cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Եվգենի Բայբուրդյան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ-ում գնդակահարվածներ Կատեգորիա:Հայ հնագետներ Կատեգորիա:Հայ արևելագետներ Կատեգորիա:Հայ հայագետներ Կատեգորիա:Հայ կովկասագետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Ֆաթիհի օրենք
Ֆաթիհի օրենք (կամ եղբայրասպանության օրենք)՝ Մեհմեդ Ֆաթիհի Կանուն–նամեի (օրենքների ժողովածու) դրույթներից մեկի՝ ավելի ուշ ստացած անվանումը։ Այն թույլ էր տալիս Օսմանյան գահի այն ժառանգին, ով դառնում էր սուլթան, սպանել մյուսներին՝ հանուն հանրային բարիքի (Nizam-I Alem)՝ պատերազմները և խառնաշփոթը կանխելու համար։
Այս օրենքի գոյությունը ոչ բոլորի կողմից ճանաչվեց. տարածված է այն տեսակետը, որ Մեհմեդը չէր կարող օրինականացնել անմեղների սպանությունը։ Կասկածողները կարծում էին, որ այդ օրենքը հորինել են եվրոպացիները և այն կեղծ վերագրել Ֆաթիհին։ Թուրք գիտնականներն ապացուցել են, որ դա այդպես չէ։
Նման դրույթի լեգիտիմության (շարիաթի նորմերին համապատասխանության), ինչպես նաև Օսմանյան կայսրության պատմության վրա այդ օրենքի ազդեցության գնահատականը միանշանակ չէ։ Սխալ կարծիք էր ձևավորվել, թե շարիաթի օրենքները չեն կարող հավանություն տալ անմեղ մարդու սպանությանը։
Օրենքի դերը դրական գնահատող գիտնականները նշել են, որ օրենքի կիրառման դեպքում անհրաժեշտ է եղել նաև բարձրաստիճան մուֆթիի ֆետվան (այսինքն՝ ամեն անգամ դրա կիրառման նպատակահարմարությունը քննարկվել է), և որ երկիրը խուսափել է ժառանգության համար բազմաթիվ եղբայրասպան պատերազմներից: Նրանք ուշադրություն են հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ այդ օրենքը թույլ է տվել պահպանել կայսրության ամբողջականությունը, ի տարբերություն այլ թյուրքական պետությունների, որոնցից յուրաքանչյուրը մասնատված է եղել իշխող դինաստիայի բոլոր անդամների միջև։ Օրենքի դերը բացասական գնահատող գիտնականները կարծում էին, որ օրենքը սուլթանների որդիների միջև պատերազմներ ու ընդվզումներ է հրահրել դեռևս հայրերի կենդանության օրոք:
Ձևակերպում
«Եղբայրասպանության մասին» օրենքը պարունակվում է Մեհմեդ II-ի Կանուն–նամեի երկրորդ գլխում (Bāb-ı sānī): Օրենքի ձևակերպումները տարբեր ձեռագրերում աննշան ուղղագրական և ոճական տարբերություններ ունեն միմյանցից: Ստորև ներկայացվում է Մեհմեդ Արիֆ–բեյի կողմից 1912 թվականին հրատարակած տեքստի տարբերակը: Եվ իմ որդիներից ում բաժին կհասնի Սուլթանատը, հանուն համընդհանուր բարիքի թույլատրելի է հարազատ եղբայրներին սպանելը։ Այն թույլատրելի է նաև ուլեմների մեծամասնության կողմից։ Թո՛ղ նրանք գործեն ըստ սրա։
Տեքստեր
Կանուն–նամեի տեքստին համընկնող երկու ցուցակներ գտնվում են Վիեննայի ավստրիական ազգային գրադարանում (Cod. H. O. 143 եւ Cod. A. F. 547)։ 1650 թվականի մարտի 18-ին թվագրված մի ձեռագիր Յոզեֆ Համերի կողմից բացթողումներով թարգմանվել է գերմաներեն և հրատարակվել 1815 թվականին՝ «Մուհամեդ II սուլթանի օրենսգիրք» անվանումով։ Մոտ մեկ դար անց Մեհմեդ Արիֆ–բեյը հրապարակել է 1620 թվականի հոկտեմբերի 28-ի ավելի հին ձեռագրի տեքստ, որը կոչվում էր Kanunnname-i al-I ' Osmann («Օսմանների օրենսգիրք»): Այս ձեռագիրը ռուսերեն թարգմանվել է 1990 թվականին։ Նախքան Կոջա Հուսեյնի Beda’i’u l-veḳā'i («Հիմնադրումների ժամանակները») կիսատ թողած տարեգրության երկրորդ հատորի հայտնաբերումը, Վիեննայի գրադարանի այս երկու ձեռագրերը մնացել են Կանուն–նամեի միակ հայտնի ցուցակները: Կոջա Հուսեյնը, որը ծառայել է որպես դիվանի ռեիս ուլ-քիթաբա (քարտուղար), օգտագործել է օսմանյան արխիվներում պահվող գրառումներն ու տեքստերը։ Տարեգրության պատճենը (518 թերթ, Nesta’lī Du-Duktus, թերթի չափերը՝ 18×28,5 սմ, 25 տող՝ մեկ էջում) գնվել է մասնավոր հավաքածուից՝ Սանկտ Պետերբուրգի Ասիական թանգարանի կողմից, 1862 թվականին և հայտնվել է ԽՍՀՄ Գիտությունների ակադեմիայի Արևելագիտության ինստիտուտի Լենինգրադի մասնաճյուղում, որտեղ և այն պահվում է (NC 564): Այս ձեռագրի առաջին ֆաքսիմիլային հրապարակումը երկարատև նախապատրաստությունից հետո տեղի է ունեցել 1961 թվականին՝ «Արևելքի ժողովուրդների գրականության հուշարձաններ։ Տեքստեր։ Մեծ շարք» հրապարակումների շարքում։
Կանուն–նամեի մեկ այլ՝ ավելի կարճ և ոչ ամբողջական ցուցակ (որում բացակայում է եղբայրասպան օրենքը) կարելի է գտնել Հեզարֆեն Հյուսեյն–էֆենդիի (մահացել է 1691 թվականին) «Օսմանի տան օրենքների բացատրությունների ամփոփում» աշխատանքում։ Ըստ նախաբանի՝ այն գրված է ոմն Լեյսադ Մեհմեդ բին Մուստաֆայի՝ պետական դիվանատան ղեկավարի (թևվիի) կողմից, երեք բաժիններով կամ գլուխներով։ Ձեռագրի ստեղծումը վերաբերում է այն ժամանակներին, երբ մեծ վեզիրը Կարամանլի Մեհմեդ–փաշան էր (1477—1481)։
Գահաժառանգություն
Օսմանյան պետության կազմավորումից հետո երկար ժամանակ իշխող դինաստիայում բացակայում էր իշխանության անմիջական փոխանցումը մի տիրակալից մյուսին, գոյություն չունեին հստակ կանոններ, որոնք թույլ էին տալիս որոշել ժառանգորդին։ Արևելքում, մասնավորապես, դար ալ–իսլամի երկրներում, քոչվոր ժամանակներից որպես Ժառանգություն պահպանվել էր մի համակարգ, համաձայն որի ընտանիքի արական սեռի բոլոր անդամները, որոնք տղամարդկանց գծով ծագում էին դինաստիայի հիմնադրից, ունեցել են հավասար իրավունքներ (Ekber-i-Nesebi)։ Սուլթանը իրավահաջորդ չի նշանակել. համարվում էր, որ տիրակալն իրավունք չուներ նախապես որոշելու, թե բոլոր հավակնորդներից և ժառանգներից ով պետք է ստանա իշխանությունը, քանի որ իշխանությունն անցնում էր նրան, «ում օգնում էր ճակատագիրը»։ Ժառանգորդի նշանակումը մեկնաբանվում էր որպես միջամտություն աստվածային նախասահմանմանը՝ «Սուլթանին որոշում է Բարձրյալը»։ Սուլեյմանը իր ապստամբ որդի Բայազիդին գրել է. «Ապագան պետք է թողնվեր Տիրոջը, քանի որ թագավորությունները ոչ թե մարդկային ցանկություններով են տնօրինում, այլ՝ Աստծո կամքով։ Եթե նա որոշի ինձանից հետո պետությունը տալ քեզ, ապա ոչ մի կենդանի հոգի չի կարող խանգարել նրան»։ Գործնականում գահը զբաղեցնում էր հավակնորդներից նա, ում թեկնածությունը ստանում էր ազնվականների և ուլեմների աջակցությունը։ Օսմանյան աղբյուրներում պահպանվել են նշումներ այն մասին, որ Էրթուղրուլի մահից հետո նրա եղբայրը՝ Դյունդար–բեյը, հավակնել է լիդերության և առաջնորդի տիտղոսին, բայց ժողովուրդը գերադասել է էրթուղրուլի որդուն՝ Օսմանին։ Այս համակարգում սուլթանի բոլոր որդիները տեսականորեն հավասար իրավունքներ ունեին գահի նկատմամբ։ Կարևոր չէր, թե նրանցից ով էր ավելի ավագ, և ով էր ավելի երիտասարդ, նրան ծնել էր սուլթանի կինը, թե՞՝ հարճը։ Վաղ ժամանակներից, հետևելով Կենտրոնական Ասիայի ժողովուրդների ավանդույթներին, տիրակալները արական գծով իրենց բոլոր հարազատներին ուղարկում էին կառավարելու տարբեր շրջաններ։ Ընդ որում, սուլթանի որդիները պետությունն ու բանակը կառավարելու փորձ էին ձեռք բերում լալայի ղեկավարությամբ։ Սանջակի նման վարչական միավորների հայտնվելուց հետո սուլթանի որդիները ստանում էին սանջակ–բեյերի պաշտոնը։ Բացի ադմինիստրատիվից, մինչև XVI դարի կեսերը օսմանյան արքայազնները նաև ռազմական փորձ էին ստանում՝ մասնակցելով մարտերին և հրամանատարելով զորքերը։ Այդպիսիք էին Սուլեյմանի որդիները. 