cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հայկական հարցի բարձրաձայնումը պրոգրեսիվ գործիչների կողմից
Մեծ Բրիտանիայի հումանիստներ
Անգլիայի աշխատավորակաները դուրս էին գալիս հայամետ ցույցերի ու միտինգների։ 1896 թ. սեպտեմբերի 29-ին Լոնդոնի Հայդ-պարկում շուրջ 30 հազար մարդ հավաքվեցին միտինգի, ուր, դատապարտելով թուրքական դահիճների գազանությունները, պահանջեցին անգլիական կառավարությունից՝ « Եռանդուն ազդեցություն գործել սուլթանի վրա՝ արյունահեղ կառնավալին վերջ տալու համար ...»: Այդպիսի պահանջ ներկայացրին կառավարությանը նաև նույն թվականի հոկտեմբերի 7-ին Սեյթ-Ջեյմս Հոլում հավաքված Անգլիայի համազգային ժողովի մասնակիցները։ «Բալկանյան կոմիտեն» 1904 թ. Լոնդոնում կազմակերպեց ժողովրդական մեծ ցույց, որի մասնակիցները, դատապարտելով օսմանյան բռնակալության ազգային քաղաքականությունը, պահանջոցին բրիտանական կառավարիչներից վճռական քայլեր քայլեր կատարել Մակեդոնիայի ու Հայաստանի դժնդակ պայմանների վերացման ուղղությամբ։
Գերմանիայի հումանիստներ
Հայանպաստ ելույթներով հանդես եկան նաև Գերմանիայի առաջադեմ գործիչները։ Նրանք ոչ միայն դատապարտում էին բռնակալի հայահալած քաղաքականությունը, այլև միջոցներ էին ձեռնակրկում տառապյալներին օգնելու և օժանդակելու համար։ 1895 թ. սեպտեմբերի 30-ին Ֆրիզդորֆում (Գարց) նշանավոր եգիպտագետ և լեզվաբան Ռիհարդ Լեփսիուսի որդի Յոհաննես Լեփսիուսի ջանքերով ստեղծվեց «Գերման-արևելյան միսիա» («Դեյչե օրիենտե-միսիա») միությունը, որը նպատակ ուներ Օսմանյան կայսրության քրիստոնյաների համար կազմակերպել մշակութային լուսավորական աշխատանքներ։ 1896 թ. այդ միության հիման վրա առաջացավ «Հայերին օգնելու գերմանական միությունը» Բեռլինի և Ֆրանֆուրտի կոմիտեներով։
Կոտորածների օրերին «Գերմանո-արևելյան միսիան> Բեռլինում կազմակերպեց հակասուլթանական ցույց, որին մասնակցեց շուրջ 2000 մարդ։ Ելույթ ունեցողները կոնկրետ փաստերով մերկացրին թուրքական դահիճների ոճրագործությունները և պահանջեցին գերմանական կառավարող շրջաններից հրատապ միջոցներ ձեռնարկել հայերին պաշտպանելու համար։ Սուլթանական գազանություններին ականատես Յո. Լեփսիուսը և պաստոր Հոֆմանը իրենց ելույթներում նշեցին, որ թուրքական դահիճները Պոլսում, Արևմտյան Հայաստանի քաղաքներում ու գյուղերում և երկրի այլ վայրերում հայերի հետ վարվում են շատ ավելի դաժան, քան Ներոնը իր ժամանակին Հռոմենական կայսրությունում։
«Գերման-արևելյան միսիայի» Ֆրանկֆուրտի կոմիտեն շուտով բաց թողեց թռուցիկներ՝ «Հիշենք Հայաստանի մասին» վերտառությամբ և « Պոստում» պարբերական օրգանը, որոնք կոչ էին անում ուշադրություն դարձնել Թուրքիայում կոտորածներից արնաքամ եղող հայերի վրա, լրջորեն մտահոգվել նրանց ճակատագրով։
1894-1896 թթ. հայկական կոտորածների ժամանակ Գերմանիայի հումանիստները շրջեցին Արևմտյան Հայաստանում եւ մերկարցերեցին թուրքերի վայրագությունները։ 1896-ի օգոստոսից գերմանական մամուլում սկսվեց հրապարակվել Յո. Լեփսիուսի «ճշմարտությունը Հայաստանի մասին» հոդվածների շարքը, որը մի քանի ամիս անց հիմք ծառայեց հեղինակի «Հայաստանը և Եվրոպան» աշխատության համար։ Վերջինս երկու տարում հրատարակվեց յոթ անգամ և թարգմանվեց անգլերեն ու ֆրանսերեն։ Լեփսիուսը արտակարգ ցավով արձագանքեց նաև Հայոց եղեռնին։ 1915-ի սեպտեմբերին լույս տեսավ նրա «Մի ամբողջ ժողովրդի ոչնչացումը» հոդվածը, որը սկզբնավորեց հայապաշտպան մեծ արշավը Եվրոպայում։ 1916-ին հրատարակվեց նրա «Տեղեկագիր Թուրքիայում հայ ժողովրդի կացության մասին» երկը, իսկ 1919-ին՝ «Գերմանիան եւ Հայաստանը 1914-1918-ին» փաստաթղթերի ժողովածուն, ուր զետեղված նյութերը՝ Գերմանիայի եւ Թուրքիայի դիվանագետների եւ այլ պաշտոնատար անձանց գաղտնի զեկուցագրերը, ականատեսների վկայություններն անհերքելիորեն ապացուցում են, որ երիտթուրքերի կազմակերպած հայերի տեղահանությունն ու զանգվածային կոտորածները նպատակ ունեին ոչնչացնել հայ ժողովրդին, եւ այլ հանցագործության մեջ իր բաժինն ունի նաեւ Գերմանիան։ Լեփսիուսը մեծ ջանքեր է թափել հայ որբերին ու փախստականներին նյութական օգնություն կազմակերպելու եւ ցույց տալու համար։ Գերմանացի մեծ մարդասերի հայանպաստ գործունեության փայլուն դրվագներից էր նաեւ 1921-ին Բեռլինում Սողոմոն Թեհլերյանի դատավարության ժամանակ երիտթուրքերին մերկացնող եւ հայ վրիժառուին պաշտպանող նրա ոգեշունչ ճառը։ Հայ ժողովուրդը երախտագիտությամբ է հիշում Յոհաննես Լեփսիուսին, ում անունը հավերժացրել է Ծիծեռնակաբերդի Մեծ Եղեռնի զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձան- համալիրի հուշապատին։
Հյերի բախտով լրջորեն մտահոգվեցին և համաշխարհային մարդկության ուշադրությունը նրանց վրա հրավիրեցին նաև գերմանիայի այլ առաջադեմ գործիչներ՝ Բեռլինի աստղադիտարանի տնօրեն Վ. Ֆորստորը, նշանավոր պատմաբան Տ. Մոմզեն և ուրիշներ։
Ֆրանսիացի հումանիստներ
Ֆրանսիայի հումանիստ շրջանները շարունակելով իրենց երկրի մեծ հեղափոխության լավագույն ավանդույթները, պահանջուն էին անզիջում պայքար բռնապետությունների դեմ և օգնել ու օժանդակել դրանց կրնկի տակ տառապող ժողովրդների ազատագրմանը։ Նրանք եռանդով հանդես եկան նաև արևմտահայերի փրկության օգտին, մանավանդ, երբ 1878 թ. Բեռլին պայմանագրով մյուս մեծ տերությունների հետ միասին պարտավորություն էր վերցրել արևմտահայերի դրության բարենորոգումների վերաբերյալ։
1896 թ. Նոյեմբերի 8-ին, երբ Օսմանյան կայսրության մեջ դեռ հոսում էր արևմտահայերի արյունը, միջազգային սոցիալիստական շարժման ականավոր գործիչ Ժան Ժորեսը ֆրանսիական պառլամենտում հանդես եկավ մի կրակոտ ճառով, որի մեջ պախարակեց 1894 թ. Սասունի կոտորածների ոճրագործներին և խստորեն քննադատեց ֆրանսիական կառավարության անտարբեր վերաբերմունքը։ Նա նշեց, որ ինչպես ասպետական Ֆրանսիան, այնպես էլ ռոմանովների Ռուսաստանը «բռնակալի բազուկը չխորտակեցին և թույլ տվին, որ ազգ մը կոտորվեր, ու իրենք ոճրագործ հանդիսատեսի դերի մեջ մնացին»։ Հանրապետության նախագահ Բրիանի այն պահանջին, թե Ժ. Ժորեսը պետք է հետ վերցնի ֆրանսիական կառավարությանը վերաբերող խոսքերը, նա պատասխանեց, թե ինքը «պատրաստ է իր խոսքերը հետ առնելու, եթե Ֆրանսիան իր այս չորս տարիների պատմությունը ջնջեր»։
