cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Տալլինի կիրառական գիտությունների համալսարան
Ներկայումս համալսարանի կազմի մեջ ընդգրկված են վեց ինստիտուտ. Համալսարանում կազմավորվել ու գործում են չորս կենտրոն.
Տեխնոլոգիական համալսարանը համարվում է Տալլինի շինարարական-մեխանիկական համալսարանի (TEMT-ի) իրավահաջորդը։ Վերջինս 1992 թվականին դարձել է կիրառական բարձրագույն կրթության ինստիտուտ, 1999 թվականին ստացել Տալլինի տեխնիկական համալսարան անվանումը ։
2006 թվականին համալսարանում Տալլինի թեթև արդյունաբերության տեխնիկումի հիմքի վրա բացվել է հագուստի և տեքստիլի ֆակուլտետը։ 2019 թվականին Լյաենե-Վիրումաայի կիրառական գիտությունների համալսարանը միավորվել է Տալլինի տեխնոլոգիական համալսարանի հետ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի գիտություն Կատեգորիա:Էստոնիայի կրթություն Կատեգորիա:Գիտություն Կատեգորիա:Կրթություն
Ռասելի պարադոքս
Ռասելի պարադոքս (Ռասելի անտինոմիա, նաև Ռասել-Ցերմելոյի պարադոքս), 1901 թվականին Բերտրան Ռասելի հայտնաբերած տեսական պարադոքսը (անտինոմիա), որը ցույց է տալիս Ֆրեգեի տրամաբանական համակարգի հակասականությունը, Գեորգ Կանտորի բազմությունների նաիվ տեսության ձևայնացման վաղ փորձը։ Հայտնաբերվել է ավելի վաղ Էռնստ Ցերմելոյի կողմից, բայց չի հրատարակվել։
Ոչ ֆորմալ լեզվով պարադոքսը կարելի է նկարագրել այսպես։ Բազմությունը կոչենք «սովորական», եթե այն իր տարրը չէ։ Օրինակ՝ բոլոր մարդկանց բազմությունը «սովորական» է, քանի որ ինքնին բազմությունը անձնավորություն չէ։ «Ոչ սովորական» բազմության օրինակ է բոլոր բազմությունների բազմությունը, քանի որ այն նույնպես բազմություն է, և, հետևաբար, ինքն էլ իր սեփական տարրն է ։ Կարելի է դիտարկել բազմություն, որը բաղկացած է միայն բոլոր «սովորական» բազմություններից, նման բազմությունը կոչվում է ռասելյան բազմություն։ Պարադոքսը ծագում է այն ժամանակ, երբ փորձ է արվում պարզել, թե արդյոք բազմությունը «սովորական» է, թե ոչ, այսինքն՝ այն պարունակում է իրեն՝ որպես տարր։ Կան երկու հնարավորությունները.
Ամեն դեպքում, հակասություն է ստացվում ։
Պարադոքսի ձևակերպում
Ռասելի պարադոքսը կարող է ձևակերպվել բազմությունների նաիվ տեսությունում։ Հետևաբար, բազմությունների նաիվ տեսությունը հակասական է։ Հակասական է բազմությունների նաիվ տեսության այն հատվածը, որը կարող է սահմանվել որպես առաջին կարգի տեսություն՝ անդամակցական \in բինար կապով և հաշվման սխեմայով, մեկ ազատ փոփոխականով յուրաքանչյուր տրամաբանական P(x) բանաձևի համար բազմությունների նաիվ տեսության մեջ կա աքսիոմա
Աքսիոմների այս սխեման ասում է, որ ցանկացած P(x) պայմանի համար գոյություն ունի y բազմություն, որը կազմված է այն x-երից, որոնք բավարարում են P(x) պայմանին ։
Սա բավարար է Ռասելի պարադոքսը հետևյալ կերպ ձևակերպելու համար։ Եթե P(x) x \notin x. բանաձև է (այսինքն՝ P(x) նշանակում է, որ x բազմությունը չի պարունակում իրեն՝ որպես տարր, կամ, մեր տերմինաբանությամբ, այն «սովորական» բազմություն է)։ Այդ դեպքում կգտնվի y բազմություն (ռասելյան բազմություն), որ․
Քանի որ դա ճիշտ է ցանկացած x-ի համար, ապա ճիշտ է x=y դեպքում, այսինքն՝
Սրանից հետևում է, որ բազմությունների նաիվ տեսության մեջ կա հակասություն ։
Պարադոքսի հայտնի տարբերակներ
Գոյություն ունեն Ռասելի պարադոքսի մի քանի տարբերակներ։ Ի տարբերություն պարադոքսի, նրանք, որպես կանոն, չեն կարող արտահայտվել ֆորմալ լեզվով։
Ստախոսի պարադոքս
Ռասելի պարադոքսը կապված է դեռևս հին ժամանակներից հայտնի ստախոսի պարադոքսի հետ, որը բաղկացած է հետևյալ ասույթից. Տվյալ ասույթը սուտ է։ Ճի՞շտ է այս ասութը, թե՞ ոչ։ Հեշտ է ասել, որ այս ասույթը, ոչ ճիշտ է, ոչ էլ սխալ։
Ռասելն այս պարադոքսի մասին գրել է։ Սա հին հանելուկ է, որին ոչ ոք չի վերաբերվել ավելին, քան կատակի, քանի դեռ չի պարզվել, որ այս հարցը կապված է այնպիսի կարևոր ու գործնական խնդիրների հետ, ինչպիսիք են ամենամեծ կարդինալ կամ օրդինալ թվի գոյությունը։ Ռասելն ստախոսի պարադոքսը բացատրել է հետևյալ կերպ։ Ասույթի վերաբերյալ որևէ բան ասելու համար նախ պետք է բնորոշել «ասույթ» հասկացությունը, ընդ որում՝ չօգտագործելով դեռևս չսահմանված հասկացություններ։ Այսպիսով, կարելի է որոշել առաջին տիպի ասույթներ, որոնք ոչինչ չեն ասում ասույթների մասին։ Այնուհետև կարելի է որոշել երկրորդ տիպի ասույթները, որոնք խոսում են առաջին տիպի ասույթների մասին և այլն։ «Այս ասույթը կեղծ է» ասույթը չի ընկնում այդ սահմանումներից որևէ մեկի տակ և այդպիսով իմաստ չունի ։
Սափրիչի պարադոքսը
Ռասելը նշել է պարադոքսի հետևյալ տարբերակը, որը ձևակերպված է որպես հանելուկ, որը նրան հուշել է ինչ-որ մեկը : Մի գյուղում ապրում է սափրիչ, որը սափրում է գյուղի բոլոր բնակիչներին, որոնք չեն սափրում իրենց և միայն նրանց։ Վարսավիրը սափրու՞մ է իրեն։ Ցանկացած պատասխան հանգեցնում է հակասության։ Ռասելը նշում է, որ այս պարադոքսը համարժեք չէ իր պարադոքսին և հեշտությամբ լուծվում է ։ Ճիշտ այնպես, ինչպես Ռասելի պարադոքսը ցույց է տալիս, որ գոյություն չունի ռասելյան բազմություն, սափրիչի պարադոքսը ցույց է տալիս, որ նման սափրիչ պարզապես գոյություն չունի։ Տարբերությունն այն է, որ այդպիսի սափրիչի գոյության մեջ զարմանալի բան չկա․ ոչ բոլոր հատկությունների համար կգտնվի սափրիչ, որը սափրում է այդ հատկությունն ունեցող մարդկանց։ Սակայն այն, որ գոյություն չունի մի շարք միանգամայն որոշակի հատկություններով օժտված տարրերի բազմություն, հակասում է բազմությունների վերաբերյալ նաիվ պատկերացմանը և պահանջում է բացատրություն ։
Տարբերակ կատալոգների վերաբերյալ
Ձևակերպումով Ռասելի պարադոքսին առավել մոտ է նրա հետևյալ տարբերակը. Մատենագիտական կատալոգները գրքեր են, որոնք նկարագրում են այլ գրքեր։ Որոշ կատալոգներ կարող են նկարագրել այլ կատալոգներ։ Որոշ կատալոգներ կարող են նկարագրել նույնիսկ իրենց։ Հնարավո՞ր է կազմել բոլոր այն կատալոգների կատալոգը, որոնք չեն նկարագրում իրենց։ Պարադոքսն առաջանում է, երբ փորձ է արվում որոշել, թե արդյոք այդ կատալոգը պետք է նկարագրի իրեն։ Չնայած ձևակերպումների ակնհայտ մոտիկությանը (սա իրականում Ռասելի պարադոքսն է, որում կատալոգների փոխարեն օգտագործվում են բազմություները), այս պարադոքսը, ինչպես և սափրիչի պարադոքսը, պարզ լուծում ունի։ Նման կատալոգը հնարավոր չէ կազմել։
Գրելինգ-Նելսոնի պարադոքս
