cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Քաղաքական ճգնաժամ Ուկրաինայում (2008-2009)
2008 թվականի քաղաքական ճգնաժամը փաստացի բաղկացած է երկու ճգնաժամերից։ Առաջինը սկսվեց այն բանից, որ 2008 թվականի հունվարի 18-ին Բրյուսելում ՆԱՏՕ-ի կենտրոնակայան կատարած այցի ընթացքում Ուկրաինայի արտաքին գործերի նախարար Վլադիմիր Օգրիզկոն ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղար Յաապ դե Հոոպ Սխեֆերին է հանձնել նախագահ Վիկտոր Յուշչենկոյի, վարչապետ Յուլիա Տիմոշենկոյի և Գերագույն ռադայի խոսնակ Արսենի Յացենյուկի ստորագրած նամակը՝ 2008 թվականի ապրիլին Բուխարեստում կայացած գագաթնաժողովում ՆԱՏՕ-ին անդամակցության գործողությունների ծրագրին միանալու ձգտման մասին ։ Այն բանից հետո, երբ այցով Ուկրաինա ժամանած ամերիկացի սենատոր Ռիչարդ Լուգարից ուկրաինացիներն իմացել են այդ նամակի մասին, երկու ամսով կաթվածահար է եղել Ուկրաինայի խորհրդարանի աշխատանքը։
Երկրորդ ճգնաժամն սկսվեց, երբ 2008 թվականի սեպտեմբերի 16-ին Գերագույն ռադայի խոսնակ Արսենի Յացենյուկը հայտարարեց Յուլիա Տիմոշենկոյի բլոկի իշխող «Նարնջագույն» կոալիցիայի և «Մեր Ուկրաինան Ժողովրդական ինքնապաշտպանություն է» նախագահամետ դաշինքի փլուզման մասին, որը հայտարարեց դաշինքից դուրս գալու մասին, այն բանից հետո, երբ բյուտովցիները «ռեգիոնների» հետ միասին ընդունեցին նախագահական լիազորությունները սահմանափակող մի շարք օրինագծեր։
Սրման առիթ է հանդիսացել Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայում 2008 թվականի օգոստոսին Ռուսաստանի և Վրաստանի միջև զինված բախման քննարկումը ։
Ուկրաինայի նախագահի 2008 թվականի հոկտեմբերի 9-ի № 911/2008 «Ուկրաինայի Գերագույն ռադայի լիազորությունների վաղաժամկետ դադարեցման մասին VI գումարման և արտահերթ ընտրությունների նշանակման մասին» հրամանագիրը հրապարակվել է հոկտեմբերի 10-ին, արտահերթ ընտրությունները նշանակվել են 2008 թվականի դեկտեմբերի 7-ին։
Հոկտեմբերի 10-ին հրամանագրի հրապարակումից և ուժի մեջ մտնելուց հետո Յուլիա Տիմոշենկոյի բլոկը այն բողոքարկել է դատարանում։ Կիևի շրջանային վարչական դատարանը դադարեցրել է հրամանագրի գործողությունը։ Հրամանագրի գործողությունը դադարեցվել է 2008 թվականի հոկտեմբերի 20-ի № 952 հրամանագրով։
Իրադարձությունների զարգացման ժամանակագրություն
2008 թվականի հունվարի 18-ին Բրյուսելում ՆԱՏՕ-ի կենտրոնակայան կատարած այցի ընթացքում Ուկրաինայի արտաքին գործերի նախարար Վլադիմիր Օգրիզկոն ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղար Յաապ դե Հոոպ Սխեֆերին է փոխանցել նամակ, որը ստորագրել է նախագահ Վիկտոր Յուշչենկոն, վարչապետ Յուլիա Տիմոշենկոն և Գերագույն ռադայի խոսնակ Արսենի Յացենյուկը 2008 թվականի ապրիլին Բուխարեստում կայացած գագաթնաժողովում ՆԱՏՕ-ին անդամակցելու գործողությունների ծրագրին միանալու ձգտման մասին ։ Այն բանից հետո, երբ Ուկրաինա ժամանած ամերիկացի սենատոր Ռիչարդ Լուգարից ուկրաինացիները տեղեկացել են այդ նամակի մասին, երկու ամսով կաթվածահար է եղել Ուկրաինայի խորհրդարանի աշխատանքը ։ Իմանալով նամակի մասին՝ Կոմկուսի և Ռեգիոնների կուսակցության խմբակցությունները հայտարարություն են հրապարակել, որում ասված էր․ «Յուշչենկոյի, Տիմոշենկոյի, Յացենյուկի կողմից ՆԱՏՕ-ի ղեկավարությանը հասցեագրված նամակի ստորագրումը, ըստ էության, նշանակում է ՆԱՏՕ-ին Ուկրաինայի անդամակցության գործընթացի սկիզբ։ Մեզ զայրացնում է, որ ուկրաինացի ժողովուրդն այդ մասին իմացել է սենատոր Լուգարի շուրթերից։ Սա ցույց է տալիս, որ իշխանությունը բռնել է արկածախնդրության ճանապարհը։ Վախենալով իր ժողովրդից՝ փակ դռների հետևում որոշում է մեր պետության ճակատագիրը։ Ընդ որում, ոչ խորհրդարանը, ոչ կառավարությունը, ոչ կոլեգիալ այլ մարմիններ այդ հարցը չեն քննարկել։ Հիմնվելով Ուկրաինայի քաղաքացիների բացարձակ մեծամասնության, մեր ընտրողների կարծիքի վրա՝ Մենք պահանջում ենք հետ կանչել «երեքի նամակը»։ Մենք դիմում ենք ՆԱՏՕ-ի ղեկավարությանը, որ «երեքի նամակը» չի արտահայտում ուկրաինացի ժողովրդի կամքը, քաղաքական կոնսենսուսի առարկա չէ, այլ լրացուցիչ լարվածություն է մտցնում ուկրաինական հասարակության մեջ, ինչը անխուսափելիորեն կհանգեցնի Հյուսիսատլանտյան դաշինքի հետ Ուկրաինայի հարաբերությունների վատթարացմանը։ Այդ կապակցությամբ Ռեգիոնների կուսակցության և Ուկրաինայի Կոմունիստական կուսակցության խմբակցությունները որոշում են ընդունել արգելափակել ուկրաինական խորհրդարանի աշխատանքը՝ ստորագրող Յուշչենկոյին, Տիմոշենկոյին, Յացենյուկին պահանջելով հետ կանչել ՆԱՏՕ-ին Ուկրաինայի միանալու մասին նամակը։ Գերագույն ռադայի նախագահի ուշադրությունը հրավիրում ենք նաև, որ նամակը ստորագրելիս դուք դուրս եք եկել Գերագույն ռադայի սահմանադրական լիազորությունների և կանոնակարգի պահանջների շրջանակներից։ Այդ կապակցությամբ Մենք խնդրում ենք ձեզ հետ կանչել ձեր ստորագրությունը սույն նամակի միջոցով։ Հակառակ դեպքում մենք ադեկվատ կգործենք՝ ելնելով մեր պետության օրենսդրությունից »։ Արդյունքում հունվարի 25-ին Ուկրաինայի խորհրդարանը չկարողացավ վերջին լիագումար նիստն անցկացնել Գերագույն ռադայի VI գումարման առաջին նստաշրջանի փակումից առաջ՝ ընդդիմադիր Ռեգիոնների կուսակցության կողմից Գերագույն ռադայի դահլիճի և նախագահության արգելափակման պատճառով ։ Խորհրդարանի աշխատանքը կաթվածահար է եղել 2 ամսով, և միայն 2008 թվականի մարտի սկզբին Գերագույն ռադան վերստին սկսել է գործել այն բանից հետո, երբ ընդունվել Է ՆԱՏՕ-ի վերաբերյալ Ռեգիոնների կուսակցության որոշման տարբերակը։ Դրանում ասվում էր, որ ՆԱՏՕ-ին Ուկրաինայի անդամակցության մասին որոշումը «ընդունվում է հանրաքվեի արդյունքներով, որը կարող է անցկացվել ժողովրդական նախաձեռնությամբ» ։
Ճգնաժամի հերթական փուլը սկսվել է նախագահ Վիկտոր Յուշչենկոյի (որտեղ նրան աջակցել է ՆՈՒՆՍ-ը) և մյուս քաղաքական ուժերի ներկայացուցիչների, առաջին հերթին՝ վարչապետ Յուլիա Տիմոշենկոյի միջև վեճից՝ Հարավային Օսիայում տեղի ունեցած իրադարձությունների տարբեր գնահատականների պատճառով։
