cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Մեծ Սալա)
Պատմություն
Գյուղում 2001 թվականի մայիսի 3-ին գրանցվեց «Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի» կրոնական կազմակերպությունը։ Նույն թվականին սկսվեց եկեղեցու վերակառուցումը, մինչև 2003 թվականը վերականգնվեցին գմբեթը և եկեղեցու պատի մի մասը։ Ծխակաները գտան և տաճար վերադարձրին պատերազմից հետո մասամբ կորսված սրբապատկերներ և եկեղեցական որոշ կայք։ 2008 թվականին Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին ամբողջությամբ վերականգնվել է։ Նույն թվականի սեպտեմբերի 7-ին Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Գարեգին Բ-ն օծել է եկեղեցին։
Այդ ժամանակ օծվել է նաև Հայաստանից բերված խաչքարը` հայկական հոգևորության և պատմական հայրենիքի հետ կապի խորհրդանիշը։ Խաչքարը տեղադրվել է տաճարի մոտ` ի պատիվ ռուս-հայկական բարեկամության։ Խաչքարը նվիրաբերել է գործարար Արթուր Խանամիրի Կարապետյանը։
2011 թվականի սեպտեմբերի 26-ին գյուղում հավերժացվել է եկեղեցու բռնադատված հոգևորականների և Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու ծխական դպրոցի բռնադատված ուսուցիչների հիշատակը։ Գյուղում նրանց հիշատակին կանգնեցվել է հուշարձան` խաչ։
Կղերականություն
2004 թվականին քահանա է ձեռնադրվել և Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու վանահայր է նշանակվել տեր Անանիա Բաբայանը։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Տաճարներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Մյասնիկովի շրջան Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտներ Կատեգորիա:1867 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի եկեղեցիներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի հայկական եկեղեցիներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգություն
(2965) Սուրիկով
(2965) Սուրիկով (Surikov), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1975 թվականի հունվարի 18-ին Լյուդմիլա Չեռնիխի կողմից Նաուչնիում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,391701 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8649 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9185 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1351,01 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,266467 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 24,21° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1975 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Լյուդմիլա Չեռնիխի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Քենիայի դրոշ
Քենիայի դրոշը (Bendera ya Kenya) Քենիայի պետական խորհրդանիշներից է։ Այն ընդունվել է 1963 թվականի դեկտեմբերի 12-ին։
Կատեգորիա:Քենիայի պետական խորհրդանիշեր Կատեգորիա:Ազգային դրոշներ Կատեգորիա:1963 դրոշներ
Քրոսի շրջան (Արկանզաս)
Քրոս (Cross County), ԱՄՆ Արկանզաս նահանգի շրջաններից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.595 կմ² է, բնակչությունը՝ 17.87 մարդ (2007 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Ուին բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1862 թ.։
Սաֆո (Խարբերդի գավառ)
Սաֆո, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Խարբերդի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Լյուբերսակ (կանտոն)
Լյուբերսակ (Lubersac), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Լիմուզան շրջանում։ Կոռեզ դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Բրիվ լա Գեյյարդ օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2007 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 7307 մարդ էր։ Կանտոնի համարը 1915 է։ Կանտոնում կա 12 կոմունա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ
Սանտ Անդրեու ՖԱ
«Սանտ Անդրեու» (իսպ.`Unió Esportiva Sant Andreu), կատալոնական ֆուտբոլային ակումբ Սանտ Անդրեու քաղաքում։ Հանդես է գալիս «Սեգունդ Բ»-ում։ Ակումբը հիմնադրվել է 1925 թվականին։ Տնային մարզադաշտը «Նարչիս Սալան» է, որը տեղավորում է 6900 հանդիսականի ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանական ֆուտբոլային ակումբներ Կատեգորիա:1909 հիմնադրումներ Իսպանիայում
Գայանայի վարչական բաժանում
Գայանա, ն ունիտար հանրապետություն է, որը բաժանված է 10 շրջանների։
Տես նաև
Կատեգորիա:Առաջին աստիճանի վարչական միավորներ
Աղբուլաղ (Ալեքսանդրապոլի գավառ)
Աղբուլաղ, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Երևանի նահանգի Ալեքսանդրապոլի գավառում ։
Գտնվում է Հայաստանի տարածքում։
Բնակչություն
1908 թվականին գյուղն ունեցել է 1349 հայ բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Մինի Մաուս
Մինի Մաուս (Minnie Mouse), կերպար, որը ստեղծվել է 1928 թվականին Ուոլթ Դիսնեյի կողմից։ Կերպարի ամբողջական անունը Միներվա Մաուս է (Minerva Mouse), սակայն այն հազվադեպ է օգտագործվում մուլտֆիլմերում։ Մինին իրենից ներկայացնում է մի մարդակերպ մկնիկ։ Նա պատկերված է որպես  Միկի Մաուսի սիրեցյալ, Կլարաբել Կաույի և Դեյզի Դակի ամենամոտ ընկերուհին։
Քաղաքային հրապարակում՝ Հեքիաթային թագավորությունում է գտնվում Ռոյ Օլիվեր Դիսնեյի արձանը, որը նստած է նստարանին՝ Մինի Մաուսի կողքին։
Արտաքին տեսք
Իր հայտնվելու պահից սկսած Մինին արտացոլել է այն ժամանակվա երիտասարդական մշակույթի միտումները, մասնավորապես, կարմիր գույնի նկատմամբ սերը։ Չնայած դրան, ենթադրվում էր, որ այն պետք է հայտնվի կապույտ և կանաչ հագուստներով։ Աբ Այվերքսի վաղ նկարահանված սև-սպիտակ մուլտֆիլմերում նա ունի մեծ ուղղանկյուն կարկատան  ներքնազգեստի և պոչի վրա։
1940-ական թվականներին Մինիի հանդերձանքը վերանայվեց։ Նրա գլխի գլխարկը փոխարինել է մեծ բանտիկով, և նույնիսկ կոշիկի վրա է հայտնվել փոքր բանտիկներ։ Նրա աչքերը ավելի արտահայտիչ էին դարձել։ Ողջ քառասնական և հիսունական թվականներին նրա տեսքը պահպանողական էր։ Առօրյա կյանքում Մինին կրում է կարմիր սարաֆան, կարմիր բանտ սպիտակ սիսեռանախշով և դեղին կոշիկներով։ Մինին կրել է շատ լողազգեստներ, սակայն առավել տարածված և էլեգանտ համարվում է նրա կարմիր առանձնացված շրջազգեստով լողազգեստը  և կարմիր բանտը սպիտակ սիսեռանախշով։
Տնային կենդանի
Որոշ մուլտֆիլմերում և Միկի Մաուսի ակումբի դրվագներում Մինին հայտնվում է որպես կենդանի՝ կատու Ֆիգարո անունով, որը առաջին անգամ հայտնվել է «Պինոկիո» մուլտֆիլմում։
Պատմություն
