cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սովորական իգուանա
Վտանգը և պահպանությունը
Ներկա պահին Կարմիր գրքում իգուանայի մասին տեղեկություն բացակայում է, այսինքն կարգավիճակը մնում է անորոշ ։ Բայց և այնպես, կենդանին ընդգրկված է CITES-ի (Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora) II Կոնվեկցիայի ծրագրի մեջ։ Տվյալ կարգավիճակը կենդանուն չի դասում վերացողների շարքը, սակայն հռչակում է, որ «տվյալ տեսակի առևտուրը պետք է լինի կարգավորված, որպեսզի ապագայում չկանգնեն վերացման վտանգի առաջ» ։
Խնամակալում
Կանաչ իգուանան մի շարք երկրներում մեծ հեղինակություն է վայելում որպես տարաշխարհիկ ընտանի կենդանի։ Միայն 1995 թվականին ԱՄՆ-ից արտահանվել է ավելի քան 800 հազար կենդանի, որոնք գլխավորապես բազմացվել են իրենց բնակության երկրների ֆերմաներում՝ Հոնդուրասում, Սալվադորում, Կոլումբիայում և Պանամայում ։ Չնայած հսկայական պահանջարկի, այս սողունները ողջ կյանքի ընթացքում պահանջում են ճիշտ և մշտական խնամք։ Դրա բացակայության դեպքում սողունը կարող է սատկել ձեռք բերելուց մի քանի տարի անց ։
Տնային պայմաններում իգուանաները պահվում եմ բավական մեծ տերարիումներում, որոնք սովորաբար ունենում են կողային անցքեր կամ ցանց՝ օդի ցիրկուլյացիայի համար։ Պետք է հաշվի առնել, որ երիտասարդ մողեսը մեծանում է, և տարիքի հետ նրան ավելի մեծ ազատ տարածություն է անհրաժեշտ։ Վայրի բնության մեջ իգուանայի նորմալ ջերմաստիճանը տատանվում է 26-35 °C, այդ պատճառով անհրաժեշտության դեպքում տերարիումում պետք են ջերմակարգավորիչներ։ Բացի այդ, կենդանուն անհրաժեշտ է ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման աղբյուր, որի միջոցով իրենց օրգանիզմը արտադրում է վիտամին D՝ կալցիումի նյութափոխանակության կարևոր կոմպոնենտ։ Այս տարրի պակասությունը բերում է ոսկրերի մետաբոլիկ հիվանդությունների և, որպես հետևանք, կենդանու մահվան։ Տերարիումում ավելացնում են նաև մեծ ճյուղ, որով մողեսը կարող է մագլցել վերև, և տաք ջրի փոքր ավազան ։
Բարեհաջող խնամակալության կարևոր գործոններից մեկը համարվում է ճիշտ սննդակարգը։ Իգուանան հաճույքով սնվում են իրեն առաջարկած միջատներով, մկներով և այլ մսային ուտելիքներով, սակայն սպիտակուցի ավելցուկը կենդանու մոտ տանում է երիկամների լուրջ խանգարման և տանում է մահվան ։ Հեղինակների մեծ մասը խորհուրդ է տալիս իգուանաներին կերակրել բացառապես բուսական սննդով, այդ փաստը հաստատելով կենդանու առանձնահատկություններով և գիտական ուսումնասիրություններով ։ Կանաչ իգուանաների ընկերությունը (Green Iguana Society) խորհուրդ է տալիս ռացիոնի 90 %-ը տալ խոտաբույսեր և բանջարեղեններ՝ կաղամբի, շաղգամի, մանանեխի, հասարակ ջրկոտեմի տերևներ, խատուտիկի, էսկարիոլի, կանաչ բակլայի, դդմի, լոբու, վայրի ստեպղիի, ծնեբեկի տերևներ և ծաղիկներ, բամիայի, առվույտի, քաղցր պղպեղի, գազարի, քաղցր կարտոֆիլի պտուղներ և այլն։ իգուանաներին մեծ քանակությամբ արգելվում է սպանախ, խավարածիլ, բազուկ և նեխուր ։ Հազարը պարունակում է մեծ քանակությամբ ջուր, բայց չի պարունակում օգտակար սննդանյութեր ։
Իգուանան որպես սնունդ
Իգուանաների երկու տեսակների՝ կանաչ և Վիգմանի սև իգուանայի (Ctenosaura pectinata) եփած միսը և ձվերը համարվում են Մեքսիկայի արևմտյան նահանգների՝ Հալիսկոյի, Միչոականի և Կոլիմայի, ազգային խոհանոցի մի մասը։ Ընդ որում սովորական իգուանայից պատրաստված կերակուրը մեծ հանրաճանաչություն է վայելում։ Միսը 20-30 րոպե պահում են աղաջրում, այնուհետև տապակում են կամ խաշում։ Ազգային ուտեստները, որոնցում օգտագործվում է իգուանայի միսը հետևյալն են՝ տապակած գիսադո (guisado), պոսոլե (pozole, ավելացնում են պղպեղ և եգիպտացորեն), բիրիա (birria) : Կոկոսով համեմված խաշած միսը նույնպես սովորական երևույթ է կոլումբիական Գուահիրո դեպարտամենտի քաղաքներում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Սողուններ
Կենդանածնություն
Կենդանածնություն, սերունդներ վերարտադրելու եղանակ։ Սաղմը զարգանում է մայրական օրգանիզմում, ընկերքի միջոցով սնվում և գազափոխանակություն է կատարում։ Ծնվում են ձվաթաղանթներից ազատ, բավական զարգացած ձագեր։ Կենդանածնությունը հակադրվում է ձվածնությանը, երբ սաղմի զարգացումը և ձվաթաղանթներից ազատվելը կատարվում է մայրական օրգանիզմից դուրս։ Առանձին կենդանիների (օրինակ՝ կարիճների, որոշ օձերի ու մողեսների) մոտ ձվակենդանածնություն սաղմը լրիվ զարգացման է հասնում ձվի մեջ, սակայն ձվաթաղանթներից ազատվում է միայն ձվադրումից հետո։
Կենդանածնություն անողնաշարավորներից հատկանշական է որոշ աղեխորշավորների, հոդվածոտանիների, փափկամորթների, որդերի և այլն։ Քորդավորներից կենդանածին են ձկները, երկկենցաղները, սողունները, կաթնասունները (բացի եքիդնայից ու բադակտուցից), այդ թվում և մարդը։ Կենդանածնության դեպքում սաղմը կարող է զարգանալ ձվարանում, ձվատար խողովակներում կամ նրանց փողերում, ինչպես նաև հեշտոցում։
Կատեգորիա:Վերարտադրություն Կատեգորիա:Բույսի բազմացում Կատեգորիա:Կենդանաբանություն
Impact աշխարհի չեմպիոնատ
Impact աշխարհի ծանրքաշային չեմպիոնատ (անգլ.` Impact World Championship), պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտի (ռեստլինգ) բարձրագույն չեմպիոնական տիտղոս «Impact Wrestling» կազմակերպությունում։ Հանդիսանում է ընկերության ամենահեղինակավոր չեմպիոնական գոտին և հիմնականում խաղարկվում ծանրքաշային կարգը ներկայացնող մարզիկների շրջանում։
Տիտղոսը գործածվում է գլխավորապես պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտի հանդիպումներում, որոնցում մասնակիցները կատարում են նախապես մշակված սցենարներ և ուղղակիորեն չեն մրցակցում միմյանց հետ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտի չեմպիոնական տիտղոսներ
These Days
«These Days», բրիտանացի դրամ-ն-բեյս Rudimental խմբի երգը երգչուհի Ջես Գլինի, Դան Կապլինի ու ամերիկացի ռեփեր Բեն Հագերտի Մաքլեմորի մասնակցությամբ։ Սինգլն ստացել է ոսկե հավաստագիր Մեծ Բրիտանիայում և հասել առաջին հորիզոնականին բրիտանական հիթ-շքերթում ։
Պատմություն
Երաժշտական տեսհոլովակը թողարկվել է 2018 թվականի հունվարի 25-ին YouTube ալիքով։ Այն նկարահանվել է Լոնդոնում ռեժիսոր Ջոնի Վալենսիայի կողմից, իսկ որպես պրոդյուսեր հանդես է եկել Shabana Mansuri-ն։ Rudimental խումբը Գլինի և Կապլինի հետ երգն առաջին անգամ կատարել է The One Show շոուում 2018 թվականի փետրվարի 7-ին ։ Երգը դարձել է Rudimental խմբի երկրորդ ստուդիական ալբոմի երկրորդ սինգլը «Sun Comes Up» հիթից հետո, որ ընդգրկվել է UK top-10 հիթ-շքերթում։ Այն հասել է բրիտանական հիթ-շքերթի առաջին հորիզոնականին 2018 թվականի մարտի 30-ին՝ դառնալով խմբի երրորդ և Գլինի վեցերորդ չարթփոփերը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2018 երգեր Կատեգորիա:UK Singles Chart գլխավորած սինգլներ
