cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Վոյցեխ Շչենսնի
Կարիերան հավաքականում
Շչենսնին հավաքականի հետ կարիերան սկսել է Լեհաստանի ֆուտբոլի պատանեկան հավաքականի (Մ21) հետ։ Նա խաղաց ընտրանու անցկացրած 3 խաղերում։
2009 թ.-ի սեպտեմբերին նա դարձավ Լեհաստանի հավաքականի անդամ։
Նրամ մյուս խաղերից տարբերվում էր Գերմանիայի հավաքականի դեմ հանդիպումը, որտեղ Վոյցեխը գեղեցիկ սեյվերի հրաշալի շարք ցուցադրեց։ Խաղից հետո Օլիվեր Կանը ասաց, որ խաղադաշտում կար համաշխարհային մակարդակի միայն մեկ ֆուտբոլիստ՝ Շենսին։
Եվրո 2012-ի առաջին խաղում Շենսին հեռացվեց խաղադաշտից և Լեհաստանի դարպասին նշանակվեց 11 մետրանոց հարված։
Անձնական կյանք
Վոյցեխը լեհ դարպասապահ Մացեյ Շչենսնիի որդին է։
Ձեռքբերումներ
Թմային
«Արսենալ» Անձնական
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լեհ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի դարպասապահներ Կատեգորիա:Արսենալի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ապրիլի 18 ծնունդներ Կատեգորիա:1990 ծնունդներ Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ Կատեգորիա:2018 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության մասնակիցներ Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2016-ի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Յուվենտուսի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ռոմայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բրենտֆորդի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Լեհաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Լեգիայի ֆուտբոլիստներ
Ստվերային տնտեսություն
Աշխարհի և մասնավորապես զարգացող և անցումային տնտեսությամբ երկրների համար նոր երևույթ չէ այն հանգամանքը, որ տնտեսության իրական հատվածը ներառում է տնտեսվարող սուբյեկտների ինչպես օրինական, այնպես էլ թաքնված գործունեությունից ստացված արդյունքները։ Չնայած դեռևս պարզ չեն այն սահմանները, որոնք բաժանում են այդ արդյունքները, սակայն այս երևույթը տնտեսագիտական գրականության մեջ հայտնի է ստվերային տնտեսություն անվանմամբ։
Մարգարտե ականջօղով աղջիկը (այլ կիրառումներ)
Մարգարտե ականջօղով աղջիկը Յան Վերմեերի 1665 թվականի գեղանկարն է։ Նկարը հիմք է հանդիսացել հետևյալ ստեղծագործությունների համար.
Ստվերային տնտեսություն
Ստվերային տնտեսություն է համարվում տնտեսական այն գործունեությունը, որը գտնվում է պետական հաշվառումից և կարգավորումից դուրս և այդ իսկ պատճառով չի արտացոլվում պետական վիճակագրության մեջ։
Ստվերային տնտեսության նպատակը օգուտ ստանալն է, դրան բնորոշ են հետևյալ գծերը՝
Ստվերային տնտեսության վերը նշված հիմնական հատկությունները հաշվի առնելով կարելի է առանձնացնել ստվերային տնտեսության տարբեր միավորներ և սուբյեկտներ, որոնք ամենատարբեր ազդեցությունն են թողնում տնտեսության զարգացման վրա։ Սակայն, երբ խոսքը ավանդական ստվերային տնտեսության մասին է, ապա տնտեսագետների կողմից այդ ոլորտին չեն դասվում վերը նշված տնային և հանրային ստվերային տնտեսությունները, քանզի դրանց շրջանակներում առաջացած տնտեսական կապերը չունեն անօրինական բնույթ և հիմնականում գտնվում են հասարակական օրենքների դաշտում։ Իսկ արտադրական ստվերային տնտեսությունը համարվում է ավանդական ստվեր և ընդհանուր առմամբ կարել է առանձնացնել արտադրական ստվերային տնտեսության մի քանի հիմնական ոլորտներ.
Ստվերային տնտեսության վերոհիշյալ հատվածները և դրանցում ընդգրկված տնտեսվարող սուբյեկտներին և պետական պաշտոնյաներին կարելի է ներկայացնել դասական բուրգի տեսքով, առաջին հերթին քանի որ այն ապահովում է ստվերային տնտեսության սուբյեկտների միջև ուղղահայաց կապը և արտահայտում է բուրգի ներքևում գտնվողների կախվածությունը ավելի վերև դասավորվածներից։ Երկրորդ, համախմբում է բուրգի յուրաքանչյուր մակարդակում գտնվող սուբյեկտներին միևնույն հարթության վրա և որոշ վերապահումներով արտահայտում է նրանց հավասարությունը։ Բուրգի վերևի հատվածում տեղակայված են՝
Ստվերային տնտեսության առաջացման նախադրյալները
Ստվերային տնտեսության սոցիալ-տնտեսական բնույթը հասկանալու և դրա դեմ մղվող պայքարը առավել արդյունավետ դարձնելու համար կարևոր է հասկանալ այն սոցիալական, տնտեսական և հոգեբանական շարժառիթները, որոնք նպաստում են պետությունների տնտեսությունների ներսում ստվերային հատվածի առաջացմանը և հետագա զարգացմանը։ Այսպես, տնտեսվարող սուբյեկտների տեսանկյունից տնտեսության ստվերային հատվածին ինտեգրվելու հիմնական շարժառիթ է հանդիսանում տնտեսության այս կամ այն ոլորտում պետական կարգավորման բացակայությունը, կամ պետական կարգավորման մեխանիզմների սխալ կամ ոչ արդյունավետ աշխատանքը։ Տնտեսության ոլորտների պետական կարգավորումը ապահովում է հավասար պայմաններ և կանոններ բոլոր տնտեսվարող սուբյեկտների համար՝ այդպիսով վերացնելով նրանց անորոշությունը։ Սակայն, պետական կարգավորման հիմնական թերությունը կայանում է նրանում, որ մի կողմից այն հիմնվում է անցյալում երևան եկած հանգամանքների վրա, որոնք ոչ միշտ են համապատասխանում շուկայի ներկա իրավիճակին և պահանջմունքներին և մյուս կողմից այն իրենից ներկայացնում է սահմանափակումների մի ամբողջ համակարգ, իսկ սահմանափակումները շրջանցելը տնտեսվարող սուբյեկտների ամենասիրելի զբաղմունքներից մեկն է, հատկապես եթե այն շահութաբեր է։ Սակայն տնտեսական գործառույթների՝ պետության անգամ ամենաազատական կարգավորումը չի կարող ապահովել ստվերային տնտեսության զրոյական մակարդակ։ Մեկ այլ մոտեցում է ստվերային տնտեսական գործունեության բացատրությունը տնտեսվարող սուբյեկտների ռացիոնալ վարքագծի տեսանկյունից, համաձայն որի՝ ստվերային տնտեսական գործունեության ծագումը կապված է այն հանգամանքի հետ, որ նման գործունեությունից տնտեսական օգուտ ստանալու հավանականությունը գերազանցում է տվյալ գործունեության բացահայտման և հնարավոր պատժի ի հայտ գալու հավանականությանը։ Հետևաբար ռացիոնալ վարքագիծ ցուցաբերող տնտեսվարող սուբյեկտը նման պայմաններում միշտ պատրաստ է խախտել օրենքը, եթե հնարավորություն ընձեռնվի տնտեսական օգուտ ստանալ նման գործունեությունից։
Այսպիսով, չնայած ստվերային տնտեսության զարգացմանը նպաստող գործոնների բազմազանությանը, ստվերային տնտեսության ազդեցության գնահատումը չի կրում միանշանակ բնույթ։ Բնակչության մեծ մասը ընտրում է ստվերում գործելու և ստվերային եկամուտներ ստանալու ճանապարհը՝ խուսափելով օրինական դաշտում առկա խնդիրներից, ինչն իր հերթին տնտեսության ոչ ստվերային հատվածի վատ կառավարման արդյունք է։
