cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ռուսաստանի հայկական տպագրություն
19-20-րդ դարեր
1819 թվականին Մոսկվայում՝ ֆրանսիացի Օգյուստ Սեմենի տպարանում, հրատարակվել է Սերովբե վարդապետի «Ծաղիկ գիտութեանց» հանրագիտարանային բառարանը, 1821 թվականին՝ Հարություն Ալամդարյանի «Համառօտ բառարան ի ռուսաց լեզուէ ի հայ» բառարանը, որին հաջորդել են Մանուել վարդապետի «Դպրութիւն մանկանց ի Մանուէլ ծայրագոյն վարդապետէ եւ յաջորդէ նահանգին Ղրիմու» (1821 թվական) և այլ դասագրքեր։ 1828 թվականին Լազարյան ճեմարանը Սանկտ Պետերբուրգում բացել է իր տպարանը, որտեղ լույս են ընծայվել պաշտոնական վավերագրեր (հայկական և ռուսական)։ Այնուհետև տպարանը տեղափոխվել է Մոսկվա և գործել մինչև 1866 թվականը առաջին գիրքը՝ «Աւետարանի զօրութին»-ը, տպագրվել է 1830 թվականին (տես` Մոսկվայի հայկական տպագրություն)։ Ռուսաստանի հայկական տպագրության մեջ կարևոր դեր ունեն նաև պարբերականները։ Ռուսաստանում հայկական առաջին՝ «Արեւելեան ծանուցմունք» թերթը, հրատարակվել է 1816 թվականին Աստրախանում։ Շուրջ 200 տարվա ընթացքում այստեղ տպագրվել են ավելի քան 90 անուն պարբերականներ, որոնցից մի քանիսը նկատելի տեղ են գրավել հայ մամուլի պատմության մեջ։
Մոսկվայում լույս են տեսել ազգային, կրթական, դաստիարակչական «Հիւսիսափայլ» (1858-1862 թվականներ և 1864 թվական) ամսագիրը, գրական, կրոնական «Ճռաքաղ» (1858-1862 թվականներ), տեղեկատվական «Համբաւաբեր Ռուսիոյ» (1861-1864 թվականներ), պատմաբանասիրական «Փարոս Հայաստանի» (1879-1881 թվականներ), մշակութային «Հանդէս գրականական եւ պատմական» (1888-1890 թվականներ և 1894-1896 թվականներ) հանդեսները, գրական-գեղարվեստական, քննադատական «Գարուն» (1910-1912 թվականներ) տարեգիրքը, գրական, հասարակական-քաղաքական, մշակութային «Մարտ» (1911-1916 թվականներ) ամսաթերթը, հասարակական-քաղաքական, գրական «Արմյանսկի վեստնիկ» (1916-1918 թվականներ, 1990-2002 թվականներ, ռուսերեն) հանդեսը, հասարակական-քաղաքական «Պրո Արմենիա» (1991-1992 թվականներ, շարունակել է Փարիզում 1900-1914 թվականներին լույս տեսած նույնանուն պարբերականի ավանդույթները) ամսագիրը և այլն, Նոր Նախիջևանում՝ հասարակական-քաղաքական, ազգային, գրական «Նոր կեանք» (1906-1907 թվականներ), «Մեր ձայնը» (1907-1909 թվականներ), «Լոյս» (1910-1914 թվականներ), «Գրիչ» (1912-1914 թվականներ), «Գաղութ» (1914-1916 թվականներ), «Հայ համայնք» (1918-1920 թվականներ) շաբաթաթերթերը և այլն, Սանկտ Պետերբուրգում՝ ազգային, գրական, պատմական «Հիւսիս» (1863-1864 թվականներ) շաբաթաթերթը, գրական-գեղարվեստական «Արաքս» (1887-1898 թվականներ) և «Բանբեր գրականութեան եւ արուեստի» (1903-1904 թվականներ) կիսամյա հանդեսները և այլն, Աստրախանում՝ հասարակական-քաղաքական, տնտեսական «Լրաբեր» (1908-1909 թվականներ) շաբաթաթերթը, հասարակական-քաղաքական, գրական «Մեր կեանքը» (1910-1912 թվականներ) կիրակնօրյա թերթը, Եկատերինոդարում՝ գրական, հասարակական «Արձագանք» (1918-1920 թվականներ) եռօրյա ազգային, մշակութային, պատմական «Մաշտոց» (1993-2003 թվական, Կրասնոդար) թերթերը և այլն։
Ժամանակակից շրջան
Ներկայում լույս են տեսնում մշակութային, կրթական, պատմական, կրոնական «Հյուսիսափայլ» (1994 թվականից, Մոսկվա), քաղաքական, տնտեսական, գիտական, մշակութային «Արմենիա ի միր» (1995 թվականից, Մոսկվա, ռուսերեն), «Գործարար» (1999 թվականից, Կալուգա) հանդեսները, հասարակական-քաղաքական «Արմենիան թայմս» (1994 թվականից, Մոսկվա), «Երկրամաս» (1996 թվականից, Կրասնոդար, ռուսերեն), «Նոյև Կովչեգ» (1997 թվականից, Քիշնև, 2000 թվականից՝ Մոսկվա, ռուսերեն), «Նաիրի վ Կալինինգրադե» (2003 թվականից, Կալինինգրադ), ազգային, հասարակական, կրոնական «Հավատամք» (1993 թվականից, Սանկտ Պետերբուրգ), «Հայաստանյայց եկեղեցի» (2007 թվականից, Մոսկվա) ամսաթերթերը, Ռուսաստանի հայերի միության «Վեստնիկ» (2002 թվականից Մոսկվա, ռուսական) ամենամյա տեղեկագիրը, «Խաչքար» (2007 թվականից, Կրասնոդար, ռուսերեն) ամսագիրը և այլն։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հայկական տպագրություն Կատեգորիա:Հայերը Ռուսաստանում
Գլխային ցուցիչ
Գլխային ցուցիչ, գլխի ամենամեծ լայնության (լայնական տրամագիծ) հարաբերությունը նրա ամենամեծ երկարությանը (երկայնական տրամագիծ)՝ արտահայտված տոկոսներով։ Գլխային ցուցիչը օգտագործվում է մարդաբանության մեջ, հորիզոնական հարթակում գլխի ուրվագիծը ստանալու նպատակով։ Երկարագլխության (դոլիխոկեֆալիա)՝ գլխային ցուցիչը մինչև 74, 9% է, միջնագլխությանը (մեզոկեֆալիա)՝ 75, 0—79, 9%, կարճագլխությանը (բրախիկեֆալիա)՝ 80%-ից ավելի։ Գլխային ցուցիչի օգնությամբ հնարավոր է մարդկության մեծ ռասայական խմբերում առանձնացնել տեղային մարդաբանական տեսակներ։ Խմբային տարբերություններն ի հայտ են գալիս արդեն վաղ մանկական հասակում։ Սկսած միջնադարից, նախորդների համեմատությամբ, նկատվում է գլխային ցուցիչի մեծացում (բրախիկեֆալացում), 1950- 1970 թվականներին՝ առանձին վայրերում՝ գլխային ցուցիչի նվազում (դեբրախիկեֆալացում)։ Գլխային ցուցիչը կապված չէ մարդու մտավոր ունակությունների հետ։
Կատեգորիա:Կազմաբանություն
Ճանապարհ դեպի տուն (Ֆիլմ 2019)
«Ճանապարհ դեպի տուն» (A Dog's Way Home), ռեժիսոր Չարլզ Մարտին Սմիթի ընտանեկան ֆիլմը. Գլխավոր դերը կրկնօրինակել է Բրայս Դալաս Հովարդը  ։
Սյուժե
Լուկաս անունով մի տղան զբոսնելու ժամանակ գտնում է մի հմայիչ թափառող շնիկի և, խղճալով նրան, որոշում է նրան տանել իր տուն։ Գտնվածը, ում Բելլա էին անվանում, շատ սիրվեց տնեցիների կողմից՝ չնայած ակամայից փոխեց սովորական կենսաձևը․ երբեմն, իհարկե, լինում էին թափթփված խաղալիքներ և կրծած կոշիկներ, բայց նրա՝ ընտանիքում հայտնվելը բերեց ուրախություն։ Երբ շունը մեծացավ, սկսեց  օգնել տիրոջը աշխատանքում․ երիտասարդը նրան տանում էր վերականգնողական կենտրոն, որտեղ նա, ինչպես կարող էր, փորձում էր հանգստացնել և զվարճացնել մարդկանց, որոնք ընկել են փորձանքի մեջ՝ պարտադրելով նրանց ժպտալ և մոռանալ իրենց դժբախտությունների, ցավի և վերքերի մասին։ Մի անգամ, երբ Լուկասը աշխատանքի էր, Բելլան պատուհանին սկյուռ նկատեց, վազելով նրա հետեևից՝  չնկատեց, թե ինչպես մոլորվեց։ Լուկասը նրան գտավ, բայց այնուամենայնիվ նրան կենդանիների կացարան տեղափոխեցին։ Եթե Բելլային երկրորդ անգամ բռնեին, նրան սպանելու էին, այդ իսկ պատճառով Լուկասը որոշում է տեղափոխվել ուրիշ քաղաք։ Նա շանը տվեց իր ընկերուհու հորաքրոջը, մինչև այդ քաղաքում տուն չգտնի։ Բայց Բելլան շատ էր կարոտում և զգում էր, որ այն մարդը, որին նա սիրում է, տխրում է, հուսահատվում է և հավատում է իր վերադառնալուն։ Դրա համար նա փախչում է։ Նվիրված կենդանուն շատ երկար ճանապարհ էր սպասվում անցնել, սպասվում էր լինել մահվան եզրին, փրկել մարդկային կյանք և նոր ընկերներ ձեռք բերել կենդանական աշխարիհի ներկայացուցիչների շրջանում։ Նրան ուզում էին լավ մարդիկ որդեգերլ, բայց նա հասկանում էր, որ նա պետք է գնար, ինչպիսին երկար և վտանգավոր չթվար նրա ճանապարհը։
