cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Էրեբունի ամրոց
2012 թ. ծրագիրը
«Էրեբունի» հնավայրի վերականգնման, թանգարանի արդիականացման և այցելուների սպասարկման բարելավման նպատակով «Էրեբունի» պատմահնագիտական արգելոց-թանգարանը 2012թ. մշակել է ծրագիր, որը նախատեսում է հնավայրի ցանկապատում, Էրեբունի միջնաբերդի վերականգնում, հնավայրում սպասարկման ենթակառուցվածքների ստեղծում, միջնաբերդին հանդիպակաց բլրի լանջին ամֆիթատրոնի կառուցում, թանգարանի շենքի վերակառուցում, օժանդակություն սահմանափակ կարողություններով մարդկանց (արդեն իրականացվել է) և այլն ։
Էրեբունին Հին Արևելքի այն եզակի քաղաքներից է, որտեղ հանգուցվում են 2 հինավուրց մշակույթներ` ուրարտական և աքեմենյան-իրանական։ Մյուս կողմից` Էրեբունիի կառույցները հայկական դասական ճարտարապետության համար կարևոր ու հիմնական ելակետ են հանդիսացել։ Էրեբունիի պեղումները բացահայտել են ուրարտական մշակույթի բազմազանությունը բնութագրող հարուստ հնագիտական նյութ՝ Ուրարտուի տնտեսության, կերպարվեստի ու քաղաքաշինության, ի մասնավորի՝ ամրաշինական, պաշտամունքային ու պալատական ճարտարապետության, շինարվեստի, խեցեգործության և այլ բնագավառների վերաբերյալ։ Հատկապես ուշադրության են արժանի ամրոցի տարածքից գտնված կոթողային ոճի 23 սեպագիր արձանագրությունները, ինչը բացառիկ երևույթ է ուրարտական ամրոցների մեջ։ Գտնված 2 նույնօրինակ սեպագրերը համարվում են ՀՀ քաղաքամայր Երևանի ծննդյան վկայագրերը, որոնք թույլ են տալիս այն դասել աշխարհի հնագույն մայրաքաղաքների շարքին։ Էրեբունի քաղաք-ամրոցի գոյությունը Երևանին հաղորդում է մեկ այլ նշանակություն, որը կարելի է սահմանել որպես՝ գեղագիտական, պատմական, գիտական, սոցիալական, հոգևոր նշանակություն` թե´ անցյալի, թե´ ներկա և թե´ ապագա երևանցիների համար։
Էրեբունիի հնագիտական ուսումնասիրությունները պարզորոշ ապացուցել են, որ կյանքն այս քաղաքում շարունակվել է նաև հետագա դարերում, ընդհուպ մինչև ժամանակակից Երևանը, նույն անվամբ, միայն դարերի ընթացքում փոխակերպված ձևով` Էրեբունի, Երեվունի, Երևան։ Վստահորեն կարելի է ասել, որ հուշարձանը դեռևս թաքցնում է շատ գաղտնիքներ, որոնց բացահայտումը և ուսումնասիրությունը մեծապես կլրացնի Էրեբունի ամրոցի պատմությունը։
Հնավայրի ներկա վիճակը
Էրեբունի ամրոցը, չնայած հանդիսանում էՀայաստանի Հանրապետության հանրապետական նշանակության հուշարձան, գտնվում է անմխիթար վիճակում։ Ամրոցի պարսպի և շինությունների որոշ հատվածներ վերջին տարիներին փլուզվել կամ քայքայվել են։ Որմնանկարներով պատված պատերին առկա են վանդալիզմի հետքեր և մերօրյա գրություններ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վանի թագավորության քաղաքներ Կատեգորիա:Երևանի բերդեր և ամրոցներ Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 782 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Երևանի տեսարժան վայրեր
Վույ Աման
«Վույ Աման» (Vuy Aman), հայ փոփ երգչուհի Սիրուշոյի երգն է՝ հայ-ամերիկյան երգիչ, երգի խոսքերի հեղինակ Սեպուհ Սիմոնյանի մասնակցությամբ։
Նախապատմություն
«Vuy Aman» երգը հայերեն և անգլերեն է։ Սա Հայ փոփ երգչուհի Սիրուշոյի և հայ-ամերիկյան երգիչ, երգերի հեղինակ, Լոս Անջելեսի Capital Cities ինդի-փոփ դուետի մենակատար Սեպուհ Սիմոնյանի առաջին համագործակցությունն է։ Երգը թողարկվել է հունիսի 9-ին և անմիջապես դարձել է հայկական iTunes-ի թիվ 1 հիթ։ Մեկ ամիս անց՝ հուլիսի 5-ին, թողարկվել է պաշտոնական երաժշտական տեսահոլովակը։ Սեպտեմբերին Սիրուշոյի պաշտոնական YouTube-ալիքում թողարկվել են երգի երկու պաշտոնական ռեմիքս տարբերակները ։
Տեսահոլովակ
Երաժշտական տեսահոլովակի պրեմիերան կայացել է հուլիսի 9-ին։ Այն նկարահանվել է Հայաստանում և Լոս Անջելեսում։ Առաջին տեսարանում Սեպուհը քայլում է միայնակ Լոս Անջելեսի փողոցներում։ Երկրորդ տեսարանում Սիրուշոն է վարդագույն կաբրիոլետի հետևի նստատեղի վրա։ Վերջում դուետը միավորվում է՝ խաղալով ինչ-որ ավանդական հայկական Խաղեր և ուտելով հայկական ուտեստներ։ Տեսահոլովակը ավարտվում է այն տեսարանով, որ Սիրուշոն և Սեպուհը հագնում են հայկական ավանդական գլխարկներ ։
Վույ Աման կպչուն պիտակներ
Օգոստոսի վերջին Սիրուշոն գործարկել է «Վույ Աման» անվճար կպչուն պիտակներ և շրջանակային փաթեթներ ։ Պիտակները պարունակում են նորաձև պարագաներ, մազերի և գլխի ատրիբուտներ, ճանապարհորդության շրջանակներ և այլն   ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական երգեր Կատեգորիա:2017 երգեր Կատեգորիա:2017 սինգլներ Կատեգորիա:Հայերեն երգեր
Կուրոպտա (գյուղ, Կովդորսկի շրջան)
Կուրոպտա (Куропта), գյուղ Ռուսաստանի Մուրմանսկի մարզի Կովդորսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 90 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Մուրմանսկի մարզի Կովդորսկի շրջանի բնակավայրեր
532
Մահեր
Կատեգորիա:532 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Կաստետ (ՀՏՀՀ)
Կաստետ (Ինդեքս ՀՌԱՈՒ — 9К116, ըստ դասակարգման ՄՕ ԱՄՆ և ՆԱՏՕ  AT-12 Swinger, անգլ․՝ կենսասեր), Տ-12 100 մմ հակատանկային հրացանի  ուղղորդված հակատանկային զենքի համալիր (МТ-12).
