cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Պարսկական երկրորդ ներխուժում Հունաստան
Մ․թ․ա 479․ Պլատեա և Միկալե
Ձմռան ընթացքում հույն դաշնակիցների հարաբերությունների մեջ լարվածություն է մտնում։ Մասնավորապես աթենացիները, որոնք պաշտպանված չէին Կորնթոսի պարանոցում ստեղծված ամրություններով և գտնվում էին դրանից հյուսիս, դժգոհում էին, սակայն նրանց նավատորմը Պելոպոնեսի պաշտպանության համար առանցքային դեր ուներ։ Նրանք մնացած դաշնակիցներից պահանջում են հաջորդ տարի շարժվել հյուսիս ։ Երբ Պելոպոնեսի հույները հրաժարվում են կատարել նրանց պահանջը, ի պատասխան դրան՝ աթենական նավատորմը հրաժարվում է հաջորդ գարնանը միանալ հունական ընդհանուր նավատորմին ։ Այդժամ հունական նավատորմը, որի հրամանատարությունը արդեն անցել էր Լևտիքիդեսին, թաքնված էր Դելոսում, իսկ պարսկական զորքի մնացորդները՝ Սամոսում․ երկու նավատորմերն էլ ռիսկի չէին դիմում և մարտի մեջ չէին ներքաշվում ։ Մարդոնիոսը մնում էր Թեսալիայում՝ իմանալով, որ Կարնթոսի պարանոցի վրա հարձակվելը անիմաստ է, իսկ հույն դաշնակիցները հրաժարվում էին Պելոպոնեսից դուրս զորքեր ուղարկել ։
Այդժամ Մարդոնիոսը փորձում է դուրս գալ փակուղուց․ նա աթենացիներին առաջարկում է խաղաղություն, ինքնիշխանություն և տարածքային ընդլայնում (դրա նպատակը աթենացիների նավատորմը ընդհանուր նավատորմից հանելն էր)։ Այս առաջարկությունը որպես միջնորդ Աթենք է հասցնում Ալեքսանդր I Մակեդոնացին ։ Իմանալով այդ մասին՝ սպարտացիները նույնպես դեպսանություն են ուղարկում՝ աթենացիներին կոչ անելով չընդունել հակառակորդի պահանջները։ Աթենացիները մերժում են պարիկների առաջարկը, իսկ սպարտացիներին կոչ անում անմիջապես զորք ուղարկել Ատտիկան պաշտպանելու։ Աթենքի բնակչությունը կրկին տարհանվում է, պարսիկները արշավում են հարավ և գրավում նախկին դիրքը ։ Մարդոնիոսը, գրավելով Աթենքը, ավելի հիմնավոր ավերեց այն ։ Ըստ Հերոդոտոսի՝ Մարդոնիոսը «կրակի մատնեց Աթենքը և ամբողջությամբ ավերեց ցանկացած պատ, տուն կամ տաճար, որը մնացել էր կանգուն» ։
Այդ ժամանակ Մարդանիոսը կրկնել է իր խաղաղության առաջարկը՝ դիմելով Սալամինում գտնվող աթենացի փախստականներին։ Աթենքը, Մեգարայի և Պլատեայի հետ միասին դեսպանություններ ուղարկեցին Սպարտա՝ պահանջելով օգնություն, հակառակ դեպքում նրանք սպառնում էին ընդունել պարսիկների խաղաղության առաջարկը ։ Սպարտացիները, որոնք այդ ժամանակ տոնում էին Յակինթիա տոնը, 10 օր շարունակ հետաձգում էին որոշում ընդունելը ։ Սպարտայում որոշվում է զորք ուղարկել աթենացիներին օգնության։ Անտեղյակ լինելով այս որոշմանը՝ աթենացի դեսպանները վերջնագիր են ներկայացնում սպարտացիներին։ Իմանալով, որ զորքը արդեն շարժվում է պարսիկներին ընդառաջ՝ աթենացիները արագորեն մեկնում են նրանց հետևից ։
Պլատեայի ճակատամարտի օրը՝ կեսօրից հետո, ըստ Հերոդոտոսի, հույների տարած հաղթանակի մասին լուրը հասնում է նաև հունական նավատորմին, որը այդ ժամանակ գտնվում էր Միկալե լեռան մոտ՝ Հոնիայում ։ Արդյունքում բարձրացել է նրանց բարոյահոգեբանական վիճակը և հույն ծովային հետևակայինները նույն օրը տեղի ունեցած ճակատամարտում վճռական հաղթանակ են տարել Միկալի ճակատամարտում՝ ոչնչացնելով պարսից նավատորմի մնացորդները ։ Հենց պելոպոնեսյան ուժերը Կորնթոսի պարանոցից շարժվել էին հյուսիս, աթենական նավատորմը Քսանթիպպոսի ղեկավարությամբ միացել էր հունական ընդհանուր նավատորմին։ Նավատորմը, որն այժմ կարող է դիմակայել պարսիկներին, սկզբից նավում է դեպի Սամոս, որտեղ տեղակայված էր պարսից նավատորմը ։ Պարսիկները, որոնց նավերը գտնվում էին վերանորոգման վատ վիճակում, որոշում են ռիսկի չդիմել և մարտի չբռնվել՝ փոխարենը նավերը տեղափոխելով Միկալեի ծովափ։ Քսերքսեսի կողմից Հոնիայում թողնված էր 60-հազարանոց մի զորքը, որի պաշտպանությանն էլ ապավինում է պարսկական նավատորմը։ Պարսիկները իրենց և նավերի ապահովության համար կառուցում են պաշտպանական ամրություններ ։ Լևտիքիդեսը, այնուամենայնիվ, որոշում է ծովային հետևակայիններով հարձակվել պարսիկների ճամբարի վրա ։ Տեսնելով հունական դաշնակից զորքերի սակավությունը՝ պարսիկները դուրս են գալիս ճամբարից, բայց հոպլիտները ևս մեկ անգամ ավելի ուժեղ են գտնվում և ոչնչանում են պարսկական զորքերի մեծ մասը ։ Պարսիկների նավատորմը հայտնվում է հույների ձեռքում, որոնք այրում են դրան՝ վերացնելով Քսերքսեսի ռազմածովային ուժերը և իրենց գերիշխանությունը հաստատելով ծովում ։
Հետևանքներ
Պլատեայի և Միկալեի ճակատամարտերի արդյունքում Պարսկական երկրորդ ներխուժումը Հունաստան ավարտվել է։ Դեռ ավելին, հետագա ներխուժումների սպառնալիքը վերացել է, չնայած հույները անհանգստանում էին, որ Քսերքսեսը նորից կփորձի գրավել Հունաստանը, բայց ժամանակի ընթացքում ակնհայտ է դարձել, որ Հունաստանը գրավելու պարսիկների ցանկությունը զգալիորեն նվազել է ։
Միկալեի ճակատամարտը նոր փուլ է բացել Հույն-պարսկական պատերազմի մեջ, որը հայտնի է որպես Հունական հակահարձակում ։ Միկալեի ճակատամարտից հետո հունական նավատորմը նավում է դեպի Հելլեսպոնտոս՝ ավերելու պարսիկների կամուրջները, սակայն պարզվում է, որ այն արդեն ավերված էր ։ Պելոպոնեսցիները վերադառնում են հայրենիք, սակայն աթենացիները մնում են Խերսոնեսոսը գրավելու, որը դեռևս գտնվում է պարսիկների վերահսկողության տակ ։ Այս տարածքում գտնվող պարսիկները ամրանում են տարածաշրջանի ամենաամուր քաղաքում՝ Սեստոսում, որը պաշարվում է աթենացիների կողմից։ Երկարատև պաշարումից հետո այն գրավվել է ։ Հերոդոտոսի պատմությունը ավարտվում է հենց այս պաշարմամբ։
Հաջորդ 30 տարիների ընթացքում հույները՝ հինականում աթենացիների գերիշխանությամբ գործող Դելոսյան միությունը, պարսիկներին դուրս է մղել Մակեդոնիայից, Թրակիայից, Եգեյան ծովի կղզիներից և Հոնիայից ։ Աքեմենյանները մինչև մոտ մ․թ․ա․ 465 թվականը պահպանում էին իրենց ուժեղ ներկայությունը Հունաստանի «շեմքին»՝ Թրակիայում։ Մ․թ․ա․ 477-455 թվականների ընթացքում, ըստ Թուկիդիդեսի, հույները արշավել են ընդդեմ Էիոնի, որը գտնվում էր Ստրյումոն գետի վրա ։ Էիոնը և Դորիսկոսը աքեմենյան կայազորի միակ կենտրոններն էին, որոնք պահպանվել էին հունական երկրորդ ներխուժման ժամանակ և դրանից հետո ։ Հերոդոտոսը իր պատմության ընթացքում հիշատակում է նաև մի քանի անհաջող դեպքեր, որոնք հիմնականում կազմակերպվել էին աթենացիների կողմից, և որոնց նպատակն էր Դորիսկոսի աքեմենյան կառավարչի՝ Մասկամեսի պաշտոնազրկումը ։ Աքեմենյանները ի վերջո մ․թ․ա 465 թվականին հեռացրել են Մասկամեսին իր պաշտոնից և վերացրել իրենց կայազորը քաղաքում։
