cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ապուլեոս
Լուցիոս Ապուլեոս (Lucius Apuleius Platonicus, ), հռոմեացի գրող, փիլիսոփա-պլատոնական, հռետոր։ Գրել է հունարեն և լատիներեն, սակայն մեզ են հասել միայն նրա լատիներեն երկերից մի քանիսը, այդ թվում 11 գրքից բաղկացած «Կերպարանափոխություններ» , կամ «Ոսկե ավանակ» (De asino aureo, Asinus aureus) վեպը։ Այն լատիներեն լեզվով միակ ամբողջությամբ պահպանված վեպն է։
Կյանք և գործունեություն
Ծնվել է Հյուսիսային Աֆրիկայի Մադավրա քաղաքում, որը մտնում էր հռոմեական հյուսիսաֆրիկյան գաղութի մեջ։ Մոր կողմից ազգական է եղել պատմաբան Պլուտարքոսին ։ Սկզբնական կրթությունն ստացել է Կարթագենում, իսկ կատարելագործվել Աթենքում։ Աթենք մեկնելը նրա համար առիթ է ծառայում ճանապարհորդելու Ասիայում, Հունաստանում և Իտալիայում։ Աթենքում ուսումնասիրում է ժամանակի գիտությունները և զարգացնում իր բազմակողմանի ընդունակությունները։ Հարում է իդեալիստական փիլիսոփայությանը և խորամուխ լինում դասական հունական փիլիսոփաների՝ հատկապես Արիստոտելի, Պլատոնի և Պյութագորասի ուսմունքի մեջ։ Հռոմում ուսումնասիրում է լատիներեն և աշխատում որպես փաստաբան։ Այս ասպարեզում ցուցաբերում է փայլուն հռետորական ընդունակություն և հայտնի դառնում որպես հռետոր, բանաստեղծ, փիլիսոփա, պերճախոսության ուսուցիչ։ Հռոմում սկսում է իր գրական գործունեությունը, սակայն վերադառնում է Աֆրիկա, որտեղ նվիրվում է գիտական աշխատանքի՝ որպես շրջիկ փիլիսոփա և պերճախոսության դասախոս։ Ըստ ժամանակակիցների՝ Ապուլեոսը սիրում էր միտքն զբաղեցնել գերբնական երևույթներով, հրաշքներով և անձնատուր լինել միստիկ խորհրդածության, որի վրա ազդեցություն էր թողել նաև Պյութագորասի փիլիսոփայությունը և թվերի խորհրդավորության պյութագորյան ուսմունքը։ Այս բոլորը պատճառ է դառնում նրան մեղադրելու կախարդության մեջ։ Նա ամուսնանում է հարուստ որբևայրի կնոջ հետ, ով նրա ուսանողական շրջանի ընկերոջ մայրն էր։ Կնոջ՝ Էմիլիա Պունդենտիլլայի ավագ որդու՝ Պոնցիանի մահից հետո նրա կրտսեր եղբայրը ազգականների թելադրանքով բողոքում է իր մոր ամուսնության դեմ՝ մեղադրելով բանաստեղծին կախարդությամբ մոլորեցնելու համար։ Ապուլեոսն իրեն պաշտպանելու համար գրում է իր նշանավոր ճառը՝ «Apologia sive de magia» («Պաշտպանություն կամ մոգության մասին»), որը նրա առաջին գրական գործն է։ Այդ ճառն արտասանվում է պրոկոնսուլ Կլավդիոս Մաքսիմուսի առաջ, ով նշանակված էր այդ շրջանի փոխարքա կայսր Անտոնինոս Պիոսի օրոք (138-161 թթ.)։ Իր ճառի մեջ Ապուլեոսը մերկացնում է ու ծաղրում հակառակորդներին և հերքելով մեղադրանքը՝ արդարանում։ Թեկուզ դատը վերջանում է հօգուտ բանաստեղծի, բայց դրանից հետո կախարդ մակդիրը մնում է կապված նրա անվան հետ։
Այնուհետև Ապուլեոսն ապրել է Կարթագենում և մահացել այնտեղ։ Մահվան տարեթիվը հայտնի չէ։
Աշխատություններ
Ապուլեոսի գրական ժառանգությունը բավականին բազմաբովանդակ է, տիրապետել է հունարենին և լատիներենին և այդ լեզուներով շարադրել իր բազմաժանր ստեղծագործությունները, բանաստեղծական, հռետորական, փիլիսոփայակն և գիտական գործերը։ Հայտնի է դարձել գրական աշխարհում ոչ այնքան իր փիլիսոփայական, հռետորական, որքան բանաստեղծական ստեղծագործությամբ։ Հունարենով աշխատությունները չեն պահպանվել։
Ապուլեոսի գրչին պատկանում են հետևյալ գերծերը.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անտիկ գրողներ Կատեգորիա:2-րդ դարի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Քրիստոնեության քննադատներ Կատեգորիա:Հին հռոմեացի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Հռոմեացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Հին հռոմեացի բժիշկներ Կատեգորիա:Հին հռոմեացի հռետորներ
Մարմարիկ (գետ)
Մարմարիկ, Աբասաձորի գետ, Ջանգա-Միսխանա, Հանքավանի գետ, Հանքավանի ջուր, Մաման, Մարմարչայ, Միսխանա, Միսխանայի գետ, Պղնձահանքի ջուր, գետ Հայաստանի Կոտայքի մարզում, Հրազդանի աջ վտակը։ Սկիզբ է առնում Փամբակի լեռնաշղթայի հարավային լանջերից՝ 2520 մ բարձրությունից։ Երկարությունը՝ 37 կմ է, ջրհավաք ավազանը՝ 427 կմ2։ Վերին և միջին հոսանքներում հոսում է կիրճանման, անտառապատ հովտով։ Մեղրաձոր գյուղից հովիտն ընդարձակվում է, ձեռք բերում հարթավայրային բնույթ։ Գետի հոսքը ձևավորվում է Փամբակի և Ծաղկունյաց լեռնաշղթաներից հոսող գետակների ջրերով։ Սնումը հալոցքային (55%) և ստորերկրյա (27%) է, վարարումը՝ գարնանը, որի ընթացքում ձևավորվում է տարեկան հոսքի 74%-ը։ Տարեկան միջին ծախսը 5,4 մ3/վ է, առավելագույնը՝ 87 մ3/վ, հոսքը՝ 170 միլիոն մ3։ Ջրերն օգտագործվում են ոռոգման և արդյունաբերական ձեռնարկությունների ջրամատակարարման նպատակներով։ Գետահովիտն ունի ռեկրեացիոն մեծ հնարավորություններ, այնտեղ գործում է ամառային հանգստան տների համալիր։ Մարմարիկի հովտում է «Հանքավան» ջրի հանքավայրը ։ Հրազդան գետի մեծ վտակներից՝ Մարմարիկ, Ծաղկաձոր, Դալար, Արագետ, Գետառ մեկն է
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի գետեր Կատեգորիա:Հրազդան գետի վտակներ
Լավրենտի Արդազիանի
Լավրենտի Արդազիանի (ლავრენტი არდაზიანი, ), վրացի գրող։ Վրացական գրականության մեջ ռեալիստական ուղղության հիմնադիրներից մեկն է։
Գրիգորի Էրիթավիի և Դանիել Ճոնքաձեի հետ հող է նախապատրաստել վրացական գրականության մեջ քննադատական ռեալիզմի տարածման համար ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1815 թվականին Թիֆլիսում (ներկայում՝ Թբիլիսի)։ Հայրը ստացել էր հոգևոր կրթություն և եղել է վանական։ 1823 թվականին Լավրենտի Արդազիանիին ուղարկել են Թիֆլիսի հոգևոր սեմինարիային կից ծխական դպրոց, որից հետո նա ընդունվել է հոգևոր սեմինարիա։ Ուսումն ավարտելուց հետո նա որպես գործավար աշխատել է Վրացա-Իմերեթական նահանգի կառավարչությունում, ապա եղել է գրագիր Թիֆլիսի գեներալ-նահանգապետի մոտ, իսկ այնուհետև եղել է մարզային դատարանի քարտուղար։ Միաժամանակ համագործակցել է «Ցիսկարի» ամսագրի հետ ։
Լավրենտի Արդազիանին հեղինակել է մի շարք հրապարակախոսական հոդվածներ, վրացերեն է թարգմանել Շեքսպիրի «Հալետ» ողբերգությունը։ Առավել հայտնի է նրա «Սողոմոն Իսակիչ Մեջղանուաշվիլի» (1861) վեպը, որի կենտրոնում ընչաքաղց առևտրականի կերպարն է։ «Ուղևորություն Թիֆլիսի մայթերով» (1862) գրքում ներկայացված է քաղաքի կյանքը, ցարական իշխանավորների ծաղրական վերաբերմունքը ժողովրդի նկատմամբ։ «Մորչիլի» («Հնազանդը», 1863) վեպում հեղինակը պատկերել է ազնվականների կյանքը։ Իր հոդվածներում Լավրենտի Արդազիանին պաշտպանել է նոր սերնդի առաջադեմ գաղափարները, հանդես է եկել հօգուտ ռեալիստական ուղղության զարգացման վրացական գրականության մեջ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրացի գրողներ Կատեգորիա:Վրացի լրագրողներ
