cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ալիղսնան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Զիբորովկա
Զիբորովկա (Зиборовка), գյուղ Ռուսաստանի, Բելգորոդի մարզի Շեբեկինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2008 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 500 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բելգորոդի մարզի Շեբեկինսկի շրջանի բնակավայրեր
Պետրոպավլովսկի (գյուղ, Ալնաշսկի շրջան)
Պետրոպավլովսկի (Петропавловский), գյուղ Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Ալնաշսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Ալնաշսկի շրջանի բնակավայրեր
Վճռական խոսակցություններ (գիրք)
«Վճռական խոսակցություն վարելու ունակություն» (Crucial Conversations։ Tools for Talking When Stakes Are High) գիրքը VitalSmarts (Կենսական գիտելիքներ) ընկերության չորս համահիմնադիրների՝ Քերրի Պատերսոնի, Ժոզեֆ Գրեննիի, Ռոն ՄաքՄիլլանի և Էյլ Շվիտցլերի կողմից հրատարակած, բիզնեսում ինքնօգնության գիրք է, որն առաջին անգամ հրատարակվել է 2002 թ., այնուհետ վերահրատարակվել է 2012-ին։ Գիրքը թարգմանվել է 28 լեզուներով և վաճառվել է ավելի քան երկու միլիոն օրինակ։
Գլուխ 1։ Ի՞նչ է վճռական նշանակության խոսակցությունը
ԵՎ ո՞վ է հոգ տանում։
Գիրքը ընթերցողին ծանոթացնում է վճռական խոսակցության հայեցակարգին կամ ձևակերպմանը՝ երկու կամ ավելի մարդկանց քննարկումն է, երբ կարծիքները տարամետ են, դրույքները բարձր և էմոցիաները անկառավարելի։ Սրանք որպես կանոն կոշտ խոսակցություններ են, որոնցից մենք հակված են խուսափել, սակայն ինչպես հեղինակներն են պնդում, դրանք մեծ ազդեցություն են ունենում մեր կյանքի վրա ։
Գլուխ 2։ Վճռորոշ խուսակցություն տանելու կարողությունը
Երկխոսության ուժը Հեղինակները նկարագրում են ինչպես խուսափել այսպես կոչված "Հիմարի ընտրությունից", գիտակցելով, որ տարբերակները սահմանափակված չեն երկու վատ այլընտրանքներից՝ կամ՝ ասել ճշմարտությունը կամ՝ ընկերոջը պահել։ Շփման համար մեզ հասանելի տարբերակներն ավելին են, հեղինակները պնդում են, որպեսզի կարևոր խոսակցություն վարելիս արդյունավետ լինել, մենք պետք է յուրաքանչյուր խոսակցության ժամանակ ունակ լինենք երկխոսության կամ մեր տեսակետը ազատ ներկայացնելուն։
Գլուխ 3։ Սրտով մոտեցեք
Ինչպես Ձեր իրական ցանկությունը պահել առանցքում։
Համաձայն գրքի սրտով մոտենալը երկխոսության առաջին սկզբունքն է։ Այս գլխի անկյունաքարն այն է, որ մենք պետք է ուսումնասիրենք մեր մտքերն ու գործողությունները և դադարենք կարծել որ մեր խնդիրների պատճառը ուրիշներն են։ Երբ մենք գիտակցենք, որ միակն ենք, որ կարող ենք փոխել, մնալ կենտրոնացացած մեր ռեալ ցանկությունների վրա և հարաբերությունների վրա, այդ դեպքում մեք կունենանք ավելի մեծ հաջողություն։
Գլուխ 4։ Սովորեք դիտել
Ինչպես կանխազգալ, երբ ապահովությունը վտանգված է
Այս գլխում նկարագրվում է, ինչպես հետևել ոչ միայն խոսակցության բովանդակությանը, այլև իրադրությանը։ Հետևելով Ձեր ֆիզիկական և էմոցիոնալ ռեակցիային՝ ստամոքսի փքվածությանը, աչքերի չորությանը սրտի բաբախումների հաճախականությանը կամ վախի, ցավի կամ զայրույթի զգացողությանը ինչպես նաև մյուս մարդկանց մարմնի ժեստերին կամ տոնայնությանը կարողացեք չափել խոսակցության ջերմաստիճանը։ Ճանաչեք լռության կամ բռնության նշանները; լռությունը նշանակում է որ մենք նահանջում ենք կամ հրաժարվում ենք խոսակցության կարևորությունից, մինչդեռ բռնությունը ցույց է տալիս, որ մենք նուրբ մանիպուլյացիայով՝ բարձրաձայն հարձակումների միջոցով, փորձում ենք ստանալ այն ինչ մեզ պետք է։
Գլուխ 5։ Ապահով դարձրեք
Ինչպես այն անվտանգ դարձնել համարյա ամեն ինչի մասին խոսելու համար
Անվտանգության առաջին պայմանը "ընդհանուր նպատակ" գտնելն է՝ վստահեցնելով մյուսներին, որ դուք նրանց շահերի և նպատակների համար եք հոգում և ձեր նպատակները համընկնում են։ Դուք պետք է միմյանց նկատմամբ փոխադարձ հարգանք ունենաք՝ վստահեցնենք մյուսներին, որ դրա մասին եք հոգում և հարգում եք նրանց և դուք ուզում եք իրավիճակը բարելավել։
Գլուխr 6: Տիրապետիր իմ պատմություններին
''Ինչպես շարունակել երկխոսությունը, երբ դուք զայրացած, վախեցած, կամ վիրավորված եք
Գլուխ 7։ Ներկայացնում եմ իմ ճանապարհը
Ինչպես խոսել համոզիչ, բայց ոչ վստահ
Գլուխ 8։ Ուսումնասիրեք ուրիշների ուղիները
Ինչպե՞ս լսել, երբ մյուսները գոռում են կամ լռում
Պատրաստ եղեք լսել ուրիշների փաստերը և պատմությունները։ Հետաքրքրվեք և ցույց տվեք, որ հաշվի եք առնում նրանց կարծիքը և վերաբերմունքը։ Եղեք համբերատար՝ հանդարտվելու համար նրանց ժամանակ է անհրաժեշտ, մինչ ի վիճակի լինեն շարունակել դժվար խոսակցությունը։
Գլուխ 9։ Շարժվենք դեպի գործողություններ
Ինչպես վճռորոշ խոսակցությունը շրջել դեպի գործողություններ և արդյունքներ Հեղինակները զգուշացնում են ընթերցողին, որ երկխոսությունը որոշում կայացնել չի։ Համոզվեք, որ պետք է հստակ ձևակերպվի ինչպես են ընդունվելու որոշումները, ովքեր են կայացնելու և նրանց արգումենտները։ Որոշում կայացնելու չորս եղանակ կա. հրահանգ, խորհրդատվություն, քվեարկություն և համաձայնություն։ Մինչև որոշում ընդունելու մեթոդն ընտրելը, հետևյալ հարցադրումներն արա. Ո՞վ հոգ տանում, Ո՞վ գիտի, Ո՞վ պետք է համաձայնվի, և քանի հոգի արժե ներգրավել։
Գլուխ 10։ Այո, Բայց
Խորհուրդներ դժվար դեպքերի համար
Այս բաժնում դիտարկվում են 17 հատկապես բարդ դեպքերի իրավիճակներ և ինչպես հմտությունները կարող են օգնել հաղթահարել դրանք։
Գլուխ 11։ Ամբողջը միացնենք
Նախապատրաստման և յուրացման գործիքներ
Գրքի սկզբունքների հանրագումար։ Պարզեցրած տեղեկատու և հմտությունները կիրառելու և զարգացնելու ուղեցույց ։
Հանրաճանաչություն
Վճռորոշ խոսակցություններ գիրքը ճանաչվել է 2013 թ. ամենաընթերցվող բիզնես գրքերից մեկը ։ In conjunction with the book, the authors offer training on how to hold more effective conversations.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2002 գրքեր Կատեգորիա:Ինքնօգնության գրքեր
Պսակագիր
Պսակագիր, կորոնագրաֆ, արևապսակը դիտելու աստղագիտական սարք։ Քանի որ Արեգակի լուսոլորտը շատ ավելի պայծառ է, քան արևապսակը, ապա վերջինիս դիտումները հնարավոր էին միայն Արեգակի լրիվ խավարումների հազվադեպ պահերին։ խավարումներից անկախ արևապսակի դիտումների առաջին Պսակագիրը առաջարկել է ֆրանսիացի աստղագետ Բեռնար Ֆերդինանդ Լիոն (1931 թվականին)։ Պսակագրի դիտափողում գլխավոր օբյեկտիվից հետո տեղադրվում է մետաղե սկավառակ («Լուսին»)՝ արհեստական խավարում առաջացնելու համար։ Պսակագիրները տեղադրում են բարձրադիր աստղադիտարաններում, ինչպես նաև դուրս են բերվում վերին, մթնոլորտ և տիեզերք՝ հրթիռների և տիեզերանավերի միջոցով։
