cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Երկրների ցանկ, որտեղ իսպաներենը պաշտոնական լեզու է
Որպես փոքրամասնության լեզու
Ստորև բերված պետություններում իսպաներենը համարվում է ազգային մակարդակի ոչ պաշտոնական լեզու։
Սույն երկրներում հանրային ծառայություններն ու տեղեկատվությունը, ինչպես նաև տպագիր և հեռարձակվող լրատվամիջոցների տարբեր ձևեր հասանելի է իսպաներենով։
Անդորրա
Անդորրա գաճաճ պետության պաշտոնական լեզուն կատալաներենն է, սակայն իսպաներենն ունի հատուկ կարգավիճակ (կրթական համակարգում, լրատվամիջոցներում և պաշտոնական փաստաթղթերում)։ Անդորրան համարվում է նաև Իսպանիային սահմանակից երեք պետություններից մեկը ։
Բելիզ
Անգլալեզու Բելիզ պետությունն աշխարհագրորեն տեղակայված է իսպանախոս Մեքսիկայի և Գվատեմալայի մեջտեղում։ Թեպետ երկրի պաշտոնական և ազգային լեզուն անգլերենն է, այնուամենայնիվ, երկրի շատ բնակիչներ տիրապետում են իսպաներենին որպես երկրորդ լեզու։ Ըստ 2010 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ Բելիզի բնակչության 30%-ն իսպաներենը համարում է իր մայրենի լեզուն, իսկ 50%-ն ունի լեզվի իմացություն ։
Ջիբրալթար
Իսպաներեն լեզուն Մեծ Բրիտանիայի անդրծովյան տարածք համարվող Ջիբրալթարում ունի հատուկ լեզվի կարգավիճակ (կրթական համակարգում, լրատվամիջոցներում և պաշտոնական փաստաթղթերում)։ Մեծապես այս հանգամանքի վրա է հիմնված Իսպանիայի տարածքային հավակնությունները Ջիբրալթարի նկատմամբ ։
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում իսպաներենը երկրորդ լեզուն է։ Իսպաներենով խոսում են ԱՄՆ-ի հարավարևմտյան տարածքներում և Ֆլորիդայում՝ նախկինում Նոր Իսպանիայի փոխարքայության մաս կազմած տարածքներում։ Նյու Մեքսիկոյում և հարավային Կոլորադոյում իսպաներեն խոսում են գաղութային ժամանակներից ի վեր ։ Իսպաներենը ԱՄՆ-ի դպրոցներում ամենալավ ուսումնասիրվող օտար լեզուն է։ Միացյալ Նահանգներում բռնկվող շուրջ 41 միլիոն մարդ իսպաներենը համարում է իր մայրենի լեզուն, իսկ ևս 11 միլիոնը՝ տիրապետում է վերջինիս, որպես օտար լեզու ։ Կրթական տեսանկյունից իսպաներենը համարվում է ոչ պաշտոնական հատուկ կարգավիճակ ունեցող լեզու Նյու Մեքսիկո նահանգում ։ Ներկայումս, ԱՄՆ-ն աշխարհիկ երկրորդ ամենախոշոր իսպանալեզու բնակչություն ունեցող երկիրն է աշխարհում՝ հարևան Մեքսիկոյից հետո ։ Իսպաներենով է խոսում նաև Տեխաս նահանգի բնակչության ճնշող մեծամասնությունը։ Իսպաներեն լեզվուն Միացյալ Նահանգներում կարգավորվում է իսպաներենի հյուսիսամերիկյան ակադեմիայի կողմից։
<!-- == Historical language ==
Philippines
Spanish was an official language of the Philippines from the beginning of the Hispanic period in 1565 and through independence until a constitutional change in 1973. However, President Ferdinand Marcos had Spanish redesigned as an official language under Presidential Decree No. 156, dated 15 March 1973 and Spanish remained official until 1987, when it was re-designated as a voluntary and optional auxiliary language.
