cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Անտարկտիդա
Օզոնային շերտի վնասում
Օզոնը մեծ քանակությամբ ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներ է կլանում ստրատոսֆերայում։ Օզոնային շերտի վնասումը, անտարկտիդայի ամբողջ տարածքում, կարող է ջերմաստիճանի կտրուկ նվազման պատճառ հանդիսանալ. ստրատոսֆերայում 6 °C ջերմաստիճան կգրանցվի։ Այս սառեցումը կնպաստի արևմտյան քամինների (բևեռային հողմապտույտ) առաջացմանը, որոնք անցնում են մայրցամաքով մեկ՝ կանխելով սառը օդի ներթափանցումը հյուսիսային բևեռ։
Այս ամենի հետևանքով Արևելյան Անտարկտիդայի մայրցամաքային զանգվածի սառցադաշտի ծածկույթը ընկած է ավելի ցածր ջերմաստիճանային գոտու տակ, իսկ Հարավային բևեռի ծայրամասային շրջաններում, հատկապես Անտարկտիկյան թերակղզում, առկա է բարձր ջերմաստիճանը, որն էլ նպաստում է սառցաբեկորների արագ հալեցմանը։
Օրգանական աշխարհ
Անտարկտիդայի ծայրամասային շրջաններում, հատկապես արևմուտքում, կան սառցածածկից ազատ տարածքներ, որոնք կոչվում են Անտարկտիկական օազիսներ։
Բուսականություն
Առափնյա շրջաններում և կղզիներում աճում են մամուռներ, քարաքոսեր, ջրիմուռներ։ Անտարկտիդայի կլիմայական պայմաններում հարուստ բուսականություն չի կարող լինել։ Սառեցող ջերմաստիճանը, հողի ցածր որակը, խոնավությունը և արևի ճառագայթների պակասը կանխում են բույսերի աճը։ Հետևաբար, բուսակունության բազմազանությունը շատ աղքատիկ է և տարածում չի գտել։ Անտեսելով բուսական ծագում չունեցող օրգանիզմները (ծովալոռերը և սնկերը, այդ թվում նաև քարաքոսային տեսակները), մայրցամաքի բուսականությունը հիմնականում կազմված է բրիոֆիտներից (մամուռի մոտավորապես 100 տեսակ, ինչպես նաև երիժնակի 25 տեսակ), ծաղկող բույսերի ընդամենը երկու տեսակ, որոնք հայտնաբերվել են Անտարկտիդայի թերակղզում՝ Դեսցհապսիա Անտարկտիդա (Անտարկտիկ մազաբույս)։ Ծաղկունք է տեղի ունենում միայն ամռանը՝ ընդամենը մի քանի շաբաթվա ընթացքում ։
Անտարկտիդայում գրանցվել է սնկների մոտավորապես 1150 տեսակ, որոնցից 750 ոչ-քարաքոսային են և 400՝ քարաքոսային։ Խիստ ծայրահեղ պայմաններում զարգացման պատճառով նշված բույերից շատերը կրիպտոէնդոլիտներ են ։ Գոյություն ունի յոթ հարյուր տեսակի ծովալոռեր, որոնց մեծ մասը ֆիտոպլանկտոններ են։ Առափնյա շրջանները հարուստ են տարբեր գույների ձյունե ծովալոռերով և տրամահատներով հատկապես ամռանը։ Վերջերս հայտնաբերվել են բակտերիաների մի քանի տեսակ պարունակող հնագույն էկոհամակարգեր, որոնք գոյատևում են խորքերում՝ սառցալեռների տակ ։ Կանաչ բույսերը ներառում են հիմնականում պրոֆիստները։
Կենդանական աշխարհ
Ջրերը հարուստ են պլանկտոնով՝ բուսական և կենդանական մանր օրգանիզմներով, որոնք սննդի աղբյուր են հանդիսանում կետերի, փոկերի, դելֆինների, ձկների, թռչունների համար։ Այստեղ ապրում են մի քանի տեսակի կետազգիներ, որոնցից նշանավոր է կապույտ կետը (աշխարհի ամենախոշոր կենդանին), ինչպես նաև կաշալոտը (վիշապաձուկ)։
Ամռանը այստեղ բույն են դնում գիշատիչ ճայերը, մրրկահավերը, ջրագռավները, ձկնկուլները։
Գոյություն ունեն մի քանի ողնաշարավոր կենդանատեսակներ, որոնք ապրում են Անտարկտիդայում ։ Անողնաշարավորների շարքը ներառում է այնպիսի անտեսանելի տիզանման կենդանիների, ինչպիսիք են Ալասկոտեզես անտարկտիկուսը, ոջիլը, համրաքայլը, թելորդը, պտուտարարը, կրիլը, սփրինգթեիլը։ Մոծականման, բայց չթռչող Բելգիկա անտարկտիկուսը, որի մարմնի մեծությունը ընդամենը 6 միլիմետր (0.2 ինչ) է, Անտակտիկայի տարածքում հայտնաբերած միակ երկրաբնակ կենդանին է ։ Բացառապես Անտարկտիդայում բնակվող երեք թռչուններից մեկը "ձյան մրրկահավն" է ։
18-րդ և 19-րդ դարերում Ամերիկայի և Մեծ Բրիտանիայի ձկնորսները կաշվի համար անընդհատ որսում էին Անտարկտիդայի բրդոտ ծովահորթերին։ Վեդել ծովահորթը իր անվանումն է ստացել Վեդել ծովում կայացած բրիտանական ձկնորսական արշավանքի հրամանատար Ջեյմս Վեդելի պատվին։ Բազմաքանակ խմբերով շրջող Անտարկտիկ կրիլը Հարավային Օվկիանոսի էկոհամակարգի հիմնական տեսակներից է, որը կետերի, ծովահորթերի, ընձածովահորթերի, բրդոտ ծովահորթերի, մելանաձկների, սառցաձկների, պինգվինների, ձկնկուլների և այլ բազմաթիվ կենդանատեսակների համար կարևոր սնունդ է հանդիսանում։ Միջազգային Բևեռային տարվա ընթացքում ստորագրահավաք է կազմակերպվել, որի շրջանակներում իրենց մասնակցությունն են ցուցաբերել 500 հետազոտողներ։ Արդյունքները հրապարակվել են 2010 թվականին։ Ստորագրահավաքը Ծովային կյանքի վերաբերյալ համաշխարհային ստորագրահավաքի մի մասն էր, որն ուղղված էր հանրությանն ներկայանցնել որոշ նշանակալի բացահայտումներ։ Բևեռային շրջաններում ապրում են ավելի քան 235 ծովային կենդանիներ, որոնք 12,000 կիլոմետր (7,456 մղոն) երկարությամբ տարածքում, կարծես, մի կամուրջ են ստեղծել։ Այնպիսի խոշոր կենդանիները, ինչպիսիք են կետազգիները և թռչունները ամեն տարի շուրջերկրյան ճամփորդություն են կատարում։ Ավելի զարմանալի էր բևեռային օվկիանոսներում հայտնաբերված այնպիսի փոքր կեդանիների, ինչպիսիք են ցեխաբնակ որդերը, ծովային վարունգները և ազատ լողացող ոստրեները։ Վերջիններիս տարածմանը նպաստում են բազմաթիվ գործոններ, որոնց թվում են բևեռում և հասարակածի շրջաններում խոր օվկիանոսների բավականին կայուն ջերմաստիճանը, որը 5 °C - ից ավել չի փոփոխվում, ինչպես նաև ծովային փոխատար գոտին, որով տարածվում են ձվերը և թրթուռները ։
Անտարկտիդայում ապրում են 17 տեսակի պինգվիններ (էնդեմիկ են), որոնցից ամենատարածվածը Ադելի կոչվող ոչ մեծ պինգվինն է։ Ավելի գեղեցիկ է Կայսերական պինգվինը, որի քաշը հասնում է 50 կգ-ի, իսկ հասակը անցնում է 1 մ-ից։ Միջազգային պայմանագրերով պինգվինների որսը արգելված է։
Քաղաքականություն
Անտարկտիկայի տարածքների նկատմամբ նոր սեփականատիրական պահանջներ, սկսած 1959 թվականից, կասեցվում են, այդպիսով մայրցամաքը քաղաքականապես չեզոք է համարվում։ Այս կարգավիճակը կարգավորվում է 1959 թ. անտարկտիկական պայմանագրի և այլ համապատասխան համաձայնագրերի ստորագրման միջոցով (այս համաձայնագրերը միասին անվանվում են Անտարկտիկայի դաշնագրի համակարգ)։ Ըստ դաշնագրի համակարգի՝ Հյուսիսային բևեռը սահմանվում է որպես հողակտորի և սառցադաշտի տարածք՝ 60° հարավային լայնությանն տակ ընկած։ 12 երկիր ստորագրել է այդ պայմանագիրը, այդ թվում Խորհրդային Միությունը(վերանվանափոխված Ռուսաստան), Մեծ Բրիտանիայի թագավորությունը, Արգենտինան, Չիլին, Ավստրալիան և Միացյալ Նահանգները։ Այդ դաշնագրով Անտարկտիկան համարվում է գիտական արգելոց ՝ հաստատելով հետազոտության ազատության և շրջակա միջավայրի պաշտպանության հետ կապված կետերը, նաև արգելելով մայրցամաքում իրականացնել ռազմական արգելված գործողություններ։ Սա զենքի նկատմամաբ առաջին համաձայնագիրն էր վերահսկողության մասին, որը հաստատվել էր սառը պատերազմի ժամանակ։
