cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Թռչուններ
Արտազատական և մարսողական համակարգեր
Թռչունների մարսողական համակարգը սկսվում է բերանի խոռոչից։ Ժամանակակից թռչունների ատամները բացակայում են, դրանց մասամբ փոխարինում են կտուցի սուր եզրերը, որոնցով թռչունները բռնում են, պահում են, երբեմն մանրացնում են սնունդը։ Բերանի խոռոչում է գտնվում լեզուն շատ բազմազան՝ մեծությամբ և ձևով, կախված սննդի բնույթից։ Բերանի խոռոչում գտնվում են թքագեղձերը։ Որոշ թռչունների մոտ կպչուն թուք է ապահովում մանր մասնիկների սոսնձումը։ Թքագեղձերը թույլ են արտահայտված կամ բացակայում են այնպիսի տեսակների մոտ, որոնք սնվում են խոնավ կերերով։ Որոշ թռչունների լեզվի տակ է գտնվում բերանի խոռոչի պատերից կպած առաձգական պարկը, որը սննդի ժամանակավոր պահեստարանի դեր է խաղում․ (ձկնկուլներ, մայրի, որոշ մաքրողներ)։
Կլանին հաջորդում է երկար կերակրափողի լայնացումը՝ կտնառքը (հավեր, ցերեկային գիշատիչներ, աղավնիներ, թութակներ և այլն), որը ծառայում է սննդի ժամանակավոր պահեստարան։ Դրանցում կերը ենթարկվում է մշակման և փափկեցվում է։ Որոշ թռչունների (օրինակ՝ աղավնիների) խպիպային գեղձերը արտադրում են հատուկ կաթնաշոռային զանգված «Թռչնի կաթ», որն օգտագործվում է ձագերին կերակրելու համար։ Ֆլամինգոների և պինգվինների մոտ այդպիսի նյութ արտազատում են կերակրափողի և ստամոքսի։ Ատամների կորստի պատճառով սննդի մանրացման կատարվում է ստամոքսում։ Թռչունների յուրահատկությունը ստամոքսի բաժանումն է երկու բաժիններ՝ գեղձային (որտեղ մարսողական ֆերմենտները առանձնանում են) և մկանային։ Կերակրափողից սնունդը նախ մտնում է գեղձային բաժին, իսկ այնուհետև անցնում է մկանայինը։ Վերջինիս պատերը ձևավորվում են հզոր մկաններից, դրանք և ստամոքսի ծալքերը պատերի մկանները կրճատելիս խառնվում և մանրացնում են պարունակությունը՝ փոխհատուցելով ատամաների բացակայությունը։ Մանրացման չենթարկվող բաղադրիչները (բուրդ, փետուրներ, խիտին, ոսկորի կտորներ և այլն) շատ թռչունների (սովաներ և ցերեկային գիշատիչներ, ճայեր, որոշ ճնճղուկներ և այլն), սեղմվում են մկանային ստամոքսում և դուրս են թափվում։
Աղիքը համեմատաբար կարճ է, տարբեր տեսակների մոտ այն երկար է մարմնից 3-12 անգամ, երբեմն ավելի շատ։ Համեմատաբար երկար է այն տեսակների մոտ, որոնք սնվում են կոշտ բուսական կերով։ Այդտեղ առանձնացվում է ավելի երկար նեղ հատված և ավելի կարճ լայն հատված։ Սովորաբար զույգ կույր աղիքները շատ թռչունների մոտ փոքր են և կատարում են լիմֆատիկ օրգանի դեր։ Սակայն որոշ բուսակեր տեսակների մոտ (ջայլամ, հավեր, շատ սագեր և այլն) կույր աղիքները բնութագրվում են մեծ չափերով և այնտեղ կատարվում է սննդի ակտիվ մարսողություն։ Ուղիղ աղիքը թռչունների մոտ այնքան էլ զարգացած չէ, դրա շնորհիվ չմարարսված սնունդը չի հավաքվում աղիներում, թռչունների քաշը թեթև պահելու նպատակով։ Աղին վերջանում է լայնացումով՝ կոյանոցով, որտեղ բացվում են միզուղիները և սեռական գեղձերի պատրաստի ծորանները։
Թռչունների մոտ լյարդը ունի համեմատաբար մեծ չափսեր, ունի 2 թիակի տեսք և գտնվում է մարմնի աջ կողմում։
Թռիչքի ժամանակ էներգիայի ապահովման համար պահանջվում է արագ նյութափոխանակություն։ Դրա համար թռչունների մեծ մասի մոտ մարսողական համակարգը հարմարված է արագ մարսելու պրոցեսին։ Մարսողության գործընթացը թռչունների մոտ կատարվում է շատ արագ՝ հատապտուղները ամբողջ մարսողական համակարգով անցնում են 8-10 րոպեում, իսկ բադերի մոտ 30 րոպե հետո 6 սանտիմետրանոց ձկանը կուլ տալուց հետո աղիներում հետք չի մնում։ Էներգետիկ պաշարները կուտակվում են գլյուկոգենի տեսքով լյարդում և ճարպերի տեսքով՝ ենթամաշկային և ներքին։ Չուի ժամանակ, որոշ տեսակների մոտ, ճարպերի քանակը կարող է հասնել մարմնի քաշի 30-50%-ի։
Ինչպես սողունների, այնպես էլ թռչունների մոտ երիկամները արյան մեջից արտազատում են ազոտ պարունակող արգասիքները և արտազատում են դրանք միզաթթվի տեսքով և ոչ թե մեզի կամ ամիակի տեսքով ինչպես կաթնասունները։ Խոշոր մետանեֆրիկ երիկամները տեղավորված են կոնքագոտու խորացված հատվածում։ Մեզածորանը բացվում է կոյանոցում, մեզապարկը բացակայում է։ Որոշ թռչուններ, ինչպես օրինակ կոլիբրիները բացառություն են կազմում, նրանց ազոտային արգասիքները կարող են արտազատվել ամիակի տեսքով։ Եվս մեկ արգասիք հանդիսանում է կրեատինը (կաթնասունների մոտ այդ ֆունկցիան կատարում է կրեատինինը)։
Մեզը երիկամներից և չմարսված սննդանյութերից աղիներից խառնվում են և հետո դուրս են գալիս թռչունների կոյանոցից։ Ծովային թռչունների մոտ (ճայեր, մաքրողներ, ձկնկուլներ և այլն) և որոշ անապատային թռչունների (աֆրիկական ջայլամ, անապատային հավ և այլ) աղերի փոխանակման համար լրացուցիչ օրգաններն են աղ մշակող գեղձերը, որոնք հեռացնում են աղի ավելցուկը կաթիլների տեսքով՝ հոսելով քթանցքներով։
Նյարդային համակարգը
Բնակության տարբեր միջավայրերի հետ կապված թռչունների նյարդային համակարգը ավելի զարգացած է, քան սողուններինը։ Գլխուղեղի չափերը գերազանցում են սողունների գլխուղեղի չափերին։ Որոշ թռչունների օրինակ պինգվիններինը մոտ այն կազմում է մարմնի զագվածի 0.04-0,09%-ը, իսկ մնացած թռչող թռչունների մոտ՝ 5-8%-ը։ Երկարավուն ուղեղը շատ լավ է զարգացած, այստեղ են գտնվում շնչառության, սիրտ-անոթային, մարսողական և մյուս կենսականորեն կարևոր գործողությունների կենտրոնները։
Ուղեղիկը, որը գտնվում է գլխուղեղի հետին մասում բավականին խոշոր է, ինչը կապված է թռիչքի հետ, ինչը պահանջում է ճշգրիտ շարժումների կորդինացիա և հավասարակշռություն պահպանում։ Միջին ուղեղը վերևից ծածկված է խոշոր կիսագնդերով և երևում է միայն կողքերից։ Միջանկյալ ուղեղը փոքր է, էպինփիզմը թույլ է զարգացած, հիպոֆիզմը խոշոր է։ Առջևի ուղեղը լավ է զարգացած, դա գլխուղեղի ամենամեծ բաժինն է։ Թռչունների առջևի ուղեղի կեղևը ավելի զարգացած է, քան սողուններինը, սակայն թաղանթը բավականին բարակ է։ Լավ զարգացած են շերտավոր մարմնիկը առջևի ուղեղի գլխավոր մասը, այստեղ են գտնվում տեսողության, շարժումների կարգավորման և այլ կենտտրոններ։
Հոտառական կենտրոնը փոքր է և սերտորեն հատում են կիսագնդերին, դրա համար էլ թռչունների հոտառությունը սահմանափակ է։ Լեղով սնվող թռչունների մոտ հոտառությունը զգալիորեն լավ է զարգացած։ Առջևի ուղեղի կիսագնդերը հարթ են, գազանների և կաթնասունների համեմատ մեծ չէ։ Նրա գործառութի մեջ է մտնում վարքի ղեկավորումը, տարածական կողմնորոշումը, սննդի ընդունումը, բազմացումը և բների կառուցման ընդունակությունը։ Ողնուղեղը պոչի բացակայության պատճառով համեմատաբար կարճ է։ Նրանում կա երկու հաստացումներ՝ պարանոցային և գոտկային, որոնք զարդավորում են առջևի և ետևի վերջույթներ, առաջացնելով հզոր անրակային և կոնքային նյարդային համախումբ։
