cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Վարքագծային տնտեսագիտություն
Ամբոխի վարքագիծ
Սա համեմատաբար պարզ կողմնակալություն է, որն արտացոլում է մարդկանց հակվածությունը՝ ընդօրինակելու այն, ինչ անում են բոլորը և հետևում ընդհանուր համաձայնությանը։ Այն ներկայացնում է «ամբոխի իմաստություն» հասկացությունը ։
Շրջանակային էֆեկտներ
Շրջանակային էֆեկտն այն է, երբ անհատներին ներկայացվում է ընտրության միևնույն շարքը, բայց ընտրությունները շրջանակված են այլ ձևով, և դա հանգեցնում է տարբեր ընտրությունների։ Այլ կերպ ասած, անհատները տարբեր կերպ են ընտրում՝ կախված նրանից, թե ինչպես են իրենց հարցերը ներկայացնում։ Մարդիկ հակված են քիչ վերահսկել շրջանակային էֆեկտի նկատմամբ իրենց զգայունությունը, քանի որ նրանց ընտրությունը կայացնելու գործընթացը հիմնված է ինտուիցիայի վրա ։
Վարքագծային ֆինանսներ
Վարքագծային ֆինանսը ներդրողների կամ ֆինանսական վերլուծաբանի վարքագծի վրա հոգեբանության ազդեցության ուսումնասիրությունն է։ Այն ենթադրում է, որ ներդրողները միշտ չէ, որ ռացիոնալ են, ունեն իրենց ինքնատիրապետման սահմանափակումներ և իրենց սեփական կողմնակալության ազդեցության տակ ։ Օրինակ, վարքագծային իրավունքի և տնտեսագիտության գիտնականները, որոնք ուսումնասիրում են ֆինանսական ընկերությունների տեխնոլոգիական կարողությունների աճը, որոշումների գիտությունը վերագրում են սպառողների իռացիոնալ որոշումներին :Այն ներառում է նաև շուկաների վրա հետագա ազդեցությունները։ Վարքագծային Ֆինանսը փորձում է բացատրել ներդրողների տրամաբանական օրինաչափությունները և չափել այս օրինաչափությունների ազդեցիկ ուժը ներդրողի որոշումների կայացման վրա։ Վարքագծային ֆինանսների կենտրոնական խնդիրը բացատրելն է, թե ինչու են շուկայի մասնակիցները թույլ տալիս իռացիոնալ համակարգված սխալներ՝ հակառակ շուկայի ռացիոնալ մասնակիցների ենթադրություններին ։ Նման սխալները ազդում են գների և եկամտաբերության վրա՝ առաջացնելով շուկայի անարդյունավետություն։
Ավանդական ֆինանսներ
Ֆինանսների ընդունված տեսությունները կոչվում են ավանդական ֆինանսներ։ Ավանդական ֆինանսների հիմքը կապված է ժամանակակից պորտֆելի տեսության (MPT) և արդյունավետ շուկայական վարկածի (EMH) հետ։ Պորտֆելի ժամանակակից տեսությունը բաժնետոմսերի կամ պորտֆելի ակնկալվող եկամտաբերությունն է, ստանդարտ շեղումը և դրա հարաբերակցությունը պորտֆելի ներսում պահվող այլ բաժնետոմսերի կամ փոխադարձ հիմնադրամների հետ։ Այս երեք հայեցակարգերով արդյունավետ պորտֆոլիո կարող է ստեղծվել բաժնետոմսերի կամ պարտատոմսերի ցանկացած խմբի համար։ Արդյունավետ պորտֆելը բաժնետոմսերի խումբ է, որն ունի առավելագույն (ամենաբարձր) ակնկալվող եկամտաբերությունը՝ հաշվի առնելով ստանձնած ռիսկի չափը, պարունակում է ամենացածր հնարավոր ռիսկը տվյալ ակնկալվող եկամտաբերության համար։ Արդյունավետ շուկայի վարկածը նշում է, որ ամբողջ տեղեկատվությունը արդեն արտացոլվել է արժեթղթի գնի կամ շուկայական արժեքի մեջ, և որ բաժնետոմսի կամ պարտատոմսի ընթացիկ գինը միշտ վաճառվում է իր իրական արժեքով։ Ավանդական տեսությունների կողմնակիցները կարծում են, որ «ներդրողները պետք է պարզապես տիրապետեն ամբողջ շուկային, այլ ոչ թե փորձեն գերազանցել շուկան»։ Վարքագծային ֆինանսները առաջացել են որպես ավանդական ֆինանսների այս տեսությունների այլընտրանք, և հոգեբանության և սոցիոլոգիայի վարքային ասպեկտները հետազոտության այս ոլորտում անբաժանելի կատալիզատորներ են ։
Էվոլյուցիա
Քննադատները պնդում են, որ վարքագծային ֆինանսներն ավելի շատ անոմալիաների հավաքածու է, քան ֆինանսական ճյուղ, և որ այդ անոմալիաները կա՛մ արագորեն դուրս են գալիս շուկայից, կա՛մ բացատրվում են շուկայի միկրոկառուցվածքի փաստարկներին դիմելով։ Այնուամենայնիվ, անհատական ​​ճանաչողական կողմնակալությունները տարբերվում են սոցիալական կողմնակալությունից. առաջինը կարող է միջինացված լինել շուկայի կողմից, մինչդեռ մյուսը կարող է ստեղծել դրական հետադարձ կապեր, որոնք շուկան ավելի ու ավելի հեռու են մղում «արդար գնի» հավասարակշռությունից։ Նկատվում է, որ վարքագծային ֆինանսների ընդհանուր ոլորտի խնդիրն այն է, որ այն ծառայում է միայն որպես ընդհանուր տնտեսագիտության լրացում ։ Նմանապես, որպեսզի անոմալիան խախտի շուկայի արդյունավետությունը, ներդրողը պետք է կարողանա առևտուր անել դրա դեմ և ստանալ աննորմալ շահույթ. սա շատ անոմալիաների դեպքում չէ։ Այս քննադատության կոնկրետ օրինակ է երևում սեփական կապիտալի պրեմիում գլուխկոտրուկի որոշ բացատրություններում ։ Ենթադրվում է, որ պատճառը մուտքի խոչընդոտներն են (ինչպես գործնական, այնպես էլ հոգեբանական) և որ կապիտալի հավելավճարը պետք է նվազի, քանի որ էլեկտրոնային ռեսուրսները բացում են ֆոնդային շուկան ավելի շատ թրեյդերների համար ։ Ի պատասխան՝ մյուսները պնդում են, որ անձնական ներդրումային հիմնադրամների մեծ մասը կառավարվում է կենսաթոշակային հիմնադրամների միջոցով՝ նվազագույնի հասցնելով մուտքի այս ենթադրյալ խոչընդոտների ազդեցությունը ։ Բացի այդ, պրոֆեսիոնալ ներդրողները և ֆոնդերի կառավարիչները, թվում է, ավելի շատ պարտատոմսեր ունեն, քան կարելի է ակնկալել եկամտաբերության տարբերությունների դեպքում ։
Տնտեսական հիմնավորումը կենդանիների մեջ
Մի քանի համեմատական ​​հոգեբաններ փորձել են ցույց տալ քվազի-տնտեսական հիմնավորումը ոչ մարդկային կենդանիների մոտ։ Այս ուղղություններով առաջին փորձերը կենտրոնանում են առնետների և աղավնիների վարքագծի վրա։ Այս ուսումնասիրությունները հիմնված են համեմատական ​​հոգեբանության դրույթների վրա, որտեղ հիմնական նպատակն է հայտնաբերել մարդկային վարքագծի անալոգները փորձարարականորեն վարվող ոչ մարդկային կենդանիների մոտ։ Նրանք նաև մեթոդաբանորեն նման են Ֆերսթերի և Սքինների աշխատանքին ։ Մեթոդաբանական նմանությունները մի կողմ թողած, ոչ-մարդկային տնտեսագիտության վաղ հետազոտողները իրենց տերմինաբանությամբ շեղվում են վարքագծայինից։ Թեև նման ուսումնասիրությունները հիմնականում ստեղծվել են օպերատիվ կոնդիցիոներների պալատում՝ օգտագործելով սննդի պարգևներ ծակծկման/ճողակ սեղմելու համար, հետազոտողները նկարագրում են ծակոտկենը և բարակ սեղմելը ոչ թե ամրապնդման և գրգռիչ-արձագանքման հարաբերությունների, այլ աշխատանքի, պահանջարկի առումով։ բյուջեն և աշխատուժը։ Վերջին ուսումնասիրությունները մի փոքր այլ մոտեցում են որդեգրել՝ ավելի էվոլյուցիոն տեսանկյունից՝ համեմատելով մարդկանց տնտեսական վարքագիծը ոչ մարդկային պրիմատի՝ կապուչին կապիկի տեսակի հետ ։
Կենդանիների ուսումնասիրություններ
Ոչ-մարդկային տնտեսական դատողությունների բազմաթիվ վաղ ուսումնասիրություններ իրականացվել են առնետների և աղավնիների վրա օպերատիվ կոնդիցիոներների պալատում։ Այս ուսումնասիրությունները դիտարկել են այնպիսի բաներ, ինչպիսիք են պեկության արագությունը (աղավնիների դեպքում) և բարակ սեղմելու արագությունը (առնետի դեպքում)՝ հաշվի առնելով պարգևատրման որոշակի պայմանները։ Վաղ հետազոտողները պնդում են, օրինակ, որ արձագանքման օրինաչափությունը (կտրելու/սեղմման արագությունը) համապատասխան անալոգիա է մարդկային աշխատուժի առաջարկին ։ Այս ոլորտում հետազոտողները պաշտպանում են կենդանիների տնտեսական վարքագծի օգտագործման նպատակահարմարությունը՝ հասկանալու համար մարդու տնտեսական վարքագծի տարրական բաղադրիչները ։
