cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Պետրոս I-ի հուշարձան (Նիժնի Նովգորոդ)
Պատմություն
Պետրոս I-ը երկու անգամ այցելել է Նիժնի Նովգորոդ։ Առաջին անգամ նա կանգ առավ քաղաքում 1695 թվականին դեպի Ազով ուղաևորության ճանապարհին։ Տունը, որտեղ կայսրը կանգ է առել հետագայում անվանել է «Պետրոսի I-ի տնակ» ։ 1714 թվականինին Պետրոս I-ը ստորագրել է Նիժնի Նովգորոդի նահանգի ստեղծման մասին հրամանագիր։ Երկրորդ անգամ այցելել է 1722 թվականին Պարսկաստանի դեմ արշավի ժամանակ։ Նա պատվիրել է կառուցել նավաշինարան՝ նոր տեսակի նավեր կառուցելու համար։ Մայիսի 30-ին կայսրը քաղաքում տոնել է իր 50-ամյակը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նիժնի Նովգորոդի հուշարձաններ Կատեգորիա:2014 հիմնադրումներ
Խատուտիկ բադ
Խատուտիկ բադ  բադերի ընտանիքին պատկանող ջրային թռչուն։ Իր տեսակի մեջ նա միակն է։
Բնութագիր
Բադը միջին չափի է, մոտ 50-60 սմ երկարություն ունի, թևի երկարությունը`75-85 սմ և կշռում է 800 գրամից մինչև 1 կգ։ Փետուրների գույնը՝ մուգ և փայլուն է։ Նրանց տեսակի առանձնահատկությունն այն է, որ մարմինը ծածկված է սպիտակ կետերով։ Մեկ այլ բնութագրական առանձնահատկություն ունեն և դա այն է, որ երկարաձգված (ավելի ճիշտ կլորացված) թմբիկով լայն շերտ ունեն, որը կոչվում է`«պսակ»։ Նրանք դասվում են փետրավոր թռչունների շարքին (Acidoproctus moschatae) :
Սնունդ
Հիմնականում սնվում են ջրիմուռներով և ջրային բույսերով, ինչպես նաև մողեսներով, որդերով, միջատներով և նույնիսկ փոքր ձկներով։
Բուծում
Բնադրման շրջանը տևում է հունիսից դեկտեմբեր ամիսները։ Արուները կառուցում են բույնը։ Բնի մեջ դնում են մոտ 5-7 ձու, որոնց վրա էգերը թուխս են նստում մեկ ամիս։
Վտանգ
Ներկայումս այն չափազանց հազվադեպ է պատահում, օրենքով պաշտպանված թռչուն է, դասակարգված որպես վտանգված տեսակ։
Դասակարգում
Խատուտիկ բադը շատ առումներով նման է Anatini ցեղային բադերին։ Առաջին հերթին կարելի է ասել, որ նրանց ոտքերը կարճ են։ Այնուամենայնիվ կարելի է նաև ասել, որ այն առանձնանում է իր սեփական ենթատեսակով, քանի որ այն ունի շատ պարզունակ կերպարներ, որոնք Anatini բադերը չունեն։ Սա իր մեջ ներառում է պարզապես կազմակերպված լինելը, չունեն պայծառ փետուրներ, սեռական մռայլության գրեթե լիակատար բացակայություն կա և ունեն վեր ցցված կտուց ։
Բադերի ընտանիքում խատուտիկ բադի դասակարգումը առանձնանում է։ Մի քանի հեղինակներ այն համեմատել են փայտի բադերի կողքին։ Մյուսները ազգակցական կապ են տեսնում իրական բադերի ՝ Oxyurinae -ների կամ պեգանների հետ։ Այնուամենայնիվ, այն համարվում է որպես սագերի և կարապների հեռավոր ազգական։ Վերջերս նրանց մոտիկ ձևը բացակայում է բադերի ընտանիքում։ Բայց կտուցի կարմիր մասը վճռականորեն ցույց է տալիս, որ հեռավոր ազգակցական կապ ունի սևամորթ բադի հետ։
Գրականություն
Կատեգորիա:1841 թվականին նկարագրված կենդանիներ Կատեգորիա:Ավստրալիայի թռչուններ Կատեգորիա:Բադեր Կատեգորիա:Թռչուններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ավստրալիայի էնդեմիկ թռչուններ Կատեգորիա:Քիչ մտահոգող տեսակներ Կատեգորիա:Չվտանգված տեսակներ
Խճճված զուգահեռներ (ֆիլմ)
Խճճված զուգահեռներ (Bonded Parallels), 2009 թվականին Parallel Film Production-ի, Հայաստանի ազգային կինոկենտրոնի, Original Film (Նորվեգիա) և Quasar Pictures (Ֆրանսիա) ընկերությունների նկարահանված համատեղ ֆիլմ։ 2009 թվականին ներկայացվել է Ոսկե ծիրան կինոփառատոնի խաղարկային ֆիլմերի մրցույթում ։
Սյուժե
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի վերջին օրերին Հաննան, ում ամուսինը՝ Հենրիկը, մասնակցում է դիմակայման շարժմանը, ժամանակավոր ապաստան է տալիս ռազմագերի Առաքելին՝ թաքցնելով նրան Հյուսիսային Նորվեգիայում գտնվող իր խրճիթում։ Այս մարդու ներկայությունը փոխում է նրա կյանքը, և նա սկսում է գրի առնել իր զգացմունքները օրագրում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2009 ֆիլմեր Կատեգորիա:Հովհաննես Գալստյանի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասին Կատեգորիա:Հայկական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Նորվեգական ֆիլմեր Կատեգորիա:Հայերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:2000-ականների դրամա ֆիլմեր
Հեշատ
Հեշատ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Բարվարի գավառակում ։ Գտնվում է Մոկս գյուղաքաղաքից 20 կմ հարավ, Արևելյան Տիգրիսի աջ կողմում։
Բնակչություն
XIX դարի վերջին ուներ 25, իսկ 1909 թվականին՝ 15 տուն հայ բնակիչ ։
Բաքս շրջան (Փենսիլվանիա)
Բաքս շրջան (Bucks County), ԱՄՆ Փենսիլվանիա նահանգի 67 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.611 կմ² է, բնակչությունը՝ 625.249 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Դոյլեսթաուն բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1682 թ.։
Կատեգորիա:Փենսիլվանիայի շրջաններ
Լուսառատի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արարատի մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Արարատի մարզի Լուսառատ գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 9 հուշարձան (2 միավոր)։
|}
Խաչփառի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արարատի մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Արարատի մարզի Խաչփառ գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 1 հուշարձան (1 միավոր)։
Շագանակենի սովորական
Շագանակենի սովորական , հաճարազգիներ ընտանիքի, շագանակենի ցեղի բույս։
Տարածվածություն
Բնական պայմաններում տարածված է Կովկասում, Եվրոպայում, Միջերկրական ծովի ափերին, Փոքր Ասիայում։ Անդրկովկասում ընդհանուր տարածությունը կազմում է 98 հազար հեկտար։ Հայաստանում շագանակենու անտառներ չկան։ Մի քանի ծառ աճում են Ղափանի շրջանի Շիկահող գյուղում, որոնք ՍԼ Մ Դրիգորյանի (1979) կարծիքով ունեն անտրոպոգեն ծագում։ Պտղաբերում են և տալիս ինքնացան։ Ներկայումս շագանակենին լայնորեն է ներդրվում արտադրության մեջ՝ Նոյեմբերյանի, Բագրատաշենի և Իջևանի անտառտնտեսություններում։ Պատմիչների վկայությամբ Հին Հայաստանում շագանակենին լայնորեն էր տարածված և կոչվում էր «կասկենի»։ Բուսաբան Լագարդը պնդում է, որ եվրոպական «կաշտան» բառը հայերեն «կասկենուց» է ծագել։ Ջերմասեր է, սակայն դիմանում է մինչև 20—25 °C ցրտերին։ Լավ է աճում հողի և օդի բարձր խոնավության պայմաններում, ընդ որում գերադասում է փուխր, սննդանյութերով հարուստ, չեզոք ռեակցիա ունեցող կրազուրկ հողեր։ Կրատյաց (կալցե- ոֆոբ) բույս է։ Աճում է լեռնալանջերին, ստվերոտ վայրերում։ Բնափայտը բարձրորակ է, ամուր է ու թեթև՝ գեղեցիկ նախշերով։ խոնավ միջավայրում երկար ժամանակ չի փտում, այդ տեսակետից գերազանցելով անգամ կաղնու բնափայտին։ Կիրառվում է կահույքի արտադրության մեջ, որպես շինանյութ, երկաթգծի կոճեր, ֆաներա պատրաստելու համար։ Պարունակում է 10 °/0, իսկ կատվիկները և պտղագավաթը' 16°/0 դաբաղանյութեր (վերջիններից ստանում են սև և գորշ Ներկեր)։ Աճում է բավականին արագ։ Առատ բնային մացառներ է տալիս, այդ հատկանիշը պահպանելով մինչև խոր ծերություն։
Վլասովա Սլոբոդա
Վլասովա Սլոբոդա (Власова Слобода), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սմոլենսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սմոլենսկի շրջանի բնակավայրեր
