cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Վասկի (գյուղ, Պոլտավայի շրջան)
Վասկի (Васьки), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Պոլտավայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Վասկի գյուղում բնակվում էր 45 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Պոլտավայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ռուբեն Զաքարյան
Ռուբեն Աղասու Զաքարյան, խորհրդային գեղանկարիչ, Սանկտ Պետերբուրգի նկարիչների միության անդամ (մինչև 1992 թվականը՝ ՌԽՖՍՀ նկարիչների միության Լենինգրադի կազմակերպություն) ։
Կենսագրություն
Ռուբեն Զաքարյանը ծնվել է 1901 թվականի հուլիսի 14-ին Թիֆլիսում, արհեստավորի ընտանիքում։ Նրա հայրը՝ Աղասի Զախարյանը (1865-1943), եղել է կոշկակար, իսկ մայրը՝ Եկատերինա Արտեմևնան (1877-1927), տնային տնտեսուհի ։ 1917-1922 թվականներին սովորել է Կովկասյան հասարակությանն առընթեր գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանում, որը 1921 թվականին վերածվել է Թբիլիսիի գղարվեստի ակադեմիայի։ Սովորել է պրոֆեսորներ Եվգենի Լանսերեի, Բորիս Ֆոգելի և Եղիշե Թադևոսյանի մոտ։
1923 թվականին Վրաստանի լուսժողկոմի ուղեգրով գործուղվել է Պետրոգրադ՝ ուսումը ՎԽՈՒՏԵԻՆ-ում շարունակելու համար։ Սովորել է Կուզմա Պետրով-Վոդկինի, Ալեքսեյ Կարևի մոտ։ 1927 թվականին Զաքարյանն ավարտել է ինստիտուտը՝ պաշտպանելով «Ֆիզկուլտուրնիկները» դիպլոմային աշխատանքը ։
Ինստիտուտի ավարտից հետո աշխատել է որպես նկարիչ Լենինգրադի «Գլավնաուկի» վերարտադրության արվեստանոցներում, ապա «Բելգոսկինո» գործարանում։ 1926 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների՝ ցուցադրելով իր աշխատանքները Լենինգրադի կերպարվեստի առաջատար վարպետների ստեղծագործությունների հետ միասին։ Նկարել է դիմանկարներ, բնանկարներ, նատյուրմորտներ, ժանրային և պատմական կոմպոզիցիաներ, բնությունից էտյուդներ։ 1929-1930 թվականներին զինվորական ծառայություն է անցել Լենինգրադի 2-րդ ավտոտրանսպորտային գումարտակում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է որպես նկարիչ Քաղլուսկենտրոնում, Իզո քաղկոմում՝ կատարելով պատվերներ պայմանագրերով։ 1939 թվականի սեպտեմբերին կրկին զորակոչվել է Կարմիր բանակ, մասնակցել է բելոֆինների դեմ պատերազմին, եղել է Սամարա-Ուլյանովսկի 24 հրաձգային դիվիզիայի 59-րդ առանձին գումարտակը։ 1940 թվականի նոյեմբերին զորացրվելուց հետո վերադարձել է Լենինգրադ ։ Աշխատել է Լենիզոյում, 1941 թվականի հունվարին դարձել է Լենինգրադի նկարիչների միության անդամի թեկնածու։
Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին կռվել է Լենինգրադի ճակատի 17-րդ ավտոտրանսպորտային բրիգադի 388 ավտոգումարտակում, ապահովել Կյանքի ճանապարհի աշխատանքը, որն անցել է Լադոգայի լճի սառույցի վրայով։ 1943 թվականին զորամասի հետ տեղափոխվել է Հյուսիս-Կովկասյան ճակատ՝ Օրջոնիկիձե քաղաք, որտեղ ավարտել է ծառայությունը 1946 թվականի դեկտեմբերին ։ Վիրավորվել է, պարգևատրվել է «Լենինգրադի պաշտպանության համար», «Գերմանիայի նկատմամբ հաղթանակի համար» մեդալներով։
1945 թվականի վերջին զորացրվելուց հետո աստիճանաբար վերադարձել է ստեղծագործական աշխատանքին, վերականգել պատերազմի տարիներին կորցրած հմտությունները։ 1951 թվականին ընդունվել է Լենինգրադի նկարիչների միության անդամ (1992 թվականից՝ Սանկտ Պետերբուրգի նկարիչների միություն)։
Ռուբեն Զաքարյանի ստեղծագործությունների անհատական ցուցահանդեսները տեղի են ունեցել Լենինգրադում՝ Լենինգրադի նկարիչների միության դահլիճներում 1974 և 1983 թվականներին։ 2019 թվականին Սանկտ Պետերբուրգում տեղի է ունեցել նկարչի ստեղծագործությունների ցուցահանդեսը Սանկտ Պետերբուրգի հայ համայնքի «Վերնատուն» մշակութային կենտրոնում ։
Մահացել է 1992 թվականի մայիսի 25-ին Սանկտ Պետերբուրգում 91 տարեկան հասակում։
Ռուբեն Զաքարյանի ստեղծագործությունները գտնվում են թանգարաններում և մասնավոր հավաքածուներում Ռուսաստանում, Ֆրանսիայում, Հայաստանում, Գերմանիայում, Մեծ Բրիտանիայում, ԱՄՆ-ում, Ճապոնիայում, Իտալիայում և այլ երկրներում։
Выставки
-->
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ Կատեգորիա:Ռուս դիմանկարիչներ Կատեգորիա:Վիրահայեր Կատեգորիա:Հայ դիմանկարիչներ Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս նկարիչներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի նկարիչների միության անդամներ Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ Կատեգորիա:Ռուս բնանկարիչներ Կատեգորիա:Թբիլիսիի գեղարվեստի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Ռաե (Էստոնիայի շրջան)
Ռաե շրջան (Rae vald), շրջան Էստոնիայի Հարյումաա նահանգում։ Շրջանի կենտրոնն է Յյուռի գյուղական ավանը։
Բնակչություն
2012 թվականի տվյալներով շրջանում բնակվում էին 13579 մարդ։ Բնակչության խտությունը շրջանում կազմում էր 65,41 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի շրջաններ
Ֆոնդակելի Ֆանտինա
Ֆոնդակելի Ֆանտինա (Fondachelli-Fantina) կոմունա Իտալիայում, Սիցիլիա մարզի Մեսինա գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 1234 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 30 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 41 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 98050։ Հեռախոսային կոդը՝ +39 0941։
Աշխարհագրություն
Բնակչության աճ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Սիցիլիայի քաղաքներ
Ժան Բրյուն
Ժան Բրյուն (Jean Brunhes, ), ֆրանսիացի աշխարհագրագետ։ Գիտության մեջ մտցրել է «սոցիալական աշխարհագրություն» տերմինը։
Կենսագրություն
Ծնվել է մաթեմատիկայի պրոֆեսորի ընտանիքում։ Ավարտել է Փարիզի բարձրագույն նորմալ դպրոցը, այնուհետև Լիոնի համալսարանը, 1892 թվականին դարձել է պատմության և աշխարհագրության պրոֆեսոր։ Պոլ Վիդալ դը լա Բլաշի խորհրդով ավելի քան մեկ տարի անցկացրել է Իսպանիայում, որտեղ սովորել և նյութեր է հավաքել իր ապագա ատենախոսության համար։ Ատենախոսությունը պաշտպանվել է 1902 թվականին, հետազոտության թեման դարձել է Պիրենեյան թերակղզում և Հյուսիսային Աֆրիկայում ոռոգման գործընթացը և նրա կազմակերպությունը։ 1896 թվականին Ֆրիբուրում նա առաջին անգամ գիտության մեջ օգտագործեց «սոցիալական աշխարհագրություն» տերմինը, իսկ 1907 թվականին Լոզանում՝ «սոցիալ-տնտեսական աշխարհագրություն» տերմինը։ 1912 թվականից՝ Կոլեժ դե Ֆրանսի պրոֆեսոր։ 1913 թվականին ընդունել է բանկիր և բարերար Ալբեր Կանի առաջարկությունն` ընդունելու գիտական ղեկավարումը de la planète-ի արխիվում, որը ներառում է ամբողջ աշխարհի աշխարհագրական լուսանկարների հավաքածուն։