Աշխատուժի մատակարարում
Տիպիկ լաբորատոր միջավայրը աղավնիների աշխատուժի առաջարկն ուսումնասիրելու համար ստեղծվել է հետևյալ կերպ. Աղավնիները նախ զրկվում են սննդից. Քանի որ կենդանիները քաղցած են դառնում, սնունդը դառնում է շատ ցանկալի։ Այնուհետև աղավնիները տեղադրվում են գործող օդափոխման խցիկում և խցիկի միջավայրը կողմնորոշվելու և ուսումնասիրելու միջոցով նրանք հայտնաբերում են, որ խցիկի մի կողմում գտնվող փոքրիկ սկավառակը ծակելով՝ սնունդ է մատակարարվում նրանց։ Փաստորեն, ծակելու պահվածքը ուժեղանում է, քանի որ այն կապված է սննդի հետ։ Շատ չանցած, աղավնին պարբերաբար թակում է սկավառակը (կամ խթանը)։
Այս պարագայում ասում են, որ աղավնին «աշխատում է» ուտելիքի համար՝ ծակելով։ Ուստի սնունդը համարվում է արժույթ։ Արժույթի արժեքը կարող է ճշգրտվել մի քանի եղանակով, ներառյալ՝ առաքվող սննդի քանակը, սննդի առաքման արագությունը և առաքվող սննդի տեսակը (որոշ մթերքներ ավելի ցանկալի են, քան մյուսները)։
Տնտեսական վարքագիծը, որը նման է մարդկանց, հայտնաբերվում է, երբ քաղցած աղավնիները դադարում են աշխատել/քիչ աշխատել, երբ պարգևատրումը կրճատվում է։ Հետազոտողները պնդում են, որ դա նման է մարդկանց աշխատուժի մատակարարման պահվածքին։ Այսինքն, ինչպես մարդիկ (որոնք, նույնիսկ կարիքի մեջ, կաշխատեն այդքան շատ միայն որոշակի աշխատավարձի դիմաց), աղավնիները ցույց են տալիս ծակելու (աշխատանքի) նվազում, երբ վարձատրությունը (արժեքը) նվազում է ։
Պահանջարկ
Մարդկային տնտեսագիտության մեջ պահանջարկի բնորոշ կորը բացասական թեքություն ունի։ Սա նշանակում է, որ որոշակի ապրանքի գնի աճի հետ նվազում է այն գումարը, որը սպառողները ցանկանում են և կարող են գնել։ Հետազոտողները, ովքեր ուսումնասիրում են ոչ մարդկային կենդանիների, օրինակ՝ առնետների պահանջարկի կորերը, նույնպես հայտնաբերում են վայրընթաց թեքություններ։
Հետազոտողները ուսումնասիրել են առնետների պահանջարկը աղավնիների աշխատուժի առաջարկի ուսումնասիրությունից տարբերվող ձևով։ Մասնավորապես, օպերատիվ կոնդիցիոներների խցիկում, որը պարունակում է առնետներ որպես փորձարարական առարկաներ, մենք պահանջում ենք, որ նրանք սեղմեն գծիկը՝ փոքր սկավառակը սեղմելու փոխարեն՝ պարգև ստանալու համար։ Պարգևը կարող է լինել սնունդ (պարգևատրման հատիկներ), ջուր կամ ապրանքային խմիչք, ինչպիսին է բալի կոլան։ Ի տարբերություն աղավնիների նախորդ ուսումնասիրությունների, որտեղ աշխատանքային անալոգը ծակում էր, իսկ դրամական անալոգը պարգևավճար էր, այս փորձի աշխատանքային անալոգը սեղմում է բարակ։ Այս հանգամանքներում հետազոտողները պնդում են, որ ապրանքային ապրանք ձեռք բերելու համար անհրաժեշտ ձուլակտորների քանակի փոփոխությունը նման է մարդկության տնտեսագիտության մեջ ապրանքի գնի փոփոխմանը ։
Իրականում, ոչ մարդկային կենդանիների մոտ պահանջարկի ուսումնասիրությունների արդյունքները ցույց են տալիս, որ ձողերի սեղմման պահանջի (արժեքի) ավելացմանը զուգընթաց նվազում է այն դեպքերը, երբ կենդանին սեղմում է ձողիկը հավասար կամ ավելի, քան ձողերի սեղմման պահանջը (վճարը)։
Միջերկրային ընտրություն
Վարքագծային տնտեսագիտությունը կիրառվել է միջժամանակային ընտրության համար, որը սահմանվում է որպես որոշում կայացնել և ունենալ այնպիսի որոշման հետևանքները, որոնք տեղի են ունենում տարբեր ժամանակներում։ Ընտրության միջժամանակային վարքագիծը հիմնականում անհամապատասխան է, ինչպես օրինակ է Ջորջ Էյնսլիի հիպերբոլիկ զեղչումը, որը հայտնի ուսումնասիրված դիտարկումներից մեկն է, և հետագայում մշակվել է Դեյվիդ Լեյբսոնի, Թեդ Օ'Դոնոգուի և Մեթյու Ռաբինի կողմից։ Հիպերբոլիկ զեղչումը նկարագրում է մոտ ապագայում արդյունքները զեղչելու ավելի շատ միտում, քան հեռավոր ապագայի արդյունքները։ Զեղչման այս օրինաչափությունը դինամիկորեն անհամապատասխան է (կամ ժամանակի հետ) և, հետևաբար, անհամատեղելի է ռացիոնալ ընտրության հիմնական մոդելներին, քանի որ t-ի և t+1 ժամանակի միջև զեղչի տոկոսադրույքը ցածր կլինի t-1 ժամանակ, երբ t-ը մոտ ապագայում է։, բայց բարձր t ժամանակում, երբ t-ն ներկան է, իսկ t+1 ժամանակը մոտ ապագան է։
Այս օրինաչափությունը կարելի է բացատրել նաև ենթահավելումային զեղչման մոդելների միջոցով, որոնք տարբերակում են զեղչման ուշացումը և ընդմիջումը. մարդիկ ավելի քիչ համբերատար են (մեկ միավորի համար) ավելի կարճ ընդմիջումներով, անկախ այն բանից, թե երբ են դրանք տեղի ունենում։
Վարքագծային խաղերի տեսություն
Վարքագծային խաղերի տեսությունը, որը հորինել է Քոլին Քեմերերը, վերլուծում է ինտերակտիվ ռազմավարական որոշումներն ու վարքագիծը՝ օգտագործելով խաղերի տեսության, փորձարարական տնտեսագիտության և փորձարարական հոգեբանության մեթոդները։ Փորձերը ներառում են տնտեսական տեսության բնորոշ պարզեցումներից շեղումների փորձարկում, ինչպիսիք են անկախության աքսիոմը և ալտրուիզմի, արդարության և շրջանակային էֆեկտների անտեսումը ։ Դրական կողմն այն է, որ մեթոդը կիրառվել է ինտերակտիվ ուսուցման և սոցիալական նախասիրությունների նկատմամբ  ։ Որպես հետազոտական ​​ծրագիր՝ թեման վերջին երեք տասնամյակների զարգացումն է       ։
Արհեստական ​​բանականություն
AI մեքենաների օգտագործումը շուկայում այնպիսի ծրագրերում, ինչպիսիք են առցանց առևտուրը և որոշումների կայացումը, փոխել են հիմնական տնտեսական տեսությունները ։ Այլ տեսություններ, որտեղ AI- ն ազդեցություն է ունեցել, ներառում են ռացիոնալ ընտրություն, ռացիոնալ ակնկալիքներ, խաղերի տեսություն, Լյուիսի շրջադարձային կետ, պորտֆելի օպտիմալացում և հակափաստարկ մտածողություն։
Հետազոտության այլ ոլորտներ
Վարքագծային տնտեսագիտության մյուս ճյուղերը հարստացնում են օգտակար ֆունկցիայի մոդելը՝ չենթադրելով նախապատվությունների անհամապատասխանություն։ Էռնստ Ֆեհրը, Արմին Ֆոլկը և Ռաբինը ուսումնասիրեցին արդարությունը, անարդարության հանդեպ հակակրանքը և փոխադարձ ալտրուիզմը՝ թուլացնելով կատարյալ եսասիրության նեոկլասիկական ենթադրությունը։ Այս աշխատանքը հատկապես կիրառելի է աշխատավարձի սահմանման համար։ Ուրի Գնիզիի և Ալդո Ռուստիչինիի «ներքին մոտիվացիայի և Ջորջ Աքերլոֆի և Ռեյչել Կրանտոնի «ինքնության» մասին աշխատությունը ենթադրում է, որ գործակալները օգտակար են ստանում անձնական և սոցիալական նորմերի ընդունումից՝ ի լրումն պայմանական ակնկալվող օգտակարության։ Ըստ Ագարվալի, ի լրումն վարքագծային շեղումների։ ռացիոնալ հավասարակշռության պայմաններում, շուկաները նույնպես կարող են տուժել ուշացած պատասխաններից, որոնման ծախսերից, ընդհանուրների արտաքին ազդեցություններից և այլ բախումներից, ինչը դժվարացնում է շուկայական վարքագծի մեջ վարքագծային ազդեցությունների տարանջատումը ։