Վոգոշչա (համայնք)
Բնակչություն
1991 թվականի մարդահամարի տվյալների համաձայն՝ համայնքում բնակվում է 24 647 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի վարչական բաժանում Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի Դաշնության համայնքներ
Նեչաևկա (գյուղ, Սումիի շրջան)
Նեչաևկա (Нечаївка), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Սումիի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Սումիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ռոթենդորֆ
Ենթարկվում է Ստորին Ֆրանկոնիա վարչական շրջանին։ Գտնվում է Վյուրցբուրգ շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 5259 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի) ։ Տարածքը կազմում է 14,83 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 6 79 185։
Կոմունան բաժանված է 2 գյուղական համայնքի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
(4506) Հենդրի
(4506) Հենդրի (Hendrie), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1990 թվականի մարտի 24-ին Բրայան Մենինգի կողմից Ստեկենբրիջում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,882797 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,8427 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9228 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1787,8 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,201365 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,01° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1990 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Բրայան Մենինգի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ծանոթագրություն
Ծանոթագրություն, լրացուցիչ տեքստ (բացատրություն, աղբյուրի վկայակոչում, խմբագրի ծանոթագրություն և այլն), որ զետեղվում է էջի ներքևում և հիմնական տեքստից անջատվում ուղիղ գծով։ Ծանոթագրությունը շարվում է կեգելով և ուղեկցվում նշանով (թվանշանով կամ աստղանիշով), որը նույնն է, ինչ և տեքստի բացատրվող մասի մոտ դրված նշանը։ Ինչպես նաև ծանոթագրությունը երկի վերջում տրվող բացատրությունն է, որը ներկայացնում է նրա ստեղծագործական պատմությունը, լուսաբանում անհասկանալի հատվածները, բառերը, արտահայտությունները։
Կատեգորիա:Գրագրություն
Պանովցի (գյուղ, Կամենեց-Պոդոլսկիի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Պանովցի գյուղում բնակվում էր 1 048 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 3,05 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 343,61 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կամենեց-Պոդոլսկիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Պետրոպավլովկա (գյուղ, Ստերլիտամակսկի շրջան)
Պետրոպավլովկա (Петропавловка, Петропавловка), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ստերլիտամակսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 6 մարդ։
Պոստմոդեռնիզմ
Պոստմոդեռնիզմ (postmodernisme` հետարդիություն), քսաներորդ դարի վերջում ծագած շարժում է արվեստներում, ճարտարապետությունում և գրաքննադատության մեջ, որը սկզբունքայնորեն անկախ է մոդեռնիզմից ։ Պոստմոդեռնիզմը ներառում է սկեպտիկ մոտեցում մշակույթին, գրականությանը, արվեստին, փիլիսոփայությանը, պատմությանը, տնտեսագիտությանը, ճարտարապետությանը, գրաքննադատությանը։ Պոստմոդեռնիզմը սերտ կապակցված է պոստստրուկտուրալիզմի հետ, քանի որ այն ծագել է ուշ քսաներորդ դարում, երբ լայնորեն տարածում էր գտնում պոստսրուկտուրալ միտքը։ Պոստմոդերնիզմ եզրը լայնորեն կիրառվում է թե՛ երաժշտության, թե՛ արվեստի և թե՛ այլ ոլորտներում, նպատակ ունենալով հակադրվել մոդեռնիստական տենդենցներին։
Շենուկ
Շենուկ, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Գյումուշխանեի գավառում ։
Պոստմոդեռնիզմ
Պատմություն
Պոստմոդեռնիզմ եզրը առաջին անգամ կիրառվել է 1870-ական թվականներին։ Ջոն Ուաթքինս Չեփմենը առաջարկել է «Նկարելու պոստմոդեռն ոճը», որպես ֆրանսիական իմպրեսիոնիզմին փոխարինող ոճ ։ The Hibbert Journal-ը օգտագործել է այս եզրը բնութագրելու համար արևմտյան աշխարհում տեղի ունեցող աշխարհայացքային և հավատքի փոփոխությունները կրոնի նկատմամբ։ 1921 և 1925 թվականներին պոստմոդեռնիզմ բառը կիրառվում էր նկարագրելու համար երաժշտության և արվեստի նոր ուղղությունները։ 1971 թվականին Լոնդոնի Ժամանակակից արվեստի ինստիտուտում իր դասախոսության ժամանակ Մել Բոչները կարծիք է հայտնել, որ պոստմոդեռնիզմի հիմնադիրը Ջեսփեր Ջոնսն է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ժամանակակից արվեստ Կատեգորիա:Պոստմոդեռնիզմ Կատեգորիա:Ժամանակակից փիլիսոփայության ուղղություններ Կատեգորիա:Փիլիսոփայական շարժումներ
Շենուկ
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Իսրայելի բաց համալսարան
Իսրայելի բաց համալսարան, ԻԲՀ (האוניברסיטה הפתוחה), Իսրայելի պետության ութ համալսարաններից մեկը, որը ճանաչված է Կրթության նախարարության Բարձրագույն կրթության խորհրդի կողմից։ Համալսարանի առանձնահատկությունը նրա մեջ է, որ այնտեղ դասընթացները անցնում են դիստանցիոն ուսուցման սկզբունքով։
Համալսարանի գաղափարը ի հայտ է եկել 1971 թվականին բրիտանական բաց համալսարանի օրինակով։ Համալսարանի հիմնադրման ամսաթիվն է համարվում 1974 թվականի ապրիլի 14-ը, 1976 թվականի հոկտեմբերի 17-ից անց է կացել առաջին դասը։ 1980 թվականին համալսարանը պաշտոնապես բուհ է ճանաչվել և ստացել է շրջանավարտներին բակալավրի աստիճան տալու իրավունքը։ 1982 թվականին 41 շրջանավարտ ստացել է բակալավրի դիպլոմը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսրայելի համալսարաններ Կատեգորիա:Բաց համալսարաններ Կատեգորիա:1974 հիմնադրումներ Իսրայելում Կատեգորիա:1974 հիմնադրված կրթական հաստատություններ
Մեղվաձոր
Մտնում է Աղանուս համայնքի մեջ ։
Պատմություն
Տարիների ընթացքում, հատկապես խորհրդային տարիներին Մեղվաձորում և մոտակա գյուղերում քրդերի և թուրքերի կողմից ամբողջովին ավերվել են պատմամշակութային արժեք ունեցող կոթողներ։
Ադրբեջանում խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո Մոսկվայի կենտրոնական իշխանությունը որոշում է կայացնում տարածքը բռնակցել ԱԽՍՀ-ին ։
