cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Վեներինա ճանճակալ
Կենսաբանական նկարագիր
Վեներինա ճանճակալը 4-7 տերևանոց փոքրիկ խոտաբույս է, որը աճում է կարճ ստորգետնյա ցողունից։ Ցողունը սոխուկանման է։ Տերևները երեքից յոթ սանտիմետր են, կախված սեզոնից, երկար թակարդ-տերևները սովորաբար ձևավորվում են ծաղկումից հետո։ Այն աճում է տորֆային հողի վրա, ինչպիսիք են ճահիճները, որոնք աղքատ են ազոտով։ Ազոտի պակասը թակարդների առաջացման պատճառն է. միջատները ծառայում են որպես սպիտակուցների սինթեզի համար անհրաժեշտ ազոտի աղբյուր։ Բույսը շատ քմահաճ է, թթվային կազմի փոփոխության դեպքում (օրինակ՝ ծառերի սերմերի ներթափանցման հետևանքով) կամ հողի չորացման հետևանքով, այն կարող է արագ մահանալ։
Դեկորատիվ այգեգործության մեջ մշակված տեսակ է։ Կարող է աճել որպես սենյակային բույս, բայց բնականոն զարգացումն այս դեպքում դժվարանում է՝ օդի անբավարար խոնավության և ձմռանը չափազանց բարձր ջերմաստիճանների պատճառով ։ Ծուղակը ձևավորվում է տերևի եզրերով։
Զոհերի ընտրություն
Ենթադրվում է, որ Dionaea-ն Drosera ցեղի անդամների (մսակեր բույսեր, որոնք օգտագործում են կպչուն մազեր՝ փակվող թակարդի փոխարեն) հետ զարգացել է ընդհանուր նախնուց և որ ցեղերի տարանջատման պատճառը հետևյալում է. Drosera ցեղի ներկայացուցիչները «մասնագիտացել» են փոքր թռչող միջատներ կուլ տալու գործընթացում, մինչդեռ Dionaea ցեղի նախանիները սկսել են սողացող ավելի մեծ միջատներ ուտել։ Արդյունքում, Dionaea ցեղը կարողացել է ավելի մեծ որսից ստանալ պակասող հանքանյութերը, ինչը Dionaea-ին տվել է էվոլյուցիոն առավելություն նախկին ձևերի նկատմամբ, որոնք օգտագործում էին կպչուն թակարդներ ։
Թակարդի փակման մեխանիզմ
Տերևի փակման մեխանիզմը կախված է նրա էլաստիկության, տուրգորի և աճի միջև բարդ փոխազդեցությունից։ Թակարդը փակվում է զգայուն մազերի երկու անընդմեջ դիպումից հետո (դրանց միջև փոքր ընդմիջումով). դա թույլ է տալիս խուսափել ջրի կաթիլների կամ աղբի ներթափանցման պատճառով թակարդի կեղծ հրահրումից։ Բաց վիճակում թակարդի օղերն ուռուցիկ են՝ դեպի դուրս, փակվելուց հետո թեքվում են՝ ներսից խոռոչ ձևավորելով, որի ելքը փակվում է մազիկներով։ Նմանատիպ մեխանիզմը նկարագրվում է որպես երկստաբիլ համակարգ, որն արագ անցում է կատարում, սակայն ներկայումս թակարդների փակման մանրամասն մեխանիզմը լիովին հասկանալի չէ։ Զգայուն մազերի մեխանիկական խթանմամբ ստեղծվում է գործողության ներուժ (այս գործընթացում կալցիումի իոնները նշանակալի դեր են խաղում)։ Գործողության ներուժն այնուհետև տարածվում է թակարդի մասերի երկայնքով և խթանում է երկու մասերի բջիջները։ Ենթադրվում է, որ Վեներինա ճանճակալն ունի իոնների կենտրոնացման շեմ, որի հաղթահարումը թույլ է տալիս թակարդին արձագանքել խթանմանը : Փակումից հետո Վեներինա ճանճակալը «հաշվում է» լրացուցիչ խթանները մինչև հինգը, որից հետո այն սկսում է աշխատեցնել մարսողական ֆերմենտները ։
Մարսում
Եթե ​​զոհը չի կարողանում ազատել իրեն, այն շարունակում է խթանել տերևի ներքին մակերեսը՝ առաջացնելով բջիջների աճ։ Ի վերջո, տերևների եզրերը մոտենում են իրար՝ ամբողջովին ծածկելով թակարդը և ձևավորելով «ստամոքս», որում տեղի է ունենում մարսողական գործընթացը։ Մարսողական ֆերմենտների սեկրեցումը վերահսկվում է հասմոնաթթվի միջոցով։ Հետաքրքիր է, որ այս հորմոնը նաև նպաստում է խոտաբույսերի մոտ թունավոր երկրորդային մետաբոլիտների ձևավորումանը՝ թունավոր բույսերից պաշտպանվելու համար։ :
Մարսողությունը կատալիզացվում է ֆերմենտների, հիդրոլազների օգնությամբ։ Ենթադրվում է, որ նախքան ֆերմենտային մարսողությունը տեղի են ունենում սպիտակուցների օքսիդային փոփոխություններ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բույսեր Կատեգորիա:Գիշատիչ բույսեր Կատեգորիա:Սենյակային բույսեր
Ժողովածու (2292)
Ժողովածու (2292), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 2292 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է ենթադրաբար 1624 թվականին Մատաթեա աբեղա գրիչի կողմից։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 14×10 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 350 թերթից։ Գրված է երկսյուն, միասյուն, նոտրգրով։ Ունի կիսախորան, լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Պահպանակը ունի 4 էջ, գրված է՝ մագաղաթի վրա՝ բոլորագիծ երկաթագրով (Ոսկեբերանի Մեկնութիւն Թղթոց Պօղոսի)։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ, աստառը՝ դեղին մետաքս։ Հիշատակարաններ գրչի՝ 68բ, 211բ, 273ա և այլուր, հետագայի՝ պահպանակ Բ, Գ (17-18-րդ դարեր), Դ (1713 թվական) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Օրվա ասպետը
Սյուժե
Միայնակ կնոջ Ջուն Հևենսի և հմայիչ գործակալ Միլլերի հանդիպումն օդանավակայանում բերում է նրան, որ նրանք ստիպված են թափառել ամբողջ աշխարհով մեկ՝ խուսափելով վարձու մարդասպաններից։ Բացի այդ նրանք ջանում են թաքցնել մի հզոր մարտկոց, որն ի վիճակի է մի մեծ քաղաքի մատակարարել լույսով։ Անթիվ արկածների և նեղ դրությունների մեջ ընկնելով Ջուն Հևենսը դժվարանում է կողմոնորոշվել, թե ով է իրականում Միլլերը՝ աշխարհի փրկիչ, դավաճան, թե՝ պարզապես խելագար։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2010 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ջեյմս Մենգոլդի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան մարտաֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան արկածային ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ամերիկյան մելոդրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:20th Century Fox ֆիլմեր Կատեգորիա:Կալիֆոռնիայում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան էքշն թրիլեր ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան էքշն կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Վաշինգտոն ԿՇ-ում
Յալտա (այլ կիրառումներ)
Յալտա, կարող է վերաբերել՝
Դրյաժնո (Պսկովսկի շրջան)
Դրյաժնո գյուղ Ռուսաստանի Պսկովի շրջանում։ Մտնում է Լյադսկայի գավառի կազմի մեջ։
Բնակչություն
Բնակչության թիվը 2000 թվականի տվյալներով կազմում է 21 մարդ, իսկ 2002 թվականի տվյալներով 11 մարդ ։
Պատմություն
Մինչև 2006 թվականի հունվարի 1-ը գյուղը մտնում էր Լոսիցկու գավառի կազմի մեջ։
Առանց դավանանքի
Առանց դավանանքի, լեհ գրող Հենրիկ Սենկևիչի վեպը, որ գրվել է 1891 թվականին։ Վեպի հրատարակումից հետո Սենկևիչի հայտնիությունը հասավ իր գագաթնակետին ։ Վեպի վերաբերյալ դրական արձագանքներ է հրապարակել Վլադիսլավ Կարենինը «Վեստնիկ Եվրոպի» ամսագրում 1891 թվականին։ Բարձր գնահատական է տվել նաև Ա. Վոլինսկին «Կիևսկայա ստարինա» ամսագրում։ Դրական արձագանքներ են ստացվել նաև Ալեքսանդր Կուպրինից, Անտոն Չեխովից և Լև Տոլստոյից.