Բնական փորձեր
Կենսաբանական տեսանկյունից մարդկային վարքագիծը, ըստ էության, նույնն է ճգնաժամերի ժամանակ, որոնք ուղեկցվում են ֆոնդային շուկայի անկումներով և փուչիկների աճի ժամանակ, երբ բաժնետոմսերի գները գերազանցում են պատմական բարձր ցուցանիշները։ Այդ ժամանակահատվածներում շուկայի մասնակիցների մեծ մասը տեսնում է ինչ-որ նոր բան իրենց համար, և դա անխուսափելիորեն առաջացնում է սթրեսի արձագանք նրանց մոտ՝ ուղեկցող փոփոխություններով իրենց էնդոկրին պրոֆիլներում և դրդապատճառներում։ Արդյունքը վարքի քանակական և որակական փոփոխություններն են։ Սա մի օրինակ է, որտեղ տնտեսության և ֆինանսների վրա ազդող վարքագիծը կարելի է դիտարկել և փոփոխականորեն հակադրել՝ օգտագործելով վարքագծային տնտեսագիտությունը։
Վարքագծային տնտեսագիտության օգտակարությունը վերաբերում է ֆոնդային բորսաներին նման միջավայրերից դուրս։ Էգոիստական ​​պատճառաբանությունը, «մեծահասակների վարքագիծը» և նմանատիպերը կարելի է բացահայտել հանցավոր քողարկման մեջ, և կարելի է դիտարկել և բացահայտել տարբեր տեսակի իրավական թերությունները և անտեսումը։ Անուղղակի հետևանքների (կամ բացակայության) գիտակցումը, գոնե տարբեր փորձարարական մոդելների և մեթոդների ներուժի դեպքում, կարող է օգտագործվել նաև. վարքագծային տնտեսագիտության պոտենցիալ օգտագործումը լայն է, բայց դրա հուսալիությունը մանրակրկիտ ուսումնասիրության կարիք ունի։ Նորույթի՝ որպես սթրեսային գործոնի դերի թերագնահատումը շուկայական հետազոտության ներկայիս մոտեցումների առաջնային թերությունն է։ Անհրաժեշտ է հաշվի առնել մարդու վարքագծի կենսաբանորեն որոշված ​​դիֆազիզմները ամենօրյա ցածր սթրեսային պայմաններում և սթրեսային գործոններին ի պատասխան ։ Փորձարարական մեթոդների սահմանափակումները (օրինակ՝ պատահականացված հսկողության փորձարկումները) և դրանց օգտագործումը տնտեսագիտության մեջ հանրահայտորեն վերլուծվել են Անգուս Դիթոնի կողմից ։
Փորձարարական տնտեսագիտություն
Փորձարարական տնտեսագիտությունը փորձարարական մեթոդների կիրառումն է, ներառյալ վիճակագրական, էկոնոմետրիկ և հաշվողական, տնտեսական հարցերն ուսումնասիրելու համար։ Փորձերում հավաքագրված տվյալները օգտագործվում են ազդեցության չափը գնահատելու, տնտեսական տեսությունների վավերականությունը ստուգելու և շուկայական մեխանիզմները լուսավորելու համար։ Տնտեսական փորձերը սովորաբար օգտագործում են կանխիկ գումար՝ առարկաներին մոտիվացնելու համար, որպեսզի ընդօրինակեն իրական աշխարհի խթանները։ Փորձերն օգտագործվում են հասկանալու համար, թե ինչպես և ինչու են շուկաները և այլ փոխանակման համակարգերը գործում այնպես, ինչպես իրենք են գործում։ Փորձարարական տնտեսագիտությունը նույնպես ընդլայնվել է՝ հասկանալու ինստիտուտները և օրենքը (փորձարարական իրավունք և տնտեսագիտություն) ։
Նման ֆորմալ սահմաններից դուրս առարկայի տարբերակները ներառում են բնական և գրեթե բնական փորձեր ։
Նեյրոէկոնոմիկա
Նեյրոէկոնոմիկան միջդիսցիպլինար ոլորտ է, որը ձգտում է բացատրել մարդկային որոշումների կայացումը, բազմաթիվ այլընտրանքներ մշակելու և գործողությունների ընթացքին հետևելու կարողությունը ։ Այն ուսումնասիրում է, թե ինչպես տնտեսական վարքագիծը կարող է ձևավորել ուղեղի մեր ըմբռնումը, և թե ինչպես նյարդաբանական հայտնագործությունները կարող են սահմանափակել և ուղղորդել տնտեսագիտության մոդելները ։ Այն համատեղում է հետազոտության մեթոդները նյարդաբանությունից, փորձարարական և վարքային տնտեսագիտությունից, ճանաչողական և սոցիալական հոգեբանությունից։ Քանի որ որոշումների կայացման վարքագծի հետազոտությունը դառնում է ավելի ու ավելի հաշվողական, այն նաև ներառում է նոր մոտեցումներ տեսական կենսաբանությունից, համակարգչային գիտությունից և մաթեմատիկայից։
Նեյրոէկոնոմիկան ուսումնասիրում է որոշումների կայացումը՝ օգտագործելով այս ոլորտների գործիքների համակցությունը, որպեսզի խուսափեն միակողմանի մոտեցումից առաջացող թերություններից։ Հիմնական տնտեսագիտության մեջ ակնկալվող օգտակարությունը (ԵՄ) և ռացիոնալ գործակալների հայեցակարգը դեռ օգտագործվում են։ Տնտեսական շատ վարքագծեր ամբողջությամբ չեն բացատրվում այս մոդելներով, ինչպիսիք են էվրիստիկայի և շրջանակի ձևավորումը ։ Վարքագծային տնտեսագիտությունը ի հայտ եկավ՝ հաշվի առնելով այս անոմալիաները՝ ինտեգրելով սոցիալական, ճանաչողական և էմոցիոնալ գործոնները տնտեսական որոշումները հասկանալու համար։ Նեյրոէկոնոմիկան ավելացնում է ևս մեկ շերտ՝ օգտագործելով նեյրոգիտական ​​մեթոդներ՝ հասկանալու տնտեսական վարքագծի և նյարդային մեխանիզմների փոխազդեցությունը։ Օգտագործելով տարբեր ոլորտների գործիքներ՝ որոշ գիտնականներ պնդում են, որ նեյրոէկոնոմիկան առաջարկում է որոշումներ կայացնելը հասկանալու ավելի ինտեգրացիոն միջոց ։
Էվոլյուցիոն հոգեբանություն
Էվոլյուցիոն հոգեբանության տեսակետը նշում է, որ ռացիոնալ ընտրության ընկալվող սահմանափակումներից շատերը կարող են բացատրվել որպես ռացիոնալ՝ նախնիների միջավայրում կենսաբանական պիտանիության առավելագույնի հասցնելու համատեքստում, բայց ոչ պարտադիր՝ ներկայիս միջավայրում։ Այսպիսով, երբ ապրելով կենսապահովման մակարդակում, որտեղ ռեսուրսների կրճատումը կարող է հանգեցնել մահվան, հնարավոր է, որ ռացիոնալ կլիներ ավելի մեծ նշանակություն տալ կորուստների կանխարգելմանը, քան շահույթ ստանալուն։ Այն կարող է նաև բացատրել խմբերի միջև վարքագծային տարբերությունները, օրինակ՝ տղամարդիկ ավելի քիչ ռիսկային են, քան կանայք, քանի որ տղամարդիկ ավելի շատ փոփոխական վերարտադրողական հաջողություն ունեն, քան կանայք։ Թեև ռիսկի անհաջող փնտրտուքը կարող է սահմանափակել վերարտադրողական հաջողությունը երկու սեռերի համար, տղամարդիկ կարող են պոտենցիալ մեծացնել իրենց վերարտադրողական հաջողությունը հաջող ռիսկի որոնումից շատ ավելի շատ, քան կանայք ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Միկրոտնտեսություն
Մարկովկա (գյուղ, Դերաժնյայի շրջան)
Մարկովկա (Марківка), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Դերաժնյայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Մարկովկա գյուղում բնակվում էր 114 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1396 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 81,66 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Դերաժնյայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Բեեր Շևա
Բեեր Շևա (באר שבע, «երդման ջրհոր»; بئر السبع «Բիր էս Սաբա», իսկ Աստվածաշնչում՝ Վիրսավիա) - քաղաք Իսրայելի հարավում։ Բնակչությունը՝ ։