Հղումներ
Կատեգորիա:Ֆիլմեր շների մասին Կատեգորիա:Columbia Pictures ֆիլմեր Կատեգորիա:2019 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան արկածային ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:2010-ականների դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Վանկուվերում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում ԱՄՆ-ում Կատեգորիա:2010-ականների արկածային ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր խոսող կենդանիների մասին Կատեգորիա:Ամերիկյան ընտանեկան ֆիլմեր Կատեգորիա:Իրական դեպքերի հիման վրա նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Հուդզոն շրջան (Նյու Ջերսի)
Հուդզոն շրջան (Hudson County), ԱՄՆ Նյու Ջերսի նահանգի 21 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 122 կմ² է, բնակչությունը՝ 634.266 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Ջերսի Սիթի բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1840 թ.։
Կատեգորիա:Նյու Ջերսիի շրջաններ
61 (թիվ)
61 (վաթսունմեկ), բնական թիվ է
Աստերոիդների ցանկ (10701-10800)
Աստերոիդների ցանկ (10601-10700) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (10801-10900)
Աստերոիդների ցանկ (190801-190900)
Աստերոիդների ցանկ (190701-190800) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (190901-191000)
|} Աստերոիդների ցանկ (190701-190800) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (190901-191000)
(21719) Պասրիչա
(21719) Պասրիչա, աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Այս աստերոիդը հայտնաբերվել է 1999 թվականի սեպտեմբերի 9-ին ԼԻՆԵԱՐ ծրագրի կողմից Սոկոռոյում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1999 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:LINEAR ծրագրի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ
Մարտին Աբրահամյան (մանկավարժ)
Մարտին Սարգսի Աբրահամյան, հայ մանկավարժ, պատմական գիտությունների թեկնածու (1954), դոցենտ (1959) ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1917 թվականին, Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառի Խնձորեսկ գյուղում (ներկայումս՝ Սյունիքի մարզ)։ Նախնական կրթությունը ստացել է տեղի դպրոցում։ Սովորել և ավարտել է Բաքվի մանկավարժական ուսումնարանը և Ադրբեջանի համալսարանի պատմության ֆակուլտետը (1942)։ Ապա սովորել է նույն համալսարանի ասպիրանտուրայում, միաժամանակ դասավանդել դպրոցներում։ 1946-1954 թվականներին դասախոսել է Բաքվի հեռակա մանկավարժական, 1959-1969 թվականներին՝ Ադրբեջանի մանկավարժական ինստիտուտներում։ 1969 թվականին տեղափոխվել է Երևան և որպես դոցենտ աշխատել Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտում։ 1994 թվականից անցել է թոշակի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Արենա (Կալաբրիա)
Արենա  (Arena)՝ կոմունա Իտալիայում, Կալաբրիա մարզում՝ Վիբո Վալենտիա գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 1895 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 59 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 32 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 89832։ Հեռախոսային կոդը՝ 00963։
Մորեխ ելունդավոր
Մորեխ ելունդավոր, մորեխների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։
Նկարագրություն
Ամուր և անհարթ ծածկույթներով և խոշոր մարմնով (արուի մարմնի երկարությունը 19,2-22,5 մմ է, էգինը` 36,5-48,5 մմ) անթև մորեխ է։ Գունավորումը մոխրագույն է, շագանակագույն, դեղնաշագանակագույն ։
Տարածվածություն
Համարվում է Հայաստանի էնդեմիկ և հայտնի է Արարատի մարզի մի շարք կետերից (Վեդի քաղաքի շրջակայք, Քաղցրաշեն գյուղի մոտակայք, «Գոռավանի ավազուտներ» արգելավայր) ։
Էկոլոգիա
Մորեխ ելունդավորն ապրում են տարբեր տեսակի կիսաանապատներում և ավազոտ անապատներում։ Բուսակեր է, բազմակեր։ Ձմեռում են հավանաբար թրթուրները և հասուն առանձնյակները, հայտնվում են մարտ-ապրիլ ամիսներին, զուգավորվում՝ մայիս-հունիսին ։
Պահպանություն
Ծայրահեղ սահմանափակ արեալով և եզակի առանձնյակներով հազվադեպ հանդիպող հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ։
Թվաքանակի փոփոխության միտումները բացահայտված չեն։
Վտանգման հիմնական գործոններն են՝ խոպան հողերի հերկումը, վտանգված չոր էկոհամակարգերում անասունների գերարածեցումը։
Պահպանվում է «Գոռավանի ավազուտներ» պետական արգելավայրում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կենդանիներ Կատեգորիա:Էնդեմիկ կենդանիներ Կատեգորիա:Միջատներ Կատեգորիա:Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Ժողովածու (2690)
Ժողովածու (2690), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 2690 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1418 թվականին Բարսեղ, Ղազար և Կարապետ եպիսկոպոս գրիչների կողմից Եղիազարու վանքում։ Ծաղկող՝ Հովհաննես (1419 թվական)։ Ստացողը եղել է Բարսեղ վարդապետը։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 26,6X18 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է թերթից։ Գրված է երկսույն, բոլորգրով։ Ունի տերունական, կիսախորան և լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Պահպանակը ունի 2 էջ, գրված է՝ մագաղաթի վրա՝ երկաթգրով։ Կազմը` կաշվեպատ տախտակ դրոշմազարդ, աստառը՝ զարդահյուս մետաքս։ Հիշատակարաններ՝ 32ր (1076 թվական, գրիչի՝ 94ա, 114բ, 326ա, ծաղկողի՝ 120բ, 326ա, ստացողի՝326 :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Ռեյնոսա
Ռեյնոսա (, Reynosa)՝ Մեքսիկա Տամաուլիպաս նահանգի հյուսիսային մասում գտնվող սահմանային քաղաք։ Այն նաև Ռեյնոսայի քաղաքային նստավայրն է։ Քաղաքը գտնվում է Ռիո Գրանդեի հարավային ափին ՝ միջազգային Ռեյնոսա – ՄաքԱլեն քաղաքային տարածքում, ուղիղ Մեքսիկայի Միացյալ Նահանգների ամբողջ տարածքում։ 2013 թվականի դրությամբ Ռեյնոսա քաղաքում բնակվում է 672 183 մարդ։ Եթե լողացող բնակչությունը ներառվի մարդահամարի հաշվարկի մեջ, ապա բնակչությունը կարող է հասնել մոտավորապես մինչև 1 միլլիոն ։