Պատմություն
Ամբողջը հավաքվել է Տուլայում՝ գործիքների ձևավորման բյուրոյում 1970 թվականին, հակատանկային հրետանու արդյունավետությունը բարձրացնելու նպատակով։
Ավելի ուշ ԳՁԲ- ն անցկացրեց նախաձեռնողական ուսումնասիրություն ` ծերացող տանկերի (Տ-54/55 և Տ-62) սպառման համար զենքն օգտագործել, որը թողարկվել է մեծ քանակությամբ ԽՍՀՄ-ում և դաշնակից երկրներում։ Արդյունքում որոշվեց մշակել «Բասթոնի» և «Շեկսնա» տանկային համակարգերի ՝ համապատասխանեցնելով Տ-54/55 և Տ-62 համար. Ուղղորդված հրետանի (Հակատանկային կառավարվող հրթիռ) դիզայնը գործնականում չի փոխվել, խփելով դուրս գցելու դիզայնը փոխվել է ՝ կախված թնդանոթային պալատի սարքից։ (Հկհ )- ների օգտագործումը թույլ տվեց երկարացնել տանկերի ծառայության ժամկետը, քանի որ նրանց մարտունակությունը համարյա հավասար էր հաջորդ սերունդների տանկերին։
Կառուցվածք
Համալիրը իր մեջ ներառում է․
Նրա լավ կողմն այն է, որ (Հկհ )- ների օգտագործումը չի պահանջում փոխարինել տանկային հրացաններ, այլ միայն լրացրել է օգտագործված զինամթերքի շրջանակը (օրինակ, ամերիկյան Հկհ «Շիլլելա» -ի օգտագործումը պահանջում էր հատուկ հրթիռի տեղադրում և վերացրեց ստանդարտ զինամթերքի կրակոցը)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Զենք այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հրետանային զինամթերք
Դանիելե դա Վոլտերա
Դանիելե դա Վոլտերա (Daniele da Volterra, իրական անունը՝ Daniele Ricciarelli, ), իտալացի նկարիչ և քանդակագործ։
Ենթադրվում է, որ Դանիելե դա Վոլտերան սովորել է Սոդոմի մոտ։ Ավելի ուշ նա աշխատել է Միքելանջելոյի հետ Հռոմում, շնորհիվ նրա  հովանավարության Վոլտերան Վատիկանում դարձել է Միքելանջելոյի իրավահաջորդը և խնամակալը։ Միքելանջելոն օգնել է նրան իր խորհուրդներով, և հավանաբար նա Վոլտերային տրամադրել է իր էքսիզները, օրինակ՝ Դանիելե դա Վոլտերայի «Խաչից իջեցնելը» գլուխգործոց կտավի համար, որը գտնվւմ է Հռոմի Տրինիտա դեյ Մոնտի եկեղեցում։
Դա Վոլտերայի մյուս հայտնի նկարներն են՝ «Արդարություն», «Նորածինների կոտորածը» կտավները, որը գտնվում են Ֆլորենցիա քաղաքի Ուֆֆիցի պատկերասրահում։ Լուվրում գտնվում է Դանիել դա Վոլտերայի երկկողմանի պատկերը նույն թեմայով՝ «Դավիթը կտրում է Գողիաթի գլուխը», պատկերված մեծ թերթաքանդակի վրա։ Երկու կողմերում էլ պատկերված են տեսարանները առանձնանում են ընդամենը մեկ վայրկյանով, ինչպես կինոնկարում երկու առանձին կադր։
Դանիելե դա Վոլտերան կորցրել է իր պաշտոնը Հռոմի պապ Հուլիոս III-ի օրոք, իրեն նվիրել է քանդակագործությանը և հետագայում տեղափոխվել է Ֆլորենցիա, ապա կրկին վերադարձել է Հռոմ, որտեղ Պիոս IV պապի հրամանով «ծածկել է Միքելանջելոյի «Վերջին դատաստան»-ի «տգեղ մերկությունը», որի համար նա ստացել է Braghettone («երեսփոխան») հեգնական մականունը։
Դա Վոլտերայի քանդակագործական աշխատանքներից Կլեոպատրայի արձանը պահպանվել է Հռոմի Վատիկանի առաքելական պալատի շատրվանի մոտ։ Ֆրանսիայից դա Վոլտերան պատվեր է ստացել Հենրի II-ի ձիավոր արձանի համար, բայց միայն ձին է կարողացել պատրաստել նրա համար, քանի որ Փարիզի Պալե-Ռոյալում հետագայում բազմել է Լյուդովիկոս XIII-ը։
Աստերոիդների ցանկ (307701-307800)
Աստերոիդների ցանկ (307601-307700) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (307801-307900)
Ճգնավորի վանք (Ծաթեր)
Ճգնավորի վանք (Ծաթեր), Հայ առաքելական եկեղեցի, որը կառուցվել է 11-12-րդ դարերում։ Գտնվում է Լոռու մարզի Ծաթեր գյուղում, գյուղից 1-կմ հյուսիս, ձորալանջի ուղղաձիգ քարափի տակ։ Ճանապարհը դեպի վանք նեղ արահետով է։
Ճարտարապետություն
Ուղղանկյուն հատակագծով, կիսաշրջանաձև խորանով, թաղակածածկ ոչ մեծ սրահ ունեցող կառույց է։ Մուտքը արևմուտքից է։ Վանքը լուսավորվում է արևելքից՝ արևմուտքի պատին առկա մեկական նեղ պատուհաններից։ Կառուցված է անմշակ քարերով։ Պատերին ագուցված են խաչքարեր, մուտքի բարավորի քարը հարդարված է խաչաքանդակներով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վանքեր Կատեգորիա:Լոռու մարզ Կատեգորիա:12-րդ դար Կատեգորիա:13-րդ դար Կատեգորիա:Հայկական ճարտարապետություն Կատեգորիա:Եկեղեցի
Բելսկոե (գյուղ, Ռուդնյանսկի շրջան)
Բելսկոե (Бельское), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռուդնյանսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 3 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռուդնյանսկի շրջանի բնակավայրեր
Բերեժոկ (գյուղ, Տուրկայի շրջան)
Բերեժոկ (Бережо́к), գյուղ Ուկրաինայի Լվովի մարզի Տուրկայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Բերեժոկ գյուղում բնակվում էր 234 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 292,5 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Լվովի մարզի Տուրկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1989 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ուկրաինկա (գյուղ, Ախտիրկայի շրջան)
Ուկրաինկա (Українка), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Ախտիրկայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Ուկրաինկա գյուղում բնակվում էր 221 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Ախտիրկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
562
Մահեր
Կատեգորիա:562 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Սեքվոյա
Սեքվոյա, Վիթխարածառ, ճահճանոճազգիների ընտանիքի մշտադալար ասեղնատերև ծառ է։ Հայտնի է 1 տեսակ՝ մշտադալար սեքվոյան։
Աճում է Կալիֆորնիայի և Հարավային Օրեգոնի լեռներում։ Առաջացնում է հսկայական անտառներ։ Եվրասիայում հայտնաբերված է բրածո վիճակում։ Հազվադեպ մշակվում է Սև ծովի մերձարևադարձային ափերին, Հայաստանում՝ Իջևանի դենդրարիումում։
Միատուն, հսկա ծառ է, բարձրությունը՝ մինչև 110 մ, բնի տրամագիծը՝ 8–10 մ։ Բունն ուղիղ է՝ ծածկված մինչև 70 սմ հաստության կեղևի շերտով, սաղարթը նեղ կոնաձև է։ Ասեղնատերևները գծանշտարաձև են՝ երկկողմանի սանրաձև դասավորված։ Բազմանում է սերմերով և կտրոններով։ Բնափայտն արժեքավոր է, օգտագործվում է նավաշինության, կամուրջների և ստորջրյա շինարարության մեջ։ Ինտենսիվ ծառահատումները սեքվոյայի անհետացման վտանգ են առաջացրել, և այն պաշտպանության տակ է վերցված։ Ապրում է մինչև 2 հզ. տարի։ Հյուսիսային Ամերիկայի «Սեքվոյա» ազգային պարկում ծառերը 2500–3000 տարեկան են։ Նրանք կարող էին ավելի երկար ապրել, եթե արմատները դիմանային ծառի բնի ծանրությանը (քաշը հասնում է մինչև 1000 տ և ավելի), կամ չլինեին անտառային հրդեհներ ու սողանքներ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ծառեր Կատեգորիա:Նոճազգիներ Կատեգորիա:Մշտադալար բույսեր Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
534
Մահեր
Կատեգորիա:534 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Ղարաբաբա (այլ կիրառումներ)
Ղարաբաբա անվանումը վերաբերվում է հետևյալ հասկացություններին՝
Խակ
