cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ԱՄՆ-ի պատմություն (1789-1848)
Չեղյալ հայտարարման արդյունքում առաջացած ճգնաժամը
Ջեքսոնի նախագահության ևս մեկ առանձնահատկություններից մեկը առանձին նահանգներում անջատողական տրամադրությունների աճն էր։ Մանսնավորապես, Հարավային Կարոլինան բողոքարկեց մաքսային տարիֆների ոլորտում դաշնային քաղաքականությունը։ Նահանգի իշխանությունները հայտարարեցին, որ մի շարք դաշնային օրենքներ հակասում են սահմանադրությանը և տվյալ նահանգի սահմաններում  հայտարարվում են «չեղյալ», այսինքն՝ ուժը կորցրած։ Անջատողականներին աջակցում էր փոխնախագահ Ջոն Քելհունը։ Ի պատասխան դրա 1832 թվականին նախագահ Ջեքսոնը Հարավային Կարոլինայի մայրաքաղաք Չարլստոն ուղարկեց մի քանի նավերից բաղկացած ռազմական էսկադրա և հայտարարեց, որ նահանգը կանգնած է «պետական դավաճանության սահմանին»։ Դիմելով Հարավային Կարոլինայի քաղաքացիներին՝ Ջեքսոնը կոչ արեց մնալ  ԱՄՆ-ի կազմում, իսկ նույն տարում կայանալիք ընտրություններում իր թեկնածությունը առաջադրեց արդեն ուրիշ փոխնախագահի հետ։ Նահանգի տարիֆային քաղաքականության և դաշնային կառավարության միջև փոխզիջման Կոնգրեսում կարողացան հասնել սենատոր Քլեյի միջնորդության շնորհիվ։ Մնացած հարավային նահանգները այդ ընթացքում աջակցում էին նախագահին, սակայն հետագայում անջատողականության աճը ԱՄՆ-ում հանգեցրեց քաղաքացիական պատերազմի։
Բանկերը
Ջեքսոնի վարչակարգի լուրջ խնդիրներից մեկը հանդիսացավ Միացյալ Նահանգների Կենտրոնական բանկի լիցենիզիայի չեղարկումը։ Նրա գործունեությունը խիստ քննադատում էին բնակչության չքավոր շերտերը՝ հատկապես արևմտյան նահանգներում՝ մեղադրելով վարկավորման ոլորտում մենաշնորհ ունենալու և առավել հարուստ մարդկանց առավելություն տալու մեջ ։ Հավասար հնարավորությունների համար պայքարը՝ անկախ սեփական ունեցվածքի չափերից, Ջեքսոնի նախընտրական խոստումներից մեկն էր։
1833 թվականին Ջեքսոնը հայտարարեց, որ պետական ֆինանսները այդուհետ չեն տեղաբաշխվելու ԱՄՆ-ի Բանկում, իսկ այն դեպոզիտները, որոնք արդեն գտնվում են այդ բանկում, շուտով սպառելու են՝ ի հաշիվ ընթացիկ կառավարական ծախսերի։ Ծրագրավորվում էր պետական բյուջեի բոլոր եկամուտները տեղաբաշխել առանձին նահանգների առավել հուսալի բանկերում։
Այդպիսի համակարգը հեշտացրեց վարկի ստացումը և նպաստեց արևմուտքում նոր տարածքների յուրացմանը։ Միևնույն ժամանակ բանկային համակարգը առավել անկայուն դարձավ և դրա հետևանքով առավել զգայուն էր բնակչության շրջանում պարբերաբար առաջացող խուճապի նկատամամբ, ուստի ԱՄՆ-ում քաղաքացիական պատերազի նախօրյակին կրկին իր գործունեությունը վերսկսեց Կենտրոնական բանկը։
Պաշտոնաթողությունից առաջ Ջեքսոնը իրեն փոխարինող նշանակեց Մարտին Վան Բյուրենին, ով հեշտությամբ հաղթանակ տարավ 1836 թվականի նախագահական ընտրություններում։ Սակայն մի քանի ամիս անց ԱՄՆ-ում խուճապ էր տիրում՝ կապված տնտեսական դժվարությունների հետ, որոնք առաջացել էին ֆինանսական սպեկուլյացիաների արդյունքում։ Բանկային համակարգը փլուզվեց, ինչը բերեց ձեռնարկությունների զանգվածային փակման և բնակչության շրջանում գործազրկության աճի։ Չնայած այն բանի, որ ճգնաժամի պատճառների առաջացման համար հիմք էր դրել Ջեքսոնի քաղաքականությունը, սակայն հասարակությունը ամեն ինչում մեղադրում էր Վան Բյուրենին, և 1840 թվականի նախագահական ընտրություններում նա պարտվեց վիգերի կուսակցության կողմից առաջադրված թեկնածու Ուիլյամ Հարիսոնին։ Դժբախտաբար, Հարիսոնի նախագահությունը տևեց միայն մեկ ամիս, քանի որ նա մահացավ թոքախտից, և նրա լիզորությունները փոխանցվեցին փոխնախագահ Ջոն Թայլերին։ Սակայն իշխանության գալով ոչ ընտրությունների միջոցով, Թայլերը այնքան էլ մեծ համբավ չէր վայելում, և վիգերը նոր նախագաին նույնիսկ դուրս հանեցին կուսակցության շարքերից։
Հեղափոխությունների ժամանակաշրջան
ԱՄՆ-ում դեպի արևմուտք էքսպանսիայի ընթացքում վիթխարի տարածքների ձեռքբերման ֆոնին բացի լայնածավալ սոցիալական, քաղաքական և տնտեսական փոփոխություններից XIX դարի առաջին կեսին  երկիրը հասարակական գիտակցության լուրջ փոփոխություններ էր վերապրում։ XVIII դարի Առաջին մեծ զարթոնքից հետո սկսվեց Երկրորդ մեծ զարթոնքի համար մղվող շարժումը, որի ընթացքում ավանդական շատ սոցիալական և հոգևոր արժեքներ էականորեն փոխվեցին։ Ի հայտ եկան նոր սոցիալական ստանդարտներ, այդ թվում՝ հոգևոր ։
Երկրորդ մեծ զարթոնքը
Երկրորդ մեծ զարթոնք են անվանում բողոքական հոգևոր շարժումը, որը 1800-1840-ական թվականներին ընդգրկեց ամբողջ երկիրը և նրա յուրաքանչյուր շրջանը։ Դրա հիմքում ընկած էին ազատ կամքի արտահայտման միջոցով հոգու փրկության ամերիկյան ավանդական պատկերացումները։ Միլիոնավոր մարդիկ կրկին դարձան եկեղեցական համայնքների անդամներ։ Միաժամանակ ուժեղացան նաև հեղափոխական տրամադրությունները, որոնց նպատակն էր Հիսուսի երկրորդ գալստյան շեմին արմատախիլ անել հասարակական արատները   ։
Դպրոցները
ԱՄՆ-ում կրթությունը երկար ժամանակ մնում էր տեղական իշխանությունների մասնավոր գործը, և առանձին շրջաններում կրթությունը էականորեն տարբերվում էր միմյանցից։ Նոր Անգլիայում տարածված էին համայնքային դպրոցները, չնայած դրանք հաճախ բաժանվում էին ըստ դասային պատկանելության։ Բանվորների երեխաների համար նախատեսված դպրոցներին էականորեն ավելի վատ էին հետևում, քան ունևոր խավի երեխաների դպրոցներին։ Ուսուցիչներից սպասում էին անբասիր վարք, սակայն այն, ինչ նրանք սովորեցնում էին, որոշում էին տեղական իշխանությունները։
Դրանք առավելապես հոգևոր նորմեր էին, և հետևելով կալվինիզմի փիլիսոփայությանը, ուսուցիչները իրենց աշակերտներից պահաջում էին կարգուկանոն՝ նրանց ենթարկելով հասարակական նվաստացման և մարմնական պատիժների։ Հարավում հասարակական դպրոցները քիչ էին, և գերակշռում էր տնային ուսուցումը։ Միայն հարուստ պլանտատորները կարող էին իրենց թույլ տալ իրենց երեխաների համար ուսուցիչներ վարձել։
Տարրական և միջին կրթության բարեփոխումները սկսվեցին Մասաչուսեթսում, որտեղ Հորացիոս Մաննը առաջարկեց միասնականացնել կրթության և դպրոցների ֆինանսավորման կարգը՝ միաժամանակ նահանգի սահմաններում ներդնելով կրթական միասնական ստանդարտներ։
Երեխաների մեծամասնությունը կարդալ և գրել էր սովորում Վեբսթերի «Կապույտ բառարանով»։ Չնայած հետագայում շատ նահանգներ հետևեցին Մասաչուսեթսի օրինակին, Նոր Անգլիան դեռևս երկար ժամանակ զանգվածային կրթության կազմակերպման գործում առաջատար դիրք էր գրավում։ Շնորհիվ Գերմանիայից ժամանած ներգաղթյալների ԱՄՆ-ում բացվեցին նաև մանկապարտեզներ և գիմնազիաներ։
Ստրկության վերացման համար շարժումը
