cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սառա Բեռնար
Թատրոնի արվեստ
Նա նշում էր, որ «մեր արվեստի արվեստն այն չէ, որ նկատվես հանդիսատեսի կողմից... Մենք պետք է մթնոլորտ ստեղծենք մեր անկեղծությամբ այնպես, որ մարդիկ չափսոսան իրենց ներկայությունը մինչև վարագույրի իջնելը։ Մեր արվեստում միակ աշխատանքը ճշմարտության որոնումն է»: Նա նաև համարում էր, որ դերասանները պետք է հստակորեն արտահայտեն իրենց զգացմունքներն առանց խոսքերի, օգտագործելով «իրենց աչքերը, իրենց ձեռքը, իրենց կրծքավանդակի դիրքը, գլխի շարժումը... Դերասանի արտաքին ձևը հաճախ մի ամբողջ արվեստ է, առնվազն, սա այն է, ինչն ամենաշատն է գրավում հանդիսատեսին»։ Նա քաջալերում էր դերասաններին «աշխատել, արտահայտել զգացմունքները, ճանաչել իրենց փոփոխվող հոգեբանական իրավիճակներն ու թարգմանել դրանք...: Ձայնի տեմբրը, կանգնելու ձևը, հայացքը, ժեստը ամենակարևորն են դերասանի զարգացման ճանապարհին»: Նա բացատրել է նաև, թե ինչու է սիրում խաղալ տղամարդկային դերեր։ «Տղամարդկանց դերերը սովորաբար ավելի խելացի են, քան կանանց դերերը... Միայն Ֆեդրեի դերն է հնարավորություն տալիս զգալու իսկապես տառապած սրտի մեջ խորանալու հմայքը... Թատրոնում հաճախ տղամարդկանց դերերը լավագույնն են։ Եվ թատրոնն արվեստի այն բացառիկ տեսակն է, որտեղ կանայք կարող են երբեմն գերադաս դիրք ունենալ տղամարդկանց հանդեպ»:
Հիշողություն և իմպրովիզացիա
Բեռնարը դերերն արագ սովորելու մեծ կարողություն ուներ։ Իր «Թատրոնի արվեստը» գրքում նա ասում էր. «Ես կարդում եմ դերը միայն երկու կամ երեք անգամ և ես այն արդեն ամբողջությամբ գիտեմ։ Բայց այն օրը, երբ ես դադարում եմ խաղալ դերը, ես այն ամբողջապես մոռանում եմ... Իմ հիշողությունը չի կարող պահել մի քանի տարբեր մասեր միանգամից, և ինձ համար անհնար է անգիր ասել երկարաշունչ խոսք Ֆեդրայից կամ Համլետից... Բայց ես կարող եմ հիշել ամենափոքրիկ պատմություններն իմ մանկությունից»: Հատկապես կարիերայի սկզբում նա շատ է տանջվել հիշողության կորստից ու բեմի հանդեպ վախից։ Մի անգամ, նա լրջորեն հիվանդ էր L'Etrangére ներկայացումից առաջ, Լոնդոնի Գաիթի թատրոնում, և բժիշկը նրան ցավազրկող դեղ է տալիս, օփիում կան մորֆի։ Ներկայացման ընթացքում նա բեմ է դուրս գալիս, սակայն չի կարողանում հիշել, թե ինչ պիտի ասեր։ Նա դիմում է բեմում ներկա մյուս դերասանուհուն` ասելով. «Եթե ես ստիպել եմ Ձեզ այստեղ գալ, տիկին, ապա միայն այն պատճառով, որ ցանկացել եմ Ձեզ ցույց տալ, թե ինչ է պետք անել։ Ես մտածել եմ այդ մասին, սակայն ես չեմ ցանկանում դա հիմա ասել Ձեզ»։ Այս խոսքերից հետո նա հեռացել է բեմից։ Մյուս դերասանները, ապշահար եղած, արագորեն իմպրովիզ են արել ու ավարտել տեսարանը։ Կարճ ժամանակ անց նրա հիշողությունը վերականգնվել է, և Բեռնարն ավարտել է ներկայացումը:
Համաշխարհային շրջագայության ընթացքում, Ֆեդրա ներկայացման ժամանակ ետնաբեմի դուռը բացվել է, և սառը քամին ներխուժել է բեմ, որտեղ Բեռնարն ասմունքելիս է եղել։ Նա առանց իր խոսքն ընդհատելու, ավելացրել է. «Եթե որևէ մեկը չփակի այդ դուռը, ես թոքերի բորբոքում կստանամ»։ Դուռն անմիջապես փակվել է, և հանդիսատեսից որևէ մեկը ուշադրություն չի դարձրել նրա ավելացրած խոսքերին:
Քննադատական գնահատում
Ֆրանսիացի դրամատիկ քննադատները գնահատում էին Բեռնարի ներկայացումները։ Ֆրանսիսկո Սարսին, Փարիզի ազդեցիկ քննադատներից մեկը, նրա «Մարի» ներկայացման մասին գրել է. «Նա ինքնատիպ գրավչություն ունի, խորաթափանց հմայք ու էլ չգիտեմ, թե ինչ։ Նա բնական ու անհամեմատելի արվեստագետ է»: Ամփոփելով նրա «Ռուի Բլազ» ներկայացումը 1872 թվականին, քննադատ Թեոդոր դե Բանվիլը գրել է, որ «Բեռնարը խոսում էր, ինչպես կապույտ թռչունն է երգում, ինչպես քամին է սոսափում, ինչպես ջուրն է հոսում»: Նույն ներկայացման մասին Սարսին գրել է. «Նա իր ձայնին երաժշտություն էր ավելացնում։ Նա երգում էր, այո, երգում էր իր մեղեդային ձայնով...»:
Վիկտոր Հյուգոն Բեռնարի բուռն երկրպագուներից էր` գնահատելով նրա «ոսկե ձայնը»։ Նկարագրելով դերասանուհու խաղն իր գրած «Ռուի Բլազ» պիեսում, Հյուգոն ասել է. «Առաջին անգամն էր, որ այս գործն իսկապես խաղացվում էր։ Նա ավելին է, քան դերասանուհին, նա կին է։ Նա հմայիչ է, նա ավելին է, քան ուղղակի գեղեցիկ, նա ներդաշնակ շարժումներ ունի և անհաղթելի հրապուրանք»:
Նրա «Ֆեդորա» ներկայացումն այսպես է բնութագրվել ֆրանսիացի քննադատ Մաուրիս Բարինգի կողմից. «Նրանից առեղծվածային մթնոլորտ էր գալիս, բույր, գրավչություն, որն էկզոտիկ էր ու ինտելկտուալ... Նա ուղղակիորեն գրավում էր հանդիսատեսին և խաղում էր այնպիսի վագրային կրքով ու կատվային հմայքով, որը կապ չունի` լավն էր, թե վատը, նախկինում երբևէ չէր եղել»:
1884 թվականին Զիգմունդ Ֆրոյդը դիտել է Բեռնարի խաղը Թեոդորա պիեսում և գրել է.