Շնչառական համակարգ
Թռչունների շնչառական համակարգը կազմված է քթանցքերից, կոկորդից, շնչափողից, բրոնխներից և թոքերից։ Շնչափողի ստորին մասում տեղավորված է թռչունների ձայնային ապարատը։ Շնչափողը բաժանվում է երկու բրոխների, որոնք թափանցում են թոքեր։ Բրոնխները թոքերում ճյուղավորվում են և առաջացնում երկրորդային բրոնխների խիտ ցանց, որոնք ավարտվում են փակ ծայրով, նրբագույն արտափքումներով։ Վերջիններս պատված են արյունատար մազանոթների ցանցով, որտեղ էլ կատարվում է գազափոխանակությունը։
Բրոնխների մի մասը դուրս է գալիս թոքերի սահմաններից և առաջացնում օդապարկեր։ Օդապարկերը տեղավորված են ներքին օրգաններում և նուրբ ճյուղավորվելով թափանցում են սնամեջ ոսկրերի, մաշկի տակ և մկանների միջև։
Օդապարկերը թեթևացնում են թռչունների մարմինը, թռիչքի ժամանակ պաշտպանում են ներքին օրգանների գերտաքացումից և մասնակցում են շնչառությանը։ Օդապարկերը մասնակցում են նաև թռչունների օրգանիզմից ջրի գոլորշիացմանը, ինչը չի կարող կատարվել նրանց չոր մաշկից և փետրածածկից։
Թռչունների ներշնչումը և արտաշնչումը կատարվում է կրծոսկրի իջնելու և բարձրանալու շնորհիվ։ Երբ կրծոսկրն իջնում է, կրծքավանդակի ծավալը մեծանում է՝ օդը թափանցում է թոքեր։ Կրծոսկրը բարձրանալու դեպքում կրծքավանդակի ծավալը փոքրանում է, թոքերում գազափոխանակության ենթարկված օդը մտնում է բրոնխներ և հեռանում օրգանիզմից, իսկ թռիչքի ժամանակ թևերը բարձրացնելիս օդապարկերը լայնանում են, օդը թափանցում է թոքեր և ապա՝ օդապարկեր, իսկ թևերն իջեցնելիս օդապարկեր թափանցած և գազափոխանակության չենթարկված օդը մտնում է թոքեր և ենթարկվում գազափոխանակության։ Օդապարկերում գազափոխանակություն չի կատարվում։ Թռչուններին հատկանշական է կրկնակի շնչառությունը, այն է՝ արյունը թթվածնով հարստանում է կրկնակի անգամ՝ ներշնչման և արտաշնչման ընթացքում, երբ օդապարկերից օդը դուրս գալու ժամանակ կրկին անցնում է թոքերով։
Թռչունների շնչառական համակարգը ունի թռիչքին հարմարվածություն, որի ժամանակ ունի ինտեսիվ գազափոխանակության անհրաժեշտություն։ Թռչունների արյան համակարգը ամենաբարդն է կենդանական աշխարհում։ Շնչառական ուղիների մեջ են մտնում քթի և բերանի խոռոչները, վերին քիմքը և շնչափողը, բրոնխները։ Կոկորդին հաջորդում է երկար շնչափողը, որը կրծքավանդակում բաժանվում է երկու բրոնխների։ Կոկորդը ունի լայնացում՝ ներքին կոկորդ, որտեղ էլ գտնվում է ձայնային ապարատը և ամենից լավ է զարգացած երգող և բարձր ձայներ արձակող թռչունների մոտ։ Թռչունների թոքերը ունեն փոքր ծավալ, ունեն մեծ քանակով և խիտ մազանոթային ցանց։ Թոքերի հետ կապված է հինգ զույգ օդապատկեր՝ բարակ պատերով, որոնք բրոնխների առանձգական ելուստներ են, գտնվում են ներքին օրգանների միջև, մկաններում թևերի խողովակավոր ոսկրերում։ Նրանք կարևոր դեր են խաղում թռիչքի ժամանակ, և թեթևացնում են մարմնի կշիռը թռիչքի ժամանակ, մասնակցում են ջերմափոխանակմանը, հարում են խոշոր մկաններին, իսկ ջրլողների մոտ նպաստում են լողալուն։
Արյունատար համակարգ
Թոքային երակներով զարկերակային արյունը թափվում է ձախ նախասիրտ և ապա՝ ձախ փորոք։ Ձախ փորոքից դուրս են գալիս աորտայի աջ աղեղը (թռչունների ձախ աղեղը վերացել է), որը ճյուղավորվելով զարկերակային արյուն է մատակարարում բոլոր օրգաններին։ Բջիջներում և հյուսվածքներում կատարվում է գազափոխանակություն։ Զարկերակային արյունից բջիջներին և հյուսվածքներին են անցնում թթվածինը և սննդանյութերը, իսկ ածխաթթու գազը և ոչ պիտանի նյութերը՝ արյան մեջ։ Զարկերակային արյունը փոխարկվում է երակային արյան, հավաքվում խոշոր երակների մեջ և վերադառնում աջ նախասիրտ և ապա՝ աջ փորոք։ Աջ փորոքից թոքային զարկերակներով երակային արյունն ուղղվում է դեպի թոքեր։ Թոքերում կատարվում է գազափոխանակություն՝ երակային արյունը վերածվում է զարկերակային արյան և, ինչպես նշվեց, թոքային երակներով թափվում է ձախ նախասիրտ։
Թռչունների սրտի կծկումների հաճախականությունը շատ բարձր է։ Հանգիստ վիճակում թռչունների սրտի կծկումների թիվը 1 րոպեում տատանվում է 200-300-ի, իսկ թռիչքի ժամանակ՝ 400-500-ի սահմաններում։ Ավելին՝ խածկտիկի սիրտը 1 րոպեում կծկվում է 730 անգամ, այն դեպքում, երբ գորտի սիրտը 1 րոպեում կծկվում է 40-50 անգամ։
Նյարդային համակարգ և զգայարաններ
Թռչունների նյարդային համակարգը կազմված է գլխուղեղից, ողնուղեղից և դրանցից դուրս եկող նյարդերից։ Գլխուղեղը կազմված է 5 բաժիններից՝ առջևի, միջակա, միջին, երկայնաձիգ ուղեղներից և ուղեղիկից։ Լավ են զարգացած թռչունների առջևի ուղեղը, միջին ուղեղը և ուղեղիկը, որով և պայմանավորված են նրանց բարդ վարքագիծը և շարժումները՝ թռիչքը։ Բույն պատրաստելը, թուխս նստելը, սերնդի խնամքը, չուն և գաղթը բարդ վարքագծի դրսևորում են, որոնք կապված են գլխուղեղի կեղևի զարգացման հետ։ Միջին ուղեղի զարգացումը պայմանավորված է տեսողության կատարելագործումը, իսկ ուղեղիկի զարգացումը՝ թռիչքի ժամանակ բարդ շարժումների կոորդինացիան և հավասարակշռությունը։
Թռչունների լսողության օրգանը կազմված է միջին և ներքին ականջից։ Թռչուններն ունեն գունավոր տեսողություն։ Թռչունները միմյանց հետ հաղորդակցվում են նաև ձայնային ազդանշանների միջոցով։
Բազմացում և զարգացում
Թռչունները բաժանասեռ կենդանիներ են։ Լավ է արտահայտված սեռական դիմորֆիզմը, արուներն ավելի խոշոր են և ունեն վառ գունավորում։ Արուների սեռական համակարգը կազմված է սերմնարաններից և սերմնատարներից, որոնք բացվում են կոյանոցի մեջ։ Էգերի սեռական համակարգը կազմված է ձախ ձվարանից և ձվատարից։ Աջ ձվարանը և ձվատարը զարգացած չեն, ինչը թեթևացնում է թռչունների մարմինը և նպաստում թռիչքին։ Ձվադրման շրջանում բոլոր ձվերը միաժամանակ չեն հասունանում։
Թռչունների բեղմնավորումը ներքին է։ Այն տեղի է ունենում ձվատարի սկզբնամասում։ Բեղմնավորված ձվաբջիջն ընկնում է ձվատարի մեջ և ձվատարի պատերի կծկումների շնորհիվ շարժվում է դեպի կոյանոց։ Ձվատարի պատերը հարուստ են գեղձերով։ Դրանով անցնող ձուն ծածկվում է սպիտակուցի հաստ շերտով և այլ թաղանթներով։ Բեղմնավորումից հետո սկսվում է սաղմի զարգացումը։ Ձվի կենտրոնում գտնվում է դեղնուցը։ Դեղնուցի վերին մասում գտնվում է սաղմնային սկավառակը։ Դեղնուցը ձվի թաղանթին ամրացած է կախաններով։ Դեղնուցի ստորին մասն ավելի ծանր է և կախանների մասնակցությամբ սաղմնային սկավառակը միշտ գտնվում է վերևում։ Դեղնուցն իր մեջ պարունակում է մեծ քանակությամբ պաշարանյութեր, որոնք անհրաժեշտ են սաղմի զարգացման համար։ Դեղնուցին շրջապատում է սպիտակուցի հաստ շերտ, որը ծածկված է ենթակճեպային թաղանթով և կրային կճեպով։ Ենթակճեպային թաղանթը ձվի բութ մասում կճեպից մասամբ հեռացած է և առաջացնում է օդախորշ։ Սպիտակուցային թաղանթը պաշտպանում է սաղմը և համարվում է ջրի պաշար։ Կճեպը ծակոտկեն է, որի միջով տեղի է ունենում գազափոխանակություն սաղմի և միջավայրի միջև։ Կճեպն արտաքինից ծածկված է նուրբ վերկճեպային թաղանթով, որը ձուն պաշտպանում է մանրէների թափանցումից։ Ձվադրումից առաջ շատ թռչունների ձվեր ձվատար խողովակում ծածկված են ներկանյութով։ Թռչունների ձվերի գույնը բազմազան է։