1927 թվականին ընտրվել է Բարոյական և քաղաքական գիտությունների ակադեմիայի անդամ, սակայն լիարժեք ակադեմիական կարիերա չի կարողացել ստեղծել, առաջին հերթին այն ժամանակվա համար անսովոր գիտական և քաղաքական հայացքների պատճառով (միաժամանակ աջակցում էր sillon սոցիալիստական և կաթոլիկ շարժմանը)։ Իր կյանքի ընթացքում հրատարակել է մեծ թվով աշխատանքներ, որոնցում ձգտում էր հանրայնացնել սոցիալական աշխարհագրությունը, սակայն ճանաչում է ստացել միայն կյանքի վերջին տարիներին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի աշխարհագրագետներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մարդաբաններ
Բրերա (Միլան)
Պատմություն
«Բրերա» անունը ծագում է միջնադարյան իտալական «braida» կամ «Brera» բառերից, որոնք իրենց հերթին ծագում են հին լոմբարդյան «brayda» բառից (հաճախ լատինացվում է որպես «praedium»), և նշանակում է ծառերից զուրկ ցամաքային տարածք։ 900 թվականին Բրերա թաղամասը տեղակայված է եղել Միլան քաղաքի պատերից դուրս, և տարածքը դատարկ է պահվել ռազմական պատճառներով։ Բառի հիմքը համընկնում է Հոլանդիայի Բրեդա քաղաքի և անգլերեն "broad" (լայն) բառերի հետ։
Կառույցներ
Եվ ակադեմիան, և Բրերա պատկերասրահը գտնվում են պատմական շենքում՝ Բրերա պալատում։ Այս նույն շենքում են տեղակայված նաև Միլանի բուսաբանական այգին, Աստղադիտարանը, Բրերա գրադարանը։
Բրերայում կան ռեստորաններ, բարեր, գիշերային ակումբներ, հնաոճ իրերի և արվեստի խանութներ, գույնզգույն փողոցային շուկաներ, ինչպես նաև բախտագուշակների տաղավարներ։
1998-2002 թվականներին վիպասան Պաուլո Բրերան, Ֆրանկո և Ֆրանչեսկա Բրերաների հետ միասին հրատարակել է «Բրերա» ամսագիրը ՝ նվիրված Բրերա թաղամասին ։ Ամսագիրը համագործակցել է մի շարք հայտնի լրագրողների, արվեստաբանների ու գրողների հետ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Միլանի շրջաններ
Պեռլո (Ավերոնի գավառ)
Պեռլո (Peyreleau), համայնք Ֆրանսիայի Օքսիտանիա երկրամասի Ավերոն գավառում ։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 530 կմ հարավ, Թուլուզ քաղաքից` 160 կմ հյուսիս-արևելք, Ռոդեզ քաղաքից` 55 կմ արևելք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 55 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 42-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 13։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 76,4 %։ 42 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 35 անձ (19 տղամարդ և 16 կին)։ Գործազուրկ են եղել 7 անձ (2 տղամարդ և 5 կին)։ 13 անաշխատունակներից 3-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 5-ը` թոշակառուներ, իսկ 5-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ցմախ շքեղ
Բույսի բարձրությունը 40-50 սանտիմետր է, ծաղկում է առատ, սակայն ոչ երկարատև (30-40 օր)։ Ծաղիկների տրամագիծը հասնում է 0,8-1 սմ-ի, սպիտակ են կամ վարդագույն՝ հավաքված հուրանանման ծաղկաբույլերում։ Լուսասեր է, հարաբերական ցրտադիմացկուն։
Լավ է աճում թեթև ավազակավային քարքարոտ, սննդանյութերով հարուստ կրային հողերում։ Երաշտադիմացկուն է։ Վերատնկումը վատ է տանում։ Բազմանում է սերմերի միջոցով ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Մեխակազգիներ Կատեգորիա:Միամյա բույսեր Կատեգորիա:Ծախկասերմեր Կատեգորիա:Դեկորատիվ բույսեր Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ Կատեգորիա:Ասիայի բուսական աշխարհ
Լյարդի քաղցկեղ
Լյարդի քաղցկեղ, հայտնի է նաև որպես հեպատիկ քաղցկեղ և առաջնային հեպատիկ քաղցկեղ, քաղցկեղ, որն առաջանում է լյարդում ։ Քաղցկեղը, որը տարածվում է այլ տեղից դեպի լյարդ, հայտնի է որպես լյարդի մետաստազ, ավելի տարածված է, քան այն, որը սկիզբ է առնում լյարդում ։ Լյարդի քաղցկեղի ախտանշաններն են՝ գոյացության զգացողություն կամ ցավ աջ կողմում՝ կրծքավանդակի տակ, որովայնի այտուց, դեղնավուն մաշկ, կապտուկների հեշտ առաջացում, քաշի կորուստ և թուլություն ։
Լյարդի քաղցկեղի առաջատար պատճառը ցիռոզն է՝ հեպատիտ B-ով, հեպատիտ C-ով կամ ալկոհոլով պայմանավորված ։ Այլ պատճառներն են աֆլատոքսինը, լյարդի ոչ ալկոհոլային ճարպային հիվանդությունը և լյարդի ծծանները ։ Ամենատարածված տեսակներն են լյարդաբջջային կարցինոման (հեպատոցելուլար կարցինոմա`HCC), որը կազմում է դեպքերի 80%-ը և խոլանգիոկարցինոման ։ Քիչ տարածված տեսակներն են՝ լորձային կիստոզ նորագոյացությունը և ներծորանային պապիլար լեղային նորագոյացությունը ։ Ախտորոշմանը կարող են օժանդակել արյան թեստը և բժշկական նկարները՝ հյուսվածքային բիոպսիայով հաստատված ։
Կանխարգելիչ միջոցներն են՝ հեպատիտ B-ի դեմ պատվաստումը և հեպատիտ B-ով կամ C-ով վարակվածների բուժումը ։ Սկրինինգը խորհուրդ է տրվում լյարդի քրոնիկական հիվանդությամբ մարդկանց ։ Բուժման տեսակներն են՝ վիրահատությունը, թիրախային թերապիան և ճառագայթային թերապիան ։ Որոշ դեպքերում կարող են կիրառվել աբլացիոն թերապիան, էմբոլիզացիոն թերապիան կամ լյարդի փոխպատվաստումը։ Լյարդի փոքր գոյացությունները կարող են հսկվել ։
Լյարդի առաջնային քաղցկեղն աշխարհում վեցերորդ ամենահաճախ հանդիպող քաղցկեղն է (6%) և քաղցկեղից մահվան առաջատար պատճառը (9%) ։ 2012 թվականին հանդիպել է 782,000 մարդու մոտ և 2015 թվականին հանգեցրել 810,500 մահվան ։ 2015 թվականին լյարդի քաղցկեղից դիտվել է 263,000 մահվան դեպք հեպատիտ B-ի պատճառով, 167,000՝ հեպատիտ C-ի և 245,000՝ ալկոհոլի ։ Լյարդի քաղցկեղի բարձր հաճախականություն դիտվում է այնտեղ, որտեղ տարածված են հեպատիտ B-ն և C-ն՝ ներառյալ Ասիան և Ենթասահարական Աֆրիկան ։ Լյարդաբջջային քաղցկեղն ավելի հաճախ հանդիպում է տղամարդկանց մոտ ։ Ավելի հաճախ ախտորոշվում է 55-65 տարեկան մարդկանց շրջանում ։ Հինգամյա ապրելիությունը Միացյալ Նահանգներում կազմում է 18% ։ «hepatic» բառը հունարեն hêpar բառից է, որը նշանակում է լյարդ ։
Դասակարգում
Ամենահաճախ հանդիպող լյարդի քաղցկեղը լյարդաբջջային կարցինոման (HCC) է՝ կազմելով լյարդի բոլոր առաջնային քաղցկեղների մոտ 75%-ը (անվանվում է նաև հեպատոմա, որը սխալ է համարվում, քանի որ ադենոմաները սովորաբար բարորակ են)։ HCC առաջանում է լյարդի բջիջներից՝ հեպատոցիտներից, որոնք չարորակ են դառնում։ Լյարդի բջիջներից առաջացած քաղցկեղի մյուս տեսակը հեպատոբլաստոման է, որը զարգանում է լյարդի ոչ հասուն բջիջներից ։ Սա հազվագյուտ չարորակ ուռուցք է, որը զարգանում է հիմնականում երեխաների մոտ և կազմում երեխաների մոտ հանդիպող բոլոր քաղցկեղների մոտ 1%-ը և 15 տարեկանից ցածր երեխաների շրջանում դիտվող լյարդի բոլոր առաջնային քաղցկեղների 79%-ը։ Հեպատոբլաստոմաների մեծ մասը կազմավորվում է աջ բլթում ։
