cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Դինո Բուցատի
Գրական գործունեություն
Նրա ստեղծագործությունները կախարդական ռեալիզմի, սոցիալական օտարման և երևակայություններով անսանձ տեխնիկական առաջընթացի մասին են։ Նրա «Սեսանտա ռակոնտի» պատմվածքների ժողովածուն, որը Ստրեգի մրցանակ է ստացել 1958 թվականին, պարունակում է գիտական ֆանտաստիկայի, ֆանտազիայի և սարսափների տարրեր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալացի գրողներ Կատեգորիա:Իտալացի լրագրողներ Կատեգորիա:Իտալացի մանկագիրներ Կատեգորիա:Իտալացի դրամատուրգներ Կատեգորիա:20-րդ դարի իտալացի գրողներ Կատեգորիա:Իտալացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Իտալացի նկարիչներ Կատեգորիա:Ռազմական թղթակիցներ Կատեգորիա:Լրագրողներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Իտալացի վիպասաններ Կատեգորիա:Իտալացի սցենարիստներ
Բրյուս Լի
Բրյուս Լի (ի ծնե՝ 李小龍 (Լի Սյաո Լուն), ), արևելյան մարտարվեստների մեծագույն վարպետներից է, ամերիկյան և հոնկոնգյան կինոդերասան, ռեժիսոր, մարտական տեսարանների բեմադրիչ, պրոդյուսեր, սցենարիստ և Ջիտ Կուն Դոյի հիմնադիրը։
Լին կանտոնյան օպերայի աստղ Լի Հոյ Չունի որդին է։
Մեկնաբանները, քննադատներն ու մարտարվեստի այլ վարպետներ համարում են, որ նա բոլոր ժամանակների ամենաազդու վարպետներից է։ Ինչպես նաև՝ 20-րդ դարի մշակույթի ակնառու դեմքերից է։ Ամերիկյան ֆիլմերում ասիացիների կերպարի փոփոխության մասին խոսելիս նրան հաճախ են հղումներ անում։
Լին առանձնանում է 5 լիամետրաժ ֆիլմերում. Լո Վեյի «Մեծ շեֆը» (1971 թվական) ու «Ցասման բռունցքը» (1972 թվական), Գոլդեն Հարվեսթի «Վիշապի ուղին» (1972 թվական), որ գրել ու ռեժիսորել էր Լին, Գոլդեն Հարվեսթի ու Ուորնըր Բրադըրսի «Վիշապի մուտքը» (1973 թվական) և «Մահվան խաղը» (1973 թվական), որոնց երկուսի ռեժիսորը Ռոբերտ Քլոզն է։ Բրյուս Լին ամբողջ աշխարհում, մասնավորապես Չինաստանում, հայտնի առանցքային կերպար է, ում ֆիլմերում պատկերված է չինական ազգայնականությունը։ Նա մեծացել է Վին Չուն մարտարվեստում, հետագայում միավորել դրան այլ արժեքավոր սկզբնաղբյուրներ ու սեփական փիլիսոփայությունը. վերածելով սեփական մարտաոճի. Ջիտ Քուն Դո (բռունցքի շրջանցման ճանապարհ)։ Լին Հոնգկոնգի ու Միացյալ Նահանգների երկքաղաքացի էր։ Նա մահանում է Քուլուն Տոնգում, 1973 թվականին, 32 տարեկանում։ Նրա որդին՝ Բրենդոն Լին, նույնպես դերասան է եղել ու մահացել է նկարահանումների ժամանակ սխալմամբ արձակված ատրճանակի կրակոցից։
Վաղ կյանք
Բրյուս Լին ծնվել է 1940 թվականի նոյեմբերի 27-ին Սան-Ֆրանցիսկոյի չինական հիվանդանոցում, Չայնաթաունում։ Ըստ չինական կենդանակերպի, նա ծնվել է վիշապի տարում ու վիշապի ժամին, ինչն ուժեղ ու հաջողակ նշան է համարվում։
Հայրը՝ Լի Հոյ Չենը (李海泉), հան չինացի էր, մայրը՝ Գրեյս Հոն (何愛瑜), կիսաչինացի, կիսակովկասցի էր։ Մասնավորապես, Գրեյսը ենթադրաբար կիսագերմանացի կաթոլիկ էր և, հնարավոր է, որդեգրվել է։ Նա Հո Քոմտոնգի (何甘棠) աղջիկն էր ու սըր Ռոբերտ Հո-տունգի զարմուհին. երկուսն էլ հիշարժան հոնկոնգցի գործարար ու բարերար էին։ Բրյուս Լին հինգ երեխաներից չորրորդն էր և ծնողների հետ Հոնգկոնգ է վերադարձել երեք ամսականում։
Անուններ
Լիի կանտոնյան, ի ծնե տրված անունը Լի Յուն-ֆան (李振藩) էր, որը հոմոֆոնիկ թարգմանությամբ նշանակում է «կրկին վերադարձ»։ Այն մայրն է տվել որդուն, զգալով, որ որոշակի տարիքում Լին վերադառնալու է ԱՄՆ։ Սակայն սնահավատության պատճառով ի սկզբանե տալիս է Սայ-ֆոն (細鳳) անունը, որը նշանակում է «պուճուր փյունիկ»։ Անգլերեն անունը՝ Բրյուս, ենթադրաբար տրվել է հոսպիտալում աշխատող բժշկի՝ Մէրի Գլովերի կողմից։
Լին ունեցել է ևս երեք չինական անուն. Լի Յուանշին (李源鑫), ընտանիքի/տոհմի անունը, Լի Յուանջիան (李元鑒), որը նա օգտագործում էր որպես ուսանողական անուն, քանի Լի Սալլէ քոլեջում էր սովորում և չինական դերասանական անունը՝ Լի Շաօլուն (李小龍; Շաօլուն նշանակում է «պուճուր վիշապ»)։ Լիի անուններից մեկը՝ Ջուն-ֆան, ի սկզբանե գրվում էր չինարեն որպես 震藩։ Սակայն Ջունը՝ 震, Բրյուս Լիի պապի՝ Լի Ջուն-բիուի անվան մեջ գրվում էր ճիշտ նույն ձև. 李震彪։ Այդպիսով, համապատասխան հիէրոգլիֆը փոխարինվում է համանունով՝ 振, որպեսզի չինական անունների տաբուների ադաթը չխախտվի։
Ընտանիք
Լիի հայրը՝ Լի Հոյ-չունը, ժամանակի Կանտոնյան օպերայի ու կինոյի առաջավոր դերասաններից էր։ Ճապոնիայի Հոնգ Կոնգ ներխուժման ժամանակ ընտանքիի հետ օպերային ներկայացումներով շրջայցի մեջ էր։ Դրանից առաջ Լի Հոյ-չունը երկար տարիներ շրջել էր Միացյալ Նահանգներով ու ներկայացումներ տվել տեղի չինական համայնքներում։
Չնայած Լի Հոյ-չունի շատ ծանոթներ որոշում են մնալ Միացյալ Նահանգներում, նա Բրյուսի ծննդից հետո վերադառնում է Հոնգ Կոնգ։ Մի քանի ամսում Հոնգ Կոնգը գրավում են ու Լիերի ընտանիքը երեք տարի և ութ ամիս ապրում է ճապոնական շրջափակման պայմաններում։ Պատերազմի ավարտից հետո Լի Հոյ-չունը շարունակում է դերասանի կարիերան ու Հոնգ Կոնգի վերականգման տարիներին ավելի հայտնի է դառնում։
Լիի մայրը՝ Գրեյս Հոն, Հոնգ Կոնգի ամենահարուստ ու ամենաազդեցիկ տոհմերից մեկից էր։ Այդպիսով, երիտասարդ Բրյուսը մեծանում է արտոնյալ պայմաններում։ Չնայած ընտանիքի կարգավիճակին, թաղամասը, ուր Լին ապրում էր, շուտով դառնում է գերբնակեցված, վտանգավոր ու լցվում կոմուիստական Չինաստանից Հոնկոնգ փախած «թաղային հեղինակություններով»։
Բրյուս Լին զբաղվել է նաև չա-չա-չա պարարվեստով ու դարձել Հոնկոնգի չեմպիոն ։
Լին մի քանի փողոցային կռիվների է մասնակցում, ինչից հետո ծնողները որոշում են, որ նրան պետք է որևէ մարտարվեստ սովորել։ Առաջին դասը Լին ստանում է հորից, ով որդուն սովորեցնում է Վու ոճի Տայ Չիի հիմունքները։
Վին Չուն
Իպ Մանի մյուս ուսանողների մեծ մասը՝ իմանալով, որ Լին զտարյուն չինացի չէ, հանդուրժեցինը նրա ու նրա՝ Վին Չուն ուսումնասիրելը, մի տարի միայն. չինացիներն ընդհանրապես դեմ էին, որ ոչ-ասիացիները սովորեին իրենց մարտարվեստները։ Իպ Մանի ուսանողները հրաժարվեցին Լիի հետ կողք-կողքի պարապել։ Լիի մարտական ընկերը՝ Հոքինս Չենը, ասում է. «երևի, ամբողջ Վին Չունում վեց մարդ հազիվ գտնենք, ում մասնակիորեն կամ անհատապես դասավանդել է անջամբ Իպ Մանը»։ Լին դարձավ այդ եզակիներից մեկը. մեծ հետաքրքրություն ցուցաբերելով Վին Չուն մարտարվեստում, Բրյուս Լին շարունակում է Իպ Մանի ու Վոնգ Շուն Լենի՝ Իպ Մանի աշակերտի հետ անհատական պարապմունքները։ Վան Քամ Լենը՝ Վոնգի ուսանողներից մեկը, ականատես է եղել Վոնգի ու Լիի մարտերից մեկին ու հիշարժան է համարում Լիի հարվածների արագությունն ու ճշգրտությունը։ Ավելի ուշ՝ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներից Հոնգ Կոնգ վերադառնալուց հետո, Լին շարունակում է պարապել Վոնգ Շուն Լենի հետ։
