cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Զանգի գլուխ
Զանգի գլուխ, Զանգիգլուխ, լեռնագագաթ Հայաստանի Արագածոտնի մարզի արևմուտքում, Թալինից մոտ 10,5 կմ հարավ-արևմուտք, Արտենի գյուղից հյուսիս-արևելք, Արևուտ գյուղից հարավ։ Տեղադրման կոորդինատներ 40.30906°N, 43.79101°W, բարձրությունը ծովի մակարդակից՝ 1404 մետր  ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեռնագագաթներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի լեռներ
Զեռնակուտ
Զեռնակուտ, հնավայր Արևմտյան Հայաստանում, Վանի գավառում, Վարագա վանքից հարավ, լեռան ստորոտում։ Այստեղ պեղումներով հայտնաբերվել են նախապատմական շրջանի մարդու ոսկորներ, ամանեղեն, զանազան իրեր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հնավայրեր այբբենական կարգով
Մասրենի վահանակիր
Մասրենի վահանակիր, վարդազգիների ընտանիքի, մասրենի ցեղի բույս։
Նկարագրություն
Բարձր, տերևաթափ թուփ է 2-3 մ բարձրությամբ։ Տերևիկները մազմզուկապատ են (երբեմն միայն ներքևից, ջղերի երկարությամբ), 5-7 հատ, խոշոր, ձվաձև, փետրաատամնաեզր, հազվադեպ կրկնակի ատամնաեզր, սակավաթիվ գեղձիկներով։ Փշերը միատիպ են, կեռիկաձև ծռված։ Ծաղիկներն ունեն երկար կոթուններ, սպիտակ են կամ սպիտակ վարդագույն։ Հիպանթիումը հարթ է, մերկ կամ թեթևակի գեղձապատ ոտիկով։ Բաժակաթերթիկները դեպի ցած են թեքված, փետրաձև են, երբեմն համարյա քնարաձև, մնում են պտղի վրա։
Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում, նախկին ԽՍՀՄ-ի եվրոպական մասում, Միջին Ասիայում, Արևելյան Եվրոպայում, Հյուսիսային Աֆրիկայում, Առաջավոր Ասիայում։ Հայաստանում հանդիպում է Իջևանի, Շամշադինի, Նոյեմբերյանի շրջաններում, Արարատյան դաշտում, Վայքում, Ջանգեզուրում, Մեղրիում, Սևանի ավազանում, որտեղ աճում է միջին և վերին լեռնային գոտիներում, թփուտներում, անտառների եզրերին, բաց, լուսավոր վայրերում, առուների եզրերին, արոտավայրերում։
Կիրառություն
Արժեքավոր պատվաստակալ է։ Էկոլոգիական խումբը՝ XI: Մշակության հավանական շրջանները 1-32 ։
Ալինս
Ալինս (Alins), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Լեյդա պրովինցիայում (Կատալոնիայի ինքնավար համայնքում) Մունիցիպալիտետը գտնվում է Պալյարս Սոբիրա համայնքում։ Տարածքը զբաղեցնում է 183,84 կմ2։ Բնակչությունը 313 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Մանկական վախ
Մանկական վախի նշանակությունը և դրա տարբերությունը մեծահասակների վախից
Երեխաների և մեծահասակների վախերը տարբեր են։ Հիմնականում առանձնացնում են երկու տարբերություն․ Մանկական վախը պոզիտիվ է, քանի որ այն երեխային հետ է պահում չմտածված և վտանգավոր գործողություններից ։ Միևնույն ժամանակ վախը դանդեղեցնում է երեխայի անձի ձևավորումը, նրա մոտ առաջացնելով ցածր ինքնագնահատական, արգելակում է ստեղծագործական գործունեությունը և բարձրացնում է տագնապի զգացողությունը.
Մանկական վախի առաջացման գործոնները (պատճառները)
Հետազոտողները առանձնացնում են մանկական վախի առաջացման հետևյալ գործենները (պատճառները)․
Մանկական վախերի դասակարգում
Գոյություն ունի մանկական վախերի դասակարգման տարբեր եղնակներ։ Առավել տարածված և պարզ դասակարգում է համարվում մանկական վախերի բաժանումը բնականի (բիոլոգիական) և սոցիալականի։ Բնական վախերը հիմնաված են ինքնապաշտպանակն բնազդի վրա և համարվում են առավել խոցելի ըստ առաջացման ժամանակի ։  Սոցիալական վախերը առաջանում են ավելի ուշ և հանդիսանում են սոցիալական օբյեկտների վախեր կամ սոցիալական փոխազդեցություն իրավիճակներ ։
Բանական են համարվում մասնավորապես ծնողների, կենդանիների և սեփական անձի մահը, հրեշները, մթությունը, բարձրությունը, խորությունը, ջուրը, կրակը, հրդեհը, արյունը, բժիշկները, ներարկումը, փակ տարածությունները, անսպասելի ձայները ։ Սոցիալական վախերին են վերաբերում մենակության վախը, պատիժը, ուշանալը, որոշ մարդիկ, հասակակիցների քննադատությունը և այլն ։
Մանկական վախերը բաժանվում են նաև երեք խմբի(դասակրգումը հիմնված է վախի առարկայի, ընթացքի առանձնահատկությունների, շարունակականության և առաջացման պատճառներից) ․
Տարիքի և գերիշխող մանկական վախերի հարաբերակցություն
Երբեմն հետազոտողները կապ են նկատում մանկական վախերի և նրանց տարիքի մեջ։ Օրինակ
Մանկական վախերի զարգացման մակարդակը
Երեխաներին ըստ մանկական վախերի սովորաբար բաժանում են ըստ զարգացման երեք փուլերի՝ երեխաներ մանկական վախերի ցածր արտահայտմամբ, վախի բարենպաստ մակարդակ ունեցող երեխաներ և երեխաներ վախի բարձր մակարդակով։ Գերակշռում են վախի բարձր մակարդակով երեխաները։ Օրինակ Նիժնի Նովգորոդի 8-9 տարեկան 60 դպրոցականների հարցումը տվել է հետևյալ արդյունքը ․
Մանկական վախերի բացահայտման միջոցներ
Մնակական վախերի բացահայտման համար օգտագործում են հետևյալ մեթոդները՝
Մանկական վախի տևեղությունը
Նորմալ է համրվում եթե մանկական վախերը չեն գերազանցում 3 - 4 շաբաթը ։ Որոշ մանկական վախեր ունակ են պահպանվել նույնիսկ մեծ տարիքում։ Զախարովը նշում է, որ մեծերի մոտ հիմնականում պահպանվում են վախը բարձրությունից (առավել հաճախ տղամարդկանց մոտ), ծնողների մահվան (հիմնականում կանանց մոտ), ինչ-որ բան սխալ անելու(ավելի հաճախ կանանց մոտ է հանդիպում) և չհասցնելու (հանդիպում է տղամարդկանց մոտ) վախերը ։
Նախադպրոցական ու կրտսեր դպրոցական երեխաների վախեր
Վիտեբսկում (Բելառուս) «Վախ երեխաների մոտ» հարցաթերթիկով հետազոտվել է 40 հոգուց բաղկացած նախադպրոցական՝ 5-7 տարեկան, նորմալ զարգացում ունեցող և մանկապարտեզ հաճախող երեխաների խումբ ։ Հարցումին մասնակցել են նաև Վիտեբսկի գիմնազիայի առաջին դասարանի 40 երեխաներ։  Հետազոտությունը ցույց է տվել, որ տարիքով իրար մոտ նախադպրոցական երեխաների և առաջին դասարանցիների մոտ վախերը գրեթե նույնն են։ Սակայն առաջին դասարանցիների մոտ ավելանում է ուշանալու վախը, որը հավանաբար պայմանավորված է դպրոցական կարգապահության պահպանման անհրաժեշտությամբ։ Բացի դրանից առաջին դասարանցիների մոտ գերակշռում է նաև մահվան վախը (ինչպես երեխայի, այնպես էլ նրանց ծնողների մահվան վախը)։ Նախադպրոցականների մոտ առաջնային էր վախը կենդանիներից։ Դպրոց ընդունվելուց հետո կտրուկ մեծանում է նաև վախի հաճախականությունը և դրանց քանակը, այստեղ արդեն ավելի շատ են այն երեխաները որոնք ունեն մի քանի տարբեր վախեր։
Մեծ նախադպրոցականների վախերը
Վիտեբսկյան հետազոտությունները ցույց են տվել որ 5-7 տարեկան երեխաների մոտ առավել հաճախ (հարցմանաը մասնակցած 40-ից գրեթե յուրաքանչյուր 5-րդի մոտ) հանդիպոիմ են այսպիսի վախեր (փակագծերում նշված են թե հարցված 40 երեխաներից քանիսի մոտ է հայտնաբերվել տվյալ վախը) ․
