cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Աբդուլլահ Գորան
Ծնվել է Իրաքի Սուլեյմանիա քաղաքում։ Զբաղվել է ուսուցչությամբ։ Գրել է քասիդներ, գազելներ, քառյակներ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին աշխատել է հակաֆաշիստական «Մերձավոր Արևելք» ռադիոկայանում։ 1952-1954 թվականներին խմբագրել է «Ժին» («Կյանք») առաջադիմական թերթը։ Ընտրվել Է Խաղաղության համաշխարհային խորհրդի անդամ (1962)։
Ժերար Լանվեն
Ժերար Լանվեն (Gérard Raymond Lanvin, ), ֆրանսիացի դերասան։
Աբդուլլահ Գորան
Մահացել է 1962 թվականի նոյեմբերի 18-ին։
Ժերար Լանվեն
Կենսագրություն
17 տարեկանում թողել է սովորելը։ Գոյատևում էր տարբեր աշխատանքներ կատարելով, որոշ ժամանակ վաճառել է ջինսեր Փարիզի մեծ շուկայում ։ Ծանոթացել է Միու-Միուի և Կոլյուշայի հետ, որոնք նրան հրավիրել են աշխատելու դե լա Գար թատրոնի սրճարանում Թատրոնում Լանվենը աշխատել է որպես բեմի բանվոր լուսավորող ։ Հետո Մարտին Լամմոտի և Կրիստին Ջեոյի հետ հիմնեց իրենց սրճարան-թատրոնը՝ Լա Վերվ Պիչարդը ։ Կոլյուշայի միջոցով Լանվենը ստացավ դեր «Դուք չեք ստանա Էլզասը և Լոթարինգիան» ֆիլմում (1977)։ Բայց հանրաճանաչություն ստացել է «Զենքի ընտրություն» ֆիլմում նկարահանվելուց հետո և Ժան Գաբենի մրցանակ ստանալուց հետո և «Տարօրինակ գործ» ֆիլմում ։ Լանվենի մեջ տեսել են ֆրանսիական նոր կինոյի տղամարդու կերպար։ «Մասնագետներ»-ի հաջողությունից հետո Պատրիսիա Լեկոնտան, որտեղ նա խաղացել էր Բեռնար Ժիրոդոյի դերը, զբաղեցրել է հորիզոնական Ֆրանսիայի լավագույն դերասանների շարքում Լանվենը Պատրիսիա Լեկոնտի և Պատրիկ Դևուլֆի հետ գրել է «Ես քեզ ցանկանում եմ» (1985) ֆիլմի սցենարը, որը ստացավ բացասական գնահատականներ և անհաջող էր վաճառքի առումով ։ 1990-ականներին դերասանը հազվադեպ էր նկարահանվում՝ նախընտրելով աշխատել հայտնի ռեժիսորներ Կլոդ Լելյուշի, Նիկոլ Գարսիայի, Բերտրան Բլիեի հետ ։
Աբդուլլահ Գորան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Քուրդ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Քուրդ հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Իրաքցի բանաստեղծներ
Ժերար Լանվեն
Հետաքրքիր փաստեր
Հնչունավորել է «Մեննի» կերպարին «Սառցե դարաշրջան» մուլտֆիլմի ֆրանսիական տարբերակում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դերասաններ Կատեգորիա:«Սեզար» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կինոդերասաններ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սցենարիստներ
Կավաստու (գյուղ, Լուունյա շրջան)
Կավաստու (Kavastu), գյուղ Էստոնիայի Տարտումաա նահանգի Լուունյա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 252 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Տարտումաա նահանգի Լուունյա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Ռուսիլովո (գյուղ, Սմոլենսկի շրջան)
Ռուսիլովո (Русилово), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սմոլենսկի շրջանի կազմում։
Զեմֆիրա
Զեմֆիրա Տալգատովնա Ռամազանովա (Земфира Талгатовна Ры Рамаҙанова,Земфира Тәлгать кызы Рамазанова, Zemfira Tälğät qızı Ramazanova, Земфира Тәлғәт ҡыҙы Рамаҙанова, ), ժամանակակից ռուս երգչուհի, երաժիշտ, բանաստեղծ և կոմպոզիտոր։ Հանդես է գալիս Զեմֆիրա բեմական անունով։ Զեմֆիրան դարձել է ռոք երաժշտության նոր շարժման մարմնավորում Ռուսաստանում, որը լրագրողներն անվանել են «կանացի ռոք»։
Լիբանանի դրոշ
Լիբանանի դրոշ (علم لبنان), 2:3 կողմերի հարաբերակցությամբ ուղղանկյուն պաստառ, որը բաղկացած է կարմիր եւ սպիտակ գույների շերտերից. : Դրոշի կենտրոնում սպիտակ շերտի վրա տեղադրված է լիբանանյան մայրու կանաչ պատկերը։ Կարմիր գույնը խորհրդանշում է անկախության համար մղված արյունը, սպիտակը՝ մաքրությունն ու խաղաղությունը։  Դրոշն ընդունվել է 1943 թվականին Լիբանանի անկախացումից անմիջապես հետո։ Ավելի ուշ՝ 1967 թվականին այն մի փոքր փոխվել է։
Զեմֆիրա
1998 թվականի սկզբին Զեմֆիրան իր հայրենի Ուֆայից տեղափոխվել է Մոսկվա, որտեղ էլ «Zемфира» խմբով սկսել են աշխատել խմբի առաջին ստուդիական ալբոմ վրա, որը հրապարակվել է մեկ տարի անց։ 1999 թվականից Զեմֆիրան թողարկել է վեց ստուդիական ալբոմ, և այս փաստը արժանացել է մամուլի և հանրության ուշադրությանը։ Նաև նրա սկավառակագրությունն ներառում է բ-կողմի և երկու կենդանի ալբոմների հավաքածու։ Նրա քնարական որոնումները գտել են իրենց հոգեկան տառապանքների մարմնավորումն ու այսօրվա երիտասարդության որոնումները։ Իր ողջ կարիերայի ընթացքում երգչուհու երգերը («Ариведерчи», «Искала», «Трафик», «Прогулка», «Мы разбиваемся», «Без шансов») գրավել են ռուսական չարթերի առաջին հորիզոնականը։
Լիբանանի դրոշ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ազգային դրոշներ Կատեգորիա:Լիբանանի պետական խորհրդանիշներ Կատեգորիա:1943 դրոշներ
Զեմֆիրա
Զեմֆիրան դարձել է նաև «Зелёный театр в Земфире» (2008) երաժշտական ֆիլմի պրոդյուսերը, որը արժանացել է դրական կարծիքների քննադատների կողմից։ Ռեժիսոր Ռենատա Լիտվինովայի հետ Զեմֆիրան դարձալ է «Последняя сказка Риты» (2012) ֆիլմի համապրոդյուսերը, որի համար գրել է երաժշտություն։ Ֆիլմը մասնակցել է Օդեսայի երրորդ միջազգային կինոփառատոնի և Մոսկվայի 34-րդ միջազգային կինոփառատոնի մրցութային ծրագրերին։ Նաև գրել է երաժշտություն Ռենատա Լիտվինովայի «Богиня: как я полюбила» ֆիլմի համար։ Մի քանի երգեր, «Спасибо» ալբոմից, հնչում են Զեմֆիրա Կրիա Մուրատովայի «Мелодия для шарманки» ֆիլմում, իսկ «Вечное возвращение» ֆիլմում կադրում բազմիցս հայտնվում է երգչուհու «Песенки герцога» համերգային ձայնագրությունը «Риголетто» օպերայից։
Ռուսիլովո (գյուղ, Սմոլենսկի շրջան)
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 571 մարդ։
Զեմֆիրա
1999 թվականին՝ այն պահից, երբ Զեմֆիրան հայտնվեց շոու բիզնեսում, ենթարկվեց բազմաթիվ փոփոխությունների՝ արտաքին տեսքի, բեմական վարքի և լրագրողների հետ շփման առումով։ Նրա վարքագիծը հասարակության մեջ հաճախ էպոտաժային էր և դառնում էր մամուլի մերժման պատճառ։
Զեմֆիրան նաև տարբերվում է իր պերֆեկցիոնիզմով աշխատանքի մեջ, երաժշտական պրոդյուսերների հետ կոշտ անհամաձայնություններով։ Այդ իսկ պատճառով նա հաճախ ղեկավարում է իր ալբոմները ինքնուրույն։ Զեմֆիրայի երաժշտական ոճը պատկանում է ռոք և փոփ ռոք ժանրերին։ Նրա երաժշտության մեջ զգացվում է ինչպես կիթառային փոփի, այնպես էլ ջազի և բոսանովա ոճերի ազդեցությունը։