Լքելով Հոնգ Կոնգը
Տակ Սուն դպրոցն ավարտելուց հետո Լին 12 տարեկանում ընդունվում է Լա Սալլե տարրական դպրոց։ 1956 թվականին վատ առաջադիմության կամ, հնարավոր է,վատ վարքի պատճառով, Լին տեղափոխվում է Սբ. Ֆրենսիս Հավիերի Քոլեջը։
1959 թվականի գարնանը Լին մասնակցում է հերթական փողոցային կռվի ու հանդիպում ոստիկանության հետ։ Մինչև 18-19 տարեկան Լիի փողոցային կռիվներն ավելի ու ավելի հաճախ են դառնում, դրանցից մեկում նա ծեծում է հեղինակություն վայելող ընտանիքի որդուն։ Ծնողները համոզում են ոստիկանությանը, որ այս անգամ Լիի հակառակորդը կազմակերպված հանցագործության մասնակից է, ու բացառված չէ, որ նժարի դրված էր Բրյուսի կյանքը։
Մի օր ոստիկանը գալիս է ու ասում. «կներե՛ք, պարո՛ն Լի, ձեր որդին դպրոցում շատ է կռիվ անում։ Եվս մեկը՝ ու ես ստիպված կլինեմ նրան բանտ նստեցնել»,- հիշում է Ռոբերտ Լին՝ Բրյուս Լիի կրտսեր եղբայրը։
Ի վերջո, Լիի հայրը որոշում է, որ որդին պիտի արտագաղթի ԱՄՆ՝ ավելի ապահով ու առողջ կյանք վարելու։ Այդպիսով, 1959 թվականի ապրիլին Լին մեկնում է ավագ քրոջ՝ Ագնես Լիի մոտ Սան Ֆրանցիսկո։
Նոր կյանք ԱՄՆ-ում
18 տարեկանում Լին վերադառնում է Միացյալ Նահանգներ՝ գրպանում ունենալով $100. Մի քանի ամիս Սան Ֆրանցիսկոյում մնալուց հետո, 1959 թվականին Լին տեղափոխվում է Սիեթլ` շարունակելու ավագ դպրոցի կրթությունը, միաժամանակ աշխատելով որպես մատուցող Րաբի Չոուի մոտ։ Չոուի ամուսինը Լիի հոր գործընկերն էր։
1960 թվականին Լին ավարտում է ավագ դպրոցը՝ Էդիդոնի Տեխնիկական Դպրոցը՝ համապատասխան վկայականով։
1961 թվականի մարտին Լին ընդունվում է Վաշինգտոնի համալսարան, ըստ համալսարանի շրջանավարտներրի ամսագրի 1999 թվականի հոդվածի՝ որպես ուսման հիմնական ուղղություն ընտրելով թատրոնը։ Լին և ուրիշների պնդմամբ այդ հիմնական ուղղությունը փիլիսոփայությունն է եղել։ Թատրոնին զուգահեռ Լին սովորել է փոիլիսոփայություն, հոգեբանություն ու բազմաթիվ այլ առարկաներ։ Համալսարանում Լին հանդիպում է իր ապագա կնոջը՝ Լինդա Էմերին, ով նույնպես ուսանող էր ու պատրաստվում էր ուսուցիչ դառնալ։ Նրանք ամուսնանում են 1964 թվականի օգոստոսին։
Ջուն Ֆան Գունգ Ֆու
Լին Միացյալ Նահանգներում սկսել է մարտարվեստ դասավանդել 1959 թվականին։ Իս սովորեցրածը նա կոչում է Ջուն Ֆանի Գունգ Ֆու, որը բառացի թարգմանվում է որպես Բրյուս Լիի Քունգ Ֆու։ Այն լայն հաշվով նրա մոտեցումն էր Վին Չունին։ Լին սովորեցնում է իր Սիեթլի ընկերներին, որոնցից առաջինը Ջուդոյի ուսանող Ջիս Գլովերն էր, ով հետագայում կշարունակի դասավանդել Լիի առաջին տեխնիկաները։ Տաքի Քիմուրան դառնում է Լիի առաջին օգնական-ուսուցիչը, և շարունակում է տարածել Լիի փիլիսոփայությունն ու մարտարվեստը վերջինիս մահից հետո։ Լին իր առաջին մարտարվեստի դպրոցը բացում է Սիեթլում ու անվանում այն Լի Ջուն Ֆան Գունգ Ֆու Համալսարան։
Լին դուրս է գալիս համալսարանից 1964 թվականի գարնանը ու տեղափոխվում Օքլենդ` Ջեյմս Յիմ Լիի հետ ապրելու։ Ջեյմս Լին Բրյուս Լիից քսան տարի մեծ էր ու տարածքում հայտնի չինացի մարտարվեստի վարպետ էր։ Միասին նրանք Օքլենդում հիմնում են երկրորդ Ջուն Ֆանի մարտարվեստի կենտրոնը։ Ջեյմս Լին նաև ծանոթացնում է Բրյուս Լիին Էդ Փարքերի հետ՝ ամերիկացի մարտարվեստի վարպետի, ով նաև կազմակերպում էր կարատեի ծովափնյա միջազգային մրցաշարեր։ Այդ մրցաշարերին էլ Հոլիվուդը «բացահայտում» է Բրյուս Լիին։
Կարատեի ծովափնյա միջազգային մրցաշարեր
1964 թվականի մրցաշարին Լին առաջին անգամ հանդիպում է թեկվոնդոի վարպետ Ջուն Գու Րիին։ Նրանք ընկերանում են ու միմյանց սովորեցնում իրենց համապատասխան մարտարվեստները։ Րին մանրամասն սովորեցնում է Լիին կողքի ոտքի հարվածը, և Լին սովորեցնում է Րիին «ոչ տելեգրաֆիկ» ձեռքի հարվածը։
Ամեն դեպքում, Մուրը և գրոսմայստեր Սթիվ Մոհամմեդը պնդում են, որ Լին սկզբից ասել է, որ մարմնին է հարվածելու։ Այդ հարվածը Մուրը կանխել է։ Լին ևս մի հարվածի փորձ է արել, որը նույնպես կանխվել է։ Երրորդ հարվածը՝ դեպի դեմք, նույնիսկ բավարար մոտիկ չի հասել։ Մուրը, ինչպես և ներկաներից շատերը, ասում են Լին երբեք հաջողությամբ չի հարվածել Մուրին, բայց Մուրը կարողացել է հարվածել Լիին։ Մուրը պնդում է, որ Բրյուս Լին իրեն ասել է, որ իր երբևէ տեսած ամեաարագ ամերիկացին է։ Ինչպես նաև, Լիի նկարահանող խումբը մի քանի անգամ է ցույց տվել Մուրի դեմքին ուղղված մի հարվածը, որը երբեք դեմքին մոտիկ չի հասել, իբր թե Լիի՝ սուպերաստղի կերպարը պահելու համար։
Կռիվ Վոնգ Ջեք Մանի դեմ
Մենամարտի հայտնի ականատեսներն են Քադվել Լին, Ջեյմս Լին (ովքեր Բրյուս Լիի հետ արյունակցական հարաբերություններ չունեն) ու Վիլիամ Չենը՝ Տայ Չիի ուսուցիչ։ Վոնգն ու Վիլիամ Չենը պնդում են, որ կռիվն անսովոր երկար տևողություն է ունեցել՝ 20-25 րոպե։ Վոնգը պնդում է նաև, որ նա լուրջ, բայց քաղաքավարի մարտ էր անկալում, մինչդեռ Լին հարձակվել է շատ կատաղած՝ սպանելու միտումով։ Կռվի ամենասկզբում՝ ավանդական ձեռքսեղմումի ժամանակ, Բրյուսը ցույց է տվել, թե պատրաստվում է ընդունել ձեռքսեղմումը, բայց փոխարենը փորձել է հարվածել Վոնգի աչքերին։ Չնայած ստիպված էր պաշտպանել կյանքը, Վոնգը հնարավորության դեպքում չի հարվածել Լիին սպանելու ուժով, քանի որ կարող էր բանտում հայտնվել։ Մենամարտն ավարտվում է, քանի որ Լին «շնչակտուր» էր։ Համաձայն Բրյուս Լիի, Լինդա Լի Քադվելի ու Ջեյմս Լիի՝ մարտը տևել է ընդամենը 3 րոպե՝ Լիի բացառիկ հաղանակով։ Ըստ Քադվելի. «կռիվը սկսվեց, առանց որևէ սահմանափակումների կռիվ էր, երեք րոպե քաշեց։ Բրյուսը էդ տղային գետին տապալեց ու հարցրեց՝ հանձնվո՞ւմ ես։ Ու տղան ասեց, որ հանձնվում է»։
Ընդհարումից մի քանի շաբաթ անց Լին հարցազրույցում ասել է, որ հաղթել է մարտահրավերում՝ չնշելով հակառակորդի անունը։ Վոնգը պնդել է, որ նա ակնհայտորեն իրեն ի նկատի ունի։ Ի պատասպան նա իր տեսակետն է հրապարակել «Chinese Pacific Weekly» ամսագրում (Սան Ֆրանցիսկոյի չինալեզու ամսագիր) ու հրավիրել հրապարակային մենամարտի, եթե Լին արդյունքներով գոհ չէր։ Լին հրավերին չի պատասխանել՝ չնայած տարածված կարծիքին, որ նա կատաղած պատասխանում էր ցանկացած սադրանքի։ Որևէ հանրային հայտարարություններ չեն հետևել, ու Լին շարունակել է դասավանդել սպիտակամորթերին։
