cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Միջատակեր բույսեր
Պինգուիկուլա, ցողաբույս
Պինգուիկուլայի տերևները ծածկված են գեղձային կարճ ու երկար մազիկներով, որոնք արտադրում են միջատաորս կպչուն, լորձանման նյութ և ֆերմենտներ։
Ցողաբույսը (ցողիկը) միջատներին գրավում է գինեկարմիր գեղձակիր թարթիչների արտադրած կպչուն, ցողի կաթիլներ հիշեցնող հեղուկով, ցողատերևը և ալդրովանդան միջատներ են որսում տերևակոթունների վրա եղած խոզանավոր, ծալվող թիթեղիկներով։ Ճանճորսի որսացող ապարատները տերևաթիթեղիկների փշիկները կամ խոզաններն են, սափորատունկինը (ցնցղենի) տերևակոթունի վրա դեղին կամ կարմիր, անուշաբույր սափորանման ձևափոխումներն են, որոնց եզրերը շատ ողորկ են, և միջատները նեկտար քաղելու հույսով դրանց վրա նստելիս իսկույն սահում են դեպի հատակը, որտեղ մարսող հեղուկն է։
Վերգետնյա գիշատիչ բույսեր
Վերգետնյա գիշատիչ բույսերի արմատային համակարգը թույլ է զարգացած։ Կենդանական սնունդն արագացնում է նրանց զարգացումը, ծաղկումն ու պտղատվությունը։ Գիշատիչ բույսերը, իրենց հերթին, շատ զգայուն են արտաքին գրգռիչների նկատմամբ։
Միջատակեր բույսերի սերմերի ցանելու ուսուցում
Միջատակեր բույսերի սերմերը պահում են իրենց ծլելու ունակությունը շատ կարճ ժամանակ։ Միայն մեկ տարուց հետո ծլելու ունակությունը արդեն շատ քիչ է։ Այդ պատճառով սերմերը հարկացոր է ցանել անմիջապես ստանալուց հետո։
Տորֆի մշակումը սերմերի ցանելուց առաջ
Ցանելուց առաջ տորֆը հարկավոր է ստերիլիզացնել։ Եթե մարդիկ օգտագործում են ավազ, պետք է թողնեն 10 րոպեով եռացրած ջրի մեջ, եթե օգտագործում են տորֆ, պետք է լցնեն եռացրած ջուր և թողեն հովանա։ Այսպես կունենան ստերիլիզացված տորֆ, առանց բորբոսի եւ սունկերի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բույսեր
Կազատին (քաղաք, Ուկրաինա)
Կազատին (Козятин), քաղաք Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Կազատինի շրջանում, մարզային նշանակության քաղաք, շրջկենտրոն։ Հիմնադրվել է 1870 թվականին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Կազատինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքներ Կատեգորիա:1870 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Տեսակառաջացում
Միմպատրիկ տեսակառաջացման օրինակ է Սևանա լճում իշխան ձկան տարամիտումը 4 ձևերի (ամառային բախտակ, ձմեռային բախտակ, գեղարքունի, բոջակ)։
Տեսակառաջացման ալլոպատրիկ և սիմպատրիկ ձևերը պոպուլյացիաների ներսում առաջացնում են դուստր խմբավորումներ և նպաստում դրանց հետագա մեկուսացմանը։ Պոպուլյացիայի ներսում ստեղծված խմբավորումների մրցակցությունը նպաստում է պոպուլյացիայի հետագա տարամիտմանը։ Տեսակառաջացման երկու ձևերի մեջ կան նաև միջանկյալ ձևեր։ Բնության մեջ տեսակառաջացման բոլոր պրոցեսները կոմպլեքս են և ընթանում են էվոլյուցիոն տարբեր տարրական գործոնների ազդեցության հետևանքով, որոնք տարբեր կերպ են ներգործում պոպուլյացիայի խառը գենոտիպային կազմի վրա։
Կատեգորիա:Էվոլյուցիոն կենսաբանություն Կատեգորիա:Բնապահպանություն
Մադս Միկելսեն
Մադս Միկելսենը (Mads Dittmann Mikkelsen, ), դանիացի դերասան է։ Իրականում եղել է գիմնաստ և պարող ու սկսել է իր դերասանական կարիերան միայն 1996 թվականին։ Նրան Դանիայում ճանաչում բերեց «Pusher» ֆիլմը, որի առաջին և երկրորդ մասերում նա հանդես եկավ որպես գլխավոր հերոս։ Ներկայումս նա հանդես է գալիս «Հանիբալ» («Hannibal») սերիալում, և մարմնավորում է բժիշկ Հանիբալ Լեկտերի կերպարը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դանիացի դերասաններ Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ֆրանսիական շքանշանի ասպետներ
Ալեքսանդրովկա (գյուղ, Խոլմ-Ժիրովսկի շրջան)
Ալեքսանդրովկա (Александровка), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Խոլմ-Ժիրովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Խոլմ-Ժիրովսկի շրջանի բնակավայրեր
Ռեբրիկովկա (Կրասնի Սուլինի շրջան)
Ռեբրիկովկա (Ребриковка), գյուղ Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանում։ Մտնում է Կիսելևսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Խարաբա-Չիբուխլու
Խարաբա-Չիբուխլու, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վանի գավառում ։
Սարսափի սաղավարտը
«Սարսափի սաղավարտը» («Шлем ужаса: Креатифф о Тесее и Минотавре»), ռուս ժամանակակից գրող Վիկտոր Պելևինի յոթերորդ վեպն է, որը ստեղծվել է բրիտանական «Canongate» հրատարակչության պատվերով «Առասպելներ» միջազգային նախագծի շրջանակներում և տպագրվել է 2005 թվականին հարյուր հազար օրինակ տպաքանակով։
Պատմություն
Դեռևս «Սարսափի սաղավարտը» վեպի տպագիր տարբերակի թողարկումից առաջ վաճառքում էր համանուն աուդիոգիրքը։ Գլխավոր հերոսների դերերը հնչեցրել են հեռուստահաղորդավարուհի Թինա Կանդելակին, թարգմանիչ և հնչունավորման դերասան Լեոնիդ Վոլոդարսկին, դերասանուհի Մարիա Գոլուբկինան, հնչունավորման դերասան Ալեքսեյ Կոլգանը, դերասանուհի Յուլյա Ռուտբերգը, դերասան և հեռուստահաղորդավար Նիկոլայ Ֆոմենկոն, երաժիշտ Ալեքսանդր Ֆ. Սկլյարը և ուրիշներ։ Տպագիր հրատարակությունը փոքր-ինչ տարբերվում է աուդիոգրքից. ձայնային տարբերակի Sartrik գործող անձը վերանվանվել է Sliff_zoSSchitan, և նրա որոշ դիտողություններ հանվել են տեքստից ։ Վեպի թողարկումից անմիջապես հետո ստեղծվել է «Shlem.com» թատերական ներկայացումը, որը բեմադրել է մոսկովացի ռեժիսոր Ժիվիլե Մոնտվիլայտեն՝ «Սարսափի սաղավարտի» հիման վրա։
Համացանցային զրույցի տեսքով գրված ստեղծագործության ժանրը տպագիր հրատարակությունում նշված չէ։ Այնուամենայնիվ, Վիկտոր Պելևինի ստեղծագործությունների պաշտոնական կայքում գրքի տեքստը հրապարակված է «Վեպեր» բաժնում, ժանրի այդ սահմանումն առկա է նաև ստեղծագործությանը նվիրված որոշ ակնարկներում ։ Որոշ գրախոսականներում և քննադատական ակնարկներում որպես տեքստի ժանր նշվում են պիեսը , դրամատիկ վիպակը։
Սյուժե
Ութ գործող անձինք հանդիպում են մեկ շատ տարօրինակ զրուցարանում։ Նրանցից յուրաքանչյուրն անհայտ կերպով հայտնվել է մոնիտորով և ստեղնաշարով նույնատիպ սենյակներից մեկում։ Նրանք շուտով գիտակցում են, որ իրենք դարձել են Թեսևսի և Մինոտավրոսի առասպելի մասնակիցները։ Բայց պարզվում է, որ իրավիճակը շատ ավելի բարդ է, քան թվում է առաջին հայացքից։
Կերպարներ.