Կատեգորիա:Տնտեսություն Կատեգորիա:Հանցագործություններ Կատեգորիա:Հանցագործություն Կատեգորիա:Կաշառակերություն Կատեգորիա:Տնտեսական համակարգեր Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ Կատեգորիա:Տնտեսագիտություն Կատեգորիա:Իրավունք Կատեգորիա:Օրենքներ Կատեգորիա:Արդյունաբերություններ Կատեգորիա:Տնտեսության ճյուղեր Կատեգորիա:Տնտեսական խնդիրներ Կատեգորիա:Գլոբալացում
Ջումի
Ջումի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Չապաևո (գյուղ, Տույմազինսկի շրջան)
Չապաևո (Чапаево, Чапаев), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Տույմազինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 60 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Տույմազինսկի շրջանի բնակավայրեր
Վճիռ
Կատեգորիա:Դատավարական իրավունք Կատեգորիա:Իրավաբանական փաստաթղթեր
Պուլլևեռե
Պուլլևեռե (Pullevere), գյուղ Էստոնիայի Յարվամաա նահանգի Ալբու շրջանում։
(9149) 1977 TD1
(9149) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1977 թվականի հոկտեմբերի 12-ին Պաուլ Վիլդի կողմից Ցիմերվալդում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1977 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Պաուլ Վիլդի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Լա Ռոշել
Լա Ռոշել (La Rochelle), նավահանգստային քաղաք Ֆրանսիայի արևմտյան մասում՝ Ատլանտյան օվկիանոսի Բիսկայան ծոցի ափին։ Նոր Ակվիտանիա երկրամասի Ծովամերձ Շարանտի դեպարտամենտի վարչական կենտրոնն է, նավաշինության և առևտրի խոշոր կենտրոն։ Նոր ժամանակների Հանզեական միության անդամ է։ Հարուստ է պատմա-մշակութային հուշարձաններով։ Քաղաքի շրջակայքում է գտնվում Ֆորտ Բոյար ամրոցը։
2008 թվականի մարդահամարի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 78,424 ։ 2010 թվականին Լա Ռոշելում ու նրա արվարձաններում ապրում էր շուրջ 2010 հազար մարդ ։ Պաշտոնական հասցեն՝ http://www.ville-larochelle.fr/։
Լա Ռոշելը եկեղեցական Ռեֆորմացիայի պատմության մեջ կարևոր դեր խաղալու համար Եվրոպայի բողոքական եկեղեցիների ընկերակցության կողմից արժանացել է «Եվրոպայի ռեֆորմացիոն քաղաք» պատվավոր կոչման ։
Անվանում
Հայտնի է 11-րդ դարից։ Անվանումը կազմված է միջին ֆրանսերեն roche «ամրոց լեռան վրա, ամրություն» (roque «լեռ, ժայռ») բառի և փոքրացուցիչ - elle վերջածանցի միացումից ։
Քույր քաղաքներ
Լա Ռոշելը բարեկամական սերտ կապեր է հաստատել հետևյալ քաղաքների հետ.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Ատլանտյան օվկիանոսի նավահանգիստներ Կատեգորիա:Բերդաքաղաքներ Կատեգորիա:Առափնյա բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի նավահանգիստներ
Կաֆե դել Մար
Կաֆե դել Մար (իսպ.` «Café del Mar» թարգմանաբար «Սրճարան ծովի ափին»), սրճարան, որը գտնվում է իսպանական Իբիսա կղզու Սանտ Անտոնիո դե Պորտմանի ծովափնյա քաղաքում։ Զբոսաշրջիկների շրջանում հայտնի է իր գեղեցիկ մայրամուտներով։ Սրճարանը թողարկում է երաժշտական ալբոմներ և հավաքածուներ, որոնք հավաքվում են սրճարանի դիջեյի կողմից և իրենց մեջ ներառում են չիլաութ, լոնջ, դաունտեմպո ոճի երաժշտություններ և երգեր։
Հղումներ
Կատեգորիա:Սրճարաններ
Երեմովկա (գյուղ, Կրեմենչուգի շրջան)
Երեմովկա (Яремівка), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կրեմենչուգի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Երեմովկա գյուղում բնակվում էր 31 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կրեմենչուգի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Կումբրես դե Էնմեդիո
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Պալագոնիա
Բնակչությունը կազմում է 164 02 մարդ, 2004 թվականի տվյալներով բնակչության խտությունը կազմում է 292 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 57 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 95046։ Հեռախոսային կոդը՝ 095։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Իյո Արակի
Իյո Արակի, հայտնի է նաև Իյո Արակի Սան և Իյո Արակի Կուբո, ճապոնացի բուժքույր և բուժքույրերի տեսուչ։ 1903 թվականից Տոկիոյի Սուրբ Լուկեի միջազգային հիվանդանոցի բուժքույրերի տեսուչն էր և բուժքույրերի վերապատրաստման դպրոցի ղեկավարը ։
Վաղ կյանք
Արակին հաճախել է Տոկիոյի Սուրբ Մարգարեթի դպրոցը և որպես բուժքույր վերապատրաստվել է Ճապոնիայում ։ 1900 թվականին բժիշկ Ռուդոլֆ Թեյսլերի կողմից ուղարկվել է ԱՄՆ՝ Վիրջինիա նահանգի Ռիչմոնդ քաղաքի Օլդ Դոմինիոն և Մերիլենդ նահանգի Բալթիմոր քաղաքի Ջոնս Հոփքինսի հիվանդանոցներում բուժքույրական կրթություն ստանալու համար ։
Կարիերա
Արակին Կոբեի հիվանդանոցներից մեկի աշխատակազմի երիտասարդ կանանցից մեկն էր ։ 1903 թվականից եղել է Տոկիոյի Սուրբ Լուկեի միջազգային հիվանդանոցի բուժքույրերի տեսուչ և բուժքույրերի վերապատրաստման դպրոցի ղեկավար՝ օգտագործելով ուսումնական պլան, որը հիմնված է իր ուսումնասիրած ամերիկյան ծրագրերի վրա ։ 1908 թվականին Ճապոնիայում Տուբերկուլոզի վեցերորդ միջազգային կոնգրեսին ներկայացրել է տուբերկուլոզի մասին զեկույց ։
1918-1919 թվականներին Արակին ղեկավարում էր ճապոնական բուժքույրերի մի բաժինը՝ աշխատելով Ռուսական կղզու ամերիկյան Կարմիր խաչի հիվանդանոցում ։ 1920 թվականին հրաժարվել է Սուրբ Լուկեի հիվանդանոցում ուսուցչական պարտականություններից, սակայն մնացել է որպես բուժքույրերի տեսուչ։ Մեծ դեր է ունեցել 1923 թվականին Կանտոյի մեծ երկրաշարժից հետո վիրավորներին տարհանելու և օգնություն ցուցաբերելու գործում, երբ այրվել էր հիվանդանոցը ։ 1927-1928 թվականներին ամերիկյան հիվանդանոցներն ուսումնասիրելու համար Ռոքֆելլերի հիմնադրամի կրթաթոշակով կրկին ուղևորվել է ԱՄՆ ։
1927 թվականին The New York Times-ը նշել է. «Միսս Արակին իր հայրենիքում ազգային հերոսի նման է» ։
Անձնական կյանք
1935 թվականին Արակին ամուսնացել է Ռուդոլֆ Թուսլերի օգնականի՝ Սուրբ Լուկեի հիվանդանոցի տնօրեն բժիշկ Տոկուտարո Կուբոյի հետ ։ Բժիշկ Կուբոն մահացել է 1941 թվականին, իսկ նա՝ 1969 թվականին 92 տարեկան հասակում :
Եռանկյունաչափություն
