cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Բորիս Պաշ
Արտագաղթ ԱՄՆ
Ընտանիքի հետ Միացյալ Նահանգներ վերադառնալուց հետո Պաշկովսկին ընդունվել է Սփրինգֆիլդի քոլեջ (Մասաչուսեթս նահանգ), որտեղ ստացել է ֆիզկուլտուրայի բակալավրի աստիճան։ 1924 թվականի սեպտեմբերին նա ազգանունը կրճատել է «Պաշկովսկի»-ից «Պեշ»։ Շարունակելով ուսումը՝ Հարավային Կալիֆոռնիայի համալսարանում ստացել է մագիստրոսի կոչում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից առաջ Պեշը ֆիզկուլտուրա է դասավանդել և բեյսբոլիստների մարզել Լոս Անջելեսում` Հոլիվուդի բարձրագույն դպրոցում դառնալով մարզական բաժնի ղեկավար։
Գուվք
Գուվք, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բայազետի գավառում ։ Գտնվում էր Արածանիի աջ կողմում, գետից 6 կմ հեռու։
Բորիս Պաշ
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ
1943 թվականի գարնանը նա զբաղվել է Լոս Ալամոսում Մանհեթենյան նախագծի անվտանգության հարցերով։ 1943 թվականի օգոստոսին Պեշն անձամբ հարցաքննել է Մանհեթենյան նախագծի ղեկավար Օպենհեյմերին՝ ԱՄՆ կոմունիստական կուսակցության գաղտնի անդամ լինելու կասկածանքով։ Պեշը հնարավոր է համարել, որ Օպենհեյմերը լրտես է եղել և տեղեկատվություն է փոխանցել Խորհրդային Միությանը։ Իր հերթին, Օպպենհեյմերը, որին միանշանակ առաջարկներ էին արել Մոսկվայի հետ համագործակցելու համար, «կերակրել» է Պեշին մի ամբողջ տեսություն այն մասին, որ լաբորատորիայում կարող է գոյություն ունենալ հետախուզական ցանց։ Նման կասկածների հիման վրա նա ուսումնասիրել է գիտնականների կապը Կոմունիստական կուսակցության հետ Բերկլիի Էռնեստ Լոուրենսի լաբորատորիայում։ Բորիսի գործընկերները հիշում են նրան որպես իր գործի մոլեռանդ սիրահար, ով անկեղծորեն ատում էր կոմունիստներին։
Գուվք
Բնակչություն
XIX դարի վերջին ուներ 10 տուն բնակիչ ։
Բորիս Պաշ
«Ալսոս» առաքելություն
1943 թվականի վերջին Պեշը նշանակվել է «Ալսոս» առաքելության ղեկավար։ Այդ օպերացիայի նպատակն է եղել պարզել, թե որքանով են առաջ անցել Առանցքի տերությունները միջուկային զենքի մշակման գործում, ինչպես նաև չեզոքացնել միջուկային հումքը և տիրանալ այն գիտնականներին, ովքեր աշխատում էին Նացիստական Գերմանիայի միջուկային ծրագրի վրա։ «Ալսոս I» առաքելության շրջանակներում Պեշը մասնագետների մի փոքր խմբի հետ մեկնել է Իտալիա` գերմանական միջուկային ծրագրի վերաբերյալ նախնական տվյալներ հավաքելու նպատակով։ «Ալսոս»-ի երկրորդ ավելի լայնամասշտաբ առաքելությունն իրականացվել է Ֆրանսիայում, Բելգիայում և Գերմանիայում։ «Ատոմային հատուկ նշանակության ջոկատները» բացահայտել են տասնյակ տոննա ուրանի հանքաքար, ինչպես նաև տիրապետել են ամենաթանկարժեք տվյալների գերմանացի մասնագետների վերաբերյալ, այդ թվում՝ Օտտո Հանի, Մաքս ֆոն Լաուեի և Վերներ Հեյզենբերգի։
Գուվք
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բորիս Պաշ
Պատերազմից հետո
1946 թվականի կեսերին Պեշին ուղարկել են Տոկիո, որտեղ նա ծառայել է գլխավոր շտաբում` գեներալ Դուգլաս Մակարթուրի հրամանատարությամբ, որպես Արտաքին կապերի բաժնի ղեկավար։ Պեշը մասնակցել է ընդունելությանը, այդ թվում՝ խորհրդային պատվիրակությունների։ Մակարթուրի աջակցությամբ և Բորիս Պեշի ջանքերի շնորհիվ հնարավոր է դարձել կանխել ճապոնական Ուղղափառ եկեղեցու փոխանցումը Մոսկվայի պատրիարքարանի ենթակայության ներքո։ Դրա փոխարեն Պեշի հայրը` գործնականում անկախ Ամերիկյան թեմի ղեկավար միտրոպոլիտ Թեոֆիլը (Պաշկովսկի), եպիսկոպոս Բենիամինին (Բասալիգա) ուղարկել է Ճապոնիա, իսկ Բորիսը համոզել է ճապոնացի հավատացյալներին, որ նրանց համար ավելի հարմար կլինի Միացյալ Նահանգների ենթակայության ներքո։ 1946 թվականի դեկտեմբերին ՌՈՒԵ ՄԹ-ի բանագնացներին թույլ չեն տվել մուտք գործել Ճապոնիա, իսկ 1947 թվականի հունվարի 6-ին Բենիամինը հասել է Տոկիո։ Բորիսը վերադարձել է Եվրոպա 1949 թվականի գարնանը, երբ նշանակվել է ԿՀՎ-ում ԱՄՆ բանակի ներկայացուցիչ։ Պեշը դարձել է «7–րդ ծրագրային բաժնի» (ԾԲ-7) ղեկավարը, որը զբաղվել է կրկնակի գործակալների ոչնչացմամբ և հիմնական թշնամու թիկունքում իրականացրել է դիվերսիոն գործողություններ։ Այսպիսով, 1949 թվականի գարնանը Պեշին առաջարկել են գաղափարներ այն մասին, թե ինչպես հեղաշրջում իրականացնել Ալբանիայում, որը հունիսի վերջին ստացել է «Հրեշ» օպերացիա անվանումը։ Մեկնարկը թանկ է ստացվել, բայց անհաջող։ Բացի այդ, Պեշը մասնակցել է խորհրդային ներխուժման դեպքում Ավստրիայում պարտիզանական պատերազմ նախապատրաստելուն («Գլադիո» օպերացիա)։
1953 թվականի վերջին Պեշը վերադարձել է Սան Ֆրանցիսկո, որտեղ ստանձնել է 6-րդ բանակի քրեական հետաքննության վարչության պետի պաշտոնը։ 1954 թվականի գարնանը Պեշը եղել է Օպենհայմերի դատավարության առանցքային վկաներից մեկը։ Ճնշման տակ «միջուկային ռումբի հայրը» խոստովանել է, որ 1943 թվականին հարցաքննության ժամանակ ստել է Պեշին, որի արդյունքում Օպենհայմերը զրկվել է գաղտնիքներից օգտվելու հնարավորությունից։
Պաշտոնաթողություն
Բորիս Պեշը թոշակի է անցել 1963 թվականի հունիսին և պարգևատրվել «Ակնառու ծառայության համար» մեդալով։ Նա բացել է թարգմանչական գրասենյակ, ակտիվորեն մասնակցել Վաշինգտոնում ուղղափառների կյանքին։ 1959 թվականին ընտրվել է Սուրբ Նիկոլայ տաճարի եկեղեցական կորպորացիայի նախագահ, որի վերակազմավորման նախագիծը ղեկավարել է Պեշը։ Եղել է հուշագրությունների հեղինակ և ակտիվ կապ է պահպանել նախկին գործընկերների հետ։ 70-ականներին Պեշը դարձել է Վոթերգեյթի սկանդալի մեղադրյալ, երբ Հովարդ Հանտը ցուցմունք է տվել Բորիսի դեմ ՊO-7-ի գործունեության հետ կապված։ 1981 թվականին Պեշը հարցաքննվել է ճապոնական ծագմամբ ամերիկացիներ ներկալման գործի շրջանակներում։ 1987 թվականին  գնդապետ Պեշը հավերժացվել է ԱՄՆ ռազմական հետախուզության փառքի սրահում։ Օգոստոսյան խռովությունից հետո նա այցելել է Ռուսաստան։ Մահացել է Կալիֆոռնիայի Գրինբրեյ քաղաքում, 94 տարեկան հասակում։ Թաղված է Կոլմ քաղաքի գերեզմանատանը (Սան Ֆրանցիսկոյի արվարձան)։
Մարմնավորումը գրականությունում և կինոյում
Օլեգ Բասիլաշվիլին խաղացել է Բորիս Պեշի դերը «Նպատակի ընտրություն» (1974) խորհրդային գեղարվեստական ֆիլմում, որը նկարահանվել է Դանիիլ Գրանինի համանուն վեպի հիման վրա և նվիրված է ատոմային ռումբի ստեղծման պատմությանը։ Պեշը նաև «Մարդասպանի հավատամքը» տիեզերական համակարգչային խաղի կոմիքսների շարքի հերոսներից է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հուշագիրներ Կատեգորիա:Ռուսական ծագմամբ ամերիկացիներ Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Հարավային Կալիֆոռնիայի համալսարանի շրջանավարտներ