1897 թ. ապրիլի 3-ին, այսինքն՝ մոտ վեց ամիս անց, երբ սուլթանական իշխանությունները Թոքատում առաջացրին հայոց արյան նոր հեղեղներ, Ֆրանսիական պառլամենտի անդամ Տընի Քոշենը պահանջեց կառավարությունից՝ տերությունների հետ միասին գործադրել հայկական բարենորոգումներ, այլապես կլինեն նորանոր աղետներ։ Ապա առաջարկեց «Սեբաստիայի նահանգին մեջ վերսկած կոտորածների հեղինակները պիտի պատժվին»: Նա հեգնեց արտաքին գործերի նախարարի ելույթը, որը փոխանակ առաջ քաշեր գործնական խնդիրներ, սահմանափակվեց միայն Թոքատի մասին տեղեկանք տալով։
Ֆրանսիայի առաջադեմ մտավորականությունը հայկական դատի անհապաղ լուծման պահանջներով հանդես էր գալիս նաև մամուլում։ Պիեռ Քիյարը, Պրեսանսեն, Վիկտոր Բերարը և ուրիշներ «Պրո Արմենիա» թերթում պրոպագանդելով հայ ժողովրդի պատմությունը, նյութական և հոգևոր գանձերը, ծանոթացնելով եվրոպացիներին դրանց հետ, խստորեն քննադատում էին սուլթանական բռնապետական վարչակարգը և պահանջում տերություններից գործուն միջամտությամբ ազատագրել կենսունակ և ստեղծագործող այդ ժողովրդին։ Ֆրենսիս դը Պրենսանսեն իր հոդվածներից մեկում փառաբանում էր հայ ազատագրական շարժումը և անդրադառնալով Ադրիանապոլսի հայ նահատակներին գրում էր, որ նրանք «… մեռել են իրենց պարտքը կատարող մարդկանց հանդարտությամբ», որ նրանք զոհվել են «մեծ գաղափարների համար», «… այն ժողովուրդները, որոնք կծնին այդպիսի հերոսներ և չեն դադրի իրենց իրավունքները պահանջելե, վերջ ի վերջո պիտի տեսնեն հաղթանակն իրենց որինավոր տենչերուն»:
Վիկտոր Բերարն իր հայանպաստ հոդվածների զգալի մասը հրապարակեց Փարիզի առաջնակարգ «Լա Ռըվին դը պարի» հանդեսում և ֆրանսիական ավելի մեծաթիվ ընթերցասերների ծանոթացրեց հայկական դատին։ Նրա հոդվածները հատկանշվում էին ջերմ հայասիրությամբ և ատելությամբ էին լցված բռապետության նկատմամբ։
Հրապարակախոս Ժյուլ Հյուրեն «Ֆրգարոյում» լույս ընծայած իր հոդվածներում նշում էր, որ օսմանյան նվաճողները ձգտում են բնաջնջել հայ ազգը, մի ժողովուրդ, որը «կենսունակություն ունի», չցանկանալով տանել օտարի լուծը «յանքի նոր պայմաններ է ուզում», իր նպատակների կենսագործման համար «հրապարակ է գալիս կռվով, զենքով»։ Ապա գտնում էր, որ Սասնա ծռերի զավակները իրավացի են «ոտքի ելնել, սուր առնել և կորցրած ազատությունը հետապնդել»։ Հրապարակախոսը համոզված էր, որ հայերը կհաղթեն և ողջունում էր նրանց վերածնունդը, գրելով՝ «Արևելքում վերածնվում է մի նոր ազգ, ողջույն այդ ազգին»։
Ֆրանսիայի ազաջադեմ զավակները Հայկական հարցի մասին հանդես էին գալիս նաև բազմաթիվ դասախոսություններով և հոծ զանգվածներին ներկայացնում կենդանի լեզվով, հետաքրքրվողներին տալիս համոզիչ և սպառիչ պատասխաններ։ Հայտնի պատմաբան, ֆրանսիական ակադեմիայի անդամ Ալբերտ Վանդալը (Կոմս), որ հանգամանքների բերումով երկար տարիներ ապրել էր Կ. Պոլսում և մոտիկից ծանոթացել արևմտահայերի կացությանը, Փարիզ վերադառնալիս հաճախակի էր դասախուսություններ կարդում նրանց դատի մասին։ Հատկապես նշանավոր է նրա «Հայերը և թուրքական բարենորոգումները» զեկուցումը, որը նա կարդաց Փարիզում 1897 թ.։ Հետագայում այն հրապարակվեց ֆրանսերեն, ապա թարգմանվեց ռուսերեն և հայերեն և լայնորեն պրոպագանդվեց մամուլում։ Այդ դասախոսության մեջ Ալբերտ Վանդալը սկզբում անդրադառնում էր հայերի դրությանը օսմանյան լծի տակ, ապա անդրադառնում էր 1878 թ. Բեռլինի կոնգեսին։ 1890-ական թվականներին Աբդուլ Համիդը կազմակերպեց հայերի զանգվածային կոտորածներ, ձգտելով այդ ճանապարհով վերջ դնել հարցին։ Հրապարակախոսը խարազանում էր տերություններին, որոնք անտարբերություն ցուցաբերեցին բռնակալի այդ ոճրագործության հանդեպ, և եզրափակում, որ «Թուրքիան անընդունակ է բարենորոգվել, նրան պետք է վերանորոգել իշխանության ուժով»:
1904 թ. Մայիսի 9-ին այսինքն՝ Սասունի գոյամարտի ժամանակ, Վիկտոր Բերարը հանդես եկավ նոր մեղադրական ճառով, որի մեջ կրկին խարազանեց տերություններին և նրանց թողտվությունից օգտվող սուլթանին։ Միաժամանակ Վիկտոր Բերարը դրվատեց հայ ժողովրդի աննկում պաքարը իր գոյության և հարատևության համար։ « Ես չեմ ըսեր,- թե այդ արյունոտ ողջակեզները ջարդեր են միայն։ Եղեր են նաև կռիվներ- և ես բարձրաձայն կգովեմ հայերը – եղել են կռիվներ, անհավասար կռիվներ, քանզի հայք գրեթե անզեն են, բայց դրանք այն կռիվներն են, առանց որոնց ոչ մեկ ժողովուրդ կնվաճե իր գույության իրավունքը»:
Փարիզի «Քաղաքական գիտությանց վարժարանի» նշանավոր ուսուցչապետերից մեկը՝ Անատոլ Լըռուա Բոլիոն, որ որոշակի ազդեցություն ուներ ֆրանսիական շրջաններում, հանդես գալով զանազան զեկույցներով, չէր մոռանում Հայկական հարցը։ Նա ցույց էր տալիս միդհատյան սահմանադրության շովինիստական, ասիմիլյատորական էությունը, կոչ էր անում չհավատալ դրան և չընկնել նրա հեղինակների կողմից դրած թակարդը, մերկացնում էր նաև իթթիհատականներին և, անարգանքի սյունին գամելով սուլթանական վարչակարգը, ջերմորեն պաշտպանում էր հայ ժողովրդի ազատագրական պայքարը։ Անատոլ Լըռուա Բոլիոնի կարդացած դասախոսություններից մեկը «Հայաստանը և հայկական խնդիրը» հրապարակվեց Փարիզում 10.000 տպաքանակով և տարածվեց Եվրոպայում։
Հայերի և Հայաստանի մասին
Պետրոս Առաջին Ազնիվ հայ ժողովրդին պահել առանձնահատուկ ողորմածությամբ… Մենք հրամայել ենք նրանց վաճառականությանը ոչ միայն պաշտպանել, այլև առավել մեծ շահի ու օգուտի համար որոշ արտոնություններով էլ կօժտենք ու ամենաողորմած ձևով բարյացակամ կլինենք։
Իմանուիլ Կանտ …Մեկ այլ քրիստոնյա ժողովրդի՝ հայերի մոտ իշխում է ինչ-որ հատուկ տեսակի առևտրային ոգի, այն է՝ նրանք զբաղվում են փոխանակությամբ՝ ոտքով ճամփորդելով Չինաստանի սահմաններից մինչև Կորսոյի հրվանդանը Գվինեայի ափին. Դա ցույց է տալիս այն բանիմաց և աշխատասեր ժողովրդի հատուկ ծագման մասին, որը հյուսիս-արևելքից մինչև հարավ-արևմուտք ուղղությամբ անցնում է, գրեթե, ողջ Հին աշխարհը և կարողանում գրկաբաց ընդունելություն գտնել այն բոլոր ժողովուրդների կողմից, որոնց մոտ լինում են. Դա ապացուցում է նրանց բնավորության (որի նախնական ձևավորումը մենք արդեն ի վիճակի չենք հետազոտել) գերազանցությունը ներկայիս հույների թեթևամիտ և ստորաքարշ բնավորության նկատմամբ։
Եկատերինա II Մեծ Մենք թույլ ենք տալիս Կովկասյան լեռներից եկածներին բնակություն հաստատել և օգտակար ենք համարում քաղաքաներ հիմնել հայերի համար։
