cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
766-րդ առանձին հետևակային գունդ (ԿԺԴՀ)
Ստեղծվելով 1949 թվականին՝ գունդն ավելի քան մեկ տարի վերապատրաստում է անցել, մինչև 1950 թվականի հունիսի 25-ին կսկսվեր Կորեական պատերազմը։ Այդ օրը գնդի կեսը, գլխավորելով ցամաքում և ծովում հարավկորեական զորքերի դեմ Հյուսիսային Կորեայի հարձակողական ուժերը, ստիպեց նրանց նահանջել՝ մի քանի օր տևած մարտական գործողություններից հետո։ Հաջորդած վեց շաբաթների ընթացքում գունդը դանդաղ առաջ շարժվեց դեպի Կորեական թերակղզու հարավային հատված՝ գործելով որպես հյուսիսկորեական բանակի առաջնային ստորաբաժանում։ Տուժելով ռեսուրսների մատակարարման բացակայությունից և զոհերի աճող թվից՝ գունդը գործի դրվեց Բուսանի պարագծի համար մարտին։ Վերջինս դարձավ հարձակման մաս, որը նպատակ ուներ ստիպելու Միավորված ազգերի կազմակերպության (ՄԱԿ) զորքերին տարհանվելու Կորեայից։
Գնդի համար վերջին մարտը դարձավ Պոհանգի ճակատամարտը, երբ դրա զինվորները անհաջողաբար փորձում էին հետ գրավել քաղաքը՝ այնտեղ գտնվող ՄԱԿ-ի զինվորականներից։ ՄԱԿ-ի ծովային ու օդային ուժերի հարվածներից մեծապես տուժելով և անդադար մարտերի ժամանակ մեծ կորուստներ կրելով՝ գունդը ստիպված է եղել նահանջել Պոհանգի մարտադաշտից։ Հյուսիսկորեացի զինվորականները, մինչև գնդի կազմացրումը, շարժվել են դեպի հյուսիս՝ միանալով Կորեայի ժողովրդական բանակի մյուս ստորաբաժանումներին։ Ողջ մնացած զինվորականները ներառվել են Կորեայի ժողովրդական բանակի 12-րդ դիվիզիայի կազմում։
Գունդը ցուցադրվում է հարավկորեական «71. կրակի մեջ» գեղարվեստական ֆիլմում։
Գրականություն
Կատեգորիա:Կորեական պատերազմ Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Վայրիմու Քիամբութի
Դոկտոր Վայրիմու Քիամբութի, քենիացի ակադեմիկոս և ռեժիսոր։
Կարիերա
2016 թվականից Քիամբութին Վաշինգտոն նահանգի Բելեվյու քոլեջի դասախոս է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Քենիացի կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Ապրող անձինք Կատեգորիա:Քենիացի ռեժիսորներ
Հեռահաղորդակցությունը Նորվեգիայում
Նորվեգիայի հեռահաղորդակցությունը գտնվում է բավականին զարգացած մակարդակի վրա և համարվում է աշխարհի առաջատարներից մեկը։
Հեռախոս
Նորվեգիայի հեռախոսային կոդը «47» է։ Բոլոր հեռախոսային համարները կազմված են ութ թվից, ընդորում, երկրի յուրաքանչյուր ֆյուլքե (մարզ) ունի իր կոդը, որոնք հեռախոսահամարների առաջին, երբեմն էլ առաջին երկու թվերն են։ Ժամանակակից բջջային հեռախոսահամարները սկսվում են 4, 58 և 59 թվերով։
Ռադիո և հեռուստատեսություն
Նորվեգիայի հեռարձակող ընկերություն (NRK) հանդիսանում է երկրի խոշորագույն հեռուստառադիոհաղորդակցության ընկերությունը։ NRK-ի ենթակայության ներքո գործում են երեք ռադիոկայաններ՝ NRK P1 (ընդհանուր թեմատիկա), NRK P2 (մշակութակրթական թեմատիկա), NRK P3 (երաժշտական ռեդիոկայան երիտասարդների համար)։ Երկրում գործում է նաև համացանցային Ordentlig Radio ռադիոկայանը։ NRK-ի ենթակայության ներքո գործում են չորս պետական հեռուստաալիքներ՝ NRK1 (գլխավոր հեռուստաալիք), NRK2 (գիտա-հանրամատչելի և փաստավավերագրական ֆիլմեր), NRK3 (երիտասարդական հեռուստաալիք) և NRK Super (երեխաների համար նախատեսված հեռուստաալիք)։
Երկրում հեռուստառադիոհաղորդակցությունը իրականացվում է նաև սաամերեն լեզվով։ Խուլ և համար քաղաքացիների համար գործում է NRK1 Tegnspråk հատուկ հեռուստաալիքը։ Նորվեգիայում հեռարձակվում են նաև մասնավոր հեռուստաալիքներ, որոնցից են TV 2-ը, TVNorge-ը և Viasat 4-ը։
Համացանց
Նորվեգիան հանդիսանում է առաջին ոչ անգլախոս երկիրը, որտեղ սկսե է գործել համացանցը։ 1971 թվականին Նորվեգիայի սեյսմիկ հետազոտությունների ինստիտուտը (NORSAR) «ARPANET» համակարգչային կապի միջոցով Հելերում միացավ ամերիկյան SDAC սեյսմիկ կենտրոնի հետ։ Այդ նախագծի նպատակն էր միջուկային զենքի չտարածման պայմանագրի կետերի կատարման վերահսկումը ԽՍՀՄ-ի նկատմամբ ։
2006 թվականին Նորվեգիայում համացանցից օգտվողների քանակը կազմել է երկրի բնակչության 79%-ը, իսկ 2012 թվականին հասել 95%-ի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կապը Նորվեգիայում
Նիկոլայ Խոլոդնի
Նիկոլայ Խոլոդնին աշխատել է Կիևի համալսարանին առընթեր Ա. Վ. Ֆոմինի անվան բուսաբանական այգում ։ Գիտական շրջանակներում լայն ճանաչում ու համբավ է ձեռք բերել տրոպիզմների ֆիտոհորմոնային տեսությունը (հայտնի է նաև Խոլոդնու-Վենթի տեսություն/մոդել անվանումով) մշակելու շնորհիվ, տեսություն, որով բացատրվում են բույսերի աճման գործընթացները։ Խոլոդնին ու Վենթը միմյանց չեն ճանաչել և իրենց հայտնագործությունը կատարել են մեկը մյուսից անկախ ։ Խոլոդնին առաջիններց մեկն է առաջ քաշել այն համադրույթը (կոնցեպցիան), որ միկրոբները կպչում են մակերևույթներին։ Ընդ որում՝ կիրառել է հետևյալ հնարքը. սկզբում ապակեշերտեր է հողում տեղադրել որոշակի ժամանակով, ապա դրանք հետազոտել է մանրադիտակով ։ Հենց նրա պատվին է անվանակոչվել Leptothrix cholodnii պրոկարիոտը (նախակորիզավորը) ։ 1927 թվականին Խոլոդնին վարկած է առաջ քաշել, որ կոլեոպտիլի բջիջները սկզբում բևեռանում են լույսի անհավասարաչափ ազդեցությամբ, և հենց այդ պատճառով էլ աճի հորմոնը ստվերի ուղղությամբ կարող է ավելի արագ տարածվել, քան որևէ այլ ուղղությամբ ։ Վենթն այդ նույն եզրակացությանն է ինքնուրույնաբար հանգել 1928 թվականին, և այս երկու գիտնականների անուններն այդ կերպ կապակցվել են միմյանց՝ մատնանշելու համար Խոլոդնու-Վենթի հակասական տեսությունը ։
Աշխատություններ
1937 թվականին Ն. Խոլոդնին և Ե. Սանկևիչը Plant Physiology («Բույսերի ֆիզիոլոգիա») ամսագրում հրատարակել են Influence of weak electric currents upon the growth of the coleoptile («Էլեկտրական թույլ հոսանքի ազդեցությունը կոլեոպտիլի աճի վրա») հոդվածը ։ Այդ նույն տարում նա Science («Գիտություն») ամսագրում լույս է ընծայել «Charles Darwin and the modern theory of tropisms» («Չարլզ Դարվինը և տրոպիզմների մասի ժամանակակից տեսությունը») հոդվածը ։
Պարգևներ, մեծարանք
Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։
1971 թվականին Ուկրաինայի գիտությունների ակադեմիայի բուսաբանության ինստիտուտը կոչվել է Նիկոլայ Խոլոդնու անունով։ Այդ ինստիտուտի շենքի պատին փակցվել է բրոնզե հուշատախտակ՝ գիտնականի կիսանդրու տեսքով (նախկինում տեղադրված է եղել փորագրապատկերով բրոնզե հուշատախտակ) ։
