Հայաստանի_բանկային_համակարգ
Հայաստանի բանկային համակարգի էությունը և զարգացումը
ՀՀ բանկային համակարգի զարգացմանը խոչընդոտող գործոններից է միջին և երկարաժամկետ ռեսուրսների պակասուրդը։ Նման իրավիճակի պատճառներից մեկը «երկար փողեր» ստեղծող ինստիտուտների զարգացման ցածր մակարդակն է, ինչպիսիք են` կենսաթոշակային ֆոնդերը, ապահովագրական ընկերությունները և այլն։ Արժեթղթերի շուկայի թերզարգացածությունը հանգեցնում է բարձր իրացվելի ֆինանսական գործիքների սակավության։ Դրա հետևանք են բանկերում ազատ միջոցների նշանակալի կուտակումները, որոնք արտահայտվում են ԿԲ-ում դեպոզիտների և թղթակցային հաշիվների մնացորդների աճով։ Ընդհանուր առմամբ, վերջին տարիներին բանկային շուկայում ստեղծված իրավիճակը, տնտեսության այլ ճյուղերում կառուցվածքային բարեփոխումների ակտիվացումը և փոփոխվող տնտեսական իրավիճակը նախադրյալներ ստեղծեցին բանկային համակարգի զարգացմանն ուղղված հետագա բարեփոխումների համար։ Տնտեսության իրական հատվածում որոշ ոլորտների ակտիվությունը հանգեցրել է կորպորատիվ հաճախորդների կողմից վարկերի նկատմամբ պահանջարկի աճի, հետևաբար բանկերի կողմից վարկավորման ծավալների աճի, ինչպես նաև վարկային պորտֆելի որակի և բանկային համակարգի շահութաբերության բարձրացման։ Իսկ բնակչության եկամուտների աճը մեծապես նպաստել է բանկերի հաճախորդներից ներգրավված միջոցների աճի։ Շինարարության ոլորտի անկման արդյունքում վարկային ռիսկի առաջացման հավանականությամբ պայմանավորված բանկերը սկսել են ավելի զգուշավոր քաղաքականություն վարել և այդ ոլորտի վարկավորումն իրականացվել է ավելի զուսպ տեմպերով։  Ներքին տնտեսության ակտիվացումը հանգեցրել է վարկերի նկատմամբ պահանջարկի աճի, որի արդյունքում  բանկերի վարկային պորտֆելն էապես աճել է։ Նշվածին նպաստել է նաև հաճախորդներից ներգրավված միջոցների աճը, ինչը ևս վկայում է տնտեսության վերականգնման և բնակչության եկամուտների աճի մասին։ Բանկային համակարգում մրցակցության խորացումը հիմնականում գնային «պատերազմի» տեսքով է ի հայտ եկել, ինչն էլ հանգեցրել է առաջին հերթին կորպորատիվ բանկային ծառայությունների  մարժաների կրճատման, ընդ որում, արձանագրված մրցակցության սրացումը խոշոր կորպորատիվ հաճախորդների ոլորտից տեղափոխվել է ՓՄՁ և մանրածախ հատված։ Բանկային համակարգում հետզհետե սրվող մրցակցությունն և կառավարության կողմից էժան փողերի ներարկման շարունակական քայլերը հանգեցրել են վարկերի տոկոսադրույքների իջեցման, ինչն էլ իր հերթին բերել է վերջիններիս նկատմամբ պահանջարկի աճի։ Սակայն դրամական միջոցների սղությունը ստիպել է հայաստանյան բանկերին բարձրացնել ավանդների տոկոսադրույքները` դրանք ավանդատուների համար գրավիչ դարձնելու համար։ Միաժամանակ միջբանկային մրցակցության և տնտեսության իրական հատվածում աճի դանդաղ տեմպերի պայմաններում բանկերը չեն կարողանում բարձրացնել վարկավորման տոկոսադրույքները, որը հանգեցնում է տեղաբաշխված և ներգրավված միջոցների տոկոսադրույքների սպրեդի և տոկոսային մարժայի կրճատման։ Տոկոսային մարժայի կրճատմանն է նպաստել նաև այն հանգամանքը, որ որոշ բանկեր օգտվել են օտարերկրյա էժան ռեսուրսների ներգրավման հնարավորությունից, ինչը լուրջ մրցակցային պայքար է ստեղծել և ստիպել բանկերին ավելցուկային իրացվելի միջոցների տեղաբաշխման նպատակով իջեցնել վարկավորման տոկոսադրույքները և կրճատել տոկոսային մարժան։ Վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի աճի արդյունքում տարվա ընթացքում աճել են նաև միջբանկային վարկերի և ռեպո գործարքների տոկոսադրույքները, ինչը հանգեցրել է բանկերի կողմից ներգրավվող միջոցների ծախսատարության։  Զգալի ազդեցություն  ունեցել արտարժութային ներգրավված միջոցների պահուստավորման փոփոխության վերջին փուլը (արտարժույթով ներգրավված միջոցների դիմաց ԿԲ-ում տեղաբաշխվող պարտադիր պահուստների նվազագույն չափը սահմանվում է ներգրավված միջոցների 18 տոկոսի չափով)։