cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Եհուի զինակիցները
Եհուի զինակիցները (Les Compagnons de Jéhu), Ալեքսանդր Դյումա հոր պատմական վեպ, առաջին անգամ հրապարակված 1857 թվականին։ Սա տրիլոգիային երկրորդ մասն է, որի մեջ մտնում են «Սպիտակները և կապույտները» (ավելի ուշ՝ 1867 թվականին հրապարակված) և «Շևալյե դե Սենտ Էրմին» (1869 թվական)։
Վեպի գործողությունները ընթանում են Նապոլեոն Բոնապարտի, Ֆրանսիայում կայսերական ռեժիմի հաստատման ժամանակ, ռոյալիստների Հանրապետությանն ուղղված դավադրության պատմության ֆոնի վրա։ Ռոյալիստների զինված խմբավորումները այնքան դաժան էին հանրապետականների հանդեպ, որ ֆրանսիացիները նրանց անվանում էին Եհուի զինակիցներ - իսրայելական արյունարբու թագավոր Եհուի անվամբ։ Այստեղից էլ գալիս է վեպի անվանումը։
Էկրանավորում
Համանուն հեռուստաֆիլմ, 1966 թվական, ռեժիսոր - Միշել Դրաշ (Michel Drach), սցենարիստ-տնօրեն - Ժակ Արման (Jacques Armand)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Պատմական վեպեր Կատեգորիա:1857 վեպեր
Բիրգեր Յարլսգատան (փողոց)
1885 թվականին անվանվել է Յարլ Բիրգերի պատվին. «Բիրգեր Յարլս Գատա» («Գատա» նշանակում է «փողոց»)։ Ժամանակակից անվանումը օգտագործվել է 1932 թվականից։
Թողոցում է գտնվում Ստուրեպլանի հրապարակը և Բալետ ակադեմիան։ Այստեղ են գտնվում նաև Ստոկհոլմի որոշ բացառիկ խանութները, այդ թվում Gucci, Max Mara, Louis Vuitton, Georg Jensen, Mulberry и Cerruti։
Հակառակ կողմում են գտնվում՝ Հունական Սուրբ Գևորգի տաճարը։
Աղեակ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական երկսեռ անձնանուններ
Իմրալի
Իմրալի(İmralı), փոքր կղզի Մարմարա ծովում, Թուրքիայի կազմում։ Գտնվում է Բուրսայի մարզի կազմում, հարավային ափամերձ շրջաններում։ Տարածքը կազմում է 9.98 կմ2։ Կղզու ամենաբարձր կետը Տյուրք Տեպեսին է, որի բարձրությունը 217 մետր է։ Հնում գյուղը բնակեղցված է եղել հույներով։
Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Մարմարա ծովի կղզիներ
Գյուրտել (փողոց)
Գյուրտել (Gürtel - «գոտի»), Վիեննայի կարևոր օղակաձև ճանապարհ։ Կառուցվել է 1890-ական թվականներին, քաղաքի նախկին գծի պաշտպանության ամրոցների տեղում։
Այժմ Գյուրտելը հանդիսանում է երթևեկության կարևոր պողոտա։ Փողոցը երկու տարբեր ուղղություններով միակողմանի ճանապարհ է։ Գյուրտելը ծառայում է որպես սահմանային քաղաք։
Գրականություն
Կատեգորիա:Վիեննայի փողոցներ
Կարո Արմեն
Կարո Արմեն (դասական ուղղագրությամբ՝ Կարօ Արմէն, ), ամերիկահայ գիտնական և գործարար։
Կենսագրություն
Կարո Արմենը ծնվել է 1953 թվականին, Ստամբուլում։ Նախնական կրթությունն ստացել է Ստամբուլի դպրոցներից մեկում։ 17 տարեկանում մեկնել է ԱՄՆ և հաստատվել այնտեղ։ Սովորել է Նյու-Յորքի «Քուրինջ» քոլեջում, իսկ Ֆիզիկական քիմիայի դոկտորի աստիճան՝ Նյու-Յորքի քաղաքային համալսարանի «Շրջանավարտների կենտրոնում»։
Աշխատել է Լոնգ Այլնդի Բրուքհեյվն ազգային լաբորատորիայում։ Նրա աշխատանքը վերաբերում էր ֆոտոսինթեզի և էներգիայի անջատմանը։ Գիտական աստիճան է ստացել Նյու Յորքի համալսարանում՝ ֆիզիկական քիմիայի ասպարեզում։
Շուտով Արմենը դուրս է եկել լաբորատորիայից և աշխատանաքի անցել Ուոլ Սթրիթում՝ որպես «Ի. Էֆ. Հաթըն» ընկերության առողջապահական հարցերի վերլուծաբան։ Այնուհետև Կարո Արմենը հիմնել է սեփական առողջապահական ընկերությունը։
1994 թ․ Արմենը հնդիկ պրոֆեսոր Պարմոդ Սրիվաստավայի հետ հիմնել է հակաքաղցկեղային «Անթիջենիքս» կենսատեխնոլոգիական ընկերությունը, որի համանախագահն ու գործադիր տնօրենը հենց ինքն էր։ Նրա ղեկավարությամբ ստեղծած Օնկոֆաժ (անգլերեն՝ Oncophage) դեղանյութը նախատեսված է սկզբնական փուլի քաղցկեղ ունեցող հիվանդների համար։
Կարո Արմենը 2004 թվականին հիմնադրել է Հայաստանի մանուկներ բարեգործական հիմնադրամը, որի նպատակն է բարձրացնել գյուղաբնակների կյանքի որակը։
2002 թվականին «Էռնստ և Յանգը» Կարո Արմենին ճանաչել է «Տարվա կենսատեխնոլորգիական ձեռնարկատեր»։ Գիտության, ձեռներեցության և բարեգործության բնագավառներում թե՛ ԱՄՆ-ի, թե՛ հայաստանյան տարբեր կառույցների կողմից արժանացել է բազմաթիվ մրցանակների և պարգևների՝ Ellis Island պատվո մեդալը (2004)՝ Հայաստանում գործադրած իր մարդասիրական ջանքերի, ինչպես նաև ամերիկյան հասարակությունում ունեցած ներդրումների համար, «Սաբին հումանիտար» բարձր մրցանակը (2006)՝  Սաբինի Վակցինայի ինստիտուտի կողմից՝ կենսատեխնոլոգիական և առաջադիմական բժշկական հետազոտությունների ոլորտում իր ունեցած նվաճումների համար, ՀՀ Վարչապետի պատվո շքանշանը (2007)` Հայաստանի գյուղական վայրերի վերականգնման գործում նշանակալի ներդրումներ ունենալու համար։ 2016 թվականին արժանացել է ԱՄՆ-ի «Տարվա ներգաղթյալ ձեռներեց» մրցանակին։
Անտունյակ
Անտունյակ (Antugnac), համայնք Ֆրանսիայի Օկսիտանիա մարզի Օդ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 324 մարդ, բնակչության խտությունը` 34.14 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 9.49 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 660 կմ հարավ, Մոնպելիե քաղաքից` 155 կմ հարավ-արևմուտք, Կարկասոն քաղաքից` 31 կմ հարավ։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 206 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 139-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 67։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 67,5 %։ 139 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 113 անձ (55 տղամարդ և 58 կին)։ Գործազուրկ են եղել 26 անձ (9 տղամարդ և 17 կին)։ 67 անաշխատունակներից 17-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 30-ը` թոշակառուներ, իսկ 20-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Էնգելսբերգի երկաթաձուլական գործարան
Էնգելսբերգի երկաթաձուլական գործարան (Engelsbergs bruk), մետաղագործական գործարան, որը գտնվում է Էնգելսբերգ գյուղում, Ֆագերստայից մոտավորապես 10 կմ հեռավորության վրա, Վեսթմանլանդ լեն, Շվեդիա։ Պատմական տեսարժան վայր է, գտնվում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցուցակում։
Անվանում
Էնգելսբերգի գործարանը անվանվել է ի պատիվ Անգիլկա, ով ծնվել էր Գերմանիայում և Էնգելսբերգում սկսել էր արտադրել երկաթ 14-րդ դարում ։
Պատմություն