Փակ Սո Ջուն
Փակ Սո Ջուն (հանգըլ՝ 박서준, ), հարավկորեացի դերասան։ Իր կարիերան սկսել է 2011 թվականին՝ հայտնվելով Բանգ Յոնգ Գուկի "I Remember" երաժշտական տեսահոլովակում ։ Բացի «Երազիր ավելի շատ 2» (2012) , «Ոսկե ափսեներ» (2013) և «Վհուկի սիրավեպ» (2014) դորամաներում նկարահանվելուց, Սո Ջունը հյուրընկալվել է 2013 թվականն սկսած Music Bank-ին  ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 16 ծնունդներ Կատեգորիա:1988 ծնունդներ Կատեգորիա:Սեուլ քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Հարավկորեացի մոդելներ Կատեգորիա:Հարավկորեացի դերասաններ Կատեգորիա:Հարավկորեացի կինոդերասաններ Կատեգորիա:Հարավկորեացի հեռուստատեսային դերասաններ
Մեզոնսել Պելվե
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 168 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 127-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 41։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 75,6 %։ 127 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 116 անձ (58 տղամարդ և 58 կին)։ Գործազուրկ են եղել 11 անձ (7 տղամարդ և 4 կին)։ 41 անաշխատունակներից 15-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 17-ը` թոշակառուներ, իսկ 9-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Սիլիկատնի (քաղաքատիպ ավան, Սինգիլեևսկի շրջան)
Սիլիկատնի (Силикатный), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Ուլյանովսկի մարզի Սինգիլեևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 3100 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:1951 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ուլյանովսկի մարզի Սինգիլեևսկի շրջանի բնակավայրեր
Զարյա (գյուղ, Կրասնոգվարդեյսկի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Զարյա գյուղում բնակվում էր 365 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Կրասնոգվարդեյսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Anime News Network
Anime News Network («Anime News Network», կրճատ` ANN), անգլալեզու կայք է` նվիրված անիմեների արդյունաբերությանը։ Այստեղ հրապարակվում են նորություններ անիմեի, մանգայի, Ջեյ փոփի մասին, ինչպես նաև` հրապարակումներ, որոնք կապված են Հյուսիսային Ամերիկայում և Ճապոնիայում, հազվադեպ նաև` աշխարհի այլ վայրերում օտակուի մշակույթի հետ ։ Կայքում զետեղվում են ակնարկային հոդվածներ, կան վեբ-ֆորում և հանրագիտարանը, որոնք պարունակում են մեծ քանակությամբ տեղեկություններ ճապոնացի և անգլիացի արտադրողների անիմեի և մանգայի, անհասկանալի տերմինների, ինչպես նաև` սաունդթրեքերի մասին, այստեղ հասանելի են սյուժեի կարճ նկարագրություններ և օգտատերերի վարկանիշները ։
Anime News Network-ը, որը հիմնադրվել է 1998 թվականի հուլիսին, անիմեի և մանգայի մասին առավել շատ տեղեկատվություն հաղորդող կայքերից մեկն է և հավակնում է կոչվել այդ թեմայով նորությունների և տեղեկատվության անգլալեզու առաջատար աղբյուրը ։ Բացի այդ, կայքը մասնակցում է Protoculture Addicts հանդեսի հրատարակմանը ։
Պատմություն
Կայքը հիմնադրվել է 1998 թվականի հուլիսին, Ջասթին Սևակիսի կողմից (Justin Sevakis)) ։ 2000 թվականի մայիսին թիմին է միացել ներկայիս գլխավոր խմբագիր Քրիստոֆեր Մաքդոնալդը (Christopher Macdonald), որը փոխարինել է նախկին խմբագիր Այզաակ Ալեքսանդրին (Isaac Alexander) : 2004 թվականի սեպտեմբերի 7-ին ամերիկյան Sci Fi Channel հեռուստաալիքը Anime News Network-ն անվանել է շաբաթվա կայք ։ 2008 թվականի փետրվարի դրությամբ ANN-ը զբաղեցնում է երկրորդ հորիզոնականը Active Anime-ի 25 լավագույն կայքերի վարկանիշում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի կայքեր Կատեգորիա:Լրատվական կայքեր Կատեգորիա:Ինտերնետային տվյալների բազաներ
Սեն Ժերմենի հաշտության պայմանագիր
Սեն-Ժերմենի հաշտության պայմանագիր, ստորագրվել է 1919 թ. սեպտեմբերի 10-ին, Սեն-ժերմեն-ան-Լեում (Փարիզի մոտ), Առաջին համաշխարհային պատերազմում (1914-1918 թթ.) հաղթանակած երկրների և Ավստրիայի միջև։ Պայմանագիրը վավերացրեց Ավստրո-Հունգարիայի կազմալուծումը, արգելեց անշլյուսը (Ավստրիայի միացումը Գերմանիային)։ Սեն-Ժերմենի հաշտության պայմանագիրը սահմանափակում էր Ավստրիայի զինված ուժերը, պարտավորեցնում նրան վճարել ռեպարացիաներ։
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի պայմանագրեր Կատեգորիա:Իտալիայի թագավորություն (1861–1946) Կատեգորիա:Բելգիայի պայմանագրեր Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի համաձայնագրեր
Խաղողի որդնալվիճ
Խաղողի որդնալվիճ (ֆիլլոքսերա) (Dactylosphaera vitifoliae), միջատների տեսակ ֆիլոքսերայի ընտանիքից։
Նկարագրություն
Խաղողի վնասատուն է ։ Փոքր միջատ է մոտ 1 մմ երկարությամբ։ Սնվում է բույսի արմատներով ։ Որդնալվիճները առաջինը տարածվել են Հյուսիսային Ամերիկայում ։ XIX դարի վերջերին որդնալվիճը բերվեց Եվրոպա, որտեղ նրա տեսակը լուրջ վնաս հասցրեց խաղողագործությանը, քանի որ եվրոպական խաղողի սորտերը չէին դիմանում վնասատուներին ։ Ռուսաստանում նույնպես սկսեցին պայքարել վնասատուների դեմ (Ե.Վ. Թաիրով, 1889) ։ Եվրոպական սորտերի խաղողի ժամանակակից այգիներում օգտագործվում են խաղողի որդնալվիճի դեմ պայքարի համար օգտագործվող դիքլորէթան, հեքսոքլորոբութադիեն (HCBD) և ածխածնի դիսֆրիդիդային էմուլսիան ։ Բացի այդ, որդնալվիճի բաշխման տարածքներում, եվրո-ասիական խաղողի սորտերը աչքի են ընկնում ամերիկյան ծագում ունեցող որդնալվիճների հանդեպ ավելի կայունությամբ ։
Տարածվածություն
Թեև խաղողի որդնալվիճի (ֆիլլոքսերա) հայրենիքը Հյուսիսային Ամերիկան է, այլ բույսերի հետ այս տեսակը ներկայացել է Ասիայի, Եվրոպայի, Աֆրիկայի, Հարավային Ամերիկայի, Ավստրալիայի և Նոր Զելանդիայի տարածքներում։ XIX դարի վերջին առաջին անգամ հայտնաբերվել է Ղրիմի թերակղզում։ Այսօր հանդիպում է Ռոստովի շրջանում, Ռուսաստանի Ստավրոպոլի և Կրասնոդարի երկրամասերում, Կովկասում, Մալդիվներում և Ուկրաինայում ։
Խաղողի ամենավտանգավոր կարանտին վնասատուն է։ Կարճ ժամանակահատվածում ոչնչացրել է երկրագնդի խաղողի տնկարկների 70%-ը ։
Հայաստանում առաջին անգամ արձանագրվել է 1926 թվականին Նոյեմբերյանում, իսկ 2010-2014 թվականներրին նաև ՀՀ Արմավիրի մարզի որոշ համայնքներում ։
Վնասակարություն
Վնասում է խաղողի բույսի ընձյուղները, տերևները, բեղիկները, ստորգետնյա շտամբը և արմատային համակարգը ։ Ըստ վնասակարության բնույթի որդնալվիճը ունի երկու ձև՝ արմատային և տերևային։ Առավել վտանգավոր է խաղողի ամերիկյան Vitis labrusca սորտի մոտ հանդիպող արմատային ձևը և վնասատուի կարճ կնճիթով ռասան, որն ապրում է միայն խաղողի վազի տերևների վրա, ինչպես նաև Vitis riparia սորտի վրա ապրողը։ Ընդհանուր առմամբ խաղողի եվրոպական և ասիական սորտերի վրա զարգանում է միայն արմատային ձևը, ոչ լրիվ ցիկլով, կուսածնությամբ։ Տերևները վարակվում են խաղողի ամերիկյան սորտերի և հիբրիդների մոտ, որոնց վրա վնասատուն ապրում է և՛ տերևների, և՛ արմատների վրա, զարգանում է լրիվ ցիկլով։ Որդնալվիճի արմատային ձևի նկատմամբ դիմացկունության տեսանկյունից խաղողի վազերը կարելի է բաժանել 3 խմբի.