2004 թվականին, ռուսական պատմության 9-րդ դասարանի դասագիրքի «Հոգևոր կյանք» բաժնում ընդգրկվել է հիշատակում Զեմֆիրա մասին, որպես «բոլորովին այլ» երաժշտական երիտասարդական մշակույթի հիմնադիր (հեղինակ նպաստների Մոսկվայի պետական մանկավարժական համալսարանի պրոֆեսոր Ալեքսանդր Դանիլով)։ Զեմֆիրան մեծ ազդեցություն է ունեցել 2000-ականների երիտասարդ խմբերի ստեղծման և առհասարակ մատաղ սերնդի մեջ։ 2010 թվականի նոյեմբերին նրա դեբյուտային ալբոմն ընդգրկվել է «Աֆիշա» ամսագրի «Բոլոր ժամանակների 50 լավագույն ռուսական ալբոմներ. երիտասարդ երաժիշտների ընտրություն» ցանկում, որտեղ և զբաղեցրեց հինգերորդ տեղը։ Գնահատական թևավորվել է ռուսական մի քանի երիտասարդ երաժշտական խմբեր հարցման արդյունքում։ Ցանկում է հայտնվել նաև «Ների՛ր ինձ, իմ սեր» («Прости меня моя любовь») ալբոմը (43-րդ տեղ)։ 2012-2014 թվականներին երգչուհին հայտնվել է «Ռուսաստանի հարյուր ամենաազդեցիկ կանայք» ցանկում՝ կազմված «Эхо Москвы» ռադիոկայանի, РИА Новости և «Ինտերֆակս» լրատվական գործակալությունների և «Огонёк» ամսագրի կողմից։
Մանկությունը և երիտասարդություն
Ծնվել է 1976 թվականի օգոստոսի 26-ին թաթար-բաշկիրական ընտանիքում, Բաշկորտոստանի Ուֆա քաղաքում։ Հայրը՝ Տալգատ Տալխոեվիչ Ռամազանովը, պատմության ուսուցիչ է, մայրը՝ Ֆլորիդա Խալիևնա, բժիշկ։ Զեմֆիրան հաճախել է Ուֆայի № 267 մանկապարտեզը ։ 5 տարեկան հասակում մայրը նրան տանում է երաժշտական դպրոց՝ դաշնամուրի դասարան, որտեղ նրան նաև ընդունվել է որպես երգչախմբի մենակատարի։ Այդ ժամանակ էլ կայացել է երգչուհու հեռուստատեսային դեբյուտը։ Նա տեղական հեռուստատեսությամբ սոլո երգել է երգ մարդու մասին՝ «Երկրի վրա ապրում էր մի մարդ,մի ծույլ մարդ...» : 7 տարեկանում գրում է իր առաջին երգը, որը կատարում է մայրիկի համար, նրա աշխատավայրում ։
Դեռևս նախադպրոցական տարիներին Զեմֆիրան հիացած էր երաժշտությամբ։ Դպրոցական տարիքում նա սկսում է հետաքրքրվել ռոք-երաժշտությամբ, լսում էր «Black Sabbath», «Nazareth» և «Queen»: Նրա առաջին երգերից մեկը հենց Black Sabbath-ի հանդեպ իր սիրո մասին է։ Դպրոցում նա միաժամանակ մասնակցում էր 7 խմբակների, սակայն հիմնական ուշադրությունը դարձնում էր երաժշտությանը և բասկետբոլին։ Նա ավարտում է երաժշտական դպրոցը գերազանցությամբ, իսկ 1990-ականների սկզբին, չնայած իր ոչ բարձր հասակի (Զեմֆիրայի հասակը՝ 172 սմ ) դառնում է Բասկետբոլի Ռուսաստանի կանանց երիտասարդական հավաքականի կապիտանը։ «Ես խաղարկող էի։ Ես ամենափոքրն էի, բայց ամենակարևորը»,- ասել է երգչուհին՝ հավելելով, որ այդ մարզաձևով զբաղվել է երրորդ դասարանից սկսած :Հավաքականի մարզիչ Յուրի Մաքսիմովը հիշում է. «Զեմֆիրան շատ հետաքրքրված էր բասկետբոլով, լավագույն խաղացողն ու թիմի ավագն էր։ 1990-1991 թվականներին մենք հաղթցինք Ռուսաստանի երիտասարդական առաջնությունը և իհարկե, ես մի փոքր վշտացել էի, երբ նա որոշել էր լքել սպորտը ։
Դրան զուգահեռ Զեմֆիրան ինքնուրույն սովորում է կիթառ նվագել և կատարում է «Ակվարիում», «Նաուտիլուս», «Կինո» խմբերի ստեղծագործությունները ։ Դպրոցն ավարտելուց հետո նա կանգնում է իր համար դժվարին ընտրության առաջ՝ բասկետբոլ թե՞ երաժշտություն։ Զեմֆիրան ընտրում է երաժշտությունը և դիմելով Ուֆայի արվեստների վարժարան ընդունվում է միանգամից 2-րդ կուրս։ Զեմֆիրան ավարտում է վարժարանը կարմիր դիպլոմով, «էսրտադային վոկալ» մասնագիտությամբ։ Վարժարանն ավարտելուց հետո նա սկսում է աշխատել Ուֆայի ռեստորաններում՝ կատարելով երգեր իր համակուրսեցի Վլադ Կոլչինի նվագակցությամբ ։ 1 տարի անց Զեմֆիրային հոգնեցրել է այս գործունեությունն ու նա դադարեցրել է իր ելույթները ։
1996-1997
Զեմֆիրան աշխատում է Ուֆա քաղաքի "Եվրոպա պլյուս" ռադիոկայանում, որպես հնչյունային օպերատոր, ձայնագրելով գովազդային հոլովակներ։ Միաժամանակ նա փորձում է գրել երգեր, Cakewalk ծրագրի օգնությամբ։ Այդ երգերը ավելի ուշ կհայտնվեն իր առաջին ձայնասկավառակում։ Դրանցից են՝ «Снег» (Ձյուն), «Почему» (Ինչու), «Синоптик» (Օդերևութաբան), «Петарды»:
Զեմֆիրայի առաջին գործընկերը բաս-կիթառահար Ռինատ Ահմադիևն է։ Միասին նրանք որոշում են գրել երգերի ծրագրային մինիմում, որով կարելի է հետագայում հանդես գալ տոնակատարությունների ժամանակ, որոնք հաճախ էր կազմակերպում "Եվրոպա պլյուս"-ը։ Ռինատն իր հետ բերում է հարվածային Սերգեյ Սոզինովին և նրանք սկսում են միասին փորձերը, որոնց ընթացքում Զեմֆիրան նվագում է կիթառի և ստեղնաշարայինների վրա։ Ստեղնաշարահար Սերգեյ Միրոլյուբովի հայտնվելուց հետո խմբին պակասում է միայն սոլո-կիթառահարը։ Այդ բացը լրացնում է Վադիմ Սոլովյովը, ով միանում է խմբին համերգներից մեկից հետո և այսպես ստեղծվում է Zեմֆիրա խումբը։
1997-1999
Զեմֆիրան պարտքով փող է վերցնում Մոսկվա ուղևորվելու համար, և սկսում է իր խմբի հայտնիության վրա աշխատել։ Նա մոսկովյան մի շարք պրոդյուսերների առաջարկում է իրենց դեմո-երիզը, սակայն կրում անհաջողություններ։ Վերջիվերջո ամենամյա "Մաքսիդրոմ" փառատոնի ժամանակ լրագրողի ձեռքով դեմո-երիզը փոխանցվում է «Մումիյ Տրոլլ» խմբի պրոդյուսեր Լեոնիդ Բուրլակովին, ով էլ որոշում է դիմել ռիսկի և ձայնագրել այն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ռոք երաժիշտներ Կատեգորիա:Ռուս երգչուհիներ Կատեգորիա:1976 ծնունդներ Կատեգորիա:Ուֆա քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Ռուս երգիչներ Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ Կատեգորիա:Ռուս կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ Կատեգորիա:Ռուս երաժիշտներ Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ Կատեգորիա:Ռուսաստանում «օտարերկրյա գործակալներ» ճանաչված անձինք
Բարանովսկի հրաբուխ (Պրիմորիեի երկրամաս)
Բարանովսկի հրաբուխ, հանգած հրաբուխ Պրիմորիեի երկրամաս։ Գտնվում է 100 կմ հյուսիս քաղաք Վլադիվոստոկից։ Հրաբխի բերանով անցնում է Ռազդոլնայա գետը (Սույֆուն)։ Հրաբխի բերանին գտնվում է նաև երկաթգծային կայարանը և Բարանովսկիյ գյուղը։
Հրաբխի տարիքը գնահատվում է միլիոնավոր տարիներ։ Լեռան խառնարանը ավերված է։ Կանգուն են միայն խառնարանի որոշ հատվածներ՝ արևմտյան, որից բացվում է գեղեցիկ տեսարան դեպի Ռազդոլնայա գետի ավազանը։ Հրաբուխի ամենաբարձր կետը գտնվում է խառնարանի արևմտյան հատվածում, որտեղ բարձրությունը հասնում է մինչև 160 մ։
Կատեգորիա:Ռուսաստանի հրաբուխներ
Աքմալ Բախտիյարով
Խաղալու կարիերա