Լյարդում հայտնաբերված շատ քաղցկեղներ լյարդի իրական քաղցկեղներ չեն և ծագում են մարմնի այլ տեղերից, որոնք տարածվում են դեպի լյարդ (հայտնի են որպես մետաստազներ)։ Հաճախ ծագում են ստամոքսաղիքային ուղում, քանի որ լյարդը մոտ է գտնվում ակտիվ նյութափոխանակություն և հարուստ արյունամատակարարում ունեցող այն օրգաններին, որոնք մոտ են նաև արյունատար անոթներին և ավշային հանգույցներին (ենթաստամոքսային գեղձի քաղցկեղ, ստամոքսի քաղցկեղ, հաստ աղու քաղցկեղ և գլխավորապես կույր աղու որդանման ելունի կարցինոիդ ուռուցքներ), ինչպես նաև կրծքագեղձի քաղցկեղից, ձվարանի քաղցկեղից, թոքի քաղցկեղից, երիկամի քաղցկեղից, շագանակագեղձի քաղցկեղից։
Ախտանշաններ
Քանի որ լյարդի քաղցկեղն ընդհանուր տերմին է քաղցկեղի շատ տեսակների համար, ուստի ախտանշանները կախված են քաղցկեղի տեսակից։ Խոլանգիոկարցինոմայի ժամանակ դիտվում են գերքրտնարտադրություն, դեղնուկ, որովայնային ցավ, քաշի կորուստ և լյարդի մեծացում ։ Լյարդաբջջային կարցինոմայի ժամանակ դիտվում են որովայնային զանգվածի մեծացում, որովայնային ցավ, փսխում, սակավարյունություն, մեջքի ցավ, դեղնուկ, քոր, քաշի կորուստ և տենդ ։
Վիրուսային ինֆեկցիա
Այսօր աշխարհում լյարդի քաղցկեղի գլխավոր պատճառը վիրուսային ինֆեկցիան է՝ հեպատիտ B վիրուսով կամ հեպատիտ C վիրուսով պայմանավորված, որը կազմում է լյարդաբջջային կարցինոմայի (HCC) 80%-ը ։ Վիրուսները համարվում են լյարդաբջջային կարցինոմայի պատճառ, քանի որ լյարդում առաջացնում են զանգվածային բորբոքում, ֆիբրոզ և ի վերջո ցիռոզ։ Լյարդաբջջային կարցինոման սովորաբար առաջանում է ցիռոզից հետո և տարեկան դիտվում է 1,7% նոր դեպք՝ հեպատիտ C վիրուսով վարակված մարդկանց շրջանում ։ Հեպատիտ B վիրուսով վարակված մարդկանց 5-10%-ը դառնում են քրոնիկ կրողներ, իսկ նրանց 30%-ը ձեռք է բերում լյարդի քրոնիկ հիվանդություն, որն էլ կարող է հանգեցնել լյարդաբջջային կարցինոմայի ։ Հեպատիտ B վիրուսով ինֆեկցիան նույնպես կապված է խոլանգիոկարցինոմայի հետ ։ Ի տարբերություն հեպատիտ B և C վիրուսներին՝ այլ վիրուսների դերը լյարդի քաղցկեղի առաջացման գործում ավելի քիչ է հայտնի, չնայած կան որոշ դեպքեր հեպատիտ B վիրուսի և հեպատիտ D վիրուսի համատեղ ինֆեկցման, որոնք կարող են բարձրացնել լյարդաբջջային կարցինոմայի ռիսկը ։
Հեպատիտ C և B վիրուսային ինֆեկցիայի ժամանակ լյարդային բջիջներում ձևավորվում են շատ գենետիկ և էպիգենետիկ փոփոխություններ, որոնք համարվում են լյարդի ուռուցքների առաջացման հիմնական գործոնները։ Փոփոխելով գենի մեթիլացումը՝ վիրուսներն ինդուկցում են չարորակ փոփոխություններ բջիջներում,ազդելով գենի էքսպրեսիայի վրա և խթանելով կամ ընկճելով բջջային ազդանշանի փոխանցման ուղին։ Այսպիսով, վիրուսները կանխում են բջիջների ծրագրավորված մահը (ապոպտոզ), խթանում վիրուսային ռեպլիկացիան և հարատևությունը ։
Հեպատիտ C և B վիրուսները նույնպես խթանում են չարորակ փոփոխությունները՝ առաջացնելով ԴՆԹ-ի վնասում և գենոմիկ անկայունություն։ Թթվածնի ազատ ռադիկալներն ազդելով էքսպրես սպիտակուցների վրա՝ խոչընդոտում են ԴՆԹ-ի վերականգնումը, իսկ հեպատիտ C վիրուսը նպաստում է մուտատոր էնզիմների ակտիվացմանը ։
Ցիռոզ
Բացի վիրուս կախյալ ցիռոզից, ցիռոզի մյուս պատճառները ևս կարող են հանգեցնել լյարդաբջջային կարցինոմայի։ Ալկոհոլի ընդունումը փոխկապակցված է լյարդաբջջային կարցինոմայի առաջացման ռիսկի հետ, և բարձրացնում է ռիսկը ալկոհոլով պայմանավորված ցիրոտիկ լյարդով մարդկանց մոտ։ Կան որոշ հիվանդություններ, որոնք ցիռոզի պատճառ են հանդիսանում և հանգեցնում են լյարդաբջջային կարցինոմայի՝ինչպես օրինակ ժառանգական հեմոքրոմատոզը և առաջնային բիլիար ցիռոզը ։
Աֆլատոքսին
Աֆլատոքսինը կարող է հանգեցնել լյարդաբջջային կարցինոմայի առաջացմանը։ Աֆլատոքսինները քիմիական նյութերի մի խումբ են, որոնք արտադրվում են Aspergillus flavus սնկերի (անունն առաջացել է A. flavus թույնից ) և A. parasiticus-ի կողմից։ Սննդի ախտոտումը սնկերով հանգեցնում է քիմիական նյութերի կլանմանը, որոնք շատ թունավոր են լյարդի համար։ Սնկերով աղտոտված ամենատարածված սննդամթերքներն են հացահատիկները, գետնանուշը և բանջաեղենները։ Սննդի ախտոտումը տարածված է Աֆրիկայում, Հարավարևելյան Ասիայում և Չինաստանում։ Հեպատիտ B վիրուսի և աֆլատոքսինի միաժամանակյա ազդեցությունը շուրջ երեք անգամ բարձրացնում է լյարդի քաղցկեղի առաջացման ռիսկը, ի տարբերություն միայն հեպատիտ B վիրուսով պայմանավորված դեպքերի։ Աֆլատոքսինները քաղցկեղ են առաջացնում մուտացիաների և էպիգենետիկ ալտերացիաների միջոցով։ Աֆլատոքսիններն առաջացնում են մուտացիաներ ՝ առավել հաճախ p53 սուպրեսոր գենի ։ Աֆլատոքսին ինդուկցված կարցինոգենեզի ամենատարածված պատճառը հավանաբար p53 գենի մուտացիան է այլ աֆլատոքսին ինդուկցված մուտացիաների և էպիգենետիկ ալտերացիաների հետ միասին։
Երեխաներ
Լյարդի քաղցկեղի առաջացման ռիսկը բարձր է Բեկվիդ-Ուիդմանի համախտանիշով (հեպատոբլաստոմայի հետ ասոցացված), ընտանեկան ադենոմատոզ պոլիպոզով (հեպատոբլաստոմայի հետ ասոցացված) , ցածր քաշով ծնված երեխաների (հեպատոբլաստոմայի հետ ասոցացված) , ընտանեկան պրոգրեսիվող ինտրահեպատիկ խոլեստազով (HCC հետ ասոցացված) և 18-րդ քրոմոսոմի տրիսոմիայով (հեպատոբլաստոմայի հետ ասոցացված) երեխաների շրջանում։
Ախտորոշում
Լյարդի քաղցկեղի ախտորոշման համար կիրառվում են շատ պատկերող մեթոդներ։ Լյարդաբջջային քաղցկեղի ախտորոշման համար կիրառվում են ուլտրաձայնային հետազոտություն (ՈւՁՀ), համակարգչային շերտագրություն(ՀՇ), մագնիսառեզոնանսային շերտագրություն (ՄՌՇ)։ Ուլտրաձայնային հետազոտությամբ հայտնաբերված 2սմ-ից ավելի չափս ունեցող օջախները 95% հավանականությամբ կարող են լինել լյարդաբջջային քաղցկեղ։ Խոլանգիոկարցինոմաների մեծ մասը առաջանում են լյարդի դրունքի շրջանում և հաճախ արտահայտվում լեղածորանի խցանմամբ։ Եթե կա կասկած, որ խցանման պատճառը չարորակ նորագոյացություն է՝ կիրառում են էնդոսկոպիկ ռետրոգրադ խոլանգիոպանկրեատոգրաֆիա, ՈիՁՀ, ՀՇ, ՄՌՇ և մագնիսառեզոնանսային խոլանգիոպանկրեատոգրաֆիա ։
Քաղցկեղով հիվանդ մարդկանց արյան մեջ երբեմն հայտնաբերվում են քիմիական նյութեր, ուռուցքի մարկերներ, որոնք կարող են օգտակար լինել լյարդի քաղցկեղների ախտորոշման և մոնիտորինգի ընթացքում։ Արյան մեջ ալֆա-ֆետոպրոտեինի բարձր քանակ կարող է հայտնաբերվել լյարդաբջջային քաղցկեղի և ներլյարդային խոլանգիոկարցինոմայի շատ դեպքերում։ Խոլանգիոկարցինոման կարող է հայտնաբերվել հետևյալ ուռուցքի մարկերներով՝ կարբոհիդրատ անտիգեն 19-9 (CA 19-9), կարցինոէմբրիոնիկ անտիգեն (CEA) և քաղցկեղի անտիգեն 125 (CA125)։ Այս ուռուցքի մարկերները հայտնաբերվում են լյարդի առաջնային քաղցկեղների, ինչպես նաև այլ քաղցկեղների ու որոշ խանգարումների դեպքում ։
