cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մարկուս Գարվի
Ծնվել է 1887 թվականին, Սենթ Էնս Բեյ բնակավայրում՝ աֆրոճամայկացիների ընտանիքում։ Վաղ տարիքից աշխատանքի է անցել ծննդավայրի, այնուհետև՝ մայրաքաղաք Քինգստոնի տպագրատներում։ Ընդգրվել է տպագրիչ վաճառականների արհեստակցական միություններում։ Որոշ ժամանակ Կենտրոնական Ամերիկայում անցկացնելուց հետո, 1912 թվականին տեղափոխվել է Լոնդոն, սովորել Բիրբեքի համալսարանի իրավունքի փիլիսոփայության բաժնում։ 1914 թվականին հիմնել է Սևամորթների բարելավման համընդհանուր ասոցիացիան (ՍԲՀԱ)։ 1916 թվականին հաստատվել է Նյու Յորքում և ՍԲՀԱ-ի ճյուղ հիմնել գլխավորապես սևամորթներներով բնակեցված Հառլեմ թաղամասում։ Պրոպագանդել է աֆրիկացիների և աֆրիկյան սփյուռքի միջև միասնություն, քարոզչություն ծավալել ընդդեմ Աֆրիկայում եվրոպական տերությունների գաղութացման դադարեցման և մայրցամաքի քաղաքական միավորման համար։ Գարվին կողմնակից էր անկախ և միացյալ Աֆրիկայի ստեղծման գաղափարին։ Չնայած երբեք չէր եղել Աֆրիկայում, նա հավատարիմ էր «Վերադարձ դեպի Աֆրիկա» շարժմանը, գտնելով, որ աֆրիկյան ծագման որոշ անձնինք կամ խմբեր պետք է հաստատվեին իրենց պատմական մայրցամաքում։ Ժամանակի ընթացքում գարվիիստական գաղափարները լայն ժողովրդայնություն ստացան, իսկ Սևամորթների ասոցիացիայում նորանոր անդամներ ընդգրկվեցին։ Այնուամենայնիվ, սև անջատողական գաղափարների և Կու-կլուքս-կլանի (ԿԿԿ) և այլ սպիտակ ռասիստական կազմակերպությունների հետ ռասայական անջատողականության (սեգրեգացիա) ընդհանուր հետաքրքրություններ ունենալու պատճառով, Գարվին առանձնանում էր տվյալ ժամանակաշրջանում նշանավոր համարվող այլ աֆրոամերիկյան քաղաքական ակտիվիստներից, ինչպիսին էր, օրինակ, Դյու Բոյս Դյուբուան, ով կողմնակից էր ռասայական ինտեգմանը։
Հավատարիմ լինելով այն համոզմանը, որ գերակշիռ սպիտակամորտ հասարակություններում սևամորթները պետք է ֆինանսապես անկախ լինեն, Գարվին Միացյալ Նահանգներում մի քանի ձեռնարկություններ հիմնեց։ 1919 թվականին Գարվին դարձավ «Բլեք սթար լայն» (Black Star Line) բեռնափոխադրող և ուղևորային ընկերության նախագահը, որը նպատակ ուներ կապ հաստատել Հյուսիսային Ամերիկայի և Աֆրիկայի միջև և խթանել աֆրոամերիկացիների ներգաղթը դեպի Լիբերիայի Հանրապետություն։ 1923 թվականին, փոստային ծառայությունների զեղծարարության մեղադրանքով ձերբակալվել է և շուրջ երկու տարի անցկացրել Ատլանտայի դաշնային բանտում։ Գարվին իր ձերբակալությունը համարում էր քաղաքական բնույթի և դրա մեջ մեղադրում էր ազգությամբ հրեա դատավորին և երդվյալ ատենակալներին, պնդելով, որ նրանք նախապաշարված էին իր նկատմամբ՝ Կու-կլուքս-կլանի հետ կապերի մեջ մտնելու պատճառով ։ 1927 թվականին կնոջ հետ արտաքսվել է Ճամայկա, բնակություն հաստատել Քինգստոնում, շարունակել քաղաքական գործունեությունը և 1929-ին հիմնել Ժողովրդական քաղաքական կուսակցությունը՝ որոշ ժամանակ աշխատելով մայրաքաղաքի խորհրդում։ ՍԲՀԱ-ի ահագնացող ֆինանսական դժվարությունների պատճառով, 1935 թվականին տեղափոխվել է Լոնդոն։ Հակասոցիալիստական գաղափարների պատճառով, Գարվին չէր կարողանում համագործակցության եզրեր գտնել քաղաքի սևամորթ ակտիվիստների մեծամասնության հետ։
Բազմաշերտ պերցեպտրոն
Բազմաշերտ պերցեպտրոնը հոսքային արհեստական նեյրոնային ցանցի դաս է։ Բազմաշերտ պերցեպտրոնը բաղկացած է հանգույցների առնվազն երեք շերտերից՝` մուտքային հանգույցների հավաքածուներ, որոնք կազմում են մուտքային շերտը, հաշվարկային նեյրոնների մեկ կամ ավելի թաքնված շերտեր, նեյրոնների մեկ ելքային շերտ։ Բացառությամբ մուտքային հանգույցների, յուրաքանչյուր հանգույց նեյրոն է, որն օգտագործում է ոչ գծային ակտիվացման ֆունկցիա։ Բազմաշերտ պերցեպտրոնը նեյրոնային ցանցի համեմատաբար պարզ ձև է, քանի որ տեղեկատվությունն անցնում է միայն մեկ ուղղությամբ։ Այն մտնում է մուտքային հանգույցների միջով և դուրս գալիս ելքային հանգույցներից։ Բազմաշերտ պերցեպտրոնը Ռոզենբլատի պերցեպտրոնի միաշերտ ընկալիչի ընդհանրացում է։ Բազմաշերտ ընկալիչները հաջողությամբ օգտագործվում են մի շարք բարդ խնդիրներ լուծելու համար և ունեն երեք տարբերակիչ առանձնահատկություններ։
Մարկուս Գարվի
Մահացել է Լոնդոնում, 1940 թվականին։ 1964 թվականին աճյունը փոխադրվել է Ճամայկա և վերաթաղվել Քինգստոնի ազգային հերոսների պուրակում։ Հետմահու պարգևատրվել է Ճամայկայի ազգային հերոսի շքանշանով ։
Բազմաշերտ պերցեպտրոն
Բազմաշերտ պերցեպտրոնի առանձնահատկությունները
Ցանցի յուրաքանչյուր նեյրոն ունի ոչ գծային ակտիվացման ֆունկցիա
Մարկուս Գարվի
Ծավալած գործունեության համար Գարվին հակասական դեմք էր համարվում։ Աֆրիկյան սփյուռքի համայնքներում ոմանք նրան համարում էին հավակնոտ դեմագոգ և խիստ քննադատում էին՝ սպիտակ գերակայության խմբերի հետ համագործակցելու, ագրեսիվ հռետորաբանության, ինչպես նաև խառնածինների և հրեաների նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքի համար։ Այնուամենայնիվ, Գարվին գովասանքի էր արժանանում այն հանգամանքի համար, որ համատարած աղքատության, խտրականության և գաղութատիրության պայմաններում իր գաղափարախոսությամբ բարձրարցնում էր աֆրիկացիների և աֆրիկյան սփյուռքի հպարտության և ինքնավստահության զգացումը։
Բազմաշերտ պերցեպտրոն
Բազմաշերտ պերցեպտրոնի առանձնահատկությունները
Կարևոր է ընդգծել, որ այդպիսի ոչ գծային ֆունկցիան պետք է լինի հարթ (այսինքն`տարբերվի ամենուր)՝ ի տարբերություն Ռոզենբլատի ընկալիչի մեջ օգտագործվող կոշտ շեմի գործառույթի։ Այս պահանջը բավարարող գործառույթի ամենատարածված ձևը սիգմոիդալն է։ Սիգմոիդալ ֆունկցիայի օրինակ է հետևյալ արտահայտությամբ տրված ֆունկցիան՝  1/(1+(-αY))  որտեղ ալֆան սիգմոիդալ ֆունկցիայի թեքության պարամետրն է։ Այս պարամետրը փոխելով `կարող ենք կառուցել տարբեր կտրուկությամբ գործառույթներ։
Մարկուս Գարվի
Գարվիի գաղափարները զգալի ազդեցություն են թողել ռաստաֆարական, «Իսլամի ազգ» և «Սև ուժ» համաֆրիկյան շարժումների վրա։
Բազմաշերտ պերցեպտրոն
Բազմաշերտ պերցեպտրոնի առանձնահատկությունները
Բազմաթիվ թաքնված շերտեր
Մարկուս Գարվի
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աֆրիկացիներ Կատեգորիա:Ջամայկայի ազգային հերոսներ Կատեգորիա:Աֆրոամերիկացի իրավապաշտպաններ Կատեգորիա:Քաղաքական գործիչներ ըստ ազգության Կատեգորիա:Քաղաքական ակտիվիստ
Բազմաշերտ պերցեպտրոն
Բազմաշերտ պերցեպտրոնի առանձնահատկությունները
Բազմաշերտ պերցեպտրոնը պարունակում է թաքնված նեյրոն ների մեկ կամ մի քանի շերտեր, որոնք ցանցի մուտքի կամ ելքի մաս չեն կազմում։ Այս նեյրոնները թույլ են տալիս ցանցին սովորել լուծել բարդ խնդիրներ ՝ մուտքային պատկերից հաջորդականությամբ ձեռք բերելով ամենակարևոր հատկությունները։