Օրինագծերի քվեարկությունից հետո, որոնք վերաբաշխում են իշխանական լիազորությունները նախագահական լիազորությունների նվազեցման ուղղությամբ, ինչպես նաև իրավական հիմքեր էին ստեղծում ավելի քան 300 ձայնով նախագահի իմպիչմենտի ընթացակարգի համար, «Մեր Ուկրաինա․ Ժողովրդական ինքնապաշտպանություն» դաշինքի խմբակցությունը, որը կտրականապես դեմ էր նման քայլերին, որոշում կայացրեց կոալիցիայից դուրս գալու մասին
2008 թվականի սեպտեմբերի 16-ին Գերագույն ռադայի նախագահ Արսենի Յացենյուկը լիագումար նիստում պաշտոնապես հայտարարել է Դեմոկրատական կոալիցիայի լուծարման մասին ։
Սեպտեմբերի 17-ին Արսենի Յացենյուկը հայտարարել էր Ուկրաինայի Գերագույն ռադայի նախագահի լիազորությունները վայր դնելու մասին, ինչպես դա նախատեսվում էր կոալիցիոն համաձայնագրով։ Նրա նման քայլը չի նշանակել, որ նա դադարեցվել է Գերագույն ռադայի նախագահի գործառույթների իրականացումը։ Յացենյուկը դրանք պետք է կատարեր մինչև յոթերորդ գումարման Գերագույն Ռադայի ընտրվելը կամ վեցերորդ գումարման Ռադայում նոր կոալիցիայի ձևավորումը, ինչի համար օրենսդրությամբ նախատեսվում էր 1 ամիս, որի ավարտից հետո Ուկրաինայի նախագահը կարող էր արտահերթ ընտրություններ նշանակել ։
Գերագույն ռադայի ընտրություններ
Հոկտեմբերի 8-ին Յուշչենկոն հեռուստաուղերձ է հղել Ուկրաինայի ժողովրդին, որում հայտարարել Է Գերագույն ռադայի լուծարման մասին ։
Արտահերթ ընտրությունները նշանակվել են 2008 թվականի դեկտեմբերի 7-ին ։
Յուլիա Տիմոշենկոյի բյուրոյի, ինչպես նաև արդարադատության հարցերով խորհրդարանական կոմիտեի նախագահ Սերգեյ Կիվալովի կարծիքով՝ Յուշչենկոն իրավունք չուներ Գերագույն ռադան ցրել մինչև 2008 թվականի նոյեմբերի կեսերը ։
Հոկտեմբերի 8-ին Յուլիա Տիմոշենկոյի դաշինքը պատրաստել է բոլոր փաստաթղթերը՝ Ուկրաինայի նախագահ Վիկտոր Յուշչենկոյի արտահերթ խորհրդարանական ընտրությունների մասին որոշումը բողոքարկելու համար ։
Արտահերթ ընտրությունների չեղարկում
Հոկտեմբերի 10-ին Կիևի շրջանային վարչական դատարանը կասեցրել է Գերագույն ռադայի լիազորությունների վաղաժամկետ դադարեցման և արտահերթ ընտրություններ նշանակելու մասին Ուկրաինայի նախագահի հրամանագրի գործողությունը, որից հետո Յուշչենկոն իր հրամանագրով աշխատանքից ազատել է Քելեբերդին ։
Հոկտեմբերի 11-ին Ուկրաինայի կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը հայտարարել էր արտահերթ ընտրությունների կազմակերպումն արգելելու մասին դատարանի որոշման կատարման մասին ։
Հոկտեմբերի 13-ին Յուշչենկոն լուծարել Է Կիևի շրջանային դատարանը, որը չեղյալ էր հայտարարել նրա հրամանագիրը, և նրա փոխարեն ստեղծել է Կիև քաղաքի կենտրոնական վարչական դատարանը և Կիևի Ձախափնյա շրջանային վարչական դատարանը ։
Հասարակական կարծիքներ
Հասարակական կարծիքի հարցումների համաձայն՝ 2008 թվականի հունվարին Գերագույն rադայի ընտրություններ անցկացնելու դեպքում առաջատարը Յուլիա Տիմոշենկոյի բլոկն է, որի օգտին կքվեարկեր հարցվածների 29 %-ը։ Ռեգիոնների կուսակցությանը կսատարեր 21 %-ը, «Մեր Ուկրաինան. Ժողովրդական ինքնապաշտպանություն» նախագահամետ դաշինքի օգտին իրենց ձայնը կտային հարցվածների 9 %-ը, Կոմունիստական կուսակցության և Լիտվինի դաշինքի օգտին՝ հարցվածների 3-ական %-ը։
Նախագահի հնարավոր թեկնածուների համակրանքի վարկանիշում առաջատարը Ուկրաինայի վարչապետ Յուլիա Տիմոշենկոն էր՝ 25 %-ով, երկրորդ տեղում Տարածաշրջանների կուսակցության ղեկավար Վիկտոր Յանուկովիչը՝ 20 %-ով, իսկ երրորդ տեղում գործող նախագահ Վիկտոր Յուշչենկոն է՝ 13 %-ով ։
2008 թվականի հունիսի առաջին կեսին Ռեգիոնների կուսակցության օգտին պատրաստ էին քվեարկել բոլոր ընտրողների 22,8 %-ը, Յուլիա Տիմոշենկոյի բլոկի օգտին՝ 18 %-ը, «Մեր Ուկրաինան․ Ժողովրդական ինքնապաշտպանության» օգտին՝ 5,1 %-ը, Լիտվինի բլոկի օգտին իրենց ձայնը կտային 4,5 %-ը, Կոմունիստական կուսակցության օգտին՝ 4,2 % ։
Յուլիա Տիմոշենկոյի բլոկի և «Մեր Ուկրաինան Ժողովրդական ինքնապաշտպանություն է» դաշինքի կառավարող կոալիցիայի փլուզումից հետո արտահերթ խորհրդարանական ընտրությունների անցկացման դեպքում տարածաշրջանների կուսակցությանը ձայն կտար հարցվածների 20,2 %-ը, «Մեր Ուկրաինայի» օգտին՝ 7,9 %-ը, Արսենի Յացենյուկի կուսակցությանը՝ 3,5 %-ը։ Արտահերթ նախագահական ընտրությունների անցկացման դեպքում Վիկտոր Յանուկովիչի օգտին կքվեարկեր հարցվածների 17,9 %-ը, Յուլիա Տիմոշենկոյին՝ 15,3 %-ը, Վիկտոր Յուշչենկոյին՝ 10,5 %-ը ։
Հասարակական կարծիքի հարցման համաձայն, որն անցկացվել է 2008 թվականի սեպտեմբերի 30-ից հոկտեմբերի 8-ը, արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններում առավել մեծ աջակցություն կստանար Յուլիա Տիմոշենկոյի դաշինքը՝ 24,5 %: Այնուհետև հաջորդում են Ռեգիոնների կուսակցությունը՝ 23,9 %, Կոմունիստական կուսակցությունը՝ 4,4 %, «Մեր Ուկրաինան»՝ 4,2 % և Լիտվինի դաշինքը՝ 3,7 %։
Արտահերթ նախագահական ընտրությունների դեպքում առավելագույն աջակցություն կստանար գործող վարչապետ Յուլյա Տիմոշենկոն՝ 26,0 %: Վիկտոր Յանուկովիչի օգտին կքվեարկեր հարցվածների 25,1 %-ը, գործող նախագահ Վիկտոր Յուշչենկոյի օգտին՝ 6,5 %-ը, Վլադիմիր Լիտվինի օգտին՝ 4,9 %-ը, Պյոտր Սիմոնենկոյի օգտին՝ 4,3 %-ը ։
Ճգնաժամի ավարտ
Քաղաքական ճգնաժամն ավարտվել է 2008 թվականի դեկտեմբերի 8-ին Գերագույն ռադայի նախագահի պաշտոնում Վլադիմիր Լիտվինի ընտրությամբ։ Հաջորդ օրը Վլադիմիր Լիտվինը հայտնել է ժողովրդավարական կոալիցիայի վերականգնման մասին, որում այժմ ընդգրկվել է նաև Լիտվինի դաշինքը։ Յուլիա Տիմոշենկոն որպես Ուկրաինայի վարչապետ հանդես է եկել հեռուստատեսությամբ և հայտարարել 2008 թվականի քաղաքական ճգնաժամի ավարտի մասին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքականություն
II բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
II բանակը (İkinci Ordu, «Իքինջի օրդու») Օսմանյան կայսրության զինված ուժերի ռազմական կազմավորում է՝ զորամիավորում, դաշտային բանակ Օսմանյան ցամաքային զորքերի կազմում։ Այն ունի բավական երկար պատմություն։ II բանակը կազմավորվել է դեռևս XIX դարի 70-ականների սկզբներին՝ Օսմանյան կայսրության ռազմական բարեփոխումների ընթացքում։ Մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի ռազմագործողություններին։
Մարտական կազմը 1877 թվականին
1877 թվականին Օսմանյան կայսրության զինված ուժերի II դաշտային բանակը տեղակայված էր ներկայիս Բուլղարիայի տարածքում։ Այդ բանակը կազմված էր հետևյալ հիմնական ռազմական կազմավորումներից.