Կանխարգելում
Տարբերում են քաղցկեղների առաջնային, երկրորդային և երրորդային կանխարգելում։ Առաջնային կանխարգելումը նվազեցնում է լյարդի քաղցկեղի առաջացման ռիսկի գործոնների ազդեցությունը։ Լյարդի քաղցկեղի առաջնային կանխարգելման ամենաարդյունավետ տարբերակը հեպատիտ B-ի դեմ պատվաստումն է։ Պատվաստումը հեպատիտ C-ի դեմ ներկայումս անհասանելի է։ Առաջնային կանխարգելման մյուս ձևերն ուղղված են այդ վիրուսների փոխանցման սահմանափակմանը՝ բարձրացնելով անվտանգ ներարկումների պրակտիկայի որակը, իրականացնելով դոնորական արյան և բարձր ռիսկի խմբում գտնվող անհատների սկրինինգ հետազոտություն։ Աֆլատոքսինի ազդեցությանը ենթարկվելուց խուսափելու համար պետք է կանխել բորբոսի առաջացումը՝ հետբերքսհավաքային միջամտությամբ, որն արդյունավետ է եղել Արևմտյան Աֆրիկայում։ Լյարդի քաղցկեղի առաջացման հաճախականությունը կրճատվում է նվազեցնելով ալկոհոլի չարաշահումը, գիրությունը և դիաբետը։ Հեմոքրոմատոզով հիվանդների շրջանում դիետան կրճատում է երկաթով ծանրաբեռնվածությունը և նվազեցնում լյարդի քաղցկեղի առաջացման ռիսկը ։ Երկրորդային կանխարգելումը ներառում է քաղցկեղի ձևավորմանը նպաստող գործոնի (քաղցկեղածնություն) բուժումը և քաղցկեղածնության կանխարգելումը։ Վիրուսով վարակված մարդկանց բուժել հնարավոր չէ, բայց բուժումը հակավիրուսային դեղերով, օրինակ ինտերֆերոններով, կարող է նվազեցնել լյարդի քաղցկեղի առաջացումը ։ Քլորոֆիլինը կարող է նվազեցնել աֆլատոքսինի ազդեցությունը։ Երրորդային կանխարգելումը ներառում է լյարդի քաղցկեղի կրկնման կանխարգելմանն ուղղված բուժումները՝ քիմիոթերապիայի և հակավիրուսային դեղերով ։
Լյարդաբջջային կարցինոմա
Լյարդաբջջային կարցինոմայի օպտիմալ բուժումը վիրաբուժական մասնահատումն (ռեզեկցիա) է, երբ լյարդային ֆունկցիան բավականաչափ պահպանված է։ Բարդությունները՝ օրինակ լյարդային անբավարարություն, կարող են առաջանալ ցիրոտիկ լյարդի մասնահատման դեպքում։ Մասնահատումից հետո 5-ամյա ապրելիության մակարդակը մեծապես բարելավվել է վերջին մի քանի տասնամյակում և ներկայումս կարող է գերազանցել 50%-ը։ Սակայն, կրկնվելու հաճախականությունը կարող է գերազանցել 70%-ը ։ Լյարդաբջջային կարցինոմայի դեպքում կարող է դիտարկվել նաև լյարդի փոխպատվաստումը, երբ ուռուցքը կայուն է բուժումների նկատմամբ և այն համապատասխանում է յուրահատուկ չափանիշներին (ինչպես օրինակ Միլանի չափանիշներին)։ Լյարդաբջջային կարցինոմայով հիվանդների 30-40%-ը ենթակա է վիրահատության և փոխպատվաստման, քանի որ քաղցկեղը հաճախ հայտնաբերվում է ուշ փուլում։ Լյարդաբջջային կարցինոման կարող է հարաճել փոխպատվաստմանն սպասելու ընթացքում և կանխել փոխպատվաստումը խիստ չափանիշների պատճառով։
Միջմաշկային աբլացիան միակ ոչ վիրահատական բուժումն է։ Կան միջմաշկային աբլացիայի շատ տեսակներ, որոնք ներառում են քիմիական նյութերի ներարկումը լյարդ (էթանոլ կամ քացախաթթու) կամ չափազանց բարձր ջերմության կիրառումը՝ ռադիոհաճախականությամբ աբլացիա, միկրոալիքներ, լազերներ կամ կրիոթերապիա։ Ռադիոհաճախականությամբ աբլացիան լյարդաբջջային կարցինոմայի դեպքում համարվում է լավագույն միջոցը, սակայն ուռուցքի մոտ տեղակայումը այլ օրգաններին և արյունատար անոթներին սահմանափակում են կիրառումը ջերմության տարածման և խորը ներթափանցման պատճառով ։ Լյարդաբջջային կարցինոմայի դեպքում միջմաշկային աբլացիայի երկարաժամկետ կիրառման արդյունքները լավ ուսումնասիրված չեն։ Հնարավորության դեպքում ամենանախընտրելի բուժման մեթոդը վիրահատությունն է։
Համակարգային քիմիոթերապիան սովորաբար չի կիրառվում լյարդաբջջային կարցինոմայի դեպքում, սակայն կարող է կիրառվել տեղային քիմիոթերապիան՝ ներզարկերակային քիմիոէմբոլիզացիա։ Այս միջամտության դեպքում կիրառվում են ցիտոտոքսիկ դեղեր, ինչպիսին են դոքսոռուբիցինը կամ ցիսպլատինը լիպիոդոլով։ Քանի որ համակարգային դեղերի մեծ մասը լյարդաբջջային քաղցկեղի դեպքում չունի արդյունավետություն, ուսումնասիրվում են սորաֆենիբի ազդեցության մոլեկուլային ուղիները, նպատակային թերապիան կանխարգելում է բջիջների պրոլիֆերացիան և անգիոգենեզը։ Սորաֆենիբի կիրառումը Սննդի և դեղի ադմինիստրացիայի (FDA) կողմից հավանության արժանացավ 2007 թվականի նոյեմբերին ։ Այս դեղը փրկվելու հնարավորություն է տալիս ։
Լյարդաբջջային քաղցկեղի դեպքում ռադիոթերապիան հաճախ չի կիրառվում, քանի որ լյարդը չի դիմանում ճառագայթմանը։ Չնայած, ժամանակակից տեխնոլոգիայով հնարավոր է կատարել թիրախային ճառագայթում ուռուցքի վրա՝ դոզան հասցնելով մինիմալի լյարդի մնացած հատվածի վրա։ Ռադիոթերապիան քիմիոէմբոլիզացիայի, տեղային քիմիոթերապիայի, համակարգային քիմիոթերապիայի կամ թիրախային թերապիայի հետ կիրառելիս առավել արդյունավետ է, քան առանձին ։
Խոլանգիոկարցինոմա
Խոլանգիոկարցինոմայի դեպքերի մոտ 30%-ը վիրահատելի է։ Վիրահատությունից հետո կրկնման հաճախականությունը 60%-ից բարձր է ։ Կարելի է իրականացնել լյարդի փոխպատվաստում, երբ մասնահատումը կիրառելի չէ և ադյուվանտ քիմիոճառագայթում՝ որոշ դեպքերում ։ Խոլանգիոկարցինոմայի 60%-ն առաջանում է հարդրունքային շրջանում և կարելի է կիրառել ֆոտոդինամիկ թերապիա՝ բարելավելով կյանքի որակն ու գոյատևման ժամանակահատվածը։ Ֆոտոդինամիկ թերապիան նորովի բուժում է, որն օգտագործում է թեթև ակտիվացած մոլեկուլներ ուռուցքի բուժման համար։ Լազերային լույսը նպաստում է թթվածնի ազատ ռադիկալների առաջացմանը, որոնք սպանում են ուռուցքային բջիջները ։
Համակարգային քիմիոթերապիա՝ օրինակ, գեմցիտաբինը և ցիսպլատինը, երբեմն կիրառվում են խոլանգիոկարցինոմայի ոչ վիրահատելի դեպքերում ։
Ռադիոհաճախականությամբ աբլացիան, ներզարկերակային քիմիոէմբոլիզացիան և ներքին ռադիոթերապիան (բրախիթերապիան) հուսադրող են խոլանգիոկարցինոմայի բուժման համար ։
Ռադիոթերապիան կարող է կիրառվել ադյուվանտ թերապիայի հետ կամ որպես պալիատիվ բուժում ։
Հեպատոբլաստոմա
Հեպատոբլաստոմայի բուժման համար կարելի է կիրառել վիրաբուժական մասնահատումը կամ լյարդի փոխպատվաստումը։ Քիմիոթերապիան կարող է կիրառվել վիրահատությունից և փոխպատվաստումից առաջ և հետո ։
Քիմիոթերապիան՝ ներառելով ցիսպլատին, վինկրիստին, ցիկլոֆոսֆամիդ և դոքսոռուբիցին, կիրառվում է հեպատոբլաստոմայի համակարգային բուժման համար։ Ցիսպլատինը համարվում է ամենաարդյունավետը ։
Էպիդեմիոլոգիա