2018 թվականի սեպտեմբերին նա սկանդալով հեռացավ «Կայրաթից» և տեղափոխվեց Հայաստանի բարձրագույն խմբի « Արցախ » (Երևան) ակումբ։ Նա առաջնությունում իր նորամուտը նշել է 2018 թվականի սեպտեմբերի 23-ին՝ « Շիրակի » հետ խաղում, իսկ առաջին գոլը խփել է հոկտեմբերի 20-ին՝ «Լոռիի» դարպասը։ Հոկտեմբերի 24-ին Հայաստանի գավաթի խաղարկության քառորդ եզրափակիչում նա 11 մետրանոցից գոլի հեղինակ դարձավ չեմպիոն «Ալաշկերտի» դարպասը ։ Ընդհանուր առմամբ, մրցաշրջանի առաջին կեսում նա առաջնությունում անցկացրել է 8 հանդիպում և դարձել 3 գոլի հեղինակ։
2019 թվականի սկզբից նա սկսեց խաղալ Ռուսաստանի առաջին դիվիզիոնի «Սոչի» ակումբում, որի հետ երկրորդ տեղից մտավ Պրեմիեր լիգա ։
Խաղացել է Ղազախստանի պատանեկան և երիտասարդական հավաքականում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ղազախ ֆուտբոլիստներ
Ճապոնիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքական
Ճապոնիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականը ներկայացնում է Ճապոնիան ֆուտբոլի միջազգային մրցաշարերում և առանձին հանդիպումներում։ Կառավարվում է Ճապոնիայի ֆուտբոլի ասոցիացիայի կողմից։
Ճապոնիայի հավաքականը տարածաշրջանի ամենազարգացած ֆուտբոլային հավաքականներից է և Հարավային Կորեայի ու Իրանի հետ միասին կազմում է Ասիա տարածաշրջանի «Մեծ եռյակը»։ Ճապոնացիները իրենց երկրի ֆուտբոլը անվանում են Զաեկա։ Միջազգային ֆուտբոլի կազմակերպության կողմից հավաքականը ստացել է Կապույտ Սամուրայ մականունը։ Ճապոնիայի ֆուտբոլը ունի իր առանձնահատկությունը։ Նա և՛ իր պատմության ամենամեծ հաշվով հաղթանակը, և՛ պարտությունը կրել է Ֆիլիպինների կողմից։ 1917 թվականի մայիսի 10-ին Տոկիոյում 2-15 հաշվով հաղթել է Ֆիլիպիններին, իսկ 1967 թվականի սեպտեմբերի 27-ին 15-0 հաշվով հաղթել։ 1917 թվականի մայիսի 9-ին անցկացրել է առաջին միջազգային հանդիպումը։ Այդ խաղում Ճապոնիան 5-0 հաշվով պարտվում է Չինաստանին։ Ճապոնիան 5 անգամ մասնակցել է աշխարհի առաջնություններին։ Առաջին մասնակցությունը եղել է 1998 թվականին։ 8 անգամ մասնակցել է Ասիայի գավաթի խաղարկությանը և ռեկորդային 4 անգամ դարձել չեմպիոն ։
ՖԻՖԱ-ի դասակարգման աղյուսակում զբաղեցնում է 45-րդ հորիզոնականը՝ 2017 թվականի հունիսի 1-ի դրությամբ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ճապոնիա
Ալեն Բոմբար
Ալեն Բոմբար (Alain Bombard, ), ֆրանսիացի բժիշկ, կենսաբան, ճանապարհորդ և քաղաքագետ։
Նավարկություն
Նա վստահ էր, որ մարդը կարող է միայնակ կտրել օվկիանոսը առանց սննդի պաշարի, և որոշել էր ապացուցել դա։
1952 թվականին, որպես գիտափորձ և իր մշակած՝ նավաբեկումից փրկվածների բաց ծովում կենդանի մնալու մեթոդը պրոպագանդելու ակցիա, միայնակ հատել է Ատլանտյան օվկիանոսը Կանարյան կղզիներից մինչև Բարբադոս, կտրելով 2375 ծովային մղոն (4400 կմ) 65 օրում (հոկտեմբերի 19-դեկտեմբերի 22)։
Ճանապարհին սնվել է բռնած ձկներով և պլանկտոնով։ Գիտափորձի ավարտին էապես քայքայել է առողջությունը՝ նիհարել է 25 կգ, էրիթրոցիտների և հեմոգլոբինի աստիճանը արյան մեջ հասել է թույլատրելի նվազագույնի Բոմբարի մոտ հայտնաբերվել է տեսողության սուր խանգարում, ոտքի եղունգները ընկել են, մարմինը ծածկվել է ցանով։ Ընդհանուր առմամբ նրա մարմինը ջրազրկվել էր։
Նա նավարկության փորձ արդեն ուներ։ 1952 թվականին նա իր նավակով ճանապարհորդել է Մոնակոյից Մինորկա կղզի (մայիսի 25 - հունիսի 11), Տանժերից Կասաբլանկա (օգոստոսի 13-20) և Կասաբլանկայից Լաս Պալմաս (օգոստոսի 24-3)։
Ալենը նախապես պլանավորել էր օվկիանոսն անցնել Պանամայի քաղաքացի Ջեկ Պալմերի՝ Մոնակոյի ճանապարհորդության ընկերոջ հետ, բայց քանի որ Պալմերը չէր ներկայացել ճանապարհորդության հանդիսավոր մեկնարկին, ապա մենակ դուրս եկավ օվկիանոս։ 1952 թվականի հոկտեմբերի 19-ին նա օվկիանոս է դուրս եկել 4,5 մետր երկարությամբ «Հերետիկոս» անունով փչովի ռետինե նավակով։
Ճանապարհորդությունից հետո
1950-ական թվականների երկրորդ կեսին Ալեն Բոմբարը մասնակցել է փչովի ռետինե փրկարար նավակի նախագծման աշխատանքներին։ Այդ նավակներով նախատեսվում էր սարքավորել ֆրանսիական նավատորմի նավերը։ 1958 թվականի հոկտեմբերի 3-ին Բոմբարի ղեկավարությամբ ծանր օդերևույթաբանական պայմաններում լայն և ջրառատ Էտել գետի ջրերում սկսվել են նավակի փորձարկումը, որը եղերական է ավարտվել։ Զոհվել են փորձարկման մասնակից 9 նավաստի՝ չորսը փորձարկման նավակից, հինգը փրկարարական նավակից։ Բոմբարը շատ ծանր է տարել այս իրողությունը, սկսել է տառապել ընկճախտով, ընդհուպ դիմել է անհաջող մահափորձի։
Այնուհետև նախաձեռնող և մեկենաս Պոլ Ռիկարը հրավիրել է Բոմբարին Լազուրե ափին գտնվող իր մասնավոր օվկիանոսագիտական ինստիտուտ։ 1967-1985 թվականներին Բոմբարը այդ ինստիտուտում գլխավորել է ծովի կենսաբանության լաբորատորիան։
1975 թվականին Ալե Բոմբարը կատարել է Ֆրանսիայի սոցիալիստակական կուսակցության շրջակա միջավայրի հարցերով խորհրդատուի պարտականությունները։ 1979-1985 թվականներին Բոմբարը եղել է Սիս Ֆուր լե Պլաժ կանտոնի պատգամավորը Վար դեպարտամենտի գլխավոր խորհրդում։ 1981 թվականին, մեկ ամսվա ընթացքում (մայիս22-հունիսի 23) Բոմբարը Պիեր Մորուայի կառավարությունում զբաղեցրել է Ֆրանսիայի շրջակա միջավայրի նախարարության պետական քարտուղարի պաշտոնը։ Բոմբարը ցանկացել է արգելել շներով որսը։ 1981-1994 թվականներին Բոմբարը եղել է Եվրախորհուրդի պատգամավոր։
Անանիա Շիրակացու մեդալակիրների ցանկ
Ստորև ներկայացված է Անանիա Շիրակացու մեդալակիրների ցանկը։ Ներկայացված են միայն ՀՀ Նախագահ Ս. Սարգսյանի կողմից պարգևատրված անձինք (2008 թ. ապրիլի 9-ից առ այսօր)։ Մինչ այդ պարգևատրվածների ցանկը կտեղադրվի տվյալների ձեռքբերումից հետո։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ՀՀ մեդալներ
Լիլի Բրաուն
Լիլի Բրաուն (Lily Braun, ծննդյամբ` Ամալիա ֆոն Կրեչման (Amalie von Kretschmann), ), գերմանացի գրող, սոցիալիստ և ֆեմինիստ, Գերմանիայի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության (ԳՍԴԿ) գործիչ։
Կենսագրություն
Լիլի Բրաունը ծնվել է Պրուսիայի Սաքսոնիայի նահանգի Հալբերշտադտ քաղաքում՝ պրուսական բանակի հետևակային գեներալ Հանս ֆոն Կրետշմանի և նրա կնոջ՝ Ջենիի ֆոն Գուստեդտի ընտանիքում (1843-1903)։ Նրա մայրական տատը՝ գրող Ժենի ֆոն Գուստեդտը (1811–1890), եղել է Նապոլեոնի եղբայր, Վեստֆալիայի թագավոր Ժերոմ Բոնապարտի և նրա սիրուհի Դիանա Ռաբե ֆոն Պապենհայմի արտաամուսնական դուստրը։ Լիլի Բրաունի բարեկամուհի Մարիաննա ֆոն Կրեչմանը 1984 թվականից մինչև 1994 թվականը ամուսնացած էր Գերմանիայի նախագահ Ռիխարդ ֆոն Վայցզեկերի հետ։
