cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Թեսևս
Ճանապարհորդություն դեպի Կրետե
Թեսևսը շարունակում է ճանապարհը՝ մոռանալով փոխել առագաստները, ինչը դառնում է Էգևսի մահվան պատճառը։ Վերջինս, տեսնելով սև առագաստները, կարծում է, թե որդին զոհվել է և իրեն նետում է ծովը։ Լեգենդի համաձայն նրա անունով էլ ծովը կոչվում է Էգեյան։ Ըստ մեկ այլ տարբերակի՝ Մինոսը աստվածներին զոհ է մատուցում, և Ապոլլոնը անսպասելի փոթորիկ է բարձրացնում, որը պոկում է հաղթանակ խորհրդանշող սպիտակ առագաստները, և Թեսևսը ստիպված սև առագաստներն է կապում։ Իսկ ըստ Սիմոնիոդոսի՝ Էգևսը սպասում էր ոչ թե սպիտակ այլ «ալ կարմիր առագաստների՝ ներկված սաղարթախիտ կաղնու գույներով» : Վերադառնալով Կրետեից՝ Թեսևսը կառուցում է Արտեմիսի տաճարը։ Թեսևսի 30 թիանավերը, լեգենդի համաձայն, պահպանվել են Աթենքում մինչև Դեմետրիա Ֆալերսոյի ժամանակաշրջանը։
Այլ սխրանքներ
Մ.թ.ա. 1259-1258 թվականներին Թեսևսը հաստատում է պետական կարգ և դեմոկրատիա։ Այլ տվյալների համաձայն՝ Մելիկերտի պատվին կազմակերպում է իսթեմական խաղերը։ Պոսեյդոնը խոստացել էր կատարել նրա երեք ցանկությունները ։
Ըստ աթենական տարբերակի՝ գլխավորելով Աթենքի զորքը՝ կոտորում է Թեբեի բնակիչներին, ովքեր հրաժարվում էին վերադարձնել ընկածների դիակները։
Հերակլեսի հետ մասնակցում է ամազոնուհիների գոտիների համար կազմակերպված արշավին ։
Որոշ հեղինակներ Թեսևսին համարում են արգոնավորդենրից մեկը, ինչը կասկածելի է, ինչպես նաև այն, որ Թեսևսի խորթ մայրը եղել է Մեդեան՝ արգոնավորդեների առաջնորդ Յասոնի մայրը։
Մասնակցել է կենտավրոսների դեմ պայքարին, ովքեր Թեսևսի մտերիմ ընկերոջ՝ Պիրիփոյի հարսանիքին անկարգություններ էին անում։ Թեսևսի և Պիրիֆոյի ընկերության ապացույցները թաղված են Կոլոնայի մոտ գտնվող խոռոչներից մեկում։
Թեսևսը չի եղել արգոնավորդենրի մեջ, որովհետև նա այդ ժամանակ օգնում էր Պիրիֆոյին առևանգել մեռյալների թագավորության աստվածուհի Պերսեփոնեին։ Այդ արարքով Թեսևսն անցնում է այն սահմանագիծը, որը գծել էին աստվածները հերոսների համար։ Նա դառնում է հանդուգն և ըմբոստ հերոս։
Նա այդպես էլ կմնար Հադեսի խավարչտին թագավորությունում, որտեղ ընդմիշտ ժայռին գամված էր Պիրիֆոն, եթե չլիներ Հերակլեսը, ով փրկեց Թեսևսին և ուղարկեց Աթենք։
Այդպիսի հանդուգն արարք էր նաև Թեսևսի կողմից Հեղինեի առևանգումը, ով հետագայում դարձավ Տրոյական պատերազմի պատճառը։ Ամուսնանալով Հեղինեի հետ՝ Թեսևսը Թրոեզենի մոտակայքում կառուցում է Աֆրոդիտեի տաճարը։
Հադեսի թագավորությունից վերադառնալիս նա տեսնում է, որ գահը գրավված է Մենելայոսի կողմից։ Եվ քանի որ չէր կարողանում սանձահարել թշնամիներին, հարկադրաբար հեռանում է։ Նա Աթենքից ուղևորվում է դեպի Կրետե, բայց քամիների պատճառով հայտնվում է Սկիրոսում ։ Թեսևսը երեխաներին գաղտնի տեղափոխում է Եվբեա, իսկ ինքը, անիծելով աթենացիներին, լողում է դեպի Սկիրոս կղզի, որտեղ, ինչ-որ ժամանակ հայրը՝ Էգևսը, հողեր ուներ։ Բայց Սկիրոսի արքա Լիկոմեդը, չցանկանալով զրկվել իր հողերից, նենգորեն սպանում է Թեսևսին՝ ժայռից ցած գլորելով։ Նրան թաղում են Սկիրոսում։
Մեկ այլ պատմություն կա, որի սյուժեի համաձայն Թեսևսի կինը՝ Ֆեդրան, սիրահարված էր իր խորթ որդուն՝ Իպպոլիտին։ Չկարողանալով հասնել իր նպատակին՝ նա չարախոսում է որդուն հոր մոտ, և Թեսևսը անիծում է նրան։ Որդին մահանում է, իսկ Ֆեդրան ինքնասպանություն է գործում։ Հետո Թեսևսը իմանում է ճշմարտությունը։
Պատմական նախատիպ
Անտիկ դարաշրջանի հեղինակները հակված էին այն տեսակետին, որ Թեսևսը ոչ թե դիցաբանական հերոս է, այլ իրական պատմական անձնավորություն (հիմնական աղբյուրը՝ Պլուտարքոս)։ Նրանք դա մեկնաբանում էին այսպես.
Եվսեբիոս Կեսարացին իր ժամանակագրության մեջ նշում է, որ Թեսևսը եղել է Աթենքի 10-րդ արքան, որը կառավարել է Էգևսից հետո 30 տարի մ.թ.ա. 1234 թվականից մինչև 1205 թվականը։ Պլուտարքոսը «Թեսևս» կենսագրական աշխատության մեջ վկայում է, որ Աթենքը ունեցել է մի այդպիսի արքա։ Պլուտարքոսը բազմաթիվ մանրամասնություններ վերցրել է մ.թ.ա. 3-րդ դարի հեղինակ Ֆիլոհորից։
Թեսևսի կառավարության ժամանակ աթենացիները սպանում են Մինոսի որդի Անդրոգեյին, որի համար հարկադրված էին որպես հարկ աթենացի տղաներ տալ Կրետեին։ Սակայն Թեսևսը անձամբ գնում է որդու հիշատակի համար Մինոսի կողմից կազմակերպված մրցույթին, հաղթում է հսկա Մինոտավրոսին, որի արդյունքում Աթենքը ազատվում է այդ հարկից։
Թեսևսը միավորում է երկրի տարբեր կողմերում սփռված աթենացիներին մի համայնքում և դառնում է Աթենքի իրական հիմնադիրը։ Ահա թե ինչ է գրում այդ մասին Պլուտարքոսը («Թեսևս»).
