cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Բարեգործական պարահանդես
Սյուժե
Ճակատագիրը ժպտում է, բայց ընդամենը մեկ օրով։ Նյու Յորքում բարերարների կողմից «Հիլթոն» հյուրանոցում կազմակերպվել է բարեգործական երեկո՝ նվիրված ռուսաստանցի ներգաղթյալներին։ Վիկտոր Բերշադսկին դառնում է այդ երեկոյի աստղը, շքեղ սմոքինգ հագած՝ նա ուշադրության կենտրոնում է։ Բայց այս ամենը տևելու է միայն մեկ երեկո, և առավոտյան հեքիաթը կավարտվի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1993 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսական ֆիլմեր Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Դեյվիդ Սքոթ
Դեյվիդ Ռենդոլֆ Սքոթ (David Randolph Scott, ), ամերիկացի տիեզերագնաց-օդաչու, ռազմաօդային ուժերի գնդապետ։
Ավարտել է ԱՄՆ-ի ռազմական ակադեմիան (Ուեստ Փոյնթ) և Մասսաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտը (1962), այնուհետև ռազմաօդային ուժերի փորձարկող օդաչուների փորձնական և աերոտիեզերական հետազոտությունների օդաչուների պատրաստման դպրոցները։ ԱՄՆ-ի տիեզերագնացների խմբում է 1963 թվականից։ 1966 թվականի մարտի 16-ին, Նիլ Արմսթրոնգի հետ, որպես երկրորդ օդաչու, թռիչք է կատարել «Ջեմինի-8» տիեզերանավով։
1969 թվականի մարտի 3-13-ը, Ջեյմս Մաքդիվիթի և Ռասել Շվայկարթի հետ, որպես հիմնական բլոկի օդաչու, թռիչք է կատարել «Ապոլլոն-9» տիեզերանավով։ 1971 թվականի հուլիսի 26-ից մինչև օգոստոսի 7-ը, Ջեյմս Իրվինի և Ալֆրեդ Ուորդենի հետ, որպես հրամանատար, թռիչք է կատարել «Ապոլլոն-15» տիեզերանավով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տիեզերագնացներ Կատեգորիա:Ամերիկացի տիեզերագնացներ Կատեգորիա:Հունիսի 6 ծնունդներ Կատեգորիա:1932 ծնունդներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ Կատեգորիա:Միչիգանի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Գուգենհայմի կրթաթոշակառուներ Կատեգորիա:ԱՄՆ ռազմական ակադեմիայի շրջանավարտներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ռազմաօդային ուժերի սպաներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ճարտարագետներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացիներ
Մալայա Ռոստոկա
Մալայա Ռոստոկա (Мала Розтока), գյուղ Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Իրշավայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Մալայա Ռոստոկա գյուղում բնակվում էր 510 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,79 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 646 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Իրշավայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Գեղասահքի երիտասարդական Գրան պրի Հայաստանում
Գեղասահքի երիտասարդական Գրան պրի Հայաստանում (ISU Junior Grand Prix in Armenia), գեղասահքի միջազգային մրցույթ։ Կազմակերպվել է «International Skating Union»-ի կողմից։ Անցկացվել է 2018 թվականի հոկտեմբերին Հայաստանի մայրաքաղաքում՝ Երևանում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սպորտը Հայաստանում
Սիմոնա դը Բովուար
Սիմոնա դը Բովուար (Simone de Beauvoir, ), ֆրանսիացի գրող, էկզիստենցիալիստ փիլիսոփա, քաղաքական ակտիվիստ, ֆեմինիստական շարժման գաղափարախոս։ Չնայած՝ իրեն փիլիսոփա չի համարել, ունեցել է մեծ ազդեցություն ֆեմինիստական գաղափարախոսության վրա։ Սիմոնա դը Բովուարը գրել է վեպեր, էսսեներ, կենսագրություններ, մենագրություններ և ինքնակենսագրություններ՝ փիլիսոփայության, քաղաքականության և սոցիալական խնդիրների մասին։ Նա հայտնի է դարձել 1949թ․-ին տպագրված «Երկրորդ Սեռը» քննախոսության համար, որտեղ Սիմոնա դը Բովուարը ներկայացնում է կանանց անհավասարության հիմնախնդիրը և ստեղծում ֆեմինիզմի հիմնասյունը։ Հայտնի են նաև նրա «Նա եկել է, որ մնա» և «Մանդարիններ» վեպերը։ Ունեցել է բաց հարաբերություններ ֆրանսիացի փիլիսոփա Ժան Պոլ Սարտրիի հետ, ինչը ևս նրա վրա ուշադրություն է գրավել։
Վաղ տարիներ
Ընտանիքի քայքայումը Սիմոնայի համար միանգամայն իրական փաստ հանդիսացան այն ճակատագրին, որը նա պատկերացնում էր դեռ երեխա ժամանակ։ Ամբողջովին տրվելով աղոթքներին, աղջնակը ենթադրում էր, որ իր կյանքն ամբողջությամբ Աստծոն է նվիրելու։ Դպրոցական տարիների ընթացքում չկարողացավ ուղղվել ընտանեկան վիճակը, որի հետևանքով դը Բովուարը ստիպված էր փոխել իր կացության վայրը։ Նրա աղոթքները համերաշխություն չբերեցին հոր և մոր միջև, որի հետևանքով էլ կորցրեց վստահությունը լավ օրվա հանդեպ։
Ծնողները պնդում էին, որ միայն ուսումը կարող է նրան դուրս բերել այդ ծանր վիճակից, որում հայտնվել էր նրանց ընտանիքը։ Այդ ընթացքում հավատքը փոխվեց կասկածանքի, իսկ հետո՝ հիասթափության։ Պատանեկան տարիքում աղջկա մոտ հայտնվեց ևս մեկ բնավորության ուրույն հատկանիշ՝ ինտելեկտի հետ միասին նա կարողանում էր ընդունել ոչ կոմպրոմիսային որոշումներ։ Գրականության հանդեպ հետաքրքրությունը առաջացրել է հայրը։ Տասնհինգ տարեկան հասակում Սիմոնան արդեն որոշել էր, որ ուզում է գրող դառնալ։ Նրան հետաքրքրում էին Մորիս Բարրեսը, Պոլ Կլոդելը, Անդրե Ժիդը, Պոլ Վալերին։
Դպրոցն ավարտելուց հետո 1925 թվականին Սիմոնան շարունակել է ուսումնասիրել մաթեմատիկա Փարիզի կաթոլիկական ինստիտուտում, փիլիսոփայություն՝ Սեն-Մարի-դը-Նեյի ինստիտուտում։ Մեկ տարի անց գրականության և լատիներենի դիպլոմ ստացել։ 1927 թվականին փիլիսոփայության դիպլոմ և դարձել Սորբոն ավարտած թվով իններորդ կինը։ 1928 թվականի գարնանը նա ստացել է բակալավրի կոչում(արվեստ)։ Արվեստի ֆակուլտետում նա ծանոթացել է Ժան Պոլ Սարտրի, Պոլ Նազինի, Ռենե Մայոյի հետ։ Սարտրի հետ հանդիպումը վերածվեց հարաբերությունների, որը ձգվեց մինչև կյանքի վերջ։
Երիտասարդություն
1929-ից 1943 թվականներին շարունակել է դասավանդել համալսարաններում՝ մինչև ստեղծագործություններից ստացված եկամուտը սկսել է բավարարել նրան։ Դասավանդել է Lycée Montgrand-ում, Lycée Jeanne-d'Arc-ում և the Lycée Molière-ում։ 1929 թվականի հոկտեմբերին, Ժան Պոլ Սարտին և դը Բեվուարը դարձել են զույգ։ Սարտին նրան ամուսնության առաջարկություն է արել և նրան ասել․ «Արի, երկու տարվա վարձակալության պայմանագիր ստորագրենք»։ Բեվուարը իր «Երկրորդ սեռը» գրքում գրել է, որ ամուսնությունն անհնարին էր, քանի որ նա «օժիտ» չուներ։ Հետազոտողներն ասում են, որ Սիմոնա դը Բովուարի «Երկրորդ սեռը» գրքում նկարագրված իդեալական ամուսնությունը ինչ-որ չափով նման են այժմյան ամուսնություններին։ Ժան Պոլնի և նրա սիրային հարաբերությունները առակա են եղել նրանց ամբեղջ կյանքի ընթացքում, չնայած՝ նրանք իրար հետ չեն ապրել։
