cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ջորջո Վազարի
Կենսագրություն
Երբ Կառլոս V կայսրը 1531 թվականին վերականգնում է Մեդիչիների իշխանությունը Ֆլորենցիայում, Վազարին վերադառնում է այնտեղ` հերցոգ Ալեքսանդրի մոտ, ով գեղանկարչության մեծ սիրահար էր։ Հերցոգի պալատում Վազարին մի քանի նկարներ է ստեղծում, այդ թվում` Ալեքսանդրի դիմանկարը, ինչպես նաև դասավանդում է ճարտարապետություն։ Իր տաղանդը դրսևորելու առաջին հնարավորություններից մեկը ընձեռվեց այն ժամանակ, երբ Կառլոս V-ը հանդիսավոր մտավ Հռոմ (1536). դեկորատիվ տարբեր կառույցներ ստեղծելու անհրաժեշտություն առաջացավ։ Այդ ժամանակ Վազարին Արեցցոյի Սուրբ Կլարա եկեղեցու համար նկարում է «Ավետում» կտավը։ Լուվրում պահվում է այս նույն թեմայով Վազարիի կտավը. հնարավոր է, որ դա հենց Արեցցոյի «Ավետումն» է։
1537 թվականին Ալեքսանդր Մեդիչին սպանվում է, և Վազարին կրկին մնում է առանց հովանավորի։ Չնայած երիտասարդ տարիքին` Վազարին արդեն մեծ հռչակ էր ձեռք բերել` ստանալով տարբեր հրավերներ։ 1540 թվականին նա Բոլոնիայում աշխատում է «Սուրբ Գրիգորի ընթրիքը» կտավի ստեղծման վրա։ Թեմայով և կատարմամբ այն նկարչի լավագույն գործերից է։ Կտավը ներկայում գտնվում է Բոլոնյայում։ Նկարի բոլոր կերպարները Վազարիի ժամանակակիցներն են, որոնց անունները նա ներկայացրել է իր գրքում։
Վազարի-գեղանկարիչ
Վազարիի գեղանկարչությունը տոսկանյան մաներիզմի վառ դրսևորում է։ Վազարիի մեզ հասած առաջին կտավը «Հիսուսի թաղումն» է (1532, Վազարիի տուն-թանգարան, Արեցցո)։ Վազարին շատ արագ է աշխատել երիտասարդ շատ նկարիչների օգնությամբ, որոնց անունները պահպանվել են։ Իր կենսագրությունում նա ամենայն մանրամասնությամբ նկարագրել է սեփական ստեղծագործությունները։ Չնայած Վազարին լավ նկարիչ է եղել, սակայն նրա կերպարներում անճշտություններ են նկատվում։ Նրա կտավները ստեղծված են սառը գույներով։
Վազարի-ճարտարապետ
Վազարիի` ճարտարապետության մեջ ունեցած հաջողությունները փոփոխական են եղել։ Նա տաղանդավոր էր դեկորներում, սակայն այդքան էլ հաջողակ չէր մոնումենտալ ճարտարապետության մեջ։ Նա անհաջող վերակառուցել է մի քանի շենքեր` չպահպանելով ճարտարապետական միասնությունը։ Նրա կառուցած նոր շենքերը աչքի են ընկնում առանձնահատուկ գեղեցկությամբ և յուրօրինակությամբ։ Ուֆֆիցի շենքը Ֆլորենցիայում և Հուլիոս 3-րդ պապի համար նախատեսված շենքը Հռոմում վկայում են Վազարիի ճարտարապետական տաղանդի մասին։ Նրա նախագծով են կառուցվել մի շարք շինություններ Պիզայում։
«Կյանքի նկարագրություններ»
Վազարիի ամենաարժեքավոր ժառանգությունը «Առավել հայտնի նկարիչների, քանդակագործների կյանքի նկարագրություններն» է, որն ավարտել է 1550 թվականին։ Երկրորդ վերամշակված հրատարակությունը` նկարիչների դիմանկարներով, լույս է տեսել 1568 թվականին։ «Կյանքի նկարագրությունները» հարուստ փաստական նյութ է` Վերածննդի դարաշրջանի արվեստի առաջադիմական դերի գնահատանքով։
Վազարին բարեխղճորեն է կատարել իր գործը։ Երբ ձեռագրի մի մասը պատրաստ է եղել, Վազարին այն հանձնել է իտալացի գրող Հանիբալ Կարոյին, ով օգնել է իր դիտողություններով` խորհուրդ տալով ավարտել աշխատանքը։ Ավելի ուշ Մատեո Ֆաետանին, ով գրական կրթություն ուներ, Վազարիի հանձնարարությամբ շտկումներ է արել գրքում։ Այդ պատճառով գիրքը պատրաստ է եղել 1550 թվականին միայն։ Բայց Վազարին, կրկին չբավարարվելով, առաջարկում է լրացուցիչ տեղեկություններ հավաքել ժամանակակից նկարիչների մասին։ Այդ պատճառով առաջին հրատարակությունից միայն 18 տարի անց գիրքը ավարտուն տեսք է ստանում։ Երկրորդ հրատարակությունը զարդարված էր նկարիչների դիմանկարներով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալացի նկարիչներ Կատեգորիա:Իտալացի ճարտարապետներ Կատեգորիա:Վերածննդի նկարիչներ Կատեգորիա:Ճարտարապետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:16-րդ դարի իտալացի նկարիչներ Կատեգորիա:Իտալացի գրողներ Կատեգորիա:Իտալացի արվեստագետներ
Մազքութների արշավանքը Հայաստան
Մազքութների ներխուժումը Հայաստան, ռազմական բախում, որը ընթացել է Արշակունիների թագավորության և Մազքթաց երկրի միջև։ Պատերազմը հրահրվել էր Սասանյան Պարսկաստանի արքա Շապուհ Երկարակյացի կողմից, որը ցանականում էր «հետախուզել» Հայաստանի ռազմական ներուժը ։ Քանի որ Վաչե Մամիկոնյանը այդ ժամանակ գտնվում էր Կոստանդնուպոլսում, հայոց արքա Խոսրով Գ Կոտակը հեռանում է անառիկ Դարույնք բերդ՝ թույլ տալով թշնամուն խորանալ երկրի խորքը։ Սակայն Վաչե Մամիկոնյանի վերադարձից հետո հայ հայրենասեր ուժերը համախմբվում են սպարապետի շուրջ և Օշականի մոտ՝ Ցլու Գլուխ կոչվող վայրում հաղթանակ տանում թշնամու հանդեպ։ Այնուհետև գրոհով ազատագրվում է մայրաքաղաք Վաղարշապատը, որից հետո հակառակորդի ուժերի մնացորդներին ջախջախում Օշականի մոտ։ Սպանվում է նաև Սանեսանը, որի գլուխը բերվում է Խոսրով Կոտակի մոտ։ Այս սպանությամբ հայերը վրեժխնդիր են լինում Գրիգորիսի մահվան համար ։
Առաջին փուլ
335 թվականին Սասանյան Պարսկաստանի սադրանքով մազքութների արքա Սանեսանը, որը Արշակունիների շառավիղներից էր, իրեն ենթակա լեռնային ցեղերից զորք է հավաքում և ներխուժում Մեծ Հայքի հյուսիսային գավառներ։
Քանի որ, ըստ հայոց պաշտպանական համակարգի, հյուսիսային նահանգների վրա հարձակման դեպքում այդ հարձակումը պետք է կանգնեցներ Գուգարաց բդեշխ Միհրանը, նա իր զորքով շարժվում է հակառակորդին ընդառաջ և կռվի բռնվում նրա հետ, սակայն չի կարողանում հաղթանակ տանել և նահատակվում է կռվի ընթացքում։ Տանելով իր առաջին հաղթանակը՝ Սանեսանը իր զորքերով ասպատակություններ է սկսում Մեծ Հայքի հյուսիսային և արևելյան նահանգներում, թալանում ու կողոպտում դրանք։ Հայոց սպարապետ Վաչե Մամիկոնյանը այդ ժամանակ գտնվում էր Կոստանդնուպոլսում, իսկ հայոց արքան՝ Վաղարշապատում։ Քանի որ սպարապետը երկրում չէր, թագավոր Խոսրով Կոտակը որոշում է դեռևս վճռական ճակատամարտի դուրս չգալ հակառկարոդի հետ և ամրանում է Կոգովիտ գավառի անառիկ Դարույնք բերդում։
Սանեսանը հարձակվում է մայրաքաղաք Վաղարշապատի վրա և, չնայած հայոց ոստանի բնակիչների համառ դիմադրությանը, կարողանում է գրավել այն։ Պատերազմի առաջին փուլը հաջող էր մազքութների համար, քանի որ հանկարծակի հարձակումով նրանք ռազմական նախաձեռնությունը իրենց ձեռքն էին վերցրել, սակայն թույլ չէր նաև հայոց դիմադրությունը։ Չիմանալով որ կողմից սպասել հայերի հարվածին՝ Սանեսանը զորքը բաժանում է 3 մասի և տեղակայում մայրաքաղաք Վաղարշապատում, Օշականի բերդում և Ցլու Գլուխ լեռան վրա, որով Սանեսանը թուլացնում է սեփական դիրքերը ։