«Նա հավաքեց Ատտիկայի բնակիչներին՝ դարձնելով նրանց մեկ ժողովուրդ, մեկ քաղաքի քաղաքացիներ այն դեպքում, երբ նրանք նախկինում ցրված էին, և դժվարությամբ էր հաջողվում նրանց համախմբել նույնիսկ այն ժամանակ, երբ խոսքը նրանց ընդհանուր բարեկեցության մասին էր, և հաճախ էին նրանց միջև բռնկվում հակամարտություններ և իսկական պատերազմներ։ Անցնելով տնից տուն՝ նա բացատրում էր ամենքին իր պլանը։ Հասարակ քաղաքացիները և աղքատները հակվեցին նրա գաղափարներին, իսկ ազդեցիկ մարդկանց նա խոստացավ պետություն՝ առանց արքայի, դեմոկրատական համակարգ, որը անձամբ իրեն՝ Թեսևսին, կտար միայն զորահրամանատարի և օրենքները վերահսկողի իրավունք, իսկ մյուսներին կտար հավասարություն։ Մի մասին նա կարողացավ համոզել, իսկ մյուսները, վախենալով նրա քաջությունից և ուժից,  գերադասեցին հոժարակամ ենթարկվել։ (…) Նա քաղաքի հին հատվածում հիմնադրեցեց միասնական խորհրդարան՝  ընդհանուր բոլորի համար և քաղաքը կոչեց Աթենք (…)
Թեսևսը առևանգում է ամազոնուհիներից մեկին՝ Անտիոպեին, որից ունենում է մի որդի՝ Իպպոլիտին։ Անտիոպեի առևանգման պատճառով ամազոնուհիները ներխուժում են Ատտիկա։ Աթենացիները մեծ դժվարությամբ են կարողանում հաղթել նրանց։ Անտիոպեի մահից հետո Թեսևսը կնության է առնում Ֆեդրային։ Հետո արդեն 50 տարեկան հասակում Թեսևսը ընկերների հետ ուղևորվում է դեպի Էպիր այդ երկրի արքայի աղջկա ետևից։ Այնտեղ նրան բռնում են և գցում զնդանը։ Երբ կարողանում է վերադառնալ Աթենք, տեսնում է Մենեսթևսի կողմից իր դեմ հրահրված և դժգոհող ժողովրդին։ Թշնամիների դեմ պայքարում պարտվելով՝ Թեսևսը հեռանում է Սկիրոս կղզի և այնտեղ մահանում է, կամ սպանվում է Լիկոմեդ արքայի կողմից, կամ պարզապես ժայռից ցած է գլորվում։
Պաշտամունք
Ատտիկայում գոյություն ուներ Թեսևսի՝ որպես հերոս-նախնու պաշտամունքը։
Կերպարը արվեստում և գրականության մեջ
Թեսևսի անունով կա համաստեղություն։ Էսքիլեսի «Եվմենիդները» ողբերգության գործող անձանցից մեկն է, որը բանակցությունների միջոցով հասավ այն բանին, որ վերադարձրին Թեբեի մոտ ընկածների դիակները։ Գործող անձ է Սոֆոկլեսի «Էդիպը Կոլոնայում», «Թեսևս», Եվրիպիդեսի «Իպպոլիտ», Ախեյա Էրեթրեյսկու «Թեսևս», Հերակիլիդայի «Թեսևս», Սենեկայի «Ֆեդրա», «Հերակլեսը ցասման մեջ», Ռասինի «Ֆեդրա» ողբերգություններում։
Ու. Մ. Ցվետաևան գրել է «Արիադնա» պիեսը (1924)։
Մերի Ռենոյի «Թեսևս» ֆիլմաշարը («Արքան պետք է մեռնի» և «Ցուլը ծովից» վեպերի հիման վրա) վերաբերում է Թեսևսի կյանքին բացարձակապես պատմական իրողության տեսանկյունից։
1971 թ. ԽՍՀՄ-ում նկարահանվեց Թեսևսին նվիրված մուլտֆիլմ՝ «Լաբիրինթոս»։
Ա. Բուշկովը Թեսևսին նվիրված երկու գիրք է գրել՝ «Լաբիրինթոս», «Գավառական ժամանակագրությունը աշնան սկզբին»։
Հին հունական առասպելների մոտիվներով Թեսևսի և Մինոտավրոսի մասին 2011 թվականին ԱՄՆ-ում ռեժիսոր Տարսեմոն Սինկխի կողմից նկարահանվեց գեղարվեստական ֆիլմ «Աստվածների պատերազմը.Անմահները»։ Հենրի Կևելոմը՝ Թեսևսի և Միկի Ռուրկը՝ Հիպերիոն արքայի դերերում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն Կատեգորիա:Կերպարներ այբբենական կարգով
Ռինդի վիմափոր եկեղեցի
Ռինդի վիմափոր եկեղեցի, վիմափոր կրոնական կառույց Վայոց ձորի մարզի Ռինդ գյուղում, բնակավայրից 4 կմ հյուսիս։ Եկեղեցին ենթադրաբար կառուցվել է 13-14-րդ դարերում ։
Նկարագրություն
Ռինդ գյուղում կան երկու վիմափոր եկեղեցիներ։ Մեկը գտնվում է Ռինդի Ուլգյուրում և հայտնի է «Ճգնավորի մատուռ» անունով։ Այս մեկն անհայտ է գիտական շրջանակների համար։
Եկեղեցին ժայռափոր է, գտնվում է դժվարամատչելի բարձունքի վրա։ Հավանական է, որ առաստաղը պատված է եղել որմնանկարներով։ Կառույցի հատակագիծը կլոր է, որի տրամագիծը մոտ 8 մետր է, բարձրությունը՝ 10 մետր։ Եկեղեցու դուռը արևմտյան կողմից է, որից վերև եղել է մեկ փոքր և երկու մեծ լուսամուտներ։ Խորանի ու նրան հարող պատերի ստորին մասը քայքայված է, բայց քիվ-երիզից ներքև երևում են ժայռի մեջ փորված պահոց-խորշերի վերին մասերը ։
Հարակից կառույցներ
Ժայռազանգվածի հարավային հատվածում կան մի քանի փորված սրահներ, որոնց ճանապարհները քայքայված են և հնարավոր չէ հասնել այնտեղ առանց տեխնիկական միջոցների։ Սրահների պատերին կան քանդակված խաչեր։
Եկեղեցուց մի քանի տասնյակ մետր արևելք կան խաչքարեր և խաչքարերի պատվանդաններ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռինդ Կատեգորիա:Հայաստանի վիմափոր եկեղեցիներ
Ալթայի երկրամաս
Ալթայի երկրամաս (Алтайский край), երկրամաս Ռուսաստանի կազմում, Ռուսաստանի ֆեդերացիայի միավոր։ Մայրաքաղաքն է Բարնաուլ քաղաքը։
Սահմանակից է Ռուսաստանի Նովոսիբիրսկի և Կեմերովոյի մարզերի, Ալթայի հանրապետության, ինչպես նաև Ղազախստանի հետ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ալթայի երկրամաս Կատեգորիա:Ռուսաստանի դաշնային բաժանում
Ալկիններ
Եռակի կապի ածխածնի ատոմները գտնվում են sp-հիբրիդացված վիճակում։ Ալկիններին բնորոշ են միացման ռեակցիաները։ Ի տարբերություն ալկենների, որոնց բնորոշ են էլեկտրոֆիլ միացման ռեակցիաներ, ալկիններին բնորոշ են նաև նուկլեոֆիլ միացման ռեակցիաները։ Այս հանգամանքը պայմանավորված է կապի s-բնույթով, և որպես հետևանք՝ ածխածնի ատոմի բարձր էլեկտրոբացասականությամբ։ Բացի այդ եռակի կապի ջրածնի ատոմների բարձր շարժողականությունը ապահովում է ալկինների թթվային հատկությունները (տեղակալման ռեակցիաներ)։
Պատմություն
1836 թվականին առաջին անգամ ացետիլեն ստացել է Էդմունդ Դևին՝ հայտնի անգլիացի քիմիկոս Հեմֆրի Դևիի ազգակցականը։ Դևին ացետիլեն ստացել է ջրի և կալցիումի կարբիդի փոխազդեցությունից, որը նա ստացել էր տաքացնելով քացախաթթվային կալիումը փայտային ածխի հետ ։ Ստացված գազը Դևին կոչեց «երկածխածնային ջրածին»։
1862 թվականին գերմանացի քիմիկոս Ֆրիդրիխ Վյոլերը կրկնի ստացավ ացետիլեն՝ ազդելով կալցիումի կարբիդի վրա ջրով։
1863 թվականին ֆրանսիացի քիմիկոս Մ. Բերտլոն ստացավ ացետիլեն՝ էլեկտրական աղեղով շիկացախ գրաֆիտի էլեկտրոդների վրա ջրածին բաց թողնելով ։ Հենց նա է այդ գազին տվել ացետիլեն անվանումը ( և ) ։
XIX դարի վերջին Ալեքսեյ Ֆավորսկին մեծ դեր է խաղացել ացետիլենի և նրա ածանցյալների ուսումնասիրման գործում։