Խակ (վրաց.` ხაკი), Խեկ, Խյակ, հայաբնակ գյուղ Վրաստանի Սամցխե-Ջավախք մարզի Ախալցխայի շրջանում, Ախալցխայից 6 կմ հարավ-արևմուտք։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 1400 մ բարձրության վրա։
Բնակչությունը
Համաձայն 2014 թվականի տվյալների, գյուղն ուներ 70 բնակիչ, հիմնականում հայեր։
Բնակիչներն հիմնականում զբաղվում են ցորենի և կարտոֆիլի մշակությամբ, այգեգործությամբ և անասնապահությամբ։ 1947 թվականից գյուղում գործում է տարրական դպրոց։
Պատմություն
Գյուղի բնակիչների նախնիները եկել են Էրզրումի նահանգ ից` 1830 թվականին։ Հայրենական պատերազմին գյուղից մասնակցել է 15 հոգի, որից 6-ը զոհվել են ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Կուրովիցի (գյուղ, Գատչինսկի շրջան)
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 731 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Գատչինսկի շրջանի բնակավայրեր
Նարկիսոս
Նարկիսոս (Νάρκισσος, նաև՝ Նարցիս, Նարգիզ), հին հունական դիցաբանության մեջ գետերի աստված Կեֆիսի և նիմֆ Լիրիոպայի որդին կամ Էնդիմիոնի և Սելենեի որդին ։
Առասպել
Թիրեսիասը կանխագուշակում է, որ Նարկիսոսը կապրի երկար, եթե չտեսնի իր արտացոլանքը։ Երբ Նարկիսոսը դառնում է 16 տարեկան, նրան սիրահարվում է Էխո նիմֆը։ Լինելով գեղեցիկ, բայց և հպարտ ու սառնասիրտ` պատանին մերժում է նիմֆին` արժանանալով աստվածուհու պատժին ։
Ըստ Օվիդիոսի` նրան սիրահարվում են շատ պատանիներ ու աղջիկներ, սակայն Նարկիսոսը մերժում է բոլորին։ Այդ ժամանակ մերժվածները դիմում են Նեմեսիսին, ով ընդառաջում է նրանց։ Տարբերակներից մեկի համաձայն` մերժված սիրահարներից մեկը` Ամինիոսը, ինքնասպանություն է գործում ուղիղ Նարկիսոսի տան առաջ` Նեմեսիսին վրեժխնդրության կոչ անելով ։
Որսի ժամանակ Նարկիսոսը գետում նկատում է իր արտացոլանքը և սիրահարվում իր իսկ պատկերին։ Չկարողանալով նրանից բաժանվել` պատանին մահանում է քաղցից (կամ տառապանքից)։ Երբ գալիս են նրա մարմինը տանելու, այն տեղում չի լինում. դրա փոխարեն աճել էր նարգիզ ծաղիկ, իսկ նայադները սգում էին Նարկիսոսի մահը ։
Աղբյուրը, որի մոտ մահացել էր Նարկիսոսը, նշվում է Դոնակոն տեղանքում։ Առասպելի մեկ այլ տարբերակի համաձայն` Նարկիսոսն ունեցել է երկվորյակ քույր, որին սիրահարվել է։ Երբ նա մահացել է, Նարկիսոսը ացելել է աղբյուրի մոտ` սգալով նրա մահը ։
Նարկիսոս անունը բացասական նշանակություն է ձեռք բերել` խորհրդանշելով ինքնասիրահարվածությունն ու հպարտությունը ։
Համաձայն պլատոնականությանը մոտ կանգնած անտիկ փիլիսոփաներից մեկի` Նարկիսոսը «անընդհատ փոփոխվող մայր բնության մեջ տեսել է սեփական ստվերը, այսինքն` նյութականի ներսում կենդանի էություն, որ իրական հոգու վերջին կերպարն է։ Ցանկանալով գրկել այդ հոգին որպես իր սեփականը` նա շնչահեղձ է եղել և խեղդվել այնպես, ասես խեղդել է սեփական հոգին» ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հին հունական առասպելների հերոսներ Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Հերցլ լեռ
Հերցլ լեռ (הר הרצל Har Herzl), նաև Հար հա Զիքարոն, הר הזכרון Har Ha’Zikaron, Հիշողության լեռ), բլուր ծովի մակարդակից 834 մ բարձրության վրա, Երուսաղեմի արևմտյան մասում, Երուսաղեմի անտառի կողքին։ Լեռը կրում է ժամանակակից քաղաքական սիոնիզմի հիմնադիր Թեոդոր Հերցլի անունը։ Հերցլի գերեզմանը գտնվում է բլրի գագաթին։
Հերցլ լեռան վրա տեղադրված է Իսրայել պետության գլխավոր ազգային հուշահամալիրը, ներառյալ Իսրայելի գլխավոր ազգային գերեզմանոցը, որտեղ թաղված են երկրի ղեկավարներն ու այն մարդիկ, ովքեր երկրի համար իրենց կյանքն են տվել, ինչպես նաև կրթական հաստատություններ։ Հուշահամալիրի հիմնադիրն ու վերահսկողը Համաշխարհային սիոնիստական ​​կազմակերպությունն է։
Հերցլ լեռը շատ հիշարժան և ազգային տոնակատարությունների վայր է. իր տարածքի յուրաքանչյուր հատվածում կա մեծ հրապարակ հիշատակի արարողությունների անցկացման համար։ Պատերազմների ժամանակ զոհվածների պատվին անցկացվող պետական ​​հիշատակի միջոցառումների մեծ մասը տեղի են ունենում Ազգային զինվորական և ոստիկանական գերեզմանոցներում։ Ամեն տարի Հերցլ լեռան վրա տեղի է ունենում հիշատակի կրակի վառման արարողություն, որի ժամանակ Քնեսեթի նախագահը հայտարարում է Զոհվածների հիշատակի օրվա ավարտը և Անկախության օրվա տոնակատարությունների մեկնարկը։
Պատմություն
1934 թվականին սիոնիստների առաջնորդ Մենաքեմ Ուսիշկինը կազմակերպեց Լեոն Պինսկերի վերահուղարկավորությունը Սկոպուս լեռան Նիկանորի քարանձավում՝ փորձելով կառուցել ազգային մեծ առաջնորդների պանթեոն։ Ուսիշկինն ինքը թաղված է այնտեղ 1941 թվականին։ Երբ Սկոպոս լեռը դարձավ Երուսաղեմից կտրված անկլավ, այս ծրագիրը դադարեց լինել իրագործելի։ Հետևաբար, 1951 թվականին կառավարությունը որոշեց երկրի ղեկավար մարդկանց թաղել Հերցլ լեռան հարավային լանջին և այս վայրում հիմնել գերեզմանոց իսրայելցի առաջնորդներին և զոհված զինվորներին թաղելու համար (դեռ ավելի վաղ՝ 1948 թվականին, Իսրայել պետության ստեղծումից անմիջապես հետո, որոշվեց իսրայելական բանակի զինվորներին թաղել Հերցլ լեռան հյուսիսային մասում)։ Այս պահից սկսած՝ Հերցլ լեռը ծառայում է որպես ազգային գերեզմանոց։ Գերեզմանոցի սկիզբը դրվել է 1952 թվականին, երբ Բեն Գուրիոնը որոշեց ֆինանսների նախարարին թաղել Հելքաթ Գեդոլեյ ՀաՈւմայում («Ազգային մեծ գործիչների տարածք»)։ Մի քանի տարի անց որոշվեց ազգային զինվորական գերեզմանոցում թաղել նաև ոստիկաններին և անվտանգության այլ ուժերի աշխատակիցների։
Գերեզմանոցի տարածքի ձևավորումը շարունակվեց նաև հաջորդ տարիներին, որի ընթացքում սիոնիստական ​​շարժման այլ հայտնի գործիչների մնացորդները բերվեցին այստեղ թաղելու համար։ Գերեզմանոցի դիզայներ ընտրվեց ճարտարապետ դոկտոր Աշեր Հիրամը, որն Իսրայելում նախագծել էր ռազմական գերեզմանոցները և իսրայելական բանակի հուշահամալիրները։ Հերցլ լեռան վրա գտնվող այգիները նախագծել է լանդշաֆտային դիզայներ Հայիմ Գիլադիին ։
Թեոդոր Հերցլի գերեզման
1903 թվականին Թեոդոր Հերցլն իր կտակում գրել է.
Երբ Հերցլը մեկ տարի անց մահացավ, նրան թաղեցին Վիեննայում։ Եվ միայն 45 տարի անց Հերցլի մնացորդները տեղափոխվեցին Իսրայել և վերահուղարկավորվեցին Երուսաղեմում։ Հուղարկավորության վայրը ընտրվել է հատուկ պետական ​​հանձնաժողովի կողմից` Արևմտյան Երուսաղեմի բարձունքի գագաթին, Երուսաղեմի ռազմական գերեզմանոցի կողքին։ Հուղարկավորությունը տեղի է ունեցել 1949 թվականի օգոստոսի 17-ին։ Մի քանի տարի գերեզմանը նշվել էր ժամանակավոր քարով, մինչև այս վայրը վերածվեց ազգային գերեզմանոցի։ Հերցլի նոր հուշարձանի նախագծերի մրցույթին ներկայացվել է վաթսուներեք դիմում։ Հաղթողը Իոսիֆ Քլարվեյնի նախագիծն էր՝ բաղկացած որևէ զարդարանքից զուրկ սև գրանիտե քարից, որի վրա գրված է «Հերցլ» անունը։ Նրա գերեզմանի շրջակայքի տարածքն ընդլայնվել և վեր է ածվել մի հրապարակի, որտեղ 1950 թվականին անց է կացվել Անկախության օրվա տոնակատարության առաջին հանդիսությունը։
