cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Գայոս Ավրելիոս Կոտտա
Արտաքսումից հետո
Մ.թ.ա. 75 թվականին Կոտտան դարձել է կոնսուլ, նրա գործընկերն էր Լուցիոս Օկտավիոսը։ Այդ ժամանակ Հռոմում ժողովրդական անկարգություններ էին տեղի ունենում ներկրվող հացի անբավարարության պատճառով, և Գայոս Ավրելիոսն ստիպված էր ելույթ ունենալ՝ պլեբեյներին հանգստացնելու համար։ Այդ ժամանակ պառակտում առաջացավ Կոտտայի ու Սուլլայի ռեժիմի կողմնակիցների միջև. կոնսուլն առաջարկեց մի օրինագիծ, որը ժողովրդական նախկին տրիբուններին թույլ էր տալիս իրենց թեկնածությունը քվեարկության դնել էդիլի պաշտոնի համար։ Համապատասխան արգելքը նախատեսված էր Սուլլայի օրենքներից մեկով և տրիբունի պարտականությունն անհրապույր էր դարձնում երիտասարդ ու հավակնոտ երիտասարդների շրջանում։ Գայոս Ավրելիոսի նախաձեռնությունը դարձավ օրենք, արդյունքում տրիբունը Հռոմի քաղաքական համակարգում ավելի կարևոր տեղ զբաղեցրեց։
Համաձայն սենատի որոշման՝ կոնսուլական մարզեր են դարձել Ցիզալպիական Գալիան և Կիլիկիան։ Կոտտան և Լուցիոս Օկտավիոսը դրանք բաժանել էին առանց վիճակ հանելու. առաջինին բաժին էր հասել Գալիան։ Գայոս Ավրելիոսն այնտեղից հեռացել է կոնսուլի լիազորություններն ավարտվելուց անմիջապես հետո։ Նա իր մարզում պատերազմներ չի վարել, բայց, այնուամենայնիվ, ձգտում էր տրիումֆի և մ.թ.ա. 74 թվականի վերջին կամ 73 թվականի սկզբին վերադարձել է Իտալիա՝ սենատից ստանալով այդ պատիվը։ Հռոմում հանդիսավոր ելույթի նախօրեին նա հանկարծամահ է եղել բացված հին վերքի պատճառով։
Հայտնի է, որ Գայոս Ավրելիոսը մահվան պահին եղել է պոնտիֆիկի քրմական կոլեգիայի անդամ։ Նրա փոխարեն ընտրվել է Գայոս Հուլիոս Կեսարը։
Գայոս Ավրելիոսը որպես հռետոր
Անտիկ հեղինակները Գայոս Ավրելիոսին համարում են հռոմեացի առավել ականավոր հռետորը։ Ցիցերոնը կազմել է նրա բնութագիրը՝ համեմատելով Պուբլիոս Սուլպիցիոսի հետ և պնդելով, որ «երբեք չի եղել հռետոր ավելի քիչ նմանությամբ», և որ այդ երկուսն իրենց պերճախոսությամբ գերազանցել են բոլոր ժամանակակիցներին։ Կոտտայի համար օրինակ էր Մարկոս Անտոնիոսը, իսկ Սուլպիցիոսի համար՝ Լուցիոս Լիցինիուս Կրասոսը, բայց Գայոս Ավրելիոսին, ըստ Ցիցերոնի, չէր բավականացնում ուժը, սակայն դա փոխհատուցվում էր «սրամիտ և շատ բարակ խոսելաոճով»։
Գայոս Ավրելիոսը ակադեմիական կրթության կողմնակից էր և այդպիսով հակված էր արվեստով համոզելուն։ Հայտնի է, որ իր որոշ ճառեր նա հրատարակել է։ Ընդ որում որոշ ելույթների տեքստը նրա համար գրել է հեծյալ Լուցիոս Էլիոս Ստիլոնը, որն առանձնանում էր իր կրթվածությամբ, բայց հռետոր չէր։ Ցիցերոնն իր «Բրուտոս» տրակտատում, որը գրվել էր Գայոս Ավրելիոսի մահից 30 տարի անց, ասել է. «Մինչև հիմա զարմանում եմ՝ ինչու է Կոտտան՝ մեծ հռետորը և ոչ հիմար մարդը, ցանկացել Էլիոսի հասարակ խոսքեը ներկայացնել որպես իրենը»։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հին հռոմեացի հռետորներ
Կոշիկի կրունկ
Կոշիկի կրունկ, կոշիկի դետալ, հատուկ հարմարանք։ Կոշիկի կրունկը հորինվել է ուշ միջնադարում։ Ռուսերենում «Каблук» բառը օգտագործվել է դեռևս 1500-ականներին։ Թյուրքալեզու ժողովորդները դրան անվանել են «kabluk», որն էլ առաջացել է արաբերեն kab (կրունկ, գարշապար)‎‎ բառից։
Կոշիկի կրունկը Եվրոպա է ներմուծվել Պարսկաստանից Լյուդովիկոս XIV արքայի գահակալման ժամանակ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նորաձևություն
(299) Թորա
(299) Թորա (Thora), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1890 թվականի հոկտեմբերի 6-ին Յոհան Պալիսայի կողմից Վիեննայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,4351 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,2822 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,588 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1387,95 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,259376 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 1,6° անկյուն։
Սվաններ
Սվաններ (վրացերեն – სვანები), վրացիների ազգագրական խումբ։ Բնակվում են Վրաստանի Մեստիայի և Լենտեխի շրջաններում։
Լեզուն
Սվանները խոսում են վրացերեն և սվաներեն։
Ազգային տոները
Լամպրոբա
Ճանաչված սվաններ
Սվանների ազգանուններն «անի» վերջավորությունն ունեն։
Կատեգորիա:Կովկասի ազգեր
(8738) Սաջի
(8738) Սաջի (Saji), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1997 թվականի հունվարի 5-ին Սաջի աստղադիտարանի կողմից Սաջիյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,223769 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,7097 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,7379 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1211,25 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,297214 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 0,33° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1997 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Սաջի աստղադիտարանի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ջոն Դիզլի
Ջոն Այվոր Դիզլի (John Ivor Disley, ), բրիտանացի թեթևաթլետ, վազող միջին հեռավորության վրա։ Հանդես է եկել Մեծ Բրիտանիայի և Ուելսի հավաքականներում ողջ 1950-ականներին։ Մասնակից է երկու ամառային Օլիմպիական խաղերի, Հելսինկիում Օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիր, աշխարհի բազմակի առաջնությունների հաղթող։ Նաև հայտնի է որպես սպորտային կազմակերպիչ ու պաշտոնյա, Լոնդոնյան մարաթոնի հիմնադիրներից մեկը։
Կենսագրություն
Ջոն Դիզլին ծնվել է 1928 թ. նոյեմբերի Ուելսի Գուինետ շրջանի Կորրիս գյուղում։ Ավարտել է տղաների համար նախատեսված Օզուեստրի ավագ դպրոցը, ապա սովորել է Լաֆբորոյի քոլեջում։ Երիտասարդ տարիներից զբաղվում է թեթև աթլետիկայով, վազում է միջին հեռավորության վրա, վերապատրաստում է անցել Լոնդոնում՝ մարզական ակումբ L. A. C.-ում։
Ամենամեծ հաջողությունը միջազգային ասպարեզում հասավ 1952 թ. մրցաշրջանում, երբ մտավ բրիտանական ազգային հավաքականի հիմնական կազմ և շնորհիվ հաջող ելույթների, արժանացել է Հելսինկիի ամառային Օլիմպիական խաղերում ներկայացնել իր հայրենիքի անունը։ 3000 մետր վազքում հաղթահարել է խոչընդոտները, կարողացել է հասնել եզրափակիչ և զբաղեցրել է կարևոր մրցավազքի երրորդ տեղը, նվաճելով դրանով իսկ բրոնզե մեդալը. վերջնագծում նրան շրջանցել են միայն ամերիկացի Խորեյս Էշենֆելտերը և խորհրդային վազորդ Վլադիմիր Կազանցովը։
1954 թ.-ին Դիզլին այցելել է Բրիտանական կայսրության Խաղերին ու Ազգերի Համագործակցության խաղերին՝ Վանկուվերում, որտեղ, սակայն, մրցանակակի արժանանալ չի կարողացել, մեկ մղոն վազքում դուրս մնաց պայքարից մեդալների համար նախնական որակավորման փուլից։ 1955 թվականին սահմանել է իր անձնական ռեկորդը՝ հաղթահարելով հեռավորությունը 8:44,2 ժամանակում։ Գտնվելով Մեծ Բրիտանիայի աթլետնորի թիմի առաջատարների թվում՝, բարեհաջող անցել է 1956 թ. Մելբուռնի Օլիմպիական խաղերի որակավորման փուլը, կրկին դուրս եկավ եզրափակիչ 3000 մետր վազքում, բայց այս անգամ ավարտել էր միայն վեցերորդ արդյունքով։