Բարձր կապակցվածություն
Բազմաշերտ պերցեպտրոնը կապի բարձր աստիճան ունի, որն  իրականացվում է սինապտիկ կապերի միջոցով։ Ցանցի միացման մակարդակի փոփոխությունը պահանջում է փոխել սինապտիկ կապերի կամ դրանց կշիռների բազմությունը։
Այս բոլոր հատկությունների համադրությունը, փորձից սովորելու կարողության հետ մեկտեղ, ապահովում է բազմաշերտ ընկալիչի հաշվարկման հզորությունը։ Այնուամենայնիվ, այս նույն որակները հանդիսանում են նման ցանցերի վարքի վերաբերյալ ժամանակակից գիտելիքների թերի լինելու պատճառը։ Ոչ գծայնության բաշխված ձևը և ցանցի բարձր կապը զգալիորեն բարդացնում են բազմաշերտ ընկալիչի տեսական վերլուծությունը։
Ընդհանուր առմամբ, բազմաշերտ պերցեպտրոնները լայնորեն օգտագործվում են բազմաթիվ ծրագրերի համար, ինչպիսիք են օրինակների դասակարգումը, ճանաչումը, կանխատեսումը և մոտավորումը։  Նեյրոնային ցանցը փորձում է գտնել կապը մուտքերի և ելքերի միջև `հաշվարկելով դրանց հարաբերական կարևորությունը (կշիռները)։ Այն հաշվարկում և համեմատում է արդյունքները տվյալների փաստացի պատասխանի հետ։
Ռումելհարտի և Ռոզենբլատի պերցեպտրոնների տարբերությւնները
•ոչ գծային ակտիվացման գործառույթի օգտագործումը
•թաքնված շերտերի քանակը մեկից ավելին է (սովորաբար ոչ ավելի, քան երեք)
•մուտքային ազդանշանները երկուական չեն, բայց կոդավորված են [0,1] միջակայքին նորմալացված տասնորդական թվերով
•ելքային ցանցի սխալը սահմանվում է ոչ թե որպես սխալմամբ ճանաչված օրինակների քանակ, այլ որպես մնացորդի որոշ արժեք
•ուսուցումն իրականացվում է ոչ թե սխալը նվազագույնի հասցնելու, այլ ցանցի կշիռները կայունացնելու համար, ինչը խուսափում է գերտաքացումից ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Մեքենայական ուսուցում Կատեգորիա:Արհեստական բանականություն
Կիսումու
Կիսումուի բնակչությունը 2009 թվականի դրությամբ 409․928 կազմել է մարդ, 1999 թվականի մարդահամարի տվյալներով այն կազմում էր 345․312 մարդ ։ Քաղաքը Նյանզա գավառի վարչական կենտրոնն է։ Վիկտորյա լճի նավահանգիստ է (Վինամի ծոց)։ Երկաթուղային գծով միացված է Մոմբասի նավահանգստի հետ,որը գտնվում է Հնդկական օվկիանոսի ափին։ Ունի օդանավակայան։ Քաղաքի մոտակայքում կան շաքարի շատ գործարաններ ։ Կիսումուի բարձրությունը ծովի մակարդակից 1131մ է ։
Քաղաքից ոչ հեռու կան բազմաթիվ բնապահպանական վայրեր (Կիսումույի արգելոցը, Նեդեր կղզու ազգային պարկը), որտեղ կարելի է հանդիպել բաբուների և գետաձիերի։
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների 44-րդ նախագահի տատիկը՝ Սառա Օբաման, ապրում է Կոգելո գյուղում, որը գտնվում է Կիսումուից 60 կմ հեռավորության վրա։
1980 թվականին քաղաքում բացվել է Կիսումուի թանգարանը ։
Տիպ 99 (տանկ)
Տիպ 99 չինական արտադրության հիմնական մարտական տանկ։
Ընդհանուր բնութագիր
Տիպ 99 հիմնական մարտական տանկը, Տիպ 98 տանկի արդիականացված և հզորացված մոդելն է։ Տիպ 99 տանկը իր մարտավարատեխնիկական տվյալներով համարվում է լավագույններից մեկն աշխարհում։ Տիպ 99 տանկերը սկսվել են արտադրվել 2001 թվականից։ Տիպ 99 տանկերը սկսվել են շահագործվել Չինաստանի զինված ուժերում 2001 թվականից։ Ներկայումս Չինաստանում գործում է շուրջ 500 հատ Տիպ 99 հիմնական մարտական տանկ։
Մարտավարատեխնիկական տվյալներ
Տիպ 99 տանկը լիովին զրահապատված է, ունի 125 մմ տրամաչափով թնդանոթ։ Տանկի վերին հատվածում տեղադրված է 7.62 և 12.7 մմ-անոց գնդացիրներ։ Տիպ 99 տանկը իր մեջ ամբարում է 41 արկեր։ Տիպ 99 տանկի երկարությունը կազմում է 7.7 մ (թնդանոթով 11 մ), լայնությունը՝ 3.4 մ, իսկ բարձրությունը՝ 2.2 մ։ Տիպ 99 տանկի մարտական քաշը կազմում է 54 տոննա։ Տիպ 99 տանկը սնուցվում է 1500 ձիաուժ հզորությամբ դիզելային շարժիչով՝ զարգացնելով 80 կմ/ժ արագություն։ Տիպ 99 տանկի վառելիքի պաշարը կազմում է 400 կմ։ Տիպ 99 տանկը համարվում է չինական արտադրության տանկերից լավագույնը։ Տիպ 99 տանկը շահագործվում է անձնակազմի երեք անդամների, այդ թվում հրամանատարի, հրետաձիգի և վարորդի կողմից։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Տանկեր այբբենական կարգով
Սալվատորե Ադամո
Սալվատորե Ադամո ( իտալ.` Salvatore Adamo, ), իտալական ծագումով բելգիական երգիչ, երգահան, շանսոնյե և դերասան։ Վաճառել է ավելի քան 80 միլիոն երաժշտական ալբոմ և 20 միլիոն սինգլ, ինչը նրան դարձրել է կոմերցիոն տեսակետից աշխարհի ամենահաջողակ երաժիշտներից մեկը։ Հիմնականում երգում է ֆրանսերեն, չնայած երգեր է կատարում շուրջ տասը լեզուներով։
Կենսագրություն
Սալվատորե Ադամոն ծնվել է Սիցիլիայի Կոմիզո կոմունայում։ 1947 թվականին նրա հայրը` Անտոնիո Ադամոն, աշխատանք ստանալով բելգիական Մոնս քաղաքի հանքում, կնոջ` Կոնչիտայի և իրենց առաջնեկի` Սալվատորեի հետ միասին Իտալիայից տեղափոխվել են Բելգիա։ 13 տարի անց նրանց ընտանիքում արդեն կար երկու որդի և հինգ դուստր։ Ծնողներն ամեն ինչ անում էին, որպեսզի երեխաները հիշեին, թե արմատներով իրենք որտեղից էին, այդ իսկ պատճառով, ի հիշատակ իր հոր, Սալվատորեն պահպանեց իտալական քաղաքացիությունը։
Դպրոցական տարիներին Սալվատորեն երգում էր եկեղեցական երգչախմբում և սովորել էր կիթառ նվագել։ Դպրոցն ավարտելուց հետո ուսումը շարունակել է կաթոլիկական քոլեջում և ակնկալում էր օտար լեզուների ուսուցչի մասնագիտություն ստանալ, սակայն այդպես էլ չավարտեց ուսումը` որոշելով իրեն նվիրել երգին։
1950-ական թվականների վերջերին նա մասնակցում է մի քանի երաժշտական մրցույթների։ 1959 թվականին «Ռադիո Լյուքսեմբուրգ» ռադիոկայանը ուղիղ եթերով հեռարձակել է երիտասարդ տաղանդների մրցույթ` Մոնսի թագավորական թատրոնից, որտեղ 16-ամյա Սալվատորեն կատարել է իր ստեղծած «Si j’osais» (Եթե ես համարձակվեի) երգը։ 1960 թվականին Փարիզում կայացած մրցույթի ավարտին, այդ երգը գրավեց առաջին տեղը։ Դրանից հետո Ադամոն երեք տարվա ընթացքում ձայնագրեց մի քանի ձայնասկավառակ, որոնք նրան ոչ մի հաջողություն չբերեցին։ 1962 թվականին ձայնագրվեց նրա «En blue jeans et blouson d’cuir» (Կապույտ ջինսով և կաշվե բաճկոնով) երգը։ Այն արագորեն վաճառվեց։ 1963 թվականին Ադամոն ձայնագրեց «Sans toi, ma mie» (Առանց քեզ, թանկագինս) երգը, որն էլ ըստ երգչի, դարձրեց իրեն հանրաճանաչ։ Նույն թվականին Ադամոն գրեց «Tombe la neige» (Ձյունը թափվում է) երգը։ Այդ երգը արագորեն ձեռք բերեց համաշխարհային ճանաչում և մինչ օրս համարվում է Ադամոյի այցեքարտը։
1965 թվականին Ադամոն առաջին անգամ Փարիզի «Օլիմպիա» համերգային դահլիճում հանդես եկավ մենահամերգով։ 1970-ական թվականներին նա համերգային շրջագայություններով շրջել է աշխարհի տարբեր երկրներում, եղել է ԱՄՆ-ում, Չիլիում, Արգենտինայում, Ճապոնիայում, ԽՍՀՄ-ում և այլն։ Այդ համերգների ընթացքում նա իր երգերը կատարում էր նաև այլ լեզուներով։
