cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Թթենու մետաքսագործ
Թթենու մետաքսագործ, կերպասագործ, շերամ , իսկական մետաքսագործների (Bombycidae) ընտանիքի թիթեռ, որն ունի տնտեսական մեծ նշանակություն և մետաքսի հիմնական արտադրողն է։ Ընտելացվել է մեր թվարկությունից 3000 տարի առաջ Չինաստանում , որտեղից էլ շերամապահությունը տարածվել է Հնդկաստանում, Կորեայում, Ճապոնիայում և Արևմուտքում։ Ընտանի մետաքսագործի ամենամոտ տեսակը և հավանաբար նրա նախնին՝ վայրի մետաքսագործը, բնակվում է Արևելյան Ասիայում, Չինաստանի հյուսիսում և Ռուսաստանի հեռավորարևելյան տարածքներում  ։ Ընտանի շերամորդը, ամենայն հավանականությամբ, սերում է չինական շերամորդից, ոչ թե ճապոնական կամ կորեական ։
Նկարագրություն
Մետաքսագործը բավական խոշոր թիթեռ է, որի թևերի բացվածքը 40-60 մմ է։ Թևերն ունեն կեղտոտ սպիտակ գունավորում՝ գորշ դարչնագույն խայտերով։ Առջևի թևն ունեն կտրվածք արտաքին եզրում։ Արուների բեղիկները խիստ արտահայտված սանրավոր են, էգերինը՝ սանրավոր։ Թիթեռները գործնականում կորցրել են թռչելու ունակությունը․ հատկապես քիչ շարժուն կենսակերպ են վարում էգերը։ Թիթեռներն ունեն թերզարգացած բերանային ապարատ և իրենց կյանքի ընթացքում չեն սնվում (աֆագիա)։
Կյանքի ցիկլ
Թթենու մետաքսագործի առանձին տեսակներ մեկ տարվա մեջ կարող են տալ մեկ, երկու կամ բազմաթիվ սերունդներ։
Բեղմնավորումից հետո էգը ձվադրում է (միջինը դնում է 500-700 ձու) այսպես կոչված գրենայում։ Վերջինս ունի ձվաձև տեսք և կողքերից տափակացած է, իսկ մի բևեռում ավելի հաստ։ Գրենան ունի շուրջ 1 մմ երկարություն և 0,5 մմ լայնութոյւն, բայց տարբեր տեսակների մոտ այն զգալիորեն տարբերվում է, օրինակ՝ եվրոպական, փոքրասիական, միջինասիական ու պարսկական մետաքսագործները տալիս են ավելի մեծ գրենա, քան չինականներն ու ճապոնականները։ Ձվադրումը կարող է շարունակվել մինչև երեք օր։ Դիապաուզան թթենու մետաքսագործի մոտ տեղի է ունենում ձվային փուլում։ Դիապաուզայի ենթարկված ձվերը զարգանում են հաջորդ տարվա գարնանը, չենթարկվածները՝ նույն տարում։ Ձվից դուրս է գալիս թրթուր (այսպես ասած մետաքսի որդ), որն արագ աճում է և մաշկափոխվում 4 անգամ։ Այն բանից հետո, երբ թրթուրն անցնում է 4 մաշկափոխություն և անցնում 5 հասակ, նրա մարմինը դառնում է թեթևակիորեն դեղնավուն։ Թրթուրը զարգանում է 26-32 օրում։ Զարգացման տևողությունը կախված է օդի ջերմաստիճանից և խոնավությունից, սննդի չափից, որակից և այլն։ Թրթուրներն ուտում են 20-25 գ կեր (75%֊ը՝ 5-րդ հասակում) և սնվում են միայն թթենու տերևներով (այդ պատճառով մետաքսագործության տարածվածությունը կապված է այն տարածքների հետ, որտեղ աճում են այդ ծառերը)։ Հասուն թրթուրները չեն սնվում և 3 օրվա ընթացքում իրենց շուրջը հյուսում են մետաքսե ամուր պատյան՝ բոժոժ, որի վերին շերտը կազմված է անընդհատ մետաքսե թելից և ունի 300-900 մետրից մինչև 1500 մետր երկարություն (ամենախոշոր բոժոժներում)։ Բոժոժում որդը վերածվում է հարսնյակի։ Բոժոժը կարող է լինել տարբեր գույների՝ վարդագույն, կանաչավուն, դեղին և այլն։ Բայց արտադրության պահանջների համար ներկայում բազմացվում են բացառապես սպիտակ բոժոժ ունեցող շերամորդեր։ Կյանքի այդ պահին շերամորդն ունենում է մոտ 8 սմ երկարություն և 4 գ մարմնազանգված, որի մոտ 40%-ը մետաքսագեղձերն են։ Արտադրած հյութը բաղկացած է հիմնականում սպիտակուցներից, իսկական մետաքսից՝ ֆիբրոինից և սոսնձից՝ սերիցինից։ Բոժոժի հյուսման ժամանակ թրթուրը դուրս է մղում մետաքսահյութը և գլխի ճոճանակաձև շարժումներով ութանման թելակույտեր դնում կառուցվող բոժոժի պատերին։ Բոժոժահյուսքի ավարտից հետո՝ 4-րդ օրը, թրթուրը բոժոժում փոխակերպվում է հարսնյակի, իսկ վերջինս 10-րդ օրում՝ թիթեռի։  Թիթեռը սերիցինազ ֆերմենտի օգնությամբ լուծում է բոժոժի բևեռապատի սոսնձանյութը, ծակում է բոժոժը, դուրս գալիս և զուգավորվում։
Թիթեռների թրթուրներից դուրս են գալիս սովորաբար հարսնյակավորումից հետո՝ 15-18-րդ օրը։ Սակայն սովորաբար մինչ այդ փուլը մետաքսագործին ապրել չեն թողնում․ թրթուրները 2-2,5 ժամ պահում են 100 ջերմաստիճանում, ինչը սպանում է հարսնյակին և հեշտացնում բոժոժի բացվելը։
Մետաքսագործություն
Շերամապահությունը շերամի մետաքսագործի բուծումն է մետաքս ստանալու նպատակով։ Համաձայն կոնֆուցիական ձեռագրերի՝ շերամի որդերի միջոցով մետաքսի ստացման գործընթացն սկսվել Ք․ա․ 27-րդ դարում, չնայած հնէաբանական ուսումնասիրություները թույլ են տալիս եզրակացնել, որ շերմապահությունն սկիզբ է առել դեռևս Յանշաոյի ժամանակաշրջանում (մ․թ․ա․ 5000 թվական)։ Մեր թվարկության առաջին դարի առաջին կեսին շերմապահությունը հասել է հին Խոտան, իսկ 3-րդ դարում՝ Հնդկաստան։ Հետագայում այն տարածվել է ասիական երկրներում, Եվրոպայում, Միջերկրական ծովի ավազանի երկրներում։ Շերամապահությունը դարձել է տնտեսության կարևոր ճյուղ մի շարք երկրներում, ինչպիսիք են Չինաստանը, Կորեայի Հանրապետությունը, Ճապոնիան, Հնդկաստանը, Բրազիլիան, Հունաստանը, Իտալիան և Ֆրանսիան։ Ներկայում Հնդկաստանը և Չինաստանը հանդես են գալիս որպես մետաքսի արտադրության հիմնական կենտրոններ՝ արտադրելով մետաքսի համաշխարհային տարեկան արտադրանքի մոտավորապես 60 %-ը։
Գրականություն
Կատեգորիա:Իսկական մետաքսագործներ Կատեգորիա:Մետաքս
Կարմիր որթատունկերն Առլում
«Կարմիր որթատունկերն Առլում» (De rode wijngaard), պատկանում է նիդերլանդացի գեղանկարիչ Վինսենթ վան Գոգի վրձնին։ Երկար ժամանակ ենթադրվում էր, որ այս կտավը հեղինակի միակ աշխատանքն է, որը վաճառվել է նրա կյանքի օրոք
Պատմություն
Վան Գոգը նկարը նկարել է Ֆրանսիայի հարավում տեղակայված Առլ փոքրիկ քաղաքում գտնվելու ընթացքում։ Այնտեղ անցկացրած կարճ ժամանակահատվածը (1888 թվականի փետրվարից մինչև 1889 թվականի մայիս) արդյունավետ շրջան է համարվում նկարչի կյանքում։ Նրա մոտ էր եկել Պոլ Գոգենը, և Վինսենթը երազում էր նկարիչների միության ստեղծման մասին, որը պետք է ղեկավարեր նրա ընկերը։ Վան Գոգը ներշնչվում էր շրջապատող բնապատկերներով, քաղաքային և գյուղական վայրերի տեսարաններով։ 1888 թվականի նոյեմբերին եղբորը՝ Թեո վան Գոգին գրում է.