Ինչպես երևում է վախը մարդկանցից այս երեխաների մոտ հանդիպում է հազվադեպ։ Այս տեսակի համեմտաբար հաճախ հանդիպում են վախը բժիշկներից և ավազակների հարձակումից ։ Մեծ նախադպրոցականները գրեթե չեն վախենաում մահից և տարերային աղետներից ։ Մեծերի մոտ երեք ամենատարածված վախերը կապված են հասարակության հետ, երեխաները վախենում են կենդանիներից, մթությունից և հեքիաթային հերոսներից ։
Առաջին դասարանցիների վախերը
2010 թվականի սկզբներին բելառուսի գիմնազիայի առաջին դասարանցիների մոտ (բելառուսում 2010 թվականին առաջին դասարան հաճախում էին 6-7 տարեկան երեխաները, բացի դրանից բելառուսում առաջին դասարանցիներին գնահատական չէին նշանակում ) առավել հաճախ նկատվում էին հետևյալ վախերը (փակագծերում նշված են թե հարցված 40 երեխաներից քանիսի մոտ է հայտնաբերվել տվյալ վախը) ․
Այս թվերից երևում է, որ դպրոց ընդունվելուց հետո յուրաքանչյուր երեխայի մոտ ընդհանուր վախերի քանակը միանգամից մեծանում է, բայց նոր տեսակի վախ գրեթե չի ավելանում։ Եթե որոշ նախադպրոցական երեխաների մոտ նկատվում էր 28 տեսակի վախ, ապա առաջին դասարանցիների մոտ այդ թիվը հասնում է 30-ի ։ Առաջին դասարանցիների մոտ ավելանում է վախի երկու տեսակ՝ ուշանալու վախը և հիվանդանալը ։
Առաջին դասարանցիների մոտ հաճախ են հանդիպում հասարակության հետ կապված վախեր, օրինակ վախ ինչ-որ բան վատ անելուց, ինչ-որ բան չհասցնելուց, վախ ուշանալուց, անծանոթ մարդկանց հանդիպելուց, պատժվելուց ։ Ինչպես նաև Վիտեբսկի առաջին դասարանցիների մոտ հանդիպում է վախ տարերային աղետներից և հրդեհից ։ Մենատարածվածը առաջին դասարանցիների մոտ ինչպես ծնողների այնպես էլ իրենց մահանալու վախն է։ Առաջին դասարանցիները վախենում են նաև հիվանդանալուց և ցավից ։
Հետաքրրքիր է, որ մանկական վախերի ուսումնասիրությունները, որոնք անկացվել են Պամֆիլովի «Վախը տնակներում» մեթդով, ռուսական Վլադիմիր քաղաքում, ցույց են տվել այլ արդյունքներ, հարցմանը մասնակցած երեխաների 73 %-ը՝ 26 առաջին դասարանցիներ, վախենում են մենակությունից ։ Հենց մենակության վախն էր գերակշռում Վլադիմիրի երեխաների մոտ այն դեպքում, երբ  Վիտեբսկի 40 երեխաներից միայն 11-ի (28 %) մոտ է նկատվել այս վախը։
2-3 դասարանի աշակերտների վախերը (8 — 9 տարեկան)
8-9 տարեկան դպրոցականների մոտ պահպանվում են նույն վախերը ինչ-որ առաջին դասարանցիների մոտ։ Ըստ Զախարովի «Մանկական վախերի բացահայտումը» մեթոդի հետազոտվել են Նիժնի Նովգորոդի 60 դպրոցականներ ։ Այս հետազոտության արդյունքում առանձնացվել են հետևյալ տարածված վախերը ․
Պատանեկության սոցիալական վախեր
Պատանիների մոտ ևս կան տարիքային վախեր, բայց դրանք հիմնականում սոցիալական են (չնայած այս տարիքի երեխաների մոտ որոշ բնական վախեր ևս պահպանվում են)։ Զախարովը նշում է, որ ըստ հատուկ հարցման 10-12 տարեկան պատանիների մոտ բացարձակ գերախշռում են բնական վախերը, այնուհետև գալիս են սոցիալական վախերը (այն իր գագաթնակետին է հասնում 15 տարեկանում) ։ 10-11-ից մինչև 15 տարեկանների մոտ առանձնացվում է սոցիալական վախերի 5 տեսակ (կամ 11 - 12 տարեկանից մինչև 16 - 17 տարեկան) ․
13-14 տարեկան պատանիների շրջանում արված հետազոտությունները ցույց են տվել, որ սոցիալական վախի առաջացման վրա մեծ ազդեցություն ունի բնակության վայրը (քաղաքը կամ գյուղը) ։ Քաղաքաբնակ պատանիների մոտ Կաստրոմայում առավել հաճախ է հանդիպում գելոտոֆոբիան, վախը ահաբեկչությունից  (բուլիինգ) և մենակությունից, քան իրենց հասակակից գյուղաբնակ դպրոցականների մոտ ։ Բայց Կոստրոմայի շրջանի գյուղաբնակ դպրոցականներն էլ ավելի հաճախ են ունենում քննադատության, անծանոթների հետ շփման և պատժվելու վախի զգացում ։
Մանկատներում ապրող ռուս պատանիների մոտ շատ խիստ է զգացվում ինքնուրույն ապրելու վախը։ Մանկատներից մեկում անցկացված հետազոտությունները ցույց են տվել, որ պատանիները առավել հաճախ վախենում են իրենց ծնողների «անհաջող» ճակատագրին արժանանալուց ։
Տարածված մանկական վախերի բնութագրեր
Յուրաքանչյուր մանակական վախ ունի իր պատճառները և արտահայտման ձևերը, այդ պատճառով էլ տարբեր վախերի համար կիրառվում են տարբեր հոգեբանական մեթոդներ։ Բացի դրանի վախերը ունակ են ներթափանցել մեկը մյուսի մեջ։ Զախարովը նշում է, որ մահվան վախը փոխակերպվում է ծնողների մահվան վախի, իսկ պատանեկան տարիքում պատերազմի վախի ։
Մենակության վախ
Համարվում է, որ 6 տարեկանում արդեն երեխան կարող տանը մենակ մնալ, բայց ոչ շատ երկար ։ Մենակության (կամ բաժանման) վախը առաջանում է երեխայի համար կարևոր անձ հանդիսացող մարդկանցից բաժանվելու իրական կամ հորինված վտանգի դեպքում ։ Առանձնազրույցների արդյունքում, որոնք անցկավել են Վլադիմիրի դպրոցի առաջին դասարանցի այս խնդիրն ունեցող երեխաների հետ, պարզվել է, որ այն հիմնականում առաջանում է երկու պատճառով ՝
Մենակության վախը համարվում է հիվանդագին, եթե այն շատ է ձգվում կամ եթե առաջանում է այն տարիքում երբ պետք է հաղթահարված լիներ ։
Վախ մթությունից
Մթությունից վախն առաջանում է 3-6 տարեկանում ։ Մթությունից վախի պատճառներն են ՝
Մթության վախի ժամանակ անցկացնում են հեքիաքաթաթերապիա և արտ-թերապիա ։ Մթության վախի դեպքում անցկացվող հեքիաթաթերապիայի օրինակ է «Տիկնիկների պահմտոցին», այն նախատեսված է 4-6 տարեկան երեխաների համար, երեխան պետք է փնտրի նախապես պահված խաղալիքը ինչպես լույս այնպես էլ մութ սենյակում (ընդ որում մութ սենյակից գտած խաղալիքի համար ավելի մեծ միավոր են տալիս) ։
Վախ մղձավանջներից
Նախադպրոցական և կրտսեր դպրոցական տարիքում որոշ երեխաներ վախենում են գիշերային մղձավանջներից։ Զախարովը նշել է, որ մղձավանջներից վախը կապվախ է հետևյալ վախերի հետ՝ հարձակում, հիվանդություն, մահ, կենդանիներ, փոթորիկ, խորություն, կրակ, հրդեհ և պատերազմ ։ Այս վախը առավել տարածված է 6 տարեկան տղաների և 5-6 տարեկան աղջիկների մոտ։ Զախարովը նշել է, որ իրենց կատարած հարցման արդյունքում 6 տարեկան երեխաներից 39 % տղաների և 43 % աղջիկների մոտ այս վախն առկա է ։ Նևրոզով տառապող երեխաների մոտ այս վախը առավել հաճախ հանդիպում է 6-10 տարեկան հասակում ։ Դպրոց ընդունվելուց հետո այս վախը սկսում է անհետանալ։ Այս վախը հաստատվել է հարցմանը մասնակցծ 10 տարեկան դպրոցականներից 10 % տղաների և 23 % աղջիկների մոտ ։ Դեռահասության տարիքում այս վախն առկա է յուրաքանչյուր 10-ի մոտ։ Մղձավանջներից վախը նկատվել է, հարցմանը մասնակցած 15 տարեկան երեխաների 8 % տղաների և 14 % ազջիկների մոտ ։ Այս հարցումը Զախարովը անցկացրել է 1970-ականների վերջին ։