Այս պարադոքսը ձևակերպվել են գերմանացի մաթեմատիկոսներ Կուրտ Գրելինգը և Լեոնարդ Նելսոնը 1908 թվականին։ Այն, ըստ էության, Ռասելի պարադոքսի նախնական տարբերակի թարգմանությունը, որը նա շարադրել է պրեդիկատների տրամաբանության տերմիններով, ոչ մաթեմատիկական լեզվով: Ածական կոչենք ռեֆլեքսիվ, եթե այդ ածականը ունի իր սահմանված հատկությունը։ Օրինակ, «հայերեն», «ածանցավոր» ածականներն ունեն այն հատկությունները, որոնք իրենք որոշում են («հայերեն» ածականը հայերեն է, իսկ «ածանցավոր» ածականը՝ ածանցավոր), այդ պատճառով նրանք ռեֆլեքսիվ են, իսկ «գերմաներեն», «միավանկ» ածականները ոչ ռեֆլեքսիվ են։ Արդյո՞ք «չ ռեֆլեքսիվ» ածականը ռեֆլեքսի՞վ է, թե՞ ոչ։ Ցանկացած պատասխան հանգեցնում է հակասության ։ Ի տարբերություն սափրիչի պարադոքսի՝ այս պարադոքսի լուծումն այնքան էլ պարզ չէ։ Հնարավոր չէ պարզապես ասել, որ նման ածական («ոչ ռեֆլեքսիվ») գոյություն չունի, քանի որ դրանից առաջ այն բնորոշվել է։ Պարադոքսն առաջանում է այն պատճառով, որ «ոչ ռեֆլեքսիվ» տերմինի սահմանումը ինքնին ճշգրիտ չէ։ Այս տերմինի սահմանումը կախված է ածականի նշանակությունից, որի վերաբերյալ այն կիրառվում է։ Եվ քանի որ «ոչ ռեֆլեքիվ» բառը ինքնին ածական է սահմանման մեջ, առաջանում է տրամաբանական շրջան ։
Պատմություն
Ռասելն իր պարադոքսը հավանաբար հայտնաբերել է 1901 թվականի մայիսին կամ հունիսին ։ Ըստ Ռասելի, ինքը փորձել է սխալ գտնել Կանտորի այն պարադոքսալ փաստի ապացուցման մեջ (որը հայտնի է որպես Կանտորի պարադոքս), թե գոյություն չունի ամենամեծ կարդինալ թիվ (կամ բոլոր բազմությունների բազմություն)։ Արդյունքում Ռասելն ստացել է ավելի պարզ պարադոքս ։ Ռասելն իր պարադոքսն ներկայացրել է այլ տրամաբանների, մասնավորապես Ալֆրեդ Նորթ Ուայտհեդին և Ջուզեպե Պեանոյին ։ 1902 թվականի հունիսի 16-ի՝ Գոտլոբ Ֆրեգեին ուղղված իր նամակում նա գրել է, որ հակասություն է գտել «Հասկացությունների հաշվարկում»՝ Ֆրեգեի գրքում, որը լույս է տեսել 1879 թվականին։ Նա սահմանել է իր պարադոքսը տրամաբանության տերմիններով, իսկ այնուհետև՝ բազմությունների տեսության տերմիններով՝ օգտագործելով Ֆրեգեի սահմանումը ֆունկցիայի համար ։ Ես դժվարություններ եմ հանդիպել միայն մի տեղ։ Դուք պնդում եք (էջ 17), որ ֆունկցիան ինքը կարող է հանդես գալ որպես անհայտ։ Ես նույնպես այդպես էի մտածում։ Բայց հիմա նման տեսակետը ինձ համար կասկածելի է թվում հետևյալ հակասության պատճառով։ Ընդունենք w պրեդիկատը․ «լինել պրեդիկատ, որը կիրառելի չէ ինքն իր նկատմամբ»։ Կարո՞ղ է w-ն կիրառելի լինել իր վերաբերյալ։ Ցանկացած պատասխանից հետևում է հակառակը։ Հետևաբար, պետք է եզրակացնենք, որ w-ը պրեդիկատ չէ։ Նմանապես, գոյություն չունի այնպիսի դասերի դաս (որպես ամբողջություն), որոնք, վերցվելով որպես ընդհանրություն, իրենց չեն պատկանում։ Դրանից ես եզրակացնում եմ, որ երբեմն որոշակի բազմությունը չի ստեղծում ամբողջական կազմություն։ Ֆրեգեն նամակն ստացել է հենց այն ժամանակ, երբ ավարտել է աշխատանքը «Թվաբանության հիմնական օրենքների» (Grundgesetze der Arithmetik) երկրորդ հատորի վրա։ Ֆրեգեն ժամանակ չի ունեցել ուղղումներ կատարելու իր բազմությունների տեսությունում։ Նա միայն ավելացրել է երկրորդ հատորի հավելվածը՝ պարադոքսի շարադրանքով և իր վերլուծությամբ, որն սկսվել է հայտնի դատողությունից:Դժվար թե գիտնականի հետ պատահի ինչ-որ ավելի վատ բան, քան եթե նրա ոտքերի տակից հող փախցնեն այն պահին, երբ նա ավարտի իր աշխատանքը։ Հենց այդ վիճակում հայտնվեցի ես՝ նամակ ստանալով Բերտրան Ռասելից, երբ իմ աշխատանքն արդեն ավարտվել էր ։ Հետագայում Ֆրեգեն առաջարկել է իր տեսությունը շտկելու հետևյալ եղանակը՝ Ռասելի պարադոքսից խուսափելու համար։ Հետևյալ աքսիոմի փոխարեն,
որն ասում է, թե կարելի է կառուցել P(x) հատկությանը բավարարող տարրերի բազմություն, նա առաջարկել է օգտագործել հետևյալ աքսիոմը.
այդպիսով բացառելով բազմության՝ ինքն իր տարրը դառնալու հնարավորությունը։ Այնուամենայնիվ, Ռասելի պարադոքսի մի փոքր փոփոխությունն ապացուցում է, որ այս աքսիոմը նույնպես բերում է հակասության, կարելի է դիտարկել \{y\} սինգլետոնների R բազմությունը, երբ, այդ դեպքում \{R\} \in R կլինի անտինոմիա ։
Ռասելն իր իր պարադոքսը հրատարակել է 1903 թվականին իր «Մաթեմատիկայի սկզբունքներ» (The Principles of Mathematics) գրքում ։
Էռնստ Զերմելոն պնդել է, որ հայտնաբերել է այդ պարադոքսը, անկախ Ռասելից, և այդ մասին հաղորդել է Դավիթ Հիլբերտին և այլոց 1903 թվականից առաջ ։ Հիլբերտը դա հաստատել է՝ 1903 թվականի նոյեմբերի 7-ին գրելով Ֆրեգին, որ ինքը գիտեր այդ պարադոքսի մասին։ Հիլբերտը գրել է. «Կարծում եմ, որ Ցերմելոն գտել է այն 3-4 տարի առաջ... Ես գտել եմ այլ էլ ավելի համոզիչ հակասություններ 4-5 տարի առաջ»։ Բացի այդ, 1978 թվականին այդ պարադոքսի ձևակերպումը հայտնաբերվել է Էդմունդ Հուսերլի թղթերում, որը Ցերմելոն հայտնել է Հուսերլին 1902 թվականի ապրիլի 16-ին։ Այս ձևակերպման մեջ ապացուցվում է, որ M բազմությունը, որը պարունակում է իր բոլոր ենթաբազմությունները՝ որպես տարրեր, հանգեցնում է հակասության։ Ապացույցի համար դիտարկվում է M ենթաբազմությունը, որը բաղկացած է այն բազմություններից, որոնք չեն պարունակում իրենք իրենց ։
Լուծման տարբերակներ
Ստորև բերված են աքսիոմների համակարգի կառուցման հնարավոր մոտեցումներից մի քանիսը, որոնք զերծ են ռասելյան պարադոքսներից։
Ռասելի տիպերի տեսություն
Առաջինը Ռասելն է առաջարկել իր պարադոքսից ազատ տեսությունը։ Նա մշակել է տիպերի տեսություն, որի առաջին տարբերակը հայտնվել է Ռասելի «Մաթեմատիկայի սկզբունքներ» գրքում 1903 թվականին ։ Այս տեսության հիմքում ընկած է հետևյալ գաղափարը. այս տեսության պարզ օբյեկտներն ունեն 0 տիպ, պարզ օբյեկտների բազմություններն ունեն 1 տիպ, պարզ օբյեկտների բազմությունների բազմություններն ունեն 2 տիպ և այլն։ Այսպիսով, ոչ մի բազմազանություն չի կարող ունենալ իրեն՝ որպես տարր։ Ոչ բոլոր բազմությունների բազմությունը, ոչ էլ ռասելյան բազմությունը չեն կարող որոշվել այս տեսությունում։ Նմանատիպ հիերարխիան ներկայացվում է ասույթների և հատկությունների համար։ Պարզ օբյեկտների մասին ասույթները պատկանում են 1-ին տիպին, 1 տիպի ասույթների հատկությունների մասին ասույթները՝ 2-ին և այլն։ Ընդհանուր առմամբ, սահմանման գործառույթը պատկանում է ավելի բարձր տիպին, քան փոփոխականները, որոնցից այն կախված է։ Այս մոտեցումը թույլ է տալիս ազատվել ոչ միայն Ռասելի պարադոքսից, այլև շատ այլ պարադոքսներից, ներառյալ ստախոսի պարադոքսը, Գրելինգ-Նելսոնի պարադոքսը, Բուրալի-Ֆորտիի պարադոքսը։ Ռասելը և Ուայթհեդը ցույց են տվել, թե ինչպես կարելի է տիպերի տեսության աքսիոմներին հանգեցնել ամբողջ մաթեմատիկան՝ «Մաթեմատիկայի սկզբունքներ» եռահատոր աշխատությունում, որը լույս է տեսել է 1910-1913 թվականներին ։