Բազմացման շրջանում արագիլները, կարապները, գիշանգղները, տառեղները մշտական զույգեր են կազմում, իսկ սոխակները, կեռնեխը, կռնչան բադը՝ միայն մեկ սեզոնում։ Որոշ թռչուններ զույգեր չեն կազմում, հաճախ մեկ արուն ունենում է մի քանի էգ։ Ձվերը դնում են հատուկ պատրաստված բներում։ Բաց բներում ձվադրող թռչունների ձուն գունավորված է, ձվերի վրա թուխս նստող թռչուններն ունեն հովանավորող գունավորում, իսկ փակ բներում ձվադրողների ձուն բաց գույնի է։ Կկուն ձուն դնում է տարբեր թռչունների բներում։ Ձվադրումից հետո սաղմի զարգացումն ընթանում է թռչունի օրգանիզմից դուրս 38-39,5°С որոշակի խոնավության պայմաններում, երբ ձվերի վրա թռչունները թուխս են նստում։ Թխսում են որոշ թռչունների միայն էգերը կամ արուները, իսկ կան տեսակներ, որ թխսում են և՛ արուները, և՛ էգերը՝ որոշակի հերթափոխով։ Կան թռչուններ, որ չեն թխսում։ Օրինակ՝ աղբահավերն իրենց ձվերը դնում են փտող բուսական մնացորդների մեջ։ Սաղմը զարգանում է այդ ընթացքում անջատված ջերմության հաշվին։
Բնախույս թռչունների ճտերը ձվից դուրս գալիս ծածկված են աղվամազով, աչքերը բաց են, կարող են շարժվել, իսկ ջրալողները՝ լողալ և ինքնուրույն սնվել։ Բնախույս թռչունների ծնողները ձագերին պաշտպանում են, պարբերաբար տաքացնում, օգնում են սնունդ գտնել։
Բնախույս թռչուններից են հավերը, սագերը, կարապները, ջայլամները, կռունկները։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ողնաշարավորներ Կատեգորիա:Թռչուններ Կատեգորիա:Դինոզավրեր Կատեգորիա:Թռչնաբանություն Կատեգորիա:Կենդանիներ Կատեգորիա:Քորդավորներ Կատեգորիա:Կենսաբանություն
Վեսենե
Վեսենե, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Գյումուշխանեի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Դիպեպտիդիլ պեպտիդազ
Դիպեպտիդիլ պեպտիդազ, ֆերմենտի տեսակ, որն ընդգրկված է ՖՀ 3.4.14 կոդի ներքո։
Ֆերմենտի տեսակներն են
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Պեպտիդազներ
Ռունկոշև
Ռունկոշև (Рункошів), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կամենեց-Պոդոլսկիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Ռունկոշև գյուղում բնակվում էր 618 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2205 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 280,27 մարդ/կմ²։
Չորմանք
Չորմանք, գյուղ Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում։ Մտնում էր Վակունիս համայնքի մեջ ։
Ռունկոշև
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կամենեց-Պոդոլսկիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1431 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Չորմանք
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության աշխարհագրություն
Պետրովկա (գյուղ, Ֆյոդորովսկի շրջան)
Պետրովկա (Петровка, Петровка), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ֆեոդորովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 9 մարդ։
Սեյձի Ուեդա
Սեյձի Ուեդա, ճապոնացի աստղագետ, աստերոիդների հայտնաբերող։ Բնակվում է Հոկկայդո պրեֆեկտուրայի Կուշիրո քաղաքում։ Աստղագիտությամբ հետաքրքրվել է դպրոցում, ապա ակտիվորեն խաղացել է հոկեյ։ Կենսաթոշակի անցնելով վերստին սկսել է զբաղվել աստղագիտությամբ։ 1987-ից 2000 թվականները, համատեղ մեկ այլ ճապոնացի աստղագետ Հիրոսի Կանեդայի հետ հայտնաբերել է 705 նոր աստերոիդ ։ 2011 թվականի տվյալներով հայտնաբերված աստերոիդների քանակով նա 8-րդն է աստերոիդների հայտնաբերող աստղագետների միջև, և 19-րդն է հաշվի առնելով նաև աստերոիդների հայտնաբերման ծրագրերը ։
Ուեդան ունի բժշկության դոկտորի կոչում, որը ստացել է Ստենֆորդի համալսարանում և հանդիսանում է Ճապոնիայի առաջատար գիտնականներից մեկը ։
Նրա պատվին է անվանվել (4676) Ուեդասեյձի աստերոիդը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի աստղագետներ Կատեգորիա:Սթենֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Մելիքաշեն (Հադրութի շրջան)
Մելիքաշեն գյուղի տարածքում նույնպես «Շենին» կոչվող աղբյուրը։
Հայ-ադրբեջանական պատերազմ (2020)
2020 թվականի հայ-ադրբեջանական պատերազմի հետևանքով գյուղը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո  ։
Բնակչություն
2015 թվականին Մելիքաշեն գյուղում բնակվում է 11 մարդ, կա 5 տնտեսություն ։
Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի կողմի բռնազավթված տարածքներ
Զիլդյարովո
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1013 մարդ։
Անդամանյան լեզուներ
Անդամանյան լեզուներ, Անդամանյան կղզիների բնիկների՝ անդամանցիների լեզուների ամբողջությունը։ Չեն մտնում որևէ լեզվաընտանիքի մեջ ։ Տարբերակում են երկու մեզ ենթախումբ՝ մեծ անդամանյան լեզուներ և օնգան։ Սենտինելերենը այսօրվա դրությամբ հետազոտված չէ, դրա համար չի դասակարգվում ։
Պատմություն
Անդամանյան ժողովուրդները Անդամանյան կղզիներում ապրել են հազարավոր տարիներ։ 20-րդ դարի սկզբին՝ Բրիտանիայի կողմից գաղութացումից հետո, անդամանյան ժողովուրդների պոպուլյացիաները մեծապես կրճատվեցին, շատ լեզվական և ցեղային ձևեր դադարեցին գոյություն ունենալ ։
Օնգան լեզուները գոյատևել են հիմնականում խոսողների մեկուսացվածության պատճառով։
Դասակարգում
Անդամանյան լեզուները բաժանվում են երկու ընտանիքների Գոյություն ունի նաև մեկ չփաստագրված լեզու. Մեծ անդամանյան լեզուները և օնգան լեզուները այնքան տարբեր են իրենց ձևաբանությամբ, որ որոշ հետազոտողներ, ինչպիսին Ջոզեֆ Գրինբերգն է, կասկածի տակ է դնում անդամանյան լեզուների՝ առանձին ընտանիք լինելու փաստը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անդամանյան լեզուներ
Պալնիկ Յոլ (Վոյ Վոժի վտակ)
Պալնիկ Յոլ (Пальник-Ёль), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Վոյ Վոժ գետի ձախ ափին՝ 6 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 13 կմ։
Ջրագրության տվյալներ
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Կոմի Հանրապետության գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Աստերոիդների ցանկ (174201-174300)
Աստերոիդների ցանկ (174101-174200) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (174301-174400)
|}
Ակիրա Նատորի
Ակիրա Նատորի, ճապոնացի աստղագետ, աստերոիդների հայտնաբերող։ Համագործակցել է Նիխոնդայրա աստղադիտարանի հետ։ Մեկ այլ ճապոնացի աստղագետ Տակեշի Ուրատայի հետ համատեղ հայտնաբերել է 32 աստերոիդ ։