Լիլի Ռեյնհարթ
Լիլի Պաուլինա Ռեյնհարթ (Lili Pauline Reinhart,, ԱՄՆ), ամերիկացի դերասանուհի և երգչուհի։ Առավել հայտնի է Ռիվերդեյլ հեռուստասերիալում Բեթի Կուպերի դերով։
Կենսագրություն
Լիլի Ռեյնհարթը ծնվել է 1996 թվականի սեպտեմբերի 13-ին՝ ԱՄՆ-ի Օհայո նահանգի Քլիվլենդ քաղաքում։ 12 տարեկանից սկսել է խաղալ թատրոնում ։
2016 թվականի փետրվարի 9-ին Ռեյնհարթը ընտրվել է Ռիվերդեյլ հեռուստասերիալում՝ Բեթի Կուպեր դերի համար ։ Ավելի վաղ նկարահանվել է «Ջեկի փրկությունը» ֆիլմում, որը ցուցադրվել է 2014 թվականին՝ FOX հեռուստաալիքով ։
2017 թվականի փետրվարի 10-ին հայտարարվել է, որ Լիլին նկարահանվելու է «Գալվեսթոն» ֆիլմում՝ Բեն Ֆոսթերի և Էլ Ֆենինգի հետ միասին ։
2019 թվականին հայտարարվել է այն մասին, որ դերասանուհին Քարդի Բիի և Ջեյ Լոի հետ միասին նկարահանվում է «Մերկապարուհիները» ֆիլմում ։
Անձնական կյանք
2017 թվականից Լիլին հանդիպում է «Ռիվերդեյլ» հեռուստասերիալի խաղընկեր Քոուլ Սփրոուսի հետ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի երգչուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի երեխա դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Ախզա (այլ կիրառումներ)
Ախզա, կարող է վերաբերել՝
Կոմոնո
Կոմոնո (菰野町), Ճապոնիայի Միե պրեֆեկտուրայի Միե գավառում գտնվող ավան։ Ավանի մակերեսը կազմում է 106,89 կմ², բնակչությունը՝ 40 333 մարդ , բնակչության խտությունը՝ 377,33 մարդ/կմ²։
Աշխարհագրական դիրք
Կոմոնո ավանը տեղակայված է Հոնսյու կղզու Կինկի տարածաշրջանի Միե պրեֆեկտուրայում, որը սահմանակցում է Սիգա պրեֆեկտուրայի հետ։ Այս ավանի հետ սահմանակցում են Յոկաիտի, Ինաբե, Հիգասիոմի, Կոկա քաղաքները ։ Ավանի որոշակի հատվածներ սահմանակից են Սուզուկա Քուազի ազգային պարկին։
Բնակչություն
Ավանի բնակչությունը կազմում է 40 333 մարդ (2014 թվականի հունիսի 1-ի տվյալների համաձայն), իսկ խտությունը՝ 377,33 մարդ/կմ²։ Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունը՝ 1980-2005 թվականներին.
Սիմվոլիկա
Ավանը խորհրդանշող ծառ է համարվում Zelkova serrata-ն, ծաղիկ՝ Aster komonoensis Makino-ն, իսկ թռչուն՝ Cettia diphone-ը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի ավաններ Կատեգորիա:1928 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Մանղալ
Մանղալ (от مَنْقَل [manqal], manqal, მაყალი , , մանղալ, mangal), Մերձավոր Արևելքի ժողովուրդների մոտ կերակուր պատրաստելու համար նախատեսված կրակարան։ Դասական տեսակներից հիմնականներն ունենաում են մետաղյա հորիզոնական փռվածքով ոտքեր, տեղափոխման համար նախատեսված բռնակներ և կափարիչ։
Նկարագրություն
Մանղալի ներսում դնում են են ածուխով (փայտածուխով) լի պղնձե կամ կավե տարա։ Կափարիչը ունի հարթ գագաթ, որի վրա կարող են նաև տաքացնել կերակրատեսակներ։ Կերակուր պատրաստելիս կափարիչը հանվում է, և կաթսաները դրվում են տաք ածխի վրա։ Երբեմն մանղալը ծածկում են ծածկոցներով, որոնց տակ տաքանում են։ Լավ է օգտագործել թուջե մանղալներ, որոնք երկարակյաց են և երկար ժամանակ պահպանում են ջերմությունը։
Գոյություն ունեն նաև այսպես կոչված սեղանի գրիլներ, որոնց հիմքում ընկած է խորովածի սարքին նման գրիլի սարք, որը ջեռուցվում է ոչ թե ածուխի, այլ բնական գազի միջոցով։ Սա թույլ է տալիս օգտագործել մանղալը միևնույն ժամանակ մի քանի կերակրատեսակներ պատրաստելու համար, օրինակ` պատրաստել խորովածը խավարտով ։
Նախկին ԽՍՀՄ հանրապետություններում մանղալ հաճախ անվանում են այրվող ածուխ ստանալու և տապակած միս (խորոված) պատրաստելու ցանկացած հարմարանք ։ Սովորաբար սա մետաղական տուփ է, արդյունաբերական կամ տնային ոտքերով ։ Կան նաև արշավային ծալովի մանաղալներ, որոնցից մի քանիսը մեկանգամյա օգտագործման են, քանի որ ուժեղ ջեռուցման պատճառով այրվում են, և դրանց ամրացումները առանձնանում են։ Դրոշմված փխրուն նմուշները լայն տարածում ունեն, դրանք սովորաբար ամուր չեն՝ մետաղի բարակության պատճառով, բայց դրանք թեթև քաշով են, փոքր չափսերով և, որպես կանոն, ցածր գին ունեն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արաբական խոհանոց Կատեգորիա:Լևանտական խոհանոց Կատեգորիա:Լիբանանյան խոհանոց Կատեգորիա:Պակիստանական խոհանոց Կատեգորիա:Պաղեստինյան խոհանոց Կատեգորիա:Հորդանական խոհանոց Կատեգորիա:Սիրիական խոհանոց Կատեգորիա:Ռուսական խոհանոց Կատեգորիա:Իրանական խոհանոց Կատեգորիա:Հայկական խոհանոց Կատեգորիա:Իսրայելական խոհանոց Կատեգորիա:Ադրբեջանական խոհանոց Կատեգորիա:Թուրքական խոհանոց Կատեգորիա:Վրացական խոհանոց
Նիկոլայ Դենիսով
Կենսագրություն
Նիկոլայ Դենիսովը ծնվել է 1943 թվականի նոյեմբերի 9-ին, Տյումենի մարզի Օկունևո գյուղում` գյուղացու ընտանիքում։ Բերդյուժի միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո, 1960 թվականին աշխատանքի է անցել խորհրդային տնտեսությունում որպես կցորդ-բանվոր, իսկ հետագայում աշխատել է Տոբոլսկի ձկնաբուծարանում որպես ձկնորս։ 1962 թվականին ավարտել է Գոլիշմանովի գյուղատնտեսության մեքենայացման ուսումնարանը և աշխատել որպես տրակտորիստ։ Հետո փոխել է իր ճակատագիրը և աշխատանքի անցել Օմուտինսկի շրջանային թերթում` որպես գրական աշխատակից։ 1962 թվականի նոյեմբերից մինչև 1965 թվականի նոյեմբերը ծառայել է ԽՍՀՄ զինված ուժերի շարքերում, ծառայել է ծովային հետևակում, եղել հրաձգային ջոկի հրամանատար ։
1976 թվականից ղեկավարել է Տյումենի գրողների կազմակերպության գեղարվեստական գրականության քարոզչության բյուրոն։ 1984 թվականին կրկին երկար ճանապարհորդության է մեկնել Խաղաղ և Հնդկական օվկիանոսների ծովերում։
Մանկուց հրապուրվել է գրական ստեղծագործությամբ, գրել բանաստեղծություններ։ Նրա ակտիվ գրական գործունեության սկիզբը կապվում է 1965 թվականի հետ։ 1969 թվականից Դենիսովի բանաստեղծությունների ժողովածուները տպագրվել են «Молодая гвардия», «Урал», «Октябрь», «Москва», «Новый мир» ամսագրերում և «Литературная Россия» շաբաթաթերթում։ Նրա հեղինակային բանաստեղծությունների որոշ ժողովածուներ տպագրվել են «Советскый писател», «Современник» և Ուրալյան կենտրոնական գրահրատարակչությունում։ 1985 թվականին «Урал» ամսագիրը տպագրել է նրա «Տեղափոխություն» վիպակը ։
1976 թվականից անդամակցել է ԽՍՀՄ գրողների միությանը։ 2005-2014 թվականներին եղել է Ռուսաստանի գրողների միության Տյումենի մարզային կազմակերպության նախագահը ։
Բնակվել է Տյումենում։ Մահացել է 2016 թվականի հոկտեմբերի 30-ին ։
Մատենագիտություն
