cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հաչեփսութ թագուհու տաճարային համալիր
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Եգիպտոսի տաճարներ Կատեգորիա:Հաչեփսութ
Ալ-Բարիկիայի շրջան
Ալ-Բարիկիայի շրջան (ناحية البارقية), Սիրիայի Արաբական Հանրապետության շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչական միավոր, որը հանդիսանում է Սաֆիթայի գավառի 6 շրջաններից մեկը։
Վարչական կենտրոնն է Ալ-Բարիկիա քաղաքը։ 2004 թվականի մարդահամարի տվյալներով շրջանը ունի 7 336 բնակչություն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սիրիայի շրջաններ Կատեգորիա:Սաֆիթայի գավառ
Վենդի Մակելրոյ
Վենդի Մակելրոյ, կանադական անարխիզմ-ինդիվիդուալիստ և ֆեմինիստ։ Կառլ Ուոթերի և Ջորջ Սմիթի հետ համատեղ հանդիսանում է «The Voluntaryist» պարբերականի հիմնադիրներից (1982 թ.)։
Կապիտալիզմ և կառավարություն
Բացատրելով կապիտալիզմի նկատմամբ իր դիրքորոշումը ՝ նա նշում է, որ «ունի անձնակն նախընտրություններ կապիտալիզմի նկատմամբ՝ որպես առավել արդյունավետ, արդար և բանական տնտեսական համակարգ աշխարհում», բայց նաև ընդունում է, որ ազատ շուկան թույլ է տալիս օգտագործել հաջողությամբ այլ համակարգեր ևս։ Նա պնդում է, որ կցանականար հասարակություն «ոչ թե պարտադիր կապիտալիստական, այլ ազատ-շուկայական համակարգով, որում յուրաքանչյուրը կարող է ազատորեն ընտրել, անել այն, ինչ ցանկանում է իր աշխատանքի պրոդուկնտների հետ»։ Այս կերպ նա իրեն անվանում է ոչ թե կապիտալիստական, այլ «ազատ շուկայական» ։
Նրա խոսքով՝ ի շնորհիվ Ռոտբարդի «Man, Economy, and State: A Treatise on Economic Principles» գրքի, նրա հետ կատարվել է «նվազագույն իշխանության քարոզչից ամբողջական վերափոխում անարխիկ-անհատական ավանդույթի ցմահ կողմնակցի» ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կանադացի գրողներ Կատեգորիա:Կանադացի ֆեմինիստ գրողներ
Կոշտա (գետ)
Կոշտա (Кошта), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Վոլոգդայի մարզում, Չերեպովեցկի շրջանում։ Գետաբերանը տեղակայված է Ռիբինսկի ջրամբարի ափում։ Գետի երկարությունը 19 կմ է։ Ավազանի տարածքը 106 կմ² է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Մոլոգա գետն է։ Գետի գետային ավազանը՝ Վերին Վոլգայից մինչև Կույբիշի։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Վոլգայի ավազանային շրջանի գետեր
Թամիլ Իլամի ազատագրման վագրեր
Թամիլ Իլամի ազատագրման վագրեր (தமிழழவிடுதலைப்புலிகள்), թամիլական անջատողական շարժում, որը պայքարում է ստեղծելու Թամիլ Իլամի անկախ պետությունը Շրի Լանկայի տարածքում։
Շարժումը սկսվել է 1976 թվականի մայիսին թամիլների ապստամբությունը կազմակերպելու համար (այդ ժամանակ թամիլները կազմում էին Շրի Լանկայի բնակչության 22 %-ը) ընդդեմ Շրի Լանկայի բնակչության մեծամասնություն կազմող սինգալների կողմից իրականացվող խտրականության (այդ ժամանակ սինգալները կազմում էին Շրի Լանկայի բնակչության 70 %-ը)։ 1983 թվականի հուլիսի 23-ին «վագրերը» սկսեցին զինված գործողությունները ընդդեմ կառավարական զորքերի, որոնք հետագայում վերածվեցին քաղաքացիական պատերազմի ։
Կազմակերպության կարգավիճակը
32 երկրներ ԹԻԱՎ-ին ներառել են ահաբեկչական կազմակերպությունների սեփական ցուցակում.
Կազմակերպության կառուցվածքը
ԹԻԱՎ-ը բաժանված է հետևյալ քաղաքական և ռազմական թևերի։
Քաղաքական թևում մտել են մի քանի կազմակերպություններ։
Ռազմական թևը ներառում է հետևյան ստորաբաժանումները։
«Թամիլյան վագրերը» ստացել են աջակցություն աշխարհում սփռված թամիլական սփյուռքի կողմից, հատկապես «Թամիլների համաշխարհային կազմակերպությունից» և «Թամիլների համաշխարհային շարժումից».
Անձնական կազմ
ԹԻԱՎ-ը պատրաստում էր նորընտիր կադրերի, որոնք պատրաստ էին մեռնել, հանուն իրենց համոզմունքների։ Ագիտացիան և հավաքագրումը ուղղված էին հասարակության աղքատ շերտերին՝ նրանց հավաքագրումը իրականացնելու համար։ Զինվորագրված անձանց մեծամասնությունը չուներ ոչ տուն, ոչ ընտանիք և ոչ էլ աշխատանք։ Շատ ընտանիքներում սինգալների նկատմամբ եղած ատելությունը սերմանվում էր մանկուց։ ԹԻԱՎ-ի շարքերում կռվել են նաև կանայք։ Ըստ որոշ տվյալների նրանք կազմում էին մարտնչող զինվորականների 20- 30%-ը։ Կանայք ավելի շատ ներգրավվում էին Սև վագրերում, քանի որ կին մահապարտ-ահաբեկիչներին դժվար է տարբերակել տղամարդկանցից։ ԹԻԱՎ-ի հավաքագրողները հավաքագրում են նաև երեխաներին։ Սա բուռն քննարկումների և բողոքների ալիք բարձրացրեց իրավապաշտպան կազմակերպությունների շրջանակներում։
Զինուժ և տեխնիկա
Զինյալների թվաքանակը, ըստ որոշ տվյալների, կազմում է 8-10 հազար։ Պարտիզանների սպառազինության մեջ մտնում են՝ M16 և ԱԿ-47 տիպի ինքնաձիգներ, ձեռքի գնդացիրներ, ձեռքի նռնականետներ, հրանետներ։ Զինյալները ունեին մեծ քանակով ՀՕՊ կայանքներ, հրետանի և զրահատեխնիկա (մինչը 9 Т-54 տանկ), ինչպես նաև թեթև ավիացիա.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շրի Լանկա Կատեգորիա:Պարտիզանական շարժումներ Կատեգորիա:Ահաբեկչական կազմակերպություններ
Կոմունիստական ռեժիմի անկումը Ալբանիայում
Կոմունիստական ռեժիմի անկումն Ալբանիայում (Rënia e komunizmit në Shqipëri, 1990-1992), ալբանական կոմունիստական կուսակցության (ԱԱԿ) միակուսակցական համակարգի փլուզման գործընթաց։ Սկսվել է 1990 թվականի հունվարին զանգվածային հակակառավարական ցույցերով։ 1991 թվականի մարտյան ընտրությունների արդյունքում ԱԱԿ-ն հեռացավ իշխանությունից, իր տեղը զիջելով համընդհանուր շարժման արդյունքում ձևավորված հակակոմունիսներից կազմված «համաձայնության կառավարությանը»։ Արդյունքում, 1992 թվականին պատգամավորական ընտրություններում հաղթեցին դեմոկրատները՝ Ժողովրդական կուսակցությունը՝ Սալի Բերիշայի գլխավորությամբ։
Այս պայքարը ուղեկցվել է ուժային բախումներով և համընդհանուր գործադուլով։ Արդյունքում ԱԱԿ հեռացավ իշխանությունից, Ալբանիան անցավ բազմակուսակցական համակարգի և շուկայական տնտեսության։
Նախապատմություն