Կատեգորիա:Աստղագիտություն Կատեգորիա:Օպտիկական սարքեր
Ռոյ Տակեր
Ռոյ Տակեր (Roy Tucker, ), ամերիկացի աստղագետ, գիսաստղերի և աստերոիդների հայտնաբերող, ղեկավարում է իր սեփական Գուդրիկ-Պիգոտ աստղադիտարանը ։ 1996-ից 2010 թվականները հայտնաբերել է 547 աստերոիդ, որոնց մեջ էին երկու Ատենի և մեկ Ապոլոնի խմբերի աստերոիդներ ։ Տակերը նաև հանդիսանում է (99942) Ապոֆիս աստերոիդի և  կարճ պարբերությամբ  (LONEOS-Տակեր) գիսաստղի համահայտնաբերողը։
Կենսագրություն
Ռոյ Տակերը ապրել է Թենեսի նահանգի Մեմֆիս քաղաքում։ 1966 թվականին, 15 տարեկան հասակում դարձել է Մեմֆիսի աստղագիտական միության անդամ, իսկ ավելի ուշ ավարտել է Սանտա-Բարբարայի համալսարանը, որտեղ էլ ստացել է դոկտորի կոչում սարքաշինության բնագավառում։ Ուսումից հետո աշխատել է Արիզոնայի համալսարանի Լուսանկարման տեխնոլոգիաների լաբորատորիայում։
2002 թվականին դարձել է հինգ գիտնականներից մեկը, ովքեր ստացել են «Յուջին Շումեյկերի մերձերկրյա մարմինների գրանտը» Մոլորակագիտական միությունից։
Նրա պատվին է անվանվել (10914) Տակեր աստերոիդը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագետներ Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ Կատեգորիա:Գիսաստղ հայտնաբերողներ
Սիփանազատ
Սիփանազատ, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Գյումուշխանեի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
(4511) Ռեմբրանդտ
(4511) Ռեմբրանդտ (Rembrandt), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1935 թվականի սեպտեմբերի 28-ին Հենրիկ վան Գենտի կողմից Յոհանեսբուրգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,399802 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,7954 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,0042 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1357,88 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,265119 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 22,74° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1935 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Հենրիկ վան Գենտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Մակու
Մակու (, Mako), քաղաք Իրանում, Արևմտյան Ադրբեջան նահանգի հյուսիս-արևմտյան մասում, Մակու շահրեստանի կենտրոնը։ 2016 թ. բնակչությունը կազմել է 46 581 մարդ ։
Գտնվում է Թուրքիայի սահմանից 13 կմ հեռավորության վրա, Փոքր Մասիս լեռնագագաթից մոտ 40 կմ հարավ, երկու լեռնաշղթայի արանքում, զառիթափ լեռնալանջի վրա` կիրճի մեջ։ Քաղաքի միջով հոսում է Զանգմար գետը։ Տարբեր ժամանակներում եղել է տարբեր կարգի բնակավայր՝ գյուղ, բերդավան, բերդաքաղաք, գյուղաքաղաք։
Անվան ստուգաբանությունը
Հնագույն ժամանակներում կոչվել է Շավարշան կամ Շավարշական՝ ինչպես կոչվել է նաև գավառը, իսկ հետագայում, Մովսես Խորենացու վկայությամբ, գավառը կոչվել են Արտազ՝ Ալանքի համանուն գավառի անունից, որտեղից բավական թվով բնակիչներ էին եկել ու հաստատվել Վասպուրականի այդ գավառում, վերջինս էլ կոչել իրենց հին գավառի անունով՝ Արտազ (երբեմն գործածվել է նաև Արտաժ ձևով)։ Ենթադրվում է, որ Մակուն մանքու բառի աղավաղված ձևն է, իսկ վերջինս պարսկերեն նշանակում է երկու ժայռի արանք։ Կոչվել է նաև Մանքու կամ Կապան-կալեսի։
Պատմություն
Մակուն միշտ վարչական կենտրոն է եղել։ Հնում այն Մեծ Հայքի Վասպուրական աշխարհի Արտազ գավառի կենտրոնն էր, իսկ XVI դարից համանուն խանության կենտրոնը։ Ենթադրվում է, որ հնում Ամատունի նախարարների ոստանն էր և դժվար է ասել, թե երբ է դադարել այդպիսին լինելուց։ Ավելի վաղ ժամանակներում (մ.թ.ա. VIII-VII դարեր) Մակուի շրջակայքում տարածվում էր Ռուսայի քաղաքի երկրամասը և բացառված չէ, որ ուրարտական այդ քաղաքն էլ համապատասխանում է հետագայի Մակուին։
Մակուի բերդը հիշատակում են Սեբեոսը, Ղևոնդ Երեցը, Թովմա Արծրունին, Թովմա Մեծոփեցին, Գրիգոր Դարանաղցին և այլ մատենագիրներ։ Ենթադրվում է, որ այդ բերդը հիմնադրվել է VII-VIII դարերում, Առաքել Դավրիժեցին (XVII դար) վկայում է, որ Մակուի բերդը գրավել ու ավերել է Շահ-Աբաս 1-ինը XVII դարի սկզբին։
Մակուում վիմագիր կոթողի վրա հայտնաբերված է ուրարտական Ռուսա Բի մի սեպագիր արձանագրությունը։
Տնտեսություն
Մակուի հայ բնակչությունը հիմնականում զբաղվում էր արհեստագործությամբ։ Առանձնապես տարածված արհեստ էր զինագործությունը։ Նրանք զբաղվում էին նաև մանրածախ առևտրով։ Քաղաքը գտնվում է Կարին-Խոյ-Թավրիզ ճանապարհի վրա և համարվում էր տարանցիկ կետ այդ ճանապարհով կատարվող միջազգային առևտրի համար։ Մակուի բնակչության զգալի մասի հիմնական զբաղմունքը գյուղատնտեսությունն էր երկրագործությունը, այգեգործությունը և անասնապահությունը։
Նիկոլսկոե (գյուղ, Սումիի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Նիկոլսկոե գյուղում բնակվում էր 3 մարդ։
Պրիվորոտիե (գյուղ, Կամենեց-Պոդոլսկիի շրջան)
Պրիվորոտիե (Привороття), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կամենեց-Պոդոլսկիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Պրիվորոտիե գյուղում բնակվում էր 833 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1,51 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 551,66 մարդ/կմ²։
Ամառային օլիմպիական խաղեր 1928
Ամառային Օլիմպիական խաղեր 1928 (1928 Summer Olympics, Jeux olympiques d'été de 1928, պաշտոնական անվանումը` IX ամառային օլիմպիական խաղեր), անցկացվել են Նիդերլանդների մայրաքաղաք Ամստերդամում, 1928 թվականի մայիսի 17-ից մինչև օգոստոսի 12-ը։
Օլիմպիական խաղերի մայրաքաղաքի ընտրություն
1928 թվականի Օլիմպիական խաղերի համար գոյություն ուներ երկու թեկնածու քաղաք` Ամստերդամ և Լոս Անջելես։ ԱՄՆ-ի քաղաքը խաղերը ստացավ չորս տարի անց։
Օլիմպիական մեդալ
Հաղթելով ՄՕԿ մրցույթում, ֆլորենտիական քանդակագործ և նկարիչ Ջուզեպպե Կասիոլին դարձել է մեդալների դիզայնի հեղինակ։
Մեդալի առջևի կողմում պատկերված է հաղթանակի աստվածուհի Նիկեն, որը ձեռքում պահում է դափնեպսակ և արմավենու ճյուղ։ Հակառակ կողմում պատկերված է հաղթողը, որին ամբոխը տանում է ձեռքերի վրա։ Մեդալի հաստությունը կազմում է 3 մմ, տրամագիծը` 55 մմ, քաշը` 66 գ.:
Մասնակիցներ
