cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ռախով
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Ռախովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքներ Կատեգորիա:1447 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
1473
Մահեր
Կատեգորիա:1473 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Աստերոիդների ցանկ (69501-69600)
Աստերոիդների ցանկ (69401-69500) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (69601-69700)
Զելյոնի Գայ (գյուղ, Վոլնովախսկի շրջան)
Զելյոնի Գայ (Зелений Гай), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Վոլնովախսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Զելյոնի Գայ գյուղում բնակվում էր 79 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Վոլնովախսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Շերյա
Շերյա (Шерья), գյուղ Ռուսաստանի Պերմի երկրամասի Նիտվենսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պերմի երկրամասի Նիտվենսկի շրջանի բնակավայրեր
Չերնյակի (գյուղ, Զենկովի շրջան)
Չերնյակի (Чорняки), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Զենկովի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Չերնյակի գյուղում բնակվում էր 81 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,672 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 120,54 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Զենկովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Դեյվիդ Ֆինչ
Դեյվիդ Ֆինչ (David Finch, ), կոմիքսների կանադացի նկարիչ, առավել հայտնի է Top Cow Productions' Cyberforce-ի համար արած աշխատանքներով, ինչպես նաև Marvel Comics-ի և DC Comics-ի համար արած մեծ քանակությամբ աշխատանքների համար, որոնցից են New Avengers-ը, Moon Knight-ը, Ultimatum-ը և Brightest Day-ը ։
Նա նաև նկարել է Disturbed խմբի ալբոմի պաստառը և մասնակցություն է ունեցել «Պահապանները» ֆիլմի կոնցեպտի ստեղծման գործում ։
Կարիերա
Դեյվիդ Ֆինչը սկսեց իր կարիերան Top Cow Productions' հրատարակչության Cyberforce սերիայում՝ շարունակական մասնակցությամբ, այն բանից հետո, երբ սերիայի օրիգինալ հեղինակ Մարք Սիլվեստրին վերջացրեց իր աշխատանքը այդ նախագծում։
Ֆինչը իր աշխատանքը շարունակել է Ascension սերիայում՝ Մեթ «Բեթ» Բենինգի հետ։ Դրանից հետո նա Դեյվիդ Վոնի հետ աշխատել է Aphrodite IX-ի առաջին երեք հրատարակությունների վրա։
2003 թվականից Ֆինչը նորից սկսել է աշխատել կոմիքների վրա՝ աշխատելով սերիայի սյուժեի վրա՝ սցենարիստ Բրայան Մայքլ Բենդիսի հետ։ Դրանից հետո դուետը Avengers սերիայի վրա, որպեսզի վերացնեն սուպերհերոսների հզորագույն խումբը և վերածեն նրանց The New Avengers-ի, որտեղ կլինեն որոշ չափով ուրիշ հերոսներ։
Ֆինչը աշխատել է գրող Չարլի Հադսոնի հետ նաև թարմացված Լուսնային Ասպետ-ի վրա։ Այս սերիայից հետո Դեյվիդը Fallen Son: The Death of Captain America սերիայի համար նկարազարդել է Սարդ-Մարդու կերպարը։ Հետո նա աշխատել է Ultimate Marvel-ի «Ultimatum» քրոսովերի համար։ Իր հիմնական աշխատանքների հետ զուգահեռ Դեյվիդը նկարազարդել է մի շարք սերիաների շապիկներ, օրինակ՝ World War Hulk, X-Men #200, X-Men: Messiah Complex, ինչպես նաև X-Infernus մինիսերիայի համար։
Բացի կոմիքսներ նկարելուց, Դեյվիդը աշխատել է նաև Disturbed երաժշտական խմբի Indestructible՝ վերջին ալբոմի շապիկի վրա, ինչպես նաև մասնակցուցություն է ունեցել Ալան Մուրի «Պահապանները» կոմիքսի կինո-ադապտացիայի կոնցեպտի ստեղծման գործում։
2010 թվականի հունվարին հայտարարվել է, որ Ֆինչը լքում է Marvel-ը և դառնում է DC Comics-ի նկարիչը ։ 2010 թվականի հուլիսին DC-ը տեղեկացրեց, որ Ֆինչը լինելու է Batman: The Dark Knight մշտական սերիայի նկարիչը և սցենարիստը, որի առաջին սյուժեն նվիրվելու է հսկայական քանակությամբ առեղծվածային հանցագործությունների ։
Բիբլիոգրաֆիա
Կոմիքսներ (միայն մատիտով արված նկարներ, բայց որ շապիկներ)․
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կանադացի նկարիչներ Կատեգորիա:Կոմիքսների նկարիչներ Կատեգորիա:Սցենարիստներ այբբենական կարգով
Օսանա
Օսանա (Ossana), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Տրենտինո Ալտո Ադիջե մարզի Տրենտո գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 789 մարդ (2008), բնակչության խտություն՝ 32 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 9 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 38083։ Հեռախոսային կոդ՝ 0465։
Կոմունայի հովանավորն է Սուրբ Վիգիլիուսը Տրենտոյեցին։ Տոնը նշվում է հունիսի 26-ին։
Ժողովրդագրություն
Բնակչություն
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Վինսենթ Գրոուվս
Վինսենթ Դարրել Գրոուս (Vincent Darrel Groves, ), ամերիկացի սերիական մարդասպան, 1979 թվականի մարտից մինչև 1988 թվականի հուլիս ընկած ժամանակահատվածում Դենվեր քաղաքի տարածքում կատարել է երիտասարդ աղջիկների և կանանց առնվազն 7 սպանություն։ Վինսենթ Գրոուվսի մեղքը 4 սպանություն կատարելու մեջ ապացուցվել է 2012 թվականին ԴՆԹ փորձաքննության արդյունքների հիման վրա՝ նրա մահից 16 տարի անց, ինչի հետևանքով նրա զոհերի իրական թիվը մնացել է անհայտ։ Ընդամենը Դենվեր Գրոուվսի ոստիկանության դեպարտամենտի կողմից անուղղակի ապացույցների և մի շարք վկայությունների հիման վրա կասկածվում է ավելի քան 20 սպանություն կատարելու մեջ.
Վաղ տարիներ
Վինսենթ Գրոուվսը ծնվել է 1954 թվականի ապրիլի 19-ին փոստատարի և ուսուցչուհու ընտանիքում։ Ընտանիքի երեք որդիներից ավագն էր։ Ընտանիքը ապրել է Դենվերի արևմտյան՝ Ուիթ Ռիջ արվարձանում, որը բնակեցված էր հասարակության միջին խավի ներկայացուցիչներով և սոցիալապես բարեկեցիկ տարածք էր։ Վինսենթի երկու ծնողներն էլ օրինապաշտ կյանք են վարել, խնդիրներ չեն ունեցել օրենքի և վատ սովորությունների հետ, որոնք բացասաբար կարող էին ազդել երեխայի կյանքի, առողջության և ընդհանուր առմամբ ընտանիքի բարեկեցության վրա։ Վինսենթը հաճախել է Wheat Ridge High School դպրոցը, որն ավարտել է 1972 թվականին, համարվում էր դասարանի միակ սևամորթ սովորողն էր : Գրոուվսի դասընկերն էր Դեյվ Լոգանը, ով հետագայում հայտնի էր ամերիկյան ֆուտբոլի պրոֆեսիոնալ խաղացող և մարզիչ ։