Դաստիարակվելով «պրուսական առաքինություններին» համապատասխան՝ նա, այնուամենայնիվ, տատի ազդեցության տակ մեծացավ որպես ուղղակի և բաց անհատականություն։ Վաղ հասակից սկսեց կասկածի տակ դնել ծնողների բուրժուական արժեքները, ինչպես նաև պրուսական հասարակության մեջ կանանց ճնշված դիրքը։ Երբ հայրը թոշակի անցավ 1890 թվականին, նա իրեն սկսեց ապահովել գրականության և պատմության վերաբերյալ աշխատությունների հրատարակությունից ստացված եկամտի հաշվին։ Խզելով իր կապերը արիստոկրատական-պահպանողական միջավայրից՝ նա միացավ այսպես կոչված «Բարոյական շարժմանը», որը ձգտում էր ավանդական կրոնների փոխարեն ստեղծել բարոյական համակարգ։ 1893 թվականին Լիլի Բրաունը ամուսնացավ իր ղեկավարի, Բեռլինի Ֆրիդրիխ-Վիլհելմի համալսարանի փիլիսոփայության պրոֆեսոր Գեորգ ֆոն Գիժիցկի հետ, որը «Բարոյական մշակույթի հասարակության» հիմնադին էր և կապված էր Սոցիալ Դեմոկրատական կուսակցության հետ, բայց դրա անդամ չէր։ Նա սկսեց հետաքրքրվել սոցիալիզմի և ֆեմինիզմի գաղափարներով և աշխատում էր կանանց Die Frauenbewege ung թերթում որպես լրագրող։ ԳՍԴԿ պաշտոնական մտնելուց առաջ նա մի շարք ակնարկներ էր գրել կանանց հարցի վերաբերյալ։ Այս բնագավառում նրա հիմնական գործերից են՝ Die Frauenfrage («Կանանց հարցը, նրա պատմական զարգացումը և դրա տնտեսական կողմը» 1904), «Frauenarbeit und Hauswirtschaft» («Կանանց աշխատանքը և տնային տնտեսությունը», 1896), «Die Politik und die Frauen» («Քաղաքականությունը և կանայք», 1904)։
1896 թվականին իր առաջին ամուսնու մահից հետո նա ամուսնացավ սոցիալ-դեմոկրատ քաղաքական գործիչ և հրապարակախոս Հայնրիխ Բրաունի հետ, որի հետ համատեղ հրատարակեց ռեֆորմիստական «Die Neue Gesellschaft» ամսագիրը։ Նրանց որդին՝ բանաստեղծ Օտտո Բրաունը, Առաջին աշխարհամարտի վերջին ամիսներին սպանվեց Արևմտյան ճակատում։
Լիլի Բրաունը վաղ տարիքում անդամագրվեց ԳՍԴԿ-ին և դարձավ գերմանական ֆեմինիստական շարժման առաջնորդներից մեկը։ Կուսակցության ներսում նա հարում էր ռևիզիոնիստական թևին, որը մերժում էր պատմական նյութապաշտության տեսությունը` սոցիալիստական հեղափոխությունը և մշակութային գործունեությունը գերադասելով դասակարգային պայքարից։ Պրոլետարական և բուրժուական ֆեմինիստական շրջանակների միջև միջնորդ դառնալու նրա փորձերը կտրուկ քննադատվեցին։ Նույն կերպ մերժվեցին նրա առաջարկությունները ընտանեկան և աշխատանքային կյանքը համատեղելու վերաբերյալ։
Կանանց հարցի վերաբերյալ նրա պատասխանները քննադատվեցին սոցիալիստական ֆեմինիստուհիների կողմից, այդ թվում Կլարա Ցետկինը, մինչդեռ միջին դասի շրջանակները նրա գաղափարները համարում էին ծայրահեղ արմատական։ ԽՄՀ-ի 1-ին հրատարակության հոդվածի համաձայն՝ «Գեղագիտական-խելացի մոտեցումը սոցիալական խնդիրներին խանգարեց նրան սերտ կապ հաստատել զանգվածային աշխատանքային շարժման հետ։ Հավատարիմ մնալով Գերմանիայի սոցիալ-դեմոկրատիայի ռեֆորմիստական թևին ՝ նա նույնպես չկարողացավ ընդհանուր լեզու գտնել կուսակցության իր գաղափարակից ընկերների հետ »։ Այդ ժամանակվա Բրաունի հայացքները իրենց արտացոլումը գտան նրա «Կյանք որոնողները» (1907) և հատկապես «Սոցիալիստական հուշեր» երկհատորյակում (Memoiren einer Sozialistin, 1909–1911, «Իմ կյանքի վեպը»), որոնք քննադատության են արժանացել սոցիալ-դեմոկրատական մամուլի կողմից։
Վերջապես հիասթափվելով քաղաքական գործունեությունից՝ Բրաունը դիմեց գրականությանը։ «Տիտանների ստվերում» սենսացիոն վեպում (1908), որը գրված է գրող տատիկի կյանքի հիման վրա. գրողը պատկերում է Գյոթեի դարաշրջանի վայմարյան մշակութային կյանքը։ 1912 թվականին լույս տեսավ նրա «Die Liebesbriefe einer Marquise» («Մարկիզի նամակները») վեպը, որն արտացոլում էր ազնվականության բարքերը ֆրանսիական հեղափոխության նախօրեին։ Վեպը գրվել էր նամակների տեսքով, որոնցից առաջինը թվագրվում է 1771 թվականի հունիսի 16-ին, վերջինը` 1789 թվականի օգոստոսի 6-ին։ Քննադատների կարծիքով՝ վեպում Բրաունը դրսևորել էր գրական մեծ հմտություններ, դարաշրջանի մանրամասն ճանաչողություն և մարդկային փորձառությունները վերլուծելու կարողություն։
Լրջորեն անհանգստանալով որդու ճակատագրով՝ Լիլի Բրաունը մահացավ Ցելենդորֆում (այժմ՝ Բեռլինի մաս) 51 տարեկան հասակում, ինսուլտի հետևանքներից։ Մահից հետո նրա երկրորդ ամուսինը` Հայնրիխ Բրաունն ամուսնացավ Ջուլի Բրաուն-Ֆոգելշտեյնի հետ, ով հանդես եկավ նաև որպես Լիլի Բրաունի ստեղծագործությունների ժողովածուի խմբագիր ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի գերմանացիներ Կատեգորիա:Գերմանացի կին գրողներ Կատեգորիա:Գերմանացի ֆեմինիստներ Կատեգորիա:Ֆեմինիստ գրողներ Կատեգորիա:Պրուսիայի ազնվականություն Կատեգորիա:Սոցիալիստ ֆեմինիստներ Կատեգորիա:Գերմանիայի կին քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Գերմանիայի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության անդամներ
Աստերոիդների ցանկ (16201-16300)
Աստերոիդների ցանկ (16101-16200) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (16301-16400)
Տրավնևոե (գյուղ, Կոմպանեևսկի շրջան)
Տրավնևոե (Травневе), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Կոմպանեևսկի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Կոմպանեևսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ջուլիանո դա Սանգալո
Ջուլիանո դա Սանգալո (Giuliano da Sangallo, ծննդյան ժամանակ Ջուիլիանո Ջամբերտի Giuliano Giamberti, ), ֆլորենտացի ինժեներ, ճարտարապետ, որը բացի բազմաթիվ ամրաշինությունների, Լորենցո Մեդիչիի, այնուհետև նաև երկու Հռոմի պապերի հրավերով մասնակցել է Տոսկանայի և Հռոմի քաղաքացիական և հոգևոր շենքերի կառուցմանը։
Ջուլիանո դա Սանգալոյի նշանավոր շենքերից են Սանտա Մարիա դելե Կարչերի եկեղեցին Պրատոյում (1484-1495) և Պրատոյի մոտակայքում գտնվող Մեդիչիների Պոջջո ա Կայանո վիլլան (1485-1492)։
Կյանք և գործունեություն
Ֆրանչեսկո դի Բարտոլո Ջամբերտիի որդին է(1405-1480)։ Ջուլիանոն սկզբում եղել է փորագրիչ, փայտի փորագրող և ինժեներ, հետագայում անցնելով ճարտարապետության, նա կառուցել է ․
Դրանից հետո Հռոմում կառուցվեցին ․
Երբ Հուլիոս II-ը պապական գահ բարձացավ, Սանգալոն Ալեքսանդր VI-ի օրոք աշխատում էր Սանտա Մարիա Մաջորե բազիլիկի շքեղ փայտե առաստաղի կառուցման վրա։ Նա լքեց Հռոմը, վիրավորվելով այն բանից, որ Հռոմի պապը Սուրբ Պետրոսի տաճարի կառուցումը վստահեց ոչ թե իրեն՝ նախնական նախագծի հեղինակին, այլ Բրամանտեին։ Այդ ճարտարապետի մահից հետո Հուլիոս II-ը Սանգալոյին ետ կանչեց Հռոմ և նրան վստահեց պալացցո Մալյանոյի շինության, ինչպես նաև Սուրբ Պետրոս տաճարի կառուցումը, բայց քանի որ նա շինարարական աշխատանքները պետք է ղեկավարեր Ռաֆայելի հետ, կրկին գնաց Ֆլորենցիա և սկսեց կառուցել Պիզա քաղաքի ամրությունները։ Լևոն X-ի օրոք նա կրկին Հռոմում էր, որպեսզի վերահսկի Սուրբ Պետրոս վանքի շինարարությունը, բայց արդեն չափազանց ծեր էր դրա համար ։