Մրցումներում մասնակցել է 46 մարզական պատվիրակություն, ինչը ռեկորդ էր համարվում։ Դրանք էին` Ավստրալիան, Ավստրիան, Արգենտինան, Բելգիան, Բուլղարիան, Մեծ Բրիտանիան, Հունգարիան, Գերմանիան, Հունաստանը, Հայիթին, Դանիան, Եգիպտոսը, Հնդկաստանը, Իռլանդիան, Իսպանիան, Իտալիան, Կանադան, Հարավսլավիայի թագավորությունը, Կուբան, Լատվիան, Լիտվան, Լյուքսեմբուրգը, Մալթան, Մեքսիկան, Մոնակոն, Նիդերլանդները, Նոր Զելանդիան, Նորվեգիան, Պանաման, Լեհաստանը, Պորտուգալիան, Հարավային Ռոդեզիան, Ռումինիան, ԱՄՆ-ն, Թուրքիան, Ուրուգվայը, Ֆիլիպինները, Ֆինլանդիան, Ֆրանսիան, Չեխոսլովակիան, Չիլին, Շվեդիան, Շվեյցարիան, Էստոնիան, Հարավային Աֆրիկան, Ճապոնիան։ Առաջին անգամ խաղերին մասնակցեցին Մալթայի, Պանամայի և Ռոդեզիայի (Զիմբաբվե) մարզիկները ։
Քաղցկեղածինների ցանկ
Այս ցանկում ներկայացված են Քաղցկեղի ուսումնասիրման միջազգային գործակալության դասակարգմամբ քաղցկեղ առաջացնող միացությունները, կենցաղային գործոնները և արտադրական ընթացքները։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղածիններ Կատեգորիա:Ցանկեր Կատեգորիա:Ուռուցքաբանություն
Պետրոպավլովսկոե (գյուղ, Պետրոպավլովսկի շրջան)
Պետրոպավլովսկոե (Петропавловское), գյուղ Ռուսաստանի Ալթայի երկրամասի Պետրոպավլովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը վերջին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2900 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1777 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ալթայի երկրամասի Պետրոպավլովսկի շրջանի բնակավայրեր
Ալիմալի
Ալիմալի, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Երևանի նահանգի Սուրմալուի գավառում։
1829-1832 թթ.-ին ուներ 61 ադրբեջանցի բնակիչ։
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն էր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Սինայ (լեռ)
Հրեական ավանդությունը չի պահպանել Սինա լեռան ճշգրիտ տեղը։ Ներկայիս լեռան նույնացումը Աստվածաշնչում հիշվող Սինայի հետ կատարվել է քրիստոնյաների կողմից մ.թ. IV դարի սկզում։ Ներկայումս առաջարկվում են Սինա լեռան տեղագրման այլ տարբերակներ։
Լեռան գագաթին գտնվում է Սբ Երրորդության տաճարը և փոքր մզկիթ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Եգիպտոսի լեռներ
Թատերագիտություն
Թատերագիտությունը բեմարվեստի տեսությունն ու պատմությունն ուսումնասիրող գիտություն է։ Որպես ինքնուրույն գիտություն ձևավորվել է XX դարում։ Թատերագիտություն առարկան թատրոնի բոլոր բաղադրամասերն են՝ դրամատուրգիա, դերասանական և ռեժիսորական արվեստներ, բեմանկարչություն, թատերական ճարտարագիտություն, թատերական կրթություն, թատերական գործի կազմակերպում, հանդիսատես։
Մինչև XIX դ. վերջը հիմնականում ուսումնասիրվել են դրամատուրգիան և դերասանի արվեստը։ Թատերագիտությունը անխախտելիորեն կապված է թատերական մշակույթի և արվեստի ընդհանուր վիճակի, յուրաքանչյուր դարաշրջանի գեղագիտական մտքի զարգացման հետ։ Թատերագիտության սաղմերը, որպես թատերական պրակտիկայի ընդհանրացում, արդեն գոյություն ունեին Հին Հունաստանում (Արիստոտելի «Պոետիկա»-ն) և Հին Հռոմում։ Անտիկ մտածողների ազդեցությամբ դրամայի և բեմական արվեստի տեսությունը զարգացավ Վերածննդի դարաշրջանում։ XVII դ. դրամատուրգիայում և թատրոնում տեսականորեն հաստատվեց կլասիցիզմը (Բուալո)։ XVIII դ. լուսավորիչները (Դ. Դիդրո, Գ. Լեսսինգ և ուրիշներ) ստեղծել են դրամատիկական արվեստի ռացիոնալիստական տեսությունը։ XVIII դ. վերջին և XIX դ. առաջին կեսին ռոմանտիզմի զարգացումով պայմաններ ստեղծվեցին, որպեսզի թատրոնի պատմությունն ուսումնասիրվի որպես ազգային մշակույթի կարևոր բնագավառ և մասնագիտորեն մշակվեն թատերական գեղագիտության ընդհանուր հարցերը։
Թատրոնին և դրամայի տեսությանն առնչվող եզրերն ու հասկացությունները հայ գրականության լեզվում շրջանառվում են V դարի վերջից։ Թատերագիտական նոր միտքը հայ իրականության մեջ կազմավորվել է XIX դարի 30-50-ական թվականներին։ Կլասիցիզմի տեսությունն սկսվել և ավարտվել է Ս. Տիգրանյանի «Ինչ-ինչ զեղերերգութենէ» տրակտատով, որը դրամայի պատմաքննախոսության առաջին փորձն է հայ իրականության մեջ։ 1850-60-ական թվականներին պրոֆեսիոնալ թատրոնի կազմավորման շրջանում, լուսավորականությունը դարձել է գեղագիտական նախասկիզբ թատերական քննադատության մեջ, յուրացվել է եվրոպական լուսավորության թատրոնի գեղագիտությունը (Հ. Հիսարյան, Մ. Գարագաշյան, Հ. Խորասանճյան), դրամայի գերմանական տեսությունները (Ս. Նազարյան), գիտակցվել թատրոնի ազգային հայրենասիրական և սոցիալական ֆունկցիան (Մ. Պատկանյան, Մ. Նալբանդյան, Հ. Սվաճյան)։ 1870-1880-ական թվականներին թատերագիտության քննադատության մեջ սրվել է բեմական ուղղությունների խնդիրը, մի կողմից պաշտպանվել են ռոմանտիզմը և սալոնային խաղաոճը (Սպ. Սպանդարյան), մյուս կողմից՝ ազգային ռեալիստական դրամատուրգիան (Գ. Արծրունի), քննադատական ռեալիզմը և կենցաղային ու սոցիալ-հոգեբանական թատրոնը (Գ. Չմշկյան)։
1893-1905 թվականներին Թիֆլիսում լույս է տեսել Ա. Թարխանյանի «Թատրոն» հանդեսը։ Հրապարակվել է Օ. Սևումյանի «Զեկուցումը...» (1913), որն առաջադրել է թատրոնի գեղարվեստական կազմակերպական բարեփոխումների նոր ծրագիր։ Ասպարեզ է մտել թատերական քննադատների նոր խումբ (Ս. Հախումյան, Տ. Զավեն, Տ. Հովհաննիսյան, Լեո, Մ. Բերբերյան), հիմնվել են «Հուշարար» (1907), «Թատրոն և երաժշտություն» (1910) հանդեսները։
Կատեգորիա:Թատերագիտություն
Ալենդին
Ալենդին (Alhendín),մունիցիպալիտետ Իսպանիայում,գտնվում է Գրանադա պրովինցիայում (Անդալուսիա ինքնավար համայնքում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Վեգա դե Գրանադա։ Տարածքը կազմում է 51կմ2։ Բնակչությունը 6934 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Գտնվում է պրովինցիայի վարչական կենտրոնից 10 կմ հեռավորության վրա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գրանադա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ
Մեծ Ցեմա
Մեծ Ցեմա (Большая Цема), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Մալոյ Ցեմոյ։ Գետի երկարությունը 62 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Հունգարիայի ազգային միասնության կառավարություն