Ջորջ Բայրոն Դժվար է գտնել մի ժողովրդի տարեգրություններ՝ պակաս արատավորված հանցագործություններով, քան հայերի տարեգրություններն են, որոնց առաքինությունները խաղաղ էին, իսկ թերությունները՝ կեղեքման հետևանք, բայց ինչպիսին էլ լիներ նրանց ճակատագիրը, իսկ այն տխուր է, ինչն էլ որ նրանց սպասի ապագայում, նրանց երկիրը միշտ պետք է մնա ամենահետաքրքիրներից մեկը ողջ երկրագնդում… Այդ մարդիկ ստրկացված, բայց հոգևոր անձինք են վեհանձն ազգի, որը ենթարկվել է աքսորի ու ճնշման հրեաներին ու հույներին հավասար, բայց չի կրել ոչ առաջինների չարացածությունը, ոչ երկրորդների ստրկամտությունը։ Այդ ազգը հարստություններ է ձեռք բերել՝ չդիմելով վաշխառության, և բոլոր պատիվները, որոնք կարող են շնորհվել նրան, ով գտնվում է ստրկության մեջ, առանց ինտրիգների։
Վիկտոր Հյուգո 1918 թ. սեպտեմբերին, Արարայի ճակատամարտից հետո, երբ հայ լեգեոնականները պարտության մատնեցին թուրք-գերմանական զավթիչներին, գերեվարված մի թուրք հազարապետ, զարմանալով, որ իրենց հաղթողները ֆրանսիական զգեստ հագած հայեր են, ասաց. «Միթե դեռ հայ կա աշխարհի երեսին, մաշալլահ, մաշալլահ, ձեր ազգը երբեք չի մեռնի ուրեմն»։ Այստեղով թուրքեր են անցել, քանզի չորս կողմը սուգ է ու ավեր։
Ֆրիդրիխ Էնգելս Ով է առևտուր անում Թուրքիայում, համենայնդեպս ոչ թուրքերը, հետևաբար, հեռացրեք բոլոր թուրքերին Եվրոպայից, առևտուրը դրանից երբեք չի տուժի։ Հույները, հայերը, սլավոնները և արևմտաեվրոպացիները, որոնք հիմնավորվել են ծովային մեծ նավահանգիստներում, իրենց ձեռքում են պահում ողջ առևտուրը և վճռական ոչ մի հիմք չունեն թուրքական բեկերից և փաշաներից շնորհակալ լինելու այն բանի համար, որ իրենց տրվել է այդ հնարավորությունը։
Ջորջ Բայրոն Թերևս դժվար է գտնել որևէ այլ ազգի կենսագրություն, որն առավել զերծ լինի արատավորող ոճիրներից, քան հայ ժողովրդինը, որի առաքինությունները խաղաղասիրության արգասիք են, իսկ թուլությունները՝ բռնադատման հետևանք։ Սակայն, ինչպես էլ լինի նրանց ճակատագիրը, նրանց հայենիքը պետք է մնա աշխարհի ամենահետաքրքրական երկրներից մեկը։
Թոմաս Վուդրո Վիլսոն Զենքերը վար չպիտի դնենք, քանի դեռ Թուրքիայի կողմից ճնշված ազգերը իրենց ազատությունը չստանան։ Թուրքիան վայրագությամբ կտրեց անցավ իր տերերին՝ գերմանացիներին։ Հայերի նկատմամբ գործադրված մեթոդիկ ջարդերը ստիպում են մեզ Եվրոպայի վրայից ավլելու այս տգետ ու վատառողջ ավազակախումբը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական հարցը և արտերկիրը Կատեգորիա:Հայկական հարց
Տախիր և Զուխրա (ֆիլմ)
«Տախիր և Զուխրա» (Tohir va Zuhra)․ 1945 թվականի գեղարվեստական ֆիլմ՝ ստեղծված Տաշքենդի կինոստուդիայում ռեժիսոր Նաբի Գանիևի կողմից։ Ֆիլմը նկարահանվել է 15-րդ դարի ուզբեկական ժողովրդական լեգենդի հիման վրա, որ պատմում է հասարակ ռազմիկ Տախիրի՝ խանի դուստր Զուխրայի հանդեպ տածած սիրո մասին։ «Տախիր և Զուխրա» կինոնկարը դարձել է ուզբեկական առաջին գեղարվեստական ֆիլմը, որ հանվել է արտասահմանյան վարձույթի ։ Ֆիլմի պրեմիերան կայացել է Մոսկվայում 1945 թվականի հոկտեմբերի 21-ին։
Սյուժե
Ֆիլմի սյուժեի հիմնական գիծը Տախիրի՝ Բաբոխան խանի դուստր Զուխրայի հանդեպ տածած սիրո պատմություն է։ Տախիրի՝ սոցիալական ստորին խավին պատկանելու պատճառով նրա սերը, ըստ վերին դասի ներկայացուցիչների, հանցավոր է, ինչի պատճառով Տախիրը դատապարտված է տառապանքների ու թափառումների.
Սիրո պատմությանը զուգահեռ ֆիլմում ներկայացնում է նոր, լեգենդում արտացոլում չգտած սոցիալական բաղադրիչը, որն առաջին հերթին արտահայտվում է ժողովրդական ապստամբության առաջնորդ Սարդորի կերպարում։ Նրա շնորհիվ ֆիլմում շեշտը դրվում է զարգացող սոցիալական կառուցվածքի (որտեղ բոլոր մարդիկ հավասար են) և արևելյան հասարակության կյանքի ավանդական ֆեոդալական դրվածքի հակադրության վրա ։
Դերերում
Ֆիլմում նկարահանվել են ՝
Նկարահանող խումբ
Ֆիլմի վրա աշխատել են ՝
Ստեղծման պատմություն
Սկզբում ֆիլմը նախատեսվել է որպես Սաբիր Աբդուլայի «Տախիր և Զուխրա» ներկայացման էկրանավորում։ Սակայն ռեժիսոր Գանիևն առաջարկել է վերամշակել ժողովրդական նյութն ու նրա հիման վրա ստեղծել նոր ստեղծագործություն։ Արդյունքում ողբերգական սիրո պատմությունից ֆիլմը վերածվել է սոցիալական արտահայտված ենթատեքստով հերոսապատմական դրամայի ։ Կառավարիչների քմահաճությունն ու պատահականությունն անցնում են երկրորդ պլան, իսկ առաջին պլան դուրս են գալիս իշխանավորների հաշվենկատությունը, իշխելու համար պայքարն ու հասարակության տարբեր դասերի հակադրությունը ։
Ռեժիսոր Գանիևի համար ֆիլմը դարձել է առաջին աշխատանքը լիամետրաժ հնչուն կինոյի բնագավառում։ Դրա հետ կապված՝ կարևոր բաղադրիչ է դարձել ֆիլմի երաժշտական ձևավորումը։ Դրա համար Գանիևը կոմպոզիտոր Կոզլովսկու հետ ընտրել է բանահյուսական մոտիվներ՝ ստեղծելով կոլորիտային ազգային ստեղծագործություն, որը հետաքրքրության է ընդունվել ոչ միայն Խորհրդային Միությունում, այլև նրա սահմաններից դուրս։ Ֆիլմը դարձել է Ուզբեկստանի առաջին կինեմատոգրաֆիական ստեղծագործությունը, որ արժանացել է այդպիսի լայն ճանաչման և ունեցել բազմազան լսարան ։
Արձագանքներ
Խորհրդային քննադատությունը դրական է արձագանքել ֆիլմին և մասնավորապես նրանում սոցիալական հարցերի բարձրացմանն ու դասային կոնֆլիկտի ընդգծմանը ։ Միաժամանակ նշվել է, որ երկրորդ պլանի դերեր կատարող դերասանների (Իսմատովը Բաբախանի դերում, Ջալիլովը վեզիրի դերում և Խիդոյատովը Սարդորի դերում) արտահայտիչ ու ճշգրիտ խաղը։ Դրական են գնահատվել Գանիևի կողմից օգտագործված այլաբանական լեզուն, Երեմյանի գեղարվեստական ձևավորումը և ֆիլմի հաջող կոմպոզիցիան ու դրամատուրգիան ։ Ֆիլմը, որը որպես հիմք ուներ բանահյուսական լեգենդը, միանշանակ դասվել է պատմական դրամայի ժանրի ֆիմլմերի շարքը  ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային պատմական ֆիլմեր Կատեգորիա:1945 ֆիլմեր Կատեգորիա:Տաշքենդի կինոստուդիայի ֆիլմեր
Սագօ Արեան
Սագօ Արեան, հայազգի գրող։
Ծնվել է 1972 թվականին՝ Լիբանանում։ Սովորել է Լիբանանի «Քառասուն Մանուկ» և Խանամիրյան Ազգային վարժարաններում, այնուհետև հետևել է հայագիտության դասընթացների։ 1997-ին տպագրել է բանաստեղծությունների առաջին գրքույկը՝ «Տարտամ տողեր» խորագրով, իսկ 2000-ին երկրորդ գիրքը՝ «Կանայի հարսանիքը»։ Աշխատել է Կիպրոսի Մելքոնյան վարժարանում, իրբև հայոց լեզվի գրականության ուսուցիչ։
Տպագրվել է «Գարուն», «Նոր դար», «Նարցիս», «Գրական թերթ», «Բագին», «Հորիզոն», «Ազդակ», «Արծիւ», «Զարթօնք» «Արարատ» և այլ հայրենի և սփյուռքյան տասնյակ թերթերում և ամսագրերում։
Սագօ Արեանի բանաստեղծական հիմնական նյութերը հայրենիքը կորցրած բանաստեղծի որոնումներն են օտար ափերի մեջ, Սփյուռքի նահանջը, միաժամանակ արաբական, մանավանդ պաղեստինյան պայքարը, որ նա իր բանաստեղծություններում ցույց է տվել իրբև համամարդկային ցավ։ Պատրաստում է բանաստեղծությունների երրորդ գիրքը, որում երևում է աշխարհի վերջին տարիների զարգացմանը դեմ հանդիման կանգնած ստեղծագործ մարդը՝ իր մերկ ներաշխարհով։