Ստեղծագործություն
Ադամոյի երգացանկը գլխավորապես սիրային քնարական երգերն էին, որոնք մեծ հաջողություն էին վայելում ունկնդիրների շրջանում։ Այդպիսին էին «Elle» (Նա), «Amour perdu» (Հեռացած սեր), «La Nuit» (Գիշեր), «J’aime» (Ես սիրում եմ), «Mes mains sur tes hanches» (Իմ ձեռքերը քո ազդրերի վրա են), «Une mèche de cheveux» (Մազափունջ), «Elle était belle pourtant» (Նա որքան հիասքանչ էր), «J’avais oublié que les roses sont roses» (Ես մոռացել եմ, ինչ գույնի էին վարդերը) և այլ երգեր։ Այդ պատճառով բելգիացի բանաստեղծ Ժակ Բրելը Ադամոյին անվանել է «սիրո քնքուշ այգեգործ»։ Ադամոյի հետագա քնարական երգերից են նաև «Eve de mon rêve» (Իմ երազանքի Եվան), «Fleur» (Ծաղիկ), «Le féminin sacré» (Սրբազան կանացիություն) և այլն։
Ամեն դեպքում Ադամոյի երգացանկում կարևոր տեղ են գրավում նաև սոցիալական ուղղվածություն ունեցող երգերը։ Դրանցից է 1967 թվականի վեցօրյա պատերազմին նվիրված «Inch’ Allah» (Եթե ցանկանա Աստված) երգը։ Այդ երգը արգելվել էր արաբական երկրներում, իսկ հեղինակը դարձավ անցանկալի անձ` արաբական աշխարհում։ 1971 թվականին, իր համերգներից մեկի ժամանակ տեղի ունեցած ռասիստական միջադեպի ազդեցության տակ, Ադամոն գրեց իր «Que voulez-vous que je vous chante?» (Ինչ եք դուք ուզում, որ ես երգեմ ձեզ համար) երգը, որտեղ հայտարարում էր, որ պետք է երգել ոչ միայն ուրախության, սիրո և կյանքի այլ տոնական կողմերի մասին, այլ նաև անարդարության, աղքատության, իրավունքների և ազատությունների մասին։
Որպես դերասան, Ադամոն նկարահանվել է նաև կինոյում, հանդես եկել որպես ռեժիսոր, կոմպոզիտոր և սցենարիստ։
Անձնական կյանքը
1969 թվականին Ադամոն ամուսնացել է իր մանկության ընկերուհու` Նիկոլ Դյուրանի հետ և ունի երեք երեխա` երկու որդի և մեկ դուստր։ Ավագ որդին օդաչու է, իսկ կրտսերը` ռոք-երաժիշտ։
Ադամոն զբաղվում է նաև գեղանկարչությամբ։ Գրել է ինքնակենսագրական «Le souvenir du bonheur est encore du bonheur» (Երջանկության մասին հիշողությունը` նույնպես երջանկություն է) գիրքը։
1993 թվականից Ադամոն ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի բարի կամքի դեսպան է։ 2001 թվականին Բելգիայի Ալբերտ II թագավորը Ադամոյին շնորհել է «Բելգիական թագավորի ասպետ» տիտղոսը։ 2002 թվականին նա պարգևատրվել է Պատվավոր Լեգեոնի շքանշանով, նույն թվականին դարձել է Մոնսի պատվավոր քաղաքացի։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երաժիշտներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Իտալացի երգիչներ Կատեգորիա:21-րդ դարի երգիչներ Կատեգորիա:Բելգիացի երգիչներ Կատեգորիա:Իտալացի երաժիշտներ Կատեգորիա:Իտալացի երգահաններ Կատեգորիա:Իտալացի դերասաններ Կատեգորիա:Իտալացի կինոռեժիսորներ
(784) Պիկերինգա
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,097285 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,3491 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,8454 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1990,99 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,180814 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 12,29° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1914 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ջոել Մետկալֆի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Թիփի Հեդրեն
Նատալի Քեյ «Թիպի» Հեդրեն (Nathalie Kay «Tippi» Hedren, ), ամերիկացի դերասանուհի և կենդանիների իրավունքների պաշտպանության ակտիվիստ։
Վաղ տարիներ
Նատալի Քեյ Հեդրենը ծնվել է 1930 թվականի հունվարի 19-ին Մինեսոտա նահանգի Նյու-Ալմ քաղաքում՝ Դորոտեա Հենրիետայի և Բերնարդ Կարլ Հեդրենի ընտանիքում ։ Հայրական պապը Շվեդիայից գաղթել է ԱՄՆ, իսկ մոր նախնիները եղել են գաղթականներ Գերմանիայից և Նորվեգիայից ։ «Թիփի» մականունը նա ստացել է դեռ մանկուց՝ հոր կողմից, որը Նատալի անունը համարել է երեխայի համար «շատ մեծահասակ»։
Կարիերա
Դեռ դեռահաս տարիքում Թիփի Հեդրենը մասնակցել է հագուստի խանութներում նորաձևության ցուցադրություններին։ Նրա ընտանիքը տեղափոխվել է Կալիֆոռնիա, երբ Հեդրենը դեռ սովորում էր միջնակարգ դպրոցում, իսկ 18 տարեկանում նա գնացել է Նյու Յորք, որտեղ էլ սկսվել է մոդելի նրա կարիերան։ 1950 թվականին նա ոչ մեծ դերով առաջնաելույթ է ունեցել կինոյում՝ «Փոքր աղջիկ» երաժշտական կատակերգությունում։ Հաջորդող տարիներին դադարել է ֆիլմերում նկարահանվել և 1950-1960 թվականներին մոդելային բիզնեսում հաջող կարիերա է ստեղծել։
1963 թվականին հեռուստաշոուներից մեկի ժամանակ նրան նկատել է Ալֆրեդ Հիչքոքը և հրավիրել է իր «Թռչուններ» ֆիլմում Մելանի Դենիելս դերը խաղալու, որը դերասանուհուն բերել է Ոսկե գլոբուս մրցանակ «Տարվա լավագույն սկսնակ դերասանուհի» անվանակարգում, իսկ նրա կերպարը՝ Մելանի Դենիելսը, ընդգրկվել Premiere ամսագրի «Բոլոր ժամանակների 100 մեծագույն կերպարներ» ցանկում։ Հետագայում Հեդրենը նկարահանվել է Հիչքոքի ևս մեկ ֆիլմում՝ «Մարնի» (1964) հոգեբանական թրիլլերում, որտեղ նրա խաղընկերն էր Շոն Քոներին։
Հիչքոքը Թիփի Հեդրենի թեկնածությունն էր դիտարկում նաև իր այլ ֆիլմերում, բայց դերասանուհին հրաժարվել է նրա հետ հետագա համագործակցությունից։ Դա հանգեցրել է այն բանին, որ հաջորդող տարիներին դերասանուհին գրեթե դադարել է նկարահանվել։ Հիչքոքը բարկացած էր նրա վրա, իսկ նրա դիրքը կինոմատոգրաֆիայում այդ տարիներին բավականին բարձր էր, և նրա կարծիքը հաշվի էին առնում շատ ռեժիսորներ։ 1960-ական թվականներին նրա մասնակցությամբ սակավաթիվ հայտնի ֆիլմերից է դարձել Չարլի Չապլինի «Կոմսուհին Հոնկոնգից» պատկերը, որտեղ նա կատարել է Մարտայի դերը։
1970-ական թվականներին Հեդրենը գրեթե չի նկարահանվել, իսկ 1980-ական թվականներին հաճախ հայտնվել է հեռուստատեսությունում, որտեղ դերեր է ունեցել «Հոթել», «Մութ կողմի հեքիաթներ», «Նա գրել է սպանություն», «Հանդուգներ և գեղեցիկներ», «4400» և այլ սերիալներում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի մոդելներ
Լեխ Վալենսա
Լեխ Վալենսա (Lech Wałęsa, [ˈlɛx vaˈwɛ̃sa], ), լեհ քաղաքական գործիչ, ակտիվիստ ու մարդու իրավունքների պաշտպան, «Համերաշխություն» արհեստակցական միության առաջին ղեկավարը, 1990-1995 թվականներին` Լեհաստանի նախագահ։
Ծագում և վաղ տարիներ
