cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կիլիկիայի հայկական իշխանություն
Ռուբինյանների իշխանապետության հիմնադրումը և հզորացումը
1100 թվականին իշխանությունը ժառանգում է Կոստանդինի որդի Թորոս Ա-ն (1100-1129)։ 1104 թվականին նա պարտության մատնեց բյուզանդական զորքերին, ազատագրեց Սիս և Անազարբա քաղաքները, իր իշխանապետությանը միացրեց հայաբնակ դաշտային Կիլիկիայի զգալի մասը։ 1107 թվականին Թորոս Ա-ն հայ իշխան Գող Վասիլի (Վասիլ Կամսարական) աջակցությամբ Բերդուս բերդաքաղաքի մոտ ջախջախեց Կիլիկիա ներխուժած Իկոնիայի սելջուկյան սուլթանության զորքերր և ամրապնդեց երկրի հյուսիսային սահմանները։ Թորոսը ևս իր դստերը (Արտա) կնության տվեց Եդեսիայի դուքս Բալդուին II-ին և դաշնակցեց նրա հետ՝ ընդդեմ մուսուլմանական ամիրայությունների։ 1111 թվականին Թորոս Ա-ն մահապատժի ենթարկեց հույն իշխան Մանդալեի որդիներին, որոնք սպանել էին Գագիկ Բ արքային, բռնագրավեց նրանց կալվածքները և Կիզիստրա բերդը։ Նա Անազարբա քաղաքում կառուցեց ապարանքներ և սուրբ Զորավարաց եկեղեցին։ Սսի մոտ հիմնեց Դրազարկի և Մաշկևորի վանքերը, որոնք դարձան մշակույթի և ուսման խոշոր կենտրոններ։ Թորոս Ա-ի աճյունն ամփոփվեց Դրազարկի վանքում, որն այնուհետև դարձավ Ռուբինյանների տոհմական դամբարանը։
Թորոս Ա-ին հաջորդեց կրտսեր եղրայրը՝ Լևոն Ա-ն (1129-1137)։ Խելամտորեն օգտագործելով սելջուկյան թուրքերի և խաչակիրների միջև եղած հակասությունները, նա առանձին֊-առանձին ջախջախեց նրանց և արտաքսեց երկրից։ 1132 թվականին Լևոն Ա-ն բյուգանդական տիրապետությունից ազատագրեց Կիլիկիայի ծովեզրյա հայաբնակ շրջանները՝ Մամեստիա, Ադանա, Տարսոն և այլ քաղաքներով։ 1135-1136 թվականներին նա իր քրոջորդու՝ Եդեսիայի կառավարիչ Ջոսլինի և Հալեպի Զանգի ամիրայի դաշնակցությամբ հաղթական կռիվներ մղեց Անտիոքի դքսության և Երուսաղեմի թագավորության դեմ, ընդլայնեց հայկական իշխանապետության սահմանները դեպի հարավ-արևելք։ Զարգացնելով իր ռազմական հաջողություններր՝ Լևոն Ա-ն Դաշտային Կիլիկիան լիովին ազատագրեց բյուզանդացիներից, հասավ քարուտ Կիլիկիա և պաշարեց Սելևկիա բերդաքաղաքը։ Բյուզանդական կայսրությունը զրկվեց ոչ միայն Կիլիկիայում ունեցած իր տիրույթներից, այլև ցամաքային ուղիով Ասորիքին կապվելու հնարավորությունից։
Բյուզանդական արշավանքները
1137 թվականին գարնանը Բյուզանդիայի կայսր Հովհաննես II Կոմնենոսը Հայոց իշխանապետությունը կործանելու և արևելքում կորցրած տիրույթներր վերանվաճելու ծրագրով ներխուժեց Կիլիկիա։ Հայկական զորքերը Լևոն Ա-ի գլխավորությամբ հարկադրված եղան դադարեցնել Սելևկիայի պաշարումը, ամրանալ Վահկա բերդում և Անազարբա քաղաքում, համառ մարտեր մղել թշնամու գերակշիռ ուժերի դեմ։ 35-օրյա հերոսական պաշտպանությունից հետո Լևոն Ա-ն ճեղքեց թշնամու պաշարման օղակը և դուրս եկավ Անարզաբայից, բայց շուտով ընկավ նոր շրջապատման մեջ և անձնատուր եղավ։ Կայսրը նրան, կնոջը, նաև Ռուբեն և Թորոս որդիներին շղթայակապ ուղարկեց Կոստանդնուպոլիս։ Լևոն I-ի մյուս երկու որդիները՝ Ստեփանեն և Մլեհը զերծ մնացին գերեվարումից, քանի որ ապաստանել էին իրենց ազգականի՝ Եդեսիայի կոմս Ջոսլին II-ի մոտ։
Բյուզանդական զորքերն այնուհետև համառ կռիվներից հետո գրավեցին նաև Վահկա բերդը, որի պաշտպանությունը գլխավորում էր Կոստանդին սպարապետը։ 1137 թվականին ընթացքում Բյուզանդիան լիովին ռազմակալեց Կիլիկյան Հայաստանը, որի քաղաքներում և բերդերում զետեղեց 20 հազար զինվոր։ 1138 թվականին Լեռնային Կիլիկիայի մի զգալի հատվածը զավթեցին Դանիշմանյան թուրքերը, իսկ 1140 թվականին՝ Իկոնիայի սուլթանությունը։
1139 թվականին Կոստանդնուպոլսում խոշտանգումներից մահացավ Ռուբենը, իսկ 1141 թվականին վախճանվեց նաև Լևոն Ա-ն։ Նրա մյուս որդուն՝ Թորոսին, հաջողվեց փախչել գերությունից և 1145 թվականին ժամանել Կիլիկիա ու հռչակվել Հայոց իշխան (1145-1169)։ Նա աստիճանաբար իր շուրջը համախմբեց հայրենասեր ուժերին և եղբայրներ Ատեփանեի ու Մլեհի եռանդուն համագործակցությամբ ձեռնամուխ եղավ Կիլիկյան Հայաստանի ազատագրմանը։ Ազատագրական մարտերը ծավալվեցին հատկապես 1147-1148 թվականներին, երբ արդեն սկսվել էր Խաչակրաց երկրորդ արշավանքը, իսկ Բյուզանդիան, զբաղված լինելով Սիցիլիայի նորմանների և սերբերի դեմ պատերազմներով, չէր կարող նոր ուժեր կենտրոնացնել Թորոս Բ-ի դեմ։ 1147-1151 թվականներին սելջուկյան թուրքերի և բյուզանդացիների դեմ ձեռնարկած մարտերում հայկական զորքերն ազատագրեցին Կիլիկիայի Լեռնային և Դաշտային մասերը, լայնածավալ մի շարք ուրիշ տարածքներ՝ Ամուտա, Վահկա, Սիմանկլա, Առյուծբերդ, Անազարբա, Մամեստիա, Թիլ Համտուն բերդերով ու քաղաքներով հանդերձ, ձերբակալեցին Կիլիկիայում բյուզանդացի կառավարիչ նշանակված Թովմաս դքսին։
1151 թվականին աշնանը խոշոր ուժերով Կիլիկիա ներխուժեց Անդրոնիկոս Կոմնենոսը։ Նա 12 հազարանոց զորաբանակով պաշարեց Մամեստիա բերղաքաղաքր, որտեղ պաշտպանական դիրքեր էին գրավել հայկական զորքերը՝ Թորոս Բ-ի գլխավորությամբ։ Անդրոնիկոս Կոմնենոսի զորքերին միացել էին նաև բյուզանդամետ մի շարք հայ իշխաններ՝ Լամբրոնի տեր Օշին Հեթումյանը, Պապեռոնի տեր Սմբատ Հեթումյանը, Բարձրբերդի տեր Վասիլը և նրա եղբայրը՝ Պառականի տեր Տիգրանը, ինչպես նաև Ասկուռասի տեր Նաթանիլյանը։ Չնայած բյուզանզական ուժերի գերազանցությանը՝ Թորոս Բ-ը վաղ լուսաբացին, հորդառատ անձրևի ժամանակ, անսպասելիորեն դուրս եկավ բերդաքաղաքից և ուժգին գրոհով հարվածելով՝ խուճապի մատնեց թշնամուն ու ջախջախեց նրան։ Անդրոնիկոս Կոմնենոսը լքեց մարտադաշտը և ճողոպրեց Անտիոք։ Մամեստիայի ճակատամարտում բյուզանդացիները կորցրին երեք հազար մարտիկ, գերի ընկան մեծաթիվ զինվորներ ու զորահրամանատարներ, որոնք զինաթափվեցին և ազատ արձակվեցին ղրամական խոշոր փրկագնով։ Մարտադաշտում սպանվեց Պապեռոնի տեր Ամբատը, գերեվարված մյուս հայ իշխանները նույնպես ազատվեցին դրամական փրկագին վճարելով և Լամբրոնի տեր Օշինի Հեթում որդուն պատանդ թողնելով։
1153-1154 թվականներին Թորոս Բ-ն հակահարված հասցրեց Բյուզանդիայի դրդմամբ Կիլիկիա ներխուժած Իկոնիայի սելջուկյան սուլթան Մասուդի զորքերին։ Իսկ Թորոս Բ-ի եղբայր Ստեփանեն, Տաճարական խաչակիր ասպետների զինակցությամբ, Ասորվոց դրունք լեռնանցքում շրջապատեց և գլխովին ոչնչացրեց սելջուկյան զորապետ Յաղուբի զորախումբը։ 1155 թվականին Իկոնիայի նոր սուլթան Կիլիջ Արսլան II-ը հարկադրված եղավ դադարեցնել հակամարտությունները և Թորոս Բ-ի հետ կնքել հաշտության պայմանագիր։
