cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կլիմայական փոփոխությունները Արկտիկայում
Ծովային սառույց
Ծովային սառույցը սառեցված ծովի ջուր է, որը լողում է օվկիանոսի մակերեսին։ Այն Արկտիկական ավազանում ամբողջ տարվա ընթացքում գերիշխող մակերևույթի տեսակն է և տարվա ինչ-որ պահի ծածկում է Արկտիկայի օվկիանոսի մակերեսի գրեթե մեծ մասը։ Սառույցը կարող է լինել մերկ սառույց կամ ծածկված լինել ձյունով կամ հալված ջրերով՝ կախված գտնվելու վայրից և տարվա եղանակից։ Ծովային սառույցը համեմատաբար բարակ է, ընդհանուր առմամբ մոտ 4 մ-ից պակաս (13 ոտնաչափ), ավելի հաստ գագաթներով (NSIDC): NOAA-ի Հյուսիսային բևեռի վեբ-տեսախցիկները հետևում էին Արկտիկայի ամառային ծովային սառույցի անցումներին գարնանային հալեցման, ամառային հալոցքի լճակների և աշնանային սառեցմանը, քանի որ առաջին վեբ-տեսախցիկը գործարկվեց 2002-ից  ևմինչ օրս այն գարծարկվում է։
Ծովի սառույցը կարևոր նշանակություն ունի կլիմայի և օվկիանոսի համար տարբեր առումներով։ Այն նվազեցնում է ջերմության ներթափանցումը օվկիանոսից մթնոլորտ; դա հանգեցնում է ավելի քիչ արևային էներգիայի կլանմանը մակերևույթում և ապահովում է մակերես, որի վրա կարող է ձյուն կուտակվել, ինչը էլ ավելի է նվազեցնում արևի էներգիայի կլանումը։ Քանի որ աղը դուրս է մղվում սառույցից, երբ ձևավորվում է, սառույցը մեծացնում է օվկիանոսի մակերևութային ջրերի աղիությունը, որտեղ ձևավորվում է, և ինչպես նաև նվազեցնում է աղիությունը, որտեղ այն հալվում է, երկուսն էլ կարող են ազդել օվկիանոսի շրջանառության վրա ։
Աջ կողմում գտնվող քարտեզը ցույց է տալիս ծովային սառույցով ծածկված տարածքները, երբ այն գտնվում է իր առավելագույն չափով (մարտ) և նվազագույն չափով (սեպտեմբեր)։ Այս քարտեզը կազմվել է 1970-ականներին, և այդ ժամանակից սկսած ծովի սառույցի ծավալը նվազել է,։ Իր առավելագույն չափով՝ մարտին, ծովի սառույցը ծածկում է Հյուսիսային կիսագնդի մոտ 15 միլիոն կմ2 (5,8 միլիոն քառակուսի մղոն), գրեթե նույնքան տարածք, որքան կարող էլինել ամենամեծ երկիրը՝ Ռուսաստանը։ Քամիներն ու օվկիանոսային հոսանքները ստիպում են որ ծովի սառույցը տեղաշարժվի։ Սառույցի շարժման բնորոշ օրինաչափությունը ցույց է տրված քարտեզի վրա աջ կողմում։ Միջին հաշվով, այս շարժումները Սառուցյալ օվկիանոսի ռուսական հատվածից  տեղափոխում են Ատլանտյան օվկիանոս՝ Գրենլանդիայից արևելք ընկած տարածքով, մինչդեռ դրանք այնպես են անում,որ հյուսիսամերիկյան կողմի սառույցը պտտվի ժամացույցի սլաքի ուղղությամբ, երբեմն երկար տարիներ կարող է պահանջվել։
Քամիներ
Արկտիկական ավազանում և արևմտյան Կանադայի արշիպելագում քամու արագությունը կազմում է միջինում 4-ից 6 մետր է վայրկյան (14 և 22 կմ/ժ, 9 և 13 մղոն/ժ) գրեթե բոլոր եղանակներին։ Ավելի ուժեղ քամիներ տեղի են ունենում փոթորիկների ժամանակ, հաճախ առաջացնելով սպիտակության պայմաններ,(Սա ասում են այն դեքերում երբ փոթորկի պատճառով գրեթե անհնարին է լինում տեսնել) բայց դրանք հազվադեպ են գերազանցում 25 մ/վրկ (90 կմ/ժ (56 մղոն/ժ) արագությունը այս տարածքներում։ Բոլոր սեզոնների ընթացքում ամենաուժեղ միջին քամիները հանդիպում են Հյուսիսատլանտյան ծովերում՝ Բաֆինում։ Բեյը և Բերինգի և Չուկչի ծովերը, որտեղ ցիկլոնների ակտիվությունն առավել տարածված է։ Ատլանտյան կողմում քամիներն ամենաուժեղն են լինում ձմռանը՝ միջինը 7-ից 12 մ/վ արագությամբ (25-ից 43 կմ/ժ (16-ից 27 մղոն/ժ), իսկ ամենաթույլը՝ ձմռանը, ամառանը, միջինը 5-ից 7 մ/ժ (18-ից 25 կմ/ժ (11-ից 16 մղ/ժ)։ Խաղաղ օվկիանոսի կողմում նրանք միջինում 6-ից 9 մ/վ (22-ից 32 կմ/ժ (14-ից 20 մղ/ժ) են ամբողջ տարվա ընթացքում։ Առավելագույնը Ատլանտյան օվկիանոսի տարածաշրջանում քամու արագությունը ձմռանը կարող է մոտենալ 50 մ/վ (180 կմ/ժ) (110 մղոն/ժ)։
Գլոբալ տաքացում
Կան մի քանի պատճառներ, կլիմայի փոփոխությունները ակնկալելու համար, անկախ պատճառներից, կարող են ուժեղանալ Արկտիկայում՝ համեմատած միջին լայնությունների և արևադարձային գոտիների հետ։ Առաջինը սառույցի ալբեդոյի հետադարձ կապն է, որի սկզբնական տաքացումը հանգեցնում է ձյան և սառույցի հալմանը՝ մերկացնելով ավելի մուգ մակերեսները, որոնք կլանում են ավելի շատ արևի լույս, ինչը հանգեցնում է ավելի շատ տաքացման։ Երկրորդ, քանի որ ավելի ցուրտ օդը ավելի քիչ ջրային գոլորշի է պահում, քան տաք օդը, Արկտիկայում, մակերեսի կողմից կլանված ճառագայթման ցանկացած աճի ավելի մեծ մասն ուղղակիորեն տաքացնում է մթնոլորտը, մինչդեռ արևադարձային գոտիներում ավելի մեծ մասն գոլորշիանում է։ Երրորդ, քանի որ Արկտիկայի ջերմաստիճանի կառուցվածքը արգելակում է օդի ուղղահայաց շարժումները, մթնոլորտային շերտի խորությունը, որը պետք է տաքանա, որպեսզի առաջացնի մերձմակերևութային օդի տաքացում, Արկտիկայում այդքան խորը չեն, քան արևադարձային գոտիներում։ Չորրորդ, ծովային սառույցի ծավալի կրճատումը կհանգեցնի տաք օվկիանոսից մթնոլորտ ավելի շատ էներգիա փոխանցելուն, ինչը  կարող է ուժեղացնել տաքացումը։ Վերջապես, մթնոլորտային և օվկիանոսային շրջանառության ձևերի փոփոխությունները, որոնք առաջացել են գլոբալ ջերմաստիճանի փոփոխության հետևանքով, կարող են հանգեցնել Արկտիկայում ավելի շատ ջերմության փոխանցմանը, ինչն էլ պատճառ է դառնում Արկտիկայի տաքացմանը ։
Կլիմայի փոփոխության հարցերով միջկառավարական հանձնաժողովի (IPCC) համաձայն՝ «կլիմայական տաքացումը միանշանակ տեղի է ունենում», իսկ գլոբալ միջին ջերմաստիճանը վերջին հարյուրամյակի ընթացքում աճել է 0,6-ից 0,9 °C-ով (1,1-ից 1,6 °F): Այս զեկույցում նշվում է նաև, որ «20-րդ դարի կեսերից ի վեր գլոբալ միջին ջերմաստիճանի նկատվող աճի մեծ մասը շատ հավանական է [90%-ից ավելի հավանականություն]՝ պայմանավորված մարդածին ջերմոցային գազերի կոնցենտրացիաների նկատվող աճով»։ IPCC-ն նաև նշում է, որ վերջին 100 տարվա ընթացքում Արկտիկայում տարեկան միջին ջերմաստիճանը աճել է գրեթե երկու անգամ ավելի, քան կարող է լինել համաշխարհային միջին ջերմաստիճանը։ 2009 թվականին ՆԱՍԱ-ն զեկուցեց, որ 1976 թվականից ի վեր Արկտիկայում նկատվող տաքացման 45 տոկոսը կամ ավելին, ամենայն հավանականությամբ, եղել է օդում տարածվող փոքր մասնիկների փոփոխությունների հետևանք, որոնք կոչվում են աերոզոլներ ։