Վերջին շրջան
Դը Բովուարը գրել է հայտնի ճանապարհորդական օրագրեր ԱՄՆ և Չինաստան այցելությունների մասին։ Նա հրատարակել է էսսեներ 1950 ականներից 1960 ական թվականներին։ Նաև հրատարակել է կարճ պատմվածքներ ներառյալ՝ The Woman Destroyed, պատմվածքը։
1980 ովականին լույս է տեսել նրա When Things of the Spirit Come First ժողովածուն, որը պատմում է վաղ տարիներում գրողի հանդիպած կանանց մասին։ Ժողավածուն հրապարակվել է գրվելուց 40 տարի անց, քանի որ սկզբնական շրջանում Դը Բովուարը չի ցանկացել հրապարակել դրանք։
Սարտրիիմահից հետո հրապարակել է նրանց նամակագրություններ, սակայն Սարտրիի որդեգրած աղջիկը և գրական ժառանգորդը չեն թողել, որ դրանց մի մասը հրապարակվի առանց խմբագրությունների։
Ետմահու հրատարակություններ
Sylvie Le Bon de Beauvoir, héritière de l'œuvre de Beauvoir, a traduit, annoté et publié de nombreux écrits de sa mère adoptive, en particulier sa correspondance avec Sartre, Bost et Algren.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:20-րդ դարի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ Կատեգորիա:ԼԳԲՏ վիպասաններ Կատեգորիա:Ֆեմինիստ գրողներ Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կին փիլիսոփաներ Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ Կատեգորիա:Գոնկուրյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Սոցիալիստ ֆեմինիստներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆեմինիստներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆեմինիստ գրողներ Կատեգորիա:Կոմունիստ կին գրողներ Կատեգորիա:Ֆեմինիստներ Կատեգորիա:Քաղաքական փիլիսոփաներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆրանսիացի վիպասաններ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լրագրողներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրաքննադատներ
Մոհամեդ Ֆադհել Բեն Աշուր
Շեյխ Մոհամեդ Ֆադհել Բեն Աշուր (արաբ. محمد الفاضل بن عاشور‎. հոկտեմբերի 16, 1909 թվական,Լա-Մարսա, Ֆրանսիական Թունիս - ապրիլի 20,1970 թվական), թունիսցի աստվածաբան, գրող, կրոնական գործիչ, մանկավարժ, Թունիսի մեծն մուֆթի (1962 թվական - ապրիլի 20, 1970 թվական)։
Կենսագրություն
Ծնվել է գիտնականների և բարձրաստիճան պաշտոնյաների ընտանիքում։ Երեք տարեկանից սովորել է Ղուրան և արաբերենի քերականություն, ինը տարեկանից՝ ֆրանսերեն։ 1928 թվականին ավարտել է ուսումը միջնակարգ դպրոցում։ 1931 թվականին ընդունվել է Ալժիրի համալսարան, որտեղ ստացել է մանկավարժի մասնագիտություն։
Հետագայում նա դարձավ մեդրեսե, այնուհետև Իսլամական հետազոտությունների ինստիտուտի տնօրեն, ապա Կահիրեի արաբերեն լեզվի ասոցիացիայի անդամ։
1961 թվականից իսլամական աշխարհի հոգևոր կենտրոններից մեկի՝ Ալ- Զայթուն համալսարանի աստվածաբանական ֆակուլտետի դեկանն էր։
1962 թվականին դարձել է Թունիսի Հանրապետության գլխավոր մուֆթի։ Այդ պաշտոնը նա զբաղեցրել էր մինչև իր մահը, 1970 թվականը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թունիսցի մեծն մուֆթիներ Կատեգորիա:Թունիսցի գրողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի գրողներ
Պալամիշ
Պալամիշ (Паламыш), գետ Ռուսաստանում, հոսում Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Ստորին Լուպիա գետի աջ ափին՝ 60 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 38 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Եղջերառվույտ
Եղջերառվույտ (Lótus), ընդավորների ընտանիքի բույսերի ցեղ։ Բազմամյա, հազվադեպ՝ երկամյա և միամյա խոտաբույս է կամ ենթաթուփ։
Անվանում
Ըստ Մաքս Ֆասմերի ստուգաբանական բառարանի ռուսերեն անվանումը գալիս է երիկանման բառից, «նրա համար, որ ունի երիկամի տեսք»։ Ֆասմերը նույնպես համեմատում է ledvina - երիկամ և ledvíce - երիկամ ։.
Կենսաբանական նկարագիրը
Բազմամյա, հազվադեպ՝ երկամյա և միամյա խոդաբույս է կամ ենթաթուփ։ Ծաղիկները միայնակ են կամ գլխիկում հավաքված։ Պտուղը գծա-գլանաձև, բազմասերմ ունդ է։
Դասակարգում
Ավելի քան 100 տեսակ տարածված են Եվրասիայում, Աֆրիկայում և Ավստրալիայում 20 տեսակ, ԽՍՀՄ-ում, 3-ը նաև՝ ՀԽՍՀ-ում։
Կիրառություն և նշանակություն
Մեծ մասը արժեքավոր խոտհարքային կերաբույս է (մինչև ծաղկելը)։ Ծաղիկները պարունակում են աննշան քանակությամբ դառնահամ, թունավոր գլիկոզիդներ, որոնք չոր խոտի և սիլոսի մեջ կորցնում են թունավորելու ազդեցությունը։ Մեղրատու է, ծաղիկներից ստանում են դեղին ներկ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ընդավորներ Կատեգորիա:Բույսերի դասեր Կատեգորիա:Բույսերի ընտանիքներ
Զեյթունի ապստամբություն (1862)
Զեյթունի առաջին ապստամբությունը տեղի ունեցել 1862 թվականին օսմանյան կայսրության և Զեյթունի հայերի միջև։ Զեյթունի շրջանը երկար ժամանակ եղել է ինքնավար, գրեթե անկախ հայկական շրջան Օսմանյան կայսրության կազմում։ 1862 թվականի ամռանը Օսմանյան կայսրության սուլթանը փորձել է վերացնել Զեյթունի ինքնավարությունը, սակայն դա նրան չի հաջողվել։
Վագոնում
«Վագոնում» (В вагоне), 19-20-րդ դարերի ռուս գրող Անտոն Պավլովիչ Չեխովի պատմվածքը, որը գրվել է 1881 թվականին և առաջին անգամ հրատարակվել է «Անտոշա Չ» կեղծանունով, «Հանդիսատես» (Зритель) գեղարվեստական-հումորային ամսագրի իններորդ համարում։ Սկզբնապես այն հրապարակվեց «Քաղվածք ճամփորդական ամսագրից» խորագրի ներքո։ Գրաքննության կոմիտեի թույլտվությունը ստացվել է սեպտեմբերի 29-ին։
Զեյթունի ապստամբություն (1862)
Նախապատմություն
Զեյթունի հայերը ունեցել են բարձր ինքնավարություն մինչև 19-րդ դարը։ 19-րդ դարի առաջին կեսին Օսմանյան կայսրության ղեկավարները որոշում են կայացրել կայսրության այս շրջանը կառավարելի դարձնելու համար շրջանում բնակեցնել մուսուլմանների
Վագոնում
1882 թվականին Անտոն Պավլովիչը պլանավորել էր պատմվածքը տպագրել «Չարաճճիություն» («Шалость») հեղինակային ժողովածուում, ինչի համար էլ ստեղծագործության մեջ կատարել էր մի շարք ոճական փոփոխություններ։ Պատմվածքի վերնագիրը փոխվել էր «Վագոնում»։ «... Լավագույն Պոլյակովյան երկաթուղին» նախնական արտահայտությունը պատմվածքից հանվել էր։ Սարկավագի փոխարեն, ստեղծագործության մեջ հայտնվեց գյուղացին, «Սարկավագը պտտվում է» արտահայտությունը դարձավ «Ծղոտե գլխարկը պտտվում է»։ Եկեղեցու և հոգևորականների վերաբերյալ ցանկացած հիշատակում գրաքննության կողմից հետևողականորեն հանվում էր ժողովածուից։ Չեխովը հետևում էր նաև ամեն  տեսակի գրական հանրահայտ ճշմարտություններին և շաբլոններին և խուսափում իր ստեղծագործություններում դրանց օգտագործումից։