1972 թվականին Ուկրաինայի գիտությունների ակադեմիան սահմանել է Նիկոլայ Խոլոդնու անվան մրցանակ, որը շնորհվում է բուսաբանության և բույսերի ֆիզիոլոգիայի ասպարեզում կատարված լավագույն աշխատանքի համար։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի բուսաբաններ Կատեգորիա:Կիև քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:Խորհրդային բուսաբաններ Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա Կատեգորիա:Խորհրդային կենսաբաններ Կատեգորիա:Խորհրդային ակադեմիկոսներ
Տիրգո
Տիրգո  (Tirgo), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, գտնվում է Ռիոխա պրովինցիայում՝ Ռիոխա (Լոգրոնիո) ինքնավար համայնքի կազմում։ Մտնում է Արո շրջանի (կոմարկայի) կազմի մեջ։ Զբաղեցնում է 9,04 կմ2 տարածք։ Բնակչությունը կազմում է 232 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Գտնվում է պրովինցիայի վարչական կենտրոնից 50 կմ հեռավորության վրա։
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Կարապետ Ա Կեղեցի
Կարապետ Ա Կեղեցի, Ամենայն Հայոց կաթողիկոս 1392-ից։ Հաջորդել է Թեոդորոս Բ Կիլիկեցուն։ Ծնվել է Ծոփքի Կեղի գյուղում։ Ծննդյան թիվն անհայտ է։ Մահացել է թունավորումից 1404-ին Սիս քաղաքում։
Կենսագրություն
Կաթողիկոսական գահին Կարապետ Ա Կեղեցուն հաջորդել է Հակոբ Գ Սսեցին։
Ջրահարսը (ֆիլմ, 1976)
«Ջրահարսը» («Русалочка»), խորհրդային-բուլղարական ֆիլմ, որ ստեղծվել է Վլադիմիր Բիչկովի կողմից Հանս Քրիստիան Անդերսենի համանուն հեքիաթի մոտիվներով։ Ֆիլմը նկարահանվել է 1976 թվականին Մաքսիմ Գորկու անվան կինոստուդիայում ։
Սյուժե
Ֆիլմը նվիրված է դանիացի մեծ գրող Հանս Քրիստիան Անդերսենի հիշատակին և ստեղծվել է նրա լավագույն հեքիաթներից մեկի հիման վրա։ Փոքրիկ ջրահարսը սիրահարվում է արքայազնին, որին մի անգամ փրկել էր փոթորկի ժամանակ։ Հանուն այդ սիրո Ջրահարսը զոհում է շատ բան. նա չի վախենում հեռանալ իր տնից և պայման է կապում չար կախարդուհու հետ։ Կախարդուհին, օգտագործելով տարբեր կախարդական խոսքեր, Ջրահարսի գեղեցիկ վարսերի փոխարեն նրա ձկան պոչը վերածում է մարդկային ոտքերի և այնպես է անում, որ Ջրահարսը կարողանա քայլել ու ապրել ցամաքում։ Բազմաթիվ փորձություններ է ստիպված լինում անցնել փոքրիկ Ջրահարսը միայն նրա համար, որ լինի իր սիրելիի կողքին։ Բայց արքայազնը, այսպես էլ չհասկանալով իր երջանկությունը, ընդմիշտ կորցնում է նրան։
Ֆիլմում կան առանձին տարբերություններ Անդերսենի հեքիաթից. կախարդուհին չի վերցնում Ջրահարսի ձայնը, և նա կարող է խոսել, դրանից բացի՝ նա չի մահանում արքայազնից բաժանվելուց հետո, այլ ստանում է անմահություն։ Սակայն սյուժետային առանձին գծերի մեղմացումն այդ առանց այն էլ տխուր պատմությունը չի դարձնում պակաս դրամատիկական։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:1976 ֆիլմեր Կատեգորիա:Հանս Քրիստիան Անդերսենի ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Մաքսիմ Գորկու անվան կինոստուդիայի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսական ֆիլմեր Կատեգորիա:Բուլղարերեն ֆիլմեր
Գեղամա սարահարթ
Գեղամա սարահարթ, սարահարթ Հայաստանում, Գեղամա լեռնաշղթայի բարձրադիր մասում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սարահարթեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի սարահարթեր
Ղարտաշի խաչքար (Գնդեվանք)
Տեղադրություն
Գնդեվանք վանական համալիրի գավթի ներսում՝ եկեղեցու արևմտյան մուտքի կամարից վեր, պատի խորշի մեջ ։
Քանդակ
Խաչի հորիզոնական թևերից ցած, խաչքարի երկու կեղքերին երկու քանդակներ կան՝ աջ հատվածում մարդու գրկին նորածին երեխա է, իսկ ձախ կողմում մարդու աջ ձեռքում խաչ է։ Խաչի վերնամասի կամարի ձախ կողմում քանդակված է խաչը բռնած ձեռք։ Խաչի ձախ կողմում քանդակված է ձի, սիկ աջ կողմում մարդու գլուխ, մկրատ, տարա։
Կենտրոնական խաչի ստորին հատվածում քանդակված են 4 ավետարանիչներն,
Վիմական արձանագրություն
Խաչքարի ստորին հատվածում առկա է 3 տող վիմական արձանագրություն.
Համաձայն արձանագրության՝ խաչքարը կանգնեցվել է 1573 թվականին։ Խաչագործ վարպետն է Ղարտաշը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի խաչքարեր Կատեգորիա:Խաչքարերի վիմական արձանագրություններ
Ղարաբողազ
Ղարաբողազ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Երեք քույր (ֆիլմ, 1964)
«Երեք քույր» (Три сестры), խորհրդային գեղարվեստական ֆիլմ, որ նկարահանվել է 1964 թվականին ռեժիսոր Սամսոն Սամսոնովի կողմից «Մոսֆիլմ» կինոստուդիայում՝ Անտոն Չեխովի համանուն պիեսի հիման վրա։ Ֆիլմի պրեմիերան կայացել է 1965 թվականի մարտի 17-ին ։
Սյուժե
Տասնմեկ տարի առաջ գեներալ Պրոզորովը, նշանակում ստանալով, իր ընտանիքը Մոսկվայից տեղափոխել է գավառական փոքրիկ քաղաք։ Գեներալը մահացել է, և նրա չափահաս երեխաները՝ դուստրեր Օլգան, Մաշան ու Իրինան և որդին՝ Անդրեյը, չգտնելով իրենց հարմար զբաղմունք, ցանկանում են վերադառնալ հարազատ Մոսկվա։ Սակայն կյանքն այլ կերպ է դասավորվում. Անդրեյը, իրեն տեսնելով որպես Մոսկվայի համալսարանի պրոֆեսոր, ամուսնանում է տեղացի ազնվական Նատալյայի հետ, որը ճնշում է նրան ու վերցնում Պրոզորովների տունը։ Մաշան, որին 18 տարեկանում առանց սիրելու ամուսնացրել են գիմնազիայի ուսուցիչ Կուլագինի հետ, սիրահարվում է քաղաքում տեղավորված մարտկոցի հրամանատար գնդապետ Վերշինինին, որն ամուսնացած է, ունի մանկահասակ դուստրեր։
Տարվելով ազարտային խաղերով և պարտքեր կուտակելով՝ Անդրեյն ստիպված է գրավ դնել իրենց ընդհանուր տունը, բոլոր փողերը հասնում են Նատալյային, որն աստիճանաբար տնից հանում է Անդրեյի քույրերին։ Ավագը՝ Օլգան, բնակվում է գիմնազիայում, որտեղ աշխատում է, Իրինան, որը պատրաստ է Նատալյայից փախչել ուր պատահի, ամուսնանում է բարոն Տուզենբախի հետ, որպեսզի նրա հետ գնա ուրիշ քաղաք և սկսի նոր կյանք։ Սակայն մենամարտում բարոնին սպանում է սպա Սոլյոնին, որին մերժել է Իրինան։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:«Մոսֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:1964 ֆիլմեր Կատեգորիա:Անտոն Չեխովի ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:Խորհրդային սև-սպիտակ ֆիլմեր
Պիննի (գյուղ, Միսսո շրջան)
Պիննի (Põnni), գյուղ Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Միսսո շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 12 մարդ։
Մագնիսական փոթորիկներ
Կատեգորիա:Երկրաֆիզիկա Կատեգորիա:Մագնիսականություն Կատեգորիա:Բնական աղետներ
Աբաղ (անձնանուն)
Աբաղ, թաթարական ծագումով հայկական արական անձնանուն։ Առաջացել է թաթարերեն Abaġa, Abaġ անունից, բուն նշանակությունն է «հորեղբայր», հմմտ. չաղաթայերեն abaġa, ույղուրերեն abuġa՝ «հորեղբայր»։ Տարածված է եղել հայերի մեջ, քանի որ կա այս անունից առաջացած Աբաղյան (Աբաղեան) ազգանունը (Վանում)։ Հմմտ. նաև Աբաղայի դաշտը ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայկական արական անձնանուններ