Մելբուռնի օլիմպիական խաղերից հետո դեռ որոշ ժամանակ մնացել է Մեծ Բրիտանիայի և Ուելսի ազգային հավաքականների հիմնական թիմերում, շարունակել է մասնակցել միջազգային խոշոր մրցումների։ Այսպես, 1958-ին նա ելույթ է ունեցել Բրիտանական կայսրության ու Համագործակցության ազգերի Քարդիֆում տեղի ունեցած տնային խաղերին՝ մեկնարկելով երեք մղոն հեռավորության վազքուղում, սակայն չի կարողացել ավարտել։ Շուտով այդ մրցումների ավարտին որոշում է կայացրել ավարտել իր պրոֆեսիոնալ մարզիկի կարիերան, իր տեղը զիջելով հավաքականի երիտասարդ բրիտանացի աթլետներին։
Ավարտելով սպորտային կարիերան՝ զբաղվել է վարչական գործունեությամբ, ձեռք է բերել սպերտային կազմակերպիչի համբավ։ 1981 թվականին օլիմպիական չեմպիոն Քրիս Բրաշերի հետ միասին հիմնել է հայտնի Լոնդոնյան մարաթոնը. այս գաղափարը նրա մոտ եկել է 1979 թվականին, այն բանից հետո, երբ նա վազել է Նյու-Յորքյան մարաթոնում և գտնվում էր դրա տպավորության տակ։ Ավելի ուշ զբաղեցրել է Լոնդոնյան մարաթոնի բարեգործական հիմնադրամի նախագահի պաշտոնը։ 1974-1982 թթ Ժամանակահատվածում եղել է Բրիտանական մարզական խորհրդի փոխնախագահի պաշտոնում։ Եղել է նախագահ ուելսական Snowdonia Society-ում։
Ամուսնացած է եղել հայտնի բրիտանացի վազորդուհի Սիլվիա Չիզմենի (Դիզլի) հետ, որը նույնպես բրոնզե մեդալակիր է Հելսինկի Օլիմպիական խաղերում։
Մահացել է կարճատև հիվանդությունից հետո՝ 2016թ. փետրվարի 8-ին՝ 87 տարեկան հասակում ։
Հղումներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի թեթևատլետներ
Ջուսթո Տրաինա
Ջուսթո Տրաինա, Հռոմի պատմության պրոֆեսոր Փարիզի IV Սորբոնի համալսարանում։ Հին աշխարհի պատմության պրոֆեսոր է, Փարիզում «Collège de France» ակադեմիական ինստիտուտի բյուզանդական քաղաքակրթության և պատմության կենտրոնի կովկասագիտական հետազոտական խմբի անդամ։ Սովորել է Իտալիայում և Ֆրանսիայում։ Դասավանդել է Հռոմեական Կայսրության պատմություն Պերուջիայի, Լեչչեի և Փարիզ VIII համալսարաններում, ինչպես նաև գրաբար՝ Լուվենի համալսարանում։ Մի շարք գրքերի և հոդվածների հեղինակ է, վերջինը՝ «մ. թ. 428 թ.», Միջերկրածովյան աշխարհի տիեզերական պատմությունն է Ատլանտյան օվկիանոսից մինչև Պարսկաստան՝ կենտրոնացած միայն 428 թ.-ի վրա ։ Տրաինան հայագիտական հետազոտությունների միջազգային ասոցիացիայի խորհրդի անդամ է, «Իրան և Կովկաս» միջազգային պարբերականի փոխտնօրենն է և «Le Muséon» պարբերականի խմբագրական խորհրդի անդամ։ Ներկայումս Տրաինան զբաղվում է Մեծ Հայքի (Ք. ա. 188 - մ. թ. 428) հնագույն թագավորության պատմությամբ։
Նրա La resa di Roma. Battaglia a Carre, 9 giugno 53 a.C գիրքը 2011 թվականին շահել է «Cherasco Storia» մրցանակը։ <!--
2018
* "La " découverte " de l'Araxe", in Anca Dan, Stéphane Lebreton éd., Étude des fleuves d'Asie mineure dans l'Antiquité, Tome II, Artois Presse Université, Arras, 2018, 235-244.
* Central Asia in the late Roman mental map, second to sixth centuries, in Nicola Di Cosmo, Michael Maas ed., “Empires and Exchanges in Eurasian Late Antiquity. Rome, China, Iran, and the Steppe, ca. 250-700”, Cambridge University Press, Cambridge 2018, 123-132
2017
* "Strabo and the History of Armenia” in D. Dueck ed., The Routledge Companion to Strabo, London-New York, 93-101.
* "Quando i romani 'scoprirono' gli armeni: il re Tigran e la tigre (Varrone, ling. 5.100)", in: S. Rocchi, C. Mussini (eds.), Imagines Antiquitatis. Representations, Concepts, Receptions of the Past in Roman Antiquity and the Early Italian Renaissance, Berlin-Boston, 2017, 39-47.
* "Tacito futurista: Marinetti traduttore della Germania", in: Eleonora Cavallini (ed.), Scrittori che traducono scrittori. Traduzioni ‘d’autore’ da classici latini e greci nella letteratura italiana del Novecento, Edizioni dell’Orso, Alessandria 2017, 33-46.
* Review of Philippe Clancier, Omar Coloru, Giles Gorre, Les Mondes hellénistiques du Nil à l’Indus. Avant-propos par Bernard Legras, Paris, Hachette Livre, 2017, QS 43, 2017, 265-268.
* Foreword to Bertrand Lançon, La chute de l’Empire romain, Perrin, Paris 2017, 11-17, 325-327.
* “53 a.C. L’odissea dei legionari”, in Andrea Giardina (ed.), Storia mondiale dell’Italia, Laterza, Roma-Bari 2017, 83-86.
* "Harmonie barbare ? Tambours des Parthes à la bataille de Carrhes", in: Antonio Gonzales, Maria Teresa Schettino eds., “Les sons du pouvoir des autres”, Actes du troisième colloque SoPHIA, 27-28 mars 2014, Strasbourg, Presses Universitaires de Franche-Comté, Besançon 2017, 91-102. * “Prefazione”, in Pierangelo Buongiorno, Claudio. Il principe inatteso, 21 Editore, Palermo 2017, 13-16; 233-234.
* "Prefazione", in Pierre Maraval, Giustiniano. Il sogno di un impero cristiano universale, 21 Editore, Palermo 2017, ix-xii; 375-377.
* "Rois ou dynastes ? Les territoires arméniens à l’époque d’Antiochos III", in Christophe Feyel, Laetitia Graslin-Thomé eds., Antiochos III et l’Orient, Presses Universitaires de Nancy - Editions Universitaires de Lorraine, Nancy 2017, 373-384.
* L’Armenia di Ammiano Marcellino, Electrum 24, 2017, 213-221.
2016
* "Traditions on Armenia in Submerged Greek Literature: Preliminary Considerations", in Giulio Colesanti, Laura Lulli eds., "Submerged Literature in Ancient Greek Culture. Vol. 2. Case Studies", De Gruyter, Berlin-New York, 111-123.
* Review of Jean-François Pradeau, "Gouverner avec le monde: réflexions antiques sur la mondialisation" (Paris: Manitoba; Les Belles Lettres, 2015), Bryn Mawr Classical Review, 2016.08.17.
* "Some Observations on the Armenian Pseudo-Callisthenes", in Francesca Gazzano, Lara Pagani, Giusto Traina eds., "Greek Texts and Armenian Traditions. An Interdisciplinary Approach" [Trends in Classics - Supplementary Volumes 39], De Gruyter, Berlin/Boston 2016, 23-30.
* "Et si César n'avait pas été tué le jour des Ides de Mars ?", in François Pernot, Eric Vial éds., "Uchronie : l'Histoire telle qu'elle n'a pas été, telle qu'elle aurait pu être", Les éditions de l'Œil, Montreuil 2016, 75-85.
* *(with Michele Bernardini et Gian Luca Bonora), "Turkmenistan. Histoires of a Country, Cities and a Desert", Umberto Allemandi, Torino 2016.
* *L’impero di Tigran d’Armenia nella versione di Trogo-Giustino, in Alessandro Galimberti – Giuseppe Zecchini (eds.), Studi sull’epitome di Giustino. III. Il tardo ellenismo. I Parti e i Romani, Vita e Pensiero, Milano 2016, 99-115.