Չնայած Հերցլի ցանկությանը, նրա դուստր Պաուլինան և որդի Հանսը սկզբում չէին թաղվել նրա կողքին։ Նրանց մնացորդները տեղափոխվել են Հերցլ լեռ 2006 թվականին ։ Երրորդ դուստրը սպանվեց Հոլոքոստի ժամանակ, և նրա թաղման վայրն անհայտ է։ Նորմանի պարկը՝ Սիոնիզմի ուսումնասիրության կենտրոնի ետևում գտնվող փոքրիկ այգին, նվիրված է Հերցլի միակ թոռան հիշատակին, որն ինքնասպանություն է գործել Միացյալ Նահանգներում և 2007-ի դեկտեմբերին վերահուղարկավորվել է Հերցլ լեռան վրա ։ Հերցլի ծնողներն ու քույրը նույնպես թաղված են Հերցլ լեռան վրա։
Իսրայել պետության ազգային քաղաքացիական գերեզմանոց
Այս գերեզմանատանը թաղված են ականավոր հրեական առաջնորդներ, Իսրայելի և համաշխարհային սիոնիզմի առաջնորդներ։ Այնտեղ են թաղված նաև Իսրայելի զոհված զինվորները՝ Անկախության պատերազմից մինչև վերջին պատերազմներ։
Այն որոշումը, թե ում պետք է հուղարկավորել Հերցլ լեռան վրա, երբեմն ուղեկցվում է վեճերով ։ Օրինակ՝ 1940 թվականին մահացած Հերցլ Զեև Ժաբոտինսկուն Հերցլ լեռան վրա թաղելու որոշմանը կատաղի կերպով դեմ էին արտահայտվել Լեյբորիստական ​​կուսակցության շատ կայուն կողմնակիցներ, ովքեր պնդում էին, որ Ժաբոտինսկին ծայրահեղ աջ ազգայնական է, որն արժանի չէ այդպիսի պատվի։ Միայն 1964 թվականին վարչապետ Լևի Էշկոլը, այնուամենայնիվ, որոշում ընդունեց հօգուտ նրա այստեղ թաղման, նպատակ ունենալով նպաստել ազգային հաշտեցմանը և լուծել քաղաքական փոխադարձ պահանջները։
Հելկաթ Գեդոլեի ՀաՈւմա («Ազգային մեծ գործիչների տարածք»)
«Ազգային մեծ գործիչների տարածքում», Հերցլի գերեզմանի կողքին, թաղված են Իսրայելի չորս վարչապետներ՝ Լևի Էշկոլը, Գոլդա Մեիրը, Իցհկակ Շամիրը և Իցհակ Ռաբինը (թաղված է իր կնոջ՝ Լեայի կողքին)։ Այստեղ թաղված են նաև պետության նախագահները, այդ թվում՝ Շիմոն Պերեսը, Զալման Շազարը և Խայիմ Հերցոգը, Քնեսեթի խոսնակները, այդ թվում՝ Քնեսեթի առաջին խոսնակ Իոսիֆ Շպրինցակը և նրա կինը՝ Հաննան, և այն ականավոր մարդիկ, որոնց այս գերեզմանոցում թաղելու որոշումը կայացրել են Իսրայելի պետության կառավարությունը, օրինակ՝ Ֆինանսների առաջին նախարար Էլիեզեր Կապլանը և Երուսաղեմի քաղաքապետ Թեդի Կոլեկը։ Զեև Ժաբոտինսկու և նրա ընտանիքի անդամների գերեզմանները գտնվում են Հելքաթ Գեդոլեյ ՀաՈւմայի արևմտյան կողմի առանձին տարածքում։ «Սիոնիստական ​​շարժման առաջնորդներ» տարածքում, Հերցլի գերեզմանից հյուսիս, թաղված են Համաշխարհային սիոնիստական ​​կազմակերպության առաջնորդները. նրանց թվում են՝ Դավիդ Վոլֆսոնը, Նահում Սոկոլովը, Սիմհա Դինիցը և Արիե Դուլցինը։ Այստեղ թաղված են նաև Հերցլի ընտանիքի անդամները։
«Հերոսության համար» մեդալով պարգևատրված զինվորները նույնպես կարող են թաղվել նաև Գեդոլեյ Հելքաթ ՀաՈւմայում։
Ազգային զինվորական գերեզմանոց
Հերցլ լեռան հյուսիսային լանջին գտնվում է Իսրայելի պաշտպանության բանակի գլխավոր գերեզմանոցը։ Այն հիմնադրվել է 1948 թվականին, երբ այստեղ թաղվել են Երուսաղեմի շրջանում զոհված զինծառայողները։ 1949 թվականին կառավարությունը որոշեց վերածել այս տարածքը զինվորական պարտականությունների կատարման ժամանակ զոհված Ցախալի զինծառայողների հիմնական գերեզմանոցի։ Այստեղ է գտնվում նաև Իսրայելի ոստիկանական գերեզմանոցը՝ ծառայողական պարտականությունների կատարման ժամանակ զոհված ոստիկանական սպաների համար։
Բոլոր զինվորները, անկախ կոչումներից և ստորաբաժանումներից, թաղված են ուս ուսի։ Հուշարձանները պարզ են, առանց զարդարանքի, հայտնում են միայն անունը, կոչումը, ծննդյան և մահվան վայրը, ամսաթիվը ։ Անմահացվել է նաև Իսրայելական անվտանգության ուժերում ծառայած զոհված իսրայելական քրիստոնյա, մուսուլման և դրուզ զինվորների հիշատակը ։
Զոհված հրեաների ազգային հուշահամալիրի սրահ
Իսրայելը նախատեսում է ստեղծել նոր ազգային հուշահամալիրի սրահ, որը պետք է կառուցվի Ազգային զինվորական և ոստիկանական գերեզմանոցի մուտքի մոտ։ Նոր հուշահամալիրը նախատեսվում է 22 684 զինծառայողների և անվտանգության աշխատակիցների հիշատակը հավերժացնելու համար, որոնք մահացել են պաշտպանելով Իսրայելի երկիրը 1860 թվականից ի վեր ։ Այն կկառուցվի մոտ 18 մետր բարձրությամբ ջահի տեսքով, որում կրակը կվառվի ամբողջ տարվա ընթացքում։ Պաշտպանության նախարարության ծրագիրն ընդգրկում է բոլոր 22 684 անունները՝ յուրաքանչյուրի համար մոմով, որը կվառվի տարին երկու անգամ՝ մեկ անգամ զինվորի մահվան տարեդարձի օրը, իսկ երկրորդը՝ Հիշատակի օրը. Բացի այդ, ծրագիրը նախատեսում է Անհայտ զինվորի գերեզման ։ Ծրագրի արժեքը գնահատվում է 40 միլիոն շեկել ։
Ազգերի այգի
Հերցլի թանգարանի և գլխավոր հրապարակի վերևում գտնվում է Ազգերի պարտեզը, որում ծառերը տնկում են Հերցլ լեռ այցելած նախագահները և պետությունների ղեկավարները։ Երուսաղեմի տեսարանով կան երկու փոքր դիտման հարթակ։ Գլխավոր հրապարակի մուտքի մոտ գտնվում է մենորայի յոթ մոմերով քանդակը։
Սիոնիզմի ուսումնասիրությունների կենտրոն
Սիոնիզմի ուսումնասիրությունների ինստիտուտը և Ստելլա և Ալեքսանդր Մարգոլիս կրթական կենտրոնը գտնվում են Հերցլի թանգարանի կողքին։ Կենտրոնի շինարարությունը սկսվել է 2010 թվականին։ Կենտրոնը բացվել է 2013 թվականին։
Նորմանի հուշահամալիրի այգի
Հերցլի թանգարանի և Ստելլա և Ալեքսանդր Մարգոլիսի կրթական կենտրոնի միջև տեղակայված Նորմանի այգին անվանվել է Հերցլի թոռնուհի Սթիվեն Նորմանի անունով։ Սթիվեն Նորմանը Հերցլ ընտանիքի անդամներից միակն էր, որն այցելել էր Պաղեստին, ինչպես նաև սիոնիստ էր։ Այգին այն վայրն է, որտեղ հավաքվում են այցելուների և ուսանողների խմբեր՝ լսելու Հերցլ լեռան մասին։ Այգու պատերից մեկի վրա գրված են 1945 թվականին Նորմանի կողմից արտասանված խոսքերը. «Պաղեստինի հրեա երիտասարդությունը կզարմացնի ձեզ ... նրանք ունեն այն տեսքը, ինչ տեսք ունի ազատությունը» ։
Միցպե Քարեմ
Միցպե Քարեմը հնագիտական հուշարձան է, որը գտնվում է Երուսաղեմի անտառում՝ Հիշատակի լեռան արևմտյան լանջին, Յադ Վաշեմ թանգարանի հարևանությամբ։ Գոյություն ունեն գտածոներ, որոնք տարբեր ժամանակաշրջաններից են, ներառյալ վաղ բրոնզե դարը, երկաթի դարը, հռոմեական, բյուզանդական և, հավանաբար, հելլենիստական ժամանակաշրջանները։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսրայելի աշխարհագրություն Կատեգորիա:Զբոսաշրջությունն Իսրայելում Կատեգորիա:Իսրայելի տեսարժան վայրեր Կատեգորիա:Իսրայելի լեռներ Կատեգորիա:Երուսաղեմի գերեզմանատներ
Սաղաթիել հրեշտակապետ
Սաղաթիել անունը հիշատակվում է «12 դողացնեղների» մասին (տենդ) լեգենդի մեջ, կապված սուրբ Սիսինիի հետ ։ Սաղաթիել անունը հանդիպում է կախարդական աղոթքների մեջ, հայտնի 12-րդ դարի Նովգորոդի բրեստական նամակներում (№ 734 и 1022), ինչպես նաև 15-րդ դարի բրեստանական նամակների դավադրության № 930 - ի մեջ։
Կաբալական աղբյուրներում Սաղաթիելը ասոսացվում է տարբեր կերպ՝ շատ տեղերում որպես Աղեղնավոր և հինգշաբթի, մի քանիսում որպես երկուշաբթի կամ ուրբաթ, համարյա բոլորը նրան համապատասխանեցնում են Յուպիտերին։
