cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սկոպաս
Սկոպաս (հին հունարեն՝ Σκόπας), դասական արվեստի ուշ շրջանի հույն քանդակագործ և ճարտարապետ։ Ծնվել է Պարոս կղզում։ Ստեղծագործել է մ․թ․ա․ IV դարւմ․ Հունաստանի և Փոքր Ասիայի տարբեր քաղաքներում։ Որպես ճարտարապետ մասնակցել է Տեգեայի Աթենաս Ալեայի տաճարի (մ․թ․ա․ 350—340) և Հալիկառնասի դամբարանի գոտու «Ամազոնամաքիա» բարձրաքանդակներն են (մարմար, մ․թ․ա․ IV դարի․ կես, Բրիակսիսի, Լեոքարեսի, Տիմոթեոսի հետ, հատվածները՝ Բրիտանական․ թանգարանում, Լոնդոն)։ Սկոպասի բազմաթիվ գործեր հայտնի են հռոմեական․ կրկնօրինակներից («Փոտոս», «Երիտասարդ Հերակլես», «Մենաս»)։ Հրաժարվելով V դարի․ արվեստին բնորոշ կերպարի ներդաշնակ հանգստությունից, Սկոպասը․ արտահայտել է մարդու հոգեկան ուժեղ ապրումները, կրքերի պայքարը, որոնց մարմնավորման համար կիրառել է դինամիկ կոմպոզիցիա, մանրամսաների մեկնաբանման նոր եղանակներ։ Սկոպասը․ մեծապես ազդել է հելլենիստական մշակույթի քանդակագործների վրա։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անտիկ հույն քանդակագործներ Կատեգորիա:Հին հույն ճարտարապետներ Կատեգորիա:Մ․թ․ա․ 5-րդ դարի հույներ
Ալկոլեա դել Ռիո
Ալկոլեա դել Ռիո (Alcolea del Río), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Սևիլյա համայնքի մեջ, Անդալուսիայի ինքնավար մարզի կազմում։
Համայնքը մտնում է Վեգա-դել-Գվադալկիվիր վարչական շրջանում։ Զբաղեցնում է 50 կմ2 տարածք։ Բնակչությունը՝ 3407 մարդ (2010)։ Մինչև Համայնքի կենտրոնը՝ 53 կմ է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սևիլյա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Անդալուսիայի բնակավայրեր
Կիմ Ղահրամանյան
Կիմ Հարությունի Ղահրամանյան (սեպտեմբերի 5, 1942, Շահումյան, ԱԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հունվարի 31, 2014), հայ պատմաբան։ Պատմական գիտությունների դոկտոր (2000), պրոֆեսոր (2005):
Կենսագրություն
Կիմ Ղահրամանյանը ծնվել է 1942 թվականի սեպտեմբերի 5-ին, Շահումյան ավանում։ 1964 թվականին ավարտել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանը։ 1964-1971 թվականներին եղել է Շահումյանի շրջանի Մանաշիդ գյուղի ուսուցիչ, ապա՝ շրջանային «Նոր ուղի» թերթի բաժնի վարիչ, 1971-1975 թվականներին՝ ՀԽՍՀ ԳԱ պատմության ինստիտուտի գիտաշխատող, 1975 թվականից՝ Երևանի պետական մանկավարժական համալսարանի դասախոս, 1994 թվականից, միաժամանակ՝ Արցախի Շահումյանի շրջանի վարչակազմի աշխատող։ 2000 թվականին ստացել է պատմական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան, ա2005 թվականին՝ պրոֆեսորի կոչում։ Մասնակցել է Շահումյան-Գետաշեն տարածաշրջանի ինքնապաշտպանության կազմակերպման, բնակչության նյութական օգնության, Արցախի հետ Շահումյան-Գետաշենի միավորման փաստաթղթերի փաթեթը կազմելու աշխատանքներին։ 1992 թվականից (Դ. Պետրոսյանի հետ) հիմնել է «Մռավի ղողանջներ» և «Եղնիկներ» թերթերը ։
Աշխատությունները վերաբերում են Հյուսիսային Արցախի հիմնախնդիրներին։ Արխիվային նյութերի հիման վրա առաջին անգամ շարադրել է Շահումյանի շրջանի և Գետաշենի ենթաշրջանի ամբողջական պատմությունը, հիմնավորել բռնազավթած հողերի պահանջատիրությունը։ Հեղինակ է «Քաղաքագիտություն» (2003) բացատրական բառարանի։
Մահ
Կիմ Ղահրամանյանը մահացել է 2014 թվականի հունվարի 31-ին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ
Տյուշկա
Տյուշկա (Тюшка), գյուղ Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Մեժգորեի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Տյուշկա գյուղում բնակվում էր 835 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Մեժգորեի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1600 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Սիրոտենկի (գյուղ, Գլոբինոյի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Սիրոտենկի գյուղում բնակվում էր 346 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 4056 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 85,31 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Գլոբինոյի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Աննալներ
Աննալներ (, ` տարի), ժամանակագրություն, պատմական դեպքերի գրառումը՝ ըստ տարիների։ Հին Հռոմում մ․թ․ա․ V դարից գերագույն քրմի հրամանով բոլոր կարևոր իրադարձություններն ամեն տարի գրանցվել են գիպսապատ տախտակների վրա՝ համընդհանուր ցուցադրության համար։ Ոչնչացած (հավանաբար մ․թ․ա․ 387-ին՝ Հռոմի հրդեհի ժամանակ) աննալները վերականգնել են հիշողությամբ և ամփոփել 80 գրքում։ Գրառումն ընդհատվել է մ․թ․ա․ 123-ի և 114-ի միջև ։
Աննալները չեն պահպանվել, նրանց բովանդակությունը հայտնի է անալիստների (հին հռոմեական առաջին պատմիչներ) երկերից, որոնք նույնպես կոչվել են աննալներ ։
Աննալները հետագայում Երևան են եկել VI դարում Արևմտյան Եվրոպայում և գոյատևել մինչև XIV դարը։ Կազմվել են հիմնականում վանքերում։ Հայ իրականության մեջ նման գրառումները հայտնի են «տարեգրություն» կամ «ժամանակագրություն» անվամբ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Պատմական աղբյուրներ Կատեգորիա:Աշխատություններ պատմության մասին Կատեգորիա:Պատմագրություն
Կանդելեդա
Կանդելեդա (Candeleda), մունիցիպալիտետ Իսպանիայի Կաստիլիյա և Լեոն ինքնավար համայնքի Ավիլա նահանգի մեջ Արենաս-դե-Սան-Պեդրո շրջանում։ Զբաղեցնում է 215,52 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ Բնակչության թվաքանակը 2007 թվականի տվյալներով եղել է 5123, խտությունը՝ 23,58 մարդ/կմ² ։ Քաղաքը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ Ավիլայից հեռու է 101 կմ։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Բլելա
Բլելա, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Կարկառի գավառակում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Թուրքիայի գյուղեր Կատեգորիա:Ադըյամանի մարզի բնակավայրեր
2016
Մահեր
Կատեգորիա:2016 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Պալաիլու
Պալաիլու, գյուղակ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Աշխատանք (շաբաթաթերթ)
Աշխատանք, շաբաթաթերթ (1924 թվականից՝ երկշաբաթաթերթ)։ Հայաստանի արհմիությունների խորհրդի պաշտոնաթերթ։ Լույս է տեսել 1922-1925 և 1927-1929 թվականներին Երևանում։ Խմբագիրներ՝ Հարութիկ Գասպարյան, Հայկ Ազատյան, Եղիա Չուբար, Հովհհաննես Պետրոսյան և ուրիշներ։ «Արհեստակցական շարժում» հանդեսի (Երևան, 1921-1922) շարունակությունն է։ Արծարծել է արհմիության շարժման, աշխատանքի կազմակերպման և սոցիալական ապահովագրության հարցեր։ Տպագրել է երգիծական նյութեր և ծաղրանկարներ ։
