cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Էվոլյուցիա
Փոփոխականություն
Առանձնյակի ֆենոտիպը գենոտիպի և գոյության պայմանների փոխազդեցության արդյունքն է։ Պոպուլյացիայի ֆենոտիպի փոփոխականության մի մասը պայմանավորված է գենոտիպի փոփոխականությամբ ։ Ժամանակակից սինթետիկ էվոլյուցիոն տեսությունը էվոլյուցիան սահմանում է որպես ժամանակի ընթացքում տեղի ունեցող ժառանգական փոփոխականության փոփոխությունը։ Որոշակի ալելի հաճախականությունը գենի մյուս տարբերակների նկատմամբ ժամանակի հետ կդառնա գերակշռող։ Փոփոխականությունն անհետանում է, երբ ալելը հասնում է ֆիքսացիայի կետին, երբ այն կամ անհետանում և կամ ամբողջությամբ փոխարինում նախնիների ալելը ։
Բնական ընտրությունը էվոլյուցիա կառաջացնի միայն այն դեպքում, երբ պոպուլյացիայում կա բավարար ժառանգական փոփոխականություն։ Մինչ մենդելյան գենետիկայի ձևավորումը լայնորեն տարածված տեսություններից մեկը միջանկյալ ժառանգումն էր։ Բայց միջանկյալ ժառանգման դեպքում գենետիկական բազմազանությունը կարող էր հեշտությամբ կորչել՝ բնական ընտրությամբ էվոլյուցիան դարձնելով անհնարին։ Հարդի-Վայնբերգի օրենքը թույլ է տալիս լուծել պոպուլյացիայում մենդելյան ժառանգմամբ պայմանավորված բազմազանությունը։ Ալելների հաճախականությունը նույնը կմնա ընտրության, մուտացիայի, գաղթի և գեների դրեյֆի բացակայության դեպքում ։
Մուտացիա
Մուտացիաները բջջի գենոմի ԴՆԹ-ի փոփոխություններն են։ Մուտացիաները կարող են փոփոխել գենի պրոդուկտը, սահմանափակել գենի ֆունկցիան կամ չունենալ որևէ ազդեցություն։ Դրոզոֆիլ պտղաճանճի վրա իրականացված հետազոտությունների համաձայն՝ եթե մուտացիան կարողանում է փոփոխել գենի պրոդուկտը, ապա 70%-ով այն կարող է վնասակար լինել, իսկ մնացածը ավելի շատ չեզոք ազդեցություն է թողնում, քան՝ օգտակար ։
Մուտացիաները ներառում են նաև քրոմոսոմի որոշակի տեղամասի դուպլիկացիան (սովորաբար գենետիկական ռեկոմբինացիան), որի արդյունքում գենոմում կարող են առաջանալ տվյալ գենի լրացուցիչ կրկնօրինակներ ։ Գեների լրացուցիչ կրկնօրինակները նոր գեների էվոլյուցիայի համար կարևոր նյութ են ։ Սա կարևոր է, քանի որ գեների մեծ մասը էվոլուցվում է գենային ընտանիքների ներսում՝ արդեն գոյություն ունեցող նախագեների հիման վրա, որոնք ունեն նույն նախնին ։ Օրինակ՝ մարդու աչքի գեները ապահովում են այն կառույցները, որոնք ընկալում են լույսը՝ երեք գեն գունային տեսողության և մեկ գեն՝ գիշերային տեսողության համար։ Այս բոլոր չորս գեները ծագել են մեկ ընդհանուր նախնի գենից ։
Նոր գեները ծագում են նախնի գենից, երբ նախնի գենի կրկնօրինակը մուտացվում է և ձեռք բերում նոր ֆունկցիա։ Այս գործընթացը ավելի հեշտանում է, երբ տվյալ գենը ունի կրկնօրինակ, քանի որ կրկնօրինակի առկայությունը մեծացնում է համակարգի բազմազանությունը․ նույն գենի երկու կրկնօրինակներից մեկը կարող է շարունակել իր ֆունկցիան, այն դեպքում, երբ մյուսը կարող է էվոլուցվել՝ ձեռք բերելով նոր ֆունկցիա ։ Մյուս տեսակի մուտացիաները կարող են ձևավորել ընդհանրապես նոր գեներ՝ նախկինում չկոդավորող ԴՆԹ-ից  ։
Նոր գեների սերունդը կարող է ներառել որոշ թվով գեներ, որոնք դուպլիկացված (կրկնօրինակված) են, որոնք հետագայում ռեկոմբինացվում են՝ ձևավորելով նոր ֆունկցիաներ ։ Երբ նոր գեներն առաջանում են արդեն գոյություն ունեցող հատվածներից, դոմենները գործում են որպես պարզ անկախ միավորներ, որոնք կարող են խառնվել՝ առաջացնելով նոր վերադասավորումներ՝ նոր կամ ավելի բարդ ֆունկցիաներով ։ Օրինակ՝ պոլիկետիդ սինթետազները մեծ ֆերմենտներ են, որոնք ստեղծում են հակաբիոտիկներ։ Այս ֆերմենտները կազմված են շուրջ հարյուր անկախ դոմեններից, որոնցից յուրաքանչյուրը շղթայաբար կատալիզում է ընդհանուր գործընթացի մի մասը ։
Սեռ և ռեկոմբինացիա
Անսեռ ճանապարհով բազմացող օրգանիզմների մոտ գեները ժառանգվում են միասնաբար կամ շղթայակցված և վերարտադրման ժամանակ չեն խառնվում այլ օրգանիզմների գեների հետ։ Հակառակ դրան՝ սեռական ճանապարհով բազմացող օրգանիզմների սերունդները պարունակում են իրենց ծնողների քրոմոսոմների պատահական խառնուրդներ, որոնք բաշխվում են անկախ բաշխման սկզբունքով։ Սեռական օրգանիզմների մոտ հանդիպում է հոմոլոգ ռեկոմբինացիան, որի ժամանակ երկու հոմոլոգ քրոմոսոմներ փոխանակում են ԴՆԹ-ի հատվածներ ։ Ռեկոմբինացիան և ռեասորտիմենտը չեն փոխում ալելների հաճախականությունները, բայց փոխում են ալելների կապերը՝ ձևավորելով ալելների նոր կոմբինացիաներ ։ Սեռական բազմացումը մեծացնում է ժառանգական փոփոխականությունը և կարող է արագացնել էվոլյուցիայի ընթացքը. ։ Ջոն Մայնարդ Սմիթը նկարագրել է սեռի երկու հատկությունները ։ Առաջինն այն է, որ սեռական դիմորֆիզմ ունեցող տեսակների մոտ, սեռերից միայն մեկը կարող է փոխանցվել երիտասարդ սերնդն, սա չի վերաբերում հերմաֆրոդիտ տեսակներին՝ բույսերի մեծամասնությանն ու որոշ անողնաշարավորներին։ Երկրորդն այն է, որ սեռական բազմացող անհատների մոտ գեներում պահպանվող գենետիկական նյութի միայն կեսն է անցնում սերունդներին, որը սերնդեսերունդ ավելի է պակասում ։ Սեռական բազմացումը էուկարիոտի բազմաբջիջ օրգանիզմների մոտ ավելի տարածված է։ Կարմիր թագուհու վարկածը փորձում է բացատրել սեռական բազմացման նշանակությունը որպես փոփոխվող պայմաններում այլ տեսակների հետ շարունակական էվոլյուցիայի և հարմարման հնարավորություն նպաստող երույթ
Գեների հոսք
Գեների հոսքը պոպուլյացիաների միջև և տեսակների միջև գեների փոխանակությունն է ։ Այն պոպուլյացիաների և տեսակների համար կարող է լինել փոփոխականության աղբյուր։ Գեների հոսքը կարող է պայմանավորված լինել պոպուլյացիաներից անհատների շարժմամբ, ինչպես նաև տեսակի աշխարհագրական կամ միջավայրային տեղաշարժմամբ։
Գեների փոխանակումը տեսակների միջև ներառում է հիբրիդ օրգանիզմների առաջացումը և գեների հորիզոնական տեղաշարժը։ Գեների հորիզոնական տեղաշարժը միմյանց սերունդ չհանդիսացող տեսակների միջև գենետիկական նյութի փոխանակումն է, որը սովորաբար հանդիպում է բակտերիաների մոտ ։ Սա օգնում է օրինակ հակաբիոտիկների հանդեպ կայունության տարածմանը, երբ բակտերիաներից մեկը ձեռք է բերում հակաբիոտիկների հանդեպ կայունություն, այն շատ արագ տարածվում է մյուս տեսակների մեջ ։ Էուկարիոտների և բակտերիաների մոտ նույնպես հայտնաբերվել է գեների հորիզոնական տեղափոխություն  ։ Մեծածավալ գեների հորիզոնական տեղափոխության օրինակ է Bdelloidea ռոտիֆերը, որը գեներ է ստացել բակտերիաներից, սնկերից և բույսերից ։ Վիրուսները նույնպես կարող են գեներ տեղափոխել մեկ օրգանիզմից մյուսը՝ թույլ տալով գեների փոխանակման իրականացումը անգամ կենսաբանության տարբեր դոմենների միջև ։
