cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կուբա
Հեղափոխություն և Կոմունիստական կուսակցության կառավարում (1959–ներկա)
2008 թվականի փետրվարին Ֆիդել Կաստրոն հայտարարեց, որ հեռանում է Կուբայի նախագահի պաշտոնից ։ Փետրվարի 24-ին նրա եղբայր Ռաուլ Կաստրոն հռչակվեց Կուբայի նոր նախագահ ։ Իր երդմնակալության արարողության ելույթում Ռաուլը խոստացավ վերացնել որոշ ազատությունը սահմանափակող նորմեր Կուբայում ։ 2009 թվականի մարտին Ռաուլ Կաստրոն անվավեր հայտարարեց իր եղբոր կողմից ընդունված օրենքների մի մասը ։
2014 թվականի դեկտեմբերի դրությամբ Կուբայի և ԱՄՆ պաշտոնյաների բանակցությունների արդյունքում իրականացվեց ամերիկացի հիսուներկու քաղբանտարկյալների, Ալան Գրոսի փոխանակումը ԱՄՆ-ում բանտարկվա կուբացի գործակալների հետ։
Պետական կարգ և քաղաքականություն
Կուբայի հանրապետությունը աշխարհում մնացած վերջին սոցիալիստական երկիրն է, որը հետևում է Մարքսիստ-Լենինիստական գաղափարախոսությանը։ 1976 թվականի սահմանադրությամբ Կուբան սահմանվում էր որպես սոցիալիստական հանրապետություն, իսկ 1992 թվականի սահամադադրությամբ սահմանվեց որ երկիրը հետևում է Խոսե Մարտիի գաղափարներին և Մարքսի, Էնգելսի և Լենինի քաղաքական և սոցիալական գաղափարներին ։ Սահմանադրությամբ Կուբայի Կոմունիստական կուսակցությունը սահմանված է որպես հասարակության և պետության առաջնորդ ։
Կոմունիստական կուսակցության առաջին քարտուղարը հանդիսանում է նաև պետության խորհդրի նախագահը (Կուբայի նախագահ) և նախարարների խորհրդի նախագահը (որոշ դեպքերում անվանում են Կուբայի վարչապետ) ։ Երկու խորհրդի անդամներին ընտրում է Ժողովրդական իշխանության ազգային ժողովը ։ Կուբայի նախագահին նույնպես ընտրում է Ազգային ժողովը հինգ տարով և չկա սահմանափակում քանի անգամ կարող է պաշտոնավարել միևնույն անձը ։
Կուբայի Գերագույն դատարանը համարվում է երկրի բարձրագույն մարմինը և կառավարության մաս է կազմում։ Այն նաև վերջին ատյանի դատարանն է։
Ոչ մի քաղաքական կուսակցություն, այդ թվում Կոմունիստական կուսակցությունը, իրավունք չունեն թեկնածու ներկայացնել ազգային ժողովի ընտրություններին ։ Կուբայի Կոմունիստական կուսակցությունը 1975 թվականից հետո անցկացրել է վեց հանրագումար։ 2011 թվականի դրությամբ կուսակցությունը ուներ 800.000 անդամ։ Երկրի պետական խորհրդի և ազգային ժողովի առնվազն կեսը պետք է լինեն Կոմունիստական կուսակցությունից։ Մնացած անդամները պետք է լինեն անկուսակցական։ Մյուս քաղաքական կուսակցությունների ֆինանսավորման աղբյուրները երկրի դրսից են, սակայն Կուբայի ներսում ընդդիմադիր խմբերի ակտիվությունը նվազագույնի է հասել։
2013 թվականին Ռաուլ Կաստորն, Կուբայի ներկա նախագահը, հայտարարեց իր հրաժարականի մասին 2018 թվականին, երբ կավարտվի նրա վերջին պաշտոնավարման 5 տարին և հույս է հայտնել, որ սահմանափակումներ կմտցվեն ապագահ նախագահի հարոցում, ներառյալ տարիքային սահմանափակում ։
Ֆիդել Կաստրոյի մահից հետո 2016 թվականի նոյեմբերի 25-ին Կուբայում հայտարարվեց իննօրյա սուգ։ Այս ժամանակահատվածում բնակիչներին արգելված էր լսել բարձր երաժշտություն, կազմակերպել հավաքույթներ, խմել ալկոհոլ ։
Վարչատարածքային բաժանում
Երկիրը բաժանված է 15 պրովինցիաների և մեկ հատուկ կարգավիճակով շրջանի (Խուվենտուդ կղզի)։ Նախկինում երկիրը բաժանված էր վեց պատմական պրովինցիաների` Պինար դել Ռիո, Հավանա, Մատանսաս, Լաս Վիլաս, Կամագուեյ և Օրիենտե։ Ներկա վարչատարածքային միավորները մոտավոր համընկնում էին ռազմական շրջանների հետ, որոնց բաժանվել էր Կուբան անկախության համար պատերազմի ժամանակ։ Կուբայի պրովինցիաներն են.
Մարդու իրավունքներ
2003 թվականին Եվրոպական միությունը (ԵՄ) մեղադրեց Կուբայի կառավարությունը շարունակական մարդու իրավունքների և ֆունդամենտակ ազատության իրավունքի խախտման համար ։ ԵՄ հորդորեց Կուբայում անցկացնել շարունակական հասարակական և տնտեսական բարեփոխումներ, բացի այդ անհապաղ ազատ արձակել քաղբանտարկյալներին ։ Միացյալ Նահանգները շարունակում է կիրառել էմբարգո Կուբայի դեմ, մինչև Կուբայում չհաստատվի ժամանակակից ժողովրդավարական համակարգ և մարդու իրավունքների պաշտպանության հստակ մեխանիզմներ, չնայած Միավորված ազգերի կազմակերպության գլխավոր ասամբլեան 1992 թվականից, ամեն տարի զեկույց է ընդունում, համաձայն որի էմբարգոյի կիրառումը համարվում է ՄԱԿ-ի կանոնադրության և միջազգային իրավունքի խախտում ։ Կուբան համարում է, որ էմբարգոն ինքնին մարդու իրավունքների խախտում է ։ 2014 թվականի դեկտեմբերի 17-ին ԱՄՆ նախագահ Բարակ Օբաման հայտարարեց Կուբայի հետ դիվանագիտական հարաբերությունների վերականգնման մասին և հորդորեց Կոնգրեսին վերջացնել էմբարգոն ։
Կուբայում այլախոհները ձերբակալվում և բանտարկվում են։ 1990-ականներին Human Rights Watch-ը հաշվետվություն ներկայացրեց, համաձայն որի Կուբայի բանտային համակարգը ամենամեծերից է Լատինական Ամերիկայում` ներառելով 40 առավելագույն անվտանգությամբ բանտեր, 30` նվազագույն և 200 աշխատանքային ճամբարներ ։ Համաձայն նույն Human Rights Watch-ի Կուբայի բանտերում անմարդկային պայմաններ են, որտեղ բանտարկյալները պարբերաբար զոհ են դառնում ֆիզիկական և սեռական բռնությունների ։
Արտաքին քաղաքականություն
Կուբան աջակցում էր Ալժիրին 1961-1965 թվականներին ։ Կուբան տասնյակ հազարավոր զիվորներ ուղարկեց Անգոլա Անգոլիայի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ ։ Կուբան նաև ռազմական օգնություն ցուցաբերեց Եթովպիային, Գվինեային , Գվինեա Բիսաուին , Մոզամբիկին և Եմենին։
Կուբայի արտաքին քաղաքականությունը բնորոշ չէ նման փոքր, զարգացող երկրին ։ Նմանատիպ քաղաքականություն էր փորձում վարել 1959 թվականին Դոմինիկյան հանրապետությունը, սակայն փորձը ձախողվեց։
Կուբան Ամերիկաների համար Բոլիվարյան դաշնության հիմնադիր անդամ է 2012 թվականի վերջի դրությամբ տասնյակ հազարավոր կուբացի բուժմասնագետներ աշխատում էին արտասահմանում միայն Վենեսուելայում 30.000 բժիշկ, որոնք գործուղվել էին նաֆթ բժիշկների դիմաց ծրագրով ։
1996 թվականին Միացյալ Նահանգները ի դեմս նախագահ Բիլ Քլինտոնի, առաջադրեցին Կուբայի ազատության և ժողովրդական հանդուրժողականության ակտը, որն առավել հայտնի է որպես Հելմս-Բարտոն ակտ ։
2008 թվականին ԵՄ և Կուբան համաձայնեցին ամբողջությամբ վերականգնել հարաբերությունը և համագործակցությունը ։ ԱՄՆ նախագահ Բարակ Օբաման 2009 թվականի ապրիլի 17-ին Տրինիդադ և Տոբագոյում հայտարարեց, որ Միացյալ Նահանգները ճանապարհներ է որոնում նոր հարաբերություններ սկսել Կուբայի հետ և հանեց Բուշի կողմից մտված Կուբացիների ճանապարհորդության արգելքը ԱՄՆ-ից Կուբա ։