Կլիմայական որոշ մոդելների համաձայն, Արկտիկայում ջերմաստիճանի աճը հաջորդ հարյուրամյակի ընթացքում կշարունակի մոտ երկու անգամ գերազանցել համաշխարհային միջին ջերմաստիճանի աճին։ Մինչև 21-րդ դարի վերջ Արկտիկայում տարեկան միջին ջերմաստիճանը կանխատեսվում է որ կլինի 2,8-ից 7,8 °C-ով (5,0-ից 14,0 °F), ձմռանը ավելի շատ տաքանալու դեպքում (4,3-ից 11,4 °C (7,7-ից 20,5 °F): )) քան ամռանը։ Ակնկալվում է, որ ծովի սառույցի ծավալի և հաստության նվազումը կշարունակվի հաջորդ դարում, իսկ որոշները կանխատեսում են, որ Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի սառույցը կարող է հալվել   մինչև դարի վերջը ։
2009 թվականի սեպտեմբերին Science ամսագրում հրապարակված ուսումնասիրությունը ցույց տվեց, որ Արկտիկայի ջերմաստիճանը ներկայումս ավելի բարձր է, քան եղել է նախորդ 2000 տարվա ընթացքում ։ Սառցե միջուկներից, ծառերի օղակներից և լճային նստվածքներից նմուշներ հետազոտություններ են կատարվելլ թիմի կողմից՝ Հյուսիսային Արիզոնայի համալսարանի Դարել Կաուֆմանի գլխավորությամբ, որպեսզի տրամադրեն փոփոխվող կլիմայի պատկերները :Երկրաբաննեին հաջողվել է  հետևել Արկտիկայի ամառային ջերմաստիճանը դեռևս հռոմեացիների ժամանակներից՝ ուսումնասիրելով լանդշաֆտի բնական ազդանշանները։ Արդյունքները ցույց տվեցին, որ մոտ 1900 տարի ջերմաստիճանը առանց տատանվելու նվազել է, ինչը պայմանավորված է Երկրի ուղեծրի ճեղքվածքով, որը հանգեցրել է նրան, որ ամռանը հյուսիսային կիսագնդում մոլորակը մի փոքր հեռու է արևից ։ Այս ուղեծրային փոփոխությունները հանգեցրին ցուրտ ժամանակաշրջանի, որը հայտնի է որպես փոքր սառցե դարաշրջան 17-րդ ընթացքում, 18-րդ և 19-րդ դդ. Այնուամենայնիվ վերջին հարյուր տարիների ընթացքում ջերմաստիճանը բարձրացել է, չնայած այն հանգամանքին, որ Երկրի ուղեծրի շարունակական փոփոխությունները կհանգեցնեն հետագա սառեցմանը։ Ամենամեծ աճերը գրանցվել են 1950 թվականից ի վեր, ընդ որում, վերջին 2000 տարվա հինգ ամենատաք տասնամյակներից չորսը տեղի են ունեցել 1950-ից 2000 թվականների միջև։ Վերջին տասնամյակն ամենատաքն էր եղել ռեկորդում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:ԲՊՀ հոդվածներ 2023 Կատեգորիա:Արկտիկա Կատեգորիա:Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոս Կատեգորիա:Կլիմայի փոփոխություն
Վորոնցովկա (գյուղ, Պավլովսկի շրջան)
Բնակչությունը 2002 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 5138 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Վորոնեժի մարզի Պավլովսկի շրջանի բնակավայրեր
Մաննառե
Մաննառե (Mannare), գյուղ Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Տոռի շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 39 մարդ։
Ultimate Mortal Kombat 3
«Ultimate Mortal Kombat 3», մենամարտային վիդեոխաղ, որը մշակվել և թողարկվել է «Midway» ստուդիայի կողմից՝ 1995 թվականին՝ Արկադային պլատֆորմայի համար, որը հետագայում նույնպես փոխանցվեց տնային խաղային համակարգերի համար։ Խաղը «Mortal Kombat» խաղաշարերում հաջորդում է «Mortal Kombat 3»-ին։
Նախատեսված է ինչպես մեկ, այնպես էլ երկու ջոյստիկով խաղալու համար։ Առանձնանում են խաղալու երեք բաժիներ, որոնք են՝ խաղ երկու հոգով, խաղ չորս հոգով և խմբակային ութ հոգանոց խաղ։ Այս խաղի կարևոր առանձնահատկություններից մեկն այն է, որ բացի նրանից որ խաղացողներ թվայնացված են իսկական վիդեո նկարահանումներից, համակարգիչը հակառակորդին դժվարացնում է ըստ հաղթելու աստիճանով, ինչը բացակայում է «Mortal Kombat »-ի նախորդ տարբերակներում։ Առանձնանում է մենամարտի նոր վերջնարդյունք՝ Brutality (հայերեն՝ կոշտություն կամ դաժանություն), որն իրենից ներկայացնում է տվյալ կերպարի բոլոր կոմբինացիաների համադրում, ինչը տանում է հակառակորդին ոչնչացմանը։ Մյուս կարևոր առանձնահատկությունը նոր կերպարների ավելացումն է։ Այս տարբերակում բացակայում է Շիվան, ավելացվել են նոր մարտադաշեր, որոնցից երեքում առկա են ֆոնային առանձնահատկություններ
Սցենարը
Արտաքին աշխարհի կայսր Շաո կանը խախտելով մահացու գոտեմարտի կանոնը՝ կայսրուհի Սինդելի օգնությամբ դուրս է գալիս մեր աշխարհ, վերջնականապես երկիրը գրավելու նպատակով։ Երկրային պաշտպան Ռեյդենը հավաքելով երկրային լավագույն զինվորներին, ամեն ինչ անում է Շաո Կաննին կանգնեցնելու համար։ Սկսվում է մահացու կռիվը երկրի և արտաքին աշխարհի միջև։ (Խաղի սյուժեն համընկնում է «Mortal Kombat 3»-ի սյուժեին։)
Կերպարներ
Խաղում բացի Շիվայից առկա են նախորդ՝ MK 3-ի բոլոր կերպարները։ Նոր կերպարներն են Ռեպտայլը, Էռմակը, Սկորպիոնը, Սաբ-Զիրոն (դիմակով), Կիտանան, Ջեյդը, Միլենան, Ռեյնը և Նուբ-Սայբոտը։ Բացի հիմնական կերպարներից կան նաև գաղտնի կերպարներ, որոնց խաղի մեջ ներառելու համար անհրաժեշտ են որոշ չիտ-կոդեր։ Այդ կերպարներն են Սմոկ-մարդը և Քամելեոնը։ Բոսսային կերպարներն են Մոտառոն և Շաո Կանը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1995 տեսախաղեր Կատեգորիա:Sega Genesis տեսախաղեր Կատեգորիա:IOS խաղեր
Բիլեչա (այլ կիրառումներ)
Բիլեչա կարող է վերաբերվել.
Էլեոնորա թագուհին ու հիասքանչ Ռոզամունդը
Լուսանկարի ստեղծման պատմություն և ճակատագիր
«Էննի Ռոջերսը և Մերի Ջեքսոնը «Էլեոնորա թագուհին ու հիասքանչ Ռոզամունդը» տեսարանում» լուսանկարն ստեղծվել է 1863 թվականի հուլիսի 3-ին։ Նկարի երկարությունը 206 միլիմետր է, լայնությունը՝ 152 մմ։ Լուսանկարը վերևից երիզված է կիսակլոր կամարով։ Գույնը սեպիա է։ Լուսանկարահանման ենթադրյալ վայրը Օքսֆորդն է՝ Badcock’s Yard, St Aldates։ Հենց լուսանկարի վրա գտնվում է «June 1862» գրությունը, սակայն դա համարվում է սխալ և ավելի ուշ արված, քանի որ հակասություն է ստեղծվում լուսանկարում պատկերված աղջիկների տարիքի հետ կապված։ Ստեղծված է կոլոդիոնային նեգատիվից ալբումինի տպագրության տեխնիկայով, լուսանկարին կցված է նվիրողի մեքենագրված տեքստով թղթապանակ։
Երբ լուսանկարը պատրաստ է եղել, Քերոլն Էննիին մի փոքրիկ բանաստեղծության հետ ուղարկել է լուսանկարի պատճենը, որտեղ որոշ տողեր նշված են եղել լատինական այբուբենի տառերով.