Երկրորդ փուլ
Վաչե Մամիկոնյանը վերադառնում է Կոստանդնուպոլսից և սկսում իր շուրջը համախմբել հայրենասեր ուժերին։ Առաջին ճակատամարտը տեղի է ունենում Ցլու գլուխ կոչվող վայրում, որտեղ Վաչե Մամիկոնյանի զորքերը կարողանում են հակառակորդից ավելի նպաստավոր դիրք գրավել և առավելություն ստանալ նրա հանդեպ։ Սպարապետը նաև կարողացել էր լուրջ հետախուզական աշխատանք տանել և պարզել, թե երբ են տեղի ունենալու մազքութների կրոնական ծեսերը, որի ժամանակ նրանք ավելի խոցելի էին լինելու։ Այդ պատճառով Վաչե Մամիկոնյանի զորքերը առավոտյան արշավում և հանկարծակիի բերում թվով գերազանցող հակառակորդի զորքերին, ջախջախում նրանց։
Վաչե Մամիկոնյանը շարժվում է դեպի Այրարատ և պաշարում հայոց մայրաքաղաք Վաղարշապատը, գրոհով ազատագրում այն և հակառակորդին ստիպում նահանջել Օշականի բերդ։ Օշականում հայոց այրուձին հետաքրքիր մարտավարության միջոցով թույլ չի տալիս հակառակորդի նետաձիգներին ազատ գործել. դա քոչվոր ցեղերի ռազմավարական լավագույն դրսևորումներից էր։ Թշնամուն ստիպում են նահանջել լեռնոտ տեղանք, որտեղ մարտ վարելը բարդանում է։
Ճակատամարտի ժամանակ Վահան Ամատունու և Բագրատ Բագրատունու գնդերը կարողանում են գրոհներ իրականացնել, որի շնորհիվ հայերը հաղթանակ են տանում։ Սպանվում է Սանեսանը, որի գլուխը սպարապետն ուղարկում է արքային՝ լուծելով Գրիգորիսի մահվան վրեժը։ Հայկական զորքերը հակառակորդին հետևում և հալածում են մինչև Հյուսիսային Կովկաս, ինչի շնորհիվ քչերին է հաջողվում կենդանի դուրս գալ Հայաստանից ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Արշակունիների թագավորության պատերազմներ Կատեգորիա:Մազքութների պատերազմներ
Դիանա կապտաթիթեռ
Դիանա կապտաթիթեռ, կապտաթիթեռների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։
Նկարագրություն
Փոքր չափի թիթեռ է։ Արուների առաջնաթևի երկարությունը 12-15 մմ է։ Թևերի ընդհանուր երանգը մետաղական փայլով երկնագույն է, եզրի մգացումը շատ ուժեղ է արտահայտված և երբեմն հասնում է դիսկալ մասին։ Էգի գունավորումը մուգ է, թևերի բազալային մասը ծածկված է կապույտ փոշեհատիկներով, դիսկալ մանրագծիկը լավ է արտահայտված։ Հետին թևերի ստորին մակերեսի հիմնական երանգը մետաղական փայլով կապտականաչավունն է, իսկ առաջնաթևերինը՝ մոխրագույնը։ Պոստդիսկալ շարքերը խիստ թերզարգացած են ։
Տարածվածություն
Հայտնի են միայն երկու պոպուլյացիաներ՝ Հյուսիսարևելյան Թուրքիայից (Ղարս) և Հայաստանից։ Հայաստանում տարածված են Կոտայքի մարզում՝ Գեղադիրում, Ձորաղբյուր գյուղերի և Հատիս լեռան շրջակայքում ։
Էկոլոգիա
Ապրում են ենթալպյան մարգագետիններում։ Տալիս են մեկ սերունդ։ Հարսնյակները ձմեռում են։ Էգը ձվադրում է Vicia sp. բույսի կոկոնների մեջ, որտեղ էլ զարգանում է թրթուրը ։
Պահպանություն
Սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։
Թվաքանակը ցածր է։
Վտանգման հիմնական գործոններն են խոպան հողերի հերկումը, խոտհունձը և անասունների գերարածեցումը։
Պահպանություն չի իրականացվում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Միջատներ Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ Կատեգորիա:Հազվագյուտ տեսակներ
Ավնիկ (լեռ)
Ավնիկ, լեռ Հայկական լեռնաշխարհում, Հայկական Պար լեռնահամակարգում, Ավնիկ գյուղի արևելյան կողմում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական Պար Կատեգորիա:Էրզրումի մարզի լեռներ
Վերխնելաչենտաու
Վերխնելաչենտաու (Верхнелачентау, Үрге Ыласынтау), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բիրսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 263 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բիրսկի շրջանի բնակավայրեր
Մագրե սուլա Ստրադա դել Վինո
Մագրե սուլա Ստրադա դել Վինո (Magrè sulla Strada del Vino), քաղաք Իտալիայում, գտնվում է Տրենտինո Ալտո Ադիջե մարզում՝ Բոլցանո գավառում։ Բնակչությունը կազմում է 1188 մարդ (2004 թվականի տվյալներով)։ Խտությունը կազմում է 91 մարդ/կմ²։ Տարածքը 13 կմ² է։ Փոստային ինդեքս` 39040։ Հեռախոսային կոդ` 0471։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության աճ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Հյուսվածքային պլազմինոգենի ակտիվատոր
Հյուսվածքային պլազմինոգենի ակտիվատոր (հապավումներ՝ ՀՊԱ, tPA ) սպիտակուց է, որը պատասխանոտու է արյան մակարդուկների քայքայման համար։ Այն սերինային պրոտեազ է, որը հայտանբերվում է արյունատար անոթների պատը ներսից պատող էնդոթելի բջիջներում։ Որպես ֆերմենտ, այն կատալիզում է պալզմինոգենի փոխակերպումը պլամնինի՝ մի սպիտակուցի, որը գլխավոր դերակատարումն ունի մակարդուկի քայքայման գործում։ Մարդու ՀՊԱ-ի միաշղթա տարբերակը ~70 կԴա զանգվածով սպիտակուց է ։
ՀՊԱ-ը հնարավոր է արտադրել ռեկոմբինանտ կենսատեխնոլոգիական միջոցներով և այս պարագայում այն կոչվում է ռեկոմբինանատ հյուսվածքային պլազմինոգենի ակտիվատոր (ՌՀՊԱ)։ Նման ՌՀՊԱ են պարունակում մի շարք անվանում դեղորայքներ՝ Ալտեպլազա, Ռետեպլազա, Տենեկտեպլազա։ Այս դեղերը կիրառվում են կլինիկական բժշկության մեջ կաթվածների կամ սրտամնակնի ինֆարկտների բուժման ժամանակ։ ՀՊԱ-ների կիրառումը հակացուցված է հեմոռագիկ կաթվածների և գլխի վնասվածների ժամանակ։ ՀՊԱ-ով թունավորումների ժամանակ որպես հակաթույն կրառվում է ամինոկապրոնաթթուն։
Բժշկական կիրառություն
tPA-ը կիրառվում է մի շարք հիվանդությունների բուժման նմատակով, որոնց ախտաբանության մեջ կարևոր է մակարդուկների առաջացումը։ Այդպիսի հիվանդություններից են թոքային զարկերակի թրոմբոէմբոլիան, սրտամկանի ինֆարկտը, կաթվածը, և նման բուժումը կոչվում է թրոմբոլիզ։ Ամենահաճախը ՀՊԱ-ը կիրառվում է իշեմիկ կաթվածի բուժման նպատակով։ Դեղը հնարավոր է ներմուծել ինչպես ներերակային՝ համակարգային ազդեցությամբ (ինչպես վերոնշյալ հիվանդությունների դեպքում, այնպես էլ ներզարկերակային կաթետրով անմիջապես թրոմբի մեջ (ծայրամասային թրոմբոզների ժամանակ) ։
Վիճակագրություն