Գործարանի ստեղծման թիվը վերագրվում է 13-րդ դարին։ Գրիչ Լարսոն Յուլենհեկի կողմից (1645—1706), իսկ XVII—XVIII դարերում աշխարհի առավել ժամանակակից մետաղագործական գործարաններից մեկն էր։ Այդ ժամանակ Շվեդիայում բարձրորակ երկաթ արտադրելով դարձրել է այդ շրջանում առաջատարը։ Տեղի գյուղացիները երկաթ էին ձուլում սովորական վառարաններում ։
Ձուլման գործարանը աշխատել է մինչև 1919 թվականը։ Էնգելսբերգի գործարանը այսօր Շվեդիայում այդ ժամանակներից առավել պահպանված երկաթագործական արտադրությունն է։
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի որոշմամբ 1993 թվականին այս ձեռնարկությունը գրանցվել է Համաշխարհային ժառանգության ցուցակում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի մշակութային ժառանգություն Կատեգորիա:1681 հիմնադրումներ Շվեդիայում
Վեներայի ծնունդը (նկար, Բուգրո)
«Վեներայի ծնունդը» (La Naissance de Vénus), ուշ ակադեմիստ նկարիչ Ուիլյամ Բուգրոյի նկարը։
Նկարագրություն
Նկարում պատկերված է ոչ թե հենց ծովից ծնունդը, այլ բաց ծովից խեցու մեջ Կիպրոսի Պաֆոս Վեներայի տեղափոխությունը։ Նկարի կենտրոնում Վեներայի մարմինն է՝ մերկ կանգնած խեցու վրա ։ Խեցին Վեներայի պատկերումն ուղեկցող տիպական խորհրդանշան է։Այն նշանակում է բերրիություն, զգայական հաճույք և սեռականություն։ Սյուժեն և պատկերումը հիշեցնում են Սանդրո Բոտիչելլիի համանուն նկարը, ինչպես նաև Ռաֆայել Սանտիի «Գալատեայի հաղթանակը» կտավը։ Նկարի գծերը ոլորուն են, փափուկ և նուրբ։ Գունապնակը հիմնականում բաց է, սպիտակի և կապույտի միջակայքում, որոնք խորհրդանշում են մաքրություն և աստվածային ծագում։ Նկարիչը ակնհայտ շեշտադրում է արել Վեներայի մարմնին՝ մյուս կերպարներին թողնելով ստվերում։ Նկարում երկինքն ամպամած է, այն ամպրոպ է նախագուշակում, ինչը կարող է լինել ինչպես դժվարությունների, սպասվող սիրո խորհրդանշան, այնպես էլ ուղղակի օպտիկական էֆեկտ, որպեսզի բացատրվի, թե ինչու են կտավի կերպարների մեծ մասը պատկերված ստվերի մեջ։
Ներկայումս նկարը ցուցադրվում է Փարիզի Օրսե թանգարանում։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ուիլյամ Բուգրոյի նկարներ Կատեգորիա:1879 նկարներ Կատեգորիա:Օրսե թանգարանի նկարներ Կատեգորիա:Մերկ կանանց պատկերով նկարներ Կատեգորիա:Աֆրոդիտեն կամ Վեներան գեղանկարչության մեջ
Supalonely
«Supalonely», նորզելանդացի երգչուհի Բենիի երգը։ Սկզբում այն թողարկվել է 2019 թվականի նոյեմբերի 15-ին որպես Stella & Steve մինի ալբոմի երկրորդ երգ, իսկ հետո դարձել է ալբոմի երրորդ և վերջին սինգլը ։ Երգն առավել հայտնի է դարձել 2020 թվականի մարտին TikTok հարթակում թրենդային պարերից հետո ։ Երգը հայտնվել է հիթ-շքերթների բարձրագույն հորիզոնականում այնպիսի երկրներում, ինչպիսիք են Մեծ Բրիտանիան, Նիդերլանդները, Նորվեգիան, Շվեդիան և Իռլանդիան։ Երգը հայտնվել է ինչպես ամերիկյան, այնպես էլ գլոբալ Spotify-ի Թոփ 40-ում և միայն մարտի 10-ին այն ստացել է 662 000 լսումներ ԱՄՆ-ում և 1,84 մլն լսումներ ամբողջ աշխարհում ։
Քննադատություն
Իր Apple Music երաժշտական շոուի ժամանակ Էլթոն Ջոնը «Supalonely» երգը բնութագրել է որպես «բարձրագույն ձայնագրություն», իսկ հետո Բենիին նկարագրել է որպես «զարմանալի երիտասարդ արտիստ, որը իսկապես փայլուն է գրում» ։ Այս երգը նկարագրվել է Billboard-ի Գլեն Ռոուլիի կողմից որպես «տարօրինակ, իմանալով մենակության արվեստը» ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երգեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:2019 երգեր
Մարտին Կուկուչին
Մարտին Կուկուչին (իսկական անուն-ազգանունը՝ Մատեյ Բենցուր) (Martin Kukučín, ), սլովակ գրող, դրամատուրգ, հրապարակախոս։ Սլովակյան ռեալիստական գրականության ամենավառ ներկայացուցիչներից է, ժամանակակից սլովական արձակի հիմնադիրներից մեկը։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1860 թվականի մայիսի 17-ին գյուղական սոլտիսի ընտանիքում ։ Սովորել է Ռևուցայի ավերտարանչական գիմնազիայում, ապա Մարտինում, Բանսկա Բիստրիցաում։ Կրթությունն ավարտել է Շոպրոնում։ Հակասլովակյյան տրամադրություններով պայմանավորված, որը բնորոշ էր այդ ժամանակներին՝ հրաժարվել է աստվածաբանություն ուսումնասիրելուց Բրատիսլավայում և որոշել է բժշկություն ուսումնասիրել Պրահայում։
Ուսումն ավարտելուց հետո 1893 թվականին աշխատել է Բրատիսլավայում, Ինսբրուքում և Վիեննայում, այնուհետև ապարդյուն կերպով փորձել է աշխատանք գտնվել Սլովակիայում։ 1894 թվականին Դալմաթիայում գտնվող խորվաթական Բրաչ կղզում աշխատանքի է անցել որպես գյուղական բժիշկ։ Այստեղ դարձել է «Hrvatski Sastanak» մշակութային միության ակտիվ անդամ, իսկ 1904 թվականին՝ նրա ղեկավարներից մեկը։ 1896-1897 թվականներին անհաջող փորձ է կատարել Սլովակիա վերադառնալու։
1908 թվականին ավելի լավ կյանքի որոնումներով հայտնվել է Հարավային Ամերիկայում, որտեղ ընտանիքով հաստատվել է Չիլիի Պունտա Արենասում և այնտեղ ապրել մինչև 1922 թվականը։ 1922 թվականին վերադարձել է հայրենիք և մինչև 1924 թվականն ապրել Սլովակիայում (արդեն Չեխոսլովակիայի կազմում), այնուհետև տեղափոխվել Խորվաթիա։ 1925 թվականին կարճ ժամանակով մեկնել է Չիլի։
1926 թվականին կնոջ հիվանդության պատճառով վերջնականապես հաստատվել է Խորվաթիայում՝ առողջարանային Լիպիկ քաղաքում, և մահացել հարևան Պակրացի հիվանդանոցում 1928 թվականին։ Սկզբում թաղվել է Զագրեբում, հետագայում 1928 թվականին հոկտեմբերին գրողի աճյունամոխիրը տեղափոխվել ու հուղարկավորվել է Մարտին քաղաքի դամբարանում։
Ստեղծագործություն
Գրական գործունեության մուտքը 1883 թվականին նշանավորվել է «Na hradskej ceste» պատմվածքով։ Սկզբնական փուլում Կուկուչինը հիմնականում գրել է պատմվածքներ և վիպակներ, որոնցում ներկայացրել է իր երիտասարդությունը, առաջին աշխատանքը։ Իր ստեղծագործություններում, որոնք գրված են հումորային-գրոտեսկային ոճով, գրեթե լուսանկարչական ճշգրտությամբ պատկերված են գյուղական կյանքն ու մտածելակերպը։ 1918 թվականից նրա ստեղծագործությունը տրագիկոմեդիկ բնյութ է ստացել՝ երբեմն էքզիստենցիալիստական ու նոստալգիկ մոտիվներով։ Հեղինակն արտահայտվել է իր ժողովրդի ու մարդկության ճակատագրի հանդեպ տագնապ։
Կուկուչինի աշխատանքներին բնորոշ է մարդու նկատմամբ հավատը․ չնայած հեղինակը հաճախ ծիծաղում է իր գրական հերսների վրա, սակայն նախկինի պես հավատում է իր կերպարների հնարավորություններին։
Կուկուչինի պատմվածքները, որոնք ներկայացնում են սլովակյան գյուղի կյանքը, և «Անդունդի վրայի տունը» վեպը (1903-1904) սլովակյան արձակում հիմնավորել են քննադատական ռեալիզմը։