Եռանկյունաչափություն ( (եռանկյուն) և (չափում եմ), այսինքն, եռանկյան չափումները), մաթեմատիկայի բաժին, որում ուսումնասիրվում են եռանկյունաչափական ֆունկցիաներն ու դրանց կիրառումը երկրաչափությունում ։ Այս տերմինն առաջին անգամ ի հայտ է եկել 1595 թվականին, որպես գերմանացի մաթեմատիկոս Բարտոլոմեուս Պիտիկսուսի (1561—1613) գրքի վերնագիր, իսկ ինքը գիտությունը, դեռևս հին ժամանակներում օգտագործվել է աստղագիտական, ճարտարապետական, գեոդեզիական (գիտություն, որն ուսումնասիրում է Երկիր մոլորակի ձևն ու չափերը) չափումների ժամանակ։
Եռանկյունաչափական հաշվարկներն օգտագործվում են երկրաչափության, ֆիզիկայի, ինժեներական գործի փաստացի բոլոր բաժիններում։ Հատկապես մեծ նշանակություն ունի տրիանգուլյացիայի տեխնիկան, որը հնարավորություն է տալիս աստղագիտության մեջ չափել ոչ հեռու գտնվող աստղերի հեռավորությունը ուղեցույցների միջև, վերահսկել արբանյակների ճիշտ տեղորոշումը։ Ինչպես նաև, ուշագրավ է եռանկյունաչափության կիրառումը այնպիսի բնագավառներում, ինչպիսիք են երաժշտության տեսություն, ակուստիկա, օպտիկա, ֆինանսական շուկաների անալիզ, էկեկտրոնիկա, հավանականության տեսություն, վիճակագրություն, կենսաբանություն, բժշկություն (ներառյալ ուլտրաձայնային հետազոտությունը (ՈւՁՀ) և համակարգչային տոմոգրաֆիան), դեղագործություն, քիմիա, թվերի տեսություն, (և, որպես հետևանք, կրիպտոգրաֆիա), սեյսմոլոգիա, օդերևութաբանություն, օվկիանոսագիտություն, քարտեզագիտություն, էլեկտրոնային տեխնիկա, մեքենաշինություն, համակարգչային գրաֆիկա, բյուրեղագիտություն։
Պատմություն
Շումերյան աստղագետները ուսումնասիրել են անկյան չափումը, շրջանները 360 աստիճանների բաժանելով ։ Նրանք, հետագայում նաև բաբելոնացիները ուսումնասիրել են նման եռանկյունների կողմերի հարաբերակցությունը և հայտնաբերել այդ հարաբերակցության որոշ հատկություններ, սակայն այն՝ եռանկյունների կողմերն ու անկյունները գտնելու համակարգված մեթոդի չվերածեցին։ Հին նուբիացիները նմանատիպ մեթոդ էին օգտագործում ։
Մ․թ․ա․ 3-րդ դարում հույն մաթեմատիկոսները՝ Էվկլիդես, Արքիմեդես, և այլք ուսումնասիրում էին շրջանների լարերի և ներգծված անկյունների հատկությունները և ժամանակակից եռանկյունաչափական բանաձևերին համարժեք թեորեմներ ապացուցեցին, չնայած դրանք ներկայացրել էին ավելի շուտ երկրաչափորեն, քան հանրահաշվորեն։ Մ․թ․ա․ 140 թվականին Հիպարքոսը (Նիկիայից, Փոքր Ասիա) լարերի առաջին աղյուսակն է ներկայացրել, ժամանակակից եռանկյունաչափական աղյուսակների անալոգը և դրանք օգտագործել է եռանկյունաչափական խնդիրներ և գնդային եռանկյունաչափության խնդիրներ լուծելու համար ։ Մ.թ.ա. 2-րդ դարում, հունա-եգիպտական աստղագետ Պտղոմեոսը (Ալեքսանդրիայից, Եգիպտոս) իր առաջին գրքի 11-րդ գլխում կառուցեց եռանկյունաչափական մանրամասն աղյուսակներ ։ Պտղոմեոսն իր եռանհյունաչափական ֆունկցիաները սահմանելու համար օգտագործում է լարի երկարությունը, որոնք քիչ ենտարբերվում սինուսից, որ օգտագործում ենք այսօր ։ Մինչ ավելի մանրամասն աղյուսակների ստեղծումը դարեր անցան, իսկ Պտղոմեոսի տրակտատը հետագա 1200 տարիներին շարունակում էր օգտագործվել աստղագիտական եռանկյունաչափական հաշվարկներում միջին դարերի Բյուզանդիայում, արաբամուսուլմանական, և, հետագայում նաև Եվրոպական աշխարհում։
Սինուսի ժամանակակից ընկալումը առաջին անգամ հաստատվել է Surya Siddhanta-ում, իսկ դրա հատկությունները հետագայում փաստագրվել են 5-րդ դարում հնդիկ մաթեմատիկոս և աստղագետ Արյաբհատայի կողմից ։ Այս հունական և հնդկական աշծատանքները թարգմանվել և զարգացվել են միջնադարյան մուսուլման մաթեմատիկոսների կողմից։ Արդեն 10-րդ դարում մուսուլման մաթեմատիկոսները օգտագործում էին բոլոր վեց եռանկյունաչափական ֆունկցիաները, դրանց արժեքների աղյուսակներ էին կազմում և կիրառում գնդաձև երկրաչափության խնդիրներում ։ Պարսիկ էրուդիտ Նասր ալ-Դին Թուսին նկարագրվում էր որպես եռանկյունաչափության, որպես առանձին մաթեմատիկական ճյուղի, ստեղծող  ։ Նասր ալ-Դին Թուսին առաջինն էր, որ եռանկյունաչափությունը դիտարկեց որպես աստղագիտությունից անկախ մաթեմատիկական բնագավառ և նա ջնդձև եռանկյունաչափությունը զարգացրեց ներկայիս ձևաչափին ։ Նա գնդաձև եռանկյունաչափության մեջ թվարկել էր ուղղանկյուն եռանկյան վեց տարբեր դեպքեր և իր On the Sector Figure աշխատանքում սահմանեց հարթ և գնդաձև եռանկյունների օրենքը, գնդաձև եռանկյունների համար հայտնաբերեց տանգենսների օրենքը և երկու օրենքի համար էլ ապացույց ապահովեց ։ Եռանկյունաչափական  ֆունկցիաների և մեթոդների վերաբերյալ գիտելիքը Արևմտյան Եվրոպա հասավ Պտղոմեոսի հունական Ալմագեստի լատիներեն թարգմանությունների, ինչպես նաև պարսկական և արաբ աստղագետների՝ Ալ Բաթանիի և Նասիր ալ-Դին ալ-Թուսիի աշխատանքների միջոցով ։ Եռանկյունաչափությանը նվիրված ամենավաղ աշխատանքներից մեկը, որ կատարվել էր Հյուսիսային Եվրոպայի մաթեմատիկոսների կողմից, դա 15-րդ դարի գերմանացի մաթեմատիկոս Ռեգիոմոնտանուսի Տրիանգուլիս աշխատությունն է։ Ռեգիոմոնտանուսին Ալմագեստի պատճենը տրամադրել է և աշխատանքներում խրախուսել բյուզանդական հույն գիտնական կարդինալ Բասիլիոս Բեսարիոնը ։ Միևնույն ժամանակ, Ալմագեստի հունարենից լատիներեն մեկ այլ թարգմանություն ավարտեց Գեորգը Տրապիզոնից ։ 16-րդ դարում եռանկյունաչափությունը դեռևս քիչ էր հայտնի Հյուսիսային Եվրոպայում, որ Նիկոլայ Կոպեռնիկոսը իր գրքի երկու գլուխ նվիրեց եռանկյունաչափական հասկացությունները բացատրելու համար։
Եռանկյունաչափական հարաբերություններ
[[Պատկեր:TrigonometryTriangle.svg|thumb|245px|Այս ուղղանկյուն եռանկյան մեջ:
sin A = a/c;
cos A = b/c;
]] Եռանկյունաչափական ֆունկցիաները դրանք ուղղանկյան կողմերի միջև հարաբերություններն են։ Այս հարաբերությունները ներկայացվում են A հայտի անկյան հետևյալ եռանկյունաչափական ֆունկցիաներով, որտեղ a, b և c-ն վերաբերում են նկարում ներկայացված եռանկյան կողմերի երկարություններն են․
Այս ֆունկցիաների մուլտիպլիկատիվ ինվերսիաները համապատասխանաբար կոչվում են cosecant (csc), secant (sec), և cotangent (cot)․
Փաստացի, կամայական եռանկյան վերաբերյալ հարցերին այս ֆունկցիաների միջոցով հնարավոր է պատասխանել, օգտվելով սինուսի և կոսինուսի օրենքներից ։ Այս օրենքների օգնությամբ հնարավոր է հաշվել անհայտ անկյունները և կողմերը, եթե տրված են երկու կողմը և նրանց միջև ընկած անկյունը, երկու անկյունը և նրանց ընդհանուր կողմը կամ երբ տրված են եռանկյան երեք կողմերը։
Իրական կամ կոմպլեքս փոփոխականների եռանկյունաչափական ֆունկցիաներ
