cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ԵՊՀ Պատմության ֆակուլտետի Համաշխարհային պատմության ամբիոն
Ամբիոնի գիտամանկավարժական գործունեությունը
Բալթիմորի համալսարանի դրամաշնորհի շրջանակներում պրոֆեսոր Ա.Ստեփանյանը 1999-2001 թվա-կաններին մասնակցել է «National Identity Alternatives in Multicultural Societies»գիտաթեմային` «Dimensions of National Identity (Preliminary observations)»։ Դրանց արդյունքները (մասամբ) ամփոփվել են նրա խմբագրությամբ 2002 թվականին լույս տեսած «Ինքնության հարցեր»կոլեկտիվ աշխատության մեջ։ Ավելի քան 60 տարիների ընթացքում ամբիոնի անդամները հրատարակել են 28 մենագրություն և 650 հոդված։ Գիտական զեկուցումներով հանդես են եկել հանրապետական ու միջազգային գիտաժողովներում` Երևան, Մոսկվա, Ս.Պետերբուրգ, Փարիզ, Վարշավա, Հռոմ, Քեմբրիջ, Օքսֆորդ, Բոստոն, Նեապոլ, Աթենք, Սալոնիկ և այլն։
2005 թվականից ի վեր Տաթև գիտակրթական համալիրի համագործակցությամբ ամբիոնը հրատարակում է «Պատմություն և կրթությունն»հանդեսը` պրոֆ Ա.Ստեփանյանի խմբագրությամբ։ Հանդեսի աշխատանքների մասնակցում են ինչպես ամբիոնի, այնպես էլ հանրապետության ճանաչված մասնագետները։ Հրատարակվել են դրա 4 համարները, հրատարակության գործընթացում է 5/6-րդ միացյալ համարը՝ նվիրված ակադ. Ա. Հովհաննիսյանի 100-ամյակին։ Ուսանողական գիտական ընկերության գծով «Համաշխարհային պատմություն»մասնագիտացման ուսանողները 1961-1987 թվականներին համալսարանական, հանրապետական և միութենական գիտական կոնֆերանսներում հանդես են եկել 140 գիտական զեկուցումներով, որոնցից շատերն արժանացել են մրցանակների։
Ամբիոնի անդամներից և ասպիրանտներից շատերը 1963 թվականից մինչև այսօր 62 գիտական գործուղումների են մեկնել նախկին ԽՍՀՄ-ի և արտասահմանյան մի շարք քաղաքնԵրևան Մոսկվա, Լենինգրադ, Լվով, Թբիլիսի, Լյուբլին (Լեհաստան), Փարիզ, Մոնպելյե (Ֆրանսիա), Աթենք, Սալոնիկ (Հունաստան), Հռոմ, Նեապոլ, Բոլոնիա (Իտալիա), Քեմբրիջ (Անգլիա), Բոստոն (ԱՄՆ), Վիեննա, Գաֆլենց, (Ավստրիա), Թեհրան (Իրան), Անն Հարբոր։ Դրանց արդյունքները քննարկվել են ամբիոնում և ֆակուլտետի խորհրդում։
Համաշխարհային պատմության ամբիոնում ԽՍՀՄ-ի զանազան քաղաքներից և արտասահմանից եղել են ստաժորներ պրոֆեսոր Ալ. Եգորով (Ս.Պետերբուրի համալսարան), Ք. Սվերինգ (Սորբոն 4-րդ համալսարան), պրոֆեսոր Ս. Դադոյան (Բեյրութ, Ամերիկյան համալսարան), Թ. Օ'Նիլ (Արիզոնայի համալսարան) և այլք։
1960-ական թթ. ի վեր ամբիոնում «երկաստիճան» կրթական համակարգով մասնագիտացել է շուրջ 600 ուսանող, իսկ ապա «եռաստիճան» կրթական համակարգով և մագիստրատուրայով՝ շուրջ 150 ուսանող, որոնք աշխատում են գիտության և մշակույթի տարբեր բնագավառներում։ Համաշխարհային պատմության ամբիոնի 21 մագիստրոսներ թեկնածուական ատենախոսություն են պաշտպանել Հայաստանում և արտերկրում ։
1961-2007 թթ. «Համաշխարհային պատմություն» մասնագիտացում ընտրած շուրջ 650 ուսանողի արտադրական-ճանաչողական պրակտիկան մի քանի տարի շարունակ նրանց անցկացվել է Լենինգրադի (Սանկտ Պետերբուրգ), Մոսկվայի, Ռոստոկի (Գերմանիա), Սալոնիկի (Հունաստան), Բուդապեշտի (Հունգարիա) համալսարաններում և գիտամշակութային կենտրոններում։
Այժմ ամբիոնին կից գործում է «Համաշխարհային քաղաքակրթությունները և դրանց տիպաբանությունն ու պատմությունը» վերտառությամբ գիտատեսական սեմինարը ։
2006 թ. ամբիոնի հիման վրա ստեղծվել է «Համաշխարհային պատմության հայկական ասոցիացիա» հասարակական կազմակերպությունը և ամբիոնի հետ համատեղ կազմակերպվում են թե՛ հանրապետական և թե՛ միջազգային գիտաժողովներ՝ «Անհատը պատմության հոլովույթում 1, 2», «Լուսավորական դարաշրջանը Եվրոպայում» և այլն ։
Ամբիոնի աշխատակիցների ջանքերով հրատարակվում են արդի պատմագիտության և հումանիտար մտքի հիմնարար խնդիրներին նվիրված գիտական աշխատությունների ժողովածուներ` «Պատմություն և կրթություն 1-4», «Ինքնության հարցեր 1-2», «Պատմության հարցեր 1-2», «Անհատը պատմության հոլովույթում 1, 2»։ Ճանաչված գիտնականների կողքին դրանց իրենց մասն են բերում նաև ամբիոնի առավել հեռանկարային ուսանողները ։
Միջազգային կապեր և համագործակվություն։ Ամբիոնի դասախոսները հրավիրվում են դասախոսությունների Եվրոպայի և Ամերիկայի տարբեր համալսարաններ՝ Միչիգան, Բոստոն, Հարվարդ, Կրակով և այլն։ Բացի տեղական հաստատություններից` ամբիոնի անդամներն իրենց որակավորման բարձրացում անցկացրել են նաև Թեսալոնիկի, Բոստոնի, Մոսկվայի, Պետերբուրգի, Տոմսկի, Նովգորոդի համալսարաններում ։
Յուրաքանչյուր տարի բացի պլանային դասընթացներից, ամբիոնի մագիստրանտների և բակալավրատի ուսանողների համար արտասահմանյան գիտնականների մասնակցությամբ կազմակերպվում են դասախոսություններ։ Ամբիոնի դասախոսները ակտիվորեն մասնակցում են միջազգային գիտաժողվների և սեմինարների՝ Մոսկվա, Ս. Պետերբուրգ, Փարիզ, Վարշավա, Հռոմ, Քեմբրիջ, Օքսֆորդ, Բոստոն, Նեապոլ, Աթենք, Թեսալոնիկ, Թբիլիսի, Վիեննա, Անն Արբոր, Բոստոն, Օսլո, Բրաունշվիգ և այլն ։
Աշխատակիցներ
Այժմ Համաշխարհային պատմության ամբիոնում աշխատում է 11 դասախոս։
1960 թվականից մինչև 2006 թվականը ամբիոնի գործավարն էր բազմահմուտ Լեյլի Մարությանը։ Այժմ այդ պարտականությունը կատարում է Լիլիթ Մկրտչյանը։
Համաշխարհային պատմության ամբիոնի կազմը
Համաշխարհային պատմության ամբիոնի աշխատակիցներ են համարվում.
