cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հաթիջա Մեհմեդովիչ
Իրավապաշտպանական գործունեություն
1990-ականների վերջից մինչև 2002 թվականը Մեհմեդովիչը ապրում էր Սարաևոյի արվարձանում ։ Չնայած պատերազմի և կոտորածի հետ կապված հիշողություններին, 2002 թվականին նա վերադարձավ իր նախապատերազմական տուն Վիդիկովացում, որը գտնվում էր Սրեբրենիցայի մոտակայքում Պոտոչարի ճանապարհին ։ Նա առաջին բոսնիացի մուսուլմաններից մեկն էր, ով բոսնիական պատերազմի ավարտից հետո ընդմիշտ վերադարձավ այդ տարածք, ցանկանալով ցույց տալ, որ բոսնիացիներն ու բոսնիացի սերբերը դեռ կարող են ապրել կողք կողքի ։ Մեհմեդովիչը վերադարձավ բոլորովին այլ տարածք, որը տարբերվում էր նախկին հայրենիքից։ 2002 թվականին տարածաշրջանում էլեկտրականության խնդիրներ էին առաջացել և ճանապարհներն անբարեկարգ էին ։ Այդ ժամանակ նրա միակ հարևանը մի տարեց սերբ էր, որին նա օգնում էր տնային աշխատանքների և գնումներ կատարելու հարցերով ։ Մեհմեդովիչը շեշտեց, որ ինքը չի մեղադրում սերբերին և նրանց վրա չի պարտադրում կոլեկտիվ պատասխանատվություն ։ Փոխարենը, նա սկսեց ակտիվորեն պայքարել Սրեբրենիցայում կոտորածը կատարած առանձին անձանց ձերբակալելու և դատապարտելու համար ։ Նույն թվականին Մեհմեդովիչը հիմնում է «Սրեբրենիցայի մայրեր» միավորումը, որում ընդգրկված են կանայք և վերապրածներ, որոնց հարազատները սպանվել էին Սրեբրենիցայի կոտորածի ժամանակ ։ «Սրեբրենիցայի մայրերը» հանդես էին գալիս հանուն արդարադատության վերականգնման նվիրատվություններ հավաքում կոտորածից փրկվածների և նրանց ընտանիքների համար ։ Մեհմեդովիչը այս կազմակերպության առաջնորդն ու նախագահն էր  ։
Հաթիջա Մեհմեդովիչը դարձավ արդարության պաշտպան հանուն իր ընտանիքի և ցեղասպանության այլ զոհերի ։ Նա ելույթներ էր ունենում բոսնիական և միջազգային լսարանների, լրագրողների, դպրոցականների, իրավապաշտպանների և քաղաքական գործիչների համար ։ Մահից առաջ տված հարցազրույցում նա վերահաստատեց իր աջակցությունը կոտորածի հետ կապված արդարության վերականգնմանը։
2017 թվականի նոյեմբերին Մեհմեդովիչը մեկնեց Հաագա, որտեղ ներկա գտնվեց Սրեբրենիցայի կոտորածի կազմակերպիչներից մեկի` Ռատկո Մլադիչի դատավարությանը, որին ցմահ բանտարկության դատապարտեցին ։ Դատավճռի հրապարակումից հետո Deutsche Welle-ին տված հարցազրույցում Մեհմեդովիչը նշել է, որ «Մլադիչի համար ցմահ բանտարկությունը պարզապես մի կաթիլ էր ծովում»։ Խոսելով «Սրեբրենիցայի մայրեր»-ի ղեկավարի անունից՝ նա նշել է.
Մեհմեդովիչը հիշեցնում էր նաև, որ դեռ կան մարդիկ, ովքեր բոսնիական պատերազմի ընթացքում մարդկության դեմ այլ հանցագործություններ են գործել, որոնք նույնպես պետք է դատարանի առաջ կանգնեն՝ հավելելով.
«Մենք ցավում ենք, որ Մլադիչը դատապարտվեց միայն Սրեբրենիցայի համար, և ոչ թե բոսնիական այլ համայնքներում կազմակերպած ցեղասպանություն համար։ Կոտորածը կազմակերպողներին դատում են, բայց այդ հանցագործությունների արդյունքում ստեղծված կազմավորումները (Սերբական Հանրապետություն Բոսնիայի և Հերցեգովինայի Հանրապետությունում, Սերբական Հանրապետություն) դեռ գոյություն ունեն։ Նրանց ղեկավարները ցանկանում են այն դարձնել առանձին պետություն կամ կցել Սերբիային։ Մենք դա երբեք չենք ընդունի »։
Սրեբրենիցայի մերձակայքում գտնվող Մեհմեդովիչի տունը, որտեղ վերադառնալու իրավունք նա ստացավ 2002 թվականին, դարձավ կոտորածի զոհերի հուշարձան ։ Նա խնամում էր բակում գտնվող երեք սոճու ծառերը, որոնք իր որդին՝ Ալմիրը տնկել էր Բոսնիայի պատերազմից առաջ ։ Նա նաև խնամքով պահպանում էր դեպի տուն տանող բետոնապատ ճանապարհը, որի վրա Ալմիրը գրել էր իր անունը դեռևս չկարծրացած բետոնի վրա  ։
Մահ
Հաթիջա Մեհմեդովիչը մահացել է կրծքագեղձի քաղցկեղի բարդություններից՝ Սարաևոյի հիվանդանոցում, 2018 թվականի հուլիսի 22-ին, 65 տարեկան հասակում ։ Նրա մահվան փաստը հաստատել էր իր ընկեր և Սրեբրենիցայի նախկին քաղաքապետ Կամիլ Դուրակովիչը, ով նրան անվանել էր «խիստ, ուժեղ կին և արտակարգ առաջնորդ, որն ապրել ու աշխատել էր առավելապես նահապետական հասարակության պայմաններում, երբ կանայք հիմնականում մնում էին հետին պլանում» ։
Հարյուրավոր մարդիկ մասնակցեցին Մեհմեդովիչի հուղարկավորությանը Սրեբրենիցայում ։ Նրան թաղել են Սուչեսկա գյուղում ։
Գերմանացի քաղաքական գործիչ և Բունդեսթագի անդամ Միխայիլ Բրանդը, որը սերտորեն համագործակցում էր Մեհմեդովիչի հետ, նշել է, որ նա «մարտնչել է առյուծի պես» կոտորածի զոհերի և նրանց ընտանիքների անունից, բայց «արդարությունը նրա առաքելությունն էր, ոչ թե վրեժխնդրությունը» ։ Նա նրան անվանել էր «փուշ այն մարդկանց կոկորդին, որոնք դեռ փորձում են կոծկել պատերազմի ամենալուրջ հանցագործությունները և վերաշարադրել պատմությունը» կրկնելով, որ առանց Մեհմեդովիչի Սրեբրենիցայի կոտորածի շատ մանրամասներ և կատարողներ երբեք չէին բացահայտվի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կին իրավապաշտպաններ Կատեգորիա:Բոսնիական պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի հասարակական գործիչներ
Յոգա
Յոգա (սանսկրիտ՝ योग, կապ), ֆիզիկական, մտավոր և հոգևոր հմտությունների ու գիտակարգերի խումբ, որն առաջացել է անտիկ Հնդկաստանում։ Հինդուիզմում, բուդդիզմում և ջայնիզմում  առկա է յոգայի դպրոցների հմտությունների և նպատակների մեծ բազմազանություն։ Յոգայի ամենատարածված տեսակներից են հաթհա յոգան և ռաջա յոգան ։
Մի շարք ուսումնասիրություններ փորձել են որոշել յոգայի արդյունավետությունը որպես լրացուցիչ միջամտություն քաղցկեղի, շիզոֆրենիայի, ասթմայի և սրտի հիվանդությունների համար ։ Այսպիսի ուսումնասիրությունների արդյունքները խառն են ու ոչ վերջնական  ։ 2016 թվականի հոկտեմբերի 1-ին յոգան ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից ճանաչվել է որպես ոչ նյութական մշակութային ժառանգություն ։
Ստուգաբանություն
Սանսկրիտերենում յոգա բառը ծագում է յուջ արմատից, որը նշանակում է ավելացնել, միացնել, միավորել, կցել՝ իրենց ամենասովորական իմաստներով։ Եզներին ու ձիերին միացնելու/լծելու փոխաբերական իմաստներից սկսած (cf. English yoke and Latin iugum/jugum) այս բառը ձեռք է բերել ավելի լայն նշանակություններ, ինչպիսիք են աշխատանք, կիրառում, օգտագործում, ներկայացում(համեմատե՛լ լծել բառի փոխաբերական իմաստները կիրառության մեջ դնելու հետ)։ Այս բառի իմաստի հետագա բոլոր զարգացումները կապված են հետվեդյան ժամանակաշրջանի հետ։ Հնդկական էպիկական պոեզիայում ևս հանդիպում են ավելի առօրյա-խոսակցական բառեր, ինչպիսիք են ջանք, եռանդ, ջանասիրություն ։