1) սորտեր, որոնց մազարմատների վրա առաջանում են ոչ մեծ քանակի մանր փքվածքներ, իսկ ավելի հաստերի վրա փքվածքները լինում են շատ քիչ կամ ընդհանրապես չեն առաջանում։ Այդ վազերը կարող են դիմակայել որդնալվիճի կողմից վնասին և արդյունքում առաջ եկող հիվանդություններին։ Դրանց են դասվում ամերիկյան սորտերը. Vitis aestivalis (Շակերի, Հեմբերտոնի, Քանինգհամի սորտերը), V. labrusca (Իզաբելլա, Կոնկորդ, Կատաուբա սորտերը), V. cordifolia (Քլինթոն, Թեյլոր), V. rupestris, V. berlandie տարատեսակներն են, ինչպես նաև խաղողի եվրոպական և ամերիկյան հիբրիդների զգալի մասը ։
2) սորտեր, որոնք որոշ չափով կարող են դիմակայել հիվանդությանը. սրանց մոտ խոշոր արմատների վրա փքվածքները տափակ են և լինում են միայն հյուսվածքների մակերեսային շերտերում։ Այդպիսի ուռուցքները կեղևի հիվանդ շերտերի վրա նոր շերտերի առաջացման շնորհիվ ժամանակի ընթացքում պոկվում թափվում են։ Այդ սորտերի թվին են պատկանում ամերիկյան և եվրոպական սորտերի բազմաթիվ հիբրիդներ,
3) սորտեր, որոնց մազարմատների վրա առաջանում են բազմաթիվ մեծ փքվածքներ, իսկ մեծ արմատների վրա՝ խորը ուռուցքներ։ որդնալվիճով վարակվելուց որոշ ժամանակ անց մահանում են։ Դրանք V. vinifera-ի բոլոր եվրոպական 15 տարատեսակներն են, ինչպես նաև խաղողի եվրոպական և ամերիկյան հիբրիդների զգալի մասը։
Խաղողի ամերիկյան սորտերն արմատային որդնալվիճի նկատմամբ օժտված են տոլերանտությամբ և հարմարվել են վնասատուի հետ համագոյակցելուն։ Այդ սորտերի արմատները վնասատուի կծած տեղերում առաջացնում են խցանային շերտ, որը մեկուսացնում է վնասված հյուսվածքները և կանխում արմատի փտումը։ Արմատների այդ հատկությունը նաև սահմանափակում է որդնալվիճի սնուցումը և բազմացումը։ Արմատային որդնալվիճով վարակված խաղողի եվրոպական սորտերի վազն առաջին տարում ունենում է մեծ քանակությամբ ուռուցքներ, սակայն լվիճների ախտածին ազդեցությունը վազի վրա արտաքնապես չի արտահայտվում։ Երկրորդ տարում վնասատուի քանակության մեծացման հետևանքով բույսի արմատային համակարգի աճը դանդաղում է, դիտվում է վաղ տերևաթափ ։ Երրորդ տարվա ընթացքում վազի աճը թուլանում է, քչանում է տերևների քանակը, դրանք լինում են մանր, երբեմն կնճռոտվում են և պատվում դեղին բծերով, երիտասարդ շիվերը սկսում են չորանալ, պտուղները մնում են մանր և չեն հասունանում։ Մանր արմատները մեծ մասամբ փտում են, իսկ հաստ արմատների վրա կեղևը պլոկվում է և փքվում։ Չորրորդ տարում բույսի վերգետնյա մասերի աճը գրեթե կանգ է առնում, արմատներն այլևս ունակ չեն լինում ներծծել սննդարար նյութերը, բույսն ունենում է շատ քիչ քանակությամբ փոքր, դեղին տերևներ, բույսի մոտ մնում են միայն մեծ սևացած արմատները, և որդնալվիճները սկսում են լքել բույսը։ Հինգերորդ տարում բույսը սովորաբար մահանում է։ Այն վայրերում, որտեղ խաղողի արմատներն այնքան խորն են թափանցում հողի մեջ, որ որդնալվիճը չի կարող հասնել, բույսը մահանում է 6-8 տարվա ընթացքում։ Խաղողի արմատների վրա որդնալվիճի ծծելու հետևանքով առաջանում են խոցեր, որոնք նպաստավոր միջավայր են ստեղծում հողում ապրող զանազան մանրէների վնասակար գործունեության համար, զարգանում են նեկրոտիկ պրոցեսներ, վազի արմատներն սկսում են փտել և տարիների ընթացքում աստիճանաբար չորանում են։ Արդյունքում խաղողի տնկարկը, հատկապես երիտասարդ ծառերը, կարող են ամբողջովին ոչնչանալ։
Զագացման առանձնահատկություններ
Վնասատուի զարգացման ցիկլը Եվրոպայում և Ամերիկայում տարբեր է. Եվրոպայում սովորաբար այն տևում է մեկ տարի, Ամերիկայում՝ երկու։ Որդնալվիճի առավելագույն բազմացումը բարենպաստ պայմաններում սովորաբար դիտվում է օոգոստոս-սեպտեմբեր ամիսներին։ Ձվերի զարգացման օպտիմալ ջերմաստիճանը 320C է, հարաբերական խոնավությունը՝ 100%: Երկու ձևերի թրթուրներն էլ առավել լավ զարգանում են 24-25 °C ջերմաստիճանի և 17-23% հարաբերական խոնավության պայմաններում ։ Մեկ սերնդի զարգացման տևողությունը 25 °C-ում ամռանը կազմում է 14 օր, իսկ 13 °C-ում՝ 60 օր։
Որդնալվիճի զարգացման համար առավել բարենպաստ են փխրուն կառուցվածքով, օդաթափանցիկ, խոնավությունը լավ ներծծող հողերը, այսինքն՝ այնպիսի հողեր, որտեղ առկա է օդ, խոնավություն, համապատասխան ջերմաստիճան և արմատներով ու հողի ճեղքերով թրթուրների շարժման հնարավորություն։ Խիտ, առանց կառուցվածքի կամ քիչ ստրուկտուրային հողերը, որոնք վատ են ներծծում խոնավությունը և քիչ օդաթափանցիկ են (կավային, աղի, տղմային և այլ հողեր) որդնալվիճի կենսագործունեության համար բարենպաստ չեն։ Մինչդեռ ավազային հողերը (սորուն, մանրահատիկ ավազներ) ընդհանրապես պիտանի չեն ֆիլոքսերայի զարգացման համար։ Դրանցում վնասատուն արագ մահանում է ։
Տաքսոնոմիա
Խաղողի որդնալվիչը հայտնվում է գիտական կիրառական գրականության մեջ մի քանի տարբեր անուններով՝ հոմանիշներով
Պայքարի միջոցառումներ
Որդնալվիճի դեմ պայքարն առաջին հերթին ներառում է կանխարգելիչ միջոցառումներ։ Ամենից առաջ տնկանյութ գնողը պետք է դրանք ձեռք բերի որդնալվիճից զերծ գոտիներից։ Իսկ վարակված տարածքներում պետք է կիրառվեն հետևյալ կանխարգելիչ միջոցառումները. պետք է արգելվի որդնալվիճով վարակված տնտեսություններից խաղողի արմատակալների, կտրոնների, տերևների, խաղողի, հողի փոխադրումը։ Անհրաժեշտ է իրականացնել խաղողի տնկարկների հետազոտություններ՝ վարակի վաղ հայտնաբերման նպատակով։ Արմատային որդնալվիճի հայտնաբերման համար թփերի շուրջ հողը փորում են 0.5-1.5 մ խորությամբ, այնուհետև ոսպնյակի օգնությամբ զննում արմատները, հատկապես՝ երիտասարդ (1-2-տարեկան) արմատները և մազարմատները։ Որոշ դեպքերում որդնալվիճը պետք է փնտրել ավելի մեծ՝ մինչև 3.5 մ խորությունների վրա։ Վաղ գարնանը և ուշ աշնանը պետք է զննել նաև ավելի հաստ արմատները, քանի որ այդ ժամանակահատվածում որդնալվիճը գլխավորապես գտնվում է դրանց վրա՝ մազարմատների քիչ քանակության կամ նույնիսկ բացակայության պատճառով։ Զննում են նաև բույսի վերգետնյա մասերը՝ սեռական սերնդի առանձնյակները, թևավոր առանձնյակները և ձվերը հայտնաբերելու համար։ որդնալվիճի ձմեռային ձվերը ոչնչացնելու նպատակով ցողունի ստորին հատվածից հեռացնում են արտաքին շերտը և օծում ձվերը ոչնչացնող որևէ միջոցով։