* *"La costruzione delle Venezie romane", in Giorgio Cracco dir., "Paesaggi delle Venezie. Storia ed economia" (Storia delle Venezie, I), Marsilio, Venezia 2016, 226-242.
* *Review of Chiara D’Aloja, ‘L’idea di egalitarismo nella tarda repubblica romana (Bari 2013)’, “Lexis” 34 (2016), 464-467
2009
«428 dopo Cristo» (տե՛ս ստորև՝ 2007) մենագրության անգլերեն հրատարակությունը. «Մ.թ. 428. սովորական մի տարեթիվ Հռոմեական կայսրության ավարտին», Averil Cameron-ի առաջաբանով, Փրինսթոնի համալսարանի հրատարակչություն, Փրինսթոն, 2009։
2008
«Պլուտարքոսը և հունական թատրոնը հին Հայաստանում» // Փարիզի և Ֆրեզնոյի միջև։ Հայագիտական հետազոտություններ՝ նվիրված Տիգրան Կույմջյանի հիշատակին (խմբ. B. Der Mugrdechian), Mazda Publishers, Costa Mesa, p. 311-319.
2007
«Մ.թ. 428. մեկ տարեթվի պատմություն», Հռոմ-Բարի, Laterza, 2007.
«Մովսես Խորենացին և Սասանյան կայսրությունը» // Des Indo-Grecs aux Sassanides : données pour l’histoire et la géographie historique [Res Orientales XVII] (խմբ. R. Gyselen), Bures-sur-Yvette 2006 [2007], p. 158- 179.
[համահեղինակ՝ M.-L. Chaumont], «Հայերը Իրանի և հունա-հռոմեական աշխարհի արանքում» (մ.թ.ա. V դ. - մ.թ. 300 թ.) // Հայ ժողովրդի պատմություն (խմբ. Ժ. Դեդեյան), Privat, Toulouse, p. 101-162.
«Աշխարհագրությունը գիտականության և քաղաքականության միջև. Պլինիոս Ավագը և աշխարհաճանաչման սահմանները» // La invención de una geografía de la Península Ibérica (vol. II), Actes du colloque, Casa de Velázquez, Madrid 2007, p. 95-114.
«Աղվանքի հռոմեական ընկալումները» // «Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն. անցյալը, ներկան և ապագան». միջազգային գիտաժողով (Ստեփանակերտ, հունիսի 21-24, 2006), ԵՊՀ հրատարակչություն, Երևան, 2007, էջ 223-228։
«Դասական» գիր. հունարենի և լատիներենի գործածությունը հին Հայաստանում // Հայաստան։ Գրերի հմայություն (խմբ. Կ. Մութաֆյան). ցուցահանդեսի կատալոգ (Մարսել 2007), Սոմոժի, Փարիզ 2007, էջ 28-33։
2006
[համահեղինակ՝ A. Ibba], «Հռոմեական Աֆրիկան 69-439 թթ.», Bréal, Rosny s. Bois [collection Amphi Hist. ancienne et médiévale, dir. by M. Kaplan], pp. 210.
2005
«Թեոդոսիոս II-ը 428 թ.» // Արևելյան Հռոմեական կայսրությունը և Եվրոպայում պետություն ստեղծելու գաղափարի ծագումը, Legraina, 28-29.1.2003, Esperia Publications, London, p. 149-157.
«Դիտարկումներ Իրանական Արևելքում հելլենիզմի վերաբերյալ» (Դասական-արևելագիտական դիտարկումներ, 6-8) // "Iran & the Caucasus" 9, p. 1-14.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալացի պատմաբաններ Կատեգորիա:Իտալացի հայագետներ Կատեգորիա:Հայագետներ
Ջրածիծառներ
Տեսակներ
Հայտնի է 43, ՀՀ-ում՝ 7 տեսակ՝ կասպիական ծովածիծառ, գետային ջրածիծառ, որորակտուց ջրածիծառ, սև ջրածիծառ, սպիտակաայտ ջրածիծառ, սպիտակաթև ջրածիծառ, փոքր ջրածիծառ (վերջինիս կենսակերպն ուսումնասիրված է մասնակի)։
Պատկերասրահ
Կատեգորիա:Թռչուններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Քարադրանմաններ
Սեն Կլեման (Կանտալի գավառ)
Սեն Կլեման (Saint-Clément), համայնք Ֆրանսիայի Օվերն մարզի Կանտալ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 70 մարդ, բնակչության խտությունը` 4.02 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 17.43 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 440 կմ հարավ, Կլերմոն Ֆերան քաղաքից` 100 կմ հարավ, Օրիյակ քաղաքից` 19 կմ արևելք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 40 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 31-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 9։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 77,5 %։ 31 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 29 անձ (17 տղամարդ և 12 կին)։ Գործազուրկ են եղել 2 անձ (1 տղամարդ և 1 կին)։ 9 անաշխատունակներից 1-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 5-ը` թոշակառուներ, իսկ 3-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Ջաբիր իբն Հայյան
Աբու Աբդալլահ Ջաբիր իբն Հայյան Ալ-ազդի աս-Սուֆի (جابر بن حيان, )  արաբ ալքիմիկոս, բժիշկ, դեղագործ, մաթեմատիկոս և աստղագետ։ Ծնվել է Տուս քաղաքում ծագումով Եմենից դեղագործ Հայան ալ-Ազդիի ընտանիքում։ Միջնադարյան Եվրոպայում հայտնի է եղել  լատիներեն Գեբեր (Geber)  անունով։ Ջաբիր իբն Հայյանը Էվկլիդեսի «Սկզբունքների» և  Պտղոմեոսի «Ալմագեստի» վերաբերյալ կազմել է մեկնաբանություններ։ Հեղինակել է «Գիրք աստղաբուծարանի կառուցման մասին», «Նուրբ զիջ», «Գիրք լուսատուների դիրքի մասին», «Գիրք հայելիների մասին»։ Որպես հայտնի բժիշկ նա գրել է «Թույների և հակաթույների գիրքը» և «Գթության գիրքը»։
Ալքիմիա
Ենթադրվում է, որ Ջաբիր իբն Հայյանն իր անունով ստորագրած հարյուրավոր ալքիմիական աշխատություններից ընդամենը մի քանի աշխատանքների հեղինակ է։ Այս աշխատություններում ալքիմիան հետևում է Արիստոտելի գաղափարների չորս տարրերի հատկանիշների՝ ջերմության, ցուրտի, խոնավության և չորության կրելու մասին։ Այդ աշխատություններից շատերը կրում էին տեսական կամ առեղծվածային բնույթ, իսկ մյուսները ներկայացնում էին լաբորատոր փորձերի մանրամասն նկարագրությունները։ Ջաբիրի աշխատությունները չափազանց բարձր հեղինակություն և ազդեցություն ունեին ինչպես արաբական, այնպես էլ արևմտաեվրոպական ալքիմիայում։ Ջաբիր իբն Հայյանի աշխատությունների մեջ առավել հետաքրքրական է «Յոթանասունների գիրքը», որը 70 գլուխներից  բաղկացած  աստվածաբանական, քաղաքական և բնագիտական տարբեր հարցերի վերաբերյալ հանրագիտարան է։ Նա «Յոթանասունների գրքերի» վերջին գլուխներում մետաղների և հանքանյութերի վերաբերյալ տեղեկություններ է տալիս։