Ջիտ Կուն Դո
Ջիտ Կուն Դոն սկիզբ է առել 1967 թվականին։ «Կանաչ Բոռ»ի մի սեզոնը նկարահանելուց հետո, Լին մնացել էր առանց գործ ու բացում է Գունգ Ֆուի Ջուն Ֆան Համալսարանը։ Վոնգ Ջեք Մանի հետ հակասական մենամարտն ազդեցություն է ունեցել Բրյուս Լիի՝ մարտարվեստների փիլիսոփայությանը։ Լին եզրակացրեց, որ կռիվը չափազանց երկար է տևել ու որ նա չի կարողացել Վին Չունի տեխնիկաներով իր ամբողջ պոտենցիալն իրացնել։ Նա որոշեց, որ ավանդական մարտարվեստները չափազանց կոշտ ու ձևապաշտ են՝ քաոսային փողոցային կռվում օգտակար լինելու համար։ Լին սկսեց նոր համակարգ զարգացնել՝ շոշտը դնելով «օգտակարության, ճկունության, արագության ու արդյունավետության» վրա։ Նա մարզվելու տարբեր մեթոդներ է օգտագործում՝ օրինակ, ծանրակշիռներով մարզումներ ուժի զարգացման համար, վազել՝ դիմադրողականության համար, բացվել՝ ճկունության համար ու շատ ուրիշ այլ մեթոդներ։
Լին ընդգծում էր այն, ինչ անվանում էր «ոճի բացակայության ոճ»։ Այն բաղկացած ոճական մոտեցումից հրաժարվելուց, որը Լին համարում էր ավանդական ոճերի բնութագրական հատկանիշը։ Լիին թվում էր, թե Ջուն Ֆան Գունգ Ֆու կոչվող համակարգն էլ էր չափազանց սահմանափակ և ի վերջո զարգացրեց մարտարվեստ ու փիլիսոփայություն, որ կկոչեր Ջիտ Կուն Դո կամ Բռունցը մի կողմ տանելու ճանապարհ․ տերմին, որի առաջ քածելը նա հետագայում կզղջար, քանի որ Ջիտ Կուն Դոն ոճի գաղափարի մեջ մտնող որոշակի ձևաչափեր էր պարունակում, մինչդեռ նրա մարտարվեստը պիտի գոյություն ունենար ձևաչափերից ու սահմանափակումներից դուրս։
Մարզումներ և սնունդ
Ունենալով 173 սմ հասակ ու կշռելով 64 կգ, Բրյուս Լին հայտնի էր իր ֆիզիկական ճկունությամբ ու աշխուժությամբ, որին հասել էր հնարավորիս ուժեղ դառնալու համար նախատեսված, ինքնամոռաց պարապմունքներով։ 1965 թվականի Վոնգ Ջեք Մանի դեմ կռվելուց հետո, Լին փոպեց իր վերաբերմունքը մարտարվեստենրի նկատմամբ։ Նա տեսավ, որ ժամանակի շատ մարտարվեստներ բավարար ժամանակ չեն ծախսում ֆիզիկական ուժի զարգացման վրա։ Լին բոդիբիլդինգի ավանդական տեխնիկաներ էր օգտագործում՝ մկանային քաշն ավելացնելու համար, բայց զգույշ էր, որ չափը չանցնի, քանի որ կարող էր նվազեցնել արագացությունը կամ խաթարել ճկունությունը։ Միաժամանակ Լին նշում էր, որ մտավոր ու հոգևոր պատրաստությունը հիմնարար էր մարտարվեստի ֆիզիկական մարզումների հաջողությանը։ Ջիտ Կուն Դոյի Թաոյում նա գրում է.
Ըստ Լինդա Լի Քադվելի՝ Միացյալ Նահանգներ տեղափոխվելուց հետո, Լին սկսեց սննդին լուրջ վերաբերվել ու հետաքրքրվել առողջ սննդով, բարձր սննդային արժեքով հեղուկներով, վիտամինների ու հանքային նյութերի հավելումներով։ Նա հետագայում եզրակացրեց, որ լավ մարմին ստանալու համար, մարդը չի կարող այն պահել վատ սննդի վրա ու որ «սխալ վառելիքով» մարդու մարմինը փնթի ու թափթփված վարք կցուցաբերի։ Լին նաև հեռու էր մնում թխվածքներից ու մաքուր ալյուրից, ասելով, որ դրանք իր մարմնին միայն անօգուտ կալորիաներ էին տալիս։
Դերասանական կարիերա
Լիի հայրը՝ Լի Հո-չենը, Կանտոնյան օպերայի հայտնի աստղ էր։ Այդ պատճառով Բրյուս Լին նկարվել է մի քանի ֆիլմերում, երբ դեռ երեխա էր։ Լիի առաջին դերը նորածին երեխա էր, ում «Ոսկե դարպասի աղջիկը» ֆիլմում բեմ են բերում։ Մինչև 18 տարեկան լրանալը, նա արդեն քսան ֆիլմում էր նկարահանվել։
1959-ից 1964 թվականներին, երբ Միացյալ Նահանգներում էր, Լին դադարում է ֆիլմերի մասին մտածելուց՝ մարտարվեստներով զբաղվելու համար։ Այսպես թե այնպես, մարտարվեստրեում վարպետանալն ի վերջո Լիին ֆիլմարվեստ է վերադարձնում. 1964 թվականին Ծովափնյա առաջնությունում Լիի ցուցադրական ելույթը տանում է նրան Վիլիամ Դոզիերի մոտ՝ «Համար մեկ որդին» ֆիլմի համար փորձելու։ Ֆիլմը երբեք չներկայացվեց հանդիսատեսին, բայց Լիին՝ Վեն Ուիլիամսի հետ, հրավիրեցին նկարահանվելու «Կանաչ բոռը» հեռուստասերիալում։ Սերիալը միայն մի սեզոն տևեց՝ 1966-ից 1967 թվականները։ Լին խաղաց «Կանաչ բոռ»-ի իր Կատոյի դերը նաև «Բեթմեն»-ի երեք քրոսսօվեր սերիաներում։ Լին շարունակեց հայտնվել հեռուստատեսային սերիալներում. «Անվեհերը» (1967), «Ահա գալիս է հարսնացուն» (1969) ու «Շիկահերը» (1969)։
Այդ ժամանակ Լիի երկու աշակերտներից էին Հոլիվուդյան սցենարիստ Սթիրլինգ Սիլիֆանտն ու դերասան Ջեյմս Քոբուրնը։ 1969 թվականին նրանք երեքով աշխատում էին «Լուռ սրինգը» ֆիլմի սցենարի վրա ու ֆիլմի համար համապատասխան վայր գտնելու համար երեքով մեկնեցին Հնդկաստան։ Նրանք չկարողացան ծրագիրն իրականություն դարձնել, բայց 1978 թվականին հրատարակված «Երկաթի շրջան» ֆիլմը հիմնված է նույն սյուժեի վրա։ 2010 թվականին պրոդյուսեր Փոլ Մասլանսկին մեզադրվում էր «Լուռ սրինգ»-ի օրիգինալ սցենարի հիման վրա ֆիլմ ծրագրելու ու դրա համար գումար ստանալու մեջ։
1969 թվականին Լին կարճատև եթերային ժամանակով հայտնվում է Սիլիֆանտի «Մերլո» ֆիլմում։ Նույն տարին նա կռվի տեսարաններ է բեմադրում «Փշրողների թիմը» ֆիլմի համար, որտեղ խաղում էին Դին Մարտինը, Շերոն Տեյտը ու Չակ Նորիսը՝ իր առաջին դերում։ 1970 թվականին Լին բեմադրում է կռիվները «Զբոսանք գարնան անձրևի տակ» ֆիլմում։ 1971 թվականին Լին հայտնվում է «Լոնգսթրիթ» հեռուստատեսային սերիալում, որի սցենարի հեղինակը նույնպես Սիլիֆանտն էր. Լիին վտահված էր գլխավոր հերոսի՝ Մայք Լոնգսթիթի մարտարվեստի ուսուցչի դերը։ Նրա՝ մարտարվեստին վերաբերող փիլիսոփայության մեծ չափաբաժին ներառվել է սերիալի սցենարում։
