cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Իվան Տուրգենև
Էկրանավորումներ
Իվան Տուրգենևի ստեղծագործությունների հիման վրա նկարահանվել են բազմաթիվ ֆիլմեր։ Նրա ստեղծագործությունները հիմք են հանդիսացել ոչ միայն ռուսական և խորհրդային, այլ նաև աշխարհի տարբեր երկրներում ստեղծված ֆիլմերի համար։ Առաջին էկրանավորումները հայտնվել են դեռևս 20-րդ դարի սկզբին (համր կինոյի դարաշրջան)։ Իտալիայում երկու անգամ նկարահանվել է «Ձրիակերը» ֆիլմը (1913 և 1924 թվականներ)։ 1915 թվականին Ռուսական կայսրությունում նկարահանվել են «Ազնվականների բույնը», «Մահից հետո» («Կլարա Միլիչ» պատմվածքի հիման վրա) և «Հաղթական սիրո երգը» (Վիտոր Խոլոդնայայի և Վիտոլդ Պոլոնսկու մասնակցությամբ) ֆիլմերը։ «Գարնանային ջրեր» վիպակն էկրանավորվել է 8 անգամ, տարբեր երկրներում ։ «Ազնվականների բույնը» վեպի հիման վրա նկարահանվել է 4 կինոնկար, «Որսորդի հիշատակարանի» պատմվածքների հիման վրա՝ 4 կինոնկար, «Լուսինն ու ազնվականները» կոմեդիայի հիման վրա՝ 10 հեռուստաֆիլմ, «Մումու» պատմվածքի հիման վրա՝ 2 գեղարվեստական կինոնկար և մուլտֆիլմ, «Ձրիակերը» պիեսի հիման վրա՝ 5 կինոնկար։ «Հայրեր և որդիներ» վեպը հիմք է հանդիսացել 4 կինոնկարի և հեռուստասերիալի, «Առաջին սեր» վիպակը՝ 9 գեղարվեստական և հեռուստատեսային ֆիլմերի համար։
Տուրգենևի կերպարը կինոարվեստում ներկայացրել է ռեժիսոր Վլադիմիր Խոտինենկոն։ 2011 թվականին «Դոստոևսկի» հեռուստասերիալում գրողի դերը խաղացել է դերասան Վլադիմիր Սիմոնովը ։ Գրիգորի Կուզնեցովի «Բելինսկի» ֆիլմում (1951) Տուրգենևի դերը խաղացել է դերասան Իգոր Լիտովնիկը, իսկ ռեժիսոր Իգոր Տալանկինի «Չայկովսկի» ֆիլմում (1969)՝ դերասան Բրունո Ֆրեյնդլիխը։
Մոսկվայում
Կենսագիրները միայն Մոսկվայում հաշվում են Տուրգենևի հետ կապված հիսունից ավելի հասցեներ և հիշարժան վայրեր ։
Հիշատակ
Տուրգենևի անունով են կոչել.
Հուշարձաններ
Իվան Տուրգենևի պատվին հուշարձաններ են կանգնեցվել.
Ֆիլատելիա
Տուրգենևը պատկերված է Բուլղարիայի 1978 թվականի նամականիշի վրա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ Կատեգորիա:19-րդ դարի թարգմանիչներ Կատեգորիա:Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ Կատեգորիա:Ռուս հրապարակախոսներ Կատեգորիա:Ռուս դրամատուրգներ Կատեգորիա:Ռուս արձակագիրներ Կատեգորիա:Ռուս թարգմանիչներ Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Աբու ալ-Ալա ալ-Մաարրի
Աբու ալ-Ալա ալ-Մաարրի (973 / 363 հիջրա - 1057 / 449 հիջրա) ամբողջական անուն՝ أحمد بن عبد الله بن سليمان القضاعي التنوخي المعري, Ահմադ իբն 'Աբդուլլահ իբն Սուլեյման ալ-Կադաի ալ-Թանուխի ալ-Մա'արրի, արաբ փիլիսոփա և բանաստեղծ, համարվում է միջնադարյան արաբական գրականության խոշորագույն դեմքերից մեկը։
Ծնվել է Մաարրաթ ալ-Նուման գավառական քաղաքում (Սիրիա), ազնվականի ընտանիքում։ Վաղ հասակում զրկվել է տեսողությունից։ Աշակերտել է բանասեր հորը, ապա բազմակողմանի կրթություն ստացել Հալեպում, զբաղվել է ուսուցչությամբ։ 1007-1009 թթ. եղել է Բաղդադում, շփվել առաջադեմ մտավորականների հետ։ Այնուհետև վերադարձել է ծննդավայրը, ուր և ապրել է մինչև կյանքի վերջը։ Թողել է գրական հարուստ ժառանգություն, որի մեծ մասը կորել է խաչակրաց արշավանքների ժամանակ։
Երիտասարդական շրջանի բանաստեղծություններում («Կայծ հրահանից», سقط الزند) նկատելի է արաբ ներբողագիր և սիրերգու ալ-Մութանաբբիի ազդեցությունը, որին համարել է իր ուսուցիչը։ Հետագա ստեղծագործությունները տոգորված են վհատության, վշտի ու բողոքի տրամադրություններով («Ճանապարհին լքվածը»)։ Քննադատել է իշխողներին, օրենսգետներին, կրոնական քարոզիչներին («Պարտադրականությունն անպարտադրելիության», اللزوميات)։ Նրա արձակ ստեղծագործությունների գլուխգործոցներն են՝ «Հրեշտակների ուղերձ» (رسالة الملائكة՝ «Ռիսալաթ ալ-Մալաի'քա») և «Ներման ուղերձ» (رسالة الغفران՝ «Ռիսալաթ ալ-ղուֆրան»)։
Կենսագրություն
Աբու ալ-Ալա ալ-Մաարրիի ստեղծագործական գործունեությունն արաբական միջնադարյան պոեզիայի գագաթնակետն ու կնիքն է։ Բանաստեղծն ապրել է այնպիսի ժամանակաշրջանում, երբ Արաբական խալիֆայությունն այլևս իրենից մեկ ամբողջություն չէր ներկայացնում և ամենուրեք տիրում էին անջատողական միտումներն ու կենտրոնախույս ձգտումները։ Դրան զուգահեռ մեծ թափ էր առել գաղափարական պայքարը, որն արտահայտվում էր մի կողմից սուննիական աստվածաբանների, մյուս կողմից իսլամի մյուս բոլոր ուղղությունների՝ առաջին հերթին ռացիոնալիստական մութազիլիականության, ինչպես նաև շիականության և վերջինիս տարբեր ճյուղերի՝ հատկապես իսմաիլականության միջև թշնամանքի տեսքով։ Այս պայմաններում ապրած և ստեղծագործած բանաստեղծը տիրող իրավիճակի շուրջ ուներ սեփական աշխարհայացքն ու տեսակետները, որոնք սուննիական ավանդական ոգով դաստիարակված բանաստեղծին հիմք են տալիս հիասթափվելու նույնիսկ սուննիական քարոզիչներից։ Մանուկ հասակում ալ-Մաարրին կուրացել է։ Դա ևս իր ազդեցությունն է թողել նրա աշխարհայացքի և բանաստեղծական ժառանգության ողբերգական բնույթի ձևավորման վրա։
Սովորաբար գիտնականները ալ-Մաարրիի կյանքը բաժանում են 3 շրջանի.