Համատեղողներ
Ժամավճարի կարգով Համաշխարհային պատմության ամբիոնում աշխատել են`
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական համալսարան Կատեգորիա:ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետ Կատեգորիա:ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետի ամբիոններ Կատեգորիա:ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Սեն Լորան դը լա Պրե
Սեն Լորան դը լա Պրե (Saint-Laurent-de-la-Prée), համայնք Ֆրանսիայում՝ Պուատու-Շարանտ երկրամասի Ծովափնյա Շարանտի գավառի Ռոշֆորի շրջանում։ Մտնում է Ռոշֆոր-Հյուսիս կանտոնի կազմի մեջ։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 17353։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2010 թվականին կազմում էր 1858 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Գուրիայի իշխանություն
Գուրիայի իշխանություն (გურიის სამთავრო` գուրիիս սամթավրո), ուշմիջնադարյան պետություն Վրաստանի արևմուտքում 1490-1829 թվականներին։ Հիմնադրել է Գուրիայի իշխան Գիորգի Դադիանին՝ 1490 թվականին՝ որպես Իմերեթի թագավորության վասալ պետություն։ Երկիրը կառավարել է Դադիանիների տոհմը, ովքեր ծագում էին Բագրատիոնիներից ։ Տարածքը կազմել է առավելագույնը 5 000 քառ. կմ՝ Մամիա II իշխանի օրոք (1600-1625)։
Պետության մայրաքաղաքն էր Օզուրգեթը։ Հզորության շրջանում, երբ թուլանում էր Օսմանյան կայսրության գերիշխանությունը Սև ծովի արևելյան ափերի վրա, գուրիացիները գրավում են Աջարիան։ Ընդհանուր առմամբ՝ իշխանությունը զբաղեցրել է ժամանակակից Վրաստանի Գուրիայի մարզի տարածքը։
Ուշ միջնադարում՝ 16-18-րդ դարերում, իշխանությունը եղել է Իմերեթի թագավորությունից կախյալ վարչական միավոր, որն իր հերթին ենթարկվում էր Օսմանյան կայսրությանը։ Նրա տարածքում առաջանում են բազմաթիվ իշխանություններ։ 19-րդ դարում Կովկասում ուժեղանում է Ռուսական կայսրության իշխանությունը, և կարճ ժամանակում այն ամբողջապես նվաճվում է։ Իշխանության տարածքը բռնակցվում է Ռուսաստանին՝ սկզբում՝ Վրացա-Իմերեթական նահանգի, ապա՝ Քութայիսի նահանգի կազմում։ 20-րդ դարի սկզբին՝ Ռուսական հեղափոխության տարիներին, գուրիացիները կարողանում են ժամանակավորապես ինքնիշխանություն նվաճել՝ ստեղծելով Գուրիայի հանրապետությունը։
Գուրիայի իշխանությունը Մերձավոր Արևելքի երբեմնի հզորագույն քրիստոնեադավան պետության՝ Վրաց թագավորության մասն էր։ Վրաստանն իր շուրջ էր համախմբել հայերին, աբխազներին, օսերին, ասիաբնակ հույներին և աղվաններին ։ Գուրիայի իշխանությունը՝ որպես վարչական միավոր, ստեղծվել էր դեռ 1385 թվականին։
Պատմություն
Բագրատիոնիների արքայատոհմի գլխավորած Վրաց թագավորությունը 14-րդ դարում թուլացել էր և դարձել Մոնղոլական կայսրության մի մասը։ 1386 թվականին անկախանալով և վերամիավորվելով՝ մեկ դար անց այն բաժանվել 3 մասի՝ Քարթլիի, Կախեթի և Իմերեթի թագավորությունների։ Վերջինիս կազմում ձևավորվել էին մի քանի քաղաքական միավորներ, որոնք փաստացիորեն ինքնիշխան էին (Մեգրելիա, Սվանեթիա, Գուրիա)։ Գուրիայի իշխանությունը, որ ստեղծվել էր դեռ 1386 թվականին, Վրաց թագավորության անկումից հետո (1690) դառնում է անկախ միավոր ։ 16-րդ դարի սկզբին Օսմանյան կայսրությունը սկսում է Մերձավոր Արևելքի նվաճումը. թուրքական զորքերը մտնում են Փոքր Ասիայի արևելյան շրջաններ։ Գուրիայի իշխանները օգնում են հունաբնակ Տրապիզոնի կայսրությանը՝ օսմանցիների դեմ պայքարում։ Վերջին կայսր Դավիթը Գուրիայի իշխան Մամիային ամուսնացնում է իր դստեր հետ։ Մինչև 16-րդ դարը Գուրիան ձևականորեն ընդունում էր Իմերեթի գերիշխանությունը։
Իշխանությունը ղեկավարում էին Վարդանիձե-Դադիանի տոհմի ճյուղերից մեկի ներկայացուցիչներրը, ովքեր հայտնի էին որպես Գուրելի։ Գուրիայից բացի, պետության կազմ էր մտնում նաև Աջարիան՝ Բաթում քաղաքով։ 15-18-րդ դարերում Գուրիայի իշխանները փոխադարձ հաջողություններով պատերազմներ են վարել օսմանցիների դեմ՝ հարավային տարածքների համար։ 16-րդ դարի կեսին թուրքերը նվաճում են Ճանեթի մարզը (Լազիստան) և ներխուժում են Աջարիա։ 1609 թվականին գուրիացիները վերադարձնում են Բաթումը, սակայն 18-րդ դարում ամբողջ Աջարիան վերագրավվում է թուրքերի կողմից։ Գուրիայի իշխանությյունը թուլանում է և վերջնականապես դառնում Իմերեթի վասալը։
1801 թվականին, երբ Քարթլի-Կախեթի թագավորությունը միանում է Ռուսական կայսրությանը, Գուրիայի իշխան Մամիա V-ը 1810 թվականի հունիսի 19-ին կնքում է մի պայմանագիր, որի համաձայն իր Գուրիան ընդունում է Ռուսաստանի գերիշխանությունը, սակայն մնում է ինքնիշխան ։ 1828 թվականին՝ հերթական Ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ՝ Դավիթ Գուրիելիի կառավարման տարիներին, իշխանությունը վերացվում է։ Գուրիան ավելի ուշ դառնում է Քութայիսի նահանգի մի մասը՝ որպես Օզուրգեթի գավառ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գուրիայի մարզի պատմություն Կատեգորիա:Պետություններ Պատմական Վրաստանի տարածքում Կատեգորիա:Իմերեթի թագավորություն
Անշամ
Անշամ (Anchamps), համայնք Ֆրանսիայի Շամպայն-Արդեն մարզի Արդեններ գավառում ։
Բնակչությունը 2014 թվականի դրությամբ կազմում է 224 մարդ, բնակչության խտությունը` 99.12 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2.26 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 210 կմ հյուսիս-արևելք, Շալոն ան Շամպայն քաղաքից 115 կմ հյուսիս, Շառլվիլ Մեզիեր քաղաքից 19 կմ հյուսիս։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 150 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 105-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 45։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 70,0 %։ 105 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 87 անձ (53 տղամարդ և 34 կին)։ Գործազուրկ են եղել 18 անձ (7 տղամարդ և 11 կին)։ 45 անաշխատունակներից 11-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 20-ը` թոշակառուներ, իսկ 14-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Ռիք Յուն
Ռիք Յուն (Rick Yune, 윤성식, ), ամերիկացի դերասան, սցենարիստ, պրոդյուսեր, մարտական արվեստների վարպետ և նախկին մոդել։ Նրա ամենահայտնի ֆիլմերից են՝ «Ձյունածածկ մայրիներ» (1999), «Ֆորսաժ» (2001), «Մեռիր, բայց ոչ հիմա» (2002)։ Յունը կատարել է նաև Հայդուի դերը «Նեթֆլիքս» ընկերության «Մարկո Պոլո» հեռուստասերիալում։
Վաղ կյանք և կրթություն
Յունը ծնվել է Վաշինգտոնում, ունի մոնղոլակորեաչինական ծագում։ Մայրական կողմից նախատատը շանհայական հրեա էր Հունկոու շրջանից ։ Փոքր եղբայրը դերասան Կառլ Յուն է։