Դերասանուհին նաև քննադատներ ուներ, հատկապես իր ուշ տարիներին, նոր սերնդի դրամատուրգների մեջ, ովքեր կողմնակից էին ավելի բնական խաղին։ Բեռնարդ Շոուն գրել է նրա «խաղի մանկամիտ, էգոիստ բնույթի մասին, որը բարձր արվեստ չէ, կամ էլ այնպիսի արվեստ չէ, որ ստիպում է ավելի խորն զգալ, այլ պարզապես ստիպում է հմայվել նրանով, խղճալ կամ հերոսացնել նրան, ողբալ նրա հետ, ծիծաղել նրա կատակների վրա, շունչդ պահած հետևել նրա ճակատագրերին կամ էլ ծափահարել նրան, երբ վարագույրն իջնում է... Սա քեզ հիմարեցնելու արվեստ է»:
Իվան Տուրգենևը գրել է. «Նա ուղղակի հաճելի ձայն է։ Մնացածը սառն է, սուտ ու ձևական, փարիզյան վատագույն ճոխությունը»{Sfn|Tierchant|2009|page=188}} : Ռուս դրամատուրգ Անտոն Չեխովը, ով այն ժամանակ բժշկական համալսարանի ուսանող էր, իր ուսման համար վճարում էր մոսկովյան մի ամսագրի համար հոդվածներ գրելով։ Ըստ նրա, «Մենք հեռու ենք Սառա Բեռնարի տաղանդը գնահատելուց։ Նա մի շատ խելացի կին է, ով գիտի` ինչպես ազդեցիկ լինել, ով մեծ ճաշակ ունի, ով հասկանում է մարդկային սիրտը, բայց ով չափազանց շատ է ուզում զարմացնել ու ցնցել իր հանդիսատեսին»: Նա նաև գրել է, որ Բեռնարի դերերում «դյութանքը խեղդվում է արհեստականության մեջ»:
Սառա Բեռնարի ներկայացումները դիտվել ու գնահատվել են 19-րդ դարի առաջատար շատ գրական ու մշակութային գործիչների կողմից։ Մարկ Տվենը գրել է. «Գոյություն ունի դերասանուհիների հինգ տեսակ. վատ դերասանուհիներ, անկեղծ դերասանուհիներ, լավ դերասանուհիներ, մեծ դերասանուհիներ և Սառա Բեռնարը»։ Օսկար Ուայլդը նրան կոչել է «անհամեմատելի», նրա ճանապարհին շուշաններ է դրել և հատուկ նրա համար գրել է «Սալոմե» պիեսը ֆրանսերենով, որը, սակայն, արգելվել է բրիտանական գրաքննության կողմից նախքան բեմադրվելը: Իր մահից կարճ ժամանակ առաջ Ուայլդը գրել է. «Իմ կյանքում երեք կանայք են եղել, ումով ես ամենից շատն եմ հիացել։ Նրանք են Սառա Բեռնարը, Լիլի Լենգտրին և Վիկտորիա թագուհին։ Ես նրանցից մեկի հետ հաճույքով կամուսնանայի: 1903 թվականին Բեռնարի ներկայացումը տեսնելուց հետո բրիտանացի դերասանուհի Էլեն Թերին գրել է. «Որքա՜ն գրավիչ էր Սառա Բեռնարը։ Նա լեռնավարդի թափանցիկություն ուներ, միայն թե` ավելի նուրբ էր, ամպի թեթևություն ուներ, միայն թե ավելի բարակ էր։ Այրվող թղթից բարձրացող ծուխը նրան ավելի լավ է նկարագրում»։
Բրիտանացի հեղինակ Դեյվիդ Հերբերթ Լոուրենսը դիտել է Բեռնարի խաղը «Կամելիազարդ տիկինը» ներկայացման մեջ 1908 թվականին։ Դրանից հետո նա գրել է իր ընկերոջը.
Ծնողներ, ծննդյան տարեթիվ, ծագում, անուն
Բեռնարի հոր ինքնությունը հստակ հայտնի չէ։ Նրա ծննդյան առաջին վկայականը կորել է, երբ Փարիզի կոմունան այրել է քաղաքի արխիվը 1871 թվականի մայիսին։ Իր ինքնակենսագրության մեջ նա հիշում է հոր հետ հանդիպումը մի քանի անգամ և գրում է, որ հոր ընտանիքն է վճարել իր կրթության համար` նրան թողնելով նաև 100.000 ֆրանկ, որը նա կարող էր ստանալ չափահաս դառնալուց հետո:
Բեռնարը գրել է, որ հայրը հաճախ էր ճամփորդում, և երբ ինքը դեռ երեխա էր, նա մահացել է Պիզայում «անբացատրելի հանգամանքներում, որ մինչև այժմ առեղծվածային են»: 1914 թվականի փետրվարին նա ներկայացրել է վերականգնված ծննդյան վկայական, որտեղ որպես նրա հայր նշվում է Էդուարդ Բեռնարը: 1856 թվականի մայիսի 21-ին, իր մկրտության ժամանակ, նա գրանցվել է որպես «Էդուարդ Բեռնարի և Հուդիթ Վան Հարդի դուստր»:
Հելեն Թիրշանի կողմից ավելի ուշ` 2009 թվականին, գրված կենսագրության մեջ կարծիք կա, որ նրա հայրը եղել է Դե Մորել անունով երիտասարդ մի մարդ, ում ընտանիքի անդամները սեփական նավեր են ունեցել ու առևտրով են զբաղվել Լե Հավրեում։ Ըստ Բեռնարի ինքնակենսագրությանը, նրա հորեղբայրն ու տատիկը ֆինանսապես աջակցել են իր` կրթություն ստանալուն, երբ ինքը երիտասարդ է եղել, հետաքրքրվել են նրա ապագայով, ինչպես նաև` նրան գումար են փոխանցել, երբ դերասանուհու բնակարանը Փարիզում այրվել է:
Անորոշ է նաև նրա ծննդյան ամսաթիվը, քանի որ նրա ծննդյան վկայականը գոյություն չունի։ Նա սովորաբար իր ծննդյան օրը նշել է 1844 թվականի հոկտեմբերի 23-ին։ Իսկ 1914 թվականին ներկայացված ծննդյան վկայականում նրա ծննդյան օրը նշվել է հոկտեմբերի 25-ը Other sources give the date 22 October, or either 22 or 23 October. :
Բեռնարի մայրը, Հուդիթը կամ Ջուլիան, ծնվել է 1820-ականների սկզբին։ Նա իր ընտանիքի վեց երեխաներից (1 որդի և 5 դուստր) մեկն էր, հայրը եղել է հոլանդական և հրեական ծագման վաճառական Մորից Բարու Բեռնարը, իսկ մայրը` գերմանացի լվացարարուհի Սառա Հիրշը։ Հուդիթի մայրը մահացել է 1829 թվականին և հինգ շաբաթ անց նրա հայրը նորից ամուսնացել է: Նրա նոր կինը չի կարողացել ապրել նախորդ ամուսնությունից ծնված երեխաների հետ։ Հուդիթն ու իր երկու քույրերը, Հենրիետան ու Ռոսինը, թողել են տունը, տեղափոխվել են Լոնդոն, հետո հաստատվել են Լե Հավրեում: Հենրիետան ամուսնացել է Լե Հավրեում, իսկ Ջուլիան ու Ռոսինը կուրտիզանուհիներ են դարձել, Ջուլիան վերցրել է առավել ֆրանսիական հնչողությամբ Յուլի անունը և առավել ազնվական հնչողությամբ ազգանուն` Վան Հարդ։ 1843 թվականի ապրիլին նա երկվորյակ աղջիկներ է ունեցել, որոնց հայրն անհայտ է եղել։ Երկու նորածիններն էլ մահացել են ծնվելուց մեկ ամիս անց։ Հաջորդ տարի Յուլին կրկին հղիացել է, այս անգամ` Սառայով։ Նա տեղափոխվել է Փարիզ, որտեղ էլ 1844 թվականի հոկտեմբերին ծնվել է Սառան:
Սիրեկաններ և ընկերներ
Բեռնարի կարիերայի ամենասկզբում նա կապ ուներ բելգիացի ազնվական Չարլզ Ժոզեֆ Էժեն Հենրի Ջորջես Լամորալ դե Լիգնի (1837-1914) հետ, ումից էլ նա ունեցել է իր միակ զավակին` Մաուրիս Բեռնարին (1864-1928)։ Մաուրիսը դերասան չի դարձել, բայց իր կյանքի մեծ մասն աշխատել է որպես մենեջեր ու պրոդյուսեր տարբեր թատրոններում ու ներկայացումների համար, հաճախ աշխատելով մոր հետ, սակայն հազվադեպ է հաջողության հասել։ Մաուրիսն ու իր ընտանիքը հիմնականում ֆինանսապես կախված են եղել Սառայից, մինչև վերջինիս կյանքի ավարտը։ Մաուրիսն ամուսնացել է լեհ արքայադուստր Մարի Յաբլոնովսկայայի հետ. նրանք երկու դուստր են ունեցել. Սիմոնեն, ով ամուսնացել է ֆիլադելֆացի օճառի հարուստ գործարանատիրոջ որդու` Էդգար Գրոսի հետ, և Լուսիանան, ով ամուսնացել է գրող Լուիս Վերնելի հետ։