Խաղողի այգիները փորձել են բուժել ծծմբաածխածնի ավելի փոքր չափաքանակներով՝ 20 գ/մ 2 ։ Այդպիսի սրսկման ժամանակ միջատների մեծ մասը մահանում է, իսկ խաղողի թփերը քիչ են տուժում։ Սրսկումը կատարվում է տարեկան մեկ անգամ՝ ձմռանը, կամ երկու անգամ՝ ձմռանը և ամռանը, ընդ որում երկու դեպքերում էլ գործողությունը կարող է կատարվել մեկ անգամ կամ կրկնել մի քանի օր անց։ Նման բուժումը կրկնել են 1 կամ 2 տարի հետո։ Այդ դեպքում խաղողի վազերին հասցվող վնասը փոխհատուցվում է հողի ինտենսիվ պարարտացմամբ։ Բացի ծծմբաածխածնով սրսկումից կիրառել են նաև վարակված հողի և թփերի ողողում կալիումական ծծմբաածխածնի ջրային լուծույթով։ Այս միջոցը ներգործում է միայն հողի մակերեսային շերտերի վրա, սովորաբար կիրառվում է ծծմբաածխածնի հետ։
Խաղողի վազերի բուժման մեկ այլ եղանակ է այգիների ժամանակավոր ջրածածկը։ Այս եղանակը հնարավոր է միայն ցածրադիր և հարթավայրային տեղանքներում, որտեղ այգիներն այնպես են հեղեղում, որպեսզի հողը 20-40 սմ խորությամբ ծածկվի ջրով։ Ջրածածկման տևողությունը 40-50 օր է։ Այս մեթոդը հաջողությամբ կիրառվել է Հարավային Ֆրանսիայի որոշ վայրերում, որտեղ այդ նպատակով կառուցվել էր ջրանցքների հատուկ համակարգ։
Ինչպես արդեն նշվել է, խաղողի ամերիկյան սորտերն օժտված են արմատային որդնալվիճի վնասակար ազդեցությանը դիմակայելու ունակությամբ։ Սակայն այդ սորտերը հաճախ ունենում են տհաճ համով մանր ողկույզներ, որոնք պիտանի չեն գինու արտադրության համար։ Ուստի ամերիկյան և եվրոպական սորտերը սկսել են խաչասերել։ Նման հիբրիդներից ստացված գինին թեպետ օժտված չէ բարձրակագ հատկանիշներով, սակայն պիտանի է օգտագործման համար։
Որդնալվիճի դեմ պայքարի գլխավոր եղանակը դարձել է եվրոպական կուլտուրաների պատվաստումը ամերիկյան տեսակների արմատային համակարգերի վրա։ Առավել նպատակահարմար է անցնել որդնալվիճի նկատմամբ դիմացկունության տարբեր աստիճաններ ունեցող կոմպլեքս-կայուն սորտերին, ինչպես նաև ՍեյվՎիլլարի նոր հիբրիդների օգտագործմանը։ Հուսալի է եվրոպական սորտերի պատվաստումը Ռիպարիա х Ռուպեստրիս 101-14, Կոբեր 5 ԲԲ, Ռիպարիա Գլուար պատվաստացուների վրա, որոնց արմատները դիմացկուն են փտման նկատմամբ։ Պատվաստված կուլտուրան ապահովում է բույսի երկարակեցությունը և լավ բերքատվության ստացումը։
Կան տարածքներ, ասենք, օրինակ, Չիլին, որտեղ ֆիլոքսերա չի հայտնաբերվել։ Շատերը գտնում են, որ որդնալվիճի բացակայության գլխավոր պատճառը այդ երկրի խաղողի այգիների մեկուսացվածությունը և հեռու տեղակայումն է. դրանք պարփակված են Խաղաղ օվկիանոսով և Անդերի լեռնաշղթայով, բացի այդ կարևոր է այդ հողերում պղնձի բարձր պարունակությունը։ Որդնալվիճ չի արձանագրվել նաև Հարավային Ավստրալիայի որոշ խաղողագործական նահանգներում։ Վնասատուն լուրջ խնդիր չի առաջացրել նաև ավազային հողերում աճող խաղողի այգիների համար։ Նման հողերի կառուցվածքային հատկությունների շնորհիվ արմատային որդնալվիճը համարյա հնարավորություն չունի տարածվել ստորգետնյա ճանապարհով, հողի ճեղքերի միջոցով, քանի որ ավազահատիկները կիպ հարում են մեկը մյուսին։ Բացի այդ, զուտ ավազային հողերում որդնալվիճը վատ է գոյատևում և կարող է համեմատաբար հեշտությամբ ոչնչացվել։ Նման խաղողի այգիներ կան, օրինակ, Հունգարիայում, Պորտուգալիայում։ Ուստի խորհուրդ է տրվում խաղողի այգիներ հիմնել ավազային հողերի վրա, իսկ եթե չկան այդպիսի հողեր, որոշ խաղողագործներ կիրառում են հետևյալ հնարքը. խաղողի վազը պարարտացված հողում պահելուց հետո տնկման փոսի մեջ տեղադրելիս ցողունին հագցնում են փոսի երկարությամբ, 15-20 սմ տրամագծով խողովակ։ Խողովակի մեջ լցվում է մանրահատիկ ավազ, խողովակի շուրջ փոսի վրա լցվում է բերրի հող և ջրվում։ Անյուհետև խողովակը հանում են, իսկ երիտասարդ թփի արմատային շտամբը կարծես մնում է ավազային մեկուսացման մեջ։ Այս եղանակը 100%-անոց երաշխիք չի տալիս, սակայն զգալիորեն իջեցնում է արմատային համակարգ որդնալվիճի ներթափանցման հնարավորությունը։
Որդնալվիճի ազդեցությանը քիչ են ենթարկվում նաև շատ չորային / երաշտային (Լա-Մանշ) և որոշ խոնավ (Չակոլի) տեղանքների խաղողի այգիները, որտեղ ևս կարելի է աճեցնել խաղողի յուրարմատ տնկիներ։
Պատվաստման ազդեցությունը գինու վրա միանշանակ գնահատել հնարավոր չէ։ Շատ մասնագետներ նշում են, որ այն պետք է փոխի գինիների որոշ սորտային հատկանիշներ՝ երկու տարբեր բույսերի սիմբիոզի պատճառով (իսկ ավելի ճիշտ այն պատճառով, որ մի բույսը մակաբուծում է մյուսին)։ Գինիների որակի վրա ազդեցություն թողնում է նաև ամերիկյան պատվաստակալների վրա պատվաստված խաղողի վազերի կյանքի տևողության կրճատումը։ Ներկայումս բարձրորակ գինիներ պատրաստում են ավելի երիտասարդ վազերի վրա հասունացած խաղողներից։ Փոխվել է նաև «ծեր վազ» հասկացության ընկալումը։ Այդպիսիններին հաճախ դասում են 20 տարեկան վազերը, մինչդեռ նախկինում ծեր համարվում էին 60-80 տարեկանները։
Տերևային ձևի դեմ (Հայաստանում այդ ձևը չկա) պայքարի էությունն առաջին հերթին կայանում է գալերով տերևների հայտնաբերման և ոչնչացման մեջ. գալերից թրթուրների յուրաքանչյուր սերնդի դուրս գալու ժամանակ վարակված մասերը պետք է սրսկել տարբեր բարձր կենսաբանական ակտիվություն ունեցող ինսեկտիցիդներով։ Առաջին մշակումն իրականացնում են 1-2 տերևի փուլում, սովորաբար մայիսի 1-ին տասնօրյակում, երկրորդը՝ շիվերի վրա 12-14 տերևի ձևավորման շրջանում (մայիսի 3-րդ տասնօրյակ)։ Երրորդ սրսկումը կատարում են շիվերի վրա 18-22 տերևի առաջացման փուլում (հունիսի երրորդ տասնօրյակ)։ Սովորաբար կիրառվում է հետևյալ պատրաստուկներից որևէ մեկը. իմիդակլոպրիդի (20 % ջ.լ.հ.)՝ 0.2 գ/հա, ֆոզալոնի (35 % խ.է.)՝ 3 լ/հա, ամիտրացի (20 % խ.է.)՝ 2 լ/հա, պիրիմիֆոս-մեթիլի (50 % խ.է.)՝ 3 լ/հա, նորմաներով։ Բանվորական հեղուկի ծախսը՝ 1000 լ/հա։
Բատլեր շրջան (Փենսիլվանիա)
Բատլեր շրջան (Butler County), ԱՄՆ Փենսիլվանիա նահանգի 67 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 2.059 կմ² է, բնակչությունը՝ 183.862 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Բատլեր բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1800 թ.։