Զեյթունի ապստամբություն (1862)
Սկիզբ
1860 թվականի հունիսին Օսմանյան կայրության հրամանատար Խուրշիդ փաշան 12 հազարանոց բանակով հասավ Ջահան գետի մոտ։ Նա պահանջ ներկայացրեց Զեյթունի բնակչությանը վճարել հարկերը և հրաժարվել ինքնավարությունից։ Զեյթունի բնակչությունը հրաժարվեց և հարձակում գործեց փաշայի զորքի վրա՝ պարտության մատնելով։ Օսմանյան զորքը հեռացավ Մարաշ ։
Վագոնում
Հեղինակի նամակներից հետևում է, որ դրա համար նա հավաքել էր ամբողջ գրանցամատյանները։ «Վագոնում» պատմվածքում վերացվեցին հումորիստական լրագրության մեջ սովորական դարձած որոշ կատակերգական մանրամասներ` «Անցյալ տարի ընկերոջս կնոջը խլեցի նրանից <...> Ես ատում եմ զոքանչիս <...> Ներիր ինձ, զոքանչ, ես բազմիցս ցանկացել եմ քո մահը և քո սուրճի մեջ լցրել եմ այրված խցան»։ Ժողովածուն տպագրվել էր, բայց գրաքննության կողմից չի թույլատրվել։
Զեյթունի ապստամբություն (1862)
Հարձակում
1862 թվականին Ազիզ փաշայի՝ Մարաշի կուսակալ նշանակվելուց հետո Մարաշում սկսվեցին զորքերի, այդ թվում յրետանու կուտակում։ Հունիսին Զեյթուն գավառակի Քեթման գյուղում տեղի ունեցավ ազգամիջյան բախում, որը առիթ հանդիսացավ Ազիզ Փաշայի համար գավառակի վրա հարձակում գործելու։
Ալաբաշ և Թոփալ-օղլի գյուղերի բնակչությունը՝ դիմադրելով առաջին հարձակմանը ետ շպրտեցին առաջապահ զորքերին։ Հուլիսի վերջին Ազիզ փաշան ավելի մեծ զորախմբով՝ կանոնավոր բանակով և ոչ կանոնավոր խմբերով, ներխուժեց գավառակ՝ ավերելով բազմաթիվ գյուղեր։ Ըստ Ծերենցի նկարագրածի Ալաբաշ գյուղի բոլոր կանայք և տղամարդիկ սրի բերան գնացին, տները կողոպտվեցին և հրո ճարակ դարձան, վանահորը և միաբանության անդամներին սպանեցին կուսակալի առջև ։
Զեյթունի Պաշարում
Ազիզ փաշան հասնելով Զեյթուն քաղաքի մատույցներ՝ տեղի բնակչությունը առաջարկեց վճարել չվճարած հարկերը զորքին ետ քաշելու պայմանով։ 1862 թվականի հուլիսի վերջին Զեյթունը պաշարված էր ամբողջությամբ։ Քաղաքում կուտակվել էր գյուղերից փախած բնակչությունը, ընդհանուր առմամբ կար մոտ 7000 զինվորական։ Հայերը խուսափելով անցնել հարձակման՝ սկսեցին ակտիվ պաշտպանել քաղաքը՝ հյուծելով Օսմանյան զորքին։ Թուրքական բանակի երկու գնդեր Էրիջեի հովտում դիրքավորվել էին և ցանկանում էին օգոստոսի 1-ի գիշերը հարձակում գործել քաղաքի վրա։ Զեյթունիցները հետախուզության արդյունքում իմացել էին հարձակման նպատակի մասին և հանկարածակիի բերելով օսմանյան զորքին՝ զեյթունցիները հարձակում գործեցին այդ գնդերի վրա՝ պարտության մատնելով։ Գնդերի փախուստից հետո հայերը կարողացան տիրանալ մնացած ռազմամթերքին։
Զեյթունցիների հաղթանակ
Զեյթունցիները պաշտպանական մարտեր մղելոց հետո թուլացրեցին Ազիզ փաշայի զորքերը, որի արդյունքում հնարավորություն ստացան օգոստոսի 2-ին հարձակման անցնելով ետ մղել ամբողջ զորքը ։
Արդյունքներ
Զեյթունի ապստամբությունից հետո Զեյթունի գավառակի վրա նոր հարձակում պատրաստվեց։ Կոստանդնուպոլսի պատրիարքի և Ֆրանսիայի միջնորդությամբ ճնշումներ գործադրվեց Օսմանյան կայսրության վրա, որի պատճառով հարձակումը տեղի չունեցավ, իսկ Զեյթունի բնակչությունը ընդունեց Օսմանյան կայսրության գերիշխանությունը։ Իսկ ֆրանսիացիները զեյթունցիներից պահանջեցին դառնալ Կաթոլիկ եկեղեցու հետևորդ ։
Գրական ստեղծագործություններ
Պոլսահայ գրող Մկրտիչ Պեշիկթաշլյանը այս ապստամբությանը նվիրված գրել է բանստեղծությունների շարք, որը կոչվում է «Զեյթունյան երգաշար»։
Շիդլովսկու դաշտամուկ
Շիդլովսկու դաշտամուկ, համստերանմանների ընտանիքին պատկանող կաթնասուն կենդանի, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։
Տարածվածություն
Տարածված են Կենտրոնական Վրաստանում։ Հայաստանում հայտնի է Արագածոտնի մարզի արևմտյան և հյուսիսային մասերում, Շիրակի մարզի կենտրոնական և հարավային, Փամբակի լեռնաշղթայի արևմտյան և կենտրոնական մասերում՝ ծովի մակարդակից 1400-1700 մ բարձրություններում ։
Էկոլոգիա
Ապրում են չոր-լեռնային, լեռնային և մարգագետնային խոպան տափաստաններում, դաշտերի միջակոսներում, ցանքատարածություններում, այգիներում և բանջարանոցներում ։
Պահպանություն
էնդեմիկ, նեղ արեալային, կրճատվող թվաքանակով տեսակ է, որն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում և գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։
Վտանգման հիմնական գործոններ են հանդիսանում մարդու տնտեսական գործունեությունը և վաղ գարնանը հորդ անձրևներով և ամռանը երաշտներով ուղեկցվող կլիմայի փոփոխությունները, որն ազդում է դաշտամկների կերային բազայի վրա։
Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կենդանիներ Կատեգորիա:Համստերանմաններ Կատեգորիա:Էնդեմիկ կենդանիներ Կատեգորիա:Հազվագյուտ տեսակներ Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Հայ ժողովրդական ռազմի երգեր
Հայ ժողովրդական ռազմի երգեր, հայ ժողովրդի կյանքում նշանակալի ռազմական գործին և իրադարձություններին առնչվող երգեր։ Աչքի են ընկել թեմատիկ ընդգրկման որոշակիությամբ, գեղարվեստաարտահայտչական յուրահատկությամբ։
Պատմություն
19-րդ դարի երկրորդ կեսից ստեղծվել և տարածվել են բազմաթիվ երգեր, որոնք ներկայացրել և ընդգրկել են մի շարք պատմական և ռազմաքաղաքակական իրադարձությ ուններ։ Միջնադարյան Հայաստանի ռազմական իրադարձությունների հպանցիկ հիշատակումներից հետո առավել ուշագրավ են Անդրկովկասում տեղի ունեցած ռուս- թուրքական, ռուս- պարսկական պատերազմները, որոնցում հայերը անմիջական մասնակից և սատարող ուժ են եղել։ Այս երգատեսակի մեջ մեծ տեղ ունի հայ ժողովրդի պայքարը թուրքական բռնապետության դեմ։ Մատենգրությունից հայտնի հայոց հին բանահյուսության նմուշները վկայել են, որ այս երգերը գալիս են դարերի խորքից։ Դրանց գոյության վաղեմությունը հաստատվել է միջնադարից մեզ հասած ռազմի երգերի եզակի նմուշներով, պատմական զրույցներով ու վկայություններով։ Այդպիսի օրինակներ են