Արձակ գրքեր Բանաստեղծությունների և պոեմների ժողովածուներ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ռուս արձակագիրներ Կատեգորիա:Ռուս գրողներ Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ Կատեգորիա:Ռուս հրապարակախոսներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Դավիթ Աղաջանյան
Դավիթ Աղաջանյան, հայ դերասան և մոդել, հայտնի է դարձել «Ֆուլ հաուս» սիթքոմից՝ կերտելով Տիգրանի կերպարը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ապրող անձինք Կատեգորիա:1992 ծնունդներ Կատեգորիա:Մարտի 5 ծնունդներ Կատեգորիա:Հայ դերասաններ Կատեգորիա:Հայ մոդելներ
Արևադարձային ցիկլոն
Արևադարձային ցիկլոն, արևադարձային գոտում առաջացող ցիկլոն, որի ոլորտում դիտվում են փոթորկային քամիներ․ սովորաբար 20-25, երբեմն՝ 60-65, առանձին պոռթկումների դեպքում՝ 100 մ/վրկ արագությամբ։ Զարգանում է համարյա բացառապես օվկիանոսների և ծովերի վրա, ամեն կիսագնդի 5-20° լայնությունների տակ։
Տրամագիծը՝ մի քանի հարյուր կմ, շարժվում է 10-20 կմ/ժ արագությամբ, հյուսիսային կիսագնդում սկզբում՝ դեպի հյուսիսարևմտյան (հարավային կիսագնդում՝ հարավարևմտյան), ապա, սկսած 20-30° լայնություններից՝ դեպի հյուսիսարևելյան (հարավային կիսագնդում՝ հարավարևելյան)։ Ճնշումը կենտրոնում սովորաբար նվազում է մինչև 950-970 մբ, դիտվել են դեպքեր՝ 885 մբ։ Ուղեկցվում է ուժեղ հորդառատ անձրևներով և ամպրոպներով, կենտրոնում դիտվում են թույլ քամիներ, երկինքը պարզվում է («ցիկլոնի աչք»)։
Underdog (երգ)
«Underdog», ամերիկացի սոուլ-կատարող Ալիշա Քիզի երգը, որը թողարկվել է 2020 թվականի հունվարի 9-ին RCA լեյբլում։ Այն դարձել է «Alicia» ստուդիական ալբոմի երրորդ սինգլը ։
2020 թվականի մարտի 27-ին թողարկվել է երգի ռեմիքսը Քիզ և ռեգգի երաժիշտներ Protoje-ի և Chronis-ի կատարմամբ ։ 2020 թվականին օգոստոսին սինգլը ոսկե հավաստագիր է ստացել ԱՄՆ-ում RIAA ասոցիացիայից։
Պատմություն
«Underdog» երգը թողարկվել է փոփ ռադիոյի համար որպես ալբոմի երրորդ պաշտոնական սինգլ 2020 թվականի հունվարին ։ Երգի համապատասխան երաժշտական տեսահոլովակը թողարկվել է 2020 թվականի հունվարի առաջին կեսին ։
2020 թվականի փետրվարի 7-ին «Underdog» սինգլը հայտնվել է ամերիկյան Billboard Hot 100 հիթ-շքերթի 93-րդ հորիզոնականում՝ դառնալով «Alicia» ալբոմի երկրորդ սինգլը Hot 100 հիթ-շքերթում ։ «Underdog»-ն ավելի ուշ հասել է 69-րդ հորիզոնականին ։
Երաժշտական տեսահոլովակ
Երաժշտական տեսահոլովակը թողարկվել է 2020 թվականի հունվարի 9-ին ։ Ռեժիսորը եղել է Wendy Morgan-ը։ Տեսանյութում ներկայացվում են սովորական մարդիկ, որոնք ձգտում են բարելավել իրենց առօրյա հանգամանքները, որոնք ընդհատվում են Ալիշա Քիզի դինամիկ ելույթներով ։
Համերգային ելույթներ
Քիզը կատարել է «Underdog» երգը Brittany Howard-ի հետ (ակուստիկ կիթառ) «Գրեմմի-2020» 62-րդ մրցանակաբաշխության ժամանակ ։ 2020 թվականի մարտի 29-ին Քիզը ելույթ է ունեցել iHeart Media’s Living Room Concert for America համերգում՝ կորոնավիրուսի համաճարակի դեմ պայքարի հիմնադրամի համար ֆինանսական միջոցներ հավաքելու համար ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ալիշա Քիզի երգեր Կատեգորիա:Երգեր այբբենական կարգով
Ասպետ (անձնանուն)
Ասպետ, հայկական արական անուն։ Առաջացել է հայերեն ասպետ՝ «ձիավոր իշխան» բառից, որն իրանական փոխառություն է։ Որպես անձնանուն գործածվել է 15-րդ դարում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական արական անձնանուններ
Ախլաթ (այլ կիրառումներ)
Ախլաթ, կարող է վերաբերել՝
Օրլովկա (գյուղ, Դվուրեչենսկի շրջան)
Օրլովկա (Орлівка), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Դվուրեչենսկի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Դվուրեչենսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ֆուենտե Պալմերա (քաղաք)
Ֆուենտե Պալմերա ( Fuente Palmera), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Կորդովա պրովինցիայի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Անդալուսիա ինքնավար համայնքի մեջ։ Համայնքը մտնում է Վալիե-Մեդիո-դել-Գվադալկիվիր շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 76 կմ2։ Բնակչությունը՝ 10865 (2010 թվականին)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 45 կմ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Ալեքսանդր Բոգդանով
Ալեքսանդր Ալեքսանդրովիչ Բոգդանով (Александр Александрович Богданов, ծննդյան անունը Аляксандр Аляксандравіч Маліноўскі, ), ռուս ֆիզիկոս, փիլիսոփա, գիտական գրականության գրող և հեղափոխական։ Եղել է Բոլշևիկյան շարժման վաղ պատմության առանցքային գործիչներից մեկը, Ռուսաստանի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության անդամ։ Նա համահիմնադիրներից էր և մրցակցելով Լենինի հետ 1909 թվականին արտաքսվել է։
Կենսագրություն
Ծնվել է փախստականի՝ արմատներով վոլոգդացի ժողովրդական ուսուցիչ Ա․ Ա. Մալինովսկայի ընտանիքում, տան վեց երեխաներից երկրորդն է։ Տուլսկայի կլասիցիստական գիմնազիան ոսկե մեդալով ավարտելուց հետո՝ 1892 թվականին ինքնուրույն ընդունվել է Մոսկվայի պետական համալսարանի ֆիզիկո-մաթեմատիկայի բաժինը։ 1894 թվականի դեկտեմբերին մասնակցելով Հյուսիսային հողերի ժողովրդաազատագրական խորհրդի գործերին՝ ազատվել է համալսարանից։ Այնուհետև ձերբակալվել և տեղափոխվել Տուլա, որտեղ ծանոթացել է Իվան Սավելևի հետ, ում հետ և ներգրավվել էր աշխատավոր դասակարգում։ Այդ տարիներին գրել է իր հայտնի «Տնտեսագիտության կարճ դասընթաց» աշխատությունը 1897 թվական, որի մասին Լենինն ասել է. «Հիանալի նորարարություն է տնտեսագիտության գրականության մեջ» ։
1895-1899 թթ․ սովորել է Խարկովի բժշկական համալսարանում։ 1899 թվականին ստացել է բժշկի որակավորում և գրել իր առաջին փիլիսոփայական գիրքը՝ «Բնությանը պատմական հայացքի հիմնական տարրերը»։ Այդ թվականին ձերբակալվել է և 6 ամիս անցկացրել Կալուգայի բանտում, այնուհետև տեղափոխվե նոր բանտ։ 3 տարի բանտում մնալուց հետո ազատվել է, և մեկնել է Վոլոգդա, որտեղ աշխատել է որպես հոգեբուժարանի բժիշկ։ Մի քանի տարի հետո ավարտելով աշխատանքը՝ Վոլոգդայից տեղափոխվել է Շվեյցարիա։
1913 թվականին վերադարձել է հայրենիք, որտեղ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ մասնակցել է որպես ռազմական բժիշկ ։
1913 թվականին վերադարձել է հայրենիք, որտեղ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ հանդես է եկել որպես ռազմական բժիշկ։
Հասարակական քաղաքական գործունեություն
1896 թվականից՝ սոցիալ-դեմոկրատական շարժում։
1905-1907 թթ.՝ Ռուսաստանի սոցիալ-դեմոկրատական աշխատավոր զանգված կամ բոլշևիկների անդամ։
1907-1909 թթ.՝ Ռուսաստանի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի անդամ։
