Ֆրանսիայի_պատմություն
Երեսնամյա պատերազմ
16-րդ դարում Ֆրանսիայում ձևավորված բացարձակ միապետությունը առավել ամրապնդվում է կրոնական պատերազմներից հետո, Հենրի IV-ի՝ Բուրբոնների դինաստիայի առաջին թագավորի և նրա հաջորդներ Լյուդովիկոս Արդարի և Լյուդովիկոս XIV-ի օրոք։ Չնայած նրան, որ Ֆրանսիայի թագավորությունը կաթոլիկ տերություն էր, այն նաև Իսպանիայի և Սրբազան Հռոմեական կայսրության մրցակիցն էր։ Կարդինալ Ռիշելյեն, ով Լյուդովիկոս XIII-ի գլխավոր նախարարն էր, զգում էր, որ Հաբսբուրգներերը գնալով ուժեղանում էին, քանի որ նրանք տիրացել էին Ֆրանսիայի արևելյան սահմանին հարող տարածքներին, ինչպես նաև Նիդերլանդների մի մասին ։ Ռիշելյեն մասամբ պատերազմի մեջ էր սկսած 1631 թվականի հունվարից՝ Գուստավուս Ադոլֆուսի հետ կնքած Բերվալդեի պայմանագրով, համաձայն որի, Ֆրանսիան շվեդներին էր վճարում տարեկան 1,000,000 լիվր, որպեսզի նրանք պայքարեին Հաբսբուրգների դեմ Գերմանիայում։ Պայամանագրում նաև ասվում էր, որ Շվեդիայի թագավորությունը չի կարող հաշտություն կնքել Սրբազան Հռոմեական կայսրության հետ առանց Ֆրանսիայի կենտրոնական կառավարության թույլտվության։ Նորդլինգենում շվեդական բանակի կրած պարտությունից և Չեխիայում կնքված Պրահայի հաշտությունից հետո, պարզ է դառնում, որ նրանք միայնակ չեն կարող շարունակել պատերազմը և Ռիշելյեն որոշում է ուղղակիորեն պատերազմի մեջ մտնել Հաբսբուրգների դեմ ։ 1635 թվականի մայիսին Ֆրանսիան պատերազմ է հայտարարում Իսպանիային , իսկ նույն թվականի օգոստոսին՝ Սրբազան Հռոմեական կայսրությանը ։ Ֆրանսիան դաշնության մեջ է մտնում Շվեդիայի հետ՝ Վիսմարի և Համբուրգի պայմանագրերի համաձայն ։ Պրահայի հաշտությունից հետո շվեդական զորքերը Յոհան Բաների գլխավորությամբ վերակազմավորված կայսերական զորքերի ճնշման ներքո նահանջում են հյուսիսային Գերմանիա։ Երկար ժամանակ մանր մունր բախումներց հետո նրանք վերջապես հանդիպում են Վիտշտոկի ճակատամարտում 1636 թվականին , որտեղ շվեդները փայլուն հաղթանակ են տոնում։ Ֆերդինանդ II-ը մահանում է 1637 թվականին, և նրան փոխարինում է որդին՝ Ֆերդինանդ III-ը, ով շատ մեծ ցանկություն ուներ ավարտել պատերազմը խաղաղ բանակցությունների ճանապարհով։ Ֆրանսիական զորքերի առաջխաղացումն աղետալի հետևանք է ունենում, երբ իսպանական զարքերը անցնում են հակահարձակման՝ ներխուժելով Ֆրանսիայի տարածք։ Կայսերական գեներալ Յոհան վոն Վերթը և իսպանական հրամանատար Ֆերդինանդը ավերում են Շամպայն, Բուրգունդիա և Պիկարդիա նահանգները, անգամ  1636 թվականին մոտենալով Փարիզին ։ Բերնարդի հաղթանակը Շամպայն նահանգում Հաբսբուրգներին ստիպում է  նահանջել մինչև Ֆրանսիայի սահմանները։ Լայնամասշտաբ բախումները շարունակվում են, առանց որևէ կողմի առավելության։ 1642 թվականին Կարդինալ Ռիշելյեն մահանում է։ Վիտստոքի ճակատամարտից հետո շվեդական բանակը նորից տիրում է նախաձեռնությանը գերմանական ճակատում։ 1642 թվականին Բրեյտֆիլդի երկրորդ ճակատամարտում շվեդ դաշտային մարշալ Լեննարտ Թորստենսոնը պարտության է մատնում Վիլհելմի հրամանատարությամբ գործող կայսերական բանակին ։ Վերջիններիս բանակն