Կատարում է թարգմանություններ՝ անգլերենից և արաբերենից։ Ամուսնացած է, ունի երկու որդի՝ Վահագն և Ակսել։
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:1972 ծնունդներ Կատեգորիա:Հայ գրողներ Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Արկադի Աբազա
Արկադի Աբազա (Абаза, Аркадий Максимович, ), ռուս կոմպոզիտոր, դաշնակահար, մանկավարժ, երաժշտական-հասարակական գործիչ, եղել է Կուրսկի նահանգի համակարգված երաժշտական կրթության հիմնադիրներից մեկը։
Կենսագրություն
Ծագում է մոլդովացի պալատականների ընտանիքից։ Հայրը Մաքսիմ Աբազան է, մայրը` Նատալյա Լյալինան ։ Ունեցել է երեք ավագ եղբայր. Ալեքսանդրը, որը ծնվել է 1835 թվականի մարտի 14-ին, Իվանը, որը ծնվել է 1836 թվականի փետրվարի 24-ին և Եվգենին, որը ծնվել է 1837 թվականի օգոստոսի 18-ին։
1877 թվականին Աբազան երաժշտական դպրոց է հիմնել Սումիում, դասավանդել է այնտեղ մինչև 1881 թվականը ։ 1881 թվականից մինչև իր կյանքի վերջը տնօրինել է երաժշտական դասարաններ Կուրսկ քաղաքում, որոնք ավարտել են ապագա նշանավոր ջութակահարներ Մ. Էրդենկոն, Կ. Դումչևը, էստրադային երգչուհի Ն. Վիննիկովան, կոմպոզիտոր Ն. Ռոսլավեցը ։ Նա ղեկավարել է Ռուսական երաժշտական միության դասարաններ, երբ վարպետության դասեր էր տալիս տարբեր երաժշտական դպրոցներում։
Թաղված է Կուրսկ քաղաքի Խերսոնյան գերեզմանատանը ։
Սումարոկովո (գյուղ, Նովոդուգինսկի շրջան)
Սումարոկովո (Сумароково), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Նովոդուգինսկի շրջանի կազմում։
Արկադի Աբազա
Ստեղծագործություններ
Խմբագրել է Կուրսկի նահանգի երգերի ձայնագրությունների հրապարակումները։ Նա ակտիվորեն համագործակցել և քարոզել է երաժշտական ​​արվեստը և ստեղծագործությունը մայրաքաղաքային և տեղական մամուլում` պատմելով մեծ կոմպոզիտորների մասին, գրել է երաժշտական ​​գրախոսականներ «Կուրսկի նահանգային տեղեկագրեր» թերթի համար (1889-1908 թվականներ)։
Սումարոկովո (գյուղ, Նովոդուգինսկի շրջան)
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 0 մարդ։
Արկադի Աբազա
Ստեղծագործություններ
Եղել է ավելի քան 20 ռուսական ռոմանսների (որոնցից շատերն Ա. Կոլցովի բանաստեղծությունների հիման վրա էին), երգչախմբի համար երգերի և ֆորտեպիանոյի համար պիեսների հեղինակ է։
Սումարոկովո (գյուղ, Նովոդուգինսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Նովոդուգինսկի շրջանի բնակավայրեր
Արկադի Աբազա
Ընտրված ստեղծագործություններ
Ռոմանսներ
Պիեսներ ֆորտեպիանոյի համար
Ավելի քան 30
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Ռուս դաշնակահարներ Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ Կատեգորիա:Ռուս հասարակական գործիչներ
Կունդուկսու
Կունդուկսու, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Կարսի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Հայերը բռնությամբ տեղահանվել են 1920 թվականի հայ-թուրքական պատերազմի ժամանակ և բնակություն հաստատել Արևելյան Հայաստանում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Թուրքիայի գյուղեր
Կավճուտ
Կավճուտ (նախկին անվանումը` Ղովշուտ), գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Սյունիքի մարզի Կապանի տարածաշրջանում, Կապան քաղաքից մոտ 15 կմ արևմուտք, Ողջի գետի վտակ Գեղիի աջափնյա ձորալանջին։
Նույն անվան տակ ընդգրկված է եղել Ցարական Ռուսաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։ Խորհրդային տարիներին մասն է կազմել Հայկական ԽՍՀ Զանգեզուրի գավառի, իսկ 1930 թվականից` Կապանի շրջանի։ 1995 թվականից մտնում է ՀՀ Սյունիքի մարզի մեջ։ Վերանվանվել է Կավճուտ 1991 թ. ապրիլի 3-ին ։
Բնակչություն
Ըստ ՀՀ 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների` Կավճուտի մշտական բնակչությունը կազմել է 88, առկա բնակչությունը` 57 մարդ ։ Մինչև 1989 թ. բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով ։
Կավճուտի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում` ստորև.
Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ։
(6470) Օլդրին
(6470) Օլդրին (Aldrin), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1982 թվականի սեպտեմբերի 14-ին Անտոնին Մրկոսի կողմից Կլետում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,275549 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9307 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,6204 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1253,8 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,287128 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,79° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1982 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Անտոնին Մրկոսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ալեքսեյ Եվսեև
Ալեքսեյ Վիտալևիչ Եվսեև, ռուս ֆուտբոլիստ, «Ռոտոր» ակումբի կիսապաշտպան, վարձավճարով հանդս է գալիս «Ֆակել» ակումբում։
Կարիերա
Ալեքսեյը սկսել է ֆուտբոլով զբաղվել Պետերբուրգի «Տուրբոստրոյտերում», 12 տարեկանից՝ «Սմենայում», առաջին մարզիչը Վասիլի Կոստրովսկին է ։ 2011 թվականին Սանկտ Պետերբուրգի առաջնությունում «Զենիթի» Մ-17-ի կազմում խփել է 26 գնդակ ։ Երիտասարդական առաջնությունում նա նորամուտը նշել է 2011 թվականին ԲԿՄԱ-ի դեմ 19-րդ խաղաշրջանի մրցախաղում՝ փոխարինման դուրս գալով 80-րդ րոպեին Սերգեյ Ցիգանովի փոխարեն ։ Հաջորդ տարի մասնակցել է արդեն 9 խաղի՝ երեք անգամ գրավելով մրցակիցների դարպասը։ 2012 թվականին Լուչանո Սպալետտին նրան տարել է հիմնական թիմ, և հուլիսի 22-ին առաջնության առաջին խաղաշրջանում Եվսեևը նորամուտը նշել է Պրեմիեր լիգայում «Ամկարի» դեմ խաղում՝ փոխարինման դուրս գալով 90+1-ին րոպեին՝ փոխարինելով Սերգեյ Սեմակին ։ 2012 թվականի սեպտեմբերի 25-ին առաջին անգամ «Զենիթի» մեկնարկային կազմում դուրս է եկել խաղադաշտ՝ Ռուսաստանի գավաթի 1/16 եզրափակչի Կալինինգրադի «Բալթիկայի» դեմ  խաղում ։
2013 թվականի հուլիսին փորձաշրջան է անցել հոլանդական «Վիտես» ակումբում ։