Հնարավոր է, որ մեծածավալ գեների փոխանակում տեղի է ունեցել էուկարիոտ բջիջներների նախնիների և բակտերիաների միջև՝ քլորոպլաստների և միտքոնդրիումների ձեռքբերման ժամանակ։ Հնարավոր է, որ էուկարիոտները ծագել են բակտերիաների և արքեաների միջև գեների փոխանակման արդյունքում ։
Բնութագիր
Այն զարգացման պրոցես է, որը կազմված է աստիճանական փոփոխությունից, առանց կտրուկ փոփոխության (ի տարբերություն հեղափոխության՝ ռեվոլյուցիա)։ Շատ հաճախ էվոլյուցիայի մասին խոսելիս նկատի ունենք բիոլոգիական էվոլյուցիան։
Բիոլոգիական էվոլյուցիա
Այն կենդանի բնության անվերադարձ և ուղղորդված պատմական զարգացումն է, որն ուղեկցվում է պոպուլյացիայի գենետիկայի փոփոխությամբ, ադապտացիայի ձևավորմամբ, կենդանատեսակների ձևավորմամբ և անհետացմամբ, էկոհամակարգի և կենսոլորտի ամբողջական վերաձևավորմամբ։ Բիոլոգիական էվոլյուցիան ուսումնասիրվում է էվոլյուցիայի բիոլոգիայի օգնությամբ։
Գոյություն ունեն մի քանի էվոլյուցիան տեսություններ, որոնց համար ընդհանուր է համարվում պնդումը այն մասին, որ ներկայումս ապրող կենդանի օրգանիզմի կենդանիների ձևերը հանդիսանում են նախկինում գոյություն ունեցող օրգանիզմների կենդանի ձևերի սերուդները։ Էվոլյուցիայի տեսությունները տարբերվում են էվոլյուցիոն մեխանիզմի բացատրությամբ։ Ներկայումս ամենատարածվածը համարվում է սինթետիկ էվոլյուցիաի տեսությունը, որը համարվում է Դարվինի տեսության զարգացում։ Գեները, որոնք փոխանցվում են հաջորդ սերնդին, համարվում են օրգանիզմի բազմաթիվ հատկությունների արտահայտման միջոց (ֆենոտիպ)։ Էվոլյուցիայի ընթացքում օրգանիզմների վերաձևավորմանը զուգընթաց նրանց սերունդների մոտ ի հայտ են գալիս փոփոխված հատկություններ, որոնք առաջ են գալիս մուտացիայի կամ պոպուլյացիաների միջև գեների փոփոխության արդյուքում։ Սեռական ճանապարհով բազմացող կենդանիների մոտ գենային նոր համադրություններ առաջանում են գենետիկ վերահամադրման ժամանակ։ Էվոլյուցիան տեղի է ունենում, երբ ժառանգական տարբերությունները պոպուլյացիաների մոտ դառնում են առավել հաճախ կամ հազվադեպ պատահող։ Էվոլյուցիոն բիոլոգիան ուսումնասիրում է էվոլյուցիոն գործընթացները և առաջադրում են տեսություններ, որոնք կբացատրեն դրանց պատճառները։ XIX դարում կենդանիների տարբեր տեսակների քարացած օրգանիզմների ուսումնասիրությունները բազմաթիվ գիտնականներ ապացուցեցին, որ կենդանիները ժամանակի ընթացքում ենթարկվում են փոփոխության։ Սակայն փոփոխության մեխանիզմը դեռևս մնում էր չբացահայտված մինչև 1859 թվականին անգլիացի գիտնական Չարլզ Դարվինի կողմից «Կենդանիների առաջացումը» աշխատության հրատարակումը։ Ուոլսի և Դարվինի տեսությունները ի վերջո ընդունվեց գիտական համագործակցություն կազմակերպության կողմից։ Նախորդ դարի 30-ական թվականներին Դարվինի բնական ընտրության տեսությունը միացվեց «Մենդելի օրենքներին», որոնք որպես հիմք էին ընդունվել էվոլյուցիայի սինթետիկ տեսության (ԷՍՏ) համար։ ԷՍՏ-ը թույլ է տվել բացահայտել նաև էվոլյուցիայի և բնական ընտրության գաղափարը։
Ժառանգականություն
Ժառանգականությունը օրգանիզմների՝ սերունդների շարքում նյութափոխանակության և անհատական ամբողջական զարգացումը կրկնելու հատկությունն է։ Օրգանիզմների էվոլյուցիան տեղի է ունենում օրգանիզմի ժառանգական հատկանիշների փոփոխությունների շնորհիվ։ Մարդու համար որպես ժառանգական հատկանիշի օրինակ կարող է հանդիսանալ ծնողներից որևէ մեկից ժառանգած աչքերի շագանակագույն գույնը։ Ժառանգական հատկանիշները կարգավորվում են գեների միջոցով։ Օրգանիզմի բոլոր գեների ամբողջությունը ձևավորում է գենոտիպը։ Օրգանիզմի վարքի և կառուցվածքային ձևերի ամբողջական հավաքածուն իրենից ներկայացնում է ֆենոտիպը։ Օրգանիզմի ֆենոտիպը ձևավորվում է ի հաշիվ գենոտիպի և շրջակա միջավայրի փոխներգործությամբ։ Ֆենոտիպի շատ հատկանիշներ համարվում են ժառանգական։ Այսպես, օրինակ արևայրուքը չի համարվում ժառանգական, քանի որ այն առաջանում է արևային ճառագայթների ազդեցությունից։ Սակայն որոշ մարդիկ ավելի շուտ են արևայրուք ընդունում, քան մյուսները։ Սա համարվում է ժառանգական հատկանիշ։
Մի սերնդից մյուսը ժառանգական հատկանիշների փոխանցումը ապահովում է ԴՆԹ-ն։ ԴՆԹ-ն բիոպոլիմեր է, որը բաղկացած է չորս միջուկային հիմքերից։ մասնիկների կիսման ժամանակ ԴՆԹ-ն պատճենվում է, արդյունքում յուրաքանչյուր բջիջ ստանում է ԴՆԹ-ի ժառանգական հատկանիշները։ Հաճախ բջիջների ժառանգականությունը կարգավորող ԴՆԹ-ի մոլեկուլները անվանում են գեներ։ ԴՆԹ-ի ներսում կա քրոմատինի բաղադրություն, որն էլ իր հերթին ձևավորում է քրոմոսոմները։ Գեների դիրքը քրոմոսոմներում անվանում են լոկուս։ Հոմոլոգիական քրոմոսոմների լոկուսներում գտնվող և հատկանիշների ի հայտ գալը բացահայտող գեների տարբեր տեսակները անվանում են ալլելիաներ։ Հետևաբար ԴՆԹ-ն կարող է ենթարկվել փոփոխության (մուտացիայի)՝ ստեղծելով նոր ալլելիաներ։ Եթե մուտացիան տեղի է ունենում գենի ներսում, ապա նոր ալլելը կարող է ազդել գեների հատկանիշների վրա և փոխել օրգանիզմի ֆենոտիպը։ Սակայն հատկանիշների մեծ մասը բացահայտվում է ոչ միայն մեկ գենով, այլ նաև մի քանի գեների փոխներգործության շնորհիվ։ Գեների նման փոխներգործության ուսումնասիրությունը ժամանակակից գենետիկայի հիմնական խնդիրներից մեկն է։ Հաջորդ կարևոր խնդինրն է հանդիսանում էպիգենտիկ գործոնի էվոլյուցիան։
Փոփոխականություն
Օրգանիզմի ֆենոտիպը պայմանավորվոծ է նրա գենոտիպով և արտաքին միջավայրի վրա դրա ազդեցությամբ։ Պոպուլյացիաներում ֆենոտիպի հիմնական մասի վարիացիան առաջանում է գենոտիպերի տարբերություններից։ ԷՍՏ-ում էվոլյուցիան ձևակերպվում է որպես ժամանակի ընթացքում պոպուլյացիաների գենետիկական կառուցվածքի փոփոխություն։ Մեկ ալլելիայի ի հայտ գալու հաճախականությունը փոփոխվում է, այն սկսում է գենի այլ ձևերում ավելի քիչ տարածված դառնալ։ Էվոլյուցիայի ազդող ուժերը հանգեցնում են ալլելների ի հայտ գալու հաճախականության փոփոխությանը՝ մի կողմից դեպի մյուս կողմ տեխափողելով այն։ Փոփոխությունն անհետանում է, նոր ալլելներից մեկը հասնում է ֆիկսացիայի կետին, փոխարինելով նախորդին կամ էլ անհետանալով պոպուլյացիայից։ Փոփոխականությունը ձևավորվում է մուտացիայից, գեների հոսքից և գենետիկական մատերիալի վերահամակցումից։ Փոփոխականությունը մեծանում է տարբեր տեսակների միջև գեների փոխանակության հաշվին, այնպիսի տեսակների, ինչպիսիք են բակտերիաներում գեների հորիզոնական տեղափոխությունը, բույսերի մոտ հիբրիդացումը։ Չնայած այս գործոնների ազդեցությամբ փոփոխականության գործընթացի մշտական մեծացմանը, գենոմի մեծ մասը տվյալ տեսակի բոլոր ներկայացուցիչների մոտ նունն է։ Սակայն գենոտիպի նույնիսկ համեմատաբար փոքր փոփոխությունը կարող է հանգեցնել ֆենոտիպի հսկայական փոփոխության, օրինակ գենոմները շիմպանզեի և մարդու մոտ տարբերվում են 5%-ով։
