cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Այբաշևո
Այբաշևո (Айбашево, Айбаш), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բիրսկի շրջանի կազմում։
Լագիոլ
Բնակչություն
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Այբաշևո
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 24 մարդ։
Լագիոլ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 750 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 606-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 144։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 80,8 %։ 606 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 567 անձ (296 տղամարդ և 271 կին)։ Գործազուրկ են եղել 39 անձ (20 տղամարդ և 19 կին)։ 144 անաշխատունակներից 35-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 73-ը` թոշակառուներ, իսկ 36-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Այբաշևո
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բիրսկի շրջանի բնակավայրեր
Ժուկի (գյուղ, Պոլտավայի շրջան)
Ժուկի (Жуки), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Պոլտավայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Ժուկի գյուղում բնակվել է 1 027 մարդ ։
Պատմություն
Բնակավայրը հիմնադրել է կազակ Իվան Յակովիչ Ժուչենկոն՝ Ֆյոդոր Ժուչենկոյի հայրը։ 1636 թվականին գյուղում արդեն գոյություն ուներ եկեղեցի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Պոլտավայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
(2077) Կիանգսու
(2077) Կիանգսու (Kiangsu), աստերոիդ Մարսի ուղեծիրը հատող աստերոիդների խմբում։ Հայտնաբերվել է 1974 թվականի դեկտեմբերի 18-ին Մանուշակագույն լեռան աստղադիտարանի կողմից Նանկինում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,327079 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,6371 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,0171 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1296,63 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,277643 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 28,12° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1974 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Մանուշակագույն լեռան աստղադիտարանի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Մարսի ուղեծիրը հատող աստերոիդներ
Ամբողջ ծանրությամբ (առաջին եթերաշրջան)
Սյուժե
Ուոլթեր Ուայթը (Բրայան Քրենսթոն) ապրում է Ալբուկերկեում (Նյու Մեքսիկո) իր կնոջ՝ Սքայլերի (Աննա Գան) և որդու՝ Ուոլթեր կրտսերի (Ար Ջեյ Միտթ) հետ, որը տառապում է մանկական ուղեղային կաթվածով։ Ուոլթերը, որ նախկինում եղել է խոստումնալից գիտնական, աշխատում է տեղի միջնակարգ դպրոցում որպես քիմիայի ուսուցիչ։ Նրա կյանքը շատ է փոխվում, երբ նրա մոտ հայտնաբերում են թոքերի քաղցկեղ երրորդ փուլում։ Ուոլթերը որոշում է զբաղվել թմրանյութի արտադրությամբ՝ իր թանկարժեք բուժման համար վճարելու և ընտանիքին բավականաչափ ժառանգություն թողելու համար։ Նա օգտագործում է իր անասելի գիտելիքները, որպեսզի իր նախկին աշակերտի՝ Ջեսի Փինքմանի (Աարոն Փոլ) հետ միասին զբաղվի մետամֆետամինի արտադրությամբ։
Նրանք փորձում են վաճառել եփված մետամֆետամինը «Քրեյզի 8» մականվամբ մի թմրավաճառի, սակայն վերջինս կասկածում է, որ Ուոլթերը ոստիկան է և որոշում է սպանել նրան և Ջեսիին։ Հանցակիցներին հրաշքով հաջողվում է փրկվել։ Ուոլթերը խորապես մտահոգված է տեղի ունեցածով և որոշում է խզել կապերը Ջեսիի հետ։ Պարոն Ուայթը վերադառնում է տուն, որտեղ մասնակցում է իր հիվանդության վերաբերյալ ընտանեկան խորհրդին։ Սկզբում նա հրաժարվում է բուժվել, սակայն շուտով փոխում է իր որոշումը ու համաձայնում է անցնել ռադիո- և քիմիաթերապիայի կուրսը։
Ուոլթերը մերժում է իր քենի Հենքի՝ ֆինանսական օգնության առաջարկները (Դին Նորիս), որը թմրանյութերի դեմ պայքարի վարչության գործակալ է, ինչպես նաև իր նախկին գործընկերներին՝ Էլիոթ և Գրեթհեն Շվարցներին։ Նա որոշում է, որ պետք է ինքնուրույն զբաղվի իր ֆինանսական խնդիրներով և վերադառնում է մետամֆետամինի արտադրության անօրինական գործունեությանը, իսկ իր ընտանիքին համոզում է, որ բուժման համար գումար է ստանում Շվարցներից։ Ուոլթերն ու Ջեսին սկսում են վաճառել իրենց արտադրանքը խոշոր դիստրիբյուտոր Տուկոյին։ Իր ինքնությունը թաքցնելու համար Ուոլթերը վերցնում է Հայզենբերգ մականունը։ Սակայն Ուոլթերի և Ջեսիի մոտ ավարտվում է մետամֆետամինի պատրաստման համար կարևորագույն տարրը՝ պսևդոէֆեդրինը։ Այնուհետեւ Ուոլթերը որոշում է փոխել տեխնոլոգիան և որպես այլընտրանքային հումք օգտագործել մեթիլամինը, որի մի ամբողջ տակառ Ջեսսի հետ գողանում է քիմիկատների պահեստից։ Այսպես էլ առաջանում է «կապույտ մեթը»։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան հեռուստասերիալներ
Կոլենովո (գյուղ, Նովոդուգինսկի շրջան)
Կոլենովո (Коленово), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Նովոդուգինսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Նովոդուգինսկի շրջանի բնակավայրեր
Ալեքսանդր Պարխոմենկո (ֆիլմ)
«Ալեքսանդր Պարխոմենկո» («Александр Пархоменко»), 1942 թվականի խորհրդային ֆիլմ, որը նկարահանվել է Լեոնիդ Լուկովի կողմից Վսևոլոդ Իվանովի «Պարխոմենկո» վեպի հիման վրա։ Այսպես կոչված «Խրուշչովյան ձնհալի» ժամանակ՝ 1962 թվականին, լույս է տեսել ֆիլմի նոր խմբագրությունը, որում հեռացվել են Ստալինի հետ կապված բոլոր տեսարանները և նրա մասին բոլոր հիշատակումները, իսկ Պյոտր Ալեյնիկովի դերը (Վասյա Գայվորոն) մասնակիորեն վերահնչյունավորել է Գենադի Դուդնիկը ։
Սյուժե
Ֆիլմը պատմում է ծեր բոլշևիկ-լուգանչանին, Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակից Ալեքսանդր Յակովլևիչ Պարխոմենկոյի կյանքի և հերոսական մահվան մասին։
1918 թվականին գերմանացի օկուպանտները, գրավելով Ուկրաինան, ձգտում էին իրենց պայքարում օգտագործել գայդամակներին, սպիտակգվարդիականներին և «կանաչներին»։ Վորոշիլովի հրամանով Ալեքսանդր Պարխոմենկոն Լուգանսկից գնում է Ցարիցին։ Այդ նույն ժամանակ գերմանացիները անցնում են ակտիվ հարձակման։ «Կարմիր» գումարտակները վատ են զինված, սակայն Պարխոմենկոն կարողանում է նրանց գրոհի տանել և թշնամուն փախուստի մատնել։ Ճանապարհին կարմիր հեծելազորները ոչնչացնում են ավազակային հրոսակախմբերը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:1942 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային սև-սպիտակ ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային արկածային ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային կենսագրական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ա. Դովժենկոյի անվան կինոստուդիայի ֆիլմեր
Փեթ ռոք
Փեթ ռոք (Pet Rock, բառացի՝ ընտանի քար), 1975 թվականին Գերի Դալի ստեղծված ապրանքն է, որը մի քանի տարիների ընթացքում մեծ եկամուտ է բերել գյուտարարին։
Գաղափար
1975 թվականի ապրիլին Գերի Դալը աշխատանքից հետո Լոս Գատոս (Los Gatos) բարում լսում է ընկերների դժգոհությունը իրենց տնային կենդանիներից։ Նրանք բողոքել են, որ ընտանի կենդանիները անընդհատ խնամք են պահանջում, նրանց հարկավոր է հսկել, նրանք փչացնում են կահույքը, կեղտոտում, հիվանդանում։ Դալը կատակով առաջարկել է որպես ընտանի կենդանի քար պահել, քանի որ նա չի հիվանդանա, կերակրելու, ման տալու, բժշկի տանելու կարիք չի լինի։ Այս միտքը համընդհանուր ծիծաղ է առաջացրել , բայց հետո մտածելով այդ գաղափարի շուրջ, Դալը որոշել է զարգացնել միտքը և ստեղծել է բիզնես պլան։