1895 թվականին Լը Շատելիեն հայտնաբերել է, որ թթվածնում այրելիս ացետիլենը առաջացնում է շատ տաք բոց, որը հիմք է հանդիսացել ացետիլենային զոդման զարգացման համար ։
Ստացման եղանակներ
Ացետիլենի ստացման հիմնական եթանակներն են՝ մեթանի էլեկտրա կամ թերմոկրեկինգը, բնական գազի պիրոլիզը և կարբիդային եղանակը։
Կարբիդային եղանակ (արդյունաբերական եղանակ)
1800-2000°С ջերմաստիճանում էլեկտրական վառարաններում բաց թողնելով կալցիումի օքսիդը կոքսի վրա ստանում են կալցիումի կարբիդ։
Ապա ստացված կարբիդի վրա ազդում են ջրով, և առաջանում է կալցիումի հիդրօքսիդ և ացետիլեն։
Ածխաջրածինների պիրոլիզ (արդյունաբերական եղանակ)
Բնական գազի և օդի խառնուրդը բաց են թողնում հատուկ հրակայուն սարքի մեջ, որտեղ ջերմաստիճանը աճում է մինչև 1500 °C, և մեթանը այդ ջերմաստիչանում ենթարկվում է պիրոլիզի ։
Էլեկտրակրեկինգ
Եղանակի էությունը կայանում է երկու մետաղական էլեկտրոդների միջև մեթանի բարձր արագությամբ անցնելով (ջերմաստիճանը՝ 1500-1600°С)։ Քիմիական տեսանկյունից այս մեթոդը նման է մեթանի պիրոլիզին, սակայն տարբերվում է տեխնոլոգիական տեսանկյունից ։
Թերմոկրեկինգ
Այս եղանակով մեթանի այրումից առաջացած ջերմության հաշվին տեղի է ունենում մեթանի մասնակի օքսիդացում։
Ուղիղ սինթեզի եղանակ
Բարձր ջերմասիճաններում ածխածինը փոխազդում է ջրածնի հետ։
Այս մեթոդն ունի պատմական նշանակություն (1863 թվական, ացետիլենի առաջին ստացում, Մ. Բերտլո)։
Չհագեցած կարբոնաթթուների աղերի հիդրոլիզ
1864 թվականին Ֆրիդրիխ Կեկուլեն ֆումարաթթվի և մալեինաթթվի նատրիումական աղերի հիդրոլիզից ստացավ ացետիլեն ։
Նմանատիպ կերպով ացետիլեն ստացվում է նաև ակրիլաթթվի նատրիումական աղից։
Այս մեթոդն ունի պատմական նշանակություն։
Հալոգենալկանների և հալոգենալկենների դեհիդրոհալոգենացում (լաբորատոր եղանակ)
Որպես դեհիդրոհալոգենացնող ազդանյութ կարելի է օգտագործել հեղուկ ամոնիակում լուծված նատրիումի ամիդը ։
Ալկինների ալկիլացում (լաբորատոր եղանակ)
Ալկինների ծայրային եռակի կապ ալկիլացումը կատարվում է ըստ հետևյալ գծապատկերի
Ալկինների ստացման այլ լաբորատոր եղանակներ
Առաջին փուլում առաջանում է դիբրոմալկեն։
Երկրորդ փուլում տեղի է ունենում բրոմի էլիմինացում։
Ալկինիդների առաջացում
Ծայրային եռակի կապով ալկինները հանդիսանում են С-H թթուներ (ամոնիակից և ալկեններին ուժեղ թթուներ են, բայց թույլ են սպիրտներից), որոնք շատ ուժեղ հիմքերի հետ կարող են առաջացնել աղեր՝ ալկինիդներ։
(դինատրիումի ացետիլենիդ)
(կալիումի ացետիլենիդ)
(պրոպիլ մագնեզիում բրոմիդ)
Արծաթի կամ միավալենտ պղնձի ամոնիակատների հետ ալկինների ռեակցիան հանդիսանում է ալկինների ծայրային եռակի կապի հայտնաբերման քանակական ռեակցիա։
Արծաթի պրոպինիդը՝ սպիտակ, պղնձի պրոպինիդը՝ դեղին, իսկ պղնձի ացետիլենիդը՝ կարմիր գույնի նստվածքներ են։
Նատրիումի ցիանիդի ավելացման դեպքում արծաթի ալկինիդը հեշտ լուծվում է, առաջացնելով համապատասխան ալկին։
Ալկինիդների նուկլեոֆիլ տեղակալման ռեակցիաներ
Ալկինիդները հանդիսանում են ուժեղ նուկլեոֆիլներ և մասնակցում են նուկլեոֆիլ տեղակալման ռեակցիաներին։
Ալկինհալոգենիդների ստացում
Հիմնային միջավայրում մոնոտեղակալված ալկինների վրա ազդելով հալոգենով հնարավոր է ստանալ ալկինհալոգենիդներ։
Ացետիլենային կոնդենսացում
Ացետիլենային կոնդենսացումը իրենից ներկայացնում է ացետիլենային ածխաջրածինների փոխազդեցություն բրոմ կամ յոդալկինների հետ ։
Նմանատիպ կերպով ընթանում է նաև Կուրտցի ռեակցիան (կատալիզատոր՝ պղնձի ացետիլենիդ)։
Ացետիլենամինների ստացում
Ռեակցիան ընթանում է պղնձի (I) աղերի ներկայությամբ։
Էլեկտրոֆիլ միացման ռեակցիաներ
Ալկինների մասնակցությամբ էլեկտրոֆիլ միացման ռեակցիաները ընթանում են դրականապես լիցաքավորված մասնիկի՝ էլեկտրոֆիլի ներկայությամբ։ Նման ռեակցիաների կատալիզատորներ են թթուները։
Ստորև ներկայացված է էլեկտրոֆիլ միացման առաջին փուլը։
Հալոգենացման ռեակցիաներ
Ալկինները ընդունակ են միացնելու մեկ կամ երկու մոլեկուլ հալոգեն։
Ալկինների հալոգենացումը ընթանում է տրանս-միացման մեխանիզմով և ընթանում է ալկենների հալոգենացման ձևով։
Հիդրոհալոգենացման ռեակցիաներ
Քլորաջրածնական կամ բրոմաջրածնական թթվի միացումը կրկին ընթանում է ալկենների համանման ձևով։
Չնայած հալոգենների մեծ էլեկտրաբացասականությանը, երկու փուլերն էլ ընթանում են Մարկովնիկովի կանոնի համաձայն։ Սա բացատրվում է հալոգենի և ջրածնի ատոմների միջև p-զուգորդման առաջացմամբ։
Հիդրատացում
Սնդիկի աղերի ներկայությամբ տեղի է ունենում ջրի միացում ալկիններին։ Այս ռեակցիան հայտնի է Կուչերովի ռեակցիա անվանմամբ։
Ընդունված է համարել, որ հիդրատացման ելանյութ է հանդիսանում ենոլը։
Կարբոնիլացում
Կարբոնիլացման ռեակցիան առաջին անգամ բացահայտել է Ռեպպեն 1939 թվականին։
որտեղ Х։ ОН, OR, OCOR, NH2 և այլն
Ռեակցիայի կատալիզատոր է հանդիսանում նիկելի կարբոնիլային կոմպլեքսը։
Առանձին պետք է հիշատակել օքսիդիչ կարբոքլորացման ռեակցիան։
Այլ էլեկտրոֆիլ միացման ռեակցիաներ
Քացախաթթուն ռեակցվելով ացետիլենի հետ առաջացնում է վինիլացետատ։
Ացետիլենային ածխաջրածինները միացնում են CO2, և երկրորդային ամիններ, առաջանում են ամիդներ։
կամ
Նուկլեոֆիլ միացման ռեակցիաներ
Նույն կերպով ացետիլենը ռեակցվում է ամոնիկաի հետ առաջացնելով էթիլիդենիմին ։
Բարձր ջերմաստիճանների օարագայում իմինը վերածվումմ է ացետոնիտրիլի։
Ռադիկալային միացման ռեակցիաներ
Պերօքսիդների կամ այլ ռադիկալ առաջացնող միացությունների ներկայությամբ ալկիններին միացումը գնում է ռադիկալային մեխանիզմով՝ Մարկովնիկովի կանոնին հակառակ։
Ազատ ռադիկալային մեխանիզմով կարող է ընթանալ թիոլների մաիցումը ալկեններին։
Նույն կերպով ընթանում է կարբենների մաիցումը։
Ացետիլենային սպիրտների ստացում
Ուժեղ հիմքերի ներկայությամբ ծայրային եռակի կապով ալկինները հնարավորություն ունեն միացնելու կարբոնիլային միացություններ։
Ամենակարևոր ռեակցիաներից է ֆորմալդեհիդի մաիցումը ացետիլենին։
Ացետիլենային թթուների և էսթերների ստացում
Ացետիլենային թթուները և էսթերները հնարավոր է ստանալ Ցուժիի ռեակցիայով։
Կատալիզատորներ՝ PdCl2, CuCl.
