cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Տուրովկա (գյուղ, Տեոֆիպոլի շրջան)
Տուրովկա (Турівка), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Տեոֆիպոլի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Տուրովկա գյուղում բնակվում էր 390 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1286 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 303,27 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Տեոֆիպոլի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1421 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Պրիսելե (գյուղ, Յարցևսկի շրջան)
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 8 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Յարցևսկի շրջանի բնակավայրեր
Կլիմենկի (այլ կիրառումներ)
Կլիմենկի, կարող է վերաբերել՝
Բլաունտ շրջան (այլ կիրառումներ)
Բլաունտ շրջան, կարող է վերաբերել՝
Շրջանային դատարանի շենք (Սամարա)
'''Շրջանային դատարանի շենք, Ա. Ֆ. Սվետովի տուն''', գտնվում է Սամարա քաղաքի Կույբիշևի փողոցում, քաղաքի Սամարայի շրջանում գտնվող Հեղափոխության հրապարակում։ 1974 թվականի դեկտեմբերի 4-ին ՌԽՖՍՀ նախարարների խորհրդի որոշմամբ № 624 շենքը համարվում է դաշնային նշանակության ճարտարապետական հուշարձան (№ 6300000006):
Պատմություն
Սամարայի Ալեքսեևյան հրապարակում (այժմ՝ Հեղափոխության հրապարակ) գտնվող տունը կառուցվել է 1857 թվականին վաճառական Ա. Ֆ. Սվետովի կողմից Ա. Ա. Մելնիկովի փայտե տան փոխարեն։ 1850 թվականին Սամարայում տեղի ունեցած մեծ հրդեհը հիմնովին ավերել էր Մելնիկովի տունը, իսկ նրա տեղում ձևավորված տեղը վաճառվել էր Ա. Ֆ. Սվետովին։ Վաճառականը հետագա տաս տարիների ընթացքում շենքն օգտագործել էր առևտրային նպատակներով։ 1867 թվականին Սամարայի նահանգապետը նկատել է շենքը և այն դարձրել Սամարայի շրջանային դատարան։ Նույն թվականի ապրիլին նահանգային վարչության ճարտարապետ Ն. Ֆ. Տեպլովին հանձնարարել են մշակել տան վերակառուցման ծրագիրը։ 1869 թվականին հարկերից խուսափելու պատճառով վաճառական Ա. Ֆ. Սվետովը դատական ​​կարգով կորցրել է շենքի իր իրավունքները, և այն դարձավ գանձապետարանի սեփականությունը, և 1870 թվականի նոյեմբերի 25-ին այնտեղ բացվեց շրջանային դատարանը։
Դատարանի շենքը ուշագրավ է նաև նրանով, որ այնտեղ 1892 թվականի հունվարից մինչև 1893 թվականի օգոստոսը աշխատել է Վլադիմիր Ուլյանովը, որպես երդվյալ հավատարմատար Խարդինի օգնական։ 1902-1903 թվականին շենքը ևս մեկ անգամ վերակառուցվել է ճարտարապետ Ֆ. Պ. Զասուխինի նախագծով։
Հոկտեմբերյան Հեղափոխությունից հետո բանվորական և զինվորական դեպուտատների քաղաքային խորհրդի որոշմամբ 1918 թվականի հունվարի 2-ին Սամարայի շրջանային դատարանը լուծարվեց, նրա փոխարեն ձևավորվեց արդարադատության  կոմիսարիատ և հեղափոխական տրիբունալ։ Տրիբունալը լուծարվեց 1923 թվականին, իսկ նրա փոխարեն ստեղծվեց նահանգային դատարան։
Այն բանից հետո, երբ 1928 թվականի մայիսին նահանգները վերանվանվեցին մարզերի, Սամարայի նահանգային դատարանը սկսեց կոչվել Միջին Վոլգյան մարզային դատարան, իսկ 1935 թվականի հունվարի 27-ից` Կույբիշևի մարզային դատարան։ Կույբիշևի Սամարա վերանվանվելուց հետո, նորից կոչվեց Սամարայի մարզային դատարան։ Շենքի ճակատային մասերից մեկը գտնվում է Կույբիշևի փողոցի վրա, Կույբիշևի 60 հասցեում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սամարայի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:1857 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Արշակ և Շապուհ
«Արշակ և Շապուհ», ժողովրդական ավանդազրույց։
Գրականություն
Կատեգորիա:Բանահյուսություն Կատեգորիա:Հայ գրականություն
Քրոուֆորդ շրջան (Միսսուրի)
Քրոուֆորդ շրջան (Crawford County), ԱՄՆ Միսսուրի նահանգի 114 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.924 կմ² է, բնակչությունը՝ 24.696 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Ստիլվիլ բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1829 թ.։
Կատեգորիա:Միսսուրիի շրջաններ
Չարլզ Բարբեր
Չարլզ Բարբեր (Charles Burton Barber, ), անգլիացի նկարիչ, անիմալիստ, հայտնի է նաև երեխաներին իր նկարներում նկարելով։
Կենսագրություն
Չարլզ Բերտոնը ծնվել է 1845 թվականին Գրետ-Յարմուտ քաղաքում, Նորֆոլկ կոմսությունում։ Եղել է Չարլզ և Էլիզաբետ Բարբերնրի ավագ որդին, երկու եղբայր ուներ` Ֆրենկը և Արթուրը։ 1861 թվականից նրա ընտանիքը ապրում էր Բերկշիրի կոմսությունում։ Հայտնի է որ նրա հայրը աշխատել է որպես դեկորատոր։
Նկարչական ընդունակություններ ունենալով Չարլզ Բարտոնը սովորել է Լոնդոնի նկարչության թագավորական ակադեմիայում։ 1864 թվականին նրա նկարներից մեկը ստացել է ակադեմիայի արծաթե մեդալ։
1875 թվականի ապրիլի 8-ին երիտասարդ նկարիչը ամուսնացել է Լոնդոնում Մարգարետ Ուիլյամսի հետ, այդ ժամանակվա ճարտարապետ Ուիլյամսի երկու մահացած աղջիկները։ Նրանց ընտանիքում կան երկու աղջիկներ։
Նկարիչը Անգլիայում դեռ ողջ եղած ժամանակ խոստովանություն է ստացել, դառնալով նկարչական թագավորական ակադեմիայի հարգարժան անդամ։ Նա իր ստեղծագործության հիմնական թեման ընտրել է անիմալիստական ժանրը և կենցաղային նկարները կենդանիների հետ։ Նա հաջողություն է ունեցել կենդանիների նկարներում, որոնց մեջ էին ձիերը և շները, երբեմն էլ թռչունները։ Կենդանիներին, հատկապես շներին, նկարիչը օժտում էր մարդկային էմոցիաներով։ Նրա «Տուր խաղամ», «Անձնական փաստաբանը» և այլ նկարների անվանումները նույնպես ընդգծում են դա։
Շատ սիրելի և սենտեմենտալ իր կտավի վրա Բարտոնը պատկերել է երեխաներին։ Այդ լավ և դաստիարակված երեխաները հարուստ ընտանիքնրից ցուցադրված է հարուստ ինտերերերում։ Նրանց կարծես չէր դիպչում աղքատությունը, ոչ ապագայում անվստահություն կամ էլ ծանր աշխատանք, ինչպես հազրավոր անգլիացի երեխաներ արդյունաբերական հեղափոխության ժամանակ։ Դա նշում էին նույնիսկ անգլիացիները։ Քննադատին նկարիչը պատասխանել է, որ իր ստեղծագործությունները նվիրել է կենդանիներին և երեխաներին։