Առաջին քայլեր
Սկզբում նա երկու շաբաթում գրել է «Ընտանի քարի» օգտագործման ձեռնարկը, որտեղ կես կատակ, կես լուրջ նկարագրել է քարը պահելու, խնամելու և օգտագործելու պայմանները։ Դալը երկու ներդրող է գտել և նրանցից որոշ գումար վերցրել։
Ծախսերը նվազագույն էին։ Գլաքարերը նա գնում էր Մեքսիկայի Ռոսարիտո ծովափից (Rosarito Beach ։ Որոշ փորձերից հետո քարերը սկսեցին վաճառել ինչպես ընտանի կենդանիներին՝ ստվարաթղթե տուփերով, որոնց վրա «շնչելու» համար օդանցքներ էին արված ։ Քարերը դրված էին փշատերև փայտի տաշեղների մեջ։ Կից 32 էջանոց ձեռնարկն էր։
Ձեռնարկ
32 էջանոց ձեռնարկը, որ կոչվում էր «Ձեր ընտանի քարի խնամքն ու վարժեցումը» (The Care and Training of Your Pet Rock), մանրամասն նկարագրում է քարը պահելու, խնամելու և օգտագործելու պայմանները ։ Նկարագրված էր, թե ինչպես վարժեցնել քարը, օրինակ՝ գրված էր, որ նա կատարում է «պառկել» կամ «նստել» հրամանները, բայց «գլորվել» հրամանը կատարում է տիրոջ օգնությամբ ։ Հետագայում պարզվել է, որ սա հիասքանչ մարքետինգային քայլ էր, և շատերը գնում էին գնահատելով հումորը։
Վաճառք
Քարերը վաճառվում էին 3,95 ԱՄՆ դոլարով։ 1975 թվականին, վեց ամսվա ընթացքում, մինչև Ծննդյան տոները վաճառվել է 1,5 մլն քար ։ Գերի Դալը դարձել է միլիոնատեր  ։ Թեև Դալը ձևակերպել էր գյուտի հեղինակային իրավունքը և հաջորդ չորս տարիների ընթացքում շարունակվում էր վաճառքը, բայց նա չի կարողացել պայքարել կեղծարարների դեմ, ովքեր ամենատարբեր տեսակի քարեր էին վաճառում։ Այս պատճառով Դալի գործը փակվել է ։ 2012 թվականի սեպտեմբերի 3-ից Փեթ ռոքը նորից հայտնվել է վաճառքում, նրա արտադրության և վաճառքի իրավունքը գնել է Ռոզբադ Ինթեթեյնմընթ (Rosebud Entertainment) ընկերությունը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1975 ստեղծվածներ
Պիցցիկատո
Պիցցիկատո (pizzicato), կամ պիչչիկատո, լարային աղեղնավոր նվագարանից ձայնարտաբերման հնարք։
Ջութակի, ալտի, թավջութակի և կոնտրաբասի նման նվագարնները սովորաբար նվագում են աղեղով։ Սակայն, եթե կոմպոզիտորը ցանկանում է, որ կատարողը լարը մատով քաշի աղեղով նվագելու փոխարեն, «pizzicato» կամ «pizz.» է գրում նոտաների վրա։ Երբ որ նվագողը պետք է արդեն նվագի աղեղով, նոտաների վրա գրվում է «arco»։ Երբ ջութակի ընտանիքի նվագարանները պիցցիկատոյով են նվագվում, կատարողը լարը սովորաբար քաշում է աջ ձեռքի ցուցամատով։ Կոնտրաբասիստները օգտագործում են ցուցամատն ու միջնամատը։ Երբեմն ավելի մատներ են հարկավոր օգտագործել արագ պիցցիկատային մասերի համար։ Թավջութակահարներն ու կոնտրաբասիստները կարող են բութ մատն օգտագործել լարը քաշելու համար, մանավանդ ակորդներ նվագելու ժամանակ։
Պիցցիկատո կարելի է նաև նվագել ձախ ձեռքով, որով սովորաբար նվագում են բոլոր նոտաները։ Մինչ ձախ ձեռքով բաց լարը քաշել դժվար չէ, ուրիշ նոտաներով պիցցիկատո անելն ավելի հմտություն է պահանջում։ Պագանինին գրել է ջութակի համար տարբեր ստեղծագործություններ, որոնց մեջ օգտագործել է մեծ հմտություն պահանջող ձախ ձեռքի պիցցիկատային հատվածներ։
Կատեգորիա:Երաժշտական եզրույթներ
Սան Վենանցո
Սան Վենանցո (San Venanzo), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Ումբրիա մարզի Տեռնի գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 2282 մարդ (2008), բնակչության խտությունը՝ 14 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 169 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 5010։ Հեռախոսային կոդ՝ 075։
Բնակավայրի հովանավոր սուրբն է՝ Սան Վենանցոն։ Տոնը նշվում է մայիսի 18-ին։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Զոլոտարևո (Նեկլինովսկի շրջան)
Զոլոտարևո (Золотарево), գյուղ Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Նեկլինովսկի շրջանում։ Մտնում է Անդրեևո-Մալենտևսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։ Հիմնվել է 1874 թ.։
Իվրեա
Իվրեա (իտալ. Ivrea), քաղաք Իտալիայում՝ Պիեմոնտ մարզի Թուրինի գավառում։ Մտնում է Թուրին քաղաքի մետրոպոլիսային տարածքի մեջ։ Գտնվում է մարզկենտրոնից Վալլե դ'Աոստա տանող ճանապարհի վրա։
Բնակչությունը՝ 24 409 մարդ (2007 թ.), բնակչության խտությունը՝ 809 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 30.19 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 10015։ Հեռախոսային կոդ՝ 0125։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Միջազգային մարդասիրական իրավունք
Միջազգային մարդասիրական իրավունք (պատերազմի իրավունք, զինված ընդհարումների իրավունք), ՄՄԻ, միջազգային իրավական նորմերի համախումբ, որոնք զինված ընդհարումների ժամանակ պաշտպանում են այն անձանց, ովքեր չեն մասնակցում կամ դադարել են մասնակցել ռազմական գործողություններին, և սահմանափակում են պատերազմելու մեթոդների ու միջոցների կիրառումը։
ՄՄԻ-ի լուրջ խախտումները կոչվում են պատերազմական հանցագործություններ։ ՄՄԻ-ն (jus in bello) կարգավորում է ուժերի վարքագիծը, երբ նրանք պատերազմում են կամ ընդհարման մեջ են։ Այն տարբերվում է jus ad bellum-ից՝ ուժի կիրառման իրավունք կամ մինչև պատերազմը գործող իրավունք, որը կարգավորում է պատերազմի կամ զինված ընդհարման մեջ մտնելու վարքականոնները և ներառում է խաղաղության դեմ ուղղված հանցագործությունները։ Միասին jus in bello-ն և jus ad bellum-ը ներառում են պատերազմի իրավունքների երկու տարրերը, որոնք կարգավորում են միջազգային զինված ընդհարումների բոլոր ասպեկտները։
Իրավունքը պարտադիր է այն ազգերի համար, որոնք պարտավորություն են կրում համապատասխան պայմանագրերով։ Կան նաև պատերազմի այլ չգրված սովորութային կանոններ, որոնցից շատերն ուսումնասիրվել են Նյուրնբերգյան ռազմական դատավարությունների ընթացքում։ Որպես լրացում, դրանք նաև սահմանում են այդ ուժերի ինչպես թույլատրվող իրավունքները, այնպես էլ վարքագծում արգելքները, երբ նրանք գործ ունեն անկանոն ուժերի կամ պարտավորությունները չստորագրածների հետ։
ՄՄԻ-ն գործում է միջազգային զինված ընդհարումներ և ոչ միջազգային (ներքին) զինված ընդհարումների նկատմամբ կիրառվող կանոնների խիստ տարանջատմամբ։ Այս դիխոտոմիան լայնորեն քննադատվում է ։
Հարաբերությունները Մարդու իրավունքների միջազգային իրավունքի և Միջազգային մարդասիրական իրավունքի միջև վեճի առարկա են հանդիսանում Միջազգային իրավունքի մասնագետների շրջանում։ Այս քննարկումը հանդիսանում է մեկ այլ, ավելի լայն քննարկման մի մասը՝ միջազգային իրավունքի բաժանման վերաբերյալ ։ Մինչ մասնագետների մի մասն ընդունում է Մարդու իրավունքների միջազգային իրավունքը որպես ՄՄԻ-ից էապես տարբերվող, մյուսներն ընդունում են վերջինս որպես նախորդի ենթասկիզբ ։ Նրանք, ովքեր նախապատվությունը տալիս են տարանջատմանը, տարբերությունը բացատրում են կիրառելիությամբ՝ ՄՄԻ-ն կիրառելի է բացառապես զինված ընդհարման ժամանակ։ Իսկ մյուս կողմից, ավելի համակարգային հեռանկարով բացատրվում է, որ ՄՄԻ-ն ներկայացնում է Մարդու իրավունքների միջազգային իրավունքի գործառույթը, որը ներառում է ընդհանուր նորմեր, որոնք կիրառելի են բոլորի համար բոլոր ժամանակներում, ինչպես նաև հատուկ նորմեր, որոնք կիրառելի են որոշակի իրավիճակներում, ինչպիսիք են զինված ընդհարումները և ռազմական օկուպացիան (ՄՄԻ), և մարդկանց որոշակի խմբերի նկատմամբ, ինչպիսիք են փախստականները (1951 թվականի Փախստականների կոնվենցիա), երեխաները (1989 թվականի Երեխայի իրավունքների կոնվենցիա) և ռազմագերիները (1949 թվականի Ժնևի երրորդ կոնվենցիա)։