Նրա պատվին է անվանվել (5520) Նատորի աստերոիդը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի աստղագետներ Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
(4516) Պուգովկին
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,776687 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,7506 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8027 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1690,01 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,213017 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,68° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1973 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Նիկոլայ Չեռնիխի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Կազացկոե (գյուղ, Բելգորոդ-Դնեստրովսկիի շրջան)
Կազացկոե (Козацьке), գյուղ Ուկրաինայի Օդեսայի մարզի Բելգորոդ-Դնեստրովսկիի շրջանում, գյուղական խորհրդի կենտրոն։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Գուրա Ռոշա։ Հիմնադրվել է 1798 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Կազացկոե գյուղում բնակվում էր 1 550 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 5,1 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 303,92 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1798 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Լանսոն Պրովանս
Լանսոն Պրովանս (Lançon-Provence), համայնք Ֆրանսիայի Պրովանս Ալպեր Լազուր ափ մարզի Բուշ դյու Ռոն գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 8010 մարդ, բնակչության խտությունը` 116.22 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 68.92 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 630 կմ հարավ, Մարսել քաղաքից` 39 կմ հյուսիս-արևմուտք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 5560 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 4217-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 1343։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 75,8 %։ 4217 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 3829 անձ (2037 տղամարդ և 1792 կին)։ Գործազուրկ են եղել 388 անձ (178 տղամարդ և 210 կին)։ 1343 անաշխատունակներից 375-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 382-ը` թոշակառուներ, իսկ 586-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Էյդան Թերներ
Էյդան Թերներ (Aidan Turner), ), իռլանդացի դերասան։ Ամենամեծ հայտնիությունը ձեռք է բերել Դանթե Գաբրիել Ռոսսետտիի դերի շնորհիվ «Հուսահատ ռոմանտիկներ» հեռուստասերիալում, վամպիր Միտչել դերի շնորհիվ BBC «Մարդ լինել» սերիալում և Կիլի դերի շնորհիվ «Հոբիթ» տրիլոգիայում ։
The Lisa Richards Agency UK գործակալության անդամ է։
Կենսագրություն
Էյդան Թերները ծնվել և մեծացել է Իռլանդիայի Հարավային Դուբլին կոմսության Կլոնդոլկին քաղաքում։ 2004 թվականին ավարտել է Դուբլինի Թեմփլ Բար շրջանի «The Gaiety School of Acting» դերասանական վարպետության դպրոցը։
Հարաբերությունների մեջ է եղել դերասանուհիներ Ինդիա Վիսկերի (2004 թվական), Շարլին Մակկենայի (2007-2009 թվականներ), Լենորա Կրիչլոուի (2009-2011 թվականներ) և Սառա Գրինի հետ (2011-2015 թվականներ) ։
2018 թվականից հարաբերությունների մեջ է եղել ամերիկացի դերասանուհի Կեյտլին Ֆիցջերալդի հետ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հունիսի 19 ծնունդներ Կատեգորիա:1983 ծնունդներ Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով Կատեգորիա:Դերասաններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասաններ
Պետրովկա (գյուղ, Պրոխորովսկի շրջան)
Պետրովկա (Петровка), գյուղ Ռուսաստանի Բելգորոդի մարզի Պրոխորովսկի շրջանի կազմում։
Ռոբերտ Դյուվալ
Ռոբերտ Դյուվալ (Robert Duvall, ), ամերիկացի դերասան, Ամերիկյան կինեմատոգրաֆիայի վետերաններից մեկը։
Ամերիկյան բոլոր ժամանակների 100 լավագույն ֆիլմերի ցանկում որպես դերասան ամենաշատը նրա մասնակցությամբ ֆիլմերն են՝ 6 ֆիլմ, իսկ Ամերիկյան բոլոր ժամանակների 10 լավագույն ֆիլմեր ըստ 10 ժանրերի ցանկում 3 ֆիլմ։
6-ական անգամ ներկայացվել է Օսկարի և Ոսկե Գլոբուսի։
Խաղացել է 130-ից ավելի ֆիլմերում, կերտելով տարբեր կերպարներ։ Առավել հայտնի է դերերից են Ռոբերտ Օլթմենի «Ռազմադաշտային հոսպիտալը» մայոր Ֆրենկ Բերնս, Ջորջ Լուկասի «ТНХ-1138» ֆիլմում գլխավոր հերոս՝ քաղաքացի ТНХ-1138, Ֆրենսիս Ֆորդ Կոպպոլայի «Կնքահայրը» կինոպատումում փաստաբան Թոմ Հեգե, «Ապոկալիպսիսը հիմա» ֆիլմում փոխգնդապետ Կիլգոր, Սիդնի Լյումետի «Հեռուստացանց» ֆիլմում Ֆրենկ Հեկկետ և այլն։
Կենսագրություն
Ռոբերտ Դյուվալը ծնվել է Կալիֆորնիա նահանգի Սան Դիեգո քաղաքում, պրոֆեսիոնալ զինվորական Ուիլյամ Հովարդ Դյուվալի ընտանիքում, ով հետագայում հասավ մինչև ադմիրալի կոչման։ Մայրը՝ Միլդրեդ Վիրջինիա Հարտը, ամերիկացի հայտնի գեներալ Ռոբերտ Լիի ժառանգներից էր։ Գեբերալ Ռոբերտ Լին ԱՄՆ-ի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ գլխավորում էր Կոնֆեդերացիաների ուժերը։
Ռոբերտ Դյուվալի հայրը Մեթոդիկական եկեղեցու անդամ էր, իսկ Ռոբերտը և իր մայրը Մերի Բեյքերի Քրիստոնեական գիտության հետևորդներ էին։ Դյուվալը իր ծնողների հետ բնակվում էր ԱՄՆ-ի ռազմա-ծովային ակադեմիայից ոչ հեռու գտնվող Աննապոլիս քաղաքում։ Հաճախում է Մերիլենդ նահանգի Սեվերն Պարկի Սեվերն դպրոցը (անգլ. Severn School) և Միսսուրի նահանգի Սենտ Լուիսի Պրինցիպիա դպրոցը (անգլ. The Principia)։ 1953 թ. ավարտում է Պրինցիպիայի քոլեջը (անգլ. The Principia College), և Իլլինոյս նահանգի Էլս քաղաքի Քրիստոնեական գիտության կրթական կենտրոնը։
Ծառայել է ԱՄՆ զինված ուժերում 1953 թ. օգոստոսի 19-ից մինչև 1954 թվականի օգոստոսի 20-ը, զորացրվելով առաջին դասի շարքային կոչումով։
Կրթություն
1954 թ. ընդունվում է Նյու Յորքի Neighborhood Playhouse դերասանական վարպետության դպրոցը։ Սովորելու տարիներին աշխատում է փոստում։ Սովորելու տարիներին ծանոթանում է Ջին Հեքմենի և Դասթին Հոֆմանի հետ, որոնց հետ խաղացել է իր հետագա մի քանի ֆիլմերում։ Նրա ուսուցիչը թատրոնի դպրոցում Սենֆորդ Մեյսներն էր, ով Դյուվալին դեր տվեց իր Հորտոն Ֆուտի The Midnight Caller պիեսի ներկայացման մեջ։ Հետագայում Դյուվալի և Ֆուտի համագործակցությունը շարունակվում է, ինչը մեծ նշանակություն է ունենում Դյուվալի հետագա դերասանական կարիերայի վրա։ Հենց Ֆուտի միջնորդությամբ Ռոբերտ Դյուվալը դեր ստացավ 1962 թ. «Սպանել ծաղրասարյակին» ֆիլմում։ Ֆիլմը Ամերիկյան բոլոր ժամանակների 10 լավագույն ֆիլմեր ըստ 10 ժանրերի ցանկում 1-ին տեղում է որպես դատական ֆիլմեր, իսկ Գրեգորի Պեկի մարմնավորած գլխավոր հերոս Ատտիկոս Ֆինչը Ամերիկյան բոլոր ժամանակների ֆիլմերի 100 լավագույն դրական և բացասական հերոսների ցանկում 1-ին տեղում է որպես դրական հերոս։