Հունգարիայի ազգային միասնության կառավարություն (Nemzeti Összefogás Kormánya), Հունգարիայում կազմավորված նացիստական, ավտորիտար, տոտալիտարիստական (ամբողջատիրական) վարչակարգ, որը ձևավորվել է Երրորդ Ռայխի կողմից 1945 թվականի հոկտեմբերին Հունգարիայի օկուպացիայի արդյունքում։ Նացիստները Հունգարիայում կառավարության գլուխ անցնում են հոկտեմբերի 16-ին, երբ Պանցերֆաուստ ռազմագործողության հետևանքով բռնազավթված երկրի իշխանությունից հեռացվում է Միկլոշ Հորթին և նրա պաշտոնում նշանակվում է Հունգարիայի նացիստների «Խաչված նետեր» կուսակցության եվրոպական գրասենյակի ղեկավար Ֆերենց Սալաշին ։
Ֆերեց Սալաշին կրել է Հունգարիայի «ազգային առաջնորդի» տիտղոսը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին մասնակցել է որպես Նացիստական Գերմանիայի դաշնակից, որի ընթացքում էլ հայտնի է դարձել որպես «Ադոլֆ Հիտլերի վերջին դաշնակից»։ Սալաշի կառավարման ընթացքում Հունգարիայում սպանվել է տասնյակ հազարավոր հրեաներ, այդ թվում՝ կանայք և երեխաներ, աքսորվել են, որոշներն էլ սպանվել են Աուշվից-Բիրկենաու համակենտրոնացման և մահվան ճամբարում։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի վերջին շրջափուլում՝ 1945 թվականի ապրիլի 4-ին, Հունգարիա է ներխուժել խորհրդային կարմիր բանակը, որը շուտով «ազատագրել» է երկիրը նացիստական օկուպացիայից։
Հունգարիայի բաժանում
1944 թվականի հոկտեմբերի 15-ին Միկլոշ Հորթին հայտարարում է դաշնակիցների հետ համաձայնագրի ստորագրման մասին։ Նա այս որոշումը պատճառաբանում է նրանով, որ գերմանացիներն առևանգել են իր որդուն՝ Միկլոշ Հորթին կրտսերին, և վերջինս կյանքը փրկելու համար նա պարտավոր է համաձայնության եզրեր գտնել։ Հաջորդիվ՝ Հորթին հրապարակում է իր հրաժարականի մասին որոշում և ինքնակամ հեռանում իշխանությունից։ Մինչ հրաժարականը՝ Հորթին «Խաչված նետեր» կուսակցության եվրոպական գրասենյակի առաջնորդ Ֆերենց Սալաշին նշանակում է «երկրի առաջնորդ»։
Այս ամենից հետո Միկլոշը լքում է երկիրը և հաստատվում Գերմանիայում։ Այսպիսով, այս իրադարձությամբ նշանավորվում է Հունգարիայի «Խաչված նետեր» կուսակցության հեղաշրջման հաղթանակը։ Հարկ է նշել, որ հընթացս գերմանացի նացիստներն իրականացնում են «Պանցերֆաուստ» ռազմագործողությունը և մեկ օրվա ընթացքում գրավում քաղաքամայր Բուդապեշտը։ Հոկտեմբերի 17-ին Հունգարիայի օրենսդիրը արտահերթ խորհրդարանական նիստի ընթացքում հավանություն է տալիս նոր իշխանություններին։ Նոյեմբերի 4-ին մեծ հանդիսությամբ Սալաշին հռչակվում է Հունգարիայի առաջնորդ։
1944 թվականի դեկտեմբերի 21-ին խորհրդային ուժերի վերահսկողության ներքո անցած Դեբրեցենում ԽՍՀՄ իշխանությունները երկրի վարչապետ են հռչակում հունգարական կայազորների հրամանատար Բելա Միկլոշին։ Նրա ղեկավարած տարածքը հռչակվում է «Հունգարիայի ժամանակավոր կառավարություն»։
Պատմություն
«Պանցերֆաուստի» ռազմագործողությունից հետո Հունգարիայում հաստատված նացիստական վարչակարգը գտնվում էր խորհրդային իշխանությունների հնարավոր հարձակման թիրախակետում։ Հունգարիայի նոր իշխանությունները, մասնավորապես՝ «Խաչված նետեր» կուսակցությունը սերտորեն համագործակցում էր Ադոլֆ Հիտլերի գլխավորած կառավարության հետ։ Նացիստների հետ գործակցության արդյունքում Հունգարիայից տեղահանվում և սպանվում են տասնյակ հազարավոր հրեաներ։ 1941 թվականի տվյալներով Հունգարիայում բնակվող 800 հազար հրեաներից 200 հազարը՝ շուրջ 25 տոկոսը, սպանվում են։ Հունգար-նացիստ իշխանավորների վայրագություններին զոհ են գնում նաև գնչուները։
1944 թվականի դեկտեմբերին ԽՍՀՄ կարմիր բանակը շարժվում է Հունգարիայի մայրաքաղաքին ընդառաջ։ Նույն ամսում էլ տեղի է ունենում Բուդապեշտի ճակատամարտը, որտեղ գերմանա-հունգարական միացյալ ուժերը չեն կարողանում դիմագրավել խորհրդային ինտերվիստներին։ Ապրիլի 4-ին նացիստների օկուպացիոն վարչակարգը Հունգարիայում անկում է ապրում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հունգարիան Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում Կատեգորիա:Հունգարիայի քաղաքականություն Կատեգորիա:Տոտալիտար երկրներ
Զիբրիկի
Զիբրիկի (Зибрики), գյուղ Ռուսաստանի, Սմոլենսկի մարզի Կրասնինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 11 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Կրասնինսկի շրջանի բնակավայրեր
Եզդի ժողովրդի անմեղ զոհերի հուշարձան-կոթող (Երևան)
Եզդի ժողովրդի անմեղ զոհերի հուշարձան-կոթող, գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Օղակաձև զբոսայգու 3-րդ հատվածում (Կոմիտասի անվան կամերային երաժշտության տան այգի), Նալբանդյան-Իսահակյան փողոցներով պարփակված տարածքում։ Տեղադրվել է 2015 թվականին։ Հուշարձան-կոթողը կառուցվել է «Միդիա-Շանգալ» Եզդիների Ազգային Միավորում Հասարակական Կազմակերպության նախագահ Ամո Շարոյանի և Երևանի քաղաքապետարանի նախաձեռնությամբ։
Տվյալներ
Հուշարձանի բարձրությունը մոտ 4 մետր է ։ Պատվանդանին հայերեն և եզդիերեն գրված է. «Եզդի ժողովրդի 1915 թվականի անմեղ զոհերի հիշատակին»։ Սա եզդիների անմեղ զոհերին նվիրված առաջին հուշարձանն է աշխարհում ։ Հուշակոթողը նվիրված է 20-րդ դարի սկզբին օսմանյան Թուրքիայում եզդի ժողովրդի անմեղ զոհերի հիշատակին ։ Հուշակոթողն ունի նաև աղբյուր՝ ի հիշատակ Հյուսիսային Իրաքում եզդիների դեմ իրականացված ցեղասպանության զոհերի ։
Պատմություն
Էսքիզը քննարկվել և հավանության է արժանացել Երևանի քաղաքապետին կից քաղաքաշինական խորհրդի գեղարվեստի հանձնաժողովի կողմից։ Հուշարձանը կառուցվել է բարերար Ռաշիդ Շամոյանի աջակցությամբ ։
Բացման արարողությունը տեղի ունեցավ 2015 թվականի ապրիլի 21-ին։ Ներկա էին Հայաստանի և աշխարհի տարբեր երկրներից ժամանած եզդիներ, պաշտոնական անձինք՝ ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավորներ, կառավարության անդամներ, դիվանագետներ, գրականության, արվեստի գործիչներ, պատմաբաններ։ Ելույթ ունեցան ՀՀ Ազգային ժողովի փոխնախագահ Էդուարդ Շարմազանովը, Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի տնօրեն Հայկ Դեմոյանը, Հայաստանում Լեհաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպան Եժի Նովակովսկին, եզդի ժողովրդի համաշխարհային օգնության ֆոնդի ղեկավար Լուսյա Ուսոյանը, Ջամալե Չատոն (Ռուսաստան), Շանգալից Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի արարողություններին մասնակցելու եկած պատվիրակության ներկայացուցիչներ, ՀՀ ԱԺ պատգամավորներ և այլք ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ Կատեգորիա:Ասլան Մխիթարյանի հուշարձաններ
Killer Queen