Իր ժամանակ նկարիչը ցուցադրվել է յուղանկարչության թագավորական ինստիտուտում (Royal Institute of Oil Painters), Ուլկերի նկարով, Մանչեստրի նկարով։ Նրա նկարների մեծ մասը պահվում է Լիդեր Լեվերի նկարծական հավաքածուում Պորտ-Սանլայթում (Port Sunlight):
Նկարիչը մահացել է 1894 թվականին 49 տարեկան հասակում Լոնդոնում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլիացի նկարիչներ
Իլմաստե
Իլմաստե (Ilmaste), գյուղ Էստոնիայի Իդա-Վիրումաա նահանգի Սոնդա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 7 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Իդա-Վիրումաա նահանգի Սոնդա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Հայաստանի ջրհան կայաններ
Հայաստանի ջրհան կայաններ, գյուղատնտեսության համար նախատեսված կառույցներ՝ Հայաստանի գետերի, լճերի ու ջրամբարների տարածքում։ Կառուցվել են 20-21-րդ դարերում՝ Խորհրդային Հայաստանի և անկախության շրջանում։
Հայտնի են Արարատյան դաշտի ջրհան կայանները, որոնց ջրերով ոռոգվում են Արարատի ու Արմավիրի մարզերի գյուղատնտեսական հողերը ոռոգելու նպատակով։
Արթիկ
Արթիկի ջրհան կայանը գտնվում է Հայաստանի Շիրակի մարզում։ Շահագործման է հանձնվել 1974 թվականին՝ Կառնուտի ջրամբարի ջրերով Շիրակի մարզի հողատարածքները ոռոգելու նպատակով։ Ջրի ելքը 2 մ³/վ է։
Երնջատափ
Երնջատափի ջրհան կայանը գտնվում է Հայաստանի Արագածոտնի մարզում։ Շահագործման է հանձնվել 1973 թվականին՝ Ապարանի ջրամբարի ջրերով Ապարանի մերձակա հողատարածքները ոռոգելու համար։ Բաղկացած է 3 ջրհան պոմպերից, մղման բարձրությունը 10 մ է, ջրի ելքը՝ 1, 7 մ³/վ։
Զեյթուն-Հաղթանակ
Զեյթուն-Հաղթանակի ջրհան կայանը գտնվում է Հայաստանի Տավուշի մարզում։ Ունի երկու աստիճան։ Առաջինը շահագործման է հանձնվել 1970 թվականին. գտնվում է Դեբեդի մոտ՝ Հաղթանակ գյուղի տարածքում։ Ջուրը Դեբեդից ջրհան կայան է տեղափոխվում 2 կմ երկարությամբ ջրանցքով, ջրի ելքը՝ 4.4 մ³/վ։ Երկրորդը շահագործման է հանձնվել 1973 թվականին, վերակառուցվել 1987 թվականին, ջրի ելքը՝ 2,7 մ³/վ է։ Ոռոգում է Բագրատաշեն, Արճիս, Պտղավան, Հաղթանակ գյուղերի հողատարածքները։
Հախում
Հախումի ջրհան կայանը գտնվում է Հայաստանի Տավուշի մարզում։ Շահագործման է հանձնվել 1984 թվականին՝ Հախումի ջրամբարի ջրերով Տավուշի մարզի հողատարածքների ոռոգման նպատակով։
Ունի երեք աստիճան. առաջինը գտնըվում է Հախումի ջրամբարի մոտ, ջրի ելքը 2,3 մ³/վ է, երկրորդը՝ Պառավաքար գյուղում, ջրի ելքը՝ 1 մ³/վ, երրորդը՝ Վարագավան գյուղում, ջրի ելքը՝ 0,8 մ³/վ։
Մարմաշեն
Մարմարաշենի ջրհան կայանը գտնվում է Հայաստանի Արարատի մարզում։ Շահագործման է հանձնվել 1988 թվականին։ Կառուցվել է 5 արտեզյան հորերի ջրերը Արտաշատի ջրանցք տեղափոխելու միջոցով Սևանա լճից վերցվող ջրի քանակը նվազեցնելու նպատակով։ Ունի երկու աստիճան, առաջինը Մարմարաշեն գյուղի մոտ (ջրի ելքը՝ 2, 95 մ³/վ),  երկրորդը՝ Նոր Խարբերդ գյուղի մոտ  (ջրի ելքը՝ 1, 79 մ³/վ)։
Մխչյան
Մխչյանի ջրհան կայանը գտնվում է Հայաստանի Արարատի մարզի Մխչյան գյուղի մոտ։ Շահագործման Է հանձնվել 1968 թվականին՝ Մեծամոր և Հրազդան գետերի ազատ հոսքը Արտաշատի ջրանցք տեղափոխելու և Արտաշատի ու Արարատի տարածաշրջանների հողատարածքները ոռոգելու նպատակով։ Ունի երկու աստիճան, առաջինում ջրի ելքը 16,6 մ³/վ Է, երկրորդում' 9,4 մ³/վ։
Մեծամոր
Մեծամորի ջրհան կայանը գտնվում է Հայաստանի Արմավիրի մարզի Ակնալիճ գյուղի տարածքում։ Շահագործման Է հանձնվել 1959 թվականին։ Մեծամոր գետի ջրերով Ակնալիճ, Մրգաշատ, Արմավիր գյուղերի հողատարածքները ոռոգելու նպատակով ջուրը Մեծամոր գետից ջրհան կայան Է տեղափոխվում 700 մ երկարության մոտեցնող ջրանցքով։ Ջրի ելքը 3 մ³/վ է։
Շիրակամուտ
Շիրակամուտի ջրհան կայանը գտնվում է Հայաստանի Լոռու մարզում՝ Շիրակամուտ գյուղի մոտ՝ Չիչխան գետի ափին։ Շահագործման է հանձնվել 1989 թվականին՝ Չիչխան գետի ջրերը Շիրակամուտի ջրանցք տեղափոխելու նպատակով։ Ջրի ելքը 1.6 մ³/վ է։
Վերնաշեն
Վերնաշենի ջրհան կայանը գտնվում է Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում՝ Վերնաշեն գյուղի մոտ։ Շահագործման է հանձնվել 1971 թվականին։ Սնվում է Եղեգիս գետից։ Տեղադրված են 7 ջրհան պոմպեր, մղման բարձրությունը 38 մ է, ջրի ելքը՝ 1, 12 մ³/վ։ Ոռոգում է 860 հա հողատարածք։
Քանաքեռ
Քանաքեռի ջրհան կայանը գտնվում է Երևանում։ Շահագործման է հանձնվել 1949 թվականին՝ Հայաստանի Կոտայքի մարզի անտառտնտեսությանը, Առինջի տնտեսությանը և Երևանի բուսաբանական այգուն ոռոգման ջրով ապահովելու նպատակով։ Սնվում է Քանաքեռի ջրէկի ջրանցքից։ Տեղադրված են 3 ջրհան պոմպեր, մղման բարձրությունը՝ 100 մ է, ջրի ելքը՝ 1.15 մ³/վ։
Քասաղ-Էջմիածին
Քասաղ-Էջմիածնի ջրհան կայանը գտնվում է Հայաստանի Արագածոտնի մարզում՝ Քասաղի ձախ ափին՝ Օշական գյուղի մոտ։ Շահագործման Է հանձնվել 1967 թվականին՝ Օշական, Նորակերտ և Բաղրամյան գյուղերի հողատարածքները ոռոգելու նպատակով։ Տեղադրված են 4 ջրհան պոմպեր, մղման բարձրությունը 20 մ է, ջրի ելքը՝ 4,7 մ³/վ։
Յանկա Կուպալայի անվան գրականության պետական թանգարան
Յանկա Կուպալայի անվան գրականության պետական թանգարան (Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы), գրականության թանգարան Մինսկում՝ նվիրված բելառուս դասական, ԲԽՍՀ ժողովրդական գրող Յանկա Կուպալայի կյանքին և ստեղծագործական գործունեությանը։
Թանգարան
Մշտական ցուցադրության կազմակերպումը ձգձգվել է, քանի որ տունը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ այրվել է և վերացել են գրողի գրադարանն ու հարուստ արխիվը։
1959 թվականի նոյեմբերի 9-ին թանգարանը տեղափոխվել է Յանկա Կուպալայի անվան փողոցի վրա գտնվող շինություն, որտեղ ստեղծվել է գրողի կյանքին և գործունեությանը նվիրված ցուցադրություն։ 1995 թվականին թանգարանի հենքի վրա ստեղծվել է Յանկա Կուպալայի անվան միջազգային հիմնադրամը։ 2006 թվականի հունվարի 1-ին թանգարանի հիմնական ֆոնդը կազմել է 30 319 ցուցանմուշ, որից 8 505-ը գիտա-օժանդակ։ Բոլոր ֆոնդային առարկաները բաշխվել են 16 հավաքածուների։ Թանգարանն ունի 4 մասնաճյուղ.