Ռազմի և զինվորի երգերը պատմական երգեր են։ Դրանք արտացոլել են իրականությունը, քանի որ կապված են եղել պատմական անցքերի ու նշանավոր անհատների գործունեության հետ։ Երգերի մեծ մասը հորինվել են համազգային նշանակություն ունեցող իրադարձությունների ու գործիչների անվան շուրջ՝ ստանալով լայն ճանաչողական արժեք և նշանակություն, մի մասն էլ շոշափել է համեմատաբար նեղ, տեղական դեպքեր և իրադարձություններ․ դրանք էլ տեղական- պատմական երգեր են, որոնք մատչելի և հասկանալի են աշխարհագրական սահմանափակ շրջանակներում։ Սակայն ռազմկան գործն ու զբաղմունքը ռազմի երգերում ոչ միանշանակ է իմաստավորվել ու արժևորվել։ Մի երևույթը մի դեպքում ընկալվել է դրականորեն, ստեղծել ոգևորիչ տրամադրություններ, մյուս դեպքում՝ հուսահատություն ու տխրություն։ Առաջին յուրահատկությունը տեսանելի է ազատագրական պայքարի երգերում, իսկ երկրորդը՝ պարտադիր զինվորական ծառայության շուրջ հորինված երգերում։ Այս երևույթը դիտվել է տարբեր ժողովուրդների բանահյուսության մեջ ևս։ Զինվորագրության մասին ռուսական ժողովրդական ողբերգերըը համեմատելով կազակային երգերի հետ, Վ․Ի․Լենինը գրել է․« Նույն ժողովուրդն է, բայց բոլորովին տարբեր երգեր են, լի քաջությամբ ու խիզախությամբ, խիզախ գործողություններ, խիզախ մտքեր
Ժանր
Ռազմի երգերը իբրև երգատեսակ պատկանում են քնարական բանահյուսական ժանրին։ Սակայն ժանրային հատկանիշները դրանցում արտահայտվում են տարբեր մակարդակներով։ Ռուս-պարսակական, ռուս-թուրքական պատերազմների ու ազատագրական կռիվների մասին երգերում գերակշռող է վիպականությունը։ Անդրադարձ է արվել իրադարձությունների արտաքին կողմին, ռազմական գործիչների, հրամանատարների կատարած գործերին, հայրենիքի ազատագրությանը նրանց մատուցած ծառայություններին։ Այս խմբում բազմաթիվ են գովքերը, քայլերգերը։ Իսկ բուն զինվորի երգերում ավելի ակնհայտ է քնարականությունը։ Այստեղ ռազմական գործը դիտվել է մարդու հուզաշխարհի ու ճակատագրի վրա գործած ազդեցության տեսանկյունից։ Այս երգերը հորինվել են առաջին դեմքով, ինչն ավելի է ուժեղացրել երգի ողբերգականությունը։ Նոր շրջանի ռազմի երգերում այս երկու հատկանիշները զուգորդվել են։ Այս երգերն աչքի են ընկել իրենց հորինման և գոյատևման յուրահատկությամբ։ Երբ հին, գրեթե մոռացված երևույթներին փոխարինել են նույնանման նորերը, երգերն էլ նորոգվել են ըստ հանգամանքների։
Ազդեցություններ
Ռազմի երգերը հորինվել ու ձևավորվել են հայ ժողովրդական բանահյուսության հունի մեջ, ավանդական երգարվեստի մյուս տեսակների հետ փոխազդեցությամբ։ Դրանք կրել են վիպական երգերի, սիրո, պանդխտության, հարսանեկան երգերի ազդեցությունը։ Ազատագրական պայքարի երգերում մեծ է գրական քնարերգության, աշուղական երգի դերը։
Տեսակներ
Ռազմական երգերը բաժանվել են երեք հիմնական խմբի՝ ելնելով դրանց թեմատիկ ու ժանրային հատկություններից
Պատերազմների շուրջ ստեղծված երգեր
Ռուս-թուրքական, ռուս- պարսկական պատերազմների թեմաներով ստեղծված ռազմի երգերի մեջ առանձնանում է «Տաղ ի Ռոստոմ բեգ» երգը Երգի առաջին հրատարակիչներից է «Բազմավեպ» ամսագիրը։
1826-1828 թվականների ռուս-պարսկական իրադարձությունների շուրջ ստեղծված երգերից մեզ է հասել երկու նմուշ՝ Երգերում հիշատակվել են Երևանի, Ղարաբաղի ու Սարդարապատի համար մղված մարտերը, հայազգի զորավարներ Վ․Մադաթովը, Ներսես Աշտարակեցին, Եփրեմ կաթողիկոսը, Երևանի սարդար Հուսեին-խանի եղբայր Հասան-խանը, Պարսից թագաժառանգ բաս-Միրզան, ռուս ռազմաքաղաքական գործիչներ Ա․Կրասովսկին, Ի․Պասկևիչը, Կ․Բենկենդորֆը։
Ստեպանենկի (գյուղ, Գադյաչի շրջան)
Ստեպանենկի (Степаненки), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Գադյաչի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Կովալևշչինա։ Հիմնադրվել է 1870 թվականին։
Հայ ժողովրդական ռազմի երգեր
Պատերազմների շուրջ ստեղծված երգեր
1877-78 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի շրջանի ռազմի երգերից պահպանվել են մի շարք նմուշներ․
Ստեպանենկի (գյուղ, Գադյաչի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Ստեպանենկի գյուղում բնակվում էր 171 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,487 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 351,13 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Գադյաչի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1870 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Հայ ժողովրդական ռազմի երգեր
Ազատագրական պայքարի երգեր
Ռազմի երգերի մի մեծ բաժին են կազմում ազգային պայքարի երգերը։ Արևմտյան Հայաստանի ազատագրության թեման 19-րդ դարավերջին և 20-րդ դարասկզբին կլանել է ողջ հայության ուշադրությունը։ Հայ հասարակական, մշակությաին կյանքը տոգորվել է արևմտահայության ազատագրության գաղափարներով։ Երգերը պատմական բնույթի են, ստեղծվել են տարբեր գեղարվեստական ու ոճական հենքերով՝ Այս երգերը կրել են նաև հայ գրողների (Ղ․Ալիշան, Մ․Նալբանդյան, Րաֆֆի, Ավ․Իսահակյան, Ռ․Պատկանյան,Մ․Պեշիկթաշլյան և այլք) քնարերգության ազդեցությունը։
Ըստ պատմական հենքի, տեղի ու ժամանակի բաժանել են 4 խմբի՝
Զեյթունի երգեր
Զեյթունի երգերը ստեղծվել և տարածվել են Զեյթունում և մերձակա գյուղերում։ Հորինվել են տեղական աշուղ- երգիչների կողմից՝ թուրքերեն կամ էլ Զեյթունի բարբառով։ Այս երգերը՝ ավաչները( էվեչ), վիպական բնույթի դաստաններ են՝ հորինված աշուղական երգի օրինաչափություններով։ Ավաչներ են հորինվել Պապիկ և Եղիա Ենիտունյանների, Փանոս Չոլագյանի, հայտնի Քացախ -Պինպաշի մականունով և մի շարք այլ քաջ մարտիկների, զինվորականների սխրանքների մասին ։ Երգերի հիմնական խումբը հայտնի է հետևյալ վերնագրերով․ Այս երգերը հավանաբար սերում են վերոնշյալ սկզբնատողերով սկսվող երգերից, որոնց հեղինակը զեյթունցի Հարություն Չագրյանն է՝ Չոլագ-վարժապետ մականունով։
Կամավորներին և հայրենասիրական կազմակերպություններին նվիրված երգեր
«Ձայն մը հնչեց Էրզրումի հայոց լեռներեն» երգը նվիրված է Կարինի «Պաշտպան հայրենյաց» կազմակերպության գործունեությանը։ Էականը երգում համախբվելու կոչն է և զինված պայքարի ելնելու հորդորը։
*«Չուխ-Կյատուկ» երգի բնագիրը վերագրվել է վանեցի Տ․Տերոյանին։ Հորինվել է Վանի բարբառով։ Նվիրված է 1889թվականին Պարսկաստանից Մշո դաշտ անցնելիս Չուխ-Կյատուկ լեռնանցքում կռվի ժամանակ զոհված Ա Գոլոշյանին ու Հ․ Ագրիպպասյանին։
*«Մնաք բարյավ,սուր-հրացան», «Երբ ալեկոծ ծովի վրա»(հեղինակ՝ Քրիստաֆոր Թադևոսյան ), «Կուկունյանի երգը»- նվիրված են Սարգիս Կուկունյանին։
Մուշ-Սասունի և Վասպուրական-Շատախի երգեր
Կամավոր խմբերի գործունեության հիմնական շրջանները Մշո դաշտը, Սասունն ու Վասպուրականն էին։ Հայտնի են՝ Սասունում ռազմական երգերը կոչել են շեր, իսկ հորինելը՝ շեր կապել։ Նման ստեղծագործությունների նմուշներ հայտնի են գրավոր աղբյուրներից ։
Սասնո երգերից մեզ հասած նմուշներ են ՝
Հայդուկային երգեր
Ազատագրական պայքարի երգերի մի մեծ բաժին են կազմել հայ ժողովրդի բանահյուսական կենցաղում հայտնի ֆիդայիների երգերը։ Երգերի նպատակն է եղել ոտքի հանել, պայքարի կոչել ժողովրդին՝թոթափելու բռնակալների լուծը։ Սրանք հերոսական հայրենասիրական երգեր են։ Ուշագրավ են՝