«Killer Queen» (մարդասպան թագուհին), անգլիական Queen ռոք խմբի Sheer Heart Attack ալբոմից՝ գրված խմբի վոկալիստ Ֆրեդի Մերկուրիի կողմից։ Կոմպոզիցիան նույնպես թողարկվել է որպես սինգլ։ Երգը դարձել է խմբի առաջին հիթը՝ 1975 թվականին հասնելով #2-ը Բրիտանիյայում։ Սկավառակի վրա օգտագործվել է միայն Ա կողմը, նրա վրա արձանագրվել է «Flick of the Wrist» (հեղինակ՝ Ֆրեդի Մերկուրի)։ Նույնպես «Killer Queen» երգն արձանագրվել է որպես սինգլ «Who Wants to Live Forever» երգի վրա։
Մերկուրին ասում էր, որ իր վրա ազդել են Beatles, Beach Boy և իմաստային առումով Նոել Կաուարդի երգերը։ Միայն խոսքերը ձայնագրելուց հետո նա գրեց երաժշտությունը։ Ձայնագրությունն ուշագրավ է հմտորեն ստեղծված 4 ձայնային ներդիրներով և մշակված Բրայան Մեյի կիթառի սոլոյով։
Երգի ձայնագրում
Ռոյալի փոխարեն, ինչպես դա եղել է դրանից առաջ, Մերկուրին օգտագործել է սովորական դաշնամուր, որպեսզի երգին փոխանցել Վոդեվիլի ոճը։ Բացի դաշնամուրից, էլեկտրոկիթառից, թմբուկային սարքավորումից և բաս-կիթառի օգտագործել են նաև որոշ այլ հարվածային գործիքներ, ինչպիսին են օրինակ եռանկյունին և բար չայմսը։
Տեսահոլովակ
Տեսահոլովակը նկարահանվել է BBC ստուդիայում։ Նա իրենից ներկայացնում է խմբի սովորական ելույթը։ Նման տեսահոլովակները սովորական էին այդ ժամանակի համար։ Տեսահոլովակի դեկորացիաները բավականին վառ էին. հետևի ֆոնի վրա կանգնած է մի քանի աստիճաններով փայլուն մետաղական բուրգ, որտեղ արտացոլվում են բազմաթիվ վառ գույնզգույն լուսարձակներ, իսկ կողերին կանգնած են մետաղական ձողիկներ բազմաթիվ կապույտ լամպերով։ Տեսահոլովակը սկսվում է գլխավոր թմբուկի ցուցադրությունից՝ խմբի զինանշանի պատկերով, իսկ հետո, երբ սկսում է երգել Մերկուրին, ցուցադրվում է հենց ինքը։ Նրա վրա հագած է մորթյա վերարկու և սպիտակ-մոխրագույն տաբատ, մի քանի մատանի և ռետինե բազպան աջ ձեռքի վրա, իսկ ձախ ձեռքի վրա նա կրում է մի քանի թեմնոց։ Նրա ձախ ձեռքի վրա եղունգները սև գույնի են։ Երբ Ֆրեդդին երգում էր, նա պահում էր խոսափողը վեր։ «Caviar and cigarettes» խոսքերով նա կանգնում է և կարելի է տեսնել այլ երաժիշտներին։ Նրանք ավելի հանդիսավոր են հագնված, քան այլ տեսահոլովակներում կամ համերգներում։ Բոլորը հագնում են բաճկոններ, վերնաշապիկներ և տաբատներ։ Թեյլորի վրա հագած է կապույտ վերնաշապիկ, ինչպես նաև այլ տեսահոլովակներում, նրա թևերը ծալված են, որպեսզի ձեռքերը ազատ լինեն։ Բացի այդ, նրա աջ ձեռքին կա սպիտակ բազպան։ Մեյը սպիտակ վերնաշապիկ և սև տաբատ է կրում, Դիկոնը հագած է մոխգրագույն վերնաշապիկ և սպիտակ նախշով սև թողկապ։ Կիթարի սոլոնների ժամանակ մեծ պլանով ցույց է տրվում Բրայան Մեյի կիթար Red Special-ը։ Այս երգի տեսահոլովակը խմբի ամենավառ տեսանյութերից մեկն է։
Չարտեր
{| width="100%"
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Քուին խմբի երգեր
Թրոմբոցիտ
Թրոմբոցիտներ կամ արյան թիթեղիկներ, կորիզազուրկ գոյացություններ, որոնց թիվը 1 մկլ արյան մեջ 180.000– 400.000 է։ Դրանք մասնակցում են արյան մակարդմանը։ Երբ որևէ արյունատար անոթ է վնասվում, դրանք կուտակվում են վնասվածքի տեղում, կպչում միմյանց և անջատում են արյան անոթը սեղմող ու մակարդուկ (թրոմբ) առաջացնող նյութ, որը խոչընդոտում է արյունահոսությունը։
Կառուցվածք և ֆունկցիաներ
Կաթնասունների թրոմբոցիտները անկորիզ են և սկավառակաձև, 1-4 մկմ տրամագծով։ Առաջանում են կարմիր ոսկրածուծում։ Արյան 1մմ3 ծավալում նրանց քանակը 200.000-400.000 է։ Սրանց քանակի ավելացումը կոչվում է թրոմբոցիտոզ, իսկ պակասումը՝ թրոմբոպենիա։ Նրանց քանակը ավելանում է մարսողության, ծանր մկանային աշխատանքի, հղիության ժամանակ։ Տեղի է ունենում նաև օրական տատանում հույզերից, գիշերվա ընթացքում նրանց քանակը պակասում է։ Թրոմբոցիտների ֆունկցիաները բազմազան են և որոշվում են յուրահատուկ հատկություններով (ագլյուտինացիայի հատկություն, ադհեզիա (կպչման) և միացքավորման (ագրեգացիա), կեղծ ոտիկնրի առաջացման)։ Թրոմբոցիտները ունեն պաշտպանական ‎ֆունկցիաներ, դրանցից մեկը դրսևորվում է մանր և խոշոր անոթներից արյունահոսություների ժամանակ, որի դեպքում նրանց մասնակցությամբ գոյացած խցանը փակում է վնասված անոթի լուսանցքը և կանխում հետագա արյունահոսությունը։
Նշանակություն
Թրոմբոցիտները սկավառակաձև են 2-5 մկմ տրամագծով, անկորիզ ունեն բարդ կառուցվածք, պլազմատիկ թաղանթն արտաքինից պատված է նուրբ շերտով, որը հարուստ է մակարդիչ գործոններով, անմիջապես պլազմատիկ թաղանթի վրա դասավորված գլիկոպրոտեիդների մոլեկուլները տարբեր մեխանիզմներով մասնակցում են թրոմբոցիտների ադհեզիային և ագրեգացիային։ Պլազմատիկ թաղանթի տակ դասավորված միկրոխողովակներրը մտնում են բջջի կծկողական ապարատի մեջ։ Գրգռված թրոմբոցիտի կծկողական համակարգի կծկման շնորհիվ հիալոպլազման և օրգանոիդները սեղմվում են, նրանց պարունակությունը բաց անցուղիների միջոցով մղվում է շրջապատող միջավայրի մեջ։ Պարունակությունն ունի բարդ քիմիական բաղադրություն, այդ թվում յուրահատուկ մակարդիչ գործոններ, որոնք կոչվում են թրոմբոցիտային (թրոմբոցիտային թրոմբոպլաստին, հակահեպարինային գործոն, ֆիբրինոգեն, թրոմբոստենին, սերոտոնին, միացքավորման գործոն՝ թրմոբոքսան)։ Թրոմբոցիտներից անջատվել է նաև թրոմբոցիտների աճի գործոն, որը խթանում է անոթների հարթ մկանունքի աճը և պահպանում էնդոթելային շերտի ամբողջականությունը։
Թրոմբոցիտները կարող են արտադրել բազմաթիվ նյութեր, որոնք մասնակցում են արյան մակարդման բոլոր փուլերում։
Գրականություն
Կատեգորիա:Արյան ձևավոր տարրեր Կատեգորիա:Բջջաբանություն
Պիրս Գավեստոն
Պիրս Գավեստոն, Կորնուոլի 1-ին կոմս, անգլիացի ազնվական գասկոնական սերմամբ։
Անգլիայի թագավոր Էդուարդ II-ի սիրեցյալը։
Երիտասարդ տարիներին լավ տպավորություն է թողել թագավոր Էդուարդ I-ի մոտ և նշանակվել է թագավորի որդի Էդուարդ Կարնարֆոնի արքունիքում։ Արքայազնի հետ ոչ բնական հարաբերությունների համար Գավեստոնը Էդուարդ I-ի կողմից արտաքսվեց, սակայն հետ կանչվեց մի քանի ամիս անց, որբ Էդուարդ I-ը մահացավ և գահը թողեց իր որդուն` Էդուարդ II-ին։ Էդուարդը Գավեստոնին դարձրեց Կորնվոլի կոմս և ամուսնացրեց նրան իր զարմուհի Մարգարետ դը Կլարեի հետ, ով հզոր Գլոկեստերի կոմսի աղջիկն էր։
Գավեստոնի պատճառով թագավորը ստիպված էր ընդհարվել մի քանի ազնվականների հետ և 1308 թվականին թագավորը նորից նրան արտաքեց։ Իր բացակայության ընթացքում Գավեստոնը ծառայեց որպես թագավորի Լորդ-լեյտենանտ Իռլանդիայում։ Էդուարդը քննարկումներ սկսեց ընդդիմության հետ և հաջորդ տարի Գավեստոնը վերադարձավ։ Գավեստոնի վարքը վերադառնալուց հետո ավելի էր վատացել և թագավորը որոշեց երրորդ անգամ նրան արտաքել և հայտարարեց, որ կձերբակալվի, եթե վերադառնա։ Երբ նա վերադարձավ 1312 թվականին, նրան բռնեցին և սպանեցին մի խումբ ազնվականներ Թոմաս Լանկեստերցու գլխավորությամբ։