Պատմություն
Ռեյնոսան հիմնադրվել է 1749 թվականի մարտի 14-ին 297 բնակիչների և Կառլոս Կանտուի, Խոսե դե Էսկանդոնի, Հելգերայի՝ Սիերա Գորդայի կոմսի գլխավորությամբ ։ Բայց 1802 թվականին Հուլիսի 4-ին տարածքում ջրհեղեղի պատճառով նրանք որոշեցին տեղափոխվել հինգ մղոն դեպի արևելք՝ պահպանելով իրենց և Ռիո Գրանդեի միջև նույն սահմանը։ Միայն 1926 թվականին նահանգի կառավարությունը ճանաչեց Ռեյնոսին որպես քաղաք։ Ռեյնոսան նախ կոչվեց Վիլա դե Նուեստրա Սեորա դե Գվադալուպե դե Ռեյնոսա։ Վիլայի առաջամարտիկները ծագել են էլ Նուեւո Ռեյնո Դե Լեոնից, հատկապես Մոնտերեյից, Կադերեյտայից, Սերալվոյից և էլ Պիլոնից։ Քաղաքը բաղկացած էր 50 ընտանիքից։ Նա ստացել է Ռեյնոս անվանումը ՝ Ի պատիվ Իսպանիայի համանուն քաղաքի, որը փոխնախագահ Վիսերոյ Գյեմես յ Հորկասիտասի ծննդավայրն է։
Ընթացիկ
Ռեյնոսան տարածվում է 3,156,34 քառակուսի կիլոմետրով (1218,66 քառակուսի մղոն), ինչը կազմում է Տամաուլիպասի տարածքի 3,7 տոկոսը։ Այսօր դա ԱՄՆ արբանյակային մի քանի ընկերությունների գտնվելու վայր է, որոնք զբաղվում են բիզնեսով՝ աշխատուժի ցածր մակարդակից և արդյունաբերության խթաններից օգտվելու համար ։ 2012 թվականին Սեպտեմբերի 18-ին, մոտակա  Պեմեքս  գազի գործարանում տեղի ունեցած պայթյունի արդյունքում զոհվեց 30 մարդ և  վիրավորվեց 46 մարդ։  Պեմքսի  տնօրեն՝  Խուան Խոսե Սուարեսը ասաց, որ «որևէ ապացույց չկա, որ դա դիտավորյալ  միջադեպ է կամ ինչ-որ տեսակի հարձակում»   ։  2017 թվականին այն նկարագրվեց որպես Մեքսիկայի թմրանյութերի պատերազմի խոշոր թեժ կետ, Գալֆի և Լոս Զետասի դեղորայքների միավորման արդյունքում, որը կործանարանր եղավ  նրանց համար ։
Կլիմա
Ռեյնոսան ունի կիսաչոր կլիմա՝ իր կարճ, մեղմ ձմեռներով և տաք ամառներով ։ Ձմեռները մեղմ և չոր են ։ Հունվարին ամենաբարձրը՝ 22 ° C (72 ° F) և ամենացածրը 11 ° C (52 ° F), թեև ջերմաստիճանը կարող է իջնել 10 ° C (50 ° F) - ից ցածր։ Ամռանը շոգ է, հուլիս ամսվա միջին 30 ° C (86 ° F) ջերմաստիճանը կարող է գերազանցել 40 ° C (104 ° F) ցանկացած պահի՝ մայիսից մինչև օգոստոս ։ Միջին տարեկան տեղումների քանակը 452 միլիմետր է (18 դյույմ), և դրանց մեծ մասը ամռան ամիսներին է, թեև  մայիս և հունիս ամիսներին եղանակն առավել  խոնավ է։
Լիսինո-Կորպուս
Լիսինո-Կորպուս (Лисино-Корпус), գյուղ Ռուսաստանի, Լենինգրադի մարզի Տոսնենսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 883 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1500 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Տոսնենսկի շրջանի բնակավայրեր
Զախիդնոե (գյուղ, Բոբրինեցի շրջան)
Զախիդնոե (Західне), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Բոբրինեցի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Զախիդնոե գյուղում բնակվում էր 78 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,709 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 110,01 մարդ/կմ²։
Դամիա
Դամիա (վրաց.` დამია), հայաբնակ գյուղ Վրաստանի Քվեմո Քարթլիի մարզի Մառնեուլի շրջանում, Վիրահայոց լեռների հյուսիսային լանջին, վարչական կենտրոն Մառնեուլ քաղաքից 30 կմ հեռավորության և ծովի մակարդակից 620 մ բարձրության վրա։
Բնակչությունը
Համաձայն 2002 թվականի տվյալների, գյուղն ուներ 334 բնակիչ, հիմնականում հայեր, որից 170 տղամարդ և 164 կին։ 2014 թվականի հաշվառումներով, գյուղում ապրում էր 326 մարդ, որից 165 տղամարդ և 161 կին։
Բետյուն
Բնակչության թիվը 2011 թվականի տվյալներով կազմել է 25 հազար 430 մարդ։
Աշխարհագրություն
Բետյունը գտնվում է Լիլ քաղաքից 33 կմ դեպի արևմուտք և 186 կմ դեպի հյուսիս՝ մայրաքաղաք Փարիզից հեռավորության վրա, Լավ գետի և Դյուներկ Շելդա նավարկելի ջրանցքի խաչմերուկում, 3 կմ А26 «Անգլիա» Տրուա-Կալե մայրուղիններից հեռու։
Տեսարժան վայրեր
Քաղաքի պատմական կենտրոնը համարվում է Գլխավոր հրապարակը (Grand-Place): Նրա կենտրոնում է, ժամանակակից քաղաքապետարանի շենքի վայրում, միջին դարերում կանգնած է եղել քաղաքի քաղաքապետարանը (ռատուշա)։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ հրապարակը, բացառությամբ բեֆֆրուայի, ամբողջությամբ ոչնչացվել է և կրկին վերականգնվել է 1920-1927 թվականներին, մի խումբ ճարտարապետերի նախաձեռնությամբ, որոնց գլխավորում էր Լուի-Մարի Կորդոննիեն։ Հրապարակի ճարտարապետական ոճն է` նեո-ռեգիոնալիզմի և ար-դեկոյի համադրությունը։
Հրապարակի շինությունների մեծ մասը ավերվել են Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում, իսկ քաղաքապետարանը վերակառուցվել է 1926 թվականին։ Այն շենքը, որում գտնվում է ներկայիս քաղաքապետարանը, պահպանել է նախկին շենքի համամասնությունները և համապատասխանում է իր շենքի շրջակա ճարտարապետությանը։
Բետյունի գլխավոր խորհրդանիշը 47 մետրանոց բեֆֆրուայի զանգակատունն է, պսակավորված վիշապի կերպարով, գտնվում է հենց Գլխավոր հրապարակի կենտրոնում։ Բեֆֆրուան, որը կառուցվել է 1388 թվականին, ունի 36 զանգակ և նաև նա համարվում է ՅՈՒՆԵՍԿՈ-ի համաշխարհային ժառանգության նշանակալից կառույց, մտնելով Բելգիայի և Ֆրանսիայի բեֆֆրուանների կազմի մեջ։ Հրապարակի կողքին է գտնվում նաև նեո-բյուզանդական Սուրբ Վեդաստի եկեղեցու շենքը, որը կառուցվել է 1924-1927 թվականներին, 1918 թվականին ավերված կայսր Կառլ V-ի երբեմնի եկեղեցու վայրում։
Բետյունի տեսարժան վայրերի շարքում իր ուրույն տեղն է զբաղեցնում նաև հին Սուրբ Իգնասիայի հրետանային աշտարակը, որը կառուցվել է XIV-XV դարերում։ Նա եղել է հին քաղաքային ամրոցների մասնիկը։ XVII դարում ընթացող ռազմական գործողությունների ժամանակ ամրոցները ավերվել են, կանգուն է մնացել միայն հենց աշտարակը և Սեն-Պրիի բաստիոնը։
Քաղաքը խիզախության համար պարգևատրվել է Պատվավոր Լեգեոնի շքանշանով։ Այստեղ է գտնվում նաև ամենախոշոր գերեզմանատունը, որը նվիրված է Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում զոհվածների հիշատակին։
Տնտեսություն
XIX դարում Բետյունը սկսել է արագ զարգանալ որպես ածխի հանածոյի կենտրոն։ Քաղաքում է գտնվում Բետյունի Ածուխի ընկերությունը (Compagnie des mines de Béthune), որը վերահսկում է մոտակայքի վայրերից մեկում տեղի ունեցող յուրաքանչյուր հանքարդյունաբերական աշխատանքները։
Բնակչության զբաղվածության կառուցվածքը.