2015 թվականի նոյեմբերի 28-ին «Թերեքի» հետ խաղում փոխարինման է դուրս եկել խաղի 64-րդ րոպեին՝ փոխարինելով Դաննիին։ 6 րոպե անց Մացեյ Ռիբուսի հետ վտանգավոր բախման արդյունքում ստացել է կարմիր քարտ և միանգամից դաշտից տեղափոխվել բժշկական մեքենայով։ Ավելի ուշ Եվսեևի մոտ սրունքի կոտրվածք է ախտորոշվել ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Զենիթի ֆուտբոլիստներ
Առաջին Վիշեգրադյան համագումար
Առաջին Վիշեգրադյան համագումար, եվրոպական միապետների համագումար է, որը կայացել է՝ 1335 թվականի հոկտեմբերի վերջին և նոյեմբերին հունգարական Վիշեգրադ քաղաքում։ Նրան մասնակցում էին Արևելյան Եվրոպայի երեք միապետներ՝ Չեխիայի թագավոր Յան I-ը, Հունգարիայի թագավոր Կառլ I Ռոբերտը (հանդիպման նախաձեռնողը) և Լեհաստանի թագավոր Կազիմիր III-ը։ Քննարկվում էր հակահաբսբուրգյան միություն ձևավորելու հարցը, ինչպես նաև, որ Յան I-ը հրաժարվեր լեհական թագի նկատմամբ հավակնություններից հօգուտ նրա, որ կճանաչվի չեխական ինքնուրույնությունը Սիլեզիայի նկատմամբ, և հավելյալ նա պետք է ստանար 20 հազար պրահյան գրոշ։
Իրադարձությունների ընթացք
1300 թվականին Չեխիայի թագավոր Յան I-ը թագադրվեց և դարձավ լեհական թագավոր, որը առաջացրեց անհանգստություն լեհական կառավարող դինաստիայի՝ Պիաստների մոտ, քանի որ այսուհետ լեհական գահի հավակնորդներ էին դառնում Յան I-ի ժառանգորդները։ Այս կոնֆլիկտը հաղթահարելու համար միապետները սկսեցին բանակցություններ վարել համաձայնագիր կնքելու համար, իսկ որպես միջնորդ հանդես եկավ հունգարական թագավոր Կառլ I Ռոբերտը։
Այն բանից հետո, երբ մշակվեց այսպես ասված Տրենչենյան կոնվենցիան, 1335 թվականի աշնանը Վիշեգրադում տեղի ունեցավ երեք միապետների հանդիպում, որում չեխական թագավոր Յան I-ը հրաժարվեց լեհական գահի նկատմամբ հավակնություններից և ամբողջ Լեհաստանից, փոխարենը ստացավ ֆինանսական փոխհատուցում 20 հազար գրոշի չափով և ճանաչվեց չեխական գերակայությունը Սիլեզիա դքսության նկատմամբ։ Գլխավոր ձեռքբերումը եղավ երեք կողմերի միջև պաշտպանողական միության կնքումը ընդդեմ Հաբսբուրգների և ձեռք բերվեց համաձայնություն ստեղծել նոր առևտրային ճանապարհներ, որոնք կշրջանցեին Վիեննան։
Գրականություն
Կատեգորիա:1335 Կատեգորիա:Լեհաստանի պատմություն Կատեգորիա:Հունգարիայի պատմություն Կատեգորիա:Չեխիայի պատմություն
Էմիլ Անտոնով
Էմիլ Անտոնով (Емил Антонов, ծնվ.՝ 4 մարտի, 1950, Սոֆիա), բուլղարացի գրող։
Կենսագրություն
Էմիլ Անտոնովը ծնվել է 1950 թվականի մարտի 4-ին Սոֆիա քաղաքում։ Մասնագիտությամբ բժիշկ է։ Ակտիվ մասնակցություն է ցուցաբերում Բուլղարիայի քաղաքական ու հասարակական կյանքին, մասնավորապես հարել է նրա ծայրահեղ աջ քաղաքական ուժերին։ Լայն ու հիմնականում բացասական համբավ է ձեռք բերել շնորհիվ այն այնպիսի ստեղծագործությունների, որոնցում հանդես է գալիս որպես ֆաշիզմի բացահայտ ջատագով, ժխտում հոլոքոստը, մշակում դավադրության պլաններ։ Լայն արձագանք են ստացել նրա «Ես՝ Բենիտո Մուսոլինին», «Ռասաների, մշակույթների ու հակամշակույթների պատերազմ», «Մի հրեայի օրագիր», «Նրանց պայքարը, կամ ինչպես հրեաները տիրեցին աշխարհին» ստեղծագործությունները։
Պատկանում է ծայրահեղ աջակողմյան քաղաքական խմբավորում հանդիսացող Բուլղարիայի ազգային-ռադիկալ կուսակցության անդամ, ոի կողմից առաջադրվել է որպես Սոֆիայի քաղաքապետի թեկնածու ։ Այդ պաշտոնն զբաղեցնելու դեպքում պատրաստվում էր «պայքարել հուդայամասոնական մաֆիայի դեմ, որ 1944 թվականի սեպտեմբերի 9-ից Բուլղարիան պահում է իր թաթերում» ։ Ստացել է 463 ձայն կամ ընտրողների ձայների ընդհանուր քանակի 0,18 %-ը ։
2011 թվականին Էմիլ Անտոնովի դեմ դատական գործ է հարուցվել ազգամիջյան բախումներ հրահրելու մեղադրանքով, ինչը կապված էր նրա «Նացիոնալ-սոցիալիազմի հիմունքները» գրքի հրատարակության հետ ։
Գրքեր
2009 թվականի նոյեմբերին Էմիլ Անտոնովն արդեն հեղինակ էր 14 գրքերի, այդ թվում .
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի գրողներ Կատեգորիա:Բուլղարիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Սոֆիա քաղաքում ծնվածներ
Նեֆերուպտահ
Նեֆերուպտահ կամ Պտահնեֆերու (Neferuptah, « Պտահի գեղեցկություն», ), տասներկուերորդ արքայատոհմի եգիպտացի փարավոն Ամենեմհետ III-ի (մ․թ․ա․ 1860 - 1814 թվականներ) դուստր, Սեբեկնեֆերու փարավոնի քույրը։
Կենսագրություն
Նեֆերուպտահն առաջին արքայական կանանցից մեկն էր, որի անունը գրվել է քարտուշի մեջ։ Թեև նա երբեք չի կրել «փարավոնի կին» տիտղոսը, պետք է որ հատուկ կարգավիճակ ունեցած լինի․ հնարավոր է նրան վերաբերած լինեն որպես ապագա ղեկավարի ։
Նրա տիտղոսների թվում էին՝ « Ընտրախավի անդամ », «գերաշնորհ», «պատվելի», «փարավոնի սիրելի դուստր» տիտղոսները ։
Նեֆերուպտահի համար գերեզման պատրաստվել է Հավարայի նեկրոպոլում գտնվող իր հայրիկի դամբարանի մեջ, սակայն նա այնտեղ չի հւղարկավորվել։ Թաղվել է Հավարայում գտնվող մի փոքրիկ բուրգի մեջ, և այդ գերեզմանը հայտնաբերվել է 1956 թվականին անեղծ վիճակում։ Այնտեղ դեռևս պահպանվում էին Նեֆերուպտահի զարդերը, գրանիտե սարկոֆագը, երեք արծաթե ծաղկամաններ և այլ առարկաներ։
Գրանիտե սարկոֆագը փորագրված էր կարճ ընծայագրով։ Դրա ներսում գտնվում էին երկու փայտե դագաղների փտած մնացորդներ, որոնցից արտաքինը զարդարված էր փորագրված ոսկե փայլաթիթեղով։ Նմանատիպ փորագրություններ հայտնաբերվել են նաև թագուհի Հատշեպսուտի սարկոֆագի վրա, որն ապրել էր 300 տարի հետո։ Նեֆերուպտահի գերեզմանի մասին հիշատակվել է Լահուն նեկրոպոլում հայտնաբերված մի պապիրուսի մեջ , որտեղ նա պատկերված է իր հայրիկի կողքին՝ Մադինեթ Մադիում գտնվող Ռենենուտետ աստվածուհու տաճարում։ Նրան պատկանող առարկաների թվում են սև գրանիտե մեկ սֆինքս և Էլեֆանտին կղզում հայտնաբերված մի արձանի բեկոր ։
Հետագա ընթերցանություն
Կատեգորիա:Եգիպտոսի արքայադուստրեր Կատեգորիա:Հին եգիպտացիներ
Մարատ Նուրիջանյան
Մարատ Աշոտի Նուրիջանյան, հայ քանդակագործ, նկարիչ, ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամ։
Կենսագրություն