Միավոր շրջանն օգտագործելով եռանկյունաչափական ֆունկցիաների սահմանումները հնարավոր է ընդլայնել ընդհուպ մինչև բոլոր դրական և բացասական արգումենտների վրա (տես եռանկյունաչափական ֆունկցիա)։
Եռանկյունաչափական ֆունկցիաների գրաֆիկները
Հետևյալ աղյուսակը ամփոփում է եռանկյունաչափական վեց հիմնական ֆունկցիաների գրաֆիկների հատկությունները․
Հակադարձ եռանկյունաչափական ֆունկցիաներ
Քանի որ վեց եռանկյունաչափական ֆունկցիաները պարբերական են, նրանք ինյեկտիվ (կամ, 1-ը 1-ին) չեն, ուստի և հակադարձելի չեն։ Այնուամենայնիվ սահմանափակելով եռանկյունաչափական ֆունկցիայի տիրույթը, այն կարելի է դարձնել հակադարձելի ։ Հակադարձ եռանկյունաչափական ֆունկցիաների անունները, իրենց տիրույթների և միջակայքերի հետ մեկտեղ տրված է հետևյալ աղյուսակում․
Աստիճանական շարքերի ներկայացում
Երբ եռանկյունաչափական հարաբերությունները դիտարկվում են որպես իրական փոփոխականի ֆունկցիաներ, դրանք կարող են ներկայացվել անվերջ շարքի օգնությամբ։ Օրինակ սինուսը և կոսինուսը հետևյալ կերպ են ներկայացվում․
Այս կերպ եռանկյունաչափական ֆունկցիաները կարող են սահանվել կոմպլեքս թվերի համար ։ Ընդլայնելով որպես իրական կամ կոմպլեքս փոփոխականների ֆունկցիաներ, կոմպլեքս էքսպոնենցիալի համար տեղի կունենա Էյլերի բանաձևը․
Հատկապես օգտակար է այս էքսպոնենցիալ ֆունկցիան գրված եռանկյունաչափական ֆունկցիաների տերմիններով ։
Եռանկյունաչափական ֆունկցիաների հաշվարկ
Եռանկյունաչափական ֆունկցիաները մաթեմատիկական աղյուսակների կիրառման ամենավաղ օրինակներից են ։ Այդ աղյուսակները ներառված էին մաթեմատիկական դասագրքերում և ուսանողներին սովորեցնում էին ինչպես գտնել արժեքները և ինչպես ինտերպոլյացիայի միջոցով ավելի ճշգրիտ արժեքներ ստանալ ։ Եռանկյունաչափական քանոնը հատուկ բաժանումներ ունի եռանկյունաչափական ֆունկցիաների համար ։
Գիտական հաշվիչը հիմնական եռանկյունաչափական ֆունկցիաների (sin, cos, tan, և երբեմն Էյլերի բանաձևի և դրանց հակադարձ ֆունկցիաների) հաշվարկի համար կոճակներ ունի ։ Շատերը թույլ են տալիս անկյան չափման մեթոդի ընտրություն․ աստիճան, ռադիան, երբեմն և գրադիենտ։ Շատ ծրագրավորման լեզուներ ապահովում են գրադարաններ, որոնք ներառում են եռանկյունաչափական ֆունկցիաներ ։ Անհատական կոմպյութերի միկրոպրոցեսային չիպերում այլ ֆունկցիաների հետ մեկտեղ ներդրված են նաև եռանկյունաչափական ֆունկցիաները ։
Աստղագիտություն
Դարեր շարունակ գնդաձև եռանկյունաչափությունն օգտագործվել է արևի, լուսնի և աստղերի դիրքերը որոշելու համար , խավարումները կանխագուշակելու և մոլորակների ուղեծրերը նկարագրելու համար ։
Մեր ժամանակներում, տրիանգուլյացիայի տեխնիկան օգտագործվում է աստղագիտության մեջ՝ մոտակա աստղերից հեռավորությունը չափելու համար, Ինչպես նաև արբանյակային նավիգացիայի համակարգերում ։
Նավիգացիա
thumb|200px|[Սեքստանտներն օգտագործվում են չափելու արևի կամ աստղերի անկյունը հորիզոնի նկատմամբ։ Այսպիսի չափումների օգնությամբ, օգտագործելով եռանկյունաչափություն և նավի ժամացույցը կարելի է որաշել նավի դիրքը։
Պատմականորեն եռանկյունաչափությունն օգտագործվում էր առագաստանավերի տեղակայման լայնություններն ու երկայնությունները որոշելու, նավարկման պլանավորման և դրա ընթացքում հեռավորությունները հաշվելու համար ։
Եռանկյունաչափությունը շարունակվում է օգտագործվել նավիգացիայում այնպիսի միջոցներով Global Positioning System և արհեստական ինտելեկտով ավտոնոմ տրանսպորտային միջոցների համար ։
Գեոդեզիա
Գեոդեզիայում եռանկյունաչափությունն օգտագործվում է երկարության, մակերեսի և օբյեկտների միջև հարաբերական անկյունները հաշվելու համար ։
Ավելի լայն մասշտաբով, եռանկյունաչափությունը օգտագործվում է աշխարհագրության մեջ, կողմնորոշիչ նշանների միջև հեռավորությունները չափելու համար ։
Պարբերական ֆունկցիաներ
Սինուս և կոսինուս ֆունկցիաները հիմնարար են պարբերական ֆունկցիաների տեսության համար, ինչպիսիք են ձայնը և լույսը նկարագրող ալիքները։ Ֆուրիեն բացահայտեց որ յուրաքանչյուր անընդհատ ֆունկցիա, պարբերական ֆունկցիա կարող է ներկայացվել եռանկյունաչափական ֆունկցիաների անվերջ գումարի տեսքով։
Նույնիսկ պարբերական ֆունկցիաները կարող են ներկայացվել որպես սինուսների և կոսինուսների ինտեգրալ, Ֆուրիեի ձևափոխության միջոցով։ Սա կիրառություն ունի շատ ոլորտներում, ներառյալ քվանտային մեխանիկայում և կապի ոլորտում ։
Օպտիկա և Ձայնագիտություն
Եռանկյունաչափությունն օգտակար է շատ ֆիզիկական գիտություններում, ներառյալ ձայնագիտությունը , և օպտիկան ։ Այս ոլորտներում նրանք օգտագործվում են նկարագրելու ձայնային և լուսային ալիքները, ինչպես նաև լուծելու սահմանային փոխանցման հետ կապված խնդիրները ։
Այլ կիրառություններ
Եռանկյունաչափություն կամ եռանկյունաչափական ֆունկցիաներ օգտագործող այլ ոլորտներ են երաժշտության տեսություն, գեոդեզիա, սինթեզատոր , ճարտարապետություն , էլեկտրոնիկա , կենսաբանություն , բժշկական վիզուալիզացիա (CT scans և ուլտրաձայն) , քիմիա , թվերի տեսություն (և հետևաբար կրիպտոլոգիա) , սեյսմոլոգիա , օդերևութաբանություն , օվկիանոսագիտություն , պատկերի սեղմում , հնչյունաբանություն , տնտեսագիտություն , էլեկտրական ճարտարագիտություն, մեխանիկական ճարտարագիտություն, քաղաքացիական շինարարություն , համակարգչային գրաֆիկա , քարտեզագրություն , Բյուրեղագիտություն և խաղերի մշակում ։
Նույնություններ
Եռանկյունաչափությունը հիշարճան է իր բազմաթիվ նույնություններով՝ հավասարումներով, որոնք ճիշտ են բոլոր հնարավոր մուտքերի համար ։
Միայն անկյուններ պարունակող նույնությունները հայտնի են որպես եռանկյունաչափական նույնություններ. մյուս հավասարումները, որ վերաբերում են տրված եռանկյան թե կողմերին և թե անկյուններին, հայտնի են որպես եռանկյան նույնություններ ,։
Եռանկյան նույնություններ
Հետևյալ նույնություններում A, B և C եռանկյան անկյուններն են, իսկ a, b և c անկյունների հանդիպակած կողմերի երկարություններն են։ (ինչպես ցույց է տրված դիագրամում) ։
Սինուսների օրենք
Կամայական եռանկյան համար սինուսի օրենքը պնդում է ։
որտեղ \Delta եռանկյան մակերեսն է և R-ը եռանկյան արտագծծյալ շրջանագծի շառավիղը։
Կոսինուսի օրենք
Կոսինուսի օրենքը (հայտնի որպես կոսինուսի բանաձև) Պյութագորասի թեորեմի ընդլայնումն է կամայական եռանկյունների համար ։
կամ համարժեք․
Տանգենսների օրենք