Մարտին Կուկուչինը գրել է հնգահատոր «Մայրը կանչում է» էպոպեա-ժամանակագրությունը (1926-1927) Հարավային Ամերիկա արտագաղթած սլավոնների դժվար կյանքի մասին։ Նրա գրչին են պատկանում «Լուկաշ Բլագոսեյ Կրասոն» և «Բոգումիլ Վալիզլոստ Զաբոր» պատմական վեպերը (երկուսն էլ տպագրվել են հետմահու՝ 1929 թվականին)։
Կուկուչինի գրական ժառանգությունը դուրս է եկել ազգային սահմաններից և թարգմանվել մի քանի լեզուներով։ Հեղինակի որոշ գործեր բեմադրվել են, նրանց սյուժեներով նկարահանվել են ֆիլմեր։
Կուկուչինը զբաղվել է նաև թարգմանությամբ։ Նա թարգմանել է Նիկոլայ Գոգոլի ստեղծագործություններից։
2010 թվականի մայիսի 17-ին Google Doodle-ն անդրադարձել է գրողի ծննդյան 150-ամյակին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի գրողներ Կատեգորիա:19-րդ դարի գրողներ Կատեգորիա:Հրապարակախոսներ Կատեգորիա:Դրամատուրգներ Կատեգորիա:Սլովակ գրողներ Կատեգորիա:Թարգմանիչներ Կատեգորիա:19-րդ դարի թարգմանիչներ Կատեգորիա:20-րդ դարի թարգմանիչներ Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ Կատեգորիա:Սլովակ արձակագիրներ
Վլադիմիր Մաշկով
Վլադիմիր Լվովիչ Մաշկով (Владимир Машков, ), ռուս դերասան, թատրոնի և կինոյի ռեժիսոր, Ռուսաստանի դաշնության ժողովրդական արտիստ (2010 թ.) : Արժանացել է «Նիկա» (1997 թ., 2010 թ.), «Ոսկե արծիվ» (2008 թ., 2010 թ.) մրցանակների։
Կարպենիսիոն
Կարպենիսիոն (Καρπενήσιον, Карпениси ), փոքր քաղաք Հունաստանում։ Հին սլավոնական անվանումը՝ Կարպենիցա ։
Տեղակայված է ծովի մակարդակից 959 մետր բարձրության վրա, Վելուխի լեռան հարավ-արևմտյան լանջին, Կարպենիսոտիս գետի աջ ափին, Աթենքից 198 կիլոմետր դեպի հյուսիս-արևմուտք, Լամիայից 51 կիլոմետր արևմուտք և Ագրինիոնից 71 կլիոմետր հյուսիս-արևելք։ Համանուն համայնքի և Եվրիտանիա ծայրամասային միավորան կենտրոնը, Կենտրոնական Հունաստանի պերիֆերիայում։ Բնակչությունը 7183 բնակիչ է՝ ըստ 2011 թվականի մարդահամարի ։
Կարպենիսիոնում է գտնվում Կարպենիսիոնական թեմի ամբիոնը ։
Վելուխի գյուղում, որը Կարպենիսիսոնից 11 կիլոմետր հյուսիս-արևելք է, տեղակայված է «Վելուխի» Հունաստանի լեռնադահուկային խոշոր կենտրոնը ։
Կարպենիսիոնով անցնում է 38 ազգային ճանապարհը (Լամիա-Կարպենիսիոն-Ագրինիոն-Թերմոն), եվրոպական E952 երթուղու մասը։
Կարպենիսիոն միություն
Կարպենիսիոն համայնքային միավորում մտնում են հինգ բնկավայրեր։ Բնակչությունը 7348 բնակիչ է՝ ըստ 2011 թվականի մարդահամարի, տարածքը՝ 59,037 քառակուսի կիլոմետր ։
Քաղաք-եղբայրներ
, Աշվիլ
Նշանավոր մարդիկ
Կարպենիսիոտիս Աֆանասիոս (1780—1821թվականներ), հունական գաղտնի խմբավորման անդամ, նրա հրամանատարությամբ հետերիստները 1821 թվականի մայիսի 1-ին փախուստի դիմեցին թուրքերի կողմից պաշարված Գալացայից, և ընկան Սկուլյանի դեմ մարտում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հունաստանի քաղաքներ
Մասկարենյան կղզիներ
Մասկարենյան կղզիներ (անգլ. Mascarene Islands), կղզիների խումբ Հնդկական օվկիանոսում, Մադագասկար կղզուց արևելք։ Բաղկացած են Ռեյունիոն (ֆրանսիական տիրույթ), Ռոդրիգես և Մավրիկիոս (պատկանում է Մավրիկիային) կղզիներից։ Կազմված է հրաբխային ապարներից, բարձրությունը՝ մինչև 3069 մ։ Կան գործող հրաբուխներ։ Կլիման արևադարձային է, պասսատային, հողմակողմ լանջերին տարածված են մշտականաչ արևադարձային անտառներ, հողմատակ լանջերին՝ սավաննաներ։ Կան շաքարեղեգի, կոկոսյան արմավենու, թեյի, հալվեի, սուրճի, վանիլի պլանտացիաներ։ Հայտնաբերել է պորտուգալացի Պեդրու դը Մասկարենհասը՝ 1507 թվականին։
Կատեգորիա:Կղզեխմբեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հնդկական օվկիանոսի կղզիներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կղզիներ Կատեգորիա:Մավրիկիոսի կղզիներ
Բիոէթիկա
Բիոէթիկա, գիտություն կենսաբանության և բժշկության մեջ առաջընթաց գրանցելիս ծագած էթիկական խնդիրների մասին։ Բիոէթիկան նաև բարոյագիտական տարակարգ է և առնչություն ունի առողջապահական քաղաքականության ու պրակտիկայի հետ։ Բիոէթիկան վերաբերում է այնպիսի էթիկական հարցերին, որոնք ծագում են բնական գիտությունների և բիոտեխնոլոգիայի, բժշկության և բժշկական էթիկայի, քաղաքականության, իրավունքի, կրոնագիտության և փիլիսոփայության միջև փոխհարաբերություններում ։ Այն իր մեջ ներառում է այնպիսի արժեքների ուսումնասիրությունը, որոնք վերաբերելի են բժշկական օգնության և սպասարկման տրամադրմանը և բժշկական գիտությունների այլ ճյուղերին (այլ խոսքով՝ ընդհանուր էթիկա)։ Էթիկան կապված է նաև այլ գիտությունների հետ, որոնք դուրս են կենսաբանական գիտությունների ուսումնասիրման առարկայից։
Ստուգաբանություն
Բիոէթիկա եզրույթը (հունարենից bios նշանակում է կյանք, իսկ ethos վարքագիծ) առաջին անգամ ներմուծվել է գիտություն 1926 թվականին Ֆրինց Յարիի կողմից իր բիոէթիկական իմպերատիվի մասին հոդվածով, որը վերաբերում էր գիտական փորձերի ժամանակ կենդանիների և բույսերի օգտագործմանը ։ 1970 թվականին ամերիկացի բիոքիմիկոս Վան Ռենսելաեր Պոտերը օգտագործեց սույն տերմինը նկարագրելու համար բիոմթնոլորտի և բնակչության թվի աճի միջև եղած կապը։ Պոտերի աշխատությունը հիմք դրեց գլոբալ էթիկայի սկզբնավորմանը, որը գիտություն է կենսաբանության, էկոլոգիայի, բժշկության և մարդկային արժեքների միջև եղած փոխհարաբերությունների մասին ։
Սարգենտ Շրիֆերը՝ Յունիս Քենեդի Շրիֆերի կինը, պնդում է, որ «բիոէթիկա» տերմինն ինքն է հայտնագործել 1970 թվականին Մերիլենդի Բաթեսդայի իր տան հյուրասենյակում։ Նա նշում է, որ այդ տերմինի մասին սկսեց մտածել այն ժամանակ, երբ երեկոյան տուն վերադարձավ Ջորջթաունի համալսարանում տեղի ունեցած քննարկումից հետո, որտեղ քննարկման առարկա է դարձել Քենեդի ընտանիքի կողմից հնարավոր հովանավորությունը համալսարանում, որը կենտրոնացած էր բժշկության մեջ առկա երկընտրելի իրավիճակների նկատմամբ բարոյական փիլիսոփայության կիրառման վրա ։
Նպատակ և շրջանակներ
Բիոէթիկայի բնագավառն ուղղված է մարդկային ուսումնասիրությունների լայն շրջանակին՝ սկսած մարդու կյանքի սահմաններին, փոխնակությանը, օրգանների փոխպատվաստումներին վերաբերող բանավեճերից մինչև բժշկական միջամտություններից հրաժարվելը կրոնական կամ մշակութային պատճառներով։ Բիոէթիկայի մասնագետները շատ հաճախ վիճում են այն հարցի շուրջ, թե բիոէթիկայի սահմանները արդյոք կարող են ձգվել և արծարծել բժշկության ու կենսաբանության էթիկական բոլոր հարցերը, թե միայն դրանց մի մասը ։ Մի շարք մասնագետներ կարծում են, որ բիոէթիկայի առաքելությունը սահմանափակվում է միայն բժշկական միջամտության, տեխնոլոգիական առաջընթացի և բժշկական միջամտություն իրականացնելու կամ բուժման ժամկետների հետ կապված էթիկական հարցերով։ Մասնագետների մեկ այլ խումբ այն կարծիքին է, որ բիոէթիկան ավելի լայն է և պետք է ներառի էթիկական հարցերի այն շրջանակը, որը վերաբերում է բժշկական ցանկացած միջամտությանը, որը այս կամ այն կերպ կարող է վնասել կամ բացասական ազդեցություն ունենալ օրգանիզմի վրա կամ վախ առաջացնել կենդանի օրգանիզմի մոտ։