Սյուժե
Վեպի հերոսը Լեոնն է, որ սերում է հարուստ ազնվական ընտանիքից։ Խելացի, տաղանդավոր, լավ կրթություն ստացած լինելով՝ նա չի կարողանում իր տեղը գտնել կյանքում։ Այդ պատճառով նա մեկնում է Եվրոպա՝ ճանապարհորդության։ Իր օրագրում Լեոնը անընդհատ ուսումնասիրում և նկարագրում է մարդկային վարքագիծը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հենրիկ Սենկևիչի վեպեր
Սքոթսդեյլ
Սքոթսդեյլ (Scottsdale), քաղաք Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում, Արիզոնա նահանգի Մարիկոպա շրջանի արևմտյան հատվածում։
Տորտոսա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Սքոթսդեյլ
Այն տիպիկ արևմտաամերիկյան ոճի զբոսաշրջային և առևտրական քաղաք է։ «The New York Times» ամսագիրը Սքոթսդեյլը անվանել է անապատում տեղակայված Մայամի Բիչի կրկնօրինակ ։
Աշխարհագրական դիրք
Քաղաքը գտնվում է «Արևի հովտում»՝ Սոլթ Րիվեր գետի հովտում։ Քաղաքի արևելքից և հյուսիսարևելքից սկիզբ են առնում Մակդաուելի լեռները։
Սքոթսդեյլը արևմուտքում սահմանակցում է Ֆինիքսին և «Paradise Valley»-ին, հյուսիսում «Carefree»-ին, հարավում «Tempe»-ին և արևելքում «Fountain Hills»-ին։ Քաղաքը զբաղեցնում է 477,7 կմ² տարածք։
Կլիմա
Սքոթսդեյլի կլիման չոր է՝ մեղմ ձմեռներով և շոգ ամառներով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1894 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Յակովենկովո (այլ կիրառումներ)
Յակովենկովո, կարող է վերաբերել՝
Կանաչ յուղ
Կանաչ յուղ, բարձրմոլեկուլային բազմացիկլավոր արոմատիկ ածխաջրածինների խառնուրդ։
Ստացում
Ստացվում է նավթի և նավթամթերքի ջերմային քայքայման նյութերի թորումից։
Հատկություններ
Եռում է 165-350 °C-ի տիրույթում։ Պարունակում է 5% նավթալին։
Կիրառություն
Օգտագործում են որպես հումք ռետինի, լաքաներկերի և պոլիգրաֆիական արտադրության մեջ կիրառվող մուր ստանալու համար։
Կատեգորիա:Ածխաջրեր
Մալայական գրականություն
Հին մալայերենով ամենավաղ գրական հուշարձանները վերաբերում են VII դ.։ Բացառված չէ, որ այդ լեզուն սանսկրիտի հետ եղել է Շրիվիջայա (VII-XII դդ.) հնդկացած ամբողջ կայսրության գրական լեզուն։ XIV դ. միջնադարյան Մալակայական գրականության զարգացման կենտրոնը եղել է Պասեյ իշխանությունը (Սումատրայում), XV դ.՝ Մալակկա սուլթանությունը։ XVI դ. սկզբներին այն տեղափոխվել է Ջոխոր և Աչե, իսկ XIX դ. Պենյենգատ սուլթանությունները։ Գրավոր գրականության արձակի հիմնական ժանրերը ներկայացված են տոհմաբանություն-ժամանակագրություններով և հեքիաթներով։ XVI դ. վերջին - XVII դ. 1-ին կեսին են վերաբերում դասական мալայական գրականության առավել նշանակալի ստեղծագործությունների՝ «Մալայական տոհմագրությունների» և միջնադարյան «Հանգա Թուահի պատմությունները» էպոսի վերջնական խմբագրությունները, ինչպես նաև ոչ ուղղափառ սուֆի բանաստեղծ Համզահ Ֆանսուրիի և նրա հետևորդ փիլիսոփա, բնապաշտ Շամսուդդին Պասեյսկու (մահացել է 1630 թվականին) ստեղծագործությունը։ Իրականության արտացոլման նկատմամբ բանական մոտեցումն է բնորոշ վաղ շրջանի լուսավորիչ Աբդուլլահ բին Աբդուլքադիր Մունշիի (1796-1854) և մալայացի վերջին պատմագիր Ռաջի Ալի Հաջիի (1909-1970) համար։
Կատեգորիա:Մալայական գրականություն
Վեսելովկա (գյուղ, Բոբրինեցի շրջան)
Վեսելովկա (Веселівка), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Բոբրինեցի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Բոբրինեցի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Աստերոիդների ցանկ (191601-191700)
Աստերոիդների ցանկ (191501-191600) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (191701-191800)
|} Աստերոիդների ցանկ (191501-191600) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (191701-191800)
Էմիլիա Պլյատեր
Էմիլիա Ֆրանցևնա Պլյատեր (Эмілія Плятэр, Emilia Plater, Emilija Pliaterytė, ), կոմսուհի, հայրական գծով բալթյան արքունի ազնվական, մայրական գծով Բրասլավայի գավառի (Ուկրաինայում մինչև 1929 թվականը և Լեհաստանում) բելառուս շլյախտա (լեհական ազնվական), հեղափոխական գործիչ ։ Բելառուսական բանահյուսության բանահավաք, 1830 թվականի նոյեմբերյան ապստամբության մասնակից, որի ընթացքում կազմակերպել և գլխավորել է պարտիզանական փոքր ջոկատ, իսկ հետո կապիտանի կոչումով ղեկավարել է լեհ հետևակայինների վաշտը   ։
Ապստամբության ավարտի մոտ Էմիլիան, որը հազիվ քսանհինգ տարեկան էր, անսպասելի հիվանդացել է և հանկարծակի մահացել։ Ադամ Միցկևիչի «Գնդապետի մահը» (1832) բանաստեղծության շնորհիվ, որը նվիրված էր նրան, կոմսուհու անունը և անսովոր ճակատագիրը լայն ճանաչում գտավ անկախության մարտիկների շրջանում, դարձավ հայրենասիրական պարտքի կատարման խորհրդանիշ։ Նրան իրենց ազգային հերոս կոչելու իրավունքի համար հավակնում են Լեհաստանը, Բելառուսը, Լատվիան և Լիտվան։ Նրան հաճախ անվանում էին «լիտվական Ժաննա դ'Արկ» ։
Վաղ տարիներ
Ծնվել է Պլյատերների կոմսական ընտանիքում, Վիլնայում (Վիլնյուս)։ Ֆոն Պլյատերի կաթոլիկ արիստոկրատ ընտանիքը հնուց արմատավորվել էր Լիվոնիայում, ապա Լիտվական մեծ իշխանությունում, եկել էր Վեսթֆալիայից  ։
Վիտեբշինայում հարազատների հետ ապրելով՝ հավաքել է և մշակել բելառուսական ժողովրդական երգեր։ Մեծ վարպետությամբ տիրապետել է «ողբասացության» ժանրին, դաշնամուրով կատարել է ժողովրդական մեղեդիներ, հետաքրքրվել է բելառուսական խորեոգրաֆիայով, ինքը ևս պարել է ժողովրդական պարեր։ Փորձել է գրել բելառուսերեն բանաստեղծություններ, այդ թվում ժողովրդական «ողբասացության» ոճավորմամբ։ Ինչպես վկայել են շատ ժամանակակիցներ, Էմիլիա Պլյատերը ամբողջ հոգով ձգտել է բելառուսական կենցաղային կացութաձևին, իմացել է ժողովրդի դժվարությունների և աղքատության մասին։
Ուշադրության է արժանի այն, որ երաժշտությունից բացի Էմիլիան հետաքրքրվել է սպորտով և հրաձգությամբ։ Նրա կատարելատիպը կին ռազմիկներն էին՝ Ժաննա դ՛Արկը և Բոբելինան, որը Օսմանյան կայսրության դեմ հունական ապստամբության հերոսուհի էր։ Լավ կրթություն ստանալուց հետո նա կարդացել է Յոհան Վոլֆգանգ ֆոն Գյոթեի և Ֆրիդրիխ Շիլլերի ստեղծագործությունները, հարգանքով է վերաբերվել Տադեուշ Կոստյուշկոյի և Յուզեֆ Պոնյատովսկու պայքարի հիշատակին։
1823 թվականին նրա զարմիկներից մեկին որպես պատիժ բռնի տարել են կայսերական բանակ, քանի որ տոնել էր 1791 թվականի մայիսի 3-ի լեհական սահմանադրության տարեդարձը։ 1829 թվականին Էմիլիան մոր հետ ուղևորվել է ճանապարհորդության դեպի Վարշավա և Կրակով։
Ապստամբություն