Ըստ Պանինիի՝ մ․թ․ա․ 6-րդ դարի սանսկրիտ քերականագետ, յոգա տերմինը կարող է ածանցված լինել երկու արմատներից, յուջիր յոգա(միացնել) կամ յուջ սամադհաու(կենտրոնանալ)։ Պատանջալիի Յոգա Սուտրաների համատեքստում յուջ սամադհաու(կենտրոնանալ) արմատը ավանդական մեկնաբանների կողմից համարվում է ճիշտ ստուգաբանություն ։ Համաձայն Պանինիի՝ Վյասան, ով առաջինն է մեկնաբանել Յոգա Սուտրաները, պնդում է, որ յոգա նշանակում է սամադհի (ուշադրության կենտրոնացում) ։
Համաձայն դասգուպտայի՝ յոգա եզրույթը հնարավոր է ածանցված լինել երկու արմատներից՝ յուջիր յոգա(միացնել) կամ յուջ սամադհաու(կենտրոնանալ) ։ Մեկը, ով զբաղվում է յոգայով կամ մեծ նվիրվածությամբ հետևում է դրա փիլիսոփայությանը, կոչվում է յոգի (կարող է օգտագործվել թե՛ կանանց, և թե՛ տղամարդկանց համար) կամ յոգինի (ավանդաբար վերաբերում է կնոջը) ։
Նպատակները
Յոգայի վերջնական նպատակը մոկշան է (ազատագրում)՝ չնայած ճշգրիտ սահմանումը, թե այն ինչ ձև կընդունի, կախված է փիլիսոփայական ու աստվածաբանական համակարգից, որի հետ այն կապված է։
Ըստ Ջակոբսենի՝ «Յոգան ունի հինգ հիմնական իմաստ. Ըստ Դավիդ Ջորդոն Վայթի՝ մեր թվարկության 5-րդ դարից սկսած, յոգայի հիմնական սկզբունքները քիչ թե շատ տեղային բնույթ էին կրում, և այս սկզբունքների տարբերակները ժամանակի ընթացքում տարբեր ձևերով են զարգացել․
Վայթը պարզաբանում է, որ վերջին սկզբունքը կապված է «յոգի հմտության» առասպելական նպատակների հետ, քանի որ դրանք առկա են եղել Հարավային Ասիայի տարբեր Հինդու, բուդդիստական Ջեյն փիլիսոփայական դպրոցների մտածողության ու հմտությունների մեջ, սկսած մեր թվարկության սկզբից։
Դպրոցներ
Յոգա եզրույթը կիրառվել է տարբեր պրակտիկաներում ու մեթոդներում, այդ թվում ջայնիստական և բուդդիստական պրակտիկաներում։ Հինդուիզմում այն ընդգրկում է Ջնանա յոգան, Բհակտի յոգան, Կարմա յոգան, Լայա յոգան և Հաթհա յոգան։
Այսպես կոչված Ռաջա յոգան վերաբերում է Աշտանգա յոգային՝ յոթ աստիճանները, որոնցում անհրաժեշտ է հմտանալ՝ հասնելու սամադհիին, ինչպես որ նկարագրված է Պատանջալիի Յոգա սուտրաների մեջ։ Ռաջա յոգա եզրույթը սկզբնապես վերաբերում էր յոգայի վերջնական նպատակին, որ սովորաբար սամադհիին է, բայց Վիվեկանանդայի կողմից հայտնի է դարձել որպես Աշտանգա յոգայի համար ընդհանուր անուն։
Դասական յոգա
Հինդուիզմում յոգան համարվում է փիլիսոփայական դպրոց ։Այս համատեքստում յոգան հինդուիզմի վեց աստիկա դպրոցներից մեկն է(նրանցից, որոնք ընդունում են Վեդաները՝ որպես գիտելիքի աղբյուր) ։
Նաեկանանդայի ազդեցության շնորհիվ Պատանջալիի Յոգա Սուտրաները այժմ համարվում են դասական յոգայի հիմնաքար ձեռագրերը` կարգավիճակ, որը ձեռք բերվեց միայն 20-րդ դարում։ Նախքան 20-րդ դարը ուրիշ աշխատանքներ, ինչպես Բհագավադ Գիտան և Յոգա Վասիստհան, համարվում էին ամենակենտրոնական աշխատություննեը, մինչդեռ Տանտրիկ Յոգան ու Հաթհա Յոգան գերակշռում էին Աշտանգա Յոգայում։ Յոգան, ինչպես նկարագրված է Պատանջալիի Յոգա Սուտրաների մեջ, վերաբերում է Աշտանգա յոգային։ Պատանջալիի Յոգա Սուտրաները համարվում է Հինդու փիլիսոփայության Յոգա դպրոցի կենտրոնական տեքստը ։ Դրան հաճախ անվանում են «Ռաջա յոգա», «արքաների յոգա»՝ արտահայտություն, որը սկզբնապես վերաբերում էր յոգայի վերջնական, արքայական նպատակին, որը սովորաբար կոչվում է սամադհի, բայց Վիվեկանանդայի կողմից հայտնի դարձավ Աշտանգա յոգա անունով։
Աշտանգա յոգան ներառում է իմացաբանությունը, մետաֆիզիկան, էթիկական պրակտիկաները, համակարգային վարժությունները և ինքնազարգացման մեթոդները՝ մարմնի, մտքի և հոգու համար ։ Իմացաբանությունը (պրամանաս) նույնանում է Սամկհյա դպրոցի հետ։ Երկուսն էլ ընդունում են գիտելիքի հասնելու 3 հուսալի միջոցները՝ ընկալում(պրատյակսա, զգայական ուղղակի դիտարկումներ), եզրակացություն(անումանա) և հավաստի փորձագետների վկայություն(սաբդա, ագամա)։ Այս երկու ուղղահավատ դպրոցներն էլ խիստ դուալիստական (երկակի) են։ Ի տարբերություն հինդուիզմի Սամկհյա դպրոցին, որը հետևում է ոչ թեիստական/աթեիստական ռացիոնալիստական մոտեցմանը, հինդուիզմի Յոգա դպրոցը ընդունում է «անձնական, սակայն էականորեն իներտ աստծո» կամ «անձնական աստծո» գաղափարը։ Իմացաբանության և մետաֆիզիկական հիմքերի հետ միասին Հինդու փիլիսոփայության Յոգա դպրոցը ներառում է բարոյական պատվիրաններ (յամաս ու նիյամաս) և ինքնաճանաչողական կենսաձև, որը կենտրոնացած է՝ կատարյալ դարձնելու անձը ֆիզիկապես, մտածողության առումով և հոգեպես՝ հետևելով կայվալյա(ազատականացած, միասնականացված, գոյության գոհունակության վիճակ) դառնալու վերջնական նպատակին  ։
Հաթհա յոգա
Հաթհա յոգան, այլ կերպ՝ հաթհա վիդյա, յոգայի տեսակ է, որը կենտրոնանում է ֆիզիկական և մտավոր հզորության վրա՝ կառուցելով վարժություններ ու դիրքեր, որոնք հիմնականում նկարագրված են հինդուիզմի երեք գրվածքներում  ․ Շատ գիտնականներ Գորակշանաթհի կողմից հեղինակված 11-րդ դարի Գորակշա Սամհիտա գիրքը նույնպես մտցնում են վերոնշյալ ցանկի մեջ ։ Գորակշանաթհին է վերագրվում այսօրվա մեր իմացած հաթհա յոգայի հանրայնացումը  ։
Վաջրայանա բուդդիզմը, որը հիմնադրվել է հնդիկ Մահասիդդհասի կողմից, ունի մի շարք ասանաներ ու պրանայամաներ, ինչպես օրինակ տումմո (սանսկրիտերեն՝ քանդալի) և տրուլ խոր, որը զուգահեռվում է հաթհա յոգային։
Շայվիզմ
Շայվիզմում յոգան օգտագործվում է՝ միավորելու կունդալինին Շիվայի հետ ։ Տե՛ս նաև «Տանտրա» ներքևում։
Բուդդիզմ
Բուդդիստական մեդիտացիան ընդգրկում է մեդիտացիայի տեխնիկաների մեծ բազմազանություն, որի նպատակն է զարգացնելու զգոնություն, ուշադրության կենտրոնացում, վերերկյա ուժեր, հանգստություն և ներըմբռնում։
Ջայնիզմ
Ջայնիստական մեդիտացիան Երեք գանձերի հետ միասին համարվել է Ջայնիզմի հոգևորականության կենտրոնական պրակտիկան ։ Ջայնիզմում մեդիտացիան նպատակադրվում է ինքնաճանաչողության, փրկության հասնելու, ազատությունը ամբողջական դարձնելու համար անհրաժեշտ հոգի ունենալու վրա ։ Դրա նպատակն է հասնել ու մնալ հոգու մաքրության վիճակում, որը համարվում է մաքուր գիտակցական՝ հեռու ցանկացած կապվածությունից կամ ատելությունից։ Դրանով զբաղվողը ձգտում է լինել պայծառատես(Գյատա-Դրաշտա)։ Ջայնիստական մեդիտացիան ընդհանրապես կարող է դասակարգվել նախընտրելի Դհարմյա Դհյանա ու Շուկլա Դհյանա և ոչ այնքան նախընտրելի Արտտա ու Ռաուդրա Դհյանա խմբերի։