Ալ-Մաարրին հայտնի էր որպես ալ-Մութանաբբիի դիվանի ընթերցող և երկրպագու, ում ավելի բարձր էր դասում Բաշշար իբն Բուրդից, Աբու Նուվասից և Աբու Թամմամից։
Ալ-Մաարրին իր բանաստեղծական և արձակ ստեղծագործություններում մեջբերումներ է անում աստվածաբանական, փիլիսոփայական, գրականական և մուսուլմանական պատմություններից։ Սա վկայում է բանաստեղծի բազմակողմանի կրթվածության և զարգացվածության մասին։ Ալ-Մաարրիի ներաշխարհի վրա իր զգալի ազդեցությունն է ունեցել նաև այն հանգամանքը, որ նրա ժամանակ ինչպես խալիֆայության ողջ տարածքում, այնպես էլ նրա հարազատ ծննդավայրում՝ Մաարրաթ ան-Նումանում, շատ էին հանդիպում կրթված մարդիկ, որոնցից ևս բանաստեղծը շատ բան է քաղել։ Նա էլ, իր հերթին, մեծ հարգանք և հեղինակություն էր վայելում քաղաքի կիրթ հասարակության՝ պոետների և գրականագետների, աստվածաբանների և իրավաբանների շրջանում։
Բաղդադում մեկ տարուց փոքր-ինչ ավել մնալուց հետո, լսելով մոր հիվանդության մասին ստացած լուրը, վերադառնում է հայրենիք։ Սակայն նախքան իր՝ ան-Նուման հասնելը, մայրն արդեն մահացած է լինում։
Բաղդադյան ուղևորությունն իր անջնջելի հետքն է թողնում բանաստեղծի հետագա ողջ կյանքի վրա և վերադառնալով հայրենի երկիր՝ նա այլևս չի շփվում տեղի բանաստեղծների ու աստվածաբանների հետ՝ վարելով ճգնավոր-ասկետի առանձնակյաց կյանք։ Բանաստեղծն, ով իր ստեղծագործական կյանքի սկզբում՝ ընդօրինակելով ալ-Մութանաբբիին, գրում էր ձոներգություններ՝ ուղղված ամենատարբեր կառավարիչների, այլևս հրաժարվում է ամեն տեսակ քաղաքական գործունեությունից և նույնսիկ որպես պալատական ձոներգու հանդես գալու՝ իրեն արված առաջարկություններից։
Ալ-Մաարրիի կենսագրությունից հայտնի է, որ նա տարված էր շախմատով և նարդիով։ Նրա գրչին են պատկանում ավելի քան 270 դիդակտիկ բնույթի ստեղծագործություններ, տրակտատներ, ուղերձներ և այլ ժանրերի աշխատություններ ու բանաստեղծական ժողովածուներ։
Աբու ալ-Ալա ալ-Մաարրիի արձակ ստեղծագործությունները
Ալ-Մաարիի արձակ ստեղծագործությունների միայն չնչին մասն է պահպանվել։ Դրանց թվին է պատկանում «Ճանապարհին լքվածը» (مُلْقى السَبِيل՝ «Մուլկա ալ-սաբիլ») դիդակտիկ տրակտատների գիրքը։ Նման անվանումը կարելի է մեկնաբանել այն իմաստով, որ գրի առնված մտքերը բանաստեղծը քաղել է իր կյանքի փորձից՝ ճանապարհից։ Դրանում հավաքված են ասկետիկ բնույթի տարբեր մտորումներ, զուգահեռ կյանքում բարեկեցության հասնելու համար երկրային հաճույքներից հրաժարվելու կոչեր և այլն։
Ալ-Մաարրիի լեզվի ճարտասանության վառ օրինակ է «Ուղերձ ալ-Ֆալլահիային» (رسالة الفلاحية՝ «Ռիսալաթ ալ-Ֆալլահիյա») ստեղծագործությունը, որը գրվել է որպես պատասխան Եգիպտոսի կառավարիչ ալ-Ֆալլահիայի վեզիրի հրավերին։ Դրանում շատ հարգալից կերպով մերժել է վեզիրին։
Նրա գրչին է պատկանում նաև «Գլուխներ և դրանց ավարտումը Ալլահի փառաբանմամբ և խրատներով», կարճ՝ «Գլուխներ» (الفصول՝ «ալ-Ֆուսուլ») քարոզների ու խրատների հավաքածուն, որոնք նա կարդացել է իր աշակերտների համար։ Այստեղ արծարծվում են Ալլահի ամենակարողության, արդարության, բարեգթության մասին մտորումները, որոնք ուղեկցվում են անկատար կյանքի և կույր ճակատագրի դեմ մարդու անկարողության տխուր մտորումներով։ Երբեմն ալ-Մաարրին ստիպված էր լինում գրել նաև սեփական ստեղծագործությունների մեկնություններ, քանի որ դրանք իրենց բարդությամբ ոչ բոլորին էին հասանելի։
Հրեշտակների ուղերձ
Ալ-Մաարրիի արձակ ստեղծագործությունների գլուխգործոցները երկուսն են՝ «Հրեշտակների ուղերձ» (رسالة الملائكة՝ «Ռիսալաթ ալ-Մալաի'քա») և «Ներման ուղերձ» (رسالة الغفران՝ «Ռիսալաթ ալ-ղուֆրան»)։
«Հրեշտակների ուղերձը» գրվել է հետևյալ կերպ։ Արաբ բանասերներից մեկը նամակ է ուղղում ալ-Մաարիին, որում արծարծում է տարբեր նեղ բանասիրական թեմաներ ու հարցեր։ Ալ-Մաարրիին պատասխանում է այդ նամակին՝ ստեղծագործության տեսքով։ Նա նկարագրում է իր պատկերացումները քերականական տարբեր հարցերի, մասնավորապես՝ հրեշտակների անունների հոլովման շուրջ։
Իրականում ողջ ստեղծագործությունն իր գիտական քննարկումներով հանդերձ պարզապես ինքնատիպ առիթ է՝ ծաղրելու անդրշիրիմյան կյանքի մասին իսլամի ավանդական պատկերացումները։ Ստեղծագործության մեջ հանդիպում է հանգավորված արձակ (سَجْعٌ՝ սաջջ), շատ են մեջբերումները նախաիսլամական և իսլամական պոետների ստեղծագործություններից։
Ուղերձը սկսվում է բանասերի գիտելիքների գովաբանմամբ և սեփական տգիտության և սահմանափակության փնովմամբ, ինչը բնորոշ է Ալ-Մաարրիի գրեթե բոլոր ստեղծագործություններին և հանդիսանում է յուրօրինակ քողարկված ծաղր։ Ընդհանրապես, ուղերձում տեղ գտած դատողությունների ողջ շարքը, որում բանաստեղծը հիմնվում է ղուրանական և մուսուլմանական այլ պատմությունների վրա, ևս իրենից ներկայացնում է մի կողմից սովորույթների և ավանդույթների, մյուս կողմից գիտնական-քերականագետների սքոլաստիկ համակարգերի քողարկված ծաղր։
Ներման ուղերձ
«Հրեշտակների ուղերձում» արծարծված մտքերն իրենց հետագա զարգացումն են ապրում «Ներման ուղերձում», որը որոշ ուսումնասիրողների կարծիքով գերազանցում է Դանթեի «Աստվածային կատակերգությանը»։
Այս ստեղծագործությունը ևս ուղերձ-պատասխան է, որն ուղղված է Իբն ալ-Կարիհին։ Բանաստեղծը նրան սկզբում հերթական անգամ հեգնանքով գովերգում է լեզվաբանական գիտելիքների համար, և որպես դրանց փոխհատուցում՝ դրախտում նրան արժանի տեղ է խոստանում։ Սկսվում է արաբական գրականության պատմության մեջ նմանը չունեցող սատիրիկ պատմություն հանդերձյալ կյանքի մասին։ Սա հանդիսանում է ավանդապաշտ և դոգմատիկ Իբն ալ-Կարիհի (ում բանաստեղծն իր ստեղծագործության մեջ «շեյխ» է անվանում) հայացքների և ղուրանական ավանդական պատկերացումների արտացոլումն ու ծաղրը, որոնք ներկայացվում են վերջինիս և նրա ուղեկցի՝ դրախտում և դժոխքում կատարած շրջագայության նկարագրության շրջանակում։
«Ներման ուղերձը» գրված է արձակ ձևով, երբեմն հանգավորված, ներառում է արաբերենի շուրջ բանասիրական դիտարկումներ, արաբների պատմությունից և արաբական պոեզիայից բազմաթիվ օրինակներ, բանաստեղծական ստեղծագործություններից մեջբերումներ և այլն, որոնք էլ ունկնդրի մոտ տպավորություն են ստեղծում, թե պատմության բովանդակությունը երկրորդական նշանակություն ունի և որ դրանում կարևորը գիտական մոտեցումն է՝ դրանով իսկ «խեղդելով» հերետիկոսական գաղափարները բանասիրական դատողությունների մեջ։ Չթաքցնելով իր քննադատական և նույնիսկ հեգնական վերաբերմունքը Ղուրանի որոշ պատգամների հանդեպ՝ Ալ-Մաարրին միևնույն ժամանակ հերքում է իր դեմ ուղղված մեղադրանքները, ընդգծելով, որ իրական հավատքը չպետք է իր արտացոլումը գտնի կրոնական դոգմաների և Ղուրանի բառացի ընկալման մեջ։
Աբու ալ-Ալա Ալ-Մաարրիի չափածո ստեղծագործություններ
Աբու-ալ-Ալա ալ-Մաարին իր բանաստեղծությունները հավաքել է 2 ժողովածուներում՝ «Կայծ հրահանից» (سقط الزند՝ «Սակտ ալ-Զանդ») և «Պարտադրականությունն անպարտադրելիության» (لزوم ما لا يلزم՝ «Լուզում մա լա յուլզամ») կամ պարզապես «Լուզումիյաթ» (اللزوميات)։ Ալ-Մութանաբբիի օրինակով բանաստեղծությունները դիվանում այնպես է դասակարգել, որ դրանք արտացոլում են նրա ստեղծագործական գործունեության տարբեր փուլերը և դրանով իսկ արտահայտում բանաստեղծի անձնական կյանքի կապն ու ազդեցությունը նրա արվեստի վրա։
Բանաստեղծական արվեստ, ոճ, թեմա