Անաշխատունակների մակարդակը (2011) - 20,4 % (Ամբողջ Ֆրանսիայում - 12,8 %, Պա դը Կալե գավառում - 16,2 %)։
Միջին տարեկան եկամուտը 1 անձին, եվրո (2011) - 19 483 (Ամբողջ Ֆրանսիայում - 25 140, Պա դը Կալե գավառում- 20 511)։
Վարչակազմ
Բետյունի քաղաքապետի պաշտոնը սկսած 2014 թվականից զբաղեցրել է դեմոկրատների և անկախների Միության անդամ Օլիվիե Գասկերը (Olivier Gacquerre): 2014 թվականի ընտրությունների ժամանակ նա կարողացել է օգտվել ձախակողմյան ուժերի տարաձայնություններից և մեջբերել է միակ աջակողմյան բլոկը, որպիսզի 2-րդ տուրում հասնի հաղթանակի։
Հանտերդոն շրջան (Նյու Ջերսի)
Կատեգորիա:Նյու Ջերսիի շրջաններ
Բիշքեկյան արձանագրություն
Բիշքեկյան արձանագրություն, ԱՊՀ խորհրդարանական վեհաժողովի, Ղրղզստանի Հանրապետության խորհրդարանի, Ռուսաստանի Դաշնության Դաշնային ժողովի և Արտաքին գործերի նախարարության նախաձեռնությամբ 1994 թվականի մայիսի 4-5-ը Բիշքեկ քաղաքում անցկացված հանդիպման արդյունքում հաստատված փաստաթուղթ, որով մասնակից կողմերը վճռականություն հայտեցին ամեն կերպ օժանդակել Լեռնային Ղարաբաղում և նրա շուրջը զինված հակամարտության դադարեցմանը, քանի որ վերջինս ոչ միայն անուղղելի վնաս էր հասցնում ադրբեջանական և հայ ժողովուրդներին, այլև շոշափում էր տարածաշրջանային այլ պետությունների շահերը և բարդացնում էր միջազգային իրավիճակը։ Դրանով կոչ էր արվում հակամարտող կողմերին մայիսի 8-ի լույս 9-ի գիշերը դադարեցնել կրակը՝ հիմնվելով 1994 թվականի փետրվարի 18-ի արձանագրության վրա։ Արձանագրությամբ որոշվեց կնքել շուտափույթ համաձայնություն, որով կդադարեցվեր զինված հակամարտությունը և կվերացվեին դրա հետևանքները։ Համաձայնագրով նախատեսվում էր՝
Կողմերը նաև նպատակահարմար գտան պարբերաբար կազմակերպել նմանատիպ հանդիպումներ՝ հակամարտության խաղաղ կարգավորմանն աջակցելու նպատակով։
Կատեգորիա:Արցախյան հակամարտություն Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմ Կատեգորիա:Հայաստանի պայմանագրեր Կատեգորիա:Ադրբեջանի պայմանագրեր
Արմեն Շավերդյան
Արմեն Շավերդյան, հայ ռոք-երաժիշտ, «The Beautified Project» ռոք-խմբի անդամ։
Կենսագրություն
Արմեն Շավերդյանը ծնվել է 1987 թվականի մարտի 19-ին, Իրանի Թեհրան քաղաքում։ Դաշնակահար Առլեն Շավերդյանի եղբայրն է։ Սովորել է Նվարդ Գուլբենգյանի անվան տարրական դպրոցում, ուսումը շարունակել է «Գոհար» միջնակարգ դպրոցում, այնուհետև` Քուշեշ Դավթյանի անվան ավագ դպրոցում։ Արմեն Շավերդյանը դպրոցը ավարտել է 2004 թվականին, որից հետո տեղափոխվել է Երևան` ուսումը շարունակելու նպատակով։ 2005-2010 թվականներին սովորել է Երևանի Մխիթար Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանի ատամնաբուժական ֆակուլտետում, ապա շարունակել է` որպես օրթոպեդիկ ատամնաբուժական ամբիոնի կլինօրդիանտոր։ 2010 թվականից աշխատում է որպես ատամնաբույժ։ 2006 թվականից միացել է «The Beautified Project» ռոք խմբին` որպես կիթառահար և բեք-վոկալիստ։ Խմբի շրջանակներում մասնակցել է մի շարք համերգների, ռոք-փառատոների Երևանում և արտերկրում, 2011 թվականին և 2013 թվականին արժանացել է Հայաստանի ազգային երաժշտական մրցանակաբաշխության «Տարվա լավագույն ռոք խումբ» մրցանակին։ Համերգներով հանդես է եկել Ավստրիայում, Ֆրանսիայում, Գերմանիայում, Վրաստանում, Լեհաստանում, Անգլիայում, որտեղ «BBC» ընկերությունը դոկումենտալ ֆիլմ է նկարահանել խմբի մասին։ 2011 թվականին խմբի հետ ներկայացել է «Կիլիկիա» երգով և հանդես եկել համերգով Լոնդոնում՝ նվիրված Հայոց Ցեղասպանությանը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ռոք երաժիշտներ Կատեգորիա:Իրանահայ ռոք երաժիշտներ Կատեգորիա:Իրանահայ կիթառահարներ
Կաառլի (գյուղ, Սիմեռու շրջան)
Կաառլի (Kaarli), գյուղ Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Սիմեռու շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 52 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Սիմեռու շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
(5270) Կակաբաձե
(5270) Կակաբաձե (Kakabadze), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1979 թվականի մայիսի 19-ին Ռիչարդ Վեստի կողմից Լա Սիլյայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,574928 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,2157 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9341 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1509,2 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,238537 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 11,34° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1979 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ռիչարդ Վեստի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ռամենկա (գյուղ, Գագարինսկի շրջան)
Ռամենկա (Раменка), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Գագարինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 0 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Գագարինսկի շրջանի բնակավայրեր
Հենրի Սարդարյան
Կենսագրություն
Հենրի Սարդարյանը ծնվել է 1989 սեպտեմբերի 29-ին։ 2005 թվականին ընդունվել է Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարության կառավարման միջազգային ինստիտուտը։ 2008 թվականին եղել է Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարության պատվիրակության անդամ Մոսկվայի ինովացիոն կոնվենցիայում։ 2009 և 2010 թվականներին եղել է Երիտասարդ առաջնորդների միջազգային ֆորումի համակազմակերպիչ։ Ավարտել է Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարության կառավարման միջազգային ինստիտուտը։ 2011 թվականի սեպտեմբերից մինչև 2012 թվականաի  մայիս հանդես է եկել «Ռուսաստանի Դաշնության սահմանադրական իրավունք» դասախոսությունների դասընթացով։ 2014 թվականի մարտի 31–ին նշանակվել է Ռուսաստանի Դաշնության Արտաքին գործերի նախարարության կառավարման միջազգային ինստիտուտի փոխտնօրեն։
2015 թվականի սեպտեմբերի 1–ից Իտալիայի Մաչերատա քաղաքի համալսարանում եղել է հրավիրված պրոֆեսոր։ 2018 թվականից ռազմական գիտությունների ակադեմիայի ընտրված պրոֆեսոր է։
2020 թվականին Ռուսաստանի Դաշնության ներկայացուցիչ է ընտրվել ՄԱԿ-ի պետական կառավարման հանձնաժողովում, նույն թվականի հունիսի 16–ին ընտրվել է Ռուսաստանի Դաշնության Հասարակական պալատի անդամ ։
Եղել է Մոսկվայի հայ երիտասարդության ասոցիացիայի ստեղծողն ու առաջին նախագահը ։
Ժողովածու (2380)
Ժողովածու' (2380), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 2380 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1635 թվականին Եսայի վրդապետ, Վարդերես Լեհըցի, Դավիթ գրիչների կողմից Էջմիածնում։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 19.7×13 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 447 թերթից։ Գրված է միասյուն նոտրգրով։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ, աստառը՝ մասն պահպանակի։ Հիշատակարաններ գրչի՝ 21ա, 158ա, 317բ, 389բ և այլուր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Սաբինա ճպուռ