Համաձայն Լիի, ինչպես նաև՝ Լինդա Լի Քադվելի՝ Բրույս Լիի մահից հետո, 1971 թվականին Լին նախատեսում էր սեփական հեռուստատեսային սերիալը նկարահանել՝ «Զորականը»։ Քննարկումները հասել էին մինչև Ուորներ եղբայրներին ու ստացել նրա հաստատումը։ 1971 թվականի դեպտեմբերի 9-ին Լին հարցազրույցում ասել է, որ թե՛ Ուորներ եղբայրները, թե՛ Փարամաունթը «ուզում են, որ ես ժամանակակից մի բան անեմ։ Նրանք մտածում են, որ վեստերն արդեն մոդայի մեջ չի, իսկ ես վեստերն եմ ուզում անել»։ Համաձայն Լինդա Քադվելի, Լիի մտահղացումը ձևափոխվել ու վերանվանվել է «Քունգ Ֆու»՝ թողարկվելով որպես հեռուստատեսային շոու, սակայն Բրյուս Լիին որևէ կերպ չեն նշել։ Ուորներ եղբայրները պնդել են, որ նրանք մի որոշ ժամանակ նմանատիպ գաղափարի վրա արդեն աշխատելիս են եղել՝ Էդ Սփիլմանի ու Հովարդ Ֆրիդլանդերի հետ։ Համաձայն որոշ աղբյուրների, պատճառը, որ Լիին չէր առաջարկել նկարահանվել նրա ազգային պատկանելիությունն էր, մասնավորապես՝ ուժեղ ակցենտը։ Արևմուտքում Շաոլինյան վանականի դերը ստացավ Դեյվիդ Քերըդայնը, ով որևէ մարտարվեստի չէր տիրապետում։ Պիեռ Բերտոն Շոուին տված հարցազրույցում Լին ասել է, որ հասկանում է Ուորներ եղբայրների տեսակետը. «նրանք կարծում են, որ բիզնեսը ռիսկի տակ կլիներ։ Ես չեմ մեղադրում նրանց։ Եթե հակառակ դրությունը լիներ, ամերիկյան աստղ գար Հոնգ Կոնգ ու ես լինեի փողատեր մարդը, ես էլ իմ մտահոգությունները կունենայի ու չգիտեմ՝ կընդունեի, թե՞ չէ»։ Պրոդյուսեր Ֆրեդ Վայնտրաուբը խորհուրդ է տալիս Լիին վերադառնալ Հոնգ Կոնգ ու այնտեղ ֆիլմ նկարել, որը կարող էր հետագայում Հոլիվուդում ցույց տալ։ Չբավարարվելով Միացյալ Նահանգներում ստացած երկրորդական դերերով, Լին վերադառնում է Հոնգ Կոնգ։ Չիմանալով, որ «Կանաչ բոռը» մեծ հաջողություն է ունեցել Հոնգ Կոնգում ու ոչ պաշտոնապես հայտնի է որպես «Կատոյի շոուն» (Կատոն Բրյուս Լիի մարմնավորված կերպարն է), Բրյուս Լին զարմանում է, երբ նրան փողոցում սկսում են ճանաչել որպես սիրված շոուի աստղի։ Բանակցելով թե՛ Shaw Brothers Studio-ի, թե՛ Գոլդեն Հարվեսթի հետ, Լին պայմանագիր է ստորագրում, համաձայն որի նկարահանվում է Գոլդեն Հարվեսթի երկու ֆիլմերում։ 1971 թվականին Լին խաղում է իր առաջին գլխավոր դերը «Մեծ շեֆը» ֆիլմում, որը Ասիայում մեծ հաջողության հասավ ու տարավ Բրյուս Լիին աստղային հարթակներ։ 1972 թվականին հեռարձակվեց «Ցասման բռունցքը», որը նույնիսկ ավելի հաջողակ ֆիլմ էր, քան «Մեծ շեֆը»։ Պայմանագրի ժամկետն ավարվեց ու Լին նոր գործարք կնքեց Golden Harvest-ի հետ։ Հետագայում Լին հիմնեց սեփական կազմակերպությունը՝ Concord Production Inc. (協和電影公司)։ Նույն թվականին թողարկված երրորդ ֆիլմում՝ «Վիշապի ուղի»-ում, Լին լիովին ազատ էր ու հանդես եկավ որպես սցենարիստ, ռեժիսոր, գլխավոր դերասան ու կռվի տեսարանների բեմադրիչ։
1964 թվականին Ծովափնյա ցուցադրական ելույթներում, Կալիֆոռնիայում Լին հանդիպում է կարատեի չեմպիոն Չակ Նորիսի հետ։ «Վիշապի ուղին» ֆիլմում Չակ Նորիսը հանդես է գալիս որպես Լիի վերջին մրցակից։ Այսօր նրանց կռիվը համարվում է մարտարվեստի կինոարտադրության պատմության մեջ ամենահիշվող կռիվներից մեկն ու Լիի ամենալեգենդար կռվի տեսարանը։ Չակ Նորիսի դերը սկզբից առաջարկվել էր կարատեի չեմպիոն Ջո Լուիսին։
1972 թվականի ավարտին Լին սկսեց «Մահվան խաղի» վրա աշխատանքները։ Նա սկսեց որոշ տեսարաններ նկարահանել, որոնցից էր ամերիկյան բասկետբոլիստ Քարիմ Աբդուլ-Ջաբարի հետ կռվի տեսարանը։ Արտադրությունը շուտով ընդհատվում է, քանի որ Ուորներ եղբայրները Լիին առաջարկում են գլխավոր դերը խաղալ «Վիշապի մուտքը» ֆիլմում, որը կլիներ Ուորներ եղբայրների ու Գոլդեն Հարվեսթի առաջին համատեղ արտադրությունը։ 1973 թվականի փետրվարին Հոնգ Կոնգում սկսեցին նկարահանումները։ Մի ամիս անց ֆիլմարտադրողական այլ կազմակերպություն՝ Սթարսիզ Մոշըն Փիքչըրզը, հայտարարում է, որ Բրյուս Լին գլխավոր դերով հանդես է գալւո իրենց «Յունիքորնի բռունցքը» ֆիլմում, երբ Լին ուղղակի իր ընկերոջ՝ Յունիքորն Ձենի համար համաձայնել էր բեմադրել կռվի տեսարանները։ Լին ուզում էր ապատեղեկատվության համար դատի տալ կազմակերպությանը, սակայն նույն Յունիքորն Չենի խաթր չարեց դա։
Ֆիլմի աշխատանքների ավարտից ընդամենը մի քանի ամիս անց ու թողարկումից ընդամենը վեց օր առաջ՝ 1973 թվականի հուլիսի 20-ին Բրյուս Լին մահանում է։ «Վիշապի մուտքը» կդառնա տարվա ամենասիրված մարտաֆիլմերից՝ անմահացնելով Բրյուս Լիին որպես մարտարվեստի լեգենդ։ 1973 թվականին ֆիլմը հավաքում է 850,000 ամերիկյան դոլար (համարժեք ներկայիս 4 միլիոն դոլարի), իսկ հետագա տարիների ընթացքում հավաքեց ավելի քան 200 միլիոն դոլար ամբողջ աշխարհում։
Փիլիսոփայություն
Լին աշխարհին հայտնի է որպես մարտարվեստի վարպետ, սակայն Վաշինգտոնի համալսարանում սովորել է փիլիսոփայություն ու թատրոն։ Նա մեծ գրադարան ուներ ու համաձայն տարածված կարծիքի՝ շատ էր կարդում։ Նրա հեղինակած գրքերն իրենց իմաստասիրական խոհերի համար քաջ հայտնի են թե՛ մարտարվեստներով հետաքրքրվողների շրջանում, թե՛ դրանից դուրս։ Լիի դավանած փիլիսոփայությունն անդրադարձնում էր իր հավատը կռվի արվեստի նկատմամբ. Լին սակայն պնդում էր, որ իր սովորեցրած մարտարվեստը պարզապես իր փիլիսոփայության արտահայտման ձևերից էր։ Բրյուս Լին հավատում էր, որ կամայական գիտելիք վերջիվերջո հասցնում է ինքնագիտակցմանն ու նրա ընտրած ինքնարտահայտման միջոցը մարտարվեստն էր։
Լիի աշխարահայցքին ազդել են դաոսականությունը, Ճիտու Քրիշնամուրդին և բուդդայականությունը։ Միաժամանակ Լին բավական դեմ էր արտահայտվում արևելյան մեկ այլ փիլիսոփայական դպրոցի՝ կոնֆուցիականության դեմ, որը պահպանողական հայացքներ էր քարոզում։
Կրոն
Երբ 1972 թվականին Լիին հարցրել են, թե ինչ կրոնական նախընտրություններ ունի, Լին պատասխանել է. «դեռ ոչ մի»։ Նույն թվականին, երբ հարցրել են արդյոք նա հավատո՞ւմ է Աստծուն, Լին պատասխանել է. «եթե միանգամայն անկեղծ, ո՛չ»։
Գրականություն
Մարտարվեստից ու իմաստասիրությունից զատ, որոնք կենտրոնանում էին ճշմարտության ու սկզբունքների ֆիզիկական և ինքնագիտակցական կողմերի վրա, Լին իր զգացմունքներն արտահայտելու համար դիմել է նաև չափածո ստեղծագործությանը։ Նրա ինքնարտահայտման սկբունքն ու Ին Յան մարտարվեսի խորհրդանիշի հակասականությունը արտացոլվել է նաև պոեզիայում. նրա՝ մարտարվեստների փիլիսոփայությունը մեծ դեր է խաղացել իր պոեզիայում։ «Ազատվի՛ր ձևից... եղի՛ր անձև՝ ջրի նման» Բրյուս Լիի հայտնի տողերը ճշգրիտ բնութագրում են նրա արվեստը։
Լիի բանաստեղծությունները ձեռագիր պահվել են թղթի վրա, հետագայում՝ խմբագրվել ու հրատարակվել։ Լինդա Լի Քադվելը՝ Բրյուս Լիի կինը, իր ամուսնու գրառումները, բանաստեղծություններն ու հուշերը կիսել է նրա հետևորդների հետ. «Ամերիկյան ստանդարտներով Լիի պոեմներն ավելի շատ ինչ-որ խորության մռայլ արտացոլումն են, քան մարդկային հոգու անկման մասին են»։
Բրյուս Լիի բանաստեղծությունների մեծ մասը դասակարգվում են որպես հակապոեզիա։ Դրանց տրամադրությունը համեմատելի է, օրինակ, բանաստեղծ Ռոբերտ Ֆրոստի ստեղծագործության հետ, ով մռայլ պոեզիայի հայտնի դեմքերից է։
Մահ