Ալ-Մաարիի բանաստեղծական արվեստում զգալի տեղ է զբաղեցնում կյանքի և մահվան թեման, որում խորին հոռետեսության զգացումը պայմանավորված է առաջին հերթին կույր-բանաստեղծի անձնական ողբերգությամբ։ Նրա համար անհասկանալի է մարդկանց՝ երեխաներ ունենալու ձգտումը, չէ որ նրանք իրենց սերնդին դեպի տանջանքներ են տանում։ Իսկ մահն, առաջին հերթին, հանգիստ է երկրային չարություններից։ Սակայն միևնույն ժամանակ այն ինքնին չարության մարմնացում է։ Բանաստեղծի խորին համոզմամբ մահվանից հետո ոչ մի կյանք գոյություն չունի։ Ասկետիկ պատկերացումների հետ է կապված նաև նրա վերաբերմունքը կնոջ հանդեպ, ով, նրա կարծիքով, չպետք է կրթություն ստանար, պետք է սովորեցնել հնազանդվել ամուսնուն, դաստիարակել երեխաներին և զբաղվել տան գործերով։ Նա հատուկ հակակրանքով էր վերաբերվում բազմակնության և առհասարակ, նրա կարծիքով ամուսնությունը տհաճ բան է։ Սակայն ամենավատը, նրա կարծիքով, տարիքային անհավասար ամուսնությունն է։
Հատուկ ուշադրության է արժանի բանաստեղծի վերաբերմունքը կենդանիների հանդեպ։ Լինելով բուսակեր՝ նա հատկապես բացասաբար է վերաբերվում կենդանիների դեմ ցանկացած բռնության։ Նա ընդունում է բոլոր կենդանի արարածների կյանքի իրավունքն ու դատապարտում ցանկացած սպանություն։
Ալ-Մաարրիի աշխարհայացքի ամենաբարդ կողմը նրա կրոնական ընկալման հարցն է, ինչում ինչպես միջնադարյան բանասերները, այնպես էլ ժամանակակից ուսումնասիրողներն ընդհանուր հայտարարի չեն գալիս։ Նրա մտքերն այդ թեմայի շուրջ այնքան հակասական և իրարամերժ են, որ մեկ թվում է, թե նա աթեիստ էր, մեկ՝ կրքոտ հավատացյալ։ Սակայն եթե աթեիստ էր, ապա ոչ ժամանակակից իմաստով։ Դրա մասին են վկայում նրա բանաստեղծություններում Ալլահի բազմաթիվ հիշատակումներն ու այն կարծիքը, որ գիտությունը չի բացառում Ալլահի գոյությունը։ Նրա կարծիքով միայն բանականությունը բավարար է մարդուն՝ վերերկրային-գերբնական ուժին հավատալու համար։ Աթեիստ չլինելով հանդերձ՝ բանաստեղծն այուամենայնիվ խիստ բացասական էր վերաբերվում կրոններին` համարելով դրանք մարդկանց կողմից շահադիտական նկատառումներով հորինված, սուրբ գրություններին և դրանց քարոզիչներին, երբեմն նույնիսկ շատ կտրուկ արտահայտվելով նրանց մասին։ Նա քննադատում է իսլամի բոլոր ուղղությունները, աղանդներն ու դոգմաները` սկսած սուննիներից ու շիաներից, վերջացրած մութազիլիներով, ինչպես նաև աշխարհի մյուս բոլոր կրոնները։ Իսլամի դոգմաներից նա ընդունում է միայն երկուսը՝ շահադան (الشهادة՝ վկայություն) և թաուհիդը (التوحيد՝ միաստվածություն)։ Ինչ վերաբերում է հադիսներին՝ ապա դրան հավատալ նրա ընդհանրապես հրաժավում էր՝ համարելով դրանք մարդկանց կողմից հորինված։
Խոնարհվելով գիտության առջև՝ ալ-Մաարրին այնուամենայնիվ համարում է, որ այն նույնպես հարաբերական է։ Նրա աշխարհայացքի գլխավոր գծերը սկեպտիցիզմն ու կասկածն են։ Բանաստեղծը կասկածի տակ է դնում գիտնականների և աստվածաբանների հայացքներն ու տեսակետերը, սակայն միևնույն ժամանակ ողջունում է ուղեղի ցանկացած աշխատանք՝ այնուամենայնիվ չտեսնելով դրանում մարդկային գոյության հավերժական հարցերին պատասխաններ գտնելու ամենաչնչին հնարավորություն անգամ։ Ճշմարտության փնտրտուքներում բանաստեղծն ամբողջությամբ հիմնվում է բանականության վրա։
Կայծ հրահանից
Հետևելով ավանդույթին՝ Մաարին բանաստեղծություններն առանձնացրել է տարբեր ցիկլերում՝ եղերեգություն կամ էլեգիա (رثاء՝ ռիսա), ձոներգ (مدح՝ մադհ), գովերգում (فخر՝ ֆախր), սիրային պոեմներ և այլն։ Այս ժողովածուի բանաստեղծություններն առավելապես տարածված էին պոեզիայի ավանդական նորմերը գնահատող ընթերցողների շրջանում։
«Սակտ ալ-Զանդ» ժողովածուում զգալի տեղ են զբաղեցնում ձոներգությունները, որոնք նա ուղղում էր իր ընկերներին, ծանոթ պոետներին, երբեմն էլ ի պատասխան իրեն գրված ձոներգության։ Սկզբնական շրջանում փորձելով ամեն ինչում ընդօրինակել իր բանաստեղծական կուռք ալ-Մութանաբբիին՝ ալ-Մաարրին այնուամենայնիվ չի կարողանում այն աստիճան ցածրանալ, որպեսզի ձոներգեր հղի անարժան հովանավորներին։ Սակայն անգամ այն դեպքում, երբ նա գովերգում էր որևէ հայտնի կամ հարուստ անհատի՝ նրա ձոներգում ավանդական տարրերից քիչ բան է պահպանվում։ Նույնսիկ կասիդայի եռամաս կառուցվածքը բանաստեղծը չի պահպանում։
Ավանդական մոտիվներով մեծաթիվ ստեղծագործությունների շարքում դեռ ստեղծագործական կյանքի վաղ շրջանից կարելի է հանդիպել տխրության և կյանքի անցողիկության շուրջ մտորումների մասին առանձին տողեր և նույնիսկ ամբողջական բանաստեղծություններ։ Տխրության և կարոտի տրամադրություններն առավել ընդգծված են Բաղդադում գրած ստեղծագործություններում՝ հայրենի քաղաքի հանդեպ ունեցած նոստալգիկ զգացմունքների ազդեցությամբ։
Լուզումիյաթ
Ալ-Մաարիի բանաստեղծությունների ավելի ուշ և առավել հայտնի ժողովածուն «Լուզումիյաթն» է։ Այստեղ արաբական միջնադարյան գրականության պատմության մեջ առաջին անգամ բանաստեղծական արվեստի հիմնական ազդակ է դառնում բանաստեղծ-մտածողի քնարական ինքնարտահայտումը, նրա մտորումները մարդկային կյանքի մասին։ Թերևս այս կամ այն չափով ամենամոտը ալ-Մաարիի արվեստին կարելի է համարել սուֆի-բանաստեղծների միստիկ-կրոնական ինքնարտահայտումը։ Ժողովածուն գրվել է ավելի քան 50 տարվա ընթացքում։ Բանաստեղծությունները՝ համաձայն թեմատիկայի, դասավորված են ժողովածուի առանձին հատվածներում։ Ժողովածուն ներառում է ավելի քան 1600 ոչ մեծ ծավալի բանաստեղծություններ։ Ժողովածուի անվանումը՝ «Ոչ պարտադիրի պարտադիրությունը», բանաստեղծի կողմից երկու ձևով է մեկնաբանվել։
Ուշ շրջանի բանաստեղծություններում ալ-Մաարրին վերջանականապես հրաժարվում է ավանդական կասիդա-մադհերից և հիմք դնում նոր, փիլիսոփայական բովանդակությամբ բանաստեղծությունների ժանրին։ Պալատական ձոներգությունների ժանրին բանաստեղծն արդեն սկսում է նայել որպես պոետին անարժան, նրա արժանապատվությունը ստորացնող արվեստ։
«Լուզումիյաթ» ժողովածուում ալ-Մաարին ամբողջովին հրաժարվում է նաև «Սակտ ալ-Զանդում» տեղ գտած խամրիյաթ ժանրից՝ գինու գովերգումից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արաբ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Արաբ փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Կույրեր Կատեգորիա:Բուսակերներ Կատեգորիա:Արաբական մշակույթ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կառլ II (Իսպանիայի թագավոր)
Կառլ II  (Carlos II, ), Իսպանիայի վերջին Հաբսբուրգ թագավորը։ Նրա իշխանությունը տարածվում էր Հարավային Նիդերլանդների և Իսպանական անդրծովյան կայսրության վրա, սկսված Ամերիկայից մինչև Իսպանական արևելյան Ինդիաներ։ Նրան անվանում էին «տկար» (Իսպաներեն. el Hechizado), քանի որ նա հայտնի էր իր վատ ֆիզիկական և մտավոր ունակություններով։
Նա մահացել է 1700 թվականին առանց երեխա և անժառանգ։ Իր վերջին ցանկության մեջ նա իրեն հաջորդող անվանեց իր հեռավոր զարմիկ Անժոյի դուքս Ֆիլիպին, ով Կառլի խորթ քույր Մարիա Թերեզա իսպանացու թոռն էր, ով իր հերթին Լյուդովիկոս XIV-ի երկրորդ կինն էր (և հետևաբար Լյուդովիկոս XIV թոռը)։ Քանի որ մնացած եվրոպական տերությունները վտանգ տեսան Ֆրանսիայի և Իսպանիայի միավորումից, որը կառաջացների ուժերի կենտրոնացում Եվրոպայում, սկսեցին Պատերազմ Իսպանական ժառանգության համար Կառլի մահից քիչ հետո։
Վաղ կյանք
Կառլը ծնվել է Իսպանիայի մայրաքաղաք Մադրիդում Ֆիլիպ IV-ի և նրա երկրորդ կին Մարիանա Ավստրիացու ընտանիքում (նաև հայտնի որպես Մարիա Աննա)։ Նա իր հոր միակ արու զավակն էր երկու ամուսնություններից։ Կառլոսին տրվեց Աուստրիայի արքայազն տիտղոսը, որը տրվում էր իսպանական գահի առաջին ժառանգին ։
Հաբսբուրգների իսպանական թագավորական ճյուղը հայտնի էր իր արյունակցական կապերի պահպանմամբ ։ Նրանք ձեռնպահ էին մնում օտարների հետ ամուսնություններից, որպեսզի չխառնեին իրենց տոհմական արյունը։ Ֆիլիպը և Մարիանան զարմիկներ էին։