2015 թվականի ապրիլի 14-ին Սպիտակ տունը հայտարարեց, որ նախագահ Օբաման կհեռացնի Կուբան ահաբեկչությունը ֆինանսավորող պետությունների ցուցակից ։ Կուբայի կառավարությունը ողջունեց բանակցությունների վերսկսումը ։
2015 թվականի հունիսին Կուբան և ԱՄՆ-ն համաձայնեցին վերաբացել իրենց դեսպանատները մայրաքաղաքներում 2015 թվականի հուլիսի 20-ին ։
Հանցագործություն և իրավապահ համակարգ
Բոլոր իրավապահ մարմինները կենտրոնացած են Կուբայի ներքին գործերի նախարարության ենթակայության ներքո, որոնցից գլխավորը Հեղափոխական զինված ուժերն են։ Կուբայի բնակիչները կարող են օգտվել ոստիկանության ծառայություններից` հավաքելով «106» իրենց հեռախոսներով ։ Ոստիկանության ուժերը կոչվում են «Policía Nacional Revolucionaria» կամ PNR։ Կուբայի կառավարությունը նաև ունի հատուկ գործակալություն, որը կոչվում է Ինտելիգենս Դիրեկտորատ, որը սերտ համագործակցում է ռուսական Անվտանգության դաշնային ծառայության հետ։
Զինված ուժեր
2009 թվականին Կուբան զինված ուժերի վրա ծախսել է 91,8 միլիոն դոլար ։ 1985 թվականին Կուբան իր ՀՆԱ-ի 10%-ը հատկացնում էր ռազմական ծախսերին ։ Ամերիկյան ագրեսիայի դիմակայելու համար, ինչպիսին էր Խոզերի ծոցի գործողությունը, Կուբան կառուցեց Լատինական Ամերիկայի երկրորդ խոշորագույն զինված ուժերը, առաջինը Բրազիլիան է ։
1975 թվականից մինչև 1980-ականների վերջը ԽՍՀՄ ռազմական օգնությունները Կուբայում մեծացրեցին երկրի ռազմական հնարավորությունները։ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո Կուբան զգալի կրճատեց ռազմական անձնակազմը` 235.000-ից 1994 թվականի դրությամբ կրճատեց 60.000-ի 2003 թվականի դրությամբ ։
Տնտեսություն
Կուբան պետական մակարդակով հետևում է սոցիալիստական սկզբունքների` կազմակերպելուն պետական վերահսկողությամբ պլանային տնտեսություն։ Արտադրության մեծ մասի սեփականատերը պետությունն է և աշխատուժի մեծ մասը աշխատում է պետական համակարգում։ Վերջին տարիներին կա մասնավոր հատվածում աշխատուժի աճի տենդենց։ 2006 թվականին պետական հատվածում աշխատում էր աշխատուժի 78%-ը, իսկ մասնավոր հատվածում` 22%, համեմատության համար 1981 թվականին այս թվերը 91.8% և 8.2% էին ։ Պետական ծախսումները կազմում են ՀՆԱ-ի 78,1%-ը ։ Յուրաքանչյուր կազմակերպություն, որը ցանկանում է վարձել կուվացու, պարտավոր է վճարել Կուբայի կառավարությունը, որը իր հերթին վճարում է աշխատողին կուբական պեսոներով Միջին ամսական աշխատավարձը 2013 թվականի հուլիսի դրությամբ կազմում էր 466 կուբական պեսո, որը հավասար է մոտ 19 ԱՄՆ դոլարի ։
Մինչև 1959 թվականի Ֆիդել Կաստրոյի հեղափոխությունը Կուբան Լատինական Ամերիկայի ամենաառաջադեմ և հաջողակ երկրներից էր ։ Կուբայի մայրաքաղաք Հավանան «փայլուն և զարգացող քաղաք էր» ։ Կուբայի տնտեսությունը 20-րդ դարի առաջին կեսին զարգանում էր ԱՄՆ-ին շաքարավազի վաճառքով։ Կուբան կիսագնդում 5-րդն էր մեկ շնչին ընկնող եկամտով, 3-րդը` կյանքի ապահովվածությամբ, 2-րդ մեկ շնչին ընկնով ավտոմեքենաների և հեռախոսների քանակով և առաջինը` մեկ շնչին ընկնող հեռուստացույցերով։ Կուբայի գրագիտության աստիճանը 76% էր, ինչը չորրորդն էր Լատինական Ամերիկայում։ Կուբան նաև աշխարհում 11-րդն էր մեկ շնչին ընկնող բժիշկների քանակով։ Շատ մասնավոր բժշկական հաստատություններ և հիվանդանոցներ անվճար բուժ սպասարկում էին մատուցում աղքատներին։ Կուբայում եկամտի բաշխումը շատ ավելի լավ էր կատարվում քան մնացած լատինամերիկյան հասարակություններում։ Այնուամենայնիվ եկամտի բաշխումը ոչ հավասարաչափ էր իրականացվում քաղաքների և գյուղերի միջև և հատկապես սպիտակամորթների և սևամորթների միջև։ Կուբացիները ապրում էին ծայրաղքատության մեջ գյուղական համայնքներում ։ Համաձայն կուբացի պատմաբան Լուիս Պերեսի «Հավանան այն ժամանակ ներկայիս Լաս Վեգասն էր» ։ 2016 թվականին Մայամի Հերալդը գրել է,- «... կուբացիների մոտ 27 տոկոսն ապրում էր ամսական մինչև $50 պայմաններում, 34 տոկոսը ստանում էր ամսական 50-ից 100 ԱՄՆ դոլար և 20 տոկոսը` 101-ից 200 ԱՄՆ դոլար։ Տասներկու տոկոսը ստանում էին 201-ից 500 ԱՄՆ դոլար, 4 տոկոսը ավելի քան 500 ԱՄՆ դոլրա, ներառյալ 1,5 տոկոսը, որը ստանում էր 1.000 դոլարից ավելի» ։
Կուբայի հեղափոխությունից մինչև ԽՍՀՄ փլուզումը, Կուբայի տնտեսությունը կախված էր Մոսկվայի կողմից տրամադրված սուբսիդիաներից Կուբայի արտահանման դիմաց։ Սուբսիդիաների կորուստը բերեց Կուբայի տնտեսության խորը ճգնաժամի, որը Կուբայում անվանում են «Հատուկ ժամանակաշրջան»։ Կուբան որոշակի սահմանափակ թվով գործողությունները իրականցանել, որպեսզի կարողանա բավարարել սննդամթերքի, առաջին անհրաժեշտության ապրանքների և ծառայությունների պահանջարկը։ Այս քայլերի թվում էր որոշ մասնավոր ընկերություններին թույլատրումը առևտուր իրականացնել ԱՄՆ դոլարով և զբոսաշրջության խթանումը։ Կուբայում ներդրվեցին ունիկալ քաղաքային ֆերմերային համակարգ, որը կոչվում է օրգանոպոնիկոս, որպեսզի լրացնեն ԽՍՀՄ-ից այլևս չներմուծվող սննդամթերքի բացը։ ԱՄՆ կողմից կիրառված էմբարգոյից հետո Կուբան ազգայնականացրեց ԱՄՆ քաղաքացիների սեփականությունները, որը բնորոշվեց որպես մարդու իրավունքների խախտում։ Էմբարգոն մեծ հարված հասցրեց Կուբայի տնտեսությանը։ 2009 թվականի Կուբայի կառավարությունը էմբարգոյի վնասները հաշվում էր տարեկան 685 միլիոն ԱՄՆ դոլար ։
Կուբայի ղեկավարությունը որոշեց բարեփոխումներ մտցնել գյուղատնտեսական ոլորտում։ 2008 թվականին Ռաուլ Կաստրոն սկսեց գյուղատնտեսական բարեփոխումները, որպեսզի բավարարի սննդի պահանջարկը, քանի որ սննդամթերքի 80%-ը ներմուծվում էր։ Բարեփոխումների հիմնական նպատակն էր հողի արդյունավետության բարձրացումը ։ Վենեսուելան օրական Կուբա է ներմուծում 110.000 բարել նաֆթ, փոխարենը Կուբան վճարում է գումարով և մոտ 44.000 կուբացու ծառայություններով, դրանց մեծ մասը բուժաշխատողներ են ։