1158 թվականին աշնանը բյուգանդական 50 հազարանոց զորաբանակը՝ Մանուել Կոմնենոս կայսեր գլխավորությամբ, ռազմակալեց Դաշտային Կիլիկիան։ Խուսափելով թշնամու գերակշիռ ուժերի դեմ բաց ճակատամարտից՝ Թորոս Բ-ի գորքերր դիրքավորվեցին Կիլիկյան Տավրոսի դժվարամատույց լեռնաբազուկներում։ Բայց շուտով Երուսաղեմի թագավոր Բոլդուին III-ի միջնորդությամբ կայսրը հաշտվեց Թորոս Բ-ի հետ, ճանաչեց նրա ինքնիշխանությունր։
1162 թվականին Բյուզանդական կայսրությունը վերստին զավթեց Դաշտային Կիլիկիան և այնտեղ կառավարիչ նշանակեց Անդրոնիկոս Ֆերրենոսին։ Նա խաբեությամբ Ստեփանեին հրավիրեց Համուս բերդը և սպանեց։ Թորոս Բ-ն և Մլեհը Դաշտային Կիլիկիան ազատագրելու և իրենց եղբոր վրեժը լուծելու վճռականությամբ դիմեցին հակահարձակման, ջախջախեցին բյուզանդացիներին և ետ գրավեցին Տարսոն քաղաքից մինչև Թիլ Համտուն ընկած տարածքները։
1165 թվականին Թորոս Բ-ն բյուզանդացիներին դուրս մղեց ամբողջ Քարուտ Կիլիկիայից և սահմանակից Իսավրիա երկրամասից։ Այնուհետև նա պաշարեց Լամբրոն բերդը և փորձեց ընկճել վերստին ըմբոստացած Օշին իշխանին։ Ներսես Շնորհալու միջնորդությամբ շուտով կողմերը հաշտվեցին՝ Օշինի հնազանդության պայմանով։ Նույն թվականին Թորոս Բ-ի դեմ ըմբոստացավ Մլեհը, որը դժգոհ էր եղբոր վարած արտաքին քաղաքականությունից։ Այդ պատճառով Թորոս Բ-ը Մլեհին նախ բանտարկեց, ապա արտաքսեց երկրից։ Մլեհը ռազմական ծառայության մտավ Մոսուլի և Հալեպի աթաբեկ Նուր ադ-Դինի զորաբանակում՝ փոխարենն ավատ ստանալով Կիլիկիային հարավ-արևելքից սահմանակից Կուրիս բերդաքաղաքր՝ համանուն գավառով։
Իշխանության հզորացում
1169 թվականին հայրենիքից արտաքսված Մլեհը Նուր ադ-Դինի ռազմական օգնությամբ ներխուժեց Կիլիկիա և բռնատիրեց հայոց Մեծ իշխանի գահը։ Թովմաս պայլր Ռուբենին ուղարկեց Հռոմկլա՝ Հայոց կաթողիկոս Ներսես Շնորհալու մոտ։ 1170 թվականին Ռուբեն II-ը մահացավ կասկածելի հանգամանքներում։
Մլեհ Ռուբինյանը (1169-1175) որդեգրեց կենտրոնախույս ուժերին և իր քաղաքական հակառակորդներին սանձելու, բարձրաստիճան հոգևորականության իրավունքներն ու արտոնությունները սահմանափակելու, վանքերում կուտակված մեծաքանակ հարստությունները հօգուտ պետական գանձարանի բռնագրավելու և կենտրոնական իշխանությունը հզորացնելու քաղաքականություն։ Նա կտրուկ փոխեց նաև իր նախորդների վարած արտաքին քաղաքականության ավանդական շավիղր. Նուր ադ-Դինի դաշնակցությամբ իր զենքն ուղղեց բյուզանդացիների և խաչակրաց իշխանությունների դեմ։ 1170 և 1173 թվականներին Մլեհը պարտության մատնեց բյուզանդական զորքերին, կանխեց Դաշտային Կիլիկիայի նկատմամբ Կոնստանդին Կուլամանոս զորավարի ոտնձգությունները, ընդլայնեց և ամրապնդեց Հայոց Մեծ իշխանապետության սահմանները։ Սակայն դաշնակից Նուր ադ-Դինի մահից մեկ տարի անց՝ 1175 թվականին, Մլեհի ներքին և արտաքին քաղաքականությունից դժգոհ իշխանները պալատական դավադրությամբ սպանեցին նրան։ Հայոց բերդատեր իշխանների խորհրդի որոշմամբ Մլեհին հաջորդեց նրա Ստեփանե եղբոր ավագ որդին՝ 30-ամյա Ռուբեն III-ը (1175-1187)։ Ստեփանեի կինը՝ Հեթումյան իշխան Սմբատ Պապեռոնցու դուստր Ռիթան, ամուսնու եղերական մահից (1162) հետո իր որդիներ Ռուբենի և Լևոնի հետ 13 տարի ապրել էր եղբոր՝ Բակուրանի ապարանքում։ Վերջինիս ուղեկցությամբ Ռուբեն III-ը Տարսոն քաղաքի Ս. Սոֆիա մայր տաճարում ճոխ հանդիսավորությամբ օծվեց Հայոց Մեծ իշխան։ Ռուբեն III-ը նախ պատժեց իր հորեղբոր դահիճներին և Մլեհի աճյունն ամփոփեց նրա հիմնած Մեծքար վանքում, իսկ Մլեհի այրիացած կնոջը, որն ապաստանել էր իր եղբոր՝ կաթողիկոս Գրիգոր Դ Տղայի մոտ, շնորհեց երեք բերդ ու արժանացրեց պատիվների։
Մինչև 1180 թվականին Ռուբեն III-ը վերացրեց բյուգանդական կայսրության վերջին հենակետները Կիլիկիայում, Ալեքսանդրետի ծովածոցից մինչև Սելևկիա գետր ձգվող ծովեզերքը մաքրեց օտար նվաճողներից, որով իր հաղթական ավարտին հասավ Կիլիկիայի հայերի շուրջ 100-ամյա ազատագրական պայքարը Բյուզանդիայի դեմ։
1181 թվականին Երուսաղեմի թագավոր Բոլդուին IV-ի հետ Ռուբեն III-ը կնքեց ոազմա-քաղաքական դաշինք, որն ամրապնդվեց Ռուբեն III-ի և խաչակրաց բարձրաստիճան իշխան Հեմֆրի III-ի դուստր Իզաբելի ամուսնությամբ։ Փորձելով ընկճել վերստին ըմբոստացած Հեթում իշխանին՝ Ռուբեն III-ը Լամբրոն բերդը ենթարկեց երկարատև պաշարման (1182-1185)։ Հեթումի դրդմամբ 1185 թվականին Անտիոքի դուքս Բոհեմունդ III-ը բարեկամություն հաստատելու պատրվակով Ռուբեն III-ին հրավիրեց Անտիոք, նենգորեն ձերբակալեց նրան, ապա խոշոր ուժերով փորձեց նվաճել Կիլիկյան Հայաստանի հարավարևելյան հողերն ու բերդերը։ Սակայն Ռուբեն III-ի կրտսեր եղբայրր՝ Հայոց զորքերի սպարապետ Լևոնը, Թիլ Համտուն բերդի մոտ տեղի ունեցած ճակատամարտում ջախջախեց ներխուժողներին և Բոհեմունդ III-ին հարկադրեց բանակցություններ սկսել Ռուբեն III-ին փրկազնելու պայմանների շուրջ։ Ռուբեն III-ը բանտարկությունից ազատվեց Անտիոքի դքսությանը Սարվանդիքար, Թիլ Համտուն և Ճկեր սահմանային բերդերի զիջման գնով։ Բայց Ռուբեն III-ի՝ հայրենիք վերադառնալուց անմիջապես հետո Լևոնը ետ գրավեց ոչ միայն վերոհիշյալ բերդերը, այլև Ամանոսյան լեռնաշղթայի հարավային ստորոտին տարածվող Հռոսոս (Աբասուս) գավառը ու ռազմավարական կարևոր նշանակություն ունեցող Պադրաս (Գաստոն) բերդը։ Ռուբեն III-ը, չունենալով արու զավակ, 1187 թվականին մայիսի 6-ին Հայոց Մեծ իշխանի գահը փոխանցեց եղբորը՝ 40-ամյա Լևոնին, ինքը դարձավ կրոնավոր, բայց նույն թվականին էլ մահացավ և թաղվեց Դրազարկի վանքի տոհմական գերեզմանոցում Կիլիկյան Հայաստանը իշխանապետության ժամանակաշրջանում։
Կիլիկյան Հայաստանի առաջացումը
Փիլարտոս Վարաժնունու հրավերով Կիլիկիա եկած հայ իշխաններից էր Ռուբենը, որը Բագրատունյաց վերջին արքա Գագիկ Բ-ի ազգականն էր, և ուղեկցում էր նրան Կոստանդնուպոլիս, երբ Բյուզանդիայի կայսրը հրավիրել էր նրան։ Սակայն բանակցելու փոխարեն նա բանտարկեց Գագիկին Կիլիկիայի և Կապադովկիայի սահմանին գտնվող բերդերից մեկում և հետագայում սպանվեց հույների կողմից ։ 1080 թվականին, Գագիկի մահից հետո Ռուբենը տեղի հայերի օգնությամբ ապստամբություն բարձրացրեց ընդդեմ բյուզանդացիների ։ Շուտով Ռուբենի շուրջը համախմբվեցին այլ հայազգի իշխանները։ Այդպիսով 1080 թվականին դրվեցին Կիլիկիայի Հայկական իշխանապետության հիմքերը։ Ռուբենի հետնորդները կոչվեցին Ռուբինյաններ Ռուբենի մահից հետո՝ 1095 թվականին նրան հաջորդեց նրա որդին ՝ Կոստանդին Ա, ով կարողացավ նվաճել Լեռնային Կիլիկիայի կարևորագույն բերդերը. Բարձրաբերդն ու Վահկան; սակայն բացի Ռուբինյաններից Կիլիկիայում կային նաև այլ իշխանական տներ, որոնցից հզորագույնը Հեթումյաններն էին։ Հեթումյանների հիմնադիրն էր Բյուզանդական կայսրության հայազգի զորավար Օշինը, ով կենտրոնացրեց իր իշխանությունը Լամբրոն բերդի շրջակայքում։ Հեթումյանները մշտապես մրցակցում էին Ռուբինյանների հետ։ Բացի նրանցից կային նաև այլ ազդեցիկ հայ իշխաններ Մարաշում, Մալաթիայում և Եդեսիայում։