Նրա խորթ եղբայրների մահից հետո նա մնաց իսպանական Հաբսբուրգների գծի միակ արական սեռի ներկայացուցիչը ։ Կառլոսը չէր կարողանում խոսել սովորել մինչև չորս տարեկանը և քայլել մինչև ութ տարեկանը։ Նրա ծնոտը այնքան թերզարգացած էր, որ նա հազիվ էր կարողանում խոսել։
Կառավարում
Կառլոսի կառավարման տարիները դժվարին էին Իսպանիայի համար։ Տնտեսությունը թուլացած էր, հողը բերրի չէր և միապետի իշպանությունը Իսպանիայի տարբեր տարածաշրջանների վրա թույլ էր։ Իսպանիան ֆինանսական ճգնաժամի մեջ էր ։ Իսպանիայի իշխանության վրա սկսեցին ազդել արտաքին տերությունները, հատկապես Ֆրանսիան և Ավստրիան։
Կառլը երեք տարեկան էր երբ նրա հայր Ֆիլիպ IV-ը մահացավ 1665 թվականի սեպտեմբերի 17-ին։ Կաստիլիայի խորհուրդը նշանակեց Ֆիլիպի երկրորդ կնոջը, ով Կառլի մայրն էի, որպես ժամանակավոր կառավարիչ մինչև Կառլը կմեծանա։ Այդ ժամանակ Իսպանական կայսրության տարածքը կազմում էր 12,2 միլիոն քառակուսի կիլոմետր, սակայն մյուս կողմից Ֆիլիպը չէր կարողացել իրականացնել հաջող ռազմական և սոցիալական բարեփոխումներ։ Կառլը ժառանգել էր Պորտուգալիայի անկախության պատերազմը և իր թագադրումից հետո ներքաշվեց Դեոալյուցիոն պատերազմում Ֆրանսիայի հետ Իսպանական Նիդերլանդներում։ Որպես ժամանակավոր կառավարիչ Մարիանան երկրի ղեկավարման ժամանակ օգտվում էր մի քանի հավատարիմ մարդկանց խորհուրդներից, որոնք ոչ մի օգուտ չէին տալիս երկրին։ Այդ հավատարիմների մեջ էր մտնում Խուան Էվերարդո Նիթարդը, ում Մարիանան կարգեց Գլխավոր ինկվիզիտոր 1666 թվականին, ինչի արդյունքում նա դարձավ Իսպանիայի ամենաազդեցիկ անձը։ Նա դե ֆակտո Իսպանիայի վարչապետն էր։ Նիթարդը իր կառավարման ընթացքում մեծ վնաս հասցրեց Իսպանիայի կայսրությանը։ 1668 թվականի դրությամբ Նիթարդի վարած քաղաքանության արդյունքում Իսպանիայի զինված ուժերը թուլացան և Պորտուգալիայի անկախության պատերազմի վերջում նա համաձայնեց Պորտուգալիայի թագի կորուստը և պաշտոնապես ճանաչեց Բրագանսայի անկախությունը՝ կնքելով Լիսաբոնի պայմանագիրը ։ Պայմանագրով Հյուսիսային Աֆրիկայի էնկլավ Սեուտան անցավ Իսպանիային, սակայն նա կորցրեց Պորտուգալիան և Պորտուգալիայի գաղութները։ Այնուամենայնիվ Խորհրդի անդամները և հատկապես Կառլի խորթ եղբայր. ճանաչված ռազմական հրամանատար Խուան Խոսեն դեմ էին թագուհու մտերիմներին, և ապստամբություն կազմակերպեց Արագոնում և Կատալոնիայում 1669 թվականի փետրվարին և շարժվեց Մադրիդի վրա, ինչի արդյունքում Նիթարդը ազատվեց պաշտոնից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իսպանիայի թագավորներ Կատեգորիա:1661 ծնունդներ Կատեգորիա:1700 մահեր Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Էլիդարա (գետ)
Էլիդարա, գետ Հայկական լեռնաշխարհում, Ախուրյան գետի ձախակողմյան մասում։ Հիշատակվում է ռուսական աղբյուրներում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի գետեր
Հողի պահպանություն
Հողի պահպանություն, բնապահպանական, տնտեսական, կազմակերպական, իրավական և այլ միջոցառումների համալիր՝ հողերի արդյունավետ օգտագործման, գյուղատնտեսական շրջանառությունից դրանց անհիմն բացառման, էրոզիայից, ճահճացումից, աղակալումից պահպանման, հողի բերրիության վերականգնման և բարձրացման համար։ Հողային իրավունքի նորմերի համաձայն՝ հողի պահպանությունն և արդյունավետ օգտագործումը պետական խնդիրներ են, իսկ հողերի փչացումը պատժվում է օրենքով։ Հողերը քայքայվում են մարդու ոչ խելամիտ տնտեսական գործունեության հետևանքով և բնական ճանապարհով։ Հողերի քայքայման հիմնական պատճառներն են էրոզիան, աղակալումը, ճահճացումը, օգտակար հանածոների ոչ խելամիտ արդյունահանումը, քաղաքների, արդյունաբերական ձեռնարկությունների, ճանապարհների և այլ շինարարական օբյեկտների ոչ ճիշտ պլանավորումը, հողերի քիմական աղտոտումը և այլն։
Պայքար էրոզիայի դեմ
ՀՀ-ում հողի պահպանությունյան գլխավոր ուղղությունը էրոզիայի դեմ պայքարն է, որի նպատակն է պաշտպանել հողի վերին բերրի շերտը դեգրադացումից և հողատարումից։ Հողի պահպանության միջոցառումներից ամենակարևորը հողբարելավումն է (մոտ 30 տեսակ), տարածված Եղանակներից՝ հողածածկումը, ոռոգումը, աղակալած հողերի քիմական լվացումը և այլն։ ՀՀ-ում հողի պահպանությունն իրականացվում է հանրապետական և տարածքային ծրագրերին համապատասխան՝ պետական (համայնքային) բյուջեի միջոցների հաշվին։
Վահե Հայրապետյան
Վահե Հայրապետի Հայրապետյան (1969, հունվարի 5, Երևան, Հայաստան), կոմպոզիտոր, երաժիշտ, «HI MUSIC Band» ակապելլա վոկալ-սեքստետի հիմնադիր, Հայաստանի թատերական գործիչների միության անդամ, Հայաստանի կոմպոզիտորների միության անդամ։
Կենսագրություն
Վահե Հայրապետյանը ծնվել է 1969 թվականի հունվարի 5-ին, Երևանում։ Սկզբնական կրթությունը ստացել է 1976-1984 թվականներին, Երևանի թիվ 139 միջնակարգ դպրոցում ։ Զուգահեռ սովորել է նաև Երևանի Հայկանուշ Դանիելյանի անվան արվեստի դպրոցի ջութակի դասարանում, իսկ 1984-1988 թվականներին՝ Երևանի երաժշտական մանկավարժական ուսումնարանի խմբավարության բաժնում։ 1988-1993 թվականներին, Էդվարդ Միրզոյանի դասարանում սովորել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի կոմպոզիցիայի բաժնում։ Կոմպոզիցիային զուգահեռ սովորել է նաև օպերային-սիմֆոնիկ դիրիժորության բաժնում՝ Յուրի Դավթյանի դասարանում։
1984-1988 թվականներին Կանազի մշակույթի պալատում ստեղծել և ղեկավարել է իր առաջին խումբը՝ վոկալ-գործիքային անսամբլը։ Նույն տարիներին, որպես բաս-կիթառահար, ելույթներ է ունեցել Մերգելյան ինստիտուտի ջազային ակումբի «Կամերտոն» երիտասարդական ջազ-քառյակի կազմում։ Վահե Հայրապետյանը 1991-1992 թվականներին աշխատել է Հայաստանի ազգային ռադիոյում որպես դասական երաժշտության խմբագիր։
Վահե Հայրապետյանը 1993-1996 թվականներին բնակվել է Սանկտ Պետերբուրգում, և աշխատել որպես Հայ առաքելական եկեղեցու երգչախմբի գեղարվեստական ղեկավար և խմբավար։ Նույն տարիներին եկեղեցուն կից ստեղծել և ղեկավարել է «Հայեցի ձայներ» մանկական երգչախումբը ։
Նա 1994-1995 թվականներին աշխատել է Սանկտ Պետերբուրգի «Օկոշկի» թատրոնում, իսկ 1995-1996 թվականներին որպես երաժիշտ-դաշնակահար՝ «Կարամբոլ» ակումբում։ 1996 թվականին, Վահե Հայրապետյանը, վոկալ-գործիքային խմբի կազմում որպես երաժիշտ-դաշնակահար մասնակցել է Բելոռուսի Վիտեբսկ քաղաքում տեղի ունեցող «Սլավյանսկի Բազար» ամենամյա փառատոնին։ Նա 1997-2010 թվականներին եղել է Երևանի պետական կամերային թատրոնի երաժշտական ղեկավարը։
Վահե Հայրապետյանը 2017 թվականին հիմնել է «HI MUSIC Band» ակապելլա վոկալ-սեքստետը։ 2014 թվականից նա Հայաստանի թատերական գործիչների, 2015 թվականից Հայաստանի կոմպոզիտորների միության անդամ է։
Մրցանակներ
Արժանացել է մի շարք պատվոգրերի՝ 2003, 2008, և 2014 թվականներին, իսկ 2017 թվականին՝ Հայաստանի թատերական գործիչների միության «Արտավազդ» մրցանակի ։ Որպես տարվա լավագույն թատերական երաժշտության հեղինակ, 2017 թվականին Վահե Հայրապետյանն արժանացել է Երևան քաղաքի մշակույթի պատվավոր գործչի կոչման։
Ստեղծագործություններ
Վահե Հայրապետյանը թատրոնում աշխատելու տարիներին գրել է երաժշտություն «Նազար-Նազար մինչև վերջ», «Ի զեն», «Ալբանիա պլյուս», «Շատ Love Story», «Ներոն», «Արմագեդոն», «Կախարդական պարահանդես», «Հոբելյանական հաճախորդ», «Գանձերի կղզին», «Միսս դժոխք», «Սասունցի Դավիթ Կոպպերֆիլդ» և «Սոնատ թավջութակի համար» ներկայացումների համար։ 1999 թվականին գրել է երաժշտություն «Արմենիկում U.P.S.A.», իսկ 2003 թվականին՝ «Համլետ» տեսաֆիլմերի համար։
Հեղինակել է սիմֆոնիկ, կամերային, թատերական ստեղծագործություններ, ինչպես նաև երգերի ժողովածուներ.