Առաջին անգամ Մինի Մաուսն հայտնվել է «Խելագար ինքնաթիռը» մուլտֆիլմում։ Ըստ սյուժեի, Միկի Մաուսը հրավիրել է Մինի Մաուսին ինքնաթիռով իր առաջին թռիչքին։ Նա ընդունեց հրավերը, բայց մերժեց Միկիին, երբ նա թռիչքի ընթացքում առաջարկեց համբուրվել։ Այդ մուլտֆիլմը ցույց տվեց Մինի Մաուսին բավականին դրսևորված սիրո և սիրեցյալի նկատմամբ։
1928—1940 թվականներ
Հաջորդ մուլտֆիլմը, որտեղ մասնակցել են Միկին և Մինին, դարձել է «The Gallopin' Gaucho»: Մինին գտնվում էր «Cantina Argentina» բարում և ռեստորանում, որը տեղակայված էր «Pampas of Argentina»: Նա պարում է տանգո Միկիի համար, որը գաուչոյի դեր էր խաղում, և Փիթը, որը հայտարարված էր օրենքից դուրս։ Երկուսն էլ սիրախաղով են զբաղվում նրա հետ, բայց Փիթը նրան առևանգում է։ Միկի Մաուսը նրան ազատում է չարագործից։ Բոլոր երեք կերպարները ներկայացված են այնպես, կարծես նրանք մուլտֆիլմում հանդիպել են առաջին անգամ։
Միկի և Մինի Մաուսի մասնակցությամբ երրորդ մուլտֆիլմը դարձավ «Վիլի գնացքը»։ Փիթը շոգենավի կապիտանն էր, Միկին՝ անձնակազմի, Մինին ուղևոր է եղել։ Երկու մարդակերպանման մկները դարձան ձայնային մուլտֆիլմերի առաջին աստղերը։ Մուլտֆիլիմի մեծ մասը նրանք նվագում էին երաժշտություն, որի մեղեդին հիշեցնում էր «Turkey in the Straw» երաժշտությունը։
Հաջորդ մուլտֆիլմը, որտեղ մասնակցել է Մինին, կոչվում է «Mickey's Foolies»: Մուլտֆիլմում առաջին անգամ ցուցադրվել է «Minnie's Yoo Hoo» մեղեդին։ Երգը հետագայում դարձել է երաժշտական թեմա Միկի Մաուսի մասնակցությամբ բազմաթիվ մուլտֆիլմերի համար։
Միկի Մաուսը վերջին անգամ էկրանին է հայտնվել 1929 թվականին «Wild Waves» մուլտֆիլմում։ Ուժեղ ալիքները Մինին տարան դեպի ծով։ Նա շփոթմունքի մեջ էր և սկսել էր խեղդվել։ Միկին փրկեց նրան, բայց Մինին դեռ ցնցումներից ուշքի չէր եկել։ Միկի Մաուսը փորձելով ուրախացնել նրան, սկսեց մեղմ, ծովային բալլադներ նվագել «Rocked in the Cradle of the Deep»: Պատմությունը ավարտվում է նրանով, որ Մինի Մաուսը վերադառնում է բարձր տրամադրությամբ։ Սա երկրորդ, սակայն ոչ վերջին մուլտֆիլմն է, որում Միկի Մաուսը փրկում է Մինին։
1930 թվականի երկրորդ կեսին Մինին դարձյալ հայտնվեց էկրանին, սակայն ավելի հազվադեպ։ Դա կապված է Միկիի նոր հայտնի ընկերների՝ Գուֆիի և Դոնալդ Դակի հետ, որոնք մասամբ փոխարինում էին Մինի Մաուսին:Կարճամետրաժ մուլտֆիլմերում նա Միկի Մաուսի հետ սկսում է քիչ հայտնվել, սակայն խաղում է մի քանի՝ Պլուտոյի և Ֆիգարո կատվի մուլտֆիլմերում։
Ուշ տարիներ
Մինի Մաուսի յուրօրինակ վերադարձը էկրանի վրա տեղի է ունեցել 1983 թվականին, երբ նա խաղում էր Էմիլի Կրետչիտի՝ «Միկիի սուրբծննդյան պատմությունը» մուլտֆիլմում։ Նա նաև խաղացել է մի փոքրիկ  էպիզոդիկ դեր  «Ով է դավել Ռոջեր ճագարին» մուլտֆիլմում։
2004 թվականին դուրս է եկել մուլտֆիլմ Երեք հրացանակիրները։ Միկին, Դոնալդը և Գուֆին, որտեղ մասնակցել է Մինի Մաուսը։ Նա խաղացել է Ֆրանսիայի արքայադստեր դերը, որի սիրեցյալը համարվում էր հրացանակիրը՝ Միկի Մաուսը։
Ցայլարն
Ցայլարն  (Zeilarn), կոմունա Գերմանիայում՝ Բավարիա երկրամասում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Եգեյան ծով
Եգեյան ծով կամ Էգեյան ծով, կիսափակ ծով Միջերկրական ծովի ավազանում, Բալկանյան, Փոքր Ասիա թերակղզիների ու Կրետե կղզու միջև։ Ողողում է Հունաստանի և Թուրքիայի ափերը։ Հյուսիսարևելքում Դարդանելի նեղուցով միանում է Մարմարա ծովին։ Մակերեսը 191 հազար կմ2 է, առավելագույն խորությունը 2561 մ (հարավում)։ Կան շատ կղզիներ՝ Հարավային և Հյուսիսային Սպորադներ, Կիկլադներ, Կրետե, Հոնիական և այլն։ Գլխավոր նավահանգիստներն են Պիրեան, Սալոնիկը և Իզմիրը։
Անվանում
Ենթադրում են, որ անվանումն առաջացել է հին հունարեն այգես «ալիքներ» բառից, այսինքն՝ «ալեկոծվող ծով»։ Ըստ հին հունական մի առասպելի՝ անվանումն առաջացել է Աթենքի Եգեսա արքայի անունից։ Երբ Եգեոսի որդին՝ Թեսևսը, մեկնեց Կրետե կղզի Մինոտավրես հրեշին սպանելու և այդպիսով Աթենքը ազատելու Կրետեին ստորացուցիչ հարկ տալուց, Եգեոսն իր որդու հետ պայմանավորվեց, որ հաղթանակով վերադառնալու դեպքում նա նավի սև առագաստները կփոխարինի սպիտակներով։
= Պատմությունը = Ընթացիկ առափնյա գիծը եղել է մ.թ.ա. 4000 տարի առաջ; Դրանից առաջ վերջին սառցե դարաշրջանի գագաթնակետին (մոտ 18,000 տարի առաջ) ծովի մակարդակը 130 մետր ցածր էր, իսկ հսկայական առափնյա հարթավայրերը գտնվում էին Հյուսիսային Էգեյան ծովի մեծ մասի տեղում։ Երբ առաջին անգամ գաղութացան ժամանակակից կղզիները, ներառյալ Միլոսը` օբսիդիանոսի իր կարևոր արտադրությամբ, հավանաբար դեռ կապված էին մայրցամաքի հետ։ Ափամերձ գծի ժամանակակից ձևը ձևավորվել է մոտ 9 հազար տարի առաջ, իսկ սառցե դարաշրջանից հետո ծովի մակարդակը շարունակում էր բարձրանալ ևս 3000 տարի։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հունաստանի աշխարհագրություն Կատեգորիա:Միջերկրական ծովի ծովեր Կատեգորիա:Եգեյան ծով Կատեգորիա:Հունաստանի ծովեր Կատեգորիա:Թուրքիայի ծովեր Կատեգորիա:Չանաքքալեի մարզի ռելիեֆ Կատեգորիա:Մարդկանց անունով կոչված ծովեր
Մեխանիկական համակարգի հավասարակշռություն
Մեխանիկական համակարգի հավասարակշռություն, մեխանիկական համակարգի վիճակ, որի դեպքում համակարգի բոլոր կետերը հաշվարկման տվյալ համակարգի նկատմամբ անշարժ են։ Եթե հաշվարկման համակարգը իներցիալ է, ապա հավասարակշռությունը կոչվում է բացարձակ, հակառակ դեպքում՝ հարաբերական։ Համակարգի հավասարակշռության համար նրա վրա ազդող ուժերը պետք է բավարարեն ստատիկայում դիտարկվող որոշակի պայմանների։ Օրինակ, ազատ պինդ մարմնի բացարձակ հավասարակշռության համար անհրաժեշտ է, որ կոորդինատային երեք առանցքներից յուրաքանչյուրի վրա մարմնի վրա կիրառված բոլոր ուժերի պրոյեկցիաների գումարները և այդ առանցքների նկատմամբ դրանց մոմենտների գումարները հավասար լինեն զրոյի ՝
Եթե հավասարակշռության մեջ գտնվող մասնիկն ունի զրոյական արագություն, ապա այդ մասնիկը գտնվում է ստատիկ հավասարակշռության մեջ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դասական մեխանիկա Կատեգորիա:Ստատիկա Կատեգորիա:Կառուցվածքային ճարտարագիտություն Կատեգորիա:Համակարգերի գիտություն Կատեգորիա:Պինդ մարմնի մեխանիկա
Քմահաճ մկնիկը
Քմահաճ մկնիկը (Привередливая мышка), ռուսական կարճամետրաժ մուլտֆիլմ, որը նկարահանվել է 2013 թվականին։
Սյուժե
Փոքրիկ մկնիկը ճանապարհին մետաղադրամ է գտնում և իր համար կարմիր ժապավեն է գնում։ ժապավանով զարդարվելով` նա հիացմունք է առաջացնում անտառի բնակիչների մոտ, որոնք միանգամից ցանկանում են նրա հետ ընկերություն անել։