12 ծավալուն հետազոտություններ են կատարվել, որպեսզի ուսումնասիրեն ՌՀՊԱ-ների կիրառությունը իշեմիկ կաթվածի ժամանակ։ Այս հետազոտությունների մետաանալիզը ցույց է տվել, որ կաթվածի սկզբից 6 ժամերի ընթացքում ՌՀՏՊ-ի կիրառումը մեծապես բաձրացնում է հիվանդի՝ ապրելու և ինքնուրույնության շանսերը, հատկապես՝ առաջին 3 ժամերի ընթացքում կրառելու դեպքում։ Այնուամենայնիվ դեղորայքից բարձրանում է նաև առաջին 7 օրվա ընթացքում արյունահոսական (հեմոռագիկ) կաթվածների առաջացման և դրանց պատճառով մահացության ռիսկերը ։
Առաջարկվող ուղեցույցներով ՀՊԱ-ն պետք է կիրառել, որքան հնարավոր է շուտ, անմիջապես հիվանդի ընդունվելուց հետո, եթե հիվանդը բերվել է բաժանմունք ժամանակին ։ Տարբեր երկրների ուղեցույցեր տարբեր մոտեցում ունեն այս ժամանակահատվածի նկատմամաբ։ Օրինակ՝ ամերիկյան ուղեցույցով ալտեպլազա կիրառվում է հիվանդության սկզբից 3 ժամվա ընթացքում, Կանադայում և Եվրոպական երկրներում թույլատրվում է դեղորայքի կիրառությունը մինչև 4.5 ժամվա ընթացքում, կախված հիվանդի անամնեզից, ուղեկցող այլ հիվանդություններից, տարիքից և այլն ։ Դեղի ավելի ուշ կիրառությունը ասոցիացվում է ավելի ցածր արդյունավետության և բարձր կողմնակի ռիսկերի հետ։ Իշեմիկ կաթվածով հիվանդների մոտ 3% են, որոնց դեպքում ալտեպլազան կիրառելի է ։ Ամերիկյան ուղեցույցները նույնպես փորձ են կատարում թույլ տալ կիրառել ՀՊԱ մինչև 4.5 ժամվա ընթացքում ։
Կիրառման չափանիշները
ԱՄՆ-ում ՀՊԱ-ի կրառումը կաթվածով հիվանդների մոտ, որոնք չեն ունեցել հակացուցումներ և բուժհաստատություն են բերվել ախտանշաշների սկսվելուց հետո 3 ժամվա ընթացքում, 2011թ. կրկնակի ավելացել է 2003թ. հետ համեմատած։ Ավելացել են թեթև ընթացքով դեպքերի, ոչ սպիտակամորթ ռասաների, բարձր տարքային խմբի պացիենտների մոտ կիրառությունը։ Այնուամենայնիվ, շատ պացիենտներ, որոնց ցուցված է եղել ՀՊԱ-ով բուժոմը, տարբեր պատճառներով այն չեն ստացել ։
ՀՊԱ-ը կիրառվել է նույնիսկ 90-ից բարձր տարիքում իշեմիկ կաթվածի դեպքում։ Չնայած մնան հիվանդների փոքր թվին, մեծ մասամբ դեպքերի հանգուցալուժումը կիրառումից հետո 30 օրերի ընթացքում բացասական է եղել, նույնիսկ մահվան ելքերով ։ Ցրտահարությունների ժամանակ ՀՊԱ-ի կիրառությունը նվազեցրել է անդամահատումների դեպքերի քանակը ։
Թոքային զարկերակի թրոմբոէմբոլիա
Թոքային զարկերակի թրոմբոէմբոլիան սովորաբար բուժվում է հեպարինով հետագա վարֆարինի շարունակմամբ։ Եթե թոքային զարկերակի թրոմբոէմբոլիա ուղեկցվում է ծանր ընթացքով, խիստ բարձր թոքային գերճնշմամաբ, համակարգային թերճնշմամաբ, ապա ՀՊԱ-ի կիրառությունը ցանակալի է ։
Անգերոնա
Անգերոնա (Angerona կամ Angeronia), հին հռոմեական աստվածուհի։ Պատկերվել է մատով շրթունքները պահած։ Նրա նշանակությունը անհասկանալի էր հռոմեացիներին։ Անգերոնային նմանեցրել են մանոսներին՝ խորհրդավոր ոգիներին, որոնք անցել են սարերի տակ։ Այժմ հետազոտողները կարծում են, որ Անգերոնան տարվա եղանակների փոփոխության աստվածուհին էր և օգնում էր ծննդաբերության ժամանակ։
Կատեգորիա:Հռոմեական աստվածներ և աստվածուհիներ Կատեգորիա:Աստվածուհիներ
Մասրում
Մասրում, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Քղիի գավառակում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Էնդրյու Գիլում
Էնդրյու Դիմիզ Գիլում (Andrew Demese Gillum, ), ամերիկացի դեմոկրատ քաղաքական գործիչ, Ֆլորիդա նահանգի Թալահասի քաղաքի քաղաքապետ 2014 թվականից մինչև իր հրաժարականը 2018 թվականի նոյեմբերին։ Մինչև քաղաքապետի պաշտոնում ընտրվելը Գիլումը 2003 թվականից եղել է քաղաքի կոմիսարներից մեկը ։
Կենսագրություն
Գիլումը դիտարկվում է որպես առաջադեմ դեմոկրատ։ Նախնական ժողովների  ժամանակ նրան աջակցել է Վերմոնտ նահանգից սենատոր Բեռնի Սանդերսը  ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքական գործիչներ
Սողացող դառնախոտ
Սողացող դառնախոտ կամ վարդագույն դառնախոտ (Rhaponticum repens), Բարդածաղկավորների ընտանիքի բազմամյա խոտանման բույսերի ցեղ է, մոլախոտ։ Հայտնի է որպես ամենավտանգավոր և ամենադժվարին ընտանիքի բազմամյա տարրեր։ Եվրոպական բուսաբանական գրականության մեջ եղած ձկնաբուծարանին նմանվելու պատճառով այն կոչվում էր «ռուսական ձուլակտոր»։
Բուսաբանական բնութագիր
Բույսն ունի լավ զարգացած արմատային համակարգ՝ հզոր ուղղահայաց բևեռով ։ Անասնաբուծության մեջ գերակշռող տեսակը արմատածաղկավորն է։
Հասուն բույսը հասնում է 75 սմ բարձրության։ Տերևները նստադիր են, նշտարաձև և նույնպես թույլ գեղձամազոտ։ Ներքևի տերևները սղոցաձև կտրված են, վերևինները ամբողջաեզր են, ավելի մանր։ Յուրաքանչյուր ցողունի կամ ճյուղավորման ծայրին նստած են կլորավուն զամբյուղ-ծաղկափթթությունները՝ մանուշակագույն երանգավորմամբ վարդագույն խաղիկներով։ Ցողունը ուղիղ է, խիտ ճյուղավորված և պատված է նուրբ մազիկներով։ Ծաղիկները մուգ վարդագույն են։ Ծաղկում է հուլիսից մինչև օգոստոսի վերջ ։
Տարածվածություն և բաշխում
Բույսի հայրենիքը Կենտրոնական Ասիան է, որտեղից այն տարածվել է ամբողջ աշխարհի չորային շրջաններում՝ հասնելով մինչև Ավստրալիա ։ Այն Արարատյան հարթավայրի հատկապես մերձարաքսային հովտի ամենաչարորակ մոլախոտերից մեկն է և աղբոտում է այդ գոտու բոլոր հողատեսքերը ։
Դառնախոտը ջերմասեր և արևասեր բույս է։
Եվրոպական Ռուսաստանի ժամանակակից տարածքի հյուսիսային սահմանը անցնում է Վորոնեժի մարզի Կալաչեևսկի, Բոգուչարսկի շրջան և Կանտեմիրովսկու շրջաններով ։
Ներկայումս այն տարածված է Ավստրալիայում, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում, Աղֆաստանում, Իրանում, Իրաքում, Չինաստանում, Սիրիայում, Թուրքիայում, Ռուսաստանի Դաշնությունում (Վոլգոգրադի, Ռոստովի, Սարատովի, Օրենբուրգի մարզեր, Ստավրոպոլի երկրամաս, Կալմիկիա), Ուկրաինայում, Ղազախստանում, Ղրղզստանում, Տաջիկստանում, Թուրքմենստանում, Ուզբեկստանում, Ադրբեջանում, Վրաստանում։
Հայաստանում սողացող դառնախոտը տարածված է Տավուշի, Իջևանի, Նոյեմբերյանի, Թումանյանի, Արտաշատի, Արարատի, Արմավիրի, Մասիսի, Էջմիածնի, Մեղրու, Աշտարակի, Գորիսի, Եղեգնաձորի, Վայքի, Կոտայքի, Կապանի, Նաիրիի, Ախուրյանի տարածաշրջաններում և Երևան քաղաքում։
Թունավորություն
Դառնախոտի բոլոր հատվածները թունավոր են կոկոն փուլում, հատկապես չորային տարիներին։ Չորանալուց հետո նրա թունավորությունը չի նվազում։