Ընտանիք
Նրա փոքր եղբայրը՝ Անտոնիոն (1455-1534) ճարտարապետ էր, Սուրբ Անգելա ամրոցի և Հռոմի Ֆարնեզե ապարանքի շինարարը ։
Կավիլդի
Կավիլդի (Kavõldi), գյուղ Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Ռիուգե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 10 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Ռիուգե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Խոլմ (գյուղ, Սաֆոնովսկի շրջան)
Խոլմ (Холм), գյուղ Ռուսաստանի, Սմոլենսկի մարզի Սաֆոնովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 12 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սաֆոնովսկի շրջանի բնակավայրեր
Բոֆալորա սոպրա Տիչինո
Բոֆալորա սոպրա Տիչինո (Boffalora sopra Ticino), քաղաք Իտալիայում, գտնվում է Լոմբարդիա մարզի Միլան գավառում ։
Բնակչությունը 4265 մարդ է։ Բնակչության միջին խտությունը՝ 609 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 7 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 20020։ Հեռախոսային կոդը՝ 02։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ռուսկայա Բեդենգա (գյուղ, Ուլյանովսկի շրջան)
Ռուսկայա Բեդենգա (Русская Беденьга), գյուղ Ռուսաստանի Ուլյանովսկի մարզի Ուլյանովսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ուլյանովսկի մարզի Ուլյանովսկի շրջանի բնակավայրեր
Պտերոկակտուս
Պտերոկակտուս կակտուսների ցեղատեսակ։ Պտերոկակտուսների առաջին տեսակը նկարագրվել է Լյուդվիգ Պֆեիֆերի կողմից, որպես Opuntia tuberosa 1837 թվականի տվյալով։ Հավաքագրելով տվյալները Ջոն Գիլլիեսոմը հայտնաբերեց մենդոզներին (Արգենտինա)։ Պտերոկակտուսների ընդհանուր սերունդը նկարագրվել է 1897 թվականին Կարլ Շումմանի կողմից։ Բույսերի այս տեսակի հայրենիքը համարվում է Հարավային Ամերիկայի Արգենտինա պետությունը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կակտուսներ
Աստերոիդների ցանկ (196701-196800)
Աստերոիդների ցանկ (196601-196700) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (196801-196900)
Տրուդոլյուբովկա (գյուղ, Կոմպանեևսկի շրջան)
Տրուդոլյուբովկա (Трудолюбівка), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Կոմպանեևսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Տրուդոլյուբովկա գյուղում բնակվում էր 139 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Կոմպանեևսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Հետադարձ շարժում
Հետադարձ շարժում - շարժում գլխավոր շարժման ուղղությանը հակառակ ուղղությամբ։ Այս տերմինը կարող է վերաբերել մեկ մարմնի շուրջ մյուսի ուղեծիրով պտույտին, կամ մարմնի իր առանցքի շուրջ պտույտին, ինչպես նաեւ այլ ուղեծրի պարամետրերին, ինչպիսիք են պրեցեսիան եւ նուտացիան։ Մոլորակային համակարգերի համար հետադարձ շարժումը սովորաբար նշանակում է շարժում, որը հակառակ է հիմնական մարմնի պտույտին, այսինքն` այն օբյեկտի պտույտին, որը համակարգի կենտրոնն է։
Երկնային մարմինների համակարգերի ձևավորում
Երբ ձևավորվում են գալակտիկաներն ու մոլորակային համակարգերը, դրանց ձևավորող նյութը սկավառակի ձև է ստանում։ Նյութի մեծ մասը պտտվում է ընդհանուր կենտրոնի շուրջ՝ նույն ուղղությամբ։ Դա բացատրվում է գազի ամպի կոլլապսի բնույթով, որում պահպանվում է իմպուլսի անկյունային մոմենտը : 2010 - ին հայտնաբերվել են հակադարձ պտույտով մի քանի տաք յուպիտերներ, որոնք կասկածի տակ են դնում մոլորակային համակարգերի ձեւավորման ներկա տեսությունները :
Ուղեծրի թեքություն
Երկնային մարմնի ուղեծրի թեքությունը ուղղակիորեն ցույց է տալիս, թե արդյոք օբյեկտի ուղեծիրը ուղիղ է կամ հետադարձ։ Թեքությունը ուղեծրային հարթության և մեկ այլ հաշվարկման համակարգի միջև ընկած անկյունն է, ինչպես առաջնային օբյեկտի հասարակածային հարթությունը։ Արեգակնային համակարգում  մոլորակի թեքությունը հաճախ չափվում է  խավարածրի հարթության նկատմամբ, որը հանդիսանում է Երկրի արեւի շուրջ պտույտի ուղեծրի առանցքով երկնային գնդոլորտի հատույթն է : Արբանյակների թեքությունը չափվում է այն մոլորակի հասարակածի նկատմամբ, որի շուրջ այն պտտվում է։ 0 և 90 ° թեքությամբ թեքված օբյեկտները պտտվում են ուղիղ ուղղությամբ։ 90 ° թեքություն ունեցող օբյեկտները, այսինքն ՝ ուղեծրին ուղիղ ուղղահայաց, պտտվում են ոչ ուղիղ, ոչ՝ հետադարձ։ 90 ° -ից 180 ° թեքված օբյեկտը համարվում է հետադարձ ուղեծրում պտտվող։
Առանցքի թեքում
Երկնային մարմինների առանցքի թեքությունը ցույց է տալիս թե օբյեկտի պտույտը ուղիղ է, թե հետադարձ։ Առանցքի թեքությունը երկնային մարմնի պտույտի առանցքի և դրա ուղեծրային հարթությանը ուղղահայաց ուղղի միջև անկյունն է, որն անցնում է օբյեկտի կենտրոնով։ −90° -ից 90° թեքության անկյուն ունեցող երկնային մարմինը պտտվում է հիմնական ուղղությամբ։ Ուղիղ 90 ° թեքության անկյունով երկնային մարմինը «պառկած է կողքի» և պտտվում է այն ուղղությամբ, որը ոչ ուղիղ է, ոչ էլ հետադարձ։ 90° -ից մինչև 270° թեքության անկյուն ունեցող երկնային մարմինը պտտվում է ուղեծրի պտույտի ուղղությանը հակառակ ուղղությամբ :
Արբանյակներ և մոլորակային օղակներ
Արեգակնային համակարգում շատ աստերոիդների չափերի արբանյակներ պտտվում են հետադարձ ուղեծրերով, մինչդեռ բոլոր մեծ արբանյակները, բացառությամբ Տրիտոնի ( Նեպտունի արբանյակներից ամենամեծը), ուղիղ ուղեծիր ունեն ։ Ենթադրվում է, որ Սատուրնի օղակներից Ֆիբայի մասնիկները պտտվում են հետադարձ ուղեծրով, քանի որ դրանք առաջացել են անկանոն արբանյակից՝ Ֆիբիից ։
Հիլլի գնդոլորտի ներսում առաջնային մարմնից մեծ հեռավորության վրա հետադարձ ուղեծրերի կայունության շրջանը ավելի մեծ է, քան ուղիղ ուղեծրերի կայունության շրջանը։ Այս փաստը կարող էր բացատրել հետադարձ ուղեծրով արբանյակների գերակշռությունը Յուպիտերի շուրջը, բայց Սատուրնը հետադարձ և ուղիղ արբանյակների ավելի համասեռ բաշխում ունի, ուստի այս ֆենոմենի պատճառներն ավելի բարդ են :
Աստերոիդներ, գիսաստղեր և Կոյպերի գոտու առարկաներ
Աստերոիդները, սովորաբար ուղիղ ուղեծրեր ունեն։ 2009 -ի մայիսի 1-ի դրությամբ աստղագետները հայտնաբերել են միայն 20 աստերոիդներ հետադարձ ուղեծրով (օրինակ (20461) Դիորեց )։ Ավելի ուշ հայտնաբեվեցին կենտավրոսներ և ցրված սկավառակի առարկաներ՝, , , ,  (=  ),  : Հետադարձ աստերոիդները կարող են լինել նախկին գիսաստղեր ։
Օորտի ամպի գիսաստղերը հետադարձ լինելու շատ ավելի մեծ շանսեր ունեն, քան աստերոիդները ։ Հալլեյի գիսաստղը պտտվում է Արեգակի շուրջ հետադարձ ուղեծրով ։