1909 թ. հունիս՝ ազատվել է պաշտոնից՝ առաջնորդության հատկանիշներ ցուցաբերելու համար։
1909-1911 թթ.՝ գլխավորել է «Առաջ» շարժումը, իսկ 1911 թվականից հեռացել շարժումից ։
1918-1921 թթ.՝ Մոսկվայի պետական համալսարանի տնտեսագիտական գիտությունների թեկնածու։
1918-1822 թթ.՝ Կոմունիզմի համալսարանի պրեզիդիումի անդամ։
1926-1928 թթ.՝ Արյան փոխներարկման ինստիտուտի գլխավոր տնօրեն։
Մահ
Բոգդանովը պրոպագանդում էր նոր տեսություն արյան փոխներարկման հարցում՝ առաջարկելով արյան երիտասարդացման տեսությունը։ Ըստ այդ տեսության երբ երիտասարդ դոնորի արյունը ներարկում են տարեց ռեցիպիենտին այդ դեպքում առաջանում է երիտասարդացում, և տարեց օրգանիզմը սկսում է արթնանալ, պատճառը այն է որ երիտասարդ օրգանիզմում կան այն ֆերմենտները որոնք բացակայում են տարեցների մոտ, որը և առաջացնում է ծերությունը ։
Բոգդանովի անվան համալսարան
1999 թվականին Եկատերինբուրգում բացվեց Ալեքսանդր Բոգդանովի անվան միջազգային համալսարանը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ռուս ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Ռուս փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:20-րդ դարի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Խորհրդային գյուտարարներ Կատեգորիա:Ռուս հեղափոխականներ Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Ռուս տնտեսագետներ Կատեգորիա:Ռուս սոցիոլոգներ Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ռուս գիտաֆանտաստիկ գրողներ Կատեգորիա:Խարկովի ազգային համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի պրոֆեսորներ‎ Կատեգորիա:Քաղաքական կեղծանուններ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի դասախոսներ Կատեգորիա:Ռուս հրապարակախոսներ Կատեգորիա:Տուբերկուլոզից մահացածներ Կատեգորիա:20-րդ դարի գիտնականներ Կատեգորիա:Խորհրդային փիլիսոփաներ
Խորվաթիայի քաղաքական համակարգ
Խորվաթիայի քաղաքական համակարգը գործում է խորհրդարանական, ներկայացուցչական ժողովրդավարական հանրապետության շրջանակում, որտեղ Խորվաթիայի վարչապետը կառավարության ղեկավարն է բազմակուսակցական համակարգում։ Գործադիր իշխանությունն իրականացնում են Խորվաթիայի կառավարությունը և նախագահը։ Օրենսդիր իշխանությունը վերապահված է Խորվաթիայի խորհրդարանին (Sabor). Դատական իշխանությունն անկախ է գործադիրից և օրենսդիրից։ Խորհրդարանն ընդունեց Խորվաթիայի գործող Սահմանադրությունը 1990 թվականի դեկտեմբերի 22-ին և որոշեց անկախություն հռչակել Հարավսլավիայից 1991 թվականի մայիսի 25-ին։ Խորվաթիայի Հանրապետության ինքնիշխանության և անկախության մասին սահմանադրական որոշումը ուժի մեջ է մտել 1991 թվականի հոկտեմբերի 8-ին։ Դրանից հետո սահմանադրությունը մի քանի անգամ փոփոխվել է ։ Երկրում առաջին ժամանակակից կուսակցությունները ձևավորվեցին 19-րդ դարի կեսերին, և դրանց օրակարգն ու կոչը փոխվեցին՝ արտացոլելով սոցիալական խոշոր փոփոխություններ, ինչպիսիք են Ավստրո-Հունգարիայի, Սերբերի, խորվաթների և սլովենների թագավորության փլուզումը, բռնապետությունը և սոցիալական ցնցումները թագավորությունում, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը, կոմունիստական իշխանության հաստատում և Հարավսլավիայի փլուզում։
Հանրապետության նախագահը (Predsjednik/ica Republike) պետության ղեկավարն է ու Խորվաթիայի զինված ուժերի գերագույն հրամանատարը և ուղղակիորեն ընտրվում է հինգ տարի ժամկետով ։ Կառավարությունը (Vlada)՝ Խորվաթիայի գլխավոր գործադիր իշխանությունը, գլխավորում է վարչապետը, որն ունի չորս փոխվարչապետ, որոնք ծառայում են նաև որպես կառավարության նախարարներ։ Առանձին գործունեությամբ զբաղվում են 20 նախարարներ։ Գործադիր իշխանությունը պատասխանատու է օրենսդրություն և բյուջե առաջարկելու, օրենքների կատարման և արտաքին ու ներքին քաղաքականության ուղղորդման համար։ Խորհրդարանը միապալատ օրենսդիր մարմին է։ Սաբորի պատգամավորների թիվը տատանվում է 100-ից մինչև 160․ նրանք ընտրվում են համաժողովրդական քվեարկությամբ չորս տարի ժամկետով։ Օրենսդիր մարմնի լիազորությունները ներառում են սահմանադրության և օրենքների ընդունումն ու փոփոխությունը, կառավարության բյուջեի ընդունումը, պատերազմի և խաղաղության մասին հայտարարությունները, ազգային սահմանների սահմանումը, հանրաքվեների և ընտրությունների անցկացումը, սպաների նշանակումները ու ազատումները, վերահսկելը Խորվաթիայի կառավարությանը ու Սաբորին պատասխանատու հանրային լիազորությունների մյուս կրողներին և համաներումների շնորհում։ Խորվաթիայի սահմանադրությունը և օրենսդրությունը նախատեսում են հերթական նախագահական և խորհրդարանական ընտրությունները, ինչպես նաև շրջանների պրեֆեկտների (շրջանների նախագահների) և վեհաժողովների, քաղաքապետերի, համայնքապետների և ավագանիների ընտրությունները։
Խորվաթիան ունի եռաստիճան, անկախ դատական համակարգ, որը կառավարվում է Խորվաթիայի Սահմանադրությամբ և Սաբորի կողմից ընդունված ազգային օրենսդրությամբ։ Գերագույն դատարանը (Vrhovni sud) Խորվաթիայի բարձրագույն վերաքննիչ դատարանն է, մինչդեռ քաղաքային և շրջանային դատարանները ընդհանուր իրավասության դատարաններ են։ Խորվաթիայի մասնագիտացված դատարաններն են՝ առևտրային դատարանները և Գերագույն առևտրային դատարանը, իրավախախտումների դատարանները և Գերագույն իրավախախտումների դատարանը, վարչական դատարանները և Վերադաս վարչական դատարանը։ Խորվաթիայի Սահմանադրական դատարանը (Ustavni sud) հիմնականում զբաղվում է սահմանադրական իրավունքով։ Նրա հիմնական լիազորությունն է որոշում կայացնել այն մասին, թե արդյոք վիճարկվող օրենքներն իրականում հակասահմանադրական են, այսինքն՝ հակասում են սահմանադրությամբ սահմանված իրավունքներին և ազատություններին։ Պետական դատախազությունը ներկայացնում է պետությանը դատական գործընթացներկում։
«The Economist» թերթի 2022 թվականի Ժողովրդավարության ինդեքսում Խորվաթիան դասակարգվում էր՝ որպես «թերի ժողովրդավար» ։
Իրավական դաշտ