Բնության մեջ հանդիպող բազմազան նյութերից Ջաբիրի ուշադրության կենտրոնում է հայտնվում յոթ մետաղները ինչպես նաև հանքանյութերը։ Ջաբիրին ակնհայտորեն բավարար չէ արիստոտելական չորս տարրական  տարրերը այս բոլոր նյութերի հատկությունները բնութագրելու համար, մասնավորապես, մետաղների այնպիսի առանձնահատկությունները, ինչպիսիք են դյուրավառությունը, դյուրագրգռությունը և մետաղական փայլը։ Հետևաբար, Ջաբիրը առաջարկում է սնդիկի, ծծումբ մետաղների ծագման տեսություն, որտեղ  ներկայացնում է որպես մետաղների երկու բաղադրիչ՝ մետաղականության սկզբունքի (փիլիսոփայական սնդիկ) և այրման սկզբունքի (փիլիսոփայական ծծումբ) հասկացությունները։ Նրա կողմից ծծումբը համարվում է որպես այրման սկզբունք, իսկ սնդիկը՝ մետաղականության։ Ջաբիրի ուսմունքների համաձայն չոր գոլորշիները  գետնին խտացնելով ստացվում է ծծումբ, իսկ խոնավներինը՝ սնդիկ։ Ծումբը և սնդիկը տարբեր ձևերով ձուլվելով  ստանում են  հայտնի մետաղները։ Ոսկին որպես ամենակատարյալ մետաղ առաջանում է միայն այն դեպքում, եթե ամբողջովին մաքուր ծծումբը և սնդիկը վերցվեն առավել բարենպաստ հարաբերակցությամբ։ Ըստ Ջաբիրի  երկրի վրա  ոսկու և այլ մետաղների ձևավորումը տեղի է ունենում դանդաղ և աստիճանաբար։  Ոսկու «հասունացումը» կարող է արագացվել որոշակի «դեղամիջոցի» կամ «փիլիսոփայական քարի» օգնությամբ, ինչը հանգեցնում է մետաղների սնդիկի ու ծծմբի հարաբերակցության փոփոխությանը և վերջիններիս ոսկու և արծաթի վերափոխմանը։ Ջաբիր Հայյանը նկարագրել է նաև տարբեր քիմիական գործողություններ (թորում, սուբլիմացիա, լուծարում, բյուրեղացում և այլն) և որոշ քիմիական պատրաստուկներ (արջասպ, պաղլեղներ, ալկալիներ, ամոնիակ և այլն), ինչպես նա շարադրել է քացախաթթվի, ազոտաթթվի թույլ լուծույթի, սպիտակ կապարի ստացման եղանակները։
Գրականություն
Կատեգորիա:Քիմիայի պատմություն Կատեգորիա:Ալքիմիա Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Աստղագետներ ըստ ազգության Կատեգորիա:Ալքիմիկոսներ Կատեգորիա:Աստղաբաշխներ Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:Արաբ քիմիկոսներ
Ալին (վերականգնողական կենտրոն)
Սա մի եզակի հաստատություն է, որը գտնվում է Երուսաղեմի Կիրյաթ Յովելի շրջանում ։
Այն իրականացնում է վնասվածքների, այրվածքների, ահաբեկչական գործողությունների և այլ պատճառներից հետո երեխաների վերականգնումը ։ Սահմանափակ ֆիզիկական կարողություններ ունեցող երեխաների վերականգնում ։
Աշխատակազմում ընդգրկված են բժիշկներ, բուժքույրեր, հոգեբաններ և այլք ։
Կենտրոնում ընդգրկված են նախադպրոցականների ցերեկային կենտրոն` 6 ամսականից մինչև 3 տարեկան երեխաների համար, մանկապարտեզներ, հետբուհական ինտեգրման ծրագրեր և դպրոցական դասընթացներ ։
Պուլկովոյի աստղադիտարան
Պուլկովոտի աստղադիտարան, ԽՍՀՄ ԳԱ գլխավոր աստղադիտարան, գիտահետազոտական հաստատություն։
Ալին (վերականգնողական կենտրոն)
1971 թվականին կառուցվել է նոր շենք՝ շնորհիվ Մալքոլմի և Դորոթի Վոլդենբերգի նվիրատվությունների ։
Ամեն տարի, 1999 թվականից ի վեր, անցկացվում է բարեգործական հեծանվավազք, որը կոչվում է Սիրո անիվներ ։ Այս ակցիայի ընթացքում անցկացվում է դրամահավաք կենտրոնի երեխաների համար ։ Վազքի երկարությունը 480 կմ է, տևողությունը՝ 5 օր ։ Վազքը իրականացվում է տարբեր երթուղիներով՝ ճանապարհին, ճանապարհից դուրս, ճանապարհային մարտահրավեր և շրջագայություն։ Այն Իսրայելի ամենախոշոր բարեգործական մարզական իրադարձություններից մեկն է ։
Պուլկովոյի աստղադիտարան
Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ Ռուսաստանում Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Ռուսաստանում
Ալին (վերականգնողական կենտրոն)
Հղումներ
Կատեգորիա:Հիվանդանոցներ ըստ քաղաքի Կատեգորիա:Երուսաղեմի հիվանդանոցներ
Պելիցանո
Պելիցանո (Pellizzano), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Տրենտինո Ալտո Ադիջե մարզի Տրենտո գավառում ։
Պելիցանոն սահմանակից է Ռաբբի, Պեյո, Մեցզանա, Վերմիլիո, Օսանա և Պինցոլո մունիցիպալիտետներին։
Կոմունայում սեպտեմբերի 12-ին հատկապես նշում են Սուրբ Աստվածածնի ծննդյան տոնը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Հրեական պատերազմը
«Հրեական պատերազմը» կամ «Հուդայի պատերազմը», ամբողջական անվանմամբ՝ «Փլավիոս Հովսեփոսի գիրքը՝ հռոմեացիների դեմ Հրեական պատերազմի պատմության մասին» (Φλαυίου Ἰωσήπου ἱστορία Ἰουδαϊκοῦ πολέμου πρὸς Ῥωμαίους βιβλία), 1-ին դարի ազգությամբ հրեա հռոմեացի պատմաբան Հովսեփոս Փլավիոսի պատմագիտական աշխատությունը  ։ Այն Սթիվ Մեյսոնի կողմից նկարագրվել է որպես «արևմտյան պատմագիտության ամենաազդեցիկ ոչ աստվածաշնչյան տեքսը» ։ Փլավիոսի աշխատությունը բաղկացած է յոթ փոխշաղկապված գրքերից։ Առաջին երկու գրքերում ներկայացված է Սելևկյան տիրակալ Անտիոքոս IV-ի կողմից Երուսաղեմի պաշարումից մինչև հրեա-հռոմեական առաջին պատերազմն ընկած ժամանակաշրջանի պատմությունը։ Հաջորդ հինգ գրքերը մանրակրկիտ կերպով ներկայացնում են Հրեական պատերազմը՝ Վեսպասիանոսի և Տիտոսի արշավանքներից մինչև Սիկարիի մահը։
Գիրքը գրվել է 75 թվականին արամեերենով (կամ եբրայերենով), իսկ հետագայում թարգմանվել հունարեն։ Ամենայն հավանականությամբ թարգմանության հեղինակը ևս Հովսեփոսն է։ Մեզ է հասել գրքի բնագրի միայն հունարեն տարբերակը։ Հեղինակը անդրադարձել է նաև իր աշխատության աղբյուրներին ։ Փլավիոսի գիրքը Հրեական պատերազմի ներկայացման մեզ հայտնի կարևորագույն աղբյուրն է։ Լրացուցիչ տեղեկություններ մեզ հաղորդում է հրեական քաղաքացիական և կրոնական իրավունքի, կրոնական արարողությունների կանոնադրության, բարոյական նորմերի, իմաստությունների, առակների և լեգենդների ժողովածուն՝ Թալմուդը, ինչպես նաև հրեական մետաղադրամների եբրայերեն մակագրությունները։
Հռոմեացի հեղինակ Կոռնելիոս Տակիտոսի «Պատմություն» աշխատության 5-րդ գիրքը ևս նվիրված է այս իրադարձությունների նկարագրությանը ։ Մեզ են հասել ավելի ուշ շրջանի հին սլավոնական և եբրայական տարբերակներ ևս, որոնք ի տարբերություն բնագրի՝ ենթարկվել են որոշակի փոփոխությունների և լրամշակումների ։
Էբրու Թիմթիկ
Էբրու Թիմթիկ, ծագումով քուրդ թուրք իրավաբան և ակտիվիստ, որը զբաղվում էր մարդու իրավունքների պաշտպանությամբ, ձերբակալվել էր Անկարայի կողմից ահաբեկչական համարվող խմբավորման մաս կազմելու մեղադրանքով, դատապարտվել է 13 տարի 6 ամիս ազատազրկման ժամկետով, արդար դատավարության պահանջով հացադուլ է հայտարարել բանտում, մահացել հացադուլից 238 օր անց՝ 2020 թվականի օգոստոսի 27-ին։
Կենսագրություն
Թիմթիկը 18 փաստաբաններից բաղկացած խմբում էր, որոնք ձերբակալվել էին 2017 թվականի սեպտեմբերին։ Խմբի անդամները եղել են «Առաջադեմ իրավաբանների ասոցիացիա» կամ «Ժողովրդի իրավաբանական բյուրո» կուսակցությունների անդամներ։
Գործը կապված էր նրա՝ նույն մեղադրանքով դատապարտված ակտիվիստների հետ, որոնք անդամակցում էին անօրինական ճանաչված Հեղափոխական ժողովուրդների ազատագրման կուսակցություն-ճակատին։