Զինված դիմադրությունը և կազմակերպված ընդդիմությունը ճնշվել են դեռևս 1950-ական թվականների սկզբին։ Հատուկ դեր է խաղացել 1951 թվականի սպանդը։ 1956 թվականին ներկուսակցական ընդդիմությունը պարտություն է կրել ապրիլյան կուսակցական կոնֆերանսի ժամանակ, նրա առաջնորդները ենթարկվել են հալածանքների։ Արտաքսված ալբանական հակակոմունիստներն ակտիվորեն գործել են «Ազատ Ալբանիա» ազգային կոմիտեի միջոցով։ Նրանց մուտքը երկիր խստորեն արգելված էր, սակայն 1982 թվականին Շևդետ Մուստաֆայի խումբը Խոջայի նկատմամբ սպանության անհաջող փորձ է կատարել ։ Դաժանորեն ճնշվել են ազատազրկվածների բունտերը, որոնցից ոմենախոշորը 1973 թվականին Սպաչ բանտի ապստամբությունն է եղել ։
Ալբանիայի արտաքին քաղաքականությունը սկզբում ԽՍՀՄ և ԽՄԿԿ կողմնորոշում է ունեցել։ Սակայն Ստալինի մահից հետո և ԽՄԿԿ XX համագումարում անձի պաշտամունքի քննադատությունից հետո ԱԱկ-ի և ԽՄԿԿ-ի միջև առաջացել էին խիստ հակասություններ։ 1961 թվականին երկու երկրների միջև խզվեց կապը, որը վերականգնվեց միայն 1991 թվականին։ ԽՍՀՄ-ի հետ հակասություններից հետո Ալբանիան ջերմ հարաբերություններ ստեղծեց Չինաստանի մաոիստական կոմկուսի հետ։ Ալբանիան և Չինաստանը կազմեցին գաղափարական հենքի վրա հիմնաված միջպետական դաշինք։ Սակայն Մաո Ցզե Դունի մաից և ռեֆորմատոր Դեն Սյաոպինի իշխանության գալուց հետո Ալբանիան զկրվեց նաև այդ դաշնակցից։
Չինաստանի հետ հարաբերությունների խզումից հետա Էնվեր Խոջան անցավ տոտալ ինքնամեկուսացման քաղաքականության։ Հարավսլավիան՝ հանձին նրա ղեկավար Իոսիպ Տիտոյի, հռչակվեց գլխավոր թշնամի․ ստալինիստ Խոջան կտրականապես մերժում էր տիտոիստական ինքնակառավարումը և շուկայական սացիալիզմը։ Այդ երկու երկրների միջև հարաբերությունները լրջորեն վնասվում էր նաև՝ Կոսովոյի հակամարտության պատճառով։
1985 թվականին Էնվեր Խոջայ ի մահից հետո նրան փոխարինեց նրա կողմից նախապես նշանակված Ալբանիայի աշխատավորական կուսակցության Առաջին քարտուղար Ռամիզ Ալիան, ով նախկինում կուսակցական գաղափարախոսության և քարոզչության համադրողն էր, ապա Ազգային ժողովի նախագահ։ Ալիան ոչ մի էական բարեփոխումներ չի անցկացրել և նրա օրոք լիովին պահպանվել են կուսակցական դիկտատուրան և ոստիկանական հսկողությունը։  1988 թվականի օգոստոսի 10-ին Ալբանիայում իրականացվել է վերջին քաղաքական գնդակահարությունը․ Կուկասում կախաղան է հանվել բանաստեղծ-այլախոհ Հավզի Նելան ։
Սակայն, այնուամենայնիվ, դադարել են զանգվածային հալածանքները, հանդուրժողականություն է ցուցաբերվել մշակույթի հարցերով բանավեճերին, կրոնը և փոքր մասնավոր բիզնեսը պաշտոնապես չի թույլատրվել, բայց դադարել է խստորեն հետապնդվել։ Ընդլայնվել են դիվանագիտական հարաբերությունները Արևմտյան Եվրոպայի երկրների հետ, առաջին հերթին, Իտալիայի հետ, արտասահմանյան ներդրումներ ներգրավելու բանակցություններ են սկսվել (ինչը կտրականապես արգելվում էր Խոջայի օրոք) ։ Առևտրային կապերը հնարավոր է դարձել նույնիսկ Հարավսլավիայի հետ, թեև «անհաշտ գաղափարական հակասությունների» վերապահումով։
Բայց նույնիսկ նման աննշան տեղաշարժերն առաջացրել են ԱԱԿ ղեկավարության և աշխատակազմի ուղղափառ խոջայականների դժգոհությունը։ Այդ խումբը ղեկավարում էին հանգուցյալ դիկտատորի այրին՝  Նեջմիե Խոջան և ԿԿ Կազմակերպչական կառույցի քարտուղարը՝  Լենկա Չուկոն։ Ալբանական իշխանություններին խիստ անհանգստացրել են խորհրդային Վերակառուցումը և արևելաեվրոպական 1989 թվականի հեղափոխությունները։ 1989 թվականի դեկտեմբերի վերջին Տիրանայում և Վլորայում սկսել են հայտնվել թռուցիկներ, որոնք կոչ էին անում հետևել ռումինական օրինակին (գնդակահարել ղեկավարներին) ։
Առաջին զանգվածային բողոքներ
1990 թվականի հունվարի 14-ին զանգվածային հուզումներ են սկսվել Շկոդերում։ Ցուցարարները գետին են տապալել Ստալինի հուշարձանը, ոստիկանության և «Սիգուրիմի» գործակալների հետ ծեծկռտուքի մեջ են մտել։ Երկու շաբաթ անց ուսանողական բողոքներ են բռնկվել Տիրանայում։ Ուսանողների սկզբնական պահանջն էր` հանել Էնվեր Խոջայի անունը համալսարանի վրայից, բայց շուտով դրան հաջորդել են կոչեր՝ Ռամիզա Ալիայի հետ վարվել այնպես, ինչպես ռումինացիները Չաուշեսկուի հետ։ Մարտ ամսին գործադուլ է սկսվել Բերատում։ Մանածագործները դուրս են եկել փողոց՝ պահանջելով աշխատավարձի բարձրացում և աշխատանքային պայմանների բարելավում։
Այդ ելույթները ճնշվեցին, բայց դրանք, հստակ ցույց տվեցին ժողովրդական բողոքի հզոր պոտենցիալ հնարավորությունները և ԱԱԿ կոմունիստական քաղաքականության մերժումը զանգվածների կողմից։
Իշխանությունները համաձայնվեցին մի քանի հազար ալբանացիների ելքի թույլտվություն տալ, որը որոշ չափով մեղմեց իրավիճակը մայրաքաղաքում։ Գարնանը հայտարարվեցին նոր օրենքներ, որոնցով ընդլայնվում էին ձեռնարկությունների իրավունքները տնտեսական հաշվարկի (хозрасчета) ոգով։ Նոյեմբերի սկզբին ԱԱԿ ԿԵՆՏԿՈՄ-ի լիագումար նիստում հայտարարվեց «կուսակցության և կառավարության լիազորությունները տարանջատելու» մասին, թույլատրվեց երկրից մուտքն ու ելքը և հռչակվեց դավանանքի ազատություն, այդ թվում ՝ կրոնական պաշտամունքի թույլտվություն։ Թեև Ալիան դեռ դեմ էր բազմակուսակցական համակարգին, բայց նիստում հայտարարվեց ընտրական նոր օրենքի մշակման մասին ։ Բայց բոլոր այդ զիջումները, որոնք ձեռք էին բերվել փողոցային ճնշումներով, իշխանություններին չի վերագրվել։
Ուսանողական և բանվորական ապստամբություն
1990 թվականի դեկտեմբերին ամենատարբեր հակակոմունիստական ելույթները վերաճեցին համաժողովրդական ապստամբության։ 1990 թվականի դեկտեմբերի 8-ին հանդես եկավ ուսանողական երիտասարդությունը, որը գլխավորում էր Տիրանայի համալսարանի ուսանող Արյան Մանախասան ։ Դեկտեմբերի 11-ին, 700 ուսանողներ բողոքի հացադուլ սկսեցին ։ Համակարգման համար ստեղծվեց Դեկտեմբեր 90 կազմակերպությունը։ Շարժմանը ակտիվորեն աջակցեցին բանվորները, գործարաններում սկսվեց ստալինյան և խոջայական սիմվոլների ոչնչացումը։ Ուսանողները հանդես էին գալիս ընդհանուր դեմոկրատական կարգախոսներով, բանվորները բողոքում էին ծանր աշխատանքի պայմաններից, որի համար պատասխանատու էին համարում իշխող կոմունիստներին ։
ԱԱԿ ղեկավարությունը շփոթված էր և չհամարձակվեց ուժային ճնշում գործադրել։ Կուսակցական քարոզչությունը շեշտադրումը դնում էր նրա վրա, որ միայն Ռամիզա Ալիայի նման փորձառու ղեկավարներն են ընդունակ երկրում ժողովրդավարություն հաստատել։ Ալիային գիտակցաբար ներկայացնում էին որպես «ալբանական Գորբաչով»։ Իշխանությունները պարտավորվեցին բազմակուսակցական ընտրություններ անցկացնել մոտակա ամիսներին։ Լենկա Չուկոն, Մուխո Ասլանին և մի շարք այլ ուղղափառներ հեռացվեցին կուսակցական ղեկավարությունից։