Սակայն մկնիկը որոշում է, որ ոչ ոք արժանի չէ իր հետ ընկերություն անելու և մերժում է նրանց։ Բայց երբ հայտնվում է չար կատվի ձեռքում զրկվում է ժապավեններից, նա հասկանում է, որ գեղեցկությունն ամենակարևորը չէ։
Արտադրություն
Մուլտֆիլմը նկարահանվել է երկու տարվա ընթացքում։ Դրա առաջին ցուցադրությունը ռուսական մեծ էկրանին լեփ-լեցուն դահլիճով տեղի է ունեցել 2014 թվականի հունվարի 18-ին, Միշկին քաղաքի մշակույթի տան համերգային դահլիճում։
Մուլտֆիլմն առաջին տիկնիկային աշխատանքն է վերականգնված «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայում և արված է խորհրդային անիմացիոն կինոյի ավանդույթներով, օպերատորական աշխատանքում օգտագործվել են նորարարական տեխնոլոգիաներ։ Նկարահանումների ժամանակ օգտագործվել են հատուկ թմբուկներ` շարժական ֆոն ստեղծելու համար, որոնք հարմարաեցված էին տեախցիկներին և թույլ էին տալիս համայնապատկեր նկարահանել ցանկացած կետից ու եռաչափություն հաղորդել մանրագույն դետալներին։ Տիկնիկներն ու դեկորացիաները պատրաստվել են ձեռքով, իսկ մի շարք հարմարանքներ պատրաստվել են զրոյից ։
Ռեժիսոր Սերգեյ Ստրուսովսկու խոսքով՝ մկնիկի համար նախատիպ է ծառայել Մերիլին Մոնրոն ։
Մուլտֆիլմը դրական քննադատություններ է ստացել ռուս քննադատների կողմից։ Նրանց խոսքով` «Քմահաճ մկնիկը» նշանակալի աշխատանք է ռուսական անիմացիայի համար։ Սա վերջին տարիներին Ռուսաստանում ստեղծված առաջին տիկնիկային մուլտֆիլմն է ։
Մի քանի երկրներ հետաքրքրվել են «Քմահաճ մկնիկը» մուլտֆիլմով։ Մուլտֆիլմի ցուցադրման մասին պայմանավորվածություն կա որոշ եվրոպական ալիքների հետ, ծրագրվում է այն թարգմանել օտար լեզուներով ։
Հեղինակներ
Մուլտֆիլմը նկարահանվել է ՌԴ Մշակույթի նախարարության պետական ֆինանսական աջակցությամբ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսական մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:2013 մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:«Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր
Զամբիայի դրոշ
Զամբիայի Հանրապետության դրոշը (Flag of Zambia) Զամբիայի Հանրապետության պետական խորհրդանիշերից է։ Ընդունվել է 1964 թվականի հոկտեմբերի 24-ին։
Կատեգորիա:Զամբիայի պետական խորհրդանիշեր Կատեգորիա:Ազգային դրոշներ Կատեգորիա:1964 դրոշներ
Դալլասի շրջան (Արկանզաս)
Դալլաս (Dallas County), ԱՄՆ Արկանզաս նահանգի շրջաններից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.730 կմ² է, բնակչությունը՝ 8.116 մարդ (2007 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Ֆորդիս բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1845 թ.։
Արտաքին հղում
Կատեգորիա:Արկանզասի շրջաններ
Դվաբզու
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 130 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Օզուրգեթից հեռու է 5 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում էր 1171 մարդ, մեծամասնությունը՝ վրացիներ (99 %)։
Տրանսպորտ
Գյուղը շրջկենտրոն Օզուրգեթի հետ կապված է ավտոխճուղով։ Այդտեղով է անցնում Թբիլիսի-Բաթում երկաթուղին։
Ամենամոտ նավահանգիստը Փոթին է, իսկ ամենամոտ օդանավակայանը գտնվում է Բաթում քաղաքում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Օզուրգեթի շրջան
Պոլևայա (քաղաքատիպ ավան, Ուկրաինա)
2001 թվականի տվյալներով Պոլևայա քաղաքատիպ ավանում բնակվում էր 452 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2609 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 173,25 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Դերգաչևի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:1678 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կրասնոգորկա (գյուղ, Տրոստյանեցի շրջան)
Կրասնոգորկա (Красногірка), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Տրոստյանեցի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1700 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Կրասնոգորկա գյուղում բնակվում էր 423 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1,35 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 313,33 մարդ/կմ²։
Բոլշեկիզիլբաևո
Բոլշեկիզիլբաևո (Большекызылбаево, Оло Ҡыҙылбай), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Մեչետլինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 451 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Մեչետլինսկի շրջանի բնակավայրեր
Մալայա Աշինկա
Մալայա Աշինկա (Малая Ашинка, Кесе Ашинка), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Իգլինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 4 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Իգլինսկի շրջանի բնակավայրեր
Մալմոր սյուր Կորրեզ (կանտոն)
Մալմոր սյուր Կորրեզ (Malemort-sur-Corrèze), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Լիմուզան շրջանում։ Կոռեզ դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Բրիվ լա Գեյյարդ օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2007 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 6101 մարդ էր։ Կանտոնի համարը 1934 է։ Կանտոնում կա 6 կոմունա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ
Սյուրղու (Խարբերդի գավառ)
Սյուրղու, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Խարբերդի գավառում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Դալյարի ավիաբազա
Դալյար (Dəllər), Ադրբեջանի ռազմաօդային ուժերին պատկանող ռազմական ավիաբազա։
Դալյարի ավիաբազան գտնվում է Ադրբեջանի Շամխոր շրջանի Դալյար ավանում։
Ռազմաբազայի օդոնավակայանի թռիչքուղին ունի 2498 մետր երկարություն, 41 մետր լայնություն և բետոնե ծածկ ։
Վինիգար բլրի հողմաղաց
Վինիգար բլրի հողմաղաց (Vinegar Hill Windmill), աշտարակային հողմաղաց Իռլանդիայի Ուեքսֆորդ կոմսությանի Էնիսքորթի քաղաքի Վինիգար բլրի վրա։
Պատմություն
Վինիգար բլրի հողմաղացը թվագրվում է 1600-1798 թվականների միջև։ Բլրի վրա միայնակ կանգնած փոքրածավալ շրջանաձև, մեկ հարթակով հողմաղաց է եղել։ Այն նստած էր աղյուսով շարված և քարով երեսպատված քարե կառույցի վրա ։
1798 թվականի ապստամբության ժամանակ հողմաղացը ապստամբների հրամանատարական կենտրոնն է եղել։ Նրանք հողմաղացի վրա իրենց դրոշն են բարձրացրել։ Երբ ապստամբությունը ճնշվել է, գեներալ Ջերայդ Լեյքը (Gerald Lake) 1798 թվականի հուլիսի 21-ին ապստամբների դրոշը փոխարինել է անգլիական արքայական դրոշով ։