1537 թվականին Դանուբի արշավանքին մասնակցել են Մեհմեդն ու Սելիմը, 1541 թվականի Բուդայի պաշարմանը մասնակցել են Սելիմն ու Բայազիդը, 1553 թվականի Նախիջևանի արշավանքին մասնակցել են Սելիմն ու Ջհանգիրը, Մուստաֆան նույնպես մասնակցել է այդ արշավին, բայց մահապատժի է ենթարկվել։
Երբ սուլթանը մահանում էր, նոր սուլթան էր դառնում նա, ով հոր մահից հետո ավելի վաղ էր հասցնում գալ մայրաքաղաք և երդում ընդունել պաշտոնյաներից, ուլեմներից ու զորքից։ Այս պրակտիկան նպաստում էր այն բանին, որ իշխանության գան փորձառու և տաղանդավոր քաղաքական գործիչներ, որոնք կարողանում են լավ հարաբերություններ կառուցել պետության վերնախավի հետ և ստանալ նրա աջակցությունը։ Սուլթանի բոլոր որդիները փորձում էին նշանակում ստանալ մայրաքաղաքին ավելի մոտ գտնվող սանջակում։ Բայազիդ II-ի որդիների՝ շեհզադե Ահմեդի և շեհզադե Սելիմի, և Սուլեյմանի որդու՝ շեհզադե Բայազիդի խռովությունները կապված էին ավելի հեռավոր քաղաք չգնալու ցանկության հետ: Բայց մայրաքաղաքին մոտ լինելուց առավել կարևոր էին սուլթանի այս կամ այն որդու թիկունքում կանգնած ուժերը։ Օրինակ, Մեհմեդ II-ի մահից հետո նրա երկու որդիներին (Ջեմին և Բայազիդին) այդ մասին հաղորդագրությամբ նամակներ են ուղարկվել։ Ինչպես գրել է Անջիոլիլոն, որը ծառայում էր Մեհմեդին, «ամբողջ խնդիրն այն էր, թե ով կժամանի մայրաքաղաք առաջինը», «և կգրավի գանձարանը»,-հստակեցրել է Սպանդունեսը։ Ջեմի սանջակն ավելի մոտ էր մայրաքաղաքին։ Բացի այդ, կարծիք կար, որ Մեհմեդը ավելի բայրացակամ էր նրա հանդեպ, նրան աջակցում էր նաև մեծ վեզիրը: Սպասելի էր, որ Ջեմը կդառնա հաջորդ սուլթանը, սակայն Բայազիդի կողմնակիցներն ավելի ուժեղ գտնվեցին։ Զբաղեցնելով կարևոր պաշտոններ (Ռումելիայի բեյլեր–բեյի, Անթալիայի սանջակ–բեյի)՝ Բայազիդի կողմնակիցները բռնեցին Ջեմի մոտ շտապող սուրհանդակներին, արգելափակեցին բոլոր ճանապարհները, և Ջեմը չկարողացավ ժամանել Ստամբուլ։
Շեհզադեին սանջակ ուղարկելու պրակտիկան դադարել է XVI դարի վերջին։ Սուլթան Սելիմ II-ի որդիներից (1566-1574) Մանիսա է մեկնել միայն ավագ որդին՝ ապագա սուլթան Մուրադ III-ը (1574-1595), իր հերթին՝ Մուրադ III-ը նույնպես այնտեղ ուղարկել է միայն իր ավագ որդուն՝ ապագա սուլթան Մեհմեդ III-ին (1595-1603): Մեհմեդ III-ը վերջին սուլթանն էր, ով անցել էր սանջակի կառավարման «դպրոցը»։ Հաջորդ կես դարի ընթացքում սուլթանների ավագ որդիները կրում էին Մանիսայի սանջակ–բեյի տիտղոսը՝ ապրելով Ստամբուլում
Մեհմեդի մահվամբ 1603 թվականի դեկտեմբերին սուլթան դարձավ նրա երրորդ որդին՝ 13-ամյա Ահմեդ I–ը, քանի որ Մեհմեդ III-ի երկու ավագ որդիներն արդեն ողջ չէին։ Քանի որ Ահմեդը դեռ թլպատված չէր և հարճեր չուներ, նա որդիներ չուներ, ինչը Ժառանգության հետ խնդիր էր ստեղծում, և այդ պատճառով Ահմեդի եղբայրը՝ Մուստաֆան, հակառակ ավանդույթի՝ կենդանի թողնվեց։ Որդիներ ունենալուց հետո Ահմեդը երկու անգամ պատրաստվել է մահապատժի ենթարկել Մուստաֆային, բայց երկու անգամ էլ տարբեր պատճառներով հետաձգել է մահապատիժը։ Բացի այդ, Մուստաֆային չսպանել Ահմեդին համոզել է Քյոսեմ սուլթանը՝ դրա համար ունենալով ի՛ր պատճառները։ 1617 թվականի նոյեմբերի 22-ին, 27 տարեկանում Ահմեդը մահացավ՝ թողնելով իր յոթ որդիներին և եղբորը: Ահմեդի ավագ որդին Օսմանն էր, որը ծնվել էր 1604 թվականին։ Ուլեմները, վիզիրիները և ենիչերիների առաջնորդները որոշում կայացրեցին գահին նստեցնել Մուստաֆային։ Սա առաջին դեպքն էր, երբ սուլթան էր դառնում ոչ թե որդին, այլ՝ նախորդ սուլթանի եղբայրը։ Այդ ժամանակից ի վեր սուլթանները գահակալության ժամանակ մահապատժի չեն ենթարկել իրենց եղբայրներին, այլ փակել են նրանց կաֆեսում՝ մշտական պահպանության տակ։ Եվ չնայած ժառանգներին, որպես կանոն, շքեղության մեջ էին պահում, շատ շեհզադեներ խելագարվում էին ձանձրույթից կամ դառնում էին հարբեցող-անբարոյականներ։ Եվ դա հասկանալի էր, քանի որ նրանք գիտակցում էին, որ ցանկացած պահի իրենց կարող են մահապատժի ենթարկել։
1876 թվականին ընդունվեց Օսմանյան կայսրության Սահմանադրությունը, որը դե յուրե ամրագրեց արդեն հարյուրամյակներ գահաժառանգության՝ դե ֆակտո գոյություն ունեցող սենյորատային սկզբունքը (ekberiyyet) (ավագների ժառանգումը):
Կիրարկում
Օսմանների դինաստիայում իշխանության համար պայքարի ժամանակ (կամ դրա հետևանքով) մերձավոր ազգականների սպանության դեպքերը տեղի են ունեցել առաջին իսկ օրերից. Օսմանը նպաստել է իր հորեղբոր՝ Դյունդար–բեյի մահվանը՝ չներելով, որ Դյունդարը հավակնում էր առաջնորդի դերին։ Եվ իհարկե, գահի համար պայքարում մահապատժի ենթարկելով մրցակցին՝ հաճախ սպանում էին նաև նրա բոլոր որդիներին՝ անկախ տարիքից։ Մինչ Մուրադ II–ը՝ բոլոր դեպքերում մահապատժի են ենթարկվել միայն մեղք գործած արքայազնները (և նրանց որդիները)՝ ապստամբները և դավադիրները, զինված պայքարում՝ հակառակորդները։ Այդ շարքից դուրս է միայն Յակուբի մահը, ով, լեգենդի համաձայն, սպանվել է եղբոր՝ Բայազիդի, հրամանով Կոսովոյի դաշտում Մուրադ I–ի մահից հետո։ Մուրադ II-ը առաջինն է պատիժ է սահմանել անչափահաս անմեղ եղբայրների (8 և 7 տարեկան) վրա՝ հրամայելով նրանց կուրացնել բացարձակապես առանց նրանց մեղքի առկայության։ Նրա որդին՝ Մեհմեդ II–ը, ավելի առաջ է անցել. ջյուլյուսից (իշխանության գալուց) անմիջապես հետո Մուրադի այրուն շնորհավորելու են եկել Մեհմեդի գահակալման կապակցությամբ։ Նրանցից մեկը Ջանդարոգուլլարների դինաստիայի ներկայացուցիչ Հաթիջե Հալիմե խաթունն էր, ով վերջերս էր որդի ունեցել՝ Քյուչյուք Ահմեդին։ Մինչ կինը զրուցում էր Մեհմեդի հետ, վերջինիս հրամանով Էվրենոս–բեյի որդին՝ Ալի–բեյ Էվրենոսօղլուն խեղդում է երեխային։ Դուկասը հատուկ նշանակություն է վերագրել այդ երեխային՝ նրան անվանելով «պորֆիրոծնված» (ծնված իր հոր՝ սուլթան դառնալուց հետո)։ Բյուզանդական կայսրությունում նման երեխաները գահաժառանգության առումով առաջնահերթություն են ունեցել։ Բացի դա, ի տարբերություն Մեհմեդի, որի մայրը ստրկուհի էր, Ահմեդը ծնվել էր դինաստիական միությունից: Այս ամենը երեք ամսական երեխային վտանգավոր մրցակից էր դարձրել, և Մեհմեդին ստիպել ազատվել նրանից։ Անմեղ նորածին–եղբորը սպանելը (մահապատժի ենթարկելը) հնարավոր խնդիրները կանխելու համար օսմանների մոտ դրանից առաջ չի կիրառվել։ Բաբինգերը դա անվանում է «եղբայրասպան օրենքի երդմնակալության արարողություն»։
