cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Առաջին համաշխարհային պատերազմի տնտեսական պատմություն
Ռուսաստան
Ռուսաստանի տնտեսությունը շատ հետամնաց էր, որպեսզի դիմանար խոշոր պատերազմին, և պայմանները արագորեն վատթարացան՝ չնայած Մեծ Բրիտանիայի ֆինանսական օգնությանը։ 1915 թվականի վերջին զգացվում էր հրետանային արկերի սուր պակաս։ Շատ մեծ, բայց վատ հագեցած ռուսական բանակը կռվում էր համառորեն և հուսահատ՝ չնայած իր վատ կազմակերպվածությանը և զինամթերքի պակասին։ Կորուստները հսկայական էին։ 1915 թվականին շատ զինվորներ ռազմաճակատ էին ուղարկվում անզեն, և նրանց հրամայում էին մարտադաշտից վերցնել այնքան զենք, որքան հնարավոր է ։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկիզբը բացահայտեց Նիկոլաս II-ի ցարական կառավարության վարչական թույլ կարողությունները։ Ազգային միասնության ցույցը ուղեկցեց Ռուսաստանի մուտքը դեպի պատերազմ, իսկ սլավոնական սերբերի պաշտպանությունը դարձավ գլխավոր մարտական կանչը։ 1914 թվականի ամռանը Դուման և տեղական ինքնավարության մարմինները (զեմստվո) լիակատար աջակցություն հայտնեցին կառավարության ռազմական ջանքերին։ Սկզբնական զինվորական ծառայությունը լավ էր կազմակերպված և խաղաղ էր ընթանում։ Ռուսաստանի ռազմական շինարարության վաղ փուլը ցույց տվեց, որ կայսրությունը դասեր է քաղել ռուս-ճապոնական պատերազմից։ Սակայն ռազմական անհաջողություններն ու կառավարության չիրազեկվածությունը շուտով բարկացրին բնակչության մեծ մասին։ Բալթյան և Սև ծովերի նկատմամբ թշնամիների վերահսկողությունը առանձնացրեց Ռուսաստանը՝ արտասահմանյան մատակարարումներից և սպառման շուկաներից։
Ռուսաստանը պատրաստ չէր մեծ պատերազմի և շատ դանդաղ էր արձագանքում 1914-1916 թվականներին աճող խնդիրներն։ Լուրջ խնդիր էր դարձել գնաճը։ Ռազմական գործողությունների անբավարար նյութական ապահովման պատճառով կազմավորվեցին ռազմարդյունաբերական հանձնաժողովներ, որոնք կոչված էին ապահովելու անհրաժեշտ մատակարարումները դեպի ռազմաճակատ։ Սակայն բանակային սպաները վիճեցին քաղաքացիական առաջնորդների հետ, գրավեցին սահմանամերձ շրջանների նկատմամբ վարչական վերահսկողությունը և հրաժարվեցին համագործակցել կոմիտեի հետ։ Կենտրոնական կառավարությունը թերահավատորեն էր վերաբերվում տեղական ինքնավարության մարմինների ու քաղաքների կողմից կազմակերպվող ինքնուրույն միջոցառումներին՝ ուղղված պատերազմի աջակցությանը։ Դուման վիճեր ունեցավ կառավարության ռազմական բյուրոկրատիայի հետ, և ընդդիմադիր պատգամավորները, ի վերջո, ձևավորեցին Պրոգրեսիվ դաշինք՝ իսկական սահմանադրական կառավարություն ստեղծելու համար։ Մինչ կենտրոնական կառավարությանը խանգարում էին պալատական ինտրիգները, պատերազմի լարվածությունը սկսեց ժողովրդական հուզումներ առաջացնել։ Պարենամթերքի պակասն ավելի ու ավելի էր ազդում քաղաքային շրջանների վրա՝ պայմանավորված ռազմական գնումներով, տրանսպորտային անանցանելիությամբ, ֆինանսական խառնաշփոթով և վարչական անտեղյակությամբ ։ 1915 թվականին պարենի բարձր գները և վառելիքի պակասը գործադուլներ առաջացրին որոշ քաղաքներում։ Պարենային ընդվզումները ավելի ու ավելի հաճախակի ու կատաղի էին դառնում ՝ բարկացած բնակչությանը նախապատրաստելով ցարական վարչակարգի վրա քաղաքական կործանարար հարձակումների ։ Ռազմական արդյունաբերության կոմիտեի բաժանմունքներում ներկայացուցչության իրավունք ստացած բանվորներն այդ բաժինները օգտագործում էին քաղաքական ընդդիմությանը մոբիլիզացնելու համար։ Գյուղերը նույնպես դառնում էին անհանգիստ։ Զինվորները՝ հատկապես նորակոչիկ գյուղացիները, գնալով ավելի անհնազանդ էին դառնում, որոնց, պատերազմի անպատշաճ վարման դեպքում, սպառնում էր որպես թնդանոթի միս օգտագործվելը ։
Ծանր իրավիճակը շարունակում է վատթարանալ։ Ցարի և Դումայի միջև աճող հակամարտությունը քանդեց հին ռեժիմի ժողովրդական և էլիտար աջակցությունը։ 1917 թվականի սկզբին, երկաթուղային տրանսպորտի վիճակի վատթարացումը սննդամթերքի և վառելիքի սուր պակաս առաջացրեց, ինչը հանգեցրեց անկարգությունների և գործադուլների սաստկացմանը։ Իշխանությունները զորքեր կանչեցին Պետրոգրադ՝ անկարգությունները ճնշելու համար։ Զորքերը 1905 թվականին կրակ բացեցին ցուցարարների վրա և փրկեցին միապետությունը, սակայն 1917 թվականին հանձնեցին իրենց թնդանոթները զայրացած ամբոխին։ Ցարական վարչակարգի հանրային աջակցությունը պարզապես գոլորշիացավ 1917 թվականին՝ վերջ դնելով Ռոմանովների երեքդարյա կառավարումը ։
Իտալիա
Իտալիան Անտանտին միացավ 1915 թվականին, սակայն վատ էր պատրաստված պատերազմին։ Մեծ Բրիտանիայից ստացված փոխառությունները ծածկում էին նրա գրեթե բոլոր ռազմական ծախսերը։ 875 000 մարդուց բաղկացած իտալական բանակը վատ էր կառավարվում և չուներ ծանր հրետանի և գնդացիրներ։ Արդյունաբերական բազան չափազանց փոքր էր ժամանակակից սարքավորումների բավարար քանակ ապահովելու համար, իսկ հին գյուղական բազան չէր արտադրում ավելցուկային սնունդ ։
Նախքան պատերազմը, կառավարությունը անտեսում էր աշխատանքային խնդիրները, բայց այժմ նա ստիպված էր միջամտել ռազմական արտադրության մոբիլիզացմանը։ Քանի որ Սոցիալիստական կուսակցության հիմնական աշխատանքային դասը չէր ցանկանում աջակցել ռազմական ջանքերին, գործադուլները հաճախակի էին տեղի ունենում, իսկ համագործակցությունները նվազագույնի էին հասել, հատկապես Պիեմոնտայի և Լոմբարդիայի սոցիալիստական հենակետերում։ Կառավարությունը սահմանեց աշխատավարձային բարձր սանդղակներ, ինչպես նաև ներդրեց կոլեկտիվ բանակցությունների և ապահովագրության համակարգեր ։ Շատ խոշոր ընկերություններ կտրուկ ընդլայնվեցին։ «Անսալդոյի ռազմական սարքավորումներ» ընկերության անձնակազմի թվաքանակը 6000-ից հասավ 110 000-ի։ Այն արտադրեց 10 900 հրետանային զենք, 3800 մարտական ինքնաթիռ, 95 մարտական նավ և 10 մլն հրետանային արկ։ «Ֆիատ» ընկերությունում աշխատուժը 4000-ից հասավ 40 000-ի։ Գնաճը կրկնապատկեց ապրելու արժեքը։ Աշխատավարձերը արդյունաբերության ոլորտում մնացին նույն մակարդակի վրա՝ ի տարբերություն գյուղատնտեսական աշխատողների աշխատավարձերի։ Դժգոհությունները շատ մեծ էին գյուղական վայրերում, քանի որ շատ տղամարդիկ ծառայում էին, արդյունաբերական աշխատատեղերը անհասանելի էին, աշխատավարձը դանդաղ էր բարձրանում, իսկ գնաճի մակարդակը նույնքան վատ էր ։
1917 թվականի տնտեսական խառնաշփոթը