2005 թվականին Կուբայի արտահանումը կազմել է 2,4 միլիարդ ԱՄՆ դոլար, ինչով աշխարհում զբաղեցնում է 114-րդ տեղը և ներմուծումը` 6,9 միլիարդ դոլար, աշխարհում` 87 տեղը ։ Արտահանման հիմնական գործընկերներն են Կանադան 17,7%, Չինաստանը 16,9%, Վենեսուելան 12,5%, Նիդերլանդները 9% և Իսպանիան 5,9% (2012) ։ Կուբան հիմնականում արտահանում է շաքարավազ, նիկել, ձուկ, դեղորայք, ցիտրուսային մրգեր և կոֆե, ներմուծում է սննդամթերք, վառելիք, հագուստ և տեխնիկա։ Կուբայի համախառն պարտքը կազմում էր 13 միլիարդ դոլար կամ ՀՆԱ-ի 38%-ը ։ Կուբային էր նախկինում պատկանում շաքարավազի համաշխարհային առաջարկի 35%-ը, սակայն ներկայումս այդ թիվը նվազել է մինչև 10% մի քանի տնտեսական և քաղաքական պատճառներով, ներառյալ շաքարավազի համաշխարհային գների նվազումը, ինչը Կուբային դուրս մղեց մրցակցային դաշտից ։ 2008 թվականին հայտարարվեց աշխատավարձերի բարձրացման մասին, ինչը պետք է բարձրացինի աշխատանքի արտադրողականությունը ։
2011 թվականի օգոստոսի 2-ին The New York Times-ը հայտարարեց, որ Կուբան նախատեսում է օրինականացնել գույքի առք ու վաճառը մինչև տարեվերջ։ Ըստ մասնագետների, այս բարեփոխումը տնտեսության համար ավելի շահութաբեր կլինի, քան Ռաուլ Կաստրոյի մյուս բարեփոխումները ։ Այն կարող է կրճատել մոտ մեկ միլիոն պետական աշխատատեղ, կբարեփոխվի բյուրոկրատական համակարգը ։ Այս բարեփոխումները շատերը անվանում են «Նոր կուբայական տնտեսություն» ։ 2013 թվականի հոկտեմբերին Ռաուլ Կաստրոն ասաց, որ պատրասվում է միացնել երկու արժույթները, սակայն 2016 թվականի օգոստոսի դրությամբ արժույթները դեռևս միացված չէին։
2012 թվականի օգոստոսին «Կուբաէներգիա ընկերությունը» հայտարարեց Կուբայում արևային էներգիայի առաջին կայանի բացման մասին և մինչև 2013 թվականը նախատեսվում էր բացել ևս 10 կայան ։
Ռեսուրսներ
Կուբայի բնական ռեսուրսներն են շաքարավազը, ծխախոտը, ձուկը, ցիտրուսային մրգերը, սուրճը, լոբին, բրինձը, կարտոֆիլը և գյուղատնտեսական կենդանիները ։ Կուբայի նիկելի հանքավայրերում տարեկան արդյունահանվում է 71.000 տոննա նիկել, որը համաշխարհային արդյունահանման 4%-ն է ։ 2013 թվականի դրությամբ Կուբայում նիկել պահուստները հաշվվում էին 5,5 միլիոն տոննա, ինչը կազմում է համաշխարհային պահուստների 7%-ը ։ Կանադական Sherritt International ընկերությունը սպասարկում է խոշոր նիկել հանքավայր Մոայում։ Կուբան նայև զտացված կոբալտի գլխավոր արդյունահանողներից է ։
2005 թվականին US Geological Survey ընկերությունը հետազոտեց Հյուսիսային Կուբայի ավազանը և հայտարարեց 4,6 միլիոնից 9,3 միլիոն բարել նավթի հնարավոր պաշարների մասին։ 2006 թվականից Կուբան հետազոտում է տեղանքը հնարավոր պահուստների հայտնագործման նկատառումներով ։
Զբոսաշրջություն
Զբոսաշրջությունը Կուբայում կազմակերպված է այնպես, որպեսզի հնարավորինս մեկուսանա Կուբայի հասարակությունից, հաճախ այն անվանում են «էնկլավային զբոսաշրջություն» կամ «մեկուսացված զբոսաշրջություն» ։ Օտարերկրյա այցելուների հետ կուբացիների շփումը 1992-ից 1997 թվականներին դե ֆակտո անօրինական էր ։ Զբոսաշրջության զգալի աճ տեղի ունեցավ Հատուկ ժամանակաշրջանում, որը Կուբայի տնտեսության համար կարևոր դեր խաղաց ծանր տարիներին ։
Վերջին տասնամյակում Կուբան եռապատկեց իր մասնաբաժինը Կարիբյան ավազանի զբոսաշրջությունում, որը արդյունք էր զբոսաշրջության ոլորտում մեծ ներդրումների ։ 2003 թվականին Կուբա է այցելել 1,9 միլիոն զբոսաշրջիկ, հիմնականում Կանադայից և Եվրոպական միությունից, իսկ հասույթը զբոսաշրջությունից կազմել է 2,1 միլիարդ ԱՄՆ դոլար ։ 2011 թվականին երկիր են այցելել 2,688,000 զբոսաշրջիկ, ինչը Կարիբյան ավազանում երրորդ ցուցանիշն է (Դոմինիկյան հանրապետությունից և Պուերտո Ռիկոյից հետո) ։
Բժշկական զբոսաշրջություն հատվածը երկիր է բերում հազարավոր եվրոպացիների, լատինաամերիկացիների, կանադացիների և ամերիկացիների ամեն տարի։
Լայնորեն տարածված սեքս-տուրիզմը անկում է ապրում Կուբայի արդարադատության նախարարի ջանքերով ։ Ըստ Կանադայի կառավարության ճամբորդության խորհրդատվական կայքի, Կուբան ակտիվորեն աշխատում է արգելել երեխաների սեքս տուրիզմը և մեծ թվով զբոսաշրջիկներ, ներառյալ կանադացիներ, կալանավորվել են 16-ից փոքր երեխաների նկատմամբ սեռական հարաբերություններ ունենալու համար։ Դրա համար նախատեսված է ազատազրկում 7-ից 25 տարի ։
Շատ տուրիստական ենթակառուցվածքներ տուժեցին 2017 թվականի սեպտեմբերի 8-ին, որբ Իրմա փոթորիկը անցավ կղզիով։ Փոթորիկից ամենաշատը տուժեց Կամագուեյ կղզեխումբը կղզու հյուսիսային հատվածը, չնայած այստեղ չկային մեծ թվով զբոսաշրջային գոտիներ ։
Աշխարհագրություն
Կուբան մի կղզիների կղզեխումբ է, որը գտնվում է Կարիբյան ծովի հյուսիսում, որտեղ միանում են Մեքսիկական ծոցը և Ատլանտյան օվկիանոսը։ Այն տեղակայված է 19° և 24°Հ լայնությունների ու 74° և 85°Ա երկարությունների միջև։ Միացյալ Նահանգները գտնվում են 150 կմ հյուսիսում և հյուսիսարևմուտքում (ամենամոտ կետը Քի Ուեստ) և Բահամյան Կղզիները գտնվում են 21 կմ դեպի հյուսիս։ Մեքսիկան գտնվում է 210 կմ հեռավորության վրա Յուկատանի նեղուցի երկայնքով դեպի արևմուտք (ամենամոտ կետը Կինտանա Ռոո նահանգի Կաբո Կատոչեն)։
Գլխավոր կղզու անվանումը Կուբա է, որի երկարությունը 1.250 կմ է, ներառում է երկրի տարածքի գլխավոր մասը և համարվում է Կարիբյան ավազանի խոշորագույն և աշխարհի մեծությամբ 17-րդ կղզին։ Հիմնական կղզին հիմնականում հարթավայրային է` ներառելով Սիեռա Մաեստրա լեռները, որոնց բարձրագույն կիտը Տուրքինո պիկն է (1974 մետր)։
Երկրորդ խոշորագույն կղզին Խուվենտուդ կղզին է (երիտասարդության կղզի) Կանարեոս կղզեխմբում, 2200 կմ քառակուսի տարածում։ Կուբայի ընդհանուր ցամաքակն տարածքը կազմում է 109.884 կմ քառակուսի, կամ 110.860 կմ քառակուսի ներառյալ ափամերձ և տարածքային ջրային շրջանները։
Կլիմա
Կղզու հարավային մասի կլիման հյուսիսարևադարձային է, իսկ մնացած հատվածում` արևադարձային։ Կլոր տարին հիմնականում փչում են հյուսիս-արևելյան քամիները։ Ջերմաստիճանը միջինում համընկնում է Կարիբյան ավազանի միջին հետ, որը բերում է տաք ձմեռներ էկվատորից։ Կուբայի կլիման ավելի տաք է քան Հոնգ Կոնգում, որը գտնվում է գրեթե նույն զուգահեռականում։ Հիմնականում չոր եղանակներ լինում են նոյեմբերից ապրիլ ամիսներին, իսկ անձրևներ շատ տեղում են մայիսից հոկտեմբեր։ Միջին ջերմաստիճանը հունվարին 21 °C է, իսկ հուլիսին`27 °C։ Տաք ջերմաստիճանի պատճառով Կուբայում հաճախակի են լինում Մեքսիկական ծոցին բնորոշ փոթորիկներ։ Փոթորիկների մեծ մասը լինում են սեպտեմբեր և հոկտեմբեր ամիսներին։