Յունը սովորել է Մերիլենդ նահանգի Սիլվեր Սպրինգ բնակավայրի քոլեջում։ 1994 թվականին Ուորթոնի բիզնես դպրոցում ստացել է ֆինանսիստի դիպլոմ։ Նա եղել է «S.A.C. Capital Advisors»-ի հեջ ֆոնդի առաջին առևտրականներից մեկը, սակայն ձեռնարկատիրական գործունեություն ծավալելու նպատակով հեռացել է այդտեղից։
Յունը պարապել է տարբեր մարտարվեստներ՝ տեկվանդոում հասնելով օլիմպիական ստանդարտի, և 19 տարեկանում դառնալով ամերիկյան օլիմպիական թիմի լուրջ թեկնածու ։ Նա փոխել է իր ազգանվան գրառումը՝ «Yun»-ը դարձնելով «Yune»՝ ի պատիվ ԱՄՆ-ի կինոդերասանների գիլդիայի։
Գործունեություն
1992 թվականի կեսերին՝ Ուորթոնում սովորելու ընթացքում, Յունը որպես օգնական աշխատել է Ուոլ Սթրիթի աճուրդի տներում։ Այդ ժամանակ նրան արդեն հայտնաբերել էր մոդելային մի գործակալ, և շուտով Յունը դարձավ առաջին ասիաամերիկյան մոդելը, ով մասնակցել է Վերսաչեի և Ռալֆ Լորեն Պոլոի գովազդում։
Կինոյում իր դեբյուտը կատարել է 1999 թվականին՝ Սքոթ Հիքսի «Ձյունածածկ մայրիներ» ֆիլմում խաղալով ճապոնաամերիկյան պատերազմի հերոս Կազուո Միամոտոյի դերը, ում մեղադրում էին հարգարժան ձկնորսին (խաղացել է Դանիել Ֆոն Բարգենը) սպանելու մեջ։ Ֆիլմը Դեվիդ Հաթերսոնի նույնանուն հետպատերազմյան վեպի հարմարեցված տարբերակն է։
2001 թվականին «Ֆորսաժ» ֆիլմում Յունը խաղացել է վիետնամական խմբավորման անգութ առաջնորդ և Վին Դիզելի հերոսի հակառակորդ Ջոն Թրանի դերը։
2002 թվականին «Մեռիր, բայց ոչ հիմա» ֆիլմում Յունը կատարել է բոնդյան չարագործ Զաոյի դերը՝ հանդես գալով Փիրս Բրոսնանի և Հոլի Բերիի հետ ։ Նույն տարում, ըստ «People» ամսագրի, նա ընդգրկվել է աշխարհի ամենագեղեցիկ մարդկանց ցանկում ։
Յունը հանդես է եկել «VS» խմբի «Call U Sexy» երգի (2004), ինչպես նաև «SWV» խմբի «Someone» երգի (1997) տեսահոլովակներում։ Վերջինում հանդես է եկել նաև Շոն Քոմսը։
2005 թվականին Յունը հանդես է եկել «ABC» ընկերության «Լրտեսը» լրտեսական հեռուստասերիալի երկու դրվագում. նա խաղացել է ժամանակակից սամուրայ Կազու Թամազակիի դերը, ում Սիդնեյում հետապնդում էր Ջենիֆեր Գարների հերոսուհին։ Նա նաև հյուրի դերում հանդես է եկել «ABC» ընկերության «Բոստոնի իրավաբանները» իրավաբանական դրամեդիում և «CBS» ընկերության «C.S.I.Հանցագործության վայրը» քրեական դրամայում։
2006 թվականին մասնակցել է «Scarface: The World Is Yours» վիդեոխաղի հնչյունավորմանը, որը հիմնված է 1983 թվականին նկարահանված «Սպիով դեմքը» ֆիլմի վրա։
Յունը դարձել է «Հինգերորդ պատվիրանը» (2008) արկածային մարտաֆիլմի պրոդյուսերը, որտեղ խաղացել է նաև գլխավոր դերերից մեկը։ Նկարահանման հրապարակում նրա թիմակիցներն էին Դեվիդ Կիտը և Բուկեմ Վուդբայնը։
Մարտարվեստի մասին պատմող «Երկաթյա բռունցք» ֆիլմում Ռասսել Քրոույի և Լյուսի Լյուի հետ միասին հանդես է եկել գլխավոր դերերում ։
Շիլայով կճուճիկ
«Շիլայով կճուճիկ», 1984 թվականին «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի կողմից թողարկված խորհրդային նկարված մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ։ Մուլտֆիլմը նկարահանվել է Գրիմ եղբայրների «Քաղցր շիլան» հեքիաթի մոտիվներով ։
Սյուժե
Երեք թզուկները մի բարի աղջկա տալիս են կախարդական կճուճիկ։ «Կճուճի՛կ, եփի՛ր» հրամանով այն սկսում է համեղ շիլա եփել, իսկ «Կճուճի՛կ, մի՛ եփիր» հրամանի դեպքում դադարում։ Աղջիկը որոշում է հյուրեր կանչել և ինչպես հարկն է նրանց կերակրել։ Նա գաղտնիքը հայտնում է երշիկի և մսամթերքի տեղական արտադրող Կարլ Գագենբակին։ Վերջինս խորամանկությամբ զավթում է կճուճիկը, բայց աղջկանից նա իմացել էր կախարդական միայն առաջին խոսքերը։ Կարլն սկսում է շիլա եփել ու վաճառել, իսկ թե ինչպես կճուճիկին ստիպեր դադարել դա անել, գաղափար չուներ։ Ի վերջո աղջիկը, իմանալով պատահածի մասին, արտասանում է կախարդական երկրորդ խոսքերը, բայց դրանից հետո քաղաքի փողոցները դեռ երկար ժամանակ հեղեղված էին շիլայով։ Թզուկները հետ են վերցնում կճուճիկն ու անհետանում նրա հետ։
Վիդեոթողարկում
Մուլտֆիլմը բազմիցս թողարկվել է DVD-ով մուլտֆիլմերի տարբեր հավաքածուներում՝ «Հրաշք ջրաղաց» («Чудо-мельница»), մաս 2 («Սոյուզմուլտֆիլմ», տարածող՝ «Союз»):
Գրականություն
Նկարազարդումներն ու տեքստն ըստ մուլտֆիլմի։ Շապիկի վրա նշված է գրքերի շարքի վերնագիրը՝ ՍՈՅՈՒԶՄՈՒԼՏՖԻԼՄ-ը ներկայացնում է. առաջին անգամ լեգենդար մուլտֆիլմերը գրքով (СОЮЗМУЛЬТФИЛЬМ представляет: впервые — легендарные мультфильмы в книгах!):
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:1984 մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:«Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Գրիմ եղբայների ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Էնդոմետրիոզ
Էնդոմետրիոզ, ախտաբանական վիճակ, որի ժամանակ դիտվում է արգանդի էնդոմետրիալ շերտի (հյուսվածքային շերտ, որը պատում է արգանդը ներսից) բջիջների հավելյալ աճ այդ շերտից դուրս ։ Առավել hաճախ հանդիպում է ձվարանների, ֆալոպյան փողերի, արգանդը և ձվարանները շրջապատող հյուսվածքների վրա, երբեմն կարող է դիտվել մարմնի այլ հատվածներում ։ Հիմնական ախտանիշներն են կոնքի շրջանի ցավը և անպտղությունը ։ Ախտահարումն ունեցողների գրեթե կեսի մոտ առկա են կոնքի շրջանի քրոնիկ ցավեր, մինչդեռ 70%-ի մոտ ցավը սրվում է դաշտանի ընթացքում ։ Ցավը սեռական ակտի ժամանակ նույնպես տարածված է ։ Անպտղություն զարգանում է ախտահարվածներից կեսի մոտ ։ Պակաս տարածված ախտանիշներից են միզային կամ աղիքային ախտանիշները ։ 25% կանանց մոտ ընթանում է անախտանիշ ։ Էնդոմետրիոզը կարող է ունենալ և՛ սոցիալական, և՛ հոգեբանական հետևանքներ ։
Պատճառը լիովին պարզ չէ ։ Ռիսկի գործոն է ծանրացած ընտանեկան անամնեզը ։ Էնդոմետրիոզի օջախները արյունահոսում են ամեն ամիս՝ հանգեցնելով բորբոքման և սպիական փոփոխություների ։ Էնդոմետրիոզի ժամանակ դիտվող հյուսվածքային աճը չունի քաղցկեղային բնույթ ։ Ախտորոշումը սովորաբար հիմնվում է ախտանիշների և տեսապատկերման տվյալների համադրման վրա, այդուհանդերձ, ամենահավաստի ախտորոշիչ մեթոդը բիոպսիան է ։ Նմանատիպ կլինիկական դրսևորումներով են ընթանում կոնքի բորբոքային հիվանդությունը, գրգրված աղիքի համախտանիշը, ինտերստիցիալ ցիստիտը և ֆիբրոմիալգիան ։
Որոշ գնահատումների համաձայն, 2015 թվականի տվյալներով ամբողջ աշխարհում շուրջ 10,8 միլիոն մարդ տառապում էր այս հիվանդությամբ ։ Այլ աղբյուների տվյալներով կանանց 6-10%-ի մոտ կա այս ախտը ։ Էնդոմետրիոզն առավել հաճախ հանդիպում է կյանքի երրորդ և չորրորդ տասնամյակներում, թեև չի բացառվում հիվանդության սկիզբը մինչև 8 տարեկան աղջիկ երեխաների մոտ ։ Որոշ դեպքերում հնարավոր է դիտվի մահացու ելք ։ Էնդոմետրիոզն առաջին անգամ որպես ինքնուրույն հիվանդություն նկարագրվել է 1920-ական թվականներին ։ Մինչ այդ Էնդոմետրիոզն ու ադենոմատոզը միասին էին դիտարկվում ։ Հայտնի չէ, թե ով է առաջինը նկարագրել հիվանդությունը ։