Հենց որ Էմիլիան իմացել է Վարշավայում ապստամբության ծագման մասին, սկսել է կոչ անել մոտիկ հարազատներին և ծանոթներին՝ պատրաստվել ապստամբությանը Լիտվայում և Բելառուսում։ Զարմիկների հետ նա նույնիսկ նախագիծ է մշակել գրավելու Դինաբուրգի ամրոցը։ Եվ թեպետ այդ վիթխարի նախագծերը չեն իրականացվել, եռանդուն աղջկա մեջ ի հայտ են եկել առաջնորդի հատկանիշներ։ Տեղի ազնվականները, որոնք դեռ հիշում էին փառավոր Լիվոնյան օրդենի սովորույթները, բոլոր հին ծեսերով կույս ասպետուհի են ձեռնադրել Էմիլիային ։ 1831 թվականի մարտի 29-ին, պատարագից հետո ճառ ասելով, իր հարազատ Ցեզար Պլյատերի հետ Էմիլիան կազմակերպել է Դուսյատոս գյուղակի պարտիզանական միավորումը, որը բաղկացած էր 280 հրաձիգից, 60 ձիավորից և մի քանի հարյուրի հասնող աշխարահազորից (գերանդիներով զինված գեղջուկներ), տարել է նրանց Դվինսկ։ Ապստամբների թվում քիչ չէին աղջիկները։ Մարտի 25-ի գրությունը հաստատել է, որ ապստամբության գաղափարը ծագել էր նրա մոտ։
Մարտի 30-ին ապստամբները ջարդել են ռուսական ռազմական խումբը Դավգելի փոստային կայարանի մոտ, ապրիլի 2-ին տեղի է ունեցել մարդ գեներալ Շիրմանի պաշտպանական մասում, ապա մարտ Ուտենայի մոտ, որում ապստամբները ցարական զինվորներին փախուստի են մատնել։ Ապրիլի 4-ին տեղի է ունեցել Եզերոսա քաղաքի քաղաքի գրավումը, սակայն որոշ պատմաբաններ կասկածում են՝ տեղի է ունեցել արդյոք այդ դեպքը։ Դաուգավպիլսը գրավելու գաղափարից ստիպված են եղել հրաժարվել։
Կազակների՝ ապստամբությունը ջախջախելուց հետո Էմիլիա Պլյատերը, փոքրիկ խմբի գլուխն անցած, ապրիլի 30-ին միացել է Կարոլ Զալուսկու միավորմանը։ Մայիսի 4-ին անհաջող մարտի է մասնակցել Պրեստավնայի մոտ, իսկ դրանից հետո՝ Մայշագոլի ճակատամարտին։ Մայիսի 17-ին Է. Պլյատերի խումբը գրավել է Վիլկոմիրը և հունիսի 5-ին միացել է Դ. Ա. Խլոպովսկու լեհական կանոնավոր բանակին։
Ի թիվս այլ հեղափոխական խմբավորումների՝ միավորումը մասնակցել է ցարական զորքերի դեմ մարտերին (Ռաձիվիլիշկիսում, Վիլնոյում, Շյաուլյայում և այլ վայրերում)։
Հունիսին Խլոպովսկու զինվորները եղել են Կովնոյում, որտեղ տեղի է ունեցել լիտվական նահանգների ամենախոշոր մարտերից մեկը։ Սակայն նրանց չի հաջողվել դիմակայել վրա հասած ռուսական բանակին։ Հուլիսի 8-ին Շյաուլյայում կրած պարտությունից հետո Խլոպովսկին որոշում է ընդունել նահանջել արևմուտք՝ դեպի պրուսական սահման։ Էմիլիա Պլյատերը վիճարկել է այդ հրամանը. դրա կատարման փոխարեն նա պնդում էր ճեղքել Վարշավան, որպեսզի շարունակեն պայքարը։
Նրա մարմինը տարել են մոտակա քաղաքի՝ Կոպտոյովոյի (այժմ՝ Կապչամեստիս, Լազդիսի շրջան) գերեզմանատուն։ Գերեզմանը գտնվում է այնտեղ մինչ օրս, այն մուգ մոխրագույն գրանիտե կոթող է՝ խաչով պսակավորված, որը վերականգնվել է 2004 թվականին։ Պահպանվել է և սկզբնական հուշարձանի գրանիտե քարը «Mów Wieczny Pokoy» գրությամբ։
Քաղաքի կենտրոնում տեղադրվել է հերոսուհու հուշարձանը, որի պատվանդանին մեջբերում է արված Ադամ Միցկևիչի «Գնդապետի մահը» ստեղծագործությունից (լիտվերեն)։
Հիշատակ
Էմիլիայի մասին հյուսվել են լեգենդներ, նրա մասին է Ադամ Միցկևիչի «Գնդապետի մահը» բանաստեղծությունը, լեհ այլ գրողների, բանաստեղծների, նկարիչների բազմաթիվ այլ ստեղծագործություններ։ Նրա պատվին անվանակոչվել են բազմաթիվ փողոցներ և Վարշավայի կենտրոնական հրապարակներից մեկը ։
Նրա հիշատակին անվանակոչվել է հետևակ գումարտակը, որը կռվել է Տադեուշ Կոստյուշկոյի անվան 1-ին հետևակ դիվիզիայի կազմում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին (1 Samodzielny Battalion Kobiecy im. Emilii Plater):
Նրա կյանքը քննել են նաև ֆեմինիստական տեսանկյունից, ինչպես այն կանանցից, որոնք մարտահրավեր են նետել կարծրատիպին, որ միայն տղամարդիկ կարող են կռվել ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բելառուս ռազմական գործիչներ Կատեգորիա:Լեհ հեղափոխականներ Կատեգորիա:Կանայք պատերազմում Կատեգորիա:Ազգային հերոսներ
Լյովինցի (քաղաքատիպ ավան, Օրիչևսկի շրջան)
Լյովինցի (Лёвинцы), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի, Կիրովի մարզի Օրիչևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2501 մարդ։
Լուծելիություն
Լուծելիություն՝ Ըստ ջրում լուծվելու հատկության՝ նյութերը կարելի է բաժանել երեք խմբի՝ լավ լուծվող, քիչ լուծվող և չլուծվող (գործնականում անլուծելի)։
Տարբեր լուծելիության նյութերի օրինակներ Լուծելիությունը նշանակում են s տառով.
Այստեղ m (լ.ն.)–ն լուծվող նյութի զանգվածն է (գ), իսկ V(լչ)–ն լուծիչի, մասնավորապես՝ ջրի ծավալն է (լ)։ Նախկինում լուծիչի 1 լիտրի փոխարեն ընդունված է եղել 100 գրամը։ Խնդիրներում կարող է հանդիպել նաև այս մեծությունը։
s = m (լ .ն.)\V (լչ)
Լուծելիությունը լուծվող նյութի առավելագույն զանգվածն է, որը տվյալ ջերմաստիճանում կարող է լուծվել 1 լիտր ջրում։ Լուծելիությունը կախված ջերմաստիճանից, քանի որ լուծման բուն գործընթացն ունի քիմիական բնույթ։ Պինդ նյութերի լուծելիությունը, որպես կանոն, ջերմաստիճանի բարձրացման հետ մեծանում է, որովհետև դրանց լուծման ժամանակ մեծ մասամբ դիտվում է ջերմության կլանում։Գազերի լուծելիությունը, ընդհակառակը, ջերմաստիճանի բարձրացման հետ փոքրանում է։ Սա բացատրվում է այն հանգամանքով, որ գազերի լուծումն ուղեկցվում է ջերմության անջատմամբ։ Գազերի լուծելիության վրա ազդում է նաև գազի ճնշումը. որքան մեծացվում է ճնշումը, նույնքան մեծանում է լուծելիությունը։
Նատրիումի հիդրոկարբոնատի լուծելիության կախումը ջերմաստիճանից
50 մլ–անոց երեք բաժակի մեջ լցնել հավասար ծավալներով տարբեր ջերմաստիճանների ջուր՝ ~15° (ծորակից), 20° և 30°: Յուրաքանչյուր բաժակի մեջ ավելացնել փոքր գդալով սննդային սոդա և լավ խառնել ապակե ձողով։ Կարելի է տեսնել, որ լուծումը կատարվել է տարբեր չափերով։
Հեղուկների լուծելիության կախումը ջերմաստիճանից ունի բարդ բնույթ։ Եթե լուծույթը պարունակում է առավելագույն քանակով լուծված նյութ, ապա կոչվում է հագեցած, այսինքն՝ այլևս հնարավոր չէ տվյալ պայմանում լուծել նոր քանակներ։ Աղի հագեցած լուծույթ կարող է ստացվել նաև այն դեպքում, երբ մեծ քանակով աղը հպման մեջ դրվի ջրի հետ։ Որոշ ժամանակ անց կստեղծվի հավասարակշռություն. միավոր ժամանակում որքան աղ նստվածքից անցնի լուծույթ, նույնքան աղ էլ կանցնի լուծույթից նստվածք։ Նստվածքի վրայի լուծույթը կլինի հագեցած։ Եթե լուծույթը պարունակում է ավելի քիչ լուծված նյութ, քան համապատասխանում է հագեցած վիճակին, ապա կոչվում է չհագեցած, այսինքն՝ կարելի է լուծել նոր քանակներ։ Որոշ դեպքերում հնարավոր է ստանալ նաև գերհագեցած լուծույթ, որըտվյալ պայմանում պարունակում է ավելի շատ նյութ, քան հագեցած լուծույթում է։ Սակայն այդպիսի լուծույթները չափազանց անկայուն են, և դրանց ստացման համար պահանջվում են հատուկ պայմաններ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լուծույթներ