Այժմյա Բերձորը,Աղանուսը,Աղավնոն,Ապարանը,Մեղվաձորը անմիջապես գտնվելով ՀԽՍՀ-ն ԼՂԻՄ-ի հետ կապող ամենանեղ հատվածում, միանգամից բնակեցվում է թուրքերով և քրդերով։
Գյուղը 1923 թվականին գտնվում էր ԱԽՍՀ Կարմիր Քուրդիստանի օկրուգի,ցիսկ 1930 թվականին Զանգելանի շրջանի կազմում ։
1992 թվականի մայիսին ԱՀ պաշտպանության բանակի հարվածների տակ գյուղը ազատագրվեց։ 1996 թվականին այստեղ հաստատվեցին Ադրբեջանից բռնագաղթված հայ ընտանիքներ և Հայաստանի մի շարք բնակավայրերից քաղաքացիներ։ Գյուղը վերանվանվեց Մեղվաձոր, և ընդգրկվեց Աղանուս համայնքի կազմում ։
2020 թվականի Արցախյան երկրորդ պատերազմի հետևանքով բնակավայրը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի հսկողության տակ ։
Բնակչություն
Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության աշխարհագրություն
Զեյլևո
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 183 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Դյուտյուլինսկի շրջանի բնակավայրեր
Նորագույն շրջանի հայկական երաժշտություն
Նորագույն շրջանի հայկական երաժշտություն․ անկախության հռչակումից (1991) հետո Հայաստանում ստեղծված սոցիալ-տնտեսական ծանր պայմանները բացասաբար են ազդել նաև երաժշտարվեստի զարգացման վրա։ Առաջին տարիներին անհատ ստեղծագործողների և երաժշտական խմբերի մի մասը, չունենալով պետական հոգածություն, լուծարվել է։ Սակայն իրավիճակն աստիճանաբար կարգավորվել է, որին նպաստել են նաև սփյուռքահայ արվեստագետները։ Առաջիններից էր դիրիժոր և կոմպոզիտոր Լորիս Ճգնավորյանը. 1989-2000 թվականներին ղեկավարել է Հայաստանի ֆիլհարմոնիկ նվագախումբը, կազմակերպել սիմֆոնիկ երաժշտության փառատոներ («Աշխարհը և մենք», «Արամ Խաչատրյան-90», «Եղեռնից մինչև անկախություն...»), «Հոգևոր երաժշտության ժամ» համերգաշարը և այլն։ 1991 թվականին հիմնադրել է Գյումրիի մշակույթի կենտրոնը։ 2000 թվականին Հայաստանի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի գեղարվեստական ղեկավար ու գլխավոր դիրիժոր է դարձել Էդուարդ Թոփչյանը. նվագախումբը համերգներով հանդես է եկել ՀՀ-ում և արտերկրում։ Հանրաճանաչ դիրիժոր Օհան Դուրյանը 1991-1994 թվականներին եղել է Հայաստանի ռադիոյի սիմֆոնիկ նվագախմբի հիմնադիր-գեղարվեստական ղեկավարը, 1999-2002 թվականներին՝ Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի գլխավոր դիրիժորը և իր բարձր արվոստով մեծապես նպաստել է թատրոնի առաջընթացին։ Դիրիժոր և կոմպոզիտոր Արամ Ղարաբեկյանի ղեկավարությամբ (1997–2011) Հայաստանի կամերային նվագախումբը հասել է կատարողական բարձր մակարդակի, աչքի ընկել ինքնատիպ մեկնաբանություններով։
Հաճախ են կազմակերպվում հնագույն և հոգևոր երաժշտության համերգներ («Տաղարան», 1981, 1994 թվականից գեղարվեստական ղեկավար՝ Սեդրակ Երկանյան, «Շարական», 1991, հիմնադիր-գեղարվեստական ղեկավար՝ Դանիել Երաժիշտ)։ ՀՀ մշակույթի նախարարությանը կից ստեղծվել է Հոգևոր երաժշտության կենտրոն (2007), որի նախաձեռնությամբ կազմակերպվում են հոգևոր երաժշտության համերգաշարեր։
Նորագույն շրջանում շարունակել են ստեղծագործել ավագ սերնդի ճանաչված կոմպոզիտորները։ Էդգար Հովհաննիսյանը նոր իրականությունն իմաստավորել է իր խոհափիլիսոփայական երկերում («Գողգոթա», սիմֆոնիկ պոեմ, 1993, «Գրիգոր Նարեկացի», օրատորիա, 1995)։ Տ. Մանսուրյանի ստեղծագործությունը 20-րդ դարի եվրոպական և հայ ազգային երաժշտական մշակույթի լավագույն ավանդույթների համադրումն է։ 1990-ականների նոր գործերից են՝ «Գարնան երգեր» (1993, խոսք՝ Հ. Թումանյանի), Կոնցերտ՝ ալտի և նվագախմբի համար (1995), «Արվեստ Քերթության» (19971999, խոսք՝ Ե. Չարենցի)՝ երգչախմբի համար, «Կտակարան» (2004)՝ լարային քառյակի համար, «Ռեքվիեմ» (2011) և այլն։
Ուշագրավ են Ա. Հարությունյանի (կոնցերտ՝ տրոմբոնի և նվագախմբի համար, 1991, տրիո-սյուիտներ, 1992, 1998, և այլն), Մ. Իսրայելյանի (կվարտետ, 1991, սոնատ՝ ջութակի և դաշնամուրի համար, 2002, ևն), Ա. Խուդոյանի («Արա լեռ», սիմֆոնիա, 1994, սոնատներ և այլնն), Վ. Բաբայանի («Դեպի Լույս», 1995, «Փոքրիկ իշխան», 1998, բալետներ, և այլն), Գ. Հովունցի (Կոնցերտ՝ դաշնամուրի և նվագախմբի համար, 1997, դաշնամուրային մանրանվագներ և այլն), Յ. Հարությունյանի (խմբերգային ստեղծագործություններ), Արամ Սաթյանի («Լիլիթ», փոփ-օպերա, բեմ.՝ 2002, 2005, նաև կինոնկարը՝ 2011, ռեժ.՝ Ա. Սուքիասյան) և ուրիշների ստեղծագործություններ։
Այս շրջանի հայ երաժշտության մեջ նշանակալի ավանդ ունեն նաև կոմպոզիտորներ Ռ. Ամիրխանյանը, Ա. Զոհրաբյանը, Ռ. Սարգսյանը, Ա. Սաթյանը, Մ. Կոկժաևը, Լ. Չաուշյանը, Ե. Երկանյանը, Ս. Շաքարյանը, Վ. Աճեմյանը, Ս. Ազնաուրյանը, Ա. Կարապետյանը և ուրիշներ։
Նոր ներկայացումներ են բեմադրվել Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնում՝ Լ. Ճգնավորյանի «Օթելլո» (1993), Լ. Մինկուսի «Դոն Կիխոտ» (1999, երկուսն էլ՝ բալետմայստեր՝ Վ. Գալստյան), Ա. Խաչատրյանի «Հավերժություն» (2003, բալետմայստեր՝ Մ. Մարտիրոսյան), «Սպարտակ» (2009, բալետմայստեր՝ Յ. Գրիգորովիչ), Է. Հովհաննիսյանի «Վարդանանք» (2008), «Բախի կրքերը» (ըստ Յ. Ս. Բախի երաժշտության, 2010, երկուսն էլ՝ բալետմայստեր՝ Ռ. Խառատյան) բալետները, Գ. Դոնիցետտիի «Պողիկտոս» (1993), Ռ. Լեոնկավալլոյի «Հտպիտներ» (1996), Ջ. Վերդիի «Տրավիատա» (2000), «Աիդա» (2010), Վ. Բելլինիի «Նորմա», Ժ. Բիզեի «Կարմեն» (երկուսն էլ՝ 2001), Տ. Չուխաճյանի «Արշակ Երկրորդ» (2007), Ա. Տերտերյանի «Երկրաշարժ» (2008), Ա. Սպենդիարյանի «Ալմաստ» (2009) օպերաները և այլն։
Կատարողական արվեստում ճանաչված են երգիչներ Գ. Գրիգորյանը, Բ. Թումանյանը, Հ. Պապյանը, Ա. Մխիթարյանը, Է. Պապիկյանը, Հ. Հացագործյանը, Արծվիկ Դեմուրճյանը, Պ. Քարազյանը, Ս. Աղամալյանը, Վ. Մարգարյանը, Հ. Տիգրանյանը, Ն. Անանիկյանը, Թ. Դադոյանը, դաշնակահարներ Հ. Մելիքյանը, Ա. Աճեմյանը, Լ. Արտեմյանը, Ա. Առուշանյանը, Շ. Հովհաննիսյանը, Ա. Ավանեսովը, Ա. Ավետյանը, ջութակահարներ Կ. Շահգալդյանը, Ս. Երիցյանը, ալտահար Վաչե Հովեյանը, թավջութակահարներ Կ. Քոչարյանը, Հ. Վարդանյանը, երգեհոնահար Հ. Մանուկյանը և ուրիշներ։
Ինքնատիպ ստեղծագործություններով ու երաժշտական կատարումներով հայտնի են Ռուբեն Հախվերդյանը, Ա. Մեսչյանը, Է. Զորիկյանը, Լիլիթ Պիպոյանը և ուրիշներ։
Նորագույն շրջանում առավել զարգացել են երաժշտական նոր ձևերն ու ոճերը (փոփ, ռոք, ջազ և այլն)։ Փոփ երաժշտության զարգացման մեջ մեծ ներդրում են ունեցել «Արձագանք» ստուդիան (1990), Հայաստանի երգի պետական թատրոնը (1994), «Էմի-Բի» պրոդյուսերական կենտրոնը (1999), նաև երգիչներ Ֆորշը (Վահան Գևորգյան), Արամոն (Արամ Գևորգյան), Էմմա Պետրոսյանը, Շուշան Պետրոսյանը, Նունե Եսայանը, Հայկոն (Հայկ Հակոբյան), ռեփերներ Միշոն (Միքայել Աբրահամյան), Հ. Տ. Հայկոն (Հայկ Մարգարյան) և ուրիշներ։