1864-1866 թվականներին, երբ Բեռնարը թողել է Կոմեդի Ֆրանսեզը, և նրա որդին արդեն ծնվել էր, նա հաճախակի էր դեր գտնելու հարցում դժվարություն ունենում։ Նա խաճախ աշխատում էր որպես կուրտիզանուհի` ունենալով հարուստ և ազդեցիկ սիրեկաններ։ Ֆրանսիական ոստիկանությունը տվյալներ է պահպանել բարձր կարգի կուրտիզանուհիների, այդ թվում և` Բեռնարի վերաբերյալ։ Նրա վերաբերյալ արխիվում կան շատ տարբեր հայտնի անուններ ու կոչումներ։ Նրանցից են եղել իսպանացի բանկիր և մարքիզ Ալեքսանդրո Մարիա դե լա Մարիսմաս դե Գվադալքուվիրը, արդյունաբերող Ռոբերտ դե Բրիմոնը, բանկիր Ժակ Սթերնը և մեծահարուստ Լուիս Ռոջեր դե Քահուզաքը: Այդ ցանկում եղել է նաև Ֆրանսիական երկրորդ կայսրությունում Օսմանյան կայսրության դեսպան Խալիլ Բեյը։ Բեռնարը նրանից մարգարիտներ ու ադամանդներ է նվեր ստացել։ Նա կապեր է ունեցել նաև իր հետ խաղացող շատ առաջատար դերասանների հետ, ինչպես նաև, տարբեր մարդկանց հետ, ովքեր ուղղակիորեն ազդել են իր կարիերայի վրա, ինչպես, օրինակ, թատրոնի տնօրեն Արսենե Հուսեյը, նաև` մի շարք առաջատար թերթերի խմբագիրներ։ Նրա շատ սիրեկաններ շարունակել են մնալ նրա ընկերները նաև հարաբերություններն ավարտվելուց հետո:
Օդեոն թատրոնում աշխատելու ժամանակահատվածում նա շարունակել է տեսակցել իր հին սիրեկանների հետ, որոնցից էին նաև ֆրանսիական բանակի մարշալներ Ֆրանկո Կանրոբերն ու Աշիլ Բազային, արքայազն Նապոլեոնը, Ժոզեֆ Բոնապարտի որդին։ Նա նաև երկու տարի տևած հարաբերություններ է ունեցել Չարլզ Հաասի` բանկիրի որդու և կայսրության ամենահայտնի դենդիներից մեկի հետ:
Բեռնարն իր շատ սիրեկաններին դերեր էր տալիս իր ներկայացումներում։ Ենթադրաբար, նա հարաբերություններ է ունեցել Ուելսի արքայազնի, ապագա Էդվարդ արքայի հետ, ով հաճախ էր ներկա լինում նրա ներկայացումներին Լոնդոնում և Փարիզում, և մեկ անգամ էլ խաղացել է նրա ներկայացումներից մեկում ։ Արդեն թագավոր եղած տարիներին նա արքայական զբոսանավով այցելել է դերասանուհուն Բել-Իլում:
Բեռնարի ընկերների շարքում էին գրող Վիկտոր Հյուգոն, Ալեքսանդր Դյուման, նրա որդի Ալեքսանդր Դյուման, Էմիլ Զոլան, դերասան Գյուստավ Դորը։ Նրա մտերիմ ընկերների շարքում էին նկարիչներ Ջորջես Կլաիրինը և Լուիս Աբեման (1853-1927), ֆրանսիացի իմպրեսիոնիստ նկարիչ, ով փոքր էր նրանից 9 տարով։ Այս հարաբերություններն այնքան մտերիմ էին, որ երկու կանանց մասին անգամ բամբասում էին, թե նրանք սիրեկաններ են։ 1900 թվականին Աբեման իր նկարած կտավը նվիրում է Կոմեդի Ֆրանսեզ թատրոնին։ Նկարի մակագրությունն ասում էր. «Նկարվել է Լուիս Ադեմայի կողմից, իրենց սիրո տարեդարձի առթիվ» ։ Կլաիրինն ու Աբեման իրենց արձակուրդներն անց էին կացնում Բեռնարի ու նրա ընտանիքի հետ, Բել-Իլի նրա ամառանոցում և մտերիմ էին դերասանուհու հետ մինչև նրա կյանքի վերջը:
Ամուսնություն Ժակ Դամալայի հետ
1882 թվականին Փարիզում Բեռնարը հանդիպում է հույն դիվանագետ Արիստիդ Դամալային (ով Ֆրանսիայում հայտի էր Ժակ Դամալա անունով), ով 11 տարով փոքր էր նրանից և հայտնի էր իր սիրային արկածներով։ Բեռնարի կենսագիրը նկարագրել է նրան որպես «Ադոնիսի նման առնական, հանդուգն, ինքնահավան և ընդհանուր առմամբ` արհամարհանքի արժանի»: Նրա հարաբերություններն ամուսնացած կանանց հետ արդեն հանգեցրել էին մեկ ինքնասպանության և երկու բաժանության, և ֆրանսիական կառավարությունը խնդրել էր նրան թողնել Փարիզը` տեղափոխելով նրան Սանկտ Պետերբուրգում գտնվող Հունաստանի դեսպանատուն։ Սառան այդ ժամանակ սիրեկան ուներ, Ֆիլիպ Գարնիերը, ով նաև նրա գլխավոր դերակատարն էր, բայց երբ նա հանդիպում է Դամալային, նա սիրահարվում է և պնդում է, որ իր շրջագայությունը պետք է վերանայվի ու ընդգրկի նաև Սանկտ Պետերբուրգը։ Գարնիերը քաղաքավարի կերպով հետ է կանգնում և թույլ է տալիս նրան մեկնել Սանկտ Պետերբուրգ առանց իրեն։ Ժամանելով Սանկտ Պետերբուրգ` Բեռնարն առաջարկում է Դամալային թողնել դիվանագիտական պաշտոնն ու նրան դերասանի աշխատանք է առաջարկել իր խմբում, ինչպես նաև` առաջարկում է դառնալ իր սիրեկանը, հետո, ավելի ուշ, նրանք որոշում են ամուսնանալ։ Նրանք ամուսնացել են 1882 թվականի ապրիլի 4-ին, Լոնդոնում։ Նա ասել է իր ընկերներին, որ նա ամուսնացել է միայն այն պատճառով, որ ամուսնությունը միակ բանն էր, որ ինքը նախկինում չէր փորձել: Վերադառնալով Փարիզ` նա փոքրիկ դեր է գտել Դամալայի համար «Կամելիազարդ տիկինը» պիեսում, ինչպես նաև` գլխավոր դեր մեկ այլ պիեսում, որտեղ ինքը չէր խաղում։ Քննադատները նկարագրում էին նրան որպես առնական, սակայն առանց որևէ հատուկ տաղանդի դերասան։ Դամալան սկսել է մեծ քանակությամբ մորֆին ընդունել և «Ֆեդորա» ներկայացման մեջ Բեռնարի հաջողությունից հետո սկսել է քննադատել ու ստորացնել նրան։ Հետագայում նա բացահայտել է, որ Դամալան օգտագործել է իր տված փողը` այլ կանանց նվերներ գնելու համար։ 1882 թվականի դեկտեմբերի սկզբին, երբ Բեռնարը նրան առերեսում է ճշմարտության հետ, նա հայտարարում է, որ գնում է Հյուսիսային Աֆրիկա` միանալու Արտասահմանյան լեգեոնին, և անհետանում է:
1889 թվականի սկզբին, Դամալան վերադառնում է Բեռնարի տուն հյուծված, հիվանդ և աղքատ։ Բեռնարը ներում է նրան և առաջարկում է Ամրան Դյուվալի դերը «Կամելիազարդ տիկինը» նոր ներկայացման մեջ։ Նրանք միասին խաղում են մայիսի 18-ից հունիսի 30-ը։ Նա շատ մաշված ու ծեր տեսք ուներ, նրա արտասանությունը հաճախ սխալ էր, և նա մոռանում էր իր բառերը։ Քննադատը գրել է. «Ո՞ւր է այն առնական Արման Դյուվալը, որ մեզ համար հանդես էր գալիս տարիներ առաջ»։ Քննադատ Ֆրանցիսկո Սարսին ուղղակի գրել է. «Նա մեզ ստիպում է հիվանդ զգալ»։ Երբ նրա պայմանագիրն ավարտվում է, նա կարողանում է որպես դերասան մեկ այլ պայմանագիր ստանալ մեկ այլ թատրոնում և շարունակում է անհանգստացնել Բեռնարին։ Նա այցելել է Բեռնարի ներկայացումներից մեկին, նստել առաջին շարքում ու ծամածռություններ արել։ Նրա սիրեկանը` Ֆիլիպ Գարնիերը տեսել է դա ու ծեծլ նրան։ Ավելի ուշ, նա ներխուժել է դերասանուհու տուն ու ավերել է կահույքը։ Բեռնարը կաթոլիկ էր և չէր ցանկանում բաժանվել նրանից: Նա շարունակում էր խաղալ, երբեմն` հաջողությամբ։ Այնուամենայնիվ, մորֆիից նրա կախվածությունը վատթարանում էր։ 1889 թվականի օգոստոսին Բեռնարն իմանում է, որ նա չափազանց շատ մորֆի է ընդունել։ Նա շտապում է Դամալայի մոտ և խնամում է նրան մինչև իր մահը, 1889 թվականի օգոստոսի 18-ը, երբ նա մահանում է 34 տարեկան հասակում։ Նրան թաղում են Աթենքում։ Բեռնարն ուղարկում է իր ձեռքով պատրաստած կիսանդրին` նրա գերեզմանին դնելու համար, և ամեն անգամ, երբ ելույթ էր ունենում Բալկաններում, այցելում էր նրա գերեզմանին։ Մինչև իր կյանքի վերջը նա պաշտոնական փաստաթղթերում ստորագրում էր. «Սառա Բեռնար, Դամալայի այրին»:
Բել Իլ