Խորվաթիան ունիտար ժողովրդավարական խորհրդարանական հանրապետություն է։ Իշխող Կոմունիստական լիգայի փլուզումից հետո Խորվաթիան 1990 թվականին ընդունեց նոր սահմանադրություն, որը փոխարինեց 1974 թվականին Խորվաթիայի Սոցիալիստական Հանրապետության կողմից ընդունված սահմանադրությանը և կազմակերպեց իր առաջին բազմակուսակցական ընտրությունները ։ Սահմանադրությունը ընդունվելուց հետո չորս անգամ փոփոխվել է՝ 1997, 2000, 2001 և 2010 թվականներին ։ Խորվաթիան անկախություն հռչակեց Հարավսլավիայից 1991 թվականի հոկտեմբերի 8-ին, ինչը հանգեցրեց Հարավսլավիայի փլուզմանը։ Խորվաթիայի կարգավիճակը՝ որպես երկիր, միջազգայնորեն ճանաչվել է ՄԱԿ-ի կողմից 1992 թվականին ։ 1990 թվականի իր սահմանադրության համաձայն՝ Խորվաթիան գործում էր կիսանախագահական համակարգով մինչև 2000 թվականը, երբ անցավ խորհրդարանական համակարգի ։ Իշխանության լիազորությունները Խորվաթիայում բաժանված են օրենսդիր, գործադիր և դատական իշխանությունների միջև ։ Խորվաթիայի իրավական համակարգը քաղաքացիական իրավունք է և, ինստիտուցիոնալ շրջանակի հետ մեկտեղ, մեծ ազդեցություն ունի Ավստրո-Հունգարիայի իրավական ժառանգության վրա ։ Մինչև 2010 թվականի հունիսի 30-ին ԵՄ անդամակցության բանակցություններն ավարտվեցին, Խորվաթիայի օրենսդրությունը լիովին ներդաշնակեցված էր Համայնքի օրենսդրությանը ։ Խորվաթիան Եվրամիության անդամ է դարձել 2013 թվականի հուլիսի 1-ին։
Գործադիր իշխանություն
Հանրապետության նախագահը (Predsjednik/ica Republike) պետության ղեկավարն է։ Նախագահն ընտրվում է ուղղակիորեն և պաշտոնավարում է հինգ տարի ժամկետով։ Նախագահը զինված ուժերի գերագույն գլխավոր հրամանատարն է, ունի ընթացակարգային պարտականություն՝ վարչապետ նշանակելու Սաբորի (Խորհրդարանի) համաձայնությամբ ձայների մեծամասնությամբ (բոլոր պատգամավորների մեծամասնությունը) և որոշակի ազդեցություն ունի արտաքին քաղաքականության վրա ։ Վերջին նախագահական ընտրություններն անցկացվել են 2020 թվականի հունվարի 5-ին, և հաղթել է Զորան Միլանովիչը ։ Սահմանադրությունը սահմանափակում է նախագահի պաշտոնը զբաղեցնողներին առավելագույնը երկու ժամկետով և թույլ չի տալիս նախագահին լինել որևէ քաղաքական կուսակցության անդամ ։ Հետևաբար, նորընտիր նախագահը երդմնակալությունից առաջ դուրս է գալիս կուսակցությունից։
Կառավարությունը (Vlada)` Խորվաթիայի գլխավոր գործադիր իշխանությունը, գլխավորում է վարչապետը, որն ունի չորս տեղակալ, որոնք նաև ծառայում են որպես կառավարության նախարարներ։ Կան ևս 16 նախարարներ, որոնք նշանակվում են վարչապետի կողմից Սաբորի համաձայնությամբ (բոլոր պատգամավորների մեծամասնությունը), սրանք պատասխանատու են գործունեության որոշակի ոլորտների համար։ 2016 թվականի հոկտեմբերի 19-ի դրությամբ փոխվարչապետներն են Մարտինա Դալիչը, Դավոր Իվո Շտիերը, Իվան Կովաչիչը և Դամիր Կրստիչևիչը։ Կառավարության նախարարները Խորվաթիայի դեմոկրատական միությունից (HDZ) և Անկախ ցուցակների կամուրջից (MOST) են՝ հինգ անկուսակցական նախարարներով։ Գործադիր իշխանությունը պատասխանատու է օրենսդրություն և բյուջե առաջարկելու, օրենքների կատարման և երկրի արտաքին ու ներքին քաղաքականության ուղղորդման համար։ Կառավարության պաշտոնական նստավայրը Բանսկի դվորիում է ։ 2016 թվականի հոկտեմբերի 19-ից սկսած վարչապետը Անդրեյ Պլենկովիչն է։
Օրենսդիր իշխանություն
Խորվաթիայի խորհրդարանը (Sabor) միապալատ օրենսդիր մարմին է։ Երկրորդ պալատը` Համայնքների պալատը (Županijski dom), ստեղծվել է 1993 թվականին՝ 1990 թվականի Սահմանադրության համաձայն։ Համայնքների պալատն ի սկզբանե բաղկացած էր երեք պատգամավորներից յուրաքանչյուր քսան շրջաններից և Զագրեբ քաղաքից։ Այնուամենայնիվ, քանի որ այն գործնական իշխանություն չուներ Ներկայացուցիչների պալատի վրա, այն լուծարվեց 2001 թվականին և նրա լիազորությունները փոխանցվեցին շրջանների կառավարություններին։ Սաբորի պատգամավորների թիվը կարող է տատանվել 100-ից մինչև 160; նրանք բոլորն էլ ընտրվում են համաժողովրդական քվեարկությամբ և ծառայում են չորս տարի ժամկետով։ Բազմաթիվ ընտրատարածքներում ընտրվում են 140 անդամներ, համամասնական ընտրակարգով ընտրվում են մինչև վեց անդամներ՝ ներկայացնելու արտերկրում ապրող խորվաթներին, իսկ հինգ անդամները ներկայացնում են էթնիկ և ազգային համայնքները կամ փոքրամասնությունները ։ Խորվաթիայի երկու խոշորագույն քաղաքական կուսակցություններն են Խորվաթիայի դեմոկրատական միությունը (ԽԴՄ) և Խորվաթիայի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցությունը (ԽՍԴԿ)։ Վերջին խորհրդարանական ընտրությունները տեղի են ունեցել 2020 թվականի հուլիսի 5-ին։
Սաբորը հավաքվում է հանրային նիստերում երկու նստաշրջանում. առաջինը՝ հունվարի 15-ից հունիսի 30-ը, իսկ երկրորդը՝ սեպտեմբերի 15-ից դեկտեմբերի 15-ը։ Լրացուցիչ նիստեր կարող է հրավիրել հանրապետության նախագահը, խորհրդարանի նախագահը կամ կառավարությունը։ Օրենսդիր մարմնի իրավասությունները ներառում են սահմանադրության ընդունումն ու փոփոխումը, օրենքների ընդունումը, պետական բյուջեի ընդունումը, պատերազմի և խաղաղության մասին հայտարարությունները, երկրի սահմանների փոփոխությունը, հանրաքվեների և ընտրությունների նշանակումն ու անցկացումը, պաշտոնների նշանակումներն ու ազատումը, վերահսկել Խորվաթիայի կառավարությանը և Սաբորին պատասխանատու հանրային լիազորությունների այլ կրողների աշխատանքը և համաներում շնորհելը։ Որոշումներն ընդունվում են ձայների մեծամասնությամբ, եթե ներկա է պատգամավորների կեսից ավելին՝ բացառությամբ սահմանադրական հարցերի ։
Ընտրություններ
Խորվաթիայի սահմանդրությունը և օրենսդրությունը սահմանում են պարբերաբար ընտրություններ նախագահի պաշտոնի, խորհրդարանի, նահանգապետերի, նահանգի խորհրդի, քաղաքապետի ու համայնքապետի պաշտոնների և ավագանու համար։ Հանրապետության նախագահը ընտրվում է հինգ տարի ժամկետով Խորվաթիայի բոլոր քաղաքացիների կողմից ուղղակի ընտրության միջոցով։ Ընտրությունների երկրորդ փուլ անցկացվում է այն դեպքում, երբ թեկնածուներից ոչ մեկը չի ստանում ձայների մեծամասնությունը առաջին փուլում։ Նախագահական ընտրությունները կարգավորվում են սահմանադրությամբ և համապատասխան օրենսդրությամբ ։
Խորհրդարանի 140 անդամները ընտրվում են չորս տարի ժամկետով տասը բազմամանդատ ընտրատարածքներում, որը համապատասխանում է գոյություն ունեցող նահանգների սահմաններին՝ որոշակի փոփոխություններով, որպեսզի յուրաքանչյուր ընտրատարածքում ընտրողների թիվը կազմի բոլոր ընտրողների նվազագույնը 5%-ը։ Արտասահմանում ապրող Խորվաթիայի քաղաքացիները հաշվառված են տասնմեկերորդ ընտրատարածքում, սակայն վերջին ընտրություններում իրենց կողմից տրվող մանդատների թիվը սահմանված չէր։ 2007 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում տասնմեկերորդ ընտրատարածքից ընտրվել էր հինգ պատգամավոր։ Սահմանադրական փոփոխություններ առաջին անգամ եղել են 2011 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում, որի ժամանակ լուծարվեց այս համակարգը և տասնմեկերորդ ընտրատարածքից ընտրվեց երեք պատգամավոր ։ Նաև խորհրդարանի ութ անդամներ ընտրվում են Խորվաթիայի քսաներկու ճանաչված փոքրամասնությունների կողմից․ սերբական համայնքը ընտրում է երեք պատգամավոր, հունգարացիները և իտալացիները ընտրում են յուրաքանչյուրը մեկ պատգամավոր, չեխերը և սլովակները ընտրում են մեկ պատգամավոր միասին, մինչդեռ մնացած փոքրամասնությունները միասին ընտրում են երկու պատգամավոր ։ Ստանդարտ Դոնթի մեթոդով են քվեները հաշվարկվում, որտեղ 5%-ը անցողիկ շեմն է ։ Վերջին խորհրդարանական ընտրությունները տեղի են ունեցել 2020 թվականին՝ ընտրելով 151 պատգամավորներ ։