1927-1929 թվականներին նկարազարդել են Հակոբ Կոջոյանն ու Մարտիրոս Սարյանը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական թերթեր
(7899) Ջոյա
(7899) Ջոյա (Joya), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1996 թվականի հունվարի 30-ին Տակաո Կոբայաշիի կողմից Օիզումիյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,344131 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0176 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,6707 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1310,9 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,274619 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 6,25° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1996 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Տակաո Կոբայաշիի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Տորուն (գյուղ, Մեժգորեի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Տորուն գյուղում բնակվում էր 1 344 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Մեժգորեի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1600 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատուներ (խումբ)
Կատուները հայկական երաժշտական խումբ է, որը նվագում է ջազ ոճի մեջ։ Գործելով 2004 թվականից, խումբը հանդես է եկել միջազգային մի շարք ջազ փառատոններում, ձայնագրել է 2 ալբոմ։
Պատմություն
Կատուները մոտ 7-ամյա պատմություն ունեցող ջազ խումբ է, որի նախաձեռնողն է հայտնի հայ ջազմեն Վահագն Հայրապետյանը։ Վերջինս 2004 թ-ի վերջին որոշում է ստեղծել մի խումբ «Վահագն Հայրապետյան և Կատուներ» անունով։ Սկզբնական ժամանակները խմբում նվագում էին Վահագն Հայրապետյանը (ստեղնաշարային գործիքներ), Տիգրան Սուջյանը (փողային գործիքներ), Դավիթ Նալչաջյանը (սակսոֆոն), Արտյոմ Մանուկյանը (բաս կիթառ, վիոլոնչել), Տիգրան Սանոյանը (հարվածային գործիքներ)։ Հետագայում խմբին միացան նաև Աշոտ Հարությունյանը (տրոմբոն), և պերկուսիոնիստ Նորայր Կարդաշյանը։ Վերջինիս գալուց հետո խմբի հնչողության մեջ զգալի դարձան ազգային երաժշտությունների տարրերը։ 2006 թ-ին Տիգրան Սանոյանին (հարվածային գործիքներ) փոխարինում է Արման Ջալայանը ։
Չնայած խմբի անդամների երիտասարդությանը՝ բոլորն էլ մեծ փորձ ունեցող երաժիշտներ են։ Այսպես, Տիգրան Սուջյանը, Դավիթ Նալչաջյանը, Տիգրան Սանոյանը և Աշոտ Հարությունյանը ջազի պետական նվագախմբի և Armenian Navy Band խմբի անդամներ են, իսկ Արտյոմ Մանուկյանը՝ Armenian Navy Band խմբի և ավանգարդային Նուզ (Nooz) խմբի լիակատար երաժիշտ է։ Նորայր Կարդաշյանը հրավիրվող երաժիշտի կարգավիճակում ելույթ է ունենոււմ հայկական գրեթե բոլոր ջազային և էստրադային խմբերում ։
Կատուներ խումբը բավականին հաջող ելույթ է ունեցել ԱՄՆ-ում կայացած Ջազ Ափրիշեշն Մոնս (Jazz Appreciation Month-2005 և 2006 թ-ի) ջազ փառատոններում։ Խումբը իր ստեղծագործությունները ներկայացրել է Երևանում կայացած ավանգարդային ֆոլկ երաժշտության Առաջին և Երկրորդ հանրապետական փառատոններում, ինչպես նաև Երևան-2006 ջազ փառատոնում։ Խումբը բազմիցս իր մենահամերգներով բեմ է դուրս եկել մայրաքաղաքի տարբեր համերգային վայրերում և ակումբներում և այսօրվա դրությամբ Հայաստանում ջազ ոճի մեջ ամենապահանջված և ամենաակտիվ խմբերից մեկն է։
2005 թ-ի ամռանը Կատուներ խումբը Թիֆլիսում մասնակցում է Հարավային Կովկասի երաժշտական կոնֆերենսին (South Caucasus Music Conference), որի ընթացքում հաջողությամբ ելույթ է ունենում Նոա–Նոա (Noa-Noa) ակումբում։ 2006 թ-ին խումբը Մոսկվայում հաջողությամբ ելույթ է ունենում «ԴՈՄ»-ում։
2008 թ-ին խումբը Ուկրաինայում մասնակցում է Խարկով զա Ջազզ (KHARKIV ZA JAZZ-08-09) փառատոնին։ Նույն թվին Մոսկվայում «Ուսադբա։ Ժազ» (Усадьба. Джаз) մրցույթ-փառատոնում խումբը էթնո-ջազ անվանակարգում ստանում է առաջին մրցանակը։ 2009 թ-ին խումբը Պերմում մասնակցում է երաժշտական «Դյագիլևսկի» փառատոնին։ Նույն թվին Կատուներ խումբը ելույթ ունեցավ Դուբայի միջազգային ջազի փառատոնին (Dubai International Jazz Festival)։
2009 թ-ին խմբում մի շարք փոփոխություններ տեղի ունեցան։ Այսպես՝ այժմ Դավիթ Մինասյանը նվագում է տրոմբոն, իսկ Արթուր Գրիգորյանը՝ սակսոֆոն։ Նույն թվի ամռանը խմբի երկու երաժիշտներ՝ Արտյոմ Մանուկյանը և Արթուր Գրիգորյանը, հաղթելով մրցույթում, Հայաստանի Մշակույթի նախարարության և Շարմ Հոլդինգի աջակցությամբ հնարավորություն են ստանում Բոստոնում (ԱՄՆ) «ջազմենների Մեքքա» համարվող երաժշտական մեծ փորձ ձեռք բերել։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայկական ջազ խմբեր
Արբորեա
Արբորեա  (Arborea), կոմունա Իտալիայում, Սարդինիա մարզում՝ Օրիստանո գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 3927 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 34 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 115 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 9092։ Հեռախոսային կոդը՝ 00783։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:1930 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ստեբլիցկի
Ստեբլիցկի (ռուս.` Стеблицкий), խուտոր Ռուսաստանի Դաշնության Կրասնոդարի երկրամասի Նովոկուբանսկի շրջանում, Նովոկուբանսկ քաղաքից 37 կմ հարավ-արևելք։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 206 մ բարձրության վրա։
Բնակչությունը
Համաձայն 2010 թվականի տվյալների, գյուղն ուներ 581 բնակիչ, հիմնականում հայեր, ռուսներ, ուկրաինացիներ և թաթարներ։
Տնտեսությունը
Գյուղն ունի միջնակարգ դպրոց, ակումբ, բուժկայան և մանկապարտեզ։
Պատմությունը
Հիմնադրվել է 1870 թվականին։ Հայերը եկել են Գանձակից և Ախալքալաքից` 1947 թվականին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի գյուղական բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր
Ֆրանսուա Ադրիան Բուալադյո
Ֆրանսուա Ադրիեն Բուալդյո (François-Adrien Boieldieu,, Վարեն-Ժարսի), ֆրանսիացի երգահան, հիմնականում ստեղծագործել է օպերային ժանրում, գրել է շուրջ 40 օպերա։ Բազմաթիվ օպերաներից առավել հայտնի է և ներկայումս էլ երբեմն կատարվում ու ձայնագրվում է «Սպիտակ տիկին» (La dame blanche, 1825) օպերան։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:1775 ծնունդներ Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 16 ծնունդներ Կատեգորիա:1834 մահեր Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 8 մահեր Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դիրիժորներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի երաժշտագետներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մանկավարժներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի երգահաններ