Դռնից դուրս կերպարներից յուրաքանչյուրն ունի սեփական լաբիրինթոսը։ Մոնստրադամուսն ունի փակուղի և լիցքավորված ատրճանակ, Իզոլդան և Ռոմեոն՝ զբոսայգի (այդ պատճառով էլ փորձում են հանդիպել այնտեղ), Մարդուկ-ջարդուկը՝ սարքավորումներով և ձայներիզներով սենյակ, Օրգանիզմը՝ Screensaver՝ համակարգչի էկրանը մարելու ծրագիր, Արիադնեն՝ ննջասենյակ, UGLI 666-ը՝ տաճար, Սլիվը՝ «լեղակի սառնարան»։
Աուդիոգիրք
Գրքի թղթային տարբերակի հրատարակությունից երկու շաբաթ առաջ թողարկվել է նրա ձայնային տարբերակը՝ Audio CD և MP3 ձևաչափերով։
Աուդիոգիրքը տպագիր տարբերակից տարբերվում է գործող անձանց կազմով. այնտեղ չկա Sliff_zoSSchitan-ը, որին մասամբ փոխարինում է Sartrik-ը։ Միևնույն ժամանակ հերոսի կարծրատիպային մեկնաբանություններն անհետանում են։
Դերերում
Հրատարակիչ՝ «Սոյուզ»
Թողարկման ամսաթիվը՝ 2005 թվականի հոկտեմբեր
Այլ իմաստներ
«Սարսափի սաղավարտը» ռունային պաշտպանիչ «էգիսհյալմար» («aegishjalmar») նշանն է՝ Ֆաֆնիր վիշապի նշանը։ Խորհրդանիշը կազմված է չորս հատ կցված ալգիզ (ᛉ) ռունագրերից ։
Գրախոսություններ
Կատեգորիա:Գրքեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:2005 վեպեր Կատեգորիա:Վիկտոր Պելևինի ստեղծագործություններ
Կիրգապ
Կիրգապ (Киргап), գյուղ Ռուսաստանի Օմսկի մարզի Տարսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Օմսկի մարզի Տարսկի շրջանի բնակավայրեր
Նոր մարդիկ (ալբոմ)
Новые люди (Նովիյե լյուդի - Նոր մարդիկ), ռուսական Սպլին ռոք-խմբի յոթերորդ ստուդիական ալբոմն է, թողարկվել է 2003 թ. փետրվարի 14-ին։ Բոլոր երգերի հեղինակն է խմբի առաջատար Ալեքսանդր Վասիլյևը։ Ալբոմի թողարկումից հետո խումբը կազմակերպեց իր խոշորագույն համերգային շրջագայությունը Ռուսաստանի քաղաքներով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2003 ալբոմներ Կատեգորիա:Սպլինի ալբոմներ
Ռուտվյանկա
Ռուտվյանկա (Рутвянка), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Մալինի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Ռուտվյանկա գյուղում բնակվում էր 83 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,975 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 85,13 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Մալինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Մ 6 ճանապարհ (Հայաստան)
Մ 6 ճանապարհ (M 6), միջպետական նշանակության ճանապարհը, որը հանդիսանում է Հայաստանի Հանրապետության ավտոմոբիլային ճանապարհային ցանցի կարևորագույն հատվածներից մեկը ։
Հայաստանի միջպետական նշանակության ավտոմոբիլային ճանապարհները նրանք են, որոնք կապում են Հայաստանի ճանապարհային ցանցն այլ պետությունների ավտոմոբիլային ճանապարհների ցանցին և ապահովում են միջազգային տրանսպորտային հաղորդակցությունը ։
Մ 6 ճանապարհը ունի 91.2 կմ երկարություն։ Այն Վանաձոր քաղաքը Մ 3 ճանապարհի հատման կետից միացնում է Ալավերդի քաղաքի հետ՝ շարունակվելով դեպի Հայաստան - Վրաստան պետական սահման։
Ծանոթագրություններ
6
Տառակվեռե
Տառակվեռե (Tarakvere), գյուղ Էստոնիայի Յիգևամաա նահանգի Սաառե շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Յիգևամաա նահանգի Սաառե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Հայկուշ Տեր-Մարտիրոսյան
Հայկուշ Տեր-Մարտիրոսյան, դերասանուհի, մանկավարժ։
Կենսագրություն
Կրթությունն ստացել է Թավրիզում։ Ավելի քան քառորդ դար զբաղվել է մանկավարժությամբ՝ Անզալիում, Նոր Ջուղայում, Թեհրանում։ 1931 թվականից մանկավարժական աշխատանքին զուգընթաց մասնակցել է Նոր Ջուղայի թատերական կյանքին, տարբեր դերակատարումներով հանդես է եկել Մ․ Կ թվականին Թեհրան տեղափոխվելուց հետո բեմը թողել է։ ոստանյանի, Մ․ Թաշչյանի, Մ․ Մարությանի, Ա․ Մկրտումյանի բեմադրություններում։ Թատրոնի վերաբացումից հետո խաղացել է «Նոր Ջուղայի կուլտորական միության» թատերախմբում։ Լավագույ դերակատարումներից է եղել Սուդաբեն Գ․ Դարֆիի «Սիավուշ և Սուդաբե» պիեսի բեմադրության մեջ։ Մասնակցել է նաև «Ոճրագործի ընտանիքը», «Բնավերները» պիեսների բեմադրություններին։
1948 թվականին Թեհրան տեղափոխվելուց հետո բեմը թողել է։ 1978 թվականից ապրել է ԱՄՆ-ում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իրանահայ մանկավարժներ Կատեգորիա:Իրանահայ դերասանուհիներ
Ռոզետ (Կրասնի Սուլինի շրջան)
Ռոզետ (Розет), ավան Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանում։ Մտնում է Կոմիսսարոբսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի ավաններ Կատեգորիա:1914 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կամո Ցուցուլյան
Կամո Կոլյայի Ցուցուլյան (հունվարի 2, 1973, Իջևան, Հայկական ԽՍՀ, Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների միություն), հայ պետական և իրավապահ մարմինների գործիչ։ ՀՀ ոստիկանության պետի նախկին տեղակալ (2021-2023)։ ՀՀ ՆԳՆ փրկարար ծառայության տնօրեն-ներքին գործերի նախարարի տեղակալ, գնդապետ։
Կրթություն
1995 թվականին ավարտել է Երևանի Ճարտարապետաշինարարական պետական ինստիտուտը, իսկ 2009 թվականին` ՀՀ ոստիկանության կրթահամալիրը։
Աշխատանքային գործունեություն
2003-2004 թվականներին աշխատել է ՀՀ ոստիկանության Տավուշի մարզային վարչությունում, Իջևանի բաժնի անչափահասների գործերով տեսուչ։
2004-2010 թվականներին` ՀՀ ոստիկանության Տավուշի մարզային վարչության Իջևանի բաժնի ՔՀ բաժանմունքի օպերլիազոր, այնուհետև ` ավագ օպերլիազոր։
2010-2011 թվականներին` ՀՀ ոստիկանության Տավուշի մարզային վարչության Դիլիջանի բաժնի պետի օպերատիվ գծով տեղակալ։
2011 թվականի դեկտեմբերի 19-ից մինչև 30-ը, եղել է ՀՀ ոստիկանության Տավուշի մարզային վարչության Դիլիջանի բաժնի պետ։
2011-2012 թվականներին և 2013 թվականի հունիսի 12-ից` 27-ը գրանցած է եղել ՀՀ ոստիկանության կադրերի ռեզերվում։
2012-2013 թվականներին եղել է ՀՀ ոստիկանության Տավուշի մարզային վարչության շտաբի պետ։
2013 թվականի հունիս-նոյեմբեր ամիսներին եղել է ՀՀ ոստիկանության Տավուշի մարզային վարչության պետի տեղակալ։
2013-2020 թվականներին` ՀՀ ոստիկանության Տավուշի մարզային վարչության պետի օպերատիվ գծով տեղակալ։
2020-2021 թվականներին զբաղեցրել է ՀՀ ոստիկանության Արարատի մարզային վարչության պետի պաշտոնը։
2021-2023 թվականներին զբաղեցրել է ՀՀ ոստիկանության պետի տեղակալի պաշտոնը ։
2023 թվականի հունվարի 9-ին նշանակվել է ՀՀ ՆԳՆ փրկարար ծառայության տնօրեն-ներքին գործերի նախարարի տեղակալ ։
Պարգևներ և կոչումներ
2016 թվականին ՀՀ նախագահի հրամանագրով պարգևատրվել է «Հասարակական կարգի գերազանց պահպանման համար» մեդալով։ Պարգևատրվել է նաև ոստիկանության և այլ գերատեսչությունների մեդալներով և կրծքանշաններով։