Նահանգապետերը, քաղաքապետերը և համայնքապետերը ընտրվում են չորս տարի ժամկետով՝ ստանալով ձայների մեծամասնությունը։ Ընտրությունների երկրորդ փուլը անցկացվում է, երբ ոչ մի թեկնածուն առաջին փուլում չի ստացել ձայներ մեծամասնությունը ։ Նահանգի, քաղաքի և համայնքի ավագանիները ընտրվում են չորս տարի ժամկետով, համամասնական ընտրակարգով․ ողջ տեղական կառավարական միավորը կազմում է մեկ միասնական ընտրատարածք։
Մալինովկա (գյուղ, Զիանչուրինսկի շրջան)
Մալինովկա (Малиновка, Малиновка), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Զիանչուրինսկի շրջանի կազմում։
Խորվաթիայի քաղաքական համակարգ
Դատական իշխանություն
Խորվաթիան ունի եռաստիճան, անկախ դատական համակարգ, որը կառավարվում է Սահմանադրությամբ և խորհրդարանի կողմից ընդունված ազգային օրենսդրությամբ։ Գերագույն դատարանը (Vrhovni sud) Խորվաթիայի բարձրագույն վերաքննիչ դատարանն է. նրա լսումները բաց են, և վճիռները կայացվում են հրապարակայնորեն, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ մեղադրյալի գաղտնիությունը պետք է պաշտպանվի։ Դատավորները նշանակվում են Ազգային դատական խորհրդի կողմից, իսկ դատական պաշտոնը պահպանվում է մինչև յոթանասուն տարեկանը։ Գերագույն դատարանի նախագահն ընտրվում է չորս տարի ժամկետով Խորվաթիայի խորհրդարանի կողմից Հանրապետության նախագահի առաջարկությամբ։ 2021 թվականի դրությամբ Գերագույն դատարանի նախագահը Ռադովան Դոբրոնիչն է ։ Գերագույն դատարանն ունի քաղաքացիական և քրեական բաժիններ ։ Եռաստիճան դատական իշխանության ստորին երկու մակարդակները բաղկացած են շրջանային դատարաններից և քաղաքային դատարաններից ։ Երկրում կան տասնհինգ շրջանային դատարաններ և վաթսունյոթ քաղաքային դատարաններ ։
Մալինովկա (գյուղ, Զիանչուրինսկի շրջան)
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 460 մարդ։
Խորվաթիայի քաղաքական համակարգ
Դատական իշխանություն
Պետական դատախազությունը ներկայացնում է պետությանը իրավական ընթացակարգերում։ 2018 թվականի ապրիլի դրությամբ Դրաժեն Յելենիչը գլխավոր պետական դատախազն է, և կան քսաներեք տեղակալներ կենտրոնական գրասենյակում և ավելի ցածր աստիճանի պետական փաստաբաններ տասնհինգ շրջանային և երեսուներեք համայնքային պետական դատախազություններում ։ Գլխավոր դատախազին նշանակում է խորհրդարանը ։ Կոռուպցիայի և կազմակերպված հանցավորության դեմ պայքարին նվիրված հատուկ պետական դատախազությունը, ստեղծվել է 2001 թվականի վերջին ։
Տեղական ինքնակառավարման մարմիններ
մինի|2021 թվականին ընտրված ժուպանները [[Խորվաթիայի վարչական բաժանում|Խորվաթիայի յուրաքանչյուր ժուպանությունում՝
ԽԴՄ ՍԴԿ  Մենք կարող ենք  ԻԴԺ
Մրեժա Անկուսակցական]] Խորվաթիան բաժանվել է ժուպանությունների (županija) միջնադարում ։ Բաժանումները ժամանակի ընթացքում փոխվեցին՝ արտացոլելով օսմանյան նվաճումների արդյունքում տարածքների կորուստները և նույն տարածքի հետագա վերանվաճումը, ինչպես նաև Դալմաթիայի, Դուբրովնիկի և Իստրիայի քաղաքական կարգավիճակի փոփոխությունները։ Երկրի ավանդական բաժանումը ժուպանությունների վերացվեց 1920-ական թվականներին, երբ Սերբերի, խորվաթների և սլովենների թագավորությունը և դրան հաջորդած Հարավսլավիայի թագավորությունը բաժանեցին համապատասխանաբար մարզերի և բանովինաների ։ 1945 թվականից հետո կոմունիստական իշխանության ներքո Խորվաթիան՝ որպես Հարավսլավիայի բաղկացուցիչ մաս, վերացրեց այս նախկին բաժանումները և ներմուծեց համայնքները՝ Խորվաթիան բաժանելով մոտավորապես հարյուր համայնքների։ 1992 թվականիի օրենսդրությամբ վերականգնվեցին ժուպանությունները, որոնք տարածքի առումով զգալիորեն փոփոխված էին մինչև 1920-ականների ստորաբաժանումների համեմատ։ 1918 թվականին Խորվաթիայի տրանսլեյթանական հատվածը բաժանված էր ութ ժուպանությունների՝ իրենց կենտրոնների անուններով՝ Բյելովար, Գոսպիչ, Օգուլին, Պոժեգա, Վուկովար, Վարաժդին, Օսիեկ և Զագրեբ։ 1992 թվականի օրենսդրությունը նույն տարածքում ստեղծեց տասնհինգ ժուպանություն ։ Խորվաթիան բաժանված է քսան ժուպանությունների և Զագրեբի մայրաքաղաքի, վերջինս ունի միաժամանակ ժուպանության և քաղաքի իրավական կարգավիճակ։ Որոշ դեպքերում ժուպանությունների սահմանները փոխվել են, իսկ վերջին փոփոխությունը տեղի է ունեցել 2006 թվականին։ Ժուպանությունները ստորաբաժանվում են 128 քաղաքների և 428 համայնքների ։
Ժուպանության ղեկավարները, քաղաքների և համայնքների ղեկավարներն ընտրվում են չորս տարի ժամկետով՝ տեղական ինքնակառավարման մարմինների համապատասխան ընտրատարածքներում տրված ձայների մեծամասնությամբ։ Եթե առաջին փուլում ոչ մի թեկնածու չի հավաքում մեծամասնություն, ապա անցկացվում է ընտրությունների երկրորդ փուլ ։ Ժուպանության, քաղաքային և համայնքային ավագանու անդամներն ընտրվում են չորս տարի ժամկետով՝ համամասնական ընտրակարգով ։
Ավագանու անդամների թիվը սահմանում են իրենք՝ ավագանիները՝ գործող օրենսդրության հիման վրա։ Այնուհետև ընտրական հանձնաժողովներին հանձնարարվում է որոշել, թե արդյոք ազգային էթնիկ փոքրամասնությունները ներկայացված են խորհրդում, ինչպես պահանջվում է սահմանադրությամբ։ Ավագանիում կարող են ավելացվել փոքրամասնություններին պատկանող լրացուցիչ անդամներ, եթե այդ փոքրամասնության ոչ մի թեկնածու չի ընտրվել համամասնական ընտրակարգով ։ Ընտրական լռությունը, ինչպես Խորվաթիայում բոլոր այլ տեսակի ընտրություններում, երբ քարոզչությունն արգելված է, գործում է ընտրությունների նախորդ օրը և շարունակվում է մինչև ընտրությունների օրվա ժամը 19:00-ն, երբ ընտրատեղամասերը փակվում են և կարող են հայտարարել նախնական արդյունքները ։ 1990 թվականից ի վեր Խորվաթիայում անցկացվել են ութ համապետական տեղական ընտրություններ, որոնցից ամենավերջինը 2021 թվականի տեղական ընտրություններն էին՝ ընտրելու ժուպանությունների ժուպաններ և ավագանիներ, քաղաքային ու համայնքային ավագանիներ և քաղաքապետեր։ 2021 թվականին Խորվաթիայի դեմոկրատական միության գլխավորած կոալիցիաները հաղթեցին տասներեք ժուպանությունների ավագանիների ընտրություններում։ Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության գլխավորած կոալիցիաները մեծամասնություն են ստացել չորս ժուպանությունների ավագանիներում, իսկ մնացած ժուպանություններից Իստրիայի ավագանիների ընտրություններում հաղթել է Իստրիայի դեմոկրատական ժողովը, իսկ Զագրեբի քաղաքային ժուպանության ընտրություններում հաղթեց «Մենք կարող ենք» դաշինքը, իսկ մյուս երկու ժուպանություններում՝ Բելովար-Բիլոգորայում ու Մեջիմուրսկայում, հաղթեցին տեղական անկուսակցական դաշինքները։ ԽԴՄ-ն հաղթեց տասներեք ժուպանությունների ժուպանի ընտրություններում, ՍԴԿ-ն՝ երկու, ԻԴԺ-ը, «Մենք կարող ենք» և «Մրեժա» դաշինքները հաղթեցին մեկական ժուպանության ժուպանի ընտրություններում, իսկ անկուսակցական գործիչներ են ընտրվել երեք ժուպանություններում :