Սողացող դառնախոտի բույսերը թունավոր են շատ կենդանիների, հատկապես ձիերի համար, սակայն անվտանգ են ոչխարների և այծերի համար։ Սողացող դառնախոտով աղբոտված դաշտերում գյուղատնտեսական մշակաբույսերի բերքատվության իջեցման հիմնական պատճառը խոնավության և սննդարար նյութերի համար ընթացող սուր պայքարն է։ Այսպես, դառնախոտի բույսերը հողից վերցնում են 2-5 անգամ ավելի շատ սննդանյութեր, քան աշնանացան ցորենը։ Դրանք աղբոտում են բոլոր գյուղատնտեսական մշակաբույսերի ցանքերը, խաղողի և պտղատու այգիները։
Տնտեսական արժեք և կիրառություն
Խոտաբույսը ոչխարները չեն ուտում, հետևաբար այս բույսով դաշտը լցվում է 50-80%-ով, ինչը հողը ամբողջովին դարձնում է ոչ պիտանի գյուղատնտեսական օգտագործման համար։
Մորֆոլոգիա
Դառնախոտի ցողունն ուղիղ է, խիստ ճյուղավորված, 20-40 սմ բարձրությամբ, հիմքից ճյուղավորվող։ Տերևները հերթադիր են, նշտարաձև եզրերը ատամնավոր են, բացառություն են կազմում գագաթնային տերևները, որոնց եզրերն ամբողջական են։
Զամբյուղները կլորավուն են, առանձին, 1.1-1.25 սմ տրամագծով, դասավորված են ճյուղերի ծայրերին։ Զամբյուղների թիվը մեկ բույսի վրա հասնում է մինչև 700-ի։ Յուրաքանչյուր զամբյուղում ձևավորվում է 2-ից մինչև 26 սերմնապտուղ։ Ծաղիկները միանման են, երկսեռ, խողովակաձև, վարդագույն ծաղկեպսակով։ Սերմնապտուղը հարթ է կամ կողավոր մակերեսով, հեշտությամբ ընկնող, բաց մոխրավունից մինչև ծղոտադեղնավուն գույնի։
Զարգացում
Սողացող դառնախոտը բազմամյա բույս է, որի աճը և շվերի առաջացումը սկսվում է վաղ գարնանից և շարունակվում է մինչև ուշ աշուն։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում է հունիսին-հուլիսին։ Սովորաբար սերմերի հասունացումը համընկնում է հացահատիկային մշակաբույսերի բերքահավաքի հետ։
Բազմանում է սերմերով և կոճղարմատներով։ Սերմերը տեղափոխվում են հեռավոր տարածություն հիմնականում հացահատիկային մշակաբույսերի և խոտաբույսերի աղբոտված սերմերի, ինչպես նաև խոտերի և ծղոտի հետ։ Ընկնելով հողի մեջ՝ դառնախոտը շարունակում է տարածվել հիմնականում վեգետատիվ ճանապարհով։ Սերմերի ծլունակությունը պահպանվում է 3-4 տարի։ Սերմերի ծլման համար պահանջվում է հողի բարձր խոնավություն և ջերմություն։
Նովոպոլտավկա (գյուղ, Նովի Բուգի շրջան)
Նովոպոլտավկա (Новополтавка), գյուղ Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Նովի Բուգի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1841 թվականին։
Սողացող դառնախոտ
Զարգացում
Սողացող դառնախոտը պատկանում է լուսասեր բույսերին, ստվերոտ տեղերում սերմեր չի ձևավորում։ Սերմերից առաջացած բույսերը սկզբնական ամիսներին աճում և զարգանում են դանդաղ։ Այսպես, 2.5-3 ամսվա ընթացքում ձևավորվում է 5-7 տերևներով վարդակ։ Արմատային համակարգն անհամեմատ ավելի արագ է աճում։ Այդ նույն ժամանակահատվածում արմատները հասնում են մինչև 2 մ խորության։ Արմատների ոլորված մասերի բողբոջներից առաջանում են շվեր, որոնք հողի մակերես են դուրս բերում վարդակներ։ Որպես կանոն, տվյալ տարում ձևավորված վարդակը սերմ չի տալիս, այն պտղաբերում է հաջորդ տարվա հուլիս-օգոստոս ամիսներին։ Ստորգետնյա շվերը ժամանակի ընթացքում վերածվում են կոճղարմատների, հաստանում են, առաջացնում հավելյալ հորիզոնական արմատներ, որոնց վրա հաստատվում են բազմացման բողբոջներ։
Նովոպոլտավկա (գյուղ, Նովի Բուգի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Նովոպոլտավկա գյուղում բնակվում էր 1 115 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1,68 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Նովի Բուգի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1841 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Աթանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Լոռու մարզ)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լոռու մարզի հուշարձանների ցանկեր
Սողացող դառնախոտ
Զարգացում
Այսպիսով, սողացող դառնախոտը մեկ վեգետացիայի ընթացքում, նպաստավոր պայմանների առկայության դեպքում, առաջացնում է 5-6 մ տրամագծով բուսական զանգված, որում ցողունների խտությունը 1 մ2 մակերեսի վրա կարող է հասնել մինչև 400-ի։ Դառնախոտի ուղղահայաց արմատները 5-16 մ խորությամբ թափանցում են հողի մեջ։ Միաժամանակ արմատները և կոճղարմատները միահյուսվելով՝ ամբողջությամբ զբաղեցնում են հողի վերին շերտը (0-60 սմ)։
Պայքարի միջոցառումներ
Քանի որ սողացող դառնախոտի սերմերը կարող են տեղափոխվել հացահատիկային մշակաբույսերի, խոտաբույսերի սերմերի, ինչպես նաև խոտի և ծղոտի հետ, ուստի դրա տեղափոխումը նոր, այդ մոլախոտից ազատ վայրեր կանխելու նպատակով անհրաժեշտ է ուժեղացնել կարանտին հսկողությունը։
Կարևոր նշանակություն ունի ագրոտեխնիկական միջոցառումների իրականացումը, մասնավորապես, դառնախոտով աղբոտված հողերում ցանքաշրջանառության կիրառումը, հողի մշակումը՝ ուղղված մոլախոտի արմատային համակարգի ոչնչացմանը և գյուղատնտեսական մշակաբույսերի զարգացման համար բարենպաստ պայմանների ստեղծմանը, որոնց լավ աճը ստվեր կառաջացնի և կճնշի դառնախոտին։ Սակայն նույնիսկ ամենաբարենպաստ ժամկետներում բավարար մշակված ցելը չի ապահովում դառնախոտի լրիվ ոչնչացումը, այդ պատճառով էլ աղբոտված հողերում հարկավոր է կիրառել հատուկ ցանքաշրջանառություններ, որոնցում մոլախոտերը ճնշվում և ոչնչացվում են մի քանի տարվա ընթացքում։
Սողացող դառնախոտի դեմ հացահատիկի դաշտերում հերբիցիդներից արդյունավետ է բրոմոքսինիլ + 2,4-դիամինային աղ (22.5+22.5 % խ.է.)՝ 1.25-1.5 լ/հա նորմայով։ Սրսկումը պետք է կատարել գարնանը՝ մշակաբույսերի թփակալման փուլում, մոլախոտերի զարգացման վաղ շրջանում։ Իսկ եգիպտացորենի դաշտում սրսկումը կատարել մշակաբույսի 3-5 տերևի փուլում։ Բանվորական հեղուկի ծախսը՝ 500-600 լ/հա։
Գյուղատնտեսության համար ոչ օգտագործելի հողերում, արդյունաբերական օբյեկտների շրջակա տարածքներում, ճանապարհների և երկաթուղիների եզրերին բոլոր տեսակի մոլախոտերի, այդ թվում սողացող դառնախոտի դեմ պետք է սրսկել իմազապիր (25 % ջ.լ.խ.)՝ 2-2.5 լ/հա նորմայով։
Ալլեգրո
Երթուղի
Ալլեգրոն կապում է հետևյալ կայանները ՝
Գնացքները նաև ավելի վաղ կանգ են առել Պասիլում, ինչպես Հելսինկիից և հակառակ ուղղությամբ մյուս բոլոր ուղևորային գնացքները, սակայն այդ կանգառը դադարեցվել է 2016 թվականի մարտի 27-ին։
Վայնիկկալան (սահմանի ֆիննական կողմում) և Վիբորգը հատուկ կայաններ են։ Ֆինլանդիա ուղևորվող գնացքներում ուղևորներին թույլ չեն տալիս դուրս գալ գնացքից Վիբորգում, քանի որ գնացքը կանգ է առնում միայն ուղևորներին վերցնելու համար, իսկ Ռուսաստան ուղևորվող գնացքներում ուղևորներին թույլ չեն տալիս նույն պատճառով դուրս գալ Վայնիկկալայի գնացքից:
Անձնագրային և մաքսային հսկողություն
Յուրաքանչյուր ուղևորի գնացքում այցելում են ֆիննական անձնագրային հսկողության և մաքսատան աշխատակիցները, ինչպես նաև նրանց ռուս գործընկերները։
Ֆինլանդիայի սահմանային հսկողությունն իրականացվում է Կոուվոլայի և Վայնիկկալայի միջև գնացքի երթևեկության ժամանակ, իսկ ռուսական սահմանապահ հսկողությունը՝ Վիբորգի և Սանկտ Պետերբուրգի միջև գնացքի երթևեկության ժամանակ։ Եթե վայրէջքը / ելքը կատարվում է Վայնիկկալում կամ Վիբորգում, ապա ստուգումը կատարվում է այդ կայանների ներսում։
Vehicles
Ալլեգրո ծառայությունն աշխատում է Sm6 դասի գնացքների օգտագործմամբ, որոնք կառուցվել են Ալստոմ ընկերության կողմից։ Sm6-ը վերծանվում է որպես էլեկտրական բազմակի միավոր (ֆին. Էլեկտրական էլեկտրագնացք, բառացիորեն «էլեկտրագնացք») մոդել 6։
Sm6-ը պատկանում է «Sm3 PENDOLINO VR»-ի ավելի վաղ շարքին, սակայն հիմնված է չորրորդ սերնդի վրա ։ «Pendolino Nuovo» ընկերությունը, նախագծում է նոր գնացքը «Pendolino»-ն, և դրա կառուցվածքը տարբերվում է SM3-ից շատ առումներով ։
Գնացքի երթևեկության առավելագույն արագությունը ուղևորային հաղորդակցությունում 220 կմ / ժ է (140 մղոն ժամում), իսկ գնացքը կարող է երթևեկել առնվազն 200 կմ/ժ արագությամբ (120 մղոն ժամում) Տիկուրիլայի և Լուումյակի, Վիբորգի և Սանկտ Պետերբուրգի միջև լայնածավալ երկաթուղային աշխատանքներից հետո ։ Նպատակն է կրճատել ճամփորդության ժամանակը Հելսինկիում և Սանկտ Պետերբուրգում 5 ժամից մինչև 3 ժամ ։ 2017-ի դրությամբ ճանապարհորդության ժամանակը 3։ 27 էր ։
Sm6-ը հագեցած է աշխատել Ֆինլանդիայի և Ռուսաստանի երկաթուղային ցանցի համար։ Սարքավորումներն ունեն երկբևեռ էլեկտրասարքավորումներ, որոնք կարող են օգտագործել ինչպես ֆիննական փոփոխական ընթացիկ 25 կՎ 50 Հց-ը, այնպես էլ ռուսական էլեկտրաֆիկացումը մշտական հոսանքով 3 քվանտային զույգերը կառուցված են այնպես, որ աշխատեն 200 կմ/ժ-ից ավելի արագությամբ (120 ժ / ժ) ։ Ագրեգատները հագեցած են ինչպես ֆիննական, այնպես էլ ռուսական երկաթուղային տեխնիկական համակարգերի համար, որոնք էապես տարբերվում են միմյանցից ։
Ռուս-ֆիննական համագործակցություն
Գնացքները պատկանում են «Կարելյան գնացքներ» ընկերությանը, «VR Group»-ի (ֆիննական երկաթուղիներ) և Ռուսական երկաթուղիների միջև 50-ի համատեղ ձեռնարկությանը ։ Գնացքները կարող են երթևեկել ինչպես ֆիննական, այնպես էլ ռուսական ճանապարհներով։
Երդմնակալության արարողությանը ներկա են եղել Ֆինլանդիայի նախագահ Տարյա Հալոնենը և Ռուսաստանի վարչապետ Վլադիմիր Պուտինը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Երկաթուղիներ Կատեգորիա:Գնացքներ
Ստոիցիզմ
Ստոիցիզմը հունարեն ստոյա բառից է առաջացել, ինչը թարգմանաբար նշանակում է սրահ, սյունագավիթ։ Ստոիցիզմ, ստոյիկականություն կամ ստոիկյան դպրոց, հելլենիստական և Հռոմեական կայսրության ժամանակաշրջանի գլխավոր փիլիսոփայական ուղղություններից մեկը։ Գլխավոր տեղը ստոիկյան փիլիսոփայության մեջ գրավում է բարոյագիտոթյունը, որը հենվում է ֆիզիկայի (բնափիլիսոփայության) և տրամաբանության վրա։
Անունը ստացել է Աթենքի պատկերազարդ սյունագավիթից (Stoa Poikile), որտեղ ստոյիկականության հիմնադիր Զենոն Կիտիոնացին իր հետևորդներին էր ներկայացնում ստոիկյան ուսմունքը։
Ստոյիկականության պատմության մեջ տարբերում են երեք ժամանակաշրջան` հին կամ ավագ (մ.թ.ա. IV դարի վերջ — մ.թ.ա. II դարի կեսեր), միջին (մ.թ.ա. II—I դարեր, նշանավոր ներկայացուցիչներ` Պանետիոս, Պոսիդոնիոս) և ուշ (մ.թ. I—III դարեր)։
Հին ստոյիկականության ներկայացուցիչներից առավել հայտնի են Զենոն Կիտիոնացին, Կլեանթեսը և Քրիսիպոսը։ Հին Հռոմում ստոյիկականության նշանավոր ներկայացուցիչներն էին Սենեկան, Էպիկտետոսը և կայսր Մարկոս Ավրելիոսը։ Ստոիկյան դպրոցի փիլիսոփաների աշխատություններից ամբողջական տեսքով մեզ են հասել միայն ուշ կամ Հռոմեական Ստոյայի ներկայացուցիչների գրվածքները. հին և միջին շրջանից պահպանվել են միայն ստեղծագործությունների պատառիկներ։
Բնափիլիսոփայություն
Աշխարհը (տիեզերք), ըստ ստոիցիզմի, անվերջ դատարկության մեջ գտնվող շնչավոր գնդաձև մարմին է, բանական էակ, որն իր բոլոր մասերը կազմակերպում է նպատակահարմարորեն ստեղծված մի ամբողջի մեջ։ Իրական գոյություն ունեն միայն մարմինները։ Ինքնին միասնական աշխարհում կա երկու սկզբնապատճառ՝ պասիվ և ակտիվ։ Աշխարհի ինքնազգացումը տեղի է ունենում շրջապտույտներով. յուրաքանչյուր շրջան վերջանում է «բոցավառումով» (ամեն ինչ վերածվում է կրակի), և նոր շրջանը սկսվում է այն բանով, որ «ստեղծարար կրակը» (աստված-լոգոս) ծնում է չորս տարրերը՝ կրակը, ջուրը, օդը, հողը, իսկ դրանցից՝ մյուս բոլոր մարմինները։ Լոգոսը համաշխարհային զարգացումը կառավարող բնական օրենքն է։ Մարդու հոգին համաշխարհային բանական հոգու մասն է, այն նյութական է, թափանցում է ողջ մարմնի մեջ և մահվանից հետո լքում մարմինը։ Ճանաչողությունը ծագում է զգայությունների և պատկերացումների հիման վրա։
Բարոյականություն
Մարդու երջանկության իմաստը բնությանը, «լոգոսին» համապատասխան ապրելն է։ Ստոյիկների բարոյական իդեալը առաքինության և անխռովության հասած իմաստունն է. Նրա բոլոր արարքները ճիշտ են, նա կամովին հետևում է իր ճակատագրին։
Ազդեցությունը
Ստոիցիզմը խորը ազդեցություն է թողել ձևավորվող նորպլատոնականության և քրիստոնեական փիլիսոփայության վրա։
Արտաքին հղումներ
Ստոյիկականության մասին «Դե եսիմ» բլոգում
Կատեգորիա:Անտիկ փիլիսոփայության ուղղություններ և դպրոցներ Կատեգորիա:Հելլենիստական փիլիսոփայություն Կատեգորիա:Հին հռոմեական փիլիսոփայպւթյուն Կատեգորիա:Ստոյիկականություն
Թուրք-կիպրական հարաբերություններ
Թուրք-կիպրական հարաբերություններ (Kıbrıs Cumhuriyeti-Türkiye ilişkileri), երկկողմ դիվանագիտական հարաբերություններ Թուրքիայի և Կիպրոսի Հանրապետության միջև։
Պատմություն