1886-87 թվականների շրջագայությունից հետո Բեռնարը կազդուրվում էր Բել Իլ փոքրիկ կղզում։ Նա գնում է 17-րդ դարի ամրոց, որը գտնվում էր կղզու ծայրում և որը դառնում է նրա հանգստավայրը։ 1886-1922 թվականների ընթացքում նա գրեթե ամեն ամառ, երբ թատրոնում արձակուրդ էր, անց է կացրել Բել Իլում։ Նա այստեղ ամառանոց է կառուցել իր որդու և թոռների, ինչպես նաև` ամառանոց ստուդիա իր մտերիմ ընկերներ նկարիչներ Ջորջ Կլաիրինի ու Լուիս Աբեմայի համար։ Նա այստեղ էր տանում նաև իր կենդանիների հավաքածուն, ներառյալ` մի քանի շներ, երկու ձի, մի էշ, մի բազե, որը նրան նվիրել էր ռուսական դուքս Ալեքսիսը։ Նա շատ հյուրերի է ընդունել Բել Իլում, ներառյալ` Էդվարդ 7-րդ արքային, ով կանգ է առել կղզում արքայական զբոսանավով ճամփորդելիս։ Սպիտակ շարֆով փաթաթված` նա թենիս և թղթախաղ էր խաղում, գրքեր կարդում և քանդակներ ու զարդեր պատրաստում։ Երբ կղզու ձկնորսները եկամուտ չէին ունենում վատ եղանակի պատճառով, նա առաջատար դերասանների հետ ներկայացումներ էր կազմակերպում և օգնում նրանց։ Նա մեծացնում էր իր կալվածքները` գնելով հարևան հյուրանոցն ու իր տարածքից երևացող ամբողջ կալվածքը, սակայն 1922 թվականին, երբ նրա առողջական վիճակը վատանում է, նա ստիպված է լինում վաճառել այն ու այլևս երբեք հետ չի վերադարձնում: Երկրորդ Աշխարհամարտի ժամանակ գերմանացիները շրջափակում են կղզին, և 1944 թվականի հոկտեմբերին, նախքան այն լքելը նրանք պայթեցնում են տարածքի մեծ մասը։ Այստեղ մնում է միայն հին ամրոցը և ժայռից կտրված նստարանը, որտեղ Բեռնարը սովորաբար սպասում էր նավակին, որը նրան տանում էր մայր ցամաք:
Կրոնական հայացքներ
Բեռնարը հաճախել է օրիորդաց դպրոց, որտեղ նա առաջին անգամ ծանոթացել է կաթոլիկությանը, դրանից հետո էլ նա միշտ եղել է ջերմ հավատացյալ։ Բեռնարը երբևէ չի մոռացել նաև իր հրեական ժառանգությունը։ Երբ տարիներ անց լրագրողը նրան հարցրել է` արդյո՞ք նա քրիստոնյա է, դերասանուհին պատասխանել է. «Ես կաթոլիկ եմ և հրեական մեծ համայքնի անդամ։ Ես սպասում եմ, որ քրիստոնյաներն ավելի լավն են դառնալու»: Նա վերջին հաղորդություն է ստացել մահից կարճ ժամանակ առաջ ։ Իր պահանջով նրա մահվան պատարագը մատուցվել է Սուրբ Ֆրանկո դե Սեյլս եկեղեցում, որը նա հաճախ այցելում էր, երբ Փարիզում էր լինում։
Ժառանգություն. Սառա Բեռնար թատրոն, տներ, աստղ Հոլիվուդի փառքի ծառուղում
Բեռնարի մահից հետո նրա թատրոնն սկսել է ղեկավարել նրա որդի Մաուրիսը մինչև իր մահը, 1928 թվականը։ Այն պահպանել է իր անվանումը մինչև Փարիզի շրջափակումը գերմանացիների կողմից Երկրորդ աշխարհամարտի ընթացքում, երբ Բեռնարի հրեական ծագման պատճառով անվանումը փոխվել է` դառնալով Théâtre de la Cité. : Թատրոնն իր անվանումը հետ է ստացել 1947 թվականին, իսկ, 1957 թվականին դարձել է Ազգային թատրոն (Théâtre des Nations): 1968 թվականին այն կոչվել է Դե լա Վիլլ թատրոն և այս անվանումը պահում է մինչև այժմ։
1876 թվականին Բեռնարն ընդարձակ տուն է կառուցել 35 ռուե Ֆորտունի հասցեում իր ընտանիքի, սպասավորների ու կենդանիների համար։ 1885 թվականին, երբ նրա պարտքերը մեծանում էին, նա վաճառում է տունը։ Երբ շրջագայություններից հետո նա գումար է վաստակել, գնել է ավելի մեծ տուն, որտեղ էլ մահացել է 1923 թվականին։ Տունը քանդվել է 1960-ական թվականներին և դրա փոխարեն ժամանակակից շենք է կառուցվել։ Շենքի վրայի ցուցանակը հիշատակում է Բեռնարի նախկին բնակարանը: 1960 թվականին Բեռնարը տեղ է գտել Հոլիվուդի փառքի ծառուղում, կինոյի աստղերի շարքում, Վայն փողոցում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թատրոնի ֆրանսիացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կին գրողներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կինոդերասաններ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պարուհիներ
(6542) Ժակուեսկոստեու
(6542) Ժակուեսկոստեու (Jacquescousteau), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1985 թվականի փետրվարի 15-ին Անտոնին Մրկոսի կողմից Կլետում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,302883 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0288 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,5769 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1276,46 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,282031 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,74° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1985 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Անտոնին Մրկոսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Նիկոլայ Դալլաքյան
Նիկոլայ Հովհաննեսի Դալլաքյան, բժիշկ-մանկաբույժ, բժշկական գիտությունների թեկնածու, Հայկական մանկաբուժական ասոցիացիայի փոխնախագահ, առողջապահության նախարարության գլխավոր մանկական վիրաբույժ, Երևանի պետական բժշկական համալսարանի մանկական վիրաբուժության ամբիոնի դոցենտ, Սուրբ Աստվածամայր բժշկական կենտրոնի «Շտապ օգնության մանկական կլինիկական հիվանդանոցի» տնօրեն։
Կենսագրություն
Նիկոլայ Դալլաքյանը ծնվել է 1954 թվականի հունիսի 15-ին։ 1984 թվականին ավարտել է Մոսկվայի ասպիրատուրան ։ Նա 1989 թվականից մինչև օրս Երևանի պետական բժշկական համալսարանի մանկական վիրաբուժության ամբիոնի դոցենտն է, իսկ 2004 թվականից՝ Սուրբ Աստվածամայր բժշկական կենտրոնի «Շտապ օգնության մանկական կլինիկական հիվանդանոցի» տնօրենը։
1984 թվականից մինչև 1989 թվականը եղել է Երևանի պետական բժշկական համալսարանի մանկական վիրաբուժության ամբիոնի ասիստենտ, իսկ մինչև 1995 թվականը՝ Երևանի թիվ 3 մանկական հիվանդանոցի մանկական վիրաբույժ ։ 1995-2016 թվականներին եղել է Երևանի գլխավոր մանկական վիրաբույժը։
Նիկոլայ Դալլաքյանը 2007 թվականից մինչև օրս Հայկական մանկաբուժական ասոցիացիայի փոխնախագահն է, իսկ 2017 թվականից՝ Հայաստանի առողջապահության նախարարության գլխավոր մանկական վիրաբույժ։
Նիկոլայ Դալլաքյանը ռեգուլար վերապատրաստումներ է ունեցել Հայաստանի, Ռուսաստանի Դաշնության և արտերկրների համալսարանական հիվանդանոցներում։
2017 Հայաստանի խորհրդարանական ընտրությունների ժամանակ Հայաստանի հանրապետական կուսակցության կողմից եղել է պատգամավորության թեկնածու՝ թիվ 3-րդ ընտրատարածքում
Գիտական գործունեություն
Նիկոլայ Դալլաքյանը պաշտպանել է գիտական թեզ «Կենտրոնական և պերիֆերիկ հեմոդինամիկ խանգարումները և նրանց կորեկցիան աղիքային անանցանելիության ժամանակ» թեմայով և ստացել է բժշկական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ Ունի 55 գիտական հրապարակում։
Անձնական կյանք
Ամուսնացած է, ունի երկու երեխա։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1954 ծնունդներ Կատեգորիա:Հունիսի 15 ծնունդներ Կատեգորիա:Բժիշկներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների թեկնածուներ Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ Կատեգորիա:Հայ մանկաբույժներ
Գաբինյան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Երկար պարանոցով Տիրամայրը (նկար)
Ստեղծման պատմություն