Ավստրո-Հունգարիայի կազմում
1848 թվականի հեղափոխությունները Եվրոպայում և Ավստրիական կայսրությունում կտրուկ փոփոխություններ բերեցին խորվաթական հասարակության և քաղաքականության մեջ՝ հրահրելով Խորվաթիայի ազգային վերածնունդը, որը մեծ ազդեցություն ունեցավ և էականորեն ձևավորեց Խորվաթիայի քաղաքական ու սոցիալական իրադարձությունները։ Այդ ժամանակ Սաբորը և Բան Յոսիպ Յելաչիչը հանդես էին գալիս Հունգարիայի թագավորության հետ կապերի խզման օգտին՝ ընդգծելով կայսրության ներսում գտնվող հարավսլավոնական այլ հողերի հետ կապերը։ Խորվաթիայի մի քանի նշանավոր քաղաքական գործիչներ ի հայտ եկան, ինչպիսիք են Անտե Ստարչևիչը, Յուգեն Կվատերնիկը, Ֆրանյո Ռաչկին և Յոսիպ Յուրայ Շտրոսմայերը։ Նեո-աբսոլուտիզմի ժամանակաշրջանին հաջորդեցին 1867 թվականի Ավստրո-Հունգարիայի համաձայնագիրը և Խորվաթա-հունգարական կարգավորումը, որը Խորվաթիային շնորհեց սահմանափակ անկախություն։ Դրան գումարվեց խորվաթական պնդումները վաղ միջնադարից սկսած անխափան պետականության մասին՝ որպես ժամանակակից պետության հիմք։ Երկու քաղաքական կուսակցություններ, որոնք զարգացան 1860-ական թվականներին և էականորեն նպաստեցին այդ տրամադրություններին՝ Իրավունքների կուսակցությունը՝ Ստարչևիչի և Կվատերնիկի գլխավորությամբ, և Ժողովրդական կուսակցությունը՝ Յանկո Դրաշկովիչի, Իվան Կուկուլևիչ Սակչինսկու, Յոսիպ Յուրայ Շտրոսմայերի և Իվան Մաժուրի գլխավորությամբ։ Նրանց դեմ էր Ազգային սահմանադրական կուսակցությունը, որը իշխանության ղեկին էր 1860-ականներից մինչև 1918 թվականների մեծ մասը և հանդես էր գալիս Խորվաթիայի և Հունգարիայի միջև սերտ կապերի օգտին ։
Այս դարաշրջանում ձևավորված այլ նշանակալից կուսակցություններ էին Սերբական ժողովրդական անկախ կուսակցությունը, որը հետագայում ստեղծեց Խորվաթ-սերբական կոալիցիան Իրավունքների կուսակցության և այլ խորվաթական ու սերբական կուսակցությունների հետ։ Կոալիցիան կառավարել է Խորվաթիան 1903-1918 թվականներին։ Կոալիցիայի առաջնորդներն էին Ֆրանո Սուպիլոն և Սվետոզար Պրիբիչևիչը։ Խորվաթական գյուղացիական կուսակցությունը (ԽԳԿ), որը ստեղծվել է 1904 թվականին և ղեկավարվում է Ստյեպան Ռադիչի կողմից, պաշտպանում էր Խորվաթիայի ինքնավարությունը, բայց մինչև 1918 թվականը հասավ միայն չափավոր նվաճումների ։ Դալմաթիայում երկու խոշոր կուսակցություններն էին Ժողովրդական կուսակցությունը՝ Խորվաթիա-Սլավոնիայում գործող Ժողովրդական կուսակցության մասնաճյուղը, և Ինքնավար կուսակցությունը, որը հանդես էր գալիս Դալմաթիայի ինքնավարության պահպանման օգտին՝ հակառակ Խորվաթիա-Սլավոնիայի և Դալմաթիայի միավորման Ժողովրդական կուսակցության պահանջներին։ Ինքնավար կուսակցությունը, որն առավելապես գլխավորում էր Անտոնիո Բաջամոնտին, նույնպես կապված էր իտալական իրրեդենտիզմի հետ։ 1900 թվականին Իրավունքների կուսակցությունը զգալի հաջողություններ էր գրանցել Դալմաթիայում ։ Առաջին երեք ընտրություններում հաղթել են ավտոնոմիստները, սակայն 1870 թվականից սկսած բոլոր ընտրությունները հաղթել է Ժողովրդական կուսակցությունը։ 1861–1918 թվականներին տեղի է ունեցել տասնյոթ ընտրություններ Խորվաթիա-Սլավոնական թագավորությունում, և տասը՝ Դալմաթիայի թագավորությունում ։
Առաջին և Երկրորդ Հարավսլավիա
Իշխանության գալուց հետո կոմունիստները ներդրեցին միակուսակցական քաղաքական համակարգ, որտեղ Հարավսլավիայի կոմունիստական կուսակցությունը իշխող կուսակցությունն էր, իսկ Խորվաթիայի կոմունիստական կուսակցությունը նրա մասնաճյուղն էր ։ 1971 թվականին Խորվաթիայի ազգային շարժումը, որը ձգտում էր ավելի մեծ քաղաքացիական իրավունքների և հարավսլավական տնտեսության ապակենտրոնացմանը, գագաթնակետին հասավ Խորվաթական գարունով, որը ճնշվեց Հարավսլավիայի ղեկավարության կողմից։ 1990 թվականի հունվարին Կոմունիստական կուսակցությունը մասնատվեց ազգային գծերով. Խորվաթական խմբակցությունը պահանջում էր ավելի թուլացած ֆեդերացիա ։
Ժամանակակից Խորվաթիա
1989 թվականին Խորվաթիայի Սոցիալիստական Հանրապետության կառավարությունը որոշեց հանդուրժել քաղաքական կուսակցություններին՝ ի պատասխան Կոմունիստական կուսակցությունից դուրս քաղաքական գործունեությունը թույլատրելու աճող պահանջների։ Առաջին քաղաքական կուսակցությունը, որը հիմնադրվել է Խորվաթիայում կոմունիստական իշխանության սկզբից ի վեր, Խորվաթիայի սոցիալ-ազատական կուսակցությունն (ԽՍԱԿ) էր, որը ստեղծվել է 1989 թվականի մայիսի 20-ին, որին հաջորդում է Խորվաթիայի դեմոկրատական միությունը 1989 թվականի հունիսի 17-ին։ 1989 թվականի դեկտեմբերին Իվիցա Ռաչանը դարձավ բարեփոխված կոմունիստական կուսակցության ղեկավարը։ Միևնույն ժամանակ, կուսակցությունը չեղյալ հայտարարեց քաղաքական դատավարությունները, ազատ արձակեց քաղբանտարկյալներին և հաստատեց բազմակուսակցական քաղաքական համակարգը։ Քաղաքացիական կազմակերպությունների մասին օրենքը պաշտոնապես փոփոխվել է՝ 1990 թվականի հունվարի 11-ին քաղաքական կուսակցություններին թույլատրելու համար՝ օրինականացնելով արդեն իսկ հիմնադրված կուսակցությունները ։
1990 թվականի ապրիլի 22-ին կայացած առաջին բազմակուսակցական ընտրությունների առաջին փուլի պահին գրանցված էր 33 կուսակցություն։ Առավել մեծ կուսակցություններն ու կոալիցիաներն էին Խորվաթիայի կոմունիստների լիգան-Ժողովրդավարական փոփոխությունների կուսակցությունը (վերանվանված Կոմունիստական կուսակցությունը), Խորվաթիայի դեմոկրատական միությունը (ԽԴՄ) և Ժողովրդական համաձայնության կոալիցիան (ԺՀԿ), որը ներառում էր ԽՍԱԿ-ը՝ Դրաժենի Բուդիշայի գլխավորությամբ ։ Երկրորդ փուլի ընտրությունները տեղի են ունեցել 1990 թվականի մայիսի 6-ին։ ԽԴՄ-ը՝ Ֆրանյո Տուջմանի գլխավորությամբ, հաղթեց բարեփոխված կոմունիստներին և ԺՀԿ-ին։ ԽԴՄ-ն պահպանեց խորհրդարանական մեծամասնությունը մինչև 2000 թվականի խորհրդարանական ընտրությունները, երբ այն պարտվեց Ռաչանի գլխավորած Խորվաթիայի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցությանը (ԽՍԴԿ)։ Ֆրանիո Գրեգուրիչը՝ ԽԴՄ-ից, նշանակվեց վարչապետ՝ գլխավորելու ազգային միասնության կառավարությունը 1991 թվականի հուլիսին, երբ Խորվաթիայի անկախության պատերազմի ինտենսիվությունը սրվեց ։ ԽԴՄ-ն վերադարձավ իշխանության 2003 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում, մինչդեռ ԽՍԴԿ-ն մնաց ամենամեծ ընդդիմադիր կուսակցությունը ։