Օսկար Իխուելոս
Օսկար Իխուելոս (Oscar Hijuelos, ), նորագույն ժամանակների ամերիկացի գրող, «Գեղարվեստական արձակ» անվանակարգում Պուլիտցերյան մրցանակի դափնեկիր
Կենսագրություն
Ծագումով կուբացի է։ Ծնվել է Նյու Յորքի Մորնինգսայթ Հայթս թաղամասում։ Մանուկ հասակում հիվանդության պատճառով շուրջ մեկ տարի Քոնեքթիքութի հիվանդանոցում բուժվելիս կտրված է եղել ընտանիքից և գրեթե իսպառ մոռացել է իր ծնողների մայրենի լեզուն՝ իսպաներենը, անգլերեն վարժ խոսել է սովորել" :
Օսկարը սովորել է նյույորքյան իրենց թաղամասի Corpus Christi դպրոցում, ուսումը շարունակել Նյու Յորքի Սիթի քոլեջում, որտեղ գրական վարպետության դասեր է առել Սյուզան Սոնտեգից, Ֆրեդերիկ Թութենից, Դոնալդ Բարթելմից (վերջինս դարձել է ապագա գրողի հովանավորն ու ընկերը ), ստացել է արվեստների բակալավրի, ապա՝ նաև մագիստրոսի որակավորում ։ Դեռ սովորելու տարիներին Օսկարը կատարել է գրական իր առաջին փորձերը. գրել է պատմվածքներ, գովազդային հոլովակների սցենարներ ։ Իխուելոսի առաջին մեծածավալ արձակ երկը՝ «Մեր տունը վերջին աշխարհում» վեպը, ջերմորեն է ընդունվել թե՛ ընթերցողների և թե՛ գրաքննադատների կողմից, արժանացել արվեստների և գրականության ամերիկյան ակադեմիայի «Հռոմ» մրցանակին, իսկ երկրորդ՝ 1989 թվականին լույս ընծայված «Մամբոյի արքաները» վեպի համար1990-ին նրան շնորհվել է հեղինակավոր գրական պարգև՝ Պուլիտցերյան մրցանակ ։ Երկու տարի անց՝ 1992 թվականին այդ վեպի հիման վրա գեղարվեստական ֆիլմ է նկարահանվել, որտեղ գլխավոր հերոսներին մարմնավորել են անվանի կինոդերասաններ Արմանդ Ասանտեն ու Անտոնիո Բանդերասը, 2005-ին էլ մյուզիքլ է գրվել ու բենադրվել  ։ Վեպը պատմում է ԱՄՆ ներգաղթածների կյանքի, նրանց փորձությունների ու հաջողությունների մասին։ Այդ թեման կրկնվում է Իխուելոսի շատ ստեղծագործություններում ։ New York Times-ում լույս տեսած գրախոսության մեջ ընդգծված է, որ «վեպում հիմնականում իշխում է էլեգիական տոնայնությունը, այն կարծես չեխովյան ողբերգ լինի բաց թողնված հնարավորություններով, չիրականացած երազանքներով կյանքի մասին» ։
Օսկար Իխուելոսի ստեղծագործություններն ուսումնասիրած գրականագետներից ոմանք նշում են, որ նրա գործերում նկատվում են Կառլոս Ֆուենտեսի, Խոսե Լեսամա Լիմայի, Գաբրիել Գարսիա Մարկեսի ազդեցության հետքեր։
Իխուելոսը գրական գործունեության հետ մեկտեղ զբաղվել է մանկավարժական աշխատանքով. դասավանդել է Հոֆսթրա և Դյուք համալսարաններում ։
Անվանի գրողն ու մանկավարժը մահացել է 62 տարեկան հասակում՝ 2013 թվականի հոկտեմբերի 12-ին ինֆարկտից, Մանհեթենի Ռիվրսայդ Փարքում թենիս խաղալիս ։ Թենիսի այդ խաղահրապարակը հետագայում կոչվել է նրա անունով։
Պարգևներ
1990 թվականին «Գեղարվեստական արձակ» անվանակարգում ստացած Պուլիտցերյան մրցանակից բացի, Օսկար Իխուելոսն արժանացել է գրական այլ պարգևների ևս. Ingram Merrill հիմնադրամի մրցանակ՝ 1983 թ., Հռոմում ամերիկյան ակադեմիայի Հռոմ մրցանակ՝ 1985 թ., «Գրականություն» անվանակարգում «Իսպանական ժառանգություն» հիմնադրամի մրցանակ՝ 2000 թ. , Luis Leal մրցանակ՝ Chicano/Latino գրականության մեջ ներդրած ավանդի համար՝ 2003 թ. :
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ Կատեգորիա:Պուլիտցերյան մրցանակակիրներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ վիպասաններ Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ
Ինտելեկտի գործակից
Ինտելեկտի գործակից (IQ — intelligence quotient, կարդացվում է «այ քյու»), անձի ինտելեկտի մակարդակի քանակական գնահատականը (մտավոր զարգացման գործակից), ինտելեկտի մակարդակը միջին վիճակագրական անձի ինտելեկտի մակարդակի համեմատությամբ (նույն կամ միջին տարիքի), ավելի նեղ իմաստով՝ այսպես կոչված մտավոր տարիքի հարաբերակցությունը տվյալ անձի իրական կենսաբանական տարիքին։ Այն որոշվում է հատուկ թեստերի կիրառմամբ։ Ինտելեկտի գործակցի չափումը հնարավորություն է տալիս գնահատել ընդհանուր ինտելեկտի գործակիցը՝ «g գործոնը»։
Պատմություն
«Ինտելեկտի գործակից» հասկացությունը ներմուծել է գերմանացի գիտնական Վիլյամ Շտեռնը 1912 թվականին։ Նա ուշադրություն է դարձրել Բինեի սանդղակով մտավոր տարիքի լուրջ թերություներին։ IQ-ն առաջին անգամ կիրառվել է Ստենֆորդ-Բինեի ինտելեկտի սանդղակում 1916 թվականին (ի սկզբանե Բինեի կողմից 1903 թվականին) ։
Ներկայումս IQ թեստերի նկատմամբ հետաքրքրությունն աճել է, ինչի արդյունքում ի հայտ են եկել նոր թեստեր և սանդղակներ։ Այդ է պատճառը, որ դժվարություն է առաջանում համեմատել տարբեր թեստերի արդյունքները։
Արամ Խաչատրյանի կիսանդրի (Նիժնի Նովգորոդ)
Նկարագիր
Հուշարձանը բացվել է 2021 թվականի օգոստոսի 4-ին Նիժնի Նովգորոդի Արամ Խաչատրյանի անվան արվեստի դպրոցի (նախկին մանկական երաժշտական դպրոց) հարևանությամբ, որտեղ ժամանակին սովորել է կոմպոզիտորի կինը՝ Նինա Մակարովան։ Կիսանդրու հեղինակը Հայաստանի ժողովրդական նկարիչ, ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի նկարիչների միջազգային ֆեդերացիայի անդամ, քանդակագործ Միքայել Սողոյանն է։ Նիժնի Նովգորոդի կիսանդրին քանդակագործի երրորդ անդրադարձն է Արամ Խաչատրյանի կերպարին՝ առաջին կիսանդրին Մոսկվայում Մոսկվայի Չայկովսկու անվան պետական կոնսերվատորիայում է տեղադրվել, երկրորդը Երևանում՝ Հայֆիհարմոնիայի Արամ Խաչատրյան համերգասրահում։ Հուշարձանը բրոնզից է, ձուլումը ֆինանսավորել է հայ բարեգործ Արմեն Սադղյանը։ Հուշարձանի պատվանդանը պատրաստել է Նիժնի Նովգորոդի «Կամնեգրադ» արտադրական ընկերությունը։ Հուշարձանը նվիրվել է Նիժնի Նովգորոդի 800-ամյակին ։
Ինտելեկտի գործակից
Թեստեր
IQ թեստերը մշակված են այնպես, որպեսզի արդյունքները նորմալ համարվեն 100-ի հավասար IQ֊ի միջին նշանակության համեմատությամբ, և այնպիսի բաշխվածությամբ, որ մարդկանց 50 %֊ի IQ-ն լինի 90-110-ի միջև, իսկ 25֊ական % -ը՝ 90-ից ցածր և 110-ից բարձր։ 70-ից ցածր IQ-ն հաճախ որակվում է որպես մտավոր հետամնացություն։ Թեստերը բաղկացած են աճող բարդությամբ բազմաթիվ առաջադրանքներից։ Դրանք հիմնականում ներառում են թվաբանական և տրամաբանական խնդիրներ, գործնական իրավիճակներում կողմնորոշումն ստուգող վարժություններ, խնդիրներ, որոնք ստուգում են ոչ ստանդարտ մտածողությունը, օպերատիվ հիշողությունը և այլ որակներ։ Թեստի արդյունքներով որոշվում է IQ-ն, ընդ որում, որքան թեստի շատ տարբերակներ է անցնում հետազոտվողը, այնքան ավելի լավ արդյունքներ է նա դրսևորում։ Առավել հայտնի է Այզենկի թեստը։ Համեմատաբար ճշգրիտ են նաև Վեքսլերի թեստը, Ռավենի թեստը, Կետտելի թեստը։ Այզենկի թեստը նախատեսված է 18 և բարձր տարիքի անձանց համար և սահմանում է IQ-ի 180 միավոր առավելագույն մակարդակ։
