cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Շոդ Էգ
Շոդ Էգ (Chaudes-Aigues), համայնք Ֆրանսիայի Օվերն մարզի Կանտալ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 954 մարդ, բնակչության խտությունը` 17.95 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 53.16 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 450 կմ հարավ, Կլերմոն Ֆերան քաղաքից` 105 կմ հարավ, Օրիյակ քաղաքից` 50 կմ արևելք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 543 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 415-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 128։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 76,4 %։ 415 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 393 անձ (209 տղամարդ և 184 կին)։ Գործազուրկ են եղել 22 անձ (8 տղամարդ և 14 կին)։ 128 անաշխատունակներից 29-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 72-ը` թոշակառուներ, իսկ 27-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Անկյուն+3
Անկյուն գումարած 3, հեռուսատընկերություն Ալավերդի քաղաքում, հիմնադրվել է 1998 թվականին Հրաչյա Պապինյանի և Սոս Սիրադեղյանի կողմից Լոռու մարզի Ալավերդի քաղաքում։ Եթեր է հեռարձակվում 1999 թվականի հունվարի 7-ից։ Հեռարձակվում էր 37 –րդ դեցիմետրային տիրույթում Ալավերդի քաղաքում և հարակից տասը բնակավայրերում (Ախթալա, Շամլուղ, Մադան, Նեղոց, Հաղպատ, Սանահին, Ակներ, Աքորի, Օձուն, Շնող, Հագվի, Ամոջ)։ 2020 թվականից հեռարձակվում է առցանց։ Հեռուստաընկերությունը ներկայացնում է տեղեկատվական, քաղաքական, սոցիալական, մշակութային և  հաղորդումներ։ Ունի ամենօրյա լրատվականռեպորտաժների թողարկում և մի քանի սեփական հաղորդումներ։ Պոտենցիալ հեռուստադիտողների թիվը կազմել է  շուրջ 20.000 մարդ։ Այժմ առցանց հեռարձակման շնորհիվ ունի առավելագույն պոտենցիալ դիտողներ։ Ընկերությունն ունի շուրջ 15 աշխատակից։ Ընկերության գործադիր տնօրենն է Սոս Սիրադեղյանը, 2021 թվականից Հրաչյա Պապինյանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի հեռուստաընկերություններ Կատեգորիա:Հայաստանի հեռուստաալիքներ Կատեգորիա:Հայալեզու հեռուստաալիքներ Կատեգորիա:Ալավերդի
Աստերոիդների ցանկ (81301-81400)
Աստերոիդների ցանկ (81201-81300) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (81401-81500)
Ալտո Անեյ
Ալտո Անեյ(Alto Aneu, Alt Aneu, Alt Àneu), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Լյեիդա պրովինցիայում, Կատալոնիա ինքնավար համայքնի կազմում։ Տարածքը կազմում է 217,76 կմ²։ Բնակչությունը՝ 446 մարդ (ըստ 2010 թվականի տվյալների)։
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1970 թվականին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Ոստիկանության գեներալ-մայոր
Ոստիկանության գեներալ-մայորի հատուկ կոչումը պատկանում է բարձրագույն կոչումների թվին և շնորհվում ոստիկանության ծառայողներին ՀՀ Նախագահի կողմից։ Այն առաջին բարձրագույն ապայական կոչումն է (ցածր է ոստիկանության գեներալ-լեյտենանտի հատուկ կոչումից)։
Ստորև ներկայացված է ոստիկանության գեներալ-մայորի հատուկ կոչում ունեցող անձանց ցանկը։ Ներկայացված են միայն այն անձինք, ում կոչումը շնորհվել է ՀՀ Նախագահ Ս. Սարգսյանի կողմից (2008 թ. ապրիլի 9-ից առ այսօր)։ Մինչ այդ կոչում ստացածների ցանկը կտեղադրվի տվյալների ձեռքբերումից հետո։
Կոլումբիայի համալսարանի հայագիտության ամբիոն
Կոլումբիայի համալսարանի հայագիտության ամբիոն, հիմնվել է 1965 թվականին, Նյու Յորքի Կոլումբիայի համալսարանում։ Ամբիոնի վարիչի պաշտոնակատարն է գրականագետ Մարկ Նշանյանը։ Դասավանդվում են հայոց լեզու, գրականության պատմություն, հայ ժողովրդի պատմություն, արվեստի պատմություն։ Ամբիոնը հրատարակում է հայագիտական ուսումնասիրություններ, կատարում թարգմանություններ։
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարան Կատեգորիա:Հայագիտության կենտրոններ Կատեգորիա:Նյու Յորք
Բազմաշերեփ էքսկավատոր
Բազմաշերեփ էքսկավատոր, աշխատանքային շերեփով (կովշ) անընդմեջ աշխատող էքսկավատոր։ Բազմաշերեփ էքսկավատորի շերեփները ամրակցված են անվերջանալի շղթային (կամ շղթաներին), ժապավենին կամ ռոտորին։ Փորելու ուժգնությունն առաջանում է մեքենայի կորպուսի հանդեպ շերեփների տեղաշարժի հաշվին։ Միաշերեփ էքսկավատորի հետ համեմատած սա բնութագրվում է մեծ արդյունավետությամբ, բայց ավելի քիչ ունիվերսալությամբ։ Օգտագործվում են ճանապարհային, մելիորատիվ և հիդրոտեխնիկական շինարարության մեջ մեծածավալ հողային աշխատանքներում, խողովակաշարային և մալուխային գծերի տեղադրման նպատակով առվափոսերի ձևավորման, ռազմական գործում՝ խրամատների փորման, օգտակար հանածոների հանքարդյունաբերության, ինչպես նաև ջրամբարների հատակի խորացման աշխատանքների կատարման մեջ ։
Բազմաշերեփ էքսկավատորների դասակարգումը
Մեքենայի շարժման ուղղության համեմատ շերեփի կտրող եզրաշերտի շարժման ուղղությունից կախված էքսկավատորները լինում են երկայնահատ, կողային և ճառագայթային հատման։
Երկայնահատ էքսկավատորներ
Երկայնահատ էքսկավատորների շերեփի կտրող եզրաշերտի շարժման ուղղությունը համընկնում է մեքենայի շարժման ուղղության հետ։ Օգտագործվում են նեղ առվափոսեր, խրամատներ ձևավորելու նպատակով։
Կողային հատումով էքսկավատորներ
Կողային հատումով էքսկավատորների շերեփի կտրող եզրաշերտի շարժման ուղղությունը ուղղահայաց է մեքենայի շարժման ուղղությանը։ Օգտագործվում է փոսորակների, ջրանցքների փորման, օգտակար հանածոների արդյունահանման նպատակով։
Ճառագայթային հատման էքսկավատորներ
Մեքենայի աշխատող դետալները (շերեփները) շարժվում են պտտվող փոխագուցավոր սլաքների նման։ Շերեփների ամրացման մեթոդից կախված տարբերվում են շղթայավոր և ռոտորային էքսկավատորներ։
Շղթայավոր էքսկավատորներ
Շերեփներն ամրացված են անվերջանալի շղթային (կամ՝ շղթաներին)։ Հողի մի կողմ գլորելը կատարվում է անմիջապես շերեփներից։ Ուղղորդող շղթայի ձևով սովորաբար արտացոլվում է փորվածքի պրոֆիլը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շինարարական տեխնիկա
Մազաչչո
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալացի նկարիչներ Կատեգորիա:Վերածննդի նկարիչներ Կատեգորիա:Իտալացի արվեստագետներ
Վադիմ Կուզմին
Վադիմ Կուզմին, նաև՝ Չյորնի Լուկիչ (Вади́м Петро́вич Кузьми́н, ), ռուս ռոք-երաժիշտ, «Չյորնի Լուկիչ» խմբի հիմնադիր և ղեկավար։ Սիբիրյան ռոքի վառ ներկայացուցիչներից էր։
Ստեղծագործական ուղին սկսել է 1986 թ.՝ Նովոսիբիրսկում հիմնելով «Սպինկի մենտա» խումբը, որը մտնում է քաղաքի ռոք-ակումբի կազմը։ Առաջին ալբոմները ձայնագրել է 1988 թ.: Համագործակցել է Եգոր Լետովի, Յանկա Դյագիլևայի և այլոց հետ։
2006 թվականից մինչ մահը ապրել է Վորոնեժում։ Վերջին ամուսնությունից ուներ երեք երեխա ։
Հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ռոք երաժիշտներ Կատեգորիա:Ռուս երգիչներ Կատեգորիա:Ռուս կիթառահարներ
Ծիծեռնակի պոչը (կտավ)
Նկարագրություն
Տոմն առաջարկել է քառաչափ տարածություն, որտեղ կան յոթ հնարավոր հավասարակշիռ մակերեսներ, հետևաբար, յոթ հնարավոր անընդհատություններ կամ «տարրական աղետներ»՝ ծալքերի տիպի աղետ, լուսնի եղջյուրի տիպի աղետ, ծիծեռնակի պոչի տիպի աղետ, թիթեռի տիպի աղետ, հիպերբոլիկ ումբիլիկ տիպի աղետ, էլիպսաձև ումբիլիկ տիպի աղետ, այլաբանական ումբիլիկ տիպի աղետ ։ Դալիի ծիծեռնակի պոչի տեսքը վերցված է Տոմի քառաչափ գրաֆների համանուն տիպի աղետից՝ համախմբված երկրորդ աղետի գրաֆի հետ՝ s-կորը, որը Տոմն անվանում է «լուսնի եղջյուր»։ Տոմի մոդելը ներկայացված է թավջութակի էլեգանտ կորերի և երաժշտական գործիքի f-անման անցքերի հետ, և եթե նրանք չունեն f-անման փոսիկը, հավասարապես նշանակում է մաթեմատիկական անալիզի ինտեգրալի խորհրդանիշ՝ \int_{}^{} :
1979 թվականին իր ելույթում Դալին Տոմի աղետների տեսությունը նկարագրեց որպես «աշխարհի ամենագեղեցիկ գեղագիտական տեսություն» ։ Նա նաև վերհիշեց Տոմի հետ իր առաջին և միակ հանդիպումը, որի ժամանակ Տոմը Դալիին ենթադրաբար ասել է, որ ինքն ուսումնասիրել է տեկտոնական սալերը, որից հետո Դալին Տոմին հարց է տվել ֆրանսիական Պերպինյան քաղաքի երկաթուղային կայարանի մասին (Իսպանիայի սահմանի մոտ), որն ըստ արվեստագետի 1960-ական թվականներին տիեզերքի կենտրոնն էր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սալվադոր Դալիի նկարներ Կատեգորիա:1983 նկարներ
Մեծ պալատ (Փարիզ)
Մեծ պալատ (Grand Palais), փառահեղ ճարտարապետական կառույց «beaux-arts» ոճով, գտնվում է Փարիզի 8-րդ շրջանում, Ելիսեյան դաշտերից ձախ։ Հայտնի է որպես խոշոր մշակութային և ցուցադրական կենտրոն։
Պատմություն
1925 թվականին Մեծ պալատը ժամանակակից դեկորատիվ և կիրառական արվեստների միջազգային ցուցադրությունների կենտրոն էր։
Թանգարան
Պալատի հյուսիսային թևը զբաղեցնում է Գեղարվեստի պատկերասրահը, իսկ արևմտյան թևը` Հայտնագործությունների թանգարանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Փարիզի թանգարաններ
Սթեյթսբորո
Սթեյթսբորոն (Statesboro), ԱՄՆ-ի Ջորջիա նահանգի քաղաք, Բուլոք շրջանի վարչական կենտրոն։
Աշխարհագրություն
Քաղաքը գտնվում է Ջորջիա նահանգի արևելյան մասում, Ատլանտյան լեռնաշխարհի սահմաններում, ծովի մակարդակից 77 մ բարձրության վրա։ Ըստ Բյուրոյի տվյալների  քաղաքի տարածքը կազմում է 35,9 կմ²,որից  0,9 կմ² (2,6%) զբաղեցնում են բաց ջրային տարածքները։
Բնակչությունը
2013 թվականի տվյալների համաձայն, քաղաքի բնակչությունը կազմում է 29 937 մարդ ։
Ըստ 2010 թվականի մարդահամարի տվյալների, բնակչության թիվը կազմում էր 28 422 մարդ ։ Բնակչության խտությունը կազմում է մոտ 790 մարդ / կմ²։ Ռասայական կազմը` սպիտակամորդները կազմում են 53.0%, աֆրոամերիկացիները՝ 39,4%, բնիկ ամերիկացիներ՝ 0,1%, ասիացիները՝ 2,8%, այլ ռասաների ներկայացուցիչներ՝ 1.6% և երկու և ավելի ռասաների ներկայացուցիչներ՝ 3.0%: Բոլոր ռասաների լատինամերիկացիները կազմում են բնակչության 2.2% -ը։
18 տարեկանից փոքրները կազմում են քաղաքի բնակչության 14,3%-ը, 48,7%՝ 18-ից 24 տարեկանները, 16,6%՝ 25-ից 44 տարեկանները, 11,3%՝ 45-ից 64 տարեկանները և 9,2%-ը՝ 65 և ավելի բարձր տարիք ունեցողները։ Ամեն 100 կնոջը բաժին է ընկնում 88,6 տղամարդ։ 18 տարեկանից բարձր յուրաքանչյուր 100 կնոջը բաժին է ընկնում 87,3 տղամարդ։
Տնտեսվարության միջին եկամուտը կազմում է 19 016 դոլար, ընտանիքի միջին եկամուտը կազմում է 35 391 դոլար։ Բնակչության մեկ շնչի հաշվով միջին եկամուտը կազմում է 12,585 դոլար։ Ընտանիքների մոտ 20,5%-ը և բնակչության 42.6% -ը ապրում են աղքատության մեջ։
Քաղաքի բնակչության դինամիկան ըստ տարիների․
Կրթություն
Սթեյթսբորոյում տեղակայված է Հարավային Ջորջիայի համալսարանը (անգլերեն՝ Georgia Southern University)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի համալսարանական քաղաքներ Կատեգորիա:1803 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքներ
(8594) Էլբիֆրոնս
(8594) Էլբիֆրոնս (Albifrons), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1971 թվականի մարտի 25-ին Կոռնելիս վան Հաուտենի, Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդի և Թոմ Գերելսի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,458422 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,089 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8278 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1407,94 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,255693 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,35° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1971 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կոռնելիս վան Հաուտենի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Ինգրիդ Հաուտեն-Գրունենվելդի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Թոմ Գերելսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ռենե Կոտի
Ռենե Ժյուլ Գյուստավ Կոտի (René Jules Gustave Coty, ), Ֆրանսիայի 17-րդ նախագահ 1954 - 1959 թթ.։
Ծնվել է Հավրում (հյուսիսարևմտյան Ֆրանսիա)։ Ստացել է կրթություն իրավաբանության և փիլիսոփայության բնագավառներում, քաղաքական գործունեությունն սկսել է 1923-ից։ Համաշխարհային երկրորդ պատերազմի տարիներին բավականին պասսիվ էր քաղաքական հարցերում, նորից ակտիվացավ այդ ասպարեզում միայն պատերազմից հետո՝ 1945-ին։ 1946 թ. Ռ. Կոտին միացավ Ռոբեր Շումանի կառավարությանը, ծառայելով այնտեղ որպես վերակառուցման և քաղաքային գործերի նախարար։ Հետո վերադարձավ Սենատ և ընտրվեց Սենատի փոխ-նախագահ։ Այդ պաշտոնում մնաց մինչև Ֆրանսիայի նախագահ ընտրվելը՝ 1953 թ. դեկտեմբերի 23-ի ընտրություններում։
Ռենե Կոտին իր պաշտոնավարությունը վարեց բարեխղճորեն, բայց շատ ավելի թույլ էր քաղաքականության վրա ազդելու իր ունակություններում, քան նրա նախորդը՝ Նախագահ Վենսան Օրիոլը։ 1958-ի քաղաքական ճգնաժամի ժամանակ Կոտիի՝ պաշտոնից հրաժարվելու սպառնալիքների ազդեցության ներքո Ազգային Ժողովն առաջ քաշեց գեներալ Շառլ դը Գոլին՝ որպես երկրի վարչապետ։ Ռ. Կոտին պաշտոնից հրաժարվեց 1959 թ. հունվարի 8-ին, այդպիսով վերջ դնելով Ֆրանսիայի Չորրորդ հանրապետությանը։ Կոտիի հրաժարականի արդյունքում դը Գոլն ընտրվեց Ֆրանսիայի նախագահ, սկիզբ դնելով արդի Հինգերորդ հանրապետությանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի նախագահներ Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փաստաբաններ
Կանարո
Կանարո  (Canaro), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Վենետո մարզում՝ Ռովիգո գավառում ։ Բնակչությունը կազմում է 2836 մարդ, խտությունը՝ 89 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 32 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 45034, հեռախոսային կոդ՝ 00425։