Բեեր Շևայում է գտնվում Նեգևի Բեն Գուրիոնի անվան համալսարանը; Քաղաքը, ընդհանուր առմամբ, ծառայում է որպես Իսրայելի բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության գիտական ու տեխնոլոգիական կենտրոն ։ Այն համարվում է նաև Իսրայելի շախմատային կենտրոնը. բնակչության հազար շնչի հաշվով այստեղ ավելի շատ գրոսմայստերներ կան, քան աշխարհի որևէ այլ քաղաքում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսրայելի քաղաքներ Կատեգորիա:Բեեր Շևա Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Իսրայելում Կատեգորիա:Իսրայելի պատմություն Կատեգորիա:1900 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության Կիպրոսի մասնաճյուղ
Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության Կիպրոսի մասնաճյուղ, ՀԲԸՄ եվրոպական մասնաճյուղերից։
Հիմնվել է 1913 թվականին, Նիկոսիայում։ Անդամների թիվը 300-ից ավելի է։ ՀԲԸՄ-ի հովանավորությամբ Կիպրոսում գործում է Մելգոնյան կրթական հաստատությունը, որի սրահներում և մարզադաշտերում կազմակերպվում են մշակութային, մարզական միջոցառումներ և այլ ձեռնարկներ։ Միությունն ունի իր ակումբ-գրասենյակը։
ՀԲԸՄ-ի մասնաճյուղեր կան նաև Լառնակա և Լիմասոլ քաղաքներում։
Կատեգորիա:ՀԲԸՄ մասնաճյուղեր Կատեգորիա:Կիպրահայ բարեգործական կազմակերպություններ
Մար Աբաս Կատինա
Մար Աբաս Կատինա նաև Մար Աբաս Մծուրնացի, Մարաբա Մծուրնացի (ասորերեն՝ Mār Awā Qațțīnā, ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ, մ.թ.ա. 3-րդ դար), ասորի պատմագիր և փիլիսոփա։ Մար Աբաս Կատինա անվանումը թարգմանաբար նշանակում է՝ «Տեր Աբա Իմաստունն» ։ Մովսես Խորենացին և Սեբեոսը իրենց աշխատությունների առաջին մասերը գրելիս մեծապես օգտվել են նրա աշխատությունից։ Սեբեոսը նրան անվանում է «Մարաբայ փիլիսոփա Մծուրնացի» ։ Այս անվանումը ցույց է տալիս, որ նա ծնվել կամ երկար ժամանակ ապրել է Մեծ Հայքի Մծուրն քաղաքում։ Իմացել է նաև հայերեն ։ Մար Աբաս Կատինայի մատյանը Մովսես Խորենացու «Հայոց Պատմության» և Սեբեոսի երկին կցված՝ Անանուն պատմիչի, այսպես կոչված «Նախնական պատմության» ամենակարևոր աղբյուրներից է։ Ըստ Մովսես Խորենացու նա ապրել է մ.թ.ա. 3-րդ դարում։ Որոշ հետազոտողներ (Ն. Մառ, Ն. Ադոնց, Հ. Մանանդյան) նրան համարում են 4-րդ դարի հեղինակ, որը գրել է հունարեն։ Մար Աբասը օգտագործել է թե՛ բանավոր և թե՛ գրավոր (հունարեն մի ժամանակագրություն, որը կազմված էր հայոց արքունի դիվանի վավերագրերից) աղբյուրներ, որոնցից քաղել է հայ ժողովրդի պատմության հնագույն շերտերն արտացոլող մի շարք առասպելներ և ասքեր։ Մատյանում տեղ են գտել նաև պարթև Արշակունիների պատմության որոշ դրվագներին և հայ Արշակունիների սկզբնաշրջանին վերաբերվող տեղեկություններ ։
Մովսես Խորենացին Մար Աբաս Կատինայի և նրա «Պատմության» մասին
Մար Աբաս Կատինան հիշատակվում է Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմություն»-ում։ Ըստ Պատմահոր վկայության՝ մ.թ.ա. 3-րդ դարի կեսերին Հայոց թագավոր Վաղարշակը իր իշխանությունը լիովին կարգի բերելով և իր թագավորությունը հաստատելով «կամեցավ իմանալ, թե ովքե՞ր արդյոք և ինչպիսի՞ մարդիկ տիրելիս են եղել Հայաստանի վրա իրենից առաջ, արդյոք ինքը անցյալի քաջերի՞ տեղն է գրավում, թե՞ ապիկարների»։ Այդ նպատակով նա գտնում է մի «ուշիմ ասորի» Մար Աբաս Կատինա անունով, «քաղդեական և հունական գրության մեջ վարժ», և նրան ուղարկում իր եղբոր՝ Արշակ Մեծի մոտ արժանավայել ընծաներով, (խնդրելով) բանալ նրա առաջ արքունական դիվանը ։ Արշակ Մեծն ընդունելով գրությունը Մար Աբաս Կատինայից, մեծ ուրախությամբ հրամայում է բանալ նրա առաջ արքունական դիվանը, «որ Նինվեում էր», միաժամանակ ուրախանալով, որ այսպիսի մտադրություն ունի իր եղբայրը, որին վստահել էր իր թագավորության կեսը։ Մար Աբասը աչքի անցկացնելով բոլոր մատյանները «գտնում է մի մատյան հունարեն գրված» ու այդ մատյանից հանելով միայն մեր ազգի «հավաստի պատմությունը» հույն և ասորի գրերով «բերում է Մծբին Վաղարշակ թագավորին»։ Ստանալով Մար Աբաս Կատինայի մատյանը՝ Վաղարշակը համարում է այն «առաջինն իր գանձերի մեջ, դնում է արքունական պահեստը մեծ զգուշությամբ և հրամայում է նրա բովանդակությունը դրոշմել քարե արձանի (սալաքարի) վրա», որը հանդիսացավ նորմավորված ձևով Հայոց պատմության առաջին գրավոր հուշարձանը (ցավոք այդ հուշարձանը հնագետների կողմից դեռևս պեղված չէ, որը եթե պահպանվել է, ապա հավանաբար պետք է որ գտնվելիս լինի ներկայիս Թուրքիաի տարածքի Խաբուր գետի Ջախջախ վտակի ափին գտնվող Նիսիբին /նախկին՝ Մծբին/ գյուղաքաղաքի շրջակայքում)։
Մար Աբաս Կատինայի գոյության ժխտումը
Որոշ հայագետներ (հատկապես 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի) ընդհանրապես չէին ընդունում Մար Աբաս Կատինայի գոյությունը՝ համարելով նրան Մովսես Խորենացու երևակայության արդյունք։ Սակայն ժամանակակից հայագետները գտնում են, որ Մար Աբաս Կատինան ապրել և իր երկը գրել է մ.թ. 3 - 4 դարերի սզբներում (ըստ Պատմահայր Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմության» վկայության՝ մ.թ.ա. 3-րդ դարի կեսերին, Հայոց թագավոր Վաղարշակ Ա-ի իշխանության օրոք), քանի որ բացի Մովսես Խորենացուց, նրա Պատմությունից օգտվել են Անանունը (հիշատակում է նրան Մար Աբաս Մծուրնացի անունով) և 6-րդ դարի հույն պատմիչ Պրոկոպիոս Կեսարացին։
Մար Աբաս Կատինյաի կամ նրա մատյանի գոյության փաստը ժխտելու փորձերը իրենց չեն արդարացրել։ Նրա մատյանը նախամեսրոպյան շրջանի հայ պատմագիտական մտքի կարևորագույն հուշարձաններից է ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ պատմիչներ Կատեգորիա:Ասորի պատմիչներ
Ելիզավետինո (գյուղ, Միխայլովսկի շրջան)
Ելիզավետինո (Елизаветино), գյուղ Ռուսաստանի Ռյազանի մարզի Միխայլովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 4 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ռյազանի մարզի Միխայլովսկի շրջանի բնակավայրեր
Կունստկամերա
Կունստկամերա (Кунсткамера), թանգարան Ռուսաստանի Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում։
Կունստկամերան այժմ հազվադեպ հանդիպող իրերի թանգարան է։ Այն անթրոպոլոգիայի և ազգագրության թանգարան է՝ Պետրոս Մեծի Ռուսաստանի ազգային ակադեմիայի անունով։ Այն Ռուսաստանի առաջին թանգարանն է, որը հիմնադրվել է Պետրոս Առաջինի կողմից Սանկտ Պետերբուրգում։
Ունի հին իրերի յուրահատուկ հավաքածու, որը բացահայտում է շատ ազգերի կյանքն ու պատմությունը։ Սակայն շատերի համար այս թանգարանը հայտնի է իր այլանդակների՝ անատոմիական հազվագյուտ նմուշների և անոմալիաների հավաքածուով։ Կունտսկամերայի կառույցը համարվում է գիտությունների ռուսական ակադեմիայի խորհրդանիշը 17-րդ դարից ։
Ստուգաբանաություն
Կունստկամերան (Kunstkammer - արվետի սենյակ) նախկինում տարբեր պատմական, նկարչական, գիտական և այլ հավաքածուների և դրանց պահպանման վայրի անվանումն էր։ 16-17-րդ դարերում հազվադեպ հանդիպող իրերի թանգարանները պատկանում էին կայսերական և թագավորական շատ պալատների ։ Այսպես, 17-րդ դարի դանիական թագավոր Ֆրեդերիկ III-ը համարվում է թագավորական ՝ հիշատակվող Գ. Անդերսենի «գեղեցկուհին և հրեշը» հեքիաթի մեջ։
Պատմություն