1983 թվականին Անտարկտիկայի դաշնագրի մեջ մտնող կողմերը սկսեցին բանակցություններ վարել՝ արդյունաբերումը կարգավորելու նպատակով։ Միջազգային կազմակերպությունների կոալիցան հասարակական քարոզարշավ սկսեց իրականացնել՝ օգտակար հանածոների արտադրությունը զարգացնելու համար, իսկ «Greenpeace International» կազմակերպությունը իր սեփական հետազոտական կայանը ստեղծեց Ռոսիի ծովային շրջանում, և ամեն տարի ուսումնասիրություններ անցկացրեց՝ մարդու կողմից առաջացրած բնապահպանական հետևանքները վավերագրելու նպատակով։ 1988 թվականին Հարավային բևեռամասի հանքային ռեսուրսների կարգավորման մասին կոնվենցիա ընդունվեց։ Սակայն հաջորդ տարի, Ավստրալիան և Ֆրանսիան հայտարարեցին, որ կոնվենցիան չեն վավերացնի այն ներկայացնելով մեռած ծրագիր՝ առանց հետաքրքրությունների և նպատակների։
Բնապահպանության արձանագրությունը Անտարկտիկայի դաշնագրի վերաբերյալ(«Մադրիդի» արձանագրություն ) վավերացվել էր, շատ երկրներ հետևեցին այս օրինակին, որի արդյունքում 1988 թվականի հունվարի 14-ին այն ուժի մեջ մտավ։ Ըստ Մադրիդի արձանագրության, Անտարկտիկայում արգելվում է բոլոր տեսակի հանքաարդյունաբերությունը՝ մայրցամաքը դարձնելով բնական արգելոց նվիրված խաղաղությանն ու գիտութըանը։ Դաշնագիրն խստիվ արգելում է այստեղ իրականացնել որևէ տեսակի ռազմական գործողություն, ներառյալ ռազմակացարանների և ամրաշինությունների հիմնումը, ռազմական զինվարժությունների համար տարածքների օգտագործումը, ինչպես նաև զինամթերքի փորձարկումը։
Զինվորական անձնակազմը կամ ռազմական սարքավորումները թույլատրելի են միայն գիտական հետազոտությունների ժամանակ։ ԱՄՆ-ի զինծառայողական կոմիտեն Անտարկտիկայում ծառայելու շքանշան է տվել այն զինվորներին կամ քաղաքացիներին, որոնք հետազոտական պարտքն էին կատարում Հարավային բևեռամասում։
Տնտեսություն
Չնայած նրան, որ Հարավային բևեռամասում հայտնաբերվել են ածխի, ածխաջրածնի, երկաթի, պլատինի, պղինձի, քրոմի, նիկելի, ոսկու և այլ օգտակար հանածոների պաշարներ, նրանց ոչ անքան բավականաչափ քանակությունը շահագործման ենթակա չէ։ 1991 թվականի Անտարկտիկայի դաշնագրի՝ բնապահպանության մասին արձանագրությունը նույնպես սահմանափակում է ռեսուրսների համար պայքարը։ 1998 թվականի փոխզիջումային պայմանավորվածության շնորհիվ ձեռք բերվեց հանքաարդյունաբերության մասին անորոշ արգելքը սահմանող օրենքը՝ հետագա տնտեսական զարգացումը և շահագործումը սահմանափակելու համար։ Հիմնական տնտեսական գործունեությունը ձկնորսությունն է։ 2000-2001 թ թվականի ընթացքում գրանցվել է ձկնորսության 112,934 տոննայի նվազում։
Փոքրածավալ «տուրիզմ արշավախումբը» գոյություն ունի 1957 թվականից սկսած, ներկայումս ենթակա է Անտարկտիկայի դաշնագրի և բնապահպանական արձանագրության դրույթներին, բայց իրականում կարգավորվում է Անտարկտիկայի տուրիստական օպերատորների միջազգային ասոցիացիայի կողմից (IAATO)։ Սակայն Անտարկտիկայի զբոսաշրջության հետ կապված ոչ բոլոր նավերն են «IAATO»-ի անդամ համարվում, բայց այնուամենայնիվ զբոսաշրջային նավերի 95%-ը նրա կազմում գտնվող անդամակից կազմակերպություններինն են։ Ճանապարհորդություններն իրականացվում են փոքր կամ միջին նավերի միջոցով՝ ուշադրությունը կենտրոնացնելով առանձնահատուկ գեղատեսիլ վայրերի վրա։ Ընդհանուր առմամբ 2006-2007 թվականների ընթացքում 37,506 զբոսաշրջիկ է Հարավային բևեռամաս այցելել։ Որոշ մտավախություն կա բնապահպանության և էկոհամակարգի հետ կապված խնդիրների վերաբերյալ, որոնք զբոսաշրջիկների ներհոսքից էին առաջացել։ Երկար սպասված պատասխանը, ըստ Անտարկտիկայի դաշնագրի երկրների, տեղանքի զարգացումն էր՝ շրջակա միջավայրի պաշտպանության հանձնաժողովի և «IAATO»-ի միասնական համագործակցության միջոցով։
Ստեղծվեցին տեսարժան վայրերի ուղեցույցներ, փակեցին կամ սահմանափակեցին այն գոտիները, որտեղ ավելի շատ էին այցելել։ Դեպի Հարավային բևեռամաս իրականացվող թռիչքները՝ տեսարժան վայրերի վրայով, կատարվում էին Ավստրալիայից և Նոր Զելանդիայից մինչ 1979 թ.-ը։ Օդային Նոր Զելանդիա 901 թռիչքը ճակատագրական վթարի ենթարկվեց Էրեբուս լեռան վրա։ Բոլոր 257 ուղևորները մահացան հենց ինքնաթիռում։ 1990-ական թվականների սկզբներին «Qantas»-ը վերսկսեց առևտրային թռիչքներն՝ Ավստրալիայից դեպի Հարավային բևեռամաս։
Բնակչություն
Բազմաթիվ երկրներ գումարային միջոցներ են հատկացնում մայրցամաքի ամբողջ տարածքում տեղակայված հետազոտական կայանների պահպանման համար։ Ձմռանը մոտավորապես 1,000, իսկ ամռանը, մոտավորապես, 5,000 մարդ ապահովում և իրականացնում է այդ կայանների աշխատանքը։ Կայաններից շատերում ամբողջ տարի գործում է անձնակազմ, իսկ ձմեռային հերթափոխի աշխատակիցները սովորաբար իրենց երկրներից գալիս են այստեղ տարեկան առաջադրանք կատարելու համար։ Ավանդական եկեղեցին, ինչպես նաև Սուրբ Երրորդություն եկեղեցին բացվել են 2004 թվականին ռուսական Բելինգշաուզեն կայանի ղեկավարության նախաձեռնությամբ ։ Այնտեղ մի տարի տևողությամբ իրենց ծառայությունն են մատուցում մեկ կամ երկու քահանա, որոնք ամեն տարի փոփոխվում են։ Անտարկտիդայի շրջաններում առաջին և համարյա անփոփոխ բնակիչներն էին (Անտարկտիկ Միացման հարավում գտնվող տարածքներում) անգլիացի և ամերիկացի ձկնորսները, որոնք 1786-ից մինչև օրս ամբողջ տարին անցկացնում են Հարավային Ջորջիայում։ Կետերի որսի դարաշրջանում, որը տևեց մինչև 1966 թվականը, կղզու բնակչությունը ամռանը կազմում էր 1,000 մարդ (տարեկան ավելի քան 2,000 ), իսկ ձմռանը՝ ընդամենը 200։ Կետերի որսորդների մեծ մասը նորվեգացիներ էին, սակայն բնակիչներինը՝ անգլիացիներ։
Հարավային բևեռում ծնված առաջին երեխան նորվեգացի Սոլվեիգ Գանբջորգ Ջեքոբսոն անունով աղջիկ էր, որը ծնվել էր 1913 թվականի օգեստոսի 8–ին Գրիտվիկենում։ Նրա ծնունդը գրանցել էր Հարավային Ջորջիայում բնակվող անգլիացի մի դատավոր։ Երեխան ձկնորսական կայանի գործադիր տնօրեն Ֆրիդյոֆ Ջեքոբսոնի և Կլարա Օլետ Ջեքոբսոնի դուստրն էր։ Ջեքոբսոնը տեղափոխվել էր կղզի 1904 թվականին և Գրիտվիկենի կայանի գործադիր տնօրենի պաշտոնը զբաղեցրել 1914 թվականից 1921 թվականները։ Նրա երեխաներից երկուսը այստեղ են ծնվել։