Ունի ոստիկանության գնդապետի կոչում։
Լույս
Լույս, էլեկտրամագնիսական ճառագայթում, որն արձակվում է տաքացած կամ գրգռված վիճակում գտնվող մարմինների կողմից։ Հաճախ, լույս նշանակում է ոչ միայն տեսանելի լույսը, այլ նաև նրան հարող սպեկտրի լայն հատվածները։ Պատմաբանորեն հայտնվել է անտեսանելի լույս տերմինը՝ ուլտրամանուշակագույն լույս, ինֆրակարմիր լույս, ռադիոալիք։ Տեսանելի լույսի սահմաններն են 380-ից մինչև 780 նանոմետրը, որը համապատասխանում է համապատասխանաբար 790 մինչև 385 տերահերց հաճախություններին։
Կամո Ցուցուլյան
Այլ տվյալներ
1996-1998 թվականներին ծառայել է ՀՀ զինված ուժերում։
Լույս
Ֆիզիկայի այն բաժինը, որտեղ ուսումնասիրվում է լույսը, կոչվում է օպտիկա։
Ծիածանը, օրինակ, սպիտակ լույսը կազմող ճառագայթների համադրություն է։
Լույսը ճառագայթման տեսակներից է։ Լուսարձակում են Արեգակը, էլեկտրական լամպը և շիկացած այլ առարկաներ։ Լույսը կարող է թափանցել ապակու և ջրի միջով, սակայն բազմաթիվ այլ նյութերից այն անդրադառնում է։ Լույսի շնորհիվ մենք տեսնում ենք, այն օգնում է մեզ հաղորդակցվելու մեզ շրջապատող միջավայրի հետ։
Սովորաբար լույսը տարածվում է ուղիղ գծով։ Եթե ճանապարհին այն հանդիպում է արգելքի, ապա այնտեղ, որտեղ լույսը չի թափանցում, առաջանում է ստվեր։
Լույսի աղբյուրներ
Լույսի ամենատարածված աղբյուրները ջերմայիններն են։ Ամենապարզ ջերմային աղբյուրն է Արեգակը։ Երկրին հասնող Արեգակի լույսի էներգիայի մոտավորապես 44%-ը տեսանելի է։ Ջերմային աղբյուրի մի այլ օրինակ է շիկացման լամպը, որը որպես տեսանելի լույս արձակում է իր էներգիայի ընդամենը 10%-ը, իսկ մնացածը՝ որպես ինֆրակարմիր։
Լույսի արագություն
Լույսի արագությունը բնության ամենամեծ արագությունն է և անօդ տարածությունում հավասար է 300 000 կմ/վրկ։ Այդ արագության հետ կապված աստղագիտության մեջ օգտագործվում է լուսատարի հեռավորության միավորը, որը հավասար է մեկ տարի ժամանակահատվածում լույսի անցած ճանապարհի երկարությանը։
Լույսի բեկում
90°-ից տարբերվող անկյան տակ ընկնելով ապակու, ջրի կամ ցանկացած այլ թափանցիկ միջավայրի մեջ՝ լույսը փոխում է իր ուղղությունը։ Այս երևույթը կոչվում է բեկում կամ ռեֆրակցիա։ Պատճառն այն է, որ օդից տարբեր այլ թափանցիկ միջավայրերում լույսն ավելի դանդաղ է տարածվում, քան օդում։ Հենց բեկման շնորհիվ է, որ ջրով լի բաժակի մեջ ընկղմված ծղոտը կոտրված է երևում։ Բեկման հատկության շնորհիվ լույսը երկու (նաև՝ ավելի) միջավայրերով անցնելով սկզբնակետից մինչև վերջնակետ հասնելու համար «ընտրում է» ամենաարագ ճանապարհը։
Լույսի բեկումը նկարագրվում է Սնելիուսի օրենքով՝
որտեղ θ1 -ը և θ2 -ը համապատասխանաբար, 1-ին և 2-րդ միջավայրերով անցնող լույսի ճառագայթի և այդ միջավայրերի հատման գծին տարած ուղղահայացի հետ կազմած անկյուններն են, իսկ n1 -ն ու n2 -ը՝ համապատասխանաբար, նույն այդ միջավայրերի բեկման ցուցանիշները։ Ընդ որում, վակուումի համար n=1 և թափանցիկ միջավայրերի համար n>1 ։
Ի՞նչ է լույսը
Նույնիսկ XVII դարում գիտնականները չունեին միասնական կարծիք. նրանց մի մասը, այդ թվում` Իսահակ Նյուտոնը, պնդում էր, որ լույսը թեթևագույն մասնիկների հոսք է, մյուսները՝ որ այն կազմված է ալիքներից։ Առաջինները լույսի անդրադարձումը բացատրում էին՝ ենթադրելով, որ մասնիկները նյութի մակերևույթից այնպես են հետ ցատկում, ինչպես բիլիարդի գնդակները՝ դաշտի կողերից։ Այս տեսությունը լույսը դիտում էր որպես ֆոտոնների՝ տարրական մասնիկների շարժում։ Սակայն այն չէր բացատրում լույսի բեկման երևույթը. ինչո՞ւ է մասնիկների մի մասը հետ ցատկում նյութի մակերևույթից, իսկ մյուսը՝ անցնում։ Այս և նման շատ երևույթներ ավելի հեշտ էին բացատրվում լույսի ալիքային տեսության դիրքերից, որի հեղինակը անգլիացի ֆիզիկոս Թոմաս Յունգն էր (1773–1829): Սակայն Յունգը չէր ընդունում լույսի` մասնիկների հոսք լինելու գաղափարը։ Միայն 1905 թվականին Ալբերտ Այնշտեյնն ապացուցեց, որ լույսը միաժամանակ ունի և՜ մասնիկների, և՜ ալիքների հատկություններ։ Ժամանակակից պատկերացումների համաձայն՝ լույսը էլեկտրամագնիսական ալիքների տարատեսակ է։ Արեգակի և աստղերի, կրակի և էլեկտրական կայծի լույսը ծնվում է մինչև մի քանի հազար աստիճան տաքացած ատոմներում։ Բայց լինում է նաև «սառը» լույս, որն արձակում են փտած փայտը, լուսատտիկները, տաք ծովերի ջրերում բնակվող որոշ միկրոօրգանիզմներ և մարդկանց ստեղծած լուսարձակող ներկերը։ Այդ լույսն առաջանում է քի ՍԵՔՍ միական ռեակցիայի արդյունքում, և այս դեպքում արդեն շատ տաքանալը պարտադիր չէ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Լույս
Էթան
Էթան, (C_2H_6), օրգանական միացություն, ալկանների հոմոլոգիական շարքի երկրորդ անդամը։ Բնության մեջ հանդիպում է բնական գազի, նավթի և այլ նյութեր բաղադրության մեջ։ Մեթանի և պրոպանի համեմատ ավելի հրդեհավտանգ և պայթյունավտանգ է։ Ունի թմրացնող ազդեցություն, որը թուլացնում է արյան և ջրի լուծելիությունը։
Ֆիզիկական հատկությունները
Էթանը ստանդարտ պայմաններում անգույն, անհոտ, անհամ գազ է։ Մոլային զանգվածը՝ 30 գ/մոլ է։ Հեղուկանում է -182,81 °C-ում և անցնում է գազային վիճակի՝ -88,63 °C-ում։
Քիմիական հատկությունները
Մոլեկուլային ֆորմուլն է C_2H_6 (տարածականը՝ CH_3-CH_3)։ Բնորոշ հատկությունն է հալոգենների հետ ընթացող ռեակցիան, որն ընթանում է ջրածնի տեղակալմամբ ազատ շղթայական ռադիկալային մեխանիզմով։ Էթանի ջերմային դեհիդրումից 550-650 °C ընկած հատվածում առաջանում է էթիլեն, իսկ 800 °C և ավելիի դեպքում՝ ացետիլեն (ստացվում է նաև բենզոլ )։ Անմիջական քլորացումից 300-450 °C ջերմաստիճաններում առաջանում է էթիլքլորիդ, նիտրացման ժամանակ՝ նիտրոէթան։
Ֆիզիոլոգիական ազդեցությունը
Հանդիսանում է թույլ նարկոտիկ հատկություններով օժտված նյութ։
Արդյունաբերական ստացման եղանակներ
Արդյունաբերությունում ստանում են նավթից և բնական գազից, որում ըստ ծավալի այն կազմում է 10%։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ալկաններ
(1871) Աստինաքս
(1871) Աստինաքս (Astyanax), աստերոիդ Յուպիտերի տրոյացիներից։ Հայտնաբերվել է 1971 թվականի մարտի 24-ին Կոռնելիս վան Հաուտենի, Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդի և Թոմ Գերելսի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 5,264349 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 5,0881 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 5,4406 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 4411,8 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,081599 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 8,59° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1971 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կոռնելիս վան Հաուտենի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Ինգրիդ Հաուտեն-Գրունենվելդի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Թոմ Գերելսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Յուպիտերի տրոյացի աստերոիդներ