Տանգենսների օրենքը, որ մշակվել էր Ֆրանսուա Վիետի կողմից, կոսինուսների օրենքի այլընտրանքն է, երբ պետք է գտնել եռանկյան անհայտ կողմը, ապահովելով պարզ հաշվարկներ եռանկյունաչափական աղյուսակներ օգտագործելիս ։ Այն ներկայացվում է․
Մակերես
Տրված է եռանկյան երկու կողմերը՝ a և b և դրանց միջև ընկած C անկյունը, եռանկյան մակերեսը ներկայացվում է որպես երկու կողմերի և դրանց միջև ընկած անկյան սինուսի արտադրյալ ։
Հերոնի բանաձևը եռանկյան մակերեսը հաշվելու մեկ այլ եղանակ է։ Եթե եռանյունը ունի This formula states that if a triangle has sides of lengths a, b և c երկարությամբ կողմեր, և պարագիծը
ապա եռանկյան մակերեսը հավասար է․
որտեղ R-ը եռանկյան արտագծյալ շրջանագծի շառավիղն է։
Պյութագորյան նույնություններ
Հետևյալ եռանկյունաչափական նույնությունները վերաբերում են Պյութագորասի թեորեմին և տեղի ունեն ցանկացած արժեքի համար․
Էյլերի բանաձևը
Էյլերի բանաձևը պնդում է, հետևում է անալիտիկ նույնությունը սինուսի, կոսինուսի և տանգենսի արտահայտված e և i կեղծ միավորի տերմիններով։
Այլ եռանկյաունաչափական նույնություններ
Այլ եռանկյունաչափական նույնությունների թվում են անկյան կիսորդի, անկյունների գումարի և տարբերության, գումարի արտադրյալի նույնությունները ։
Ռաքել
Ռաքել (רָחֵל, Ռաքել - «գառնուկ»), Ըստ Թորայի (Հին Կտակարանի), Հակոբի կինն է, Լաբանի դուստրը, Լիայի քույրը, Հովսեփի մայրը։ Ռաքելը մահացել է Բենիամինի ծննդաբերության ժամանակ Բեթղեհեմում։
Գուրգեն Գաբրիելյան (այլ կիրառումներ)
Գուրգեն Գաբրիելյան կարող է վերաբերել
Ռաքել
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հին Կտակարանի անձինք Կատեգորիա:Ծննդաբերելիս մահացածներ
Չապաևո (գյուղ, Ուստ-Աբականսկի շրջան)
Չապաևո (Чапаево), գյուղ Ռուսաստանի Խակասիա հանրապետության Ուստ-Աբականսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Խակասիա հանրապետության Ուստ-Աբականսկի շրջանի բնակավայրեր
Իյյոկի (գետ, թափվում է Լադոգա լիճ)
Իյյոկի (Иййоки), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կարելական ինքնավար հանրապետությունում և Լախդենպոխսկի շրջանում։ Հոսում է Իխալա, Լումիվաարա գյուղերի միջով։ Թափվում է Լադոգա լիճ։ Գետի երկարությունը 40 կմ է, ավազանի տարածքը 318 կմ2։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Բալթիկ ծովի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ ջրային ավազանային շրջան, գետի ենթաավազանը՝ Նևա և Լադոգա լճի ավազան։ Գետի գետային ավազանը՝ Նևա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Ջևիզ
Ջևիզ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում ։ Գտնվում էր Սեբաստիա քաղաքից հյուսիս-արևելք ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ղանղալի շրջանի համայնքներ
Hush (Miss A-ի ալբոմ)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2013 ալբոմներ
Շեյն Ուորդ
Շեյն Ուորդ (Shayne Thomas Ward, ), բրիտանացի երգիչ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլիացի երգիչներ Կատեգորիա:Անգլիացի դերասաններ Կատեգորիա:21-րդ դարի երգիչներ
Թեդ Ջոնսը և կորուսյալ քաղաքը
«Թեդ Ջոնսը և կորուսյալ քաղաքը» (Las aventuras de Tadeo Jones), ռեժիսոր Էնրիկե Գատոյի մուլտֆիլմը, որի գլխավոր հերոսներին հնչյունավորում են Օսկար Բարբերանը, Մերիտքսել Անեն, Կարլես Կանուտը, Ֆիոնա Գլեսկոթը, Ադամ Ջեյմսը, Միշել Հենները, Միգել Անխել Ջենները, Էնրիկետա Լինարեսը, Մակ ՄակԴոնալդը, Բրյուս Մաքիննոնը։
Սյուժեն
Թեդը հասարակ շինարար է Չիկագոյում, որը բաղձում է անհավանական հայտնագործությունների և վտանգավոր արկածների մասին։ Մի անգամ նրան սխալմամբ ընդունում են որպես հայտնի հնէաբանի և ուղարկում են Պերու՝ ինկերի գանձերը որոնելու համար։ Թեդի ուրախությանը չափ ու սահման չկար, բայց դա միայն սկզբից էր...
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իսպանական մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Արկածային մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Ընտանեկան մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Paramount Pictures ֆիլմեր Կատեգորիա:Իսպաներեն ֆիլմեր
Պուլլի (գյուղ, Սաուգա շրջան)
Պուլլի (Pulli), գյուղ Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Սաուգա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 153 մարդ։
Աճարկուտի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Տավուշի մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Տավուշի մարզի Աճարկուտ գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 89 հուշարձան (16 միավոր)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի հուշարձանների ցանկեր
Հրանտ Դալլաքյան
Հրանտ Դալլաքյան (1939, հուլիսի 2, Արծվաբերդ), ՀԽՍՀ վաստակավոր ջրաշինարար։
Կենսագրություն
Կատեգորիա:Արծվաբերդ գյուղում ծնվածներ Կատեգորիա:1939 ծնունդներ Կատեգորիա:Հուլիսի 2 ծնունդներ Կատեգորիա:Հայ շինարարներ
Cup of China 2007
«Cup of China», 2007 թվականի գեղասահքի առաջնություն (գրան պրի)։ Առաջնությունը տեղի է ունեցել Չինաստանի Հարբին քաղաքում, 2007 թվականի նոյեմբերի 11-ին Հարբինի միջազգային սպորտդահլիճում։ Առաջնության կազմակերպիչները Չինաստանի գեղասահքի ասոցիացիայի անդամներն են։
Առաջնությունը կայացել է տղամարդկանց, ապա կանանց միջև, զույգերի և անհատական պար սառույցի վրա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Cup of China ըստ տարվա
Ռահլիէզլիկ
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Մովսես Սիլիկյան
Մովսես Միխայիլի Սիլիկյան, ռուսական և հայկական բանակների ռազմական գործիչ, ազգային հերոս, ռուսական բանակի գեներալ-մայոր (սեպտեմբերի 22, 1917), Հայաստանի Առաջին Հանրապետության բանակի գեներալ-լեյտենանտ (մայիսի 28, 1919), ՀՀ բանակի ռազմական խորհրդի անդամ (ապրիլի 24, 1919)։ Ազգությամբ ուդի էր ։
Գործունեություն
1882 թվականի օգոստոսի 28-ին Մովսես Սիլիկյանն ընդունվել է Մոսկովյան II զինվորական գիմնազիան, որն ավարտել է 1884 թվականի օգոստոսի 14-ին՝ ենթապորուչիկի կոչումով։
Ապա ավարտում է Ալեքսանդրովյան III զինվորական ուսումնարանը և սպայական շինարարական դպրոցը, որից հետո նշանակում է ստացել Կարսում տեղակայված Կուբանյան 155-րդ գնդում որպես վաշտի հրամանատար։ 1914 թվականին Մովսես Սիլիկյանին շնորհվել է գնդապետի աստիճան ։
Առաջին Համաշխարհային պատերազմ
Մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի ռուս-թուրքական (Կովկասյան) ռազմաճակատի մարտական գործողություններին։ Եղել է Կովկասյան VI հրաձգային գնդի հրամանատար, որը գործել է գեներալ Թովմաս Նազարբեկյանի (Ֆոմա Նազարբեկով, 1855–1931 թվականներ) Կովկասյան II հրաձգային բրիգադի կազմում։ 1915 թվականի նոյեմբերին բրիգադը վերակազմավորվում է հրաձգային դիվիզիայի։
Պատերազմի սկզբում Կովկասյան VI հրաձգային գունդը II հրաձգային բրիգադի կազմում մարտական գործողություններ է մղում Հյուսիսային Պարսկաստան ներխուժած թուրքական զորամասերի և համիդեական գնդերի դեմ։ Հակառակորդին Պարսկաստանի հյուսիսային շրջաններից ետ մղելուց և Դիլմանի ճակատամարտում (1915 թվականի ապրիլի 18-19) Խալիլ բեյին պարտության մատնելուց հետո գեներալ Թովմաս Նազարբեկյանին հանձնարարվում է հետապնդել Խալիլի ուժերին։ 1915 թվականի մայիսի 9-ի դրությամբ Մովսես Սիլիկյանի գունդն ապահովում էր բրիգադի ձախ թևը քրդական հնարավոր հարձակումներից ։ Իսկ հունիսի 28-ին գունդը հրաման է ստանում անցնել Դերիկ գյուղը, որտեղ գտնվում էր IV կորպուսի շտաբը ։
1915 թվականի դեկտեմբերին Կովկասյան բանակի հրամանատար, գեներալ Նիկոլայ Յուդենիչը սկսել էր Էրզրումի (Կարին) գրավման օպերացիան։ Թովմաս Նազարբեկյանի դիվիզիան և նրա կազմում գործող VI հրաձգային գնդի առջև դրված էր մարտական առաջադրանք՝ ապահովել օպերացիայի գաղտնիությունը, մատակարարման և հաղորդակցության ուղիները թուրք-քրդական հարձակումներից։
1916 թվականի հունվարի 5-ին գնդապետ Մովսես Սիլիկյանը Թովմաս Նազարբեկյանին ուղղած զեկուցագրում հայտնում է, որ գունդը հասել է Դայար և զբաղեցրել դիրքեր ։ Հունվարի 10-ին Կովկասյան I բանակային կորպուսի հրամանատար, գեներալ Պ. Կալիտինի հրամանով VI գունդը՝ մեկ մարտկոցով, արագացված երթով Ալաշկերտի հովտից շարժվում է Էրզրում՝ մասնակցելու քաղաքի գրավման օպերացիային ։ Հունվարի 22-ին գունդը տեղակայվում է Էկիբատ գյուղում, իսկ հունվարի 24-ին՝ Հասան Կալեում ՝ որպես բանակային պահեստազոր ։
Էրզրումի գրավման օրը՝ 1916 թվականի փետրվարի 2-ի լույս 3-ի գիշերը, VI գունդը մտնում է քաղաք։ Գնդապետ Մովսես Սիլիկյանը նշանակվում է Էրզրումի զինվորական պարետ ։ Քաղաք մտնելուց անմիջապես հետո գնդի անձնակազմը ձեռնամուխ է լինում դասալիքների և կողոպտիչների հայտնաբերմանն ու ձերբակալմանը, հրդեհների մարմանը և հրետանային ու համբարակային պահեստները հսկողության տակ վերցնելուն, պարեկապահակային ծառայության ։ Գեներալ Պ. Կալիտինի առաջին հրամաններից մեկը Մովսես Սիլիկյանին լինում է այն, որ նա արգելի հայերի մուտքը Էրզրում ։ Գեներալի նման վերաբերմունքը բացատրվում է հայերի նկատմամբ ունեցած անբարյացկամությամբ։ Կորպուսի հրամանատարին հետաքրքրել էր Էրզրումի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցում երիտթուրքական իշխանությունների կողմից հայերից կողոպտված գույքը, որի զգալի մասը չէին հասցրել դուրս տանել։ Առաջինն այդ մասին տեղեկանում է գնդապետ Մովսես Սիլիկյանը, որը շտապում է հեռագրել Թիֆլիսի քաղաքագլուխ Ալեքսանդր Խատիսյանին՝ խնդրելով ուղարկել մի վստահելի անձ, որը կտնօրինի հայերին պատկանող գույքը ։
Շուտով Մուշ են գալիս Կովկասի հայոց բարեգործական ընկերության աշխատակիցներ Կարո և Արմեն Սասունիներն ու Հմայակ Մանուկյանը ողջ մնացած բնակչությանն օգնություն ցույց տալու և քրդական գերությունից հայերին ազատելու համար։ Կարո Սասունին առաջարկում է ռուսական հրամանատարությանը՝ գեներալ Զաքար Մդիվանիին, թույլատրել Խնուսում հայերից կազմակերպել աշխարհազորային-ինքնապաշտպանական խմբեր՝ միլիցիա։ Նրանք ոչ միայն կպաշտպանեին բնակչությանը քրդական հարձակումներից, այլև կիրականացնեին ռուսական բանակի հաղորդակցության ուղիների հսկումը և կհետախուզեին հակառակորդի դիրքերը։
Սակայն գեներալ Զաքար Մդիվանին թույլատրում է զբաղվել զուտ գաղթականական գործերով։ Գնդապետ Մովսես Սիլիկյանի խորհրդով՝ նույն խնդրանքով Կարո Սասունին դիմում է 66-րդ հրաձգային դիվիզիայի հրամանատար, գեներալ Իպպոլիտ Սավիցկուն ։ Վերջինիս անմիջական օգնությամբ Սասունին ստանում է զենք, զինամթերք, հագուստ և պարեն։ Զենքը տրվում է սասունցիներից և մշեցիներից կազմված մարտական խմբերին, որոնք իրականացնում են որոնողական, հետախուզական և մարտական գործողություններ։ Ստացված տեղեկությունները հաղորդվում են Սիլիկյանին ։
Մովսես Սիլիկյանի հրամանատարության ներքո գործել է Դրոյի ենթակայության տակ գտնվող Հայկական II կամավորական խումբը, որը գնդապետին խորը հիացմունք և հարգանք էր պատճառել իր մարտական պատրաստվածությամբ, քաջությամբ ու կարգապահությամբ։ Խորհրդային տարիներին գեներալ Թովմաս Նազարբեկյանին գրած մի նամակում Մովսես Սիլիկյանը հետևյալ գնահատականն է տվել Դրոյի խմբին.
Մինչև 1918 թվականի հունվարը Սիլիկյանը գտնվել է Վանում, ապա Թիֆլիսի հայոց ազգային խորհրդի հրամանով այլ հայ սպաների հետ գալիս է Թիֆլիս, որտեղ Հայկական կորպուսի հրամանատար գեներալ Նազարբեկյանի հրամանով Սիլիկյանը նշանակվում է II հրաձգային դիվիզիայի հրամանատար ։
Հայաստանի Հանրապետություն
1918 թվականի հունիսի 4-ի Բաթումի պայմանագրով հայկական զինուժը չպետք է գերազանցեր մեկ դիվիզիայից։ Գեներալ-լեյտենանտ Թովմաս Նազարբեկյանի հուլիսի 26-ի թիվ 99 հրամանի համաձայն՝ Առանձին հայկական դիվիզիայի հրամանատար է նշանակվում գեներալ-մայոր Մովսես Սիլիկյանը ։
1919 թվականի մարտի 25-ին ստեղծվում է ՀՀ բանակի ռազմական խորհուրդ, որի նախագահ է նշանակվում գեներալ-լեյտենանտ Թովմաս Նազարբեկյանը։ Ապրիլի 24-ին, ի թիվս այլոց, խորհրդի անդամ է նշանակվում Սիլիկյանը ։ Հունիսի 1-ին Մովսես Սիլիկյանին շնորհվում է գեներալ-լեյտենանտի զինվորական կոչում։
1918 թվականի դեկտեմբերին սկսվում է Հայ-վրացական պատերազմը ։ Գեներալ Սիլիկյանին է հանձնարարվում մարտական գործողությունների ընդհանուր հրամանատարությունը ։ Նա պետք է հսկողության տակ վերցներ մինչև Խրամ գետը տանող շրջանը։ Գետը հանդիսանալու էր հայ-վրացական սահմանը ։
Մովսես Սիլիկյանից ու նրա շտաբից աննկատ չեն մնում բոլշևիկների ակտիվությունը։ Գեներալը տեղեկանալով, որ բոլշևիկ Հովհաննես Սարուխանյանը հակապետական լայն քարոզչություն է ծավալել՝ նրան արտաքսում է գավառից ։ Սակայն մայիսի 7-ին Սարուխանյանը, չնայած արգելքին, վերադառնում է Նոր Բայազետ։ Պատմաբան Համլետ Հարությունյանը, վկայակոչելով բոլշևիկյան մամուլը և արխիվային փաստաթղթերը, նշում է, որ Սարուխանյանն, արհամարհելով «գեներալի սպառնալիքները և առատաձեռն խոստումները», հետևյալն է հայտարարել.