Կատեգորիա:Փենսիլվանիայի շրջաններ
Գոռ Թումանյան
Գոռ Սեյրանի Թումանյան, Հայաստանի զինված ուժերի զինծառայող, Հայ-ադրբեջանական պատերազմի մասնակից, զոհվել է մարտական գործողությունների ժամանակ, հետմահու պարգևատրվել է Արցախի Հանրապետության «Արիության համար», «Մարտական ծառայության համար» մեդալների և «Քաջարի մարտիկ» շքանշանի։
Կենսագրություն
Գոռ Թումանյանը ծնվել է 2000 թվականի օգոստոսի 28-ին, Աշտարակ քաղաքում։ 2006-2014 թթ․ սովորել է Աշտարակի Սմբատ Շահազիզի անվան թիվ 2 միջնակարգ դպրոցում, իսկ 2014-2017 թթ․՝ Աշտարակի Նորայր Սիսակյանի անվան թիվ 5 ավագ դպրոցում։ Նախնական երաժշտական կրթությունը ստացել է Ուջանի երաժշտական դպրոցում, մայրը՝ Մարինե Մնոյանը, եղել է երաժշտության առաջին ուսուցչուհին։ 2017 թվականին ընդունվել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի ակադեմիական վոկալ բաժին, պրոֆեսոր Կարինե Մկրտչյանի դասարան ։ Ուսումը կիսատ է թողել, 2019 թվականի հունվարի 29-ին զորակոչվել է հայկական բանակ։
2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ից Ադրբեջանի կողմից սանձազերծված պատերազմի 27-րդ օրը՝ հոկտեմբերի 23-ին, զոհվել է կամավորական հոր՝ Սեյրան Թումանյանի աչքի առաջ ։ Հուղարկավորվել է Աշտարակում։
Երազում էր Իտալիայի Լա Սկալա թատրոնում երգել․ հրավեր էր ստացել Իտալիայից։ Գլխավոր շտաբը թույլ էր տվել, որ գնա։ Նախ համաճարակով պայմանավորված խնդիրները թույլ չտվեցին, հետո էլ որոշել էր՝ արդեն մնացել է 3 ամիս, որ զինծառայությունն ավարտի, հանգիստ, պատրաստված գնա ։
2018 թվականին արժանացել է «Աշտարակի պատվավոր քաղաքացի» կոչմանը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:44-օրյա պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից Կատեգորիա:2000 ծնունդներ Կատեգորիա:Աշտարակ քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Օգոստոսի 28 ծնունդներ
Մալըկ
Մալըկ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Բարվարի գավառակում ։ Գտնվում էր Սղերդ գավառի ծայրամասում, Արևելյան Տիգրիսի ակունքներից մեկի աջ ափին, Մոկսից 22 կմ հարավ-արևմուտք։
Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 25 տուն հայ բնակիչ։
Պատմամշակութային կառույցներ
Մալըկն ուներ հայկական եկեղեցի ։
Վովա խումբ
Վովա խումբ, Թուրքիայի Հանրապետության Համշեն շրջանում բնակվող համշենահայերից կազմված երաժշտական խումբ, որը ստեղծագործում է համշենի բարբառով՝ նպատակ ունենալով հավաքագրել, պահպանել և համշենահայերի հետագա սերնդին փոխանցել համշենական ազգային, ժողովրդական երգարվեստը։ Խմբի անդամներն են Հիքմեթ Աքչիչեքը (համահիմնադիր և մենակատար), Մուսթաֆա Բիբերը, Էրսին Չելիքը։ Խմբի անվանումը համշենի բարբառով նշանակում է «Ով է»  ։
Խմբի ստեղծման նախապատմություն
Խումբը ստեղծվել է դեռևս 1996 թվականից սկսած համշենահայերի մշակույթը և լեզուն պահպանելուն ուղղված Հիքմեթ Աքչիչեքի և նրա համախոհների գործունեության շրջանակներում։ Այդ համատեքստում 2011 թվականին հիմնադրվել է ՀԱԴԻԳ (HADİG) կազմակերպությունը, իսկ 2014 թվականից թողարկվել «Գոռ» ամսագիրը ։
Ստեղծագործական գործունեություն
Վովա խումբն իր առաջին մեծ ելույթն ունեցել է պոլսահայ հայտնի լրագրող Հրանտ Դինքի հիշատակին կազմակերպված երեկոյի ընթացքում, որտեղ կատարել են հայերեն «Յար յար» երգը։ Երաժշտական խումբը 2005 թվականին թողարկել է «Վովա» ալբոմը, որտեղ խտացվել են համշենի բարբառով 13 ժողովրդական երգ։ Այն հանդիսանում է համշենի բարբառով ձայնագրված երգերի առաջին ալբոմն աշխարհում ։ 2012 թվականի Վովան համերգով է հանդես եկել Ռուսաստանի Դաշնության Մոսկվայում, Սոչիում և այլ քաղաքներում ։
Վովա ալբոմ
Վովա երաժշտական խմբին առավել լայն տարածում բերեց 13 երգերից կազմված «Վովա» ալբոմը, որը թողարկվել է 2005 թվականին։ Համշենի բարբառով գրված 13 ժողովրդական երգերն են, որոնցից առավել հայտնին հանդիսանում է «Նեննի Նեննի» երգը ։
Հետապնդումներ
Վովա երաժշտական խումբն իր ստեղծագործական գործունեության, Աբխազիայում, Ռուսաստանում և Միջին Ասիայի երկրներում բնակվող համշենահայերի, ինչպես նաև Հայաստանի հետ ունեցած կապերի և շփումների պատճառով Թուրքիայում բազմիցս թուրքական իշխանությունների կողմից հետապնդումների է ենթարկվել ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Համշենահայեր Կատեգորիա:Երաժշտական խմբեր
Լիննակա
Լիննակա (Linnaka), գյուղ Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Լեիսի շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 18 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Լեիսի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Կանաչուտի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արարատի մարզ)
|}
Սիլինկի
Սիլինկի (Силинки), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Տյոմկինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 6 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Տյոմկինսկի շրջանի բնակավայրեր
Վլասովո (գյուղ, Տյոմկինսկի շրջան)
Վլասովո (Власово), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Տյոմկինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 295 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Տյոմկինսկի շրջանի բնակավայրեր
Լիոնել Ֆեյնինգեր
Լիոնել Ֆեյնինգեր (Lyonel Feininger, ), գերմանա-ամերիկացի նկարիչ, գրաֆիկ և ծաղրանկարիչ։
Կյանք և ստեղծագործական գործունեություն
Ծնվել է գերմանական ծագում ունեցող երաժիշտների ընտանիքում ։ Ծնվել և մեծացել է Նյու Յորքում ։ 1887-1888 թվականներին ծնողների հետ Գերմանիա ետ վերադառնալուց հետո սովորել է Համբուրգի գեղարվեստի դպրոցում, իսկ 1889-1892 թվականներին Բեռլինի գեղարվեստի ակադեմիայում։ Դեռ ուսումնառության ընթացքում դրսևորել է գեղանկարչի իր տաղանդը և աշխատել «Հումորային էջեր» թերթում։ 1892 թվականին Ֆեյնինգերը սովորել է Փարիզի Կոլարոսի ակադեմիայում, 1893 թվականին վերադարձել է Բեռլին, որտեղ աշխատել է տարբեր թերթերում որպես ծաղրանկարիչ։