Վախը հաղթահարելու համար խորհուրդ է տրվում կիրառել արտ-թեռապիա։ Երեխային առաջարկում են նկարել երազը պատկերել ծիծաղելու կերպարով ։ Ինչպես նաև կարելի երազը ներկայացնել որպես տիկնիկային թատրոնի ծիծաղելի տեսարան ։ Այս տեսակի վախերից խուսափելու համար սահմանափակում են մոգական հեքիաթների ընթերցումը և հեռուստացույց դիտելը ։
Վախ հեքիաթյին հերոսներից
Երեխաները կարող են վախենալ հեքիաթային հերոսներից և մուլտհերոսներից։ Այս վախերին նպաստում են մանկական վախենալու պատմությունները։ Բացի դրանից հեքիաթային հերոսից վախը կարող է առաջանալ նաև ծնողների վերաբերմունքից։ Զախարովը նշում է, որ 3 տարեկան երեխաները վախենում են Բաբա Յագաից (ջադու կին), որ ասոցեացվում էր խիստ մայրիկի հետ ։ Բացի դրանից մուլտհերոսներից ունեցած վախը կապված է ավելի ուշ տարիքում առաջացող մանկական վախերի հետ։ Օրինակ ըստ Զախարովի Բաբա Յագաից վախը 6-7 տարեկանում առաջացնում է մահվան վախը ։
Մուլտերոցսներից ունեցած վախերի դեպքում ևս կիրառվում է արտ-թերապիա։ Շատ հաճախ կիրառվում է «Վախի դիմակ» մեթոդը (նախատեսված է 4-8 տարեկանների համար), երբ երեխաներին առաջարկում են պատրաստել իրենց համար վախենալու հերոսի դիմակը, այնուհետև նրանք աղի միջոցով սկուսում են դրանցով վախեցնել միմյանց (սովորաբար շաբաթը մեկ անգամ) ։
Մահվան վախ
5-6 տարեկան հասակում շատ երեխաներ սկուսում են վախենալ մահանալուց ։ Այս վախը ավելի թույլ է արտահայտված այն երեխաների մոտ, ովքեր հավատում են հանդերձյալ կյանքին ։ Զախարովը նշում է, որ մահվան վախը ըստ կոռելյացիայի մեթոդի կապված է մի շարք մանկական վախերից ՝
Մահվան վախը բերում է մի շարք բացասական հետևանքներ։ Համստերի մահից հետո յոթամյա աղջիկը սկսել է խուճապահար վախենալ քնած ժամանակ մահանալուց, ինչպես մահացել էր համստերը, նա չէր կարողանում մենակ քնել, չէր կարողանում լսել հեքիաթներ առանց հերոսներին խղճալու և լացելու, տառապում էր սպազմերից կոկորդում, ինչպես նաև շնչահեղձությունից և հաճախակի զուգարան գնալու պահանջից ։
Այս վախը հաղթահարելու համար առաջարկում են մի շարք խաղեր, օրինակ վատի մեջ լավը գտնլ (նախատեսված է 6-8 տարեկան երեխաների համար) ։
Ծնողների մահվան վախ
Ծնողների մահվան վախն արտահայտվում է քնի խանգարումով, դանդաղկոտությամբ (կամ ընդհակառակը՝ չափազանց ակտիվությամբ) ։
Հիվանդանալու վախ
Որևէ հիվանդությամբ վարակվելու վախը կապված է մահվան վախի հետ և սովորաբար համարվում է մեծերի կողմից ներշնչված վախ, որ կարելի է վարկվել այնպիսի հիվանդությամբ որից կարելի է մահանալ ։ Հիվնդանալու վախը վերածվում է մահվան վախի նյադային ձևի ։ Զախորովը որպես օրինակ ներկայացրել է 6 տարեկան մի աղջկա, ով ապրում էր կասկածամիտ տատիկի հետ, ով սկսեց վախենալ վարակվելուց, այն բանից հետո, երբ դեղատանը կարդաց, որ չի կարելի ուտել պիցցա, որի վրա ճանճ է կանգնել ։ Դրանից հետո աղջիկը անընդհատ լվացնում էր ձեռքերը և հրաժարվում էր ինչ-որ բան ուտել, երբ հյուր էր գնում, մահը համարելով որպես արգելքների խախտման պատիժ ։
Պատերազմի, հարձակման, աղետի վախ
Հարձակման, պատերազմի կամ աղետի վախը հաճախ հանդիպում է տղաների մոտ, դրա համար էլ այս վախերի համար առաջարկվող խաղերը հիմնականում «տղաների» համար է և ուղղված են հակառակորդին հաղթելուն ։ Այս խաղերի օրինակ է «Ճակատամարտը», որն առաջարկել է Զախարովը 4 տարեկանից մեծ երեխաների համար ։
Վախ ներարկումներից, ցավից և բժիշկներից
«Բժշկական» վախերը հիմնականում հանդիպում են նախադպրոցականների և երբեմն նաև կրտսեր դպրոցականների մոտ ։ Այս վախերը հաղթահարելու համար օգտագործում են խաղեր (օրինակ «Հիվանդանոց» խաղը, որի ժամանակ նմանակվում են բոլոր բուժական գործությունները, որոնք վախ են առաջացնում) ։
Վախ պատժվելուց
Պատժվելու վախը հինականում առաջանում է այն երոխաների մոտ, որոնք որևէ մարմանակն պատժի չեն ենթարկվում ։ Այս վախը հաղթահարելու համար առաջարկվում են խաղեր, որոնք ներառում են թեթև հարվածներ, որպես ֆիզիկական պատիժ ։
Վախ ատամնաբուժից (Դենտաֆոբիա)
Ըստ վարվելաձևի առանձնացնում են դենտոֆոբիայի 4 մակարդակ ․
Սամարայի ատամնաբուժական կլինիկաներից մեկում անցկացված փորձերը ցույց են տվել, որ տարիքի հետ առաջին այցելության վախը նվազում է ։ Հետազոտության համար ընտրվել են 0-18 տարեկան երեխաներ, որոնք առաջին անգամ են եկել ատամնաբուժի մոտ, հետազոտություն անկացվել է 2012 թվականին (ընդհանուր 653 այցելուներից 501-ը 0-6 տարեկան երեխաներ էին) ։ 0-6 տարեկան երեխաների մոտ շատ ուժեղ վախը 4 %-ի մոտ էր, ուժեղ վախ 13 %-ի ։ 7-13 տարեկանների մոտ, ովքեր առաջին անգամ էին այցելում ատամնաբուժարան, շատ ուժեղ վախը 2 %-ի մոտ էր, իսկ ուժեղ վախը 6 % ։ 14-18 տարեկանների մոտ շատ ուժեղ վախի դեպքերը բացակայում էին, իսկ ուժեղ վախը 3 % էր ։
Դենտոֆոբիան հաղթահարելու համար առաջարկում են ՝
Վախ ուշանալուց
Մանկապարտեզից, հյուր գնալուց ուշանալու (չհասցնելու) վախի հիմքում որևէ դժբախտույան անորոշ և անհանգստացնող սպասումն է ։ Զախարովը նշում է, որ ուշանալուց առավել խաճախ վախենում են ծնողների ավելորդ ուշադրություն և ինտելեկտուլ զարգացման բարձր մակարդակ ունեցող տղաները ։
Մանկական վախերի վերացման հոգեբանական մեթոդներ
Սովարաբար մանկական վախերը հերթույամբ վերացվում են հոգեբանների կողմից։ Մանկական վախերի հաղթահարման համար օգտագործում են տարբեր հոգեբանական մեթոդներ ՝
Կոնկրետ որևէ մեթոդի ընտրությունը կախված է երեխայի տարիքից։ Զախարովը գտնում է, որ փոքր նախադպրոցական տարիքում և պատանեկան տարիքում ավելի լավ է կիրառել խաղային մեթոդները ։ Սակայն, եթե պատանին նկարում է հաճույքով, ապա դա ևս կարող է արդյունավետ լինել ։
Արտ-թերապիա
Արտ-թերապիան հաջողությամբ գործածվում է բազմաթիվ մանկական վախերի հաղթահարման համար։ Վախերը պատկերելու և հետագա կատարվող աշխատանքի արդյունավետությունը բավականին բարձր է։ Զախարովը նշել է, որ երեխաների վախի հաղթահարումը նկարչության միջոցով վերացնում է երեխաների «Ես վախենում եմ» տեսակի վախիերի մոտ 50% -ը և մնացած վախերի 80-85% -ը, եթե երեխան իրեն պատկերում է վախին հակդիր ակտիվ դիրքում ։ Ավելի լավ է, եթե վախը պատկերել առաջարկում է կողմնակի և բարյացակամ տրաադրված անձ ։ Զախարովը նշել է, որ վախի պատկերումը արդյունավետ է այն վախերի հաղթահարման համար, որոնց հիմքում երևակայությունն է, ինչպես նաև վաղուց տեղի ունեցած տրավմատիկ իրադարձությունները ։ Ըստ նրա կարծքի վախի պատկերումը չի տա ցանկալի արդյունք, եթե դեպքը տեղի է ունեցել  երջերս ։
Արտ-թերապիան բաղկացած է հետևյալ փուլերից ՝
Երբեմն թղթին պատկերված վախը այրում են, իսկ հետո բացատրում են, որ վախը այլևս չկա, քանի որ այն այրվել է, իսկ մոխիրը վերացնում են երեխայի ներկայությամբ ։ Երբեմն պատկերված վախը թափում են, ներկում կամ «քցում են վանդակի մեջ» ։