Քազաքի հովանավոր պաշտպանը համարվում է Սուրբ Սանտա Սոֆիան, որի տոնը նշվում է ամեն տարի սեպտեմբերի 18-ին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Թիանեթի շրջան
Թիանեթի շրջան (თიანეთის მუნიციპალიტეტი՝ թիանեթիս մունիցիպալիտետի), 2-րդ մակարդակի վարչական միավոր է Վրաստանում։ Մտնում է Մցխեթա-Մթիանեթի երկրամասի կազմի մեջ։ Վարչական կենտրոնը Թիանեթ քաղաքն է։
Կատեգորիա:Թիանեթի շրջան
Գիտելիքը ուժ է
«Scientia potentia est» ասացվածքը կամ դարձվածքը (որի տարբերակներն են «scientia est potentia» և «scientia potestas est») լատինական թևավոր խոսք է, որն ավանդաբար թարգմանվում է «գիտելիքը ուժ է»։ Ի դեպ, լատիներեն «potentia»-ն, ինչպես և անգլերեն «power»-ը, կարող են թարգմանվել որպես «իշխանություն», «հզորություն», այնպես որ բնագրում արտահայտությունն առավել լայն նշանակություն ունի։ Այս արտահայտությունը սովորաբար կապում են Անգլիո թագավորության նշանավոր իմաստասերներից և գիտնականներից մեկի՝ Ֆրենսիս Բեկոնի անվան հետ, թեպետ հենց այդպիսի խմբագրմամբ կամ ձևակերպմամբ այդ արտահայտությունը չի հանդիպում վերջինիս գրչին պատկանող ո՛չ անգլերեն, և ո՛չ էլ լատիներեն աշխատություններում։ Սակայն գրեթե բառացիորեն («ipsa scientia potestas est», «գիտելիքն ինքնըստինքյան ուժ է») այդ արտահայտությունն առկա է Բեկոնի Meditationes Sacrae (1597) երկում։ Իր հանրահայտ բանաձևմամբ «scientia potentia est» դարձվածքը առաջին անգամ հայտնվում է Անգլիո թագավորության մեկ այլ նշանավոր իմաստասեր և գիտնական անձնավորության՝ Թովմաս Հոբսի «Ղևիաթան» երկում (1668 թվականի տարբերակում)։ Հայտնի է, որ Թովմաս Հոբսը երիտասարդ տարիքում եղել է Ֆրենսիս Բեկոնի քարտուղարը։
Նմանատիպ մի դարձվածք՝ «sapientia est potentia» հաճախ թարգմանվում է որպես «իմաստությունն ուժ է»։
Ծագում և զուգահեռներ
«Գիտելիքն ուժ է» դարձվածքի ամենավաղ վավերական ի հայտ գալը վերաբերվում է Քրիստոսից հետո (Ք.հ.) VII դարին։ Այս խորիմաստ արտահայտությունը հանդիպում է իսլամի առաջին շիայական իմամ Ալիի (Իմամ Ալի) (599—661 թթ.) «Պերճախոսության ուղի» (نهج البلاغة, «Նահջ ալ Բալաղա») երկի մեջ (սկզբնապես գրված է եղել արաբերեն)։ Հայերեն թարգմանությամբ այն ունի հետևյալ տեսքը. «Գիտելիքն ուժ է և այն կարող է հարկադրել ենթարկուել իրեն։ Գիտելիքի տիրապետող մարդն իր կեանքի ընթացքում կարող է հարկադրել մարդկանց հնազանդուելու իրեն և հետևելու իրեն, իսկ իր մահից՝ յետոյ՝ արժանանալ գովասանքի ու փառքի։ Յիշէ՛ք, գիտելիքը կառավարողն է, իսկ հարստութիւնը՝ հպատակը» ։ Արաբերենից անգլերեն թարգմանությամբ այն հնչում է հետևյալ կերպ. «Knowledge is power and it can command obedience. A man of knowledge during his lifetime can make people obey and follow him and he is praised and venerated after his death. Remember that knowledge is a ruler and wealth is its subject»  : Ամենայն հավանականությամբ այս դարձվածքը իրանական կամ ընդհանրապես մերձավորարևելյան ծագում ունի, ներառյալ՝ Հայքը։ Ինչը երևում է նաև նրանից, որ հետագայում Իմամ Ալու՝ փաստացի՝ իսլամի իրանական, ազգային ճյուղի հիմնադրի, այդ արտահայտության մեկ այլ տարբերակը հանդիպում է պարսից մեծ բանաստեղծ Ֆիրդուսու (940—1020 թթ.) «Արքայից գրքում» կամ «Գիրք թագավորացում», որը պարսկերեն հայտնի է որպես «Շահնամե»։ Այնտեղ ֆարսի լեզվով ասված է. „توانا بود هر که دانا بود“: Հայերեն թարգմանությամբ դա կհնչի հետևյալ կերպ. «Ձեր ուժը բխում է Ձեր գիտելիքից»։ Պոեմ առաջին, 14-րդ քառատող, «Շահնամե», Ֆիրդուսի ։ Ֆիրդուսու «Արքայաց գրքի» սույն տողերը երբեմն թարգմանվում են նաև հետևյալ կերպ. «Գիտելիքը ուժ է» կամ «Նա, ով իմաստություն ունի՝ ուժեղ է».
Համանման մի արտահայտություն հին եբրայերեն լեզվով, գործնականում նույն ձևակերպմամբ պարունակվում է Հին Կտակարանի Առակների գրքում. גֶּבֶר-חָכָם בַּעוֹז; וְאִישׁ-דַּעַת, מְאַמֶּץ-כֹּחַ ։ Արդի հայերեն՝ «Իմաստուն մարդը զորավոր է լինում, և գիտություն ունեցող մարդն իր ուժն է ավելացնում։» Գրաբարով՝ «Լա՛ւ է իմաստուն քան զհզօր, և հանճարեղ՝ քան զայն որ ունիցի դաստակե՛րտս մեծամեծս» ։ Լատիներեն Աստվածաշնչում (Վուլգատա) թարգմանվել էր հետևյալ կերպ. «Vir sapiens et fortis est et vir doctus robustus et validus». : Իսկ 1560 թվականին կալվինականների հրապարակած առաջին անգլերեն սուրբ գրքում՝ Ժնևյան Աստվածաշնչում խնդրո առարկա դարձվածքը հին եբրայեցէնից թարգմանվել է հետևյալ կերպ. «A wise man is strong: for a man of vnderstanding encreaseth his strength». Ի դեպ, Ժնևյան աստվածաշնչում հենց այդպես էլ գրված է՝ vnderstanding, այլ ոչ թե՝ understanding: Հայերեն թարգմանությամբ այդ միտքը ընդունում է հետևյալ տեսքը՝ «Իմաստուն մարդն ուժեղ է, քանզի, գիտելիքի տէր մարդը բազմապատկում է իւր ուժը»: Անգլերեն «Աստվածաշնչի» Հակոբ թագավորի տարբերակում (en:King James Version), որը անգլերեն առաջին պաշտոնական թարգմանությունն է, նույն արտահայտությունն է ընդունել է հետևյալ տեսքը՝ "A wise man is strong, a man of knowledge increaseth strength" ։ Հայերեն թարգմանությամբ դա կլինի հետևյալը. «Իմաստուն մարդն ուժեղ է, գիտելիքի տէր մարդն աճեցնում է իւր ուժը» ։ «Աստվածաշնչի» 1820 թվականի ռուսական այսպես կոչված «սինոդալ թարգմանությունում», որը կատարվել է ռուսաց Ալեքսանդր I Ռոմանով-Օլդենբերգ կայսեր հրամանով, խնդրո առարկա դարձվածքն ունի հետևյալ տեսքը. «Человек мудрый силён, и человек разумный укрепляет силу свою» ։ Հայերեն դա կարելի է թարգմանել այսպես. «Իմաստուն մարդն ուժեղ է, և ողջախոհ մարդն ամրապնդում է իւր ուժը» ։
Թովմաս Հոբս
Այս հայտնի դարձվածքին կատարված առաջին հայտնի հղումը կատարվել է Թովմաս Հոբսի «Լևիաթան» երկի 1668 թվականի լատիներեն հրատարակությունում (անգլերեն տարբերակը հրատարակվել էր ավելի վաղ՝ 1651 թվականին)։ Ստորև մեջբերվող հատվածը այդ գրքի X գլխի («De Potentia, Dignitate et Honore») 1-ին մասից է («De Homine»), և մտնում է մարդու այն զանազան հատկանիշների թվարկման մեջ, որոնք նրան օժտում են «ուժով»։ Ի դեպ, այդ ցանկում գիտելիքին աննշան դեր է հատկացված։ Ահա այդ հատվածը՝ բնագրով. «Scientia potentia est, sed parva; quia scientia egregia rara est, nec proinde apparens nisi paucissimis, et in paucis rebus. Scientiae enim ea natura est, ut esse intelligi non possit, nisi ab illis qui sunt scientia praediti» :. Անգլիական տարբերակում այդ հատվածը հնչում է հետևյալ կերպ. «The sciences are small powers; because not eminent, and therefore, not acknowledged in any man; nor are at all, but in a few, and in them, but of a few things. For science is of that nature, as none can understand it to be, but such as in a good measure have attained it» :.