Երկու պատմական հոսքեր․ Ժնևի իրավունք և Հաագայի իրավունք
Երկու հոսքերն իրենց անունները ստացել են բազմաթիվ միջազգային կոնֆերանսներից, որոնք կազմել են պատերազմի և հակամարտության հետ կապված բազմաթիվ պայմանագրեր, մասնավորապես, Հաագայի 1899 ու 1907 թվականների կոնվենցիաները և Ժնևի կոնվենցիաները, որոնցից առաջինը կազմվել է 1863 թվականին։ Երկուսն էլ jus in bello-ի (Պատերազմի իրավունք) ճյուղերն են՝ պատերազմի և զինված ընդհարման մասնակցելու ժամանակ միջազգային իրավունքին վերաբերող ընդունելի գործելակերպի վերաբերյալ ։
Հաագայի իրավունք
Հաագայի իրավունքը կամ պատշաճ պատերազմի իրավունքը սահմանում է հակամարտող կողմերի իրավունքներն ու պարտականություններն իրենց գործողություններում և սահմանափակում է վնաս պատճառելու միջոցների ընտրությունը ։ Մասնավորապես, դա վերաբերում է․
Պատերազմական վայրագությունների սահմանափակման համակարգված փորձերը սկսեցին զարգացում ապրել 19-րդ դարում։ Պատերազմի նպատակն էր հաղթել հակառակորդ պետությանը, ինչը հնարավոր էր անել հակառակորդի կոմբատանտներին չեզոքացնելու միջոցով։ Այսպես․ «Տարբերակում կոմբատանտների և քաղաքացիական անձանց միջև․ պահանջ, որպեսզի վիրավոր և գերևարված հակառակորդ կոմբատանտները արժանանան մարդկային վերաբերմունքի, և դա պետք է ներառվի ժամանակակից մարդասիրական իրավունքի հենասյուներից մեկում՝ ելնելով այդ սկզբունքից» ։
Ժնևի իրավունք
Քաղաքացիական անձանց կոտորածները զինված ընդհարումների ընթացքում ունեն երկար և մութ պատմություն։ Որպես օրինակ հանդիսանում են․
Եվ սրանք ընդամենը մի քանի օրինակներ են՝ վերցված պատմության երկար ցուցակից։
Պատմության մարդասիրական նորմեր
Անգամ կոտորածների ամենաթեժ պահերին, այնուամենայնիվ, եղել են մարդասիրական նորմերի հաճախակի արտահայտություններ և կոչեր պաշտպանելու զինված ընդհարումների տուժածներին՝ վիրավորներին, հիվանդներին և նավաբեկյալներին։ Դա եկել է դեռևս հնագույն ժամանակներից ։
Հին կտակարանում Իսրայելի թագավորը, հետևելով Եղիսե մարգարեի հորդորին խնայել թշնամու բանտարկյալներին, կանխում է նրանց կոտորածը։ Թագավորի հարցին պատասխանելով՝ Եղիսեն ասում է․ «Դու չպետք է կոտորես նրանց։ Դու կսպանեի՞ր նրանց, ում գերի ես վերցրել քո սրով ու աղեղով։ Տուր նրանց հաց ու ջուր, նրանք կուտեն և կխմեն և կգնան իրենց տիրոջ մոտ» ։
Հին Հնդկաստանում կային արձանագրություններ (օրինակ՝ Մանուի օրենքները), որոնք ներկայացնում էին զենքերի տեսակները, որոնք չպետք է կիրառվեին․ «Երբ նա մարտ է վարում իր թշնամիների հետ, թող նա չհարվածի քողարկված զենքով, և ոչ փշոտ, թունավորած զենքով կամ զենքով, որը բոցավառվում է կրակով» ։ Կար նաև հրաման չվնասել ներքինիներին, ինչպես նաև հակառակորդին, ով «ձեռքերն աղաչանքով է ծալում․․․ ով քնած է, ով կորցրել է զրահաբաճկոնը, ով մերկ է, ով անզեն է, ով նայում է առանց պայքարին մասնակցելու» ։
Իսլամական իրավունքը սահմանում է, որ «ոչ կոմբատանտները, ովքեր չեն մասնակցում պայքարին, ինչպիսիք են կանայք, երեխաները, վանականներն ու ճգնավորները, տարեցները, կույրերը և խելագարները» չպետք է չարչարանքի ենթարկվեն ։ Առաջին խալիֆ Աբու Բաքրը հայտարարել է․ «Մի՛ վնասեք։ Մի՛ սպանեք փոքր երեխաներին կամ տարեց մարդկանց։ Մի՛ կտրեք արմավենիները կամ այրեք դրանք։ Մի՛ կտրեք մրգատու ծառերը։ Մի՛ մորթեք անասուններին, բացառությամբ սնվելու համար» ։ Իսլամական իրավաբանները փաստել են, որ բանտարկյալը չպետք է սպանի, քանի որ նա «չի կարող պատասխանատվություն կրել պատերազմողների հասարակ ակտերի համար» ։
Իսլամական իրավունքը, այնուամենայնիվ, չէր խնայում բոլոր ոչ կոմբատանտներին։ Այն անձանց դեպքում, ովքեր մերժում էին ընդունել իսլամ կամ վճարել այլընտրանքային հարկ, մուսուլմաններին «թույլատրվում էր սպանել նրանցից յուրաքանչյուրին՝ կոմբատանտ, թե ոչ կոմբատանտ՝ պայմանով, որ նրանք չէին սպանվի նենգաբար և խոշտանգումներով» ։
Մարդասիրական նորմերի կոդիֆիկացիա
ՄՄԻ-ի ամենակարևոր նախորդողը ներկայիս զինադադարի համաձայնագիրը և պատերազմի կարգավորումն է, որը ստորագրվել և վավերացվել է 1820 թվականին այդ ժամանակի Հզոր Կոլումբիայի կառավարության և Իսպանական Թագի ռազմարշավային ուժերի ղեկավարի միջև վենեսուելական Սանտա Անա դե Տրուխիլլո քաղաքում։ Այս պայմանագիրը ստորագրվել է անկախության ընդհարման ներքո՝ Արևմուտքում հանդիսանալով առաջինն իր տեսակով։
19-րդ դարի երկրորդ կեսին, այնուամենայնիվ, նախաձեռնվեց ավելի համակարգված մոտեցում։ ԱՄՆ-ում գերմանացի ներգաղթյալ Ֆրանսիս Լիբերը 1863 թվականին կազմեց վարքագիրք, որը հայտնի դարձավ որպես Լիբերի օրենսգիրք միության բանակի համար Ամերիկայի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ։ Օրենսգիրքը ներառում էր մարդասիրական վերաբերմունք ընդհարման շրջաններում խաղաղ բնակչության նկատմամբ, ինչպես նաև արգելում էր ռազմագերիների մահապատիժը։
Միևնույն ժամանակ, Ղրիմի պատերազմի ընթացքում Ֆլորենս Նայթինգեյլի և Անրի Դյունանի նման անհատների ջանքերը հանգեցրեցին պատերազմի տուժածների տառապանքի կանխարգելման ավելի համակարգված մոտեցման ձևավորմանը։ Դյունանը գիրք գրեց «Հուշեր Սոլֆերինոյի մասին» անվանմամբ, որում նա նկարագրում էր այն սարսափները, որոնց վկան էր եղել Սոլֆերինոյի ճակատամարտի ժամանակ։ Նրա արձանագրություններն այնքան ցնցող էին, որ հիմք հանդիսացան 1863 թվականին Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի հիմնադրման և 1864 թվականին Ժնևում կոնֆերանսի հրավիրման համար, որի ժամանակ կազմվեց «Գործող բանակներում վիրավոր զինվորների վիճակի բարելավման մասին» կոնվենցիան ։
Ժնևի իրավունքն ուղղակիորեն ոգեշնչված է մարդասիրության սկզբունքով։ Այն վերաբերում է այն անձանց, ովքեր չեն մասնակցում ընդհարմանը, ինչպես նաև ռազմական անձնակազմին, որն այլևս չի մասնակցում ռազմական գործողություններին (hors de combat)։ Այն ապահովում է պաշտպանության և մարդասիրական աջակցության իրավական հիմքերը, որոնք իրականացվում են անկողմնակալ մարդասիրական կազմակերպությունների կողմից, ինչպիսին է ԿԽՄԿ-ն ։
Ժնևի կոնվենցիաներ
Ժնևի կոնվենցիաները 1864 թվականից 1949 թվականի միջև ընկած ժամանակահատվածում բազմաթիվ աստիճաններով զարգացում ապրած գործընթացի արդյունքն են։ Այն կենտրոնացել է խաղաղ բնակչության և այն անձանց պաշտպանության վրա, ովքեր այլևս չեն մասնակցում զինված հակամարտությանը։ Որպես Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի հետևանք՝ բոլոր չորս կոնվենցիաները վերանայվեցին՝ հիմք ընդունելով նախկին վերանայումները և 1907 թվականի Հաագայի որոշ կոնվենցիաները, և վերընդունվեցին միջազգային համայնքի կողմից 1949 թվականին։ Հետագա կոնֆերանսներն ավելացրեցին պատերազմի որոշ մեթոդները արգելող և քաղաքացիական պատերազմների հարցերին վերաբերող դրույթներ։
1949 թվականին Ժնևի առաջին 3 կոնվենցիաները վերանայվեցին, ընդլայնվեցին և փոխարինվեցին, ավելացավ չորրորդ կոնվենցիան։
Ժնևյան կոնվենցիաները միջազգային զինված ընդհարումների ժամանակ նախատեսում են հետևյալ չորս կատեգորիայի անձանց պաշտպանության ու նրանց նկատմամբ վարվելակերպի իրավական հիմքերը.