Իրմա փոթորիկը հասավ կղզի 2017 թվականի սեպտեմբերի 8-ին, որի քամու արագությունը հասնում էր 260 կիլոմետր ժամի, Կամագուեյ կղզեխմբում։ փոթորիկը հասար Սիեգո դե Ավիլա նահանգ կեսգիշերին և շարունակեց անցնել Կուբայով մյուս օրը ։ Ամենամեծ վնասը փոթորիկը հասցրեց հիմնական կղզու հյուսիսային մասում, ինչի արդյունքում վնասվեցին տներ և գործարաններ, հյուսիսային ափի մեծ մասը հոսանքազրկվեց։ Այդ ընթացքում մոտ մեկ միլիոն մարդ, ներառյալ զբոսաշրջիկներ տարհանվեցին ։ Վարադերոյի հյուրանոցային գոտին նույնպես վնասվեց, սակայն կառավարությունը հավաստիացրեց, որ կվերականգնի այն մինչև հիմնական զբոսաշրջային ժամանակահատվածը ։ Ըստ տարբեր աղբյուրների փոթորիկի հետևանքով մահացել է 10 մարդ, որից յոթը Հավանայում, հիմնականում շինությունների փլուզումից։ Մայրաքաղաքի որոշ հատվածներում ջրհեղեղ էր ։
Էթնիկ խմբեր
Կուբայի բնակչությունը ունի բազմազան էթնիկ կազմ, ինչը հետևանք է բարդ գաղութական անցյալի։ Ամուսնությունները տարբեր էթնիկ խմբերի միջև տարածված է, ինչի արդյունքում առաջացել են բազմաթիվ ռասայական կազմեր։ Ըստ Մայամիի համալսարանի հետազորտությունների, կուբացիների 62%-ը սևամորթ են, մինչդեռ 2002 թվականի մարդահամարի տվյալների համաձայն 65.05%-ը սպիտակամորթ են։
Իրականում Կուբայում աֆրոկուբացիների հստակ թիվը որոշելը շատ բարդ է և վիճելի, այն տատանվում է 34-ից 62 տոկոս ։
Ասիացիները կազմում են Կուբայի բնակչության 1%-ը, որոնց մեծ մասը չինական արմատներ ունի ։ Նրանց մեծ մասը աշխատուժի տեսքով բերվել են իսպանացի և ամերիկացի կոնկեսկադորների կողմից 19-րդ դարում և 20-րդ դարի սկզբին ։ Ներկայումս չինացու արմատներով կուբացիների թիվը հաշվվում է 114.240 ։
Ներգաղթ և արտագաղթ
Ներգաղթը և արտագաղթը մեծ դեր են խաղացել Կուբայի ժողովրդագրության մեջ։ 18-րդ դարից մինչև 20-րդ դարի սկիզբը մեծ թվով կանարիացիներ, կատալոնացիներ, անդալուսացիներ, գալիսիացիներ և այլ իսպանական ժողովուրներ ներգաղթեցին Կուբա։ Միայն 1899-1930 թվականներին մոտ մեկ միլիոն իսպանացի մուտք գործեց երկիր, չնայած շատերը անմիջապես վերադարձան Իսպանիա ։ Մյուս ներգաղթյալների թվեին են պատկանում ֆրանսիացիները, պորտուգալացիները, իտալացիները, ռուսները, հոլանդացիները, հույները, բրիտանացիները և իռլանդացիները, ինչպես նաև ԱՄՆ քաղաքացիները, որոնք ժամանել էին Կուբա 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին։
Նախահեղափոխական Կուբան բնութագրվում էր արտագաղթի մեծ մակարդակով, որը ուներ մեծ և ազդեցիկ սփյուռք։ 1959 թվականի հունվարից հետո երեք տասնամյակի ընթացքում ավելի քան մեկ միլիոն կուբացի, բոլոր սոցիալական խմբերից, որը կազմում էր բնակչության 10%-ը, արտագաղթեց ԱՄՆ  ։ Կուբան ունի մեծ սփյուռք նաև Իսպանիայում, Միացյալ Թագավորությունում, Կանադայում, Մեքսիկայում և Շվեդիայում։ Երկիրը հիմնականում լքում էին ծովով, փոքր նավակներով և անկայուն նավերով։ 1994 թվականի սեպտեմբերի 9-ին Կուբայի և Միացյալ Նահանգների կառավարությունները համաձայնեցին, որ ԱՄՆ-ն տարեկան կտրամադրի 20.000 վիզա, փոխարենը Կուբայի կառավարությունը պետք է արգելի փոքր նավակներով վտանգավոր ճամփորդությունները դեպի ԱՄՆ ։
Կրոն
2010 թվականին Pew Forum-ը տվյալներ հրապարակեց, համաձայն որի Կուբայի բնակչության 65%-ը քրիստոնյա է (60%-ը Կաթոլիկ կամ մոտ 6,9 միլիոն մարդ 2016 թվականի դրությամբ, 5%-ը բողոքական կամ մոտ 575.000 մարդ 2016 թվականի դրությամբ), 23%-ը` առանց կրոնի, 17%-ը դավանում է ազգային կրոնի (ինչպիսին է սանտերիան) և մնացած 0,4%-ը դավանում է այլ կորնների ։
Կուբան պաշտոնապես աշխարհիկ պետություն է։ Կրոնական ազատությունը հաստատվել է 1980-ական թվականներին, իսկ 1992 թվականի սահմանադրությամբ երկիրը բնորոշվում է որպես աթեիստական ։
Հռոմի Կաթոլիկ եկեղեցին ամենամեծ կրոնն է, որի հիմքերը գալիս են Իսպանիայի գաղութականացումից։ Չնայած 2006 թվականին բնակչության կեսից քիչն է իրեն համարում կաթոլիկ, այն մնաում է երկրի առաջատար կրոնը ։ Հովհաննես Պողոս II և Բենեդիկտոս XVI պապերը ժամանել են Կուբա համապատասխանաբար 1998 և 2011 թվականներին, Ֆրանցիսկոս պապը ժամանել է Կուբա 2015 թվականի սեպտեմբերին ։ Ամեն պապի ժամանումից առաջ Կուբայի կառավարությունը ազատ էր արձակում որոշակի բանտարկյալների, որպես մարդասիրական հյուրընկալություն  ։
1990-ականներին աղանդավորական շարժումների վերականգնումը պետության կողմից բերեց Հոգեգալստականների զարգացումը։ Որոշ խմբեր ունեին ավելի քան 100.000 անդամ։ Այնուամենայնիվ Ավետարանչական բողոքականները, որոնք գտնվում էին Կուբայի եկեղեցիական խորհրդի հովանու ներքո, մնացին շատ հզոր ։
Կուբայում կան նաև փոքր հրեական (500 հրեա 2012 թվականին), մուսուլմանական և Բահաի կրոնի համայնքներ ։
Լեզուներ
Կուբայի պաշտոնական լեզուն իսպաներենն է և Կուբացիների լայն մեծամասնությունը խոսում է այդ լեզվով։ Իպսաներենը որպես խոսակցական Կուբայում հայտնի է կուբայական իսպաներեն և հանդիսանում է Կարիբյան իսպաներենի ճյուղ։ Լուսումի լեզուն, որը Արևմտյան աֆրիկյան Յորուբա լեզվի ենթաճյուղն է, օգտագործվում է որպես եկեղեցական լեզու Սանտերիայի հետևորդների համար և համարվում է միակ երկրորդ լեզուն ։ Հայիթյան կրեոլյան լեզուն երկրորդ ամենաշատ խոսվող լեզուն է Կուբայում, որով խոսում են հայիթցի ներգաղթյալները և նրանց սերունդները ։ Ներգաղթյալների մեծ հատված նաև խոսում է գալիսերեն և կորսիկերեն ։
Մեդիա
Մեդիան Կուբայում առկա է մի քանի տեսակով` հեռուստատեսություն, ռադիո, լրագիր և ինտերնետ։ Կուբայում մեդիա դաշտը վերջին հինգ տասնամյակում խստորեն վերահսկվում է կառավարության կողմից։ Կառավարությունը վերահսկում է նորությունները, տեղեկատվությունները և դրանց տարածումը։ Լրագրողները պետք է գործեն ըստ օրենքի, որը արգելում է հակակառավարական քարոզչությունը և պաշտոնյաների վարկաբեկումը, խախտողները կարող են ազատազրկվել մինչև երեք տարի։ Մասնավոր սեփականությամբ լրատվամիջոցները արգելված են, և կառավարությանն են պատկանում բոլոր տեսակի խոշոր լրատվամիջոցները ։
Լրագրություն
Կուբայում գործում են մի քանի տասնյակ առցանց տարածքային լրագրեր։ Միակ ազգային օրաթերթը Granma-ն է, որը հանդիսանում է Կուբայի կոմունիստական կուսակցության օրաթերթը։ Շաբաթական տարբերակը կոչվում է Granma International, հրատարակվում է անգլերենով, իսպաներենով, ֆրանսերենով, պորտուգալերենով, թուրքերենով և գերմաներենով, ունի առցանց տարբերակ։
Համացանց
Կուբան ունի ամենացածր համացանցային շրջանառության գործակիցներից մեկը Արևմտյան կիսագնդում։ Կուբայում համացանցը բնորոշվում է ցածր քանակությամբ օգտատերերով, սահմանափակ դիտողականությամբ և բարձր արժողությամբ։ Համացանցը Կուբայում չի զարգացել 1996 թվականի հիմնադրումից ի վեր մի քանի պատճառով.
