cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Լինոլեում
Կիրառում
Բացի հիմնական կապակցանյութից լինոլեումի արտադրության համար օգտագործվում են զանազան լցանյութեր՝ տալկ, բարիտ, կաոլին, կավիճ, ասբեստ, փայտի ալյուր են։ Լինոլեում թողարկվում է թոփերով՝ երկարությունը՝ 6-20 մ, լայնությունը՝ մինչև 2 մ, հաստությունը՝ 1,5-4 մմ լինոլեում կպցնում են հատուկ մածիկներով և սոսինձներով։ Լինոլեումը կիրառվում է կերպարվեստում։ Երևանի «Պոլիպլաստ» գործարանում արտադրվում է պոլիվինիլքլորիդային լինոլեում։
Տես նաև
Կատեգորիա:Շինարարական նյութեր
Բարոկկո ճարտարապետություն
Պատմություն
Համաձայն որոշ հետազոտողների՝ իտալական արվեստում ի հայտ եկած բարոկկո ոճը ձևավորվել է մաներիզմի հիման վրա։ Իտալական ճարտարապետության մեջ վաղ մաներիզմի նշանավոր ներկայացուցիչ էր Ջակոմո դա Վինյոլան (1507-1573)։ Նա Հռոմում կառուցել էր Էտրուսկների ազգային թանգարանային անսամբլը Հռոմի Հուլիոս III պապի (1550-1555) պահանջով։ Այս կառույցը համեմատաբար փոքր է, բայց տարբերվում է իր կառուցվածքով և համակարգի ավելի լայն մեկնաբանությամբ ու ճարտարապետական ​​տարածքի պատկերավորությամբ․ մեծ և փոքր կամարների ու պարտեզների համադրություն, շատրվաններ, որմնանկարներով և բաց ռելիեֆներով կիսաշրջանաձև պատկերասրահներ, տարբեր բարձրությունների վրա տեղակայված տաղավարներ։ Այնուամենայնիվ, ըստ մեծամասնության կարծիքի՝ բարոկկո ոճի ձևավորումը սկսվում է այնտեղից, որտեղից տեղի է ունենում դասական տեկտոնական համակարգի՝ սիմետրիայի և փակ ճարտարապետական հորինվածքի ոչնչացումը։ Բարոկկո ոճի «իսկական» հիմնադիրը համարվում է Միքելանջելոն ։ Պատահական չէր, որ բարոկկո ոճը ծագեց Հռոմում, քանի որ հին հռոմեական արվեստի հուշարձանները դարձան բարոկկո ճարտարապետության աղբյուրներից մեկը։ Միքելանջելոն առաջինն էր, ով դուրս եկավ ճարտարապետության մեջ կարգուկանոնի ավանդական պատկերացումից ։ Այսպիսով, ճարտարապետական այս ոճը ծնունդ է առել Իտալիայում մոտավորապես 17-րդ դարի սկզբին և աստիճանաբար տարածվել ամբողջ Եվրոպայում։ Բարոկկո ոճի առաջացման և զարգացման ամենակարևոր խթանններից էր 16-17-րդ դարերի աշխարհագրական և գիտական ​​մեծ հայտնագործությունները, որոնք մեծապես ընդարձակեցին մարդկանց մտածելակերպը ժամանակի և տարածության վերաբերյալ։ Հաջորդ կարևոր խթանը կաթոլիկության գաղափարախոսությունն էր։ Բարոկկո ոճը կաթոլիկ եկեղեցու կողմից ի սկզբանե ներկայացվել է որպես Ռեֆորմացիայի և բողոքական եկեղեցիների դեմ պայքարի միջոց՝ նոր ճարտարապետություն, որը զարմանք ու հիացմունք էր առաջացնում ։ Այդ պատճառով, բարոկկո ոճը կոչվում է նաև «հակահեղափոխության ոճ» և «պատրանքի արվեստ» ։
Ճարտարապետական այս ոճը իր գագաթնակետին հասավ Բարձր Բարոկկոյի շրջանում (1625–1675), երբ այն օգտագործվում էր Իտալիայի, Իսպանիայի, Պորտուգալիայի, Ֆրանսիայի, Ավստրիայի եկեղեցիների և պալատների կառուցման մեջ։ Ուշ Բարոկկոյի շրջանը (1675–1750) 1730-ական թվականներից տարածվեց Ռուսաստանում և Լատինական Ամերիկայի Իսպանիայի ու Պորտուգալիայի գաղութներում, իսկ Կենտրոնական Եվրոպայում հայտնվեց և ծաղկեց՝ վերափոխվելով մեկ այլ ոճի՝ ռոկոկոյի ։ Բարոկկո ճարտարապետները վերցրին Վերածննդի ճարտարապետության հիմնական տարրերը, ներառյալ գմբեթներն ու սյունաշարերը, և դրանք ավելի բարձր, ավելի զարդարված և ավելի դրամատիկ դարձրին։ Կառույցների ներսի ճարտարապետական հնարները այն տպավորություն էին ստեղծում ասես աչքերդ վերև բարձրացնելով նայում էիր դեպի երկինք։ Քանդակված հրեշտակներն ու պատկերված նկարները ամբողջովին ընդգրկում էին առաստաղը։ Լույսը օգտագործվում էր նաև դրամատիկ էֆեկտ ստանալու համար. այն հոսում էր գմբեթներից և արտացոլվում էր ոսկեզօծության առատությունից։ Սյուները նույնպես դեպի վեր շարժման պատրանք էին ստեղծեում․ այդ դեկորատիվ տարրերը գրավում էին ամբողջ հասանելի տարածքը։ Բարոկկո պալատներում մեծ սանդուղքները գլխավոր տարր էին դարձել ։
Վաղ Բարոկկո (1584–1625)
Բարոկկո ճարտարապետությունը ծնունդ է առել 16-րդ դարի վերջին և 17-րդ դարի սկզբին իր արտահայտությունը գտնելով Հռոմի եկեղեցական ճարտարապետության մեջ`որպես բողոքական եկեղեցու բարեփոխումներին դիմակայելու միջոց։ Այս ոճը արձագանքն էր եկեղեցական ավելի վաղ ձևավորված խիստ, դասական ոճին և նպատակ ուներ հասարակ մարդկանց զարմացնել, հիացնել, ինչպես նաև վախ ներշնչել։ Այդ պատճառով օգտագործվում էին հակադրությունների, շարժման, խաբկանքի և այլ դրամատիկ ու թատերական հնարների համադրություն․ օրինակ, ներկված, նկարներով պատված առաստաղները այնպիսի պատրանք էին ստեղծում, կարծես՝ ուղղակիորեն նայում էիր երկնքին։ Նոր ոճի ձևավորմանը հատկապես նպաստում էին կրոնական պատվերները, թատրոնները, ինչպես նաև, ճիզվիտները, ովքեր ժողովրդական լայն լսարանի համար նախատեսված նոր եկեղեցիներ էին կառուցում ։
Վաղ բարոկկոն (1584–1625) հիմնականում ակնհայտ էր իտալացի ճարտարապետների աշխատանքներում, ինչպես օրինակ, ճարտարապետ Ջակոմո դելա Պորտայի նախագծած Ջեզու եկեղեցին, Կառլո Մադերնայի կողմից կառուցված Սուրբ Պետրոսի բազիլիկի ճակատը և գմբեթը (1612) և Սանտա Սուսաննան (1603)։ Ֆրանսիայում այս ոճի վաղ շրջանի օրինակ էր Սալոմոն դե Բրոսե կողմից Մարիա Մեդիչի համար կառուցված Լյուքսեմբուրգի պալատը (1615–1645) :
Հռոմ
Հռոմի այս ոճը օգտագործող ճարտարապետներից էր Կառլո Մադերնան, ով Սուրբ Պետրոսի բազիլիկի ճակատային հատվածի և գմբեթի վերակառուցման մեջ օգտագործեց բարոկկոյի տարածության և հեռանկարների հնարքները, որը նախատեսված էր հակադրելու և լրացնելու ավելի վաղ շրջանում Միքելանջելոյի կողմից կառուցված հսկա գմբեթը ։ Նա վերակառուցել է նաև Հռոմում գտնվող Սանտա Սուսաննա (1603 թ․) եկեղեցին։ Հռոմի ճարտարապետության մեջ բարոկկո ոճի վաղ շրջանի ազդեցիկ օրինակներից է նաև Ջակոմո դելա Պորտայի կառուցած Ջեզու եկեղեցին (օծվել է 1584 թ.)՝ բարոկկո ճակատային հատվածով և շքեղ զարդարված ինտերիերով ։
Փարիզ
Բարոկկո ոճը ճիզվիտները շուտով ներմուծեցին Փարիզ։ Փարիզի Սեն Ժերվեի եկեղեցին (1615–1621 թթ․) ունեցել է Ֆրանսիայում առաջին բարոկկո ոճով կառուցված ճակատային հատվածը, որը ներկայացնում էր գերիշխեղ երեք դասական համակարգերը ։ Իտալական պալատների ոճը Մարիա Մեդիչիի կողմից ներմուծվեց նաև Փարիզ, իր նոր նստավայրի՝ Լյուքսեմբուրգի պալատի (1615–1624 թթ․) կառուցման համար, որի ճարտարապետն էր Սալոմոն դե Բրոսեին, իսկ Բլուա դղյակի նոր թևի կառուցման համար ընտրվել էր ճարտարապետ Ֆրանսուա Մանսարը (1635–1638 թթ․)։ Երիտասարդ թագավոր Լյուդովիկոս 14-րդի ֆինանսների գերագույն ղեկավար Նիկոլաս Ֆուքեն իր դղյակի՝ Վո լը Վիկոնտի կառուցման համար ընտրեց այս նոր ոճը։ Դղյակի ճարտարապետն էր Լուի Լևոն (1612–1670), ում հետագայում թագավորը բանտարկեց պալատի շքեղության պատճառով ։