Տանտրա
Սամուելը փաստում է, որ տանտրիզմը վիճարկելի հասկացություն է։ Ըստ Սամուելի՝ տանտրա յոգան կարող է բնութագրվել որպես հմտություններ 9-10-րդ դարերի բուդդիստական ու հինդու(սաիվա, շախտի) գրվածքներում, որոնք ընդգրկում էին հատընտիր աստվածային տեսապատկերացումներ՝ օգտագործելով երկրաչափական գծագրեր ու պատկեր(մանդալա), դաժան կին կամ տղամարդ աստվածություններ, ծայրահեղ ծաիսակարգային կենսամակարդակ, չակրաների ու մանտրաների լայնատարած օգտագործում, սեռական մեթոդներ, որոնք բոլորն էլ միտված էին նպաստելու երկարակեցությանը, առողջությանը և ազատությանը ։
Պատմություն
Յոգայի ծագումը քննարկման առարկա է։ Չկա ուրիշ ոչ մի ժամանակագրական համաձայնություն կամ հատուկ ծագում, բացի նրանից, որ յոգան զարգացել է անտիկ Հնդկաստանում։ Ծագումների շուրջ առաջարկված տարբերակների շարքում են Ինդուս Վալեյ քաղաքակրթությունը(մ․թ․ա․ 3300–1900) և նախավեդյան Հնդկաստանի Արևելյան նահանգը, Վեդյան ժամանակաշրջանը և սրամանա շարժումը։ Ըստ Գեվին Ֆլուդի՝ շարունակականություն կարող է լինել այսպիսի բազմազան ավանդույթների մեջ․"Այս բաժանումը չափազանց պարզ է, քանի որ անժխտելիորեն շարունակականություն կարող է լինել ժխտելու և վեդյան Բրահմանիզմի մեջ, սակայն ոչբրահմանիստական, Սրամանա ավանդույթների որոշ տարեր ևս մեծ դեր են խաղացել չընդունված կատարելության ձևավորման համար։"
Յոգայի շուրջ նախափիլիսոփայական ենթադրությունները սկսել են ի հայտ գալ մ․թ․ա․ 500-200 թվականների գրվածքներում։ Մ․թ․ա 200- մ․թ․ 500-ականների ընթացքում կազմավորվեցին հինդուիզմի, բուդդիզմի և ջայնիզմի փիլիսոփայական դպրոցները, և յոգայի փիլիսոփայության համակարգված տեսությունը սկսեց ի հայտ գալ ։ Միջին դարերում զարգացան յոգայի շատուշատ առանձին ավանդույթներ։ 19-րդ դարերի կեսերին յոգան, այդ թվում նաև այլ թեմաներ հնդկական փիլիսոփայությունից, հայտնվեցին կրթված արևմտյան հասարակության ուշադրության կենտրոնում։
Նախավեդյան Հնդկաստան
Հավանաբար, յոգան ունի նախավեդյան տարրեր։ Որոշ մարդիկ պնդում են, որ յոգան առաջացել է Ինդուս Վալեյ քաղաքակրթությունում։ Մարշալը, Էլիադեն և այլ փիլիսոփաներ առաջ են քաշում այն փաստը, որ Պաշուպատիի ռազմական ուժերը Ինդուս Վալեյ քաղաքակրթության տեղանքում հայտնաբերել են սովորական յոգայի կամ մեդիտացիայի դիրքերով պատկերներ։ Այս մեկնաբանությունը համարվել է գիտական հիմքեր չունեցող և անորոշ Սրինիվասանի վերջին վերլուծության կողմից և հնարավոր է լինի ուսումնասիրության նյութ «հնագիտական գտածոների հետագա փորձերի» համար։
Վեդյան շրջան (մ․թ․ա․1700–500)
Ըստ Քրանգլի՝ որոշ հետազոտողներ հակված են գծային տեսությանը, որը փորձում է «մեկնաբանել հնդկական ներհայեցողական պրակտիկաների ծագումն ու վաղ զարգացումը՝ որպես արիական ծագումից սկիզբ առած հաջորդական աճ» այնպես, ինչպես հինդուիզմը վկայակոչում է Վեդաներին՝ որպես բոլոր հոգևոր գիտելիքների վերջնական աղբյուր։ Թոմաս ՄքԷվիլեյը հակված է բաղադրյալ մոդելին, ըստ որի՝ նախաարիական յոգայի նախատիպը գոյություն է ունեցել նախավեդյան ժամանակաշրջանում, իսկ դրակ կատարելագործումը սկսել է վեդյան շրջանում ։
Վեդաներում նկարագրված ասկետական պրակտիկաները, կենտրոնոցումը և մարմնական կեցվածքները հնարավոր է՝ եղել են նախատիպեր յոգայի համար ։ Ըստ Ջեոֆրեյ Սամուելի՝ «Թվագրության համար մեր լավագույն վկայություններից կարող ենք ենթադրել, յոգայի պրակտիկաները զարգացել են այն նույն ասկետական շրջաններում, ինչպես վաղ սրամանա շարժումները(բուդդիստներ, ջայնաներ, աջիվիկաներ) հավանաբար մ․թ․ա․ 6-5-րդ դարերում»։
Ըստ Զիմմերի՝ յոգայի փիլիսոփայությունը համարվում է ոչվեդյան համակարգի մաս, համակարգի, որը նաև ընդգրկում է հինդու փիլիսոփայության Սամխյա դպրոցը, ջայնիզմը և բուդդիզմը․ «Ջայնիզմը չի սերում Բրահման-արիական աղբյուրներից, բայց արտացոլում է տիեզերաբանությունը և հյուսիսարևելյան Հնդկաստանի[Բիհար] ավելի մեծ հնություն ունեցող նախաարիական վերնախավի մարդաբանությունը՝ արմատավորված լինելով մետաֆիզիկական հին տեսությունների՝ յոգայի, սանխյայի և բուդդիզմի, հնդկական ոչվեդյան շրջանի ուրիշ համակարգերի հայրենիքներում»։
Տեքստային հղումներ
«Յոգա» բառր արմատի առաջին կիրառումը հանդիպում է Ռիգ Վեդաների (Վեդաների ելակետային տարբերակը) 5.81.1 գովերգում՝ նվիրված առավոտյան ծագող Արև-աստծուն(Սավիտրի), որտեղ այն մեկնաբանվել է որպես «միակցել» կամ «յոգիկորեն վերահսկել»
Քերնել Վերների պնդմամբ՝ յոգիստների և յոգայի ավանդույթի մասին ամենավաղ վկայությունները գտնվել են Ռիգվեդայի Կեսինի 10․136 գովերգում ։"Վեդյան ժամանակաշրջանի յոգիստնեը քիչ վկայություն են թողել իրենց գոյության, պրակտիկաների և ջեռքբերումների մասին։ Եվ այնպիսի վկայությունները, ինչպիսիք պահպանվել են Վեդաներում աղքատիկ ու կողմնակի են։ Այնուամենայնիվ, վեդյան շրջանի մասնագիտացած յոգիստների գոյությունը չի կարող կասկածի տակ դրվել։"
- Քերել Վերներ
Ռիգվեդան, սակայն, չի նկարագրում յոգան, և շատ քիչ վկայություններ կան այ մասին, թե ինչ պրակտիկաներ են գոյություն ունեցել ։ Պրակտիկաներին տրված վաղ շրջանի հղումները, որոնք հետագայում դարձան յոգայի մաս, արվել են Բրիհադարանյակա Ուպանիշադի՝ Հինդու Ուպանիշադի սկզբական տարբերակի մեջ։ Օրինակ՝ պրանայամա պրակտիկան(գիտակցականորեն կարգավորում է շնչառությունը) հիշատակված է Բրիհադարանյակա Ուպանիշադի 1․5․23 գովերգում(մ․թ․ա․ 900 թվական), իսկ պրատյահարա պրակտիկան(կենտրոնացնելով մարդու բոլոր զգայությունները իր վրա) նշված է Չանդոգյա Ուպանիշադի 8․15 գովերգում (մ․թ․ա․ 800-700) ։
Վեդյան ասկետական պրակտիկաներ
Վեդյան քուրմերի կողմից յաջնա (զոհաբերություն) իրականացնելու համար կիրառվող ասկետական պրակտիկաները (տապաս), կենտրոնացումը և մարմնի կեցվածքները հնարավոր է՝ նախատիպ են եղել յոգայի համար։ Վրատյան (Աթհարվավեդայում հիշատակված ասկետական խումբ) մեծ կարևորություն էր տալիս մարմնի կեցվածքներին, որոնք հնարավոր է՝ վերաճել են յոգիկ ասանաների ։ Հին մեջ նույնպես կան այլ ասկետական խմբերի՝ մունիների, կեսինների, վրատյաների մասին մեջբերումներ ։ Շնչառությունը և կենսական էներգիաները վերահասկելու մեթոդները նշված են Բրահմանաների (Վեդյան ժողովածուի գրվածքներ, մ․թ․ա․ 1000-800) և Աթհարվավեդայի մեջ ։ Ռիգ Վեդայի Նասադիյա Սուկտան ներկայացնում է վաղ դիտողական-ներհայեցողական ավանդույթները։