On 8 August 2007, President Gloria Macapagal-Arroyo announced that the Philippine government asked help from the Spanish Government in her plan to reintroduce Spanish as a required subject in the Philippine school system. By 2012, the language was a compulsory subject at only a very select number of secondary schools. In spite of government promotion of Spanish, less than 0.5% of the population are able to speak Spanish at least proficiently.
While Spanish is designated as an optional government language in the Philippines, its usage is very limited and not present in everyday life. In the country, Spanish is regulated by the Philippine Academy of the Spanish Language.
Western Sahara
Spanish is a secondary official language, alongside Arabic, in the Sahrawi Arab Democratic Republic, a former Spanish colony and now a partially recognized state, most of whose territory is occupied by Morocco. Spanish is not a native language in that country.
-->
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իսպաներեն Կատեգորիա:Երկրների ցանկեր
Խանլար մզկիթ
Խանլար մզկիթ (Xanlar məscidi), 19-րդ դարի մզկիթ է, որը գտնվում է Բաքվի Իչարի Շահար տարածքում։ Պատկանում է Իչարի Շահար պետական պատմական արգելավայրին ։
Պատմություն
Մզկիթը կառուցվել է 1893 թվականին Իչարի Շահար տարածքում։ Խանլարով եղբայրները մեծ դեր են խաղացել Խանլար մզկիթի կառուցման գործում։ Մզկիթը կառուցվել է Խանլարով եղբայրների տան կողքին։ Խանլար մզկիթի ճարտարապետ Մեշեդի Միրզե Գաֆար Իզմայլովը եղել է։ Մզկիթը քառանկյուն է ։ Մզկիթը գտնվում է բնակելի թաղամասում։
Շենքի կառուցման մեջ օգտագործվել է դասական արևելյան և եվրոպական դրդապատճառները ։ Մզկիթն ամբողջությամբ վերականգնվել է շինարարության փորձագետների, ճարտարապետների և արվեստագետների կողմից 2008 թվականին։ Մզկիթում տեղադրված են ժամանակակից ջեռուցման և լուսավորման համակարգեր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բաքվի մզկիթներ Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ այբբենական կարգով
Մանսիու Լիմա
Մանսիու Լիմա (Mâncio Lima), համայնք Բրազիլիայում՝ Ակրի նահանգի կազմում։ Գտնվում է Վալի դու Ժուրուայի մարզում։ Մտնում է Կրուզեյրու դու Սուլի գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 13 785 մարդ՝ 2007 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 4 672,321 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 3,0 մարդ/կմ²։
Քաղաքի հովանավորն է համարվում սուրբ Սեբաստիանը։ Քաղաքի տոնը նշվում է մայիսի 30-ին։
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1977 թվականին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ակրի նահանգի բնակավայրեր Կատեգորիա:1977 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Բրուսիլովի շրջան
