cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մալոֆյոդորովկա (գյուղ, Կազանկայի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Մալոֆյոդորովկա գյուղում բնակվում էր 23 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,356 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Կազանկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Դեբրեցեն (ֆուտբոլային ակումբ)
Դեբրեցենի երկաթուղու մարզական ակումբ (Debreceni Vasutas Sport Club կամ DVSC), պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլային ակումբ Դեբրեցեն քաղաքից։
Պատմություն
Դեբրեցենի երկաթուղու մարզական ակումբը հիմնադրվել է 1902 թվականին, Դեբրեցեն քաղաքում։
Ներկա կազմ
Մայիսի 28, 2010
Արտաքին հղումներ
Դեբրեցեն
Կուտականի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Գեղարքունիքի մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Գեղարքունիքի մարզի Կուտական գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 7 հուշարձան (5 միավոր)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի հուշարձանների ցանկեր
Եվրատեսիլ 2010 երգի մրցույթ
«Եվրատեսիլ 2010» երգի մրցույթը դարձել է Եվրատեսիլի 55-րդ մրցույթը։ Անց է կացվում 2010 թվականի մայիսի 25-ից մինչև 29 Նորվեգիայի մայրաքաղաք Օսլոյի արվարձան Բերումի «Telenor Arena» համալիրում։ Այդ մրցույթի անցկացման իրավունքը Նորվեգիան ստացել է, երբ որ Եվրատեսիլ 2009 երգի մրցույթում ազգությամբ բելառուս Նորվեգիայի ներկայացուցիչ Ալեքսանդր Ռիբակը «Fairytale» երգով զբաղեցրել է 1-ին տեղը։
Սա «Եվրատեսիլ» երրորդ մրցույթն է, որն անցկացվում է Նորվեգիայում։ 1986 թվականին երկիրը դարձյալ անցկացման իրավունք էր ստացել, երբ «Bobbysocks» դուետը «La det swinge» երգով կարողացավ առաջին տեղ գրավել, և 1996 թվականին այն կրկնվեց «Secret Garden» դուետի «Nocturne» երգի հաղթանակով։
Անցկացման վայր
Օսլոյում 2009 թվականի մայիսի 27-ին պրես-կոնֆերանսին որոշված է եղել, որ «Եվրատեսիլ 2010»-ը անցկկացվի Օսլոյում, իսկ ավելի կոնկրետ «Oslo Spektrum»-ում, որտեղ անց է կցել «Եվրատեսիլ 1996 երգի մրցույթը»։ «NBK» հաղորդող ընկերությունը պնդում էր, որ Օսլոն միակ քաղաքն է Նորվեգիայում, որը համապատասխանում է մրցույթի անցկացման պահանջներին։ Բայց հուլիսի 3-ին անցկացման վայրը փոխած է եղել «Telenor Arena» սպորտա-համերգային համալիրի Օսլոյի արվարձան Բերումում. «Oslo Spektrum» համալիրը մերժած է եղել, քանի որ «Telenor Arena» ավելի մեծ է և ավելի լավ սարքավորած է ։
Բյուջե
Ըստ Նորվեգիայի մշակույթի նախարարի և «NRK» ընկերության տնօրենի տեղեկություններին, ի սկզբանե մրցույթի անցկացման համար տրամադրված է եղել 150 մլն նորվեգական կրոն (17 միլիոն եվրո). Այդ գումարը ավելի մեծ է, քան տրամադրված է եղել «Եվրատեսիլ 2007»-ի համար Հելսինկիյում, բայց երկու անգամ քիչ է, քան «Եվրատեսիլ 2009»-ին Մոսկվայում ։ Տվյալ պահին մրցույթի անցկացմանը ծախսած է եղել մոտավորապես 211 նորվեգական կրոն (€24 մլն) ։
Վիզուալ դիզայն
«NRK» հեռուստաալիքը հայտարարել է «Եվրատեսիլ 2010» մրցույթի սլոգանը և դիզայնը 2009 թվականի դեկտեմբերի 4-ին, երբ որ Մոսկվայի քաղաքապետը փոխանցում էր մրցույթի բանալիները Օսլոյի քաղաքապետին։ Դրա հետ ''«Եվրատեսիլ 2010»'-ը սկսեց իր մեկնարկը ։ Սլոգանը դարձել է «Բռնիր պահը» բառակապակցությունը (Share The Moment), էմբլեմը նկարած է սպիտակ ֆոնի վրա, նաև օգտագործված են սևը, ոսկեգույնը և վարդագույնը։ Մրցույթի դիզայնը ցուցադրված է եղել մայիսի 6-ին ։
Վարողներ
Նորվեգական լրատվամիջոցներում շատ էին քննարկվում «Եվրատեսիլ 2010»-ի վարողնրի հավակնորդները։ Արդյունքում վարող են դարձել Նադյա Հասնաույին, Էրիկ Սոլբաքենը և Հադի Նըջին։ Սոլբաքենը և Նըջին բացել են բոլոր 3 շոուները, շփվել են մասնակիցների հետ կուլիսներում։ Հասնաույին հայտարարել էր քվեարկում և արդյունքները։ Երկրորդ անգամ է Եվրատեսիլի պատմությունում 1999 թվականի մրցույթից հետո, երբ որ շոուն վարում են ավելի քան 2 մարդ։
Քվեարկում
2009 թվականի նոյեմբերի 11-ին Եվրոպական Հեռարձակման Միությունը որոշել է, որ ի տարբերություն նախորդ, 2009 թվականի մրցույթից, Եվրատեսիլ 2010-ի կիսաեզրափակիչներում, ինչպես նաև եզրափակչում, միավորները կորոշվեն ժյուրիի և հեռուստադիտողների քվեարկման զուգակցումով։ Նաև ի տարբերություն 2008 և 2009 թվականների մրցույթներից, որտեղ եզրափակիչ անց էին կենում 9 երկիր հեռուստադիտողների քվեարկման արդյունքներով և 1 երկիր ժյուրիի քվեարկումով, նրա հաշվին, որ ձայները կմիավորվեն և եզրափակիչ անց կկենան 10 երկիր ձայների ամենաշատ քանակով։
Նվագախմբի վերադառնալու հնարավորություն
Առաջին անգամ 1998 թվականից, Եվրատեսիլ մրցույթի երկրպագուները «Ֆեյսբուք»-ում առաջարկել էին վերադարձնել նվագախումբը։ Իրենց միացել էին ավելի քան 5 հազար մարդ։ Նվագախումբը օգտագործվում էր 1956 թվականից և 1998-ին երաժշտական տեխնոլոգիաների արագ զարգացման պատճառով փոխարինված է եղել ֆոնոդրամմայով ։. Յան Ֆրեդերիկ Հեյերդալը, Նորվեգական ռադիոն նվագախմբից, ասել է, որ հետաքրքրված է մասնակցումով մրցույթի մեջ, եթե ԵՀՄ-ը և «NBK»-ն կհավանեն այդ նորմուծություն ։ Փոփոխությունների մասին պաշտոնական հայտարարում չ չո եղել։
Վիճակահանություն
2010 թվականի փետրվարի 7-ին, կիրակի օրը, վիճակահանություն է անցկցվել, որը որոշել է, թե որ երկրները կմասնակցեն 1-ին կիսաեզրափակչում և որոնք 2-րդ։ Հինգ արկղների մեջ տեղադրել են երկիր-մասնակիցների անվանումները, որոնք պիտի մասնակցեն կիսաեզրափակչում։ Նաև այդ օրը որոշված է եղել, ինչ համարների տակ ելույթ կունենան երկրի-կազմակերպիչների (Մեծ Բրիտանիա, Ֆրանսիա, Գերմանիա և Իսպանիա) և կազմակերպիչ երկրի (Նորվեգիայի) ներկայացուցիչները ։
2010 թվականի մարտի 23-ին վիճակահանություն է անցկացվել, որի արդյունքում կիսաեզրափակչում և եզրափակչում կատարողների մասնակցման համարներն են որոշվել։
Երկիր-մասնակիցներ
39 երկիր հաստատել էին իրենց մասնակցությունը «Եվրատեսիլ 2010» մրցույթին, այդ թվում Վրաստանը, որը վերադարձել էր 2009 թվականի հրաժարումից հետո «We don’t wanna put in» երգի պատճառով, որը ուներ դիվանագիտական ենթատեսքտ և չէր համապատասխանում մրցույթի կանոններին։ Ամեն կիսաեզրափակչում մասնակցել են 17, իսկ 5 երկիր, «մեծ քառյակը» և երկիր-տերը կմասնակցեն անմիջապես եզրափակչում։