Բիոէթիկայի շրջանակը կարող է ընդլայնվել բիոտեխնոլոգիայի բնագավառում՝ ընդգրկելով կլոնավորումը, գենային թերապիան, կյանքի տևողության երկարաձգումը, մարդու գենային ինժիներիան, աստրոէթիկան և կյանքը տիեզերքում, ինչպես նաև բազային կենսաբանության մանիպուլյացիան ԴՆԹ-ն, ՌՆԹ-ն և սպիտակուցներ փոփոխելու միջոցով ։ Այս զարգացումները ազդեցություն կունենան հետագա էվոլյուցիայի վրա, և կարող են այնպիսի նոր սկզբունքներ ստեղծելու պահանջ առաջացնել՝ ուղղված կյանքին՝ որպես ամեն ինչի հիմքի, ինչպիսիք են կենսաբանական էթիկա, որն արժևորում է կյանքը հենց իր կենսաբանական գործընթացների և կառուցվածքի վրա հիմնված, և ձգտում է դրա ընդլայնմանը ։
Սկզբունքներ
Ժամանակակից բիոէթիկայի մասնագետների կողմից առաջին թիրախավորված ոլորտներից է մարդու նկատմամբ փորձարկումներ կատարելը։ Կենսաբժշկական և վարքագծային հետազոտությունների սուբյեկտների իրավունքների պաշտպանության ազգային կոմիտեն առաջին անգամ հիմնադրվեց 1974թ.-ին հետազոտելու համար այն հիմնական էթիկական սկզբունքները, որոնք պետք է ելակետ և ուղենիշ հանդիսանան մարդու վրա կենսաբժշկական և վարքագծային հետազոտություններ իրականացնելու համար։ Ինչևէ, հիմնական սկզբունքները, որոնք հրապարակվել են Բելմոնդի Զեկույցում (1979), հատկապես մարդու նկատմամբ հարգանքը, կարեկցանքը և արդարությունը, մեծ ազդեցություն են թողել բիոէթիկայի շրջանակներում ձևավորված մտածողության վրա։ Այս հիմնական արժեքների ցանկին ավելացել են նաև վնաս հասցնելուց զերծ մնալը, մարդկային արժանապատվության հարգումը, ինչպես նաև կյանքի անձեռնմխելիությունը։ Ընդհանուր առմամբ, Բելմոնդի զեկույցն առաջնորդում է հետազոտությունների իրականացումն այն ուղղությամբ, որը կենտրոնացած է խոցելի սուբյեկտների վրա, ինչպես նաև ապահովում է թափանցիկությունը հետազոտողի և փորձարկման սուբյեկտի միջև։ Սակայն վերջինի 40 տարիների ընթացքում կատարված հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ տեխնոլոգիական առաջընթացով պայմանավորված Բելմոնդի զեկույցով ամրագրված սկզբունքները վերանայման կարիք ունեն ։ Բիոէթիկայի մյուս կարևոր սկզբունքը վերջինիս ներկայացումն ու քննարկումն է։ Բիոէթիկայի բազում քննարկումների վրա հիմնված բազում խմբեր գոյություն ունեն Միացյալ Նահանգների համալսարաններում` հենց այդպիսի նպատակներին հասնելու համար։ Որպես օրինակ կարող են ծառայել Օհայոյի նահանգի Բիոէթիկայի Պետական Կազմակերպությունը և Կորնելի Կենսաէթիկայի Կազմակերպությունը ։ Սույն կազմակերպությունների մասնագիտական մակարդակն անհամեմատ բարձր է։
Բիոէթիկայի բազում մասնագետներ, հատկապես բժիշկ-գիտնականներ, նախապատվությունը տալիս են ինքնավարության սկզբունքին։ Նրանք խորապես համոզված են, որ յուրաքանչյուր պացիենտ ինքնուրույն պետք է որոշի, թե բժշկական ինչ միջամտություն պետք է կատարվի իր նկատմամբ։ Այլ խոսքով, պացիենտը պետք է միշտ ազատ լինի իր բուժման տարբերակն ընտրելու հարցում ։
Բժշկական էթիկա
Էթիկան մեծ ազդեցություն ունի բուժաշխատողների և պացիենտների կողմից կայացրած բժշկական որոշումների վրա ։ Բժշկական էթիկան գիտություն է այնպիսի բարոյական արժեքների ու որոշումների մասին, որոնք կիրառելի են բժշկության մեջ։ Հիմնական բարոյական սկզբունքները չորսն են։ Դրանք են ինքնավարության հարգումը, օգտակարությունը, չվնասելը և արդարությունը։ Այս չորս սկզբունքների օգտագործումը և բուժաշխատողի վերաբերմունքը, գործնականում ուղղված լինելով վերջինիս բաժին հասած ֆունկցիայի ճիշտ կատարմանը, հնարավորություն կտան նրան բարոյական որոշումներ կայացնել ։
Որպես գիտական ուսմունք, բժշկական էթիկան իր մեջ ներառում է գործնական կիրառելիությունը կլինիկական պայմաններում, ինչպես նաև պատմության, փիլիսոփայության, կրոնագիտության և սոցիոլոգիայի ոլորտներում ունեցած իր ահռելի դերակատարությունը։
Բժշկական էթիկան նեղ իմաստով հանդես է գալիս որպես կիրառական գիտություն, մինչդեռ բիոէթիկան ավելի լայն հասկացություն է և արծարծում է գիտության փիլիսոփայությունը և բիոտեխնոլոգիայի հարցերը։ Երկու գիտություններն էլ իրենց կարգավորման առարկայով համընկնում են, և դրանց տարբերությունները կրում են ավելի շատ ձևական բնույթ, քան մասնագիտական։ Բժշկական էթիկայի սկզբունքները կիրառելի են առողջապահական էթիկայի այլ ճյուղերում, ինչպես օրինակ բուժքույրական էթիկա։ Բիոէթիկայի մասնագետները օգնում են առողջապահությանն ու գիտահետազոտական հանրությանը բարոյական հարցերի հետազոտման հարցում, որոնք վերաբերում են մեր պատկերացումներին կյանքին և մահվան մասին, ինչպես նաև հնարավորություն են տալիս լուծել այնպիսի էթիկական խնդիրներ, որոնք առողջապահության և գիտության ոլորտում առաջացնում են երկընտրանք։ Որպես օրինակ կարող են ծառայել առողջապահության ոլորտում իրավահավասարության և խտրականության արգելման հիմնախնդիրները, ինչպես նաև մշակութային հարցերի ու բժշկական օգնության խաչվելը, կենսաբանական ահաբեկչության հարցերը և այլն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բիոէթիկա Կատեգորիա:Բարոյագիտություն Կատեգորիա:Կենսաբանության փիլիսոփայություն
Աղեկմանուկ
Աղեկմանուկ, հայկական իգական անուն։ Կազմված է հայերեն աղէկ և մանուկ բառերից։ Բարբառներում նշանակում է «քաջք, փերի» ։ Գործածվել է 1420 թվականից առաջ գրված մի հիշատակարանում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական իգական անձնանուններ
Կանայմա (ազգային պարկ)
Կանայմա ազգային պարկ (Parque Nacional Canaima), ազգային պարկ Վենեսուելայի հարավ-արևելքում՝ Բրազիլիայի և Գայանայի սահմանի մոտ։ Պարկի մակերեսը մոտ 30000 կմ² է։ Գտնվում է Բոլիվար նահանգում և զբաղեցնում է նույնչափ տարածք, որքան Գրան Սաբանա բնական պարկը։
Պարկը բացվել է 1962 թվականի հունիսի 12-ին և երկրում իր չափերով զբաղեցնում է երկրորդ հորիզոնականը, զիջելով միայն Պարիմա-Տապիրապեկո պարկին։ 1994 թվականին Կանայման գրանցվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցուցակում։ Պարկի հիմնական տեսարժան և արժեքավոր վայրը այստեղ գտնվող Տեպուին է (սեղանաձև լեռներ)։