«Աշխատավոր» թերթը հետևյալն էր գրում. Մովսես Սիլիկյանի այն հարցին, թե՝ «չէ՞ որ դուք ինձ ազնիվ խոսք տվեցիք բանակին ձեռք չտալ պ. Սարուխանյան», վերջինս պատասխանել է. «Ես այն ժամանակ ձեզ ստեցի, ընկեր Սիլիկյան» ։
Մայիսի 19-ի կեսօրին կառավարական զորքը մտնում է Նոր Բայազետ և բանտից ազատում է կալանված բոլոր սպաներին ։
Հայաստանի խորհրդայնացումից հետո
Գեներալ Թովմաս Նազարբեկյանի անձնական արխիվում պահպանվել են Մովսես Սիլիկյանի մի քանի նամակ, ինչպես նաև մեզ չհասած նամակներից արված քաղվածքներ։ Նազարբեկյանը, որը բնակվում էր Թիֆլիսում, նախաձեռնել էր հուշագրություն, որը վերաբերում էր Առաջին համաշխարհային պատերազմի ռուս-թուրքական ռազմաճակատում ընթացած մարտական գործողություններին, 1918 թվականի Մայիսյան հերոսամարտերին ։ Մի շարք օպերացիաների, դեպքերի և անձերի վերաբերյալ լրացուցիչ տեղեկություններ ու ճշտումներ կատարելու համար գեներալը դիմել է Սիլիկյանին՝ խնդրելով օժանդակել այդ խնդրում։ Վերջինս օգնել կամ հուշել է, թե ում պետք է դիմել։ Տեղեկանալով, որ Թովմաս Նազարբեկյանը քաղվածքներ է կատարում իր նամակներից, Սիլիկյանը պատրաստակամություն է հայտնում իր վրա վերցնել այդ աշխատանքը՝ խնդրելով իրեն ուղարկել այդ նամակներն ու նյութերը։ Նա գրում է.
Քրեական գործ
1927 թվականին Մովսես Սիլիկյանը ձերբակալվում է անվտանգության մարմինների կողմից, որոնք չկարողանալով ապացուցել առաջադրված մեղադրանքները՝ օգոստոսին վարչական կարգով նրան աքսորում են Դոնի Ռոստով։ Նույն թվականի հոկտեմբերին նրան թույլատրվում է վերադառնալ Երևան ։ 1935 թվականի նոյեմբերի 25-ին Մովսես Սիլիկյանը կրկին ձերբակալվում է։ Ձերբակալման և Սվերդլովի 99 (այժմ՝ Բուզանդ) բնակարանի խուզարկության հրամանը ստորագրողների թվում է Անդրկովկասի Դաշնության ՆԳԺԿ վարչության պետ Խաչիկ Մուղդուսին (Խաչատուր Աստվածատրյան) ։ Գեներալն ամբաստանվել է միապետական հայացքների և նախկին դաշնակցական Հռիփսիմե Մուշեղյանի հետ կապ ունենալու համար։ Սիլիկյանին հարցաքննող քննիչ Իսրայելյանը հայտնել է, որ Հռիփսիմեի ամուսինը ծառայել է նախկին ՀՀ-ի հակահետախուզությունում ։ Քննիչը պահանջում է, որ Մովսես Սիլիկյանը հաստատի, որ «Բալթիկ» ընկերության աշխատակից Գևորգ Քրմոյանն իրեն 1922 թվականին հայտնել է, որ նախկին ՀՀ կառավարությունը նախատեսում է վերականգնել իշխանությունը Հայաստանում և կազմել է կառավարություն, որտեղ Սիլիկյանը վարելու է զինվորական նախարարի պաշտոնը։ Գեներալը կտրականապես հերքում է դա՝ ավելացնելով, որ նման հնարավորություն եղել է 1919 թվականին, սակայն ինքը հրաժարվել է։
1936 թվականին հունվարի 23-ի հարցաքննության ժամանակ Մովսես Սիլիկյանը հայտնում է, որ մինչև 1928 թվականը նամակագրություն է ունեցել Թովմաս Նազարբեկյանի հետ, իսկ Հ. Մուշեղյանի հետ ծանոթ է եղել Կարսից, որտեղ նրա եղբայրն ունեցել է լուսանկարչատուն ։ Այդ տիկնոջ հետ հաջորդ հանդիպումը տեղի է ունեցել Վանում, որտեղ նա աշխատել է սանիտարական լազարեթում, իսկ Ամերկոմում ծառայելիս ծանոթացել է Վարազդատ Տերոյանի հետ։ Մովսես Սիլիկյանը հերքել է, որ վերը նշված անձանց հետ վարել է հակախորհրդային և հակապետական բնույթի զրույցներ, ինչպես օրինակ՝ «Իրանում երբեք խորհրդային իշխանություն չի հաստատվի» ։ Քննիչի հարցին, թե՝ ո՞վ է Տյոմա Սիլիկովը, գեներալը պատասխանում է, որ նա իր հորեղբոր տղան է՝ Արտյոմը, նախկին ռուսական բանակի Գլխավոր շտաբի սպա։ Նա ծառայել է գեներալ Ա. Դենիկինի բանակում, ապա վտարանդվել է արտասահման ։ 1936 թվականի հունվարի 26-ի հարցաքննության ժամանակ Մովսես Սիլիկյանը կրկին պնդում է, որ իրեն մեղավոր չի համարում ։
1936 թվականի փետրվարի 27-ի որոշման մեջ ՆԳԺԿ-ի քաղաքական գաղտնի բաժնի լիազոր Ջամջյանը, ուսումնասիրելով Մովսես Սիլիկյանի դեմ հարուցված թիվ 4061 գործը, եկել է եզրակացության, որ բոլոր մեղադրանքները հետաքննությունն ապացուցել է։ Լիազորը, սակայն, հաշվի առնելով Սիլիկյանի տարիքը (74 տարեկան), որոշում է նրան ազատել կալանքից՝ Երևանից չբացակայելու պայմանով, մինչև որ ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ Հատուկ խորհրդակցությունը չընդունի համապատասխան որոշում ։ Փետրվարի 29-ին Սիլիկյանը պարտավորագիր է գրում Երևանից չբացակայելու մասին և ազատ է արձակվում ։
Մարտի 16-ին ՀԽՍՀ դատախազի տեղակալ Միքայելյանը, քննելով Սիլիկյանի դեմ հարուցված մեղադրանքները, առանձնացրել է հետևյալները. Քննելով վերը նշված հարցերը՝ Միքայելյանը եզրակացնում է, որ Սիլիկյանի դեմ հարուցված մեղադրանքներն ապացուցված են և քրեական գործը պետք է հանձնել ՆԳԺԿ Հատուկ խորհրդակցությանն առանց դատական կարգի ։
Ապրիլի 5-ին, սակայն, պետական անվտանգության լեյտենանտ Սարկիսովը, քննելով Սիլիկյանի դեմ հարուցած մեղադրանքները, եզրակացրել է, որ դրանք ապացուցվել են մասնակիորեն, ուստի պետք է գործը կարճել՝ հանձնել արխիվ և Երևանից չբացակայելու որոշումն համարել անվավեր ։ Սակայն, Սիլիկյանը երկար չմնաց ազատության մեջ. 1937 թվականին նա ձերբակալվում է չորրորդ անգամ։ Նոյեմբերի 16-ին ՀԽՍՀ ՆԳԺԿ-ի Եռյակը գեներալին դատապարտում է մահապատժի, որն ի կատար է ածվում նոյեմբերի 22-ին ։
Հետմահու արդարացում
Հայկական բանակի գեներալ-լեյտենանտ Մովսես Սիլիկյանի նկատմամբ ներկայացված մեղադրանքը չեղարկվեց միայն 1987 թվականի նոյեմբերի 10-ին, երբ ՀԽՍՀ Գերագույն դատարանը չեղյալ հայտարարեց ՆԳԺԿ-ի Եռյակի որոշումը ։ Այս վճռի պատճառը եղել է Սիլիկյանի որդու՝ Գեորգիի դիմումը ԽՍՀՄ ՊԱԿ-ի նախագահ Վ. Չեբրիկովին ։ Միաժամանակ Գեորգի Սիլիկյանը խնդրել է հայտնել հոր մահվան հանգամանքները, տարեթիվը և վայրը։
1988 թվականի հունվարի 14-ին ՀԽՍՀ ՊԱԿ-ի նախագահ Մարիուս Յուզբաշյանը դիմում է ՀԽՍՀ արդարադատության նախարար Ա. Դադայանին՝ խնդրելով հրահանգել, որ Երևանի Սպանդարյան շրջանի Քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման բաժնում (ՔԿԱԳԲ) գրանցվի Մովսես Սիլիկյանի մահը, որը տեղի է ունեցել 1937 թվականի նոյեմբերի 22-ին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1862 ծնունդներ Կատեգորիա:1937 մահեր Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 14 ծնունդներ Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 10 մահեր Կատեգորիա:Ուդիներ Կատեգորիա:Հայ գեներալներ Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումների զոհեր Հայաստանում Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած ռուսական ռազմական գործիչներ Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումների ուդի զոհեր Կատեգորիա:Հայ ռազմական գործիչներ Կատեգորիա:Մահապատժի դատապարտվածներ
