրինակ՝ ցուցանակների վրա) կիրառվում էի աջից ձախ հորիզոնական գիրը։
Ավելի ուշ սկսեց կիրառվել նաև գրի «եվրոպական» եղանակը՝ հորիզոնական ձախից աջ։ ՉԺՀ-ում և Հյուսիսային Կորեայում այժմ համարյա մշտապես (բացի «հնագույն» գեղարվեստական գրականությունից) գործածվում է հորիզոնական գիրը։ Ճապոնիայում, Հարավային Կորեայում և Թայվանում ուղղահայաց գիրը հաճախ օգտագործվում է գեղարվեստական գրականության մեջ և թերթերում. գիտական հրատարակություններում գործնականորեն գրեթե միշտ գործածում են հորիզոնական գիրը։
Կետադրություն
Դասական չինական (վինյան) գրության մեջ կետադրություն շատ քիչ էր կիրառվում. հիմնականում հանդիպում էր կետը (. ) և կաթիլանման ստորակետը (、)։ Առաջինն օգտագործվում էր նախադասությունն ավարտելու համար, իսկ նրա արտաքին տեսքը (շրջանակը) կապված է նրա հետ, որ եվրոպական կետիկը (.) կարող է սխալմամբ ընկալվել որպես նախադասության վերջին հիերոգլիֆի մասնիկ։
Ժամանակակաից չինական (բայհուա) գրության մեջ բացի ավանդական սիմվոլներից լայնորեն կիրառվում են նաև եվրոպական կետադրական նշանները (, ; : ? !), ընդ որում՝ եվրոպական ստորակետն ու կաթիլանման ստորակետն ունեն տարբեր նշանակություններ։ Այսպես՝ կաթիլանման ստորակետը հիմնականում ծառայում է նախադասության միանման, իրար հաջորդող անդամների անջատման համար։ Եվրոպական ստորակետն էլ անջատում է քերականական կառուցվածքները, օրինակ՝ բարդ ստորադասական նախադասության մասերը։ Կետադրության մնացած նշաններն են փակագծերը（ ）【 】［, չակերտները 《》〈〉「」『 』﹁﹂ "", միջակետը ·, կրկնության նշանները և այլն։
Ամբողջական և պարզեցված հիերոգլիֆներ
Ներկայումս գոյություն ունեն հիերոգլիֆների երեք տեսակներ՝ պարզեցված (չինարեն տարբերակ), պարզեցված (ճապոնական տարբերակ) և ավանդական։
Սինգապուրը ևս պաշտոնապես ընդունել է ՉԺՀ-ում մշակված պարզեցված հիերոգլիֆները (1969, 1974, 1993)։ Նրան հաջորդեց նաև հարևան Մալայզիան (1981)։