Ներկա վիճակ
Մինչև 1840 թվականը ավերակ է եղել, ամենայն հավանականությամբ չի օգտագործվել 1798 թվականի ապստամբության ճնշվելուց հետո։ Հողմաղացը այժմ Իռլանդիայի ազգային հուշարձան է (համար 392) , և 1700 կառույցներից մեկն է, որոնց իռլանդական կառավարությունը 2011 թվականին դիտարկել է այս կարգավիճակից զրկելու ենթակա ։
Երբ 1960-ական թվականների հողմաղացը անմխիթար վիճակում է հայտնվել, բողոքի ծանուցում են փակցրել նրա պատին՝
Հողմաղացը, որպես 1798 թվականի ճակատամարտի մի էպիզոդ, ավելի մեծ՝ Ազգային 1798 թվականի ապստամբության կենտրոնի տարածքի մեջ է մտնում ,։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իռլանդիայի հուշարձաններ
Ֆրանսիա
Ֆրանսիական Հանրապետություն (République française, հայտնի նաև որպես Ֆրանսիա), ունիտար կիսանախագահական հանրապետություն Արևմտյան Եվրոպայում իր մի քանի անդրծովյան տարածքներով և կղզիներով, որոնք տեղակայված են Հնդկական, Խաղաղ և Ատլանտյան օվկիանոսներում։ Մայրցամաքային Ֆրանսիան ձգվում է Միջերկրական ծովից մինչև Անգլիական նեղուց և Հյուսիսային ծով, Հռենոսից մինչև Ատլանտյան օվկիանոս։ Նրան հաճախ անվանում են l’Hexagone (վեցանկյուն) նրա տարածքի աշխարհագրական պատկերի պատճառով։ Այն Արևմտյան Եվրոպայի խոշորագույն երկիրն է և երկրորդ ամենամեծը աշխարհում իր բացառիկ տնտեսական գոտով 11,035,000 կմ2՝ զիջելով միայն Միացյալ Նահանգներին (11,351,000 կմ2 / 4,383,000 ք մղոն)։
Նախորդ 500 տարիներին Ֆրանսիան մշակութային, տնտեսական, ռազմական և քաղաքական ասպարեզներում գերիշխող դիրք է ունեցել ինչպես Եվրոպայում, այնպես էլ ամբողջ աշխարհում։ 17-րդ և 18-րդ դարերի ընթացքում Ֆրանսիայի գաղութները դարձան Հյուսիսային Ամերիկայի և Հարավարևելյան Ասիայի հսկայական մասը. 19-րդ դարում և 20-րդ դարի սկզբներին Ֆրանսիան կառուցեց այդ ժամանակվա երկրորդ ամենամեծ գաղութատիրական տերությունը՝ ներառելով Հյուսիսային, Արևմտյան և Կենտրոնական Աֆրիկայի, Հարավարևելյան Ասիայի մեծ մասը, ինչպես նաև տիրացավ Կարիբյան և Խաղաղօվկիանոսյան շատ կղզիների։
Ֆրանսիան Միավորված ազգերի կազմակերպության հիմնադիր անդամն է, նաև Եվրամիության, Եվրախորհրդի, Ֆրանկոֆոնիայի, Մ8, Մ20, ՆԱՏՕ-ի, ՏՀԶԿ, ԱՀԿ և Լատինական միության անդամ։
Անվանում
«Ֆրանսիա» անվանումը ծագում է լատիներեն Francia բառից, որը նշանակում է «Ֆրանկների երկիր» ։ Կան նաև այլ վարկածներ կապված «ֆրանկ» անվանման ծագումնաբանութան հետ։ Դրանցից մեկը գալիս է նախագերմաներեն frankon բառից, որը թարգմանվում է գեղարդ, քանի որ ֆրանկների նետող կացինները կոչվում էին ֆրանցիսկա ։ Մեկ այլ վարկածով, «ֆրանկ» գերմանական լեզուներով նշանակում է ազատ։
Նախապատմություն և նախնադար
Հնագետների կատարած պեղումներից պարզվել է, որ Ֆրանսիայի տարածքում մարդը բնակություն է հաստատել դեռևս 1.8 միլիոն տարի առաջ ։ Նախնադարում մարդիկ ստիպված էին ապրել քոչվորական կյանքով՝ զբաղվելով հիմնականում որսորդությամբ և հավաքչությամբ ։ Ֆրանսիայում հաշվվում է մեծ թվով նկարազարդ քարանձավներ վերին պալեոլիթի դարաշրջանից, որոնց լավագույն նմուշներից են Լասկո քարանձավի նկարները (Դորդոն, մոտավոր 18000 մ.թ.ա)։
Վերջին սառցե դարաշրջանի ավարտին (մ.թ.ա. 10000) կլիման բարելավվեց, և մոտ մ.թ.ա. 7000-ից Արևմտյան Եվրոպայի այս հատվածը մտավ Նեոլիթյան դարաշրջան, և բնակիչներն անցան նստակյաց կյանքի։ Մ.թ.ա. 4-րդ և մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակների միջև տեղի ունեցած ժողովրդագրական և գյուղատնտեսական բուռն զարգացումից հետո, մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակի վերջում ի հայտ եկավ մետաղագործությունը, մարդիկ սկսեցին օգտագործել բրոնզ, պղինձ, ոսկի, հետագայում նաև երկաթ ։
Գալիա
Մ.թ.ա 600 թվականին Իոնիացի հույները Փոկեա քաղաքից հիմնեցին հունական գաղութ Մասալիան (ներկայիս Մարսել), Միջերկրական ծովի ափին՝ կառուցելով Ֆրանսիայի ամենահին քաղաքը ։ Նույն ժամանակաշրջանում, որոշ գալլական կելտական ցեղեր թափանցեցին ներկայիս Ֆրանսիայի տարածքի որոշ հատվածներ, սակայն տարածվեցին Ֆրանսիայի խորքերը միայն մ.թ.ա 5-րդ դարից 3-րդ դարում ։
Գալիա երկրամասի տարածքները այդ ժամանակ ընկած էին Հռենոսի, Ատլանտյան օվկիանոսի, Պիրենեյների և Միջերկրական ծովի միջև։ Ժամանակակից Ֆրանսիայի տարածքները մոտավոր համընկնում են Գալիայի հետ։ Գալիան բարգավաճող երկիր էր, որի հարավային մասը ենթարկվում էր հռոմեական և հունական ճնշումներին։ Մ. թ. ա 390 թվականին Գալլերի առաջնորդ Բրենուսը անցավ Ալպերը և ներխուժեց Իտալիա՝ հաղթելով Ալլիայի ճակատամարտում և պաշարեց Հռոմը։
Գալիական ներխուժումը թուլացրեց Հռոմը՝ բերելով շատ իտալական ցեղերի ընդվզման։ Հաջորդ 50 տարում մեկ առ մեկ այդ ընդվզումները ճնշվեցին, և վերականգնվեց Հռոմի իշխանությունը։ Գալլերը շարունակեցին ներխուժումները մինչև մ.թ.ա. 345 թվականը, երբ կնքվեց խաղաղության պայմանագիր Հռոմի հետ։ Սակայն հռոմեացիները և գալլերը շարունակում էին մնալ թշնամիներ, և գալլերը մնում էին սպառնալիք Հին Հռոմի համար։
Մոտ մ.թ.ա 125 թվականին հարավային Գալիան նվաճվեց հռոմեացիների կողմից, և նրանք անվանեցին տարածաշրջանը Provincia Romana ("Հռոմեական պրովինցիա"), որը հետագայում ֆրանսերեն կոչվեց Պրովանս ։ Բրեննուսի կողմից Հռոմի պաշարումը դեռ թարմ էր հռոմեացիների հիշողությունում, երբ Հուլիոս Կեսարը գրավեց Գալիայի մնացած հատվածը և ճնշեց գալլ առաջնորդ Վերցինգեթորիկսի ապստամբությունը մ.թ.ա. 52-ին ։
Գալիան բաժանվեց Օգոստոս կայսրի կողմից հռոմեական պրովինցիաների, որոնցից հիմնականներն են Գալիա Նարբոնենսիսը հարավում, Գալիա Աքվիտանիան հարավ-արևմուտքում, Գալիա Լուգդունենսիսը կենտրոնում և Գալիա Բելգիկան հյուսիսում ։ Գալլա-հռոմեական ժամանակաշրջանում հիմնադրվեցին շատ քաղաքներ, ներառած Լուգդունումը (ներկայիս Լիոն), որը հռչակվեց Գալիայի մայրաքաղաք ։ Այս քաղաքները կառուցվել են ավանդական հռոմեական ոճով, իրենց թատրոններով, կրկեսներով, ամֆիթատրոնով և շոգեբաղնիքով։ Գալլերը հռոմեական տիրապետության տակ ի վերջո ընդունեցին հռոմեական լեզուն (լատիներենը, որից էլ հետագայում ձևավորվեց ֆրանսերենը) և մշակույթը։ Հռոմեական բազմաստվածությունը խառնվեց գալլական բազմաստվածության հետ, և ձևավորվեց սինկրետիզմ։
Մոտավորապես մ.թ. 3-րդ դարում Հռոմեական Գալիան կանգնեց ճգնաժամի առաջ, նրա սահմաններից ներս էին թափանցում բարբարոսները ։ Կենտրոնական կայսերական իշխանության թուլացման հետ գալլա-հռոմեացի ղեկավարները անկախություն հռչակեցին և ստեղծեցին կարճ կյանք ունեցած Գալիական կայսրությունը, որը փլուզվեց Շալոնի ճակատամարտում 274-ին, արդյունքում Գալիան նորից միացվեց Հռոմեական կայսրությանը։