Ունենալով բարձր հասակ և աթլետիկ կազմվածք՝ դպրոցական տարիներին Վինսենթը զբաղվել է սպորտով և մտել բասկետբոլի դպրոցական թիմի կազմ։ Սպորտային ասպարեզում նա ակնառու արդյունքների է հասել։ 1972 թվականին նրա թիմը հասավ Կոլորադո նահանգի բասկետբոլի ամենամյա միջդպրոցական առաջնության եզրափակիչ փուլ, իսկ Գրոուվսը ճանաչվեց թիմի լավագույն խաղացող, որի շնորհիվ նա հայտնի էր դպրոցում և ուներ բազմաթիվ ընկերներ և ծանոթներ։ Դպրոցն ավարտելուց հետո Վինսենթն ընդունվել է Այովա նահանգի Սիդար Ռապիդս քաղաքում գտնվող «Coe College» քոլեջ, որտեղ սկսել է հանդես գալ տեղի բասկետբոլի թիմում։ Սակայն Գրոուվսը միանգամից կորցրել է հետաքրքրությունը ուսման և սպորտի նկատմամբ, ինչի հետևանքով 1974 թվականին դասերը բաց թողնելու պատճառով լքել է ուսումնական հաստատությունը և վերադարձել Դենվեր։ Նա բնակություն է հաստատել տատիկի մոտ և էլեկտրիկի աշխատանք գտել «Gates Rubber Company» ընկերությունում։ Աշխատանքից դուրս՝ ազատ ժամանակ Գրոուվսը զբաղվել է ալկոհոլային խմիչքներով և այցելել «Կարմիր լապտերների» թաղամասեր, ինչի հետևանքով 1970-ականների վերջին շատ ժամանակ է անցկացրել մարմնավաճառների և կավատների հասարակությունում և հետագայում սկսել է մարգինալ կենսակերպ վարել ։
Քրեական կարիերա
1977 թվականի վերջին Գրոուվսը ծանոթացել է 17-ամյա Ջանեթ Բաչայի հետ, որին նա դրդել է զբաղվել մարմնավաճառությամբ և դարձել կավատ։ 1978 թվականի հունիսի 11-ին Բաքայի մերկ մարմինը հայտնաբերվել է Ջեֆերսոնի շրջանի անտառապատ տարածքում։ Հետաքննության ընթացքում ոստիկանությունը հարցաքննել է Գրոուվսին, սակայն նրա՝ մեղքի ապացույցներ չեն հայտնաբերվել, ինչի պատճառով նրան որևէ մեղադրանք չի ներկայացվել։ Մի քանի ամիս անց Գրոուվսը ծանոթացել է 21-ամյա Նորմա Ջին Հելֆորդի հետ, որը շուտով դարձել է նրա կենակիցը։ 1979 թվականի օգոստոսի 24-ին ԱՄՆ բանակի զինծառայողներից մեկը հայտնաբերել էր Նորմայի Հալֆորդի դատարկ մեքենան, որը կայանված էր Ջորջթաուն քաղաքից դուրս գտնվող լեռնային ճանապարհին։ Հետաքննության ընթացքում նրա գտնվելու վայրը չի պարզվել, և նրա ճակատագիրն անհայտ է մնացել։ 1979 թվականի վերջին Վինսենթ Գրոուվսը սկսել է զբաղվել թմրանյութերով և ձեռք է բերել թմրադեղերի կախվածություն։ Այդ ընթացքում ծանոթացել է Ջանեթ Հիլլի հետ, ով 1981 թվականի մարտին դարձել է նրա կինը։ Շնորհիվ թմրանյութերի կախվածության, Գրոուվսը սկսել էր ցույց տալ դեվիանտ վարքագիծը։ Նա ազատվել է Gates Rubber Company ընկերությունից և գտել է հավաքարարի աշխատանք՝ աննորմալ աշխատանքային օրով, ինչի հետևանքով նրա կինը սոցիալական հակամարտության մեջ է մտել նրա հետ։ 1981 թվականի օգոստոսի 14-ին Գրոուվսը քեմփինգի ժամանակ սպանել է 17-ամյա Թեմի Սյու Վուդրամին։ Կնոջ խորհրդով Գրոուվսը սպանությունից հետո ներկայացել է ոստիկանական բաժանմունք, որտեղ խոստովանական ցուցմունք է տվել։ Նա պնդել է, որ աղջիկը մահացել է թմրանյութերի գերդոզավորումից, սակայն դատաբժշկական փորձաքննության ընթացքում պարզվել է, որ զոհը բռնաբարվել և խեղդամահ է արվել, իսկ նրա արյան մեջ թմրանյութերի հետքեր չեն հայտնաբերվել։ Այդ հիմքով Վինսենթ Գրոուվսին մեղադրանք է առաջադրվել երկրորդ աստիճանի սպանության համար։ 1982 թվականի ամռանը նա մեղավոր է ճանաչվել և որպես պատիժ դատապարտվել 12 տարվա ազատազրկման։ Բանտարկության ժամանակ բաժանվել է կնոջից, կրթություն ստացել և սեռական հանցագործների վերականգնողական մի քանի ծրագրեր է անցել, ինչի պատճառով 1987 թվականի փետրվարի 13-ին պայմանական վաղաժամկետ ազատ արձակվեց և դուրս եկավ բանտից ։
Նա վերադարձել է Դենվեր՝ ծնողների մոտ։ Իր հոր աջակցությամբ Վինսենթը ձեռք է բերել AMC Կոնկորդի կապույտ գույնի ավտոմեքենա և եկեղեցիներից մեկում պահակի և հավաքարարի աշխատանք է գտել՝ քաղաքի հանրախանութներից մեկում։ Աշխատանքից ազատ ժամանակ Գրոուվսը այցելել է քաղաքի կենտրոնական փողոցներից մեկը, որը կոչվում է Կոլֆաքս-Ավենյու, որտեղ սոցիալական-տնտեսական ցնցումների պատճառով սկսել է բարգավաճել մարմնավաճառությունը, թմրավաճառությունը և այդ պահին գրանցվել է հանցավորության ամենաբարձր մակարդակը։ 1987 թվականի մարտին Գրոուվսը Կոլֆաքս-Ավենյու փողոցում ծանոթացել է 20-ամյա մարմնավաճառուհի Շելյա Վաշինգտոնի հետ։ Վճարելով աղջկան՝ Գրոուվսը նրան տարել է մոթելներից մեկը, որտեղ թմրանյութերի համատեղ օգտագործումից հետո ծեծել է նրան և փորձել խեղդել։ Հանցագործի գործողությունները հանգեցրին մոթելի մյուս բնակիչների աղմուկը, ինչից հետո Գրոուվսը փախել է հանցագործության վայրից։ Վաշինգթոնը ողջ է մնացել և հետագայում նկարագրել է Գրոուվսի մեքենայի արտաքին տեսքը և նրա արտաքինի մանրամասները, սակայն չի կարողացել նշել նրա անունը, ինչի շնորհիվ Գրոուվսը կասկածի տակ չի հայտնվել։ 1988 թվականի օգոստոսին Վաշինգտոնը ճանաչել էր նրա ավտոմեքենան և այդ մասին հայտնել ոստիկանությանը։ Միևնույն ժամանակ Գրոուվսը կասկածյալ է դարձել Դենվերում մարմնավաճառությամբ զբաղվող ավելի քան 20 աղջիկների սպանություններին մասնակցության մեջ, որոնք խեղդամահ են արվել։ Հետաքննության ընթացքում պարզվել է, որ Գրոուվսը ծանոթ է եղել զոհերի հետ և հայտնի է եղել որպես թմրավաճառ, Կոլֆաքս ավենյուում աշխատող մարմնավաճառների և կավատների միջավայրում, որոշ դեպքերում Գրոուվսը վերջինն էր, ում տեսել են զոհի հետ։ Անուղղակի ապացույցների և վկայությունների հիման վրա Վինսենթ Գրոուվսը ձերբակալվել է 1988 թվականի սեպտեմբերի 1-ին և հարցաքննվել։ Հարցաքննության ժամանակ նա կտրականապես հրաժարվել է խոստովանել իր մասնակցությունը աղջիկների սպանությունների մեջ և պնդել իր անմեղությունը։ Հետաքննության ընթացքում նրա մոտից արյան նմուշ է վերցվել, ինչպես նաև հարցաքննության են ենթարկվել նրա ծնողները, նախկին կինը և մի շարք ծանոթներ։ Նրա մեքենան և բնակարանները խուզարկվել են, սակայն նրա դեմ ոչ մի ապացույց չի հայտնաբերվել, ինչի հետևանքով նրան, ի վերջո, մեղադրանք է առաջադրվել Վաշինգթոնի Շելիայի վրա հարձակման համար։ Դատական գործընթացում, որը բացվել է 1989 թվականի սկզբին, Գրոուվսը հայտարարել է, որ իր գործողություններն ինքնապաշտպանական էին այն բանից հետո, երբ Վաշինգթոնը նրանից 1600 դոլար գողացավ և հարձակում գործեց նրա վրա, քանի որ այդ ժամանակ Շելիա Վիշինգթոնը դատապարտվել էր կոկաին պահելու մեղադրանքով, Գրոուվսի փաստաբանին հաջողվել էր ապացուցել, որ աղջիկը տառապում էր թմրանյութերի կախվածությունից և հակված էր իրավախախտումների կատարմանը, ինչի հիման վրա նույն տարվա փետրվարին Վինսենտ Գրոուվսն արդարացվել է ։
Սակայն նա ազատ չի արձակվել, քանի որ այդ ժամանակ ԴՆԹ-փորձաքննության արդյունքների հիման վրա հետաքննությանը հաջողվել էր ապացուցել Գրոուվսի մասնակցությունը 19-ամյա մարմնավաճառ Խուան Լովատոյի սպանությանը, ում մերկ մարմինը հայտնաբերվել էր 1988 թվականի ապրիլին Դենվերից արևելք ընկած գյուղական վայրում և Դայանա Մանսեր անունով 25-ամյա մարմնավաճառի սպանությանը, որի մարմինը հայտնաբերվել էր Ադամս շրջանում՝ Դենվերից արևմուտք ընկած i-25 միջնահանգային մայրուղու շրջանում ։
Դատ