Նկարագրություն
«Կարմիր որթատունկերը Առլում» կտավում պատկերված է խաղողահավաքը Մոնմաժուրի աբբայության շրջակայքում։ Վան Գոգի կտավում այս բնապատկերը ձեռք է բերել առակի բնույթ։ Մարդիկ, ովքեր հավաքում են բերքը, դարձել են կյանքի խորհրդանիշը, որը նկարիչը ներկայացնում է իբրև ամենօրյա ծանր աշխատանք
Գտնվելու վայր
Հետագայում այս աշխատանքը ցուցադրվել է Բրյուսելում` «Քսանի խումբ» ստեղծագործական ընկերության ութերորդ ցուցահանդեսում, և գնվել է բելգիացի նկարիչ Աննա Բոշի կողմից չորս հարյուր ֆրանկով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նկարներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Վինսենթ վան Գոգի նկարներ‎ Կատեգորիա:1888 նկարներ Կատեգորիա:Մոսկվայի Պուշկինի անվան կերպարվեստի թանգարանի նկարներ Կատեգորիա:Բնանկարներ
Ստրելինա
Ստրելինա (Стрелина), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Պիժմա գետի ձախ ափում՝ 234 կմ հեռավորության վրա Գետի երկարությունը 69 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Կամսկոմու ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Վյատա գետն է, գետի ենթաավազանը Վետկա գետն է։ Գետի գետային ավազանը Կոտելնիչ գետն է՝ մինչև Կամ.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Համերգ (Հովհաննես Թումանյան)
«Համերգ», Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծություններից՝ գրված 1890 թվականին ։
Պատմություն
Հովհաննես Թումանյանն այս բանաստեղծությունը գրել է 1890 թվականի դեկտեմբերի 2-ին։
Ինքնագիրը չի պահպանվել։
Առաջին անգամ տպագրվել է 1891 թվականին լույս տեսած « Մուրճի » № 5-ում, (էջ 621) այնուհետև Մոսկվայում՝ 1892 թվականին լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծությունների երկրորդ հատորում (էջ 79)՝ թվագրված «1890 թ․ դեկտ․ 2»։
Արտատպվում է 1922 թվականին Կոստանդնուպոլսում լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծությունից, (էջ 13) ապա՝ Երևանում՝ 1940-1959 թվականներին լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի երկերի ժողովածուի գիտական հրատարակության առաջին հատորում (էջ 51)։
Արտատպվում է 1922 թվականին Կոստանդնուպոլսում լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծությունների գրքից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծություններ
Ֆելիքս Հարությունյան
Կենսագրություն
1962 թվականին ավարտել է ԵՊՀ-ն։ 1971 թվականից եղել է ՀՀ ԳԱԱ մաթեմատիկայի ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող, 1977 թվականից դասախոսում է ԵՊՀ-ում, 1987 թվականից՝ ամբիոնի վարիչ։
Աշխատանքները վերաբերում են եռանկյունաչափական և ընդհանուր օրթոգոնալ շարքերի զուգամիտությանը, այդ շարքերով ֆունկցիաների ներկայացմանը, ինչպես նաև անալիտիկ ֆունկցիաների եզրային արժեքների ուսումնասիրման հարցերին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ապրիլի 18 ծնունդներ Կատեգորիա:1940 ծնունդներ Կատեգորիա:Գյումրի քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Հայ մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Նեռնստի հավասարում
Նեռնստի Հավասարում, հավասարակշռային էլեկտրոդային պոտենցիալի (Е) և էլեկտրոդային պրոցեսին մասնակցող նյութերի ակտիվությունների (կոնցենտրացիաների) (с) կապն արտահայտող հավասարում։ Իր աղի լուծույթի մեջ ընկղմած մետաղի և լուծույթի միջև առաջացած պոտենցիալների տարբերության արժեքը որոշվում է (Վ․ Նեռնստ, 1888 թվական)՝
բանաձևով, որտեղ Eo-ն էլեկտրոդի նորմալ (ստանդարտ) պոտենցիալն է (c= 1 մոլ/լ, E=Eo), R-ը՝ գազային հաստատունը, F-ը՝ Ֆարադեյի թիվը, T-ն՝ բացարձակ ջերմաստիճանը, ո-ը՝ մետաղի իոնի լիցքի փոփոխությունը պրոցեսում։ Եթե էլեկտրոդների վրա ընթանում է аА + bВ↓ + cC+ ․․․ne ↔ mM + pP+ ․․․ օքսիդա-վերականգնման ռեակցիան, ապա էլեկտրոդի պոտենցիալը կլինի՝
որտեղ Eo-ն նորմալ (ստանդարտ) պոտենցիալն է, aA, aC, aM, aP․․․՝ ռեակցիային մասնակցող նյութերի ակտիվությունները (իդեալական լուծույթների դեպքում կարելի է փոխարինել համապատասխան կոնցենտրացիաներով), a, b, с․․․, m, p․․․-ն՝ ստեքիոմետրիկ գործակիցները, ո-ը՝ ռեակցիային մասնակցող էլեկտրոնների թիվը։ Պինդ նյութերի ակտիվությունը ընդունվում է 1 և բանաձևի մեջ չի մտնում (aB = 1)։ Նեռնստի հավասարումը ունի տեսական և գործնական կարևոր նշանակություն։
Կատեգորիա:Էլեկտրաքիմիա Կատեգորիա:Քիմիական օրենքներ
Շնչառական հիվանդություններ
Շնչառական հիվանդություններ կամ թոքերի հիվանդություններ , բժշկական տերմին,   որը ընդգրկվում է պաթոլոգիկ  վիճակ է որը ախտահարում է օրգանները և հյուսվածքները որը դարձնում է գազափոխանակությունը դժվար օդ շնչող կենդանիների մոտ։ Դրանք ընդգրկում են շնչառական համակարգի վիճակներ  որոնք ներառում են շնչափողը, բրոնխները, բրոնխիոլները, ալվեոլները, պլևրան, պլևրալ խոռոչները և ներվերը և շնչառական մկանները։ Շնչառական հիվանդությունները տատանվում են սկսած միջինից մինչև ինքնասահմանափակվող, ինչպես օրինակ ը նդհանուր մրսածությունը, կյանքին վտանգ սպառնացող հիվանդությունները ինչպես օրինակ բակտերալ թոքաբորբ․ թոքային էմբոլիա, սուր ասթմա և թոքի քաղցկեղ ։
Շնչառական համակարգի հիվանդությունները ուսումնասիրում է պուլմոնոլոգիան։ Մասնագետը ով զբաղվում է այդ գիտությամբ հայտնի է որպես պուլմոնոլոգ, կրծքային բժշկության մասնագետ, շնչառական բժշկության մասնագետ։
Շնչառական հիվանդությունները կարող են դասակարգվել բազում տարբեր յեղանակներով օրինակ ըստ օրգանի, հյուսվածքի, Տարբեր նշանների և սիմպտոմների համախտանիշի որը առաջացելէ հիվանդության պատճառով։
Թոքի օբստրուկտիվ հիվանդություն
Ասթմա, քրոնիկ բրոնխիտ, բրոնխոէկտազ և Թոքային քրոնիկական օբստրուկտիվ հիվանդություն (ԹՔՕՀ) այս բոլորը թոքերի օբստրուկտիվ հիվանդություններ են որոնց հատկանաշական է օդատար ուղիների օբստրուկցիան։ Այս պրոցեսը սսահմանափակում է օդի մուտքը օդատար ուղիներով դեպի ալվեոլներ որի պատճառը բորբոքմամբ պայմանավորված բրոնխային ծառի կոնստրուկցիան է։ Օբստրուկտիվ հիվանդությունները սովորաբար նույնականացվում են սիմպտոմներով և ախտորոշվում թոքային ֆունկցիայի հետազաոտմամբ սպիրոմետրիայի միջոցով։ Շատ օբստրուկտիվ հիվանդություններ կառավարվում են խուսափելով տրիգերներից ինչպես օրինակ (փոշու տիզը կամ ծխելը), սիմպտոմները կառավարվում են բրոնխոլիտիկներով, և բորբոքման ճնշմամաբ (օրինակ կորտիկոստերոիդներով) սուր դեպքերում։ԹՔՕՀ-ի առաջացման պատճառը էմֆիզեման է և քրոնիկական բրոնխիտը պայմանավորված ծխախոտով, և բրոնխոէկտազի գլխավոր բատճառը ներառում է սուր ինֆեկցիան և ցիստիկ ֆիբրոզը։ Ասթմայի տարբերակված պատճառըդեռ չի հայտնաբերվել ։