Ծնվել է 1943 թվականի սեպտեմբերի 29-ին, Նացիստական Գերմանիայի կողմից անեքսիայի ենթարկված Պոմորսկի վոևվոդության Պոպովո գյուղում, հյուսնի ընտանիքում։ Հայրը՝ Բոլեսլավ Վալենսան, ձերբակալվել է գերմանացի օկուպացիոն զորքերի կողմից և ուղարկվել ուղղիչ-աշխատանքային ճամբար՝ մինչև Լեխի ծնունդը։ Պատերազմի ավարտից քիչ անց Բոլեսլավը վերադարձել է տուն, սակայն կարճ ժամանակ անց մահացել է։
Կրթություն և աշխատանքային գործունեություն
1961 թվականին ավարտել է մասնագիտական ուսումնարան։ 1961-1965 թվականներին աշխատել է որպես ավտոմեխանիկ, 1967 թվականից որպես էլեկտրիկ է աշխատել Գդանսկի նավաշինարանում։ 1980 թվականից ստեղծել է Արևելյան Եվրոպայի առաջին ազատ, պետության կողմից չվերահսկվող «Համերաշխություն» արհեստակցական միությունը։
«Համերաշխություն»
Արհեստակցական միության ակտիվ գործունեության համար Վալենսային աշխատանքից ազատելը, պարենամթերքի պակասն ու գների աճը 1980-1981 թվականներին պատճառ են դարձել գործադուլների, որոնք «Համերաշխության» հանդեպ մեծ աջակցություն են առաջացրել հասարակության տարբեր շերտերում և ստիպել կառավարությանը գնալ մի շարք զիջումների, որոնց թվում էր աշխատավորներին ազատորեն արհեստակցական միություններ կազմակերպելու իրավունքի տրամադրումը։
1983 թվականին ստացել է Խաղաղության Նոբելյան մրցանակ, որի մեդալը փոխանցել է Չեստոխովայի Յասնա Գուրա վանքին ։
1986 թվականի սեպտեմբերի 30-ին Վալենսայի նախագահությամբ հիմնվել է «Համերաշխության» ժամանակավոր խորհուրդը։ Սկսվել է շրջանային արհեստակցական միությունների վերստեղծումը։ Իշխանությունները իրավական առումով չէին խոչընդոտում «Համերաշխությանը», սակայն չէին վերացնում նաև անհաղթահարելի խոչընդոտները։ 1987 թվականի հոկտեմբերի 25-ին մի խումբ ակտիվիստներ ձևավորել են «Համերաշխության» ազգային կատարողական կոմիտե։ Այն ղեկավարում էր Վալենսան։ Այս կառույցը համախմբում էր ընդդիմության այն հատվածին, որը պատրաստ էր իշխանությունների հետ բանակցությունների։ Միևնույն ժամանակ շատ ակտիվիստներ կանգնած էին «Պայքարող Համերաշխության» դիրքերում և կողմ էին ռեժիմի դեմ անզիջում պայքարին։
Մասսայական գործադուլային շարժման արդյունքում 1988 թվականի գարնան–ամռանը Լեհաստանի ղեկավարությունը ստիպված է լինում փոխզիջման գնալ «Համերաշխության» հետ։ 1988 թվականի օգոստոսի 25–ին ներքին գործերի նախարար Չեսլավ Քիշակը հանդիպել է Վալենսային` լեհական եպիսկոպոսության ներկայացուցչի՝ Ալոիզիյ Օրշուլիկի ներկայությամբ։ Վալենսան գլխավոր դերակատարում ուներ կառավարության հետ բանակցություններում 1988 և 1989 (Կլոր սեղան (Լեհաստան)) թվականներին։ Դրանց արդյունքն եղել է «Համերաշխության» օրինականացումը և կիսաազատ պառլամենտական ընտրությունների անցկացումը 1989 թվականի հունիսին, որոնցում «Համերաշխություն»–ը Սենատում գրավել է 99 տեղ 100–ից։
Չնայած քվեարկության արդյունքներով կոմմունիստներն ամբողջությամբ չեն կորցրել իշխանությունը, այլ միայն դրա մեծագույն մասը կիսել էին ընդդիմության հետ, հասարակության կողմից ընտրություններն ընկալվել են որպես ռեժիմի ջախջախիչ պարտություն։ 1989 թվականի օգոստոսի 7–ին Վալենսան հայտարարել է, որ «Համերաշխություն»-ը պատրաստ է կառավարության ղեկավարումը վերցնել իր վրա։ Սեպտեմբերի 7–ին իշխանության է եկել Լեհաստանի առաջին ոչ կոմունիստական կառավարությունը` Վալենսայի խորհրդական, «Համերաշխության» ներկայացուցիչ Տադեուշ Մազովեցկու գլխավորությամբ։
Նախագահություն
1990 թվականի նախագահական ընտրություններում տպավորիչ հաղթանակից հետո երկրորդ փուլում Վալենսան ընտրվել է Լեհաստանի նախագահ՝ հավաքելով ձայների 74,25 %։ Նրա առջև կանգնած էին քաղաքական անկայունության ու Լեհաստանի` ազատ շուկայական տնտեսությանն անցնելու լուրջ խնդիրները։
1995 թվականին Վալենսան պարտվել է ընտրություններում Ալեքսանդր Կվասնևսկուն։ Առաջին փուլում նա երկրորդ տեղն է գրավել` ստանալով ընտրողների 33.1% քվեն, իսկ երկրորդ փուլում հավաքել է 48.3%:
Նախագահությունից հետո
2000 թվականի նախագահական ընտրություններում Վալենսան հավաքել է ձայների 1,4 %։
2006 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Լեխ Վալենսան հայտարարել է քաղաքականություն վերադառնալու և նոր կուսակցություն ստեղծելու մտադրության մասին։ Նա հայտնել է. «Մարդիք, ովքեր երբևէ պայքարել են Լեհաստանի անկախության համար, չեն կարող համակերպվել այն ամենի հետ, ինչ կատարվում է հիմա։ Մենք Կաչինսկիների, Լեպպերնեի ու Գերտըխի նմանների համար չենք պայքարել»։
Ընտանիք
Տիկնոջ՝ Դանուտայի հետ ունեն 8 զավակ. 4 տղա և 4 աղջիկ։ 2017 թվականի հունվարի 9-ին Վալենսայի երրորդ որդուն՝ 43-ամյա Փշեմիսլավին մահացած են գտել իր բնակարանում՝ Գդանսկում ։
Գաղտնի համագործակցություն հատուկ ծառայությունների հետ
2016 թվականի փետրվարի 18-ին Lեհաստանի ազգային հիշատակի պետական ինստիտուտը հայտարարել է փաստաթղթերով պարկի հայտնաբերման մասին, որը հաստատում է Վալենսայի համագործակցությունը Լեհաստանի Ժողովրդական Հանրապետության Անվտանգության ծառայության հետ։ 1970-1976 թվականներին վերաբերող փաստաթղթերը Ազգային հիշատակի ինստիտուտ են փոխանցվել վերջերս մահացած Լեհաստանի Ժողովրդական Հանրապետության ներքին գործերի նախկին նախարար գեներալ Չեսլավ Կիշակի այրու կողմից ։
Գործը կազմված էր երկու թղթապանակներից. 90 էջից բաղկացած «անձնական գործից», որի մեջ ներառված էր Անվտանգության ծառայության հետ համագործակցության ձեռագիր համաձայնություն՝ ստորագրված Լեխ Վալենսա` «Բոլեկ» և գումարի ստացման ձեռագիր ստացականներ, ինչպես նաև 279 էջ «աշխատանքի մասին հաշվետվություններ»՝ Բոլեկի կողմից բազմաթիվ տեղեկությունների հաղորդումներով և հատուկ ծառայությունների հսկիչների հաշվետվություններ` վերջինիս հետ հանդիպումների մասին ։ Ինչպես հայտնել է Ինստիտուտի ղեկավարը Լուկաշ Կամինսկին, հայտնաբերված փաստաթղթերի հավաստիությունը հաստատվել էր փորձագետ-արխիվագետի կողմից ։ Ավելի ուշ դատական փորձաքննությունների Կրակովյան ինստիտուտը հաստատել է փաստաթղթերի հավաստիությունը, որոնք հաստատում էին, որ Վալենսան եղել է պետական անվտանգության լրտես։ «1970 թվականի դեկտեմբերի 21-ին պետանվտանգության ծառայության հետ համագործակցության մասին պարտավորությունն ամբողջովին գրված է եղել Լեխ Վալենսայի կողմից, ինչպես նաև գումարի ստացման համար 17 ստացականները՝ անվտանգության ծառայության աշխատակիցներին փոխանցված ինֆորմացիայի համար... Հետևությունները միանշանակ են և կասկած չեն առաջացնում»,-հայտնել է դատախազ Ա. Պոզորսկին ։
Կնքած գործում եղել է նաև Նոր պատմության արխիվի տնօրենին ուղղված նամակ, որը գրվել էր 1996 թվականի ապրիլին, Չեսլավ Կիշակի կողմից։ Նախկին նախարարը նամակում հայտնել է փաստաթղթերի մասին, որոնք նա պատրաստվում էր ուղարկել հանրապետական արխիվ՝ հատուկ ծառայությունների հետ Վալենսայի համագործակցությունը հանրայնացնելու նպատակով։ Սակայն Կիշակն այդպես էլ չի ուղարկել այդ նամակն ու փաստաթղթերը ։