Հայտնի է, որ լուսանկարի պոզիտիվը ներառված է եղել գրողի № 2 անձնական ալբոմում։ Լուսանկարի նույնականացման ցուցիչը/ նեգատիվը՝ Z-PH-LCA-II.92։ Ալբոմում գտնվել է 92-րդ էջում ։ Քերոլի ստեղծած բոլոր մանկական դիմանկարները նրա կտակի համաձայն տրվել են բնորդների ընտանիքներին ։ Այդ պատճառով Քերոլի լուսանկարները ցրվել են և կորել մասնավոր հավաքածուներում։ 1945 թվականին հավաքորդ, պատմաբան, լուսանկարիչ Հելմուտ Գերնսհայմն առաջարկ է ստացել՝ գնել մանկական լուսանկարների ալբոմ (ըստ վաճառողի՝ լուսանկարները «քաղված են նկուղում գտնվող գրքերի կույտից»), որի հեղինակը, հնարավոր է, եղել է Լուիս Քերոլը։ Դրա համար ոչ մի ապացույց չի եղել, սակայն Գերնսհայմը Բրիտանական թանգարանում համեմատել է լուսանկարների ստորագրությունները Քերոլի հայտնի մակագրությունների հետ և համոզվել, որ դրանք պատկանում են գրողին։
Ներկայումս լուսանկարը գտնվում է Օքսֆորդի գիտության պատմության թանգարանի հավաքածուում։ Թանգարանին այն փոխանցել է դոկտոր Բերտրան Ռոջերսը 1937 թվականի դեկտոմբերին։ Թանգարանի ամենամյան հաշվետվության մեջ հիշատակվում է 1939 թվականից, սակայն այդ հիշատակման մեջ չկա գրություն ձեռքբերման գրանցման փաստի մասին։ Նվիրողը եղել է պատկերված աղջիկներից մեկի՝ Էննի Ռոջերսի ազգականը, որը մահացել էր 1937 թվականի հոկտեմբերի 28-ին, ինչից հետո Բերտրանը որոշել էր լուսանկարը նվիրել թանգարանին։ Ինվենտարային համարն է 30302։
Դիպաշար
Ռոզամունդ դե Քլիֆորդը (Rosamund de Clifford, իրական անունը՝ Ջոան դե Քլիֆորդ, Joan de Clifford, մահացել է 1176 թվականին) եղել է անգլոսաքս-նորմանդացի մեծատոհմիկ աստիճանավոր Ուլթեր Ֆից-Ռիչարդ դե Քլիֆորդի և Մարգարիտ դե Տոսնայի դուստրը, Անգլիայի թագավոր Հենրի II Պլանտագենետի սիրուհին։ Իր գեղեցկության համար ստացել է «Հիասքանչ Ռոզամունդ» (Fair Rosamund) և «Աշխարհի վարդ» (Rose of the World) մականունները։ Ռոզամունդը անունը հավանաբար եկել է «աշխարհի վարդ» արտահայտության լատիներեն տարբերակից՝ ։ Մոտ 1163 թվականին նա ծանոթացել է թագավոր Հենրի II-ի հետ, իսկ 1166 թվականին նրանց միջև սիրավեպ է սկսվել։ Հենրին սիրուհուն տեղավորել է Վուդսթոք պալատում։ Սակայն մինչև 1174 թվականը Հենրի II-ի հետ նրա կապի մասին քչերը գիտեին ։ 1174 թվականին սիրավեպը հայտնի է դարձել։ Ալիենորա Ակվիտանացին (Էլեանորա)՝ Հենրի II թագավորի կինը, որը մասնակցել էր որդիների ապստամբությանն ընդդեմ ամուսնու, գերի է ընկել նրան և բանտարկվել Սոլսբերիում, ինչից հետո թագավորն սկսել է բացահայտ ժամանակն անցկացնել Ռոզամունդի հետ։ Նա դիտարկել է Ալիենորայից ամուսնալուծվելու տարբերակը, որպեսզի ամուսնանա Ռոզամունդի հետ։ Հենրի II-ի հաշվարկներն ի չիք են դարձել, երբ Հռոմի պապը հրաժարվել է ամուսնալուծության հնարավորություն տալ։ 1176 թվականին Ռոզամունդը հիվադացել է և մեկնել Գոդսթոու մենաստան (Օքսֆորդի մոտ), որտեղ էլ մահացել է նոււյն թվականին։ Նրա տապանաքարն սկզբնապես գտնվել է մենաստանի եկեղեցում։ Արքայի մահից հետո Ռոզամունդը վերաթաղվել է մենաստանի տարածքից դուրս Լինքոլնի եպիսկոպոս Գուգոյի պահանջով։ Նրա գերեզմանն անհետացել է 16-րդ դարում ։
Հետագայում (հավանաբար առաջին անգամ 14-րդ դարում այսպես կոչված լոնդոնյան ժամանակագրության մեջ, իսկ հետո «Լեգենդ Ռոզամունդի մասին» և «Ալիենորայի զղջում» բալլադներում, վերջինում նա խոստովանում է հանցագործությունը մահից առաջ) ի հայտ է եկել լեգենդ, որ թագավորը փորձել է ամրոցում թաքցնել Ռոզամունդին իր կնոջից, իսկ դրա շուրջ այգում կառուցել է անանցանելի լաբիրինթոս, որի ճանապարհը կարելի էր գտնել միայն արծաթե ուղեցույց թելի միջոցով, որը պահպանում էր Ռոզամունդին հսկող ասպետը՝ սըր Թոմասը։ Ալիենորան սպանում է սըր Թոմասին և նրան վստահված թելի միջոցով կարողանում գտնել թագավորի սիրեցյալի մոտ տանող ճանապարհը, ինչից հետո Ռոզամունդին մեռնելու տարբերակներ է առաջարկում՝ դաշույնով կամ թույնով։ Ռոզամունդն ընտրում է թույնը։ Իրականում այդ ժամանակ Ալիենորան ինքը գտնվում էր բանտարկության մեջ և չէր կարող մրցակցուհու սպանությունն իրականացնել ։
Քերոլի լուսանկարում պատկերված է լեգենդի եզրափակիչ տեսարանը՝ թագուհին արքայի սիրուհուն առաջարկում է մահ թույնի կամ դաշույնի միջոցով ։
Լուսանկարում պատկերված բնորդներ
Երկու աղջիկները՝ Էննի Ռոջերսը (աջից) և Մերի Ջեքսոնը (ձախից) հագած են «միջնադարյան» հագուստ, նրանց միջև գոթական ոճով փորաքանդակ գահավորակ է։ «Թագուհու» (Էննի Ռոջերս) գլխին թագ է։ Նա ձախ ձեռքով բռնած է կեռ դաշույն, իսկ աջ ձեռքում պահում է ճոխ զարդարված զարդատուփ, հենել է այն գահավորակի արմնկակալին (նա իր հակառակորդուհուն ընտրություն է առաջարկում դաշույնի կամ թույնի միջև)։ Ռոզամունդի գլխին աստղիկով ժապավեն է, նա ծնկաչոք է, ձեռքերը սեղմված են և դրված գահավորակի նստատեղին։
Իր փոքրիկ ընկերուհիներին, որոնց որպես բնորդուհի օգտագործել է լուսանկարներում, Քերոլն անվանել է «child-friend»՝ «երեխա ընկեր»։ Որոշ ուսումնասիրողներ կարծել են, որ այդ արտահայտությունը ավելի շատ ցույց է տվել ոչ թե նրանց տարիքը, այլ հարաբերությունների տեսակը։ Վիկտորյական դարաշրջանի Անգլիայում այդ արտահայտությունն ընդունված էր և երբեմն արտացոլում էր տարբեր սոցիալական կարգավիճակ ունեցող մարդկանց փոխադարձ հարաբերությունները։ Գոյություն ունեն նաև այդ տերմինի այլ մեկնաբանություններ ևս ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Լուսանկարներ Կատեգորիա:Լուիս Քերոլի լուսանկարներ
Զելց
Զելց, երշիկի տարատեսակ։
Պատրաստում են խոզի, տավարի մսից, ճարպից, լեզվից, լյարդից և այլ ենթամթերքներից։ Եփած հումքը մանրացնում են և խառնում համենմունքի (սխտոր, պղպեղ, դարչին, մեխակ, գինձ), աղի և շաքարի հետ։
Զելցն օգտագործում են որպես սառը խորտիկ։ Տան պայմաններում այն կարելի է պահել սառնարանում մինչև 12 օր ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Երշիկեղեն
Salceson
Դիլատացիոն կարդիոմիոպաթիա