1973 թվականի մայիսի 10-ին Հոնկոնգում «Վիշապի մուտքը» ֆիլմի կրկնօրինակման աշխատանքների ժամանակ Բրյուս Լին իրեն վատ է զգացել։ Նրան ուժեղ գլխացավով անմիջապես տեղափոխում են Հոնկոնգի Մկրտչական Հոսպիտալ, որտեղ Լիի մոտ ախտորոշվում է ուղեղի այտուցվածություն։ Բժիշկներն կարողանում են կրճատել այտուցը մաննիտոլի օգտագործումը։ Գլխացավն ու ուղեղի այտոցվածությունը կրկնվել են նաև Լիի մահվան օրը։
1973 թվականի հուլիսի 20-ին Լին Հոնկոնգում էր՝ «Ջեյմս Բոնդի» աստղ Ջորջ Լեզենբայի հետ ընթրելու համար, ում հետ նախատեսում էր ֆիլմ նկարահանել։ Ըստ Լինդա Լիի՝ Բրյուս Լին իր տանը, ժամը երկուսին հանդիպել է Ռեյմոնդ Չոուի հետ՝ «Մահվան խաղը» քննարկելու համար։ Նրանք աշխատել են մինչև ժամը չորսը ու միասին գնացել Լիի խաղընկերոջ՝ թայվանացի դերասանուհի Բեթթի Թինգ Փեյի տուն։ Նրանք երեքով աշխատել են սցենարի վրա, հետո Չոուն մեկնել է ընթրիքի։ Լին գանգատվել է գլխացավից ու Թինգը նրան իր՝ ասպիրին ու մեպրոմբատ պարունակող ցավազրկողն է առաջարկել։ Մոտավորապես ժամը յոթ անց կես Լին ննջում է ու, քանի որ չի արթնանում ու չի ներկայանում ընթրիքին, Չոուն գալիս է Թինգի բնակարան՝ փորձելով արթնացնել Լիին։ Բժիշկ են կանչում, ով մոտ 10 րոպե ապարդյուն փորձում է ուշքի բերել Լիին նախքան շտապօգնության մեքենայով նրան Քուին Էլիզաբեթ Հոսպիտալն ուղարկել։ Երբ մեքենան հասնում է հիվանդանոց, եռեսուներկուամյա Լին արդեն մահացել էր։
Որևէ տեսանելի արտաքին վնասվածք հայտնաբերված չէր, բայց համաձայն զեկույցների, Լիի գլխուղեղն նկատելի մեծացել էր՝ 1400-ից 1575 գրամ (13% աճ)։ Լիի մահվան պատճառի պաշտոնական վարկածը «դժբախտ պատահարն» էր։ 2005 թվականի հոկտեմբերի 15-ին հարցազրույցում Չոուն ասել է, որ Լին մահացել է մեպրոմբատի դեմ գրգռական ռեակցիայից։
Լիի հուղարկավորությունն իրականացավ 1973 թվականի հուլիսի 31-ին։
Մահվան հակասական պատճառներ
Բրյուս Լիի բարձր կարգավիճակն ու վաղաժամ վախճանը շատ վարկածների ու մեկնաբանությունների համար պարարտ հող ստեղծեցին․ Լիի մահը վերագրում էին թե՛ հանցավոր խմբերին, թե՛ ընտանիքն անիծելուն։
Դոնալդ Թիարը՝ դատական փորձագետ, ում հանձնարարել էր Սքոթլենդ Յարդը, եզրակացրել էր, որ Լիի մահը դժբախտ պատահար էր, ընդունած դեղամիջոցի գրգռական ռեակցիայի ու գլխուղեղի սուր այտուցվածության պատճառով։ Սկզբնական շրջանում կարծիք կար, որ Լիի օրգանիզմում հայտնաբերված կանեփը կարող էր մահվան պատճառ հանդիսանալ, սակայն Թիարը մերժել է դրանք. «անպատասխանատու և անիրատեսական կլիներ ենթադրել, որ կանեփն է եղել Լիի մայիսի 10-ի վատ ինքնազգացողության կամ հուլիսի 20-ի մահվան մեղավորը»։ Հոսպիտալում աշխատող բժիշկը նույնպես բացառել է կանեփի՝ մահվան պատճառ հադնիսանալը։
1975 թվականին Բրյուս Լիի ընկեր Չակ Նորիսը Լիի մահը վերագրել է մկանները հանգստացնող դեղամիջոցին, որը Լին ընդունում էր 1968 թվականից՝ ողնաշարի վնասվածքի պատճառով, ու մահվան գիշերը գլխացավի դեմ ընդունած դեղամիջոցին։
Հետևորդներ
Նախքան մահանալը Բրյուս Լին իր երկու ապրող հետևորդներին՝ Քիմուրային ու Ինոսանտոյին (Ջեյմս Լին մահացել է 1972 թվականին) խնդրել է բաժանել իր դպրոցները։ Նա նաև պարապում էր աշխարհի կարատեի չեմպիոնների՝ Չակ Նորիսի, Ջո Լյուիսի ու Մայք Սթոնի հետ, ովքեր Բրյուսի հետ պարապելու ընթացքում ԱՄՆ-ի բոլոր կարատեի առաջնություններից հաղթող են դուրս եկել։
Ճապոնիայում Ջունիչի Օքադան Ջիտ Կուն Դոյի լիազորված ուսուցիչ է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աթեիստներ Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ Կատեգորիա:Հոնկոնգցի կինոդերասաններ Կատեգորիա:Հոնկոնգցի կասկադյորներ Կատեգորիա:Հոնկոնգցի կինոգործիչներ Կատեգորիա:Time-ի վարկածով «Տարվա մարդ» ճանաչվածներ
Տարասովկա (գյուղ, Պուշկինսկի շրջան)
Տարասովկա (Тарасовка), գյուղ Ռուսաստանի Մոսկվայի մարզի Պուշկինսկի շրջանի կազմում։
Դմիտրի Գուլիա
Գուլիա Դմիտրի Իոսիֆի փետրվարի (9(21) 1874 թ., գյուղ Ուարչա (այժմ՝ Աբխազական ԻՍՍՀ Սուխումի շրջանում) — ապրիլի 7 1960 թ., Աբխազական ԻՍՍՀ, գյուղ Ագուձերա), աբխազ սովետական գրող։ Աբխազական գրականության և գրական լեզվի սկզբնավորողը։ Աբխազակաև ԻՍՍՀ ժողովրդական բանաստեղծ (1937)։ ԽՄԿԿ անդամ՝ 1955 թվականից։
1892 թվականին կազմել է (Կ․ Մաճավարիանիի հետ) աբխազական այբուբենը։ 1912 թվականին լույս են ընծայել բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն։ 1921 թվականին կազմակերպել ու գլխավորել է աբխազական առաջին թատերախումբը, խմբագրել «Ապսնի» («Աբխազիա») թերթը։ 1934 թվականին լույս է տեսել Գուլիասի «Ընտիր երկեր»-ը, այնուհետև՝ «Երգ Աբխազիայի մասին» (1940), «Աշունը գյուղում» (1946) պոեմները։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Աբխազ գրողներ Կատեգորիա:Վրացի գրողներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Հռոմ
Հռոմ (Roma), Իտալիայի մայրաքաղաք, Լացիո մարզի վարչական կենտրոն։ 1,285 քմ2 տարածքում 2,9 միլիոն բնակչությամբ այն նաև երկրի ամենամեծ և ամենախիտ բնակեցված համայնքն է։ Հռոմ քաղաքի ընդհանուր բնակչությունը կազմում է 4,3 միլիոն ։ Այն գտնվում է Իտալական թերակղզու արևմտյան հատվածում, Լացիոյի շրջանում, Տիբեր գետի ափին։ Հռոմում է գտնվում Վատիկան քաղաք-պետությունը՝ միակ պետությունը, որը գտնվում է քաղաքի սահմաններում։ Այս պատճառով է, որ Հռոմը հաճախ համարվում է 2 պետությունների մայրաքաղաք ։
Հռոմն ունի ավելի քան 2500 տարվա պատմություն։ Չնայած ըստ դիցաբանության Հռոմի հիմնադրումը թվագրվում է ընդամենը մ․թ․ա․ 753 թվականին՝ այդ տարածքը բնակեցված է եղել շատ ավելի առաջ՝ դարձնելով այն ամենահին մշտապես բնակեցված տարածքը Եվրոպայում ։ Քաղաքի սկզբնական բնակչությունը ծագել է լատիններից, էտրուսկներից և սաբինացիներից։ Արդյունքում քաղաքն ըստ հերթականության դարձել է Հռոմի թագավորության, Հռոմի հանրապետության և Հռոմեական կայսրության մայրաքաղաքը և համարվում է արևմտյան քաղաքակրթության ծննդավայրերից մեկը և երբեմն նաև առաջին մետրոպոլիսը ։ Այն կոչվում է նաև "Romae Aeterna" (Հավերժական քաղաք) և "Caput Mundi" (Աշխարհի մայրաքաղաք)։
Հռոմը համարվում է համաշխարհային քաղաք ։ 2014 թվականին այն համարվել է 14-րդ ամենահաճախ այցելվող քաղաքը աշխարհում, երրորդ ամենաշատ այցելվողը Եվրոպական Միությունում և ամենահանրաճանաչ տուրիստական վայրը Իտալիայում ։ Նրա պատմական կենտրոնը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-յի կողմից ճանաչվել է Համաշխարհային մշակութային ժառանգություն ։ Հուշարձաններն ու թանգարանները, ինչպիսիք են Վատիկանի Թանգարաններն ու Կոլիզեյը աշխարհի ամենահաճախ այցելվող տուրիստական վայրերից են, որոնք ընդունում են միլիոնավոր զբոսաշրջիկներ ամեն տարի։ Հռոմում են անցկացվել 1960 թվականի Ամառային Օլիմպիական խաղերը, և այնտեղ է գտնվում ՄԱԿ-ի Սննդի և գյուղատնտեսության կազմակերպությունը։