Երկու երգչախմբային ստեղծագործություն (1997թ., 2001թ.), «Ցայգալույս» (2003թ.) և «Արա Գեղեցիկ և Շամիրամ» (անավարտ) օպերաները, մանկական երգերի ժողովածուները, 60-ից ավելի էստրադային ժանրի երգեր, երաժշտություն 38 թատերական ներկայացումների համար։
Հեղինակել է տարբեր բեմականացումների երաժշտություններ.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1969 ծնունդներ Կատեգորիա:Հունվարի 5 ծնունդներ Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Հայաստանում ծնվածներ Կատեգորիա:Հայաստանի կոմպոզիտորների միություն Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Թեյդաղի լեռնաշղթա
Թեյդաղ, Դեյդեղ, Տեյդաղ, լեռնաշղթա Փոքր Կովկաս լեռնահամակարգում, Հագարի գետի ավազանում, ձգվում է հարավ-արևմուտքից հյուսիս-արևելք ուղղությամբ՝ մոտ 6 կմ երկար։ Անտառածածկ է, հարավարևելյան կողմում է գտնվում Կզըլկայա լեռնագագաթը։ Թեյդաղի արևելյան լանջերից է սկիզբ առնում Դոլանլար գետը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնաշղթաներ
Եֆիմ Ալտուս
Եֆիմ Գրիգորևիչ Ալտուս (Ефим Григорьевич Альтус, ), խորհրդային դերասան և ռեժիսոր։
Կենսագրություն
Ծնվել է Կիևում։  Նրա հայրը՝ Գրիգորի Մոիսեևիչ Ալտշուլը, որն աշխատել է երկաթուղում (մահացել է 1924 թվականին)։ Մայրը՝ Ադել Գրիգորևնա Լերմենը, զբաղվել է երեխաների դաստիարակությամբ ։
Եֆիմ Ալտուսն ավարտել է Կիևի քառամյա ուսումնարանը։  1920 թվականից ծառայել է Կարմիր բանակում։ Այնուհետև, 1922-1923 թվականներին աշխատել է որպես Կիևի ռազմական մթերման բաժնի գործակալ։ 1923 թվականին ընդունվել է Կիևի թատերական ուսումնարան, մեկ տարի սովորել այնտեղ, ինչից հետո որպես դերասան ընդունել է Կիևի թատերական ստուդիա ։
Աշխատել է «Կարմիր թատրոնում» (1936 թվականից՝ Լենինի կոմերիտմիության անվան թատրոն, 1991 թվականից՝ Բալթիկայի տունի թատրոն), Ալեքսանդրինսկի թատրոնում, Գ․ Տովստոնոգովի անվան դրամատիկական մեծ թատրոնում։
Եֆիմ Ալտուսը մահացել է 1949 թվականի մայիսի 3-ին։ Թաղվել է Սանկտ Պետերբուրգի Բոլշեոխոտինսկի գերեզմանատանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային դերասաններ Կատեգորիա:Ռուս դերասաններ Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ Կատեգորիա:Կինոռեժիսորներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Ռուս կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Ռուս թատերական ռեժիսորներ Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստներ Կատեգորիա:Թատերական ռեժիսորներ այբբենական կարգով
Դենիկլի
Դենիկլի, կղզյակ Ուրմիա լճում։ Ամայի է ու անմարդաբնակ։ Փոքր մասշտաբի քարտեզներում սովորաբար չի նշանակվում։ Հիշատակված է «Բազմավեպ» -ում(1898, էջ 135)։ Արևմտահայերեն համարժեք անվանումն է Տենիքլի։
Գրականություն
Թ. Խ. Հակոբյան, Ստ.Տ. Մելիք-Բախշյան, Հ.Խ. Բարսեղյան։ Երեւանի Համալսարանի Հրատարակչություն, Երևան, 1986։
Կատեգորիա:Թուրքիայի կղզիներ
Մովսես Ջանբազյան
Մովսես Պողոսի Ջանբազյան (1945 թվական, Այնճար (Լիբանան) - 2000 թվական, սեպտեմբերի 25, Փարամուս, ԱՄՆ), հայազգի բարերար, Ամերիկայի Հայ Ավետարանչական ընկերակցության (ԱՀԱԸ)  գործադիր տնօրեն, Հայ Ավետարանական համաշխարհային խորհրդի նախագահ, «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի տնօրենների խորհրդի հոգաբարձու, Մերձավոր Արևելքի աստվածաբանական ճեմարանի հոգաբարձության անդամ, Հայկազյան համալսարանի խնամակալության անդամ և Պատվավոր դոկտոր։
Կենսագրություն
Մովսես Ջանբազյանը ծնվել է 1945 թվականին Լիբանանի Այնճար գյուղաքաղաքում, Պողոս և Ագնեսա Ջանբազյանների ընտանիքում։ Սովորել է Այնճարի Հայ Ավետարանական Վարժարանում, այնուհետև 1968 թվականին ավարտել Բեյրութի Հայկազյան համալսարանի արդի եվրոպական պատմության բաժինը և ստացել արվեստի բակալավրի աստիճան, իսկ 1971 թվականին Բեյրութի Մերձավոր Արևելքի Աստվածաբանական դպրոցում ստանում է Քրիստոնեական դաստիարակության մագիստրոսի աստիճան։ Երկու տարի Թրադի (Բեյրութ) Հայ Ավետարանական Ընկերային Ծառայության կենտրոնի հիմնադիր տնօրեն աշխատելուց հետո նա հրավիրվում է Բրազիլիայի Սան Պաուլո քաղաքի Հայ Ավետարանական եկեղեցու հոգևոր հովիվ ու Ուրուգվայի Մոնտեվիդեո քաղաքի Հայ Ավետարանական Առաջին եկեղեցու այցելող հովիվ։ 1978 թվականին Մովսես Ջանբազյանն ամուսնանում է Լուիզա Յումուշակյանի հետ։ Նրանք ունենում են երկու երեխա՝ Վահագն և Անի։ 1980  թվականին Հայ Ավետարանչական ընկերակցության (ԱՀԱԸ) կողմից հրավիրվում է Ամերիկա և նշանակվում Ընկերակցության դաշտի առաջին տնօրեն, իսկ 1987 թվականին՝ Ամերիկայի Հայ Ավետարանչական ընկերակցության գործադիր տնօրեն, միաժամանակ Ընկերակցության գործունեության վերահսկման և ընդհանուր ղեկավարման պատասխանատու։ Նրա պաշտոնավարման ընթացքում ԱՀԱԸ-ի ակտիվները հասել էին 102 միլիոնի։ Սպիտակի երկրաշարժի ժամանակ Ջանբազյանը գլխավորել է ԱՀԱԸ-ի պատվիրակության այցը Հայաստան և ցուցաբերել օգնություն դեղորայքի, սննդի, բժշկական սարքավորումների և հագուստի տեսքով։ Ջանբազյանը նշել է, որ մեր առաջնահերթ նպատակների ու ծրագրերի մեջ այսուհետ Հայաստանը պետք է լինի առաջին տեղում՝ գլխավորը և դառնա մեր ավետարանչական ջանքերի հիմնական առանցքը ։ 1991 թվականին, Հայաստանի անկախացումից հետո Մովսես Ջանբազյանի ջանքերով Հայ Ավետարանական Եկեղեցին պաշտոնապես գրանցվել է Երևանում և բացել իր առաջին գրասենյակը։ Դոկտոր Մովսես Ջանբազյանը մահացել է 2000 թվականի սեպտեմբերի 25-ին, 55 տարեկան հասակում։ Մահից մոտ քսան օր անց Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոս Արամ Առաջինը հայրենիքին կատարած իր անհուն զոհողության համար Մովսես Ջանբազյանին հետմահու շնորհեց Մեծի Տանն Կիլիկիո Կաթողիկոսության Ս. Մեսրոպ Մաշտոց շքանշանով։ 2004 թվականի սեպտեմբերի 26-ին Երևանի թիվ 79 դպրոցը անվանակոչվեց Մովսես Ջանբազյանի անվամբ ։
Պղինձ