Ինչպես նաև որոշ ռուսալեզու աղբյուրներում հայտնի է Սաշիել (Սաշիէլ) անունով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հրեշտակապետեր
Ուիստրեամ (կանտոն)
Ուիստրեամ (Ouistreham), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Ներքին Նորմանդիա շրջանում։ Կալվադոս դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Կան օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2006 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 22617 մարդ էր։ Կանտոնի համարը 1448 է։ Կանտոնում կա 7 կոմունա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ Կատեգորիա:Կալվադոս դեպարտամենտի կանտոններ
Վիլյաֆրադես դե Կամպոս
Վիլյաֆրադես դե Կամպոս (Villafrades de Campos), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, գտնվում է Վալյադոլիդ պրովինցիայում (Կաստիլիա և Լեոն ինքնավար համայնքում)։ Մունիցիպալիտետը մտնում է Տիերա դե Կամպոս շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը կազմում է 20,7 կմ2։ Բնակչությունը 91 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Գտնվում է պրովինցիայի վարչական կենտրոնից 69 կմ հեռավորության վրա։
Քաղաքի հովանավորն է համարվում սուրբ կույս Գրիխասալվասը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վալյադոլիդ պրովինցիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Կաստիլիա և Լեոնի բնակավայրեր
Ծխելուց հրաժարվելու միջազգային օր
Ծխելուց հրաժարվելու միջազգային օր, ամենամյա օր, որը նշվում է նոյեմբերի երրորդ հինգշաբթի օրը։ Աշխարհի տարբեր երկրներում կազմակերպվում են դասախոսություններ և ցույցեր՝ ծխելու դեմ պայքարելու համար, իսկ ծխողներին առաջարկում են հրաժարվել վատ սովորությունից գոնե մեկ օրով ։ Կարող են կազմակերպվել բարեգործական միջոցառումներ, բաժանվել թռուցիկներ ծխելու վտանգների մասին, անցկացվել սպորտային միջոցառումներ և տարբեր իրադարձություններ, կապված առողջ ապրելակերպի քարոզչությանը ։ Տոնի նպատակն է խրախուսել մարդկանց թողնել ծխելը, կամ պլանավորել այս գործընթացը։
Պատմություն
1970-ականներին ծխելը բավականին տարածված և սովորական երևույթ էր ։ Տոնը Ամերիկյան օնկոլոգիական ընկերության կողմից սահմանվել է 1977 թվականին , առաջին տոնակատարությունը տեղի է ունեցել 1977 թվականի նոյեմբերի 16-ին Սան Ֆրանցիսկոյի Յունիոն սքվեր հրապարակում ։ Տոնն ըստ էության դարձավ Արթուր Մալանիի գաղափարի էվոլյուցիան, ով 1970 թվականին Մասաչուսեթս նահանգի Ռանդոլֆ քաղաքում մարդկանց առաջարկում էր դադարեցնել ծխելը մեկ օրով, իսկ խնայված գումարը բարեգործական նպատակներով հանձնել տեղական դպրոց։ Տոնի նախաձեռնումը օգնեց փոխել ծխելու մասին ամերիկացիների պատկերացումները ։
Յակուշինցի
2001 թվականի տվյալներով Յակուշինցի գյուղում բնակվում էր 2 463 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2,83 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 870,32 մարդ/կմ²։
Ծխելուց հրաժարվելու միջազգային օր
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ծխելու սովորույթ
Յակուշինցի
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Վիննիցայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1600 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Բելտիրսկոե
Բնակչությունը 2004 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 5129 մարդ։
Բիտլյա
Բիտլյա (Бíтля), գյուղ Ուկրաինայի Լվովի մարզի Տուրկայի շրջանում։
Բելտիրսկոե
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Խակասիա հանրապետության Ասկիզսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1951 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Բիտլյա
2001 թվականի տվյալներով Բիտլյա գյուղում բնակվում էր 1 101 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 458,75 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Լվովի մարզի Տուրկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1512 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Գնեոս Պոմպեոս
Պոմպեոս Գնեոս Մեծ (Gnaeus Pompeius Magnus, ), հռոմեական զորավար և քաղաքական գործիչ։ Մ.թ.ա.83 թ.-ին հարել է Սուլլային։ Մ.թ.ա.78-77 թթ.-ին մասնակցել է ծերակույտի դեմ կոնսուլ Մարկոս Լեպիդոսի, մ.թ.ա.77-72 թթ.-ին՝ Սերտորիոսի խռովություններին, մ.թ.ա.71 թ.-ին՝ Սպարտակի ապստամբության ճնշմանը։ Մ.թ.ա.70 թ.-ի համար ընտրվել է կոնսուլ, վերացրել Սուլլայի մի շարք օրենքներ։ Մ.թ.ա.66 թ.-ին նշանակվել է արևելյան զորքերի գլխավոր հրամանատար, պարտության է մատնել Պոնտոսի թագավոր Միհրդատ VI Եվպատորին։ Հաղթանակի հետևանքով կազմակերպել է հռոմեական երկու նոր պրովինցիա՝ Պոնտոս և Բութանիա, Ասորիք։ Երբ ծերակույտը մերժել է հաստատել Պոմպեոսի միջոցառումները արևելքում և հողաբաժիններ հատկացնել նրա զինվորներին, Պոմպեոսը դաշնակցել է Հուլիոս Կեսարի և Մարկոս Կրասոսի հետ։ Մ.թ.ա.55 թ.-ի համար կրկին ընտրվել է կոնսուլ, այնուհետև եղել Իսպանիայի կառավարիչ։ Մ.թ.ա.53 թ.-ին եռապետության կազմալուծումից հետո մերձեցրել է օպտիմատներին։ Մ.թ.ա.52 թ.-ին ընտրվել է միանձնյա կոնսուլ։ Մ.թ.ա.50 թ.-ին նշանակվել է զորահրամանատար՝ Հուլիոս Կեսարի դեմ պայքարելու համար։ Մ.թ.ա. 48 թ.-ին Դիռաքիոնի մոտ պարտության է մատնել Կեսարին, սակայն Փարսալոսում ջախջախվել է և փախել Եգիպտոս, ուր Պտղոմեոս XIII Դիոնիսոսը, Պոմպեոսը պատանության շրջանում ունեցել է բավականին գրավիչ արտաքին։ Հաճելի արտաքինը միանում էր վեհության ու մարդասիրության հետ։ Փափուկ, հետ տված մազերը և աշխույժ արտաքինը և աշխույժ, փայլփլուն աչքերը նրան տալիս էին Ալեքսանդր արքայի պատկերների նմանությունը։ Սկզբում, երբ Պոմպեոսին տալիս էր այդ հերոսի անունը, նա չէր հրաժարվում դրանից։ Պոմպեոսը, ոչ ոքի կողմից նշանակված չլինելով, սեփական նախաձեռնությամբ իրեն օժտեց զորավարի լիազորություններով։ Կարճ ժամանակահատվածում նա հավաքեց երեք լրիվ լեգեուն և շարժվեց դեպի Սուլլան։ Պոմպեոսի դեմ հանդես եկան զորավարներ Կարինասը, Ցերխոսը և Բրուտոսը։ Պոմպեոսը հավաքելով իր ուժը մի կետում, հեծելազորի գլուխն անցած հարձակվեց Բրուտոսի վրա։ Քաղաքները սկսեցին օգնել Պոմպեոսին, նրա վրա հարձակվեց կոնսուլ Սկիպիոնը, բայց նրա զորքը վերջինիս Պոմպեոսի կողմը։ Կարբոնի զինվորները ևս անձնատուր եղան Պոմպեոսին։ Մի շարք ճակատամարտերից հետո նա ներխուժեց Գալլիա և սխրագործություններ կատարեց։
Սակայն ըստ Մովսես Խորենացու, Պոմպեոսը Հայաստան չի ներխուժել, այլ Տիգրանի դեմ ուղարկել է իր զորավարին, որը չի համարձակվել ընդհարվել Հայոց թագավորի հետ։
Ծագում
Համաձայն առավել տարածված կարծիքի՝ Գնեոս Պոմպեոսը ծնվել է մ. թ. ա. 106 թվականի սեպտեմբերի 29-ին ։ Նրա ծննդյան ճշգրիտ ամսաթիվը որոշվել է Վալլեյ Պատերկուլի ու Պլինի Ավագի՝ ծննդյան օրը մահվան ու երրորդ հաղթանակի մասին վկայության հիման վրա  ։