Թիմթիկը 2019 թվականին դատարանի որոշմամբ դատապարտվել էր 13 տարի 6 ամիս ազատազրկման ժամկետով։
2020 թվականի հունվարի 2-ին իր 7 գործընկերների հետ միասին հացադուլ էր սկսել։ 3 ամիս անց՝ ապրիլի 5-ին նա հրաժարվել էր շաքարի հավելումներ ընդունելուց։
Թիմթիկի բողոքարկումը Ստամբուլի շրջանային վերաքննիչ դատարան մերժվել էր, մահվան պահին նրա գործը քննվում էր Թուրքիայի Գերագույն դատարանի կողմից ։
Հացադուլ
2020 թվականի հունվարի 2-ին Թիմթիկը հացադուլ էր հայտարարել արդար դատաքննության համար։ Փետրվարի 2-ին նրան է միացել իրավաբան Այտաչ Յունսալը։ Հուլիսի 30-ին Թիմթիկը բանտից տեղափոխվել են Ստամբուլի առանձին հիվանդանոց ։ Օգոստոսի 12-ին իրավաբանների եվրոպական ասոցիացիան բաց նամակ է հղել Միավորված ազգերի կազմակերպությանը, արտահայտելով իր լուրջ մտահոգությունը հացադուլավոր փաստաբանների վերաբերյալ։
2020 թվականի օգոստոսի 27-ին ՝ հացադուլից մոտ 238 օր հետո  Էբրու Թիմթիկը մահացել է հիվանդանոցում։ Նա դարձել է չորրորդ թուրք բանտարկյալը, որը  2020 թվականին  մահացել է հացադուլից ։
Ֆայվ Ֆորքսի ճակատամարտ
Ֆայվ Ֆորքսի ճակատամարտ (Battle of Five Forks), Ամերիկայի քաղաքացիական պատերազմի վերջին ճակատամարտերից մեկը, որը տեղի է ունեցել 1865 թվականի ապրիլի 1-ին՝ Փիթերսբուրգից հարավ-արևմուտք, Վիրջինիա նահանգում, Ապոմատոքսյան արշավանքի շրջանում։ Երբեմն այս ճակատամարտը անվանում են «Համադաշնության Վաթեռլոո»։ Այս մարտում դաշնային գեներալ-մայոր Ֆիլիպ Շերիդանը գործում էր Համադաշնության գեներալ Ջորջ Պիկետի դեմ։ Պիկետի պարտությունը հանգեցրեց այն բանին, որ գեներալ Լին որոշեց հանձնել Փիթերսբուրգը և սկսել նահանջը, որը հանգեցրեց Ապամատոքսի մոտ շրջափակման՝ 1865 թվականի ապրիլի 9-ին։
Նախապատմություն
1865 թվականի մարտին Լիի բանակը Փիթերսբուրգի մոտ գտնվում էր կիսաշրջափակման մեջ։ Շերիդանը սկսել էր Լիի բանակի դիրքերի շրջանցման խորը արշավ, նրանց շրջապատելու նպատակով։ Շերիդանի ճանապարհին՝ Դինվիդիի մոտ, հայտնվեց Պիկետի դիվիզիան, որը կարողացավ հետ մղել Շերիդանի առաջնային զորագունդը և կանգնեցրեց դաշնային բանակի հարձակումը։
Մարտի 31-ի Դինվիդիի ճակատամարտից հետո Պիկետը իմացավ համալրումների մասին, որը գալիս էր 5-րդ դաշնային կորպուսից և որոշեց հետ դառնալ դեպի Հատչերս Ֆարմում գտնվող դիրքերը։ Սակայն, Լին Պիկետին հրամայել էր պահել Ֆայվ Ֆորքս խաչմերուկը իր դիվիզիայի և երեք հեծելազորային դիվիզիաների ուժերով։ «Ֆայվ Ֆորքսը» համարվում է Ուայթ Օաք փողոցի, Սքոթի փողոցի, Ֆորդս Ռոուդի և Դինվիդի Քորթ Ռոուդի խաչմերուկը։ Լին իր հրամանը սկսել էր այսպես.
Պիկետի մարդիկ ստեղծեցին երկար պաշտպանական գիծ՝ մոտ 2,8 կմ երկարությամբ՝ Ուայթ Օաք փողոցի երկայնքով, իսկ հեծելազորը քողարկեց նրանց թևերից։ Շերիդանի ծրագիրը կայանում էր նրանում, որ պետք է ողջ պաշտպանական գծի վրա ճնշում գործադրվի հեծելազորի փոքրաքանակ ուժերով, իսկ 5-րդ կորպուսի գլխավոր զանգվածը՝ գեներալ Ուորենի գլխավորությամբ պիտի հարձակվեր Համադաշնության բանակի ձախ թևի վրա։ Վատ քարտեզները և հետախուզման սխալները բերեցին նրան, որ Շերիդանը իր բանակի ձախ թևը ներկայացրեց շատ ավելի դեպի արևելք երկարացրած, քան այն կար իրականում։
Մարտը
Շերիդանի ծրագրի համաձայն, հարձակումը իրականացրեցին երեք դիվիզիաներով, իսկ երրորդը գնում էր նրանց հետևից, որպես պահուստային։ Գեներալ Սամուել Կրոուֆորդի առաջին դիվիզիան հարձակվեց պաշտպանական գծի հենց ամենածայրամասի վրա, իսկ Ռոմեյն Այրեսի ձախակողմյան դիվիզիան հարձակվեց պաշտպանական գծի կենտրոնի վրա։ Սակայն անստույգ հետախուզման պատճառով Կրոուֆորդի դիվիզիան հայտնվեց գծի կողքին, իսկ Այրեսի Դիվիզիան ձախ կողմից հայտնվեց անաֆիլադային կրակի տակ։ Սկսվեց խառնաշփոթը. երկու դիվիզիաները ջանում էին վերադասավորվել թավուտներում։ Պահուստային դիվիզիան (Չարլզ Գրիֆինի) կանգ առավ, որպեսզի ավելի չբարդացնի իրավիճակը։ Ուորենը ուղարկեց սանիտարներին վերադասավորման հրամանով, բայց արդյունքում ինքը եկավ տեղում հրամանատարություն անելու։ Այդ ժամանակ Շերիդանը, ով գնում էր Այրեսի դիվիզիայի հետ միասին, անձամբ գլխավորեց հարձակումը և ճեղքեց Պիկետի գծի ձախ թևը (ավելի ուշ այդ դրվագը հաճախ նկարագրվեց նկարիչների կողմից)։
Հարավցիները փութացին նոր պաշտպանական գիծ կազմել, սակայն Գրիֆինի դիվիզիան աջից շրջանցեց Այրեսի դիվիզիան և նույնպես անցավ հարձակման։ Ուորենը Կրոուֆորդին հրամայեց հարձակվել հյուսիսից։ Շերիդանի հեծելազորը շրջանցեց Պիկետի աջ թևը, սակայն չկարողացավ կտրել նրանց նահանջի ճանապարհը։ Այնուամենայնիվ, չնայած կազմալուծումներին, դա եղավ Միության որոշիչ հաղթանակը՝ Ջորջ Պիկետի զորքը կորցրեց իր 9200 զինվորների մեկ երրորդը։
Հետևանքներ
Ֆայվ Ֆորքս խաչմերուկի կորուստը սպառնում էր նաև հարավային երկաթգծի կորուստը՝ որը Լիի բանակի նահանջի հիմնական ճանապարհն էր։ Հաջորդ առավոտյան Լին հայտնեց նախագահ Դեվիսին, որ Փիթերսբուրգը և Ռիչմոնդը անհրաժեշտ է տեղահանել, իսկ Գրանտը սկսեց համընդհանուր գրոհ համադաշնայինների դիրքերի վրա՝ Փիթերսբուրգի առջև։
Ֆայվ Ֆորքսի ճակատամարտում զոհվեց դաշնային գեներալ Ֆրեդերիկ Վինտրոպը և մահացու վիրավորվեց հրետանային գնդապետ հարավցի Վիլլի Պերգամը։ Շերիդանը գոհ չէր 5-րդ կորպուսի գործողություններից և այդ իսկ պատճառով Ուորենին հեռացրեց հրամանատարությունից։
Ներկայումս ճակատամարտի վայրը գտնվում է հսկողության ներքո, որպես Փիթերսբուրգի ազգային պարկի մի մաս (Petersburg National Battlefield)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի պատմություն Կատեգորիա:1865
(300) Ջերալդինա
(300) Ջերալդինա (Geraldina), աստերոիդ աստերոիդների գոտու արտաքին մասում։ Հայտնաբերվել է 1890 թվականի հոկտեմբերի 3-ին Օգյուստ Շարլուայի կողմից Նիցայում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1890 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Օգյուստ Շառլուայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների գոտու արտաքին մասի աստերոիդներ
Զբոնշինի վտարում
Զբոնշինի վտարում (Polenaktion), 1938 թվականի հոկտեմբերին լեհ հրեաներին Գերմանիայից բռնի արտաքսելու զանգվածային ակցիա։ Ակցիայի անցկացման առիթ է դարձել Լեհաստանում քաղաքացիությունից զրկելու մասին օրենքի ընդունումը (1938 թվականի մարտի 31) ։ Գերմանիայի իշխանությունները ձերբակալել են երկրում բնակվող 17 հազար լեհ հրեաների, որոնց այնուհետև արտաքսել են գերմանա-լեհական սահմանով։ Բողոքի ակցիայի հետևանքով Փարիզում տեղի է ունեցել սպանություն՝ ի նշան գերմանացի դիվանագետ ֆոմ Ռաթի բողոքի և Գերմանիայում հրեաների զանգվածային ջարդերի։