1697-1698 թվականների «Համաշխարհային դեսպանության» տարիներին Պետրոս Առաջինը հսկում էր Հոլանդիա]յի] և [[Անգլիայի մեծ հաջողություն ունեցող քաղաքները։ Նա նաև տեսավ հազվագլուտ իրերի ստորջրյա թանգարանները։ Պետրոսի օրագրերում հաճախ է հանդիպում «անչափ սքանչելի» («зело дивно!») բացականչությունը։ Այս արտահայտությունը նորագույն անատոմիայի մասին է։ Պետրոսին շատ հետաքրքրեց նմանատիպ նորամուծությունները, և արքան, առանց ժլատության, գնեց ամբողջական հավաքածուներ և առանձին իրեր՝ գրքեր, սարքեր, զենքեր, հազվագյուտ բույսեր։ Այդ առարկաները և դրվեցին առաջին ռուսական գիտական թանգարանում։
Ռուսաստան վերադառնալով՝ Պյոտևը զբաղվեց հազվադեպ հանդիպող իրերի թանգարանի դասավորությամբ։ Հավաքածուն տեղափոխվեց Մոսկվայից, և կոչվեց Կունտսկամերա, որը գերմաներենից թարգմանաբար նշանակում է հազվագյուտ իրերի թանգարան։ Դա տեղի ունեցավ 1714 թվականին և համարվեց թանգարանի ստեղծման օրը։
1716-1717 թվականներին Հոլանդիայում նա այցելեց Ալբերտ Սեբայի թանգարան և որոշեց գնել այդ հավաքածուն։ Այն գնվեց 1500 հոլանդական գուլդենով և տեղափոխվեց Սանկտ Պետերբուրգ։
Հավաքածուն համալրվեց նոր իրերով, և որոշվեց ստեղծել հատուկ շենք Վասիլյեվսկի կղզու վրա։
Պալատի շենքը հիմնադրվեց 1718 թվականին։ Կառուցողական աշխատանքները ղեկավարում էր ճարտարապետ Մատտարովը, ով ստեղծել էր շենքի նախագիծը։ Նրանից հետո այդ գործով զբաղվում էին այլ ճարտարապետներ՝ Գերբելը, Կիավերին, Միխայիլ Զեմցովը։
Շինարարությունը շատ դանդաղ էր ընթանում, երկար ընդմիջումներով։ 1725 թվականի սկզբին, երբ Պետրոսը մահացավ, միայն պատերը կանգնեցվեցին։ 1726 թվականին հավաքածուները տեղափոխվեցին դեռ չկառուցված շենք։
Շենքը կառուցված է բարոկկո ոճում և բաղկացած է եռահարկ 2 ենթակառույցից։ Թանգարանային հավաքածուները զբաղեցնում էին շենքի արևելյան հատվածը, աշտարակում՝ Գոտտորֆի գլոբուսը, իսկ հարավայինում՝ գիտությունների ակադեմիայի հաստատությունը։ Այստեղ էր աշխատում Միխայիլ Լոմոնոսովը։
1777-1779 թվականներին շենքի ներսը զարդարվեց 4 քանդակագործների խմբերի կողմից, մեդալներով և կիսանդրիներով (քանդակագործ Պավլովի կողմից)։ 1830-ական թվականների նյութերի առատությունից ելնելով՝ այն բաժանվեց թանգարանների շարքի՝ կենդանաբանական, ծագումնաբանական, բուսաբանական և հանքային։
Հյուսիսային Ամերիկա
Շենքում կան Հյուսիսային Ամերիկա աշխարհամասի բնիկ ազգերի՝ էսկիմոսների, ալեուտների և հնդկացիների մշակույթի և կյանքի հարստագույն հավաքածուներ։ Առանձնահատուկ ուշագրավ են հավաքածուները՝ հիվանդի բուժման շամանական տարբերակը, անձրև կանչելու և այլ ծիսական պարերը։
Ճապոնիա
Այս հավաքածուում ներկայացված են այների և ճապոնացիների կյանքն ու մշակույթը։ Կղզում հիմնական զբաղմունքը ձկնորսությունն էր, և շենքն ունի ձկնորսական տարբեր իրերի մեծ հավաքածու, որոնց մեջ կան կեռիկներ, ցանցեր, ծուղակներ։ Սամուրայների զենք ու զրահը, որը ցուցադրված է հավաքածուի մեջ, ապշեցնում են իրենց տեսքով և բարդ կառուցվածքով։
Աֆրիկա
Աֆրիկային հատկացված սենյակը այցելուներին ծանոթացնում է բազմաթիվ ազգերի կյանքի հետ, որոնք ապրում են Սահարայից հարավ ընկաաց հատվածում։ Ցուցադրությանը ներկայացված են տարբեր զենքեր, որոնք եղել են տեղացիների հիմնական զենքերը։ Ինչպես նաև ցուցադրված են առարկաներ, որոնք արհեստականորեն կտրված են ծառից և ոսկորներից։
Չինաստան և Մոնղոլիա
Չինաստանում ապրում են 50 ազգային փոքրամասնություններ, և Չինաստանի ազգերին նվիրված ցուցադրությունները արտահայտում են միայն նրանց կյանքի ու մշակույթի հիմնական կողմերը։ Չինաստանը համարվում է ճենապակու հայրենիքը, և թանգարանը պարունակում է շատ իրեր, որոնք ճենապակուց են, ինչպես նաև էմալից, քարից, փայտից ու ոսկորից պատրաստված իրեր։
Հնդկաստան և Ինդոնեզիա
Հյուսիսային Ասիայի ժողովուրդներին նվիրված այս հատվածը ամենահարուստներից մեկն է։ Ինչպես նաև ցուցադրված են տարբեր դիմակների, հին թատրոնի զգեստների, թատրոնի տիկնիկների հավաքածուներ։
Ավստրալիա և Օվկիանիա
Այստեղ ցուցադրված են որսորդնորի հասարակ զենքեր։
Անատոմիական մաս
Այս մասում հավաքված են անատոմիական այլանդակությունների և բնական տարբեր հազվագլուտ առարկաների ցուցադրություն։ Օրինակ, սիրոնոմելիաներ, երկգլխանի գառան միս, սիամական երկվորյակներ և այլն։
Սկզբնական հավաքածուն պարունակում էր ավելի, քան 2000 ցուցադրություններ և գնվել է հոլանդացի Ֆրեդերիկ Րյուրշի կողմից 30000 գուլդենով։
Կունտսկամերայի և 18-րդ դարի ռուսական գիտության պատմություն
Այս հատվածը պարունակում է 3 ցուցադրութուններ՝ Լոմոնոսովի թանգարան անվան ներքո։ Այստեղ ներկայացված են Լոմոնոսովի կյանքի, Կուտսկամերայի և Պետերբուրգի միջօրեականի մասին ցուցադրություններ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի թանգարաններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգություն Կատեգորիա:1879 հիմնադրված թանգարաններ
Էմետ շրջան (Այովա)
Էմետ շրջան (Emmet County), ԱՄՆ Այովա նահանգի 99 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.026 կմ² է, բնակչությունը՝ 10.302 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Էսթերվիլ բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1851 թ.։
Կատեգորիա:Այովայի շրջաններ
Հանրային ելույթ
Հանրային ելույթ, գործընթաց և խոսելու գործողություն, կամ դասախոսություն մարդկանց խմբավորված խմբի կանխամտածված ձևով տեղեկացնելու, ազդելու կամ զվարճացնելու համար։ Հանրային ելույթը հիմնականում հասկացվում է որպես երես առ երես խոսակցություն անհատների և լսարանի միջև՝ հաղորդակցումը դիտելով որպես հիմնական նպատակ։ Այն շատ նման է «ներկայացնելուն», այնուամենայնիվ վերջինը ավելի շատ առնչվում է կոմերցիոն գործունեությանը։ Հանրային ելույթը մեծ մասամբ նպատակաուղղված է լսարանին համոզելու, վստահեցնելու գործին։
Ակնարկ
Ինչպես հաղորդակցման տարբեր ձևերում, այնպես էլ հանրային ելույթի ժամանակ, գոյություն ունեն հինգ հիմնական տարրեր, որոնք հիմնականում արտահայտվում են հետևյալ կերպ. «ով» է խոսում, «ինչ» է ասում, «ում» է ասում, ինչ «մեթոդներ» է օգտագործում, ինչ «ազդեցություն» է ունենում։ Հանրային ելույթի նպատակը կարող է լինել սկսած տեղեկատվության պարզագույն փոխանակումից մինչև մարդկան գործելու դրդելու, կամ պարզապես որևէ պատմություն պատմելու համար։ Լավ հռետորները պետք է ունակ լինեն փոխելու ունկնդրի զգացմունքները, այլ ոչ միայն տեղեկացնեն նրանց։ Հանրային ելույթը նաև համարվում է շփման համայնք։ Միջանձնային հաղորդակցումը և հանրային ելույթը ունեն այնպիսի գործիքներ, ինչպիսիք են մոտիվացնող ելույթը, առաջնորդության կամ անձնական զարգացման, գործարար, հաճախորդների սպասարկման, մեծ ընկերությունների հաղորդակցման և զանգվածային հաղորդակցման համար ելույթները։ Հանրային ելույթը կարող է հզոր գործիք լինել մոտիվացման, ազդեցության, համոզելու, տեղեկացնելու, թարգմանելու համար ։
Այժմ կոմերցիոն և գործարար նպատակներով հանրային ելույթները հիմնականում իրականացվում են մասնագետների կողմից, որոնք վարձվում են անկախ պայմանագրով ։ or via other means.