Խարաբերդիր
Խարաբերդիր, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վանի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Շիրիբեցու (հրաբուխ)
Շիրիբեցու կամ Շիրիբեցու լեռ (尻別岳), հրաբուխ Հոկայդոյում, Ճապոնիա։ Հրաբուխը վերջին անգամ ժայթքել է հարյուր հազարավոր տարիներ առաջ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի հրաբուխներ Կատեգորիա:Ճապոնիա Կատեգորիա:Հրաբուխներ Կատեգորիա:Հրաբուխներ ըստ երկրի Կատեգորիա:Հրաբուխներ այբբենական կարգով
Ամանդա Թենֆյորդ
Ամանդա Կլարա Գեորգիադի Թենֆյորդ (Αμάντα Γεωργιάδη, ), բեմական անունով հայտնի է՝ Ամանդա Թենֆյորդ, հույն-նորվեգացի երգչուհի։ Հունաստանի ներկայացուցիչը « Եվրատեսիլ 2022» երգի մրցույթում։
Կենսագրություն
Ամանդա Թենֆյորդը ծնվել է 1997 թվականի հունվարի 9-ին Հունաստանի Յանինա քաղաքում՝ նորվեգացի Գրետա Քեթրին Թենֆյորդ և նրա հույն ամուսնու՝ Կոնստանտինոս Գեորգիադիսի ընտանիքում ։ Ամանդան ունի եղբայր՝ Սիգուրդը։
Երեք տարեկանում նա ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Նորվեգիայի Թենֆյորդ, Մորե Օգ Ռոմսդալ շրջան ։ Դաշնամուրի դասերի հաճախել է հինգ տարեկանից ։ Նա սովորել է նորվեգացի երգչուհի Սիգրիդի հետ նույն դասարանում։ Ավելի ուշ հայտարարել է, որ հենց Սիգրիդն է ոգեշնչել նրան շարունակել երգչուհու կարիերան Fagerlia գիմնազիայում ուսման վերջին օրը ։ 2015 թվականին տեղափոխվել է Թրոնհեյմի Նորվեգիայի գիտության և տեխնոլոգիայի համալսարան բժշկական ուսումնասիրություններ սկսելու համար ։ Միևնույն ժամանակ նա շարունակել է ամբողջ երկրում մասնակցել բազմաթիվ երաժշտական ​​փառատոների ։
Գործունեություն
Ամանդայի «Run» երգը 2015 թվականին շահել է Music Prize մրցանակը և 2014 թվականին հայտնվել Personskadeforbundet LTN-ի գովազդային տեսահոլովակում ։
Կազատին (գյուղ, Կազատինի շրջան)
Կազատին (Козятин), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Կազատինի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1672 թվականին։
Ամանդա Թենֆյորդ
Գործունեություն
2016 թվականին մասնակցել է TV 2 Norway The Stream երաժշտական ​​մրցույթին, որտեղ հայտնվել է լավագույն 30 մասնակիցների մեջ ։ Թենֆյորդը շրջագայել է նաև նորվեգական «Highasakite» խմբի հետ ։ 2018 թվականին նա թողարկել է իր առաջին EP ալբոմը, որը կոչվում է «First Impression»: 2019 թվականին նա ելույթ է ունեցել Trondheim Calling երաժշտական ​​փառատոնում ։ 2019 թվականին արժանացել է Haram Municipality Youth Culture Prize մրցանակին ։
Նա երբեմն հայտնվում է Նորվեգիայի ամենամեծ հեռուստաշոուներում՝ սկսած «Lindmo»-ից՝ NRK-ի ամենահայտնի թոք շոուից մինչև հումորային «P3aksjonen»-ում։ Նա նաև ելույթ է ունեցել որոշ եվրոպական փառատոներում, ինչպիսիք են Բեռլինի Reeperbahn փառատոնը, Ռեյկյավիկում՝ Iceland Airwaves, Բրայթոնի The Great Escape-ը և Նիդեռլանդների Eurosonic-ը ։
Կազատին (գյուղ, Կազատինի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Կազատին գյուղում բնակվում էր 3 527 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 20076 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 175,68 մարդ/կմ²։
Ամանդա Թենֆյորդ
Գործունեություն
2019 թվականին նա հայտնվել է P3 Live-ում «Let Me Think» երգով, նաև հայտարարել է, որ ուսումից դադար է վերցնում՝ երաժշտության վրա կենտրոնանալու համար ։ Ավելի ուշ իր ուսումը շարունակել է` պրակտիկա անցնելով մասնագիտացված հիվանդանոցում՝ COVID-19-ով հիվանդների համար ։
Կազատին (գյուղ, Կազատինի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Կազատինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1672 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ամանդա Թենֆյորդ
Գործունեություն
«Then I Fell in Love» երգը, որը թողարկվել է 2020 թվականին, ավելի քան 20 շաբաթ մնացել է Նորվեգիայի ռադիո աղյուսակի լավագույն տասնյակում։ Նույն թվականին «Troubled Water» երգը ներառվել է Netflix-ի «Կառչելով սառույցից» սերիալում ։ 2022 թվականի մարտի 10-ին թողարկվել է «Die Together» երգը, որով Ամանդան ներկայացնելու է Հունաստանը «Եվրատեսիլ 2022»-ին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ երգի մրցույթի մասնակիցներ
Ցիվծկղալա
Ցիվծկղալա (ცივწყალა), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Իմերեթի մարզի Սամտրեդիայի շրջան‎ում ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 22 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Սամտրեդիայի շրջան‎
Ալեքսանդրովկա (գյուղ, Մոնաստիրշչինսկի շրջան)
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 5 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Մոնաստիրշչինսկի շրջանի բնակավայրեր
Չիրո Իմմոբիլե
Յուվենտուս
Իր դեբյուտը մեծ ֆուտբոլում Իմմոբիլեն նշել է Յուվենտուսի կազմում 2009 թվականի մարտի 14-ին Բոլոնիայի հետ խաղում՝ փոխարինելով իր խաղընկեր Ալեսսանդրո Դել Պիեռոյին։ Չեմպիոնների լիգայում իր դեբյուտը նշել է 2009 թվականի նոյեմբերի 25-ին Բորդոյի հետ խաղում։ 2010 թվականի փետրվարին հեղինակել է իր առաջին հեթ-թրիկը։
Պեսկարա
2011 թվականի օգոստոսի 17-ին հայտարարվում է, որ Իմմոբիլեն միանում է Սերիա Բ-ում հանդես եկող «Պեսկարային»։ Իր առաջին գոլը նոր ակումբի կազմում խփել է 2011 թվականի օգոստոսի 26-ին։ Առաջին մրցաշրջանի առաջին կեսում նա արդեն խփել էր 14 գոլ։ 2012 թվականի հունվարի 30-ին Ջենոան հաստատեց, որ Իմմոբիլեն հաջորդ մրցաշրջանը կանցկացնի գենոայոիմ, քանի որ ակումբը նրա համար «Յուվենտուսին» վճարել է 4 միլիոն եվրո։ Սերիա Բ-ի արդյունքում նա ճանաչվեց լավագույն ռմբարկու խփած 28 գոլով։
Ջենոա
2012 թվականի հուլիսի 1-ին Իմմոբիլեն պաշտոնապես ներկայացվեց որպես «Ջենոա»-յի ֆուտբոլիստ։ Առաջին անգամ դաշտ է դուրս եկել 2012 թվականի օգոստոսի 26-ին «Կալյարի»-ի դեմ խաղում(2։0)։ Երկրորդ անգամ նա դաշտ դուրս եկավ սեպտեմբերի 18-ին «Յուվենտուսի» դեմ խաղում (1։3)։ Առաջին մրցաշրջանում դաշտ է դուրս եկել 33 անգամ, որից 21 անգամ մեկնարկային կազմում և դարձել է 5 գոլի հեղինակ։
Տորինո