«Երկար պարանոցով Տիրամայրը» նկարը պատվիրել է Էլեն Տալյաֆերին։ Վերջինս Պարմիջանինոյի մոտիկ ընկերոջ՝ Էնրիկո Բայարդոյի քույրն էր։ Էլենը նկարը պատվիրեց 1534 թվականի դեկտեմբերի 23-ին, երբ Պարմիջանինոն վերադառնում էր Պարմա։ Նոր ստեղծվելիք նկարը նախատեսված էր ընտանեկան կապելլայի համար՝ ֆրանցիսկյան միաբանության Սանտա Մարիա դեի Սերվի եկեղեցու ։ Նկարիչը ձեռնամուխ եղավ ստեղծել այդ նկարը, սակայն, դեռևս ավարտին չհասցրած այն, կնքեց իր մահկանացուն (1540 թվականին)։ Ու այդպես նկարը մնաց Պարմիջանինոյի արվեստանոցում։ Վազարիի խոսքերով այդ ստեղծագործությունը «գոհացուցիչ» չի կարելի համարել, քանի որ ավարտուն չէ. Տիրամոր թիկունքում երևում է անավարտ մի սյուն առանց խոյակի, որը կարծես թե դատարկություն է գնում, հազիվ է նշմարվում վեցերորդ հրեշտակի գլուխը։ Սակայն, համաձայն ներկայիս հետազոտողների, այդ հանգամանքը կարող է բացատրվել նաև նրանով, որ նկարիչը տարված էր ալքիմիայով և մեծ երևակայություն ուներ, ուստի այդ կերպով նա անսահմանության սլացք է տվել դեպի դեպի կատարելությունն ու նրա անհասանելիությունը։
Որոշ հետազոտողների կարծիքով երկարավիզ Տիրամոր կերպարում Պարմիջանինոն, ըստ հավանականության, նկարել է բարձրաշխարհիկ տիկին Պաոլա Գոնզագին ։
Նկարագիր
Տիրամոր հայացքը հակված է դեպի իր ծնկներին քնած նորածին Հիսուսին։ Քրիստոսի խորունկ քունը կարող է մեկնաբանվել որպես մահվան ակնարկություն։ Հրեշտակներից մեկը ձեռքին բռնել է անոթը, այսպես կոչված Հերմեսի (Մերկուրիի) սկահակը, որը ալքիմիայում խորհրդանշում է սկզբնական փուլը՝ բեղմնավորությունը։ Սկահակի վրայի խաչը, որը կարմիր գույնի է (այժմ այն հազիվ է երևում), նշանակում է Քրիստոսի ապագա կյանքը՝ Խաչը։ Այդ կերպով Պարմիջանինոն մարմնավորել է բեղմնավորման և մահվան անքակտելի կապը։ Հետին պլանում երևում է սուրբ Հիերոնիմոսը, ով փառաբանում է Աստվածածնի անարատ հղությունը։ Հիերոնիմոսի կողքին նախկինում նկարված է եղել Ֆրանցիսկ Ասսիզեցին ։ Այդ մեծագույն սրբին նկարում պատկերելը ունի մեծ կարևորություն, քանի օր Ֆրանցիսկյան միաբանությունը այդ ժամանակի ամենաակտիվ կրոնական քննարկումների՝ Աստվածամոր անարատ հղության հարցերով զբաղվող մասնակիցն էր ։ Տիրամոր երկար պարանոցը, ինչպես նաև հետևում գտնվող սյունը Միջնադարում խորհրդանշում էին մաքրությունը (collum tuum ut columna - «քո պարանոցը և սյունը»)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1535 նկարներ Կատեգորիա:Ֆրանչեսկո Պարմիջանինոյի նկարներ Կատեգորիա:Իտալիայի արվեստ Կատեգորիա:Վերածննդի կերպարվեստ Կատեգորիա:Ուֆֆիցի պատկերասրահի նկարներ Կատեգորիա:Հրեշտակներն արվեստում Կատեգորիա:Մարիամ Աստվածածինը գեղանկարչության մեջ
Սպաս-Կուրգան
Սպաս-Կուրգան (Спас-Курган), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վյազեմսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 15 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վյազեմսկի շրջանի բնակավայրեր
Գաբիկյան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ Կատեգորիա:Եբրայերեն հիմքով ազգանուններ
Վիլյալակո
Վիլյալակո (Villalaco), բնակավայր և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Պալենսիա պրովինցիայում (Կաստիլիա և Լեոն ինքնավար համայնքում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Էլ Սեռատո Պալենտինո շրջանում։ Բնակչությունը՝ 71 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Օխչիօղլի
Օխչիօղլի, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Կարսի գավառում :
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Հայերը բռնությամբ տեղահանվել են 1920 թվականի հայ-թուրքական պատերազմի ժամանակ և բնակություն հաստատել Արևելյան Հայաստանում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Լատինա
Լատինա (իտալ.`Latina), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լացիո մարզի Լատինա գավառում ։
Բնակչությունը` 116 576 մարդ (2008 թվականի տվյալներով), բնակչության խտությունը՝ 421 մարդ/կմ², տարածքը՝ 420 կմ², փոստային ինդեքսներ՝ 04100, 04013, 04010, հեռախոսային կոդը՝ 0773։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ Կատեգորիա:1932 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Սինոդիկ պարբերություն
Սինոդիկ պտույտի պարբերություն (σύνοδος - միավորում), ժամանակահատված, որն ընկած է Երկրի մակերևույթից կատարվող դիտարկումների ժամանակ Արեգակնային համակարգի մարմնի (օրինակ՝ Լուսին) և Արեգակի երկու վերջին միավորումների միջև։ Ընդ որում Արեգակի հետ միավորումը պետք է տեղի ունենա ֆիքսված գծային հերթականությամբ, որը կարևոր է ներքին մոլորակների համար, օրինակ՝ հաջորդական վերին միավորումները, երբ մոլորակը անցնում է Արեգակի ետևով։
Լուսնի սինոդիկ պարբերությունը հավասար է երկու նորալուսինների միջև ընկած ժամանակահատվածին կամ ցանկացած այլ երկու հաջորդական դիրքերի դեպքում։
Կապը սիդերիկ պարբերության հետ
Երկու մոլորակների սիդերիկ պարբերությունների հարաբերությունը (մի մոլորակ մենք ընդունում են Երկիրը) և նրանցից մեկի սինոդիկ պարբերությանը (S)՝
որտեղ՝ Z - Երկրի սիդերիկ պարբերությունն է (1 տարի), և Т - մոլորակի սիդերիկ պարբերությունը։
Տես նաև
Կատեգորիա:Երկնային մեխանիկա Կատեգորիա:Ժամանակը աստղագիտության մեջ
Կոնստանտինովկա (ավան, Արբուզինկայի շրջան)
Կոնստանտինովկա (Костянтинівка), ավան Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Արբուզինկայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1899 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Կոնստանտինովկա ավանում բնակվում էր 32 մարդ։
Արտաշես Գաբրիելյան (այլ կիրառումներ)
Արտաշես Գաբրիելյան անուն ազգանունը կարող է վերաբերել՝
Crazy in Love
«Crazy in Love», ամերիկյան R&B երգչուհի-երգահան Բեյոնսեի երգը Ջեյ Զիի մասնակցությամբ։ Երգը գրել են Ջեյ Զին, պրոդյուսեր Ռիչ Հարիսոնը Dangerously in Love ալբոմի համար։
Թողարկվել է 2003 թվականի հուլիսի 8-ին։ Համարվել է առաջին սինգլը ԱՄՆ-ի, Մեծ Բրիտանիայի չարթերում և հայտնվել է այլ երկրների թոփ 10 շարքերում։ 2009 թվականին ըստ բրիտանական NME ամսագրի երգը հայտնվել էր լավագույն տասնյակում ։ Երգը նաև զբաղեցրել է 3-րդ հորիզոնականը Rolling Stone ամսագրի լավագույն տասնյակում, 4-րդ հորիզոնականը Pitchfork Media-ի «2000-ական թվականների 500 թրեկեր»-ի ցանկում ։ Երգը հաղթել է «Լավագույն R&B երգ» և «Լավագույն ռեփ» անվանակարգերում 46-րդ Գրեմմի մրցանակաբաշխության ժամանակ։ «Crazy in Love» զբաղեցրել է 118-րդ հորիզոնականը բոլոր ժամանակների լավագույն երգերի ցանկում ։
Երաժշտությունը և բառերը