Ինչպես հայտնում են ԶԼՄ-ները, 2016 թվականի փետրվարի 16-ին, Կիշակի մահից մոտավորապես 3 ամիս անց, նրա այրի Մարիան դիմել է Հիշատակի Ազգային Ինստիտուտ՝ 90000 գլոտիով գործը վաճառելու առաջարկությամբ ։ Ինստիտուտի ղեկավարությունը, գիտակցելով փաստաթղթերի պատմական կարևորությունը, հայտնել է ոստիկանություն, որն էլ անմիջապես խուզարկել է Կիշակների տունն ու առգրավել գտնված բոլոր պատմական փաստաթղթերը ։ Վալենսայի հատուկ ծառայությունների հետ համագործակցության համար ավելի վաղ մեղադրել են «Անվտանգության ծառայություն և Լեխ Վալենսա։ Լրացում ինքնակենսագրությանը» գրքում (SB a Lech Wałęsa: przyczynek do biografii), որը գրվել է 2008 թվականին, լեհ պատմաբաններ Սլավոմիր Ցենկ%իչի և Պյոտր Գոնտարչիկի կողմից։ Նրանում, մասնավորապես, նշվում է, որ 1993 թվականին արդեն դարձած նախագահ Վալենսայի գրասենյակ արխիվից հարցում է կատարվել` խնդրելով նրա անձնական գործերը, սակայն այդ թղթապանակները հետ են ուղարկվել պոկված թերթերով։ Անվտանգության ծառայության հետ Վալենսայի համագործակցության մասին հայտնել էր նաև Լեհաստանի նախագահ Լեխ Կաչինսկին ։
Ինքը՝ Վալենսան միշտ հերքել է հատուկ ծառայությունների հետ որևէ համագործակցությունը, իսկ 2000 թվականին Վարշավայի դատարանը հայտարարել է, որ Վալենսայի մեղադրանքները միանգամայն անհիմն են ։
2016 թվականի փետրվարի 22-ին Վալենսայի անձնական գործի փաստաթղթերը ցուցադրվել են Լեհաստանի Հիշատակի Ազգային Ինստիտուտի ընթերցասրահում ։
Մտքեր
Լեխ Վալենսայի որոշ արտահայտություններ դարձել են թևավոր խոսքեր, տածարվել ժողովդրի մեջ և ստացել են «վալենսիզմներ» հավաքական անունը։
Արվեստում
2013 թվականին նկարահանվել է լեհ ռեժիսոր Անջեյ Վայդայի «Վալենսա. Մարդը հույսից» ֆիլմը, որը պատմում է Լեխ Վալենսայի քաղաքական կարիերայի և անձնական կյանքի մասին։ Վալենսայի դերը խաղացել է Ռոբերտ Վինցկևիչը։
Անվան հավերժացում
Լեխ Վալենսայի անունով է կոչվում Գդանսկի օդանավակայանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ազատության նախագահական մեդալով պարգևատրվածներ Կատեգորիա:Time-ի վարկածով «Տարվա մարդ» ճանաչվածներ Կատեգորիա:Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Լեհաստանի նախագահներ Կատեգորիա:Լեհ հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:«Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետներ Կատեգորիա:Լեհ հեղափոխականներ Կատեգորիա:Լեհաստանի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Բաղնիքի շքանշանի Մեծ Խաչի ասպետներ
Դևիդսոնի քոլեջ
Դևիդսոնի քոլեջ (Davidson College), մասնավոր համալսարան ԱՄՆ-ի Հյուսիսային Կարոլինա նահանգի Դևիդսոն քաղաքում։
Գլխավոր մասնաշենքը գտնվում է քաղաքում, լրացուցիչը՝ Նորման լճի ափին։ Քոլեջը հիմնվել է 1837 թվականին և ամենապահանջվածներից մեկն է և ԱՄՆ-ի հնագույն հումանիտար բուհերից մեկը ։ Համալսարանում սովորում է ԱՄՆ-ի 47 նահանգից և աշխարհի 40 երկրներից եկած մոտ 2000 ուսանող-բակալավրներ։ Քոլեջի 23 շրջանավարտներ հետագայում դարձել են Ռոդսի կրթաթոշակառուներ։
Պատմություն
Դևիդսոնի քոլեջը հիմնադրվել է Կոնկորդ երեցի կողմից 1837 թվականին՝ ԱՄՆ-ի Անկախության պատերազմի մասնակից, գեներալ Ուիլյամ Լի Դևիդսոնին պատկանող հողամասի վրա, որի անունով էլ կոչվել է բուհը։ 1856 թվականին Մաքսվել Չամբերսը քոլեջին նվիրաբերել է 250 000 դոլլար։ Գլխավոր ակադեմիական շենքն առ այսօր կրում է «Չամբերս» անվանումը։ 1972 թվականին Դևիդսոնի հոգաբարձուների խորհուրդը որոշել է հաստատել կանանց՝ որպես մշտական ուսանողներ, քոլեջ գնալու իրավունքը՝ հավակնելով ստանալ բակալավրի աստիճան։ Կանայք Դևիդսոնին գործնականորեն այցելել են հիմնադրման առաջին իսկ տարիներից, սակայն չեն կարողացել ստանալ գիտական աստիճան։ Առաջին կինը, որը ստացել է դիպլոմ, եղել է Մարիանա Վուդվարդը (1973)։ 2007 թվականին քոլեջը հայտարարեց ուսանողներին ֆինանսական աջակցության համար նախատեսված նոր նախաձեռնության ստեղծման մասին՝ «Davidson Trust» : Այդ պահից սկսած՝ Դևիդսոնը երաշխավորում է, որ յուրաքանչյուր շրջանավարտ իր ստացած բարձրագույն կրթության դիմաց կարող է ավարտել քոլեջը առանց պարտքերի։ Ուսման վարձը հաշվարկվում է երեխաների և ծնողների գույքից և եկամտից։ Այսպիսով՝ ուսանողների ընտանիքները վճարում են միայն այնքան, ինչքան ունակ են վճարել։
Ուսումնական գործունեություն
2018 թվականի աշնանային կիսամյակի գրանցման ժամանակ Դևիդսոնը շրջանավարտներից ստացել է 5 700 դիմում։ Դիմորդներից 1066-ը (18.7 %) ընդունվել են։ Քոլեջում շարունակաբար հիմունքներով աշխատում է 170 ուսուցիչ, 96%-ը գիտական դոկտորներ են։
Պատվո օրենսգիրք
Բոլոր ուսանողները պարտավոր են պահպանել Պատվո օրենսգիրքը (Honor Code), որը ստորագրվում է ուսուցման սկզբից։ Ըստ օրենսգրքի՝ ուսանողները պարտավոր են զերծ մնալ քննությունների և որևէ այլ ակադեմիական աշխատանք ժամանակ խաբելուց, գողություն կամ կեղծիք կատարելուց, որոնք կապված են ուսումնառության և քոլեջի կյանքի հետ։ Պատվո օրենսգրքի խախտման դեպքում ուսանողները կարող են հեռացվել ուսումնական հաստատությունից։ Այսպիսով՝ Դևիդսոնի ուսանողները գրում են թեստեր և քննություն հանձնում իրենց համար հարմար պահին՝ առանց ուսուցիչների կամ այլ աշխատակիցների հսկողության։ Յուրաքանչյուր գրավոր աշխատանք վավերացված է ուսանողի կողմից, և սա նշանակում է, որ նա չի խախտել Պատվո օրենսգիրքն այս աշխատանքը կատարելիս ։
Սպորտ
Դևիդսոնի սպորտային ակումբները ներկայանում են «Wildcats» (վայրի կատուներ) անվամբ՝ կարմիր և սև գույների ներքո։ Բոլոր ակումբները, բացի ամերիկյան ֆուտբոլից և ըմբշամարտից, մասնակցում են Ատլանտիկ 10 կոնֆերանսին։ 2018 թվականին բասկետբոլի տղամարդկանց ակումբն առաջին անգամ հաղթել է կոնֆերանսի մրցախաղերին ։
Ուսանողական կազմակերպություններ
Մասնաշենքի գլխավոր ուսանողական թերթը՝ «the Davidsonian»-ը, թողարկվում է շաբաթը մեկ անգամ։ Այն հիմնադրվել է 1914 թվականին և այդ ժամանակվանից յուրաքանչյուր տարի թողարկում է մեկական կոմպլեկտ։ 2007 թվականին Դևիդսոնի գրադարանը «the Davidsonian»-ի նախորդ բոլոր հրատարակությունների համար իրականացրեց թվային արխիվացման նախագիծ։ Դևիդսոնում կան ավելի քան 150 ուսանողական կազմակերպություններ, այդ թվում՝ մշակութային, քաղաքական, կրոնական և հասարակական, ինչպես նաև խմբակներ՝ ըստ հետաքրքրությունների։ Ուսանողական միջոցառումների մեծ մասը հովանավորում է վարչությունը։ Բացի աշնանային և գարնանային կիսամյակներում անցկացվող միջոցառումներից, նրանք կազմակերպում են այնպիսի միջոցառումներ, ինչպիսիք են «նախաճաշ կեսգիշերին», ֆիլմերի ցուցադրումներ և նորեկ առաջին կուրսեցիներին նվիրված միջոցառումներ։ Համալսարանում կա ութ ազգային եղբայրությունների համակարգ, տեղական չորս կանանց միություններ և կանանց երկու ակումբներ։ Ուսանողուհիների մոտ 55 %-ը և ուսանողների 35 %-ը ընդգրկված են այսպիսի խմբակներում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի համալսարաններ Կատեգորիա:1837 հիմնադրված կրթական հաստատություններ