Մշակույթ
Կուբայի մշակութը առաջացել է մի քանի մշակույթների միաձուլումից, որոնցից հիմնականներն են իսպանական և աֆրիկյան մշակույթները։ 1959 թվականի հեղափոխությունից հետո կառավարությունը սկսեց ազգային կրթական համակարգի բարեփոխումները, համաձայն որի միջնակարգ կրթությունը դարձավ պարտադիր, բացի այդ հիմնադրվեցին բազմաթիվ մարզական, բալետի և երաժշտական կենտրոններ ։
Երաժշտություն
Կուբայի երաժշտությունը շատ հարուստ է և կարևոր դեր է խաղում Կուբայի մշակույթում։ Կուբայի երաժշտության հիմնական ձևը Սոն երաժշտությունն է, որը հիմք է հանդիսացել բազմաթիվ երաժշտական ոճերի, ինչպիսիք են մամբոն, չա-չա-չան և սալսան։ Ռումբա («de cajón o de solar») երաժշտության հիմքերը գալիս են աֆրո-կուբական մշակույթից, որին խառնվել են իսպանական ոճային տարրեր ։ Տրես երաժշտական գործիքը Կուբայում հայտնագործել են իսպանական լարային գործիքների հիման վերա (գործիքը պարունակում է իսպանական կիթառի և լյուտնյայի տարրեր)։ Կուբայի մյուս ավանդական երաժշտական գործիքներն ունեն աֆրիկյան, Տայնո ծագում կամ եկուղը միասին, ինչպիսիք են մարակասը, գուիրոն, մարիմբուլան և տարբեր փայտե գործիքներ ներառյալ մայոհուականը։
Կուբական փոփ երաժշտության բոլոր ոճերը լայնորեն ընդունված և ճանաչված են ամբողջ աշխարհում։ Կուբական դասական երաժշտությունը, որը ունի ուժեղ աֆրիկյան և եվրոպական ազդեցություն, բնորոշվում է սիմֆոնիկ և սոլո ստեղծագործություններով և ստացել է համաշխարհային ճանաչում մեծ մասամբ այնպիսի կոմպոզիտորների շնորհիվ ինչպիսիք է Էռնեստո Լեկուոնա։ Հավանան եղել է ռեփի սիրտը 1990-ական թվականների սկզբին։
Խոհանոց
Կուբայի խոհանոցում օգտագործվում է մեծ քանակությամբ բանան, սև լոբի և բրինձ։ Կուբայի ճանաչված ճաշատեսակներից են ռոպա վիեխան (աղացած տավարի միս), Կուբական հացը, խոզի միսը սոխով և արևադարձային մրգերը։ Մսային շատ ուտեստներ եփվում են դանդաղ կրակի վրա։ Սխտորը, խնկածաղիկը և դափնու տերևները մնում են հիմնական համեմունքները։
Գրականություն
Կուբայի գրականությունը վերելք ապրեց 19-րդ դարում։ Գլխավոր թեմաներն էին անկախությունը և ազատությունը, որի առաջին օրինակները եղան Խոսե Մարտիի գործերում, ով Կուբայի գրականության Մոդերնիստ ուղղության հիմնադիրն էր։ Նիկոլաս Գիլյենի և Խոսե Տալլետի նման գրողները գրականությամբ ուշադրությունը կոնտրոնացրեին հասարակական ընդվզման վրա։ Շատ ազդեցիկ էին Դուլսե Մարիա Լոյնասի և Խոսե Լեսամա Լիմայի բանաստեղծություններն ու վեպերը։ Ռոմանտիստ գրող Միգել Բարնետը, ով գրել է «Բոլորը երազում են Կուբայում», բացահայտեց մելանխոլիկ Կուբան ։
Ալեխո Կարպենտիերը շատ կարևոր դեր խաղաց մոգական ռեալիզմ շարժման մեջ։ Writers such as Ռեյնալդո Արենասի, Գուիլերմո Կաբրերա Ինֆանտեի և ավելի ժամանակակից Դայնա Չավիանոյի, Պետրո Խուան Գուտիերեսի, Զոե Վալդեսի, Գուիլերմո Ռոսալեսի և Լեոնարդո Պեդուրայի նման գրողները լայն ճանաչում գտան Կուբայի սահմաններից դուրս հետհեղափոխական շրջանում, չնայած նրանցից շատերը շարունակեցին ստեղծագործել լինելով արտաքսված, քանի որ Կուբայի իշխանությունների կողմից ենթարկվում էին հալածանքների` խիստ գաղափարական վերահսկողությանը չդիմանալով։
Կրթություն
Կուբայում բարձրագույն ուսումնական հաստատություններն են համալսարանները, ինստիտուտները, բժշկական ինստիտուտները և պոլիտեխնիկ ինստիտուտները։ Կուբայի բարձրագույն կրթության նախարարը մշակել է մի սխեմա, որի համաձայն ուսումնական հաստատությունները գործում են կեսօրից հետո, անգամ երեկոյան գյուղատնտեսական աշխատողների համար։ Կրթությունը Կուբայում ունի ուժեղ քաղաքական և գաղափարական ուղղվածություն ։ Կուբան նաև կազմակերպում է օտարերկրյա սահմանափակ թվով ուսանողների ուսուցում Լատինամերիկյան բժշկական դպրոցում ։
Ըստ Webometrics Ranking of World Universities կազմակերպության երկրի լավագույն համալսարաններն են Հավանայի համալսարանը (1680-րդը աշխարհում), Խոսե Անտոնիո Էչեվերիայի անվան ինստիտուտը (2893-րդ) և Սանտիագո դա Կուբայի համալսարանը (3831-րդ).
Առողջապահություն
Կուբայում կյանքի միջին տևողությունը 78,3 տարի է (76,2 տարի տղամարդկանց և 80,4 տարի կանանց համար) ։ Այս ցուցանիշով Կուբան 55-երորդն է աշխարհում և 5-րդը Ամերիկաներում` հետ մնալով Կանադայից, Չիլիից, Կոստա Ռիկայից և ԱՄՆ-ից։ 1000 մարդուն մահերի թիվը 1990-1995 թվականներին հասել է 10-ի, 1957 թվականի 32-ի փոխարեն, 2006 թվականին ցուցանիշը եղել է 6,1 և 5,13 2009 թվականին ։ Պատմականորեն Կուբան ունեցել է բժշկական անձնակազմի բարձր վարկանիշ և մեծ ներդրում ունի համաշխարհային առողջապահական համակարգում 19-րդ դարից սկսած ։ Ներկայումս Կուբան ունի ընդհանուր առողջապահական համակարգ և բացի դեղորայքներից մնացած բժշկական ծառայություններից կարող է օգտվել յուրաքանչյուր քաղաքացի ։ Բժշկական ծառայությունների որակը չի զիջում զարգացած երկրներին ։
Հիվանդությունները և սրտի կաթվածները Կուբայում աճեցին 1960-ական թվականներին հեղափոխությունից անմիջապես հետո, երբ 6.000 բժիշկ լքեց երկիրը Recovery occurred by the 1980s, և երկրի առողջապահական համակարգը զգալի անկում ապրեց ։ Կոմունիստական կառավարությունը որոշեց, որ ընդհանուր առողջապահական համակարգը առաջնային է երկրի առողջապական համակարգի բարելավման համար ։ Ինչպես Կուվայի տնտեսության մյուս հատվածները, առողջապահական համակարգը նույնպես սնվում էր ԽՍՀՄ կողմից տրամադրված սուբսիդիաներից, որոնք վերացան 1991 թվականին և վիճակը ավելի վատացավ ԱՄՆ կողմից կիրառված էմբարգոյից հետո ։
Հետևանքների մեջ էին բժիշկների ցածր աշխատավարձը, տեխնիկական թույլ հագեցվածությունը, դեղորայքների սակավությունը ։ Կուբան ունի բժիշկ-հիվանդ ամենաբարձր հարաբերակցությունը աշխարհում և ավելի քան 40 երկիր է գործուղում հազարավոր բժիշկների ։ Ըստ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության Կուբան ունի լայն հնարավորություններ կրթելու գերազանց բժիշկներ և քույրեր, որոնք կարող են ամբողջ աշխարհին օգտակար լինեն։ 2014 թվականի սեպտեմբերի դրությամբ Կուբայում վերապատրաստում անցած մոտ 50.000 առողջապահության մասնագետներ աշխատում են աշխարհի 66 երկրներում ։ Կուբացի ֆիզիկոսները մեծ դեր ունեցան Արևմտյան Աֆրիկայում Էբոլայի համաճարագի դեմ պայքարում ։
Դեղանյութերի ներմուծմամբ և արտահանմամբ զբաղվում է Quimefa Pharmaceutical Business Group (FARMACUBA) կազմակերպությունը Հիմնական արդյունաբերության նախարարության կողմից։ Այս կազմակերպությունը նաև իրականացնում է դեղորայքի տեխնիկական տեղեկատվության տրամադրմամբ ։ Կապ չունենալով Արևմուտքի հետ ԱՄՆ էմբարգոյի պատճառով` Կուբայում հաջողությամբ զարգանում է քաղցկեղի կանխարգելման միջոցները, որը ներկայումս նաև հասանելի է ԱՄՆ հետազոտողների համար Կուբայի հետ կնքված վերջին շրջանի պայմանագրերի համաձայն։ Այս միջոցները հասանելի են կուբացիներին անվճար 2011 թվականից ։
2015 թվականին Կուբան դարձավ առաջին երկիրը, որը կարողացավ բուժել մորից երեխուն անցած ՄԻԱՎ-ի և սիֆիլիսի հարուցիչները, ինչը Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը որակեց հնարավոր լավագույն հանրային ձեռքբերումներից մեկը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կուբա Կատեգորիա:Կարիբյան ավազանի երկրներ Կատեգորիա:Կղզի պետություններ Կատեգորիա:Լատինական Ամերիկա Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ Կատեգորիա:1902 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ Կատեգորիա:Հանրապետություններ
Սալգադուի գավառ
Սալգադուի  (Microrregião do Salgado) գավառ Բրազիլիայում, մտնում է Պարա նահանգի մեջ։ Մտնում է Բայշու Ամազոնաս նահանգի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 238 830 մարդ 2006 թվականի տվյալով։ Զբաղեցված տարածքը 5784,561 կմ²։ Բնակչության խտությունը 41,3  մարդ/կմ²։
Գավառի կազմ
Գավառի կազմի մեջ են մտնում հետևյալ համայնքները.