Չապաևո (գյուղ, Օլյոկմինսկի շրջան)
Չապաևո (Чапаево), գյուղ Ռուսաստանի Սախա-Յակուտիայի հանրապետության Օլյոկմինսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սախա-Յակուտիայի հանրապետության Օլյոկմինսկի շրջանի բնակավայրեր
Երիստովկա (գյուղ, Կրեմենչուգի շրջան)
Երիստովկա (Єристівка), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կրեմենչուգի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Երիստովկա գյուղում բնակվում էր 287 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կրեմենչուգի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Կալայոկի (Իյյոկիի վտակ)
Կալայոկի (Калайоки), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կարելական ինքնավար հանրապետությունում և Լախդենպոխսկի շրջանում։ Գետաբերանը տեղակայված է Իյյոկի գետի ձախ ափին՝ 24 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 11 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Բալթիկ ծովի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ ջրային ավազանային շրջան, գետի ենթաավազանը՝ Նևա և Լադոգա լճի ավազան։ Գետի գետային ավազանը՝ Նևա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Ռեյնոյի համախտանիշ
Ռեյնոյի համախտանիշ, հայտնի է նաև Ռեյնոյի ֆենոմեն անունով, բժշկական վիճակ, որի ժամանակ լինում են զարկերակների կծկանքով պայմանավորված արյան հոսքի նվազման գրոհներ ։ Ներառում է հիմնականում ձեռքերի և ավելի քիչ ոտքերի մատները ։ Հազվադեպ ախտահարվում են նաև քիթը, ականջները կամ շրթունքները ։ Ախտահարված հատվածը ստանում է սպիտակ, այնուհետև կապույտ գունավորում ։ Հաճախ առաջանում է թմրածություն և ցավ ։ Երբ արյան հոսքը վերականգնվում է, տեղամասը ստանում է կարմիր գունավորում և վերադառնում է տեղային ջերմությունը ։ Նոպաները (դրվագները, էպիզոդները) հիմնականում տևում են րոպեներ, բայց հնարավոր է դրսևորվեն մի քանի ժամ ։
Արյան հոսքի դադարի դրվագները հիմնականում սադրվում են ցրտից կամ էմոցիոնալ սթրեսից ։ Ռեյնոյի համախտանիշը դասակարգվում է առաջնային, երբ պատճառը հայտնի չէ (այդ դեպքում այն կոչվում է Ռեյնոյի հիվանդություն), և երկրորդային՝ այլ հիվանդության պատճառով առաջացած ։ Երկրորդային Ռեյնոն կարող է առաջանալ շարակցական հյուսվածքի հիվանդությունների, ձեռքերի վնասվածքների, երկարատև վիբրացիայի ազդեցությանը ենթարկվելու, ծխելու, վահանաձև գեղձի հիվանդությունների և մի շարք դեղերի պատճառով ։ Ախտորոշումը կատարվում է կլինիկական նշաններից ելնելով ։
Առաջնային բուժումը ցրտից խուսափելն է, այնուհետև նիկոտինից կամ հոգեխթանիչ դեղերից հրաժարում ։ Նշված եղանակներով վիճակի բարելավման բացկայության դեպքում ընտրության դեղեր են կալցիումական անցուղիների պաշարիչները և իլոպրոստը ։ Որոշակի ապացույցներ կան այլընտրանքային բժշկության կիրառման արդյունավետության մասին ։ Ծանր դեպքերում հազվադեպ կարող է բարդանալ մաշկի խոցով կամ փտախտով ։
Մարդկանց մոտավորապես 4%-ն ունի այս խնդիրը ։ Առաջնային Ռեյնոն առաջանում է հիմնականում 15-30 տարեկան հասակում և առավել հաճախ կանանց մոտ ։ Երկրորդային տեսակը հիմնականում ախտահարում է մեծահասակ մարդկանց ։ Երկու տարբերակներն էլ առավել տարածված են ցուրտ կլիմայական պայմաններում ։
Նշաններ և ախտանիշներ
Հիվանդությունն առաջացնում է ախտահարված վերջույթներում ցավ, գունազրկում, սառնության և/կամ թմրածության զգացողություն։ Սա հաճախ անհանգստացնում է չախտորոշված հիվանդներին։ Եթե Ռեյնոյի համախտանիշ ունեցողը հայտնվում է ցուրտ կլիմայական պայմաններում, նրա համար այդ վիճակը կարող է լինել բավականին վտանգավոր։
Ցրտի ազդեցության տակ դեպի մատներ, որոշ դեպքերում քիթ կամ ականջախեցիներ արյան հոսքը նշանակալի նվազում է, մաշկը դառնում է սպիտակ կամ գունատ, սառը և թմրած։ Այս ամենը լինում է դրվագներով, և երբ արյան հոսքը վերականգնվում է, ախտահարված տեղամասը դառնում է կարմիր, հետո վերադառնում իր նորմալ գույնին և հաճախ ուղեկցվում այտուցով ու ցավոտ ծակծկոցով։
Գույների այս փոփոխությունները համարվում են Ռեյնոյի համար դասական նշաններ։ Այնուամենայնիվ, ոչ բոլոր հիվանդներն են տեսնում այս գունային փոփոխությունները բոլոր դրվագներում, հատկապես թեթև դեպքերում։
Հղիության ժամանակ այս նշանը նորմայում անհետանում է մակերեսային մեծացած արյան հոսքի շնորհիվ։ Ռեյնոն կարող է լինել նաև կերակրող մայրերի մոտ և պտուկները դառնում են ծայրահեղ ցավոտ՝ ստանալով սպիտակ գունավորում ։
Առաջնային
Ռեյնոյի հիվանդություն կամ առաջնային Ռեյնոն ախտորոշվում է, եթե նշաններն իդիոպաթիկ են, կապված չեն որևէ ախտաբանական վիճակի հետ։ Որոշ մարդիկ առաջնային Ռեյնոն բնութագրում են որպես ցրտից ալերգիա։ Այն հաճախ զարգանում է երիտասարդ կանանց մոտ դեռահասության և վաղ չափահասության տարիքում։ Առաջնային Ռեյնոն ենթադրվում է, որ մասնակիորեն ժառանգվում է, չնայած յուրահատուկ գեներ դեռ չեն հայտնաբերվել ։
Ծխելը մեծացնում է հիվանդության առաջացման հավանականությունը և գրոհների ինտենսիվությունը, առկա է նաև հորմոնալ բաղադրիչի դերը։ Կոֆեինը, էստրոգենները և ոչ ընտրողական բետա-ադրենոպաշարիչները ծանրացնող գործոններ են համարվում, բայց պետք չէ խուսափել այս դեղերից ։ Հիվանդների մոտ հաճախ լինում են նաև միգրեն և կրծքահեղձուկի նոպաներ։
Երկրորդային
Ռեյնոյի ֆենոմենը կամ երկրորդային Ռեյնոն առաջանում է բազմաթիվ հիվանդությունների հետևանքով։
Երբեմն ավելի քան 20 տարի Ռեյնոն կարող է լինել այս հիվանդությունների միակ դրսևորումը։ Սա կարող է վկայել CREST -համախտանիշի (կրակալում, Ռեյնո, էզոֆագիտ, սկլերոդակտիլիա, տելեանգիեկտազիա) մասին, որի մի մասն է կազմում Ռեյնոն։
Մեխանիզմ
Ախտաֆիզիոլոգիայի հիմքում ընկած է սիմպաթիկ նյարդային համակարգի գերակտիվությունը, որը հանգեցնում է ծայրահեղ անոթակծկանքի և ուղեկցվում հիպօքսիայով։
Ախտորոշում
Ռեյնոյի հիվանդությունը Ռեյնոյի ֆենոմենից տարբերելը բավականին կարևոր է։ Առկա հոդաբորբի, անոթաբորբի նշանները կամ լաբորատոր որոշակի հետազոտություններն օգնում են տարբերակիչ ախտորոշմանը։ Եթե հիվանդությունը համակարգային սկլերոզի արդյունքում է առաջանում, տարբերակման համար օգտակար կլինի ջերմագրությունը ։