Կենտրոնական Եվրոպա
Կենտրոնական Եվրոպայում բարոկկոյի վաղ շրջանի առաջին օրինակը Ռեչ Պոսպոլիտայի տարածքում գտնվող Նեսվիժի Ֆառնի եկեղեցին էր, (1945 թվականիցից հետո Նեսվիժը գտնվում է Բելառուսի տարածքում) ։ Եկեղեցին նաև առանձնացնում է նրանով, որ Ռեչ Պոսպոլիտայի և Արևելյան Եվրոպայի բարոկկո ճակատային հատվածով կառուցված առաջին գմբեթավոր բազիլիկն է ։ Լեհաստանի Կրակով քաղաքում կառուցված Սուրբ Պետրոսի և Պողոսի եկեղեցին, որը կառուցվել է 1597-1969 թվականներին իտալացի ճիզվիտ ճարտարապետ Ջիովանի Մարիա Բեռնարդոնիի կողմից, ևս վաղ շրջանի վառ օրինակ է։
Իտալիա
Ուրբանոս VIII պապը (1623-1644) դարձավ բարոկկո ոճի ամենաազդեցիկ հովանավորը։ 1629 թվականին Կառլո Մադերնայի մահից հետո նա ճարտարապետ և քանդակագործ Լորենցո Բերնինիին դարձրեց պապական գլխավոր ճարտարապետ։ Բերնինին կառուցում էր ոչ միայն բարոկկո ոճի շինություններ, այլև ստեղծում էր բարոկկո ինտերիերներ, հրապարակներ և շատրվաններ՝ Հռոմի կենտրոնը վերածելով հսկայական թատրոնի։ Նա վերակառուցել է Պալատին բլրի վրա գտնվող Սանտա Բիբիանայի և Սան Սեբաստիանոյի եկեղեցիները, նախագծել է Բարբերինիի հրապարակի Տրիտոնի շատրվանը և իր ներդրումն է ունեցել Սուրբ Պետրոսի տաճարի կառուցման մեջ ։ Բարձր բարոկկոն աստիճանաբար տարածվում էր ամբողջ Իտալիայում։ Այդ ժամանակահատվածում սկսվեց Վենետիկի Բալթասար Լոնգենայի կողմից Սանտա Մարիա դելլա Սալյուտեի շինարարությունը (1630-1631)։ Այս ոճը միայն եկեղեցիներում չէր օգտագործվում։ Վաղ Բարոկկոյի լավագույն հուշարձաններից մեկը Բարբերինիի պալատն է (1626-1629), Կարլո Մադերնայի կողմից կառուցված Ուրբանոս VIII-ի ընտանիքի նստավայրը, որը զարդարվել և ավարտին է հասցվել Բերնինիի և Ֆրանչեսկո Բորրոմինիի կողմից։ Հռոմի պապի ընտանիքի նստավայրի արտաքին տեսքը համեմատաբար զուսպ էր, բայց ներքին ինտերիերը, և հատկապես, Պիետրո դա Կորտոնայի սրահի առաստաղի «Աստվածային նախախնամության ալեգորիան և Բարբերինի իշխանությունը» հսկայական որմնանկարը համարվում են բարոկկո ճարտարապետական ոճի և արվեստի գլուխգործոցներ ։ Եզրագծված ճակատային հատվածը և շարժման պատրանքը Ֆրանչեսկո Բորրոմինիի առանձնահատկություններն էին, առավել ևս՝ Սան Կառլո ալե Քուատրո Ֆոնտանեն (1634–1646), որը բարձր բարոկկոյի ժամանակաշրջանի տեսարժան վայրերից էր ։ Ժամանակաշրջանի մեկ այլ կարևոր հուշարձան էր Պիետրո դա Կորտոնայի կողմից Հռոմում գտնվող Սանտի Լուկա և Մարտինա եկեղեցին՝ (1635-1650) հունական խաչի տեսքով, նրբագեղ գմբեթով։ Հռոմի պապ Ալեքսանդր VII-ի պապության ընթացքում՝ 1666 թվականից մինչև 1667 թվականը, Հռոմում էլ ավելի էին շատացել բարոկկո ոճով կառուցված եկեղեցիները, հրապարակները և շատրվանները՝ կառուցված Կառլո Ռեյնալդիի, Բերնինիի և Կառլո Ֆոնտանայի կողմից ։
Ֆրանսիա
1661 թվականին, կարդինալ Մազարինի մահից հետո, երիտասարդ Լյուդովիկոս XIV-ը ստանձնեց կառավարության անմիջական ղեկավարությունը։ Արվեստները գտնվում էին ֆինանսների վերահսկիչ Ժան Բատիստ Կոլբերի ղեկավարության ներքո։ Շառլ լը Բրենը՝ Գեղանկարչության և քանդակների թագավորական ակադեմիայի տնօրենը ստացել էր թագավորական կառույցների գերագույն ղեկավարի պաշտոնը և պատասխանատու էր արքայական ճարտարապետական բոլոր նախագծերի համար։ Արքայական ճարտարապետության թագավորական ակադեմիան հիմնադրվել էր 1671 թվականին՝ առաքելություն ունենալով Փարիզը աշխարհի համար դարձնել գեղարվեստական և ճարտարապետական մոդել ։
Լյուդովիկոս XIV-ի առաջին ճարտարապետական նախագիծը Լուվրի պալատի արևելյան թևի ճակատային մասի վերակառուցումն էր։ Բերնինին՝ այն ժամանակվա Եվրոպայի ամենահայտնի ճարտարապետը, հրավիրվել էր Փարիզ՝ իր նախագիծը ներկայացնելու։ 1664 թվականից Բերնինին առաջարկում է բարոկկո ոճով նախագծված մի քանի տարբերակներ, սակայն թագավորի ընտրությունը կանգ է առնում ֆրանսիացի ճարտարապետ Շառլ Պեռոի նախագծի՝ բարոկկոյի ավելի դասական տարբերակի վրա։ Լյուդովիկոս XIV-ը շուտով նաև սկսում է նախագծել Վերսալյան նոր պալատի կառուցումը։ Ընտրված ճարտարապետներն էին Լուի Լևոն և Ժյուլ Հարդուին-Մանսարը, իսկ նոր պալատի ճակատները կառուցվել են ավելի վաղ շրջանի Մարմարե արքունիքի շուրջ 1668 թվականից մինչև 1678 թվականը ընկած ժամանակահատվածում։ Ժյուլ Հարդուին-Մանսարի Վերսալի պալատը, հատկապես ճակատային հատվածը եվրոպական այլ պալատների համար մոդել հանդիսացավ ։
Ուշ Բարոկկո (1675–1750)
1675–1750 թվականներին այս ոճը տարածվեց ամբողջ Եվրոպայում՝ Անգլիայից և Ֆրանսիայից մինչև Կենտրոնական Եվրոպա, Ռուսաստան, Իսպանիայից և Պորտուգալիայից մինչև Սկանդինավիա, ինչպես նաև իսպանական և պորտուգալական գաղութներում։ Այն հաճախ տարբեր տարածաշրջաններում այլ անուններով էր հայտնի։ 18-րդ դարի սկզբին նմանատիպ ճարտարապետական հորինվածքով կառույցները Ֆրանսիայում կոչվել են ռոկաիլ, Իսպանիայում և Կենտրոնական Եվրոպայում՝ ռոկոկո։
Քանդակներով և որմնանկարներով զարդարված էին պատերի և առաստաղի ամբողջ տարածությունը։ Այս ոճի ամենանշանավոր ճարտարապետներից է Բալթասար Նեյմանը, ով հայտնի էր իր «Տասնչորս սուրբ օգնականների» բազիլիկայի և Վուրցբուրգի նստավայրի համար կատարած աշխատանքներով (1749–1751): Վերջիններս ռոկոկոյի կամ ուշ բարոկկոյի վերջին արտահայտություններն էին ։
Իտալիա
18-րդ դարի սկզբին բարոկկո շինությունները կարելի էր գտնել ամբողջ Իտալիայում։ Ուշագրավ օրինակներից է Թուրինի մոտ գտնվող Սուպերգա բազիլիկան՝ կառուցված Ֆիլիպպո Յուվարայի (1717–1731) կողմից, ինչի համար օրինակ էր ծառայել Փարիզի պանթեոնը: Ստուպինիգիի պալատը (1729–3129), լինելով որսորդարան, Թուրինի մերձակայքում գտնվող Սավոյի թագավորական տան նստավայրերից մեկն էր, և կառուցվել է Ֆիլիպպո Յուվարայի կողմից։
Ֆրանսիա
Ռոկաիլ ոճը շարունակվեց մինչև 18-րդ դարի կեսերը։ Հերկուլանումում և հատկապես Պոմպեում հռոմեական հնությունների բացահայտումները 1738-1748 թվականներին ֆրանսիական ճարտարապետությունը վերածեցին ավելի սիմետրիկ և պակաս բոցավառ նեոկլասիցիզմի։
Անգլիա