Սաբինա ճպուռ, իսկական ճպուռների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում։
Նկարագրություն
43-50 մմ մարմնի երկարությամբ միջին չափի շատ բարեկազմ մարմնով ճպուռ է։ Գունավորումը հիմնականում սև է` բաց դեղնավուն զարդանախշով, երբեմն` կանաչավուն երանգով։ Կուրծքը կողքերից ունի շեղ դասավորված, նեղ, բաց գույնի զոլեր։ Փորիկը սև միջնագծով է, որը 4-6-րդ հատվածների վրա առջևի մասում և հետևից խիստ լայնացած է, 7-9-րդ հատվածները գրեթե ամբողջությամբ սև են, 10-րդը` մեծ մասամբ բաց գունավորված ։
Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասից դեպի հարավ և արևելք` մինչև Ճապոնիա և Ավստրալիա։ Հայաստանում հայտնի է միայն Սյունիքի մարզում` Մեղրի քաղաքի և Ալդարա գյուղի մոտակայքում ։
Էկոլոգիա
Ապրում է Հայաստանում՝ կիսաանապատային գոտու կանգնած և դանդաղ հոսող ջրով ջրամբարներում։ Զարգանում է թույլ հոսանք ունեցող բավական տաք ջրամբարներում։ Թռիչքը լինում է ապրիլ-հոկտեմբեր ամիսներին ։
Պահպանություն
Հազվադեպ է հանդիպում, հայտնի են առանձին հայտնաբերումներ։ Արեալի սահմանաեզրին գտնվող հազվագյուտ տեսակ է։ բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ ։
Վտանգման հիմնական գործոններն են՝ հիդրոլոգիական ռեժիմի փոփոխություն և ջրամբարների աղտոտում ։
Պահպանվում է «Արևիկ» ազգային պարկում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Միջատներ Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ Կատեգորիա:Հազվագյուտ տեսակներ
Գյուլիստանի մելիքություն
Գյուլիստանի մելիքություն, հայկական մելիքություն ներկայիս Արցախի Հանրապետության տարածքի հյուսիսում, որն եղել է Արցախի հինգ մելիքություններից մեկը ։
Հիմնադրել են Ներքին Խաչենի իշխանության ճյուղավորումից Մելիք Բեգլարյան տոհմի ներկայացուցիչ Սև Աբովը 1601 թվականին ։
Գյուլիստանի մելիքության տիրապետության տակ է եղել Կուրակ  գետի ափերից մինչև Թարթառ գետն ընկած տարածքը։ Մելիք-Բեգլարյանների նըստավայրերն էին Գյուլիստանի բերդը, Գյուլիստան գյուղը և Թալիշ գյուղի մերձակայքում Հոռեկա վանքի մոտ գտնվող ապարանքները։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արցախի պատմություն
Սպորտը Բոսնիա և Հերցեգովինայում
Սպրոտը Բոսնիա և Հերցեգովինայի մշակույթի կարևորագույն մասերից մեկը։ Հարավսլավիայի մարզիկների մեծ մասը ծնվել են Բոսնիա և Հերցեգովինայում։
Բասկետբոլ
Տղամարդկանց բոսնիական բասկետբոլային ամենախոշոր ակումբը համարվում է «Բոսնա»-ն, որը 1978-1979 թվականների մրցաշրջանին նվաճել է Չեմպիոնների գավաթը։ Կանանց ակումբներից ավելի հայտնի է Տուզլայի «Միասնությունը», որը 1979 թվականին Ֆլորենցիայում նվաճել է Եվրոպայի կանանց գավաթը։ Տղամարդկանց հավաքանակը հաճախ խաղում է Եվրոպայի առաջնությունում, սակայն 1993 թվականից ոչ մի անգամ չի հայտնվել լավագույն ութնյակում։
Բռնցքամարտ
Ամենահայտնի բռնցքամարտիկը համարվում է Մարիան Բենեշը (միջին քաշ), որը հաղթել է Բոսնիա և Հերցեգովինայի, Հարավսլավիայի և Եվրոպայի առաջնությունները։ 1978 թվականին, արդեն պրոֆեսիոնալ ռինգում, Բենեշը հաղթել է աշխարհի նախկին չեմպիոն Էլիշա Օբեդին։ Միջին քաշի ևս մեկ բռնցքամարտիկ է Անտոն Յոսիպովիչը, որը համարվում է 1984 թվականի օլիմպիական չեմպիոն։ Ժամանակակից սիրող բռնցքամարտիկներից առանձնացնում են Մենմուն Հաջիչին, որը համարվում է 2008 թվականի Եվրոպայի առաջնության բռոնզե մրցանակակիր։
Հանդբոլ
Բոսնիա և Հերցեգովինայի հանդբոլի հավաքականը անգամ չի մտնում եվրոպական հանդբոլի «միջակների» կազմում։ Ձեռնագնդակի ամենահայտնի ակումբը Բանյա Լուկա քաղաքի «Բորաց»-ն է, որը համարվում է Հարավսլավիայի յոթակի չեմպիոն և 1976 թվականի Եվրոպայի Գավաթի հաղթող։
Թեթև ատլետիկա
Հարավսլավիայի հավաքականի կազմում հանդես են եկել մեծ քանակով բոսնիական ատլետներ։ Այժմ բոսնիացիները այս սպորտաձևում երևալի արդյունքներ ցույց չեն տալիս։
Կարատե
Կարատեի ամենահայտնի ակումբը Տուզլա քաղաքի «Տուզլա-Սինալցո»-ն է, որը պատրաստում էր Հարավսլավիայի պրոֆեսիոնալ կարատեստներին։
Ֆուտբոլ
Ֆուտբոլը համարվում է երկրի ամենահայտնի սպորտաձևը, որը դեռևս հայտնվել է Ավստրո-Հունգարիայի ժամանակ, 1903 թվականին։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո բոսնիական ֆուտբոլը վերելք ապրեց։ 1967 և 1985 թվականներին Հարավսլավիայի չեմպիոն է դարձել «Սարաևո» ակումբը, նաև 1972 թվականին հաղթանակ ձեռք բերեց «Ժելեզնիչար» ակումբը։ Հարավսլավիական հավաքականի բոսնիական խաղացողներին առանձնանում են Յոսիպ Կատալինսկին, Դուշան Բաևիչը, Իվիցա Օսիմը, Սաֆետ Սուշիչը և Միրսադ Ֆազլագիչը։
Շախմատ
Բոսնիայի շախմատի հավաքականը յոթ անգամ դարձել է Հարավսլավիայի շախմատի առաջնության հաղթող։ Շախմատային օլիմպիադաներում ամենաբարձր ձեռքբերումը համարվում է 1994 թվականին Լիոնում զբաղեցրած 2-րդ հորիզոնականը։ Ամենահայտնի շախմատային ակումբը համարվում է Բորկի Պրեոևիչի խումբը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սպորտը Բոսնիա և Հերցեգովինայում
(21720) Պիլիշվիլի
(21720) Պիլիշվիլի, աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Այս աստերոիդը հայտնաբերվել է 1999 թվականի սեպտեմբերի 9-ին ԼԻՆԵԱՐ ծրագրի կողմից Սոկոռոյում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1999 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:LINEAR ծրագրի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ
Air Malta
Ուղղություններ
2013 թվականի սեպտեմբերի դրությամբ Մալթայի ավիաընկերությունը կատարել է հետևյալ ուղղություններով չվերթներ՝
Չվերթ
Չվերթներ՝ ըստ 2013 թվականի սեպտեմբերի տվյալներով
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Օդային տրանսպորտի միջազգային ասոցիացիայի անդամներ
Ալեքսանդր Ռուդակով
Ալեքսանդր Ռուդակով (Никола́й Дми́триевич Смирно́в, ), ռուս դիվանագետ։
Կենսագրություն
2012 թվականից մինչև 2017 թվականը Ռամալլահում գլխավորել Է Պաղեստինյան ազգային վարչակազմի Ռուսաստանի Դաշնության առաքելությունը։
2017-ից մինչև 2020 թվականը զբաղեցրել է Ռուսաստանի Դաշնության արտաքին գործերի նախարարության Հյուսիսային Աֆրիկայի և Մերձավոր Արևելքի դեպարտամենտի փոխտնօրենի պաշտոնը։
2020 թվականի օգոստոսի 14-ից Լիբանանի Հանրապետությունում եղել է Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան ։
Կայսերական ուղղափառ պաղեստինյան հասարակության (ԿՈւՊՀ) խորհրդի անդամ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Իրինա Վորոնկովա