Ամենայն Հայոց 131-րդ Կաթողիկոսի ընտրություններ
Ամենայն Հայոց 131-րդ Կաթողիկոսի ընտրությունները տեղի ունեցան 1995 թվականի ապրիլի 3-ից մինչև 5-ը Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում։ Այն Հայաստանի անկախացումից հետո առաջին կաթողիկոսական ընտրությունն էր։ Արդյունքում կաթողիկոս ընտրվեց 1977 թվականի մարտի 2-ից Մեծի Տանն Կիլիկիո աթոռակից Կաթողիկոս, իսկ 1983 թվականից Մեծի Տանն Կիլիկիո Կաթողիկոս՝ Գարեգին Բ-ն որպես Գարեգին Ա։ Մինչ այդ ամենայն հայոց հայրապետը Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Վազգեն Ա Բուխարեստցին էր, ով մահացել էր 1994 թվականի օգոսոտոսի 18-ին։ Գարեգին Ա-ն ձեռնադրվեց նույն տարվա ապրիլի 9-ին ։
Նախապատմություն
1995 թվականի ապրիլի 3-5-ը գումարվել է հերթական Ազգային-եկեղեցական սրբագումար ժողովը։ Ժողովին գրանցվել էին 398 պատգամավոր։ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի Գահի թեկնածուները եղել են 8 եկեղեցական։ Ըստ Կաթողիկոսական ընտրության հաստատված կանոնի՝ երկրորդ քվեարկության համար ընտրվել են առավելագույն քվե ստացած առաջին երեք թեկանծուները։
Արդյունքներ
Համաձայն կանոնակարգի՝ հետագա ընտրությունը պետք է ընթանար Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Մեծի Տանն Կիլիկիո Գարեգին Բ Կաթողիկոսի և Արարատյան Հայրապետական թեմի Առաջնորդական Փոխանորդ Տեր Գարեգին արքեպիսկոպոս Ներսիսյանի միջև։ Սակայն Գարեգին Սրբազանը, ցու­ցաբերելով որդիական ակնածանք Տ. Տ. Գարեգին Կաթողիկոսի անձի հանդեպ՝ հանում է իր թեկնածությունը, այդպիսով 131-րդ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս է ընտրվում Մեծի Տանն Կիլիկիո Կաթողիկոս Գարեգին Բ-ն՝ որպես Գարեգին Ա։
Աղբյուրներ
131-րդ Կատեգորիա:1995 Հայաստանում
(9092) Նանյանգ
(9092) Նանյանգ (Nanyang), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1995 թվականի նոյեմբերի 4-ին Պեկինի Շմիդտ-ԼԿՍ աստերոիդների ծրագրի կողմից Քսիլոնգում ։
Դուբրավնի (Ադլերի շրջան)
Դուբրավնի (ռուս.` Дубравный), գյուղ Ռուսաստանի Դաշնության Կրասնոդարի երկրամասի Մեծ Սոչիի Ադլերի շրջանում, Կուդեպստա գետի աջ ափին։ Գտնվում է Ադլեր շրջկենտրոնից 15 կմ հյուսիս-արևմուտք, իսկ Սոչիի կենտրոնից 16 կմ արևելք, ծովի մակարդակից 210 մ բարձրության վրա։
(9092) Նանյանգ
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,021811 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,8596 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,184 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1918,67 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,18763 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 10,83° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1995 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Պեկինի Շմիդտ-ԼԿՍ աստերոիդների ծրագրի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Դուբրավնի (Ադլերի շրջան)
Բնակչությունը
Համաձայն 2010 թվականի տվյալների, գյուղում ապրում էր 335 մարդ, հիմնականում հայեր և ռուսներ։
Գյուղն ունի տարրական դպրոց, ակումբ և բուժկայան։ Խորհրդային տարիներին այն անտառտնտեսություն էր, որտեղ աճեցնում էին հիմնականում խցանածառ և նվենի (էվկալիպտ)։
Պատմությունը
Գյուղի հայերը եկել են շրջակա գյուղերից` 1930 թվականին։ Գյուղից հարավ կա ոչ մեծ, փայտաշեն եկեղեցի։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի գյուղական բնակավայրեր Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի Սոչիի քաղաքային օկրուգի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր
Արտակարգ դեսպան (վիպակ)
«Արտակարգ դեսպան», Վիլյամ Գոլդինգի վիպակը, որը գրել է 1956 թվականին։ վիպակի գործողությունները տեղի են ունենում «այլընտրանքային» Հին Հռոմում և նվիրված է մարդկության համար առանցքային տեխնոլոգիաների (Վառոդ, գոլորշու շարժիչ, գրատպություն) այդ դարաշրջանում հնարավոր գյուտին և ժամանակակիցների կողմից դրանց ոչ միանշանակ ընկալմանը։
Պատմություն
1956 թվականին «Արտակարգ դեսպանը» ընդգրկվել է «Երբեմն, երբեք» ֆանտաստիկ ժողովածուի մեջ, որը ներառում է նաև Ջոն Ուինդհեմի և Մերվին Պիկի պատմությունները ։
Եվս մեկ անգամ այն ​​հրատարակվել է Գոլդինգի «Կարիճ Աստված. Երեք կարճ վեպ» ժողովածուում, երկու այլ պատմվածքների հետ ՝ «Կլոնկ կլոնկ» և «Կարիճ Աստված»։
Սյուժե
Գործողությունները տեղի են ունենում Հին Հռոմում, որտեղ տարեց կայսրը զրուցում է իր երիտասարդ թոռ Մամիլիուսի հետ, ով, սակայն, ավելի շատ հետաքրքրված է պոեզիայով և չի ձգտում ժամանակի ընթացքում գրավել իր պապի գահը։ Նրանց զրույցն ընդհատվում է Ալեքսանդրիայից եկած այցելուները՝ նախկին գրադարանավար Ֆանոկլեսը և նրա քրոջ՝ Էֆրոսինին, որոնց ամբողջ դեմքը ծածկված է։ Ֆանոկլեսը կայսրին պատմում է իր գյուտերի մասին և առաջարկում, որ թույլ տա իրականացնել իր ծրագրերը, ինչը կարող է հանգեցնել նրան, որ ամբողջ մարդկության կյանքը էապես փոխվի։ Նրա գյուտերից մեկը կապված է գոլորշու հետ. Ֆանոկլեսը հորինել է մի սարք՝ պղնձե կաթսայի տեսքով, փականով, որը կարող է նավը առաջ մղել, և այնուհետև տասնյակ ստրուկներ պետք չեն լինի։ Մեկ այլ գյուտ է «պայթուցիչը» (կայծակը փակելու և թշնամու մոտ այն «ազատելու» միջոց), ինչը նրան հսկայական վնաս է պատճառում։ Կայսրը թույլ է տալիս Ֆանոկլեսին պատրաստել այդ գյուտերի նմուշները, բայց ամենից շատ նա հավանում է գոլորշու վրա ուտելիք պատրաստելու սարքը։ Մամիլիուսը գրեթե չտեսնելով Եֆրոսինի դեմքը, սիրահարվում է նրան։
Զրուցելով Ֆանոկլեսի հետ՝ կայսրը նրան ասում է, որ կռահում է, թե ինչու է քրոջ դեմքը միշտ ծածկված. Նա ունի շրթունքների ճեղքվածք։ Ֆանոկլեսը խոսում է իր գյուտերի օգտակարության մասին, և որ նրանք ստրուկներին ազատություն կտան, քանի որ նրանց աշխատանքն այլևս պետք չի լինի։ Նա նաև խոսում է իր երրորդ գյուտի` տպարանի մասին, որով հնարավոր կլինի ոչ միայն գրողների ցանկացած գրքույկ կրկնօրինակել, այլ յուրաքանչյուրը կարող է գրել և տպել այն, ինչ ուզում է։ Հասկանալով, որ նման արմատական ​​փոփոխությունների դեպքում վնասը կարող է ոչ պակաս լինել, քան օգուտը, կայսրը որոշում է ազատվել Ֆանոկլեսից և նրան որպես դեսպան է ուղարկում հեռավոր Չինաստան։
Պատմության հիման վրա ներկայացվող ներկայացում
1956 թվականին հայտնի դերասան Ալաստեր Սիմը կապվել է Գոլդինգի հետ, ով գրողին առաջարկել է համագործակցել թատրոնում։ Գոլդինգը բեմադրության համար վերամշակել է իր վիպակը՝ վերնագրելով «Պղնձե թիթեռ», դա իր ստեղծագործությունը բեմ տեղափոխելու նրա առաջին և միակ փորձն էր։ Ներկայացման ռեժիսորը Սիմն էր, որը ներկայացել է կայսեր դերում ։