Այնուամենայնիվ, այս մոտեցումը բախվել է դժվարությունների։ Մասնավորապես, խնդիրներ են առաջանում, երբ սահմանվում են այնպիսի հասկացություններ, ինչպիսիք են իրական թվերի բազմության ճշգրիտ վերին սահմանը։ Ըստ սահմանման՝ ճշգրիտ վերին սահմանը բոլոր վերին սահմաններից ամենափոքրն է։ Հետևաբար ճշգրիտ վերին սահմանը որոշելիս օգտագործվում է իրական թվերի շարք։ Հետևաբար ճշգրիտ վերին սահմանը ավելի բարձր տիպի օբյեկտ է, քան իրական թվերը։ Եվ դա նշանակում է, որ այն ինքնին իրական թիվ չէ։ Դրանից խուսափելու համար անհրաժեշտ էր ներդնել, այսպես կոչված, կրճատելիության աքսիոմը։ Իր կամայականության պատճառով շատ մաթեմատիկոսներ հրաժարվել են ընդունել կրճատելիության աքսիոմը, և հենց ինքը՝ Ռասելը, այն անվանել է թերություն իր տեսության մեջ։ Բացի այդ, պարզվել է, որ տեսությունը շատ բարդ է։ Արդյունքում, այն լայնորեն չի օգտագործվել ։
Ցերմելո-Ֆրենկելի սահմանած տեսություն
Մաթեմատիկայի աքսիոմատացման ամենահայտնի մոտեցումը Ցերմելո-Ֆրենկելի (ZF) բազմությունների տեսությունն է, որը ծագել է որպես Ցերմելոյի տեսություն (1908)։ Ի տարբերություն Ռասելի, Ցերմելոն պահպանել է տրամաբանական սկզբունքները, և փոխել է միայն բազմությունների տեսության աքսիոմները։ Այս մոտեցման գաղափարն այն է, որ թույլատրվում է օգտագործել միայն այն բազմությունները, որոնք կառուցված են արդեն կառուցված խմբերից որոշակի աքսիոմների հավաքածուի օգնությամբ ։ Այսպես, օրինակ, Ցերմելոյի աքսիոմներից մեկն ասում է, որ կարելի է կառուցել այս բազմության բոլոր ենթաբազմությունների բազմութոյւնը (բուլեանի աքսիոմ)։ Մեկ այլ աքսիոմ (առանձնացման սխեմա) ասում է, որ յուրաքանչյուր հավաքածուից կարելի է առանձնացնել տվյալ հատկություններով օժտված տարրերի ենթաբազմությունը։ Սա Ցերմելոյի բազմությունների տեսության և բազմությունների նաիվ տեսության հիմնական տարբերությունն է. բազմությունների նաիվ տեսությունը կարող է դիտարկել բոլոր տարրերի բազմությունը, որոնք ունեն այս հատկությունը, իսկ Ցերմելոյի բազմությունների տեսության մեջ կարելի է միայն առանձնացնել ենթաբազմություն արդեն կառուցված բազմությունից։ Ցերմելոյի բազմությունների տեսության մեջ չի կարելի կառուցել բոլոր բազմությունների բազմությունը։ Այսպիսով, Ռասելի բազմություն նույնպես հնարավոր չէ կառուցել։
Դասեր
Երբեմն մաթեմատիկայում օգտակար է դիտարկել բոլոր բազմությունները՝ որպես ամբողջություն, օրինակ՝ դիտարկելու համար բոլոր խմբերի ամբողջականությունը։ Դրա համար բազմությունների տեսությունը կարող է ընդլայնվել դասի հասկացությամբ, ինչպես, օրինակ, Նեյման-Բեռնայս-Գյոդելի համակարգում (NBG): Այդ տեսության մեջ բոլոր բազմությունների ամբողջությունը դասն է։ Այնուամենայնիվ, այդ դասը բազմություն չէ և որևէ դասի տարր չէ, ինքը թույլ է տալիս խուսափել Ռասելի պարադոքսից։
Ավելի ուժեղ համակարգի օրինակ է, որը թույլ է տալիս վերցնել քվանտորներն ըստ դասերի, այլ ոչ թե միայն ըստ բազմությունների, Մորս-Քելլի բազմությունների տեսություն (Morse–Kelley set theory, MK) ։ Այս տեսության մեջ հիմնական հասկացությունը դասի, այլ ոչ թե բազմության հասկացությունն է։ Այս տեսության մեծ բազմություններ համարվում են այն դասերը, որոնք իրենք որոշ դասերի տարրեր են ։ Այս տեսության մեջ բանաձևը համարվում է համարժեք հետևյալ բանաձևին․
Կարելի է ավելի հեռու գնալ և դիտարկել դասերի ամբողջությունը՝ կոնգլոմերատները, կոնգլոմերատների ամբողջությունը և այլն ։
Մաթեմատիկայի աքսիոմատացում
Ռասելի պարադոքսը, 20-րդ դարի սկզբին հայտնաբերված մաթեմատիկական այլ անտինոմիաների հետ միասին խթանել է մաթեմատիկայի հիմունքների վերանայումը, ինչը հանգեցրել է աքսիոմատիկ տեսությունների կառուցման մաթեմատիկան հիմնավորելու համար, որոնցից մի քանիսը նշված են վերևում։
Կառուցված բոլոր նոր աքսիոմատիկ տեսություններում պարադոքսները, որոնք հայտնի էին 20-րդ դարի կեսերին (այդ թվում՝ Ռասելի պարադոքսը), վերացվել են ։ Սակայն պարզվել է, որ ապացուցել, թե նման նոր պարադոքսները չեն կարող հայտնաբերվել ապագայում (սա է կառուցված աքսիոմատիկ տեսությունների ոչ հակասականության խնդիրը), այդ խնդրի ժամանակակից ըմբռնման շրջանակներում, անհնար է ։
Ինտուիցիոնիզմ
Զուգահեռաբար առաջացել է մաթեմատիկայի նոր ուղղություն, որը կոչվում է ինտուիցիոնիզմ, որի հիմնադիրը Լեյզտեն Էգբերտ Յան Բրաուերն է։ Ինտուիցիոնիզմն առաջացել է Ռասելի պարադոքսից և այլ անտիինոմիաներից անկախ։ Սակայն բազմությունների տեսության մեջ անտինոմիայի հայտնաբերումն ուժեղացրել է ինտուիցիոնիստների անվստահությունը տրամաբանական սկզբունքների նկատմամբ և արագացրել ինտուիցիոնիզմի ձևավորումը ։ Ինտուիցիոնիզմի հիմնական թեզն ասում է, որ որոշակի օբյեկտի գոյությունն ապացուցելու համար անհրաժեշտ է ներկայացնել դրա կառուցման եղանակը։ Ինտուիցիոնիստները մերժում են այնպիսի աբստրակտ հասկացությունները, ինչպիսին է բոլոր բազմությունների բազմությունը։ Ինտուիցիոնիզմը ժխտում է բացառված երրորդի օրենքը, սակայն հարկ է նշել, որ բացառված երրորդի օրենքը պետք չէ Ռասելի անտինոմիայից կամ ցանկացած ուրիշից հակասությունը դուրս բերելու համար (ցանկացած անտինոմիայում ապացուցվում է, որ A հանգեցնում էA-ի ժխտման և A-ի ժխտումը ենթադրում է A, սակայն -ից նույնիսկ ինտուիցիոնիստական ​​տրամաբանության մեջ հետևում է հակասություն)։ Հարկ է նաև նշել, որ ինտուիցիոնիստական մաթեմատիկայի հետագա աքսիոմատացման մեջ հայտնաբերվել են ռասելյան պարադոքսի նման պարադոքսներ, ինչպես, օրինակ, Ժիրարի պարադոքսը Մարտին-Լյոֆի տիպերի ինտուիցիոնիստական տեսության նախնական ձևակերպման մեջ։
Անկյունագծային արգումենտ (ինքնակիրառելիություն)
Չնայած Ռասելի դատողությունները հանգեցնում են պարադոքսի, այդ հիմնավորման հիմնական գաղափարը հաճախ օգտագործվում է մաթեմատիկական թեորեմների ապացույցման մեջ։ Ռասելն իր պարադոքսն ստացել է՝ վերլուծելով ամենամեծ կարդինալ թվի գոյություն չունենալու Կանտորի ապացույցը։ Այս փաստը հակասում է բոլոր բազմությունների բազմության գոյությանը, քանի որ դրա հզորությունը պետք է լինի առավելագույն։ Այնուամենայնիվ, ըստ Կանտորի թեորեմի, տվյալ բազմության բոլոր ենթաբազմությունների բազմությունն ավելի մեծ հզորություն ունի, քան հենց այդ բազմությունը։ Այս փաստի ապացույցը հիմնված է հետևյալ անկյունագծային արգումենտի վրա.