Թանգարանն ընդգրկված է թանգարանների եվրոպական կատալոգում, հանդիսանում է նաև Թանգարանների միջազգային խորհրդի անդամ ։
(5125) Օկուշիրի
(5125) Օկուշիրի (Okushiri), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1989 թվականի փետրվարի 10-ին Սեյձի Ուեդայի և Հիրոսի Կանեդայի կողմից Կուշիրոյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,466128 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0778 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8545 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1414,56 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,254496 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,86° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1989 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Սեյձի Ուեդայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Հիրոսի Կանեդայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Վահրամ Փափազյան (դերասան)
Վահրամ Գամերի Փափազյան, հայ նշանավոր դերասան, գրող, արձակագիր։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1956 թվականից։ Փափազյանը համարվում էր Սովետական Միության ամենալավ շեքսպիրյան դերասանը, հատկապես հայտնի է իր Օթելլոյի դերակատարությունը։
Կենսագրություն
Վահրամ Փափազյանը ծնվել է Կ. Պոլսում 1888 թվականին, միջին խավին պատկանող ընտանիքում։ Հայրը՝ Գամերը, որ այդ ժամանակ եղել է հեռագրատան պաշտոնյա, ունեցել է որդու անկարիք մանկությունը և ուսումն ապահովելու հնարավորություն։ Սովորել է Սագըզաղաճի ու Մոտայի Մխիթարեան վարժարաններում, Վենետիկի Մուրադ-Ռափայելյան վարժարանում, ապա՝ Միլանի գեղարվեստի ակադեմիայում։
Վահրամ Փափազյանն ականատեսն է լինում հայ ժողովրդի հալածանքներին թուրքական բռնապետության տակ։ Եվ 1908 թվականին, երբ Շիշլիի գերեզմանատանը բազմություն է հավաքվում 1896 թվականի զոհերի հիշատակին՝ Փափազյանն արտասանում է Վարուժանի «Ջարդը»։
Փափազյանը սովորում է Վենետիկի հայկական քոլեջում 2 տարի (1905-1907) և այնուհետև հայտնվում է Միլանի Գեղարվեստի ակադեմիայում։ Ուսումնառության ժամանակ (1908-1911), ամռան ամիսներին, նա ուսումնական ծրագրի շրջանակներում շփվում է իտալական թատրոնի հայտնի դերասանների հետ՝ Ցակոնի, Նովելլի, հանդես է գալիս նրանց խմբերում։
Վերադառնալով Իտալիա՝ Փափազյանը կես տարի շրջագայում է իտալական մի թատերախմբի հետ։ Այդ ժամանակից սկսվում է նրա դերասանական կյանքը։ Երիտասարդ դերասանը հայտնվում է ծննդավայր Պոլսում այն ժամանակ, երբ երկրում սահմանադրություն էր հռչակվել։ Ուրիշ արգելքների հետ վերացել էր նաև ներկայացումներ տալու արգելքը։ Եվ Փափազյանը հանդես է գալիս Օթելլոյի դերով։ Օթելլոյին հաջորդում են «Սանդուխտ կույսը» (Փափազյան-Սանատրուկ), ապա և հատվածներ «Սիդ», «Արծվիկ» պիեսներից։ Ելույթներ է ունենում հայրենի քաղաքում, հետո ներկայացումներ Ռոդոստոյում, հետո ելույթներ Աթենքում՝ Օրեսթեսի և Օթելլոյի դերով, ապա՝ Ջենովա՝ իտալական թատերախմբերի հետ, խաղացանկը՝ Ռոստան, Բատայլ, Ուայլդ, հետո կրկին Կ. Պոլիս, ապա՝ Սոֆիա, բուլղարական ուրիշ քաղաքներ, այնուհետև Զմյուռնիա, ուր անառողջ Սիրանույշին փոխարինել է Համլետի դերում, ապա նորից Կ. Պոլիս։ Այստեղ «Հայ դրամատիկ»ի թատերախմբով շրջում է Թրակիա, Մակեդոնիա, Ալբանիա և այլուր։
1913 թվականին Փափազյանը հրավեր ստացավ Թիֆլիսի հայ դրամատիկական ընկերությունից։ «Հայ դրամատիկի» գործունեությունը Կ.Պոլսում շատ էր անհեռանկար և նա լքեց հայրենի քաղաքը՝ համոզված, որ փրկում է իր դերասանական ապագան։
Այսպես բոլորեց Փափազյանի դերասանական կյանքի առաջին շրջանը։ 1913-1922 թվականները կարելի է համարել Փափազյանի դերասանական կյանքի երկրորդ շրջանը։
Փափազյանը խաղացել է Ռոմեոյի դերը։ Ինչպես հայկական խաղացանկի բուռն սիրահարի՝ Սեյրանի դերում, շեքսպիրյան սիրահարի դերում ևս Փափազյանը չի ապավինել իր շնորհներին, այլ արտահայտել է կերպարների դրամատիկական բովանդակությունը։
1920 թվականին Փափազյանը մի վերջին անգամ հայտնվում է իր ծննդավայրում և այնուհետև նա մեկնում է Խորհրդային Հայաստան։
1922 թվականին Երևանի նորաստեղծ պետական թատրոնում Փափազյանը խաղում է Կառլոսի («Ավազակներ»), Պրինչիվալեի («Մոննա Վաննա») և Հայնրիխի («Ջրասույզ զանգ») դերերը, բեմադրում մի քանի պիես («Դոն Ժուան», «Քին», «Սատանայի աշակերտը» և այլն)։ Բայց հաջորդ տարվանից հանդես է գալիս Թիֆլիսի և Բաքվի հայկական թատրոններում։ Արվեստագետի գործունեությունն ավելի արդյունավետ է լինում Թիֆլիսի Հայ դրամայում, ուր նա գլխավորում է թատրոնը (1926-1927 թթ)։ Այս թատերաշրջանում նա խաղում է ոչ միայն իր ավանդական դերերը, այլև, իբրև մի «սովորական» դերասան, հանդես գալիս «հերթական» ներկայացումներում. Ղարա («Կապկազ թամաշա»), Վլադիմիր («Բուքը»), Ժորժ («Մորգանի խնամին»)։ Ոչ միայն խաղում է, այլև բեմադրում. «Մակբեթ», «Կապկազ-թամաշա», «Դիմակահանդես»։
1932-1954 թվականներին բնակություն հաստատելով Սանկտ Պետերբուրգում՝ Փափազյանն իր նշանավոր կերպարներով, ամենից հաճախ՝ Օթելլոյով, շրջել է Սովետական Միությունում։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիները Փափազյանը տարավ պաշարված Սանկտ Պետերբուրգում՝ հանդես բերելով ոչ միայն արտիստական, այլև քաղաքացիական և հայրենասիրական բարձր նկարագիր։ 1948 թվականի հունվարի 12-ից հյուրախաղերով եղել է Երևանում, Երաժշտական կոմեդիայի թատրոնում գլխավոր դերերով հանդես է Շեքսպիրի «Օթելո», Ջիակոմետտիի «Ոճրագործի ընտանիքը» և այլ ներկայացումներում ։
Նրա ավանդական դերերից մեկն էլ Կորրադոն էր՝ Ջիակոմետիի «Ոճրագործի ընտանիքը» մելոդրամայի հերոսը։ Իբրև դասական դպրոցի ողբերգակ՝ Փափազյանն իր նախորդների նման ունեցել է մելոդրամաներ խաղալու սովորություն։
Բազմաթիվ դերերով Փափազյանը էլի մի քանի տարի շրջագայեց Անդրկովկասում, ապա և Միության մեծաթիվ քաղաքներում՝ ամենուրեք գտնելով իր արվեստը գնահատող հանդիսատես։ Վերջապես, 1954 թվականին արվեստագետը գտավ իր հանգրվանը Երևան քաղաքում, Սունդուկյանի անվան թատրոնում։ Նա փոքրացրեց շրջագայությունների տևողությունը և շառավիղը միայն՝ իր թատերաբեմը Անդրկովկասը դարձնելով։ Իբրև Սունդուկյանի անվան թատրոնի դերասան Փափազյանը մասնակցեց հայկական արվեստի 1956 թվականի մոսկովյան տասնօրյակին և արժանացավ Սովետական Միության ժողովրդական արտիստի կոչման։ Հետագայում խաղաց նաև Ուրիել Ակոստա, Արբենին ։
Փափազյանը զբաղվել է նաև թատերավերլուծությամբ և գրական գործունեությամբ, հայտնի է նրա «Հետադարձ հայացք» հուշագրությունը։