Բուդդիզմ
Հիմնական տեխնիկաները պահպանվել են հին բուդդիստական գրվածքներում և բազմացվել ու զանազանակերպվել են ուսուցիչ-աշակերտ հաղորդակցության միջոցով։ Բուդդիստները զբաղվում են մեդիտացիայով՝ որպես դեպի Լուսավորություն ու Նիրվանա [նշում 14] [նշում 14]  [նշում 11]  [նշում 11]  [նշում 11]  [նշում 1]  [նշում 1][նշում 1][նշում 1][նշում 1][նշում 1][նշում 1][նշում 1][նշում 1][նշում 1][նշում 1]  [նշում 3][նշում 3]  [նշում 3][նշում 3][նշում 3]  տանող ճանապարհի։ Բուդդիզմի դասական լեզուներում մեդիտացիային ամենամոտիկը գտնվող բառերը բհավանան  ու Ջհանա/դհըանան են։
Պատմություն
Յոգայի ծագումը քննարկման առարկա է։ Չկա ուրիշ ոչ մի ժամանակագրական համաձայնություն կամ հատուկ ծագում, բացի նրանից, որ յոգան զարգացել է անտիկ Հնդկաստանում։ Ծագումների շուրջ առաջարկված տարբերակների շարքում են Ինդուս Վալեյ քաղաքակրթությունը (մ․թ․ա․ 3300–1900) և նախավեդյան Հնդկաստանի Արևելյան նահանգը, Վեդյան ժամանակաշրջանը և սրամանա շարժումը։ Ըստ Գեվին Ֆլուդի՝ շարունակականություն կարող է լինել այսպիսի բազմազան ավանդույթների մեջ․"Այս բաժանումը չափազանց պարզ է, քանի որ անժխտելիորեն շարունակականություն կարող է լինել ժխտելու և վեդյան Բրահմանիզմի մեջ, սակայն ոչբրահմանիստական, Սրամանա ավանդույթների որոշ տարեր ևս մեծ դեր են խաղացել չընդունված կատարելության ձևավորման համար։"
Վեդյան շրջան(մ․թ․ա․1700–500)
Ըստ Քրանգլի՝ որոշ հետազոտողներ հակված են գծային տեսությանը, որը փորձում է «մեկնաբանել հնդկական ներհայեցողական պրակտիկաների ծագումն ու վաղ զարգացումը՝ որպես արիական ծագումից սկիզբ առած հաջորդական աճ» այնպես, ինչպես հինդուիզմը վկայակոչում է Վեդաներին՝ որպես բոլոր հոգևոր գիտելիքների վերջնական աղբյուր։ Թոմաս ՄքԷվիլեյը հակված է բաղադրյալ մոդելին, ըստ որի՝ նախաարիական յոգայի նախատիպը գոյություն է ունեցել նախավեդյան ժամանակաշրջանում, իսկ դրակ կատարելագործումը սկսել է վեդյան շրջանում ։
Վեդաներում նկարագրված ասկետական պրակտիկաները, կենտրոնոցումը և մարմնական կեցվածքները հնարավոր է՝ եղել են նախատիպեր յոգայի համար ։ Ըստ Ջեոֆրեյ Սամուելի՝ «Թվագրության համար մեր լավագույն վկայություններից կարող ենք ենթադրել, յոգայի պրակտիկաները զարգացել են այն նույն ասկետական շրջաններում, ինչպես վաղ սրամանա շարժումները(բուդդիստներ, ջայնաներ, աջիվիկաներ) հավանաբար մ․թ․ա․ 6-5-րդ դարերում»։
Ըստ Զիմմերի՝ յոգայի փիլիսոփայությունը համարվում է ոչվեդյան համակարգի մաս, համակարգի, որը նաև ընդգրկում է հինդու փիլիսոփայության Սամխյա դպրոցը, ջայնիզմը և բուդդիզմը․ «Ջայնիզմը չի սերում Բրահման-արիական աղբյուրներից, բայց արտացոլում է տիեզերաբանությունը և հյուսիսարևելյան Հնդկաստանի[Բիհար] ավելի մեծ հնություն ունեցող նախաարիական վերնախավի մարդաբանությունը՝ արմատավորված լինելով մետաֆիզիկական հին տեսությունների՝ յոգայի, սանխյայի և բուդդիզմի, հնդկական ոչվեդյան շրջանի ուրիշ համակարգերի հայրենիքներում»։
Տեքստային հղումներ
«Յոգա» բառր արմատի առաջին կիրառումը հանդիպում է Ռիգ Վեդաների(Վեդաների ելակետային տարբերակը) 5.81.1 գովերգում՝ նվիրված առավոտյան ծագող Արև-աստծուն(Սավիտրի), որտեղ այն մեկնաբանվել է որպես «միակցել» կամ «յոգիկորեն վերահսկել»
Ռիգվեդան, սակայն, չի նկարագրում յոգան, և շատ քիչ վկայություններ կան այ մասին, թե ինչ պրակտիկաներ են գոյություն ունեցել ։ Պրակտիկաներին տրված վաղ շրջանի հղումները, որոնք հետագայում դարձան յոգայի մաս, արվել են Բրիհադարանյակա Ուպանիշադի՝ Հինդու Ուպանիշադի սկզբական տարբերակի մեջ։ Օրինակ՝ պրանայամա պրակտիկան(գիտակցականորեն կարգավորում է շնչառությունը) հիշատակված է Բրիհադարանյակա Ուպանիշադի 1․5․23 գովերգում (մ․թ․ա․ 900 թվական), իսկ պրատյահարա պրակտիկան(կենտրոնացնելով մարդու բոլոր զգայությունները իր վրա) նշված է Չանդոգյա Ուպանիշադի 8․15 գովերգում(մ․թ․ա․ 800-700) ։
Վեդյան ասկետական պրակտիկաներ
Վեդյան քուրմերի կողմից յաջնա (զոհաբերություն) իրականացնելու համար կիրառվող ասկետական պրակտիկաները(տապաս), կենտրոնացումը և մարմնի կեցվածքները հնարավոր է՝ նախատիպ են եղել յոգայի համար։ Վրատյան (Աթհարվավեդայում հիշատակված ասկետական խումբ) մեծ կարևորություն էր տալիս մարմնի կեցվածքներին, որոնք հնարավոր է՝ վերաճել են յոգիկ ասանաների ։ Հին մեջ նույնպես կան այլ ասկետական խմբերի՝ մունիների, կեսինների, վրատյաների մասին մեջբերումներ ։ Շնչառությունը և կենսական էներգիաները վերահասկելու մեթոդները նշված են Բրահմանաների (Վեդյան ժողովածուի գրվածքներ, մ․թ․ա․ 1000-800) և Աթհարվավեդայի մեջ ։ Ռիգ Վեդայի Նասադիյա Սուկտան ներկայացնում է վաղ դիտողական-ներհայեցողական ավանդույթները։
Նախադասական դարաշրջան(մ․թ․ա․ 500–200)
Յոգա հասկացությունը սկսում է երևան գալ մ․թ․ա․ 500-200 թվականների գրվածքներում՝ Պալի Քանոն, միջին Ուպանիշադներ, Բհագավադ Գիտա և Մահաբհարաթայի Շանտի Պարվա ։
Ուպանիշադներ
«Յոգա» եզրույթի մեզ հայտնի առաջին կիրառումը(նույն իմաստով, ինչպես որ մեր օրերում) Կաթհա Ուպանիշադում է ՝ հավանաբար շարադրված մ․թ․ա 5-3-րդ դարերում, որտեղ այն սահմանվում է որպես զգայարանների կայուն վերահսկողություն, որն ուղեկցվում է ուղեղի աշխատանքի դադարեցմամբ՝ հանգեցնելով գերագույն վիճակի ։ Կաթհա Ուպանիշադը Ուպանիշադների մոնիզմը կապում է սամխյա և յոգա հասկացությունների հետ։ Այն սահմանում է գոյության տարբեր մակարդակներ՝ ըստ կենտրոնական Աթման էությանը մոտ գտնվելուն։ Յոգան, ուստի, դիտարկվում է որպես մարմանավորման գործընթաց կամ գիտակցության վերելք ։ Այն համարվում է յոգայի հմինարարր սկզբունքները վեր հանող ամենավաղ աշխատությունը։ Վայթը պնդում է․"The earliest extant systematic account of yoga and a bridge from the earlier Vedic uses of the term is found in the Hindu Katha Upanisad (Ku), a scripture dating from about the third century BCE[…] [I]t describes the hierarchy of mind-body constituents—the senses, mind, intellect, etc.—that comprise the foundational categories of Sāmkhya philosophy, whose metaphysical system grounds the yoga of the Yogasutras, Bhagavad Gita, and other texts and schools (Ku3.10–11; 6.7–8)."