1877-1878 ռուս-թուրքական պատերազմի համար սկսված զորահավաքի ժամանակ օսմանյան II դաշտային բանակը բաժանվեց երկու մասի. Արևելյան Դանուբյան բանակ (en:Eastern Danube Army) և Արևմտյան Դանուբյան բանակ (en:Western Danube Army)։
Մարտական կազմը 1908 թվականին
1908 թվականի հուլիսի 3-ի Երիտթուրքական հեղափոխությունից և Օսմանյան կայսրության երկրորդ սահմանադրական ժամանակաշրջանի հաստատումից հետո, Օսմանյան նոր կառավարությունը նախաձեռնեց մեծ ռազմական բարեփոխում։ Բանակի շտաբները՝ մասնավորապես՝ երկրորդ դաշտային բանակինը՝ արդիականացվեցին։ II բանակի օպերատիվ շրջանն էր Թրակիան, Դարդանելը։ Բանակի շտաբը տեղակայվեց Ադրիանուպոլիս քաղաքում (այժմ՝ Էդիրնե) և այդ բանակը զորամասեր ուներ թե՛ Եվրոպայում, թե՛ Փոքր Ասիայում։ II բանակի շտաբի ենթակայության ներքո էին գտնվում հետևյալ գործող դիվիզիաները. Բացի այդ բանակը տեսչական գործառույթներ ուներ վեց ռեդիֆ կամ պահեստազորային դիվիզիաների և մեկ ռեդիֆ բրիգադի նկատմամբ.
Բացի այդ II դաշտային բանակն ուներ 34 գնդացրային ստորաբաժանում։
Մարտական կազմը 1911 թվականին
Օսմանյան բանակի հետագա վերակազմավորման ընթացքում, երբ կատարվեց բանակային կորպուսների մակարդակով շտաբների ստեղծումը, II դաշտային բանակը 1911 թվականին իր շտաբը տեղակայեց Թեսալոնիկեում։ Այժմ II բանակը պատասխանատու էր Բալկանների համար, ինչպես նաև օպերատիվ վերահսկողություն ուներ Սիրիայում և Պաղեստինում գտնվող օսմանյան զորքերի համար։ Բանակի կազմի մեջ ներառված էին երկու տեսչություններ. Երկրորդ ռազմական տեսչությունը Բալկաններում և V ռազմական տեսչությունը, որին վիճակված էր վերակազմավորվելու որպես Օսմանյան կայսրության V բանակ՝ Սիրիայում։ Առաջին Բալկանյան պատերազմի սկզբին՝ 1912 թվականի դրությամբ ուներ հետևյալ կառուցվածքը. (տեղանունները տրված են այնպես, ինչպես օսմանցիներն էին օգտագործում դրանք իրենց ժամանակ).
Երբ պատերազմը սկսվեց Երկրորդ դաշտային բանակը դարձավ Արևմտյան դաշտային բանակ՝ հավասարազոր Բանակախմբին։ Սիրիայում գտնվող զորքերը արգելափակվեցին Հունաստանի նավատորմի կողմից՝ թույլ չտալով ուժեղացնելու Բալկաններում գտնվող զորքերը։
Պատերազմից հետո Երկրորդ դաշտային բանակը վերակազմավորվեց այն զինվորականներից, ովքեր ողջ էին մնացել Բալկաններում գտնվող Արևմտյան բանակի ոչնչացումից հետո. Վերստին կազմավորված երկրորդ դաշտային բանակը նախ ուղարկվեց Իկոնիա (Ikonia, tr:Konia), իսկ ապա՝ Սիրիա։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ
Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբին Երկրորդ դաշտային բանակի շտաբը տեղակայված էր Հալեպում՝ Սիրիա։ Նրա ենթակայության ներքո գտնվում էր երկու բանակային կորպուս, որոնցից յուրաքանչյուրի կազմում առկա էր երկու դիվիզիա։ Ռեդիֆ համակարգն իրեն սպառել էր և թուրքական հրամանատարությունը ծրագրել էր ռեզերվային զինվորներով համալրել գործող զորամասերը, այլ ոչ թե ստեղծել առանձին ռեզերվային զորամասեր։ թվականի հոկտեմբերին երկրորդ դաշտային բանակի հրամանատարն էր գեներալ Վեհիբ փաշան։ Մինչև 1914 թվականի նոյեմբերի մոտերքը Երկրորդ դաշտային բանակը տեղափոծվեց Կոստանդնուպոլիս, և իր ենթակայության ներքո ուներ V և VI բանակային կորպուսները, որոնցից յուրաքանչյուրը կազմված էր երեքական դիվիզիայից ։ 1915 թվականի փետրվարին Թուրքիան վերակազմավորեց Բոսֆոր և Դարդանել նեղուցների պաշտպանությունը ։
Երկրորդ դաշտային բանակը պատասխանատու էր հարավային և արևելյան ափերի պաշտպանության համար։ Հետագայում այդ բանակը զորքեր տրամադրեց Գալիպոլի թերակղզում կռվելու համար, սակայն այլ որևէ դեր չունեցավ։
Մարտական կազմը 1915-ի ապրիլին
1915 թվականի ապրիլին, երբ Օսմանյան կայսրությունում սկսեց իրականացվել Հայոց ցեղասպանությունը, որին մասնակցում էին և տարիներ շարունակ մասնակցելու էին օսմանյան զինված ուժերը՝ իրենց գրեթե բոլոր զորամասերով ու զորամիավորումներով, Օսմանյան կայսրության Երկրորդ դաշտային բանակն ուներ հետևյալ կառուցվածքը.
Մարտական կազմը 1916-ին
1916-ի մարտին Օսմանյան բարձրագույն հրամանատարությունը որոշում կայացրեց II դաշտային բանակը տեղափոխել Կովկասյան ռազմաճակատ, այսինքն՝ Արևմտյան Հայաստան։ Ծրագրված էր, որ II դաշտային բանակը հարձակման կանցնի III դաշտային բանակի հետ փոխգործակցելով։ II դաշտային բանակը կազմված էր Գալիպոլիի կամ Դարդանելի ճակատամարտի վետերաններից, ինչպես նաև ևս երկու նոր դիվիզիայից։ Օսմանյան կայսրության երկաթուղային համակարգի թույլ զարգացվածության պատճառով II դաշտային բանակի զորքերի փոխադրումը շատ երկար ժամանակ խլեց։ Այդ ընթացքում ռուսաստանի զորքերը հարվածեցին III դաշտային բանակին և ծանր կորւստներ պատճառեցին առանց այն էլ ջարդված այդ բանակին։ II դաշտային բանակը, որի հրամանատարն էր այդ ժամանակ գեներալ Ահմեթ Իզզեթ փաշան, վերջապես հարձակման անցավ 1916-ի օգոստոսին, իր կազմում ունենալով հետևյալ դիվիզիաները.