Կանտորը օգտագործել է անկյունագծային արգումենտը 1891 թվականին իրական թվերի չհաշվարկվելու ապացուցման ժամանակ (դա իրական թվերի չհաշվարկվելու նրա առաջին ապացույցը չէ, բայց ամենապարզն է) ։
Կանտորի պարադոքսն ստացվում է, եթե այս արգումենտը կիրառվի բոլոր բազմությունների բազմության վերաբերյալ։ Փաստորեն, Ռասելի բազմությունը հավաքածուն Կանտորի s անկյունագծային բազմությունն է ։ Անկյունագծային փաստարկն օգտագործվել է Ռասելից և Կանտորից առաջ (այն օգտագործվել է դեռևս 1875 թվականին Դուբուա Ռեյմոնի՝ մաթեմատիկական վերլուծության վերաբերյալ աշխատանքում) ։ Սակայն Ռասելի պարադոքսում անկյունագծային արգումնետն առավել հստակ է բյուրեղացված։
Անկյունագծային արգումենտն օգտագործվել է մաթեմատիկայի բազմաթիվ ոլորտներում։ Օրինակ, այն կենտրոնական արգումենտ է Գյոդելի անավարտության թեորեմում, անլուծելի թվացող հաշվարկվող բազմության գոյության ապացուցման և, մասնավորապես, կանգառի խնդրի չլուծվող լինելու ապացուցման մեջ ։
Առնչվող պարադոքսներ
Ինքնակիրառելիությունն օգտագործվում է նաև շատ այլ պարադոքսներում (բացի վերոնշյալներից).
Գրականություն
Կատեգորիա:Բազմությունների տեսություն
Մակար Ալավերդյան
Մակար Բեհբուդի Ալավերդյան, ՀԽՍՀ վաստակավոր գինեգործ (1974)։ Ավարտել է Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտը (1944)։ 1948 թվականից` ՀԽՍՀ խաղողագործության, գինեգործության և պտղաբուծության ԳՀԻ փորձարար. գինու գործարանի գլխավոր գինեգործ։
Գործունեություն
1948 թվականից՝ ՀԽՍՀ խաղողագործության, գինեգործության և պտղաբուծության ԳՀԻ փորձարարական գինու գործարանի գլխավոր գինեգործ։ Ստեղծել Է «Արևիկ», «Տոկուն», «Ազատենի», «Տիգրանի», «Նեկտարենի», «Հադիսի» (վերջին երեքի համահեղինակ) տեսակավոր գինիները, որոնք միջազգային և այլ մրցույթներում արժանացել են ոսկե (8) և արծաթե մեդալների։
Կատեգորիա:Հայ գինեգործներ Կատեգորիա:ՀԱԱՀ շրջանավարտներ
Կերմիտ գորտը
Կերմիտ գորտը (Kermit the Frog), ամերիկացի տիկնիկագործ Ջիմ Հենսոնի կողմից ստեղծված Մափեթ տիկնիկներից ամենահայտնին։ Կերմիտը հանդես է եկել որպես «Մափեթ շոու»-ի ռեժիսոր և մենեջեր և հայտնվել է շատ այլ հեռուստատեսային շոուներում։
Աբել եպիսկոպոս
Աբել եպիսկոպոս (նաև՝ Աբել երեց, Հաբել երեց, ), հայ հոգևորական, Հայ Առաքելական եկեղեցու Վրկանից թեմի առաջնորդ (599 թվականից), կոդրացիների ցեղից ։ Կոդրացիների ցեղից Աբել երեցին Վրկանից մարզպան Սմբատ Բագրատունին նշանակում է Վրկանից աշխարհի, Թուրքեստանի և Դելհաստանի գաղթական պարսկացած հայերի, ինչպես նաև ասորիների ու հույների հոգևոր հովիվ, որպեսզի վերականգնի նրանց կողմից մոռացված հայոց լեզուն ու կրոնը ։ Նախքան այդ` 599 թվականին Սմբատ Բագրատունին Աբել երեցին ուղարկում է Ամենայն Հայոց Մովսես Բ Եղիվարդեցի կաթողիկոսի մոտ և եպիսկոպոս ձեռնադրելով՝ Վրկանը հայոց կաթողիկոսության թեմ դարձնում ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ հոգևորականներ
Կերմիտ գորտը
Կարիերա
Կերմիտը Մափեթ Շոուի առաջատար կերպարներից մեկն է, որում նա հանդես է եկել որպես ռեժիսոր և մենեջեր։ Բացի Մափեթ շոուից, գորտը մշտական կերպար էր «Սեզամ փողոց» տիկնիկային շոուի մեջ և հայտնվել է շատ այլ հեռուստատեսային շոուներում, հաճախ որպես «կենդանի» թոք-շոուի հյուր։
Նա հեռուստաէկրաններին է հայտնվել 1955 թվականին, և այդ պահից մինչև 1990 թվականին իր մահը նրան հնչյունավորում էր ինքը՝ Ջիմ Հենսոնը։ Կերմիտն ունի բնորոշ ձայն, որը հաճախ դառնում է նմանակման առարկա և երգելու ցանկություն է առաջացնում։ Նրա երգերից մեկը՝ Rainbow Connection-ը, յոթ շաբաթ մնացել է ամերիկյան Թոփ 40-ում և 1979-ին առաջադրվել է «Ոսկե գլոբուսի» և «Օսկարի»։
Կերմիտ գորտի անվամբ լույս է տեսել երկու գիրք (դրանցից մեկը ինքնակենսագրություն է), նա ստացել է Honoris causa դոկտորի աստիճան, և նա ունի իր սեփական աստղը Հոլիվուդի փառքի ծառուղում։
Կերմիտի վերջին գործերից մեկը «Մափեթներ» լիամետրաժ ֆիլմն է, որը թողարկվել է 2011 թվականի դեկտեմբերին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հորինված խոսող կենդանիներ
Գրիգոր Փափազյան
Գրիգոր Փափազյան (նաև՝ Գրիգոր Տուտի, Գրիգոր Տուտի Փափազյան, ), հայ բժիշկ, հասարակական և ազգային գործիչ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1893 թվականին Մարմարա ծովի ասիական ափի Բանդրմա քաղաքում։ Գրվել է Գրիգոր Տուտի կամ Գրիգոր Տուտի Փափազյան։ Ավարտել է Կ. Պոլ­սի Կադըգյուղ թաղամասի Մխիթարյան վարժարանը։ 1917 թվականին ավարտել է Կ. Պոլսի Օսմանյան կայսերական բժշկական վարժարանը։
1917 թվականին զորակոչվել է օսմանյան բանակ և զինվորական բժշկի հանգամանքով մասնակցել Առաջին համաշխարհային պատերազմին։ Գերի է ընկել անգլիական բանակին և Եգիպտոս տարվել։ Պատերազմի ավարտից հետո ազատվել է գերությունից և վերադարձել ծննդավայրը, որը գրավել էր Հունաստանը։ Քեմալական արշավանքի սկզբին, շատերի հետ նա էլ ապաստան է գտել Հունաստանում։ Հաստատվել է Թրակիայի Ալեքսանդրուպոլիս (Դեդե աղաջ) քաղաքում, ուր երկար տարիներ մասնակցել է հայ համայնքի ազգային, կրթական, հասարակական և կուսակցական (ՀՅԴ) կյանքին։ Եղել է սիրված և հարգված անձնավորություն։
1945 թվականին ընտանիքով գաղթել է Փարիզ, որտեղ սակայն, իբրև բժիշկ աշխատելու իրավունք չի ունեցել։ 1960-ական թվականների սկզբներին տեղափոխվել է Ալ­ժիր։ Ալժիր մայրաքաղաքի քաղաքապետական բժիշկ է աշխատել։
Աղբյուր
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:ՀՅԴ անդամներ Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Բայկալ (թատրոն)
Բուրյաթիայի պետական ազգային երգի-պարի «Բայկալ» թատրոն (Буряад Уласай дуу хатарай «Байгал» театр), պրոֆեսիոնալ թատրոն Ուլան Ուդեում, ներկայացնում է բուրյաթների, մոնղոլների և Ասիայի այլ ազգերի երգերն ու պարերը։
Պատմություն