Ըստ միջնադարյան ժամանակագիրների Էդուարդ II-ը և Պիրս Գավեստոնը սիրեցյալներ են եղել, որոնց հարաբերությունները հետագայում ներկայացված են եղել որոշ գեղարվեստական աշխատություններում։ Այս տեսակետը սատարում են ժամանակակից պատմաբանների մեծ մասը, սակայն որոշները հերքում են այն։ Ըստ Պիեռ Շապլայի նրանց հարաբերությունը կարելի է բնորոշել որպես եղբայրություն և Գավեստոնը ծառայում էր որպես ալարկոտ թագավորի ոչ պաշտոնական օգնական։
Ընտանիք և վաղ կյանք
Պիրս Գավեստոնի հայր Արնաուդ դը Գաբաստոնը գասկոնցի ապետ էր, ով ծառայում էր Բառնի կոմս Գաստոն VII-ի մոտ ։ Գաբաստոնը Գասկոն էր տեղափոխվել Կլարամոնդե դե Մարսենի հետ ամուսնանալու նպատակով, ով խոշոր կալվածատեր Առնո-Ժուլիե դը Մարսենի դուստրն էր և իր եղբոր հետ համաժառանգը ։ Չնայած իր կնոջ դիրքի Գաբասոնը դարձավ Անգլիայի թագավորի վասալը, երբ վերջինս իրեն կցեց Ակվիտանիայի դքսությունը ։ Նա երկար տարիներ ծառայեց Էդուարդ I-ին, սկսած 1282-1283 թվականների Ուելսի պատերազմներից, որտեղ նա եղել է զորքի կազմում ։ 1287 թվականին Կլարամոնդեն մահացավ և Գաբաստոնը իր կյանքի մնացած մասն անցկացրեց իր կնոջ ուեցվածքի համար պայքարում հարազատների և հարևանների դեմ։ Սրա պատճառով նա դարձավ ֆինանսապես կախված Անգլիայի թագավորից և շարունակեց մնալ նրա մոտ ծառայությամբ ։ Նա Էդուարդի կողմից որպես պատանդ օգտագործվեց երկու անգամ, առաջինը 1288 թվականին ուղարկվեց Արագոն, երկրորդը 1294 թվականին Ֆրանսիայի թագավորին, որտեղից նա փախուստի դիմեց 1297 թվականին ։ Տուն վերադառնալուց հետո նա գնաց Անգլիա 1300 թվականին, որտեղ ծառայեց Էդուարդի մոտ Շոտլնդական պատերազմներում։ Նա մահացավ 1302 թվականի մայիսի 18-ին ։
Լինելով արքայազնի շրջապատում այնուամենայնիվ, Գավեստոնը դարձավ թագավորի և նրա որդու միջև հակասությունների դրդողներից մեկը։ Այս հակասությունները սկզբում երևան եկան արքայազն Էդուարդի և գանձապահ Վոլտեր Լոնգտոնի միջև։ Հակամարտությանը խառնվեց թագավոր Էդուարդը, ով արգելեց իր որդուն շփվել արքունիքի հետ և հեռացրեց արքայազնի տնային տնտեսությունից որոշ մարդկանց։ Չնայած այս երկու որոշումները չեղարկվեցին, թագավորն արգելեց Գավեստոնին վերամիավորվել արքայազնի հետ։ Այս դեպքերը եղան 1306 թվականի մայիսի 26-ից առաջ, որբ Գավեստոնին շնորհեցին ասպետի կոչում, արքայազնից չորս օր անց ։ Ավելի ուշ Գավեստոնը ընկավ ավելի մեծ կոնֆլիկտի մեջ, երբ նա և քսանմեկ այլ ասպետներ լքեցին բանակը Շոտլանդիայի արշավանքի ժամանակ ասպետական մրցույթին մասնակցելու համար։ Բոլոր դասալիքները ձերբակալվեցին, սակայն Մարգարետ թագուհու նախաձեռնությամբ բոլորն ազատվեցին 1307 թվականի հունվարին ։
Առաջին արտաքսում և վերադարձ
Գավեստոնի վերադարձը ժամանակավոր էր։ 1307 թվականի փետրվարի 26-ին Էդուարդ I-ը հայտարարեց, որ արքայազնի սիրեցյալը պետք է լքի արքունիքը մինչև նույն թվականի ապրիլի 30-ը։ Այդ ժամանակ թվում էր, որ պատիժը վերաբերվում էր ոչ թե Գավեստոնին այլ արքայազնին ։ Ըստ Վալտեր Գունսբորոյի, մինչ այդ արքայազնն առաջարկել էր թագավորին Պոնտյուի կոմսությունը տալ Գավեստոնին։ Էդուարդ I-ը սաստիկ զայրացել էր և դուրս էր նետել որդուն սենյակից ։ Չնայած Գուսբորոյի փաստերը կարող են սխալ լինել, քանի որ թագավորը թույլ էր տվել արքայազնին թանկարժեք նվերներ տրամադրել Գավեստոնին ։ Երբ Գավեստոնը հեռանում էր, արքայազն Էդուարդը նրան նվիրել էր թանկարժեք հագուստ, ձիեր և £260 գումար ։
Գավեստոնի առաջին արտաքսումը կարճ տևեց։ 1307 թվականի հուլիսին Էդուարդ I-ը հիվանդացավ դեպի հյուսիս արշավանքի ժամանակ և մահացավ Շոտլանդիայի սահմանի մոտ։ Երբ Էդուարդ I-ը մահացավ, նոր թագավոր Էդուարդ II-ի առաջին հրամանը եղավ ետ կանչել իր ընկերոջը։ Գավեստոնը անմիջապես վերադարձավ և զույգը վերամիավորվեց օգոստոսի սկզբին ։
Կոռնուոլի կոմս
1307 թվականի օգոստոսի 6-ին, երբ Էդուարդ II-ի կողմից գահին բազմելուց մել ամիս չէր անցել, Պիրս Գավեստոնին դարձրեց Կոռնուոլի կոմս ։ Ըստ տարբեր սկզբնաղբյուրների, այս որոշումը քննադատությունների ալիք բարձրացրեց։ Գավեստոնը չուներ ազնվական ծագում և նրա նշանակումը ամենաբարձր ազնվական պաշտոնին բերեց մյուս ազնվականների դժգոհությանը։ Առավել ևս Կոռնուոլի կոմսությունը պահվել էր թագավորական ընտանիքի անդամների համար և Էդուարդ I-ը նախատեսել էր այն երկրորդ ամուսնությունից իր երկու ավելի կրտսեր որդիներից մեկի համար ։ Կոմսի կարգավիճակը Գավեստոնի տվեց լայնամասշտաբ հողատարածքներ Անգլիայում և £4,000 տարեկան եկամուտ ։ Կոմսության մեջ էր մտնում Կոռնուոլի մեծ մասը, Դևոնշիրի հարավ արևմտյան մասը, տարածքներ Բերկշիրում ու Օքսֆորդշիրում, Լինքոլնշիրի արևելյան հատվածի մեծ մասը և Կնարեսբորոն Յորքշրում ։ Դրանից բացի Էդուարդը նաև խոստացավ Գավեստոնին ամուսնացնել Գլոքեստերի հզոր կոմսի քույր Մարգարետ դը Կլարեի հետ ։ Պաշտոնը և ընտանեկան կապերը ապահովեցին Գավեստոնին Անգլիայի բարձրագույն ազնվականության մեջ իր տեղը ։
Չնայած անգամ սկզբում նոր թագավորի որոշումները ընդունվում էին առանց առարկության, ազնվականների մեծ մասը սկսեց ատել Գավեստոնին Էդուարդի հետ հատուկ հարաբերություններ ունենալու պատճառով։ 1307 թվականի դեկտեմբերի 2-ին, Գավեստոնի ամուսնությունից ուղիղ մեկ ամիս անց թագավորը կազմակերպեց մրցույթ Գավեստոնի պատվին Վոլինգֆորդ ամրոցում ։ Այստեղ Գավեստոնը և նրա զինակիցները ստորացուցիչ պարտության մատնեցին Վարենին, Հիֆորդին և Արունդելին ։ Գավեստոնը հաղթեց տարբեր մրցություններում` դաշտ դուրս բերելով չափից շատ ասպետների կամ ունենալով ավելի լավ թիմ։ Այս պահից սկսզած Վարենը և հնարավոր է մյուս երկու կոմսերը սկսեցին թշնամանալ Գավեստոնի հետ ։
Երբ Էդուարդ II-ը լքեց երկիրը 1308 թվականի սկզբին, որպեսզի ամուսնանա Ֆրանսիայի թագավորի դուստր Էիզաբելլայի հետ, նա Գավեստոնին նշանակեց թագավորի ռեգենտ։ Այս իրավունքը սովորաբար տրվում էր թագավորի ամենամտերիմ հարազատներից մեկին ։ Չկա որևէ ապացույց, որ Գավեստոնը ռեգենտությունը օգտագործել է իր սեփական շահերի համար, սակայն ազնվականները դժգոհ էին նրա վարքից ։ Թագավորի վերադառնալուց հետո նա հաճախ անտեսում էր նոր կնոջը Գավեստոնի օգտին Կոլեկտիվ անհնազանդությունները առաջին անգամ նշմարվեցին 1308 թվականի հունվարին այսպես կոչված 'Բոլոնի համաձայնագրով', որով Վարենի, Հիֆորդի, Լինքոլնի և Փեմբրոքի կոմսերը ձևակերպեցին ժողովրդի անվստահությունը և թագավորի փառքի անկումը։ Չնայած փաստաթղթով հստակ անուն նշված չէր, Գավեստոնը դրա հիմնական նպատակն էր ։ Նույն թվականին ապրիլյան խորհրդարանը 1308 թվականի հռչակագրով պահանջեց նորից Գավեստոնին արտաքսել` նորից հստակ չնշելով նրա անունը ։ Թագավորը սկզբում մերժեց, սակայն հետո ընդունեց պահանջը, քանի որ պարզ դարձավ, որ բարոններն ունեն Ֆիլիպ IV Գեղեցիկ թագավորի աջակցությունը, ով հանդիմանում էր Էդուարդին իր դստեր հետ վատ վարվելու համար ։ Մայիսի 18-ին Էդուարդը պաշտոնապես արտաքսեց Գավեստոնին ։