1990 թվականի դեկտեմբերի 12-ին հիմնադրվել է Ալբանիայի դեմոկրատական կուսակցությունը։ Նոր կուսակցությունը արագորեն լայն ժողովրդականություն է ձեռք բերել իր ժողովրդավարացման ծրագրով և կտրուկ հակակոմունիստական կարգախոսներով։ Սակայն նրա առաջնորդները, սրտաբան Սալի Բերիշան և տնտեսագետ Գրամոզ Պաշկոն սերտորեն կապված էին կոմունիստական ռեժիմի վերնախավի հետ։ Բերիշան ԱԱԿ ԿԵՆՏԿՈՄԻ քաղբյուրոյի հաստիքային բժիշկն էր, սպասարկել է անձամբ Խոջային։ Պաշկոյի ծնողները կոմունիստական կառավարության անդամներ էին։ Որոշ մեկնաբաններ ենթադրում են, որ կուսակցությունը հիմնադրվել է եթե ո՛չ Պաշկոյի նախաձեռնությամբ, ապա իշխանության հրահանգով։ ԱԱՀ ղեկավարությունը ձգտում էր, որ ընդդիմադիր շարժման ներկայացուցիչների պարալուխները իր շրջանակից լինեին, որպեսզի կարողանային կանխել ուսանող Արիանա Մանախասիի կամ բանվոր Գեզիմ Շիմայի նման արմատական հակակոմունիստների տարերային առաջադրումները։
Շրջադարձային պահ
1991 թվականի փետրվարին Տիրանայի համալսարանի մի խումբ ուսանողներ և դասախոսներ հացադուլ են հայտարարել` պահանջելով հանել Էնվեր Խոջայի անունը համալսարանի անվանումից, անկուսակցականացնել բանակը ու ոստիկանությունը։ Պահանջների հետ համամիտ էր նաև դեմոկրատական մտավորականության ստեղծված "Ֆան Նոլի" միությունը:
Կոմունիստ ակտիվիստները, հատկապես Գիրոկաստրա մարզի (Խոջայի ծննդավայր) ակտիվիստները սպառնում էին ծայրահեղականների դեմ բռնություն կիրառել։ Փետրվարի 12-ին Բերատում ուղղափառ ստալինակականները լրագրող և գրականագետ Խյուսնի Միլոշի գլխավորությամբ ստեղծեցին կազմակերպության` Էնվեր Խոջայի անվան միություն։ Հասունանում էր ուժային բախում։ Ռամիզ Ալիան նպատակաուղղված սպասողական դիրք էր զբաղեցրել ։ Սակայն, բնակչության մեծ մասն ակնհայտորեն ցուցարարների կողմն էր գրավել։
1990 թվականի դեկտեմբերի 26-ին բանվոր ակտիվիստները Գեզիմ Շիմայի գլխավորությամբ սահմանեցին ազատ արհմիութենական կազմակերպությունը՝ Ալբանիայի անկախ արհմիությունների միությունը (BSPSH) : Նախաձեռնողները հանքափորներն էին, նրանց միացել էին տրանսպորտի աշխատողները, մանածագործները, այլ ոլորտների աշխատողները։ Փետրվարի 6-ին BSPSH հրապարակավ պաշտպանել է ուսանողներին։ Փետրվարի 15-ին Գեզիմ Շիման վերջնագիր է ներկայացրել Ռամիզ Ալիին. եթե մինչև փետրվարի 19-ի կեսօր չկատարվեն ուսանողական պահանջները, ապա համընդհանուր գործադուլ կհայտարարվի։ Աշխատավորների աջակցությունը հզոր խթան է հանդիսացել ուսանողների և ընդդիմադիր մտավորականության համար։ Ուսանողները ողջունում էին պրոֆակտիվիստներին որպես իրենց փրկիչների ։ Սակայն իրադարձությունների զարգացումը որոշեց BSPSH վերջնագիրը։
1991 թվականի փետրվարի 20-ին Տիրանայի Սկանդերբեգի հրապարակում ցուցարարներ էին հավաքվել։ Ոստիկանության ու կուսակցական խոջայականների կատարած խոչընդոտելու փորձերը բախումներ առաջացրեցին, որի հետևանքով վիրավորվել էր BSPSH առաջնորդներից մեկը՝  Ֆատմիր Մերկոչին։ Սակայն այդ փորձերը ցուցարարները ճնշել են ։ Ցուցարարները գետին են տապալել Էնվեր Խոջայի հուշարձանը։ Այս ակցիան համարվում է ալբանական պատմության այն փուլերից, որից հետո իրադարձությունները ձեռք են բերել անդառնալի բնույթ Տասնյակ հազար քաղաքացիներ էին հավաքվել Տիրանայի հրապարակում և տապալեցին բռնապետի արձանը։ Քարացած Խոջայի անկումը նշանակում էր անցյալի հետ հաշիվները փակել և նոր ժամանակաշրջանի սկիզբ դնել ։ Իր եզրակացություններն է արել նաև Ռամիզ Ալիան. փետրվարի 22-ին վարչապետի պաշտոնից հեռացվել է Ադիլ Չարչանին (դեռևս Խոջայի օրոք նշանակված), որին փոխարինել է բարենորոգչական ուղղվածություն ունեցող Նանոն։ Ոչ պակաս կարևորություն ուներ նաև BSPSH օրինականացումը, որը գլխավորել է Գեզիմ Շիման, Ֆատմիր Մերկոչին և Վալեր Ջեկան։ BSPSH միավորել է մոտ 180 հազար աշխատավորներ։
Հետագայում առաջացել են վեճեր այն հարցի շուրջ, թե ինչպիսի սոցիալական խմբեր և կազմակերպություններ են հիմնական դերակատարում ունեցել 1991 թվականի փետրվարյան իրադարձություններում։ 2016 թվականի հունվարի Գեզիմ Շիման իրենից վերցրած հարցազրույցում միանշանակ պնդում է, որ հիմնական շարժիչ ուժ են հանդիսացել BSPSH ակտիվիստները և ո՛չ թե Դեմոկրատական կուսակցությունը, ո՛չ «Ֆան Նոլին» և ոչ էլ անգամ ուսանողները։ Հենց բանվորներն են, որ Սկանդերբեգի հրապարակում իրենց ֆիզիկական միջամտությամբ բեկում մտցրեցին իրավիճակի մեջ։ Ֆատմար Մերկոչին, «շտապ օգնության» վարորդները` Սպախո եղբայրները, այլ արհմիության անդամներ, ահա, իսկական հերոսները։ «Ֆան Նոլիի» ներկայացուցիչները ոչ մի կոնկրետ բան չեն արել, միայն օգտվել են ստեղծված իրավիճակից։ Սալի Բերիշան եկել է ուսանողների մոտ, սակայն բավարարվել է խոսակցություններով... Ուսանողների 90% - ը կոմունիստական ընտանիքների երեխաներ էին։ Բայց մենք չէինք նայում նրանց կենսագրությանը։ Մենք նրանց մեջ տեսանք ազգի ապագան։ Գեզիմ Շիմա Ժամանակակից Ալբանիայում փետրվարի 20-ը նշվում է որպես Կոմունիստական ռեժիմի հիշատակի օր ։
Իշխող կուսակցության խուսանավումներ
1991 թվական ապրիլի 2-ին Շկոդերայում ընդդիմադիր ցուցարարների և ոստիկանության միջև բախումներ եղան։ Կրակ բացվեց, զոհվեցին Դեմոկրատական կուսակցության չորս ակտիվիստներ ։ Հրաձգությունները ԱԱԿ կոմիտեի շենքից էին գալիս, որը ցուցարարները փլուզման ենթարկեցին։
1991 թվականի ապրիլի 29-ին խորհրդարանի նոր կազմը փոփոխություններ մտցրեց Սահմանադրության մեջ։ Երկիրը Ալբանիայի Ժողովրդական Սոցիալիստական Հանրապետությունից վերանվանվեց Ալբանիայի Հանրապետության։ Հայտարարվեցին քաղաքական և քաղաքացիական ազատություններ։ Ընդ որում, նախագահի պաշտոնի շնորհումը պատգամավորների ընտրությամբ էր կատարվելու։ Ապրիլի 30-ից նախագահ դարձավ Ռամիզ Ալիան։
1991 թվականի հունիսի 12-ին ԱԱԿ արտահերթ համագումարի ժամանակ կուսակցությունը անվանափոխվել է Սոցիալիստական կուսակցության, ընդունել է  դեմոկրատական սոցիալիզմի ծրագիր և հրաժարվել Մարքսիզմ-լենինիզմի գաղափարախոսությունից։ Հունիսի 19-ին Ալբանիան պաշտոնապես մտել է ԵԱՀԿ, սեպտեմբերի 16-ին միացել է Հելսինկիի եզրափակիչ ակտին։ Այսպիսով, Ալբանիայի վրա տարածվել են մարդու իրավունքների միջազգային ստանդարտները (որից Էնվեր Խոջան կտրականապես հրաժարվել էր 1975 թվականին)։ Ֆորմալ առումով լուծարվել էր Սիգուրիմին, վերակերպվելով ոչգաղափարայնացված հատուկ ծառայության, որը որևէ կուսակցության չի ենթարկվում։