Իրինա Անդրեևնա Վորոնկովա (Ирина Андреевна Воронкова, ), ռուս վոլեյբոլիստուհի, հարձակվող, արժանացել է սպորտի միջազգային կարգի վարպետի կոչման ։ Հանդես է եկել Մոսկվայի «Դինամո», Կազանի «Դինամո», Օդինցովոյի «Զարեչիե» թիմերում  ։ Ռուսաստանի երիտասարդական հավաքականի կազմում մասնակցել է 2015 թ. համաշխարհային ամառային համալսարանական խաղերին, ազգային հավաքականի կազմում՝ եվրոպական առաջին խաղերին , 2016 FIVB Volleyball World Grand Prix-ին, 2016 և 2020 թթ. ամառային օլիմպիական խաղերին, նվաճել է մի շարք տիտղոսներ (համալսարանական խաղերի չեմպիոնուհի, աշխարհի գավաթի խաղարկության բրոնզե մեդալակիր, Ռուսաստանի բազմակի չեմպիոնուհի ու գավաթակիր, սուպերգավաթակիր, աշխարհի ակումբային առաջնության հաղթող և այլն)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս վոլեյբոլիստներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի սպորտի վարպետներ Կատեգորիա:Ստամբուլում ծնված անձինք
Ռոմիկ Բաղդասարյան
Ռոմիկ Սուրենի Բաղդասարյան (օգոստոսի 7, 1956, գ. Քարինտակ (ԼՂՀ Շուշիի շրջան), ազատամարտիկ-հրամանատար։
Գործունեություն
1978-1980 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ ԶՈՒ-ում։ 1988-1994 թվականներին Քարինտակի կամավորական ջոկատի, Շուշիի ՊՇ 52-րդ գումարտակի (վաշտի հրամանատար) կազմերում մասնակցել է Քարինտակի ինքնապաշտպանությանը և Շուշիի, Լաչինի, Քելբաջարի, Աղդամի, Կուբաթլուի, Ֆիզուլիի, Մարտակերտի ազատագրական մարտերին։
Պարգևատրումներ
Պարգևատրվել է ԼՂՀ «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1956 ծնունդներ Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ Կատեգորիա:Հայ հրամանատարներ
Հյուսիսային Մակեդոնիայի անդամակցությունը ՆԱՏՕ-ին
Մակեդոնիայի Հանրապետության անդամակցությունը Հյուսիսատլանտյան դաշինքին (ՆԱՏՕ), ընթացակարգային վարույթ, որը ներկայումս գտնվում է բանակցային փուլում։ 2008 թվականին Ռումինիայի մայրաքաղաք Բուխարեստում տեղի ունեցած ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողովի ժամանակ Մակեդոնիայի Հանրապետությանն ուղղված անդամակցության հրավերն արգելափակվում է Հունաստանի ներկայացուցչության կողմից։ Արդյունքում դաշինքի անդամ երկրները ընդհանուր կոնսենսուսի եկան, որ Մակեդոնիան (այդ ժամանակ երկրի ազգային օրենսդրությունը ընդունում էր անվան այդ տարբերակը) կանդամակցի ՆԱՏՕ-ին միայն անվանման վերաբերյալ վեճի լուծումից հետ ։ Որպես պատճառաբանություն, Հունաստանը ներկայացնում է այն հանգամանքը, որ հարևան երկրի անվանումը արտացոլում է իր կազմի մեծ միավորված և պատմականորեն ամրապնդված Մակեդոնիա երկրամասի վերաբերյալ վերջինիս հավակնությունները։ Նստաշրջանից հետո Հունաստանի Հանրապետությունը ՄԱԿ-ի Արդարադատության միջազգային դատարանում դատական գործ է հարուցում Մակեդոնիայի կառավարության դեմ՝ երկրի «Մակեդոնիա» անվանումը «Մակեդոնիայի Նախկին Հարավսլավական Հանրապետություն» (կամ համարժեք այլ տարբերակով) վերանվանելու պահանջով։ Սույն գործով դիմող կողմը՝ ի դեմս Հունաստանի կառավարության, իր դիմում-պահանջագրում հավելում է, որ անվան վերաբերյալ խնդրի հարթեցումից հետո պաշտոնական Աթենքը կվերանայի իր քաղաքական դիրքորոշումը Հյուսիսատլանտյան դաշինքին մակեդոնական պետության անդամակցության վերաբերյալ ։ ՆԱՏՕ-ի սահմանադրության համաձայն՝ անդամ յուրաքանչյուր պետություն ունի նոր հրավիրված պետության անդամակցության հրավերն արգելափակելու բացառիկ իրավունք։ Այսպիսով, անվան վեճի վերաբերյալ դիտարկումը դաշինքի կողմից որակվում է որպես հիմնավոր պատճառ։ ԱՄՆ նախկին պետքարտուղար Հիլարի Քիլինթոնը նշել է, որ Մակեդոնիայի և Հունաստանի քաղաքական վեճի եզրը կերևա միայն այն ժամանակ, երբ երկու կողմերն էլ լինեն դաշինքի կազմում։ 2014 թվականին ՆԱՏՕ-ն իր ստեղծման 65 ամյակի կապակցությամբ հայտարարում է, որ այդ տարում կազմակերպությունը նոր անդամ երկրներ չի ունենա։ Որոշ վերլուծաբաններ՝ այդ թվում Խոսե Բենիտեսը, գտնում են, որ այդ անհեռանկարայնությունը մասամբ պայմանավորված է այդ տարում Ռուսաստանի Դաշնության կողմից Ղրիմի անեքսիայով (Ուկրաինայի Ղրիմ կղզու բռնազավթմամբ) ։
ՆԱՏՕ-Մակեդոնիայի Հանրապետություն համագործակցություն
Գագաթնաժողովից հետո անցկացված հարցումը ցույց է տալիս, որ քաղաքացիների 82,5 %-ը դեմ է ՆԱՏՕ-ին անդամակցելու համար երկրի սահմանադրական անվանման փոփոխությանը։ Այնուամենայնիվ, երկրի ազգաբնակչության 82,2 %-ը կողմ է ՆԱՏՕ-ին Մակեդոնիայի անդամակցությանը։ Մակեդոնիայի Հանրապետությունը Հյուսիսատլանտյան դաշնիքի հետ բազմաթիվ համագործակցություններ է իրականացնում տարբեր ոլորտներում։ 1995 թվականին Մակեդոնիան միանում է «Համագործակցություն հանուն խաղաղության» ծրագրին, նույն տարում Ալբանիայի հետ միաժամանակ սկսում է անդամակցության գործընթացը։ 2001 թվականի օգոստոսի 12-ին Եվրամիության և ՆԱՏՕ-ի միջնորդական ջանքերի շնորհիվ Մակեդոնիայի կառավարության և ալբանական համայնքի ներկայացուցիչների միջև կնքվում է հաշտության համաձայնագիր, որով քաղաքացիական պատերազմն ավարտվում է։ 2001 թվականի օգոստոսին ՆԱՏՕ-ի խաղաղապահ ուժերը զորավիգ են լինում ալբանացի ապստամբներին և ազատագրական բանակին՝ պայքարելով իշխանական ուժերի դեմ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մակեդոնիայի հանրապետության արտաքին հարաբերություններ Կատեգորիա:ՆԱՏՕ-ի ընդարձակում
Քրդագոմ
Քրդագոմ (թուրքերեն։ Tabanlı Muş; քրդերեն։ Kirtakom), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մշո գավառում։
Գյուղը տարբեր ժամանակներում տարբեր կերպ են անվանել՝ Քրդագոմ, Գըրդագոմ, Կիրտակոմ, Կյուրտակոմ, Քըրդագոմ, Քյուրդագոմ, Քրտագոմ։ Ղ. Ալիշանը հիշատակում է Գրդագոմ տառադարձությամբ։ Ռուսական աղբյուրներում՝ Киртаком, Кюртаком :
Աշխարհագրություն
Գյուղը գտնվում է Մուշ քաղաքից 15-20 կմ հեռավորության վրա, դեպի արևելք, Արածանիի ձախակողմյան Մեղրագետ վտակի աջ ափին։
Մուշի օդանավակայանը գտնվում է գյուղի վարչական տարածքում և հեռու է բնակավայրից մոտ 1.5 կմ։
Կլիմա
Առկա է մայրցամաքային կլիմա չափավոր ցրտոտ, չոր ամառներով 28 °C (ըստ Կյոպպենի կլիմայի դասակարգման - Dsa)։ Ձմեռը ձյունառատ է, ամառը շոգ է, շատ չոր և արևաշատ։
Պատմություն
1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ գյուղը ավերվել է, իսկ բնակիչները կոտորվել են, փոքրաթիվ փրկվածները բռնագաղթել են։ Վերջիններիս մի մասը գաղթի ճանապարհին սովից և զրկանքներից զոհվել են ։
Բնակչության
19-րդ դարի երկրորդ կեսին ուներ 1400 բնակիչ (180 տուն), իսկ 1909 թ.` 1500 (150 տուն) քրիստոնյա հայ բնակիչ։ Բնակչության տվյալները 2012 թ-ին` 994 մարդ, որից 494 տղամարդ և 500 կին։ Ազգությունը՝ հիմնականում քրդեր։
Տնտեսություն
Գյուղի տնտեսությանը հիմնված է գյուղատնտեսության /կարտոֆիլագործություն, թութունագործություն, պտղատու ծառատեսակներ/ և անասնապահության վրա։ Տարածված է ձեռագործ գորգագործությունը։
Պատմամշակութային կառույցներ
Մինչև 1915 թվականի Մեծ եղեռնը գյուղը ունեցել է հայկական եկեղեցի և 1860-ական թթ-ից գործող վարժարան ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Մուշի շրջանի համայնքներ