2013 թվականի հուլիսի 12-ին Իմմոբիլեն 2.75 միլիոն եվրոյի դիմաց տեղափոխվում է «Տորինո»։ Նա իր դեբյուտը նշել է Իտալիայի գավաթի 1-ին տուրում։ Իսկ առաջին գոլը խփել է «Պեսկարայի» դարպասը։ Առաջին մրցաշրջանում մասնակցել է 15 խաղի և դարձել 12 գոլի հեղինակ։ 2014 թվականի մարտի 22-ին դառնում է իր առաջին հեթ-թրիկի հեղինակ «Լիվորնո»-ի հետ խաղում(3։1)։ Իր գեղեցիկ խաղի շնորհիվ նա գրավում է «Դորտմունդի Բորուսիայի» ուշադրությունը, և թիմերի մեջ ձեռք է բերվում նախնական համաձայնություն։
Բորուսիա Դորտմունդ
2014 թվականի հունիսի 2-ին տեղափոխվում է Դորտմունդի Բորուսիա։ Իր նորամուտի խաղը եղել է 2014-2015 մրցաշրջանում «Բայեր Լևերկուզեն»-ի հետ խաղում (0:2)։
Միջազգային կարիերա
Առաջին անգամ հավաքական հրավիրվել է 2014 թվականի մարտի 2-ին մասնակցելու Իսպանիայի հետ ընկերական խաղին։ Իր դեբյուտը նշել է այդ խաղի 69-րդ րոպեին, որպես փոխարինող Ալեսսիո Չերչիին։ 2014 թվականի մայիսի 13-ին հրավիրվում է մասնակցելու 2014 թվականի Աշխարհի առաջնությանը։ Իր առաջին միջազգային գոլը խփել է 2014 թվականի սեպտեմբերի 4-ին` Հոլանդիայի հետ ընկերական խաղում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բորուսիա Դորտմունդի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:1990 ծնունդներ Կատեգորիա:Փետրվարի 20 ծնունդներ Կատեգորիա:Յուվենտուսի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իտալիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2016-ի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2020-ի ֆուտբոլիստներ
Մ 7 ճանապարհ (Հայաստան)
Մ 7 ճանապարհ (M 7), միջպետական նշանակության ճանապարհը, որը հանդիսանում է Հայաստանի ավտոմոբիլային ճանապարհային ցանցի կարևորագույն հատվածներից մեկը ։
Մ 7 ճանապարհը ունի 54.3 կմ երկարություն։ Այն Մ 3 ճանապարհը միացնում է Սպիտակ քաղաքին՝ շարունակվելով դեպի Գյումրի և Հայաստան - Թուրքիա պետական սահման։
Ծանոթագրություններ
7
Ալտավիստա
Ալտավիստա (Альтависта), ռուսական Սպլին ռոք-խմբի հինգերորդ ստուդիական ալբոմն է, թողարկվել է 1999 թ. հոկտեմբերի 1-ին։ Բոլոր երգերի հեղինակն է խմբի առաջատար Ալեքսանդր Վասիլևը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1999 ալբոմներ Կատեգորիա:Սպլինի ալբոմներ
Գահնամակ
Գահնամակ (պահլ․ Gahnamak), հայոց արքունիքում իշխանների կամ նախարարների ունեցած տեղերի, գահերի կամ պատվաստիճանների հրովարտակ, վավերական ցուցակ։ Նախարարի կամ իշխանի գահը որոշվել է նրա տնտեսական ու ռազմական հզորությամբ, ինչպես նաև հնագույն ավանդական հիմքով։ Գահնամակը մեզ հասած տեսքով հայտնաբերել է հայոց կաթողիկոս Սահակ Պարթևը 424 թվականի դեկտեմբերի 25-ին պարսից արքունի դիվանում (արխիվում)։
Ավատատիրական համակարգին հատուկ այդ արտոնագիրը վավերացրել է նախարարների կամ իշխանների նկատմամբ տերունական իրավունքներ ունեցած թագավորը։ Նախարարների գահերը եղել են կայուն և ժառանգական։ Միայն բացառիկ դեպքերում թագավորը կարող էր Գահնամակում մասնակի փոփոխություններ մտցնել։
Հայ իշխանների գահակարգությունը ավանդվել է հնագույն ժամանակներից։ Մովսես Խորենացին այդ հրովարտակի հիմնադիրը համարում է Հայոց ավանդական թագավոր Վաղարշակին։ Նախարարական գահակալությունը գործել է Արշակունիների թագավորության ամբողջ ժամանակաշրջանում (1 - 5-րդ դարեր)։ Այն շարունակվել է նաև մարզպանական ժամանակներում (5-7-րդ դարեր)՝ Սասանյան թագավորների գերագահության ներքո։
13-րդ դարի հայ պատմիչ Ստեփանոս Օրբելյանը նույնպես հիշատակում է Տրդատ Գ-ի օրոք (287-332) եղած 400 գահ ու պատիվ ունեցող նախարարների։ Փավստոս Բյուզանդը Արշակ Բ-ի ժամանակ հիշատակվում է 900 գործակալ իշխանների, որոնք նրա արքունիքում այս կամ այն առիթով բազմել են հատկացյալ բարձերին կամ գահերին։ Հայոց կաթողիկոս Սահակ Պարթևին (գահակալել է 387-439) վերագրվող Գահնամակում, որը նա ներկայացրել է Սասանյան արքունիքին, հիշատակված են 70 նախարար, իսկ 4-րդ դարի մեկ այլ վավերագրում թվարկված է 86 նախարար։ Ըստ 9-րդ դարի արաբ մատենագիր Յակուբիի՝ Արմինիա վարչամիավորման մեջ գոյություն են ունեցել 113, իսկ ըստ Յակուտ ալ-Համավիի (12-ից - 13-րդ դարեր)՝ 118 իշխանություն։
Հայ նախարարությունների մասին հարուստ տեղեկություններ են հաղորդում հայ պատմիչներ Ագաթանգեղոսը, Փավստոս Բյուզանդը, Եղիշեն, Ղազար Փարպեցին, Մովսես Խորենացին, Սեբեոսը և ուրիշներ։ Պահպանված Գահնամակների ու պատմիչների տեղեկությունների հիման վրա կազմված ցուցակներն այնուհանդերձ լրիվ չեն ամփոփում բոլոր հայ նախարարությունները։
Ըստ Սահակ Պարթևի
Առաջին իշխան հայոց և Մաղխազ,
Գրականություն
Կատեգորիա:Արշակունիների թագավորության պետական կարգ Կատեգորիա:Հայ իշխանական տներ
Armenian nobility
(9767) Միդսոմեր Նորտոն
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,384711 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,4595 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 5,31 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2274,47 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,158278 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 21,49° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1992 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Դունկան Սթիլի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների գոտու արտաքին մասի աստերոիդներ
Պուրչենա (քաղաք)
Պուրչենա (Purchena), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Ալմերիա պրովինցիայի կազմում, Անդալուզիա ինքնավար մարզում։ Տարածքը 57 կմ2։ Բնակչությունը 1772 մարդ (2010)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Ալմերիա պրովինցիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Անդալուսիայի բնակավայրեր
Գուգարք նահանգ
Գուգարք, Մեծ Հայքի տասներեքերորդ նահանգը։ Հույն պատմիչները հիշատակում են Գոգարենե անվանաձևով։ Ունի էթնիկական ծագում։ Արևելքից սահմանակից է եղել Ուտիք, հարավից՝ Այրարատ, արևմուտքից՝ Տայք նահանգներին, հյուսիսից՝ Վիրքին։ Գուգարքը մթա VIII դ մտել է Ուրարտական, մթա IV-II դդ՝ Երվանդունիների հայկական պետության կազմի մեջ։ Արտաշեսյան և Արշակունի թագավորների ժամանակ Գուգարքը Մեծ Հայքի չորս սահմանապահ բդեշխություններից մեկն էր։ 387–ին, Բյուզանդիայի և Իրանի միջև Մեծ Հայքի բաժանմամբ Գուգարքը, բացառությամբ Տաշիր գավառի, միացվեց Վիրքին։ Գուգարքի կազմում էին Ձորոփոր, Կողբոփոր, Ծոբոփոր, Տաշիր, Թռեղք, Կանգարք, Արդահան, Վերին Ջավախք և Կղարջք գավառները։
Վարչական բաժանում
Գուգարքը կազմված էր հետևյալ 13 գավառներից.