Շվետաշվետարա Ուպանիշադի 2-րդ գրքի գովերգները՝ մեկ այլ մ․թ․ա․ առաջին հազարամյակի վերջի գրվածք, նկարագրում են մի ընթացակարգ, որում մարմինը ուղղաձիգ կեցվածքով է, շնչառությունը՝ սահմանափակված, միտքը՝ մեդիտիվորեն կենտրոնացած, նախընտրաբար քարանձավում կամ պարզ, հասարակ տեղում՝ լռոթյան մեջ կամ նրբորեն հոսող ջրի ափին, անաղմուկ և առանց ուժեղ քամիների ։
Մայտրայանիյա Ուպանիշադը՝ հավանաբար Կաթհայից և Շվետաշվատարա Ուպանիշադներից ավելի ուշ, բայց նախքան Պանջալիի Յոգա Սուտրաները շարադրված, նկարագրում է վեցանգամյա յոգայի մեթոդը՝ շնչառության կառավարում(պրանայամա), զգայարանների ինքնադիտողական դադարեցում(պրատյահարա), մեդիտացիա(դհյանա), մտքի կենտրոնացում(դհարանա), փիլիսոփայական հարցադրում/ստեղծագործական հիմնավորում(տարկա) և խորասուզվածություն/ուժեղ հոգևոր միություն(սամադհի) ։
Ի լրացում վերոնշյալ Հիմնական Ուպանիշադներում յոգայի քննարկմանը՝ քսան Յոգա Ուպանիշադները, ներառյալ մ․թ․ 1-ին ու 2-րդ հազարամյակներում շարադրված Յոգա Վասիսթհան, քննարկում են յոգայի մեթոդները  ։
Մակեդոնիայի պատմական տեքստեր
Մ․թ․ա․ 4-րդ դարում Ալեքսանդր Մեծը Հնդկաստան հասնում է Հնդկաստան։ Իր բանակի կազմում նա իր հետ վերցրել էր հույն գիտնականների, որոնք հետո իրենց հուշագրություններում պատմում են իրենց տեսած մարդկանց, սովորույթների և աշխարհագրության մասին։ Ալեքսանդրի ընկեր-ուղեկիցներից մեկը Օնեսիկրիտուսն էր(մեջբերված է Ստրաբոնի կողմից Գիրք 15, Բաժին 63-65-ում), ով նկարագրել է Հնդկաստանի յոգիստներին ։ Օնեսիկրիտուսը պնդում է, այդ հնդիկ յոգիստները(Մանդանիս) հմտացած էին «անջատվելու» գործում և «տարբեր կեցվածքներում՝ անշարժ կանգնած, նստած, մերկ պառկած »։
Օնեսիկրիտուսը բացի այդ անդրադառնում է իր գործընկեր Կալանուսին՝ փորձելով հանդիպել նրան, ով սկզբում մերժեց ընդունելությունը, բայց ավելի ուշ հրավիրեց նրան, որովհետև նա ուղարկված էր «իմաստության ու փիլիսոփայության գաղափարակիր արքայի» կողմից ։ Օնեսիկրիտուսը և Կալանուսը սովորել են, որ յոգիստները կյանքի ամենամեծ ուսմունք են համարում «հոգին ոչ միայն ցավից, այլ նաև հաճույքից ազատելը», որ «մարդը աշխատանքով մարզում է իր մարմինը՝ իր մտքերը ուժեղացնելու համար», որ «համեստ սննդի մեջ ամոթ բան չկա» և որ «ապրելու համար ամենալավ տեղը հագուստի կամ անհրաժեշտության իրերի աղքատիկ պաշարով վայրն է»  ։ Այս սկզբունքները շատ կարևոր են յոգայի հոգևոր կողմի պատմության համար ։ Ըստ Չարլզ Ռոքվել Լանմանի ՝ այն կարող է արտացոլել հինդու Պատանջալիիի և բուդդիստ Բուդդհագհոսայի աշխատանքներում համապատասխանաբար «չխանգարված հանգստություն» և «հավասարակշռության միջոցով գիտակցության սևեռունություն» արտահայտությունների հնագույն արմատները, ինչպես նաև հետագայում հինդուիզմում ու բուդդիզմում նկարագրված Ապարիգրահայի(սեփականամոլության ու ցանկասիրության բացակայություն, համեստ ապրելակերպ) ու ասկետիզմի սկզբունքները։
Վաղ շրջանի բուդդիստական գրվածքներ
Վերները պնդում է, որ «Բուդդան իր [Յոգա] համակարգի հիմնադիրն էր, չնայած այն բանին, որ նա օգտվել է իր ժամանակների յոգայի ուսուցիչների մոտ ձեռք բերած հմտություններից ու փորձից» ։ Նա նշում է ․"But it is only with Buddhism itself as expounded in the Pali Canon that we can speak about a systematic and comprehensive or even integral school of Yoga practice, which is thus the first and oldest to have been preserved for us in its entirety."
Յոգայի հետ կապված այս Պալի Քանոնների ամբողջացման ժամանակագրությունը, սակայն, հստակ չէ ճիշտ հինդու գրվածքների նման ։ Հնագույն շրջանի հայտնի բուդդիստական աղբյուրները, ինչպես օրինակ Մաջջհիմա Նիկայա, նշում են մեդիտացիան, մինչդեռ Անգուտտարա Նիկայան նկարագրում է ջհայիններին(մեդիտացիայով զբաղվողներին), որոնք նման են մունիների, կեսինների և մեդիտացիայով զբաղվող ասկետների վաղ հինդու նկարագրություններին , սակայն այս մեդիտացիա-պրակտիկաները այս գրվածքներում յոգա չէին կոչվում։ Բուդդայական գրականության մեջ յոգայի մասին հայտնի ամենավաղ հատուկ քննարկումներն այնպես, ինչպես հասկացվում է ժամանակակից համատեքստում, վերագրվում են բուդդիստական Յոգաքարա դպրոցի մ․թ․ 3-4-րդ դարերի և Բուդդհագոսայի Վիսուդդհիմագգայի 4-5-րդ դարերի սուրբ գրքերին։
Բուդդիստական դպրոցից առաջ գոյություն ունեցող յագա համակարգ է Ջայն յոգան։ Բայց քանի որ ջայնիստական աղբյուրները թվագրվում են բուդդիստականից հետո, դժվար է տարբերություն մտցնել ջայնիստական դպրոցի բնույթի ու այլ դպրոցներից ածանցված տարրերի մեջ ։ Ուպանիշադնորում ու որոշ Պալի Կանոններում վկայակոչված ժամանակավոր յոգայի համակարգրերի մեծամասնությունը վերացել է ժամանակի ընթացքում ։
Վաղ շրջանի բուդդիստական գրվածքները նկարագրում են մեդիտացիայի հմտություններն ու վիճակները, որոնցից որոշները Բուդդան փոխառել էր սրամանայի ավանդույթներից ։ Պալի կանոնը բաղկացած է երեք հատվածներից, որոնցում Բուդդան նկարագրում է լեզում քիմքին հպելը՝ քաղցը  կամ մտածոցությունը կառավարելու՝ կախված ընթացքից։ Սակայն, լեզվի՝ ըմպանի վերին մասում տեղադրելու մասին չկա ոչ մի նշում, ինչպես ճշգրիտ Կհեչարի մուդրայում։ Բուդդան այս դիրքն ընդունում էր այնտեղ, որտեղ ճնշումը կրունկներով գործադրվում էր պերինեյի(տեղակայված է սրբանի ու շնչափողի միջև) վրա, որը նման է Կունդալինին խթանելու համար օգտագործվող ժամանակակից դիրքերին ։
ժամանակագրական անորոշություն
Ալեքսանդր Վիննը՝ Բուդդիստական մեդիտացիայի ծագումը գրքի հեղինակը, դիտարկում է, որ առանց որոշակի ձևերի ու տարրական մեդիտացիաները հնարավոր է՝ սերում են ուպանիշադյան ավանդույթներից ։ Մեդիտացիային արված ամենավաղ անդրադարձը արվել է Բրիհադարանյակա Ուպամիշադում՝ ամենահին Ուպանիշադներից մեկում ։ Չանդոգյա Ուպանիշադը նկարագրում է կենսական էներգիաների(պրանա) հինգ տեսակները։ Ուպանիշադում նկարագրված են նաև հետագայում յոգայի շատուշատ ավանդույթներում օգտագործված հասկացություններ, ինչպես օրինակ՝ ներքին ձայն, ջիղեր(նադիս) ։ Տաիտտիրիյա Ուպանիշադը յոգան սահմանում է որպես մարմնի ու զգայարանների հմտություն ։
Բհագավադ Գիտա
Բհագավադ Գիտան(՚Տիրոջ երգը՚) լայնորեն օգտագործում է «յոգա» եզրույթը տարբեր ձևերով։ Ի լրացում ավանդական յոգայի պարակտիկային, ներառյալ մեդիտացիային նվիրված ամբողջական գլխին(գլուխ 6)՝ այն ներկայացնում է յոգայի գլխավոր տեսակները ․ Գիտան բաղկացած է 18 գլուխներից և 700 շլոկաներից(բանաստեղծություններ) ՝ յուրաքանչյուր գլուխ տարբեր յոգաների անուններով՝ այսպիսով նկարագրելով 18 տարբեր յոգաներ ։ Որոշ գիտնականներ Գիտան բաժանում են 3 բաժինների՝ Կարմա յոգայի հետ կապված առաջին 6 գլուխները՝ 280 շլոկաներով, միջին մասում գտնվող Բհակտի յոգային առնչվող 6-ը՝ 209 շլոկաներով, և վերջին Ջնանա յոգայի հետ կապված 6 գլուխները՝ 211 շլոկաներով․ այս բաժանումը, սակայն, չի համապատասխանում, որովհետև կարմայի, բհակտիի և ջնանայի տարրեր կարելի է գտնել բոլոր գլուխներում ։
Մահաբհարաթա
Նիրոդհայոգա(դադարեցման յոգա) կոչվող յոգայի նախատիպի նկարագրությանը հանդիպում ենք Մահաբհարաթայի 12-րդ գլխի(Սհանտի Պարվա) Մոկշզդհարմա բաժնում։ Բաժնի բանաստեղծությունները թվագրվում են մ․թ․ա․ 300-200 թվականներով։ Նիրոդհայոգան շեշտը դնում է էմպիրիկ գիտակցության(մտքեր, զգայարաններ և այլն) աստիճանական դադարեցման ու պուրուշայի(անձ) հասման վրա։ Այստեղ հիշատակված, բայց նկարագրված չեն այնպիսի եզրույթներ, ինչպիսիք են վիչարան(թափանցիկ արտացոլում), վիվեկան(խորաթափանցություն) և այլն՝ նման Պատանջալիի տերմինաբանությանը ։ Մահաբհարատայում  նշված չէ յոգայի և ոչ մի համընդհանուր նպատակ։ Անձի՝ իրից առանձնացումը, Բրահմանի համատարած ընդունումը, Բրահմանի գիտակցումը ու դրա մեջ թափանցումը, բոլորն էլ նկարագրված են որպես յոգայի նպատակներ։ Սամկհյան ու յոգան միավորված են մեկում, իսկ որոշ բանաստեղծություններ էլ բնորոշում են դրանց նույնականությամբ ։ Մոկշադհարման նույպես նկարագրում է տարրական մեդիտացիայի վաղ պրակտիկաները ։ Մահաբհարաթան յոգայի նպատակը սահմանում է որպես մասնավոր ատմանի համընդհանուր Բրահմանի հետ միավորման փորձ ։