Թոքի ռեստրիկտիվ հիվանդություն
Թոքորի ռեստրիկտիվ հիվանդությունները շնչառական հիվանդությունների խումբ է որին հատկանշական է թոքի առաձգականության կորուստը, որն առաջանում է թոքերի լայնացման և թոքային կոշտության անհամապատասխանությամբ, ինչպես օրինակ նորածինների մոտ դիսթրես սինդրոմի ժամանակ։
Քրոնիկ շնչառական հիվանդություններ
Քրոնիկ շնչառական հիվանդությունները (ԹՔՀ) քրոնիկ ընթացք ունեցող շնչառական հիվանդությունների խումբ է որոնց դեպքում ախտահարվում են շնչառական ուղիները և թոքերի կառուցվածքում առկա տարեր։ Դրանց հատկանշական է բորբոքային բջիջների հավքագրումը (նեյտրոֆիլ) և/կամ ինֆեկցիայի դեստրուկտիվ ցիկլը (միջնորդավորված  Pseudomonas aeruginosa-ով )։Ամենահաճախ հանդիպողներն են ասթման, ԹՔՕՀ-ն և սուր շնչառակ դիսթրես համախտանիշը։ Քրոնիկական շնչառական հիվանդությունները չեն բուժվում, ամեն դեպքում կան բուժման բազմաթիվ եղանակներ որոնք լայնացնում են շնչառական ուղիները ապահովելով օդի հոսքը լավացնելով շնչարգելությունը կարող են օգնել նվազեցնել սիմպտոմները և բարելավել կյանքի որակը ։
Շնչառական ուղիների ինֆեկցիա
Ինֆեկցիաները կարող են ախտահարել շնչառական ուղիների ցանկացած հատված։ Դրանք բաժանվում են վերին շնչառական ուղիների և ստորին շնչառական ուղիների ինֆեկցիաների։
Ստորին շնչառական ուղիների վարակ
Ստորին շնչառական ուղիների ինֆեկցիայի ամենահաճախ հանդիպող տեսակը թոքաբորբն է, թոքային հյուսվածքի բորբոքումը որը հիմնականում առաջանում է բակտերայով պայմանավորված հատկապես Streptococcus pneumoniae -ով արևմտյան երկրներում։ Տուբերկուլյոզը թոքաբորբի առաջացման կարևոր պատճառ է ամբողջ աշխարհում։Այլ պաթոգենները ինչպես օրինակ վիրուսները և սնկերը կարող են առաջացնել Սուր շնչառական համախտանիշ և պնևմոցիստիկ թոքաբորբ։Թոքաբորբի ժամանակ կարող են առաջանալ վարդություններ ինչպես օրինակ աբսցես, գնդաձև խոռոչ պայմանավորված ինֆեկցիայով կամ ինֆեկցիան կարող է տարածվել դեպի պլևրալ խոռոչ։
Բերանի խոռոչի հիգիեբայի խախտումը կարող է լինել պատճառ ստորին շնչառական ուղիների ինֆեկցիայիհամար։ Նոր հետազոտությունները ցույց են տալիս որ բակտերիաները կարող են անցնել շնչառական ուղիներով դեպի թոքեր ։
Չարորակ ուռուցքներ
Շնչառական համակարգի չարորակ ուռուցքները, հատկապես թոքերի առաջնային կարցինոման, մեծագույն առողջապահական ղնդիր է որը պատասխանատու է քաղցկեղ ախորոշման 15% համար և քաղցկեղից մահերի 30% համար։ Շնչառական ուղիների քաղցկեղները հիմնականում հատկանշական են ծխողներին։
Ըստ հյուսվածքաբանության տարբերում ենք տարբերում ենք շնչառական համակարգի հետևյալ ուռուցքները։
Որպես հավելում քաղցկեղային բջիջները անցնելով արյան հոսք շրջանառում են և սրտային արտամղման հետ անցնում են թոքեր սա թոքային մետաստազների առաջացման հիմնական պատճառը և մեխանիզմն է։Կրխքի քաղցկեղը կարող է թափանցել անմիջապես տեղային տարածման ճանապարհով։Լյարդ և հաստ աղիք մետաստազ տալուց հետո այն տարածվում է դեպի թոքեր։ Շագանակագեղձի քաղցկեղը,Ծլային բջիջների քաղցկեղը և երիկամաբջջային կարցինոման կարող են նույնպես մետաստազվել թոքեր։
Շնչառական ուղիների քաղցկեղի բուժումը կախված է քաղցկեղի տեսակից։ Վիրահատական բուժումը կարող է ընդգրկել թոքի հատվածների հեռացում(լոբէկտոմիա,սեգմենէկտոմիա կամ սեպաձև հատվածի հեռացում) կամ ամբողջ թոքի հեռացում (պնևմոնէկտոմիա), քիմիոթերապիայի և ճառագայթյին թերապիայի հետ միասին։Ապրելիությունը թոքի քաղցկեղի ժամանակ կախված է քաղցկեղի փուլից որում այն ախտորոշվել է և որոշ հիստոլոգիական հատկանիշներից և կազմում է ընդհանուր առմամբ 14-17%։ Թոքերի մետաստազների դեպքում բուժումը լինում է արդյունավետ միայն խիստ վորոշակի դեպքերում, հազվագյուտ իրավիճակներում։
Բարորակ քաղցկեղ
Բարորակ քաղցկեղները շնչառական հիվանդոությոինների հազվադեպ հանդիպող տեսակներից են։ որոնց օրինակներն են
Թոքամզի խոռոչի հիվանդություններ
Պլևրալ խոռոչում հեղուկի ախտաբանական կուտակումը հայտնի է նաև որպես թոքամզային արտաքիրտ։ Սա կարող է առաջանալ արյան հոսքից հեղուկի դեպի կրծքավանդակի խոռոչ անցման հետևանքով, որը հաճախ կանգային սրտային անբավարարության կամ լյարդի ցիռոզի հետևանք է։ Ավելցուկային հեղուկ կարող է կուտակվել նաև պլևրայի բորբոքային հիվանդությունների դեպքում պայմանավորված ինֆեկցիայով, թոքային էմբոլիայի, տուբերկուլյոզի, մեզոթելիոմայի և այլ հիվադությունների պատճառով։
Պնևմոթորքսը առաջանում է թոքը ծածկող պլևրայի վնասման արդյունքում, որի դեպքում օդը անցնում է պլևրայի խոռոչ։ Ախտահրված կողմում թոքը նմանվում է արտափչված բալոնի։ Լարված պնևմոթորաքսը դա պնևմոթորաքսի ծանր և սուր ձևն է, երբ օդը որը հավաքվել է կրծքավանդակի խոռոճում չի կարողանում դուրս գալ որը հանգեցնում է նրան որ օդը այնքան է շատանում պլևրալ խոռոչում որ սկսում է սեղմել սրտի և մագիստրալ անոթների վրա բերելով կյանքին վտանգ սպառնացող վիճակների։
Թոքային անոթային հիվանդություններ
Թոքային անոթային հիվանդությունները վիճակներ են երբ ախտահարվում է թոքերի արյան շրջանառությունը, օրինակներ
Նեոնատալ հիվանդություններ
Թոքային հիվանդությունները կարող են ազդել նաև նորածինների վրա օրինակ թոքային հիպերտենզիա, թոքերի ինտերստիցիալ էմֆիզեմա(սովորաբար վաղածին երեխաների մոտ) և նորածինների շնչառական դիսթրես համախտանիշ։
Ախտորոշում
Շնչառական հիվանդությունները կարող են ախտորոշվել կատարելով հետևյալ հետազոտությունները
Համաճարակաբանություն
Շնչառական հիվանդությունները հիվանդացության և մահացության առաջացման նշանակալից պատճառներից են ամբողջ աշխարհում։Ըստ վիճակագրության ԱՄՆ-ում մոտավորապես գրանցվում է 1 միլարդ մրսածության դեպք ։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս որ 2010 թվականին ԱՄՆ-ում շնչառական դիստտրեսի պատճառով անհետաձգելի բուժօգնության բաժանմունք են դիմել մոտավորապես 6,8 միլիոն մարդ ում տարիքը չէր գերազանցում 18-ը ։2012-ին շնչառական պաթոլոգիաները ամենահաճախ պատճառն էին երեխաներին հիվանդանոցում պահելու համար ։
Մեծ Բրիտանիայում 7 մարդկանցից 1-ը ունի շնչառական քրոնիկ հիվանդություն հատկապես թոքերի քրոնիկ օբստրուկտիվ հիվանդություն, որը ներառում է ասթմա, քրոնիկ բրոնխիտ և էմֆիզեմա ։Շնչառական պաթոլոգիաները (ներառյալ քաղցկեղը) պատասղանատու է հոսպիտալիզացիայի 10%-ի և 16% մահերի համար կանադայում ։
2011 թվականին շնչառական պաթոլոգիաները հանդիսացել են հարկադրական վենտիլյացիայի օգտագորման 93,3% ԱՄՆ-ում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շնչառական համակարգի հիվանդություններ
Բրիգադիրովկա (գյուղ, Իզյումի շրջան)