Զարգացման նոր փուլում են նաև ջազը և ռոքը։ 1990-ական թվականների սկզբին ստեղծված Արմեն (Չիկո) Թութունջյանի ջազային խումբը՝ «Չիկոն և ընկերները», էապես խթանել է ջազի զարգացումը ՀՀ-ում։ Հայտնի են էթնո-ջազ ուղղության «Թայմ Ռիփորթ» («Time Report»), «Կատուներ», «Ջեզլ» (փոփ-ջազ), «Ուլիխանյան հնգյակ», «Արտ Վոյսիս» և այլ խմբեր։ Մեծ ճանաչում ունի Ա. Թունջբոյաջյանի «Արմինիան Նեյվի Բենդ» («Armenian Navy Band») խումբը, որի ստեղծագործության հիմքը հայկական բանահյուսությունն է։ 1998 թվականից կազմակերպվել են ջազային երաժշտության մի շարք միջազգային փառատոներ։ Հայկական ռոքի ինքնատիպ կատարողներից են Վ. Արծրունին, Ս. Մանուկյանը, Գ. Սուջյանը և ուրիշներ։ Ճանաչված են «Բամբիռ», «Ոստան հայոց», «Որդան կարմիր», «Նաիրի», «Էմփիրեյ», «Դորիանս» և այլ խմբեր։
Անկախության շրջանում են ստեղծվել «Սերենադ» կամերային (1991–2011, հիմնադիր-գեղարվեստական ղեկավար և գլխավոր դիրիժոր՝ Է. Թոփչյան), «Գոհար» (1997, գեղ. ղեկ.՝ Սեպուհ Աբգարյան), Երիտասարդական (2005, գեղ. ղեկ.՝ Ս. Սմբատյան) սիմֆոնիկ նվագախմբերը, «Հովեր» կամերային (1992, հիմնադիր-ղեկավար՝ Ս. Հովհաննիսյան), «Սպեղանի» մանկական (1996, հիմնադիր-ղեկավար՝ Ս. Ավթանդիլյան), «Ավետիս» (2004, հիմնադիր-ղեկավար՝ Լ. Բարդակչյան) երգչախմբերը, «Սայաթ-Նովա» աշուղական (1992, ղեկ.՝ Թ. Պողոսյան), «Վարպետներ» վոկալ (2000, հիմնադիր-ղեկ.՝ Ա. Մայիլյան), «Նազանի» ժողգործիքների (2004, հիմնադիր-ղեկ.՝ Ա. Գուլանյան) անսամբլները, «Հայ փոքրիկ երգիչներ միջազգային ընկերակցությունը» (1993, հիմնադիր-նախագահ՝ Տ. Հեքեքյան, կազմում է նաև համանուն մանկական երգչախումբը), «Սաղմոս» մշակութային կենտրոնը (2000, հիմնադիր-ղեկավար՝ Ա. Մայիլյան), «Նարեկացի» արվեստի միությունը (2004), «Գաֆեսճյան» արվեստի կենտրոնը (2009) և այլն։
«Հայ երիտասարդ կոմպոզիտորների ու կատարողների միավորումը» (2010, հիմնադիրներ՝ Քաջիկ Գրիգորյան, Արսեն Բաբաջանյան և ուրիշներ) մայրաքաղաքի ու մարզերի կրթօջախներում կազմակերպում է համերգ-հանդիպումներ ավագ և կրտսեր սերնդի ժամանակակից հայ կոմպոզիտորների հետ՝ ներկայացնելով հիմնականում երաժշտական ուսումնական ծրագրերում չներառված ստեղծագործություններ։
Թողարկվել են Կոմիտասի ծննդյան 140-ամյակին (ֆոնդային ողջ նյութը) և Ա. Խաչատրյանի ծննդյան 100-ամյակին (կյանքն ու ստեղծագործական ժառանգությունը) նվիրված տեսասկավառակներ և այլն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական երաժշտություն
Մեծ Բրիտանիայի տնային առաջնություն 1906/1907
1906/1907 մրցաշրջանի Մեծ Բրիտանիայի տնային առաջնությունը քսանչորսերորդն էր։ Առաջին անգամ միանձնյա հաղթող դարձավ ի հավաքականը։ Մրցաշարային աղյուսակը եզրափակեցին իռլանդացիները՝ չվաստակելով և ոչ մի միավոր։
Ավանդույթի համաձայն, մրցաշարը մեկնարկեց - խաղով, որում անգլիացիները հաղթեցին նվազագույն հաշվով։ Հաջորդ խաղում ուելսցիները հաղթեցին իռլանդացիներին 3-2 հաշվով և անգլիացիների հետ մեկտեղ դարձան առաջատար։ Ուելսցիները թիմի վետերան Գրենվիլ Մորրիսի խփած գնդակի շնորհիվ հաղթեցին նաև շոտլանդացիներին, իսկ վերջիններս խոշոր հաշվով հաղթանակը իռլանդացիների նկատմամբ թույլ տվեց պահպանել մրցաշարում հաղթելու հնարավորությունները։ - խաղում ուելսցիների հաղթանակի դեպքում վերջիններս 100 տոկոսանոց արդյունքով կնվաճեին չեմպիոնի տիտղոսը, սակայն խաղն ավարտվեց ոչ-ոքի՝ 1-1 և մրցաշարի ելքը ավանդաբար վճռվեց Նյուքասլում կայացած - խաղում, ուր անգլիացիներին չեմպիոնի տիտղոսը ուելսցիների հետ համատեղ նվաճելու համար պետք էր հաղթանակ։ Մրցաշարի բոլոր ժամանակների լավագույն ռմբարկու Սթիվ Բլումերը խփեց իր 28-րդ և վերջին գոլն Անգլիայի հավաքականում (ռեկորդ, որը պահպանվեց մինչև 1911 թ.), սակայն շոտլանդացիները հավասարեցրին հաշիվը, ինչը միանձնյա չեմպիոնություն ապահովեց ի հավաքականի համար։
Մրցաշարային աղյուսակ
Հաղթանակի համար շնորհվում էր 2 միավոր, ոչ-ոքիի համար՝ 1։
Ռմբարկուներ
<div style="-moz-column-count: 3; -webkit-column-count: 3; -o-column-count: 3; -ms-column-count: 3; column-count: 3;">
Ինքնագոլ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի Միացյալ Թագավորության տնային առաջնություն
Լեյնսթերի դրոշ
Լեյնսթերի դրոշ, Իռլանդիայի Լենսթեր նահանգի դրոշը։ Իրենից կանաչ ֆոնի վրա արծաթագույն լարերով ոսկե տավիղ է ներկայացնում։ Օգտագործվում էր որպես իռլանդական ազգայնականության խորհրդանիշ սկսած 18-րդ դարից և որպես կղզու խորհրդանիշ, քանի որ մինչև 1922 թվականը ընդհանրապես Իռլանդիայի դրոշն էր։
Ծանոթագրություններ
Դրոշ Կատեգորիա:Իռլանդիայի դրոշներ Կատեգորիա:Իռլանդական ազգայնականություն
Ստրոկկուր
Ստրոկկուր (Strokkur), շատրվանի տիպի գեյզեր, որը գտնվում է Իսլանդիայի Հվիտա գետի կողքին գտնվող երկրաջերմային տարածքում՝ երկրի հարավարևմտյան մասում, Ռեյկյավիկից արևելք ։ Այն սովորաբար ժայթքում է ամեն 6-10 րոպեն մեկ ։ Նրա սովորական երկարությունը 15-20 մետր է (49-66 ոտնաչափ), չնայած երբեմն այն կարող է ժայթքել մինչև 40 մետր բարձրությամբ (130 ոտնաչափ)։
Գտնվելու վայր
Ստրոկկուրը պատկանում է Հաուկադալուրի հովտային տարածքին, որտեղ նրա շուրջը գտնվում են բազմազան երկրաջերմային առանձնահատկություններ, ինչպիսիք են ցեխի լողավազանները, ֆումարոլները և այլ գեյզերներ, ինչպիսին է հայտնի Գեյզիր գեյզերը, որը գտնվում է հյուսիսից ընդամենը 50 մետր (160 ոտնաչափ) հեռավորության վրա ։
Պատմություն
Ստրոկկուրը առաջին անգամ հիշատակվել է 1789 թվականին, երկրաշարժից հետո, որն օգնեց ապաշրջափակել գեյզերի խողովակը։ Նրա գործունեությունը տատանվել է ողջ 19-րդ դարի ընթացքում։ 1815 թվականին նրա բարձրությունը գնահատվել է 60 մետր (200 ոտնաչափ)։ Այն շարունակեց ժայթքել մինչև 20-րդ դարի սկիզբը, երբ մեկ այլ երկրաշարժ նորից փակեց գեյզերի խողովակը։ 1963 թվականին Գեյզիր կոմիտեի խորհրդով տեղացիները մաքրեցին խցանված խողովակը ավազանի հատակով, և այդ ժամանակվանից գեյզերը պարբերաբար ժայթքում է։
Զբոսաշրջություն
Ստրոկկուրը և նրա հարակից տարածքները պարբերաբար գրավում են զբոսաշրջիկներին՝ հույս ունենալով տեսնել գեյզերի ժայթքումը, քանի որ այն եզակի բնական գեյզերներից մեկն է, որը հաճախակի է ժայթքում ։
Ժայթքման էվոլուցիա
Յուրաքանչյուր կադրի միջև տևողությունը մոտավորապես 1/4 վայրկյան է, ընդհանուր առմամբ մոտավորապես երկու վայրկյան։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսլանդիայի աշխարհագրություն Կատեգորիա:Սյուդյուրլանդ Կատեգորիա:Աղբյուրներ այբբենական կարգով