Ինչ վերաբերում է զինամթերքի արտադրությանը, ապա 1917 թվականի ապրիլից հետո եղան սխալների զարմանալի շքերթի, թյուր խանդավառության և շփոթության 15 ամիսներ։ Ամերիկացիները բավական պատրաստակամ էին, բայց նրանք չգիտեին իրենց իրական դերը։ Ուիլսոնը անկարող եղավ հասկանալ, թե ինչ պետք է անել հետո, կամ նույնիսկ որոշել, թե ով է պատասխանատու։ Այս խառնաշփոթի բնորոշ առանձնահատկությունը եղավ ածուխի դեֆիցիտը, որը ծագեց 1917 թվականի դեկտեմբերին։ Քանի որ ածուխը էներգիայի և ջերմության ամենամեծ աղբյուրն էր, այս ամենին հետևեց լուրջ ճգնաժամ։ Իրականում այստեղ շատ ածուխ էր արդյունահանվում, սակայն 44 000 բեռնված բեռնատարներ և ածուխի վագոններ կանգնում էին սարսափելի խցանումների մեջ Արևելյան ափի երկաթուղային կայարաններում։ Նյու Յորքի նավահանգստում երկու հարյուր նավեր սպասում էին իրենց բեռին, որոնք անկարգությունների պատճառով հետաձգվում էին։ Լուծումը ներառեց ազգայնացնել ածխի հանքերը և երկաթուղիները երկար ժամկետով՝ փակելով գործարանները շաբաթը մեկ անգամ, որպեսզի հնարավոր լինի տնտեսել վառելիքը և ապահովել առաջնահերթությունների խիստ համակարգ։ Միայն 1918 թվականի մարտին Ուիլսոնը վերջնականապես իր վերահսկողության տակ վերցրեց ճգնաժամը ։
Կանայք
Պատերազմի ընթացքում շատ կանայք հանձն առան այնպիսի աշխատանքներ, որոնք ավանդաբար նախատեսված էին տղամարդկանց համար և իրականացվում էին վերջիններիս կողմից։ Շատերն աշխատում էին գործարանների կոնվեյերների վրա՝ արտադրելով բեռնատարներ և զինամթերք։ Կանանց բարոյական ոգին բարձր էր, քանի որ միլիոնավոր մարդիկ միացել էին Կարմիր Խաչին որպես կամավորներ՝ օգնելու զինվորներին և նրանց ընտանիքներին։ Հազվադեպ բացառություններով՝ կանայք չէին բողոքում այս նախագծի դեմ ։ Առաջին անգամ էր, որ հանրախանութները աֆրիկյան կանանց էին աշխատանքի ընդունում որպես վերելակի օպերատորներ և սրճարանների մատուցողներ։
Աշխատանք
Սամուել Գոմերսը, Աշխատանքի ամերիկյան ֆեդերացիայի (AFL) ղեկավարը, և գրեթե բոլոր արհմիությունները ռազմական ջանքերի ուժեղ կողմնակիցներ էին։ Նրանք նվազեցրին գործադուլները, քանի որ աշխատավարձը կտրուկ աճեց և հասավ լրիվ զբաղվածության։ Աշխատանքի ամերիկյան ֆեդերացիայի արհմիությունները վճռականորեն կոչ արեցին իրենց երիտասարդներին գրանցվել բանակում և կատաղի կերպով դեմ հանդես եկան հավաքագրումը կրճատելուն, ինչպես նաև այսպես կոչված «աշխարհի արդյունաբերական աշխատողներ»-ի և հակասոցիալիստների կողմից ռազմական արտադրությունը դանդաղեցնելու փորձերին։ Նախագահ Վուդրո Վիլսոնը Գոմփերսին նշանակեց հզոր Ազգային պաշտպանության խորհրդի նախագահ, որտեղ նա ստեղծեց աշխատանքի ռազմական կոմիտե։ 1917 թվականին Աշխատանքի ամերիկյան ֆեդերացիայի անդամների թիվը հասավ 2,4 միլիոնի։ 1919 թվականին միությունը փորձեց իր նվաճումները դարձնել ավելի կայուն և գումարեց մի շարք խոշոր գործադուլներ՝ մսի, պողպատի և այլ ոլորտներում։ Գործադուլները, որոնք բոլորն էլ ձախողվեցին, արհմիություններին ստիպեցին վերադառնալ իրենց դիրքերին մոտավորապես 1910 թվականին ։
Գերմանիա
Մինչ Գերմանիան արագ մոբիլիզացրեց իր զինվորներին, նա ստիպված եղավ հանպատրաստից մոբիլիզացնել նաև քաղաքացիական տնտեսության ռազմական գործողությունները։ Այս ամենը խիստ դժվարացել Էր բրիտանական շրջափակման պատճառով, ինչի արդյունքում ընդհատվել էին պարենի, մեքենաների և հումքի մատակարարումները։
Վալտեր Ռատենաուն առանցքային դեր խաղաց Ռազմական նախարարությանը համոզելու գործում՝ ստեղծելու Ռազմական հումքի վարչություն (Kriegsrohstoffabteilung)։ Նա ղեկավարեց այն 1914 թվականի օգոստոսից մինչև 1915 թվականի մարտը և սահմանեց հիմնական կանոններն ու ընթացակարգերը։ Նրա ավագ աշխատակիցները տեղափոխվեցին արդյունաբերության ոլորտից այստեղ։ Ռազմական հումքի վարչութունը կենտրոնացել էր այն հումքի վրա, որին սպառնում էր բրիտանական շրջափակումը, ինչպես նաև Բելգիայից և Ֆրանսիայից գրավված մատակարարումների վրա։ Այն սահմանեց գները և կարգավորեց կենսական ապրանքների բաշխումը ռազմական արդյունաբերության ոլորտներում։ Սկսվեց նաև կեղծ հումքի զարգացումը։ Ռազմական հումքի վարչութունը տուժեց բազմաթիվ թերություններից, որոնք կապված էին առևտրի, արդյունաբերության և կառավարության հետ ։ Ստեղծվեցին մոտ երկու տասնյակ լրացուցիչ գործակալություններ, որոնք զբաղվում էին կոնկրետ արտադրանքով։ Գործակալությունները կարող էին առգրավել մատակարարումները և ուղղել դրանք դեպի զինամթերքի արտադրության գործարաններ։ Ստեղծվեցին կարտելներ, և փոքր ընկերությունները միաձուլվեցին՝ ավելի մեծ արդյունավետություն ունենալու և կենտրոնացված վերահսկողության պարզությունը ապահովելու համար ։
Թեև կարծիք կա, որ գերմանական բնակչության շրջանում անհավասարությունը միայն ավելացավ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում, մի շարք ուսումնասիրություններ ցույց են տալիս հակառակը։ Ապացուցվել է, որ ձեռնարկությունների մեծ մասի եկամուտները համապատասխանաբար նվազեցին իրական աշխատավարձի կորստին զուգահեռ։ Դեռ ավելին, այդ ժամանակահատվածում միջազգային ձեռնարկատիրական շահույթը (օրինակ՝ Մեծ Բրիտանիայում), ընդհանուր առմամբ, ավելի բարձր էր, քան Գերմանիայում։ Միակ ընկերությունները, որոնք ունեցան շահույթի աճ, կապված էին քիմիական, մետաղագործական և մեքենաշինական արդյունաբերության հետ։ Նրանց սովորաբար անվանում էին «ռազմական սպեկուլյանտներ» ։
Զինվորականները ավելի ու ավելի գերիշխող դեր էին խաղում տնտեսական առաջնահերթությունների հաստատման և արդյունաբերության կենսական ոլորտների անմիջական վերահսկողության գործում։ Սովորաբար նրանք անարդյունավետ էին գործում, բայց շատ լավ էին աշխատում ավիացիայում։ Բանակը սահմանում էր գներն ու աշխատավարձը, արտոնություններ տալիս զորակոչին, երաշխավորում վարկերի ու հումքի մատակարարումը, սահմանափակում արտոնագրային իրավունքները և վերահսկում վարչաաշխատանքային հարաբերությունները։ Արդյունաբերությունը շատ արագ զարգանում էր՝ արտադրելով բարձրորակ արտադրանք և ներդնելով բազմաթիվ նորարարություններ, իսկ հմուտ աշխատողները վարձատրվում էին նորմայից զգալիորեն բարձր ։
Պատերազմի տարիներին ազգային կառավարության ընդհանուր ծախսերը հասան 170 միլիարդ մարկի, որոնցից միայն 8 %-ը ծածկվեցին հարկերի հաշվին, իսկ մնացածը փոխառություններ վերցվեցին գերմանական բանկերից և անհատներից։ Ազգային ութ ռազմական փոխառություններ որպես օգնություն առաջարկվեցին ամբողջ բնակչությանը և ավելացավ ևս 100 միլիոն մարկ։ Դրսից փոխառություններ ստանալը գրեթե անհնար էր։ Պետական պարտքն աճեց ընդամենը 5 մլրդ մարկից մինչև 156 մլրդ 1914-1918 թվականներին։ Այդ պարտատոմսերը 1923 թվականին արժեզրկվեցին հիպերինֆլյացիայի պատճառով ։