Առաջին խաչակրաց արշավանքը և Կիլիկյան Հայաստանը
Կոստանդին Ա-ի իշխանության օրոք տեղի ունեցավ Առաջին Խաչակրաց արշավանքը։ Խաչակիրների զորքն անցնելու էր Փոքր Ասիայով և Կիլիկիայով։ Կոստանդինը հասկացավ, որ խաչակիրների միջոցով կկարողանա գրավել բյուզանդական տիրույթները Կիլիկիայում Կոստանդինն ապահովեց նրանց մթերքով, օթյակով և անասուններով ։
Բազկառիճ
Բազկառիճ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Էրզրումի գավառում ։ Գտնվում էր Էրզրում քաղաքից 15-16 կմ հյուսիս-արևմուտք։
Կիլիկիայի հայկական իշխանություն
Կիլիկիան 1100-1187 թվականներին
Կոստանդինը մահացավ 1100 թվականին, նրան հաջորդեց որդին՝ Թորոսը։ Իր կառավարման ընթացքում նա պայքարում էր և բյուզանդացիների, և սելջուկների դեմ, և ի վերջո նրան հաջողվեց ընդարձակել իր տիրույթները Լեռնային Կիլիկիայում։ Նա, գրավելով Սիսն, այնտեղ տեղափոխեց մայրաքաղաքը։ 1112 թվականին նա, ցանկանալով վրեժ լուծել Գագիկ Բ-ի մարդասպաններից, գրավեց Կիզիստրիա ամրոցը և սպանեց մարդասպան երեք հույն եղբայրներին ։ Արդեն 12-րդ դարում Ռուբինյաններն իրենց ձեռքում էին կենտրոնացրել Կիլիկիայի իշխանությունն ու մրցում էին Բյուզանդիայի հետ, հաստատելու իրենց գերակայությունը։ [[Պատկեր:The Barony of Cilician Armenia, 1080-1199.gif|մինի|300px|
Բազկառիճ
Բնակչություն
1877-1878 թվականներին ուներ 107, իսկ 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ 41 տուն հայ և թուրք բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կիլիկիայի հայկական իշխանություն
Կիլիկիան 1100-1187 թվականներին
]] Լևոն Ա իշխանը՝ Թորոսի եղբայրը, գահ բարձրացավ 1129 թ։ Նա կարողացավ նվաճել Դաշտային Կիլիկիայի որոշ ափամերձ քաղաքներ։ Նրա տիրապետության ընթացքում անընդհատ հարձակումներ էին գործում սելջուկ-թուրքերը, իսկ սահմանամերձ Ամանուս բերդի համար նաև Անտիոքի դքսությունը 1137 թվականին բյուզանդական կայսրը, ով դեռևս համարում էր Կիլիկիան բյուզանդական նահանգ, հսկայական զորքով շարժվեց դեպի Կիլիկիա և գրավեց Դաշտային Կիլիկիայի ամրոցների մեծ մասը ։ Նա գերեց Լևոն արքային և նրա երկու որդիներին՝ Ռուբենին և Թորոսին։ Լևոնը մահացավ բանտում երեք տարի անց ։ Ռուբենը կուրացվեց և սպանվեց, սակայն գահաժառանգ Թորոս Բ իշխանը շահեց կայսրի համակրանքն ու կարողացավ փախչել գերությունից 1141 թվականին, վերադառնալ Կիլիկիա և գլխավորել ազատագրական շարժումն ընդդեմ Բյուզանդիայի ։ 1152 և 1165 թվականներին նա գլխովին ջախջախեց Անդրոնիկոսի գլխավորած զորքը  ։ Շուտով Կիլիկիան ազատագրվեց, իսկ բյուզանդացիները քշվեցին երկրից։ 1151 թվականին Թորոսի իշխանության օրոք, կաթողիկոսարանը տեղափոխվեց Հռոմկլա քաղաք, որն իր շրջակայքով տրվեց կաթողիկոսին ։ 1152-1155, 1156, 1158-1159, 1162 և 1167 թվականների ընթացքում Բյուզանդիան ապարդյուն փորձեր արեց գրավելու Կիլիկիան։ Թորոս Բ-ին հաջորդեց իր եղբայր Մլեհը։ Վերջինս փոխեց երկրի արտաքին քաղաքականությունը։ Նա պայմանագիր կնքեց տեղի մուսուլմանական իշխանությունների հետ, որոնք այդ շրջանում բավականին մեծ ուժ էին ներկայացնում իրենցից՝ ընդդեմ խաչակիրների ու Բյուզանդիայի։ Սա էլ հարուցեց հոգևորական դասի դժգոհությունը, ինչի հետևանքով նա դավադրաբար սպանվեց։ Մլեհին հաջորդեց Ռուբեն Գ-ն։ Վերջինս նախ վերականգնեց բարեկամական հարաբերությունները Անտիոքի դքսության, Երուսաղեմի թագավորության և արևմտաեվրոպական պետությունների հետ։ Ռուբեն Գ-ի կառավարման տարիներին հայկական զորքերը՝ իր կրտսեր եղբայր Լևոնի հրամանատարությամբ, վերացրին Բյուզանդիայի վերջին հենակետերը Կիլիկիայում՝ հասնելով Հայկական կամ Ալեքսանդրեթի ծոցից մինչև Պռականա գետը ձգվող ծովեզերքը։ Օգտվելով վերականգնված բարեկամությունից՝ Անտիոքի դուքս Բոհեմունդ III-ը 1185 թվականին իր մոտ հրավիրեց Ռուբեն Գ-ին, կալանավորեց նրան և մեծ ուժերով ներխուժեց Կիլիկիա։ Սակայն Թիլ Համտուն սահմանային բերդի մոտ Լևոնը ջախջախեց հակառակորդին՝ պահպանելով Կիլիկիայի ամբողջականությունը։ Այնուհետև Լևոնը գերությունից ազատեց իր եղբորը։ 1187 թվականի մայիսին հայոց Մեծ իշխանի գահը Ռուբեն Գ-ն փոխանցեց իր եղբորը՝ Լևոնին, և նույն թվականին էլ մահացավ։
Լևոն Բ-ն և Կիլիկյան թագավորության հռչակումը
Լևոն Բ-ն (1187-1219) կառավարման առաջին տարիներին հարկադրված էր պայքարել շրջակա մուսուլման ցեղերի դեմ։ 1187 թվականի գարնանը նա ջախջախեց երկրի հյուսիսարևելյան սահմաններ ներխուժած Իկոնիայի սելջուկ հրոսակներին։ 1188 թվականի աշնանը ջախջախեց երկրի հարավարևելյան սահմաններից ներխուժած Եգիպտոսի սուլթանության զորքերը։ 1189-1190 թվականների ընթացքում Բյուզանդական կայսրությունից և Իկոնիայի սուլթանությունից խլեց կարևոր նշանակություն ունեցող մի շարք տարածքներ՝ այդ թվում Պռականա, Սելևկիա, Ատալիա, Կրագյան Անտիոք և մի շարք այլ բերդաքաղաքները, Իսավրիան և այլ երկրամասերը։ Քանի որ շուտով սկսվեց Երրորդ խաչակրաց արշավանքն ընդդեմ Իկոնիայի սուլթանության, այն ստիպված էր հաշտվել իր կորուստների հետ։ 1190 թվականի մայիսի վերջին խաչակրաց զորքերը Ֆրիդրիխ I Շիկամորուսի գլխավորությամբ, Իկոնիայի սուլթանության վրայով մտան Կիլիկիա և ճամբարեցին Սելևկիա քաղաքի մոտ։ Լևոն Բ-ն համաձայնեց օգնել խաչակիրներին՝ պահանջելով ճանաչել Կիլիկյան Հայաստանը թագավորություն, իսկ իրեն՝ թագավոր։ Ֆրիդրիխ I-ը համաձայնեց, և խաչակրաց սովյալ զորքերը սնունդ ստացան հայկական հողերում։ Սակայն մինչ Կիլիկյան Հայաստանը որպես թագավորություն ճանաչելը, Կիլիկիայի գետերից մեկում խեղդվեց Ֆրիդրիխ I-ը (1190 թվականի հունիսի 10)։ 1193 թվականի գարնանը Եգիպտոսի սուլթան Սալահ ադ-Դինը հսկայական ուժերով ներխուժեց Կիլիկիա՝ այն նվաճելու, սակայն Սև գետի մոտ մարտի 4-ին սուլթանը մահացավ, և արշավանքը տեղի չունեցավ։ Նույն թվականին Լևոն Բ-ն գերեց Եգիպտոսի սուլթանության հետ համագործակցող, Անտիոքի դուքս Բոհեմունդ III-ին, նրան հարկադրեց ճանաչել իր գերակայությունը, ստիպեց հրաժարվել Կիլիկիայի հարավարևելյան հողերի նկատմամբ ունեցած հավակնություններից։ Իսկ պայմանագիրը ամրապնդվեց Բոհեմունդ III-ի գահաժառանգ որդի Ռայմոնդի ու Ռուբեն Գ-ի այրիացած դուստր Ալիսի ամուսնությամբ։ Վերջիններիս որդին պիտի ժառանգեր Անտիոքի գահը։ 1196 թվականին կազմակերպված Խաչակրաց նոր արշավանքի ժամանակ Գերմանիայի կայսր Հենրիխ VI-ը իր ենթականերին հանձնարարեց Լևոն Բ-ի գահակալման հարցը։ Վերջինիս թագը ճանաչեց նաև Բյուզանդիայի կայսր Ալեքսիոս III Անգելոսը։ Այսպիսով, 1198 թվականի հունվարի 6-ին, Տարսոն քաղաքում Լևոն Բ-ն օծվեց ամենայն հայոց թագավոր։