Արտահան
Կենտրոնը եղել է Արդահան քաղաքը։ Արտահանի կարևոր մշակութային կենտրոններից մեկը Վարձունյաց խաչ վանական համալիրն էր։ Արշակունիների թագավորության անկումից հետո մերթ մտել է Հայաստանի, մերթ Վրաստանի կազմի մեջ։ Ըստ թուրքական 14-16-րդ դարերի աղբյուրների՝ Արդահանը թուրքական վարչական բաժանմամբ եղել է Չըլդըրի նահանգի գավառներից մեկը։
Բողնոփոր
Գավառը գտնվում է Գաջենագետի (այժմ` Մաշավերա) վտակ Բոլնիս գետի ձորահովտում։ Կենտրոնը Բոլնիս (Բողնիս) ավանն էր (հետագայում` Բոլնիս-Խաչեն գյուղը)։ Բողնոփորը, ըստ երևույթին, Գուգարաց բդեշխության կենտրոնական գավառն էր, որտեղ պիտի գտնվեր բդեշխների նստավայր Ցուրտավ կամ Գաջենք քաղաքը, որը տեղադրվում է Գաջենագետի (վրացերեն` Քցիա) միախառնման տեղում։
Թռեղք
Կենտրոնը եղել է Ծալկա քաղաքը։ Թռեղք գավառի աշխարհագրական դիրքը համընկնում է ներկայիս Վրաստանի` Ծալկայի մունիցիպալիտետի տարածքին։ Այն Մեծ Հայքի ամենահյուսիսային գավառն էր։ Թռեղքի հյուսիսային բնական սահման էր Թրիալեթի լեռնաշղթան։ Թրիալեթի լեռնաշղթայից սկիզբ է առնում Խրամ գետը։ Պատմական աղբյուրներում այս գավառն հաճախ անվանել են «Երկիրն Թռեղեաց» կամ «Ծաղկայ»։ Ամենահնագույն հիշատակությունը պահպանել է Պլինիոս Ավագը` «Թրիար» ձևով, որից առաջացել է «Թռել-ք», «Թռեղ-ք» արտասանական ձևը։ Այստեղ էր Ցուրտավ քաղաքում նստող բդեշխների ամառանոցը։ Թռեղքում է գտնվում նաև Թրիալեթ հուշարձանախումբը։
Ծոբոփոր
Կենտրոնը եղել է Ծոփաբերդը։ Ծոբոփոր գավառն ընդգրկում էր Ձոբաց (այժմ` Շուլավեր) գետի հովիտը` մինչև Ձորագետի (Դեբեդ) ստորին հոսանքը, շուրջ 450 կմ² տարածությամբ։ Կենտրոնն էր Ծոբ (Ծոփ) ամրոցը, որի անունով կոչվել է գավառը։ Այն միջնադարյան աչքի ընկնող հուշարձաններից մեկն է։ Ծոբոփորում էր գտնվում Հյուսիսային Հայաստանի պղնձահանության կենտրոն Պղնձահանքը (այժմյան Ախթալայից հյուսիս գտնվող հանքավայրը)։ 627 թ. պարսկական արշավանքի ժամանակ բյուզանդական կայսր Հերակլը Ծոբոփորում հիմնադրել է Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին (ներկայիս Ախթալայի վանքը)։
Կանգարք
Կենտրոնը եղել է Կեչուտ գյուղը։ «Աշխարհացույց»-ում Կանգարքը հիշատակվում է որպես Գուգարքի 6-րդ գավառ։ Այն զբաղեցնում էր Ոսկեպար գետի ձորահովիտը (հիմնականում Հայաստանի Տավուշի մարզի Իջևանի և Նոյեմբերյանի տարածաշրջանները) և որպես ժառանգություն ստացել են Շարայի հետնորդները։ Արշակունյաց թագավորական շրջանում (1-4-րդ դարեր) Գուգարաց բդեշխության կազմում էր և պատկանում էր տեղական փոքր նախարարական տոհմին։ 7-րդ դարի վերջին այն նվաճել են արաբները, 9-րդ դարում, Գուգարքի արևելյան գավառների հետ, Կանգարքը միացվեց հայ Բագրատունիների ոստանին, 10-11-րդ դարերում Կյուրիկյան թագավորության կազմում էր։
Կղարջք
Գավառի կենտրոնն էր Արտանուջ բերդաքաղաքը։ Նույնացվում է ուրարտական սեպագիր արձանագրություններում հիշատակվող Կատարզա և հին հայկական Գոդերձական տուն գավառի հետ։ Ք.ա. 8-րդ դարի սկզբից ընդգրկվել է Ուրարտու թագավորության, ապա Մեծ Հայքի կազմում։ Արշակունյաց թագավորության անկումից հետո մտել է Վրաց մարզպանության մեջ։ Կղարջքում շարունակել է իշխել հայ նախարարական տներից մեկը, որի ավագը ժառանգաբար կրում էր «Տանուտեր Կղարջքի» տիտղոսը, իսկ գավառը կոչվում էր «տանուտիրություն Կղարջից»։ Դժվարամատույց լեռներով ու անտառներով պատված՝ Կղարջքը 7-8 դարերին եղել է արաբական հալածանքներից փախչող հայերի համեմատաբար ապահով ապաստանը։
Կողբափոր
Գավառի կենտրոնն էր Կողբաքար բերդաքաղաքը։ 7-րդ դարի «Աշխարհացույց»-ում հիշատակվում է որպես Գուգարքի 3-րդ գավառ։ Տարածքը համապատասխանում է Հայաստանի Նոյեմբերյանի շրջանին։ Արշակունիների օրոք պատկանում էր տեղական Փոքր նախարարական տանը։ 10-11-րդ դարերում եղել է Լոռու թագավորության, իսկ 12-13-րդ դարերում՝ Զաքարյանների իշխանության կազմում։
Ձորափոր (Կայան)
Տեղակայված էր Աղստև գետի միջին հոսանքում, համապատասխանում էր վաղ միջնադարի Զորոփոր գավառին։ Անունն առաջացել է Կայան բերդի անունից։ Զաքարյանների իշխանության օրոք նախ պատկանել է Մահկանաբերդի Արծրունիներին, ապա՝ Իվանե Զաքարյանի ավատատիրական տանը։ 12-13 դարերում եղել է հայ մշակույթի ու գիտության խոշոր կենտրոններից մեկը։ Այստեղ կառուցվել են նշանավոր ճարտարապետական համալիրներ՝ Նոր Գետիկի, Հաղարծնի, Մակարավանքի, Առաքելոց, Կիրանց, Դեղձնուտի և այլ վանքեր ու եկեղեցիներ։ Կայանում ապրել ու ստեղծագործել են Մխիթար Գոշը, Խաչատուր Տարոնեցին, Գետիկի վանքում ուսանել է Կիրակոս Գանձակեցին։ Մտավոր-ստեղծագործական կյանքի հետագա զարգացումը Կայանում կասեցվել է մոնղոլական նվաճման և հայկական ֆեոդալական իշխանությունների կազմալուծման պատճառով։ Ուշ միջնադարում գավառը կոչվել է Ղրաղի ձոր։
Մանգլյաց փոր
Մանգլյաց փոր գավառի աշխարհագրական դիրքը մոտավորապես համընկնում է ներկայիս Վրաստանի Թեթրի Ծղարոյի մունիցիպալիտետին։ Ամենայն հավանականությամբ այն գտնվել է Ալ գետի ձորահովտում։ Այժմ այդ վայրում գտնվում է Մանգլիս քաղաքատիպ ավանը։ Այստեղ է գտնվում Մանգելաց Սուրբ Խաչ վանքը։
Ներքին Ջավախք
Այստեղ է գտնվում Թմկաբերդը։ Գավառի մասին այլ տեղեկություններ չեն պահպանվել։
Շավշեթ
Գավառի կենտրոնն էր Շատբերդ քաղաք-ամրոցը։ Գավառի մասին այլ տեղեկություններ չեն պահպանվել։
Վերին Ջավախք
Կենտրոնն Ախալքալաք քաղաքն է։ Մեզ հասած ամենահին գրավոր տեղեկությունը Ջավախքի մասին (որտեղ այն նշվում է որպես «Զաբախաե»/«Զաբախա») Ք.ա. 8-րդ դարի ուրարտական արքա Արգիշտի Ա-ի կողմից կատարված Խոռխոռյան արձանագրությունն է։ Ներկայումս Ջավախք գավառը մտնում է Վրաստանի կազմի մեջ, որտեղ սակայն մինչև այսօր մեծամասնություն կազմում են հայերը։
Տաշիր
Կենտրոնը Լոռու բերդն է։ Տաշիր գավառն ընդգրկել է Ձորագետ, Փամբակ, Դեբեդ (վերին և միջին հոսանքը) գետերի ավազանները։ Համապատասխանում է ներկայիս Լոռու մարզի Տաշիրի (նախկին Կալինինոյի), Ստեփանավանի, Գուգարքի և մասամբ Թումանյանի շրջանների տարածքին։ Ք.ա. 8-րդ դարից եղել է Ուրարտուի, ապա Երվանդունիների և Արտաշեսյանների պետության կազմում։ Արշակունյաց թագավորության օրոք (1-5-րդ դարեր) Գուգարքի բդեշխների կալվածն էր։ Արշակունյաց թագավորության անկումից հետո (428), երբ պարսից արքունիքը նվաճված Հայաստանը, Վիրքը, Աղվանքը և Ատրպատականը միավորել է մեկ վարչական միավորի` Հյուսիսային կամ Կապկոհ (Կովկասյան) քուստակի կազմում, Տաշիրը Գուգարքի հետ մտել է Վրաց մարզպանության մեջ։
Քվիշափոր
Կենտրոնը Քվեշ կամ Քուէշ
Պատմական ակնարկ