Քանի որ պատերազմը շարունակվում էր, ներքին ճակատում պայմաններն արագորեն վատանում էին։ 1915 թվականին քաղաքի բոլոր շրջաններում պարենամթերքի սուր պակաս կար։ Դրա պատճառները պայմանավորված էին բազմաթիվ ֆերմերների և սննդի ոլորտի աշխատողների բանակ փոխադրելով, ծանրաբեռնված երկաթուղային համակարգով, ածուխի պակասով և բրիտանական շրջափակմամբ, որը ընդհատել էր արտերկրից ներկրումները։ 1916-1917 թվականների ձմեռը հայտնի էր որպես «շաղգամի ձմեռ» անվամբ, քանի որ այդ բանջարեղենը, որով սովորաբար սնվում են տնային կենդանիները, մարդկանց կողմից օգտագործվում էր որպես կարտոֆիլի և մսի փոխարինող, որոնք գնալով ավելի ու ավելի էին քչանում։ Հազարավոր ճաշարաններ բացվեցին սոված մարդկանց կերակրելու համար, ովքեր դժգոհում էին, որ ֆերմերները ուտելիքը պահում են իրենց համար։ Նույնիսկ բանակը ստիպված էր կրճատել զինվորներին հասանելիք սնունդը։ Ինչպես քաղաքացիական անձանց, այնպես էլ զինվորների բարոյական ոգին շարունակում է ընկնել ։
Americana (այլ կիրառումներ)
Americana, կարող է վերաբերել՝
Առաջին համաշխարհային պատերազմի տնտեսական պատմություն
Ավստրո-Հունգարական կայսրություն
Երկու երկրների միապետական անձնական ունիան 1867 թվականի Ավստրո-հունգարական համաձայնագրի արդյունք էր։ Հունգարական թագավորությունը կորցրել էր իր նախկին կարգավիճակը 1848 թվականի հունգարական հեղափոխությունից հետո։ Սակայն 1867 թվականի բարեփոխումներից հետո ավստրիական և հունգարական պետությունները դարձան իրավահավասար՝ կայսրության ներսում։ Ավստրո-Հունգարիան աշխարհագրորեն երկրորդ խոշորագույն երկիրն էր Եվրոպայում (Ռուսական կայսրությունից հետո)՝ 621 538 կմ քառ․ (239 977 քմ մղոն) տարածքով և երրորդը (Ռուսաստանից և Գերմանական կայսրությունից հետո)՝ առավել խիտ բնակեցվածությամբ։ Գերմանիայի և Անգլիայի համեմատությամբ Ավստրո-հունգարական տնտեսությունը զգալիորեն ետ էր մնում, քանի որ կայուն արդիականացումը Ավստրո-Հունգարիայում շատ ավելի ուշ սկսվեց։ Կայսրությունը ԱՄՆ-ից, Գերմանիայից և Մեծ Բրիտանիայից հետո ստեղծեց աշխարհի չորրորդ խոշորագույն մեքենաշինական արդյունաբերությունը ։ Ավստրո-Հունգարիան դարձավ նաև էլեկտրական կենցաղային տեխնիկայի, էլեկտրակայանների համար էլեկտրական արդյունաբերական սարքերի և սարքավորումների երրորդ խոշորագույն արտադրողն ու արտահանողը աշխարհում՝ Միացյալ Նահանգներից և Գերմանական կայսրությունից հետո ։
Ավստրիական կայսրությունը և Հունգարական թագավորությունը միշտ ունեցել են առանձին խորհրդարաններ՝ Կայսերական խորհուրդը (Ավստրիա) և Հունգարիայի Սեյմը։ Բացառությամբ 1713 թվականի պրագմատիկ պատժամիջոցների, ընդհանուր օրենքներ երբեք գոյություն չեն ունեցել Ավստրիական կայսրությունում և Հունգարիայի թագավորությունում։
Չկար ընդհանուր քաղաքացիություն․ անձը կամ Ավստրիայի քաղաքացի էր, կամ՝ Հունգարիայի քաղաքացի, բայց երբեք երկուսը միևնույն ժամանակ ։ Ավստրիան և Հունգարիան ֆինանսապես ինքնիշխան և անկախ կազմավորումներ էին։ Հունգարիայի թագավորությունը կարող էր պահպանել իր առանձին և անկախ բյուջեն The Kingdom of Hungary could preserve its separated and independent budget. :
Սակայն XIX դարի վերջին տնտեսական տարբերությունները աստիճանաբար սկսեցին հավասարվել, քանի որ կայսրության արևելյան մասերում տնտեսական աճը կայուն կերպով գերազանցում էր արևմտյան տնտեսական աճին։ Հունգարիայի թագավորության ուժեղ գյուղատնտեսությունը և սննդի արդյունաբերությունը Բուդապեշտի կենտրոնի հետ սկսեցին գերիշխող դիրք զբաղեցնել կայսրության սահմաններում և համալրեցին դեպի Եվրոպա արտահանման մնացած զգալի մասը։ Մինչդեռ արևմտյան շրջանները, որոնք կենտրոնացած էին հիմնականում Պրահայի և Վիեննայի շուրջ, գերազանցեցին արտադրության տարբեր ոլորտներում։ Աշխատանքի այս բաժանումը Արևելքի և Արևմուտքի միջև, բացի գոյություն ունեցող տնտեսական և արժութային միության, հանգեցրին ավելի արագ տնտեսական աճի ամբողջ Ավստրո-Հունգարիայում 20-րդ դարի սկզբին։ Ավստրիան կարող էր պահպանել իր գերիշխանությունը կայսրությում՝ առաջին արդյունաբերական հեղափոխության ոլորտներում, բայց Հունգարիան ուներ ավելի լավ դիրք երկրորդ արդյունաբերական հեղափոխության ոլորտներում։ Այդ ժամանակակից արդյունաբերական ոլորտներում ավստրիական մրցակցությունը չէր կարող դառնալ ճնշող ։
Կայսրության ծանր արդյունաբերությունը հիմնականում կենտրոնացած էր մեքենաշինության վրա, հատկապես էլեկտրաէներգիայի, շոգեքարշերի և ավտոմոբիլային արդյունաբերության մեջ, մինչդեռ թեթև արդյունաբերության մեջ առավել գերիշխող էր ճշգրիտ մեխանիկայի արդյունաբերությունը։
Պատերազմի ընթացքում Վիեննայի և Բուդապեշտի ազգային կառավարությունները ստեղծեցին բարձր կենտրոնացված ռազմական տնտեսություն, ինչը հանգեցրեց բյուրոկրատական բռնապետության։ Նրանք հավաքում էին որակյալ աշխատողների և ինժեներների՝ չգիտակցելով այն վնասը, որը պետք է կրեր տնտեսությունը ։
Չեխիայի տարածաշրջանը ուներ ավելի զարգացած տնտեսություն, բայց դժկամությամբ էր աջակցում ռազմական ջանքերին։ Չեխերը մերժում էին Գերմանիայի հետ ցանկացած մաքսային միություն, քանի որ դա սպառնում էր նրանց լեզվին և մշակույթին։ Չեխ բանկիրները ձգտում էին վաղ անկախության․ նրանք ձեռք էին բերել շատ արժեթղթեր չեխական տարածքներում՝ դրանով իսկ ապահովելով ամուր ներքին դիրքեր, ինչը 1918 թվականին դարձավ Չեխոսլովակիա։
Բուլղարիա
Բուլղարիան՝ 4,5 միլիոն բնակչություն ունեցող աղքատ գյուղական երկիրը, սկզբում պահպանեց չեզոքություն։ 1915 թվականին նա միացավ Կենտրոնական տերություններին ։ Նա մոբիլիզացրեց 800 000 հոգանոց շատ մեծ բանակ՝ օգտագործելով Գերմանիայի մատակարարած սարքավորումները։ Բուլղարիան վատ պատրաստված էր երկարատև պատերազմի համար։ Զինվորների նման քանակի բացակայությունը կտրուկ նվազեցրեց գյուղատնտեսական արտադրանքը։ Իր լավագույն արտադրանքի մեծ մասը արդեն արտահանվել էր շահավետ սև շուկաներ։ 1918 թվականին զինվորները ոչ միայն չունեին հիմնական պարագաներ, ինչպիսիք են կոշիկները, այլև նրանց կերակրում էին հիմնականում եգիպտացորենի հացով՝ փոքր քանակությամբ մսի հետ։ 1919 թվականի հաշտության պայմանագիրը Բուլղարիային զրկեց իր նվաճումներից, կրճատեց նրա բանակը՝ հասցնելով մինչև 20 000 մարդու, և պահանջեց 100 մլն ֆունտ ստերլինգ փոխհատուցում ։
Չիլի
Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկսվելուց հետո 1914 թվականին Չիլիի միջազգային առևտուրը փլուզվեց, իսկ պետության եկամուտը կրճատվեց մինչև նրա նախկին արժեքի կեսը ։ Հաբերի գործընթացը, որն առաջին անգամ կիրառվեց 1913 թվականին արդյունաբերական մասշտաբով և ավելի ուշ օգտագործվեց Գերմանիայի ռազմական ջանքերի շրջանակներում՝ Չիլիի սելիտրայի մուտք չունենալու պատճառով, վերջ դրեց նիտրատի նկատմամբ Չիլիի ունեցած մենաշնորհին և հանգեցրել Չիլիում տնտեսական անկման ։ Բացի այդ, Պանամայի ջրանցքի բացումը 1914 թվականին առաջացրեց փոխադրումների կտրուկ անկում Չիլիի նավահանգիստների երկայնքով՝ ծովային առևտրի ուղիներով տեղաշարժերի անհնարինության պատճառով  ։
Հետպատերազմյան շրջան
Մայրցամաքում պայմանները վատ էին պատերազմող բոլոր կողմերի համար։ Բրիտանիան կրեց քաղաքացիական տնտեսության աննշան վնասներ՝ չհաշված մարդկային կորուստները։ Հիմնական վնասը հասցվեց առևտրային նավատորմին և ֆինանսական կառույցներին։ Միացյալ Նահանգները և Կանադան ծաղկեցին պատերազմի ժամանակ։ Վերսալի պայմանագրով Գերմանիայից գանձվող փոխհատուցումները տեսականորեն պետք է փոխհատուցեին քաղաքացիական տնտեսություններին հասցված վնասը, սակայն շատ քիչ գումար ծախսվեց դրա համար։ Գերմանիայի հատուցումների մեծ մասը ֆինանսավորվեց ամերիկյան բանկերի վարկերի հաշվին, և ստացողները դրանք օգտագործեցին ԱՄՆ գանձապետարանից ստացված փոխառությունները մարելու համար։ 1919-1932 թվականների ընթացքում Գերմանիան վճարեց 19 միլիարդ ոսկե մարկ և ստացավ 27 միլիարդ ոսկե մարկ փոխառություն՝ Նյու Յորքի բանկիրներից և այլ անձանցից։ Այս փոխառությունները, ի վերջո, վերադարձվեցին Գերմանիայի կողմից Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո ։
Առաջնային աղբյուրներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմ Կատեգորիա:20-րդ դարի տնտեսական պատմություն
Animals (այլ կիրառումներ)
Animals, կարող է վերաբերել՝
American Idiot (այլ կիրառումներ)
American Idiot, կարող է վերաբերել՝
All or Nothing (այլ կիրառումներ)
All or Nothing, կարող է վերաբերել՝
Ադիլոն Բարո
Կենսագրություն
Ադիոն Բարոն ծնվել է 1791 թվականի հուլիսի 19-ին Վիլֆոր քաղաքում։
Մինչև 1830 թվականի Հուլիսյան հեղափոխությունը փաստաբանի որակավորմամբ աշխատել է Փարիզի վճռաբեկ դատարանում։ 1827 թվականից ի վեր նա եղել է հասարակության հայտնի և ազդեցիկ անդամ, իսկ հետագայում դարձավ «Aide-toi et le ciel t’aidera»-ի նախագահ։ Հեղափոխության ժամանակ նա աշխույժ մասնակցեց Դեմոկրատական կուսակցության հետապնդումներին։
Լուի Ֆիլիպ I օրոք զբաղեցրել է Օ դը Սենի բաժնի թաղապետի պաշտոն, սակայն դա տևել է ընդամենը կես տարի։ Այդ պահից ի վեր նա իր քաղաքական գործունեությունը կենտրոնացած էր բացառապես Ֆրանսիայի խորհրդարանում։ Ընդդիմության գլխին կանգնած նա մինչև 1848 թվականը մասնակցել է խորհրդարանական բանավեճերին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իրավաբաններ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի վարչապետներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պետական գործիչներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փաստաբաններ
Հան Չե Յոնգ
Կենսագրություն
Կիմ Ջիյոնը ծնվել է 1980 թվականի սեպտեմբերի 13-ին Դեգուում (Հարավային Կորեա), ծնվելուց հետո նրա ընտանիքը տեղափոխվել է ԱՄՆ, նա մեծացել է Չիկագոյում (Իլինոյս նահանգ)։ Նա ավարտել է «Adlai E. Stevenson High School» և «Dongguk University»:
Կարիերա
Հանը կինոյում սկսել է նկարահանվել 2000 թվականից մինչև հիմա նկարահանվել է ավելի քան 20 ֆիլմերում և հեռուստասերիալներում։ Չե Հյոնի ամենահայտնի դերերից մեկը հանդիսանում է Մին Սո Հյոն Տղաներ՝ ծաղիկներից գեղեցիկ հեռուստասերիայում ։
Անձնական կյանք
2007 թվականի հունիսի 2-ին Հանն ամուսնանում է ֆինանսիստի մասնագիտությամբ Չոյ Դոնջունի հետ։ 2013 թվականի մարտի 5-ին հայտնի դարձավ, որ Չե Հյոն 11 շաբաթական հղի է։
2013 թվականի օգոստոսի 28-ին Հան Չե Յոնգը լույս աշխարհ է բերում առողջ տղա երեխա։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Հարավկորեացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Հարավկորեացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Ժերար Շալյան
Ժերար Շալյան, հրապարակախոս (Ֆրանսիա)։ Գրել է (Իվ Տերոնի հետ) «Հայերի ցեղասպանությունը» (1980, ֆրանս.) գիրքը։ Հրատարակության է պատրաստել (Կլեր Մուրադյանի և Ալիս Ասլանյան-Սամուելյանի աշխատակցությամբ) ժողովուրդների մշտական ատյանի 1984 թ. ապրիլի 13-16-ին Փարիզում անցկացրած հայերի ցեղասպանությանը նվիրված հատուկ նստաշրջանի նյութերը, որոնք հրատարակվել են նույն տարում «Լռության հանցագործությունը։ Հայերի ցեղասպանությունը» վերտառությամբ։ Գրքում, որի նախաբանը գրել է պրոֆեսոր Պիեո Վիդալ-Նակեն, վերջաբանը Շալյանը, զետեղված են Ֆրանսիայի, ԱՄՆ-ի, Մեծ Բրիտանիայի, Բելգիայի, Գերմանիայի մասնագետ-պատմաբանների ելույթները նստաշրջանում, ինչպես նաև զանգվածային կոտորածների ականատեսների վկայությունները։ Ներկայացված բոլոր նյութերի ուսումնասիրման հիման վրա մշտական ատյանը որոշել է, որ «հայ բնակչության ոչնչացումը տեղահանության և կոտորածների միջոցով հանդիսանում է ցեղասպանության անվիճելի հանցագործություն 1948 թ. դեկտեմբերի 9-ի Կոնվենցիայի իմաստով», և որ «երիտթուրքերի կառավարությունը հանցավոր է այդ ցեղասպանության մեջ»։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ Կատեգորիա:1930 ծնունդներ Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ֆրանսահայ հասարակական գործիչներ
Ձեռես Գնթունի
Ձեռես Գնթունի (ծննդյան և մահվան թթ. անհայտ, մ.թ.ա. 3-րդ դար), Մեծ Հայքի արքունի զգեստավորման գործակալության նախարար, Գնթունիների նախարարական տոհմից։ Ըստ Մովսես Խորենացու, Գնթունիների նախարարությունը հաստատել է Հայոց ավանդական թագավոր Վաղարշակ Արշակունին՝ Մեծ Հայքում բնակված քանանական ցեղի սերնդից, Ձեռես իշխանին կարգելով արքունիքի զգեստավորման գործակալության նախարար։
Անվան ստուգաբանություն
Նոր Հայկազյան բառարանում Ձեռեսը համարվում է հասարակ անուն՝ «ձեռնոց» նշանակությամբ. ուրիշները կարծում են, որ այն արական անձնանուն է։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Արքունի զգեստավորման նախարարներ Կատեգորիա:Գնթունիներ Կատեգորիա:Մեծ Հայքի արքունիքի զվեստավորման նախարարություն
Մեհդի Ախավան-Սալես
Մեհդի Ախավան-Սալես, պարսիկ բանաստեղծ։
Ծնվել է Իրանի Մաշհադ քաղաքում։ Նրան մեծ հռչակ բերեցին` 1951 թվականին հրատարակած «Արղանուն», «Ձմեռ» բանաստեղծությունների ժողովածունները։ Այնուհետ մեկը մյուսի ետևից լույս տեսան նրա «Շահնամեի ավարտը», «Որս», «Աշունը բանտում», «Լավագույն հույսը» և այլ ժողովածուներ, որոնք նրա տեղը ընդմիշտ ամրագրեցին Իրանական ժամանակակից պոեզիայում։ Վախճանվել է Թեհրանում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Պարսիկ բանաստեղծներ Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ Կատեգորիա:Պարսիկ գրողներ