Պղինձ քիմիական տարր է, նշանակումը՝ Cu ( - կուպրում), տարրերի պարբերական համակարգի 4-րդ պարբերության 1-ին խմբի տարր։ Կարգահամարը՝ 29, ատոմական զանգվածը՝ 63,546։ d տարր է, ատոմի էլեկտրոնային թաղանթների կառուցվածքն է 4s1։ K, L և M թաղանթները լրացված են։
Բնական պղինձը բաղկացած է երկու կայուն իզոտոպից՝ 63Cu (69,1%) և 65Cu (30,9%)։ Ստացվել են 58-69 զանգվածի թվով 10 ռադիոակտիվ իզոտոպներ, որոնցից ամենակայունը 67Cu-ն է (T1/2 = 58,5 ժամ)։
Պատմություն
Պղինձը մարդկությանը հայտնի ամենահին մետաղներից է (երկրի վրա հանդիպում է բնածին պղինձ)։ Դեռ քարի դարում մարդը կարող էր բնածին պղինձին իր ուզած ձևը տալ քարե գործիքների օգնությամբ։ Կացինների, դահուկների և կենցաղային այլ իրերի պատրաստումը պղնձից սկիզբ դրեց կարճատև պղնձի դարին։ Ըստ հնագիտական աղբյուրների Հայաստանի տարածքում պղնձե իրեր էին պատրաստում դեռևս էնեոլիթյան շրջանում․ վաղ երկրագործական բնակատեղերում (մ․ թ․ ա․ 6-5-րդ հազարամյակներ) հայտնաբերվել են պղնձե ասեղներ, շեղբեր, կարթեր, նետագլխիկներ և այլն։
Պղնձի և նրա համաձուլվածքների (բրոնզ) հալումը հանքաքարից սկսվել է մ․ թ․ ա․ 5-րդ հազարամյակի երկրորդ կեսում՝ Հայաստանի և Անատոլիայի տարածքում։ Պղնձի և ավելի ուշ բրոնզե գործիքները դուրս մղեցին քարե գործիքները և կարևոր դեր խաղացին նյութական մշակույթի զարգացման գործում։ Քեոփսի բուրգը (մ․ թ․ ա․ 3000 թվականին) կառուցողները քարերը հղկում էիկ պղնձե գործիքներով։
Հետագայում սկսեցին կիրառել նաե պղնձիի սուլֆիդային հանքանյութերի օքսիդացնող հալումը։ Հին եգիպտացիները պղինձը ստանում էին Սինի թերակղզու, հույները՝ Կիպրոսի (այստեղից էլ՝ պղնձի անվանումը) հանքերից։
Անվանում
Պղնձի անունն առաջացել է Կիպրոս կղզու անունից, որտեղ դեռևս մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակում արդեն կային պղնձի հանքեր։
Պղնձի կապը հայերի հետ
Հնագույն շրջանում պղնձի հանքերով հարուստ Հայկական լեռնաշխարհը այդ մետաղով հոգում էր ոչ միայն սեփական կարիքները, այլև այն արտահանում էր Սիրիա և Միջագետք։ Հայտնի է, որ Միջագետքի հնագույն բնակիչները՝ շումերները, Եփրատին Ուրուտտու (Պղնձի գետ) էին անվանում և գետի հոսանքին հակառակ նավարկելով՝ հացահատիկը փոխանակում էին պղնձի հետ։
Անգլիացի գիտնական Հոլլի կարծիքով, «եգիպտացիները պղնձի մշակման արվեստը փոխառել էին Միջագետքից՝ հավանաբար հայատիպ (արմենոիդ) ցեղերից, որոնք հայտնվել էին ներքին Եգիպտոսում, դեռևս մինչփարավոնյան շրջանում։ Հավանական է, որ հայատիպերը պղինձը ստացել էին ավելի հյուսիս ընկած ինչ-որ սկզբնաղբյուրից՝ ժամանակակից Հայաստանի լեռներից»։
«Պղինձ» բառի ստուգաբանության համար կարևոր կարող է լինել եվրոպական «բրոնզ» բառի ստուգանաբությունը։ Բրոնզ բառը ևրոպայի երկրների մեծ մասում, այդ թվում Գերմանիայում և Մեծ Բրիտանիայում առավել տարածվում է 1730–40 թթ. և փոխառվել է ֆրանսերեն bronze բառից, որն առաջին անգամ հիշատակվում է 1511 թ.: Վերջինս էլ իր հերթին փոխ է առել իտալերեն bronzo «բրոնզո»՝ "զանգի մետաղ, արույր" բառից, որը ծագել է 13-րդ դարում։ Իտալերեն բառն ինքը փոխ է առնված միջնադարյան լատիներեն bronzium բառից։ Այս վերջինը կարող է ունել երկակի ծագում։
Բնության մեջ
Տարածվածությամբ պղինձը 26-րդ տարրն է, նրա միջին պարունակությունը երկրակեղևում 4,7•10−3 զանգված % է (խորքային հիմնային ապարներում 1•10−2 %)։ Գետաջրերը պարունակում են 1•10−7 %, ծովաջուրը՝ 3•10−7, նստվածքային կավերը և թերթաքարերը՝ 5,7•10−3 %, կենդանի նյութը՝ 2•10−4 % պղինձ։ Պղինձ բնության մեջ հեշտությամբ տեղաշարժվող տարր է։ Առաջացնում է մեծ թվով միներալներ, որոնցից արտադրական նշանակություն ունեն խալկոպիրիտը, խալկոզինը, կովեինը, մալաքիտը, ազուրիտը և այլն։ Պղնձի միներալները վառ գունավորված են։ Հանդիպում է նաև բնածին պղինձ՝ սովորաբար ցրոնային, հազվադեպ մեծ կտորներով (1857 թվականին Մեծ Լճերի շրջանում գտնվել է 420 տ կշռող կտոր)։
Հանքավայրեր
Պղնձի խոշոր հանքավայրերը գտնվում են ԽՍՀՄ-ում (Ղազախստան, Ուրալ, Հարավային Կովկաս և այլն), Աֆրիկայում (Կատանգա, Հյուսիսային Ռոդեզիա), Ամերիկայում (Չիլի, ԱՄՆ, Կանադա)։ Պղինձը կարևոր կենսատարր է, միկրոտարր․ մտնում է ֆերմենտների բպղադրության մեջ և մասնակցում բազմաթիվ կենսական պրոցեսների։
Խթանում է բույսերի աճը և զարգացումը, բարձրացնում ցրտադիմացկունությունը։ Պղնձի անբավարարության դեպքում որոշ բույսեր հիվանդանում են, դադարում պտղաբերել, կենդանիների մոտ առաջանում է սակավարյունություն, արագանում են օքսիդացման պրոցեսները, թուլանում է ոսկրածուծի արյունաստեղծ ֆունկցիան։ Պղնձի մեծ պարունակությունը նույնպես վնասակար է։
Ֆիզիկական հատկություններ
Պղնձի ենթախմբում գտնվում են պղինձ (Cu), արծաթ (Ag) և ոսկի (Au) տարրերը։ Հանդիսանում են ազնիվ մետաղներ։ Պղինձը կարմիր, թարմ կոտրվածքում՝ վարդագույն, փափուկ մետաղ է։ Հալման ջերմաստիճանը՝ 1083 °C, եռմանը՝ 2600 °C, խտությունը՝ 8960 կգ/մ3 (20 °C)։ Ունի մեծ ջերմահաղորդականություն՝ 0,941 կալ/սմ․ վրկ․ աստ․ և էլեկտրահաղորդականություն (6•10−7 օհմ−1 մ−1)։ Այդ հատկություններով պղինձը զիջում է միայն արծաթին։
Խառնուրդները փոքրացնում են պղնձի հաղորդականությունը, մեծացնում կարծրությունը։ Պ․ դիամագնիսական է։ Սառը պղինձը կշռելիս դառնում է կարծր, փափկությունը վերականգնում են ջերմամշակմամբ (600-700 °C)։ Պղնձի քիմիական ակտիվությունը փոքր է։ Չոր օդում չի օքսիդանում (անգամ մինչև 185 °C տաքացնելիս)։
Խոնավության առկայությամբ օդում պատվում է հիմնային կարբոնատի՝ Cu2CO3(OH)2 շերտով։ Սրանք բնութագրվում են մեծ խտությամբ, հալման և եռման բարձր ջերմաստիճաններով, լավ ջերմա-էլեկտրահաղորդիչներ են։ Քիմիապես քիչ ակտիվ են, կարգաթվի մեծացման հետ ակտիվությունը նվազում է։ Պղինձը բնության մեջ հանդիպում է ինչպես ազատ վիճակում, այնպես էլ միացությունների ձևով։ Նրանցից առավել կարևոր, արդյունաբերական նշանակություն ունեն պղնձի կոլչեդանը կամ խալկոպիրիտը (CuFeS2), խալկոզինը կամ պղնձի փայլը(Cu2S), մալախիտը(Cu2CO3(OH)2 կամ (CuOH)2CO3), կովելլինը(CuS) և ազուրիտը(2CuCO3. Cu(OH)2)։