Նշաններ և ախտանիշներ
Ցավն ու անպտղությունը առավել տարածված ախտանշաններն են, չնայած կանանց 20-25%-ի մոտ հիվանդությունն ունենում է անախտանիշ ընթացք ։
Վիգոնիչիի շրջան
Վիգոնիչիի շրջան (Выгоничский район), մունիցիպալ շրջան Ռուսաստանի Դաշնության Բրյանսկի մարզում։
Էնդոմետրիոզ
Կոնքի ցավ
Էնդոմետրիոզի հիմնական ախտանիշներից է կոնքի շրջանի կրկնվող ցավը։ Ցավը կարող է լինել տարբեր ուժգնության՝ թեթև ցավերից ընդհուպ մինչև շատ ծանր սպազմատիկ կամ ծակող բնույթի ցավեր, որոնք սկսվում են կոնքի երկու կողմերից, մեջքի ստորին հատվածից, ուղիղ աղիքի շրջանից և, երբեմն, ոտքերով տարածվում ներքև։ Ցավի ուժգնությունը թույլ է կորելացվում հիվանդության ծանրության աստիճանի կամ մակարդակի (1 -ից մինչև 4) հետ, ընդ որում որոշ կանանց մոտ ցավը կարող է լինել շատ թույլ կամ ընդհանրապես բացակայել այն դեպքում, երբ նրանց մոտ առկա են էնդոմետրիոզի ընդարձակ տեղամասեր և սպիական փոփոխություններ։ Սրա հետ մեկտեղ կարող են նշվել ուժգին ցավեր այն կանանց մոտ, ովքեր ունեն էնդոմետրիոզի մի քանի փոքր տեղամասեր ։ Համեմատաբար ուժգին ցավեր կարող են դիտվել դաշտանի ընթացքում։ Ցավը կարող է սկսվել դաշտանի սկզբից մոտ մեկ շաբաթ առաջ, դաշտանի ընթացքում և հնարավոր է դաշտանի ավարտից մեկ շաբաթ անց։ Չի բացառվում նաև ցավերի մշտական առկայությունը հիվանդների մոտ։ Ցավը կարող է լինել տկարեցնող և ի վերջո հանգեցնել հուզական լարվածության առաջացման ։ Ցավային ախտանիշները, կապված էնդոմետրիոզի հետ, կարող են ներառել՝
Վիգոնիչիի շրջան
Ստեղծվել է 1929 թվականին։ Վարչական կենտրոնը՝ Վիգոնիչի ։
Էնդոմետրիոզ
Կոնքի ցավ
Հիվանդությամբ առավել խորը ախտահարվածների մոտ, ի տարբերություն մակերեսային ախտահարումով կանանց, դիտվում են կրակող բնույթի ցավեր և ներքին օրգանների ոչ լիարժեքության զգացում ։ Հայտնաբերված չէ կապ օրգանիզմում գործընթացի տեղակայման և ցավի տեղակայման ու ինտենսիվության հետ ։
Վիգոնիչիի շրջան
Աշխարհագրություն
Շրջանի տարածքի մակերեսը կազմում է 1028 կմ²։
Էնդոմետրիոզ
Կոնքի ցավ
Առկա են ցավի մի քանի պատճառներ։ Էնդոմետրիոզի օջախները արձագանքում են հորմոնալ խթանմանը և կարող են արյունահոսել դաշտանի ընթացքում։ Արյունը սահմանափակ ձևով կուտակված է մնում այնքան ժամանակ մինչև իմունային, արյունատար և լիմֆատիկ համակարգերի կողմից ներծծումը։ Առաջացող այտուցը կարող է բերել ցիտոկինների ակտիվացման, որոնք էլ դառնում են ցավի ուժգնացման պատճառ։ Ցավի այլ աղբյուր կարող է լինել օրգանների միջև կպումների առաջացումը։ Ձվարանները, արգանդը, արգանդափողերը, որովայնամիզը և միզապարկը կարող են միմյանց հետ սերտաճել։ Նման պարագայում ցավը կլինի մշտական, այլ ոչ միայն դաշտանի ընթացքում ։
Վիգոնիչիի շրջան
Բնակչություն
2010 թվականի մարդահամարի արդյունքներով շրջանում բնակվում էր 22393 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 21,78 մարդ/կմ²։
Էնդոմետրիոզ
Կոնքի ցավ
Էնդոմետրիոզի ախտածագման մեջ նյարդային վերջավորությունների ընդգրկման դեպքում ձևավորվում է ուղղակի կապ ախտահարման դաշտերի և կենտրոնական նյարդային համակարգի միջև, ինչն էլ որոշում է ցավի զգացողության անհատական տարբերությունները, և, երբեմն, որոշ կանանց մոտ ցավը դառնում է բուն հիվանդությունից անկախ ։ Նյարդաթելերի և անոթների ընդգրկումը պրոցեսում պայմանավորվում է գործընթացով, որը հայտնի է որպես նեյրոանգիոգենեզ ։
Անպտղություն
Անպտղությամբ տառապողների 1/3-ն ունի էնդոմետրիոզ ։ Էնդոմետրիոզով հիվանդների 40%-ի մոտ հայտնաբերվում է անպտղություն ։ Անպտղության առաջացման մեխանիզմը գլխավորապես կախված է հիվանդության փուլից՝ վաղ փուլերում վերջինս ունի երկրորդային բնույթ, ածանցվելով բորբոքային գործընթացից, իսկ ավելի ուշ փուլերում կոնքի խանգարված անատոմիան և կպումները խոչընդոտ են հանդիսանում բեղմնավորման համար ։
Այլ ախտանշաններ
Այլ ախտանշաններց կարող են լինել փորլուծություն և փորկապություն, քրոնիկ հոգնածություն , սրտխառնոց և փսխում, գլխացավեր, ջերմության բարձրացում ոչ մեծ թվերի վրա, ծանր ընթացող և/կամ անկանոն դաշտան, հիպոգլիկեմա  ։
Գոյություն ունեն կապեր էնդոմետրիոզի և քաղցկեղի որոշ տիպերի միջև, հատկապես ձվարանի քաղցկեղի մի քանի տիպերի, ոչ-Հոջկինյան լիմֆոմայի և ուղեղի քաղցկեղի միջև ։ Էնդոմետրիոզը հաստատված կապ չունի էնդոմետրիումի քաղցկեղի ։
Գենետիկա
Էնդոմետրիոզը համարվում է ժառանգական հիվանդություն, որի զարգացման մեջ դեր ունեն և՛ գենետիկ գործոնները, և՛ արտաքին միջավայրի գործոնները ։ Էնդոմետրիոզով տառապող կանանց քույրերը, դուստրերը գտնվում են հիվանդության զարգացման առումով բարձր ռիսկի խմբում։ Պրոգեստերոնի ցածր մակարդակը կարող է լինել գենետիկորեն պայմանավորված՝ նպաստելով հորմոնալ շեղումների առաջացմանը ։ Այն կանանց մոտ, ովքեր ունեն առաջին աստիճանի հարազատ հաստատված էնդոմետրիոզով, հիվանդանալու ռիսկը աճում է վեց անգամով ։
Կա տեսակետ այն մասին, որ թիրախային գեները, որոնք պայմանավորում են էնդոմետրիոզի զարգացումը ընդհանուր են քաղցկեղի պաթոգենեզում կարևորվող գեների հետ ։ Այս պարագայում, սկզբնական մուտացիան կարող է լինել կամ սոմատիկ, կամ սեռական ։
Կան շատ տվյալներ փոփոխված գենային էքսպրեսիայի և էպիգենետիկայի վերաբերյալ, սակայն սրանք երկուսն էլ կարող են լինել նաև միջավայրային գործոնների կամ նյութափոխանակային խանգարումների երկրորդային հետևանք։ Փոփոխված գենային էքսպրեսիայի մեջ կարևորվում են միկրո-ՌՆԹ - ները ։
Էկոլոգիական թույներ
Էդոմետրիոզի հետ կապված որոշ գործոններից են․
Որոշ հետազոտությունների արդյունքում բացահայտվել է դիօքսինների ներգործության և էնդոմետրիոզի առաջացման միջև հնարավոր կապ, բայց հստակ ապացույցներ չկան, իսկ առաջացման մեխանիզմները լիովին հասկանալի չեն ։ 2004 թվականին անցկացված հետազոտությունը ցույց տվեց, որ առկա են հակասական տվյալներ դիօքսինի ներգործության և էնդոմետրիոզի միջև,  իսկ 2009 թվականի հետազոտության արդյունքում հաստատվեց, որ չկան բավարար ապացույցներ համարելու համար դիօքսինը որպես հիվանդության պատճառական գործոն ։ 2008 թվականին որոշվեց, որ կա անհրաժեշտություն լրացուցիչ աշխատանքների միջոցով առավել խորությամբ պարզելու էնդոմետրիոզի պաթոգենեզում դիօքսինների ունեցած հստակ դերը՝ հստակեցնելու համար նախնական հետազոտությունների արդյունքները ։
Ձևավորում
Էկտոպիկ էնդոմետրիոզի ձևավորման հիմնական տեսություններից են ռետրոգրադ դաշտանի տեսությունը, մյուլլերիանոզը, ցելոմիկ մետապլազիայի և տրանսպլանտացիայի տեսությունը, որոնցից յուրաքանչյուրը մանրամասն ներկայացված է ստորև։