Տայգա (այլ կիրառումներ)
Տայգա, կարող է վերաբերել՝
Breathe Me
«Breathe Me», ավստրալիացի երգչուհի Սիա Ֆուրլերի երգը Colour the Small One ալբոմից։ ԱՄՆ-ում վաճառվել է սինգլի ավելի քան 1,2 միլիոն պատճեն։
Չարթեր
Մեծ Բրիտանիայում Breathe Me-ն 71-րդ տեղն է գրավել 2004 թվականի մայիսի 1-ին։ Սինգլը 19-րդ տեղն է գրավել Դանիայում, 2011 թվականին և 81-րդ տեղը Ֆրանսիայում, 2012 թվականին։ ԱՄՆ-ում 24-րդ տեղն է գրավել Rock Digital Songs աղյուսակում։
Երգացանկ
1. "Breathe Me" - 4։32 2. "Sea Shells" - 4։52
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2004 սինգլներ Կատեգորիա:Սիայի երգեր
Տամբովսկի շրջան (այլ կիրառումներ)
Տամբովսկի շրջան, կարող է վերաբերել՝
Տամբովկա (այլ կիրառումներ)
Տամբովկա, կարող է վերաբերել՝
Down (երգ, Fifth Harmony)
«Down», ամերիկյան Fifth Harmony խմբի երգը` ռեփեր Gucci Mane-ի մասնակցությամբ։ Թողարկվել է 2017 թվականի հունիսի 2-ին թվային ձևաչափով և հունիսի 6-ին ու 13-ին` ռադիոեթերում  ։ 2017 թվականի օգոստոսի 15-ին երգն արժանացել է Teen Choice Awards մրցանակի։
Պատմություն
Երգը թողարկվել է 2017 թվականի հունիսի 2-ին որպես խմբի երրորդ ստուդիական ալբոմի գլխավոր սինգլ ։
«Down» երգը ներառում է դենսհոլ պարային երաժշտության տարրեր սինթեզատորների, պերկուսիայի հետ և այլն ։
Երգն արժանացել է դրական արձագանքների երաժշտական քննադատների և առցանց հրատարակությունների կողմից, ինչպիսիք են՝ Houston Chronicle, Exclaim! , Billboard , Entertainment Weekly , Rolling Stone ,, XXL , Time , Idolator , USA Today , Forbes , Spin ։
Մրցանակներ և անվանակարգեր
Teen Choice Awards
Տամբատ (այլ կիրառումներ)
Տամբովկա, կարող է վերաբերել՝
Տամալա (այլ կիրառումներ)
Տամալա, կարող է վերաբերել՝
Տամա (այլ կիրառումներ)
Տամա, կարող է վերաբերել՝
Նոտարեսկո
Նոտարեսկո (Notaresco), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Աբրուցո մարզում՝ Տերամո գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 6817 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 183 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 37 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 64024, հեռախոսային կոդ՝ (+39) 085:
Կոմունայի հովանավոր սուրբն է Սուրբ Ջաննուարիուսը։ Տոնը նշվում է սեպտեմբերի 19-ին։
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Տաճար (այլ կիրառումներ)
Տաճար, կարող է վերաբերել՝
Շատախի հերոսամարտ
Շատախի հերոսամարտ, Վանի վիլայեթի Շատախ գավառի հայ բնակչության ինքնապաշտպանական մարտերը թուրք ջարդարարների դեմ 1915 թ. ապրիլ-մայիսին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Վանի հայատյաց կուսակալ Ջևդեթն առաջին հարվածն ուղղեց շատախցիների դեմ։ Նա զորք ու թնդանոթներ ուղարկեց գավառի կենտրոն Թաղ (200-250 տուն հայ բնակիչ), ուժեղացրեց ոստիկանական ջոկատները գյուղերում։ Միաժամանակ քրդական ցեղերից կազմվեցին հրոսակախմբեր, որոնք կոտորելու էին հայերին։ Ջևդեթի հրամանով 1915 թ. փետրվար-մայիսին Թաղում ու Շատախի այլ բնակավայրերում կազմակերպվեցին մի շարք ձերբակալություններ ու սպանություններ, ինչն ալեկոծեց գավառի ողջ հայությանը։ Դրությունն ավելի սրվեց, երբ ապրիլի 3-ին սպանվեցին օսմանյան խորհրդարանի անդամ Իշխանն ու նրա ուղեկիցները, որոնց Ջևդեթը Վանից ուղարկել էր Շատախ՝ «խաղաղություն» հաստատելու։ Շատախի հայությունը, կռահելով վերահաս վտանգը, որոշեց դիմել ինքնապաշտպանության։ Կազմվեց զինվորական մարմին, որի մեջ մտան Տիգրան Բաղդասարյանը, Ազատ Սիմոնյանը, Սամվել Մեսրոպյանը և ուրիշներ։ Շատախի կենտրոն Թաղը կազմված էր Վերին, Ներքին ու Ջրաղացի թաղերից։ Հայերը կենտրոնացան առաջին երկու թաղերում, իսկ թուրքերը երրորդում։ Ապրիլի 4-ին թուրքերը կրակ բացեցին հայերի վրա։ Համառ մարտերը շարունակվեցին մինչև մայիսի սկիզբը։ Թուրքերին հաջողվեց գրավել շրջակա մի շարք գյուղեր և պաշարել Թաղը։ Սակայն հայերը չընկճվեցին և կռվեցին անձնուրաց. մասնակցում էին նաև կանայք ու երեխաները։ Ձախողվեցին թշնամու բոլոր հարձակումները։ Շուտով մոտեցան ռուսական զորքերը, և թուրքերը նահանջեցին։ Մայիսի 12-ին ռուսական զորքերի շարքերում գործող կամավորները մտան Թաղ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ճակատամարտեր Արևմտյան Հայաստանում Կատեգորիա:1915 իրադարձություններ
UTC+9
UTC+9, ժամային գոտի, որը օգտագործվում է հետևյալ տարածքներում և պետություններում՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ժամային գոտիներ
Սատիլիե
Սատիլիե (Satillieu), համայնք Ֆրանսիայի Օվրեն-Ռոն-Ալպեր մարզի Արդեշ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 1611 մարդ, բնակչության խտությունը` 49.09 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 32.82 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 450 կմ հարավ-արևելք, Լիոն քաղաքից` 70 կմ հարավ, Պրիվա քաղաքից` 50 կմ հյուսիս։
Բնակչություն
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 916 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 636-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 280։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 69,4 %։ 636 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 569 անձ (310 տղամարդ և 259 կին)։ Գործազուրկ են եղել 67 անձ (29 տղամարդ և 38 կին)։ 280 անաշխատունակներից 71-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 120-ը` թոշակառուներ, իսկ 89-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքներ
Շենիկի կռիվ (1904)
Գրականություն
Կատեգորիա:Ճակատամարտեր Արևմտյան Հայաստանում Կատեգորիա:Հայկական դիմադրություն Կատեգորիա:1904 իրադարձություններ
Վայրի խոլորձ
Սյուժե
Աշխատանքի ընդունվելով իրավաբանական ընկերությունում, Էմիլին (Կերի Օտիս)՝ երիտասարդ, գեղեցիկ աղջիկը, ուղևորվում է Բրազիլիա, որպեսզի օգնի ավարտին հասցնելու անշարժ գույքի խոշոր գործարքը։