Առավել հայտնի տեպուի պարկ է Ռորայման (ավելի բարձր է և առավել հեշտ է բարձրանալու համար) և Աույանտեպուին, որտեղ գտնվում է հայտնի ջրվեժ Անխելը, որն ամենաբարձրն է ամբողջ աշխարհում։
Ազգային պարկի տարածքը հայրենիքն է հնդկացիական պոմեն ժողովրդի համար, ովքեր տապուն համարում են որպես հոգիների տուն «մավարի»։ Այգին գտնվում է հեռավոր վայրում, ճանապարհները, որոնք կապում են բնակավայրերը, չափազանց քիչ են, այդ պատճառով էլ հիմնական տրանսպորտը փոքր ավիացիան է։
Տեղի բնակիչներն են պեմոնները, որոնք զբաղված են հիմնականում զբոսաշրջությամբ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վենեսուելայի աշխարհագրություն Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Վենեսուելայում Կատեգորիա:Կատեգորիա ԲՊՀՄ II
Ճարտարապետության պետական կոմիտե
Հայաստանի Հանրապետության կառավարությանն առընթեր ճարտարապետության պետական կոմիտե, 2013-2014 թթ. գործող պետական կառավարման մարմին։
Գործառույթները
Հայաստանի Հանրապետության կառավարությանն առընթեր ճարտարապետության պետական կոմիտեն համաձայնեցնում է քաղաքաշինական գործունեության հատուկ կարգավորման օբյեկտների տարածքներում կառուցվող առանձին օբյեկտների կամ համալիրների ճարտարապետահատակագծային առաջադրանքները և նախագծերի ճարտարապետական մասի էսքիզային լուծումները, նախաձեռնում և իրականացնում է միջոցառումներ՝ ուղղված ճարտարապետության ոլորտին առնչվող օրենսդրական դաշտի կատարելագործմանը, ինչպես նաև աջակցում է ճարտարապետական համալիրների կառուցապատման ներդրումային ծրագրերին և դրանց իրագործմանը։
Պատմություն
Կոմիտեն հիմնադրվել է ՀՀ Նախագահի 2013 թ. հուլիսի 22-ի հրամանագրով ։ 2013 թ. օգոստոսի 8-ին կոմիտեի նախագահ է նշանակվել Նարեկ Սարգսյանը։ 2014 թ. ապրիլի 25-ին կոմիտեի նախագահ Նարեկ Սարգսյանը ազատվել է զբաղեցրած պաշտոնից։ 2014 թ. ապրիլի 30-ի ՀՀ Նախագահի հրամանագրով կոմիտեն վերակազմակերպվել է՝ միացվելով ՀՀ քաղաքաշինության նախարարությանը ։
2014 թ. փետրվարին կոմիտեի նախագահի առաջին տեղակալ է նշանակվել Արամ Բադալյանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ՀՀ պետական կառավարման մարմիններ
Սվանեթի լեռնաշղթա
Սվանեթի լեռնաշղթա (სვანეთის ქედი), Վրաստանում, Ինգուր և Ցխենիսծղալի գետերի վերնագավառում, Մեծ Կովկասյան լեռնահամակարգի հարավային լանջի գլխավոր լեռնաշղթան է։
Երկարությունը 85 կմ է, բարձրությունը՝ մինչև 4008 մ (Լայլա լեռ)։ Բաղկացած է կավային թերթաքարերից, մասամբ՝ քվարցիտներից։ Կատարային մասում կան սառցադաշտեր 30 կմ² ընդհանուր մակերեսով։ Լանջերը ծածկված են ալպյան և ենթալպյան մարգագետիններով, ստորոտները՝ հաճարենու և ասեղնատերև անտառներով։
Կատեգորիա:Վրաստանի լեռնաշղթաներ
Արժելիե
Արժելիե (Argeliers), համայնք Ֆրանսիայի Օկսիտանիա մարզի Օդ գավառում ։
Բնակչությունը 2009 թվականի դրությամբ կազմում է 1683 մարդ, բնակչության խտությունը` 155.98 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 10.79 կմ² տարածք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 1071 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 718-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 353։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 67,0 %։ 718 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 603 անձ (321 տղամարդ և 282 կին)։ Գործազուրկ են եղել 115 անձ (65 տղամարդ և 50 կին)։ 353 անաշխատունակներից 66-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 165-ը` թոշակառուներ, իսկ 122-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Ուլյուստոն
Ուլյուստոն (Улюстон), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի երկրամասում, Ալթայի Հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Կադրին գետի ձախ ափով՝ 26 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 11 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Բիա գետն է, գետի ենթաավազանը Բիա և Կատուն գետերն են։ Գետի գետային ավազանը (Վերին) Օբ գետն է՝ մինչև Իրտիշի հետ միախառնման կետը։ Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Հովհաննես Մանուկյան
Հովհաննես Գերասիմի Մանուկյան, հայ իրավաբան։ Հայաստանի արդարադատության նախարար (2014-2015)։ Հայաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպանը Վրաստանում (2011- 2014)։ Դիվանագիտական ծառայությունից առաջ, Մանուկյանը եղել է Հայաստանի Հանրապետության Վճռաբեկ դատարանի նախագահ։ Մանուկյանը դատավոր եղած ժամանակ աչքի ընկավ իր լիբերալ հայացքներով, որ կարելի է բնորոշել իբրև երկաթե ձեռք և չափազանց վճռական որոշումներով։ Նրա դեսպանության ժամանակաշրջանը հաճախ նկարագրվում է «չափազանց էֆեկտիվ» և «լավագույն դեսպաններից մեկն էր, իր ակտիվության տեսանկյունից»։
Կենսագրություն
Հովհաննես Մանուկյանը ծնվել է Հայաստանի մեծությամբ երկրորդ քաղաք Գյումրիում Գերասիմ և Անահիտ Մանուկյանների ընտանիքում։ Դպրոցն ավարտելուց հետո 1989 թվականին ընդունվել է Երևանի պետական համալսարանի Իրավաբանության ֆակուլտետը, 1994 թվականին ավարտել է համալսարանը գերազանց առաջադիմությամբ։ 1995 թվականին Հովհաննես Մանուկյանը դարձել է Ազգային ժողովի նախագահի տեղակալի օգնականը։ 1995-ից 1997 թվականներին նա աշխատել է ՀՀ Ազգային ժողովի պետա-իրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովում՝ որպես Առաջատար մասնագետ։ 1996 թվականին փոխադրման կարգով նշանակվում է ՀՀ Արդարադատության նախարարության կադրերի և հատուկ աշխատանքների վարչության պետի պաշտոնում, իսկ մայիսի 29-ին համատեղության կարգով զբաղեցնում է ՀՀ Ազգային ժողովի պետական-իրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի առաջատար մասնագետի պաշտոնը որտեղ աշխատում է մինչև 1997 թվականի հուլիսի 1-ը։ 1998 թվականին ներգրավվում է ՀՀ Նախագահին առընթեր Սահմանադրության փոփոխություններ նախապատրաստող հանձնաժողովի կազմում։ 1999 թվականին Հովհաննես Մանուկյանն արդեն նշանակվում է ՀՀ տնտեսական գործերով վերաքննիչ դատարանի նախագահ։ Նախագահության ընթացքում նա լուծելով բազմաթիվ տնտեսական վեճեր ձեռք է բերում հարուստ տնտեսագիտական փորձ։
ՀՀ Վճռաբեկ Դատարանի գլխավոր դատավոր (2005-2008)