Կոնվենցիաները լրացվել են Լրացուցիչ I և II արձանագրություններով (ԼԱ I և ԼԱ II), որոնք վերաբերում են համապատասխանաբար՝ միջազգային և միջազգային բնույթ չկրող զինված ընդհարումներից տուժած անձանց պաշտպանությանը, ինչպես նաև՝ 2005 թվականի Լրացուցիչ III արձանագրությամբ (ԼԱ III), որը սահմանում է ԿԽՄԿ-ի լրացուցիչ տարբերանշանը (Կարմիր բյուրեղ)։
Այսօր կոնվենցիաներն ու լրացուցիչ արձանագրությունները ստացել են ունիվերսալ մասնակցություն 194 կողմերից։ Սա նշանակում է, որ նրանք տարածվում են գրեթե բոլոր միջազգային ընդհարումների նկատմամբ ։ Լրացուցիչ արձանագրությունները, այնուամենայնիվ, դեռևս լայն հավանության չեն արժանացել, քանի որ ԱՄՆ-ը և մի քանի այլ կարևոր ռազմական ուժեր (Իրան, Իսրայել, Հնդկաստան, Պակիստան) դեռևս դրանց կողմեր չեն։
ՄՄԻ՝ քաղաքացիական անձանց պաշտպանությանը վերաբերող դրույթներ և սկզբունքներ
ՄՄԻ նորմերի համաձայն՝ ռազմական գործողությունները վարելիս պետք է հիմնվել երեք հիմնական սկզբունքների վրա՝ տարբերակում, համաչափություն և նախազգուշացում։
Տարբերակման սկզբունքի իմաստն այն է, որ զինված ընդհարման մասնակից յուրաքանչյուր կողմի ռազմական գործողությունները պետք է լինեն ընտրողական և ցանկացած ժամանակ տարբերակեն քաղաքացիական անձանց և օբյեկտները՝ մի կողմից, կոմբատանտներին ու ռազմական օբյեկտները՝ մյուս կողմից։ Հարձակումները թույլատրելի են միայն կոմբատանտների և ռազմական օբյեկտների վրա։ Այս սկզբունքի նպատակն է՝ պաշտպանել քաղաքացիական բնակչությանը և նրանց պատկանող գույքը։ Սկզբունքն արգելում է անընտրական հարձակումները ։
Համաչափության սկզբունքը նշանակում է, որ հարձակման հետևանքով քաղաքացիական բնակչության շրջանում առաջացած կյանքի պատահական կորուստները, քաղաքացիական անձանց և նրանց սեփականությանը պատճառված վնասները պետք է համաչափ լինեն և չգերազանցեն ռազմական առավելությանը, որը նախատեսվում է ստանալ տվյալ ռազմական գործողության արդյունքում ։
Նախազգուշացման սկզբունքը ենթադրում է, որ ընդհարման բոլոր կողմերը ռազմական գործողություններ իրականացնելիս պետք է անհրաժեշտ միջոցներ ձեռնարկեն՝ համոզվելու համար, որ հարձակման օբյեկտը ռազմական է, մինչև հարձակումը պետք է արդյունավետ կերպով նախազգուշացում կատարեն քաղաքացիական բնակչության շրջանում։ Այս սկզբունքը ենթադրում է նաև սահմանափակումներ հարձակման վայրի և ժամանակի ընտրության պարագաներում։
Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտե
ԿԽՄԿ-ն միջազգային մարդասիրական իրավունքի ներքո հստակորեն նշանակված միակ վերահսկող ուժ հանդիսացող կառույցն է։ ԿԽՄԿ իրավական մանդատը բխում է 1949 թվականի Ժնևի 4 կոնվենցիաներից, ինչպես նաև իր անձնական Կանոնադրությունից։
Խախտումներ և պատիժ
Կոմբատանտները, ովքեր խախտում են պատերազմի իրավունքի հատուկ դրույթները, կորցնում են որպես ռազմագերի իրենց տրամադրվող պաշտպանությունն ու կարգավիճակը, սակայն միայն «իրավասու դատարանի» առաջ կանգնելուց հետո ։ Այդ դեպքում նրանք դառնում են անօրինական կոմբատանտներ, սակայն միևնույնն է նրանց պետք է վերաբերվել մարդասիրաբար, իսկ դատավարության դեպքում նրանք չպետք է զրկվեն արդարության իրավունքից, քանզի նրանք դեռևս պաշտպանված են ԺԿ IV-ի 5-րդ հոդվածով։
Ընդհարման ավարտից հետո այն անձինք, ովքեր կատարել են պատերազմի իրավունքի որևէ խախտում, հատկապես դաժանություններ, իրավունքի գործընթացի միջոցով կարող են անհատականորեն պատասխանատվության ենթարկվել պատերազմական հանցագործությունների համար։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Միջազգային իրավունք Կատեգորիա:Ռազմական իրավունք Կատեգորիա:Միջազգային մարդասիրական իրավունք
Սեյլան
Սեյլան (Արշակ Գևորգի Մադոյան, ), մանկավարժ, գրող, պատմաբան։
Երկեր
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Դադաշեն
Դադաշեն, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Հայերը բռնությամբ տեղահանվել են 1920 թվականի հայ-թուրքական պատերազմի ժամանակ և բնակություն հաստատել Արևելյան Հայաստանում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Սալամին (քաղաք)
Սալամին, նաև Սալամիս , քաղաք Հունաստանում։ Ծովի մակարդակից ունի 20 մետր բարձրություն։ Գտնվում է համանուն կղզու հյուսիսային մասում՝ Սալամիս խորշի ափի միջև՝ Աթենքի կենտրոնից 20 կիլոմետր դեպի արևմուտք։ Համանուն համայնքի վարչական կենտրոնն ու կղզու ծայրամասային միավորն է Ատտիկա ծայրամասում։ 2011 թվականի մարդահամարի տվյալներով՝ բնակչությունը կազմել է 25 370 մարդ։ Քաղաքապետարանում գործում է ազգագրական թանգարան ։
Սուրբ Մինայի եկեղեցին բացվել է 1869 թվականին և իր մեջ ներառում է Յանուլիս Հալեպասի գործերը ։ 1806 թվականի Սուրբ Դեմետրիուս եկեղեցում գտնվում են Յանուլիս Հալեպասի աշխատանքները և Գեորգիոս Կարայիսկակիսի գերեզմանը ։
Սալամին համայնք
Սալամին համայնքը ստեղծվել է 1835 թվականին։ 1912 թվականին համայնքը վերացվել է և ստեղծվել է միություն ։ Համայնքի մեջ մտնում են Այոս Յորյոս, Արփիդոնի, Լերոս, Մակրոնիսոս, Մեգալի Կիրա, Միկրի Կիրա և Ռևիտուս կղզիներն ու չորս բնակավայրեր։ 2011 թվականի տվյալներով՝ բնակչությունը կազմել է 25 888 մարդ ։ Տարածքը 38,128 կմ² է ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հունաստանի քաղաքներ Կատեգորիա:Բնակավայրեր այբբենական կարգով
Հարություն Սահակյան
Հարություն Գրիգորի Սահակյան, հայ թատերական նկարիչ, ՀԽՍՀ վաստակավոր մանկավարժ (1965)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ Կատեգորիա:1916 ծնունդներ Կատեգորիա:Ալեքսանդրապոլ քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր մանկավարժներ
Շրիվպորտ
Աշխարհագրություն և կլիմա
Ռեդ Ռիվերի մյուս կողմում Բոսիեր Սիթի փոքր քաղաքն է (որոշ տեղացիներ անվանում են Բոգիեր, Բոսյեր անուններով), որը փաստացի Շրիվպորտայի մասն է։ Բոսիեր Սիթիում տեղակայված է մեծ ԱՄՆ ռազմական օդային բազա։