Էմիլիո Մարկոս Պալման Հարավային Բևեռում ծնված առաջին մարդն էր (Անտարկտիկ դաշինքով սահմանված վերջնակետում)։ Նա ծնվել է Բեիզ Էսպանսայում 1978 թվականին։ Նրա ծնողներին, ինչպես նաև ևս յոթ ընտանիքներ Արգենտինայի կառավությունը ուղարկել էր Անտարկտիդայի մայրցամաք՝ պարզելու, թե արդյոք հնարավոր է այնտեղ ընտանիքի հետ բնակություն հաստատել։ 1984 թվականին Պաբլո Քամաչոն դարձավ առաջին չիլիացին, ով ծնվեց Անտարկտիդայի տարածքում։ Այսօր մայրցամաքում հիմնված են մի քանի կենտրոններ, որոնց բնակիչները բազմաթիվ ընտանիքներ են։ Երեխաները հաճախում են կայանում գործող դպրոցը։ 2009 թվականին Անտարկտիդայում ծնվել է տասնմեկ երեխա, ութը ՝ արգենտինական Էսպերանզա Բեիսում և երեքը՝ չիլիական Ֆրեի Մոնտալվա կայանում։
Բնապահպանություն
1998 թվականին ուժի մեջ մտավ Անտարտիդայի հռչակագրին հավելված բնապահպանության վերաբերյալ համաձայնագիրը (Բնապահպանական պայմանագիր կամ Մադրիդյան հռչակագիր), որի հիմնական նպատակն է՝ զբաղվել Անտարկտիդայում շրջակա միջավայրի և կենսաբանական բազմազանության պահպանման հարցով։ Բնապահպանության հարցերով հանձնաժողովը հանդիպում է Անտարկտիդայի հռչագրում նշված խնդիրների լուծման քննարկման համար։ Հանձնաժողովի գլխավոր մտավախությունը վերաբերում էր ոչ տեղական տեսակների պատահական ներմուծմանը ։ Ամերիկայում Անտարկտիդայի բնապահպանության վերաբերյալ օրենքի 1978 թվականին ընդունելուց հետո, ԱՄՆ քաղաքացիներին Անտարկտիդայում իրականացվող որոշակի գործողություններ արգելվեցին։ Քրեական պատժի են ենթարվերվելու նրանք, ովքեր կներմուծեն այլ վայրերից որևէ բույս կամ կենդանի, ինչպես նաև արտահանեն տեղի որևէ բույս կամ կենդանի։
Գործադիր մարմինները ստիպված են եղել արգելքներ կիրառել կրիլի ձկնորսության վերաբերյալ, քանի որ այն անբարենպաստ ազդեցություն է թողնում Անրտարկտիադայի էկոհամակարգի վրա ։ 1980 թվականին ուժի մեջ է մտել Անտարկտիդայի ծովային կյանքի աղբյուրների մասին պայմանագիրը, որը արգելք է դրել Հյուսիսային օվկիանոսում բոլոր կարգի ձկնորսական գործողությունների իրականացման վրա ՝ դիտարկելով դրանք որպես հնարավոր վտանգ Անտարկտիդայի էկոհամակարգի համար։ Չնայած ընդունված օրենքներին, հատկապես Պատագոնիական ատամնաձկան անկանոն և անօրինական ձկնորսության գրանցումը լուրջ խնդիր է մնում։ Ատամնաձկան անօրինական որսը ծաղկում է. 2000 թվականի տվյալներով՝ տարեկան որսում են 32,000 տոննա։
Անտարկտիդան որպես մայրցամաք
Անտարկտիդան մեր մոլորակի՝ մեծությամբ հինգերորդ մայրցամաքն է։ Գտնվում է Երկրագնդի ծայր հարավում և ամբողջովին սառցապատ է։ Ողողվում է Ատլանտյան, Հնդկական և Խաղաղ օվկիանոսների ջրերով, որոնք մշտապես ծածկված են լողացող սառցալեռներով (այսբերգներով)։ Անտարկտիդան և նրա շուրջը գտնվող օվկիանոսային հատվածները միասին, մինչև Հարավային բևեռային շրջանը, կոչվում են Անտարկտիկա (հունարեն «անտի»՝ հակառակ, և Արկտիկա բառերից)։ Անտարկտիդան մյուս մայրցամաքներից շատ ավելի ուշ է հայտնաբերվել։ Մինչև 19-րդ դարի սկիզբը Եվրոպայի ծովագնացները Երկրի հարավային բևեռամերձ շրջանները հետազոտելու բազմաթիվ անհաջող փորձեր էին կատարել։ Հարավային բևեռային շրջան առաջինը 1772 թվականին մուտք է գործել անգլիացի ծովագնաց Ջ. Կուկը։ 1820 թվականին ռուս ծովագնացներ Ֆ. Բելլինսգաուզենը և Մ. Լազարևն առաջին անգամ մոտեցան Անտարկտիդայի ափերին. հարավային նոր մայրցամաքը հայտնագործված էր։ Դրանից 80 տարի անց, 1899 թվականին, այստեղ ափ իջավ 10 մարդուց բաղկացած խումբ՝ նորվեգացի Կ. Բորխգրևինկի գլխավորությամբ։ Նրանք առաջինն էին, որ համարձակվեցին ձմեռել անծանոթ մայրցամաքում և ապացուցեցին, որ Անտարկտիդայում հնարավոր է ապրել։ Մեկը մյուսի հետևից կազմակերպվեցին նոր արշավախմբեր՝ անգլիական, գերմանական, շվեդական, ֆրանսիական, նորվեգական։ 1911 թվականի դեկտեմբերի 15-ին՝ Ռ. Ամունդսենը, իսկ 1912 թվականի հունվարի 18-ին Ռ. Սկոտը հասան Հարավային բևեռ։ Այժմ այնտեղ գործում են Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների «Ամունդսեն-Սկոտ» մշտական գիտական կայանը, Ռուսաստանի «Մոլոդյոժնայա» կայանը, Դեյվիսի ծովի ափին՝ «Միռնի» ավանը և այլն։
Անտարկտիդայի նախապատմություն
Երկրի վրա մարդու հայտնվելուց դեռևս միլիոնավոր տարիներ առաջ Անտարկտիդայում տաք էր, աճում էին արևադարձային անտառներ, բնակվում էին ահռելի չափերի կենդանիներ։ Գիտնականները գտնում են, որ եղել է ժամանակ, երբ Անտարկտիդան Ավստրալիայի, Աֆրիկայի, Հարավային Ամերիկայի և Ասիայի մի մասի հետ միասին կազմել է մի հսկա աշխարհամաս՝ Գոնդվանան։ 50–60 միլիոն տարի առաջ այն մասնատվել է, և Անտարկտիդան անջատվել է Ավստրալիայից։ Գոյացած նեղուցն են հորդել և գոտևորել այսպես կոչված «արևմտյան քամիների» հոսանքի սառը ջրերը։ Մոտ 30 միլիոն տարի առաջ ցրտեցման հետևանքով սկսեցին ձևավորվել սառցադաշտեր։ Սառը հոսանքը դարձավ մի հզոր պատնեշ, որը թույլ չի տալիս, որ ջերմություն թափանցի մայրցամաք և քայքայի առաջացած սառցավահանը։ Սառցե շերտի միջին հաստությունը 1720 մ է, առավելագույնը՝ 4500 մ։ Եթե Անտարկտիդայի ամբողջ սառույցը հավասար շերտով փռենք երկրագնդի մակերեսին, ապա սառցե շերտի հաստությունը կկազմի 40 մ։ Դա շատ կարևոր է, քանի որ, եթե ողջ սառույցը հալվի և վերածվի ջրի, ապա Համաշխարհային օվկիանոսի մակարդակը կբարձրանա 60 մ-ով, և շատ երկրների ծովափնյա շրջաններ կհայտնվեն ջրի տակ։ Բացի դրանից, եթե վերանա ցրտի այդ հսկայական աղբյուրը, ապա մեր մոլորակի միջին ջերմաստիճանը կբարձրանա մոտավորապես 80-ով, և բնության մեջ կկատարվեն անդառնալի փոփոխություններ։ Սառցե շերտի տակ հայտնաբերվել են լեռնաշղթաներ, որոնց բարձրությունը 3000–4000 մ է։ Անտարկտիկական Անդերի Վիլսոն լեռնագագաթը (5140 մ) Անտարկտիդայի ամենաբարձր կետն է։ Անտարկտիդայի ընդերքը հարուստ է օգտակար հանածոներով՝ երկաթի հանքաքար, ոսկի, ալմաստ, գունավոր մետաղներ, քարածուխ։
Անտարկտիդան որպես ամենացուրտ մայրցամաք
