Դիսկուրսներ_Լիվիոսի_մասին
Գիրք երրորդ
Երրորդրդ գրքի առաջին գլուխը սկսվում է հետևյալ վերնագրով. «Եթե մեկը ցանկանում է, որ աղանդը կամ հանրապետությունը երկար ապրի, ապա անհրաժեշտ է այն հաճախակի քաշել դեպի իր սկիզբը» ։ Մաքիավելին ընդունում է, որ «աշխարհիկ ամեն ինչ» ունեն բնական ավարտ ։ Եթե  աշխարհիկ ինչ-որ բան փոփոխված է և փոխվում է իր բնականոն ընթացքից, «դա իր անվտանգության համար է և ոչ թե իր վնասի» ։ Մաքիավելին, այնուամենայնիվ, ցանկանում է խոսել այս կանոնից բացառությունների մասին, «... խառը մարմիններ, ինչպիսիք են հանրապետությունները և բաժինները»։  Այս ամենի համար «փոփոխությունները նախատեսված են անվտանգության համար, որը տանում է նրանց  իրենց սկիզբը» ։ Նա անդրադառնում է հանրապետության վիճակին, երբ նա ավարտում է առաջին պարբերությունը՝ հայտարարելով, որ «...պարզ է, քան լույսի,  որ այդ մարմինները գոյություն չունեն հավերժ,  եթե նրանք չեն վերսկսվում» ։ «Աղանդների, հանրապետությունների և թագավորությունների բոլոր նախաձեռնություններն իրենց մեջ պետք է ունենան որոշակի բարություն, որով նրանք պետք է վերականգնեն իրենց հեղինակությունն ու առաջին աճը»" : Եթե այդ բարությունը երբևէ կոռումպացված լինի, «քանի դեռ ինչ-որ բան չի միջամտում այն հետ բերելուն, անհրաժեշտ է ոչնչացնել այդ մարմինը» ։ Այս վերադարձը սկիզբ է առնում կամ հանրապետությունից դուրս, կամ հանրապետության ներսում ։ Մաքիավելին օրինակ է բերում հռոմեական պատմությունից. Երբ Գալերը, անվանելով դրանք ֆրանսիացիներ, Հռոմը թալանել են մ.թ.ա.387 թվականին։ Նա կարծում է, որ Գալերի ագրեսիան անհրաժեշտ էր, «եթե մեկը ցանկանա, որ այն վերածնվի, և վերածնվելով, վերագտնեք նոր կյանք և նոր առաքինություններ, և վերականգնի կրոնի և արդարության պահպանումը,որոնք սկսեցին պղծվել» ։ Նա վկայակոչում է կողոպուտից առաջ ընկած ժամանակահատվածը, երբ հռոմեական տրիբունաներն օժտված էին հյուպատոսական իշխանությամբ և «չէին հետևում որևէ կրոնական արարողությունների» ։ Հռոմեացիները կորցրել էին տեսողությունը «Ռոմուլի և այլ խելամիտ իշխանների կողմից սահմանված այլ լավ հաստատությունները խելամիտ չէին և անհրաժեշտ էին իրենց ազատ ապրելակերպի պահպանման համար» ։ Մաքիավելլիի կարծիքով, Հռոմի կողոպուտը բավականին արժանի էր, քանի որ հռոմեացիները կորցրել են այն ամենը, ինչ իրենց նախնիները սովորեցրել են հետևել։ Մաքիավելին, փաստորեն, Հռոմի վրա Գալիայի հարձակումն անվանում է «արտաքին ծեծ» ։ Այդ արտահայտության օգտագործումը իրադարձությունը պատժիչ լույսի տակ է դնում, կարծես Հռոմը անհնազանդ երեխա է, որը նորից ծեծի է ենթարկվում։ Այս իրադարձությունն անհրաժեշտ էր «քաղաքում բոլոր կարգերը վերականգնելու և այդ մարդկանց ցույց տալու համար, որ անհրաժեշտ է ոչ միայն պահպանել կրոնն ու արդարությունը, այլև հարգել նրա բարի քաղաքացիներին և ավելի շատ հոգ տանել նրանց առաքինության մասին, քան այն առավելությունների մասին, որոնք, ինչպես իրենց թվում էր, զուրկ են իրենց աշխատանքից» ։ Ըստ Մաքիավելիի ՝ «այդ բարիքները հանրապետություններում ի հայտ են գալիս կամ մարդու առաքինության կամ կարգի առաքինության միջոցով» ։ Ավելի ուշ Մաքիավելին հայտարարում է, որ պետք չէ ակնկալել արտաքին ուժի կողմից իրականացվող նորացում, քանի որ «այն այնքան վտանգավոր է, որ ոչ մի դեպքում չի կարելի ցանկանալ» ։ Հռոմեական հանրապետությունում «հրամանները, որոնք հետ են մղել Հռոմեական հանրապետությունը դեպի իր սկիզբը, պլեբեոսի ամբիոններն էին, գրաքննիչները և բոլոր այլ օրենքները, որոնք հակասում էին մարդկանց փառասիրությանը և հանդգնությանը» ։ Նախքան Գալերի Հռոմը վերցնելը, այնպիսի հայտնի հռոմեացիների մահապատիժները, ինչպիսիք են «Բրուտուսի որդիները», կամ «հացահատիկ վաճառող Մաելիուսը» ,  քանի որ նրանք  «չափազանցված էին և նկատելի»  հռոմեացիներին շեղեց ցանկացած վտանգավոր կամ բուռն վարքից։ Մաքիավելլին այսպես է մտածում. «եթե ինչ-որ բան չառաջանա, որ պատժի մասին հիշողությունը վերադարձնի նրանց և վախ չառաջացնի նրանց հոգիներում, ապա շուտով այնքան շատ հանցագործներ կլինեն, որ նրանք այլևս չեն կարողանա պատժվել առանց վտանգի» ։ Նա դա պատմում է հայրենի Ֆլորենցիայում, որտեղ «1434 թվականից մինչև 1494 թվականը», նման բաներ արվել էին «պետությունը վերականգնելու համար ... հակառակ դեպքում, դժվար էր պահպանել այն» ։ Մաքիավելին այնուհետև պնդում է, որ «հանրապետությունների վերադարձը դեպի իրենց սկիզբը բխում է նաև մեկ մարդու պարզ առաքինությունից, առանց որևէ օրենքից կախված, որը դրդում է ցանկացած մահապատժի» ։  Նա տալիս է այնպիսի հռոմեացիների օրինակներ, ինչպիսիք են Հորատիուս Կոկլուսը և Գայուս Մուչիուս Սկաևոլան, ովքեր «ունեին այդպիսի հեղինակություն և այնպիսի օրինակներ էր պատմում, որ լավ մարդիկ ցանկանում են ընդօրինակել նրանց, և ամբարիշտները ամաչում էին հակառակ կյանք վարել» ։ Մաքիավելլին այդ հռոմեացիներին հարգում է այնպես, ինչպես իր հայրենակիցներին։ Այնուհետև Մաքիավելին ուշադրություն է դարձնում աղանդների վերածննդին, պնդելով, որ, «..մեր կրոնը, լիովին ոչնչացված կլիներ, եթե այն չվերադարձնեին իրենց սկզբին Սուրբ Ֆրանցիսկոսը և Սուրբ Դոմինիկը» ։ «Քանզի աղքատությամբ և Քրիստոսի կյանքի օրինակով նրանք վերադարձրին մարդկանց մտքերին այն մտքերը, որոնք արդեն ոչնչացվել էին» ։