Գլխարկով կատուն (գիրք)
«Գլխարկով կատուն» (The Cat in the Hat), ամերիկացի գրող Դոկտոր Սյուզի հայտնի հեքիաթը։
Սյուժե
Երեխաները՝ հեքիաթասաց տղա Նիկը և նրա քույրը՝ Սալլին, տանը մենակ են ձկան հետ և չգիտեն, թե ինչով զբաղվեն։ Հանկարծ տուն է մտնում գլխարկով մի հսկայական կատու և երեխաներին առաջարկում խաղալ։ Նա սկսում է նրանց առաջ աճպարարություն անել, որի արդյունքում բոլոր իրերն ընկնում են։ Ձուկը երեխաներին առաջարկում է վռնդել կատվին։ Կատուն գնում է և վերադառնում է մեծ տուփի հետ միասին, որից դուրս են գալիս Երևույթ Մեկն ու Երևույթ Երկուսը (կապույտ մազերով երկու փոքրիկ չարաճճի մարդուկներ) և տանը խառնաշփոթ են ստեղծում։ Երեխաները բռնում են երևույթներին և վռնդում կատվին։ Կատուն իրենց տեղն է վերադարձնում բոլոր իրերն ու հեռանում։ Վերադառնում է մայրը։
Պատմություն
1950 թվականին հրատարակչություններից մեկը դիմել է դոկտոր Սյուզին երեխաների համար գիրք գրելու հետաքրքիր առաջարկով, որը բաղկացած կլիներ 250 առավել գործածական բառերից։ Գիրքը պետք է լիներ հեշտ ընթերցվող և միաժամանակ հետաքրքիր։ Դա բոլորովին նոր մոտեցում էր մանկական գրքի նկատմամբ, և բժիշկ Սյուզի առաջինը հաջողությամբ իրականացնում է այն։ «Cat» (կատու) և «hat» (գլխարկ) հանգը գրողի աչքին ընկել է պատահաբար և աստիճանաբար վերաճել սյուժեի։ Գրողին պետք է եկել ընդամենը 220 բառ այն պատմելու համար ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1957 գրքեր Կատեգորիա:Գրական հեքիաթներ Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր Կատեգորիա:Անգլերեն գրականություն Կատեգորիա:Մանկական գրականություն Կատեգորիա:Դոկտոր Սուսի գրքեր
Սոֆյա Գալեչկո
Սոֆյա Գալեչկո (Софі́я Гале́чко, ), ուկրաինացի ռազմական գործիչ, առաջին ուկրաինուհի սպան (Ուկրաինական սեչական հրաձիգների (ՈւՍՀ) լեգեոնի խորունժ)։
Կենսագրություն
Սոֆյա Գալեչկոն ծնվել է փոստային պաշտոնյայի ընտանիքում։ Ավարտել է Գրացի համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետը։ Մասնակցել է Ուկրաինայի ազգային երիտասարդական շարժմանը։ Եղել է «Պլաստ» սկաուտական կազմակերպության անդամ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբին նրանք կամավոր միացել են ՈւՍՀ լեգեոնին։ Սկզբում եղել է բուժքույր, ավելի ուշ մարտական ստորաբաժանումների հետ ուղարկվել է ռազմաճակատ, ծառայել որպես հետախույզ, հրաձիգ և վաշտի հրամանատար։ 1914 թվականի սեպտեմբերից ծառայել որպես խորունժ, Զենոն Նոսկովսկու հրամանատարությամբ հրաձգային վաշտի հրամանատար։ Աչքի է ընկել Տերնոպոլի շրջանի մարտերում։ 1915 թվականի սեպտեմբերի 14-ին որպես վաշտի հրամանատար իր հմուտ գործողություններով փրկել է ՈւՍՀ բանակի ստորաբաժանումը պարտությունից։ 1914 թվականի նոյեմբերի 10-ին պարգևատրվել է Արիության համար արծաթե մեդալով։
Մասնակցել է Կարպատների մարտերին (1914-1915, ձմեռ), աչքի է ընկել Մակովկա լեռան ճակատամարտում, որի համար Պոդոլիայում (1916) արժանացել է երկրորդ արծաթե «Արիության համար» մեդալի ։
1916 թվականի ապրիլից ծառայել է ՈւՍՀ լեգեոնի պահեստային մասում։ Ողբերգականորեն մահացել է Պասեչնայա գյուղի մերձակա լեռնային գետում լողալիս։ Նրան թաղել են Ռոզտոկա բնակավայրում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կանայք պատերազմում Կատեգորիա:Խեղդվածներ Կատեգորիա:Արիության մեդալակիրներ
Գոռ Գևորգյան
Գոռ Գևորգի Գևորգյան, Հայաստանի Հանրապետության Ազգային Ժողովի 7-րդ գումարման պատգամավոր, դասախոս, պատմաբան-միջազգայնագետ, պատմական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ ։
Դիացետիլեն
Դիացետիլեն, C4H2 քիմիական բանաձևով չհագեցած ածխաջրածին, որը պարունակում է երեք միակի և երկու եռակի կապեր։ Սենյակային ջերմաստիճանում անգույն գազ է։ Դիացետիլենը պոլիինների դասի առաջին ներկայացուցիչն է։ "Դիացետիլեն" անունը գալիս է երկու C-C եռակի կապերից և նրա հնարավոր գոյացումումից ացետիլենի երկու մոլեկուլներից, բայց դա չի նշանակում, որ դիացետիլենը ացետիլենի դիմեր է՝ բութենինի և ցիկլոբութադիենի նման։
Գոռ Գևորգյան
Կենսագրություն
Ծնվել է 1976 թվականի ապրիլի 20-ին Երևանում։
1998-1999 թվականներին ծառայել է Հայաստանի Հանրապետության զինված ուժերում։
Դիացետիլեն
Քիմիական հատկություններ
Դիացետիլենը լուշվում է օրգանական լուծիչներում` դիմեթիլֆորմամիդում, բենզոլում, ացետոնում, ինչպես նաև ջրում (1 ծավալ ջրում` 4,6 ծավալ դիացետիլեն)։ Քիմիական հատկություններով դիացետիլենը նման է ացետիլենին,, սակայն ավելի պայթյունավտանգ է։ Այն կայուն է 0 °C ցածր ջերմաստիճաններում, իսկ սենյակային ջերմաստիճանում պոլիմերվում է։
Գոռ Գևորգյան
Կենսագրություն
1998 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետը և ստացել պատմաբան-միջազգայնագետի որակավորում, 2003 թվականին՝ Հայաստանի Հանրապետության Գիտությունների ազգային ակադեմիայի արևելագիտության ինստիտուտի ասպիրանտուրան։ Միչև 2011 թվականիը սովորել է Գիտությունների ազգային ակադեմիայի գիտակրթական միջազգային կենտրոնի ֆինանսներ, դրամաշրջանառություն և վարկ ֆակուլտետի մագիստրատուրան։
Դիացետիլեն
Քիմիական հատկություններ
Դիացետիլենը փոխազդելով Cu(I)-ի աղերի ամոնիակային լուծույթների հետ առաջացնում է պայթող ացետիլենիդներ։ Դիացետիլենի մոլեկուլում մեթինային ջրածնի ատոմները կարող են տեղակալվել ինչպես երկուսն էլ (Յոցիչի ռեակտիվների ստացում), այնպես էլ միայն մեկը (Մաննիխի ռեակցիա)։
Դիացետիլենը ռեակցվում է ացետոնի հետ առաջացնելով «դիինդիոլ»` օրգանական սինթեզում լայնորեն օգտագործվող ռեակտիվ։
Գոռ Գևորգյան
Կենսագրություն
Գիտահետազոտական գործունեություն է ծավալել Ռուսաստանի Դաշնության Գիտության ակադեմիայի արևելագիտության ինստիտում (2003 թվական), Եգիպտոսի «Ալ Ահրամ» քաղաքական և ռազմավարական հետազոտությունների և Կահիրեի համալսարանի «Ասիական հետազոտություններ» կենտրոններում (2004 թվական), և Դամասկոսի «Արաբական հետազոտություններ» ֆրանսիական կենտրոնում (2007 թվական)։
Դիացետիլեն
Քիմիական հատկություններ
2CH3—C(O)—CH3 + C4H2 → HO—C(CH3)2—C2—C2—C(CH3)2—OH
Դիացետիլենի եռակի կապերին միացումը ընթանում է փուլ առ փուլ։ Նրա հիդրումից հնարավոր է ստանալ դիվինիլ, քլորացումից` հեքսաքլոր-2-բութեն, սպիրտների և ջրի հետ փոխազդեցությունից՝ դիացետիլ, ալկիլամինների և թիոլների հետ փոխազդեցությունից՝ վինիլացետիլենի ածանցյալներ։ Դիացետիլեն առաջանում է նաև մեթանի կռեկինգից (ելք ~ 1,2–2 %)։ Այդ ստանում են նաև ացետիլենի դիմերումից (կատալիզատոր՝ CuCl) և 1,4-դիքլոր-2-բութինի կամ 1,2,3,4-տետրաբրոմբութանի դեհիդրոքլորացումից։