TKO (երգ)
«TKO», ամերիկացի երգիչ Ջասթին Թիմբերլեյքի երգն է։ Այն թողարկվել է 2013 թվականի սեպտեմբերի 20-ին RCA Records լեյբլի կողմից, որպես «The 20/20 Experience – 2 of 2» կոչվող չորրորդ ստուդիական ալբոմի երկրորդ սինգլ։ Երգը գրվել է Ջասթին Թիմբերլեյքի, Թիմբալենդի, J-Roc-ի, Ջեյմս Ֆաունտլերոյի և Բարրի Ուայթի կողմից։
Թողարկում
Երգի թողարկման մասին Ջասթին Թիմբերլեյքը 2013 թվականի սեպտեմբերի 19-ին իր Ինստագրամի էջում գրում է․ «Այսօր նոր սինգլ թողարկե՞մ» (Should I release a new single today???) ։ Այնուհետև նա հրապարակում է մեկ այլ նկար, գրելով․ «Պատրաստվեք...» (Get Ready...) ։ Հինգ ժամ հետո նա իր էջում տեղադրում է երգից 15 վայրկյան, և այնուհետև հրապարակում է սինգլի շապիկը և հայտարարում է որ երգը կոչվելու է «TKO» ։ Հաջորդ օրը՝ սեպտեմբերի 20-ին, երգը թողարկվում է ։
Երգի պաշտոնական ռեմիքս տարբերակի պրեմիերան կայացել է 2013 թվականի նոյեմբերի 29-ին ։ Ռեմիքսում ռեփ հատվածներով իրենց մասնակցությունն ունեն նաև ռեփերներ Ջեյ Քոլը, ASAP Rocky-ն և Փուշա Թին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2013 սինգլներ Կատեգորիա:Ջասթին Թիմբերլեյքի երգեր Կատեգորիա:2013 երգեր
Հրայր Ղարիբյան
Հրայր Արամի Ղարիբյան, խորհրդային օպերատոր, ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստ (1969)։
Կենսագրություն
1931 թվականին ավարտել է Մոսկվայի կինեմատոգրաֆիայի պետական տեխնիկումի օպերատորական ֆակուլտետը և նույն թվականից աշխատել «Սոյուզդետֆիլմ» կինոստուդիայում նախ որպես 2-րդ օպերատոր, ապա՝ «Սոյուզդեդֆիլմ» կինոստուդիայի օպերատոր (այժմ՝ Մաքսիմ Գորկու անվան կինոստուդիա)։
Թաղված է Մոսկվայի հայկական գերեզմանոցում։
Ֆիլմագրություն
Մասնակցել է ավելի քան 15 գեղարվեստական ֆիլմերի ստեղծմանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային կինոօպերատորներ Կատեգորիա:Մոսկվայի հայկական գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստներ Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ Կատեգորիա:Հայ օպերատորներ
(5317) Վերոլաքուա
(5317) Վերոլաքուա (Verolacqua), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1983 թվականի փետրվարի 11-ին Կարոլին Շումեյկերի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,648756 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,3618 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9357 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1574,57 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,228634 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 13,98° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1983 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կարոլին Շումեյկերի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ռեդկինո (գյուղ, Կրասնոկամսկի շրջան)
Ռեդկինո (Редькино, Редькин,Ушмен), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կրասնոկամսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 993 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կրասնոկամսկի շրջանի բնակավայրեր
Անատոլի Էյրամջյան
Անատոլի Նիկողայոսի Էյրամջյան, Անատոլի Նիկողայոսի Տեր-Գրիգորյան, խորհրդային հայ կինոռեժիսոր, սցենարիստ, դերասան, կոմպոզիտոր և գրող։
Կենսագրություն
Անատոլի Տեր-Գրիգորյանը ծնվել է 1937 թվականի հունվարի 3-ին Բաքվում։ Հայրը՝ Նիկողայոս Տեր-Գրիգորյանը, երաժշտության ուսուցիչ էր, դաշնակահար։ Մայրը, ում ազգանունը վերցրել է Անատոլին՝ Արևիկ Էյրամջյանը, հայտնի գրող Ղազարոս Աղայանի թոռնուհին էր։
1961 թվականին ավարտել է Ադրբեջանի նավթի և քիմիայի ինստիտուտը ։
Գրել է կարճ հումորային պատմվածքներ, 1972-1973 թվականների «Լիտերատուրնայա գազետա»-ի «Ոսկե հորթ» մրցանակի դափնեկիր ։
1972 թվականին ավարտել է Սցենարիստների և ռեժիսորների բարձրագույն դասընթացների սցենարիստական բաժինը (Իոսիֆ Օլշանսկու արվեստանոց) ։ Այդ ժամանակվանից սկսում է գրել սցենարներ, իսկ 1989 թվականից իր սցենարների հիման վրա ֆիլմեր է նկարահանել։ 1980-1990-ական թվականների «կոոպերատիվ ֆիլմերի» վառ ներկայացուցիչ։
1992 թվականին ձևավորված «Նոր Օդեոն» կինոստուդիայի գեղարվեստական ղեկավարն էր, Ռուսաստանի կինեմատոգրաֆիստների միության անդամ։ 2005 թվականից ֆիլմեր չի նկարահանել և մշտապես բնակվել է ԱՄՆ-ում։
Մահացել է 2014 թվականի սեպտեմբերի 23-ին Մայամիում՝ սրտի կանգից ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Հայ կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Խորհրդային սցենարիստներ Կատեգորիա:Հայ սցենարիստներ Կատեգորիա:Խորհրդային դերասաններ Կատեգորիա:Հայ դերասաններ Կատեգորիա:Խորհրդային պրոդյուսերներ Կատեգորիա:Հայ պրոդյուսերներ Կատեգորիա:Խորհրդահայեր Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Ռովերբելլա
Բնակչությունը կազմում է 8047 մարդ (2004 թվականի տվյալներով)։ Խտությունը՝ 122 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 63 կմ²։ Էլեկտրոնային փոստ՝ 46048։ Հեռախոսային կոդ՝0376։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Կոշիի ինտեգրալ
Կոշիի ինտեգրալ, տեսքի ինտեգրալ, որտեղ f ֆունկցիան հոլոմորֆ է վերջավոր թվով ուղղելի կորերով սահմանափակված  փակ տիրույթում, իսկ ինտեգրումը կատարվում է տիրույթի \Gamma եզրով դրական ուղղությամբ։ Կոշիի ինտեգրալը հավասար է f ֆունկցիայի արժեքին z կետում, եթե z-ը գտնվում է  տիրույթում, և զրոյի՝ G-ից դուրս գտնվող կամայական կետում։ Այսպիսով, կամայական հոլոմորֆ ֆունկցիան կարող է վերականգնվել իր հոլոմորֆության տիրույթի եզրում ընդունած արժեքների միջոցով։ Կոշիի ինտեգրալը առաջին անգամ դիտարկել է Օ. Կոշին (1831)։ Կոշիի ինտեգրալի ընդհանրացումներն են Կոշիի ինտեգրալի տիպի ինտեգրալները, դրանք ունեն նույն տեսքը, սակայն \Gamma-ն որևէ (ոչ անպայման փակ) ճանապարհ է, իսկ f(t)-ն որոշված Է \Gamma-ի վրա։ Այս ինտեգրալները դարձյալ որոշում են հոլոմորֆ ֆունկցիաներ, որոնց արժեքները \Gamma-ի վրա, ընդհանրապես ասած, տարբերվում են f(t)-ից։
Կատեգորիա:Կոմպլեքս անալիզ
Յակովլևկա (այլ կիրառումներ)
Յակովլևկա, կարող է վերաբերել՝
Ջորջ Էդուարդ Մուր
Ջորջ Էդուարդ Մուր (George Edward Moore, ), անգլիացի իդեալիստ փիլիսոփա, նեոռեալիզմի հիմնադիր։