XIX դարի սկզբին քաղաքական առաջնորդները, որոնց թվում էին առավել հայտնի սենատոր Հենրի Քլեյը և նախագահ Մոնրոն, համարում էին, որ ստրկությունը անցանկալի երևույթ է սոցիալական հասարակության մեջ և հույս ունեին, որ ժամանակի ընթացքում այն չեղյալ կհամարվի, իսկ ստրուկները կվերադարձվեն Աֆրիկա։ Այսպես, ամերիկյան գաղութատեր հասարակությունը փորձում էր աֆրիկական առափնյա հատվածում ձևավորել գաղութ ազատ արձակված ստրուկներից, որի հիմքում հետագայում առաջացավ Լիբերիա պետությունը։ Նրա մայրաքաղաքը՝ Մոնրովիան, իր անվանումը ստացել է ԱՄՆ նախագահ Ջեյմս Մոնրոյի պատվին։ Սակայն 1840 թվականին ստրկության վերացման կողմնակիցները հրաժարվեցին դեպի Աֆրիկա ստրուկների հայրենադարձության գաղափարից ։
Աբոլիցիոնիստների շարժումը սպիտակամորթ բողոքականների շարքում հիմնված էր Երկրորդ մեծ զարթոնքի ավետարանական սկզբունքների վրա։ Նրանց շարքերում էր ավետարանական Թեոդոր Ուելդը, որը կոչ էր անում անհապաղ ազատագրել բոլոր ստրուկներին։ Ուիլյամ Հարիսոնը հիմնադրեց հատուկ թերթ՝ «Լիբերեյթոր»-ը (Ազատարար) և «Ստրկության դեմ ամերիկյան ընկերությունը»։ Քանի որ Հարիսոնը նաև հանդես էր գալիս կանանց իրավունքների համար, ընկերությունը շուտով տրոհվեց, և խումբը, որը գլխավորում էր Լյուիս Թափանը և որը հրաժարվում էր պայքարել կանանց ազատությունների համար, ստեղծեց «Ամերիկայում և արտասահմանում ընդդեմ ստրկության» ընկերությունը ։
Միևնույն ժամանակ ընկերության շրջանակներում ստրկության և աբոլիցիոնիստների նկատմամբ վերաբերմունքը միանշանակ չէր։ Աբոլոցիոնիստների նկամամբ հաճախ էին հետապնդումներ իրականացվում․ Հարիսոնին Բոստոնում քիչ էր մնացել ինքնադատաստանի ենթարկեին, իսկ լրագրող Էլիյա Լավջոյը Իլինոյս նահանգում ստրկության դեմ ունեցած ելույթի համար սպանվեց։ Կոնգրեսում հատուկ կարգ ընդունվեց, որն արգելում էր քննարկել ստրկությանը վերաբերող հարցեր՝ կոնգրեսականների միջև բախումներից խուսափելու համար։ Սպիտակամորթ ամերիկացիների մեծամասնությունը սևամորթներին համարում էր ցածր ռասայի ներկայացուցիչ և աբոլիցիոնիստների նկատմամբ բացասական էր տրամադրված։ Աֆրոամերիկացիների իրավունքները սահմանափակ էին նույնիսկ այն նահանգներում, որտեղ ստրկությունն արդեն արգելված էր։ Նրանք կարող էին ցածր վարձատրվող աշխատանքի համար մրցակցել միայն իռլանդացիների հետ, որոնք անգլոսաքսոնական հասարակության մեջ դիտարկվում էին որպես ստորադասներ։ Հարավում պլանտատորները համարում էին, որ ստրկությունը անհրաժեշտ է իրենց տնտեսության համար, և որ ազատագրված ստրուկները կարող էին աֆրիկանացնել հարավային նահանգների հասարակությանը, ինչպես դա տեղի ունեցավ Հայիթիում։
Ինչպես ազատության մեջ ծնված աֆրոամերիկացիները, այնպես էլ նախկին ստրուկները համարվում էին աբոլիցիոնիստներ։ Նրանցից առավել ազդեցիկ էր փախուստի դիմած ստրուկ Ֆրեդերիկ Դուգլասը, որի բոցավառ ելույթները գրավում էին ոչ միայն բազմաթիվ կողմնակիցների, այլ նաև հակառակորդների։ Լինելով գրագետ և օժտված լրագրող՝ Դուգլասը հրատարակեց իր սեփական թերթը «Հյուսիսային աստղ» և գրեց երեք ինքնակենսագրական գրքեր, որոնք դարձան բեսթսելլերներ։  Մեկ այլ աֆրոամերիկացի գրող Դեյվիդ Ուոքերը, ով հանդիսանոմ էր «Կոչ աշխարհի ծաղկուն հասարակությանը» գրքի հեղինակ, ուղղակիորեն կոչ էր անում ստրուկներին ապստամբել սպիտակամորթների բռնապետության դեմ։ Մինչ ԱՄՆ-ում քաղաքացիական պատերազմի սկսվելը գործում էր «Ընդհատակյա երկաթուղի» ընկերությունը, որը օգնում էր ստրուկներին փախչել այն նահանգներ, որտեղ ստրկությունը արգելված էր։Այդ ընկերության աչքի ընկնող իգական սեռի ներկայացուցիչներից էր Հարրիեթ Թաբմենը, որը կյանքը վտանգելով ացնում էր այն նահանգներ, որտեղ ստրկատիրությունը գործում էր, և այնտեղից դուրս էր բերում փախստական ստրուկների ։ Աբոլոցիոնիստների շարժմանը մասնակցում էին նաև շատ այլ կանայք՝ Գրիմկե քույրերը, Էլիզաբեթ Սթենթոնը, Լուկրեցիա Մոտը, Սոջորեր Թրութը, որոնք, ինչպես և Հարիսոնը, միավորում էին կանանց և ստրուկների ազատագրության հարցերը ։
Տնտեսական աճ
XIX դարի առաջին կեսին արդյունաբերացման արդյունքում գյուղատնտեսական երկրից Ամերիկան վերածվեց արդյունաբերական տերության։ Առաջին հերթին զարգացավ տրանսպորտը, իսկ հետագայում երկաթուղիները օգտագործվում էին արտադրության զարգացման, դեպի ձեռնարկություններ հումքի մատակարարման և պատրաստի ապրանքի արտահանման համար։ Բացի այդ,  կատարվեց արտադրության դետալների և բաղադրիչների ստանդարտիազացիա, որպեսզի դրանք փոխադարձ փոխարինելի լինեին։ Կառավարությունը, խրախուսելով ազգային արդյունաբերության զարգացումը,  պաշտպանում էր վերջինիս ներմուծվող ապրանքների մրցակցությունից՝ սահմանելով շահավետ մաքսային տարիֆներ ։
Տարածքային ընդարձակումը դեպի արևմուտք
1812-1815 թվականների անգլո-ամերիկյան պատերազմից հետո հնդկացիները զրկվեցին Մեծ Բրիտանիայի աջակցությունից և ամերիկյան էքսպանսիային այլևս էական դիամդրություն չէին կարող ցույց տալ։ 1830-ական թվականներին Կոնգրեսի և նախագահ Ջեքսոնի վարչակարգի որոշումներով բազմաթիվ հնդկացիներ տարհանվեցին։  Չնայած Գերագույն դատարանը այդ որոշումները համարեց հակասահմանադրական, Ջեքսոնը դատարանի որոշումն անտեսեց։ Նրան նույնիսկ վերագրում են հետևյալ հեգնական արտահայտությունը․ «Դե ինչ, եթե բոլոր ապացուցել եք՝ գործե՛ք»։
Ամերիկյան բանակին հետամուտ՝ արևմուտք էին շարժվում նաև գաղութարարները։ Նրանցից ամենահայտնին համարվում է Դենիել Բունը՝ Կենտուկիի առաջին նորաբնակիչը։ Նոր հողերի սակրավորները սովորաբար որսորդներն էին և մորթեղենի առևտրով զբաղվողները, որոնք տեղեկատվություն էին ներկայացնում այն հողերի մասին, որտեղ նրանք գործունեություն էին ծավալել։
1840-ական թվականներին ԱՄՆ-ում տարածված էր բացահայտ նախասահմանման հայեցակարգը, համաձայն որի ինքը ճակատագիրն էր սպիտակամորթերին տրամադրել ամբողջ մայրցամաքը։ Այդ ժամանակ ԱՄՆ-ը ստացավ լիակատար վերահսկողություն Օրեգոնի նկատմամբ։
Երկրի հարավի ստրկատերերի շահերն արտահայտող դեմոկրատերի կառավարությունը 1845 թվականին զավթեց Մեքսիկային պատկանող Տեխասը։ Դրա հետևանքով 1846-1848 թվականներին պատերազմ սկսվեց Մեքսիկայի և ԱՄՆ-ի միջև։ Պատերազի արդյունքը եղավ Նոր Մեքսիկայի և Հյուսիսային Կարոլինայի վիթխարի տարածքների միացումը ԱՄՆ-ին։
Սրան զուգընթաց տեղի էր ունենում հնդկացիական հողերի զավթումը։ Հարավում հնդկացիներից հողերը խլում էին ստրկատեր-պլանտատորները, իսկ հյուսիսում՝ ֆերմերները։ ԱՄՆ տարածքը մեծացավ չորս անգամ և արևմտյան սահմանը հասավ Խաղաղ օվկիանոսի ափերին։