Դժվար է հաշվել այդ օրենքի զոհերին։ Չի կարելի ասել, որ այդ օրենքի ընդունումից հետո այն հաճախ է կիրառվել։ Սակայն, հնարավոր է, որ արքայազնների խռովություններից մի քանիսը տեղի են ունեցել եղբոր գահակալության դեպքում սպանվելու վախի պատճառով։ Այդ դեպքում կարելի էր Ֆաթիհի օրենքի զոհ համարել շեհզադե Մեհմեդին, շեհզադե Քորքութին, շեհզադե Ահմեդին, շեհզադե Մուստաֆային և շեհզադե Բայազիդին, թեպետ այս բոլոր դեպքերում մահապատժի ենթարկված արքայազններն իրենք էին առիթ տվել իրենց այս կամ այն կերպ մեղադրելու՝ կա՛մ ապստամբել էին, կա՛մ՝ մասնակցել դավադրության, կա՛մ կասկածվում էին ապօրինի գործողությունների մեջ, այսինքն՝ նրանք մահապատժի են ենթարկվել արդեն որպես ապստամբներ։
Օսմանները ժառանգել էին այն գաղափարը, որ դինաստիայի անդամների արյունը թափելը անթույլատրելի է, ուստի սուլթանների հարազատներին մահապատժի են ենթարկել՝ նրանց խեղդելով աղեղնալարի օգնությամբ։ Սուլթանի՝ այդ կերպ սպանված որդիներին թաղում էին պատվով, սովորաբար՝ մահացած հոր կողքին։ Բայազիդ II-ը և Սելիմ I-ը չեն կիրառել Ֆաթիհի օրենքը, քանի որ եղբայրների հետ հարաբերությունները պարզել են զենքի միջոցով, Սուլեյման I-ի որդիներից ապրել է միայն մեկը՝ Սելիմ II-ը, ուստի Ֆաթիհի օրենքը կիրառվել է սկսած 1574 թվականին Մուրադ III-ի գահակալությունից մինչև Մուրադ IV-ի մահը՝ 1640 թվականը։
Հետագայում Ֆաթիհի օրենքն այլևս չի կիրառվել։ Հաշվարկվել է, որ Օսմանյան կայսրության ողջ պատմության ընթացքում մահապատժի է ենթարկվել 60 արքայազն։ Նրանցից 16-ը մահապատժի են ենթարկվել ապստամբության և 7-ը՝ ապստամբության փորձերի համար, մյուս բոլոր 37–ը՝ «հանուն» ընդհանուրի օգտի։
Գնահատական
Մյուս կողմից, Ջեմի և Բայազիդի պատերազմներից չհաջողվեց խուսափել: Բայազիդ II–ի որդիների՝ շեհզադե Մեհմեդի և շեհզադե Սելիմի ապստամբությունը հոր դեմ մեծամասամբ հրահրված էր նրանցից յուրաքանչյուրի՝ Ֆաթիհի օրենքով սպանվելու վախից։ Սուլթանի որդին սկսել է ընդվզել՝ հասկանալով, որ սանջակը, ուր նրան ուղղորդում են, ավելի հեռու է գտնվում, քան մրցակցինը։ Սուլեյմանի որդիների ողբերգությունը նույնպես հրահրվել է այդ օրենքով։ Թե՛ շեհզադե Մուստաֆային, թե՛ շեհզադե Բայազիդին կարելի է Ֆաթիհի օրենքի զոհերը համարել։ Սուլեյմանի մահից հետո քաղաքացիական պատերազմ չի եղել, բայց որդիները հասցրել են կռվել նրա կենդանության օրոք։ Այսինքն, «թագավորիր կամ մեռիր» ընտրությունը սուլթանների որդիների վրա ճնշում է գործադրել և հարկադրել տարատեսակ միջոցներ ձեռնարկել թագավորելու համար։
Կա տեսակետ, որ Ֆաթիհի օրենքը հորինվածք է: Այն, որ մինչև 20-րդ դարը հայտնի էր Ֆաթիհի օրենքը պարունակող Կանուն–նամեի միայն մեկ պատճեն, և այդ պատճենը գտնվում էր Վիեննայում, առիթ էր տալիս ասելու, որ օրենսգիրքը արևմտյան կեղծիք է։ Սակայն հետազոտությունների ընթացքում հայտնաբերվել են նաև այլ օրինակներ։ Պատմաբաններ Խալիլ Ինալջիկը և Աբդուլքադիր Օզջանը ցույց են տվել, որ Կանուն–նամեն ստեղծվել է Ֆաթիհի կողմից, սակայն մինչև մեր օրերը հասել են Ֆաթիհի որդու (Բայազիդ II) կառավարման ժամանակների կրկնօրինակները, որոնք ուշ ներառումներ և խմբագրումներ են պարունակում։
Ժամանակակից որոշ գիտնականներ կարծում են, որ արքայազնների, որոնք ոչնչով չեն մեղանչել, չեն ընդվզել և նամակագրություն չեն վարել դավադիրների հետ, մահապատիժները անօրինական են եղել և խախտել են շարիաթի կանոնները: Հնարավոր հանցագործությունը կանխելու համար անմեղ մարդու պատիժը հետագայում անմեղության կանխավարկածի համաձայն հակասել է օրենքին: Բայց օսմանյան (շարիաթի) իրավունքն իր դրույթների մեծ մասում չի էլ ժխտել մեղքի ապացուցման անհրաժեշտությունը։ Անմեղ մարդու մահապատիժը համարվել է օրինական (արդարացված) միայն որպես «հնարավոր չարիքներից փոքրագույնը», և այդ տեսակետը հիմնվել է մասլահայի սկզբունքի վրա։ «Մասլահա» նշանակում է անձնականի նկատմամբ գերակա հանրային շահ։ Ըստ Ղուրանի, ֆիտնան (քաոս, ապստամբություն, խռովություն) ավելի վատ է, քան մարդու սպանությունը, և, հետեւաբար, իսլամական օրենքների մեկնաբանների մի մասը կարծում է, որ նրանք թույլ են տվել անմեղ մարդու սպանությունը հանուն ընդհանուր բարիքի։ «Ֆիտնան վատ է սպանությունից», Ղուրան 2:217։ Յուրաքանչյուր նման ակտի ժամանակ պահանջվել  է «սանկցիա»՝ ֆետվա, ընդ որում՝ օրենքը մեկնաբանելու և որոշում կայացնելու իրավունք ունեցող տարբեր ուլեմներ կարող էին ունենալ իրավիճակի տարբեր ըմբռնում և կարծիք։ Օրինակ, օսմանյան սուլթան Օսման II-ը նախքան Խոտին գնալը ցանկացել է սպանել իր եղբորը՝ հնարավոր խռովությունից խուսափելու համար։ Սկզբում Օսմանը դիմել է շեյխ ալ–իսլամ Հոջազադե Էսադ–էֆենդիին, սակայն վերջինս մերժել է սուլթանին։ Ապա Օսմանը դիմել է Ռումելիայի կադիասկեր Թաշքոպրյուզադե Մեհմեդ էֆենդիին, վերջինս դատել է այլ կերպ, քան շեյխ ալ-իսլամը և արտոնել է շեհզադե Մեհմեդի մահապատիժը։
Հանբալյան գիտնական Կարմին (մահացել է 1624 թվականին) Ֆաթիհի օրենքը անվանել է «Օսմանյան կայսրության զորությունը (առաքինությունը)»։ Պատերազմները կանխելու նպատակով որդիների կամ եղբայրների սպանություններն արդարացնելով՝ Կարմին օրենքը շատ օգտակար էր համարում։ Նրա խոսքով՝ ինքը կնախընտրեր ֆետվա տալ երեք հոգու մահապատժին՝ հանուն մյուսների փրկության։ Իր դիրքորոշումը Կարմին բացատրում է Մարոկկոյի սուլթանատի (Սաադիտների դինաստիա) օրինակով, որը, նրա կարծիքով, կործանվել է կանխարգելիչ եղբայրասպանությունների բացակայության պատճառով։
Հղումներ
Կատեգորիա:Օսմանյան իրավունք Կատեգորիա:Օսմանյան արքայատոհմ Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
Ինֆանտա Մարիա Պորտուգալացի