Քրիստոֆեր Վրենը Անգլիայի ուշ բարոկկոյի նշանավոր ճարտարապետներից էր, ով վերակառուցել է Սուրբ Պողոսի տաճարը (1675–1711), ոգեշնչվելով Հռոմի Սուրբ Պետրոսի բազիլիկայի մոդելով, նաև նախագծել է Գրինվիչ հիվանդանոցը (1695 թ.) և Համփթոնի արքունական պալատը (1690–96): Ուշ բարոկոյի շրջանում իրենց գործերով հայտնի էին նաև բրիտանացիներ Ինիգո Ջոնսը, Վրենի երկու աշակերտները՝ Ջոն Վանբրուկն ու Նիկոլաս Հոքսմորը և ուրիշներ ։
Կենտրոնական Եվրոպա
Գերմանական բարոկկոյի մեկ այլ կարևոր գործիչ էր Բալթասար Նեյմանը (1687–1753), ում աշխատանքներից էր Վուրցբուրգի նստավայրը իր հանրահայտ աստիճաններով՝ Վրացցբուրգի արքայազն-եպիսկոպոսների համար ։
Բոհեմիայում բարոկկոյի առաջատար ճարտարապետը Քրիստոֆ Դիենտենհոֆերն էր, ում նախագծած կառույցներում ներկայացված էին բարդ, հակադարձ և էլիպսաձև կորերը, ինչն էլ Պրահան դարձնում է ուշ բարոկկոյի մայրաքաղաք ։
Իսպանիա
17-րդ դարում քաղաքական և տնտեսական ճգնաժամը հետաձգեց բարոկկոյի մուտքը Իսպանիա մինչև ուշ բարոկկոյի շրջան։ Չնայած՝ ճիզվիտները դրա տարածումը խթանում էին։ 18-րդ դարի սկզբին Իսպանիայում ոճի վաղ բնութագիրը շքեղ արտաքին տեսքն էր, որը հակասում էր համեմատաբար պարզ ինտերիերին ։ Ակնառու օրինակներից էր Ֆերնանդո դե Կասաս Նովոայի՝ Սանտյագո դե Կոմպոստելա տաճարի հիանալի աշտարակներով արևմտյան նոր ճակատը (1738–1750): Լեոնարդո դե Ֆիգուերան Սևիլիայում Սան Տելմո քոլեջի ստեղծողն էր, որի ճակաըտային հատվածը կառուցված էր իտալական բարոկկո ոճով։
Իսպանական բարոկկոյի առավել հետաքրքիր գործերից են Խոսե Բենիտո դե Չուրիգուերայի Մադրիդի և Սալամանկայի աշխատանքները։ Նրա աշխատանքում կառույցները գրեթե ճնշված են ոսկեզօծ փայտի զարդարանքներով, հսկա պտտվող սյուներով և քանդակված բուսականությամբ։ Նրա երկու եղբայրները՝ Խոակինը և Ալբերտոն նույնպես կարևոր դեր են ունեցել իսպանական ճարտարապետության մեջ և նրանց շնորհիվ մեծ տարածում է գտել, այսպես կոչված, Չուրիգերյան ոճը ։
Լատինական Ամերիկա
Բարոկկո ոճը 17-րդ դարում իսպանացիների և պորտուգալացիների միջոցով մուտք գործեց Լատինական Ամերիկա, մասնավորապես` ճիզվիտների կողմից եկեղեցիների կառուցմամբ։ Այստեղ այդ ոճը երբեմն կոչվում էր Չուրիգերյան՝ Սալամանկայում բարոկկո ճարտարապետների ընտանիքի անվամբ։ Հատկապես հիանալի օրինակ է շքեղ, քանդակված ճակատով և երկվորյակների զանգակատներով Զակատեկաս տաճարը Զակատեկաս քաղաքում՝ Մեքսիկայի կենտրոնի հյուսիսային հատվածում։ Մեկ այլ օրինակ է Մեքսիկայի Սան Կրիստոբալ դե լաս Կասասը ։ Հատկանշական է Բրազիլիայի Ռիո դե Ժանեյրոյի Սան Բենտոյի վանքը, որի կառուցումը սկսվել է 1617 թվականին, իսկ 1668 թվականից հետո լրացուցիչ քանդակներ են ավելացվել։ Մեքսիկայի Մետրոպոլիտենի տաճարը, որը գտնվում է մայր տաճարի աջ կողմում, կառուցվել է Լորենցո Ռոդրիգեսի կողմից 1749-ից 1760 թվականներին ։
Բնորոշ տարրեր
Բարոկկո ճարտարապետության մեջ հաճախ օգտագործվում էր տեսողական և թատերական հնարքներ, որոնք նախատեսված էին դիտողին զարմանք և հիացմունք պատճառելու համար.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ճարտարապետություն Կատեգորիա:Ճարտարապետական ​​ոճեր Կատեգորիա:Ճարտարապետության պատմություն Կատեգորիա:Ճարտարապետություն ըստ դարի Կատեգորիա:Ճարտարապետություն ըստ ժամանակաշրջանի Կատեգորիա:Ճարտարապետական ոճեր ըստ երկրի
Մ. Ս. Շչեպկինի անվան բարձրագույն թատերական ուսումնարան
'''Մ. Ս. Շչեպկինի անվան բարձրագույն թատերական ուսումնարան (Высшее театральное училище (институт) имени М. С. Щепкина, Պետական ակադեմիական Փոքր թատրոնին կից Միխայիլ Շչեպկինի անվան բարձրագույն թատերական ուսումնարան'''), հնագույն բարձրագույն թատերական ուսումնական հաստատություն Ռուսաստանում։ Բարձրագույն մասնագիտական կրթության դաշնային պետական կրթական «Պետական ակադեմիական Փոքր թատրոնին կից Մ. Ս. Շչեպկինի անվան բարձրագույն թատերական ուսումնարան» հաստատությունն իրականացնում է կրթական բարձրագույն, հետբուհական և լրացուցիչ մասնագիտական կրթության ուղղություններով ծրագրեր։
Պատմություն
Ուսումնական հաստատությունը հիմնադրվել է 1809 թվականի դեկտեմբերի 28-ին, երբ Ալեքսանդր I-ի հրամանագրով Խնամքի տան թատրոնի դպրոցը վերակազմակերպվում է Մոսկվայի թատերական դպրոցի և ընդգրկվում Ռուսաստանի կայսերական թատրոնների շարքում, ավելի ուշ՝ Մոսկվայի Փոքր թատրոնի կազմում։ 1830-1860-ական թվականներին դպրոցը գտնվել է Մյասոեդովների քաղաքային առանձնատանը։
1943 թվականին ուսումնարանը բուհի կարգավիճակ է ստացել։
Հողմակայան
Հողմակայան, քամու հոսքի կինետիկ էներգիան էլեկտրականի փոխակերպող հողմաէներգետիկական տեղակայանք։ Բաղկացած է հողմաշարժիչից, էլեկտրական հոսանքի գեներատորից, հողմաշարժիչի և գեներատորի աշխատանքը կառավարող ավտոմատ սարքերից, դրանց տեղակայման ու սպասարկման կառույցներից։ Հողմաէլեկտրակայանները կառուցվում են գյուղական վայրերում, անապատային, կիսաանապատային, արկտիկական և այլ գոտիներում, որոնք բնութագրվում են քամու օպտիմալ ռեժիմով (քամու տարեկան միջին արագությունը՝ 5 մ/վրկ) և կենտրոնացված էլեկտրամատակարարման ցանցերից հեռու են։
Փոքր հզորության (մինչև 3 կվա) հողմաէլեկտրակայաններն ունեն հաստատուն կամ փոփոխական հոսանքի գեներատորներ և աշխատում են էլեկտրաքիմիական կուտակիչների մարտկոցներով, որոնք ծառայում են ոչ միայն քամու բացակայության դեպքում էներգիա ապահովելու, այլև լարման բաբախումները հարթելու համար։ Միջին և մեծ հզորության հողմային կայաններն արտադրում են փոփոխական հոսանք։ Քամու բացակայության դեպքում աշխատելու համար հողմաէլեկտրակայանն ունի պահեստային ջերմային շարժիչ։
Կատեգորիա:Էլեկտրակայաններ Կատեգորիա:Ենթակառուցվածքներ
Էդուարդ Խարազյան
Էդուարդ Արթուրի Խարազյան, հայ նկարիչ։ Հայաստանի նկարիչների միության անդամ (1977)։
Կենսագրություն
Էդուարդ Խարազյանը ծնվել է 1939 թվականին Թբիլիսիում։ 1957 թվականին տեղափոխվել է Հայաստան և հաստատվել Երևանում։ 1961-1966 թվականներին սովորել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում։ 1964-1984 թվականներին ձևավորել է կինոնկարներ («Հայֆիլմ», «Մոսֆիլմ»), ներկայացումներ (Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոն)։ 1970-1975 թվականներին եղել է Երևանի Գեղարվեստական դաստիարակության տան կերպարվեստի բաժնի վարիչ։ 1970 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է։ 1977 թվականից Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտում դասավանդել է գեղանկարչություն։ 1981-1988 թվականներին եղել է Մալյանի անվան թատրոն-ստուդիայի գլխավոր նկարիչ ։
Որպես նկարիչ, հանդես է եկել մի քանի ֆիլմերում՝ «Բաղդասարը բաժանվում է կնոջից», «Լենինն ու Ալին», «Մի կաթիլ մեղր»։