Պատմություն
Հանրային ելույթի վաղ փարձերը եղել են հին Եգիպտոսում ։ Հայտնի առաջին հունական աշխատանքը հռետորաբանության վերաբերյալ գրված է եղել 2000 տարի առաջ։ Մշակված սկզբունքները հին Հունաստանի հռետորների փորձի և աշխատանքի արդյունքն էին։ Հունաստանում և Հռոմում հիմնական բաղադրիչը հռետորիկան էր (խոսքի կազմում և մատուցում) և այն կարևոր հմտություն էր հասարակակն և անձնական կյանքում։ Արիստոտելը և Քվինտիլիանը քննարկում էին հռետորություն, համատասխան առարկան՝ իր կանոններով և մոդելներով, որոնք միջին դարերում և վերածննդի ժամանակաշրջանում ներկայացվում էին որպես ազատամիտ արվեստի բաղկացուցիչ մաս։ Հանրային ելույթի արվեստ առաջին անգամ զարգացվել է հին հույների կողմից։ Հունական հրապարակախոսությունը հայտնի է դասական նախնադարից։ Հույն հրապարակախոսները ավելի շուտ խոսում էին իրենք իրեն համար, քան մեկ ուրիշի, կամ հաճախորդի, և այսպիսով յուրաքանչյուր քաղաքացի, ով ցանկանում էր հաջողության հասնել դատարանում, քաղաքականության մեջ կամ հասարակական կյանքում, պետք է սովորոր հանրային ելույթի տեխնիկան։ Այդ տեխնիկան սկզբնական շրջանում սովորեցվում էր սոփեստների կողմից, որոնք հայտնի էին որպես հարկեր գանձող, «թույլ պնդումները ուժեղ դարձնող», և իրենց ուսանողներին իրենց գերազանցության օրինակով ավելի լավը դարձնելով։ Պլատոնը, Արիստոտելը և Սոկրատեսը մշակում էին հանրային ելույթի տեսություններ ի հակադրություն սոփեստների։ Նրանց գաղափարները, հրապարակախոսություն դասավանդող մշտական դպրոցների զարգմացման հետ մեկտեղ, ինստիտուցիոնալ ճանապարհով մշակվում էին։ Չնայած, որ Հունաստանը կորցրեց իր քաղաքական ինքնիշխանությունը, հանրային ելույթի դասավանդման հունական կուլտուրան ընդունվեց ռոմանացիների կողմից։ Ռոմանական հանրապետության քաղաքական ծաղկման հետ մեկտեղ ռոմանական հրապարակախոսները արտագրում և փոփոխում էին հունական հրապարակախոսության տեխնիկան։ Ռոմանացիների ազդեցության տակ հռետորաբանությունը դարձավ ամբողջական ծրագիր՝ ընդգրկելով քերականություն (պոետների ուսումնասիրում), նախապատրաստական վարժություններ և հանրային ելույթի նախապատրաստում դատական ու նպատակաուղղված ժանրերում։
Լատինական ոճը էապես ազդեցություն է կրել Ցիցերոնի կողմից և շեշտը դնում էր հումանիստական գիտությունների (փիլիսոփայություն, արվեստ և այլն) լայն ուսումնասիրման վրա, ինչպես նաև սրամտության և հումորի, ունկնդիրների էմոցիաների հիմա վրա գործելու, շեղումների վրա։ Հանրային ելույթը ռոմանական կայսրությունում կարևոր էր մնում իրավական դաշտում և դարձել էր զվարճանքի առարկա։ Սա հայտնի հրապարակախոսներին իրենց հմտությունների շնորհիվ դարձնում էր ավելի հարուստ և հեղինակավոր։
Լատինական այս ոճը 20-րդ դարի սկզբում աշխարհում հրապարակախոսության հիմնական ոճն էր։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո լատինական ոճի նկատմամբ սկսվեցին պախարակումներ։ Գիտական մեթոդների և գրելու ու խոսելու «պարզ» ոճերի զարգացման հետ մեկտեղ ֆորմալ հրապարակախոսությունը դարձավ ավելի քիչ մշակված, չնայած քաղաքական գործիչները այսօր կարող են ստեղծել կամ կործանել իրենց կարիերան հաջող կամ անհաջող ելույթի պատճառով։ Աբրահամ Լինկոլնը, Ադոլֆ Հիտլերը, Ջոն Քենեդին, Բիլ Քլինթոնը, Բարակ Օբաման և մյուս բոլոր նշանակալի քաղաքական գործիչները հայտնի են իրենց հրապարակախոսական հմտություններով։
Այս հասարակ սկզբունքները մշակույթների և հասարակությունների տարբերությունների արդյունքում կրել է փոփոխություններ, սակայն զարմանալի կերպով պահպանել է իր հիմնական ոճը։ Հաղորդակցության այս տեսակի տեխնոլոգիաները և մեթոդները սովորաբար եղել են հրապարախոսության կառուցվածքում և հիմնված են եղել լսարանի վրա։ Նոր տեխնոլոգիաները, սակայն, թույլ են տալիս հրապարակախոսներին ավելի բարդ հաղորդակցում։ Տեխնոլոգիական և մեդիա աղբյուրները, որ ծառայում են հանրային ելույթի միջավայրում, վիդոկոնֆերանսներն ու հեռահաղորդակցությունն են։ Վիդեոկոնֆերանսները օգտագործելը ժամանակակից վերջին ձեռքբերումներից է, ինչի արդյունքում հրապարակախոսությունը հեղաշրջման եզրին է և ազդում է այն բանի վրա, թե ինչպես են հրապարակախոսները հաղորդակցվում լսարանի հետ։ Ստենֆորդի համալսարանից Դ. Ֆետերմանը 1997 թվականին իր «Վիդեոկոնֆերանս ինտերնետի միջոցով» հոդվածում գրել է. «Վիդեոկոնֆերանսների տեխնոլոգիան թույլ է տալիս աշխարհագրական տարբեր կողմերին տեսնելու և լսելու այլոց հիմնականում արբանյակների և հեռախոսային հաղորդակցության համակարգերի միջոցով»։ Սա օգտակար է մեծ կոնֆերանսների, երես առ երես հաղորդակցման կոնտեքստում և ավելի է տարածվում ողջ աշխարհով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հանրային ելույթ Կատեգորիա:Հրապարակախոսություն Կատեգորիա:Քաղաքականություն Կատեգորիա:Քաղաքական գիտություններ
Կրոնական հակամարտություն Նիգերիայում
Կրոնական հակամարտություն Նիգերիայում, 1953 թվականից սկսած և դեռ շարունակվող հակամարտություն Նիգերիայի տարբեր կրոնական խմբերի միջև, մասնավորապես՝ քրիստոնյաների և մուսուլմանների։
Նիգերիայի կառավարությունը նույնպես մասնակցում է հակամարտությունում, կանոնապես զորքեր և ոստիկանություն ուղարկելով զանգվածային սպանությունները ընդհատելու համար։ Համաձայն մարդահամարի տվյալների, մուսուլմանները մեծամասնություն են կազմում (50,5 %), քրիստոնյաներն էլ թվով երկրորդն են (48,2 ) ։ Նիգերիայի հյուսիսային մասը, որտեղ մուսուլմանները մեծամասնություն են կազմում, ապրում է շարիաթի օրենքներով։
Պատմություն