Քաղաքին հարում և մոտավորապես 2/3-ով նրա տարածքում է գտնվում Քրոս Լեյք (Cross Lake) խոշոր լիճը, որն ունի շուրջ 1-2 կմ լայնություն և ավելի քան 20 կիլոմետր երկարություն։
Ժողովրդագրություն
Մոտավորապես հավասար են սպիտակամորթները և սևամորթները։ Շատ քիչ են լատինոամերիկացիները և հարավարևելյան ասիացիները։
Տնտեսություն
Շրիվպորտը արդյունաբերական քաղաք է, շատ խաղատներ կան (Eldorado, Sam’s Town, Horseshoe և այլն), այստեղ է նաև Լուիզինայի պետական համալսարանի (LSU)   մասնաճյուղը, որը կարևոր դեր է խաղում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1836 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Բնակավայրեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:1836 հիմնադրումներ ԱՄՆ-ում Կատեգորիա:1836 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի նախկին մայրաքաղաքներ
Այբուլյակ
Այբուլյակ (Айбуляк, Айбүләк), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Յանաուլսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 266 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Յանաուլսկի շրջանի բնակավայրեր
Խնձորեսկի երեխաները (նկար)
«Խնձորեսկի երեխաները», ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարչուհի Արփենիկ Նալբանդյանի 1962 թվականին ստեղծած կտավը։ Նկարը գտնվում է Հայաստանի ազգային պատկերասրահում ։
Կտավն ունի 68 սմ բարձրություն, 67.5 սմ լայնություն, նյութը՝ կտավ, յուղաներկ ։
Նկարագրություն
Արփենիկ Նալբանդյանը «Խնձորեսկի երեխաները» կտավը ստեղծել է 1962 թվականին։ Կոմպոզիցիան առանձնանում է իր պարզությամբ և անմիջականությամբ։ Նկարի գլխավոր կերպարները ժպտադեմ, կենսախինդ ու բարեհամբույր երեք աղջիկների ֆիգուրներ են, որոնց նկարչուհին հմտորեն տեղադրել է Խնձորեսկի սարն ի վեր բարձրացող տների աստիճանաձև ֆոնի վրա։ Նկարը ողողված է լույսով, գույները հնչեղ են, թափանցիկ, մաքուր, որոնց ընդգծված հակադրությունները ավելի են կենդանացնում նկարը։ Վրձնահարվածները հստակ են ու համարձակ։
(9938) Կրետլով
(9938) Կրետլով (Kretlow), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1988 թվականի մայիսի 18-ին Վերներ Լանդգրաֆի կողմից Լա Սիլյայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,139608 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,7327 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,5465 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1143,14 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,314922 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,8° անկյուն։
ԱՄՆ-ի պատմություն (1789-1848)
ԱՄՆ-ի պատմությունը 1789-1848 թվականներին նշանավորվում է դեպի արևմուտք ամերիկյան էքսպանսիայով։
1789 թվականին նախագահական ընտրություններից հետո Ջորջ Վաշինգտոնը դարձավ ԱՄՆ առաջին նախագահ։ Նրա վարչակարգի առաջին գործը ֆինանսական ոլորտում կարգուկանոնի հաստատումն էր։ Կառավարությունը վերակազմավորեց Կոնգրեսի պարտքերը, որոնք ձևավորվել էին անկախության համար մղվող պատերազմի ընթացքում։ Վերջինս թողարկեց դաշնային պարտատոմսեր՝ իրանացնելով Գանձապետարանի քարտուղար Ալեքսանդր Համիլթոնի ծրագիրը։ Այնուհետև ներդրվեցին նոր մաքսային տարիֆներ և հարկեր, այդ թվում նաև՝ վիսկիի վրա, ինչը երկրի որոշ շրջաններում ընդվզումների առիթ հանդիսացավ։ Բացի դաշնային Գանձապետարանից՝ ձևավորվեցին նաև արտաքին գործերի և պաշտպանության նախարարությունները (դեպարտամենտները), ինչպես նաև նշանակվեց գլխավոր դատախազ (արդարադատության դեպարտամենտը, ըստ էության, ձևավորվել է միայն 1870 թվականին)։ Հետագայում ընդունվել են օրենքներ դաշնային դատարանների, ինչպես նաև Գերագույն դատարանի կազմավորման մասին։ Վերջինս հետագայում (1801-1834թթ․ դատավոր Ջոն Մարշալի օրոք) դարձավ իշխանության բարձրագույն մարմիններից մեկը։
Վաշինգտոնի վարչակարգի իրականացրած միջոցառումները թույլ տվեցին ձևավորել կայուն պետական իշխանություն, որը հիմնված էր հարուստ առևտրականների և ֆինանսիստների աջակցության վրա։ Սակայն 1801 թվականին իշխանության եկավ Հանրապետական կուսակցության առաջնորդ՝ նախագահ Ջեֆերսոնի վարչակարգը, որը ռևիզիայի ենթարկեց դաշնայինների (ֆեդերալիստների) կառավարության քաղաքականությունը և այնքան թուլացրեց նախկին կառավարող կուսակցությանը, որ այն շուտով վերածվեց քաղաքական մարգինալի։
1812 թվականին ԱՄՆ-ը կրկին հայտնվեց պատերազմի մեջ ընդդեմ Մեծ Բրիտանիայի։ Չնայած առաջին պարտություններին՝ ամերիկացիները կրկին կասեցրին բրիտանական ներխուժումը և վերջնականապես կտրեցին վերջիններիս կապը հնդկացիների հետ, ինչը թույլ տվեց նրանց ակտիվացնել տարածքային ընդարձակումը դեպի արևմուտք։ 1830-ական թվականներին դաշնային կառավարությունը վերաբնակեցրեց հնդկացի բոլոր ցեղերին Միսիսիպի գետից դեպի արևելք ընկած տարածքներից։ Դրանից հետո հնդկացիներին թույլատրվեց բնակություն հաստատել միայն ԱՄՆ-ի արևմտյան նահանգներում։ Դեպի արևմուտք հետագա ընդարձակման արդյունքում ԱՄՆ-ի տարածքները հասան Խաղաղ օվկիանոսի սահմաններին։
1850-ական թվականներին ԱՄՆ-ում քաղաքական անկայունություն էր տիրում։ Տեխասի միացումը ԱՄՆ-ին, ստրկության հիմնախնդրի պատճառով, առաջ բերեց համազգային ճգնաժամ։ Այդ հիմնախդիրը լուծվեց քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում։
Վաշինգտոնի վարչակարգը (1789-1797)
Համաձայն 1789-1791թթ․ ընդունված նոր սահմանադրության՝ ԱՄՆ-ի առաջին նախագահ ընտրվեց Ջորջ Վաշինգտոնը, ով դարձել էր ազգի առաջնորդ դեռևս անկախության համար մղվող պատերազմի տարիներին ։ Համաձայն հետպատերազմյան առաջին մարդահամարի՝ ԱՄՆ-ում այդ պահին ապրում էր 3,9 մլն մարդ։ Բնակչության միջին խտությունը կազմում էր 4,5 մարդ/քառ․ մղոն։ Սակայն այն շատ անհամասեռ էր տարածված։ Բնակչության մեծ մասը կենտրոնացված էր ափամերձ շրջաններում, իսկ պատերազմի արդյունքում երկրին միացված արևմտյան շրջաններում նորաբնակներ գրեթե չկային։ Բնակչության մեծամասնությունը կազմված էր ֆերմերներից և նրանց ընտանիքներից, որոնք ապրում էին գյուղական բնակավայրերում։ XVIII դարի վերջին ԱՄՆ-ում կային միայն 12 քաղաքներ՝ ավելի քան 5000 բնակչությամբ։