Աշխատանքները գտնվում են Երևանի Ժամանակակից արվեստի թանգարանում, Հայաստանի ազգային պատկերասրահում , Հայաստանի և արտերկրի բազմաթիվ պատկերասրահներում և մասնավոր հավաքածուներում։
Ցուցահանդեսներ
1969 թվականից հանրապետական, համամիութենական և միջազգային ցուցահանդեսների մասնակից (Հայաստան, Ռուսաստան, մերձբալթյան երկրներ, Լիբանան, Ֆրանսիա ("Druan" պատկերասրահ, 1978, «Արշիլ Գորկի» պատկերասրահ, 1982, FIFC "De France" պատկերասրահ, 1987), Իտալիա, Անգլիա («Գյուլբենկյան» պատկերասրահ, 1979), ԱՄՆ (Նյու-Յորք "AGBU" պատկերասրահ, 1978)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1939 ծնունդներ Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ Կատեգորիա:Հունիսի 20 ծնունդներ Կատեգորիա:Թբիլիսի քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Երկնքի տաճար
Երկնքի տաճարը (天壇, The Temple of Heaven) համարվում է Չինաստանի խոշորագույն պատմական հուշարձաններից մեկը։ Այն գտնվում է Պեկինի կենտրոնական մասի հարավում՝ կայսերական պալատից հարավ-արևելեք։ Երկնքի տաճարը կառուցվել է Մին դինաստիայի կառավարության օրոք՝ 1420 թվականին, երբ Յուն Լե կայսրը Չինաստանի մայրաքաղաքը Նանկինից տեղափոխեց Պեկին։ Ի սկզբանե այն կառուցվել է որպես «Երկնքի և Երկրի» տաճար և այստեղ են անցկացվել Երկրին և Երկնքին նվիրված արարողությունները։ Սակայն 1530 թվականին Պեկինի հյուսիսում կառուցվել է առանձին Երկրին նվիրված տաճար և այդ ժամանակից ի վեր Երկնքի տաճարը դարձել է հատուկ վայր, որտեղ կայսրերը երկրպագում էին միայն Երկնքին և աղոթում աստվածներին լավ բերք ստանալու համար։
Տաճարի կառուցվածքը
Համալիրը բաղկացած է մի քանի հոգևոր նշանակության կառույցներից, որոնցից գլխավորները գտնվում են հյուսիսից հարավ ձգվող հիմնական առանցքի վրա։ Այդ առանցքով է անցնում 360մ երկարություն, 2,5մ բարձրություն և 28մ լայնություն ունեցող պատշգամբ, որը միացնում է Երկնքի տաճարի հիմնական շինությունները՝ Ցինյանդյանը՝ «Բերքի աղոթարանը» (Qiniandian-the Hall of Prayer for Good Harvests), Խուանցյունյուն՝ «Երկնքի աղոթարանը» (Huangqiongyu -the Imperial Vault of Heaven) և Խուանցյուտանը՝ «Կլոր զոհասեղանը» (Yuanqiutan-the Circular Mound Altar)։ Տաճարների կլոր ձևերը, կլոր տեռասները և նրանց կապույտ տանիքները խորհրդանշում են երկինքը, իսկ քառակուսի լուծումները և ամբողջ տարածքն ընդգրկող քառակուսի պարիսպը՝ երկիրը։
Երկնքի տաճարի ամենահարավային կառույցն է Կլոր զոհասեղանը ` Խուանցյուտանը։ Այն կառուցվել է 1530 թվականին, այնուհետև վերակառուցվել`1749-ին։ Այստեղ, վերին տեռասի կենտրոնում գտնվում է մի կլոր քարե սալիկ, որի վրա եթե կանգնես և ցածր ձայնով աղոթես, ապա ձայնն անգամներ կուժեղանա։
Երկնքի տաճարի հյուսիսային մասում է գտնվում Ցինյանդյանի հոյակապ դահլիճը։ Այն կառուցվել է 1420 թվականին, սակայն 1889-ին այրվել է կայծակի հարվածից և հետագայում վերականգնվել իր սկզբնական տեսքով։ Այն սիմետրիկ ճարտարապետության օրինակ է և խորհրդանշում է չինական ճարտարապետության ու շինարարության նվաճումները։ Այս տաճարի կառուցման մեջ ոչ մի մեխ չի օգտագործվել, սակայն այն ունի 37,5 մ. բարձրություն։ Ցինյանդյանն իրենից ներկայացնում է կլոր հատակագծով եռահարթակ, կղմինդրապատ տանիքով կառույց։ Հսկայական սյուներն, որոնք պահում են շենքը մեծ խորհուրդ ունեն` 4 ներքին սյուները խորհրդանշում են տարվա 4 եղանակները, միջանկյալ 12 սյուները՝12 ամիսները, արտաքին 12 սյուները՝ օրվա 12 զույգ ժամերը և ընդհանուր այս 28 սյուները խորհրդանշում են 28 երկնային համաստեղությունները։
Կատեգորիա:Չինաստանի հուշարձաններ
Իսլամն Ավստրիայում
Իսլամն Ավստրիայում քրիստոնեությունից հետո հանդիսանում է հետևորդների թվաքանակով երկրորդ խոշորագույն կրոնը։ Համաձայն 2010 թվականի Ավստրիայի վիճակագրական տվյալների՝ մոտավորապես երկրի ընդհանուր բնակչության 7,0%-ը դավանում է իսլամ ։ Ավստրիայում իսլամի հետևորդների գերակշիռ մասը հանդիսանում են սունիներ ։ Երկրում ապրող մուսուլմանների մեծ մասն Ավստրիա են ժամանել 1960-ական թվականներին Թուրքիայից և Բոսնիա և Հերցեգովինայից։ Կան նաև արաբական և պակիստանյան համայնքներ։
Ավստրիայի ամենաարևմտյան նահանգում՝ արդյունաբերական կենտրոն համարվող Ֆորարլբերգում կենտրոնացած է երկրի մուսուլմանների ամենամեծ թվաքանակը՝ շուրջ 8,36% (այս տոկոսային ցուցանիշը նման է Շվեյցարիայի՝ Ֆորալբերգին սահմանակից հյուսիս-արևելյան շրջանների համապատասխան ցուցանիշին)։ Մուսուլմանների թվաքանակով երկրորդ տեղում է մայրաքաղաք Վիեննան 7,82%-ով։ Կենտրոնական Զալցբուրգ, Վերին Ավստրիա, Տիրոլ և Ստորին Ավստրիա նահանգներն ունեն միջին վիճակագրական տոկոսային ցուցանիշին համապատասխան մուսուլման բնակչություն։ Հարավ-արևելյան Շտիրիա, Կարինթիա, ինչպես նաև արևելքում գտնվող Բուրգենլանդ նահանգներն ունեն երկրի մասշտաբով իսլամադավան բնակչության ամենացածր թվաքանակը։ Ավստրիայի 300 ահմադիտներից շուրջ 1/3-ը բնակվում են Վիեննայում ։
Ավստրիան արևմտաեվրոպական երկրների համեմատ առանձնահատուկ երկիր է հանդիսանում, քանի որ մուսուլմաններին տվել է ճանաչված կրոնական համայնքի կարգավիճակ։ Այս իրավիճակը գալիս է դեռևս 1878 թվականին Ավստրո-Հունգարական կայսրության կողմից Բոսնիա և Հերցեգովինայի բռնազավթման ժամանակներից։ Ավստրիան իսլամական կրոնական համայնքների գործունեությունը կարգավորում էր այսպես կոչված «Anerkennungsgesetz»-ով («ճանաչման ակտ»), որն ընդունվել է 1912 թվականին։ Ավստրիան համարվում է արևմտաեվրոպական երկիրը, որը դիմել է նման քայլի։ Այդ օրենքն ուժը կորցրեց 1918 թվականին Ավստրո-Հունգարական կայսրության բաժանումով ընդհուպ մինչև այն պահը, երբ մուսուլմանները 1979 թվականին հիմնեցին Ավստրիայի իսլամական կրոնական համայնքը ։ Այս կազմակերպությունն իրավունք ունի կրոնական ուղղվածության կրթություն տրամադրել պետական դպրոցներում։ Այն նաև զաքաթի հավաքման իրավունք ունի, սակայն համայնքը դեռևս չի օգտվել այս առավելությունից Ավստրիայում մզկիթների և կրոնական այլ հաստատությունների կառուցման համար։ 2013 թվականին ալևիտների համայնքն Ավստրիայում ստացավ ճանաչված կրոնական համայնքի կարգավիճակ ։