Դասական դարաշրջան (մ․թ․ա 200 –մ․թ․ 500)
Այս ժամակաշրջանը հիշատակված է բուդդիզմի, հինդուիզմի և ջայնիզմի յոգայի մեթոդներն ու պրակտիկաները քննարկող և համակարգայնորեն շարադրող շատուշատ տեքստերում։ Սրանցից Պատանջալիի Յոգա Սուտրաները համարվում է բանալի-աշխատություն։
Դասական յոգա
Մաուրյան ու Գուպտա դարաշրջանների միջև ընկած շրջանում(մ․թ․ա․ 200-մ․թ․ 500) հինդուիզմի, բուդդիզմի և ջայնիզմի փիլիսոփայական դպրոցները հստակ ձևավորում էին ստանում և յոգայի փիլիսոփայության ամբողջաական համակարգը սկսում է ի հայտ գալ ։
Յոգան՝ որպես փիլիսոփայություն, նշված է սանսկրիտ գրվածքներում, որոնց ավարտուն վիճակը թվագրվում է մ․թ․ա․ 200-մ․թ․ 500 թվականներով։ Կաուտիլյայի Արտհաշաստրան(1․2․10 բանաստեղծության մեջ), օրինակ, փաստում է որ կան անվիկսիկիների(փիլիսոփայություններ) երեք դասակարգեր՝ Սամկհյա(ոչ թեիստական), Յոգա(թեիստական) և Կարվակա(աթեիստական մատերիալիզմ) ։ Վաղ գործերում Յոգայի սկզբունքներն ու Սամկհյայի գաղափարները երևան են գալիս զուգակցված։
Սամկհյա
Մ․թ․ առաջին դարից սկսած՝ Հնդկաստանում շատ ավանդույթներ սկսեցին որդեգրել համակարգային մեթոդաբանությունը։ Սրանց շարքերում Սամկհյան հավանաբար ամենահին փիլիսոփայությունն էր, որը սկսել էր համակարգային կառուցվածք ձևավորել ։ Պատանջալին համակարգել է Յոգայի փիլիսոփայությունը՝ Սամկհյայի մետաֆիզիկայի հիմքերի վրա։ Յոգա Սուտրաների, որն այլ կերպ կոչվում է Սամկհյապրավականաբհասյա(Սամկհյա փիլիսոփայության նկարագրության մեկնաբանություն) մասին Վյասայի լուսաբանությունը բացատրում է այս երկու համակարգերի միջև եղած կապը ։ Այս երկու դպրոցները, սակայն, տարբերություններ էլ ունեին։ Յոգան ընդւնում էր «անձնական աստծո» գաղափարը, մինչդեռ Սամկհյան զարգանում էր որպես հինդու փիլիսոփայության ռացիանալիստական, ոչ թեսիտական/աթեիստական համակարգ ։ Երբեմն Պատանջալիի համակարգը նշվում է որպես Սեշվարա Սամկհյա ՝ ի հակադրություն Կապիլայի Նիրիվարա Սամկհյա ։
Յոգայի ու Սամկհայայի միջև զուգահեռները այնքան մոտ են, որ Մաքս Մյուլլերն ասել է․ «Այս երկու փիլիսոփայուփյունները գտնվում են նույն տողում՝ միմյանցից տարբերվելով որպես Սամկհյան աստծով և սամկհյան՝ առանց աստծո »։
Պատանջալիի Յոգա Սուտրաները
Ըստ Լարսոնի՝ մտածողության հնագույն Սամկհյա, Յոգա և Աբահիդհարմա բուդդիստական դպրոցների գաղափարների մեջ կան բազմաթիվ զուգահեռներ հատկապես մ․թ․ա․ 2-րդ դարից մ․թ․ 1-ին դար ։ Պատանջալիի Յոգա Սուտրաները այս երեքի ավանդույթների յուրօրինակ համակցություն է։ Սամկհյա դպրոցից Յոգա Սուտրան որդեգրել է պրակրտիի և պարուսայի (դուալիզմ) «արտացոլող խոհեմությունը»(ադհյավասայա), դրա մատաֆիզիկական ռացիոնալիզմը, ինչպես նաև հուսալի գիտելիք ստանալու երեք էպիստեմիկ մեթոդները ։ Նիրոդհասամադհիի Աբհիդհարմա բուդդիզմի գաղափարներից, Լարսոնի պնդմամբ, Յոգա Սուտրաները որդեգրել են իրազեկվածության վիճակի հետապնդումը, բայց չնայած բուդդիստական «ոչ մի սեփական ես, ոչ մի հոգի» գաղափարին, Յոգան շեշտը դնում է ֆիզիկականի վրա ու ռեալիստ է, ինչպես Սամկհյան՝ թե  յուրաքանչյուր անհատ ունի սեփական անձ ու հոգի ։ Երրորդ գաղափարը, որ Յոգա Սուտրան համադրում է իր փիլիսոփայությանը, մեդիտացիայի ու ինքնադիտողության ասկետական ավանդույթներն են, ինչպես նաև միջին Ուպանիշադների՝ Կաթհայի, Շվետաշվատարայի և Մաիտրիի գաղափարները ։
Պատանջալիի Յոգա Սուտրաները լայնորեն համարվում են յոգայի ֆորմալ փիլիսոփայության պտուղը ։ Յոգա Սուտրաների բանաստեղծությունները հակիրճ են։ Հետագայում Հնդկաստանի շատ գիտնականներ  ուսումնասիրեցին դրանք ու հրատարակեցին իրենց լուսբանությունները, ինչպես օրինակ՝ Վյասա Բհաշյան (մ․թ․ 350-450թթ․) ։ Պատանջալիի յոգան այլ կերպ կոչվում են նաև Ռաջա յոգա ։ Պատանջալին սահմանում է «յոգա» բառը իր երկրորդ սուտրայի մեջ․<blockquote class="toccolours" style="float:none; padding:10px 15px; display:table;">योगश्‍चित्तवृत्तिनिरोधः <blockquote class="toccolours" style="float:none; padding:10px 15px; display:table;"> <blockquote class="toccolours" style="float:none; padding:10px 15px; display:table;">- Yoga Sutras 1.2 Այս հակիրճ սահմանումը կապված է սանսկրիտ երեք եզրույթների իմաստների հետ։ Ի․Կ․ Տայմնին թարգմանում է այն որպես «Յոգան մտքի () փոփոխությունների () արգելակումն () է» ։ Սվամի Վիվեկանանդան սուտրան թարգմանում է որպես «Յոգան սահմանափակում է մտածողությունը(Citta)  զանազան կերպեր ստանալուց(Vrittis)» ։ Էդվին Բրյանտը բացատրում է, որ Պատանջալիի մոտ «Յոգան էապես բաղկացած է մեդիտատիվ պրակտիկաներից, որի վերջնական նպատակն է հասնելու գիտակցական մակարդակին՝ զերծ ցանկացած տեսակի ակտիվ կամ տրամաբանական մտքերից և աստիճանաբար ձեռք բերելու այնպիսի մի վիճակ, որտեղ գիտակցությունը անիրազեկ է իրենից դուրս ցանկացած օբյեկտից, կարճ ասած՝ միայն ճանաչում է իր սեփական բնույթը՝ որպես ոչնչի հետ չխառնված գիտակցություն»   ։
Ըստ Բաբա Հարի Դասսի՝ թե յոգայի իմաստը ընկալվում է որպես նիրոդհայի(մտավոր կենտրոնացում) պրակտիկա, ապա դրա նպատակը «նիրուդդհայի(այդ գործընթացի կատարյալություն) բացարձակ վիճակն է» ։ Այդ համատեքստում «յոգան(միություն) ենթադրում է երկակիություն(որպես երկու իրերի կամ սկզբունքների համակցում); յոգայի արդյունքը ոչ երկակի վիճակն է», «որպես սեփական անձի ավելի ցածր ու ավելի բարձր մակարդակների միավորում։ Ոչ երկակի վիճակը բնորոշվում է անհատականության բացակայությամբ; այն կարող է նկարագրվել որպես հավերժական խաղաղություն, մաքուր սեր ինքնաճանաչողություն,ազատություն »։
Նշումներ
<references group="նշում" />
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Յոգա Կատեգորիա:Հնդկական փիլիսոփայություն Կատեգորիա:Հինդուիզմ Կատեգորիա:Բուդդայականություն Կատեգորիա:Ջայնիզմ Կատեգորիա:Սանսկրիտ եզրույթներ Կատեգորիա:Հնդկաստանի օրթոդոքսալ կրոններ Կատեգորիա:Կրոն ըստ երկրի Կատեգորիա:Սանքհյա Կատեգորիա:Մարդկության բանավոր և ոչ նյութական ժառանգության գլուխգործոցներ Կատեգորիա:Հնդկաստանի մշակույթ Կատեգորիա:Հինդուիզմի փիլիսոփայություն Կատեգորիա:Այլընտրանքային բժշկություն Կատեգորիա:Հոգևորություն Կատեգորիա:Կրոնը Հնդկաստանում Կատեգորիա:Արևելյան փիլիսոփայություն Կատեգորիա:Էզոթերիզմ
Իրիս (գետ)
Իրիս, Ամազե, Ամասե, Ամասիա, Ամասիայի գետ, Ամասիա սու, Եէշիլ ըրմագ, Եշիլ, Եշիլըրմագ, Եշիլըրմակ, Եշիլըրմաք, Եշլիրմակ, Էշիլ ըրմակ, Էշիլըրմաղ, էշիլիրմակ, Ըրմագ, Ըրմսւկ, Իշիլիրմագ, Իոեսւ, Իռիա, Իռիս Եէշիլըրմսւկ, Չսւրշամթայի գետ, Չարշամպայի գետ, Չարշեմպեճ, Չարշեմպիճ, Զարշենբին, Չարշենպիե, Չտրշենպին, Չեճարշենպին, Ռիս, գետ Թուրքիայի հյուսիսում, Սև ծովի ավազանում։ Սկիզբ է առնում Անտիպոնտական լեռնահամակարգի Ելդըզդաղ լեռան լանջերից և պատմական Փոքր Հայքի տարածքով հոսում դեպի հյուսիս–արևմուտք ու թափվում Սև ծով։ Երկարություն 450 կմ է, ավազանը՝ 36,1 հզ․ կմ² ։ Վերին և միջին հոսանքներում հոսում է հս–արմ․ միջլեռնային հովտով, Պոնտական լեռնաշղթային զուգահեռ, ապա շրջվում հս․, հատում Ջանիկ լեռնաշղթան և Սամսուն քաղաքից արլ․ առաջացնելով դելտա՝ թափվում Սև ծովը։ Գլխավոր վտակներն են Չեկերեկը և Կելկիտը։ Սնումը ձնաանձրևային է, վարարում է գարնանը և ամռան սկզբին։ Գետաբերանում ջրի միջին ծախսը 150 մ³/վրկ է, առավելագույնը՝ 2000 մ³/վրկ; Ջրերը օգտագործվում են ոռոգման համար։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սև ծովի ավազանի գետեր Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր Կատեգորիա:Ամասիայի մարզ