Ի վերջո մ․թ․ա․ 449 թվականին Շոշում կնքվում է պարսիկների հետ հաշտության պայմանագիրը, որով վերջանում է կես դար շարունակվող պատերազմը ։
Մարտավարություն
Պատերազմելու հունական ոճը զարգացել է նախորդ դարերում ։ Այդ մարտավարությունը հիմնված է հոպլիտների վրա, որոնք միջին դասի քաղաքացիներ էին և հնարավորություն ունեին զենք ու զրահ կրել, ինչը այս ոճի մարտիկների համար պարտադիր էր ։ Հոպլիտները այդ ժամանակվա չափանիշներին համապատասխան ծանր զրահավորված էին լինոթորաքսով կամ լանջապանակով (սկզբնապես բրոնզ, բայց այդ անգամ հավանաբար պատրաստված օրգանական նյութերից՝ վուշից կամ կաշվից),, ամբողջական սաղավարտ և մեծ կլոր վահան ։ Հոպլիտները զինված էին երկար նիզակով, որ ակներևաբար համեմատաբար ավելի երկար էր պարսիկների նիզակից, ինչպես նաև սրով ։ Հոպլիտները կռվում էին փաղանգի կազմում, ճշգրիտ մանրամասները այնքան էլ պարզ չեն, բայց այն իրար շատ մոտ կռվող մարտիկների զորաշարվածք էր, որի առաջնագծում զինվորները վահաններով ծածկում էին միմյանց, իսկ նիզակները ուղղում առաջ՝ դեպի թշնամին ։ Պատշաճ կերպով կազմված փաղանգը հարձակողական և պաշտպանողական նշանակալի ուժ էր ․ այն դեպքերում, որի ժամանակ հակառակորդը կարողացել է հաղթել փաղանգին, պահանջվել է հսկայական թվաքանակի թեթևազեն մարտիկներ, որպեսզի հնարավոր լինի հաղթել ծանրազեն հոպլիտներից կազմված սակավաթիվ փաղանգին ։ Հնարավոր է նաև, որ «կաշվե զրահը» իրականում եղել է չդաբաղված կամ մասամբ դաբաղված չմշակված կաշի, ոչ թե ամբողջովին դաբաղված․ ժամանակակից փորձարկումները ցույց են տալիս, որ այն զգալիորեն ավելի լավ նյութ էր զրահ պատրաստելու համար, քան դաբաղված կաշին ։
Փաղանգի խոցելի կողմը այն էր, որ այն կարող էր շրջանցվել հեծելազորի կողմից, եթե հայտնվեր սխալ տեղանքում ։ Հոպլիտների ծանրազեն լինելը և երկար նիզակներ կրելը հատկապես մոտ, դեմ դիմաց մարտերի ժամանակ նրանց դարձնում էր գերազանց և թեթև զորքերի ու նետաձիգների հեռահար հարձակումներից նրանց տալիս էր զգալի առավելություն։ Նույնիսկ եթե վահանը չէր կանգնեցնում նետը, ապա մեծ հավանականություն կար, որ դա կաներ զրահը ։
Աքեմենյան հետևակը, որն օգտագործվել է ներխուժման ժամանակ, կազմված է եղել տարբեր ազգերից և հավաքագրվել է ողջ կայսրությունից։ Այնուամենայնիվ, ըստ Հերոդոտոսի, նրանց զենք ու զրահի, ինչպես նաև կռվելու ոճի մեջ կար առնվազն համապատասխանություն ։ Զորքերը, ընդհանուր առմամբ, զինված էին աղեղներով, «կարճ նիզակներով» և սրերով, կրում էին հյուսված վահան և կաշվե կամզոլ ։ Հավանաբար բացառություն էին կազմում միայն էթնիկ պարսկական զորքերը, որոնք հավանաբար կրում էին թեփուկավոր զրահ ։ Որոշ զորակազմեր հնարավոր է, որ զինված լինեին այլ կերպ ․ օրինակ՝ սակերը հառչակավոր կացնահարներ էին ։ Պարսկական հետևակի «էլիտար» զորակազմերը, ըստ երևույթին, եղել են էթնիկ պարսիկները, մարերը, կիսսիեցիները և սակերը ։ Հետևակի հիմնական կորիզը կազմում էր արքայական գունդը՝ անմահները, չնայած նրանք ևս զինված էին վերոնշյալ ոճով ։ Հեծելազորը կազմված էր պարսիկներից, բակտրիացիներից, մարերից, կիսսիեցիներից և սակերից, որոնց մեծ մասը հավանաբար կռվում էր որպես թեթևազեն աղեղնավոր հեծյալներ ։ Պարսիկների կռվելու ոճը հավանաբար հետևյալն էր․ նրանք խուսափում էին թշնամու հետ մոտ կռվի բռնվելուց, հեռվից նետահարում էին նրանց՝ փորձելով այդպես հոգնեցնել թշնամուն, ապա մոտենում էին ու նիզակով կամ սրով սպանում նրան ։
Պարսիկները նախկինում՝ Եփեսոսի ճակատամարտում, արդեն կռվել էին հոպլիտների դեմ, որտեղ պարսկական հեծելազորը հեշտությամբ հաղթանակ էր տոնել (հավանաբար հյուծված) հույերի դեմ ։ Այնուամենայնիվ, Մարաթոնի ճակատամարտում աթենացի հոպլիտները ցույց էին տվել իրենց գերազանցությունը պարսկական հետևակի հանդեպ, թեև առանց որևէ հետևակի ներկայության ։ Ոստի ինչ-որ չափով զարմանալի է, որ Մարաթոնից հետո պարսիկները իրենց ենթակայության տակ գտնվող հունական տարածքներից՝ հատկապես Հոնիայից, չէին հավաքագրել հոպլիտներ ։ Հերոդոտոսը նշում է, որ եգիպտացի ծովայինները լավ զինված էին և հույն ծովայինների դեմ մարտերում իրենց լավ են դրսևորել, բայց ոչ մի եգիպտական զորամաս չի ծառայել ցամաքային զորքերի կազմում ։ Հնարավոր է, որ պարսիկները չէին վստահում հոնիացիներին և եգիպտացիներին, քանի որ երկուսն էլ վերջին շրջանում ասպատամբել էին իրենց դեմ։ Այնուամենայնիվ, հոնիացիները և եգիպտացիները ծառայում էին պարսկական նավատորմում։ Հույն դաշնակիցները փորձեր էին արել հոնիացիներին իրենց կողմը գրավելու, սակայն նրանք հավատարիմ եմ մնացել պարսիկներին ։ Այսպիսով, հնարավոր է, հոնիացիներւժի և եգիպտացիները ցամաքային զորքերում չներառվելու պատճառը եղել է այն, որ նրանք ծառայում էին նավատորմում (կայսրության ափամերձ տարածքներից ոչ մի ազգություն չի ներառվել ցամաքային զորքերի կամում) ։
Ներխուժման ընթացքում տեղի ունեցած երկու հիմնական ճակատամարտտերի ընթացքում էլ հույն դաշնակիցները հստակորեն կազմել են մարտավարություն, որպեսզի հավասարակշռեն պարսիկների ունեցած թվային և հեծելազորային առավելությունները․ Թերմոպիլեում նրանք զբաղեցրին նեղ կիրճ, իսկ Պլատեայում՝ բարձրադիր տեղանք ։ Թերմոպիլեի ճակատամարտում մինչ պարսիկների կողմից կիրճի շրջանցումը պարսիկները ակնհայտորեն չեն կարողացել հարմարեցնել իրենց մարտավարությունը ստեղծված իրավիճակին, չնայած հույները այնպիսի դիրք էին բռնել, որ սահմանափակեն հակառակորդի մարտավարական տարբերակները ։ Պլատեայի ճակատամարտում պարսկական հեծելազորի կողմից հույն դաշնակիցների դիրքերի հետապնդումը հաջող մարտավարություն էր, ինչի արդյունքում հույները նահանջել են, սակայն դրանից հետո հիմանակն բախումը տեղի է ունեցել երկու զորքերի հետևակայինների միջև, որտեղ պարսիկները պարտություն են կրել ։ Միկալեում տեղի է ունեցել նույնանման իրադարձություններ․ պարսկական հետևակը բախվել է հունական հոպլիտների հետ, ինչը աղետալի ելք է ունեցել նրանց համար ։ Ենթադրովում է, որ Հույն-պարսկական պատերազմների ընթացքում բարդ մարտավարություններ չեն կիրառվել ։ Այնուամենայնիվ, ինչքան էլ պարզ էր հույների մարտավարությունը, դրանում էր կայանում նրանց ուժը, իսկ պարսիկները, հնարավոր է, թերագնահատել էին հոպլիտների ուժը։ Հույն դաշնակիցների հետևակի հետ բախմանը հարմարվելու պարսիկների անկարողությունը նպաստել է նրանց վերջնական պարտությանը պատերազմում  ։
Ռազմավարություն