Թեստերը բաժանվում են ըստ տարիքային խմբերի և մատնանշում են անձի զարգացումը նրա տարիքին համապատասխան։
Ժառանգականություն
IQ֊ի մակարդակի կանխատեսման գործընթացում գենետիկայի և շրջապատող միջավայրի դերը դիտարկվել է Plomin et al֊ում (2001, 2003) ։ Մինչև վերջին ժամանակները ժառանգականության դերն ուսումնասիրվել է հիմնականում երեխաների շրջանում։ ԱՄՆ֊ում անցկացված տարբեր հետազոտությունները ցույց են տվել, որ IQ֊ի մակարդակի վրա ժառանգականության ազդեցությունը տատանվում է 0,4֊ից մինչև 0,8 ։ Դա նշանակում է, որ հետազոտված երեխաների շրջանում ժառանգականությունից IQ-ի կախվածության տարբերությունը կազմում է 40֊80 %։ Մնացած մասը կախված է երեխայի կենսապայմաններից և չափման սխալներից։ Ժառանգականությունը 0,4-0,8-ի սահմաններում նշանակում է, որ IQ֊ն մեծ մասամբ ժառանգական ցուցանիշ է ։
Առանձին գեներ
Մարդու ուղեղի աշխատանքի համար պատասխանատու է ավելի քան 17 000 գեների մեծ մասը ։ Թեև որոշ հետազոտություններ ցույց են տալիս առանձին գեների ազդեցությունը IQ-ի վրա, սակայն դրանցից ոչ մեկը նշանակալի ազդեցություն չունի ։ Գեների և IQ-ի միջև բացահայտված կապը հիմնականում եղել է սխալ դրական ։ Վերջին հետազոտություները թույլ կապ են հայտնաբերել առանձին գեների և ինտելեկտի գործակցի մակարդակի միջև ինչպես մեծահասակների, այնպես էլ երեխաների շրջանում ։
Արամ Խաչատրյանի կիսանդրի (Նիժնի Նովգորոդ)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նիժնի Նովգորոդի հուշարձաններ Կատեգորիա:Արամ Խաչատրյանի հուշարձաններ
Ինտելեկտի գործակից
Առանձին գեներ
Հետազոտություններ են կատարվում՝ բացահայտելու բարձր և ցածր IQ ունեցող անձանց գենետիկական տարբերությունները  ։
Շրջապատող միջավայր
Շրջապատող միջավայրը, մասնավորապես ընտանիքը, էական ազդեցություն է գործում երեխայի ինտելեկտի զարգացման վրա։ Կապեր են հայտնաբերվել ինտելեկտի և ընտանիքի հետ կապված տարբեր գործոնների միջև, օրինակ՝ տան չափի և արժողության, ընտանիքի տարեկան եկամտի, ընտանիքի անդամների միջև փոխհարաբերությունների, ընտանեկան դաստիարակության մեթոդների և այլն։ Այդպիսի ազդեցությունը ինտելեկտի գործակցին ապահովում է 0,25-0,35 բաժին։ Սակայն որքան մեծանում է երեխան, այնքան այդ կապն ավելի թույլ է դրսևորվում և գրեթե լիովին չեզոքանում է չափահաս դառնալիս։ Այդ հետազոտություններն անցկացվել են երկու ծնողներով ընտանիքներում ։
Ոչ առողջ, սահմանափակ սնունդը կարող է իջեցնել տեղեկատվությունը վերամշակելու ուղեղի կարողությունը։ 25 446 հետազոտվողի հետ Danish National Birth Cohort֊ի անցկացրած հետազոտությունները ցույց են տվել, որ հղիության ընթացքում ձկնամթերքով հարուստ սնունդ օգտագործելը և նորածնին մոր կաթով կերակրելը բարձրացնում են նրա IQ-ն ։
13 հազար երեխայի հետ անցկացված մեկ այլ հետազոտություն ցույց է տվել, որ կրծքով կերակրելը կարող է բարձրացնել երեխայի ինտելեկտի մակարդակը 7 միավորով։ Սակայն այդ արդյունքները հրապարակումից հետո ենթարկեցին սուր քննադատության։ Նշվում էր նախորդ հետազոտությունների ոչ լիարժեք վերլուծությունը և ընդունված տեսությունների ժխտումը , այն քննադատվեց տարբեր տեսանկյուններից , և, ընդհանուր առմամբ, արդյունքների արժանահավատությունը դրվեց կասկածի տակ ։
Խմբային տարբերություններ
Մեծաթիվ հետազոտությունների տվյալներով ինտելեկտի միջին զարգացվածությունը հիմնականում նույնն է տղամարդկանց և կանանց շրջանում։ Միևնույն ժամանակ տղամարդկանց շրջանում առավել արտահայտված է ինտելեկտի մակարդակի ցրվածությունը․ նրանց մեջ շատ են ինչպես շատ խելացիները, այնպես էլ տգետները։ Այլ կերպ ասած՝ շատ բարձր և շատ ցածր ինտելեկտ ունեցողների մեջ մեծ թիվ են կազմում տղամարդիկ։ Տղամարդականց և կանանց ինտելեկտի տարբեր կողմերի արտահայտվածության մեջ ևս կան որոշակի տարբերություններ․ մինչև հինգ տարեկանն այդ տարբերությունները չեն նկատվում։ Դրանից հետո տղաներն սկսում են աղջիկներին գերազանցել տարածական ինտելեկտի և մանպուլյացիայի, իսկ աղջիկները՝ տղաներին՝ խոսքային կարողությունների ոլորտում։
Ռասա և ազգություն
ԱՄՆ֊ում անցկացված հետազոտությունները էական կապ են բացահայտել IQ-ի միջին մակարդակի և տարբեր ռասայական խմբերի միջև։ Համաձայն The Bell Curve֊ի (1994)՝ աֆրոամերիկացիների միջին IQ֊ն կազմում է 85, լատինամերիկացիներինը՝ 89, եվրոպացիներինը՝ 103, ասիացիներինը՝ 106, հրեաներինը՝ 113։ Սակայն ըստ որոշ հետազոտությունների՝ այդ տարբերություններն աստիճանաբար փոքրանում են ։
Բացի այդ, հին թեստերով չափված միջին IQ֊ի մակարդակը ժամանակի ընթացքում ավելանում է։ Ֆլինի էֆեկտի արդյունքում պարզվել է, որ նեգրոիդների միջին IQ֊ն 1995 թվականին համապատասխանում էր 1945 թվականի եվրոպեոիդների միջին IQ֊ին ։ Մի քանի տասնամյակի ընթացքում կատարված այդպիսի էական փոփոխությունները չեն կարող բացատրվել միայն ժառանգական գործոնով։
IQ֊ի վրա սոցիալական գործոնների ազդեցությունը հաստատվում է որբ երեխաների հետ անկացված հետազոտություններով ։
Ըստ Ռիչարդ Լինի՝ ուղեղի չափերում ռասայական տարբերությունները բացատրում են ինտելեկտի տարբերությունների մոտ մեկ քառորդը ։
Երկրներ
Տարբերություններ են բացահայտվել նաև տարբեր երկրների բնակիչների IQ-ի մակարդակների միջև։ Ուսումնասիրվել է հարաբերակցությունը երկրի IQ֊ի միջին մակարդակի և նրա տնտեսական զարգացվածության, ժողովրդավարության, հանցագործությունների թվի, ծնելիության մակարդակի և կրոնական պատկանելիության միջև։
Դպրոցական առաջադիմություն
Ամերիկյան հոգեբանական ասոցիացիան «Ինտելեկտ․ հայտնի և անհայտ» (Intelligence: Knowns and Unknowns, 1995) զեկույցում նշում է, որ IQ թեստերով բարձր միավորներ հավաքած երեխաները սովորաբար ավելի լավ են յուրացնում դպրոցական ծրագիրը, քան ավելի ցածր ցուցանիշներով իրենց հասակակիցները։ IQ֊ի միավորների և գնահատականների միջև կոռելյացիան կազմում է գրեթե 0,5։ IQ թեստերը հնարավորություն են տալիս բացահայտել օժտված երեխաներին և նրանց համար կազմել համապատասխան ուսումնական ծրագրեր։
Աշխատանքի արդյունավետություն