Կրոնական հողի վրա բախումները գոյություն են ունեցել Նիգերիայի տարածքում դեռ այն ժամանակ, երբ այն Բրիտանական կայսրության մասն էր։ Սակայն ամենաթեժ ժամանակները սկսվել են երբ երկրի հյուսիսային մասը ստացել է շարիաթի օրնեքներով ապրելու իրավունք։ Տեղի քրիստոնեական բնակչությունը սկսվել է հալածանքների ենթարկվել։ Ջոս քաղաքը երկու անգամ քրիստոնյաների և մուսուլմանների միջև դաժան կռիվների կենտրոն է դարձել ։ 2008 թվականին այնտեղ զոհվել է 300 մարդ, ավելի քան 400 մարդ վիրավորվել է, իսկ 2010 թվականին զոհվել է ավելի քան 500, որը դարձել է քաղաքի պատմության ընթացքում ամենաարյունահեղ բախումը ։
1980 թվականին մուսուլման Յան Թացինե աղանդը ջիհադ է հայտարարել իր մեջ չմտնող բոլոր մուսուլմաններին և փորձել է գրավել Կանո քաղաքի կենտրոնական մզկիթը։ Բախումների արդյունքում զոհվել է ավելի քան 4 հազար մարդ, այդ թվում աղանդավորներ առաջնորդ Մուհամեդ Մարվան ։
1981 կամ 1982 թվականին Յան Թացինեն անկարգություններ է սկսել Մայդուգուրիում, 1984 թվականի փետրվարին Ադամավա նահանգի մայրաքաղաք Յոլայում, իսկ 1985 թվականին Գոմբե նահանգի համանուն մայրաքաղաքում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կրոնը Նիգերիայում Կատեգորիա:Շարիաթ Կատեգորիա:2010 հակամարտություններ Կատեգորիա:Միջէթնիկական հակամարտություններ Նիգերիայում Կատեգորիա:Կրոնականա հակամարտություններ Կատեգորիա:Նիգերիայի պատմություն
Քրիստոնեական խաչ (կրոնական խորհրդանշան)
Քրիստոնեական խաչ (The Christian cross), Հիսուսի խաչելության փաստը վավերացնող գործիք, քրիստոնեուական ամենահայտնի խորհրդանշան ։ Այն կապված է կիրառական արվեստում պատկերվող խաչելության հետ (խաչ, որն իր մեջ ներառում է մարմին, սովորաբար Հիսուսի մարմնի եռաչափ պատկեր) և խաչերի խորհրդանիշների ավելի ընդհանուր ընտանիքի հետ։ Խաչ (cross) տերմինը ժամանակակից անգլերենում, ինչպես շատ այլ արևմտյան լեզուներում, ինքնին կտրված է քրիստոնեությանը հատուկ ավանդական մտածողությունից։ Խաչի աստվածաբանական ընկալումն ու գեղագիտական գնահատումը սկիզբ է առել Պողոս առաքյալի մեկնություններից։ Հետագայում խաչի պողոսյան աստվածաբանությունը հիմք է դարձել եկեղեցու հայրերի դիտարկումների համար։
Խաչի հիմնական ձևերն են` լատինական խաչը՝ անհավասար թևերով (✝) և հունական խաչը (✚) հավասար թևերով ի թիվս բազմաթիվ տարբերակների, որոնք մասամբ դավանաբանական նշանակություն ունեն, ինչպիսիք են տաու խաչը (ͳ), հովվապետական՝ կրկնաձող խաչը (☨), պապական՝ եռաթև խաչը, խաչակիրների զորավոր խաչերը , ինչպես նաև բազմաթիվ հերալդիկ տարբերակներ, ինչպիսիք են խաչի վրա խաչերը , տամպլիերների թաթանման խաչը , խարսխանման խաչը , ծաղկած խաչը և այլն։
Մի քանի դարերի ընթացքում Քրիստոսի խորհրդանիշը T-աձև՝ Տաու խաչն է եղել, այլ ոչ թե լատինական խաչը։ Էլվորտը կարծում էր, որ դա առաջացել է հեթանոսական դրուիդներից, ովքեր տաու խաչեր են պատրաստել կաղնու ծառերի երկու մեծ ճյուղերից, որոնք ամրացվում էին ձողի վերևում՝ նմանեցնելով մարդու ձեռքերի. դա Տաուն էր, կամ աստվածը ։
Հիսուսի մահապատժի գործիք
Չեստերի եպիսկոպոս Ջոն Փիրսոնը (մոտ 1660) Առաքյալական հանգանակի իր մեկնաբանության մեջ գրել է, որ հունական stauros բառն ի սկզբանե նշանակում է «ուղիղ կանգնած ցից, գունատ, կամ Պալիսադոր», բայց «երբ ժամանակակից խաչին ավելացրել են այլ լայնակի կամ դուրս ցցված մասեր, այն շարունակել է պահպանել իր սկզբնական անունը», և նա հայտարարել է․ «Խաչի ձևը, որի վրա տառապեց մեր Փրկիչը, ոչ թե պարզ, այլ բարդ պատկեր էր, հռոմեացիների սովորության համաձայն, որոնց  տիրակալի ձեռքով էլ նա դատապարտվել է մահվան։ Դա իրենից ներկայացնում էր ոչ միայն գետնին ամրացված փայտի ուղիղ կտոր,  այլ նաև ուղղահայաց գերան, որն ամրացված էր գագաթի ուղղությամբ դեպի վեր» ։
Վաղ քրիստոնեական կիրառություն
2-րդ դարի քրիստոնեական սրբերի պատկերագրության մեջ առկա են խաչի պահպանված մի քանի օրինակներ։ Պնդում կա, որ քրիստոնյաները դժկամությամբ էին օգտագործում այն, քանի որ այն պատկերում է հանրայնորեն մահապատժի ենթարկելու միտումնավոր ցավոտ և սարսափելի մեթոդ ։ Խաչի նման խորհրդանիշը` ստավոգրամը, օգտագործվել է հունարեն «խաչ» բառը կրճատելու համար` Նոր Կտակարանի այնպիսի վաղ ձեռագրերում, ինչպիսիք են P66, P45 և P75, գրեթե սուրբ անունի (Nomina sacra) նմանությամբ ։ Խաչը՝ որպես քրիստոնեական սրբապատկերային խորհրդանիշ, լայնորեն կիրառություն է ստացել 4-րդ դարից ։
Այնուամենայնիվ, խաչի խորհրդանիշը 2-րդ դարում արդեն կապված է եղել քրիստոնյաների հետ, ինչպես նշված է այդ դարի վերջին կամ սկզբին։ Մարկ Մինուկիոս Ֆելիքսի կողմից գրված Օկտավիուս աշխատության մեջ բերված հակաքրիստոնեական փաստարկների IX և XXIX գլուխներում, ինչպես նաև ըստ այն փաստի, որ 3-րդ դարի սկզբին խաչն այնքան սերտորեն կապված է եղել Քրիստոսի հետ, որ Կղեմես Ալեքսանդրացին, որը մահացել է 211-216 թվականների միջակայքում, առանց մտավախություն ունենալու, որ երկիմաստ կընկալվի, կարող էր խաչի մասին օգտագործել «Տիրոջ նշան» (τὸ κυριακὸν σημεῖον) արտահայտությունը, երբ կրկնում էր այն գաղափարը, որն առկա էր դեռ Բառնաբասի ապոկրիֆ նամակում, որտեղ 318 թիվը (ըստ հաշվարկման հունական համակարգի՝ ΤΙΗ) Ծննդոց 14։14-ում մեկնաբանվում է որպես խաչի նախանշան («նախապատկեր» ըստ աստվածաբանական տիպաբանության) (T տառը կախաղանափայտե հենակն է, որը համապատասխանում է 300 թվին) և Հիսուս (ΙΗ-ը Հիսուսի՝  ΙΗΣΟΥΣ անվան առաջին երկու տառերը, համապատասխանում են18 թվին) ։
Նրա ժամանակակից Տերտուղիանոսը մերժել է այն մեղադրանքը, որ քրիստոնյաները «կախաղանի երկրպագուներ» են (crucis Religiosi ): Իր «Դե Կորոնա» գրքում, որը գրվել է 204 թվականին, Տերտուղիանոսը պատմում է, որ քրիստոնյաներն ունեցել են իրենց ճակատին խաչի նշան դնելու սովորություն: 2-րդ դարում սիրիացի քրիստոնյաները քրիստոնեական խաչ էին կախում իրենց տան արևելյան պատին և աղոթում էին խաչի ուղղությամբ, ինչը խորհրդանշում էր, որ «իրենց հոգիները Աստծո առաջ են, խոսում են նրա հետ և կիսում իրենց հոգևորը Տիրոջ հետ» ։ Խաչելությունը, խաչը, որի վրա Քրիստոսի պատկերն է, չի օգտագործվել մինչև մ. թ. 6-րդ դարը ։