Բրուսիլովի շրջան (Брусилівський район), շրջան Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզում։
Ստեղծվել է 1990 թվականին։ Վարչական կենտրոնը՝ Բրուսիլով ։
Աշխարհագրություն
Շրջանի տարածքի մակերեսը կազմում է 625 կմ²։
Բնակչություն
2013 թվականի մարդահամարի արդյունքներով շրջանում բնակվում էր 15303 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 24,48 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ժիտոմիրի մարզ Կատեգորիա:Ուկրաինայի շրջաններ
Կրակոց սահմանի վրա
Սյուժե
Ֆիլմը պատմում է լարված մի իրավիճակի մասին, որն ստեղծվել է սահմանը խախտողներին որոնելու մի քանի օրվա ընթացքում ։
Դրվագներում
Ն. Կուշևսկի, Վալենտին Գրաչյով, Մ. Մինեև, Ռուդոլֆ Ղևոնդյան, Հրաչյա Կոստանյան, Ն. Էրենջենով, Միրոն Քեչողլյան, Ի. Վերետելնիկ, Մ. Մագոմեդով, Յուրի Գրիգորյան, Վ. Կալաշկին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1970 ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր Կատեգորիա:Դմիտրի Կեսայանցի ֆիլմեր Կատեգորիա:Հայերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Ադենոզինֆոսֆորաթթուներ
Ադենոզինֆոսֆորաթթուներ, բարդ օրգանական միացություններ, նուկլեոտիդներ, ադենոզինի միաֆոսֆորաթթուների, կրկնաֆոսֆորաթթուների և եռֆոսֆորաթթուների եթերներ։
Բաղադրություն
Բաղկացած են ադենինից, ռիբոզից և ֆոսֆորաթթվի մեկ, երկու կամ երեք մնացորդներից և համապատասխանաբար կոչվում են՝ ադենոզինմիաֆոսֆորաթթու (ԱՄՖ), ադենոզինկրկնաֆոսֆորաթթու (ԱԿՖ) և ադենոզինեռֆոսֆորաթթու (ԱԵՖ)։ Պարունակում են բոլոր օրգանիզմները (մանրէներից մինչև մարդը)։
Նշանակություն
Բացառիկ նշանակություն ունեն նյութերի և էներգիայի փոխանակության պրոցեսների, ինչպես նաև օրգանիզմի կենսագործունեության համար, քանի որ ֆոսֆատային խմբերի միացումը ադենոզինմիաֆոսֆորաթթվինին ուղեկցվում է էներգիայի կուտակմամբ (ԱԿՖ, ԱԵՖ էներգիայով հարուստ միացություններ են), իսկ նրանց ճեղքումը՝ էներգիայի անջատմամբ։ Բջիջներում տեղի է ունենում ադենոզինմիաֆոսֆորաթթվի, ադենոզինկրկնաֆոսֆորաթթվի և ադենոզինեռֆոսֆորաթթվի փոխադարձ փոխարկում։
Դևոն Աոկի
Դևոն Էդվենա Աոկի (Devon Edwenna Aoki, ), ամերիկացի դերասանուհի և մոդել։ Դևոն Աոկին աշխարհում ամենաոչբարձրահասակ սուպերմոդելն է (168 սանտիմետր)։ Կինոյում իր նորամուտային դերը Դևոնը խաղացել է «Գերդաստանի մահը» («Death of a Dynasty», 2003 թվական) ֆիլմում։ Նրա ամենահայտնի աշխատանքը համր մարդասպան Միհոյի դերն է Ռոբերտ Ռոդրիգեսի «Մեղքերի քաղաքը» («Sin City», 2005 թվական) ֆիլմում։
Ադենոզինֆոսֆորաթթուներ
Ադենոզինմիաֆոսֆորաթթու
(ԱՄՖ, ադենիլային թթու), սպիտակ, ասեղնաձև բյուրեղներ են։ Մոլյառ կշիռը 347,23 մոլ։ Նուկլեինաթթուների բաղկացուցիչ մասն է և մանում է բազմաթիվ ֆերմենտների ակտիվ խմբի կազմության մեջ։
Դևոն Աոկի
Կենսագրություն