Հեթումյաններ
Jump to navigationJump to search Հեթումյաններ, հայ իշխանական և թագավորական տոհմ Կիլիկյան Հայաստանում։
Պատմություն
Կիլիկյան Հայաստան Հեթումյանները մինչև թագավորական տոհմ լինելը իշխանական տոհմ էին։ Հեթումյաններ իշխանական տոհմի հիմնադիրը՝ Հեթումի որդի Օշին Գանձակեցին, խույս տալով սելջուկյան թուրքերի հալածանքներից, 1073 թվականին իր ազգատոհմով Կիլիկիա է տեղափոխվում Մեծ Հայքի Արցախ նահանգի Մայրյաց ջուրք ավանից (Հյուսիսային Արցախ), հիմք դնելով Հեթումյանների իշխանական տոհմին։ Կիլիկիայում իշխող Աբլղարիբ Արծրունին իր ընկեր Օշինին է նվիրում Տավրոսի լեռներում գտնվող՝ արաբներից գրավված Լամբրոն բերդը (հայկական անառիկ բերդ և քաղաք Լեռնային Կիլիկիայում)։ Օշինը հիմնովին վերակառուցում է անառիկ բերդը և կնության առնում Աբլղարիբ Արծրունու դստերը, որտեղ  էլ հաջորդաբար իշխում են նրա իրավահաջորդները, կրելով Լամբրոնի իշխան տիտղոսը։ Հեթումյանների իշխանական տոհմին է պատկանում նաև Պապերոն ամրոցը, որտեղ էլ հաստատվում են Օշին Գանձակեցու երկու եղբայրները՝ Բազունին և Ալգամը, կրելով Պապերոնի իշխան տիտղոսը։
Օշինին հաջորդեց որդին՝ Հեթում Բ-ն իշխանը, որը Լաբրոնը, որպես ժառանգություն, թողեց ավագ որդուն՝ Օշին Բ–ին, իսկ Պատեռոն բերդը կրտսերին՝ Սմբատ Նաթանայելյանին։ Վերջինս դստերը կնության տվեց Հայոց կաթողիկոս Գրիգոր Բ Պահլավունու եղբորը՝ Վասիլին։ Ռուբինյան Մեծ իշխան Թորոս Բ–ի դեմ Բյուզանդիային զինակցող Սմբատը մարտում սպանվեց, իսկ Օշին Բ գերեվարվեց։ Պապեռոնում Սմբատին հաջորդեց որդին՝ Բակուրանը, որը քրոջը՝ Ռիտային, կնության էր տվել Թորոս Բ–ի եղբայր Ստեփանե իշխանին։
Վերջինիս սպանությունից հետո նրա զավակներ Ռուբենը և Լևոնը դաստիարակվեցին Բակուրանի խնամատարմությամբ՝ Պապեռոնում։ Բակուրանին հաջորդեց եղբայրը՝ Վասակ իշխանը։ Օշին Բ ազատվեց Թորոսին 40 հազար ոսկի փրկագին վճարելուց և մանկահասակ որդի Հեթումին պատանդ թողնելուց հետո։ Օշին Բ–ի կրտսեր որդին էր Ներսես Լամբրոնացին, դուստրերը՝ Տալիթան և Շուշանը։ Հեթում Գ իշխանը, ամուսնանալով Թորոս Բ–ի դստեր հետ, ազատվեց պատանդությունից և 1175 թ.–ին հորից ժառանգեց Լաբրոնի իշխանությունը։ 1201 թ.–ին Լևոն Բ թագավորը խնամիանալու պատրվակով Հեթում Գ–ին հրավիրեց Տարսոն, ձերբակալեց նրան և առանց մարտի գրավեց Լաբրոնը։ Հեթում Գ այնուհետև նվիրվեց կրոնավորության՝ կրելով Հեղի նոր անունը։ Պապեռոնի տեր Վասակ իշխանի որդի Կոստանդինը դարձավ Հայոց բանակի սպարապետը, իսկ Լևոն Բ–ի մահից հետո՝ պետության խնամակալը (պայլ)։
1126 թ.–ին Կոստանդինը որդուն՝ Հեթում Ա–ին պսակելով Լևոն Բ–ի գահաժառանգ դուստր Զապելի հետ, նրան հռչակեց Հայոց թագավոր, որը և դարձավ Հեթումյանների արքայատան հիմնադիրը։ Կոստանդինի ավագ որդի Սմբատը նշանակվեց սպարապետ, մյուս որդիներից Լևոնը կարգվեց բանակի սպառազինման և մատակարարման հրամանատար՝ մարաջախտ, Օշինը՝ պայլ և Կոռիկոսիբերդատեր, Բարսեղը՝ Սսի արքեպիսկոպոս և Դրազարկի վանահայր։ Ռուբինյանների և Հեթումյանների տոհմերի արյունակցական միասնությունից ծնվում են իննը զավակ։ Հեթում Ա-ն և Զաբել թագուհին ունեցել են հինգ դուստր` Ֆիմի, Մարիյա, Սիբիլ, Ռիտա, Իզաբել և չորս որդի՝ Լևոն (24.01.1236 – 06.01.1289 թթ), Թորոս (1237 – 24.08.1266 թթ), Ռուբեն, Վասակ։ Պատմությանը հայտնի տվյալներով Վասակը մահանում է մանուկ հասակում՝ չորս տարեկանում։ 1266 թվականին Սև լեռների մոտ՝ Մառի կոչվող վայրում, արքայորդի Թորոսը զոհվում է եգիպտական զորքերի դեմ մղված մարտում, իսկ Լևոնը գերի ընկնում։ 1268 թվականին հաշտություն է կնքվում և արքայազն Լևոնը վերադառնում է արքունիք։ Թորոսի որդի Մէլքունը պապու հորդորով թողնելով արքունիքը, զորախմբով տեղափոխվում է պապերի երկիր՝ Արցախ։" «Սուրբ Ներսես Շնորհալու մեռոնի շիշը և ուրիշ մասունքներ Մէլքունը հանձնել է Խարբերդի Խուլե վանքի առաջնորդ Միքայել արքեպիսկոպոսին, նա էլ իր հերթին այն թաղել է Սուրբ Գևորգ վանքում» - 1839 թվականին գտնվել է վանքի նորոգման ժամանակ։ "Հեթում–Հեղու կրտսեր որդուն՝ Կոստանդին Լաբրոնացուն, շնորհվեց թագադրության գործակալությունը։ Սրա որդու՝ Հեթում իշխանի դուստրերից Կիռ Աննան ամուսնացել էր Հեթում Ա թագավորի գահաժառանգ որդի Լևոնի, իսկ Ալիծը՝ Կիպրոսի թագավորության սենեսկալ Փիլիպպոս Իբլինացու հետ։ Հեթում իշխանի եղբայր Օշինը 1274-1294 թթ.–ին վարել է մարաջախտության գործակությունը։ Մարաջախտի պաշտոնը հաջորդաբար վարեցին նաև Հեթումը (1294-1307 թթ.) և Սմբատը (1307-1314 թթ.)։ Հեթումյանների իշխաններից այնուհետև հիշատակվում են Հեթում Պատմիչը, նրա որդիներ Կոստանդին Սպարապետը և Կոռիկոսի տեր Օշին պայլը, որոնք 1329 թ.–ին սպանվեցին Լևոն Ե թագավորի հրամանով։ Վերջինիս մահից հետո ընդհատվեց Հեթումյանների իշխող տոհմաճյուղը։ Իշխանների խորհրդի որոշմամբ թագավոր հռչակվեց Հեթումյանների հեռավոր ազգական Կոստանդին Դ, որին հաջորդեց հորեղբորորդի Կոստանդին Ե։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կիլիկիայի հայկական իշխանություն
Քևին Դան
Քևին Դան (անգ․՝ Kevin Dunn ), ամերիկացի կինոդերասան, ով սկսել է դերեր խաղալ ամերիկյան ֆիլմերում և հեռուստասերիալներում 1986 թվականից։ Խաղացել է Սպիտակ տան աշխատակիցներից մեկի դերը՝ «Դեյվ» (1993) կատակերգությունում, Սեմ Ուիթվիկիի հոր՝ Ռոնի դերը՝ «Տրանսֆորմերներում», Օսկար Գելվինի դերը Թոնի Սքոթի «Անկառավարելին» թրիլլերում, Մայոր Քեն Քուեսադայի դերը HBO-ի «Ճշմարիտ Դետեկտիվ» հեռուստասերիալում և այլն։
Կենսագրություն
Քևին Դանը ծնվել է 1956 թվականի օգոստոսի 24-ին ԱՄՆ-ի Իլինոյս նահանգի Չիկագո քաղաքում։ 1997 թվականին ավարտել է Իլինոյսի Վեսլեյն համալսարանը։ Նրա հայրը՝ Ջոն Դանը երաժիշտ և պոետ է, իսկ մայրը՝ Մարգարեթը՝ բուժքույր։ Քևինի քույրը՝ Նորան նույնպես դերասանուհի է։
Ֆիլմագրություն
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական ծագմամբ Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Բարջելո