Քեմբրիջի համալսարանի պրոֆեսոր (1925-1939)։ «Մայնդ» («Mind») ամսագրի գլխավոր խմբագիր (1921-1947)։ «Իդեալիզմի հերքումը» (1903) հոդվածում քննադատել է սուբյեկտիվ իդեալիզմը։
Սակայն ֆիզիկական օբյեկտը չի համընկնում զգացություններում անմիջականորեն տրվածին․ «զգայորեն տրվածը» օբյեկտի դրսևորման մի մասն է և ճանաչողության անմիջական առարկան։ Այսպիսով, Մուրը իմացության օբյեկտը նենգափոխում է զգայությամբ և հակվում դեպի ագնոստիցիզմ։ Առօրյա լեզվի վերլուծությանը վերաբերող Մուրի գաղափարները ազդել են նեոպոզիտիվիզմի վրա։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անգլիացի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:20-րդ դարի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Անգլիացի աթեիստներ Կատեգորիա:Քեմբրիջի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:19-րդ դարի անգլիացի գրողներ
Կորոնել Սապուկայա
Կորոնել Սապուկայա (Coronel Sapucaia), համայնք Բրազիլիայում՝ Մատու Գրոսու դու Սուլ նահանգի կազմում։ Գտնվում է Մատու Գրոսու դու Սուլ նահանգի հարավարևմտյան մարզում։ Բնակչությունը կազմում է 15.352 մարդ՝ 2020 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 1 023,898 կմ2 տարածք ։ Բնակչության խտությունը կազմում է՝ 13,3 մարդ/կմ2։
Քաղաքի տոնը նշվում է դեկտեմբերի 11-ին։
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1983 թվականի դեկտեմբերի 31-ին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Մատու Գրոսու դու Սուլ նահանգի բնակավայրեր
Յամպոլ (այլ կիրառումներ)
Յամպոլ, կարող է վերաբերել՝
Հոլցմադեն
Հոլցմադեն  (Holzmaden), կոմունա Գերմանիայում, Բադեն Վյուրտեմբերգի տարածքում։
Մտնում է Էլինգեն շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը 2131 մարդ է (2010 թվականի դեկտեմբերի 31–ի տվյալներով) ։ Զբաղեցնում է 3, 09 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդը՝ 08 1 16 029։
Չանդրագուպտա Մաուրյա
Չանդրագուպտա Մաուրյա կամ Սանդրոկոտոս ( - Chandraguptamaurya, հին հունարեն` Σανδρόκυπτος - Sandrókuptos, ), հին Հնդկաստանում Մաուրյան կայսրության հիմնադիր, թագավորել է մ.թ.ա. 321 - մ.թ.ա. 297 թվականները։ Նա հիմնել է Հնդկական ենթամայրցամաքի ամենախոշոր կայսրություններից մեկը, իսկ հետո, ըստ ջայնական աղբյուրների, հրաժարվել է այդ ամենից և դարձել ջայն վանական։ Ջայնի պատմական տեքստերը պնդում են, որ Չանդրագուպտան Ջայնիզմի հետևորդ դառնալուց առաջ նախ հրաժարվել է իր հարստությունից և հզորությունից, ապա հեռացել ջայնական վանականների հետ և խաղաղությամբ ընդունել ծոմապահությամբ ինքնասպան լինելու հանգիստ մահվան ծեսը։ Չանդրագուպտայի կյանքն ու ձեռքբերումները նկարագրվում են հնագույն հինդու, բուդդայական և հունական տեքստերում, սակայն մանրամասները զգալիորեն տարբերվում են ջայնական տեքստերից։ Մեգասթենեսը (մ. թ. ա. 350 - 290 թթ.) չորս տարի ծառայել է նրա պալատում որպես Հունաստանի դեսպան։
Տարբեր լեգենդների համաձայն, Չանդրագուպտան, իր գլխավոր նախարար Չանակյայի (հայտնի որպես Կաութիլիա) խորհրդականի հետ միասին, ստեղծել է նոր կայսրություն, կիրառել պետականության սկզբունքներ, կազմավորել մեծ բանակ և շարունակել է ընդլայնել իր կայսրության սահմանները։ Հունական կառավարիչները, ինչպիսիք են Սելևկոս Նիկատորը, խուսափելով նրա հետ պատերազմելուց` նրա հետ ամուսնության դաշինք են կնքել և հեռացել Պարսկաստան։
Չանդրագուպտայի կայսրությունը ընդգրկում էր գրեթե ողջ Հնդկական ենթամայրցամաքը, բացառությամբ ամենահարավային շրջանները (այժմ` Թամիլ Նադու և Քերալա) և Կալինգան (այժմ` Օդիշա उड़ीसा)։ Հնդկաստանի մեծ մասի միավորումից հետո Չանդրագուպտան և Չանակյան մի շարք խոշոր տնտեսական և քաղաքական բարեփոխումներ են իրականացրել։ Չանդրագուպտան Պատալիպուտրայում (այժմ, ավերակներ Պատնայի մոտ) հաստատել է ուժեղ կենտրոնաձիգ վարչակարգ։ Չանդրագուպտայի Հնդկաստանն ուներ արդյունավետ, բարձր կազմակերպված կառուցվածք։ Կայսրությունը ստեղծել է այնպիսի ենթակառուցվածքներ, ինչպիսիք են` ոռոգման համակարգերը, տաճարները, հանքագործությունը և ճանապարհները, որոնք տանում էին դեպի ուժեղ տնտեսություն։
Չանդրագուպտայի ու նրա տոհմի կառավարման ժամանակ Հնդկաստանում շատ կրոններ են բարգավաճել, ընդ որում բրահմայականության ավանդույթների հետ միասին ճանաչում ձեռք բերեցին բուդդիզմը, ջայնիզմը և Ajivika։ Կառնատակայի Շրավանաբելագոլա քաղաքում, Չանդրագիրի բլրի վրա կանգնեցված է Չանդրագուպտա Մաուրյայի հուշարձանը։
Անուններ և կոչումներ
Հույն գրող Փիլարկոսը (մ.թ.ա. 3-րդ դար), որը մեջբերում է Աթենեոսին, Չանդրագուպտային անվանում է «Սանդրոկոպտոս»։ Հետագայում հունա-հռոմեական գրողներ Ստրաբոնը, Արրիանոսը և Հուստթինոսը (մ. թ ա. 2-րդ դար) նրան անվանում են «Սանդրոկոթոս»}։ Հունական և լատինական հիշատակումներում Չանդրագուպտան հայտնի է որպես Սանդրոկոտոս ( Σανδράκοττος) և Անդրկոտոս ( Ανδροκόττος) ։
Սանսկրիտի Մուդարակշասա պիեսում թագավորի վերաբերյալ կիրառվում են «Չանդա-սիրի», «Պիամդասանա» և «վրշալա» մակդիրներ։ Պիադամսանան նման է Պիյադասիին, որը Չանդրագուպտայի թոռան` Աշոկայի էպիտետն է։ «Վրիշալա» բառը հնդկական էպոսների և իրավունքի գրքերում օգտագործվում է ոչ ուղղափառ մարդկանց նկատմամբ։ Ըստ մի տեսության, այն կարող է առաջացած լինել Բասիլևս արքայական տիտղոսից, սակայն դրա մասին ոչ մի կոնկրետ փաստ չկա. հնդկական աղբյուրները կիրառում են այն մի շարք ոչ արքունի անձանց, այլ հատկապես թափառող ուսուցիչների և ասկետների մասին։
Նախնիներ
Տարբեր աղբյուրներ տարբեր վկայություններ են տալիս Չանդրագուպտայի նախնիների և նրա վաղ կյանքի մասին։ Մահավամսայում և այլ տեքստերում բուդդայական ավանդությունը վկայում է, որ Չանդրագուպտան վարնայի ազնվական քշատրիներից (զինվորներ - սանսկր. क्षत्रिय, kṣatriya) է սերում։ Նա նկարագրվում է որպես Մորիյա կլանի ժառանգ, որը Գաութամա Բուդդայի Շաքյա կլանի ճյուղ է։ Մորիաները ստիպված էին լքել իրենց նախնիների թագավորությունը Կոսալայի Վիդուդաբհա թագավորի ներխուժումից հետո և բնակություն հաստատել մի տարածքում, որը հայտնի էր իր սիրամարգերով։ Նրանք կոչվեցին «մորիյաներ» (պալիերեն` «mora») սիրամարգերից հետո։ Maha-bodhi-vamsa ընտանիքը մայրաքաղաքն անվանել է Մորիյա որպես Moriya-nagara, և Digha -Nikaya ցեղը անվանել է տարածաշրջանը որպես Pipphali-vana։ Այս լեգենդի տարբերակներից մեկը, որը նշված է բիրմայերեն տեքստերում, Moriya-Nagara-ի հիմնադրումը վերագրում է Վայշալի իշխաններին, ովքեր փախել են Adzatathat-ի ջարդերից (ենթադրաբար Աջաթաշատրու)։