Նախապատմություն
Պրոֆեսոր Դան Միխմանը գրել է, որ 1938 թվականի մարտից հակասեմական տրամադրված գերմանական կառավարությունը ճնշում է գործադրել Լեհաստանի հրեա քաղաքացիների նկատմամբ՝ փորձելով նրանց ստիպել արտագաղթել։ Այդ ընթացքում Գերմանիայի տարածքում ապրել է լեհական անձնագրով 50 հազար հրեա, ևս 10 հազարն ապրել է Ավստրիայում։ Լեհաստանի կառավարությունը մտավախություն ուներ, որ Երրորդ ռեյխի իշխանությունների կողմից ճնշումների և արտագաղթի հարկադրանքի արդյունքում այդ հրեաները կժամանեն Լեհաստան։ Նույն տեսակետը ներկայացրել է պրոֆեսոր Եժի Տոմաշևսկին ։
Մարտի 31-ին Լեհաստանի նախագահը օրենք է ստորագրել երկրի սահմաններից դուրս ավելի քան 5 տարի բնակվող լեհ քաղաքացիներին, օտարերկրյա բանակում և ռազմականացված կազմակերպություններում զինվորական ծառայության ընդունվածներին, կեղծ ամուսնությունների մեջ գտնվող, ամուսնության հիման վրա քաղաքացիություն ստացած Լեհաստանի քաղաքացիների ընտանիքների անդամներին քաղաքացիությունից զրկելու մասին։ Այնուհետև նորմ է մտցվել, ըստ որի՝ հոկտեմբերի 15-ից 30-ը Լեհաստանի բոլոր քաղաքացիները երկրի սահմաններից դուրս պետք է իրենց անձնագրերը ներկայացնեին տեղական հյուպատոսություններ ։ 1938 թվականի սեպտեմբերին Լեհաստանի կառավարությունը հրամանագիր է ստորագրել լեհական անձնագրի փոխանակման անհրաժեշտության մասին, որոնք մշտապես բնակվում են արտասահմանում՝ լեհական քաղաքացիությունը պահպանելու համար։
Հակառակ դեպքում, 1938 թվականի նոյեմբերի 1-ից այդ մարդիկ կզրկվեին Լեհաստանի քաղաքացիությունից։ Գերմանիայում բնակվող լեհ հրեաների մեծ մասը այդ հրամանագրերն անտեսել են։ Արդյունքում կարող էին քաղաքացիություն չունեցող անձանց մեծ խմբի հայտնվել։
Պատմաբան Մարտին Գիլբերթը կարծում է, որ մարտի 31-ի հրամանագիրն ուղղված է եղել ոչ թե հրեաների, այլ լեհ կոմունիստների դեմ, որոնք Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմում կռվել են Հանրապետականների կողմից։ Սակայն նա նաև կարծում է, որ լեհական իշխանությունները չեն ցանկացել հրեաների լրացուցիչ հոսք լինի երկիր։
Սեյմի որոշումը չեղյալ է հայտարարվել 1951 թվականի հունվարի 19-ին, որից հետո ինտերբրիգադի բոլոր լեհ անդամների Լեհաստանի քաղաքացիությունը վերականգնվել է ։
Գերմանական կառավարության գործողություններ
Չցանկանալով քաղաքացիություն չունեցող մեծաքանակ հրեաների հոսք ունենալ՝ Գերմանիայի կառավարությունը հոկտեմբերի 28-ին և 29-ին ձերբակալել է լեհական անձնագրերով կամ Լեհաստանից եկած հրեաների, որոնք զրկվել են գերմանական քաղաքացիությունից, նրանց գնացքներով հասցրել է գերմանա-լեհական սահման և բռնի տեղահանում սկսել։ Տեղահանվածներին թույլատրվում էր իրենց հետ վերցնել միայն ամենաանհրաժեշտ իրերը (1 ճամպրուկ մեկ անձի համար) և 10 գերմանական մարկ։ Այն բանից հետո, երբ հրեաները դուրս են բերվել, նրանց մնացած ունեցվածքը բռնագրավվել է տեղի նացիստական իշխանությունների կողմից։ Հրեաները արտաքսվել են Գերմանիայի 46 բնակավայրերից ։ Գերմանական իշխանությունը արտաքսման մասին որոշումը կայացրել է լեհական իշխանություններից գաղտնի ։ Հրեաների մի մասը, սակայն, կարողացել է խուսափել արտաքսումից՝ թաքնվելով լեհական դիվանագիտական ներկայացուցչություններում ։
Ձերբակալություններ ու հարձակումներ տեղի են ունեցել գերմանական գրեթե բոլոր խոշոր քաղաքներում։ 600 մարդ է ձերբակալվել Դորտմունդում, 420-ը՝ Էսսենում, 70-ը՝ Գելզենկիրխենում, 55-ը՝ Բոտրոպայում, 361-ը՝ Դյուսելդորֆում, ավելի քան 2 հազարը՝ Բեռլինում, 2 հազարը՝ Մայնի Ֆրանկֆուրտում, ավելի քան 1600-ը՝ Լայպցիգում, մոտավորապես 3 հազարը՝ Բրեսլաուում և այլն ։ 17 հազար հրեաներ արտաքսվել են գերմանա-լեհական սահմանով Զբոնշին, Հոյնիցե և Բիտոմ քաղաքների տարածք։ Տեղահանվածների թվում էին Ռաբինի փիլիսոփա և աստվածաբան Աբրահամ Ջոշուա Գեշելը և ապագա գրական քննադատ Մարսել Ռայխ-Ռանիցկին։ Զբոնշինի շրջանում մոտ 9300 մարդ է հայտնվել ։
Լեհաստանի իշխանությունների գործողությունները և տեղահանվածների վիճակը
Արտաքսումը լեհական իշխանությունների համար անսպասելի է եղել ։ Հոկտեմբերի 29-ի առավոտյան գերմանացիները Զբոնշինի մաքսակետին հայտնել են Գերմանիայից Լեհաստան մեկնող հատուկ գնացքի մասին։ Ի զարմանս լեհ մաքսավորների և սահմանապահների, գնացքում հայտնվել են լեհ հրեաներ, որոնց անձնագրերն իրենց ուժը կորցրած էին համարվելու 2 օրից։ Մինչև հոկտեմբերի 31-ն ընկած ժամանակահատվածում միայն Զբոնշին ժամանել են 6074 հրեա։ Դեռևս գործում էին նրանց անձնագրերը՝ մինչև հոկտեմբերի 31-ի երեկո, երկրի խորքը մեկնել է նրանցից 2336-ը ։ Հրեաների մի մասը սահման ուղևորվել է ոտքով և բեռնատարներով։ Նրանց տեղափոխել են գերմանական մաքսակետ՝ Գրոս Դամերի մոտ։ Գերմանացիները մարդկանց քշում էին սահմանով, այդ թվում՝ սվիններով։ Լեհ սահմանապահները Սուլեհուվայում, որոնք պետք է արգելեին սահմանն անցնել և ոչ մեկին բաց չթողնեին, որոշեցին լեհական կողմ վերցնել բոլոր հալածյալներին։ Փոքրիկ սահմանային անցումը չէր կարողացել հաղթահարել մարդկանց նման հոսքը, սակայն սահմանապահները ոչ ոքի հետ չեն ուղարկել ։ Ավելի ուշ սահմանի պահպանության կորպուսը թույլտվություն է ստացել արտաքին գործերի նախարար Յուզեֆ Բեկից։ Արևմտյան և հյուսիսային սահմանների հատվածում սահմանապահ զորքերի հրամանատարը եղել է լեհական սահմանապահ զորքերի գլխավոր հրամանատարի տեղակալ, բրիգադի գեներալ Վիլհելմ Օրլիկ-Ռյուկեմանը ։
Հոկտեմբերի 31-ին՝ ժամը 15:30-ին, Լեհաստանի իշխանությունները հայտարարել են Զբոնշինի շրջանից Լեհաստանի խորքերը դուրս գալու մասին։ Ոստիկանությունը արգելափակել է քաղաքից դուրս եկող ելքերը և վերահսկողության տակ է վերցրել երկաթուղային կայարանը ։ Տեղահանվածները ժամանակավորապես տեղավորվել են քաղաքի տարբեր շենքերում ։ Զբոնշինի բնակչությունը մի քանի անգամ ավելի քիչ էր, քան քաղաք ժամանած հրեաների թիվը ։