Գոռ Գևորգյան
Քաղաքական գործունեություն
Արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովի անդամ։
Գիտական գործունեություն
Հեղինակել է մեկ մենագրության և քսանից ավելի գիտական հոդվածների, համահեղինակ՝ գիտական մեկ աշխատության։
Դիացետիլեն
Ստացում
C4H10 + 4Br2 → H3C—CBr2—CBr2—CH3 (88%) + 4HBr
H3C—CBr2—CBr2—CH3 (88%) + 4NaOH → C4H2 + 4NaBr + 4H 2 O
Գոռ Գևորգյան
Ընտանիք
Ամուսնացած է, ունի երկու զավակ։
Դիացետիլեն
Ստացում
Այս նյութը հնարավոր է նաև ստանալ ցածր ջերմաստիճանում կալիումի պերօքսիդով 1,4-դիքլոր-2-բութինի դեհիդրոհալոգենացումից ։
ClCH2C≡CCH2Cl → HC≡C-C≡CH
Գոռ Գևորգյան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 7-րդ գումարման պատգամավորներ
Դիացետիլեն
Թունավոր հատկություններ
Բարձր կոնցենտրացիաների դեպքում դիացետիլենը առաջացնում է շնչառության կանգ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ալկիններ
Նովովասկինո
Նովովասկինո (Нововаськино, Яңы Васькин), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Միշկինսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Միշկինսկի շրջանի բնակավայրեր
Գավառ (քաղաք)
Գավառ, քաղաք Հայաստանի Հանրապետության Գեղարքունիքի մարզի Գավառ համայնքում ։
Ֆիզիկա-աշխարհագրական նկարագիր
Բնակավայրը գտնվում է Գեղամա լեռնաշղթայի արևելյան լանջին, Գավառագետի ստորին հոսանքի ավազանում։ Հեռավորությունը Երևանից 98 կմ է, Սևան երկաթուղային կայարանից՝ 36 կմ։
Գավառում կան հանքային բուժիչ (ածխաթթվային) առատ աղբյուրներ։
Պատմություն
Հին ժամանակներից քաղաքը հայտնի է եղել Գավառ անունով։ Գավառ քաղաքն ու իր տարածաշրջանը, ըստ Անանիա Շիրակացու «Աշխարհացույցի», մտել է Մեծ Հայքի Սյունիքի նահանգի մեջ։ Հնագիտական պեղումներից պարզվեց, որ այս տարածքը եղել է բնակեցված դեռևս մ.թ.ա. 2-1 հազարամյակից։ Քաղաքը բնակեցված է եղել նաև Արշակունիների թագավորության ժամանակահատվածում (66-428թթ.):
Շահ Աբաս I-ի կազմակերպած բռնագաղթի պատճառով քաղաքն ամայացել է և մնացել է չբնակեցված մինչև 19-րդ դարը։ 1829-1830 թվականներին Բայազետ քաղաքից Գավառ են ներգաղթում 240 ընտանիք, որոնք էլ բնակավայրն անվանում են Նոր Բայազետ։ 1995 թ.-ի դեկտեմբերի 4-ին բնակավայրը վերանվանվել է Գավառ։ Քաղաքի կարգավիճակ է ստացել 1924 թվականին։
Գավառ քաղաքի հիմնադրման արձանագրություն
Ըստ Ավդալբեգյանի նկարագրության` շիրմաքարերի մոտով անցնելիս («Դարիգլուխ» բնակատեղին ժամանակի ընթացքում վերածվել է գերեզմանոցի) նրա որդին` Մարտիկը, մատնացույց է անում գետնի վրա մի շիրմաքար` ասելով, որ «վրան գծեր կան, բայց հայերեն չեն»։ Ավդալբեգյանը հասկանում է, որ գործ ունի սեպագիր արձանագրության հետ։ Նա ենթադրում է, որ սեպագիրը ժամանակին գտնվելիս է եղել ամրոցի հյուսիսասյին պատի և միջնապատի հատման կետում, որտեղից էլ տեղափոխվել և վեր է ածվել Սողոեյանների ընտանիքի գերեզմանաքարի ։
Ավդալբեգյանի կողմից հայտնաբերված սեպագիր արձանագրությունն իր վրա է սևեռում ուսումնասիրողների ուշադրությունը։ Առաջինը դրան անդրադառնում է Արտաշես Քալանթարը, իսկ երեք տարի անց` 1930 թվականին, մեծանուն լեզվաբան Գրիգոր Ղափանցյանը հրատարակում է «Նոր Բայազետի սեպագիր արձանագրությունը» փոքրածավալ, բայց խիստ արժեքավոր աշխատությունը, որում բանասիրական մանրակրկիտ քննությունից հետո ներկայացնում է սեպագիր արձանագրության թարգմանությունը։
Սեպագրի թարգմանությունը
Արձանագրություից պարզ է դառնում, որ Ռուսա Ա-ն գրավում է Վելիքուխի երկիրը և կառուցում քաղաք՝ անվանելով այն Խալդի։
Ներկայումս արձանագրությունը ցուցադրության է ներկայացված Գավառի երկրագիտական թանգարանում։
Պատմամշակութային կառույցներ
Գավառը Հայաստանի հնագույն բնակավայրերից է, որտեղ եւս կան բազմաթիվ հուշարձաններ։ Խալդ աստծո քաղաք-տաճարը տեղացիներին հայտնի է «Բերդի գլուխ» անունով։ Ամրոցի երկարությունը արեւելքից արեւմուտք շուրջ 400մ է։ «Բերդի գլխի» հարավարեւելյան կողմում Գավառագետի վրա կա սալաքարերից կառուցված մի կամուրջ, որին տեղացիները Քարե կամուրջ են ասում:
Գավառ քաղաքի կենտրոնում գտնվում է '''Սբ. Աստվածածին եկեղեցին։ XX դարի առաջին տասնամյակում 1905 թ-ին, քաղաքի կենտրոնում վեր խոյացավ ժողովրդի միջոցներով կառուցված Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին։ Գավառի երկրագիտական թանգարանում պահպանված փաստաթղթերի համաձայն՝ եկեղեցու կառուցումը սկսվել է 1902 թվականին հոգեւորական նշանավոր գործիչ Խորեն Մուրադբեկյանի նախաձեռնությամբ եւ ճարտարապետ Վասիլի Միրզոյանի նախագծով։ Այն կառուցվել է Գավառի մեծահարուստների միջոցներով, որոնց մեջ հատկապես մեծ է եղել Հայրապետ աղայի դերը։ Սուրբ Աստվածածինը, որը Գեղարքունիքի մարզի մայր եկեղեցին եւ առաջնորդարանն է, օծվել է 1905 թվականին։ Առաջին պատարագը մատուցել է Խրիմյան Հայրիկը։ Եկեղեցուց ոչ հեռու գնտվում է 1848 թ-ին կառուցված Սբ. Կարապետ''' բազիլիկ եկեղեցին։ Եկեղեցին խորհրդային տարիներին վերածվել էր պահեստի, իսկ այնուհետեւ անուշադրության էր մատնվել։ 2012 թ-ին վերանորոգվեց եւ վերաբացվեց որպես գործող եկեղեցի։ 1952թ. Գավառում բացվել է Գավառագիտական թանգարանը, ուր պահվում են տարածաշրջանում հայտնաբերված բազմաթիվ հնագիտական նյութեր։
Լուի Մո
Լուի Մոն հայտնի է իր բազմաթիվ դասական ստեղծագործությունների գրքերի, հեքիաթների, մանկական գրքերի, դիցաբանական գրքերի, մանկական և ամենօրյա ամսագրերի պատկերազարդմամբ։ Նկարչի աշխատանքները ցուցադրվում են Նորվեգիայի ազգային պատկերասրահում, Դանիայի արվեստի թանգարանում և Կոպենհագենի դիզայնի թանգարանում։
Կենսագրություն
Լուի Մոն ծնվել է Նորվեգիայի Արենդալե քաղաքում, ատամնաբույժ Հալվոր Գեորգ Թեոդորա Մոյի (Halvor Georg Theodor Moe) և քահանայի դուստր Հանսին Կոնստանտ Հալլինգի (Hansine Constance Halling) ընտանիքում։ Նրա պապը՝ Հանսին հայրը, եղել է քահանա և Հոնոեատուս Հալլինգի աշխատանքային շարժման առաջնորդը ։
Գավառ (քաղաք)
Պատմամշակութային կառույցներ
Քաղաքից Արծվաքար տանող ճանապարհի եզրին գտնվում է Սուրբ Հովհաննես մատուռը, որը շինված է փլված ժայռաբեկորներից կազմված նեղ անցքի մեջ։
Արծվաքարի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի։ 19-րդ դար, ձեռակերտ շինվածք։ Գտնվում է Արծվաքար թաղամասի արեւմտյան եզրին։ Եռանավ բազիլիկ է, խորանի աջ եւ ձախ կողմերում երկու ավանդատներով։ Հարակից տարածքում 1999  թվականին արծվաքարցի բարերար Խաչիկ Սիմոնյանի կողմից կառուցվել է նոր Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին։