Մահացել է Լենինգրադում, թաղված է Կոմիտասի անվան պանթեոնում ։ Ստեփանակերտի պետական թատրոնը կրում է Փափազյանի անունը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թատերական գործիչներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ Կատեգորիա:Հայ դերասաններ Կատեգորիա:ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ Կատեգորիա:Կոմիտասի անվան պանթեոնում թաղվածներ Կատեգորիա:Մուրադ-Ռափայելյան վարժարանի սաներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում Կատեգորիա:Ստամբուլում ծնված անձինք Կատեգորիա:Ստամբուլում ծնված դերասաններ Կատեգորիա:Էթնիկ հայ դերասաններ Կատեգորիա:Խորհրդահայեր Կատեգորիա:Հայ թատերական ռեժիսորներ
Լենինո (գյուղ, Դուխովշչինսկի շրջան)
Լենինո (Ленино), գյուղ Ռուսաստանի, Սմոլենսկի մարզի Դուխովշչինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 5 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Դուխովշչինսկի շրջանի բնակավայրեր
2081 (ֆիլմ)
«2081», կարճամետրաժ ֆանտաստիկ ֆիլմ, որի սցենարիստն ու ռեժիսորն է Չենդլեր Տատլը։ Ֆիլմը հիմնված է Կուրտ Վոննեգուտի «Հարիսոն Բերժերոն» պատմվածքի վրա։ Ֆիլմում գլխավոր դերերում են Ջեյմս Կոսմոն, Ջուլի Հեգերտին, և Արմի Համերը։ Պատրիսիա Կլարկսոնը կարդում է պատմողի խոսքերը։ Ֆիլմի սաունդթրեքը ձայնագրվել է «Կրոնոս կվարտետի» և Չեխական ֆիլհարմոնիկ օրկեստրայի մասնակցությամբ ։
Ջոն Էնթընին՝ Reel Suave ամսագրի գլխավոր խմբագիրը, իր «2081 հոդվածում՝ ֆիլմ, որը փոքրիկ հեղափոխություն կանի», գրել է, որ այս ֆիլմը «բազմաթիվ կինոբլոգերների կստիպի բզզալ»։ Ֆիլմում օգտագործվել է են Ֆիլիպ Դիկի, Ֆիլիս Ջեյմսի և Կուրտ Վոննեգուտի որոշ գաղափարներ։ Filmonic կինոբլոգը համեմատում է այս ֆիլմը «Մարդկային երեխաներ» ֆիլմի հետ ։
Սյուժե
Ֆիլմի կայքում հրապարակվել է սյուժեի հետևյալ նկարագրությունը՝ Ֆիլմում ներկայացված է անտիուտոպիական ապագան, որում, շնորհիվ 212-րդ ԱՄՆ սահմանադրության փոփոխության և Միացյալ նահանգների օրենսդրության գեներալի շարունակական զգոնության, ամեն ինչ վերջապես դարձավ հավասար… Ուժեղները կրում են կշիռ, գեղեցիկները կրում են դիմակներ, իսկ խելացիները՝ ականջակալներ, որոնք արձակում են բարձր ձայներ, որպեսզի նրանք չկարողանան օգտագործել իրենց ինտելեկտուալ գերազանցությունը։
Սա դրամատիկ ֆիլմ է քանդված ընտանիքի, դաժան կառավարության և անհնազանդության ակտի մասին, որը փոխում է ամեն ինչ.։
Ֆիլմի ստեղծումը
Քսանհինգրոպեանոց ֆիլմի ստեղծումն անցել է 100 000 $.
Ֆիլմի պրեմիերա
Ֆիլմի պրոդյուսերի՝ Տոր Խալվորսենի, նա հույս ունի, որ «2081»֊ը կմասնակցի 2009 թվականի Սանդենս փառատոնում։ Լիովին հնարավոր է, որ ֆիլմը նաև կցուցադրվի այլ փառատոններում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆանտաստիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան կարճամետրաժ ֆիլմեր Կատեգորիա:2000-ականների գիտաֆանտաստիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան գիտաֆանտաստիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:2009 ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմ-հակաուտոպիա
Արման Մալումյան
Արման Մալումյան, խորհրդային ճամբարներում և կատակով՝ Արման Ժան-Բատիստի Մալումյան (Armand Maloumian, ), ֆրանսահայ գրող, Գուլագի մասին հուշերի հեղինակ և հակակոմունիստական ակտիվիստ։
Կենսագրություն
Արման Մալումյանը ծնվել է Մարսելում՝ Թուրքիայից հայ ներգաղթյալների ընտանիքում։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ սպանվել են նրա պապն ու տատը, մորաքույրերն ու քեռիները, նրա ազգականներից առնվազն երեսուն մարդ դարձել է ազգային անհանդուրժողականության զոհ ։ Հայրը պրոֆեսոր Ժան-Բատիստ Մալումյանն էր (Jean-Baptiste Maloumian), մայրը՝ Վիկտորյա Շահինյանը (Victoria Chahinian) ։
1946 թվականին Փարիզում Թուրքիայից եկած հայ գաղթականների շրջանում «պատմական հայրենիք» վերադառնալու համար կազմակերպված քարոզարշավը Մալումյանների ընտանիքին 1947 թվականին բերեց Խորհրդային Հայաստան։ Մալումյանների «վերադարձի» մասին խորհրդային քարոզչական ֆիլմ է նկարահանվել ։ Երևանում Արմանի մարզական վնասվածքաբանության մասնագետ հայրը պրոֆեսորի կոչում է ստացել։ Սակայն Հայաստանում Մալումյանների ընտանիքը բախվեց վախի և համընդհանուր մատնության մթնոլորտի։ Նրանց սենյակում երկու լսող սարք էր տեղադրվել։ 1948 թվականից Մալումյանները փորձել են վերադառնալ Փարիզ, Արման Մալումյանը երեք անգամ դիմել է Ֆրանսիայի դեսպանություն։ Ըստ կինոռեժիսոր Յուրի Երզնկյանի հուշերի, որն Արմանին ճանաչում էր հայրենադարձության մասին ֆիլմի նկարահանումներից, Մալումյանն այն ժամանակ իրեն շատ համարձակ է պահել՝ օտար զինվորական համազգեստով շրջել է Մոսկվայում, «Մետրոպոլում» շամպայնի հետ պատվիրել է կատարել ամերիկյան օրհներգը, և այս ամենը տեղի է ունեցել նրա ձերբակալության նախօրեին։
1948 թվականի հոկտեմբերի 31-ին Արման Մալումյանը լրտեսության մեղադրանքով ձերբակալվել է ԽՍՀՄ պետական անվտանգության նախարարության կողմից։ Հետաքննության ընթացքում նա ենթարկվել է խոշտանգումների, 14 ամիս անցկացրել է մենախցում, դատապարտվել է մահապատժի, սակայն երեք ամիս անց պատիժը փոխարինվել է 25 տարվա ազատազրկման։ 1950-1953 թվականներին ժամկետն անցացրել է Ռեչլագում, մասնակցել բանտարկյալների գործադուլին։ Արմանը գտնվում էր Ռեչլագի 2-րդ ճամբարային բաժնում, որտեղ գործադուլային կոմիտեն ղեկավարում էր Ֆելիքս Կենձերսկին, որը հենց նոր էր էտապով ժամանել Պեսչանլագից։ Ինչպես հայտնել է ճամբարի օպերատիվ բաժնի գործակալը՝ Մալումյանը, ի թիվս այլ դատապարտյալների, պաշտպանել է գործադուլի գաղափարը և դրամահավաք կազմակերպել՝ ի նպաստ ժամանած էտապի։ Ըստ օպերատիվ բաժնի տեղեկությունների՝ Արմանը հետագայում ընտրվել է 2-րդ ճամբարի ամբողջ բաժանմունքի գործադուլի ղեկավար ։ Գործադուլի մասնակից Ալեքսանդր Ուգրիմովն ընդգծել է, որ գործադուլային կոմիտեն գործել է ստվերում, սակայն շատ ակտիվ էին և տեսանելի կապավորները, այդ թվում՝ Մալումյանը ։
Գործադուլը ճնշելուց հետո Մալումյանին տեղափոխել են Օզերլագ, որտեղ Տայշետի թիվ 601 տուգանային մեկուսարանում նա ծանոթացել է գրող Յուրի Դոմբրովսկու հետ՝ և դառնալով նրա մտերիմ ընկերը ։
Խորհրդային իշխանությունները Մալումյանների ընտանիքին թույլատրել են վերադառնալ Ֆրանսիա 1954 թվականին՝ Ստալինի մահից հետո ։ Արման Մալումյանին հայրենիք վերադառնալու հնարավորություն է տրվել միայն ազատ արձակվելուց հետո՝ 1956 թվականին։