Իր ավելի ուշ ժամանակաշրջանի աշխատությունում՝ De Corpore-ում (1655), որը նույնպես լատիներեն էր գրված, Թովմաս Հոբսը զարգացրել է նույն գաղափարը. «Իմաստասիրության վերջը կամ հնարավորությունները, որոնք մենք կարող ենք օգտագործել մեզ համար շահավետ արդյունքների համար, որոնք նախկինում նկատվել են ... մարդկային կյանքի էության համար... Գիտելիքի վերջը իշխանութիւնն է ... վերջապէս, ամբողջ ենթադրութեան հնարաւորութիւնները՝ որոշակի գործողութեան կատարումը, կամ այն բաները, որոնք կարուեն...» ։
Ֆրենսիս Բեկոն
Մեկ այլ տեղ Բեկոնը գրում էր. "Human knowledge and human power meet in one; for where the cause is not known the effect cannot be produced. Nature to be commanded must be obeyed; and that which in contemplation is as the cause is in operation as the rule." Այսինքն՝ «Մարդու գիտելիքն ու հզօրութիւնը համընկնում են, քանզի պատճառի չիմացութիւնը դժուարացնում է գործողութիւնը։ Բնութեանը յաղթում են միայն նրան հնազանդուելով, և այն, ինչ որ իմացութեան մէջ պատկերացւում է որպէս պատճառ, գործողութեան մէջ պատկերացւում է որպէս կանոն» ։
Ելնելով վերաշադրյալից հարկավոր է նկատի ունենալ ուժի բեկոնյան մեկնաբանությունը, մասնավորապես, այն տարբերությունը, որ նա դնում է գիտելիքի տված ուժի և գործողության տված ուժի միջև։ Համատեքստից դուրս բեկոնյան մտքի այդ մեջբերումը ստանում է հակառակ նշանակությունը ։ Սակայն այդ մեջբերումը դարձավ տարածված գաղարախոսական կլիշե հենց առանց հաշվի առնելու վերոնշյալ համատեքստը։
Ռալֆ Ուոլդո Էմերսոն
Ռալֆ Էմերսոնը (Ռալֆ Ուոլդո Էմերսոն) իր «Ծերություն» էսսեում, որը մտել է «Հասարակություն և միայնություն» ժողովածուի մեջ (1870), գրել է հետևյալը. «Skill to do comes of doing; knowledge comes by eyes always open, and working hands; and there is no knowledge that is not power»: Հայերեն թարգմանությամբ դա կհնչի հետևյալ կերպ. «Հմտությունը գալիս է կատարելուց։ Գիտելիքը գալիս է բաց աչքերի և աշխատող ձեռքերի շնորհիվ։ Եվ չկա գիտելիք, որ ուժ չլինի» ։
Wissen ist Macht-ը Գերմանիայում
1871 թվականին Գերմանիայի միավորումից և դրանով իսկ Գերմանական Երկրորդ կայսրության կամ Գերմանական II ռայխի ստեղծումից հետո գերմանական աշխարհագրությունում և հասարակական բանավեճերում հաճախակի սկսեցին օգտագործել Wissen ist Macht, geographisches Wissen ist Weltmacht («Գիտելիքը ուժ է, աշխարհագրական գիտելիքը՝ համաշխարհային տերություն» դարձվածքը) )՝ հօգուտ գերմանական գաղութային կայսրության ստեղծման։ Օրինակ՝ Յուստուս Պերտեսը այս դարձվածքն օգտագործում էր որպես իր հրատարակչության կարգախոս :. Սակայն աշխարհագրական հետազոտությունների նախաձեռնությունը գալիս էր հասարակությունից, այլ ոչ թէ պարտադրվում էր նրան կառավարության կողմից :. Կոմս Բիսմարկը շահագրգռված չէր գերմանական գաղութային արկածախնդրություններում։ Նրա ներկայացուցիչ Գուստավ Նախտիգալը կանգնած էր առաջին հովանավորյալ տարածքների՝ պրոտեկտորատների ակունքներում, սակայն վերջինիս առավել հետաքրքրում էր ազգագիտական կամ ազգագրական` էթնոլոգիական ասպեկտը (տեսանկյունը)։
I աշխարհամարտից հետո գերմանական աշխարհագրությունը փորձում էր իր իր ներդրումը կատարել համաշխարհային տերության վերականգնման գործում։ Այնպիսի գիտականներ, ինչպիսիք էին նախկին զորավար Կարլ Հաուսհոֆերը, և նրա որդին՝ Ալբրեխտ Հաուսհոֆերը (երկուսն էլ սերտ կապի մեջ էին Ռուդոլֆ Հեսսի հետ) կարողացան իրենց աշխարհաքաղաքականության հայեցակարգի վրա համաշխարհային ուշադրություն սևեռել։ Գերմանացի աշխարհագետների և դպրոցական ուսուցիչների միությունները ողջունում էին Նացիոնալ-սոցիալիստների իշխանության գալը Գերմանիայում և հուսով էին լրացուցիչ ազդեցություն ձեռք բերել նոր վարչակարգի օրոք։
II աշխարհամարտից հետո գերմանական աշխարհագրությունը առավել շրջահայաց դարձավ, և մինչև 1989 թվականը քաղաքական աշխարհագրության հայեցակարգերը և ուժի պրոյեկցիաները Գերմանիայում լայնորեն տարածված թեմաներ չէին։
Այնուամենայնիվ, աշխարհագրական գիտելիքները մինչև այժմ նշանակալից են Գերմանիայում։ Գերմանացիները հակված են կատակելու այդ թեմայի նկատմամբ ամերիկյան քաղաքական գործիչների ու հայտնի դեմքերի հետաքրքրության բացակայության նկատմամբ։ Խնդրո առարկա դարձվածքի հետ է կապված Գերմանիայի ոչ խորհրդարանական Sponti կուսակցության «Wissen ist Macht, nichts wissen, macht auch nichts» (հայերեն՝ «Գիտելիքը ուժ է, անգիտությունը՝ որևէ սարսափելի բան չկա») կարգախոս-բառախաղը Յոշկա Ֆիշերը և Դանիել Կոն-Բենդիտը պատկանում են Sponti կուսակցության այն անդամներին, որոնք ուժեղ դիրքեր էին գրավում, թեպետ Ֆիշերը ոչ մի այլ կրթության վկայական, բացի տաքսիստի արտոնագրից չի ունեցել։
Բունդեսվերի Ռադիոէլեկտրոնային պայքարի Elektronische Kampfführung 932 գումարտակը, որը տեղակայված է Ֆրանկենբերգում, առաջվա պես կիրառում է խնդրո առարկա դարձվածքի լատիներեն «Scientia potentia est» ձևը որպես իր կարգախոս:.
Մեկնաբանություններ
Թեպետ «Scientia potentia est» դարձվածքի իմաստը հեղինակից հեղինակ փոխվում է, այն հաճախ նշանակում է, որ գիտելիքը կամ կրթությունը կյանքում մեծացնում են ներուժը (պոտենցիալ, potential) կամ ունակությունները։ Գիտելիքների տիրապետելը և ուրիշներին դրանց հաղորդակից դարձնելը լայնորեն ընդունվում է որպես սեփական համբավի ու ազդեցության, ուստի և իշխանության հնարավորության բարելավման հիմքը։
Այդ դարձվածքը նաև կարող է օգտագործվել որպես տեղեկատվության չբաժանելու ցանկության հիմք, քանզի մարդը կարող է համարել, որ գիտելիքների թաքցնելը կարող է իրեն որոշակի գերազանցություն տալ։
Ըստ մեկ այլ մեկնաբանության՝ գիտելիքը միակ իսկական ուժն է, և բառացիորեն ամեն ինչի հասնում ես նրա օգնությամբ։
Հանրամատչելի մշակույթում
Terry Brooks Fantasy Shannara գրքաշարում՝ գրքային սերիայում, դրուիդների կարգախոսն է՝ «Ուժ գիտելիքների միջոցով»։ Դա կապված է Գերագույն Դրուիդի Վարչության «Elit Druid» մեդալիոնի հետ, որն ունի «ձեռքի տեսք, որը բռնել է չորս վառվող ջահ» :.