Իսլամական կրոնական խմբի ներսում առկա են նաև զուգահեռ ուղղություններ։ Կրոնական առօրյան կազմակերպվում է մզկիթներում, որոնք պատկանում են իսլամադավան թուրքերին, բոսնիացիներին և արաբներին։ Թուրքական կազմակերպությունների թվում են «Թուրք-մուսուլմանական միավորման ֆեդերացիան», որը կանոնակարգվում է կրոնի հարցերով վարչության կողմից։ Այնպիսի կազմակերպություններ, ինչպիսիք են «Սուլեյմանիան» և «Ազգային դիրքորոշումը», կարելի է համարել հասարակական կազմակերպություններ, որոնց կենտրոնակայանը գտնվում է Գերմանիայում։
Մուսուլմաններն ըստ ազգության
Ստորև ներկայացված է Ավստրիայում բնակվող մուսուլման բնակչության թվաքանակն ըստ ազգային պատկանելիության՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կրոնն Ավստրիայում
Պոտանինա (գետ)
Պոտանինա (Потанина), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Իվանովոյի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Վոզոպոլ գետի ձախ ափին՝ 18 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 12 կմ է։ Ակունքը գտնվում է Միխալյևո գյուղի մոտ, 11 կմ դեպի հարավ-արևմուտք Շույա քաղաքի կենտրոնում։ Ակունքը գտնվում է անմարդաբնակ անտառում։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Օկա ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Կլյազմա գետն է։ Գետի ենթաավազանը Օկա և Մոկշի գետերն են։ Գետի գետային ավազանը՝ Օկա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Ռուսիլյոն
Ռուսիլյոն (Roussillon), պատմական մարզ Ֆրանսիայի հարավում, Միջերկրական ծովի ափին, Իսպանիայի սահմանի մոտ։ Ռուսիլյոնի տարածքում է Արևելյան Պիրենեյներ դեպարտամենտի մի մասը։ Տարածությունը 4,1 հազար կմ2 է, բնակչությունը 300 հազար (1975)։ Գլխավոր քաղաքը Պերպինյանն է։ 8-9-րդ դարի սահմանագծին Ռուսիլյոն իբրև կոմսություն մտել է Կարչոս Մեծի պետության կազմի մեջ։ 1172 թվականին կտակով անցել է Արագոնի թագավորին (մնալով սակայն Ֆրանսիայի սուվերենության տակ մինչև 1258 թվականը, երբ Լյուդովիկոս 9 հրաժարվել է Ռուսիլյոնի սուվերենությունից՝ հօգուտ Արագոնի թագավորների)։ 1276-1344 թվականինն Ռուսիլյոն մտել է Մայորկա թագավորության կազմի մեջ։ XII-XV դարում Ռուսիլյոնում զարգացել են արհեստները, առևտուրը, քաղաքները։ 1463 թվականին Ֆրանսիայի թագավոր Լյուդովիկոս XI-ն անեքսիայի է ենթարկել Ռուսիլյոնի տարածքը։ 1493 թվականին, Բարսելոնի պայմանագրով, Ռուսիլյոն վերադարձվել է Իսպանիային, սակայն 1659 թվականին, Պիրենեյի պայմանագրով անցել Ֆրանսիային՝ իբրև պրովինցիա։ Ֆրանսիայի, բուրժուական մեծ հեղափոխության ժամանակ վարչական նոր բաժանմամբ Ռուսիլյոնի պրովինցիան վերացվել է։ Սակայն այդ տարածքում պահպանվել են տեղական բնակչության՝ կատալոնացիների լեզուն՝ կաուալաներենը և յուրահատուկ մշակույթը։
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի պատմական տարածքներ Կատեգորիա:Կատալոնիայի պատմություն Կատեգորիա:Իսպանիայի պատմական մարզեր
Լապերուզ (Էն)
Լապերուզ  (Lapeyrouse), կոմունա Ֆրանսիայում, մտնում է Ռոն Ալպեր մարզի կազմի մեջ։ Մտնում է Էնի գավառի մեջ։ Վիլլար դե Դոմբ շրջանի Բուրկ ան Բրես նահանգում։
Կոմունայի կոդը՝ 01207։
Աշխարհագրություն
Կոմունան Փարիզ քաղաքից գտնվում է 380 կմ հարավ-արևելք, 27 կմ դեպի հյուսիս-արևելք Լիոն քաղաքից, 32 կմ հարավ-արևմուտք Բուրկ ան Բրեսից ։
Կլիմա
Կլիման կիսախոնավ է, ձմռանը ցուրտ է, իսկ ամռանը՝ տաք։ Կոմունայում անձրևներ հաճախ են լինում, հիմնականում ամռան ամիսներին։
Բնակչություն
Կոմունայի բնակչությունը 2010 թվականին կազմել է 292 մարդ։
Տնտեսություն
2010 թվականին աշխատունակ տարիքի (15-64 տարեկան) ունեցող 206 մարդկանցից 144-ը տնտեսապես ակտիվ են եղել, 62-ը՝ պասիվ (ակտիվության ցուցանիշը` 69,9 % է, 1999 թվականին՝ 78.2 %)։ 144 ակտիվ բնակիչներից աշխատել են 141-ը (75 տղամարդ, 66 կին), գործազուրկ է եղել 3 մարդ (1 տղամարդ և 2 կին)։ 62 պասիվներից 29 հոգի եղել են աշակերտ կամ ուսանող, 18-ը՝ թոշակառու, պասիվ են եղել այլ պատճառներով ։
Արշալույս Գույումճյան
Արշալույս Վահանի Գույումճյան (Քյուրքճյան, 1900-ական թթ., Այնթապ - 1965, մայիսի 12, Նյու Յորք, ԱՄՆ), հայ դերասանուհի, մշակութային գործիչ ։
Լապերուզ (Էն)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Արշալույս Գույումճյան
1915 թվականին կորցրել է ծնողներին, հայտնվել որբանոցներում։ 1922 թվականին տեղափոխվել է ԱՄՆ, որտեղ մասնակցել է հայկական թատերախմբի ներկայացումներին։ Շիրվանզադեի՝ ԱՄՆ-ում գտնվելու օրերին «Պատվի համար»-ում կատարել է Մարգարիտի դերը։ Հետագայում այդ դերը խաղացել է Հովհաննես Աբելյանի (Էլիզբարով) հետ։ Նույն խմբում հանդես է եկել նաև Կորդելիայի դերում («Լիր արքա»), իսկ Հովհաննես Զարիֆյանի հետ «Համլետ»-ում կատարել է Օֆելիայի դերը։ Հետագա տարիներին միշտ կապված է եղել ամերիկահայ թատրոնի, հաճախ էլ հանդես է եկել որպես խմբավար-ռեժիսոր ։
Մամուլում հանդես է եկել հրապարակումներով. օգտագործել է Ա., Ա. Գ. ծածկանունները ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ
Անդրեյ Ուրնով
Անդրեյ Ուրնով (Андрей Юрьевич Урнов, ), ռուս խորհրդային դիվանագետ և պետական գործիչ։ Պատմական գիտությունների դոկտոր։
Կենսագրություն
1961 թվականին ավարտել է ԽՍՀՄ Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտը։
Եղել է ԽՄԿԿ Կենտկոմի Միջազգային բաժնի վարիչի տեղակալ ։
1990 թվականից աշխատում է ԽՍՀՄ Միջազգային հարաբերությունների համակարգում։ 1990 թվականի օգոստոսի 15-ից մինչ 1994 թվականի հուլիսի 5-ը եղել է Նամիբիայում ԽՍՀՄ/Ռուսաստանի Դաշնության Արտակարգ և լիազոր դեսպան ։
1994 թվականի սեպտեմբերի 13-ից մինչև 1998 թվականի նոյեմբերի 12-ը եղել է Հայաստանում Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան։
1999-2000 թվականներ՝ Դեպարտամենտի տնօրեն Ֆեդերացիայի, խորհրդարանի և հասարակական-քաղաքական կազմակերպությունների սուբյեկտների կապերի հետ կապված։
Զբաղեցնում է Ռուսաստանի միջազգային հարաբերությունների հատուկ հանձնարարություններով դեսպանի պաշտոնը։ Կասպից ծովի  կարգավիճակի ռուսական աշխատանքային խմբի ղեկավար։
Ընտանիք
Ամուսնացած է, ունի երկու որդի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս պատմաբաններ Կատեգորիա:Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան) Կատեգորիա:Ռուս պետական գործիչներ
Լինոտիպ
Լինոտիպ ( - գիծ և - դրոշմ), շարող տողաձուլող պոլիգրաֆիական մեքենա։
Օգտագործվում է գրքերի, ամսագրերի բնագրերը շարելու և բարձրաքանդակ տպագրող մակերևույթով մետաղե միաձույլ տողեր ձուլելու համար։
Կատեգորիա:Մեքենաներ Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ
Վարդան Աճեմյան (այլ կիրառումներ)
Վարդան Աճեմյան անունը կարող է վերաբերել հետևյալ անձանց.