Բրիգադիրովկա (Бригадирівка), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Իզյումի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Բրիգադիրովկա գյուղում բնակվում էր 443 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1748 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 253,43 մարդ/կմ²։
Մայնիլո
Մայնիլո (Майнило), գյուղ Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Վիբորգսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1 մարդ։
Պանկոստի ուռուցք
Պանկոստի ուռուցք, թոքի գագաթային հատվածին բնորոշ քաղցկեղ։ Թոքի քաղցկեղի տեսակ է, որն առանձնանում է իր բնորոշ տեղակայմամբ՝ աջ կամ ձախ թոքի վերին (գագաթային) հատվածներ։ Սովորաբար այն տարածվում է հարակից հյուսվածքների վրա, ինչպիսիք են կողերը և ողերը։ Պանկոստի ուռուցքների մեծ մասը հյուսվածաբանորեն պատկանում են թոքերի ոչ մանր բջջային քաղցկեղներին։
Աճող քաղցկեղը կարող է ճնշել բազկագլխային երակը (բրախիոցեֆալ), ենթաանրակային զարկերակը (սուբկլավիկալ), ստոծանիական նյարդը, հետադարձ կոկորդային նյարդը, թափառող նյարդը, կամ, բնորոշ է նաև սիմպաթիկ հանգույցի ճնշումը(աստղաձև հանգույց), որը հանգեցնում է մի շարք ախտանիշների, որը հայտնի է որպես Հորների համախտանիշ։ Պանկոստի ուռուցքը անվանվել է ի պատիվ ամերիկյան ճառագայթաբան Հենրի Պանկոստի, որը նկարագրել է այդ ուռուցքը 1924 և 1932 թվականներին ։
Նշաններ և ախտանիշներ
Բացի քաղցկեղին բնորոշ հիմնական ախտանիշներից, որոնցից են թուլությունը, տենդը, քաշի կորուստը և հոգնածությունը, Պանկոստի քաղցկեղը ծանր դեպքերում կարող է ներառել ամբողջական Հորների համախտանիշը՝ օրինակ՝ միոզ (բբերի նեղացում), անհիդրոզ(քրտնարտադրության բացակայություն), պտոզ(կոպի կախում) և պսևդոէնօֆթալմոզ(որպես պտոզի արդյունք)։ Զարգացող դեպքերում ախտահարվում է նաև բազկային հյուսակը, ձեռքի մկաններում առաջացնելով ցավ և թուլություն, որի ախտանիշները նման են կրծքային ելանցքի համախտանիշին։ Քաղցկեղը նաև կարող է ճնշել հետադարձ կոկորդային նյարդը և դրանից առաջանում է ձայնի խռպոտություն և «ցլային» (ոչ պրոդուկտիվ) հազ։
Վերին սիներակի համախտանիշի ժամանակ, վերին սիներակի խցանումը քաղցկեղով(ծավալային էֆեկտ) առաջացնում է դեմքի այտուց, ցիանոզ և գլխի շրջանի և պարանոցային երակների լայնացում։
Պանկոստի ուռուցքը գագաթային շրջանի ուռուցք է, որը դեպքում սովորաբար անամնեզում նշվում է ծխախոտի օգտագործումը։ Կլինիկական նշանները և ախտանիշները սխալմամբ կարող են շփոթել վերին կրծքային հատվածում նյարդաանոթային խրձի ախտահարումների հետ։ Բուժառուի անամնեզում առկա ծխելու փաստը, կլինիկական նշանների և ախտանիշների արագ առաջացումը և պլևրայի ցավը կարող են ենթադրել գագաթային քաղցկեղի առկայություն։ Պանկոստի քաղցկեղը կարող է հանգեցնել ինչպես Պանկոստի համախտանիշի, այնպես էլ Հորների համախտանիշի։ Եթե ներառվում են բազկային հյուսակի արմատները, առաջանում է Պանկոստի համախտանիշը, իսկ սիմպաթիկ մանրաթելերի ներառումը, որոնք դուրս են գալիս ողնուղեղի T1 մակարդակից և բարձրանում դեպի վերին պարանոցային հանգույց, առաջացնում են Հորների սինդրոմը։
Ախտորոշում
Պանկոստի քաղցկեղի ախտորոշումը սովորաբար կատարվում է կլինիկական ախտանիշների և վիզուալիզացիայի գնահատումից հետո։ Կրծքավանդակի ռենտգեն հետազոտությունը համարվում է լավ սկրինինգ թեստ է, անգամ այն դեպքում, երբ կրծքավանդակի ՀՇ հետազոտությունը կարող է ցուցաբերել ավելի բարձր հաճախականության թույլատրություն և կարող է ցուցադրել թե որ ներքին օրգաններն են ճնշված։
Բուժում
Պանկոստի քաղցկեղի բուժումը կարող է տարբերվել թոքի այլ ոչ մանր բջջային քաղցկեղների բուժումից։ Դրա տեղակայումը և կենսական օրգաններին մոտիկ գտնվելը ( ինչպիսիք են նյարդերը և ողնաշարը) կարող են բարդացնել վիրաբուժական միջամտությունների իրականցմանը։ Որպես արդյունք, և կախված քաղցկեղի փուլից, բուժումը կարող է ներառել ճառագայթային թերապիա և քիմիոթերապիա, որոնք նշանակվում են վիրահատությունից առաջ(նեոադյուվանտ բուժում)։ Վիրահատության ժամանակ հեռացվում է թոքի վերին բիլթը և նրա հետ կապված այլ կառուցվածքները (ենթաանրակային զարկերակ, երակներ, բազկային հյուսակի ճյուղեր, կողեր և ողերի մարմինները), ինչպես նաև կատարվում է միջնորմային լիմֆադենէկտոմիա։ Վիրաբուժական միջամտությունը կարող է իրականացվել հետին կամ առաջային մուտքով իրականացվող թորակոտոմիայի ինչպես նաև մոդիֆիկացված եղանակներով ։ Ոչ վիրաբուժական բուժումները կարող են լինել կամ ճառագայթային թերապիան, կամ նոր բուժումների համակցումների հիման վրա իրականացվող կլինիկական փորձարկումները ։
Իտամարկայի գավառ
Իտամարկայի գավառ (Microrregião do Itamaracá), գավառ Բրազիլիայի Պերնամբուկու նահանգում։ Մտնում է Ռեսիֆիի ագլոմերացիա (մեզոշրջան)ի մեջ։
Գավառի կազմ
Գավառի կազմի մեջ են մտնում հետևյալ համայնքները.
Կատեգորիա:Բրազիլիայի գավառներ Կատեգորիա:Պերնամբուկու նահանգի գավառներ
Շառլ Բոննի համախտանիշ
Շառլ Բոննի համախտանիշ կամ վիզուալ հարուցինացիա․ համարվում է հոգեֆիզիկական վիզուալ անհանգստության․ մասամբ կամ ծանր կուրության ժամանակ բարդ, վիզուալ հարուցինացիաների տեսակ։
Ախտանշաններ
Տեսողությունը մեծ մասամբ կորցրած մարդկանց մոտ կարող են լինել վառ, բարդ, կրկնվող վիզուալ հարուցինացիաներ։ Այս հարուցինացիաների յուրահատկությունը կայանում է նրանում, որ դրանք հաճախ միկրոպսիկ են՝ «մուլտֆիլմային» (հարուցինացիայի ժամանակ նշանները կամ օբյեկտները փոքր են երևում նորմայից)։ Ավելի տարածված հարուցինացիան ունի դեմք կամ մուլտֆիլմ է ։ ՀԻվանդները հասկանում են, որ հարուցինացիաները իրական չեն և միայն վիզուալ են, այսինքն, դրանք այլ ձևերով չեն հանդիպում, օրինակ, լսողության, հոտի կամ համի ։ Այդպիսի տեսիլքների տեսակներին բնորոշ է, որ դրանք կարող են անմիջապես հայտնվել և անմիջապես անհետանալ։ Դրանք հանկարծակի են և փոխվում են նաև հանկարծակի։
2008 թվականին կատարված ավստրիական հետազոտությունը ցույց է տվել, որ Շառլ Բոննի համատանիշ ունեն տեսողությունը մեծ չափով կորցրած տարեց մարդկանց (> 65 տարեկան) 17.5%-ը ։ Ասիական երկու հետազոտությունները սակայն ցույց են տալիս ավելի քիչ տարածվածություն ։ Ամենամեծ դժվարությունը հիվանդության տարածվածության որոշման համար կայանում է նրանում, որ մարդիկ թաքցնում են իրենց հիվանդությունը վախի պատճառով, որպիսի նրանց չհամարեն հոգեկան հիվանդ ։
Մարդիկ, ովքեր տառապում են Շառլ Բոննի համախտանիշով, կարող են ունենալ տարբեր հարուցինացիաներ։ Հարուցինացիաների պատկերներից ամենատարածվածն են՝ մարդկանց, որից հետո տարածված են կենդանիների, բույսերի կամ ծառերի և այլ անշունչ առարակաների պատկերները։ Հարուցինացիաները հաճախ ընդգրկվում են մարդու շրջապատ ։
Պատճառներ