Անտարկտիդան ամենացուրտ մայրցամաքն է։ Այն երկարատև ամռան ընթացքում ստանում է մեծ քանակությամբ ջերմություն, սակայն սառցածածկույթն անդրադարձնում է այդ ջերմության 90 %-ը, և մակերևույթը չի տաքանում։ Նվազագույն ջերմաստիճանը (-88,3օC) գրանցվել է «Վոստոկ» գիտահետազոտական կայանում, որը համարվում է երկրագնդի ցրտի բևեռը։ Կան շրջաններ, որտեղ տարվա ընթացքում 340 օր շարունակ ձնաբքեր են լինում։ Անտարկտիդայի առափնյա շրջաններում կան սառցածածկույթից ազատ տարածքներ՝ անտարկտիկական օազիսներ (տարածքի 0,2–0,3 %-ը), որտեղ աճում են մամուռներ, քարաքոսեր։ Ջրերը հարուստ են ծովային կաթնասուններով՝ մի քանի տեսակի փոկեր, ծովալուսաններ, կետեր, այդ թվում՝ երկրագնդի ամենախոշոր կենդանին՝ կապույտ կետը։ Շատ են թռչունները՝ պինգվիններ, ճայեր, մրրկահավեր, ծովագռավներ։ Անտարկտիդան ոչ մի պետության չի պատկանում և չունի մշտական բնակչություն, գիտահետազոտական կայաններում աշխատում են տարբեր երկրների գիտնականներ, որոնք ուսումնասիրում են մայրցամաքի դեռևս չբացահայտված գաղտնիքները։ 1959 թվականին ԱՄՆ-ը, ԽՍՀՄ-ը և 10 այլ պետություններ կնքել են համաձայնագիր, ըստ որի՝ մայրցամաքը կարող է օգտագործվել միայն խաղաղ նպատակներով, իսկ 1991 թվականին կնքված նոր համաձայնագրով՝ 50 տարով արգելվում է այնտեղ օգտակար հանածոների արդյունահանումը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մայրցամաքներ Կատեգորիա:Անտարկտիդա Կատեգորիա:Շաբաթվա հոդված
Եվգենյա Շախովսկայա
Եվգենյա Միխայլովնա Շախովսկայա (ծննդյամբ` Անդրեևա, ), ռուս առաջին կին օդանավորդներից մեկը, ռազմական օդաչու, իշխանուհի։ Քաղաքացիական ինժեներ իշխան Շախովսկու կինը։
Կենսագրություն
Եվգենյա Շախովսկայան ծնվել է 1889 թվականին Սանկտ Պետերբուրգում, հարուստ առևտրական Միխայիլ Պետրովիչ Անդրեևի ընտանիքում։ Ստացել է բարձրաշխարհիկ դաստիարակություն, այնուհետև՝ արժանապատիվ կրթություն։ 1911 թվականի օգոստոսի 16-ին դարձել է օդաչու՝ քննություն  հանձնելով ինքնաթիռի նյութատեխնիկական կառուցվածքի և ղեկավարման տեխնիկայի վերաբերյալ` ստանալով օդաչուի դիպլոմ Յոհաննիստալում (Գերմանիա)։ Յոհաննիստալի օդանավակայանում աշխատել է որպես հրահանգիչ։ 1913 թվականի ապրիլի 11-ին նրա մեղքով տեղի ունեցած ինքնաթիռի վթարի հետևանքով մահացավ հայտնի օդաչու Վսեվոլոդ Աբրամովիչը, ինչի արդյունքում Շախովսկայան որոշեց վերջ տալ օդաչուի կարիերային։ Բայց 1914 թվականի գարնանը նա նորից վերադարձավ ավիացիա, և Առաջին աշխարհամարտի սկսելուց հետո խնդրագիր ներկայացրեց Նիկոլայ II-ին՝ իրեն որպես ռազմական օդաչու ռազմաճակատ ուղարկելու համար։ Ցարը բավարարեց նրա խնդրանքը, և 1914 թվականի նոյեմբերին Շախովսկայան ընդգրկվեց 1-ին բանակի ավիաջոկատում՝ պրապորչիկի կոչումով։ Ծառայել է Կովենի ավիացիոն ջոկատում, սակայն ռազմական օդաչուի կարիերան երկար չտևեց և 1914 թվականի դեկտեմբերին ազատվեց ավիաջոկատից։
Հետագայում Շախովսկայային մեղադրանք առաջադրվեց Գերմանիայի օգտին լրտեսության համար (որն այն ժամանակ կարծում էին, թե շինծու է)։ Շախովսկայան ձերբակալվեց և դատապարտվեց մահապատժի, սակայն Նիկոլայ II-ը այն փոխարինեց ցմահ բանտարկությամբ վանքերից մեկում։ Իշխանուհին ազատվեց փետրվարյան հեղափոխությունից հետո ։ Ազատվելուց հետո նա աշխատանքի անցավ Գատչինայի թանգարանում, բայց աշխատանքից ազատվեց զեղծարարության համար։
Քաղաքացիական պատերազմի տարիներին Շախովսկայան ծառայության է անցել բոլշևիկների մոտ, իսկ 1919-1920 թվականներին աշխատել է որպես քննիչ Կիևի նահանգային արտակարգ հանձնաժողովում։ Այդ ժամանակահատվածում վրեժ է լուծել նրանցից, ովքեր վարում էին նրա դեմ լրտեսության գործը ։ Շախովսկայան աչքի էր ընկնում հարցաքննվող ձերբակալվածների և մահապատժի ենթարկվածների նկատմամբ դաժան վերաբերմունքով։ Մահացել է 1920 թվականի աշնանը` հարբած այլ չեկիստների հետ փոխհրաձգության հետևանքով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կին օդաչուներ Կատեգորիա:Ռուս կին օդաչուներ Կատեգորիա:Ցմահ դատապարտվածներ Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած ռուսական ռազմական գործիչներ Կատեգորիա:Հրաձգային զենքից մահացածներ
Գրություններ սեղաններին
Գրություններ սեղաններին, երիտասարդական գրաֆիտիի տարատեսակ, որը հանդիպում է տարրական, միջնակարգ և բարձրագույն կրթական հաստատություններում։ Գրությունները լինում են թե՛ աշխատանքային հատվածում, թե՛ գրասեղանի այլ հատվածներում։
Գրությունների հետազոտություն
Ռուսաստանում մինչ 20-րդ դարի վերջը գրասեղաններին արված գրություններն իրենցից ներկայացրել են համեմատաբար քիչ ուսումնասիրված երևույթ։ Գիտնականներից շատերը դրանք ընդունում են միայն կարգավորող և գեղագիտական տեսանկյունից, որի համաձայն նրանք իրենցից ներկայացնում են միայն վնասարարություն՝ վնասելով կրթական հաստատության սեփականությունը։ Միայն թե 2000-ական թվականներին հայտնվել են հետազոտություններ, որոնց նպատակն էր ուսումնասիրել գրությունների լեզվական բնութագրերը։ Գրաֆիտիների նկարագրին գերիշխող մոտեցումներն են պատմական, սոցիալ-մշակութային, հոգեբանա-մշակութային և լեզվաբանական։ Ն. Ի. Տյուկաևան 2001-2004 թվականներին անցկացրել է ուսանողական գրաֆիտիների հետազոտություն Բարնաուլի պետական մանկավարժական համալսարանում, Ալթայական պետական տեխնիկական համալսարանում, ըստ որոնց կազմվել են գրասեղանների գրությունները։ 2006 թվականին մի աշակերտուհի անցկացրել է Կիրով քաղաքի դպրոցի գրասեղանների գրությունների հետազոտություն և իր հետազոտություններով դարձել է Վ. Ի. Վերնադսկովի անվան համառուսական երիտասարդական ընթերցումների դափնեկիր։ Հետազոտողները պնդում են, որ սեղանների վրա արված գրությունների հետազոտությունները կարող են օգնել կրթական գործընթացում։
Գործառույթներ
Գրությունների ստեղծման պատճառներ են հանդիսանում՝
Հեղինակներ և գրություններ
Բարձրագույն կրթական հաստատություններում անցկացրած հետազոտությունների արդյունքները ցույց են տվել, որ գրություններ հիմնականում անում են I-II կուրսերի ուսանողները (գրությունների մոտ 90 %-ը)։ Գրությունների հեղինակների զգալի մասը անտարբեր են ուսման գործընթացի հանդեպ։
Սովորական ուսանողական հեղինակը, որպես օրենք, նյութապես կախվածություն ունի ծնողներից, հաճախում է կրթական հաստատություն ստիպողաբար։ Սովորական հեղինակի հոգեբանական նպատակն է. «Ես գրում եմ այնտեղ, որտեղ ընդունված չէ, քանի որ ես լավագույն եմ, և ես այդպես եմ ուզում»։
Գրությունների հեղինակներին ըստ վարքագծի կարելի է բաժանել մի քանի խմբերի.