Վինսենթ Գրոուվսը մեղավոր է ճանաչվել Խուան Լովատոյի սպանության մեջ և 1990 թվականին դատապարտվել է ցմահ ազատազրկման։ Մեկ ամիս անց նա տեղափոխվել է Ադամս շրջան, որտեղ կանգնել է դատարանի առաջ՝ Դայանա Մանսերի սպանության մեղադրանքով։ 1990 թվականի վերջին նա մեղավոր էր ճանաչվել նրա մահվան մեջ և որպես պատիժ դատապարտվել 20 տարվա ազատազրկման։ Դատական գործընթացում դատախազությունը Գրոուվսի մասնակցության ապացույցներ է ներկայացրել ևս 8 այլ սպանությունների վերաբերյալ։ Վկաների ցուցմունքների և այլ ապացույցների հիման վրա պարզվել է, որ Վինսենթ Գրոուվսը վերջին մարդն էր, ով տեսել էր զոհերին, նախքան նրանք հայտնաբերվել էին մահացած կամ փախած։ Սակայն նրան ոչ մի նոր մեղադրանք չի առաջադրվել ։
Մահ
1990-ականների սկզբին Վինսենթ Գրոուվսի մոտ առողջական խնդիրներ են սկսվել։ Նրա մոտ ախտորոշվել է հեպատիտ C և լյարդային անբավարարություն, որոնց բարդություններից նա մահացել է 1996 թվականի հոկտեմբերի 31-ին Դենվերից ոչ հեռու գտնվող բանտային հիվանդանոցում։ Մահվանից քիչ առաջ Գրոուվսին առաջարկվել էր խոստովանական ցուցմունքներ տալ այլ սպանությունների համար, սակայն նա մերժել է ։
Հետագա իրադարձություններ
2012 թվականին ԴՆԹ-անալիզի հիման վրա հաջողվել է ապացուցել Գրոուվսի մասնակցությունը 25-ամյա Էմմա Ջենեֆորի, ում մարմինը հայտնաբերվել է Դենվերում 1978 թվականի մարտին, 23-ամյա Ջոյս Ռամին, որը սպանվել էր 1979 թվականի հուլիսին, 20-ամյա Պեգգի Կաֆը, ում մարմինը հայտնաբերվել էր 1979 թվականի նոյեմբերին Դենվերում և 35-ամյա Պամելա Մոնտգոմերին, որը խեղդվել էր 1988 թվականի օգոստոսին սպանություններին։ 1989 թվականին՝ դատավարության ժամանակ Գրոուվսն արդեն կասկածվում էր Պամելա Մոնտգոմերիի սպանության մեջ, քանի որ հետաքննության ընթացքում հայտնաբերվել է վկան, որը Վինսենթին նույնականացրել է որպես ավտոմեքենայի վարորդի, ինչի մեջ աղջիկը նստել է իր անհետացման օրը, որից հետո մահացած է հայտնաբերվել ։
Մհեր Սեդրակյան
Կենսագրություն
2012 թվականի մայիսի 6-ին ընտրվել է Ազգային Ժողովի պատգամավոր է ընտրվել թիվ 13 ընտրատարածքից։
Անձնական կյանք
Ամուսնացած է, ունի երեք զավակ։ Որդին՝ Դավիթ Սեդրակյանը եղել է քաղաքական գործիչ։
Պարգևներ
1996 թվականին պարգևատրվել է «Մայրական երախտագիտություն» (ԼՂՀ), 2004 թվականին պարգևատրվել է ՀՀ ՊՆ «Անդրանիկ Օզանյան», 2006 թվականին «Անանիա Շիրակացի», 2012 թվականին «Ազատագրում» ՀԿ կողմից` «Հաղթանակ», 2012 թվականին ռուսական «Հայրենիքի պաշտպան» մեդալներով։ 2008 թվականին արժանացել է «Լավ աշխատող համայնքի ղեկավար» ոսկե մեդալին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավորներ Կատեգորիա:Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Անտառային արտույտ
Անտառային արտույտ, արտույտների ընտանիքին պատկանող թռչուն։ Հայաստանում բնադրող-չվող է, տարածված։
Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 15 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 27-30 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 20-25 գ։ Կտուցը նեղ է, թևերը՝ լայն, գլխին կան ցայտուն նախշեր։ Աչքերի վերին մասով ձգվող հոնքանման շերտերն սպիտակ են, որոնք միաձուլվում են ծոծրակի հատվածում։ Թռչելիս տեսանելի է թևավերևի արտաքին եզրի սև ու սպիտակ բիծը։ Երիտասարդի մարմնի վերևի փետուրների ծայրերը սպիտակ են։ Բնակվում է նոսրանտառներում, անտառի բացատներում, պտղատու այգիներում։
Անտառային արտույտի մարմնի վերին մասը, այտերը, պոչը, թևերը դարչնամոխրագույն են, պոչի եզրային փետուրները և աչքի վերին մասով ձգվող հոնքանման շերտերը սպիտակ են, մեջքի և կրծքի վրա կան երկայնակի դարչնագույն բծեր։ Գլխի փոփուլը թույլ է արտահայտված, պոչը համեմատաբար կարճ է։
Տարածվածություն
Տարածված է Եվրոպայում, հյուսիսային Իրանում, Ռուսաստանում՝ Վոլոգդայի, Կիրովի և Պերմի մարզերում, Ղրիմում, Հարավային Կովկասում, Թուրքմենիայում ։
Բազմացում և զարգացում
Բույնը գավաթաձև է. սարքում է խոտաբույսերից։ Դնում է 22 մմ տրամագծով, բաց մոխրագույն՝ դարչնագույն պտերով 3-5 ձու։ Աշնանային չուն՝ սեպտեմբեր-հոկտեմբերին։ Բնադրվում է գետնին, բույնը սարքում է չոր խոտերից՝ թփերի տակ, փոսիկի մեջ։ Դնում է 5-6 սպիտակ, կարմրավուն պտերով ձվեր։ Բազմանում է ապրիլից մինչև հունիս, օժտված է գեղեցիկ ձայնով, երգում է ճախրելիս՝ ինչպես ցերեկը, այնպես էլ գիշերը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արտույտներ Կատեգորիա:Հայաստանի թռչուններ Կատեգորիա:Հայաստանի կենդանական աշխարհ Կատեգորիա:Ադրբեջանի թռչուններ Կատեգորիա:Ադրբեջանի կենդանական աշխարհ Կատեգորիա:Իրանի կենդանական աշխարհ Կատեգորիա:Եվրոպայի թռչուններ
Յուպիտեր LXVIII
Յուպիտեր LXVIII, Յուպիտերի անկանոն բնական արբանյակներից է, ունի հակադարձ շարժում։ Հայտնաբերվել է Սքոթ Շեփարդի ղեկավարած խմբի կողմից, հայտնաբերման մասին հայտարարվել է 2018 թվականի հուլիսի 17-ին, սկզբում արբանյակը ստացել է S/2017 J 7 ժամանակավոր անվանումը ։
Յուպիտեր LXVIII արբանյակը ունի մոտ 2 կմ տրամագիծ, և պտտվում է Յուպիտերի շուրջ միջինում 20 627 000 միլիոն կմ հեռավորության վրա, 602,6 օրվա ընթացքում ։ Արբանյակի ուղեծրի թեքումը կազմում է 143,4° խավարածրի հարթության նկատմամբ, իսկ էքսցենտրիսիտետը 0,215 է  ։
Յուպիտեր LXVIII արբանյակը պատկանում է Անանկեի խմբին, որի արբանյակները ունեն հակադարձ շարժում, հեռավորությունը մոլորակից ընկնում է 19,3 - 22,7 գիգամետր միջակայքում, իսկ ուղեծրի թեքումը մոտ 150° է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Յուպիտերի արբանյակներ Կատեգորիա:Անկանոն արբանյակներ
Սոցիալ-տնտեսական աշխարհագրությունը Հայաստանում
Սոցիալ-տնտեսական աշխարհագրությունը Հայաստանում
Սոցիալական և տնտեսական աշխարհագրությունը՝ որպես գիտության ինքնուրույն ճյուղ, ձևավորվել է Հայաստանում խորհրդային իշխանության հաստատումից հետո՝ պայմանավորված երկրի տնտեսական և մշակութային զարգացման ու պետական պլանավորման գիտական ապահովման անհրաժեշտությամբ՝ Հ. Հովհաննիսյանի, Խաչատուր Ավդալբեգյանի, Գուրգեն Քոչարյանի, Ա. Օհանյանի գիտական գործունեության արդյունքում։
ՀԽՍՀ-ում տնտեսաաշխարհագրական հետազոտություններն սկզբնական շրջանում կենտրոնացվել են հանրապետության Պետպլանում, որին առընթեր ստեղծվել է շրջանացման հանձնաժողով։ Վերջինս կատարել է հանրապետության ամբողջ տարածքի բնության ու տնտեսության գիտական ուսումնասիրություն, որի արդյունքների հիմքի վրա 1929-1930 թվականներին իրականացվել է ՀԽՍՀ վարչատարածքային բաժանման բարեփոխում։ Տնտեսաաշխարհագրական բնույթի հատուկ հետազոտություններ են կատարվել նաև Երևան-Սևան-Աղստաֆա երկաթուղու, ջրատնտեսական ու արդյունաբերական մի շարք օբյեկտների շինարարության տեխնիկատնտեսական հիմնավորման, հողաշինական աշխատանքների նպատակով։