Անձնական կյանք
[[Պատկեր:Robert Duvall Navy3.jpg|200px|մինի|Ռոբերտ Դյուվալը կնոջ Լուսիանա Պեդրասի հետ,
2003 թ. լուսանկար]] Ռոբերտ Դյուվալը 4 անգամ ամուսնացած է եղել, երեխաներ չունի։
Քաղաքականություն
Ռոբերտ Դյուվալը և իր կին՝ Լուսիանա Պեդրասը աջակցում են աջակցում են ԱՄՆ-ի Հանրապետական կուսակցությանը։ 2008 թվականի ԱՄՆ-ի նախագահական ընտրությունների քարոզարշավի ժամանակ նրանց ելույթով սկսեց Ջոն Մակկեյնի և Սառա Պեյլինի հանդիպումը ընտրողների հետ «Albuquerque Convention Center»-ում 2008 թվականի սեպտեմբերի 6-ին ։ Դյուվալը նաև հնչունավորել է Ջոն Մակկեյնին ներկայացնող տեսահոլովակը։ Մամուլում Սառա Պեյլինի մասին քննադատական նյութեր հայտնվելուց հետո, Դյուվալը ցուցադրաբար ձևացրել է, թե չի հիշում այդ լրագրողի ազգանունը ։
Դյուվալը բավականին կոշտ տեսակետ ունի կապված Կուբայի հետ։ Այսպես, նա մի անգամ հրաժարվել է խաղալ Dreamworks կինոստուդիայի նախագծերից մեկում, որի հովանավորը պետք է լիներ Սթիվեն Սփիլբերգը ։
Հասարակական գործունեություն
Դերասանը նաև ակտիվ հասարակական գործունեությամբ է զբաղվում։ Մասնավորապես նա մասնակցել է Վիրջինիա նահանգի ԱՄՆ-ի քաղաքացիական պատերազմի զոհվածերի հիշատակի հուշարձանին հարակից կառուցվող սուպերմարկետի շինարարության բողոքական գործողություններին ։
Ռոբերտ Դյուվալը հիմնադրել է «The Robert Duvall Children’s Fund» բարեգործական ֆոնդը, որը օգնություն է ցուցաբերում արգենտինացի երեխաներին։ Ֆոնդի միջոցներով Արգենտինայում կառուցվում են դպրոցներ և հիվանդանոցներ, նաև ֆինանսական աջակցություն է ցուցաբերում աղքատներին ։ Բացի այդ ֆոնդի գործունեությունից, Դյուվալը և իր կինը մասնակցում են նաև այլ բարեգործական միջոցառումներին և կազմակերպություններին։
Թատրոն
Իր կարիերան Ռոբերտ Դյուվալը սկսել է որպես թատրոնի դերասան խաղալով Նյու Յորքի «Գեյթ» թատրոնում։ Իր առաջին դերերից մեկը 1958 թ. Բեռնարդ Շոուի պիեսի հիման վրա բեմադրված «Միսսիս Ուորրենի մասնագիտությունը» ներկայացման մեջ Ֆրենկ Գարդների դերն էր։ Մյուս նշանավոր թատրոնի դերերից են 1961 թվականին «Կանչիր ինձ անունով» Դագա (Մայքլ Շարտլիֆի պիեսի հիման վրա), 1962 թ. Ուլու Գրոսբարդի բեմադրված «Բիբի Ֆենստերմեյքերի օրերը և գիշերները» Բոբ Սմիթ (Ուիլյամ Սնեյդերի պիեսի մոտիվներով), 1965 թ. «Տեսարան կամրջից» Արթուր Միլլերի համանուն պիեսի հիման վրա Էդդի դերը, որի բեմադրիչներն էին Ուսու Գրոսբարդը և Դասթին Հոֆմանը։ Էդդի դերի համար Դյուվալը ստացել է ամերիկյան Obie մրցանակ, Ֆրեդերիկ Նոտիի պիեսի հիման վրա «Սպասիր մթությանը» հոգեկան հիվանդ Հարրի Ռոուտի դերով։ Այս ներկայացումը դարձավ Բրոդվեյի տարվա ամենասենսացիոն ներկայացումը։
Հեռուստատեսություն
1959 թվականին Դյուվալը նկարահանվում է «Արմսթրոնգ Սերկլի Թատրոնը» հեռուստատեսային շոուի մեջ, խաղալով էպիզոդիկ դերեր «Փախուստ բանտից» և 1960 թվականին «Ճշգրիտ ճանաչում» սերիաներում։ Սերալը 1950 թ.-ից 1957 թվականը ցուցադրվում էր NBC հեռուստաալիքով, իսկ 1957 թ.-ից 1963 թ. CBS հեռուստաալիքով։
Դրանց հաջորդում են մի քանի սերիալներ, որոնց թվում «Ալֆրեդ Հիչքոքը ներկայացնում է», «Անպաշտպան քաղաքը», «Անձեռմխելիները», «Մայրուղի 66», «Մթնշաղային զոնա», «Հնարավորի սահմանից այն կողմ», «Փախստականը», «Ստորաբաժանում» և այլն։
Կինո
Կինոյում նորամուտը կայացել է 1962 թ. «Սպանել ծաղրասարյակին» ֆիլմում Արթուր «Սարսափելի» Ռեդլիի դերով։ Չնայած դերը ֆիլմում փոքր էր, բայց Դյուվալը դերասանական վարպետությամբ է մարմնավորել իր հերոսին, ով առանց խոսքերի, այսպես ասած մարմնի և ժեստերի լեզվով պետք է սարսափելի մարդու տպավորություն թողներ հանդիսատեսի վրա։ Նրա հերոսը հայտնվում է միայն ֆիլմի վերջին հատվածում, որտեղ պարզվում է, որ նա իրականում սարսափելի մարդ չէ, այլ բարի է, պարզապես, իր կյանքի մեծ մասը անցկացրել էր միայնակ և դրա համար էլ նրա մասին սխալ լուրեր էին պտտվել։
1970-ական թթ. սկսած Ռոբեր Դյուվալի կինոկարիերայում կարելի է ասել նոր փուլ է սկսվում։ Նա խաղում է իր նշանավոր դերերից մեկը մայոր Ֆրենկ Բեռնսի դերը «Ռազմադաշտային հոսպիտալը» ֆիլմում, որը մեծ հաջողություն է ունենում, իսկ Դյուվալի համար այն դառնում է իր առաջին կատակերգական դերը։ Դյուվալին ճանաչում է բերում իր առաջին գլխավոր դերը Ջորջ Լուկասի կուլտային «ТНХ-1138» ֆիլմում։ The Times ամսագրին տված իր հարցազրույցներից մեկի ժամանակ, Դյուվալը ասել է, որ այս ֆիլմից հետո նա համոզված էր, որ Ջորջ Լուկասը կդառնա այդ ժամանակեր մեծագույն ռեժիսորներից մեկը։
Հաջորդ նշանավոր ու նրան արդեն աշխարհով մեկ ճանաչում բերեց Ֆրենսիս Ֆորդ Կոպպոլայի «Կնքահայրը» և «Կնքահայրը 2» հայտնի գանգստերական ֆիլմերում փաստաբան Թոմ Հեգենի դերը։ Այս դերը ինչպես կինոքննադատների այնպես էլ հեռուստադիտողների շրջանում արժանացավ դրական արձագանքների։ Իսկ «Կնքահայրը 3» ֆիլմում Դյուվալը արդեն չկար, որի պատճառը դերասանի պահանջած բարձր հոնորարն էր ։
Մյուս առավել հաջողված դերը նույնպես Կոպպոլայի հանրահայտ «Ապոկալիպսիսը հիմա» ֆիլմում փոխգնդապեպ Կիլգորի դերն էր, որը դարձավ Դյուվալի լավագույն դերերից մեկը։ Կինոքննադատները նրա այս խաղը բնութագրեցին որպես «խիստ յուրահատուկ իր ուժով և թողած ազդեցությամբ»։ Կիլգորի կերպարը Premier Magazine ամսագրի 100 մեծագույն դերերի ցանկում 59-րդն է ։
Մյուս նշանավոր ֆիլմերից են «Հեռուստացանց», «Մեծն Սանտինին», «Թույլ Ռոզան», «Ես մարտնչել եմ Էռնեստ Հեմինգուեյի հետ», «Բախում անդունդի հետ», «Բաց տարածություն», «Թերթ», «Գիշերվա տերերը», «Աստվածներ և գեներալներ» (այստեղ նա մարմնավորում է իր նախնիներից մեկին՝ գեներալ Ռոբերտ Լիին) և այլն։
Ֆիլմագրություն
Խաղացել է ընդահանուր թվով մոտ 130 ֆիլմում, 11 ֆիլմի պրոդյուսեր է, 4 ֆիլմի ռեժիսոր, 6 ֆիլմի համար գրել է երաժշտություն, 3 ֆիլմի սցենարի հեղինակ։
Մրցանակներ
Իր կարիերայի ընթացքում Ռոբերտ Դյուվալը ստացել է մոտ 55 տարբեր կինոմրցանակ, ներկայացված է եղել ևս 35-ից ավել մրցանակների, որոնց թվում՝
2003 թվականի սեպտեմբերի 18-ին Հոլիվուդյան փառքի ծառուղում բացվել է իր աստղը։
2 անգամ ներկայացվել է նաև Ոսկե Ազնվամորի հակամրցանակին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ Կատեգորիա:Օսկարակիրներ Կատեգորիա:Հոլիվուդյան փառքի ծառուղի Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասաններ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հանրապետական կուսակցության անդամներ Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:«Էմմի» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Լավագույն դերասան Օսկարի մրցանակակիրներ