Օլիգոմերացման ռեակցիաներ
Ռեակցիան կարող է նաև շարունակվել
Պոլիմերման ռեակցիաներ
Առաջին անգամ պոլիմերման ռեակցիա կատարել է Նատտան 1957 թվականին բաց թողնելով գազը Al(C2H5)3-Ti(OC4H9)4 կատալիզատորի վրայով։
Ցիկլացման ռեակցիաներ
Ացետիլենը կարող է ենթարկվել ցիկլացման։ Ցիկլացման ռեակցիաների կատալիզատորներ են ծառայում անցումային մետաղնորի կարբոնիլային լոմպլեքսները։
Ալկինները բնության մեջ և դեղագործությունում
Ըստ Ֆերդինանդ Բոլմանի առաջին հանդիպող ացետիլենային միացությունը՝ դեհիդրոմատրիկարիայի էսթերը, առանձնացվել է Artemisia ցեղատեսակից 1826 թվականին։ Հաջորդ երկու դարերի ընթացքում ավելի քան հազար ացետիլենային միացություն է հայտնաբերվել և ուսումնասիրվել։ Պոլիինները, որոնք պարունակում են մեկից ավելի եռակի կապ, հիմք հանդիսացան բնական միացությունների նոր դասի ուսումնասիրման, որոնք հայտնաբերվել են տարբեր տեսակի բույսերի, սնկերի, բակտերիաների մոտ Որոշ թթուներ (տարիրաթթու) պարունակում են նաև ացետիլենային խումբ։ Դիիները (RC≡C-C≡CR') և տրիինները (RC≡C-C≡C-C≡CR') հանդիպում են որոշ բույսերում (Ichthyothere, Քրիզանթեմ (Chrysanthemum), Մոլեխինդ (Cicuta), Oenanthe և Բարդածաղկավորներ (Asteraceae) ու Հովանոցավորների (Apiaceae) ընտանիքների որոշ տեսակների մոտ։ Որոշ եռակի կապ պարունակող միացություններ ցուցաբերում են կենսաակտիվություն (ցիկուտոքսին,, ֆալկարինոլ) և հայտնի են նեմատոցիդներ անվանմամբ ։ 1-ֆենիլհեպտա-1,3,5-տրիինը տրիինների շատ ցայտուն օրինակ է հանդիսանում։
Ալկինները հանդիպում են նաև որոշ դեղամիջոցների մեջ (նորեթինոդրել)։ Ածխածին-ածխածին եռակի կապը առկա է նաև հակառետրովիրուսային (էֆավիրենզ) և հակասնկային (տերբինաֆին) դեղապատրաստուկների մեջ։ Են-դիին կոչվող մոլեկուլները, որոնք պարունակում են օղակ, որը կազմված է ալկենային ("են") և երկու ալկինային ("դիին") խմբերի մնացորդներից։ Նման միացություններից է կալիչեամիցինը, որը հայտնտի է իր հակաուռուցքային ազդեցությամբ, և այդ իսկ պատճառով մոլեկուլի են-դիինային հատվածը կոչում են նաև "պատերազմի առաջնորդ"։ Են-դիիները ցիկլացվում են ըստ Բերգմանի և առաջացնում են բարձր ռեակտիվություն ցուցաբերող միջանկյալ մասնիկներ՝ ռադիկալներ, որոնք հարձակվում են ուռուցքի մեջ գտնվող ԴՆԹ-ի վրա ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ալկիններ
Դուշկո Մարկովիչ
Դուշկո Մարկովիչ (չեռնոգորերեն՝ Duško Marković, Душко Марковић, ), չեռնոգորցի իրավաբան և քաղաքական գործիչ, 2016 թվականի նոյեմբերի 28-ից Չեռնոգորիայի վարչապետը ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1958 թվականի հուլիսի 6-ին Մոյկովաց քաղաքում։ Սովորել է Կրագուևացկի համալսարանում։ Աշխատել է Մոյկովցի «Բրսկովո» հանքի իրավաբանական բաժնում, միաժամանակ տեղական մակարդակում մասնակցել է քաղաքական գործունեության։
1991-1998 թվականներին եղել է Չեռնոգորիայի կառավարության գլխավոր քարտուղար։ 1997-1998 թվականներին՝ Սկուպշչինայի անդամ։ Մինչև 2005 թվականը զբաղեցրել է ներքին գործերի նախարարի՝ պետանվտանգության հարցերով տեղակալի պաշտոնը։ 2005-2010 թվականներին ղեկավարել է Չեռնոգորիայի ազգային անվտանգության գործակալությունը։ 2010 թվականին նախարար է նշանակվել առանց Միլո Ջուկանովիչի կառավարության պորտֆելի, նույն թվականի դեկտեմբերին դարձել է վարչապետի տեղակալ և Իգոր Լուկշիչի նոր կառավարությունում արդարադատության նախարար։ Պահպանել է պաշտոնները Ջուկանովիչի հաջորդ կառավարությունում, որը ստեղծվել է 2012 թվականի դեկտեմբերին։ Մարկովիչը 2015 թվականին ընտրվել է Չեռնոգորիայի սոցիալիստների դեմոկրատական կուսակցության փոխնախագահ։
2016 թվականի նոյեմբերի 9-ին դարձել է կառավարության ղեկավար՝ փոխարինելով պաշտոնաթող Միլո Ջուկանովիչին։ Նոյեմբերի 28-ին նա խորհրդարանի կողմից հաստատվել է 81 կողմ ձայնով՝ ալբանական, խորվաթական և բոսնիական փոքրամասնությունների կուսակցությունների աջակցությամբ, ընդդիմությունը բոյկոտել է քվեարկությունը։
2017 թվականի մայիսին Մարկովիչը և մի շարք այլ չեռնոգորցի քաղաքական գործիչներ, ըստ Չերնոգորիայի Pobjeda թերթի տվյալների, ընդգրկվել են Ռուսաստանի պատժամիջոցների ցանկում ։
2017 թվականի մայիսի 25-ին Մարկովիչը հայտնվել է ամբողջ աշխարհի ԶԼՄ-ների վերնագրերում, երբ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը, կարծես, կտրուկ հրել է նրան ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողովում ֆոտոսեսիայի ժամանակ, որին առաջին անգամ ներկա էր Չեռնոգորիան՝ դաշինքին միանալու նախաշեմին ։
2018 թվականի հոկտեմբերի 10-ին Մարկովիչն աջակցություն է հայտնել պետական խորհրդանիշների և պետականության օրվա մասին օրենքի փոփոխություններին, որոնք երկրի խորհրդանիշների նկատմամբ 6000-ից մինչև 20000 եվրոյի չափով անհարգալից վերաբերմունքի համար տուգանք են նախատեսում։
Կառավարությունում կոռուպցիայի դեմ բողոքի ակցիաները սկսվել են 2019 թվականի փետրվարին՝ նյութերի և փաստաթղթերի հրապարակումից հետո, 2016 թվականին սոցիալիստների կառավարող Դեմոկրատական կուսակցության նախընտրական արշավի համար կասկածելի միջոցներ ստանալու մեջ բարձրաստիճան պաշտոնյաների մասնակցության մասին։
2019 թվականի դեկտեմբերին ընդունվել է «Դավանանքի և համոզմունքների ազատության ու կրոնական համայնքների իրավական վիճակի մասին» օրենքը, որը եկեղեցական շենքերի և սեփականության նկատմամբ սեփականության իրավունքը սերբական ուղղափառ եկեղեցուց փոխանցում է Չեռնոգորիայի պետությանը և Չերնոգորիայի չճանաչված «ավտոկեֆալ» եկեղեցուն, ինչը երկրում զանգվածային բողոքների շարք է առաջացրել Ժամանակակից Ուղղափառ եկեղեցու հետևորդների շրջանում, որի հետ իրեն ասոցացնում է չեռնոգորցի հավատացյալների մեծամասնությունը։ Վերլուծաբանների գնահատմամբ՝ հավատացյալների դժգոհությունը թուլացրել է իշխող կուսակցության աջակցությունը ։
Ընտանիք
Ամուսնացած է, ունի երեք երեխա։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Չեռնոգորիայի քաղաքական գործիչներ
Գրեբյոնկա
Գրեբյոնկա (Гребінка), քաղաք Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Գրեբյոնկայի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Տեն։ Հիմնադրվել է 1895 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Գրեբյոնկա քաղաքում բնակվում էր 11 562 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 8,7 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 1328,51 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Գրեբյոնկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքներ Կատեգորիա:1895 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Պատահար, որը ոչ ոք չնկատեց