Այսպես կազմավորվեց և ընդարձակվեց ԱՄՆ-ը, որը դարձավ ինդուստրիալ քաղաքակրթության հզոր երկիր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի պատմություն Կատեգորիա:19-րդ դարը ԱՄՆ-ում Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի պատմություն ըստ ժամանակաշրջանի
Կրուչենեց
Կրուչենեց (Крученець), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Չեռնյախովսկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1634 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Կրուչենեց գյուղում բնակվում էր 251 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1,28 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 196,09 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Չեռնյախովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1634 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Սուրբ Գեորգի եկեղեցի (Վերին Ակեթ)
Սուրբ Գեորգի (აკეთის წმინდა გიორგის ეკლესია՝ ակեթիս ծմինդա գեորգիս էկլեսիա), ավերված եկեղեցի Վրաստանում։ Գտնվում է Գուրիայի մարզի Լանչխութի շրջանում։
Կառուցվել է 1899 թվականին՝ գյուղի գերեզմանադաշտի մոտ։ Այժմ երեք կողմից ավերված է, պահպանվել է միայն հարավային պատը։
Տես նաև
Կատեգորիա:Գուրիայի մարզի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Վրաստանի եկեղեցիներ Կատեգորիա:Լանչխութի շրջան
Սարմիկո
Սարմիկո (Сармико), խորհրդային նկարված մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ, որն ստեղծվել է 1952 թվականին, ռեժիսիորներ Օլգա Խոդատաևայի և Եվգենի Ռայկովսկու կողմից։
Սյուժե
Չուկչա Սարմիկոն վերադառնում էր ծովափղի որսից, և պապիկն ասում է նրան, որ ռադիոյով լսել է ձմեռողների մոտ թռչող ինքնաթիռի մասին, և որ ծովածոցում սառույցը շատ վտանգավոր է։ Սարմիկոն դահուկներով վազում ինքնաթիռը դիմավորելու։ Իսկ այդ ժամանակ օդաչուն արդել ժամանել էր և տեղի դպրոցի համար բերել էր գրքեր, ներկեր և այլն։ Ինքնաթիռը դիմավորում էին Լենան և իր հայրիկը` ձմեռողը։ Լենան եղնիկի վրա նստած գնում է` Սարմիկոյին գիրք տալու։ Նա գնում է ծովածոցի սառույցի վրայով, թեկուզ խոստացել էր (անգամ` ազնիվ պիոներական խոսք էր տվել) գնալ միայն ափով։ Եվ դրա համար հատուցում է. ծովածոցի սառույցը ճաքում է։ Տղան հասցնում է դահուկով մոտենալ Լենային, և ճաքը հեռացնում է ափից։ Լենան լացում է, սակայն Սարմիկոն կարողանում է նրան հանգստացնել, իսկ հետո նստեցնում է եղնիկի վրա (նա ինքը նստել չէր կարող, քանի որ եղնիկը չէր կարող պահել երկուսին, և նրանք բոլորը կխեղդվեին) և հրահանգում է նրան աղջկան տանել տուն` իր հայրիկի մոտ։ Եղնիկը Լենայի հետ կարողանում է ափ դուրս գալ, սակայն շուտով հոգնում է և քնում։ Քնում է և աղջիկը։ Նրանք սկսում են սառչել, սակայն նրանց գտնում է Լենայի հայրիկը, աղջկան վերցնում է ձեռքերի մեջ և տուն է տանում։ Արթնանալով, Լենան հաղորդում է, որ Սարմիկոն սառույցի հետ ընկել է ծովը։ Ձմեռողը հայտնում է ռադիոյով, և տղային փնտրելու համար ինքնաթիռ է ուղարկվում, որի օդաչուն նույն մարդն էր, ում գտել և փրկել էր Սարմիկոն։ Վերադառնալով, տղան նկարում է այն ամենը, ինչ պատահել էր նրա հետ, և նկարները դպրոցում ցույց է տալիս երեխաներին, երբ պատմում է իր հետ պատահածը։
Պարգևներ
1952 թվական` Մրցանակ լավագույն անիմացիոն ֆիլմի համար, Կառլովի Վարիի միջազգային 7-րդ կինոփառատոն ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:«Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:1952 մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Մուլտֆիլմեր երեխաների մասին
Հովհաննես Կարայան
Հովհաննես Կարայան (իսկական ազգանունը՝ Կարապետյան, ), հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ, Վրաստանի գրողների միության Իվանե Մաչաբելու անվան պետական մրցանակի դափնեկիր (1985, Շոթա Ռուսթավելու) «Ընձենավոր»-ի հայերեն թարգմանության համար, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1948 թվականից։ Կրճատել է ազգանվան միջնամասի պետ վանկը և գրական անուն դարձրել Կարայանը։
Կենսագրություն
Ծնվել է Թիֆլիսում։ 1930 թվականից աշխատակցել է «Կարմիր ծիլեր» հանդեսին։ Վրացերենից հայերեն է թարգմանել Շոթա Ռուսթավելու «Ընձենավոր»-ը, ինչպես նաև Իլյա Ճավճավաձեի, Վաժա Փշավելայի, Նիկոլոզ Բարաթաշվիլու գործերից։ Նրա թարգմանությամբ Զուրաբ Անտոնովի «Արևի խավարումը Վրաստանում» պիեսը բեմադրվել է Թբիլիսիի Ստեփան Շահումյանի անվան հայկական թատրոնում։ 1942-1947 թվականներին Կարայանն աշխատել է որպես ուսուցիչ։ 1944-1985 թվականներին աշխատել է «Սովետական Վրաստան» թերթի խմբագրությունում։
Հովհ. Կարայանը ստեղծագործել է հայերեն և վրացերեն։ 1970 թվականին Թբիլիսիում վրացերեն լույս է տեսել նրա «Իմ վրացերենը» բանաստեղծությունների ժողովածուն, որ նա գրել է վրացերեն։ Բացի այդ նրա հայերեն գրած գործերը թարգմանվել են վրացերեն, ռուսերեն, աբխազերեն, օսերեն։ Մահացել է Թբիլիսիում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ Կատեգորիա:1915 ծնունդներ Կատեգորիա:1985 մահեր Կատեգորիա:Թբիլիսի քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Վրացերենից հայերեն թարգմանիչներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Ուլվի (գյուղ, Ավինուռմե շրջան)
Ուլվի (Ulvi), գյուղ Էստոնիայի Իդա-Վիրումաա նահանգի Ավինուռմե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 174 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Իդա-Վիրումաա նահանգի Ավինուռմե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Զոլոտայա Կոսա (Նեկլինովսկի շրջան)
Զոլոտայա Կոսա (Золотая Коса), ավան Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Նեկլինովսկի շրջանում։ Մտնում է Պոլյակովսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Նեկլինովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի ավաններ
Դրուժբա (գյուղ, Մուրովանիե Կուրիլովցիի շրջան)
Դրուժբա (Дружба), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Մուրովանիե Կուրիլովցիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Դրուժբա գյուղում բնակվում էր 713 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2026 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 351,92 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Մուրովանիե Կուրիլովցիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Գնդակ (մարզական)
Գնդակ, առանձգական նյութից պատրաստված գնդաձև կամ օվալաձև մարզաիր, որը հատակին դիպչելով ետ է թռչում։ Հիմնականում օգտագործվում է խաղային մարզաձևերում (ֆուտբոլ, բասկետբոլ, վոլեյբոլ, հանդբոլ, թենիս, սեղանի թենիս, ջրագնդակ և այլն), ինչպես նաև գեղարվեստական մարմնամարզությունում ։