Ծագումնաբանություն
Ըստ քաղաքի հիմնադրման մասին առասպելի՝ «Roma» անունը առաջացել է քաղաքի հիմնադիր և առաջին թագավոր «Romulus»-ի անունից ։ Կա նաև հավանականություն, որ «Romulus» անունն է իրականում առաջացել «Roma»-ից։ Դեռևս 4-րդ դարում կային տարբեր տեսակետներ, թե ինչպես է առաջացել «Roma» անվանումը։ Որոշ ենթադրություններ առաջ են քաշվել՝ հիմնվելով բառի ոչ հստակ լեզվական ծագման վրա ։
Պատմագրական և ավանդական տեղեկություններ
Հռոմը աշխարհի հնագույն քաղաքներից է, որն ստացել է «հավերժական քաղաք» անունը։ Այն իր անվանումը ստացել է քաղաքի առասպելական հիմնադիրներից մեկի՝ Հռոմուլոսի անունից։ Ըստ ավանդության՝ Հռոմը հիմնադրվել է մ.թ.ա. 753 թվականին։ Հռոմուլոսի և նրա երկվորյակ եղբայր Հռեմոսի ծնողները եղել են լատինների Ալբա Լոնգա քաղաքի թագավոր Նումիտորի դուստր, Վեստա աստվածուհու քրմուհի Հռեա Սիլվիան և Մարս աստվածը։ Ալբա Լոնգայի գահը գավթած Ամուլիոսը գահի օրինական ժառանգորդ երկվորյակներին հրամայել է գցել Տիբեր գետը։ Երկվորյակները փրկվել են, սնվել գայլի կաթով և կրթվել հովվի մոտ։ Չափահաս դառնալով՝ պատժել են Ամուլիոսին, ապա որոշել քաղաք հիմնել իրենց փրկված տեղում։ Քաղաքի անուն տալու վեճի ժամանակ Հռեմոսը սպանվել է, և քաղաքը Հռոմուլոսի (լատիներեն՝ Romulus) անունով կոչվել է Հռոմ (լատիներեն՝ Roma)։ Հռոմը եղել է հռոմեական անտիկ պետության մայրաքաղաքը, 6-8-րդ դարերում գտնվել է Բյուզանդիայի տիրապետության տակ։ 756 - 1870-ը կարճ ընդմիջումներով եղել է Պապական մարզի մայրաքաղաքը։ Ռիսորջիմենտոյի (իտալերեն բառացի՝ «վերածնունդ») շնորհիվ 1870 թվականին վերամիավորվեց Իտալիայի հետ, 1871 թվականից դարձավ միավորված Իտալիայի թագավորություն, իսկ 1946 թվականից՝ Իտալիայի հանրապետության մայրաքաղաք։
Տեղական ինքնակառավարում
Հռոմը առանձին կոմունա է՝ համայնք (comuna)՝ մայրաքաղաք Հռոմ (Roma Capitale). այն ամենամեծն է Իտալիայում ինչպես տարածքով, այնպես էլ բնակչությամբ։ Այն կառավարվում է քաղաքապետի և քաղաքային խորհրդի կողմից։ Քաղաքապետարանը գտնվում է Կապիտոլյան բլրի վրա՝ Սենատորիո պալատում՝ քաղաքի կառավարության պատմական նստավայրում։ Հռոմի տեղական կառավարումը հաճախ անվանում են Կամպիդոլիո (Campidoglio)՝ բլրի իտալերեն անվանումը։
Վարչական և պատմական ստորաբաժանումներ
1972 թվականից սկսած՝ քաղաքը բաժանվում է վարչական տարածքների (municipi (եզ. municipio)) : Դրանք ստեղծվել են քաղաքի ապակենտրոնացումը ավելացնելու նպատակով։ Յուրաքանչյուր տարածք կառավարվում է նախագահի և 4 հոգուց բաղկացած խորհրդի կողմից, ովքեր ընտրվում են քաղաքացիների կողմից յուրաքանչյուր 5 տարի։ Սկզբնական շրջանում ստորաբաժանումները 20-ն էին, այնուհետև՝ 19 : 2013 թվականին այդ թիվը նվազեց մինչև 15 Հռոմն իր տարածքի մեծությամբ (5352 կմ²) գրեթե հավասար է Լիգուրիա մարզին։ Այն նաև Լացիո մարզի մայրաքաղաքն է։ Հռոմը Իտալիայի մայրաքաղաքն է և Իտալիայի կառավարության նստավայրը։ Հռոմի պատմական կենտրոնում են գտնվում նաև Իտալիայի հանրապետության նախագահի և վարչապետի պաշտոնական նստավայրերը, Իտալիայի կառավարության 2 պալատները, ինչպես նաև Սահմանադրական դատարանը։ Պետական նախարարությունները սփռված են ամբողջ քաղաքով, ինչպես օրինակ՝ Արտաքին գործերի նախարարությունը գտնվում է Ֆարնեզինա պալատում (Palazzo della Farnesina)՝ Օլիմպիական մարզադաշտի հարևանությամբ։
Դիրք
Հռոմը Կենտրոնական Իտալիայի Լացիո նահանգում է գտնվում՝ Տիբեր գետի վրա (Tevere)։ Թագավորական Հռոմը կառուցվել է 7 բլրի վրա՝ Ավենտին, Ցելիում, Կապիտոլիում, Էսքվիլիում, Պալատինում, Քվիրինալիում և Վիմինալիում։ Ներկայիս Հռոմով է անցնում ևս մեկ գետ՝ Անիենը, որը թափվում է Տիբեր պատմական կենտրոնի հյուսիսից։ Չնայած քաղաքի կենտրոնը Տիրենյան ծովից մոտավորապես 24 կմ է հեռավորության վրա է՝ քաղաքը ձգվում է մինչև ծովափ, որտեղ գտնվում է հարավարևմտյան Օստիա շրջանը։ Հռոմի կենտրոնական հատվածի բարձրությունը ծովի մակարդակից տատանվում է 13-ից մինչև 139 մ ։ Հռոմի կոմունան ընդգրկում է ընդհանուր առմամբ 1285 կմ² տարածք՝ ներառյալ շատ կանաչ տարածքներ։
Կլիմա
Հռոմում գերիշխում է Միջերկրածովյան կլիման ՝ զով, խոնավ ձմեռներով և շոգ, չոր ամառներով։
Հռոմի միջին տարեկան ջերմաստիճանը 20 °C է ցերեկային ժամերին և 10 °C՝ գիշերը։ Ամենացուրտ ամսին՝ հունվարին, միջին ջերմաստիճանը 12 °C է ցերեկային ժամերին և 3 °C՝ գիշերը։ Ամենատաք ամիսներին՝ հուլիսին և օգոստոսին, միջին ջերմաստիճանը 30 °C է ցերեկը և 18 °C՝ գիշերը։
Դեկտեմբերը, հունվարը և փետրվարը ամենացուրտ ամիսներն են, երբ միջին ջերմաստիճանը մոտավորապես 12.5 °C է ցերեկը և 3.6 °C՝ գիշերը։ Ջերմաստիճանը սովորաբար տատանվում է 10-15 °C ցերեկը և 3-5 °C՝ գիշերը։ Հազվադեպ է ձյուն գալիս, սակայն գրեթե ամեն ձմեռ աննշան ձյուն նկատվում է, իսկ յուրաքանչյուր 20 կամ 25 տարին մեկ զգալի քանակությամբ տեղումներ են լինում ձյան տեսքով (վերջինը՝ 2002 թվականին) ։
Միջին հարաբերական խոնավությունը 75 % է՝ տատանվելով հուլիսին 72 %-ից նոյեմբերին 77 %։ Ծովի ջերմաստիճանը փետրվարին և մարտին հասնում է 13 °C, իսկ օգոստոսին՝ 24 °C :
Ժողովրդագրություն
Մ.թ.ա. 550 թվականին Հռոմը Իտալիայում երկրորդ ամենամեծ քաղաքն էր, մինչդեռ ամենամեծը Տարանտոն էր։ Այն ուներ մոտավորապես 285 հեկտար տարածք և 35,000 բնակչություն։ Այլ աղբյուրներ նշում են թվով 100,000 բնակիչ՝ սկսած մ.թ.ա. 600-500 թվականներից ։ Երբ մ.թ.ա. 509 թվականին հանրապետության հռչակումից հետո մարդահամարն արձանագրեց 130,000 բնակչություն։ Հանրապետությունը ներառում էր հենց Հռոմը և մոտակա բնակավայրերը։ Մ.թ.ա. 150 թվականին այդ թիվը գերազանցում էր 300,000-ը    ։
Օգոստոս կայսեր օրոք Հռոմն աշխարհի ամենամեծ քաղաքն էր գրեթե 1 միլիոն բնակչությամբ   ։
2010-ական թվականների կեսերին բուն քաղաքն ուներ 2,754,440 բնակիչ, մինչդեռ Հռոմի ամբողջ տարածքում ապրում էր ավելի քան 4.2 միլիոն մարդ։ Դեռահասները (18 տարեկանից ցածր երեխաները) կազմում էին բնակչության 17,00 տոկոսը, իսկ թոշակառուները՝ 20,76 տոկոս։ Հռոմեացիների միջին տարիքը 43-ն է, Իտալիայինը՝ 42: 2002-2007 թվականների ընթացքում Հռոմի բնակչությունը աճել է 6,54 տոկոսով, մինչդեռ Իտալիայինը՝ 3,56 տոկոսով ։ Հռոմի ներկայիս ծնելիության մակարդակը 9,10 է 1000 բնակչի հաշվով, Իտալիայում՝ 9,45:
Էթնիկ խմբեր
Համաձայն Իտալիայի ազգային վիճակագրական ինստիտուտի (ISTAT) վերջին տվյալների ՝ բնակչության մոտավորապես 9.5%-ը կազմում են այլազգիները։ Ներգաղթյալների գրեթե կեսը՝ 131,118 մարդ կամ բնակչության 4.7 տոկոսը ծագում են տարբեր եվրոպական երկրներից՝ հիմնականում Ռումինիա, Լեհաստան, Ուկրաինա և Ալբանիա։ Մնացած 4.8 տոկոսը ոչ եվրոպական ծագում ունեն, հիմնականում ֆիլիպիններ (26,933), բանգլադեշցիներ (12,154) և չինացիներ (10,283) են։
Հայերը Հռոմում
Հայերի բնակության մասին Հռոմում հիշատակություններ կան դեռևս մ.թ.ա. 1-ին դարից։ Մ.թ. 65 թվականին հայոց թագավոր Տրդատ Ա-ն այցելել է (շուրջ 3 հազարանոց շքախմբով) Հռոմ և թագադրվել Ներոն կայսրի կողմից։ 4-րդ դարում Հռոմում հռչակված էր հռետոր Պարույր Հայկազնը, որին Հռոմում հուշարձան է կանգնեցվել։ 552 թ.-ին բյուզանդական զորքերի հրամանատար և Ռավեննայի փոխարքա (541-568) Նարսես Պատրիկը քաղաքն ազատագրել է գոթերից և այնուհետև շինարարական լայն գործունեություն ծավալել Հռոմում (ավանդությունը Նարսեսին է վերագրում «Կիլիկյան» վանքի շինարարությունը)։
7-րդ դարում Հռոմում եղել է հայկական վանք, որի աբբա Թաղասիոսը մասնակցել է 649 թվականի Լատերանի տիեզերաժողովին, 11-րդ դարում՝ հայկական եկեղեցի։ Հռոմում եղել է հայկական թաղամաս ։
XIII-XVI դդ. Հռոմի հայ համայնքը, ինչպես նաև իտալահայ մյուս համայնքները, ստվարացել են։ Հռոմ են եկել հայ մտավորականներ, եկեղեցական գործիչներ, վաճառականներ։ Այստեղ ընդօրինակվել են բազմաթիվ արժեքավոր ձեռագրեր, առաջին հայերեն գիրքը («Տոմար Գրիգորյան») Հռոմում տպագրվել է 1584 թվականին։ 1883 թվականին հիմնադրվել է Լևոնյան վարժարանը՝ կաթոլիկ հայ հոգևորականների պատրաստման բարձրագույն դպրոցը։
Հռոմի պետական համալսարանի դասախոսներ (պրոֆեսորներ՝ Գ. Ֆրանկովիչ, Պ. Կունեո, ճարտարապետ՝ Հ. Վահրամյան) զբաղվել են հայ միջնադարյան ճարտարապետության ուսումնասիրությամբ։ 1960-ական թվականներ գրեթե ամեն տարի կատարել են բազմաթիվ գիտարշավներ Խորհրդային Հայաստան և Արևմտյան Հայաստանի տարածքներ։ 1968 թվականին Հռոմում կայացել է հայ ճարտարապետության առաջին ցուցահանդեսը, հրատարակվել հայ ճարտարապետությանը նվիրված չորս մենագրություն։ Ներկայումս Հռոմում բնակվում է շուրջ 500 հայ։
Կրոն
Վերջին տարիներին հյուսիսային Աֆրիկայից և Միջին Արևելքից ներգաղթյալների շնորհիվ զգալի աճ է գրանցվել Հռոմում մուսուլմանների շրջանում։ Դրա արդյունքում տեղացի իսլամադավանները նպաստել են քաղաքում մզկիթի կառուցմանը, որն ամենամեծն է արևմտյան Եվրոպայում և բացվել է 1995 թվականի հունիսի 21-ին։ Հռոմի հանրապետության անկումից հետո Հռոմում նաև շատ կարևոր հրեական համայնք է գործում, որը մի ժամանակ գտնվում էր Տրաստեվերեում։
Վատիկան
Վատիկան քաղաքի տարածքը Mons Vaticanus-ի (Վատիկան բլրի) և Վատիկանի դաշտի մաս է կազմում, որտեղ Սուրբ Պետրոսի տաճարը, Առաքելական պալատը և Սիքստինյան կապելլան, թանգարաններն ու այլ շինություններ են գտնվում։ Մինչև 1929 թվականը այդ տարածքը համարվում էր Հռոմի թաղամաս։ Տիբեր գետի արևմտյան մասից անջատված լինելով՝ տարածքը պաշտպանվում էր Լևոն IV պապի պարիսպներով, այնուհետև՝ Պողոս III պապի պաշտպանական պարիսպներով։
Երբ 1929 թվականի Լատերանի համաձայնագիրն էր նախապատրաստվում, որով ստեղծվում էր Վատիկանը, որոշ շտկումներ էին անհրաժեշտ տարածքը գծանշելու համար, քանի որ այլևս պարիսպ չկար, ուստի որոշ շինություններ հանդիսացան սահմանագիծ և սահմանի մի փոքր մասում էլ նոր պարիսպ կառուցվեց։
Տարածքն ընդգրկում է Սուրբ Պետրոսի հրապարակը, որն Իտալիայից բաժանվում է միայն սահմանին առկա սպիտակ գծանշումով։ Համաձայն Լատերանի համաձայնագրի՝ Վատիկանին պատկանող, բայց Իտալիայի տարածքում գտնվող որոշ հաստատություններ՝ Կաստել Գանդոլֆոյի պապական դղյակը և կարևորագույն բազիլիկաներն ունեն արտատարածքային կարգավիճակ՝ ինչպես արտաքին դիվանագիտական առաքելությունները՝ դեսպանատները։
Ուխտագնացություն
Միջին դարերից ի վեր Հռոմը եղել է քրիստոնեական ուխտագնացության կարևորագույն կենտրոն։ Ամբողջ քրիստոնյա աշխարհից մարդիկ այցելում են Վատիկան՝ պապական նստավայր։ Հռոմի պապը ամենաազդեցիկ կերպարն էր միջնադարում, իսկ Հռոմը դարեր շարունակ մնացել է պապական մայրաքաղաք և սուրբ քաղաք։ Ըստ կաթոլիկների՝ Վատիկանը սուրբ Պետրոսի վերջին հանգրվանն է եղել։
Ուխտագնացությունները Հռոմ կարող են ներառել մեծ թվով վայրեր ինչպես Վատիկանում, այնպես էլ Իտալիայի տարածքում։ Շատ հաճախ այցելում են Պիղատոսի աստիճաններ (scala sancta), որն, ըստ ավանդույթի, տանում էր Պիղատոս Պոնտացու Երուսաղեմում գտնվող պրետորիում, և Հիսուսն իր դատավարության ճանապարհին անցել էր դրանցով ։ Վարկածներից մեկի համաձայն՝ աստիճանները բերվել են Հռոմ սուրբ Հեղինեի կողմից չորրորդ դարում։ Երկար դարեր «սուրբ աստիճանները» գրավել են քրիստոնյա ուխտագնացներին, ովքեր ցանկանում էին հարգել Հիսուսի տառապանքները։ Ուխտագնացության վայրեր են նաև Հռոմի դարաշրջանում կառուցված որոշ կատակոմբներ, որտեղ քրիստոնյաներն աղոթում էին, հուղարկավորում էին իրենց մահացածներին և երկրպագում էին հետապնդումների ժամանակ, ինչպես նաև բազում ազգային եկեղեցիներ կամ առանձին աղանդավորական եկեղեցիներ, օրինակ՝ Հիսուսի և Սուրբ Ինյացիոյի ճիզվիտային եկեղեցիները։
Ըստ ավանդույթի՝ ուխտագնացներն ու Հռոմի քաղաքացիներն Աստծուն երախտագիտություն հայտնելու նպատակով պետք է 24 ժամվա ընթացքում ոտքով այցելեն Հռոմի 7 ուխտագնացության եկեղեցիները (Le sette chiese)։ Այս ավանդույթը, որը պարտադիր էր յուրաքանչյուր ուխտագնացի համար Միջին դարերում, օրինականացվեց 16-րդ դարում սուրբ Ֆիլիպ Ներիի կողմից։ 7 եկեղեցիների ներառում են 4 գլխավոր բազիլիկաները՝ Վատիկանի սուրբ Պետրոսի տաճարը,սուրբ Պողոսի տաճարը, սուրբ Հովհաննես Լատերանի տաճարը և Սանտա Մարիա Մաջորեն, և 3 այլ եկեղեցիներ՝ Սան Լորենցո, Երուսաղեմի Սուրբ Խաչ եկեղեցին (Հեղինեի՝ Կոնստանտին կայսեր մոր, հիմնած եկեղեցին) և Սան Սեբաստիանոն (գտնվում է «Վիա Ապպիա» ճանապարհի վրա և կառուցված է Սան Սեբաստիանոյի կատակոմբների վրա)։
Երկվորյակ, քույր և գործընկեր քաղաքներ
1956 թվականի ապրիլի 9-ից Հռոմը բացառապես և փոխադարձաբար երկվորյակ քաղաք է հռչակել՝ Seule Paris est digne de Rome; seule Rome est digne de Paris.
Solo Parigi è degna di Roma; solo Roma è degna di Parigi.