Ռիո դե Ժանեյրոյում նա հանդիպում է Ջեյմս Վիլերին (Միքի Ռուրկ)՝ խորհրդավոր և շատ սեքսուալ միլիոնատիրոջ, ով, օգտագործելով իր կախարդական հմայքը, ցանկանում է նրան գայթակղել։ Պարահանդեսի ռիթմերի և գույների ներքո նա աղջկա մեջ բորբոքում է նրան նախկինում անհայտ զգացմունքների հրաբուխ և էրոտիկ երևակայություն, այդպես էլ չխիզախելով ակտիվ գործողությունների։ Էմիլին ցնցված է և հետաքրքրված սեքսուալ արարքներից, որոնցում նա ակամա մասնակցություն է ունենում։ Սակայն, աղջկան դրդելով կապերի այլ տղամարդկանց հետ, իսկ ինքը հանդիսանալով դիտող ուրիշների էրոտիկ տեսարաններին, Ջեյմսը զարմանքով հայտնաբերում է, որ ինքն, այնուամենայնիվ, իրականում սիրահարվել է Էմիլիին։ Նրա համար դա սովորական սիրո խաղ է, սակայն Էմիլին չի ցանկանում և չի կարող խաղալ, նա անկեղծ է և դա ստիպում է Վիլերին նրան բացելու իր սիրտը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1990 ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:1980-ականների դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:1989 ֆիլմեր
Եղիա Հովհաննեսյան
Եղիա Հովհաննեսյան, հունգարահայ հրապարակագիր, հայագետ։
Իրավաբանության դոկտոր։ Սովորել է Վենետիկի Մուրատ-Ռափայելյան վարժարանում։ Բարձրագույն կրթություն ստանալուց հետո հաստատվել ու գործել է Հունգարիայի Գյոդյոլյո քաղաքում։ Հիմնադրել և խմբագրել է «Գյոդյոլյոյի լրագիր» թերթը, աշխատակցել սփյուռքահայ և հունգար մամուլին։ Գրել է հայերեն և հունգարերեն։ Հայագիտության համար արժեքավոր են Հովհաննեսյանի «Հայաստանի ժողովուրդը» (Gödöll Hírlap, 1934 թ., հունգարերեն), «Երկրի հայերը հայրենիքի պաշտպանության մեջ» (1940 թ., հունգարերեն) աշխատությունները։ Առաջինում տվել է հայ ժողովրդի ու մշակույթի ընդհանուր պատմությունը, երկրորդում բացահայտել Մերձավոր Արևելքի և Եվրոպայի մի շարք երկրներում հայերի խաղացած դերը։ «Ընտիր էջեր հայ գրականությունից» (1942 թ., հունգարերեն) երկում շարադրել է հայ գրականության V—XIX դարերի համառոտ պատմությունը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ հայագետներ Կատեգորիա:Հունգարահայ իրավաբաններ Կատեգորիա:Հայ հրապարակագիրներ Կատեգորիա:Հայ փաստաբաններ
Ռիու Բրանկու
Ռիու Բրանկու (Rio Branco), գետ Բրազիլիայում, Ռիու Նեգրուի (Ամազոնի ավազան) ձախ և ամենաերկար վտակը։ Կազմավորվում է Ուրարիկուերա և Տակուտու գետերի միախառնումից, հոսում՝ Գվիանական սարահարթով և Ամազոնի դաշտավայրով։
Սկիզբ է առնում Սեռա Պարիմա լեռնաշղթայից։ Թափվում է Ռիու Նեգրուի գետը ։ Երկարությունը 1300 կմ է, ավազանը՝ մոտ 195 հազար․ կմ²։ Ջրի միջին ծախսը մոտ 5400 մ³/վրկ է, նավարկելի է մինչև Բոա Վիստա քաղաքը։ Հորդանում է հունիս-հուլիսին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի գետեր
Ռիսալ
Խոսե Ռիսալ ի Ալոնսո (José Protacio Rizal Mercado y Alonso Realonda, ), ֆիլիպինցի լուսավորիչ, Ֆիլիպինների ազգային հերոս։
Կենսագրություն
1892 թվականին հիմնել է երկրի առաջին քաղաքական կազմակերպությունը՝ ֆիլիպինյան լիգան։ Ռիսլան պայքարել է ռասիզմի և խավարամտության դեմ, պահանջել դեմոկրատական վերափոխումներ՝ խաղաղ ճանապարհով։ Երբ սկսվել է ազատագրական ապստամբությունը, իսպանական իշխանությունները Ռիսալին մեղադրելով խռովություն հրահրելու մեջ՝ մահապատժի են ենթարկել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆիլիպիններ Կատեգորիա:Պոլիգլոտներ Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Մադրիդի Կոմպլուտենսե համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայդելբերգի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ֆիլիպինցի գրողներ
Ազատություն և համաձայնություն (կուսակցություն)
Ազատություն և համաձայնություն (Hürriyet ve İtilâf Fırkası), իթիլաֆ, թուրքական քաղաքական կուսակցություն (իթիլաֆականներ)։ Ստեղծվել է 1911 թ.՝ 1908-ի սահմանադրության հռչակումից հետո առաջացած ընդդիմադիր մանր կուսակցությունների և խմբավորումների հիմքի վրա։ Այդ կուսակցությանը միացել են ազգային փոքրամասնությունների համարյա բոլոր քաղաքական կազմակերպությունները։ Նրանց աջակցությունը ստանալու և նրանց հետ դաշինքը պահպանելու նպատակով «Ազատություն և համաձայնություն» կուսակցությունն իր ծրագրում ներառել է ազգային մարզերի ինքնավարության և Օսմանյան կայսրության վարչական ապակենտրոնացման սկզբունքը՝ տարածքային ամբողջականության պահպանմամբ։ 1911 թ. դեկտեմբերի հրապարակված ծրագրում (71 հոդված) հռչակվում էր սահմանադրության պաշտպանություն, լիբերալ կարգերի ամրապնդում, ապակենտրոնացման և մասնավոր նախաձեռնության սկզբունքների իրականացում։ Գլխավոր նպատակը երիտթուրքերի բռնապետության տապալումն էր։
1912-13 թթ. Թուրքիայում իշխանության գլուխ կանգնած էին իթիլաֆականների աջակցությունը վայելող կառավարություններ։ 1913 թ. հունվարի 23-ի երիտթուրքերի զինված խռովությունից հետո «Ազատություն և համաձայնություն»-ը տրոհվել Է երեք մասի։ Արմատական թևը մի շարք մահափորձեր է կազմակերպել երիտթուրքերի առաջնորդների դեմ. 1913 թ. հունիսի 11-ին սպանել են մեծ վեզիր Մահմուդ Շևքեթ փաշային, որից հետո երիտթուրքերը զանգվածային հալածանք են սկսել ընդդիմության դեմ, բանտարկել 300 հայտնի գործիչների։ Առաջին աշխարհամարտի ավարտին, երբ Թալեաթի կառավարությունը հրաժարական Է տվել, իթիլաֆականների ազդեցությունը վերստին մեծացել Է։ Նրանց ստեղծած կառավարությունը Կ. Պոլիսում կազմակերպել է երիտթուրքերի դատավարությունը (1919-20 թթ.)։ Քեմալական շարժման հաղթանակից և հանրապետության հռչակումից հետո «Ազատություն և համաձայնություն»-ն ինքնալուծարվել է։
Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության կուսակցություններ
Վաշինգթոն Սեբաստիան Աբրեու Գալո
Վաշինգթոն Սեբաստիան Աբրեու Գալո (Washington Sebastián Abreu Gallo,), ուրուգվայցի ֆուտբոլիստ, «Աուդակս Իտալիանո» ակումբի հարձակվող։ Ուրուգվայի ազգային հավաքականի կազմում «Ամերիկայի գավաթ 2011»-ի հաղթող։ Ազգային հավաքականի ամենաարդյունավետ ֆուտբոլիստների ցանկում գրավում է յոթերորդ տեղը։
Կենսագրությունը
Որոշ ժամանակ համարվում էր, որ Աբրեուն (2010 թվական հունիսի սկզբին) Ուրուգվայի ազգային հավաքականի կազմում գոլերի քանակով զբաղեցնում էր երկրորդ տեղը թիմի գոյության ամբողջ ընթացքում (1905 թվականից) 30 գոլերով։ 79 տարիների ընթացքում (1930 թվականից) ռեկորդը պատկանում էր Հեկտոր Սքարոնեին 31 գոլ։ Սակայն, 2011 թվականի սկզբին, Աբրեուի խփած գոլերի թիվը վերահաշվարկվել է, և ըստ RSSSF- ի, Սեբաստիանը 26 գոլ է խփել։
Ձեռքբերումներ
Խմբային
Դեֆենսոր Սպորտինգ
Սան Լորենսո
Նասոնալ
Ռիվեր փլեյտ
Բոտաֆոգո
Ուրուգվայի հավաքական
Անձնական
Հետաքրքիր փաստեր
Սեբաստիան Աբրեուն ակումբային գրանցումը փոխել է 30 անգամ, ինչը բացարձակ համաշխարհային ռեկորդ է։ Ռեկորդը տեղի ունեցավ այն բանից հետո, երբ հարձակվողը դուրս եկավ Սալվադորի «Սանտա Թեքլու»-ից, պայմանագիր կնքելով Բրազիլիայի «Բանգ»-ի հետ։
22 տարիների ակտիվ կարիերայի ընթացքում ֆուտբոլիստը խաղացել է 26 թիմում, ընդ որում պարբերաբար նախորդ թիմ վերադառնալով ։