Դևոն Աոկիի երակներում հոսում է ճապոնական, գերմանակն և բրիտանական արյուն, նա ծնվել է ճապոնական ռեստորանների ցանցի տեր Ռոկի Աոկի Հիրաոկիի (Rocky Aoki Hiroaki, 青木 広彰) ընտանիքում, Նյու Յորքում, որտեղ և ապրել է 9 տարի։ Այնուհետև ընտանիքը տեղափոխվել է Մալիբու, Կալիֆորնիա նահանգ, իսկ ևս երկու տարի անց՝ Լոնդոն։ Դևոնն ունի 5 եղբայր և քույր։ Եղբայրներից մեկն է հանդիսանում հայտնի դի-ջեյ Սթիվ Աոկին։
Ադենոզինֆոսֆորաթթուներ
Ադենոզինկրկնաֆոսֆորաթթու
(ԱԿՖ), ունի ֆոսֆորաթթվի 2 մնացորդ։ Մոլյառ կշիռը 427,22 մոլ։ Ադենոզինկրկնաֆոսֆորաթթուն գտնվում է կենդանի օրգանիզմների բոլոր հյուսվածքներում։
Դևոն Աոկի
Մոդելի կարիերա
Նրա մոդելի կարիերան սկսում է արագընթաց զարգանալ «Storm Model Management» գործակալության հետ պայմանագիր ստորագրելուց հետո, որը ներկայացնում է նաև Քեյթ Մոսին և Եվա Հերցիգովաին։ 165 սանտիմետր հասակի, լրջորեն փքված շրթունքների և պեպեններով զարդարված խստաբարո դեմքի պատճառով մասնագետները նրան կնքում են «պանկ-նիմֆուհի» անունով, իսկ նրանից հետո, երբ նրան տեսնում են հարթակի վրա, նրան անվանում են 1990-ական թվականների լավագույն մոդելներից մեկը։
Ադենոզինֆոսֆորաթթուներ
Ադենոզինեռֆոսֆորաթթու
(ԱԵՖ), մոլյառ. կշիռը 507,21 մոլ։ Ադենոզինեռֆոսֆատազ ֆերմենտների ազդեցությամբ ադենոզինեռֆոսֆորաթթուն հեշտությամբ կորցնում է մեկ ֆոսֆատային խումբ, վերածվում ադենոզինկրկնաֆոսֆորաթթվի։ Անջատվում է էներգիա, որն օգտագործվում է օրգանիզմի հյուսվածքներում որոշ միացությունների ակտիվացման և սինթեզման պրոցեսների ապահովման (օրինակ՝ մկանային կծկման) համար։ Ադենոզինեռֆոսֆորաթթուն մասնակցում է ֆոսֆորիլացման պրոցեսներին՝ առաջացնելով նյութափոխանակության բնականոն ընթացքի համար անհրաժեշտ ֆոսֆորաթթվային մակրոէներգիկ (մեծ էներգիայով) և միջանկյալ միացությունների ադենոզինեռֆոսֆորաթթուն սինթեզվում է ադենոզիներկֆոսֆորաթթվից և ֆոսֆորական թթվից միտոքոնդրիաներում ու քլորոպլաստներում և ապահովում էներգիայի անհրաժեշտ քանակը բջջում։
Դևոն Աոկի
Մոդելի կարիերա
Ավելի ուշ Դևոնի վրա ուշադրություն է դարձնում Էլլեն ֆոն Ունվերտը, ով նրան նկարահանում է Duran Duran խմբի հոլովակում և լուսանկարում է «I-D Magazine» նորաձև ամսագրի շապիկի համար։ Դևոնի մոտ հայտնվում են նույն երկրպագուները, ինչ Քեյթ Մոսի՝ մեծ մասամբ դեռահասներ։ Նա արագորեն դառնում է սիրելի մոդելներից մեկը ոչ միայն Էլլեն ֆոն Ունվերտի համար, այլ նաև լուսանկարիչ Մարիո Սորենտիի, ինչպես նաև ընդգրկվում է «Visionaireа»-ի մեջ, որը ներկայացնում է ավանգարդային լուսանկարների հավաքածու։
Ադենոզինֆոսֆորաթթուներ
Ադենոզինեռֆոսֆորաթթու
Կատեգորիա:Քիմիա
Դևոն Աոկի
Կարիերա կինոյում
Մեծ էկրանին Դևոն Աոմին նորամուտում է «Կրկնակի ֆորսաժ» («2 Fast 2 Furious») ֆիլմում։ Բացի դրանից նա նկարահանվել է այնպիսի ֆիլմերում, ինչպիսին են «Մեղքերի քաղաքը», «DOA. Կենդանի կամ մահացած» («DOA: Dead or Alive»), «Պատերազմ»(«War»), «Լրտեսուհիներ» («D.E.B.S.»)։ 2008 թվականին նրա մասնակցությամբ թողարկվում է «Մուտանտների քրոնիկներ» («Mutant Chronicles»)։