Ռետրոդրագ դաշտանի տեսություն
Ռետրոգրադ դաշտանի տեսությունը (կոչվում է նաև իմպլանտացիայի կամ տրանսպլանտացիայի տեսություն) առկա տեսություններից հնագույնն է ։ Ենթադրվում է, որ դաշտանային ցիկլի ընթացքում, շերտազատված էնդոմետրիալ հեղուկի մի մասը հետ է գնում դեպի ֆալոպյան փողեր և որովայնամզի խոռոչ՝ ամրանալով որովայնամզի մակերեսին և սկիզբ տալով էկտոպիկ էնդոմետրիոզի զարգացմանը ։
Միայն այս տեսությամբ հնարավոր չէ բացատրել էնդոմետրիոզի բոլոր դեպքերը, հետևաբար պետք է հաշվի առնել այլ գործոնների դերը նույնպես, ինչպես օրինակ գենետիկ և իմուն տարբերությունները, որոնք հատկապես կարևորվում են այն կանանց մոտ, ովքեր ունեն ռետրոգրադ դաշտան, բայց չեն տառապում էնդոմետրիոզով։ Բացի դրանից, էնդոմետրիոզ հայտնաբերվել է մարդկանց մոտ, ովքեր երբևէ չեն ունեցել դաշտան, օրինակ տղամարդկանց, պտուղների և ոչ սեռահասուն աղջիկների մոտ ։ Այս տեսությունից էլ ավելի են շեղում դեպքերը, երբ էնդոմետրիոզը դրսևորվել է ուղեղում և թոքերում ։ Այս տեսությունն ունի մի շարք այլ թերի կողմեր ։
Հետազոտությունները խոսում են այս պրոցեսում իմուն համակարգի թերացման հնարավոր դերի մասին։ Այս կոնտեքստում կա հետաքրքրություն բացահայտելու կապեր էնդոմետրիոզի և աուտոիմուն հիվանդությունների, ալերգիկ ռեակցիաների և տոքսիկ նյութերի ունեցած դերի միջև ։ Մինչև հիմա հստակ պարզ չէ տոքսիկ նյութերի ներգործության, աուտոիմուն հիվանդությունների և էնդոմետրիոզի զարգացման միջև եղած պատճառային կապը։ Էնդոմետրիոզով հիվանդ կանանց մոտ դիտվում են փոփոխություններ իմուն համակարգում՝ մասնավորապես մակրոֆագերի կողմից ձեռբազատվող նյութերի կազմում, բայց հայտնի չէ, թե դրանք նպաստում են այս պրոցեսի զարգացմանը, թե պարզապես հիվանդության դրսևորում են ։
Ի լրումն նշվածի, առկա է հետազոտություն, որը հաստատում է, որ էնդոմետրիոզային ախտահարումները իրենց կենսաքիմիական հատկություններով տարբերվում են արհեստականորեն տրանսպլանտացված էկտոպիկ հյուսվածքից ։ Դա հավանական է, քանի որ էնդոմետրիոզի հիմք հանդիսացող բջիջները տարբերվում են իրենց յուրահատկությամբ ։ Համանման ձևով էնդոմետրիոզով տառապող կանանց մոտ դիտվում են փոփոխություններ որովայնամզի մեզոթելիալ շերտում, ինչպես օրինակ միջբջջային միացումների կորուստ, բայց հայտնի չէ արդյոք դրանք են բերում հիվանդության զարգացման, տե պարզապես հանդիսանում են հետևանք ։
Հազվադեպ դեպքերում, երբ կուսաթաղանթը ինքնուրույն չի տարրալուծվում մինչև առաջին դաշտանային ցիլի սկսվելը, հնարավոր է արյան և էնդոմետրիալ մնացորդների կուտակում արգանդում այնքան ժամանակ, քանի դեռ խնդիրը չի լուծվել վիրահատական միջամտությամբ։ Շատ բժիշկներ չեն ախտորոշում հենց այս վիճակը և հիմնվելով միայն գրիպի նմանվող կլինիկական դրսևորումների վրա սխալ ախտորոշում են դնում կամ ուշադրություն չեն դարձնում այնքան ժամանակ, մինչև անցնում են մի քանի դաշտանային ցիկլեր։ Ժամանակի ընթացքում չախտորոշված հիվանդների մոտ էնդոմետրիալ պարունակությունը շարունակաբար կուտակվում է՝ դառնալով էնդոմետրիոզի պատճառ։ Էնդոմետրիոզի սկիզբը կարող է տատանվել կախված վիրահատական միջամտության կատարման ժամանակից։
Որպես էնդոմետրիոզի պատճառ առաջին անգամ այս տեսությունը առաջարկվել է Ջոն Ա․ Սեմպսոնի կողմից։
Տեղակայում
Առավել հաճախ էնդոմետրիոզը հայտնաբերվում է
Շատ հազվադեպ էնդոմետրիոզ կարող է հայտնաբերվել մարմնի այլ մասերում, ինչպես օրինակ թոքերում, ուղեղում և մաշկում ։
Հետհեշտոցային կամ աղիքային էնդոմետրիոզ հայտնաբերվում է էնդոմետրիոզով հիվանդ կանանց մոտավորապես 5-12% - ի մոտ, և կարող է պատճառ լինել ուժգին ցավերի աղիների կծկման ժամանակ ։
Էնդոմետրիոզը կարող է տարածվել դեպի արգանդի վզիկ և հեշտոց կամ վիրաբուժական վնասման տեղամասեր, վերջինս հայտնի է որպես «սպիի էնդոմետրիոզ» ։ Սպիի տեղամասում էնդոմետրիոզի առաջացման ռիսկի գործոններից են նախկինում տարած վիրահատությունները, օրինակ կեսարյան հատումը, արգանդի հեռացումը կամ էկտոպիկ հղիությունը, արգանդափողերի հետծննդաբերական ստերիլիզացիան, լապարասկոպիան, ամնիոցենտեզը, որդանման ելունի հեռացումը, էպիզիոտոմիան, հեշտոցային մուտքով արգանդի հեռացումը կամ ճողվածքի վերականգնողական վիրահատությունը  ։
Էնդոմետրիոզը կարող է նաև ներկայանալ մաշկային վնասումների ձևով՝ մաշկային էնդոմետրիոզ։
Հազվադեպ վնասումներ կարող են հայտնաբերվել ստոծանու վրա։ Ստոծանիական էնդոմետրիոզը հաճախ տեղակայվում է ստոծանու աջ կեսում և կարող է աջ ուսի շրջանում ցիկլիկ ցավերի պատճառ դառնալ դաշտանից առաջ կամ վերջինիս ընթացքում։ էլ ավելի հազվադեպ էնդոմետրոզը կարող է ունենալ արտաորովայնամզային տեղակայում և հայտնաբերվել թոքերում և ԿՆՀ-ում ։
Ախտորոշում
Հիվանդության պատմության և ֆիզիկալ զննման տվյալների հիման վրա կարելի է կասկածել էնդոմետրիոզի առկայության մասին։ Անկախ զննման ժամանակ հիվանդության տիպիկ ախտանիշների հայտնաբերումից, չի կարելի համարել ախտորոշումը վերջնական՝ հիմնվելով միայն օբյեկտիվ զննման տվյաների վրա։
Մեծ Բրիտանիայում միջին տարիքը հիվանդության առաջին դրսևորումների կապակցությամբ բժշկի դիմելու և վերջնական ախտորոշման միջև կազմում է միջինում 7,5 տարի ։
Լապարասկոպիա
Լապարասկոպիան վիրահատական միջամտություն է, որի ժամանակ տեսախցիկի օգնությամբ արտապատկերվում է որովայնի խոռոչը, և սա միակ հուսալի ուղին է հստակ ախտորոշելու համար հիվանդության աստիճանը և ծանրությունը ։ Լապարասկոպիան հնարավորության է տալիս արտապատկերել այն փոփոխությունները, որոնք հասանելի չեն այլ մեթոդներով հայտնաբերման համար, օրինակ էնդոմետրիոզային հանգույց հեշտոցում ։ Եթե ախտաբանական աճը հստակ տեսանելի չէ, բիոպսիան կարող է օգնել ախտորոշման հստակեցման հարցում ։ Վիրահատական մոտեցումը հանդեպ ախտորոշումը հնարավորություն է տալիս միևնույն ժամանակ կատարել վիրահատական միջամտություն անհրաժեշտության դեպքում։
Լապարասկոպիայի ընթացքում ախտահարված տեղամասերը կարող են երևալ մուգ կապույտ, հատիկավոր սև, կարմիր, սպիտակ, դեղին, շագանակագույն կամ առանց գունակավորման։ Ախտահարված տեղամասերի չափերը տատանվում են լայն սահմաններում ։ Կոնքի պատին տեղակայված որոշ ախտահարումներ կարող են չերևալ, բայց բիոպսիայի արդյունքներով հաստատվում է էնդոմետրիոզ ախտորոշումը չբեր կանանց 6–13%-ի մոտ ։ Զարգացման սկզբնական փուլերում էնդոմետրիոզը հանդիպում է կոնքի և ներորովայնային օրգանների մակերեսին ։ Պրակտիկայում էնդոմետրիոզի օջախներին տրվում են տարբեր անուններ՝ օրինակ իմպլանտանտներ, վնասման օջախներ կամ հանգույցներ։ Վնասման մեծ օջախներ կարող են լինել ձվարանների վրա որպես սահմանափակ գերաճի տեղամասեր հայտնի որպես «շոկոլադե կիստաներ»՝ պայմանավորված վերջիններիս խիտ շագանակագույն պարունակությամբ, որը գերազանցապես հանդիսանում է հնացած արյուն ։