Ձայների հայտարարման կարգ
Ամենափոքր միավորները (1-7) երկրից չէին առանձին չէին հայտարարվում, այլ ցուցադրվում էին աղյուսակում։ Բանավոր կերպով հայտարարվում էին 8, 10 և 12 միավորները։
Երկրները հայտարարել են քվեարկության արդյունքները հետևյալ հերթականությամբ ՝
<li> <li> (Թամիլլա Շիրինովա) <li> <li> (Յոհաննա Գուդրուն Յոունսդոտտիր) <li> <li> (Օդրի Շաբո) <li> (Այհոա Արվիզու) <li> (Լյուբոմիր Մայանիիկ) <li> <li> (Իրինա Ժուռավսկայա) <li> <li> (Կիարա) <li> (Աննա Ռիվա)
<li> (Կրիստինա Մետաքսա) <li> (Գեդրյուս Մասալսկիս) <li> (Ալեքսեյ Գրիշին) <li> (Կրիստա Ռեկոցցիա) <li> (Կատյա Ռեթսեն) <li> <li> (Իոլանթա Կաբաու վան Կասբերգեն) <li> (Օֆեր Նանշո) <li> <li> <li> (Մարիա Վաշաձե) <li> (Էրիկ Սաադե) <li> (Նազենի Հովհաննիսյան)
Հետաքրքիր փաստեր
Իսպանիայի մասնակցի ելույթի ժամանակ դահլիճ է դուրս վազել մի հայտնի կատարումների «քայքայող» Ջիմմի Ջամփը, և մրցույթի կազմակերպիչները որոշել են, որ իսպանացի Դիհեսը կրկնակի ելույթ կունենա վերջին համարից հետո (այսինքն Դանիայի, որը քսան հինգերրորդն եր)։
Հղումներ
Կատեգորիա:2010 Նորվեգիայում
Ստարցինո
Ստարցինո (Старцино, Старцин), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բիրսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 279 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բիրսկի շրջանի բնակավայրեր
Պտղաբուծությունը Հայաստանում
Հայաստանը պտղաբուծության հնագույն երկիր է։ Հայտնաբերվել են (Արմավիր, Շենգավիթ, Գառնի և այլն) 3-6 հազար տարվա ծիրանի, դեղձի, սալորի, խաղողի սերմեր։
Հայկական լեռնաշխարհում պտղաբուծությունը հատկապես զարգացել է մ.թ.ա.11- մ. թ. 1-ին դարերում։ Վանի մերձակայքում՝ « Մհերի դռան » վրա, Մենուան (մ. թ. ա. 871-810) թողել է հետևյալ հիշատակությունը՝ «Խաղողի և պտղատու այգի հիմնեցի, պատերով այն շրջապատեցի»։ Հայաստանի պտղաբուծության մասին նշել են հույն և հայ պատմիչներ Հերոդոտոսը (մ.թ.ա. 5-րդ դար), Ստրաբոնը (մ. թ. ա. 1-ին դար), Ագաթանգեղոսը, Մովսես Խորենացին, Անանիա Շիրակացին, Ստեփանոս Օրբելյանը և ուրիշներ։
Հայաստանը բազմաթիվ պտղատու ծառատեսակների (ծիրանենի, տանձենի, սալորենի և այլն) մշակության հնագույն վայրերից է։ Հազարամյակների ընթացքում ժողովրդական ընտրասերման միջոցով ստեղծվել են ծիրանենու, դեղձենու, սալորենու, խնձորենու, տանձենու, ընկուզենու բազմաթիվ արժեքավոր տեսակներ։ Դրանցից համաշխարհային ճանաչում ունեն ծիրանն ու դեղձը, որոնք հայտնի են նաև որպես հայկական պտուղ։
Պտղատու այգիներ կան գյուղատնտեսական բոլոր գոտիներում։ Արարատյան, նախալեռնային, Հյուսիսարլևելյան և Զանգեզուրի գոտիներում մշակվում են հիմնականում ծիրանենի, դեղձենի, սալորենի, նախալեռնային և Զանգեզուրի գոտիների 1000-1500 մետր բարձրություններում, Լոռի-Փամբակի և մասամբ լեռնային շրջաններում՝ խնձորենի և տանձենի։ Սյունիքի մարզի՝ Մեղրու և Տավուշի մարզի, Նոյեմբերյանի (ցածրադիր մասերում) տարածաշրջաններում զարգանում է չոր մերձարևադարձային պտղատեսակների մշակությունը։
2011 թվականին պտղի և հատապտղի տնկարկների մակերեսը 37,1 հազար հեկտար էր, համախառն բերքը՝ 236,0 հազար տոննա։
Կատեգորիա:Հայաստանի գյուղատնտեսություն‎
Աստղային թիթեռնիկ
«Աստղային թիթեռնիկ», Բերնար Վերբերի լավագույն վեպերից, որը հրատարակվել է 2006 թվականին։ Վեպի գործողությունները իրականանում են Երկիր մոլորակում, «Աստղային թիթեռնիկ» տիեզերանավում և JW 103683 մոլորակում։
Նկարագրություն
Մարդկության նկատմամբ դժգոհությամբ լցված Իվ Կռամերը ամերիկյան տիեզերական կազմակերպության «Նորարարության» բաժնի ղեկավարն է։ Նա գտնում է իր հոր տիեզերանավի ստեղծման նախագիծը և որոշում իրագործել այդ երազանքը։ Որոշ ժամանակ անց Իվը գտնում է նախագծի հովանավոր` միլիարդեր Գաբրիել Մակնամարային և սկսվում են շինարարական աշխատանքներ։ Նա կարիք ուներ փորձառու նավագնացի, ով կուղղորդեր իրեն։ Այսպիսով որոշում է նաև իր մեղքը քավելու նատակով ներգրավել հայտնի նավագնաց Էլիզաբեթ Մելորին, ում նա ավտովթարի է ենթարկել, այդպիսով զրկելով իր ողջ կյանքի հաճույքից` նավագնացությամբ զբաղվելուց։ Աղջիկը սկզբում մերժում է առաջարկը, բայց հետագայում համաձայնվում։ Մի քանի տարի հետո «Աստղային թիթեռնիկ» տիեզերանավը թռչում է երկրից 144.000 ուղևորներով։ Բոլորն էլ գիտեին, որ նոր մոլորակ կարող են հասնել միմիայն նրանց սերունդները, քանզի ճանապարհորդությունը տևելու էր 1000 տարի։ Այս ընթացքում տիեզերքում սավառնող «քաղաքում» փոփոխվում են սերունդներ, մտածողութուններ, աշխարհայացք և սկսվում են հեղափոխություններ, որոնք հանգեցնում են պատերազմի։ Մարդիկ սիրում են, խանդում և սպանում միմյանց։ Ճանապարհի վերջում ողջ են մնում ընդամենը վեց հոգի, բայց միայն երկուսը` Ադրիան 18-ը և Էլիզաբեթ 15-ն են իջնում նոր մոլորակ։ Մի քանի տարի հետո Էլիզաբեթ 15-ը մահանում է օձի խայթոցից և Ադրիանը մնում է մենակ։ Հանկարծ նա երազում տեսնում է տվյալ իրադրությունից դուրս գալու միակ ուղին` ստեղծել երեխա մարդկային կողից։ Նորածնին Ադրիանն անվանում է Էյա։ Երբ աղջիկը մեծանում է Ադրիանը նրան պատմում է մարդկության ողջ պատմությունը։ Այս ամենի վերջում ընթերցողը գիտակցում է թե ինչքան սխալական և փոփոխական է մարդ արարածը և, որ նա փորձում է փախչել նույն պրոբլեմներից, որոնք չլուծելու դեպքում անընդհատ կրկնվում են` էլ ավելի ուժեղ հարվածելով մարդուն։
Արտաքին հղումներ
Աստղային թիթեռնիկ: Աֆորիզմներ:
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ ըստ ժանրի Կատեգորիա:Ֆանտաստիկ գրականություն
Օբոզերսկի
Օբոզերսկի (Обозерский), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Արխանգելսկի մարզի Պլեսեցկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 3514 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Արխանգելսկի մարզի Պլեսեցկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1896 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Նավազի