Գնդակների տեսակներ
Կատեգորիա:Սպորտային գույք
Կոլենովո (գյուղ, Պոչինկովսկի շրջան)
Կոլենովո (Коленово), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Պոչինկովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 21 մարդ։
Պատվաստանյութ գոտևորող որքինի դեմ
Պատվաստանյութ գոտևորող որքինի դեմ, պատվաստանյութ, որը նվազեցնում է հերպեսի զոստերի (( varicella zoster) վիրուսի վերաակտիվացման հետևանքով առաջացած հիվանդություն) դեպքերը, որը նույնպես պատասխանատու է ջրծաղիկի համար ։ Գոտևորող որքինը կարող է առաջացնել ցավոտ, բշտիկավոր ցան, որին կարող է հաջորդել քրոնիկ ցավը (հետհերպետիկ նևրալգիա), ինչպես նաև այլ բարդություններ։ Տարեց մարդիկ, ինչպես նաև թույլ իմունային համակարգ ունեցող մարդիկ ավելի հավանական է, որ կհիվանդանան։ և գոտևորող որքինը, և հետհերպետիկ նևրալգիան կարող են կանխվել պատվաստումների միջոցով ։
Գոտևորող որքինի դեմ երկու պատվաստանյութ հաստատվել է 50 տարեկանից բարձր մարդկանց օգտագործման համար ։ Շինգրիքսը (GSK) ռեկոմբինանտ ենթամիավոր պատվաստանյութ է, որն օգտագործվում է շատ երկրներում 2017 թվականից ։ Զոստավաքսը՝ օգտագործվում է 2006 թվականից, թուլացած պատվաստանյութ է, որը բաղկացած է ջրծաղիկի պատվաստանյութի սովորական պատվաստանյութի ավելի մեծ չափաբաժնից ։ Ի տարբերություն շինգրիկքսի, զոստավաքսը հարմար չէ իմունային ճնշմամբ կամ իմունային համակարգի վրա ազդող հիվանդություններով տառապող մարդկանց համար։ Զոստավաքսը դադարեցվել է ԱՄՆ-ում 2020 թվականի նոյեմբերին ։
Շինգրիքսը, կարծես, կանխում է գոտևորող որքինի ավելի շատ դեպքեր, քան զոստավաքսը, չնայած կողմնակի ազդեցություններն ավելի տարածված են ։
Մեկ այլ պատվաստանյութ, որը հայտնի է որպես ջրծաղիկի պատվաստանյութ, օգտագործվում է նույն վիրուսի պատճառած հիվանդությունները կանխելու համար ։
Օգտագործումը բժշկության մեջ
Զոստեր պատվաստումը օգտագործվում է գոտևորող որքինի և դրա բարդությունների կանխարգելման համար, ներառյալ հետհերպետիկ նևրալգիան  ։ Այն կարելի է համարել թերապևտիկ պատվաստանյութ, քանի որ այն օգտագործվում է թաքնված վիրուսի բուժման համար, որը վաղ տարիքում ջրծաղիկով վարակվելուց հետո բջիջներում քնած է մնացել։ Զոստերի երկու մատչելի պատվաստանյութերը նախատեսված են 50 տարեկանից բարձր մարդկանց օգտագործման համար ։ 2021 թվականի դրությամբ անհասկանալի էր, թե արդյոք անհրաժեշտ է ուժեղացուցիչ դոզան, բայց ԱՄՆ-ում իմունիզացիայի պրակտիկայի Խորհրդատվական կոմիտեն (ACIP-Advisory Committee on Immunization Practices) խորհուրդ է տալիս շինգրիքսը 50 տարեկանից բարձր մեծահասակների համար, ներառյալ նրանց, ովքեր արդեն ստացել են զոստավաքս ։
Շինգրիքս
ACID-ը ( atomicity, consistency, isolation, durability) քվեարկել է, որ շինգրիքսը նախընտրելի է զոտավաքսից՝ գոտևորող որքինի կանխարգելման և դրա հետ կապված բարդությունների համար, քանի որ տվյալները ցույց են տվել, որ պատվաստանյութը ավելի քան 90% արդյունավետություն ունի հիվանդության դեմ բոլոր տարիքային խմբերում։ Ի տարբերություն զոտավաքսի, որը տրվում է որպես մեկ ներարկում, շինգրիքսը տրվում է երկու ներմկանային դոզաներով՝ վեց ամիս ընդմիջումներով ։ Շինգրիքսը պատվաստումից հետո առնվազն 7 տարի ապահովում է անձեռնմխելիության բարձր մակարդակ, բայց հնարավոր է, որ պատվաստանյութը կարող է շատ ավելի երկար պաշտպանություն ապահովել ։
Խոշոր, պատահական սկզբունքով ընտրված կլինիկակայում ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ Շինգրիքսը 50-59 տարեկան տարիքային խմբում 96,6%-ով նվազեցնում է գոտևորող որքինի դեպքերը, իսկ 70 տարեկանից բարձր անձանց մոտ ' 91,3% - ով ։
Զոստավաքս
Cochrane-ի վերանայումը եզրակացրեց, որ զոտավաքսը «արդյունավետ է հերպեսի զոստերի հիվանդության կանխարգելման գործում մինչև երեք տարի» ։ Հերպեսի զոստերի պատվաստանյութով պատվաստումից չորս տարի անց պաշտպանության տևողությունը անհայտ է։ Կրկնակի պատվաստումների անհրաժեշտությունը դեռ հաստատված չէ ։
Պատվաստանյութը, որը ստացած էր 60 և բարձր տարիքի համար՝ 38,000 մեծահասակների մասնակցությամբ ուսումնասիրության արդյունքը ցույց է տրվել, որ զոստավաքսը 51% - ով նվազեցնում է գոտևորող որքինի դեպքերը։ Պատվաստանյութը նաև 67%-ով նվազեցրել է հետհերպետիկ նևրալգիայի դեպքերը և 61% - ով նվազեցրել է գոտևորող որքինի հետ կապված ցավի և անհանգստության խստությունն ու տևողությունը :Սննդի և դեղերի վարչությունը ի սկզբանե խորհուրդ է տվել պատվաստանյութը 60 տարեկան և ավելի բարձր տարիքի անձանց համար, ովքեր չունեն ուժեղ ալերգիա դրա որևէ բաղադրիչի նկատմամբ և բավարարում են հետևյալ պահանջները.
2006 թվականին ԱՄՆ Իմունիզացիայի Պրակտիկայի Խորհրդատվական Կոմիտեն (ACIP-atomicity, consistency, isolation, durability) խորհուրդ տվեց պատրաստի պատվաստանյութ կիրառել 60 և ավելի բարձր տարիքի բոլոր մեծահասակների համար, ներառյալ նրանց, ովքեր նախկինում ունեցել են գոտևորող որքին դրվագ և նրանց, ովքեր չեն հիշում ջրծաղիկ ունենալ, քանի որ 40 և ավելի բարձր տարիքի ամերիկացիների ավելի քան 99% - ը ջրծաղիկ ուներ ։
Շինգրիքս
Շինգրիքսի պատվաստումից ժամանակավոր կողմնակի ազդեցությունները հավանական են վեց հոգուց մեկի մոտ և կարող են բավականաչափ ծանր լինել՝ ազդեն առօրյա կյանքի բնականոն գործունեության վրա մինչև երեք օր ։ Ներարկման տեղում մեղմ և միջին ցավը տարածված է, ոմանք կարող են ունենալ կարմրություն կամ այտուց ։ Կողմնակի ազդեցությունները ներառում են հոգնածություն, մկանների ցավ, գլխացավ, ցնցում, ջերմություն և սրտխառնոց:Ախտանիշները սովորաբար անհետանում են երկու-երեք օրվա ընթացքում ։ Shingrix-ի կողմնակի ազդեցություններն ավելի ուժեղ են, քան Zostavax-ը և ավելի հաճախ են հանդիպում 50-ից 69 տարեկան մարդկանց մոտ, համեմատած 70 և ավելի բարձր տարիքի մարդկանց հետ Ախտանիշները սովորաբար անհետանում են երկու-երեք օրվա ընթացքում  ։
Զոստավաքս
Զոստավաքսը շատ անվտանգ է՝ մարդկանց մեկից մի քանի տոկոսը զարգացնում է ջրծաղիկի մեղմ ձև, հաճախ ներարկման վայրի շուրջ հինգ կամ վեց բշտիկներով և առանց ջերմության։ Բշտիկներն անվնաս են և ժամանակավոր ։ Մեկ ուսումնասիրության ընթացքում զոսսավաքս խմբի մասնակիցների 64%-ը և վերահսկիչ խմբի 14%-ը ունեցել են անբարենպաստ ռեակցիաներ։ Այնուամենայնիվ, լուրջ անբարենպաստ իրադարձությունների մակարդակը համեմատելի էր զոստավաքս խմբի (0,6%) և պլացեբո խմբի (0,5%) միջև ։ Լեյկոզով տառապող երեխաների շրջանում կատարված ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ պատվաստումից հետո գոտևորող որքինի ստանալու ռիսկը շատ ավելի ցածր է, քան բնական ջրծաղիկի պատմություն ունեցող երեխաների մոտ գոտևորող որքին ստանալու ռիսկը։ Առողջ երեխաներից և մեծահասակներից ստացված տվյալները ցույց են տալիս նույն ուղղությամբ ։