Ֆիջիերեն
Ֆիջիերեն (արևելաֆիջիերեն) Ավստրոնեզական լեզու, պատկանում է Մալայո-պոլինեզական ընտանիք և կիսով չափ նման է հավայերենին։ Այս լեզվով խոսում է ավելի քան 350,000-450,000 մարդ։ 2013 թվականի Սահմանադրությամբ Ֆիջիերենը սահմանվել է որպես Ֆիջիի պաշտոնական լեզու՝ անգլերենի և Ֆիջի Հինդիի հետ միասին, և քննարկվում է այն որպես «ազգային լեզու» հաստատելու մասին։ Ֆիջիերենը ԲԱԵ լեզու է ։
Ստանդարտ Ֆիջիերենը հիմնված է արևելյան ֆիջիական մբաու բարբառի վրա։
Բարբառներ
Առանձնացվում են Ֆիջիերենի չորս ոչ տարածաշրջանային տարբերակներ։ Մեկե (eng. Meke Fijian, ավանդական պոեզիայի և երգերի լեզու); ստանդարտ Ֆիջիերեն (դիվանագիտության և առևտրի լեզու); խոսակցական Ֆիջիերեն (ամենօրյա լեզու); high Fijian (անգլ. Old High Fijian), որը մշակվել է եվրոպացի միսիոներների կողմից։ Բացի այդ, կան մոտ 300 տարածքային բարբառներ, որոնք միավորված են Ֆիջիերենի երկու հիմնական բարբառներում՝ արևելյան և արևմտյան։
Ֆիջիական Վիքիպեդիա
1980-ականներին բառարան կազմող գիտնականները այբուբենին ավելացրել են ևս մի քանի բաղաձայններ և մի քանի բաղաձայն խմբեր։ Այս նորեկներին անհրաժեշտ էր ստանդարտ Ֆիջիերեն մուտքագրվող բառերը ոչ միայն անգլերենից, այլ նաև Ֆիջիի այլ լեզուներից կամ բարբառներից։ Սրանք ամենակարևոր հավելումներն են՝ զ (նջ), ինչպես զիզայում «կոճապղպեղ» և հ (հ), ինչպես «հայա»՝ «վարձ» ։ Նկատի ունեցեք, որ հնչյունաբանական պատճառներով ti և di-ն արտասանվում են [tʃi], [ⁿdʒi], քան [ti], [ⁿdi] (տես ճապոնական chi kana կամ ստանդարտ բրազիլական պորտուգալերեն)։ Հետևաբար, Ֆիջիի ֆիջյան անվանումը՝ Viti, [βitʃi]-ի ալոֆոնիկ արտասանությունից որպես [ɸidʒi]: Բացի այդ, dr դիգրաֆը նշանակում է postalveolar [ⁿd̠], կամ prenasalized trill [ⁿᵈ̠r̠] զգույշ արտասանության մեջ, կամ ավելի հաճախ որոշ մարդկանց և որոշ բարբառների համար։ a e i o u ձայնավոր տառերն ունեն մոտավորապես իրենց IPA արժեքները, [a ɛ~e i ɔ~o u]: Ձայնավորների երկարության հակադրությունը սովորաբար գրավոր չի նշվում, բացառությամբ լեզվի սովորողների համար նախատեսված բառարանների և դասագրքերի, որտեղ այն նշված է ձայնավորի վրա մակրոնով. Դիքսոնը, ստորև բերված աշխատության մեջ, կրկնապատկում է բոլոր երկար ձայնավորները իր ուղղագրական համակարգում։ Դիֆթոնգներն են ai au ei eu oi ou և iu, արտասանվում են [ɛi̯ ɔu̯ ei̯ eu̯ oi̯ ou̯ i̯u]:
Գիր
Ֆիջիական այբուբենը հիմնված է լատինական այբուբենի վրա։ Այն բաղկացած է հետևյալ տառերից. A B C D E F G I J K L M N O P Q R S T U V W Y a b c d e f g i j k l m n o p q r s t u v w y Համաձայն հնչյունների և դրանք նշանակող տառերի միջև կա մեկ առ մեկ համապատասխանություն.
Ֆիջիյան գրաֆիկայի հիմնական առանձնահատկությունները. c տառը նշանակում է միջատամնային սպիրանտ [ð], g նշանակում է հետին սոնանտ [ŋ], q-ն [ⁿɡ]-ի համակցություն է, b-ն և d-ն արտասանվում են որպես [ᵐb] և [ⁿd]: Dr դիգրաֆը փոխանցում է հետալվեոլային [ⁿd̠] և երբեմն դողացող [ᶯɖʳ]:
a e i o u ձայնավորներն ունեն խիստ IPA համապատասխանություն, սակայն ձայնավորների երկարությունը սովորաբար գրավոր չի նշվում, բացառությամբ բառարանների և դասագրքերի, որտեղ օգտագործվում է մակրոնը։
Պատմություն
Ֆիջիերենի գրավոր ձևի ստեղծումը կապված է Ֆիջի կղզիներում քրիստոնյա միսիոներների հայտնվելու հետ։ Ամենակարևոր ներդրումը կատարեց շոտլանդացի միսիոներ Դեյվիդ Կարգիլը, ով մշակեց ֆիջիերենի ուղղագրությունը՝ հիմնվելով տոնգական լեզվի վրա, որն իր հերթին հիմնված էր թաիտերենի վրա ։ Քրիստոնեական գրքերի առաջին թարգմանությունները կատարվել են Լաու կղզիների բարբառով։ Հետագայում թարգմանությունները հայտնվեցին Սոմոսոմո, Ռեվա և Մբաու կղզիների բարբառներով։ Աստիճանաբար անհրաժեշտություն առաջացավ զարգացնել Ֆիջիերենի հիմնական գրական ձևը։ Հիմք է ընդունվել այդ ժամանակաշրջանի ամենահզոր կղզիներից մեկի՝ Մբաու կղզու բարբառը։
Հնչյունաբանություն
[p] և [f] հնչյունները հանդիպում են միայն այլ լեզուների փոխառությունների մեջ։ [x] և [h] հնչյունները հնչում են միայն երկրի որոշակի շրջանների խոսնակների համար։
[tʃ] և [ⁿdʒ] հնչյունները առաջանում են որպես /t/ և /ⁿd/-ի ալոֆոններ։
Վանկերը կարող են բաղկացած լինել բաղաձայնից, որին հաջորդում է ձայնավորը (CV) կամ մեկ ձայնավորը (V) : Բառի շեշտադրումը հիմնված է մորասի վրա. կարճ ձայնավորը մեկ մորա է, երկֆթոնգները և երկար ձայնավորները երկու մորա են։ Առաջնային շեշտը հնչյունաբանական բառի նախավերջին մորայի վրա է։ Այսինքն, եթե բառի վերջին վանկը կարճ է, ապա նախավերջին վանկը ընդգծված կլինի, իսկ եթե վերջին վանկը պարունակում է կա՛մ երկար ձայնավոր, կա՛մ դիֆթոնգ, ապա այն ստանում է առաջնային շեշտ։ Սթրեսը բառային չէ և կարող է տեղաշարժվել, երբ ածանցները կցվում են արմատին։ Օրինակներ. Շեշտեք նախավերջին վանկի վրա (վերջնական կարճ ձայնավոր). սիգա, «օր»; Շեշտը վերջավոր վանկի վրա (դիֆթոնգ) cauravóu, «երիտասարդություն» (շեշտը տարածվում է ողջ երկնգի վրա)։ Սթրեսի տեղաշարժ՝ cabe, «kick» → cabé-ta, «kick-TR» :
Ժխոտում
Ֆիջիերենում ժխտում արտահայտելու համար օգտագործվող կիսաօժանդակ բայերից մեկը սեգան է։ Այս կիսաօժանդակ նյութը կարող է թարգմանվել կամ «չկան-» կամ «այդպես չէ», կախված թեմայից Within a complement clause, the semi-auxiliary verb qualifies the predicate. ։ Թվային արտահայտության առումով սեգան օգտագործվում է նաև «ոչ» մեծությունն արտահայտելու համար. Այս ժխտողը կարող է օգտագործվել գրեթե բոլոր իրավիճակներում, բացառությամբ հրամայականի կամ me (դասակարգիչի) դրույթների։ Երբ sega-ն ընդունում է NP-ն որպես իր առարկա, ենթադրվում է «չկան-» նշանակությունը. «Շներ չկան (այս գյուղում)» Նախադրյալ նախադասությունները Ֆիջիերենում կարող են նաև ժխտվելկիսաօժանդակ sega բայով : Սա կարող է ավարտվել միայն այն դեպքում, երբ պրեդիկատը տեղադրվում է լրացնող նախադասության մեջ։ Sega-ի առարկան պետք է լինի նաև ni, որը ներմուծում է լրացման կետը ։ Այնուհետև այն թարգմանվում է որպես «այն դեպքը չէ, որ (նախադրյալ դրույթ)» : Այս շինարարության օրինակը ներկայացված է այստեղ.