2005 թվականի հունիսի 9-ին համաձայն Նախագահական հատուկ հրամանագրի՝ ՆՀ-108-Ա, դատավոր Հովհաննես Մանուկյանը նշանակվել է ՀՀ վճռաբեկ դատարանի(երկրի գերագույն դատարանը, որը կոչվում է «Վճռաբեկ դատարան» համաձայն Ֆրանսիական անվանդույթի, կամ «Գերագույն դատարան՝ ըստ «Անգլո-սաքսոնական» անվանդույթի) գերագույն վարչության նախագահ։ ՀՀ գերագույն դատարանի գլխավոր դատավորը համաձայն ՀՀ Սահմանադրության համարվում է երկրի 4-րդ գլխավոր պաշտոնյան. Առաջինը երկրի նախագահն է, երկրորդը՝ ԱԺ նախագահը, իսկ երրորդը՝ վարչապետը։ Դատավոր Մանուկյանը նշանակվել էր որպես երկրի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի նախագահ և Հայաստանի դատական իշխանության առաջնորդ վեց ամսով նախքան Հայաստանի սահմանադրության առաջին փոփոխությունները, որոնց վիճակվեց աղբյուր և ոգեշնչանք դառնալ երկրորդ սերնդի դատական բարեփոխումների համար։ Դատավոր Մանուկյանը այս բարեփոխումների համահեղինակներից և նախագծողներից մեկն էր։ Հայաստանի պատանության շրջանում գլխավոր դատավոր Հովհաննես Մանուկյանը ճանաչված է որպես դատական իշխանության այն հազվագյուտ ղեկավարներից մեկը, ով օրենքներ է նախագծել և աջակցել դրանց իրականացմանը։ Քաղաքական երկար պատմություն ունեցող երկրներում սա դատավորների համար ավելորդ խնդիր է, սակայն Հայաստանի նման երիտասարդ ժողովրդավարություն ունեցող երկրի համար, այն ինչ անում էր դատավոր Մանուկյանը և՛ անհրաժեշտություն էր, և՛ արժեքավոր գործ։ Հետագայում դատական համակարգում անհրաժեշտ բարեփոխումների վերաբերյալ Մանուկյանի բոլոր նախագծերը խորհրդարանում դարձել են օրենքներ։
2007 թվականի փետրվարին որպես ՀՀ գլխավոր դատավոր Մանուկյանը նախագծեց և աջակցեց ՀՀ արդարադատության համակարգում նորարարության՝ ՀՀ դատական օրենսգրքի իրականացմանը, որն էլ հիմք հանդիսացավ Դատական իրավունքի ստեղծման համար։ Դրանից հետո Մանուկյանը պահանջեց Վճռաբեկ Դատարանը ընդունել որպես երկրի Գերագույն Դատական մարմին։ Դատական համակարգում Մանուկյանի արված մեկ այլ ավանդը, Հայաստանում Նախադեպային Իրավունքի ներդնումն էր։ Սա կարևոր քայլ և նորարարություն էր Հայաստանում, որը երբեք՝ ո՛չ Առաջին Հանրապետության ժամանակ, ո՛չ Սովեստական Հայաստանի, ո՛չ էլ անգամ Երրորդ Հանրապետության ընթացքում դատական համակարգի փոխարինող չի եղել։ Գլխավոր դատավոր Մանուկյանի մեկ այլ ներդրումը Դատական դեպարտամենտի ստեղծումն էր՝ կառավարության հատուկ մարմին, որը պատասխանատու է ինչպես դատարանի վարչական հարցերի, այնպես էլ Դատական կատարածուների ծառայությունների համար, մի բան, որ նախկինում գոյություն չուներ։ 2006 թվականին Մանուկյանը կարգադրեց Դատական իշխանությանը և Գերագույն դատարանին հասանելի լինել նաև առցանց, որպես նախկինում գաղտնի Դատական համակարգը թափանցիկ դարձնելու փորձ, և որպեսզի դատարանի հետ քաղաքացիների կապն ավելի հեշտանա։ Ինտերնետային էջը ներկայացվեց 2007 թվականին. court.am, supremecourt.am։ Գլխավոր դատավոր Մանուկյանի պաշտոնավարման ավարտից հետո, կայքը դադարեց գործել, և ըստ 2013 թվականի Մայիսի տվյալների, այն դեռևս հասանելի չէր։
Ի սկզբանե Մանուկյանը Հայաստանում սկսել էր բարեփոխումների բարդ գործընթաց, որը վերափոխեց երկրիր ողջ դատական համակարգը։ Լինելով նախկին Սովետական երկիր, Հայաստանը ուներ դատական կաշառակերություն ուժեղ և ծանր ժառանգություն, անկախ դատավորների զգալի բացակայություն և արդարադատության համակարգում հովանավորչություն և թվարկածնեիրց որոշները դեռ առկա են։
Իր պաշտոնավարման ընթացքում գլխավոր դատավոր Հովհաննես Մանուկյանը իր ավարտին հասցրեց Հայաստանի Դատական բարեփոխման գործընթացը, և դատական իշխանության համար ձեռք բերեց ավելի շատ ազատություն։ Ամբողջ երկրում նա նաև ստեղծեց մի քանի նոր դատարաններ և վերանորոգեց Հայաստանում արդեն գործող մյուս դատարանները։ Հենց նրա նախաձեռնությամբ էր, որ Հայաստանի դատարաններում դատական գործընթացների ժամանակ սկսեցին օգտագործել ձայնագրությունների պարտադիր համակարգը։ Այս փոփոխությունը, որը, թեև, փոքր է, կարևոր էր և՛ լսումների գերծընթացի, և՛ գործընթացի ժամանակ ձայնագրությունների, և՛, ընդհանրապես, թափանցիկության առումներով։
Որպես երկրի գլխավոր դատավոր, Հովհաննես Մանուկյանը, դժվարեցրեց ցանկացած դատական գործի Գերագույն դատարան հասնելու գործընթացը, մի բան, որը նախկինում այդպես չէր։ ՀՀ Վերաքննիչ դատարանին նա ավելի շատ գործնական լիազորություններ տվեց, և այդ եղանակով նա Գերագույն Դատարանը դարձրեց ավելի բացառիկ դատական ատյան՝ հետևելով ԱՄՆ-ի Գերագույն դատարանի օրինակին։ Այնուամենայնիվ, ՀՀ Գերագույն Դատարանը չունի Սահմանադրական իրավասություն, որը վերապահված է սահմանադրական դատարանին։ Վերջինս զբաղվում է միայն Սահմանադրական հարցերով։
Որպես ՀՀ գլխավոր դատավոր, Հովհաննես Մանուկյանը, դատական իշխանությունում և դատական համակարգում արժանացավ բազմաթիվ գովասանքների, որպես ուժեղ դատավոր, ով կարող էր կանխել և հաջողությամբ դիմադրել գործադիր իշխանության կողմից արտաքին ճնշման ցանկացած փորձ։
Գլխավոր դատավոր Մանուկյանը նաև նորացրել է ամբողջ Հայաստանի դատական իշխանության մարդկային ռեսուրսների դաշտը։ Նա աշխատանքի է վերցրել և աջակցել շատ երիտասարդ մասնագետների հասնելու դատավորի բարձր կոչումներին և պաշտոններին։ Այսպիսով, նա փոխարինել է արդեն պաշտոնաթող դատավորնեին և դատական պաշտոնյաներին՝ հատկապես նրանց, ովքեր շարունակում էին աշխատել Սովետական ժամանակների կարծրատիպերով, և նրանց, ովքեր կասկածելի հեղինակություն էին վայելում, ավելի երիտասարդ դատավորներով և պաշտոնյաներով։
Գլխավոր դատավոր Մանուկյանը սերտ համագործակցություն է հաստատել ՀՀ Դատական իշխանությունների և Գերմանիայի, Մեծ Բրիտանիայի, ԱՄՆ-ի, Վրաստանի, Բելառուս և այլ երկրների դատական իշխանությունների միջև։ Նա համագործակցություն է հաստատել նաև ՄԱԿ-ի Զարգացման միջազգային գործակալության, ԱՄՆ-ի Փաստաբանների ասոցացիայի, ԵԱՀԿ-ի, ԵՄ-ի, ԵԽ-ի, Համաշխարհային բանկի, ԳՄՀ-ի և այլ կազմակերպությունների հետ։ 2008 թվականի սեպտեմբերին, որպես ՀՀ գլխավոր դատավոր, Հովհաննես Մանուկյանը կազմակերպել և ընդունել է դատավորների միջազգային միության ամենամյա 51-րդ համաժողովը, որին մասնակցել են 216 պատվիրակ 53 երկրներից։ Սա տեղի ունեցավ Հայաստանում և համաժողովի ժամանակ Հայաստանը դարձավ կազմակերպության լիակատար անդամ։ Իռլանդիայի և Լատվիայի հետ ստորագրվել է նաև համատեղ համագործակցության և տեղեկատվության փոխանակման հուշագիր։ Միջազգային մամուլում հրապարակվել է այն մասին, որ Երևանում կայացած համաժողովը լավագույններից մեկն էր՝ արդյունավետությունը, համատեղ կապերի հաստատման և կազմակերպվածության տեսանկյունից։