Շինգրիքս
Շինգրիքսը ներմկանային կառավարման կասեցում է, որը բաղկացած է varicella zoster վիրուսի լիոֆիլացված ռեկոմբինանտ գլիկոպրոտեին e-հակագենից, որը վերականգնվում է AS01B կասեցման հետ օգտագործման ընթացքում՝ որպես իմունաբանական օժանդակ միջոց։ Շինգրիքսը կարող է օգտագործվել նաև որպես իմունաբանական օժանդակ միջոց։ Հակագենը գլիկոպրոտեինի մաքրված, կտրված ձև է, որն հանդիպում է չինական համստերի ձվարանների բջիջներում։ AS01B-ի օժանդակ կախոցը բաղկացած է 3-O-desacyl-4'-monophosphoryl lipide A-ից (MPL) Սալմոնելլաից և Սապոնինների մոլեկուլից (QS-21), որը զտված է Quillaja saponaria քաղվածքից (օճառի ծառ), որը միավորված է լիպոսոմային բանաձևի մեջ, որը բաղկացած է դիոլեոիլֆոսֆատիդիլխոլինից (DOPC - dioleoyl phosphatidylcholine) և խոլեստերինից ֆոսֆատ-բուֆերային աղի մեջ ։
Տնտեսական արդյունավետություն
2007 թվականի ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ պատվաստանյութը, հավանաբար, ԱՄՆ-ում ծախսարդյունավետ է՝ կանխատեսելով տարեկան առողջապահական ծախսերի խնայողություն $ 82-ից $ 103 միլիոն դոլար, ծախսերի արդյունավետության գործակիցներով՝ $ 16,229-ից $ 27,609 մեկ տարվա որակի ճշգրտված կյանքի համար ։ 2007 թվականին պատվաստանյութը պաշտոնապես առաջարկվում էր ԱՄՆ-ում 60 և ավելի բարձր տարիքի առողջ մեծահասակների համար, բայց 2020 թվականից այն այլևս չի կիրառվում՝ հաշվի առնելով շինգրիքսի հավանական գերակայությունը ։
Կանադայում շինգրիքսի արժեքը կազմում է մոտ CA$300 երկու դեղաչափի համար:Սա, հավանաբար, ավելի ծախսարդյունավետ միջամտություն է, քան պատվաստանյութը՝ հաշվի առնելով դրա ցածր արժեքը և ավելի բարձր արդյունավետությունը ։
ևրոպական միություն
2006 թվականին ևրոպական դեղերի գործակալությունը (EMA-European Medicines Agency) Sanofi Pasteur-ին թույլտվություն տվեց վաճառել գոտևորող որքինի դեմ պատվաստանյութ՝ 60 տարեկան և ավելի բարձր տարիքի մարդկանց սովորական պատվաստումների համար ։ 2007 թվականին EMA-ն թարմացրեց վաճառքի թույլտվությունը 50 տարեկան և ավելի բարձր տարիքի անձանց սովորական պատվաստումների համար ։
Շինգրիքսը հաստատվել է բժշկական օգտագործման համար ևրամիությունում 2018-ի մարտին՝ 50 տարեկան և ավելի մեծահասակների մոտ հերպեսի զոստերի և հետերպետիկ նևրալգիայի կանխարգելման ցուցումով ։
Մեծ Բրիտանիա
2013 թվականից Մեծ Բրիտանիայի Առողջապահության ազգային ծառայությունը (NHS-National Health Service) սկսեց տարեց մարդկանց առաջարկել գոտևորող որքինի պատվաստում։ 70 կամ 79 տարեկան մարդկանց 2013 թվականի սեպտեմբերի 1-ի դրությամբ առաջարկվել է պատվաստանյութ։ Այս ամսաթվին 71-ից 78 տարեկան մարդիկ հնարավորություն ունեցան գոտևորող որքինի պատվաստանյութ ստանալ միայն 79 տարեկան դառնալուց հետո ։ Սկզբում ենթադրվում էր, որ 70-ից 79 տարեկան մարդիկ պետք է պատվաստվեն, բայց ավելի ուշ NHS-ն հայտարարեց, որ պատվաստումների ծրագիրը կատարվում է փուլերով, քանի որ անիրագործելի կլինի մեկ տարվա ընթացքում 70 տարեկան բոլոր մարդկանց պատվաստել ։
2021 թվականին գոտևորող որքինի դեմ պատվաստումը հասանելի կլինի NHS-ում 70-ից 79 տարեկան մարդկանց համար ։ պատվաստումը կատարվում է զոստավաքսի մեկ դեղաչափով, բացառությամբ այն մարդկանց, որոնց համար զոստավաքսը համարվում է ոչ պիտանի, ինչպիսիք են իմունային համակարգի վրա ազդող հիվանդությունները, որոնց համար առաջարկվում է շինգրիքս պատվաստանյութը երկու դեղաչափով ։ NHS-ն ասել է. «գոտևորող որքինի պատվաստանյութը NHS-ում հասանելի չէ 80 և ավելի բարձր տարիքի մարդկանց համար, քանի որ այն ավելի քիչ արդյունավետ է թվում այս տարիքային խմբում» ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Պատվաստանյութեր
Նավ (ճարտարապետություն)
Նավ (nef, ` նավ), ինտերիերի ձգված մաս հատկապես բազիլիկ կառույցներում, որը մեկ կամ երկու կողմերից սահմանափակվում է սյունաշարով կամ սյունով` զատելով այն հարևան նավերից ։
Ստուգաբանություն
«Նավ» բառը ծագում է ` «նավ» բառից։ Ենթադրվում է, որ այդ անվանումը պետք է ընդգծեր եկեղեցու հիմնական տարածքի նշանակությունը, քանի որ նավը քրիստոնեական եկեղեցու հիմնական խորհրդանիշերից է։ Հնարավոր է նաև, որ այն արտացոլում է եկեղեցու այդ մասի նմանությունը շրջված նավին։
Պատմություն
Ինտերիերի բաժանումը նավերի առաջացել է հին հունական եկեղեցիներում։ Հին հռոմեական ճարտարապետության մեջ քաղաքացիական շենքերը` բազիլիկները, բաղկացած են եղել զուգահեռ նավերից։
Սկսած 4-րդ դարից` շինության բազիլիկ ձևը կիրառվել է քրիստոնեական եկեղեցիներում։ Նավերի են բաժանված եղել ինչպես բազիլիկ եկեղեցիները, որոնք տարածված են եղել միջնադարում Արևմտյան Եվրոպայի կաթոլիկ ուղղության ճարտարապետության մեջ, այնպես էլ շատ գմբեթավոր եկեղեցիներ, որոնք ի հայտ են եկել և լայն տարածում գտել քրիստոնյա արևելյան երկրներում և Բյուզանդիայում։ Ի տարբերություն խորանի և երգչախմբի համար նախատեսված մասի, որոնք նախատեսված են եղել բացառապես հոգևորականների համար, նավը եկեղեցու այն մասն է եղել, որտեղ կարող էին գտնվել աշխարհիկ մարդիկ։
Ինտերիերի բաժանումը նավերի որպես տարածված միջոց պահպանվել է վերածննդի, բարոկկոյի և կլասիցիզմի դարաշրջաններում։
Ճարտարապետական լուծումներ
Բացի երկարավուն նավերից` լինում են նաև լայնակի նավեր` տրանսեպտներ։ Վաղ քրիստոնեական բազիլիկներում տրանսեպտով ավարտվում էր շինությունը խորանի մոտ։ Ավելի ուշ բազիլիկներում տրանսեպտը տեղադրվում էր շենքի կենտրոնական մասում` կենտրոնական նավի հետ խաչ ձևավորելով։ Այդպիսի շինություններում հատվող տեղը առանձնացվում էր աշտարակով կամ գմբեթով։
Ինչպես հին հռոմեական ճարտարապետության մեջ, նավեր կարող են ունենալ նաև աշխարհիկ կառույցները, օրինակ` Սան Մարկո եկեղեցու գրադարանը Ֆլորենցիայում (1431-1441) ։ Մոսկվայի մետրոպոլիտենի շատ կայարաններ ունեն եռանավ սրահներ` երբեմն առավել բարձր կենտրոնական նավով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ճարտարապետություն Կատեգորիա:Ռոմանական ճարտարապետություն
Ստալինի մահը (ֆիլմ)