Ըստ Ֆրանկ Շմիդտի և Ջոն Հանտերի՝ առանց աշխատանքային փորձի աշխատակիցներ որոնելիս աշխատանքի հավանական արդյունավետության կարևոր ցուցիչ է համարվում թեկնածուի ինտելեկտուալ մակարդակը։ Աշխատանքի արդյունավետության կանխատեսման ժամանակ IQ֊ն որոշակի ազդեցություն ունի գործունեության բոլոր տեսակների վրա, սակայն այդ հարաբերակցությունը փոփոխվում է՝ կախված աշխատանքի տեսակից։ Թեև IQ֊ն ավելի սերտորեն կապված է մտավոր կարողությունների հետ, սակայն IQ թեստերի միավորները կանխագուշակում են աշխատանքի արդյունավետությունը բոլոր մասնագիտությունների դեպքում։ Ընդհանուր առմամբ, IQ֊ի կանխագուշակող ուժը կապված է աշխատավայրում նոր գիտելիքների և հմտությունների ձեռքբերման հետ։
Ամերիկյան հոգեբանական ասոցիացիայի վերոնշյալ զեկույցում նաև նշվում է, որ քանի որ IQ֊ն բացատրում է աշխատանքի արդյունավետության տարբերությունների միայն 29 %-ը, անձնային մյուս բնութագրերը, ամենայն հավանականությամբ, ունեն նույնքան կարևորություն, սակայն տվյալ պահին դրանց վերաբերյալ արժանահավատ տվյալներ չկան։
Եկամուտ
Չարլզ Մյուրրեյն իր աշխատության մեջ (The Bell Curve) նշում է, որ IQ֊ն էական ազդեցություն է գործում նաև անձի եկամուտների վրա՝ անկախ նրա ընտանեկան դրությունից և սոցիալական կարգավիճակից։
IQ և հանցավորություն
Ամերիկյան հոգեբանական ասոցիացիան վերոնշյալ զեկույցում նաև ցույց է տալիս IQ-ի և հանցավորության հարաբերակցությունը։ Այն կազմում է -0,2 (հակառակ կապ)։ 0,20 կոռելյացիան նշանակում է, որ հանցավորության մեջ մեկնաբանվող տարբերություները կազմում են 4 %-ից քիչ։ Կարևոր է հաշվի առնել, որ IQ թեստերի միավորների և սոցիալական գործոնների միջև պատճառահետևանքային կապերը կարող են լինել անուղղակի։ Դպրոցական ցածր առաջադիմությամբ աշակերտները կարող են իրենց օտարացած զգալ, և, հավանաբար, ավելի մեծ հավանականությամբ կարող են իրականացնել իրավախախտումներ, քան այն երեխաները, ովքեր լավ են սովորում։
Արթուր Ջենսենն իր «g-գործոն» (The g Factor, Arthur Jensen, 1998) գրքում մեջբերում է տվյալներ, որոնց համաձայն՝ 70-90 IQ ունեցող մարդիկ, անկախ ռասայական պատկանելիությունից, ավելի հաճախ են իրավախախտումներ կատարում, քան այն մարդիկ, ովքեր ունեն այդ շեմից բարձր կամ ցածր IQ, ընդ որում, հանցավորության գագաթնակետը գտնվում է 80-90-ի սահմանում ։
IQ-ի քննադատություն
Ինտելեկտի գործակիցը որոշող թեստերը հաճախակի ենթարկվել են քննադատության տարբեր գիտնականների կողմից։ Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր, ակադեմիկոս Վիկտոր Վասիլևը հայտնաբերել է, որ ինտելեկտի գործակցի չափման Այզենկի թեստերում առաջադրանքների էական մասը կազմված է ոչ ճիշտ, կամ հեղինակի լուծման ուղիներն են սխալ։ Այդ առթիվ նա գրել է ․ IQ թեստերի առաջադրանքներն ստուգում են ոչ միայն տրամաբանական, դեդուկտիվ, այլև ինդուկտիվ մտածողությունը։ Որոշ IQ թեստերի դեպքում կանոնները նախապես տեղեկացվում են, զգուշացվում է, որ որոշ առաջադրանքների պատասխաններն անմիջականորեն չեն բխում հարցից, և հարկավոր է գտնել առավել խելամիտ կամ պարզ պատասխան։ Դա համապատասխանում է շատ կենսական իրավիճակներին, որոնց դեպքում միանշանակ պատասխան գոյություն չունի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անհատականության տեսություններ Կատեգորիա:Հոգեմետրիկա
Ռիչարդ Թեյլեր
Ռիչարդ Թեյլեր (Թալեր, Richard H. Thaler; ), ամերիկացի տնտեսագետ։ 2017 թվականին արժանացել է Տնտեսագիտության բնագավառում Նոբելյան մրցանակի։
Կենսագրություն
1967 թվականին Քլիվլենդի Քեյս Վեսթերն Ռեզերվ համալսարանում ստացել է բակալավրի կոչում, 1970 թվականին ստացել է մագիստրոսի, իսկ 1974 թվականին Ռոչեստերի համալսարանում ստացել է փիլիսոփայության դոկտորի կոչում։ Դասավանդել է Ռոչեստերի, Կոռնելի և Չիկագոյի համալսարաններում։ 2005 թվականին արժանացել է Սամուելսոնի մրցանակի։
Եղել է ԱՄՆ նախկին նախագահ Բարաք Օբամայի խորհրդականներից մեկը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տնտեսագետներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տնտեսագետներ Կատեգորիա:Հրեա նոբելյան մրցանակակիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի նոբելյան մրցանակակիրներ Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
(6863) 1991 PX8
(6863) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1991 թվականի օգոստոսի 5-ին Հենրի Հոլտի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,296022 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,1198 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,4722 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1270,76 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,283296 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,18° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1991 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Հենրի Հոլտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Վանիկ Ավագյան
Վանիկ Ոսկանի Ավագյան, հայ բանաստեղծ, արձակագիր, մանկավարժ, լրագրող։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1941 թվականին Ախալքալաքի շրջանի Փոքր Սամսար գյուղում։ Սովորել է գյուղի ութամյա դպրոցում, ապա 1959 թվականին ավարտել է Բարալեթ գյուղի միջնակարգ դպրոցը։ 1968 թվականին ավարտել է ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետը, այնուհետև անցել է մանկավարժական աշխատանքի, եղել է ծննդավայրի դպրոցի փոխտնօրենը (1973-1990), ապա տնօրենը (1990 թվականից)։ Միաժամանակ 2000 թվականից «Հայ գրականության պատմություն» է դասավանդել Երևանի Ք. Քրքորյանի անվան տնտեսաիրավաբանական համալսարանի Ախալքալաքի մասնաճյուղի բանասիրական բաժնում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ Կատեգորիա:Վիրահայ արձակագիրներ Կատեգորիա:Վիրահայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:Դպրոցի տնօրեններ Կատեգորիա:ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Ալվան ծաղիկը (այլ կիրառումներ)
«Ալվան ծաղիկը», կարող է վերաբերել՝
Քերոլ Քինգ
Քերոլ Քինգի սինգլներից հինգը Billboard Hot 100-ի վարկածով ընդգրկվել են ամերիկյան լավագույն տասնյակում, իսկ այդ ընտրյալ սինգլներից երկուսը՝ «I Feel the Earth Move»-ը (1971) և «It’s Too Late»-ը (1971) տևական ժամանակ գլխավորել են ցանկերը։ Քերոլ Քինգը ստեղծագործական բարձունքներ է նվաճել նաև որպես երգերի հեղինակ։ Այդ ասպարեզում նա համարվում է առավել հաջողակ կինը քսաներորդ դարի երկրորդ կեսի Միացյալ Նահանգներում. մենակ կամ հեղինակակցի հետ ստեղծել է 118 փոփ հիթ, որոնք տեղ են գրավել Billboard Hot 100 ցանկում ։ Նրա ստեղծած հիթերից 61-ն էլ բարձր տեղեր են զբաղեցրել Մեծ Բրիտանիայում ՝ նրան դարձնելով երգերի առավել հաջողակ կին հեղինակը Միացյալ Թագավորությունում 1962-ից 2005 թվականներին ։