"«Ջոնը չի գնում (սա այն դեպքը չէ երբ Ջոնը գնում է)»"
Հետևաբար, բայը (որը, ընդհանուր առմամբ, նախադրյալ արտահայտության գլուխն է) կարող է ժխտվել Ֆիջիերենում, երբ այն կազմում է [e sega ni VERB] կառուցվածքի մի մասը : Այնուամենայնիվ, ֆիջիերենում նախադրյալ արտահայտության գլուխը կարող է պատկանել գրեթե ցանկացած բառային դասի։ Եթե ​​օգտագործվում է մեկ այլ բառ (օրինակ՝ գոյական), ապա ժխտման կառուցվածքը փոխվում է ։Այս տարբերությունը կարելի է ցույց տալ Ֆիջիում ժխտող NP-ների տարբեր օրինակներով։ Ստորև բերված օրինակները ցույց են տալիս գոյականի միջև տարբերությունը որպես NP-ի գլխավոր և գոյականի միջև որպես նախադասության գլուխ լրացման նախադասության մեջ՝ ժխտման շրջանակներում.
NP որպես սեգայի առարկա
«Այնտեղ շուն չկա» :
Ni որպես սեգայի առարկա
«Դա շուն չէ(կարող է լինել կատու)»
Բացի այդ, sega-ն կարող է նաև աշխատել relator se-ի հետ, որը ներկայացնում է հարցական դրույթներ : Այս համակցությունը ստեղծում է ձև, որը թարգմանվում է որպես «կամ ոչ».
«Ես կփորձեմ այս ուտելիքը, և կասեմ համեղ է թե ոչ»
Մեկ այլ ժխտական է ‘ua~waa’ua-ն, որը թարգմանվում է որպես «մի՛, ոչ»։ Ի տարբերություն sega-ի, այս կիսաօժանդակ բայը օգտագործվում է հրամայականների և me-ում նախադասությունների համար։ Հետևաբար, այս կիսաօժանդակ սարքերը ֆիքսված են և չեն կարող օգտագործվել փոխադարձաբար։ «Ua-ն և waa'ua-ն իմաստային առումով ունեն նույն նշանակությունը, սակայն waa'ua-ն կարող է համարվել որպես ավելի մեծ ինտենսիվություն կամ ավելի ուժեղ իմաստ ունեցող. Շատ դեպքերում կարող է օգտագործվել նաև կիսաօժանդակ բայը։ «Ua~waa'ua-ն կարող է որպես առարկա վերցնել NP-ն, բայց ամենից հաճախ որպես առարկա ընդունում է ni լրացումը, որը ցույց է տրված ստորև.
«Ջոնը պաշտպանեց ինձ հարվածից(որ ինձ չհարվածեն)» Իմպերատիվ կառուցվածքում օգտագործվող ua~waa’ua-ի օրինակ կարելի է տեսնել այստեղ.
«Ես ապաշխարեցի (շաբաթ օրը խոզեր որսելու համար), որպեսզի այլևս չանեմ դա կիրակի օրերին» Կարևոր է նշել, որ դերանունների դեպքում դրանք կարող են ժխտվել միայն այն ժամանակ, երբ նրանք կազմում են NP-ի մաս, երբ հանդես են գալիս որպես մակդիրի գլուխ : Հետևաբար, դերանունները չեն կարող լինել sega կամ 'ua~waa'ua կիսաօժանդակ բայերի NP առարկան այնպես, ինչպես կարող են ընդհանուր գոյականները :
Կիսաօժանդակ բայերի համադրում
Sega-ն և ‘ua~waa’ua-ը կարող են համակցվել այլ օժանդակ բայերի հետ՝ ստեղծելով տարբեր կառուցվածքներ։ Ե՛վ sega, և՛ 'ua~waa'ua կարող են կապվել կիսաօժանդակ rawa-ի հետ («կարող եմ»)՝ ժխտելու հնարավորության հայեցակարգը, որը կցված է «can» բային (որը հանգեցնում է այնպիսի կառույցների, ինչպիսիք են «չի կարելի» և «պետք է»։ «տ»)։
Փոփոխիչներ ժխտման մեջ
Երկու հիմնական փոփոխիչները՝ soti («շատ») և sara («շատ; (գնա) անմիջապես, հենց հիմա») առանցքային դեր են խաղում ժխտման մեջ Ֆիջիերենում և աշխատում են կիսաօժանդակ բայերի հետ համատեղ։ Սոտին ավելացվում է sega և 'ua~waa'ua ժխտողներից հետո և գործում է որպես ինտենսիվության նշիչ ։ Շինարարական sega soti-ն թարգմանվում է որպես «ոչ շատ, ոչ շատ»։ Sega soti-ի կառուցումը պահանջում է ածական (կամ ածական, որը բխում է ածականից) և գործելու համար պետք է ընդունի ni (լրացման նախադասություն) որպես առարկա : Սոտին կարելի է գտնել սեգայից անմիջապես հետո դիրքում, բայց կարող է գտնվել նաև ni relator-ից հետո՝ չփոխելով արտահայտության իմաստը[20]: Առաջնային շինարարությունը ներկայացված է ստորև. «Ես այնքան խելացի չեմ, որքան Սեպոն (Ես խելացի չեմ, Սեպոի պես լինլու համար)» : Նմանապես, soti-ի դեպքում, sara-ի փոփոխիչը («շատ; (գնա) անմիջապես, անմիջապես») կարող է օգտագործվել նաև sega-ի և ua~waa’ua-ի հետ միասին : Այս համակցությունը օգտագործվում է արտահայտության բացասական իմաստն ու կողմն ընդգծելու համար. «Մի կանգնեք Վիիդավայում (երթուղու մի վայր, որտեղ կարող է լինել ինչ-որ գայթակղիչ իրադարձություն), գնացեք ուղիղ դեպի «Օրովու» :
Անձնանիշներ և դերանուններ
Ֆիջիերենի անվանական համակարգը զարմանալիորեն հարուստ է։ Ինչպես շատ այլ լեզուներով, այն ճանաչում է երեք անձի. առաջին անձ (խոսող), երկրորդ անձ (հասցեատեր) և երրորդ անձ (մնացած բոլորը)։ Մարդկային, ոչ մարդկային, կենդանի կամ անշունչ տարբերություն չկա : Ներկայացված են չորս թվեր. եզակի, երկակի, պաուկալ և հոգնակի. «paucal»-ը վերաբերում է ավելի քան երկու մարդկանց, ովքեր ունեն որոշակի հարաբերություններ՝ որպես ընտանիք կամ աշխատանքային խումբ. եթե ոչ մեկը, ապա օգտագործվում է «հոգնակի»։ Ինչպես շատ այլ օվկիանոսային լեզուներ, Ֆիջիյան դերանունները նշվում են թվի և խումբը համար։
Ձևեր և գործառույթներ
Յուրաքանչյուր դերանուն կարող է ունենալ հինգ ձև, բայց որոշ անձ-թիվ համակցություններ կարող են ունենալ նույն ձևը մեկից ավելի գործառույթների համար, ինչպես երևում է վերևի աղյուսակում։ Ձևերն են. Թվական – օգտագործվում է, երբ դերանունը հայտնվում է որպես NP-ի ղեկավար։ Կարդինալ դերանունին սովորաբար նախորդում է o'-ի համապատասխան հոդվածը, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ նախորդում է նախադասությունը. «Նրանք գնում են» «Ես տվեցի [կոկոսը] [նրանց]»։
Ենթակա
Ստորոգյալի առաջին բաղադրիչը հանդես է գալիս որպես անձի նշանավորում։ Օրինակները կարելի է տեսնել վերևում՝ «era» և «au», և ստորև՝ «o»։
Նպատակ
Հետևում է անցումային բայի -i-վերջնական ձևին. «Դու թողել ես նրանց»
Ստացական վերջածանց
Կցվում է անկապտելի գոյանակններին և
Ստացական հոլով
նախորդում է «ունեցած» բաղադրիչի NP-ի ղեկավարին տիրական կառուցման մեջ։ (Այս սեփականատիրական դերանունների ձևի և գործառույթի մասին լրացուցիչ տեղեկությունների համար տե՛ս «Տիրապետում»)։
Գործածում
Ֆիջիերենի հիմնական նախադասային կառուցվածքը նվազագույնը ներառում է ստորոգյալ, որը սովորաբար իր գլխում ունի բայ։ Ստորոգյալի սկզբնական տարրը առարկայական ձևի դերանունն է. «Նրանք գնում են» Այս «առարկա ստեղծողը + բայ» պրեդիկատի կառուցումը պարտադիր է, մյուս բոլոր բաղադրիչները ընտրովի են։ Թեման կարող է ընդլայնվել NP-ի կողմից՝ հետևելով պրեդիկատին. «[երեխաները] գնում են» կամ «Նրանք [երեխաները] գնում են» Ստորոգյալի առարկայական դերանունը հիմնականում հանդես է գալիս որպես անձնանիշ։ Ֆիջիերենը բայ-նպատակ-ենթակա լեզու է, և ենթակա դերանունը կարող է թարգմանվել որպես դրա համարժեք անգլերենում, Ֆիջիերենում կետի NP առարկան հետևում է բային և օբյեկտին, եթե այն ներառված է։ Դերանունների սոցիալական օգտագործումը հիմնականում պայմանավորված է հարգանքով և հիերարխիայով։ Ոչ եզակի երկրորդ դեմքի դերանուններից յուրաքանչյուրը կարող է օգտագործվել եզակի հասցեատիրոջ համար։ Օրինակ, եթե որևէ մեկի իրական կամ հավանական խնամիները հասցեագրված են, ապա պետք է օգտագործվի 2DU դերանունը։ Նմանապես, երբ դիմում են հակառակ սեռի եղբորը կամ քրոջը, պետք է օգտագործվի 2PA դերանունը, և այն կարող է օգտագործվել նաև միասեռ եղբայրների և քույրերի համար, երբ խոսողը ցանկանում է հարգանք ցուցաբերել։ 2PL դերանունը կարող է օգտագործվել երեցների, հատկապես գյուղապետի հանդեպ հարգանք ցուցաբերելու համար։