Տեքստը վերամշակման պատճառով սյուժեն փոփոխության է ենթարկվել. Օրինակ ՝ վիպալի մեջ կարևոր տեղ զբաղեցնող Պաստումիոսի նավատորմի ոչնչացումը հնարավոր չէր պատկերել անմիջապես բեմում։ Գոլդինգը նաև խորացրել է սիրո գիծը, որը միայն նկարագրված էր պատմության մեջ. Ներկայացման մեջ Էուֆրոսինիան չունի նապաստակի շրթունք, իսկ վերջում նա ամուսնանում է Մամիլիայի հետ։ Բացի այդ, պիեսում աղջիկը ի սկզբանե քրիստոնյա է, և նրա ամուսինը նույնպես քրիստոնեություն է ընդունում, ինչը կայսրին թույլ է տալիս արտահայտել այն գաղափարը, որ բոլոր կրոններն ըստ էության նույնն են, միայն նրանց ձևն է տարբեր ։
Պիեսի հիման վրա ներկայացման պրեմիերան տեղի է ունեցել Օքսֆորդի «Նոր թատրոնում», 1958 թվականի փետրվարի 24-ին։ Քննադատները ոգևորված էին, իսկ ներկայացումը հաջողությամբ ցուցադրվել է նաև մի շարք այլ մարզային թատրոններում։ Այնուամենայնիվ, ապրիլի 17-ին «Ստրենդ» թատրոնում մայրաքաղաքի պրեմիերան այլևս այդքան հաջող չէր։ Չնայած որոշ քննադատներ դրական էին խոսում ներկայացման մասին, թերթերում գրախոսությունները հիմնականում կործանարար էին։ Մեկ ամիս անց տեղի է ունեցել վերջին ներկայացումը, որին Գոլդինգը ներկայացել է սև փողկապով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր Կատեգորիա:Անգլերեն գրականություն
Ղարագյոզ
Ղարագյոզ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Արիստակես Բ Աթոռակալ
Նախընթաց գործունեության մասին տեղեկություններ չեն պահպանվել։ Եղել է Վասպուրականի հոգևորականներից։ 1455-ին Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Գրիգոր Ժ Ջալալբեկյանցի կողմից նշանակվել է աթոռակից կաթողիկոս, որն առաջին դեպքն է Հայոց եկեղեցու պատմության մեջ, երբ գործող կաթողիկոսի կողմից լիազոր փոխանորդի կամ գործակից օգնականի իրավունքներով նշանակվում է աթոռակից կաթողիկոս։ Վերջինս անվանվել է նաև կաթողիկոսակից, աթոռակալ։
1460-ին Աղթամարի Զաքարիա Գ կաթողիկոսը կարա-կոյունլու թուրքմենների տիրակալ Ջհանշահի օժանդակությամբ հափշտակել է Ամենայն Հայոց կաթողիկոսական գահը և զրկել Արիստակես Բ Աթոռակալին իր իրավասություններից, սակայն մեկ տարի անց Զաքարիան վտարվել է Էջմիածնից, իսկ Արիստակես Բ Աթոռակալը շարունակել է իր պարտականությունների կատարումը։
1465-ի նոյեմբերին ընտրվել է Ամենայն Հայոց կաթողիկոս և իրեն աթոռակից նշանակել Սարգիս եպիսկոպոսին (հետագայում՝ Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Սարգիս Բ Աջատար)։
Աշխատել է բարելավել Մայր Աթոռի տնտեսության անմխիթար վիճակը։ 1467-ին Խաչատուր եպիսկոպոսին նշանակել է Լեհաստանի հայոց թեմակալ առաջնորդ՝ հղելով կոնդակ լեհահայ համայնքին։ Կաթողիկոսական գահին Արիստակես Բ Աթոռակալին հաջորդել է Սարգիս Բ Աջատարը։
Պանասովկա (գյուղ, Կոզելշչինայի շրջան)
Պանասովկա (Панасівка), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոզելշչինայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Պանասովկա գյուղում բնակվում էր 254 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոզելշչինայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ուրգազա
Ուրգազա (Ургаза, Урғаҙа), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բայմակսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2393 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1929 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բայմակսկի շրջանի բնակավայրեր
(1229) Տիլա
(1229) Տիլա (Tilia), աստերոիդ աստերոիդների գոտու արտաքին մասում։ Հայտնաբերվել է 1931 թվականի հոկտեմբերի 9-ին Կառլ Ռեյնմուտի կողմից Հայդելբերգում ։
Տիլա աստերոիդը պատկանում է Ֆեմիսի աստերոիդների ընտանիքին, որի մեջ ներառված են այս պահին հայտնի 535 անդամներ։ Ընտանիքի ներքին սահմանը անցնում է 3,08 ա. մ., իսկ արտաքին սահմանը՝ 3,24 ա. մ. հեռավորության վրա։ Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է C դասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս C Կատեգորիա:Ֆեմիսի ընտանիքի աստերոիդներ Կատեգորիա:1931 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կառլ Ռեյնմուտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների գոտու արտաքին մասի աստերոիդներ
Բարա (Արգուտի վտակ)
Բարա (Бара), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի երկրամասում, Ալթայի Հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Ագրուտ գետի աջ ափով՝ 102 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 17 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Բիա գետն է, գետի ենթաավազանը Բիա և Կատուն գետերն են։ Գետի գետային ավազանը (Վերին) Օբ գետն է՝ մինչև Իրտիշի.
Պոոգլե
Պոոգլե (Pöögle), գյուղ Էստոնիայի Վիլյանդիմաա նահանգի Կառկսի շրջանում։
Բարա (Արգուտի վտակ)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մինչև 50 կմ երկարությամբ գետեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Պոոգլե
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 51 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վիլյանդիմաա նահանգի Կառկսի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Տուլկանյան գերեզման
Տուլկանյան գերեզման (Cementerio de Tulcán), Էկվադորի հյուսիսում՝ Կարչի պրովինցիայի Տուլկան քաղաքում գտնվող գերեզման։ Գերեզմանը հայտնի է նոճիներով և տոպիար ոճով ձևավորված այգիով ։ Բրիտանացի բուսաբան Էնթոնի Ջուլիան Հաքսլին իր՝ «Այգեգործության նկարազարդ պատմություն» գրքում Տուլկանյան գերեզմանն անվանել է աշխարհում այս արվեստի ձեռքբերումներից ամենաակնառու օրինակներից մեկը ։
Գերեզմանը գտնվում է Տուլկանի մունիցիպալիտետում և տեղակայված է քաղաքի հյուսիս-արևմուտքում։ Գերեզմանի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 8 հա։ Կոլումբարիումներում, սկլեպներում և դամբարաններում ամփոփված է ավելի քան 12 400 աճյուն։ Գերեզմանի այգին, որն զբաղեցնում է մոտ 4 հա տարածք, եզերված է ավելի քան երեք հարյուր ծառեր, որոնք ձևավոր էտած են։ Այն բաժանված է 2 զոնաների․ առաջինը գտնվում է գերեզմանի առաջնամասում և կոչվում է «Հիշողությունների պուրակ» (Parque de los Recuerdos), իսկ երկրորդը՝ առաջինից առանձին, կոչվում է «Աստծո զոհասեղան» (Altar de Dios) ։
Տուլկանյան գերեզմանը հիմնվել է 1932 թվականին՝ Սանտյագոյի հին պանթեոնի փոխարեն, որը լրջորեն վնասվել էր 1923 թվականի երկրաշարժի արդյունքում։ Այն ժամանակների կանոնների համաձայն՝ գերեզմանատունը կառուցում էին ոչ բնակելի տարածքներում՝ խուսափելով համաճարակներից։ Կրաքարային բնահողի շնորհիվ գերեզմանատանը լավ են աճում նոճիները։
Գաղափարը՝ գերեզմանատանն այգի հիմնելու, պատկանում էր Խոսե Մարիա Ասել Ֆրանկո Գերրարոյին (José María Azael Franco Guerrero), որը 1936 թվականին զբաղեցնում էր Տուլկան մունիցիպալիտետի պուրակների ղեկավարի պաշտոնը։