Mortal Kombat տեսախաղի ֆրանչիզը հանրահայտ է դարձրել Էմերսոնի տարբերակը։ «Չկա գիտելիք, որն ուժ չէ»։
BBC America-ի Մութ երեխան հեռուստասերիալի 2-րդ սեզոնի 5-րդ դրվագը (2014 թ. մայիսի 17-ի եթերը ԱՄՆ-ում) կոչվում է Ipsa Scientia Potestas Est:
Գրիմ հեռուստասերիալի 4-րդ սեզոնի էպիզոդի դեբյուտը սկսվում է «Գիտելիքը ուժ է» մեջբերմամբ։
Breaking Bad հեռուստասերիալի 2-րդ դրվագում Ուոլթեր Ուայթն իր ուսանողներին ասում է «Գիտելիքը ուժ է»։
«Գիտելիքը ուժ է» մեջբերումը հայտնում է նաև Լանդմարկ բաց վիկտորինայի յուրաքանչյուր եզրափակիչ մասի առաջին տեսագրությունում։
Գահերի խաղ վեպում Baelish տան կարգախոսն է՝ :
Dota 2-ում գործողություններ կատարելիս պերսոնաժն ունի «Գիտելիքը ուժ է» ստորագրության տող։
Լրացուցիչ գրականություն
Կատեգորիա:Գիտելիք Կատեգորիա:Լատիներեն բառեր և արտահայտություններ Կատեգորիա:Սոցիալական փիլիսոփայության հասկացություններ
Մանուկների կոտորած (նկար)
«Մանուկների կոտորած» (Le Massacre des innocents, Der Bethlehemitische Kindermord), ֆլամանդացի գեղանկարիչ և գծանկարիչ Պիտեր Բրեյգել Ավագի նկարներից։ Հեղինակն այս աշխատանքը կատարել է 1565 -ից 1567 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում։ Բրեյգելն այս նկարը յուղաներկով վրձնել է Բրյուսելում՝ փայտի վրա, որի չափերն են՝ 109,2 × 158,1 սմ։ «Մանուկների կոտորած» ստեղծագործությունն այսօր պահպանվում և ցուցադրվում է Թագավորական հավաքածուում (Հեմփթոն Քորթ, Միացյալ Թագավորություն)։
Նկարի սյուժեում ընկած է աստվածաշնչյան մի դրվագ, որի մասին խոսվում է Ավետարան ըստ Մատթեոսի (2:16) գրքում՝ Նոր Կտակարանում։
Ստեղծման պատմություն
«Մանուկների կոտորած» ստեղծագործությունը Բրեյգել Ավագը վրձնել է 1565 -ից 1567 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում՝ կատարման նոր յուրաձևությամբ։ Նկարիչը յուղաներկը վրձնում է մեկ բազմակերպար կոմպոզիցիայով՝ հեռանալով խճանկարային ոճից, որտեղ բոլոր ֆիգուրները տեղադրված են խճանկարի տեսքով ։ Բեթղեհեմի փոխարեն հեղինակը սյուժեում նկարել է հլանդական գյուղական բնակավայր՝ ձմռան տեսարանով։ Ավելին, կոտորած իրականացնող զինվորները գերմանական վարձու լանդսկնեխտներն են, ովքեր Իսպանական Նիդերլանդներում իրականացրել են պատժիչ գործողություններ Ֆեռնանդո Ալբայի հրամանով։ Նկարի ամբողջ ողբերգական երանգը Բրեյգել Ավագը փոխանցել է ձիավորներին, ովքեր փակել են փախուստի բոլոր ուղիներն ու իրականացրել նախճիրը։
Երկար ժամանակ չիմանալով նկարի Ավետարանական սյուժեի մասին, սխալմամբ այն կոչում էին «Հարձակում գյուղում»։ 16-րդ դարի հայտնի քննադատ, գրող, նկարիչ Կարել վան Մանդերը նկարի մասին արտահայտվել է որպես «շատ կենդանի սյուժե, որտեղ գյուղացի ընտանիքը զինվորից խղճահարություն է հայցում, որը սպանում է իր երեխաներին» ։
Սյուժե
Մանուկների կոտորածը նկարագրված է միայն Մատթեոսի Ավետարանում։ Համաձայն Ավետարանական պատմության՝ նորածնին երկրպագության եկած մոգերը չկատարեցին Հուդայի թագավոր Հերովդես Մեծի խնդրանքը. չհայտնեցին նրան մանկան գտնվելու վայրի մասին։ Այդ մասին Հովսեփ Ֆլավիոսոսը հաստատում է, որ Հերովդեսը մահանում է «թագավորելով Անտիգոնեսի մահից երեսունչորս տարի հետո (Երուսաղեմի նվաճվելուց հետո) և հռոմեացիների կողմից 37 տարի թագավոր ճանաչվելուց հետո»։ Դա ցույց է տալիս, որ նրա մահվան թվականը մ. թ. ա. 2 թվականն է կամ մ. թ. ա. 1 թվականը։ Հետո ավետարանիչը վկայում է, որ կոտորածը կանխագուշակված է եղել Երեմիա մարգարեի կողմից։ Ավետարանական պատմության համաձայն՝ Հիսուսը փրկվում է Եգիպտոս փախչելու շնորհիվ։
Կոլոմերս
Կոլոմերս (Colomés, баск. Colomers, кат. Colomers), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, մտնում է Կատալոնիայի Ժիռոնա գավառի ինքնավար համայնքում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Բաշ-Էմպոռտայի մի մասում։ Զբաղեցնում է 4,30 կմ²։ Բնակչություն՝ 201 (2010)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Իսրայելի հրեաներ
Իսրայելի հրեաներ (יהדות ישראל‎), ազգությամբ հրեա և/կամ հուդայականություն դավանող Իսրայելի պետության քաղաքացիները և/կամ այդտեղ մշտական բնակություն հաստատածները, ինչպես նաև այդ անձանց ժառանգները ուրիշ երկրում։
Իսրայելի հրեաները հիմնական բնակվում են Իսրայելում, ինչպես նաև արևմտյան մի շարք երկրներում։ Այդ հրեաները հիմնականում խոսում են եբրայերենով և հուդայականություն են դավանում։ Այժմ Իսրայելի պետությունում բնակվում է աշխարհի հրեաների կեսը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսրայելական հասարակություն
Ալեքսան Ասատրյան (գյուղատնտեսական արտադրության կազմակերպիչ)
Ալեքսան Ասատուրի Ասատրյան, գյուղատնտեսական արտադրության խորհրդային հայ կազմակերպիչ։ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1950) ։
Կենսագրություն
Ալեքսան Ասատրյանը ծնվել է 1907 թվականին, Արևմտյան Հայաստանի Մշո գավառի Բուլանիկ շրջանի Խոշգելդի գյուղում, աղքատ գյուղացու ընտանիքում։ 1914 թվականի հայերի ջարդերի ժամանակ Ալեքսանի ծնողները մահացել են, ինքն էլ գաղթել է Ղարաքիլիսա քաղաք (այժմ՝ Վանաձոր)։
Մինչև 1919 թվականը Ալեքսան Ասատրյանն զբաղվել է բատրակությամբ, որից հետո տեղափոխվել է մանկատուն։ Որոշ ժամանակ անց Ասատրյանը տեղափոխվել է Լենինական քաղաք և աշխատանքի անցել որպես բեռնակիր։ 1929 թվականին համալրել է ՀամԿ(բ)Կ/ ԽՄԿԿ շարքերը։ 1930 թվականին Ասատրյանը աշխատանքի է ընդունվել որպես հանքագործ բանվոր տուֆի արդյունահանմամբ զբաղվող շինանյութերի արդյունաբերության ձեռնարկությունում՝ ՀԽՍՀ Արթիկի շրջանի Արթիկտուֆ գործարանում։ Լավագույն կողմից դրսևորելով իր աշխատանքային ընդունակությունները՝ 1931 թվականին Ասատրյանն ընտրվել է Արթիկի բանվորական կոոպերատիվի նախագահի տեղակալ, որից հետո դարձել է նախագահ։
1949 թվականին ոռոգելի հողերից բամբակի բարձր բերք ստանալու, կոլտնտեսությունների կողմից բոլոր տեսակի գյուղատնտեսական մթերքների պարտադիր մատակարարումների պայմանագրային պարտավորությունները կատարելու, ՄՏԿ-ի աշխատանքի համար բնամթերքով վճարումները կատարելու և բոլոր մշակաբույսերի գարնանացանի սերմացուով լիարժեք ապահովելու համար ԽՍՀՄ Գերագույն Խորհրդի Նախագահության 1950 թվականի հոկտեմբերի 16-ի հրամանագրով Ալեքսան Ասատուրի Ասատրյանին շնորհվել է Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի կոչում՝ նրան հանձնելով Լենինի շքանշան և Մուրճ ու մանգաղ ոսկե մեդալ ։