«Crazy in Love»-ը սիրո մասին է, գրված է ռե մաժոր տոնայնությունում ։ Մեկ րոպեում կատարվում է 100 հարված երգի ժամանակ։ Նոուլզի ձայնի բարձրությունը երգելիս հասնում է մինչև 1.5 օկտավա, լյա փոքր օկտավայից ֆա երկրորդ օկտավա ։ «Crazy in Love» կառուցված է երկու գլխավոր ակորդների համար՝ սի♭ և սոլ, երրորդ ինտերվալում։
Երգը կազմված է տներից և կրկներգից։
Հավաստագրեր
!scope="col" colspan="3"| Mobile
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2003 սինգլներ Կատեգորիա:Ջեյ Զիի երգեր Կատեգորիա:Բիյոնսեի երգեր Կատեգորիա:Billboard Hot 100 գլխավորած սինգլներ Կատեգորիա:Irish Singles Chart գլխավորած սինգլներ Կատեգորիա:UK Singles Chart գլխավորած սինգլներ
Իտաու դի Մինաս
Իտաու դի Մինաս (Itaú de Minas), համայնք Բրազիլիայում՝ Մինաս Ժերայս նահանգի կազմում։ Գտնվում է Մինաս Ժերայս նահանգի հարավարևմտյան մասում։ Բնակչությունը կազմում 15 715 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 154,015 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում է՝ 102,0 մարդ/կմ2։
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1987 թվականի սեպտեմբերի 11-ին։
Վիճակագրություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Մինաս Ժերաիս նահանգի բնակավայրեր
Սոցիալական գովազդ
Սոցիալական գովազդը սոցիալական ապրանքի տարատեսակ է (ԱՄՆ-ում և Եվրոպայում այն նշելու համար ավանդաբար կիրառվում է PSA — public service announcement հասկացությունը), որն էականորեն տարբերվում է պետական և քաղաքական գովազդից։
Տեղական սոցիալական գովազդը ոչ առևտրային գովազդ է, որն ուղղված է տվյալ շրջանի առավել արդիական խնդիրների վրա ուշադրություն հրավիրելուն ։
Ավելի հաճախ այսպիսի գովազդների պատվիրատուները պետական մարմիններն են կամ ոչ առևտրային կազմակերպությունները։
Պատմություն
ԱՄՆ-ում սոցիալական գովազդի պատմությունն սկսվում է 1906 թվականից, երբ «Ամերիկյան քաղաքացիական միություն» հասարակական կազմակերպությունն ստեղծեց այդ տեսակի առաջին գովազդը, որը կոչ էր անում պահպանել Նիագարայի ջրվեժը տնտեսական ընկերությունների պատճառած վնասից ։ Նախքան Հայրենական մեծ պատերազմը սոցիալական գովազդի առավել մեծ ծրագիր է եղել Սպիտակ երիցուկի օրը։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ` 1917 թվականին, ԱՄՆ-ում ստեղծվեց Ջեյմս Մոնտհոմերի Ֆլեգի պաստառը «Դու պետք ես ամերիկյան բանակին» վերնագրով, որի վրա Քեռի Սեմը նորակոչիկներին հորդորում էր գնալ բանակ։
1920-ական և 1940-ական թվականներին ԽՍՀՄ-ում ստեղծվեցին նմանատիպ ձևավորման և մտահղացմամբ պաստառներ` Դմիտրի Մոորի «Դու կամավո՞ր ես գրվել» և Իրակլի Թոիձեի «Մայր հայրենիքն է կանչում», որոնք հիշեցնում են Ֆլեգի պաստառը ։
Այդ թվականներին ստեղծված հասարակական ինֆորմացիայի կոմիտեն ակտիվ բացատրական աշխատանքներ էր իրականացնում` քաղաքացիներին տեղեկացնելով, թե ԱՄՆ-ն ինչու մտավ պատերազմի մեջ, և պարտությունը ինչով է վտանգավոր երկրի համար ։
«Սոցիալական գովազդ» հասկացությունը, որպես անգլերեն «public service advertising»-ի հոմանիշ, մասնագիտական միջավայրում ակտիվորեն սկսեց օգտագործվել Իգոր Բուրենկովի կողմից, ով հետագայում դարձավ Առաջին ալիքի հանրային կապերի տնօրեն ։
ԱՄՆ
ԱՄՆ-ում սոցիալական գովազդի շուկայի հիմնական համակարգողը Գովազդային խորհուրդն է ։ Այն ոչ պետական կազմակերպություն է, ստեղծվել է 1942 թվականին։ Խորհրդի սկզբնական խնդիրն էր բնակչության կենտրոնացումը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում հաղթանակի վրա։
Հետպատերազմական տարիներին Խորհուրդն սկսեց զբաղվել սոցիալական գովազդի աշխատանքների պլանավորմամբ։ Գործունեության սկզբում Խորհուրդը բավականին պահպանողական էր մոտենում գովազդային կազմակերպությունների թեմաներին, և հանրության շրջանում վեճեր կամ տարաձայնություններ չէին առաջանում։ Ընկերություններն առաջարկում էին.
Ժամանակի ընթացքում Խորհուրդը փոխեց իր քաղաքականությունը։ Սկսեցին ընտրել առավել բուռն և սուր թեմաներ, ինչպես օրինակ` ուշադրություն դարձնել անգրագիտությանը, երեխաների հանդեպ բռնությանը, ՁԻԱՀ-ին ։
Կառավարությունն ակտիվորեն զբաղվում է սոցիալական գովազդով։ 1993-2000 թվականներին միայն թմրամոլության դեմ պայքարի համար Քլինթոնի կառավարությունը սոցիալական գովազդի վրա ծախսել է 1.8 միլիարդ դոլար ։
Մեծ Բրիտանիա
Մեծ Բրիտանիայում սոցիալական գովազդը օրենսդրորեն չի կարգավորվում։ Կառավարությունը պատվիրում է գովազդ և ֆինանսավորում բյուջեից, իսկ մնացածը որոշվում է գովազդային արդյունաբերության ինքնակարգավորման շրջանակներում։ Իշխանությունները ԶԼՄ-ներին չեն պարտադրում կառավարության պատվիրած սոցիալական գովազդները տեղադրել անվճար, և դրանք ֆինանսավորվում են սովորական առևտրային պատվերի նման։ BBC ընկերությունն իր կանոնադրության մեջ հատուկ կետ է հատկացրել սոցիալական գովազդի տեղադրմանը ։
Երկրում սոցիալական գովազդի համակարգման գործառույթն իրականացնում է «Կառավարության տեղեկատվության կենտրոնական գրասենյակը», որը գործում է 1946 թվականից։ Կազմավորվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին գործող քարոզչության նախարարության հիմքի վրա։ Հաստիքը բաղկացած է 450 հոգուց։ Այն կառավարական մարմիններից հավաքագրում է պատվերները և բաշխում գովազդային տարբեր ընկերությունների միջև։ Հանդիսանում է ԶԼՄ-ների միակ պատվիրատուն։ Տարեկան ընդհանուր բյուջեն կազմում է 300 միլիոն եվրո, որից գովազդի վրա տարեկան ծախսը կազմում է 195 միլիոն եվրո։ Գրասենյակը չի զբաղվում քաղաքական գովազդով և ընտրական կազմակերպություններով ։
Ռուսաստան
Ռուսաստանի օրենսգրքի «Գովազդի մասին» բաժնում (13.03.2006 N 38-ФЗ) նշված է. «սոցիալական գովազդը տեղեկատվություն է, որն ուղղված է բարեգործական կամ հասարակայնորեն օգտակար նպատակների իրականացմանը, ինչպես նաև պետության հետաքրքրությունների ապահովմանը» ։
2011 թվականին ընդունվեց երկու օրենք, որոնք բարելավում են սոցիալական գովազդի ստեղծման և տեղադրման իրավական հիմքերը ։
1993 թվականին ստեղծվեց ոչ պետական Գովազդի խորհուրդ, որի կազմի մեջ մտան ինչպես գովազդի արտադրողներ, այնպես էլ տարածողներ։ Խորհրդի հիմնական նպատակներից էր ստեղծել սոցիալական խնդիրներին ուղղված գովազդային միասնական արտադրանք։ Խորհրդի անդամները մշակեցին, մասնավորապես, սոցիալական ընկերությունների մակետներ տպագիր ԶԼՄ-ների համար, տեսա և ձայնահոլովակներ ։
Սոցիալական գովազդի ոլորտում աշխատող տարածքային ոչ առևտրային կազմակերպությունների թվի աճի հետ մեկտեղ 2008 թվականին Մոսկվայում ստեղծվեց ոչ առևտրային կազմակերպությունների կոալիցիա` ուղղված երկրում սոցիալական գովազդի և բարեգործության զարգացմանը ։
2011 թվականին Մոսկվայում ստեղծվեց սոցիալական գովազդի հանձնաժողով ։