Ըստ Ջայնի ավանդության, Պարիշիշտափարվանում նշված է, որ Չանդրագուպտայի մայրը դուստրն էր մի համայնքի ղեկավարի, որը հայտնի էր արքունական սիրամարգերի բուծմամբ։ Ջաստինը նշում է, որ Չանդրագուպտան «ծնվել էր համեստ պայմաններում, բայց ձգտում էր թագավորական իշխանության»։ Որոշ պուրանական տեքստերում Մաուրյաներին նկարագրում են հիմնականում որպես շուդրաներ (ծառա, վարձու աշխատող) և օրենքից դուրս հայտարարվածներ (shudra-prayastv-odharmikah)։ Մարկանդեյա պուրանան (Markandeya Purana) շարունակում է նրանց դրոշմել որպես ասուրաներ (sura ցածր ռանգի աստվածներ) կամ դևեր։ Նման բացասական որակումը կարող է պայմանավորված լինել «բուդդիզմի և ջայնիզմի նկատմամբ» Մաուրյան թագավորիների հակվածությամբ։ Ըստ քաշմիրյան (Kathasaritsagara, Brihat-Katha-Manjari) ավանդապատում տեքստերի, Չանդրագուպտան Պուրվա Նանդայի որդին էր։
Mudrarakshasa- ն օգտագործում է «վրիշալա» և «կուլա-հինա» տերմինները Չանդրագուպտային նկարագրելու համար։ Վրիշալա բառը նշանակում է «շուդրայի որդի»։ Դրանից ելնելով, որոշ գիտնականներ եզրակացնում են, որ Չանդրագուպտան առաջացել է շուդրայից։ Սակայն պատմաբան Մուկերջին դեմ է այս տեսությանը, պնդելով, որ «վրիշալա» տերմինը օգտագործվում է միայն Չանդրագուպտայի թշնամիների կողմից։ Պիեսի մեկ այլ հատվածում «վրիշալա» տերմինը օգտագործվում է «թագավորներից լավագույնը» իմաստով, և պիեսի մի քանի նախադասություններում Չանակյայի կողմից այն օգտագործվում է որպես փաղաքշական տերմին։ Մուկերջին նաև պնդում է, որ «կուլա-հինա» տերմինը պիեսում օգտագործվում է այն իմաստով, թե Չանդրագուպտան սերում է համեստ ընտանիքից, բայց ոչ «ցածր կամ դեգրադացված» տոհմի ընտանիքից։ Մուկերջին նշում է նաև, որ այդ Մուդրարաքշասան շատ ավելի ուշ աղբյուր է, և, հետևաբար, պետք է համարել պակաս վստահելի։ Օրինակ, ի տարբերություն նախորդ աղբյուրների (օրինակ, պուրանների), որը Նանդերի դինաստիան որակում էր որպես ցածր կարգավիճակ ունեցող, Մուդրարաքշասան պնդում է, որ նանդերը «փառապանծ տոհմ» էին։
18-րդ դարում Մուդրարաքշասայի վերաբերյալ մեկնաբանող Dhundiraja- ը պնդում է, որ Չանդրագուպտան Մաուրյայի որդին էր, իշխան։ Մաուրյան Սարավաթհա-սիդխի թագավորի որդին էր իր կրտսեր թագուհի Մուրայից, որը «Վրիշալա» -ի դուստրն էր, այսինքն, շուդրաէր։ Նանդայի ինը թագավորները նույնպես Սարավաթխա-սիդխի որդիներն էին, սակայն նրա ավագ թագուհի Սանանդայից, որը քշատրիյա ծագում ուներ։ Սարավաթխա-սիդխին թագավորական բանակը ղեկավարելու համար իր Նանդա որդիներից նախընտրեց Մաուրյային, սակայն Նանդայի որդիները սպանեցին Մաուրյային ու նրա բոլոր որդիներին, բացի Չանդրագուպտայից։ Վերջինս կարողացավ փախչել և դարձավ Նանդերի թշնամի։
Ժամանակաշրջան
Հնագույն տեքստերից ոչ մեկը չի նշում, թե երբ է Չանդրագուպտան ծնվել։ Եվ քանի որ, Պլուտարքոսը պնդում է, որ ինքը երիտասարդ էր, երբ ենթադրում է, որ տեսել է Ալեքսանդր Մակեդոնացու ներխուժումը Հնդկաստան (մ.թ.ա. 326-325 թթ.), հետևաբար նա պետք է ծնված լիներ մ.թ.ա. 350 թվականից հետո։ Պատմաբաններ Իրֆան Հաբիբը և Վիվեկանանդ Ջխան մ. թ. ա. 322-298 թվականներն են նշում որպես Չանդրագուպտայի թագավորության ժամանակաշրջան։
Հռոմեական տեքստերի համաձայն, Չանդրագուպտան իշխանության է եկել Ալեքսանդրի Հնդկաստան ներխուժումից կարճ ժամանակ անց, և հարձակվողի մահից անմիջապես հետո (օրինակ, մ.թ.ա. 323 թվականին) հարձակվեց Ալեքսանդրի պրեֆեկտների վրա։ Այս տեքստերը նաև նշում են, որ Սելևկիոս Նիկատորը պայմանագիր է կնքել Չանդրագուպտայի հետ մինչև Իփսուսի ճակատամարտը (մ.թ.ա. 301 թ.)։ Տեքստերը Չանդրագուպտայի թագավորության վերջը չեն նշում, սակայն ըստ հնդկական լեգենդի նա թագավորել է 24 տարի։
Ըստ 12-րդ դարի Ջայնի հեղինակների տեքստերի, ինչպիսիք են Հեմաչանդրայի Պարիշիշտափարվան և Բխադրեշվարայի Կահավալին (Bhadreshvara Kahavali), Չանդրագուպտան գահ է բարձրացել Մահավիրայի մահից 155 տարի անց։ 14-րդ դարի ջայն գրող Մերութունգան իր Վիչարաշրենի (Vicharashreni) ժամանակագրությունում հղումներ է կատարում այլ աղբյուրներից, որոնցում ասվում է, որ գահակալությունը տեղի է ունեցել Մահավիրայի մահից 215 տարի հետո։ Մերութունգայի ժամանակագրության համաձայն, այդ օրը համապատասխանում է մ.թ.ա. 313 թվականին։ Սակայն Մահավիրայի մահվան օրն էլ հենց բանավեճի առարկա է, և ջայնական հեղինակների տվյալների համաձայնեցվածության բացակայությունը կասկածի տակ է դնում Մերութունգայի ամսաթվերի ճշմարտացիությունը։ Ավելին, այդ օրը չի համընկնում բուդդայական վկայությունների հետ։
Վաղ տարիներ
Ըստ սինհալյան բուդդայական ավանդության, Չանդրագուպտայի հայրը, ով Մորիյա կլանի գլխավորն էր, սպանվեց պատերազմում, երբ նրա կինը հղի էր։ Վերջինս իր եղբայրների ուղեկցությամբ փախավ Փուպպա-փուրա քաղաքից (Puppha-pura կամ Pushpa-pura, բառացիորեն «ծաղիկ քաղաք»)։ Այս քաղաքը նույնականացվում է Պատալիպուտրա քաղաքի հետ, որը նաև հայտնի է որպես Կուսումա-փուրա (նաև նշանակում է «ծաղիկ քաղաք»)։ Նրա անվտանգությունն ապահովելու համար Չանդրագուպտայի մորեղբայրները նրան տեղափոխեցին մի կովանոց, որտեղ նա սովորեց հովվություն անել։ Երբ Չանդրագուպտան մեծացավ, կովարածը նրան վաճառեց մի որսորդի, որը նրան գնեց իր խոշոր եղջերավոր անասունները պահելու համար։
Ջաստինի խոսքերով, Չանդրագուպտան («Սանդրոկոտոս») վիրավորել է Նանդայի թագավորին («Նանդրում» կամ «Նանդրուս») իր անհարգալից վերաբերմունքով, որի պատճառով թագավորը հրամայել է սպանել նրան։ Չանդրագուպտան փախել է, և դարձել ապստամբ։ Ջասթինի աշխատության որոշ տպագիր հրատարակություններ սխալմամբ «Alexandrum» է գրված «Nandrum»-ի փոխարեն։ Այս սխալը շտկել է բանասեր Ջ. Մ. ՄաքՔրինդլը (John Watson McCrindle) 1893 թվականի թարգմանության մեջ։ 20-րդ դարում պատմաբաններ Հեմ Չանդրա Ռայչաուդհուրին և Ռ. Ս. Մաջումդարը ճիշտ են համարել «Ալեքսանդրում» տարբերակը, և դրա հիման վրա Ջաստինը հղում է անում, որ Չանդրագուպտայի և Ալեքսանդր Մեծի («Ալեքսանդրում») հանդիպումը կայացել է։ Սակայն դա հավաստի չէ. նախորդ դարի պատմաբան Ալֆրեդ վոն Գութշմիդի ուսումնասիրությունը հստակորեն հաստատեց, որ «Նանդրում»-ը ճիշտ տարբերակն է, քանի որ համապատասխանում է բազմաթիվ ձեռագրերին. ընդամենը մեկ անկատար ձեռագրի լուսանցքում է հանդիպում «Ալեքսանդրում» տարբերակը։