Կրեմյանկա (այլ կիրառումներ)
Կրեմյանկա, կարող է վերաբերել՝
Առյուծատամ
Առյուծատամ, առյուծաժանի, աստղածաղկազգիների (բարդածաղկավորներ) ընտանիքի բազմամյա, հազվադեպ՝ միամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 50, ՀՀ-ում՝ 3 տեսակ՝ , , ։ Աճում է գրեթե բոլոր մարզերի միջին և վերին լեռն, գոտիներում, մերձալպյան, ալպյան ու չոր մարգագետիններում, քարքարոտ լանջերին։
Ձևաբանություն
Ցողունը պարզ է, երբեմն՝ ճյուղավորվող, բարձր, ՝ 10-50 սմ. Տերևներն ամբողջական են կամ կտրտված՝ մերձաոմատային վարդակներում։ Ծաղկաբույլը զամբյուղ Է, ծաղիկները՝ դեղնավուն, երբեմն՝ նարնջակարմրավուն։ Ծաղկում է հունիս-հուլիսին։ Պտուղը փուփուլավոր գլանաձև կամ իլիկաձև սերմիկ է։ Մեղրատու և գեղազարդիչ է։
Կատեգորիա:Բարդածաղկավորներ Կատեգորիա:Մեղրատու բույսեր
Մերսեր շրջան (Նյու Ջերսի)
Մերսեր շրջան (Mercer County), ԱՄՆ Նյու Ջերսի նահանգի 21 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 585 կմ² է, բնակչությունը՝ 366.513 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Թրենթոն բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1838 թ.։
Մաթլաբ
Մաթլաբ (MATLAB), ՄաթՎորքսի կողմից մշակված թվային հաշվողական միջավայր և ծրագրավորման լեզու։ Մաթլաբը թույլ է տալիս իրականացնել մատրիցային մանիպուլյացիաներ, ֆունկցիաների և տվյալների գրաֆիկների կառուցում, ալգորիթմների իրականացում, օգտատերերի անհատական ինտերֆեյսների ստեղծում և այլ լեզուներով գրված ծրագրերի փոխազդեցություն։
Պատմություն
Նյու Մեքսիկոյի համալսարանի համակարգչային գիտությունների ամբիոնի վարիչ Քլիվ Մոլերը սկսեց զարգացնել Մաթլաբը 1970-ականների վերջին ։ Նա մշակեց այն, որպեսզի ուսանողներին հնարավորություն ընձեռի օգտվել Լինփաքից և Էիսփաքից` առանց Ֆորտրան սովորելու։ Շուտով այն տարածվեց նաև այլ համալսարաններում և ուժեղ լսարան գտավ կիրառական մաթեմատիկայի համայնքում։ Ինժեներ Ջեք Լիթլը, առաջին անգամ բախվել է Մաթլաբի հետ 1983 թվականին Սթենֆորդի համալսարանում Մոլերի հետ այցի ժամանակ։ Գիտակցելով նրա կոմերցիոն ներուժը ՝ նա միավորվեց Մոլերի և Սթիվ Բանգերտի հետ։ Նրանք վերաշարադրել են Մաթլաբը C-ում և 1984-ին հիմնել ՄաթՎորքսը `շարունակելու դրա զարգացումը ։  2000 թ.-ին Մաթլաբը վերագրվեց`գրադարանների նոր հավաքածու օգտագործելու համար` մատրիցային մանիպուլյացիաների համար ։
Մաթլաբն առաջին անգամ ընդունվել է հետազոտողների և մասնագետների կողմից՝ ինժեներության մեջ, բայց արագորեն տարածվել է շատ այլ ոլորտներում։ Ներկայումս այն նաև օգտագործվում է կրթության մեջ, մասնավորապես գծային հանրահաշվի ուսուցման և թվային վերլուծության մեջ և հանրաճանաչ է պատկերների մշակմամբ զբաղվող գիտնականների շրջանում ։
Շարահյուսություն
Մաթլաբ հավելվածը գրված է Մաթլաբ ծրագրավորման լեզվով։ Մաթլաբ հավելվածի ընդհանուր օգտագործումը ներառում է «հրամանի պատուհան»-ի օգտագործում որպես ինտերակտիվ մաթեմատիկական վահանակ կամ Մաթլաբի ծածկագիր պարունակող տեքստային ֆայլերի իրականացում ։
Փոփոխականներ
Փոփոխականները սահմանվում են հավասարման օպերատորի միջոցով՝ ։ Մաթլաբը թույլ տիպացված ծրագրավորման լեզու է, քանի որ տիպերը անուղղակիորեն փոխակերպվում են ։ Սա ենթադրում է թույլ տիպացված լեզու, քանի որ փոփոխականները կարող են նշանակվել`առանց դրանց տիպը հայտարարելու, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ դրանք պետք է դիտվեն որպես սիմվոլիկ օբյեկտներ, և որ նրանց տեսակը կարող է փոխվել։ Արժեքները կարող են առաջանալ կոնստանտներից, այլ փոփոխականների արժեքների հաշվարկից կամ ֆունկցիաների արդյունքից։ Օրինակ՝
Վեկտորներ և մատրիցներ
Սովորական զանգվածը սահմանվում է՝ օգտագործելով երկու կետերի կառուցվածքը՝ սկիզբ՝ աճ՝ ավարտ. Օրինակ՝ վերևում սահմանված է մի փոփոխական՝    անունով (կամ վերագրված է նոր արժեք արդեն գոյություն ունեցող փոփոխականի՝  անունով), որը զանգված է՝ կազմված 1, 3, 5, 7 և 9 արժեքներից։
Այսինքն, զանգվածը սկսվում է 1-ից (նախնական արժեքը), հետո յուրաքանչյուր քայլով ավելանում է 2-ով (աճի արժեքը) և կանգ է առնում, երբ այն հասնում է 9-ի (վերջին արժեքը)։ աճի արժեքը, ըստ էության, կարող է դուրս մնալ այս շարահյուսությունից (երկու կետերից մեկի հետ միասին) օգտագործելով 1-նախնական արժեքը։ անունով զանգվածին վերագրված է 1, 2, 3, 4 և 5 թվային արժեքներ, և քանի որ աճի արժեք չկա, այն ավելանում է 1-ով։
Բրիատիկո
Բնակչությունը կազմում է 4103 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 152 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 27,76 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 89817։ Հեռախոսային կոդը՝ 0963։
Մաթլաբ
Վեկտորներ և մատրիցներ
Ինդեքսավորումը 1-ից է սկսում, ինչը սովորական է մաթեմատիկական մատրիցների համար, ի տարբերություն զրոյի վրա հիմնված ինդեքսավորման, որը սովորաբար օգտագործվում է այլ հայտնի ծրագրավորման լեզուներում, ինչպիսիք են C, C ++ և Ջավա։
Բրիատիկո
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Մաթլաբ
Վեկտորներ և մատրիցներ
Մատրիցաները կարող են սահմանվել տողի տարրերը դատարկ տարածության կամ ստորակետով բաժանելու միջոցով և յուրաքանչյուր շարքի ավարտի համար կետ-ստորակետ օգտագործելով։ Էլեմենտների ցանկը պետք է քառակուսի փակագծերի մեջ լինի ։ Փակագծերը   օգտագործվում են էլեմենտներին մուտք ունենալու և հետո դրանցով աշխատելու համար (նաև ֆունկցիաներում են հանդիպում)։
Ինդեքսների հավաքածուները կարող են սահմանվել տիպի արտահայտություններով, որոնք գնահատվում են
Օրինակ, 2-ից 4-րդ տողերից և 3-ից 4-րդ սյուներից կազմված ենթամատրիցան կարելի է գրել հետևյալ կերպ՝ N չափի քառակուսի մատրից կարող է ստեղծվել ֆունկցիայի միջոցով, և ցանկացած չափի մատրիցներ, որոնք կազմված են զրոներից կամ մեկերից կարող են ստեղծվել   և   ֆունկցիաների միջոցով, համապատասխանաբար՝
Վեկտոր կամ մատրիցա տեղափոխելը կատարվում է կա՛մ  ֆունկցիայով, կա՛մ մատրիցից հետո կետ-շտրիխ ավելացնելով (առանց կետի, շտրիխը կկատարի բարդ զանգվածների փոխկապակցված փոխադրում).
Ֆունկցիաներից շատերն ընդունում են զանգվածներ որպես մուտքային տվյալներ և գործողություններ են կատարում յուրաքանչյուր տարրի հետ առանձին-առանձին։ Օրինակ,  բազմապատկում է J- ի յուրաքանչյուր տարր 2-ով, այնուհետև յուրաքանչյուր տարրը նվազեցնում է n մոդուլով։ Մաթլաբը ներառում է ստանդարտ   և   ցիկլեր, բայց (ինչպես R- ի նման այլ ծրագրերում), վեկտորիզացված նոտայի օգտագործումը ևս խրախուսվում է և հաճախ ավելի արագ է իրականացվում։ Հետևյալ կոդը, ստացված magic.m ֆունկցիայից, n -ի կենտ արժեքների համար ստեղծում է մեջիք քառակուսի M (Մաթլաբի   ֆունկցիան օգտագործվում է այստեղ՝ 1:n պարունակող I  և J  քառակուսի մատրիցներ ստեղծելու համար).