1. Զգացմունքա-իմաստային հատկանիշներով. 2. Նպատակասլացության մակարդակով՝
3. Ռազմավարական պարամետրերով՝
4. Ստեղծագործական պարամետրերով՝ 5. Հոգեբանական նկարագրով՝ Սեղանների վրա գրություններ թողնում են թե՛ տղանները, թե՛ աղջիկները։
Գրությունների տեսակներ
Գրասեղանների վրա արված գրությունները կարող են լինել թե՛ բանաստեղծական, թե՛ արձակ։ Նաև կարող են լինել գծանկարներ և նկարներ և տարբեր գրություններ։ Ընդհանուր առմամբ գրությունները բնութագրվում են դրույթական տեղեկություն տրամադրելով։ Գրությունները դասակարգվում են մի քանի հատկություններով։
1. Նպատակաուղղվածությամբ՝
2. Արտացոլված իրավիճակի քանակի՝
Թեմանների շարքում, որոնց հաճախ դիմում են հեղինակները՝ սերն է, երաժշտական հետաքրքրությունները, երեկոյան ժամանցը։ Հաճախ հանդիպում է տարօրինակ բառապաշարը, բնորոշ առանձնահատկություն է համարվում այն, որ հեղինակները, իմանալով լեզվի օրենքները, անտեսում են ուղղագրությունը և կետադրությունը։
Գրությունների հասցեատերեր
Գրությունների հիմնական ընթերցողները լինեում են սովորողները (ուսանող կամ դպրոցական)։ Զանգվածային հաղորդակցման հիմնական առանձնահատկությունը համարվում է այն, որ հիմնականում դիմելուց օգտագործվում է եզակի թիվը, այն դեպքում, երբ ընթերցողները կարող են լինել շատ («Ուսուցչին նայի՛ր, ոչ թե այստեղ»)։
Պատասխանատվություն
Գրություններ անելու դեմ արգելքները գրված են ներքին կանոնակարգի կանոններում և կրթական հաստատության այլ փաստաթղթերում։ Որպես կարգապահական պատիժ կարող են կիրառել զգուշացում և նկատողություն։ Բարձրակարգ կրթական հաստատությունների ղեկավարները գրությունների համար ուսանողներին կարող են սպառնալ հեռացումով ։ 2007 թվականին CBS-ը հայտնել է այն մասին, որ Նյու Յորքից մի 13-ամյա աշակերտուհի ձերբակալվել է ոստիկանության կողմից՝ «Okay» բառը սեղանին գրելու համար։ Ձերբակալումը իրականացվել է դպրոցի տնօրենի խնդրանքով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գրաֆիտի Կատեգորիա:Գրություններ Կատեգորիա:Կրթություն Կատեգորիա:Գրագրություն Կատեգորիա:Վնասակար սովորույթներ
Ամբուլատորիա
Ամբուլատորիա, բուժկանխարգելիչ հիմնարկ, որը որակյալ բժշկական օգնություն է ցույց տալիս տանը և երթևեկ հիվանդներին։ Ի տարբերություն պոլիկլինիկայի՝ ամբուլատորիայում աշխատում են սահմանափակ թվով մասնագետներ՝ թերապևտ, վիրաբույժ, մանկաբարձ-գինեկոլոգ, մանկաբույժ, ստոմատոլոգ։ Իսկ այլ բնույթի բուժօգնության կարիք ունեցող անձանց ամբուլատորիան ուղարկում է համապատասխան բուժկանխարգելիչ հիմնարկ։
Ամբուլատորիայի աշխատանքները կազմակերպվում են տարածքատեղամասային սկզբունքով՝ ըստ բնակավայրի և աշխատավայրի։ Գյուղական վայրերում գործում են նաև շարժական ամբուլատորիաներ։ Բացի բուժաշխատանքներից, ամբուլատորիայի անձնակազմը պարտավոր է նաև սպասարկվող տեղամասերում անցկացնել կանխարգելիք և սանհակահամաճարակային միջոցառումներ։
Կատեգորիա:Բժշկական հիմնարկություններ Կատեգորիա:Բժշկական և առողջապահական կազմակերպություններ
Նազուտ
Նազուտ, հայկական իգական անուն։ Առաջացել է հայերեն «նազ» բառից՝ «ուտ» («ոտ») մասնիկով՝ «նազոտ, նազելի» իմաստով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական իգական անձնանուններ
Հոլմիում
Հոլմիում քիմիական տարր է, որի նշանն է Ho, պարբերական համակարգի լանթանոիդների խմբին պատկանող քիմիական տարր։ Լանթանիդ է։ Կարգահամարը 67 է, ատոմական զանգվածը՝ 164,9304: Բաղկացած է մեկ կայուն իզոտոպից՝ 165Ho: Ատոմի էլեկտրոնային թաղանթների կառուցվածքը 4f11 5s2 5p6 6s2 է։
Բնության մեջ
Հազվագյուտ տարր է, պարունակությունը երկրակեղևում՝ 1,3·10−4 % ըստ զանգվածի, ծովի ջրում՝ 2,2·10−7 %: Հանդիպում է հազվագյուտ հողային այլ տարրերի՝ մոնացիտի, բաստենեզիտի, էվկսենիտի, ապատիտի հետ։
Հանքավայրեր
Հոլիումը մտնում է լանթանիդների կազմի մեջ, որոնք հիմնականում հանդիպում են ԱՄՆ-ում, Ղազախստանում, Ռուսաստանում, Ուկրաինայում, Ավստրալիայում, Բրազիլիայում, Հնդկաստանում, Սկանդինավիայում։
Քիմիական հատկություններ
Քիմիապես ակտիվ տարր է, միացություններում՝ եռարժեք։ Տաքացնելիս փոխազդում է ջրածնի, ածխածնի, ազոտի, ֆոսֆորի, ածխածնի օքսիդների հետ։
Քայքայում է ջուրը, փոխազդում է HCl-ի, H2SO4-ի հետ՝ դուրս մղելով ջրածին։ 180-200 °C-ից բարձր օդում արագ օքսիդանում է՝ առաջացնելով Ho2O3 օքսիդը, որին համապատասխանող հիդրօքսիդը՝ Ho(OH)3, հիմք է, ալկալիների հետ չի փոխազդում։
Ho3+ իոնը դեղին է, կոմպլեքս միացություններ է առաջացնում օրգանական շատ նյութերի հետ։
Ստացում
Ստացվում է քլորիդը կամ բրոմիդը կալցիումով վերականգնելիս, միացությունները էլեկտրոլիզելով հեղուկ Cd-ի և Zn-ի կաթոդով, որոնք թորում են վակուումի տակ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լանթանոիդներ Կատեգորիա:Հոլմիում
Ֆրենսիս Հարփեր
Ֆրենսիս Էլեն Ուոթքինս Հարփեր (Frances Ellen Watkins Harper, ), ամերիկացի աբոլիցիոնիստ, սուֆրաժիստ, բանաստեղծուհի և գրող ։ Ծագմամբ եղել է աֆրոամերիկուհի։ Ակտիվ մասնակցություն է ունեցել տարբեր սոցիալական բարեփոխումների իրականացմանը և եղել է Կանանց քրիստոնեական միության անդամ։
Կենսագրություն
Ծնվել է ազատ սևամորթների ընտանիքում, Բալթիմոր, Մերիլենդ նահանգ։ Եղել է ընտանիքի միակ երեխան ։ Երեք տարեկանում որբ է դարձել և դաստիարակվել է մորաքրոջ և մորեղբոր ընտանիքում։ Նրա մորեղբայր Ուիլյամ Ուոթքինսը հոգևորական է եղել և սևամորթ երեխաների համար դպրոց է պահել։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել Ֆրենսիսի անհատականության ձևավորման վրա ։ Տասնչորս տարեկանից աղջիկը դերձակուհի է աշխատել։ 1850 թվականին նա դարձել է առաջին կին կարուձև դասավանդողը յունոնիստական սեմինարիայում։ 1851 թվականին Փենսիլվանիայի աբոլիցիոնիստական միավորման նախագահ Ուիլյամ Սթիլի հետ Կանադայի ստորերկրյա երկաթուղու անցատեղերում օգնել է փախստական ստրուկներին։ 1853 թվականին ընդգրկվել է Ամերիկյան հակաստրկատիրական միավորում, սկսել է հանդես գալ հասարակության առաջ որպես ճառասան։ Ամերիկայի քաղաքացիական պատերազմի ավարտից հետո մասնակցել է կանանց (այդ թվում աֆրոամերիկացիների) ընտրական իրավունք տրամադրելու պայքարին, մասնակցել է այլ սոցիալական բողոքների։ 1873 թվականին Ֆիլադելֆիայում և Փենսիլվանիայում եղել է Կանանց քրիստոնեական միության «գունավոր» բաժանմունքի նախագահ։ 1894 թվականին մասնակցել է Կանանց գունավոր ազգային միավորման հիմնադրմանը և զբաղեցրել է փոխնախագահի պաշտոնը։ Մահացել է 85 տարեկանում, 1911 թվականի փետրվարի 22-ին՝ Ամերիկայի կանանց քվեարկելու իրավունք ստանալուց ինը տարի առաջ։