«Ստալինի մահը» (The Death of Stalin), բրիտանա-ֆրանսիական քաղաքական-սատիրիկ կատակերգական գեղարվեստական ֆիլմ։ Ռեժիսորն Արմանդո Իանուչին է, ֆիլմը նկարահանվել է 2017 թվականին, ըստ 2010 թվականին ստեղծված ֆրանսիական համանուն գրաֆիկական վեպի (կոմիքսի) ։ Ֆիլմը պատմում է ԽՍՀՄ առաջնորդ Իոսիֆ Ստալինի կյանքի վերջին ժամերի և 1953 թվականի մարտին նրա մահից հետո իր ամենամտերիմ շրջանակներում իշխանության համար պայքարի մասին ։ Ֆիլմում գլխավոր դերերը խաղացել են Սթիվ Բուշեմին, Սայմոն Ռասել Բիլը, Ջեյսոն Այզեքսը, Ռուպերտ Ֆրենդը և Օլգա Կուրիլենկոն։ Ֆիլմի պրեմիերան կայացել է 2017 թվականի սեպտեմբերի 15-ին Տորոնտոյի կինոփառատոնի ժամանակ (Կանադա) ։ Մեծ Բրիտանիայում ֆիլմն առաջին անգամ ցուցադրվել է 2017 թվականի հոկտեմբերի 20-ին ։ Ֆիլմի պրեմիերան Ռուսաստանում կայացել է 2018 թվականի հունվարի 25-ին, «Պիոներ» կինոթատրոնում, չնայած 2018 թվականի հունվարի 17-ին հանձնված վարձույթի արտոնագիրը Ռուսաստանի Մշակույթի նախարարությունը հետ է կանչել 2018 թվականի հունվարի 23-ին, ֆիլմի վարձույթից 2 օր առաջ ։
Սյուժե
ԽՍՀՄ, մարտի 5, 1953 թվական ։ Մահանում է խորհրդային առաջնորդ Իոսիֆ Ստալինը։ Նրա թաղումից հետո այնպիսի մրցավազք է սկսվում իշխանության համար, որ երկիրը ճգնաժամի մեջ է հայտնվում։ Իշխանության համար ակտիվ պայքարի մեջ են մտնում Նիկիտա Խրուշչովն ու Լավրենտի Բերիան։ Երկու թեկնածուներն էլ փորձում են իրենց կողմ թեքել ԽՄԿԿ ԿԿ քաղբյուրոյի հին անդամներին, ինչպես նաև` օգտագործել Ստալինի երեխաներին` Սվետլանային և Վասիլիին, իրենց նպատակների համար։ Արդյունքում, պայքարի մեջ է մտնում նաև «խորհրդային զորքերի հրամանատար» Գեորգի Ժուկովը, ով դժգոհ էր Բերիայի գործողություններից։ Ի վերջո, համատեղ գործողությունների արդյունքում Խրուշչովն ու Ժուկովը կարողանում են դուրս մղել Բերիային։
Մտահղացում
Ֆիլմը հիմնված է ֆրանսիացի հեղինակներ Ֆաբիեն Նուրիի և Տիերի Ռոբենի (La Mort de Staline. Une histoire vraie… soviétique) «Ստալինի մահը։ Պատմություն, իսկապես... խորհրդային» գրաֆիկական վեպի (կոմիքսի) վրա, որի առաջին հատորը հրատարակվել է 2010 թվականին, իսկ երկրորդը` 2012 թվականին ։ Ֆաբիեն Նուրին անդրադարձել է խորհրդային առաջնորդի մահվան սարսափելի պատմությանը` փորձելով ստեղծել թրիլլերի սեփական կինոսցենար, սակայն արդյունքում Տիերի Ռոբենի հետ նա ստեղծել է կոմիքս, որի ձևաչափն ավելի լավ էր արտահայտում պատմության ողբերգությունը։ Ինչպես պնդում է Ֆաբիեն Նուրին, ինքը «ոչինչ չի ստեղծել», այլ, ընդհակառակը, ստօպված է եղել հանել որոշակի պատմական մանրամասներ, որոնք չափազանց անմիտ էին, իսկ սյուժեի հիմնական ներշնչանքը նա համարում է ռեժիսոր Սթէնլի Կուբրիկի «Դոկտոր Ստրեյնջլավ» ֆիլմը (1964) ։ Սցենարի վրա աշխատելիս բրիտանացի հեղինակներ Արմանդո Իանուչին, Դեվիդ Շնայդերը, Իէն Մարտինը, Պիտեր Ֆելլոուզը օգտագործել են Նուրիի և Ռոբենի ստեղծած պատմողական կառուցվածքը և ուժեղացրել են սատիրական ուղերձը` համեմատած առավել լուրջ գրաֆիկական վեպի հետ` պահպանելով պատմության սարսափն ու ողբերգությունը ։ Ըստ Իանուչիի, հեղինակները փորձել են պատմական փաստերին առավելագույն հարգանքով վերաբերվել և հաշվի առնել, որ կատարվածը խորհրդային միլիոնավոր մարդկանց համար ծիծաղելի չէր, սակայն կատակերգությունը կարելի է օգտագործել խորհրդային քաղաքագետների աշխարհայացն ուսումնասիրելու համար և ծաղրելու «այն հասուն մարդկանց ծածկված ինտրիգները, ովքեր հանկարծ իրենց երեխաների նման էին պահում ։ Նկարահանումների ժամանակ հեղինակները եղել են Մոսկվաում, որտեղ այցելել են Կրեմլ, Ստալինի ամառանոցը, շփվել են պատմաբանների ու 1950-ականներին Մոսկվայում եղած բնակիչների հետ, ինչպես նաև դիտել են այնպիսի ռուսական ֆիլմեր, ինչպիսիք են Նիկիտա Միխալկովի «Արևից կիզվածները» (1994) և Ալեքսեյ Գերմանի «Խրուստալյո՛վ, մեքենա՛ն» (1998) ։
Արտադրություն
Ֆիլմի աշխատանքներն սկսվել են 2016 թվականի մայիսին, իսկ նկարահանումները` նույն տարվա հունիսին ։ Այս կինոնկարի աշխատանքների պատճառով Արմանդո Իանուչին թողել է պրոդյուսերական աշխատանքը «Փոխնախագահ» հեռուստանախագծում` մինչև վերջինիս եթերաշրջանի ավարտը ։ Նկարահանումներն անց էին կացվում Լոնդոնում` Բլայթ-հաուսում ու Ալեքսանդրա-փելեսում, և Կիևում. Կիևի քաղաքային խորհրդի շենքը ֆիլմում դարձել է Ներքին գործերի ժողովրդական կոմիսարիատի շենքը, իսկ Էքսպոկենտրոնի տաղավարը` Միությունների տունը ։
Առաջխաղացում
2017 թվականի օգոստոսի 11-ին դուրս է եկել ֆիլմի թրեյլերը ։ Թրեյլերի ռուսերեն կրկնօրինակված տարբերակը թողարկվել է 2017 թվականի նոյեմբերի 7-ին ։ Ֆիլմի պրեմիերան կայացել է 2017 թվականի սեպտեմբերի 15-ին, Տորոնտոյի կինոփառատոնում (Կանադա) ։
Վարձույթ
Եվրոպական կինոշուկայում «IFC Films» ներկայացուցչական ընկերությունը գնել է Հյուսիսային Ամերիկայում ֆիլմի ցուցադրման իրավունքը ։ Ֆիլմը վարձույթի է հանվել Ավստրալիայում, Գերմանիայում, Հունաստանում, Լեհաստանում, Ռումինիայում և Շվեյցարիայում ։ Ֆիլմի վարձույթը Մեծ Բրիտանիայում սկսվել է 2017 թվականի հոկտեմբերի 20-ին, ֆիլմը մտել է շաբաթվա ամենահաջողված պրեմիերաների հնգյակի մեջ ։ Ֆիլմի պրեմիերան ԱՄՆ-ում պլանավորվում է 2018 թվականի մարտի 9-ին ։ Ֆիլմի ցուցադրությունն ու տոմսերի վաճառքը Բելառուսում դադարեցվել է։ Բելառուսի Մշակույթի նախարարությունը որոշել է նախօրոք դիտել ֆիլմը, հետո վերջնական որոշում կայացնել դրա ցուցադրության վերաբերյալ ։ Դիտումից հետո ֆիլմի վարձույթը թույլատրվել է, քանի որ այնտեղ չեն հայտնաբերվել օրենքի խախտումներ. Комедия будет показана в ряде кинотеатров Беларуси с 8 февраля. 2018 թվականի հունվարի վերջին և փետրվարի սկզբին ֆիլմի պրեմիերան կայացել է Հայաստանում, Ղազախստանում և Ուկրաինաում ։
Քննադատություն
Ֆիլմն արժանացել է քննադատների դրական արձագանքներին։ «Rotten Tomatoes» կայքը ֆիլմին տվել է 97% վարկանիշ` միջին 8,3/10 բալով` հիմնվելով կինոքննադատության 60 անդրադարձերի վրա, որոնք ընդհանրացվել են ««Ստալինի մահը» ֆիլմի ռեժիսոր և սցենարի համահեղինակ Արմանդո Իանուչիին ապստամբող է դարձնում` ստիպելով իր քաղաքական հումորը ցույց տալ պատմության մեջ` ժամանակակից իրականության հետ զուգահեռներ անցկացնելով» արտահայտությամբ ։ Քննադատ Դոնալդ Քլարքը «The Irish Times» ամսագրում գրում է, որ ֆիլմը «սկսվում է բարոյական խուճապով և գտնվում է այդ իրավիճակում մինչև սարսափելի ավարտը ։ Պիտեր Բրէդշոուն «The Guardian»-ում գրել է, որ «այս փայլուն սատիրական սարսափ ֆիլմում վախը մեծանում է` ինչպես դիակների գազը» ։ «Ռուսական թերթ»-ի կինոքննադատ Վալերի Կիրչինը ֆիլմի ժանրը բնորոշել է որպես «կոպիտ, սակայն, դժբախտաբար, արդարացի տրագիֆարս» և նշել է, որ այն փաստի գիտակցումը, թե գրոտեսկի հիմքում դաժան ճշմարտությունն է, «անկարողության և սարսափի զգացողություն է թողնում», որը համեմատելի է Ֆրանցիսկո Գոյայի և Հիերոնիմոս Բոսխի գործերի թողած զգացողության հետ. «Օգոնյոկ»-ի հեղինակ Անդրեյ Արխանգելսկին համարում