Իռլանդիա և վերադարձ
Գավեստոնը անմիջապես չարտաքսվեց, նա արքունիքը չլքեց մինչև հունիսի 25-ը, սակայն նրան Կենտերբերիի արքեպիսկոպոս Ռոբերտ Վինչեսլիին խոստացավ հեռացնել եկեղեցուց, եթե նա վերադառնա ։ Էդուարդը այս ժամանակաշրջանը օգտագործեց ապացուցելու իր սիրեցյալի հավատարմությունը և քաղաքական կարևորությունը։ Որպես Կոռնուելի դքսության կորուստի փոխհատուցում, ինչը նրա արտաքսման պայմաններից մեկն էր, Գավեստոնը ստացավ տարեկան 3.000 մարկ Գասկոնում և ստացավ հողեր Անգլիայի հողերին համահունչ ։ Հետագայում նա թագավորի կողմից նշանակվեց Իռլանդիայի լորդ լեյտենանտ ։ Դրանից մեկ օր առաջ միևնույն պաշտոնին նշանակվել էր Ուլստերի կոմս Ռիչարդ դը Բուրգը, ինչից հետևություն, որ որոշումը կայացվել էր պահի ազդեցության տակ ։ Գավեստոնի նշանակումը ավելի մեծ իրարանցում մտցրեց քան Ուլստերինը ։
Գավեստոնի լեյտենենտությունը սկզբում ունեցավ ռազմական բնույթ։ 14-րդ դարի սկզբին Իռլանդիան դարձավ ապստամբ և սկսեց չենթարկվել Անգլիայի թագին։ Այս ոլորտում Գավեստոնը ունեցավ մեծ հաջողություն` սպանելով կամ պարտության մատնելով հիմնական պարագլուխներին։ Նա ամրացրեց Նյուքասլ Մակինգեն քաղաքը և Կելվին ամրոցը և վերակառուցեց Կելվին Ամրոցից Գլենդալոխ տանող ճանապարհը։ Սա օգնեց խաղաղեցնել երկիրը մինչև Վինքլոու լեռներ, Դուբլինի արևմուտք ։ Կառավարման ոլորտում նա ավելի քիչ աչքի ընկավ։
Էդուարդ II-ը սկսեց աշխատել Գավեստոնի վերադարձի շուրջ, անգամ դեռ նա չէր մեկնել ։ Չնայած նրա սիրեցյալի և ազնվականության հետ հակասությունների, նա կարողացավ մտափոխել մի քանի կոմսերի, որոնք ի սկբանե թշնամաբար էին տրամադրված ։ Լինքոլնը, ով բարոնական ընդդիմության առաջնորն էր, չնայած իր տարիքին, հաշտվեց Էդուարդի հետ 1308 թվականի ամռան վերձին։ Անգամ Ոարվիկը, ով թագավորի թշնամիներից ամենահամառն էր, թուլացրեց իր ակտիվությունը ։ 1309 թվականի ապրիլի 25-ին Հռոմի պապ Կլեմետն V-ը հայտնեց, որ թագավորի և բարոնների միջև դժվարությունները հաղթահարված են և համաձայնվեց հանել Գավեստոնի դեմ ինտերդիկտը ։ Ստամֆորդում կայացած հուլիսյան խորհրդարանի ժամանակ Էդուարդը համաձայնվեց մի շարք քաղաքական զիջումների։ Այսպես կոչված Ստամֆորդի հոդվածը հիմնված էր Էդուարդ I-ի կողմից 1300 թվականին ստորագրված այսպես կոչված articuli super carta-ի վրա, ինչը իր հերթին հիմնված էր Ազատությունների մեծ խարտիայի վրա ։ Այնուամենայնիվ Ստամֆորդի խորհրդարանից առաջ, հոինիսի 27-ին Գավեստոնը վերադարձավ Անգլիա ։
Կարգավիճակ և վերջին արտաքսում
1309 թվականի օգոստոսին Գավեստոնին վերադարձվեց Կոռնուելի կոմսությունը ։ Կոմսությունը երկար չտևեց, քանի որ նա նորից արագորեն փչացրեց հարաբերությունները մյուս կոմսերի հետ։ Ըստ ժամանակագիրների Գավեստոնը տարբեր մականուններ էր կնքել կոմսերին, օրինակ` Լինքոլինի կոմսին կոչում էր 'փայթող ստամոքս', Պեմբրոքի կոմսին` 'Ժոսեֆ հրեա', Լանքեստերինին` 'շեփորահար' և Վորվիքի կոմսին` 'Արդենի սև շուն' ։ Գավեստոնը նաև սկսեց օգտագործել թագավորի հետ հարաբերություններն ավելի բացահայտ` օգտագործելով այն իր ընկերների և ծառայողների օգտին ։ Քաղաքական վիճակը այնքան թեժացավ, որ 1310 թվականի փետրվարին մեծ թվով կոմսեր հրաժարվեցին ներկա գտնվել խորհրդարանում, քանի որ Գավեստոնը ներկա էր ։ Երբ Գավեստոնը հրաժարվեց ներկա չգտնվելու առաջարկին, մի քանի բարոններ ներկայացրեցին իրենց պահանջները ։ Այս խումբը կոչվեց Պահանջատեր լորդեր, բաղկացած յոթ կոմսերից, վեց արքեպիսկոպոսներից և վեց բարոններից ։ Այս կոմսերի մեջ էին ինչպես թագավորի կողմնակիցներ, ինչպիսիք էր Գլոքեստերը և Ռիչմոնդի կոմսը, այնպես էլ հակառակորդներ, ինչպիսիք էր Լանքեստերը և Վարվիքը ։
Մինչ պահանջատերերը պատրաստում էին բարեփոխումների փաստաթուղթ, Էդուարդը որոշեց, որ պառակտման գլխավոր պատճառը Շոտլանդիայի շուրջ իրավիճակն է ։ Էդուարդը իր գահակալման հենց սկբից ուշադրություն չէր դարձնում իր հոր նախաձեռնած շոտլանդական արշավանքներին ։ Արդյունքում Ռոբերտ Բրյուսը իր ձեռքն էր առել պատերազմի ընթացքը, վերանվաճել կորցրած տարածքները և ասպատակություններ էր իրականացնում Անգլիայի հյուսիսում։ Իրավիճակը վերականգնելու նպատակով Էդուարդը բարձրացրեց հարկերը, որպեսզի պատերազմի Շոտլանդիայի դեմ, սակայն անարդյունք ։ Եթե թագավորը կարողանար հաղթանակ տանել Շոտլանդիայում, նրա դիրքերը նշանակալի կբարձրանային պահանջատերների դեմ ։ Հունիսին թագավորը որոշեց հավաքել ազնվականներին ռազմական արշավանքի համար, սակայն պահանջատերերի մեծ մասը հրաժարվեցին միանալ նրան ։ Երբ թագավորը սեպտեմբերին ուղևորվեց Շոտլանդիա, միայն Գլոքեստերը Վարենը և Գավեստոնը կոմսերից միացան նրան ։ Արշավանքը հիասթափեցնող էր Էդուարդի համար, քանի որ Բրյուսը հրաժարվեց նրա հետ բաց ճակատամարտելուց կամ բանակցություններ վարելուց։ Փետրվարին Գավեստոնը իր բանակով ուղարկվեց հյուսիս Ռոքսբուրգից Պերթ, սակայն նա չկարողացավ գտնել Շոտլանդական բանակի տեղը ։
Մինչ թագավորական բանակը հյուսիսում էր, Էդուարդը նորություն ստացավ Լոնդոնից, որ Լինքոլնի կոմսը մահացել է 1311 թվականի փոտրվարի 6-ին ։ Սա նշանակում էր, որ իր ազդեցությունը կորցնում էր բարոնների նկատմաբ, քանի որ Լանքեստերի կոմսը, ով Լինքոլնի խորթ որդին էր և ժառանգը դառնում է պահանջատերների առաջնորդը ։ Երբ պահանջատերերը պատրաստ էին ներկայացնել իրենց ծրագիրը Էդուարդը ստիպված խորհրդարանի հավաք հրավիրեց։ Հուլիսի վերջին նա Գավեստոնին նշանակեց Շոտլանդիայի լեյտենանտ և վերադարձավ Լոնդոն ։ Բրյուսը դեռ հաջող խուսափում էր անգլիացիներին և օգոստոսի սկզբին անգամ ասպատակեց հյուսիսային Անգլիան, և դրանից շատ չանցած Գավեստոնը նահանջեց Նորտումբերլանդի Բամբուրգ ամրոց ։ Երբ խորհրդարանը հանդիպեց օգոստոսի 16-ին թագավորը ներկայացրեց նախատեսվող բարեփոխումները, սակայն հանդիմանեց որոշ անձանց, ովքեր ցանկանում էին Գավեստոնի արտաքսումը ։ Էդուարդը սկզբում առաջարկում էր համաձայնվել բարեփոխումների հետ այնքան, ինչքան Գավեստոնին կթույլատրվի մնալ, սակայն պահանջատերերը մերժեցին։ Երկար ժամանակ թագավորը փորձում էր համոզել նրանց, սակայն վերջնականապես որոշվեց համաձայնվել պահանջատերերի հետ, իսկ որոշումը հրապարակվեց սեպտեմբերի 27-ին ։ Նոյեմբերի 3-ին տրված վերջնաժամկետից երկու օր անց Գավեստոնը նորից լքեց Անգլիան ։