Երաժշտական իր երկարամյա գործունեության ընթացքում Քերոլը չորս Գրեմի մրցանակ է նվաճել, պատվավոր տեղ զբաղեցրել փառքի երեք սրահներում. Songwriters Hall of Fame, Rock and Roll Hall of Fame, Ջերի Գոֆինի հետ էլ՝ Hit Parade Hall of Fame :
Այս ամենի հետ մեկտեղ՝ Քերոլ Քինգն իրեն դրսևորել է որպես շնորհալի դերասանուհի՝ նկարահանվելով մի շարք ֆիլմերում ու հեռուստասերիալներում։
Երգեր՝ գրված այլ կատարողների համար
Երաժշտությունը՝ Քերոլ Քինգի, տեքստերը՝ Ջերի Գոֆինի
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգչուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի դաշնակահարներ Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Բերտի
Բերտի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Մարդինի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Քոզան Արևելյան
Քոզան Արևելյան, գավառակ Կիլիկիայում, Ադանայի նահանգի Քոզանի գավառում։
Այստեղ էին մտնում նաև Հաճն քաղաքը և Հաճնի գավառակը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կիլիկիայի գավառներ
Թոնիր
Թոնիր, կավե պատերով գլանաձև վառարան, սովորաբար գետնափոր։ Վերևի մասում նեղ է, միջնամասում ՝ ուռուցիկ, ներքևում ՝ լայն։ Տարածված է Կովկասում, Միջին Ասիայում, Փոքր Ասիայում, Պարսկաստանում, Հնդկաստանում, Հունաստանում և այլուր։
Հայաստանում թոնիրի վաղ շրջանի նմուշներ են հայտնաբերվել Լճաշենի բրոնզեդարյան դամբարաններում, Արտաշատում (հացթուխի և երկաթագործի թոնիրներ), Դվինում և այլ հնավայրերում։ Ամենատարածված տեսակը ունի 40-60 սմ տրամագիծ, 1,2-1,5 մ խորություն։ Օգտագործվում է հաց (լավաշ, բոքոն և այլն) թխելու, կերակուր եփելու, կաթնամթերք պատրաստելու, գլխատունը տաքացնելու համար։ Թաղվել է գլխատան կենտրոնում կամ առանձին կառույցում (թոնրատուն), որի առաստաղին բացված երդիկի միջոցով ծուխը հեռացել է։ Խոնավությունից զերծ պահելու նպատակով թոնիրը երբեմն թաղվել է տան հատակից 40-60 սմ բարձր թմբի մեջ՝ թոնրի շուրթերը թմբին հավասար։ Ջերմությունը երկար պահպանելու համար թոնիրը երբեմն պատվում է 20-25 սմ հաստությամբ աղի կամ ավազի շերտով։ Օդի հոսքն ապահովելու և կրակը բորբոքելու նպատակով թոնրի ներքևի մասից խողովակներով կամ սալաքարերով պատրաստված 1,5-3 մ երկարությամբ օդամուղը թեքությամբ դուրս է բերվում գետնի մակերես։ Թոնիրները ծածկվել են կավե կամ թիթեղյա կափարիչներով։ Դրանց նախշազարդ նմուշներ գտնվել են Դվինում։
Հասարակական հացթուխների թոնիրները թեք վիճակով կանգնեցվել են գետնին, և հացթուխը կանգնում էր ցածր շուրթի մոտ։ Որոշ վայրերում պատրաստում են թոնիրին կից տախտակապատ փոս, որի մեջ կանգնած ավելի հեշտությամբ են հաց թխում։ Հայաստանի շատ շրջաններում թոնիրը և դրա պարագաները (խաչերկաթ, անթեղ, ակութ և այլն) համարվել են պաշտամունքի առարկաներ։
Կատեգորիա:Վառարաններ Կատեգորիա:Հայկական խոհանոցային գործիքներ Կատեգորիա:Հնդկական խոհանոց Կատեգորիա:Ղրղզական խոհանոց Կատեգորիա:Ուզբեկական խոհանոց Կատեգորիա:ՀՀ ոչ նյութական մշակութային ժառանգություն
Տրունտաիշևո
Տրունտաիշևո (Трунтаишево, Торонтайыш), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ալշեևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1234 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ալշեևսկի շրջանի բնակավայրեր
Վալդեավերո
Վալդեավերո (Valdeavero), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, գտնվում է Մադրիդ շրջանում՝ Մադրիդի ինքնավար մարզերի կազմում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Կուենկա-դել-Մեդիո-Հարամա շրջանում։ Բնակչությունը՝ 1319 մարդ (ըստ 2010 թվականի)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մադրիդ ինքնավար համայնքի բնակավայրեր
Շվեդական կրոն
Կրոն (շվեդ.`krona), Շվեդիայի արտարժույթ։ Կոդ ISO 4217`SEK: 1 կրոնը փաստացի բաժանված է 100 էրեյի (շվեդ.` ore): Մետաղադրամները, էրե անվանական գնով, ներկայումս չեն թողարկվում։
Պատմություն
Շվեդական կրոնը շրջանառության մեջ է դրվել 1873 թվականից, Սկանդինավյան արտարժույթի միության ստեղծման արդյունքում, որը գոյություն ունեցավ մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմը։ Նոր դրամական միավորը փոխարինեց մինչ այդ գոյություն ունեցող ռիկսդալերին։ Միության անդամները դարձան սկանդինավյան երկրները։ Շվեդիայում արժույթի անվանումն էր կրոն և կրոնե` Դանիայում ու Նորվեգիայում, ինչը սկանդինավյան լեզուներից թարգմանաբար նշանակում է «թագ»։ Միության լուծարումից հետո երեք երկրներն էլ որոշեցին պահպանել անվանումը, բայց արդեն իրենց սեփական արժույթի համար։
Ավանդաբար, 1 կրոն արժեքով մետաղադրամի դիմերեսին պատկերվում է Շվեդիայի միապետի դիմանկարը, իսկ հակառակ կողմում` Շվեդիայի զինանշաններից մեկը, կամ թագ։ Մետաղադրամի վրա կա նաև արքայի կարգախոսը։
Մեծ պայթյուն
Մեծ պայթյուն (Big Bang), տեղի ունեցավ 1982 թվականի հոկտեմբերին, երբ Շվեդիան կատարեց դևալվացիա իր արժույթի (շվեդական կրոն) 16% չափով։ Կատարվածի պատճառը հանդիսանում էր` 1970-ական թվականներին տեղի ունեցած միջազգային տնտեսական ճգնաժամը, շատ պետություններից տնտեսապես հետ մնալը և բաց թողածը վերականգնելու Շվեդիայի ցանկությունը։ «Մեծ պայթյուն» եզրույթը վերցված էր աստղագիտությունից։ Այդ անվանումը պետք է խորհրդանշեր շվեդական տնտեսության նոր սկիզբը։
Թղթադրամներ և մետաղադրամներ
1987 թվականի դեկտեմբերի 31-ին շրջանառությունից դուրս հանվեց 1874, 1890, 1892, 1894, 1896, 1898, 1914, 1939, 1940, 1948, 1952, 1954 թվականների թղթադրամների օրինակները։
1992 թվականի հունվարի 1-ից շրջանառությունից հանվեց 1958 թվականի 10 000 կրոնի օրինակը։ Փոխարինումը շարունակվեց մինչև 2000 թվականի դեկտեմբերի 31-ը։
1999 թվականի հունվարի 1-ից շրջանառությունից հանվեց 1965 թվականի 5 կրոն արժողությամբ թղթադրամը, շրջանառությունից հանվեցի նաև` 1963 թվականի 10 կրոնը, 1965 թվականի 50 կրոնը, 1965 թվականի 100 կրոնը, 1985 թվականի 500 կրոնը և 1976 թվականի 1000 կրոնը։ Փոխարինումը շարունակվեց մինչև 2006 թվականի հոկտեմբերի 31-ը։
2006 թվականի հունվարի 1-ից շրջանառությունից հանվեց 1991 թվականի 20 կրոնի օրինակը, 1986 թվականի 100 կրոնի և 1989 թվականի 500 կրոնի օրինակները։ Փոխարինումը շարունակվեց մինչև 2017 թվականի դեկտեմբերի 31-ը։
2014 թվականի հունվարի 1-ից շրջանառությունից հանվեց 1996 թվականի 50 կրոնի օրինակը և 1989 թվականի 1000 կրոնի օրինակը ։ Նոր թղթադրամներով փոխարինումը շարունակվեց մինչև 2018 թվականի դեկտեմբերի 31-ը։
2015 թվականի հոկտեմբերի դրությամբ շրջանառության մեջ էին հետևյալ թղթադրամները.