Նավազի (ნავაზი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Մցխեթ-Մթիանեթ մարզի Մցխեթի շրջանում ։
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 590 մետր բարձրության վրա։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 573 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Մցխեթի շրջան
Շուլե Յուքսել Շենլեր
Շուլե Յուքսել Շենլեր (Şule Yüksel Şenler, ), թուրք գրող, լրագրող և կանանց իրավունքների պաշտպան ։
Կենսագրություն
Յուքսել Շենլերը ծնվել է 1938 թվականի մայիսի 29-ին Կայսերիում։ Ավելի ուշ, վերցրել է «Շուլե» անունը։ Դեռ երիտասարդ տարիքում, ընտանիքի հետ միասին, տեղափոխվել է Ստամբուլ։ 8-րդ դասարանում թողել է դպրոցը և սկսել աշխատել հայ դերձակի մոտ։ Հենց այստեղ էլ Յուքսել Շենլերը գծագրել է ժամանակակից գլխաշորի իր սեփական մոդելը, որն առավել հայտնի պետք է դառնար ապագայում։
21 տարեկանում սկսել է աշխատել որպես լրագրող։ 1965 թվականից սկսել է կրել հիջաբ։ «Yeni İstiklal» (Նոր անկախություն) թերթում տպագրած հոդվածների համար՝ Յուքսել Շենլերի դեմ դատական հայցեր են ներկայացվել։ Նա ճանապարհորդել է Անատոլիայով և ելույթներ ունեցել տարբեր հանդիպումների ժամանակ։ Երբ աղջիկներն սկսեցին կրել Շենլերի նախագծած գլխաշորը, չադրայի այս տեսակն սկսեց կոչվել «le sulebaşı şu»։ Շենլերը ձերբակալվել է այն բանից հետո, երբ վերջինիս նամակը Ջևդեթ Սունայ վիրավորել է նախագահի արժանապատվությունը՝ բանտում անցկացնելով ութ ամիս։ Շենլերը գրել է «Hür Söz», «Yeni İstiklal» և «Babıalide Sabah» կանանց համար նախատեսված թերթերի համար։ 1980 թվականից հետո, սկսել է գրել «Zaman» և «Milli Gazete» օրաթերթերի համար։ Շենլերի «Խաղաղ փողոց» հայտնի վեպի հիման վրա նկարահանվել է հեռուստասերիալ։ Չնայած իր մեծ տարիքին և տկարությանը, Շենլերը շարունակել է պարբերաբար հրապարակվել բազմաթիվ թերթերում և ամսագրերում։ Սրտի կաթվածից մահացել է 2019 թվականի օգոստոսի 28-ին Ստամբուլում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրք գրողներ Կատեգորիա:Թուրք լրագրողներ Կատեգորիա:Թուրք իրավապաշտպաններ
Դյուրվիլի ծով
Դյուրվիլի ծով (d’Urville Sea), Հնդկական օվկիանոսի ծայրամասային ծով Անտարկտիդայի արևելյան ափերի մոտ՝ արևելյան երկայնության 136o և 148o֊ի միջև։ Ողողում է Ադելի երկրի ափերը։ Խորությունը մինչև 3610 մ է։ Կան շատ այսբերգներ։
Անվանում
Հայտնագործել է Դուգլաս Մոուսոնի գլխավորած ավստրալիական արշավախումբը 1914 թվականին։ Կոչվել է ի պատիվ ֆրանսիացի ծովագնաց և օվկիանոսագետ Ժյուլ Սեբաստիան Սեզար Դյումոն–Դյուվիլի, ով 1840 թվականին հայտնագործել էր Ադելի երկիրը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հնդկական օվկիանոսի ծովեր Կատեգորիա:Մարդկանց անունով կոչված ծովեր
Մարկոս Բրուտոս
Մարկոս Յունիոս Բրուտոս, հռոմեական քաղաքական և ռազմական գործիչ Յունիոսների պլեյբեյական ցեղից, առաջին հերթին հայտնի է որպես Հուլիոս Կեսարին սպանող։ Իր կարիերայի վաղ փուլերում՝ 50-ականներին Ք․ա․, նա հայտնի խոսնակ էր և ստացել էր Princeps iuventutis- «առաջինը երիտասարդների մեջ» պատվավոր կոչումը։ Կեսարի և Պոմպեոսի միջև քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ Բրուտոսը անցնում է վերջինիս կողմը (Ք․ա․49 թվական )։ Ֆերսալի ճակատամարտից հետո անցնում է Կեսարի կողմը և կարևոր տեղ է զբաղեցնում նրա շրջապատի մեջ։ Ք․ա․ 44 թվականին ստանում է պրետորի պաշտոնը և պետք է դառնար կոնսուլ 41 թվականին։ Չնայած Կեսարի հետ այդ սերտ հարաբերություններին (որոշ աղբյուրներ հայտնում են, որ Գայոս Հուլիոս Կեսարը կարող էր լինել նրա հայրը ), Բրուտոսը դարձել է բռնապետի սպանության կազմակերպիչներից և անմիջական մասնակիցներից մեկը, որը տեղի է ունեցել Ք․ ա․ 44 թվականի մարտի 15-ին։ Դավադիրների նպատակն էր հանրապետության վերականգնումը։ Բայց նրանք չստացան աջակցություն Հռոմում և ստիպված էին հեռանալ Իտալիայից։ Բրուտոսը մեկնում է Մակեդոնիա, որտեղ նա հավաքում է բանակ Կեսարի քաղաքական հետնորդների՝ Մարկոս Անտոնիոսի և Օկտավիանոս Կեսարի հետ պայքարելու համար։ Միանալով Գայոս Կասիոս Լոնգինոսի հետ Ք․ա․ 42 թվականի նոյեմբերին նա ճակատամարտում է Ֆիլիպներում, պարտություն է կրում և զոհվում ։ Արևմտյան մշակույթում Բրուտոսը դարձավ դավաճանության խորհրդանիշ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հռոմեական քաղաքական գործիչներ
Լեփսիուսի փողոց (Երևան)
Լեփսիուսի փողոց, փողոց Երևանի Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանում։ Անվանակոչվել է գերմանացի հասարակական գործիչ, հոգևորական, արևելագետ, մարդասեր Յոհաննես Լեփսիուսի պատվին։
Տվյալներ
Լեփսիուսի փողոցը սկսվում է Կարապետ Ուլնեցու փողոցից, հյուսիսից Լեփսիուսի 1-ին և Յաղուբյան փողոցներին զուգահեռ, ավարտվում Դրոյի փողոցի հետ հատումով ։ Երկարությունը 560 մետր է։
Խորհրդային տարիներին կոչվել է Գաստելլոյի 6-րդ փողոց, Հայաստանի անկախացումից հետո վերանվանվել է Լեփսիուսի փողոց ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երևանի փողոցներ
Կարավատե
Կարավատե (Caravate), քաղաք Իտալիայում, գտնվում է Լոմբարդիա մարզում՝ Վարեզե գավառում ։
Բնակչությունը 2607 մարդ։ Բնակչության միջին խտությունը՝ 521 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 5 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 21032: Հեռախոսային կոդը՝ 0332։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Աստերոիդների ցանկ (45901-46000)
Աստերոիդների ցանկ (45801-45900) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (46001-46100)
Տինիցյա
2006 թվականի տվյալներով Տինիցյա գյուղում բնակվում էր 2 088 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 331,43 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Չեռնիգովի մարզի Բախմաչի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Չրխկաններ
Չրխկաններ (Elateridae),  բզեզների կարգին պատկանող միջատների ընտանիք։ Ներկայումս նկարագրված են ավելի քան 400 ցեղերի բաժանված մոտ 10 000 տեսակ։
Ստուգաբանություն