1906 թվականին գեղարվեստական կրթությունը շարունակելու նպատակով նկարիչը կրկին վերադարձել է Փարիզ։ Այստեղ նա վերջնականապես որոշել է իրեն նվիրել նկարչությանը։ 1907 թվականինն Ֆեյնինգերն իր համար բացահայտել է Պիկասոյի և Բրաքի կողմից զարգացրած «վերլուծական կուբիզմը», որը օբյեկտները բաժանում է երկրաչափական հարթ և ստերեոմետրիկ խորանարդ տարրերի։ Իտալական ֆուտուրիստների ազդեցության ներքո, որոնք նույնպես օգտագործել են այդ գեղարվեստական ոճը, Ֆեյնինգերն ստեղծել է «Հեծանվորդ» կտավը (1912)։
1908-1919 թվականներին Ֆեյնինգերն ապրել է Բեռլինում ։ Նկարել է «ծովային» նկարների շարք՝ Կասպար Դավիդ Ֆրիդրիխի ոգով։ 1913 թվականին, Ֆեյնինգերը մասնակցել է Բեռլինում տեղի ունեցող գերմանական Աշնանային սալոնի առաջին ցուցահանդեսին։ 1917 թվականին Բեռլինի «Շտուրմ» պատկերասրահում տեղի է ունեցել Ֆեյնինգերի առաջին անհատական ցուցահանդեսը, որը նրան ճանաչում է բերել։ Այդ ժամանակահատվածում նկարիչը համագործակցել է Էքսպրեսիոնիստների հետ, որոնք համախմբվել էին «Շտուրմ» պատկերասրահի շուրջ։ Նրանց ազդեցության տակ Ֆեյնինգերը ստեղծել է բազմաթիվ գրաֆիկական աշխատանքներ։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո Ֆեյնինգերը 1919-1933 թվականներին սովորել է «Բաուհաուզում» (Վայմարում, 1925 թվականից՝ Դեսաուում), միաժամանակ կատարելով գրաֆիկական արհեստանոցների ղեկավարների պարտականությունները։ Այդ ժամանակ իր բազմաթիվ կտավների թեման եղել է եվրոպական քաղաքների տեսարանները։ 1924 թվականին Ֆեյնինգերը դարձել է «Կապույտ քառյակ» ցուցահանդեսային ընկերության հիմնադիրներից մեկը (Blaue Vier): 1933 թվականին, «Բաուհաուզի» փակմումից հետո, Ֆեյնինգերը վերադարձել է Բեռլին, որտեղ նացիստների կողմից հայտարարվել է որպես «դեգեներատիվ» նկարիչ։
1938 թվականին Ֆեյնինգերը մեկնել է Նյու Յորք, որտեղ շատ զբաղվել է որմնանկարչությամբ։ Նրա ոճը կրկին փոխվել է, կտավներում ավելի շատ գրաֆիկական տարրեր են ավելացել («Մանհեթենի տեսարանը։ Մայրամուտ»։ 1944թ. Քեմբրիջ, Մասսաչուսեթս)։
Լիոնել Ֆեյնինգերի որդին է լուսանկարիչ և լուսանկարչության տեսաբան Անդրեաս Ֆեյնինգերը։
(6057) Ռոբիա
(6057) Ռոբիա (Robbia), աստերոիդ աստերոիդների գոտու արտաքին մասում։ Հայտնաբերվել է 1977 թվականի հոկտեմբերի 16-ին Կոռնելիս վան Հաուտենի, Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդի և Թոմ Գերելսի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,319807 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,9784 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,6612 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2209,37 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,162943 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 17,86° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1977 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կոռնելիս վան Հաուտենի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Ինգրիդ Հաուտեն-Գրունենվելդի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Թոմ Գերելսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների գոտու արտաքին մասի աստերոիդներ
Նորկբերգե
Նորկբերգե (Nockberge), ազգային պարկ Ավստրիայում, Կարինտիա շրջանի տարածքում։ Նորկբերգե ազգային պարկի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 184 կմ², ստեղծվել է 1987 թվականին։
Ազգային պարկում ապրում են բազմաթիվ կենդանիներ, այդ թվում նաև հազվագյուտ հանիդպող և վտանգված տեսակներ։ Ալպյան մարգագետինների ֆլորան խստորեն պահպանվում է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ազգային պարկեր Կատեգորիա:Ավստրիայի ազգային պարկեր
Գարայ
Գարայ (Garay), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, մտնում է Բիսկայա նահանգի մեջ, ինչպես նաև Բասկերի երկրի մեջ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Դուրանեսադո շրջանում։ Բնակչությունը 323 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Տարածքը 7,03 կմ² է։ Քաղաքը պրովինցիայի վարչական շրջանից հեռու է 40 կմ։
Պատկերասրահ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Քամբրիա շրջան (Փենսիլվանիա)
Քամբրիա շրջան (Cambria County), ԱՄՆ Փենսիլվանիա նահանգի 67 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.795 կմ² է, բնակչությունը՝ 143.679 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Էդենսբուրգ բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1804 թ.։
Կատեգորիա:Փենսիլվանիայի շրջաններ
Զերնովոե (գյուղ, Կրասնոգվարդեյսկի շրջան)
Զերնովոե (Зернове, Yaqub), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Կրասնոգվարդեյսկի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Յագմուրչա։
2001 թվականի տվյալներով Զերնովոե գյուղում բնակվում էր 1 383 մարդ։
Հայանիստի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արարատի մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Արարատի մարզի Հայանիստ գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 2 հուշարձան (2 միավոր)։
|}
Նորշեն (Բարվառի գավառ)
Նորշեն, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Բարվարի գավառակում ։ Գտնվում էր գավառակի արևելյան սահմանում, Մոկս գյուղաքաղաքից 16 կմ հարավ՝ ճանապարհի վրա։
Պատմամշակութային կառույցներ
Նորշենն ուներ եկեղեցի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Էռնեստո Ինարկիև
Էռնեստո Կազբեկովիչ Ինարկիև (Эрнесто Казбекович Инаркиев, ), ռուսաստանցի շախմատիստ, գրոսմայստեր (2002)։ 2016 թվականի Եվրոպայի չեմպիոն։ 1998 թվականից մինչև 2000 թվականը շախմատային օլիմպիադաներում խաղացել է Ղրղզստանի հավաքականի կազմում, իսկ հետո սկսել է ներկայացնել Ռուսաստանը։
2015 թվականին Էռնեստոն հաղթել է «Moscow Open 2015» մրցաշարում ։
Շախմատային նվաճումներ
2016 թվականի մայիսին Կոսովոյի Ջյակովո քաղաքում կայացած Եվրոպայի անհատական առաջնությունում 11 հնարավորից վաստակելով 9 միավոր՝ Ինարկիևը դարձավ Եվրոպայի չեմպիոն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 9 ծնունդներ Կատեգորիա:1985 ծնունդներ Կատեգորիա:Ռուս շախմատիստներ Կատեգորիա:Շախմատիստներ այբբենական կարգով