Շատ ակումբներում և ազգային հավաքականում Աբրեուն խաղացել է 13-րդ համարի տակ, որից շատ մարզիկներ նախընտրում են խուսափել։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ֆուտբոլիստներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 17 ծնունդներ Կատեգորիա:Ուրուգվայցի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ուրուգվայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Կլուբ Ամերիկայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Գրեմիոյի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Դեպորտիվո Լա Կորունյայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Դեֆենսոր Սպորտինգի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Մոնտեռեյի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Նասիոնալ Մոնտեվիդեոյի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ռեալ Սոսիեդադի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ռիվեր Փլեյթի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ռոսարիո Սենտրալի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Սան Լորենսոյի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Սենտրալ Էսպանյոլի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆիգեյրենսեի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Օլգա Ռոզանովա
Օլգա Վլադիմիրովնա Ռոզանովա (Ольга Владимировна Розанова, (3 հուլիսի), 1886, Մելենկի – 7 նոյեմբերի, 1918, Մոսկվա), ռուս գեղանկարչուհի, գրաֆիկ, գրքերի նկարիչ ու դեկորատիվ-կիրառական արվեստի ներկայացուցիչ, արվեստին նվիրված հոդվածների հեղինակ, բանաստեղծուհի։ Ռուսական ավանգարդիզմի խոշորագույն ներկայացուցիչներից մեկը, որ ունի գույնի ինքնատիպ զգացողություն։ 1917 թվականին ստեղծել է 20-րդ դարի անառարկա գեղանկարչության գլուխգործոցներից մեկը՝ «Կանաչ շերտ» («Зелёная полоса») նկարը։ Մի քանի տարի մտերիմ հարաբերությունների մեջ է եղել ռուս ֆուտուրիստ բանաստեղծ Ալեքսեյ Կրուչյոնիխի հետ։
Կենսագրություն
Օլգա Ռոզանովան ծնվել է 1886 թվականի հունիսի 21-ին (նոր տոմարով՝ հուլիսի 3) Վլադիմիրի նահանգի Մելենկի քաղաքում։ Հայրը՝ Վլադիմիր Յակովլևիչ Ռոզանովը, եղել է գավառական իսպրավնիկ, կոլեգիական ասեսոր, մայրը՝ Ելիզավետա Վասիլևնա Ռոզանովան (օրիորդական ազգանունը՝ Օռլովա), եղել է քահանայի դուստր։ Օլգա Ռոզանովան եղել է ընտանիքի կրտսեր զավակը. նրանից բացի ընտանիքում դաստիարակվել են ևս երեք երեխաներ՝ Ալևտինան, Անատոլին ու Աննան։ Մելենկիում Ռոզանովներն ունեցել են սեփական փայտե տուն Կազանսկի փողոցում՝ Պոկրովսկի տաճարից ոչ հեռու։ Այդ վանքում էլ մկրտվել է Օլգա Ռոզանովան 1886 թվականի -ին (հուլիսի 8)։
1907 թվականի օգոստոսին Օլգա Ռոզանովան փորձել է ընդունվել Ստրոգանովի կայսերական կենտրոնական գեղարվեստական-արդյունաբերական ուսումնարան, սակայն մերժում է ստացել և շարունակել է հաճախել մասնավոր ստուդիաներ։ 1919 թվականի հունվարի 5-ին «Искусство» թերթում տպագրված մահախոսականում նշված է, որ նկարչուհին հաճախել է Ստրոգանովի ուսումնարան, սակայն մի կարճ ժամանակ, քանի որ դժգոհ է եղել այնտեղ տիրող դասավանդման համակարգից։ Արվեստագետ և Օլգա Ռոզանովայի ստեղծագործության ուսումնասիրող Նինա Գուրյանովան կարծիք է հայտնել, թե նա կարող էր որոշ ժամանակ հաճախել Ստրոգանովի ուսումնարան որպես ազատ ունկնդիր։
1907 թվականի վերջին Օլգա Ռոզանովան ընդունվել է Կոնստանտին Յուոնի գեղարվեստի դպրոց։ Ըստ Ն. Գուրյանովայի՝ Այդ դպրոցում ստացած դասերն ամենամեծ ազդեցությունն են թողել Ռոզանովայի՝ ստեղծագործական կայացման վրա։ 1900-ական թվականների վերջին Յուոնի արվեստանոցում նկարչություն ու գեղանկարչություն էին սովորում ապագա ավանգարդիստներ Լյուբով Պոպովան, որի հետ Օլգա Ռոզանովան մտերիմ էր 1907 թվականից, Նադեժդա Ուդալցովան, Ալեքսեյ Կրուչյոնիխը և Սերգեյ Շարշունը, իսկ 1914-1915 թվականներին այնտեղ սովորել է Վարվառա Ստեպանովան։
1910 թվականի սկզբին Օլգա Ռոզանովան Պետերբուրգում ծանոթացել է Նիկոլայ Կուլբինի, իսկ վերջինիս միջոցով՝ Միխայիլ Մատյուշինի ու Ելենա Գուրոյի հետ, ում բնակարանում մասնակցել է նկարիչների «Երիտասարդական միության» («Союз молодёжи») ստեղծմանը։ 1911 թվականին նա Մոսկվայից տեղափոխվել է Պետերբուրգ և ընդունվել Ե. Զվանցևայի գեղարվեստի դպրոց, որտեղ այդ ժամանակ դասավանդում էին Մստիսլավ Դոբուժինսկին ու Կուզմա Պետրով-Վոդկինը, սակայն շուտով թողել է ուսումը։ Այդ ժամանակ նա մտերմացել է Վլադիմիր Տատլինի ու Վլադիմիր Մայակովսկու հետ։ Պետերբուրգ տեղափոխվելուց հետո Օլգա Ռոզանովան մասնակցել է «Երիտասարդական միության» բոլոր ցուցահանդեսներին և դարձել նրա ամենաակտիվ անդամներից մեկը։
1912 թվականին Օլգա Ռոզանովան ծանոթացել է ֆուտուրիստ բանաստեղծներ Վելիմիր Խլեբնիկովի և Ալեքսեյ Կրուչյոնիխի հետ։ Վերջինիս հետ նա մտերիմ հարաբերությունների մեջ է եղել. նրանք ապրել են միասին, սակայն մի քանի անգամ բաժանվել են և միասին երկար չեն եղել։
Կրուչյոնիխի ու Ռոզանովայի ստեղծագործական համագործակցության արդյունքում ստեղծվել է ռուսական ֆուտուրիստական գրքի ինքնատիպ ոճ։ 1913-1914 թվականներին նրանք հրատարակել են «Тэ ли лэ» գիրքը՝ օգտվելով գունավոր հեկտոգրաֆման տեխնիկայից։ 1915-1916 թվականներին ֆուտուրիստական գրքում օգտագործել են կոլաժի մեթոդը։ 1915 թվականին նկարչուհին կոլաժն օգտագործել է Կրուչյոնիխի ու Ալյագրովի «Զաումային գրքի» («Заумная книга») նկարազարդման ժամանակ և «Պատերազմ» ալբոմում, որ հրատարակվել է 1916 թվականին Կրուչյոնիխի բանաստեղծություններով ։
1916 թվականին Օլգա Ռոզանովան միացել է «Սուպրեմուս» միությանը, որ գլխավորում էր Կազիմիր Մալևիչը։ Այդ ժամանակ նրա ոճը կուբիզմից ու իտալական ֆուտուրիզմից զարգանալով հասել էր մաքուր աբստրակցիայի, որում կոմպոզիցիան ստեղծվում է տեսողական կշիռ և գույների փոխադարձ կապ։ Նույն թվականին Ռոզանովան սուպրեմատիստ այլ նկարիչների (Կազիմիր Մալևիչ, Ալեքսանդրա Էկստեր, Նինա Գենկե-Մելլեր, Լյուբով Պոպովա, Քսենյա Բոգուսլավսկայա, Նադեժդա Ուդալցովա, Իվան Կլյուն, Իվան Պունի և այլք) հետ միասին աշխատել է Վերբովկա և Սկոպցի գյուղերի արտելներում։ Ա. Կրուչյոնիխի ազդեցությամբ Օլգա Ռոզանովան գրել է զաումային բանաստեղծություններ։
1917 թվականի հեղափոխությունից հետո Օլգա Ռոզանովան զբաղվել է արվեստի վերակազմակերպմամբ և ղեկավարել Կերպարվեստի լուսժողկոմի գեղարվեստական-արդյունաբերական ենթաբաժինը։