1933 թվականին հիմնադրվել է ԵՊՀ տնտեսական աշխարհագրության ամբիոնը։ Հայաստանի տնտեսաաշխարհագրական համալիր բնութագրման առաջին փորձը եղել է «Հայկական ՍՍՀ» (ռուսերեն, 1955 թվական) կոլեկտիվ մենագրությունը։
1966 թվականին Հարավային Կովկասի հանրապետությունների ԳԱ-ների և ԽՍՀՄ ԳԱ Աշխարհագրության ինստիտուտի ջանքերով ստեղծվել է «Անդրկովկասյան հանրապետությունների տնտեսության աշխարհագրություն» աշխատությունը, որտեղ մանրամասն վերլուծվել ու գնահատվել են երկրամասի բնական և տնտեսական ներուժի, հասարակական արտադրության ճյուղային ու տարածքային կառուցվածքը։
Սոցիալ-տնտեսական աշխարհագրության առավել վաղ ձևավորված բաղադրիչներից է բնակչության աշխարհագրությունը, որն սկզբնական շրջանում (1930-ական թվականվեր) հենվել է գլխավորապես ժողովրդագրական հետազոտությունների վրա (Պողոս Աբելյան, Զավեն Կորկոտյան)։ Ավելի ուշ ուսումնասիրվել են բնակչության տեղաբաշխման ու տարաբնակեցման օրինաչափությունները՝ կախված հանրապետության տարածքի լեռնային պայմաններից, աշխատանքային պաշարների տեղաբաշխման ու օգտագործման առանձնահատկությունները, բնակչության տեղաբաշխման շարժը՝ ըստ շրջանների ու բարձրադիր գոտիների, ներհանրապետական միգրացիոն տեղաշարժերը, փորձ է արվել ստեղծելու հանրապետության բնակչության ընդհանուր աշխարհագրական բնութագիրը։ Սկզբնավորվել է նաև քաղաքների և քաղաքային ագլոմերացիաների աշխարհագրական հետազոտությունը, կատարվել է քաղաքային բնակավայրերի համակողմանի պատմաաշխարհագրական վերլուծություն, բացահայտվել են քաղաքների տեղաբաշխման առանձին օրինաչափություններ՝ կապված ռելիեֆի պայմանների ու տարածքի ուղղաձիգ գոտիականության հետ, մշակվել են քաղաքների գործառնական դասակարգման նոր սխեմաներ (Գ. Ավագյան, Խ. Ավետիսյան, Հ. Գրգեարյան, Սուրեն Դուլյան, Թադևոս Հակոբյան, Լեմվել Վալեսյան)։ Ուսումանասիրվել են Երևան քաղաքի և նրա ագլոմերացիայի զարգացման ժողովրդագրական, բնական ու սոցիալ-տնտեսական գործոնները, աճի, կառավարման ու պլանային կարգավորման հիմնախնդիրները, Մեծ Երևանի քաղաքաշինական մոդելի մշակման հարցերը (Ռ. Հովեսյան, Մ. Քեշիշյաև, Մաքսիմ Մանասյան)։
Զիտկալա-Շա
Զիտկալա-Շան հայտնի է դարձել որպես մուլտիկուլտուրալիզմի և մի ժամանակ գերիշխող մշակութային ձուլման քաղաքականության ֆոնի վրա ամերիկյան հնդկացիների քաղաքացիական ազատության պաշտպան։ Զիտկալա-Շայի ինքնակենսագրությունն ամերիկյան հնդկացիների առաջին ինքնակենսագրություններից մեկն է, որի վրա չեն ազդել թարգմանիչներն ու խմբագիրները ։ Նրա մայրենի լեզուն սիու լեզվի բարբառներից մեկն է՝ դակոտան, բայց ժամանակակիցներից մեկն ընդգծել է նրա՝ «անգլերենին գերազանց տիրապետելը» ։
Վաղ տարիներ
Զիտկալա-Շան ծնվել է Հարավային Դակոտայի Յանկտոն արգելաբնակավայրում Լիթլ Բիգհորնի ճակատամարտի տարում, երբ հնդկացիների մի շարք միավորված ցեղեր հաղթանակ տարան ամերիկացի զորքերի նկատմամբ։ Զիտկալա-Շան Էլլեն Սիմմոնսի (յանկտոն-սիու ցեղից, նրա հնդկացիական Tate Iyohiwin անունը թարգմանվում է որպես «Հասնող քամի») և սպիտակամորթ ամուսնու՝ Ֆելկերի երրորդ երեխան էր։ Ֆելկլերն արգելաբնակավայրը լքել էր Գերտրուդի ծնունդից առաջ, և վերջինս ստացել է խորթ հոր՝ Ջոն Հեյստինգ Սիմմոնսի ազգանունը։ Չնայած Էլլենն աղջկան անվանել էր Գերտրուդ (Գերտի), աղջիկը դաստիարակվում էր սիու ավանդույթներով՝ Միսսուրի գետի տիպիներում։ Հետագայում Գերտրուդն իր մասին սիմվոլիկ խոսել է որպես Նստած Ցլի ծոռնուհի՝ շեշտելով իր մշակութային-էթնիկ արմատները, այլ ոչ թե տոհմաբանական ծագումը, ինչպես վկայում է մամուլը ։
Սոցիալ-տնտեսական աշխարհագրությունը Հայաստանում
Հատուկ հետազոտություններ են կատարվել հասարակական վերարտադրության կատեգորիաների համակարգում բնական պայմանների ու պաշարների տեղի բացահայտման, աշխարհագրական միջավայրի տարբեր տարրերի՝ հանածո հումքի, ջրային ու ջրաէներգետիկական, կլիմայական, հողա-բուսական պաշարների գնահատման, բնական միջավայրի պահպանման, ռացիոնալ օգտագործման ու վերականգնման հարցերի վերաբերյալ։ Առավել խոր ու բազմակողմանիորեն հետազոտվել են հանրապետության բնական շինանյութերի տարածման ու ռացիոնալ օգտագործման աշխարհագրական հարցերը։ Մշակվել են տարածքի գնահատումների և դրանց չափանիշների համակարգեր, որոնք դրվել են տարածքի տարբեր շրջանացումների հիմքում՝ հաշվի առնելով մակերևույթի հատկանիշներն ու գնահատման սուբյեկտները (Ն. Բարսեղյան, Մ. Մելքումյան, Ս. Մուսայելյան, Լեմվել Վալեսյան)։
Զիտկալա-Շա
Վաղ տարիներ
Չնայած մոր անհամաձայնությանը՝ Գերտրուդան 8 տարեկանից սկսել է սովորել Ինդիանա նահանգի Ուոբաշ շրջանի քվակերների Ձեռքի աշխատանքի ինստիտուտում, որտեղ սովորում էր նաև եղբայրը՝ Դոուին ։ Այնտեղ նա հրաժարվում է կտրել իր երկար մազերը, «քանի որ մեր ժողովրդի մեջ կարճ մազեր ունեն սուգ պահողները, իսկ խուզած մազեր՝ վախկոտները» ։ Ռիչմոնդի Էրլխեմ քոլեջում (1895-1897), իսկ այնուհետև Բոստոնի կոնսերվատորիայում սովորելու տարիներին Գերտրուդի մեջ հայտնաբերվում է ջութակահարուհու տաղանդ ։ 1896 թվականին Ինդիանայում տեղի ունեցած հռետորական մրցույթում Գերտրուդան զբաղեցնում է երկրորդ տեղը, և նրա խոսքերը տպագրվում են դպրոցական երկու հրատարակություններում ։ 1897 թվականի կեսից մինչև հաջորդ տարվա ավարտը Գերտրուդան երաժշտություն է դասավանդում Փենսիլվանիա նահանգի Կարլայլի հնդկացիական դպրոցում։ 1900 թվականին այդ դպրոցի տնօրեն Ռիչարդ Հենրի Պրատը Գերտրուդային որպես ջութակահարուհի հրավիրում է «Carlisle Indian Band» խմբի հյուրախաղերին։ Սակայն շուտով, ի պատասխան Գերտրուդայի կողմից դպրոցի ասիմիլիացիայի միտումների շուրջ արված քննադատության, Պրատը Կարլայլի The Red Man թերթում հրապարակում է անանուն գրախոսական՝ Գերտրուդային մեղադրելով հնդկացիական դպրոցը «խեղաթյուրված» ներկայացնելու համար ։
Սոցիալ-տնտեսական աշխարհագրությունը Հայաստանում
ՀԽՍՀ ԳԱ Երկրաբանական ինստուտի աշխարհագրական բաժնում արվել են հանրապետության ռեկրեացիոն պաշարների ուսումնասիրության և համալիր գնահատման աշխատանքներ։ Ժողտնտեսության ճյուղերի աշխարհագրության բնագավառում կատարված հետազոտությունների արդյունքներն ամփոփվել են հայրենագիտական բնույթի ընդհանուր տնտեսաաշխարհագրական մենագրություններում, ինչպես նաև առանձին ճյուղերի նվիրված աշխատություններում։ Ուսումնասիրվել են հանքային արդյունաբերության, հանքային ջրերի արդյունաբերական օգտագործման, էլեկտրաէներգիայի, պղնձի, շինանյութերի, արդյունաբերության և այլ ճյուղերի տնտեսաաշխարհագրական հիմնախնդիրները։ Արդյունաբերական ճյուղի (բնական շինանյութերի) հետազոտական համար առաջին անգամ կիրառվել են մաթեմատիկական մոդելավորման և էներգաարտադրական ցիկլերի մեթոդները՝ գրաֆների և քարտեզագրական մեթոդների զուգորդությամբ (Ա. Ավագյան, Է. Բաբայան, Ա. Զաքարյան, Մ. Թորոսյան, Ս. Մելքումյան, Մ. Մկրտչյան, Կ. Վանունց և ուրիշներ)։