Այգեստան (Հադրութի շրջան)
Այգեստան, գյուղական համայնք Արցախի Հանրապետության Հադրութի շրջանի շրջանում։ Նախկինում հայտնի է եղել Կոչբեկ, Կոշբեկ, Քոչբեկ, Քոչբեկլու, Կոչբեկլու անուններով։ 1998 թվականին վերանվանվեց Այգեստան։ Տեղաբաշխված է հանրապետության հարավարևելյան հատվածում։ Հադրութ շրջկենտրոնից գտնվում է 3 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից՝ 75 կմ հեռավորութան վրա։ Համայնքը լեռնային է, ունի 1031,99 հա տարածք, որից 797,5 հա գյուղատնտեսական նշանակություն, 185,15 հա անտառային հողեր։
2020 թվականի Արցախյան երկրորդ պատերազմի հետևանքով գյուղը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի հսկողության տակ ։
Բնակչություն
Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ՝ անասնապահությամբ և հողագործությամբ։
Պատմամշակութային հուշարձաններ
Կան պատմամշակութային հուշարձաններ՝ գյուղատեղի (15-19-րդ դարեր), Սբ. Հարության եկեղեցի (1741 թիվ), որը, ըստ տեղաբնականների, կառուցվել է Մելիք Եգանի թոռ Եսայի բեկի կողմից ։
Պատմություն
Այգեստանը հիմնադրվել է Խաչենի մելիքությունից 1739-1740 թվականներին եկած երեք հարուստ ընտանիքների կողմից։ Գյուղի բնակիչները թուրքերի ու պարսիկների հարձակումներից փրկվելու համար ստիպված մի քանի անգամ լքել են իրենց բնակավայրը, կամ այսպես ասած «քոչել են», այնուհետև նորից վերադարձել և վերահաստատվել։ Քոչբեկը՝ գյուղի նախկին անվանումը այստեղից էլ առաջացել է։ Գյուղում գործել է ութամյա դպրոց, ակումբ, գրադարան, բուժկայան և առևտրի 2 կետ։
Ծանոթագրություններ
World Gazetteer - World-Gazetteer.com Population of Nagorno-Karabakh Republic (2005)
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության բնակավայրեր Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության աշխարհագրություն Կատեգորիա:Ադրբեջանի կողմի բռնազավթված տարածքներ
Պետրոպավլովկա (գյուղ, Տատիշլինսկի շրջան)
Պետրոպավլովկա (Петропавловка, Петропавловка), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Տատիշլինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 285 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Տատիշլինսկի շրջանի բնակավայրեր
Պատրինցի
Պատրինցի (Патринці), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կամենեց-Պոդոլսկիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Պատրինցի գյուղում բնակվում էր 48 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,252 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 190,48 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կամենեց-Պոդոլսկիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Լուսիարա
Լուսիարա  (Luciara), համայնք Բրազիլիայի Կենտրոնաարևմտյան տարածաշրջանում՝ Մատու Գրոսու նահանգի կազմում   ։ Գտնվում է Մատու Գրոսու նահանգի հյուսիսարևելյան մարզում։ Բնակչությունը կազմում է 2053 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 4 145,262 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում է՝ 0,5 մարդ/կմ2։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Մատու Գրոսու նահանգի բնակավայրեր
Տերեբովլյա
Տերեբովլյա (Теребовля), քաղաք Ուկրաինայի Տերնոպոլի մարզի Տերեբովլյայի շրջանում, շրջկենտրոն։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Տրեմբովլյա։ Հիմնադրվել է 1097 թվականին։
2006 թվականի տվյալներով Տերեբովլյա քաղաքում բնակվում էր 14 005 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 10,69 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքներ Կատեգորիա:1097 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Բերանդա
Բնակչությունը
Համաձայն 2002 թվականի տվյալների, գյուղն ուներ 409 բնակիչ, իսկ 2010 թվականին գյուղում ապրում էր 450 մարդ։ Բնակիչներն զբաղվում են ծխախոտի և թեյի մշակությամբ, այգեգործությամբ։
Պատմությունը
Գյուղը հիմնադրել են Սամսունի շրջակայքի գյուղերից եկած հայերը` 1890 թվականին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի գյուղական բնակավայրեր Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի Սոչիի քաղաքային օկրուգի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր
Պեդրերա
Պեդրերա (Pedrera) քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Մտնում է Սևիլյա պրովինցիայի մեջ՝ Անդալուսիա ինքնավար համայնքում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Սյերե Սուր դե Սևիլյա շրջանի կազմում։ Զբաղեցնում է 60կմ² մակերես։ Բնակչությունը՝ 5339 մարդ(2010)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 110կմ հեռավորության վրա։ Մադրիդից հեռավորությունը կազմում է 370 կմ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սևիլյա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Անդալուսիայի բնակավայրեր
Հայաստանի ազգային մրցունակության հիմնադրամ
Պատմություն
Հայաստանի ազգային մրցունակության հիմնադրամը ստեղծվել է 2008 թվականի փետրվարի 28-ին ըստ Հայաստանի կառավարության համար 204-Ա որոշման ։ Հիմնադրամի առաջին ներդրումը եղել է 52 միլիոն դրամ Հայաստանի կառավարության 2008 թվականի պահուստային ֆոնդից որպես գույքային ներդրում։ Նրա առաջին գործադիր տնօրեն է նշանակվել Գայանե Աֆրիկյանը ։
Կառույց
Հիմնադրամը գործում է պետական-մասնավոր համագործակցության սկզբունքով։ Նրա հոգաբարձության խորհրդում են տարբեր երկրներից վեց անվանի գործարարներ, Հայաստանի կառավարության վեց անդամ, և Հայաստանում միջազգային դոնոր համայնքի մեկ ներկայացուցիչ։ Հիմնադրամի գործադիր տնօրենը Արման Խաչատուրյանն է, իսկ հոգաբարձուների խորհրդի նախագահն է Հայաստանի վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը ։
2010-ի համար հիմնադրամին ակնկալվում է 100 միլիոն դոլարի ներդրում ։
Մոգերի երկրպագություն
Մոգերի երկրպագություն, Ավետարանական կարճ պատմությունը այն մասին, որ Մոգերը գալիս են Արևելքից, որ երկրպագեն մանուկ Հիսուսին և տան նվերներ։ Ըստ հեղինակներ Ավրելիոս Օգոստինիոսի (354-430) և Հովհան Ոսկեբերանի (մոտ 347-407) մոգերը տասներկուսն են եղել, բայց, հավանաբար, նվերների եռյակությամբ պայմանավորված, նրանց թիվը նվազել է երեքի։ Իսկ մեկ ուրիշ հեղինակ էլ նրանց անուններն է տվել՝ Գասպար, Մելքոն և Բաղդասար։
Հայաստանի ազգային մրցունակության հիմնադրամ
Գործունեություն
ՀԱՄՀ-ն աշխատում է հետևյալ ծրագրերի վրա.