Լուի Մո
Կարիերա
Մոն նկարել է սովորել քանդակագործ Յուլիուսա Միդելտունայի (Julius Middelthun) մոտ Օսլոյում, ապա Կոպենհագենի գեղեցիկ արվեստների դանիական թագավորական ակադեմիայում։ 1822-1883-ական թվականներին նա դասավանդել է նկարչություն Lauritsalan Tuxens դպրոցում։ 1897 թվականին Լուի Մոն ամուսնացել է Ինգեր Մելլերի հետ ։
Գավառ (քաղաք)
Պատմամշակութային կառույցներ
Հացառատ թաղամասում պահպանվել են իրար կից '''Ս. Աստվածածին եւ Ս. Գրիգոր եկեղեցիները'''` շրջապատված պարսպով։ Ս. Աստվածածին եկեղեցու կառուցման ճշգրիտ ժամանակը հայտնի չէ։ Թեեւ, եկեղեցու արեւելյան ճակատի վրա պահպանված շինարարական արձանագրության համաձայն, եկեղեցին կառուցել է Շաղաբաթ իշխան Առնեղացին 898 թ., սակայն իր ճարտարապետական տիպով եւ հարդարանքի տարրերով Ս. Աստվածածին եկեղեցին վերագրվում է VII դ.: Ենթադրվում է, որ 898 թ. կարող է նորոգման տարեթիվը լինել։ Եռախորան, գմբեթավոր կառույց է` արեւմտյան ուղղանկյուն խաչաթեւով։ Ունի երկու մուտք` արեւմտյան եւ հարավային։ Կառուցված է գորշ, սրբատաշ տուֆով։ Եկեղեցու արեւելյան ճակատին ագուցված է որմնախաչ։
Լուի Մո
Կարիերա
Վերջ ի վերջո նա ամուսնանում է և տեղափոխվում է Դանիա, իսկ 1919 թվականին ստանում է դանիացու քաղաքացիություն։ Նա իր ժամանակների ամենահայտնի գիրք զարդարողներից էր։ Պատկերազարդողը զարդարում էր դասական ստեղծագործություններ, հեքիաթներ և մանկական գրքեր։ Հայտնի են նրա էրոտիկ բնույթի աշխատանքները, որոնցում պատկերված են մերկ կանայք, որոնք ունեն հրեշների, օձերի, սիրամարգերի և այլ կենդանիների տեսք. :
Գավառ (քաղաք)
Պատմամշակութային կառույցներ
«Զիարաթ» սրբատեղին գտնվում է Գավառքաղաքից 11 կմհեռավորությանվրա՝ դեպիհարավ- արեւմուտք։ Բարձրությունը ծովի մակարդակից՝ 2200-2300 մետր։ Տեղի հայերեն անվանումը կորսված է՝ դարեր առաջ հայբնակչության բնաջնջման հետեւանքով։ «Զիարաթ» նշանակում է ուխտատեղի, ուխտավայր։ Այդպես է կոչվել տեղի արոտավայրերում իրենցանասուններն արածեցնող թուրքերի` կովկասյան թաթարների կողմից։
'''Սբ. Գրիգոր''' եկեղեցին կից է Ս. Աստվածածին եկեղեցուն` հարավային կողմից։ Կառուցվել է XIX դ., ավելի հին եկեղեցու հիմքի վրա։ Եռանավ բազիլիկ է։ Պահպանվել են հին եկեղեցու պատերի մնացորդները։ Եկեղեցիների շուրջը ընդարձակ գերեզմանատուն է` բազմաթիվ թվագիր խաչքարերով եւ տապանաքարերով։
Լուի Մո
Կարիերա
Նրա նկարներից են Portrettgruppe (խմբակային նկար, 1887), Jætteætt (1888), Bondepige fra Norges Vestkyst (1891) և Drageoffer (1894) :
1897 թվականից նա պարբերաբար տարին մի քանի ամիս անցկացնում էր ֆերմայում՝ Յուվլանդսետերում, որը գտնվում է Նորվեգիայի Քվիտեսեյդա քաղաքի Վրոդալ գյուղի իր ամառային։ Տելեմարկ պրովինցիայի այս վայրերն ու շրջանները Մոյի ստեղծագործությունների համար եղել են կարևոր ոգեշնչման աղբյուր։ 1904 թվականին հրապարակել է Langt, langt borte i Skoge! (հեռու, հեռու անտառում) գիրքը։ Նորվեգացի պատկերազարդող Solveig Muren Sanden-ը Vrådal-ից առաջին կին նորվեգացի կոմիքսների պատկերազդողն էր, ով սովորել էր Լոու Մոյի մոտ։
1931 թվականին Լուի Մոն արժանացել է Դանեբրոգի շքանշանի ։
Նկարիչը մահացելլ է 1945 թվականին Կոպենհագենում ։
Աշխատանքների ճակատագիր
Նկարչի աշխատանքները ցուցադրվում են Օսլոյի ազգային պատկերասրահում, Դանիայի արվեստի թանգարանում, Կոպենհագենի դիզայնի թանգարանում, Բերգենի Rasmus Meyers Samlinger-ում և Տրումսեի Լուի Մո պատկերասրահում ։ Լուի Մոյի գրաֆիկայի ամենամեծ հավաքածուն գտնվում է Դանիայի Վայլեի թանգարանում։ Այդ հավաքածուն թանգարանին է փոխանցել Կոպենհագենի թագավորական գրադարանը, որտեղ այն երկար տարիների ընթացքում հավաքվել էր այն օրինակներից, որ պարտադիր կերպով գրադարանին էին փոխանցում Կոպենհագենի տպագրական արվեստանոցներն իրենց հրատարակած յուրաքանչյուր գրքից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի նկարիչներ Կատեգորիա:Դանիայի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Դանիացի արվեստագետներ Կատեգորիա:Դանիացի գրաֆիկական դիզայներներ Կատեգորիա:Նորվեգացի գրաֆիկական դիզայներներ Կատեգորիա:Նորվեգացի գրողներ
Գավառ (քաղաք)
Բնակչություն
Գավառի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
Տնտեսություն
Տնտեսության հիմնական ճյուղը գյուղատնտեսությունն է, սակայն աշխուժություն է նկատվում նաեւ առեւտրի եւ արհեստագործության շրջանում։ Հաճախակի են երաշտի տարիները, որից տուժում է գյուղատնտեսությունը։
Գավառի երկրագիտական թանգարան
Գավառի երկրագիտական թանգարանում ներկայացված են Հայաստանի և մասնավորապես Գեղարքունիքի մարզի պատմությանը նվիրված հետաքրքիր կտավներ, գորգեր, հին բնակավայրերի վերարտադրություններ, մարզի և Սևանա լճի պատմությանը նվիրված այլ նմուշներ ։
Խոհանոց
Կարմիր ցորենից պատրաստվող ավանդական հացը սննդային մեծ արժեք ունի և դիտարկվում է որպես բիո։ Գաթան, փախլավան և շաքար-լոխումը Գավառին բնորոշ խմորեղեններ են։ Աղաջրի մեջ առանց համեմունքների եփած իշխան ձուկը մարզի յուրահատուկ ճաշատեսակներից մեկն է։ Քյուֆթան Գավառի ամենահայտնի ճաշատեսակն է, որը պատրաստվում է փայտի վրա ծեծած մսից, որից պատրաստում են գնդեր և եփում ջրում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գավառ (քաղաք) Կատեգորիա:1830 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Սվյատիլովկա (գյուղ, Գլոբինոյի շրջան)
Սվյատիլովկա (Святилівка), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Գլոբինոյի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Սվյատիլովկա գյուղում բնակվում էր 1 594 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 6559 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 243,02 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Գլոբինոյի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Բարգաս
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Starships
«Starships», ամերիկացի հիփ հոփ ժանրի երգչուհի Նիքի Մինաժի երգն է, որը ձայնագրվել է RedOne-ի կողմից։ Այն երգչուհու երկրորդ ստուդիական ալբոմի՝ Pink Friday: Roman Reloaded-ի առաջին սինգլն է։
Տեսահոլովակ
Երգի տեսահոլովակը նկարահանվել է Մայամիում։ Տեսահոլովակում Նիքի Մինաժը կանաչ մազերով և վարդագույն լողազգեստով էր, բացի այդ այնտեղ կային մի խումբ պարուհիներ և աֆրո-ամերիկացիներ։ Իր հարցազրույցներից մեկում երգչուհին ասել է, որ այդ տեեսաահոլովակը համարում է լավագույնը իր ամբողջ կարիերայում։ Տեսահոլովակի թողարկումը նշանակված էր մարտի 30-ին, բայց դա կայացավ ապրիլի 27-ին։