Մուտացիաներ
Պատահական մուտացիաներ տեղի են ունենում բոլոր օրգանիզմների գենոմներում։ Այս մուտաացիաները հանգեցնում են գենետիկ փոփոխությունների։ Մուտացիան ԴՆԹ-ում ժառանգականության փոփոխությունն է։ Դրանց առաջացման պատճառ կարող են հանդիսանալ ռադիացիաները, վիրուսները, մուտագենիկ նյութերը, ինչպես նաև ԴՆԹ-ի ռեպլիկացիայի ժամանակ տեղի ունեցող սխալները կամ մեյոզաները։ Մուտացիաները կարող են ոչ մի ազդեցություն չունենալ, կարող են փոփոխել գենը կամ խոչընդոտել դրա ֆունկցիոնալացմանը։
Փորձեր
Ճանճերի (дрозофила) վրա կատարված ուսումնասիրությունները ցույց տվեցին, որ եթե մուտացիան փոփոխում է գենի կողմից արտադրված սպիտակուցը, ապա մոտ 70% դեպքերում այն ունենում է վատ ազդեցություն, իսկ մնացած դեպքերում՝ չեզոք կամ թույլ ազդեցություն։ Մուտացիայի բացասական ազդեցության կրճատման համար գոյություն ունեն ԴՆԹ-ի վերականգնման մեխանիզմ։ Մուտացիայի օպտիմալ քանակը շատ վտանգավոր մուտացիաների և վերականգնման համակարգի պահպանման համար կատարված ծախսերի հաշվեկշռվածությունն է։
Կան վիրուսները, որոնց մոտ մուտացման աստիճանը առավել բարձր է, դա նրանց համար հանդիսանում է առավելություն՝ իմունային համակարգի պաշտպանիչ ազդեցությունից խուսափելու համար։ Մուտացիաները կարող են ներառել քրոմոսոմների մեծ մասը։ Օրինակ՝ դուպլիկացիան, որը հանդիսանում է գենոմում գենի լրացուցիչ պատճենի ի հայտ գալու պատճառ։ Այս պատճենները նոր գեների առաջացման համար հիմք են հանդիսանում։ Սա կարևոր գործընթաց է, նոր գեները առաջանում են գենային ընտանիքի սահմաններում։ Օրինակ մարդու աչքի լուսազգայունության կառուցվածքի առաջացմանը մասնակցում են չորս գեն՝
Աս բոլոր գեները առաջացել են մեկ նախնական գենից։ Նոր գեները նախնական գենից առաջանում են դուպլիկացիայի շնորհիվ, այն բանից հետո, երբ գենի պատճեն մուտացվում է և ձեռք է բերում նոր ֆունկցիաներ։ Հետևաբար մեկ գենը կարող է նոր ֆունկցիա ձեռք բերել այն ժամանակ, երբ մյուսը կշարունակի կատարել միևնույն ֆունկցիան։ Մուտացիայի մյուս տիպերը կարող են չկոդավորված ԴՆԹ-ից ստանալ նոր գեներ։ Նոր գեները կարող են առաջանալ գեների վերափոխված ոչ մեծ հատվածների հաշվին։ Այս դեպքում առաջանում է նոր կառուցվածք, նոր հատկություններով։ Երբ գեները համախմբվում են արդեն գոյություն ունեցող հատվածների (որոնք կատարում են պարզ, անկախ ֆունկցիաներ) միախառնումից, ապա այդ համախմբությունը կարող է կատարել նոր, ավելի բարդ ֆունկցիաներ։ Այսպիսի կոմպլեքսի օրինակ են հանդիսանում պոլիկետիդսինտազները, որոնք համարվում են սինթեզող երկրորդային մետոբոլիտեններ։ Դրանք կարող են պարունակել ավելի քան 100 հատվածներ՝ կատալիզացնելով մեկ փուլ ամբողջ սինթեզի ընթացքում։
Փորձեր՝ քրոմոսոմների հետ
Քրոմոսոնային մակարդակի փոփոխությունները կարող են հանգեցնել ավելի մեծ չափերի հասնող մուտացիայի։ Կարող են նաև հանգեցնել քրոմոսոմի մեծ հատվածների դելեցիա և ինվերսիա, ինչպես նաև քրոմոսոմի մի մասի տրանսլոկացիա։ Սա հնարավոր է քրոմոսոմների միաձուլման ժամանակ (ռոբերտսոնային տրանսլոկացիա)։ Օրինակ՝ էվոլյուցիոն զարգացման ընթացքում «homo» տեսակը առաջացել է երկու քրոմոսոմների միաձուլման արդունքում՝ առաջացնելով մարդու երկրորդ քրոմոսոմը։ Իսկ օրինակ կապիկների մոտ այս ձուլումը տեղի չի ունեցել, այս դեպքում քրոմոսոմները պահպանվում են առանձին-առանձին։ Էվոլյուցիայի համար քրոմոսոմային վերակառուցումները մեծ դեր ունեն։ Նրանց շնորհիվ արագանում է պոպուլյացիաների միջև եղած հակադրման պրոցեսը, արդյունքում առաջանում են նոր ձևեր, քանի որ փոքրանում է խաչասերման հնարավորությունը, և այս ձևով մեծանում են պոպուլյացիաների միջև գենետիկ տարբերությունները։
Բնական ընտրություն
Գոյություն ունի էվոլյուցիայի երկու հիմնական մեխանիզմ։ Առաջինը բնական ընտրությունն է, այսինքն՝ այն գործընթացը, որի ընթացքում գոյատևման և վերարտադրության համար անհրաժեշտ դրական ազդեցություն ունեցող գենետիկ հատկությունները տարածվում են պոպուլյացիաներում, իսկ բացասական ազդեցություն ունեցողները՝ դառնում են ավելի քիչ։ Շրջական միջավայրի նկատմամբ ադապտացիա առաջանում է հետևանքներ ունեցող, փոքր, պատահական փոփոխությունների կուտակման և շրջական միջավայրին փոքր-ինչ հարմարված բնական ընտրության հետևանքով։
Գոյության կռիվ
Դարվինը գտնում էր, որ գոյության կռիվը ոչ թե առանձին էվոլուցիոն գործոն է, այլ նախադրյալ է բնական ընտրության համար։ Դարվինը տարբերում էր գոյության կռվի երեք հիմնական ձևեր՝ ներտեսակային, միջտեսակային և կռիվ անօրգանական աշխարհի անբարենպաստ պայմանների դեմ։
Ներտեսակային գոյության կռիվ
Տեղի է ունենում նույն տեսակին պատկանող առանձնյակների միջև։ Գոյության կռվի այս ձևը ամենատարածվածն է, քանի որ նույն տեսակի առանձնյակները միջավայրի պայմանների նկատմամբ նույն պահանջներն ունեն։ Ներտեսակային կռվի օրինակ է՝ մրցակցությունը ապրելատեղի, սննդի կամ էգին տիրանալու համար։
Միջտեսակային գոյության կռիվ
Տեղի է ունենում տարբեր տեսակների պոպուլյացիաների միջև։ Այն ավելի սուր է ընթանում եթե տեսակները միևնույն ցեղին են պատկանում և միատեսակ պայմանների կարիք ունեն։
Գեների դրեյֆ
Երկրորդ կարևոր մեխանիզմը գենետիկական դրեյֆն է, որը կրկնվող հատկանիշների պատահական փոփոխության անկախ պրոցեսն է։ Գեների դրեյֆը առաջանում է պոպուլյացիայում կրկնվող հատկանիշների պատահական փոփոխությունը պայմանավորող գործընթացների հավանականության արդյունքում։ Չնայած դրեյֆի արդյուքնում տեղի ունեցած փոփոխությունները և սելեկցիան մեկ սերնդի մոտ շատ փոքր ազդեցություն ունեն, սակայն այդ հատկությունների կուտակումը ժամանակի ընթացքում հանգեցնում է դրանց կուտակման և կենդանի օրգանիզմների էական փոփոխությունների։ Այս պրոցեսը ավարտվում է նոր տեսակի առաջացմամբ։ Կյանքի բիոքիմիական համախմբվածությունը ցույց է տալիս, որ բոլոր տեսակները առաջացել են աստիճանական միևնույն նախնական տեսակից շեղման գործընթացում։
Ադապտացիա
Ադապտացիան՝ բիոլոգիայի ամենահիմնական երևույթներից մեկը, համարվում է մի գործընթաց, որի արդյունքում օրգանիզմը դառնում է ավելի հարմարվողական իրեն շրջապատող միջավայրի նկատմամբ։ Ադապտացիայի գործընթացը տեղի է ունենում բնական ընտրության շնորհիվ։ Խորհրդային մեծ հանրագիտարանը տալիս է հետևյալ սահմանումները. Ադապտացիան (լատիներեն՝ adapto - հարմարվել բառից) օրգանիզմների (տեսակների, պոպուլյացիաների) և դրա օրգանների կառուցվածքի և ֆունկցիայի հարմարեցումն է միջավայրի պայմաններին։ Հարմարվողականության գործընթացը կարող է հանգեցնել ինչպես նոր հատկանիշների ի հայտ գալուն, այնպես էլ ժառանգական հատկանիշների կորստին։ Այս դեպքում ադապտացիայի արդյունք է հանդիսանում կենդանատեսակի կառուցվածքի հատկանիշների որակական փոփոխությունը։ Ասպիսի օրինակ է կետի կմախքը, որի լողակները համարվում են դիմացի և առջևի ոտքերի ադապտացում շրջակա միջավայրին։