Ներխուժման սկզբում պարզ էր, որ պարսկական կողմը ունի հսկայական առավելություններ ։ Անկախ իր իրական չափերից՝ ակնհայտ է, որ պարսիկները Հունաստան են ներխուժել հսկայական քանակությամբ զորքերով և նավերով ։ Պարսիկները ունեին միասնական հրամանատարական համակարգ, և բոլորը պատասխանատու էին թագավորի առջև ։ Նրանք ունեին չափազանց արդյունավետ ազնվականություն, որը թույլ էր տալիս նրանց կատարել պլանավորման հրաշալի աշխատանքներ ։ Պարսից հրամանատարները էական փորձ ունեին․ նրանք 80 տարիների պատերազմների արդյունքում հիմնադրել էին Աքեմենյան տերությունը ։ Բացի այդ պարսիկները պատերազմների մեջ օգտագործում էին նաև խելքը և դիվանագիտությունը՝ փորձելով (գրեթե հաջողությամբ) բաժանել և տիրել հույներին   ։ Ի տարբերություն պարսիկների՝ հույները մասնատված էին, միայն 30 քաղաք-պետություններ էին ակտիվորեն դիմադրում պարսկական ներխուժմանը, և նույնիսկ նրանք հակված էին միմյանց հետ վիճելուն ։ Նրանք մեծամասշտաբ պատերազմների փոքր փորձ ունեին և մասնակցում էին միայն տեղական փոքրամսշտաբ պատերազմների ։ Նրանց հրամանատարները հիմնականում ընտրվում էին ըստ քաղաքական և սոցիալական դիրքի և ոչ թե ըստ փորձի կամ գիտելիքների ։
Մ․թ․ա․ 480 թվականին պարսիկների ռազմավարությունը մեծ զորքով պարզապես Հունաստանի միջով առաջ շարժվելն էր ։ Ցանկացած տարածաշրջանի քաղաք, որով անցնում էր զորքը, պետք է կամ հպատակվեր, կամ էլ կործանվեր․ այդ ամենը տեղի ունեցան Թեսալիայի, Փոկիսի և Լոկրիսի քաղաքների հետ, որի բնակիչները սկզբում դիմադրում էին պարսիկներին, սակայն հետո ստիպված էին հնազանդվել ։ Հույների՝ այս ամենին հակազդելու ռազմավարությունը հետևյալն էր․ փորձել կանգնեցնել պարսկական առաջխաղացումը և նրանց պահել ինչքան հնարավոր է հյուսիսում ։ Բացի այդ, թվում է, որ հույները, հաշվի առնելով պարսիկների զորքի ճնշող թվաքանակը, հասկացել էին, որ բաց դաշտում քիչ շանսեր ունեն, ուստի նրանք դիրքավորվում էին աշխարհագրական այնպիսի դիրքերում, որտեղ պարսիկների թվաքանակը էական չէր լինի ։ Այս համատեքստում կարելի է դիտարկել հույն դաշնակիցների մ․թ․ա․ 480 թվականին տեղի ունեցած բոլոր ռազմական արշավանքները։ Սկզբում նրանք փորձել են պաշտպանել Թեմպեի կիրճ ը, որպեսզի կանխեն Թեսալիայի կորուստը ։ Հասկանալով, որ այդ դիրքը նրանք չեն կարող պահել՝ նրանք որոշում են դիրքավորվել հաջորդ հարմար տեղանքում՝ Թերմոպիլե ում և Արտեմիսիոն ում ։ Հույների ռազմագործողությունները Թերմոպիլեում սկզբնապես արդյունավետ էին, սակայն Թերմոպիլեն շրջանցող ճանապարհը պատշաճ կերպով պաշտպանելու անկարողությունը խաթարել է նրանց ռազմավարությունը և հանգեցրել պարտության ։ Արտեմիոսիոնում հունական նավատորմը նույնպես հաջողությամբ է գործել, սակայն նահանջել է կրած կորուստների և Թերմոպիլեում կրած պարտության պատճառով ։ Մինչ այդ ժամանակ պարսկական ռազմավարությունը հաջող էր, իսկ հույն դաշնակիցների ռազմավարությունը, թեև աղետալի չէր, բայց անհաջողություն էր կրում։
Այսպիսով, պարսիկների անհաջողությունները մասամբ կարող է դիտվել որպես սեփական ռազմավարական երկու սխալների արդյունք, որոնց հետևանքով հույները ստացել են ռազմավարական առավելություն և կարողացել են վճռական հաղթանակի հասնել հակառակորդի նկատմամբ ։ Հույների հաջողությունը հաճախ դիտվում է որպես «իրենց ազատության համար ազատ մարդկանց պայքարի» արդյունք ։ Սա նույնպես կարող է դեր խաղացած լինել հաղթանակի մեջ, իսկ հույները հենց այդ բառերով էլ մեկնաբանում են իրենց հաղթանակը ։ Հույն դաշնակիցների հաջողության վճռորոշ գործոններից մեկն այն էր, որ նրանք, ստեղծելով միություն, թեկուզ ոչ մշտական, անկախ ամեն ինչից միշտ հավատարիմ էին մնում դրան ։ Պատերազմի ընթացքում եղել են մի շարք դեպքեր, որոնց ժամանակ միությունը թվացել է ոչ միասնական, սակայն ամեն դեպքում այն պահպանվել է ։ Նույնիսկ այն ժամանակ, երբ Հունաստանի մեծ մասը գարվված էր, աթենացիները, թեսպիացիները և պլատեացիները նախընտրել են շարունակել պայքարը նույնիսկ տարհանումից հետո, ոչ թե հպատակվել պարսիկներին ։ Ի վերջո հույները հաջողության են հասել, քանի որ կարողացել էին խուսափել աղետալի պարտություններից, հավատարիմ էին մնացել սեփական միությանը , պարսիկների թույլ տված սխալների արդյունքում ստացել էին առավելություն և հոպլիտները իրենց կարգով ավելի հզոր էին, քան հակառակորդի հետևակայինները (սա միակ առավելությունն էր ներխուժամ սկզբում), որը հույներին թույլ տվեց Պլատեայի մոտ վերջնականապես ջախջախել պարսիկների ուժերը ։
Նշանակություն
Պարսկական երկրորդ ներխուժումը Հունաստան եղել է եվրոպական պատմության կարևորագույն իրադարձություններից մեկը։ Մեծ թվով պատմիչներ վկայում են, որ եթե Հունաստանը գրավվեր, ապա հին հունական մշակույթը, որը կազմում է Արևմտյան քաղաքակրթության հիմքը, երբեք չէր զարգանա (և արդյունքում չէր զարգանա նաև Արևմտյան մշակույթը) ։ Թեև սա կարող է չափազանցություն լինել, բայց պարզ է, որ նույնիսկ այն ժամանակվա հույները հասկանում էին, որ տեղի է ունենում շատ կարևոր մի բան ։
Ռազմական տեսանկյունից դիտելով՝ կարելի է ասել, որ պարսկական ներխուժման ժամանակ չի եղել ռազմավարական և մարտավարական նորամուծություններ․ մի մեկնաբան ենթադրել է, որ դա «զինվորական պատերազմի» նման մի բան էր (այսինքն՝ պատերազմը հաղթել են ոչ թե հրամանատարները, այլ զինվորները) ։ Թերմոպիլեն համարվում է զորքերի ուժի բազմապատկաման համար նպաստավոր տարածքի լավ օրինակ, իսկ Թեմիստոկլեսի հնարքը Սալամինի ճակատամարտից առաջ լավ օրինակ է պատերազմի մեջ խորամանկության օգտագործման համար։ Ինչպես Մարաթոնի ճակատամարտը, այնպես էլ այս ներխուժումը վերասատատել են ծանրազեն հոպլիտների գերազանցությունը թեթևազեն պարսկական հետևակի հետ մոտ մարտում ։ Քաղելով այս դասը՝ Աքեմենյան տերությունը Պելոպոնեսյան պատերազմից հետո սկսել է հավաքագրել հույն վարձկաններ և հենվել նրանց ուժի վրա ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հույն-պարսկական պատերազմներ Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 479 Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 480 Կատեգորիա:Քսերքսես I
Տոկունություն
Տոկունություն, բարոյական հատկություն, որտեղ կոնկրետ դրսևորում են գտնում ինքնատիրապետման որոշակի գծերը։ Այն ներառում է իր զգացմունք ները վերահսկելու  մարդու կարողությունը, իր գործողությունները դրված  նպատակին հասնելուն ենթարկելը` չնայած ծագած խնդիրներին ու չնախատեսված հանգամանքներին, դժվարություննները հաղթահարելու, իր մեջ նշված խնդիրներից հրաժարվելու փոքրոգի ցանկությունը ճնշելու ունակությունը,  հավատարմությունը ընտրած  իդեալներին ու  սկզբունքներին։ Հատկապես տոկունությունը մեծ նշանակություն ունի ղեկավարի համար, որը պետք է սթափ գնահատի իրավիճակը, կարողանա կուսակցության քաղաքական գիծը համբերատար բացատրելու ունակություն հանդես բերել, անհարկի չդիմել ծայրահեղ միջոցների, հասնել բոլորի կողմից այդ խնդիրների ըմբռնմանն ու գիտակցմանը։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Բարոյագիտություն