Ըստ Դեմոկրատական կուսակցության այս ամենը կոմունիստների խաբուսիկ խուսանավումներ են եղել` իշխանությունը պահելու նպատակով։ Բողոքի ակցիաները չեն դադարել։ Ընդ որում, ընդդիմադիր դիմակայության առաջին պլան է դուրս եկել անկախ պրոֆմիությունների շարժումը, որն էլ հենց վճռորոշ դերակատարում է ունեցել ռեժիմի վերջնական վերացման գործում։
Համընդհանուր գործադուլ և կրկնակի ընտրություններ
Դեռ ապրիլի 9-ին BSPSH վերջնագրային պահանջները է առաջադրել Նանոյի կառավարությանը. աշխատավարձերի 50%-ոց բարձրացում, աշխատանքային պայմանների արհմիութենական վերահսկողություն, ապրիլի 2-ին Շկոդերում տեղի ունեցած գնդակահարությունների մեղավորներին դատարանին հանձնել։ Կատարման ժամկետը սահմանվել էր մայիսի 15-ը։ Արհմիությունը մերժել է կառավարության փոխզիջումային առաջարկները։ Մայիսի 16-ին BSPSH и ԴԿ-ն համընդհանուր գործադուլի կոչ արեցին։ Կոչին արձագանքեցին մինչև 220 հազար աշխատավորներ ։ Մի շաբաթ անց գործադուլավորների թիվն ավելացավ հասնելով մինչև 300 հազարի ։ Հատուկ նշանակություն ձեռք բերեց տրանսպորտայինների գործադուլը, քանի որ անձնական ավտոմեքենաները (Խոջայի ժամանակ արգելված էին) Ալբանիայում դեռևս շատ չէին։ Շարունակում էին աշխատել միայն բժշկական հաստատությունները, էներգո- և ջրամատակարարումը և սննդի արդյունաբերությունը։
Գործադուլը գրեթե կաթվածահար արեց երկիրը։ Այդ ժամանակ առաջադրվում էին կառավարության հրաժարականի և Ազգայի ժողովի կրկնակի ընտրություններ անցկացնելու պահանջներ։ Աշխատանքի անցնելու վարչապետ Նանոյի և նախագահ Ալիայի խնդրանքը գործադուլավորների կողմից անտեսվեց։ Ոստիկանությունը հրաժարվեց ուժ կիրառել գործադուլավորների նկատմամբ։ Մայիսի 29-ին խորհրդարանն արտակարգ նիստ կանչեց։ Այդ օրը BSPSH բազմահազարանոց հանրահավաք կազմակերպեց Տիրանայում։ Այս անգամ ոստիկանության հետ բախումներ եղան, կիրառվեցին մահակներ, քարեր, արցունքաբեր գազ, հրկիզվեցին երեք ոստիկանական մեքենաներ։
Հունիսի 1-ին Ազգային ժողովը գործադուլավորների պահանջներին ընդառաջ գնաց։ Նոր կառավարության ձևավորման և արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններ անցկացնելու որոշում ընդունվեց։ Նոր կաբինետը գլխավորեց Յուլի Բուֆին, ով պարենի մատակարարման նախկին նախարարն էր և համարվում էր հակաճգնաժամային կառավարիչ։ Վարչապետի տեղակալ և էկոնոմիկայի նախարար դարձավ Դեմոկրատական կուսակցության ներկայացուցիչ Գրամոզ Պաշկոն ։ Նոր ընտրությունները նշանակվեցին հաջորդ տարվա մարտին։ Դեկտեմբերի 10-ից կառավարությունը գլխավորել է տեխնոկրատ Վիլսոն Ախմետին (1991 դեկտեմբերից մինչև 1992 ապրիլ)։ Նոր կառավարության խնդիրն էր արտահերթ քվեարկություն կազմակերպել։
1992 թվականի մարտի 22-ին ընտրություններում հաղթանակեց Դեմոկրատական կուսակցությունը` 57,3 %, ընդդեմ սոցիալիստների 23,7 % - ի։ Նոր կառավարությունը ձևավորեց ԴԿ ակտիվիստ Ալեքսանդեր Մեկսին։ Ապրիլի 3-ին Ռամիզ Ալիան հրաժարական տվեց։ Ապրիլի 9-ին Ալբանիայի նոր նախագահ ընտրվեց ԴԿ առաջնորդ Սալի Բերիշան։
Մատենագիտություն
Կատեգորիա:Ալբանիայի պատմություն Կատեգորիա:Ալբանիայի քաղաքականություն Կատեգորիա:1990 Ալբանիայում Կատեգորիա:1989 հեղափոխություններ Կատեգորիա:Հակամարտություններ Կատեգորիա:Հակակոմունիզմ Կատեգորիա:Ապակոմունիզացիա Կատեգորիա:Հեղափոխություններ Կատեգորիա:Սառը պատերազմ Կատեգորիա:20-րդ դարի հեղափոխություններ Կատեգորիա:1991 Եվրոպայում Կատեգորիա:Ալբանիայի կուսակցություններ Կատեգորիա:1992 հակամարտություններ Կատեգորիա:1990 Եվրոպայում Կատեգորիա:Կոմունիզմ
Հելլինիկոն (մայրաքաղաքային այգի)
Հելլինիկոն մայրաքաղաքային այգի, կառուցվող խոշորագույն քաղաքային այգի Աթենքի Հելլինիկոն արվարձանում։ Այգին Աթենքի համար կապահովի անհրաժեշտ բնապահպանական միջավայր ։ Շինարարության ավարտից հետո այգին կդառնա ամենամեծը Եվրոպայում ։
Այգին կկառուցվի նախկին «Հելլինիկոն» միջազգային օդանավակայանի տարածքում և կզբաղեցնի մոտավորապես 200 հեկտար տարածք։ Շինարարությունը նախատեսվում էր սկսել 2008 թվականին և ավարտել մինչև 2013 թվականը, բայց պլանները, ըստ երևույթին, հետաձգվել են անորոշ ժամանակով՝ ֆինանսական ճգնաժամի պատճառով, քանի որ կառավարությունը քննարկում է տարածքը օգտագործելու այլ տարբերակներ, ստորագրվել է նախնական համաձայնագիր՝ հողամասի մի մասը քաթարցի ներդրողներին վաճառելու վերաբերյալ ։
Շինարարության տարածք
Մայրաքաղաքային այգին պետք է կառուցվեր Աթենքի նախկին միջազգային օդանավակայանի` Հելլինիկոնի տարածքում։
Այգի
2013 թվականին «Հելլինիկոն» նախագծի շրջանակներում ներկայացվեց այգու դիզայնի տարբերակ։ Թիմում ընդգրկված էին «Foster & Partners»-ը, «Charles Anderson Landscape Architecture»-ը, «ARUP»-ը և հունական դիզայնի խորհրդատուների մի մեծ խումբ։ 2018 թվականին նախագիծը վերանայվել և ներկայացվել է Հունաստանի կառավարությանը։ 2005 թվականին միջազգային թիմը, որը գլխավորում էին ճարտարապետներ Դավիդ Սերենոն, Ելենա Ֆերնանդեսը, և լանդշաֆտային ճարտարապետ Ֆիլիպ Կուանյեն, հաղթեց միջազգային մրցույթում՝ նախկին Հելլինիկոն օդանավակայանի տարածքում մայրաքաղաքային այգին նախագծելու համար։
Մրցույթին մասնակցում էին ճարտարապետների ավելի քան 300 թիմեր։ Մրցույթի հովանավորներն էին Ճարտարապետների միջազգային միությունը, Հունաստանի շրջակա միջավայրի նախարարությունը և Աթենքի շրջակա միջավայրի պլանավորման և պահպանության կազմակերպությունը։ Այս նախագիծը լրացուցիչ մշակվել է երկու փուլով` 2006 և 2007 թվականներին` պլանավորման կազմակերպությունների հետ միասին։ Սերերոյի թիմը մշակել էր ռազմավարություն` Հելլինիկոն տեղամասի 530 հա տարածքի բարեկարգման և ուրբանիզացման համար` որպես հայեցակարգ օգտագործելով հողատարածքում բնական հոսող ջրի սխեմաները, Եվրոպայի ամենամեծ այգին նախագծելու համար։ Տարածքում այգու կողմից օգտագործվող ջրի մինչև 80%-ը հավաքվում է բնական ճանապարհով։ Այգին նախագծվել է «Հյուսիս-հարավ» ընկերության կողմից` յոթ կանաչ հովիտներով, որոնք կոչվում են «Softscapes»: «Softscapes»- ը իրենից ներկայացնում է ոռոգվող գոտիներ, որոնք հավաքում են տեղանքի անձրևաջրերը շրջակա բլուրների ջրբաժան տարածքից։ Այս գոտիները միավորվում են արհեստական տեղանքով, որոնք ուղղորդում են ջուրը և ստեղծում են սանդղավանդեր և լանջեր այգու գործունեության և ծրագրերի համար։ Այգու տարածքում կլինեն նաև մի քանի լեռնային արահետներ, ինչպես Իմիտտոս լեռան վրա։