Նկարահանվել է «The Killers» խմբի հոլովակում՝ «Bones»։
Անձնական կյանք
2010 թվականի հունիսից Դևոնը ամուսնացած է Ջեյմս Բեյլի հետ ։ Զույգն ունի երկու երեխա՝ որդի Ջեյմս Հանտեր Բեյլի-կրտսեր (ծնվել է 10.06.2011) և դուստր Ալեսանդրա Լինվիլ Բեյլի (ծնվել է 12.02.2013)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մոդելներ Կատեգորիա:Մոդելներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Էրզրումի գավառ
Աշխարհագրություն
Հյուսիսից և հյուսիս-արևելքից սահմանակից էր Տրապիզոնի նահանգին ու Բաթումի մարզին, արևմուտքից՝ Երզնկայի գավառին, հարավից՝ Խարբերդի և Բիթլիսի նահանգներին, արևելքից՝ Բայազետի գավառին ու Կարսի մարզին։ Վարչական կենտրոնը Կարին (Էրզրում) քաղաքն էր ։
Պատմություն
1915-1916 թվականներին Էրզրումի գավառի բնակչության մեծ մասը զոհ գնաց Մեծ եղեռնին։ Կենդանի մնացածները գաղթեցին տարբեր երկրներ ։
Բնակչություն
19-րդ դարի վերջերին և 20-րդ դարի սկզբներին Էրզրում գավառն ուներ 1574 բնակավայր՝ 382 300 բնակչով, որից 89 934 հայեր, 287 839-ը՝ մուսուլմաններ, 4527-ը՝ այլք ։
Հասարակական կառույցներ
20-րդ դարի սկզբին Էրզրումի գավառում կար 22 արական և 18 իգական հայկական նախակրթական դպրոց՝ 1700 աշակերտով և 70 ուսուցիչով ։
Վարչական բաժանում
19-րդ դարի վերջերին և 20-րդ դարի սկզբներին Էրզրումի գավառի մեջ մտնում էր 9 գավառ.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գավառներ
Սինդիվե Մագոնա
Սինդիվե Մագոնա (Sindiwe Magona, ), հարավաֆրիկացի գրող։
Կենսագրություն
Շուրջ 20 տարի աշխատել է Միավորված ազգերի կազմակերպության տարբեր կառույցներում, թոշակի է անցել 2003 թվականին ։ Բնակվում է Հարավային Աֆրիկայում։ 2007 թվականին արժանացել է Grinzane մրցանակի սոցիալական հարցերի վեր հանման համար, Molteno ոսկե մեդալի՝ կոսա մշակույթի և լեզվի խթանման համար, վաստակի համար մրցանակ՝ հարավաֆրիկյան գրականության զարգացման համար։ 2011 թվականին արժանացել է նախագահական պարգևի, հարավաֆրիկյան բարձրագույն պարգև՝ Իխամանգա շքանշանի, 2012 թվականին Նադինե Գորդիմերի հետ համատեղ արժանացել են Իմբոկոդո մրցանակի ։ 2013 թվականին անիմացիոն համակարգչային «Խումբա» կատակերգությունում կրկնօրինակել է Գեմսբոկ Հիլերի ձայնը։
Համարվում է Արևմտյան Քեյփ համալսարանի ռեզիդենտ գրող և աշխատում է Ջորջիա նահանգի համալսարանում ։
Գրական գործունեություն