Ջաստինը հիշատակում է մի երկու միջադեպի մասին, որոնք վերաբերում են կենդանիների հետ Չանդրագուպտայի հանդիպմանը։ Առաջին միջադեպում, երբ Նանդրումից փախչելուց հետո Չանդրագուպտան քնած էր, մի մեծ առյուծ մոտեցավ նրան, լիզելով` նրբորեն արթնացրեց, հետո հեռացավ։ Երկրորդ միջադեպում, երբ Չանդրագուպտան պատրաստվում էր Ալեքսանդրի գեներալների հետ պատերազմելուն, նրա մոտ եկավ մի հսկայական վայրի փիղ, դարձավ ձեռնասուն` հնազանդվեց և ծառայեց նրան պատերազմում։ Ըստ Ռեյչաուդհուրի, այս պատմությունները ենթադրում են, որ Ջաստինը տեղյակ էր բուդդիստական լեգենդներին, որտեղ հիշատակվում է Չանդրագուպտայի կապը մի որսորդի հետ։
Հանդիպում Չանակիայի հետ (Կաուտիլյա)
Հին հնդկական աղբյուրները ենթադրում են, որ Չանդրագուպտայի ուսուցիչ Չանակյան կարևոր դերակատարում է ունեցել Նանդա տոհմի տապալման գործում։ Ըստ բուդդայական ավանդության, Չանակյան ծնունդով Թաքսիլա քաղաքից («Takkasila») է եղել, և Պատալիպուտրա էր եկել ուսման ձգտումով։ Երբ Դհանա Նանդան (Dhana Nanda), տիրակալ Պատալիպութրայի Նանդայի տիրակալության թագավորը վիրավորեց նրան իր տգեղ ֆիզիկական արտաքինի համար, Չանակյան երդվեց ոչնչացնել Նանդա տոհմը։ Դրանից հետո նրան բախտ վիճակվեց հանդիպել Չանդրագուպտային, ով խաղում էր այլ տղաների հետ և թագավորի դեր էր կատարում, իսկ մյուս տղաները նրա ենթականերն էին։ Խաղի մեջ կար նաև ձևական դատավարություններ, և Չանդրագուպտան պետք է արդարադատություն հաստատեր։ Չանակյան նրան տեսավ այդ ձևական դատերից մեկում և տպավորված լինելով Չանդրագուպտայի առաջնորդության հատկանիշներով, գնեց նրան` վճարելով նրա որսորդ խորթ-հորը 1000 կարշափանա (մետաղադրամ)։ Կաուտիլյան Չանդրագուպտային տարավ Տակսիլա, որը ճանաչված էր որպես կրթական վայր, և տղան 8-9 տարի բազմակողմանի կրթություն ստացավ։
Մուդրարաքշասայում նաև նշված է, որ թագավորից ստացած վիրավորանքից հետո Չանակյան երդվել էր Նանդայի տոհմը ոչնչացնել։ Հունա-հռոմեացի գրող Պլուտարքոսը Ալեքսանդրի կյանքը աշխատությունում նշում է, որ Չանդրագուպտան («Անդրակոտոս») հանդիպեց Ալեքսանդրին երբ երիտասարդ էր, իսկ հետագայում հայտարարեց, որ Նանդա թագավորը այնքան հեղինակազուրկ է, որ Ալեքսանդրը հեշտությամբ կարող է նվաճել Հնդկաստանը։
Կայսրության ստեղծում
Չանդրագուպտա Մաուրյան Հին Հնդկաստանում հիմնադրել է Մաուրյան կայսրությունը ։
Նանդյան կայսրության նվաճում
Չանդրագուպտայի բանակը մ.թ.ա. 322-ին նվաճեց Նանդայի մայրաքաղաք Պատալիպութրան։ Չանդրագուպտայի արշավի պատմականորեն հավաստի մանրամասները անհասանելի են, և դարեր անց գրված լեգենդները հակասական են։ Բուդիստական տեքստերի համաձայն, օրինակ, Միլինդապանհայում (Milindapanha), Մագադխան ղեկավարում էր չար Նանդա դինաստիան, որը Չանդրագուպտան հեշտությամբ նվաճեց Չանակյայի խորհրդով` վերականգնելով դհարման։ Հինդուի և Ջայնի արձանագրությունների համաձայն, պայքարը կատաղի էր, քանի որ Նանդա տոհմն ուներ լավ կրթված, հզոր բանակ։ Չանդրագուպտան և Չանակյան կազմակերպեցին արշավներ և առաջին հերթին ստեղծեցին ահարկու բանակ։
Ըստ Mahavamsa Tika- ի, Չանդրագուպտայի բանակը թալանեց սահմանամերձ շրջաններում գտնվող գյուղերը, այնուհետև մտավ Նանդայի մայրաքաղաք Պատլիպուտրա, բայց պարտվեց։ Նա հասկացավ իր սխալը, երբ տեսավ, թե ինչպես մի կին սաստում էր մի երեխայի միայն կերակուրի կենտրոնից ուտելու համար` թողնելով եզրերինը։ Նա երեխային ասում էր, որ ինքն իրեն պահում է Չանդրագուպտայի նման, որը փորձում է ներխուժել մայրաքաղաք` նախքան սահմանային շրջաններ գրավելը։ Ընդունելով իր սխալը, Չանրագուպտան սկսեց նոր արշավ Նանդա կայսրության սահմաններում, աստիճանաբար, դեպի մայրաքաղաք տանող ճանապարհին տարբեր տարածքներ նվաճելով։ Այնուամենայնիվ, նա սխալվեց, երբ իր իշխանությունը ստանձնեց առանց գրաված տարածքներն ամրապնդելու, որոնց տիրակալները կցանկանային հետ գրավել իշխանությունը և թիկունքից կհարձակվեին իր բանակի վրա։ Նա հետո վերանայեց իր ռազմավարությունը` գրավյալ տարածքներում հիմնելով կայազորներ, և, վերջապես, պաշարեց Նանդայի մայրաքաղաք Պաթալիպուտրան, որտեղ նա սպանեց Դհանա Նանդա արքային։
Ըստ նմանատիպ լեգենդի, որը հիշատակված է Parishishtaparvan- ում, Չանակյան և Չանդրագուպտան հասկացան, որ Նանդայի թագավորության վրա հարձակվել են այնպիսի երեխայի նման, որն այրվել էր տաք կերակուրի կենտրոնից ուտելով, այն եզրից ուտելու փոխարեն։ Այնուհետև Չանաքիան դաշինք կազմեց Հիմավաթկուտա թագավորության Պարվաթակա թագավորի հետ։ Դրանից հետո Չանդրագուպտայի և Չանաքյայի բանակն աստիճանաբար նվաճեց Նանդայի տարածքները և վերջապես ներխուժեց Նանդա մայրաքաղաք Պաթալիպութրա։ Նանդա թագավորը պարտվեց, բայց նրան թույլ տվեցին իր երկու կանանց և դստեր հետ ողջ-ողջ հեռանալ Պաթալիպութրայից։ Նրա դուստրը, սակայն, սիրահարվեց Չանդրագուպտային և ամուսնացավ նրա հետ։
Բուդդայական աղբյուրներից Միլինդայի հարցեր (Questions of Milinda) կանոնիկ մեկնաբանություններով աշխատությունում հիշատակված է, որ Բհադասալան Նանդայի գեներալ էր նվաճման ընթացքում։
Մուդրարակշասայում Չանդրագուպտայի հաղթանակը գեղարվեստակացված է. այնտեղ ասված է, որ Չանդրագուպտան նախ գրավեց Փենջաբը, այնուհետև Չանակյայի խորհրդով դաշինք կնքեց Փարվատակա անունով տեղական թագավորի հետ և շարժվեց դեպի Նանդա կայսրություն։ Չանդրագուպտան պաշարեց Մագադհայի մայրաքաղաք Կուսումապուրան (ներկայումս Պաթնա)` օգտագործելով նվաճված տարածքներից վարձկաններին և կիրառելով պարտիզանական պատերազմական մեթոդներ ։ Պատմաբան Պ.Ա. Բհաթաչարյան ասում է, որ կայսրությունը ստեղծվեց Մագադհայի նախնական միավորումից հետո մյուս շրջանների աստիճանական նվաճմամբ։
Նանդա դինաստիայի տապալումից և Գանգեսյան հարթավայրերի ռեսուրսների տիրապետումից հետո Չանդրագուպտան կիրառեց Չանակյայի ռազմավարությունը։ Կայսրությունն ընդարձակելու և ամրապնդելու համար Չանդրագուպտան, ամենայն հավանականությամբ է դաշինք է կնքել Ռաջպուտանայի (Rajputana) Սիմհապուրա (Simhapura) թագավորի և Կալինգայի (Kalinga - ժամանակակից Օդիշա - Odisha) թագավորի հետ։
Հյուսիս-արևմտյան շրջանների նվաճում
Հույները Ալեքսանդր Մեծի ղեկավարության ներքո արշավեցին դեպի Հնդկաստան` մ.թ.ա. 327-325 թվականներին ներխուժելով հյուսիս-արևմտյան Հնդկաստան։ Ալեքսանդրը մ.թ.ա. 325 թվականին հեռացավ Հնդկաստանից, իր նոր գրաված տարածքները հույն կառավարիչների և տեղացի վասալների հսկողության ներքո թողնելով։
Հնդկաստանի հաշվետվություններում չի հիշատակվում հույների հանդեպ Չանդրագուպտայի թշնամանքը («Յավանաս» կամ «Յոնաս» հնդկական գրականության մեջ)։ Նրանք միայն հիշատակում են Նանդա թագավորին որպես իրենց հիմնական մրցակից։ Սակայն Ջաստինը նշում է Չանդրագուպտային որպես հյուսիս-արևմտյան Հնդկաստանում Ալեքսանդրի հետևորդների մրցակից։ Ջաստինն ասում է, որ Ալեքսանդրի մահից հետո հնդիկներն իրենց ղեկավարներին մահվան դատապարտեցին, և Սանդրոկոտոսն էր (նույնականացվում է Չանդրագուպտայի հետ) առաջնորդը, որը Հնդկաստանը ազատեց հունական իշխանությունից։