Հայտնի է Պոմպեոսների մի քանի տոհմեր ։ Այն Պոմպեոսները, որոնց տոհմից սերում էր Գնեոսը, ոչ թե լատինական ծագում ունեին, այլ սերում էին պլեյբեյների տոհմից, ովքեր բնակվում էին Ապենինյան թերակղզում` Ադրիատիկ ծովի ափին գտնվող Պիցեն վայրում ։ Պոմպեոս տոհմանունը ծագմամբ մոտ է համարվում Կամպանի տեղանվանը։ Հավանական է, որ անունը ծագում է օսկսյան լեզվի` «հինգ» նշանակող արմատից, իսկ -eius վերջավորությունը երբեմն դիտարկվում է որպես էտրուսկյան լեզվի ազդեցություն Այս տոհմի, սակայն այլ ճյուղի առաջին հայտնի ներկայացուցիչը Կվինտ Պոմպեուսն է, ով կոնսուլ է եղել մինչ մ. թ. ա. 141 թվականը ։ Սեկստ Պոմպեուսը՝ Գնեուսի պապը, մ. թ. ա. 118 թվականին Մակեդոնիայում մասնակցել է կելտերի դեմ մղված մարտերին (հավանաբար եղել է պրետոր) և սպանվել է մարտում ։ Պոմպեուսի հայրը՝ Գնեուս Պոմպեուս Ստրաբոնը, եղել է հայնտի զորավար ու կոնսուլ մ. թ. ա. 89 թվականը։ Երիտասարդ Գնեուսը պոետ-սատիրիկ Գայ Լուցիլիի աղգականն էր. վերջինիս քույրը եղել է Գնեուսի տատը կամ մայրը ։ Չնայած տոհմի երեք սերունդների ներկայացուցիչների քաղաքական հաջողություններին՝ Հռոմի պատմության մեջ ունեցած դերով Պոմպեոսների ընտանիքն ավելի մոտ էր հեծյաներին, քան ազնվականական ընտանիքներին, որոնք ունեին բազմադարյա պատմություն ։
Գնեուս Պոմպեոսի տոհմաբանությունը ըստ Pauly-Wissowa-ի։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հռոմի զորավարներ Կատեգորիա:Հռոմեական հանրապետության կոնսուլներ‎ Կատեգորիա:Սպանված քաղաքական գործիչներ
Իսահակ Հարությունյան
Կենսագրություն
1883 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը։ Սովորել է Այզենախի (Գերմանիա) ուսուցչական սեմինարիայում, Լայպցիգի ու Ենայի համալսարանների փիլիսոփայական ֆակուլտետներում։ 1888 թվականին վերադարձել է Թիֆլիս և դասավանդել Ներսիսյան, Հովնանյան և Գայանյան դպրոցներում։ Մասնակցել է Լայպցիգի հայ ակադեմիական, Կովկասի հայ գրողների, ուսուցիչների, ազգագրական, հրատարակչական, բարեգործական և այլ ընկերությունների և միությունների աշխատանքներին։ Հարությունյանի փիլիսոփայական հայացքները սկզբնական շրջանում ձևավորվել են Վիլհելմ Հումբոլդտի և Վիլհելմ Վունդտի ազդեցությամբ։ Ավելի ուշ իր քննարկած խնդիրները (հոգեկանի էության, հոգեկանի և նյութականի, փորձի և տեսության, զգայականի և բանականի փոխհարաբերություններ և այլն) մեկնաբանել է մատերիալիստորեն։ Հարությունյանը քննել է նաև բարոյադաստիարակչական, գեղագիտական և այլ հարցեր (հումանիզմ, անհատական, ազգագրական ու համամարդկային երջանկություն ևն), ուսումնասիրել նաև հայ և համաշխարհային գրականություն։ Հեղինակել է հայ և համաշխարհային գրականությանը (Գաբրիել Սունդուկյան, Ռեթեոս Պերպերյան, Վրթանես Փափազյան, Գյոթե, Ժան-Ժակ Ռուսո, Անոտոն Չեխով, Մաքսիմ Գորկի) նվիրված բազմաթիվ գրաքննադատական հոդվածներ։ Հայերեն է թարգմանել գեղարվեստական ու գիտական աշխատություններ ։ Եղել է հայ իրականության մեջ էքսպերիմենտալ մանկավարժության հիմնադիրներից ու տարածողներից (բայց չի բացարձակացրել էքսպերիմենտի դերը)։ Հեղինակել է նաև մանկավարժական բնույթի հոդվածներ, դասավանդման ծրագրեր ու կանոններ, մեթոդական ձեռնարկներ ։
Աշխատությունները հրատարակվել են նաև «Լ.», «Լորդ», «Պանդուխտ ռուսահայ», «Ի.Հ.», «Բրիչ», «Գյուղասեր», «Մանկավարժ» ծածկանուններով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ գրաքննադատներ
(2670) Չուվաշիա
(2670) Չուվաշիա (Chuvashia), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1977 թվականի օգոստոսի 14-ին Նիկոլայ Չեռնիխի կողմից Նաուչնիում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,174495 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,9317 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,4173 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2065,9 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,174258 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 9,84° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1977 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Նիկոլայ Չեռնիխի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Արմեն Պետիկյան
Արմեն Պետիկյան, հայ ֆուտբոլիստ։ Եղել է Հայաստանի ազգային հավաքականի ֆուտբոլիստ։ Հայաստանի ազգային հավաքականի կենտրոնական պաշտպան, հիանալի խաղում էր 2-րդ հարկում և հաջողությամբ իրացնում ստանդարտ դիրքերը։ Ցավոք, Պետիկյանի կարիերայի լավագույն տարիները համընկան այն ժամանակաշրջանի հետ, երբ հավաքականի պաշտպանությունում խաղում էին Վարդան Խաչատրյանը, Հարություն Վարդանյանը, Սարգիս Հովսեփյանը և Կարեն Դոխոյանը, որոնք անփոխարինելի էին հավաքականի համար։ Հենց այդ պատճառով Պետիկյանը չմասնակցեց ոչ մի պաշտոնական հանդիպման` բավարարվելով հավաքականում անցկացրած ընդամենը 4 ընկերական հանդիպումներով։ Պետիկյանը եղել է Հայաստանի Թոփ 10 ամենաթերագնահատված ֆուտբոլիստների ցանկում ։ Հիմա Արմեն Պետիկյանը «Միկա» ֆուտբոլային ակումբի գործադիր տնօրենն է ։
Վիճակագրությունը ազգային հավաքականում
Վիճակագրությունը Հայաստանի ազգային հավաքականում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կուրովշչինա (գյուղ, Մոնաստիրշչինսկի շրջան)
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 13 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Մոնաստիրշչինսկի շրջանի բնակավայրեր
560
Մահեր
Կատեգորիա:560 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Իններորդ շրջան
«Իններորդ շրջան» (Deveti krug, Девети круг), հարավսլավացի ռեժիսոր Ֆրանցե Շտիգլիցի ֆիլմը՝ նկարահանված 1960 թվականին ՀՍՖՀ-ում։ Այն ռազմական դրամա է նացիստների կողմից գրավված տարածքներում իրականացված Հոլոքոստի մասին։ Ֆիլմը ճանաչվել է Հարավսլավիայի 1960 թվականի լավագույն կինոնկար, արժանացել մի շարք մրցանակների Պուլայի կինոփառատոնոմ, ներառյալ «Մեծ ոսկե արենա» գլխավոր մրցանակը, ինչպես նաև ներկայացվել է «Օսկար» և Կաննի կինոփառատոնի «Ոսկե արմավենու ճյուղ» մրցանակների։
Սյուժե
Ֆիլմի գործողությունները ծավալվում են Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։ Զագրեբն օկուպացվել է նացիստական Գերմանիայի կողմից։ Ռուֆը, որ տասնյոթամյա աղջիկ է հրեական ընտանիքից, ընկերություն է անում Իվոյի հետ, ով խորվաթ երիտասարդ է կաթոլիկների ընտանիքից։ Հոլոքոստը գնալով ուժեղանում է, Ռուֆի հարազատները ձերբակալվում են։ Իվոյի ծնողները նրան համոզում են, որ ամուսնանա Ռուֆի հետ, գրանցման ժամանակ փոխեն նրա ծագման վերաբերյալ տվյալները՝ այդպիսով փրկելով աղջկան։ Իվոն սկզբում չի համարձակվում դիմել նման քայլի, սակայն ժամանակի ընթացքում նա սկսում է ավելի լավ ճանաչել աղջկան և սիրահարվում է նրան։ Ռուֆը հայտնվում է «Իններորդ շրջան» համակենտրոնացման ճամբարում։ Իվոն գտնում է նրան և կազմակերպում փախուստ, սակայն նրանք զոհվում են՝ դիպչելով ճամբարի ցանկապատի բարձրավոլտ լարերին։
Քննադատություն