Կատեգորիա:Բրազիլիայի գավառներ Կատեգորիա:Պարա նահանգի գավառներ
Բուրժ 4 (կանտոն)
Բուրժ 4 (Bourges-4), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Կենտրոն շրջանում։ Շեր դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Բուրժ օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2007 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 15328 մարդ էր։ Կանտոնի համարը 1833 է։ Կանտոնում կա 1 կոմունա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ
Միրոլյուբովկա (գյուղ, Բլիզնյուկովի շրջան)
Միրոլյուբովկա (Миролюбівка), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Բլիզնյուկովի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1910 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Միրոլյուբովկա գյուղում բնակվում էր 145 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,36 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 402,78 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Բլիզնյուկովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1910 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Դեկոլատուրա
Դեկոլատուրա  (Decollatura) կոմունա Իտալիայում, Կալաբրիա մարզի Կատանձարո գավառում ։
Ժողովրդագրություն
'''Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Մարյանովկա (գյուղ, Բելոպոլիեի շրջան)
Մարյանովկա (Марянівка), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Բելոպոլիեի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Մարյանովկա գյուղում բնակվում էր 33 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Բելոպոլիեի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ադամսվիլեր
Ադամսվիլեր (Adamswiller), համայնք Ֆրանսիայի Գրանդ Էստ մարզի Ստորին Հռենոս գավառում ։
Բնակչությունը 2014 թվականի դրությամբ կազմում է 388 մարդ, բնակչության խտությունը` 114.12 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 3.4 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 360 կմ արևելք, Ստրասբուրգ քաղաքից` 55 կմ հյուսիս-արևմուտք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 257 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 188-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 69։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 73,2 %։ 188 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 174 անձ (98 տղամարդ և 76 կին)։ Գործազուրկ են եղել 14 անձ (4 տղամարդ և 10 կին)։ 69 անաշխատունակներից 18-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 29-ը` թոշակառուներ, իսկ 22-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
13-րդ հյուսիսային զուգահեռական
13-րդ հյուսիսային զուգահեռականը այն կետերից կազմված շրջանագիծն է, որոնք որպես գագաթ հանդիսացող Երկրի կենտրոնով և հասարակածի վրայի համապատասխան կետերի հետ կազմում են 13°-ի անկյուն։
Անցնում է Աֆրիկայով, Ասիայով, Հնդկական օվկիանոսով, Խաղաղ օվկիանոսով, Կենտրոնական Ամերիկայով և Ատլանտյան օվկիանոսով։
Ցերեկվա տևողությունը
Երկրի վրա գտնվող այս լայնության կետերից նայելիս արևը հորիզոնից վերև է գտնվում՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հյուսիսային զուգահեռականներ
Ռավշա
Ռավշա, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Դիարբեքիրի գավառում ։ Գտնվում էր Տիգրիս գետի աջ Գյոքսու վտակի ձախ ափին, Դիարբեքիր քաղաքից 33 կմ հարավ-արևելք, Դիարբեքիր-Մարդին ճանապարհի ձախ կողմում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
(2808) Բելգրանո
(2808) Բելգրանո (Belgrano), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1976 թվականի ապրիլի 23-ին Ֆելիքս Ագիլարի աստղադիտարանի կողմից Էլ Լիոնսիտոյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,007705 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,7674 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,248 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1905,25 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,188952 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 8,95° անկյուն։
Գուստաֆ Հոկանսոն
Նիլս Գուստաֆ Հոկանսոն (Gustaf Håkansson, հայտնի է նաև որպես «Պողպատե պապիկ», (Stålfarfar)), 1951 թվականի հուլիսին 66 տարեկան հասակում Շվեդիայի հյուսիսից հարավ «Սվերիջլոպպետ» (Sverigeloppet) մրցավազքի արտամրցութային մասնակից, որն այն անցել է բոլոր մասնակիցներից՝ որոնց տարիքը, ըստ մրցավազքի կանոնների, չէր կարող գերազանցել 40-ը, ավելի արագ ։
Շվեդական հեծանվավազք
1951 թվականին, 66 տարեկան հասակում, Հոկանսոնը կամավոր միացել է 1764 կմ երկարությամբ «Շվեդական հեծանվավազք» (Sverigeloppet)՝ Հապարանդայից Յստադ, հեծանվային շրջագայությանը։ Քանի որ մրցարշավի մասնակիցների առավելագույն տարիքը ըստ կանոնակարգի 40 տարեկանն էր, ապա կազմակերպիչները հրաժարվել են Հոկանսոնին ներգրավել մրցույթին։ Չնայած դրան, նա մեկնարկել է Հապարանդայից՝ ֆորմալ առումով ոչ թե մասնակիցների մեջ, այլ վերջինների մեկնելուց մեկ րոպե անց՝ ինքնաշեն «0» համարի շապիկով։
Շրջագայությունը տեղի ունեցավ փուլերով, և մինչ մասնակիցները քնած էին, Հականսոնը կարող էր մինչև երեք օր առանց քնի ոտնակ վարել։ Մրցույթի ժամանակ նրան անվանել են «Ստոլֆարֆար» (պողպատե պապիկ)։ Նա երկար ալեհեր մորուքով էր, ինչն էլ ավելի մեծ տեսք էր տալիս նրան, և կազմակերպիչները վախենում էին, որ մարդիկ կծիծաղեն վազքի մասնակիցների վրա։ Շատ թերթեր լուսաբանում էին նրա պատմությունը, և ամբողջ երկրում ընթերցողները հետևում էին նրա ճանապարհորդությանը ։
Սյոդերհամնում ոստիկանությունը նրան մի քանի ժամով բերման է ենթարկել և խնդրել բուժզննում անցնել, ինչը ցույց է տվել, որ Հոկանսոնը առողջական լավ վիճակում է։ 6 օր 14 ժամ 20 րոպե հետո նա հասել է Յստադ՝ 24 ժամ առաջ մնացած մասնակիցներից։ Վազքի ավարտը նշանավորվել է նվագախմբի մասնակցությամբ շքերթով, որի ժամանակ երիտասարդներն իրենց ուսերին են բարձրացրել Հոկանսոնին։ Հաջորդ օրը Հոկանսոնը Գուստավ VI Ադոլֆ թագավորի մոտ ընդունելության հրավեր է ստացել ։
Ճանաչում
«Պողպատե պապիկ», մականունը (Stålfarfar) վերահղում է շվեդերեն «պողպատե մարդ» (Stålmannen) անվանը, որը կոմիքսների և կինոյի հերոս Սուպերմենի շվեդերեն թարգմանությունն է։