Մ.թ.ա. 323-321 թվականներին, Ալեքսանդրի նահանջից մի քանի տարիների ընթացքում Չանդրագուպտայի բանակը պարտության մատնեց ենթամայրցամաքի հույն ղեկավարներ ունեցող հյուսիս-արևմտյան մի քանի քաղաքներ։ Չանդրագուպտայի վարձկանները հավանաբար սպանեցին Ալեքսանդրի երկու նահանգապետերին` Նիկանորին և Փիլիպոսին։ Նա, հավանաբար, կռվում էր Ալեքսանդրի սատրապների դեմ, այդ թվում Էուդեմոսի (Εὔδημος), որը հեռացավ մոտ մ.թ.ա. 317-ին և Պեիթհոնին (Πείθων ), ով կառավարվում էր Ինդոս գետի մոտակայքում տեղակայված քաղաքները մինչև 316 մ.թ.ա. թվականին Բաբելոն մեկնելը։
Պատերազմի և ամուսնության դաշինք Սելևկիոսի հետ
Ալեքսանդր Մակեդոնյան գեներալ Սելևկիոսը, որը մ.թ.ա. 312 թ.-ին հիմնադրեց Սելևկյան Թագավորությունը Բաբելոն մայրաքաղաքով, գրավեց Ալեքսանդրի նախկին կայսրության մեծ մասը Ասիայում և արևելյան տարածքները մինչև Բակտրիա և Ինդոս իր իշխանության տակ վերցրեց ։ Մ.թ.ա. 305 թվականին նա կոնֆլիկտ ունեցավ Չանդրագուպտայի (հունարեն Սանդրոկոտոս) հետ։
Ըստ R. C. Majumdar և D. D. Kosambi- ի, կարծես, Սելևկիոսի սպասելիքները չարդարացան, երբ նա Հնդկաստանի արևմտյան մեծ տարածքները զիջեց Չանդրագուպտային։ Մաուրյա կայսրությանը միացան Արախոզիան (Arachosia) (Քանդահար), Գեդրոսիան (Γεδρωσία, Բելուջիստան) և Պարոպամիսադան (Paropamisadae, Գանդհարա) ։
Ըստ Ստրաբոյի, Չանդրագուպտան Սելևկոսի հետ ամուսնական դաշինք է կազմել, որպեսզի հաշտության պայմանագիր կնքի։
Դրան ի պատասխան, Չանդրագուպտան 500 մարտափիղ ուղարկեց, որոնք առանցքային դերակատարում ունեցան, որ Իսպուսի ճակատամարտում Սելևկիոսը հաղթեց ։ Ի լրումն այս պայմանագրի, Սելևկիոսը Չանդրագուպտայի մոտ ուղարկեց իր դեսպան Մեգասթենեսին, իսկ հետագայում Անտիոքոսը (Antiochus I Soter) նրա որդու` Բինդուսարայի մոտ ուղարկեց Դեիմաքոսին (Deimachus) Մաուրյայի դատարան, Պատնա։
Հունական կառավարիչները, ինչպիսիք են Սելևկոս Նիկատորը, խուսափեցին նրա հետ պատերազմից, փոխարենը կապեցին ամուսնության դաշինք և հեռացան Պարսկաստան։ Ըստ հունական աղբյուրների, երկու ղեկավարները պահպանեցին բարեկամական հարաբերությունները և շարունակեցին նվերներ փոխանակել։ Դասական աղբյուրները նշում են, որ իրենց պայմանագրից հետո Չանդրագուպտան Սելևկոսին ուղարկեց տարբեր աֆրոդիզիակներ ( Αφροδισιακά - սեռական գրավչության խթանիչներ) ։
Հարավային նվաճումներ
Ինդոս գետի արևմտյան կողմի Սելևկոսի նահանգների զավթումից հետո Չանդրագուպտան ունեցավ հսկայական կայսրություն, որը տարածվում էր Հնդկական ենթամայրցամաքի հյուսիսի երկայնքով` սկսած Բենգալյան ծոցից մինչև Արաբական ծով։ Այնուհետև Չանդրագուպտան սկսեց ընդլայնել իր կայսրությունը դեպի հարավ` Վինդհյա լեռնազանգվածից այն կողմ, դեպի Դեկանի սարահարթ։ Այն ժամանակ, երբ նրա նվաճումներն ավարտվեցին, Չանդրագուպտայի կայսրությունը գրավում էր ենթամայրցամաքի մեծ մասը։ «Մորիա» պատերազմը հարավում թամիլյան գրականության Ահանանուրույում (Akanaṉūṟu) հիշատակված է երեք անգամ և մեկ անգամ Պուրանուրուում (Puṟanāṉūṟu)։ Այս տեքստերի համաձայն, Մորիյայի բանակի մարտակառքերը կտրեցին-անցան ժայռերը։ Անհասկանալի է, թե արդյոք տեքստերը վերաբերում են Չանդրագուպտա Մաուրյային թե Մորիյաներին, որոնք գտնվում են Դեկանի տարածաշրջանում, 5-րդ դարում։
Բանակ
Չանդրագուպտայի բանակը մեծ էր, լավ պատրաստված և վարձատրվում էր անմիջապես պետության կողմից, ինչպես խորհուրդ էր տալիս խորհրդական Չանյակյան։ Ըստ հունական տարեգրությունների, այն կազմված էր հարյուր հազարավոր զինվորներից։ Օրինակ, ըստ Ստրաբոնի նրա բանակը կազմված էր 400,000 զինվորներից. «Մեգասթենեսը գտնվում Սանդրոկոտոսի ճամբարում, որը բաղկացած 400.000 տղամարդկանցից» ։ Պլինիոս Ավագը, ով նույնպես օգտվել է Մեգասթենեսի աշխատանքից, խոսում է 600,000 հրետանու, 30,000 հեծելազորի և 9,000 ռազմական փղերի մասին ։ Մուդրարարաքշասան վկայում է, որ Չանդրագուպտայի բանակը կազմված էր սակերից, յավանաներից (հույներ), կիրաթացիներից (Նեպալ), կամբոջացիներից, պարազիկաներից (սակեր) և բահլիկաներից։ Պլուտարքոսի և Պլինիոս Ավագի հաշվարկներով, Չանակյայի բանակը հետագայում ունեցել է 600.000 զինվոր, այն ժամանակ, երբ նա զավթեց ամբողջ Հնդկաստանիը։ Պլինիոսն և Պլուտարքոսը նաև գնահատել են Նանդայի բանակի թվաքանակը արևելքում. 200.000 հետևակ, 80.000 հեծելազոր, 8000 մարտակառք և 6000 ռազմական փղեր։ Այս գնահատականները մասամբ հենվել են Մեգասթենեսի ավելի վաղ աշխատանքների վրա. վերջինս Սելևկյան տերության դեսպանն էր Մաուրյայում։
Կայսրության չափերը
Մոտավորապես 320 թ.-ին, Նանդայի նախկին տարածքներն իր ձեռքը վերցնելուց հետո, Չանդրագուպտան, կարծես թե, հաջորդ տարիների ընթացքում ամրապնդեց իր իշխանությունը Հնդկաստան ենթամայրցամաքի հյուսիսում։ Սակայն այդ ժամանակահատվածի նրա ռազմական նվաճումների մասին գրառումներ չկան։ Հյուսիս-արևմուտքում նրա կայսրությունն ընդգրկում էր ներկայիս Աֆղանստանի և Պակիստանի մի մասը, քանի որ Սելեուսուս Նիկատորը նրան զիջեց ներկայիս Քաբուլի և Բելուջիստան արևելյան բոլոր տարածքները։
Արևմուտքում, ներկայիս Գուջարաթի վրա Չանդրագուպտայի տիրապետությունը վավերացված է 2-րդ դարում Յունագադհ լեռան ժայռապատկերներում Ռուդրադաման I -ի արձանագրությամբ։ Գրառումը վկայում է, որ Սուդարշան լճի շրջանը վարձակալվել է Չանդրագուպտայի նահանգապետ Վաիշյա Պուշյագուպտայի կողմից։ Մարզի Մաուրյան հսկողությունը հաստատում է նույն լեռան վրա կատարած Աշոկայի արձանագրությունը։ Սա նաև ենթադրում է, որ Չանդրագուպտան վերահսկում էր Կենտրոնական Հնդկաստանի Մալվա շրջանը, որը գտնվում էր Մագադհայում, Գուջարաթի և նրա մայրաքաղաք Պատալիպութրայի միջև։
Չանդրագուպտայի այլ հնարավոր զավթումների մասին որոշակիություն չկա, հատկապես հարավային ՀնդկաստանիԴեկանի շրջանում։ Նրա թոռան` Աշոկայի գահակալության ժամանակաշրջանում, մ.թ.ա. 268 թ.-ին, կայսրությունը հարավում հասնում էր մինչև այսօրվա Կարնաթակա, այսպիսով, հարավային զավթումները կարող են վերագրվել նաև Չանդրագուպտային կամ նրա որդուն` Բինդուսարային։ Եթե Չանդրագուպտայի կյանքի վերջի մասին ջայնական ավանդությունը, որ նա իր կյանքն ավարտել է որպես քուրմ Կարնատանայում` հրաժարվելով աշխարհիկ կյանքից, ճիշտ է համարվում, դա նշանակում էր, որ Չանդրագուպտան նախաձեռնել է հարավը նվաճելը։
Մաուրյան Հնդկական ենթամայրցամաքում կառուցեց երբևէ եղած մեծագույն կայսրություններից մեկը ։