Մարիա Պորտուգալացի, ինֆանտա Մարիա, Վիզեուի դքսուհի։
Պորտուգալիայի թագավոր Մանուել I-ի և նրա երրորդ կնոջ՝ Էլեոնորա Հաբսբուրգի դուստրը։
Կենսագրություն
Մարիան ծնվել է Լիսաբոնում։ Ինչպես և մայրը, ինֆանտան նույնպես հովանավորում էր արվեստագետներին։ Որոշ ժամանակ նա համարվել է իր զարմիկ Ֆիլիպ II Հաբսբուրգի հավանական հարսնացու։
1521 մահացավ նրա հայրը, իսկ 1530 թվականին մայրն ամուսնացավ Ֆրանսիայի թագավոր Ֆրանցիսկ I-ի հետ։ Այդ օրվանից Մարիան չտեսավ մորը։ 1557 թվականին Էլեոնորան  վերադարձավ Իսպանիա,  քսան տարվա բաժանումից հետո, երբ նրանք հանդիպեցին, սակայն Մարիան հրաժարվեց ապրել մոր հետ և երեք շաբաթ հետո վերադարձավ Պորտուգալիա։
1575 թվականին հովանավորել է Կարնիդեի եկեղեցու վերականգնման աշխատանքները։ Աշխատանքներն ավարտվեցին 1594 թվականին այն մինչ այժմ էլ պահպանված է և զարդարում է Պորտուգալիայի մայրաքաղաքը։
Մարիան, ով համալրում էր Եվրոպայի ցանկալի հարսնացուների շարքերը, մահացավ առանց ամուսնանալու և անժառանգ։ Թաղվել է այն տաճարում, որը վերականգնվել է նրա օգնությամբ։
Ալչախդերե
Ալչախդերե, գյուղ Տրապիզոնի վիլայեթի Տրապիզոնի գավառում։ Գտնվում էր Տրապիզոն քաղաքի մոտակայքում։
Եղել է հայաբնակ։
Պատմություն
1895 թ.-ին հարձակման է ենթարկվել թուրքերի կողմից և ավերվել ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Կատրի Կուլմունի
Կատրի Բրիիթա Իլոնա Կուլմունի (Katri Briitta Ilona Kulmuni, ), ֆինն քաղաքական գործիչ, 2019 թվականի սեպտեմբերի 7-ից՝ «Ֆինլանդիայի կենտրոն» կուսակցության ներկայացուցիչ։ 2019 թվականի դեկտեմբերի 10-ին կազմավորված Մարինի կաբինետում զբաղեցնում է Ֆինանսների նախարարի պաշտոնը։ 2019 թվականի սեպտեմբերի 12-ից վարչապետի տեղակալն է։ 2015 թվականի ապրիլի 19-ի խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքներով՝ Լապլանդիայի ընտրատարածքից ընտրվել է Էդուսկունտայի պատգամավոր։
Կենսագրություն
Կատրի Կուլմունին ծնվել է 1987 թվականի սեպտեմբերի 4-ին Թորնիոյում։ 2006 թվականին ավարտել է գիմնազիան։ 2010 թվականին ավարտել է Լապլանդիայի համալսարանը՝ ստանալով հասարակական գիտությունների բակալավրի աստիճան։ 2018 թվականին ստացել է հասարակական գիտությունների մագիստրոսի աստիճան։
2010 թվականի դեկտեմբերից մինչև 2011 թվականի հունիսն աշխատել է արտաքին առևտրի և զարգացման նախարար Պաավո Վյայուրյունենի մամուլի քարտուղար։ 2015 թվականի ապրիլի 19-ի խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքներով՝ Լապլանդիայի ընտրատարածքից ընտրվել է 37-րդ գումարման Էդուսկունտայի (խորհրդարան) պատգամավոր՝ հավաքելով 9702 ձայն։ 2015 թվականից «Ֆինլանդիա - Ռուսաստան» ընկերության նախագահն է։ 2019 թվականի հունիսի 6-ին Ռինեի կաբինետում հրաժարվել է պաշտոնից՝ տնտեսական զարգացման նախարարի պաշտոնին անցնելու պատճառով։
2019 թվականի ապրիլի 14-ի խորհրդարանական ընտրություններում երկրորդ ժամկետով վերընտրվել է Էդուսկունտայի պատգամավոր՝ հավաքելով 8423 ձայն։
Դրյու Սիլի
Էնդրյու Մայքլ Էդգար «Դրյու» Սիլի (Andrew Michael Edgar «Drew» Seeley, ), կանադա-ամերիկացի դերասան, երգիչ և պարող։
Կատրի Կուլմունի
Կենսագրություն
2019 թվականի սեպտեմբերին Կուվոլում կայացած արտահերթ կուսակցական համագումարում «Ֆինլանդիայի կենտրոն» կուսակցության նախագահի ընտրություններում Կատրի Կուլմունիի օգտին տրվել է 1092 ձայն, իսկ Անտի Կայկոնենի օգտին՝ 829 ձայն ։
Դրյու Սիլի
Կենսագրություն
Ավելի հայտնի է որպես Դրյու Սիլի ։ Նա ձայնագրել է շատ երգեր Ուոլթ Դիսնեյ ընկերության համար։ Մանուկ հասակում մինչև 10 տարեկանը պարել է Օնտարիոյում, իսկ հետո տեղափոխվել է Ֆլորիդա։
Կատրի Կուլմունի
Կենսագրություն
2019 թվականի սեպտեմբերին նշանակվել է վարչապետի տեղակալ։
Դրյու Սիլի
Անձնական կյանք
2012 թվականից նշանվել է դերասանուհի Էմի Պաֆրատի հետ ։ Զույգը ամուսնացել է 2013 թվականի ապրիլի 28-ին ԱՄՆ-ի Քի Վեսթ կղզյակում։ Մեղրամիսը նրանք անցկացրել են Իտալիայում, Անգլիայում և Բարսելոնայում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ապրող անձինք Կատեգորիա:Կանադացի երգահաններ Կատեգորիա:21-րդ դարի երգիչներ Կատեգորիա:Կանադացի դերասաններ
Կատրի Կուլմունի
Կենսագրություն
2019 թվականի դեկտեմբերի 10-ին Մարինի կաբինետում ստացել է Ֆինանսների նախարարի պաշտոնը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆինլանդիայի կին քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Լապլանդիայի համալսարանի շրջանավարտներ
Բալոժի
Բալոժի (Baloži), քաղաք Լատվիայի Կեկավսկոմ երկրամասում` Ռիգայի մոտակայքում։ 2006 թվականի տվյալներով քաղաքի բնակչությունը կազմում էր 4481 մարդ։
Պատմություն
Բալոժի բնակավայրը ստեղծվել է անմիջապես Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո, և այնտեղ ապրել են աշխատողները։ Բալոժի քաղաքը քաղաքի կարգավիճակ է ստացել 1991 թվականին։ Մինչև 2009 թվականի հուլիսի 1-ը քաղաքը գտնվում էր Ռիգայի կազմի մեջ։
Ավտոճանապարհներ
Բալոժի քաղաքի միջով անցնում է Ռիգա - Բաուսկա ավտոմայրուղին։ Տեղական ավտոճանապարհների շարքում հարկ է նշել Ռամավա - Բալոժի և Բալոժի - Պլականցիեմս - Իեցավա ավտոճանապարհը։
Երկաթուղային տրանսպորտ
Քաղաքի միջով ընթանում է Ռիգա - Էլգավա երկաթուղային կայարանը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լատվիայի քաղաքներ Կատեգորիա:1991 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Օտոն Էբեոն
Օտոն Էբեոն (Authon-Ébéon), համայնք Ֆրանսիայում՝ Պուատու-Շարանտ մարզի Ծովափնյա Շարանտի գավառի Սեն Ժան դ՛Անժելի շրջանում։ Մտնում է Սենտ Իլյեր դը Վիլֆրանշ կանտոնի կազմի մեջ։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 17026։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2010 թվականին կազմում էր 390 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Պրեստոն
Պրեստոն (Preston), քաղաք Անգլիայում, կարևոր և առանձին շրջան «սիթի» կարգավիճակում, կոմսության վարչական կենտրոն Լանկաշիրը գտնվում է Րիբբիլ գետի ափին։
Պրեստոն քաղաք-կոմսությունից վերակառուցվել է շրջան 1974 թվականի ընթացքում։ Սիթի կարգավիճակի ստացել է 2002 թվականի մրցույթի արդյունքում ։
Տարածքը զբաղեցնում է 142 կմ² և արևելքում սահմանոմ է Րիբբիլ Վալլի շրջանին, հարավում ՝ Հարավային Րիբբիլլին, արևմուտքում՝ Ֆայիլդ, հարավ-արևմուտքում՝ Ուիար շրջանին։ Քաղաքի տարածքում բնակվում է 129 633 մարդ, բնակչության միջին խտությունը՝ 911 մարդ/կմ²(2001 թվական)։ ).