Այգու տարածքը կկազմի 400 հա, ևս 100 հա կօգտագործվի բնակելի և գրասենյակային օբյեկտների համար ։ Երբ շինարարությունն ավարտվի, այն կգերազանցի Լոնդոնի Հայդ Պարկին (250 հա), ինչպես նաև Նյու Յորքի Կենտրոնական պարկին (350 հա)։
Հելլինիկոնում շինարարությունը կսկսվի 2020 թվականից և իր մեջ կներառի շքեղ տներ, հյուրանոցներ, խաղատներ, նավակայան զբոսանավերի համար, խանութներ և գրասենյակներ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հունաստանի զբոսայգիներ Կատեգորիա:Սպասվող իրադարձություններ
Հերտա Էհլերտ
Հերտա Էհլերտ (Herta Ehlert, ծնված Լիես, Liess, ), Երրորդ ռայխի զանազան մահվան և համակենտրոնացման ճամբարների վերակացու՝ Հոլոքոստի տարիներին։
Կենսագրություն և կարիերա
Հերտա Էհլերտը ծնվել է 1905 թվականին Բեռլինում։ 1939 թվականի նոյեմբերի 15-ին ծառայության է անցնում ՍՍ-ի շարքերում ։ Իր կարիերան Հերտան սկսում է Ռավենսբրյուկ համակենտրոնացման ճամբարում ։ Ըստ իր իսկ խոսքերի՝ նա «պետք է հետևեր, որ քաղաքացիական աշխատակիցները չշփվեն կալանավորների հետ»։ Ավելի ուշ Հերտան որպես վերակացու է նշանակվում աշխատանքային խմբերի մոտ՝ ճամբարի սահմաններից դուրս ։
1944 թվականի կեսերին Հերտային տեղափոխում են լեհական Կրակով քաղաք ։ ՍՍ-ի սպաները նշել են, որ Հերտան շատ նուրբ է, քաղաքավարի է վարվում կալանավորների հետ, դրա պատճառով ՍՍ-ը նրան կրկին հետ՝ Ռավենսբրյուկ է ուղարկում՝ կրթական դասընթացներ անցնելու՝ Դորոթեա Բինցի հետ։ Այդ ընթացքում Էհլերտը ամուսնալուծվում է։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո Հերտան Ռավենսբրյուկում «ուսումնական դասընթացը» նկարագրում էր որպես ծայրահեղ «ֆիզիկական և էմոցիոնալ»։ Հալինա Նելկենը Էհլերտին նկարագրում էր այս խոսքերով. «…Տառապում էր ճարպակալումով, դանդաղկոտ էր, չար բնավորություն ուներ և բացարձակ վարպետորեն տիրապետում էր մտրակին։ Նա խոհանոցի վերակացու էր և պատասխանատու էր խոհանոցի համար։ Փոքր պատուհանից լրտեսում էր հրեաներին, երբ վերջիններս կարտոֆիլ, սոխ էին մաքրում, սպասք լվանում և այլ պարտականություններ կատարում, որոնք անհրաժեշտ էին խոհանոցում։ Մի անգամ Էհլերտը հրամայեց, որ աշխատող կանայք ամբողջությամբ մերկանան։ Դրանից հետո նա մանրամասն կերպով ուսումնասիրում էր յուրաքանչյուրին՝ փորձելով գտնել մատանիներ, գումար, ժամացույցներ և այլ թանկարժեք իրեր։ Նա մնաց աշխատանքի մինչև Պլաշով համակենտրոնացման ճամբարի լուծարումը։ Հերտան եղել է նաև մահվան երթի մեջ, երբ գերմանացիները նահանջում էին» ։
Ավելի ուշ Հերտային տեղափոխում են Օսվենցիմ, որտեղ դարձավ «Kommandos» (տաժանակիր աշխատանքի խումբ) խմբի վերակացու։ Դրանից հետո կրկին են տեղափոխում՝ այս անգամ Բերգեն-Բելզեն, որտեղ դարձավ Էլիզաբեթ Ֆոլկենռատի և Իրմա Գրեզեի տեղակալը ։
Երբ Բրիտանիայի բանակը ազատագրեց Բերգեն-Բելզենը, Էհլերտը կալանավորվում է և ներկայանում Բելզենի դատավարությանը ։ Դատարանում նա չընդունեց մեղադրանքների մեծ մասը ։ Արդյունքում նա մեղավոր ճանաչվեց Բերգեն-Բելզենում կատարած հանցագործությունների համար, իսկ Օսվենցիմում կատարածները հանցագործություն չհամարվեցին ։
Էհլերտին դատապարտեցին 15 տարվա բանտարկության, սակայն 1953 թվականի մայիսի 7-ին վաղաժամկետ ազատ է արձակվում ։ Պատերազմի ավարտից հետո Հերտան ապրում էր այլ անունով՝ Հերտա Նաուման ։
Մահանում է 1997 թվականի ապրիլի 4-ին՝ 92 տարեկան հասակում ։
Հյուսվածքային կուլտուրաներ
Հյուսվածքային կուլտուրաներ, էքսպլանտացիա, մարդու, կենդանիների կամ բույսերի օրգանիզմից անջատված փոքր օրգանների, դրանց մասերի ու հյուսվածքների երկարատև կենդանի պահպանման մեթոդ։ Հյուսվածքային կուլտուրաների առաջին հաջող փորձերը կատարվել են 1907-ին, ամերիկացի գիտնական Ռ. Հարիսոնի կողմից, որը օրգանիզմից դուրս ավշի կաթիլի մեջ տեղավորել էր գորտի սաղմի նյարդային հյուսվածքի մասնիկներ։ Նշված միջավայրում սաղմի բջիջները ապրել էին մի քանի շաբաթ, նկատվել էր նյարդային բջիջների տարբերակում, աքսոնների աճում։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեցավ Ռ. Հարիսոնի առաջարկած «կախ կաթիլի մեթոդը», երբ հյուսվածքային կուլտուրաներ աճեցվում էին պլազմայի մակարդուկի (հենք) վրա պատրաստված սաղմնային մզվածքի կաթիլում։ Հետագայում այս մեթոդը կաւոարելագործեցին ֆրանսիացի գիտնական Ա. Կարելը, ամերիկացի գիտնական Մ. Բերոուզը, ռուս գիտնականներ Ս. Մաքսիմովը, Ն. Պոպինը, Ա. Տիմոֆեեսկին և ուրիշներ։ Ա. Կաբելը և Մ.Բերոուզը մարդու և տաքարյուն կենդանիների Տ. կ. հաջողությամբ աճեցրին արյան պլազմայի և հավի սաղմի հյուսվածքների մզվածքի վրա։ Հյուսվածքային կուլտուրաների հաջող ստացման հիմնական պայմանը վարակազերծումն է։ 1929-ին Ֆելը և Ռոբինսոնը հյուսվածքային կուլտուրաներ աճեցրին ժամացույցի ապակիների վրա՝ պլազմայի մակարդուկի մակերեսին։ Նրանք դիտել են հավի սաղմի վերջույթի մորֆոգենեզը. հոդերի առաջացումը, աճառային և ոսկրային հյուսվածքների զարգացումը։ Ֆելի հետազոտությունները Հյուսվածքային կուլտուրաների նոր բնագավառի՝ օրգանների կուլտուրայի ստեղծման սկիզբը հանդիսացան։ Հյուսվածքային կուլտուրաներ կարելի է աճեցնել նաև փորձանոթներում, առանց պլազմայի հենքի։ Այդպիսի աճի համար ցանկացած հյուսվածքը կամ օրգանի մասերը նախապես մշակվում են տրիպսին պրոտեոլիտիկ ֆերմենտով, որը քայքայում է միջբջջային նյութը, բջիջներն անջատվում են միմյանցից և աճում միաշերտ անընդհատ կուլտուրայի ձևով։ Այս մեթոդով հյուսվածքային կուլտուրաների աճը կարելի է պահպանել տարիներ շարունակ։ Պարզաբանված է հյուսվածքային կուլտուրաների սննդային միջավայրի առանձին գործոնևերի դերը, միջավայրի pH-ի, ջերմաստիճանի, օսմոտիկ ճնշման նշանակությունը։ Բջջային կուլտուրաների համար օգտագործվում է արհեստական սննդային միջավայր, որը պարունակում է ամինաթթուներ, վիտամիններ, գլյուկոզ, արյան շիճուկ (2—10%) և անտիբիոտիկներ։ Օրգանների կուլտուրայի համար կիրառում են ֆիզիոլոգիական լուծույթով պատրաստված ագարի կամ ժելատիևի միջավայր, որին ավելացվում են վերը նշված բաղադրամասերը։ Հյուսվածքային կուլտուրաների մեթոդը մեծ գործածություն է գտել փորձառական կենսաբանության և բժշկագիտության մեջ։ Բջջային կուլտուրաները հարմար օբյեկտ են բջջի վրա ֆիզիկական, քիմիական և կենսաբանական տարբեր գործոնների ազդեցությունն ուսումնասիրելու համար։ Հյուսվածքային կուլտուրաներով պարզվեցին մի շարք ընդհանուր կենսաբանական հարցեր, բջիջների և հյուսվածքների փոխհարաբերությունը, դրանցում կատարվող փոփոխությունները, միաոզի օրինաչափությունները, սովորական բնականոն բջջի վերածվելը քաղցկեղային բջջի և այլն։ Հյուսվածքային կուլտուրաների նշանակությունը մեծ է վիրուսաբանության, սաղմնաբանության, ուռուցքաբանության, ֆիզիոլոգիայի, կենսաքիմիայի բնագավառներում։