Աստերոիդների ցանկ (83801-83900)
Աստերոիդների ցանկ (83701-83800) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (83901-84000)
Լակապել դել Ֆրես
Լակապել դել Ֆրես (Lacapelle-del-Fraisse), համայնք Ֆրանսիայի Օվերն մարզի Կանտալ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 296 մարդ, բնակչության խտությունը` 19.36 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 15.29 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 460 կմ հարավ, Կլերմոն Ֆերան քաղաքից` 125 կմ հարավ-արևմուտք, Օրիյակ քաղաքից` 17 կմ հարավ։
Օլևանո Ռոմանո
Բնակչության թվաքանակը՝ 6339 մարդ, խտությունը՝ 244 մարդ/քառ. կմ։ Զբաղեցնում է 26 քառ. կմ տարածք։ Փոստային ինդեքս - 035, հեռախոսային կոդ - 06։
Լակապել դել Ֆրես
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Օլևանո Ռոմանո
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Լակապել դել Ֆրես
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 181 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 133-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 48։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 73,5 %։ 133 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 126 անձ (72 տղամարդ և 54 կին)։ Գործազուրկ են եղել 7 անձ (2 տղամարդ և 5 կին)։ 48 անաշխատունակներից 11-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 24-ը` թոշակառուներ, իսկ 13-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Աթերոսկլերոզ
Աթերոսկլերոզ,, քրոնիկ հիվանդություն է, որը բնորոշվում է զարկերակների պատերում ճարպային ինֆիլտրացիայով և շարակցական հյուսվածքի ներաճումով։ Այդ գործոնների ազդեցությամբ առաջանում են ֆիբրոզ վահանիկներ, որոնք խցանում են անոթի լուսանցքը և տարբեր օրգաններում խանգարում են արյունահոսքը։ «Աթերոսկլերոզ» տերմինը կիրառվել է 1905 թվականին՝ F.Marchand-ի կողմից։ Աթերոսկլերոտիկ վահանիկները կարող են ոչ միայն մեխանիկորեն խանգարել արյունահոսքին, այլ նաև պատռվել՝ բերելով անոթների թրոմբոզի։ Աթերոսկլերոտիկ վահանիկները նաև թուլացնում են անոթի մեդիան (միջին շերտը), որը մեծացնում է անևրիզմաների գոյացման հավանականությունը։
Զարկերակի պատի աթերոսկլերոզով ախտահարված հատվածներում միշտ հայտնաբերվում են խոլեստերինի կուտակումներ՝ թելքավոր (սպիական) հյուսվածքի բջիջների ու թելիկների հետ մեկտեղ։ Դա առիթ է հանդիսացել, որպեսզի խոլեստերինը համարվեր աթերոսկլերոզի առաջացման պատճառ։
Խոլեստերին
Խոլեստերինը մեծ քանակությամբ արտադրվում և պարունակվում է գլխուղեղում, մակերիկամներում։ Այն առկա է կենդանի օրգանիզմի բջիջների գերակշռող մեծամասնության բջջաթաղանթներում։ Դրանով շատ հարուստ է նաև ճարպային հյուսվածքը։ Մարդու օրգանիզմում խոլեստերինը ենթարկվում է տարբեր փոխարկումների։ Այդ դեպքում, նյութափոխանակության առանձնահատկություններից կախված, կարող են առաջանալ խոլեստերինի այնպիսի միացություններ (գլխավորապես սպիտակուցային բնույթի նյութերի հետ), որոնց կազմում այն հեշտությամբ է թափանցում անոթի պատի մեջ։
Այդպիսի դեպքերում խոլեստերինի կոնցենտրացիան արյան շիճուկում, որպես կանոն, բարձր է, ուստի աթերոսկլերոզով հիվանդների մեծամասնության արյան մեջ խոլեստերինի քանակության ավելացումը (գերխոլեստերինարյունություն) համարվում է հիվանդության խորացումն արագացնող անցանկալի գործոն։
Հիվանդության պատճառներ
Աթերոսկլերոզի առաջացման և հետագա խորացման համար կարևոր, եթե ոչ որոշիչ, դերը պատկանում է զարկերակի պատի հյուսվածքների բջիջների փոփոխություններին, գրանցում կատարվող կենսաքիմիական գործընթացների շեղումներին։
Ախտաբանական գործընթաց
Աթերոսկլերոզի ախտաբան գործընթացն ունի 2 դրսևորում, մի դեպքում անոթի պատի փոփոխությունները խորանում են, և դրանում ավելանում են խոլեստերինի կուտակումները, մյուս դեպքում զարկերակի պատից խոլեստերինը դուրս է գալիս, կուտակումները ներծծվում են, և անոթի պատի վնասված հատվածները ապաքինվում են, իսկ վաղ սկզբնական փուլերում անոթի կառուցվածքը լրիվ վերականգնվում է։ Այլ կերպ՝ աթերոսկլերոզի բնորոշ առանձնահատկությունը ոչ միայն դանդաղ առաջացումն է, այլև այս կամ այն չափով հետզարգացման ունակությունը։
Քանի որ աթերոսկլերոզ առաջանում է դանդաղ (երբեմն տասնյակ տարիների ընթացքում), և նրան բնորոշ է ալիքաձև ընթացքը (հիվանդության սրացման փուլերին հաջորդում են հանդարտման՝ ռեմիսիայի փուլերը), ուստի աթերոսկլերոզի կանխարգելումը չի կարող սահմանափակվել որևէ ժամկետով կամ կուրսով, այն պետք է սկսել պատանեկան հասակում և անընդմեջ շարունակել ամբողջ կյանքի ընթացքում։ Աթերոսկլերոզի կանխարգելման միջոցառումներն են առողջ ապրելակերպը, բժշկի խորհուրդների և հանձնարարականների կատարումը, որոնք նպաստում են զարկերակի պատի ամբողջականության պահպանմանը և դրանցում խոլեստերինի կուտակման կանխմանը։
Հաստատված է, որ արյան անոթի պատի փոփոխություններն առաջանում են բարդ նյարդային, ինչպես նաև հորմոնային ու այլ կենսաքիմիական (ծննդյան օրից սկսած մարդու սիրտանոթային համակարգի գործունեությունը կարգավորող) մեխանիզմների խանգարումների և գործունեության անհամամասնության հետևանքով։ Այդ կարգավորող մեխանիզմների «բեկումը» կարելի է ներկայացնել որպես բնական, բայց ուժից վեր «աշխատանքային» բեռնվածություն, այսպես կոչված, լարվածության արդյունք, որը բնույթով ֆիզիոլոգիական է, բայց չափից ավելի, ըստ ուժգնության և տևողության։
Էվոլյուցիայի ընթացքում մարդու օրգանիզմում ձևավորվել են ֆիզիոլոգիական և կենսաբանական կատարյալ մեխանիզմներ, որոնք ապահովում են նրա փոխազդեցությունը շրջապատող միջավայրի հետ։ Վերջինիս գործոնների ազդեցությունն ամենից առաջ ընկալվում է նյարդային համակարգով, որը և «կազմակերպում է» օրգանիզմի պատասխան հակազդեցությունները։ Նյարդային համակարգի գրգռիչ է նաև խոսքը։
Մկան տունը
«Միկիի տունը» / «Մկան տունը» (House of Mouse, ավելի ճշգրիտ թարգմանությամբ՝ «Մաուսի տունը» կամ «Մաուսի թատրոնը»), մուլտսերիալ Ուոլտ Դիսնեյից, կառուցված շոուի սկզբունքով։
Աթերոսկլերոզ
Ախտաբանական գործընթաց
Արտաքին գրգռիչների հանդեպ հակազդեցություններն ընթանում են նվազ լարումով այն դեպքում, եթե տվյալ անհատի հիմնական ներքին համակարգերն իրենց տրամադրության տակ ունեն համապատասխան «հզորության պաշար» և ֆունկցիոնալ հնարավորությունների աղբյուր։ Հակառակ դեպքում բեռնվածությունն օրգանիզմի ներքին որևէ համակարգի համար թվում է ուժից վեր, որը հանգեցնում է մյուս (հաճախ նյարդային և սիրտանոթային) համակարգերի անհամաչափ գերլարվածության։
Մկան տունը
Սյուժե
Միկի Մաուսը և նրա ընկերներ Դոնալդ Դաքը, Դեյզի Դաքը և Գուֆին դեսնեյյան այլ հերասներին հրավիրում են իրենց ակումբ, որտեղ ցուցադրում են Ուոլտ Դիսնեյի դասական մուլտֆիլմերը։ Հրավիրյալների ցանկում են Ալադդինը, Հերկուլեսը, Գեղեցկուհին և Հրեշը, Սպիտակաձյունիկը, Մոխրոտիկը և այլն։ Մուլտֆիմների ընդմիջումների ժամանակ հանդիսատեսը տեսնում է ակումբի կյանքը։ Միկին օգնում է հյուրերին օգնել նրանց խնդիրները, հարթեցնում է տարաձայնությունները, կարգավորում թերությունները, որոնք անընդհատ առաջացնում է Փիթը։ Վերջինս զանազան ուղիներով փորձում է խաթարել շոուի ընթացքը և հասնել հաստատության փակմանը։
Էպիզոդներ
Թողարկվել է 52 սերիա.