Շառլ Բոննի համախտանիշը ավելի հաճախ հանդիպում է այն մարդկանց մոտ, ովքեր ունեն խնդիրներ տեսողության հետ՝ տարիքի, շաքարային դիաբետի կամ այլ ճանապարհով աչքի վնասման կամ տեսողական նյարդի վնասման պատճառով։ Տեսողության թուլացման պատճառները կարող են լինել տարբեր, օրինակ, մակուլյար դեգեներացիան, գլաուկոման, կատարակտը, մեթիլալկոհոլով թունավորմամբ՝ տեսողական նյարդի երկկողմանի վնասումը, գլխուղեղի ծայրային գոտում ուռուցքի պատճառով։ Տեսողության կորստից հետո, մարդու մոտ գլխուղեղի տեսողական գոտին դադարում է նյարդային ազդակ ստանալուց։ Այն դառնում է հիպերակտիվ և գրգռված և սկսում է գործել ինքնաբուխ։ Դրա հետևանքով էլ սկսում է առաջանալ տարբեր հարուցինացիաներ։ Տեսիլքը կախված է նրանից, թե որ խմբի նեյրոններն են ինքնաակտիվանում ։
Կանխատեսում
Չկա որոշակի արդյունավետ բուժում այս համախտանիշի համար։ Որոշ մարդկանց մոտ համախտանիշը կարող է տևել մի քանի օրից մինչև մի քանի տարի, հարուցինացիաները կարող են տևել ընդամենը մի քանի վայրկյանից մինչև մի քանի ժամ։ Սովորաբար հարուցինացիաները անհետանում են կես կամ մեկ տարի հետո, սակայն յուրաքանչյուր մարդու համար ժամկետները տարբեր են։ Այս համախտանիշով մարդկանց համար լավագույն բուժումը իրենց տեղյակ լինելն է հիվանդության մասին, իմանալը, որ դա հոգեկան հիվանդություն չէ, դրանից ելնելով հարուցինացիաները կարգավորելու նրանց հատկությունը լավանում է։ Շառլ Բոննի համախտանիշով մարդկանց մեծամասնությունը հարուցինացիաները դիմավորում են անտարբեր, սակայն դրանք միևնույն է կարող են լինել տագնապային, քանի որ, դրանք միախառնվում են առօրյա կյանքին։ Կարճ ժամանակվա տեսիլքների հաղթահարմանը օգնում է աչքերի փակելը կամ թարթելը ։
Տարածվածություն
Շառլ Բոննի համախտանիշի տարածվածությունը տարեց մարդկանց շրջանում տարբեր տվյալներով կազմում է 10-15% ։ Հնարավոր չէ հստակ հաշվել տվյալ հիվանդության տարածվաությունը, քանի որ շատ հիվանդներ բավականին վախեցած են, որ իրենց կարող են համարել հոգեկան հիվանդներ և այդ պատճառով բժշկին չեն պատմում իրենց տեսիլքների մասին ։
Բուժում
Կախված հատուկ դեպքերից, բժիշկը հետազոտությունից հետո կարող է պարզել, կա արդյոք այլ դեպրեսիա կամ այլ խնդիրներ, որոնք կարող են կապված լինել Շառլ Բոննի համախտանիշի հետ։ Վերջերս գրանցած դեպքերը ցույց են տվել, որ հետադարձ կապով սելեկտիվ ինհիբիտորների միջոցով սերոտոնինի ճնշումը կարող է օգտակար լինել ։
Պատմություն
Հիվանդությունը անվանված է ի պատիվ շվեցարացի բնագետ Շառլ Բոննի, ով նկարագրել է հիվանդության պայմանները 1760 թվականին։ Նա առաջին անգամ հիվանդությունը որպես այդպիսին գրանցել է իր 89-ամյա պապիկի մոտ, ով կատարակտի պատճառով գրեթե կույր էր, սակայն տեսնում էր մարդկանց, կանանց, թռչուններ, վագոններ, շինություններ, գոբելեններ, ֆիզիկապես անհնար հանգամանքներ և լաստերի նմուշներ ։
Առաջինը, որը նա նկարագրեց, դա մեծ, նարնջագույn եզրերով, կապույտ գույն ունեցող թաշկինակ էր օդում ճախրող։ Նա գիտեր, որ հարուցինացիա էր, քանի որ թաշկինակներ օդում չէին լինում։ Այնուհետև հորիզոնում նա տեսավ անիվ։ Սակայն, երբեմն նա վստահ չէր լինում հարուցինացիա է տեսնում, թե ոչ, քանի որ հարուցինացիաները կարող էին համընկնել առօրյա շրջապատի կյանքի հետ։ Մի անգամ նրա մոտ այցելության էին եկել թոռնուհիները։ Նա հարցրել է «Ովքե՞ր են ձեզ հետ եկած երիտասարդները», նրանք պատասխանել են, «Ցավոք, պապիկ, մեզ հետ չկան երիտասարդ տղաներ»։ Եվ այդ պահին երիտասարդները անհետացել են։
Շառլ Լյուլլեն՝ Շառլ Բոննի պապիկը՝ տեսնում էր տարբեր պատկերներ, բոլոր տեսակի լանդշաֆտային տեսարաններ։ Մի անգամ նա տեսնում է գիշերազդեստով մարդու, ով ծխախոտ էր ծխում և հասկացավ, որ դա հենց ինքն է։ Դա միակ կերպարն էր, ում նա ճանաչեց ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հոգեախտաբանություն Կատեգորիա:Զգայապատրանք Կատեգորիա:Հոգեախտաբանական համախտանիշներ
Օլիմպիո
«Օլիմպիո կամ Վիկտոր Հյուգոյի կյանքը» (Olympio ou la vie de Victor Hugo), Ֆրանսիացի գրող Անդրե Մորուայի հեղինակած կենսագրական բնույթի վեպ։ Նվիրված է հեղափոխական ռոմանտիզմի հիմնադիր, բանաստեղծ, դրամատուրգ և արձակագիր Վիկտոր Հյուգոյի կյանքին ու գործունեությանը։ «Օլիմպիոն» գրելու սկիզբը համընկել է Հյուգոյի ծննդյան 150-ամյակի հետ՝ մի տարելիցի, որը հանդիսավորապես նշվեց Ֆրանսիայում և ամբողջ աշխարհում։ Մորուան վերակերտում է դարաշրջանի մթնոլորտը՝ լինի դա 1830 թվականի հեղափոխության նախօրեն, կամ պրուսացիների կողմից Փարիզի պաշարման ողբերգական օրերը։ Հեղինակը վերարտադրում է XIX դարի Ֆրանսիայի հասարակական ու գրական կյանքի նկարագիրը։ Ընթերցողը ծանոթանում է Սենտ-Բյովի, Վինյիի, Լամարտինի` ներկայումս մոռացված գրողերի հետ, որոնց բանաստեղծը հանդիպել է իր կյանքի ճանապարհին։ Պատմական խայտաբղետ ֆոնի վրա վեր է խոյանում մեծ մարդու, բանաստեղծի ու տրիբունի կերպարը։ Բացահայտվում է հերոսի հարուստ ներաշխարհը, ուր ինչպես հայելում, արտացոլվել են երկիրը ցնցած փոթորիկները։ Գիրքը մեծ տարածում ունեցավ հատկապես 1985 թվականին, երբ Ֆրասիայում հայտարարված էր Հյուգոյի տարի։
Վեպը հայերեն թարգմավել է 1990 թվականին, «Խորհրդային գրող» հրատարակչության կողմից։
Խարչենկի (գյուղ, Լեբեդինի շրջան)
Խարչենկի (Харченки), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Լեբեդինի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Լեբեդինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Եվրասիայի կլիմայական գոտիներ
Քանի որ Եվրասիա մայրցամաքը ունի մեծ ձգվածություն ինչպես հյուսիսից-հարավ, այնպես էլ արևմուտքից-արևելք՝ այստեղ նկատվում են բոլոր կլիմայական գոտիները` սկսած հասարակածայինից մինչև արկտիկական։
Հասարակածային և Մերձհասարակածային
Հասարակածային և Մերձհասարակածային կլիմայական գոտիներում Արեգակի ճառագայթները համարյա ամբողջ տարին ընկնում են գրեթե ուղղահայաց։ Այստեղ տիրապետում են տաք և խոնավ հասարակածային օդային զանգվածները։ Այս գոտիները Եվրասիայում զբաղեցնում են համեմատաբար փոքր տարածք (Հինդուստան և Հնդկաչին թերակղզիները և Ինդոնեզիայի կղզեխումբը)։
Արևադարձային
Արևադարձային կլիմայական գոտին Եվրասիայում զբաղեցնում է շատ փոքր տարածություն (Արաբական թերակղզի և Իրանի հարավարևմտյան մասերը):Այստեղ ամբողջ տարին տիրապետում են արևադարձային չոր և տաք օդային զանգվածները, այդ պատճառով այս շրջանները գրեթե ամբողջովին անապատային տարածքներ են։ Ձմռանը տաք է, ամռանը` շոգ։ Տեղումներ լինում են հազվադեպ, այն էլ աննշան քանակությամբ (տարեկան 50 - 100 մմ.)։
Մերձրևադարձային
Մերձարևադարձային կլիմայական գոտին բաժանվում է երեք ենթամարզերի.