է, որ տարօրինակ կերպով հենց կատակերգությունն է կարողացել փոխանցել այդ իրականության լրջությունն ու մռայլությունը, քան թե «լուրջ հակաստալինյան ֆիլմերը, որոնց պաթոսը ակամայից բարձրացնում են Ստալինին» ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բրիտանական կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ֆրանսիական կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Կոմիքսների էկրանավորումներ Կատեգորիա:Լոնդոնում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:2017 ֆիլմեր Կատեգորիա:Իրական դեպքերի հիման վրա նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆրանսիական ֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական պատմական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆրանսիական պատմական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆրանսիական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Գրքերի էկրանավորումներ Կատեգորիա:Բրիտանական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ռիմեյք ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆրանսիական կենսագրական ֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական կենսագրական ֆիլմեր Կատեգորիա:Բելգիական կենսագրական ֆիլմեր
Փոքր Հայք
Փոքր Հայք, Հայկական լեռնաշխարհի և պատմական Հայաստանի արևմտյան, համեմատաբար՝ փոքր տարածքի և նրանում ձևավորված թագավորության անվանումը։ Գոյատևել է չորս հարյուրամյակ` մ.թ.ա. 331 - մ.թ. 72 թվականները։ Գտնվում է Մեծ Հայքի և Եփրատ գետի արևմտյան կողմում, վերջինիս և Անտիտավրոսի լեռների միջև ընկած տարածքում ։ Ժամանակին այն բաժանվում էր երեք վարչական շրջանների` Առաջին Հայք, Երկրորդ Հայք և Երրորդ Հայք։ Հերոդոտոսը Հայաստանի անբաժան երկրամաս է համարում Եփրատից արևմուտք ընկած Պակտիկեն, որը համընկնում է հին պարսկական արձանագրություններում նշված «Կատպատուկա» և հին հայկական աղբյուրներում հիշատակվող «Կապուտկող», ավելի ուշ` Փոքր Հայք երկրամասին ։ Փոքր Հայքը եղել է հայ ժողովրդի ձևավորման հնագույն շրջաններից մեկը ։
Անվանում
Մ.թ.ա. 4-րդ դարի վերջին, Աքեմենյան պետության կործանումով, վերացել է Հայաստանի սատրապություն-նահանգը։ Այն կիսվել է երկու մասի. Երվանդ զորավարի պետության մեջ մտնում էր Հայկական լեռնաշխարհի մեծ մասը, ուստի այն կոչվեց «Մեծ Հայք» ։ Միթրաուստես զորավարի տարածքը երկուսուկես անգամ զիջել է Երվանդի թագավորությանը, ուստի հայտնի դարձավ որպես «Փոքր Հայք» ։
«Փոքր Հայաստան» անվանումը հանդիպում է նաև միջնադարյան տեքստերում. խաչակիրներն այդպես էին կոչում Կիլիկիայի հայկական իշխանությունը, ապա և՝ թագավորությունը ։
Աշխարհագրություն
Փոքր Հայքի տարածքը ժամանակ առ ժամանակ տատանվել է 70-130 հազար քառակուսի կիլոմետրի սահմաններում։ Հզորության շրջանում՝ մ.թ.ա. 3-րդ դարում, դրա մեջ մտել էին Արևմտյան Եփրատի վերին ավազանի աջ հովիտը (այժմ՝ Էրզինջան, Բայբուրթ, Գյումուշխանե), Լյուկոս կամ հայերեն անվամբ՝ Գայլ գետի վերին և միջին հոսանքի ամբողջ ավազանը (Սիվաս, Գիրեսուն), Հալիս գետի վերին հոսանքի ամբողջ ավազանը (Թոքաթ, Օրդու), Սև ծովի ափամերձ շրջանները՝ ժամանակակից Բաթում քաղաքից մինչև Գայլի գետաբերան (Արդվին, Ռիզե, Տրապիզոն) ։ Գրեթե ամբողջությամբ Փոքր Հայքի մեջ էր մտել Համշեն գավառը, որը հայաբնակ է մինչ այժմ։
Փոքր Հայքի վարչական բաժանումների սահմանները այնքան հաճախ են փոփոխությունների ենթարկվել, որ անկարելի է ճշտությամբ որոշել նրանց տարածությունը։ Ունեցել է երեք նահանգ ՝
Պատմություն
Հայկական լեռնաշխարհի տարածքում առաջին ցեղապետություններն առաջացել են մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակում։ Դրանցից էր Հայասան (Խայաշա, մ.թ.ա. 16 - մ.թ.ա. 13-րդ դարեր), որից ենթադրաբար ծագում է «հայ» անունը։ Այդ ցեղային միությունը տարածված էր լեռնաշխարհի արևմտյան հատվածում՝ Սև ծովի ափերից Եփրատի ավազան ընկած հատվածը։ Սև ծովի ափերին հայերի բնակության մասին է վկայում նաև հին հեթանոսական առասպելը, որի համաձայն Տորք Անգեղը, քշելով թշնամուն լեռներից՝ հասել է մինչև ծով, ժայռեր պոկել և նետել լողացող նավերի վրա։ Արևմտյան տարածքներում որոշ ցեղապետություններ ընդունել էին Խեթական թագավորության (Խաթթի, մ.թ.ա. 18 - մ.թ.ա. 12-րդ դարեր) գերիշխանությունը։ Դրանք էին՝ Թեգարաման (Թորգոմի տուն՝ Հայկ Նահապետի հոր անունով), Մելիդը և այլն։ Խեթերի պետականության կորստից հետո այս միությունները երբեմն կիսանկախ էին՝ ընկնելով Ասորեստանի թագավորության ազդեցության տակ։ Մ.թ.ա. 9-րդ դարում ստեղծվեց Հայկական լեռնաշխարհի առաջին պետությունը՝ Վանի թագավորությունը (Ուրարտու), որը երեք հարյուրամյակի կյանք ունեցավ։ Ի սկզբանե այն իր մեջ ներառել էր Վանա և Կապուտան լճերի միջև ընկած տարածքը, որն Ուրուատրի ցեղային միության բնօրրանն էր։ Հետզհետե զորեղանալով՝ ուրարտացիները կարողացան գրավել Եփրատից մինչև Արաքս ընկած հայկական ցեղերի տարածքները, ապա և ժամանակավորապես իրենց ենթարկել Եփրատից արևմուտք ընկած հողերը։ Միևնույն ժամանակ հին հույները սկսեցին Սև ծովի ափին բնակություն հաստատել, հիմնելով մի քանի «պոլիսներ»՝ քաղաք-պետություններ։ Մ.թ.ա. 7-րդ դարի ընթացքում Վանի թագավորություն են ներխուժել սկյութներն ու կիմերները։ Վերջիններս բնակություն են հաստատել Եփրատ գետից արևմուտք ընկած տարածքներում ։
Մ.թ.ա 7-րդ դարի վերջին, պայմաններ են ստեղծվել հայոց առաջին պետականության հիմնադրման համար։ Մ.թ.ա. 612 թվականին Պարույր Նահապետի ջոկատները միացել են մարերի և բաբելոնցիների բանակներին և գրավել Նինվեն՝ Ասորեստանի մայրաքաղաքը։ Ավելի ուշ կործանվեց նաև Վանի թագավորությունը։ 580-ական թվականներին Պարույրի ազգականներից Երվանդը ստեղծեց համահայկական առաջին պետությունը՝ Վան մայրաքաղաքով։ Դրա մեջ մտավ ամբողջ Հայկական լեռնաշխարհը, այդ թվում՝ Եփրատից արևմուտք ընկած երկրամասերը։ Կարճ ժամանակ անց այն ենթարկվեց Աքեմենյան Պարսկաստանին (մ.թ.ա. 522 - մ.թ.ա. 331), որը Առաջավոր Ասիայի և ամբողջ Մերձավոր Արևելքի միակ գերտերությունն էր։
Մ.թ.ա. 4-րդ դարի կեսերին, երբ Աքեմենյանները թուլացել էին, Մակեդոնիայի արքա Ալեքսանդր Մեծը նպատակ դրեց ոչնչացնել այն։ Նա սկսեց «արևելյան արշավանք», որի ընթացքում երեք բախտորոշ ճակատամարտ տվեց թշնամուն։ Դրանցից երկրորդին՝ Գավգամելայի ճակատամարտին, մասնակցել են հայկական երկու զորաբանակ՝ Երվանդ (Օրոնտ) և Միթրաուստես (Միթրա-Միհր) սատրապների գլխավորությամբ։ Դրա անհաջող ավարտից հետո հայ զորավարները վերադարձել են հայրենիք, իրենց հռչակել անկախ թագավորներ ։ Հերոդոտոսը նշել է, որ դեռ մ.թ.ա. 5-րդ դարից արդեն շրջանը բնակեցված էր հայերով։