1958 թվականին մեքենատրակտորային կայանների լուծարումից հետո Ալեքսան Ասատրյանն ընտրվել է ՀԽՍՀ Հոկտեմբերյանի շրջանի Նոր Արմավիր գյուղի կոլտնտեսության խորհրդի նախագահ։ Ասատրյանի ղեկավարությամբ արդեն յոթնամյա ծրագրի առաջին տարում կոլտնտեսությունում զգալիորեն բարձրացել է անասնաբուծության արտադրողականությունը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Մցխեթի շրջան
Մցխեթի շրջան (მცხეთის მუნიციპალიტეტი՝ մցխեթաս մունիցիպալիտետի), 2-րդ մակարդակի վարչական միավոր է Վրաստանում։ Մտնում է Մցխեթա-Մթիանեթի մարզի կազմի մեջ։ Վարչական կենտրոնը Մցխեթ քաղաքն է։
Կատեգորիա:Մցխեթի շրջան
(8595) Դուգալի
(8595) Դուգալի (Dougallii), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1971 թվականի մարտի 26-ին Կոռնելիս վան Հաուտենի, Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդի և Թոմ Գերելսի կողմից Պալոմարում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1971 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կոռնելիս վան Հաուտենի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Ինգրիդ Հաուտեն-Գրունենվելդի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Թոմ Գերելսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Միլանի բնագիտական թանգարան
Միլանի բնագիտական թանգարան (Museo Civico di Storia Naturale di Milano), բնագիտական թանգարան Միլանում։ Հիմնադրվել է 1838 թվականին, երբ բնագետ Ջուզեպպե դե Քրիստոֆորիսը (1803-1837 թթ.) իր հավաքածուները նվիրաբերել է Իտալիայի Միլան քաղաքին։ Թանգարանի առաջին տնօրենն է եղել Ջորջո Յանը (1791-1866 թթ.):
Նկարագրություն
Միլանի բնագիտական թանգարանը գտնվում է 19-րդ դարի Giardini Pubblici Indro Montanelli (Ինդրո Մոնտանելլի հասարակական այգիներ) կառույցում, Վենետիկի նավահանգստի պատմական դարպասի մոտ։ Նեոգոթական տարրերով նեոռոմանական ոճի շինությունը կառուցվել է 1888-1893 թվականներին։
Թանգարանն ունի հինգ տարբեր մշտական ցուցադրության բաժիններ ՝
Թանգարանում ցուցադրվում է ամբողջական չափերի տրամանկարների (շուրջ 100) իտալական ամենամեծ հավաքածուն, ինչն այցելուներին հնարավություն է տալիս դիտարկելու էկոհամակարգի որոշ հատուկ կերպեր ։
Պալեոնտոլոգիայի բաժին
Այս բաժինը պարզաբանում է հնակենդանաբանության և հնէաբանության հիմունքները։ Ցուցադրությունների շարքում ներառված են մի շարք բույսերի և կենդանիների հանածոներ։ Առավել արժեքավոր նմուշներ են երկու գաճաճ փղերի կմախքները (Palaeoloxodon falconeri) Սիցիլիայից և Scipionix samniticus-ի միակ գոյություն ունեցող հանածոն։ Թանգարանում կան նաև դինոզավրերի մի քանի կմախքներ, ինչպիսիք են ալոզավրերերը, ստեգոզավրերը, Dromaeosaurusև Plateosaurus:
Անողնաշարավորների կենդանաբանության բաժին
Այս բաժինը բաժանված է երկու ցուցադրությունների։ Առաջին հատվածում փափկամարմիններն ու հոդվածոտանիներն են։ Ցուցադրությունն ընդգրկում է հսկա ծովային եռափեղկանի, որն ամենամեծ կենդանի երկփեղկանիներից է, երկու ճապոնական խեցգետին-սարդեր (արու և էգ), հսկայական սկոլոպենդրան (Scolopendra gigantea) և սարդակերպեր՝ սարդեր, կարիճներ ամբողջ աշխարհից։ Ցուցադրության երկրորդ հատվածը նվիրված է միջատաբանությանը, որտեղ ցուցադրված են բազմաթիվ միջատներ։
Ողնաշարավորների կենդանաբանության բաժին
Կառույցի երկրորդ հարկում տեղավորված է ողնաշարավորների կենդանաբանության բաժինը, որտեղ ցուցադրվում են բազմաթիվ կենդանիների կմախքներ Եվրոպայից և արտերկրից, կա շուրջ 12 մետր երկարությամբ կաշալոտ կմախք, տարբեր տրամանկարներ։
Բյորգեֆել ազգային պարկ
Բյորգեֆել (Børgefjell nasjonalpark), բնության պահպանվող տարածք Նորվեգիայում։ Գտնվում է Նուռլան և Նուր Թրյոնդելագ կոմսություններում։ Ունի 1 447 կմ² տարածք։ Ազգային պարկի մոտով է անցնում շվեդա-նորվեգական պետական սահմանը։
Բյորգեֆել ազգային պարկը հիմնադրվել է 1963 թվականին երկրի կենտրոնական մասում գտնվող լճերով և գետերով հարուստ լեռնային ռելիեֆը պահպանելու նպատակով։ Ռելիեֆը ծածկված է կուսական անտառներով, որտեղ աճում են սոճիներ, եղևնիներ, կեչիներ և այլն։ Առկա են նաև մացառուտներով ծածկված տարածքներ, որտեղ աճում են բուսաբանների համար բացառիկ նշանակություն ունեցող բազմաթիվ հատապտուղներ։
Ազգային պարկը ունի նաև հարուստ ֆաունա։ Այստեղ ապրում են հյուսիսային եղջերու, կուղխ, բևեռաղվես, սպիտակ լոր, գայլ, աղվես, սագ, բու, սպիտակ բու, արջ.
Գրական քննադատների ազգային մրցանակ
Մրցանակաբշխության ընթացքում տրվում է վեց մրցանակ՝ տարբեր անվանակարգերում՝ գեղարվեստական գրականություն, ոչ գեղարվեստական գրականություն, պոեզիա, ինքնակենսագրություն, կենսագրություն և քննադատություն։ 2014 թվականից սկսած NBCC-ն տալիս է նաև հատուկ «առաջին գիրք» մրցանակը բոլոր վեց անվանակարգերի համար, որը կոչվում է John Leonard Award՝ ի պատիվ գրականագետ և NBCC-ի հիմադիր Ջոն Լեոնարդի, որը մահացել է 2008 թվականին ։
Մրցանակաբաշխությանը չեն կարող ներկայացվել նախկինում անգլերենով հրատարակված գրքերը, օրինակ՝ վերաթողարկված և թղթե տպագրությամբ հրատարակումները, նաև խոհարարական, ինքնազարգացման գրականության, տեղեկատու, պատկերազարդ կամ մանկական գրերը, սակայն կարելի է ներկայացնել թարգմանական գրականություն, կարճ պատմություններ և էսսեներ, ինքնահրատարակված գրքեր և անվանակարգերին համապատասխանող գրքեր ։
Հաղթողներին ընտրում են NBCC-ի 24 տնօրեննեը ։
Մրցանակաբաշխությունը կայանում է ամեն տարի մարտին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գրական մրցանակներ Կատեգորիա:Գրական մրցանակներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի մրցանակներ Կատեգորիա:1975 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Պարգևներ այբբենական կարգով
Վիլոպրիու
Վիլոպրիու (Vilopriu), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, մտնում է Ժիրոնա նահանգի մեջ, Կատալոնիայի ինքնավար համայնքում։ Վարչատարածքային միավորը գտնվում է Բաշ Էմպորտա շրջանում։ Զբաղեցնում է 16,44 կմ² տարածք։ Բնակչությունը՝ 208 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։
Հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Լեշմանիոզ
Լեշմանիոզ, Լեշմանիա տիպի պարազիտների պատճառով առաջացող հիվանդություն ։ Այն տարածվում է որոշակի տարածքներում ապրող թռչող միջատների՝ մլակների, մոծակների և այլն, խայթոցի հետևանքով ։ Հիվանդությունը կարող է ներկայանալ երեք տիպով՝ մաշկային, մաշկալորձաթաղանթային, ընդերային լեշմանիոզ ։ Մաշկային տարբերակը լինում է մաշկի վրա խոցերի առաջացմամբ, իսկ մաշկալորձթաղանթային տեսակը ներկայանում է խոցերի առաջացմամբ մաշկին, բերանի և/կամ քթի խոռոչների լորձաթաղանթների վրա։ Ընդերային տեսակի ժամանակ սկզբում դիտվում են մաշկային խոցեր, որին հետագայում ավելանում է ջերմությունը, էրիթրոցիտների քանակի նվազումը և օրգանոմեգալիան՝ մեծացած լյարդը և փայծաղը ։