Անհետացում
Անհետացումը տվյալ տեսակի բոլոր ներկայացուցիչների անհետացումն է։ Այն տեղի է ունեցել անընդհատ, ողջ կյանքի ընթացքում, սակայն տեղի են ունեցել գլոբալ փոփոխություններ, որոնք հանգեցրել են տեսակների զանգվածային անհետացման։ Մեր ժամանակներում անհետացնման առաջին պատճառը հանդիսանում է մարդու գործունեությունը։ Սրան նպաստում է նաև գլոբալ տաքացումը, որը հետագայում կարող է էականորեն սրել իրավիճակը։
Սոցիալական էվոլյուցիա
Սոցիալական էվոլյուցիա ՝ «կառուցվածքային վերակազմավորման գործընթաց ժամանակի ընթացքում, որի արդյունքնում առաջանում է սոցիալական ձև և կառուցվածք, որը որակապես տարբերվում է նախորդող ձևից»։ Սոցիալական էվոլյուցիայի մասնավոր դեպք է հանդիսանում զարգացումը։ Մինչև Դարվինի բիոլոգիական էվոլյուցիայի ընդհանուր տեսության ի հայտ գալը, սոցիալական էվոլյուցիայի ընդհանուր տեսությունների հիմնադիր էր համարվում Սպենսերը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էվոլյուցիա Կատեգորիա:Կենսաբանության տեսություններ Կատեգորիա:Էվոլյուցիոն կենսաբանություն
Աստերոիդների ցանկ (78601-78700)
Աստերոիդների ցանկ (78501-78600) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (78701-78800)
Ավանշ
Ավանշ (, Avenches), քաղաք Շվեյցարիայի Վո ֆրանսախոս կանտոնում, Լոզան-Բեռն տրանսպորտային մայրուղու վրա։ Մինչև 2006 թվականի սեպտեմբերի 1-ը եղել է Վո կանտոնի Ավանշի շրջանի վարչական կենտրոնը, որից հետո մտել է նորաստեղծ Broye-Vully շրջանի կազմի մեջ ։ 2006 թվականից նրան է միացվել Դոնատիր (Donatyre) համայնքը, 2011 թվականի հունվարի 1-ից՝ Oleyres-ը ։
2017 թվականի դեկտեմբերի տվյալներով Ավանշում ապրում էր 4.208 մարդ, որոնց 32.9%-ը օտարազգիներ էին ։
Քաղաքի բնակչության թվաքանակը ժամանակի ընթացքում կրել է հետևյալ փոփոխությունները
Օդիշ
Օդիշ (Oddish, ), պոկեմոն Նինթեմդոից։ Գլումի զարգացման առաջին ձևն է ։ Օդիշից-Գլում հատկությունները չեն փոխվում։ Պոկեմոնի կարգաթիվն է #043։ Օդիշը կշռում է 5,4 կգ, իսկ հասակը կազմում է ընդամենը 50 սմ։
Անվանում
Պոկեմոնի անգլերեն անվանումը նշանակում է բողկ։ Բնօրինակ ճապոներեն անվանումը (ナゾノクサ) նշանակում է խորհրդավոր, առեղծվածային։ Գերմաներեն անունը նշանակում է խոտ, իսկ ֆրանսերեն անվանումը բույս։
Ավանշ
Պատմություն
Հին հռոմեական Ավենտիկում քաղաքը հիմնադրել է Հուլիոս Կեսարը՝ իր գալլական ռազմարշավների ժամանակաշրջանում։ Նորաստեղծ բնակավայրը դարձել է հին հռոմեական Հելվեցիա մարզի վարչական կենտրոնը, ծաղկման շրջանում ունեցել շուրջ 20 հազար բնակիչ, որ բավականին պատկառելի թվաքանակ էր այն ժամանակներում, և այն էլ՝ հյուսիսային ու լեռնային բնակավայրի համար։ Սակայն չորրորդ դարում ֆրանկների ու բուրգունդացիների հարձակումների հետևանքով քաղաքն անկում է ապրել, և այսօր նրա բնակչության թիվը հնգապատիկ զիջում է հնագույն ժամանակների ցուցանիշին։ Այդուհանդերձ, Ավանշը շարունակում է մնալ հնագետների ու զբոսաշրջիկների շրջանում մեծ հետաքրքրություն առաջացնող բնակավայր։ Պատմամշակութային հնագույն հուշարձաններից հիշարժան են հատկապես հին հռոմեական ամֆիթատրոնի ու թատրոնի, տաճարի, բաղնիքի, քաղաքային աշտարակավոր պարսպի ավերակները։ Շվեյցարիայի պատմամշակութային ժառանգության ցանկում, բացի վերոնշյալներից, ընդգրկված են նաև Ավանշի միջնադարյան միջնադարյան ամրոցը, Cure-ը, շվեյցարական ռեֆորմիստական եկեղեցին, Դոնատիրի տաճարը, Tour de l’évêque-ը (Եպիսկոպոսի աշտարակը)՝ ամֆիթատրոնով և հռոմեական թանգարանը։ Ինքը՝ Ավանշ քաղաքն ամբողջությամբ, ինչպես նաև Haras fédéral կոչվող տարածքը ներառված են Շվեյցարական ժառանգության գույքացուցակում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Շվեյցարիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վո կանտոնի բնակավայրեր
Օդիշ
Զարգացում
Օդիշը ունի զարգացման երկու ձև։ Առաջին ձևը Օդիշն է, որը զարգանալով դառնում է Գլում։
Ծագում
Օդիշը բուսական արմատ է։
Կուսկովո
Կուսկովո (Куско́во), 18-րդ դարի ճարտարապետական-գեղարվեստական անսամբլ (նախկինում կոմս Շերեմետեների քաղաքամերձ աթոռանիստը)։ 1960 թ.-ից Մոսկվայի սահմանագծում է։ Լճակների ու ջրանցքների համակարգով, շենքերի տեղադրությամբ կանոնավոր հատակագծված պուրակի (մոտ 30 հա) հորինվածքը կազմավորվել է հիմնականում 1750-ական թթ.կեսին (կառուցել են ճորտ ճարտարապետներ Ֆյոդոր Արգունովը, ճորտ ճարտարապետներ Միրոնովի և Դիկուշինի և Կառլ Բլանկի մասնակցությամբ)։
Պահպանվել են պալատի, «Իտալական», «Հոլանդակակ» տնակների, «Քարանձավի» ինտերիերների հարդարանքը, XVIII դ. ավելի քան 60 մարմարե արձաններ և կիսանդրիներ։ 1918 թ.-ից Կուսկովոն թանգարանդաստակերտ է։
Կատեգորիա:Մոսկվայի տեսարժան վայրեր Կատեգորիա:Մոսկվայի թանգարաններ
(8463) Նաոմիմուրդոկ
(8463) Նաոմիմուրդոկ (Naomimurdoch), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1981 թվականի մարտի 2-ին Շելտ Բասի կողմից Սայդինգ Սփրինգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,197023 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,6439 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,7502 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2087,94 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,172419 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,67° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1981 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Շելտ Բասի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Օչամչիրայի շրջան (Աբխազիա)
Օչամչիրայի շրջանը (Очамчыра араион) Աբխազիայի Հանրապետություն վարչական միավոր է։ Մայրաքաղաքը Օչամչիրան է։ Խոշորագույն բնակավայրերը Օչամչիրան և Մոկուան են։
Կուտակումային հարթավայր
Կատեգորիա:Բնություն Կատեգորիա:Երկրաբանական գործընթացներ
Դոկուչաևսկ
Դոկուչաևսկ (Докуча́євськ), քաղաք Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Դոկուչաևսկի քաղաքային խորհուրդում, մարզային ենթակայության քաղաք։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Ելենովսկիե Կարերի։ Հիմնադրվել է 1912 թվականին։
2012 թվականի տվյալներով Դոկուչաևսկ քաղաքում բնակվում էր 23 717 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 42 կմ²։