Դիլատացիոն կարդիոմիոպաթիա (ԴԿՄՊ), սրտի խոռոչների լայնացում, որի ժամանակ տուժում է սրտամկանի կծկման ֆունկցիան և սրտամկանը ի վիճակի չի լինում ապահովել օրգանիզմի արյան ադեկվատ մատակարումը : Ախտանիշները սկզբնական շրջանում կարող են բացակայել կամ լինել եզակի։ Ավելի ուշ փուլերում կարող է զարգանալ հոգնածության զգացում, շնչահեղձություն, ստորին վերջույթների այտուց, ցավ կրծքավանդակի շրջանում կամ ուշագնացություն։ Դիլատացիոն կարդիոմիոպաթիայի ժամանակ կարող են դիտվել բարդություններ, ինչպիսիք են՝ սրտային անբավարարությունը, սրտի փականային ապարատի ախտահարումը կամ սրտի ռիթմի խանգարումները ։
Դիլատացիոն կարդիոմիոպաթիայի պատճառ կարող են հանդիսանալ ժառանգական գործոնը, ալկոհոլը, թմրանյութերը, որոշ տոքսիններ, հղիության ընթացքում բարդությունները և վարակիչ հիվանդությունները ։ Սիրտ-անոթային համակարգի հիվանդությունները կարող են նպաստել հիվանդության զարգացմանը, բայց չեն հանդիսանում առաջնային պատճառ ։ Հաճախ հիվանդության առաջացման բուն պատճառը մնում է անհայտ ։ Սա կարդիոմիոպաթիայի մի տեսակ է, որի ժամանակ սրտամկանը ախտահարվում է առաջնային կերպով ։ Ախտորոշումը հաստատվում է էլեկտրաստրտագրությամբ, կրծքավանդակի ռենտգեն հետազոտությամբ կամ էխոսրտագրությամբ ։
Սրտային անբավարարության զարգացման դեպքում բուժման տակտիկան՝ ԱՓՖ-ինհիբիտորների, բետա-պաշարիչների և միզամուղների կիրառումն է ։ Կերակրի աղի սահմանափակումը ևս կարող է կիրառվել բուժման նպատակով ։ Սրտի ռիթմի խանգարման դեպքում խորհուրդ է տրվում նշանակել հակամակարդիչներ կամ տեղադրել իմպլանտացված կարդիո/վերտեր-դեֆիբրիլյատոր ։ Բուժման անարդյունավետության դեպքում կատարվում է սրտի փոխպատվաստում ։
Հիվանության հաճախականությունը կազմում է 1:2500-ի ։ Առավել հաճախ ախտահարվում են միջին տարիքային խմբի տղամարդիկ ։ Հինգ տարվա ապրելիությունը կազմում է 50 % ։ Դիլատացոին կարդիմիոպաթիան հանդիպում է նաև երեխաների շրջանում, ընդ որում՝ առավել հաճախ հանդիպող ձևն է ։
Նշաններ և ախտանիշներ
Դիլատացիոն կարդիմիոպաթիան զարգանում է թաքնված ընթացքով, սկզբնական փուլում ախտանիշները կարող են բացակայել ։ Ավելի ուշ փուլում խնդրի զարգացման մասին վկայում են հետևյալ ախտանիշները՝ Դիլատացիոն կարդիոմիոպաթիայով տառապող հիվանդների շրջանում կարող է դիտվել կարդիոմեգալիա, թոքերի այտուց, կենտրոնական երակային ճնշման բարձրացում և ցածր պուլսային ճնշում։ Կարող է դիտվել միտրալ և տրիկուսպիդալ ռեգուրգիտացիային բնորոշ ախտանիշներ ։
Պատճառներ
Չնայած նրան, որ շատ դեպքերում պատճառը մնում է անհայտ՝ ԴԿՄՊ-ն տարբեր տոքսիններով, մետաբոլիկ կամ ինֆեկցիոն ագենտներով միոկարդի վնասման հետևանք է։ Այն պայմանավորված է ֆիբրոզ  փոփոխություններով որոնք զարգացել են սրտամկանի ինֆարկտից հետո։ ԴԿՄՊ-ի զարգացման հաճախակի պատճառներից է ինֆեկցիեն միոկարդիտը, որը զարգանում է Կոկսակի B վիրուսով կամ այլ էնտերովիրուսներով վարակվելուց ։ Կա վարկած, որ պաթոլոգիկ փոփոխությունները առաջանում են իմուն մեխանիզմով ։
Այլ պատճառներ՝
Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ բավականին հաճախ ԴԿՄՊ-ն զարգանում է այն անձանց շրջանում, որոնք ունենում են հաճախակի վերփոոքային կծկումներ (էքստրասիստոլաներ)։ Էքստրասիստոլաների հաճախության նվազումը (աբլաթիոն թերապիայի միջոցով) կանխում է հետագա կարդիմիոպաթիայի զարգացումը ։
Ժառանգական
Դեպքերի 25-30%-ը կազմում են հիվանդության ընտանեկան ձևերը, ընդ որում՝ մուտացիաների մեծ մասը ախտահարում են բջջակմախքի սպիտակուցները կոդավորող գեները , մինչդեռ որոշները ախտահարում են այլ սպիտակուցներ, որոնք ներգրավված են կծկողականության մեջ ։ Հիվանդությունը գենետիկորեն հետերոգեն է, բայց ավելի հաճախ հանդիպում է փոխանցման աուտոսոմ դոմինանտ ձևը ։ Հիվանդության ժառանգման աուտոսոմ ռեցեսիվ (օրինակ` Ալշտրյոմի սինդրոմ ), X-շղթայակցված (ինչպես Դյուշենի մկանային դիստրոֆիան), և միտոքոնդրիալ ձևերը ևս հայտնաբերված են ։ Դիլատացիոն կարդիոմիոպաթիայով տառապող հիվանդների որոշ հարազատներարող են ունենալ մինչկլինիկական, անախտանիշ փոփոխություններ սրտամկանում ։
Կայվանփուրը և այլք, 2016 թվականին կատարել են մետաանալիզ, հայտնաբերելու համար ԴԿՄՊ-ի և լամին, ֆոսֆոլամբան (PLN), ՌՆԹ կապող մոտիֆ սպիտակուց 20 (RBM20), սրտային միոզին կապող սպիտակուց C (MYBPC3), միոզինի ծանր շղթա  7 (MYH7), սրտային տրոպոին  T 2 (TNNT2)  և սրտային տրոպոին I (TNNI3) մուտացիաների միջև գենոտիպ - ֆենոտիային կապը։ Նրանք նաև վերանայել են ընթացիք հետազոտությունները, որոնք ուսումնասիրում են գենոտիպ-ֆենոտիպային փոփոխությունների կապը տիտինային մուտացիա ունեցող հիվանդների շրջանում։ Սրտի փոխպատվաստումը և փորոքային առիթմիաները ավելի տարածված են LMNA և PLN գեների մուտացիան կրողների շրջանում։ LMNA գենի մուտացիա կրողների մոտ կարող է զարգանալ դիսառիթմիաներ և հանկարծակի սրտային մահ նույնիսկ մինչև ԴԿՄՊ-ի և սրտային անբավարարության կլինիկական նշաների ի հայտ գալը ։
Ախտաֆիզիոլոգիա
Սրտային անբավարարության զարգացումը պայմանավորված է ձախ փորոքի ռեմոդելավորմամբ, որը դրսևորվում է աստիճանաբար ձախ փորոքում վերջնադիաստոլիկ և վերջնասիստոլիկ ծավալների մեծացմամբ, սրտի պատերի բարակեցմամբ և խոռոչների երկրաչափական փոփոխությանը դեպի գնդաձև:Այս ընթացքում արտամղման ֆրակցիան աստիճանաբար նվազում է։ Սրտի ռեմոդելավորման հայեցակարգը մշակվել է նկարագրելու փոփոխությունները, որոնք առաջանում են միոկարդի ինֆարկտից օրեր և ամիսներ անց ։
Կոմպենսատոր համարգ
ԴԿՄՊ-ի ժամանակ ակտիվանում են 2 կոմպենսատոր մեխանիզմներ, որի արդյունքում թուլանում է կարդիոմիոցիտների կծկողականությունը և նվազում է սրտի հարվածային ծավալը ։
Այս մեխանիզները կոմպենսացնում են նվազած սրտային  արտամղումը և երկար ժամանակ պահպանում են ԴԿՄՊ-ի ասիմպտոմատիկ ընթացքը։ Սակայն այս մեխանիզմները ժամանակի ընթացքում դառնում են վնասաբեր։ Ներանոթային ճնշման երկարատև բարձրացումը  և խոռոչների պրոգրեսսիվող դիլատացիան հանգեցնում են սրտային անբավարարությանը։
Հաշվարկային մոդելներ