Հոկանսոնը վարձատրվել է գովազդերում նկարահանվելու համար, և նա երկար ժամանակ շրջել է երկրի ազգային պարկերում և ծերանոցներում, որտեղ հանդես է եկել կրոնական երգերով ։ Նա ձայնագրվել է Լիզեբերգում և հայտնի է դարձել որպես իր ժամանակի աշխարհի ամենատարեց ձայնագրված արտիստը։
1959 թվականին Հոկանսոնը հեծանվով ճանապարհորդել է Երուսաղեմ՝ սուրբ վայրերը այցելելու համար։ Նրա վերջին հեծանվարշավները տեղի են ունեցել 100 տարեկան դառնալուց հետո։
Մահ
Մահվան պահին նա գրեթե 102 տարեկան է եղել, իսկ կինը՝ Մարիան, որը մահացել է Հոկանսոնից մեկ տարի առաջ, գրեթե 105 տարեկան էր։ Զույգը թաղված է Քվիստոֆտի գերեզմանատանը իրենց որդու մոտ, որն ավելի վաղ էր մահացել։
Սկուրուպե քաղաքի Յոհաննամուսեթ (Johannamuseet) թանգարանը «Պողպատե պապիկին» նվիրված մշտական ցուցադրություն ունի։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շվեդ երգիչներ Կատեգորիա:Շվեդ մարզիկներ
Կազուարներ
Կազուարներ (Casuariiformes), անողնուցավոր թռչունների կարգ։ Ունի 2 ընտանիք՝ էմուներ և իսկական կազուարներ։
Արտաքին տեսք
Իսկական կազուարները խոշոր են, չթռչող։ Կտուցը սև է, կողքերից սեղմված, գլխին ունեն «սաղավարտ»։ Փետուրները սև են, մազանման։ Ծայրափետուրները ետ են զարգացել և վերածվել մերկ փշերի։ Մարմնի կշիռը հասնում է մինչև 80 կգ, բարձրությունը՝ մինչև 150 սմ։ Ոտքերն ուժեղ են, եռամատ (միջին մատը՝ երկար, սուր եղունգով)։
Տարածվածություն
Տարածված են Նոր Գվինեայում, Արու, Սերամ, Նոր Բրիտանիա կղզիներում և Ավստրալիայի հյուսիսարևելյան ափերին։ Հիմնականում սնվում են ծառերից թափված պտուղներով, հատապտուղներով, սերմերով, երբեմն՝ մանր կենդանիներով։
Բնադրում են գետնին, փոսերի մեջ, դնում 3-5 կանաչավուն ձու։ Թխսում է արուն։
Գրականություն
Կատեգորիա:Անողնուցավորներ
Վարպետների տուն
Վարպետների տուն (Дом мастеров), ժողովրդական արվեստի թանգարան Կալուգա քաղաքում։ Գտնվում է 19-րդ դարի կեսերին կառուցված և փորագրություններով զարդարված փայտե տանը, որը պատմության և ճարտարապետության հուշարձան է։
Ռուսաստանի ժողովուրդների մշակութային ժառանգության դաշնային նշանակության օբյեկտ է։
Պատմություն
Կալուգայում ժողովրդական արհեստների իրերի ցուցադրությամբ ռուսական մշակութային կենտրոն և թանգարան ստեղծելու գաղափարը առաջացել է դեռևս 20-րդ դարի 80-ական թվականների սկզբին։ Այդ ժամանակ Վլադիմիր Նիկանորովիչ Ռակովը՝ «Կալուգայի հարմոն» ժողովրդական սիրողական խմբի գեղարվեստական ղեկավարը, համագործակցում էր ժողովրդական արվեստի գիտամեթոդական կենտրոնի հետ, որն օժանդակում էր Վարպետների տան ստեղծման գաղափարը։
Օգնություն են ցուցաբերել պատմության և մշակույթի հուշարձանների պահպանության Համառուսաստանյան միության նախագահ Իվան Իվանովիչ Բելյակովը և մարզի մշակույթի վարչության պետ Պավել Վասիլևիչ Կուդրյավցևը։
1992 թվականի փետրվարի 12-ին Փականագործական տանը հիմնվել է «Վարպետների տուն» ակումբ-թանգարանը ։ Այցելուների համար թանգարանը բացվել է 1992 թվականի դեկտեմբերի 29-ից, երբ այնտեղ անցկացվել է առաջին էքսկուրսիան։
Թանգարանի ֆոնդեր
Թանգարանի ցուցադրությունը կառուցված է անհատական արհեստների ցուցադրման սկզբունքով՝ «Կերամիկա», «Փայտ», «Հյուսվածք», «Գործվածքներ» և «Ժամանակակից կիրառական արվեստ»։ Բացում է «Ռուսական վերնասենյակ» ցուցահանդեսը, որտեղ անցկացվում են ստեղծագործական հանդիպումներ և վարպետաց դասեր։ Ցուցահանդեսի հիմքում ընկած է Կալուգա քաղաքի մշակույթի վաստակավոր գործիչ Վլադիմիր Նիկանորովիչ Ռակովի 20-րդ դարի 60-80-ական թվականներին հավաքած մասնավոր հավաքածուն ։ Վերնասենյակը տան ամենամեծ և ամենալուսավոր սենյակն է, որտեղ կա մի վառարան՝ հնոց։ Այստեղ սովորաբար հյուրեր էին ընդունում և կազմակերպում էին տոնական տոնակատարություններ։ Այժմ այստեղ անցկացվում են ժամանակակից արհեստավորների՝ ավանդական արհեստների շարունակողների, մշտական ցուցահանդեսները ։ «Կերամիկայի» սրահում հավաքված են կավից պատրաստված իրեր՝ խլուդնևյան խաղալիք (Կալուգայի շրջանի ավանդական կավե խաղալիք), խեցեղենի նմուշներ (կուլաներ, սափորներ, կաթսաներ, խնկամաններ և այլն), ինչպես նաև 19-րդ դարի վառարանների համար կալուգայի խեցեղենի նմուշներ՝ հաղճասալիկներ։ «Փայտի» սրահը ներառում է այն արհեստների իրերը, որոնք կապված են փայտանյութի մշակման հետ՝ տակառագործություն, ոտնաճախարակագործություն, փորագրություն և փայտի վրա նկարչություն։ «Հյուսվածքի» սրահում հավաքվում են արհեստավորների գործերը, որոնք զբաղվում էին զամբյուղներ և այլ իրեր հյուսելով։ Այստեղ կա հյուսած կահույք, զամբյուղներ և ձկնորսության պարագաներ։ Հատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում լապտաների հավաքածուն։ «Գործվածքների» սրահում գտնվում են Կալուգայի արհեստագործուհիների կողմից պատրաստված իրերը։ Սա ներառում է ոչ միայն ջուլակությունը, այլև մանելը, ասեղնագործությունը, ժանյակագործությունը, ծիսական տիկնիկներ պատրաստելը։ Այստեղ կա նաև 18-րդ դարի Կալուգայի շրջանի ավանդական կնոջ զգեստներ։ Վերջին սրահը պարունակում է ժամանակակից արհեստավորների գործեր, որոնք շարունակում և աջակցում են Կալուգայի շրջանում ավանդական արհեստների զարգացմանը։
Ցուցահանդեսներ, էքսպոզիցիաներ և վարպետության դասեր
Կալուգայի Վարպետների տանը պարբերաբար անցկացվում են ավանդական ժողովրդական մշակույթի և կենցաղի առարկաների, ժամանակակից կիրառական արվեստի գործերի  (այդ թվում՝ կերամիկաներ  , կավե իրեր , փայտե իրեր , թաղիք և բուրդ , կտավատե կեմ , կորնեպլաստիկա , ժանյակավոր գործվածք , ինտերերային խաղալիքներ , ասեղնագործություններ ) ցուցադրություններ, անցկացվում են վարպետաց դասեր և վարպետների հետ հանդիպումներ՝ աճող սերնդին փորձի և գիտելիքների փոխանցման համար ։ Երեխաների համար անցկացվում են երաժշտական-խաղային դասընթացներ, որոնք համընկնում են ուղղափառ և ժողովրդական օրացույցի տոների հետ  , երեխաների և մեծահասակների համար կազմակերպվում են դեկորատիվ-կիրառական արվեստին վերաբերվող թեմաներով մրցույթներ ։ Վարպետների տանը ցուցադրվում են ակումբ-թանգարանի խմբակներ հաճախող երեխաների աշխատանքները , ինչպես նաև միացյալ Կալուգայի շրջանի այլ մանկապատանեկան ստեղծագործություններ ։
Թանգարանի գործունեության մեջ հատուկ տեղ են զբաղեցնում միջոցառումները, որոնք նվիրված են ժողովրդական խաղալիքների՝ ֆիլիմոնովյան, խլուդնևսկյան , ինչպես նաև աշխարհի տարբեր ժողովուրդների ավանդական տիկնիկների և հեղինակային խաղալիքների պահպանմանը   ։