1990 թվականին լյարդի քաղցկեղի պատճառով մահվան դեպքերը հասնում է 460,000-ի, իսկ 2010 թվականի դրությամբ, աշխարհում գրանցվել է 754,000 մահվան դեպք, այդ դարձնելով մահվան երրորդ գլխավոր պատճառը՝ թոքերի և որովայնի քաղցկեղից հետո ։ 2012 թվականին տղամարդկանց մոտ այն կազմում էր ախտորոշումների 7%-ը ։ Այս դեպքերից 340,000-ը պատճառը հեպատիտ B-ն է, 196,000-ը՝ հեպատիտ C-ն, իսկ 150,000-ը՝ ալկոհոլի պատճառով է ։ Լյարդաբջջային կարցինոման լյարդի քաղցկեղի ամենատարածված տեսակն է, որն ունի ածխարհագրական տարածվածություն։ Չինաստանում 50% հիվանդների մոտ լյարդաբջջայինկարցինոմա է, իսկ դեպքերի ընդհանուր 80%-ը աշխարհագրական տարածվածությամբ զբաղեցնում է Աֆրիկայից մինչև հարավային Ասիա, հեպատիտ B-ի պատճառով ։ Այն մեծ տարածվածություն ունի Թայլանդում՝ լյարդի ծծանի առկայության պատճառով ։
Հնդկաստան
Հնդկաստանում լյարդաբջջջային կարցինոմայով հիվանդների թիվը տարեկան 100,000-ից կազմում է 4.1 տղամարդկանց մոտ, 1.2 կանանց մոտ՝ 40-70 տարիքային սահմաններում ։
Միացյալ Թագավորություն
Միացյալ թագավորությունում լյարդի քաղցկեղը համարվում է տասնութերորդ տարածված քաղցկեղային հիվանդությունը (2011 թվականին Միացյալ թագավորությունում ախտորոշվել է լյարդի քաղցկեղով մոտավորապես 4,300 հիվանդ մարդ) և այս քաղցկեղի պատճառով մահացույթունները զբաղեցնում է մահվանդ պատճառների քսաներորդ տեղը (2012 թվականին լյարդի քաղցկեղի պատճառով մահացել է մոտավորապես 4,500 մարդ) ։
Միացյալ Նահանգներ
2000 թվականին Միացյալ նահանգներում ստանդարտ բնակչության մոտ մահացությունների թիվը լյարդի քաղցկեղի պատճառով 25-43 տարիքային հասակում կազմում էր 100,000-ից 7.2, իսկ 2016 թվականին՝ 10.3։ Քաղցկեղի պատճառով մահացությունների թիվը 2000 թվականից մինչև 2016 թվականը տղամարդկանց մոտ հաճախականությունը 10.5-ից դարձել է 15.0, այսինքն աճել է 43%-ով, իսկ կանանց մոտ՝ 4.5-6.3, աճել է 40%-ով։ Այդ ժամանակահատվածում տղամարդկանց մահացությունների թիվը 2.0–2.5 անգամ գերազանցում է կանանց մահացությունների թվին ։
Հետազոտություն
Հեպկորտեսպենլիզիմուտ֊L-ը ներքին ընդունման իմունոթերապևտիկ միջոց է, որը ներկայումս կլինիկական փորձարկման երրորդ փուլն է անցնում լյարդաբջջային քաղցկեղի համար ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հեպատոլոգիա Կատեգորիա:Լյարդի հիվանդություններ
Բյուլախ
Բյուլախ (Bülach), քաղաք Շվեյցարիայում՝ Ցյուրիխի կանտոնում։ Նույնանուն շրջանի վարչական կենտրոնն է; Գտնվում է Գլատ գետի հովտի արևելյան մասում՝ Ցյուրիխի օդանավակայանից 6 կիլոմետր դեպի հյուսիս։
Զբաղեցնում է 16.1 քառակուսի կիլոմետր տարածք, որի 33.2%-ն օգտագործվում է գյուղատնտեսական նպատակներով, 39.5%-ն էլ անտառապատ է։ 2017 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով Բյուլախում ապրում էր 19.888 մարդ։
Ժողովրդագրություն
Քաղաքի բնակչության թվաքանակը պատմական ժամանակի ընթացքում կրել է հետևյալ փոփոխությունները
Պատմություն
Պատմական փաստաթղթերում Բյուլախն առաջին անգամ հիշատակվել է 811 թվականին՝ որպես Pulacha և, ինչպես իր ուսումնասիրություններից մեկում նշել է հնագետ Յոախիմ Վերները, ով հետազոտել է այս բնակավայրի միջնադարյան գերեզմանատունը, Բյուլախն այն հին ժամանակներից ընդգրկված է եղել Ալեմանի մարզի կազմում ։ Ավստրիայի Հաբսբուրգյան ազնվականական տոհմի ներկայացուցիչ, դուքս Լեոպոլդ Երրորդը Բյուլախին քաղաքի կարգավիճակ է շնորհել դեռևս 1384 թվականին՝ թույլատրելով, որ ունենա իր քաղաքային շուկան։
Տեսարժան վայրեր
Պատմական այս բնակավայրը հարուստ է արժեքավոր հուշարձաններով, որոնց թվում են ռեֆորմիստական եկեղեցին, Sigristenkeller պատկերասրահը, Pfarrhaus-ը, Tithe ամբարը, Saint Laurentius եկեղեցին, քաղաքապետարանը՝ 74 մետր բարձրությամբ աշտարակով, որտեղից յուրաքանչյուր ամսվա առաջին շաբաթ օրը՝ երեկոյան ժամը 6-ից փողհարները կես ժամ շարունակ նվագում են։
Կրթություն
Քաղաքում գործող տարրական դպրոցներից են Schuleinheit Böswisli-ը, Schuleinheit Schwerzgrueb-ը , Schuleinheit Lindenhof-ը և Schuleinheit Hohfuri-ը ։
Միջնակարգ դպրոցներն են Schule Hinterbirch-ն ու Schule Mettmenriet-ը  ։ Բյուլախում գործում է նաև միջնակարգ արհեստագործական Kantonsschule Zürcher Unterland'' (KZU) դպրոցը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Շվեյցարիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ցյուրիխի կանտոնի բնակավայրեր
Արի (Բուլանըխի գավառ)
Արի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Բուլանըխի գավառակում։ Գտնվում էր գավառակի հարավային մասում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կոնուրի
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 8 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ռյազանի մարզի Միխայլովսկի շրջանի բնակավայրեր
Էնեական
Էնեական, լատիներեն գրված էպիկական պոեմ։ Հեղինակը հռոմեացի բանաստեղծ Վերգիլիոսն է։ Պոեմում պատմվում է հռոմեացիների ծագման, նրանց առասպելական նախահոր՝ Էնեասի թափառումների, քաջագործությունների և հերոսական կերպարի մասին։
Վերգիլիոսը չի ցանկացել իր երկն անավարտ վիճակով հրապարակել ու մահվանից առաջ պատվիրել է այն ոչնչացնել, սակայն Օգոստոս կայսրը, հակառակ բանաստեղծի վերջին կամքի, հրապարակել է «Էնեականը»։
Լիբիդո
Լիբիդոն կամ լիբիդոյի էներգիան (լատիներեն՝ libido – ուզել, ցանկանալ, ձգտել) հոգեվերլուծության հիմնական հասկացություններից է, որն առաջադրել է Զիգմունդ Ֆրոյդը։ Լիբիդո կոչվում է սեքսուալ (կյանքի, Էրոսի) բնազդների էներգիան։ Դա հոգեկան էներգիայի որոշակի քանակ է, որը լիցքաթափվում է սեռական վարքում կամ սուբլիմացիայի միջոցով։
Ըստ Զ. Ֆրոյդի լիբիդոն մարդու հոգեսեքսուալ զարգացման ընթացքում տեղափոխվում է զարգացման փուլին համապատասխան էրոգեն շրջան՝ մարմնի մի մաս, որը կապված է որևիցե սեռական բնազդի հետ։ Որպես էրոգեն շրջաններ առանձնացնում եմ բերանը, անուսը և սեռական օրգանները։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հոգեվերլուծություն
Էլման Զեյնալով
Էլման Զեյնալով (ծն. 1993 թ. Նոյեմբերի 18-ին, Սումգայիթ), հայտնի բեմական անունը` El'man, ռուս փոփ երգիչ ադրբեջանական ծագմամբ, RAAVA Music լեյբլի պրադյուսեր։ RAAVA Music-ռուսական առաջին հայտնի լեյբլը,որը ստեղծվեց 2018'' թվականի աշնանը,ի սկզբանե խմբում կար 3 հոգի՝ Ջոնի,Անդրո,Էլման սակայն հետագայում այն համալրվեց նոր երգիչներով Այժմ խմբի երգիչներն են՝MONA,ITON,ANDRO ,ELMAN
Վաղ ժամանակաշրջան
Էլմանը ծնվել է 1993 թվականի նոյեմբերի 18-ին, Ադրբեջանի Սումգայիթ քաղաքում։ Երբ Զեյնալովը դեռ երեխա էր, ընտանիքը տեղափոխվեց Դոնի Ռոստով, որտեղ Էլմանն անցկացրեց մանկությունն ու պատանությունը։ Տղան սովորել է սովորական դպրոցում, հասցրել զբաղվել ձյուդոյով ։ Ավարտելուց հետո նա ընդունվել է Ռոստովի պետական ​​տրանսպորտի համալսարան և 17 տարեկանում հեռացել ծնողներից ։ Այդ ժամանակ սկսել է զբաղվել երաժշտությամբ, սակայն երաժշտական կրթություն չի ստացել ։
Երաժշտական կարիերան