Տալտապան
Տալտապան, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Գյումուշխանեի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
A320-ի վթար Կարաչիի մերձակայքում
Ինքնաթիռ
Airbus A320-214 ինքնաթիռը արտադրվել է 2004 թվականին (առաջին չվերթը իրականացրել է նույն թվականի օգոստոսի 17-ին)։ Սեպտեմբերի 17-ին ինքնաթիռը գնվել է China Eastern Airlines-ի կողմից և ստացել է կողային համար` B-6017: 2014 թվականի հոկտեմբերի 30-ին ինքնաթիռը գնվեց Pakistan International Airlines-ի կողմից։
Ուղևորներ և անձնակազմի անդամներ
Ինքնաթիռում գտնվող ուղևորների թվում էր նաև պակիստանցի նորաձևության դերասանուհի Զառա Աբիդը ։
Հետաքննություն
Վթարից մի քանի ժամ անց հայտնաբերվեց վթարի ենթարկված ինքնաթիռի թռիչքի առաջին ռեկորդակիրը (սև արկղ) ։
Մայիսի 24-ին Կարաչիի օդանավակայանի մերձակայքում «Airbus A320» ինքնաթիռի վթարի պատճառների ուսումնասիրման հատուկ հանձնաժողովը երեք ամսվա ընթացքում կավարտի իր հետաքննությունը, հայտարարել է Պակիստանի ավիացիոն նախարարը։
Նախարարի խոսքով՝ զոհվածների ընտանիքները կստանան փոխհատուցում մոտ 6 հազար ԱՄՆ դոլարի չափով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ավիավթարներ
Օպիսթորխոզ
Օպիսթորիխոզ, մարդկանց և կենդանիների ճիճվային հիվանդություն, որի ժամանակ ախտահարվում են լյարդը, լեղուղիները և ենթաստամոքսային գեղձը։ Հարուցիչը կատվի երկծըծանն է ։ Որդի զարգացման թրթուրային շրջանը տեղի է ունենում խխունջի, ապա ձկան, իսկ հասունը՝ մարդու, կատվի, շան, խոզի և այլ կենդանիների օրգանիզմում։ Մարդը վարակվում է վարակված ձուկը կիսաեփ կամ քիչ աղը դրած վիճակում ուտելուց։ Հիմնական ախտանշաններն են․ լյարդի մեծացում, երբեմն՝ լյարդի ցիռոզ, մարսողության խանգարում, ցավեր ստամոքսի և աջ ենթակողային շրջաններում, գլխացավ, գլխապտույտ, մարմնի ջերմաստիճանի բարձրացում։ Ախտորոշվում է մանրադիտակային հետազոտությամբ՝ կղանքի և 12-մատնյա աղիքի հյութի մեջ որդի ձվիկների հայտնաբերմամբ։ Բուժումը․ քլոքսիլով։ Կանխարգելումը․ օգտագործելուց առաջ ձկնամթերքի բավարար ջերմային և աղային մշակում։
Կատեգորիա:Հիվանդություններ Կատեգորիա:Արևադարձային հիվանդություններ
Հիքորի Դիքորի Դոք
«Հիքորի Դիքորի Դոք» (Hickory Dickory Dock), Ագաթա Քրիստիի դետեկտիվ վեպ, որը գրել է 1955 թվականին և առաջին անգամ հրատարակվեց նույն թվականի Collins Crime Club հրատարակչության կողմից։ Վեպը Էրքյուլ Պուարոյի մասին է։
Անվանում
Վեպի անվանումը, ինչպես նաև մի քանի մյուսների անվանումը, վերցրած է մանկական համրանքախաղերից։ Սակայն ի տարբերություն «Տասը փոքր սևամորթներ»-ի, սյուժեն կապ չունի համրանքախաղի հետ, եթե չհաշվել այն, որ վեպի գործողությունները պտտվում են են Հիքորիդ-ռոուդ փողոցի շուրջ։ Hickory, dickory, dock, The mouse ran up the clock. The clock struck one, The mouse ran down, Hickory, dickory, dock
Սյուժե
Հանրակացարան Հիքորի-ռոուդի վրա։ Ապրողների իրերը սկսում են կորչել։ Պուարոյին են դիմում միս Լեմոնը և իր քույր միս Հաբարդը։ Նրանք անհանգստանում էին տեղի ունեցածից։ Կորցրած իրերի ցանկը շատ տարօրինակ է։ Քանի որ Պուարոն չի զբաղվում փոքր իրերի հետազոտությամբ, սակայն այս գործը նրան հետաքրքրում է։
Սկսելով հետաքննությունը, նա սկզբում օգտագործում է ոչ ամենամեղմ մեթոդները։ Սպառնալով կանչել ոստիկանություն, նա խոստովանություն է կորզում Սելի Օստինից։ Նա թվում է մի քանի գողությունը։ Դրանով նա ուզում է գրավել Քոլինա ՄաքՆաբի ուշադրությունը։ Նրանք նշանվում են և հաջորդ օրը Սելիին գտնում են սպանված․ դիակի դիմաց կար մորֆին։ Պուարոն հասկանում է, որ դա սպանություն է, որը դիմակավորված էր որպես ինքնասպանություն։ Պուարոն հետազոտում և բացահայտում է փոքր գողություններ։ Նա ուշադրություն է դարձնում ադամանդե մատանուն։ Այն բանից հետո, որ մատանին գտնվել էր տիկին Հոբհաուզի ապուրի մեջ, պարզվում է, որ ադամանդը փոխարինվելլ է ցիրկոնով։ Պուարոն մեղադրում է Վալերիին ադամանդի գողության համար։ Վալերին խոստովանում իր գողությունը, և ասում, որ նրան պետք էր այդ քարը իր քարտային պարտքը մարելու համար։ Շատ չանցած ինչ որ մեկը սպանում է միս Նիկոլետիսին, որը հանրակացարանի տիրուհին էր։ Պուարոն փոխում է իր ուշադրությունը դեպի պայուսակը։ Նա հասկանում է, որ պայուսակը օգտագործվել է թմրանյութեր տեղափոխելու համար։ Պուարոյին մնում է բացահայտել, թե ով է սպանել Սելիին, միս Նիկոլետիս և ով էր տեղափոխում թմրանյութեր։
Կոկանդի ինքնավարություն
Կոկանդի ինքնավարություն կամ Թուրքեստանի ինքնավարություն (Түркістан автономиясы, Туркистан автономияси, Мухторияти Туркистон, Turkiston muxtoriyati, Туркестанская автономия), չճանաչված պետություն Թուրքեստանի տարածքում, գյություն է ունեցել Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակաշրջանում՝ 1917-1918 թվականներին։ Հռչակվել է Կոկանդում (որը Կոկանդի խանության մայրաքաղաքն էր)՝ իսլամական երկրային IV արտակարգ համագումարում, 1917 թվականի նոյեմբերի 26-29 (դեկտեմբերի 9-12)-ին։
Նպատակն էր վերացնել խորհրդային իշխանությունը Թուրքեստանում, վերականգնել Կոկանդի խանությունը, երկրամասն անջատել Խորհրդային Ռուսաստանից և մուսուլմաններին միավորել Թուրքիայի հովանու տակ։ Իրգաշի գլխավորությամբ ազգային ուժերը ստեղծեցին զինված ջոկատներ և 1918 թվականի հունվարի վերջից սկսեցին պայքարն ընդդեմ խորհրդային ռազմակալման։ Այնուամենայնիվ, 1918 թվականի փետրվարի 6-9-ին Կարմիր բանակի ջոկատները պարտության մատնեցին ինքնավար ուժերին։
Կատեգորիա:Ուզբեկստանի պատմություն
Սլոբոդկա-Գումենեցկայա
Սլոբոդկա-Գումենեցկայա (Слобідка-Гуменецька), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կամենեց-Պոդոլսկիի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կամենեց-Պոդոլսկիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1851 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Խորհրդածութիւն (633)
Խորհրդածութիին (633), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 633 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 18-րդ դարում։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 21.5X15.7 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 107 թերթից։ Գրված է միասյուն, նոտրգրով։ Ունի 41-46 տող։ Կազմը` կաշեպատ ստվարաթուղթ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Թաուեր