Հիսուսի մահապատժի պահպանման ամենահին նկարագրությունը, կարծես, 2-րդ կամ 3-րդ դարի սկզբին հասպիս թանկարժեք քարի վրայի ռելիեֆն է, որը նախատեսված էր թալիսման օգտագործելու համար, որն այժմ գտնվում է Լոնդոնի Բրիտանական թանգարանում։ Դրանում պատկերված է մերկ մորուքավոր տղամարդ, որի ձեռքերի դաստակները կարճ ժապավեններով կապված են T-աձև շեղագերան խաչին։ Դիմերեսի հունարենով մակագրությունը պարունակում է քավության զոհ դարձած խաչված Քրիստոսի կանչը։ Դարձերեսին հունարեն ավելի հին գրություն կա, որը այլ ձեռքի գործ է և համատեղում է մոգական կանոնները քրիստոնեական տերմինների հետ ։ 2007 թվականի Ցուցահանդեսի կատալոգում ասվում է. «Այդքան վաղ շրջանում թանկարժեք քարի վրա խաչելության հայտնվելը թույլ է տալիս ենթադրել, որ այդ առարկայի պատկերները (այժմ կորած) կարող էին լայնորեն տարածված լինել նույնիսկ երկրորդ դարի վերջին կամ երրորդ դարի սկզբին, ամենայն հավանականությամբ՝ քրիստոնեական ավանդական համատեքստում  »:
Հրեական հանրագիտարանում ասվում է ․
Ժամանակակից քրիստոնեության մեջ
Քրիստոնեության մեջ ասվում է, որ Ուղղափառ և Արևելյան հնագույն ուղղափառ եկեղեցիների ծխականները միշտ պիտի կրեն խաչով վզնոց, որոնք սովորաբար տրվում են հավատացյալներին մկրտության ժամանակ ։ Շատ քրիստոնյաներ, ներառյալ նրանք, ովքեր հետևում են Արևելքի եկեղեցու (Պարսից եկեղեցու) ավանդույթին, շարունակում են քրիստոնեական խաչ կախել իրենց տների արևելյան պատին: Խաչերը կամ խաչելությունները հաճախ քրիստոնեական տան խորանի բաղկացուցիչ մասն են ։
Կաթոլիկները, Ուղղափառ կաթոլիկները, Արևելյան ուղղափառները, քրիստոնեության հիմնական ճյուղերի անդամներն այլ կողմնակիցների հետ, ինչպիսիք են լյութերականությունը և անգլիկանությունն ու մյուսները հաճախ են խաչակնքվում։ Սա արդեն սովորական քրիստոնեական պրակտիկա է եղել Տերտուղիանոսի ժամանակաշրջանից:
Հայ Առաքելական եկեղեցում խիստ տարածված է խաչապաշտությունը՝ խաչի պաշտամունքը։ Խաչապաշտության վառ օրինակ է խաչքարերի հոգևոր նշանակությունը հայ իրականությոան մեջ։ Հայոց մեջ խաչարվեստը ձևավորվել և վերջնական կատարելության է հասել 10-13-րդ դարերում։ Հայ եկեղեցին ունի խաչին նվիրված չորս տոներ՝ Խաչվերաց, Գյուտ Խաչ (Խաչգյուտ), Երևման Խաչ (Խաչի Երևման տոն), Վարագա Ս. Խաչի տոն։ Մաշտոց Ա Եղիվարդեցի կաթողիկոսը կանոնակարգել է խաչի օրհնությունն ու օծությունը Հայ Եկեղեցում։ Հայոց մեջ տարածված է Ս. Խաչ անունով սրբատեղիներ, մատուռներ, վանքեր և եկեղեցիներ ։
Հռոմեական կաթոլիկ, արևելյան ուղղափառ և անգլիկանական եպիսկոպոսները փաստաթուղթ ստորագրելիս խաչ են դնում [+] իրենց անունների առջև։ Դաշույն խորհրդանշող խաչը - dagger symbol (†) տեղադրվում է մահացած անձի անունից հետո (հաճախ մահվան ամսաթվով), երբեմն ընդունվում է որպես քրիստոնեական խաչ ։
Շատ քրիստոնեական ավանդույթներում, ինչպիսիք են մեթոդիստական եկեղեցիներում, զոհասեղանի խաչը դրված է կամ կախված է զոհասեղանի վերևում և հանդիսանում է զոհասեղանի կենտրոնական տարրը ։ Շատ Բապտիստական եկեղեցիներում մկրտարանի վրա մեծ խաչ է կախված ։
Տարբեր կրոնական խմբերի չընդունելը
Չնայած նրան, որ քրիստոնյաները խաչը համարում էին կախաղան, որի վրա Հիսուսը մահացել է, այնուամենայնիվ արդեն 2-րդ դարում սկսել են  այն օգտագործել որպես քրիստոնեական խորհրդանիշ: Քրիստոնեական դարաշրջանի առաջին երեք դարերի ընթացքում խաչը «երկրորդական նշանակության խորհրդանիշ» է եղել ի տարբերություն այն իմաստի, որը նրան հետագայում է վերագրվել, բայց երկրորդ դարում այն սերտորեն կապվել է քրիստոնյաների հետ՝ այն կետից, երբ քրիստոնյաներին ծաղրվում էին որպես «կախաղանի երկրպագուներ» (crucis Religiosi ), որին հակադարձել է Տերտուղիանոսը]] և քրիստոնյաների համար արդեն ավանդույթ էր, որ իրենց ճակատներին բազմիցս խաչի նշան էին անում: Բարեփոխման ժամանակ Մարտին Լյութերը լյութերական եկեղեցում պահպանել է խաչն ու խաչելությունը, որը մինչ օրս մնում է Լյութերականության  նվիրվածության և երկրպագության կարևոր հատկություն  ։
Մյուս կողմից, սրբապատկերային ապստամբությունը 16-րդ դարի կալվինիստների շրջանում սրբազան պատկերների մերժման ալիք էր:
Որոշ տեղերում (օրինակ՝ Անգլիայում) բանակռիվներ են եղել երկրպագության մեջ խաչ օգտագործելու դեմ։ Օրինակ, 16-րդ դարում Անգլիկան եկեղեցին և Կալվինականությունը աստվածաբանների փոքր մասը՝ Նիկոլաս Ռիդլին, Ջեյմս Քալֆիլը և Թեոդոր Բեզան մերժել են սովորույթները, որոնք նրանք անվանում էին  խաչապաշտություն։ Սա համարելով կռապաշտության մի ձև, 16-րդ դարի Անգլիայում ընդդիմացել են մկրտության մեջ խաչի նշանի օգտագործման և նույնիսկ խաչը հասարակայնորեն օգտագործելու  վերաբերյալ ։ Ավելի ակտիվ արձագանքներ են եղել Հռոմի պապի «պապական մասունք» համարվող կրոնական իրերի նկատմամբ։ Ինչպես օրինակ, 1641 թվականի սեպտեմբերին, երբ Ռոբերտ Հարլեյը Ուիգմորում իջեցրեց և ոչնչացրեց խաչը ։ 19-րդ դարում խաչի հեթանոսական ծագումը նշող գրողներից են եղել Հենրի Դանա Ուորդը, Մուրանթ Բրոքը և Ջոն Դենհամ Փարսոնսը ։ Դեյվիդ Ուիլյամսը, որը գրել էր հրեշների միջնադարյան պատկերների մասին, ասում է․ «մարմնից անջատված ֆալոսը ևս խաչի տեսք ունի, որը քրիստոնեության համար փրկության խորհրդանիշ դառնալուց առաջ հեթանոսական պտղաբերության խորհրդանիշն է եղել» ։ «Աստվածներ, հերոսներ և թագավորներ․ Ճակատամարտը առասպելական Բրիտանիայի համար» (Gods, Heroes & Kings: The Battle for Mythic Britain) ուսումնասիրության մեջ ասվում է. «Մինչև մեր թվարկության չորրորդ դարը խաչը լայն ճանաչում չուներ՝ ի նշան քրիստոնեության, այն խորհրդանշում էր հանցագործի կախաղանը ։ Անգլիկան և բարեփոխված այլ եկեղեցիներում նման արձագանքը կարճ է տևել, և այդ քրիստոնեական ավանդույթներում խաչը ամենուր դարձել է խորհրդանիշ ։