Թատրոնը (ի սկզբանե` համույթ) հիմնադրվել է 1939 թվականին, Մոսկվայում կայացած Բուրյաթական Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության (ԲԻԽՍՀ) գրականությանն ու արվեստին նվիրված 10-օրյակին ընդառաջ, Բուրյաթական պետական նվագախմբի շրջանակներում։ Բուրյաթական արվեստագետներին պատրաստելու համար Ուլան Ուդե էին ժամանել ԽՍՀՄ արվեստի առաջատար գործիչներ։ Ստեղծված բուրյաթական ազգային երաժշտական գործիքների նվագախումբը ղեկավարում էր Իսիդոր Ռիկը, բալետմաստերն էր Իգոր Մոիսեևը։ Բուրյաթա-մոնղոլական գրականության ու արվեստի առաջին 10-օրյակն անց է կացվել 1940 թվականի հոկտեմբերի 20-30-ը, այդ ժամանակ էլ ձևավորվել է «Բայկալ» համույթը։ 1942 թվականին համույթին տրվում է պետական կարգավիճակ։ Համույթի զարգացման ու կայացման գործում մեծ ներդրում են ունեցել արվեստի այնպիսի գործիչներ, ինչպիսիք են Բաու Յամպիլովը, Ժիգժիտ Բուտաևը, Մ. Ս. Արսենտևը, Տ. Կ. Գլյազերը, Բաիր Եգորովը և շատ ուրիշներ։ Համույթը համերգներ է ունեցել Եվրոպայի և Ասիայի շատ երկրներում, մասնակցել է բուրյաթական գրականության ու արվեստի երկրորդ տասնօրյակին Մոսկվայում (1959), ԲԻԽՍՀՄ գրականության և արվեստի օրերին Մոսկվայում (1973, 1983), Բուրյաթիայի օրերին Նովոսիբիրսկում (1987) և Կիևում (1993)։ «Բայկալ» անսամբլը Համախորհրդային և Համառուսական մրցույթների դափնեկիր է (1957, 1967, 1970), պարգևատրվել է Բուրյաթիայի կոմերիտմիության տարածաշրջանային կոմիտեի կողմից։ Համույթը պարգևատրվել է Մոնղոլիայի Ժողովրդական Հանրապետության «Նայրամդալ» («Ընկերություն») մեդալով։ 2001 թվականին համույթը որպես Բուրիաթիայի պետական ազգային երգի-պարի «Բայկալ» թատրոն դուրս է եկել Բուրյաթիայի պետական ֆիլարմոնիայի կազմից։ 2005 թվականից գոյություն ունի ժամանակակից թատրոն, որն ստեղծվել է երեք կոլեկտիվների` «Բայկալ» անսամբլի, բուրյաթական ազգային գործիքների նվագախմբի ու «Բադմա Սէսէգ» պարի թատրոնի միավորումից։ 2008 թվականից թատրոնն անց է կացնում միջազգային «Յոխըրի գիշեր» փառատոնը։ Թատրոնը նաև «Բայկալի ծաղիկ» հին դասական պարերի առաջին միջազգային փառատոնի կազմակերպիչն է` սկսած 2008 թվականից։ Թատրոնը մասնակցել է Համառուսական «Ռուսաստանի երգեր» փառատոն-մարաթոնին (2007-2008)։
Հաղթանակ «Պարում են բոլորը» հեռուստաշոուում
2017 թվականի գարնանը թատրոնի կոլեկտիվը մասնակցել է «Պարում են բոլորը» հեռուստաշոուին «Ռոսիա-1» հեռուստաալիքով, որի երզափակչում գրավել է առաջին տեղը ։ Այդ ընթացքում թատրոնը կատարել է վոգ, բալետ, հիփ-հոփ, ժամանակակից, վալս, չինական պարեր հովհարով։ Շոուի եզրափակչում ժյուրին ընտրել է երեք լավագույն պարային խմբերը, որոնցից հանդիսատեսն ընտրել է հաղթողին։ Ըստ հանդիսատեսի քվեարկության` հաղթող է ճանաչվել «Բայկալ» թատրոնը։ Թատրոնի դերասաններին հանձնվել է «Պարում են բոլորը» գավաթը և մեկ միլիոն ռուբլու վկայական ։ 2017 թվականի հունիսի 20-ին Բուրիաթիայի Հանրապետության ղեկավարի հրամանով «Բայկալ» թատրոնի մի քանի պարողների տրվել է Բուրյաթիայի վաստակավոր և ժողովրդական արտիստի կոչում ։ 2017 թվականի օգոստոսի 31-ին թատրոնի տնօրեն Դանդար Բադլուևն ստացել է Ուլան Ուդեի պատվավոր քաղաքացու կոչում։ Այդ որոշումը Ուլան Ուդեի քաղաքային խորհրդի պատգամավորներն ընդունել են 32-րդ նստաշրջանում։ Այդ որոշման համար առիթ է հանդիսացել «Պարում են բոլորը» նախագծում տարած հաղթանակը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1939 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Բերեզնյաչիկովայա
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Անադիր Կոլսկի ավազանային շրջանին։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մինչև 50 կմ երկարությամբ գետեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Կերիգյու
Կերիգյու (Quérigut), համայնք Ֆրանսիայում, որը գտնվում է Միջին Պիրենեյան մարզի Արյեժ գավառում։ Մտնում է Կերիգյու կանտոնի կազմի մեջ։ Հանդիսանում է Ֆուա շրջանը։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 139 մարդ։
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 80 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 49-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 31-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 61,3 %, 1999 թվականին եղել է՝ 60,3 %)։ 49 աշխատունակ բնակիչներից 46-ը աշխատում էին (26 տղամարդ և 20 կին), անաշխատանք էին 3-ը (1 տղամարդ և 2 կին)։ 31 անգործունակ մարդկանցից 2-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 20-ը թոշակառու, 9-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Սոլոմոն Մոլխո
Սոլոմոն Մոլխո կամ Շլոմո Մոլխո (שלמה מולכו Shlomo Mol'kho), ի ծնե՝ Դիոգու Պիրեշ (Diogo Pires, ), պորտուգալացի գրող, փիլիսոփա և մարրա, որը զբաղեցրել է բարձր պաշտոն Ժուան III Բարեպաշտ թագավորի օրոք, որի ազդեցությանբ Դավիթ Ռեուվեն կրկին ընդունեց հուդայականություն և հայտարարեց իրեն մեսիա։ Նա Ռեուվենի հետ միասին թափառել են։ 1532 թվականին ձերբակալվել էր Իսպանիայի Կառլոս V կայսր-ի կողմից և 1532 թվականի դեկտեմբերի 13-ին Մանտովա քաղաքում, նրան, որպես հավատուրաց այրել խարույկի վրա։
Կենսագրություն
Դիոգու Պիրեսշը ծնվել է 1500 թվականին Լիսաբոնում՝ մարրաների ընտանիքում։ Ստացել է աշխարհիկ լավ կրթություն։ Ըստ հորինվածքի, Սոլոմոնը հետաքրքրվել է միստիկայով և երազանքների մեկնաբանություններով։ 1525 թվականին հանդիպել է Դավիթ Ռեուվենիի հետ, և, երազում տեսնելով բարձրագույն նախանշումը, Ռեուվենիի հակառակ, զբաղվել էր ինքնուրույն թլպատումներով և վերցրել է հրեական Սողոմոն Մոլխո անվանումը։ Ռեուվենի խորհրդով, նա փախչել է երկրից, դա բացատրելով աստվածային հրաման. ինքը Ռեուվենին արտաքսվել էր թագավորի կողմից։
Մոլխոն ժամանել է Սալոնիկ, որտեղ ջանասիրաբար ուսումնասիրում էր կաբալա (Յոսեֆ Տայտացկայի ղեկավարությամբ)։ Այնտեղ նա ընկերանում է Յոսիֆ Կարոյի հետ։ Արդեն Սալոնիկում նա աշակերտներ ուներ, և այնտեղ էլ հրապարակում է քարոզներ ժողովածուն («Դրաշոտ», 1529), որը համակված էր մեսիական ձգտումներով։
1527 թվականի մայիսի 6-ին, Կառլոս V կայսր-ի հնազանդությունից դուրս եկած զորքերը գրավել են Հռոմը և դաժանորեն թալանել են քաղաքը, իսկ Հռոմի պապը փակված էր ամրոցում և ազատ էր արձակվել միայն մեծ փրկագնի դիմաց։ Մոլխոյի վրա ազդել է այս իրադարձությունը, նա մատնանշել է հրեաների շուտափույթ ազատումը քարոզներից։ Նա սկսեց կարդալ մեսսիական քարոզներ, հավաքելով բազմաթիվ ունկնդիրներ, հրեաներ և քրիստոնյաներ։
Սակայն նրան սկսեցին հետապնդել որպես մարրա-ուրացող, և նա մեկնց Պեզարո և Հռոմ։ Նա ավելի է ու ավելի է ապացուցել իր դերը Մեսիայում, և Ռեուվենին համարում էր իր մարգարեն։ Հռոմում նա ներկայացել է որպես Ռեուվենի պատվիրակ և պապական պալատում դիմացել 30-օրյա պաշտոնին։
Ուսուցման բնութագրեր
Մոլխոն ընդօրինակում էր հրեաների և քրիստոնյաների համատեղ ուժերով Սուրբ հողը թուրքերից ազատագրելու մասին Ռեուվենի գաղափարները։ Նա ներկայացրեց իրեն որպես զինվոր, ուներ ռազմական հարմարանքներ՝ դրոշներ, զենք ու զրահ։ Նա իրեն մեսիա էր համարում, իսկ Ռեուվենին նրա մարգարեն։ Մոլխոն Սալոնիկում անցավ թալմուդի և կաբալայի կարճ դասընթացներ, բայց էական տեսական դիրքեր չի ունեցել։ Եվրոպայի հրեական համայնքներում մեծ հեղինակություն էր ձեռք բերել։ Իտալիայում շատ հրեաներ և մարրաներ չէին հավատում Մոլխոյի մարգարեություններին, համարելով, որ դրանով կարող էին փրկվել ինկվիզիայից։