Էֆեդրա երկհասկիկային
Էֆեդրա երկհասկիկային , էֆեդրազգիների ընտանիքի, էֆեդրա ցեղի բույս։
Նկարագրություն
Ցածրահասակ թուփ է' 20-40 սմ բարձրությամբ, պառկած կամ դեպի վեր ուղղված ընձյուղներով, որոնք բարակ են, նուրբ, անկյունավոր, դեղնականաչավուն։ Տերևների փոխարեն հանդես են գալիս տերևանոթները' երկբլթակ խողովակների ձևով, որոնց երկարությունը հասնում է 1,5-4,5 մմ-ի և որոնք ընձյուղը բաժանում են բազմաթիվ միջհանգույցների։ Ծաղկաբույլերը մանր են, ծոցային, արականները համարյա գնդաձև են, գլանաձև, 8-16-ական հատ, հավաքված փնջերով, երկար ծաղկակոթունների վրա։ Պտուղները դեղնակարմրավուն են, 2-3 սերմերով։ Միջերկրածովյան սարմատյան տեսակ է։ Չափազանց երաշտադիմացկուն բույս է։ Աճում է բաց, արևոտ, չոր և քարքարոտ, ավազային հոդերում, որոնք հարուստ են կրային միացություններով։ Ցրտադիմացկուն է։
Տարածվածություն
Հանդիպում է Կովկասում (Արևմտյան Նախակովկաս, Արևելյան Նախակովկաս, Արևմտյան Կովկաս, Արևելյան Կովկաս, Չերքեզիա, Նախիջևան, Հարավային Արցախ, Արևելյան Անդրկովկաս, Ապշերոն, Թալիշ)։ Կովկասում լայնորեն տարածված տեսակներից մեկն է։ Ավելի շատ հանդիպում է ծովամերձ շրջաններում։ Հանդիպում է նաև ԽՍՀՄ-ի Եվրոպական մասում, Արևմտյան Սիբիրում, Միջին Ասիայում, միջերկրածովյան երկրներում, Հյուսիսային Իրանում, Տիբեթում և Ճիմալայում։ Հայաստանում հանդիպում է Մեղրու ֆլորիստիկական շրջանում, ներքին լեռնային գոտու ավազոտ, քարքարոտ և խճոտ լանջերում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Էֆեդրազգիներ
Լիննակսե
Լիննակսե (Linnakse), գյուղ Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Անիյա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 73 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Անիյա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Սիլիշկի
Սիլիշկի (Силишки), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Խոլմ-Ժիրովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 8 մարդ։
ԼԳԲՏ շարժման պատմությունը Ռուսաստանում
ԼԳԲՏ շարժման պատմությունը Ռուսաստանում սկիզբ է առնում 1984 թվականին։
XIX դարի վերջ-XX դարի սկզբի ենթամշակույթ
Չնայած քրեական հետապնդմանը՝ քաղաքային նույնասեռական ենթամշակույթը սկսել է ձևավորվել Ռուսական կայսրությունում 1830-40-ական թվականներին։ 1860-ականներից այն որակական թռիչք է ապրել արագ ուրբանիզացիայի պատճառով՝ երկրի ամրաշինական իրավունքի վերացման և ինդուստրացման հիման վրա։ Խոշոր քաղաքներում հայտնվել են թեմատիկ ենթակառուցվածքային-սրճարաններ, ռեստորաններ, հյուրանոցներ, բաղնիքներ, սրահներ և նույնիսկ «գեյ-թանգարան» Ձևավորվել են տարբեր գրական և փիլիսոփայական խմբեր ։
20-րդ դարի սկզբին նույնասեռ հարաբերությունների քրեական հետապնդման նպատակահարմարության հարցը ակտիվորեն քննարկվում էր ռուսական իրավաբանական հանրությունում, սակայն նույնասեռական անձիք այդ բանավեճում իրենց ձայնը չունեին։ Այդ ժամանակ առաջատար «գեյ-էմանսիպատորներից» մեկը, ով պայքարում էր հակահոմոսեքսուալ օրենսդրության վերացման համար, եղել է ռուս հայտնի իրավաբան և «կադետների կուսակցության» համահիմնադիր Վ.Դ. Նաբոկովը։
1905 թվականի հեղափոխությունից և գրաքննության թուլացումից հետո մամուլում հայտնվեցին նույնասեռական անձանց ձայները։ Լույս տեսավ տվյալ թեմատիկային պատկանող մեծ թվով գեղարվեստական, գիտահանրամատչելի և բուլվարային գրականություն։ 1906 թվականին լույս է տեսավ Մ.Ա. Կուզմինի «թևեր» վիպակը՝ նույնասեռ սիրո առաջին դրական պատմությունը եվրոպական պատմության մեջ։ 1908 թվականին տպագրվել է Պ. Վ. Ուշակովսկու կեղծանունով «Միջին սեռի մարդիկ» գիրքը, որտեղ շարադրվել են նույնասեռականության վերաբերյալ փիլիսոփայական և գիտական հիմնական հայացքները, ինչպես նաև հանդուրժողականության և քրեական հետապնդումը վերացնելու կոչեր են պարունակվել։ Նույն թվականին լույս է տեսել նաև Մագնուս Հիրշֆելդի «Բեռլինի երրորդ սեռը» գրքի թարգմանությունը՝ Գերմանիայում հրապարակումից ընդամենը 4 տարի անց։
1917 թվականի Հոկտեմբերյան հեղափոխությունը հանգեցրեց բոլոր թագավորական օրենքների չեղարկմանը։ Ու թեև կոմունիստների վերաբերմունքը նույնասեռականության նկատմամբ միանշանակ չէր, սակայն նոր քրեական օրենքները, որոնք հիմնվել էին աշխարհիկորեն ու նյութապաշտական, գիտական պատկերացումների վրա, նույնասեռ հարաբերությունների համար պատիժներ չէին նշանակում։ Ընդ որում, դրան հաջորդած տնտեսական ճգնաժամն ու բոլշևիկների պայքարը «անբարոյականության որջերի» դեմ քանդեցին ստեղծված միասեռական ենթամշակույթը։
Նոր իշխանությունն առանձնակի ներդրում չի ունեցել միասեռական էմանսիպացիայի հարցում, թեև մի շարք կոմունիստական գործիչներ (Ա. Մ.Կոլոնտայ, Ն. Ա. Սեմաշկո) ակտիվորեն շփվել են գերմանական գեյ-շարժման հետ և մասնակցել «սեռական բարեփոխումների Համաշխարհային լիգայի» աշխատանքներին։ 1926 թվականին Բեռլինի գիտնական և գեյ-ակտիվիստ Մագնուս Հիրշֆելդը այցելել է ԽՍՀՄ, որտեղ հանդիպեց խորհրդային նույնասեռական անձանց (Մասնավորապես Մ. Ա.Կուզմինինի և Ն. Ա. Կլյուևի) հետ, սակայն ստիպված եղավ արձանագրել կազմակերպված իրավապաշտպան խմբերի բացակայությունը։
1933 թվականին ստալինյան բռնաճնշումների ընթացքում նույնասեռ կապերի մեջ մտնող տղամարդիկ համարվել են «լրտեսներ», «հակահեղափոխականներ», «դասային թշնամիներ» և խորհրդային հասարակությունը քայքայող «դեկլարատիվ տարրեր», իսկ քրեական օրենսգրքում համապատասխան փոփոխություններ կատարվեցին։ Ընդունելուց կարճ ժամանակ անց Ի. Վ. Ստալինը նամակ է ստացել Մոսկվայում բնակվող բրիտանացի կոմունիստ, լրագրող և գեյ Հարի Օ. Ուայթից (անգլ.՝ Harry O. Whyte), որտեղ նա խնդրել է նրան պարզաբանել նոր օրենքի ընդունումը, զուգահեռաբար լուսաբանելով միասեռականության վերաբերյալ դրական մարքսիստական հայացքները և ակնարկել, որ ԽՍՀՄ-ի այս գործողությունները կխոչընդոտեն Կոմինտերնայի բացասական արձագանքին։ Սակայն պատասխան չի ստացել։ Նոր քրեական օրենսգիրքը երկար տարիներ արգելել է ԼԳԲՏ շարժման ձևավորումը։