Քիմիական հատկություններով նման է երկաթին, կոբալտին, նիկելին և տարբերվում է լիթիումի ենթախմբի տարրերից։ Մետաղների լարվածության շարքում գտնվում է ջրածնից հետո, թթուներից ջրածին դուրս չի մղում, լուծվում է օքսիդացնող թթուներում։
Պղինձը աղերի լուծույթներից դուրս է մղվում ակտիվ մետաղներով (Zn, Fe և այլն)։ Միացություններում ունի +1, +2 և հազվադեպ՝ +3 օքսիդացման աստիճաններ, առավել կայուն է երկարժեք վիճակը։ Պղնձի կտորը օդում տաքացնելիս պատվում է օքսիդի՝ CuO շերտով, 375 °C-ից բարձր՝ առաջանում է Cu2O։ Հայտնի է նաև պղնձիի (III) օքսիդը՝ Cu2O3։
Իզոտոպներ
Բնական պղինձը բաղկացած է երկու կայուն իզոտոպից՝ 63Cu (69,1%) և 65Cu (30,9%)։ Ստացվել են 58-69 զանգվածի թվով 10 ռադիոակտիվ իզոտոպներ, որոնցից ամենակայունը 67Cu-ն է (T1/2 = 58,5 ժամ)։ Մեծ քանակմներով օգտագործվում է մարդու կողից։
Ստացում
Պղինձը ստանում են հիմնականում (80 %) պիրոմետալուրգիական եղանակով՝ սուլֆիդային հանքանյութերից (0,5-10 %)։ Պղնձային խտանյութը (12-45% Cu, 20-40% S, 10-35% Fe և այլն) ենթարկվում է ջերմամշակման (800-1400 °C)՝ անդրադարձնող կամ էլեկտրական, երբեմն բազմահատուկ վառարաններում, իսկ պղնձի փոքր և ծծմբի մեծ պարունակության դեպքում՝ եռացող շերտում։
Էներգիայի ծախսը փոքրացնելու նպատակով, վերջին ժամանակներս կիրառում են խտանյութում պարունակվող սուլֆիդների այրման ջերմությամբ հալումը, խտանյութի չորացված փոշին թթվածնի կամ օդի հոսանքով ներփչում են շիկացած վառարանի մեջ (թթվածնակախույթային հալում)։ Երկաթի սուլֆիդը օքսիդանում է առաջացնելով խարամ, իսկ պղինձը (Cu2S-ի ձևով) կուտակվում է սուլֆիդային հալույթում (շտեյն)։
Խարամից անջատված շտեյնը ենթարկում են հետագա օքսիդացման թթվածնով, պտտվող հորիզոնական վառարաններում (կոնվերտեր), մինչև երկաթի և ծծմբի (SO2) լրիվ հեռացումը։ Երկաթի օքսիդները հեռացնելու համար ավելացնում են քվարց։ Ստացվում է «սև» պղինձ, որը պարունակում է 97,5-99 % Cu (նաե Au, Ag, Fe, Bi, Se, S և այլն)։
Պղնձի սուլֆիդի ջրային լուծույթի էլեկտրոլիզով.
Քիմիական հատկություններ
Այն ամֆոտեր է, ավելի լավ արտահայտված հիմնային հատկություններով, հեշտությամբ լուծվում է թթուներում և ամոնիակաջրում, դժվար՝ ուժեղ ալկալիների խիտ լուծույթներում (առաջանում են կուպրիտներ, օրինակ՝ Na2CuO2)։ Թթուների հետ առաջացնում է պղնձի (II) աղեր, ամոնիակաջրի հետ՝ կապույտ գունավորված կոմպլեքսային միացություն՝ [Cu(NH3)4](OH)2, որն օգտագործվում է արհեստական մետաքսի արտադրության մեջ։
Միարժեք պղնձի աղերը չեն լուծվում, օդում օքսիդանում են։ Առավել կայուն են պղնձի (I) կոմպլեքսային միացությունները՝ Na[Cu(CN)2], K3[Cu(CN)4], (NH4)2CuBr3 են։ Խոնավության առկայությամբ պղինձ միանում է հալոգենների հետ սովորական պայմաններում։
Պղնձի (II) հալոգենիդները լուծելի են ջրում, պղինձը (I)՝ անլուծելի։ CuCl2 օգտագործվում է որպես ժանտանյութ, իսկ CuCl գազային վերլուծության մեջ CO կլանելու համար (առաջանում CuClCO)։
Պղինձը այրվում է ծծմբի գոլորշիներում առաջացնելով ջրում, թույլ թթուներում, ամոնիակաջրում անլուծելի սուլֆիդներ (CuS, Cu2S)։
Ստացվել են նաե պղնձիի կարբիդները՝ Cu2C2 և CuC2։ Պղինձը լուծվում է ազոտական և խիտ (օդ ներշնչելիս՝ նաե նոսր) ծծմբական թթուներում։ Պղինձի (II) աղերի լուծույթները և նրանցից անջատվող բյուրեղահիդրատները՝ Cu(NO3)2• 6H2O, CuSO4•5H2O, CuCl2•2H2O և այլն գունավոր են (երկնագույնից կապույտ), անջուր Cu(NO3)2 և CuSO4 սպիտակ են։
Պxin4y (II) առաջացնում է բազմաթիվ կոմպլեքսային միացություններ, որոնցից ամոնիակատները [Cu(NH3)4]SO4,[Cu(NH3)2]SO4 և այլն ունեն արդյունաբերական նշանակություն։
Պղնձի միացությունները թունավոր են։ Այլ մետաղների հետ առաջացնում է համաձուլվածքներ և ներմետաղական միացություններ։
Ծծմբի գոլորշիներում այրվում է.
Հեշտությամբ վերականգնվում է.
Կիրառություն
Պղինձը լայն կիրառություն ունի։ Պղնձից պատրաստում են հաղորդալարեր, մալուխ, էլեկտրակոնտակտներ, սարքեր, ջերմափոխանակիչներ, կոփածո և ձուլածո արձաններ, զարդեր, գեղարվեստական և կենցաղային իրեր են։ Արտադրվող պղնձի 30-40% ֊ն օգտագործվում է պղնձի համաձուլվածքներ ստանալու համար։
Պղնձի միացություններն օգտագործվում են անօրգանական ներկեր, արհեստական մետաքս ստանալու, բույսերի հիվանդությունների, գյուղատնտեսական վնասատուների դեմ պայքարելու համար, կաշվի և մորթու արդյունաբերության մեջ, ինչպես նաև որպես կատալիզատորներ։
Բժշկության մեջ օգտագործում են պղնձի սուլֆատը, նիտրատը որպես հականեխիչ, և տրախոման ու շաղկապենաբորբը բուժող միջոց։
Պղինձը լայնորեն օգտագործվում է էլեկտրատեխնիկայում, ջերմատեխնիկայում, մեքենաշինությունում։ Միացություններից առավել կարևորն է պղնձարջասպը՝ CuSO4. 5H2O, որն օգտագործվում է գյուղատնտեսության մեջ, որպես վնասատուների դեմ պայքարի միջոց։
Արտադրություն
Պղնձի համաշխարհային արտադրությունը 2000 թվականին կազմել է մոտ 12 միլիոն տոննա, 2004 թվականին մոտ 14 միլիոն տոննա ։ 2000 թվականին համաշխարհային պաշարները կազմել են 954 միլիոն տոննա, որից 687 միլիոն տոննան կուտակված պաշարներն են։
2007 թվականին պղնձի համաշխարհային արտադրությունը կազմել է 15,4 մլն տոննա, իսկ 2008 թվականին 15,7 մլն տոննա։
Առաջատար արտադրողներն են.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անցումային մետաղներ Կատեգորիա:Քանդակագործական նյութեր Կատեգորիա:Պղինձ
Նատրիումի մետաբորատ
Ֆիզիկական հատկությունները
Նատրիումի մետաբորատը առաջացնում է հիդրոսկոպիկ բյուրեղներ։ մոլեկուլի պարամետրերը՝ a=1,1925 նմ, c=0,6439 նմ, Z=18։ Հալման ջերմաստիճանը՝ 934°С։
Լավ լուծվում է ջրում։ Հեշտությամբ լուծվում է նաև այլ լուծիչներում։
Բյուրեղացման ժամանակ առաջացնում է բյուրեղահիդրատներ.