Երկրում դատական իշխանությունը կարգավորվեց դաշնային դատարանների համակարգի ստեղծման մասին 1789 թվականին ընդունված օրենքով։ Այդ ժամանակ Գերագույն դատարանը պետք է կազմված լիներ վեց դատավորներից։ Բացի այդ նշանակվեցին երեք շրջանային (սկզբնական շրջանում ԱՄՆ-ը ըստ ենթադատության բաժանված էր երեք աշխարհագրական շրջանների) և 13 Դաշնային շրջանային դատարաններ (ըստ նահանգների սկզբնական քանակի)։ Յուրաքանչյուր դաշնային շրջանում օրենքի  վերահսկողության համար նշանակվեցին շրջանային դատախազներ։ ԱՄՆ-ի մայրաքաղաքը տեղափոխվեց Մերիլենդ նահանգ, որի տարածքի մի մասի վրա հետագայում ստեղծվեց Կոլումբիա դաշնային շրջանը ։
Նախագահ Վաշինգտոնի օժանդակությամբ Գանձապետարանի քարտուղար Ալեքսանդր Համիլթոնը Կոնգրեսի քվեարկությանը ներկայացրեց Կոնգրեսի պարտքերի վերակազմավորման ֆինանսական ծրագրի, Միացյալ Նահանգների Կենտրոնական բանկի ստեղծման, նոր հարկերի և տարիֆների ներդրման մասին օրենսդրական նախագիծը ։ Դրանց թվում էր վիսկիի հարկը, որը 1794 թվականին Փենսիլվանիայում նույնիսկ ապստամբության առիթ հանդիսացավ։
Սկզբում նախագահ Վաշինգտոնը դաշնային մարշալներին հրամայեց ապստամբներին բերման ենթարկել շրջանային դատարաններ։ Երբ նոր հարկի դեմ բողոքող մի քանի հազար զինված մարդիկ հավաքվել էին Փիթսբուրգ քաղաքի մոտ, Ջ․ Վաշինգտոնը մի քանի նահանգներից ոստիկանության ստորաբաժանումներ հրավիրեց՝ ապստամբությունը ճնշելու նպատակով։ Անձամբ ղեկավարելով 13000 ոստիկանական ուժերը, նախագահ Վաշինգտոնը ուղևորվեց Փենսիլվանիա, որտեղ խռովությունը միանգամից դադարեց՝ առանց ուժ կիրառելու ։ Անկախության համար մղվող պատերազմի ավարտին ԱՄՆ-ը դեռևս շարունակում էր պատերազմը հնդկացիների դեմ հյուսիսարևմտյան շրջաններում։ Այն ավարտվեց 1795 թվականին Գրինվիլյան հաշտության պայմանագրի կնքումով, որի համաձայն հնդկացիական համադաշնությունը ճանաչում էր ԱՄՆ-ի սուվերենությունը և թույլ էր տալիս սպիտակամորթ վերաբնակիչներին հաստատվել իրենց հողերում։ Բացի այդ, ԱՄՆ-ը բանակցություններ էր վարում Իսպանիայի հետ՝ երկրի հարավ-արևմտյան շրջանների վերաբերյալ, որտեղ ևս ակտիվ ռազմական գործողություններ էին ծավալվում հնդկացիների դեմ։ Նույն՝ 1795 թվականին կնքված Մադրիդյան պայմանագրի համաձայն Իսպանիան այդ տարածքները ճանաչեց որպես ԱՄՆ-ի սեփականություն։ Արդյունքում իսպանական Ֆլորիդայի և այդ տարածքների միջև սահմանները գծանշվեցին 31-րդ զուգահեռականով։ 1798 թվականին այդտեղ հիմնվեց Միսիսպիի տարածաշրջանը։
Ֆրանսիական հեղափոխության և նապոլեոնյան պատերազմներիժամանակաշրջանում ԱՄՆ-ը չեզոքություն էր պահպանում։ Այդուհանդերձ, 1794 թվականին ԱՄՆ-ի կառավարությունը Մեծ Բրիտանիայի հետ կնքեց փոխշահավետ առևտրի մասին պայմանագիր, որով Մեծ Բրիտանիան պարտավորվում էր հեռացնել կանադական սահմանին կենտրոնացրած զորքերը ։ Այդ պայմանագիրը քննադատության արժանացավ Ջեֆերսոնի կուսակցության կողմից, սակայն նախագահը աջակցեց ֆեդերալիստներին, որոնք կողմ էին պայմանագրի ստորագրմանը, և Թ․ Ջեֆերսոնը ստիպված էր զիջումների գնալ։ Չնայած նախագահ Վաշինգտոնը կուսակցական համակարգի հակառակորդ էր, սակայն, ընդհանուր առմամբ, աջակցում էր ֆեդերալիստներին։ Իր մահվանից հետո՝ 1799 թվականին, Վաշինգտոնը դարձավ այդ կուսակցության հերոս ։
Ադամսի վարչակարգը (1797-1801)
1797 թվականին Ջ․ Վաշինգտոնը հրաժարվեց շարունակել իրականացնել նախահագի պարտականությունները և հեռացավ պաշտոնից։ Նրա փոխարեն նախագահ ընտրվեց փոխնախագահ Ջոն Ադամսը, ով հավաքեց միայն մի քանի ձայն ավել, քան Թ․ Ջեֆերսոնը։ Պաշտոնին անցնելուց առաջ Ջ․ Ադամսը ընդհարվեց Ա․ Համիլթոնի հետ, և ֆեդերալիստների կուսակցությունը տրոհվեց ։
Արտաքին քաղաքականության մեջ ևս տեղի ունեցան խորքային փոփոխություններ ։ Ֆրանսիան, որը դժգոհ էր անգլո-ամերիկյան առևտրային պայմանագրի կնքումից, իր ռազմական նավատորմն ուղարկեց՝ գրավելու ամերիկյան առևտրային նավերը, որոնք ուղևորվում էին Անգլիա։ Մինչև 1797 թվականը բռնագրավվեցին շուրջ 300 ամերիկյան նավեր, իսկ Ֆրանսիայի և ԱՄՆ-ի միջև դիվանագիտական հարաբերությունները խզվեցին։ ԱՄՆ-ը պատրաստվում էր պատերազմի և ուժեղացնում էր իր բանակն ու նավատորմը։ 1799 թվականին Ֆրանսիայի հետ չհայտարարված մի քանի պատերազմական գործողություններից հետո նախագահ Ադամսը վերջնականապես կապերը խզեց ֆեդերալիստների հետ, որոնք կողմ էին բրիտանամետ քաղաքականությանը, և Նապոլեոնի հետ 1800 թվականին կնքեց համաձայնագիր, որի համաձայն ԱՄՆ-ը ազատվում էր անկախության համար մղվող պատերազմի ժամանակ Ֆրանսիայի նկատմամբ ստանձնած դաշնակցային պարտավորություններից, իսկ Ֆրանսիան հրաժարվում էր փոխհատուցել բռնագրավված առևտրային նավերի դիմաց։
Իր լիազորությունների դադարեցման նախօրյակին նախագահ Ադամսը ԱՄՆ գլխավոր դատավոր նշանակեց Ջոն Մարշալին, ով այդ պաշտոնը զբաղեցրեց մինչև 1835 թվականը, և Գերագույն դատարանը վերածեց պետական իշխանության ամենաբարձր մարմիններից մեկի, այդ կերպ իրականացնելով ֆեդերալիստների՝ ուժեղ կենտրոնացված պետության ստեղծման ծրագիրը ։
Ջեֆերսոնի կառավարման շրջան (1801-1809)
Մինչև 1800 թվականը ամերիկացիներն արդեն պատրաստ էին լուրջ փոփոխությունների։ Նախագահներ Վաշինգտոնի և Ադամսի կառավարման ժամանակ ֆեդերալիստները կառուցեցին կենտրոնացված ամուր պետական ապարատ, սակայն էականորեն թուլացավ կապը բնակչության լայն շերտերի հետ։ Մասնավորապես, որպեսզի վճարվեր պետական պարտքը, ինչպես նաև վերաձևավորվեին բանակը և նավատորմը Ֆրանսիայի դեմ կռվելու համար, 1798 թվականին անշարժ գույքի և ստրուկների վրա սահմանվեց նոր հարկատեսակ։ Նախագահ Ադամսի հրահանգով հարկերի հավաքումը դրվեց բանակի վրա, քանի որ եղան խռովությունների դեպքեր։ Հանրապետականները միանգամից օգտվեցին իրավիճակից, որպեսզի ֆեդերալիստներին մեղադրեն բռնապետական կառավարման մեջ։