Կոմերցիոն հաջողություն
Սինգլը դարձավ լավագույնը երգչուհի ամբողջ կարիերայում։ Այն կարողացավ զբաղեցնել 5-րդ հորիզոնականը Billboard Hot 100 հիթ շքերթում՝ առանց պրոմոների և տեսահոլովակի։ Բացի այդ սինգլը բարձր հորիզոնականներ է զբաղեցրել այլ երկրների հիթ շքերթներում։ ԱՄՆ-ում սինգլը ստացել է պլատինե հավաստագիր։
Հավաստագրումներ
!scope="col" colspan="3"|Streaming
† Since May 2013 RIAA certifications for digital singles include on-demand audio and/or video song streams in addition to downloads.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նիքի Մինաժի երգեր Կատեգորիա:2012 երգեր
Բյոյուքբաղ
Բյոյուքբաղ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Կարկառի գավառակում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Քոլիկի շրջանի համայնքներ Կատեգորիա:Թուրքիայի գյուղեր Կատեգորիա:Ադըյամանի մարզի բնակավայրեր
Բոսնիա և Հերցեգովինայի զինանշան
Բոսնիա և Հերցեգովինայի զինանշան, Բոսնիա և Հերցեգովինայի Հանրապետության պետական խորհրդանիշներից մեկը ։ Զինանշանի ներկայիս տեսքը ընդունվել է 1998 թվականի մայիսի 18-ին, փոխարինելով նախկին զինանշանին։ Նախկին զինանշանը ընդունվել էր 1992 թվականին Բոսնիա և Հերցեգովինայի անկախության հռչակագրի ստորագրման հետ զուգընթաց (Անկախություն Թուրքիայից)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի պետական խորհրդանիշեր Կատեգորիա:1998 զինանշաններ
Բալինեզյան կատու
Բալինեզյան կատու, կամ լավ կատու , կամ բալինեզ (balinese), կատուների կիսաերկարամազ ցեղատեսակներից մեկը։ Ցեղատեսակը բերվել է Ամերիկա որպես սիամական կատվի կիսաերկարամազ տարատեսակ։
Պատմություն
Ծագում են կարճ մազերով ազնվացեղ սիամական կատուներից, որոնք 30-ական թվականներին սկսել են ծնել երկար մազերով կատուներ։ Սիամների զույգի առաջին գրանցված երկար մազերով կատուն ծնվել է 1928 թվականին ԱՄՆ-ում։ Նման «դեպքերը» տեղի են ունեցել պարբերաբար, բայց կազմակերպիչները փորձել են դա չազդարարել, և կարճ մազերով ծնողներից ծնված երկար մազերով ձագերն իրենց կյանքն անց են կացրել «բարձի վրա»։
Բնական մուտացիան գրավել է կազմակերպիչներին և նրանք սկսել են խաչասերել նման նախկինում խոտանված կենդանիներին։ Այս աշխատանքը սկսել է Էլեն Սմիթը՝ Նյու Յորքից և Մարիոն Դորսին՝ Կալիֆոռնիայից, որոնք մշակել են սելեկցիոն ընտրության մեթոդիկա։ Համեմատաբար կարճ ժամանակահատվածում գիտնականները հասել են երկարամազ սիամական կատուների մաքուր գծի ստացմանը։
Ցեղատեսակ առաջին անգամ ճանաչվել է 1963 թվականին՝ «երկարամազ սիամական» անվամբ։ 5 տարի անց այն ստացել է ժամանակակից անվանումը։ Ցեղատեսակը գրանցվել է 1965 թվականին, 1970 թվականին Cat Fansiers' Association-ում և TICA-ում ճանաչվել է որպես բալիական, իսկ 1972 թվականին FIFe-ը ճանաչել է ցեղատեսակը և 1984 թվականին՝ այն ներառել իր գրացուցակներում։ Բալինեզների առաջին ստանդարտը ճշգրտվել է 1967 թվականին և վերանայվել՝ 1970 թվականին։
Ընդհանուր տեսքի նկարագրություն
Համաձայն Cat Fansiers' Association, FIFe, GCCF, TICA ֆելինոլոգիական միությունների ստանդարտների՝ բալինեզը պետք է ամբողջությամբ նույնական լինի սիամյան կատվի հետ, բացառությամբ՝ բրդի երկարության։ Նրա մարմինն ամբողջությամբ վայելչակազմ և ճկուն է, հարթ գծերը զուգորդվում են մկանոտ և գեղեցիկ ֆիզիկական կոնդիցիայով։ Բալինեզի մարմինը, ոտքերը, պարանոցը, պոչը պետք է լինեն երկար և համամասնական։
Մարմինն ունի միջին չափեր, նրբագեղ է, երկար է բարակ նրբագեղ ձվաձև թաթերով բարձր ոտքերի վրա։ Ոսկրերը և մկանները լավ զարգացած են։ Ուսերը և ազդրերը շարունակում են խողովակաձև իրանի գծերը։ Ազդրերը չպետք է լինեն ուսերից լայն։ Հետևի թաթերը մի փոքր ավելի բարձր են, քան առջևի ոտքերը։ Փորը ձիգ է։ Արուներն ավելի խոշոր են, քան էգերը։ Նրբագեղ պարանոցի վրա գլուխն ունի միջին չափսեր, երկարացված սեպաձև կառուցվածք, համամասնական է, լայն դեպի դունչը կատարյալ ուղիղ գծերով նեղացող լայն դասավորված ականջներով, կիսադեմքը ուղիղ է, կզակն ուժեղ և ճիշտ կծվածքով։ Կիսադեմքն ուղիղ է գլխից մինչև քթի ծայրը, առանց ուռուցիկություն և խորացումների։ Կզակն ունի միջին չափսեր, լավ զարգացած է, նրա ստորին կետը քթի հետ կազմում է ուղղահայաց գիծ։ Ականջները զարմանալիորեն մեծ են, լայն հիմքով և լայն դասավորված։ Կզակից մինչև ականջների ծայրն անցնում են ուղիղ գծեր՝ ձևավորելով առանց ընդհատումների եռանկյուն։ Աչքերն արևելյան են, նշաձև, դասավորված են լայն և թեք՝ կրկնելով սեպի գծերը։ Նրանք պարզ են, հագեցած կապույտ գույնի, պայծառ։ Խոր տեղադրված, ուռուցիկ, անփայլ, գունատ աչքերը համարվում են թերություն։ Շլություն չի հանդիպում։ Պոչը երկար է, բարակ, մտրականման, դեպի ծայրը սրացող։ Չկան հանգույցներ կամ կոտրվածքներ։ Պոչի վրայի երկար բուրդը ձևավորում է փետրափունջ ։ Բուրդը միջին երկարության է, բարակ, մետաքսյա, առանց բրդատակի աղվամազերի։ Աստիճանաբար երկարանում է գլխից դեպի պոչը։ Ամենաերկար մազերը պոչի վրա են։
Գունավորում
Ականջների, գլխի «դիմակի», վերջույթների ստորին մասի, պոչի մազերն ունեն վառ և հագեցած գունավորում։ Մարմնի մնացած բոլոր հատվածները, և դա հիմնականում իրան է, ունեն հնարավորինս բաց գունավորում և հստակ հակադրվում են մյուս հատվածների գունավորման հետ։ Իրանի վրա կարող է լինել թույլ մուգ երանգ։ «Դիմակը», մինչև ականջները, ամբողջությամբ ծածկում է գլուխը, ներառյալ բեղի բարձիկները։ Դիմակը չպետք է ծածկի նաև գլխի ծոծրակային հատվածը։ Մուգ գունավորված հատվածներում չպետք է լինեն սպիտակ բծեր կամ առանձին սպիտակ մազեր։ Մեծահասակ բալինեզներն ունեն ամբողջ մարմնի ընդհանուր մգության միտում։ Փորձագետները դրան ներողամիտ են վերաբերվում։
Խնամք
Բուրդը գրեթե չի պահանջում խնամք։ Այն բարակ է, մետաքսյա, լիովին զուրկ բրդատակի աղվամազից։ Բալինեզները հիանալի են հոգ տանում մազածածկույթի մասին։ Այս ցեղի մազածածկույթը ամբողջովին ձևավորվում է 12-18 ամսվա ընթացքում։ Մեծահասակ առանձնյակների բուրդը երբեմն պետք է սանրել։ Բալինեզներին լողացնելու համար օգտագործում են օճառահեղուկ և երկարամազ ցեղատեսակների կատուների համար նախատեսված կոնդիցիոներ։ Այս ցեղի կատուներին խորհուրդ է տրվում չորացնել տաք սրբիչներով։ Վարսահարդարիչը կարող է չորացնել նուրբ մազերը։ Հիմնական բանը, որին պետք է հետևել այն է, որ կատուն լողանալուց հետո գտնվի տաք վայրում։
Տես նաև
Սիամական կատու
Բաբիչի (գյուղ, Մուկաչևոյի շրջան)