Բարջելո (Bargello), հին հասարակական շինություն Ֆլորենցիայում, ներկայումս՝ թանգարան։ Միջին դարերում ծառայել է քաղաքային խորհրդի նստելավայր՝ պոդեստ (Palazzo del Popolo), հետագայում՝ բանտ և զորանոց։ 19-րդ դարից հանձնվել է քանդակների թանգարանին։ Շենքը կառուցվել է 1256 թվականին և ունեցել է երկու հարկ, երրորդ հարկը, որը շարված է ավելի փոքր քարերից, ավելացվել է 1323 թվականի հրդեհից հետո։ «Բարջելո» բառը առաջացել է (գոթական «bargi», և գերմանական «burg»), որը նշանակում է «ամրոց,աշտարակ»։ Այն կառուցվել է ժողովրդական կապիտանի՝ «Capitano del Popolo»-ի համար և դարձել է առաջին ֆլորենցիական քաղաքապետարանը։ Միջնադարում այդ անունը տրվում էր այն ռազմական կապիտանին («Արդարություն կապիտան»), որը պահպանում էր հանգստություն և խաղաղություն քաղաքում։ Ֆլորենցիայում նա հիմնականում կանչվում էր այլ քաղաքներից, որպեսզի կանխի ընտանեվարության դրսևորմանը։ Այդ պաշտոնը համարժեք է ներկայիս ոստիկանի պաշտոնին։ 1261 թվականից պալատը դարձել է քաղաքի պոդեստի և մագիստրատի նստելավայր։ Պոդեստը ընտրվում էր մեկ տարով։ Բարջելոի շենքը ծառայել է որպես օրինակ Պալացցո Վեկկիո-ի կառուցման ժամանակ։ 1574թվականին Մեդիչիների դուքսերը հանեցին պոդեստի պաշտոնը, Բարջելոյում տեղակայվեց քաղաքային ոստիկանության ղեկավարը։ Շինությունը ծառայում էր որպես բանտ, շենքի բակում տեղի էին ունենում մահապատիժները մինչև այն ժամանակը, երբ Լեոպոլդ II-ը, առաջինը եվրոպական միապետներից, 1786 թվականին արգելեց մահապատիժը։ Ոստիկանությունը տեղակայված է եղել Բարջելոյում մինչև 1865 թվականը։ 1865 թվականից շենքը ծառայում է որպես ազգային թանգարան (Museo Nazionale del Bargello), որտեղ ցուցադրված են 14-17-րդ դարերի իտալական քանդակագործության գլուխգործոցները, այդ թվում Միքելանջելոի չորս աշխատանքներ։
Արտաքին հղումներ
Բարջելո թանգարանի կայք
Կատեգորիա:Ֆլորենցիայի թանգարաններ Կատեգորիա:1865 հիմնադրված թանգարաններ
«ԽՍՀՄ լեգենդներ» թանգարան
Պատմություն
Թանգարանը բացվել է 2016 թվականի մայիսի 2-ին «Աշխատավորների միջազգային համերաշխության օրը» ԽՍՀՄ պետական տոնին, որը Խորհրդային Միությունում նշվում էր երկու օր՝ մայիսի 1-ին և 2-ին։
Գործունեություն
Համալիրը գտնվում է Մ-4 «Դոն» մայրուղու 932-րդ կիլոմետրի վրա՝ Մոսկվայից Դոնի Ռոստով ուղղությամբ շարժվելիս աջ կողմում։ Թանգարանը գտնվում է Հերոս Պիոներների փողոցի թիվ 91 հասցեում։
Թանգարանը գործում է շուրջօրյա (ժամը 09:00-ից մինչև 19:00-ն, ընդմիջումը 14:00-ից մինչև 14:30։ Տոմսի արժեքը, մեծահասակների համար 200 ռուբլի է, մինչև  14 տարեկան երեխաների համար 100 ռուբլի, մինչև 7 տարեկան երեխաների համար անվճար)։
«ԽՍՀՄ Լեգենդները» համալիրի կողքին է գտնվում «Բայկ-հոթել» հյուրանոցը, ամառային սրճարանը, ավտոտեխսպասարկման կայանը և «Լուկօյլ»-ի ավտոլիցքավորման կայանը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի թանգարաններ Կատեգորիա:2016 հիմնադրումներ
Մալաթիայի մարզ
Մալաթիայի մարզ (Malatya ili), նահանգ Թուրքիայի Հանրապետության Կենտրոնական Անատոլիա տարածաշրջանում։
Աշխարհագրություն
Մալաթիայի մարզը սահմանակից է հետևյալ մարզերին՝ արևելքում Էլազըղի և Դիարբեքիրի, հարավում՝ Ադըյամանի, արևելքում՝ Քահրամանմարաշի և հյուսիսում՝ Սիվասի և Էրզինջանի։
Տես նաև
Կատեգորիա:Մալաթիայի մարզ
Լինևկա (գյուղ, Բորզնայի շրջան)
Լինևկա (Линівка), գյուղ Ուկրաինայի Չեռնիգովի մարզի Բորզնայի շրջանում։
2006 թվականի տվյալներով Լինևկա գյուղում բնակվում էր 16 մարդ։
(7017) Ուրադովան
(7017) Ուրադովան (Uradowan), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1992 թվականի փետրվարի 1-ին Ցուտոմու Սեկիի կողմից Գեյսեյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,427633 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,1425 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,7128 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1381,57 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,260573 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 7,35° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1992 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ցուտոմու Սեկիի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Միջուկային պատերազմ
Միջուկային պատերազմ, ենթադրական ռազմական հակամարտություն՝ այն պետությունների կամ ռազմա-քաղաքական դաշինքների միջև, որենք ունեն միջուկային կամ ջերմամիջուկային զենք։ Նման պատերազմում ոչնչացման գլխավոր զենքը համարվում է միջուկային զենքը։
XX դարի երկրորդ կեսերին այն համարվում էր սառը պատերազմի զարգացման առավել հավանական տարբերակը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Միջուկային ռազմավարություն Կատեգորիա:Պատերազմի տեսակներ Կատեգորիա:Հիպոթեզներ Կատեգորիա:Պատմական հիպոտեզներ Կատեգորիա:Ֆիզիկական հիպոթեզներ
Կոնցենտրացիայի գրադիենտ
Կոնցենտրացիայի գրադիենտ (gradi, gradu, gradus — հոսք, con — միասին, centrum — կենտրոն), վեկտորային ֆիզիկական մեծություն, որը բնութագրում է միջավայրում գտնվող որևէ նյութի կոնցենտրացիայի առավելագույն փոփոփման ուղղությունը և մեծությունը։ Օրինակ, եթե դիտարկենք երկու մասեր, որոնց ունեն տարբեր կոնցենտրացիա և բաժանված են միմյանցից կիսաթափանցիկ մեմբրանով, ապա կոնցենտրացիայի գրադիենտը ուղղված կլինի ավելի փոքր կոնցենտրացիայից դեպի ավելի բարձր կոնցենտրացիա։
Բնութագրում
Եթե կոնցենտրացիայի գրադիենտը հաստատուն է մնում ամբողջ գծի երկայնքով, ապա կարող ենք գրել հետևյալ հավասարումը
Կոնցենտրացիայի գրադիենտը կարող է նյութերի փոխադրման պատճառ հանդիսանալ (դիֆուզիա)։ Դիֆուզիան ընթանում է կոնցենտրացիայի գրադիենտի հակառակ ուղղությամբ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ֆիզիկական մեծություններ Կատեգորիա:Ֆիզիկական քիմիա Կատեգորիա:Էլեկտրաֆիզիոլոգիա
Լևենցովսկի
«Լևենցովսկի» բնակելի թաղամաս (Լևենցովսկի թաղամաս, միկրոշրջան, Левенцовский), գտնվում է Դոնի Ռոստովի արևմտյան ծայրամասում, որտեղ իրականացվում է համալիր բնակարանաշինություն, մտնում է Խորհրդային շրջանի կազմի մեջ։
Բնակելի շրջանը բաժանված է բնակելի տների միկրոշրջանների և թաղամասերի, որոնցից մի քանիսը անվանումներ ունեն՝ Անգլիական, Իտալական, Ֆրանսիական և այլն։
2012 թվականի հունիս և օգոստոս ամիսներին անցկացվել են 5-րդ և 6-րդ թաղամասերի վարձակալության իրավունքի վաճառքի համար աճուրդներ՝ 71,7 հեկտար ընդհանուր մակերեսով։
Առաջին տների բնակեցումն սկսվել է 2010 թվականի ապրիլի 14-ին ։ Կառուցվող շենքերի մի մասը մասնակցում է Հայրենական մեծ պատերազմի վետերանների համար արտոնյալ բնակարանների ծրագրին ։
Բնակելի թաղամասի տեղադրություն
Շրջանն սկսվում է Մալինովսկի փողոցից և մոտ 2,7 կմ ձգվում դեպի արևմուտք։ Հարավում շրջանի սահմանը, բացի Ստաչկի հրապարակից, անցնում է Սովխոզնոյ փողոցով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դոնի Ռոստովի շրջաններ
Բորովսկ
Բորովսկ- քաղաք Ռուսաստանում, Կալուգայի տարածքի, Բորովսկի շրջանի վարչական կենտրոնում։ XIV-XV դարերում համարվել է Սերպուխով-Բորովսկի իշխանությունների կենտրոններից մեկը։ 2000 թվականին այն ընդգրկվել է Ռուսաստանի Դաշնության պատմական քաղաքների ցանկում։ Այն կրում է՝ «Ռազմական քաջարի քաղաք», պատվավոր անունը (2017) : Բնակչությունը - 10337 մարդ (2020):