Արտաքսվածների մեծ մասը հայտնվել է լեհական տարածքում՝ առանց ապրուստի միջոցների ։ Մի քանի ամսվա ընթացքում հազարավոր մարդիկ ապրել են չափազանց ծանր պայմաններում։ Նրանց օգնություն են ցուցաբերել Լեհական սիոնիստական հրեական համայնքը և Ջոյնթ բարեգործական կազմակերպությունը ։ Զբոնշինի իշխանություններն ու քաղաքի բնակիչները նույնպես օգնել են տեղահանվածներին։ Քաղաքի իշխանությունները մարդկանց տեղավորման վայրեր են կահավորել կայարանի շենքում, Գժիբովսկու ջրաղացին, Ազատության հրապարակի գիմնազիայի շենքում, մարզադահլիճում, մատուռում։ Բանակը տեղահանվածներին տեղավորելու համար հատկացրել է կայազորային զորանոցի շենքը։ Մոտ 700 մարդ իրենց տներում տեղավորել են տեղի բնակիչներին։ Քաղաքային հյուրանոցում ստեղծվել է հոսպիտալ արտաքսվածների սպասարկման համար ։
Տեղի բնակչությունը փորձել է օգնել մարդկանց ամեն ինչով, որքան հնարավոր է, անելով այդ ամենը անձնուրաց և անվճար։ Շրջանում ստեղծվել են հրեաների օգնության ֆոնդեր, Վարշավայում կազմակերպվել է արտաքսվածների օգնության հատուկ կոմիտե (լեհ.՝ Komitet Pomocy Wysiedlonym), էմիսարները, որոնց Զբոնշին են ուղարկել Էմանուել Ռինգելբլյումը և Իցհակ Հիտտերմանը։ Կոմիտեի տեղական բաժանմունքը տեղակայված է եղել 1920 թվականի հունվարի 17-ի № 37 հասցեում ։ Լեհ մտավորականության շատ ներկայացուցիչներ ամեն տեսակի, այդ թվում՝ ֆինանսական օգնություն են ցուցաբերել կարիքավոր հրեաներին։ Նրանց թվում էին Սոֆյա Նալկովսկայան, Կարոլ Իրժիկովսկին, Թադեուշ Կոտարբինսկին և այլք։ Այդ մարդկանցից ոմանք իրենց գործունեության համար սպառնալիքներ են ստացել ազգայնական շրջանակների կողմից։ Ազգայնական մամուլում հրապարակվել են հոդվածներ, որոնք հայհոյում են Զբոնշինի բնակիչներին տեղահանված հրեաների նկատմամբ նրանց վերաբերմունքի համար։ Մյուս կողմից, սոցիալիստական Robotnik պարբերականում նրանց այդ ամենի համար գովաբանել են ։
Հիշողությունների համաձայն՝ Քսյոնզ Ֆրանցիսկոս Շմիդոդան տեղի բնակիչներին հրահանգել է արտաքսվածներին ընդունել գրկաբաց, թեև հայտարարել է, որ «եթե անկեղծ լինենք, հրեաներին մենք չենք սիրում»։ Առաջին օրերին, երբ Զբոնշինի խանութներում առկա ողջ սնունդը սպառվում էր, տեղի գյուղացիներն ու երկաթուղայինները հրեաներին տաք ապուր, հաց, ջուր էին մատակարարում, օգնում էին՝ ով ինչով կարող էր ։ Ավետարանչական հովիվ Գյուրթլերն իր տանը մի քանի ընտանիք էր բնակեցրել՝ մանկահասակ երեխաների հետ ։
Բրիտանական Times թերթը գրել է, որ հարյուրավոր մարդիկ թափառել են, առանց գրոշի և իրերի, սահմանի գերմանական կողմի փոքր գյուղերում, որտեղից նրանք դուրս են եկել գեստապոյից և տեղացիներից փախչելով ։ Սկզբում փախստականների ճամբարներում պայմանները այնքան վատն են եղել, որ ոմանք փորձել են փախչել Գերմանիա, որտեղ ձերբակալվել և գնդակահարվել են, ըստ մի բրիտանացի կնոջ, որն ուղարկվել էր արտաքսված հրեաներին օգնելու ։ Նրանցից մի քանիսին թույլ են տվել կարճ ժամանակով վերադառնալ Գերմանիա՝ գործերի կարգավորման համար, սակայն հետագայում նրանք կրկին արտաքսվել են Լեհաստան ։ Արդեն մի քանի օր անց տեղահանվածների պահման պայմանները, հասարակական կազմակերպությունների և տեղական իշխանությունների օգնությամբ, սկսել են էապես բարելավվել։ Ճամբարում վերաբնակիչների համար կազմակերպվել է դպրոց, լեհերենի դասընթացներ, արհեստանոցներ և հանրային խոհանոց ։ Պայմանավորված այն հանգամանքով, որ զբոնշինյան սինագոգը վաղուց չի օգտագործվել և վերափոխվել է բազմաբնակարան շենքի, որտեղ նաև տեղավորվել են արտաքսված հրեաները, ժամանակավոր սինագոգ կազմակերպելու համար վարձակալվել է Ազատության հրապարակում գտնվող ռեստորանի տարածքը։ Ճակատագրի հեգնանքով, ռեստորանի տարածքը պատկանել է մի գերմանացու։ Արտաքսված է եղել նույնիսկ Մաքաբի ֆուտբոլային ակումբը, որը 1938 թվականի դեկտեմբերի 4-ին ընկերական հանդիպում է անցկացրել տեղի Օբրա թիմի հետ, որն ավարտվել է հրեական ակումբի հաղթանակով՝ 3:2 հաշվով ։
Լեհաստանի իշխանությունների որոշմամբ, Լեհաստանի քաղաքացիությունը կորցրած հրեաներին, որոնք Լեհաստանում ազգականներ ունեին, թույլատրվել է շարունակել ճանապարհը դեպի իրենց հարազատների մոտ։ Տեղահանվածներից միայն մի քանի հոգի գիտեին լեհերեն, մնացածները խոսում էին միայն գերմաներեն։ Նրանցից շատերը ծնվել էին Գերմանիայում և  ապրել այնտեղ իրենց ամբողջ կյանքում, միայն մի փոքր մասն էր մնացել 1919 թվականից հետո։ Մեծ մասը սերունդներ էին Գալիցիայից, ովքեր մինչև 1919 թվականը ունեին Ավստրո-հունգարական հպատակություն, և կայսրության փլուզումից հետո նրանց անձնագրերը փոխանակվել են լեհականի։ Սկզբում տեղահանվածների մեջ գերակշռում էին հակալեհական տրամադրությունները, քանի որ նրանք իրենց ճակատագրի համար մեղադրում էին նոր օրենք ընդունած լեհական իշխանություններին։ Շուտով այդ տրամադրությունները, լեհական կողմում արտաքսվածների հետ վարվելու և Վարշավայից և Ամերիկայից նորությունների ազդեցության տակ, փոխարինվեցին հակագերմանականի ։
Չորս հազար տեղահանվածներ Լեհաստան մուտքի թույլտվություն են ստացել, իսկ մյուսները ստիպված են եղել մնալ սահմանին։ Լեհաստանի ԱԳՆ-ն վերջնագիր է ներկայացրել Գերմանիային, որ արտաքսումները շարունակելու դեպքում Լեհաստանում համանման գործողություններ կձեռնարկվեն առանց լեհական քաղաքացիության գերմանացիների նկատմամբ։ Դրանից հետո չեզոք գոտում մնացած տեղահանված հրեաներին գերմանական իշխանությունները ուղարկել են համակենտրոնացման ճամբար ։ Գերմանիայում տեղահանված անձանց գույքի գոնե մի մասը վերադարձնելու լեհական իշխանությունների պահանջներն անտեսվել են գերմանական իշխանությունների կողմից։ 1939 թվականի հունվարի 24-ին ստորագրվել է լեհ-գերմանական համաձայնագիր, որի համաձայն Գերմանիան դադարեցրել է հրեաների զանգվածային բռնի տեղահանումը և անցել է լեհ հրեաների աստիճանական արտաքսմանը Լեհաստան, իսկ վերջինս համաձայնել է ընդունել դրանք։ Բացի այդ, գերմանացիները համաձայնել են հրեաների մի մասին հետ թողնել, որպեսզի նրանք կարողանան ավարտել իրենց ֆինանսական գործերը ։
Հետևանքներ և պատմական գնահատականներ
Նրանց թվում, ովքեր արտաքսվել են Գերմանիայից, եղել է Զենդելի և Ռիֆկի Գրինշպանների ընտանիքը, լեհ հրեաները, որոնք գաղթել են Լեհաստանի Թագավորությունից 1911 թվականին և բնակություն հաստատել Հաննովերում։ Նրանց տասնյոթ տարեկան որդին Գերշելը ապրել է այդ ժամանակ Փարիզում իր հորեղբոր հետ ․ «…Թեև մեզ չեն ասել, թե ինչ է տեղի ունեցել, բայց մենք տեսել ենք, որ ամեն ինչ արդեն որոշված է։ ... Մենք անփող ենք։ Կարող եք հորեղբոր հետ ինչ-որ բան ուղարկել Լոձ ։ Գրինշպանն ստացել է 1938 թվականի նոյեմբերի 3-ի բացիկը։ Նա հուսահատության մեջ ատրճանակ է գնել և սպանել գերմանացի դիվանագետ Էռնստ ֆոմ Ռատին։ Ֆոմ Ռաթի մահն, իր հերթին, առիթ է դարձել Բյուրեղապակյա գիշերվա՝ նոյեմբերի 9-ի լույս 10-ի գիշերը ամբողջ Գերմանիայում հրեական ջարդերի շարքի համար» ։