1960 թվականին Կիպրոս անկախություն ստացավ Մեծ Բրիտանիայից։ 1963 թվականին Կիպրոսի Հանրապետության նախագահ Մակարիոս III-ը առաջարկեց փոփոխություններ մտցնել երկրի սահմանադրության մեջ, համաձայն որի կիպրոսցի թուրքերի իրավունքները, ի տարբերություն կիպրոսցի հույների կրճատվելու էին։ Վերջինս, հանգեցրեց թուրքական իշխանությունների բացասական արձագանքին։ Կիպրոսցի թուրքերը մերժեցին նախագահի առաջ քաշած առաջարկությունը, որից հետո կղզու հունական և թուրքական համայնքների միջև սկսվեցին բախումեր։ 1974 թվականին Սև գնդապետները աջակցեցին Կիպրոսում ԷՕԿԱ գաղտնի կազմակերպության կողմից իրականացված հեղաշրջումը, որի արդյունքում նախագահ Մակարիոս III-ը ստիպված եղավ փախչել երկրից։ Սահմանադրական կարգի վերականգնման պատրվակով Թուրքիան ներխուժեց Կիպրոս և տեղի ունեցած բախումների արդյունքում գրավեց կղզու հյուսիսարևելյան մասը։ 1983 թվականին Ռաուֆ Դենքթաշը հռչակեց Հյուսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետությունը, որի անկախությունը ճանաչել է միայն Թուրքիան ։
Հյուսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետության անկախության հռչակումից հետո, Հունաստանի կառավարությունը կարողացավ համոզել ԵՄ անդամ պետություններին, որ մինչև Թուրքիայի ԵՄ անդամակցությունը անհրաժեշտ է լուծել Կիպրոսի հիմնախնդիրը։ Պաշտոնական Անկարան հայտարարել է, որ քաղաքական այդպիսի պայմանը համադիր չէ տնտեսական ասոցացման գործընթացին։ Սակայն, երբ 1990 թվականին ԵՄ-ն համաձայնվեց դիտարկել Կիպրոսի ԵՄ անդամակցության հարցը, թուրք քաղաքական գործիչները չկարողացան համոզել ԵՄ անդամ պետություններին՝ վետո դնել այդ դիմումի վրա։ 1990 թվականից Թուրքիան աջակցում է ՄԱԿ-ի հովանու ներքո իրականացվող բանակցություններին, որոնք տեղի էին ունենում կղզու թուրքական և հունական մասերի միջև։ Բանակցությունների նպատակը երկու մասերի միավորումն էր՝ մեկ ընդհանուր պետության ներքո։ 1995 թվականի հունվարի դրությամբ, այդ բանակցություններում առաջընթաց չի նկատվել և դեռևս չի գտնվել այն ճանապարհը, որի միջոցով կարելի է լուծել կիպրոսյան հիմնախնդիրը ։
Հունաստանի կառավարությունը ամբողջապես աջակցում է Կիպրոսի Հանրապետությանը, կոչ է անում կղզու տարածքից դուրս բերել թուրքական զորքերը և վերականգնել պետության տարածքային ամբողջականությունը։ Բացի այդ, միջազգային ֆորումների ժամանակ Հունաստանը մշտապես հանդես է գալիս Կիպրոսի Հանրապետության դիրքերից։ 2004 թվականի ապրիլին Կիպրոսում տեղի է ունեցել հանրաքվե, որտեղ դրվել էր կղզու երկու մասերի միավորման հարցը։ Ընդորում, Կիպրոսի հունական մասը «դեմ» է քվեարկել այս նախագծին, իսկ թուրքական հատվածը՝ «կողմ»։ 2006 թվականի դեկտեմբերին, Կիպրոսի հիմնախնդրի քննարկումների ֆոնին, ԵՄ-ն 8 գլուխների առնչությամբ սառեցրել է Թուրքիայի հետ անդամակցության բանակցությունները և հայտարարել, որ որևէ գլուխ չի քննարկվի, քանի դեռ չի լուծվել Կիպրոսի հիմնախնդիրը։ Եվս 6 գլուխներ, որոնք կապված էին Թուրքիայի ԵՄ անդամակցության հետ, կասեցվել են Կիպրոսի Հանրապետության կառավարության կողմից ։
2017 թվականի հուլիսին Թուրքիայի վարչապետ Բինալի Յըլդըրըմը Հյուսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետություն կատարած այցի ժամանակ հայտարարել է, որ անիմաստ է փորձել վերականգնել բանակցությունները, որոնք տեղի էին ունենում կղզու երկու համայնքների միջև։ Նա հիշեցրել է, որ հույն-կիպրոսցիները 2004 թվականի հանրաքվեի ժամանակ պատրաստ չեն եղել գնալու կոմպրոմիսի և կղզին շարունակում է երկու մասի բաժանված լինել միմիայն հույների պատճառով։ Թուրքիան հրաժարվում է դուրս բերել իր 35 000 զինծառայողներ, ովքեր ծառայության են զորակոչված Հյուսիսային Կիպրոսում և փոխարինել նրանց միջազգային ոստիկանական ուժերով։ 2017 թվականի դրությամբ Թուրքիան չի ճանաչում Կիպրոսի Հանրապետությանը և շարունակում է ակտիվ հարաբերություններ պահպանել Հյուսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետության հետ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի արտաքին հարաբերություններ Կատեգորիա:Կիպրոսի արտաքին հարաբերություններ
Մեսրովբ Սեթ
Մեսրովբ Հակոբ Սեթ (Սեթյան կամ Սեթյանց, ), հնդկահայ գրող, պատմաբան, ուսուցիչ և հասարակական գործիչ, գրաբարի ու արդի հայերենի քննող Կալկաթայի համալսարանում։ Հայտնի է հնդահայերի պատմության վերաբերյալ իր բազմաթիվ հետազոտություններով։
Կենսագրություն
Մեսրովբ Հակոբ Սեթը ծնվել է Նոր Ջուղայում 1871 թվականի մարտի 15-ին։ Նրա հայր Հակոբը նշանավոր գրող ու մանկավարժ Մեսրոպ Թաղիադյանի աներձագն էր։ Նախնական ուսումն է առել հայրենի քաղաքի բողոքական միսիոներների դպրոցում։ 1889 թվականին մեկնել է Հնդկաստան Կալկաթայի հայկական վարժարանում ուսանելու համար։ Վարժարանը ոսկե մեդալով ավարտելուց հետո ընդունվել է Կալկաթայի համալսարան։ Նա հաջողությունների է հասել որպես գիտնական, հատկապես գրաբարի՝ իր սիրելի առարկայի, որի ջերմեռանդ սիրահարն ու նշանավոր ներկայացուցիչն էր։
Թեև Սեթը բիզնեսով էր զբաղվում, սակայն այս զբաղմունքը համարում էր ապրուստի միջոց և գրեթե ողջ ուշադրությունը նվիրում էր գրական գործունեությանը։ Նա արտասովոր հակում ու հետաքրքրություն էր ցուցաբերում պատմական և հնագիտական հետազոտությունների նկատմամբ և շատ տասնամյակներ եռանդուն կերպով զբաղվում էր հին ձեռագրերի, նամակների, դամբանագրերի և հուշատախտակների ուսումնասիրությամբ ամբողջ Հնդկաստանի եկեղեցիներում և գերեզմանատներում և դրանք միասին ու խելամտորեն ներկայացնելով իր հայրենակիցներին և նրանց, ովքեր հետաքրքրված էին այդ ուսումնասիրություններով։ Նրա հոդվածները տպագրված են Կալկաթայի իր ժամանակի մամուլում ։
1920 թվականի մայիսի 18-ին, Հայաստանի Հանրապետության անկախության երկրորդ տարեդարձի կապակցությամբ Կալկաթայում կազմակերպված միջացառման ժամանակ Մեսրովբ Սեթը գեղեցիկ, հայրենաշունչ ճառ է արտասանել գրաբարով ։
1921 թվականին պատմաբան Աշոտ Հովհաննիսյանը նամակով դիմել է Սեթին՝ խնդրելով Հայաստանի նորանկախ հանրապետությանը վավերագրեր տրամադրել անցյալի հնդկահայ նշանավոր գործիչներ Հովսեփ Էմինից, Մովսես Բաղրամյանից և Շահամիր Շահամիրյանից։ Սեթը մեծ սիրով արձագանքել է այդ նամակին և տրամադրել անհրաժեշտ նյութերը, ինչպես նաև կցել է սեփական նամակները և Հայաստանի Հանրապետության անկախության երկրորդ տարեդարձի կապակցությամբ Կալկաթայում արտասանած ճառը ։
Կյանքի վերջին տարիներին Սեթը մնացել է միայնակ, և մահից հետո նրան խնամող հնդիկ կինն այրել է նրա բոլոր աշխատությունները ։
Մեսրովբ Սեթը թաղված է Կալկաթայի Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցու բակում ։
Մատենագիտություն
Կենդանության օրոք Սեթը գրել և հրատարակել է հետևյալ գրքերն ու աշխատությունները.