Տեսակին «չրխկան» անվանումը տրվել է միջատներին հատուկ ցատկելու եզակի ընդունակության շնորհիվ, որի ժամանակ, երբ միջատն ուզում է շրջվել նորմալ դիրքի, թռչելու ապարատն առաջացնում է չրխկոց։ Գիտական «Elateridae» անվանումը առաջացել է ἐλατήρ բառից, որը նշանակում է «հետապնդող» կամ «նետող»։ Այս անունը ստացել են ցատկել կարողանալու շնորհիվ։
Այս բզեզների թրթուրները տարբեր լեզուներում տարբեր անվանումներ ունեն՝ wireworm, Drahtwurm, ritnaald և այլն։
Տարածվածություն
Հանդիպում են ամենուրեք (բացի Անտարկտիդայից), բոլոր բարձր գոտիներում՝ մինչև մշտական ձյան և սառցադաշտերի սահմանը։ Որոշ բզեզներ հավաքվել են ծովի մակարդակից 5 000 մ և նույնիսկ ավելի բարձրությունների վրա։ Չրխկանների ավելի շատ տեսակներ հանդիպում են հասարակածային և մերձհասարակածային շրջաններում։ Տեսակի ներկայացուցիչների մեծամասնությունը սահմանափակվում է մեկ կենդանաաշխարհագրական մարզով կամ տարածաշրջանով, սակայն համաշխարհային կամ համաշխարհայինին մոտ արեալները բնորոշ են չրխկանների առանձին տեսակների համար, այդ թվում՝ Իսկական չրխկաններ, Melanotus, Agrypnus, Compsolacon, Alaus, Elater և այլն ։
Նկարագրություն
Մանր, միջին կամ խոշոր չափերի, 1-60 մմ երկարությամբ բզեզներ են, որոնք ունեն երկարավուն և հարթեցված մարմին։ Շատ տեսակներ ունեն սև կամ շագանակագույն գունավորում՝ մետաղական փայլով, հաճախ՝ արծաթագույն կամ մոխրագույն մազիկներով։ Արևադարձային տեսակները կարմրի, դեղինի, նարնջագույնի, կանաչի, կապույտի և այլ գույների տարբեր երանգներով գունավորմամբ են։ Հաճախ բզեզները վերնաթևերին ու պրոնոտումի վրա ունեն բազմազան նախշեր՝ կազմված սովորաբար տարբեր չափսերի գծերից և բծերից, հազվադեպ՝ բարդ նախշերից։
Միջատին բնորոշ է առաջնակրծքային և միջկրծքային թռչողական ապարատի առկայությունը։ Բզեզը ապարատը գործի է դնում, երբ մեջքով հայտնվում է ցանկացած մակերևույթի վրա և շրջվելու համար առաջնակուրծքը այնպես է ճկում մեջքի կողմը, որ մարմինը հենվի պրոնոտումի և վերնաթևի հետին կեսի վրա։ Միևնույն ժամանակ առաջնակրծքային ելուստը դուրս է գալիս միջնակրծքի փոսիկից և հենվում է մեսոստերնիտի առջևի եզրին։ Այսպես նախապատրաստվում է ցատկին։
Ապարատը կարող է գործածվել երեք դեպքում․
Բեղիկների հիմքը գտնվում է աչքերի առաջ։ Բեղիկները կազմված են 11 հատվածներից, թելանման են, սղոցանման կամ սանրանման։ Շատ տեսակների մոտ վերնաթևերը ուրվագծված ակոսիկներով են։ Փորիկը կազմված է 5, երբեմն՝ 6 փորային ստերնիտներից։ Բոլոր ոտքերի թաթերը կազմված են 5 հատվածներից։
Թրթուրների մարմինը երկարավուն է։ Մարմնի ծածկույթները թույլ խիտինապատ են՝ սպիտակ, բաց դարչնագույն և վառ դեղին
Բիոլյումինեսցենցիտիվ լուսավորություն
Կենտրոնական Ամերիկայի երկրներում գոյություն ունեն չրխկանների տեսակներ, որոնք կիրառում են բիոլյումինեսցենցիտիվ լուսավորությունը։ Բզեզներն ունեն երկու լուսավորող օրգան, որոնք գտնվում են պրոնոտումի հետին անկյունների մոտ և մեկ լրացուցիչ, որը գտնվում է որովայնի առաջին ստերնիտի կենտրոնում և երևում է թռիչքի ժամանակ ։ Արուները բիոլյումինեսցենցիան օգտագործում են զուգընկերոջը գրավելու համար ։
Բիոլյումինեսցենցիայով օժտված են ոչ միայն հասուն բզեզները, այլև թրթուրները, որոնք այն գործածում են զոհին գրավելու նպատակով։
Էկոլոգիա
Հասուն միջատները՝ իմագոները կամ բզեզները, մեծմասամբ ազատ կենսակերպ ունեն, ժամանակն անցկացնում են խոտաբույսերի և անտառային բուսականության մեջ, նրանց տերևներում և ծաղիկներում, թաքնվում են տարբեր տեսակի թաքստոցներում, օրինակ՝ արմատի ճեղքում, արմատի տակ, քարերի տակ, ափամերձ ողողատներում և այլն ։ Թրթուրները զարգանում են հողում, փտած փայտում կամ անտառային փռոցաշերտում։
Որոշ տեսակների իմագոն չի սնվում ողջ կյանքի ընթացքում, մյուս տեսակները ստանում են լրացուցիչ սնունդ․ նրանք սովորաբար սնվում են բույսերի հյուսվածքներով, օրինակ՝ տերևների ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Միջատներ Կատեգորիա:Հոդվածոտանիներ Կատեգորիա:Բզեզներ Կատեգորիա:Անողնաշարավորներ
Թել-Խարզան
Թել-Խարզան, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Մարդինի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ստեբաևո
Ստեբաևո (Стебаево), գյուղ Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Լիպեցկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Լիպեցկի շրջանի բնակավայրեր
Թյուրինգի թեստ
Թյուրինգի թեստ, էմպիրիկ թեստ, 1950 թվականին Ալան Թյուրինգի կողմից Հաշվողական մեքենաները և բանականությունը (Computing Machinery and Intelligence) հոդվածում մեքենայի կարողության մշակված թեստ, որի նպատակն էր պարզել, թե մեքենան կարո՞ղ է մտածել։ Թեստի նպատակն է ցուցադրել և համեմատել մարդու վարքը և Արհեստական բանականությունը։ Թյուրինգն առաջարկել է, որ փորձարկող մարդը դատի բնական լեզվի խոսակցությունները մարդու և մեքենայի միջև։ Իսկ մեքենան նախագծված է այնպես, որ մարդուն բնորոշ պատասխաններ տա։ Փորձարկողը տեղեկացվում է, որ խոսակցության երկու կողմերից մեկը մեքենա է, և բոլոր մասնակիցները մեկը մյուսից առանձնացվում են։ Հաղորդակցությունը պետք է սահմանափակված լինի միայն տեքստային ուղով, ինչպես օրինակ, համակարգչային ստեղնաշարով և էկրանով, այնպես, որ արդյունքը կախված չլինի մեքենայի խոսքի մատուցման ունակությունից ։ Եթե փորձարկողը չի կարողանում տարբերել, թե որն է մեքենայի և որը մարդու պատասխանը, ապա մեքենան անցել է Թյուրինգի թեստը։ Թեստը չի ստուգում հարցերին ճիշտ պատասխաններ տալու ունակությունը։ Այն միայն ստուգում է, թե պատասխանները ինչքանով է նման այն պատասխաններին, որ կտար մարդը։
Թյուրինգի թեստը դարձել է արհեստական բանականության փիլիսոփայության կարևոր հասկացություն։ Դեռևս հնուց արհեստական բանականությամբ օժտված մեքենայի գաղափարը հրապուրել է մարդկանց։ 20-րդ դարում կիբեռնետիկայի ի հայտ գալուն և մաթեմատիկական գիտությունների զարգացման հետ զուգընթաց երևան եկան բազմաթիվ հնարավորություններ արհեստական բանականությամբ օժտված մեքենա կառուցելու համար։ Սակայն դեռևս ոչ մի մեքենա չի հաղթահարել Թյուրինգի թեստը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արհեստական բանականություն Կատեգորիա:Փիլիսոփայություն Կատեգորիա:Ինֆորմատիկա