«Պատահար, որը ոչ ոք չնկատեց» («Происшествие, которого никто не заметил»), 1967 թվականի խորհրդային սև-սպիտակ գեղարվեստական ֆիլմ (մելոդրամա), որը նկարահանվել է «Լենֆիլմ» կինոստուդիայում դրամատուրգ և սցենարիստ Ալեքսանդր Վոլոդինի կողմից՝ իր սեփական վիպակի հիման վրա։ Սա նրա միակ ռեժիսորական աշխատանքն է կինոյում։
Սյուժե
Նաստյան երիտասարդ աղջիկ է, նա գեղեցիկ է, բայց համեստ, ուստի ինքն իրեն համարում է տգեղ և միայնակ։ Նա աշխատում է բանջարեղենի խանութում և երազում է արքայազնի մասին, որը կսիրի իրեն։ Նաստյան ունի նվիրական երազանք՝ դառնալ գեղեցիկ և դրա շնորհիվ փոխել իր կյանքը։
Ինչպես հեքիաթում, հրաշք է տեղի ունենում․ Նաստյան դառնում է գեղեցկուհի, սակայն շրջապատողները դա չեն նկատում։ Ցանկալի գեղեցկությունը ոչ միայն երջանկություն չի բերում աղջկան, այլև հեռացնում է նրան մտերիմներից։ Այդ պատճառով այժմ Նաստյան ցանկանում է դառնալ այնպիսին, ինչպիսին նախկինում էր։
Նովոտրոիցկ (գյուղ, Յանաուլսկի շրջան)
Նովոտրոիցկ (Новотроицк, Яңы Троицк), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Յանաուլսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Յանաուլսկի շրջանի բնակավայրեր
Ջանգիրբեկլու
Ջանգիրբեկլու, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Լեսարնյա
Լեսարնյա (Лісарня), գյուղ Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Մուկաչևոյի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Լեսարնյա գյուղում բնակվում էր 269 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,506 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 531,62 մարդ/կմ²։
Անգլիական անուն
Անգլախոս երկրներում երեխան ծնվելուց ավանդաբար ստանում է երկու անուն՝ անձնանուն (personal name, first name) և միջին անուն (middle name)։ Ավելի կարևոր և էական դեր ունի հենց առաջինը՝ անձնանունը։ «Անձնանուն» տերմինի տակ հասկացվում է նախ և առաջ «սուբյեկտի անհատական անվանումը» (Ա․ Վ․ Սուպերանսկայա), որը ծնվելուց օրվանից պաշտոնապես դրոշմվում է նրան։
Օգտագործման հերթականություն
Անգլերենում անունների հերթականությունը խստորեն ֆիքսված է և հիմնականում ազգանունը հաջորդում է անվանմանը։ Մեկ այլ տեսանկյունից, այբբենական ցուցակներում (օրինակ թղթե Բրիտանիկա հանրագիտարանոմ կամ հեռախոսային տեղեկատուներում), ինչպես նաև պաշտոնական փաստաթղթերում երբեմն օգտագործվում է հակառակ դասավորվածությունը։
Անձնանուն
Շատ անձնանուններ դժվարությամբ են տարբերվում հասարակ լեքսիկոնից և մականուններից (Brun = ա) անուն, բ) մականուն, в) ածական)։ Այստեղ կարելի է առանձնացնել պարզ (Daene, Wolf, Beald) և ածանցավոր (Ethelberg, Leofwin, Wigfrith, Frithuwulf) անուններ։ Ածանցավոր անուններում հիմնականում տարբերվում են ընդհանուր-գերմանական -ing վերջածանցը, որը նախ և առաջ օգտոգործվում է որպես անտրոպանիմիկություն, ինչը նշանակում է, որ կրողը համարվում է այն մարդու ժառանգը, ով ունի պարզ անունը․ Bruning (Բրունի որդի)։
Դամոդարա Մենոն
Կենսագրություն
Դամոդարա Մենոնը ծնվել է 1906 թվականի հունիսի 10-ին Կարումալուրում, Բրիտանական Հնդկաստան՝ ոչ հարուստ ընտանիքում։ Դամոդարայի հայրը մահացել է նրա ծննդից քիչ հետո ։ Տարրական և միջնակարգ կրթությունը ստացել է Պարավուրում, բայց ավարտել է Տրիվանդրամում, որտեղ աշխատել է նրա եղբայրը։ 1926 թվականին ստացել է բակալավրի աստիճան, որից հետո տեղափոխվել է Բիրմա (այն ժամանակ ինչպես Հնդկաստանը գտնվում էր բրիտանականան վերահսկողության ներքո և մտնում է Բրիտանական Հնդկաստանի կազմում), որտեղ միջնակարգ դպրոցում սկսել է աշխատել որպես ուսուցիչ։ Այնուհետև Ռանգունի համալսարանում ուսուցիչի դիպլոմ է ստացել և ուղևորվել Բիրմայի հարավ, որտեղ դասավանդել է բարձրագույն դպրոցում։ Դրանից հետո մինչև 1930 թվականը աշխատել է Հնդկաստանի հարավային և կենտրոնական մասերում գտնվող խոշոր քաղաքներում, այդ թվում Կալակաթայում, Բիհարում, Սուրայում, Մումբայում։ Այդ ժամանակ հետաքրքրվել է Հնդկաստանի անկախության մտքով և սկսել է մասնակցել շարժմանը։
Անգլիական անուն
Միջին անուն
Միջին անունն (middle name) անուն է, որը սովորաբար գտնվում է անձնանվան և ազգանվան մեջտեղում։
Դամոդարա Մենոն
Կենսագրություն
1930 թվականին առաջին անգամ ձերբակալվել է բրիտանական կառավարությունների կողմից, որից հետո բանտարկության մեջ է գտնվել Կոիմբատուրում։ 1932 թվականին կրկին ձերբակալվել է վեց ամսով և պահվել Ալիպուրի բատնում։ 1933 թվականին ազատ արձակվելուց հետո որոշել է զբաղվել լրագրությամբ և միաժամանակ ստանալ իրավաբանական կրթություն։ Իրականացրել է այդ երկու մտադրությունները՝ 1935 թվականին իրավունքի բակալավրի աստիճանով ավարտելով Տիրուվանանտապուրամի քոլեջը և 1936 թվականին «സമദർശി» («Սամադարշի») թերթում դառնալով խմբագիր։ Մեկ տարի անց դարձել է «മാതൃഭൂമി» («Մատհրուբհումի») թերթի խմբագիր, որից հետո աշխատել է նրանում 14 տարի, սակայն 1948 թվականին դադարել է լինել գլխավոր խմբագիր ։ 1940 թվականին գրել է քաղաքական հոդված, որը վերաբերվում էր Կիրբիի դեպքին։ 1942 թվականին եղել է Հնդկական ազգային կոնգրեսի կոմիտեի քարտուղար՝ ապրելով Տրավանկորում և լինելով քաղաքային խորհրդարանի պատգամավոր։ Իր քաղաքական և լրագրական գործունեությամբ համար, որը կրում էր հակաբրիտանական բնույթ, օգոստոսին կրկին ձերբակալվել է։ Բանտարկության մեջ է մնացել մինչև 1945 թվականի հունիսը։
Անգլիական անուն
Ազգանուն
Բրիտանական ազգանունները տարածվածություն ձեռք բերեցին 1250-ից 1450 թվականներն ընկած ժամանակներում։ Անգլիական ազգանունների էթնիկական և լեզվական արմատների սպեկտրը արտացոլում է Անգլիայի պատմությունը։
Դամոդարա Մենոն
Կենսագրություն
Դամոդարա Մենոնը մահացել է 1980 թվականի նոյեմբերի 1-ին Դելիում՝ 74 տարեկան հասակում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հնդկական ազգային կոնգրեսի անդամներ Կատեգորիա:Հնդկաստանի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:20-րդ դարի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Հնդիկ լրագրողներ Կատեգորիա:Հնդիկ գրողներ Կատեգորիա:Հնդիկ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Անկախության ակտիվիստներ Կատեգորիա:Հնդիկ ակտիվիստներ Կատեգորիա:Հնդիկ պետական գործիչներ Կատեգորիա:Լրագրողներ
Նկարչի կղկղանք
1961 թվականի մայիսին Պիռո Մանձոնին հավաքել է սեփական կղկղանքը 90 համարակալված պահածոների բանկաների մեջ, որոնցից ամեն մեկի մեջ կար 30 գրամ պարունակություն։ Այդ բանից հետո գեղանկարիչը գրել է ամեն բանկայի վրա «գեղանկարչի 100%-անոց բնական կղկղանք» իտալերեն, անգլերեն, ֆրանսերեն և գերմաներեն և վաճառել է դրանք նույն քաշի ոսկու գնով։ Ընթացիկ գինը հավասար է մոտավորապես 30 500 եվրոյի։ 2007 թվականի մայիսի 23-ին նմուշներից մեկը վաճառվել է 124 000 եվրոյով «Սոթբիս» աճուրդում ։