Այնուամենայնիվ, իրավիճակը բարելավվեց 4-րդ դարի առաջին կեսին, որը Հռոմեական Գալիայի վերածննդի ու բարգավաճման ժամանակաշրջանն էր ։ 312-ին, կայսր Կոստանդիանոս Ա Մեծը ընդունեց քրիստոնեություն, իսկ 313-ի Միլանի էդիկտով թույլատրվեց քրիստոնեության ազատ դավանումը։ Քրիստոնյաները, ովքեր մինչ այդ հետապնդվում էին, ավելացան ողջ Հռոմեական կայսրությամբ մեկ ։ Սակայն սկսած 4-րդ դարի կեսերից՝ բարբարոսների ներխուժումները վերսկսվեցին և գերմանական ցեղերը, ինչպիսիք են վանդալները, սուեբները և մի շարք ոչ գերմանական ցեղեր՝ այդ թվում ալանները անցան Հռենոսը և ներխուժեցին Գալիա, Իսպանիա և կործանվող Հռոմեական կայսրության այլ տիրույթներ ։
Միջին դարերից մինչև Ֆրանսիական Հեղափոխություն
Հեթանոս ֆրանկները, որոնց անվանումից առաջացել է «Ֆրանկիան», նախապես բնակվել են Գալիայի հյուսիսում, բայց Խլոդվիգ I-ի գլխավորությամբ նվաճեցին հյուսիսային և կենտրոնական Գալիայի շատ թագավորություններ։ 498 թվականին, Խլոդվիգ I-ը առաջին գերմանացի նվաճողն էր Հռոմեական կայսրության կործանումից հետո, ով ընդունեց Կաթոլիկություն, այլ ոչ թե Արիոսականություն, այս պատճառով Ֆրանսիային Հռոմի պապի կողմից տրվեց «Եկեղեցու ավագ դուստր» (La fille aînée de l’Église) կոչումը և ֆրանսիացի թագավորներին անվանում էին «Ամենաքրիստոնյա թագավորներ» (Rex Christianissimus)։
Ֆրանկներն ընդունեցին քրիստոնեություն որպես գալլա-հռոմեացիների հաջորդողներ, և հին Գալիան վերանվանվեց Ֆրանկիա («Ֆրանկների երկիր»)։ Գերմանացի ֆրանկները ընդունեցին ռոմանական լեզուները, բացառությամբ երկրի հյուսիսային շրջանների, որտեղ հռոմեական բնակավայրերը խիտ չէին, և գերիշխում էին գերմանական լեզուները։ Խլոդվիգը Փարիզը դարձրեց մայրաքաղաք և հիմնեց Մերովինգների տոհմը, սակայն նրա թագավորությունը չգոյատևեց մինչև նրա մահը։ Ֆրանկները իրենց սեփականությունը հանդիսացող տարածքները բաժանեցին չորս թագավորությունների՝ Փարիզ, Օրլեանս, Սոյսոնս և Ռեյմս։ Մերովինգյան վերջին թագավորները, որոնք հայտնի են նաև որպես Roi fainéant («ծույլ թագավորներ»), հանձնեցին իրենց իշխանությունը բարձրաստիճան պալատականներին։ Բարձրաստիճան պալատականներից մեկը՝ Շարլ Մարտելը, ճնշեց մուսուլմանական զորքերի առաջխաղացումը Հիսպանիաից Տուրսի ճակատամարտում (732) և մեծ հարգանք վաստակեց ֆրանկների թագավորություններում։ Նրա որդին՝ Պիպին կարճահասակը, նվաճեց Ֆրանկիայի թագը և հիմնեց Կարոլինգյան տոհմը։ Պիպինի որդին՝ Կառլոսը վերամիավորեց ֆրանկների թագավորությունները և հիմնեց կայսրություն, որ տարածվում էր Արևմտյան ու Կենտրոնական Եվրոպայով մեկ։
Կառլոսը, Հռոմի պապ Լևոն III-ի կողմից հռչակվելով Սրբազան Հռոմեական կայսրության կայսր, հիմք ֆրանսիական կառավարություն երկարատև կապերին Պապականության հետ, և փորձեց վերածնել Արևմտյան հռոմեական կայսրությունը և նրա մշակութային ժառանգությունը։ Այս ահռելի կայսրության քաղաքացիական ծառայողները ունեին բարձր մակարդակ և ունեին ոչ ժառանգական տիտղոսներ, օրինակ մարկիզներ, դքսեր և այլն։ Կառլոս Մեծի որդի Լյուդովիկոս I Բարեպաշտը (կայսր 814–840 թվականներին) կարողացավ պահպանել կայսրության միասնականությունը, սակայն այս կայսրությանը վիճարկված չէր գոյատևել նրա մահվանից հետո։ 843 թվականին Վերդենի պայմանագրով, կայսրությունը բաժանվեց նրա երեք որդիների միջև՝ Արևելյան Ֆրանկիան անցավ Լյուդովիկոս Գերմանացուն, Միջին Ֆրանկիան անցավ Լոթար I-ին և Արևմտյան Ֆրանկիան՝ Կառլոս II Ճաղատին։ Արևմտյան Ֆրանկիան իր տարածքներով գտնվում էր ներկայիս Ֆրանսիայի տարածքում ։
9-րդ և 10-րդ դարերի ընթացքում երկիր սկսեցին ներխուժել վիկինգները, Ֆրանսիան դարձավ ապակենտրոնացված երկիր, ազնվական տիտղոսները դարձան ժառանգական, որի արդյունքը եղավ ընդվզումների մեծ ալիքը. այս ժամանակահատվածում երկրում հաստատվեց ֆեոդալիզմ։ Ժամանակի ընթացքում թագավորի որոշ վասալներ այնքան հզորացան, որ լուրջ վտանգ էին ներկայացնում թագավորի համար։ Կարոլինգյան տոհմը Ֆրանսիայում իշխեց մինչև 987-ը, երբ Ֆրանսիայի դուքս Հուգո Կապետը թագադրվեց Ֆրանսիայի թագավոր ։ Նրա ժառանգները, Կապետների տոհմը, Վալոիսների տոհմը և Բուրբոնների տոհմը մի շարք պատերազմների միջոցով աստիճանաբար միավորեցին երկիրը։ Ֆրանսիական ասպետները մասնակցեցին Խաչակրաց արշավանքներին 1095-ից 1291 թվականներին։
Ալբիգենյան խաչակրաց արշավանքները սկսվեցին 1209-ին. նպատակն էր հերետիկոս կատարներին դուրս քշել ներկայիս Ֆրանսիայի հարավարևմտյան հատվածից։ Արդյունքում կատարները դուրս քշվեցին, և Թուլուզի երկրամասը միացվեց Ֆրանսիայի թագավորությանը ։ Հետագայում թագավորները ընդլայնեցին թագավորության տարածքները՝ ծածկելով ներկայիս Ֆրանսիայի մեծ մասը։
Կառլոս IV-ը 1328 թվականին մահացավ առանց ժառանգի ։ Ըստ օրենքի՝ գահը չէր կարող անցնել իգական սեռի ներկայացուցչի կամ իգական սեռի ներկայացուցչի այլ ժառանգների ։ Այսպես գահն անցավ Ֆիլիպ Վալուային, որը Կառլոսի զարմիկն էր, այլ ոչ թե կնոջ կողմից զարմիկ Էդուարդին, որը հետագայում դարձավ Անգլիայի թագավոր։ Իր գահակալման ժամանակ Ֆիլիպ Վալուան Ֆրանսիային բերեց իր հզորության գագաթնակետին միջին դարերում ։ Սակայն, Ֆիլիպի գահը վիճարկվեց Էդուարդ III-ը և 1337-ին, երբ բարձրացավ Սև Մահի առաջին ալիքը, Անգլիան և Ֆրանսիան սկսեցին մի պատերազմ, որը հետագայում կոչվեց Հարյուրամյա պատերազմ ։ Հակամարտության ընթացքում սահմանները շատ փոփոխվեցին, բայց ֆրանսիական տարածքները մնացին անգլիացիների տիրապետության տակ տասնամյակներ։
Ունենալով խարիզմատիկ առաջնորդներ ինչպիսիք են Ժաննա դ'Արկը և Լա Հիրը, ֆրանսացիներն ազատագրեցին ամբողջ տարածքը բացառությամբ Կալե նավահանգստի, որն ազատագրվեց ավելի ուշ՝ 1558 թվականին։ Ինչպես ամբողջ Եվրոպան, Ֆրանսիան նույնպես տուժեց Սև Մահից։ 1340 թվականին Ֆրանսիան ուներ մոտ 17 միլիոն բնակիչ, բայց համաճարակից հետո այն նվազեց կիսով չափ ։
Ֆրանսիական վերածնունդն անցավ երկարաժամկետ պատերազմների միջով, որոնք հայտնի են որպես Իտալական պարտերազմներ՝ Ֆրանսիայի թագավորության և Սրբազան Հռոմեական կայսրության միջև։ Այս ժամանակահատվածում տեղի ունեցավ ֆրանսերենի ստանդարտացումը, որը դարձավ Ֆրանսիայի պաշտոնական և եվրոպական ազնվականների լեզուն։ Ֆրանսիացի ճանապարհորդներ ինչպիսիք էին Ժակ Կարտիերը կամ Սամուել դը Շամպլեյնը, նվաճեցին նոր տարածքներ Ամերիկայում, սկիզբ դնելով Ֆրանսիական գաղութային կայսրությանը։