Պովալիխա
Պովալիխա (Повалиха), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի երկրամասում։ Գետաբերանը տեղակայված է Ստարայա Օբ գետի աջ ափով՝ 3 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 100 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Օբ գետն է, գետի ենթաավազանը Բիա և Կատուն գետերն են։ Գետի գետային ավազանը (Վերին) Օբ գետն է՝ մինչև Իրտիշի հետ միախառնման կետը։ Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Ծովացուլն ու Հյուսնը
Ծովացուլն ու Հյուսնը (The Walrus and the Carpenter) բանաստեղծություն Լուիս Քերոլի «Ալիսը հայելու աշխարհում» գրքից, որը լույս է տեսել 1871 թվականի դեկտեմբերին։ Բանաստեղծությունը կարդում են Շըրխկն ու Չըրխկը Ալիսի համար՝ գրքի չորրորդ գլխում։ Այն կազմված է 18 տներից և ունի 108 տող և յամբական եռաչափ ու քառաչափ բանաստեղծության ձևափոխություն է։ Ռիթմի կառուցվածքը՝ ABCBDB է, վերջնաշեշտ վանկերով։ Բանաստեղծությունը հիշեցնում է Թոմաս Հուդի (1799֊1845) «Յուջին Արամի երազը» ստեղծագործությունը, սակայն Քերոլը ծաղրանմանակում է այդ ստեղծագործության ոճը։ Ջ. Բ. Փրիսթլին 1957 թ.֊ին հրատարակել է «Ծովացուլն ու Հյուսնը» հոդվածը, որտեղ քերոլյան երկու հերոսներին համարել է քաղաքական գործիչների նախակերպարներ ։
Նկարագիր
[[File:Walrus_and_Carpenter.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Walrus_and_Carpenter.jpg|մինի|— Թե յոթ աղջիկ յոթ ավելով Ավլեն ուղիղ կես տարի,
Ի՞նչ ես կարծում՝ կհասցնե՞ն
— Կասկածում եմ,— ողբաց Հյուսնը՝
Մեկնաբանություն
Ծովացուլի և Հյուսնի կերպարները մեկնաբանվել են ինչպես գրական քննադատության մեջ, այնպես էլ փոփ մշակույթում։ Որոշները, այդ թվում «Դոգմա» ֆիլմի կերպար Լոկին, գտնում էր, որ Ծովացուլը Բուդդայի ծաղրանմանակն է, իսկ Հյուսնը՝ Հիսուս Քրիստոսի ։ Բրիտանացի էսսեիստ Ջ. Բ. Փրիսթլին 1957 թ.֊ին հրատարակել է «Ծովացուլն ու Հյուսնը» հոդվածը, որտեղ քերոլյան երկու հերոսներին համարել է քաղաքական գործիչների նախակերպարներ ։ Մարտին Գարդները իր «Ալիսը նշումներով» գրքում, նշում է, որ երբ Քերոլը գրքի սևագիրը տվել է նկարազարդող Ջոն Թենիելին, նա առաջարկել է նկարել կամ ծովացուլ, կամ թիթեռ և կամ բարոնետ, քանի որ երեք բառն էլ անգլերենում համապատասխանում էին բանաստեղծության հանգին։ Հենց Թենիելը և ոչ թե Քերոլն է ընտրել ծովացուլին որպես գլխավոր կերպար։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լուիս Քերոլ
Կարտալինսկայա Զապան
Կարտալինսկայա Զապան (Карталинская запань, Кәртәле-Запань), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բելորեցկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բելորեցկի շրջանի բնակավայրեր
(1732) Հեյկե
(1732) Հեյկե (Heike), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1943 թվականի մարտի 9-ին Կառլ Ռեյնմուտի կողմից Հայդելբերգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,013965 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,6802 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,3478 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1911,2 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,188364 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 10,79° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1943 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կառլ Ռեյնմուտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Աբդի (գյուղ, Տյուլյաչինսկի շրջան)
Աբդի (Абди), գյուղ Ռուսաստանի Թաթարստան հանրապետության Տյուլյաչինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2000 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 331 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Թաթարստան հանրապետության Տյուլյաչինսկի շրջանի բնակավայրեր
Մայդան-Բոբրիկ
Մայդան-Բոբրիկ (Майдан-Бобрик), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Լիտինկայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Մայդան-Բոբրիկ գյուղում բնակվում էր 160 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,092 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 1739,13 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Լիտինկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Լեոնիդ Բալակլավ
Լեոնիդ Բալակլավ (Леонид Фёдорович Балаклав, ), հրեա և խորհրդային նկարիչ։
Կենսագրություն
Ծնվել և մեծացել է Բելցիում՝ հյուսնի ընտանիքում, որտեղ 9-ամյա հասակում սովորել է Գեղարվեստի դպրոցում ։ 1971-1973 թվականներին սովորել է Կիևի գեղարվեստի դպրոցում, այնուհետև սովորել է Օդեսայի գեղարվեստական ինստիտուտում (այն ավարտել է 1974 թվականին)։ Ինստիտուտն ավարտելուց հետո բնակվել է Քիշնևում, որպես դեկորատոր աշխատել է քաղաքային Տպագրության տանը և թատրոնում, իսկ 1987 թվականից աշխատել է Կիևի գիտական ֆիլմերի ստուդիայում։ 1987 թվականին մուլտիպլիկացիոն աշխատանքի համար պարգևատրվել է Տոկիոյի կինոփառատոնի ոսկե մեդալով (Ֆելինի մրցանակ)։ Եղել է ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամ։
1989 թվականից ապրել է Իսրայելում (Երուսաղեմ և Միցպե Ռամոն)։ Աշխատում է դիմանկարի և քնարական բնանկարի ժանրում, շատ աշխատել է կրոնի թեմատիկայով։
Դուստրը գերմանացի գծանկարիչ Ինգա Բալակլավն է (ծն. 1980 թվականի ապրիլի 26, Քիշնև), որն ապրում է Մյունխենում։
Հայկ Ութուճյան
Հայկ Արիսի Ութուճյան,, դիրիժոր։
Կենսագրություն
1972–1978 թվականներին սովորել է Կիպրոսի «Նարեկ» ազգային վարժարանում, 1985–1988 թվականներին՝ Անգլիայի Սասեքսի համալսարանում, 1988–1989 թվականներին՝ Լոնդոնի կայսերական քոլեջում։
1994 թվականին ավարտել է Քեմբրիջի համալսարանը, 1995 թվականին՝ Լոնդոնի «Գիլդիոլ» երաժշտության և դրամայի ակադեմիան։
2000 թվականին ձեռնադրվել է սարկավագ։
1988–1992 թվականներին՝ Սասեքսի կամերային նվագախմբի գլխավոր դիրիժոր, 1992–1995 թվականներին՝ «Դյուպարկ» անսամբլի գեղարվեստական ղեկավոր, 1991–1995 թվականներին՝ Բեթհովենյան ընկերության սիմֆոնիկ նվագախմբի և երգչախմբի երաժշտական տնօրեն։