Հաճախ ախտորոշիչ լապարասկոպիայի ընթացքում չեն հայտնաբերվում բնորոշ փոփոխություններ, իսկ կանանց մոտ կոնքի քրոնիկ ցավի պատճառ կարող են լինել մի շարք այլ խանգարումներ, ինչպես օրինակ ադենոմիոզը, կոնքի կպումները, կոնքի բորբոքային հիվանդությունը, վերարտադրողական համակարգի բնածին անոմալիաները կամ ձվարանային կամ արգանդափողային զանգվածները ։
ՈւՁՀ
ՈւՁՀ-ի միջոցով կարելի է հայտնաբերել էնդոմետրիոզային մեծ կիստաներ, որոնք կոչվում են էնդոմետրիոմաներ։ Այդուհանդերձ, փոքր չափերի իմպլանտատները հնարավոր չէ հայտնաբերել այս տեխնիկայի կիրառմամբ։
Հեշտոցային ՈւՁՀ-ի կլինիկական նշանակությունը մեծ է հատկապես էնդոմետրիոմաների հայտնաբերման առումով և վիրահատական միջամտությունից առաջ օջախի տեղակայման մասին պատկերացում կազմելու առումով ։ Այս մեթոդին դիմում են առկա կլինիկական դրսևորումներով կասկածելի դեպքերում ։ Հեշտոցային ՈւՁՀ-ն հասանելի, էժան ախտորոշիչ մեթոդ է, որը չունի կողմնակի ազդեցություններ և չի պահանջում լրացուցիչ նախապատրաստում ։ Բարձր է գնահատվում ՈւՁՀ իրականցնող բուժանձնակազմի պրոֆեսիոնալիզմը ։ Գնահատելով ՈւՁՀ-ի արդյունքում ստացված տվյալները, համեմատելով առաջային և հետին պրոյեկցիայով գրանցված ցուցանիշները, կարելի է պատկերացում կազմել օջախի չափերի, տեղակայման և հնարավորության դեպքում անալ բացվածքից ունեցած հեռավորության մասին ։ ՈւՁՀ-ի բարելավումը կօգնի կրճատել ախտորոշիչ նպատակով անցկացվող լապարասկոպիաները և էապես կբարձրացնի հիվանդների կյանքի որակը ։
Մագնիսառեզոնանսային արտապատկերում
Ախտորոշման ոչ ինվազիվ հաջորդ մեթոդը մագնիսառեզոնանսային շերտագրությունն է ։ ՄՌՇ-ն լայն կիրառում չունի, քանի որ բավականին թանկ հետազոտություն է և ունի սահմանափակ տարածում։ Այդուհաներձ, այն հնարավորություն է տալիս հայտնաբերել փոքր և խորը տեղակայված էնդոմետրիոզային վնասումները ։
Փուլայնություն
Վերարտադրողական բժշկության ամերիկյան կազմակերպությունը 1997 թվականին վիրաբուժական առումով առանձնացրել է հիվանդության I–IV աստիճաններ ։ Աստիճանավորման հիմքում ընկած են ախտահարված օջախի չափերը, կպումների առկայությունը և տարածվածությունը, բայց կարևոր է նշել, որ աստիճանավորելիս հաշվի չեն առնում ցավի ինտենսիվությունը կամ չբերությունը։ I աստիճանի էնդոմետրիոզով կնոջ մոտ կարող են լինել ուժեղ ցավային դրևորումներ, մինչդեռ IV աստիճանի դեպքում կարող են ընդհանրապես բացակայել ցավային դրվագները, բայց չի բացառվոմ նաև հակառակը։ Հետազոտությունների արդյունքում տարբեր աստիճաններին բնորոշ հիմնական ցուցանիշներն են ․
I աստիճան (նվազագույն արտահայտված)
II աստիճան (չափավոր արտահայտված)
III աստիճան (միջին արտահայտության)
IV աստիճան (ուժեղ արտահայտված)
Մարկերներ
Հետազոտության ոլորտը էնդոմետրիոզի մարկերների որոնումն է ։
2010 թվականին ներկայացված հիմնական բիոմարկերները մեծ մասամբ ունեին անհայտ բժշկական կիրառություն, թեև թվում էին խոստումնալից ։ CA-125 բիոմարկերը վերջին 20 տարիների ընթացքում կիրառվող հիմնական բիոմարկերն է ։ 2016 թվականի հետազոտության արդյունքում ընդունվեց մոտեցում առ այն, որ էնդոմետրիոզի հիմնական աշտանշանների առկայության և ձվարանի քաղցկեղի բացառման դեպքում, CA-125-ով կարելի է վերջնական հաստատել ախտորոշումը ։ Էնդոմետրիոզը բացառելու հարցում CA-125-ի դերը չնչին է ։ Վերջինիս մակարդակը բուժմանը զուգընթաց նվազում է, բայց հստակ կապ չկա CA-125-ի նվազման և բուժման հանդեպ ունեցած պատասխանի միջև ։
Հյուսվածաբանական ախտաբանություն
Էնդոմետրիոզային տիպիկ ախտահարումներն ունեն հյուսվածաախտաբանական յուրահատուկ նշաններ, համանման էնդոմետրիումին, մասնավորապես ստրոմային, էպիթելին և գեղձերին, որոնք արձագանքում են հորմոնալ խթանմանը։ Ախտահարման հնացած օջախներում կարող են չհայտնաբերվել գեղձեր, բայց կան հեմոսիդերինի մնացորդային կուտակումներ։
Ցույց է տրված, որ իմունոհիստոքիմիան ախտորոշման առումով առավել լայն հնարավորություններ ունի, քանի պարզապես պրեպարատի ներկումը հեմատոքսիլին-էոզինով։ Ստրոմալ բջիջների թաղանթին առկա է յուրահատուկ մակերեսային հակածին՝ CD10, որը ախտաբանին թույլ է տալիս միանգամից մոտենալ ախտահարված տեղամասին և հայտնաբերել ստրոմալ բջիջներ, գեղձեր, որոնք հնարավոր է բաց թողնվեին հասարակ ներկման արդյունքում ։
Ցավի ուժգնություն
Ցավի ուժգնության քանակական գնահատման առավել տարածված սանդղակը վիզուալ անալոգային սանդղակն է, վերջինս և թվային գնահատման սանդղակը ցավի ուժգնության գնահատման առումով ամենահարմարն են։ Կլինիկական պրակտիկայում էնդոմետրիոզի հետ կապված ցավի (դիսմենորեա, ցավոտ սեռական ակտ, քրոնիկ կոնքի ցավ՝ դաշտանից անկախ) ավելի մանրակրկիտ վերլուծման և հետազոտական նպատակներով, բացի հիմնական սանդղակների գնահատականից, հաշվի են առնում, հիվանդի կլինիկական ընդհանուր պատկերը և կյանքի որակը ։
Կանխարգելում
Առկա տվյալները փաստում են, որ կոմբինացված, ներքին ընդունման հակաբեղմնավորիչները նվազեցնում են էնդոմետրիոզի առաջացման ռիսկը ։
Վարում
Գոյություն չունի էնդոմետրիոզի էթիոլոգիկ հիմնավորված բուժում, ախտանշանային բուժումը ուղղված է ցավի վերացմանը և չբերության բուժմանը ։ Շատ կանանց մոտ բնականորեն առաջացած կամ հետվիրահատական դաշտանադադարը, թուլացնում է հիվանդության առաջընթացը ։ Վերարտադրողական տարիքի կանանց մոտ, բուժման նպատակներից են ցավի մեղմացումը, հիվանդության զարգացման սահմանափակումը, պտղաբերության պահպանումը և վերականգնումը, եթե կա վերջինիս անհրաժեշտությունը։ Երիտասարդ կանանց մոտ վիրահատական միջամտությունն ուղղված է փոփոխված էնդոմետրիալ հյուսվածքի հեռացմանը և ձվարանների հնարավորինս անվնաս պահպանմանը ։
Ընդհանուր առմամբ, վիրահատության ժամանակ է վերջնական հաստատվում ախտորոշումը և որոշվում վիրահատության ծավալը։ Հետագա քայլերը որոշվում են անհատակսն մոտեցմամբ։ Չբերություն չունեցող կանայք կարող են բուժվել հորմոնալ միջոցներով, որոնք ընկճում են բնականոն դաշտանային ցիկը, և ցավազրկող միջոցներով։ Մինչդեռ չբերության տառապող կանայք վիրահատությունից հետո պետք է ստանան համապատասխան բուժում չբերության դեմ կամ պետք է դիմեն արտամարմնային բեղմնավորման։ Ինչ վերաբերվում է վիրահատական միջամտությանը, այն ընդգրկում է էնդոմետրիալ ախտահարված հյուսվածքի այրում և գոլորշացում էլեկտրական սարքի միջոցով, ինչից հետո դիտվում է կարճաժամկետ ռեցիդիվի բարձր հաճախականություն։ Լավագույն վիրահատական միջամտությունը ախտահարված հյուսվածքի ամբողջական հեռացումն է, այս դեպքում կրկնումների ռիսկը էապես նվազում է։
Վիրահատական միջամտություն