Նաև բազմաթիվ գիտական հոդվածներ է հրապարակել « Բազմավեպ » և « Հանդես ամսօրյա » ժուռնալներում, թղթակցել տարբեր հայկական թերթերի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հնդկահայ գրողներ Կատեգորիա:Հնդկահայ պատմաբաններ
Ֆեդոտկովո (գյուղ, Տյոմկինսկի շրջան)
Ֆեդոտկովո (Федотково), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Տյոմկինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 134 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Տյոմկինսկի շրջանի բնակավայրեր
Ջերենցանո
Ջերենցանո (Gerenzano), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լոմբարդիա մարզում՝ Վարեզե գավառում ։
Բնակչությունը ըստ 2004 թվականի տվյալների կազմում է 9298 մարդ։ Բնակչության միջին խտությունը՝ 920 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 9, 8 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 21040։ Հեռախոսային կոդը՝ 02։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Վանիկ Բայբուրթյան
Վանիկ (Վան) Վաղարշակի Բայբուրթյան (Բայբուրդ), հայ խմբագիր, հասարակական գործիչ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1940 թվականի հուլիսի 11-ին Թբիլիսիում։ 1966 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի պետական համալսարանը։ 1966-1975 թվականներին եղել է «Սովետսկի սպորտ», ապա՝ «Կոմսոմոլսկայա պրավդա» թերթերի սեփական թղթակից Հայաստանում։ 1976-1986 թվականներին եղել է Մոսկվայի Մամուլի նորությունների գործակալության սեփական թղթակից Վրաստանում։ 1986-1987 թվականներին եղել է «Վրաստան» թերթի խմբագրի տեղակալ, 1987 թվականից՝ խմբագիր։ 1987-2000 թվականներին, միաժամանակ՝ եղել է  Վրաստանի ժուռնալիստների դաշնության քարտուղար, 1988-1991 թվականներին՝ Վրաստանի ԿԿ կենտկոմի, 1990-1991 թվականներին՝ բյուրոյի անդամ, 1991-1995 թվականներին՝ Վրաստանի հայկական մշակութային-բարեգործական ընկերության նախագահ, 1995 թվականից՝ առաջին փոխնախագահ։
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Մոզես Աշիկոդի
Մոզես Աշիկոդի (Moses Ashikodi, ), ֆուտբոլիստ, հարձակվող, Անտիգուա և Բարբուդայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի խաղացող։
Կարիերան ազգային հավաքականում
Չնայած Մոզեսը խաղացել է նաև Անգլիայի տարբեր տարիքայինների երիտասարդական հավաքականներում, 2012 թվականին ընդունել է Անտիգուայի և Բարբուդայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականում հանդես գալու առաջարկը։ Մոզեսի առաջնախաղը հավաքականում եղել է Գվատեմալայի դեմ խաղը աշխարհի 2014 թվականի առաջնության ընտրական փուլում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ Կատեգորիա:Անգլիացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Վալենտին Իզրայիլյան
Վալենտին Սողոմոնի Իզրայիլյան (Իսրայելյան Վաղարշակ) (ծնված ապրիլի 20, 1903, գյուղ Տրնավարզ ), արդարադատության գեներալ-մայոր (1945)։
Վիլանովա դե Սաու
Վիլանովա դե Սաու (իսպ.՝ Vilanova de Sau), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում` Բարսելոնա պրովինցիայում (Կատալոնիա ինքնավար համայնքում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Էլ Օսոնա շրջանում։ Զբաղեցնում է 58,9 կմ2 տարածք։ Բնակչության թվաքանակը 2007 թվականի տվյալներով եղել է 329, խտությունը՝ 5,82 մարդ/կմ² ։
Վալենտին Իզրայիլյան
Ավարտել է Միջինասիական պետական համալսարանի (Տաշքենդ, 1930) իրավաբանական ֆակուլտետը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ եղել է Անդրկովկասյան, Հարավ-Արևելյան, Ստալինգրադյան, Հարավային, 4-րդ Ուկրաինական ռազմաճակատների ռազմական դատախազ, ետպատերազմյան տարիներին՝ Մերձբալթյան, Հեռավորարևելյան, Կենտրոնական զորախմբերի (Ավստրիա), Հյուսիսային Կովկասյան ռազմական օկրուգների դատախազ։
Վիլանովա դե Սաու
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Վալենտին Իզրայիլյան
Պարգևատրվել է Լենինի, Կարմիր դրոշի 3, Բոգդան Խմելնիցկու, Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի, ինչպես նաև չեխոսլովակյան և լեհական շքանշաններով։
Կատեգորիա:Գեներալ-մայորներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշանակիրներ Կատեգորիա:Արդարադատության գեներալ-մայորներ
Վերխնեխոզյատովո
Վերխնեխոզյատովո (Верхнехозятово, Үрге Хәжәт), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Չիշմինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 108 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Չիշմինսկի շրջանի բնակավայրեր
Ավրին
Ավրին, լեռնաճյուղ Թուրքիայի արևելքում, Հայկական լեռնաշխարհում ։ Հանդիսանում է Վասպուրականի լեռնաշղթայի ճյուղը, ունի երկու հիմնական գագաթ՝ Մեծ Ավրին և Փոքր Ավրին։ Մեծ Ավրինը գտնվում է գյուղաքաղաքից մոտ 17 կմ հյուսիս-արևելք ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հաքյարիի մարզի լեռներ Կատեգորիա:Վասպուրականի լեռնաշղթա
Մեյրիդ Կորրիգան
Մեյրիդ Կորրիգան (Mairead Corrigan, ամուսնությամբ՝ Մեյրիդ Մագուայր, Mairead Maguire, ), 1976 թվականի Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Բեթի Ուիլյամսի հետ միասին, «Խաղաղ մարդկանց միություն» («Community of Peace People») կազմակերպության համահիմնադիր։ Այդ կազմակերպության գործունեությունը նպաստեց Հյուսիսային Իռլանդիայում արյունահեղ կոնֆլիկտի խաղաղ կարգավորմանը։
Կենսագրություն
Կորրիգանը ստացել է կաթոլիկ կրթություն։ 1973 թվականին նա ճանապարհորդել է դեպի ԽՍՀՄ և մասնակցել կոմունիստական հասարակությունում կրոնի մասին պատմող ֆիլմի աշխատանքներին։ 1976 թվականի օգոստոսի 10-ին Կորրիգանի երեք զարմիկները պատահական զոհ են դարձել բրիտանական զինված ուժերի և Իռլանդիայի հանրապետական բանակի մարտիկների միջև փոխհրաձգության ժամանակ (ԻՀԲ-ի մարտիկներից մեկը՝ Դենի Լենոնը, մահացու վիրավորվելով բրիտանական բանակի կողմից, մեքենայի տակ է գցել երեխաներին)։ Երեխաների մայրը և Մեյրիդի քույրը՝ Աննա Մագուեյը, հետագայում՝ 1980 թվականին, Նոր Զելանդիայում ինքնասպանություն է գործել։
Զարմիկների մահը շրջադարձային եղավ Կորրիգանի կյանքում։ Տեղի ունեցածից շփոթված՝ նա ողբերգության պատահական վկայի՝ Բեթի Ուիլյամսի հետ բռնության դեմ խաղաղ երթ կազմակերպեց Հյուսիսային Իռլանդիայում։ Շուտով նրանք լրագրող Կյարան Մաքքեոնի հետ ստեղծեցին «Խաղաղ մարդկանց միություն»-ը, որի գործունեությունը հենց այդ տարի նշվեց Նոբելյան կոմիտեի կողմից։ 1978 թվականին միության երեք կազմակերպիչները լքեցին իրենց պաշտոնները, որպեսզի նոր ակտիվիստներին ինքնադրսևորվելու հնարավորություն տան։