Երգիչը իր կարիերան սկսել է 2017 թվականին՝ մասնակցելով « Աստղերի ֆաբրիկա » « Муз-ТВ » հեռուստաալիքին, որտեղ զբաղեցրել է 5-րդ տեղը։ Երգչի պրոդյուսերը Վիկտոր Դրոբիշերըն էր, բայց որոշ ժամանակ անց պայմանագիրը դադարեցվեց։ Նույն թվականին նա թողարկեց առաջին սինգլը՝ «Адреналин»։ 2018 թվականին լույս են տեսնում «Мой океан», «Спаси меня», «Дважды» երգերը։ 2019 թվականին նա ձայնագրել է «Замело» (ՎԿ գծապատկեր - 28-րդ տեղ), «Кроссы» և «Уставший город» երգերը։
Նա RAAVA կոչվող երգչախմբի հիմնադիրներից  է (անդամներ՝ Անդրո, Ջոնի, Գաֆուր)։ Նա նաև մասնակցել է «Փիթեր Նապաստակ» մուլտֆիլմի ձայնային դերասանությանը։
Անձնական կյանք
2019 թվականի դեկտեմբերի 6-ին ամուսնացավ մոդել Մարգարիտա Ցոյի հետ։ 2020 թվականի մարտին հայտնի դարձավ, որ զույգը սպասում է առաջնեկին ։Նրա կինը՝' Մարգարիտա Ցոյ ը կատարեց իր առաջին ձայմագրումը,RAAVA MUSIC''ում
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի փոփ-վոկալիստներ
Դորայի ընտանիք
Դորայի ընտանիք, ոչ մեծ աստերոիդների ընտանիք, որը տեղաբաշխված է հիմնական աստերոիդների գոտում։ Ընտանիքը անվանվել է այս ընտանիքի առաջին աստերոիդի պատվին՝ (668) Դորա։
Տես նաև
Կատեգորիա:Աստերոիդների ընտանիքներ
Արամ Շահինյան
Արամ Արտաշեսի Շահինյան, հայ ֆիզիկոս, ֆիզքիմիկոս։ Քիմիական (1982) և ֆիզիկամաթեմատիկական (1992) գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր (1990), ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ (2000), ակադեմիկոս ։ Հայաստանի Հանրապետության գիտության վաստակավոր գործիչ (2009) ։
Մաթեմատիկոս, ակադեմիկոս և մանկավարժ Արտաշես Շահինյանի որդին է։
Կենսագրություն
1961 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1972-1974 թվականներին՝ ՀԽՍՀ ԳԱ Գորիսի ֆիզիկատեխնիկական կենտրոնի, 1974-1986 թվականներին՝ Փորձարարական կենսաբանության, 1986 թվականից՝ Ֆիզիկայի կիրառական հիմնախնդիրների ինստիտուտի լաբորատորիաների վարիչ, 1992-1999 թվականներին՝ ՀՀ կրթության և գիտության փոխնախարար, 1999-2002 թվականներին՝ ՀՀ ԳԱԱ փոխնախագահ, 2000-2002 թվականներին, միաժամանակ՝ ՀՀ ԳԱԱ միջազգային գիտակրթական կենտրոնի տնօրեն, 2002-2004 թվականներին՝ բնական գիտությունների բաժանմունքի ակադեմիայի քարտուղար, 2004-2006 թվականներին՝ փոխնախագահի տեղակալ, 2006-2007 թվականներին՝ ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիայի քարտուղարի պաշտոնակատար։ Ամերիկյան լուսակենսաբանական (1989) և քիմիական (2005) գիտությունների ընկերությունների անդամ է։ ՀՀ ԳԱԱ Քիմիական և Երկրի մասին գիտությունների բաժանմունքի ակադեմիկոս-քարտուղար (2007-2008), ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս-քարտուղար (2008-2011), ՀՀ ԳԱԱ նախագահության անդամ (2007-2011), 2011 թվականից՝ ՀՀ ԳԱԱ գիտակրթական միջազգային կենտրոնի գիտական մասի ղեկավար։
Աշխատանքները վերաբերում են հեղուկ բյուրեղների, մակերևութաակտիվ նյութերի միցելների և կենսաբանական թաղանթների կառուցվածքային անցումների ու նրանց ֆունկցիոնալ հատկությունների փոխադարձ կապին։ Առաջարկել է նշված համակարգերում կառուցվածքային անցումների տեսություն, զարգացրել քիմիական և կենսաբանական տեղեկագիտական գիտությունների ուղղությունը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամներ Կատեգորիա:Հայ ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:1938 ծնունդներ Կատեգորիա:Հունիսի 26 ծնունդներ Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:ՀՀ գիտության վաստակավոր գործիչներ Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:Քիմիական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներ Կատեգորիա:Հայ ֆիզքիմիկոսներ
Սպինա բիֆիդա
Սպինա բիֆիդա (լատ․՝ split spine ՍԲ ) բնածին արատ է, որի դեպքում հղիության վաղ զարգացման ընթացքում տեղի է ունենում ողնաշարի և ողնուղեղի շուրջ թաղանթների թերի փակում ։ Կան երեք հիմնական տեսակներ` սպինա բիֆիդա օկուլտա, մենինգոցելե և միելոմենինգոցելե ։ Մենինգոցելեն և միելոմենինգոցելեն կարող են դասակարգվել նաև որպես սպինա բիֆիդա ցիստիկա ։ Ըստ տեղակայման հաճախակի հանդիպում է ողնաշարի գոտկային շրջանում, հազվադեպ կրծքային կամ պարանոցային ։
Օկուլտա տեսակը կարող է չունենալ կամ ունենալ թեթև արտահայտված նշաններ, օրինակ՝ մազափունջ, փոսիկ, մուգ բիծ կամ այտուց ախտահարված շրջանում ։ Մենինգոցելեն հաճախ առաջացնում է մեղմ արտահայտված խնդիրներ, ողնաշարի ախտահարված հատվածի անցքից ողնուղեղային հեղուկը պարկով է անցնում։ Մենինգոցելեն հաճախ հայտնի է որպես բաց սպինա բիֆիդա, սա ամենածանր տեսակն է ։ Այս տեսակի հետ կապած խնդիրները ներառում են՝ սահմանափակ քայլելու կարողություններ, դեֆեկացիայի և միզարձակության հետ կապված խնդիրներ, հիդրոցեֆալիա։ Ուսուցման հետ կապված խնդիրները համեմատաբար հազվադեպ են հանդիպում ։
Ենթադրվում է, որ սպինա բիֆիդայի առաջացումը պայմանավորված է գենետիկական և շրջակա միջավայրի գործոնների համակցությամբ ։ Նման խնդիրով մեկ երեխա ունենալուց հետո, կամ եթե ծնողներից մեկն ունի այդ խնդիրը, 4% հավանականություն կա, որ հաջորդ երեխան նույնպես կունենա ։ Հղիությունից առաջ և հղիության ընթացքում սննդակարգում բավարար քանակությամբ ֆոլաթթվի (վիտամին B9) բացակայությունը նույնպես նշանակալի դեր է խաղում ։ Ռիսկի այլ գործոններից են որոշ հակացնցումային դեղամիջոցներ, գիրություն և վատ վերահսկվող շաքարախտ ։ Կարող է ախտորոշվել երեխայի ծնվելուց առաջ կամ հետո։ Ծնվելուց առաջ, եթե արյան հետազոտության կամ ամնիոցենտեզի արդյունքում հայտնաբերում են ալֆա-ֆետոպրոտեինի բարձր մակարդակ, ապա սպինա բիֆիդայի ավելի բարձր ռիսկ կա։ Ուլտրաձայնային հետազոտությունը ևս կարող է բացահայտել խնդիրը։ Սպինա բիֆիդան դասակարգվում է որպես նյարդային խողովակի արատի տեսակ, բայց տարբերվում է մնացած տեսակներից, ինչպիսիք են անէնցեֆալիան և էնցեֆալոցելեն ։
Սպինա բիֆիդայի դեպքերի մեծ մասը կարելի է կանխել, եթե մայրը բավականաչափ ֆոլաթթու է ընդունում հղիությունից առաջ և հղիության ընթացքում ։ Ֆոլաթթվի ավելացումը ալյուրին արդյունավետ է կանանց մեծամասնության համար ։ Բաց սպինա բիֆիդան կարող է վիրահատական կերպով փակվել ծննդաբերությունից առաջ կամ հետո ։ Հիդրոցեֆալիայի ժամանակ կարող է անհրաժեշտ լինել շունտավորում և կապված ողնուղեղի վիրահատական վերականգնում։ Կարող են օգտակար լինել այնպիսի սարքեր, որոնք օգնում են շարժմանը, ինչպիսիք են հենակները կամ անվասայլակները ։ Միզային կաթետերիզացիան ևս կարող է անհրաժեշտ լինել ։
Տարբեր տեսակների հանդիպման հաճախականությունը տարբեր երկրներում տարբեր է, 0․1-5։1․000 հարաբերությամբ ։ Միջինում, զարգացած երկրներում, ներառյալ Միացյալ Նահանգները, հանդիպման հաճախականությունը 0․4։1․000 է ։ Հնդկաստանում ՝ 1․9։1000 ։ Եվրոպացիներն հիվանդացության ավելի բարձր ռիսկի ունեն աֆրիկացիների համեմատ ։