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հիմնադրամներ
Մոգերի երկրպագություն
Երեք թագավորները
Մոգեր էին կոչվում զրադաշտական կրոնի հոգևոր պաշտոնյաները։ Մարերն ու պարսիկները մոգ էին կոչում քրմերին։ Մոգերը մեծ հարգանք էին վայելում պալատներում, և, առանց նրանց հետ խորհրդակցելու, Արևելքի տիրակալները ոչ մի լուրջ գործ չէին ձեռնարկում։ Զրադաշտական Յասնա գրքում(Բ հատոր, էջ 165-174) մանրամասն նկարագրված է երեք մոգերի՝ մանուկ Հիսուսին այցելության մասին։ Ըստ այդ գրքի՝ երեք մոգերը եղել են իրանցիներ, և նրանց ուղարկողը Իրանի արքա Ֆարհադ Հուրմուզն է եղել։ Ավանդությունը պատմում է, որ մոգերը երեք թագավորներ էին, և նրանց ուղեկցում էր 12 հազարանոց մի զորախումբ։ Մոգերից առաջինը պարսից Մելքոն թագավորն էր։ Նա սերում էր Աբրահամի Քետուրա հարճից։ Երկրորդը Գասպարն էր՝ հնդիկների թագավորը, իսկ երրորդը արաբների թագավոր Բաղդասարն էր։ Գասպարը նորածին Հիսուսին կնդրուկ, նարդոս, կասիան, կինամոն և այլ անուշահոտ նյութեր ընծայեց։ Բաղդասարը մանկանը ոսկի, արծաթ, թանկարժեք քարեր նվիրեց, իսկ Մելքոնը՝ զմուռս, հալվե ծիրանի և բեհեզ ընծայեց։ Մոգերի այս նվերները պատահական չէին։ Ոսկի ընծայեցին, քանզի Հիսուսը թագավոր էր, կնդրուկ՝ քանի որ Աստված էր, իսկ զմուռսը խորհրդանշում էր մահը ։
Տոնակատարությունը
Մի քանի երկրներում կա երեք թագավորների տոն կամ տոն Աստվածահայտնության։ Համաձայն եկեղեցու ծիսակարգի` այդ տոնը կատարվել է Ծննդից 12 օր անց։ Տեքստերից մի քանիսում նշվում է, որ մոգերը հասել են մինչև Բեթղեհեմ Հիսուսի ծննդից մի քանի ամիս անց։ Այդ տարբերակը արտացոլված է հին արևելյան եկեղեցիներին պատկանող Ժառանգության մեջ, որոնք կարծում են, որ մոգերի երկրպագությունը տեղի է ունեցել մի քանի ամիս Տեառնընդառաջից հետո։ Ըստ Մատթեոսի Ավետարանի` մոգերը եկել են Երուսաղեմ Հիսուսի ծննդից երկու տարի անց։ Մոգերի հիշատակը կաթոլիկ եկեղեցու կողմից նշվում է հունիսի 23-ին ։
Ավետարանական պատմություն
Ըստ Մատթեոս առաքյալի` մոգերը ապրել են Արևելքում։ Նրանք, երկնքում աստղեր տեսնելով, դա համարել են նշան։ Հետևելով երկնքի աստղերի ընթացքին` նրանք կտրել-անցել են երկրներ և մտել Երուսաղեմ։ Մոգերը այնտեղ դիմում են իշխող թագավոր Հերովդեսին այն հարցով, թե որտեղ կարող են տեսնել հենց նոր ծնված Հուդայի թագավորին՝ ենթադրելով, որ երկրի թագավորը ազգակցական կապերով պետք է կապված լինի նորածնի հետ։ Հերովդեսին անհանգստացնում է այդ նորությունը, բայց ցույց չի տալիս և քաղաքավարությամբ ուղեկցում է նրանց՝ դուրս հանելով պալատից և խնդրելով, որ երբ գտնեն թագավորին, հայտնեն իրեն, թե որտեղ է նա գտնվում, որպեսզի ինքն էլ գնա խոնարհվելու նրան։ Ճանապարհորդները թողնում են Երուսաղեմը և հետևում ուղեկցող աստղերին, որը բերում է նրանց Բեթղեհեմ։ Այնտեղ նրանք գտնում են Մարիամին մանկան հետ, խոնարհվում նրա առջև և մանկանը հանձնում նվերներ։ Տեսիլք երևաց նրանց, և նրանք չցանկացան վերադառնալ Հերովդեսի մոտ և տուն գնացին այլ ճանապարհով։ Հերովդեսը, չսպասելով նրանց, կազմակերպեց մանուկների կոտորածը։
Պատմության խորհրդանշական իմաստը
Այս աստվածաշնչյան պատմությունը ընդգծում է, որ դեռ մանուկ հասակում Հիսուսը ճանաչվել է որպես թագավոր։ Հովհան Ոսկեբերանը պատճառաբանում է, թե ինչու հենց մոգերը այցելեցին Հիսուսին։ Քրիստոսի գալուստը եղավ նրա համար, որ ժխտի կյանքի հին օրենքները և կոչ անի բոլորին երկրպագել իրեն երկնքում և երկրի վրա։
Յոհան Լաֆատեր
Յոհան Կասպար Լաֆատեր  (Johann Caspar Lavater, ), շվեյցարացի գրող, աստվածաբան և բանաստեղծ, գրել է գերմաներեն։ Նրա կողմից են դրվել քրեական մարդաբանության հիմքերը։
Կենսագրություն
Ցյուրիխում սովորել է աստվածաբանություն, ճամփորդել է Գերմանիայում։ Վերադառնալուց հետո հրատարակել է «Schweizerlieder» բանաստեղծությունների ժողովածուն (1764), որին հաջորդել է «Aussichten in die Ewigkeit» աստվածաբանական բովանդակության ժողովածուն։ 1768 թվականից մինչև իր մահը Լաֆատերը ծառայել է նախ որպես ծխական սարկավագ, իսկ հետո՝ որպես հոգևոր հովիվ իր հայրենի քաղաքում։
1769 թվականին Լաֆատերը բաց նամակով հրավիրել է հրեա աստվածաբան և փիլիսոփա Մոզես Մենդելսոնին (1729-86)՝ հերքելու քրիստոնեության դրույթները և եթե նա չկարողանար դա անել, ապա ընդունել քրիստոնեություն, Մենդելսոնը նամակներ է ուղարկել Լաֆատերին, որտեղ չհրաժարվելով հուդայականությունից՝ շրջանցել է խնդրի սուր անկյունները։ Լաֆատերի հետ Մենդելսոնի բանավեճը մեծ հետաքրքրություն է առաջացրել նրա ժամանակակիցների շրջանում և հասարակության կարեկցանքը Մենդելսոնի նկատմամբ, որի ճնշման ներքո Լաֆատերը ստիպված է եղել հրապարակայնորեն ներողություն խնդրել Մենդելսոնից։ Մորից Դանիել Օպենհեյմի «Լեսինգի և Լաֆատերի այցը Մոզես Մենդելսոնին» հայտնի կտավում պատկերված է Մոզես Մենդելսոնի, դրամատուրգ և գրաքննադատ Գոտհոլդ Էֆրաիմ Լեսինգի (1729−1781) և Լաֆատերի երևակայական հանդիպումը։ Իրականում Լաֆատերն ու Մենդելսոնը հանդիպել են միայն մեկ անգամ, իսկ Լեսինգն այդ հանդիպմանը ներկա չի եղել։ 1769 թվականից նա սկսել է նյութեր հավաքել «Դիմագիտություն» աշխատության համար, որը հրատարակվել է 1772-1778 թվականներին, Լայպցիգում և Վինտերտուրում, այն ժամանակվա հայտնի փորագրիչների մեծ թվով փորագրություններով («Physiognomische Fragmente zur Beförderung der Menschenkenntnis und Menschenliebe» )։ Նա ներկայացրել է այն գաղափարը, որ դիմագիտություն կապված է անհատների բնավորության հատուկ գծերի հետ, այլ ոչ թե ընդհանուր տիպերի ։
1775-1778 թվականներին Հաագայում լույս է տեսել ֆրանսերեն հրատարակությունը, որն էլ ավելի հաջողակ է եղել գծանկարների առումով։ Դիմագիտությունը դարձել է Լաֆատերի կյանքի գլխավոր նպատակը, թեև նա շարունակել է զբաղվել աստվածաբանական աշխատություններով և քարոզներով, որպես համոզված և կրթված հոգևոր հովիվ նրա ժողովրդականությունը այնքան մեծ է եղել, որ Լաֆատերի ճանապարհորդությունները Եվրոպայում հաղթանակների շարք են դարձել։ Լաֆատերի անձի հմայքը չէր կարող սասանել Լիխտենբերգի («Fragment von Schwärzen»), Մուզեուսի  («Physiognomische Reisen») և մյուսների սրամիտ հարձակումները «Դիմագիտության» վրա։
Լաֆատերը գրել է նաև մի քանի բիբլիական դյուցազներգություններ և կրոնական քնարերգություների ժողովածուներ («Jesus Messias», «Joseph von Arimathia», «Psalmen Davids», «200 christliche Lieder») և երկու անգամ հրատարակել է իր ստեղծագործությունները ՝ 1774−1781 թվականներին («Vermischte Schriften») և 1784-1785 թվականներին («Sämmtliche kleinere prosaische Schriften»):