1976 թվականին Մալումյանը հրատարակել է Les fils du Goulag («Գուլագի որդիները») հուշագրությունը, որը թարգմանվել է մի քանի լեզվով։ 1983 թվականին նա միացել է «Դիմադրության ինտերնացիոնալին», հետագայում դարձել այդ կազմակերպության ղեկավարը։
1990-ական թվականներին մասնակցել է «Դիմադրությունը Գուլագում» կոնֆերանսներին, որոնք Ռուսաստանում անցկացրել է Մոսկվայի «Վերադարձ» պատմագրական ընկերությունը։
Ապրել է Նորմանդիայում։
Ընտանիք
Ավագ եղբայրը՝ Նիկ (Միհրան) Մալումյանը (1924-2007), Հայաստանում 1950-1954 թվականներին, ֆրանսերենի և լատիներենի ուսուցիչ էր ։
Կլիմովկա (այլ կիրառումներ)
Կլիմովկա, կարող է վերաբերել՝
Բլդան (այլ կիրառումներ)
Բլդան, կարող է վերաբերել՝
Բլեյդ (այլ կիրառումներ)
Բլեյդ, կարող է վերաբերել՝
Չինաստանի Կենտրոնական ռադիոյի և հեռուստատեսության գլխավոր գրասենյակ
Չինաստանի Կենտրոնական ռադիոյի և հեռուստատեսության գլխավոր գրասենյակ (中央广播电视总台光华路办公区), (փինյին Zhōngyāng guǎngbō diànshì zǒngtái guānghuálù bàngōngqū), հայտնի է նաև «Մեծ տաբատ» անունով, համարվում է Պեկինի բիզնես կենտրոն։ Շենքը պատկանում է Չինաստանի կենտրոնական ռադիոյի և հեռուստատեսության կայանին և նախագծվել է Ռեմ Կոլհասի և նրա ղեկավարման տակ գտնվող «Մետրոպելիտեն» ճարտարապետական գրասենյակի (Office for Metropolitan Architecture) կողմից ։
2007 թվականին Չինաստանի Կենտրոնական ռադիոյի և հեռուստատեսության գլխավոր գրասենյակը ամերիկյան «Թայմ» ամսագրի կողմից հռչակվել է որպես «Աշխարհի լավագույն ճարտարապետական կառույցներ»-ից մեկը։ Շենքի կառուցման աշխատանքերի վրա ծախսված գումարը կազմում է 5 միլիարդ յուան։ Շենքի հյուսիսային հատվածի մի մասը (Բ հատված) վնասվել է 2009 թվականի փետրվարի 9-ի Լապտերների տոնի ժամանակ բռնկված հրդեհի արդյունքում։ Վնասված հատվածի վերականգնողական աշխատանքները սկսվել են 2009 թվականի հոկտեմբերին և ավարտվել 2012 թվականի մայիսի 16-ին ։ Սպորտային ալիքն առաջինն էր, որ Լոնդոնի օլիմպիական խաղերի ժամանակ տեղափոխվեց նոր կայան ։
Պատմություն
Չինաստանի Կենտրոնական ռադիոյի և հեռուսատատեսության գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Պեկինի Չաոյան թաղամասի Արևելյան երրորդ օղակաձև ճանապարհին։ Այն զբաղեցնում է 19700քմ տարածք, շինարարական մակերեսը կազմում է 550000 քմ, ամենաբարձր կետն ունի 234 մետր բարձրություն։
Շինարարության ֆինանսավորման վեճ
Շենքի շինարարական նախագծի համար նախատեսված գումարը սկզբում կազմել է մոտ 20 միլիարդ ։ Բացի այդ «Մետրոպելիտեն» ճարտարապետական գրասենյակի (Office for Metropolitan Architecture) նախագծային վճարը կազմում էր 350 միլիոն յուան, որն էլ գերազանցում էր ճարտարապետական ընկերությունների առաջարկած գումարին։
Բացի այդ 2009 թվականի հերդեհի արդյունքում վնասված և վերականգնված Բ հատվածը դեռևս շահագործման չի ենթարկվում, ուստի կա շենքի այդ հատվածի քանդման կեսակետը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն Կատեգորիա:Երկնաքերներ Կատեգորիա:2008 կառույցներ Կատեգորիա:Չինաստանի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:ԲՊՀ հոդվածներ 2023
Գնարբուկ
Գնարբուկ (, hայկական տարանունները`գարնանածաղիկ, թավրնջուկ, լախ-լախ, կովածաղիկ, կովացնծուկ, սոսուն), գնարբուկազգիների ընտանիքի բույս։
Քիմիական բաղադրություն
Ծաղիկները պարունակում են սապոնիններ, ֆենոլային գլիկոզիդներ, սալիցիլաթթվային եթեր, ֆլավոններ, C, E վիտամիններ և կարոտին։ Արմատում բացի վերոնշյալ բացադրիչներից կան նաև դաբաղանյութեր։ C վիտամինի քանակը առանձին տեսակների մեջ հասնում է մինչև 1000-1713 մգ%-ի։ դեղաբույսը հարուստ է մանգանով։
Բուժական նշանակություն
Բուժման նպատակով կիրառվում է ամբողջական բույսը։ Ծաղիկները և տերևները հավաքում են ծաղկման սկզբում, իսկ արմատը և կոճղարմատը հանում են գարնանը կամ աշնանը։ Հումքը չորացնում են բացօթյա կամ քամհարվող սենյակում։ Նրա պիտանելիությունը 2 տարի է։ Ծաղիկների եփուկը կիրառվում է նյարդերն ամրապնդելու համար, հազի և հևոցի ժամանակ։ Որպես խուխամուղ այն լայն կիրառում ունի բրոնխիտների, թոքաբորբերի, կապույտ հազի, բրոնխիալ ասթմայի, ցրտառական մի շարք հիվանդությունների, գրիպի, ռևմատիկ ցավերի ժամանակ և այլն։
Այլ օգտակար
Բույսի տերևներից պատրաստում են սալաթ, որն ունի դուրեկան համ և հոտ, օգտակար է հատկապես C հիպովիտամինոզի ժամանակ, իսկ արմատը, որն ունի անիսոնի հոտ, օգտագործվում է որպես համեմունք։ Տերևները կարող են ծառայել նաև որպես թեյի փոխարինիչ։ Գնարբուկը նեկտարատու է, միաժամանակ՝ կերախոտ, պուրակները, ծաղկաթմբերը և մայթեզրերը գեղազարդող ծաղկաբույս։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Գնարբուկազգիներ Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Տրոյանովկա (գյուղ, Տեոֆիպոլի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Տրոյանովկա գյուղում բնակվում էր 265 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,813 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 325,95 մարդ/կմ²։
Կլինովոե (այլ կիրառումներ)
Կլինովոե, կարող է վերաբերել՝
Տրոյանովկա (գյուղ, Տեոֆիպոլի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Տեոֆիպոլի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Բլեյն շրջան (այլ կիրառումներ)
Բլեյն շրջան, կարող է վերաբերել՝
Ալբերա Լիգուրե
Ալբերա Լիգուրե  (Albera Ligure), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Ալեսանդրիա գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 332 մարդ (2008)։ Բնակչության խտությունը՝ 16 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 21 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 15060։ Հեռախոսային կոդ՝ 0143։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Իկոնիայի սուլթանություն
Իկոնիայի սուլթանություն, Ռումի սուլթանություն, Փոքր Ասիայի սելջուկյան պետություն, սելջուկների ավատատիրական պետություն Փոքր Ասիայում (1074-1307)։ Հիմնել է Գթլմուշ բեգի որդի Սուլայմանը։ Սկզբում մայրաքաղաքը Նիկիան էր, ապա՝ Իկոնիան (Կոնիա)։
1157 թվականին Իկոնիայի սուլթանությունն իրեն ենթարկեց Դանիշմանների ամիրայության տարածքը, 1207 թվականին գրավեց Անթալիան, 1214 թվականին՝ Սինոպը։ Ռազմաքաղաքական հզորության գագաթնակետին հասավ Ալա-ադ-Դին Քեյ-Քուբադի ժամանակ (1219-1236) թվականին։