Դրանից հետո խաղաղապահ գործողություններ կատարելով՝ Կորրիգանն այցելեց աշխարհի ավելի քան 25 երկիր, հանդիպեց բազմաթիվ քաղաքական և կրոնական առաջնորդների հետ։ 1990 թվականին նա պարգևատրվել է Թերրի մրցանակով։ 1993 թվականին 6 այլ Նոբելյան դափնեկիրների հետ մեկնել է Թաիլանդ` փորձելով ներթափանցել Մյանմար և բողոքի ցույց կազմակերպել 1991 թվականին Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Աուն Սան Սու Քիի ձերբակալության դեմ։
Որպես Գազայի հատվածի շրջափակման հակառակորդ՝ Կորրիգանը 2010 թվականի մայիսին ուղեկցել է Ազատության նավատորմի ուղևորությունը դեպի Գազա ։ Տասը տարի շարունակ Իսրայելն արգելել է նրա մուտքը երկիր և նույն տարվա հոկտեմբերին օդանավակայանից վայրէջք կատարելուն պես՝ նրան «դեպորտ»-ի են ենթարկել ։ 2014 թվականի մարտին Կորրիգանը մի խումբ իրավապաշտպանների հետ ձերբակալվել է Կահիրեի օդանավակայանում և վտարվել Եգիպտոսից ։
Կորրիգանը մասնակցել է Իրաքում տեղի ունեցող պատերազմական գործողություններին, իր աջակցությունն է ցույց տվել «Occupy» շարժմանը, Ջուլիան Ասանժին և Բրեդլի Մեննինգին։
Բարաք Օբամայի մրցանակի հանձնման մասին
2009 թվականի հոկտեմբերին հայտնի դարձավ, որ ԱՄՆ նախագահ Բարաք Օբամային շնորհվել է Խաղաղության Նոբելյան մրցանակ առանց միջուկային զենքի խաղաղություն ստեղծելու ջանքերի և միջազգային քաղաքականության մեջ նոր կլիմա ձևավորելու համար։ Այս առթիվ Կորրիգանն ասել է, որ Օբամայի մրցանակը շնորհվել է «անարդարացիորեն», քանի որ նա դեռ չի ապացուցել, «որ լրջորեն է տրամադրված Մերձավոր Արևելքի հետ հարաբերությունների նկատմամբ, որ վերջ կդնի Աֆղանստանի պատերազմին և կլուծի շատ այլ խնդիրներ» ։
Անձնական կյանք
Հայրը՝ Էնդրյու Կորրիգանը, պատուհանների լվացման կապալառու էր, իսկ մայրը՝ տնային տնտեսուհի։ Կորրիգանն ունի հինգ քույր և երկու եղբայր։ Նա ստացել է կրթություն Սբ. Վինսենթի տարրական դպրոցում, 1 տարի սովորել է Միսս Գորդոնսի առևտրային քոլեջում (Miss Gordons Commercial College): 16 տարեկանից աշխատել է տարբեր կազմակերպություններում՝ որպես սղագրուհի։ 1981 թվականի սեպտեմբերին ամուսնացել է իր մահացած քրոջ նախկին ամուսնու՝ Ջեքի Մագուարի հետ։ Նա ամուսնու երեք երեխաների մայրն է և իր սեփական երկու երեխաներինը ։
Իշամեղու գետնային
Իշամեղու գետնային, իսկական մեղուների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։
Էկոլոգիա
Ապրում են լեռնատափաստաններում և ալպյան մարգագետիններում։ Հասարակական միջատներ են, զարգացման ցիկլը նման է Հայկական իշամեղվի զարգացման ցիկլին։ Բները կառուցում են հողում։ Թռիչքը նկատվում է մայիս-օգոստոս ամիսներին։ Լայն պոլիֆագ (ամենակեր) է ։
Պահպանություն
Ոչ մեծ, ընդհատված արեալով և ոչ մեծ թվաքանակով, հազվադեպ հանդիպող տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով հայկական պոպուլյացիան գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։
Վտանգման հիմնական գործոններ են հանդիսանում հողերի յուրացումը, անասնակեր մշակաբույսերի տարածքների մշակումը միջատասպաններով։
Պահպանվում է «Արզական-Մեղրաձոր» պետական արգելավայրում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Միջատներ Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ Կատեգորիա:Հազվագյուտ տեսակներ Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
(7208) Աշուրբանիպալ
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,167898 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0124 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,3234 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1165,89 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,308778 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,19° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1960 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կոռնելիս վան Հաուտենի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Ինգրիդ Հաուտեն-Գրունենվելդի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Թոմ Գերելսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Եվգենի Աֆանասև
Եվգենի Աֆանասև (Евге́ний Влади́мирович Афана́сьев, ), ռուս դիվանագետ։
Կենսագրություն
1970 թվականից զբաղվում է դիվանագիտական գործունեությամբ։
Անձնական կյանք
Ամուսնացած է, ունի երեք դուստր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Բարեկամության շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Կիրեևկա (գյուղ, Սոսնիցայի շրջան)
2006 թվականի տվյալներով Կիրեևկա գյուղում բնակվում էր 558 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1,79 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 311,73 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1600 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ֆեդոտովկա (գյուղ, Ֆյոդորովսկի շրջան)
Ֆեդոտովկա (Федотовка, Федотовка), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ֆեոդորովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ֆյոդորովսկի շրջանի բնակավայրեր
Մելիքան (Քղիի գավառ)
Մելիքան, գյուղաքաղաք (գյուղ) Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Քղիի գավառակում ։ Գտնվում էր Քղի գյուղաքաղաքից 30 կմ հյուսիս-արևելք, Քղիի գետի ափին, Քյոշմար լեռան ստորոտում։
Պատմություն
1914-1915 թվականների Մեծ եղեռնի ժամանակ 450 հայ բնակիչներից 409-ը զոհվեց, մեծ մասը՝ Կամախի կիրճում։
Բնակչություն
XIX դարի սկզբին ուներ ավելի քան 300 տուն։ 1872-1873 թվականներին ուներ 26 տուն հայ և 8 տուն քուրդ, 1909 թվականին՝ 40 տուն՝ 280 հայ, իսկ 1914 թվականին՝ 67 տուն՝ 450 հայ բնակչով։
Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր։
Պատմամշակութային կառույցներ
Մելիքանն ուներ Ս. Գևորգ (կամ Ս. Աստվածածին) անունով եկեղեցի։ Եկեղեցին կողոպտվել և ավերվել է 1895 թվականի հայկական կոտորածների ժամանակ։
Կրթություն
Գյուղում գործում էր վարժարան ։
Գաղտնագիր
Գաղտնագիրը կամ կրիպտոգրամման (հունարեն κρυπτός- գաղտնի և γράμμα- գիր բառերից) գրության ձև է, որը նպատակ ունի գրվածը հասկանալի դարձնել միայն որոշակի անձնավորությունների ։
Պատմություն
Այսպիսով, «սա հին Սպարտայի գաղտնագիրն է» բառերը ժապավենը բացելուց հետո կկարդացվեն «սսադիապյտրհաիննիրքաէնտագ»
Փոխարինագիր է օգտագործել նաև Հուլիոս Կեսարը։ Բնագրի յուրաքանչյուր տառ փոխարինվել է այբուբենում որոշակի թվով ետևում գտնվող տառով։ Հուլիոս Կեսարն օգտագործում էր երեք տառի տարբերությամբ գաղտնագիր։
Հին Հնդկական Կամասուտրա գրքում սիրահարներին խորհուրդ է տրվում գաղտնագիր օգտագործել։
Հին Հայաստանի գաղտնագրեր
Հայկական գաղտնագրերի մի մասը պարունակում է քաղաքական տեղեկություններ, ծածկագրեր, մյուսը՝ հիշատակարաններ, որտեղ գրիչները տեղեկություններ են հաղորդում իրենց մասին։ Դրանք բաժանվում են մի քանի խմբերի՝