«Իններորդ շրջան» ֆիլմը բազմիցս ճանաչվել է Խորվաթիայի ամենագեղեցիկ ու արտասովոր ռազմական մելոդրամաներից մեկը։ Ռեժիսոր պատմում է սիրո մի պատմություն, որ ծնվում է ամենասարսափելի պայմաններում ։ Կինոնկարն ընդգրկվել է Հարավսլավիայի կինեմատոգրաֆի պատմության քսան լավագույն ֆիլմերի ցանկում (ազգային քննադատների կարծիքով) ։ Խորվաթ գրող և կինոգետ Դամիր Ռադիչն առանձնացրել է կինոնկարների մի շարք, որ որոշակի զուգահեռներ ունեն «Իններորդ շրջան» ֆիլմի հետ։ Դրանք են՝ «Կանաչ քարտ» (1990 թվական), «Հարսանիք անձրևային սեզոնին» (2001 թվական), «Գլխով պատին» (Gegen die Wand, 2004 թվական)։ Ընդ որում՝ նա նշում է, որ յուրաքանչյուր դեպքում կեղծ ամուսնության հայտնաբերման հետևանքներն ու ռիսկի մակարդակը տարբեր են, իսկ երբեմն նաև անհամեմատելի ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հարավսլավական ֆիլմեր Կատեգորիա:1960 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր Հոլոքոստի մասին Կատեգորիա:Ֆիլմեր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասին
535
Մահեր
Կատեգորիա:535 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Լևոն Հարությունյան (բժիշկ)
Լևոն Ասատուրի Հարությունյան ( (օգոստոսի 3), 1903, գյուղ Կյադիկսաթըլմիշ, Կարսի մարզ - ապրիլի 20, 1973, Երևան), հայ բժիշկ, հիգիենիստ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1940), պրոֆեսոր (1941), ԽՍՀՄ ԲԳԱ թղթակից անդամ (1961)։ ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1956)։
Կենսագրություն
1927 թվականին ավարտել է ԵՊՀ բժշկական ֆակուլտետը։ 1932-1934 թվականներին եղել է ԵԲԻ սննդի հիգիենայի, 1950 թվականից՝ ընդհանուր հիգիենայի ամբիոնների վարիչ։ 1934 թվականին նշանակվել է ընդհանուր հիգիենայի ամբիոնի դոցենտ՝ զինվորական հիգիենայի գծով ։ Միաժամանակ՝ 1938-1956 թվականներին՝ Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտի սանիտարական փորձագիտության ամբիոնի վարիչ։ 1944-1948 թվականներին և 1969-1971 թվականներին՝ ԵԲԻ գիտական աշխատանքների գծով պրոռեկտոր, 1958-1960 թվականներին՝ ռեկտոր, 1972-1973 թվականներին՝ ընդհանուր հիգիենայի և պրոֆեսիոնալ հիվանդությունների ԳՀԻ տնօրենի տեղակալ։
1953-1973 թվականներին եղել է Հիգիենիստների և սանիտար բժիշկների հայկական գիտական ընկերության նախագահը, Հիգիենիստների համամիութենական միության նախագահության անդամ, 1953-1973 թվականներին՝ ՀԽՍՀ առողջապահության նախարարության գլխավոր հիգիենիստը։ Հարությունյանի անունով է կոչվում Երևանի սանիտարահակահամաճարակային քաղաքային կայանը ։
Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով ։
Գիտական գործունեություն
Գիտական աշխատանքները վերաբերում են մի շարք սննդամթերքների քիմիական կազմի բազմակողմանի ուսումնասիրությանը, կոմունալ հիգիենայի հարցերին։ Կարևոր են սննդամթերքների մեջ թունավոր նյութերի առաջացման և սննդային թունավորումների կանխարգելման, ինչպես նաև Հայաստանում հիգիենայի զարգացման պատմության վերաբերյալ Հարությունյանի հետազոտությունները։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ հիգիենիստներ Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Ներմետաղական միացություններ
Ներմետաղական միացություններ, մետաղական միացություններ, ներմետաղական ֆազեր, մետալիդներ, քիմիական միացություններ, որոնցում ատոմները միացած են մետաղական կապերով։ Սովորաբար մետաղների միացություններն են իրար հետ և ունեն մետաղներին բնորոշ հատկություններ՝ էլեկտրահաղորդականության ջերմաստիճանային բացասական գործակից, բարձր էլեկտրահաղորդականություն և ջերմահաղորդականություն, մետաղական փայլ (լույսի համար անթափանց են) են։ Ներմետաղական միացությունները մեծ մասամբ ունեն փոփոխական (բերթոլիդներ), երբեմն՝ կայուն (դալթոնիդներ) բաղադրություն։ Ներմետաղական միացություններ են նաև և նման միացությունները, որոնցում քիմիական կապերը մասնակի մետաղական են։ Կապի մետաղական բնույթը մեծ է Կուրնակովի միացություններում՝  և այլն, որոնցում ատոմներն ունեն խիտ ծրարավորված դասավորություն։ Իրարից 1,1-1,3 անգամ տարբերվող ատոմական շառավիղներ ունեցող մետաղները առաջացնում են Լավեսի ֆազեր՝  են (գերմանացի գիտնական Ֆ․ Լավես, 1934)։ Անցումային տարրերի և -ի առաջացրած ներմետաղական միացությունների բաղադրությունը որոշվում է արժեքական էլեկտրոնների թվի և կառուցվածքային բջջում գտնվող ատոմների թվի հարաբերությամբ (հաստատել է անգլացի գիտնական Ու․ Յում-Ռոզերին, 1926)։ –ի դեպքում առաջանում է ծավալակենտրոն 21 խորանարդային (\beta-ֆազեր), -ի դեպքում՝ նիստակենտրոն խորանարդային (\gamma-ֆազեր), -ի դեպքում՝ հեքսագոնալային (\varepsilon-ֆազեր) կառուցվածք։ Յում-Ռոզերիի ֆազերը (էլեկտրոնային միացություններ) տարածված են բրոնզանման և արույրանման համաձուլվածքներում։ Ներմետաղական միացությունները կիրառվում են որպես մագնիսական նյութեր, կիսահաղորդիչներ և գերհաղորդիչներ, ջերմակայուն համաձուլվածքների, բարձրամրության կառուցվածքային նյութերի, տպագրական համաձուլվածքների կարևոր բաղադրիչներ և այլն։
Ֆրանսուա Մորիակ
Ֆրանսուա Մորիակ (François Mauriac, ), ֆրանսիացի արձակագիր, Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամ (1933), գրականության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (1952) ։
Կենսագրություն
Ֆրանսուա Մորիակը ծնվել է Բորդոյում, Ֆրանսիա։ 1905 թվականին սովորել է Բորդոյի համալսարանի գրականության ֆակուլտետում։ Այնուհետև տեղափոխվում է Փարիզ՝ ասպիրանտուրայում սովորելու նպատակով։ 1933 թվականի հունիսի 1-ին ընտրվում է ֆրանսիական ակադեմիայի անդամ՝ հաջորդելով Էուջին Բրիոյին ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Ֆրանսիայի ազատագրումից հետո նա բանավեճ է ունենում Ալբեր Կամյուի հետ։ Կամյուն համոզված էր, որ նոր ազատագրված Ֆրանսիան պետք է վերացներ բոլոր նացիստական համագործակցական տարրերը։ Իսկ Մորիակը զգուշացնում էր, որ նմանատիպ վեճերը պետք է մի կողմ դրվեն ազգային հարաբերությունների կարգավորման նպատակներից ելնելով։ Մորիակը նաև բանավեճ է ունենում Ռոժեր Պեյրեֆիտեյի հետ, ով քննադատում էր Վատիկանին։ Մորիակը նույնիսկ սպառնում էր հրաժարական տալ այն թերթում, որի հետ համագործակցում էր, եթե նրանք չդադարեին Պեյրեֆիտեյի գրքի գովազդները տպել։ Մորիակը մեծապես դեմ էր Ֆրանսիական գործունեությանը Վիետնամում և դատապարտում էր ֆրանսիական բանակի կողմից կիրառված խոշտանգումները Ալժիրում։ 1952 թվականին Մորիակին շնորհվում է Նոբելյան Մրցանակ գրականության ոլորտում ։ 1958 թվականին նա արժանանում է Մեծ Խաչ մրցանակին։ Նա հրատարակում է անձնական հուշերի ժողովածուն և Շառլ դե Գոլի կենսագրությունը։ Մորիսի ամբողջական գործերը լույս են տեսնում 12 հատորով 1950-1956 թվականներին։ Մորիակը գրող Կլոդ Մորիակի հայրն է և Աննէ Վիազեվսկիի (ֆրանսիացի դերասանուհի և հեղինակ) պապը։ Ֆրանսուա Մորիակը մահանում է 1970 թվականի սեպտեմբերի 1-ին Փարիզում։
Գրական գործունեություն