2008 թվականին Զբոնշինում երկաթուղային կայարանի շենքում տեղադրված է արտաքսման լուսանկարը։ Լուսանկարը տեղադրված է այնպես, որ այն լավ երևում է Վարշավա-Բեռլին գնացքի պատուհանից ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հոլոքոստը Գերմանիայում Կատեգորիա:Լեհ-գերմանական հարաբերություններ Կատեգորիա:Նացիստական Գերմանիայի արտաքին հարաբերություններ
(8739) Մորիհիսա
(8739) Մորիհիսա (Morihisa), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1997 թվականի հունվարի 30-ին Տակաո Կոբայաշիի կողմից Օիզումիյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,114281 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,3273 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,9012 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2007,41 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,179336 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,73° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1997 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Տակաո Կոբայաշիի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Թոբիաս Ասեր
Թոբիաս Միշել Քարել Ասեր (Tobias Michael Carel Asser, ) ծագումով հրեա նիդերլանդացի փաստաբան և իրավաբան։
1911 թվականին նա արժանացել է Նոբելյան մրցանակի՝ միջազգային մասնավոր իրավունքի ոլորտում, մասնավորապես, Միջազգային մասնավոր իրավունքի Հաագայի կոնվենցիաներիի ստեղծման գործում ունեցած ներդրման համար։
Կյանք
Թոբիաս Ասերը ծնվել է 1838 թվականի ապրիլի 28-ին Նիդերլանդների մայրաքաղաք Ամստերդամում ։ Իրավագիտություն է ուսումնասիրել Ամստերդամի և Լեյդենի համալսարաններում և եղել է Ամստերդամի համալսարանի իրավագիտության դասախոս, միջազգային իրավունքի պրոֆեսոր։
Ասերը Գուստավ Ռոլեն-Ժեկմենի և  հիմնադրել է  «» ամսագիրը։ Նա նաև եղել է 1873 թվականին կազմավորված Միջազգային իրավունքի ինստիտուտի համահիմնադիրը ։ 1880 թվականին դարձել է Նիդերլանդների Գիտության և արվեստի թագավորական ակադեմիայի անդամ ։
Ասերը մահացել է 1913 թվականի հուլիսի 29-ին Հաագայում։
Միջազգային մասնավոր իրավունքի Հաագայի կոնվենցիա
Ասերը եղել է միջազգային մասնավոր իրավունքի առաջատար իրավագետ։ Նա համոզված է եղել, որ միջսահմանային մասնավոր հարաբերությունները կարգավորող կուռ իրավական դաշտ ստեղծելով՝ հնարավոր կլինի աշխարհում խաղաղություն և կայունություն հաստատել։ 1893 թվականին նրա նախաձեռնությամբ Հաագայում գումարվել է միջազգային մասնավոր իրավունքի ոլորտը կարգավորող առաջին խոշոր կազմակերպության առաջին դիվանագիտական նստաշրջանը (HCCH): Նստաշրջանի մասնակից պետություններն են եղել Ավստրո-Հունգարիան, Բելգիան, Ֆրանսիան, Գերմանիան, Իտալիան, Լյուքսեմբուրգը, Նիդերլանդները, Պորտուգալիան, Ռոմանիան, Ռուսաստանը, Իսպանիան և Շվեյցարիան։ Ասերն ընտրվել է նստաշրջանի նախագահ։ Նա նաև վերընտրվել է 1894, 1900 և 1904 թվականներին գումարված նստաշրջանների ժամանակ։ Նրա ղեկավարությամբ մշակվել են բազմակողմանի համաձայնագրեր՝ հայտնի Հաագայի կոնվենցիաները, որոնք միասնական իրավական դաշտ են ստեղծել մի քանի ոլորտներում. Ամուսնություն (1902), Ամուսնալուծություն (1902), Խնամակալություն(1902), Քաղաքացիական գործ (1905), Ամուսնության հետևանքներ (1905), և Քաղաքացիական իրավունքի զրկում (1905)։
1911 թվականին Ասերն արժանացել է Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի։ Մրցանակաբաշխության արարողության ժամանակ նա բնութագրվել է որպես իր ժամանակների Հուգո Գրոտիոս, որը 17-րդ դարում եղել է Նիդերլանդների միջազգային իրավունքի տեսության հիմնադիրը ։
Հաագայի խաղաղության կոնվենցիաներ
1899 և 1907 թվականներին Ասերը եղել է Նիդերլանդների ներկայացուցիչը Հաագայում կայացած Խաղաղության նստաշրջաններում ։ 1899 թվականի նստաշրջանի որոշմամբ է ստեղծվել Միջնորդ դատարանի մշտական պալատը։
Միջնորդ դատարանի մշտական պալատ
1902 թվականին Ասերը Միջնորդ դատարանի մշտական պալատի հովանավորությամբ կազմակերպել է երկու պետությունների միջև ծագած վեճի առաջին արբիտրաժային լսումները։ Նա նաև նախաձեռնել է Հաագայի միջազգային իրավունքի ակադեմիայի ձևավորման աշխատանքները, բայց չի հասցրել գործն ավարտին հասցնել։ Ակադեմիան հիմնադրվել է նրա մահից հետո 1923 թվականին ։
Անվանակոչություն
Թոբիաս Միշել Քարել Ասերի անունն է կրում մասնավոր և հանրային միջազգային իրավունքի, եվրոպական իրավունքի և միջազգային առևտրային արբիտրաժի ոլորտներում հետազոտական գործունեություն ծավալող ինստիտուտը Հաագայում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի նոբելյան մրցանակակիրներ Կատեգորիա:Նիդերլանդների հրեաներ Կատեգորիա:Հրեա նոբելյան մրցանակակիրներ Կատեգորիա:Խաղաղության Նոբելյան մրցանակ Կատեգորիա:Հոլանդացի իրավաբաններ Կատեգորիա:Հրեա գիտնականներ Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Նախիջևանի հին բերդ
Պատմություն
Բերդի կառուցման ստույգ տարեթիվ հայտնի չէ։ 1957-1959 թվականներին բերդի տարաքծքում իրականացրած հետազոտությունների ընթացքում հայտնաբերվել են այնպիսի հնագիտական նյութեր, ինչպիսիք են խեցեղեն սպասքը, քարե մուրճեր։ Հնագիտական հետազոտություններից հայտնի է դարձել, որ քարե գործիքները օգտագործվել են բրոնզեդարում աղահանքերում։ Ադրբեջանցի հետազոտող Վասիֆ Թալիբովը համարում են, որ բերդը կառուցվել է Սասանյան Պարսկաստանի արքա Հազկերտ Գ-ի (632/633 - 651/652) պատվերով ։
Այս բերդը հիշատակել են Նախիջևան այցելած ֆրանսիացի ոսկերիչ և ճանապարհորդ Ժան Շարդենը և և շոտլանդացի ճանապարհորդ Ջոն Ֆոսթեր Ֆրեզերը։
Որպես պաշտպանական կառույց Նախիջևանի հին բերդը գործել է մինչև 18-րդ դարը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նախիջևան (քաղաք) Կատեգորիա:Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության բերդեր և ամրոցներ Կատեգորիա:7-րդ դարի հիմնադրումներ Հայաստանում Կատեգորիա:7-րդ դարի ամրաշինական կառույցներ
Պելուգո
Բնակչությունը կազմում է 385 մարդ (2008), բնակչության խտություն՝ 17 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 22 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 38079։ Հեռախոսային կոդ՝ 0465։