Նկարելու միջոցի ընտրությունը կախված է երեխայի տարիքից, չնայած խորհուրդ է տրվում թույլ տալ որպեսիզի երեխան ինքն ընտրի վախի պատկերման միջոցը ։ Զախարովը նշում է, որ նախադպրոցական տարիքի համար առավել հարմար է ներկերը, կրտսեր դպրոցականների համար՝ գունավոր նշիչները, իսկ 12-13 տարեկանների համար՝ մատիտները ։
Արտ-թերապիայի մեջ է մտնում ոչ միայն նկարելը, այլ նաև բացասական կերպարների քանդակումը ։
Արտ-թերապիան օգնում է նաև կենդանիներից վախի ժամանակ։ Օրինակ շնից վախեցող երեխային, առաջարկում են շան համար նկարել այն ամենը, ինչի կարիքն ըստ իրեն այն ունի ։
Արտ-թերապիան կիրառվում է անգամ ոչ միայն կենդանի էակներց, այլև որոշ երևույթներից առաջացած վախերի հաղթահարման համար։
Հեքիաթաթերապիա
Մանկական վախեր հաղթահարման համար օգտագործում են հատուկ «թերապևտիկ հեքիաթներ»։ Օրինակ մթության վախի հաղթահարումը հեքիաթաթերապիայի միջոցով բաղկացած է հետևյալ փուլերից ՝
Վախերի հաղթահարման համար օգտագործում են նաև բազմաթիվ խաղեր։ Ընդ որում խաղի ընտրությունը կախված է վախց։ Ակուչլապանովան և Վալեևը անձնական հետազոտությունների արդյունքում առաջարկել են հետևյալ խաղերը ՝
Առանձին կատեգորիայի երեխաների վախեր
Գոյություն ունի երեխաների կատեգորիաներ (մանկատան սաներ, մտավոր հետամնացությամբ երեխաներ), որոնց մոտ վախերը զարգանում են այլ կերպ, քան իրեն հասակակից մեծամասնության։ Այսպիսով մտավոր հետամնացություն ունեցող երեխաների մոտ վախերը հանդիպում են առվել հաճախ, քան հասակակից նորմալ զարգացում ունեցող երեխաների մեծամասնության մոտ։ Մանկատան սաների մոտ որոշ վախեր հանդիպում են ավելի հազվադեպ, քան ընտանիքում մեծացող իրենց հասակակիցներից շատերի մոտ։
Մանկատան սաներ
Զախարովի մեթոդով 2008-2011 թվականներին Պենզայի մարզի քաղաքներում անցկացված հետազոտությունները (հետազոտվողները միջինում 9 տարեկան երեխաներ էին), ցույց տվեցին, որ մի շարք մանակական վախեր նույնն էին և մանակատան և ընտանիքում մեծացող երեխաների մոտ ։ Պարզվել է, որ մանկատանը ապրող երեխաների մոտ որոշ վախեր հանդիպում են ավելի հազվադեպ քան ընտանիքներում մեծացող երեխաների մոտ Սակայն միևնույն հոտազոտությունը ցույց է տվել, որ մակատան սաները առավել հաճախ վախենում են մենակությունից, ինչ-որ մարդկանցից, հեքիաթային (կամ միստիկ) կերպարներից, մղձավանջներից, մթությունից և փակ տարածություններից ։
Մտավոր հետամնացութաբմ երեխաներ
Մտավոր հետամնացությամբ երեխաները մոտ մեկ ու կես անգամ ավելի շատ են վախենում, քան նորմալ մտավոր զարգացում ուենցող երեխաները։ Կիրովի երկու մանկապարտեզներում անցկացրած հետազոտությունները (150 հետազոտված երեխաներ) ցույց են տվել, որ նորմալ մտավոր զարգացում ունեցող երեխաների մոտ 3-7 տարեկան հասակում միջինում վախերի քանակը (կախված երեխայի տարիքից) 3,25-ից (3 տարեկանների մոտ) մինչև 7,55 (7 տարեկանների մոտ) է ։ Նույն հետազոտության ընթացքում ուսումնասիրված մտավոր հետամնացությամբ նախադպրոցական երեխաների մոտ վախերի միջին քանակը եղել է 5-ից (3 տարեկանների մոտ) մինչև 12.2 (7 տարեկանների մոտ)։ Այս ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ մտավոր հետամնացությամբ նախադպրոցական տարիքի երեխաների մոտ գերակշռում է ավելի վաղ տարիքի երեխաներին հատուկ վախեր (կենդանիներ, մղձավանջներ, հեքիաթային հերոսներ), մինչդեռ նորմալ մտավոր զարգացում ունեցող նախադպրոցական երեխաների մոտ գերակշռում է իրենց և ծնողների մահվան վախը ։
Գիմնազիայի մասնակիցներ (պահանջների ավելի բարձր մակարդակ ունեցող դպրոցներ)
Ավելի բարդ ծրագրով դպրոցական ուսուցումը ազդում է երեխայի մեջ վախերի քանակի և զարգացման աստիճանի վրա։ 2000-ական թվականներին ռուս հոգեբաններ Լ․ Ս․ Հակոբյանը և Տ․ Վ․ Նիկիֆորովան անցկացրել են հետազոտություն 30 դպրոցականների և 30 գիմնազիայի աշակերտների հետ, ըստ Հակոբյանի և Պետչենկոյի մեթոդի ։ Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ գիմնազիայի աշակերտներ մոտ մանկական վախերն ունեին հետևյալ առանձնահատկությունները ՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վախ Կատեգորիա:Մանկություն Կատեգորիա:Հոգեբանություն Կատեգորիա:Մանկան հոգեբանություն Կատեգորիա:Դեռահասի հոգեբանություն
Ռոզալինդա (արբանյակ)
Ռոզալինդա (Rosalind), Ուրան մոլորակի արբանյակն է, հայտնաբերվել է «Վոյաջեր-2» ԱՄԿ-ի լուսանկարների վրա 1986 թվականի հունվարի 13-ին։ Այն սկզբում ստացել է S/1986 U 4 ժամանակավոր անվանում ։ Հետագայում այն անվանվել է Շեքսպիրի Ինչպես կուզեք պիեսի հերոսուհու անունով։ Այն նույնպես անվանվում է Ուրան XIII :
Արբանյակը պատկանում է Պորցիայի խմբին, խումբը նույնպես ներառում է՝ Բիանկան, Կրեսսիդան, Դեզդեմոնան, Ջուլիետը, Պորցիան, Կուպիդոնը, Բելինդան և Պերդիտան ։ Այս արբանյակները ունեն նման ուղեծրեր և ֆոտոմետրիկ առանձնահատկություններ ։ Բացի նրա ուղեծրից, 36 կմ շառավղից , և 0,08 մեծությամբ երկրաչափական ալբեդոյից այս արբանյակի մասին այլևս ոչինչ հայտնի չէ։
Վոյաջեր-2 կայանի կատարած լուսանկարների վրա Ռոզալինդան երևում է որպես համարյա շրջանաձև մարմին։ Ռոզալինդայի երկարության և լայնության հարաբերությունը կազմում է 0,8 ± 0,1 : Մակերևույթի գույնը գորշ է
Ռոզալինդայի ուղեծիրը շատ մոտ է գտնվում Կորդելիայի հետ 3:5 ուղեծրային ռեզոնանսին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուրանի արբանյակներ
Ռաֆիկ Հերգնյան
Ռաֆիկ Պապինի Հերգնյան, հայ ճարտարապետ, քանդակագործ, նկարիչ, Հայաստանի Հանրապետության Երկրորդ կարգի գծանկարիչ, Արտոնագրված ճարտարապետ, Ճարտարապետների միության անդամ, Հայաստանի Հանրապետության Երկրորդ կարգի գծանկարիչ։
Կենսագրություն
Ռաֆիկ Պապինի Հերգնյանը ծնվել է 1964 թվականին Նոր Բայազետում՝ Կամո (այժմ՝ Գավառ)։ 1977-1981 թվականներին հաճախել է Գավառի գեղարվեստի դպրոց ։
Նյոշատել սյուր Էն
Նյոշատել սյուր Էն (Neufchâtel-sur-Aisne), համայնք Ֆրանսիայում, գտնվում է Պիկարդիայի մարզում՝ Էնա գավառում։ Մտնում է Գինիկուր կանտոնի կազմի մեջ։ Համայնքի շրջանը՝ Լանա։
Ռաֆիկ Հերգնյան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ Կատեգորիա:Հայ գծանկարիչներ
Նյոշատել սյուր Էն
Համայնքի INSEE կոդը՝ 02541։
Բնակչություն
2010 թվականի տվյալներով՝ համայնքի բնակչությունը կազմում է 257 մարդ։
Տնտեսություն