1913 թվականին լույս է տեսել Մորիակի առաջին վեպը՝ «Մանուկը շղթաների ծանրության տակ»։ Մորիակին ճանաչում են բերել «Համբույր բորոտին» (1922), «Մայրը» (1923), «Թերեզ Դեսքեյրու» (1927), «Իժերի կծիկը» (1932, հայերեն հրատարակվել է 1962 թվականին), «Ոչ մի տեղ չտանող ճանապարհները» (1939) վեպերը։ Դիմադրության շարժման մասնակից Մորիակը 1943 թվականին Ֆորեզ կեղծանունով լույս է ընծայել «Սև տետր» հակաֆաշիստական հոդվածների ժողովածուն։ Ետպատերազմյան շրջանի վեպերից առավել հայտնի են «Կապիկը» (1951), «Գառնուկը» (1954), «Անցած ժամանակների պատանին» (1969)։ «Վեպ» (1928), «Վիպասանը և նրա գործող անձինք» (1933, 1970), «Ներքին հուշագրություններ» (1959) աշխատություններում շարադրված են Մորիակի գեղագիտական հայացքները ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի արձակագիրներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նոբելյան մրցանակակիրներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լրագրողներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դրամատուրգներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի վիպասաններ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրաքննադատներ Կատեգորիա:Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆրանսիացի վիպասաններ Կատեգորիա:20-րդ դարի լրագրողներ Կատեգորիա:Կենսագիրներ
Կարմրուկ
Կարմրուկ, մանկական բարենպաստ վիրուսային վարակիչ անթրոպոնոզ հիվանդություն է, որը բնորոշվում է ցիկլիկ ընթացքով, արտահայտված ինտոքսիկացիայով, կատարային և ցանային համախտանիշով, ինչպես նաև յուրահատուկ էնանթեմայով (Կոպլիկի բծերով)։
Պատմական տեղեկություններ
Հիվանդությունը հայտնի է արդեն երկու հազարամյակ։ 18-րդ դարում միայն այն անջատվեց «ցանային» հիվանդությունների խմբից որպես առանձին նոզոլոգիական միավոր։ 1911 թ. Ջ. Ֆ. Անդերսոնը և Ջ. Գոլդբերգերը ապացուցեցին նրա վարակիչ բնույթը, իսկ 1954 թ. Ջ. Էնդերսը և Թ. Չ. Փիբլսը ստացան կարմրուկի վիրուսը։
Կարմրուկի զարգացման պատմությունը բաժանվում է 3 հիմնական փուլերի՝
Առաջին փուլը բնորոշվում էր բարձր հիվանդացությամբ և մահացությամբ։ Զարգացման երկրորդ շրջանը նշանավորվեց մահացության էական իջեցմամբ, սակայն դեռևս բարձր հիվանդացությամբ։ Կարմրուկի պատմության զարգացման մեջ խիստ կարևորագույն էտապ էր 1967 թվականին գործնական կիրառություն ստացած շճականխարգելումը, որը հնարավորություն տվեց էապես նվազեցնել հիվանդացությունը և այդ վարակը դարձրեց «կառավարելի»։
Պատճառագիտություն
Հիվանդության հարուցիչը միքսովիրուսների ընտանիքին և «Morbillivirus» ցեղին պատկանող 120-250 նմ չափերով ֆիլտրվող վիրուսն է։ Ունի բարդ անտիգենային կառուցվածք և ինֆեկցիոն, կոմպլեմենտ կապող, հեմագլյուտինացնող և հեմոլիտիկ հատկություններ։ Այս անտիգենները օրգանիզմում առաջացնում են համապատասխան հակամարմիններ։ Կարմրուկի վիրուսը պարունակում է ՌՆԹ։ Այն առաջին անգամ՝ 1954 թ. ստացել են ամերիկացիներ Էնդերսը և Պիբլսը, որոնք մշակել են վիրուսի աճեցման մեթոդը հյուսվածքային կուլտուրաներում։ Հարուցիչը խիստ անկայուն է արտաքին միջավայրում, արագ ոչնչանում է ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներից և տեսանելի լույսից։ Խիստ զգայուն է չորացման հանդեպ։ Արագ (30 րոպեի ընթացքում) ինակտիվանում է 56 °C-ից բարձր ջերմաստիճանում, թթու միջավայրում (pH-2,0-4,0), ախտահանիչների ազդեցությունից։ Համեմատաբար կայուն է ցածր ջերմաստիճանում։ Մինչև -72 °C հիվանդի սառեցված արյունը պահպանում է իր վարակիչ հատկությունները 14 օր։ Հիվանդության կատարալ շրջանում և ցանավորման առաջին ժամերին վիրուսը կարելի է ստանալ արյունից և քիթ-ըմպային արտադրուկից։ Ախտահարված հյուսվածքներում կարմրուկի վիրուսը կարող է առաջացնել սինցիտիաներ և գիգանտ բազմակորիզ բջիջներ։
Կարմրուկային վիրուսի տարատեսակներից է (սիբս) շների և եղջերավորների ժանտախտի վիրուսը, որը օժտված է հակակարմրուկային հակամարմիններ առաջացնելու հատկությամբ, հետևաբար և հակակարմրուկային հակամարմինը (իմունոգլոբուլինը) արդյունավետ է այդ հիվանդությունների նկատմամբ։
Համաճարակաբանություն
Կարմրուկը անթրոպոնոզ, դասականորեն մանկական վարակ է։ Վերջին 10-15 տարիներին հիվանդացությունը աճել է 16-17 տարեկանների և մեծահասակների շրջանում։ Վարակի աղբյուրը միայն հիվանդ մարդն է՝ ինկուբացիոն շրջանի (գաղտնի շրջան) վերջին օրերից, ողջ կատարալ և որոշ չափով ցանավորման շրջանում։
Վիրուսակրություն կարմրուկի համար գոյություն չունի։ Աբորտիվ և միտիգիրացված (թուլացված) ձևերով հիվանդները նույնպես վարակի աղբյուր են, սակայն ավելի կարճատև և քիչ վարակիչ։
Վարակի փոխանցման մեխանիզմը աէրոգենն է՝ օդակաթիլայինը։ Վիրուսն արտաքին միջավայր է թափանցում հազալու, փռշտալու, խոսելու ժամանակ։ Չի բացառվում կարմրուկի տրանսպլացենտար փոխանցումը։ Ընկալունակությունը կարմրուկի նկատմամբ համընդհանուր է, մոտենում է 100%-ի։ Անընկալունակ են մինչև 3 ամսական երեխաները։ 99% դեպքերում կրած հիվանդությունից հետո ձևավորվում է կայուն իմունիտետ ողջ կյանքի ընթացքում։ Կրկնակի հիվանդացությունը խիստ հազվադեպ երևույթ է։ Հետպատվաստային իմունիտետը ձևավորվում է պատվաստված մարդկանց 90%-ի մոտ և պահապանվում է 20 տարի։
Կարմրուկն ունի պարբերականություն՝ 8-10 տարին մեկ անգամ։ Պլանային պատվաստումները փոխեցին հիվանդության դասական սեզոնայնությունը (դեկտեմբեր-հունվար) և այժմ այն առավել հաճախ հանդիպում է գարնան-ամռան ամիսներին։
Կարմրուկին բնորոշ է օջախայնությունը, հատկապես «ակտիվ» օջախներ են համարվում փակ կոլեկտիվները՝ մանկատներ, մանկամսուրներ, մանկապարտեզներ և այլն։ Վերջին տարիներին կարմրուկը հանդիպում է սպորադիկ դեպքերի ձևով։
Նախկինում մահացությունը խիստ բարձր էր, հատկապես կյանքի առաջին 2 տարիներին։ Մահացությունը վաղ հասակում պայմանավորված էր հիմնականում թոքային, իսկ դեռահասների մոտ՝ նյարդային բարդություններով։
Ախտածագում և ախտահյուսվածքաբանություն
Վարակի մուտքի դռներ են վերին շնչուղիների լորձաթաղանթը, որտեղից ներթափանցելով օրգանիզմ՝ վիրուսը բազմանում է շնչական ուղիների էպիթելում և շրջանային ավշային հանգույցներում։ Ինկուբացիոն շրջանի 3-5-րդ օրը դիտվում է կարճատև վիրուսեմիա։ Վիրուսը հեմատոգեն (արյան միջոցով) տարածվում է ողջ օրգանիզմով, ֆիքսվում և կուտակվում է ռետիկուլոէնդոթելյար համակարգում։ Իմուն համակարգի փոխազդեցությունը վիրուս պարունակող բջիջների հետ ուղեկցվում է վերջիններիս ցիտոլիզով (քայքայմամբ) և երկրորդային թափանցմամբ արյան մեջ (երկրորդային վիրուսեմիա)։ Էպիթելիոցիտների նկատմամբ ունեցած տրոպիզմի շնորհիվ վիրուսը նորից ֆիքսվում է բերանի խոռոչի, աչքի, շնչական ուղիների լորձաթաղանթում։ Քայքայված վիրուսի կոմպոնենտներով պայմանավորված ալերգիան պատճառ է հանդիսանում անոթների վնասման, այտուցի, և բջիջների ու հյուսվածքների նեկրոզի։
Կարմրուկային ցանային էլեմենտը անոթային էնդոթելի վնասման հետևանքով շուրջանոթային բորբոքային օջախն է։
Վիրուսի տրոպիզմը ԿՆՀ-ի նկատմամբ կարող է պատճառ հանդիսանալ կարմրուկային էնցեֆալիտի։