Աբդուր Բիսվաս
Աբդուր Ռահման Բիսվաս, Բանգլադեշի պետական և քաղաքական գործիչ։
Կենսագրություն
Ծնվել է Բարիսալի (այժմ՝ Բանգլադեշի) տարածքում, ավարտել է Դաքքայի համալսարանը, որտեղ ստացել է բակալավրի աստիճան, պատմության և իրավունքի մագիստրոսի կոչում։ Աշխատել է տեղական կոոպերատիվ բանկի նախագահ ։ 1962 թվականին և 1965 թվականին Արևելյան Պակիստանում ընտրվել է Օրենսդիր ժողովի պատգամավոր։ 1967 թվականին նա ներկայացնում էր Պակիստանը ՄԱԿ-ի գլխավոր ասամբլեայում։ Բանգլադեշի խորհրդարանական ընտրություններում 1979 թվականին ընտրվել է Ազգային ժողովի պատգամավոր, որից հետո մի շարք պաշտոններ է զբաղեցրել նախարարություններում։ 1991 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում կրկին պատգամավոր է ընտրվել և դրանից հետո ընտրվել է խորհրդարանի նախագահ ։ 1991 թվականի հոկտեմբերին ընտրվել է Բանգլադեշի նախագահ և այդ պաշտոնում եղել մինչև 1996 թվականը ։ Նախագահի պաշտոնում գտնվելու ընթացքում բանակի նկատմամբ կոշտ դիրքորոշում է ունեցել ։
Անձնական կյանք
Բիսվասն ամուսնացած էր քաղաքական գործիչ Ռաշեդ Խան Մենոնանի զարմիկի ՝ Խոսնե Արա Ռահմանի հետ (1936-2017) ։ Միասին նրանք ունեին հինգ որդի՝ Մոնա Բիսվաս, Էխթեշամուլ Հաք Նասիմ, Շամսուդդոզա Կամալ Բիսվաս, Ջամիլուր Ռահման Շիբլի Բիսվաս և Մուիդուր Ռահման Ռոմել Բիսվաս, ինչպես նաև Աքհի Բիսվասի և Ռաքհի Բիսվասի երկու դուստրերը ։
Ուշ կյանք
Բիսվասը մահացել է 2017 թվականի նոյեմբերի 3-ին՝ 91 տարեկան հասակում, Դաքքայի Միացյալ հիվանդանոցում։ Ունեցել է շնչառական խնդիրներ, որի հետևանքով էլ մահացել է  ։ Նրան թաղել են նոյեմբերի 4-ին Բանանի գերեզմանատանը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բանգլադեշի նախագահներ Կատեգորիա:Բանգլադեշի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Անձնական կյանք Կատեգորիա:Պակիստանի քաղաքական գործիչներ
Շիխլի
Շիխլի, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Արեշի գավառում ։
Բնակչություն
1908 թվականին գյուղն ունեցել է 289 կովկասի թաթար բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Լիադո
Լիադո (իսպ.` Lladó, բասկ.` Llado), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Ժիրոնա պրովինցիայում (Կատալոնիա ինքնավար համայնքում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է՝ Ալտ Էմպորդա շրջանում։ Տարածքը կազմում է՝ 13,5 կմ2։ Բնակչությունը՝ 697 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Ֆելիքս Առաքելյան
Ֆելիքս Ռուբենի Առաքելյան (ծնվել է 1936 թվականի ապրիլի 17-ին Թբիլիսիում, մահացել է 2001 թվականի փետրվարի 8-ին, Երևանում), անասնաբույծ։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1993), պրոֆեսոր (1994)։
Կրթություն և գործունեություն
Առաջարկել է Իջևանի բենտոնիտային կավն օգտագործել որպես հանքային հավելյալ կեր թռչնաբուծական ֆաբրիկաներում, խոզաբուծական համալիրներում, նախիրներում և հոտերում, որը նպաստում է մատղաշի քաշաճի ավելացմանը, կենսունակության բարձրացմանը և անկումների կանխմանը։
Կուրտեա դե Արճեշ
Կուրտեա դե Արճեշ, Կուրտեա դե Արճեշ, Կուրտյա դե Արջեշ (Cuztea de Arges-Արճեշի իշխանական պալատ), քաղաք Ռումինիայում, Հարավային Կարպատների հարավային լեռնաճյուղում, Արճեշ գետի ափին, Արճեշի գավառում։ Կլիմայական առողջարան է, տուրիստական կենտրոն։ 19, 1 հազար բնակիչ (1971)։ Ունի ավտոմասերի, փայտամշակման, կահույքի գործարաններ, հախճապակու, հագուստի ֆաբրիկաներ, ջերմակենտրոն և այլն։ Նախապես կոչվել է Արճեշ (աղավաղված նաև՝ Արշեշ, Արճիշ, Արգհիշ, Արգհիշի)։ Հիմնադրել են Հայաստանի Վանա լճի ափամերձ Արճեշ քաղաքից գաղթած հայերը 13-րդ դարում և հայրենի քաղաքի անունը տվել իրենց նոր բնակավայրին ու մոտակա գետին։ Այնուհետև կառուցել են եկեղեցի (չի պահպանվել) և զբաղվել առևտրով ու արհեստներով։ Ունեցել են եպիսկոպոս։ Հայկական այս գյուղում ռումինական իշխանները կառուցել են ամրոց (13-րդ դար), ապա՝ պալատ՝ «Կուրտեա» (14-րդ դարի սկիզբ), որից և բնակավայրի անվանափոխությունը Կուրտեա դե Արճեշի։ Այնուհետև Կուրտեա դե Արճեշում բնակություն են հաստատել նաև ռումինները։ 1330 թվականից հիշատակվում է որպես քաղաք (կամ բերդաքաղաք) և Ցարա Ռոմընեասկը (Ռումինական երկիր՝ Վալաքիան և Օլտենիան միասին) իշխանապետության կենտրոն (մինչև 1396 թվականը)։ 1332 թվականին Կուրտեա դե Արճեշում հիմնվել է կաթոլիկ եպիսկոպոսություն, այնուհետև՝ դրամահատարան։
Կառուցվել են Սբ.Նիկոար (14-րդ դար, պահպանվել են ավերակները) և Սբ.Նիկողայոսի (1352, խաչաձև-գմբեթավոր) եկեղեցիները (վերջինս բազմիցս նորոգվել է, վերջին անգամ նորոգել է հայազգի ճարտարապետ Գրիգորե Չերքեզը 1911 թվականին՝ պահպանելով նախնական ձևը)։
Հայերը Կուրտեա դե Արճեշում
Նեղվելով տեղական իշխաններից՝ Կուրտեա դե Արճեշի հայերի մի մասը 1350-ական թվականներին տեղափոխվել է հարևան Տըլմաչ, որտեղ 1355 թվականին հիշվում է հայերի եպիսկոպոսը։ Մնացած հայերն ստիպված ընդունել են կաթոլիկություն և ենթարկվել Կուրտեա դե Արճեշում հիմնված (1359) Վալաքիայի ինքնուրույն մետրոպոլիտությանը։ 1370 թվականին Հայաստանի Արճեշից մի նոր խումբ հայեր քահանաների գլխավորությամբ գաղթել ու հաստատվել են Կուրտեա դե Արճեշում ու շրջակայքում։ Արդեն 14-րդ դարի վերջին Կուրտեա դե Արճեշը դարձել է առևտրա-արհեստավորական խոշոր կենտրոն, որի զարգացման մեջ մեծ լումա են ներդրել հայերը։ Սակայն 1394 թվականին Կուրտեա դե Արճեշը տուժել է թուրքական հարձակումներից, հատկապես վնասվել է իշխանական պալատը, որի պատճառով իշխանության կենտրոնը տեղափոխվել է (1396) Տրգովիշտե։ Կուրտեա դե Արճեշը վերելք է ապրել Վալաքիայի իշխան Նեագոյե Բասարաբի (1512-1521) օրոք։ Վերջինս վերակառուցել է իշխանական Եպիսկոպոսարանի տաճարը (1512-1517) պալատը, նորոգել Սբ. Նիկողայոս եկեղեցին և կառուցել եպիսկոպոսարանի տաճարը (1512-1517)։ Նորից աշխուժացել է առևտրա-արհեստավորական ու մշակութային կյանքը, մեծացել բնակչության, հավանաբար նաև հայերի քանակը (15-16-րդ դարերում Կուրտեա դե Արճեշի շրջակայքում հիշվում են բազմաթիվ հայ հողատերեր, որոնցից Արեֆ (Արև, 1595) հայի անունից ենթադրվում է Կուրտեա դե Արճեշի մոտ գտնվող Արեֆ (Հարեֆ) գյուղի, գետակի, լեռան ու լեռնանցքի անունների ծագումը)։ Կուրտեա դե Արճեշը առևտրական կապերի մեջ է մտել Տրանսիլվանիայի և Արևելքի հետ, առևտուրը հիմնականում տնօրինել են հայերը։ Նրանք են ստեղծել նաև Կուրտեա դե Արճեշի կնիքը (երկգլխանի արծիվ), որին նախատիպ է ծառայել Արծրունիների հայ նախարարական տան զինանշանը։ Կուրտեա դե Արճեշի հայ համայնքի վերաբերյալ հետագա տեղեկությունները կցկտուր են։ Կուրտեա դե