Չիկշինա
Չիկշինա (Чикшина), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Կոժվա գետի աջ ափին՝ 50 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 153 կմ, ջրհավաք ավազանը՝ 4540 կմ2։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթաավազանը՝ Պեչորա գետի ավազաների վտակները մինչև թափվելը Ուսա, գետի գետային ավազանը՝ Պեչորա ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Շոխոնկա (Պարշայի վտակ)
Շոխոնկա (Шохонка), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Իվանովոյի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Պարշա գետի աջ ափին՝ 33 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 12 կմ է։ Ակունքը գտնվում է Բորցևո գյուղի մոտ։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Օկա ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Կլյազմա գետն է։ Գետի ենթաավազանը Օկա և Մոկշի գետերն են։ Գետի գետային ավազանը՝ Օկա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Վիլմար Բարիոս
Դեպորտես Տոլիմա
Բարիոսը Դեպորտես Տոլիմայի ակադեմիայի սան է։ Իր պրոֆեսիոնալ դեբյուտը նշեց 2013 թվականի փետրվարի 23-ին՝ Բոյակա Չիկոյի դեմ խաղում ։ Իր առաջին գոլը խփե 2014 թվականի սեպտեմբերի 18-ին՝ Ինդեպենդիենտե Մեդելյինի դեմ խաղում ։ Առաջին անգամ Դեպորտեսի ավագի թևկապով խաղադաշտ դուրս եկավ 2015 թվականի օգոստոսի 2-ին՝ Դեպորտիվո Կալիի դեմ խաղում ։ Իր առաջին հանդիպումը միջազգային առաջնություններում անցկացրեց օգոստոսի 12-ին՝ Հարավամերիկյան գավաթի Կարաբոբոյի դեմ խաղում ։ Իր առաջին գոլը Կոլումբիայի առաջնությունում խփեց 2015 թվականի սեպտեմբերի 6-ին՝ Ատլետիկո Ուիլայի դեմ խաղում ։ Դեպորտես Տոլիմայի առաջին թիմի կազմում Բարիոսը անցկացրեց 144 հանդիպում՝ դառնալով 5 գոլի հեղինակ։
Բոկա Խունիորս
2016 թվականի օգոստոսի 25-ին Բարիոսը տեղափոխվեց Բոկա Խունիորս ։ Իր դեբյուտը նշեց հոկտեմբերի 29-ին՝ Տեմպերլեյի դեմ խաղում ։ Իր առաջին գոլը Բոկայի կազմում խփեց 2017 թվականի դեկտեմբերի 11-ին՝ Էստուդիանտեսի դեմ խաղում ։ Առաջին հանդիպումը Լիբերտադորեսի գավաթում անցկացրեց 2018 թվականի մարտի 2-ին՝ Ալյանսա Լիմայի դեմ խաղում ։ Դեկտեմբերի 9-ին կոլումբիացին հեռացվեց խաղադաշտից Լիբերտադորեսի գավաթի եզրափակչի Ռիվեր Փլեյթի դեմ պատասխան խաղում, իսկ Բոկա Խունիորսը պարտվեց երկու խաղերի արդյունքում  ։ Արգենտինական ակումբի կազմում Բարիոսը անցկացրեց 67 հանդիպում՝ դառնալով 1 գոլի հեղինակ։
Զենիթ Սանկտ Պետերբուրգ
2019 թվականի փետրվարի 1-ին Բարիոսը 4.5 տարվա պայմանագիր կնքեց Զենիթ Սանկտ Պետերբուրգի հետ   ։ Իր դեբյուտը նշեց փետրվարի 12-ին՝ թիմի մեկնարկային կազմում խաղադաշտ դուրս գալով Եվրոպայի Լիգայի 1/16 եզրափակչի Ֆեներբահչեի դեմ խաղում ։ Առաջին հանդիպումը Ռուսաստանի առաջնությունում անցկացրեց մարտի 2-ին՝ Ուրալի դեմ խաղում ։ Իր առաջին գոլը ակումբի կազմում խփեց մարտի 17-ին՝ Սպարտակ Մոսկվայի դեմ խաղում ։ Ապրիլին կոլումբիացին ճանաչվեց Զենիթի ամսվա լավագույն ֆուտբոլիստ ։ Իր առաջին մրցաշրջանում Բարիոսը անցկացրեց 14 հանդիպում ՝ դառնալով 1 գոլի հեղինակ և թիմի հետ հաղթելով Ռուսաստանի առաջնությունը ։
Միջազգային կարիերա
Կոլումբիայի ազգային հավաքական Բարիոսը առաջին անգամ հրավիրվեց 2015 թվականի մարտին՝ Բահրեյնի և Քուվեյթի դեմ խաղերի համար, սակայն այդպես էլ խաղադաշտ դուրս չեկավ ։ 2016 թվականին նա Կոլումբիայի կազմում մասնակցեց ամառային օլիմպիական խաղերին  ։ Այստեղ Բարիոսը անցկացրեց 4 հանդիպում, իսկ Կոլումբիան դուրս մնաց քառորդ եզրափակչից՝ 2-0 հաշվով պարտվելով Բրազիլիային  ։ Նույն թվականին նա ընդգրկվեց Կոպա Ամերիկայի համար նախնական 35-հոգանոց թիմում , սակայն դուրս մնաց թիմի վերջնական կազմից  ։
Կոլումբիայի ազգային հավաքականի կազմում իր դեբյուտը Բարիոսը նշեց 2016 թվականի սեպտեմբերի 7-ին՝ Բրազիլիայի դեմ խաղում ։ 2018 թվականի մայիսին նա ընդգրկվեց Կոլումբիայի՝ աշխարհի առաջնության համար վերջնական կազմում ։ Առաջնությունում Բարիոսը անցկացրեց 3 հանդիպում, իսկ Կոլումբիան դուրս մնաց 1/8 եզրափակչում  ՝ հետխաղյա 11-մետրանոցների հարվածաշարում պարտվելով Անգլիային  ։
2019 թվականի հունիսին Բարիոսը Կոլումբիայի կազմում մասնակցեց Կոպա Ամերիկային  ՝ անցկացնելով 2 հանդիպում։ Կոլումբիան դուրս մնաց քառորդ եզրափակչից  ՝ հետխաղյա 11-մետրանոցների հարվածաշարում պարտվելով Չիլիին  ։
Ակումբային վիճակագրություն
2019 թվականի օգոստոսի 31-ի դրությամբ
Միջազգային վիճակագրություն
2019 թվականի օգոստոսի 31-ի դրությամբ
Ակումբային
Դեպորտես Տոլիմա
Բոկա Խունիորս
Զենիթ Սանկտ Պետերբուրգ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Կոլումբիացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Կոլումբիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Դեպորտես Տոլիմայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բոկա Խունիորսի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Զենիթի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:2018 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության մասնակիցներ
Նորալանջ
Նորալանջ, լեռնագագաթ Հայաստանի Տավուշի մարզում, Տավուշի լեռներում, Արծվաբերդ գյուղից 1,5 կմ հյուսիս–արևմուտք։ Բարձրությունը 1447 մ է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեռնագագաթներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ Կատեգորիա:Տավուշի մարզի լեռներ
Լուի Մարկուսսի