Մանձոնին վստահեցնում էր, որ իր նախագծով նա ուշադրություն է դարձնում արվեստի ստեղծագործությունների գնորդների դյուրահավատությանը։ Նա ասել է, որ «միլանյան այդ բոլոր բուրժուական խոզերին դուր է գալիս միայն կղկղանքը» ։
Մանձոնիի հետ աշխատած գեղանկարիչ Ագոստինո Բոնալումիի հավաստիացմամբ, բանկաների մեջ իրականում սովորական գիպս էր։ Այնուամենայնիվ, չնայած բանկաներից շատերը պայթել են, դրանց տերերից ոչ մեկը չէր հայտարարել «խաբեության» մասին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1961 Կատեգորիա:Ժամանակակից արվեստի ստեղծագործություններ Կատեգորիա:Մոդեռնիզմի արվեստ
Պաբլո Գաբաս
Պաբլո Դանիել Անտոնիո Գաբաս (Pablo Daniel Antonio Gabas,), արգենտինական ծագմամբ կոստառիկացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։ Հանդես է եկել Կոստա Ռիկայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի կազմում։
Ակումբային կարիերա
Գաբասը «Նյուելս Օլդ Բոյս» ակումբի սան է։ 2001 թվականին Դանիելը պայմանագիր է կնքել Մեքսիկայի «Նեկակսա» ակումբի հետ։ Մրցաշրջանի ավարտից հետո միացել է Կոստա Ռիկա յի «Սանտա Բարբարա» ակումբին։ Նոր թիմի կազմում նորամուտ է ունեցել Կոստա Ռիկայի առաջնությունում։ Իր մեկնարկային մրցաշրջանում օգնել է ակումբին հաղթել ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի չեմպիոնների լիգայում, իսկ մեկ տարի անց՝ ազգային առաջնությունում։ 2008 թվականի ամռանը Պաբլոն վարձակալության իրավունքով վերադարձել է «Նեկակսա» ակումբ, սակայն վարձակալության ավարտից հետո որոշել է նախկին ակումբի հետ լիարժեք պայմանագիր չկնքել։ Հաջորդ 4 մրցաշրջանների ընթացքում նա «Ալահուելենս» ակումբի կազմում չորս անգամ դարձել է Կոստա Ռիկայի չեմպիոն։ 2011 թվականին ԱՄՆ «Լոս Անջելես Գալաքսի» և «Մոնարկաս Մորելիա» ակումբների դեմ ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի չեմպիոնների լիգայի խաղերում Պաբլոն դարձել է մեկական գոլի հեղինակ։
2013 թվականի սկզբին Գաբասը տեղափոխվել է «Կերետարո» ակումբ։ Փետրվարի 3-ին մայրաքաղաքային «Ամերիկա» ակումբի դեմ խաղում նորամուտն է նշել նոր ակումբի կազմում ։ 2014 թվականի սկզբին խաղային պրակտիկա ստանալու համար Պաբլոն վարձակալության իրավունքով տեղափոխվել է «Չյապաս» ակումբ։ Հունվարի 26-ին «Պուեբլա» ակումբի դեմ խաղում նորամուտ է ունեցել նոր ակումբի կազմում ։
2014 թվականի ամռանը Գաբասը վերադարձել է «Ալահուելենսե» ակումբ։ 2015 թվականի ապրիլի 8-ին ԿՈՆԿԱԿԱՖ չեմպիոնների լիգայում Կանադայի «Մոնրեալ Իմպակտ»  ակումբի դեմ խաղում երկու անգամ գրավել է դարպասը ։
Միջազգային կարիերա
2012 թվականի սկզբին Գաբասը, որն այդ ժամանակ ստացել էր Կոստա Ռիկայի քաղաքացիություն, ընդունել է ազգային հավաքականում հանդես գալու հրավերը։ 2012 թվականի փետրվարի 29-ին Ուելսի հավաքականի դեմ ընկերական խաղում նորամուտ է ունեցել Կոստա Ռիկայի հավաքականի կազմում ։
Ձեռքբերումներ
Թիմային
Բերսոնե
Բերսոնե  (Bersone), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Տրենտինո Ալտո Ադիջե մարզի Տրենտո գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 295 մարդ (2008), բնակչության խտություն՝ 33 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 9 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 38085։ Հեռախոսային կոդ՝ 0465։
Կոմունայի հովանավորներն են Հռոմի պապ Սուրբ Ֆաբիանոսը և Սուրբ Սեբաստիանը։ Տոնը նշվում է հունվարի 20-ին։
Ժողովրդագրություն
Բնակչություն
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Արա Ամիրյան
Արա Կարապետի Ամիրյան, ճարտարագետ-մեխանիկ։ Տեխնիկական գիտական դոկտոր (1998 թվական), պրոֆեսոր (2014 թվական)։
Կենսագրություն
Ավարտել է Հիմնարար Գիտության Ինստիտուտը (1979 թվական)։ 1979 թվականից աշխատում է Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարանում, 2006 թվականից՝ գրաֆիկայի և մեքենաների նախագծման հիմունքների ամբիոնի վարիչ։
Աշխատանքները վերաբերում են մեխանիկական փոխանցումներին և էներգիայի այլ ընտրանքային աղբյուրների ուսումնասիրությանը։ Ստեղծել է նոր տիպի՝ շղթայաալիքային փոխանցում։
Միջազգային ավտոմոբիլային ճարտարագետների ընկերակցության (1989 թվական) անդամ։
Աստերոիդների ցանկ (248601-248700)
Աստերոիդների ցանկ (248501-248600) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (248701-248800)
Շամբ (գետ)
Շամբ, գետ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Որոտանի ձախ վտակը։ Սկիզբ է առնում Սյունիքի բարձրավանդակի Իշխանասար լեռնազանգվածի հարավային լանջից՝ 2780 մ բարձրությունից։ Երկարությունը 11,4 կմ է, ջրհավաք ավազանը՝ 22 կմ²։ Գետահովիտը ստորին հոսանքում V-աձև է։ Սնումը հիմնականում ձնաանձրևային է, վարարումը՝ ապրիլ-հունիսին։ Տարեկան միջին ծախսը 0,22 մ³/վ է։ Գետաբերանում է Շամբի ջրամբարը։ Ջրերն օգտագործվում են ոռոգման նպատակով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր Կատեգորիա:Որոտան գետի վտակներ
Արմենակ Աղինյան
Արմենակ Աբրահամի Աղինյան, գյուղատնտես։ Կենսբանական գիտությունների դոկտոր (1953)։
Կենսագրություն
1930 թվականին և 1946–1954 թվականներին աշխատել է Հայաստանի Գյուղատնտեսական ինստիտուտի բույսերի ֆիզիոլոգիայի և մանրէաբանության ամբիոնում։ Աշխատանքները վերաբերում են բույսերի փոփո խականության խնդիրներին։
Պարզաբանել է աշնանացան հացաբույսերի ժառանգականությունը և փոփոխականությունը կարգավորելու հնարավորությունը, էնդոզպերմի կենսբանական նշանակությունը։
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Պլասա դե Մայոյի տատիկներ
Պլասա դե Մայոյի տատիկներ (Asociación Civil Abuelas de Plaza de Mayo), Արգենտինայի կեղտոտ պատերազմի ընթացքում գողացված և ապօրինի որդեգրված երեխաներին գտնելու նպատակ հետապնդող իրավապաշտպան կազմակերպություն, որը նախագահում է Էստելա Բարնես դե Կարլոտտոն։
Հիմնադրվել է 1977 թվականին ռեպրեսիայի ժամանակ առևանգված երեխաներին գտնելու, որոնցից մի քանիսը ծնվել էին բանտում գտնվող մայրերից, որոնք հետագայում բռնի «անհետացել էին», և երեխաներին իրենց կենսաբանական ընտանիքներին վերադարձնելու համար։ 1998 թվականին Միացյալ Նահանգներից գենետիկայի հարցերով զբաղվող գիտնական Մարի-Քլեր Քինգի աջակցությամբ տատիկների աշխատանքը հանգեցրեց ռազմական դարաշրջանի ընթացքում առևանգված կամ ապօրինի որդեգրված 500 երեխաներից ավելի քան 10 տոկոսի գտնելուն ։
Հենիճ
Հենիճ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Կարկառի գավառակում ։
Պլասա դե Մայոյի տատիկներ
1998 թվականին արձանագրվել է 256 անհետ կորած երեխաների ինքնություն, որոնցից 56 երեխայի տեղը որոշվել է, 7-ը մահացել է։ Տատիկների աշխատանքը հանգեցրեց Արգենտինյան դատական անտրոպոլոգիայի թիմի և Ազգային գենետիկական տվյալների բանկի ստեղծմանը։ Գենետիկական փորձարկումների վերջին ձեռքբերումների շնորհիվ տատիկներին հաջողվել է 31 երեխա վերադարձնել իրենց կենսաբանական ընտանիքներին։ 13 այլ դեպքերում, նրանց հայտնաբերելուց հետո, որդեգրող և կենսաբանական ընտանիքները համաձայնել են համատեղ մեծացնել երեխաներին։ Մնացած դեպքերը գտնվում են դատարանում ընտանիքների միջև ընթացող ծնողական իրավունքի պայքարի հարցերով ։ Ըստ 2008 թվականի տվյալների՝ նրանց ջանքերով գտնվել են 97 թոռներ ։