Կոալիցիայի հարվածը Սիրիային 2018 թվականի ապրիլին
2018 թվականի ապրիլի 14-ին, սիրիական ժամանակով ժամը 04:00-ին, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները, Ֆրանսիան և Մեծ Բրիտանիան մի շարք հրթիռային հարվածներ են հասցրել Սիրիայի կառավարական օբյեկտներին ։ Գործողության ընթացքում օգտագործվել են ծովային և օդային բազավորման թևավոր հրթիռներ ։
ԱՄՆ Զինված ուժերի Եվրոպական հրամանատարության տվյալների համաձայն՝ Սիրիայի տարածքում երեք թիրախների վրա կիրառվել է տարբեր տեսակի 105 հրթիռ ։ Ռուսաստանի Դաշնության Զինված ուժերի գլխավոր շտաբի տվյալների համաձայն՝ Սիրիայի Արաբական Հանրապետության զինված ուժերի հակաօդային պաշտպանության զորքերի կողմից երկրի օդային տարածքում 103 հրթիռ է հայտնաբերվել ։ EUCOM-ի զեկույցի համաձայն՝ Սիրիայի և Ռուսաստանի ՀՕՊ ուժերը չեն խփել դաշնակիցների ոչ մի հրթիռ ։ Իր հերթին սիրիական բանակը հայտարարել է, որ խոցել է իր տարածքում արձակված հրթիռների մեծ մասը ։ Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարության տվյալների համաձայն՝ չորս ռազմական օդակայաններ չեն տուժել, երկուսի վրա ենթակառուցվածքի ոչ մեծ ավերածություններ են եղել։ Բարզ և Ջարամանի բնակավայրերի շրջանում, ենթադրաբար, Դամասկոսի այսպես կոչված «ռազմական քիմիական ծրագրին» վերաբերող օբյեկտները մասամբ ավերվել են, ընդ որում, դրանք վաղուց չէին օգտագործվում, դրանց վրա մարդիկ և սարքավորումներ չեն եղել ։ Հարձակման ընթացքում Սիրիայի երեք խաղաղ բնակիչ վիրավորում է ստացել։
Նախորդող իրադարձություններ
2018 թվականի ապրիլի 7-ին Սիրիայի Դումա քաղաքում կատարվել է ենթադրյալ քիմիական հարձակում, որի հետևանքով, տարբեր հաղորդումների համաձայն, զոհվել է 48-ից մինչև 150 մարդ ։ Դումայի վերահսկիչ Ջեյշ ալ-Իսլամի և մի քանի բժշկական, դիտորդական և ակտիվիստական խմբերի, այդ թվում՝ «Սպիտակ սաղավարտների» հաղորդագրությունների համաձայն՝ սիրիական բանակի ուղղաթիռները քաղաքի վրա են նետել այսպես կոչված ատիպիկ (իմպրովիզացված/ինքնաշեն) ռումբեր   ։ Ենթադրվում էր, որ ռումբերը զինվել են մարտական թունավոր նյութերով, ինչպիսիք են քլորը և զարինը  ։ Ֆրանսիայի և ԱՄՆ-ի կողմից հետագայում արված հայտարարության համաձայն՝ քլորի կիրառումը հաստատվել է տուժածների մեզի և արյան լաբորատոր անալիզների արդյունքում ։
Ինչպես և նախորդ դեպքերում, ԱՄՆ-ն, Մեծ Բրիտանիան և Ֆրանսիան, ինչպես նաև մի շարք այլ պետություններ քիմիական զենքի կիրառման պատասխանատվությունը դրել են սիրիական իշխանությունների վրա։ Սիրիական պետական լրատվական գործակալությունը հաղորդել է, որ այդ պահին քաղաքը վերահսկող ապստամբները «սարքել են հետագայում քիմիական զենքի կիրառման մասին բացահայտված և անհաջող ենթադրություններ՝ սիրիական բանակի հարձակմանը խոչընդոտելու նպատակով» ։ Ռուսաստանն ու Իրանը հերքել են քիմիական զենքի կիրառման փաստը ։ Ռուս ներկայացուցիչները ենթադրում են «Սպիտակ սաղավարտների» կողմից միջադեպի բեմականացում ։ Հետագայում (ապրիլի 13) Ռուսաստանը պնդում էր, որ միջադեպը տեղի է ունեցել Մեծ Բրիտանիայի կողմից, ԱՄՆ-ին ավիահարվածներ հասցնելու համար ։
Ապրիլի 10-ին տեղի է ունեցել ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի արտահերթ նիստը, որը քննարկել է քիմիական զենքի ենթադրյալ կիրառման դեպքին արձագանքելու միջոցները և որ վետոյի իրավունքի կիրառման պատճառով ի վիճակի չէ որևէ բանաձև ընդունել ։ ԱՄՆ-ի առաջարկած բանաձևի նախագիծը ստացել է ձայների մեծամասնությունը (դեմ են քվեարկել միայն Ռուսաստանն ու Բոլիվիան, Չինաստանը ձեռնպահ է մնացել), սակայն արգելափակվել է Ռուսաստանի կողմից։ Բանաձևի ռուսական նախագիծը ձայների մեծամասնություն չի ստացել (կողմ՝ 6, դեմ՝ 7, երկուսը ձեռնպահ են մնացել) ։ Դրանից հետո ԱՄՆ-ը, Մեծ Բրիտանիան և Ֆրանսիան սկսել են ուսումնասիրել ռազմական ուժի կիրառման հնարավորությունները՝ որպես «համատեղ ուժեղ պատասխան միջոց» ։
Կոալիցիա
==== Օդային խմբավորում ====
Ծովային խմբավորում
Գործողության ընթացքում ֆրանսիական ֆրեգատների մոտ լուրջ խնդիրներ են առաջացել։ «Ակվիտանիայի» հիմնական ֆրեգատը պետք է երկու համազարկով երեք հրթիռ արձակեր, սակայն դա անել չի կարողացել։ Մարտական առաջադրանքը հաջողվել է կատարել միայն «Լանգեդոկ»-ի պահուստային ֆրեգատով ։ Նաև հաղորդագրություններ են եղել այն մասին, որ տեխնիկական անսարքությունների պատճառով չի կայացել երեքից յոթ ֆրանսիական հրթիռների արձակում ։
Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Թերեզա Մեյի կարգադրությամբ Միջերկրական ծովում գտնվող Թագավորական ռազմածովային ուժերի սուզանավերը սկսել են իրենց թևավոր հրթիռներով հարվածներ հասցնել Սիրիայի թիրախներին ։ Հետագայում անգլիական ռազմական գերատեսչության աղբյուրները The Times թերթին հայտնել են, որ Astute տիպի մի ԱՊԼ, որը կրում է «Տոմահավկ» հրթիռը և դուրս է եկել Սիրիայի տարածքում ռազմական օբյեկտների ուղղությամբ արձակման հեռահարության, հայտնաբերել է, որ այն հետապնդում է «մեկ, հնարավոր է՝ երկու» ռուսական դիզելային-էլեկտրական ՊԼ։ Ռուսական սուզանավը (կամ նավակներ) աջակցել է երկու ֆրեգատ և հականավային ուղղաթիռներ։ Վերջին հաշվով, Անգլիական ԱՊԼ-ն չի մասնակցել Սիրիայում թիրախների ուղղությամբ հրթիռային հարվածներին ։
Երեք թիրախների ուղղությամբ արձակվել է 105 հրթիռ ։
Ռուսաստանի ԶՈՒ գլխավոր շտաբի ներկայացուցիչ, գեներալ-գնդապետ Սերգեյ Ռուդսկոյը հայտարարել է, որ «ռուսական ՀՕՊ համակարգերը Տարտուս և Խմեյմիմ բազաներում չեն գրանցել Ֆրանսիայի ավիացիայի մասնակցությունը Սիրիային հարվածներին» ։
ՌԴ ԶՈՒ գլխավոր շտաբի հայտարարությունների համաձայն օգտագործվել են նաև GBU-38 կառավարվող ավիառումբներ ։
Սիրիա
Սիրիայի ՀՕՊ զորքերի Ս-125, Ս-200, «Բուկ», «Կուբ», «Օսա», Ստրելա-10, Պանցիր-Ս1 համալիրների անհայտ քանակություն
ՌԴ պաշտպանության նախարարության հայտարարության համաձայն՝ սիրիական ՀՕՊ-ն օգտագործել է 112 զենիթային հրթիռ՝ 13 հատ C-125, 8 հատ C-200, 29-ը «Բուկ», 21 հատ «Կուբան», 11 հատ «Օսան», 5 հատ «Ստրելա-10» և 25 հատ «Պանցիր-C1» :