Զիտկալա-Շա
Ստեղծագործություն
«Զիտկալա-Շա» գրական կեղծանունն ընտրել է «Հուշերի» (Sketches) մեջ, որը տպագրվել է 1900 թվականին The Atlantic Monthly ամսագրում, սակայն իր կյանքի ընթացքում 2 անուններն էլ օգտագործել է։ The Atlantic Monthly ամսագրում տպագրվել են Զիտկալա-Շայի ինքնակենսագրական 3 ուրվանկարները՝ «Հնդկացիական մանկության հիշողություններ», «Հնդկացի աղջկա դպրոցական տարիները» և «Հնդկացի ուսուցչուհին հնդկացիների շրջանում»։ «Հնդկացիական մանկության հիշողություններ» ստեղծագործության մեջ քննվում է դառը համանմանությունը Եդեմի հետ («կարմիր խնձորների երկիր»), որտեղ Աստվածն իր մայրն է, Ադամը՝ եղբայրը, ինքը՝ Եվան, իսկ միսիոներները՝ Օձը (այս մոտիվը հետագայում օգտագործվել է «Ինչու եմ ես հեթանոս» էսսեում)։ Ի տարբերություն կանացի ավանդական ինքնակենսագրությունների՝ Զիտկալա-Շայի աշխատանքները չեն պարունակում պատմություններ սիրային հաղթանակների և տնային գործերի մասին։ Նրա կենսագրական տաղանդը գնահատվել է դեռ կենդանի ժամանակ, մասնավորապես, Մերիոն Գրիդլիի «Ժամանակակից հնդկացիներ» (Indians of Today, 1936 год) աշխատության մեջ։
1901 թվականին The Word Carrier հրատարակությունը, որը 1986 թվականի մարտին տպագրել էր Զիտկալա-Շայի «Կողք կողքի» (Side by Side) ելույթը, նրա «Բարեսիրտ սիու» (The Soft-Hearted Sioux) հոդվածը բնութագրել է որպես բարոյապես վատ ։ Բայց, չնայած քննադատությանը, մամուլը գնահատեց Զիտկալա-Շայի «բողոքի հրատապ և խիստ հուսահատ տոնը»։
Տան Ցզյասյուան
Տան Ցզյասյուան (չին. պարզ. 唐家璇, փինյին Táng Jiāxuán, ծնված` հունվարի 17, 1938 թվական), չինացի քաղաքական գործիչ, ՉԺՀ-ի արտաքին գործերի ութերորդ նախարարը ։
Զիտկալա-Շա
Ստեղծագործություն
1916 թվականին American Indian Magazine ամսագրում տպագրվում է Զիտկալա-Շայի «Հնդկացիներ զարթոնք» (The Indian’s Awakening) բանաստեղծությունը, որտեղ բանաստեղծական տներից մեկում աննկատելիորեն անցում է կատարվում ռոմանտիկ պանինդիանիզմին։
«Ամերիկյան հնդկացիների զրույցներ» (American Indian Stories, 1921) ստեղծագործության մեջ, որ գրվել է 1900 թվականին՝ ինքնակենսագրական ուրվանկարների հիման վրա և կրկին անգլերենով, նկատելի է Զիտկալա-Շայի մանկությունը և եվրոպացիների ապակառուցողական ազդեցությունը։ Զրույցների շարքը Զիտկալա-Շային պատմել են հենց նկարագրվող իրադարձությունների մասնակիցները։ Վերջին գլուխը հենվում է Զիտկալա-Շայի՝ 1921 թվականի հունիսին ամերիկացի կանանց համար ունեցած ելույթի վրա։ Նույն թվականին տպագրվել է նաև «Ամերիկանացնել առաջին ամերիկացիներին» (Americanize the First American) պամֆլետը։
Տան Ցզյասյուան
Կենսագրություն
Ծնվել է 1938 թվականի հուվարի 17-ին Ցզյանսու նահանգի Չժենցյան գավառում, ճապոնական զորքերի կողմից վերջերս գրավված տարածքում։
Սոցիալ-տնտեսական աշխարհագրությունը Հայաստանում
Հրատարակվել են գյուղատնտեսության ճյուղի և ոչխարաբուծության ենթաճյուղի վերաբերյալ մենագրություններ (Գ. Ավագյան, Կ. Պոսոշնիկովա, Ա. Օհանյան)։
Զիտկալա-Շա
Ստեղծագործություն
1902 թվականի դեկտեմբերին The Atlantic ամսագրում տպագրվեց Զիտկալա-Շայի «Ինչու եմ ես հեթանոս» (Why I Am a Pagan) էսսեն։ «Ամերիկյան հնդկացիների զրույցներ» ստեղծագործության հրատարակումից հետո Զիտկալա-Շան այդ էսսեն վերանվանեց «Մեծ հոգի» (The Great Spirit, հյուսիսամերիկյան հնդկացիների դիցաբանության մեջ բարձրագույն էակը) և համապատասխան ձևով փոխեց էսսեի ավարտը։ Միևնույն ժամանակ նա չմեղմացրեց քրիստոնեության նկատմամբ իր քննադատությունը՝ այն անվանելով «մոլեռանդ հավատ» և «նոր սնահավատություն» ։ Զիտկալա-Շան սատանային դիտարկում է որպես Մեծ հոգու թշնամի և կասկածի տակ է դնում քրիստոնեական ավանդույթների բացարձակ ճշտությունը՝ այն անվանելով «սպիտակ մարդու լեգենդ»։ «Հնագույն լեգենդների թվում, որոնք ինձ պատմել են հին զինվորները, շատ կային պատմություններ չար հոգիների մասին»,– գրել է Զիտկալա-Շան։– «Բայց ես սովորել էի չվախենալ դրանցից, ինչպես նաև նրանցից, ովքեր քայլում են նյութական կերպարանքով» ։ Քննադատներից մեկը՝ Էլիս Պոյնդեկստեր Ֆիշերը (Դեկստեր Ֆիշեր), այդ առումով Զիտկալա-Շային բնութագրել է որպես մշտապես երկու աշխարհների շեմին գտնվող, բայց երբեք այն ամբողջությամբ չհատող ։
1902 թվականին Everybody’s Magazine ամսագրում տպագրված և անթոլոգիաների շարք ներառող «Պատերազմի դուստրը» (A Warrior’s Daughter) պատմվածքում գովաբանվում են դակոտա կանայք, մասնավորապես մի հնդկացի կին, որը որոշել էր իր սիրելիին փրկել թշնամիներից։ Դրա հետ մեկտեղ «Փորձությունների արահետ» (The Trial Path) պատմվածքում «Պատերազմի դուստրը» պատմվածքի սյուժեից շրջադարձ է կատարվում մինչև եվրոպացիների ժամանելը, երբ դակոտա կանայք տղամարդկանց հետ հավասար մասնակցում են ռազմական գործողություններին։ «Փորձությունների արահետ» պատմվածքում գործողությունների սկզբնական վայրը վիգվամն է, ինչպես և Զիտկալա-Շայի՝ հայրենի միջավայրի մասին բոլոր պատմություններում։ Պատմության վերջում համառոտ անդրադարձ է կատարվում հնդկացիների ինքնության կորստին։
Զիտկալա-Շայի ստեղծագործություններում սովորաբար հանդես է գալիս զառամյալ հնդկացի կինը, որը բախվել է շրջակա միջավայրի խնդիրներին («Կապուտաստղ կանանց լայն տարածված առեղծվածը», «Սիու կանանց սերն իրենց զավակների նկատմամբ», «Փորձությունների արահետ»)։ Գտնվելով Կալիֆոռնիայում՝ Զիտկալա-Շան գրել է մի շարք հոդվածներ տեղի հնդկացիների մասին, որոնք տպագրվել են San Francisco Bulletin և California Indian Herald ամսագրերում։
Տան Ցզյասյուան
Կենսագրություն
1955 թվականից մինչև 1958 թվականը սովորել է Ֆուդանի համալսարանում՝ մասնագիտանալով անգլերեն լեզվի մեջ։
Զիտկալա-Շա
Ստեղծագործություն
Սիու և յուտա ցեղերի ստեղծագործությունների հիման վրա կոմպոզիտոր Ուիլյամ Հանսոնի հետ Զիտկալա-Շան գրել է հնդկացիների առաջին՝ «Արևի պար» (The Sun Dance) օպերան, որի պրեմիերան կայացել է 1913 թվականին Յուտայում։ Նա Հանսոնի համար գրել է լիբրետո և երգեր, ինչպես նաև ջութակով նվագել է երաժշտություն։ Արևի ավանդական պարը, որում խորհրդանշական կապ է ստեղծվում արևի, բիզոնների և մարդկանց միջև, այդ ժամանակ արգելված էր ամերիկյան կառավարության կողմից։ Զիտկալա-Շան Հանսոնին մանրամասն բացատրել է պարի մանրամասներն ու մյուս փաստերը, որոնք ներհյուսված են օպերայի սյուժեին։
Հետազոտող Ռուտ Խեֆլին նշում է, որ իր կողմից ուսումնասիրված սիու 4 գրողներից, որոնք գրում են առանց կողմնակի օգնության, Զիտկալա-Շան տարբերվում է «թերևս առավել ստեղծագործական և պարզ գրական տաղանդով, որ ներկայացնում է ինչպես գրական, այնպես էլ մշակութային տարրերի ինտեգրման լավագույն ձևը, ինչը շատերը համարում են տրամագծորեն հակառակ» ։