Հայդուկային երգերի մի բաժին էլ հորինվել է հայդուկի մոր, քրոջ, կնոջ, սիրած աղջկա անունից։ Այս խումբն ունի քնարական բնույթ, օրինակ՝
Առաջին աշխարհամարտի տարիների երգեր
Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին ստեղծվել են բազմաթիվ ռազմի երգեր։ Այս դեպքում էլ հայերը մեծ ու գործուն մասնակցություն են ունեցել պատերազմի ռուս-թուրքական ռազմաճակատում։ Կովկասյան բանակի շարքերում հազարավոր հայորդիներ են կռվել։ Հայ ժողովրդին առաջնորդել է Արևմտյան Հայաստանի ազատագրության գաղափարը։ Երգերի մեծ մասը գրառվել են հենց պատերազմի օրերին, մի մասն էլ ժողովրդի հիշողության մեջ մնալով՝ հասել են մեր օրեր։ Այդպիսի երգերից են՝
Հիշատակության է արժանի 1918-1919 թվականներին ֆրանսիական բանակի կազմում գործող կամավորների միջավայրում կենցաղավարող «Կամավորներուն երգը» Պահպանվել են ժողովրդի սիրելի հերոսների սպանության կապակցությամբ հյուսված երգեր, ինչպես ՝ Ա․Սուճյանի, Քեռու հիշատակին նվիրված։ Ուշագրավ է Մազմանովին նվիրված երգը։ Գնդապետ Մազմանովը Կարսի հանձնման օրը ինքնասպան է եղել, ահա այս ողբերգական դեպքի շուրջ ստեղծվել է երգ։
Խորհրդային տարիների և Հայրենական պատերազմի երգեր
1920-ական թվականներին Հայաստանում խորհրդային կարգեր հաստատվելուց հետո հորինվել են ռազմի ու զինվորի նոր երգեր։ Այս երգերի պատմական հենքը խորհրդային իշխանության համար մղվող կռիվներն են, Հայրենական պատերազմի իրադարձությունները։ Ռազմի նոր երգերը պատմական երգեր են։ Մեզ հասած երգերի մեջ առանձնացվել է երեք փունջ․
Այդպիսի օրինակներ են՝
Կան երգեր, որոնցում արտացոլվել է Լենինի ռազմաքաղաաքական գործունեությունը, օրինակ՝ «Լենինի խաղը» երգը։
Հայրենական պատերազմի շրջանում ստեղծված ռազմի երգերը բաժանվել են երկու խմբի՝ «Կերչի երգը»(«Կերչի հողը քար ու քրա» սկզբնատողով) և «Սև ծովի ափին» սկզբնատողով։ Այս վերնագրերի ներքո խմբավորվել են երկու տասնյակի հասնող երգեր՝ տարածված Հայաստանի գրեթե բոլոր շրջաններում և Անդրկովկասի հայաբնական վայրերում։ Այս երգերում ևս հիմնականը հրաժեշտի, սիրո, կարոտի, մայրապաշտական ու խաղաղասիրական մոտիվներն են։ Պահպանվել են այսպիսի նմուշներ՝
Աղբյուրներ
Հայ ժողովրդական ռազմի և զինվորի երգեր- աշխատասիրությամբ Ա․Ս․ Ղազինյանի, ՀԽՍՀ ԳԱ, Երևան,1989, էջ 5-12։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ժողովրդական երգեր Կատեգորիա:Ռազմական երգեր Կատեգորիա:Հայկական ժողովրդական երգեր Կատեգորիա:Ազգային երաժշտություն
Անջելա Էմուրվոն
Անջելա Էմուրվոն (Angella Emurwon, ) ուգանդացի դրամատուրգ ։ Նա 2012 թվականին նվաճեց դրամատուրգիայի միջազգային մրցույթի առաջին մրցանակը անգլերենը` որպես երկրորդ լեզու անվանակարգում իր «Արևածաղիկները կեղտոտ ցանկապատի ետևում»   պիեսի համար` BBC World Service-ի և Բրիտանական խորհրդի կողմից անցկացվող 23-րդ միջազգային դրամատուրգական մրցույթում, որն անցկացվում էր Համագործակցության գրողների հետ համատեղ  ։ Նրա «Կովը կնոջ կարիք ունի»  պիեսը 2010 թվականին երրորդն է BBC-ի աֆրիկյան Պիես գրելու մրցույթում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուգանդացի գրողներ
Թրոնդենես (ամրոց)
Պատմություն
Ամրոցը կառուցվել է 1943 թվականին ֆաշիստա-գերմանական զորքերի կողմից որպես Ատլանտյան դարպասների վերահսկողության միջոց ։ Այն զինված էր 4 հատ 406 մմ-անոց հրանոթներով։ Նշված զինատեսակները հանվել են սպառազինությունից միայն 1961 թվականին։ Տեղակայված հրանոթների (40 cm SKC/34) փողը ունի 20,3 մ լայնություն։ Ստանդարտ արկերը ունեն 1030 կգ քաշ։ Կրակի հեռավորությունը 43.000 մ է։ Ներկա դրությամբ ռազմաբազան զբոսաշրջային վայր է՝ չնայած որ դեռևս օգտագործվում է Նորվեգիայի բանակի կողմից ։
Ի տարբերություն տարածաշրջանի նմանատիպ այլ ռազմական ամրությունների՝ Թրոնդենեսը պահպանվել է իր նախնական տեսքով ։
Ուղունհասանլար
Ուղունհասանլար, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Մալաթիայի գավառում ։
Թրոնդենես (ամրոց)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նորվեգիայի զինված ուժեր
Ուղունհասանլար
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Հայաստանն առանց հայերի
«Հայաստանն առանց հայերի», արտահայտություն, որն ունի տարբեր իմաստներ։ Այն հիմնականում նկարագրում է տարբեր պետությունների կողմից վարած քաղաքականություն, որի նպատակն է եղել հայաթափել Հայաստանը։
Հայոց ցեղասպանություն
Որոշ հայ և ոչ հայ գիտնականներ օգտագործում են այս արտահայտությունը՝ կապված 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության հետևանքների հետ, ինչի արդյունքում թուրքերի կողմից օկուպացված հայկական հայրենիքի մի մասը՝ Արևմտյան Հայաստանը, մնացել է առանց զգալի հայ բնակչության  ։
Ռուսական կայսրություն
19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին մի քանի ռուս կայսերական պաշտոնյաներ առաջարկել են վարել «Հայաստանն առանց հայերի» քաղաքականությունը, մասնավորապես՝ 1895-1896 թվականներին Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարը՝ Ալեքսեյ Լոբանով-Ռոստովսկին ։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին ռուսական բանակը հայկական կամավորական ջոկատների օգնությամբ գրավել է Արևմտյան Հայաստանը։ 1916 թվականին Ռուսաստանի կառավարությունը լուծարել է հայկական կամավորական ջոկատները։ Գեներալ Նիկոլայ Յուդենիչը, որը Կովկասյան արշավանքի ժամանակ գլխավորում էր ռուսական բանակի ռազմագործողությունները Օսմանյան կայսրության հայաբնակ շրջաններում, առաջարկել է Արևմտյան Հայաստանում մնացած հայերին իրենց տներից արտաքսելու ծրագիր ։ Ռուսական կառավարությունը լրջորեն դիտարկում էր ռուս գյուղացիների և կազակների կողմից հայկական հողերը բնակեցնելու հնարավորությունը և, այսպես կոչված, Եփրատյան կազակության հիմնումը ։
Հավելելով վերոնշյալը, պետք է նշել, որ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում թուրքական ճակատում գործող «ռուսական զորամասերի մեջ հայ զինվորների թիվը երբևիցե 20-25 հազարից չէր անցնում», իսկ հայազգի զինվորները, որպես կանոն, «կովկասյան ճակատից փոխադրվում էիին դեպի հյուսիս, տարածվելով Կարպատներից միինչև Բալթիկ ծով, իսկ նրանց փոխարինելու համար Վոլգայի և Բալթիկի ափերից զորամասեր էին փոխադրվում տաճկական ռազմաճակատը» ։ Դրա հիմնական պատճառներն, ըստ ՀՀ ռազմական նախարար (1920) Ռուբեն Տեր-Մինասյանի, երեքն էին.