Կոնսերվատիվ բուժումն ընդգրկում է էնդոմետրիումի հեռացում, կպումների անջատում, էնդոմետրիոմաների մասնահատում և հնարավորության սահմաններում կոնքի նորմալ անատոմիական կառուցվածքի վերականգնում ։ Ձվարանի նշանակալի չափեր ունեցող էնդոմետրիոման (մոտավորապես 2 սմ և ավելի), երբեմն սխալմամբ ախտորոշվում է որպես ձվարանի կիստա, այն պարտադիր պետք է հեռացնել, քանի որ միայն հորմոնալ բուժմամբ հնարավոր չէ հասնել կիստայի ներծծման, ընդհակառակը հնարավոր է կիստայի պատռում, որն էլ կարող է հանդիսանալ ցավերի սրացման և ներքին արյունահոսության պատճառ։ Լապարասկոպիան, բացի նրանից, որ օգտագործվում է ախտորոշիչ նպատակով, նաև կարող է օգտագործվել բուժական նպատակներով։ Վերջինս համարվում է նվազ ինվազիվ վիրահատություն, քանի որ դեպի կոնքի խոռոչ մուտքն ապահովվում է փոքր կտրվածքներով, որոնք արվում են պորտի և որովայնի ստորին հատվածի շրջանում։ Բարակ լապարասկոպը անցկացվում է բացվածքներից մեկի միջով և ապահովում ներքին օրգանների վիզուալիզացիան՝ լապարասկոպի ծայրին անցկացված տեսախցիկի միջոցով։ Մյուս բարակ գործիքներն անցկացվում են մյուս կտրվածքով և հեռացնում են վնասված հյուսվածքները և անջատում կպումները։ Եվ քանի որ կտրվածքները շատ փոքր են, մնում են փոքր հետվիրահատական սպիներ և միևնույն ժամանակը ամբողջությամբ հեռացվում է ախտահարված հյուսվածքը։ Կանայք արագ են վերականգնվում հետվիրահատական շրջանում, և այս դեպքում նվազագույնի է հասնում հետվիրահատական կպումների ռիսկը ։
Կոնքի օրգանների վրա կատարված վիրահատություններից հետո կանանց 55-100%-ի մոտ զարգանում են կպումային պրոցեսներ, որոնք կարող են հանգեցնել չբերության, որովայնի կամ կոնքի շրջանի քրոնիկ ցավերի և դժվար վիրահատվող իրավիճակների զարգացման։ Տրեհանի մեթոդաբանությամբ ձվարանների ժամանակավոր ընկճումը սկսում են անմիջապես վիրահատությունից հետո և շարունակում մոտ մեկ շաբաթ, ինչը օգնում է կրճատել հետվիրահատական կպումների առաջացումը ։
Կոնսերվատիվ բուժումը ենթադրում է էնդոմետրիոզի հեռացում՝ արգանդի և ձվարանների պահպամամբ, որը հատկապես կարևոր է այն կանանց համար, ովքեր ուզում են հղիանալ, բայց այդ դեպքում մեծանում է ռեցիդիվների ռիսկը ։
Կոնսերվատիվ վիրահատությունից հետո ռեցիդիվի հավանականությունը 2 տարուց կազմում է 21.5%, իսկ 5 տարուց՝ 40-50% ։
Շատ ուժգին ցավերի դեպքում, հազվադեպ, բայց իրականցնում են պրեսակրալ նեյէկտոմիա՝ արգանդը նյարդավորող նյարդաթելերի հատում։ Ամեն դեպքում այս մեթոդը լայն կիրառություն չունի, քանի որ ուղեկցվում է մի շարք բարդություններով՝ ներառյալ պրեսակրալ հեմատոմայի առաջացում, միզասեռական համակարգի անդառնալի ախտահարում և փորկապություն ։
Այլ դեղամիջոցներ
Մանուալ թերապիայի արդյունավետությունը այս հիվանդութան բուժման մեջ դեռ բացահայտված չէ ։ Չկան տվյալներ, որոնք հաստատեն սննդակարգի արդյունավետությունը։
Միջամտությունների համեմատական բնութագիր
Դեղորայքային և վիրահատական միջամտության արդյունքները ցավերի վերացման տեսանկյունից գրեթե նույն արդյունքն են տալիս։ Ցավի ռեցիդիվ դիտվում է 44 և 53% դեպքերում, համապատասխանաբար դեղորայքային և վիրահատական միջամտություններից հետո ։ Յուրաքանչյուր պատմություն ունի իր առավելություններն ու թերությունները ։ Մանուալ թերապիայի արդյունքում հետազոտվողներից 84% մոտ դիտվել է ցավերի նվազում, իսկ 94% մոտ սեռական ֆունկցիայի բարելավում ։
2013 թվականին առկա տվյալների հիման վրա սահմանվեց ցավազրկող դեղերի արդյունավետությունը ։ 2018 թվականին անցկացված շվեդական համակարգային հետազոտության արդյունքներն ամփոփելով պարզվեց, որ կա բուժումների գիտական բացատրությունների պակաս ։ Եղել է ընդամենը մեկ հետազոտություն բավարար որակավորմամբ և ակտուալությամբ, որում նկարագրվել են բուժման երկու ուղղությունների հիմնական տարբերությունները ։ Կոհորտային հետազոտությունները ցույց են տվել, որ վիրահատական միջամտությունը արդյունավետ է ցավի նվազման առումով ։ Առավել հաճախ հանդիպող բարդություններից են աղիների ստորին հատվածների բերանակցումները, խուղակների առաջացման ռիկսը բարձր է համակցված՝ որովայնային և ներհեշտոցային վիրահատությունների դեպքում, իսկ միզային համակարգում խնդիրներ դիտվում են որովայնային վիրահատություններից հետո ։ Վիրահատական միջամտության առավելության վերաբերյալ չկան բավարար ապացույցներ ։
Վիրահատական միջամտության առավելություններից է ցավային համախտանիշի բավարար վերահսկումը, այն առավել արդյունավետ է անցկացնել անպտղության դեպքում , տալիս է հստակ ախտորոշում և ի վերջո վիրահատությունը կարելի է կատարել նվազ ինվազիվ մեթոդաբանությամբ՝ լապարասկոպիայով, որը կրճատում է հիվանդացությունը և նվազեցենում կպումների առաջացման հնարավորությունը ։ Կպումային պրոցեսի զարգացումը որովայնային վիրահատության հիմնական բացասական հետևանքն է, և տարվում են աշխատանքներ կպումների ձևավորումը նվազագույնի հասցնելու ուղղությամբ ։
Ֆիզիոթերապիայի առավելություններից է նվազ արժեքը՝ համեմատ վիրահատության, լուրջ կողմնակի ազդեցությունների բացակայությունը, այն չի խանգարում պտղաբերությանը և գրեթե միշտ բարելավում է սեռական ֆունկցիան ։ Թերություններից է այն, որ բացակայում են երկարաժամկետ և մեծածավալ հետազոտությունները՝ կապված էնդոմետրիոզի բուժման պրակտիկայում այս մոտեցման կիրառման հետ ։
Վիկտորյա Լոպիրյովա
Վիկտորյա Պետրովնա Լոպիրյովա (Виктория Петровна Лопырёва, ), ռուս հայտնի սպորտային հաղորդավարուհի, ֆոտոմոդել, բլոգեր, բազմաթիվ գեղեցկության մրցույթների հաղթող, «Միսս Ռուսաստան 2003» մրցույթի դափնեկիր, 2018 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության դեսպան։ Ակտիվորեն զբաղվում է բարեգործությամբ և հասարակական գործունեությամբ, քարոզում է առողջ ապրելակերպ և սպորտ։
Էնդոմետրիոզ
Անպտղության բուժում
Վիրահատական ճանապարհով բուժումն առավել արդյունավետ է անպտղության առկայության դեպքում ։ Այն միտված է ախտահարված հյուսվածքների հեռացմանը՝ պահպանելով ձվարանները և չվնասելով նորմալ հյուցվածքները ։ Արտամարմնային բեղմնավորումը էնդոմետրիոզով հիվանդ կանանց պտղաբերության բարձրացման լավագույն մոտեցումն է։
Բուժման ընթացքում ԳՌՀ ագոնիստների գերերկար օգտագործումը, բարձրացնում է հղիանալու հնարավորությունը, ի տարբերություն կարճաժամկետ բուժման ։
Վիկտորյա Լոպիրյովա
Պարգևատրվել է «Նվիրված աշխատանքի համար» մեդալով։
Կենսագրություն
Վիկտորյա Լոպիրյովան ծնվել է 1983 թվականի հուլիսի 26-ին՝ Դոնի Ռոստովում։ Բացի հանրակրթական դպրոցում ուսում ստանալուց, սովորել է նաև Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցում՝ դաշնամուրի բաժնում։ Միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել է Ռոստովի պետական տնտեսագիտական համալսարան, որը հաջողությամբ ավարտելուց հետո ստացել է «արտադրական կառավարում» մասնագիտությունը։