Պատմություն
Պրեստոնը առաջին անգամ հիշատակվել է 1086 թվականին «Ահեղ դատաստան» գրքում, որպես Պրեստյուն (Prestune): Վաղ շրջանի փաստաթղթերում հանդիպում են նաև գրության այլ տարբերակներ․ Պրեստոնամ(Prestonam, 1094), Պրեստոուն (Prestone, 1160), Պրեստոնա (Prestona, 1160), Պրեստետոն (Presteton, 1180)և Պրեստան(Prestun, 1226) ։ Քաղաքի անվանումը ծագել է հինանգլիական presta (քահանա) բառից և tun («քաղաք» կամ «տարածք») ։ 13-րդ դարում Լանկաշիր կոմսության ամենահարուստ բնակչության կենտրոնն էր։
Քաղաքականություն
Պրեստոնը ղեկավարվում է քաղաքային խորհրդի կողմից, որը կազմված է 57 պատգամավորից, ընտրված՝ 22 շրջաններից։ Վերջին ընտրությունների տվյալներով խորհրդում 24 տեղ զբաղեցնում են լեյբորիստները ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորություն
Գաբրիելա Միստրալի անվան մշակույթի կենտրոն
Գաբրիելա Միստրալի անվան մշակույթի կենտրոն (Centro Cultural Gabriela Mistral), մշակութային համալիր Չիլիի մայրաքաղաք Սանտյագոյի Լիբերտադոր Բերնարդո Օ՛Հիգգինս 227 պողոտայում։
Պատմություն
Համալիրը կառուցվել է որպես 1972 թվականին Սանտյագոյում կայացած ՄԱԿ-ի Առևտրի և զարգացման երրորդ համաժողովի շտաբ ։ Բաղկացած է համաժողովների կենտրոնից և հարակից 22-հարկանի կառույցից։ Շենքը կառուցվել է 275 օրերի ընթացքում, զգալի աջակցություն են ցուցաբերել մեծ թվով կամավորներ։ Այս ծրագիրը եղել է 1970-1973 թվականներին Չիլիի նախագահ Սալվադոր Ալյենդեի քարոզչական նախաձեռնության մի մասը։ Համաժողովից հետո մինչև 1973 թվական՝ Չիլիի պետական հեղաշրջում, շենքն օգտագործվել է որպես մշակութային կենտրոն։
Պինոչետիի ռեժիմից հետո այս շենքում տեղի են ունեցել մի շարք համաժողովներ, իսկ հարակից աշտարակը դարձել է Չիլիի ազգային պաշտպանության նախարարության հիմնական շենքը։ 2006 թվականի սկզբին հրդեհն ավերել է շենքի որոշ մասերը, որից հետո Միշել Բաչելետի կառավարությունը շենքը վերածել է մշակութային կենտրնի, որը բաց է հասարակության համար։ Կառույցը հարմարեցվել է քաղաքային միջավայրին ։
Մշակույթի կենտրոնի բացումը տեղի է ունեցել 2010 թվականին և անվանվել է չիլիացի բանաստեղծուհի, ժողովրդական լուսավորության գործիչ Գաբրիելա Միստրալի անունով։ Մշակույթի կենտրոնը տարածում և խթանում է կատարողական արվեստը և երաժշտությունը։ Ի թիվս բազմաթիվ այլ աշխատանքների, այն առաջարկում է ժամանակակից դրամա ու պար, ինչպես նաև դասական և ժողովրդական երաժշտություն, մի վայր շարունակական զարգացման և փորձերի համար։ Շեշտադրելով ժամանակակից լուսանկարչությունն ու ժողովրդական արվեստը, կենտրոնում ներկայացված են մի շարք վիզուալ արվեստի նմուշներ։ Թափանցիկության, բազմազանության և որակի բարձր պահանջների շնորհիվ կենտրոնը կապ է ստեղծում արվեստագետների և տարբեր լսարանների միջև։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մշակույթի կենտրոններ Կատեգորիա:Չիլիի շենքեր և կառույցներ
Բակարի Սանյա
Բակարի Սանյա (ֆր.՝ Bacary Sagna, ), ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ սենեգալական ծագումով, աջ պաշտպան։ Հանդես է գալիս անգլիական «Մանչեսթեր Սիթի»-ում և Ֆրանսիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականում։
«Օսեր»
Բակարի Սանյան ֆրանսիական «Օսեր»-ում հանդես է եկել 87 խաղում։ Օսերի կազմում հանդես է եկել նաև Ֆրանսիայի գավաթի խաղերում և ՈւԵՖԱ Չեմպիոնների լիգայում։
«Մանչեսթեր Սիթի»
2014 թվականի ի վեր հանդես է գալիս «Մանչեսթեր Սիթի»-ում։ Մասնակցել է 54 խաղի։
Վիճակագրություն
2017 թվականի մարտի 19-ի դրությամբ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Փետրվարի 14 ծնունդներ Կատեգորիա:1983 ծնունդներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Մանչեսթեր Սիթիի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Արսենալի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլիստներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2016-ի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ
Վահրամ Բաբայան (ազատամարտիկ)
Վահրամ Լենսերի Բաբայան (Մայիսի 5, 1972, Մեծ Թաղլար, ԼՂՀ - մարտի 31, 1993, Քելբաջար, ԼՂՀ), ազատամարտիկ, ֆիդայի։
Կենսագրություն
Վահրամ Լենսերի Բաբայանը ծնվել է 1972 թվականի մայիսի 5-ին Լեռնային Ղարաբաղի Հադրութի շրջանի Մեծ Թաղլար գյուղում։ 1976 թվականին ընտանիքը տեղափոխվել և բնակություն է հաստատել Մասիս քաղաքում։ 1979 թվականին հաճախել է Մասիսի թիվ 5 միջնակարգ դպրոցը, որը գերազանցության մեդալով ավարտել է 1989 թվականին։ Երկար տարիներ զբաղվել է սպորտով, եղել է ազատ ոճի ըմբշամարտի տարբեր մրցաշարերի մասնակից և հաղթող։ 1987 թվականի ավարտել է Մասիսի երաժշտական դպրոցի ջութակի բաժինը, եղել է հմուտ ջութակահար։ 1989 թվականին ընդունվել է Երևանի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտի նախապատրաստական բաժինը, այնուհետև շարունակել ուսումը շուկայաբանության ֆակուլտետում։ 1991 թվականին կամավոր մեկնել է Արցախ և զինվորագրվել ազատագրական պատերազմին։ Առաջին մարտը մղել է Երասխավանում, այնուհետև մեկնել է Արցախ։ 1991-1992 թվականներին Ստեփանակերտի 1-ին վաշտի կազմում՝ Աշոտ Ղուլյանի (Բեկոր) հրամանատարությամբ, մասնակցել է բազում մարտերի։ 1992 թվականին Բեկորի հետ մասնակցել է Շուշիի ազատագրմանը։ 1992 թվականից մարտնչել է Հադրութի ինքնապաշտպանական ուժերի կազմում՝ գեներալ Արթուր Աղաբեկյանի հրամանատարությամբ։ 1992 թվականից եղել է Մեծ Թաղլարի կամավորական ջոկատի հրամանատար, ստացել է Լեյտենանտի, այնուհետև ավագ-լեյտենանտի զինվորական կոչումներ։ 1993 թվականին որպես դասակի հրամանատար միացել է Մարտունիի պաշտպանական շրջանի մարտերին՝ Մոնթե Մելքոնյանի ընդհանուր հրամանատարությամբ։ Մասնակցել է Հադրութի, Շուշիի, Լաչինի, Մաճկալաշենի, Մարտակերտի ազատագրմանն ուղղված մարտերին։ Աչքի է ընկել հատկապես Քելբաջարի ազատագրական մարտերի ժամանակ։ Ռազմական գործողությունների ժամանակ բազմիցս վիրավորվել է, սակայն դեռևս լիովին չապաքինված վերադարձել է մարտադաշտ։ Զոհվել է 1993 թվականի մարտի 31-ին՝ Քելբաջարում, փրկելով վիրավոր մարտական ընկերոջ կյանքը։ Դասակի հրամանատար էր։ Հետմահու պարգևատրվել է ԼՂՀ «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով, «Շուշիի ազատագրման», «Արիության համար» մեդալներով և այլ բազմաթիվ պատվոգրերով և շքանշաններով։
Մարտական ուղին