Հայտնի ուղեծրի ամենամեծ թեքությունը՝ 2015 BZ509 (163.00459 °), 2015 FK37 (156.05 °), 2017 CW32 (152.44 °), 2016 NM56 (144.04789 ° ) օբյեկտների համար է, 2010 BK118 (143.91 °), (336756) 2010 NV1 (140.80 °), (468861) 2013 LU28 (125.37 °), 2005 VX3 (112.31 °), 2011 OR17 (110.42 °) և 2011 KT19 (110.1537 °):
(21) Լուտեցիայի աստերոիդի պտույտի առանցքի թեքությունը 96 ° է :
Արեգակ
Արեգակի շարժումը Արեգակնային համակարգի զանգվածի կենտրոնի շուրջ բարդանում է մոլորակներից առաջացած գրգռումների պատճառով։ Մի քանի հարյուր տարին մեկ այս շարժումը դառնում է կամ ուղիղ, կամ հետադարձ ։
Էկզոմոլորակներ
Աստղագետները հայտնաբերել են հետադարձ ուղեծրերով մի քանի էկզոմոլորակներ ։ WASP-17b- ը հայտնաբերված առաջին էկզոմոլորակն է, որը պտտվում է աստղի պտույտին հակառակ ուղղությամբ : HAT-P-7b- ն ունի նաեւ հետադարձ ուղեծիր։ Հետադարձ շարժումը կարող է լինել այլ երկնային մարմինների հետ գրավիտացիոն փոխազդեցության արդյունք (տե՛ս։ Կոզայի էֆեկտ) կամ լինել այլ մոլորակի հետ բախման հետևանք ։ Հնարավոր է նաև, որ մոլորակի ուղեծիրը հետադարձ դառնա աստղի մագնիսական դաշտի և փոշու սկավառակի փոխազդեցության պատճառով՝ մոլորակային համակարգի ձևավորման սկզբում :
Հայտնաբերվել է, որ մի քանի տաք յուպիտերներ հետադարձ ուղեծիր ունի, և դա նոր հարցեր է առաջացնում մոլորակային համակարգերի ձևավորման տեսության համար ։ Նոր դիտարկումները հին տվյալների հետ համատեղելով՝ պարզվում է, որ բոլոր տաք յուպիտերների կեսից ավելին ունեն ուղեծիրներ, որոնք շեղվում են իրենց սնող աստղերի պտտման առանցքից, իսկ վեց էկզոմոլորակներ հետադարձ ուղեծիր ունեն։
Աստղեր
Հետադարձ ուղեծրով աստղերը, ավելի մեծ հավանականությամբ, կարելի է գտնել գալակտիկական հալոյում, քան գալակտիկական սկավառակում։ Ծիր Կաթինի արտաքին հալոն ունի բազմաթիվ գնդաձեւ աստղակույտերի՝ հակադարձ ուղղությամբ ուղեծրերով  եւ հակադարձ կամ զրոյական պտույտով ։ Հալոն բաղկացած է երկու առանձին բաղադրիչներից։ Ներքին հալոյի աստղերը հիմնականում ունեն գալակտիկայի շուրջ պտտման ուղեծրեր, իսկ արտաքին հալոյի աստղերը հաճախ պտտվում են հետադարձ ուղեծրերով ։
Ենթադրվում է, որ Երկրին մոտ գտնվող աստղ Կապտեյնան ունի մեծ արագությամբ հետադարձ ուղեծիր՝ Գալակտիկայի կենտրոնի շուրջ ՝ Ծիր Կաթինի կողմից իր մայր գաճաճ գալակտիկայի կլանման պատճառով ։
Գալակտիկաներ
NGC 7331- ը գալակտիկայի օրինակ է, որի ուռուցիկությունը պտտվում է սկավառակի մնացած մասի հակառակ ուղղությամբ, հավանաբար շրջակա տարածությունից նյութի դուրս գալու պատճառով ։
Չեզոք ջրածնի ամպը, որը կոչվում է H շրջան, պտտվում է հետադարձ ուղղությամբ Ծիր Կաթինի պտտման նկատմամբ, ինչը, հավանաբար, Ծիր Կաթինի հետ բախման արդյունք է :
Պարուրաձեւ գալակտիկայի կենտրոնում կա առնվազն մեկ գերհզոր սեւ խոռոչ ։ Սև խոռոչները սովորաբար պտտվում են նույն ուղղությամբ, ինչ գալակտիկական սկավառակը։ Այնուամենայնիվ, կան նաև հետադարձ գերծանր սեւ խոռոչներ, որոնք պտտվում են հակառակ ուղղությամբ։ Հետադարձ սև խոռոչը դուրս է արձակում ռելյատիվիստական շիթեր, շատ ավելի հզոր, քան սովորական սեւ խոռոչների ռեակտիվները, որոնք կարող են շիթեր ընդհանրապես չունենալ։ Հետադարձ սեւ խոռոչների շիթերն ավելի հզոր են, քանի որ դրանց և սկավառակի միջև ծայրի բաց տարածությունը շատ ավելի մեծ է, քան սովորական սեւ խոռոչի միջև ընկած նույն միջանցքը։ Ենթադրվում է, որ ավելի մեծ միջանցքը ավելի շատ հնարավորություններ է ստեղծում շիթերը սնուցող մագնիսական դաշտերը աճեցնելու համար։ (Այս ենթադրությունը հայտնի է որպես «Ռեյնոլդսի վարկած», առաջարկված Մերիլենդի համալսարանի աստղաֆիզիկոս Քրիս Ռեյնոլդսի կողմից   :
Նշումներ
Կատեգորիա:Աստղադինամիկա Կատեգորիա:Երկնային մեխանիկա Կատեգորիա:Ուղեծրեր
Պիկսուր (Կոբրայի վտակ)
Պիկսուր  (Пиксур), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Դարովսկի շրջանում, Կիրովի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Կոբրա գետի ձախ ափին՝ 32 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 29 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Կամայի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Վյատկա գետն է, գետի ենթաավազանը Վյատկա գետն է։ Գետի գետային ավազանը Կամա գետն է.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Ռոմուվա (կրոն)
Ռոմուվա, նոր հեթանոսական կազմակերպություն Լիտվայում։
Ռոմուվան Բալթյան ժողովուրդների ավանդական էթնիկ կրոնի ժամանակակից վերահաստատումն է՝ նախքան 1387 թվականի քրիստոնեության ընդունումը, լիտվացիների հնագույն կրոնական սովորույթների վերականգնումը։ Այն Բալթյան հեթանոսական ավանդույթների շարունակումն է, որը գոյություն է ունեցել բանահուսության ու սովորույթների մեջ  ։
Ռոմուվան բազմաստվածության հեթանոսական հավատ է, որը պաշտպանում է սուրբ բնությանն ու նախնիների պաշտամունքը։ Գործնականում այս հավատքը աչքի է ընկնում իր սրբավայրերով, որպես մշակութային պարծանք, ավանդական արվեստի տեսակներով՝ կապված բալթյան բանահուսության հետ, ավանդական տոներով, բալթյան ավանդական երգ֊երաժշտությամբ և երաժշտական կատարումներով ։
Համայնքը ձևավորվել է բարձրաստիճան քահանա (krivių krivaitis) Յոնաս Տրինկունասի (Jonas Trinkūnas) կողմից, ով մինչև իր մահը՝ 2014 թվականը եղել է այդ համայնքի առաջնորդը։ Քահանան թաղվել է հին Բալթյան ավանդույթների համաձայն ։ Նրա մահից հետո նրա կինն է ընտրվել որպես նոր քահանայապետ։ Ձեռնադրումը տեղի է ունեցել 2015 թվականի մայիսի 31-ին,  Լիտվայի մայրաքաղաք Վիլնյուսում, Գեդիմինի աշտարակում։ Ինիյա Տրինկունիան (Inija Trinkūnienė) հեթանոսական պատմության մեջ առաջին կինն է, ով ձեռնադրվել է քահանայապետ ։
Ռոմուվան հիմնականում գոյություն ունի Լիտվայում, սակայն միաբանների ժողովներ են անցկացվում նաև Ավստրալիայում, Կանադայում, ԱՄՆ-ում և Անգլիայում   ։ Նորվեգիայում էլ կան հավատացյալների խմբեր, որոնց համար նույնպես կազմակերպվում են ժողովներ ։ Այլ ազգերի մեջ էլ կան Բալթյան այդ հեթանոսական հավատքի անդամներ, այդ թվում ՝ դիեվտուրիբացիները, ովքեր ապրում են Լատվիայում։
Ըստ 2001 թվականի մարդահամարի՝ Լիտվայում հավատացյալների թիվը կազմել է 1270 մարդ, իսկ 2011 թվականի տվյալներով այն աճել և հասել է 5118-ի ։
Ստուգաբանություն
Ռոմուվա տերմինը ծագել է Արևելյան Պրուսիայի միջնադարյան գրավոր աղբյուրներից ՝ հիշատակելով Բալթիկ ծովի հարավային ափերին հնուց բնակված ցեղերի խմբի՝ պրուսների Ռոմուվա տաճարը ։ Ռոմուվա  նշանակում է  տաճար  կամ  սրբավայր, կամ նաև ներքին խաղաղության հանգրվան ։ Բառն ունի բալթյան արմատ՝ ram-/rām-, որից կազմվել է ռոմուվա բառը , որը թարգմանաբար նշանակում է հանգիստ ։