Հենիճ
Բնակչություն
Հայաբնակ գյուղ էր։ Գյուղում ապրում էին նաև քրդեր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Թուրքիայի գյուղեր Կատեգորիա:Ադըյամանի մարզի բնակավայրեր
Պլասա դե Մայոյի տատիկներ
Առևանգված երեխաները «Կեղտոտ պատերազմի» ընթացքում համակարգված կառավարության պլանի մաս էին կազմում՝ ռազմական ընտանիքների և ռեժիմի դաշնակիցների կողմից երեխաներին որդեգրելու համար, խուսափելու կործանարար այլ սերունդ ունենալուց ։ Ըստ Մարդու իրավունքների միջամերիկյան հանձնաժողովի (IACHR)՝ խունտան վախենում էր, որ «ողջ մնացած ընտանիքների տառապանքն անհայտ կորածների բացակայության պատճառով կմեծանար նոր սերնդի կործանարար տարրերը, դրանով իսկ թույլ չտալով Կեղտոտ պատերազմի արդյունավետ ավարտ»  ։
Որպես Սիլվիա Կինտելայի գործի մի մաս, նախկին դիկտատորը Խորխե Վիդելան 2010 թվականին ձերբակալվեց և կրեց տնային կալանք` երեխաների առևանգող բազմաթիվ մեղադրանքների համար։ 2012 թվականի հուլիսին նա դատապարտվեց հիսուն տարվա ազատազրկման` երեխաների սիստեմատիկ գողության մեղադրանքով ։
2011 թվականի սեպտեմբերի 14-ին Պլասա դե Մայոյի տատիկները Փարիզում ստացան Ֆելիքս Ուֆե-Բուանի անվան խաղաղության մրցանակ մարդու իրավունքների պաշտպանության բնագավառում իրենց կատարած աշխատանքի համար ։
Ինքնության բացահայտման արխիվային աշխատանք
2000 թվականին Պլասա դե Մայոյի տատիկները համագործակցել են Ինքնության արխիվի հետ՝ լուսանկարների, ֆիլմերի, ձայնագրությունների, օրագրերի, նշանակալի առարկաների և անձնական պատմությունների հավաքագրման նպատակով այն ընտանիքներից, որոնց երեխաները կամ թոռները անհետացել էին ։ Սա կատարվել է, քանի որ տատիկ-պապիկները ծերանում էին և մահանում առանց իրենց թոռներին գտնելու, իսկ Պլասա դե Մայոյի տատիկները ցանկանում էին տեղեկություն ունենալ, արդյոք ապագայում երեխաները կհայտնաբերվեն ։
Հանրային իրազեկման արշավ
1990-ականների կեսերին անհայտ բացակայող թոռները, որոնց փնտրում էին Պլասա դե Մայոյի տատիկները, դարձան իրավական մեծահասակներ, և տատիկները ձեռնարկեցին հանրային իրազեկման արշավներ` հասնելու իրենց նպատակներին։ Արգենտինայի դեպքի և երեխաների թրաֆիքինգի այլ դեպքերի տարբերությունն այն է, որ անհետացած երեխաները հավանաբար չգիտեին, որ իրենք որդեգրված են ։ Կազմակերպությունը իրականացրեց առևտրային արշավ, որին միացան դերասաններ` դիմելով ավելի երիտասարդ հանդիսատեսին։ Նրանց նպատակն էր օգտագործելով ժողովրդական մշակույթը, կասկած առաջացնել մի խումբ մարդկանց մոտ, որոնք երբեք չէին կասկածի իրենց ընտանիքին ։
Անդամներ
Կազմակերպության ձևավորման համար սկզբում 13 տատիկներ են հավաքվել  ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կանանց կազմակերպություններ ըստ երկրի Կատեգորիա:1977 հիմնադրված կազմակերպություններ Կատեգորիա:Իրավապաշտպան կազմակերպություններ
Ալմոնասիդ դե Տոլեդո
Ալմոնասիդ դե Տոլեդո (Almonacid de Toledo), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, գտնվում է Տոլեդո նահանգի՝ Կաստիլա Լա Մանչա ինքնավար մարզի կազմում։ Ինչպես նաև Մոնտես դե Տոլեդո շրջանում։ Բնակչությունը 905 մարդ։ Տարածքը՝ 96 կմ² է։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից հեռու է 64 կմ։
Լեհաստանի բաժանումներ
Տեղի է ունեցել հինգ բաժանում՝
Պատմություն
Լեհաստանի ամբողջ պատմությունը լի է դրամատիկ իրադարձություններով, հարևան տերությունների ներխուժումներով ու զավթումներով։ Իր պատմության ընթացքում Լեհաստանը հինգ անգամ իրար մեջ բաժանել են հարևան պետությունները   ։
1807-1814 թթ. շնորհիվ Նապոլեոնյան պատերազմների՝ 1807 թ. Պրուսիայից, իսկ 1809 թ.՝ նաև Ավստրիայից խլված լեհական հողերի վրա Նապոլեոն Բոնապարտ կայսեր կողմից վերստեղծվեց լեհական ազգային պետականություն, Վարշավայի դքսություն անվամբ, որի գլուխ կանգնեցվեց Սաքսոնիայի կուրֆյուրստը։ Սակայն Նապոլեոն I-ի պարտությունից հետո Լեհական պետականությունը դարձյալ լուծարվեց, իսկ նրա հողերը բաժանվեցին կամ վերաբաժանվեցին հարևան պետությունների միջև։
Առաջին համաշխարհային պատերազմում Գերմանական երկրորդ ռայխից ցարական Ռուսաստանի պարտության և ցարիզմի տապալման արդյունքում 1918 թվականին վերականգնվեց անկախ լեհական ազգային պետականությունը,
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո Լեհական պետությունը դարձյալ վերականգնվեց։ Ըստ Պոտսդամի կոնֆերանսի (1945թ. հուլիս-օգոստոս) որոշումների և 1945 թ. օգոստոսի 16-ի խորհրդա-լեհական պայմանագրի՝ Լեհաստանին միացվեցին Օդեր գետից արևելք գտնվող գերմանական հողերը՝ Արևմտյան Պրուսիան, Սիլեզիան, Արևելյան Պոմերանիան և Արևելյան Բրանդենբուրգը, իսկ դրա փոխարեն ԽՍՀՄ-ը իրեն պահեց 1939 թվականի սեպտեմբերին Լեհաստանից խլած գրեթե բոլոր հողերը (բացառությամբ՝ 1945թ. Լեհաստանին վերադարձված Բելոստոկի օկորւգի (Պոդլյաշյե) Սան գետի աջ ափին գտնվող ոչ մեծ շրջանի)։ Ի դեպ, ԽՍՀՄ-ն իրեն պահեց նաև Գերմանիայից խլված Արևելյան Պրուսիան։
Այսպիսով՝ Լեհաստանի Ներկայիս սահմանները ձևավորվել են Երկրորդ աշխարհամարտից հետո։ Ավելի քան երեսուն տարի Խորհրդային Միության գերիշխանության տակ գտնվելուց հետո (սոցիալիստական Լեհաստան՝ Լեհաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն) Լեհաստանը 2001 թ.-ից Եվրամիության անդամ-երկիր է։
Առաջին բաժանում
Լեհաստանի առաջին բաժանումը տեղի է ունեցել 1772 թվականին՝ Ռուսաստանի, Պրուսիայի, Ավստրիայի միջև։
Երկրորդ բաժանում
Լեհաստանի երկրորդ բաժանումը տեղի է ունեցել 1793 թվականի հունվարի 23-ին՝ դարձյալ Ռուսաստանի, Պրուսիայի, Ավստրիայի միջև։
Չորրորդ բաժանում
Լեհաստանի չորրորդ բաժանումը տեղի է ունեցել 1814–1815 թթ.՝ դարձյալ Ռուսաստանի, Պրուսիայի, Ավստրիայի միջև, սակայն այս անգամ Ռուսաստանի բաժինն առավել մեծացավ։ 1846 թվականին Ավստրիան՝ Ռուսաստանի և Պրուսիայի համաձայնությամբ զավթեց Կրակով քաղաքը իր շրջակայքով։
Հինգերորդ բաժանում
Լեհաստանի հինգերորդ բաժանումը տեղի է ունեցել 1939 թ. օգոստոսի 23-ին՝ Խորհրդային Ռուսաստանի կամ ԽՍՀՄ-ի և նացիստական Գերմանիայի միջև (տե՛ս Մոլոտով-Ռիբենտրոպի պակտ)։ Օգոստոսի 23-ի գաղտնի խորհրդա-գերմանական պակտը կենսագործվեց 1939 թ. սեպտեմբերին՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկսվելով, որի առաջին զոհը դարձավ Լեհաստանը։ Գերմանիան զավթեց Բուգ և Սան գետերից դեպի արևմուտք, իսկ ԽՍՀՄ-ը՝ դեպի արևելք գտնվող լեհական հողերը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Քաղաքական աշխարհագրություն !