Բացի այդ, II դաշտային բանակին էր տրված III կանոնավոր հեծելազորային դիվիզիան։
Մինչ Երկրորդ դաշտային բանակի XVI բանակային կորպուսը՝ գեներալ Մուստաֆա Քեմալ փաշայի հրամանատարությամբ հաջողությունների հասավ Բիթլիս և Մուշ քաղաքներում և նրանց գավառներում, Երկրորդ դաշտային բանակի մյուս ուժերի՝ III և IV բանակային կորպուսների կողմից իրականացված գլխավոր հարձակումը անհաջողության մատնվեցին և հանգեցրին մեծ կորուստների։ Արդյունքում Երկրորդ դաշտային բանակը կորցրեց իր 100 հազար զինվորներից 30 հազարը։ Մեծ կորւստեր կրեցին թե՛ վետերանների դիվիզիաները, թե՛ նոր կազմավորված լավագույն դիվիզիաները։ Օսմանյան զինված ուժերը չէին կարող այսպիսի կորուստներ ունենալ, աննշան հաջողություններ ունենալու դիմաց։ Այդ ամենի արդյունքում Երկրորդ դաշտային բանակի հարձակումը վերածվեց ռազմավարական մեծ պարտության ։ Դա օսմանյան բանակի վերջին մեծ ռազմավարական հարձակումն էր Առաջին համաշխարհային պատերազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանն Առաջին համաշխարհային պատերազմում Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության զինված ուժեր Կատեգորիա:Ռազմական պատմություն Կատեգորիա:Թուրքիայի զինված ուժեր Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմում Օսմանյան կայսրության ռազմական միավորներ և կազմավորումներ Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության դաշտային բանակներ Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրությունն Առաջին համաշխարհային պատերազմում
Նադեժդա Զաբելա-Վրուբել
Նադեժդա Իվանովնա Զաբելա-Վրուբել (Наде́жда Ива́новна Забе́ла-Вру́бель, ի ծնե՝ Զաբելա, ), ռուս երգչուհի, սոպրանո։
Միխայիլ Վրուբելի կինը և մուսան։
Կենսագրություն
Սովորել է Կիևի ազնվական օրիորդների ինստիտուտում, որտեղ Նիկոլայ Լիսենկոյի մոտ ստացել է երաժշտական նախնական կրթություն։
Ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի կոնսերվատորիան (1891), սովորել է Նատալյա Իրեցկայայի դասարանում։ Կրթություն է ստացել նաև Փարիզում Մաթիլդա Մարքեզիի մոտ։ Առաջին անգամ հանդես է եկել 1893 թվականին Կիևում, 1894-1895 թվականների համերգաշրջանում երգել է Թիֆլիսում, 1895-1896 թվականներին՝ Սանկտ Պետերբուրգում, 1896-1897 թվականներին՝ Խարկովում։
1896 թվականին Ֆեոդոր Շալյապինի հետ երգել է Սավվա Մամոնտովի գլխավորած «Կյանքը հանուն ցարի» («Իվան Սուսանին») օպերայում նոր բացված Դրամատիկական թատրոնում Նիժնի Նովգորոդի համառուսական գեղարվեստական և արդյունաբերական ցուցահանդեսի ժամանակ։ 1897-1904 թվականներին եղել է Սավվա Մամոնտովի Մոսկվայի մասնավոր օպերայի առաջին սոպրանոն, իսկ 1904-1911 թվականներին եղել է Սանկտ Պետերբուրգի Մարիինյան թատրոնի մենակատարուհի։
Ն. Զաբելա-Վրուբելը մահացել է 1913 թվականի հունիսի 20-ին համերգից հետո։ Նա 45 տարեկան էր։ Թաղվել է ամուսնու՝ Մ. Վրուբելի կողքին ։ Նովոդևիչի մենաստանի գերեզմանոցը հեղափոխությունից հետո խիստ վնասվել է, քանդվել են շատ գերեզմաններ։ 1930-ական թվականներին Ալեքսանդրո-Նևայի մայրավանքում կազմակերպվել է մեծ գերեզմանատուն-թանգարան, ուր Նովոդևիչից տեղափոխել են հայտնի մարդկանց աճյուններ, սակայն այդ գործընթացը այդպես էլ ավարտին չի հասել։ Չի կայացել նաև Մ. Վրուբելի աճյունի ենթադրվող տեղափոխությունը ։
Ընտանիք
Միխայիլ Վրուբելի հետ ծանոթացել է Գրիմ եղբայրների հեքիաթի հիման վրա Էնգելբերտ Հումպերդինկի «Հենզել և Գրետել» օպերային ներկայացման Պանաևի թատրոնում փորձի ժամանակ, 1895 թվականի դեկտեմբերի վերջին (օպերայի առաջնախաղը տեղի է ունեցել 1896 թվականի հունվարի 2-ին Պանաևի թատրոնում, Պետերբուրգ)։
1896 թվականին Նադեժդա Զաբելան ամուսնացել է Միխայիլ Վրուբելի հետ, որն ստեղծել է նրա մի շարք դիմանկարներ։ Նրանք միասին ապրել են ողջ կյանքը։ Նրանց միակ որդին՝ Սավվան, ծնվել է 1901 թվականի սեպտեմբերի 1-ին, մահացել է 1903 թվականի մայիսի 3-ին։
Արվեստ
Զաբելա-Վրուբելը եղել է Նիկոլայ Ռիմսկի-Կորսակովի օպերաների գլխավոր դերերգերի հիմնական մենակատարուհին, ինչպես օրինակ Օլգայի դերը «Պսկովուհին» օպերայում, Պաննոչկան «Մայիսյան գիշերում», Ձյունանուշիկը «Ձյունանուշիկը» օպերայում, Վոլխովան «Սադկոյում», Վերայի դերերգերը («Բոյարուհի Վերա Շելոգան»), Մարֆան («Ցարի հարսնացուն»), Կարապ արքայադուստրը («Հեքիաթ Սալթան թագավորի մասին») գրվել են հատուկ նրա համար։
Բացի այդ Զաբելա-Վրուբելը հաջողությամբ կատարել է նաև Միխայիլ Գլինկայի «Ռուսլան և Լյուդմիլա» օպերայում Գորիսլավայի, «Եվգենի Օնեգինում»՝ Տատյանայի, «Մազեպեում»՝ Մարիայի, Շառլ Գունոյի «Ֆաուստում»՝ Մարգարիտայի, «Պայացներում»՝ Նեդդայի, «Օթելլոյում»՝ Դեզդեմոնայի և այլ դերեր։
Սիլվեստր Տոդրիա
Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Բերքանուշ
Բերքանուշ (նախկին անվանումը` Օղուրբեքլու), գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Արարատի մարզի Արտաշատի տարածաշրջանում, Արտաշատ քաղաքից մոտ 2 կմ հյուսիս-արևմուտք, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 835 մ։ Վերանվանվել է 1945 թվականի օգոստոսի 2-ին ։
Պատմություն
Գյուղը հիմնադրել են 1828 թվականին Խոյի գավառից գաղթած հայերը, որից հետո` 1915 թվականին Վանից գաղթած արևմտահայերը, իսկ 1940 թվականին Իրանից հայրենադարձները համալրել են գյուղի բնակչության կազմը ։
Կլիման
Կլիման չոր, խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են նոյեմբերի կեսերին, հունվար ամսվա միջին ջերմաստիճանը տատանվում է-10-30 °C։ Ամռանը օդի միջին ամսական ջերմությունը կազմում է 34-36 °C, իսկ առավելագույնը 42 °C։
Հաճախ լինում են խորշակներ, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-350 մմ է։
Բնակչություն
Ըստ ՀՀ 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների` Բերքանուշի մշտական բնակչությունը կազմել է 1568, առկա բնակչությունը` 1518 մարդ, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում` ստորև.
Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է այգեգործությամբ, բանջարաբուծությամբ և դաշտավարությամբ։
Հղումներ
Կատեգորիա:Արարատի մարզի գյուղեր Կատեգորիա:1828 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Նասիբ Յուսիֆբեյլի
Նասիբ Յուսիֆբեյլի, ադրբեջանցի քաղաքական գործիչ ու հրապարակախոս։
1918 թ-ին զբաղեցրել է Անդրկովկասյան Դեմոկրատական Ֆեդերատիվ Հանրապետության կրթության նախարարի պաշտոնը։
1919-ի մարտից մինչև 1920-ի մարտ զբաղեցրել է հանրապետության վարչապետի պաշտոնը՝ համատեղելով այն ներքին գործերի նախարարի պաշտոնի հետ մինչև 1919-ի դեկտեմբեր։
Յուսիֆբեյլիին մեղադրվում էր 1918 թ-ի Բաքվի հայերի ջարդի կազմակերպիչներից մեկը լինելու մեջ։ 1920 թ-ի մայիսի 31-ին նա սպանվել է Բաքվից դուրս եկող ճանապարհին անհայտ անձանց կողմից՝ Նեմեսիս գործողության շրջանակներում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նեմեսիս գործողություն Կատեգորիա:Օդեսայի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ադրբեջանի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Սպանված քաղաքական գործիչներ
Ֆրանկոյի անվան հնագիտական թանգարան
Ֆրանկոյի անվան հնագիտական թանգարան, հնագիտական թանգարան է, գտնվում է Լվովի համալսարանում։
Ստեղծման պատմություն
Լվովի համալսարանում հնագիտական հավաքածուի ձևավորումը սկսվել է 1893 թվականին, երբ դասական բանասիրության պրոֆեսոր Լյուդվիգ Ցվիկլինսկու ջանքերով ստեղծվեց հնագիտության կաբինետը։ Այն ֆինանսավորվում էր ի հաշիվ կառավարական դոտացիաների և անհատական ներդրումների։ Այդ ժամանակ ցուցադրությունը բաղկացած էր անտիկ արվեստի բնօրինակներից ու կրկնօրինակներից, լուսանկարներից ու նկարներից, ինչպես նաև պրոֆեսոր Իզիդոր Շարանևիչի պեղումների հավաքածուից (շուրջ 1.5 հազար գտածո)։
Ցուցադրություն
Ներկայումս թանգարանի հավաքածուն տեղակայված է չորս սրահում և ներառում է հնագիտական նյութեր, որոնք ընդգրկում են մարդու զարգացման ընթացքը՝ սկսած հին քարի դարից մինչև ուշ միջնադար։
Առաջին սրահ․ հին քարի դար և միջին քարի դար
Առաջին սրահում ցուցադրված են հին քարի դարի նյութեր, աշխատանքի բազմաթիվ գործիքներ, նախամարդու կենցաղային իրեր։ Դրանք ցուցադրում են, թե ինչպես է աստիճանաբար կատարելագործվել գործիքների պատրաստման տեխնոլոգիան՝ սկսած ամենատարրական, կոպիտ գործիքներից մինչև քարից և կենդանիների ոսկորներից պատրաստված տարատեսակ մասնագիտացված իրերը։ Այդ ժամանակի ֆաունայի մասին պատկերացում կարելի է կազմել գտնված կենդանիների, մասնավորապես մամոնտի, խավամազ ռնգեղջյուրի, հյուսիսային եղջերուի ցուցադրված ոսկորներից։
Այս սրահում ներկայացված են նաև նյութեր միջին քարի դարի ժամանակաշրջանից։ Դրանք մատնանշում են նախամարդու անցումը դեպի որսի անհատական ձևերին։
Երկրորդ սրահ․ նոր քարի դար, պղնձի դար և բրոնզի դար
Թանգարանում ներկայացված է հարուստ հավաքածու էնեոլիթի ժամանակաշրջանից։ Ցուցադրված են տարբեր մշակույթների պատկանող կերամիկական սպասքի տարատեսակներ, կայծքարե գործիքներ (կացին, մանգաղ, դանակ, թիակ), ոսկրե իրեր (բիզ, կարի դեկորատիվ պարագաներ)։
Ցուցադրությունում առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում տրիպոլյան մշակույթին նվիրված բաժինը։ Այստեղ ներկայացված են նկարազարդ կերամիկական տարաներ, կերակրի ամաններ։ Կարևոր տեղ է հատկացված տրիպոլյան կենդանակերպ և մարդակերպ իրերին։
Բրոնզի դարի վաղ շրջանը ևս ներկայացված է տարբեր մշակույթներին պատկանող իրերի ցուցադրությամբ։ Դրանցում առավելապես ընդգրկված են կերամիկական սպասք, զարդեր, աշխատանքային գործիքներ։ Ուշադրություն են գրավում պղնձե ձկնորսական կարթերը Վոլինի մարզի փոքրիկ քաղաքից։
Երրորդ սրահ․ ուշ բրոնզի և վաղ պղնձի դար
Երրորդ սրահի ցուցանմուշներն արտացոլում են ուշ բրոնզի և վաղ երկաթի դարի պատմությունը։ Այդ գտածոները վերաբերում են կոմարովյան, լուժիցյան, Վիսոցկյան, լատենյան մշակույթներին։
Կոմարովյան մշակույթին նվիրված բաժնում ներկայացված է թաղման գույք Սուրբ Իվանի մոտակայքի գերեզմանաթմբից։ Դրանք կավե տարատեսակ և տարբեր չափերի անոթներ են, բրոնզե դանակ, ձեռքի և ոտքի ապարանջաններ։
Առանձնահատուկ ուշադրության է արժանի Վիսոցկյան մշակույթին նվիրված ցուցադրությունը, քանի որ դրանց ուսումնասիրությամբ առաջինը զբաղվել են Լվովի համալսարանի գիտնականները։ Այս բաժնում ցուցադրված են կերամիկական սպասք, թռչունների՝ կերամիկայից պատկերներ, կայծքարե իրեր, դանակներ։
Սրահում ցուցադրված են նաև հունական գաղութների նյութական մշակույթին պատկանող կենցաղային իրեր, կավե սպասք։ Դրանք հիմնականում բխում են Օլվիայից, Խերսոնես Տավրիկյանից, Թիրայից։
Չորրորդ սրահ․ հին սլավոններ և Կիևյան Ռուսիա
Այս սրահի ցուցադրությունը նվիրված է մինչև 13-րդ դարի կեսերի արևելյան սլավոնների պատմությանը։ Այստեղ ներկայացված են լիպիցյան, պշևորյան, չերնյախովյան, կորչակյան մշակույթներին պատկանող նյութեր։ Ցուցադրված է պշևորյան զինվորների զինամթերքի հավաքածու, չերնյախովյան ցեղերի աշխատանքային երկաթյա իրերի համալիր։
8-13-րդ դարերի կնյաժյան շրջանը ներկայացված է Գալիչի, Պլեսնեսկի գտածոներով։ Պլեսնեսկում հայտնաբերվել են մետաղյա տարատեսակ իրեր՝ զինամթերք, աշխատանքային գործիքներ, զարդեր, ապակյա ապարանջաններ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հնագիտական թանգարաններ ըստ երկրի Կատեգորիա:Ուկրաինայի թանգարաններ Կատեգորիա:1893 հիմնադրված թանգարաններ
Վարդան Գրիգորյան
Վարդան Գրիգորյան, հայ շախմատիստ։ ՖԻԴԵ-ի կոչում չունի։
1996 թվականին Հայաստանի տղամարդկանց երրորդ հավաքականի կազմում մասնակցել է Երևանում կայացած համաշխարհային օլիմպիադային։ Չորրորդ խաղատախտակի վրա նա անցկացրել է վեց պարտիա` տանելով 3 հաղթանակ, 1 պարտիա ավարտելով ոչ-ոքի և կրելով 2 պարտություն (վաստակել է 3½ միավոր)։ Թիմային պայքարում երրորդ հավաքականը զբաղեցրել է 42-րդ տեղը ։
Վերջին տարիներին ակտիվ շախմատով չի զբաղվում։ Վերջին մրցաշարը, որում խաղացել է Գրիգորյանը, կայացել է Ռուսաստանի Վորոնեժ քաղաքում 2010 թվականի հուլիսին։ Վարպետների այս բաց մրցաշարում նա 9 հնարավորից վաստակել է 4 միավոր և հանգրվանել մրցաշարային աղյուսակի երկրորդ կեսում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ շախմատիստներ Կատեգորիա:1972 ծնունդներ
Էնտալպիա
Էնտալպիա, նաև՝ ջերմային ֆունկցիա և ջերմապարունակություն, թերմոդինամիկական պոտենցիալ, որը բնութագրում է համակարգի վիճակը ջերմադինամիկական հավասարակշռության մեջ, երբ որպես անկախ փոփոխականներ են ընտրված ճնշումը, էնտրոպիան և մասնիկների թիվը։
Ավելի հստակ՝ էնտալպիան այն էներգիան է, որը հաստատուն ճնշման դեպքում մատչելի է ջերմության վերածվելու համար։
Սահմանում