Բողոքականության տարածումը Եվրոպայում հանգեցրեց Ֆրանսիայում քաղաքացիական պատերազմի, որը հայտնի է որպես Ֆրանսիայի կրոնական պատերազմներ, որտեղ առավել տխրահռչակ դեպքերից է հազարավոր հուգենոտների սպանությունը 1572 թվականի Սուրբ Բարդուղիմեոսի օրը ։ Կրոնական պատերազմներն ավարտվեցին Հենրի IV-ի Նանտյան հրամանագրով, որը որոշակի կրոնական ազատություն էր տալիս հուգենոտներին։ Հենրի IV-ը ավելի ուշ սպանվեց կաթոլիկ մոլեռանդի կողմից, իսկ հուգենոտների պայքարը շարունակվեց մինչև 18-րդ դարը։
Լյուդովիկոս XIII-ի օրոք, Կարդինալ Ռիշելիեի համառ ջանքերով կենտրոնացվեց իշխանությունը, և Ֆրանսիան սկսեց գերիշխել Եվրոպայում։ Գահը ժառանգեց Լյուդովիկոս XIV-ը։ Լյուդովիկոս XIV-ի գահակալության ընթացքում տեղի ունեցան ընդվզումներ, որոնք հայտնի են Ֆրոնդե անվամբ, նույն ժամանակ սկսվեց Իսպանիայի հետ պատերազմը։ Այդ ընդվզումները գլխավորում էին ֆեոդալները ընդդեմ բացարձակ միապետության։
Միապետությունը հասավ իր գագաթնակետին 17-րդ դարում Լյուդովիկոս XIV-ի օրոք։ Ճնշելով խոշոր ֆեոդալների ընդվզումները՝ թագավորի իշխանությունը դարձավ անվիճարկելի։ Մասնակցելով մեծ թվով պատերազմների նա վերածեց Ֆրանսիան Եվրոպայի այդ ժամանակների գերիշխող տերության։ Այդ ժամանակահատվածում Ֆրանսիան ուներ ամենամեծ բնակչությունը Եվրոպայում (տես Ֆրանսիայի բնակչություն) և մեծ ազդեցություն ուներ եվրոպական քաղաքականության, տնտեսության և մշակույթի վրա։ Ֆրանսերենը դարձավ ամենաշատ օգտագործվող լեզուն դիվանագիտության, գիտության, գրականության ոլորտներում և մնաց այդ դիրքերում մինչև 20-րդ դարը ։ Բացի այդ Ֆրանսիան ձեռք բերեց շատ անդրծովյան տարածքներ Ամերիկայում, Աֆրիկայում և Ասիայում։ Լյուդովիկոս XIV-ը նաև չեղյալ համարեց Նանտյան էդիկտը և աքսորեց հազարավոր հուգենոտների։
Լյուդովիկոս XV-ի օրոք Ֆրանսիան կորցրեց Նոր Ֆրանսիան և Հնդկական տարածքների մեծ մասը և պարտվեց Յոթնամյա պատերազմում, որը ավարտվեց 1763 թվականին։ Ֆրանսիայի մարցամաքային տարածքը շարունակում էր աճել. խոշոր նվաճումներից էր Լոթարինգիան (1766 թվական) և Կորսիկան (1770 թվական)։ Որպես ժողովրդի աջակցությունը չունեցող թագավոր, Լյուդովիկոս XV-ի իշխանությունը թույլ էր, և նրա ֆինանսական, քաղաքական և ռազմական թույլ կառավարումը հանգեցրեց հեղափոխության իր մահվանից 15 տարի անց ։
Լյուդովիկոս XVI-ը՝ Լյուդովիկոս XV-ի թոռը, մեծապես աջակցում էր ամերիկացիներին հեղափոխության ժամանակ, ովքեր ուզում էին անկախանալ Մեծ Բրիտանիայից։ Արդյունքում Ֆրանսիան ընկավ ֆինանսական ճգնաժամի մեջ, որը և դարձավ հեղափոխության հիմնական պատճառը։
Լուսավորության դարաշրջանում Ֆրանսիայում տեղի ունեցան մեծ հայտնագործություններ, ինչպիսիք են թթվածնի հայտնագործումը (1778 թվական) և առաջին օդապարիկը (1783 թվական), որոնք հայտնաբերեցին ֆրանսիացի գիտնականները 18-րդ դարում։ Հայտնի ֆրանսիացի ճանապարհորդները մեծ դեր խաղացին աշխարհագրական հայտնագործությունների ժամանակ։
Միապետությունից հանրապետություն
Բաստիլի գրավումից հետո՝ 1789-ի հուլիսի 14-ին, Ֆրանսիայում բացարձակ միապետությունը դարձավ սահմանադրական միապետություն։ Մարդու և քաղաքացիների իրավունքների հռչակագրով սահմանվեց Ֆրանսիայի մարդու և քաղաքացիների իրավունքների հիմնարար սկզբունքեր բոլորի համար առանց բացառությամբ։ Այն ոչնչացրեց ազնվականների արտոնությունները և հավասար պայմաններ սահմանեց բոլորի համար։ Միապետությունը սահմանափակվեց, և բոլոր քաղաքացիներն իրավունք ունեին մասնակցել օրենսդրական գործընթացին։ Առաջ եկավ մամուլի և խոսքի ազատություն, և կամայական բոլոր ձերբակալությունները դարձան պատժելի։
Մինչդեռ Լյուդովիկոս XVI-ը՝ որպես սահմանադրական միապետ, մեծ ժողովրդականություն էր վայելում, նրա փախուստը դեպի Վերանես ցույց տվեց, որ նա ուզում է փոխել իրավիճակը և հույս ունի օտարերկրյա ուժերի միջոցով վերականգնել բացարձակ միապետությունը։ Վստահությունն արքայի նկատմամբ խորապես ընկավ և բերեց գահի կորստին ու հանրապետության ստեղծման հավանականության մեծացմանը։
Եվրոպայում միապետները միավորվեցին ընդդեմ նոր վարչակարգի, որպեսզի Ֆրանսիայում վերականգնեն բացարձակ միապետությունը՝ Բրանսվիքի դուքսը, ղեկավարելով Ավստրո-պրուսական զորքերը, խոստացավ հողին հավասարեցնել Փարիզը, եթե միապետին կամ նրա ընտանիքին բան պատահի։ Արտաքին սպառնալիքը գումարվեց ներքին ճգնաժամին և խառնաշփոթի արդյունքը եղավ այն, որ 1792-ի ապրիլի 20-ին Ավստրիական կայսրությանը պատերազմ հայտարարվեց։ Ապստամբությունն սկսվեց 1792-ի օգոստոսի 10-ին և ընդլայնվեց հետագա ամիսներին ։ Արդյունքում մեծ քաղաքական բռնություններից հետո, Ֆրանսիայում հաստատվեցին հանրապետական կարգեր 1792-ի սեպտեմբերի 22-ին։
Լյուդովիկոս XVI (և ավելի ուշ նրա կինը Մարիա Անտուանետան) դավաճանության համար մահապատժի ենթարկվեցին 1793-ին։ Եվրոպական միապետությունների աճող ճնշումները, ներքին հակահեղափոխական բախումները երիտասարդ հանրապետությանը ահաբեկեցին։ 1793-1794 թվականներին 16.000-ից 40.000 մարդ մահապատժի ենթարկվեցին։ Արևմտյան Ֆրանսիայում հեղափոխականների և հակահեղափոխականների բախումներից զոհվեց մոտ 450.000 մարդ ։ Արդյունքում հակահեղափոխական բանակները պարտություն կրեցին և հանրապետությունը գոյատևեց։ Բացի այդ Ֆրասնիայի հանրապետականները ընդարձակեցրին իրենց սահմանները և հարևան պետություններում ստեղծեցին դուստր հանրապետյուններ։ Արտաքին ճնշումների ներքո տեղի ունեցավ Տերմիդորյան հեղաշրջումը որը վերջ դրեց ահաբեկչությանը և Ռոբեսպիերի բռնապետությանը։ Ստրկությունից հրաժարումը և տղամարդկանց ազատ ընտրելու իրավունքը չեղյալ համարվեցին։