Իր փայտե, մի քիչ հեքիաթային ճարտարապետության շնորհիվ ամանորյա տոներին Վարպետների տունը ծառայում է որպես Ձմեռ պապի պաշտոնական նստավայր Կալուգայում  ։ Ակումբ-թանգարանը նաև հանդիսանում է բազմաթիվ քաղաքային տոնական միջոցառումների համակազմակերպիչ     , անցկացնում ցուցահանդեսներ՝ նվիրված Ռուսաստանի պատմության մեջ նշանակալի իրադարձություններին ։
2012 թվականից «Վարպետների տանը» գործում է «Ավանդական ջուլհակության» խմբակը ։ Այստեղ նաև իր գործունեությունն է իրականացնում «Կալուգայի հարմոն» ժողովրդական ինքնագործ խմբակը ։
«Կալուգայի հարմոն»
«Կալուգայի ռուսական միաշարք հարմոն» անսամբլը գոյություն ունի 1987 թվականից։ Առաջին ներկայացումը տեղի է ունեցել 1987 թվականի մայիսի 3-ին՝ Կալուգա քաղաքի մշակույթի և հանգստի քաղաքային պարկում։ Իր անունը ստացել է 1988 թվականի նոյեմբերից։ Ավելի քան երեսուն տարի անսամբլի գեղարվեստական ղեկավարը նրա հիմնադիր Վլադիմիր Նիկանորովիչ Ռակովն էր (1941-2019) ։
Ստեղծագործական ողջ ժամանակահատվածում Ռուսաստանի տարբեր քաղաքներում ժողովրդական ինքնագործ խումբը անցկացրել է ավելի քան 1000 համերգ։ «Կալուգայի ռուսական միաշարք հարմոն»-ը պարբերաբար մասնակցում է ամենամյա փառատոներին և հարմոնահարների համագումարներին։ Անսամբլի երգացանկում ներառված են ժողովրդական ծիսական երգեր և կոմպոզիցիաներ՝ հարսանիք, Մասլենիցա, Հոգեգալուստ, կլոր պարեր, քնարական և հումորային չաստուշկաներ ։ «Կալուգայի ռուսական միաշարք հարմոն» ժողովրդական ինքնագործ խմբի գործունեության հիմնական ուղղությունը Կալուգա երկրամասի ավանդույթների պահպանումն է, զարգացումը և քարոզումը։
Լ. Ա. Կլիմենտովսկու անվան պատկերասրահ-թանգարանի մասնաճյուղ
Ներկայումս այն Կալուգայի միակ թանգարանն է, որտեղ ցուցադրվում են միայն մեկ նկարչի կտավներ։ Ներկայացված նկարների մեծ մասը նվիրված է Կալուգային և նրա պատմությանը, քաղաքի անցյալ տեսքին։ Պատկերասրահում ներկայացված են նաև Կլիմենտովսկայայի անձնական իրերը, նամակներն ու փաստաթղթերը ։
Արտաքին լրատվամիջոցներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտներ Կատեգորիա:1992 հիմնադրված թանգարաններ Կատեգորիա:Կալուգայի թանգարաններ
Չերնից
Չերնից (Tschernitz), կոմունա Գերմանիայում, մտնում է Բրանդենբուրգ երկրամասի մեջ։ Ինչպես նաև Շպրե Նեյսեի մի մասն է կազմում։ Տարածքը կազմում է 13,23 կմ2։ Բնակչությունը` 1393 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պաշտոնական կոդ 12 0 71 392։ Պաշտոնական լեզուներն են գերմաներենն ու սորբիան լեզուն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Սանտա Չեչիլիա ին Տրաստևերե
Սանտա Չեչիլիա ին Տրաստևերե (Basilica di Santa Cecilia in Trastevere), միջնադարյան տիտղոսակիր եկեղեցի Հռոմի Տրաստևերե շրջանում։ Եկեղեցին նվիրված է Սուրբ Չեչիլիա քրիստոնյա նահատակին։ Առաջին եկեղեցին այստեղ կառուցվել է 3-րդ դարում, որը, ըստ լեգենդի, հռոմեացի ազնվականի դուստր Չեչիլիայի և նրա ամուսնու՝ Վալերիանի տան վայրն է եղել։ Վերջիններս նահատակվել են Ալեքսանդր Սևերոսի օրոք։
Նոր կառույցն այստեղ կանգնեցվել է 9-րդ դարում Սանտա Սաբինա բազիլիկի օրինակով, իսկ 16-րդ դարում այն վերակառուցվել է բարոկկո ոճով։ Հետագա վերանորոգումներն այստեղ իրականացվել են 1725, 1823, 1955 և 1980 թվականներին։
Պատմություն
Պասքալիս I Պապը 822 թվականին վերակառուցել է եկեղեցին և այստեղ բերել Սուրբ Չեչիլիայի մասունքները։ Հետագա վերականգնողական աշխատանքներ հիմնականում իրականացվել են 18-րդ դարում։ Սանտա Չեչիլիայում հայտնաբերված ձեռագրերը արժեքավոր աղբյուրներ են, որոնցում արտացոլվում է եկեղեցու պատմությունը։ Դրանք հավաքել և տպագրել է Վինչենցո Ֆորչելլլան ։
Սանտա Չեչիլիայի ներկայիս կարդինալը Գուլտիերո Բասսետտին է։
Արվեստ և ճարտարապետություն
Եկեղեցու ճակատամասը կառուցվել է 1725 թվականին Ֆերդինանտո Ֆուգայի կողմից։ Այն բացվում է դեպի անտիկ խճանկարներով և սյուներով զարդարված բակ։ Ճակատամասը ձևավորված է գերբով, որը նվիրված է տիտղոսակիր կարդինալ Ֆրանչեսկո Աքուավիվա դ՛Արագոնային։
13-րդ դարից մնացած արվեստի գործերից են Պիետրո Կավալինիի «Վերջին դատաստանը» որմնանկարը (1289–93), ինչպես նաև պրեսբիտերիումի ամպհովանին, որի հեղինակն է Արնոլֆո դի Կամբիոն։ Գոթական ոճով կառուցված ամպհովանին շրջապատված է չորս սև ու սպիտակ մարմարե սյուներով, որոնք զարդարված են հրեշտակների, սրբերի, մարգարեների և ավետարանականների արձանիկներով։ Բազիլիկի աբսիդում պահպանված են խճանկարներ, որոնցում պատկերված է Փրկիչը Պողոս առաքյալի, Պասքալիս I Պապի, Սուրբ Չեչիլիայի և նրա ամուսնու՝ Վալերիանի, Պետրոս առաքյալի և Սուրբ Ագաթայի հետ։
Կապելլա դեի Պոնցիանի առաստաղը, որտեղ պատկերված է հայր Աստվածը ավետարանականների հետ, ձևավորվել է Անտոնիո դել Մասսարոյի կողմից (1470)։ Կապելլա դելլա Ռելիքուին Լուիջի Վանվիտելիի աշխատանքն է, իսկ նավի հեղինակը Սեբաստիանո Կոնկան է (1727)։
Ամենաուշագրավ աշխատանքներից է Սուրբ Չեչիլիայի արձանը (1600)։ Այն ուշ Վերածննդի քանդակագործ Ստեֆանո Մադերնայի աշխատանքն է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վատիկան Կատեգորիա:Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցիներ
Մորոկինո
2001 թվականի տվյալներով Մորոկինո գյուղում բնակվում էր 111 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,32 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 346,88 մարդ/կմ²։
Սան Խուան դե Ասնալֆարաչե
Սան Խուան դե Ասնալֆարաչե (San Juan de Aznalfarache), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Սևիլյայի պրովինցիայի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Անդալուսիա ինքնավար համայնքի մեջ։
Համայնքը մտնում է Մեծ Սևիլյա շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 4 կմ2։ Բնակչությունը՝ 21 025 (2010)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 4 կմ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սևիլյա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Անդալուսիայի բնակավայրեր
Կուրիմատաու Օսիդենտալի գավառ
Կուրիմատաու Օսիդենտալի գավառ (Microrregião do Curimataú Ocidental), գավառ Բրազիլիայում, մտնում է Պարաիբա նահանգի մեջ։ Մտնում է Պարաիբա նահանգի գյուղատնտեսական շրջան (մարզ)ի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 110 457 մարդ 2006 թվականի տվյալով։ Զբաղեցված տարածքը 3878,476 կմ²։ Բնակչության խտությունը 28,5 մարդ/կմ²։
Գավառի կազմ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի գավառներ Կատեգորիա:Պարաիբա նահանգի գավառներ
Էդուարդ Հալիմի
Էդուարդ Հալիմի (Eduard Halimi, ), Ալբանիայի արդարադատության նախարար (2011 - 2013) ։