ԱՄՆ Պաշտպանության նախարարության հայտարարության համաձայն՝ սիրիական ՀՕՊ-ն արձակել է «երկիր-օդ» դասի ավելի քան 40 հրթիռ, ընդ որում՝ արձակումների մեծ մասը տեղի է ունեցել արդեն այն բանից հետո, երբ օբյեկտներին ուղղված հարվածներն ավարտվել էին ։
Ռազմական գործողություն
04:03-ին ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտնել է Սիրիայի ուղղությամբ «կետային հարվածներ» հասցնելու մասին՝ ի պատասխան սիրիական Դումա քաղաքում ենթադրյալ քիմիական գրոհի ։
4:15-ին ըստ ականատեսների Դամասկոսում հնչել են առաջին պայթյունները։
05:07-ին սիրիական բանակը հայտարարել է, որ հետ է մղել օդային գրոհը Կիսվա քաղաքի շրջանում, որը գտնվում է Դամասկոսից 15 կմ հարավ ։
Ըստ ՌԴ պաշտպանության նախարարության տեղեկատվության 05:20-ին ավարտվել Է Սիրիային ուղղված հրթիռային հարվածները ։
05:22-ին շտաբների պետերի միացյալ կոմիտեի նախագահ, գեներալ Ջոզեֆ Դանֆորդը հայտարարել է հարվածների առաջին ալիքի ավարտի մասին ։ Նա նաև հայտնել է, որ Ռուսաստանը նախապես չի զգուշացրել նախապատրաստվող հարվածի մասին, սակայն ԱՄՆ-ի այլ ներկայացուցիչների, ինչպես նաև Ֆրանսիայի ներկայացուցիչների կողմից հակառակի մասին հայտարարություններ են արվել ։ Կոալիցիան հարվածներ է հասցրել Դամասկոսի գիտական կենտրոնին, քիմիական զենքի պահեստներին և արևմտյան Հոմսի հրամանատարական կետին ։
06:35-ին Մեծ Բրիտանիայի պաշտպանության նախարարությունը հայտնել է, որ Panavia Tornado (GR4) ինքնաթիռները Storm Shadow հրթիռներ են արձակել ռազմական օբյեկտի վրա, նախկին հրթիռային բազայում՝ Հոմսից տասնհինգ մղոն հեռավորության վրա, որտեղ, նրանց գնահատականներով, քիմիական զենք է պահվել ։
07:00-ին Ռուսաստանի Դաշնության պաշտպանության նախարարությունը հայտարարել է, որ Տարտուսում և Հմեյմիմում օբյեկտները փակող ՀՕՊ ստորաբաժանումները չեն մասնակցել կոալիցիայի հրթիռային գրոհի հետ մղմանը ։ Դրանից մի քանի օր առաջ Լիբանանում ՌԴ դեսպանը հայտարարել էր Սիրիայի ուղղությամբ արձակված հրթիռները խոցելու և կրակ բացելու Ռուսաստանի իրավունքի մասին ։
Ռուսաստանի Դաշնության պաշտպանության նախարարության գնահատական
Ապրիլի 14-ի առավոտյան Ռուսաստանի Դաշնության պաշտպանության նախարարության հայտարարությունների համաձայն՝ Սիրիայի ՀՕՊ-ը 71 հրթիռ է խոցել (ապրիլի 25-ին թիվը ճշտվել է՝ 46 հրթիռ ): Ապրիլի 23-ին ՌԴ ԱԳՆ-ն այդ ցանկին ավելացրել է Սիրիայի Հանրապետական գվարդիայի շտաբը և «ՀՕՊ-ի բազան» ։
ՌԴ պաշտպանության նախարարությունը պնդում էր, որ երկու չպայթած հրթիռները (այդ թվում՝ «Տոմահավկը») սիրիական կողմից հետագա ուսումնասիրությունների համար փոխանցվել են Ռուսաստանի ՊՆ-ին ։
Կործանված «Տոմահավկ», «SCALP» և «Storm Shadow» հրթիռների բեկորները, այդ թվում՝ չպայթած, լրագրողներին են ներկայացվել 2018 թվականի ապրիլի 25-ին Ռուսաստանի Պաշտպանության նախարարության ճեպազրույցի ժամանակ  ։
ԱՄՆ պաշտպանության նախարարության գնահատական
Պենտագոնի ներկայացուցիչները հերքել են 71-րդ հրթիռի խոցման մասին ՌԴ ՊՆ պնդումները՝ այդ խոսքերն անվանելով Ռուսաստանի կողմից «ապատեղեկատվության արշավի» սկիզբ ։ ԱՄՆ-ի պաշտպանության նախարարության տվյալների համաձայն՝ բոլոր հայտարարված թիրախները խոցվել են, Սիրիայի ՀՕՊ-ը չի կարողացել կանգնեցնել ոչ մի հրթիռ կամ ինքնաթիռ ։ Ընդհանուր առմամբ, Պենտագոնի գնահատականներով, սիրիական բանակը «երկիր-օդ» դասի ավելի քան 40 հրթիռ է արձակել, ընդ որում արձակումների մեծ մասը տեղի է ունեցել արդեն այն բանից հետո, երբ օբյեկտներին հարվածներն ավարտվել են։ Համակարգված գործողության արդյունքում թևավոր հրթիռներին հաջողվել է թռչել Սիրիայի օդային տարածքով՝ առանց Սիրիայի ՀՕՊ-ի կողմից որևէ արդյունավետ հակազդման ։
Ապրիլի 19-ին Պենտագոնում կայացած մամուլի ասուլիսի ժամանակ գեներալ Մաքքենզին, հերքելով սիրիացիների կողմից գոնե ինչ-որ քանակի հրթիռներ խոցելը, հաստատել է, որ հրթիռային հարվածներ հասցնելու ընթացքում ռուսական ՀՕՊ միջոցները «ակտիվ» են եղել, բայց գործողություններ չեն ձեռնարկել ։
Կոալիցիան Սիրիայում հարվածներ է հասցրել երեք թիրախների. Պենտագոնը գործողությունը որակել է «ճշգրիտ, ջախջախիչ և արդյունավետ» ։
2018 թվականի ապրիլի 16-ին ԱՄՆ Զինված ուժերի Եվրոպական հրամանատարության տրամադրած հաշվետվության համաձայն՝ Սիրիայի տարածքում արձակվել է 105 միավոր զենք՝ երեք թիրախների դեմ։ Սիրիայում թիրախներով գործարկվել է.
SCALP հրթիռներից մեկը (յուրաքանչյուր Rafale իրականացրել է նման երկու հրթիռ) չի արձակվել դրա անսարքության պատճառով։ Բացի այդ, տեխնիկական պատճառներով, տեղի չի ունեցել ևս երեք MdCN հթիռի արձակումը ։
ԱՄՆ-ում պնդումները, թե չպայթած երկու հրթիռները (այդ թվում՝ «Տոմահավկը») սիրիական կողմից փոխանցվել են Ռուսաստանի ՊՆ-ին, «աբսուրդ» են անվանել ։
Ֆրանսիայի պաշտպանության նախարարության գնահատական
Ֆրանսիայի պաշտպանության նախարարությունը հայտարարել է առաջադրված խնդիրների հաջող կատարման մասին, Սիրիայի ՀՕՊ-ը չի կարողացել կանգնեցնել ֆրանսիական կողմի արձակած ոչ մի հրթիռ ։ Ֆրանսիայի ԶՈՒ գլխավոր շտաբի պետ, գեներալ Ֆրանսուա Լեկուանտրայի խոսքով՝ Սիրիայի ՀՕՊ-ը շատ թույլ է եղել, իսկ սիրիական օդուժը նույնիսկ չի փորձել միջամտել տեղի ունեցածին ։
Մեծ Բրիտանիայի պաշտպանության նախարարության գնահատական
Պաշտպանության նախարար Գևին Ուիլյամսոնը հայտարարել է, որ դա «չափազանց հաջող առաքելություն էր» ։
Սիրիայի Պաշտպանության նախարարության գնահատական
Սիրիայի պետական լրատվամիջոցները հայտնել են 13 թևավոր հրթիռների ոչնչացման մասին ։
Նշվում է նաև, որ ապրիլի լույս 14-ի գիշերը սիրիացի զինծառայողները հայտնաբերել են «Տոմահավկ» չպայթած 2 հրթիռ. հետագայում հրթիռները փոխանցվել են ռուս զինվորականներին ։
Ականատեսների վկայություններ
Նույն օրը երեկոյան (ապրիլի 14-ին) Բարզա օբյեկտի ավերակներ են այցելել Ֆրանս-Պրեսի լրագրողները Սիրիայի տեղեկատվության նախարարության կազմակերպած այցի ընթացքում։ «Օբյեկտի» աշխատակիցները հանդիպման ժամանակ նրանց պատմել են, որ այդ «օբյեկտը» «գիտահետազոտական կենտրոնն» է, որտեղ նրանք զբաղվել են «դեղագործության և քաղաքացիական նշանակության քիմիական արտադրանքի բնագավառում հետազոտություններով և մշակմամբ», որն օգտագործվում է «սննդամթերքի, դեղորայքի և մանկական խաղալիքների պատրաստման ժամանակ կիրառվող քիմիական նյութերի ստացման համար» (այլ հաղորդումների համաձայն՝ «օբյեկտում» հակաթույն է արտադրվել օձի խայթոցների ժամանակ ): և որ ՔԶԱԿ քննիչներն արդեն այցելել են այդ կենտրոն և «հաստատել են, որ այն ոչ մի քիմիական զենք չի արտադրել» ։