Հասարակական գործունեություն
1918 թվականի աշնանը Զիտկալա-Շան դարձավ American Indian Magazine ամսագրի գլխավոր խմբագիր։ Նույն թվականին ազգագրագետ Ջեյմս Մունին, քննադատելով Զիտկալա-Շային, հայտարարեց, որ, մասնավորապես, նրա զգեստը, իբր, «դատելով երկար ծոպերից, պատկանում է հարավային ինչ-որ ցեղի», իսկ գոտին՝ նավախո ցեղի տղամարդու ։ Մունին նշեց, որ հնդկացիներին ամենալավն է ճանաչում և պրոպագանդեց նրանց կողմից պեյոտլի օգտագործումը, որը 1917 թվականին արգելվել էր Կոլորադոյում, Նևադայում և Յուտայում։ Զիտկալա-Շան պատասխանում նշեց, որ ազգագրագետները գիտեն միայն այն, ինչ իրենցից ուզում են պեյոտիստները ։
1924 թվականի հունիսի 2-ին ԱՄՆ նախագահ Կալվին Կուլիջն ստորագրեց Հնդկացիների քաղաքացիության մասին օրենքը։ Այդ առիթով հանդես եկան Ամերիկյան հնդկացիների կազմակերպության անդամները, սակայն, մի շարք ցեղեր, օրինակ, իրոկեզները, չէին կիսում նրանց հայացքներն այդ հարցի վերաբերյալ։ Երկու տարի անց Զիտկալա-Շան ամուսնու հետ հիմնեց Ամերիկյան հնդկացիների ազգային խորհուրդը և այն նախագահեց մինչև մահ։ Զարգացնելով պանինդիանիզմի գաղափարը՝ Զիտկալա-Շան հենվում էր այն տեսակետի վրա, համաձայն որի հնդկացիները պետք է ոչ միայն ազդեն ազգային քաղաքականության հարցերի վրա, այլ նաև ակտիվորեն ներգրավվեն կառավարության մեջ՝ հողի և մշակութային ժառանգության իրենց իրավունքները պաշտպանելու համար։ Զիտկալա-Շայի ուղևորությունից հետո Հնդկացիների իրավունքների գծով ասոցիացիայի ներկայացուցիչ Մ․ Սնիֆֆենի և փաստաբան Չ․ Ֆաբենսի կողմից 1923 թվականի Օկլահոմայում հրատարակվեց զեկույց, որտեղ Զիտկալա-Շան գրում էր հնդկացի երեխաների մասին, որոնց բռնի զրկել են հողից և ռեսուրսներից։ Այդ զեկույցը հետագայում նպաստեց արգելաբնակավայրերի իրավիճակը քննող, այսպես կոչված, Մարիամի հանձնաժողովի ստեղծմանը (պետծառայող Լյուսի Մարիամի անունից)։ Ավելի ուշ Զիտկալա-Շայի քաղաքական ռազմավարությունն իր արտացոլումը գտավ հնդկացի այնպիսի գրողների մոտ, ինչպիսիք են Լինդա Խոգանը, Պոլա Գանն Ալլենը և Լեսլի Մարմոն Սիլկոն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի իրավապաշտպաններ Կատեգորիա:Բնիկ ամերիկացիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ Կատեգորիա:Հնդկացի գրողներ Կատեգորիա:Արլինգտոնի ազգային գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ
Տան Ցզյասյուան
Կենսագրություն
1958 թվականից մինչև 1962 թվականը սովորել է Պեկինի համալսարանում՝ մասնագիտանալով Արևելյան լեզուներում, հատկապես` ճապոներենում։
1973 թվականին անդամագրվեց Չինաստանի կոմունիստական կուսակցությանը։
1998 թվականի մարտի 17-ից մինչև 2003 թվականի մարտի 17-ը եղել է ՉԺՀ արտաքին գործերի նախարար։
2003-2008 թվականներին ՉԺՀ Պետական խորհրդի անդամ էր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Չինաստանի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Չինացի դիվանագետներ
Սոցիալ-տնտեսական աշխարհագրությունը Հայաստանում
1960-ական թվականներից մեծացել է հետաքրքրությունն արտադրության տարածքային կազմակերպման, արտադրողական ուժերի տարածական համակարգերի ձևավորման շարժընթացների նկատմամբ։ Առաջարկվել ու հիմնավորվել է թեզ, ըստ որի՝ ՀԽՍՀ սահմաններում 1960-ական թվականների կեսերից ձևավորվել է մեկ միասնական տարածքային-արտադրողական համալիր (ՏԱՀ)։ Հետազոտվել են ՏԱՀ-ի տեղը աշխատանքի միութենական բաժանման համակարգում, նրա ձևավորման գործոններն ու նախադրյալները, կառուցվածքային (ճյուղային ու տարածքային) առանձնահատկությունները, կատարելագործման ուղիները (Լեմվել Վալեսյան)։ Սոցիալ-տնտեսական աշխարհագրական բնույթի այլ աշխատանքներից կարևոր են նաև բնակավայրերի ու վարչականշրջանների տեխնիկատնտեսական ցուցանիշների հաշվառումն ու համակարգումը, որն իրականացվել է ՀԽՍՀ ԳԱ Երկրաբանական ինստիտուտի աշխարհագրական բաժնում, տնտեսական որոշ հիմևախնդիրների լուծման տնտեսաաշխարհագրական հիմնավորումները՝ բուհական ամբիոններում։ Ընդարձակվել են ուսումնասիրվող տարածաշրջանների սահմանները, աճել է հետաքրքրությունը մասնավորապես արտասահմանյան երկրների տնտեսական և սոցիալական աշխարհագրության տարբեր հարցերի նկատմամբ։ Մենագրություններ են հրատարակվել Մերձավոր Արևելքի նավթարդյունաբերությանը, մերձդանուբյան սոցալիստական երկրների ջրաէներգապաշարների և ջրաէներգետիկայի աշխարհագրության վերաբերյալ, ուսումնասիրվել են Եգիպտոսի Արաբական Հանրապետության բնակչության և Թուրքիայի բնական պաշարների աշխարհագրական հիմնախնդիրները։
Զգալիորեն զարգացել են սոցիալ-տնտեսական աշխարհագրությանը հարակից բնագավառները։ Առավել նշանակալի են սոցիալ-տնտեսական պատմաաշխարհագրական հետազոտությունները, որոնք վերաբերում են Հայաստանին ու սահմանակից երկրներին, աշխարհագրության և նրա առանձին հիմախնդիրների պատմությանը (Թ. Հակոբյան, Կ. Պետրոսյան, Է. Մակվեցյան, Ժ. Գանին)։ Նշանակալի երևույթ էր «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանուններ» բազմահատոր հանրագիտական բառարանի ստեղծումը (Թ. Հակոբյան, Ստեփան Մելիք-Բախշյան, Հովհաննես Բարսեղյան)։
Կատարվել են տարբեր աշխարհամասերի, երկրների և ժողովուրդների, ինչպես նաև ընդհանուր աշխարհագրության հարցերի վերաբերյալ մի շարք ուշագրավ ուսումնասիրություններ, հրատարակվել են բառարաններ և այլ տեղեկատուներ (Կ. Ավետիսյան, Հ. Գրգեարյան և ուրիշներ), ԽՍՀՄ հանրապետությունների և տարբեր երկրների բնությունը, բնակչությունն ու տնտեսությունը բնութագրող մատենաշար և մենագրություններ (Գ. Ավագյան, Ս. Դուլյան, Թ. Հակոբյան, Լեմվել Վալեսյան), դպրոցական ու բուհական դասագրքեր և ուսումնական ձեռնարկներ։
Անկախացումից հետո շարունակվել են սոցիալ-տնտեսական աշխարհագրական հետազոտությունները ԵՊՀ աշխարհագրության (2008 թվականից՝ աշխարհագրության և երկրաբանության) ֆակուլտետի սոցիալ-տնտեսական աշխարհագրության ամբիոնում, Խ. Աբովյանի անվան ՀՊՄՀ պատմաաշխարհագրական ֆակուլտետում, ԵՊՀ սոցիալ-տնտեսական աշխարհագրության ամբիոնում՝ բնական պաշարների նպատակային օգտագործման, էներգետիկական տնտեսության (Միտուշ Թորոսյան ), կայուն զարգացման (Կարինե Դանիելյան, Սեյրան Սուվարյան), տարաբնակեցման հիմնահարցերի (Մաքսիմ Մանասյան, Ակսել Պոտոսյան), կյանքի որակի և քաղաքական աշխարհագրության (Սասուն Սարիբեկյան, Արմեն Վալեսյան, Լեմվել վալեսյան ), աշխարհագրական կրթության (Գուրգեն Հովհաննիսյան), տարածաշրջանների և պետությունների (Յուրիկ Մուրադյան), Հայաստանի և Արցախի սոցիալ-տնտեսական աշխարհագրության (Սերգեյ Մելքումյան) և այլ ուղղություններով, հրատարակվել են դպրոցական ու բուհական բազմաթիվ դասագրքեր, կազմակերպվել են գիտաժողովներ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայաստանի աշխարհագրություն Կատեգորիա:Հայաստանի տնտեսություն