2015 թվականի հոկտեմբերի 1-ին Շվեդիայի բանկը սկսեց շրջանառության մեջ դնել նոր պատկերներով թղթադրամներ, ինչպես նաև 200 կրոն արժողությամբ թղթադրամ.
Մետաղադրամներ, որոնք 2016 թվականի մայիսի դրությամբ հանդիսանում են օրինական վճարման միջոցներ.
1 և 2 էրե արժողությամբ մետաղադրամները շրջանառությունից հանվել են 1972 թվականի հունիսի 30-ին, 5 և 25 էրե` 1985 թվականի հունիսի 30-ին, 10 էրե` 1992 թվականի սեպտեմբերի 30-ին։ 2006 թվականի հունվարի 1-ից շրջանառությունից հանվել է 50 էրե արժողությամբ մետաղադրամները։ 2010 թվականի սեպտեմբերի 30-ից շրջանառությունից հանվել են բոլոր 50  էրե արժողությամբ մետաղադրամները։
2016 թվականի հոկտեմբերի 1-ից սկսեցին թողարկել 1, 2 և 5 կրոն արժողությամբ մետաղադրամների նոր նմուշները։ 2016 թվականի հունիսի 30-ից 20, 50 և 1000 կրոն անվանական գնով թղթադրամները անվավեր ճանաչվեցին, 2017 թվականի հունիսի 30-ից սկսած անվավեր դարձան նաև 100 և 500 կրոն արժողությամբ հին թղթադրամները և 2016 թվականից շուտ թողարկված 1, 2 և 5 կրոն արժողությամբ մետաղադրամները։
Այդ ձևով 2017 թվականի հոկտեմբերից շրջանառությունից դուրս հանվեցին բոլոր հին նմուշի թղթադրամները և մետաղադրամները (չհաշված 10 կրոն մետաղադրամը) ։
2002 թվականին Շվեդիայի դրամահատարանը ձեռք բերվեց Ֆինլանդիայի դրամահատարանի կողմից։ 2011 թվականին Շվեդիայի դրամահատարանը փակվեց ։
Փոխարժեքի ռեժիմ
1992 թվականից Շվեդիայում կիրառվում է փոխարժեքի ազատ լողացող կուրսը։ Վերջինիս արդյունավետությունը երևում է ինֆլյացիայի ցուցանիշներից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Եվրոպական արժույթներ Կատեգորիա:Շվեդիայի տնտեսություն Կատեգորիա:Շվեդիա Կատեգորիա:Դրամական միավորներ Կատեգորիա:Մետաղադրամ
Մեսրոպ Ամատունի
Մեսրոպ Ամատունի, հայ կրթական գործիչ։
Ծնվել է Կ. Պոլսում, կրթությունը ստացել է տեղի հայկական դպրոցներում, մեկնել Ֆրանսիա, շարունակել ուսումը Փարիզում։ Վերադառնալով Կ. Պոլիս, զբաղվել է մանկավարժական աշխատանքով, միաժամանակ պարբերական մամուլում գրել է հոդվածներ։ 1881 թվականին Կ. Պոլսում առանձին գրքով լույս է տեսել նրա «Մոլության մը զոհերը» աշխատությունը։ Երկար տարիներ պաշտոնավարել է Թուրքիայի, Սիրիայի և Բուլղարիայի հայկական դպրոցներում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:Ամատունիներ
Ծակքարի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Գեղարքունիքի մարզ)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի հուշարձանների ցանկեր
Պերեսադովկա
Պերեսադովկա (Пересадівка), գյուղ Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Վիտովսկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1800 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Պերեսադովկա գյուղում բնակվում էր 3 141 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 4,5 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Վիտովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1800 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ախոնդրոպլազիա
Ախոնդրոպլազիա, (դիաֆիզար ապլազիա, Պարրո-Մարիի հիվանդություն, բնածին խոնդրոդիստրոֆիա), գենետիկ հիվանդություն է ։ Այն բնորոշվում է կարճ ձեռքերով ու ոտքերով և իրանի նորմալ չափսերով, իսկ միջին հասակը կազմում 131 սանտիմետր տղամարդկանց համար և 123 սանտիմետր կանանց համար ։ Այլ արտահայտություններից են մեծ գլուխը և արտահայտիչ ճակատը ։ Մտավոր ունակությունները չեն տուժում ։
Ստարոմուսինո (գյուղ, Կարմասկալինսկի շրջան)
Ստարոմուսինո (Старомусино, Иҫке Муса), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կարմասկալինսկի շրջանի կազմում։
Ախոնդրոպլազիա
Ախոնդրոպլազիայի պատճառը ֆիբրոբլաստների աճի գործոն ընկալչի (fibroblast growth factor receptor 3, FGFR3) գենի մուտացիան է ։ 80% դեպքերում հիվանդության պատճառը վաղ զարգացման ժամանակ առաջացած նոր մուտացիան է ։ Մնացած դեպքերում փոխանցվում է հիվանդ ծնողից աուտոսոմ դոմինանտ կերպով ։ Երկու մուտացված գենի առկայության դեպքում հիվանդերը չեն ապրում ։ Հիվանդությունն ախտորոշվում է ախտանիշների հիման վրա, իսկ կասկածելի դեպքերում կատարվում է նաև գենետիկ թեստավորում ։
Ստարոմուսինո (գյուղ, Կարմասկալինսկի շրջան)
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 555 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կարմասկալինսկի շրջանի բնակավայրեր
Ախոնդրոպլազիա
Բուժումը ներառում է աջակցող խմբեր հաճախելը և աճի հորմոնով թերապիան ։ Անհարժեշտ է նաև կանխարգելել բարդությունների՝ ճարպակալման, հիդրոցեֆալիայի, օբստրուկտիվ սլիփ ափնոեի, միջին ականջի վարակների և ողնուղեղային խողովակի ստենոզի առաջացումը ։ Կյանքի տևողությունը հիվանդերի մոտ միջինում նվազած է 10 տարով ։ Հիվանդությունը տարածումը՝ 1:27,500 : Տարածվածությունն ավելի բարձր է Լատինական Ամերիկայում և Դանիայում ։ Ախոնդրոպլազիա ունեցող ամենակարճահասակ հիվանդի՝ Ջյոթի Ամգայի հասսակը 62.8 սմ է ։
TNA սարի արքայի չեմպիոնատ
TNA սարի արքայի չեմպիոնատ (TNA King of the Mountain Championship), ռեստլինգային չեմպիոնական տիտղոս «TNA» կազմակերպությունում։ Առաջին անգամ ներկայացվել է 2008 թվականին՝ TNA լեգենդների չեմպիոնատ (TNA Legends Championship) անվամբ, իսկ ավելի ուշ՝ TNA գլոբալ չեմպիոնատ (TNA Global Championship)։ Առաջին տիղոսակիրը Բուքեր Թին։
Ախոնդրոպլազիա
Պատճառներ
80% դեպքերում պատճառը ֆիբրոբլաստների աճի գործոնի ընկալչի (fibroblast growth factor receptor 3, FGFR3) գենի մուտացիան է ։ Այս գենը գլխավորապես պատասխանատու է սպիտակուցի՝ ֆիբրոբլաստների աճի գործոնի ընկալչի սինթեզի համար։ Այս սպիտակուցը նպաստում է կոլագենի և հյուսվածքների ու ոսկրերի այլ կառուցվածքային տարրերի արտադրման համար ։ FGFR3 գենի մուտացիայի դեպքում փոփոխվում է սինթեզված սպիտակուցի և աճի գործոնների փոխազդեցությունը և առաջանում է ոսկրանյութի առաջացման բարդություններ։ Աճառային հյուսվածքը չի կարողանում լիովին փոխակերպվել ոսկրայինի, ինչը արտահայտվում է հասակի անհամաչափ կարճությամբ։
TNA սարի արքայի չեմպիոնատ
Տիտղոսը գործածվում է գլխավորապես պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտի հանդիպումներում, որոնցում մասնակիցները կատարում են նախապես մշակված սցենարներ և ուղղակիորեն չեն մրցակցում միմյանց հետ։