Մարատ Նուրիջանյանը ծնվել է 1941 թվականին, Ղափան քաղաքում։ Սովորել է Ղափանի Մ. Գորկու անվան թիվ 1 դպրոցում։ Գերազանցության դիպլոմով ավարտել է նախ Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը, ապա՝ Երևանի պետական գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ Այստեղ նրա դասախոսը եղել է ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ, քանդակագործ՝ Սարգիս Բաղդասարյանը։ 1968 թվականից եղել է Ղափանի նորաբաց երկրագիտական թանգարանի հիմնադիր տնօրենը և թանգարանի առաջին հավաքչական աշխատանքների կազմակերպիչը։ Աշխատել է կահույքի ֆաբրիկայում՝ որպես նկարիչ-ինժեներ, եղել է նաև քաղաքի գլխավոր նկարիչը, «Հայռեկլամի» Ղափանի տեղամասի վարիչ։ Մարատ Նուրիջանյանը կատարել է նաև մի քանի շինության արտաքին և ներքին նկարչական ձևավորումներ։ Նրա ամենահայտնի աշխատանքը Քաջարանի բանալին է, կամ, ինչպես ժողովուրդն է ասում, «Արջը» ։ Սպիտակի երկրաշարժի զոհերի հիշատակին Կապանում կանգնեցվելիք կոթողի համար հայտարարված մրցույթում լավագույնը ճանաչվեց Մարատ Նուրիջանյանի աշխատանքը, որը մրցույթի ժամանակ ցուցադրվեց «Զանգ» պայմանական անունով։ Դա վանահոր տեսքով եռակողմ կոմպոզիցիա էր, որը մարմնավորում էր հայ ժողովրդի հոգևոր խռովքը։ Անավարտ են մնացել Մարատ Նուրիջանյանի «Զորավար Անդրանիկի» հուշարձանն ու «Գարեգին Նժդեհի» արձանը ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Լեդի Գագա
Լեդի Գագան (անգլերեն՝ Lady Gaga) (իրական անունը՝ Ստեֆանի Ջոան Անջելինա Ջերմանոթա, ), ամերիկացի երգչուհի է, երգահան, ակտիվիստ, պրոդյուսեր, պարուհի, դերասանուհի, դիզայներ, բարերար, բիզնես լեդի։ Ազգությամբ իտալուհի է։
Ծնվել և մեծացել է Նյու Յորքում, որտեղ էլ ապրում է։ Ուսում է ստացել «Սուրբ սրտի մենաստան» կաթոլիկ դպրոցում, ապա որոշ ժամանակ ուսանել է Նյու Յորքի համալսարանի արվեստի դպրոցում, սակայն այն լքել է՝ իր կարիերայի վրա կենտրոնանալու նպատակով։ Շուտով սկսել է ելույթ ունենալ Մանհեթանի երաժշտական բեմերում։ Մինչ 2007 թվականը պրոդյուսեր Վինսենթ Հերբերթը Գագային գրանցում է իր «Streamline Records» լեյբլում։ Այստեղ Գագան որոշ ժամանակ աշխատում է որպես երգերի հեղինակ, սակայն նրա վոկալային տվյալները գրավում են երգիչ Էյքոնին, ով Գագային գրանցում է իր «Kon Live Distribution» լեյբլում։
Գագան հայտնի է իր համարձակ և տարատեսակ ներդրումներով երաժշտական աշխարհում իր նորաձևության, ելույթների և երաժշտական հոլովակների միջոցով։ 2013 թվականի նոյեմբերի տվյալներով Գագան վաճառել է 24 միլիոնից ավել ալբոմ և 125 միլիոնից ավել սինգլ։ Իր նվաճումները ներառում են հինգ Գրեմի և տասներեք MTV Video Music Awards մրցանակներ։ «Billboard» ամսագիրը մի քանի անգամ Գագային կոչել է «տարվա արտիստ», VH1-ը նրան ներառել է «Երաժշտական աշխարհի 100 ամենաազդեցիկ կանանց» ցուցակում՝ 4-րդ հորիզոնականում։ 2010-2013 թվականներին «Forbes» ամսագիրը Գագային ներառել է աշխարհի 100 ամենաազդեցիկ կանանանց ցուցակում։ «Times»-ը Գագային անվանել է «փոփի թագուհի» ։ Նա նաև համարվում է ԼԳԲՏ հասարակության պաշտպան։
1986-2004: Վաղ կյանք
Ստեֆանի Ջոան Անջելինա Ջերմանոտան ծնվել է Նյու Յորքում 1986 թվականի մարտի 28-ին Ջոսեֆ Էնթոնի Ջո Ջերմանոթայի և Սինթիա Բիսեթի ընտանիքում ։ Գագան ունի իտալական և հեռավոր ֆրանսիական արմատներ։ Ունի փոքր քույր՝ Նատալին։ Նրա ծնողները ցածր եկամուտ ունեին, այդ պատճառով աշխատում էին «ութից ութը», որպեսզի կարողանան ապահովել երեխաներին որակյալ կրթությամբ։ Գագան և նրա ընտանիքը կաթոլիկ են։ Տասնմեկ տարեկանից Գագան հաճախել է «Սուրբ սրտի մենաստան» կաթոլիկ օրիորդաց դպրոցը։ Նա իր դպրոցական տարիները բնութագրում է որպես «նվիրված, կարգապահ, ուսումնառատ և մի փոքր խենթ շրջան»։ «Ինձ հաճախ ծաղրում էին չափից շատ պրովոկացիոն կամ էքսցենտրիկ լինելու համար, այդ պատճառով ես ինձ ավելորդ և ֆրիկ էի զգում»։ Նրա դասընկերները կարծում էին, որ նա չի համապատասխանում իրենց դպրոցին։ Գագան սկսել է դաշնամուր նվագել չորս տարեկանում, գրել է իր առաջին բալադը տասներեք տարեկանում և սկսել է ելույթներ ունենալ մինչ տասնչորս տարեկան դառնալը։ Դպրոցական ներկայացնումներին գլխավոր դերեր էր խաղում։ Նյու Յորքում շոուների համար լսումները անցնում են նրա համար առանց որևէ հաջողության։ Ավագ դպրոցն ավարտելուց հետո նրա մայրը նրան համոզում է ընդունելության դիմում ներկայացնել Նյու Յորքի համալսարանի արվեստի դպրոցի երաժշտա-թատերական կոնսերվատորիայի բաժինը։ Մինչ տասնյոթ տարեկան դառնալը Գագան դառնում է մեկը քսան դիմորդներից, որ ժամանակից շուտ է ընդունվում համալսարան։ Գագան տեղափոխվում է Նյու Յորքի կենտրոն։
2005-2007: Երաժշտական կարիերայի սկիզբը
19 տարեկանում Գագան լքում է Նյու Յորքի համալսարանը և որոշում կենտրոնանանալ երաժշտական կարիերայի վրա։ Նրա հայրը պայման է դնում, որ կտա Գագային անհրաժեշտ գումար՝ երազանքները իրականացնելու համար, սակայն եթե մեկ տարվա ընթացքում ոչ մի արդյունքի չկարողանա հասնել, պետք է վերադառնա համալսարան ուսումը շարունակելու։ «Ես լքեցի իմ ողջ ընտանիքը և տեղափոխվեցի ամենաէժան բնակարանը, որ կարողացա գտնել»։ 2005 թվականին տեղափոխվելով Rivington Street-ի վրա գտնվող մի փոքրիկ բնակարան՝ Գագան մի քանի ընկերների հետ ձևավորեց Stefani Germanotta Band-ը (SGBand)։ Խումբը ելույթ էր ունենում տարբեր բարերում և երկրպագուներ էր ձեռք բերել։ Դա գրավեց երաժշտական պրոդյուսեր Ջո Վալփիսին (Joe Vulpis), ում շնորհիվ խումբը ձայնագրեց «Words» և «Red and Blue» ալբոմները և սկսեց վաճառել դրանք Նյու Յորքում ելույթների ժամանակ։ Երաժշտական մրցույթներից մեկի ժամանակ Գագան գրավեց երաժշտական պրոդյուսեր Ռոբ Ֆուսարիի ուշադրությունը։ SGBAnd-ը կազմալուծվեց, իսկ Գագան սկսեց երգեր գրել Ֆուսարիի հետ և աշխատել դրանց վրա։
Ֆուսարին պնդում է, որ վերցրել է «Lady Gaga» բեմական անունը Queen խմբի «Radio Ga Ga» երգից։ «Ամեն օր Ստեֆը գալիս էր ստուդիա, և բարևելու փոխարեն ես սկսում էի երգել «Radio Ga Ga»-ն։ Մի օր, երբ Գագան մտածում էր բեմական անուն ընտրելու մասին, ես նրան հաղորդագրություն ուղարկեցի. «Lady Gaga»: Նա պատասխանեց․ «Դա հենց այն է, ինչ պետք է։ Այսուհետ ինձ Ստեֆանի չասեք»»։ The New York Post-ը, այնուամենայնիվ, պնդում է, որ անունը որոշվել է մարկետինգային հանդիպման արդյունքում։
Գագան հանդիպում է Լեդի Սթարլայթին, ով օգնում է ձևավորել նրա բեմական կերպարը։ Նրանք միասին սկսում են ելույթ ունենալ ակումբներում։ 2007 թվականին նրանց հրավիրում են ելույթ ունենալու «Lollapalooza Music Festival»-ին։ Նրանց ելույթը բավական դրական արձագանքներ է ունենում։
Այս ընթացքում Ռոբ Ֆուսարին շարունակում է աշխատել իր և Գագայի ստեղծած երգերի վրա։ Նա այդ երգերը ուղարկում է պրոդյուսեր Վինսենթ Հերբերթին, ով միանգամից գրանցում է Գագային «Streamline Records» լեյբլին, որը «Interscope Records»-ի ճյուղերից է։ Գագան արդեն ուներ պայմանագիր Sony/ATV-ի հետ՝ որպես երգերի հեղինակ, սակայն նա վերջապես կնքում է պայմանագիր նաև երգերի ձայնագրման համար։ Գագային ծանոթացնում են երգերի հեղինակ և պրոդյուսեր RedOne-ի հետ։ Նրանց համատեղ գրած առաջին երգը «Boys Boys Boys»-ն էր։ Գագան ստուդիայում շարունակում է աշխատանքը RedOne-ի հետ իր դեբյուտային ալբոմի վրա։