Վերադարձ և վախճան
Հստակ չէ որտեղ է անցկացրել ժամանաը Գավեստոնը արտասահմանում, քանի որ արտաքսման պայմաններից էր, որ նա չէր կարող մնալ թագավորի հողերում։ Սա նշանակում էր որ նա չէր կարող լինել Ակվիտանիայում կամ Իռլանդիայում իչպես նախորդ արտաքսումների ժամանակ ։ Կան որոշակի ենթադրություններ, որ նա սկզբում մեկնել է Ֆրանսիա, սակայն քանի որ նրան չէր համակրում Ֆրանսիայի թագավորը, շատ հավանական է, որ այնտեղ Գավեստոնը երկար չի մնացել։ Նրա վերջին արտաքսման ամենահավանական վայրը Ֆլանդիան էր ։ Այս անգամ նրա բացակայությունն ավելի կարճ էր քան երկրորդ արտաքսման ժամանակ` տևելով երկու ամսից մի փոքր քիչ։ Վերադառնալով 1311 թվականի սուրբ ծննդյան տոներին, նա թագավորի հետ վերամիավորվեց 1312 թվականի հունվարին, հավանական է Կնարեսբորո ամրոցում հունվարի 13-ին ։ Արագ վերադարձի գլխավոր պատճառը կարող էր լինել նրա դստեր ծնունդը ում անունը Ժաննա էր։ Հունվարի 18-ին Էդուարդը հայտարարեց պատիժ նրանց, ով Գավեստոնի վերադաձը կհամարեն անօրինական և վերադարձրեց բոլոր հողերը նրան ։
Թագավորական և բարոնական կողմերը սկսեցին պատրաստվել պատերազմի։ Մարտին Գավեստոնը բնակություն հաստատեց Սքարբորո ամրոցում և սկսեց ամրացնել այն ։ Այս ժամանակվա ընթացքում նա Վինքսլիի արքեպիսկոպոսի կողմից վտարվեց եկեղեցուց։ Բարոնները Լանքեստերի գլխավորությամբ դուրս եկան թագավորի վերահսկողությունից և միացան ընդդիմությանը։ Պեմբրոքին և Վարենին հանձնարարվեց առևանգել Գավեստոնին ։ Մայիսի 4-ին թագավորը և Գավեստոնը Նյուքասլում էին և խուսափում էին Լանքեստերի գլխավորած զորքի հետ ճակատամարտելուց ։ Դրանից հետո Գավեստոնը վերադարձավ Սքարբորո, իսկ թագավորը` Յորք։ Սքարբորոն շուտով պաշարեցին Փեմբրոքը, Վարենը, Պերսին և Քլիֆֆորդը և մայիսի 19-ին Գավեստոնը հանձնվեց պաշարողներին ։ Ըստ հանձնման պայմանների, Փեմբրոքը, Վարենը և Պերսին պետք է Գավեստոնին տանեին Յորք, որտեղ բանակցեին թագավորի հետ։ Եթե համաձայնության չգային մինչև օգոստոսի 1-ը, Գավեստոնին կթույլատրեին վերադառնալ Սքարբորո։ Երեքով երդվեցին պաշտպանել նրա անվտանգությունը ։ Նախնական Յորքում թագավորի հետ հանդիպելուց հետո Գավեստոնին տարան Փեմբրոքի պահոց, ով նրան ուղևորեց հարավ անվտանգության նկատառումներով ։
Հունիսի 9-ին Փեմբրոքը թողեց Գավեստոնին Օքսֆորդշիրում, որպեսզի այցելի կնոջը ։ Երբ Վարվիքը իմացավ այդ մասին, նա անմիջապես մեկնեց Օքսֆորդշիր, գերևարեց Գավեստոնին և տարավ Վարվիք ամրոց ։ Փեմրոքը, ում պատիվը ոտնահարված էր, արդարություն պահանջեց Գավեստոնի խորթ եղբայր Գլոքեստերից, սակայն ապարդյուն ։ Վարվիքում Գավեստոնը դատապարտվեց մահվեցն պահանջատերերի պահանջը չկատարելու համար բարոնների առաջ, ներառյալ Վարվիքի, Լանքեստերի, Հիֆորդի և Արունդելի ։ Հունիսի 19-ին նրան տարան Լանքստերի կոմսի հողեր և գլխատեցին ։
Հետևանք
Գավերստոնի մարմինը պարզապես գլխատված թողեցին մահապատժի վայրում։ Մեկ ժամանակագիր գրել է ինչպես են չէրս կոշկակար այն բերել Վորվիքի մոտ, ով չի ընդունել նրանց և հրամայել է տանել իր տարածքներից դուրս։ Դրանից հետո Դոմինիկյան միաբանության մի խումբ անդամներ այն տարել են Օքսֆորդ ։ Նրան չէին կարող հուղարկավորել, քանի դեռ Գավեստոնը վտարված էր եկեղեցուց և չհուղարկավորեցին մինչև 1315 թվականի հունվարի 2-ը, երբ թագավորը խնդրեց Հռոմի պապին հանել նրա վրայից վտարման կնիքը, որից հետո նրան հուղարկավորեցին Դոմինիկյան միաբանության ծեսերով։ Նրա շիրիմը ներկայումս անհետացած է ։ Նրա պատվին խաչ է տեղադրվել Բլեքլոու Հիլում 1823 թվականին, որը շատերի կողմից համարվում է նրա մահապատժի վայր ։
Էդուարդը մեծ նվիրատվություն պարգևեց Գավեստոնի այրիի Մարգարետը, ով 1317 թվականին ամուսնացավ Գլոքեստերի ապագա կոմս Հյու դը Օդլիի հետ ։ Թագավորը փորձեց ազնվական փեսացու փնտրել Պիրսի և Մարգարետի դուստր Ժաննայի համար, սակայն նրա փորձերը ի չիքս դարձան երբ Ժաննան մահացավ 1325 թվականին տասներեք տարեկանում ։ Կան նաև տեսակետներ, որ Գավեստոնը կարող էր ունենալ մեկ այլ արտաամուսնական դուստր։ Ըստ մեկ չստուգված փաստաթղթի այդ աղջկա անումը Ամի էր։ Այս աղջիկը եղել է Էդուարդ III-ի կնոջ սպասավորուհիներից, հետագայում ամուսնացել է Ջոն Դրիբիի հետ, ով թագավորական ընտանիքից էր ։
Էդուարդի սկզբնական արձագանքը Գավեստոնի մահապատժի վերաբերյալ բարկացած էր, ըստ Vita Edwardi-ի, նա երդվել էր վրեժ լուծել ։ Հանգամանքների բերումով սակայն նա հրաժարվեց մահապատժի ենթարկողների նկատմամբ վրեժի պլաններից ։ Նախորդած Նյուքասլի ասպատակության ժամանակ թագավորը և Գավեստոնը մեկնել էին շատ արագ` թողնելով մեծ քանակությամբ զարդեր և փող ։ Միևնույն ժամանակ շատ բարոններ հրաժարվեցին իրենց ընդդիմադիր դիրքից, հատկապետս Փեմբրոքի կոմսը դարձավ թագավորի մտերիմը` խոստովանելով իր մեղքը ։ Գլոքեստերի և մյուս կոմսերի հետ համաձայնություն ձեռք բերվեց 1313 թվականի հոկտեմբերի 14-ին, որով բարոնները ներողություն խնդրեցին և վերադարձրեցին կողոպտված ձիերը և զարդերը ։ Նաքեստերի և Էդուարդի միջև հակամարտությունը շարունակվեց և չլուծվեց մինչև 1322 թվականը, որբ Լանքեստերը պարտություն կրեց Բորոբրիջի ճակատամարտում և սպանվեց ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Միջնադարում սպանվածներ Կատեգորիա:14-րդ դարի անգլիացիներ
Այիզպուտեի շրջան
Աիզպուտյան շրջան (Aizputes novads), վարչա-տարածքային միավոր Լատվիայի Հանրապետության արևմուտքում՝ Կուրզեմե մարզում։ Կենտրոնը համարվում է Աիզպուտե քաղաքը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լատվիայի շրջաններ
Գավազան (Տաթևի վանք)
Գավազան, Հայաստանի Սյունիքի մարզում գտնվող Տաթև վանական համալիրի տարածքում տեղադրված ճոճվող (օրորվող) սյուն, ութանկյուն կոթող, որը կառուցվել է 906 թվականին։ Ընդհանուր բարձրությունը 9 մետր է։ Սա միակ կառույցն է, որը դարերի ընթացքում կանգուն է մնացել՝ չքանդվելով ո՛չ բնական աղետներից, ո՛չ էլ մարդկանց ազդեցությունից։ Սյան ճոճվելը պայմանավորված է սյունի հիմքի հոդավոր կոնստրուկցիայով․ այն օգնում է Երկրի մակերեսի նկատմամբ 90° անկյան տակ մնալ՝ պահելով հավասարակշռությունը։