1243 թվականին Իկոնիայի սուլթանության ուժերը Քյոսեդաղի մոտ պարտվեցին մոնղոլներին, և Իկոնիայի սուլթանությունը դարձավ նրանց վասալը։ 1299 թվականին Իկոնիայի սուլթանությունը ծանր հարված ստացավ Օսման բեգի գլխավորած թուրքական ցեղախմբից, իսկ 1307 թվականին վերացավ պատմության ասպարեզից։ Օսմանի հիմնած բեգությունը դարձավ օսմանյան պետության կորիզը։
12-րդ դարում Իկոնիայի սուլթանության զորքերը մի քանի անգամ ներխուժել են Կիլիկիայի հայկական իշխանապետության տարածքը, բայց հաջողություն չեն ունեցել։ Սուլթան Ռուքն ադ-Դինը (1196-1204) Կարինը գրավելուց հետո արշավեց Վրաստան, սակայն Բասենի դաշտում պարտվեց հայ-վրացական զորքերին։ 1214-1219 թվականներին սուլթան Քեյքաուզը փորձեց գրավել Կիլիկիայի հայկական թագավորության սահմանամերձ Լուլուա և Կապան բերդերը, սակայն 1219 թվականին պարտության մատնվեցին Լևոն Բ–ի կողմից։
Կատեգորիա:Իկոնիայի սուլթանություն Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն Կատեգորիա:Միջնադարի պատմական երկրներ Կատեգորիա:Պատմական թյուրքական պետություններ Կատեգորիա:Մերձավոր Արևելքի պատմական պետություններ
Ձորակապ
Ձորակապ, գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզում, մարզկենտրոնից 28 կմ հարավ։
Բնակչություն
Նախնիները այստեղ են գաղթել Կարսի Օղուզլու գյուղից։
Ձորակապի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, հացահատիկի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։
Պատմամշակութային կառույցներ
Ձորակապում պահպանվել են բնակատեղիների հետքեր, VII-XIV դարերի գերեզմանոցներ, Սբ. Աստվածածին եկեղեցին (1869 թ.) և «Հալիվոր պապ» մատուռը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անիի շրջան Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Դեյդ շրջան (Միսսուրի)
Դեյդ շրջան (Dade County), ԱՄՆ Միսսուրի նահանգի 114 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.269 կմ² է, բնակչությունը՝ 7.883 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Գրինֆիլդ բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1841 թ.։
Կատեգորիա:Միսսուրիի շրջաններ
Ալեքսանդրապոլի պայմանագիր
Ալեքսանդրապոլի պայմանագիր (Gümrü Antlaşması), 1920 թվականի դեկտեմբերի 2-ի լույս 3-ի գիշերը Հայաստանի Հանրապետության կառավարության և Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի կառավարության միջև ստորագրված հաշտության պայմանագիր։ Կնքվել է 1920 թվականի հայ-թուրքական պատերազմում հայկական կողմի կրած պարտության արդյունքում։ Թուրքիայի կողմից այն ստորագրել է թուրքական բանակի հրամանատար Քյազիմ Կարաբեքիրը, հայկական կողմից՝ Ալեքսանդր Խատիսյանը։ Բաղկացած է 18 հոդվածից։ Ալեքսանդրապոլի պայմանագիրը կազմված էր երկու օրինակից՝ հայերեն և թուրքերեն։
Պայմանագրով Թուրքիային էր անցնում Կարսի մարզն ու Սուրմալուի գավառը, իսկ Նախիջևանը, Շարուրի, Շահթախթիի շրջանները հայտարարվում էին ժամանակավորապես Թուրքիայի հովանավորության ներքո գտնվող տարածքներ, որոնց հետագա ճակատագիրը պետք է որոշվեր հանրաքվեի միջոցով։ Հայաստանը զրկվում էր զինապարտության հիմունքով բանակ պահելու իրավունքից, հայկական բանակի թիվն ամրագրվում էր 1500 զինվորի, 8 թնդանոթի և 20 գնդացրի չափով։ Թուրքիան պարտավորվում էր զինված օգնություն ցույց տալ Հայաստանին ներքին և արտաքին վտանգի դեպքում՝ ըստ հայկական կառավարության դիմումի։
Ալեքսանդրապոլի պայմանագիրը պետք է վավերացվեր կնքումից մեկ ամիս հետո, սակայն Հայաստանի խորհրդային կառավարությունը, որն անցել էր իշխանության գլուխ, պայմանագրի կնքումից 7 ժամ առաջ՝ 1920 թվականի դեկտեմբերի 2-ին՝ ժ. 18.00-ին, այն չճանաչեց։ Այս փաստաթուղթը փոխարինվեց 1921 թվականի մարտի 16-ին Մոսկվայի պայմանագրով, իսկ հետո՝ 1921 թվականի հոկտեմբերի 13-ին Կարսում կնքված պայմանագրով։
Ալեքսանդրապոլի պայմանագիրն ապօրինի է ։
Նախապատմություն
1920 թվականի նոյեմբերի 24-ին ՀՀ պատվիրակությունը ժամանում է Ալեքսանդրապոլ։ Հաջորդ օրը պաշտոնապես սկսվում են խաղաղության բանակցությունները քեմալականների և հայոց պատվիրակության միջև։ Հայաստանի պատվիրակության ղեկավարն էր նախկին վարչապետ Ալեքսանդր Խատիսյանը։ Պատվիրակության լիազոր անդամներն էին նաև ֆինանսների նախկին նախարար Աբրահամ Գյուլխանդանյանը, Կարսի նախկին մարզպետ Ստեփան Ղորղանյանը։ Պատվիրակությունը բաղկացած էր 16 հոգուց։
Ալեքսանդրապոլ (Գյումրի) քաղաքում հայերի ու թուրքերի միջև ընթացող ծանրագույն բանակցությունների արդյունքում 1920 թվականի դեկտեմբերի 3-ին (ժ. 02.00-ին) ստորագրվում է Ալեքսանդրապոլի պայմանագիրը։
Ալեքսանդրապոլի պայմանագրի ստորագրումը հետևանք էր հատկապես 1920 թվականի Մայիսյան հայրենակործան ապստամբությունից հետո Հայաստանում առաջացած ռազմաքաղաքական իրավիճակի, օրեցօր սերտաճող բոլշևիկ-քեմալական համագործակցության, ինչպես նաև ՀՀ իշխանությունների ու ժողովրդի միջև առաջացած հսկայական վիհի։
Հոդվածներ
1-ին հոդվածով պատերազմը Թուրքիայի և Հայաստանի միջև հայտարարվում էր ավարտված։ 2-րդ հոդվածով որոշվում էին Հայաստանի Հանրապետության և Թուրքիայի միջև սահմանները։ Թուրքիային էր անցնում Կարսի մարզը և Սուրմալուի գավառը (ավելի քան 20.7 կմ²), իսկ Նախիջևանի, Շարուրի և Շահթախթիի շրջանները հայտարարվում էին ժամանակավորապես Թուրքիայի հովանավորության ներքո, որտեղ հետագայում հանրաքվեի միջոցով հաստատվելու էր հատուկ վարչություն։ Հայաստանի կառավարությունը զրկվում էր այդ վարչության գործունեությանը միջամտելուց, անկախ այն բանից, թե ինչպիսի ձև կընդուներ այդ վարչությունը։
Հայաստանի Հանրապետությանը իրավունք էր վերապահվում Թուրքիային անցած Կարսի մարզում և Սուրմալուի գավառում հանրաքվե անցկացնելու պահանջ ներկայացնել, բայց այդ նույն 3-րդ հոդվածում նաև ասված էր, որ այդ տարածքները «անվիճելի պատմական, էթնիկական և իրավական կապ ունեն Թուրքիայի հետ», որով փաստորեն նախապես բացառվում էր հանրաքվեի անհրաժեշտությունը։
Հայաստանը զրկվում էր նաև ընդհանուր զինապարտություն մտցնելու և բանակ պահելու իրավունքից, նա կարող էր ունենալ միայն 1500 զինվոր, 8 թնդանոթ և 20 գնդացիր։ Կարող էր կառուցել ամրություններ և նրանցում տեղադրել անհրաժեշտ ծանր հրետանի, պայմանով, որ չլինեն 15 սմ տրամաչափի ու հեռահար հրանոթներ (հոդված 4)։
Թուրքիան իրավունք էր ստանում վերահսկել Հայաստանի երկաթուղիներն ու հաղորդակցման ճանապարհները, ռազմական միջոցառումներ ձեռնարկել Հայաստանի տարածքում։ Պայմանագրով Հայաստանի մաս ճանաչված, բայց Թուրքիայի կողմից օկուպացված, շրջանները (Ալեքսանդրապոլի գավառ) պետք է ազատվեին Հայաստանի կողմից պայմանագրի բոլոր կետերի կատարումից հետո։ Այս կետը Թուրքիային հնարավորություն էր տալիս շարունակել գավառի երկարատև օկուպացիան, քանի որ պայմանագիրն այնպես էր կազմված, որ միշտ կարելի էր կառչել նրա այս կամ այն պայմանի ոչ լրիվ կամ ոչ ճիշտ կատարումից։