Գրականություն
Կատեգորիա:Պորտուգալացի գրողներ Կատեգորիա:Պորտուգալացի փիլիսոփաներ
Կաներո Ռիվիերա
Կաներո Ռիվիերա (Cannero Riviera), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Վերբանիո Կուզիո Օսոլայի գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 1044 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 75 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 14 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 28021։ Հեռախոսային կոդ՝ 0323։
Ժողովրդագրություն
'''Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ֆուա (շրջան)
Ֆուա (Foix), շրջան (Arrondissement) Ֆրանսիայում, այն շրջաններից որոնք գտնվում են Միջին Պիրենեյան մարզ երկրամասումի Արյեժ գավառում։ Սուպերֆեկտուրա՝ Ֆուա։ Շրջանի բնակչությունը 2006 թվականին կազմել է 51 817 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում է 25 մարդ/կմ²։ Շրջանի տարածքը կազմում է 2078 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի շրջաններ
Նին (Խորվաթիա)
Նին (Nin, Nona, Aenona), քաղաք Խորվաթիայի Զադար ժուպանությունում։ Բնակչությունը 1256 մարդ է (2001) ։
Ընդհանուր տեղեկություն
Նինը գտնվում է Զադարի կենտրոնից 17 կմ հեռավորության վրա դեպի հյուսիս-արևմուտք։ Պատմական քաղաքի մի մասը գտնվում է ոչ մեծ մի կղզու (տրամագիծը ՝ մոտ 500 մետր) ափին, որը ափի հետ կապված էր երկու կամրջով։ Հնում Նինը Դալմաթիայի կարևորագույն քաղաքներից մեկն էր, կարևոր թեմի կենտրոնը։ Քաղաքում պահպանվել են բազմաթիվ ճարտարապետական հուշարձաններ։
Նինը Զադարի հետ կապվում է քաղաքային ավտոբուսի միջոցով։ Նին քաղաքից երկու կմ հեռավորության վրա գտնվում է Զատոն բնակավայրը, Զադարի մերձակայքում խոշոր զբոսաշրջության կենտրոն։
Պատմություն
Նինը Կենտրոնական Դալմաթիայի հնագույն քաղաքներից է։ Ըստ հնագիտական պեղումերի այնտեղ առաջին բնակավայրը հայտնվել է դեռ 10 հազար տարի առաջ։ Հռոմեացիները կառուցել են մեծագույն տաճար, որտեղ իրականացնում էին Օգոստոս կայսրի պաշտամունքը։
V դարում Արևմտյան Հռոմեական կայրության փլուզումից հետո, քաղաքը պարբերաբար ենթարկվել է տարբեր նվաճողների հարձակումերին։ VII դարում այստեղ, ինչպես և ամբողջ Դամլաթիայի ափեր, եկան սլավոնները։
Նինը դարձել է վաղ խորվաթական հանրապետության կարևորագույն քաղաքներից։ Այդ նույն ժամանակ Նինը դարձել է խոշոր թեմի, Սուրբ Խաչի մայր տաճարի կենտրոն, որը կառուցվել է IX դարում։
1409 թվականին, երբ Դալմաթիան անցավ Վենետիկի հանրապետության վերահսկողության տակ, Նինն այդ ժամանակ սկսել էր անկում ապրել։ Վենետիկցիների և թուրքերի մշտական բախումները հանգեցրին ամայացման. երկու անգամ՝ 1571 և 1646 թվականներին քաղաքը գրեթե ամբողջությամբ ավերվել է։ Նինի մոտակայքում գտնվող Զադարի զարգացումը ճնշում էր քաղաքի տնտեսության զարգացումը։ XIX դարում երբեմնի կարևորություն ներկայացնող քաղաքը վերածվեց ձկնորսական գյուղակի։ 1828 թվականին լուծարվեց Նինի առաջնորդարանը։
XX դարի 70-ական թվականներին Նինը սկսել է զարգանալ որպես տուրիստական ուղղություն։ Վերականգնվել են պահպանված ճարտարապետական հուշարձանները։ 80-ական թվականների քաղաքի մոտ կառուցվել է Խորվաթիայի խոշորագույն ռադիոհեռարձակման կայանը։ 1991 թվականի Խորվաթիայի պատերազմի ընթացքում կայանը ավերվել է սերբերի ռմբակոծություններից, սակայն քաղաքը շատ չի տուժել։ Պատերազմից հետո կայանը մասնակիորեն վերականգնվել է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորվաթիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Խորվաթիայի տեսարժան վայրեր
Ցունդերե (կերպար)
Ցունդերե, (ツンデレ) կերպարի զարգացման ընթացքի համար ճապոնական տերմին, որը բացատրում է այն անձին ով ի սկզբանէ նեյտրալ և նույնիսկ թշնամաբար է վերաբերվում մեկ այլ անձին, նա աստիճանաբար ցուցադրում է իր բարի կողմը ժամանակի ընթացքում։ Այդ բառը ստացվել է ցուն ցուն ツンツン տերմից, որը նշանակում է հեռացնել տհաճությամբ, և դերե դերե デレデレ իմաստը որ պետք է լինել ՛սիրակստիկ՛ : Ի սկզբանե այդ տերմինը գտել են բիշոջո խաղերում, հիմա այդ բառն արդեն օտակու մոե երևույթի մի մասն է, որը հասել է այլ լրատվամիջոցների մեջ ինչպես են Ցունդերե սրճարաներն, անիմե, մանգա, վեպերում և նույնիսկ ԶԼՄ-ները։ Այդ տերմինը հանրաճանաչ է դարձել Կիմի գա Նոզոմու Էիեն վիզուալ վեպում։
Տերմինաբանություն
Մանգայի հեղինակ Կէն Ակամացուն թվարկում է ցունդերեն ինչպես հատուկ դեպքերից մեկը, որով նա հայտնաբերում է մոե:՛ Այն անձն, որը ուժեղ է։ Մոեի կերպարը թույլ և կախյալ է (ինչպես երեխայի) անձի վրա, կամ եթե իրավիճակում է, որտեղ նա չի կարող հակադրվել (ինչպես սպասուհին)...(Մենակ Ցունդերե։ Կլինեն պահեր երբ ուժեղի և թույլի դերը հակադարձվում է)։ Հայեցակարգը ստացել է մեծ ուշադրություն Ճապոնիայում, ցունդերե սրճարանում կոչված Նագոմի Ակիհաբարայում սկսեց ունենալ ՛ցունդերե՛ միջոցառումներ 2006թ, և ցունդերե թեմայով ապրանքները թողարկվեցին (ինչպես է Tomy Co.-ի շարժական հեռուստացույցները), և հայեցակարգն ավելի շատ անդրադարձվել է վերջին ժամանակներում անիմեներում, դիտարկելով ընդլայնված քննարկումներին հայեցակարգի իմաստը եւ դրա ծագումը ինտերնետում Lucky Star-ի Lucky Channel ցունդերե-ության բնութագիրը դասակարգող հատվածը։ Ցունդերեի մեկ այլ ընդունված բացատրությունը դա աղջիկը կամ տղան է ով ուրիշների հանդեպ հակաիրավական վերաբերմունք ունի, բայց նրանք բարի են խորը իրենց մեջ. նրանք սովորաբար ձևացնում են ունենալով հիմնական բնույթի վերաբերմունք, և տղան և աղջիկը, և հաճախ նրանց քննադատում են մեկ կամ այլ ուրիշ ձևով, մինչև նրանք ի վերջո տաքացնում են իրենց հարաբերությունները կամ սիրահարվում են իրար վրա,  սերիաների զարգացումներով, չնայած նրանք գտնում են  շատ դժվար խոստովանել այդ կամ ակնհայտորեն ժխտում է որոշ դեպքերում։