Իր բանաստեղծությունների առաջին «Forest Leaves» գիրքը հրատարակել է 1845 թվականին 20 տարեկանում, իսկ առաջին «Iola Leroy» վեպը՝ 67 տարեկանում։ Վաճառքի առումով նրա հեղինակած առավել հաջողակ ստեղծագործությունը դարձել է բանաստեղծությունների «Poems on Miscellaneous Subjects» (1854) ժողովածուն։ Նրա «Two Offers» նովելը հրատարակվել է 1859 թվականին «Anglo-African Magazine» հանդեսում։ Դա ԱՄՆ-ում հրատարակված առաջին նովելն էր, որի հեղինակը եղել է սևամորթ կին ։ 1872 թվականին լույս է տեսել նրա «Sketches of Southern Life» ժողովածուն, որում նկարագրվել է գրողի ճանապարհորդությունը Ամերիկայի հարավում, ազատություն ստացած նախկին ստրուկների հետ հանդիպումները և կեցության ծանր պայմանները, որոնց մեջ ստիպված էին ապրել նրանք։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին լրագրողներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գրողներ Կատեգորիա:Աբոլիցիոնիզմ Կատեգորիա:Աֆրոամերիկացի գրողներ Կատեգորիա:Սուֆրաժիստներ Կատեգորիա:Ամերիկացի սուֆրաժիստներ Կատեգորիա:Ամերիկացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կին վիպասաններ
Ուսոլկա (Բելայայի վտակ)
Ուսոլկա (Усолка), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի մարզում, Կոմի Հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Բելայայի գետի աջ ափին՝669 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 55 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Ռորայմա
Ռորայմա (Roraima), նահանգ Բրազիլիայի հյուսիսում, մտնում է Հյուսիսային տարածաշրջանի մեջ։ Սահմանակից է Բրազիլիայի Ամազոնաս նահանգի հետ հարավում և Պարա նահանգի հետ արևելքում, ինչպես նաև հյուսիսում Վենեսուելայի և արևելքում Գայանայի հետ։ Վարչական կենտրոնն է Բոա Վիստա քաղաքը։ Բրազիլիայի ամենահյուսիային նահանքն է։
Նահանգի անվանումը առաջացել է Ռորայմա լեռան անունից, որը տեղացի հնդկացիների լեզվից թարգմանվում է որպես «կանաչ լեռ» ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի վարչական բաժանում Կատեգորիա:Բրազիլիայի նահանգներ
Նաբրոկ
Նաբրոկ (nábrók)՝ վարտիք, որը  պատրաստված է մահացածի մաշկից, որը 17-րդ դարի իսլանդական ժողովրդական մոգության մեջ օգտագոծում էին որպես անսահմանափակ քանակով փողի գրավման միջոց ։
Նաբրոկի պատրաստման արարողությունը սկսում էր կենդանի մարդուց թույլտվություն խնդրելով՝ մահից հետո նրա մաշկը օգտագործելու համար ։ Այն բանից հետո, երբ նրան կհուղարկավորեն, պետք է հանել մարմինը և դիակից առանձնացնել գոտկատեղից ներքև հատվածի մաշկը, առանց քերծվածքների և կտրվածքների։ Եթե հագնեն ստացված վարտիքը, այն կկպչի մաշկին և կդառնա այն կրող մարդու մի մասը։ Այնուհետև պետք է աղքատ այրուց մետաղադրամ գողանալ (Սուրբ Ծննդին, Զատիկին) և այն մտցնել փոքրիկ քսակ։ Մինչ մետաղադրամը կմնա քսակում, այն դեպի իրեն գումար կձգի, այնպես որ քսակը երբեք չի դատարկվի։ Դժոխք չընկնելու համար տերը պետք է կենդանության օրոք ինչ որ մեկին համոզի վերցնել այդ վարտիքը, նոր տերը պետք է հագնի նաբրոկի աջ ոտը, մինչև նախկին սեփականատերը չի հանել ձախը։ Այսպես նաբրոկը կկարողանա գումար ձգել մի քանի սերուդ շարունակ։ Եթե տերը չկարողանա փոխանցել այն հաջորդին, մահից հետո նրա ամբողջ մարմինը կսառեցվի։
Միակ պահպանված նաբրոկը պահվում է Իռլանդիայի կախարդության և սև մոգության թանգարանում (The Museum of Icelandic Sorcery & Witchcraft) Հոլմավիկում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսլանդիայի մշակույթ
Նրբաբլիթային տեսակավորում
Ալգորիթմ
Ամենասովորական ալգորիթմը (տարբերակի տեսակավորումը) տալիս է ոչ ավել քան 2n-3 շրջում, սակայն պահանջվում է ամենամեծ տարրի փնտրումը։ Այս ալգորիթմի մեջ ընտրված տեսակավորման շեղումը հետևյալն է. մեկ շրջումով ամենամեծ դեռևս չտեսակավորված բլիթը ամենավերևում, այնուհետև ևս մեկ անգամ իջեցնում են նրա վերջնական դիրքին, հետո կրկնում այս գործողությունը մնացած բլիթների հետ։ Նկատի ունեցեք, որ մենք չենք հաշվում այն ժամանակը, որը անհրաժեշտ է ամենամեծ բլիթը գտնելու համար. հաշվում ենք միայն շրջումների թիվը։ Եթե մենք ցանկանում ենք ստեղծել իրական մեխանիզմ, որը կիրականացնի այս ալգորիթմը գծային ժամանակով, այն պետք է կատարի երկու բնորոշչի փոփոխություն(շրջում) և պետք է կարողանա գտնել հաստատուն թվերի շարքում առավելագույնին։
Օրինակ՝ ավելի քան 4 շրջում պահանջող կույտերից են (2,4,1,3), (3,1,4,2) և (4,2,3,1), որն էլ կարելի է կատարել (2,4,3,2), (2,3,4,2) և (2,3,2,4)-ի միջոցով։
Այրված նրբաբլիթի խնդիրը
Ավելի բարդ շեղումը կոչվում է այրված նրբաբլիթների խնդիր, կույտի մեջ յուրաքանչյուր բլիթի ներքևի մասը այրվում է տեսակավորումը պետք է ավարտվի յուրաքանչյուր բլիթի ներքևի մասի այրումով։ Վերը նշված պարզ ալգորիթմը ևս աշխատում է այս խնդրի համար, բայց ավելի արագ ալգորիթմ չկա։ 2008 թվականին ավարտական կուրսի ուսանողների միխումբ կառուցեց միկրոօրգանիզմների համակարգիչ, որը կարող է լուծել այրված նրբաբլիթի խնդրի մի պարզ օրինակ E. coli ծրագրավորման միջոցով՝ ԴՆԹ-ի հատվածների շրջումը, որը նման է այրված բլիթներին [ԴՆԹ-ն ունի (5' և 3') ուղղվածություն և կարգ (խթանող նախքան կոդավորումը)։ Չնայած ԴՆԹ շրջումով արտահայտված հոսքի շրջումը ցածր է, մշակույթում գտնվող բակտերիաները ապահովում են մի մեծ զուգահեռ հաշվողական հարթակ։ Բակտերիան հաղորդում է, երբ ունենում է խնդրի լուծումը ։ Այս գործընթացի անիմացիոն պատկերը չի արտադրվել ։
Նրբաբլիթային տեսակավորումը հանդես է գալիս նաև ծրագրերի զուգահեռ մշակման ցանցերում, որտեղ այն կարող է ապահովել պրոցեսորների միջև արդյունավետ երթուղավորում։
Այս խնդիրը ուշագրավ է դարձել հայտնի մաթեմատիկոս՝ Microsoftը հիմնադիր Bill Gatesի (ինչպես Ուիլյամ Գեյթս) կողմից գրված հոդվածի միջոցով, որը կոչվում է «Բնորոշչի տեղափոխման միջոցով սահմանների տեսակավորում»։ Այն հրատարակվել է 1979 թ.-ին և բնութագրվում է որպես նրբաբլիթային տեսակավորման արդյունավետ ալգորիթմ ։ Բացի այդ, ամենանշանավոր թուղթը հրատարակվել է Futurama համաստեղծող David X. Cohen (ինչպես Դավիթ Ս. Կոհեն) ի կողմից, որը վերաբերում էր այրված նրբաբլիթի խնդրին ։ Դրա հայտնագործողներն են Christos Papadimitriou (այնուհետև Harvard, հիմա Berkeley) և Manuel Blum (հետո Berkeley, հիմա Carnegie Mellon University), համապատասխանաբար։
2008 թ.-ի սեպտեմբերի 17-ին University of Texas at Dallasի հետազոտողների մի խումբ Founders Professor Hal Sudboroughը հայտարարեց իր որոշումը Theoretical Computer Science ամսագրի միջոցով, որը տեսակավորման առավել արդյունավետ ալգորիթմ էր, քան Gates and Papadimitriou։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Տեսակավորման ալգորիթմներ
Սակրավոր
Սակրավոր անձ, որը գտնվում է ծառայության մեջ ինժեներական զորքերում։ Սակրավորների հիմնական նպատակը պաշտպանողական կամ հարձակողական բնույթի ռազմական գործողությունների ինժեներական ապահովումն է։ Ռուսական կայսերական բանակում սակրավորները մտնում էին ինժեներական զորքերի կազմի մեջ և պատերազմի ժամանակ տարբեր սակրավորական աշխատանքներ էին իրականացնում մարտի դաշտում և ամրոցներում ։