Արճեշի ճարտարապետությունում հուշարձաններից ամենանշանավորը եպիսկոպոսական տաճարն է։ Ռումին ուսումնասիրողների մեծ մասը, ելնելով տաճարի վրա կատարված կառուցողական արձանագրությունից և այլ տեղեկություններից, գտել է, որ Նեագոյե Բասարաբ իշխանը ոչ թե կառուցել է այն, այլ միայն նորոգել է նախկին մետրոպոլիտարանի եկեղեցին։ Ըստ ռումինական ժողովրդական ավանդության, տաճարը կառուցել է ճարտարապետ Մեշտեր Մանոլեն (վարպետ Մանոլ), որը իր կառուցած շենքը չքանդվելու համար, սիրելի կնոջը պատի մեջ հյուսելու ողբերգությունն է ապրել։ Երբ շենքն ավարտվել է, հիացած իշխանը չցանկանալով, որ վարպետները նման շենք կառուցեն այլոց համար, հրամայել է սանդուղքներն իջեցնել։ Վարպետները թևեր են առել և փորձել թռչել։ Վարպետ Մանոլի ջախջախված տեղում արցունքի աղբյուր է գոյացել, որն այժմ կոչվում է «Մանոլի աղբյուր»։ Ըստ ուսումնասիրողների, այս զրույցն արձագանքն է հայ ճարտարապետ Մանոէելի ավանդության։ Տաճարը հետագայում վերանորոգվել է մի քանի անգամ (1674, 1793, 1839 և այլն)։ Վերջին վերանորոգման ժամանակ (1875 թվականից հետո, ճարտարապետ էը Կոնտ դը Նույի) այն բավականին փոփոխվել է՝ խաթարելով նախնական ձևը։ Իսկ նախնական տեսքը (նաև՝ ներկա), ըստ ռումին ուսումնասիրողների միահամուռ կարծիքի, կրել է հայ միջնադարյան ճարտարապետության ուժեղ ազդեցությունը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռումինիայի քաղաքներ
Քարոն (դիցաբանություն)
Քարոն (Χάρων - «պայծառ»), հին հունական դիցաբանությունում մահացածների հոգիների տեղափոխողը ՝ Ստիքս գետով դեպի Հադեսի թագավորություն։ Նիքսի և Էրեբոսի որդին ։ Թանատոսի (Մահվան), մոյրաների (ըստ Հեսիոդոսի), Նեմեսիսի, Էրինիների, Հիպնոսի և Նիքսի մյուս զավակների եղբայրը։ Պատկերվում էր որպես մռայլ ծերունի՝ ցնցոտիներով։ Քարոնը տեղափոխում էր մահացածներին ստորերկրյա գետերով, ինչի դիմաց որպես վարձատրություն վերցնում էր մանրադրամ, որը համաձայն ծիսակարգի դրվում էր հանգուցյալի լեզվի տակ։ Նա տեղափոխում էր միայն այն մահացածներին, որոնց հոգիները հանգիստ էին գտել իրենց գերեզմաններում։ Միայն Պերսեփոնեի այգուց պոկած ոսկե ճյուղն էր կենդանի մարդկանց համար ճանապարհ բացում դեպի մահվան թագավորություն։ Քարոնը ոչ մի հանգուցյալի հետ չէր վերադարձնում։
Անվան ստուգաբանություն
Քարոն անվանումը ծագում է հունարեն χαρωπός (քարոպոս) բառաձևից, որը թարգմանվում է որպես «սուր հայացք ունեցող»։ Այս անվանումը օգտագործվում էր նաև որպես մահվան հոմանիշ ։ Քարոնի առկայծող աչքերը կարող են խորհրդանշել նաև նրա զայրույթն ու գրգռվածությունը, ինչի մասին խոսվում է գրականության մեջ, որը սակայն ամբողջությամբ ստուգաբանված չէ։ Դիոդորոս Սիկիլիացին կարծում էր, որ «նավաստին» և իր անվանումը գալիս են Եգիպտոսից ։
Արվեստում
Քարոնի կերպարը հաճախ է արտացոլվել հունական մշակույթում։ Ատտիկայում կատարված պեղումների արդյունքում հայտնաբերված սափորները, որոնք թվագրվում են մ․թ․ա․ V-րդ և մ․թ․ա․ IV-րդ դարեր, հաճախ զարդարվում էին նաև այն տեսարաններով, թե ինչպես էին մահացածները տեղափոխվում Քարոնի նավակով։ Ավելի վաղ հայտնաբերված սափորների վրա Քարոնը պատկերվում էր որպես կոպիտ և թափթփված աթենացի նավաստի, որը աջ ձեռքով պահում էր նավակի թին, իսկ ձախով վերցնում էր փոխադրման վարձատրությունը։ Քարոնի հետ մեկտեղ հաճախ պատկերվում էր նաև Հերմեսը՝ որպես մեռածների հոգիների ուղեկից։ Ավելի ուշ շրջանի սափորների վրա Քարոնը պատկերվում էր որպես ավելի «բարի» վարքականոն ունեցող էակ ։ Մ.թ.ա. 1–ին դարի հռոմեացի բանաստեղծ Վերգիլիոսը իր «Էնեական» աշխատության մեջ նկարագրում է Քարոնին, երբ Էնիասը իջնում է ստորերկրյա աշխարհ ։
Այլ հռոմեացի հեղինակներ ևս անդրադարձել են Քարոնին, այդ թվում և Սենեկան իր «Hercules Furens» ողբերգության մեջ, որտեղ Քարոնը նկարագրվում է 762-777 էջերում, որպես մի կոպիտ ծերուկ՝ ձգված այտերով, կեղտոտ հագուստով և թափթփված մորուքով, որն իր նավակը կառավարում էր երկար փայտի միջոցով։ Երբ նավաստին կանգնեցնում է Հերակլեսին, չթողնելով նրան անցնել մյուս ափ, Հերակլեսը ուժով է ապացուցում իր՝ մյուս ափ անցնելու իրավունքը՝ հաղթահարելով Քարոնին իր իսկ փայտի օգնությամբ ։ Մեր թվարկության II դարում Լուկիանոս ի «Խոսակցություններ մեռածների թագավորությունում» գրքում Քարոնը հիմնականում հայտնվում է 4-րդ և 10-րդ մասերում («Հերմես և Քարոն»,«Քարոն և Հերմես») ։
Ստորերկրյա աշխարհագրություն
Շատ դեպքերում՝ ներառյալ նաև Պավսանիասի, իսկ այնուհետև նաև Դանթեի նկարագրությունները Քարոնը գտնվում էր Ախերոն գետի մոտ։ Հինհունական աղբյուրները, ինչպիսիք էին՝ Պինդարոսը, Էսքիլեսը, Եվրիպիդեսը, Պլատոնը և Կալիմաքոսը իրենց ստեղծագործություններում Քարոնին նույնպես նկարագրում էին Ախերոն գետի վրա։ Հռոմեացի բանաստեղծներ Սեքստոս Պրոպերցիոսը, Պուբլիուս Օվիդիուս Նասոն, Ստացիուսը Քարոնին նկարագրում են Ստիքս գետի վրա, հավանաբար հետևելով Վերգիլիոսի «Էնեական» աշխատությանը, որտեղ նա այս երկու գետերը ասոցացնում է ։
Աստղագիտության մեջ
Պլուտոնի արբանյակը անվանակոչվել է Քարոնի անունով։
«Նյու Հորայզընս» տիեզերանավը, որը պլանավորել էր 2014 թվականին անցնել Պլուտոնի և Քարոն արբանյակի մոտով, իր հետ տանում էր նաև արբանյակի հայտնագործող Քլայդ Թոմբոյի մոխրից։ Տիեզերանավը իր հետ տանում էր նաև մեկ քառորդ ԱՄՆ դոլար, որպես վարձատրություն Քարոնին՝ Թոմբոյի համար ։
Ժամանակակից մշակույթում
Հիշատակվում է Քեյթոն Հենսոնի (անգլ․ Keaton Henson) Քարոն (Charon) երգում։
Հիշատակվում է Օլեգ Մեդվեդևի «Не заходи за черту» երգում («Таблетки от счастья» ալբոմից)։
Հիշատակվում է Մայքլ Նաումենկոյի «Уездный город N» երգում։
Հիշատակվում է ԴԴՏ խմբի «Styx» երգում։
Հունգարացի գրող Յեշ Դյուլայի «Քարոնի նավակում կամ ծերության սիմպտոմներ» վեպում, որտեղ գրողը արտահայտում է իր մտքերը՝ մարդկության գոյության, կյանքի իմաստի, ազատ ստեղծագործական աշխատանքի պարգևած երջանկության մասին։
Հիշատակվում է ամերիկացի գրող Ռոբերտ Իրվին Հովարդի «Վիրավորանք» անավարտ պատմվածքում։
Ռուսական Սեվեռնի Ֆլոտ ռոք խմբի երգացանկում կա համանուն «Քարոն» երգը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դիցաբանական էակներ Կատեգորիա:Կերպարներ այբբենական կարգով
Յասնոե (ավան, Դոկուչաևսկի քաղաքային խորհուրդ)
2001 թվականի տվյալներով Յասնոե ավանում բնակվում էր 882 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի ավաններ
Կալցիումի հավելումներ