Գրականություն
Կատեգորիա:Նատրիումի միացություններ Կատեգորիա:Բորատներ Կատեգորիա:Լուսանկարչական ռեակտիվներ
Իվան Շչուկին
Իվան Իվանովիչ Շչուկին (Ива́н Ива́нович Щу́кин, ), մոսկովյան վաճառական, լրագրող, քննադատ, արվեստի ստեղծագործությունների հավաքորդ։
Կենսագրություն
Իվան իվանովիչ Շչուկինը ծնվել է մոսկովյան հնածիսական վաճառական ընտանիքում։ Հայրը Մոսկվայի հայտնի գործարանատեր, հնածես Իվան Վասիլևիչ Շչուկինն է, մայրը՝ Եկատերինա Պետրովնան (Բոտկինա)։ Ընտանիքում կար վեց տղա՝ Նիկոլայ, Պյոտր, Սերգեյ, Վլադիմիր, Դմիտրի և Իվան։ Իվանը և եղբայրները ստացել են հիանալի կրթություն․ նրանց հետ տանը պարապել են տնային դաստիարակները, ապա նրանք հետևողականորեն սովորել են Վիբորգում գտնվող գերմանական դպրոցում և Սանկտ Պետերբուրգի գերմանական գիշերօթիկ դպրոցում։
Իվանը սովորել է Օստոժենկի գահաժառանգ Նիկոլայի լիցեյում ՝ արտոնյալ մոսկովյան ուսումնական հաստատությունում։ Ապա ՄՊՀ-ի իրավաբանական ֆակուլտետում։ Ստացել է Ռուսաստանի պատմության և կրոնական ուսմունքների մասնագիտություն։ Դեռևս ուսանող ժամանակ համագործակցել է ռուսական թերթերի խմբագրությունների հետ (Սուվորինսկի «Նոր ժամանակներ» և այլն)։ 1890 թվականից գրել է թերթերի համար՝ տողը 5 կոպեկով։ Կեղծանունը եղել է Ժան Բրոշե (Ինչը նշանակում է Իվան Շչուկա)։ Մի քանի տարի անց ձեռնամուխ է եղել գեղարվեստական ամսագրերին։ Նրա լրագրողական թեման եղել է արվեստի պատմությունը։ Դասեր է վերցրել հայտնի նկարիչ և մանկավարժ Ալեքսանդր Կիսելևից, չնայած տառապում էր դալթոնիզմով։ «Բիրոնը Իվան Սոկոլովի փորագրանկարներում» (1893 թվական) գրքի հեղինակն է։
Շչուկին եղբայրները մորից ժառանգել են արվեստի և բարեգործության նկատմամբ սերը ։
Կյանք Փարիզում
1895 թվականին վերջնական տեղափոխվել է Փարիզ ապրելու։ Վահրամ ավենյուում գտնվող շքեղ բնակարանում ստեղծել է ռուսական գեղարվեստական և գրական խմբակ ։ «Շչուկինի երեքշաբթիները» հայտնիություն են ստացել ռուս և արտասահմանյան մտավորականության շրջանում։ Այստեղ են այցելել Բոբորկինը, Սուվորինը, Չեխովը, Մերեժկոսկին, Վոլոշինը, Բալմոնտը, Ալեքսանդր Բենուան։ Իվան Իվանովիչը հաճախ իր մոտ է հյուրընկալել ֆրանսիացի նկարիչներին՝ Օգյուստ Ռոդենին, Էդգար Դեգաին, Պիեռ-Օգյուստ Ռենուարին։ Գեղանկարիչ Իգոր Գրաբարը հիշում է․ «Շչուկինը ոչ միայն ճանաչում էր ոչ միայն բոլոր ռուս, այլ նաև ֆրանսիացի, գերմանացի, անգլիացի, իսպանացի նկարիչներին և նրանց մասին մանրամասներ էր փոխանցում, որոնք ես պատրաստ էի լսել ողջ օրը» ։
Հուշեր է թողել Վլադիմիր Սոլովյովի մասին ։ Դասախոսություններ է կարդացել Բրյուսելում՝ Վոլնի ինստիտուտում, Արևելյան լեզուների ինստիտուտում և Փարիզում Ռուսաստանի հասարակական գիտությունների բարձրագույն դպրոցում, որտեղ 1903 թվականին դասախոսություն էր կարդացել Լենինը։
Ցավոք, Իվան Իվանովիչը չի դիմացել փարիզյան գայթակղություններին։ Հայրական ունեցվածքը սպառվում էր, իսկ եղբայրներից օգնություն նա չէր ստանում։ Այդ ժամանակ Իվանը որոշել է վաճառել իր հավաքածուն, սակայն 1907 թվականի ապրիլի 9-ին Բեռլինի «Ռեյներ և Քելլեր» առևտրական տան աճուրդում պարզվել է, որ կտավների մեծ մասը հմուտ կեղծիքներ են (չնայած իր գեղարվեստական հոտառությանը՝ Իվան Շչուկինը դարձել է խաբեբաների ձեռքի խաղալիք)։ 1908 թվականի հունվարի 2-ին նա ինքնասպան է եղել ։ Նրա հավաքածուները վաճառվել են աճուրդներում, իսկ գրքերը գնել է Փարիզի Արևելյան լեզուների գրադարանը (BULAC) (Լեզուների և քաղաքակրթության համալսարանային գրադարան) ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հավաքորդություն Կատեգորիա:Ռուս հավաքորդներ Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ Կատեգորիա:Ռուս գրողներ Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ Կատեգորիա:Ռուս քննադատներ
Իմ խորթ եղբայր Ֆրանկենշտեյնը
«Իմ խորթ եղբայր Ֆրանկենշտեյնը» («Мой сводный брат Франкенштейн»), 2004 թվականի գեղարվեստական ֆիլմ՝ նկարահանված Վալերի Տոդորովսկու կողմից։
Սյուժե
Պավելի ու Ռիտայի խոսակցությունից պազվում է, որ տղայի հարազատ մայրը մահացել է, երբ նա բանակում է եղել։ Նույն օրը Եգորն իր ընկերներին հրավիրում է միասին դիտելու «Ֆրանկենշտեյն» ֆիլմը, որի գլխավոր դերում հանդես է գալիս Բորիս Կարլոֆը։ Դպրոցականները ծաղրում են Պավլիկին։
Մի անգամ Պավլիկի վրա հարձակվում են անծանոթներ, ծեծում նրան ու պահանջում, որ հեռանա քաղաքից։ Սակայն Պավելը հաղթում է ու իմանում, որ նրանց ուղարկել է Եգորը։ Երեկոյան վերադառնալով տուն՝ Պավելը Եգորին զգուշացնում է, որ իրենց ուզում են գժտեցնել։ Ռիտան նկատում է, որ Պավելը ծեծկռտուքի մեջ է ընկել, ու Յուլիկին համոզում է նրան տանել հոգեբուժարան։ Սակայն Յուլիկը, տեսնելով հիվանդանոցում տիրող իրավիճակը, որդուն տուն է տանում։
Մի քանի օր անց Յուլիկը, առավոտյան չգտնելով երեխաներին, իմանում է, որ Պավելը նրանց տարել է անվտանգ տեղ։ Հեռախոսով նա Ռիտային ու Յուլիկին պատվիրում է նստել գնացք, և գիշերը նրանք հասնում են Էլեոնորա Դմիտրիևնայի՝ Պավլիկի մոր ամառանոցը։ Պավելը մի քանի անգամ կրակում է ի պատասխան պահակի գոռոցի, և ի վերջո նրանց շրջապատում է ոստիկանությունը։ Փոխհրաձգության արդյունքում Պավելին սպանում են։
Սաունդթրեք
Ֆիլմի սաունդթրեքն առանձին սկավառակով թողարկվել է 2004 թվականին («WWW.Records», «Рекун ТВ» ՍՊԸ արտոնագրով)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Վալերի Տոդորովսկու ֆիլմեր Կատեգորիա:2004 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:«Ոսկե արծիվ» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ռուսական ֆիլմեր
Կալինինգրադի պետական տեխնիկական համալսարան
Կալինինգրադի պետական տեխնիկական համալսարան (ԿՊՏՀ), համալսարան ՌԴ Կալինինգրադ քաղաքում, Ռուսաստանի ձկնաբուծական արդյունաբերության խոշորագույն բարձրագույն ուսումնական հաստատություններից մեկը։
Պատմություն
Մոսկվայի ձկնարդյունաբերության և տնտեսության տեխնիկական ինստիտուտը (Mosrybvtuz) ստեղծվել է ԽՍՀՄ Ժողկոմխորհի կոլեգիայի որոշմամբ 1930 թվականին Մոսկվայում՝ Կ. Ա. Տիմիրյազևի անվան գյուղատնտեսական ակադեմիայի ձկնաբուծական ֆակուլտետի բազայի հիման վրա։ Ինստիտուտի առաջին տնօրեն նշանակվեց Մ. Գ. Նեպրյախինը։
1957 թվականին որոշվեց ինստիտուտը Մոսկվայից տեղափոխել Կալինինգրադ։ Համալսարանի տեղափոխումը ավարտվեց 1959 թվականի սեպտեմբերի 1-ին։ Այնուհետև ինստիտուտը ստացավ նոր անուն՝ ձկնարդյունաբերության և տնտեսության Կալինինգրադի տեխնիկական ինստիտուտ։ 1994 թվականի ԿՏԻ-ն վերափոխվեց Կալինինգրադի պետական տեխնիկական համալսարանի։