Սրտի դիլատացիան լայնաձիգ փոփոխվող իզոտրոպիկ, անդարձելի ախտահարում է, որը առաջանում է միոկարդի արտահայտված լայնացման հաշվին ։ Այս հաշվարկային մոդելը՝ վոլյումետրիկ, իզոտրոպիկ և սրտամկանի պատի հաստացումը  կանխագուշակում է սրտի ծանրաբեռնվածության և դիլատացիայի միջև փոխհարաբերությունները (օրինակ՝  ծավալային գերծանրաբեռնվածություն միոկարդի ինֆարկտից հետո)  օգտագործելով հետևյալ հավասարումը՝
որտեղ F^e-ն առաձգական ծավալն է, որը դարձելի է և F^g անդարձելի իզոտրոպիկ ծավալային աճն է, որը նկարագրված է՝
որտեղ f_{0}դա մի վեկտոր է, որը ցույց տալիս  կարդիոմիոցիտների երկայնական առանցքը և  \lambda^g դա կարդիոմիոցիտների ձգումն է դրանց աճի հաշվին։ Կարդիոմիոցիտների ամբողջական աճը տրված է հետևյալ հավասարմամբ՝
Վերը նշված հավասարումը ցույց է տալիս միոկարդի, հատկապես փորոքների միոկարդի աստիճանաբար դիլատացիան, որը առաջանում է փորոքներում ծավալային գերծանրաբեռնվածությունը պահպանելու համար։  Դիլատացիան արտահայտվում է սրտի ընդհանուր զանգվածի և տրամագծի մեծացմամբ։ Կարդիոմիոցիտների առավելագույն երկարությունը  հասնում  150 \mu-ի, էնդոկարդում ՝ 130 \mu-ի, կախված  էպիկարդում սարկոմերների քանակից ։ Սրտի տրամագծի մեծացման հետևանքով լայնացած սիրտը ստանում է գնդաձև տեսք՝ ի տարբերություն առողջ մարդու սրտի, որը ունի էլիպսաձև կաուցվածք։ Բացի այդ փորոքների պատերը պահպանում են նույն հաստությունը, որը բորոշ է պաթոֆիզիոլոգիական լայն սրտին։
Կենցաղային մետաղաիրերի կոմբինատ
Վաղարշապատի կենցաղային մետաղաիրերի կոմբինատ, խորհրդային շրջանում Հայաստանի տեղական արդյունաբերության նախարարության ձեռնարկությունների համախումբ։ Կազմակերպվել է 1977 թվականին։ Ներառել է Վաղարշապատի (գլխամասային, հիմնադրվել է 1968 թվականին) և Գյումրիի մետաղաիրերի (1956) գործարանները։
Դիլատացիոն կարդիոմիոպաթիա
Փականային ախտահարում
Փորփոքների լայնացման արդյունքում, խանգարվում է միտրալ և եռփեղկ փականների միաժամանակյա փակումը։ Այս գործընթացի խանգարումը կարող է բերել միտրալ և եռփեղկ փականների հետհոսքի։ Արդյունքում ԴԿՄՊ-ով տառապող հիվանդների շրջանում մեծանում է նախասրտային ֆիբրիլյացիայի ռիսկը։ Բացի այդ, հարվածային ծավալի նվազումը նպաստում է փորոքների ծավալային գերբեռնվածությանը մեծացնելով սրտային անբավարարության սիմտոմատիկայի զարգացումը ։
Կենցաղային մետաղաիրերի կոմբինատ
Կոմբինատը Ոսկուց, արծաթից, մելքիորից, չժանգոտվող պողպատից և պլաստմասսայից արտադրել է ճաշասպասք, խոհանոցային հավաքածու, ոսկերչական և կենցաղային այլ իրեր։
1977 թվականին թողարկել է 4,6 միլիոն խորհրդային ռուբլուն համարժեք արտադրանք։
Դիլատացիոն կարդիոմիոպաթիա
Ախտորոշում
Սրտի չափսերի մեծացումը երևում է կրծքավանդակի ռենտգեն հետազոտության ժամանակ, ինչպես նաև հնարավոր է տեսնել՝ հեղուկ պլևրայի խոռոչում, որը թոքային հիպերտենզիայի հետևանք է։
Կենցաղային մետաղաիրերի կոմբինատ
Արտադրանքն իրացվել է ԽՍՀՄ-ում, ինչպես նաև առաքվել Չեխոսլովակիա և Լեհաստան։
Դիլատացիոն կարդիոմիոպաթիա
Ախտորոշում
Էլեկտրոսրտագրությունը հաճախ ցույց է տալիս սինուսային տախիկարդիա կամ նախասրտերի ֆիբրիլյացիա, փորոքային առիթմիաներ, ձախ նախասրտի մեծացում, որոշ դեպքերում նաև միջփորոքային ռիթմի հաղորդականության խանգարումներ և ցածր վոլտաժ։ Հիսի խրձի ձախ ոտիկի պաշարման դեպքում սրտի առանցքը շեղվում է աջ,  այս հազվադեպ հանդիպող համադրությունը բնորոշ է դիլատացիոն կամ կանգային կարդիոմիոպաթիային  ։ Էխոսրտագրությունը ցույց է տալիս ձախ փորոքի դիլատցաիա  և նվազած արտամղման ֆրակցիա։  Սրտի կաթեթերիզացիան և կորոնար անոթների կոնտրաստ հետազոտությունը  սրտի իշեմիկ հիվանդությունը բացառելու համար են։
Կենցաղային մետաղաիրերի կոմբինատ
Կատեգորիա:Արդյունաբերություն Կատեգորիա:Հայաստանի գործարաններ Կատեգորիա:1977 հիմնադրումներ Հայաստանում
Դիլատացիոն կարդիոմիոպաթիա
Ախտորոշում
Գենետիկ հետազոտությունը ևս կարևոր է։ Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ TTN գենի  (կոդավորում է տիտին սպիտակուցը) մուտացիան պատասխանատու է «իդիոպաթիկ դիլատացիոն կարդիոմիոպաթիայի  ընտանեկան դեպքերի 25 %-ի  և սպորադիկ դեպքերի 18 %-ի համար  » ։ Գենետիկ հետազոտության արդյունքը կարող է օգնել բժշկին և հիվանդին հասկանալու ԴԿՄՊ-ի պատճառը։
Սրտի մագնիտառեզոնանսային տոմոգրաֆիան (սրտի ՄՌՏ) տրամադրում է օգտակար ինֆորմացիա դիլատացիոն կարդիոմիապաթիայի  դիագնոստիկայի համար ։
Հոսանքային բուժում
Արհեստական պեյսմեյքեր օգտագործում են ներփորոքային հաղորդականության ուշացումով հիվանդների շրջանում, իսկ իմպլանտացված կարդիովերտեր/դեֆիբրիլյատորը՝ առիթմիանների առաջացման ռիսկի դեպքում։ Բուժման այս մոտեցումները նպատակ ունեն կանխելու հանկարծակի սրտային մահը, ախտանիշների զարգացումը և նվազեցնել սիստոլիկ սրտային անբավարությունով հիվանդների հոսպիտալացումը ։
Վիրահատական բուժում
Դեղորայքային բուժման նկատմամբ ռեֆրակտեր հիվանդներին կատարվում է սրտի փողպատվաստում։ Այս հիվանդների 1 տարվա ապրելիությունը հասնում է 90%-ի, իսկ  հիվանդների 50%-ից ավելիի ապրելիությունը կազմում է 20 տարուց ավել ։
Համաճարակաբանություն
Չնայած նրան, որ այս հիվանդությունը ավելի հաճախ հանդիպում է Աֆրո-Ամերիացիների շրջանում, այն կարող է ախտահարել յուրաքանչյուր պոպուլյացիայի հիվանդի ։
Հետազոտության ուղղություն
Հետազոտվում է ռեմոդելավորումը կանխող թերապիա, որն առաջարկում է կանխորոշման նոր մոտեցում կարդիոմիոպաթիաների ժամանակ ։
Այլ կենդանիներ
Դիլատացիոն կարդիոմիոպաթիան հանդիսանում է ժառանգական հիվանդություն՝ Բոքսեր, Դոբերման, Գրեյթ Դեն, Իռլանդական Գելխեխտ և Սենբեռնար ցեղատեսակի շների մոտ ։ Բուժումը դեղորայքային է և ներառում է ԱՓՖ-ինհիբիտորներ, կանթային միզամուղներ և  ֆոսֆոդիէստերազի արգելակիչներ։
Դիլատացիոն կարդիոմիոպաթիան ախտահարում է նաև  Արևելյան կարճամազ, Բուրմիզյան, Պարսկական և Աբիսյան կատվատեսակներին։ Տաուրինային անբավարարությամբ կատուների շրջանում ԴԿՄՊ-ն հաճախ է հանդիպում։ Ի տարբերություն ժառանգական ձևերի, ոչ ժառանգական ԲԿՄՊ-ի ձևերը կատուների պոպուլյացիայում բավականին տարածված էին, մինչև տաուրինի ավելացումը կատվի կերի մեջ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սրտային հիվանդություններ
Վիշեգրադ (այլ կիրառումներ)
Վիշեգրադ կարող է վերաբերվել.