Քաղաքային բնակավայրի կարգավիճակով Բորովսկ քաղաքում, ձևավորվել է նույնանուն քաղաքապետարան` որպես միակ բնակավայրը իր կազմի մեջ։
Աշխարհագրությունը
Քաղաքը շրջապատված է անտառներով և գտնվում է Պրոտվա գետի երկու ափերին գտնվող բլուրների վրա՝ Կիևի ուղղությամբ ձգվող մոսկովյան երկաթուղու «Բալաբանովո» կայարանից մոտավորապես 15 կմ հեռավորության վրա և Մոսկվայից 84 կմ հարավ-արևմուտք։
Քաղաքի մասին առաջին հիշատակումը գտնվել է Մեծ Դուքս Իվան Կարմիրի (Иван Красный), հոգևոր ձեռագրում, որը գրվել է 1358 թվականին։ Սակայն, Բորովսկի բնակավայրում գտնված կերամիկան, որը առավել հին ժամանակների է՝ 11-13-րդ դարեր, վկայում է այստեղ հին ռուսական բնակավայրի առկայության մասին։ Բորովսկի հնագիտական պեղումներն ու ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ միմյանցից 500-800 մ հեռավորությունների վրա գտնվել են բնակավայրեր Պրոտվա գետի ձախ ափին Պետրովա Գորա ((«Петрова гора») և աջ կողմում (բլրի վրա և Թեք (Косой) գետաբերանի տարածքում)։
Մոտ 1378 թվականին Դմիտրի Դոնսկին (Дмитрий Донской), Բորովսկը՝ մի քանի տարածքերի հետ միասին, տալիս է իշխան՝ Վլադիմիր Քաջին (Владимир Храбрый), և քաղաքը դառնում է Սերպուխով-Բորովսկի իշխանության կենտրոններից մեկը, որը տևում է մինչև 15-րդ դարի 3-րդ քառորդը։
15-րդ դարի կեսերին Պաֆնուտիյ Բորովսկին քաղաքի ծայրամասում հիմնում է Մոսկովյան պետության մշակութային և կրոնական մեծ կենտրոն` Պաֆնուտիի-Բորովսկու վանքը։ 1480 թվականին Իվան III-ը, տիրանալով քաղաքին, Բորովսկու մոտակայքում նախապատրաստում է զորքերին՝ հորդանացիների (ордынцы) հետ մղվող ճակատամարտի համար։
1565 թվականին, երբ Իվան Ահեղը Ռուսաստանի պետությունը բաժանեց ըստ կարևորության, Բորովսկ քաղաքը իր հարակից հողերով դարձավ վերջինիս մի մասը՝ մինչև 1567 թվականի վերջը։
17-րդ դարում Բորովսկը դարձավ հին հավատացյալների ողբերգությունների թատերաբեմը։ Քահանա Ավվակումը աքսորվեց այստեղ, նրա հետևորդներ` բոյարուհի Մորոզովան և նրա քույրը՝ Արքայադուստր Ուրուսովան, տեղափոխվեցին Բորովսկի բանտ և այնտեղ սպանվեցին։
1776 թվականից Բորովսկը Կալուգա նահանգի Բորովսկի շրջանի կոմսությունն է (1796 թվականից ՝ Կալուգայի նահանգ)։ 1777 թվականին ստեղծվեց Բորովսկի զինանշանը։
1812 թվականի Հայրենական պատերազմի ժամանակ ֆրանսիացիները քաղաքն ու Պաֆնուտևի վանքը այրել և ավերել են։ 1857 թվականի մայիսին հրդեհից կրկին վնասվեց քաղաքը- այրվեցին 150 տուն, 200 խանութ և մի քանի եկեղեցիներ։
1880 – 1892 թվականներին Բորովսկում է բնակվել Կոնստանտին Ցիոլկովսկին, ով աշխատել է այստեղ՝ որպես ուսուցիչ։ Նախկինում այստեղ ապրել և դասավանդել է կրոնական մտածող Ն.Ֆ. Ֆեդորովը։
1944 թվականի հուլիսի 5-ից Բորովսկը հանդիսանում է Կալուգայի մարզի Բորովսկի շրջանային կենտրոնը ։
Բորովսկի ազատագրումը 1942 թվականի ձմռանը
1942 թվականի դեկտեմբերի 31-ից մինչև 1942 թվականի հունվարի 4-ը տևած մարտերի արդյունքում՝ քաղաքը ազատագրվեց գերմանական օկուպացիայից, 33-րդ բանակային զորքերի կողմից, գեներալ Մ. Գ. Եֆրեմովի գլխավորությամբ։ Բորովսկը ազատագրվեց 113-րդ, 93-րդ և 201-րդ հրաձգային ստորաբաժանումների կողմից, որոնց աջակցեց՝ 338-րդ հրաձգային ստորաբաժանումը։
Զինանշան
Բորովսկ քաղաքի զինանշանը հաստատվել է 1777 թվականին (մարտի 10-ին)՝ որտեղ արտացոլվում է Միխայիլ Վոլկոնսկու սխրանքը, ով հերոսաբար զոհվել է իր քաջարի զինյալներ հետ միասին՝ լեհերի ձեռքով, 1610 թվականին. «Հիշեցնելով այս արժանի միջադեպը, այս քաղաքի զինանշանը բաղկցած է․ արծաթե դաշտից՝ պատկերելով անմեղություն ու անկեղծություն, կարմրավուն սրտից՝ որը ցույց է տալիս հավատարմություն, սրտի մեջտեղում պատկերված է խաչ՝ որն արտահայտում է ճշմարիտ նախանձախնդրություն Աստծո Օրենքի նկատմամբ՝ որպես բոլոր առաքինությունների հիմքի, և այս սիրտը շրջապատված է կանաչ դափնեպսակով՝ ցույց տալով անխախտելիությունն ու ամուր կապը փառքի արժանի այս առաջնորդի և այլոց միջև, ովքեր զոհվեցին իր հետ միասին՝ հանուն արդար գործի»։ (Ռուսական կայսրության 1775-1780):
Տպագիր մամուլ
«Բորովսկի Իզվեստիա» («Боровские известия») թերթը հասարակական-քաղաքական հրատարակություն է։ Հրատարակվում է շաբաթական երկու անգամ՝ չորեքշաբթի և ուրբաթ օրերին` 4-12 էջ (հիմնական թերթ), նաև՝ հավելվածները։ Իլրումն շրջանում և կյանքի բոլոր ոլորտներում տեղի ունեցող իրադարձությունների ժամանակագրության, թերթը ունի նաև համայնքային, «Բորովսկի շրջան»-ի քաղաքապետարանի օրենսդրական ակտերի, ինչպես նաև նրա կազմի մեջ մտնող մի շարք բնակավայրերի (Բորովսկ, Ասենևսկո, Սովյակի, Բորովսկի պետական ​​ֆերմա, Վորսինո, Կրիվսկոե) պաշտոնական հրատարակչի կարգավիճակ։ Հիմնադիրներն են՝ «Բորովսկի շրջան»ի քաղաքապետարանը և Բորովսկի շրջանի ինքնավար կառավարման վարչության «Շրջանային տեղեկատվական կենտրոն»-ը։
Թերթի առաջին համարը լույս է տեսել 1921 թվականի սեպտեմբերի 20-ին։ Թերթը 2011 թվականից ունի իր համարների էլեկտրոնային արխիվը։
«Բորովսկ-իմ սիրտ» («Боровск — сердце мое»)-քաղաքային մշակութային կյանքի, պատմության և զբոսաշրջության հանրային թերթ է։ Հոդվածներ են հրապարակվում Բալովսկի, Կալուգայի շրջանի և Մոսկվայի մարզի այլ փոքր պատմական քաղաքների մշակույթի և պատմության վերաբերյալ։
«Հիշողություն» («Память») մշտական ​​խորագրով սյունակում հրապարակվում է Բորովսկի հայտնի գիտնականների, վաճառականների, մարտիկների և պատմական գործիչների մասին։ Թերթը տեղեկատվություն է հրապարակում նաև Բորովսկին նվիրված նոր հրատարակությունների մասին։ Հրապարակվում են Բորովսկում զբոսաշրջության զարգացման հետ կապված նյութեր։ Թերթը անվճար բաժանվում է Բորովսկում, Օբնինսկում, Կալուգայում, Բալաբանովոյում, Մոսկվայում։ Հիմնադիրներն են՝ Փոքր պատմական քաղաքների զարգացման հիմնադրամը և «Բորովսկի երկրամաս» («Боровский край») մշակութային և պատմական կենտրոնը։ 2017 թվականի օգոստոսից լույս տեսած թերթը ունի իր թողարկումների ամբողջական էլեկտրոնային արխիվը։
Էլեկտրոնային լրատվամիջոցներ
Հեռուստատեսային և հեռարձակման ազդանշանների փոխանցումը քաղաքում իրականացվում է «Ռուսաստանի հեռուստատեսության և ռադիոհեռարձակման ցանցի դաշնային պետական ​​ձեռնարկություն» Կալուգայի տարածաշրջանային ռադիոյի և հեռուստատեսության փոխանցման կենտրոնի մասնաճյուղի կողմից։ Հեռարձակումն իրականացվում է Կալուգայի շրջանի ամենաբարձր՝ 198 մետր բարձրության վրա գտնվող Օբնինսկի բարձունքից։ Քաղաքի ողջ տարածքով հեռարձակվում է 20 հեռուստաալիքների և 3 ռադիոալիքների թվային ձևաչափովերով փաթեթ՝ առաջին մուլտիպլեքսը՝ 52 հեռուստաալիքով (722 ՄՀց), երկրորդը՝ 43 հեռուստաալիքով (650 ՄՀց)։