Բելառուս
Սոցիալական գովազդը Բելառուսի «Գովազդի մասին» օրենքում բնութագրվում է հետևյալ կերպ. «քաղաքացիների կամ կազմակերպությունների հետաքրքրությունները պահպանող օրենքների, առողջ ապրելակերպի, բնակչության անվտանգության, սոցիալական պաշտպանության, հանցագործությունների կանխարգելման, շրջակա միջավայրի պահպանության, բնական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման, բելառուսական մշակույթի և արվեստի զարգացման, միջազգային մշակութային համագործակցության, առողջապահության, կրթության, մշակույթի և սպորտի ոլորտում պետական ծրագրերի կամ սոցիալական բնույթի այլ դրսևորումների (միջոցառումների) գովազդ, որն ուղղված է հասարակական կամ պետական հետաքրքրությունների պաշտանությանը կամ բավարարմանը, չի կրում առևտրային բնույթ, իսկ գովազդատուները հանդիսանում են պետական մարմինները» ։
Միտումներ
Նույն տարում ԱՄՆ-ի «National Association of Broadcasters»-ը վերլուծել է, որ տեղական ԶԼՄ-ները սոցիալական գովազդին հատկացրել են 5.6 միլիարդ դոլար, որից 1.8 միլիարդը հատկացվել է հեռուստատեսությանը ։
Փառատոններ և մրցույթներ
IAA Responsibility Awards-ը սոցիալական գովազդի միջազգային փառատոն է։ Կազմակերպվել է Միջազգային գովազդային ասոցիացիայի (International Advertising Association) կողմից 2008 թվականին և կրում է ամենամյա բնույթ ։
Ռուսաստանում սոցիալական գովազդի զարգացման մեջ կարևոր դարձավ 2006 թվականին ձևավորված սոցիալական գովազդի ամենամյա ազգային մրցույթը ։ Մրցույթի նպատակը կազմակերպիչները համարում են երեխաների, երիտասարդների և մասնագետների շրջանում բարոյականության, դրական և ստեղծարար մտածողության զարգացումը ։ Պարբերաբար իրականացվում են նաև սոցիալական գովազդին նվիրված մասնագիտացված միջոցառումներ  ։
2000 թվականից Ուկրաինայում անցկացվում է «Նոր անուններ գովազդում» խորագիրը կրող սոցիալական գովազդի ամենամյա մրցույթ, իսկ 2007 թվականին ստեղծվեց «Սոցիալական գովազդի բորսա» ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գովազդ
Օինա
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 3 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Մուհու շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Անկարա
1920 թվականի ապրիլի 23-ին Անկարայում ստեղծվել է Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովը, որը Քեմալական պատերազմների տարիներին դարձել է Աթաթուրքի և Թուրքիայի ազգայնամոլական շարժման կենտրոնը։ 1923 թվականի Թուրքիայի Հանրապետության ստեղծման օրվանից Անկարան նրա մայրաքաղաքն է եղել՝ Օսմանյան կայսրության փլուզումից հետո փոխարինելով Ստամբուլին։ Անկարան ունի նաև առևտրական և արդյունաբերական քաղաքի նշանակություն՝ լինելով Թուրքիայի կարևոր ճանապարհների և երկաթուղային ցանցերի կենտրոնում։ Քաղաքի անվամբ են կոչում անգորական բուրդը, որը ստանում են անգորական նապաստակներից, անգորական երկարամազ այծը, անգորական կատուն։ Այս տարածքը հայտնի է նաև իր դեղձերով, մեղրով և մուսքաթ խաղողով։ Չնայած նրան, որ Անկարան գտնվում է Թուրքիայի ամենաչոր հատվածներից մեկում և հիմնականում շրջապատված է տափաստանի բուսականությամբ, այն կարող է համարվել կանաչ քաղաք յուրաքանչյուր քաղաքացուն հասնող կանաչի չափով՝ 72 մ² ։
Անկարան հին քաղաք է, որտեղ կան խեթական, փռյուգիական, հելլենական, հռոմեական, բյուզանդական և ի վերջո օսմանյան հնագիտական հուշարձաններ։ Քաղաքի պատմական կենտրոնը 150 մետր բարձրություն ունեցող մի բլուր է, որը գտնվում է Անկարա գետի ձախ ափին, որը Սաքարյա գետի վտակն է։ Բլրի վրա շարունակում են մնալ հին միջնաբերդի ավերակները։ Քաղաքում կան բավականին լավ պահպանված օրինակներ հռոմեական և օսմանյան ճարտարապետությունից, օրինակ՝ մ.թ.ա. 20 թվականով թվագրվող Ավգուստոսի տաճարը։
Ծագումնաբանություն
Անկարա անվան ուղղագրությունը տարիների ընաթցքում փոփոխությունների է ենթարկվել։ Այն հավանաբար եղել է խեթերի պաշտամունքային կենտրոնը՝ Ակուվաս անունով, սակայն սա դեռ հաստատապես պարզված չէ ։ Հին և միջին շրջաններում այն հայտնի էր Անկիրա անունով հունական ձևով (Ánkyra) և լիտինական ձևով Ancyra, գալաթական լեզվում հավանաբար նույն կերպ է հնչել։ 1073 թվականի սելջուկ թյուրքերի՝ քաղաքը գրավելուց հետո այն եվրոպական շատ լեզուներում հայտնի է դարձել Անգորա ձևով, տարածված էր նաև օսմաներեն Էնգյուրու անունը։ «Անգորա» անվանումը պահպանվել է մի շարք կենդանիների անուններում, ինչպես նաև մի շարք տեղանուններում։
Կլիմա
Անկարան գտնվում է բարեխառն գոտում՝ ցամաքային կլիմային բնորոշ հատկանիշերով։ Դրա շնորհիվ այստեղ պարզ արտահայտվում են տարվա բոլոր չորս եղանակները։ Ձմեռները ցուրտ են ու ձյունառատ։ Ամռանը հիմնականում շոգ է, չորային։ Տեղումների հիմնական մասը գալիս է գարնանը, մասամբ՝ աշնանը։ Կլիման կիսաչոր է (Köppen կլիմայի դասակարգում։ BSk)։ ԱՄՆ գյուղդեպարտամենտի Սառնամանիքի դիմադրության գոտու 7բ հատվածում է գտնվում Անկարան։ Այստեղ տարեկան տեղումների միջին քանակը գրեթե 400 միլիմետր է՝ չնայած տեղումները կարող են շարունակվել ամբողջ տարվա ընթացքում։ Ամսական միջին ջերմաստիճանը հունվարին լինում է 0.3 °C, իսկ հուլիսին 23.5 °C, իսկ տարեկան միջին ջերմաստիճանը՝ 12.02 °C:
Ժողովրդագրություն
1927 թվականին Անկարան ուներ 75.000 բնակչությունը։ 2013 թվականին Անկարայի մարզն ունեցել է 5.045.083 բնակչություն ։
Երբ 1923 թվականին Անկարան դարձավ Թուրքիայի Հանրապետության մայրաքաղաք, այն նախատեսված էր 500.000 բնակչության համար։ 1920-ական, 1930-ական, 1940-ական թվականներին քաղաքը սկսեց արագորեն աճել։ Այնուամենայնիվ 1950-ական թվականներից սկսած քաղաքը ավելի արագ զարգացում ապրեց, քան նախատեսված էր, քանի որ աղքատությունն ու աշխատանքի բացակայությունը ստիպում էր բնակչությանը արվարձաններից և շրջակա գյուղերից գաղթել քաղաք՝ ապրելու միջոցներ գտնելու հույսով։ Արդյունքում՝ շատ անօրինական կառուցված տներ հայտնվեցին քաղաքում. դրանք կոչվում էին գեջեքոնդուներ։ Սա հանգեցրեց Անկարայում անվերահսկելի իրավիճակի ստեղծման. այդ տարածքներում չկար ջուր, էլեկտրականություն, նույնիսկ սանիտարական պայմաններ։
Ժամանակի ընթացքում պետությունը ստիպված եղավ օրինականացնել այս բնակիչներին՝ նրանց փայտաշեն տների փոխարեն կառուցելով հսկայական բնակելի շենքեր և թաղամասեր, ինչպես Էլվանքենթը, Էրյամանը և Գյուզելքենթը։ Չնայած մինչ օրս էլ շարունակում են բազմաթիվ գեջեքոնդուներ պահպանվել՝ ժամանակի ընթացքում դրանք աստիճանաբար փոխարինվում են նոր շենքերով։ Սակայն սա արդեն մեծ խնդիր է, քանի որ Անկարայում այլևս հնարավոր չէ գտնել ազատ հողատարածք նոր շինարարություն կատարելու համար։
Վաղ շրջանի պատմություն