Լանաո
Լանաո, լիճ Մինդանաո կղզում՝ Ֆիլիպինյան կղզիներից մեծությամբ երկրորդ կղզու Հարավային Լանաո ամենախոշոր գավառում։ Մակերեսի մեծությամբ Մինդանաո կղզու ամենամեծ լիճն է, իսկ Ֆիլիպիններում՝ երկրորդը և համարվում է աշխարհի հնագույն 15 լճերից մեկը։ Գիտնականները պնդում են լիճը ներառել ՅՈՒՆԵՍՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում։
Աշխարհագրություն
Լճի հյուսիսային ծայրակետի կոորդինատներն են՝ հյուսիսային լայնության 8° և արևելյան երկայնության 124,25°։ Երկարությունը՝ 33 կմ, լայնությունը՝ 20 կմ ։ Լիճը տեղակայված է ծովի մակարդակից 700 մ բարձրության վրա, հրաբխային զանգվածների միջև ընկած գոգավորությունում՝ արգելափակված սառած լավային հոսքով։
Ափերը ցածրադիր են, հարթ, տեղ-տեղ ճահճակալած։ Այստեղ տարածված է բրնձի մշակությունը։
Լիճ են թափվում  չորս գետ, իսկ դուրս է գալիս միայն մեկը՝ Ագուս գետը, որը  հոսում է դեպի հյուսիս- արևելք և թափվում է Իլագան ծոց(Մինդանաո լիճ) ։ Ագուս գետի ակունքում գտնվում է Մարավի (Դանսալան) քաղաքը։ Ագուս գետի միջին հոսանքում՝ Մարիյա- Քրիստինա ջրվեժի մոտ կացուցվել է ՀԷԿ։
Ստուգաբանություն
Լանաո անունը ծագել է տեղական մարանաո լեզվից, «ռանաո» բառից, որը նշանակում է ջուր։ Մարանաո էթնոնիմը նշանակում է լճի բնակիչներ։ Լիճը հայտնի է մարանաո ցեղի մասին լեգենդներով, առեղծվածներով։
Գրականություն
Կատեգորիա:Լճեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ֆիլիպինների լճեր
Վլասենիցա (այլ կիրառումներ)
Վլասենիցա կարող է վերաբերվել.
Վուկոսավլե (այլ կիրառումներ)
Վուկոսավլե կարող է վերաբերվել.
FiFi Awards
FiFi Awards, ամենամյա կազմակերպության մրցանակ, որը շնորհվում է այն խմբին կամ անհատին, որը լուրջ ձեռքբերումներ է ունեցել օծանելիքների պատրաստման ոլորտում։ Մրցանակը նմանություն ունի Օսկարի գավաթին  ։ Մրցանակաբաշխությունը առաջին անգամ տեղի է ունեղել 1973 թվականին Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Նյու Յորք քաղաքում։ Մրցանակաբաշխությանը մասնակցել են մի շարք օծանելիքի մասնագետներ, արվեստագետներ և դիզայներներ։ 1993 թվականին նրանց միացավ նաև «Եվրոպական գործընկեր» մրցանակը.
Սմյալիչի
Սմյալիչի (Смяличи), գյուղ Ռուսաստանի Պրիմորիեի երկրամասի Շկոտովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2005 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 18 մարդ։
(6228) Յոնեզավա
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,687524 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,3908 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9843 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1609,26 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,223705 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 14,4° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1982 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Թոշիմասա Ֆուրութայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Շախմատային օլիմպիադա 1988
Շախմատային 28-րդ օլիմպիադան կայացել է 1988 թվականի նոյեմբերի 12-30-ին, Հունաստանի Սալոնիկ քաղաքում։
Օլիմպիադայում հանդես է եկել 107 թիմ (Հունաստանը հանդես է եկել 2 թիմով, Չիլիի ընտրանին դուրս է մնացել 1-ին փուլից հետո)։ Մրցաշարում հանդես է եկել 616 շախմատիստ, որոնցից 78-ը գրոսմայստեր, իսկ 117-ը միջազգային վարպետ։
Ժամակարգ
40 քայլին՝ 2 ժամ, այնուհետև 1 ժամ հաջորդ 20 քայլին։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:1988 սպորտում
Մաննի (գյուղ, Վիգալա շրջան)
Մաննի (Manni), գյուղ Էստոնիայի Ռապլամաա նահանգի Վիգալա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 18 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Ռապլամաա նահանգի Վիգալա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Վորոնցովո (գյուղ, Թայմիրսկի շրջան)
Վորոնցովո (Воронцово), գյուղ Ռուսաստանի Կրասնոյարսկի երկրամասի Թայմիրսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը վերջին գրանցված տվյալներով կազմում էր 360 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Կրասնոյարսկի երկրամասի Թայմիրսկի շրջանի բնակավայրեր
Մակարովկա (գյուղ, Պերվոմայսկի շրջան)
Մակարովկա (Макарівка, Kirey), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Պերվոմայսկի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Տաբոր-Կիրեյ, Կիրեյ-Տաբոր։
2001 թվականի տվյալներով Մակարովկա գյուղում բնակվում էր 36 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Պերվոմայսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Իմունային շիճուկներ
Իմունային շիճուկներ, հակածիններով իմունացված կենդանիների և մարդու արյունից ստացված պատրաստուկներ, որոնք հակամարմիններ են պարունակում բակտերիային տոքսինների, ախտածին մանրէների և վիրուսների դեմ։ Շիճուկի հակամարմինները կապվում են ախտածին մարմնի կամ հակածնի հետ ։
Մարդու արյունից ստացված շիճուկներն օրինակ էբոլայի բուժման միակ հաջողված եղանակն են ։ Տարբերում են բուժկանխարգելիչ և ախտորոշիչ շիճուկներ։ Բուժկանխարգելիչ շիճուկներ․ լինում են հակաթանային (հակադիֆթերիային, հակաբոտուլինուսային, հակատետանուսային և օձի թույնի դեմ), հակաբակտերիային (հակասիբիրախտային, հակամենինգոկոկային, հակատուլարեմիային և այլն) և հակավիրուսային (հակագրիպային, հակակատաղության, հակակարմրուկային են)։ Ստացված են շիճուկներին փոխարինող համապատասխան գամմագլոբուլիններ, որոնք առավել արդյունավետ են։ Ախտորոշիչ շիճուկներ լինում են ագլատինացնող, պրեցիպիտացնող և լյոլմինեսցենտող, որոնք կիրառվում են ախտածին մանրէների տեսակային պատկանելությունը որոշելու համար։ Կենդանիների արյունից ստացած շիճուկներ մարդկանց ներարկելիս կարող է զարգանալ շիճուկային հիվանդություն և անաֆիլաքսիա։ Անասնաբուժության մեջ բուժկանխարգելիչ շիճուկներ ստացվում են իմոլնացված կենդանիներից և կիրառվում վարակիչ հիվանդությունների (սիբիրախտ, խոզերի կարմրախտ, սալմոնելոզներ և այլն) բուժման ու կանխարգելման համար։ Անասնաբուժական լաբորատորիաներում գործածվում են ախտորոշիչ շիճուկներ, վարակիչ հիվանդությունների հարուցիչների իդենտիֆիկացման (նույնականացման) համար։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իմունաբանություն
Ցիպնավանք
Ցիպնավանք կամ Դաստակ, հայկական առաքելական եկեղեցի, որը գտնվում է Արևմտյան Հայաստանում, Տուրուբերան աշխարհում, Արծկե քաղաքից հարավ, Վանա լճի Ցիպան (Ծիպան) կղզու հարավում։ Եղել է միջնադարյան հայկական կրթական և գրչության կենտրոններից մեկը։
Անվանումը
Ըստ ավանդության` այստեղ է պահվել Ստեփանոս Նախավկայի դաստակը, որից էլ առաջացել է վանքի անվանումը՝ Դաստակ։
Պատմություն