Հույն պատմիչները հիշատակում են Գոգարենե անվանաձևով։ Ունի էթնիկական ծագում։ Արևելքից սահմանակից է եղել Ուտիք, հարավից՝ Այրարատ, արևմուտքից՝ Տայք նահանգներին, հյուսիսից՝ Վիրքին։ Գուգարքը մ.թ.ա. 8-րդ դարում մտել է Ուրարտական, մ․թ․ա IV-II դ.դ.՝ Երվանդունիների հայկական պետության կազմի մեջ։ Արտաշեսյան և Արշակունի թագավորների ժամանակ Գուգարքը Մեծ Հայքի չորս սահմանապահ բդեշխություններից մեկն էր։ 4-րդ դարում Գուգարաց իշխող տողմը դարձան Միհրանյանները։ 387 թվականին, Բյուզանդիայի և Իրանի միջև Մեծ Հայքի բաժանմամբ Գուգարքը, բացառությամբ Տաշիր գավառի, միացվեց Վիրքին։
Գրականություն
Բ․Հարությունյան Մեծ Հայքի Գուգարք աշխարհն ըստ «Աշխարհացոյցի»
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գուգարք
Կիրգիզկա (գյուղ, Տոմսկի քաղաքային օկրուգ)
Կիրգիզկա (Киргизка), գյուղ Ռուսաստանի Տոմսկի մարզի Տոմսկի քաղաքային օկրուգի կազմում։
Բնակչությունը 2012 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 117 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Տոմսկի մարզի Տոմսկի քաղաքային օկրուգի բնակավայրեր
Ռոզի Լյուկսեմբուրգ (Կրասնի Սուլինի շրջան)
Ռոզի Լյուկսեմբուրգ (Розы Люксембург), գյուղ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանում։ Մտնում է Գուկովո-Գնիլուշևսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի խուտորներ
Սավլուկի
Սավլուկի (Савлуки), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Մալինի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Սավլուկի գյուղում բնակվում էր 177 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1,48 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 119,59 մարդ/կմ²։
Խարդալան
Խարդալան, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վանի գավառում ։
Սավլուկի
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Մալինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1653 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Խարդալան
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Վինի Թուխը և հոգսերի օրը (մուլտֆիլմ, 1968)
Սյուժե
Վինին գնում է Մտորելու Համար իր Վայրը։ Այնտեղ գալով նա սկսում է մտածել։ Գետնասկյուռիցից նա իմանում է, որ Քամու օրն է, և գնում է Դնչիկի մոտ, որպեսզի նրան մաղթի երջանիկ Քամու օր։ Այդ պահին Դնչիկը օդային ուժեղ հոսանքներով վեր էր բարձրանում։ Վինի Թուխը բռնում է նրա սվիտերի կապերից, մտածելով, որ կարող է նրան կառավարել այնպես, ինչպես օդապարուկին։ Ցավոք, նա էլ է օդ բարձրանում և սկսում է ամեն պատահածի շնորհավորել քամու կապակցությամբ։ Արդյունքում Թուխը և Դնչիկը հյուր են գնում Բուին։ Մինչ Թուխը հյուրասիրվում էր, Բուն պատմում է իր բարեկամուհու մասին, բայց, հանկարծ Բուի տունը քամուց ընկնում է և այլևս անհնար է դառնում այն նորոգել։ Այդ իսկ պատճառով Իան որոշում է նրա համար նոոր տուն գտնել։
Երեկոյան ինչ որ մեկը թակում է նրա դուռը։ Երբ Թուխը բացում է դուռը, նրա վրա է ընկնում Վագրը, համոզելով, որ նա միակն է այդպիսին։ Այնուհետև Թուխը նրան մեղր է հյուրասիրում, բայց Վագրի դուրը չի գալիս։ Նա պնդում էր, որ մեղրը փղաձիերի համար է։ Վագրը գնում է, իսկ Թուխը որոշում է հսկել իր մեղրը։ Բայց նա քնում է և երազում տեսնում այդ փղաձիերին։ Երբ Թուխը արթնացավ, տեսավ որ անձրևն ուժգնացել է։ Պարզվում է, որ անտառում հեղեղ է սկսվել։ Դնչիկն օգնության խնդրանքով նրան շշի մեջ նամակ է ուղարկում, բայց շուտով լողում է աթոռի վրա։ Ավելի ուշ, գլուխը կճուճի մեջ գլխիվայր լողալով, նրան է միանում Թուխը։ Մնացած բոլորը լողալով հասան Քրիստոֆեր Ռոբինի տուն, բացի Իայից, որովհետև նա դեռ Բուի համար տուն էր փնտրում։ Ռուն գտնում է գրությամբ շիշը։ Քրիստոֆեր Ռոբինը Բուին ուղարկում է Դնչիկին փնտրելու։ Նա գտնում է Դնչիկին և սկսում է ոգեշնչել։ Բայց առջևում ջրվեժ էր և հերոսները ընկնում են։ Արդյունքում Թուխն աթոռին է հայտնվում, իսկ Դնչիկը՝ կճուճում։ Քրիստոֆեր Ռոբինը ասում է, որ Թուխը փրկել է Դնչիկին և նրա պատվին խնջույք է կազմակերպում։ Տոնակատարության թեժ պահին հայտնվում է Իան և տեղեկացնում, որ տուն է գտել Բուի համար, որը պարզվում է Դնչիկի տունն էր։ Դնչիկն իր տունը տալիս է Բուին, իսկ Թուխը նրան կանչում է իր տուն։ Եվ այսպիսով, նրանք երկուսով հերոս են դառնում։ Իսկ վերջում նրանց թռցնում են սավանի վրա։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան երաժշտական ֆիլմեր Կատեգորիա:Դիսնեյի մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր Վինի Թուխի մասին Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Անգլիայում
Տառբյա
Տառբյա (Tarbja), գյուղ Էստոնիայի Յարվամաա նահանգի Պաիդե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 227 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Յարվամաա նահանգի Պաիդե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Տիբեթական գիր
Տիբեթական գիր. գրի տեսակ, որ գործադրվել է տիբեթերենի համար՝ սկսած 7-րդ դարից։ Սերում է հնդկական գրի մի տեսակից։ Բաղկացած է 34 գրանշանից, որոնցից 4-ը՝ ձայնավորների համար։ Նախապես ունեցել է երկու տարբերակ՝ դբու-չան և դբու-մեդ։ Հետագայում գոյացել են այլևայլ տարբերակներ, որոնցից օգտվել են Տիբեթում և նրա սահմաններից դուրս։ Տիբեթական գրից (նրա պասսեպա տարբերակից) է սերել նաև տիբեթա-մոնղոլական լայն տարածում չգտած վանկագիրը, որը հարմարեցված է եղել մոնղոլերենին և գործածվել է հիմնականում 13-14-րդ դարերում։
Կատեգորիա:Տիբեթերեն
Մ 8 ճանապարհ (Հայաստան)
Մ 8 ճանապարհ (M 8), միջպետական նշանակության ճանապարհը, որը հանդիսանում է Հայաստանի Հանրապետության ավտոմոբիլային ճանապարհային ցանցի կարևորագույն հատվածներից մեկը ։
ՀՀ միջպետական նշանակության ավտոմոբիլային ճանապարհները նրանք են, որոնք կապում են Հայաստանի Հանրապետության ճանապարհային ցանցն այլ պետությունների ավտոմոբիլային ճանապարհների ցանցին և ապահովում են միջազգային տրանսպորտային հաղորդակցությունը ։
Մ 8 ճանապարհը ունի 42 կմ երկարություն։ Այն Վանաձոր քաղաքը Մ 6 ճանապարհի հատման կետից միացնում է Դիլիջան քաղաքին։
Ծանոթագրություններ
8
Ռենտոն
Ռենտոն (Renton), քաղաք ԱՄՆ-ի հյուսիսարևմտյան մասում, Վաշինգտոն նահանգի Քինգ կոմսությունում։ Քաղաքը գտնվում է Սիեթլից 13 մղոն հեռավորության վրա։ Քաղաքի բնակչությունը կազմում է 78 780 մարդ (2008 թ-ի դրությամբ)։
Հղումներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքներ Կատեգորիա:Վաշինգտոն նահանգ Կատեգորիա:1855 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ալեքսանդրովկա (գյուղ, Ուգրանսկի շրջան)
Ալեքսանդրովկա (Александровка), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ուգրանսկի շրջանի կազմում։
Կաշպերովկա (գյուղ, Կազատինի շրջան)