1999 թվականից ապրում է Չեխիայում։
1999–2000 թվականներին՝ Լաբեմի Ուստի քաղաքի օպերային թատրոնի դիրիժոր, 2000 թվականից՝ Հյուսիսային Բոհեմիայի կամերային նվագախմբի գլխավոր դիրիժոր, 2001 թվականից, միաժամանակ՝ Պրահայի տնտեսագիտության համալսարանի նվագախմբի գործադիր և գեղարվեստական տնօրեն, Բերուան քաղաքի երգչախմբի գլխավոր խմբավար։
Հյուրախաղերով հանդես է եկել Մեծ Բրիտանիայում, Կիպրոսում, Բելգիայում, Իտալիայում, Ֆրանսիայում, Հայաստանում (2003 թվական)։
Ձեռքբերումներ
Կատեգորիա:Ծագումով հայ երաժիշտներ
Նահա (քաղաք, Ճապոնիա)
Նահա Նահա սի (那覇市), Ճապոնիայի Օկինավա պրեֆեկտուրայի կենտրոնական քաղաք, վարչական կենտրոն և խոշորագույն քաղաք։ Տեղակայված է Օկինավա կղզու հարավային մասում՝ Արևելաչինական ծովի ափին։
Քաղաքի մակերեսը 39,24 կմ² է, բնակչությունը՝ 318 183 մարդ (2014 թվականի օգոստոսի 1) , բնակչության խտությունը 8108,64 մարդ/կմ² է։
Նահան Օկինավա պրեֆեկտուրայի քաղաքական, տնտեսական և մշակութային կենտրոնն է։
Պատմություն
14-19-րդ դարերում քաղաքի տարածքում գտնվում էր Ռյուկյու պետության մայրաքաղաք Սյուրի ամրոցը։ 1879 թվականին Ճապոնիան անեքսիայի ենթարկեց Ռյուկյուն՝ այն միացնելով Կոգոշիմա պրեֆեկտուրային։ Ավելի ուշ ձևավորվեց Օկինավա պրեֆեկտուրան։ 1921 թվականի մայիսի 20-ին Սյուրիի և նախկին թագավորության ևս չորս մունիցիպալիտետի հիման վրա ստեղծվեց Նահա քաղաքը, որը դարձավ նոր պրեֆեկտուրայի մայրաքաղաքը։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Օկինավայի ճակատամարտում քաղաքը գրեթե ամբողջությամբ ավերվել էր։ Խիստ վնասվել էր նաև քաղաքի պատմական մասը և Սյուրիի ամրոցը, որը ներառված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում։
ԲՆակչություն
2014 թվականի օգոստոսի 1-ի դրությամբ քաղաքի բնակչությունը 318 183 մարդ է, բնակչության խտությունը՝ 8108,64 մարդ/կմ²։ Աղյուսակում ներկայացված է բնակչության թվաքանակի փոփոխությունը 1980-2005 թվականների ընթացքում ։
Կլիմա
Նահայի կլիման մերձարևադարձային մուսոնային է (Cfa)՝ տաք և խոնավ ամառներում, մեղմ ձմեռներով։ Ցերեկային միջին ջերմաստիճանը հուլիսին (տարվա ամենաշոգ ամիսը) 31 °C է, իսկ գիշերայինը՝ 26 °C: Հունվար-փետրվար ամիսներին ցերեկային ջերմաստիճանը տատանվում է 19 °C-ի սահմաններում, իսկ գիշերային ջերմաստիճանը մոտ 14 °C է։ Քաղաքի յուրաքանչյուր քառակուսի մետրին տարեկան տեղում է ավելի քան 2 մետր անձրև, չափազանց հազվադեպ գրանցվում է ձյուն։
Տրանսպորտ
Նահան Օկինավայի ամենակարևոր տրանսպորտային հանգույցն է։ Այստեղ են գտնվում միջազգային օդանավակայանը և նավահանգիստը, որը քաղաքը կապում է Ռյուկյու կղզեխմբի մյուս կղզիների և ամբողջ Ճապոնիայի հետ։ Ներքաղաքային տրանսպորտը ներկայացված է ավտոբուսային հաղորդակցությամբ և մոնորելսային ճանապարհով, որն ունի 15 կայան և քաղաքի հիմնական տրանսպորտային համակարգն է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Ճապոնիայի նավահանգստային բնակավայրեր Կատեգորիա:1921 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Նավահանգստային քաղաքներ
Պոլյանկա (գյուղ, Կորոստենի շրջան)
Պոլյանկա (Полянка), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Կորոստենի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Պոլյանկա գյուղում բնակվում էր 130 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,985 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 131,98 մարդ/կմ²։
Սոֆի Շոլ
Սոֆիա Մագդալենա Շոլ (Sophie Magdalena Scholl, ), գերմանական դիմադրության շարժման ակտիվիստ։ Իր ավագ եղբոր՝ Հանս Շոլի և Մյունխենի համալսարանի մի շարք այլ ուսանողների հետ ստեղծել է «Սպիտակ վարդ» խումբը, որի մասնակիցները կազմակերպել են խաղաղ հականացիստական ակցիաներ (ինչպես օրինակ թռուցիկների տարածումը)։ Սոֆի և Հանս Շոլերը ձերբակալվել են պետական դավաճանության մեղադրանքով և գլխատվել գիլյոտինի վրա։
Սկսած 1970-ական թվականներին Գերմանիայում աճել է հետաքրքրությունը Սոֆի և Հանս Շոլերի ճակատագրի նկատմամբ։ Այսօր նրանք համարվում են նացիզմի դեմ ոչ բռնի պայքարի խորհրդանիշներ։
Պատանեկություն
Սոֆի Շոլը ծնվել է Ֆորխտենբերգում, որի քաղաքապետը եղել է նրա հայրը։ Նա եղել է ընտանիքի հինգ երեխաներից չորրորդը։ 1930 թվականին ընտանիքը տեղափոխվել է Լյուդվիգսբուրգ, իսկ երկու տարի անց՝ Ուլմ։ 12 տարեկանից Սոֆին անդամակցել է նացիստական Գերմանացի աղջիկների միությանը։ Սոֆի եղբայրները՝ Հանսը և Վերները (1944 թվականի հունիսին անհայտ կորել է ռազմաճակատում) և քույրը՝ Ինգեն 1937 թվականին ձերբակալվել են Գեստապոյի կողմից՝ անօրինական քաղաքական գործունեություն ծավալելու մեղադրանքով։ Նրանք անդամակցում էին Գերմանական երիտասարդական շարժմանը։ Մի քանի ժամ անց ազատ են արձակվել։
1940 թվականին Սոֆին ավարտել է դպրոցը և, որպես դաստիարակ, աշխատանքի է անցել մանկապարտեզում։ Հաջորդ տարի նա ստիպված աշխատանքի է անցել Աշխատանքի կայսերական ծառայությունում (RAD), քանի որ համալսարանում սովորելու համար անհրաժեշտ էր RAD-ին ենթակա ստորաբաժանումներում աշխատանքային փորձ։ 1942 թվականի մայիսին Սոֆին ընդունվել է Մյունխենի համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետ։ Հանսն արդեն սովորում էր բժշկական ֆակուլտետում և Սոֆիին ծանոթացրել էր իր ընկերների հետ, որոնք ձևավորել էին նեղ շրջանակ՝ կապված փիլիսոփայական, քաղաքագիտական, երաժշտական, գրականագիտական և սպորտային հետաքրքրությունների հետ։
Սպիտակ վարդ
Սկսած 1942 թվականի ամառվանից մի քանի ուսանողներ, այդ թվում նաև Հանս Շոլը, սկսեցին հորինել և գաղտնի տարածել թռուցիկներ, որոնք կոչ էին անում դիմադրել նացիստական ագրեսիային։ Թռուցիկները թողարկվում էին «Սպիտակ վարդի» անունից։ Շատերը կարծում են, որ Սոֆին հենց առաջին օրերից միացել է խմբին, սակայն նա, իրականում, «Սպիտակ վարդին» անդամակցել է շատ ավելի ուշ՝ դառնալով կազմակերպության ակտիվ դերակատարներից մեկը։ 1943 թվականի փետրվարի 18-ին Սոֆին և Հանսը ձերբակալվել են համալսարանում՝ թռուցիկների տարածման մեղադրանքով։ Մի փոքր ուշ ձերբակալվել են նաև «Սպիտակ վարդի» մյուս անդամները։