Եթե ջերմադինամիկական համակարգը դիտարկենք մակրոմարմնից՝ գազից և S մակերեսով և, Р = pS կշռով, անոթի р ճնշումը կարգավորող մխոցից կազմված համակարգ, ապա այդ համակարգը կոչվում է ընդլայնված։
Այսպիսով, էնտալպիան տվյալ վիճակում իրենից ներկայացնում է ներքին էներգիայի և այն աշխատանքի գումարը, որը անհրաժեշտ է ծախսել,որպեսզի V ծավալով մարմինը բերվի р ճնշումով և համակարգի հետ հավասարակշռության մեջ գտնվող միջավայր։ Համակարգի H էնտալպիան ներքին էներգիայի և ուրիշ ջերմադինամիկական պոտենցիալների նման ունի լիովին որոշակի նշանակություն յուրաքանչյուր վիճակի համար, այսինքն՝ հանդիսանում է վիճակի ֆունկցիա։ Հետևաբար, վիճակի փոփոխության ընթացքում
Էնտալպիայի փոփոխությունը (կամ քիմիական ռեակցիայի ջերմային էֆեկտը) կախված չէ պրոցեսի ճանապարհից, այլ որոշվում է համակարգի սկզբնական և վերջնական վիճակներով։ Եթե համակարգը ինչ-որ ձևով վերադառնում է սկզբնական վիճակին (շրջանային պրոցես), ապա նրա ցանկացած վիճակի ֆունկցիա հանդիսացող պարամետրի փոփոխությունը հավասար է զրոյի, որտեղից \Delta H=0, կամ ։
Սեփական փոփոխականներով՝ S էնտրոպիայով և p դիֆերցիալը՝
Բոլոր քիմիական ռեակցիաները ընթանում են ջերմության անջատումով (էկզոթերմիկ) կամ կլանումով (էնդոթերմիկ)։Որպես ռեակցիայի ջերմության քանակ ծառայում է էնտալպիայի ΔН փոփոխությունը, որը համապատասխանում է ջերմափոխանակությանը հաստատուն ճնշման դեպքում։ Էկզոթերմիկ ռեակցիաների դեպքում համակարգը կորցնում է ջերմություն, և ΔН մեծությունը բացասական է։ Իսկ էնդոթերմիկ ռեակցիաների ժամանակ համակարգը կլանում է ջերմություն, և ΔН մեծությունը դրական է։
Համակարգի էնտալպիայից հարմար է օգտվել այն դեպքերում, երբ որպես համակարգի վիճակը բնութագրող անկախ փոփոխականներ վերցվում են р ճնշումը և Т ջերմաստիճանը․
Այս դեպքում էնտալպիայի փոփոխությունը իզոբար պրոցեսում գործնականում հարմար է հաշվարկել՝ իմանալով C_p(T) ջերմունակությունը հաստատուն ճնշման դեպքում (Կիրխհոֆի թերմոքիմիական օրենք)՝ Այդ դեպքում օգտագործվում է ջերմունակության էմպիրիկ վերլուծումն ըստ T-ի աստիճանների շարքի՝
Էնտալպիայի ինվարիանտությունը ռեյլատիվիստիկական թերմոդինամիկայում
Ռեյլավիստիկական թերմոդինամիկայի կառուցման ժամանակ (հաշվի առնելով հարաբերականության հատուկ տեսությունը) հիմնականում ավելի հարմար մոտեցում է հանդիսանում այսպես կոչված ինվարիանտ էնտալպիայի կիրառությունը (որևէ անոթում գտնվող համակարգի համար)։
Ռեյլատիվիստիկ թերմոդինամիկայի հիմնական հավասարումը ինվարիանտ էնտալպիայի դիֆերենցիալի միջոցով գրվում է հետևյալ կերպ․
Օգտվելով այս հավասարումից՝ կարելի է լուծել շարժվող համակարգերի թերմոդինամիկայի ցանկացած խնդիր, եթե հայտնի է H(S,P,N) ֆունկցիան։
Տեղեկագրքային տվյալներ
Նյութերի գոյացման էնտալպիայի նշանակությունը և ուրիշ թերմոդինամիկական հատկությունները կարելի է իմանալ հետևյալ հղումներից  ,,, ինչպես նաև «Краткий справочник физико-химических величин» գրքից։
Սուսո
Խեսուս Ֆերնանդես Սաես դե լա Տոռե կամ Սուսո (Jesús Joaquín Fernández Sáez de la Torre, Suso, նոյեմբերի 19, 1993, Կադիս, Իսպանիա), իսպանացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։ Հադնես է գալիս իտալական «Միլան»-ի կազմում։
Եվրոպայի Մ19 առաջնության չեմպիոն է։
«Լիվերպուլ»
2010 թվականի նոյեմբերի 19-ին 17-ամյա Սուսոն իր առաջին պայմանագիրն է կնքել անգլիական «Լիվերպուլ»-ի հետ։ Թիմի կազմում հանդես է եկել մինչև 2013 թվականը։
«Ալմերիա»
2013 թվականի հուլիսի 12-ին Սուսոն վարձակալական հիմունքներով տեղափոխվել է իսպանական «Ալմերիա» ։ Թիմի կազմում իր առաջին գոլը իսպանացին խփել է 2013 թվականի սեպտեմբերի 21-ին՝ «Լևանտե»-ի դեմ խաղում։
Այդ մրցաշրջանում նա մասնակցել է 35 հանդիպման՝ դառնալով 3 գոլի հեղինակ։
«Միլան»
2015 թվականի հունվարի 12-ին Սուսոն 4-ամյա պայմանագիր է կնքել իտալական «Միլան»-ի հետ։ Թիմը նրա համար վճարել է 1.3 միլիոն եվրո։
Թիմի կազմում իր դեբյուտը նա նշել է հունվարի 27-ին՝ «Լացիո»-ի դեմ խաղում։
«Ջենոա»
2016 թվականի հունվարի 4-ին իսպանացի ֆուտբոլիստը վարձակալական հիմունքներով տեղափոխվել է «Ջենոա»։Թիմի կազմում անցկացրել է կես մրցաշրջան։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1993 ծնունդներ Կատեգորիա:Նոյեմբերի 19 ծնունդներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Լիվերպուլի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Միլանի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իսպանացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ
Իա Նինիձե
Իա Բորիսի Նինիձե (ია ნინიძე, ծնվել է՝ 8 սեպտեմբերի, 1960, Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), կինոյի և թատրոնի վրացի խորհրդային դերասանուհի։ Վրացական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ, Վրաստանի ժողովրդական արտիստ (1995)։
Կենսագրություն
Իա Նինիձեն ծնվել է 1960 թվականի սեպտեմբերի 8-ին Թբիլիսիում, հեռուստատեսության ռեժիսորի և մանկավարժի ընտանիքում։ Սովորել է պարարվեստի ուսումնարանում։ Կինոյում առաջին անգամ նկարահանվել է ութ տարեկանում՝ Գեորգի Դանելիայի «Մի՛ անհանգստացիր» (1968, պրեմիերան տեղի է ունեցել 1969 թվականին) ֆիլմում կատարելով Ցիցինոյի դերը։ 1976 թվականին ձեռք է բերել համամիութենական ճանաչում՝ Լեոնիդ Կվինիխիձեի «Երկնային ծիծեռնակներ» (Ֆլորիմոն Էրվեի «Մադմազուել Նիտուշ» օպերետի հիման վրա) հեռուստատեսային երաժշտական կատակերգությունում կատարելով Դենիզա դե Ֆլորինիի դերը։ Տասնվեցամյա աղջկա արտաքինի, պլաստիկայի (արվեստաշնորհ շարժումներ), խանդավառության շնորհիվ քննադատներն ու հանդիսատեսը գրեթե միաձայն նրան համեմատում են երիտասարդ Օդրի Հեփբերնի հետ։
1981 թվականին Իա Նինիձեն ավարտել է Ս. Գերասիմովի անվան կինեմատոգրաֆիայի համառուսաստանյան պետական ինստիտուտը (Սերգեյ Բոնդարչուկի և Իրինա Սկոբցևայի կուրս), նույն թվականին դարձել է Թբիլիսիի Շոթա Ռուսթավելու անվան պետական ակադեմիական թատրոնի դերասանուհի։ 1997 թվականին տեղափոխվել է Մոսկվա, որտեղ աշխատել է «Չղջիկ» թատրոն-կաբարեում։ 2000 թվականին՝ փորձի ժամանակ վնասվածք ստանալուց հետո (դերասանուհու վրա է ընկել 300 կիլոգրամանոց դեկորացիան), ստիպված է եղել թողնել բեմը։ Ներկայում հանդես է գալիս մենակատարի ծրագրերով, մասնակցում է հեռուստահաղորդումների, մրցույթների, կինոփառատոնների, նկարահանվում է ֆիլմերում ու սերիալներում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վրացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Թբիլիսի քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Վրացական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ Կատեգորիա:Վրաստանի ժողովրդական արտիստներ Կատեգորիա:Ռուս դերասանուհիներ Կատեգորիա:Խորհրդային դերասանուհիներ
Բլեյք Շելթոն