Թաուեր («աշտարակ», Her Majesty's Royal Palace and Fortress, Tower of London), Թեմզա գետի հյուսիսային ափին կառուցված ամրոց, Լոնդոն քաղաքի պատմական կենտրոնը։ Մեծ Բրիտանիայի հնագույն պատմական կառույցներից մեկը, երկար ժամանակ ծառայել է որպես անգլիական թագավորների նստավայր։ Այսօր Թաուերն ունի պատմական հուշարձանի կարգավիճակ և թանգարան է հանդիսանում։ Ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության հուշարձանների ցանկում։
Լոնդոնյան Թաուերը կարևոր դեր է խաղացել Անգլիայի պատմության մեջ։ Այն պաշարվել է մի քանի անգամ․ վերահսկել Թաուերը նշանակում էր վերահսկել Անգլիան։ Այն ծառայել է որպես Մեծ Բրիտանիայի զինանոց, գանձարան, գազանանոց, թագավորական արքունիքի բնակավայր, արխիվ, թագավորական զարդերի տուն։ 14-րդ դարի սկզբներից մինչև Չարլզ II–ի կառավարումը միապետի թագադրման արարողության շքերթը պետք է ձգվեր Թաուերից մինչև Ուեսթմինսթերյան աբբայություն։ Միապետի բացակայության ժամանակ Թաուերի կոնստաբլն էր պատասխանատու ամրոցի համար (կոնստաբլը բավական ազդեցիկ և հեղինակավոր պաշտոնյա էր միջնադարում)։ 15-րդ դարի վերջերին այն արքայազների կեցավայրն էր։ Թյուդորների իշխանության ժամանակաշրջանում Թաուերն ավելի քիչ էր օգտագործվում որպես թագավորանիստ, և չնայած, որ միջոցներ ձեռնարկվեցին ամրոցը վերանորոգելու, նրա պաշտպանական տեխնիկան բավականին հնացած էր ժամանակի հրետանուն դիմակայելու համար։
Շինության՝ որպես բանտ օգտագործման ամենաթեժ ժամանակաշրջանը 16-17-րդ դարերն էին, երբ «ամոթալի» արարքներ գործած շատ անձինք, ինչպես Էլիզաբեթ I-ը մինչև թագուհի դառնալը, ազատազրկված էին այս կառույցի պատերի հետևում։ Այստեղից էլ ծագում է «Թաուեր ուղարկել» արտահայտությունը։ Չնայած Թաուերի՝ որպես տանջանքների և մահվան վայր համբավին, որն այդքան ժողովրդականացրել են 16-րդ դարի կրոնական պրոպագանդիստները և 19-րդ դարի գրողները, միայն յոթ մարդիկ են մահապատժի ենթարկվել Թաուերում մինչև 20–րդ դարի Համաշխարհային պատերազմները։ Մահապատիժները հիմնականում տեղի էին ունենում տխրահռչակ Թաուեր Հիլլում, որը գտնվում է ամրոցից հյուսիս․ 400 տարվա ընթացքում 112 մահապատիժ է այդտեղ իրականացվել։ 19-րդ դարի հաջորդ կեսում այնպիսի հաստատություններ, ինչպիսիք են թագավորական արքունիքը, տեղփոխվեցին Թաուերից այլ ուղղություններով՝ դատարկ թողնելով շատ կառույցներ։ Անթոնի Սալվինը և Զոն Թեյլորն օգտագործեցին առիթը՝ Թաուերն իր միջնադարյան տեսքին բերելու և մաքրելով դատարկ մնացած նորակառույց շինություններ։ Առաջին և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմների ընթացքում Թաուերը կրկին օգտագործվել է որպես բանտ․ այստեղ այդ ընթացքում նաև մահապատժի է ենթարկվել լրտեսության մեջ մեղադրվող տասներկու մարդ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո վնասները, որոնք ստացել էր կառույցը Բիլթզի ժամանակ, վերանորոգվեցին, և ամրոցը վերաբացվեց հասարակության համար։ Այժմ լոնդոնյան Թաուերը երկրի զբոսաշրջային գրավչություններից մեկն է։ Թաուերի Կոնստաբլի ղեկավարության տակ այն պահպանվում է «Պատմական Թագավորական Պալատներ» բարեգործական կազմակերպության կողմից՝ որպես Համաշխարհային ժառանգության վայր։
Հիմնում
Թաուեր ամրոցի հիմնումը կապվում է Վիլհելմ Առաջինի անվան հետ։ Նորմանդացիների կողմից Անգլիան գրավելուց հետո Վիլհելմ Ա-ն ձեռնամուխ եղավ պաշտպանական ամրոցների կառուցմանը՝ ի սարսափ նվաճված անգլոսաքսերի։ Մեծագույններից մեկը 1078 թվականին դարձավ Թաուերը։ Փայտյա նավահանգիստը փոխարինեցին հսկայական քարե կառույցով՝ Մեծ Թաուերով, որն իրենից ներկայացնում էր քառանկյուն կառույց՝ 32մ х 36մ, 30 մետր բարձրությամբ։ Երբ ավելի ուշ Անգլիայի նոր թագավորը հրամայեց սպիտակ ներկել կառույցը, այն ստացավ Սպիտակ Թաուեր (White Tower) կամ Սպիտակ աշտարակ անվանումը։ Արդյունքում Ռիչարդ Առյուծասրտի օրոք կառուցվեցին տարբեր բարձրության ևս մի քանի աշտարակներ և երկու շարք ամուր պարսպապատեր։ Ամրոցի շուրջը փորվեց խորունկ խրամ, որը այն դարձրեց Եվրոպայի ամենաանառիկ ամրոցներից մեկը։
Հատակագիծ
Հնագետ Ալան Վինսը կանխամտածված առաջարկեց Թաուերը պատել ամենաուժեղ և տպավորիչ պաշտպանություններով, որից բացվում էր տեսարան դեպի սաքսոնյան Լոնդոն։ Այն շրջակա տարածքում տեսանելիորեն պետք է գերիշխեր և Թեմզա գետի երթևեկության համար առանձնանար։ Ամրոցը կազմված է 3 մասնաշենքից։ Ամենագողտրիկ մասնաշենքը բաղկացած է Ուայթ Թաուերից. այն ամրոցի ամենավաղ կառույցն է։ Շրջափակված հյուսիսում, արևելքում և արևմուտքում՝ կառուցվել է Ռիչարդ Առյուծասիրտի կողմից (1189-1199)։ Եվ, վերջապես, արտաքին մասնաշենքը, որը ներառում է ամրոցը, կառուցվել է Էդուարդ I թագավորի ժամանակներում։ Վիլհելմ I Նվաճողի՝ Լոնդոնյան Թաուերի հիմնելուց հետո թեև այն մի քանի անգամ ընդլայնվել է, սակայն հիմնական նախագիծը նույնն է մնացել Էդուարդ I թագավորի՝ 1285 թվականի վերակառուցման ավարտից ի վեր։ Ամրոցը զբաղեցնում է 12 ակր տարածք (4.9 հեկտար), հավելյալ 6 ակր էլ շրջակա տարածքն է՝ Ազատության Աշտարակներով (the Tower Liberties). տարածք, որն ամրոցի անմիջական տիրապետության տակ է և «մաքրված» է ռազմական տեսանկյունից։ Ազատության Աշտարակների նախկին շինությունը կառուցվել է 13-րդ դարում, երբ Հենրի III թագավորը հրամայեց ամրոցին կից տարածքներն ազատել։ Ի հեճուկս հայտնի արձանագրությունների՝ Լոնդոնյան Թաուերը երբեք չի ունեցել խոշտանգումների համար նախատեսված սենյակ. չնայած հետագա ժամանակաշրջանում Ուայթ Թաուերի ներքնահարկում տեղադրվել է կախաղան։ Ուորֆ Թաուերը կառուցվել է Թեմզայի ափին Էդուարդ I թագավորի կողմից, այնուհետ այն ընդարձակվել է Ռիչարդ II թագավորի (1377-1399) գահակալության ընթացքում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անգլիայի ամրոցներ Կատեգորիա:Լոնդոնի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Լոնդոնի թանգարաններ Կատեգորիա:Անգլիայի դղյակներ Կատեգորիա:Ռոմանական ճարտարապետություն
Յոշիո Կուշիդա
Յոշիո Կուշիդա, ճապոնացի աստղագետ և երկրաշարժաբան, բազմաթիվ աստերոիդների և գիսաստղերի հայտնաբերող։ Աշխատել է Յացուգատակե-Կոբուչիզավա աստղադիտարանում։ 1989 թվականից 2010 թվականի հունվար ամիսը, համատեղ այլ ճապոնացի աստղագետների հետ հայտնաբերել է 56 աստերոիդ ։ Կուշիդայի կողմից նաև հայտնաբերվել են մի քանի գիսաստղեր, օրինակ՝ 144P/Կուշիդան և 147P/Կուշիդա—Մուրամացուն։
Նրա պատվին է անվանվել (5605) Կուշիդա աստերոիդը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի աստղագետներ Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Արևելյան գորիլա
Արևելյան գորիլա, գորիլաների տեսակ (Gorilla) Հոմինիդի ընտանիքից (Hominidae)։ Անունը տրվել է ի պատիվ գերմանացի սպա Ֆրիդրիխ Ռոբերտ ֆոն Բերիգեի (1865-1940), ով առաջինը նկատեց կենդանիներին Վիրունգա լեռներում ։
Համառոտ նկարագրություն
Արևելյան գորիլաները բաժանվում են 2 ենթատեսակների.