Միջերկրածովային
Մերձարևադարձային միջերկրածովային կլիմայի մարզին են պատկանում Միջերկրական ծովի հարակից շրջանները։ Ձմռանը գերիշխում են բարեխառն լայնությունների ծովային խոնավ օդը, այդ պատճառով ձմռանը կլիման մեղմ է ու խոնավ։ Ամռանը գերիշխում են Արևադարձային օդային զանգվածները, այդ պատճառով ամռանը կլիման չոր է ու տաք։
Ցամաքային
Մերձարևադարձային ցամաքային մարզը գտնվում է օվկիանոսներից բավականին հեռու և այդ պատճառով օվկիանոսային օդային զանգվածները չեն ազդում տեղի կլիմայի վրա։ Ջերմաստիճանները տարվա ընթացքում ենթարկվում են մեծ տատանումների։ Այս շրջաններում մեծ է նաև տեղի ռելիեֆի դերը։
Մուսսոնային
Մերձարևադարձային մուսսոնային կլիման առաջանում է մուսսոնային քամիներից։ Այդ շրջաններին բնորոշ են ցուրտ ու չոր ձմեռները և տաք ու խոնավ ամառները։
Լեռնաշղթաները պատնեշներ են հանդիսանում Մերձհասարակածային գոտուց եկող տաք ու խոնավ օդային զանգվածների համար։ Օրինակ. Հիմալայների հարավային լանջերին թափվում են միջինը 12.000 մմ. (առավելագույնը՝ 23.000 մմ.), իսկ լեռնաշղթայից հարավ գտնվող շրջաններում՝ 200 մմ.-ից էլ քիչ տեղումներ։
Բարեխառն
Բարեխառն կլիմայական գոտին տարածվում է լայն շերտով (մինչև հյուսիսային լայնության 40°-ը, Ատլանտյան օվկիանոսից մինչև Խաղաղ)։ Զբաղեցրած մեծ տարածքի շնորհիվ նրա տարբեր շրջաններում կլիման տարբեր է։ Արևմուտքից-արևելք ուղղությամբ առանձնացվում են կլիմայական չորս մարզեր.
Ծովային
Բարեխառն ծովային կլիմայի մարզը ընդգրկում է Արևմտյան Եվրոպայի ծովափնյա մասը։ Ատլանտյան տաք օվկիանոսի և Հյուսիս-Ատլանտյան տաք ծովային հոսանքի ազդեցության շնորհիվ ձմեռը մեղմ է (+7 +8 °C), իսկ ամառը՝ զով (+16 +18 °C)։ Տարեկան ջերմաստիճանային տատանումները մեծ չեն (մոտ 10 °C)։
Ձմռանը եղանակները փոփախական են, մեծ մասամբ մառախլապատ՝ մաղող անձրևներով։ Ձյուն հազվադեպ է լինում և արագ հալչում է (հարթավայրային շրջաններում)։ Ամռանը գերակշռում են ամպամած եղանակները, արևոտ օրերը քիչ են։ Տարեկան տեղումների քանակը կազմում է մոտ 1000 մմ., որոնց մեծ մասը դիտվում են ձմռան ամիսներին։
Չափավոր ցամաքային
Բարեխառն չափավոր ցամաքային կլիմայի մարզում դեպի արևելք Ատլանտյան օվկիանոսի ազդեցությունը աստիճանաբար թուլանում է։
Ձմեռը ցուրտ է (բայց ուժեղ սառնամանիքներ չեն լինում), ամառը՝ տաք։ Տարեկան ջերմաստիճանային տատանումները մեծանում են և կազմում 25-ից 30°: Տեղումների քանակը 600 - 800 մմ. է, որոնք հիմնականում թափվում են ամռանը։ Դեպի արևելք նրանց քանակը նվազում է։
Ցամաքային, խիստ ցամաքային
Բարեխառն ցամաքային կլիմայական մարզը ձգվում է Ուրալյան լեռներից մինչև Ամուր գետի միջին ավազանը։
Ձմեռը խիստ սառնամանիքային է (-30 -45 °C), ամառը՝ տաք (+20 +26 °C)։ Տարեկան ջերմաստիճանային տատանումները 50°-ից անցնում են։ Տեղումների քանակը 200 - 300 մմ. է։ Ձյուն քիչ է գալիս։
Մուսսոնային
Բարեխառն մուսսոնային կլիմայական մարզը ընդգրկում է Եվրասիայի արևելյան շրջանների մեծ մասը։ Դեպի արևելք ավելի զգալի է դառնում Խաղաղ օվկիանոսի ազդեցությունը։ Ամռանը օվկիանոսից ցամաք են փչում խոնավ ամառային, իսկ ձմռանը՝ ցամաքից օվկիանոս՝ ձմեռային չոր և սառը մուսսոնները։
Մերձարկտիկական
Մերձրկտիկական կլիմայական գոտին տարածվում է Արկտիկական կլիմակայան գոտուն զուգահեռ նեղ շերտով։ Արևմուտքում ընդգրկում է Իսլանդիան, Սկանդինավյան թերակղզու հյուսիսը, իսկ արևելքում լայնանում է և հասնում մինչև հյուսիսային լայնության 60°-ը (մինչև Կամչատկայի նեղ պարանոցը)։
Ձմռանը տիրապետում են արկտիկական սառը, իսկ ամռանը՝ բարևեխառն զով և խոնավ օդային զանգվածները։ Տարեկան տեղումների քանակը կազմում է 250 - 300 մմ.:
Արկտիկական
Ձմեռը երկարատև է, խիստ սառնամանիքային, Արեգակը կես տարի չի երևում։ Ամառը շատ կարճատև է և ցուրտ, թեպետ Արեգակը միշտ հորիզոնում է ու մայր չի մտնում։ Երկրի մակերևույթը շատ թույլ է տաքանում, քանի որ Արեգակի ճառագայթների անկման անկյունը շատ փոքր է։
Կատեգորիա:Եվրասիա
Մայնա (քաղաքատիպ ավան, Մայնսկի շրջան)
Մայնա (Майна), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Ուլյանովսկի մարզի Մայնսկի շրջանի կազմում, երկաթուղային կայարան Ուլյանովսկ-Ռուզաևկա գծի վրա։
Աշխարհագրություն
Մայնան գտնվում է Ուլյանովսկից 75 կմ (ճանապարհով) հարավ-արևմուտք։ Գյուղի շրջակայքում են գտնվում Մայնա և Բերեզովկա գետերի ակունքները։
Պատմություն
Հիմնադրվել է 1898 թվականին որպես կայարանային ավան Մոսկվա-Կազան երկաթուղու Ինզա-Սիմբիրսկ նոր գծի վրա։ 1913 թվականին Մայնա կայարանին կից եղել է երեք բնակավայր՝ Մայնա կայարանին կից ավան՝ 22 տնտեսություն, 136 բնակիչ, երկրորդում, Մայնա կայարանին կից ավան, որը գտնվել է Կարցևկայի գյուղացիների հողի վրա, 20 տնտեսություն, 108 բնակիչ, զեմստվո դպրոց, հացահատիկի առևտուր, ամենօրյա շուկա և երրորդ՝ բնակավայր նախկին Ստարցև խուտորում, Կարցևկա գյուղին կից, 9 բակ, 70 բնակիչ ։
1918 թվականի հուլիսին Մայնայում ստեղծվել է Կարմիր բանակի 1-ին համախմբված Սիմբիրսկի դիվիզիան, որը հետագայում կոչվել է երկաթե դիվիզիա։ 1918 թվականին ստեղծվել է Կարցևսկու գյուղական խորհուրդը, որի մեջ են մտել Մայնա, Կարցևկա և Ստարցև գյուղերը։
1924 թվականի հուլիսին Մայնա գյուղը դարձել է վոլոստի կենտրոնը, որում ապրել է 388 մարդ, եղել է 58 տնտեսությունում, 1-ին դասարանով դպրոց, Մայնա երկաթուղային կայարան ։
1930 թվականի օգոստոսի 3-ին Մայնան դարձել է Մայնա շրջանի վարչական կենտրոնը ։ 1938 թվականի հուլիսի 10-ին ստեղծվել է Մայնսկայա ՄՏՍ-ն։ 1957 թվականից ստացել է քաղաքային բնակավայրի կարգավիճակ ։ 2005 թվականին Մայնան դարձել է Մայնա քաղաքային բնակավայրի վարչական կենտրոնը։
Բնակչություն