Անկախության շրջան
Մ.թ.ա. 330 թվականին Փոքր Հայքը, ի թիվս Փոքր Ասիայի մի քանի այլ փոքր պետությունների, հռչակեց իր անկախությունը ։ Առաջավոր Ասիայում սկսել էր հելլենիզմի դարաշրջանը, և նորաստեղծ պետությունները հիմնականում հետևել են հունական մշակույթին։ Սկզբնական շրջանում ընդգրկել էր Եփրատի վերին, Ճորոխի ու Գայլ գետի վերին ու միջին և Հալիս գետի վերին հոսանքի շրջանները՝ Մեծ Հայքի, Կապադովկիայի ու Պոնտոսի միջև։ Կազմել է հնագույն Հայասա երկրի մասը ։ Փոքր Հայքը հպատակեցրեց խալդայներին ու տիբարեններին, հյուսիսից տարածվելով մինչև Սև ծով։ Մ.թ.ա. 322 թվականին Նեոպտղոմեոսը փորձել է Փոքր Հայքը միացնել հունա-մակեդոնական կայսրությունը ։ Իպսոսի ճակատամարտից հետո մ.թ.ա. 301 թվականին Փոքր Հայքն ապստամբել և անկախացել է։ Այս վիճակը տևել է երկու հարյուրամյակ ։ Պետության մայրաքաղաքն էր Անի-Կամախը՝ հեթանոս հայերի գլխավոր աստված Արամազդի պաշտամունքի գլխավոր վայրը։ Այս բնակավայրը նախքան այդ Հայասա ցեղային միության կենտրոնն էր։ Փոքր Հայքի թագավորության տարածքը լեռնային էր. դրա մեջ էին մտել նաև Կարինը և Դերջանը (հետագայում՝ Բարձր Հայք)։ Դաշտային հատվածներն ամփոփված էին գլխավորապես խոշոր գետերի հովիտներում։ Բնակչության հիմնական զբաղմունքն անասնապահությունն էր՝ ոչխարաբուծությունն ու ձիաբուծությունը։ Հետագայում, երբ Մեծ Հայքից առանձնացել են հայկական երկու թագավորություններ՝ Կոմմագենեն և Ծոփքը, Փոքր Հայքը նրանց հետ հաստատել է աշխույժ տնտեսական կապեր։ Դա բացատրվում է Եփրատ գետի միջոցով այդ երկրների փոխշահավետ առևտրի հանգամանքով։ Փոքր Հայքը կապված էր նաև նորաստեղծ հունական պետությունների՝ Պոնտոսի և Կապադովկիայի հետ։
Մ.թ.ա. 2-րդ դարի վերջին Փոքր Հայքի թագավոր Անտիպատրոսը որդեգրել է Պոնտոսից փախած Միհրդատին։ Լինելով անժառանգ՝ Երվանդունի տոհմից սերող հայ թագավորը նրան է ժառանգել իր թագավորությունը։ Մ.թ.ա. 115 թվականին Միհրդատը թագադրվել է Փոքր Հայքի, իսկ երկու տարի անց նաև՝ ամբողջ Պոնտոսի թագավոր։ Այսպիսով Փոքր Հայքը խաղաղ կերպով միացել է Պոնտոսի թագավորությանը, նրա կազմում մնացել կես դար՝ մինչև Միհրդատյան պատերազմներ։
Հռոմ և Բյուզանդիա
Մ.թ.ա. 73-71 թվականներին Միհրդատյան երրորդ պատերազմի ժամանակ հռոմեական զորավար Լուկուլլոսի զորքերը ռազմակալել և ավերել են ամբողջ Պոնտոսը, այդ թվում և Փոքր Հայքը։ Մ.թ.ա. 68 թվականին Միհրդատ VI-ն ազատագրել է այն։ Երկու տարի անց Հռոմն արևելք է ուղարկել Գնեոս Պոմպեոսին։ Նա հաղթել է Փոքր Հայքի վերջին անկախ թագավոր Միհրդատ VI-ին և այդ տեղում կառուցել Նիկոպոլիսը՝ «հաղթանակի քաղաքը»։ Փոքր Հայքը, որոշ ընդհատումներով, մինչև 72 թվականը գոյատևել է որպես Հռոմի վասալ թագավորություն։ Նրա թագավոր-կառավարիչներ են նշանակվել տարբեր միապետեր՝ Կապադովկիայի արքաներ Արիոբարզան Ա-ն (մ.թ.ա. 64 - մ.թ.ա. 63), Արիոբարզան Գ-ն (մ.թ.ա. 47 - մ.թ.ա. 44), Գալաթիայի կառավարիչ Դեյոտարոս Ա-ն (մ.թ.ա. 63 - մ.թ.ա. 47, մ.թ.ա. 44 - մ.թ.ա. 42), Կաստորը (մ.թ.ա. 41 - մ.թ.ա. 36), Դեյոտարոս Բ-ն (մ.թ.ա. 36 - մ.թ.ա. 33), Պոնտոսի արքա Պտղոմեոս Ա-ն (մ.թ.ա. 33 - մ.թ.ա. 30) :
Հայաստանի համար պայքարն ավարտվել է հռոմեա-պարթևական պատերազմով (54-64)։ Հայ ավագանու ընտրած Տրդատ Արշակունին՝ պարսից շահի եղբայրը, դարձավ Մեծ Հայքի թագավոր։ Միևնույն շրջանում Փոքր Հայքի թագավորն էր փյունիկյան միապետերից Արիստոբուլոսը (55-72)։ Թեև Հռոմը ճանաչեց Տրդատի գահակալությունը, սակայն ի պատասխան դրա, որոշ ժամանակ անց՝ 72 թվականին, Վեսպասիանոս կայսրը Փոքր Հայքի թագավորությունը վերածեց հռոմեական պրովինցիայի՝ Կապադովկիայի ներսում։
3-րդ դարի վերջին Փոքր Հայքը անջատվեց Կապադովկիայից իբրև առանձին պրովինցիայի՝ ձևականորեն ենթարկվելով Արշակունիներին։ Այն բաժանվեց երկու մասի՝ Armenia Prima և Armenia Secunda : Ավելի ուշ կազմավորվեցին նաև տեղի լեգիոնները՝ Legio I Armeniaca և Legio II Armeniaca։ Տեղի քրիստոնեական համայնքերը սկսում են աշխուժանալ։ Պատմությանը հայտնի են տեղացիների անձնուրաց պայքարը քրիստոնեության համար, մասնավորապես՝ Սեբաստիայի 40 և Նիկոպոլիս 45 զոհերի մասին պատմությունները։ Նրանք սրբացվել են ուղղափառ եկեղեցու կողմից։ 325 թվականին Նիկեայի ժողովում քրիստոնեությունը հռչակվել է որպես թույլատրելի կրոն, իսկ 381 թվականի Կոստանդնուպոլսի ժողովում ընդունվել է որոշում, որի համաձայն քրիստոնեությունը դարձել է Հռոմի պետական, պաշտոնական կրոնը։ 387 թվականին տեղի ունեցավ Հայաստանի առաջին բաժանումը։ Հռոմեական կայսրության ներսում ձևավորվեցին հայկական չորս նահանգներ՝ երկուսը Փոքր Հայքում, երկուսը՝ Մեծ Հայքում։ 395 թվականին այս վարչական միավորները նույն կերպ ժառանգվեցին Բյուզանդական կայսրությանը։ 4-րդ դարում հռոմեական մատյաններում նշվել են մի քանի խոշոր քաղաքների անուններ, որոնք դարձել են եպիսկոպոսանիստ։ Դրանք էին ՝
7-րդ դարում Մեծ Հայքն ընկել է Արաբական խալիֆայության ազդեցության տակ, ապա և գրավվել։ Փոքր Հայքը մնացել է Բյուզանդիայի կազմում՝ որպես «Արմենիակոն» թեմ։ Արաբական հալածանքներից փախչելով՝ Համամ և Շապուհ Ամատունի իշխանները 789-790 թվականներին, Վասպուրականի Արտազ գավառից, և մասամբ Այրարատից, 12 հազար գաղթականներով տեղափոխվել և բնակություն են հաստատել բյուզանդական Խաղտիք (Խալդիա) բանակաթեմում։ Համամ իշխանը հիմնել է Համամշեն (Համշեն) ավանը, որի անունով կոչվել է կիսանկախ իշխանությունը։ Ավելի ուշ շրջանում բյուզանդացիները մաս-մաս նվաճել են Բագրատունիների թագավորությունը և Փոքր Հայք վերաբնակեցրել հազարավոր հայերի։ Առավել հիշարժան են Վասպուրականի վերջին թագավոր Սենեքերիմ Արծրունու և իր հպատակների տեղափոխումը Սեբաստիա, Վանանդի վերջին թագավոր Գագիկ Բագրատունու տեղափոխումը Կեսարիա, և այլն։
Թուրքական տիրապետություն
11-րդ դարի 2-րդ կեսից Փոքր Հայքը զավթել են սելջուկ-թյուրքական նվաճողները, 15-րդ դարի առաջին կեսից՝ Օսմանյան կայսրությունը։ 19-րդ դարից սկսած Փոքր Հայքի բնակիչները հորջորջվել են «արևմտահայեր». դա հատկապես ցայտուն է դարձել ռուս-պարսկական պատերազմներից հետո, երբ Արևելյան Հայաստանը միացվել է Ռուսական կայսրությանը ։
20-րդ դարի սկզբին Փոքր Հայքում (Սեբաստիայի և Տրապիզոնի վիլայեթներ) հայերի թիվն ավելի քան 350 հազար էր, հույների և հունախոս բնակիչների թիվը՝ 400 հազար ։ 1915 թվականին՝ Մեծ Եղեռնի ժամանակ, Փոքր Հայքը հիմնականում հայաթափվել է։
(2078) Նանկին
(2078) Նանկին (Nanking), աստերոիդ Մարսի ուղեծիրը հատող աստերոիդների խմբում։ Հայտնաբերվել է 1975 թվականի հունվարի 12-ին Մանուշակագույն լեռան աստղադիտարանի կողմից Նանկինում ։