Ախոնդրոպլազիա
Պատճառներ
Նորմալ զարգացման դեպքում FGFR3 գենը ոսկրի զարգացման վրա ունի բացասական կարգավորիչ ազդեցություն։ Ախոնդրոպլազիայի դեպքում այս ընկալչի մուտացված տարբերակը մշտապես ակտիվ է, ինչը հանգեցնում է խիստ կարճ ոսկրերի առաջացմանը։ Արդյունքը գենետիկորեն դոմինանտ է և FGFR3 գենի մեկ մուտացիան բավարար է հիվանդության արտահայտման համար, մինչդեռ երկու մուտացիան մահացու է (ռեցեսիվ մահացու տարբերակ) մինչև պտղի ծնվելը կամ դրանից հետո (հայտնի է որպես մահացու ալել)։ Ախոնդրոպլազիա ունեցող հիվանդները 50% հավանականությամբ կարող են փոխանցել գաճաճությունը հետագա սերունդներին։ Առողջ ծնողներից կարող են ծնվել ախոնդրոպլազիա ունեցող երեխաներ ինքնաբուխ մուտացիայի պատճառով ։
TNA սարի արքայի չեմպիոնատ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտի չեմպիոնական տիտղոսներ
Ախոնդրոպլազիա
Պատճառներ
Ախոնդրոպլազիան կարող է ժառանգվել աուտոսոմ դոմինանտ կերպով։ Այն զույգերը, որոնցից մեկի մոտ կա ախոնդրոպլազիա յուրաքանչյուր հղիության դեպքում 50% հավանականությամբ հիվանդությունը կարող են փոխանցել հետագա սերունդներին։ Այն զույգերը, որտեղ երկու ծնողն էլ ունեն ախոնդրոպլազիա երեխայի առողջ ծնվելու հավանականությունը 25% է, ախոնդրոպլազիա ունենալու հավանականությունը 50% և 25% դեպքերում ելքը մահացու է երկու դոմինանտ ալելի ժառանգման պատճառով ։
Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ ախոնդրոպլազիայի համար պատասխանատու գենի նոր մուտացիան բացառապես ժառանգվում է հորից և տեղի է ունենում սպերմատոգենեզի ընթացքում։ Համարվում է, որ օվոգենեզն ունի կարգավորիչ ազդեցություն, որը կանխում է հիվանդության փոխանցումը կանանցից։
Ախոնդրոպլազիային նման են ևս երկու համախտանիշներ՝ հիպոխոնդրոպլազիան և թանատոֆորիկ դիսպլազիան։
Ախտորոշում
Ախոնդրոպլազիան կարելի է հայտնաբերել մինչև երեխայի ծնունդը պրենատալ ուլտրաձայնային ախտորոշման մեթոդով։ Մինչև ծնունդը կարելի կատարել ԴՆԹ թեստավորում, որպեսզի հայտնաբերվի հոմոզիգոտությունը, քանի որ երկու մուտանտ ալելի ժառանգման դեպքում մահացու ելքը հանգեցնում է մեռելածնության։ Կլինիկական արտահայտությունները ներառում են մեգալոցեֆալիան, կարճ վերջույթները, արտահայտիչ ճակատը, կրծքագոտկային կիֆոզը և դեմքի միջին մասի հիպոպլազիան ։ Կարող են դիտվել հետևյալ բարդությունները՝ սխալ կծվածք, հիդրոցեֆալիա և միջին ականջի կրկնվող ականջաբորբ ։ Մանկակահասակության շրջանում մահվան ռիսկը բարձր է ողնուղեղի ճնշման պատճառով, որը կարող է կամ զուգակցվել կամ չզուգակցվել վերին շնչառական ուղիների օբստրուկցիայ (խցանման) հետ։
Ճառագայթային ախտորոշում
Մեկ այլ տարբերակիչ համախտանիշ է մանկահասակության շրջանում կրծքագոտկային կիֆոզը։
Բուժում
Ախոնդրոպլազիան դեռևս բուժում չունի, չնայած հայտնաբերված է մուտացիան։ Աճի հորմոնը չի օգնում ախոնդրոպլազիայով հիվանդներին, քանի որ այլ հորմոնալ ուղի է ընդրկում, չնայած ոչ ախոնդրոպլազիայով հիվանդները օգտագործում են այն աճման համար։ Այնուամենայնիվ ցանկության դեպքում, կարելի է կատարել ձեռքերի ու ոտքերի երկարացման վիրահատություն, որը սակայն հակասական է ։
Սովորաբար լավագույն արդյունքները դրսևորվում են կյանքի առաջին և երկորդ տարվա ընթացքում կատարված թերապիայի ֆոնի վրա ։ Աճի հորմոնով թերապիայի երկրորդ տարվանից հետո դրա էֆեկտիվությունը նվազում է ։ Այսպիսով աճի հորմոնով թերապիան գոհացուցիչ արդյքուներ չի տալիս ։
Երեխաներ
Ախոնդրոպլազիայով երեխաները հաճախ ունեն ցածր մկանային տոնուս, այս պատճառով հիվանդի շարժունակությունը նվազում է։ Սա նաև բնորոշ է այն երեխաներին, ովքեր ունեն ձևախախտված ոտքեր, սկոլիոզ, լորդոզ, հոդաբորբ, հոդերի շարժունակության հետ կապված խնդիրներ, շնչառական խնդիրներ, ականջի վարակներ և ատամների քրաուդինգ (ատամների միմյանց վրա վերադրվածություն) ։ Այս խնդիրները կարող են բուժվել վիրահատական եղանակով, ֆիզիկալ թերապիայով բրեկետներով։
Հիդրոցեֆալիան ծանր բարդություն է։ Սա պայմանավորված է ողնուղեղային խողովակի նեղացման պատճառով առաջացող ուղեղ-ողնուղային հեղուկի ներհոսքի և արտահոսքի խանգարումով ։ Ուղեղ ողնուղեղային հեղուկի տեղաշարժի պատճառով առաջանում է գլխի մեծացում, փսխում, լեթարգիա, գլխացավեր և գրգռվածություն ։ Հիդրոցեֆալիայի բուժման համար կիրառվում է շունտային վիրահատության եղանակը կամ երրորդ փորոքի էնդոսկոպիկ վենտրիկուլոստոմիան ։
Մեծահասակներ
Մեծահասակների մոտ հաճախ դիտվում է ճարպակալում և սլիփ ափնոե։ Բնորոշ նշաններից են նաև նյարդի ճնշման հետևանքով առաջացող թմրածության և ծակծկոցների զգացումը։
Ախոնդրոպլազիայով կանայք հղիության բարձր ռիսկային գոտում են գտնվում, դրա համար ծննդաբերությունը կատարվում է Կեսարյան հատման ճանապարհով բարդություններից խուսափելու համար ։
Այլ կաթնասուններ
Անհամաչափ գաճաճության վրա հիմնվելով շների որոշ ցեղատեսակներ (տաքսա, բուլդոգ, բասսեթ, կորգի) համարվում են ախոնդրոպլաստիկ  ։ Կարճ վերջույթներով շների ցեղատեսակների ամբողջական գենոմի ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս այս վիճակի սերտ կապվածություն ֆիբրոբլաստների աճի գործոն 4-ը կոդավորող գենի հետ ։ Այդ պատճառով քիր հավանական է որ մարդկան և կենդանիների մոտ ախոնդրոպլազիան նույն պատճառներն ունի։ Այնուամենայնիվ հյուսվածաբանական հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ախոնդրոպլաստիկ շների ցեղատեսակների մոտ աճառային հյուսվածքի փոփոխված բջիջները շատ նման են ախոնդրոպլազիա ունեցող մարդկանց բջիջներին ։
Ախոնդրոպլազիայի նմանատիպ տեսակ հայտնաբերվել է ֆենոտիպորեն առողջ դանիական խոզերի սերունդների մոտ, որոնց մոտ հասունացմանը զուգընթաց աճում է ախտանիշների արտահայտվածությունը ։ Սա ներառում է կոլագեն, տիպ X, ալֆա 1 սպիտակուցները կոդավորող COL10A1 գենի մուտացիայով։ Մարդկանց մոտ նմանատիպ մուտացիան (G595E) կապված է Շմիդտի մետաֆիզար խոնդրոդիսպլազիայի հետ, որը հարաբերականորեն թեթև կմախքային խնդիր է և նույնպես կապված է գաճաճության հետ։
Այժմ ոչնչացած անկոնյան ոչխարները ստեղծվել էին մարդկանց կողմից ախորնդրոպլազիա ունեցող հասարակ տնային ոչխարների սելեկտիվ ընտրության շնորհիվ։ Միջին չափսի իրանի և հարաբերականորեն կարճ ոտքերի հետ կապված այս ցեղատեսակը չէր փախչում և տնտեսության տեսակետից ձեռնտու էր ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հիվանդություններ Կատեգորիա:Գենետիկա Կատեգորիա:Ժառանգական հիվանդություններ