1984 թվականի մայիսի 28-ին Էկվադորի էկոլոգիական ժառանգության ինստիտուտը գերեզմանը հայտարարել է մշակութային ժառանգության օբյեկտ։ Այդ նույն տարվա օգոստոսի 23-ին Զբոսաշրջության ազգային տնօրինությունն այդ տարածքը հայտարարել է զբոսաշրջային ազգային նշանակության բնական օբյեկտ։
Տուլկանի տեղական խորհրդի որոշմամբ՝ 2005 թվականից գերեզմանը կրում է Խոսե Մարիա Ասաել Ֆրանկո Գերրերոյի անունը։ 2009 թվականին իրականացվեց գերեզմանի վերակառուցումը, անցկացվեց գիշերային լուսավորության համակարգ ։
Վանդա Կրախելսկայա-Ֆիլիպովիչ
Վանդա Կրախելսկայա-Ֆիլիպովիչ (Wanda Krahelska-Filipowiczowa,, ծածկանունը՝ Ալինկա ), լեհ հեղափոխական գործիչ, նկարիչ, Լեհական սոցիալիստական կուսակցություն (ԼՍԿ) ռազմական կազմակերպության անդամ, Վարշավայի նահանգապետ Գեորգի Սկալոնի դեմ անհաջող մահափորձի մասնակից, հրեաների օգնության խորհրդի հիմնադիրներից, լեհ ազգագրագետ-բանահավաք, բանաստեղծուհի, լեհական դիմադրության մասնակից Քրիստինա Կրախելսկայայի մորաքույրը։
Կենսագրություն
Վանդան ծնվել է հունվարյան դիմադրության մասնակցի ընտանիքում։ 1902 թվականին ծննդատանն ավագ քրոջ հետ կազմակերպել է ընդհատակյա դպրոց երեխաների համար։ 1903 թվականին ավարտել է Վարշավայի կանանց պանսիոնը (գիշերօթիկ դպրոց)։ Նախապատրաստական աշխատանքներ է տարել, որպեսզի ընդունվի Վարշավայի գեղարվեստի դպրոց։ Այդ ընթացքում կապ է հաստատել Լեհական սոցիալիստական կուսակցության մարտական կազմակերպության անդամ Մեչիսլավ Ռուբեժիի հետ, որը նրան անդամագրել է ընդհատակյա գործունեությանը։ Վանդան լեհական նահանգում սոցիալիստական բնույթի արգելված գրականություն է քարոզչել։ Լեհ մանկավարժ Մարիան Ֆալսկու խնդրանքով նա բելառուսական սոցիալիստների համար գաղտնի տպարան է հիմնել։
Իր ապագա ամուսնու՝ Մեչիսլավ Ռուբեի ինքնասպանությունից հետո, որը տեղի է ունեցել վերջինիս ձերբակալությունից և հարցաքննությունից հետո, Վանդան անդամագրվել է Լեհական սոցիալիստական կուսակցության ռազմական կազմակերպության կանանց բաժնին։
1906 թվականի օգոստոսի 18-ին՝ Արյունոտ չորեքշաբթիի դեպքերից հետո, Վանդան մասնակցել է Վարշավայի գեներալ-նահանգապետ Գեորգի Սկալոնի դեմ մահափորձին։ Խուսափելով ձերբակալությունից՝ Վանդան փախել է Գալիցիա, որտեղ կեղծ ամուսնության մեջ է մտել Ադամ Դոբրոձիցկու հետ։ Այդ ամուսնությունն օգնել է նրան զերծ մնալ ձերբակալությունից մինչև դատական գործընթացը։ Հետագայում ձերբակալվել է։ 1908 թվականի օգոստոսի 11-18-ը տեղի է ունեցել դատաքննություն, որից հետո նա ազատ է արձակվել և լքել Լեհական սոցիալիստական կուսակցության շարքերը։
Վանդա Կրախելսկայան 1908 թվականին ամուսնացել է սոցիալիստական ակտիվիստ և Լեհական սոցիալիստական կուսակցության անդամ Թիթուս Ֆիլիպովիչի հետ։
1909-1910 թվականներին Վանդա Կրախելսկայա-Ֆիլիպովիչը սովորել է Կրակովի գեղարվեստի կանանց դպրոցում։ Այդ նույն ընթացքում նա Յագելոնյան համալսարանում ուսանել է արվեստի պատմություն։ 1911 թվականից սովորել է Ֆլորենցիայի գեղարվեստի ինստիտուտում։ Հետագայում տեղափոխվել է Շվեյցարիա, որտեղ անդամակցել է Անկախ-առաջադեմ երիտասարդական ընկերությանը։
1915 թվականին վերադարձել է Կրակով, մասնակցել Բարձրագույն ազգային կոմիտեի և Լեհական սոցիալիստական կուսակցության մամուլի ծառայության գործունեությանը։
Անկախություն ձեռք բերելուց հետո Վանդա Կրախելսկայա-Ֆիլիպովիչը մասնակցել է Լեհական սոցիալիստական կուսակցության կրթական հանձնաժողովի աշխատանքներին։
1931 թվականին արժանացել է Լեհաստանի Անկախության Խաչ պարգևին։
1932 թվականից աշխատել է լեհական հեռագրական գործակալությունում։ 1935-1939 թվականներին եղել է «Arkady» ամսագրի գլխավոր խմբագիրը։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Վանդան համագործակցել է սոցիալական ապահովության դեմոկրատական կուսակցության հետ։ 1942 թվականի սեպտեմբերին լեհ գրող, լրագրող, Լեհական ապստամբության մասնակից Զոֆյա Կոսսակ-Շչուցկայի հետ հիմնել է «Հրեաների օգնության ժամանակավոր կոմիտեն», որը հետագայում վերանվանվել է «Հրեաների օգնության խորհուրդ»։
Պատերազմից հետո՝ 1945-1947 թվականներին, աշխատել է Վարշավայի վերականգնման բյուրոյում և Մշակույթի և արվեստի նախարարությունում։ 1946 թվականին հիմնադրել է «Projekt» ամսագիրը, որի գլխավոր խմբագիրն է եղել մինչև 1956 թվականը։ 1965 թվականին անցել է թոշակի։
Մահացել է 1968 թվականի փետրվարի 5-ին, թաղված է Վարշավայի Սլուժևսկի գերեզմանոցում։
Մրցանակներ
1931 թվականին արժանացել է Լեհաստանի Անկախության Խաչ պարգևին։
Ֆեմինիզմի երկրորդ ալիք
Ֆեմինիզմի երկրորդ ալիքը, ֆեմինիստական շարժման փուլ է, որը տևել է 1960-ականներից մինչև 1990-ական թվականների սկիզբը։ Ի տարբերություն ֆեմինիստական շարժման առաջին ալիքի, որը խնդիր էր դրել լուծել անհավասարությունները օրենսդրական մակարդակում (մասնավորապես ձգտում էր հասնել կանանց ընտրության և գույքային իրավունքի տրամադրելուն), երկրորդ ալիքի ֆեմինիստները զբաղվում էին խնդիրների լայն սպեկտորով, որոնք կապված էին փաստացի անհավասարության, սեռականության, ընտանիքի, աշխատանքի վայրի և վերարտադրողական իրավունքների հետ ։
Երկրորդ ալիքը արագությամբ տարածվել է ամբողջ արևմտյան աշխարհով՝ կանանց հավասարությունը բարձրացնելու նպատակով, ստանալ ավելին քան պարզապես արտոնության իրավունք։
Ֆեմինիստ ակտիվիստ և հրապարակախոս Քերոլ Հանեշը հնարել է «Անհատը քաղաքական է» («The Personal is Political») կարգախոսը, որը սկսել են կապել «երկրորդ ալիքի» հետ ։ «Երկրորդ ալիքի» ֆեմինիստները հասկանում էին, որ կանանց տարբեր տեսակի քաղաքական և մշակութային անհավասարությունը անքակտելիորեն կապված են միմյանց հետ։ Նրանք կոչ էին անում կանանց գիտակցել, որ նրանց անձնական կյանքի առանձին կողմեր խորապես քաղաքականացված են կամ սեքսիստական ուժային կառույցների արտացոլանքն են։
«Կանանց ազատագրում» (Women’s Liberation) արտահայտությունը առաջին անգամ օգտագործել են 1964 թվականին` Միացյալ Նահանգներում, իսկ առաջին անգամ տպագրվել է 1966 թվականին ։ 1968 թվականից այն սկսել են կիրրառել ամբողջ կանանց շարժման նկատմամբ ։ Կանանց ազատագրման շարժման ամենաակտիվ քննադաներից մեկը աֆրոամերիկուհի ֆեմինիստ և գրող Գլորիա Ջեյն Ուոթկինսն էր, «Ֆեմինիստական տեսությունը լուսանցքից մինչև կենտրոն» («Feminist theory from margin to center»), գրքի հեղինակը, որը լույս էր տեսել 1984 թվականին։
Ֆեմինիզմի երկրորդ ալիքը ԱՄՆ-ում