Սպինա բիֆիդա օկուլտա
Օկուլտան լատիներենից նշանակում է "թաքնված": Սա ՍԲ-ի ամենաթեթև ձևն է ։ Այս տեսակի ժամանակ որոշ ողերի արտաքին մասը ամբողջությամբ փակված չէ ։ Ողնաշարի ճեղքերը այնքան փոքր են, որ ողնուղեղը դուրս չի գալիս։ Մաշկը ախտահարված տեղում կարող է նորմալ լինել, կամ մազածածկ լինել, մաշկի վրա կարող է նկատվել փոսիկ կամ մոնղոլական նշան ։ Ի տարբերություն նյարդային խողովակի արատների այլ տեսակների, ՍԲ օկուլտան կապված չէ ալֆա ֆետեպրոտեինի աճի հետ՝ ընդհանուր զննման գործիք, որն օգտագործվում է ներարգանդային նյարդային խողովակի արատները հայտնաբերելու համար։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ, ի տարբերություն նյարդային խողովակի այլ արատների մեծ մասի, ողնուղեղի կարծրենին պահպանվում է։
Այս տեսակի ՍԲ ունեցող շատ մարդիկ նույնիսկ չգիտեն, որ ունեն այն, քանի որ հիվանդությունը շատ դեպքերում ասիմպտոմատիկ է ։ ռադիոգրաֆիկ հետազոտական ուսումնասիրությունների համակարգված վերանայումը չի հայտնաբերել կապ սպինա բիֆիդա օկուլտայի և մեջքի ցավի միջև ։ Վերջին ուսումնասիրությունները, որոնք ներառված չեն վերանայման մեջ, հաստատում են բացասական արդյունքները  ։
Այնուամենայնիվ, այլ ուսումնասիրություններ ցույց են տվել, որ ՍԲ օկուլտան միշտ չէ, որ անվնաս է։ Մի ուսումնասիրություն ցույց է տվել, որ մեջքի ցավը ավելի սուր է այն հիվանդների շրջանում, ովքեր ունեն ՍԲ օկուլտա ։
Մենինգոցելե
Հետին մենինգոցելեն կամ մենինգեալ կիստան սպինա բիֆիդայի քիչ տարածված ձևն է։ Այս տեսակի զարգացման մեկ արատը կարող է ողերի միջև ողնուղեղի պատյանների ճողվածքի պատճառ հանդիսանալ։ Քանի որ նյարդային համակարգը մնում է անվնաս, մենինգոցելե ունեցող անհատները դժվար թե ունենան երկարատև առողջական խնդիրներ, թեև արձանագրվել են կապված ողնուղեղի դեպքեր։ Մենինգոցելեի պատճառները ներառում են տերատոման և սրբանապոչուկային կամ նախասրբանային տարածության այլ ուռուցքներ, ինչպես նաև Կուրարինոյի համախտանիշը։
Մենինգոցելե կարող է ձևավորվել նաև գանգի հիմքում բացվածքների միջոցով։ Դրանք կարող են դասակարգվել ըստ իրենց տեղակայման, որպես օքսիպիտալ, ճակատ-մաղոսկրային կամ քթային։ Ներքթային մենինգոցելները կարող են լինել քթի խոռոչի վերին հատվածում և սխալմամբ ընկալվել որպես քթի պոլիպի։ Բուժումը վիրահատական է։ Էնցեֆալոմենինգոցելեն դասակարգվում է նույն կերպ և այն պարունակում է նաև ուղեղի հյուսվածքը։
Միելոմենինգոցելե
Միելոմենինգոցելեն հայտնի է նաև որպես մենինգոմիելոցել, սպինա բիֆիդայի տեսակ է, որը հաճախ հանգեցնում է ամենածանր բարդությունների, ազդելով ուղեղի և նյարդերի վրա ։ Միելոմենինգոցելե ունեցող անհատների մոտ ողնաշարի չմիաձուլված հատվածը թույլ է տալիս ողնուղեղին դուրս գալ բացվածքով։ Միելոմենինգոցելեն առաջանում է սաղմնային զարգացման երրորդ շաբաթում՝ նյարդային խողովակի ծակոտիների փակման ժամանակ։ Մենինգիալ թաղանթները, որոնք ծածկում են ողնուղեղը, նույնպես դուրս են ցցվում բացվածքի միջով՝ ձևավորելով ողնաշարի տարրերը փակող պարկ, ինչպիսիք են ողնուղեղի պատյանները, ողնուղեղային հեղուկը և նյարդերը ։ Միելոմենինգոցելեն կարող է կապված լինել Առնոլդ-Կիարիի արատների հետ, որը պահանջում է վենտրիկուլոպերիտոնեալ շունտի տեղադրում ։
Միելոմենինգոցելեի ձևավորմանը նպաստող տոքսիններն և գործոններն են՝ կալցիումական անցուղիների արգելափակիչները, կարբամազեպինը, ցիտոխալազինները, հիպերթերմիան և վալպրոյաթթունը ։
Միելոցելե
Միելոցելեով սպինա բիֆիդան միելոմենինգոցելեի ամենածանր ձևն է։ Այս տեսակի դեպքում ներգրավված հատվածը է հարթեցված է, որը թիթեղանման նյարդային հյուսվածքի զանգված է, առանց ծածկող թաղանթ։ Այս նյարդերի և հյուսվածքների մերկացումը երեխային ավելի հակված է դարձնում կյանքին սպառնացող վարակների հանդեպ, ինչպիսիք են մենինգիտը ։
Ֆիզիկական խնդիրներ
ՍԲ-ի ֆիզիկական նշանները կարող են ներառել`
Ողնուղեղի վնասվածքը կամ վիրահատության հետևանքով առաջացած սպիները կարող են հանգեցնել ողնուղեղի կապմանը։ Որոշ անհատների մոտ դա առաջացնում է ողնուղեղի զգալի ձգում և սթրես, որը կարող է հանգեցնել կաթվածի, սկոլիոզի, մեջքի ցավի և աղիների և/կամ միզապարկի աշխատանքի վատթարացման ։
Նյարդաբանական խնդիրներ
Բրտամարմինը աննորմալ է զարգացած է ՍԲ միելոմենինգոցելե ունեցող մարդկանց 70-90%-ի մոտ։ Սա ազդում է ուղեղի ձախ և աջ կիսագնդերի միջև հաղորդակցությանը ։ Ավելին, սպիտակ նյութի ուղիները, որոնք կապում են ուղեղի հետևի շրջանները առջևի շրջանների հետ, կարող է խաթարված լինել։ Հայտնաբերվել է, որ սպիտակ նյութի ուղիները ճակատային բլթերի միջև ևս կարող է խաթարված լինել ։
Կարող են նաև լինել գլխուղեղի կեղևի կառուցվածքային շեղումներ։ Օրինակ, գլխուղեղի ճակատային շրջանի կեղևը հակված է ավելի հաստ լինել, քան սպասվում էր, մինչդեռ հետին և պարիետալ շրջաններինը ավելի բարակ են իսկ կեղևի նեյրոնները կարող են տեղաշարժված լինել ։
Մտավոր ունակություններ
Մի շարք ուսումնասիրություններ ցույց են տվել, որ սպինա բիֆիդա ունեցող երեխաների մոտ մտավոր ունակությունների հետ կապված դժվարություններ կան, ավելի արտահայտված այն նկատվել է հիդրոցեֆալիայի կապացությամբ շունտավորում արված երեխաներ մոտ ։ Ի տարբերություն նորմալ զարգացող երեխաների, սպինա բիֆիդա ունեցող երեխաների մոտ մեծանալուն զուգնընթաց չեն բարելավվում մտավոր ունակությունը ։ Որոշ անհատների մոտ դժվարություն են առաջանում հատկապես պլանավորման, կազմակերպման, նախաձեռնման և աշխատանքային հիշողության հետ կապված։ Խնդիրների լուծումը, վերացականությունը և վիզուալ պատկերացումները նույնպես կարող են խաթարվել ։ Ավելին, սպինա բիֆիդա ունեցող երեխաները կարող են վատ ճանաչողական ունակություն ունենալ։ Չնայած մտավոր ունակությունները հաճախ վերագրվում են ուղեղի ճակատային բլթերին, սպինա բիֆիդա ունեցող անհատներն ունեն չվնասված ճակատային բլթեր, հետևաբար, ուղեղի այլ հատվածները կարող են ներգրավված լինել ։
Սպինա բիֆիդա ունեցող անհատները, հատկապես նրանք, ովքեր ունեն շունտավորված հիդրոցեֆալիա, հաճախ ունենում են ուշադրության խնդիրներ։ Սպինա բիֆիդա և շունտավորված հիդրոցեֆալիա ունեցող երեխաների մոտ ուշադրության դեֆիցիտի և հիպերակտիվության համախտանիշի զարգացման ավելի բարձր ռիսկ կա, քան այդ պայմանները չունեցող երեխաների մոտ (31% ընդդեմ 17%) ։ Նկատվել են ստեղծագործական ունակությունների և կենտրոնացված ուշադրության պակաս, չնայած դրան թեստերի անցկացման ժամանակ, ցածր մոտորիկ ակտիվությունը կարող էր նպաստած լինել ։ Ուշադրության պակասը կարող է ակնհայտ լինել շատ վաղ տարիքում, քանի որ սպինա բիֆիդա ունեցող երեխաները ետ են մնում իրենց հասակակիցներից դեմքերի ճանաչողության հարցում ։