Ինֆեկցիաները մարդկանց մոտ առաջանում են մոտ 20 տեսակից ավելի Լեշմանիաների հետևանքով ։ Ռիսկի գործոններն են հանդիսանում աղքատությունը, թերսնուցումը, անտառահատումը և ուրբանիզացումը ։ Բոլոր երեք տեսակները լեշմանիոզ հիվանդությունները ախտորոշվում են մանրադիտակի տակ հարուցչին հայտնաբերելուց հետո ։ Որպես լրացում, ընդերային տարբերակը, երբեմն, ախտորոշվում է արյան թեստերի միջոցով ։
Մոտ 4-12 միլիոն մարդ ներկայումս ախտահարված է ։ Հիվադներ են հայտնաբերվում մոտ 98 երկրներում ։ Մոտավորապես 2 միլիոն նոր դեպքեր են դիտվում տարեկան և 20-50 հազար մահվան դեպքեր են գրանցվում ամեն տարի ։ Մոտ 200 միլիոն մարդ Ասիայում, Աֆրիկայում, Հարավային և Կենտրոնական Ամերիկայում, ինչպես նաև Հարավային Եվրոպայում ապրում են այն տարածքներոմ, որտեղ հիվանդությունը տարածված է ։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը սահմանել է զեղչեր որոշ դեղորայքների վրա, որպեսզի հիվանդության բուժումը լինի հասանելի ։ Այս հիվանդությունը դասակարգվում է որպես մոռացված տրոպիկական հիվանդություն ։ Հիվանդությունը կարող է հանդիպել որոշ կենդանիների մոտ, օրինակ շների և կրծողների դասին պատկանող կենդանիների մոտ ։
Նշաններ և ախտանիշներ
Լեշմանիոզի նշաններից են մաշկի վրա առաջացող վերքերը, որոնք արտահատվում են վարակված միջատի խայթոցից մոտ շաբաթներ կամ ամիսներ անց։
Լեշմանիոզը կարելի է բաժանել հետևյալ տիպերի ՝
Լեշմանիոզը համարվում է փայծաղի զգալի մեծացման (շոշափումով հայտնաբերվող) դասական պատճառներից մեկը։ Այս օրգանը նորմայում չի շոշափվում որովայնի ֆիզիկական զննման ժամանակ։ Ծանր դեպքերում այն կարող է գերազանցել իր չափսերով լյարդին։
Պատճառագիտություն
Լեշմանիոզը փոխանցվում է ախտահարված էգ մլակների կամ այլ թռչող միջատների խայթոցով ։ Այս միջատները տարածում են նախակենդանի Լեշմանիայիային ։ Մլակները ներմուծում են վարակիչ փուլում գտնվող՝ մետացիկլիկ պրոմաստիգոտներին, այրունածծման փուլում (1)։ Մետացիկլիկ պրոմաստիգոտները, երբ հասնում են դեպի բացված վերքը ֆագոցիտոզի են ենթարկվում մակրոֆագերի կողմից (2) և վերածվում են ամաստիգոտների (էուկարիոտ օրգանիզմ՝ պրոտիստ բջիջ, որը չունի արտաքինից պատող տեսանելի թարթչային կամ մտրակներ պարունակող շերտ) (3)։ Ամաստիգոտները բազմանում են վարակված բջջի մեջ և ախտահարում տարբեր հյուսվածքներ։ Կախված նրանից, թե որ որտեղ է գտնվում Լեշմանիան, այդեղ էլ առաջանում են բորբոքային փոփոխությունները (4)։ Կախված ախտահարված հյուսվածքի դիֆերենցացիայից առաջանում են հիվանդության համապատասխան տեսակները։ Մլակները վարակվում են այն ժամանակ, երբ ծծում են հիվանդ տիրոջ արյունը, կուլ տալով ամաստիգոտներով վարակված մակրոֆագեին(5,6)։ Միջատի մարսողական համակարգում պարազիտը դառնում է պրոմաստիգոիտ (7), որը բազմանում է, տարբերակվում է մետացիկլիկ պրոմաստիգոիտի և միգրաիցայի է ենթարկվում դեպի միջատի կնճիթը(8)։
Ուսումնասիրելով Լեշմանիայի երեք կենսաբանական տեսակների (L. major, L. infantum, and L. braziliensis) գենոմային կազմը, ստացվել է պարազիտների կենսաբանական կազմի մասին բազմաթիվ տեղեկություններ։ Օրինակ, ցույց է տրվել, որ Լեշմանիայի սպիտակուց կոդավորող գեները հասկացվում են որպես մեծ պոլիցիստրոնիկ միավորներ գլխից գլուխ կամ պոչից պոչ տիպով։ Լեշմանիան ունի յուրահատուկ գենի էքսպրեսիան ռեգուլյացիայի ենթարկող հատկություն, որի շնորհիվ հարմարվում է շրջակա միջավայրի փոփոխություններին։ Իմանալով այդ տեղեկությունները ստեղծվում են հնարավորություններ նոր դեղորայքներ և պատվաստումներ ստեղծելու համար ։
Փոխանցում
Չնայած այն բանին, որ Նոր Աշխարհում, գրականությունը նշում է միայն մարդու համար Լեշմանիայով վարակվելու(Lutzomyia) մեկ տեսակի փոխանցող, Գալատիի կողմից 2003 թվականին արված հետազոտությունը առաջարկել է նոր դասակարգում Նոր Աշխարհի մլակների համար։ Այս հետազոտությանը ավելացվել են փոխանցողների որոշակի ենթատեսակներ։ Աշխարհի այլ տեղերում, լեշմանիոզի հիմնական փոխանցող է համարվում Ֆլեբոտոմուսը ։
Օրգանիզմներ
Մաշկային ձևը հարուցվում է ավելի քան Լեշմանիայի 15 տեսակների կողմից ։
Ռիսկի գործոններ
Ռիսկի գործոններ են համարվում աղքատությունը, թերսնուցումը, անտառահատումը, սանիտարական ցածր պայմանները և ուրբանիզացիան ։
Ախտորոշում
Լեշմանիոզը ախտորոշվում է արյունաբանական լաբորատորիայում ամաստիգոտի (Լեշման-Դոնովանի մարմնիկներ) ուղղակի վիզուալիզացիայի շնորհիվ։ Պերիֆերիկ արյան չմակարդված նմուշը կամ փայծաղից, լիմֆատիկ հանգույցներից, մաշկի վերքերից վերցված ասպիրատները բարակ շերտով անցկացվում են առարկայական ապակու վրա և ներկվում Գիմզայի ներկով (pH 7.2)։ Առարկայական ապակին մշակում են մոտ 20 րոպեի չափով։ Ամաստիգոտները երևում են արյան և փայծաղի մոնոցիտներում կամ շատ հազվադեպ շրջանառող նեյտրոֆիլներում, ասպիրացված հյուսվածքի մակրոֆագերում։ Դրանք փոքր, շրջանաձև 2-4 μմ դիամետրով, անկանոն ցիտոպլազմայով մարմնիկներ են։ Ունեն կորիզ և փոքր, ցուպիկանման կինետոպլաստ։ Հաճախ կարելի է ամաստիգոտներ նկատել ազատ շրջանառելով արյան բջիջների միջև ։ Ինչևէ, հյուսվածքներից օրինակների վերցնումը հաճախ ցավոտ է հիվանդի համար և ախտահարված բջիջների հայտնաբերումը լինում է դժվարաված։ Սա է պատճառը, որ մշակվում է ոչ ուղղակի իմունոլոգիական ախտորոշման մեթոդներ, այդ թվում իմունոֆերմենտային անալիզ ( անգլերեն՝ enzyme-linked immunosorbent assay, ELISA), հակածին պատված փայտիներ, ուղղակի ագլյուտինացիայի թեստեր։ Չնայած այն բանին, որ այս թեստերը ունեն լայն տարածում, դրանք չեն համարվում ստանդարտ ախտորոշիչ թեստեր, քանի որ չունեն բավարար սպեցիֆիկություն և զգայունություն։
Մշակվել են բազմաթիվ Պոլիմերազային շղթայական ռեակցիայի (ՊՇՌ) թեստեր, որոնք օգտագործվում են Լեշմանիայի ԴՆԹ հայտնաբերելու նպատակով ։ Այս թեստը համարվում է բարձր ախտորոշիչ սպեցիֆիկություն և զգայունություն ունեցող հիվանդությունը հայտնաբերող հետազոտություն։ Ամենազգայուն ՊՇՌ թեստերը օգտագործում են փոքր շղթայով ԴՆԹ, որը հայտնաբերվում է պարազիտի մոտ։ Կինետոպլաստային ԴՆԹ-ն պարունակում է միտոքոնդրիալ սպիտակուցների հաջորդականություն իր մեծ շղթաներում (~25-50 պարազիտի հաշվարկով), և ուղեկցող ՌՆԹ իր փոքր շղթաներում (~10'000 պարազիտի հաշվարկով)։ Այս սպեցիֆիկ մեթոդով, հնարավոր է հայտնաբերել Լեշմանիա, անգամ եթե փորձանմուշում պարազիտների քանակը շատ քիչ է։ Երբ լինում է անհրաժեշտություն ախտորոշելու Լեշմանիայի սպեցիֆիկ տեսակները՝ այս ՊՇՌ մեթոդները ունեն առավելություններ այլ հետազոտությունների նկատմամբ ։