14-րդ դարի կեսերին Ցիպնավանքում հիմնադրվել է բարձր տիպի դպրոց՝ Ցիպնավանքի դպրոց, որը կառուցել է Վարդան Ճգնավորը՝ Հերմոնի համալսարանի Տիրատուր րաբունապետի սանը ։ Գրիգոր Խլաթեցու րաբունապետությամ օրոք 1406-ին Ցիպնավանք է տեղափոխվել Խառաբաստավանքի վարդապետարանը, որը շուտով փակվել է։ Հետագայում Ցիպնավանքում Գրիգոր Խլաթեցին հիմնել է դպրոց, որտեղ գիտամանկավարժական բեղուն գործունեություն է ծավալել, խմբագրել է Հայսմավուրք, Տոնական, Գանձարան ժողովածուները, ինչպես նաև ընդօրինակել բազմաթիվ ձեռագրեր, որոնցից  մի քանիսը (NN 3440, 3414, 5328, 8366 և այլն) պահպանվում են Մատենադարանում։ Գրիգոր Խլաթեցին խմբագրել է Հայսմավուրքը, թողել է շոշափելի մատենագրական ժառանգություն (օր․՝ «Յիշատակարան աղետից» չափածո երկը)։ Նա նահատակվել է Ցիպնավանքում 1425 թվականին, նվաճողների հարձակման ժամանակ։ Ցիպնավանքում Գրիգոր Խլաթեցու աշակերտներից Հովհաննեսը, Կարապետը, Թովմա Մեծոփեցին, Առաքել Բաղիշեցին գրել են իրենց ուսուցչի վարքը։ Հետագայում ջրի մակարդակի բարձրացման արդյունքում և´ կղզին, և´ վանքը անցել են ջրի տակ։ Երբեմնի շեն վանքից այժմ նշմարվում են ավերակներ ։
Արտաքին հղումներ
https://www.armenianscriptoria.com/map.php?lang=hy&r=5
Կատեգորիա:14-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Հաջիբաբա Հուսեյնով
Հաջիբաբա Հուսեյնալի օղլի Հուսեյնով (Hüseynov Hacıbaba Hüseynəli oğlu, ), ադրբեջանցի խանենդե, Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1990) ;
Կենսագրություն
Հաջիբաբա Հուսեյնովը ծնվել է 1919 թվականի մարտի 19-ին Բաքվում։ Նրա հայրը նավաստի էր։ Նա սկսեց երգել մուղամը վաղ տարիքից։ 1938 թվականին նա հանդիպեց խանենդե Զուլֆու Ադիգոզալովին։ 1941 թվականին Հայրենական մեծ պատերազմի բռնկումով, երիտասարդ Հաջիբաբան դադար տվեց մուղամ երգել։ 1945 թվականին պատերազմն ավարտվելուց հետո Սառա Ղադիմովան նրան ծանոթացրեց Ահմեդ Բաքիխանովի հետ։ Ահմեդ Բաքիխանովը այդ ժամանակվա հայտնի թառահար էր։ Ահմեդ Բաքիխանովը երիտասարդ Հաջիբաբային հրավիրում է աշխատել սեփական համույթում։ Հաջիբաբան երեք տարի աշխատել է այս համույթում։
Լուկանիկոս
Պատմություն
Լուկանիկոսի իրական անունը Թոդորիս է։ Սկզբում նա անօթևան էր, ապրում էր Աթենքի կենտրոնում։ Բողոքի ցույցերին միացել է 2008 թվականից՝ Հունաստանում զանգվածային անկարգությունների ժամանակ։ Դրանից հետո նա հաճախ հայտնվում էր իրադարձությունների կենտրոնում և գրավում էր ցուցարարների կողմը՝ լինելով առաջին շարքում և հաչելով իրավապահ մարմինների ներկայացուցիչների վրա։ Երբեմն նա փորձում էր բռնել և նետել արցունքաբեր գազի ռումբերը, որոնք թռչում էին ցուցարարների ուղղությամբ։ Զբոսաշրջիկների կողմից հյուրասիրված տապակած երշիկները սիրելու համար նրան անվանել են Լուկանիկոս ։
Հաջիբաբա Հուսեյնով
Կենսագրություն
1963 թվականին Ահմեդ Բաքիխանովը Հաջիբաբա Հուսեյնովին հրավիրեց մուղամ դասավանդելու Ադրբեջանի երաժշտական պետական դպրոցում։ Հաջիբաբա Հուսեյնովը նույն դպրոցում դասավանդում էր 30 տարի, մինչև կյանքի վերջը։ Մահացել է 1993 թվականի հոկտեմբերի 24-ին Բաքվում ։
Լուկանիկոս
Պատմություն
Ազգային գործադուլի և 2010-2012 թվականներին Հունաստանում քաղաքացիական ծառայողների ցույցերի ժամանակ Լուկանիկոսը նույնպես անմիջական մասնակցություն է ունեցել։ Երբեմն դա ստանում էր ոստիկաններից, մի անգամ նույնիսկ տեղեկություններ էր հայտնվել, որ Լուկանիկոսը լուրջ ծեծի է ենթարկվել, սակայն դա չի հաստատվել։
2012 թվականից հետո Լուկանիկոսը դադարել է մասնակցել զանգվածային գործողություններին։ Նա ստացել է անհրաժեշտ բժշկական օգնություն, բուժվել մակաբուծային միջատների դեմ։ Լուկանիկոսին, որին կրկին կոչում էին Թոդորիս, ընդունել է մի հույն ընտանիք։ Նա սկսեց ապրել Խալկիդայում, Աթենքից մոտ 60 կմ հեռավորության վրա ։ Նա մահացել է 2014 թվականի մայիսի 21-ին սրտի կանգից ։
Արտքաին հղումներ
Կատեգորիա:Հայտնի շներ Կատեգորիա:Քաղաքական ակտիվիզմ
Հաջիբաբա Հուսեյնով
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ Կատեգորիա:Ադրբեջանցի երգիչներ
Գացկո (այլ կիրառումներ)
Գացկո կարող է վերաբերվել.
Գրադիշկա (այլ կիրառումներ)
Գրադիշկա կարող է վերաբերվել.
Դերվենտա (այլ կիրառումներ)
Դերվենտա կարող է վերաբերվել.
Դոբոյ (այլ կիրառումներ)
Դոբոյ կարող է վերաբերվել.
(6229) Տուրսաչան
(6229) Տուրսաչան (Tursachan), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1983 թվականի նոյեմբերի 4-ին Բրայան Սկիֆի կողմից Անդերսոն Մեսայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,079806 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,509 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,6506 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1974,16 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,182356 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 1,65° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1983 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Բրայան Սկիֆի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ռաքոնիջի
Ռաքոնիջի (Racconigi), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Կունեո գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 10036 մարդ (2008 թվական), բնակչության խտությունը՝ 209 մարդ/կմ2։ Զբաղեցնում է 48 կմ2 տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 12035: Հեռախոսային կոդ՝ - 0172:
Կոմունայի հովանավորն է Հովհաննես Մկրտիչը։ Տոնակատարությունը սեպտեմբերի երրորդ կիրակիին հաջորդող երկուշաբթի օրն է։
Ռաքոնիջի ամրոց
Քաղաքի գլխավոր տեսարժան վայրը Ռոքոնիջիի ամրոցն է, Սավոյան տոհմի միապետների՝ քաղաքից դուրս գտնվող նստավայրերից մեկը։ Ամրոցը՝ որպես Համաշխարհային ժառանգության հուշարձան, պահպանվում է ՅՈՒՆԵՍԿՕի կողմից։
Միջնադարում ամրոցը պատկանել է Սալուցո մարկկոմսերին։ 1630 թվականին անցել է Սավոյական տան կրտսեր կարինյան ճյուղին։ Ամրոցի ներկայիս շինությունը կառուցվել է XVII դարի երկրորդ կեսին Գվարինո Գվարինիի նախագծով։
Մատվեևկա (գյուղ, Պերվոմայսկի շրջան)
Մատվեևկա (Матвіївка, Şigim), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Պերվոմայսկի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Ռուսկի Շիգիմ։
2001 թվականի տվյալներով Մատվեևկա գյուղում բնակվում էր 340 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Պերվոմայսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Օլեգ Ատկով
Օլեգ Յուրևիչ Ատկով, խորհրդային և ռուս տիեզերագնաց, բժիշկ, գիտնական և մենեջեր։ 2005 թվականից մինչև 2015 թվականը աշխատել է ՌԺԴ-ում, որպես առողջապահական բաժնի պետի օգնական։ 2010 թվականից աշխատել է նաև, որպես «ՌԺԴ-ԱՌՈՂՋԱԿԱՆ» գլխավոր պատասխանատու ։ ԽՍՀՄ-ի օդաչու-տիեզերագնաց։ 1984 թվականին Խորհրդային Միության Հերոս։
Կենսագրություն
Օլեգ Ատկովը ծնվել է 1949 թվականի մայիսի 9-ին՝ Խվորոստյանկա գյուղում (Սամարայի մարզ-ում)։ 1966 թվականին ավարտել է 10-րդ դասարանը Խերսոնում գտնվող № 20 դպրոցում, որից հետո փորձել է սովորել բժշկական համալսարանում, բայց նրան չի հաջողվել բարեհաջող հանձնել քննությունները։ Այնուհետև նա սովորում է բժշկական դպրոցում, և համատեղ աշխատում է Խերսոն-ում գտնվող բաբակի արտադրամասում։ 1967 թվականին այդուհանդերձ Օլեգին հաջողվում է մտնել Ղրիմի բժշկական համալսարան։
1975 թվականին սկսում է սովորել տիեզերագնաց, Յուրի Գագարինի անվան տիեզերագնացների պատրաստման կենտրոնում։