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1976 ծնունդներ Կատեգորիա:Հունիսի 18 ծնունդներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ Կատեգորիա:21-րդ դարի երգիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դեմքեր
Պառլամենտարիզմ
Պառլամենտարիզմ, պետական համակարգ, սահմանափակում է օրենսդիր և գործադիր իշխանությունների գործառույթները։ Պետության կողմից հասարակության կառավարման հստակ համակարգ, որը բնութագրվում է օրենսդիր և գործադիր իշխանությունների տարանջատմամբ, որտեղ պառլամենտն ունի քաղաքական և գաղափարական էական դեր։ Պառլամենտը չի կարող գոյատևել առանց պառլամենտարիզմի։ Պառլամենտարիզմի կարևորագույն տարրերն են՝ իշխանությունների բաժանումը ճյուղերի, օրինականությունը, ներկայացուցչությունը։ Պառլամենտարիզմի համար իշխանության բարձրագույն կրողը ընտրովի մարմինն է, որին տրված է նորմատիվ որոշումներ՝ օրենքներ ընդունելու լիազորությունը։ Պառլամենտարիզմը ընդլայնվում և զարգանում է միայն պառլամենտի հստակ գործունեության արդյունքում՝ ժողովրդավարության պայմաններում, երբ երկրում համաչափ, սահմանադրական հավասարակշռության և հակակշիռների հիման վրա գործում են իշխանությունները՝ իրենց լիազորությունների տիրույթում։ Ժամանակակից պայմաններում պառլամետարիզմը կարող է լինել խորհրդարանական հանրապետություններում և խորհրդարանական միապետություններում։ Այս համակարգի քաղաքական ձևավորման համար հիմք է հանդիսանում երկկուսակցական կայուն քաղաքական համակարգի գոյությունը։
Պառլամենտարիզմը Հայաստանում
Հայաստանում պառլամենտի և պառլամենտարիզմի զարգացման պատմությունը կարելի է բաժանել 7 փուլի
Գրականություն
Կատեգորիա:Պետական կառավարում
Ամայա Սալամանկա
Ամայա Սալամանկա (Amaia Salamanca Urizar, ), իսպանացի դերասանուհի, ֆոտոմոդել։ 2008 թվականից նկարահանվում է իսպանական հեռուստասերիալներում։ Հայտնի է իր դերերով այնպիսի ֆիլմերում և հեռուստասերիալներում, ինչպիսիք են «Առանց կուրծք չկա դրախտ», «Փխրունություն» և «Գրանդ հոթել»։
Կենսագրություն
Ամայա Սալամանկան ծնվել է 1986 թվականի մարտի 28-ին Մադրիդում։ 2006 թվականին ընտրվել է խաղալու Պաուլայի դերը «SMS» հեռուստասերիալում ։
2008 թվականին սկսում է նկարահանվել «Առանց կուրծք չկա դրախտ» հեռուստասերիալի իսպանական ադապտացիայում, որտեղ կատարում է Կատալինայի դերը։ 2009 թվականին ստիպված էր հեռանալ նախագծից «Մարկիզուհի դ'Օ» թատերական ներկայացման մեջ իր զբաղվածության պատճառով ։ 2009 թվականին էկրան է բարձրանում նաև «Ուղեղների արտահոսք» ֆիլմը (Նատալիայի դերը)։
2010 թվականի մարտի 18-ին վերադառնում է մեծ էկրան՝ «Սեքսուալ լարվածությունը չի լուծվում» ֆիլմում կատարելով Ռեբեկայի դերը ։
2011 թվականին թողարկվում է «Գրանդ հոթել» հեռուստասերիալի առաջին եթերաշրջանը, որտեղ Ամայան մարմնավորում է գլխավոր հերոսուհուն՝ Ալիսիա Ալարկոնին ։
Անձնական կյանք
2010 թվականից հարաբերությունների մեջ է գործարար Ռոսաուրո Վարո Ռոդրիգեսի հետ, ումից ունի դուստր՝ Օլիվիան, որը ծնվել է 2014 թվականի ապրիլի 9-ին ։ 2015 թվականի մարտին հայտարարեց, որ սպասում է երկրորդ երեխային ։ Որդին՝ Նաչոն, ծնվեց 2015 թվականի սեպտեմբերի 8-ին ։ 2016 թվականի հոկտեմբերի 7-ին ծնվում է նրա 3-րդ երեխան՝ Մատեոն։
Ամայան կարճատև հարաբերություններ է ունեցել հայտնի ֆուտբոլիստ Սերխիո Ռամոսի հետ, սակայն նրանց հարաբերությունները երկար չեն տևել (մոտ 4 ամիս)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Իսպանացի մոդելներ Կատեգորիա:Իսպանացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Իսպանացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Զաքար Յոլյան
Զաքար Յոլյան (ավելի հայտնի է որպես Զ. Աշխատունի), հայ քաղաքական գործիչ, Հայաստանի Հանրապետության Խորհրդարանի 2-րդ գումարման պատգամավոր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի Հանրապետության Խորհրդարանի (1918-1920) 2-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Գրիգոր Տոլմաջյան
Գրիգոր Միհրանի Տոլմաջյան, ավիացիայի գեներալ-մայոր (1943)։ ԽՄԿԿ անդամ` 1927 թվականից։
Կենսագրություն
1924 թվականին կամավոր մտել է կարմիր բանակ, ծառայել զանազան ավիացիոն միավորումներում։ Ավարտել է Լենինգրադի ռազմաօդային ուժերի ռազմատեխնիկական դպրոցը, ԽՍՀՄ ոազմաօդային ուժերի Ն․ Ե․ Ժուկովսկու անվան ակադեմիային կից հրամանատարների կատարելագործման դասընթացները (1934), ապա՝ նույն ակադեմիայի գրոհային ֆակուլտետը (հեռակա, 1941)։ 1938 թվականին նշանակվել է Հեռավորարևելյան 2-րդ առանձին բանակի ռազմաօդային ուժերի թիկունքի պետ, 1941 թվականին՝ Հեռավորարևելյան ռազմաճակատի ռազմաօդային ուժերի հրամանատարի տեղակալ, այդ պաշտոնում՝ 1945 թվականին մասնակցել միլիտարիստական Ճապոնիայի ջախջախմանը։ 1953 թվականին զորացրվել է։
Պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի 2, Կուտուզովի II աստիճանի և Կարմիր աստղի շքանշաններով։ Թաղված է Մոսկվայի Նովոդևիչի գերեզմանատունը։
Կատեգորիա:Հայ օդաչուներ Կատեգորիա:Հայ գեներալ-մայորներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կապիկները: Զգո՛ւյշ, կապիկներն են
Սյուժե
Կապիկները, ինչպես միշտ, չարաճճիություններ են անում Կենդանաբանական այգում։ Մայր կապիկն զբաղված է լվացքով, իսկ ամենափոքր կապիկը շշով կաթ է խմում։ Բայց կաթը վերջանում է, մայրը փոքրիկին դնում է մանկասայլակի մեջ ու գնում քաղաք՝ կաթ գնելու։ Նա չի տեսնում, թե ինչպես են փոքրիկները թաքնվում մանկասայլակի մեջ։ Ճանապարհին վերջիններս դուրս են գալիս և սկսում նմանակել շրջապատի մարդկանց։ Նրանք ճանկում են այգեպանի մկրատն ու կենդանի ցանկապատի հետ կտրատում նաև այգեպանի մազերը։ Հետո կապիկները տեսնում են մի կնոջ, որը փորձում էր պտտել «Մոսկվիչ-407» ավտոմեքենայի շարժիչի մասերից մեկը։ Նրանք համատեղ ուժերով ավտոմեքենան բաժանում են մասերի ու դրանցից հեծանիվ հավաքում։ Նրանց հետքերով վազող Մայր կապիկը մասերից նորից ավտոմեքենա է հավաքում, բայց այն վերածվում է մեծ վարկանիշ ունեցող կարմիր «Վոլգայի» («ԳԱԶ-24»)։ Կապիկները վազում են քաղաքով, տեսնում տան վերանորոգման համար պատրաստած ներկեր ու վրձիններ և սկսում պատերը ներկել պատուհանների հետ միասին։ Բնակարաններից մեկի տերը մտածում է, որ արդեն գիշեր է, որովհետև կապիկները ներկել էին նրա պատուհանները, և սենյակը մթնել էր։ Ժամանակին հասած Մայր կապիկը պատուհանը լվանում է և վազում ձագերի հետքերով։ Նա հասցնում է վազել մինչև կամուրջ և ձագերի հետ գետից հանել մեծ արկղի հետ ջուրն ընկած երիտասարդին։ Փրկվածն արկղից հանում ու կապիկներին է նվիրում հեռուստացույց։
Նորից Կենդանաբանական այգում են։ Ամենափոքր կապիկը փողիկով կաթ է խմում տակառից։ Մայրը հոգնել է ու բազկաթոռին ննջել։ Կապիկները հեռուստացույցով հմայված ֆուտբոլ են նայում և երազում մարզադաշտում հայտնվելու ու ֆուտբոլի գնդակը գրավելու մասին։