Պատմականորեն սակրավորների խնդիրներն էին հանդիսանում՝
Առօրյա կյանքում սակրավոր են անվանում այն մարդկանց (պարտադիր չէ, որ նա լինի զինծառայող), ովքեր զբաղվում են ականների և չպայթած արկերի վնասազերծմամբ։
Սակրավորների մասնագիտական տոնը նշում են հետևյալ երկրներում՝
Որոշ արտասահմանյան երկրների զինված ուժերում սակրավոր տերմինին համապատասխանում է պիոներներ տերմինը ։
Սակրավորական գործի պատմություն
«Սակրավոր», տերմինի հայտնվել է վերաբերում է 17-րդ դարին, երբ այդպես էին անվանում այն զինծառայողներին, ովքեր հակառակորդի պաշտպանողական կառույցների տակ ականահատում էին իրականացնում հետագայում դրանք ոչնչացնելու նպատակով։ 1678 թվականին Ֆրանսիայում սակրավորներն առանձնացվել են հատուկ զորամասերում և ստորաբաժանումներում, իսկ 1712 թվականին՝ Ռուսաստանում։
Պետրոս I-ի օրոք՝ 1707 թվականին, Մոսկվայում ստեղծվել է Ինժեներական դպրոց՝ հրամանատարական կազմի պատրաստման համար, իսկ ավելի ուշ կազմավորվել են առաջին սակրավորական զորամասերը՝ առանձին ինժեներական և ականորդային վաշտեր։
Գերմանիայում, Ավստրիայում և մասամբ Ֆրանսիայում սակրավորային զորամասերը միաձուլված էին զոմազորամասերի հետ, Ռուսաստանում դրանք առանձին էին գործում։
18-19-րդ դարերում սակրավորների առջև դրված խնդիրները մեծանում էին։
20-րդ դարում մասնագիտացում էր տեղի ունեցել՝ սակրավորների կազմից առանձնացվել են երկաթուղայիններ, օդագնացներ, ավտոմոբիլիստներ և այլն։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ինժեներական զորքեր Կատեգորիա:Սակրավորներ
Ինչ գեղեցիկ է փայլում այսօր լուսինը
«Ինչ գեղեցիկ է փայլում այսօր լուսինը» («Как прекрасно светит сегодня Луна»), խորհրդային մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ, որ ստեղծվել է 1988 թվականին ռեժիսոր Վիկտոր Դուդկինի կողմից «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայում և պատմում է գեղեցկության ուժի մասին ։
Սյուժե
Լիալուսնի ժամանակ կենդանիները հիանում են նրանո, թե ինչքան գեղեցիկ է փայլում լուսինը։ Միայն արջն է դժգոհ և ամեն կորպ փորձում է խանգարել այդ տեսարանով հիանալուն, բայց ոչ ոք ուշադրություն չի դարձնում նրա վրա։ Հոգնելով սենտիմենտալությունից՝ արջը գնում է թավուտ՝ գայլերի մոտ, բայց պարզվում է, որ չնայած իրենց արտաքին վայրագությանը՝ նրանք նույնպես հոգու խորքում ենթակա են գեղեցկության զգացումին։
Օթելլո (ողբերգություն)
«Ողբերգություն Օթելլոյի, վենետիկյան մավրի մասին» (The Tragedy of Othello, The Moor of Venice), անգլիացի գրող Ուիլյամ Շեքսպիրի հանրահայտ պիեսը, որը գրվել է 1604 թվականին։ Պիեսի սյուժեն հիմնված է Ջիրալդի Չինտիոյի «Վենետիկյան մավր» ստեղծագործության վրա։ Առաջին անգամ հրատարակվել է 1622 թվականին։ «Օթելլոն» Շեքսպիրի ամենահայտնի ստեղծագործություններից մեկն է։
Սյուժե
Վենետիկի մավր Օթելլոն առևանգում է իշխան Բրաբանցիոյի դուստր Դեզդեմոնային և գաղտնի ամուսնանում նրա հետ։ Դեզդեմոնայի հայրը ցանկանում է գտնել և պատժել մավրին։ Վերջինիս մարդիկ խռովություն էին պատրաստում Օթելլոյի համար։ Դրանք Յագոն և Ռոդրիգոն էին։ Սակայն անմեղ ու հավատարիմ ընկեր էին ձևանում։ Բրաբանցիոն գտնում է Օթելլոյին և Դեզդեմոնային իշխանների ժողովի վայրում, որտեղ Վենետիկի գլխավոր իշխանը իր խորհրդատուների հետ որոշումներ էր կայացնում կապված Թուրքիայի պատերազմի հետ։ Այդտեղ էլ քննարկում են սևամորթ Օթելլոյի ու իր հարսնացուի հարցը։ Բրաբանցիոն ստիպված համակերպվում է իրավիճակի հետ։ Դրանից հետո Օթելլոն իր հավատարիմների հետ պատերազմի է ուղևորվում։ Նրա հետ է մեկնում նաև Դեզդեմոնան։
Կիպրոսում, որտեղ ընթանում էր պատերազմը, Օթելլոն և Դեզդեմոնան որոշում են ամուսնանալ եկեղեցով։ Այդպես էլ անում են։ Ամբողջ իրիկուն Օթելլոյի դղյակում խնջույք էր։ Ներկա էին բոլոր բարեկամները, ընկերները, նույնիսկ հասարակ մարդիկ։ Յագոն իր հերթական պլաններն էր մշակում։ Նա ցանկանում էր խռովության միջոցով սպանել Օթելլոյին, հետո գրավել նրա ողջ հարստությունը։ Իսկ Ռոդրիգոն, որ երազում էր միայն Դեզդեմոնայի մասին, խորամանկ Յագոյի ձեռքին գործիք է դառնում։ Յագոն իր նպատակին հասնելու համար նախ որոշում է այնպես անել, որ Կասսիոն՝ Օթելլոյի տեղակալը, կորցնի վստահությունը իր տիրոջ մոտ։ Ռոդրիգոն, Յագոյի թելադրանքով, խնջույքի ժամանակ կարողանում է դիտավորյալ կռվել հարբած Կասսիոյի հետ և անմեղ ձևանալ, իսկ Օթելլոն մեղադրում է Կասսիոյին, պաշտոնազրկում և այլևս նույնիսկ տեսնել չէր ուզում։
Այդ դեպքից հետո խարդախ Յագոն Կասսիոյին խորհուրդ է տալիս բարեհոգի Դեզդեմոնայի միջոցով վերադարձնել իր պաշտոնը։ Կասսիոն այդպես էլ անում է. խնդրում է Դեզդեմոնային բարեխոսել իրեն ամուսնու առաջ։ Խնջույքից հետո Դեզդեմոնան խնդրում է ամուսնուն, որպեսզի նա ների անմեղ Կասսիոյին։ Իսկ Յագոն շարունակում է գործել։ Նրա մյուս քայլը Օթելլոյին և Դեզդեմոնային կռվացնելն էր։ Յագոն գալիս է մավրի մոտ և սկսում ստեր դուրս տալ։ Նա ասում է, որ Դեզդեմոնան դավաճանում է Օթելլոյին Կասսիոյի հետ։ Յագոն ամեն կերպ համոզում է տիրոջը։ Օթելլոն լիովին համոզված չէր, սակայն կասկածանքները սկսում են տանջել նրան։ Դրանից հետո Յագոն կարողանում է իր կնոջ՝ էմիլիայի միջոցով ձեռք բերել Դեզդեմոնայի թաշկինակը, որը նրան Օթելլոն էր նվիրել։ Նա այդ թաշկինակը գցում է Կասսիոյի տան մեջ։ Երբ Յագոն դարձյալ սկսում է համոզել մավրին, որ Դեզդեմոնան դավաճանում է իրեն, Օթելլոն հրամայում է Յագոյին և Ռոդրիգոյին սպանել Կասսիոյին, իսկ ինքը որոշում է սպանել դավաճան կնոջը քնած ժամանակ, որին այդքան սիրում ու վստահում էր։ Այդ խավար նույն գիշերը, երբ Կասսիոն վերադառնում էր իր սիրուհի, վատահամբավ Բիանքայի մոտից, Յագոն և Ռոդրիգոն հարձակվում են նրա վրա։ Կասսիոն կարողանում է վիրավորել Ռոդրիգոյին։ Սակայն դա Յագոյին ձեռնտու չէր. նա վիրավորում է Կասսիոյի ոտքը և փախչում։ Այդ պահին գալիս են Լոդովիկոն և Գրացիանոն, որոնք օգնություն են կանչում և կատարվածը մեկնաբանում որպես մահափորձ Կասսիոյի դեմ, ով արդեն նշանակվել էր Օթելլոյի պաշտոնին։
Օթելլոն խանդի տեսարաններ է սարքում, երբ Դեզդեմոնան պառկում է մահճակալին։ Հետո հարձակվում անմեղ կնոջ վրա և սկսում խեղդել նրան։ Բայց հետո տեսնում է, թե ինչպես է տանջվում Դեզդեմոնան և միանգամից դանակահարում նրան։ Գոռոցները լսելով ներս են մտնում ծառաները, ոստիկանները, Յագոյի կին Էմիլիյան։ Այդ պահին բերում են վիրավոր Կասսիոյին, գալիս են Յագոն և Լոդովիկոն, Գրացիանոն և ուրիշներ։ Յագոյի կինը սկսում է գոչել բոլորի մոտ, որ այս ամենում միայն Յագոն է մեղավոր, և ամեն ինչը նա է կազմակերպել։ Յագոն զայրանում է և դանակահարում է կնոջը։ Սակայն նրան արագ ձերբակալում են։ Օթելլոն հասկանում է, որ ինքը ստորաբար խաբվել է իր «հավատարիմ» դրոշակրի՝ Յագոյի կողմից ու իզուր է սպանել իր անմեղ կնոջը։ Վշտից նա դանակահարում է ինքն իրեն։ Յագոյին ուղարկում են մահապատժի։