Այլ գործունեություններ և պաշտոններ
Հովհաննես Մանուկյանի մասնագիտական և աշխատանքի հետ կապված այլ գործունեությունները ներառում են. 1999 – 2005, ԱՊՀ Տնտեսական վեճերի լուծման պալատի անդամ, 1999 – 2005 ԱՊՀ Տնտեսական դատարանի պլենումի անդամ, 2005 – 2008 ՀՀ Դատական նախագահների խորհրդի նախագահ, 2005 – 2008 ՀՀ արդարադատության խորհրդի նախագահ։
Մատաղիսի դատական գործը (2003 թվականից մինչ այսօր)
Հայկական դատարաններում քննված դատական գործերից ամենաաղմկալիցն ու ամենահայտնին Մատաղիսի գործն է։ Մատաղիսը գյուղ է Լեռնային Ղարաբաղում, որը համարվում է Հայոց Զինված Ուժերի հենակետը։ 2003 թվականի դեկտեմբերի 24–ին զինվորներ Ռոման Եղիազարյանի և Հովսեփ Մկրտումյանի դիերը հայտնաբերվեցին մոտակա ջրամբարում։ Հաստատվեց այն փաստը, որ նրանց սպանել էին։ Երեք այլ զինվորների՝ Ռազմիկ Սարգսյանին, Մուսա Սերոբյանին և Արայիկ Զալյանին մեղադրեցին սպանություն կատարելու մեջ և դատապարտեցին 15 տարվա ազատազրկման։ Նրանց բողոքը մերժվեց, իսկ նախորդ վճիռը բեկանվեց, և զարմանալիորեն փոխարինվեց ցմահ ազատազրկմամբ։ Դատապարտյալների ծնողները դեմ էին նման որոշմանը՝ պնդելով, որ հավատացած են, որ երեքն էլ անմեղ են, իսկ մեղավորները Մատաղիսի հրամանատարներից են։ Դատապաշտպանը նույնպես պնդում էր, որ մեղադրանքի ետևում կանգնած են բարձրաստիճան զինվորականներ, որոնք թաքցնում են իրական հանցագործներին։ Լավ հայտնի է այն փաստը, որ և Խորհրդային օրենքների և երրորդ հանրապետության ժամանակ Գերագույն դատարանի վրա միշտ ազդեցություն է ունեցել Գլխավոր Դատախազը, որի որոշումները համընկնում են դատախազության պահանջներին և համապատասխանորեն պատժում են մեղադրյալին։ Այս դեպքը Հովհաննես Մանուկյանի դատախազ լինելու տարիներին չի քննվել։ 2006 թվականի դեկտեմբերի 22-ին արդարադատության նախագահ Մանուկյանի օրոք Հայաստանի վճռաբեկ դատարանը վերանայեց ստորին դատարանների որոշումը՝ գործը ուղարկելով վերանայման և ազատելով երեք բանտարկյալներին։ Դատապարտյալներից մեկի փաստաբան Զարուհի Փոստանջյանը, ով ավելի ուշ դարձավ Ազգային Ժողովի պատգամավոր, մեկնաբանեց, «Հայաստանի Հանրապետության պատմության մեջ սա առաջին դեպքն է, երբ գերագույն դատարանը բեկանում է ստորին դատարանների՝ վերաքննիչ և առաջին ատյանի դատարանների որոշումները և ազատում է դատապարտյալներին, որոնք ցմահ ազատազրկվել էին»։
2012 թվականի դեկտեմբերի 18-ին Հայաստանի հանրապետության Շիրակի մարզի առաջին ատյանի դատավոր, դրանից հետո երկար ժամանակ դատավոր Մանուկյանը դարձավ վճռաբեկ դատարանի դատավոր։ 2013 թվականի մայիսին, 6 տարի հետո արդարադատության նախարար Մանուկյանը վերադարձավ Շիրակի մարզ, այնտեղի համար լավ կյանք ապահովելու և արդարությունը վերականգնելու։ Մատաղիսի գործից արտակարգ և աննախադեպ իրավիճակում Հովհաննես Մանուկյանի վճռականությունը մեծ դեր է կատարում։ Գործադիր իշխանության դեմ հարուցված այս դատական գործի վերջ տրման մեջ ։
Մարտի 1-ի դեպքերը և հրաժարականը
2008 թվականի մարտի 1-ի ողբերգական իրադարձություններից հետո, երբ ոստիկանության և ցուցարարների միջև բախումների արդյունքում զոհվեց 10 մարդ, հետախուզում հայտարարվեց ընդդիմության բազմաթիվ առաջնորդների նկատմամբ։ Լրատվամիջոցներում տարածված լուրերի համաձայն Հովհաննես Մանուկյանը դիմեց Ռոբերտ Քոչարյանին գալ քաղաքական կոմպրոմիսի, Մանուկյանն առաջարկեց ազատել դատապարտյալներին և դատական գործը կարճել։ Սակայն նախագահ Քոչարյանը վճռեց շարունակել սկսված գործընթացը։ Մինչդեռ Մանուկյանը պաշտպանում էր իր տեսակետը գործադիր իշխանությունը որոշում է նահանջ կատարել։ 2008 թվականի սեպտեմբերին գլխավոր դատավորը, ով Սահմանադրության համաձայն ներկայացրեց իր հրաժարականը Հայաստանի հանրապետության նոր նախագահին։ Նախագահն անմիջապես հաստատեց հրաժարականը և անմիջապես վճռաբեկ դատարանի նոր նախագահ նշանակվեց։ Հետագայում Մանուկյանը հարցազրույցի ժամանակ հայտարարեց այս մասին, չնշելով հրաժարականի պատճառները։
2008-2011
Երկու տարի ապագա նախարար Մանուկյանը զբաղված էր բիզնես ծրագրեր իրականցնելով Մոսկվայում, Կիևում և Երևանում։
Դեսպանություն
2011 թվականի փետրվարի 21-ին Հովհաննես Մանուկյանը ՀՀ Նախագահի հրամանագրով նշանակվեց Վրաստանում Հայաստանի հանրապետության արտակարգ և լիազոր դեսպան ։
Վրաստանը համարվում է Հայաստանի հանրապետության լավագույն բարեկամներից մեկը, այս երկրի հետ լավ հարաբերությունների պահպանումը մեծ նշանակություն ունի Հայաստանի հանրապետության համար։ Սա անակնկալ էր հասարակության համար քանի որ նախկին Վճռաբեկ դատարանի նախագահը դժվար ժամանակաշրջանում նշանակվեց Վրաստանում Հայաստանի հանրապետության դեսպանը։ Հայկական և վրացական լրատվամիջոցները հետագայում արձանագրեցին երկու երկրների հարաբերություններն ավելի ևս ծավալվեցին Մանուկյանի դեսպանության ընթացքում, նա դարձավ Հայաստանի ամենից ակտիվ դեսպաններից մեկը։ 2013 թվականին հայկական slaq.am կայքում Հայաստանի ամենաազդեցիկ դեսպանների շարքում Մանուկյանը գրավել է 2-րդ տեղը։ Այս ցուցանիշով նա նախորդում է միայն Ուկրաինայի դեսպան Անդրանիկ Մանուկյանին։
2014 թվականի ապրիլի 30-ին Հովհաննես Մանուկյանը ՀՀ Նախագահի հրամանագրով ազատվել է Վրաստանում Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ և լիազոր դեսպանի պարտականություններից
2014 թվականի ապրիլի 30-ին Հովհաննես Մանուկյանը ՀՀ Նախագահի հրամանագրով նշանակվել է ՀՀ արդարադատության նախարար ։
2015 թ. հուլիսի 14-ին Հովհաննես Մանուկյանը Հանրապետության Նախագահին ներկայացրել է հրաժարականի դիմում, որը նույն օրը բավարարվել է ։
Ընտանիք
Հովհաննես Մանուկյանը սերում է շատ ուժեղ արմատներ ունեցող ընտանիքից։ Նրա հայրը՝ Գերասիմ Մանուկյանը, եղել է Հայաստանի Երկրորդ Հանրապետության դատախազ։ Գերասիմ Մանուկյանն ավելի քան 30 տարի ծառայել է դատական համակարգում։ Մանուկյանի մայրը՝ Անահիտ Մանուկյանը, մասնագիտությամբ բժիշկ է։ Մանուկյաններն ապրում էին Երևանի արվարձաններում, Մանուկյանը մի որոշ ժամանակ, երբ դեսպան էր հեռու էր գտնվում իր ծնողներից։ Մինչև Երևան տեղափոխվելն ընտանիքն ապրել է միասին։ Մինչև Երևանի պետական համալսարանում ուսանելու տարիները Հովհաննես Մանուկյանը հանդիպում է իր ապագա կնոջը՝ Արմինե Մանուկյանին և ամուսնանում նրա հետ։
Հովհաննես և Արմինե Մանուկյաններն ունեն 2 դուստր՝ Աննան և Բելլան։ Նրանք երկուսն էլ սովորում են Մեծ Բրիտանիայի հանրաճանաչ համալսարանում։ Նրանք ունեն նաև որդի՝ Ալեքսանդրը, ով ծնվել է 2008 թվականին։