Ավելի վաղ հաղորդվել էր այն մասին, որ այն դեպքերում, երբ ՔԶԱԿ-ի տեսուչները հնարավորություն են ստացել մուտք գործել օբյեկտներ, դրանց մի մասը փակվել է ։
Փորձագետների, վերլուծաբանների գնահատականներ
2017 թվականին ՔԶԱԿ-ի տեսչությունը հաստատել է Դամասկոսի ծայրամասում գտնվող «Բարզա» գիտահետազոտական կենտրոնում թունավոր նյութերի մշակման և արտադրության հետ կապված որևէ գործունեության բացակայությունը ։
Ռազմական մեկնաբան Ալեքսանդր Գոլցը նշել է, որ Իրաքում պատերազմի ժամանակ Սադամ Հուսեյնի ռեժիմն ուներ Խորհրդային արտադրության հակաօդային պաշտպանության ճիշտ նույն համակարգերը, ինչ Ասադ ռեժիմը ։ Ընդ որում, 2003 թվականին Իրաքի ՀՕՊ-ը չի կարողացել դիմակայել ամերիկյան «Տոմահավկներին», ինչը հարցեր է առաջացրել Սիրիայի ՀՕՊ-ի նման բարձր արդյունավետության վերաբերյալ ։
USA Today թերթի մեջբերած վերլուծաբանների կարծիքով՝ հրթիռները որսալու մասին Սիրիայի հայտարարություններն արժանահավատ չեն, քանի որ սիրիական ՀՕՊ-ը, որն ավելի վաղ զգալի ուժ էր ներկայացնում, քննադատաբար թուլացել է բազմամյա հակամարտության ընթացքում։ Այդ վերլուծաբանները նշում էին, որ հակաօդային պաշտպանության նույնիսկ ավելի հզոր համակարգը խնդիրներ կունենար այդ հարվածը հետ մղելիս՝ հաշվի առնելով ցածր բարձրության վրա թռիչք իրականացնող արձակված հրթիռների քանակն ու տեխնոլոգիականությունը, ինչպես նաև հաշվի առնելով այն, որ կոալիցիան, հավանաբար, միջոցներ կձեռնարկեր սիրիական ռադարների ճնշման ուղղությամբ ։
Jane’s IHS-ի կարծիքով՝ «հրթիռների ցուցադրված մնացորդները կարող էին պատկանել իրենց թիրախները խոցած հրթիռներին կամ այն հրթիռներին, որոնք ի վիճակի չեն եղել դա անել նախորդ հարվածի ժամանակ» (հրթիռների մնացորդները, որոնք նա ցույց էր տալիս, կարող էին ստացվել հրթիռներից, որոնք խոցել են իրենց թիրախները կամ ձախողվել են նախորդ հարձակման ժամանակ ):
ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի արտահերթ նիստ
2018 թվականի ապրիլի 14-ին Ռուսաստանը ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի քննարկմանն է ներկայացրել բանաձևի նախագիծ, որը դատապարտում էր ԱՄՆ-ի և Սիրիայի գծով դաշնակիցների հարվածը և պահանջում էր անհապաղ դադարեցնել ագրեսիան։
Փաստաթղթի օգտին քվեարկել են երեք երկրներ՝ Ռուսաստանը, Չինաստանը (ԱԽ մշտական անդամներ) և Բոլիվիան։
Քվեարկել են ութ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի, Ֆրանսիայի և Մեծ Բրիտանիայի դեմ (ԱԽ-ի մշտական անդամներ) ։
Աշխարհի արձագանք
Ավստրալիա, Ալբանիա , Բուլղարիա , Գերմանիա , Հունաստան , Դանիա , Իսրայել , Իսպանիա , Իտալիա , Կանադա , Կատար , Կոլումբիա , Քուվեյթ , Նիդերլանդներ , Նոր Զելանդիա , Լեհաստան , Ռումինիա , Սաուդյան Արաբիա , Թուրքիա , Ուկրաինա, Խորվաթիա , Չեխիա , Էստոնիա , Ճապոնիա ։
Աջակցություն է հայտնել նաև Եվրոպական խորհրդի նախագահ Դոնալդ Տուսկը և Եվրախորհրդի միջազգային գործերի և անվտանգության հարցերով ներկայացուցիչ Ֆեդերիկա Մոգերինին ։ ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղար Յենս Սթոլթենբերգը նույնպես հանդես է եկել հարվածներ հասցնելու օգտին հայտարարությամբ ։
Հաջորդ երկրներն իրենց մտահոգությունն են հայտնել տեղի ունեցածին, տվյալ կամ նման դեպքերում՝ ռազմական բնույթի միջոցառումների կամ որևէ կողմին չընդունելու վերաբերյալ.
Սիրիայի տարածքում հրթիռային հարվածները դատապարտվել են տարբեր աստիճանի հուզականությամբ, հետևյալ երկրների կողմից՝
Բելառուս, Բոլիվիա , Վենեսուելա , Իրան , Չինաստան , Կուբա , Լիբիա , Ռուսաստան ։
Ռուսաստանի զինված ուժերի գլխավոր շտաբի գլխավոր օպերատիվ վարչության պետ, գեներալ-գնդապետ Սերգեյ Ռուսևի կարծիքով՝ ԱՄՆ-ի և նրա դաշնակիցների հրթիռային հարվածը Սիրիայի վրա պատասխան չէ երևակայական քիմիական գրոհին։ Սա արձագանք է ահաբեկչության դեմ պայքարում սիրիական զինված ուժերի հաջողություններին ։
Նոր Զելանդիայի վարչապետի կարծիքով՝ հրթիռային հարվածներ հասցնելը ՄԱԿ-ի ԱԽ-ում քվեարկության ժամանակ Ռուսաստանի կողմից վետոյի իրավունքի կիրառման արդյունքն է։ Իր հայտարարության մեջ նա նշել է, որ իր երկիրը «անվերապահորեն դատապարտում է և շարունակելու է դատապարտել» Ռուսաստանի կողմից այդ իրավունքի կիրառումը ։
Ապրիլի 23-ին ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հետ հեռախոսազրույցի ընթացքում Ֆրանսիայի նախագահը հայտարարել էր, որ հրթիռային հարվածները հասցվել են «օրինական հիմունքներով» ։ Ավելի վաղ Ֆրանսիան «Évaluation Nationale» անվանումով փաստաթուղթ էր հրապարակել, որը մասամբ հիմնված էր ֆրանսիական հատուկ ծառայությունների կողմից ստացված գաղտնազերծված տվյալների վրա և նվիրված էր Դումա քաղաքում քիմիական զենքի կիրառմանը ։
Միջազգային իրավունք
ՄԱԿ-ի կանոնադրության համաձայն, միջազգային անվտանգության ապահովման նպատակով ինքնիշխան պետությունների կողմից ուժի կիրառումը հնարավոր էր ՄԱԿ-ի ԱԽ-ի կողմից համապատասխան թույլտվության առկայության դեպքում։ ՄԱԿ-ի ԱԽ-ում քվեարկության ժամանակ Ռուսաստանի կողմից վետոյի իր իրավունքի կիրառումը նշանակում էր նման թույլտվություն ստանալու գործնական անհնարինություն։ Դրա արդյունքում ռազմական ուժի կիրառումը կարող էր իրավաբանորեն հիմնավորվել միայն քիմիական զենքի արգելքի արդյունավետության ցուցադրման անհրաժեշտությամբ, քիմիական զենքի արգելման մասին կոնվենցիայի անդամ Սիրիայի պարտավորությունների հարկադիր կատարմամբ և քիմիական զենքի հետագա կիրառումից պաշտպանվելու միջոցով բնակչության տառապանքների նվազեցմամբ ։
Միջազգային իրավունքի որոշ մասնագետներ նախկինում արդեն պնդումներ են արել առանց ՄԱԿ-ի ԱԽ-ի հավանության հարվածներ հասցնելու անօրինականության մասին։ Նրանք նաև կարծիք են հայտնել, որ ԱՄՆ-ի կողմից ապստամբների աջակցությունը սիրիական կառավարության դեմ պայքարում նույնպես հակասում էր միջազգային իրավունքի դրույթներին ։