1976 թվականին անցնում է բժիշկների ընտրություններ բժիշկ-տիեզերագնացների մոտ, իսկ արդեն 1977 թվականի հունվարին սկսում է այնտեղ աշխատել, որպես բժիշկ-հետազոտող։ Տիեզերագնաց-բժիշկների կազմում շատ քչերն էին ցանկանում նրան տեսնել իրենց կողքին, սակայն Օլեգը նրանց անտեսում է, և քրտնաջան պարապում է, որպեսզի դառնա նրանց տնօրենը։ 1977 թվականին նա մտնում է Խորհրդային Միության կոմունիստական կոսանկցություն։
1984 թվականի փետրվարի 8-ից մինչև հոկտեմբերի 2-ը, Օլեգը և «Союз Т-10» տիեզերանավի մյուս անձնակազմը իրականացնում են տիեզերական թռիչք։ Ընդհանուր թռիչքի ժամանակը դառնում է ռեկորդային, այն տևել է 236 օր, 22 ժամ և 49 րոպե։ Թռիչքի ժամանակ Ատկովը բուժօգնությունները իրականացնում էր նոր տեխնոլոգիաների օգնությամբ, և բարձր գնահատականի էր արժանանում անձնակազմի կողմից։
Տիեզերքից վերադառնալուց հետո Ատկովը շարունակում է աշխատել Կլինիկական սրտաբանության համալսարանում, իսկ արդեն 1984 թվականին դառնում է լաբորատորիայի ֆունկցիոնալ մեթոդների ղեկավար։
1985 թվականին ընտրվում է Հումբոլդտի համալսարանի պատվավոր բժիշկ (Բեռլինում)։
1991 թվականին պարգևատրվում է Ռուսաստանի նախագահի կողմից, որպես տարվա լավագույն բժիշկ։
1992 թվականին տպում է գիտահետազոտական գիրք «Визуализация в клинике» անվանմամբ և դառնում նրա գլխավոր խմբագիրը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ Կատեգորիա:Խորհրդային տիեզերագնացներ‎ Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Խորհրդային տիեզերագնաց-օդաչուներ Կատեգորիա:Եվրոպական ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ թղթակից անդամներ
Սամվել Կարապետյան (հուշարձանագետ)
Սամվել Գևորգի Կարապետյան, հայազգի հուշարձանագետ, պատմաբան, բանահավաք, քարտեզագիր, Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի հայաստանյան գրասենյակի նախկին նախագահ։ Տարբեր երկրներում մանրամասն ուսումնասիրել, չափագրել, լուսանկարել է հայկական հազարավոր հուշարձաններ և հայկական հետքեր։ Հեղինակել և համահեղինակել է հայկական հուշարձանների, հայկական ճարտարապետության և հայոց պատմությանն առնչվող տասնյակ գրքեր, գիտական հարյուրավոր հոդվածներ, բազմաթիվ քարտեզագրքեր ։
Հայտնի է նաև որպես Թուրքիաում, Ադրբեջանում, Վրաստանում հայկական հուշարձանների և հետքերի ոչնչացման քաղաքականության քննադատ։ Նա պնդել է, որ այդ երկրների իշխանությունները նպատակաուղղված կերպով իրականացնում են հայկական հուշարձանների ոչնչացման քաղաքականություն։ Իր փաստերը 2007 թվականին ներկայացրել է ԱՄՆ կոնգրեսին և 2008 թվականին՝ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանին ։ Իր հայագիտական գործունեության համար Վրաստանում հայտարարված էր անցանկալի անձ և արգելված էր նրա մուտքն այդ երկիր ։
Կենսագրություն
Սամվել Կարապետյանը ծնվել է 1961 թվականի հուլիսի 30-ին Խորհրդային Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանում։ Արմատներով Տուրուբերան աշխարհի Արճեշ գավառի Բերդաղ գյուղից սերած Բաղդասարի գերդաստանից է ։
1978 թվականին ավարտել է Երևանի Միսաք Մանուշյանի անվան թիվ 48 դպրոցը ։
Հուշարձանների հետազոտություն
Սկսած 1975 թվականից ճամփորդել է Հայկական ԽՍՀ տարածքով բնությունը ուսումնասիրելու նպատակով, իսկ 1978 թվականից սկսած լուսանկարում, չափում և նկարագրում է հայկական հուշարձանները ամբողջ Պատմական Հայաստանի տարածքով։ Երեք տասնամյակի ընթացքում հետազոտում և ցուցակագրում է Պատմական Հայաստանի հայ ճարտարապետության հազարավոր նմուշներ։ Նա բազմաթիվ գյուղերի, գյուղատեղիների, հանդամասերի առաջին հետազոտողն է, հարյուրավոր հուշարձանների առաջին լուսանկարիչն է, չափագրողը, հայտնաբերողն ու տեղորոշողը։ Նա հազարավոր վիմագրերի առաջին ընթերցողն ու հրատարակիչն է։ Իր երիտասարդության տարիներին հետազոտության առաջնայնությունը տվել է այն տարածքներին, որտեղ առավել վտանգված են եղել հայկական պատմական հուշարձանները ։
Հայաստանի Հանրապետություն
1978 թվականից սկսած մինչև 2019 թվականը սկզբում Խորհրդային Հայաստանի (1978-1991), հետագայում Հայաստանի Հանրապետության (1991-2019) տարածքում չափագրել է ավելի քան 50 հուշարձան և լուսանկարել մոտ 22000 կադր։ Բացառիկ են Խոսրովի արգելոցում կատարված ուսումնասիրությունները, որտեղ վկայագրել է հարյուրավոր հուշարձաններ ։
Հայաստանի Հանրապետության տարածքում իր կատարած հետազոտությունների հիման վրա հանդես է եկել հարյուրավոր հոդվածներով, հրապարակել բազմաթիվ գրքեր, այդ թվում՝ «Աղնաձոր, Թառաթումբ, Քարագլուխ, Սալլի գյուղերի պատմական հուշարձանները», «Առինջ գյուղի պատմական հուշարձանները», «Կապուտան գյուղի պատմական հուշարձանները», «Կոտայք գյուղի պատմական հուշարձանները», «Զառ և Սևաբերդ գյուղերի պատմական հուշարձանները», «Նորագյուղ և Մայակովսկի գյուղերի պատմական հուշարձանները», «Ոսկեպարի պատմական հուշարձանները», «Ջիլիզայի պատմական հուշարձանները», «Ակունք և Կաթնաղբյուր գյուղերի պատմական հուշարձանները»։ Հեղինակել է մի շարք քարտեզներ, այդ թվում՝ Հայաստանի Հանրապետության Գեղարքունիքի, Լոռու, Տավուշի, Կոտայքի մարզերի պատմական հուշարձաների քարտեզ-ուղեցույցները ։
Արցախի Հանրապետություն
1978 թվականից սկսած մինչև 2018 թվականը սկզբում Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի ու հարակից շրջանների (1978-1991), հետագայում Արցախի Հանրապետության (1991-2018) տարածքում չափագրել է ավելի քան 200 հուշարձան և և լուսանկարել մոտ 24000 կադր ։
1978 թվականից Սամվել Կարապետյանը մեծածավալ աշխատանքներ է կատարել Մարտակերտի, Ասկերանի, Մարտունու, Հադրութի և Շուշիի, Շահումյանի, Քաշաթաղի շրջաններում։ Նա ուսումնասիրել է ոչ միայն բնակավայրերում ու հարակից տարածքներում գտնվող հուշարձանները, այլև դրանցից հեռու սարերում, անտառներում գտնվող և երբևէ չուսումնասիրված բերդերը, կամուրջները, վանքերը, եկեղեցիները, մատուռները, գերեզմաններն ու խաչքարերը։ Իր հետազոտություններին զուգահեռ նա իրականացրել է նաև բանահավաքչություն և տեղացիներից հավաքագրել է ավելի քան 4000 մանրատեղանուն ։
Իր շուրջ երեք տասնամյակ տևած հետազոտությունների հիման վրա հրատարակել է և պատրաստել է հրատարակման բազմաթիվ գրքեր։ Արցախին վերաբերվող հրատարակված գրքերից են «Դադի վանքի վերանորոգումը 1997-2011 թվականներ», «Արցախի կամուրջները», «Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում», «Ադրբեջանը քաղաքակրթությունից դուրս», «Արցախի հրաշալիքներ», «Արցախի հայ ճարտարապետության մահմեդական հուշարձանները» աշխատությունները։ Արցախի վերաբերյալ հրապարակել է հարյուրավոր հոդվածներ ։
Վրաստան
1988 թվականից սկսած մինչև 2015 թվականը սկզբում Խորհրդային Վրաստանի (1988-1991), հետագայում անկախացած Վրաստանի (1991-2015) տարածքում չափագրել է ավելի քան 130 հուշարձան և և լուսանկարել մոտ 20000 կադր ։
Վրաստանում իր երկարամյա հետազոտությունների հիման վրա հրատարակել է բազմաթիվ գրքեր։ Վրաստանի տարածքում հայկական պատմական հուշարձաններին և հետքերին վերաբերվող հրատարակված գրքերից են «Ջավախք», «Ախալցխա», «Հայերը Կախեթում», «Կովկասյան թանգարանի հայկական հավաքածուն», «Թիֆլիսի քաղաքագլուխները», «Վրաց պետական քաղաքականությունը և հայ մշակույթի հուշարձանները», «Թբիլիսիի Սուրբ Նշան Սուրբ Նիկողայոս եկեղեցի», «Շուլավեր» աշխատությունները ։