Մարքսբուրգ ամրոց
Մարքսբուրգ ամրոց (Marksburg), Գերմանիայի Ռայնլանդ Պֆալց երկրամասի Միջին Հռենոսի  ամրոցներից մեկն է։ Մարքսբուրգը միակ ամրոցն է, որը 17-րդ դարում չի գրավվել ֆրանսիական զորքերի կողմից, այդ պատճառով պահպանել է իր նախնական տեսքը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի ամրոցներ
Վիեննայի տղաների երգչախումբ
Վիեննայի տղաների երգչախումբ (Wiener Sängerknaben), տղաների երգչախումբ, որ տեղակայված է Ավստրիայի մայրաքաղաք Վիեննայում։ Աշխարհում ճանաչված տղաների երգչախմբերից մեկն է։ Երգչախմբի տղաներն ընտրվում են ինչպես Ավստրիայից, այնպես էլ այլ երկրներից։
Երգչախումբը մասնավոր, շահույթ չհետապնդող կազմակերպություն է։ Բաղկացած է 10-14 տարեկան մոտ 100 երգիչներից։ Տղաները բաժանված են չորս հիմնական երգչախմբերի, որոնք անվանակոչված են ավստրիացի անվանի կոմպոզիտորներ Անտոն Բրուկների, Յոզեֆ Հայդնի, Վոլֆգանգ Ամադդեուս Մոցարտի և Ֆրանց Շուբերտի անուններով, և միասին հանդես են գալիս տարեկան մոտ 300 համերգով 500.000 հանդիսականների առջև։ Ցանկացած խումբ հյուրախաղերի է գնում տարեկան 9-11 շաբաթով ։ Երգչախմբի կողմից կատարվող հայտնի գործերից են «Good Morning» և «Merry Christmas from Vienna Boys» երգերը։
Վաղ պատմություն
Երգչախումբը սերում է Վիեննայի արքունիքի տղաների երգչախմբից, որը ձևավորվել է ուշ միջնադարում։ Երգչախումբը ստեղծվել է 1498 թ. հունիսի 30-ին Հաբսբուրգների կայսր Մաքսիմիլիան I-ի գրավոր հրամանով, որում հանձնարարվում էր արքունական ծառայողներին վարձել երգի ուսուցիչ, երկու թավ ձայն ունեցող երգիչ և վեց տղա։ Յուրի Սլատկոնյան դարձավ անսամբլի խմբավարը։ Երգչախումբը պետք է ապահովեր եկեղեցու ժամերգությունը երաժշտական նվագակցությամբ։ Բացի այդ, Հայդն եղբայրները Սուրբ Ստեփանոսի մայր տաճարի երգչախմբի անդամներ էին, իսկ դրա խմբավարն այդ ժամանակ Ջորջ Ռեութեր II-ն էր, ով ծառայեցրել է երգչախումբը կայսերական արքունիքի համար, որն այդ ժամանակ չուներ տղա երգիչներ։
Դարերի ընթացքում երգչախումբն աշխատել է բազմաթիվ կոմպոզիտորների հետ, ներառյալ Հայնրիխ Իսաակը, Պոլ Հոֆհայմերը, Հայնրիխ Իգնազ Բիբերը, Յոհան Ֆուկսը, Անտոնիո Կալդարան, Քրիստոֆ Վիլիբալդ Գլաքը, Անտոնիո Սալիերին, Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտը, Ֆրանց Շուբերտն ու Անտոն Բրուկները ։
1920 թ. Ավստրիական կայսրության անկումից հետո Հոֆկապելը (արքունական նվագախումբը) արձակվեց։ Սակայն նվագախմբի այն ժամանակվա ռեկտորը՝ Յոզեֆ Շնիտը, որոշեց պահպանել ավանդույթը։ 1924 թ. պաշտոնապես հիմնադրվեց Վիեննայի տղաների երգչախումբը և ժամանակի ընթացքում վերածվեց պրոֆեսիոնալ երաժշտական խմբի։ Երգչախումբը փոխարինեց կայսրության կադետների ռազմական հագուստը, որը ներառում էր նաև դաշույն, ներկայից կապույտ-կարմիր նավաստու զգեստով ։ Հայնց Կառլ Գրուբերը փոփոխված երգչախմբի շրջանավարտներից մեկն է ։ 1948 թ. ի վեր Աուգարտենի պալատը հանդիսանում է որպես երգչախմբի փորձերի վայրն ու գիշերօթիկ դպրոցը, որը սկսվում է մանկապարտեզից և ավարտվում միջին դպրոցով։
Ժամանակակից պատմություն
Գերալդ Վիրթը երգչախմբի գեղարվեստական ղեկավարն է 2001 թվականից։ Այն ժամանակից ի վեր երգչախումբը հայտնվել է ճնշման տակ՝ արդիականացման պահանջոց և քննադատության է ենթարկվել իր երաժշտական ստանդարտների համար, ինչի հետևանքով երգչախումբը բաժանվել է Վիեննայի պետական օպերայից։ Երգչախումբն առաջին անգամ ստիպված է եղել հանդես գալ ընդունելության համար գովազդով այն բանից հետո, երբ օպերայի ընկերության տնօրեն Իոան Հոլենդերի կողմից ստեղծվում է դրան մրցակից երգչախմբային դպրոց։ Իոան Հոլենդերը բողոքում էր նվազող ստանդարտներից և երգչախմբի հետ վատ հաղորդակցությունից։ Ըստ նրա՝ պետական օպերան հաճախ պատրաստում է տղաներին որոշակի բեմական դերերի համար, սակայն հետո պարզվում է, որ նրանք չեն կարող մասնակցել, քանի որ մեկնել են շրջագայության երգչախմբի հետ։ Մրցակից երգչախմբային դպրոցի ավելի հանգիստ մթնոլորտն ու ելույթների համար իրենց ուղղակիորեն փոխանցվող վճարները գրավել է Վիեննայի տղաների երգչախմբի որոշ տղաների ։
Վիեննայի տղաների երգչախումբը որոշեց արդիականացնել իր իմիջը՝ ձայնագրելով փոփ երաժշտություն, ներմուծելով լրացուցիչ համազգեստ և թույլ տալով տղաներին պարել ելույթ ունենալիս 2008 թ., երբ Յուժեն Ջեսերը մահացավ, Վալտեր Նեթիգը դարձավ երգչախմբի տնօրենը։ Գերալդ Վիրթը երգչախմբի գեղարվեստական ղեկավարն է 2001 թվականից, իսկ 2013 թ. դարձավ երգչախմբի տնօրենը ։
2010 թ. երգչախմբի երկու երգիչների կողմից արված սեռական բռնությունների մասին պնդումներից հետո Վիեննայի տղաների երգչախումբը բացեց գաղտնի հեռախոսային և էլեկտրոնային թեժ գիծ՝ հնարավորություն տալու երգչախմբի այլ երգիչներին տեղյակ պահելու նման դեպքերի մասին։ Ի հայտ եկան 8 երգիչներ, որոնք հայտնեցին, որ բռնության են ենթարկվել երգչախմբի անձնակազմի կամ այլ անդամների կողմից ։
2018 թ. հոկտեմբերի 4-ին Վիեննայի տղաների երգչախումբը համերգով հանդես եկավ Երևանում՝ Արամ Խաչատրյան համերգասրահում։ Ծրագրում ներառված էին Գալուսի, Հենդելի, Հայդնի, Մենդելսոնի, Շուբերտի, Մոխնիկի, Շեչինսկու, Յոզեֆ Շտրաուսի, Յոհան Շտրաուսի, Բիլլի Ջոելի ստեղծագործությունները ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երաժշտական ընկերություններ Կատեգորիա:Դասական երաժշտություն
Հայաստանի տնտեսության արտաքին հատված
Երկրի տնտեսության կարևոր ցուցանիշներից է միջազգային շուկայում նրա մասնակցության աստիճանը։ Հայաստանի տնտեսության ներկա փուլում առաջնային է դարձել պետության արտաքին տնտեսական նպատակամետ քաղաքականությունը, որի խնդիրը ներքին շուկայի պաշտպանվածության ապահովումն է, արտաքին առևտրի ծավալների խթանումը։ Անկախացումից հետո Հայաստանը համաձայնագրեր է կնքել մի շարք երկրների հետ առևտրատնտեսական կապերի, փոխադարձ տնտեսական հարաբերությունների զարգացման, եկամուտների կրկնակի հարկումը բացառելու, փոխշահավետ տնտեսական համագործակցության խթանման նպատակով։
Ինքնադիմանկար կտրած ականջով և ծխամորճով
Ինքնադիմանկար կտրած ականջով և ծխամորճով (Zelfportret met verbonden oor), հոլանդացի նկարիչ Վինսենթ վան Գոգի նկարը։ Նկարվել է Վան Գոգի՝ Առլում եղած ժամանակ՝ 1889 թվականի հունվարին։