Ֆրանյո Տուջմանը հաղթել է նախագահական ընտրություններում 1992 և 1997 թվականներին։ Նրա օրոք 1990 թվականին ընդունված Խորվաթիայի Սահմանադրությունը նախատեսում էր կիսանախագահական համակարգ։ 1999 թվականին Տուջմանի մահից հետո սահմանադրությունը փոփոխության ենթարկվեց, և նախագահի լիազորությունների մեծ մասը փոխանցվեց խորհրդարանին և կառավարությանը։ Ստյեպան Մեսիչը երկու անգամ անընդմեջ հաղթել է 2000 և 2005 թվականներին Խորվաթիայի ժողովրդական կուսակցության (ԽԺԿ) ցուցակով։ ՍԴԿ-ի թեկնածու Իվո Յոսիպովիչը հաղթել է նախագահական ընտրություններում 2009 թվականի դեկտեմբերին և 2010 թվականի հունվարին ։ Կոլինդա Գրաբար Կիտարովիչը հաղթեց Յոսիպովիչին 2015 թվականի հունվարի ընտրությունների երկրորդ փուլում՝ դառնալով Խորվաթիայի առաջին կին նախագահը ։
2020 թվականի հունվարին Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցությունից (ՍԴԿ) նախկին վարչապետ Զորան Միլանովիչը հաղթեց նախագահական ընտրություններում։ Նա ընտրությունների երկրորդ փուլում հաղթել է իշխող Խորվաթիայի դեմոկրատական միությունից (ԽԴՄ) գործող նախագահ Կոլինդա Գրաբար-Կիտարովիչին ։ 2020 թվականի հուլիսին իշխող աջակողմյան ԽԴՄ-ն հաղթեց խորհրդարանական ընտրություններում։ 2016 թվականից ի վեր վարչապետ Անդրեյ Պլենկովիչի կոալիցիան շարունակում է կառավարել ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորվաթիայի քաղաքականություն
Ախնաձոր (այլ կիրառումներ)
Ախնաձոր, կարող է վերաբերել՝
Ֆեսենայմ լը Բա
Ֆեսենայմ լը Բա (Fessenheim-le-Bas), համայնք Ֆրանսիայի Գրանդ Էստ մարզի Ստորին Հռենոս գավառում :
Բնակչությունը 2006 թվականի դրությամբ կազմում է 453 մարդ, բնակչության խտությունը` 91.52 մարդ/կմ²: Բնակավայրը զբաղեցնում է 4.95 կմ² տարածք:
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 390 կմ արևելք, Ստրասբուրգ քաղաքից` 17 կմ արևմուտք:
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 360 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 284-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 76: Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 78,9 %: 284 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 270 անձ (137 տղամարդ և 133 կին): Գործազուրկ են եղել 14 անձ (5 տղամարդ և 9 կին): 76 անաշխատունակներից 41-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 21-ը` թոշակառուներ, իսկ 14-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Չիդոզի Ավազիեմ
Չիդոզի Կոլինս Ավազիեմ (ֆր.՝ Chidozie Collins Awaziem, հունվարի 1, 1997, Էնուգու, Նիգերիա), նիգերիացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան։ Հանդես է գալիս պորտուգալական «Պորտու»-ի կազմում։
Ակումբային կարիերա
2014 թվականին Ավազիեմը ընդունվել է «Պորտու» ֆուտբոլային ակումբի ակադեմիա։ Սեգունդա լիգայում իր դեբյուտը Չիդոզին նշել է 2014 թվականի օգոստոսի 9-ին՝ «Պորտիմոնենսի»-ի դեմ խաղում ։
Թիմի երիտասարդական կազմում իր առաջին գոլը Չիդոզի Ավազիեմը խփել է հոկտեմբերի 30-ին՝ «Շավիշայի» դեմ խաղում ։ Թիմի հիմնական կազմում իր նորամուտը Չիդոզին նշել է 2016 թվականի հունվարի 27-ին՝ Պորտուգալիայի լիգայի գավաթի շրջանակներում կայացած «Ֆեյրենսիի» դեմ խաղում ։
Սանգրիշ լիգայում իր նորամուտը Չիդոզին նշել է 2016 թվականի փետրվարի 12-ին՝ «Բենֆիկայի» դեմ խաղում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Պորտուի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ Կատեգորիա:2018 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության մասնակիցներ Կատեգորիա:Թուրքական Սուպեր լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Սալիթաղ
Սալիթաղ (այժմ կոչվում է՝ Saltaq - Սալթաղ), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Ջուղայի շրջանում։ Տեղակայված է Օձասարի արևմտյան սալապատ փեշին, Տիգրանավան, կամ Ապարան (Ապարաններ) պատմական քաղաքի մոտ, Երնջակ գետի ձախ ափին ։
Պատմություն
Աղբյուրներում Սալիթաղն առաջին անգամ հիշատակվում է 1383-1384 թվականներին Թ. Աքվինացու «Յաղաքս տնօրինութեանն Քրիստոսի» ձեռագրի էջերից մեկի գլխազարդի մեջ տեղադրված հիշատակագրի մեջ ։
Անվան ծագում
Ըստ ավանդության՝ այս գյուղը Տիգրանավան քաղաքի թաղամասն է եղել և մեծատարած սալաքարերի վրա տեղակայված լինելու պատճառով անվանվել է Սալի-թաղ, որն էլ այժմյան շրջանի համանուն գյուղն է։ Իսկ Սալ անվանումը հայերենում շատ հին ծագում ունի ։
Ավանդության համաձայն՝ մեր հեռու-հեռավոր նախնիները իրենց քարե կամ երկաթե գործիքները պատրաստում, «դարբնում» էին քարե սալերի վրա։ Իսկ այս գյուղը հիմնվել է այդպիսի սալաքարերի վրա և այդտեղից էլ ստացել է իր անունը ։
Հուշարձաններ
1860-ական թվականների Ա. Սեդրակյանի հաղորդած տեղեկություններով, ինչպես նաև 1873 թվականի տվյալներով, Սալիթաղի եկեղեցին արդեն ավերակ էր, որից միայն հիմնապատերի ու որմերի առանձին հետքերն էին տեսանելի։ Գյուղի հյուսիսային կողմում, մի բարձրադիր տեղում գտնվում է Սալիթաղի վաղեմի գերեզմանատունը, որից աննշան սատանաքարեր են մնում միայն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ջուղայի շրջանի բնակավայրեր
(3039) Յանգել
(3039) Յանգել (Yangel), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1978 թվականի սեպտեմբերի 26-ին Լյուդմիլա Ժուրավլյովայի կողմից Նաուչնիում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,558456 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,1847 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9322 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1494,74 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,240845 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 15,25° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1978 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Լյուդմիլա Ժուրավլյովայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ռոժիչնայա (գյուղ, Օրատովկայի շրջան)
Ռոժիչնայա (Рожична), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Օրատովկայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1640 թվականին։