Ռոսոշկա
Ռոսոշկա (Росішка), գյուղ Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Ռախովի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Ռոսոշկա գյուղում բնակվում էր 1 144 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 12,4 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 11,5 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Ռախովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1736 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կրեոլ լեզու
Կրեոլ լեզու , կամ պարզապես կրեոլ, կայուն բնական լեզու,  բավականին կարճ ժամանակահատվածում տարբեր լեզուների պարզեցումից և միախառնումից զարգացող լեզու։ Թեև հասկացությունը նման է խառը կամ հիբրիդային լեզվին, կրեոլ լեզուները հաճախ բնութագրվում են իրենց ժառանգական քերականությունը համակարգելու միտումով (օրինակ՝ վերացնելով անկանոնությունները կամ կանոնավորելով անկանոն բայերի խոնարհումը)։ Հաճախ փիջին լեզուն նույնպես վերածվում է  լիարժեք լեզվի։ Ինչպես ցանկացած լեզու, կրեոլ լեզուները բնութագրվում են քերականության հետևողական համակարգով, ունեն հարուստ կայուն բառապաշար, և երեխաները յուրացնում են այն որպես իրենց մայրենի լեզու ։ Այս երեք հատկանիշներով կրեոլ լեզուն տարբերվում է փիջին լեզվից ։ Կրեոլիստիկա կամ կրեոլոգիա, կրեոլական լեզուների ուսումնասիրություն և, որպես այդպիսին, լեզվաբանության ենթաճյուղ։ Մարդը, ով զբաղվում է կրեոլ լեզուների ուսումնասիրությամբ, կոչվում է կրեոլիստ։
Կրեոլ լեզուների ճշգրիտ թիվը հայտնի չէ, քանի որ շատերը թերի վավերացված կամ փաստագրված են։ 1500 թվականից ի վեր առաջացել են մոտ հարյուր կրեոլ լեզուներ։ Դրանք հիմնականում հիմնված են եվրոպական լեզուների վրա, ինչպիսիք են անգլերենը և ֆրանսերենը ՝ շնորհիվ Եվրոպական հետազոտությունների ժամանակաշրջանի և այդ ժամանակ առաջացած Տրանսատլանտյան ստրուկների առևտրի ։ Նավաշինության և նավագնացության բարելավումների շնորհիվ առևտրականները պետք է սովորեին շփվել ամբողջ աշխարհի մարդկանց հետ, և դա անելու ամենաարագ ճանապարհը նպատակին համապատասխան փիջին կամ պարզեցված լեզու մշակելն էր. այս փիջին լեզուներից զարգացել են լրիվ կրեոլ լեզուներ։ Բացի կրեոլ լեզուներից, որոնց հիմքում ընկած են եվրոպական լեզուներ, կան, օրինակ արաբերենի, չինարենի և մալայերենի հիմքով կրեոլ լեզուներ։
Կրեոլ լեզվի բառապաշարի հիմքում ընկած է մայրենի լեզուն, հատկապես կրեոլ լեզվի մշակման սոցիալական համատեքստում առավել գերիշխող խմբի բառապաշարը։ Այնուամենայնիվ, հաճախ կան հստակ հնչյունական և իմաստային տեղաշարժեր։ Մյուս կողմից, քերականությունը հաճախ ունի նոր կամ յուրահատուկ առանձնահատկություններ, որոնք էապես տարբերվում են մայր լեզուների առանձնահատկություններից։
Ակնարկ
Ենթադրվում է, որ կրեոլ լեզուն առաջանում է, երբ մեծահասակների կողմից մշակված փիջին լեզուն դառնում է նրանց երեխաների մայրենի և հիմնական լեզուն, որը հայտնի է որպես ազգայնացում ։ Փիջին-կրեոլ լեզվի զարգացման շրջանը ուսումնասիրել է ամերիկացի լեզվաբան Ռոբերտ Հոլը 1960-ական թվականներին ։
Որոշ լեզվաբաններ, ինչպիսիք են Դերեկ Բիքերթոնը, պնդում են, որ կրեոլ լեզուներն ավելի շատ քերականական նմանություններ ունեն միմյանց միջև, քան այն լեզուների, որոնցից դրանք առաջացել են ֆիլոգենետիկորեն ։ Այնուամենայնիվ, չկա լայնորեն ընդունված տեսություն, որը կբացատրի այդ նմանությունները ։ Ավելին, ոչ մի քերականական հատկանիշ, որը միայն հատուկ է կրեոլ լեզուներին, ակնհայտ չէ    ։
Այսօր հայտնի կրեոլ լեզուներից շատերը առաջացել են վերջին 500 տարում, բացահայտումների դարաշրջանում եվրոպական ծովային հզորության և առևտրի համաշխարհային ընդլայնման արդյունքում, ինչը հանգեցրեց ընդարձակ եվրոպական գաղութային կայսրությունների։ Ինչպես ոչ պաշտոնական և փոքրամասնությունների լեզուների մեծ մասը, կրեոլ լեզուներն ընդհանուր առմամբ համարվում են իրենց մայր լեզուների «այլասերված» տարբերակներ կամ բարբառներ։ Այդ նախապաշարմունքի պատճառով եվրոպական գաղութներում առաջացած կրեոլ լեզուներից շատերը, քննադատության ենթարկվելով, վերացել են։ Այնուամենայնիվ, վերջին տասնամյակների քաղաքական և ակադեմիական փոփոխությունները բարելավեցին կրեոլ լեզուների կարգավիճակը՝ և՛ որպես կենդանի լեզուների, և՛ որպես լեզվաբանական ուսումնասիրության օբյեկտի ։ Որոշ կրեոլ լեզուներ նույնիսկ ստացել են որոշակի քաղաքական տարածքների պաշտոնական կամ կիսապաշտոնական լեզուների կարգավիճակ։
Լեզվաբաններն այժմ ընդունում են, որ կրեոլ լեզվի ձևավորումը համընդհանուր երևույթ է, որը չի սահմանափակվում եվրոպական գաղութատիրության ժամանակաշրջանով և լեզվի էվոլյուցիայի կարևոր տեսակ է ։ Օրինակ՝ 1933 թվականին Սիգմունտ Ֆեստը պնդեց գերմանական լեզուների կրեոլական ծագումը ։
Այլ գիտնականներ, ինչպիսիք են Սալիկոկո Մուֆվենեն, պնդում են, որ փիջին ու կրեոլ լեզուներն առաջանում են անկախ հանգամանքներից, և որ փիջին լեզուն միշտ չէ, որ պետք է նախորդի կրեոլ լեզվին, ոչ էլ կրեոլ լեզուն զարգանա փիջին լեզվից։ Փիջին լեզուն, ըստ Մուֆվենենի, առաջացել է առևտրային գաղութներում, այն մարդկանց շրջանում «ովքեր պահպանել են իրենց մայրենի լեզուն առօրյա հաղորդակցության ապահովման համար»։ Միևնույն ժամանակ, կրեոլ լեզուները զարգանում էին բնակավայրերի գաղութներում, որտեղ եվրոպական լեզվով խոսողները (հաճախ պայմանագրային ծառայողները), որոնց լեզուն ի սկզբանե հեռու կլիներ ստանդարտից, շփվում էին ոչ եվրոպացի ստրուկների հետ՝ փոխառելով որոշ բառեր և առանձնահատկություններ ստրուկների ոչ-եվրոպական լեզուներից, որի արդյունքում առաջացել է բնօրինակ լեզվի խիստ բազիլեկտալացված տարբերակը։ Այս ծառաները և ստրուկները սկսեցին օգտագործել կրեոլ լեզուն որպես ամենօրյա ժողովրդական լեզու, այլ ոչ թե միայն այն իրավիճակներում, երբ անհրաժեշտ էր հաղորդակցվել բարձր խավի ներկայացուցիչների հետ ։
Ստուգաբանություն
Անգլերեն «creole» տերմինն առաջացել է ֆրանսերեն «créole»-ից, որը համընկնում է իսպաներեն «criollo» տերմինի և պորտուգալերեն «crioulo» տերմինների հետ, բոլորը սերում են «criar» («ծագել» կամ «մշակել») բայից, բոլորը սերում են լատիներեն «creare» («արտադրել», «ստեղծել» բառից) ։ Տերմինի հատուկ իմաստը ստեղծվել է 16-րդ և 17-րդ դարերում, եվրոպական ծովային ուժի և առևտրի ընդլայնման ժամանակ, որը հանգեցրեց այլ մայրցամաքներում եվրոպական գաղութների ստեղծմանը։