Կարճ գոյատևած կառավարական սխեմայից հետո Նապոլեոն Բոնապարտը վերցրեց կառավարության ղեկը 1799-ին և նշանակվեց կոնսուլ, այնուհետև Ֆրանսիական կայսրության կայսր (1804–1814/1815)։ Որպես շարունակություն Ֆրանսիական հեղափոխական պատերազմների, եվրոպական միապետությունները պատերազմ հայտարարեցին Նապոլեոնի Ֆրանսիական կայսրությանը։ Նրա բանակները նվաճեցին Եվրոպա աշխարհամասի մեծ մասը՝ այնտեղ տանելով հեղափոխական մտքեր և տարածելով դրանք։ Սակայն Ռուսաստան ներխուժելուց հետո Նապոլեոնը պարտություն կրեց, և գահին վերադարձավ Բուրբոնների հարստությանը։ Նապոլեոնյան պատերազմների ընթացքում զոհվեց մոտ մեկ միլիոն ֆրանսիացի ։ Իր աքսորից կարճ վերադարձից հետո, Նապոլեոնը վերջնական պարտություն կրեց 1815-ի Վաթերլոոյի ճակատամարտում, և Բուրբոն միապետները նորից վերադարձան (1815-1830), նոր սահմանադրական սահմանափակումներով։ Իրեն չարդարացրած Բուրբոնյան հարստությանը գահընկեց արեցին 1830-ին, երբ ստեղվեց սահմանադրական Հուլիսյան Միապետությունը, որը իշխեց մինչև 1848-ը, երբ հիմնվեց Ֆրանսիական երկրորդ հանրապետությունը, 1848-ի Եվրոպական հեղափոխությունների արդյունքում։ Վերջապես ընդունվեց ստրկությունից հրաժարման և տղամարդկանց համատարած ընտրական իրավունքի մասին օրենքները, որոնք կարճ գոյատևում էին ունեցել առաջին հանրապետության ժամանակ։ 1852-ին Ֆրանսիական հանրապետության նախագահ Լուի-Նապոլեոն Բոնապարտը, Նապոլեոն I-ի եղբորորդին, հռչակվեց երկրորդ կայսրության կայսր որպես Նապոլեոն III։ Նա բազմապատկեց Ֆրանսիայի միջամտությունը միջազգային կոնֆլիկտներում, մասնավորապես Ղրիմի պատերազմում, Մեքսիկայում և Իտալիայում, որի արդյունքը եղավ Սավոյայի և Նիցցայի գրավումը։ Սակայն Նապոլեոն III-ը պարտություն կրեց Պրուս-Ֆրանսիական պատերազմում 1870-ին և նրա վարչակարգին փոխարինեց Երրորդ Ֆրանսիական հանրապետությունը։
Չնայած Ֆրանսիան արդեն ուներ գաղութներ 17-րդ դարից մինչև 18-րդ դարը, սակայն 19-րդ և 20-րդ դարերում նա այնքան ընդարձակեց իր գաղութատիրական իշխանությունը, որ դարձավ աշխարհի երկրորդ խոշորագույն գաղութատիրական երկիրը Բրիտանական կայսրությունից հետո։ Իր գագաթնակետին 1919 և 1939 թվականների ընթացքում, նրա գաղութների տարածքը հասնում էր 12,347,000 քառակուսի կիլոմետրի։ Ներառելով նաև Ֆրանսիայի տարածքը նրա տիրապետության տակ էր գտնվում 12,898,000 քառակուսի կիլոմետր 1920-ական և 1930-ականներին, որը աշխարհի ցամաքային մասի 8.6 %-ն էր։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Ֆրանսիան մտնում էր Անտանտի մեջ։ Հյուսիսային Ֆրանսիայի մի փոքր մաս նվաճված էր, բայց Ֆրանսիան և իր դաշնակիցները հաղթանակ տարան Առաջին համաշխարհային պատերազմում մեծ կորուստների գնով։ Առաջին համաշխարհայինի ժամանակ Ֆրանսիան կորցրեց մոտ 1.4 միլիոն զինվոր ։ Հետպատերազմյան փուլը նշանավորվեց միջազգային ինտենսիվ լարվածությամբ, որը բերեց որոշ բարեփոխումների ինչպիսիք էին ամենամյա արձակուրդը, 8 ժամյա աշխատանքային օրը և այլն։ Նացիստական Գերմանիայի Բլիցկրիգ արշավի արդյունքում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Ֆրանսիան բաժանվեց երկու մասի, հյուսիսային օկուպացված և հարավային կիսանկախ մասերի ։ Դաշնակիցների և Ֆրանսիական դիմադրության հաղթանակից հետո Ֆրանսիայի անկախությունը վերականգնվեց։ Չորրորդ հանրապետություն հիմնադրվեց Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո և ունեցավ նկատելի տնտեսական աճ (les Trente Glorieuses)։ Կանանց տրվեց ընտրական իրավունք 1944-ին։ Ֆրանսիան դարձավ ՆԱՏՕ-ի հիմնադիր անդամներից մեկը (1949), որը հակակշիռ էր արևելքի Վարշավյան պակտին։ Ֆրանսիան փորձեց վերականգնել վերահսկողությունը Վիետնամում, սակայն պարտություն կրեց 1954-ին Առաջին վիետնամական պատերազմում։ Ընդամենը մի քանի ամիս անց Ֆրանսիան նոր պատերազմ սկսեց Ալժիրի դեմ։ Բանավեճերը թե արդյուք արժե պահել վերահսկողությունը Ալժիրում, թուլացրեցին երկիրը՝ գրեթե բերելով քաղաքացիական պատերազմի։ 1958-ին թույլ և անկայուն Ֆրանսիական Հանրապետությունը բերեց հինգերորդ հանրապետության ստեղծմանը, որը ուժեղացրեց նախագահի լիազորությունները ։ Շառլ դը Գոլը կարողացավ պահպանել երկրի միասնությունը և հրաժարվեց պատերազմներից։ Ալժիրյան պատերազմում կնքվեց հաշտության պայմանագիր և արդյունքում Ալժիրը անկախացավ 1962-ին։ Ֆրանսիան աստիճանաբար անկախություն շնորհեց իր գաղութներին, որոնցից վերջինը դարձավ Վանուատուն 1980-ին։ 2015 թվականին Փարիզը ենթարկվեց իսլամական ահաբեկիչների մի քանի հարձակումների։ Հիմնականներից էին հունվարին Իլ դը Ֆրանս թաղամասում Շառլի Հեբդո ամսագրի խմբագիրների վրա հարձակումները, որի արդյունքում տեղի ունեցավ Ֆրանսիայի պատմության մեջ ամենաբազմամարդ երթը, որին մասնակցեցին 4,4 միլիոն մարդ ։ 2015 թվականի նոյեմբերին տեղի ունեցած ահաբեկչական հարձակումների զոհ դարձան 130 մարդ, ինչը ամենամահաբեր հարձակումներ Ֆրանսիայի վրա Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո և ամենամահաբերը Եվրոպայում 2004 թվականի Մադրիդի պայթյուններից հետո ։
Աշխարհագրություն
Մայրցամաքային Ֆրանսիան հիմնականում տեղակայված է 41-րդ և 51-րդ զուգահեռականների միջև (Դանկրիկը գտնվում է հենց 51-րդ զուգահեռականի վրա ու 6-րդ և 10-րդ լայնության միջև) Եվրոպայի արևմուտքում։
Չնայած մայրցամաքային Ֆրանսիան տեղակայված է Արևմտյան Եվրոպայում, այն նաև ունի մեծ թվով տարածքներ Հյուսիսային Ամերիկայում, Կարիբյան ծովում, Հարավային Ամերիկայում, Հնդկական օվկիանոսի հարավային մասում, Խաղաղ օվկիանոսում և Անտարկտիդայում ։ Այս տարածքները ունեն կառավարման տարբեր ձևեր։ Ֆրանսիայի անդրծովյան դեպարտամենտները ցամաքային սահման ունեն Բրազիլիայի և Սուրինամի հետ։
Մայրցամաքային Ֆրանսիայի տարածքը 547 030կմ2 է, լինելով ամենամեծը իր տարածքով Եվրոպական միությունում ։ Ֆրանսիան ունի լայն բազմազան լանդշաֆտ, սկսած ափամերձ հարթավայրերով հյուսիսում և արևմուտքում մինչև լեռնային գոտիներով՝ հարավ-արևելքում Ալպերը, Կենտրոնական մասիվը հարավ կենտրոնական մասում և Պիրենեյները հարավ-արևմուտքում։
4810.45 մետր ծովի մակերևույթից բարձր գտնվում է Արևմտյան Եվրոպայի ամենաբարձր կետը՝ Մոնբլանը, այն գտնվում է Ալպերում Ֆրանսիայի և Իտալիայի սահմանին։ Մայրցամաքային Ֆրանսիան նաև ունի ընդարձակ գետային համակարգ, ինչպիսիք են Սենը, Լուարը, Գարոնան և Հռենոսը, որոնք սկիզբ են առնում Կենտրոնական Մասիվից ու Ալպերից և թափվում Միջերկրական ծով։
Ֆրանսիայի ընդհանուր ցամաքային տարածքը իր անդրծովյան տարածքներով (674843 km2) կազմում է Երկրի ցամաքային մակերեսի 0.45%-ը։ Ֆրանսիան ունի երկրորդ ամենամեծ Բացառիկ տնտեսական գոտին (ԲՏԳ) աշխարհում, որը 11035000 km2 է, մոտավոր 8%-ը բոլոր ԲՏԳ-ների ընդհանուր մակերեսի, հետ է միայն Միացյալ Նահանգներից (11351000 km2) և առաջ է Ավստրալիայից (8232000 km2) ։
Հյուսիսում և հյուսիս արևմուտքում կլիման բարեխառն է, սակայն ծովային ազդեցության տակ մայրցամաքային Ֆրանսիայի մնացած մասի կլիման բազմազան է ։
Հարավ արևելքում իշխում է Միջերկրյածովյան կլիման։ Արևմուտքում կլիման օվկիանոսային է առատ անձրևներով, մեղմ ձմեռներով և զով կամ տաք ամառներով։ Ներքին կլիման առավելապես մայրցամաքային է շոգ ամառներով, ցուրտ ձմեռներով և ոչ առատ անձրևներով։ Ալպերում և այլ լեռնային հատվածներում տիրում է Ալպիական կլիման իր տարեկան միջինից ցածր ջերմաստիճանով, ինչպես նաև տևական ձյան ծածկով։
Շրջակա միջավայր