Բնակչությունը 1959 թվականին կազմել է 5127 մարդ, 2010 թվականին՝ 7388 մարդ, 2018 թվականին՝ 6223 մարդ, 2019 թվականին՝ 6081 մարդ, 2020 թվականին՝ 5970 մարդ, 2021 թվականին՝ 5821 մարդ։
Ենթակառուցվածք
Մշակույթի տուն, ժամանակակից սպորտային համալիր, կա 3 մանկապարտեզ, մանկատուն, կենտրոնական շրջանային հիվանդանոց, դեղատուն, 2 գրադարան, 1 հանրակրթական և երաժշտական դպրոց, մանկական արվեստի կենտրոն, առևտրի կենտրոն, արտադրական ձեռնարկություններ, Հայրենական մեծ պատերազմում զոհված 565 հայրենակիցների հուշարձան։ Շրջանում (1930 թվականից) լույս է տեսնում «Լենինեց» թերթը ։
Տրանսպորտ
Գյուղի ուղևորներին սպասարկում են երկաթուղային և ավտոբուսային կայարանները։ Գործում է մեկ քաղաքային ավտոբուսային երթուղի «Սևեռնայա փ.-ՄԲԶԿ», որը սպասարկում է «Մայինսկոե ԱՏՁ» ԲԲԸ-ն ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:1898 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ուլյանովսկի մարզի Մայնսկի շրջանի բնակավայրեր
Երգչին
«Երգչին», Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծություններից՝ գրված 1890 թվականին ։
Պատմություն
Հովհաննես Թումանյանն այս բանաստեղծությունը գրել է 1890 թվականի դեկտեմբերին։
Ինքնագրրը չի պահպանվել ։
Այս բանաստեղծությունն առաջին անգամ տպագրվել է 1891 թվականին լույս տեսած «Մուրճ» ամսագրի՝ № 2-ում, (էջ 198), այնուհետև Մոսկվայում՝ 1892 թվականին լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծությունների երկրորդ հատորում (էջ 86)՝ թվագրված «1890 թվականի դեկտեմբեր»։ Ապա Երևանում՝ 1940-1959 թվականներին լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի երկերի ժողովածուի գիտական հրատարակության առաջին հատորում (էջ 52)։
Արտատպվել է Մոսկվայում՝ 1892 թվականին լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծությունների երկրորդ հատորից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծություններ
Մարթա Էռլիխ
Մարթա Էռլիխ (Marta Ehrlich, ), 20-րդ դարի խորվաթ նկարչուհի։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1910 թվականի ապրիլի 27-ին Զագրեբում, հրեական ունևոր ընտանիքում ։ Հայրը շինարարության ասպարեզում հայտնի կապալառու էր, մայրը՝ ուսուցչուհի։ Ճարտարապետ հորեղբայրն ու նկարչուհի մորաքույրը նույնպես քաղաքում ճանաչված անձնավորություններ էին։ Մարթան Զագրեբում ավարտել է տարրական ու ավագ դպրոցները և համալսարանին առընթեր գեղարվեստի ակադեմիան, ապա մեկնել է Փարիզ՝ կատարելագործելու նկարչական իր հմտությունները, տեխնիկան։ Երեք տարի անց վերադառնալով Զագրեբ՝ մասնավոր դասեր է առել նկարիչ Վլադիմիր Բեշիչից։ Մարթայի առաջին աշխատանքներում զգացվում է վերջինիս արվեստի ազդեցությունը։
Իր ստեղծագործական կարիերայի ընթացքում Էռլիխը հեղինակել է 227 բազմաժանր նկարներ, որոնք խորվաթական կերպարվեստի գնահատելի մասն են կազմում։ Նա ստեղծագործել է մինչև 1978 թվականը։ Դրանից երկու տարի անց ինքնասպանությամբ վերջ է տվել իր կյանքին  ։ Թաղվել է Զագրեբի կենտրոնական և ամենամեծ գերեզմանատանը՝ Միրոգոյում, ամուսնու՝ նկարիչ Կամիլո Տոմպայի շիրմի կողքին ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Նկարչուհիներ Կատեգորիա:Խորվաթիայի արվեստ Կատեգորիա:20-րդ դարի նկարիչներ Կատեգորիա:Խորվաթ նկարիչներ
Բորովկա (գյուղ, Պոչինկովսկի շրջան)
Բորովկա (Боровка), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Պոչինկովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 0 մարդ։
Լիմնոլոգիական աղետ
Լիմնոլոգիական աղետը հազվագյուտ բնական աղետ է, որի ժամանակ ջրի բաց մակերևույթից լուծված ածխածնի երկօքսիդի մեծ ծավալի հանկարծակի արտանետում է տեղի ունենում։ Լինելով օդից ծանր՝ ածխաթթու գազը հավաքվում է ցածրադիր վայրերում, ներառյալ ջրամբարի մոտակայքը՝ խեղդելով այդտեղ հայտնված մարդկանց և կենդանիներն, մինչև որոշ ժամանակ անց (ժամեր, երբեմն օրեր) այն կցրվի քամուց։ Գազի արտանետումը կարող է առաջանալ երկրաշարժի, ստորջրյա հրաբխային ժայթքման, լայնածավալ ստորջրյա կամ մերձափնյա ձնահյուսերի, լավայի հոսքի ջրամբար թափանցելու և այլ աղետալի իրադարձությունների հետևանքով։ Արտանետումն ինքնին կարող է ջրամբարում ցունամի առաջացնել, եթե գազի ամպը ջուրը տեղաշարժի ջրամբարի մեջ, այդ իսկ պատճառով աղետը կոչվում է նաև «լճի պտտում»։
Լիմնոլոգիական աղետի տիպիկ օրինակ է Կամերունի աղետները․
Լիմնոլոգիական աղետների առաջացման համար անհրաժեշտ պայմանները գոյություն ունեն ոչ միայն Կամերունի լճերում, այլև մեր մոլորակի այլ բաց ջրամբարներում, օրինակ ՝
Լիմնոլոգիական աղետների առաջացման համար անհրաժեշտ պայմանները կարող են ստեղծվել ածխածնի երկօքսիդի (CO 2 ) արտանետմամբ, որը գտնվում է երկրաբանական խորը շերտերում բավականին երկար ժամանակ։ Բաց ջրամբարներ մտնող գազը  կարող է լինել մագմատիկ ծագման (Նյոս և Մանուն), կենսածին (Կիվու), կամ տեխնածին (երկարաժամկետ պահեստավորված)։
«Գործարկող մեխանիզմ»
Լիմնոլոգիական աղետի գործարկման մեխանիզմը բնութագրվում է բաղադրիչ մասերի կազմով, դասավորությամբ (համակցությամբ) և զանգվածի փոխանցմամբ ։
Լիմնոլոգիական աղետների գործարկող մեխանիզմը կարող է լինել տարբեր համադրություններով.
Զանգվածի փոխանակում
Գործարկող մեխանիզմում զանգվածի փոխանակությունը որոշվում է ըստ այդ մասերի նյութերի հոսքերի բաղադրությամբ, դասավորությամբ և ֆիզիկաքիմիական հատկություններով։ Նյութերի հոսքերից առնվազն մեկը անպայմանորեն պարունակում է գազաստեղծող բաղադրիչներ։
Միացումը
Լիմնոլոգիական աղետի գործարկող մեխանիզմի ակտիվացումը դրա բաղկացուցիչ մասերի կողմից ստեղծվում է, երբ դրանց բնութագրերը դառնում են կրիտիկական։
Կանխարգելում
«Կանխարգելող մեխանիզմի» ակտիվացումը արգելափակելը կանխում է լիմնոլոգիական աղետը։
«Կանխարգելող մեխանիզմի» -ի ակտիվացումը արգելափակելու միջոց կարող է լինել.