Հռոմի քույր և գործընկեր քաղաքներն են՝ • 3
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Եվրոպական քաղաքներ Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Սրբազան քաղաքներ Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Իտալիայում Կատեգորիա:Ամառային օլիմպիական խաղերի մայրաքաղաքներ Կատեգորիա:Իտալիայի համալսարանական քաղաքներ Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 753 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Նոր Կտակարանի քաղաքներ
Նաառցե
Նաառցե (Naartse), գյուղ Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Հալինգա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 15 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Հալինգա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Վլադիմիր Կիտաև
Վլադիմիր Սերգեեվիչ Կիտաև, ռուս դիվանագետ, քաղաքական և պետական գործիչ, արևելագետ, Քենիայում ԽՍՀՄ և Ռուսաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպան (1989-1992)։
Կենսագրություն
1953 թվականին ավարտել է Մոսկվայի միջազգային համալսարանի միջազգային հարաբերություններ ֆակուլտետը։
1953 թվականից պատասխանատու աշխատանքի է անցել ԽՍՀՄ ԱԳՆ կենտրոնական բաժնում։ ԱԳՆ-ում ընդգրկված է որպես գերմաներեն, ֆրանսերեն և անգլերեն լեզուներին տիրապետող աշխատակից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ռուս պետական գործիչներ Կատեգորիա:Ռուս արևելագետներ
Սուբխանկուլովո
Սուբխանկուլովո (Субханкулово, Собханғол), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Տույմազինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմել է 5452 մարդ։
Պատմություն
Քաղաքատիպ ավանի կարգավիճակով հիմնադրվել է 1946 թվականին։ 2006 թվականին վերածվել է գյուղի։
Աշխարհագրական դիրք
Հեռավորությունը մինչև ՝
Տնտեսություն
Գյուղում կա Նավթի պոմպակայան, Լայն զարգացած է գյուղատնտեսությունը։ Առկա է հանքային ջրի շշալցման խանութ։
Մշակույթ
Գյուղում կա մշակույթի տուն և երկու գրադարան։
Հայտնի մարդիկ
Ռաֆգետդին Թալիպովիչ Այուպով (մարտի 15, 1914 - դեկտեմբերի 19, 1987), նավթագործ, նավթի պոմպակայանի օպերատոր, Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1966)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1946 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Տույմազինսկի շրջանի բնակավայրեր
Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի (Մխչյան)
Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի, Հայ Առաքելական եկեղեցի Արարատի մարզ, Մխչյան գյուղում։ Ընդգրկված է Մխչյանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։
Պատմություն
Ըստ պահպանված արձանագրության՝ Մխչյան գյուղի Սուրբ Հովհաննես եկեղեցին կառուցվել է 1890 թվականին, գործել է մինչև 1930-ական թվականները, որից հետո, ինչպես շատ եկեղեցիներ, վերածվել է պահեստի։
Եկեղեցու նավակատիքի արարողությունը կատարվել է 2012 թվականի ապրիլի 13-ին Արարատյան Հայրապետական թեմի Առաջնորդական փոխանորդ Տեր Նավասարդ արքեպիսկոպոս Կճոյանի կողմից, օծվել են խաչը, դռները, սյուները, մկրտության ավազանը։ Եկեղեցու օծման արարողությունը տեղի է ունեցել 2012 թվականի ապրիլի 14-ին, Սուրբ Հովհաննես Մկրտչի գլխատման հիշատակության օրը։
Եկեղեցու հոգևոր հովիվն է Տեր Միքայել քահանա Նուրիջանյանը ։
Ծանոթագրություններ
հ հ
Նոնա Գափրինդաշվիլի
Նոնա Տերենտիի Գափրինդաշվիլի (ნონა გაფრინდაშვილი, ), խորհրդային և վրացի շախմատիստուհի, աշխարհի հինգերորդ չեմպիոնուհին (1962-1978)։ Առաջին կինը, որին շնորհվել է կանանց միջազգային գրոսմայստերի կոչում (1976) և առաջին կինը, որին շնորհվել է տղամարդկանց գրոսմայստերի կոչում (1978)։ ԽՍՀՄ հնգակի չեմպիոն։ ՖԻԴԵ-ի կանանց հանձնաժողովի նախագահ (1980-1986)։ «Շախմատային Օսկար» մրցանակի առաջին կին դափնեկիրը (1982)։ Վրաստանի ազգային օլիմպիական կոմիտեի նախագահը 1989-1996 թվականներին։
Կենսագրություն
Շախմատ խաղալ Նոնային 5 տարեկանում սովորեցրել են ավագ եղբայրները։ 12 տարեկանից նա շախմատ է պարապել Թբիլիսիի պիոներների պալատում փորձառու մարզիչ Վախթանգ Քարսելաձեի (1919-1966) ղեկավարությամբ, որին Վրաստանում անվանում են վրացական կանանց շախմատի դպրոցի հիմնադիր։ 15 տարեկանում Նոնան դարձավ Թբիլիսիի և Վրաստանի չեմպիոն (16 հնարավորից վաստակելով 15½ միավոր) ։ 19 տարեկանում Նոնան նվաճեց Վռնյաչկա Բանյայի հավակնորդների մրցաշարին (1961, Հարավսլավիա) մասնակցելու իրավունք, որտեղ նա, 16 հնարավորից վաստակելով 13 միավոր, զբաղեցրեց առաջին տեղը` երկրորդ մրցանակակրից առաջ անցնելով երկու միավորով ։
1962 թվականին Նոնան աշխարհի չեմպիոնուհու կոչման համար մրցախաղում 9:2 հաշվով հաղթեց չեմպիոնուհի Ելիզավետա Բիկովային և դարձավ շախմատի պատմության մեջ հինգերորդ չեմպիոնուհին ։ Հետագա տարիներին պաշտպանելով կոչումը` անցկացրեց 5 մրցախաղ. երեքը շահեց Ալլա Կուշնիրից (1965, Ռիգա` 8,5:4,5, 1969, Թբիլիսի` 8,5:4,5, 1972, Ռիգա` 8,5:7,5), մեկը` Նանա Ալեքսանդրիայից (1975, Պիցունդա, Թբիլիսի` 8,5:3,5) և մեկը տանուլ տվեց Մայա Չիբուրդանիձեին (1978, Պիցունդա` 6,5:8,5)։ Հինգ անգամ հաղթել է կանանց ԽՍՀՄ առաջնություններում (1964, 1973-1974, 1981, 1983, 1985), 11 անգամ ԽՍՀՄ հավաքականի կազմում հաղթել է համաշխարհային օլիմպիադաներում (1963, 1966, 1969, 1972, 1974, 1978, 1980, 1982, 1984, 1986, 1990), ևս մեկ անգամ նման նվաճման հասել է Վրաստանի հավաքականի կազմում (1992) ։
Ունիվերսալ խաղաոճի շնորհիվ Նոնան միջազգային մրցաշարերում կարողացել է հավասար պայքար մղել տղամարդկանց հետ` հաղթելով Հաստինգսի մրցաշարում (1963-1964), ԱՄՆ-ի բաց առաջնությունում (Լոն Փայն, 1977), Ռեջո Էմիլիայի (1983, Իտալիա), Վեկ ան Զեյի (1987, Նիդերլանդներ) մրցաշարերում ։ ԱՄՆ-ում տարած հաղթանակից հետո Գափրինդաշվիլին կանանց մեջ առաջինն արժանացավ տղամարդկանց գրոսմայստերի կոչմանը։ Մայա Չիբուրդանիձեին աշխարհի չեմպիոնուհու կոչումը զիջելուց հետո դեռ երկար տարիներ մնում էր աշխարհի ուժեղագույն շախմատիստուհիներից մեկը։ 1979-1990 թվականներին հաջողությամբ խաղացել է աշխարհի առաջնության տարբեր մրցաշարերում, մասնավորապես, հաղթել է Բադ Կիսինգենի (1982, Գերմանիա) և Կուալա Լումպուրի միջփնջային մրցաշարերում (1990, Մալայզիա), եղել է Սմեդերևսկա Պալանկայի միջփնջային մրցաշարի (1987, Հարավսլավիա) երկրորդ մրցանակակիր ։
2002 թվականին ընտրվել է Թբիլիսիի Սաքրեբուլոյի (քաղաքային խորհուրդ) պատգամավոր։
Անձնական կյանք
1969 թվականին Նոնան ամուսնացել է դոկտոր Լարի Ճիճինաձեի հետ։ 1971 թվականին ծնվել է նրանց որդին` Դավիթը։
Պարգևներ
Շախմատում ունեցած նվաճումների համար պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով (1966), «Պատվո նշան» շքանշանով (1985), «Աշխատանքային գերազանցության համար» մեդալով (1965) ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վրացի շախմատիստներ Կատեգորիա:Շախմատի գրոսմայստերներ Կատեգորիա:Շախմատի աշխարհի չեմպիոնուհիներ Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Վրաստան)
Խոլերիկ
Խոլերիկ խառնվածք ունեցող մարդուն կարելի է բնութագրել որպես արագ, պոռթկուն, եռանդով գործի մեջ մտնելու և էական դժվարությունները հաղթահարելու կարողությամբ օժտված անձ, բայց միևնույն ժամանակ որպես անկայուն, էմոցիոնալ բուռն պոռթկումների հակված և տրամադրության հաճախակի փոփոխություններ ունեցող ։ Հետևյալ խառնվածքը բնութագրվում է ուժեղ, արագ առաջացող զգացմունքներով, որը վառ արտահայտվում է խոսքում, ժեստերում և դիմախաղում ։ Խոլերիկ խառնվածք են ունեցել անցյալի հայտնի մշակութային և քաղաքական դեմքեր, ինչպես օրինակ՝ Պետրոս Առաջինը, Ալեքսանդր Պուշկինը, Ալեքսանդր Սուվորովը, Դմիտրի Մենդելեևը։
Իվան Պավլովը խոլերիկներին բնութագրել է որպես ուժեղ անհավասարակշիռ տիպ ։ Համապատասխան դաստիարակության բացակայության դեպքում ոչ բավարար էմոցիոնալ անկայությունը կարող է հանգեցնել նրան, որ կյանքի դժվարին պայմաններում անձը անկարող լինի վերահսկել իր էմոցիաները ։
Խոլերիկների ուժեղ կողմերը
Խոլերիկն այլ մարդկանցից չի ակնկալում օգնություն նույնիսկ, եթե նա ինքը չի կարող դա անել։ Նա իր ուսերին է վերցնում ողջ բեռը և միայնակ անում գործը, նույնիսկ, եթե դա շատ ծանր աշխատանք է։