Սեն Լու (Ծովափնյա Շարանտի գավառ)
Սեն Լու (Saint-Loup), համայնք Ֆրանսիայում՝ Պուատու-Շարանտ երկրամասի Ծովափնյա Շարանտի գավառի Սեն Ժան դ՛Անժելի շրջանում։ Մտնում է Տոննե Բուտոն կանտոնի կազմի մեջ։
Էնդոմետրիոզ
Բարդություններ
Էնդոմետրիոզի բարդություններից են ներքին սպիական փոփոխութունները, կպումները, կոնքի կիստաներ, ձվարանների շոկոլադե կիստաներ, կիստաների պատռում, աղիների և միզատար ուղիների խցանում՝ կպումների հետևանքով ։ Էնդոմետրիոզի հետ կապված անպտղությունը պայմանավորված է սպիական և անատոմիական փոփոխություններով ։
Վիկտորյա Լոպիրյովա
Կենսագրություն
Վիկտորյայի մանկությունն ու պատանեկությունն անցել է Ռոստով քաղաքում։ Վաղ հասակում առաջարկ է ստացել մոդելային գործակալությունից, սակայն սկզբում հրաժարվել է։ Նրա մոդելային կարիերան սկսվել է 1999 թվականին՝ «Իմիջ Էլիտ»-ում։ նույն տարում հաղթել է «Դոնի Ռոստովի ֆոտոմոդել» մրցույթում, իսկ 2001 թվականին արժանացել է «Ռոստովի գեղեցկուհի» մրցանակին։ 2001 թվականին ժյուրիի որոշմամբ (Վ. Յուդաշկինի գլխավորությամբ) դարձել է «Золотая молния» մրցույթի լավագույն մոդել։ Դրանից հետո նրա կարիերան սրընթաց զարգացավ։ 2002 թվականին հաղթել է «Դոնբաս OPEN» մրցույթում, իսկ 2003 թվականին դարձել է «Միսս Ռուսաստան», որից հետո մշտական բնակություն է հաստատել Մոսկվայում։ 2006 թվականին Վիկտորյան աշխատանքի է անցել գլխավոր հեռուստաընկերությունում։
Սեն Լու (Ծովափնյա Շարանտի գավառ)
Համայնքի INSEE կոդ՝ 17356 ։
Վիկտորյա Լոպիրյովա
Ընտանիք
Մայրը լրագրող է, մոդել և բիզնես լեդի, իսկ հայրը նկարիչ է։ Պապիկը հանքային ինժեներ է, ինչպես նաև ռազմական օդաչու։ Տատիկը լեզվաբան է և թատրոնի նկարիչ։
Էնդոմետրիոզ
Բարդություններ
Կրծքավանդակի էնդոմետրիոզը դաշտանի ընթացքում կարող է դրսևորվել կրկնվող պնևմոթորաքսներով, որոնք հայտնի են որպես կատամենիալ պնևմոթորաքսներ ։
Սեն Լու (Ծովափնյա Շարանտի գավառ)
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2010 թվականին կազմում էր 295 մարդ։
Վիկտորյա Լոպիրյովա
Ընտանիք
Վիկտորյա Լոպիրյովան ամուսնացած է եղել «Կրասնոդար» ֆուտբոլային ակումբի հարձակվող Ֆյոդր Սմոլովի հետ։ 2015 թվականի մայիսին նրանք բաժանվել են։
Մոդելային կարիերա
Իր լավ որակների համար Վիկտորյան բազմիցս հայտվել է այնպիսի ամսագրերի շապիկներին, ինչպիսիք են Cosmopolitan-ը, L’Oficiel-ը, Gala-ն, Future TV-ին, NRG-ն, Maxim-ը, OK!-ը, HELLO!-ն։
Էնդոմետրիոզ
Բարդություններ
20 տարի տևած և շուրջ 12,000 կին ընդգրկող հետազոտության արդյունքներով էնդոմետրիոզով տառապող մինչև մինչը 40 տարեկան կանանց մոտ սրտային խնդիրներ դիտվում են 3 անգամ ավելի հաճախ, համեմատ նույն տարիքի առողջ կանանց  ։
Սեն Լու (Ծովափնյա Շարանտի գավառ)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Վիկտորյա Լոպիրյովա
Մոդելային կարիերա
2005-2006 թվականներին Վիկտորյա Լոպիրյովան եղել է «Միսս Ռուսաստան» մրցույթի տնօրենը։
Էնդոմետրիոզ
Բարդություններ
Դա հանգեցնում է մահերի որոշակի աճի ։
Վիկտորյա Լոպիրյովա
Ֆուտբոլ
Ֆուտբոլի հետ Վիկտորյա Լոպիրյովան առնչվել է 2007 թվականից՝ «Ֆուտբոլային գիշեր» հաղորդման ժամանակ, որը վարում էր Գեորգի Չարդանցևի հետ միասին։ Դրանից հետո նա սկսել է համակրել այդ սպորտաձևը և լրջորեն զբաղվել դրանով։
2015 թվականի հունիսի 3-ին, Ռուսաստանի պրեմիեր լիգայի ղեկավարությունը ամփոփելով 2014/2015 մրցաշրջանի արդյունքները, պարգևատրեց «Պրեմիեր» ֆուտբոլիստներին, ֆուտբոլային ակումբներին և նրանց անդամներին, ինչպես նաև ԶԼՄ ներկայացուցիչներին, որոնք ամենամեծ ավանդն են ունեցել հայրենական ֆուտբոլի զարգացման մեջ։ Պարգևատրվողների մեջ էր նաև Վիկտորյա Լոպիրյովան։ «Կրասնոդարի» հարձակվող Ֆյոդր Սմոլովի նախկին կինը մրցանակ ստացավ «Ռուսաստանի 2014/2015 չեմպիոնատում լավագույն առաջխաղացում» ապահովելու համար։
Էնդոմետրիոզ
Համաճարակաբանություն
Էնդոմետրիոզով տառապող կանանց հստակ թիվը որոշելը բարդ խնդիր է, քանի որ ախտորոշման վերջնական հաստատման համար պետք է վիրահատական վիզուալիզացիա ։ Հիմնական չափորոշիչները, որոնք օգտագործվում են ախորոշման համար հետևյալն են՝ կոնքի ցավ, անպտղություն, վիրահատական հետազոտության տվյալներ և որոշ դեպքերում ՄՌՇ արտապատկերում։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ ԱՄՆ-ում էնդոմետրիոզը ախտահարում է կանանց մոտավորապես 11%-ին ։ Այս ցուցանիշը 11%-ից բարձրանում է  15-44 տարեկանների տարիքային խմբում ։ Էնդոմետրիոզն առավել հաճախ հանդիպում է  30-40 տարեկանում,  չնայած այն կարող է սկսվել դեռևս 8 տարեկան աղջիկ երեխաների մոտ  ։
Վիկտորյա Լոպիրյովա
Ֆուտբոլ
2015 թվականի հոկտեմբերին Լոպիրյովան պայմանագիր կնքեց «Դոնի Ռոստով 2018»-ի ղեկավարության հետ։ Հաղորդավարուհին դարձավ ֆուտբոլի «Աշխարհի 2018 թվականի առաջնության» դեսպանը։ Դոնի Ռոստովի ադմինիստրացիայի ղեկավարությունը տարածեց հայտարարություն, որում ասվում էր. «Սպորտային հաղորդավարուհի, մոդել, բազմաթիվ գեղեցկության մրցույթների հաղթող, բարեգործական ակցիաների մասնակից Վիկտորյան դարձավ Ռուսաստանի և Ռոստովի վառ ներկայացուցիչ ՈՒԵՖԱ-յում։ Նա կարող է կամավոր և անհատույց կերպով ներկայանալ միջոցառումներին, անձնվիրաբար նախապատրաստվել առաջնությանը և ներկայացնել Դոնի Ռոստովի և ամբողջ Ռուսաստանի մշակույթը, պատմել քաղաքի նպատակների և խնդիրների մասին։ Նա կարող է խթան հանդիսանալ սպորտի զարգացման և առողջ ապրելակերպի համար։»
Վիկտորյան կամավոր կերպով երեխաների և դեռահասների համար կազմակերպում է բարեգործական ակցիաներ, որում հաճախ ներգրավված են լինում նաև հայտնի ֆուտբոլիստներ։
Էնդոմետրիոզ
Համաճարակաբանություն
Էնդոմետրիոզը կարող է ախտահարել ցանկացած տարիքի կանանց՝ սկսած սեռահասունացմանը նախորդող ժամանակաշրջանից մինչև հետդաշտանադադար, անկախ ռասսայից ու ազգային պատկանելությունից, երեխաներ ունենալուց կամ չունենալուց։ Բայց առաջին հերթին վերարտադրողական տարիքի կանանց հիվանդություն է ։ Ախտահարման մակարդակը բարձրանում է հետդաշտանադադրային տարիքում, իսկ ավելի քիչ դեպքերում ախտանիշները կարող են հայտնվել աղջիկների մոտ մինչև սեռահասնուցման շրջան ընկած շրջանում ։
Գնահատումների արդյունքում, պարզվել է, որ 5 տարվա ընթացքում ռեցիդիվի հավանականությունը մեծահասակների մոտ կազմում է 40-50% ։ Ռեցիդիվի հավանականությունը մեծանում է վիրահատությունից հետո ընկած ժամանակին ուղիղ համեմատական ձևով և կապ չունի հիվանդության փուլի, սկզբնական տեղակայման, վիրահատական միջամտության տեսակի կամ հետվիրահատական բուժման հետ ։