Բացի այդ, Տեր-Մինասյանի վկայությամբ, Ռուսաստանը «...զգում և գիտակցում էր, թե լա՛յն ինքնավարությամբ թուրքահայ վիլայեթներում ոտքի կանգնած հայ ժողովուրդը՝ իր շարժումները պիտի ծավալի նաև Անդսրկովկասում և հայկական ինքնավարության պատնեշները ցցի Ռուսիայի առաջխաղացության առջև» ։ Նման հեռանկարն, ըստ Տեր-Մինասյանի, չէր կարող Ռուսաստանի հավանությանն արժանանալ, քանի որ Ռուսաստանին ''«անհրաժեշտ էին թուրքահայ հողերը, բայց միայն... առանց հայերի» ։ Բացի այդ, ըստ Տեր-Մինասյանի, Թուրքիայում «հայկական կոտորածներից մի քանիսը կատարվել են թուրքական ձեռքերով և ռուսական ներշնչումով» ։ Տեր-Մինասյանի կարծիքով, Ռուսաստանը թուրքական իշխանության միջոցով «առանց իր ձեռքերը արյունոտելու, հարվածում, թուլացնում և կոտորում էր հայերին, և այսպիսով, իր թիկունքն ապահովելով Անդրկովկասում, ճանապարհ բանում դեպի հայկական ամբողջ բարձրավանդակը, դեպի Միջերկրական»'' ։
Ռուբեն Տեր-Մինասյանի պնդմամբ, հայերը, լինելով քաղաքականապես հասունացած և ունենալով ազգային ինքնագիտակցություն, հարմար պայմանների գոյության դեպքում կարող էին խոչընդոտներ հարուցել դեպի Միջերկրական ծով Ռուսաստանի բաղձալի առաջխաղացման առջև «և այդ պատճառով անհրաժեշտ էր Հայաստան ունենալ, սակայն առանց հայերի։ Իսկ այս ծրագիրը անհարմար էր, որ Ռուսաստանն ինքն անմիիջականորեն գործադրեր. ուստի նա իրագործեց այդ՝ Իթթիհաթի ձեռքով», — ասում է Տեր-Մինասյանը։
Տեր-Մինասյանը գրում էր. Ճշմարիտ էր Ռադեքը, երբ ի լուր համայն աշխարհի հայտարարում էր թե «հայկական կոտորածները անհրաժեշտություն էին»։ Սակայն ոչ թե «թուրքական անկախ պետության և ժողովրդի գոյությունը ամրապնդելու տեսակետից», ավելացնենք մենք, այլ պարզապես Ռուսիայի դարերի ընթացքում ցուցադրած նվաճողական ծրագիրը դյուրությամբ դեպի հարավ և արևելք տարածելու տեսակետից։ Չէ՞ որ այժմյան հայկական ավերակ ու դատարկ հինգ վիլայեթները լավագույն միջոցն էր, որ Ռուսիան մասամբ իրականացած տեսնի «Հայաստանն առանց հայերի» տիրապետելու իր վաղեմի ցանկությունը ։
Արտագաղթ Հայաստանից
21-րդ դարի սկզբին Հայաստանից արտագաղթը նշանակելու համար օգտագործվում է այս արտահայտությունը։ 2009 թվականին Ռուսաստանի կառավարությունը սկսել է «Հայրենակիցներ» խորագրով միգրացիոն ծրագիր, որը խրախուսում է հայերին բնակություն հաստատել Ռուսաստանում ։ Սոցիոլոգ Ռուբեն Եգանյանը, Արցախյան պատերազմի վետերան Սարգիս Հացպանյանը և քաղաքագետ Ռուբեն Մեհրաբյանը հայտարարել են, որ ծրագիրը հայաթափում է Հայաստանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Քաղաքական տերմինաբանություն Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանություն
Հրաչյա Միրզոյան
Հրաչյա Ղազարի Միրզոյան, հայ գրականագետ, փիլիսոփա, փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։ Հայաստանի գրողների միության անդամ (2012) ։
Կենսագրություն
Հրաչյա Միրզոյանը ծնվել է 1940 թվականի մարտի 13-ին, նախկին Նոյեմբերյանի շրջանի Դոստլու (այժմ՝ Բարեկամավան։ 1958 -1963 թվականներին սովորել և ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետը, 1963-1966 թվականներին՝ Երևանի պետական համալսարանի ասպիրանտուրան։ 1989-2000 թվականներին եղել է Երևանի պետական համալսարանի փիլիսոփայության պատմության ամբիոնի վարիչ, 1998-2004 թվականներին՝ Երևանի պետական համալսարանի փիլիսոփայության, սոցիոլոգիայի և հոգեբանության և 2004-2009 թվականներին՝ Երևանի պետական համալսարան փիլիսոփայության և հոգեբանության ֆակուլտետների դեկան ։ 1994-1997 թվականներին աշխատել է Երուսաղեմի ժառանգավորաց վարժարանում և Ընծայարանում, 1997-2003 թվականներին՝ Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում։ 1992 թվականից «Բանբեր Երևանի համալսարանի» քառամսյա գիտական հանդեսի գլխավոր խմբագիրն է։ 2011 թվականից ՀՀ ԲՈՀ-ի մասնագիտական խորհրդի նախագահ է։ Մի շարք մենագրությունների և բազմաթիվ գիտական հոդվածների հեղինակ է ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ Կատեգորիա:Հայ փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Լերկ
Լերկ, լեռնագագաթ Հայաստանի Գեղարքունիքի, Տավուշի մարզերի և Ադրբեջանի սահմանագլխին, Միափորի լեռներում, ճամբարակ քաղաքից 4 կմ հյուսիս։ Բարձրություն 2435 մ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեռնագագաթներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռներ Կատեգորիա:Տավուշի մարզի լեռներ
Նովոուֆիմսկ
Նովոուֆիմսկ (Новоуфимск, Яңы Өфө), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Իգլինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 14 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Իգլինսկի շրջանի բնակավայրեր
(7824) Լինչ
(7824) Լինչ (Lynch), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1991 թվականի սեպտեմբերի 7-ին Էլեանոր Հելինի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,260292 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,7871 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,7335 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1241,21 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,29004 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 8,72° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1991 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էլեանոր Հելինի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Բենդերի (գյուղ)
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 1280 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Գորիից հեռու է 40 կմ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Գորիի շրջան
Պատանի գայլը (հինգերորդ եթերաշրջան)
Պատանի գայլը ֆիլմի հինգերորդ եթերաշրջանը նկարահանվել է սկսած 2014 թվականի հունիսի 24-ից, իսկ պրեմիերան եղել է 2015 թվականի հունիսի 29-ին։ Եթերաշրջանը կազմված է 2 մասից՝ 10-10 էպիզոդ։ Երկրորդ մասի պրեմիերան եղել է 2016 թվականի հունվարի 6-ին։ 5-րդ եթերաշրջանի փակումը տեղի է ունեցել 2016 թվականի մարտի 2-ին
Սյուժե