Հիվանդության բազմաթիվ տեսակներ փոխանցվում են կենդանիներից, սակայն լինում են դեպքեր, երբ այն տարածվում է մարդուց այլ մարդկանց։ Մարդկանց մոտ վարակը առաջանում է մոտ 21-30 տեսակներից, որոնք ախտահարում են նաև կաթնասուններին ։ Տարբեր տեսակներ ունեն միմյանց հետ նմանություն, սակայն շնորհիվ իզոֆերմենտային անալիզի, ԴՆԹ սեկվեստավորման անալիզի կամ մոնոկլոնալ հակամարմինների շնորհիվ դրանց տարբերակումը լինում է ավելի հեշտ։
Բուժում
Բուժումը որոշվում է ելնելով նրանից թե որ տիպն է հիվանդության, Լեշմանիոզի տեսակը և պարազիտին փոխանցող միջատի տեսակը, հիվադնության առաջացման վայրը ։ Ընդերային լեշմանիոզի համար, որը հանդիպում է Հնդկաստանում կամ Հարավային Ամերիկայում, խորհուրդ է տրվում օգտագործել լիպոսոմալ ամֆոտերիցին Բ-ն և հաճախ բուժման նպատակով անհրաժեշտ է լինում նրա մեկ չափաբաժին  ։ Մեկ չափաբաժին ամֆոտերինով բուժված դեպքերը 95 տոկոս են ։ Հնդկաստանում գրեթե բոլոր վարակները կայուն են պենտավալենտ անտիմոնալիսի նկատմամբ ։ Աֆրիկայում, խորհուրդ է տրվում օգտագործել պենտավալենտ անտիմոնալիսի և պարոմոմիցինի համադրությունը ։ Պետք է նշել, որ դրանք կարող են ունենալ արտահայտված կողմնակի ազդեցություններ ։ Միլտեֆոսինը, բերանացի ընդունվող դեղորայք է, արդյունավետ է և ընդերային և մաշկային լեշմանիոզների համար ։ Կողմնակի ազդեցությունները սովորաբար թեթև են, սակայն այն կարող է հանդիսանալ ծննդաբերական դեֆեկտների առաջացման պատճառ, եթե դեղորայքը ընդունվի հղիության առաջին 3 ամիսների ընթացքում  ։ Այն չի օգնում L. major կամ L. braziliensis դեպքում ։
Մաշկային լեշմանիոզի բուժման հետ կապված ապացուցողական տվյալները թույլ են ։ Կան տարբեր տեղային օգտագործվող դեղորայք, որոնք կարելի է օգտագործել մաշկային լեշմանիոզի բուժման նպատակով։ Բուժման արդյունավետությունը կրկնին կախված է հարուցչի տեսակից, տեղային պարամոմիցինը արդյունավետ է L. major, L. tropica, L. mexicana, L. panamensis, և L. braziliensis դեպքում ։ Պենտամիդինը արդյունավետ է L. guyanensis-ի համար ։ Բերանացի ֆլյուկոնազոլը կամ իտրակոնազոլը արդյունավետ են L. major և L. tropica դեպքում ։ Ջերմային թերապիայի արդյունավետության մասին ապացուցողական տվյալները սկսած 2015 թվականից հուսալի չեն ։
Համաճարակաբանություն
{{legend|#b3b3b3|տվյալներ չկան}} {{legend|#ffff65|մինչև 20-ը}} {{legend|#fff200|20–30}} {{legend|#ffdc00|30–40}} {{legend|#ffc600|40–50}} {{legend|#ffb000|50–60}} {{legend|#ff9a00|60–70}} {{legend|#ff8400|70–80}} {{legend|#ff6e00|80–100}} {{legend|#ff5800|100–120}} {{legend|#ff4200|120–150}} {{legend|#ff2c00|150–200}} {{legend|#cb0000|ավելի քան 200-ը}} ]] 200 երկրներից և տարածքներից, որոնք ԱՀԿ-ին տվյալներ են ներկայացնում, 97 երկրները և տարածքները էնդեմիկ են լեշմանիոզի համար ։ Լեշմանիոզի տարածվածությունը տատանվում է Կենտրոնական և Հաևավային Ամերիկայի խոնավ անտառներից մինչև Արևմտյան Ասիայի և Մերձավոր Արևելքի անապատները։ Այն ախտահարում է 12 միլիոն մարդ ամբողջ աշխարհում, հանդիպում են 1․5-2 միլիոն նոր դեպքեր տարեկան ։ Ընդերային լեշմանիզը ունենում է 500,000 նոր դեպքեր տարեկան ։ 2014 թվականին, նոր դեպքերի ավելի քան 90 տոկոսը, որոնք տեղեկացվել են ԱՀԿ-ին, եղել են 6 երկրներում՝ Բրազիլիա, Եթովպիա, Սոմալի, Հարավային Սուդան և Սուդան ։ Սկսած 2010 թվականից, այն հանդիսացել է 52,000 մահվան դեպքերի պատճառ, 1990 թվականին մահվան դեպքերը եղել են 87,000 ։
Հիվանդության տարբեր տիպեր ի հայտ են գալիս աշխարհի տարբեր ռեգիոններում ։ Մաշկային ձևը ամենահաճախը հանդիպում է Աֆղանստանում, Ալժիրում, Բրազիլիայում, Կոլումբիայում, Իրանում։ Մաշկալորձաթաղանթային տեսակը ավելի հաճախ հանդիպում է Բոլիվիայում, Բրազիլիայում, Պերույում։ Ընդերային տեսակը՝ Բանգլադեշում, Բրազիլիայում, Եթովպիայում, Հնդկաստանում և Սուդանում ։ Լեշմանիոզ հայտնաբերվում է նաև Ամերիկա մայրցամաքի բնակիչների մոտ՝ Արգենտինայից դեպի Հարավային Տեխաս, պետք է նշել, որ այն չի հանդիպում Ուրուգվայում կամ Չիլիում։ Կան տվյալներ, որ այն սկսել է տարածվել դեպի Հյուսիսային Տեխաս ։
Լեշմանիոզը, Լատինական Ամերիկայում, հայտնի է նաև papalomoyo, papa lo moyo, úlcera de los chicleros և chiclera անվանումներով ։ 2004 թվականին, Կոլումբիական բանակից 3400 զինվոր, ովքեր գտնվել են պետության հարավային մասում (ավելի կոնկրետ Մետա և Գուավաիրե բաժիններում)՝ հիվանդացել են լեշմանիոզով։ Պարզվել է, որ հիվանդ զինվորներից շատերը չեն օգտագործել պետության կողմից պաշտոնապես տրամադրված միջատասպան նյութերը, պատճառաբանելով, որ այն ունի տհաճ հոտ։ 2004 թվականին նկրարագրվել են մոտ 13,000 դեպք ամբողջ Կոլումբիայի տարածքում։ 2005 թվականի փետրվարին նկարագրվել են հիվանդության մոտ 360 նոր դեպքեր ։ Հիվանդությունը հայտնաբերվում է գրեթե ողջ Ասիայով և Միջին Արևելքով։ Աֆղանստանում հիվանդությունը գերազանցապես հանդիպում է Քաբուլում, քանի որ այս տածքը ունի վատ սանիտարա-հիգիենիկ պայմանները, որի հետևանքով նկատվում է պարազիտ տարածող միջատների համար նպաստավոր պայմանների առաջացում ։
Ելնելով ԱՀԿ 2002 թվականի հետազոտություններից, Քաբուլում, վարակված մարդկանց քանակը եղել է ամենաքիչը 200,000 դեպք, իսկ երեք այլ քաղքներում (Հերաթում, Ղանդահարում և Մազարի Շարիֆում) վարակված մարդկանց քանակ մոտ 70,000 է ։ Քաբուլը համարվում է մաշկային լեշմանիոզի ամենամեծ կենտրոնը, 2004 թվականի հետազոտություններով, հանդիպման հաճախականությունը եղել է մոտ 67,000 դեպք ։ Աֆրիկան, մասնավորապես նրա հյուսիսային և արևելյան մասերը, նույնպես հայտնի է լեշմանիոզի դեպքերով։ Լեշմանիոզը հիմնականում զարգացող երկրների հիվանդույուն է, այն հազվադեպ է հանդիպում զարգացած երկրներում, դրանք եզակի դեպքեր են (օրինակ՝ զինվորներ, որոնք ծառայել են իրենց հայրենիքից հեռու)։ Լեշմանիոզի դեպքեր, այդ թվում ընդերային լեշմանիոզ տեսակը, նկարագրվելեն ամերիկացի զիմվորների մոտ, ովքեր 1990 թվականին մասնակցել են Իրաք-Քուվեյթյան պատերազմին, ծառայել են Սաուդիան Արաբիայում և Իրաքում   ։ 2005 թվականի սեպտեմբերին, հիվանդությունը հաստատվել է ամենաքիչը 4 նիդերլանդցի ծովահերների մոտ, ովքեր գտնվել են Աֆղանստանի Մազարի Շարիֆ քաղաքում։ Իրենք հետագայում հայրենադաձվել են բուժման նպատակով  ։