Կառուցվածք
Մաթլաբն աջակցում է կառուցվածքի տվյալների տիպերին ։ Քանի որ Մաթլաբի բոլոր փոփոխականները զանգվածներ են, ավելի համարժեք անուն է «կառուցվածքային զանգված», որտեղ զանգվածի յուրաքանչյուր տարր ունի նույն դաշտային անունները։ Բացի այդ, Մաթլաբն աջակցում է դինամիկ դաշտային անվանումներին (դաշտի որոնումներին անունով, դաշտերի մանիպուլյացիաներով և այլն)։
Ֆունկցիաներ
Մաթլաբի ֆունկցիա ստեղծելիս ֆայլի անունը պետք է համապատասխանի ֆայլում առաջին ֆունկցիայի անվանմանը։ Ֆունկցիայի թույլատրելի անունները կարող են պարունակել տառեր, թվեր կամ ընդգծման նշաններ։ Փոփոխականները և ֆունկցիաները զգայուն են նիշերի ռեգիստրի նկատմամբ ։
Ֆունկցիայի նկարագրություն
Մաթլաբն աջակցում է լամբդա հաշվարկային տարրերին` ներկայացնելով ֆունկցիայի նկարագրություն, կամ ֆունկցիայի մասին ծանոթագրություններ, որոնք իրականացվում են կա՛մ .m ֆայլերում, կա՛մ անանուն / ներդրված ֆունկցիաներում ։
Կլասսներ և օբյեկտի վրա հիմնված ծրագրավորման լեզու
Մաթլաբն աջակցում է օբյեկտի վրա հիմնված ծրագրավորմանը` ներառյալ կլասսերը, ժառանգությունը, վիրտուալ ուղարկումը, փաթեթները, անցումային արժեքի իմաստաբանությունը և անցումային նշման իմաստաբանությունը ։ Այնուամենայնիվ, շարահյուսությունը և տարրերի կանչերը զգալիորեն տարբերվում են այլ լեզուներից։ Մաթլաբն ունի ինչպես արժեքների կլասսներ, այնպես էլ հղումների կլասսներ, կախված նրանից, թե արդյոք կլասսի նկարագրությունը որպես սուպեր կլասս է (հղման կլասսերի համար), թե` ոչ (արժեքների կլասսերի համար) ։
Մեթոդի կանչելը տարբերվում է արժեքի և հղման կլասսերից։ Մեթոդի կանչի օրինակ՝ Այն կարող է փոխել օբյեկտի ցանկացած անդամ միայն այն դեպքում, եթե օբյեկտը հանդիսանում է հղման կլասսի օրինակ, այլապես արժեքի կլասսի մեթոդները պետք է վերադարձնեն նոր օրինակ, եթե անհրաժեշտ է փոփոխել օբյեկտը։
Ստորև բերված է պարզ կլասսի օրինակ՝
Hello.m անունով ֆայլի մեջ դնելիս դա կարող է իրականացվել հետևյալ հրամաններով.
Գրաֆիկներ և գրաֆիկական ինտերֆեյսի ծրագրավորում
"version": 2, "width": 400, "height": 200, "data": [ {			"name": "table", "values": [ {					"x": 3, "y": 1 },				{					"x": 1, "y": 3 },				{					"x": 2, "y": 2 },				{					"x": 3, "y": 4 }			]		}	],	"scales": [ {			"name": "x", "type": "ordinal", "range": "width", "zero": false, "domain": { "data": "table", "field": "x" }		},		{			"name": "y", "type": "linear", "range": "height", "nice": true, "domain": { "data": "table", "field": "y" }		}	],	"axes": [ {			"type": "x", "scale": "x" },		{			"type": "y", "scale": "y" }	],	"marks": [ {			"type": "rect", "from": { "data": "table" },			"properties": { "enter": { "x": { "scale": "x", "field": "x" },					"y": { "scale": "y", "field": "y" },					"y2": { "scale": "y", "value": 0 },					"fill": { "value": "steelblue" },					"width": { "scale": "x", "band": "true", "offset": -1 }				}			}		}	] }
Մաթլաբը սերտորեն ինտեգրված է գրաֆիկային-գծապատկերային հատկանիշներով։
Օրինակ, plot ֆունկցիան կարող է օգտագործվել երկու x և y վեկտորներից գրաֆիկ ստեղծելու համար։ Կոդը՝ Սա ստեղծում է սինուս ֆունկցիայի հետևյալ ցուցանիշը.
Մաթլաբն աջակցում է նաև եռաչափ գրաֆիկայի ՝
Մաթլաբն աջակցում է նաև գրաֆիկական ինտերֆեյսի (GUI) ։
Ինտերֆեյս կարող է ստեղծվել ծրագրային կոդի միջոցով կամ վիրտուալ դիզայնի միջավայրում, ինչպիսիք են GUIDE և App Designer միջավայրերը ։
Ինտերֆեյս այլ լեզուների հետ
Perl-ի, Ջավայյի, ԷքթիվԻքս-ի կամ .Նեթ-ի վրա գրված գրադարանները կարող են ուղղակիորեն կանչվել Մաթլաբից, և շատ Մաթլաբ գրադարաններ (օրինակ XML կամ SQL), օգտագործվում են Ջավայի կամ ԷքթիվԻքս-ի գրադարանների շուրջ։ Մաթլաբից Ջավա կանչելն ավելի բարդ է, բայց կարող է կատարվել Մաթլաբի գործիքների հավաքածուով , որը վաճառվում է առանձին ՄաթՎորքսով կամ jmi-իի (Ջավա-Մաթլաբ ինտերֆեյս)  մեխանիզմով (որը չպետք է շփոթել Ջավայի մետատվյալների ոչ կապակցված ինտերֆեյսի հետ, որը ևս կոչվում է JMI): Ջավայի համար պաշտոնական Մաթլաբի API- ն ավելացվել է 2016 թվականին ։
Որպես այլընտրանք Մաթվորքսում հասանելի ՄաՓադ շարժիչի վրա հիմնված սիմվոլիկ մաթեմատիկայի գործիքիով Մաթլաբը կարող է միացված լինել Մափըլին ։
Գրադարաններ կան նաև ՄաթՄԼ ներմուծելու և արտահանելու համար ։
Չինաստանի արգելքը
2020 թվականին չինական պետական ԶԼՄ-ները հայտնում են, որ Մաթլաբը ԱՄՆ պատժամիջոցներով չեղարկել է Չինաստանի երկու համալսարանների ծառայություններ, և Չինաստանը հայտարարել է, որ դրան կպատասխանեն բաց աղբյուրների այլընտրանքների օգտագործմամբ և ներքին այլընտրանքների զարգացմամբ ։
Այլընտրանքներ
Մաթլաբին մի շարք մրցակիցներ կան։ Որոշ ուշագրավ օրինակներ են.
որոնք որոշ չափով համատեղելի են Մաթլաբ լեզվի հետ։ ԳՆՈՒ Օքթավն առանձնահատուկ է մյուսներից, քանի որ այն նպատակ ունի զուգակցվել Մաթլաբի շարահյուսության հետ։
Կան նաև գրադարաններ, որոնք գոյություն ունեցող լեզուներին նման ֆունկցիոնալություն են ավելացնում, ինչպիսիք են.
Թողարկման պատմություն
Մաթլաբի և իր պաշտոնական գործիքատուփերի փոփոխությունների ամբողջական ցուցակի համար կարդացեք Մաթլաբի թողարկման պատմություն աղյուսակի գրառումներ դաշտը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ծրագրավորման լեզուներ Կատեգորիա:Ծրագրավորում
Էթնիկ զտումներ
Էթնիկ զտումներ, տարածաշրջանը էթնիկապես միատարր դարձնելու մտադրությամբ էթնիկ, ռասայական և կրոնական խմբերի համակարգված բռնի հեռացումը տվյալ տարածքից։ Անմիջական հեռացման, բնաջնջման, տեղահանման կամ բնակչության տեղափոխման հետ մեկտեղ, այն ներառում է նաև անուղղակի մեթոդներ, որոնք ուղղված են բռնի միգրացիային՝ ստիպելով զոհերի խմբին փախչել և կանխել նրանց վերադարձը, ինչպիսիք են սպանությունը, բռնաբարությունը և գույքի ոչնչացումը ։ Էթնիկ զտումները մարդկության դեմ ուղղված հանցագործություն է և կարող է նաև ներառվել Ցեղասպանության մասին կոնվենցիայի ներքո, նույնիսկ եթե էթնիկ զտումները իրավական սահմանում չունեն միջազգային քրեական իրավունքի համաձայն  ։