Լուի Մարկուսսի, լեհական ծագումով գեղանկարիչ, ով իր կյանքի մեծ մասն ապրել է Փարիզում և դարձել Ֆրանսիայի քաղաքացի։
Վարշավայում իրավաբանություն սովորելուց հետո նա գնաց Կրակովի անվան գեղարվեստի ակադեմիա, որտեղ իր ուսուցիչներից էին Ժան Ստանիսլավսկին և Ջոզեֆ Մեհոֆերը։ 1993 թվականին Փարիզ տեղափոխվելով՝ նա կարճ ժամանակ անցկացրեց Académie Julian-ում։ Նրա գործերն առաջին անգամ խոշոր ցուցահանդեսի են ներկայացվել Salon d'Automne-ում 1905 թվականին, իսկ հաջորդ 25 տարվա ընթացքում նրա աշխատանքները ցուցադրվել են բազմաթիվ այլ կարևոր ցուցահանդեսներում, մասնավորապես Salon des Indépendants-ում և Salon Des Tuileries֊ում։
Նա նկարում էր ծաղրանկարներ երգիծական ամսագրերի համար, ինչպես նախկինում Լեհաստանում։ Փարիզում նա պետք է վաստակեր իր սեփական ապրուստը, ինչպես նաև սկսեր ուրիշ նկարչական ու պատկերազարդման գործեր։
Իմպրեսիոնիզմն ազդում էր իր հին նկարների վրա, իսկ մոտավորապես 1911 թվականից նա կուբիստական շարժման մի մասն էր կազմում։
Նրա նկարները ներկայացվել են եվրոպական մի շարք քաղաքներում և Միացյալ Նահանգներում անցկացվող ցուցահանդեսների։ Նրա առաջին ցուցահանդեսը կայացել է Փարիզում 1925 թվականին։
1913 թվականին նա ամուսնացել է Ալիս Հելիքայի հետ, ով նկարիչ էր Կրակովից։ Նրանց դուստրը՝ Մալենը, ծնվել է 1922 թվականին։
Մարկուսսին ծառայել է Ֆրանսիական արտասահմանյան լեգեոնի լեհական մի ընկերությունում 1914-1919 թթ.: Նա դարձավ Ֆրանսիայի քաղաքացի, սակայն նա իր կապերը պահպանում էր Լեհաստանի հետ։
Նա ընդհանրապես չէր խոսում իր հրեական ծագման մասին, բայց մինչ այսօր նա շատ հաճախ հիշատակվում է որպես հրեա նկարիչ։
1930 թվականից սկսած, ինչպես իր ընկեր Clément Serveau-ը՝ նա կենտրոնացել էր տպագրության և նկարազարդման վրա՝ ներառյալ Apollinaire-ի Alcool-ից, Tzara-ի Indicateur des chemins de cœur-ից, Éluard-ի Lingères légères-ից եւ Aurélia-ից ոգեշնչված աշխատանքը։ 1930-ականների վերջին Մարկուսսին համագործակցում է իսպանացի սյուրռեալիստ Խոան Միրոյի հետ և սովորեցնում նրան իր տեխնիկան։ Նա նաև դասավանդել է Académie Schlaefer- ում։
1940 թ. նացիստական զորքերի` Փարիզ ժամանելու պատճառով Մարկուսսին և Ալիսը տեղափոխվեցին Կյուսե, որտեղ նա 1941 թվականի հոկտեմբերի 22-ին մահացավ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ժյուլիանի ակադեմիայի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նկարիչներ
Անատոլի Սավչենկո
Անատոլի Միխայլովիչ Սավչենկո (Анатолий Михайлович Савченко, ), խորհրդային և ռուս մուլտիպլիկատոր և մանկական գրքերի նկարազարդող։ Նրա ամենահայտնի աշխատանքներից են՝ «Մոյդոդիր», «Մանչուկն ու Կառլսոնը», «Կառլսոնը վերադարձել է», «Անառակ թութակի վերադարձը» և այլն։
Վաղ տարիներ
Անատոլի Սավչենկոն ծնվել է 1924 թվականի հունիսի 30-ին Նովոչերկասկում (ԽՍՀՄ Հարավարևելյան մարզի Դոնսկի շրջան), որպես դեղագործ աշխատող ինքնուս նկարչի ընտանիքում։ Առաջին մուլտֆիլմերը, որոնք մեծ ազդեցություն են ունեցել պատանի Անատոլի Սավչենկոյի վրա, ապագա մուլտիպլիկատորը դիտել է 1930-ական թվականներին ։
Տասնյոթ տարեկանից հետևակային զորքերի կազմում մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին, Հյուսիսային Կովկասի մարտերում վիրավորվել է ոտքից։ Պարգևատրվել է «Հայրենական պատերազմի» շքանշանով և մի շարք մեդալներով։ Զորացրվել է 1947 թվականին ։ Զորացրվելուց գրեթե անմիջապես հետո Անատոլի Սավչենկոն մեկնել է Մոսկվա և առաջին փորձից ընդունվել Մոսկվայի Գերասիմովի անվան կինեմատոգրաֆիայի ինստիտուտ (ՎԳԻԿ)՝ ստանալով հնարավոր առավելագույն միավորները ուրվանկարի, գեղանկարի և կոմպոզիցիայի համար։ Անատոլի Սավչենկոն ՎԳԻԿ-ն ավարտել է 1953 թվականին։ Իր ուսուցիչ Անատոլի Սավչենկոն համարել է Անատոլի Սազոնովին, որը եղել է հայտնի մուլտիպլիկատոր ու գրքերի նկարազարդող և այդ տարիներին դասավանդել է ՎԳԻԿ-ում ։
Նկարիչ-մուլտիպլիկատոր
Ավարտելով ինստիտուտը՝ Անատոլի Սավչենկոն ուղարկվել է աշխատելու «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայում, որտեղ աշխատել է որպես բեմադրող նկարիչ երեսունյոթ տարի՝ մինչև թոշակի անցնելը 1990 թվականին։ Առաջին մուլտֆիլմը, որի ստեղծմանը մասնակցել է սկսնակ անիմատորը, եղել է «Անտառային համերգը» («Лесной концерт»), որի վրա աշխատելու նրան հրավիրել է Իվան Իվանով-Վանոն ։ Նրա հետ միասին Անատոլի Սավչենկոն մեկ տարի անց աշխատել է «Մոյդոդիր» մուլտֆիլմի վրա, ինչից հետո տեղափոխվել է Եվգենի Ռայկովսկու և Բորիս Ստեպանցևի խումբ ։ Ռեժիսոր Բորիս Ստեպանցևի հետ միասին Անատոլի Սավչենկոն ստեղծել է մեծ թվով մուլտֆիլմեր։ Նրանց համատեղ աշխատանքների թվում են «Պետյան ու Կարմիր գլխարկը» (ռուս․՝ «Петя и Красная Шапочка»), «Վովան անդրսարյան թագավորությունում» (ռուս․՝ «Вовка в Тридевятом царстве»), «Մանչուկն ու Կառլսոնը» (ռուս․՝ «Малыш и Карлсон»), «Մարդուկ-Ջարդուկը» (ռուս․՝ «Щелкунчик») մուլտֆիլմերը։ Ընդհանուր առմամբ Սավչենկոն մասնակցել է շուրջ 25 մուլտֆիլմերի ստեղծմանը ։ Կառլսոնի մասին պատմող մուլտֆիլմերի համար Անատոլի Սավչենկոն ինքն է մշակել գլխավոր հերոսի կերպարը, և ինքն էլ առաջարկել է, որ Ֆրեկեն Բոկի կերպարին հնչյունավելու համար հրավիրվի Ֆաինա Ռանևսկայան ։
Անատոլի Սավչենկոյի վերջին աշխատանքը եղել է «Կեշա թութակի արիությունը» (ռուս․՝ «Мужество попугая Кеши») մուլտֆիլմը, որը նա ստեղծել է Ելիզավետա Ժարովայի հետ միաիսն 20-ամյա դադարից հետո ։
Իր աշխատանքների մասին Անատոլի Սավչենկոն ասել է.