Ամերիկայում ֆեմինիզմի երկրորդ ալիքը կանանց հետաձգված արձագանքն էր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո տնային տնտեսուհիների դերին վերադառնալուն` աննախադեպ տնտեսական աճի և բեյբի բումի ժամանակ։ Այդ ժամանակ կանայք չէին փորձում աշխատանք գտնել` իրենց դերը համարելով տնային պարտականությունները, ինչը համապատասխանում էր հասարակական կարծիքին, այնուամենայնիվ նրանք օտարված էին քաղաքականությունից, տնտեսությունից և օրենսդրությունից։ Այդ ժամանակվա լրատվամիջոցները հստակ ցույց էին տալիս դա ։ Բացի այդ, ֆեմինիզմի երկրորդ ալիքի հիմքը դրել են որոշ իրադարձություններ։ Դրանցից մեկը ֆրանսիացի գրող դե Բովուարի հրապարակում էր՝ 1941-ական թվականներին իր կատարած հետազոտությունների արդյունքների վերաբերյալ։ Նա եկել էր այն եզրակացության, որ նահապետական հասարակության մեջ կանայք այլ կերպ են դաստիարակվում։ 1949 թվականին «Երկրորդ սեռ» գրքում նա գրել էր, որ տղամարդկանց վրա կողմնորոշված աշխարհը ընկալվում է որպես նորմա, և այդ վերաբերմունքը ուժեղանում է համապատասխան դիցաբանության զարգացման շնորհիվ, իսկ այն փաստը, որ կանայք կարող են հղիանալ և կրցքով կերակրել, չի կարող պատճառ հանդիսանալ նրանց «երկրորդ սեռ» համարելու համար ։ Այդ գիրքը ֆրանսերենից թարգմանվել էր անգլերեն և 1953 թվականին հրապարակվել Ամերիկայում ։
Չնայած ընդունված է, որ ֆեմինիզմի երկրորդ ալիքը շարունակվել է 1960-ական թվականներից մինչև 1980-ական թվականների սկիիզբը, այս շարժման գոյության ճշգրիտ տարիները հստակ չեն և հաճախ վիճարկվում են։ Տարեթվերից մեկը սկսել է 1963 թվականից, երբ Ֆրիդան լույս է ընծայել «Կանացիության գաղտնիքը» գիրքը, իսկ ԱՄՆ-ի նախագահ Ջոան Ֆիջերալդ Քենեդիի օրոք կանաց կարգավիճակի հանձնաժողովը զեկույց է հրապարակել գենդերային անհավասարության մասին։
Ֆեմինիստական գիտակցության սրացում
Երկրորդ ալիքը ձևավորվել է երկու հիմնական մասնաճյուղերում. լիբերալ և արմատական ֆեմինիզմում։ Լիբերալ ֆեմինիստները այնպիսի մարդկանց գլխավորությամբ, ինչպիսիք են՝ Բեթի Ֆրիդան և Գլորիա Սթայնեմը հանդես եկան դաշնային օրենքի ընդունման օգտին, որը կբարելավեր կանանց կյանքն ու կարիերան ։ Մյուս կողմից ռադիկալ ֆեմինիստները, ինչպիսիք էին՝ Քեյսի Հեյդենը և Մերի Կինգը, ովքեր աշխատում էին քաղաքացիական իրավունքի պաշտպանության կազմակերպությունների հետ, ընդունեցին նրանց պայքարի մեթոդները, ինչպես նաև ստեղծեցին հարթակ՝ բռնության և սեռականության խնդիրների քննարկման համար, որոնց հետ առնչվում են կանայք ։
Ազատական ֆեմինիստական շարժում
Այն բանից հետո, երբ հետպատերազմյան Ամերիկայում շատ կանայք հեռացվել էին աշխատանքից՝ անձնական կամ սոցիալական ճնշման պատճառով, նրանք տնային տնտեսուհիներ դարձան կամ աշխատում էին սպասարկման ոլորտում ։ 1963 թվականին Ֆրիդանի «Կանացիության գաղտնիքը» գրքի հրապարակումից հետո, շատ կանայք հասկացան, որ սոցիալական մեկուսացման և անբավարարվածության զգացում ունեն, որոնք մանրամասնորեն նկարագրված են գրքում։ Գիրքը այնուամենայնիվ գործողության կոչ չէր, այլ` Ամերիկայի միջին դասի կանաց շրջանում ինքնազարգացման և իրազեկման կոչ։ 1966 թվականին այս կանանցից շատերը կազմակերպեցին «Կանանց ազգային կազմակերպության» (англ. «the National Organization for Women») ստեղծումը, որի «Նպատակների հայտարարությունը» (англ. «Statement of Purpose») բարձրաձայնում էր, որ կանանց հավասարության իրավունքը համաժողովրդական քաղաքացիական իրավունքների հեղափոխության մասն էր կազմում, որը տեղի էր ունեցել 1960-ական թվականներին։
Արմատական ֆեմինիստական շարժում
Կանայք, ովքեր պաշտպանում էին արմատական ֆեմինիզմը, հավաքական ասում էին, որ «նոր ձախերի» կազմակերպություններում նրանց ստիպում են լռել և ենթարկվել տղամարդ առաջնորդներին։ Նրանք պատմում էին, որ նրանցից պահանջվում էր ոչ միայն գրասենյակային աշխատանք կատարել, այլև քնել տղամարդ ակտիվիստների հետ, որոնց հետ նրանք աշխատում էին Շատ արմատական ֆեմինիստներ այդ կազմակերպություններում աշխատելու շնորհիվ եկան այն եզրակացության, որ պետք է արմատապես մտածեն իրենց ինքնագնահատականի և կարևորության մասին։
Երաժշտություն և փոփ մշակույթ
Երկրորդ ալիքի ֆեմինիստները փոփ մշակույթը սեքսիստական էին համարում և որպես հակահարված ստեղծեցին սեփականը։ Երկրորդ ալիքի ֆեմինիզմի ծրագրերից մեկը կայանում էր նրանում, որ ստեղծեն կանանց դրական կերպարներ, ինչպես նաև հանդես գան որպես հակակշիռ ժողովրդական մշակույթում շրջանառվող գերիշխող պատկերների համար՝ դրանով իսկ բարձրացնելով կանանց իրազեկությունը իրենց բռնությունների մասին»։
Կանանց երաժշտություն
Կանանց երաժշտությունը ստեղծվում էր կին երաժիշտների կողմից, համատեղելով արվեստը քաղաքականության հետ և դրանում արտահայտելով ֆեմինիստական իդեալները ։ ԱՄՆ-ում սկսեցին կազմակերպել կանաց երաժշտական փառատոններ, որտեղ երգչուհիներն ու դերասանուհիներն կատարում էին իրենց երաժշտական ստեղծագործությունները, որոնք պատմում էին սեփական փորձի մասին ։ Առաջին կանացի երաժշտական փառատոնը կայացել է 1974 թվականին, Իլինոյս նահանգի համալսարանում ։ Շատ կանայք սկսեցին հարդ ռոք կատարել, որը ավանդաբար համարվել է տղամարդկանց ռոք ժանր։ Ամենահաջողակ օրինակներից էին Էն և Նենսի Ուիլսոն քույրերը, որոնք ձևավորեցին Heart հայտնի հարդ ռոք խումբը ։
Քննադատություն
Որոշ սևամորթ կանայք օտարացած էին երկրորդ ալիքի ֆեմինիստական շարժումից, նրանք հիմնականում կետրոնացած էին կանանց տնից դուրս աշխատելու և վերարտադրողական իրավունքի ընդլայնման վրա։ Մասնավորապես, տնից դուրս աշխատելու հնարավորությունը սևամորթ կանաց կողմից չէր դիտվում որպես ձեռքբերում, քանի որ նրանցից շատերը աղքատության պատճառով ստիպված էին աշխատել ինչպես տանը, այնպես էլ տնից դուրս։ Բացի այդ, Անջելա Դեիսը գրել էր, որ այն ժամանակ, երբ աֆրոամերիկացի կանայք և սպիտակամորթ կանայք ենթարկվում էին բազմաթիվ անցանկալի հղիությունների և ստիպված են եղել գաղտնի ընդհատել հղիությունները, աֆրոամերիկացի կանայք նաև տառապում էին հարկադիր ամալացման ծրագրերի պատճառով, որոնք լայնորեն ներառված չէին վերարտադրողական արդարության վերաբերյալ երկխոսության մեջ։
1990-ական թվականներին ֆեմինիզմի երկրորդ ալիքը փոխարինվեց երրորդով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆեմինիզմ Կատեգորիա:Կանայք պատմության մեջ Կատեգորիա:Շարժումներ
Պոնտի Ալտա դու Տոկանտինս
Պոնտի Ալտա դու Տոկանտինս (Ponte Alta do Tocantins), համայնք Բրազիլիայում՝ Տոկանտինս նահանգի կազմում։ Գտնվում է Արևելյան Տոկանտինսի մարզում։ Մտնում է Ժալապան գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 6111 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 6 491,089 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 0,9 մարդ/կմ²։
Վոյ Վոժ (այլ կիրառումներ)
Վոյ Վոժ, կարող է վերաբերել.