Մեծ Բրիտանիայի կառավարությունը հրապարակել էր իր իրավական դիրքորոշումը հասցված հարվածների վերաբերյալ, որից հետևում էր դրանց հիմնավորվածությունը մարդասիրական նկատառումներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օտարերկրյա միջամտություն Սիրիայի քաղաքացիական պատերազմին Կատեգորիա:2018 ապրիլի իրադարձություններ Կատեգորիա:2018 միջազգային հարաբերություններում
Տարոնականություն
Տարոնականություն (նաև՝ Տարոնական շարժում), 1937 թվականին հռչակված հայկական ազգային գաղափարախոսություն, որի նպատակն էր Հայկական սփյուռքում հայապահպանությունը և սփյուռքահայերին հայրենիք վերադարձնելը ։ Ըստ Տարոնականության գաղափարախոսներից Գարեգին Նժդեհի՝ այն համահայկականության և հատվածականության, հայկական կողմնորոշման և օտարամոլության միջև պայքար է ։
Պատմական ակնարկ
Տարոնականության հիմնադրման անհրաժեշտությունը պայմանավորված էր նաև այն հանգամանքով, որ Ցեղակրոնությունը խորապես չէր հստակեցնում մի շարք առանցքային հարցեր, ինչպիսիք են արարչագործության և ոգու վերաբեյալ հարցերը։ Միևնույն ժամանակ Հայ առաքելական եկեղեցին Ցեղակրոնության նկատմամբ որոշակի բացասական վերաբերմունք ուներ և Հայկական սփյուռքում հանդիսանում էր բավականին ազդեցիկ ուժ։ Այս հանգամանքը նույնպես խնդիրներ էր ստեղծում Ցեղակրոնության տարածման գործում ։
Տարոնականության հիմնադրման գործում առանցքային դեր ունեցավ Բուլղարիայի Ցեղակրոն կազմակերպությունը Գարեգին Նժդեհի, Հայկ Ասատրյանի և Ներսես Աստվածատուրյանի ղեկավարությամբ։ 1937 թվականի փետրվարի 7-ից Պլովդիվում սկսում են հրատարակել «Ռազմիկ» թերթը, որի էջերում նույն թվականից սկսեցին տպագրվել Տարոնական շարժման մասին տեղեկություններ։ Նոր ստեղծված շարժման հենարանը հանդիսացավ 1917 թվականին ԱՄՆ-ում հիմնադրված Տարոն-Տուրուբերանի հայրենակցական միությունը։ Այն մեծ ազդեցություն ուներ Հայկական սփյուռքում և հայկական համայնքներում հանդիսանում էր Ցեղկարոն շարժման շարժիչ ուժը ։
Ցեղը և հայրենիքը՝ տարոնական աշխարհայեցողության հիմք
Տարոնական աշխարհայեցողության էաբանական խորքը Ցեղն է՝ տեսակը, որը կենսաբանական, բնական ըմբռնում է, այլ որչ թե պատմական ինչպես ազգությունը, կամ ժողովուրդը։ Տարոնականության սահմանած ընդհանուր գերնպատակն էր ցեղի հավերժացումը, իսկ ցեղի կենսաբանական որակները՝ արյունը և ոգին, որոնք ժառանգականության օրենքով շարունակելի են ։ Տարոնականությունը ցեղի մարմնական ու հոգեկան հատկանիշների ( արյան ու ոգու) փոխադարձ ազդեցությունն ընդունում է որպես բնածին ճշմարտություն։ Տարոնականության մեջ առկա է Աստվածահաղորդության խորհուդը։
Հայրենաստեղծում
Քաղաքական Հայաստանի առաջին կորիզը ձևավորվել է Տարոնում և տարածվել նախ Այրարատի, ապա Հայկական Բարձրավանդակի վրա, քաղաքականապես ամբողջացնելով հայոց հայրենիքը։
Ազգակերտում
Հայկական Բարձրավանդակում հայ տարրի ազգագրորեն ամբողջացումը, կազմակերպված ազգության ստեղծումը իրականացրին տարոնական հայերը։
Հայկական կողմնորոշում
Տարոնական հայը հանդիսանում է հայկական կողմնորոշման դրոշակակիրը։ Նրա նշանաբանն իրբրև ազգայնական հետևյալն է.
Հայկական բարոյական «ես»- ի արձանացում
Հայոց բարոյական և հոգևոր նկարագրի ստեղծողը տարոնական հայն է, որ եղավ քրիստոնեության միջոցով հայկական կողմնորոշման կրոնականացնողը ( ազատության իդեալը կրոնական զգացումին կապողը) ։
Անվանում
Գաղափարախոսության հիմնադիրները այն անվանել են Պատմական Հայաստանի Տարոն գավառի անվամբ։ Այդպիսի անվանադրման համար նրանք ներկայացրել են մի քանի պատճառ։ Դրանք են՝
Վերը թվարկած պատմական իրողություններն, ըստ Տարոնականության ղեկավարների, պարզապես պատմական համընկնումներ չեն, այլ տարոնական ոգեղենության արտահայտություններ, այնտեղի հայության հավաքական ոգու արտահայտման դրվագներ ։
Գաղափարախոսության էություն և աշխարհընկալում
Տարոնական գաղափարախոսության կարևորագույն առանցքը ցեղն է, որի հավերժացումը հանդիսանում է գլխավոր նպատակը։ Ցեղի կենսաբանական որակները՝ արյունն ու ոգին, որոնք ըստ տարոնականության գաղափարակիրների, ժառանգականության օրենքով շարունակելի են, կազմում են Տարոնական հիմքը ։
Տարոնականության առաջնորդները սահմանել են մի շարք չափորոշիչներ, որոնք, ըստ նրանց, պարտադիր են գաղափարախոսության կրողների համար։ Դրանք են՝ ցեղի և հայրենիքի համար մեռնելու բացարձակ կամք, ցեղային հավիտենականի խոր զգացում, հաղթական ոգի, պատմական ճակատագրի խորը ճանաչողություն, հայրենազգացություն, օտարությունը որպես գերագույն դժբախտություն ապրելու առաքինություն, մեծագործության կամք և բարոյականություն ։
Այնուամենայնիվ, Տարոնականության հիմնադիրների կարծիքով նրանք չհասցրեցին ներկայացնել գաղափարախոսությունն ամբողջությամբ ։
Տարոնականությունը՝ ազգային միության կամք
Տարոնականությունը որպես սկզբունք որդեգրել էր ներցեղային բարոյական,նրա նպատակն էր հայության ուժերը կենտրոնացնել արտաքին վտանգի դեմ։ Որպես ցեղային միություն դավանող ուսմունք՝ տարոնականությունը դեմ էր դասակարգային մտածումին։ Նա ապադասակարգային ուսմունք էր ։
Ազգային զգացումի և գիտակցության հասկացություններն ըստ Տարոնականության
Երկու փոխկապակցված հասկացությունների՝ ազգային զգացումի և ազգային գիտակցության վերաբերյալ Տարոնականությունն ուներ հետևյալ բացատրումները։ Ազգային զգացումն արդյունք է ազգային հավաքական էության, և առանձին անհատի մեջ հանդես է գալիս իբրև այդ հավաքական էությունից փոխանցված մասնիկ։ Այս դեպքում, անհատը բնազդաբար զգում է, որ ինքը կապված է մի հավաքականության և զգացումի թելադրանքով ապրում է այդ հավաքականության կյանքով։ Ազգի հավաքական գիտակցությունը ձևավորվում է նրա առանձին անհատների անջատ գիտակցությունների միավորումով և ամբողջացումով։ Անհատի ազզգային գիտակցությունը հենվում է նրա ազգային զգացումի վրա։ Այս դեպքում, անհատը սկզբում գիտակցում է այն կապերը, որ կապում են իրեն ազգային հավաքականությանը, այն առանձնահատկությունները, որոնցով ինքը տարբերվում է մյուս ազգերից, գիտակցում է սեփական արժեքը,ապա գիտակցաբար կամենում է պահպանել ու զարգացնել դրանք՝ ամրապնդելով ազգի հավաքական միությունը :