Ընդհանուր կողմնակի ազդեցություններն են փորկապությունը և սրտխառնոցը ։ Ներընդունման ժամանակ հիպերկալցիեմիան հազվադեպ է դիտվում ։ Կալցիումի հավելումները ի տարբերություն սննդային կալցիումի ավելի հաճախ են բերում Երիկամաքարային հիվանդության ։ Մեծահասակներին օրական անհրաժեշտ է 1 գրամ կալցիում ։ Կալցիումը հատկապես անհրաժեշտ է ոսկրերի, մկանների և նյարդերի համար ։
Կալցիումի հավելումների բժշկական կիրառումը սկսվել է 19-րդ դարից ։ Այն ընդգրկված է ԱՀԿ-ի հիմնական դեղերի ցանկում ամենաէֆեկտիվ և անվտանգ դեղերի շարում ։ Այն հասանելի ջեներիկ տարբերակով ։ Զարգացող երկրներում նրա արժեքը կազմում է ամսական 0.92–4.76 ԱՄՆ դոլլար ։ ԱՄՆ-ում այն կազմում է ամսական 25 դոլլար ։ 2016թ կալցիումի հավելումները ԱՄՆ-ում 247-րդ ամենանշանակված դեղերն էին՝ միլիոնավոր դեղատոմսերով ։ Երբեմն այն վաճառվում է վիտամին D-ի հետ միասին ։
Ոսկրերի առողջություն
Առողջ մարդկանց մոտ ոսկրերի միներալային խտության ապահովման համար չկա կալցիումի հավելումների օգտագործման անհրաժեշտություն, իսկ ռիսկերը ավելի շատ են քան օգուտները ։ Կալցիումի օգտագործումը կոնքի կոտրվածքների առաջացման մեջ ունի չնչին ազդեցություն ։ The U.S. Preventive Service Task Force-ը խորհուրդ չի տալիս ամենօր օգտագործել կալցիումի հավելումներ կամ վիտամին D ։ Չնայած նրան, որ ոսկրերի խտության աճ նկատվել է առողջ երեխաների մոտ, այնուամենայնիվ 2006թ հետազոտության համաձայն լրացուցիչ դիետիկ կալցիումի քանակները նպատակահարմար չէ օգտագործել ։
Ազդեցությունը սիրտանոթային համակարգի վրա
Նորմալ զարկերակային ճնշումով երիտասարդ մարդկանց մոտ կալցիումի հավելյալ քանակները շատ քիչ (- 2 մմսս) նվազեցրեցին սիստոլիկ և դիաստոլիկ ճնշումները ։ Ի տարբերություն վերջինիս Women's Health Initiative Calcium/Vitamin D Supplementation Study (WHI CaD Study), ի կողմից կատարված հետազոտության համաձայն կալցիում/վիտամին D միասին օգտագործումը բերում է մի շարք սիրտ-անոթային խնդիրների առաջացման, հատկապես պոստմենոպաուզալ շրջանի կանանց մոտ միոկարդի ինֆարկտի։ Այս ամենի պատճառով կալցիում/վիտամին D օգտագործումը խորհուրդ չի տրվում ։ 2013թ լույս տեսած հոդվածի համաձայն ոսկրային համակարգի վրա ունեցած դրական ազդեցությունները գերազանցում են սիրտ-անոթային համարագի վրա վնաս առաջացնելու ռիսկին ։
Քաղցկեղ
Չկան հստակ տվյալներ թե արդյոք կալցիումի հավելումները օգտակար են քաղցկեղի պրոֆիլակտիկայի համար։ Այդ պատճառով ուռուցքաբանական ազգային համալսարանը խորհուրդ չի տալիս օգտագործել կալցիումի հավելումները քաղցկեղի ժամանակ ։
Կան քիչ ապացույցներ, որ կալցիումի հավելումները թողնում են պրոֆիլակտիկ ազդեցություն կոլոռեկտալ ադենոմատոզ պոլիպների վրա ։
Կողմնակի ազդեցություններ
Անտացիդ կալցիումի կարբոնատի և սննդային հավելումների չափից ավել օգտագործումը բերում է կաթնահիմնային համախտանիշի առաջացման, որի ճամանակ կարող է դիտվել հիպերկալցիեմիայից մինչև մահաբեր երիկամային անբավարարության ախտանիշներ։ Իսկ թե որն է չափից ավել օգտագործումը հստակ պատկերացում չկա, այն մարդուց մարդ տատանվում է։ Մարդիկ ովքեր օրական օգտագործում են 10գ CaCO3 (=4գ Ca) ռիսկի խմբում են և նրանց մոտ կարող է առաջանալ կաթնահիմնային համախտանիշ, բայց այդ վիճակը արձանագրվել է մեկ հիվանդի մոտ, ով օրական օգտագործում էր 2.5գ CaCO3 (=1գ Ca), որը սովորաբար անվնաս քանակ է հանդիսանում ։
Այնուամենայնիվ որոշ հետազոտություններ համաձայն ռացիոնում կալցիումի և կալցիումի հավելումների չափից ավել օգտագործումը կապված է սիրտ-անոթային մահացությունների ռիսկի հետ, իսկ որոշ հետազոտությունների համաձայն կապ չունի դրանում կալցիումի ավել քանակները ։
Կալցիումի հավելումները կարող են նպաստել երիկամներում քարերի առաջացմանը ։
Սուր կալցիումական թունավորում շատ հազվադեպ է լինում և դրան կարելի է հասնել միայն կալցիումի ներերակային ներմուծման ճանապարհով։ Օրինակ՝ պերօրալ միջին մահացու դոզան կալցիումի կարբոնատի և կալցիումի քլորիդի համար կազմում է 6․45 գ/կգ և 1․4 գ/կգ համապատասխանաբար ։
Տեսակներ
Ներերակային պրեպարատներ են հանդիսանում կալցիումի քլորիդը և կալցիումի գլյուկոնատը ։ Ներընդունման պրեպարատներ են կալցիումի ացետատը, կալցիումի կարբոնատը, կալցիումի ցիտրատը, կալցիումի գլյուկոնատը, կալցիումի լակտատը և կալցիումի ֆոսֆատը ։
Վիտամին D-ն ավելացվում է որոշ հավելումների։ Վերջինս օրգանիզմում բերում է աղիների սպիտակուցների սինթեզի աճի, որոնք մասնակցում են կալցիումի ներծծմանը ։
Պիտակավորում
ԱՄՆ-ումորպես հավելումների մեկ չափաբաժինը նշվում է միլիգրամներով և օրաբաժնի տոկոսներով։ Քաշը նշվում է միացության կալցիումական մասի հաշվարկով։ Կալցիումի օրական չափաբաժնի 100%-ը հաշվում էին 1000մգ, իսկ 2016թ մայիսից՝ 1300մգ։ Սննդի և հավելումների ընկերությունները մինչև 2018թ հուլիսը ենթարկվել են այդ պիտակային փոփոխությանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական դեղեր
Մաքսիմ Բուրչենկո
Մաքսիմ Գենադևիչ Բուրչենկո (Максим Геннадьевич Бурченко, ), ռուս նախկին ֆուտբոլիստ։
Ակումբային
Ստարի Օսկոլ քաղաքի ՄՊՄԴ «Ֆակել» ակումբի և «Ռոտոր» մարզական գիշերօթիկ դպրոցի սան է ։ Խաղացել է սիրողական ոլորտում՝ Վոլգոգրադի շրջանի «Ցեմենտ» ակումբում։ Առաջին պրոֆեսիոնալ ակումբը դարձել է Լիպեցկի «Մետալուրգը»։ Պրեմիեր լիգայում նորամուտը կայացել է «Ուրալան» ակումբում կամզում, որտեղ խաղացել է 2,5 մրցաշրջան։ 2004-ից 2007 թվականը հանդես է եկել «Ռոստով» ակումբում։ 2008 թվականին համալրել է «Շիննիկ» ակումբի կազմը։ 2010 թվականի մրցաշրջանն անցկացրել է «Լուչ-Էներգիա» ակումբի կազմում։ 2010 թվականի դեկտեմբերի 22-ին տեղափոխվել է Նիժնի Նովգորոդի «Վոլգա» ակումբ ։ 2011 թվականի օգոստոսին վարձավճարով տեղափոխվել է «Շիննիկ» ակումբ։ 2013 թվականի հունվարին ազատ գործակալի հիմունքներով վերադարձել է Շիննիկ։ 2013 թվականի ամռանը խաղացել է «Տորպեդո» ակումբում։ 2014 թվականի հունիսի 6-ին վերադարձել է Լուչ-Էներգիա ։ 2015 թվականին համալրել է «Սոկոլ» ակումբի կազմը։ 2016 թվականից հանդես է գալիս «Էներգոմաշ» ակումբում։
Պրեմիեր լիգայում անցկացրել է 83 խաղ, խփել է 2 գոլ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Տորպեդո Մոսկվայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ռոստովի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Տղվարչելի շրջան
Տղվարչելիի շրջանը (Тҟәарчал араион) Աբխազիայի Հանրապետություն վարչական միավոր է։ Մայրաքաղաքը և խոշորագույն բնակավայրը Տղվարչելն է։
Թուրքական անձնագիր