1989 թվականին Վահրամն ավարտելով դպրոցը դիմեց Երևանի ժողտնտեսության ինստիտուտ։ Դպրոցը ավարտել էր գերազանցության մեդալով, ուստի մի քննությունն էլ բավական էր, որ ընդունվի, և ահա երբ թիկնեղ ու խոհեմ երիտասարդը դուրս եկավ քննասենյակից ընդամենը մի նախադասություն ասաց. «Ես ուզում էի չստանայի այս քննությունը, և գնալ բանակ։ Ինչո՞ւ ստացա…»։ Սակայն ճակատագիրը երկար սպասեցնել չտվեց։ Շուտով սկսվեց Արցախյան ազատագրական պատերազմը։ Վահրամը նրանցից չէր, որ պիտի ճառեր կարդային ու պայքարի կոչ անեին։ Նա ինքը այդ պայքարի զինվորն էր ուստի 1990 թվականին մեկնեց Երասխ, որտեղ ստեղծվել էր լարված իրավիճակ։ Սակայն դիտակետում օրերով հերթապահելը նրա համար չէր։ Նա չէր կարող անգործ նստել սպասելով նոր հանձնարարականների։ Նրա ոգին պայքար էր տենչում, ուզում էր Քելբջարաը ազատագրել, որովհետև այնտեղ Վահրամյանների իշխանական տոհմն է եղել։ 1991 թվականին մեկնում է Ստեփանակերտ և անդամագրվում Արթուր Աղաբեկյանի ինքնապաշտպանական ջոկատին։ «Ացախյան պատերազմի մասնակից հազարավոր տղաներ գիտեմ։ Պապերի կանչով Արցախ վերադարձած և հանուն հայրենիքի մարտնչած շատ ու շատ տղաների եմ ճանաչում։ Նրանք բոլորը հերոսներ են։Ինձ համար իմ զինակից և ընկեր, Քելբաջարի ազատագրության ժամանակ հերոսաբար կռված և զոհված Վահրամ Բաբայանը հերոսների հերոսն էր։ Հիշում եմ Վահրամին, որպես ըմբոստ ու խիստ մտահոգ մի անձնավորություն։ Առիթներ եմ ունեցել նրա հետ խոսելու մարտից առաջ և հետո։ Որքան վճռական ու մարտական էր մարտից առաջ, այնքան համեստ էր մարտից հետո։Հադրութի պաշտպանական շրջանի հրամանատարներից ու շատ շատերից կլսեք Վահրամին բնութագրող այս խոսքերը։ Նրա ամեն մարտական ընկերը ավելին կասի, քան ես որպես համագյուղացի և հրամանատար։ Այսօր և ընդմիշտ ես Վահրամի անունը հպարտությամբ կհնչեցնեմ ամեն առիթով, երբ պիտի խոսեմ հայրենասիրական դաստիարակությունից և մատաղ սերնդի անելիքներից»-Վահրամ Բաբայանի մասին պատմեց ջոկատի հրամանատար, գեներալ Արթուր Աղաբեկյանը։
Ստեփանակերտից հետո Վահրամը անդամագրվում է Աշոտ Ղուլյանի (Բեկոր) Թիվ 1 վաշտին։ 1992 թվականին նախապատրաստվում էր Շուշիի ազատագրումը։ Մարտական ընկերները պատմում են, որ երբ գալիս է Բեկորը ու հայտնում, որ գնում են Շուշին ազատագրելու։ -Ո՞վ է գալիս ինձ հետ,- հարցնում է հրամանատար Աշոտ Ղուլյանը։ -Ես,- ոտքի ցատկելով պատասխանում է Վահրամը։ Բեկոր Աշոտը նայում է Վահրամին, ոտքից գլուխ չափում նրան և հպարտ ժպտում։ Հետո նա ընկերներին պատմում է, որ երբ տեսավ համարձակ, բարձրահասակ ու թիկնեղ այդ տղային, իրեն թվաց թե մի հմուտ զորավար է Վահրամը, և միայն հետո է իմացել, որ Վահրամը նոր է միացել մարտական գործողություններին։
1992 թվականի մայիսի 9-ին իրագործվեց անիրականանլի երազանքը։ Հայկական ուժերը 4 կողմից գրոհեցին Շուշին։ Շուշիի բերդի ուղղությամբ աշխատում էր Աշոտ Ղուլյանի վաշտը, իսկ հրամանատարի կողքին իբրև կենդանի պատնեշ կանգնած էր Վահրամը։ Վաշտի առջև խնդիր էր դրված մագլցել ժայռերը, հասնել պարիսպներին և վնասազերծել ադրբեջանական կրակակետը։
Բեկորի վաշտը փորձեց առաջ սլանալ, չստացվեց։ Դիմադրությունը ուժեղ էր։ Ցանկացած շարժման հակառակորդը պատասխանում էր տևական գնդակոծությամբ, մեր զինվորների վրա թափելով իրենց զինապահեստի անխնա փափուշտները։ Բերդի վրայից մեր տղաները երևում եին ինչպես ափի մեջ, ուստի վաշտը ստիպված ետ քաշվեց։ 6։30 րոպե միացավ ռադիոկապը.
-Զեկուցեք, որտեղ եք հասել,- հրամանատարական դիտակետից հարցրեց օպերացիայի հրամանատար Արկադի Տեր-Թադևոսյանը։
-Շուշիի տակ եմ,- պատասխանեց Բեկորը։
-Դու ինձ Շուշիի վրա ես պետք, ի՞նչ ես կորցրել ներքևում… Այլևս անհնար էր մնալ խրամատներում ու Աշոտն առաջ նետվեց, իսկ նրա ետևից գնաց ամբողջ վաշտը, որոնց թվում նաև Վահրամը։ Սկսվեց Շուշիի ազատագրումը։ Դաժան մարտեր մղելով տղաները մոտեցան պարսպին։ Աշոտը, Վահրամ ու Զեյթունցի Գագոն բարձրացան բերդի վրա և նռանակների օղակները քաշելով նետեցին թշնամու դիրքերը։ Հնչեց պայթյուն։ Խնդիրը կատարված էր, տղաները սկսեցին արագ բարձրանալ։ Այդ ժամանակ նրանք նկատեցին, որ Աշոտն էլ, Վահրամն էլ վիրավոր են, սակայն պայթում էր նրանց հոգին, իրենք Շուշի էին գնում… Աշոտ Ղուլյանը վերցրեց ռադիոկապը և դիմեց հրամանատարությանը։
-Առ Վահրամի հրացանը, նա թունելում 100 թուրք սպանած է…
Գրականություն
«Մարտական հաշվարկ», էջ 42-57
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ Կատեգորիա:1972 ծնունդներ Կատեգորիա:ՀՊՏՀ զոհված ուսանող-ազատամարտիկներ
Դիանա Համբարձումյան
Դիանա Հայկի Համբարձումյան, հայ արձակագիր, թարգմանիչ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։
Կենսագրություն
Ծնվել է Թբիլիսիում։ Մանկությունն ու պատանեկությունն անց է կացրել Հայաստանի Սյունիքի մարզի Քաջարան քաղաքում, որտեղ 1977 թվականին ավարտել է Ստեփան Շահումյանի անվան միջնակարգ դպրոցը։ 1983 թվականին գերազանցության դիպլոմով ավարտել է Երևանի Վալերի Բրյուսովի անվան օտար լեզուների ինստիտուտի անգլերենի ֆակուլտետը։ 1984 թվականից աշխատում է Երևանի Վ. Բրյուսովի անվան պետական համալսարանում։ Անգլերենի հաղորդակցման և թարգմանության ամբիոնի պրոֆեսոր է։
Համբարձումյանը 24 գրքի հեղինակ է։ Արժանացել է գրական և թարգմանական մրցանակների։ Պատմվածքները թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով. անգլերեն, գերմաներեն, ֆրանսերեն, իտալերեն, իսպաներեն, ռուսերեն, վրացերեն, պարսկերեն, ռումիներեն, արաբերեն, կորեերեն, ուկրաիներեն, խորվաթերեն։
«Տասը լավագույն պատմվածք» (2011) հայերեն-անգլերեն ժողովածուն թարգմանվել է գերմաներեն, ռուսերեն, իտալերեն` տպագրվելով Գերմանիայում (2014), Ռուսաստանում (2014) և Իտալիայում (2023) «Հեռագիր Ֆաթիմային» վերնագրով։ Մասնակցել է միջազգային Գրող-բնակիչ ծրագրին Ավստրիայում, Կանադայում և Շվեդիայում, մի շարք հեղինակավոր գրական փառատոների, այդ թվում` Ամերիկայում (2017) և Իտալիայում (2023)։
Գեղարվեստական երկերն ու գրական թարգմանությունները տպագրվել են Հայաստանում և արտասահմանում։ 1990 թվականին ՀՀ ԳԱԱ Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտում պաշտպանել է «Շելլին հայ գրական-հասարակական մտքի գնահատությամբ» ատենախոսությունը և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան, 1999 թվականին ստանձնել է դոցենտի պաշտոն, 2004 թվականին ստացել է դոցենտի կոչում, 2007 թվականին Երևանի պետական համալսարանում պաշտպանել է «Գեղարվեստական ստեղծագործությունը և նրա թարգմանությունը որպես բանասիրական համալիր քննության առարկա» ատենախոսությունը և ստացել բանասիրական գիտությունների դոկտորի աստիճան, 2007 թվականին ստանձնել է պրոֆեսորի պաշտոն, 2009 թվականին ստացել է լեզվաբանության պրոֆեսորի գիտական կոչում։ 2018 թվականի ապրիլի 3-ից ԵրՊԼՀ-ի գիտական խորհրդի անդամ է, 2018 թվականի նոյեմբերի 30-ից եղել է ԵրՊԼՀ-ի «Բանբեր» գիտական ամսագրի խմբագրակազմի անդամ։ Բազմաթիվ գիտական աշխատանքների հեղինակ է։ Զեկուցումներով հանդես է եկել մի շարք հանրապետական, միջազգային գիտաժողովներում և համաժողովներում, հայերեն, ռուսերեն ու անգլերեն գիտական հոդվածները հրապարակվել են հայասատանյան և արտասահմանյան միջազգային գիտական ամսագրերում։ Տարիներ շարունակ նախագահել է Արցախի պետական համալսարանի ավարտական պետական քննությունների՝ օտար լեզուների հանձնաժողովը, անգլերենի ասպիրանտական մինիմումների հանձնաժողովը, ԵրՊԼՀ-ի և «Գլաձոր» համալսարանի անգլերենի ասպիրանտական մինիմումների հանձնաժողովը, եղել է ԵրՊԼՀ-ում գործող 059 մասնագիտական խորհրդի անդամ, գրախոսել է բազմաթիվ թեկնածուական և դոկտորական ատենախոսություններ, ղեկավարել է բակալավրական, մագիստրոսական և թեկնածուական ատենախոսություններ։ Կազմել և խմբագրել է ԵրՊԼՀ-ում հրատարակվող «Մունետիկ» բազմալեզու գրական-թարգմանական ուսանողական ալմանախը։ Տարիներ շարունակ ղեկավարել է ԵրՊԼՀ-ի «Թարգմանչական գործ» բաժնի ուսանողների արտադրական պրակտիկան՝ նախաձեռնելով համագործակցություն ԵրՊԼՀ-ի և ՀՀ մշակույթի, կրթության և գիտության, սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարարությունների, Սահմանադրական դատարանի միջև ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ Կատեգորիա:Մայիսի 3 ծնունդներ Կատեգորիա:Թիֆլիս քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:ԵՊԼՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Էպատաժ