Հանրապետականների կուսակցությունը, Թոմաս Ջեֆերսոնի գլխավորությամբ, մշտապես վայելում էին ֆերմերների լայն շրջանակի, մանր առևտրականների և արհեստավորների աջակցությունը։ Արդյունքում Ջեֆերսոնը 1801 թվականին հաղթեց նախագահական ընտրություններում և խոստացավ պահպանել օրենք և կարգուկանոն, միաժամանակ «քաղաքացիներին արտադրության մեջ իրենց նպատակներին հասնելու և կյանքի բարելավման համար կիրառվող եղանակների ընտրության ազատություն տալ» ։
Ջեֆերսոնի վարչակարգը աջակցում էր գյուղատնտեսությանը և ԱՄՆ-ի տարածքային ընդարձակումը դեպի արևմուտք։ Մասնավորապես, երկրի տարածքը գրեթե կրկնակի մեծացավ՝ ի հաշիվ Լուիզիանայում ֆրանսիական տարածքների ձեռքբերման։ Բացի այդ, դեպի խաղաղօվկիանոսյան ափամերձ տարածքներ ընդարձակման ուղղությունների ուսումնասիրության համար ուղարկվեց Լյուիսի և Կլարկի արշավախումբը։ Նոր հողերի յուրացման համար Ջեֆերսոնը խրախուսում էր բնակչության աճը՝ ի հաշիվ ներգաղթի։
Իր պաշտոնավարման երկրորդ ժամկետի ավարտին Ջեֆերսոնը և Գանձապետարանի քարտուղար Ալբերտ Գալլատինը ԱՄՆ-ի պետական պարտքը կրճատեցին մինչև 560 միլիոն դոլար, սակայն դրա համար նրանք կրճատեցին պետական ապարատը, ինչպես նաև մշտական բանակի և նավատորմի թվաքանակը։ Այդուհանդերձ, ԱՄՆ-ը Ջեֆերսոնի պաշտոնավարման ժամանակ պատերազմում էր Աֆրիկայում։
Լուիզիանայի գնումը և 1812 թվականի անգլո-ամերիկյան պատերազմ
ԱՄՆ-ի կազմավորումից հետո երիտասարդ պետության առջև ծառացան մի շարք լուրջ հիմնախնդիրներ։ Երկրում կային երեք միմյանցից խիստ տարբեր տարածաշրջաններ, որոնք ունեին հասարակական-տնտեսական զարգացման ուրույն շահագրգռություններ և խնդիրների տարբեր լուծումներ։ Բավականին սուր էր դրված ագրարային հարցը։ 1803 թվականին՝ Թոմաս Ջեֆերսոնի նախագահության ժամանակ, 15 միլիոն դոլարով Նապոլեոն Բոնապարտից գնվեց ֆրանսիական Լուիզիանան, որի սահմանների մասին հստակ պատկերացում չունեին  ո՛չ վաճառողները և ո՛չ էլ գնողները։ Հետագայում այդ տարածքում կազմավորվեց և 1819 թվականին միության մեջ ընդգրկվեց Միսսուրի նահանգը՝ իբրև ստրկատիրական նահանգ։ Նրա հյուսիսային մասն անջատվեց, և կազմվեց Մեն ազատ նահանգը։ Սա հիմք ծառայեց, որ հետագայում որոշում ընդունվի հյուսիսում ստեղծված նահանգների ազատ լինելու մասին։
Լուիզիանայի գնումը 1803 թվականին ոչ միայն ընդլայնեց դեպի արևմուտք ամերիկյան տարածքային ընդարձակման (էքսպանսիայի) պոտենցիալ հնարավորությունները, այլ նաև ամերիկյան ֆերմերներին և առևտրականներին Միսիսիպի գետով տրանսպորտային հաղորդակցության նկատմամբ ամբողջական վերահսկողություն տրամադրեց։ Լուիզիանայի գնումը 1803 թվականին ոչ միայն դեպի արևմուտք ամերիկյան ընդարձակման (էքսպանսիայի) պոտենցիալ հնարավորությունները ընդարձակեց, այլ նաև ամերիկյան ֆերմերներին և առևտրականներին Միսիսիպի գետով տրանսպորտային հաղորդակցության նկատմամբ ամբողջական վերահսկողություն տրամադրեց։ Նապոլեոնյան պատերազմներում չեզոք դիրք գրավելով՝ ԱՄՆ-ը փորձում էր առևտուր անել պատերազմող բոլոր կողմերի հետ, սակայն և՛ Ֆրանսիան, և՛ Մեծ Բրիտանիան չէին խրախուսում իրենց հակառակորդների հետ առևտուրը։ Տրաֆալգարի ծովամարտում ֆրանսիական նավատորմի ջախջախումից հետո (1805 թվական) բրիտանական նավատորմը շրջափակեց ամերիկյան նավահանգիստները՝ փորձելով խոչընդոտել ֆրանս-ամերիկյան առևտրային կապերին։ Ջեֆերսոնի վարչակարգը Մեծ Բրիտանիայի նկատմամբ ճնշում գործադրելու նպատակով ԱՄՆ-ի արտահանման նկատմամաբ էմբարգո հայտարարեց, սակայն դրանից, նախևառաջ, տուժեցին ամերիկյան արտադրողները ։ 1808 թվականին իշխանության եկավ Մեդիսոնը, որը չեղյալ հայտարարեց էմբարգոն։
Սակայն բրիտանական նավատորմը ոչ միայն շարունակում էր շրջափակումը, այլ նաև ստիպում էր գրավված ամերիկյան նավերի նավաստիներին ծառայել թագավորական նավատորմում։ Բացի այդ, Մեծ Բրիտանիան դաշինք կնքեց հնդկացիական ցեղերի հետ և սկսեց աջակցել նրանց դիմադրությանը՝ ընդդեմ դեպի հնդկացիական տարածքներ ամերիկյան ընդարձակմանը։ 1812 թվականին Կոնգրեսը, որը վերահսկում էին հարավային նահանգները ներկայացնող հանրապետականները, պատերազմ հայտարարեց Անգլիային։ Հյուսիսը ներկայացնող ֆեդերալիստները փորձեցին խոչընդոտել դրան, սակայն նրանց ազդեցությունը արդեն շատ թույլ էր։ Ծանր մարտերից հետո, որոնք շարունակվեցին մինչև 1815 թվականը, կնքվեց հաշտություն, որի արդյունքում պատերազմող կողմերի համար պահպանվեցին նախկին սահմանները, սակայն Մեծ Բրիտանիան հրաժարվեց հնդկացիների հետ դաշինքից, ովքեր հանդիսացան հակամարտության առավել տուժած կողմ։
Համերաշխության ժամանակաշրջանը և ազգայնամոլության աճ
1812-1815 թթ․ պատերազմի ավարտից հետո պատերազմի հերոսները մեծ հեղինակություն էին վայելում, մասնավորապես, դա արտացոլված է գրող Ֆրենսիս Սքոթի բառերով գրված ԱՄՆ-ի պետական օրհներգի մեջ։ Հետպատերազմյան ժամանակաշրջանի այլ կարևոր իրադարձություններից էին Ջոն Մարշալի ղեկավարության ներքո Գերագույն դատարանի գործունեության արդյունքում դաշնային կառավարության դիրքերի ամրապնդումը և Ադամս-Օնիս համաձայնագրի արդյունքում սահմանների հետագա ընդարձակումը ։
Հատվածականությունը
Չնայած ազգայնականության ընդհանուր աճին, վերջինիս հետևանքներից մեկը դարձավ ԱՄՆ-ում  տեղական պատրիոտիզմի  աճը, որն անգլալեզու գրականության մեջ ընդունված է անվանել հատվածականություն (սեկցիոնալիզմ)։ Ի տարբերություն անջատողականության՝ հատվածականությունը անմիջականորեն չէր բերում ազգի տրոհմանը։ Այդուհանդերձ, Նոր Անգլիայի նահանգները, որոնք հանդես էին գալիս ընդդեմ 1812-1815 թվականների պատերազմի, ֆեդերալիստների կուսակցության անկմանը զուգահեռ, ընդհանուր առմամբ, երկրի քաղաքական կյանքի վրա իրենց ավանդական ազդեցության նվազման ժամանակաշրջան էին ապրում և ձգտում էին տեղական արտադրության և բանկերի զարգացմանը։ Անգլիայից դեպի ԱՄՆ Սեմյուել Սլեյթերի ներգաղթով և Նոր Անգլիայում 1790-ական թվականներին ջուլհակային հաստոցների ի հայտ գալով սկսվեց արդյունաբերական հեղաշրջում։ Հարավում ի հայտ եկան նաև բամբակի մաքրման մեքենաներ։ Բամբակի արդյունաբերությունը դարձավ ամերիկյան արտահանման կարևորագույն ճյուղերից մեկը։ Վերջին հնդկացի զորավար Տեկումսեյի վախճանից հետո, ով ունակ էր միավորելու հնդկացիական ցեղերը սպիտակամորթերի դեմ, հնդկացիները այլևս չէին կարող արդյունավետ դիմակայել ամերիկյան էքսպանսիային։