Իր ավարտական դասարանի տարում, Սքոթ ՄաքՔոլը և իր ընկերները հայտվնում են մի ապագայի առջև, որտեղ լինելու են առանձին-առանձին, իրենց կյանքի հաջորդ փուլում, որտեղ կարող էին բռնել տարբեր ուղիներ։ Նոր չարագործները օգտագործում են գիտությունը և գերբնական ուժերը նոր գաղտնի նպատականեր իրագործելու համար, որն էլ նրանց դարձնում է Սքոթի և իր ընկերների թշնամին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2015 հեռուստասերիալի եթերաշրջաններ Կատեգորիա:2016 հեռուստասերիալի եթերաշրջաններ Կատեգորիա:Պատանի գայլը
Գլեն Թեյլոր
Գլեն Թեյլոր (Glen A. Taylor, ), ամերիկացի գործարար, Մինեսոտա Թիմբերվուլվզի և Մինեսոտա Լինկսի Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի թիմերի հիմնական սեփականատեր, ինչպես նաև Մինեսոտայի Սենատի նախկին անդամ Մինեսոտան։
Կենսագրություն
Թեյլորը մեծացել է Մինեսոտա Կոմֆրի քաղաքում գտնվող ֆերմայում։ 1959 թվականին ավարտել է Կոմֆրի քաղաքի միջնակարգ դպրոցը, իսկ 1962 թվականին բակալավրի կոչում է ստացել Մանկատոյի Մինեսոտայի պետական համալսարանում։ Նա նաև հաճախել է Հարվարդի բիզնեսի դպրոց ։
Համալսարանում ուսանելուց և ավարտելուց հետո աշխատել է Carlson Wedding Service ընկերությունում (ավելի ուշ Carlson Craft), պաշտոնական հրավերների մեջ մասնագիտացած տպարանում։ Այն բանից հետո, երբ ընկերության տերը որոշել է թոշակի անցնել, Թեյլորն առաջարկել է 2 մլն դոլար վճարել ընկերության համար 10 տարով տարաժամկետ վճարման համար։
Այս գնումը հիմք է դարձել ապագա Taylor Corporation-ի հիմքը։
1981-1990 թվականներին Թեյլորը Հանրապետական կուսակցությունից եղել է Մինեսոտայի սենատոր։ 1983-1985 թվականներին եղել է փոքրամասնության առաջնորդի օգնական, իսկ 1985-1987թվականներին՝ փոքրամասնության առաջնորդ ։
1994 թվականին Թեյլորը գնել է «Մինեսոտա Թիմբերվուլվզ» թիմի բաժնետոմսերի հիմնական փաթեթը, իսկ 1999 թվականին գնել է «Մինեսոտա Լինքս» բասկետբոլային թիմը ։ Նա նաև քննարկել է «Մինեսոտա Թվինս» թիմի գնման հնարավորությունը, սակայն գործարքը չի կայացել։ 2005 թվականին նրան անվանում էին «Մինեսոտա Վիկինգս» թիմի հնարավոր գնորդներից մեկը, բայց այն գնել է Զիգի Վիլֆը (Zygi Wilf)։
Թեյլորը նաև Taylor Corporation-ի հիմնադիրը և վարչության ղեկավարն է, մասնավոր բազմազգ ընկերության, որը զբաղվում է տպագիր գործով և էլեկտրոնիկայի հետ կապված բիզնեսով։ Taylor Corporation-ում աշխատում է ավելի քան 14 000 աշխատող ։
2007 թվականին Forbes ամսագիրը Թեյլորին դասել է 149-րդ տեղը Ֆորբս 400-ի իր վարկանիշում, իսկ նրա ընկերությունը 254-րդ տեղում է ԱՄՆ մասնավոր ընկերությունների շարքում ։ Թեյլորի կարողությունը 2019 թվականին գնահատվում է 2,8 մլրդ դոլար ։
2014 թվականին Թեյլորը 100 մլն դոլարով գնել է Star Tribune թերթը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի միլիարդատերեր Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքական գործիչներ
Եղիշա Կուսի անապատ
Եղիշա Կուսի Անապատ, հայկական ճարտարապետության ուշ միջնադարյան հուշարձան Արցախի Հանրապետության Մարտունու շրջանի Ճարտար գյուղի մոտ, լեռան գագաթին։ Ավագ խորանի երկու կողմերին ավանդատներով, երկու սյուներով, կամարակապ թաղածածկ եկեղեցին 1675 թվականին կառուցել են ոմն Հոհան աբեղա և իր որդեգիր Փոքր տեր Հովաևը «ըստ անուան Սրբուհոյ կուսին Եղիսեի», Գաբրիել վարպետի ձեռքով։ Կամարները և անկյունաքարերը սրբատաշ բազալտից են, իսկ մնացած մասերը կոփածո քարերց։
2020 թվականի Արցախյան երկրորդ պատերազմի հետևանքով անցել է Ադրբեջանի հսկողության տակ ։
Զարիֆա Ալիևա
Զարիֆա Ազիզ կըզը Ալիևա (Zərifə Əziz qızı Əliyeva, ), Ադրբեջանի ակնաբույժ, Ադրբեջանական ԽՍՀ վաստակավոր գիտնական, բժշկական գիտությունների դոկտոր (1976), պրոֆեսոր (1979), Ադրբեջանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի լիիրավ անդամ (1983) :
Կենսագրություն
Զարիֆա Ալիևան ծնվել է 1923 թվականի ապրիլի 28-ին։ Զարիֆա Ալիևան սովորել է միջնակարգ դպրոցում 1932-1942 թվականներին։
1947 թվականին ավարտելով Բաքվի բժշկական ինստիտուտը, Զարիֆա Ալիևան՝ աչքի հիվանդությունների մասնագիտացման երկամյա դասընթացներ է անցել Մոսկվայի բժիշկների կատարելագործման կենտրոնական ինստիտուտում, որից հետո սկսել է աշխատել Ադրբեջանի աչքի հիվանդությունների գիտահետազոտական ինստիտուտում։ Նա 1959 թվականին ավարտելով ասպիրանտուրան,  պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն ։
Զարիֆա Ալիևան դարձել է՝ ԽՍՀՄ-ում ակնաբուժության ոլորտում բարձրագույն մրցանակ համարվող, ակադեմիկոս Մ. Ի. Ավերբախի անվան հեղինակավոր մրցանակի արժանացած առաջին կին ակնաբույժը։ Նա բժշկական գիտությունների թեկնածու է եղել 1960 թվականից, իսկ բժշկական գիտությունների դոկտորը ՝ 1977 թվականից։
Կլինիկայում գործում է՝ ադրբեջանցի հանրաճանաչ ակնաբույժի հիշատակին նվիրված թանգարան, Բաքվում կա նաև Զարիֆա Ալիևայի անունը կրող լիցեյ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի ակնաբույժներ Կատեգորիա:Ադրբեջանցի բժշկուհիներ Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Ուլեմիյե
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Պակշա
Պակշա (Пакша), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Ուֆտյուգա գետի աջ ափին՝ 142 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 14 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Վելբովկա
Վելբովկա (Вельбівка), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Գադյաչի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1750 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Վելբովկա գյուղում բնակվում էր 1 379 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 7642 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 180,45 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Գադյաչի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1750 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ժան Թենգլի
Ժան Թենգլի (Jean Tinguely, ), շվեյցարացի քանդակագործ, դադաիզմով ոգեշնչված կինետիկ արվեստի ներկայացուցիչ ։ Նրա ֆանտաստիկ մեքենաներն ու հսկա ինքնաոչնչացնող կոնստրուկցիաները երբեմն կոչվում են մետամեխանիկա։ Թենգլիի արվեստը երկիծանքի է ենթարկում ավտոմատացումը և նյութական բարիքների տեխնոլոգիական գերարտադրությունը։
Կենսագրություն
Ժան Թենգլիի հայրն աշխատել է Նեստլե ընկերությունում։ Ժանը ծնվել է Ֆրայբուրգում, մանկությունն անցել է Բազելում։ Ծնողների հետ անհաշտ է եղել։ 1939 թվականին փորձել է մեկնել Ալբանիա՝ պայքարելու երկիրը գրաված իտալացի ֆաշիստների դեմ, սահմանին ձերբակալվել է շվեյցարական ոստիկանության կողմից և վերադարձվել տուն։ 1940-ականների կեսերից նա մտերիմ է եղել կոմունիստների, ավելի շուտ՝ անարխիստների հետ։