Ակադեմիական հմտություններ
Սպինա բիֆիդա ունեցող անհատները կարող են ակադեմիական դժվարություններ ունենալ, հատկապես մաթեմատիկա և հումանիտար առարկաներից։ Մեկ ուսումնասիրության ժամանակ սպինա բիֆիդա ունեցող երեխաների 60%-ի մոտ նկատվել է սովորելու հետ կապված դժվարություններ։ Համակցումը ուղեղի տարբեր անոմալիաների, որոնք ուղղակիորեն կապված են տարբեր ակադեմիական հմտությունների հետ, ամենայն հավանականությամբ, ազդում է ուշադրության վերահսկման և մտավոր ունակություններ վրա ։ Սպինա բիֆիդա ունեցող երեխաները կարող են լավ հանդես գալ տարրական դպրոցում, բայց սկսում են դժվարանալ ավելի բարձր տարիքում, քանի որ ակադեմիական հմտությունների պահանջները մեծանում են։
Սպինա բիֆիդա ունեցող երեխաներն ավելի հավանական է, որ դիսկալկուլյոզ լինեն, քան իրենց հասակակիցները, ովքեր չունեն այդ հիվանդությունը ։ Մաթեմատիկական դժվարությունները կարող են ուղղակիորեն կապված լինել պարիետալ բլթերի ախտահարման և անուղղակիորեն կապված լինել ուղեղիկի և միջին ուղեղի դեֆորմացիաների հետ ։ Վաղ կանխարգելիչ միջամտությունը մաթեմատիկական դժվարությունները և մտավոր ունակությունները զարգացնելու համար շատ կարևոր են ։
Ի տարբերություն մաթեմատիկական հմտությունների, սպինա բիֆիդա ունեցող անհատները ավելի լավ ընթերցման հմտություններ ունեն, սակայն տեքստի ըմբռնումը կարող է դժվարացած լինել ։ Սպինա բիֆիդա ունեցող անհատները կարող են դժվարություններ ունենալ գրելու ժամանակ՝ նուրբ շարժումների թերի կատարման և աշխատանքային հիշողության դեֆիցիտի պատճառով ։
Պատճառ
Ենթադրվում է, որ ՍԲ-ն առաջանում է գենետիկական և շրջակա միջավայրի գործոնների համակցությամբ ։ Նման խնդիրով մեկ երեխա ունենալուց հետո, կամ եթե ծնողներից մեկն ունի այդ խնդիրը, 4% հավանականություն կա, որ հաջորդ երեխան նույնպես կունենա ։ Հղիության ընթացքում ֆոլաթթվի անբավարարությունը նույնպես ռիսկի գործոն է ։ Այլ ռիսկի գործոններ են հանդիսանում՝ ալկոհոկը, որոշ հակացնցումային դեղամիջոցներ և վատ վերահսկվող շաքարախտը ։
Պաթոֆիզիոլոգիա
Նորմալ պայմաններում նյարդային խողովակի փակումը տեղի է ունենում բեղմնավորումից հետո 23-րդ և 27-րդ օրը ։ Այնուամենայնիվ, եթե ինչ-որ բան խանգարում է, և խողովակը պատշաճ կերպով չի փակվում, առաջանում է նյարդային խողովակի արատ։
Սպինա բիֆիդա ունեցող մկների լայնածավալ հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ այդ վիճակի զարգացման համար գենետիկ հիմք կա։ Մարդու ՍԲ-ն, ինչպես մարդկային այլ հիվանդությունները, ինչպիսիք են քաղցկեղը, հիպերտոնիան և աթերոսկլերոզը, հավանաբար առաջանում են բազմաթիվ գեների և շրջակա միջավայրի գործոնների փոխազդեցությունից։
Կանխարգելում
Սպինա բիֆիդան ամբողջությամբ կանխելու որևէ միջոց չկա, սակայն հայտնի է, որ օրական 400 մկգ ֆոլաթթվի օգտագործումը կարող է նվազեցնել զարգացման ռիսկը  ։
Հարստացված հացահատիկային արտադրանքի հարստացումը ֆոլաթթվով պարտադիր է Միացյալ Նահանգներում 1998 թվականից։ Սա կանխում է ԱՄՆ-ում տարեկան 600-700 սպինա բիֆիդայի դեպքերը և խնայում է 400-600 միլիոն դոլար առողջապահական ոլորտի ծախսերում ։ ԱՄՆ-ի սննդի և դեղերի վարչությունը, Կանադայի Հանրային Առողջապահության Գործակալությունը և Մեծ Բրիտանիայի առողջապահության և սոցիալական խնամքի դեպարտամենտը՝ վերարտադրողական տարիքի կանանց և հղիանալ պլանավորող կանանց համար ֆոլաթթվի առաջարկած քանակությունը կազմում է առնվազն 0,4 մգ/օր ֆոլաթթու։ Օգտագործվում է բեղմնավորումից առնվազն երեք ամիս առաջ և շարունակվում հղիության առաջին 12 շաբաթների ընթացքում ։ Կանայք, ովքեր արդեն ունեցել են սպինա բիֆիդայով կամ նյարդային խողովակի այլ տիպի արատով երեխա, կամ հակացնցումային դեղամիջոցներ են ընդունում, պետք է ընդունեն օրական 4-5 մգ-ից ավելի բարձր չափաբաժին ։
Հայտնի է որ ՍԲ ունեցող որոշ ընտանիքներում կա VANGL1 գենի որոշ մուտացիաներ ։
Սքրինինգ
Հղիության ընթացքում կարող են առաջարկվել գենետիկական խորհրդատվություն և հետագա գենետիկական հետազոտություններ, ինչպիսիք են ամնիոցենտեզը, քանի որ նյարդային խողովակի որոշ արատներ կապված են գենետիկական խանգարումների հետ, ինչպիսին է տրիսոմիան18-ը:
Բուժում
Չկա որևէ դեղորայքային բուժման մեթոդ։ Ստանդարտ բուժումը ծննդաբերությունից հետո վիրահատությունն է։ Այս վիրահատությունը նպատակ ունի կանխել նյարդային հյուսվածքի հետագա վնասումը և կանխել վարակումը։ Մանկական նյարդավիրաբույժները մեջքի այդ բացվածքը փակում են և ողնուղեղը և նրա նյարդային արմատները նորից դրվում են ողնաշարի ներսում և ծածկվում թաղանթներով։ Բացի այդ, վիրաբուժական ճանապարհով կարող է տեղադրվել շունտ՝ ուղեղում արտադրվող ավելցուկային ողնուղեղային հեղուկի շարունակական արտահոսք ապահովելու համար, ինչպես դա տեղի է ունենում հիդրոցեֆալիայի ժամանակ։ Շունտերն ամենից հաճախ հոսում են դեպի որովայնի կամ կրծքավանդակի խոռոչ։
Հղիություն
Ստանդարտ բուժումը կատարվում է ծննդաբերությունից հետո։ Կան նախնական ապացույցներ ծանր հիվանդության բուժման վերաբերյալ մինչև ծննդաբերությունը, երբ երեխան գտնվում է արգանդում։ Սակայն 2014 թվականի դրությամբ, ապացույցները մնում են անբավարար՝ օգուտներն ու վնասները որոշելու համար ։
Հղիության ընթացքում ողնաշարի բիֆիդայի բուժումն առանց ռիսկի չէ ։ Մոր համար սա ներառում է արգանդի սպիացումը ։ Երեխայի համար վաղաժամ ծննդաբերության վտանգ կա ։
Ընդհանուր առմամբ, կան նախածննդյան բուժման երկու ձև՝ առաջինը պտղի բաց վիրահատությունն է, որտեղ բացվում է արգանդը և կատարվում է ողնաշարի վերականգնում, երկրորդը՝ ֆետոսկոպիայի միջոցով։ Այս մեթոդները կարող են լինել ստանդարտ թերապիայի տարբերակ ։
Մանկություն
Միելոմենինգոցելե ունեցող մարդկանցից շատերին անհրաժեշտ է պարբերական հետազոտություններ տարբեր մասնագետների կողմից ։
Համաճարակաբանություն
Սպինա բիֆիդայի այլ տեսակների ցուցանիշները զգալիորեն տարբերվում են ըստ երկրների՝ 0․1-ից մինչև 5 դեպք 1000 ծնունդներից ։ Միջին հաշվով զարգացած երկրներում հանդիպում է 1000 ծնունդից մոտ 0․4-ը ։ Միացյալ Նահանգներում հանդիպում է 1000 ծնվածից մոտ 0․7-ը իսկ Հնդկաստանում՝ 1000 ծնվածից մոտ 1․9-ը ։ Ենթադրվում է, որ այս տարբերության մի մասը պայմանավորված է ռասայով, եվրոպոիդները ավելի բարձր ռիսկի են ենթարկվում, իսկ մյուս մասինը պայմանավորված է շրջակա միջավայրի գործոններով ։ Այն առավել տարածված է կելտական ցեղերի մոտ (12․5 10000 կենդանի ծնվածից), և հազվադեպ է հանդիպում ասիացիների և աֆրիկյան ծագում ունեցող մարդկանց մոտ ։