Կատեգորիա:Կենսաբանություն
Ալ-Սիսինիայի շրջան
Ալ-Սիսինիայի շրջան (ناحية السيسنية), Սիրիայի Արաբական Հանրապետության շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչական միավոր, որը հանդիսանում է Սաֆիթայի գավառի 6 շրջաններից մեկը։
Վարչական կենտրոնն է Ալ-Սիսինիա քաղաքը։ 2004 թվականի մարդահամարի տվյալներով շրջանը ունի 22 018 բնակչություն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սիրիայի շրջաններ Կատեգորիա:Սաֆիթայի գավառ
Ատեսա
Ատեսա  (Atessa), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Աբրուցո մարզում՝ Կիետիի գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 10 775 մարդ (2008 թվականի տվյալներով) ։ Բնակչության խտությունը՝ 97,07 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 111 կմ²։ Էլեկտրոնային փոստ` 66030։ Հեռախոսային կոդ` 0871։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ռայմունդ IV (Տրիպոլիի կոմս)
Ռայմունդ IV, Տրիպոլիի կոմս (1187-1189), Անտիոքի դքսության արքայազն-ռեգենտ (1193–1194)։
Ամուսնացած է եղել Կիլիկյան Հայաստանի իշխան Ռուբեն Գ-ի դստեր՝ Ալիծի հետ։
Կենսագրություն
Ռայմունդի ծննդյան թվականն անհայտ է։ Նա 1186 թվականին ստացել է ասպետի տիտղոս։ Լինելով Տրիպոլիի կոմս Ռայմունդ III սանիկը՝ նրա մահից հետո՝ 1187 թվականին, ժառանգել է Տրիպոլիի կոմսությունը։ Երկու տարի անց նրա հայրը՝ Բոհեմունդ III. Անտիոքացին ցանկանալով իր կողքին ունենալ իր ժառանգին՝ հետ է կանչում նրան Անտիոք և Տրիպոլիի կոմսությունը հանձնում իր կրտսեր որդուն՝ Բոհեմունդին։
1193 թվականին Բոհեմունդ III. Անտիոքացին փերբակալվում է Կիլիկյան Հայաստանի թագավոր Լևոն Բ կողմից։ Նրա բանտարկության ժամանակահատվածում (1193-1194) Ռայմունդ IV-ը դառնում է Անտիոքի դքսության ռեգենտ։ 1195 թվականին Կիլիկյան Հայաստանի և Անտիոքի դքսության միջև խաղաղության ամրապնդման համար Ռայմունդն ամուսնանում է Լևոն Բ եղբայր Ռուբեն Գ-ի դստեր՝ Ալիծի հետ։ Այս ամուսնությունից ծնվում է Ռուբեն–Ռայմոնդը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Տրիպոլիի կոմսեր
Հոգեգալուստ
Հոգեգալուստ, քրիստոնեության գլխավոր տոներից՝ նվիրված առաքյալների վրա Սուրբ Հոգու «իջնելու» կրոնական ավանդությանը։ Տոնվում է Զատկից 50 օր հետո (վերջինիս շարժականության համապատասխան՝ տատանվում է մայիսի 10-ից հունիսի 13-ը)։ Հոգեգալուստը Մովսես մարգարեին Աստծո «տասը պատվիրանների» շնորհման հուդայական տոնի քրիստոնեական վերափոխումն է։ Պահպանելով հին տոնը՝ եկեղեցին նրան տվեց այլ մեկնաբանում, այդ օրը առաքյալներն Սուրբ Հոգուց ստացան քրիստոնեությունը քարոզելու «մարգարեական շնորհ», «մովսեսական օրենքը» փոխարինվեց «ավետարանական օրենքով»։ Հոգեգալուստը յուրովի նվիրված է նաև Սուրբ երրորդության (Հայր, Որդի և Սուրբ Հոգի պաշտամունքին)։ Ներսես Շնորհալի կաթողիկոսի (1166—73 թթ.) սահմանած կարգի համաձայն՝ Հայոց եկեղեցին Հոգեգալուստը տոնում է մեկ շաբաթ շարունակ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Քրիստոնեական տոներ Կատեգորիա:Քրիստոնեական տերմիններ
Պետր Բրանդլ
Պետր Յան Բրանդլ (Petr Jan Brandl, Peter Johann Brandl - Պետեր Յոհան Բրանդլ, ստորագրել է որպես Petrus Brandl, ), չեխ գեղանկարիչ, որ ստեղծագործել է ուշ բարոկոյի շրջանում։
Կենսագրություն
Պետր Յան Բրանդլը ծնվել է 1668 թվականին հոկտեմբերի24-ին։ Նրա մայրը սերում էր չեխ գյուղացու ընտանիքից, իսկ հայրը դարբին էր։ Պետր Յնա Բրանդլը գեղանկարչություն է սովորել մոտավորապես 1683-1688 թվականներին Քրիստիան Շրյոդերի մոտ (1655-1702)։
Պետր Յան Բրանդելին հատուկ է ներկը խիտ ու լայն քսելու ձևը (տեխնիկա իմպասո), լուսաստվերի օգտագործումը, կերպարների հուզականությունը, կոմպոզիցիայի դինամիկությունը։ Բոհեմիայի եկեղեցիների համար ստեղծել է տարբեր սրբապատկերներ։ Հայտնի է եղել որպես դիմանկարիչ։ Պետր Յան Բրանդլի աշխատանքները պահվում են Պրահայի, Կունտա Գորայի, Գրադեց Կրալովեի տարբեր թանգարաններում ու եկեղեցիներում։
Պետր Յան Բրանդլի ընկերն է եղել չեխ հայտնի նկարիչ Յոհան Կուպեցկին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Չեխ նկարիչներ Կատեգորիա:Բարոկկո ոճի նկարիչներ
Հիքսոսներ
Հիքսոսներ (երբեմն՝ հյուքսոսներ), Առաջավոր Ասիայից սերող մի ցեղը, որը մ.թ.ա. 17-րդ դարում գրավել են Ներքին Եգիպտոսը և հետագայում՝ մ.թ.ա. 16-րդ դարում հիմնել են XV և XVI դինաստիաները։
Եգիպտերեն « Հիքսոս» անունը, որն սկզբնապես նշանակել է «օտար թագավորներ» («հովիվների կառավարիչներ», նաև «հովիվներ»), հետագայում տրվել է այդ ցեղերի ամբողջ խմբին։ Հիքսոսների էթնիկական բուն անունը հայ է։ Դատելով հիքսոսների մոտ նկատվող սեմական և հայ-խուռիական անուններից, նրանց էթնիկական կազմը խայտաբղետ էր։ Մ.թ.ա. մոտ 1700-ին Առաջավոր Ասիայից ներխուժել են Եգիպտոս, հաստատվել Ստորին Եգիպտոսում, հիմնել XV և XVI դինաստիաները և Ավարիս մայրաքաղաքը։ Հին Եգիպտոսում ամենամեծ հզորության հասել են Հիան թագավորի ժամանակ (մ.թ.ա. XVII դ.)։ Նրանք առաջին անգամ Եգիպտոս ներմուծել են ձի և անվավոր փոխադրամիջոց, պարզեցրել եգիպտական գիրը՝ ստեղծելով զուտ այբբենական գիր։ Մ.թ.ա. XVI դ. սկսվել է եգիպտացիների ազատագրական շարժումն ընդդեմ հիքսոսների։ Այդ պայքարն ավարտել է փարավոն Ցահմոս I (մ.թ.ա. 1584—1559), որը գրավել է Ավարիսը։ Հիքսոսների մնացորդները նահանջել են Պաղեստին, և նրանց հետագա ճակատագրի վերաբերյալ հիշատակություն չկա։
Կատեգորիա:Անհետացած ազգեր Կատեգորիա:Հին Եգիպտոս Կատեգորիա:Պաղեստինի պատմություն Կատեգորիա:Սիրիայի պատմություն Կատեգորիա:Նեղոսի դելտա
Գյուլբենկ Գյուլբենկյան
Գյուլբենկ Գևորգի Գյուլբենկյան (1888, Անկարայի նահանգ, Կե­սա­րի­այի գավառ, Թալաս - 1916), հայ բժիշկ։