Աթերոսկլերոզ
Հիվանդության կանխարգելում
Նյարդահուզական լարումը կամ հոգեկան վիճակը խաթարող իրադրությունները դարձել են ժամանակակից մարդու անոթային համակարգի վրա բացասաբար ազդող հիմնական գործոններ։ Ուստի կենցաղում և արտադրության մեջ այդպիսի իրադրությունները նվազագույնի հասցնելը աթերոսկլերոզի կանխարգելման կարևորագույն խնդիրներից է։
Մկան տունը
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան մուլտսերիալներ Կատեգորիա:2001 ֆիլմեր
Աթերոսկլերոզ
Հիվանդության կանխարգելում
Անձնական, անհատական կանխարգելման հիմքն օրգանիզմում նյարդային և հորմոնային կարգավորման ամենաբարենպաստ ակտիվության պահպանումն է, որի խանգարումը յուրաքանչյուր մարդու համար որոշվում է ոչ այնքան արտաքին գրգռիչների բնույթով, որքան դրանց հանդեպ օրգանիզմի հակազդեցությամբ։ Արտաքին, հատկապես խոսքային, գրգռիչների հանդեպ մարդկային հակազդեցությունների տարբերակներից ամենալավ նյարդահորմոնային ֆոնն ապահովվում է մարդկանց հանդեպ բարյացակամ վերաբերմունքով։
Խոլեստերինի կուտակման կանխարգելում
Օրգանիզմի բոլոր նյութերի բնականոն կենսաքիմիական փոխակերպումներն ապահովող գլխավոր լաբորատորիան լյարդն է։ Դրա գործունեությունն ապահովելու համար խորհուրդ է տրվում սահմանափակել կամ բացառել գաստրոնոմիական վերամշակման ու խոհարարական մշակման ժամանակ սննդին ավելացվող բաղադրամասերը և սնունդը հարստացնել վիտամիններով։ Մարմնի ավելորդ քաշի ավելացումը զուգակցվում է արյան մեջ ճարպերի և ճարպանման նյութերի կոնցենտրացիայի աճով, որն անխուսափելիորեն դժվարացնում է աթերոսկլերոզային նստվածքի ներծծումը՝ նպաստելով դրանց կուտակմանը։ Ուստի օգտակար է սննդում բուս, յուղի օգտագործումը, որը խոչընդոտում է այդ կուտակմանը և կիսով չափ ապահովում ճարպերի օրական պահանջը։ Կարևոր է նաև մարմնի ավելորդ քաշից ազատվելը։
Զարկերակային ճնշում
Աթերոսկլերոզի առաջացումը և խորացման արագությունը սերտորեն կապված են զարկերակային ճնշման բարձրացման հետ։ Անհրաժեշտ է ընդգծել, որ զարկերակային ճնշումն իջեցնելու նպատակով ինքնաբուժման փորձերն անվտանգ չեն և կարող են անբարենպաստ հետևանքներ ունենալ՝ հանգեցնելով գլխուղեղի, սրտի և այլ օրգանների արյունամատակարարման կտրուկ վատացման։
Աթերոսկլերոզի ժառանգում
Աթերոսկլերրոզի ժառանգական փոխանցումը պարտադիր չէ, սակայն որոշ նախատրամադրվածություն կարող է փոխանցվել։ Նման դեպքերում պետք է հատուկ ուշադրություն դարձնել կանխարգելիչ միջոցառումներին։
Ախտաբանական փոփոխություններ
Բոլոր զարկերակները միասին ախտահարվում են հազվադեպ։ Առավել հաճախ նկատվում է գլխուղեղի, սրտի, երիկամների, ոտքերի արյան անոթների աթերոսկլերոզային ախտահարում։
Զարկերակներում աթերոսկլերոզային փոփոխությունների առաջացումը դրսևորվում է այնպես, որ օրգանի գործունեության ակտիվացման ժամանակ արյան հոսքը դեպի այդ օրգանը կարող է անբավարար լինել, որի հետևանքով նշված օրգաններում առաջանում են տհաճ զգացողություններ։ Նման դեպքերում անհրաժեշտ է դիմել բժշկի։
Հիվանդության բուժում
Անոթային համակարգն ունի աթերոսկլերոզից և նրա բարդություններից խանգարված արյան հոսքը վերականգնելու (փոխհատուցելու) հնարավորություններ։ Դրանցից ամենակարևորը՝ օրգանը սնող համակոդմային (կոլլատերալ) նոր ուղիներ ստեղծելու հատկությունն է։ Արյան հունի այդպիսի վերակառուցումը պահանջում է երկար ժամանակ և համապատասխան հնարքներ, որոնց ամենից լավ փոխարինում են տվյալ օրգանի համար բնական ֆունկցիոնալ բեռնվածությունները (օրինակ՝ քայլքը՝ ստորին վերջույթների զարկերակների և սրտի պսակային զարկերակների համար)։ Սակայն պետք է հիշել, որ չափից ավելի բեռնվածությունը վատացնում է արյունամատակարարումը և դանդաղեցնում արյան հոսքի համակոդմային ուղիների ձևավորումը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սիրտ-անոթային հիվանդություններ
Գուարիկանա ազգային պարկ
Գուարիկանա ազգային պարկ (Parque Nacional Guaricana), ազգային պարկ Բրազիլիայի Պարանա նահանգում։ Այն պաշտպանում է Ատլանտյան անտառի լեռնային տարածքի մի փոքր հատվածը։
Տեղագրություն
Գուարիկանա ազգային պարկը ներառում է հետևյալ մունիցիպալիտետներից որոշ հատվածներ՝ Գուարատուբա (պարկի 67.49%-ը), Մորրետիս (19.47%) և Սան Ժոզե դուս Պինյաիս (13.04%)՝ Պարանա նահանգում։ Ազգային պարկի արևմուտքում է գտնվում Լանգե ազգային պարկը, հյուսիսում BR-277 մայրուղին, իսկ արևելքում BR-376 մայրուղին։ Գուարատուբա ծովածոցը ձգվում է դեպի հարավ-արևելք ։ Այն ընդգրկում է 49286.87 հա տարածք ։
Պարկը գտնվում է Կուրիտիբա սարահարթից արևելք տարածվող լեռներում։ Լեռնազանգվածի բարձրությունը սարահարթից 1000 մետր է, իսկ ծովի մակարդակից՝ 100-1680 մետր։ Տեղանքը լեռնային է, կտրտված է խորը հովիտներով։ Ազգային պարկն ամբողջությամբ գտնվում է Պարանայի ծովափնյա ավազանում, հիմնականում Կուբատաո և Կուբատաոզինհո գետերի ջրհավաք ավազանում։ Հյուսիս-արևելքի մի փոքր հատվածում գտնվող Պինտո և Սագրադո գետային ավազաններն են, որոնք հոսում են դեպի Պարանագուա ծովածոց ։
Տարեկան տեղումների քանակը 3000 մմ է։ Ջերմաստիճանը տատանվում է 15-ից 28 °C, իսկ միջինը կազմում է 22 °C ։ Պարկը Ատլանտյան անտառ բիոմի մի մասն է ։ Այն տեղակայված է Արաուկարիայի և Ատլանտիկ խոնավ անտառների ցածր շրջանների միջև։ Կա աղքատ բուսականություն, սակայն Կանավիեյրասի և Իգրեջայի ավելի բարձր շրջաններում տարածվում են ալպյան մարգագետինները ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի ազգային պարկեր Կատեգորիա:Կատեգորիա ԲՊՀՄ II