2008-2010: «The Fame» և «The Fame Monster»
Մինչ 2008 թ․ Գագան արդեն տեղափոխվել էր Լոս Անջելես՝ իր դեբյուտային ալբոմի ձայնագրությունները ավարտելու, և ձևավորել էր իր ստեղծագործական խումբը՝ «Haus of Gaga»-ն։ The Fame-ը թողարկվեց 2008 թ․-ի օգոստոսի 19-ին։ Գագան այն գովազդելու համար ելույթներ էր ունենում Եվրոպայում և ԱՄՆ-ի փոքր գեյ ակումբներում, ինչպես նաև New Kids on the Block-ի համերգաշարի ընթացքում։ «Just Dance»-ը թողարկվել էր ալբոմի թողարկումից չորս ամիս առաջ, սակայն ներխուժեց միջազգային չարտեր միայն 2009 թ․-ի հունվարին՝ ապահովելով ալբոմի հաջողությունը, Գրեմի մրցանակ «Լավագույն պարային երգ» անվանակարգում և դառնալով աշխարհի ամենավաճառված սինգլերից մեկը։ Գագան ավելի մեծ հաջողություն ունեցավ, երբ թողարկվեց ալբոմի երկրորդ սինգլը՝ «Poker Face», որը գլխավորեց հիմնական երաժշտական կենտրոնների չարտերը և վաճառվեց 9,8 միլիոն օրինակով։ Այս երգը նույնպես ստացավ Գրեմի «Լավագույն պարային երգի» համար։
«The Fame» ալբոմը նոմինացված էր Գրեմիի «Տարվա ալբոմ» անվանակարգում։ Նույն միջոցառմանը այն հաղթեց «Լավագույն պարային/էլեկտրոնիկ ալբոմ» անվանակարգում։ Ալբոմը գլխավորեց Ավստրիայի, Կանադայի, Գորմանիայի, Իռլանդիայի, Շվեցարիայի և Միացյալ Թագավորության երաժշտական չարտերը, հայտնվեց Ավստրալիայի, ԱՄՆ-ի և 15 այլ երկրների չարտերի լավագույն հնգյակում։ Այն նաև գլխավորեց «Dance/Electronic Albums» չարտը 106 հաջորդական շաբաթների ընթացքում, և մինչ օրս վաճառվել է 12 միլիոն օրինակով։ Ալբոմը 2009 թ․-ին Գագային բերեց մի շարք հաղթանակներ՝ ներառյալ «Billboard»-ի «Ծագող աստղը» և «MTV Video Music Awards»-ում 9 անվանակարգերից 3-ը։ Ի հավելումն «Pussycat Dolls' Doll Domination Tour» համերգային շրջագայության համերգները բացելուն՝ Գագան Եվրոպայում իր սեփական համերգային շրջագայությունը՝ «The Fame Ball Tour»-ը սկսեց, որը մեկնարկեց 2009 թ․-ի մարտին և տևեց 6 ամիս։
Ճանապարհորդելու ընթացքում նա գրեց «The Fame Monster»-ը՝ ութ երգերով մինի ալբոմ, որը թողարկվեց 2009 թ․ նոյեմբերին։ Դրա առաջին սինգլ «Bad Romance»-ը գլխավորեց երաժշտական չարտերը 18 երկրներում, հասավ ԱՄՆ-ի, Ավստրալիայի, Նոր Զելանդիայի չարտերի 2-րդ հորիզոնականներին, հաղթանակ տարավ Գրեմիի «Լավագույն փոփ վոկալ» և «Լավագույն կարճամետրաժ տեսահոլովակ» անվանակարգերում։ Երկրորդ սինգլ «Telephone»-ը, որը դուետ էր Բիյոնսեի (Beyonce) հետ, առաջադրվեց Գրեմիի «Լավագույն փոփ համագործակցություն» անվանակարգում և դարձավ Գագայի 4-րդ հ․1 սինգլը Միացյալ Թագավորությունում։ Դրան հաջորդած սինգլ «Alejandro»-ի տեահոլովակը Գագայի և լուսանկարիչ Սթիվեն Քլայնի (Steven Klein) համագործակցության առիթ դարձավ։ Չնայած տեսահոլովակի հասցեին հնչած մի շարք քննադատություններին, այն օգնեց Գագային դառնալ առաջին արտիստը, ով ունեցավ մեկ միլիարդից ավել ընդհանուր դիտումներ «YouTube»-ում։ «2010 MTV Video Music Awards»-ին Գագան հաղթանակ տարավ 13 անվանակարգերից 8-ում, ներառյալ «Տարվա տեսահոլովակ»-ում «Bad Romance»-ի համար։ Նույն անվանակարգում ներկայացված էր նաև «Telephone»-ի տեսահոլովակը, և այսպիսով Գագան դարձավ մրցանակաբաշխության նույն անվանակարգում կրկնակի նոմինացված առաջին կին արտիստը երբևէ։ «The Fame Monster»-ը ներկայացվեց Գրեմիի 6 անվանակարգերում, հաղթեց «Լավագույն փոփ վոկալային ալբոմ»-ում։
«The Fame Monster»-ի հաջողությունը թույլ տվեց Գագային սկսել իր երկրորդ համերգային շրջագայությունը՝ «The Monster Ball Tour»-ը, ալբոմի թողարկումից ընդամենը մի քանի շաբաթ և «The Fame Ball Tour»-ը ավարտելուց մի քանի ամիս անց։ Շրջագայությունը, որը տևեց մոտ մեկուկես տարի, բերեց 227,4 միլիոն դոլար եկամուտ՝ դառնալով բոլոր ժամանակների ամենաշահութաբեր համերգային շրջգայություններից մեկը։ Գագային նաև հրավիրել էին բացելու Մայքլ Ջեքսոնի (Michael Jackson) «This Is It» շրջագայության համերգները։ Ցավոք, փոփ արքայի մահվան պատճառով դա տեղի չունեցավ։
Անձնական կյանք
2015 թվականի փետրվարի 14-ին՝ Սուրբ Վալենտինի օրը համաձայնվել է ամուսնանալ իր 33-ամյա սիրեցյալ՝ դերասան Թեյլոր Կայննի (Taylor Kinney) հետ, որի հետ ծանոթացել է 2011 թվականին՝ «Yoü and I» տեսահոլովակի նկարահանման ժամանակ։ Զույգը պատրաստվում էր հարսանիք կազմակերպել ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մարտի 28 ծնունդներ Կատեգորիա:1986 ծնունդներ Կատեգորիա:Նյու Յորք քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Իտալացի երգչուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի երգչուհիներ Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:NME Awards մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ֆեմինիստ երաժիշտներ Կատեգորիա:Լեդի Գագա Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի դեմոկրատական կուսակցության անդամներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ Կատեգորիա:Ամերիկացի երգահաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի պարուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի դիզայներներ Կատեգորիա:Ամերիկացի բարերարներ Կատեգորիա:Brit Awards մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի փոփ երգիչներ Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի փոփ երգչուհիներ Կատեգորիա:Օսկարակիրներ Կատեգորիա:Interscope Records-ի արտիստներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ Կատեգորիա:Գինեսի գրքի ռեկորդակիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժշտական պրոդյուսերներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Նյու Յորքի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Time-ի վարկածով «Տարվա մարդ» ճանաչվածներ Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Փիթեր Ջուքս
Փիթեր Ջուքս (Peter Jukes, ), ծագումով հայ անգլիացի հեղինակ, սցենարիստ, դրամատուրգ, գրականագետ, բլոգեր և լրագրող։ Byline Times-ի համահիմնադիրն ու գործադիր խմբագիրը ։
Հեռուստատեսություն
Ջուքսի հեռուստատեսային ստեղծագործությունները հիմնականում եղել են փրայմ-թայմ ժամերին հեռարձակվող թրիլլերների կամ հեռուստադետեկտիվ ֆանտաստիկայի ժանրում, որոնք 90-րոպեանոց կամ 2-ժամանոց պատմությունների տեսքով հեռարձակվել են BBC-ով։