Կենսագրություն
1907-1913 թվականներին բժիշկ է աշխատել Թալաս քաղաքում։
1914 թվականին սկսված Առա­ջին հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազ­մի ժամանակ զորակոչվել է օսմանյան բանակ և զինվորական բժիշկ ծառայել։
1916 թվականին Կովկասյան (ռուսական) ռազմաճակատում սպանվել է մի թուրք հազարապետի գնդակով։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ Կատեգորիա:1888 ծնունդներ Կատեգորիա:1916 մահեր Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության զոհեր Կատեգորիա:Բեյրութի ամերիկյան համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Գորան (գետ)
Գորան (Горан, Goran), գետ Կուրի ավազանում։ Սկիզբ է առնում Մռավ գետի հյուսիսային լանջերից և հոսում Ղարաբաղի հյուսիսային շրջաններով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կուրի ավազանի գետեր
Չիվիտելլա Մեսսեր Ռայմոնդո
Չիվիտելլա Մեսսեր Ռայմոնդո  (Civitella Messer Raimondo), կոմունա Իտալիայում՝ Աբրուցո մարզի Կիետիի գավառում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Գյունեյ Բաշի (լեռ, Արսիան)
Գյունեյ Բաշի, լեռ Արսիանի լեռնաշղթայում, Փոցխով գետի աջ կողմում, Ախալցխա քաղաքից մոտ 20 կմ հարավ-արևմուտք ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արսիանի լեռնաշղթա Կատեգորիա:Արդվինի մարզի լեռներ
Մաշթա ալ-Հալուի շրջան
Մաշթա ալ-Հալուի շրջան (ناحية مشتى الحلو) Սիրիայի Արաբական Հանրապետության շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչական միավոր, որը հանդիսանում է Սաֆիթայի գավառի 6 շրջաններից մեկը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սիրիայի շրջաններ Կատեգորիա:Սաֆիթայի գավառ
Հոգեհանգիստ
Հոգեհանգիստ, հանգուցյալի հոգու հանգստյան համար կատարվող եկեղեցական արարողություն։ «Հոգեհանգիստ»-ը կատարվում է հանգուցյալի մահվան երրորդ, իններորդ, քսաներորդ, քառասուներորդ օրերին, ինչպես և ծննդյան ու մահվան տարելիցներին (ուղղափառների մեջ)։ Հայերի մոտ ընդունված է «Հոգեհանգիստ»-ի արարողություններ կատարել հուղարկավորման նախորդ երեկոյան, նաև մահվան յոթերորդ, քառասուներորդ օրերին, տարելիցին, կրոնական նշանավոր տոներին՝ եկեղեցական (այժմ՝ նաև աշխարհիկ) տխուր երաժշտության և աղոթքների ուղեկցությամբ։
Ընդունված է նաև այսպես կոչված քաղաքացիական «Հոգեհանգիստ»-ը, որի ընթացքում տեղի է ունենում սգո հավաք, դագաղի մոտ կարգվում է պատվո պահակ։
Կատեգորիա:Կրոն Կատեգորիա:Քրիստոնեություն և մահ
Սեբեի շրջան
Սեբեիի շրջան (ناحية سبة)՝ Սիրիայի Արաբական Հանրապետության շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչական միավոր, որը հանդիսանում է Սաֆիթայի գավառի 6 շրջաններից մեկը։
Թաթուլ Ավոյան
Թաթուլ Ֆրունզիկի Ավոյան, հայ երգիչ։ Կատարում է ռաբիզ ժանրի երգեր։ Հայտնի է դարձել «Դառնացել է այս աշխարհը» և «Սրտի բանալի» երգերի շնորհիվ։
Կենսագրություն
Ծնվել է Երևանում՝ 1964 թվականի օգոստոսի 20-ին։
Մեծացել է երաժիշտների ընտանիքում։ Նրա հայրը՝ Ֆրունզ Ավոյանը եղել է ռաբիզ ժանրի ամենաառաջին երգիչներից մեկը, իսկ եղբայրները՝ Աշոտը, Սամվելը և Սերոբը եղել են երաժիշտներ։
Ավարտել է Երևանի Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանը։ Կրթվել է փողային գործիքների մասնագիտությամբ։ Հայտնի երգերն են՝ «Դառնացել է այս աշխարը», «Խաչին մոտ», «Մայրիկ», «Քեֆ-քեֆ», «Ջան Հայաստան», «Պապիկ եմ դարձել», «Իմ ախպերս», «Աստղերը վառ երկնքում», «Սրտի բանալի» և այլ երգեր։ Ելույթներ է ունեցել մի շարք երկրներում (Ռուսաստան, Հունաստան, ԱՄՆ և այլն)։ «Սրտի բանալի» երգի բնօրինակը թուրքական է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1964 ծնունդներ Կատեգորիա:Մարտի 3 ծնունդներ Կատեգորիա:Հայ երգիչներ Կատեգորիա:Հայ երգահաններ Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Հոգեվարք
Հոգեվարք, ագոնիա, կյանքի վերջին վայրկյանները կամ մահասկիզբը։
Կատեգորիա:Ռեանիմատոլոգիա Կատեգորիա:Մահագիտություն
Կուչեսարա
Կուչեսարա (Кучесара), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Վոլոգդայի մարզում, Ուստյուժենսկի շրջանում։ Գետաբերանը տեղակայված է Յագորբա գետի ձախ ափում՝ 8,1 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 11 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Մոլոգա գետն է։ Գետի գետային ավազանը՝ Վերին Վոլգայից մինչև Կույբիշի։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Վոլգայի ավազանային շրջանի գետեր
Բոմբա (Աբրուցո)
Բոմբա  (Bomba), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Աբրուցո մարզում՝ Կիետիի գավառում ։ Բնակչությունը կազմում է 964 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 54 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 18 կմ²։ Էլեկտրոնային փոստ` 66042։ Հեռախոսային կոդ` 0871։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Սաֆիթայի շրջան
Վարչական կենտրոնն է Սաֆիթա քաղաքը։ 2004 թվականի մարդահամարի տվյալներով շրջանը ունի 60 172 բնակչություն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սիրիայի շրջաններ Կատեգորիա:Սաֆիթայի գավառ
Հոգևոր ասպետական միաբանություններ
Հոգևոր ասպետական միաբանություններ, ասպետների ռազմա-վանական կազմակերպություններ Արևմտյան Եվրոպայում։ Ստեղծվել են 12—13-րդ դարերում, խաչակրաց արշավանքների ժամանակ, կաթոլիկ եկեղեցու ղեկավարությամբ՝ արևելքում խաչակիրների տիրույթները պաշտպանելու և ընդլայնելու նպատակով, ինչպես նաև «անհավատների» (մուսուլմաններ, հեթանոսներ) դեմ պայքարի պատրվակով Եվրոպայում նոր հողեր նվաճելու համար։ Հոգևոր ասպետական միաբանություններից էին «հյուրընկալների», «տաճարականների», Տևտոնական միաբանությունները և այլն։ Միաբանության անդամները որպես վանականներ ուխտում էին լինել հնազանդ, ժուժկալ, որպես ֆեոդալ-ասպետներ կրում էին զենք, մասնակցում նվաճողական արշավանքների և այլն։ Հոգևոր ասպետական միաբանությունների կառուցվածքը հիերարխիկ էր։
Միաբանությունը գլխավորում էր ցմահ ընտրված և պապից հաստատված մեծ մագիստրոսը։ Նրան էին ենթարկվում «պրովինցիաների» (միաբանության տեղական ստորաբաժանումներ) պետերը, մարշալները (ֆինանսներ վարողներ), կոմանդորները (ամրոցների, դղյակների պարետներ)։ Պարգևների, զավթումների, վաշխառուական և առևտրական գործարքների միջոցով միաբանությունները ձեռք էին բերում մեծ հարստություններ, դառնում խոշոր հողատերեր և հասնում տնտեսական ու քաղաքական հզորության։ Եվրոպական պետություններում կենտրոնացված իշխանության ամրապնդման հետևանքով հոգևոր ասպետական միաբանությունները կորցրեցին իրենց նշանակությունը, թեպետ նրանցից մի քանիսը (օրինակ, Տետոնական, «հյուընկալների») գոյատևում են ցայսօր։