Անկարայի կենտրոնում և շուրջբոլորը եղած հին բնակավայրերը պատկանում են նախախեթական քաղաքակրթությանը, որը գոյություն է ունեցել բրոնզե դարում և աստիճանաբար կլանվել է հնդկա-եվրոպական խեթերի կողմից մ.թ.ա. 2000-1700 թվականներին։ Մ.թ.ա. 1000 թվականին փռյուգիացիների իշխանության տակ քաղաքը մեծապես աճեց և՛ չափերով, և՛ նշանակությամբ։ Այն ընդլայնվել է այն բանից հետո, երբ Փռյուգիայի մայրաքաղաք Գորդիոնում տեղի է ունեցել երկրաշարժ, որի պատճառով բնակչությունը զանգվածաբար գաղթել է դեպի Անկարա։ Փռյուգիական սովորության համաձայն Միդաս արքան մեծարվում է որպես Անկիրայի հիմնադիր, սակայն Պավսանիասը նշում է, որ քաղաքը իրականում շատ ավելի հին է, քան ներկայացնում են ժամանակակից հնագիտական տվյալները ։
Փռյուգիական իշխանությանը փոխարինելու եկավ նախ լիդիական, ապա պարսկական իշխանությունը։ Պարսկական իշխանությունը շարունակվեց այնքան ժամանակ մինչև պարսիկները պարտություն կրեցին Ալեքսանդր Մակեդոնացուց, ով գրավեց քաղաքը մ.թ.ա. 333 թվականին։ Ալեքսանդրն Անկարա էր եկել Գորդիոնից և այստեղ մնացել կարճ ժամանակով։ Մ.թ.ա. 323 թվականին Բաբելոնում նրա մահից և փաստորեն կայսրության մասնատումից հետո Անկարան և նրա շրջակայքը հայտնվեցին Անտիգոնոսի իշխանության տակ։
Մ.թ.ա. 300 թվականին Պոնտոսի հույները ևս կարողացել են զարգացնել քաղաքը հատկապես առևտրի ոլորտում, որը ձգվում էր հյուսիս՝ Սև ծովի նավահանգիստներ և Ղրիմ, հարավ՝ Ասորեստան, Կիպրոս և Լիբանան, արևելք՝ Վրաստան, Հայաստան և Պարսկաստան։ Հենց այդ ժամանակ էլ քաղաքը ստացել է Անկիրա (հունարեն՝ խարիսխ), որը ժամանակակից Անկարա անվան մի քիչ ձևափոխված տարբերակն է։
Հռոմեական պատմություն
Քաղաքը կելտական իշխանությունից հետո անցել է Հռոմեական կայսրության իշխանության տակ։ Մ.թ.ա. 25 թվականին Ավգուստոս կայսրը քաղաքի կարգավիճակը բարձրացնում է, այն դարձնում պոլիս՝ վերրածելով Հռոմեական կայսրության նահանգներից Գալաթայի մայրաքաղաք ։
Անկիրայի ավերակները իրենց խորաքանդակներով, արձանագրություններով և ճարտարապետական տարրերով այսօր էլ գրավում է շատ մարդկանց։ Գալաթական երկու այլ կենտրոններ էլ՝ Յոզղաթի մոտակայքում Թավիումը և Սիվիրհիսարի մոտակայքում Փեսինուսը շարունակել են հռոմեական շրջանում կարևոր բնակավայրեր համարվել, սակայն հենց Անկիրան դարձավ մեծ քաղաք։
Ինչպես հիշատակվում է Անկիրայում ապրում էր 200.000 մարդ Հռոմեական կայսրության տարիներին, որը բավականին մեծ թիվ էր կազմում, եթե համեմատենք կայսրության անկումից հետո մինչև 20-րդ դարը այստեղ ապրողների թվաքանակը։ Անկարա գետը հոսում էր քաղաքի կենտրոնով։ Այն այսօր փոխել է ուղղությունը, սակայն կազմում էր հին քաղաքի հյուսիսային սահմանը դեռևս հռոմեական, բյուզանդական և օսմանյան շրջաններում։ Չանքայան, որը գտնվում էր ներկայիս քաղաքի կենտրոնից հարավ՝ մի բլրի վրա, շատ հնարավոր է, որ ամառանոց է եղել։ 19-րդ դարում առնվազն մեկ հռոմեական վիլլայի կամ առանձնատան ավերակները պահպանվում էին ոչ շատ հեռու այն վայրից, որտեղ այսօր գտնվում է Չանքայայի նախագահական նստավայրը։ Այս քաղաքը ձգվում էր դեպի արևմուտք մինչև Երիտասարդության այգին և երկաթուղին, մինչդեռ բլրի հարավային հատվածը ձգվում էր մինչև այն հատվածը, որտեղ այսօր գտնվում է Հաջեթեփեի համալսարանը։ Իրականում այս քաղաքը շատ ավելի մեծ էր, քան հռոմեական Գալիա և Բրիտանիա քաղաքները։
Անկիրայի կարևորությունը գլխավոր առևտրական և ռազմավարական նշանակության ճանապարհների խաչմերուկում լինելն էր ։ Դեպի արևելք գնացող կայսերական ճանապարհը անցնում էր Անկարայով, ուստի կայսրերը և նրանց զորքերը հենց այս ուղղությունն էին ընտրում։ Սակայն նրանք միակը չէին, որ օգտագործում էին հռոմեական ճանապարհային ցանցը, որը հարմար էր նաև նվաճողների համար։ 3-րդ դարի երկրորդ կեսին Անկիրան գրավում են արևմուտքից եկած գոթերը (նրանք բավակին առաջ էին գնացել՝ հասնելով Կապադովկիայի խորքերը), ավելի ուշ արաբները։ Շուրջ մեկ տասնամյակ քաղաքը եղել է Սիրիական անապատում պալմիրացի կայսրուհի Զենոբիայի առաջապահ ուղեկալներից մեկը. վերջինս, օգտվելով Հռոմեական կայսրության թուլությունից և երկրում տիրող անկարգությունից, կարողացել էր իր համար ստեղծել պետություն, որը շատ կարճ կյանք է ունեցել։
Քաղաքը վերամիավորվել է Հռոմեական կայսրությանը 272 թվականին կայսր Ավրելյանոսի իշխանության ժամանակ։ Եռապետությունը, որը մի քանի կայսրերի իշխանական համակարգ էր՝ ներկայացված Դիոկղետիանոսի կողմից (284–305), զբաղվում էր վերակառուցման, Անկարայից արևմուտք ճանապարհների կառուցման գործերով։
3-րդ դարի ընթացքում կյանքը Անկիրայում, ինչպես և շատ այլ փոքրասիական քաղաքներում, կարծես թե ռազմականացվեց՝ ի պատասխան քաղաքի նկատմամբ գրավման փորձերի և անկայունության։
Բյուզանդական պատմություն
Քաղաքը 4-րդ դարում հայտնի էր որպես քրիստոնեական կյանքի կենտրոն այն պատճառով, որ այստեղ հաճախակի էին այցելում կայսրերը. սրա մասին իմանում ենք հեթանոս գիտնական Լիբանիոսի նամակներից ։ Եպիսկոպոս Մարսելուս Անկիրացին և Բազիլ Անկիրացին այդ ժամանակներում աստավածաբանական հակասությունների ակտիվ մասնակից էին և քաղաքը ունեցել է 3 սինոդ՝ 314 թվականին, 358 թվականին և 375 թվականին, վերջին երկուսը ի պաշտպանություն արիոսականության ։ Անկիրա քաղաք այցելել են Կոնստանտ I (337–350) կայսրը 347 և 350 թվականներին, Հուլիանոս կայսրը (361–363) 362 թվականի պարսկական արշավանքի ժամանակ, Հովիանոս կայսրը (363–364) 363-364 թվականի ձմռանը։ Հովիանոսի մահից հետո Վալենտինիան I (364–375) Անկիրայում դառնում է կայսր, հաջորդ տարի նրա եղբայր Վաղեսը (364–378) օգտագործել է Անկիրան զավթիչ Պրոկոպիուսի դեմ պայքարում ։ Երբ 396-399 թվականների ընթացքում Գալաթիայի նահանգը բաժանվել է մասերի, Անկիրան շարունակել է մնալ մայրաքաղաք, ինչպես նաև հոգևոր կենտրոն ։ Արկադիոս կայսրը (395–408) հաճախակի էր քաղաքը օգտագործում որպես իր ամառանոց, և Պալլադիուս Գաաթիացու և Նիլուս Գալաթիացու գործերում հանդիպում ենք տվյալների 5-րդ դարի սկզբներին քաղաքի հոգևոր գործերի մասին ։
479 թվականին զավթիչ Մարկիանը հարձակում է գործում քաղաքի վրա, սակայն չի կարողանում գրավել այն ։ 610-611 թվականներին Փոկաս կայսեր (602–610) եղբայր Կոմենտիոլուսը անհաջող փորձ է կատարում ապստամբություն բարձացնելու ընդդեմ Հերակլիոսի (610–641) : Տասը տարի անց՝ մոտավորապես 620 կամ 622 թվականին, քաղաքը գրավվում է Սասանյան Պարսկաստանի կողմից 602-628 թվականների բյուզանդա-սասանյան պատերազմի ժամանակ։ Չնայած պատերազմի ավարտին քաղաքը վերադարձվում է Բյուզանդիային՝ պարսկական ներկայության հետքերը դրոշմ են դնում քաղաքի հնագիտության վրա՝ ստիպելով ուշ անտիկ ժամանակաշրջանից անցում կատարելու միջնադարին ։