Բաբիչի (Бабичі), գյուղ Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Մուկաչևոյի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Բաբիչի գյուղում բնակվում էր 962 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2104 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 457,22 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Մուկաչևոյի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1478 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Թալիբանի հարձակում (2021)
Թալիբանի հարձակումը (2021), Աֆղանստանի կառավարական ուժերի դեմ ակտիվ հարձակողական գործողություն, որն սկսվել է «Թալիբան» ահաբեկչական կազմակերպության զինյալների կողմից 2021 թվականի մայիսի 1-ին, կապված երկրից ամերիկյան զորքերի վերջնական հեռանալու մասին հայտարարության հետ ։ Օգոստոսի 14-ին թալիբները վերահսկողության տակ են վերցրել երկրի ամբողջ տարածքի 90 տոկոսը, իսկ 2021 թվականի օգոստոսի 15-ին գրավել են մայրաքաղաքը, Քաբուլը և գրավել երկրի իշխանությունը։ Աֆղանստանի նախագահ Աշրաֆ Հանին փախել է երկրից ։
Նախապատմություն
Այն պատճառով, որ քաղաքացիական պատերազմի տարիներին թալիբները դիմակայում էին «Հյուսիսային դաշինքին», աֆղան մոջահեդները մեծ ուժեր են կենտրոնացրել հենց երկրի հյուսիսային նահանգներում ։
1990-ականներին Թալիբանի օրոք կյանքը հանգեցրեց կանանց դաժան ճնշմանը. նրանք ամենուրեք պարտավոր էին կրել բուրկաներ, 10-ից բարձր տարիքի աղջիկներին արգելում էին սովորել, իսկ այն կանանց, ովքեր կանոնները խախտել էին հրապարակայնորեն պատժել, իսկ երբեմն էլ մահապատժի ենթարկել ։
Մայիս
Մայիսի սկզբին թալիբները 15 շրջան են գրավել Վարդակի նահանգում  ։ Զոհվել է Աֆղանստանի Իսլամական Հանրապետության զինված ուժերի 405 ծառայող և 260 քաղաքացիական ծառայող ։
Հունիս
Հունիսի կեսերին թալիբները գրավեցին ևս 69 շրջան Կունդուզ և Բագլան նահանգներում ։ Խոշոր քաղաքը Մազարի Շարիֆը շրջապատված էր ։ Թալիբները էմիրության սպիտակ դրոշներ են բարձրացրել Տաջիկստանի հետ սահմանի երկայնքով բոլոր պաշտոններում։ Ավելի քան 1,5 հազար աֆղանցի սահմանապահներ փրկվել են հաշվեհարդարից՝ թաքնվելով Տաջիկստանի տարածքում ։
Հունիսի վերջին թալիբները մարտական գործողություններ էին սկսել Քաբուլի մոտ գտնվող Փարվան նահանգում ։
Հուլիս
Հուլիսի 2-ին ՆԱՏՕ-ի վերջին զինվորները լքել են Բաղրամի ավիաբազան ։
Հուլիսի 4-ին թալիբներն իրենց դրոշները բարձրացրել են Պակիստանի հետ սահմանին։
Հուլիսի 24-ին Աֆղանստանի կառավարությունը որոշել է պարետային ժամ սահմանել հանրապետության տարածքում։ «Պարետային ժամ է սահմանվել 31 նահանգում, որպեսզի կանխվի թալիբների տեղաշարժը։ Սահմանափակումները գործելու են ժամը 22:00-ից մինչև 4:00-ն», հայտնել է Ներքին գործերի նախարարության ներկայացուցիչը։ Նրա խոսքով՝ Քաբուլի, Նանգարհարի և Փանջշերի տարածաշրջաններն առայժմ ազատված են այդ սահմանափակումներից ։
Հուլիսի 25-ին ԱՄՆ-ի զինված ուժերի կենտրոնական հրամանատարության ղեկավար, ամերիկացի գեներալ Քենեթ Մաքքենզին, այցով գտնվելով Քաբուլում, հայտարարել է, որ եթե թալիբները շարունակեն իրենց հարձակումը, ԱՄՆ-ն անպայման կվերականգնի դրանց օդային հարվածները ։
Հուլիսի 28-ին Պակիստանի վարչապետ Իմրան Խանը կասկած է հայտնել աֆղանական հարցը ռազմական ճանապարհով լուծելու հնարավորության հարցում՝ մատնանշելով փուշտունյան սեփական ցեղերը, որոնց կհետաձգի այդ հակամարտությունը ։ Իր հերթին, պակիստանցի թալիբները հայտարարել են Իսլամաբադին ենթակա բանակից ցեղային տարածքներն ամբողջությամբ մաքրելու ցանկության մասին ։
Օգոստոս
Օգոստոսի սկզբին աֆղանցի թալիբները 417-ից գրեթե 200 շրջանային կենտրոն են պահել։ Ընդ որում, երկրի մյուս շրջաններում նույնպես նշվում է նրանց մշտական ներկայությունը ։ Հարավային նահանգներն արդեն զրկվել են չորս հեռուստաալիքներից և մի քանի ռադիոկայաններից ժամանակակից ենթակառուցվածքների վրա զինյալների մշտական հարձակումների պատճառով ։ Այդ կապակցությամբ խաղաղ բնակիչները գնալով ավելի հաճախ են ձգտում փախչել Աֆղանստանի սահմաններից դուրս քաղաքացիական պատերազմի սարսափներից ։ Գյուղական տարածքների վերահսկողությունից չբավարարվելով՝ թալիբները ձեռնամուխ են եղել խոշոր քաղաքների պաշարմանը ։ Նրանց առաջնորդները սպառնացել են մոտ ժամանակներս վերջ տալ Աֆղանստանի նախագահ Աշրաֆ Հանիին՝ հայտարարելով, որ իր ժամանակը սպառվել է ։ Ի պատասխան՝ մեղադրանքներ հնչեցին չափից դուրս դաժանության համար. թալիբները փնտրում և հետապնդում էին նախկին և ներկա կառավարական պաշտոնյաներին և սպանում մարդկանց, որոնք չէին մասնակցում մարտական գործողություններին  ։ Այսպես, օրինակ, Քաբուլի բանուկ փողոցներում ուրբաթօրյա աղոթքից հետո իր ավտոմեքենայում գնդակահարվել Է կառավարական տեղեկատվական կենտրոնի տնօրեն, լրագրող Դավա Խան Մինապալը   ։
Օգոստոսի 3-ի երեկոյան թալիբների ջոկատը շահիդ-մոբիլներով ներթափանցել է Քաբուլի Կանաչ գոտի և հարձակվել Աֆղանստանի պաշտպանության նախարար Բիսմիլ Խանի նստավայրի վրա։ Բոլոր հարձակվողները ոչնչացվել են, նախարարի երկու թիկնապահները վիրավորվել են։ Ահաբեկչությունից տուժել են հիմնականում հասարակ անցորդները ։
Օգոստոսի 6-ին թալիբների հարձակման տակ ընկել են առաջին զգալի քաղաքները՝ Շիբարգանը (Մարշալ Աբդուլ Ռաշիդ Դութուման) և Զարանջը (քաղաք իրանական սահմանին)  ։ Մի քանի ժամվա ընթացքում նվաճումների ցանկին ավելացել են Կունդուզը, Սարի-փամփուշտը և Թալուկանը  ։ Օգոստոսի 7-ին արևմտյան երկրներն իրենց քաղաքացիներին կոչ են արել անհապաղ լքել Աֆղանստանը՝ կապված վտանգավոր իրադրության հետ ։
Օգոստոսի 7-ին Աֆղանստանի գծով ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի ներկայացուցիչ Դեբորա Լայոնսը նախազգուշացրել է, որ ի«րադարձությունների հետագա զարգացումը կարող է երկիրը ներքաշել աղետի վիճակի մեջ» ։
Օգոստոսի 8-ին Ջոզեֆ Բայդենի ամերիկյան վարչակազմը հայտարարել Էր Աֆղանստանում ամերիկյան արշավն ավարտելու մտադրության մասին, չնայած Թալիբանի հարձակմանը ։
Օգոստոսի 11-ին ԱՄՆ-ի Ջոզեֆ Բայդենի վարչակազմը հայտարարել էր աֆղանական ուժերին աջակցելու մտադրության մասին մինչև օգոստոսի 31-ը ։
Իրանի Իսլամական Հանրապետության ձայնը ընկերությունը օգոստոսի 14-ին հայտարարել է այն մասին, որ թալիբները զբաղեցրել են պետության տարածքի 90 տոկոսը ։
Քաբուլի գրավումը