«Criollo» և «crioulo» տերմիններն ի սկզբանե կիրառվում էին իսպանական և պորտուգալական գաղութներում՝ տարբերելու ներգաղթյալներին էթնիկ խմբի անդամներից, ովքեր ծնվել և մեծացել են տեղի տարածքում։ Դրանք առավել հաճախ կիրառվել են գաղութատիրական իշխանության ազգայինների նկատմամբ, օրինակ. տարբերակելու իսպանացի կրիուլոսներ (գաղութներում ծնված մարդիկ, որոնց նախնիները իսպանացի են) և իսպանացի թերակղզեցիներ (նրանք, ովքեր ծնվել են Պիրենեյան թերակղզում, այսինքն՝ Իսպանիայում)։ Այնուամենայնիվ, Բրազիլիայում տերմինը օգտագործվում էր նաև նեգրոս կրիուլոսների (Բրազիլիայում ծնված սևամորթները՝ աֆրիկացի ստրուկ նախնիներից) և նեգրոս աֆրիկանոսներին (ծնված Աֆրիկայում) տարբերելու համար։ Ժամանակի ընթացքում տերմինը և դրա ածանցյալները (Կրեոլ, Կրիոլ, Կրեյոլ, Կրեոլ, Կրիոլ, Կրիո և այլն) կորցրին ընդհանուր իմաստը և դարձան բազմաթիվ տարբեր էթնիկ խմբերի հատուկ անվանումներ, որոնք զարգացան ներգաղթյալների համայնքներում։ Հետևաբար, սկզբնապես «կրեոլ լեզու» տերմինը նշանակում էր այդ կրեոլ ժողովուրդներից որևէ մեկի խոսքը։
Աշխարհագրական բաշխում
Որպես գաղութային եվրոպական առևտրի օրինաչափությունների հետևանք, եվրոպական լեզուների վրա հիմնված հայտնի կրեոլ լեզուների մեծ մասն առաջացել է աշխարհի հասարակածային գոտու ափամերձ տարածքներում, ներառյալ Ամերիկան, Արևմտյան Աֆրիկան, Գոան Հնդկաստանի արևմուտքում և Հարավարևելյան Ասիայի երկայնքով մինչև Ինդոնեզիա, Սինգապուր, Մակաո, Հոնկոնգ, Ֆիլիպիններ, Մալայզիա, Մավրիկիոս, Ռեյունիոն, Սեյշելներ և Օվկիանիա ։
Այդ կրեոլ լեզուներից շատերն այժմ անհետացել են, բայց մյուսները դեռ գոյատևում են Կարիբյան ավազանում, Հարավային Ամերիկայի հյուսիսային և արևելյան ափերում Գայանա, Արևմտյան Աֆրիկայում, Ավստրալիայում, Ֆիլիպիններում և Հնդկական Օվկիանոսի երկրներում։
Ատլանտյան կրեոլ լեզուները հիմնված են եվրոպական լեզուների վրա՝ աֆրիկյան և, հնարավոր է, հնդամերիկյան լեզուների տարրերով։ Հնդկական օվկիանոսի կրեոլ լեզուները հիմնված են եվրոպական լեզուների վրա՝ մալագասերեն և, հնարավոր է, ասիական այլ լեզուների տարրերով։ Այնուամենայնիվ, կան կրեոլ լեզուներ, ինչպիսիք են Նուբին և Սանգոն, որոնք առաջացել են բացառապես ոչ եվրոպական լեզուներից։
Սոցիալական և քաղաքական կարգավիճակ
Նախկին եվրոպական գաղութատիրական տերությունների աչքում կրեոլ ժողովուրդների ցածր սոցիալական կարգավիճակի պատճառով կրեոլ լեզուները հիմնականում դիտվել են որպես «այլասերված» լեզուներ կամ լավագույն դեպքում որպես քաղաքականապես գերիշխող մայր լեզուների տարրական «բարբառներ»։ Այդ պատճառով «կրեոլ» բառը լեզվաբանների կողմից հիմնականում օգտագործվում էր «լեզվին» հակադրվող, այլ ոչ թե որպես դրա որակավորում ։
Մեկ այլ գործոն, որը կարող է նպաստել լեզվաբանության մեջ կրեոլ լեզուների հարաբերական անտեսմանը, այն է, որ դրանք չեն համապատասխանում 19-րդ դարի երիտքերականների լեզուների էվոլյուցիայի «ծառի մոդելին» և հնչյունական փոփոխությունների ենթադրյալ կանոնավորությանը (այս քննադատներից են ալիքների տեսության ամենավաղ ներկայացուցիչները, Յոհաննես Շմիդտը և Հուգո Շուխարդը՝ ժամանակակից հանրալեզվաբանության նախահայրերը)։ 19-րդ դարի վերջի այս հակասությունը խորապես ձևավորեց համեմատական մեթոդի ժամանակակից մոտեցումները պատմական լեզվաբանության և կրեոլիստիկայի մեջ ։
20-րդ դարի երկրորդ կեսին ապագաղութացման արդյունքում առաջացած սոցիալական, քաղաքական և ակադեմիական փոփոխությունների պատճառով կրեոլ լեզուները վերածնվել են վերջին մի քանի տասնամյակների ընթացքում։ Դրանք ավելի ու ավելի են օգտագործվում տպագրության և կինոյի մեջ, և շատ դեպքերում համայնքի հեղինակությունը կտրուկ բարելավվել է։ Իրականում, որոշները կանոնավորապես օգտագործվում են տեղի դպրոցներում և համալսարաններում ամբողջ աշխարհում ։ Միևնույն ժամանակ, լեզվաբանները սկսել են գիտակցել, որ կրեոլ լեզուները ոչ մի կերպ չեն զիջում իրենց դիրքերը մյուս լեզուներին։ Այժմ օգտագործվում են «կրեոլ» կամ «կրեոլ լեզու» տերմիննները ցանկացած լեզվի համար, որը կրեոլիզացիայի կասկածի տակ է հայտնվում, տերմիններ, որոնք այժմ չեն ենթադրում աշխարհագրական սահմանափակումներ կամ էթնիկական նախապաշարմունքներ։
Տարաձայնություններ կան այն մասին, թե որքանով է կրեոլիզացիան ազդել աֆրոամերիկյան ժողովրդական անգլերենի (AAVE) էվոլյուցիայի վրա։ Ամերիկյան կրթական համակարգում, ինչպես նաև անցյալում, էբոնիկ բառի օգտագործումը աֆրոամերիկյան ժողովրդական անգլերենին AAVE-ին վերաբերելու համար արտացոլում է կրեոլ բառի պատմական բացասական նշանակությունը ։
Պատմական դասակարգում
Ըստ իրենց արտաքին պատմության՝ առանձնացվել են կրեոլ լեզուների չորս տեսակներ՝ պլանտացիոն կրեոլներ, ամրոցային կրեոլներ, մարուն կրեոլներ և կրեոլացված փիջին լեզուներ ։ Կրեոլ լեզվի բնույթով պայմանավորված, որոշակի կրեոլ լեզվի ֆիլոգենետիկ դասակարգումը սովորաբար վիճելի է. հատկապես, երբ նախափիջին լեզուն և դրա մայր լեզուները (որոնք կարող էին լինել այլ կրեոլ կամ փիջին լեզուներ) անհետացել են նախքան դրանց փաստագրվելը։
Ֆիլոգենետիկ դասակարգումը ավանդաբար հիմնված է բառապաշարի, հատկապես «հիմնական» տերմինների և քերականական կառուցվածքի ժառանգականության վրա։ Այնուամենայնիվ, կրեոլ լեզուներում հիմնական բառապաշարը հաճախ խառը ծագում ունի, և քերականությունը հիմնականում բնօրինակ է։ Այս պատճառով, հարցը, թե որ լեզուն է կրեոլի մայր լեզուն, այսինքն՝ արդյոք լեզուն պետք է դասակարգվի որպես «ֆրանսիական կրեոլ», «պորտուգալական կրեոլ» կամ «անգլիական կրեոլ» և այլն, հաճախ վերջնական պատասխան չունի, և կարող է դառնալ երկարատև հակասությունների թեմա, որտեղ սոցիալական նախապաշարմունքները և քաղաքական նկատառումները կարող են խանգարել գիտական քննարկմանը  ։
Ենթաշերտ և Մակաշերտ
Ենթաշերտ և մակաշերտ տերմինները հաճախ օգտագործվում են, երբ երկու լեզու փոխազդում են։ Այնուամենայնիվ, այս տերմինների իմաստը հստակորեն սահմանված է միայն երկրորդ լեզվի յուրացման կամ լեզվի փոխարինման դեպքում, երբ որոշակի աղբյուր լեզվի (ենթաշերտի) խոսողները ինչ-որ կերպ ստիպված են լինում հրաժարվել մեկ այլ թիրախային լեզվից (մակաշերտ) ։ Նման իրադարձության արդյունքն այն է, որ ենթաշերտ կիրառողները կօգտագործեն մակաշերտի ինչ-որ տարբերակ, գոնե ավելի պաշտոնական համատեքստերում։ Ենթաշերտը կարող է գոյատևել որպես ոչ պաշտոնական հաղորդակցության  երկրորդ լեզու։ Փոխարինված շատ եվրոպական լեզուների ճակատագրից ակնհայտ է դառնում, (օրինակ՝ էտրուսկերեն, բրետոներեն և վենետիկյան լեզուն) որ, ենթաշերտի ազդեցությունը պաշտոնական խոսքի վրա հաճախ սահմանափակվում է արտասանությամբ և փոխառությունների համեստ քանակով։ Ենթաշերտը կարող է նույնիսկ ընդհանրապես անհետանալ՝ առանց որևէ հետք թողնելու ։