Արտաքին տեսք
Արևելյան գորիլան ունի մեծ գլուխ, լայն կրծքավանդակ և երկար ոտքեր։ Քիթը հարթ է, քթանցնքերը մեծ են։ Մազերը հիմնականում սև գույն են, լեռնային արևելայն գորիլաների մազերը փոքր-ինչ կապույտ են, հասուն արուները հետևի մասում ունեն արծաթե շերտագիծ։ Մորթին տարածված է ամբողջ մարմնով, բացառությամբ դեմքը, կուրծքը, ափը և ոտնաթաթերը։ Տարիքի հետ մորթին ստանում է ալեխառն գունավորում։
Վարքագիծ
Հանդիպում են ընտանեկան խմբերով, որտեղ կա գերիշխող արուն, նրա էգը և ձագերը։ Հիմանակն գորիլաների խմբերն ավելի մեծ են, քան արևելյան գորիլաներինը, որոնց թվաքանակը հիմնականում 35 է։ Տարածքները սահմանագծված չեն, որոշները միմյանց հանդիպելով կարող են փոխվել կամ ինչպես հաճախ է լինում առաջանում են բախումներ։ Զուգավորման ժամանակահատվածում էգերը տեղաշարժվում են այլ խմբերի հետ։ Սովորաբար դա տեղի է ունենում 8 տարեկանում։ Հաճախ նրանք միանում են այլ արուների հետ և ստեղծում նոր խմբեր։ Էգերը թողնում են այն խմբերը, երբ լրանում է նրանց 11 տարին։ Նրանք շատ ժամանակ են անց կացնում միայնակ և ստեղծում են սեփական ընտանիքները 15 տարեկանից։
Սնվում են արմատներով, տերևներով, փայտերով, ծաղիկներով, մրգերով և այլ բույսերով։ Հաճախ սնվում են անողնաշարավոր կենդանիներով և սնկերով։
Ամբողջական վերարտադրությունը արևելյան գորիլաների մոտ բացակայում է։ Էգերը ձագերին ունենում են 3-4 տարին մեկ՝ երկար հղիության և նորածիններին անհրաժեշտ դաստիարակություն տալու պատճառով։ Հղիությունը տևում է 8,5 ամիս։ Ծնվում է մեկ ձագ։ Նոր ձագերը հիմնականում ունենում են մոխրագույն-վարդագույն կաշի և կարող են արդեն 9 ամսից քայլել։ Կրծքի մեծացումը տեղի է ունենում 3,5 տարեկանում։ Լրիվ մեծացումը համարվում է 10 տարեկանը արուների մոտ, իսկ էգերի մոտ՝ 15-ը։ Կյանքի տևողությունը 40-50 տարի։
Տարածվածություն
Արևելյան գորիլաները տարածվում են դաշտային և լեռնային անտառներում։ Կոնգոյի Հանրապետության արևելքում, Ուգանդայի հարավ-արևմուտքում, Ռուանդայում և Լուալաբա գետի տարածքում, ինչպես նաև Էդուարդ և Տանգանյիկա լճերի տարածքներում։
Պահպանության կարգավիճակ
Արևելյան գորիլաները ապրում են 2 ենթապոպուլյացիաներով Ռուանդայում, Ուգանդայում և Կոնգոյի Հանրապետությունում։ 2003 թվականին հետազոտությունների արդյունքում Վիրունգայի ենթապոպուլյացիաների թվաքանակը 380 է։ 1989 թվականի տվյալների համեմատումով տեսակների թվաքանակն աճել է 60-ով։ Սակայն այս աճը նկատվեց միայն մեկ պոպուլյացիայի մոտ, որոնք գտնվում էին ավելի էկոլոգիապես մաքուր ու ապահով պայմաններում։ Չնայած նրան, որ Բվինդի ազգային այգում 1997-2003 թվականներին կենդանիների թվաքանակն աճել էր 300-ից 320-ով, այնուամենայնիվ 2006 թվականին պարզ դարձավ, որ այգում կան 300 կապիկներ։ Բոլոր 4 խմբերը միասին վերցրած գորիլաների թիվը հասնում է 680-ի։ Լեռնային արևելյան գորիլաները բնակվում են մեծ խտությամբ։ Մարդկանցից և տնային կենդանիներից նրանք կարող են վարակվել վիրուսներով։ Մեծ ազդեցություն ունեցավ Վիրունգա հրաբխային շրջանի քաղաքական ազդեցությունը։ 1995 թվականների տվյալներով կենդանիների թվաքանակը 16-900 էր։ Վերջին տասը տարում այս թիվը կրճատվել է։ Այս արեալի տարածքը կազմում է 21 600 կմ², որը 25%-ով ցածր է 1969 թվականի տվյալներից։ Արևելյան գորիլաների գոյատևման պատճառ է հանդիսանում գյուղատնտեսությունը։ Քաղաքական ազդեցությունները և գորիլաների սպանությունների մսի համար հանգեցնում են այս կենդանիների թվաքանակի նվազմանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հոմինիդներ
Զիլիմ-Կարանովո
Զիլիմ-Կարանովո (Зилим-Караново, Еҙем-Ҡаран), գյուղ Ռուսաստանի, Բաշկորտոստան հանրապետության Գաֆուրիյսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 524 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1786 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Գաֆուրիյսկի շրջանի բնակավայրեր
Ջանֆիդա (Քաշաթաղի շրջան)
Ջանֆիդա, գյուղ Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում։ Մտնում է Հայկազյան համայնքի մեջ։
Պատմություն
2020 թվականի Արցախյան երկրորդ պատերազմի հետևանքով բնակավայրը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի հսկողության տակ ։
Բնակչություն
2015 թվականին Ջանֆիդա գյուղում բնակվում էր 80 մարդ, կար 19 տնտեսություն ։
Կալցիումի սուլֆիդ
Ստացումը
Հայտնի է Օլգդամիդ (Oldhamite) հանքը, որը կազմված է կալցիումի սուլֆիդի և նատրիումի, երկաթի, մագնեզիումի, պղնձի խառնուրդներից։ Բյուրեղները բաց-շագանակագույնից վերափոխվում են մուգ-մանուշակագույն գույնի։
Տարրերի անմիջական սինթեզից.
Ջանֆիդա (Քաշաթաղի շրջան)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության աշխարհագրություն
Կալցիումի սուլֆիդ
Ստացումը
Ծծմբաջրածնի և կալցիումի հիդրիդի փոխազդեցությունից.
Կալցիումի կարբոնատից.