Մոնիտորինգ
Լիմնոլոգիական աղետը կանխելու երկարաժամկետ գործողությունները պետք է ուղեկցվեն աղետի «կանխարգելող մեխանիզմի» վիճակի մոնիտորինգով։
Գրականություն
Կատեգորիա:Բնական աղետներ Կատեգորիա:Լճագիտություն
Լա Սիլֆ
Էդիթ Լամբել Լանգերֆելդ (Edith Lambelle Langerfeld,, հայտնի է եղել Լա Սիլֆ (La Sylphe) բեմական անվամբ), ամերիկացի էկզոտիկ պարուհի , որը 1890-ական թվականներին Ֆոլի Բերժերում իր ելույթներով բուռն արձագանքի է արժանացել ։
Վաղ կյանք
Էդիթ Լամբել Լանգերֆելդը ծնվել է 1883 թվականի հուլիսի 3-ին Նյու Յորքում, Արթուր Հ. Լանգերֆելդի (1855–1931) և Մարգարեթ Էնն Դուգլաս Լանգերֆելդի (1854–1943) դուստրն է ։ Նրա հայրը գերմանացի էր, ծնվել էր Հյուսիսային Հռենոս-Վեսթֆալիայի Էլբերֆելդ քաղաքում, որն այժմ Վուպերտալի մասն է, մինչդեռ մայրը եկել էր Հյուսիսային Իռլանդիայի Արմաղ շրջանի Լուգալ փոքր քաղաքից ։ Կոնգրեսի գրադարանի հավաքածուում պահվում է Արթուր Լանգերֆելդի հայտնագործած մեքենայի լուսանկարը, որը նա ստեղծել է ածուխի արդյունահանման մեջ օգտագործելու համար ։ Էդիթն ուներ ավագ եղբայր՝ Ուոլաս Դուգլաս Լանգերֆելդը, որը ծնվել է 1877 թվականի օգոստոսի 27-ին ։
Մայրը Լանգերֆելդին արտասահման է տարել վեց տարեկանում, երբ նա սկսել է պարել։ Միացյալ Նահանգների օրենքները նրան խանգարում էին բեմ բարձրանալ որպես երիտասարդ աղջկա։ Նա ճանապարհորդել է ութ տարի՝ կատարելով երկու ճանապարհորդություն աշխարհով մեկ։ Ժամանակի մեծ մասը նա անցկացրել է Լոնդոնում, Անգլիայում, Միլանում, Իտալիայում, Փարիզում, Ֆրանսիայում Բրյուսելում և Բելգիայում։ Լա Սիլֆը տիրապետել է հինգ լեզուների։ Իր երկրորդ համաշխարհային շրջագայության ընթացքում նա եղել է Լոնդոնի Ալհամբրա թատրոնի հիմնական պարողը։ Նա եղել է աշխարհի ամենաուշագրավ պարուհիներից մեկը։
Նա 14 տարեկանում նորամուտ է ունեցել Միացյալ Նահանգներում՝ առաջին անգամ հանդես գալով Խաղաղ օվկիանոսի ափին ։ Նա Նյու Յորքում պարել է 1899 թվականից սկսած ։ Այնտեղ նա ներկայացրել է «Vision of Salome» պարային ներկայացումը ։
Վոդևիլի պարուհի
ԱՄՆ-ում Լա Սիլֆի հանրաճանաչությունը մեծացել է այն բանից հետո, երբ 1907 թվականին արգելվել է Մետրոպոլիտեն օպերայում Ռիխարդ Շտրաուսի «Սալոմեի» բեմադրությունը։ Նա իր կատարումը կոչել է «Սալոմեի զղջումը»։ Հետաքրքրվել է Հեռավոր Արևելքի պորտապարով, որը կոչվել է «հյուչի քուչի», 1893 թվականին այն առաջին անգամ ցուցադրվել է Չիկագոյի աշխարհի բարեգործական վաճառքի ժամանակ ։ Նա 1899 թվականի հոկտեմբերին մասնակցել է Կոստերի և Բիալի երաժշտական սրահում տեղի ունեցած վոդևիլի ցուցադրությանը ։ Նա ելույթ է ունեցել Ֆրանսիական պարահանդեսի բեմում, որը կոչվել է «Նյու Յորքի շուրջը ութսուն րոպեում»։ Գրախոսության մեջ նրան նկարագրվել է որպես «մի երիտասարդ կին, որն ասես կազմված է մկաններից և չունի ոսկորներ, և որը կարող է ճկունությամբ անել նախանձելի առաձգական պտույտներ, որը կստիպեր սովորական մարմնամարզիկին կարմրել ճկունության մասին խոսկացությունների նախանձից» ։ Նրա գոտկատեղը ծածկված էր լինում միայն մի քանի յարդ մարգարիտներով ։ Առիթից առիթ նա հագնում էր ձիգ կամ փեշավոր կիսաշրջազգեստ և շղարշե կտորից կարված իրանակապ։ Մի անգամ Լա Սիլֆը դժգոհել է, որ իրանակապերով շատ շոգ է և սպառնացել է, որ հաջորդ օրվա ցուցադրությանը կհանի այն ։ Չնայած որ նրա հայտնվելը հաճախ բուռն արձագանք էր առաջացնում, Լա Սիլֆը խոստովանել է, որ Նյու Յորքում իր ներկայացումները ձանձրալի էին՝ համեմատած Եվրոպայում ավելի վաղ ներկայացումների հետ։ Նա հնարավորինս մոտ էր կատարում իր «պորտապարը», որքան որ թույլ էին տալիս ամերիկյան սովորույթները։ Այնուամենայնիվ նա խոստովանել է, որ Սալոմե պարին ճիշտ մեկնաբանություն տալու համար մանրամասն ուումնասիրել է Արևելքի պարերը ։
1908 թվականին Լա Սիլֆը պայմանագիր է կնքել Orpheum Circuit-ի գլխավոր ղեկավար Մարտին Բեյքի հետ՝ հյուրախաղերի նպատակով։ Մարտ ամսին նա առաջին անգամ հանդես է եկել Կալիֆոռնիայի Օքլենդ քաղաքում ։ 1908 թվականի հուլիսին նա պարել է Քիթի և Պրոկտորի «Հարլեմ» օպերայում Հարլեմի 125-րդ փողոցում` Նյու Յորքի ոստիկանության լեյտենանտի և մի ջոկատ սպաների հսկողության տակ։ Նրա խաղացանկն սկսվել է պիրուետով, այն կոչվում էր դասական պար ։ Դա եղել է կոշկաքթերով դասական պար ։ Փարիզյան գիգոլետի ընթացքում նա հայտնվել է տրիկոյով։ Մինչ նա պատրաստվում էր «Սալոմեի պարին», նրա ներկայացումների շարժանկարները ցուցադրվել են սպիտակ էկրանին։ Այս ժամանակ տղամարդիկ հիմնականում մնում էին իրենց տեղերում, իսկ կանայք շտապում էին դուրս՝ մաքուր օդ շնչելու ։ Լա Սիլֆից բացի պաստառվի վրա կար նաև Ջեյմս Ջ. Քորբեթի անունը, որը մենախոսելու էր, ինչպես նաև Բեդինին ու Արթուրը, որոնք բուռլեսկ էին անում ։ Հուլիսի 20-ին Լա Սիլֆը մի փոքր փոփոխել է իր ծրագիրը։ Ոտքերի ծայրերին պարելու փոխարեն նա ներկայացրել է իսպանական կաստանիետ պարը և արժանացել է ներկաների խանդավառ արձագանքին։ Հաջորդ շաբաթ նա հանդես է եկել Հինգերորդ պողոտայի թատրոնում։ Այստեղ նա ներկայացրել է իր «Սալոմեի պարը», որը զարդարված էր դեկորացիոն հավելումներով։ Ցուցադրության մեջ չի ներկայացվել Հովհաննես Մկրտիչը ։ Փոխարենը բեմում եղել է միապատկեր անապատային տեսարան, որի դիմաց խունկ էր վառվում ։
Ջոզեֆ Մ. Գեյթսը պայմանագիր է կնքել Լա Սիլֆի հետ Follies of 1907 ՝ Follies-ի հետ 1907 թվականին երեսունհինգ շաբաթվա ընթացքում՝ մինչև 1908 թվականի հուլիսը շրջագայելու համար ։ Օգոստոսի սկզբին վերադառնալով Քիթի և Պրոկտորի մոտ՝ նա իր խաղացանկում ավելացրել է «Սատանա» անունով նոր պար ։
Լա Սիլֆի 1919 թվականին մասնակցել է «Ջորջ Ուայթի սկանդալներին»։ Ցուցադրումը երկու գործողությամբ` տասնութ տեսարաններով ռևյու էր։ Խաղացողների թվում էր նաև Ուայթը, ինչպես և պարող Էնն Փենինգթոնը։ Հունիս ամսվա ամառային երեկոյի համար Լա Սիլիֆը ակրոբատիկ պար է ներկայացրել ։ 1920 թվականից «Սկանդալները» բեմադրվել են «Գլոբուս» թատրոնում (Լունթ-Ֆոնտան թատրոն). դա ռևյու էր երկու գործողությամբ՝ տասնութ տեսարանով։ Ցուցադրության առաջին կեսին Լա Սիլֆը խաղացանկում փոփոխություններ է արել։ Այլ ուշագրավ խաղացողներ էին Պենինգտոնը, Ուայթը, Լու Հոլցը և Լեսթեր Ալենը։ 1920 թվականիի ամառային շնորհանդեսի երաժշտություն հեղինակը Ջորջ Գերշվինն էր, իսկ բառերինը՝ Արթուր Ջեքսոնը ։ Լա Սիլֆը մասնակցել է նաև «Գրինվիչի գյուղի հիմարություններին» ։
Մահ
Էդիթ Լամբել Լանգերֆելդը վախճանվել է 85 տարեկան հասակում, 1968 թվականի դեկտեմբերի 20-ին, Կոնեկտիկուտի Գրինվիչ քաղաքում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պարուհիներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երգչուհիներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Իմպերիալիզմ
Իմպերիալիզմ կամ կայսերապաշտություն ( – իշխանություն, տիրապետություն, կայսրություն), մոնոպոլիստական կապիտալիզմ, կապիտալիզմի ամենաբարձր փուլը, որը բնութագրվում է մեծ մենաշնորհների գերիշխանությամբ, խոշոր կապիտալիստական երկրների միջև հումքի աղբյուրների և սպառման շուկաների համար պայքարով, օտարերկրյա տարածքների և այլ ազգերի շահագործման համար, հանգեցնելով ագրեսիվ պատերազմների` աշխարհի նոր վերաբաժանման համար ։ Իմպերալիզմի զարգացմանն անդրադարձել են Ջոն Հոբսոնը (1902 թ.), Վլադիմիր Լենինը (1916 թ.), Նիկոլայ Բերդյաև (1918 թ.) և այլք։
Անցումը իմպերիալիզմին տեղի է ունեցել 19-րդ և 20-րդ դարերի սահմանագծում, երբ կապիտալիզմը կրեց որակական փոփոխություններ և գլխավոր կապիտալիստական երկրներում ձևավորվեց մոնոպոլիաների տիրապետությունը։