Հանսի, Սոֆիի և Քրիստոֆ Պրոբստի դատավարությունը տեղի է ունեցել փետրվարի 22-ին, Ազգային դատական պալատում։ Դատավոր Ռոլանդ Ֆրեյսլերը մեղավոր է ճանաչել բոլոր երեքին էլ պետական դավաճանության մեջ և դատապարտել մահապատժի։ Դատավճռում նշվում էր․ «Մեղադրյալները ռազմական արդյունաբերության սաբոտաժի կոչեր են արել, նրանք քննադատել են մեր ազգի նացիոնալ-սոցիալիստական կենսակերպը, քարոզել պարտվողական տրամադրություններ և վատաբանել ֆյուրերին։ Այդպիսով նրանք օգնել են Ռայխի թշնամիներին և փորձել խաթարել մեր երկրի պաշտպանողականությունը։ Դրա համար նրանք պետք է պատասխան տան սեփական կյանքով» ։ Նույն օրը դատավճիռը իրականացվել է։ Բոլոր երեքը Մյունխենի Շտադելհայմ բանտում գլխատվել են։ Գլխատողը եղել է Յոհան Ռայհարթը, որը հայտնի էր գիլյոտինի մոդեռնիզացմամբ։ Վերջինիս ձեռքով գլխատվել է 3165 մարդ։
Հիշատակ
Հանս և Սոֆի Շոլերի պատվին վերանվանվել է այն հրապարակը, որտեղ գտնվել է Մյունխենի համալսարանի գլխավոր մասնաշենքը (Geschwister-Scholl-Platz), ինչպես նաև անվանվել համալսարանի կազմում գործող քաղաքագիտության ինստիտուտը։ Համալսարանի ներքին բակում «Սպիտակ վարդերի» անդամների պատվին կանգնեցվել է հուշարձան։ Համալսարանի ուսանողական կոմիտեի շրջանակներում մեծ օժանդակություն է վայելում համալսարանին՝ Սոֆի և Հանս Շոլերի պատվին կոչելու, որը ներկայումս կոչվում է Բավարիայի երկու ղեկավարների անունով ։ 2003 թվականի փետրվարի 22-ին, Սոֆիի գլխատման 60-ամյակի առթիվ, նրա կիսանդրին տեղադրվել է Վալհալի անվանի գերմանացիների պանթեոնում։
Սոֆի Շոլի կյանքին նվիրված են երեք ֆիլմեր, որոնք թողարկվել են Գերմանիայում 1970-ական և 1980-ական թվականներին։ 2005 թվականին թողարկվել է «Սոֆի Շոլ․ վերջին օրեր», որտեղ գլխավոր դերը մարմնավորել է Յուլիա Ենչը։ Ֆիլմի կարգախոսն է․ «1943 թվականին մի երիտասարդ կին կանգնեց պայքարելու նացիզմի դեմ։ Նրա քաջությունը նրան դարձրեց լեգենդ։ Սա նրա պատմությունն է…»։ Կինոնկարը նոմինացվել է «Օսկար» կինոմրցանակի՝ «Օտարալեզու ֆիլմերի» կատեգորիայում։ Ենչը ստացել է մի քանի մրցանակներ, այդ թվում նաև Բեռլինի կինոփառատոնի «Արծաթե առյուծ», Գերմանական կինոակադեմիայի և «Ֆելիքս» եվրոպական կինոփառատոնի մրցանակներ։
1980 թվականից տրվում է Հանս և Սոֆի Շոլերի գրական մրցանակը։ Մրցանակը տրվում է այն ստեղծագործությունների համար, որոնք «վկայում են հոգևոր անկախության մասին, գովաբանում քաղաքացիական ազատությունը, բարոյական, ինտելեկտուալ և էսթետիկ քաջությունը և այդպիսով տալիս զգալի իմպուլս՝ ժամանակակիցների պատասխանատվության զգացման համար»։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սպիտակ վարդ Կատեգորիա:Հակաֆաշիզմ Կատեգորիա:Մյունխենի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Կանայք Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում
Յանինա Կոնարսկայա
Կենսագրություն
Յանինա Զեյդեմանը ծնվել է ունևոր հրեա ձեռնարկատիրոջ ընտանիքում ։ Նա լավ կրթություն է ստացել. սովորել է Վարշավայի Կազիմիր Կոխանովսկու դպրոցում, այնուհետև՝ Ազգային մանկավարժական դասընթացներում, հետո Գեղարվեստի դպրոցի գեղանկարչության, գրաֆիկայի և քանդակագործության դասընթացներում։ Եղել է Վլադիսլավ Սկոչիլյասի գրաֆիկայի դասարանի սիրելի աշակերտուհիներից։
1918 թվականին վերցրել է Կոնարսկայա կեղծանունը, որը, որպես պաշտոնական ազգանուն, նրա կողմից ընդունվել է 1924 թվականին։ Այդ ժամանակ էլ Զեյդեման ընտանիքի անդամները հուդաիզմից կրոնափոխ են եղել և դարձել կաթոլիկ՝ վերցնելով Կոներսկի ազգանունը։ 1920 թվականին՝ Խորհրդա-լեհական պատերազմի ընթացքում, նկարչուհին Ակադեմիական լիգայի հոսպիտալում եղել է բուժքույր՝ հոգ տանելով վիրավոր զինվորների մասին։
Լեհաստանի երկրորդ հանրապետության ժամանակաշրջանում Յանինա Կոնարսկայան կազմակերպել է մի քանի հաջողված ցուցահանդեսներ և դարձել գրաֆիկայի գծով անցկացված Միջազգային գեղարվեստական ցուցահանդեսի դափնեկիր։ Նրա փայտափորագրական աշխատանքները հիմնականում սրբապատկերներ էին, կենդանիների պատկերներ, որոնք առևտրային հաջողություն ունեցան։ 1932 թվականին Լոս Անջելեսի արվեստի և գրականության օլիմպիադայում «Դահուկորդը» փորագրության համար (այլ տվյալներով՝ «Մարզադաշտ» փորագրության համար) Կոնարսկայան արժանացավ արծաթե մեդալի։
20-րդ դարի 20-ական թվականներին Յանինա Կոնարսկայան մտավ «Սկամանդր» (Skamander) գրական խմբի մեջ։ Գեղեցկության (բարեկազմ կապուտաչյա շիկահեր), բանականության և տաղանդի շնորհիվ բազմաթիվ երկրպագուներ ուներ գրողների և բանաստեղծների շրջանում։ Բացի այդ, նա Լոձի տեքստիլի մագնատի միակ բարեկամուհին էր, նրա հսկայական կարողության միակ ժառանգորդը։ Կոնարսկայան հայտնի էր իր բուռն սիրավեպերով, այդ թվում՝ Կազիմեժ Վեժինսկու հետ։ 1932 թվականին Յանինա Կոնարսկայան մասնակցել է 1962 թվականի Օլիմպիական խաղերի արվեստի մրցույթին և «տպագիր գրաֆիկա» անվանակարգում «Մարզադաշտ» ստեղծագործության համար ստացել արծաթե մեդալ ։
1934 թվականի մարտին Յանինա Կոնարսկայան ամուսնացել է գրող և բանաստեղծ Անտոնի Սլոնիմսկու հետ։ Ամուսնությունը երջանիկ էր, բայց անզավակ։ Ամուսնությունից հետո նա աստիճանաբար հեռացավ գեղարվեստական գործունեությունից՝ իր ողջ ժամանակը նվիրելով ընտանիքին։
Յանինա Կոնարսկայա-Սլոնիմսկայան մահացել է 1975 թվականի հունիսի 9-ին, Վարշավայում։ Թաղված է Լյասկի գյուղի Անտառային գերեզմանոցում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լեհ կին արվեստագետներ Կատեգորիա:Լեհ նկարիչներ Կատեգորիա:Լեհ քանդակագործներ
Նեստերկին (Օբլիվսկի շրջան)
Նեստերկին (Нестеркин), գյուղ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Օբլիվսկի շրջանում։ Նեստերկինսկոյե գյուղական համայնքի վարչական կենտրոնն է։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Օբլիվսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի խուտորներ
Սոոռու
Սոոռու (Sooru), գյուղ Էստոնիայի Վալգամաա նահանգի Տիլլիստե շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վալգամաա նահանգի Տիլլիստե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Էդուարդ Մաթևոսյան
Էդուարդ Մաթևոսյան, հայ կինոռեժիսոր, օպերատոր։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1987)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ Կատեգորիա:Հայ օպերատորներ
Մարիանյան իջվածք
Մարիանյան իջվածք, Համաշխարհային օվկիանոսի ամենախոր իջվածքը։ Գտնվում է Խաղաղ օվկիանոսի արևմտյան մասում՝ Մարիանյան կղզիներից հարավ-արևելք։ Երկարությունը 1500 կմ է։ Ունի V-աձև կտրվածք, թեք լանջեր, հարթ հատակ (1-5 կմ լայնությամբ)։ Առավելագույն խորությունը 11022 մ է։
Մարիանյան իջվածքի խորությունը չափել է խորհրդային «Վիտյազ» հետազոտական նավը, 1957 թվականին։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Խաղաղ օվկիանոս
Կառապատեյրա