Կատեգորիա:Կաթոլիկություն
Խիլոթորաքս
Խիլոթորաքս (chylothorax, χυλός– հյութ և – կուրծք), Թոքամզի խոռոչում խիլուսի (ճարպի մեծ քանակությամբ ավիշ) պրոգրեսիվող կուտակում, որը հոսում է կրծքային ծորանից։ Խոլոթորաքսի առաջացումը պայմանավորված է կրծքային ծորանի և առպատային թոքամզի վնասմամբ և հանդիսանում է տարբեր ախտաբանական պրոցեսների և բժշկական միջամտությունների բարդություն։ Լուրջ խանգարումների արագ զարգացումը, որոնք հանգեցնում են խիլուսի ախտաբանական հոսքի, պահանջում են անհրաժեշտ ախտորոշիչ մեթոդների, իսկ որոշ դեպքերում՝ անհետաձգելի բուժական միջոցառումների անցկացում    ։
Պատմություն
Խիլոթորաքսն առաջին անգամ նկարագրվել է 1633 թվականին Ֆաբրիցիուս Բարտոլետի կողմից (Fabrizio Bartoletti, 1576–1630)։ 1875 թվականին Հենրի Իրենեուս Կվինկեն առաջինը նկարագրեց վնասվածքային խիլոթորաքսը ։ Գրականության մեջ կրծքային ծորանի վնասման հետևանքով առաջացած խիլոթորքասի մասին առաջին անգամ նկարագրվել է Պ․ Ն․ Տիխովի կողմից, 1897 թվականին։ 1895 թվականին, ըստ A. Bargebuhr հետազոտության արդյունքների՝ համաշխարհային բժշկական գրականության մեջ նախորդող 260 տարվա ընթացքում հաշվվում էր խիլոթորաքսի վերաբերյալ ընդամենը 25 հրապարակված հետազոտություն, իսկ 1968 թվականին, ըստ H. R. Schoen՝ մոտ 1000 հետազոտություն, որի մեկ երրորդ մասը պայմանավորված էր կրծքային ծորանի վնասմամբ։ 1984 թվականին Մ․ Ի․ Պերելմանը, համահեղինակների հետ միասին հրապարակեց խիլոթորաքսի մասին սեփական 65 մանրակրկիտ հետազոտություն, իսկ 2004 թվականին Լ․ Ն․ Բիսենկովը նկարագրեց խիլոթորաքսով հիվանդ 22 դեպք, որոնք բուժում էին ստանում իր կլինիկայում  ։
Առաջին անգամ կրծքային ծորանի՝ նրա պարանոցային հատվածի վիրակապում, 1898 թվականին, կատարել է H. Cushing, իսկ Ռուսաստանում կրծքային ծորանի վիրակապման արմատական վիրահատություն կատարել է Ս․ Գորոտինսկին, 1905 թվականին  ։
Պատճառ
Խիլոթորքասի առաջացման պատճառ կարող են հանդիսանալ՝
1․Բնածին պատճառներ (բնածին խիլոթորքասը հանդիսանում է նորածինների թոքամզային արտաքիրտի հիմնական գործոն)
1ա․կրծքայի ծորանի աթրեզիա
1գ․թոքամզածորանային խուղակ
2․Վնասվածքային պատճառներ
2ա․կրծքավանդակի փակ վնասվածք (դեպքերի 13%) ․ կրծքային ծորանի վնասումը, որպես կանոն, տեղի է ունենում կողերի գլխիկի և կրծքային ողերի շրջանում (օրինակ՝ ողնաշարի հարկադրված գերծռվելու դեպքում, որն ուղեկցվում է կողերի գլխիկների հոդախախտով)։ Կրծքային ծորանի վնասմանը նպաստում են կպումների միջոցով ծորանի ամրացումը ողերի մարմիններին, որոնք առաջանում են նախկինում կրած բորբոքային պրոցեսների հետևանքով
2բ․կրքավանդակի բաց վնասվածք
3ա․պարանոցի վրա կատարված վիրահատություններ
3բ․պարանոցային ավշային հանգույցների հեռացում
3գ․նորագոյացությունների հետ կապված արմատական վիրահատական միջամտություն
3դ․կրծքավանդակի վիրահատական միջամտություն
3ե․Բոտալյան ծորանի կապում
3զ․աորտայի կոարկտացիայի վիրահատական միջամտություն
3է․ վայրէջ աորտայի անևրիզմայի վիրահատական միջամտություն(դեպքերի 0,5–2,7%)
3ը․կերակրափողի վիրահատական միջամտություն
3թ․միջնորմի նորագոյացությունների վիրահատական միջամտություն
3ժ․որովայնային վիրահատական միջամտություն
3ի․գոտկային սիմպաթէկտոմիա
3լ․արմատական լիմֆոդիսեկցիա
3խ․ախտորոշիչ միջամտություններ
3ծ․գոտկային արտերիոգրաֆիա
3կ․սրտի ձախ կեսի կաթետերիզացիա
3հ․ենթանրակային երակի պունկցիա
4․Նորագոյացություն՝ կրծքային ծորան ներաճմամբ և վերջինիս սեղմամբ (30–50% դեպքերում)
4ա․Հոջկինյան լիմֆոմա (լիմֆոգրանուլեմատոզ)
4բ․քրոնիկ լիմֆոլեյկոզ (բացի մեծացած ավշահանգույցներով կրծքային ծորանի սեղմումից, այս հիվանդության դեպքում նկարագրվել են կրծքային ծորանի՝ ավշային համակարգով լեյկոզային լիմֆոցտներով խցանման դեպքեր)
4գ․թոքի ուռուցք
5․Ոչ ուռուցքային հիվանդություններ, որոնք հանգեցնում են կրծքային ծորանի սեղման կամ խցանման
5ա․կրծքային ծորանի սեղմում միջնորմի կիսատեներով
5բ․կրծքային ծորանի սեղմում աորտային կրծքային հատվածի անևրիզմայով
5դ․ձախ ենթանրակային երակի թրոմբոզ, որը տարածվում է կրծքային ծորանի ծայրային հատված
6․Թոքախտ
6ա․կրծքային ծորանին հարակից անատոմիական կառույցների թոքախտային ախտահարում (բրոնխոադենիտ, աբսցես, ողնաշարի կրծքային հատվածի սպոնդիլիտ)
6բ․բուն կրծքային ծորանի թոքախտային ախտահարում (թրոմբանգիտ, ծորանի թոքախտային կազեոզ–խոցային ախտահարում)
7․Այլ պատճառներ
Ախտածագում
Առաջնայնորեն խիլուսը կրծքային ծորանի դեֆեկտից անցնում է միջնորմի բջջանք, որտեղ կուտակվելով՝ ձևավորում է, այսպես կոչված, միջնորմային խիլոմա։ Վերջինիս չափերի և հետևաբար լարվածության մեծացման հետ մեկտեղ տեղի է ունենում թոքամզի պատռում, ինչի հետևանքով, ձևավորված ախտաբանական անցքի միջով տեղի է ունենում խիլուսի անցում թոքամզի խոռոչ․ սկսում է զարգանալ խիլոթորաքս։ Ոչ հազվադեպ կրծքային ծորանի վնասումից մինչև խիլոթորաքսի առաջացում կարող է տևել մինչև 3–5 օր, իսկ որոշ դեպքերում՝ մի քանի տարի ։
Խիլուսի մշական ներթափանցումը թոքամզի խոռոչ առաջացնում է թոքի սեղմում, միջնորմի օրգանների տեղաշարժ և սիներակների սեղմում։ Դա հանգեցնում է երակային ճնշման մեծացման, ինչը, իր հերթին, մեծացնում է ավիշի և խիլուսի արտադությունը՝ ստեղծելով ինքնատիպ արատավոր օղակ, որի խթանիչ մեխանիզմն է հանդիսանում բարձրացած երակային ճնշումը ։
Նորմայում կրծքային ծորանով մեկ օրվա ընթացքում ներմուծվում է 1,5–3 լիտր խիլուս, որը պարունակում է այդ ընթացքում սննդից եկած ճարպի 70%–ը, ինչպես նաև նշանակալի քանակությամբ սպիտակուցներ, էլեկտրոլիտներ, միկրոէլեմենտներ և հեղուկ։ Օրգանիզմի կողմից խիլուսի արտահայտված կորուստը չի լրացվում բնական ճանապարհով։ Այդ պատառով խիլոթորաքսը հանգեցնում է հիվանդերի արագ հյուծման ։
Բացի ճարպերի, սպիտակուցների, էլեկտրոլիտների, միկրոէլեմենտների կորստից, կորում են նաև լիմֆոցիտները և էոզինոֆիլները, ինչը հանգեցնում է իմունային համակարգի լուրջ խանգարումների առաջացման ։