Պատկանելիություն
Պատկանելիությունը քերականական տերմին է երկու սուբյեկտների՝ «ունեցող» և «ունեցվածքը» միջև հատուկ հարաբերությունների համար։ Հարաբերությունները կարող են լինել օրինական սեփականություն, բայց ֆիջիերենում, ինչպես շատ այլ ավստրոնեզական լեզուներով, այն հաճախ շատ ավելի լայն է՝ ընդգրկելով ազգակցական հարաբերությունները, մարմնի մասերը, անշունչ ամբողջության մասերը և անձնական հատկություններն ու հասկացությունները, ինչպիսիք են վերահսկողությունը, ասոցիացիան և պատկանելությունը։
Ֆիջյան ունի պատկանկառուցվածքների բարդ համակարգ՝ կախված տիրոջ և տիրապետողի բնույթից։ Համապատասխան կառույցի ընտրությունը կախված է նրանից, թե արդյոք տնօրինողը նկարագրված է անձով կամ տեղանունով. դերանուն; կամ ընդհանուր գոյական (մարդկային կամ ոչ մարդկային կենդանի, կամ անշունչ հղումով) և նաև այն մասին, թե արդյոք տիրացածը ազատ գոյական է, թե կապված գոյական :
Ունեցող
Միայն շնչավոր գոյականը կարող է ունեցող լինել ստորև ներկայացված իսկական սեփականատիրական կառուցվածքներում, որոնց տիրապետումը նշված է տիրող NP-ի վրա մի շարք ձևերով։ Անձնական և տեղանուն ունեցողների համար տիրական կառուցումը կարող է կատարվել տիրապետող գոյականի վրա դնելով –i վերջածանց՝ կապված կամ ազատ : Եթե տիրապետողը դերանուն է, ապա տիրապետվող գոյականը պետք է նշվի դերանվանական նշաններից մեկով, որը նշում է անձը, թիվը և ներառականությունը/բացառությունը (տես աղյուսակը)։ Եթե տիրապետողն անշունչ է, ապա տիրող նի մասնիկը սովորաբար տեղադրվում է տիրապետվող NP-ի և տիրող NP-ի միջև։ Նի մասնիկն այնուհետև ցույց է տալիս ասոցիացիան, այլ ոչ թե պաշտոնական տիրապետումը, բայց շինարարությունը դեռևս համարվում է որպես տիրապետող կառույց։
Ունեցվածք
Ազատ գոյականները կարող են առանձին մնալ և առանց կցորդի կարիք չունեն. Ֆիջիերենում գոյականների մեծ մասը պատկանում է այս դասին։ Կապված գոյականները դրանք լրացնելու համար պահանջում են վերջածանց և գրվում են գծիկով վերջացող այս պահանջը ցույց տալու համար։ Tama- (հայր) և tina- (մայր) կապված գոյականների օրինակներ են։ Ազատ և կապված գոյականների դասերը մոտավորապես համապատասխանում են ավստրոնեզական լեզուներում տարածված՝ համապատասխանաբար օտարվող և անօտարելի տիրապետման հայեցակարգին։ Օտարելի տիրապետումը նշանակում է հարաբերություն, որի դեպքում տնօրինվող իրը մշակութային առումով չի համարվում տիրապետողի անբաժանելի մասը, իսկ անօտարելի տիրապետումը ցույց է տալիս հարաբերություններ, որոնցում տիրապետվողը դիտվում է որպես տիրապետողի ներքին մաս։
Մարմնի մասերը և ազգակցական հարաբերությունները անօտարելի տիրապետության բնորոշ օրինակներ են։ Անկենդան առարկաները օտարվող տիրապետման բնորոշ օրինակներ են։
Ազատ գոյականների օտարելի էությունը հետագայում նշվում է նախածանցներով, որոնք հայտնի են որպես դասակարգիչներ, որոնք ցույց են տալիս որոշ այլ հատկանիշներ։ Որոշ սովորական օրինակներ են me- երբ տիրապետվող գոյականը խմելու բան է, ke- (կամ ‘e), երբ գոյականը ուտելի բան է, և մենք- երբ տիրապետվող գոյականի հղումը անձնական սեփականություն է։
Պատկանելիության կառույցներ
Պատկանելիության կառուցման բառային կարգը բոլորի համար, բացառությամբ անշունչ տիրապետողների, ունի NP-դասակարգիչ (CLF) + տիրապետող նշիչ (POSS) + տիրապետող NP:
Անկենդան տիրոջ համար բառային կարգն ունի NP + ni + տիրապետող NP: Նկատի ունեցեք, որ որոշակի ճկունություն կա սեփականատիրական կառուցվածքների օգտագործման մեջ, ինչպես նկարագրված է այս աղյուսակում։
Օրինակներ
«Պաուլաի ձեռքը» «Ձեր երկուսի հայրը» «Իմ ձեռքը» «Նրա թեյը»
Արտաքին աղբյուրներ
Կատեգորիա:Ֆիջիի լեզուներ Կատեգորիա:Լեզուներ ըստ երկրի
1724
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:1724 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Ֆլորիան Գալենբերգեր
Ֆլորիան Գալենբերգեր (Florian Gallenberger, ), գերմանացի կինոռեժիսոր: 2001 թվականին արժանացել է «Օսկար» մրցանակի լավագույն կարճամետրաժ ֆիլմի համար:
Կարիերա
1992-1999 թվականներին սովորել է Մյունխենի հեռուստատեսության և կինոյի համալսարանում: 2000 թվականին «Ես ցանկանում եմ լինել» ֆիլմի համար արժանացել է Ուսանողական Օսկար մրցանակի: 2001 թվականին այդ ֆիլմն «Օսկար» մրցանակ է ստացել լավագույն կարճամետրաժ խաղարկային կինոնկարի համար:
2004 թվականին Գալենբերգերը հնդկացի դերասաններ Տանիշտա Չատերջիի, Պրաշանտ Նարայանանի և Իրֆան Խանի հետ նկարահանել է իր առաջին լիամետրաժ ֆիլմը՝ «Ժամանակի ստվերը»: Ռոմանտիկ պատմությունը, որը գրել է հենց Գալենբերգերը, ընդգրկում է 6 տասնամյակի պատմություն և սկսվում է նախքան Հնդկաստանի անկախանալը՝ 1940-ական թվականներին :
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Օսկարակիրներ Կատեգորիա:Գերմանացի ռեժիսորներ Կատեգորիա:Գերմանացի սցենարիստներ
Գելան (Շուշիի գավառ)
Գելան, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Ելիզավետպոլի նահանգի Շուշիի գավառում։ Գտնվում էր Թարթառ գետի աջ կողմում, Շուշի քաղաքից 30 կմ հյուսիս ։
Բնակչության մասին տեղեկություններ չեն պահպանվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ձյուդոյի Եվրոպայի առաջնություն 2013
Ձյուդոյի Եվրոպայի առաջնություն 2013, անցկացվել է 2013 թվականի ապրիլի 25-ից 28-ը Հունգարիայի մայրաքաղաք Բուդապեշտում։
Աղբյուր
Կատեգորիա:2013 ձյուդոյում Կատեգորիա:Ձյուդոյի Եվրոպայի առաջնություններ
Բուին
Բուին (Buin), քաղաք Չիլիում։ Նույնանուն համայնքի վարչական կենտրոնն է։ Քաղաքի բնակչությունը կազմում է 40 091 մարդ (2002)։ Քաղաքն ու կոմունան մտնում են Մայպո նահանգի և մայրաքաղաքի մարզի կազմի մեջ։
Կոմունայի տարածքը կազմում է 218,8 կմ², բնակչությունը՝ 96 614 մարդ (2017)։ Բնակչության խտությունը 441,46 մարդ/կմ² է ։