Կառապատեյրա (Carrapateira), համայնք Բրազիլիայում՝ Պարաիբա նահանգի կազմում։ Գտնվում է Պարաիբա նահանգի Սերտանի մարզում։ Մտնում է Կաջազեյրասի գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 2373 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 72,778 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 32,6 մարդ/կմ²։
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1961 թվականին։
Վիճակագրություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Պարաիբա նահանգի բնակավայրեր
Կիրխների թանգարան
Կիրխների թանգարան, գերմանացի էքսպրեսիոնիստ նկարիչ Էռնստ Լյուդվիգ Կիրխների կյանքին և ստեղծագործությանը նվիրված արվեստի թանգարան Շվեյցարիայի Դավոս քաղաքում։ 1918-1938 թվականներին Կիրխներն ապրել է Դավոսում և ոգեշնչված այնտեղ ստեղծել է իր գործերից շատերը ։
Հավաքածուներ
Թանգարանի հավաքածուն ներառում է Կիրխների մեծ թվով արվեստի գործեր՝ ներառյալ բազմաթիվ նկարներ, քանդակներ, գծանկարներ, տպագրություններ և տեքստիլ գործեր, ինչպես նաև նկարչի գրեթե բոլոր էսքիզային տետրերն ու լուսանկարները։ Թանգարանում ներկայացված են Կիրխների ստեղծագործության բոլոր կարևոր թեմաները․ ստուդիական, մերկ և կրկեսային տեսարաններ, դիմանկարներ, գեղանկարներ և բնանկարներ՝ նրա Die Brücke շրջանից մինչև Շվեյցարիայում ապրած վերջին աշխատանքները։ Թանգարանի աշխատանքների մեծ մասը դավոսյան շրջանի՝ 1918-1938 թվականներ գործեր են։ Դրանք արտացոլում են Կիրխների մշտական զբաղվածությունը լեռնային աշխարհով, որը վառ տպավորել է նրա վրա, ինչպես նաև նրա կապը տեղի բնակիչների հետ։ Թանգարանում կան նաև նկարչի կյանքի և ստեղծագործության վերաբերյալ բազմաթիվ փաստաթղթեր, ինչպես նաև էքսպրեսիոնիստական գրադարան ։
Պատմություն և զարգացում
Կիրխների թանգարանը հիմնադրվել է Դավոսում 1982 թվականին։ Ի սկբանե տեղակայվել է հին փոստային բաժանմունքում՝ Դավոս հրապարակում։ Շվեյցարացի արվեստի կոլեկցիոներ և դիլեր Էբերհարդ Վ. Կորնֆելդը, ով 1960-ականներին արդեն ձեռք է բերել Կիրխների վերջին տունը Վիլդբոդենում՝ Դավոսի մոտակայքում գտնվող Ֆրաունկիրխում, և հանգստյան օրերին այնտեղ բացել իր կիրխներյան հավաքածուն հանրության համար, որը մեծ դեր է ունեցել թանգարանի ստեղծման գործում ։
1992 թվականի սեպտեմբերի 4-ին բացվել է թանգարանի նոր շենքը, որը նվիրաբերել է Կիրխների գույքի կառավարիչ Ռոման Նորբերտ Քեթերերը։ Հավաքածուն ներառել է այն ժամանակվա 519 աշխատանք։ Նոր շենքի բացման կապակցությամբ 500 աշխատանք և 160 էսքիզային տետր՝ գրեթե 10000 գծանկարներով, նվիրաբերվել են միայն նկարչի կալվածքից։ 1994 թվականին թանգարանը համալրվել է ևս 700 աշխատանքներով և Կիրխների լուսանկարների բազմաթիվ պահպանված նեգատիվներով ։
Վերանորոգման աշխատանքներից հետո «Կիրխների թանգարանի Դավոսի երեսուն տարիները. հավաքածուն» ցուցահանդեսը բացվել է 2012 թվականի դեկտեմբերին՝ թանգարանի 30-ամյակի կապակցությամբ։ Վերոնշյալ ցուցահանդեսներում Կիրխների ստեղծագործությունները զրույցի են բռնվել ժամանակակից արվեստի հետ։
Լայն լսարանին հասնելու համար թանգարանը ոչ միայն առաջարկում է էքսկուրսիաներ, այլ նաև սեմինարներ երեխաների, երիտասարդների, դպրոցականների և մեծահասակների համար նախատեսված ծրագրերով, ինչպես նաև արշավներ Կիրխների հետքերով, դեպի Ստաֆելալպ կամ Դավոսի անտառային գերեզմանոցում գտնվող Կիրխների գերեզման։
Կիրխների 160 էսքիզային տետրեր 1996 թվականին գրքի տեսքով հրատարակվել են որպես կատալոգի և հասանելի են դարձել ամբողջական թվայնացման միջոցով։
Կիրխների թանգարանը շվեյցարական տասը թանգարաններից մեկն է, որը 2016/2017 թվականներին ֆինանսական աջակցություն է ստացել դաշնային իշխանություններից՝ ծագման հետազոտությունների համար։ Նացիստների կողմից թալանված արվեստի գործերի առնչությամբ ընտրվել են շուրջ 80 ստեղծագործություններ, որոնց ծագումն ամբողջությամբ փաստագրված չէ։ Դրանք ներառում են Կիրխների, ինչպես նաև Ալեքսեյ ֆոն Յավլենսկու և Վասիլի Կանդինսկու ստեղծագործությունները։ Այնուհետև թանգարանի տնօրեն Թորստեն Սադովսկին 2016 թվականին բացատրել է, որ «մենք չենք ցանկանում, որ մեր թանգարանի գույքագրում ապօրինի ձեռքբերումներ լինեն»։
Ներկայիս շենք
Դավոսի Կիրխների թանգարանի ճարտարապետներն են Անետ Գիգոնը և Մայք Գույերը։ Կառույցը դիտվում է որպես թանգարանային ճարտարապետության նոր մոտեցման առաջամարտիկ աշխատանք, որը ուշագրավ կերպով համատեղում է ֆունկցիոնալությունն ու գեղագիտությունը, ճարտարապետական ներքին արժեքը և արվեստին մատուցվող ծառայությունը։ 2012 թվականին այն ստացել է Daylight մրցանակը Velux հիմնադրամի կողմից, որը հիմնադրվել է 1980 թվականին (Շվեյցարիայի ամենաարժեքավոր ճարտարապետական մրցանակը) ։
Հիմնադրամ և աջակցության ասոցիացիա
Էռնստ Լյուդվիգ Կիրխներ դավոսյան հիմնադրամին է պատկանում և՛ հավաքածուն, և՛ թանգարանի շենքը։ Թանգարանին աջակցում է ասոցիացիան։ Դավոսի Կիրխներ ասոցիացիան հիմնադրվել է 1982 թվականին և ունի շուրջ 600 անդամ և հաստատություն։ Այն նպաստում է թանգարանի բովանդակային աշխատանքին ։ Կիրխների թանգարանային միությունն ակտիվորեն աջակցում է իր հավաքածուի համար արվեստի գործերի ձեռքբերմանը, թանգարանային կրթական գործունեության և հրատարակությունների խթանմանը, ինչպես նաև հետազոտությունների խթանմանը՝ հավաքածուի հետ կապված հրատարակությունների միջոցով։
Թանգարանին աջակցում է անհատներից կազմկված հովանավորչական հանձնաժողովը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի պատկերասրահներ Կատեգորիա:1982 հիմնադրումներ Շվեյցարիայում Կատեգորիա:Գրաուբյունդենի թանգարաններ Կատեգորիա:Շվեյցարիայի կենսագրական թանգարաններ
Նովոպոլեևսկի (Օբլիվսկի շրջան)
Նովոպոլեևսկի (Новополеевский), ավան Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Օբլիվսկի շրջանում։ Մտնում է Սոլոնեցկոյե գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Օբլիվսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի ավաններ
Միրդեխոր
Միրդեխոր, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Ամասիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Թուրքիայի գյուղեր
Տնտեսական սոցիոլոգիա
Տնտեսական սոցիոլոգիա, ուսումնասիրում է տարբեր տնտեսական երևույթների սոցիալական պատճառն ու հետևանքը։ Ոլորտը կարելի է լայնորեն բաժանել դասական և ժամանակակից ժամանակաշրջանի (հայտնի է որպես «նոր տնտեսական սոցիոլոգիա»)։