1959 թվականին խորհրդային որոշ իրավաբաններ փորձ արեցին բացառել 154-Ա հոդվածի առաջին մասը ՌԽՖՍՀ-ի նոր քրեական օրենսգրքից, որը պատիժ էր սահմանում երկու տղամարդկանց կամավոր նույնասեռական շփումների համար։ Հայտնի խորհրդային իրավաբան Բորիս Նիկիֆորովը այս կապակցությամբ իր կարծիքն է հայտնել 1959 թվականի օգոստոսի 27-ի օրենսդրական ենթադրությունների հանձնաժողովում, նշելով, որ 154-րդ հոդվածի առաջին մասը լիովին «անհասկանալի» էր։ Նրա դատողությանը աջակցել է իրավաբան Ստեպիչևը, ով ընդհանրապես առաջարկել է չեղարկել կամավոր նույնասեռական տղամարդկանց համար պատիժը։ Սակայն, իրավաբան Կորոտկովը կարծել է, որ այդ առաջարկությունները եղել են անհիմն, և կամավոր նույնասեռական տղամարդկանց վերաբերող հոդվածը պետք է մնա ՌԽՖՍՀ քրեական օրենսգրքում ։
1960-1970 թվականների բանավեճը այն մասին, թե արժե արդյոք չեղարկել կամավոր նույնասեռական տղամարդկանց համար քրեական պատիժը, շարունակվել է։ Այսպես, Լենինգրադի համալսարանի իրավաբան Պավել Պավլովիչ Օսիպովը իր թեկնածուական՝ «սեռական հանցագործություններ»(1966) ատենախոսությունում, հանդես է եկել կամավոր նույնասեռական տղամարդկանց համար պատիժը չեղարկելու առաջարկով՝ պատճառաբանելով, որ հոմոսեքսուալությունը հանցագործություն չէ, այլ հիվանդություն, որը պետք է բուժել։ Մեկ այլ իրավաբան գիտնական Յակով Միխայլովիչ Յակովլևը նաև պնդում էր, որ նույնասեռականությունը ավելի շուտ բժշկական խնդիր է, քան քրեաբանական։ ՆԳՆ ուսումնական հաստատությունների իրավաբանները կտրականապես դեմ էին այդ հայտարարություններին ։ Բորիս Վասիլևիչ Դանիելբեկը՝ ՆԳՆ ավագ դպրոցից դատապարտել է Օսիպովին և Յակովլևին իրենց արտահայտությունների համար՝ իր «սեռական այլասերումներ և քրեական պատասխանատվություն (1972)» գրքում՝ պնդելով, որ եթե չեղյալ հայտարարվի կամավոր նույնասեռական տղամարդկանց համար պատիժը, ապա գեյերի թիվը կավելանա։ Բացի այդ, ըստ նրա դատողությունների, նույնասեռական լինելը հակասում էր կոմունիստական բարոյականությանը ։
Դատաբժշկական փորձագետները նաև իրենց կարծիքն են հայտնել այն մասին, որ նույնասեռական տղամարդկանց գործերի հետաքննությունը շատ բարդ խնդիր էր, քանի որ նման գործերի անհերքելի ապացույցները գրեթե անհնար էր հավաքել։ Սակայն որոշ քննիչներ խնդիրը լուծել են յուրովի՝ «վկաների» հասցեին շանտաժի և սպառնալիքների միջոցով, որոնց ստիպել են ցուցմունք տալ գլխավոր կասկածյալի դեմ։ Նման գործերը հաճախ արվում էին օրենքի խախտումներով և արդարացման դատավճիռը գրեթե անհնար էր, նույնիսկ չնայած ԽՍՀՄ գլխավոր դատախազի փաստաբանների բողոքներին ։
«Առաջին ալիք» (1980-ականների վերջ — 1990-ականների առաջին կես)
1980-ականների երկրորդ կեսին ԽՍՀՄ-ում «Վերակառուցման» ֆոնին ակտիվացել է հասարակական կյանքը, այդ գործընթացի կողմերից մեկը դարձել է գեյ-լեսբի կազմակերպությունների և խմբերի ստեղծվելը ։
1980-ական թվականներին Օլգա Կրաուզեն Լենինգրադում կազմակերպել էր «անկախ կանանց ակումբ», որը զբաղվում էր մշակութային փոխանակմամբ և ժամանցով, հոմոֆոբ ծայրամասից փախած լեսբուհիների աշխատանքի տեղավորման խնդրի լուծմամբ, իրավաբանորեն և նյութապես աջակցում էին նույնասեռականներին, որոնք դատապարտվել էին իրենց նույնասեռական լինելու համար։
Լենինգրադ-Պետերբուրգում 1990-ականների սկզբին սկսում են գործել գեյ-լեսբուհի կազմակերպությունները՝ «մշակութային նախաձեռնության և սեռական փոքրամասնությունների պաշտպանության հիմնադրամը» («Չայկովսկու հիմնադրամ»), «գեյերի և լեսբուհիների թեւեր» ասոցիացիաները («Նևսկի ափեր», «Նևսկի Հեռանկար»), «Արգո-ռիսկ» ընկերակցությունը, «նույնասեռականների իրավահավասարության ասոցիացիան»։ Նրանց աշխատանքին մասնակցում են Օլգա Կրաուզեն, պրոֆեսոր Ալեքսանդր Կուխարսկին, Օլգա Ժուկը, Յուրի Երեեւը, Սերգեյ Շչերբակովը, Օլեգ Ուլբան, Տիմուր Նովիկովը, Գենադի Տրիֆոնովը, Վլադիսլավ Օրտանովը, Վլադիմիր Վեսելկինը և ուրիշներ:
1990 թվականին «ՍՊԻԴ-Ինֆո»-յի թիվ 5 թերթում տպագրվել է ԽՍՀՄ նախագահին և ԽՍՀՄ Գերագույն խորհուրդներին և միութենական հանրապետություններին ուղղված «ԱՍՄ»-ի ուղերձը, որը ստորագրել են Վ.Օրտանովը, Կ. Եվգենևը և Ա. Զուբովը՝ խնդրելով վերացնել քրեական օրենսգրքի խտրական հոդվածները և համաներում հայտարարել նրանց, ովքեր դատապարտվել են այդ հոդվածներով ։
1990 թվականի մայիսի 28-30-ը Տալլինում, Էստոնիայի գիտությունների ակադեմիայի պատմության ինստիտուտի նախաձեռնությամբ և մի շարք արտասահմանյան ԼԳԲՏ կազմակերպությունների աջակցությամբ տեղի ունեցավ ԽՍՀՄ-ում սեռական փոքրամասնությունների վիճակի վերաբերյալ առաջին միջազգային գիտաժողովը։ Դրան մասնակցել են հայտնի գիտնականներ և ակտիվիստներ, որոնց թվում էին Ջեֆրի Ուիքսը (անգլ.՝ Jeffrey Weeks). Հերտ Հեկման (հոլ.՝ Gert Hekma) և այլք։ Համաժողովը կարևոր նշանակություն է ունեցել Խորհրդային գեյ-լեսբուհի համայնքի ինքնագիտակցության աճի և իրավապաշտպան շարժման զարգացման համար:
Մոսկվայի «ԱՍՄ»-«ՄՍԼԳ» խումբն իր աշխատանքի մարտավարությամբ ընտրել է սադրիչ և էպատաժային կարգախոսներ ու հայտարարություններ։ Այսպես, 1990 թվականի աշնանը նրանց «մանկապիղծների և նեկրոֆիլների պաշտպանության մասին հայտարարությունը» աղմկահարույց սկանդալ և քաղաքական պայքար առաջացրեց «Մոսխորհրդի» շուրջ, որի ընթացքում ճնշող էր հոմոֆոբ հռետորաբանությունը։ 1991 թվականի մայիսին «ՄՍԼԳ»-ը հայտարարել էր ՌԽՖՍՀ նախագահի ընտրություններում Ռոման Կալինինի թեկնածության առաջադրման մասին։ Այդ գործողությունները բազմաթիվ սկանդալների են վերածվել ԶԼՄ-ներում և գեյ-շարժման հեղինակության կորուստներով, դրանք սուր քննադատության են ենթարկվել այլ գեյ-ակտիվիստների կողմից  ։
1991 թվականի հոկտեմբերի 9-ին արդարադատության նախարարության հետ դատական հայցերից հետո, առաջին անգամ Ռուսաստանում պաշտոնապես գրանցվեց «գեյերի և լեսբիների ասոցիացիա»՝ հասարակական գեյ-լեսբի կազմակերպությունը՝ Օլգա Կրաուզեի և պրոֆեսոր Ալեքսանդր Կուխարսկու մասնակցությամբ։ Նրա հիմնական խնդիրներն են եղել կյանքի կրիտիկական պահերին ԼԳԲՏ մարդկանց օգնելը, ՄԻԱՎ-ի համաճարակի կանխարգելումը և նույնասեռական տղամարդկանց քրեական հետապնդման վերացումը :