Կոմիկետ կազմակերպող Կոիչի Իչիկավան բացատրել է Ուրուսեի Յացուրայի Լում Զավթչին եղելով երկուսի աղբյուրը և մոեի և ցունդերեի, ֆիգուրինե քանդակագործ Բոնը նաև մեջբերեց Լում-ին որպես ոգեշնչում իր նախագծերի համար ։ Մանգայի կրիտիկ Ջեյսոն Թոմփսոնը անվանված Մադօկա Այուկավա 1980 թվականին կիմագուրե Նարնջագույն ճանապարհը սերիանորում ինչպես ցունդերեի նախնատիպ արմատը ։ Ուրիշ անիմե և մանգաները հատկանշող Ցունդերե տերմը, ներառյալ Հինայի սերը, Նեոն գենեսիս Էվանգելիոն և Բակեմինիգատարի, շատերի շրջանում. Շատ ձայնային դերասաներ համբավ ձեռք բերեցին, որ հնչյունավորեն Ցունդերե կերպերներին ինչպես Ռիե Կուգիմիյան ով հնչյունավորում է Լուիս-ին The Familiar of Zero-ում ևնագի-ին Hayate the Combat Butler. Excel Saga volume 15-ում, հեղինակ Ռիկդո Կոշին սահմանում է Ցունդերեն ինչպես ՛ պինդ է դրսում, փափուկ միջում՛ և կապվում է Միսակի Մացույայի կերպարի հետ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ճապոներեն բառեր և արտահայտություններ
Էստոնիայի աշխարհագրություն
57.3 և 59.5 լայնության ու 21.5 և 28.1 երկայնության միջև Էստոնիան ընկած է Բալթիկ ծովի արևելյան ափերին՝ Արևելաեվրոպական պլատֆորմի հյուսիսարևմտյան մասում։ Այն սահմանակից է Ֆիննական ծոցին, Լատվիային և Ռուսաստանին։ Միջին բարձրությունը հասնում է ընդամենը 50 մետր։
Կլիման ծովային է, խոնավ, չափավոր ձմեռներով և զով ամառներով։ Նավթի թերթաքարի և կրաքարերի հանքավայրերը անտառների հետ միասին զբաղեցնում են հողի 47%-ը, հիմնական տնտեսական դեր են խաղում այս, ընդհանուր առմամբ, ռեսուրսներով աղքատ երկրում։ Էստոնիային պարծանքն են ավելի քան 1500 լճերը, բազմաթիվ տորֆային հողերը և 3,794 կմ երկարությամբ ծովափ՝ բազմաթիվ ծոցերով, նեղուցներով։ Տալլինի Մուուգա նավահանգիստը Եվրոպայի լավագույն նավահանգիստներից մեկը է։
Էստոնիայի ռազմավարական դիրքը բազմաթիվ պատերազմների պատճառ է դարձել, որոնց ժամանակ իր տարածքում կռվում էին երկու արտաքին ուժեր։ 1944 թվականին խորհրդային օկուպացիայի պայմաններում Յաանիլին և Պեթսերի շրջաններն բռնակցվեցին Ռուսաստանի ԽՖՍՀ-ի տարածքին։ Այս տարածքների իրավական կարգավիճակը դեռ ամբողջությամբ լուծված չէ, չնայած ո՛չ Էստոնիան, ո՛չ Ռուսաստանը չունեն տարածքային պահանջներ։
Աշխարհագրական առանձնահատկություններ
Էստոնիան հարթ երկիր է, որը ընդգրկում է 45227 կմ2 տարածք։ Էստոնիան ունի երկար, մակերեսային ափ (3794 կմ) Բալթիկ ծովի երկայնքով՝ 2222 կղզիներով։ Երկու ամենամեծ կղզիները Սաարեմաան (բառացիորեն՝ կղզի, 2673 կմ2) և Հիյումաան են (989 կմ2): Երկու կղզիները սիրված էստոնական արձակուրդային վայրերն են։ Երկրի ամենաբարձր կետը՝ Սուուռ Մունամյագին (Ձվաձև լեռ), գտնվում է լեռնոտ հարավ-արևելքում և ծովի մակարդակից 318 մետր բարձր է։ Էստոնիան ծածկված է մոտ 18000 կմ2 անտառով։ Վարելահողերը կազմում են մոտ 9260 կմ2 տարածք։ Մարգագետինները ընդգրկում են մոտ 2520 կմ2 տարածք, իսկ արոտավայրերը ընդգրկում են մոտ 1810 կմ2 տարածք։ Էստոնիայում կա ավելի քան 1400 բնական և արհեստական լճեր։ Դրանցից ամենամեծը՝ Պեյպուս լիճը (Չուդ-Պսկովյան լիճ, 3555 կմ2), կազմում է Էստոնիայի և Ռուսաստանի սահմանի մեծ մասը։ Երկրորդ ամենամեծ լիճն, որը գտնվում է Էստոնիայի կենտրոնում, Վիրտսյարվն է (270 կմ2): Նարվան և Էմայիգին երկրի ամենակարևոր գետերից են։ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[  <span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2019)">մեջբերում է պետք  ] Էստոնիայի տարածքում ընկած վերջին և ամենամեծ երկնաքարի խառնարանը կոչվում է Կաալի, որը հայտնաբերվել է Սաարեմաա կղզում։ Ենթադրվում է, որ դրա անկմանը ականատես են եղել այդ տարածքի Երկաթի դարի բնակիչները։ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[  <span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2019)">մեջբերում է պետք  ] Էստոնիան ունի բարեխառն կլիմա՝ չորս եղանակների գրեթե հավասար տևողությամբ։ Միջին ջերմաստիճանը հուլիսին տատանվում է Բալթյան կղզիներում 16.3 °C մինչև 17.1 °C մայրցամաքային հատվածում, իսկ փետրվարին՝ Բալթյան կղզիներում −3.5 °C մինչև −7.6 °C մայրցամաքային հատվածում։ Հուլիսը ամենատաք ամիսն է, փետրվարը՝ ամենացուրտ։ Տեղումների միջին քանակը տարեկան 568 մմ է, ամենաշատը լինում է ամառվա վերջին։
Էստոնիայի ցամաքային սահմանը Լատվիայի հետ 333 կմ է, Ռուսաստանի հետ՝ 324 կմ։ 1920-1945 թվականներին Էստոնիայի սահմանը Ռուսաստանի հետ, որը սահմանվել է 1920 թվականի Տարտուի խաղաղության պայմանագրով, տարածվում էր Նարվա գետից հյուսիս-արևելքում և հարավ-արևելքում գտնվող Պեթսերի քաղաքից այն կողմ։ Այս տարածքը կազմում է մոտ 2300 կմ2 և ընդգրկվել է Ռուսաստանի տարածքում Իոսիֆ Ստալինի կողմից Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտին։ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[  <span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2019)">մեջբերում է պետք  ]
Վայրի բնություն
Էստոնիայի անտառներում ապրում են կաթնասուների 65 տարբեր տեսակներ։ Մոտավոր կա 700 գորշ արջեր, ավելի քան 150 գայլեր, 400 լուսաններ, 14,000-16,000 կուղբեր, 3.400 վարազներ, 10,000–11,000 որմզդեղներ և 120,000-130,000 եղջերուներ։ Կան նաև կարմիր եղնիկներ և այլ վայրի կենդանիներ։
Բնապահպանական խնդիրները
Սովետական դարաշրջանի առավել ծանրակշիռ ժառանգություններից մեկը տարածված միջավայրի աղտոտումն է ։ Այս առումով ամենավատ հանցագործը խորհրդային բանակն էր։ Զինվորական կայաններում, որոնք Էստոնիայի տարածքում ընդգրկում են ավելի քան 800 կմ2 տարածք, բանակը հարյուր հազարավոր տոննա ռեակտիվ վառելիք է գցել գետնին, թունավոր քիմիական նյութերի ոչ պատշաճ կերպով են տնօրինել և հնացած պայթուցիկներն ու զենքերը նետել են ափամերձ և ներքին ջրերում։ 1993-ի հոկտեմբերին Էստոնիայի շրջակա միջավայրի նախարարությունը հրապարակեց նախնական զեկույց, որում ամփոփվում է մինչ այժմ հետազոտված դեգրադացիայի մի մասը։ Զեկույցը նկարագրում է ամենավատ վնասը, քանի որ կատարվել է Էստոնիայի վերգետնյա ջրերի և ստորգետնյա ջրամատակարարման համար՝ խորհրդային բանակի վեց ռազմաբազաներում ռեակտիվ վառելիքի համակարգված նետմամբ։ Տապայի մերձակայքում գտնվող ավիաբազայում՝ ամենամեծ վնասը հասցրած վայրում պաշտոնատարները գնահատել են, որ վեց քառակուսի կիլոմետր տարածք ծածկված է վառելիքի մի շերտով։ Ենթադրում են, որ 11 քառակուսի կիլոմետր ստորգետնյա ջուրը աղտոտված է։ Շրջակայքում գտնվող ջուրը խմելու համար պիտանի չէ, և տեղացիները երբեմն փայտ էին այրում ձմռան ընթացքում ջերմություն ապահովելու համար։ Դանիայի օգնությամբ էստոնիայի անձնակազմերը սկսեցին մաքրել տարածքը, չնայած նրանք գնահատեցին, որ հավանական գինը կազմում է մինչև 4 միլիոն էստոնական կրոն։ Բնապահպանության նախարարությունը դրամական ծախսերը հաշվարկել է ավելի քան 10 միլիարդ էստոնական կրոն՝ երկրի հողային ծածկույթի և ջրամատակարարման խնդիրների լուծման համար։ Այնուամենայնիվ, 1993 թվականին նախարարությունը կարողացավ հատկացնել ընդամենը 5 միլիոն կրոն՝ մաքրման աշխատանքների համար։