Պայմանագրի մյուս հոդվածները վերաբերում էին ազատ տարանցիկ առևտրին, փախստականների վերադարձին իրենց բնակավայրերը, Հայաստանի իսլամադավան բնակչության իրավունքներին։ Բոլոր այս պայմանները ոտնահարում էին Հայաստանի իրավունքները, արգելում հայ գաղթականների հայրենիք վերադարձը։ 7-րդ հոդվածով «Թուրքիայի կառավարությունը հրաժարվում է ներկա պատերազմի հետ կապված ծախսերի հատուցումից... պայմանավորվող երկու կողմերը հրաժարվում են նաև համաշխարհային պատերազմի ժամանակ կրած վնասները հատուցելու ամեն տեսակ պահանջներից»։ Դրանով Թուրքիան ազատվում էր ինչպես բնաջնջված, այնպես էլ արտաքսված հայերի ունեցվածքի հատուցումից։ Փարիզի խաղաղության վեհաժողովի տվյալներով այդ գումարը շուրջ 19 միլիարդ ֆրանկ էր։
Պայմանագրի կնքման ճշգրիտ օր
Առավելաբար և ավանդաբար որպես Ալեքսանդրապոլի պայմանագրի ստորագրման ամսաթիվ նշվում է 1920 թվականի դեկտեմբերի 2-ը։ Սա սխալ թվագրում է, քանի որ փաստերն այլ բան են վկայում։ Նշյալ սխալը հավանաբար տարածում է գտել, քանի որ թեև պայմանագիրը ստորագրվել է դեկտեմբերի 3-ին, սակայն դրա վրա մնացել է «2 դեկտեմբերի, 1920 թ.» (2 Aralik 1336) թվագրումը։
Ահա թե ինչ են վկայում պայմանագրի ստորագրման անմիջական և ոչ անմիջական մասնակիցները։
Հայկական պատվիրակության ղեկավար Ա.Խատիսյանն իր հուշերում գրում է հետևյալը. «Երեկոյեան ժամը 8-ին կայացաւ խաղաղութեան խորհրդաժողովի չորրորդ և վերջին նիստը։ (...) Գիշերւայ ժամը 2-ին (դեկ. 2-էն լոյս 3-ը) դաշնագիրը ստորագրւեցաւ երկու պատւիրակութիւններու կողմէն» ։
Թուրք ազգայնականների ղեկավար, հետագայում Թուրքիայի նախագահ Մուստաֆա Քեմալն իր 1927 թվականի հայտնի ճառում, խոսելով Ալեքսանդրապոլի պայմանագրի մասին, ասում է հետևյալը. «Խաղաղության բանակցությունները սկսվեցին նոյեմբերի 26-ին և ավարտվեցին դեկտեմբերի 2-ին; այդ գիշերվա ընթացքում պայմանագիրը ստորագրվեց Գյումրիում»։ (Peace negotiations began on the 26th November and ended on the 2nd December; during that night the treaty was signed at Gumru.)
Բազմաթիվ են այն աղբյուրներն ու ուսումնասիրությունները, որտեղ Ալեքսանդրապոլի պայմանագրի ստորագրման ամսաթիվն իրավացիորեն նշված է 1920 թվականի դեկտեմբերի 3-ը ։ Ժամանակի թերևս ամենաիրազեկ մարդը՝ Կ.Պոլսում Մեծ Բրիտանիայի Գերագույն հանձնակատար Հորես Ռամբոլդը արտգործնախարար Ջորջ Քերզոնին հղված (16 դեկտեմբերի, 1920 թվական) հետախուզական ամփոփագրում նշում է. «Թուրքերի և հայերի միջև խաղաղությունն իրականում Ալեքսանդրապոլում ստորագրվել է դեկտեմբերի 3-ին» (Peace between the Turks and Armenians had actually signed at Alexandropol on the 3rd December.)
Պայմանագիրը միջազգային իրավունքի տեսանկյունից
Պայմանագրերի օրինականության համար կարևոր է պատվիրակությունների լիազորությունների օրինականությունը։ Ցանկացած միջազգային պայմանագրի օրինականության համար միջազգային իրավունքն ունի հստակ պահանջներ։ Ինչպես օրինակ՝ որևէ պայմանագիր կարող է համարվել օրինական, եթե այն ստորագրվել է ճանաչված պետության օրինական իշխանության լիազոր ներկայացուցիչ(ներ)ի կողմից։
Միջազգային իրավունքով փորձաքննությունը ցույց է տալիս, որ Ալեքսանդրապոլի պայմանագիրը անօրինական (illegal) է և անվավեր (invalid), քանի որ.
Հայկական պատվիրակություն
Հայաստանում 1920 թվականին իշխանափոխությունը փաստագրված իրողություն է, հետևաբար նրա օրն ու ժամը՝ անվիճելի փաստ։ Իշխանափոխությունը Հայաստանում տեղի է ունեցել ՀՀ իշխանությունների և ՌՍՖՍՀ ներկայացուցիչ Բորիս Լեգրանի միջև համապատասխան համաձայնագրի ստորագրումով, որն ստորագրվել է 1920 թ. դեկտեմբերի 2-ին, կեսօրից առաջ և ուժի մեջ է մտել նույն օրը երեկոյան ժամը 6-ին ։ Ալեքսանդրապոլի պայմանագրի ստորագրման պահին (3 դեկտեմբերի, 1920) հայկական պատվիրակությունը լիազորություններ չուներ, այսինքն՝ լիազորված չէր հանդես գալու Հայաստանի Հանրապետության անունից։
Թուրքական (քեմալական) պատվիրակություն
Մինչ, այսպես կոչված, թուրքական պատվիրակությանն անդրադառնալն անհրաժեշտ է ընդգծել, որ «թուրքական» բառն այստեղ գործածվել է զուտ էթնիկ և ոչ՝ քաղաքական իմաստով, քանի որ մինչևիսկ այդ պատվիրակության անդամներն իրենք իրավացիորեն իրենց չէին համարում Թուրքիայի պետության ներկայացուցիչներ։ Պայմանագրի նախաբանում այս պատվիրակությունն անվանված է ոչ թե Օսմանյան կայսրության կամ Թուրքիայի կամ դրանց կառավարության պատվիրակություն, այլ Թուրքիայի ազգային մեծ ժողովի կառավարություն (Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti՝ պայմանագրի թուրքերեն օրինակում)։ Դա մի կազմակերպություն էր, որ ստեղծվել էր Թուրքիայի ռազմական հետախուզության (ղեկավարը 1912-1914 թվականներին Քյազիմ Կարաբեքիրն էր) Կարակոլ (Karakol) կազմակերպության հրահրումով և աջակցությամբ ստեղծված Ազգային պաշտպանության (Mudafaa-i Milliye) [The National Defense Group] զանազան խմբերի միավորումով՝ 1920 թվական ապրիլի 23-ին, Անկարայում։ Կարակոլի և նշյալ խմբերի գործունեությունն օրինական չէր (legitimate), քանի որ, ըստ միջազգային օրենքի՝ :
Քեմալականների գործունեությունը նաև Թուրքիայի սահմանադրության խախտում էր, ուստի Թուրքիայի օրինական իշխանությունները դեռևս 1920 թվականի ապրիլ-մայիսին քեմալականների նկատմամբ մի շարք մահավճիռներ էին կայացրել (օրինակ, դեռևս 1920 թվականի ապրիլի 11-ին կայսրության բարձրագույն կրոնավորի՝ շեյխ-ուլ-իսլամի ֆեթվայով (կոնդակով) խռովարարները հայտարարվել էին օրենքից դուրս և նրանց սպանելը՝ աստվածահաճո գործ )։ Խռովարարների պարագլուխը՝ Մուստաֆա Քեմալը, դեռևս 1919 թվականի հուլիսի 11-ին զրկվել էր իր բոլոր կոչումներից և պաշտոններից, իսկ 1920 թվականի մայիսի 11-ին թուրքական ռազմական դատարանը նրա նկատմամբ մահապատժի վճիռ էր կայացրել։ Այդ դատավճիռը 1920 թվականի մայիսի 24-ին հաստատվել էր սուլթանի կողմից։ Ուստի 1920 թվականի նոյեմբեր-դեկտեմբերին Ալեքսանդրապոլ բանակցությունների եկած պատվիրակությունը ոչ թե Թուրքիա պետությունն էր ներկայացնում, այլ փախուստի մեջ գտնվող, այդ թվում նաև պատերազմական հանցագործությունների համար մահվան դատապարտված, քրեական հանցագործների մի կազմակերպություն՝ «Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողով» հորջորջվող ՀԿ։