Թուրքական անձնագիր (Türk Pasaportu), պետական փաստաթուղթ, որը տրվում է Թուրքիայի քաղաքացիներին և օգտագործվում է անձի նույնականացման և արտասահման մեկնելու համար։ Թուրքիայում անձնագրերը մտցվել են 1950 թվականի հուլիսի 15-ին ։ Ներկայիս անձնագրերը մտցվել են 2010 թվականի հունիսից։ Վավերականության ժամկետը 10 տարի։ Անձնագիրը տրվում է Թուրքիայի ոստիկանության կողմից։ Հյուսիսային Կիպրոսի քաղաքացիները կարող են դիմել թուրքական անձնագրի համար։ Նրանք նույն կերպ կարող են դիմել նաև Կիպրոսի անձնագրի համար։ Բացի այս անձնագրերի տեսակները, Թուրքիայի որոշ քաղաքացիների, ովքեր զբաղվում են դիվանագիտական ծառայությամբ, տրվում է դիվանագիտական անձնագիր։
Արտաքին տեսք
Անձնագիրն ունի կարմիր գույն, որի վրա գրված է (Türkiye Cumhuriyeti) «Turkey» և (Pasaport) «Passport»` թուրքերենով և անգլերենով։ Կենտրոնում ոսկեգույնով պատկերված է աստղ և կիսալուսին, ինչպես պետական դրոշի վրա։ Անձնագրի ներսում տվյալները նշվում են թուրքերենով և անգլերենով։ Անձագրի չափսերն են` 88×125 մմ։
Վիզայի անհրաժեշտություն Թուրքիայի քաղաքացիների համար
Թուրքական անձնագիր ունեցող անձինք կարող են ճանապարհորդել առանց վիզայի կամ վիզան ստանալ ժամանման պահին աշխարհի մոտ 100 երկրներում։
2011 թվականի սեպտեմբերի 29-ին ԵՄ արտաքին հարաբերությունների պատասխանատու Սեսիլիա Մալմսթրոմը հայտարարեց, որ վիզայի պահանջը շենգենյան գոտու երկրների համար կդադարեցվի։ Վիզայի ազատականացումը կլինի մի քանի փուլով։ Այն կներառի վիզայի համար նախատեսված փաստաթղթերի կրճատում, երկկողմանի վիզաների տրամադրում և կեցության ժամկետի երկարեցում։
Պատկերասրահ
Թուրքիայում կիրառվող անձնագրի տեսակները
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թուրքիա Կատեգորիա:Անձնագրեր Կատեգորիա:Անձնագրեր ըստ երկրի Կատեգորիա:Թուրքիայի պետական կառուցվածք Կատեգորիա:Թուրքիայի արտաքին հարաբերություններ
Միգլեն
Միգլեն (Мъглен), գյուղ Բուլղարիայի Բուրգասի մարզում։ Վարչականորեն մտնում է Այտոսի համայնքի կազմի մեջ։ Համայնքի կենտրոն Այտոս քաղաքից գտնվում է 10 կմ դեպի արևելք։ 2011 թվականի Բուլղարիայի մարդահամարի տվյալների համաձայն՝ գյուղում բնակվել է 1249 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բուլղարիայի գյուղեր Կատեգորիա:Բուրգասի մարզի գյուղեր
Քարային աշխատանքներ
Քարային աշխատանքներ, բնական և արհեստական քարային շինանյութերից շենքերի և կառույցների քարե կոնստրուկցիաներ կառուցելու շինարարական աշխատանքներ։ Քարային աշխատանքների մեջ, բացի հիմնական գործընթացներից (շաղախով աղյուսի կամ քարերի շարում, քարի մատակարարում և դասավորում, շաղախի հավասարեցում և այլն) մտնում են նաև օժանդակ գործընթացները (փայտամածների և լաստակների ամրացում, աշխատատեղում շինանյութերի նախապատրաստում և այլն)։
Քարային աշխատանքները իրականացվում են հատքար շարվածքով և մեծ բլոկների ու պատի պանելների (պատրաստված աղյուսից, խեցենյութերից և բետոնե բլոկներից ու բնական հատքարից) մոնտաժմամբ։ Հատքար շարվածք են համարվում խամքարաորմածքը (երկրաչափական որոշակի ձև չունեցող խամքարերով և շաղախով շարվածք), խամքարաբետոնը (նույնանման քարերով և բետոնախառնուրդով որմածք, հիմնականում օգտագործվում է ստորգետնյա կառույցներում), աղյուսե շարվածքը (կավով, սիլիկատային, սովորական, սնամեջ ու ծակոտկեն աղյուսներով շարվածք, որն օգտագործվում է պատերի, սյուների և շենքի այլ կոնստրուկցիաներում), խեցենյութերից և բետոնե սնամեջ բլոկներից (կիրառվում են կարկասային և սակավահարկ շենքեր կառուցելիս), բետոնե և բնական քարից (շենքի և կառույցների պատերը և սյուները շարելիս) և մեծ բլոկներից (կատարվում են 2–4 շարանի կտրվածքներով) շարվածքները։
Գրականություն
Կատեգորիա:Շինարարություն
Իրրեդենտիզմ
Իրրեդենտիզմ (irredento, ինչը նշանակում է չազատված, չփոխհատուցված), ընդհանուր ազգապատկանելիության կամ պատմական փաստերի վրա հիմնված մեկ այլ պետության կամ պետությունների կազմում գտնվող տարածքի անեքսիան արդարացնող որևէ դիրքորոշում, տեսակետ։ Իրրեդենտիստական գաղափարախոսությունը հաճախ պաշտպանվում է համաազգայնական շարժումների կամ քաղաքական նույնականացման ու մշակութային և քաղաքական աշխարհագրության դիրքերից։ Տեսական առումով շատ երկրներ կարող են իրրեդենտիստական պահանջներ ներկայացնել իրենց հարևան երկրներին, քանի որ պատմության ընթացքում պետությունների սահմանները բազմաթիվ անգամ ձևափոխման են ենթարկվել։ Իրրեդենտիզմի վառ օրինակ կարող է ներկայանալ 1938 թվականին ամբողջ Ավստրիայի և Չեխոսլովակիայի գերմանախոս Սուդետենլանդ տարածաշրջանի անեքսիան Նացիստական Գերմանիայի կողմից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բաժանված տարածաշրջաններ Կատեգորիա:Միջազգային հարաբերությունների տեսություն
Կաամգա
Կաամգա, գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի հանրապետությունում, Ալթայի երկրամաս։ Գետի ակունքը գտնվում է 42 կմ Բոլ գետի աջ ափից։ Գետի երկարությունը 27 կմ է։
Ջրային գրանցման տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցման տվյալների համաձայն՝ գետը պատկանում է Վերին Օբի ավազային շրջանին, գետի ջրային-գյուղական հատվածը Կատուն է, գետային ենթավազանները Բիան և Կատունն են։ Գետի գետային ավազանը Վերին Օբն է մինչև Իրտիշ թափվելը։
Աշխարհատեղեկատվական համակարգի ՌԴ տարածքի ջրատնտեսական շրջանացման տվյալներով ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Բիրյուկի (գյուղ, Դոնեցկի քաղաքային խորհուրդ)
Բիրյուկի (Бирюки), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Դոնեցկի քաղաքային խորհուրդում։
2001 թվականի տվյալներով Բիրյուկի գյուղում բնակվում էր 696 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Դոնեցկի քաղաքային խորհուրդի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Շոր-Դեգնե
Շոր-Դեգնե, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Արեշի գավառում ։
Միքայել Ջոթյան
Միքայել Ջոթյան, հայ բժիշկ, մանկաբույժ, գիտությունների թեկնածու, դոցենտ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1925 թ. մայիսի 5-ին Հայաստանի Մեծ Պարնի գյուղում։ Ավարտելով ծննդավայրի միջնակարգ դպրոցը՝ անմիջապես համալրել է ֆաշիզմի դեմ մարտնչող բանակի շարքերը և նրա հետ անցել ամբողջ հաղթական ճանապարհը։ Մեծ Հայրենականում ցուցաբերած արիության համար նա արժանացել է «Հայրենական պատերազմի առաջին աստիճանի» շքանշանի, «Խիզախության համար» մեդալի և մոտ մեկուկես տասնյակ այլ մեդալների։
1945 թ.-ին՝ պատերազմի ավարտից հետո, Միքայել Ջոթյանն անմիջապես ընդունվում է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը և այն գերազանցությամբ ավարտելուց հետո աշխատանքի անցնում Նալբանդում՝ իբրև շրջանային հիվանդանոցի գլխավոր բժիշկ, իսկ կարճ ժամանակ անց նրան նշանակում են Սպիտակի շրջանի առբաժնի վարիչ, որտեղ աշխատում է մինչև 1955 թ. նոյեմբերը։