Օգոստոսի 15-ին հայտնի է դարձել, որ թալիբները վերահսկողության տակ են վերցրել Աֆղանստանի բոլոր սահմանային անցակետերը ։ Նույն օրը Թալիբան շարժման զինյալները հարձակում են սկսել Քաբուլի վրա ։ Al Arabia-ի տեղեկություններով՝ Քաբուլի հարավում և հյուսիսում աֆղանական բանակի և թալիբների միջև բախումներ են ընթանում։ Աֆղանստանի նախագահի աշխատակազմից հայտնել են, որ մայրաքաղաքում իրավիճակը վերահսկողության տակ է, թեև քաղաքում կրակոցներ են լսվում ։ Al Arabiya և Ալ-Ջազիրա հեռուստաալիքների տեղեկատվության համաձայն՝ Աֆղանստանի ՆԳՆ-ն հայտարարել է մայրաքաղաքն առանց մարտի հանձնելու և նույն օրը թալիբներին իշխանությունը փոխանցելու պատրաստակամության մասին ։ Al Arabiya հեռուստաալիքի տվյալներով՝ Աֆղանստանի նախագահ Աշրաֆ Հանին թալիբների հետ բանակցություններ է վարում նախագահական պալատում  կարող է օգոստոսի 15-ին պաշտոնաթող լինել ։ Պետության մայրաքաղաքում փակվել են բոլոր պետական հաստատությունները, ուսումնական հաստատությունները և խանութները ։ Խմբավորման առաջնորդները մտադիր են քաղաքը վերցնել առանց մարտերի և արգելել իրենց զինվորներին ներխուժել քաղաքի տարածք, քանի դեռ բանակցություններ են ընթանում մայրաքաղաքը «Թալիբանին» խաղաղ փոխանցելու շուրջ ։ Օրվա ժամին Թալիբանը հայտարարել է, որ կազմակերպությունն ամբողջությամբ վերահսկում է պետության ամբողջ տարածքը, իսկ Քաբուլում մարտեր չեն ընթանում ։ Ավելի ուշ հայտնի է դարձել, որ Թալիբանն ամբողջությամբ շրջապատել է մայրաքաղաքը և պատրաստվում է մտնել քաղաքային օդանավակայան ։ Բնակիչները մայրաքաղաքից զանգվածաբար փախչում են իրենց ավտոմեքենաներով ։
Ապստամբների և կառավարական զորքերի միջև մարտերն ընթանում են Քաբուլի ծայրամասերում, դրա կենտրոնական մասը և նախագահական պալատը հսկում են ամերիկյան զորքերը ։ Պալատ է ժամանել թալիբների պատվիրակությունը՝ իշխանության խաղաղ փոխանցման շուրջ բանակցությունների համար ։ Աշրաֆ Հանի անունով իշխանության փոխանցման պայմանները հայտնել են ՌԻԱ Նովոստին։ Հանին պնդում է, որ երկրում ընտրություններ անցկացվեն, խաղաղության մասին համաձայնագիր կնքվի և թալիբները ներկայացնեն իր պաշտոնը փոխարինողին ։
Աֆղանստանի անցումային կառավարության ղեկավար է դարձել Աֆղանստանի Նախկին գործերի նախարար և Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետություն նախկին դեսպան Ալի Ահմադ Ջալալը ։
Աֆղանստանի նախագահ Աշրաֆ Հանին լքել է երկիրը։ Դա հաստատում են կառավարության մի քանի տարբեր աղբյուրներ։ Աբդուլլահ Աբդուլլան, որը խաղաղ բանակցություններ է վարում կառավարության կողմից, նույնպես հաստատել է դա։ Նրա հրապարակած տեսանյութում նա Հանիին նախկին նախագահ է անվանում։ Բացի այդ, Reuters գործակալությունը հաղորդել Է, որ նախագահը փախել է հարևան Տաջիկստան ։
Ըստ Associated Press-ի, թալիբները մտադիր են հռչակել Աֆղանստան Իսլամական Էմիրության ստեղծումը (փաստացի վերածնունդը 20 տարի անց) ։
Թալիբները խոստացել են թույլ տալ օտարերկրացիներին, որոնք հայտնվել են երկրի մայրաքաղաքում այն գրավելու պահին, անարգել լքել քաղաքը ։ Պակիստանի դեսպանը հայտարարել է աֆղան լրագրողների և նրանց ընտանիքների համար երկիր այցագրերի ձևակերպման գործընթացը հեշտացնելու պատրաստակամության մասին ։ Բարձր կարգի մի քանի պաշտոնյաներ, այդ թվում՝ Աֆղանստանի նախագահի խորհրդականը, լքել են երկիրը։ Պետական ծառայողների նշանակման վայրն անհայտ է ։ Մինչև օգոստոսի 16-ը Գերմանիայի կառավարությունը մտադիր է Քաբուլից տարհանել իր բոլոր քաղաքացիներին, ինչպես նաև գերմանացիների հետ աշխատող աֆղանցիներին ։ ԱՄՆ-ն մտադիր է մինչև օգոստոսի 17-ը Քաբուլից ամբողջությամբ տարհանել ամերիկյան հյուպատոսության աշխատակիցներին ։
Օգոստոսի 17. Աֆղանստանում Ռուսաստանի դեսպան Դմիտրի Ժիրնովը հայտնել է, որ Քաբուլում հանդիպում է ունեցել «Թալիբան» շարժման ներկայացուցիչների հետ։ Դրանք քաղաքում թալիբների ավագ օղակի ներկայացուցիչներ էին։ Հանդիպումը դրական և կառուցողական է անցել։ Թալիբանի ներկայացուցիչներն ասել են, որ «Թալիբան» շարժումն ունի Ռուսաստանի նկատմամբ ամենաբարեկեցիկ, ամենալավ մոտեցումը։ Նրանք մեզ հաստատել են դեսպանատան անվտանգության երաշխիքները,  ասել է դեսպանը «Ռոսիա 24» հեռուստաալիքի եթերում ։
Քաբուլի անկումից հետո դիմադրության շարունակություն
Օգոստոսի 18-ին Նանգարհար նահանգի Ջելալաբադում ցույցը գնդակոծվել է «Թալիբանի» կողմից, 2-ը՝ սպանվել, 8-ը ՝ վիրավորվել ։
Միջազգային արձագանք
Ջասինդա Արդերնը և Նոր Զելանդիայի պաշտպանության ուժերի ղեկավար Մարշալ Քևին Շորթը հայտարարել են, որ Նոր Զելանդիան 40 զինծառայող կուղարկի 53 նորզելանդացիների և 37 աֆղանցիների տարհանման համար, որոնք աշխատել են Նոր Զելանդիայի զինված ուժերում՝ իրենց միջուկային ընտանիքների հետ միասին ։
Արմնյուզ
«Արմնյուզ» հեռուստատեսությունը հայկական շուրջօրյա լրատվական հեռուստաընկերություն է։ Հեռուստաընկերությունը ունի թվային հեռարձակում։ Հասանելի է Հայաստանում և Արցախում։ Առկա է տեղական ու միջազգային կաբելային ցանցերում։ Եթերը շուրջօրյա հեռարձակվում է նաև ՅուԹյուբ կայքի Armnews ալիքով։
«Արմնյուզ» հեռուստաընկերությունը աշխատում է 24/7 ձևաչափով՝ ամեն ժամ հեռարձակելով թարմ լրատվություն, կարծիքներ, վերլուծություն, ուղիղ միացումներ դեպքի վայրից, հարցազրույցներ։
«Արմնյուզ» հեռուստաընկերության լրատվականը ներառում է ասուլիսների, պատահարների լուսաբանում, ճեպազրույցներ, լուրեր մարզերից և Արցախից, միջազգային լրատվություն ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հեռուստաընկերություններ Կատեգորիա:Հայաստանի հեռուստաալիքներ Կատեգորիա:Լրատվական հեռուստաընկերություններ Կատեգորիա:Հայալեզու հեռուստաալիքներ Կատեգորիա:Քառյակ մեդիա
Նյուր-ֆյորդ
Նորդ-ֆյորդ (Nordfjorden), իր երկարությամբ Նորվեգիայի վեցերորդ ֆյորդը։ Ունի 106 կմ երկարություն։ Ֆյորդի անունով է կոչվում հարակից շրջանը՝ Նորդ-ֆյորդը։ Շրջանը և ֆյորդը տեղակայված են Նորվեգիայի արևմտյան ափին՝ Սոգն-օկ Ֆյուրանե ֆյուլկեյում (մարզ)։
Նորդ-ֆյորդ շրջանի մեջ են ընդգրկված Սելե, Վադսյո, Բերմանգեր, Էյհդ, Գլոպեն, Հորնինդալ և Ստրյուն բնակավայրերը։ Շրջանը ունի 4295 կմ² մակերես և 33000 բնակիչ։
Նյորդ-ֆյորդը, Սոգնե-ֆյորդի (հարավում և Ստուր-ֆյորդի (հյուսիս) հետ միասին կենտրոնական Նորվեգիայի ամենախոշոր ֆյորդերի եռյակում է։  Առավելագույն խորությունը 565 մ է, առավելագույն լայնությունը շուրջ 5 կմ։ Այս ֆյորդը ունի զբոսաշրջային մեծ հնարավորություններ, հատկապես, կապված, որ այն ունի մի քանի ճանապարհներ դեպի Եվրոպայի ամենամեծ սառցադաշտ՝ Յոստեդալսբերն։ Ֆյորդի երկայնքով անցնում է ավտոճանապարհ, որը սկսում է գետաբերանից, անցնում Ստրյունա բնակավայրով, շրջանցում ֆյորդը և միանում Յոստեդալսբերն սառցադաշտի տակ կառուցված թունելին ։
Ֆյորդի վրա գործում է 2 լաստանավային երթուղի՝ Լոտե — Անդա և Ստորհեյմ — Իսանե ։