Ըստ որոշ հետազոտողների Լաֆատերի փիլիսոփայական հայացքների վրա ազդել են ինչպես միստիկական բարեպաշտությունը, այնպես էլ լիբերալիզմը։ Իր քարոզներում նա նույնացնում է «հավատքն» ու «սերը»։ Եկեղեցու և հասարակության տեսակետների միջև փոխզիջում հաստատելը Լաֆատերի մշտական ​​նպատակն է եղել, նա նույնիսկ փորձել է հաշտեցնել Մեսմերի կենդանական հիպնոսականությունը կրոնի սպիրիտուալիզմի և գիտության պոզիտիվիզմի հետ։ 1796 թվականին նա վտարվել է Ցյուրիխից՝ ֆրանսիացիների կողմից Շվեյցարիայի օկուպացիայի դեմ բողոքելու համար, սակայն մի քանի ամիս անց վերադարձել է։
Լաֆատերը ողբերգականորեն մահացել է՝ փորձելով հորդորել հարբած ֆրանսիացի կողոպտիչներին, որոնցից մեկը կրակել է Լաֆատերի վրա, ով մահացել է ստացված վերքերից։ Մահից առաջ նա ներել է մարդասպանին, արգելել նրան որոնել, նույնիսկ նրան բանաստեղծություն է նվիրել․ «An den Grenadier N., der mich schoss»: Լաֆատերի նկատմամբ տածած հարգանքը իր ժամանակակիցների աչքում հստակորեն վկայում է, ի թիվս այլ բաների, այն տոնայնությունը, որով Կարամզինը, «Նամակներ ռուս ճանապարհորդից», 1789), պատմել է Լաֆատերի հետ հանդիպման մասին։ Առարկայի գործնական կողմի շարադրանքը Լաֆատերի կողմից ամեն րոպե ընդհատվում է զանազան քնարական շեղումներով՝ նա մերթ խրատում է ընթերցողներին, մերթ նախատում դիմագիտության թշնամիներին, մերթ մեջբերում է Սիրաքի որդի Հիսուսի, Ցիցերոնի, Մոնտենի, Բեկոնի, Լայբնիցի և մյուսների դիմագիտական դիտարկումները, հետո հանկարծ հուսահատվում է՝ մտածելով իրերի էության անճանաչելիության մասին և իր մտքերը լուսաբանում երկնային լույսից կուրացած Դավիթ թագավորի պատկերով։
Դիմագիտություն
Լաֆատերի դիմագիտության տեսությունը այն դիրքորոշումն է, որ մարդը կենդանի էակ է, բարոյական և ինտելեկտուալ՝ ցանկասեր, զգացող և մտածող։
Մարդու բնույթը արտահայտված է նրա ամբողջ կերպարով. հետևաբար, դիմագիտությունը բառի ամենալայն իմաստով ներառում է մարդու մարմնի ամբողջ կազմաբանությունը, որը փոխադարձ շփում ունի  խիրոգնոմիայի, պոդոսկոպիա և այլնի հետ։
Բայց քանի որ մարդու ամենաարտահայտիչ «հոգու հայելին» գլուխն է, դիմագիտությունը կարող է սահմանափակվել միայն մարդու գանգի և դեմքի ուսումնասիրությամբ։
Մարդու ինտելեկտուալ կյանքն արտահայտվում է գանգի և ճակատի կառուցվածքում և ուրվագծերում, բարոյական և զգայական կյանքը  դեմքի մկանների կառուցվածքում, քթի և այտերի ուրվագծերում, մարդու կենդանական հատկությունները խորհրդանշվում են բերանի ձևով և կզակի գծերով։ Դեմքի կենտրոնական օրգանը աչքերն են, դրանք շրջապատող նյարդերով և մկաններով։
Լաֆատերը սահմանում է դիմագիտությունն որպես տվյալ անձին բնորոշ դիմագծերի և մկանների պահոց։ Դրան համապատասխան, դիմագիտության երեք հիմնական մասերից յուրաքանչյուրը պետք է բաժանվի երկու կիսաբաժնի․ «դիմագիտական»՝ տվյալ անձին հանգստի վիճակում ուսումնասիրելը և «պատոգնոմիկական»՝  անձի դեմքի ուսումնասիրումը հուզմունքի պահին։ Պատոգնոմիան դա դիմագիտությունն է շարժման մեջ, որը կարելի է անվանել դեմքի «դինամիկա», ի տարբերություն դեմքի «ստատիկ» վիճակի։
Ստեղծելով նման տեսություն՝ Լաֆատերը, սակայն, գործնականում չի հետևում դրան և չի վերադառնում դրա առանձին տարրերին, որոնցով նա վերլուծում է իր ժամանակակիցների և տարբեր ժամանակների մեծ մարդկանց դեմքերը նրանց դիմանկարների հիման վրա՝ անընդհատ հղում անելով «դիմագիտական տակտ»-ին կամ «դիտողական նվեր» ընթերցողին և որևէ կերպ չի հիմնավորում այս կամ այն հոգեբանական եզրակացությունը։ Արդյունքում ստացվում են մի շարք հետաքրքիր մանրամասներ, որոնք շատ գայթակղիչ և հետաքրքիր են «լայն հանրության համար», բայց չունեն գիտական ​​հիմնավորում։
Ըստ Լաֆատերի՝
Գյոթեն միանգամայն ճիշտ է սահմանել Լաֆատերի դիմագիտությունը, որպես «հանճարեղ էմպիրիզմ», այսինքն՝ գիտական ​​դիլետանտիզմ։
Ստեղծագործությունների հրատարակություններ
Լաֆատերի ստեղծագործությունների հետմահու հրատարակությունը կազմակերպել է Լ. Գեսները («L's nachgelassene Schriften», Ցյուրիխ, 1801-1802)։ Հետագա հրատարակություններից տարածված է՝ «L.-'s Physionomik im Auszuge» (Ցյուրիխ, 1860)։ Լաֆատերի մասին գրել են՝ Bodemann, «L. nach seinem Leben, Leben und Wirken dargestellt» (Գոտա, 1856), Fr. Muncker, «L. Eine Skizze seines Lebens und Wirkens» (Շտուտգարտ 1883)։ Լաֆատերի դիմագիտությունը թարգմանվել է ռուսերեն 1817 թվականին։ Դիմագիտության մասին ժամանակակից տեսանկյունից տե՛ս Պիդերիտի «Միմիկան և դիմագիտությունը» աշխատությունը՝ (թարգմանությունը մասամբ տպագրվել է «Արտիստ» ամսագրում, 1891, No 13; 1892, No 21, 1893, No 32)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի գրողներ Կատեգորիա:Շվեյցարացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Շվեյցարացի աստվածաբաններ Կատեգորիա:Գերմանալեզու գրողներ Կատեգորիա:Շվեյցարացի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Բողոքական կրոնական գործիչներ Կատեգորիա:Շվեյցարացի գիտնականներ Կատեգորիա:Գերմանացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Բողոքական կրոնական առաջնորդներ Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Գրեասք
Գրեասք (Gréasque), համայնք Ֆրանսիայի Պրովանս Ալպեր Լազուր ափ մարզի Բուշ դյու Ռոն գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 3948 մարդ, բնակչության խտությունը` 641.95 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 6.15 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 660 կմ հարավ, Մարսել քաղաքից` 21 կմ հյուսիս-արևելք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 2554 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 1844-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 710։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 72,2 %։ 1844 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 1696 անձ (832 տղամարդ և 864 կին)։ Գործազուրկ են եղել 148 անձ (77 տղամարդ և 71 կին)։ 710 անաշխատունակներից 259-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 274-ը` թոշակառուներ, իսկ 177-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Արևհար
Արևհար, հայկական արական անուն։ Առաջացել է հայերեն արև և հար բառերից ։ Հիշատակված է մեկ անգամ՝ որպես նվիրատու Թանատից վանից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական արական անձնանուններ
Վասիլի Աբաև