Հին և միջնադարյան լիտվական հավատ
Որևէ արձանագրություն բալթյան կրոնի ծագման մասին, պատմության մեջ բնիկների կողմից չի արվել ։ Մեզոլիթի դարաշրջանում տարածաշրջանի որսորդները, հովվապետերն ու ձկնորսները կենտրոնացած էին իրենց զբաղմունքների վրա։ Հնագետ և մշակութաբան Մարիա Գիմբուտասը պնդել է, որ մ.թ.ա. 3500-2500 թվականներին ագրարային բնակիչները հին եվրոպացիների նման երկիրն էին երկրպագում։ Որոշ ժամանակ անց, երբ այդ տարածքներում հաստատվեցին հնդեվրոպացիները, իրենց հետ բերեցին իրենց կրոնը։ Այս կրոնը ներառելով նախկին հավատքի տարրեր, դարձավ հեթանոսություն, որն էլ հաստատվեց միջնադարում և ավելի ուշ ։
1199 թվականի սկզբին Հռոմի Կաթոլիկ եկեղեցին հայտարարեց ռազմական արշավանքներ բալթյան հեթանոսների դեմ ։ Լիտվական մեծ իշխան Մինդովգը իր ընտանիքի և ռազմիկների հետ միասին 1251 թվականին ընդունեց կաթոլիկությունը, որ եկեղեցու կողմից արշավանքներն ավարտվեն ։ Նա թագադրվեց պապի անունից, սակայն դեռևս շարունակում էր երկրպագել հեթանոսական աստվածներին։ Դառնալով կեղծ քրիստոնյա, նա իր զորքերով Դուրբե լճի մոտ պարտության մատնեց Լիվոնյան և Տևտոնյան օրդենների զորքերին ու նրանց դաշնակիցներին, իսկ 1261 թվականին Մինդովգը հրաժարվեց կաթոլիկությունից ։
Նույնիսկ խաչակրաց արշավանքների ժամանակ, լիտվական մեծ իշխան Գեդիմինասի իշխանության օրոք, Լիտվական մեծ իշխանությունը մեծացրեց իր ազդեցությունը և ձևավորեց բարգավաճ հեթանոսական կայսերության հսկայական քաղաքական կենտրոնը ։ Մինչև 14-րդ դարի վերջերը և 15-րդ դարի սկզբները, լիտվացիները պատմության մեջ մնացին որպես հին եվրոպական հեթանոսության նշանավոր ներկայացուցիչներ, պահպանելով իրենց ավանդույթները` որպես պետական կրոն։ Սակայն, կրկին քաղաքական նկատառումներով, քրիստոնեությունը վերջնականապես ընդունվեց Լիտվական մեծ իշխանության կողմից ։ Այսպիսով, լիտվացները Եվրոպայում ոչ-քոչվոր վերջին մարդիկ էին, ովքեր բազմաստվածություն էին երկրպագում ։ Նրանք ոչ պաշտոնական ձևով շարունակում էին իրենց հավատարմությունը ավանդական հեթանոսությանը ։
Վերածնունդ
Ռոմանտիկ դարաշրջանը սկսվեց 19-րդ դարում։ Սա լիտվացիների համար առիթ հանդիսացավ ետ վերադառնալու իրենց անցյալին ՝ ինչպես մտավոր, այնպես էլ հոգևոր ոգեշնչման համար։ Ազգային վերածնունդը սկսվեց և լիտվացի մտավորականները իդեալականացրեցին հին հեթանոսությունը և բանահյուսությունը ։ Որոշ պատմաբաններ ցանկանում էին ապացուցել հնագույն հեթանոսության գեղեցկությունը և նույնիսկ սկսել էին լիտվական դիցաբանության նոր կերպարներ ստեղծել։ Դրանցից ամենահայտնիներից էր Թեոդոր Նարբուտը, որը խմբագրեց հին հունական առասպելները և ստեղծեց լիտվական նոր առասպելներ ։
20-րդ դարի սկզբին հնագույն հեթանոսական ավանդույթները դեռ շարունակում էին ներառել բանահյուսության և սովորույթների մեջ ։ Մարդիկ նշում էին հեթանոսական փառատոնները, որոնք միահյուսված էին քրիստոնեական ավանդույթներով ։ Այդ փառատոններից են  Vėlinės-ը, որը նշվում է որպես մեռած հոգիների օր, որն իր տեսակով նման է Հելոուին  փառատոնին, որն ավետում է գարնանամուտը ։ Այս փառատոնի ժամանակ մարդիկ կարող են հագնել բեմական հագուստներ, կրել դիմակներ և այրել պառավ կնոջ կերպարով պաշտամունքի առարկա խրտվիլակը, որին անվանում են Morė կամ Giltine, ով համարվում է մահվան աստվածուհի։
Ժամանակակից ժողովրդական կրոն
Փիլիսոփա Վիդունասը գլխավորել է լիտվացիների մշակութային կյանքը Արևելյան Պրուսիայում և համարվում է Ռումովայի մեկ այլ տեսակի հիմնադիր հայրը ։ Նա ակտիվորեն նպաստել է հեթանոսական փառատոնների կազմակերպմանն ու անցկացմանը ։ Վիդունասը նկատել էր, որ քրիստոնեությունը բավականին օտար էր լիտվացիների համար և փոխարենը նրանց ուշադրությունը տարել էր դեպի բալթյան ավանդական հոգևոր տեսիլքները։ Նրանք տիեզերքը տեսնում էին որպես մեծ առեղծված, յուրաքանչյուր կենդանի արարած երկրում հարգում էին իրենց բարոյականության մեջ, և ամբողջ աշխարհը և յուրաքանչյուր անհատի ընդունում էին որպես կյանքի ամբողջության մի խորհրդանիշ ։ Աստվածայինը ներկայացվում էր կրակի միջոցով, որն օգտագործվում էր որպես ծես՝ երկրպագելու համար։
Վիդունասը իր մեծ ներդրումն է ունեցել կրոնի զարգացման գործում ։
Խորհրդային ճնշում
1940 թվականին լիտվական հեթանոսական շարժումը դադարեցվեց խորհրդային օկուպացիայի պատճառով։ Խորհրդային Միությունը ստիպեց Լիտվային մտնել Խորհրդային միության կազմի մեջ և անվանեց այն Լիտվայի Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետություն։ Ռոմուվան իր ազգային բնույթով շարունակում էր մնալ լիտվացիների հոգում և սրտում, որն էլ խորհրդային օկուպացիայի ճնշման ժամանակ պատճառ հանդիսացավ շատերի ազատազրկմանն ու արտաքսմանը Սիբիր՝ հարկադիր աշխատանքային ճամբարներ։ Ստալինի մահից հետո Լիտվայում մշակութային կյանքն ավելի ազատ դարձավ։
Միջդավանական հարաբերություններ
Ռոմուվան և հինդու խմբերը բազմիցս հավաքվում են միասին աղոթելու, միմյանց հետ կրոնական թեմաներով զրուցելու և գաղափարներով կիսվելու համար։ Այսպիսի միջոցառումներ տեղի են ունեցել Լիտվայում, Ատլանտիկ Սիթիում, Նյու Ջերսիում , Բոստոնում, Մասաչուսեթսում, Նյու Հեմփշիրում և այլուր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կրոն Կատեգորիա:Նոր հեթանոսություն
Կանոնավոր արբանյակ
Արեգակնային համակարգում կա առնվազն 57 կանոնավոր արբանյակ՝ Լուսինը, 8 արբանյակ Յուպիտերի մոտ, 23 արբանյակ Սատուրնի մոտ ( բացառությամբ մինիուլների ), Ուրանի 18 և Նեպտունի 7
արբանյակները (Տրիտոնը համարվում է Կուիպերի գոտուց գրավված)։
Նշումներ
Կատեգորիա:Երկնային մեխանիկա
Բերանի խոռոչ
Բերանի խոռոչ, մարսողական ուղու սկզբնական բաժին, որտեղ տեղի է ունենում սննդի մեխանիկական և սկսվում առաջնային քիմիական մշակումը։ Բերանի բացվածքը սահմանափակում են վերին և ստորին շրթունքները, որոնց հաստության մեջ տեղադրված է բերանի բոլորաձև մկանը։ Վերջինիս կծկումների շնորհիվ բացվածքը փակվում և բացվում է։ Շրթունքների կարմիր երիզը վերածվում է բերանի խոռոչի լորձաթաղանթի։
Բերանի խոռոչը կազմված է նախադռնից և բուն խոռոչից։ Նախադուռը ճեղքանման տարածություն է՝ տեղադրված այտերի ու շրթունքների միջև՝ դրսից, և ատամների ու լնդերի միջև՝ ներսից։ Բուն խոռոչը տարածվում է ատամներից մինչև ըմպանի մուտքը։
Բերանի հատակ