1945-1946 թվականներին աշխատել է խանութում, որպես ցուցափեղկերի դեկորատոր Ցյուրիխում, 1949-1951 թվականներին՝ Բազելում։ 1941-1945 թվականներին սովորել է Արվեստների և արհեստների դպրոցում ։ 1952 թվականին կնոջ՝ շվեյցարացի արվեստագետ Էվա Աեփլիի հետ տեղափոխվել է Փարիզ, մտերմացել Կոնստանդին Բրանկուզիի, Իվ Քլեյնի հետ (նրա հետ մասնակցել է մի քանի համատեղ ցուցահանդեսների), ծանոթացել Նիկի դե Սեն Ֆալլի հետ։ 1960 թվականից ընդգրկվել է «Նոր ռեալիստներ» խմբում (Իվ Քլեյն, Արման, Դանիել Շպյորրի և ուրիշներ)։ Համագործակցել է Ռոլան Փեթիի հետ (1966), աշխատել Նիկի դե Սեն-Ֆալլի հետ ( 1971 թվականին նրանք ամուսնացել են)։ 1971-1973 թվականներին Թենգլիի հետահայաց ցուցահանդեսներ են անցկացվել Փարիզում, Բազելում, Հանովերում, Ստոկհոլմում, Ամստերդամում, Լուիզիանայում, 1982-1983 թվականներին՝ Ցյուրիխում, Լոնդոնում, Բրյուսելում, Ժնևում։ 1983 թվականին Փարիզի Պոմպիդու կենտրոնի և IRCAM-ի շենքի մոտ բացվել է Ստրավինսկու շատրվանը (Թենգլի և Նիկի դե Սեն-Ֆալի համատեղ աշխատանքը)։ Մոսկվայի Նկարիչների կենտրոնական տանը անցկացվել է նրա ստեղծագործությունների մեծ հետահայաց ցուցահանդես (1990)։
Թենգլին ամուսնացել է շվեյցարացի նկարչուհի Եվա Աեփլիի հետ 1951 թվականին։ 1971 թվականին նա ամուսնացել է երկրորդ անգամ՝ Նիկի դե Սեն Ֆալլի հետ, որի հետ համագործակցել է մի շարք գեղարվեստական նախագծերի վրա, ինչպիսին է Hon – en katedral-ը կամ Le Cyclop-ը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի քանդակագործներ Կատեգորիա:Շվեյցարացի նկարիչներ Կատեգորիա:Շվեյցարացի արվեստագետներ Կատեգորիա:Բեռլինի գեղարվեստի ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Սրտի կաթվածից մահացածներ
Մալի Ռակովեց
Մալի Ռակովեց (Малий Раковець), գյուղ Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Իրշավայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1300-1350 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Մալի Ռակովեց գյուղում բնակվում էր 3 086 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 3388 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 910,86 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Իրշավայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1325 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Սննդի հիգիենա
Սննդի հիգիենա, սննդամթերքի հիգիենա, հիգիենայի բաժին, որն ուսումնասիրում է սննդամթերքների բաղադրությունը, դրանց սննդային ու կենսաբանական արժեքը, սննդի կազմակերպման սկզբունքները։
Սննդի հիգիենայի հիմնական խնդիրներ
Սննդի հիգիենայի հիմնական խնդիրներն են՝ մարդկանց ռացիոնալ սննդի հիմունքների մշակումը, ելնելով էներգիայի և առանձին սննդանյութերի (սպիտակուցներ, ճարպեր, ածխաջրեր, վիտամիններ և հանքային աղեր) նկատմամբ օրգանիզմի պահանջից, տարիքից, սեռից, աշխատանքի բնույթից, բնակլիմայական պայմաններից և այլն։ Դրա հիման վրա բնակչության տարբեր տարիքային և մասնագիտական խմբերի համար (գործարան, գյուղացիական տնտեսություն, դպրոց, մանկապարտեզ և այլն) մշակվում են սննդի ֆիզիոլոգիական օպտիմալ նորմաներ՝ բնակչության առողջության ու աշխատունակության պահպանման, կյանքի տևողության երկարացման համար։
Սննդի հիգիենան ուսումնասիրում է նաև սննդի բաղադրամասերի անբավարարության կամ ավելցուկի հետ կապված սննդային (ալիմենտար) հիվանդությունները (հիպովիտամինոզներ և ավիտամինոզներ, սննդային սնուցողական բնույթի խանգարումներ, տեղաճարակային խպիպ, սակավարյունության որոշ ձևեր և այլն), դրանց կանխարգելման միջոցները։ Սննդի հիգիենաով զբաղվում է բանվորական տարբեր խմբերի համար կանխարգելիչ սննդի, սննդային թունավորումների ճիճվային հիվանդությունների (տրիխինելոզ, տենիոզ և այլն), վարակիչ հիվանդությունների (բրուցելոզ, դաբաղ և այլն) ուսումնասիրության և դրանց կանխարգելման ու վերացման հարցերով։
Սննդի հիգիենայի մշակում
Սննդի հիգիենան մշակում է սննդամթերքների մեջ թունաքիմիկատների և քիմիական պարարտանյութերի մնացորդային քանակներից առաջացող քրոնիկական թունավորումների կանխարգելման, սննդամթերքների արտադրության, պահպանման, տեղափոխման ու վաճառքի ընթացքում սանիտարահիգենիկ և հակահամաճարակային միջոցառումներ, ինչպես նաև հասարակական սննդի ձեռնարկություններում՝ սանիտարական հսկողության արդյունավետ մեթոդներ։ Սննդի հիգիենան օգտվում է հետազոտության ֆիզիկական, քիմիական, կենսաքիմիական, կենսաբանական, բակտերիոլոգիական, բուսաբանական, վիճակագրական և այլ մեթոդներից։
Կատեգորիա:Սնունդ Կատեգորիա:Հիգիենա
Համմուրաբի թագավորի օրենքներ
Համմուրաբի թագավորի օրենքները (Համմուրաբիի կոդեքսը) լավ պահպանված հնադարյան օրենքների հավաքածու է, որը ստեղծվել է մ․ թ․ ա․ 1790-ին Բաբելոնում։ Այն ուժի մեջ է դրվել Բաբելոնի թագավոր Համմուրաբիի կողմից։ Օրենքները հայտնաբերվել են XX դարի սկզբներին հայտնաբերած մարդու հասակի չափերին հասնող սև քարե սյան վրա (ստելա), որի մակերեսը ծածկված է եղել սեպագրերով։ Համմուրաբի թագավորի օրենքները բաղկացած են 282 օրենքներից, որոնք տարբեր պատիժներ էին սահմանում` ըստ մարդկանց հասարակարգային դիրքի, կամ կախված այն բանից, թե օրենք խախտողը ազատ մարդ է, թե ստրուկ ։
Համմուրաբին հասկանում էր, որ զենքի ուժով ստեղծած պետությունը չէր կարող երկար գոյատևել, եթե այն ներսից ամուր չլիներ։ Ուստի անհրաժեշտ էր մտցնել գրավոր օրենքներ և նրանցով կարգավորել կյանքի բոլոր բնագավառները։ Համմուրաբին հանձնարարեց հավաքել երկրում գործող բոլոր բանավոր և գրավոր օրենքներն ու դրանց հիման վրա կազմել օրենսգիրք։ Համմուրաբիի օրենսգիրքը մեծ դեր ունեցավ Բաբելոնի քաղաքական և տնտեսական կյանքի զարգացման համար։ Օրենսգրքի հեղինակությունն այնքան մեծ էր, որ հետագայում այն հաշվի էին առնում Առաջավոր Ասիայի բոլոր պետությունները օրենքներ ընդունելու ժամանակ։ Համմուրաբիի օրենքները փորագրվել են 9 մ բարձրությամբ բազալտե սյան վրա։
Համմուրաբին թագավորել է Բաբելոնում մ․ թ․ ա․ 1792-1750 թվականներին։ Նա իրեն է ենթարկել ամբողջ Միջագետքը և Բաբելոնական թագավորության համար սահմանել միասնական օրենքներ ։