2010 թվականին համայնքի 257 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչներից 212-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 63-ը՝ ոչ ակտիվ (ակտիվության ցուցանիշը կազմել է 77,1 %, 1999 թվականին եղել է 70,5 %)։ 212 տնտեսապես ակտիվ բնակիչներից աշխատում էին 194-ը (107 տղամարդ և 87 կին), գործազուրկ էին 18 մարդ (11 տղամարդ և 7 կին)։ 63 տնտեսապես ոչ ակտիվ բնակիչներից 12-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 28-ը՝ թոշակառուներ, 23-ը տնտեսապես ոչ ակտիվ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Լյուդմիլա Բաբուշկինա
Լյուդմիլա Բաբուշկինա (Людмила Валентиновна Бабушкина, ), ռուս քաղաքական գործիչ, 2011 թվականի դեկտեմբերի 20-ից Սվերդլովսկի մարզի Օրենսդիր ժողովի նախագահ, Սվերդլովսկի մարզի Օրենսդիր ժողովի նախագահ (2007 թվականից մինչև 2011 թվականը)։
Կենսագրություն
Դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել է Կարմիր բանակի անվան Ձերժինսկի Տեխնիկում, որն ավարտել է 1969 թվականին և ուղարկվել է Ռեժևսկի քիմիական գործարան (Սվերդլովսկի մարզի ռեժ), որտեղ սկզբում աշխատել է որպես տեխնիկ, ապա՝ ինժեներ-տնտեսագետ։ 1980-ական թվականների վերջին հեռակա ավարտել է աշխատանքի տնտեսագիտության ֆակուլտետը արհմիութենական շարժման բարձրագույն դպրոցը։
1991 թվականին Բաբուշկինան գլխավորել Է Ռուսաստանի Դաշնության Սվերդլովսկի մարզի Կենսաթոշակային ֆոնդի կառավարման ստեղծվող Ռեժևսկի մասնաճյուղը, իսկ 1997 թվականի դեկտեմբերին տեղափոխվել է Եկատերինբուրգ՝ Ռուսաստանի Դաշնության Սվերդլովսկի մարզի Կենսաթոշակային ֆոնդի կառավարման վարչության կառավարչի տեղակալի պաշտոնում։
2000 թվականի մարտի 26-ին ընտրվել է Սվերդլովսկի մարզի Օրենսդիր ժողովի պատգամավոր։ Վերընտրվել է 2004 թվականի մարտին և 2008 թվականի մարտին։ 2004 թվականի ապրիլին ընտրվել է նախագահի տեղակալ, այդ կապակցությամբ թողել է Կենսաթոշակային ֆոնդի բաժնի կառավարչի տեղակալի պաշտոնը ։
2011 թվականի դեկտեմբերի 4-ին ընտրվել Է Սվերդլովսկի մարզի միապալատ օրենսդիր ժողովի կազմում։ Առաջին նիստում ընտրվել է Օրենսդիր ժողովի նախագահ ։
2016 թվականի սեպտեմբերի 18-ին վերընտրվել Է Սվերդլովսկի մարզի Օրենսդիր ժողովի պատգամավոր ։ Այս ընտրություններում Բաբուշկինան կուսակցության «շոգեքարշն» էր, քանի որ Սվերդլովսկի մարզի Օրենսդիր ժողովում երկու պատգամավորական տեղերի թեկնածու էր անցնում՝ կուսակցական ցուցակով և միամանդատ ընտրատարածքով։ Քվեարկության արդյունքների հրապարակումից հետո տատիկը հրաժարվել է կուսակցական ցուցակով իրեն ստացած մանդատից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բարեկամության շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան) Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի 2-րդ աստիճանի մեդալով պարգևատրվածներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:«Միասնական Ռուսաստան» կուսակցության անդամներ Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Ալֆոնս Դոդե
Ալֆոնս Դոդե (Alphonse Daudet, ), ֆրանսիացի վիպասան և թատերագիր, Պրովանսի կյանքից վերցրած վառ պատմվածքների հեղինակ, պարծենկոտ Տարասկոնցի Տարտարենի կերպարի ստեղծողը։ Գրական ճանաչման է արժանացել «Նամակներ իմ հողմաղացից» (1869) պատմվածքների ու ակնարկների գրքով։ 1870-ական թվականներին հարել է Էմիլ Զոլայի գլխավորած նատուրալիստական դպրոցին, ստեղծել սուր քննադատական վեպեր՝ «Ֆրոմոն Կրտսերը և Ռիսլեր Ավագը» (1874), «Նաբաբը» (1877), «Նումա Ռումեստան» (1881), «Սաֆո» (1884), որտեղ մերկացված են բարձր խավի բարքերը։
Ստեղծագործությունների հայերեն թարգմանություններ
Հայերեն են թարգմանվել և հրապարակվել նրա հետևյալ ստեղծագործությունները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի վիպասաններ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դրամատուրգներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Ինքնակենսագիրներ
Մարի Օկվակոլ
Մարի Ջոսի Նախանդա Օկվակոլ (Mary Jossy Nakhanda Okwakol, ), ուգանդացի համալսարանի պրոֆեսոր, ակադեմիկական աշխատակից, կենդանաբան և համայնքի ղեկավար։ Նա Ուգանդայի ինը պետական համալսարաններից մեկի՝ Բասիտեմայի համալսարանի փոխտնօրեն (2006 թ., հոկտեմբեր) ։
Կենսագրություն
1974 թվականին Մակերերեի համալսարանից ստացել է կենդանաբանության բակալավրի կոչում, 1976 թվականին նույն համալսարանից՝ գիտության մագիստրոսի կոչում, Կենդանաբանության բնագավառում փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան ստացել է 1992 թվականին ։
Գործունեություն
1974 թվականին Մակերերի համալսարանն ավարտելուց հետո Մարի Օկվակոլը նույն համալսարանի Գիտության ֆակուլտետում աշխատել է որպես ասիստենտ և անմիջապես սկսել ուսումը մագիստրատուրայում, որն ավարտել է 1976 թվականին և նշանակվել դասախոս։ 1988 թվականին դարձել է ավագ դասախոս։ Միացյալ Թագավորությունում ընդունվել է Օքսֆորդի համալսարան դոկտորական ծրագրի համար, սակայն Ուգանդայում ընտանեկան պարտականությունների կատարման պատճառով չի կարողացել շարունակել ուսումը։ Տեղափոխվել է Մակերերեի համալսարան, որն ավարտել է 1992 թվականին։ 2004 թվականին Գուլուի համալսարանի կազմավորման ժամանակ նշանակվել է փոխտնօրեն` պաշտոնավարելով մինչև 2006 թվական, երբ նշանակվել է Բասիտեմայի համալսարանի փոխտնօրեն ։
Այլ պարտականություններ
Պրոֆեսոր Օկվակոլը 1992 թվականին հիմնադրված և 32 աֆրիկյան երկրներում գործող Աֆրիկյան կանանց մանկավարժների ֆորումի (FAWE) անդամ է, որի նպատակն է գենդերային դաստիարակչական կրթության միջոցով բարձրացնել կանանց և աղջիկների դերը։ Կազմակերպության անդամների թվում են իրավապաշտպաններ, գենդերային մասնագետներ, հետազոտողներ, կրթական քաղաքականություն մշակողներ, բուհերի փոխնախագահներ և կրթության նախարարներ։ Կազմակերպության գլխամասը գտնվում է Նայրոբիում, տարածաշրջանային գրասենյակներ ունի Դակարում ։ Պրոֆեսոր Օկվակոլի աշխատանքները տպագրվել են պրոֆեսիոնալ ամսագրերում, իր մասնագիտական ոլորտում գրել է գիտական գրքերի նյութեր։ 2014 թվականի մայիսին նշանակվել է «Ուգանդայի ազգային քննությունների խորհրդի» (UNEB) նախագահ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ուգանդացի դասախոսներ Կատեգորիա:Մակերերեի համալսարանի շրջանավարտներ
Դելֆտի բակը
«Դելֆտի բակը» (De binnenplaats van een huis in Delft), նիդերլանդացի նկարիչ Պիտեր դե Հոոխի նկարներից, Հոլանդիայի գեղանկարչության ոսկե դարի ներկայացուցիչներից։
Նկարագրություն