Ձեռքբերումներ և նվաճումներ
Չնայած իր ստեղծած մուլտֆիլմերի հաջողությանը՝ ոչ մի պետական պարգևի կամ մրցանակի Անատոլի Սավչենկոն չի արժանացել իր կարիերայի ընթացքում, բացառությամբ Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի շնորհավորի շնորհավորական հեռագրի, որ ստացել է 2004 թվականի հունիսի 30-ին, և այդ ժամանակ էլ ստացել է Նիկիտա Միխալկովի հեռագիրը Ռուսաստանի կինեմատոգրաֆիստների միությունից։ Մյուս մրցանակներն ստացել է փառատոններում։ Օրինակ՝ 1988 թվականին արժանացել է «Նիկա» մրցանակի «Անառակ թութակի վերադարձը» մուլտֆիլմի համար ։ Մյուս մրցանակների թվում են՝ Աննեսի միջազգային կինոփառատոնի մրցանակը «Պետյան ու Կարմիր գլխարկը» մուլտֆիլմի համար (1958 թվական), Կառլովի Վարիի միջազգային կինոփառատոնի մրցանակը «Մուրզիլկան արբանյակի վրա» մուլտֆիլմի համար (1960 թվական), Մամայայի միջազգային կինոփառատոնի մրցանակը «Պատուհանը» մուլտֆիլմի համար (1966 թվական), Կարմիր խաչի աշխատանքին նվիրված ֆիլմերի միջազգային կինոփառատոնի մրցանակը (Վառնա, 1973 թվական) և սոցիալիստական երկրների՝ առողջության պահպանությանը նվիրված միջազգային կինոփառատոնի մրցանակը (1972 թվական) «Սիրտ» մուլտֆիլմի համար, Խիխոնի մանկական ֆիլմերի միջազգային փառատոնի մրցանակը «Մարդուկ-Ջարդուկը» երաժշտական մւլտֆիլմի համար (1974 թվական) և այլն ։
Թոշակի անցնելուց հետո
Անատոլի Սավչենկոն մահացել է 2011 թվականի օգոստոսի 18-ին Մոսկվայի իր բնակարանում ։ Թաղվել է Վագանկովյան գերեզմանատանը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտիպլիկատորներ Կատեգորիա:Ռուս մուլտիպլիկատորներ Կատեգորիա:20-րդ դարի մուլտիպլիկատորներ Կատեգորիա:Նկարիչներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ Կատեգորիա:20-րդ դարի նկարիչներ Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշանակիրներ Կատեգորիա:ՎԳԻԿ-ի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Վագանկովյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Հայաստանի բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ
Բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ, պետությունների կողմից բնության տարբեր տարածքներում որևէ տնտեսական գործունեության սահմանափակումը կամ առհասարակ արգելումն է օրենսդրությամբ, որն ուղղված է կենսաբազմազանությունը և էկոհամակարգերը պահպանելուն։
Բնության հատուկ պահպանվող տարածքների շնորհիվ ապահովվում են եզակի էկոհամակարգերի, հազվագյուտ, անհետացման եզրին գտնվող, էնդեմիկ, ռելիկտային տեսակների պահպանությունը և վերարտադրությունը բնական միջավայրում։
Ալեքսանդր Լյայստեր
Ալեքսանդր Ֆիլիպովիչ Լյայստեր (Александр Филиппович Ляйстер, ), ռուս Խորհրդային բնախույզ, աշխարհագրագետ, պրոֆեսոր 1932 թվական։
Հայաստանի բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ
Բնության հատուկ պահպանվող տարածք կարող են լինել մակերեսային և ստորերկրյա ջրավազները, ընդերքի, բուսական և կենդանական աշխարհի առանձնացված տեղամասերը։
Ալեքսանդր Լյայստեր
Ավարտել է Երևանի արական գիմնազիան 1902 թվականին, Խարկովի համալսարանի ֆիզիկա-մաթեմատիկական ֆակուլտետի բնագիտական բաժանմունքը 1907 թվականին։ 1907-1922 թվականներին դասավանդել է Խարկովում, Գրոզնիում և Թիֆլիսում, 1923-1933 թվականներին՝ Անդրկովկասյան կոմունիստական համալսարանում։ Ուսումնասիրել է Կովկասը և Հայաստանը։ 1937-1941 թվականները եղել է Թբիլիսիի պետական համալսարանի ֆիզիկական աշխարհագրության ամբիոնի վարիչ, միաժամանակ 1938-1940 թվականներին դասախոսություններ կարդացել Երևանի համալսարանի և Հայկական մանկավարժական ինստիտուտի աշխարհագրական ֆակուլտետներում։
Հայաստանի բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ
Հայաստանում կա բնության հատուկ պահպանության 4 տեսակ՝ պետական արգելոցներ, ազգային պարկեր, պետական արգելավայրեր, բնության հուշարձաններ։ Ըստ «Բնության հատուկ պահպանվող տարածքների մասին» ՀՀ օրենքի (1991)՝ որպես բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ երաշխավորված են ազգային պարկերը, արգելոցները, արգելավայրերը և բնության հուշարձանները։ ՀՀ-ում գործում են 4 ազգային պարկ (Սևան, Դիլիջան)՝ 178102 հա, Արփի լճի ազգային պարկ, Արևիկ ազգային պարկ, 26 արգելավայր՝ 89442 հա, 3 արգելոց (Խոսրովի անտառ, Շիկահողի, Էրեբունի)՝ 39615 հա ընդհանուր տարածքով։ Բնության հատուկ պահպանվող տարածքների ընդհանուր տարածքը (ներառյալ Սևանա լիճը) 307159 հա է՝ ՀՀ տարածքի 10,3%-ը։ Բնության հատուկ պահպանվող տարածքների վրա բացասական ներգործություն ունեցող տնտեսական գործունեությունը սահմանափակելու կամ արգելելու նպատակով ՀՀ Կառավարությունը սահմանել է պահպանական գոտիներ։ Բնության հատուկ պահպանվող տարածքներում պահպանվում են ՀՀ բուսական և կենդանական աշխարհների տեսակային կազմի 60%-ը, այդ թվում՝ հազվագյուտ, անհետացման եզրին հայտնված և բնաշխարհիկ տեսակների գերակշռող մասը, ինչպես նաև վայրի գենետիկական պաշարները։ Ցամաքային լանդշաֆտների պահպանվող տարածքները կազմում են ՀՀ տարածքի մոտ 6%-ը։
Ալեքսանդր Լյայստեր
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս բնախույզներ Կատեգորիա:Ռուս աշխարհագրագետներ Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ Կատեգորիա:Խարկովի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Հայաստանի բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ
Հայաստանի արգելոցներ
Հայաստանում գործում է 3՝ Խոսրովի անտառ, Շիկահողի և Էրեբունի արգելոցները, ընդհանուր տարածքը՝ 39615 հա (Հայաստանի տարածքի 1,33%-ը)։
Խոսրովի անտառ արգելոց
Խոսրովի անտառ արգելոցը կազմավորվել է 1958-ին (տարածքը՝ 23213.5 հա), Հայաստանի Արարատի մարզում՝ Գեղամա լեռնավահանի հարավարևմտյան՝ Ուրծի, Դահնակի, Երանոսի լեռնաշղթաների, Իրից, Խոսրովասար լեռների լանջերին՝ Ազատ և Վեդի գետերի ավազաններում՝ ծովի մակարդակից 700-2800 մ բարձրություններում՝ Ազատ գետի ջրային պաշարների, գիհուտների, կաղնուտների, լեռնաչորասեր բուսականության, հազվագյուտ կենդանիների ու բույսերի պահպանության նպատակով։
Շիկահողի արգելոց
Շիկահողի արգելոցը կազմավորվել է 1958-ին՝ Կապանի անտառտնտեսության հիմքի վրա (1961-1975-ին՝ Բարթազի արգելավայր, տարածքը՝ 10330 հա), ՀՀ Սյունիքի մարզում՝ Խուստուփ լեռնազանգվածի հարավարևելյան և Մեղրու լեռնաշղթայի հյուսիսարևելյան լանջերին՝ ծովի մակարդակից 700-2800 մ բարձրություններում՝ Ծավ և Շիկահող գետերի վերին ավազաններում՝ կաղնու, բոխու, հաճարենու, սովորական կենու, սոսու անտառների և կենդանիների պահպանության նպատակով։ Ռելիեֆը խիստ մասնատված է, շատ են լեռնային գետակները, հանքային աղբյուրները։
Էրեբունի արգելոց
Էրեբունի արգելոցը կազմավորվել է 1981֊ին (տարածքը՝ 89 հեկտար) Հայաստանի Կոտայքի մարզում՝ Երևանից 8-10 հարավարևելյան՝ Գեղադիր գյուղի մոտ՝ կիսաանապատային և լեռնատափաստանային գոտիների անցումային հատվածում՝ ծովի մակարդակից 1300-1450 մ բարձրություններում՝ դաշտավլուկազգիների վայրի ազգակիցների (մասնավորապես վայրի ցորենների աշխարհում եզակի գենոֆոնդի) պահպանության նպատակով։
Հայաստանի ազգային պարկեր
Հայաստանում գործում են Արփի լճի, Արևիկ, Սևան և Դիլիջան ազգային պարկերը, որոնց ընդհանուր տարածքը կազմում է 178102 հեկտար։
Սևան ազգային պարկ
Սևան ազգային պարկը գտնվում է Հայկական հրաբխային լեռնաշխարհի հյուսիսային մասում՝ Գեղարքունիքի մարզում, Երևան քաղաքից մոտ 60 կմ հեռավորության վրա։ Պարկի ընդհանուր տարածքը՝ Սևանա լճի հայելու հետ միասին կազմում է 147.343 հա, իսկ առանց լճի հայելու՝ 22, 585 հեկտար։ Պահպանական գոտու տարածքը կազմում է 342.920 հա։ Պարկը գտնվում է Հայաստանի Բնապահպանության նախարարության իրավասության ներքո։ Ստեղծվել է 1978 թվականի մարտի 14-ին, ՀԿԿ Կենտկոմի և Հայկական ԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի թիվ 125 որոշմամբ։
Դիլիջան ազգային պարկ
Դիլիջան ազգային պարկը կազմավորվել է 2002 թվականին՝ համանուն արգելոցի (1958) հիման վրա՝ Հայաստանի Տավուշի մարզում՝ Փամբակի հյուսիսարևելյան, Արեգունու հյուսիսային, Միափորի հարավային, Իջևանի հարավարևմտյան, Հալաբի արևելյան լանջերին՝ 1100-2400 մ բարձրություններում՝ հաճարենու և կաղնու անտառների բուսական և կենդանական բազմազանության, ինչպես նաև Կովկասում հազվագյուտ հատապտղայիև կենու համակեցությունների պահպանության նպատակով։ Տարածքը՝ 28002 հեկտար է։
Արփի լճի ազգային պարկ
Ստեղծվել է 2009 թվականին։ Գտնվում է Շիրակի մարզում, Ամասիայի և Աշոցքի տարածաշրջաններում, Եղնախաղի լեռնաշղթայի արևելյան և Ջավախքի լեռնաշղթայի հարավարևմտյան լանջերին։ Ազգային պարկն զբաղեցնում է մոտ 25 000 հեկտար տարածք։
Ազգային պարկն ստեղծվել է Ջավախք-Շիրակ բարձրավանդակի ուրույն կենսաբազմազանության պահպանման համար։ Այստեղ է գտնվում հայկական որորի ամենամեծգաղութը աշխարհում և գանգրափետուր հավալուսնի միակ բնակավայրը Հայաստանում։