Դաշտան
Դաշտան, կանանց սեռական ուղիներից արյունային արտադրություն, որը պարբերաբար ի հայտ է գալիս դաշտանային ցիկլի վերջում արգանդի լորձաթաղանթի ֆունկցիոնալ շերտի շերտազատման արդյունքում։ Դաշտանային ցիկլը կանանց օրգանիզմում տեղի ունեցող բարդ կենսաբանական գործընթացի արտահայտություններից մեկն է, որը սիրտ-անոթային, նյարդային, էնդոկրին համակարգերում և հատկապես սեռական համակարգում դրսևորվում է ցիկլիկ փոփոխություններով։ Դաշտանը դաշտանային ցիկլի կլինիկական արտահայտությունն է ։
Առաջին դաշտանը լինում է 12-15 տարեկանում, անվանում են մենարխե ։ Երբեմն դաշտանը սկսվում է ավելի վաղ, սկսած 8 տարեկանից և դա նույնպես համարում ենք բնականոն ։ Առաջին դաշտանի միջին տարիքը հիմնականում ավելի բարձր է զարգացող երկրներում, իսկ զարգացած երկրներում՝ հակառակը, այն վաղ է սկսվում ։ Դաշտանային ցիկլի տևողությունը հաշվարկվում է տվյալ դաշտանի 1-ին օրից մինչև հաջորդ դաշտանի 1-ին օրը, երիտասարդ կանանց մոտ այն տևում է 21-45 օր, իսկ մեծահասակների մոտ՝ 21-31 (միջինը 28 օր) ։ Դաշտանը սովորաբար տևում է 2-7 օր և ուղեկցվում է 50-150մլ արյան կորստով։ Դաշտանային ցիկլը դադարում է մենոպաուզայից (դաշտանադադարից) հետո՝ 45-55 տարեկանից հետո ։ Այն դադարում է նաև հղիության ժամանակ և հիմնականում չի վերսկսվում կրծքով կերակրման առաջին ամիսներին ։
Սկիզբ և հաճախականություն
Առաջին դաշտանային ցիկլը սկսվում է սեռական հասունացումից հետո և կոչվում է մենարխե։ Մենարխեի միջին տարիքը կազմում է 12-15 տարեկանը ։ Բայց այն կարող է սկսվել ավելի վաղ սկսած 8 տարեկանից ։ Առաջին դաշտանային ցիկլը ավելի ուշ է սկսվում զարգացող երկրերում, և ավելի վաղ՝ զարգացած երկրներում ։ Մենարխեի միջին տարիքը ԱՄՆ-ում 1950-ականներից ի վեր քիչ է փոխվել ։
Դաշտանային ցիկլի առավել տեսանելի փուլ է դաշտանը, որն օգտագործվում է որպես մարկեր ցիկլերի միջև։ Դաշտանի 1-ին օրը օգտագործում են որպես վերջին դաշտանային ցիկլի համար ամսաթվի տվյալ։ Դաշտանային ցիկլի տևողությունը կազմում է 21-45 օր երիտասարդ և 21-31 օր մեծահասակ կանանց շրջանում (միջինում 28 օր )։
Պերիմենոպաուզայի ժամանակ կնոջ պտղաբերությունը նվազում է, դաշտանը լինում է ավելի քիչ տարվա ընթացքում մինչև վերջին դաշտանը, երբ ամբողջությամբ դադարում է դաշտանային ցիկլը և կինը այլևս պտղաբեր չի համարվում։ Ըստ բժշկական սահմանման մենոպաուզայի ժամանակ դաշտանը բացակայում է 1 տարվա ընթացքում, Արևմտյան երկրներում այն սկսվում է 45-55 տարեկանում ։
Հղիության ընթացքում և հետծննդաբերական որոշակի շրջանում դաշտանը ևս բացակայում է։ Կրծքով կերակրման դեպքում հետծննդաբերական ամենորեան տևում է ավելի երկար և կոչվում է լակտացիոն ամենորեա։
Ազդեցությունն առողջության վրա
Կանանց շրջանում ի հայտ եկող մի շարք ֆիզիկական փոփոխություններ պայմանավորված են դաշտանային ցիկլի ժամանակ տեղի ունեցող հորմոնալ տատանումներով։ Դրանցից են արգանդի կծկումները (մենստրուալ սպազմը), որոնք կարող են նախորդել կամ ուղեկցել դաշտանին։ Ոմանք կարող են նկատել սեռական վարքի փոփոխություններ, հոգնածություն, կրծքագեղձերի կոշտություն և սրտխառնոց ։ Սովորաբար նման զգացողությունները թույլ են արտահատված լինում, և մարդկանց մի մասը նկատում են շատ քիչ փոփոխություններ դաշտանային ցիկլի հետ կապված։ Առողջ սննդակարգը, աղի, կոֆեինի և ալկոհոլի օգտագործման սահմանափակումը, ինչպես նաև պարբերական ֆիզիկական վարժանքները կարող են լինել արդյունավետ որոշ ախտանշանների վերահսկման համար ։ Նշված ախտանշանների ծանր ընթացքի դեպքում, երբ խանգարվում է օրվա բնականոն գործունեությունը, ախտորոշվում  է մինչդաշտանային դիսֆորիկ խանգարում։
Դաշտանային ցավեր
Շատ կանայք դաշտանի ժամանակ ունենում են ցավային կծկումներ, որը հայտնի է որպես դիսմենորեա ։ Ցավն առաջանում է իշեմիայի և մկանային կծկման հետևանքով։ Էնդոմետրիումի պարույրաձև զարկերակները կծկվում են, որն էլ բերում է սեկրետոր էնդոմետրիումի իշեմիայի։ Սրանից հետո հնարավոր է արգանդի լորձաթաղանթի շերտազատումը։ Արգանդի սպազմատիկ կծկումների արդյունքում դաշտանային հեղուկը արտամղվում է արգանդի վզիկի և հեշտոցի միջով։ Կծկումները պայմանավորված են պրոստագլանդինների արտազատումով։
Ցավոտ դաշտանային կծկումները, որոնք պրոստագլանդինների նորմայից ավել արտազատման հետևանք են, անվանում են առաջնային դիսմենորեա։ Առաջնային դիսմենորեան սովորաբար սկսվում է մենարխեից հետո 1-2 տարվա ընթացքում օվուլյացիոն ցիկլերի սկսման հետ ։ Ցավի դեմ ուղղված բուժումն իր մեջ ներառում է ոչ ստերոիդ հակաբորբոքային դեղամիջոցներ (ՈՍՀԴ) և հորմոնալ հակաբեղմնավորիչներ։ ՈՍՀԴ-ները ընկճում են պրոստագլանդինների արտադրությունը։ Երկարատև բուժումը հանգեցնում է արգանդից արտազատվող արգանդային հեղուկ/հյուսվածք քանակի նվազմանը։ Սա բերում է ավելի կարճ և նվազ ցավոտ դաշտանի ։ Այս դեղամիջոցները ավելի արդյունավետ են, քան բուժման այն միջոցները, որոնք ուղղված չեն ցավի աղբյուրի դեմ (օր․ ացետամինոֆենը) ։ Առաջնային դիսմենորեայի ռիսկի գործոններն են վաղ տարիքում մենարխիան, երկար կամ ծանր դաշտանային ցիկլերը, ծխելը և դիսմենորեայի ընտանեկան պատմությունը ։ Պարբերաբար ֆիզիկական ակտիվությունը կարող է սահմանափակել արգանդի ցավոտ կծկումները ։
Երբ դաշտանային ցիկլի ընթացքում հանկարծակի սկսվում կամ ուժեղանում են ցավերը կոնքի շրջանում, ապա մարդը պետք է ստուգվի արտարգանդային հղիության և ինքնաբեր վիժման համար։ Ստուգումը սկսվում է հղիության թեստից, այն պետք է անել, երբ սկսվում է անսովոր ցավը, քանի որ արտաարգանդայի հղիության դեպքում մարդու կյանքին կարող է վտանգ սպառնալ ։