ունենում է մոտ 20 հազար զոհ։ Ի տարբերություն հակառակորդ կողմի՝ շվեդական բանակը կորցնում է ընդամենը 5 հազար զինվոր և 46 հրանոթ։ Ճակատամարտից հետո շվեդները նվաճում են Սաքսոնիան և ստիպում Ֆերդինանդին մտածել խաղաղության պայմանագրի մասին ոչ միայն շվեդների, այլ ֆրանսիացիների հետ։ 1643 թվականին Լյուդովիկոս Արդարը զոհվում է և թագն անցնում է նրա մանկահասակ (5 ամյա) որդուն՝ Լուի Արևին ։Ֆրանսիացի գեներալ Լյուդովիկոս II-ը 1643 թվականին Ռոկռոյի ճակատամարտում պարտության է մատնում իսպանական բանակին ։ Լյուդովիկոս XIII-ի գլխավոր նախարար Կարդինալ Մազարինը, ով ճնշել էր 1645 թվական Ֆրոնդեի խռովությունը, սկսում է աշխատել պատերազմն ավարտելու ուղղությամբ։ 1643 թվականին Դանիայի թագավորությունը վերստին փորձում է ներքաշվել պատերազմական գործողությունների մեջ, սակայն այս անգամ կայսերական բանակի կողմից՝ ընդդեմ Շվեդիայի ։ Շվեդ մարշալ Լենարտ Տորստենսոնն ստիպում է դանիացի արքայազն Ֆրեդերիկին նահանջել Բրեմեն-Վերդենից, հետապնդելով նրան մինչև Դանիայի հարավային շրջաններ։ Արդյունքում՝ կողմերի միջև կնքվում է հաշտություն ։ Տորստենսոնը նվաճում է  Յուտլանդիան, իսկ Շվեդիայի թագավորական նավատորմը Ֆեհմերնի ծոցում 1644 թվականի հոկտեմբերի 13-ին ջախջախում է Կառլ Գուստավ Վրանգելի ղեկավարած դանիական նավատորմին։ Դանիայի պատերազմից դուրս գալուց հետո Տորտենսոնը որոշում է հաղթել կայսերական բանակին։ Վերջինիս հրամանով Մատիաս Գալլասի գլխավորած ուժերը Յուտլանդիայից շարժվում են դեպի Բոհեմիա։ Ժամանակակից Չեխիայի մայրաքաղաք Պրահայի մոտ Յանկաուի ճակատամարտում շվեդները պարտության են մատնում կայսերական զորքերին և նվաճում Բոհեմիայի մի մասը, այդ թվում և Պրահան  ։ 1645 թվականին Լյուդովիկոս II-ը պարտության է մատնում բավարական բանակին Նյորդլինգենում։ Վերջին հայտնի կաթոլիկ զորավար Բարոն Ֆրանց ֆոն Մերցիին զոհվում է ճակատամարտում ։ 1647 թվականին Բավարիան, Ֆրանսիան և Շվեդիան ստորագրում են Ուլմի պայմանագիրը ։ 1648 թվականի Պրահայի ճակատամարտը դառնում է Երեսնամյա պատերազմի վերջին իրադարձությունը ։ Շվեդ գեներալ Հանս Կրիստոֆ ֆոն Կյոնիգմարգը ներխուժում է քաղաք և նվաճում Պրահայի ամրոցը, որտեղից էլ սկսվել էր Երեսնամյա պատերազմը։ Արդյունքում՝ Հաբսբուրգների վերահսկողության տակ մնում է միայն ժամանակակից Ավստրիայի տարածքը։ 1668 թվականին ապստամբություն է տեղի ունենում Ռուսիլիոնում, համարյա նույն ժամանակ ապստամբություն է սկսվում նաև Վիվերում, որը հայտնի է դառնում «Ռուռա ապստամբություն» անունով՝ ապստամբության ղեկավար Անտուան Ռուռայի անունից։ Ապստամբությունը սկսվել էր շշուկներից այն մասին, որ ամեն մի նոր զգեստի, հացի, նոր ծնված երեխայի համար պետք է հարկ գանձվեր։ Ապստամբությունն արագորեն վերաճում է. Ռուռայի բանակը արագորեն հասնում է 10000 հոգու, իսկ իշխանությունները չէին կարողանում մոբիլիզացնել իրենց ուժերը ապստամբության դեմ։ Մեծ դժվարությամբ ապստամբության ճնշումից հետո Փարիզում կախաղան է բարձրացվում ավելի քան 100 մարդ։ 1675 թվականին միանգամից ապստամբություն է սկսվում Բորդոյում և Բրետանում։