«Դելֆտի բակը» նկարում հստակ պատկերված է Հոոխի ժամանակաշրջանին բնորոշ կենցաղային ճարտարապետությունը։ Թվում է, որ շենքերը և ներսի բակը կերպարներից ավելի կարևոր են։ Դռան վրայի քարե ցուցանակը ի սկզբանե գտնվում էր Դելֆտի Իերոնիմուսիդեյլ (Hieronymusdale) վանքի մուտքի մոտ։ Այն ասում է. «Սա Սուրբ Հիերոնիմոսի արահետն է, եթե դու ցանկանում ես հասնել համբերության և հաշտության։ Այդ իսկ պատճառով մենք սկզբում իջնենք, որպեսզի այնուհետև բարձրանանք»։ Վանքի փակումից հետո ցուցանակը տեղափոխեցին այգու պատի վրա։ Նկարում պատկերված են նաև 2 կանանց կերպարներ՝ «Հոլանդիայի տան կահավորանքը» (1658), իսկ սև ու կարմիր հագած կինը կա «Հաց բերող տղան» (1663) նկարում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1658 նկարներ Կատեգորիա:Լոնդոնի ազգային պատկերասրահի նկարներ
Էրթիկ
Էրթիկ, գետ Ճորոխի ավազանում։ Նրա օժանդակ Թորթում գետի վտակն է ։
Վահանագեղձ
Վահանագեղձ, ողնաշարավոր կենդանիների և մարդու մասնագիտացված ներզատիչ օրգան, արտադրում և կուտակում է յոդ պարունակող հորմոններ, որոնք մասնակցում են օրգանիզմում նյութերի և էներգիայի փոխանակության կարգավորմանը։ Հասուն մարդու ամենամեծ ներզատիչ գեղձն է։ Վահանագեղձ ձևավորվում է սաղմի խռիկապարկերի էպիթելից։ Բոլորաբերանների կենտ վահանագեղձ տեղավորված է աղիքների խռիկային մասի ստորին պատի տակ, ձկներինը՝ խռիկային զարկերակների առջևի մասում։ Երկկենցաղների զույգ վահանագեղձերը գտնվում են ենթալեզվային ապարատի շրջանում։ Սողունների վահանագեղձը հաճախ բաժանված է երկու մասի և տեղավորված է տրախեայի տակ։ Թռչունների զույգ վահանագեղձերը գտնվում են բրոնխների հիմքի մոտ։ Կաթնասունների վահանագեղձ բաղկացած է պարանոցով իրար միացած երկու բլթից, որոշ տեսակներինը բաժանված է 2 առանձին մասերի։ Մարդու վահանագեղձ լրիվ ձևավորվում է պտղի զարգացման 8—9-րդ ամսում։
Ֆիզիոլոգիա
Վահանագեղձ արտադրում է թիրեոիդ հորմոններ՝ թիրոքսին (T4), եռյոդթիրոնին (T3) և կալցիտոնին։ Կալցիտոնինը արտադրվում է միջֆոլիկուլյար շարակցական հյուսվածքում գտնվող հարֆոլիկուլյար կամ K-բջիջների կողմից և հարվահանաձև գեղձերի կողմից արտադրվող պարրատհորմոնի հետ մասնակցում են օրգանիզմում կալցիում–ֆոսֆորական փոխանակության կարգավորմանը։ Թիրեոիդ հորմոնները ունեն ազդեցության լայն սպեկտր։ Այս հորմոններից է կախված հյուսվածքների նորմալ զարգացումը, նյութափոխանակությունը, նյարդային համակարգի նորմալ գործունեությունը և այլն։ Մեծ չափաքանակներով հորմոններն ուժեղացնում են նյութափոխանակության պրոցեսները։ Թիրեոիդ հորմոնների ազդեցության մեխանիզմը պայմանավորված է բջջի կողմից ազդանշանների «ճանաչման» ու ընկալման և պատասխան ռեակցիայի բնույթը որոշող մոլեկուլային պրոցեսների առաջացման փուլերով։ Տարբեր հյուսվածքների բջիջներում հայտնաբերված են առանձնահատուկ սպիտակուց-ընդունիչներ, որոնք «ճանաչում են» հորմոնը և այն ընդգրկում կենսաքիմիական․ ռեակցիայի մեջ։ Վահանագեղձի ֆունկցիան, որը փոխհամաձայնեցված է ներզատիչ մյուս գեղձերի հետ, կարգավորում է կենտրոնական նյարդային համակարգը։ Առավել կարևոր է հիպոֆիզի դերը, որն արտադրում է վահանագեղձի ֆունկցիան ու զարգացումը խթանող թիրեոտրոպ հորմոն։ Հիվանդություններից առավել հաճախ հանդիպում են բորբոքումները, ուռուցքները, վնասվածքները, բնածին արատները, որոնք կարող են ուղեկցվել վահանագեղձի մեծացմամբ (տես խպիպ) և ֆունկցիայի խանգարումներով՝ հորմոնային նյութերի առաջացման նվազմամբ (հիպոթիրեոզ, Լորձայտուց) կամ ավելացմամբ։
Գրականություն
Մարդու նորմալ անատոմիայի դասագիրք, 1984 թ․
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վահանագեղձ
Հողի դեգրադացում
Հողի դեգրադացումն առաջանում 1 նաև տարբեր տեսակի ազդեցություններից՝ քիմիական և ֆիզիկաքիմիական (հողը հանքային պարարտանյութերով, պեստիցիդներով պարարտացնելիս, արդյունաբերական ձեռնարկություններից արտահոսած, տրանսպորտի արտանետած նյութերից թունավորվելիս), ֆիզիկական (հողածածկույթի կարծրացումից, դրա կառուցվածքի քայքայումից, հողի ջրաթափանցելիության և օդաթափանցելիության նվազումից, հողի էրոզիայից, հողի անապատադեգրադացված հողերցումից), կենսաբանական (ստեղծված կենսացենոզի խախտումներից, հրդեհված հողերի ստերջացումից, հումուսի կորստից), հողերի ջրային և աղային ռեժիմների վատթարացում՝ հողերի ջրատնտեսական և այլ շինարարության հետևանքով (ջրահոսքերի կառուցվածքի, լանդշաֆտի տարրերի և գետերի ավազանի առանձին մասերի ջրային ու աղային հավասարակշռությունը խախտելիս)։ ՀՀ-ում շինարարության համար նպաստավոր հողատարածքների սակավության պատճառով յուրացվում են մեծ թեքության լանջեր, կտրտված ռելիեֆով, սելավավտանգ, ողողվող, ջրածածկման ենթակա տեղամասեր, որի հետևանքով տեղի է ունենում հողի դեգրադացում։ ՀՀ-ում հողի դեգրադացման դեմ պայքարը շրջակա բնական միջավայրի պահպանման միջոցառումների համակարգի գլխավոր օղակներից է և գնալով ավելի մեծ նյութական և էներգետիկ միջոցներ է պահանջում։
Կատեգորիա:Երկրաբանական գործընթացներ Կատեգորիա:Հողագիտություն
Հայ-ադրբեջանական ռազմական բախում (փետրվար, 2017)
Հայ-ադրբեջանական ռազմական բախում, զինված ընդհարում հայ-ադրբեջանական զինված ուժերի միջև Արցախի Հանրապետության զինված ուժերի արևելյան (Ակնա), հարավարևելյան (Մարտունի) և Ադրբեջանի Հանրապետության զինված ուժերի Խոջավենդ-Ֆիզուլու բնագծերի միջև ընկած շփման գծի երկայնքով, որը սկսվել է 2017 թվականի փետրվարի 24-ի լույս 25-ի գիշերը ժամը 03:00 - 04:00-ի սահմաններում    ։
Համաձայն Հայաստանի Պաշտպանության նախարարության տարածած հայտարարության՝ Ադրբեջանի Հանրապետության զինված ուժերի ստորաբաժանումները, օգտագործելով ականազերծող հատուկ տեխնիկա և սպառազինության այլ միջոցներ, 2017 թվականի փետրվարի 24-ի լույս 25-ի գիշերը ժամը 03:00 - 04:00-ի սահմաններում ձեռնարկել են հարձակման փորձ Արցախի Հանրապետության Մարտունի և Ակնա բնակավայրերի ուղղությամբ, 03:00-ի և 04:00-ի սահմաններում
Համաձայն Ադրբեջանի Հանրապետության Պաշտպանական նախարարության տարածած հաղորդագրության՝ 2017 թվականի փետրվարի 24-ի լույս 25-ի գիշերը հայկական զինված ստորաբաժանումները, որոնք փորձել են բարելավել սեփական դիրքերը, հայ-ադրբեջանական շփման գծի Խոջավենդ-Ֆիզուլու ուղղությամբ ձեռնարկել են հարձակում, որի ընթացքում կիրառել են տարբեր տրամաչափի զինատեսակներ, այդ թվում՝ հրետանի ։
Արևելյան ուղղություն
Փետրվարի 24-ի լույս 25-ի գիշերը ժամը 03։00-ից 04։00-ի սահմաններում Ադրբեջանական զինված ուժերը կիրառում են ականազերծման «ՏՐՈՊԱ» տիպի տեխնիկա, որին զուգընթաց նռնականետերի և խոշոր տրամաչափի այլ զինատեսակների կիրառմամբ սկսվում է հայկական դիրքերի ուղղությամբ հարձակում։ Արցախի ՊԲ ստորաբաժանումները հատուկ սարքերով հավաստանշում են հակառակորդի մարդկային ու տեխնիկական միջոցների տեղաշարժը և դիմում պատասխան գործողությունների։ Հայկական կողմի պատասխան գործողությունների ճնշման հետևանքով հակառակորդի դիվերսիոն-հետախուզական խումբը նահանջում է ։