Աբաև Վասիլի Իվանովիչ (Васо Абайты, ), օս լեզվաբան, օսագետ և իրանագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1962 թ.), պրոֆեսոր (1969 թ.), ԽՍՀՄ Գիտությունների ակադեմիայի լեզվաբանության ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող, Անգլիայի Ասիական Թագավորական ակադեմիայի համայնքի անդամ (1966 թ.), Հելսինկիի ֆիննա-ուգոռական համայնքի թղթակից անդամ, Վրաստանի և Հյուսիսային Օսիայի գիտությունների վաստակավոր գործիչ, ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիր (1981 թ.)։
Զբաղվել է օսական բարբառագիտության, ազգագրության, բանահյուսության, օսերենի հնչյունաբանության, իմաստաբանության, պատմական բառագիտության հարցերի ուսումնասիրությամբ։ Աբաևի «Օսերենը և բանահյուսությունը» (1949) նվիրված է օսերի ծագմանը, մշակութային անցյալին, նրանց լեզվի կրած ազդեցություններին, հիմնական բարբառների (իրոնյան և դիգորյան) տարբերություններին։ «Օսերենի պատմա-ստուգաբանական բառարան»-ում (հատոր 1, 1958) Աբաևը տվել է օսերենի բառերի ստուգաբանությունն ու պատմությունը շուրջ 190 լեզուների նյութի հիման վրա, բացահայտել նրա, իբրև հնդեվրոպական լեզվի, կապերն ու առնչություններն այլ լեզուների, այդ թվում և հայերենի հետ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օս բանասերներ Կատեգորիա:Օս լեզվաբաններ Կատեգորիա:Օս իրանագետներ Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Ռուս լեզվաբաններ Կատեգորիա:Կովկասագետներ
Ռոբերտ ՄաքՆոտ
Ռոբերտ ՄաքՆոտ (Robert H. McNaught, ), ավստրալիացի աստղագետ, աշխատել է Սայդինգ Սփրինգի աստղադիտարանում։ Ավարտել է Ավստրալիայի ազգային համալսարանի աստղագիտության և աստղաֆիզիկայի գիտական դպրոցը։ Համագործակցել է բրիտանացի աստղագետ Դևիդ Էշերի հետ Հյուսիսային Իռլանդիայում գտնվող Արմանի աստղադիտարանից։
Ռոբերտ ՄաքՆոտը շատ արդյունավետ աշխատել է նոր աստերոիդների որոնման ասպարեզում, ինչպես նաև մասնակցել է Սայդինգ Սփրինգ հետազոտություն ծրագրին։ Միանձնյա, և այլ աստղագետների հետ համատեղ նա հայտնաբերել է նաև մեծ քանակությամբ գիսաստղեր, այդ թվում 24 պարբերական, օրինակ՝ 130P/ՄաքՆոտի-Հյուզի գիսաստղը։ Հայտնաբերված գիսաստղերի քանակով նա զիջում է միայն տիեզերական արեգակնային SOHO աստղադիտարանին։ 2006 թվականի օգոստոսի 7-ին օգտագործելով Շմիդտի խցիկ նա հայտնաբերել է C/2006 P1 (ՄաքՆոտի) մեծ գիսաստղը, որը դարձել է վերջին տասնամյակների ամենապայծառ գիսաստղը, իսկ պերիհելիի անցման պահին, 2007 թվականի հունվարի 12-ին այն լավ երևում էր նաև հարավային կիսագնդում անզեն աչքով դիտելիս։
Ընդամենը 1978 թվականից 2011 թվականները ՄաքՆոտը հայտնաբերել է 410 աստերոիդ և 70 գիսաստղ, իսկ 1975 թվականից 1996 թվականները 63 գերնոր աստղեր, ինչպես նաև 3 նոր աստղեր 1986 թվականից 1987 թվականները ընկած ժամանակահատվածում ։
1987 թվականին Ռոբերտ ՄաքՆոտին շնորհվել է Բրիտանական աստղագիտական ասոցիացիայի մրցանակ, իսկ շքանշաններ 1988 թվականին ։
Նրա պատվին է անվանվել (3173) ՄաքՆոտ աստերոիդը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ավստրալիացի աստղագետներ Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ Կատեգորիա:Գիսաստղ հայտնաբերողներ
(4507) Պետերքոլինզ
(4507) Պետերքոլինզ (Petercollins), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1990 թվականի մարտի 19-ին Հիտոշի Շիոձավայի և Մինորու Կիձավայի կողմից Ֆուջիեդայում ։
Շուռուտ
Շուռուտ, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Գյումուշխանեի գավառում ։
(4507) Պետերքոլինզ
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,871538 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,8375 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9056 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1777,34 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,20255 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,67° անկյուն։
Շուռուտ
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
(4507) Պետերքոլինզ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1990 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Հիտոշի Շիոձավայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Մինորու Կիձավայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Պետրոպավլովկա (գյուղ, Ջիդինսկի շրջան)
Պետրոպավլովկա (Петропавловка), գյուղ Ռուսաստանի Բուրյաթիա հանրապետության Ջիդինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 8000 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բուրյաթիա հանրապետության Ջիդինսկի շրջանի բնակավայրեր
Բացատրական բառարան
Բացատրական բառարան, բառարանի տարածված տեսակ. բառացանկի յուրաքանչյուր գլխաբառ բերվում է իմաստի կամ իմաստների բացատրությամբ, բառարանագրական նշումներով, տվյալ իմաստի համար տեքստային (բնագրային) կամ հեղինակային օրինակների ցուցադրմամբ, կամ առանց դրա։
Տիպիկ բացատրական բառարաններում տրվում են նաև տվյալ բառով ներկայացող բառակապակցությունները, դարձվածքները, երբեմն՝ ասույթները, ասացվածքները, թևավոր խոսքերը։ Նայած բառարանի նպատակներին՝ գլխաբառի համար, հիմնական ինֆորմացիայից բացի, երբեմն տրվում են լրացուցիչ, հարակից տեղեկություններ (օրինակ, պատմական, ծագումնաբանական, արտասանական, ուղղագրական)։ Գրական լեզվի բացատրական բառարանը սովորաբար կազմվում է նորմատիվության հիմունքներով, այն միտում ունի նպաստելու լեզվի մաքրությանը, անաղարտությանը, միօրինակությանը, խոսքի մշակույթի բարձրացմանը։ Կան բացատրական բառարաններ, որոնք չեն սահմանափակվում լեզվի որևէ փուլի, վիճակի բառերի նկարագրությամբ, կազմվում են լեզվական բոլոր տարբերակների, վիճակների բառերը ներգրավելու նպատակադրումով։ Այսպես ստեղծվում են բառագանձարաններ։
Կան բացատրական բառարաններ, որոնք ունեն մասնագիտական թեքում՝ բառերի (տերմինների) որոշակի ընտրությամբ։
Հայերեն բացատրական բառարաններ
Չնայած հայ մատենագրության մեջ բառերի բացատրությունները խոր հնություն ունեն, բայց ձևավորված բացատրական բառարանները երևան են գալիս միջին դարերում։ Առավել նշանավոր բառարաններից են՝
ա) Բառգիրք հայկազեան լեզուի, երկու հատորով (1749-1769, Վենետիկ), կազմել է Մխիթար Սեբաստացին։ Երբեմն ասում են՝ «Հին հայկազյան բառարան». ընդգրկում է հիմնականում գրաբարի բառապաշարը. հնարավորին չափ հագեցած է օրինակներով. բացատրություններն ավելի հավաստի է, քան նախորդ բառարաններում։ Բառահոդվածներում կան բառարանագրական նմուշներ։