Փիթեր Ջուքսը ստեղծել և գրել է BBC One-ի փրայմ-թայմի «Խորքում» գաղտնի թրիլլերի երեք սեզոնների մեծ մասը՝ Նիք Բերիի և Սթիվեն Թոմփկինսոնի գլխավոր դերակատարմամբ, BBC One-ի «Տեսուչ Լինլիի առեղծվածները» սերիալի երկու 90-րոպեանոց դրվագները  , «Էմմի» մրցանակի արժանացած «Մեռյալների արթնացումը» սերիալի առաջին սեզոնի երկու ժամ տևողությամբ «Այրում» առաջին դրվագը , որը հավաքել է 8,4 միլիոն դիտում ։ Նա և Էդ Ուիթմորը գրել են «Հոգիների ծովը» պարանորմալ/գիտական թրիլլերի երկրորդ սերիան , որը 2005 թվականին արժանացել է լավագույն դրամայի համար BAFTA Scotland մրցանակին ։ Holby City-ի երրորդ սեզոնի Ջուքսի հեղինակած բացման դրվագը The Guardian-ի կողմից նկարագրվել է որպես «Կրեկ կոկաինի հեռուստատեսային համարժեք» ։
2009 թվականի հոկտեմբերին Ջուքսը քննադատական հոդված է գրել Prospect ամսագրի համար՝ բրիտանական հեռուստատեսային դրամայի չափանիշները բացասաբար հակադրելով Ամերիկայի հեռուստատեսային դրամայի չափանիշներին ։ «Ինչո՞ւ Բրիտանիան չի կարող անել գաղտնալսում» էսսեում նա պնդում էր, որ Մեծ Բրիտանիայում բարձրորակ դրաման տուժել է պատվիրատուի ուժի կենտրոնացվածությունից, «օճառային օպերաների» գերակայությունից (օրինակ՝ Holby City-ի տասներկուերորդ սերիան) և շոուռաններների կամ գրող պրոդյուսերների բացակայությունից, որոնք բնութագրում են ԱՄՆ-ի հեռուստատեսային դրամայի արտադրությունը» ։
Ռադիո
Փիթեր Ջուքսի աշխատանքները ռադիոյում ներառում են BBC Radio-ի Soul Motel-ի բնօրինակը (2008) (դրամա, որի գործողություններն ամբողջությամբ տեղի են ունենում Bebo-ի կամ Facebook-ի նման սոցիալական ցանցերում), և կատակերգու և դերասան Լենի Հենրիի մասակցությամբ Bad Faith և Slavery: The Making of պիեսները։ Վերջինս եղել է Բրիտանիայում ստրկավաճառության վերացման 200-ամյակին նվիրված BBC-ի 2007 թվականի ծրագրաշարի մի մասը, որը «կարողացել է առավելագույն հումոր քաղել ամենամռայլ թեմաներից» ՝ օգտագործելով կիսահումորային կոմիքսի ձևը։ Ինչպես պարզաբանել է The Spectator ամսագիրը. «Գրեգ Ուայզը մարմնավորում է ոտնձգության ենթարկված պրոդյուսերին, որը փորձում է հորինել դրամա, որի համար Լենի Հենրին տրամադրել է համացանցից քաղած հետազոտական նյութեր, բայց առանց սցենարի» ։
2008 թվականին Լենի Հենրին նկարահանվել է Ջուքսի մեկ այլ «մռայլ կատակերգությունում», որը կոչվում էր «Վատ հավատք» ։ The Sunday Times-ի լրագրող Փոլ Դոնովանը «Վատ հավատքն» անվանել է «լավագույն ռադիոդրաման, որը ես լսել եմ դարերի ընթացքում, և այն ակնհայտորեն նախատեսված է սերիալ դառնալու համար» ։ 2010 թվականի փետրվարին երեք այլ դրվագներ հեռարձակվել են BBC Radio 4-ով ։
Ոչ գեղարվեստական
Փիթեր Ջուքսի A Shout in the Street գիրքը հրատարակել են Faber and Faber-ը Մեծ Բրիտանիայում 1990 թվականին, ինչպես նաև Farrar-ը, Straus and Giroux-ը և Կալիֆոռնիայի համալսարանի հրատարակչությունը ԱՄՆ-ում ։ Այս «անսովոր, բայց կախվածություն առաջացնող գիրքը» (ըստ «Վաշինգտոն Փոստ»-ի ) արդիականության և քաղաքային կյանքի մասին էսսեների և մոնտաժների շարք է, որը նվիրված է Լոնդոնին, Փարիզին, Սանկտ Պետերբուրգին և Նյու Յորքին։ The Journal of Sociology հանդեսը գիրքը դրականորեն համեմատել է Ջեյն Ջեքոբսի աշխատության հետ. «Նա Ջեքոբսից պակաս սրախոս է, ավելի վստահ իր նյութերում և, այնուամենայնիվ, ավելի զգայուն և քննադատական» ։ Բայց դա գրքի ձևաչափն էր («քաղաքավարի պարզ դեկոնստրուկցիոնիստական տեքստ, որը մասամբ վավերագրական դասախոսություն է, մասամբ մեջբերումների և լուսանկարների կոլաժ», ըստ The New Yorker-ի ), որը Ջոն Բերջերը գնահատել է որպես «գրքի երազանք»։ Նա հետևել է Վալտեր Բենիամինի ավանդույթներին.
"Բենիամինը երազում էր ամբողջությամբ մեջբերումներով գիրք պատրաստել, և եղել են մի քանի ուշագրավ գրքեր, որոնք ստեղծագործական պատասխաններ են այդ գաղափարին, ինչպես Փիտեր Ջուքսի A Shout in the Street-ը ։"
Ջուքսը հեղինակ է «Մերդոկի տան անկումը» գրքի, որը 2012 թվականի օգոստոսին հրատարակել է քրաուդֆանդինգով ֆինանսավորվող Unbound-ը ։
Սկսած 2016 թվականից՝ Փիթեր Ջուքսը համագործակցում է Դեյվիյա Մեիրի հետ «Անպատմելի. Դենիել Մորգանի սպանություն» փոդքասթի շարքում ։ Նա նաև լրագրող Քերոլ Քադվալադրի հետ վարել է Dial M for Mueller փոդքաստը ։
Թատրոն
Փիթեր Ջուքսի վաղ թատերական աշխատանքների՝ Abel Barebone and the Humble Company (1987) և Shadowing the Conqueror (1988), առաջնախաղերը տեղի են ունեցել Էդինբուրգի Թրավերս թատրոնում ։
Ջուքսը գրել է «Մատադոր» լոնդոնյան բեմական մյուզիքլի գիրքը Էդվարդ Սիգոյի խոսքերով և Մայք Լենդերի երաժշտությամբ՝ Ջոն Բարոումմանի և Ստեֆանի Փաուերսի մասնակցությամբ, որի առաջնախաղը տեղի է ունեցել 1991 թվականի ապրիլին Շաֆթսբերի պողոտայում գտնվող Queen's Theatre-ում։
Լրագրություն և քաղաքականություն
Ջուքսը եղել է գրքերի գրախոս և հոդվածագիր The Independent-ում, The New Statesman-ում ։ Նա գրել է այնպիսի թեմաներով, ինչպիսիք են ազգայնականությունը, արվեստը համակարգչային դարում և ապոկալիպտիկ կրոնը ։
1980-ական և 1990-ական թվականների ընթացքում Ջուքսը եղել է Լեյբորիստական կուսակցության ակտիվ անդամ և մասնակցել է «դրամ՝ հարցերի դիմաց» սկանդալի հետաքննությանը ։ Այնուհետև Ջուքսը դարձել է Բարաք Օբամայի ակտիվ աջակիցը ԱՄՆ-ի Դեմոկրատական կուսակցության 2008 թվականի նախագահական փրայմերիզների ժամանակ, գրել է Daily Kos-ի, այնուհետև MyDD-ի համար, երբ այն դարձավ Հիլարի Քլինթոնի կողմնակից կայք։ Փրայմերիզներից հետո նա այն 25 կանոնավոր բլոգերներից մեկն էր, ովքեր սկսեցին գրել նոր քաղաքական բլոգի՝ The Motley Moose-ի համար ։
Rebekah Brooks-ի, Andy Coulson-ի և այլոց հետ կապված News International-ի հեռախոսային հաքերային սկանդալի դատավարության ժամանակ Ջուքսն օգտագործել է Indiegogo քրաուդֆանդինգային կայքը՝ նվիրատվություններ հավաքելու համար, որպեսզի թույլ տա նրան դատավարությունը ուղիղ Թվիթերով հեռարձակել սկզբից մինչև վերջ ։
2018 թվականին Ջուքսը և Սթիվեն Քոուլգրեյվը հիմնել են Byline Times թերթը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլիացի դրամատուրգներ Կատեգորիա:Բրիտանացիներ հայկական սերմամբ Կատեգորիա:Ապրող անձինք Կատեգորիա:Բրիտանահայ գրողներ Կատեգորիա:Անգլիացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Անգլիացի գրականագետներ Կատեգորիա:Անգլիացի լրագրողներ