Էստոնիան ՄԱԿ-ի շրջակա միջավայրի և զարգացման կոնֆերանսի վերաբերյալ կառավարության կողմից 1992 թվականի զեկույցում մանրամասն ներկայացրեց բնապահպանական այլ հիմնական մտահոգությունները։ Օրինակ՝ մի քանի տարի անընդմեջ Էստոնիան առաջատարն էր աշխարհում մեկ շնչի հաշվով ծծմբի երկօքսիդի արտադրությամբ։ Էստոնիայի օդի աղտոտվածության գրեթե 75% -ը եկել է Նարվայի մերձակայքում գործող երկու նավթային թերթաքարային ջերմային էլեկտրակայաններից։ Էստոնիայի հյուսիս-արևելքում նավթային թերթաքարի արդյունահանումը նույնպես թողել է տարածաշրջանում գտնվող կրաքարային պոչամբարների և մոխիրի մեծ մասեր։ Նախկինում ուրանի հարստացման գործարանի հարևանությամբ գտնվող Սիլամա քաղաքի մերձակայքում՝ Ֆինլանդիայի ծոցի ափին գտնվող ջրամբարի մեջ, թափվել է մոտ 1200 տոննա ուրան և մոտ 750 տոննա թորիում։ Ենթադրում էին, որ դա լուրջ առողջական խնդիրներ է առաջացրել տարածքի բնակիչների շրջանում։ Ծովափնյա Պալդիսկի քաղաքում մեծ մտահոգություն էր նաև խորհրդային բանակի միջուկային ռեակտորների թողած թափոնների հեռացումը։ Երկու քաղաքներում էլ շրջակա միջավայրի մաքրման համակցված արժեքը դրվել է ավելի քան 3,5 միլիարդ էստոնական կրոն։
Բնական աղետներ։ Ջրհեղեղները հաճախակի են լինում գարնանը որոշակի տարածքներում
Շրջակա միջավայրի արդի խնդիրներ։ Հյուսիսարևելքում նավթային թերթաքարային էլեկտրակայաններից ծծմբի երկօքսիդի միջոցով աղտոտված օդը։ Այնուամենայնիվ, օդում արտանետվող աղտոտիչների քանակը կայուն անկում է ապրել, 2000 թվականի արտանետումները 80%-ով պակաս են եղել, քան 1980 թվականին, 2000 թվականին չմաքրված կեղտաջրերի քանակը 1980 թվականի մակարդակի 1/20-ն էր. ջրի մաքրման նոր կայանների գործարկման կապակցությամբ կեղտաջրերի աղտոտվածության բեռը նվազել է։ Էստոնիան ունի ավելի քան 1400 բնական և տեխնածին լճեր, որոնցից փոքրերը գյուղատնտեսական տարածքներում պետք է վերահսկվեն։ Ափամերձ ծովային ջրերը աղտոտված են որոշ վայրերում։
Բնապահպանական միջազգային պայմանագրեր։ կողմ՝ Օդի աղտոտում, Անտարկտիկայի պայմանագիր, կենսաբազմազանություն, կլիմայի փոփոխություն, Կլիմայի փոփոխության Կիոտոյի արձանագրությունը, վտանգված տեսակներ, վտանգավոր թափոններ, ծովային իրավունք, օզոնի շերտերի պաշտպանություն, նավերի աղտոտում, խոնավ վայրերստորագրված, բայց չվավերացված. ոչ մեկը
Տարածքը և սահմանները
Տարածք:
ընդհանուր՝ 45,227 կմ2հող՝  43,432 կմ² ջուր՝ 1,795 կմ² նշում։ Բալթիկ ծովում ներառված են 1,520 կղզիներ
Ցամաքային սահմանները։
ընդհանուր՝ 657 կմ սահմանակից երկրներ՝ Լատվիա 333 կմ, Ռուսաստան 324 կմ
Ափագիծ: 3.794 կմ
Ծովային պահանջներ։
տարածքային ծով՝ 22․2 կմ
բացառիկ տնտեսական գոտի՝ 36992 կմ2։ Սահմանափակումները սահմանվում են հարևան պետությունների հետ համաձայնությամբ։
Ամենաբարձր և ամենացածր կետերը։
Ռեսուրսներ և հողօգտագործում
Բնական պաշարները՝ նավթային թերթաքար (կուկերիտ), տորֆ, ֆոսֆորիտ, քեմբրիական կապույտ կավ, կրաքար, ավազ, դոլոմիտ, վարելահող, անտառ
Հողօգտագործում: վարելահող` 14,65% մշտական բերքատու տարածք` 0.14% այլ` 85.21% (2012)
Ոռոգվող հող` 4.58  կմ 2
Վերականգնվող ջրի ընդհանուր աղբյուրներ՝ 12.81  կմ3 (2011)
Քաղցր ջրերի արտահոսք (կենցաղային / արդյունաբերական / գյուղատնտեսական)։ընդհանուր` 1.8  կմ3 / տարի (3% / 97% / 0%) մեկ շնչի հաշվով ` 1,337 մ3 / տարի (2009)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Էստոնիայի աշխարհագրություն
Ռուսաստանում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկ
Ռուսաստանում Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում է գտնվում նաև Ղրիմի Խերսոնես Տավրիկյան պատմական քաղաքը, որն իր նկարագրությունում ներկայացված է որպես Ուկրաինայի տարածքում գտնվող օբյեկտ։ Ռուսական իշխանությունները դիտարկում են դա որպես Ռուսաստանի տարածքում գտնվող օբյեկտ ։ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ում Ռուսաստանի մշտական ներկայացուցիչ Էլեոնորա Միտրոֆանովան ընդգրկել է այն ռուսական օբյեկտների ցանկում ։
Ցանկ
Տվյալ աղյուսակում տեղանքներն ընդգրկված են Համաշխարհային ժառանգության կողմից դասակարգված ձևով։
<span style="background-color: ;">Գույնով առանձնացված է այն օբյեկտը, որը գտնվում է Ռուսաստանի հսկողության տակ գտնվող Ղրիմի թերակղում, սակայն Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտի նկարագրության մեջ նշված է Ուկրաինա։
Թեկնածու օբյեկտների նախնական ցանկ
Աղյուսակում օբյեկտները դասավորված են նախնական ցանկում դրանք ավելացնելու հերթականությամբ։ Ցանկում նշված են այն օբյեկտները, որոնք Ռուսաստանի կառավարության կողմից առաջարկվել են որպես թեկնածուներ համաշխարհային ժառանգության ցանկում ընդգրկվելու համար։ <span style="background-color: ;">Գույնով առանձնացված են այն օբյեկտները, որոնք Ուկրաինայի կառավարությունը առաջարկել է ընդգրկել համաշխարհային ժառանգության թեկնածու օբյեկտների ցանկում, և դրանք գտնվում են Ռուսաստանի կողմից վերահսկվող Ղրիմի թերակղզու տարածքում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Ռուսաստանում Կատեգորիա:ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգություն Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Եվրոպայում Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության ցանկեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի տեսարժան վայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակույթ Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն ըստ երկրի
Ստեֆանո Սենսի
Ստեֆանո Սենսի (Stefano Sensi, ), իտալացի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ։ Ներկայումս Սասուոլոյից վարձավճարով հանդես է գալիս Ինտեր Միլանի և Իտալիայի ազգային հավաքականի կազմում։ Խաղում է կենտրոնական կիսապաշտպանի դիրքում ։
Չեզենա
Սենսին Չեզենայի ակադեմիայի սան է ։ 2013 թվականի հուլիսի 23-ին նա վարձավճարով միացավ Սան Մարինոյին ։ Իր պրոֆեսիոնալ դեբյուտը նշեց սեպտեմբերի 8-ին՝ թիմի մեկնարկային կազմում խաղադաշտ դուրս գալով Ռեջանայի դեմ խաղում ։ 2014 թվականի մարտի 16-ին Սենսին հեռացվեց խաղադաշտից Կրեմոնեզեի դեմ խաղում՝ կարմիր քարտ ստանալով հանդիպման ավելացված ժամանակում  ։ Իր առաջին գոլը Սերիա C-ում խփեց մայիսի 4-ին՝ Վիչենցայի դեմ խաղում  ։ Իր առաջին մրցաշրջանում Սենսին անցկացրեց 26 հանդիպում՝ դառնալով 1 գոլի հեղինակ։