Կաշպերովկա (Кашперівка), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Կազատինի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1650 թվականին։
Ալեքսանդրովկա (գյուղ, Ուգրանսկի շրջան)
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 28 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ուգրանսկի շրջանի բնակավայրեր
Կաշպերովկա (գյուղ, Կազատինի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Կաշպերովկա գյուղում բնակվում էր 716 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2094 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 341,93 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Կազատինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1650 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
(1872) Հելենոս
(1872) Հելենոս (Helenos), աստերոիդ Յուպիտերի տրոյացիներից։ Հայտնաբերվել է 1971 թվականի մարտի 24-ին Կոռնելիս վան Հաուտենի, Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդի և Թոմ Գերելսի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 5,315262 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 5,0533 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 5,5772 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 4475,95 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,08043 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 14,65° անկյուն։
Կիրգիզկի (գյուղ, Դյուտյուլինսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Դյուտյուլինսկի շրջանի բնակավայրեր
Խարիզ
Խարիզ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վանի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ծիաղուբան
Ծիաղուբան (წიაღუბანი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Իմերեթի մարզի Սամտրեդիայի շրջան‎ում ։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 260 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Սամտրեդիայից հեռու է 23 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 150 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Սամտրեդիայի շրջան‎
Гранатовый альбом
Гранатовый альбом, ռուսական Սպլին ռոք-խմբի չորրորդ ստուդիական ալբոմն է, թողարկվել է 1998 թվականին ։ Ալբոմը մեծ հաջողություն ունեցավ, որի շնորհիվ խումբը համառուսաստանյան ճանաչում ձեռք բերեց։ Թողարկումից հետո, ամռանը, խումբը ելույթ ունեցավ որպես "տաքացնող" Մոսկվայում The Rolling Stones խմբի համերգին ։ Ալբոմը վերաթողարկվել է 2002 թվականին "Մոնոլիտ" լեյբլի կողմից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1998 ալբոմներ Կատեգորիա:Սպլինի ալբոմներ
Էմմա Բեգիջանյան
էմմա Խանբաբայի Բեգիջանյան, իրանագետ, արևելագետ, թարգմանչուհի։ Հայաստանի գրողների միության անդամ (2013)։ Միջազգային և անվտանգության հարցերի հայկական ինստիտուտի փորձագետ։
Կենսագրություն
Էմմա Բեգիջանյանը ծնվել է 1954 թվականի սեպտեմբերի 17-ին, Թեհրանում։ Հայրենադարձվել է 1970 թվականին։ 1976 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի արևելագիտության ֆակուլտետի պարսից լեզվի և գրականության բաժինը։ 1977-1991 թվականներին դասավանդել է նույն համալսարանում, 1991-1993 թվականներին աշխատել «Հայ համակարգիչ» կենտրոնի վերլուծական բաժնում, 1994-1997 թվականներին՝ Ռազմավարական և ազգային հետազոտությունների հայկական կենտրոնում։ Զբաղվում է Իրանի և Միջին Արևելքի քաղաքական հարցերի ուսումնասիրությամբ և, որպես քաղաքական մեկնաբան, աշխատել մի շարք օրաթերթերում («Ազգ», «Լրագիր», «Ազգ Արցախ» «Հայաստանի Հանրապետություն»)։ Եղել է ՀՀ-ում ԻԻՀ դեսպանատան մշակույթի կենտրոնի «Փարսիան» երկլեզու պարբերականի խմբագիրը։ Թարգմանում է ժամանակակից հայ գրողների ստեղծագործությունները պարսկերեն և իրանցի գրողներինը՝ հայերեն ։
Ստեղծագործություններ
Աշխատությունները («Ջրի խնդիրը Միջին Արևելքում», Երևան, 1995, «Իրանի աշխարհագրական դիրքը և Հայաստանը», Երևան, 1995) վերաբերում են Իրանի և Միջին Արևելքի քաղաքական գործընթացների հիմնախնդիրներին, իսկ «Իրանա-ադրբեջանական փոխհարաբերությունների հարցի շուրջ» (Երևան, 2001) մենագրությունում ներկայացրել է իրանա-ադրբեջանական հարաբերությունների սկզբնավորումն ու ընթացքը ինչպես 20-րդ դարի սկզբին, երբ Օսմանյան Թուրքիայի ջանքերով սկսվեց Ադրբեջան պետության ձևավորման գործընթացը, այնպես էլ խորհրդային և հետխորհրդային շրջաններում։ Այդ համատեքստում անդրադարձել է Ղարաբաղյան հիմնախնդրին և հայ-իրանական առնչություններին։
Թարգմանություններ
Հատոր 1. Հեքիաթներ «Քալիլա և Դիմնայից».- 136 էջ։ Հատոր 2. «Մարզբաննամեի» հեքիաթներից.- 152 էջ։ Հատոր 3. Հեքիաթներ։ «Ղաբուսնամեից և Սենդբադնամեից».- 144 էջ։ Հատոր 4. «Գոլեստանի ու մոլեստանի հեքիաթներ».- 136 էջ։ Հատոր 6. «Շեյխ Աթթարի հեքիաթներից».- 2017.- 150 էջ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ իրանագետներ Կատեգորիա:Հայ արևելագետներ Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ Կատեգորիա:Պարսկերենից հայերեն թարգմանիչներ
Պիգմալիոն (Թաուֆիկ ալ-Հաքիմ)
«Պիգմալիոն» (بجماليون), արձակագիր և դրամատուրգ Թաուֆիկ ալ-Հաքիմի (1898 - 1987) պիեսներից մեկը, եգիպտական փիլիսոփայական դրամայի խոշորագույն նվաճում։
Այն բեմադրվել է 1942 թվականին, Կահիրեում։ Պիեսի գլխավոր հերոսը Կիպրոսի լեգենդար քանդակագործ Պիգմալիոնն է, ով ստեղծելով Գալաթեայի քանդակը՝ սիրահարվում է նրան։ Դեպքերը տեղի են ունենում քանդակագործի արհեստանոցում, որը տեղակայված է անտառի խորքում՝ լճի մոտ։ Բնությունը այստեղ հանդես է գալիս որպես լիարժեք գործող անձ։ Հետևի պատը ամբողջությամբ զբաղեցնում է մեծ պատուհանը, որը միշտ բաց է, և նրա միջով անցնում են մուսաները և աստվածները։ Պիեսի ողջ ընթացքում երևում է, թե ինչպես ողջ անտառը՝ կարծես կենդանի և գործող անձ, մասնակցում է տեղի ունեցող իրադարձություններին՝ ուրախանում է, պայծառանում է, երբ տիրում է սերը, դողում է՝ անհանգստանալով հերոսների ճակատագրի համար, պատված է սառնությամբ և մթությամբ՝ զգալով դժբախտ ավարտը։ Այս պիեսի օրինակի վրա կարելի է հստակորեն տեսնել Թաուֆիկ ալ-Հաքիմի դրամատուրգիայի ևս մեկ կարևոր հատկանիշ՝ անցումը փիլիսոփայականից դեպի կենցաղային գերակայություն, համամարդկայինը որոշող իրականություն։ Պատահական չէ, որ Պիգմալիոնին վերաբերող դիցաբանական իմաստներից վերցված է ոչ թե «Կիպրոսի արքան» կամ «Տիրի արքան», այլ «քանդակագործը», այսինքն իրական մարդ, որը տենչում է իր արվեստի գլուխգործոցը վերածել երկրային կնոջ։ Ավանդության և պիեսի համաձայն՝ այս խնդրանքով նա դիմում է Վեներա աստվածուհուն։