Հեռուստացուցադրություններ
1984-1991 թվականներին մուլտֆիլմը ցուցադրվել է ԽՍՀՄ ԿԵնտրոնական հեռուստատեսությամբ։ Մուլտֆիլմը ցուցադրվել է նաև «Բարի գիշեր, փոքրիկնե՛ր» մանկական հաղորդման շրջանակներում։ 1992-1996 թվականներին մուլտֆիլմը ցուցադրվել է МТК, իսկ 1990-ական թվականների կեսերին՝ НТВ հեռուստաալիքներով։ Ռուսաստանի Առաջին ալիքով մուլտֆիլմը ցուցադրվել է 1995, 1996 թվականներին և 1999 թվականի փետրվարին 5-ին։ 1997 թվականից մուլտֆիլմը ցուցադրվել է СТС, 1998 թվականից՝ РТР]], 2000-ական թվականների վերջերին և 2010 թվականին՝ «Теленяня» հեռուստաալիքներով։ Ցուցադրվել է նաև «Культура», «Карусель», «Мульт» ալիքներով։
Վիդեոթողարկում
1990-ական թվականների սկզբին ԽՍՀՄ-ում և Ռուսաստանում մուլտֆիլմը VHS տարբերակով թողարկվել է «Крупный план» կինոմիավորման «Կապիկները» շարքի առաջին մուլտֆիլմերի հավաքածուով։ Ռուսաստանում 1990-ական թվականների կեսերին Stidio PRO Video ստուդիան այս մուլտֆիլմը թողարկել է VHS տարբերակով, իսկ 1990-ական թվականների կեսերին թողարկվել է «Союз Видео» հրատարակության կողմից։ Մուլտֆիլմը թողարկվել է նաև Lizard ընկերության Video CD խտասկավառակների նույն հավաքածուում։
Մրցանակներ
Մուլտֆիլմն արժանացել է Համամիութենական 18-րդ կինոփառատոնի՝ երեխաների համար լավագույն մուլտիպլիկացիոն ֆիլմի համար մրցանակի (Մինսկ, 1985 թվական) ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1984 մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:«Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Լեոնիդ Շվարցմանի մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Կապիկները Կատեգորիա:Մուլտֆիլմեր կապիկների մասին
Կուբո․ լեգենդ Սամուրայի մասին
«Կուբո․ լեգենդ Սամուրայի մասին», (Kubo and the Two Strings), ամերիկյան լիամետրաժ տիկնիկային անիմացիոն ֆիլմ, որը նկարահանվել է ռեժիսոր Թրեվիլ Նայթի կողմից։ ԱՄՆ-ում պրիեմիերան տեղի է ունեցել 2016 թվականի օգոստոսի 19-ին։ Ռուսաստանում կինոթատրոնային պրիեմիերան կայացավ 2016 թվականի հոկտեմբերի 20-ին ։
Սյուժե
Պատմող Կուբոն հզոր տոհմի ժառանգ է, բայց երբ անցյալի՝ վրեժի ծարավով լի հոգիները վերադառնում են, նրա պաշտպանության համար կանգնում են միայն մի քանի պահապաններ՝ սպիտակ կապիկը և մարտական բզեզը։ Կուբոյի փրկության միակ հնարավորությունն է փնտրել իր հոր՝ լեգենդար սամուրայի կախարդական զենք ու զրահը։
Արտադրություն
2014 թվականի դեկտեմբերի 22-ին Laika Entertainment և Focus Features ընկերությունները հայտարարեցին «Կուբոն և երկու լարերը» վերնագրով անիմացիոն ֆիլմի արտադրության մասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2016 մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան եռաչափ ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:2010-ականների ֆենտեզի ֆիլմեր Կատեգորիա:3D մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի արկածային ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան էքշն արկածային ֆիլմեր
Գերասիմ Բալայան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի Հանրապետության Խորհրդարանի (1918-1920) 2-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:ՀՅԴ անդամներ
Յուրայի դարաշրջանի աշխարհը 2
Յուրայի դարաշրջանի աշխարհը 2 (Jurassic World: Fallen Kingdom-Յուրայի դարաշրջանի աշխարհը. Կործանված թագավորություն), ռեժիսոր Խուան Անտոնիո Բայոնայի ամերիկյան ֆանտաստիկ ֆիլմը` նկարահանված ըստ Քոլին Թրևորոուի և Խուան Անտոնիո Բայոնայի սցենարի ։ «Յուրայի դարաշրջանի պարկի» շարքի հինգերորդ ֆիլմն է։
Ֆիլմի պրեմիերան ԱՄՆ-ում կայացել է 2018 թվականի հունիսի 22-ին ։ Ֆիլմը տարբեր գնահատականներ է ստացել քննադատների ու հանդիսատեսի կողմից. այն գնահատվել է տեսարանայնության համար, բայց քննադատության է արժանացել սյուժեի պատճառով  ։ Ֆիլմը կինովարձույթում մեծ հաջողություն է ունեցել` հավաքելով ավելի քան մեկ միլիարդ դոլար և բազմիցս գերազանցելով իր բյուջեն ։
Սյուժե
Ֆիլմի գործողությունները կատարվում են 2018 թվականին։
Նուբլար կղզում գիշերային փոթորկի ժամանակ, որտեղ գտնվում է երեք տարի առաջ ավերված «Յուրայի դարաշրջանի աշխարհ» զբոսայգին, վարձկանների խումբն օգտագործում է ստորջրյա սարքավորում՝ մահացած հիբրիդի՝ Ինդոմինուս Ռեքսի ԴՆԹ-ի նմուշը գտնելու համար։ Երբ Ինդոմինուսի ոսկորի նմուշը ուղարկվում է մակերևույթ, հանկարծակի հայտնվում է մոսազավրը, որը ոչնչացնում է սարքավորումը։ Այդ ժամանակ նմուշը տեղափոխող ուղղաթիռը, ինչպես նաև` սարքավորման մեջ գտնվող մարդկանց հետ կապ պահպանող վարձկանը ենթարկվում են տիրանոզավրի հարձակմանը։ Ուղղաթիռին հաջողվում է փրկվել, սակայն վթարային աստիճաններից կախված վարձկան կապավորին ուտում են ջրից դուրս ցատկած մոսազավրները։ Եվ, քանի որ վարձկանը չէր հասցրել փակել ծովածոցի դարպասները, մոսազավրը լողում է դեպի բաց օվկիանոս։
Մայրցամաքում քննարկում է գնում այն մասին, թե արդյո՞ք արժե փրկել Նուբլար կղզու դինոզավրներին՝ վերահասու հրաբխային ժայթքումից։ ԱՄՆ-ի Սենատում լսումների ժամանակ Յան Մալքոլմը վստահեցնում է, որ դինոզավրերին պետք է թողնել մեռնել։ Զբոսայգու նախկին մենեջեր Քլեր Դերինգը, ստեղծել է դինոզավրների պաշտպանության խումբ, որպեսզի փրկի արարածներին զբոսայգի նախկին տեխնիկական աշխատողի՝ Ֆրանկլինի և պալեոանասնաբույժ Զիայի միջոցով։ Սակայն Սենատի` դինոզավրներին փրկելու մտքից հրաժարվելու որոշման հետ, Քլերի առաքելությունը, ինչպես բոլորն էին կարծում, ավարտվում է։ Սակայն անսպասելիորեն նրա հետ կապվում է Բենջամին Լոքվուդը՝ դինոզավրերի ԴՆԹ-ի կլոնավորման տեխնոլոգիայի ստեղծման գործով Ջոն Համոնդի նախկին գործընկերը։ Լոքվուդի կալվածքում՝ Հյուսիսային Կալիֆորնիայում, Քլերը հանդիպում է Բենջամինին, նրա օգնական Էլայ Միլսին և նրա թոռնուհուն, ում Լոքվուդն ընդունել է այն բանից հետո, երբ աղջկա ծնողները մահացել են ավտովթարից։ Բենջամինը, Էլայը և Քլերը փրկության գաղտնի առաքելություն են ծրագրում, ըստ որի նրանք պետք է դինոզավրներին ուղարկեն նոր կղզի-սրբավայր, որտեղ վերջիններս կապրեն առանց մարդկային ներգրավվածության։ Դրա համար նրանք պետք է կղզում ակտիվացնեն դինոզավրներին հետևելու համակարգը, ինչն անհնար է առանց Քլերի օգնության։ Սակայն Էլայն անհանգստացած է, որ դժվար կլինի գտնել և բռնել Բլյուին՝ կենդանի մնացած վերջին վելոցիրապտորին։ Քլերը խնդրում է ռապտորների նախկին վարժեցնող Օուեն Գրեյդին միանալ առաքելությանը՝ Բլյուի փրկման համար։ Օուենը նախ հրաժարվում է, հետո տանը դիտում է այն տեսագրությունները, որտեղ ինքը վարժեցնում է դեռ փոքրիկ վելոցիրապտորներին ու պատմում է Բլյուի տաղանդների մասին, թե ինչպես է նա հետաքրքրասիրություն, կարեկցանք և այլ զգացմունքներ արտահայտում։