Դասական ժամանակաշրջանը հատկապես վերաբերում էր արդիականությանը և դրա բաղկացուցիչ ասպեկտներին, ներառյալ ռացիոնալացումը, աշխարհիկացումը, ուրբանիզացումը և սոցիալական ստրատիֆիկացումը։ Քանի որ սոցիոլոգիան առաջացել է հիմնականում որպես կապիտալիստական արդիականության արձագանք, տնտեսագիտությունը դեր է խաղացել դասական սոցիոլոգիական հետազոտության մեջ։ «Տնտեսական սոցիոլոգիա» հատուկ տերմինն առաջին անգամ ստեղծվել է Ուիլյամ Սթենլի Ջևոնսի կողմից 1879 թվականին, որը հետագայում օգտագործվել է Էմիլ Դյուրկհայմի, Մաքս Վեբերի և Գեորգ Զիմելի աշխատություններում 1890-1920 թվականներին ։ Տնտեսագիտության և կրոնի փոխհարաբերությունների և ժամանակակից Արևմուտքի մշակութային «հիասթափության» վերաբերյալ Վեբերի աշխատանքը տնտեսական սոցիոլոգիայի դասական ժամանակաշրջանում շարադրված մոտեցման մեջ, թերևս, ամենանշանակալի է։
Դասական
Տնտեսական սոցիոլոգիան առաջացել է որպես տնտեսական երևույթների վերլուծության նոր մոտեցում՝ ընդգծելով հատկապես տնտեսական կառույցների և ինստիտուտների դերը, որոնք աշխատում են հասարակության վրա, և հասարակության ազդեցությունը տնտեսական կառույցների և ինստիտուտների բնույթի վրա։ Կապիտալիզմի և արդիականության փոխհարաբերությունները կարևոր խնդիր են, որը, հավանաբար, լավագույնս դրսևորվել է Վեբերի «Բողոքական էթիկան և կապիտալիզմի ոգին» (1905) և Զիմելի «Փողի փիլիսոփայությունը» (1900) աշխատություններում։ Կարելի է ասել, որ տնտեսական սոցիոլոգիան սկսվել է Տոկվիլի «Ժողովրդավարությունը Ամերիկայում» (1835–1840) և «Հին ռեժիմը և հեղափոխությունը» (1856) աշխատություններով ։ Մարքսի պատմական մատերիալիզմը փորձել է ցույց տալ, թե ինչպես են տնտեսական ուժերն ազդում հասարակության կառուցվածքի վրա հիմնարար մակարդակով։ Էմիլ Դյուրկհայմի «Աշխատանքի բաժանումը հասարակության մեջ» աշխատությունը լույս է տեսել 1922 թվականին, մինչդեռ Մաքս Վեբերի «Տնտեսություն և հասարակություն» աշխատությունը հրատարակվել է նույն թվականին։
Ժամանակակից
Ժամանակակից տնտեսական սոցիոլոգիան կենտրոնանում է հատկապես տնտեսական փոխանակումների սոցիալական հետևանքների, դրանց ընդգրկած սոցիալական իմաստների և սոցիալական փոխազդեցությունների վրա, որոնք դրանք նպաստում կամ խոչընդոտում են։ Ժամանակակից տնտեսական սոցիոլոգիայի ազդեցիկ դեմքերից են՝ Ֆրեդ Լ. Բլոկը, Ջեյմս Ս. Կառլո Տրիգիլիան, Դոնալդ Անգուս ՄակՔենզին, Լորան Թեվենոն և Յենս Բեկերտը Եվրոպայում։ Նրանց շարքին կարելի է ավելացնել Ամիտայ Էցիոնին, որը զարգացրել է սոցիալ-տնտեսական գաղափարը , Չակ Սաբելին, Վոլֆգանգ Սթրիկին և Մայքլ Մուսոին, ովքեր աշխատել են քաղաքական տնտեսության/սոցիոլոգիայի ավանդույթներով։
20-րդ դարի ընթացքում մաթեմատիկական վերլուծության և օգտակարության առավելագույնի հասցնելու վրա կենտրոնացած լինելը ոմանց ստիպել է տնտեսագիտությունը դիտել որպես մի առարկա, որը հեռանում է իր արմատներից սոցիալական գիտությունների մեջ։ Տնտեսագիտության կամ տնտեսական քաղաքականության շատ քննադատություններ սկսվում են այն մեղադրանքից, որ վերացական մոդելավորումը բացակայում է որոշ հիմնական սոցիալական երևույթների լուծումը։
Նոր տնտեսական սոցիոլոգիա
Տնտեսական սոցիոլոգիայի ժամանակակից շրջանը, որը հաճախ հայտնի է որպես նոր տնտեսական սոցիոլոգիա, համախմբվել է 1985 թվականին Մարկ Գրանովետերի «Տնտեսական գործողություն և սոցիալական կառուցվածք. Ներդրվածության խնդիրը» աշխատությամբ ։ Այս աշխատանքները մշակել են ներկառուցվածության հայեցակարգը, որը նշում է, որ անհատների կամ ընկերությունների միջև տնտեսական հարաբերությունները տեղի են ունենում գոյություն ունեցող սոցիալական հարաբերությունների շրջանակներում (և այդպիսով կառուցված են այս հարաբերություններով, ինչպես նաև ավելի մեծ սոցիալական կառույցներով, որոնց մասն են կազմում այդ հարաբերությունները)։ Սոցիալական ցանցերի վերլուծությունը եղել է այս երևույթի ուսումնասիրության առաջնային մեթոդաբանությունը։ Գրանովետերի թույլ կապերի ամրության տեսությունը և Ռոնալդ Բուրտի կառուցվածքային հայեցակարգը այս ոլորտի երկու ամենահայտնի տեսական ներդրումն են։
Մարքսիստական սոցիոլոգիա
Ժամանակակից մարքսիստական միտքը կենտրոնացել է կապիտալիզմի (կամ «ապրանքային ֆետիշիզմի») սոցիալական հետևանքների և դրանք արտադրող տնտեսական հարաբերությունների համակարգում տնտեսական զարգացման վրա։ Ակնառու տեսաբաններից են Գեորգի Լուկաչը, Թեոդոր Ադորնոն, Մաքս Հորկհեյմերը, Վալտեր Բենիամինը, Գայ Դեբորդը, Լուի Ալտյուսերը, Նիկոս Պուլանզասը, Ռալֆ Միլիբանդը, Յուրգեն Հաբերմասը, Ռայմոնդ Ուիլյամսը, Ֆրեդրիկ Ջեյմսոնը, Անտոնիո Նեգրին և Ստյուարտ Հոլը։
Սոցիալ-տնտեսագիտություն
Տնտեսական սոցիոլոգիան երբեմն հոմանիշ է սոցիալ-տնտեսագիտության հետ։ Սոցիալ-տնտեսագիտությունը զբաղվում է վերլուծական, քաղաքական և բարոյական հարցերով, որոնք ծագում են տնտեսության և հասարակության խաչմերուկում լայն միջառարկայական տեսանկյունից՝ սոցիոլոգիայից դուրս քաղաքական տնտեսության, բարոյական փիլիսոփայության, ինստիտուցիոնալ տնտեսագիտության և պատմության հետ կապերով։
Ակադեմիական ընկերություններ
Ամերիկյան սոցիոլոգիական ասոցիացիայի «Տնտեսական սոցիոլոգիայի» բաժինը 2001 թվականի հունվարին դարձել է մշտական բաժին։ Ըստ նրա կայքի՝ այն ունի մոտ 800 անդամ ։
Այս ոլորտում գիտնականների մեկ այլ խումբ Միջազգային սոցիոլոգիական ասոցիացիայի շրջանակներում աշխատում է որպես «Տնտեսության և հասարակության հետազոտությունների կոմիտե» (RC02) :
Տնտեսական սոցիոլոգիան և քաղաքական տնտեսությունը (ES/PE), որը հիմնադրվել է 2011 թվականին, առցանց գիտական ընկերություն է, որը հավաքում է տնտեսական սոցիոլոգիայով և հարակից թեմաներով հետաքրքրված հետազոտողներին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ինստիտուցիոնալ տնտեսագիտություն Կատեգորիա:Տնտեսագիտության միջառարկայական բնագավառներ
Կարտամակ
Կարտամակ (Картамак, Ҡартамаҡ), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բուզդյակսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 410 մարդ։
Կունցևո (գյուղ, Նովի Սանժարիի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Կունցևո գյուղում բնակվում էր 554 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 4171 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 132,82 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Նովի Սանժարիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1859 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Աբդուլգազինո
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 352 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Աբզելիլովսկի շրջանի բնակավայրեր