Հարավարևելյան ուղղություն
Փետրվարի 24-ի լույս 25-ի գիշերը ժամը 03։00-ից 04։00-ի սահմաններում Ադրբեջանական զինված ուժերը տարբեր տրամաչափի զինատեսակների ու դիվերսիոն-հետախուզական խմբերի կիրառմամբ սկսվում է արցախա-ադրբեջանական շփման գծի Մարտունու ուղղությամբ հարձակում։ Արցախի ՊԲ ստորաբաժանումները հատուկ սարքերով հավաստանշում են հակառակորդի մարդկային ու տեխնիկական միջոցների տեղաշարժը և դիմում պատասխան գործողությունների։ Հայկական կողմի պատասխան գործողությունների ճնշման հետևանքով հակառակորդի դիվերսիոն-հետախուզական խումբը նահանջում է՝ կրելով կորուստներ և շփման գծի չեզոք գոտում թողնելով ադրբեջանական բանակի սպանված զինծառայողների դիակներ ։
Մասնավորապես, հայտնի է դարձել, որ ադրբեջանական հետախուզա-դիվերսիոն խմբերի ունեցած զոհերը առնվազն 5-ն են, այդ թվում՝ Ադրբեջանի ԶՈւ 181-րդ բրիգադի հետախուզության պետ, մայոր Աբդուլաև, բրիգադի հետախուզական վաշտի հրամանատար, ավագ լեյտենանտ Աշիմլի Շախլար, հետախույզ Ադըհուսեյնով և երկու այլ զինծառայող, որից մեկը՝ սակրավոր ։
Մարտեր Հայաստանի Տավուշի մարզում
Համաձայն Հայաստանի Պաշտպանության նախարարության տարածած տեղեկատվության՝ փետրվարի 25-ին օրվա ընթացքում դիրքային մարտեր են արձանագրվել Հայաստանի Տավուշի մարզում։ Մասնավորապես, հայտարարության մեջ ասվում է, որ Ադրբեջանի զինված ուժերի ստորաբաժանումները կրակոցներ են արձակել Բաղանիս գյուղի արոտավայրերի ուղղությամբ, ինչի հետևանքով վնասվել են կովեր ։
Իրադրությունը Թալիշում
Փետրվարի 25-ի կեսօրից հետո Ադրբեջանի Պաշտպանության նախարարությունը լրատվամիջոցներով տեղեկատվություն տարածեց, որ երկրի զինված ուժերին հաջողվել է ոչնչացնել հայկական զինուժին պատկանող երկարաժամկետ կրակակետ (ԴՈՏ) և անօդաչու թռչող սարք։ Մասնավորապես, նշվում է, որ հետախուզական թռիչք իրականացնող թռչող սարքը խփվել է Թալիշ գյուղի մոտակայքում ։
Այս տեղեկատվությունը հերքել է Հայաստանի Պաշտպանության նախարարությունը՝ անվանելով «հերթական չհաջողված քարոզչական հնարք» ։
Իրավիճակի հետագա ընթացք
Համաձայն հայկական մամուլի հրապարակումների՝ Ադրբեջանի զինված ուժերի ստորաբաժանումները փետրվարի 25-ին և լույս 26-ի գիշերը արցախա-ադրբեջանական հակամարտ զորքերի շփման գծի ողջ երկայնքով 122մմ Դ-30 հաուբից և Դ-44 տիպի հրանոթներից, ականանետերից ու նռնականետերից կրակել է հայկական զինուժի դիրքերին։ Վերջիններս պատասխան կրակ են բացել հակառակորդ կողմի ուղղությամբ։ Առավել ակտիվ մարտեր են արձանագրվել արևելյան, հյուսիսարևելյան և հյուսիսային ուղղություններում։ Նշված հատվածներում ադրբեջանական զինուժը Դ-30, Դ-44 հրանոթներից և ականանետերից հայ դիրքապահների ուղղությամբ արձակվել է 113 արկ, որից 36-ը հրանոթներից, 77-ը՝ ականանետերից։ Հակառակորդը հրանոթներով կրակել է նաև Թալիշ գյուղի ուղղությամբ (18 արկ) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական զինված ընդհարումներ Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական հարաբերություններ
1914 թվականը գրականության մեջ
Մահացել են
Կատեգորիա:1914
Գործազուրկ
Գործազուրկ, Աշխատանքի միջազգային կազմակերպության ընդունված սահմանման համաձայն՝ գործազուրկ պետք է համարել այն մարդկանց, ովքեր որոշակի ժամանակահատվածի համար միաժամանակ բավարարել են հետևյալ երեք պայմաններին.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Աշխատանքային իրավունք
Զիարեթ (լեռ, Արդվին)
Զիարեթ, լեռնագագաթ Հայկական լեռնաշխարհում, Անտիպոնտական լեռնաշղթայի արևելյան հատվածում, Արդվին քաղաքից մոտ 30 կմ հարավ, Ճորոխ գետի աջ ափին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արդվինի մարզի լեռներ
Մարսելո Սալաս
Ժոսե Մարսելո Սալաս Մելինաո (José Marcelo Salas Melinao, ), չիլիցի ֆուտբոլիստ, Չիլիի ֆուտբոլի պատմության լավագույն հարձակվողներից մեկը, եղել է Էլիաս Ռիկարդո Ֆիգերոա Բրանդերի և Իվան Սամորանոյի հետ համարվել է երկրի լավագույն ֆուտբոլիստներից մեկը։ Իր խփած գոլերը տոնելու պատճառով ստացել է Մատադոր (ցլանմարտիկ) մականունը։ Սալասը համարվում է Չիլիի ֆուտբոլի պատմության լավագույն հարձակվողը։ 1990-2000-ական թվականներին նա աչքի է ընկել այնպիսի ակումբներում, ինչպիսիք են «Ունիվերսիդադ դե Չիլին» «Ռիվեր Փլեյթը», «Լացիոն» և «Յուվենտուսը»։ Չիլիի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի կազմում Մարսելոն անցկացրել է 70 հանդիպում և խփել 37 գոլ՝ 4-ը աշխարհի առաջնություններում, 18-ը՝ աշխարհի առաջնության ընտրական խաղերում, 15-ը՝ ընկերական խաղերում, 8-ը՝ Չիլիի ֆուտբոլի օլիմպիական հավաքականի կազմում ։ Հանդես է եկել Չիլիում, Արգենտինայում և Իտալիայում և տիտղոսներ նվաճել այն ակումբներում, որտեղ խաղացել է։
Ըստ Ֆուտբոլի պատմության և վիճակագրության միջազգային ֆեդերացիայի՝ Սալասը համարվում է 20-րդ դարի 31-րդ լավագույն հարավամերիկացի խաղացողը, 20-րդ դարի 19-րդ լավագույն հարավամերիկացին հարձակվողը, 1990-ականների 3-րդ լավագույն հարավամերիկացի հարձակվողը (կիսելով պատվանդանը բրազիլացի խաղացողներ Ռոնալդուի և Ռոմարիոյի հետ)։ 1997 թվականին նա զբաղեցրել է 3-րդ տեղը՝ որպես «աշխարհի լավագույն կենտրոնական հարձակվող» (Ռոնալդուից և Գաբրիել Բատիստուտայից հետո)։ 1997 թվականին նա ճանաչվել է Հարավային Ամերիկայի տարվա ֆուտբոլիստ     ։
Իր լավ տեխնիկայի, ձախ ոտքի ճարպիկ հարվածների, օդային պայքարների հմտությունների և խփած գոլերի շնորհիվ համարվել է 1996-2001 թվականների աշխարհի լավագույն հարձակվողներից մեկը։ Ֆուտբոլիստին հաճախ համեմատում են Ռոնալդուի և Գաբրիել Բատիստուտայի հետ ։
Սալասը համարվում է Չիլիի «Ունիվերսիդադ դե Չիլի» ակումբի պատմության լավագույն խաղացողներից մեկը, Արգենտինայի «Ռիվեր Փլեյթ» ակումբի խորհրդանիշը և Լացիոյի պատմության լավագույն լեգեոներներից մեկը  ։ 1998 թվականին Ֆրանսիայում կայացած Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնությունում հանդես է եկել Չիլիի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի կազմում, որտեղ չորս խաղում խփել է չորս գոլ և իր թիմին դուրս բերել մրցաշարի երկրորդ շրջան։
Ակումբային
Ծնվել է Տեմուկոյում, հանդես է եկել տեղի երիտասարդական թիմում, 1993 թվականին ընդգրկվել «Ունիվերսիդադ դե Չիլի» ակումբում, որտեղ նորամուտը նշել է 1994 թվականին և առաջին խաղում դարձել գոլի հեղինակ։ 1994-1995 թվականների մրցաշրջանում նրա ակումբն իր շնորհիվ դարձել է երկրի չեմպիոն։ Սալաասը դարձել է լավագույն ռմբարկու՝ 27 գոլ առաջին մրցաշրջանում և 17 գոլ երկրորդ մրցաշրջանում։