Հետաքրքրություններ
Հովհաննես Մանուկյանը տիրապետում է հայերեն, ռուսերեն և անգլերեն լեզուներին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ Կատեգորիա:1971 ծնունդներ Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 14 ծնունդներ Կատեգորիա:Գյումրի քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ և լիազոր դեսպանի դիվանագիտական աստիճան ունեցող անձինք Կատեգորիա:Հայ իրավաբաններ Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայ հավաքորդներ
Գյուլբենկյան գրադարան
Գյուլբենկյան գրադարան (The Gulbenkian Library), Գյուլբենկյան գրադարանը հայազգի նավթային մագնատ Գալուստ Գյուլբենկյանի (1869-1955 թթ.) հիմնած երկու տարբեր գրադարանների ոչ պաշտոնական անվանումն է։
Գյուլբենկյան գրադարան
Հայոց պատրիարքության Գալուստ Գյուլբենկյան գրադարան-մատենադարանը Երուսաղեմի հայկական գիտամշակութային հաստատություններից է։ Պատմական տվյալների համաձայն Սրբոց Հակոբյանց վանքին կից ձեռագրատուն է եղել դեռևս 12-րդ դարից սկսած, 1932 թվականից գործել է Գյուլբենկյանի հովանավորությամբ բացված գրադարանը։ Գրադարանն իր մեծությամբ աշխարհում երկրորդ տեղն է զբաղեցնում Երևանի Մատենադարանի հավաքածուից հետո ։
Երուսաղեմի Հայոց պատրիարքարանի Գալուստ Գյուլբենկյան գրադարանը հավաքում, պահպանում և կրոնական ու աշխարհիկ համայնքի կրթության, զարգացման և հզորացման համար հասանելի է դարձնում մեծ թվով գաղափարներ և տեղեկատվություն։ Գյուլբենկյան գրադարանը կառուցվել է 1929 թվականին Գալուտ Գյուլբենկյանի աջակցությամբ, ծնողների՝ Սարգսի և Տիրուհու հիշատակին, Երուսաղեմի Հայոց պատրիարք Եղիշե Դուրյանի (1921-1929 թթ.) հոգևորական ծառայության 50-ամյակի կապակցությամբ։  Գրադարանի կառուցմանն աջակցել են նաև Լոնդոնի Սուրբ Սարգիս հոգաբարձուների հիմանդրամը, հայ անհատներ և կազմակերպություններ աշխարհի տարբեր ծայրերից։ Ֆինանսավորման հիմնական մասը տրամադրել է Գալուստ Գյուլբենկյանը ։
Գալուստ Գյուլբենկյանը, Պատրիարք Եղիշե Դուրյանը, ինչպես նաև նրա հետևորդ Պատրիարք Թորգոմ Գուշակյանը մատենասերներ էին և գիտակցում էին կրթության և գրքերի կարևորությունը։ Պատրիարք Եղիշե Դուրյանը չտեսավ գրադարանի բացումը, քանի որ մահացավ 1930 թվականին ։
Գյուլբենկյան գրադարանը պաշտոնապես բացվել է 1932 թվականին Սուրբ Թարգմանչաց տոնի օրը։ Գրադարանի հավաքածուն բացման ժամանակ ներառում էր պատրիարք Դուրյանի անձնական հավաքածուն, ավելի քան 10000 գիրք, որն ամեն տարի համալրվեց 1000 գրքով։ Գրադարանի հավաքածուում ներառվեցին վանական ընթերցասրահում, ինչպես նաև որոշ վանականների անձնական հավաքածուների գրքեր։ Բացման ժամանակ գրադարանն ունեցել է 25000 գիրք, որոնց մեծ մասը՝ հայերենով ։ Գրադարանն ունի աշխարհի ցանկացած վայրում տպագրվող հայերեն պարբերականների բաժանորդագրություն։
Առանձին սենյակներում է պահվում հազվագյուտ կամ ավելի վաղ տպագրված տիտղոսաթերթեր։ 1833 թվականին Երուսաղեմում հայերը հիմնել են առաջին տպագրական մամուլը։ Գրադարանն ունի հայերեն և այլ լեզուներով գրքերի, պարբերականների և թերթերի անընդհատ աճող հավաքածու, ինչպես նաև Պատրիարքարանի պաշտոնական պարբերական «Սիոն»-ի ամբողջական հավաքածուն։
Գրադարանը համարվում է Մերձավոր Արևելքի ամենախոշոր հայկական գրադարաններից մեկը։ Գրադարանում պահվող մշակութային գանձերից է «Կեռան թագուհու ավետարան»-ը։ 1272 թվականին Սիսում Կիլիկիայի հայոց Կեռան թագուհու պատվերով գրված մատյանում ամբողջանում են 13-րդ դարի դարի 2-րդ կեսի կիլիկյան մանրանկարչության լավագույն ավանդույթները։ Այստեղ է պահվում նաև Կարսի Գագիկ-Աբասյան թագավորի (1029-1064) համար գրված և պատկերազարդված ավետարանը, որտեղ թագավորին, թագուհուն և արքայադստերը պատկերող մանրանկարն իր պատկերազարդման հարուստ տարրերով և ոճավորման համակարգով հայ մանրանկարչության այդ շրջանի եզակի նմուշներից է։ Հետաքրքիր է, որ արքայական ընտանիքի ոտքերի մոտ պատկերված գորգը, որոշ հետազոտողների կարծիքով, ավելի ուշ շրջանի եվրոպական կերպարվեստում քրիստոնեա-արևելյան գորգի պատկերման նախատիպերից է ։
Շրջված մատրից
Շրջված մատրից - A^T մատրից, որը ստացվում է սկզբնական A մատրիցից տողերը սյուներով փոխարինման արդյունքում ։ ։
Օրինակ,
Այսինքն, շրջված մատրիցը ստանալու համար բավական է սկզբնական մատրիցում յուրաքանչյուր տող փոխարինել սյան տեսքով նույն հաջորդականությամբ։
Առնչվող սահմանումներ
Սիմետրիկ մատրից – մատրից է, որը բավարարում է S^T=S հարաբերակցությանը։
Որպեսզի S մատրիցը լինի սիմետրիկ, անհրաժեշտ է և բավարար, որ․
Հակասիմետրիկ (կոսոսիմետրիկ) մատրից (հակասիմետրիկ, կոսիմետրիկ) — մատրից, որը բավարարում է A^T=-A հարաբերակցությանը։
Որպեսզի A մատրիցը լինի հակասիմետրիկ, անհրաժեշտ է և բավարար, որպեսզի.
Այստեղից հետևում է, որ հակասիմետրիկ մատրիցի գլխավոր անկյունագծի էլեմենտները հավասար են զրոյի՝ A_{ii}=0։
Ցանկացած M քառակուսային մատրիցի համար տեղի ունի M=S+A ներկայացումը, որտեղ -ը սիմետրիկ մասն է, իսկ -ը՝ հակասիմետրիկ մասը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գիտություն Կատեգորիա:Հանրահաշիվ Կատեգորիա:Գծային հանրահաշիվ Կատեգորիա:Մատրից
Բռնապետության բնույթը և ստրկացման վերացումը (Աբդ ալ-Ռահման ալ-Քաուաքիբի)
Բռնապետության բնույթը և ստրկացման վերացումը 19-րդ դարի արաբ գրող և հրապարակախոս Աբդ ալ-Ռահման ալ-Քաուաքիբիի ամենահայտնի ստեղծագործություններից է։ Տպագրվել է 1901 թվականին։
Ալ-Քաուաքիբիի գրական գործունեության մեջ հաջորդ կարևոր հրապարակախոսական աշխատանքը, որը կրկին մեծ նշանակություն ունեցավ արաբական հրապարակախոսության զարգացման մեջ նրա «Բռնապետության բնույթն» է։ Այս գրքի մեջ ալ-Քաուաքիբին զարգացնում, խորացնում և համակարգի է բերում այն մտքերը, որոնք արտահայտվել են իր կողմից «Ումմ ալ-կուրա»-ում։ Այս աշխատության մեջ նույնպես ինչպես նրա մյուս հրապարակախոսական աշխատությունների մեջ առկա է ռացիոնալ-կրոնական աշխարհայացքը, նա քննադատում է բռնապետությունը։ Նրա համոզմամբ բռնապետությունը աղավաղում է կրոնական ուսմունքի իսկական իմաստը։ Բռնապետությունը կործանում է ազգի նյութական հարստությունները՝ վերածելով մարդկանց ունեցվածքը թալանի ապրանքի ինչպես բռնապետի կողմից, այնպես էլ օրենքը խախտողների կողմից։ Բռնապետությունը վերացնում է ցանկացած հետաքրքրություն աշխատանքի նկատմամբ, որի բարիքներից մարդիկ չեն կարող օգտվել։