Էպատաժ (épatage), ընդունված նորմերն ու կանոնները խախտող, սկանդալային, հանդուգն, գրգռիչ վարք կամ տեսք։ Հակադրվում է հասարակությունում ընդունված իրավական, բարոյական, սոցիալական և այլ նորմերի։ Հատուկ է ավանգարդային և հատկապես՝ մոդեռնիստական արվեստին ։
Եզր
«Էպատաժ» եզրը համապատասխանում է ժարգոնային épatage՝ «մեկին ոտք գցել» արտահայտությանը ։ Բառը ժարգոնային է և գրական ֆրանսերենում գոյություն չունի, առաջացել է épater բայից, որը նշանակում է շշմեցնել, զարմացնել, (բառացի նշանակությունը «գավաթի ոտքը ջարդել»)։ Ժարգոնային լեզուն առաջացել է 1835 թվականին, և հիմնականում անփոփոխ անցել է այլ լեզուների դրանից հետո ։
Էպատաժի դերը արվեստում
Էպատաժի հասկացությունը ծագել է գեղարվեստի միջավայրում, բայց ծագման պատճառների և ժամանակակից արվեստում նրա դերի մասին կան տարբեր կարծիքներ։ Էպատաժը սկսել է ժողովրդականություն վայելել մոդերնիզմի առաջացման հետ։ Ընդունված կարծիք է, թե էպատաժը օտար է դասական արվեստին ։ Ըստ մեկ այլ կարծիքի էպատաժի արմատները անտիկ արվեստում են։
Որոշ հեղինակներ պնդում են, որ էպատաժը ժամանակակից արվեստի բաղկացուցիչ մասն է։ Ըստ Մաքսիմ Շապիրի, ավանգարդային արվեստում պրագմատիզմը առաջին պլան է եկել։ Առաջնային է դառնում արվեստի գործունությունը, որը միտված է զարմացնելու, տակնուվրա անել ու վրդովել։ Բնականաբար, նման արվեստը արժեքը ուղիղ համեմատական է ռեակցիային։ Նման կարծիքի է նաև Ի․ Վովչարենկոն՝
Այլ հետազոտողներ էպատաժը կապում են արվեստագետի հոգեբանական վիճակի հետ։ Ե․ Ռոգալյովը դիտարկում է էպատաժը որպես ելք անորոշ և անկայուն վիճակից, ժամանակակից մշակույթների բախման արդյունքում, առաջացած մեկ «մշակութային մատրիցայի» բացակայությունից ։
Ալբեր Կամյուն գտնում է, որ էպատաժը «մետաֆիզիկական ընդվզման» ծայրահեղ վիճակն է։ Ընդ որում էպատաժը «բացարաձակ մերժման մեջ առանձնացած» արվեստագետի անօգուտ ընդվզումն է։
Առևտրային օգտագործում
Էպատաժը հաճախ օգտագործվում է գովազդում և մարկետինգում վաճառվող ապրանքի հանդեպ հետաքրքրություն առաջացնելու նպատակով։
Էպատաժային գովազդներում հաճախ օգտագործվում են ոչ ցենզուրային կամ վիրավորական նյութեր կամ տեքստեր, ինչը արգելված է շատ երկրների օրենսդրությամբ և օրենքով պատասխանատվության ենթարկելու օրինակներ կան ։
Գրականություն
Վովչարենկոյի հոդվածից
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արվեստ Կատեգորիա:Հասարակագիտություն
Էլեոնորա Հաբսբուրգ
Էլեոնորա Հաբսբուրգ (Eleonore von Kastilien, Leonor de Austria), Ավստրիայի դքսուհի, Իսպանիայի ինֆանտա և Բուրգունդիայի թագուհի։ Նա եղել է Պորտուգալիայի թագավոր Մանուել I-ի երրորդ, իսկ ավելի ուշ՝ Ֆրանսիայի թագավոր Ֆրանցիսկ I-ի կինը։
Կենսագրություն
Էլեոնորան Բուրգունդիայի դուքս Ֆիլիպ IV Գեղեցիկի  և Կաստիլիայի թագուհի Խուանա I-ի դուստրն էր ։ Նրա եղբայրներից Կառլոս V-ը և Ֆերդինանդ I-ը  եղել են  Սրբազան Հռոմեական կայսրության կայսրեր, իսկ քույրերից   Իզաբելլա Հաբսբուրգը՝ Դանիայի, Նորվեգիայի և Շվեդիայի թագուհի, Մարիա Ավստրիացին՝ Հունգարիայի թագուհի  և Եկատերինա Ավստրիացին՝ Պորտուգալիայի թագուհի։  Երբ մայրը ամուսնու հետ մեկնեց Կաստիլիա, Էլեոնորան եղբոր` Կառլոս V-ի և քրոջ՝ Իզաբելլայի հետ մնացին Նիդերլանդներում։ Նրանց խնամքով զբաղվում էր Մարգարիտա Ավստրիացին, ով հաստատվել էր Մեխելենում ։ Նրա ձեռքին  արժանանալու համար պայքարել են՝  Անգլիայի թագավորներ Հենրի VII-ը և Հենրի VIII-ը, Ֆրանսիայի թագավորներ՝ Ֆրանցիսկ I-ը և Լյուդովիկոս XII-ը, լեհական թագավոր Սիգիզմունդ I Ծեր-ը։
1517 թվականին Կառլոս V կայսեր հետ մեկնեց Կաստիլիա։ 1518 թվականի հուլիսի 16-ին, Էլեոնորան եղբոր հրամանով ամուսնացավ Պորտուգալիայի թագավոր ծեր  Մանուել I-ի հետ՝ դառնալով նրա երրորդ կինը ։ Նրանք ունեցան երկու երեխա։
1521 թվականի դեկտեմբերին Էլեոնորան այրիացավ։ Մանուելը մահացավ ժանտախտից ։ Սկսեցին խոսել նրա և իր խորթ որդու՝ Ժուան III-ի ամուսնության մասին։ Բայց Ժուանն ամուսնացավ նրա կրտսեր քրոջ՝ Եկատերինայի հետ։
Կառլոս V-ը քրոջ ձեռքը խոստացավ Կառլոս III Բուրբոնին, որպես պարգևատրում  Ֆրանցիսկ I-ին մատնելու համար։ Սակայն Պավիայում տարած հաղթանակից հետո կայսեր մտադրությունը փոխվեց։ 1529 թվականին կնքված Կամբրեի համաձայնագրով որոշվեց Ֆրանսիայի թագավոր Ֆրանցիսկ I-ի և Էլեոնորայի ամուսնությունը ։ Վկայություններ կան այն մասին, որ Էլեոնորան անտարբեր չէր Ֆրանցիսկի նկատմամբ և ամուսնության թույլտվության  համար անձամբ էր խնդրել եղբորը ։ 1530 թվականի հուլիսի 4-ին նրանք ամուսնացան։ Այս ամուսնությունն այնքան էլ երջանիկ չէր Էլեոնորայի համար, որքան նախորդն էր։ Ֆրանցիսկը նախապատվություն էր տալիս ժամանակն անցկացնել սիրուհիների հետ, քան՝ կնոջ և դա անում էր անթաքույց ։ Ֆրանսիացիները չէին սիրում Հաբսբուրգներին, ինչն էլ հիմք դարձավ  Էլեոնորայի ամուսնու և եղբոր միջև խռովության համար։ Ամուսինները երեխաներ չունեին։ Էլեոնորան ողջ ժամանակն անց էր կացնում պալատական կանանց ընկերակցությամբ։
Որպես թագուհի ոչ մի ազդեցություն չուներ, չնայած կապող օղակ էր հանդիսանում Ֆրանսիայի և Սրբազան Հռոմեական կայսրության միջև։ Նրա գեղեցկությունը գնալով խամրում էր, ոմանք կարծում էին, որ ամուսինը վարակել է նրան սիֆիլիսով, որի մասին վկայում էին նաև դեմքին գոյացած սպիները ։ Երբ վերադառնում էր Եվրոպայից, ուր գնացել էր տեսակցելու դստերը, ասթմայի սուր նոպա ունեցավ, որն էլ դարձավ նրա մահվան պատճառը։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի թագուհիներ և կայսրուհիներ Կատեգորիա:Հաբսբուրգներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի թագավորներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կին քաղաքական գործիչներ
Հոլիռուդհաուզ