Քաղաքի հեռուստատեսային նորությունների հեռարձակումներն իրականացվում են «Բորովսկի շրջան՝ երեկ, այսօր, վաղը» («Боровский район: вчера, сегодня, завтра») հեռուստածրագրերում։ Ծրագիրը հեռարձակվում է շաբաթական կտրվածքով «ՏՎ-կենտրոն» (ОАО «ТВ-Центр») հեռուստատեսության պաշտոնական գործընկեր, Օբնինսկի՝ «Կռիլյա» («Крылья») հեռուստառադիոընկերության կողմից։
Արդյունաբերություն
Բորովսկ քաղաքում տեղակայված է համառուսական գիտահետազոտական ինստիտուտը՝ ֆիղիոլոգիայի, բիոքիմիայի և կերդանիների սննդի՝ որը հայտնի է գյուղատնտեսական կենդանիներին կերակրելու, միկրոօրգանիզմների կենսատեխնոլոգիայի, բջջային և գենետիկական ճարտարագիտության բնագավառներում ունեցած իր զարգացումներով։
Կլիմա
Բորովսկի կլիման բարեխառն մայրցամաքային է՝ չափավոր ցուրտ ձմեռներով (հունվարին՝ –9°С) և տաք ամառներով (հուլիսին՝ մոտ +18°С):
Արտաքին հղումներ
Պրոտվա գետ
Իվան Կարմիր
Դմիտրի Դոնսկի
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Կալուգայի մարզի Բորովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Կալուգայի մարզ
Վաչկովո (գյուղ, Մոնաստիրշչինսկի շրջան)
Վաչկովո (Вачково), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Մոնաստիրշչինսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Մոնաստիրշչինսկի շրջանի բնակավայրեր
Ռոբի Ֆաուլեր
Ֆաուլերը անցել է Լիվերպուլի բոլոր դպրոցներով։ Նա հանդիսանում է ակումբի պատմության ամենաուժեղ ֆուտբոլիստներից մեկը։ Լիվերպուլի կազմում անց է կացրել 330 խաղ՝ դառնալով 173 գոլի հեղինակ։ Այնուհետև մի քանի մրցաշրջան է անցկարցել Լիդս Յունայթեդի և Մանչեսթեր Սիթիի կազմում։ 2006 թվականի հունվարին վերադարձել է հարազատ ակումբ։ Ամռանը տեղափոխվել է 2-րդ Լիգայում հանդես եկող Քարդիֆ Սիթի։ 2008-2009 թվականների մրցաշրջանի նախաշեմին տեղափոխվեց Անգլիայի Պրեմիեր Լիգայում հանդես եկող Բլեկբերն ակումբ։ 2009 թվականի դեկտեմբերին պայմանագրի ժամկետը ավարտվելուց հետո, Ֆաուլերը տեղափոխվեց Ավստրալիայի առաջնություն։ Այստեղ սկզբնական շրջանում հանդես էր գալիս Նորտ Կվինսլենդ Ֆուրի ակումբում։ 2010 թվականի ապրիլի 27-ին պայմանագիր կնքեց Պերտ Գլորի թիմի հետ։
2011 թվականին նա տեղափոխվեց Թաիլանդի առաջնություն և սկսեց կրել Մուանգտոնգ Յունայթեդ ակումբի համազգեստը։ Այնուհետև նա նշանակվեց խաղացող մարզիչ, որտեղ էլ շարունակեց աշխատել մինչև իր հրաժարականը՝ 2012 թվականի վերջը։
Անգլիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի կազմում անկացրեց 26 հանդիպում և դարձավ 7 գոլի հեղինակ։ Անգլիայի ազգային հավաքականի կազմում մասնակցել է Եվրո 1996-ին, Եվրո 2000-ին, ինչպես նաև 2002 թվականի աշխարհի առաջնությանը։
Ֆաուլերը 6-րդն է Անգլիայի Պրեմիեր Լիգայի ռմբարկուների ցանկում։ Ֆաուլերից լավ արդյունքներ ունեն միայն Ալան Շիրերը, Ուեյն Ռունին, Էնդրյու Քոուլը, Ֆրենկ Լեմպարդը և Թիերի Անրին։
2001 թվականի դերսասան Ռոբերտ Կարլայլը «Ֆորմուլա 51» ֆիլմի ամբողջ ընթացքում կրում էր Ֆաուլերի մարզաշապիկը։
Մանկություն
Ֆաուլերը ծնվել է Լիվերպուլի հարևանությամբ գտնվող Տոկստետե արվարձանում։ Սկզբում կրում էր մոր ազգանունը՝ Ռայդեր ։ Մանուկ ժամանակ երկրպագում էր Էվերթոնին և հաճախ էր գնում Գուդիսոն պարկ՝ իր երկրպագած թիմի խաղերը տեսնելու համար։ Դպրոցական տարիներին խաղացել է «Տորվալդ» ակումբի կազմում։ Խաղերից մեկում դարձել է 16 գոլի հեղինակ, իսկ հանդիպումն ավարտվել է 26-0 հաշվով ։
1985 թվականին Ֆաուլերը տեղափոխվեց «Լիվերպուլ Սքուլբոյս ակումբ» (Liverpool Schoolboys), որտեղ նրա խաղը առաջին անգամ տեսավ Լիվերպուլի սկաուտ Ջիմի Էսպինոլան։ Ռոբերտը սկսեց շաբաթական մեկ մարզում անցկացնել ակումբի հիմնական կազմի հետ։ Դպրոցն ավարտելուց հետո՝ 1991 թվականին պայմանագիր կնքեց Լիվերպուլի երիտասարդական թիմի հետ ։
Լիվերպուլ
Ֆաուլերը իր պրոֆեսինալ կարիերան սկսել է Լիվերպուլի կազմում։ Նա Լիվերպուլի հետ պայմանագիր ստորագրեց 1992 թվականի ապրիլի 9-ին, երբ դեռ դպրոցական էր։Առաջին անգամ Ֆաուլերը հայտավորվեց 1993 թվականի հունվարի 13-ին Անգլիայի գավաթի շրջանակներում Բոլտոնի դեմ կայացած խաղում, սակայն այդպես էլ խաղադաշտ դուրս չեկավ։ Հաջորդ տարում Անգլիայի երիտասարդական հավաքականի հետ նա դարձավ Եվրոպայի առաջնության հաղթող ։ Մինև այդ Ֆաուլերը հասցրեց իր առաջին պաշտոնական հանդիպումն անցկացնել Լիվերպուլի հիմնական թիմի կազմում։ 1993 թվականի սեպտեմբերի 22-ին Ֆաուլերը գավաթի շրջանակներում դուրս եկավ խաղադաշտ, որտեղ Լիվերպուլը 3-1 հաշվով առավելության հասավ Ֆուլհեմի նկատմամբ ։ 2 շաբաթ անց տեղի ունեցած պատասխան խաղում Ֆաուլերը 5 գնդակ հեղինակեց, դառնալով ակումբի պատմության 4-րդ ֆուտբոլիսը, որին հաջողվել է հասնել նմանատիպ նվաճման։ Իր առաջին գնդակը նա խփեց 1993 թվականի հոկտեմբերի 16-ին Օլդհեմ Յունայթեդի դեմ կայացած խաղում հանդիպման 87-րդ րոպեին ։
Պրեմիեր լիգայի շրջանակներում առաջին հեթ-տրիկը հեղինակել է Սաութհեմփթոնի դեմ կայացած խաղում։ Դա նրա ընդամենը 5-րդ հանդիպումն էր Պրեմիեր Լիգայի շրջանակներում։ Առաջին 13 խաղերում նա դարձավ 12 գոլի հեղինակ։ Այս բաձր արդյունավետությունը չվրիպեց Անգլիայի երիտասարդական հավաքականի մարզիչների ուշադրությունից, և նա հրավիրվեց ազգային երիտասարդական հավաքական։ 1993 թվականի նոյեմբերին Սան Մարինոյի դեմ հանդիպման ժամանակ արդեն 3-րդ րոօեին բացեց հանդիպման հաշիվը։ 1993 թվականին Ֆաուլերը դարձավ ակումբի լավագույն ռմբարկուն․ 18 գոլ բոլոր մրցաշարերում միասին վերցրած։ Այդ տարի ակումբը կարողացավ գրավել միայն 8-րդ հորիզոնականը, ինչն իսկական հիասթափություն էր ակումբի երկրպագուների համար։
Ֆաուլերը 2 տարի անընդմեջ՝ 1995-1996 թվականներին դարձել է անգլիացի ամենատաղանդավոր երիտասարդ ֆուտբոլիստը ։ Մինչ այդ նման հաջողության հասել էր Ռայան Գիգզ, իսկ հետագայում նման նվաճման հասավ նաև Ուեյն Ռունին ։
1990-ական թվականների կեսրերին Լիվերպուլում հանդես էին գալիս միանգամից մի քանի շատ տաղանդավոր ֆուտբոլիստներ։ Սակայն պետք է նշել, որ թիմը այդ ժամանակ լուրջ հաջողություններ չունեցավ և չկարողացավ հաղթել Անգլիայի ազգային առաջնությունում։ Ֆաուլերից բացի այդ ժամանակ Լիվերպուլի մարզահագուստն էին կրում Փոլ Ինսը, Սթիվ ՄաքՄանամանը, Ստեն Կոլիմորը, Ջեյմի Ռեդնապը, Դևիդ Ջեյմսը։ Այս թիմը կոչվում էր նաև Սպայզ Բոյս, այսինքն տաղանդավոր ֆուտբոլիստների թիմ։ Լրագրողները ակումբի անհաջող ելույթները մեկնաբանում էին որպես թույլ խաղի արդյունք՝ պատճառաբանելով, որ նրանք ավելի շատ ժամանակ էին հատկացնում իրենց արտաքին տեսքին և ակումբներ այցելելուն․ արդյուքնում ժամանակ չէր մնում խաղերին պատշաճ կերպով պատրաստվելու համար ։