Օլգա Ռոզանովան մահացել է 1918 թվականի նոյեմբերի 7-ին դիֆթերիայից Սոլդատյոնկովսկի հիվանդանոցում (ներկայում՝ Բոտկինսկայա)։ Թաղվել է Նովոդևիչե վանքում. ներկայում նրա գերեզմանը հայտնի չէ։ Օլգա Ռոզանովայի անունն է կրում Իվանովո-Վոզնեսենսկու գեղարվեստի դպրոցը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ Կատեգորիա:Ուկրաինացի նկարիչներ Կատեգորիա:20-րդ դարի նկարչուհիներ Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Ռուս նկարչուհիներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս նկարիչներ
Ռուսաստանը և Հայկական հարցը
Հայկական հարցը Ռուսաստանի արտաքին քաղաքական տեսադաշտում հայտնվել է Արևելյան հարցի (որը Ռուսաստանի ուշադրության կենտրոնում էր ամբողջ 19-րդ դարի ընթացքում) ուշ փուլերից մեկում։ Դեռևս 18-րդ դարին հզորացող Ռուսական կայսրությունը դեպի «տաք ջրեր» ելք ունենալու համար ձգտում էր հաստատվել Բալկաններում և Անդրկովկասում։ Ռուսաստանի այս ձգտումն էլ պատճառ է դառնում ոչ միայն ռուս-թուրքական հակամարտության, այլ նաև առաջատար եվրոպական պետությունների հետ հարաբերությունների բարդացման, որոնք բոլորովին շահագրգռված չէին Մերձավոր Արևելքում Ռուսաստանի դիրքերի ամրապնդմամբ։ Իրականացնելով իր արտաքին քաղաքական մտահղացումները՝ ռուսական դիվանագիտությունը լայնորեն օգտագործում էր Օսմանյան կայսրությանը ենթակա քրիստոնյաների, այդ թվում՝ հայերի շահերը պաշտպանելու պատրվակով Թուրքիայի ներքին գործերին միջամտելու, վերջինիս կառավարող շրջանների վրա ճնշում գործադրելու հնարավորությունը։
Ռուսաստանի նման քաղաքականությունը հիմք է հանդիսանում ոչ միայն արևելահայերի, այլև արևմտահայերի ռուսամետ քաղաքական կողմնորոշման, ինչը քանիցս արտահայտվում է ռուս-թուրքական պատերազմների ժամանակ։ Հայ հասարակական-քաղաքական շրջանները մեծ հույսեր էին կապում Ռուսաստանի հետ՝ հայկական հարցի լուծման, թուրքական լծից արևմտյան Հայաստանի ազատագրման, հայկական պետականության վերականգնման գործում։
Բեռլինի և Սան Ստեֆանոյի կոնֆերանսները
Արևմտահայերի ռուսամետ քաղաքական կողմնորոշումը, ինչպես նաև մի շարք այլ գործոններ, ուժեղացնում եմ հակահայկական տրամադրություններն Օսմանյան կայսրությունում։ Թուրքական կառավարողների անհանդուրժողականությունը արևմտահայերի նկատմամբ հատկապես սրվում է 1877-78 թվականներիի ոուս-թուրքական պատերազմում Ռուսաստանի հաղթանակից հետո, երբ արևելահայերը խնդրագիր են ներկայացնում Կովկասի փոխարքա Իլլարիոն Վորոնցով-Դաշկովին, իսկ արևմտահայերը՝ Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարք Ներսես Վարժապետյանի գլխավորությամբ պաշտոնապես դիմում են ռուսական հրամանատարությանը և արքունիքին՝ խնդրելով վերջիններիս աջակցությունը արևմտահայության դատի պաշտպանության հարցում Թուրքիայի հետ հաշտության պայմանները քննարկելիս։ Օգտագործելով այդ դիմումները՝ Ռուսաստանը Սան Ստեֆանոյի պայմանագրի (1878) մեջ մտցնում է 16-րդ հոդվածը, որի համաձայն Թուրքիան պարտավորվում էր անհապաղ անհրաժեշտ բարենորոգումներ անցկացնել իր հայաբնակ վայրերում՝ մինչև ռուսական զորքերի դուրսբերումը Թուրքիայի ասիական մասից։ Սակայն «Հայկական լեռնաշխարհում ամուր ոտքով կանգնելու» ցարական Ռուսաստանի այդ փորձը հանդիպում է Մերձավոր Արևելքում նրա գլխավոր մրցակցի՝ Մեծ Բրիտանիայի զորեղ դիմադրությանը, որը եվրոպական մյուս տերությունների հետ կարողանում է կազմակերպել Բեռլինի կոնգրեսը (1878), ուր պետք է վերանայվեր Սան Ստեֆանոյի պայմանագիրը, ինչով հնարավոր կլիներ զրկել Ռուսաստանին օգտվելու Թուրքիայի դեմ հաղթանակի պտուղներից։ Բեռլինի կոնգրեսում ռուսական դիվանագիտությունն հայտնվում է մեկուսացման մեջ և հարկադրված հրաժարվում Սան Ստեֆանոյի պայմանագրի մի շարք կետերից՝ մասնավորապես համաձայնելով վերանայել 16-րդ կետը, որը փոխարինվում է Բեռլինի դաշնագրի 61-րդ հոդվածով, համաձայն որի թուրքական կառավարությունը պարտավորվում էր անհրաժեշտ բարենորոգումներ անցկացնել հայկական նահանգներում, սակայն դրանց իրականացման վերահսկողությունն արդեն հանձնվում էր ոչ թե միայն Ռուսաստանին, այլև Բեռլինի դաշնագիրը ստորագրած վեց մեծ տերություններին։
Համիդյան ջարդերը և Ռուսաստանի դիրքորոշումը
Բեռլինի կոնգրեսի որոշումները խոր հիասթափություն են առաջ բերում հայ քաղաքական շրջաններում, և վերջիններս, հույսները կտրելով Ռուսաստանից, սկսում են կողմնորոշվել դեպի եվրոպական տերութունները, հատկապես՝ դեպի Անգլիան, որը, թուրքերից զավթելով Կիպրոս կղզին և պաշտպանելով Թուրքիային ընդդեմ Ռուսաստանի, միաժամանակ որոշ ինքնավարության ու ապահովության պատրանքներ է ստեղծում հայերի մոտ։ Բայց հասնելով իր քաղաքական ու ռազմավարական դիրքերի ամրապնդմանը Արևելյան Միջերկրականում ու Թուրքիայում և սասանելով հայերի հավատը Ռուսաստանի նկատմամբ՝ Անգլիան լքում է արևմտահայերին՝ մատնելով նրանց թուրքական կառավարության կամայականություններին. վերջինս էլ ճիշտ գնահատում է այն դերը, որ հայերը այսուհետև կարող են խաղալ տերությունների բարդ փոխհարաբերություններում։ Որդեգրելով «Հայկական հարցին վերջ տալու համար անհրաժեշտ է վերջ տալ հայերին» ոչ պատշաճ կարգախոսը՝ սուլթան Աբդուլ Համիդ II-ը ձեռնամուխ է լինում հայերի զանգվածային ջարդերին, ինչը նշանակում էր ցեղասպանության քաղաքականության սկզբնավորում։
Արյունահեղությունը տեղի էր ունենում եվրոպական տերությունների ցուցաբերած անտարբերության ընթացքում, սակայն այդ երկրների հասարակայնության ճնշման տակ «հայերի խնամակալ» Մեծ Բրիտանիան մշակում և Բարձր դռանն է ներկայացնում Թուրքիայի հայաբնակ վայրերում բարենորոգումների մի ծրագիր, որն ըստ էության նպատակ ուներ սահմանափակել Ռուսաստանի միակողմանի միջամտությունը հայկական հարցին։ Միևնույն ժամանակ Ռուսաստանն արդեն որդեգրել էր Անդրկովկասում ռուսականացման քաղաքականությունը և բացահայտորեն դեմ էր այնպիսի տարածքի կազմավորմանը, որտեղ «հայերը կօգտվեին բացառիկ առավելություններից»։ Բացի այդ, ձախողվելով Բուլղարիայի հարցում, որը թեև ազատագրվել էր ռուսական զենքի օգնությամբ, բայց չէր ուզում դառնալ վերջինիս վասալը, ցարական դիվանագիտությունը իր արտաքին գործերի նախարար Ալեքսեյ Լոբանով-Ռոստովսկու բերանով հայտարարարում է, թե թույլ չի տա մի «նոր Բուլղարիայի» ստեղծումը՝ նկատի ունենալով Հայաստանին։ ցարական կառավարության հակահայկական քաղաքականությունը նոր ուժով է արտահայտվում 20-րդ դարի սկզբին, երբ, ոտնահարելով հայ ժողովրդի ազգային իրավունքներն ու արժանապատվությունը, այն բռնագրավում է հայ եկեղեցու ինչքն ու կայքը (1903)։ Ի պատասխան այդ ամենի հայ ժողովուրդն ըմբոստանում է ռուսական ինքնակալության դեմ, և իշխանությունները հարկադրված վերացնում են հակահայկական օրենքը։