Ավելի ուշ՝ 1996 թվականին, Սալասը տեղափոխվել է Արգենտինա և խաղացել առաջին ֆուտբոլային դիվիզիոնում հանդես եկող «Ռիվեր Փլեյթ» ակումբում։ 1996 թվականի սեպտեմբերի 30-ին նա խփել է իր առաջին գոլը «Բոկա Խունիորսի» դեմ խաղում։ 1997 թվականին նա ճանաչվել է Արգենտինայի մրցաշրջանի լավագույն ֆուտբոլիստ և Հարավային Ամերիկայի տարվա ֆուտբոլիստ։ 1996-1998 թվականներին Սալասը «Ռիվեր Փլեյթ» ակումբում 67 խաղում խփել է 31 գոլ։
1998 թվականին Սալասը 20,5 միլիոն ԱՄՆ դոլարով վաճառվեկ է իտալական «Լացիոյին» և դարձել Ռոնալդոյից, Ռիվալդոյից և Դենիլսոնից հետո այդ ժամանակվա ֆուտբոլի պատմության ամենաբարձր տրանսֆեր ունեցող ֆուտբոլիստը ։ «Լացիոյի» կազմում իր նորամուտը չիլիցի ֆուտբոլիստը նշել է 1998 թվականի օգոստոսի 12-ին, ՈՒԵՖԱ-ի Չեմպիոնների լիգայի խաղում՝ Մադրիդի Ռեալի դեմ։ Սալասն այդ խաղում դարձել է գոլի հեղինակ, իսկ «Լացիոն» հաղթել է «Ռեալին» ։ Լացիոյի կաղմում Սալասը դարձել է Ա Սերիայի 1999–2000 թվականների մրցաշրջանի չեմպիոն, Իտալիայի գավաթակիր, Իտալիայի սուպերգավաթակիր, ՈՒԵՖԱ Գավաթակիրների գավաթակիր, ՈՒԵՖԱ Սուպեր գավաթակիր («Մանչեսթեր Յունայթեդի» դեմ այդ խաղում Սալասը դարձել է հաղթական գոլի հեղինակ )։
Սալասը արագորեն դարձել է «Լացիոյի» երկրպագուների կուռքը, որտեղ նրան նվիրել են երգեր ։ «Մանչեսթեր Յունայթեդը», «Չելսին», «Արսենալը», «Լիվերպուլը», «Բարսելոնան», «Պարմա», «Միլան» և «Ինտերը» Մարսելո Սալասի համար պատրաստ են եղել վճարել 30․000․000 ԱՄՆ դոլար, սակայն չիլիցին մերժել է բոլոր առաջարկները, քանի որ նրանով հետաքրքրվել է նաև Մադրիդի «Ռեալը»   ։ Վերջինիս հետ տրանսֆերը ձախողվելուց հետո Սալասին 28․500․000 ԱՄՆ դոլարով ձեռք է բերել «Յուվենտուսը»։
«Յուվենթուսի» կազմում ֆուտբոլիստի կարիերան այնքան էլ հաջող չի անցել․ վնասվածքի պատճառով նա «Յուվենտուսի» կազմում անցկացրել է 26 խաղ և դարձել 4 գոլի հեղինակ։ «Յուվենտուսում» նա դարձել է 2001-2002 և 2002-2003 թվականների մրցաշրջանների չեմպիոն։
2003-2005 թվականին Մարսելո Սալասը հանդես է եկել Արգենտինայի «Ռիվեր Փլեյթ» ակումբում, իսկ 2005-2008 թվականներին՝ հայրենի «Ունիվերսիդադ դե Չիլիում»։
2008 թվականի նոյեմբերի 28-ին, 33 տարեկանում Մարսելո Սալասը հայտարարել իր կարիերան ավարտելու մասին։ Նա իր վերջին, ընկերական խաղն անցկացրել է 2009 թվականի հունիսի 2-ին։ Հրավիրված խաղացողների թվում են եղել նրա նախկին ակումբականները և 1998 թվականի աշխարհի գավաթի հավաքականի անդամները։ Ձախլիկն այդ խաղում դարձել է երեք գոլի հեղինակ ։
Հավաքականում
1993 թվականին Սալասը ներկայացրել է Չիլին մինչև 20 տարեկանների հավաքականում ։ Չիլիի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի կազմում նա իր նորամուտը նշել է 1994 թվականի ապրիլի 30-ին և խփել իր առաջին գոլը՝ Դիեգո Մարադոնայի թիմի դարպասին։ Խաղն ավարտվել է 3-3 հաշվով։
1995 թվականին նրա թիմը նվաճել է Կանադայի գավաթը, որտեղ Սալասը խփել է «հաղթական գոլը»՝ Կանադայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի դեմ եզրափակիչ խաղում (2-1)։
1998 թվականի աշխարհի առաջնության ընտրական փուլում Սալասը խփել է 11 գոլ։ Նա նաև գոլեր է խփել Արգենտինայի, Էկվադորի, Ուրուգվայի, Բոլիվիայի դեմ խաղերում, չիլիցի ֆուտբոլիստը հեթ-տրիկների հեղինակ է դարձել Կոլումբիայի և Պերուի դեմ խաղերում։ Պերուի դեմ խաղում նա դարձել է ամենաերիտասարդ չիլիացի ֆուտբոլիստը (22 տարեկան), որը կրել է թիմի ավագի թևկապը ։
1998 թվականին Ֆրանսիայում տեղի ունեցած Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնությունում հանդես է եկել Չիլիի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի կազմում, որտեղ չորս խաղում խփել է չորս գնդակ՝ երկու գոլ Իտալիայի, մեկական՝ Ավստրիայի և Բրազիլիայի դարպասներին, և Չիլիի ազգային հավաքականին դուրս բերել մրցաշարի երկրորդ շրջան։
2000 թվականի օգոստոսի 15-ին Սալասը մեծ դեր է ունեցել Չիլի-Բրազիլիա խաղում, որտեղ նրա թիմը հաղթել է 3-0 հաշվով։ Նա դարձել է մեկ գոլի հեղինակ և ճանաչվել 2002 թվականի աշխարհի առաջնության որակավորման փուլում ամենանշանակալի խաղացողը։
2001 թվականին վնասվածք ստանալուց հետո նա ոչ հաճախ էր հայտնվում խաղադաշտում․ 2002 թվականի աշխարհի առաջնության որակավորման 9 խաղում նա դարձել է 4 գոլի հեղինակ։
Սալասը երկրորդ անգամ գերազանցել է իր հարձակման գծի խաղընկեր Իվան Սամորանոյին՝ դառնալով երկրի բոլոր ժամանակների լավագույն ռմբարկու՝ Բոլիվիայի դեմ խփած իր 35-րդ գոլով (նախկինում այդ տիտղոսը նա նվաճել է 1998 թվականին)։
1996-2002 թվականներին Մարսելո Սալասն ամուսնացած է եղել Կարոլինա Մեսանի հետ ։
Հիշատակում
2013 թվականին «Ուեմբլի» մարզադաշտում Անգլիայի ֆուտբոլի ֆեդերացիան շնորհակալություն է հայտնել Մարսելո Սալասին՝ 1998 թվականի փետրվարի 11-ին Անգլիա-Չիլի խաղում «իր գերազանց խաղի համար» ։ Այդ խաղում Սալասի առաջին գոլը պատկերված է «Ուեմբլի» մարզադաշտի թանգարանում՝ որպես «Ուեմբլի մարզադաշտում խփած լավագույն գոլերից մեկը» ։
Սալասն ունեցել է բավականին երկրպագուներ, որոշ ֆուտբոլիստներ որոշել են մեծարել Մարսելո Սալասին՝ ընդօրինակելով նրա բնորոշ տոնակատարությունը գոլ խփելուց հետո՝ ծունկը գետնին, գլուխը խոնարհված և մի ձեռքը դեպի երկինք                ։
1997 թվականի հոկտեմբերի 16-ին անգլիական «Jamiroquai» խմբի մենակատար Ջեյ Քեյը հարգանքի տուրք է մատուցել Մարսելո Սալասին։ Երգիչը Չիլիի «Teatro Caupolicán» թատերական և երաժշտական համալիրում կրել է ֆուտբոլիստի 11 համարի մարզաշապիկը և ելույթ ունեցել բեմում։
1998 թվականի փետրվարի 11-ին իռլանդական U2 ռոք խումբն առաջին անգամ ելույթ է ունեցել Չիլիում։ Համերգի ժամանակ խմբի վոկալիստ և առաջատար երաժիշտ Բոնոն բեմ է բարձրացել Մարսելո Սալասի 11 համարի մարզաշապիկով։ Միևնույն ժամանակ Սալասի գոլերը Ուեմբլի մարզադաշտում Անգլիայի դեմ ցուցադրվել են հսկայական էկրանի վրա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Չիլիացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Չիլիի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Յուվենտուսի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Լացիոյի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Ռիվեր Փլեյթի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իտալիայի ակումբների ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ֆուտբոլիստներ այբբենական կարգով
Շիմոն Կեզացի
Շիմոն Կեզացի (Kézai Simon), 13-րդ դարի հունգարացի ամենահայտնի մատենագիրը, Հունգարիայի թագավոր Լասլո IV Կունի թագավորական արքունիքի հոգևորականը։