1996 թվականին Ֆաուլերը առաջին պաշտոնական հանդիպումն անցկացրեց ազգային հավաքականի կազմում Բուլղարիայի ազգային հավաքականի դեմ "։ Սակայն դա ընկերական խաղ էր։ Իսկ արդեն առաջին մրցութային հանդիպումը Խորվաթիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի դեմ էր։ Ֆաուլերը շատ լավ հանդես եկավ Եվրո 1996-ին ։ Իր հարազատ երկրում անցկացրած առաջնությանը հանդես եկավ 2 խաղում։ 1996 թվականի դեկտեմեբրի 14-ին Միդլսբրոյի դեմ հանդիպման ժամանակ դարձավ 4 գոլի հեղինակ և գերազանցեց 100 գոլի սանդղակը Լիվերպուլի կազմում։ 1996 թվականին նա գլխավորեց ՈՒԵՖԱ-ի Fair Play-ը։ Ֆաուլերի կարծիքով՝ դրա հիմնական պատճառը այն էր, որ Արսենալի դարպասապահ Դևիդ Սիմենը նրա նկատմամբ չէր խախտել խաղի կանոնները ։ Ֆաուրերը չկարողացավ մրցավարին համոզել, որ նրա նկատմամբ խախտում չի եղել, և սխալմամբ է 11 մետրանոց նշանակվել։ Ֆաուլերը հարվածելու փոխարեն գնդակը փոխանցեց դարպասապահին, սակայն դարպասապահը չկարողացավ այն ֆիքսել, և Մաքատիրը ավելացնելով գնդակը ուղարկեց դարպասը։ Չնայած երկրպագուները կարծում էին, որ նա դիտավորյալ նման թույլ հարված կատարեց, այնուամենայնիվ նա խաղից հետո նշեց, որ ցանկանում էր գոլ խփել, քանի որ դա նրա պարտականությունն է ։
Մինչև 1997 թվականը Ֆաուլերը յուրաքանչյուր տարում դառնում էր նվազագույնը 30 գոլի հեղինակ։ 3 տարում նա կարողացավ 98 գնդակ ուղարկել հակառակորդ թիմերի դարպասները, իսկ 3,5 տարում՝ 116։ Ստեն Կոլիմորը՝ Ֆաուլերի խաղընկերը 1995-1997 թվականներին, իր հեղինակային գրքում գրել է, որ Ֆաուլերը լավագույն ֆուտբոլիստն է, որի հետ նա երբևէ խաղացել է։ Ֆաուլերը և Կոլիմորը Անգլիայի առաջնությունում հանդես եկող լավագույն հարձակվողական զույգն էին 1996-1997 թվականներին։
1997-1998 թվականներին նա ստացավ ծանր վնասվածք, որի արդյունքում չկարողացավ մասնակցել 1998 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնությանը ։ Նրա բացակայությամբ հավաքականի կազմում իր նորամուտը նշեց Մայքլ Օուենը։
1999 թվականին ակումբը նրան պատժեց 60000 ֆունտով, քանի որ Էվերտոնի դարպասը գրավելուց հետո վազեց եզրային գծի մոտ և սկսեց հոտ քաշել գծից՝ առաջացնելով թմրամոլի պատկեր ։ Հետո ֆուտբոլիստը հայտարարեց, որ այս քայլը ուղված էր Էվերտոնի երկրպագուներին, որոնք նախկինում նրան մեղադրել էին թմրամիջոց օգտագործելու մեջ։ Բացի դրամական տուգանքից նա պատժվեց նաև 4 խաղ որակազրկումով։ Հետագայում պատժի ժամկետը երկարացվեց 2 խաղով, քանի որ հանդիպումներից մեկի ժամանակ ծաղրել էր Չելսիի պաշտպաններին ։
2000-2001 թվականներին Ֆաուլերի կարիերայում շատ հաջող տարի էր։ Նա հայտնվեց 3 եզրափակիչներում, կարողացավ հեղինակել 17 գնդակ և հաղթել 3 գավաթները ։ Վնասվածք ստացած Ռեդնապի փոխարեն Ֆաուլերը դարձավ ակումբի ավագ։ Մասնակցեց Լիգայի գավաթի շրջանակներում Ստոկ Սիթիի դեմ կայացած հանդիպմանը, դարձավ հեթ-տրիկի հեղինակ, իսկ հանդիպումն ավարտվեց 8-0 հաշվով։ Դա երկրորդ ջախջախիչ հաղթանակն էր 1986 թվականից հետո, երբ 10-0 հաշվով հաղթանակ էին տարել լոնդոնյան Ֆուլհեմի նկատմամբ ։ Ռոբին գոլի հեղինակ դարձավ նաև եզրափակիչում Բիրմինգհեմ Սիթիի դեմ։ Նա խաղաշատ դուրս եկավ հանդիպման 77-րդ րոպեին, երբ կարմիրները դեռ պարտվում էին 0-1 հաշվով։ Արդյունքում մերսիսայդյան ակումբը կարողացավ հաղթանակ տանել Օուենի 2 գոլրի շնորհիվ։ Այդ խաղից 4 օր անց Ֆաուլերը նորից փոխարինման դուրս եկավ ՈՒԵՖԱ-ի գավաթի խաղարկության եզրափակիչում «Դեպորտիվո Ալավեսի» դեմ։ 64-րդ րոպեին դուրս եկավ խաղադաշտ Էմիլ Հեսկիի փոխարեն։ 7 րոպե անց դարձավ գոլի հեղինակ, սակայն Ալավեսը կարողացավ հավասարեցնել հանդիպման հաշիվը և խաղը տեղափոխել լրացուցիչ ժամանակ։ 116-րդ րոպեին կարմիրները կարողացան խփել ևս մեկ գնդակ և տանել հաղթանակ։ Դա 3-րդ գավաթն էր, որ այդ տարի նվաճեց Լիվերպուլը։
2001-2002 թվականներին Ֆաուլերը ՈՒԵՖԱ-ի սուպերգավաթի շրջանակներում կարողացավ հաղթանակի հասնել Բավարիայի դեմ 3-2 հաշվով ։ Դրանից հետո սկսեց չհայտնվել կարմիրների մեկնարկային կազմում։ 2001 թվականի նոյեմբերին առաջին հեթ-տրիկը վերջին 3 տարիների ընթացքում։ 2002 թվականին գլխավոր մարզիչ Ժերար Ուլյեի հետ առաջացած տարաձայնության հետևանքով ստիպված լքեց իր հարազատ ակումբը։Նրա վերջին հանդիպումը Սանդերլենդի դեմ էր, որի ընթացքում փոխարինվեց ընդմիջման ժամանակ։ Լիվերպուլի երկրպագունրի կարծիքով հենց Ֆաուլերի բացակայության պատճառով ակումբը չկարողացավ նվաճել առաջնության հաղթողի տիտղոսը ։
Լիդս
Չնայած իր սիրված լինելու հանգամանքին կարմիրների երկրպագուների շրջանակներում, որոնք Ֆաուլերին անվանում էին «աստված» ՝ Մայքլ Օուենը և Էմիլ Հեսկին դարձան հարձակվողական զույգը, և երկրպագուներին ստիպեցին մոռանալ Ռոբիին։ Արդյունքում Ֆաուլերը 12 մլն ֆունտի դիմաց տեղափոխվեց Լիդս Յունայթեդ ։ Ֆաուլերի նորամուըի հանդիպումը տեղի ունեցավ 1 ամիս անց Ֆուլհեմի դեմ, հենց նույն մարզադաշտում, որտեղ 8 տար առաջ իր դեբյուտային հանդիպումն էր անցկացրել Լիվերպուլի կազմում։ Ֆաուլերը ընդգրկված էր նաև Անգլիայի ազգային հավաքականում Աշխարհի 2002 թվականի առաջնության ժամանակ, սակայն խաղային ժամանակ գրեթե չստացավ․ փոխարինման դուրս եկավ միայն Դանիայի դեմ հաղթական խաղում։
Մանչեսթեր Սիթի
2002-2003 թվականների մրցաշրջանից առաջ Ֆաուլերը տեղափոխվեց Մանչեսթեր Սիթի։ Սկզբում նա հրաժարվում էր տեղափոխվել Սիթի, որի հետևանքով էլ առաջացան մի շարք տարաձայնություններ գլխավոր մարզիչ Քևին Քիգանի և նախագահ Դևիդ Բարնշտայնի միջև։ Առաջացած տարաձայնության հետևանքով վերջինս լքեց ակումբը ։ Ֆաուլերը ակումբի հետ պայմանագիր ստորագրեց հունվարի 16-ին։ Նոր ակումբի կազմում նա իր նորամուտը նշեց 2003 թվականի փետրվարի մեկին Վեստ Բրոմվիչ Ալբիոնի դեմ կայացած խաղում ։ Մինչև մրցաշրջանի ավարտը Ֆաուլերը դարձավ ընդամենը 2 գոլի հեղինակ։
Ֆաուլերը շարունակում էր պայքարել իր առողջական խնդիրների լուծման համար, որի արդյունքում 2003-2004 թվականներին մասնակցեց ընդամենը 10 հանդիպման։ Լիվերպուլի դեմ կայացած հանդիպման ժամանակ Ֆաուլերը դարձավ գոլի հեղինակ, իսկ հանդիպումն ավարտվեց 2-2 հաշվով։ Այնուհետև Ռեալ Մադրիդից Մանչեսթեր Սիթի տեղափոխվեց նրա նախկին խաղընկեր Սթիվ ՄաքՄանամանը։ Սակայն հարձակվողական զույգը չկարորացավ գտնել իր նախկին խաղը, որոնք նրանք ցուցադրում էին մերսիսայդյան ակումբում հանդես գալու տարիներին, և սկսեցին շատ քննադատվել Սիթիի երկրպագուների կողմից ։ Նույն տարում նրան մեղադրեցին նաև սեքս սկանդալի մեջ, ինչը նույնպես բացասական ազդեցություն ունեցավ նրա խաղի վրա ։