Բերանի հատակը (կամ բերանի ստոծանին) կազմված է մկաններից, որոնք մասնակցում են ստորին ծնոտի շարժումներին։ Հատակում գտնվում է լեզուն, որը մկանային օրգան է՝ պատված լորձաթաղանթով։ Լեզվի թիկնային հատվածի լորձաթաղանթն առաջացնում է տարբեր ձևի ցցվածքներ կամ լեզվի պտկիկներ, որոնց մեջ տեղադրված են հատուկ գոյացություններ՝ համային կոճղեզները (համի օրգանները)։ Լեզվի շարժումները կարևոր են ծամելու և խոսելու համար։ Լեզվի տակ առջևի ստորին ատամների հետևում գտնվող պտկիկների վրա, բացվում են ենթածնոտային և ենթալեզվային թքագեղձերի ծորանները։
Բերանի մուտք
Բերանի խոռոչի մուտքը սահմանափակվում է շրթունքներով, որոնք ունեն նուրբ մաշկ՝ հարուստ արյան անոթներով և նյարդային վերջույթներով։ Սննդի մշակումը սկսվում է բերանի խոռոչում, որտեղ սնունդը շաղախվում է թքով, ենթարկվում նախնական ճեղքման, և ձևավորվում է սննդագունդը։ Բերանի խոռոչում կատարվում սննդի մեխակական և քիմիական մշակում։ Մեխանիկական մշակումը կատարվում է ատամների, լեզվի և այտի մկանների մասնակցությամբ։
Ատամներ
Բերանի խոռոչում գտնվում են 2 շարք ատամներ՝ վերին և ստորին։ Հասուն մարդն ունի 32 ատամ։ Ամբողջ խոռոչը պատված է լորձաթաղանթով, որը ծնոտների ատամնաբնային ելուստների հատվածում կոչվում է լինդ։ Բերանի խոռոչի լորձաթաղանթի վրա են բացվում մանր և խոշոր թքագեղձերի արտատար ծորանները, որոնց արտազատուկը մտնում է մշտապես բերանի խոռոչը ողողող թքի բաղադրության մեջ։ Բերանի խոռոչի լորձաթաղանթի ցավային և ջերմաստիճանային զգացողությունը զգալիորեն ցածր է, քան մաշկինը։ Այսպես՝ այտի լորձաթաղանթը 45 °C ջերմաստիճանի ջրով գրգռելիս առաջանում է հազիվ նշմարելի ջերմության զգացում, իսկ մաշկի համար այդ ջուրը տաք է։ 33 °C ջերմաստիճանի ջուրը բերանում առաջացնում է սառի զգացում։ Փոքր երեխաներն ավելի զգայուն են սննդի և ըմպելիքների ջերմաստիճանի նկատմամբ։ Տարիքի հետ մարդիկ հարմարվում են ավելի տաք սննդին։ Բերանի խոռոչում կան նաև հատուկ ընկալիչներ, որոնց օգնությամբ որոշվում է սննդի համը, իսկ լորձաթաղանթում գտնվող ընկալիչները բերանի խոռոչը կապում են ներքին օրգանների և օրգանիզմի համակարգերի հետ։
Առջևից և ստորին ծնոտներում գտնվում են 4-ական կտրիչների, դրանց կողքին յուրաքանչյուր կողմում կան երկու ժանիքներ։ Կտրիչները և ժանիքները ունեն մեկ արմատ։ Դրանք սնունդը բռնելու և կտրատելու դեր են կատարում։ Ժանիքների կողքին յուրաքանչյուր կողմում կան 4 փոքր և 6 մեծ աղորիքները, օժտված լինելով մեծ մակերեսով, ծամում, մանրացնում են սնունդը։
Յուրաքանչյուր ատամ ունի արմատ, որը տեղավորված է ատամնաբնում, լնդի մեջ խորասուզված վզիկ և բերանի խոռոչում երևացող պսակ։ Ատամի հիմնական նյութը դենտինն է (ատամոսկրը), որը պսակի շրջանում ծածկված է էմալով (արծին), իսկ արմատի շրջանում՝ ցեմենտով։ Ատամի խոռոչը լցված է փուխր շարակցական հյուսվածքով՝ կակղանով, որտեղ գտնվում են արյունատար անոթները և նյարդերը։
Թուք
Բերանի խոռոչում սնունդը թրջվում է թքով, շաղախվում և վերածվում սննդագնդիկի, որը լեզվի օգնությամբ հրվում է ըմպան, ապա կերակրափող։
Թքագեղձերի արտազատուկը՝ թուքը, թույլ հիմնային հեղուկ է, պարունակում է ֆերմենտներ (ամիլազ, մալթազ և այլն), անօրգանական աղեր, սպիտակուց և լորձանյութ (մուցին)։ Վերջինս թքին տալիս է մածուցիկություն, որը հեշտացնում է կուլ տալը։ Թքի ֆերմենտների ներգործությամբ սննդի ածխաջրերը մասամբ ճեղքվում են, իսկ ստամոքս անցած ֆերմենտները ստամոքսահյութի թթու միջավայրում դադարում են ազդել։ Սակայն թքի ֆերմենտների ներգործությունը շարունակվում է, քանի դեռ կերակրագունդը չի ներծծվել ստամոքսահյութով։ Ատամները մանրացնում են կոշտ սնունդը ստորին ծնոտի շարժումներով՝ լեզվի, շրթունքների և ծամող մկանների մասնակցությամբ։ Մանրացված սնունդը շաղախվում է թքով, ձևավորվում է կերակրագունդը, որը լեզվի և ըմպանի մկանների շարժումների օգնությամբ հրվում է դեպի ստամոքս (կուլ է գնում)։
Բերանի խոռոչում մշտապես առկա միկրոօրգանիզմները բնականոն պայմաններում օրգանիզմի համար վտանգավոր չեն, այլ ծառայում են յուրօրինակ կենսաբանական պատնեշ, քանի որ դադարեցնում են բերանի խոռոչ թափանցած ախտածին մանրէների աճը։ Լորձաթաղանթի պատնեշային ֆունկցիաները խթանվում են նաև թքով, որը պարունակում է վարակազերծող նյութ՝ լիզոցիմ։ Սակայն օրգանիզմի դիմադրողականության անկման դեպքում բերանի խոռոչում մշտապես առկա որոշ միկրոօրգանիզմներ դառնում են ախտածին և հարուցում հիվանդություններ, օրինակ՝ կաթնուկ։
Թքագեղձեր
Թուքն արտադրվում է երեք զույգ խոշոր թքագեղձերի՝ հարականջային, ենթալեզվային, ենթածնոտային, լեզվի ու բերանի խոռոչի լորձաթաղանթում գտնվող բազմաթիվ մանր թքագեղձերի կողմից։ Թուքն անգույն, մածուցիկ, թույլ հիմնային ռեակցիա ունեցող պղտոր հեղուկ է, որի 99,4 %-ը ջուր է և 0,6 %-ը՝ պինդ նյութ։ Օրվա ընթացքում արտադրվում է ավելի քան մեկ լիտր թուք։ Անօրգանական նյութերից թքում կան քլորիդներ, ֆոսֆատներ և այլ աղեր, օրգանական նյութերից՝ սպիտակուցներ, միզանյութ, լիզոցիմ։ Թքի մեջ պարունակվում է պտիալին ֆերմենտը, որը օսլայի մի մասը քայքայվում է և դարձնում մալթոզ շաքար, սա էլ մալթազ ֆերմենտի ներգործությամբ ճեղքավորվում է գլյուկոզի։ Լիզոցիմը մանրէասպան նյութ է և բուժում է բերանի խոռոչի լորձաթաղանթի վնասվածքները։ Բերանի խոռոչում բարդ ածխաջրերի լիարժեք ճեղքում տեղի չի ունենում, քանի որ սնունդը բերանում մնում է 16-18 վրկ։ Եթե հացը երկար ծամվի, զգացվում է քաղցր համ։
Թքազատություն
Թքազատության վրա որոշակի ներգործություն ունեն մի շարք հումորալ գրգռիչներ՝ հիպոֆիզի, վահանագեղձի, ենթաստամոքսային գեղձի հորմոնները։ Գոյություն ունեն նաև թքարտադրությունն արգելակող գործոններ՝ ցավային գրգռիչները, բացասական հույզերը, մտավոր լարումը, ադրենալինը։
Կլլում
Կլլումը բարդ ռեֆլեքսային գործողություն է։ Երբ սննդագնդիկը շփվում է քիմքին, լեզվի հիմքին և ըմպանի հետին պատին, գրգռվում են այնտեղի ընկալիչները։ Գրգիռը կենտրոնաձիգ նյարդերով հասնում է կլլման կենտրոն, որը տեղադրված է երկարավուն ուղեղում։ Կենտրոնաձիգ նյարդերով ազդակներ են հաղորդվում բերանի խոռոչի, ըմպանի, կոկորդի մկաններին, որոնց համաձայնեցված կծկումներով սննդագնդիկը հրվում է ըմպանի ստորին հատվածը, ապա՝ կերակրափող։ Սննդագնդիկը շարժման ժամանակ չի ընկնում շնչուղիներ, որովհետև փափուկ քիմքը բարձրանում և փակում է քթըմպանը, իսկ մակկոկորդը՝ կոկորդի մուտքը։
Կուլ տալիս շնչառությունը կասեցվում է, իսկ սրտի կծկումները հաճախանում են, որովհետև կլլման կենտրոնը փոխազդեցության մեջ է գտնվում սրտի գործունեությունը կարգավորող կենտրոնի հետ։ Կերակրափողի լորձաթաղանթի արտադրած լորձը հեշտացնում է սննդագնդիկի տեղաշարժը դեպի ստամոքս։