Միակուսակցական համակարգը
Ջեյմս Մոնրոյի նախագահության (1817—1825թթ․) շրջանը միջկուսակցական ընդհարումների վերացման պատճառով անվանում են նաև «Համերաշխության ժամանակշրջան», որը կապված էր քաղաքական թատերաբեմից ֆեդերալիստների կուսակցության հեռանալու հետ։ ԱՄՆ-ում որոշ ժամանակով հաստատվեց միակուսակցական համակարգ, քանի որ հանրապետականները ամբողջությամբ իշխում էին ինչպես դաշնային, այնպես էլ իշխանության տեղական մարմիններում։ Միևնույն ժամանակ դեռևս չէին սրվել երկրի շրջանների միջև տարաձայնությունները, որոնք ժամանակի ընթացքում բերեցին ժողովրդավարա-հանրապետական կուսակցության անկմանը։
Ինքը՝ Մոնրոն պատմության մեջ հետք է թողել նախևառաջ Մոնրոյի դոկտրինայի շնորհիվ, որը նա ներկայացրել է 1823 թվականի դեկտեմբերի 2-ին Կոնգրեսին ուղղված ուղերձում։ Դրանում նախագահը Ամերիկյան մայրցամաքները հայտարարում էր ազատ՝ եվրոպական պետությունների կողմից գաղութացման հետագա փորձերից։ ԱՄՆ-ը խոստանում էր եվրոպական պատերազմներում պահպանել չեզոքություն, եթե Եվրոպան ձեռնպահ մնար Ամերիկայի սուվերեն երկրների ներքին գործերին խառնվելուց։ Միևնույն ժամանակ Մոնրոն ամերիկյան ցանկացած պետության նկատմամբ ագրեսիան համարում էր ագրեսիա ընդդեմ ԱՄՆ-ի։
Վերադարձ բազմակուսակցական համակարգի
Միակուսակցական համակարգի իշխանության ժամանակաշրջանը ԱՄՆ-ում չէր կարող երկար շարունակվել։ Քաղաքական ավանդույթի ուժով յուրաքաչյուր նահանգն առաջվա պես ուներ իր քաղաքական համակարգը և քաղաքական կյանքը։ Արդյունքում 1824 թվականի ընտրությունների ընթացքում երկիրը պառակտվեց։ Առանձին շրջանների ոչ մի թեկնածու չկարողացավ համոզիչ հաղթանակ տանել և ընտրողների կոլեգիայում ձայների մեծամասնություն հավաքել։ Նոր Անգլիան և Նյու Յորքը առաջ քաշեցին Ջոն Քվինսի-Ադամսի, Վիրջինիան, Ջորջիան և Դելավերը՝ Կրոուֆորդի, մնացած հարավային նահանգները և դրանց միացած Իլինոյսը և Ինդիանան՝ Ջեքսոնի, իսկ մնացած արևմտյան նահանգները՝ Քլեյի  թեկնածությունը։ Համաձայն սահմանադրության՝ թեկնածուների միջև վերջնական ընտրությունը պատմության մեջ առաջին և վերջին անգամ  կատարեց Կոնգրեսը։ Վերջինիս ներկայացուցիչների պալատը պաշտպանեց Ադամսի թեկնածությունը, որը կարողացավ համաձայնության գալ Քլեյի հետ և նրան նշանակեց պետքարտուղար (արտաքին գործերի նախարար)։
Ընտրությունների ձախողումը ԱՄՆ-ին վերադարձրեց բազմակուսակցական համակարգը։ Ադամսի կողմնակիցները իրենց անվանում էին Ազգային հանրապետական կուսակցություն՝ հետագայում վերափոխվելով վիգերի կուսակցության։ Ադամսը մեծ ժողովրդականություն չէր վայելում։ Նրան մեղադրեցին «Ամերիկյան համակարգի»՝ համազգային ճանապարհային ցանցի շինարարության տնտեսական ծրագրի ձախողման մեջ։
Որպես սառնասիրտ մտավորական, Ադամսը խարիզմատիկ չէր և ազգի առաջնորդի պաշտոնի համար շատ քիչ ընկերներ ուներ։ Գեներալ Ջեքսոնը, ով ընտրություններում հավաքել էր ավելի շատ ձայներ, քան Ադամսը, ընդհակառակը, չափազաց հանրահայտ էր՝ որպես 1812-1815 թվականների անգլո-ամերիկյան պատերազմի հերոս։ Իշխող ժողովրդավարա-հանրապետական կուսակցության կողմնակիցները ձևավորեցին ֆրակցիա, իսկ հետագայում՝ նաև առանձին ժողովրդավարական կուսակցություն, որը ԱՄՆ-ում գործում է մինչ օրս։
Ջեքսոնյան ժողովրդավարությունը
Ջեքսոնը առանձնահատուկ աջակցություն էր ստանում արևմուտքի ֆերմերներից, ինչպես նաև հյուսիսային նահանգների աշխատավորներից, արհեստավորներից և մանր վաճառականներից, որոնք փորձում էին օգտագործել իրենց ձայնի իրավունքը՝ պաշտպանվելու խոշոր կապիտալի առաջխաղացումից։ Վերջինիս ազդեցությունը արդյունաբերական հեղաշրջման շնորհիվ արագ աճում էր։ Բացի այդ, 1828 թվականի ընտրությունների ընթացքում ընտրական իրավունքի սահմանափակումները կրճատվեցին։ Մասաչուսեթս, Կոնեկտիկուտ, Մերիլենդ, Նյու Յորք, Նյու Ջերսի և Հարավային Կարոլինա  նահանգներում մինչ այդ գոյություն ունեցող սահմնափակումները վերացվեցին։ Թենեսիյում ընդլայնվեցին հարկատուների մեծամասնության ընտրական իրավունքները, իսկ Վերմոնտում և 1815 թվականից հետո ստեղծված և ԱՄՆ-ի կազմի մեջ մտած  նահանգներում ընտրական իրավունք ունեին գրեթե բոլոր սպիտակամորթ տղամարդիկ, որոնք հարկ էին վճարում։ Որոշ սահմանափակումներ էին երբեմն գործում միայն  նրանց համար, ովքեր սահմանված նվազագույն  հարկերից քիչ էին վճարում։
«Արտասուքի ճանապարհը»
1830 թվականին Կոնգրեսը օրենք ընդունեց հնդկացիների վերաբնակեցման մասին, որով նախագահը լիազորություններ էր ստանում հնդկացիական ցեղերի հետ կնքելու պայմանագրեր՝ վերջիններիս Միսիսիպի գետից դեպի արևմուտք վերաբնակեցնելու վերաբերյալ։ Կնքվեցին այդպիսի 94 պայմանագրեր։ 1834 թվականին ժամանող հնդկացիներին վերաբնակեցնելու համար ժամանակակից Օկլահոմայի տարածքը առանձնացվեց որպես արգելաբնակավայր, որտեղ սպիտակամորթներին արգելվում էր բնակություն հաստատվել։
Վերաբնակեցման մասին պայմանագրերի շարքում 1835 թվականին կնքվեց պայմանագիր չերոկի ցեղի հետ, որոնք տարաբնակեցվեցին Հյուսիսային Կարոլինա և Ջորջիա նահանգներից՝ համաձայն 1791 թվականին կնքված նախկին պայմանագրի։ Այդ հողերի փոխարեն հնդկացի զորավարները գումար էին ստանում։ Հնդկացի բնակչությունը և նրանց կողմից ընտրված իշխանությունը բողոքարկեց պայմանագիրը, սակայն հնդկացիները ուժով վռնդվեցին իրենց հողերից և 1838 թվականին ստիպված էին երկար ճանապարհ անցնել։ Ճանապարհին նրանք մահանում էին հիվանդություններից և զրկանքներից։ Ի հիշատակ այդ իրադարձությունների՝ հնդկացիների անցած ճանապարհը անվանում են «Արտասուքի ճանապարհ»։