Այդ կազմակերպությունը, չնայած լայնորեն տարածում գտած թյուր կարծիքի, 1920-1923 թվականներին Թուրքիայի խորհրդարանը չէր։ Նա միջազգային իրավունքի և երկրի գործող սահմանադրության տեսանկյունից չէր կարող լինել խորհրդարան։ Կապիտուլյացիայի ենթարկված երկրում, ռազմակալման ողջ ժամանակահատվածում, դադարում են գործել տվյալ երկրի օրենսդիր և գործադիր իշխանության մարմինները։ Գերակա իշխանությունն անցնում է հաղթող երկրներին և այդ իրավական կարգավիճակը մնում է մինչև խաղաղության պայմանագրի կնքումը և ուժի մեջ մտնելը։ Այդ կարգավիճակն ու իրավիճակը միանշանակորեն ամրագրված են միջազգային իրավունքի մեջ և ամրապնդված բազում օրինակներով ։ Թուրքիայի պարագայում 1918 թվականի հոկտեմբերի 30-ից (Մուդրոսի զինադադարի ստորագրումից) գոնե մինչև 1923 թվականի հուլիսի 24-ը (Լոզանի պայմանագրի ստորագրումը) Թուրքիայում, միջազգային իրավունքի համաձայն, իշխանությունը պատկանում էր հաղթած Դաշնակից երկրների Գերագույն խորհրդին (Supreme Council of the Allied Powers)։
Այդ խորհուրդը, որի կազմում էին Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի, Իտալիայի և ԱՄՆ բարձրագույն պաշտոնյաները, իր իշխանությունը Թուրքիայում իրականացնում էր նախ պարզ ներկայացուցիչների (1918 թվականի նոյեմբեր – 1919 թվականի մարտ), ապա և Գերագույն հանձնակատարների (High Commissioners) միջոցով (1919 թվականի մարտ – 1923 թվականի սեպտեմբեր) ։ Վերջիններիս միավորող կառույցը, որն իրականացնում էր բարձրագույն իշխանությունը նախկին Օսմանյան կայսրության տարածքում, կոչվում էր Վերահսկման և կազմակերպման միջդաշնակցային հանձնախմբեր (Inter-Allied Commissions of Control and Organization) և ուներ զանազան ենթահանձնախմբեր ։
«Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողով» կազմակերպության առաջին նիստը գումարվել է 1920 թվականի ապրիլի 23-ին։ Այդ ժողովն ունեցել է 327 մասնակից, որոնցից առավելագույնը միայն 92 էին (1/3-ից էլ պակաս) նախկին օսմանյան խորհրդարանի նախկին անդամներ։ Նրանք համարվում են նախկին, քանի որ խարհրդարանի վերջին օրինական ընտրությունները տեղի էին ունեցել 1912 թվականին և այդ տարի ընտրվածների լիազորությունների ժամկետը, համաձայն գործող սահմանադրության 70-րդ հոդվածի, ավարտվել էր 1916 թ.-ին։ Պատմագիտական գրականության մեջ հիշատակվող 1919 թ. վերջին ամիսների «ընտրությունները» և դրա հետևանքով 1920 թ. հունվար-ապրիլին կայացած ժողովները չեն կարող համարվել ընտրություններ և դիտարկվել որպես խորհրդարանական նիստեր, քանզի դրանք տեղի են ունեցել թուրքական ինքնիշխանության բացակայության պայմաններում և չեն իրականացվել երկրի սահմանադրության և օրենսդրության պահանջներին համապատասխան։
Մասնավորապես, խախտվել են սահմանադրության №№ 7, 17, 41, 42, 43, 45, 46, 60, 72, 77, 120 հոդվածները, քվեարկելու իրավունքից ապօրինաբար զրկված են եղել բոլոր ոչ թուրքերը ։ Հետևաբար, այդ ժամանակ Թուրքիայի միակ ճանաչված իշխանավորը՝ սուլթանը, համաձայն սահմանադրությամբ իրեն վերապահված իրավունքի (հ-ծ 7), 1920 թվականի ապրիլի 12-ին դադարեցրել էր այդ ոչ օրինական ժողովահավաքների գործունեությունը ։ 1920 թվականի ապրիլի 23-ին 92 մասնակիցների լիազորությունների օրինական համարվելու դեպքում նույնիսկ, միևնույն է այդ թիվը խորհրդարան գումարելու համար քվորում չէր կարող ապահովել։ Մնացած 232-ը ներկայացնում էին երկրում ապօրինի գործող, «Իրավունքների պաշտպանության շարժման» տարբեր մասնաճյուղերը ։
Այսպիսով, կազմակերպության անվանումը չէ, որ որոշում է տվյալ կառույցի լիազորությունները, այլ այն իրավական և օրենսդրական հիմքը, որի վրա ձևավորվել և որի շրջանակներում կայացել է նշյալ կառույցը։ Ինքնին կազմակերպության անվանումը չի սահմանում տվյալ կազմակերպության իրավասությունների շրջանակը, առավել ևս դառնում հիմք՝ միջպետական իրավական փաստաթուղթ ստորագրելու լիազորություն տալու համար։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Պայմանագրեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:1920 Հայաստանում Կատեգորիա:Հայաստանի առաջին հանրապետություն Կատեգորիա:Հայ-թուրքական հարաբերություններ Կատեգորիա:Հայաստանի առաջին հանրապետության պայմանագրեր Կատեգորիա:1920 թվականն Օսմանյան կայսրությունում Կատեգորիա:Թուրքիայի անկախության պատերազմ
Ժողովածու (2503)
Ժողովածու (2503), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 2503 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1642-1648 թվականներին Մկրտիչ աբեղա գրիչի կողմից։ Ծաղկող՝ Սիմեոն Րաբունի, Ստեփանոս հայանա։ Ստացողը եղել է Մովսեսն։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 16,3×12,1 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 499 թերթից։ Գրված է միասյուն, բոլորգիրով։ Ունի կիսախորան, լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Կազմը` կիսախորան, լուսանցազարդ, աստառը՝ շերտազարդ զարգտհյուս մետաքս։ Հիշատակարաններ՝ 328ա, 364ա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Բոնսոն (Ծովափնյա Ալպեր)
Բոնսոն (Bonson), համայնք Ֆրանսիայի հարավ-արևելքում՝ Պրովանս-Ալպեր-Լազուրե ափ երկրամասի Ծովափնյա Ալպեր դեպարտամենտի Նիցցայի շրջանի Վանս կանտոնում ։ Մինչև 2015 թվականի մարտը կոմունան վարչականորեն ընդգրկված էր Ռոկեստերոն լուծարված կանտոնի կազմում (Նիցցա շրջան)։
Կոմունայի տարածքը կազմում է 6.72 կմ², 2006 թվականին բնակչությունը կազմել է 663 մարդ աճի միտումով, 2012 թվականին՝ 706 մարդ, բնակչության խտությունը՝ 105.1 մարդ/կմ²։
Բնակչություն
Կոմունայի բնակչությունը 2011 թվականին կազմել է 686 մարդ, 2012 թվականին՝ 706 մարդ.
Բնակչության թվաքանակի դինամիկան ։
Տնտեսություն
2010 թվականին աշխատունակ տարիքի (15-64 տարեկան) 463 բնակիչներից 349-ը եղել են տնտեսապես ակտիվ, 114-ը՝ ոչ ակտիվ (ակտիվության գործակիցը կազմել է 75.4 %, 1999 թվականին եղել է 73.2 %: Աշխատունակ տարիքի 349 ակտիվ բնակիչներից աշխատում էին 333-ը (180 տղամարդ և 153 կին), 16 հաշվառված էին որպես գործազուրկ (9 տղամարդ և 7 կին)։ Աշխատունակ տարիքի 114 ոչ ակտիվ բնակիչներից 40-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 39-ը՝ թոշակառուներ, իսկ 36-ը՝ ոչ ակտիվ են եղել այլ պատճառներով ։
2010 կոմունայում հաշվառված են եղել 279 հարկատու տնային տնտեսություններ, որտեղ ապրում էր 172 մարդ։ Մեկ հարկատուին բաժին ընկնող շահույթը կազմել է 21484 եվրո ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կոմունաներ