Հոլիռուդհաուզ (The Palace of Holyroodhouse, հայտնի է նաև Հոլիռուդի պալատ անվամբ), Մեծ Բրիտանիայի և Հյուսիսային Իռլանդիայի Միացյալ Թագավորության միապետի պաշտոնական նստավայրը Շոտլանդիայում։ Գտնվում է Էդինբուրգի Ռոյալ Մայլ թաղամասում՝ էդինբուրգյան դղյակի դեմ դիմաց։ 16֊րդ դարից ի վեր Հոլիռուդհաուզը եղել է Շոտլանդիայի միապետների հիմնական նստավայրը։ Այսօր այն պետական միջոցառումների և պաշտոնական ընդունելությունների կազմակերպման վայր է։ Եղիսաբեթ 2֊րդ թագուհին յուրաքանչյուր տարվա ամռան առաջին օրերն անցկացնում է Հոլիռուդհաուզում, որտեղ կազմակերպում է պաշտոնական ընդունելություններ և հանդիսություններ։ Շոտլանդիայի Մարի Ստյուարտ թագուհու (16֊րդ դար) բնակարանը՝ կից հարկաբաժիններով, կլոր տարին բաց է հասարակության համար՝ որպես թանգարան, բացառությամբ այն օրերի, երբ արքայական ընտանիքի որևէ ներկայացուցիչ գտնվում է պալատում։
Ճարտարապետություն
Պալատը կառուցվել է 1671֊1678 թվականներին, քառանկյունաձև նախագծով՝ բացառությամբ 16֊րդ դարի հյուսիս֊արևմտյան աշտարակի, որը կառուցել է Ջեյմս V-ը։ Սըր Ուիլյամ Բրյուսը կառուցեց երեք հարկանի Բարոկկո ոճի պալատը Անգլիայի Չարլզ II թագավորի համար` ի նշան միապետական կարգերի պահպանման։ Պալատի հիմնական մուտքը արևմուտքից է։ Հյուսիսային և հարավային ճակատամասերը ունեն սիմետրիկ, երեք հարկանի ճակատամասեր։ Պալատի ընդհանուր վերանորոգումն իրականացրել է ճարտարապետ Ռոբերտ Ռեյդը 1824-1834 թվականներին, որը նաև մասնակիորեն վերանորոգել է հարավ֊արևմտյան անկյունային աշտարակը։ Պալատի հյուսիս֊արևելյան անկյունում գտնվում են աբբայության եկեղեցու ավերակները։ Ներքին քառանկյունաձև ինտերիերի համար Բրյուսը հյուսիսային, հարավային և արևելյան ճակատամասերի վրա կառուցել է ինը կամարներից բաղկացած սյունաշարքով վերանդա, որն ընդգծում է երեք հիմնական հարկերի ընդհանուր տեսքը ։ Ճարտարապետական պատմաբան Դեն Քրուկշենկը Հոլիռուդհաուզը նշել է ԲիԲիՍի֊ի 2002 թվականին հրատարակած «Բրիտանիայի լավագույն շենքերի պատմություն» գրքում, որպես Բրիտանիայի իր կարծիքով ութ լավագույն կառույցներից մեկը ։
Մեծ պատկերասրահ
Պալատի ամենամեծ սրահը՝ Մեծ պատկերասրահը, կապում է թագավորի առանձնասենյակը արևմտյան թևի թագուհու հարկաբաժնի հետ։ Պատկերասրահը զարդարում են Շոտլանդիայի միապետների 110 դիմանկարները, սկսած լեգենդար Ֆերգուս I-ից, որը հավանաբար կառավարել է Քրիստոսից առաջ 330 թվականից։ Դիմանկարները լրացվեցին 1684-1686 թվականներին Ջեյքոբ դե Ուեթի կողմից։ Այս հավաքածուն նշանավոր է նրանով, որ ցույց է տալիս շոտլանդական արքայական ընտանիքի արյունակցական տոհմածառը, որը 17֊րդ դարի շոտլանդացիները համարում էին իրենց ազգային ինքնության, տոհմիկության և շարունակելիության գրավականը ։ 1707 թվականից ի վեր Շոտլանդիան Ուեստմինստերյան պալատում ներկայացնողներն ընտրվում են այստեղ։ Գեղեցիկ արքայազն Չարլին՝ Չարլզ էդուարդ Ստյուարտը, իր՝ պալատում ապրելու տարիներին պատկերասրահում կազմակերպում էր պարահանդեսներ։ Պատկերասրահը հետագայում վերածվեց կաթոլիկական մատուռի՝ Կառլոս X-ի համար։ Այսօր այն օգտագործվում է լայնածավալ միջոցառումների և ճաշկերույթների համար ։
Հյուսիսարևմտյան աշտարակ
Հյուսիսարևմտյան աշտարակի առաջին հարկի սենյակների հավաքակազմը բաղկացած է հանդիսությունների սրահից, որի մուտքը բացվում է Մեծ պատկերասրահից և մի ննջասենյակից, որն ունի երկու մասնավոր կողմնային սենյակներ։ Այս սենյակները 17֊րդ դարում զբաղեցնում էր լորդ Դարնլին, իսկ հետագայում դրանք վերանորոգված պալատի մաս կազմելով, դարձան թագուհու հարկաբաժնի մի մասը։ 1684 թվականին դուքս Ուիլյամ Համիլտոնը դարձավ հարկաբաժնի սեփականատերը ։ Մարի Անտուանետ թագուհին զբաղեցնում էր նմանատիպ հարկաբաժին աշտարակի երկրորդ հարկում, ընդ որում, թագուհու հարկաբաժնի ննջասենյակները միմյանց հետ կապված էին առանձին պարուրաձև սանդուղքով։ Այդտեղ է կատարվել Դևիդ Ռիցցիոյի սպանությունը, երբ նրան թունավորել էին ընթրիքի ժամանակ հյուսիսային թևի սենյակում և զբոսաշրջիկները հետագա դարերի ընթացքում հաճախ էին համոզվում, որ հատակին երևում էին նրա արյան հետքերը։ Գլխավոր սենյակների փայտե առաստաղները թվագրվում են Մարի Անտուանետի ժամանակները, իսկ MR (Maria Regina) և IR (Jacobus Rex) մոնոգրամները վերաբերվում են նրա ծնողներին՝ Մարիա Ռեջինային և Ջեյքոբս Ռեքսին և փորագրվել են 1559 թվականին, սակայն իրենց ներկայիս տեղում հաստատվել են 1617 թվականին ։
Այգիներ և բակ
Պալատի այգիները զբաղեցնում են 10 ակր տարածք, որի մեջ ներառվում է շատ ավելի ընդարձակ Հոլիռուդհաուզի զբոսայգին։ 16֊րդ դարում պալատի հյուսիսային մասում գտնվում էր մասնավոր այգի, որը փայտե պատշգամբով կապված էր հյուսիս֊արևմտյան աշտարակին։ 19-րդ դարում այն հեռացվեց, երբ արքայազն Ալբերտը որոշեց նրա տեղում կառքի ճանապարհ կառուցել ։ Պալատի փոքր պարտեզը, որը պահպանվել է 16-րդ դարից, հայտնի է որպես Մարի թագուհու լոգարան, թեպետ այն երբևէ չի օգտագործվել այդպիսի նպատակով ։
Պատմություն
Պալատը սկզբնապես հիմնադրվել է 1128 թվականին որպես Ավգուստինյան Հոլիռուդ աբբայություն՝ Շոտլանդիայի թագավոր Դևիդ I-ի պատվերով։ Ըստ ավանդազրույցի, Դևիդը Սուրբ խաչի տեսիլք է ունեցել, որից էլ ծագել է աբբայության անունը։ Անվան մեկ այլ ստուգաբանություն ևս հայտնի է, ըստ որի այն ծագել է Սուրբ խաչի մասունքից, որը պատկանել է Դևիդի մորը՝ Մարգարեթ թագուհուն ։ Որպես արքայական նստավայր, հատկապես էդինբուրգյան ամրոցին մոտ գտնվելու շնորհիվ, պալատը շուտով դարձավ կարևոր կառավարական կենտրոն։ 1189 թվականին մի խումբ ազնվականներ հավաքվեցին այնտեղ որոշելու գերի ընկած Վիլհելմ I Առյուծ թագավորի համար վճարելիք փրկագինը ։ 1326 թվականին Ռոբերտ դե Բրյուսը աբբայությունում կազմակերպեց շոտլանդական պառլամենտ, իսկ մինչև 1329 թվականն այն արդեն օգտագործվում էր որպես թագավորական նստավայր։ 1370 թվականին Դևիդ II-ը դարձավ շոտլանդական այն մի քանի թագավորներից առաջինը, որը թաղվեց Հոլիռուդում։ Հոլիռուդում 1430 թվականին է ծնվել շոտլանդական մեկ այլ արքա՝ Ջեյմս II-ը, որը ոչ միայն թագադրվել և ամուսնացել, այլև հուղարկավորվել է այնտեղ ։ 1469 թվականին Հոլիռուդում կատարվեց Ջեյմս III արքայի և Մարգարեթ Դանիացու պսակադրության արարողությունը ։ Վաղ շրջանում արքայական նստավայրին հատկացվել էր աբբայության հյուրատունը, որը գտնվում է ներկայիս պալատի հյուսիսային կողաշարքում, սակայն 15֊րդ դարի վերջին հարկաբաժինն ամբողջովին հատկացվեց արքայական ընտանիքին ։
Ուրվական
Ավանդազրույցի համաձայն պալատում գիշերները շրջում է Ագնես Սամփսոնի մերկ ուրվականը, որին կախարդության մեջ կասկածելու մեղադրանքով մերկացրել և խոշտանգումների ենթարկելով սպանել էին 1592 թվականին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի պալատներ Կատեգորիա:Շոտլանդիայի դղյակներ
Ֆեոդոր Ռոկոտովի տուն
'''Ֆ. Ս. Ռոկոտովի տուն''' (Дом Рокотова), XVIII դարի բնակելի տուն Մոսկվայում։ Հասցեն` Ստարայա Բասմաննայա փողոց, տուն 30/1։
Պատմություն
XVIII դարում ժամանակակից տան տեղում գտնվում էր փայտե դաստակերտ, որը կապված էր ռուս անվանի նկարիչ Ֆեոդոր Ռոկոտովի անվան հետ։ Այստեղ էր նաև նրա արվեստանոցը, որտեղ գեղանկարիչն ակտիվորեն աշխատում էր ։