Որոշ դեպքերում ուժեղ ֆիզիկական, էմոցիոնալ կամ հոգեբանական սթրեսները կարող են բերել դաշտանային ցավի դիսմենորեա), միգրենային գլխացավի և դեպրեսիայի։ Դիսմենորեան կամ արգանդի ուժեղ ցավերը հիմնականում հանդիպում են երիտասարդ կանանց շրջանում (կատարվել է հետազոտություն,որը ցույց է տվել, որ 13-19 տարեկան աղջիկների 67,2%-ը ունենում են ցավեր) ։
Տրամադրություն և վարքագիծ
Սա մինչդաշտանային համախտանիշի մի մասն է կազմում և հանդիպում է կանանց 20-30%-ի մոտ։ 3-8%-ի մոտ ավելի ծանր ընթացք ունի ։
Դեպրեսիայի և անհանգստության ավելի ծանր ընթացքը կարող է լինել նախադաշտանային դիսֆորիկ խանգարման նշան։ Գերզգայուն կանանց շրջանում հազվադեպ դաշտանային ցիկլը կարող է լինել դաշտանային պսիխոզի տրիգերային գործոն։
Ծանր հոգեբանական սթրեսը կարող է բերել դաշտանի բացակայության ։
Արյունային արտադրություն
Դաշտանային հեղուկի միջին քանակությունը կազմում է 35մլ (2.4 ճաշի գդալ դաշտանային հեղուկ), նորմա է համարվում 10-80մլ (1-6 ճաշի գդալ դաշտանային հեղուկ)։ Դաշտանային հեղուկը ճիշտ անվանումն է, չնայած շատերը նախընտրում են ասել դաշտանային արյուն։ Դաշտանային հեղուկը պարունակում է որոշ քանակությամբ արյուն, ինչպես նաև ցեռվիկալ լորձ, վագինալ սեկրետ և էնդոմետրիալ հյուսվածք։ Դաշտանային հեղուկը կարմրաշագանակագույն է, մի քիչ ավելի մուգ, քան երակային արյունը ։
Դաշտանային հեղուկի մոտավորապես կեսն արյուն է։ Այս արյունը պարունակում է նատրիում, կալցիում, ֆոսֆատ, երկաթ և քլորիդ, որոնց քանակությունը կախված է մարդու օրգանիզմից։ Ինչպես արյունը, հեղուկը նույնպես կազմված է ցեռվիկալ լորձից, հեշտոցային սեկրետից և էնդոմետրիալ հյուսվածքից։ Հեշտոցային սեկրետը դաշտանի ժամանակ կազմված է հիմնականում ջրից, հիմնական էլեկտրոլիտներից և առնվազն 14 սպիտակուցներից՝ ներառյալ գլիկոպրոտեինները ։
Շատ կանայք դաշտանի ժամանակ նկատում են արյան մակարդուկներ, դրանք կարող են նմանվել հյուսվածքի կտորների։ Եթե կան հարցեր, օրինակ արդյո՞ք եղել է վիժում, ապա միկրոսկոպիկ հետազոտությունը կարող է հաստատել, դա եղել է էնդոմետրիալ հյուսվածք թե էմբրիոնալ հյուսվածք ։Պլազմին ֆերմենտը, որը պարունակվում է էնդոմետրիումում, ընկճում է արյան մակարդումը։
Կանանց մեծամասնության համար երկաթի քանակությունը, որ կորցնում են դաշտանի հետ, համեմատաբար փոքր է ։ Նախադաշտանադադարային (պրեմենոպաուզալ) շրջանում կանանց մի հետազոտության ժամանակ, ովքեր ունեին երկաթի դեֆիցիտի նշաններ, արել են էնդոսկոպիկ հետազոտություն և 86%-ի մոտ հայտնաբերվել է գաստրոինտեստինալ հիվանդություններ․բայց նրանք ունեին սխալ ախտորոշման ռիսկ, քանի որ նրանց մոտ դեռ կար դաշտանային ցիկլը ։ Շատ առատ արտադրությամբ ամենամսյա դաշտանը կարող է հանգեցնել անեմիայի։
Դաշտանային ցիկլի խանգարումներ
Կա տարբերությունների լայն սպեկտր, թե ինչպես է կանանց մոտ ընթանում դաշտանային ցիկլը։ Տարբեր ձևերով այն կարող է տարբերվել նորմայից, ու ցանկացած դեպքում պետք է խորհրդակցել բժշկի հետ, որպեսզի հայտնաբերվի տարբերությունների հիմքում ընկած պատճառը։ Գինեկոլոգների շրջանում կա միտում հրաժարվելու վերոնշյալ տերմիններից, որոնք չնայած լայնորեն օգտագործվում են, չունեն հստակ սահմանումներ։  Շատերն այժմ նկարագրում են դաշտանային ցիկլը պարզ տերմիբանությամբ, որը ներառում է․
Դիսֆունկցիոնալ արգանդային արյունահոսությունը հորմոնալ խանգարումներով պայմանավորված արյունահոսություն է։ Դիսֆունկցիոնալ արգանդային արյունահոսությունը հանդիպում է մինչմենոպաուզալ մարդկանց մոտ, նրանց օվուլյացիան բնականոն չի ընթանում։ Բոլոր այս արյունահոսություններն ունեն բժշկական ուշադրության կարիք, քանի որ կարող են լինել հորմոնալ դիսբալանսի, արգանդի միոմայի և այլ խնդիրների նշաններ։ Քանի որ հղի կանայք ևս կարող են արյունահոսել, հղիության թեստը կազմում է նման արյունահոսությունների գնահատման մի մասը։
Աֆրիկայի որոշ մասերում մարդկանց ենթարկում են ինֆիբուլյացիայի (միջամտություն սեռական օրգանների վրա, որը կատարվում է ըստ իրենց ավանդույթների համաձայն), դրանից հետո նրանք ունենում են մենստրուալ խնդիրներ, դանդաղ ու ցավոտ դաշտան, քանի որ հեշտոցը գրեթե ամբողջությամբ կարված է լինում ։
Վաղաժամ և ուշացած մենարխեները կարիք ունեն հետազոտման, եթե մենարխեն սկսվել է 9 տարեկանից շուտ կամ 15 տարեկանից ուշ, եթե չկա կրծքագեղձերի զարգացում 13-ում, կամ եթե չի սկսել դաշտանային ցիկլը կրծքագեղձերի հասունացումից 3 տարի հետո ։
Սեռական ակտիվություն
Ներթափանցող սեռական հարաբերությունը դաշտանի ժամանակ ինքն իրենով վնաս չի ներկայացնում, ուղղակի մարդու օրգանիզմն այդ ժամանակ ավելի խոցելի է։ Հեշտոցային pH-ը ավելի բարձր է, հետևաբար թթվայնությունն ավելի ցածր է, քան նորմայում, արգանդի վզիկը իր դիրքից ավելի ցածր է տեղակայված,արգանդի վզիկի բացվածքը ավելի լայնացած է և արգանդի էնդոմետրիալ թաղանթը բացակայում է, այսպիսով հեշտանում միկրոօրգանիզմների մուտքը դեպի արյան շրջանառություն արգանդը սնուցող բազմաթիվ արյունատար անոթներով։ Այս բոլոր պայմանները բարձրացնում են ինֆեկցման հնարավորությունը դաշտանի ժամանակ ։
Հակաբեղմնավորիչներ
Դեպո-պրովերայի ներարկումները հասանելի դարձան 1960-ականներին։ Պրոգեստոգենի իմպլանտների օգտագործումը բերում է դաշտանային ցիկլի կրճատմանը, տարեկան լինում է 3-4 դաշտանային ցիկլը տարվա մեջ։
Միայն պրոգեստերոն պարունակող հակաբեղմնավորիչները (հայտնի են որպես մինի հաբեր) օգտագործվում են առանց 7-օրյա ընդմիջման կամ առանց պլացեբո հաբերի և հետևաբար դաշտանային ցիկլերը լինում են ավելի հազվադեպ, քան կոմբինացված դեղահաբերի ու պլացեբոյի կիրառման դեպքում։ Սակայն դաշտանային ցիկլի ամենաշատ խանգարումները լինում են հենց մինի հաբերի կիրառման դեպքում, մարդկանց 1/3-1/2-ի մոտ լինում են երկարատև ցիկլեր և մինչև 70%-ի մոտ լինում է առատ արյունահոսություն (մետրոռագիա)։ Անկանոն և երկարատև արյունահոսությունների պատճառով է, որ կանայք հիմանականում դադարեցնևմ են մինի հաբերի կիրառումը ։