Կինգսնեյկի աստղադիտարան
Կինգսնեյկի աստղադիտարան (Kingsnake Observatory, աստղադիտարանի կոդը` — «446»), աստղադիտարան ԱՄՆ-ի Տեխաս նահանգի Սեգին քաղաքում։ Հիմնադրվել է 1998 թվականին։ Աստղադիտարանի ղեկավարն է Ջոն ՄաքԿլասկին։
Արտաքին հղումներ
Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում աստղադիտարանի կատարած դիտարկումները
NASA ADS տվյալների բազայում աստղադիտարանի ներդրումը
Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ ԱՄՆ-ում
(7917) Համերգրեն
(7917) Համերգրեն (Hammergren), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1981 թվականի մարտի 2-ին Շելտ Բասի կողմից Սայդինգ Սփրինգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,412779 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,106 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,7195 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1368,91 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,262983 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 8,67° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1981 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Շելտ Բասի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
OCLC
OCLC (Online Computer Library Center, Inc., OCLC, թարգմանաբար՝ «Առցանց համակարգչային գրադարանային կենտրոն»), ոչ առևտրային անդամակցական համակարգչային գրադարանային ծառայություն և գիտահետազոտական կազմակերպություն, որի հասարակական նպատակն է «աշխարհի տեղեկատվությանը հասանելության ընդլայնումը և տեղեկատվության վրա ծախսերի կրճատումը» ։ Հիմնվել է 1967 թվականի հուլիսի 6-ին՝ որպես ոչ առևտրային Օհայոյի քոլեջի գրադարանային կենտրոն' ։ Աշխարհի 170 երկրների ավելին քան 72 հազար գրադարաններ գրադարանային նյութերի որոնման, գնման, կատալոգավորման, փոխառության և պահպանման համար օգտվում են OCLC-ի ծառայություններից ։ OCLC-ը և նրա անդամ գրադարանները համատեղ ստեղծել և սպասարկում են WorldCat համակարգը, որը այս պահին աշխարհի ամենամեծ առցանց բաց հասանելությամբ կատալոգն է (Online Public Access Catalog, OPAC): OCLC-ն ֆինանսավորվում է հիմնականում իր անդամ գրադարանների կողմից կատարվող վճարումների հաշվին (2016 թվականի տվյալներով՝ ընդհանուր առմամբ մոտ 200 միլիոն ԱՄՆ դոլար՝ տարեկան) ։
OCLC-ն նաև սպասարկում է Dewey Decimal Classification համակարգը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գրադարանավարություն Կատեգորիա:Միջազգային կազմակերպություններ‎
Համլետ Հայրապետյան (պետական գործիչ)
Համլետ Հայրապետի Հայրապետյան, ՀՀ պետական և քաղաքական գործիչ, ՀՀ Կոտայքի մարզպետի տեղակալ։
Պարգևներ
Ամուսնացած է, ունի մեկ որդի և երկու դուստր։ Հայաստանի հանրապետական կուսակցության անդամ է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ՀՀ պետական գործիչներ Կատեգորիա:Հունիսի 20 ծնունդներ Կատեգորիա:Կամարիս գյուղում ծնվածներ Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 1-ին գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:ՀՀԿ անդամներ Կատեգորիա:Մարտական ծառայության մեդալակիրներ Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Լեցովիցա
Լեցովիցա (Лецовиця), գյուղ Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Մուկաչևոյի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Լեցովիցա գյուղում բնակվում էր 825 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,791 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 1042,98 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Մուկաչևոյի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Քինգսլի Մադու
Քինգսլի Մադու (Kingsley Madu, ), նիգերիացի ֆուտբոլիստ, «Զյուլտե-Վարեգեմ» ակումբի պաշտպան։ Հանդես է եկել Նիգերիայի հավաքականում։
Ակումբային կարերիա
Քինգսլին ֆուտբոլով սկսել է զբաղվել «ԳԲՍ Ակադեմիայի» ակումբում, 2013 թվականին իր նորամուտն է նշել «Էլ-Կանեմի Ուորիորս» ակումբում, որն հանդես է գալիս Նիգերիայի ֆուտբոլի բարձրագույն առաջնությունում։ 2013 թվականի հունվարի 13-ին Մադուն եռամյա պայմանագիր է ստորագրել «Տրենչին» սլովակական ակումբի հետ ։
2014 թվականի մարտի 1-ին նիգերացին իր դեբյուտային խաղն է անցկացրելնոր ակումբում` «Ժիլինա» ակումբի դեմ խաղում դուրս գալով մեկնարկային կազմում ։ Յոթ օր անց «Զլատե Մորավցե» ակումբի դեմ խաղում Մադուն երկու զգուշացումից հետո հեռացվել է դաշտից, սակայն «Տրենչինը» թվային անհավասարության պայմաններում կարողացել է հաղթանակ տանել։
2014 թվականի նոյեմբերի 5-ին նիգերացին աչքի է ընկել առաջնությունում խփած իր առաջին գնդավով ։
2014/15 խաղաշրջանի արդյունքերով Քինգսլին «Տրենչին» ակումբի կազմում կարողացել է «ոսկե դուբլ» անել` հաղթելով առաջնությունը և Սլովակիայի գավաթը։
Կարերիան հավաքականում
Նիգերիայի երիտասարդական հավաքականի կազմում Մադուն մասնակցել է Թուրքիայում կայացած 2013 թվականի աշխարհի ֆուտվոլի երիտասարդական առաջնությանը։
Պաշտպանը մասնակցել է իր թիմի անցկացրած բոլոր չորս խաղերին. նիգերացիները 1/8 եզրափակիչում պարտվել են Ուրուգվայի հավաքականին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նիգերիացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Նիգերիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ Կատեգորիա:Տրենչինի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Զյուլտե Վարեգեմի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:2016 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիրներ
Ջաֆարկուլիուշագի
Ջաֆարկուլիուշագի, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում ։
Բնակչություն
1907-1908 թվականներին գյուղն ունեցել է 56 կովկասի թաթար բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ուվդալի ստավկիրկա
Ուվդալի ստավկիրկա (Uvdal stavkirke), հիմնակմախքային եկեղեցի Նորվեգիայում։ Այն գտնվում է Ուդալ գյուղում, որը Բուկերդուդ շրջանում է։ Եկեղեցին կառուցվել է 1168 թվականին։ Այդ մասին փաստում են դենդրոքրոնոլոգիական հետազոտությունները, որոնք արվել են սոճիներից, որոնցով կառուցած է այս եկեղեցին։ Ուվդալի ստավկիրկա նախատեսված է 170 մարդու համար։
Շինարարության պատմություն
1978 թվականին այստեղ կատարվել են հնէագիտական պեղումներ ։ Ըստ դրանց արդյունքների, պարզվել է, որ եկեղեցին կառուցվել է նախկինում գոյություն ունեցող եկեղեցու ավերակների հիմքի վրա։ Եկեղեցին համարվում է իր ժամանակների համար տիպային կառույց, որը բավականին շատ փոփոխությունների է ենթարկվել։ Հատկապես ինտերիերում երևում են Վերածննդի դարաշրջանի և ռոկոկոյի ազդեցության հետքերը։ 12-րդ դար ում կառուցած շատ եկեղեցիներ, այդ թվում և Ուվդալի եկեղեցին, աչքի է ընկնում իր փոքրությամբ։ Հաճախ դրանց մակերեսը չի գերազանցում 40 քառակուսի մետր տարածքը։ Այդ իսկ պատճառով, շատ հաճախ, այս եկեղեցիները ընդարձակել են և՛ միջնադարյան ժամանակահատվածում, և՛ ռեֆորմացիայի տարիներին, որը տեղի է ունեցել Նորվեգիայում 1537 թվականից սկսած։ Առաջին անգամ փաստաթղթերում հիշատակվում է եկեղեցին 1327 թվականին ։
Եկեղեցու նավը առաջին անգամ մեծացվել է միջնադարյան ժամանակահատվածում արևմտյան պատի կողմից։ Այդ ժամանակ խորանային ապսիդը տեղաշարժվել է։ Խորանը կրկին քանդվել է 1684 թվականին, երբ նոր առավել լայն ու մեծ խորանը բերեցին այստեղ։ Այն չափերով համապատասխանում էր նավին։ Հետագայում, 1721-1723 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում եկեղեցին վերականգնվել է վերստին՝ խաչաձև հորինվածքով։ 1819 թվականին բեմի հյուսիսային հատվածից ավելացվեց նոր խորանը։
1760 թվականին Ուվդալի ստավկիրկայի դրսի պատերն են ամրացվել ու երեսապատվել։ Ներսի կողքամասերը հարստորեն զարդանախշված են, որոնք թվագրվում են 1624 թվականին։ Ինտերիերի ամենահին հատվածը հարստորեն զարդարված է եղել մոտավորապես 1656 թվականին։