Ֆրանսիան առաջին երկրներից էր, որ ստեղծեց շրջակա միջավայրի նախարարություն 1971 թվականին ։ Չնայած Ֆրանսիան արդյունաբերական և զարգացող երկիր է, այն միայն տասնյոթերորդն է իր կողմից ածխածնի երկօքսիդի արտանետումների քանակով աշխարհում, հետևում թողնելով այնպիսի նոսր բնակեցված երկրներ, ինչպիսիք են Կանադան, Սաուդյան Արաբիան և Ավստրալիան։ Սա հետևանք էր Ֆրանսիայի կառավարության որոշմանը 1974 թվականից (1973 թվականի նաֆթային ճգնաժամից հետո ) ներդրումներ կատարել ատոմային էներգիայի բնագավառում, որը ներկայումս կազմում է Ֆրանսիայի էլեկտրաէներգիայի արտադրության 78%-ը և բացատրում է թե ինչու են արտանետումները ավելի քիչ քան մյուս երկրներում ։
Ինչպես բոլոր Եվրոպական միության անդամները, Ֆրանսիան համաձայնվել է քչացնել արտանետումները 20%-ով մինչև 2020 թվականը 1990 թվականի մակարդակից ։ համեմատության համար ԱՄՆ-ն խոստացել է արտանետումները քչացնել միայն 4 %-ով իսկ Չինաստանը հայտարարել է, որ ցանկանում է նվազեցնել իր ածխածնի արտանետումները 40-45%-ով մինչև 2020 թվականը (համեմատած 2005 թվականի մակարդակներին), ինչը նշանակում է, որ ՀՆԱ-ի տարեկան 8 % աճի դեպքում, արտանետումները իրականում կնվազեն 80%-ից 250%-ով ։
2009 թվականի դրությամբ ֆրանսիական ածխածնի երկօքսիդի արտանետումները մեկ շնչին ընկնող մակարդակով ավելի ցածր էր, քան Չինաստանում ։
Անտառները կազմում են Ֆրանսիայի տարածքի 28,27 %-ը ։ Ֆրանսիան իր անտառների քանակով երկրորդն է ԵՄ-ում ։ Ֆրանսիական անտառները նաև ամենաբազմազանն են Եվրոպայում, հաշվվում է մոտ 140 անուն ծառատեսակ։ Առաջին տաքսի-կառքերը եղել են Ֆրանսիայում և կոչվում էին «Ֆիակրա» ։ Ֆրանսիայում կան 9 ազգային այգիներ և 46 բուսաբանական այգիներ ։
Վարչական բաժանում
Ֆրանսիան բաժանված է 27 վարչական երկրամասի ։ 22-ը գտնվում են մայրցամաքային Ֆրանսիայում (21 մայրցամաքային Ֆրանսիայի ցամաքային մասում, մեկը ցամաքից դուրս Կորսիկա), և չորս անդրծովյան երկրամասի։ Երկրամասերը իրենց հերթին բաժանվում են 101 դեպարտեմաների, որոնք համարակալված այբբենական կարգով։ 101 դեպարտեմաները բաժանվում են 341 արոնդիսմաների, որոնք, իրենց հերթին, բաժանվում են 4.032 կանտոների։
Անդրծովյան դեպարտամենտներ և տարածքներ
Ֆրանսիայի 101 դեպարտամենտներից հինգը անդրծովային են (Ֆրանսիական Գվիանա, Գվադելուպա, Մարտինիկա, Մայոտա և Ռեյունյոն), որոնք հանդիսանում են Եվրոպական միության և Ֆրանսիայի մաս։
Բացի 27 երկրամասերից և 101 դեպարտամենտներից Ֆիանսիան ունի նաև հինգ համայնքներ (Ֆրանսիական Պոլինեզիա, Սուրբ Բարդուղիմեոսի կղզի, Սեն Մարտեն, Սենտ Պիեռ և Միքելոն և Ուոլիս և Ֆոտունա), մեկ sui generis համայնք (Նոր Կալեդոնիա), մեկ անդրծովյան տարածք (Ֆրանսիական հարավային և անտարկտիկ տարածքներ) և մեկ կղզի տեղակայված Խաղաղ օվկիոսում (Կլիպպերտոն).
Անդրծովյան տարածքները և համայնքները հանդիսանում են Ֆրանսիայի հանրապետության մաս, սակայն չեն հանդիսանում Եվրոպական միության մաս և նրա հարկաբյուջետային գոտի (բացառությամբ Սուրբ Բարդուղիմեոսի կղզու, որը առանձնացավ Գվադելուպայից 2007-ին)։ Խաղաղօվկիանոսյան համայնքները դեռևս օգտագործում են Ֆրանկ որոնց ծավալը չափվում է Եվրոյով։
Կառավարություն
Ֆրանսիայի հանրապետությունը ունիտար կիսանախագահական հանրապետություն է ուժեղ ժողովրդավարական ավանդույթներով։ Հինգերորդ հանրապետության սահմանադրությունը ընդունվել է 1958-ի սեպտեմբերի 28-ի հանրաքվեով ։ Այն մեծապես ամրապնդեց գործադիրի լիազորությունները խորհրդարանի նկատմամբ։ Գործադիր ճյուղը բաժանված է երկու ղեկավարի միջև՝ Հանրապետության նախագահ, որը ներկայումս Էմանուել Մակրոնն է, ով պետության գլուխն է և ընտրվում է 5 տարի ժամկետով (նախկինում 7 տարի) և կառավարությունը, որը գլխավորում է նախագահի կողմից նշանակված վարչապետը։
Ֆրանսիայի խորհրդարանը երկպալատանի է` կազմված ազգային ժողովից (Assemblée Nationale) և Սենատից ։ Ազգային ժողովի պատգամավորները ընտրվում են տարածաշրջանային ընտրատարածքներից հինգ տարով ։ Ազգային ժողովն իրավունք ունի ցրելու կաբինետը և այդպիսով Ազգային ժողովը մեծ ազդեցություն ունի կառավարության վրա։ Սենատորները ընտրվում են ընտրական հանձնաժողովի կողմից վեց տարով (նախկինում 9 տարի) և նստատեղերի կեսը ընտրվում է ամեն երեք տարին մեկ սկսած 2008-ի սեպտեմբերից ։
Սենատի օրենսդիր իշխանությունը սահմանափակ է, երկու պալատների միջև տարաձայնության դեպքում նախապատվությունը տրվում է Ազգային ժողովի որոշմանը ։ Կառավարությունը մեծ ազդեցության իրավունք ունի խորհրդարաններում օրակարգի ձևավորման հարցում։
Ֆրանսիայի քաղաքական դաշտը բաժանված է երկու հակամարտող կողմերի՝ ձախաթևյան, որը կենտրոնացած է Ֆրանսիական սոցիալիստական կուսակցության շուրջը և աջաթևյան, որը կենտրոնացած է Միասնություն հանուն հանրապետության կուսակցության և ներկայումս նրանց իրավահաջորդ Դաշինք հանուն ազգային շարժման կուսակցության շուրջ (UMP) ։ Գործադիր իշխանությունը ներկայումս կազմված է UMP-ից։
Օրենք
Ֆրանսիայում գործում է քաղաքացու իրավունքի համակարգը, այսինքն իրավունքը ծագում է գրված օրենքներից, դատավորները չեն կարող այն փոփոխության ենթարկել և պետք է ղեկավարվեն միայն գրված օրենքով։ Օրենքի հիմնական սկզբունքները հիմնված են Նապոլեոնական կոդեկսի վրա, որն իր հերթին մեծապես հիմնված է Լյուդովիկոս XIV-ի կողմից ընդունված օրենքների վրա։ Մարդու իրավունքների հռչակագիրը և քաղաքացիական իրավունքը կոչված են արգելել հասարակության դեմ կատարվող գործողությունները։
Ֆրանսիայի օրենսդրությունը բաժանված է երկու ճյուղի՝ անձնական իրավունք և ժողովրդական իրավունք։ Անձնական իրավունքը ներառում է քաղաքացիական իրավունքը և քրեական իրավունքը։ Ժողովրդական իրավունքը ներառում է վարչական իրավունքը և սահմանադրական իրավունքը։ Սակայն, գործնական առումով ֆրանսիական օրենսդրությունը բաղկացած է երեք հիմնական ոլորտներից՝ քաղաքացիական իրավունք, քրեական իրավունք և վարչական իրավունք։
Միջազգային հարաբերություններ
Ֆրանսիայի միջազգային հարաբերությունները հիմնականում սկիզբ են առնում Եվրոպական Միությունից, որում նա հանդիսանում է հիմնադիր անդամ։ 1960-ականներին Ֆրանսիան փորձում էր դուրս մղել կազմակերպությունից Բրիտանիային ՝ փորձելով կառուցել միություն միայն մայրցամաքային Եվրոպայում։ Սկսած 1960-ականներից, Ֆրանսիան սերտ համագործակցություն է վարում Գերմանիայի հետ, Գերմանիայի հետ միասին ԵՄ-ում գրավելով գերիշխող դիրք ։
Ֆրանսիան ունի երկրորդ խոշորագույն դիվանագիտական ցանցը աշխարհում, զիջելով միայն ԱՄՆ-ին ։