Գործողության վայր և պատմական ժամանակ
Առաջին գործողությունը տեղի է ունենում՝ Վենետիկում, իսկ մյուս գործողությունները՝ Կիպրոսի մի նավահանգստում։
Պատմական ժամանակը 1570 թվականի մայիս ամիսն է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շեքսպիրի ողբերգություններ Կատեգորիա:Ինքնասպանությունը հորինվածքներում Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր Կատեգորիա:Անգլերեն գրականություն
Ամոթույք
[[Պատկեր:Education Vulva.jpg|250px|thumb|right|Ամոթույք
1 — ծլիկի թլիպ;
2 — ծլիկ;
3 — սեռական փոքր շուրթեր;
4 — կուսաթաղանթ;
5 — սեռական մեծ շուրթեր;
6 — նախադուռ;
7 — հետանցք;
8 — ցայլք ]] Ամոթույք, վուլվա, կնոջ արտաքին սեռական օրգանները։ Դրանք են՝ ցայլքը՝ որովայնի առաջային պատի ստորին հատվածը, որի մաշկը ծածկված է մազերով, սեռական մեծ շուրթերը, որոնք գոյանում են մաշկային 2 ծալքերով և պարունակում են շարակցական հյուսվածք, սեռական փոքր շուրթերը, որոնք տեղադրված են մեծ շուրթերից ներս և պարունակում են ճարպագեղձեր։
Փոքր շուրթերի միջև ճեղքանման տարածությունով գոյանում է հեշտոցի նախադուռը։ Վերջինիս վերին հատվածում գտնվում է ծլիկը, որը սեռական զգացողության օրգան է և համապատասխանում է տղամարդկանց առնանդամի խորշիկավոր մարմիններին։ Ծլիկից ներքև գտնվում է միզուկի կլորացած եզրերով անցքը, դեպի հետ և ցած՝ հեշտոցի բացվածքը։ Կողմնային եզրերին բացվում են հեշտոցի նախադռան մեծ գեղձերի (ամոթույքագեղձ կամ բարթոլինյան գեղձ) ծորանները, որոնց արտազատուկը խոնավացնում է սեռական փոքր շուրթերի և հեշտոցի նախադռան լորձաթաղանթը։ Նախադռան մեջ կան մանր ճարպագեղձեր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կանացի սեռական օրգաններ Կատեգորիա:Կանացի վերարտադրողական համակարգ
Touch Me
Touch Me-ն ամերիկյան լեգենդար ռոք խումբ The Doors-ի երգն է։ Երգը ընդգրկվել է խմբի չորրորդ ստուդիական ալբոմում՝ The Soft Parade-ում 1969 թվականին ։ Թողարկվել է որպես ալբոմի առաջին սինգլ 1968 թվականին և սինգլի Բ կողմը եղել է Wild Child երգը։ Երգը հայտի է նրանով որ նրա մեջ օգտագործվել են մի շարք լարային և փողային գործիքներ։ Երգի մեջ կա նաև սաքսոֆոնային հատված, որը նվագել է Կուրտիս Էմին։ Իսկ Ջիմ Մորիսոնի վոկալային հատվածներից որոշները ունեցել Ծննդյան տոների երգերին հատուկ հնչողություն։ Երգի ստեղնաշարային ռիֆը մասամբ վերցված է Four Season խմբի "C'mon Maryann" երգի կիթառային ռիֆից։
Ձայնագրվելով որպես սինգլ 1968 թվականի դեկտեմբերին այն զբաղեցրեց 3-րդ հորիզոնականը Ամերիկյան Billboard Hot 100 չարթերում իսկ Cashbox Top 100 չարթերում այն զբաղեցրեց 1-ին հորիզոնականը 1969 թվականին՝ դառնալով խմբի թվով երրորդ սինգլը, որն զբաղեցրեց առաջին հորիզոնականը Ամերիկայում։ Սինգլը բարձր հորիզոնականներ է զբաղեցրել նաև այլ երկրներում զբաղեցնելով 1-ին հորիզոնականը Կանադայի RPM չարթերում և 10-րդ հորիզոնականը Ավստրալիայի Kent Music Report չարթերում։ Չնայած այս ամենին սինգլը չի կարողացել հորիզոնական զբաղեցնել Մեծ Բրիտանիայի չարթերում։
Երգի ռեմքիս տարբերակը հավելյալ ճնշումով և բասային մասերով ձայնագրվել է 1974 թվականին Heavy Metal հավաքածու ալբոմի մեջ, Warner Bros. Special Products գործընկերության միջոցով։
Երգի Վեռնագիրը
Ինչպես հայտնում է Բրյուս Բոտնիկը, երգը շատ վերնագրեր է փոխել, մինչև ստացել է իր վերջնական անվանումը՝ "I'm Gonna Love You", որը վերցված է երգի կրկներգի տողերից, "Hit Me", որը վերաբերում է 21 խաղին։ Իսկ երգի առաջին տողն իրականում այսպիսին էր՝ "C'mon, hit me...I'm not afraid", որը արտահայտում էր 21 խաղացողի լավ վիճակում գտնվելը։ Հավանաբար Մորիսոնը փոխել է բառերը՝ մտածելով, որ հանդիսատեսը միգուցե սխալ հասկանա "Hit Me" բառերի իմաստ, և իրականում հարձակում կգործի իր վրա։
Տարբերակները
Իեն Աթսբերին թողարկել է երգի քավր տարբերակը The Doors-ին նվիրված ալբոմում, որն անվանվել է Stoned Immaculate: The Music of the Doors։
Հանրաճանաչ մշակույթում
1991 թվականին նկարահանված Օլիվեր Սթոունի The Doors ֆիլմում, կա մի հատված որտեղ Մորիսոնը գրում է Touch Me երգի բառերը համերգի ժամանակ երբ ալկոհոլի ազդեցության տակ է լինում և ցանկանում է մի երգ գրել օրալ սեքսի մասին։
Երգի ստեղնաշարային ռիֆը օգտագործվում է 2003 թվականին նկարահանված School of Rock ֆիլմում, երբ Ջեք Բլեքի մարմնավորած կերպարը՝ Դեվերի Ֆինը սովորեցնում է մի երեխայի թե ինչպես նվագել ստեղնաշարային գործիքը։ Երգը նաև ընդգրկված է ֆիլմի սաունդթրեքների շարքում։
Երգը հնարավոր է եղել ներբեռնել համացանցից 2010 հոկտեմբերի 26-ից թվականից սկսված որպեսզի օգտագործվի Rock Band 3 խաղում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:The Doors
Ադրբեջանի օրհներգ
«Ադրբեջանի քայլերգ» («Azərbaycan Marşı!»), համարվում է Ադրբեջանի պետական օրհներգը։ Խոսքերի հեղինակը Ահմեդ Ջավադն է, իսկ երաժշտությունը գրել է ադրբեջանցի կոմպոզիտոր Ուզեիր Հաջիբեկովը։
Հղումներ
Ադրբեջան Օրհներգ
Քարլայլ ամրոց
Քարլայլ ամրոց, դղյակ, տեղակայված Քարլայլում, Քումբրիայի անգլիական վարչաշրջանում, Հադրիանոսի պատի ավերակների մոտ։ Ամրոցն ավելի քան 900 տարեկան է և բրիտանական պատմության մեջ շատ պատմական դրվագների գործողության վայրն է եղել։ Գտնվելով Անգլիայի ու Շոտլանդիայի սահմանի մոտակայքում, ամրոցը եղել է շատ պատերազմների ու նվաճումների կենտրոն։ Այսօր գտնվում է «Անգլիական ժառանգություն» կազմակերպության հսկողության տակ և բաց է հանրության առջև։ Մինչև վերջերս ամրոցը հանդիսանում էր նախկին Թագավորի սեփական արքայական սահմանային հենակետի ադմինիստրատիվ շտաբը, այժմ՝ Լանկաստերի դքսի զորագնդի մարզային շտաբը, իսկ զորագնդի թանգարանը գտնվում է  ամրոցի պարսպի ներսում։
Պատմություն
Քարլայլ ամրոցը կառուցվել է Անգլիայի թագավոր Ուիլյամ II-ի՝ 1066 թվականին Անգլիան նվաճած Ուիլյամ Նվաճողի որդու իշխանության օրոք։ Այդ ժամանակ Քումբերլենդը (հյուսիսային ու արևմտյան Քումբրիայի սկզբնական անունն էր) դեռևս համարվում էր Շոտլանդիայի մաս։ Ուիլյամ II-ը հրամայել է նորմանական «թումբ ու բակ» ոճով ամրոց կառուցել Քարլայլում, հին հռոմեական Լուգուվալիում ամրոցի տեղում, որը, ըստ դենդրոսկրոլոգիայի, կառուցվել էր մեր թվարկության  72 թվականին, իսկ ամրոցի կառուցումն սկսվել է 1093 թվականին։ Քարլայլում նոր ամրոց կառուցելու անհրաժեշտությունը պայմանավորված էր նրանով, որ Անգլիայի հյուսիսային սահմանն ապահով պահվեր Շոտլանդիայի կողմից ներխուժումների սպառնալիքից։ 1122 թվականին Անգլիայի Հենրի I-ին թագավորը հրամայել է կառուցել քարե ամրոց այս վայրում։ Այսպիսով, կառուցվել են  դոնժոնն ու քաղաքային պարիսպը։ Պահպանված դոնժոնը թվագրվում է մոտավորապես 1122 թվականից մինչև 1135 թվականը ։