1990 թվականին հրատարակում է իր ինքնակենսագրականը՝ «Երեխաներիս երեխաներին» գիրքը, 1990 թվականին՝ «Մորից մայր» գործն Ամի Բիեհլիի սպանության մասին, որը վերածվեց պիեսի և 2009 թվականի վերջում ներկայացվեց Բաքսթեր թատրոնում, իսկ ֆիլմի նկարահանման համար վեպի իրավունքները ձեռք բերեց Type A Films-ը 2003 թվականին ։ Գրել է ինքնակենսագրականներ, կարճ պատմվածքներ։ Նրա «Գեղեցկության ընծա» վեպը 2009 թվականին ներկայացվել է Լավագույն գիրք գրողների համագործակցության մրցանակի ։ 2009 թվականին տպագրվել է «Խնդրում եմ լուսանկարվեք» բանաստեղծությունների նրա առաջին ժողովածուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հարավաֆրիկացի գրողներ Կատեգորիա:Հարավաֆրիկյան համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Կին ինքնակենսագիրներ Կատեգորիա:Հարավաֆրիկացի բանաստեղծուհիներ Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի շրջանավարտներ
Դանուբի աշտարակ
Պատմություն
Դանուբի աշտարակը կառուցվել է 1962֊1964 թվականների ընթացքում։ Աշտարակի նախագիծն արել է ավստրիացի ճարտարապետ Հաներս Լինթլը 1964 թվականի Վիեննական միջազգային այգեգործության ցուցադրման համար։ Կառուցման աշխատանքները սկսվել են 1962 թվականի հոկտեմբերի 12֊ից։ Մոտ տասնութ ամիս տևած շինարարական աշխատանքներից հետո Էբերհարդ Ֆյոդիսչի հսկողությամբ 1964 թվականի ապրիլի 16֊ին դաշնային նախագահ Ադոլֆ Շերֆի մասնակցությամբ պաշտոնապես տեղի ունեցավ աշտարակի բացումը։ Այդ ժամանակից ի վեր այն դարձել է Վիեննայի հայտնի դիտակետը և տուրիստական ատրակցիոնը։
Հարմարություններ
Բարձր արագությամբ երկու վերելակները տեղափոխում են ուղևորներին աշտարակի դիտահարթակ, որը 150 մետր բարձրության վրա է։ Յուրաքանչյուր վերելակով կարող է տասնչորս ուղևոր բարձրանալ  և հասնել դիտահարթակ ընդամենը 35 վայրկյանում։ Ուժեղ քամիների ժամանակ վերելակներն ավելի դանդաղ են բարձրանում, քանի որ հնարավոր է աշտարակի տատանում, և վերելակի մալուխի շարժումը  կարող է շատ վտանգավոր լինել։ Ոտքով վեր կարող ես բարձրանալ մոտավորապես 779 քայլ անելով։ Աշտարակում կան բջջային հեռախոսների ցանցային ալիքներ, մասնավոր ռադիոկայաններ և այլ ռադիոհաղորդակցման ծառայություններ։ Չնայած իր նմանությանը հեռուստաաշտարակների` այն չի օգտագործվում հեռուստատեսային հեռարձակման համար։ Վիեննայի գլխավոր հեռուստատեսային հաղորդիչ տարածքը գտնվում է Քալենբեք բլրի վրա։
Համայնապատկերներ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աշտարակներ Կատեգորիա:1964 կառույցներ Կատեգորիա:Վիեննայի տեսարժան վայրեր
Հիպերմնեզիա
Հիպերմնեզիա ( ὑπέρ - չափից ավելի և  - հիշողություն), տեղեկատվության մտապահման և վերարտադրման բարձրացում։ Կարող է վերաբերել հիշողության տարբեր ձևերին ու տեսակներին։ Հաճախ լինում են ոչ հաճելի, հիվանդագին երևույթներ (օրինակ՝  հիշողության մեջ պահելով աննշան մանրամասների առատությունը) ։
Դասակարգում
Տարբերվում են հիպերմնեզիայի մի քանի տեսակներ ։ Առաջին հերթին՝ հիշողության բարելավումը կարող է կապված լինել հոգեկան հուզմունքի ավելացմամբ, դա առավել անհատական հանդիպող դեպքն է հոգեբուժական պրակտիկայում։ Այդ դեպքում հիպերմնեզիան հիպոմանիայի,  Մանիակային համախտանիշի կամ հիպերտիմիայի ախտանիշներից կարող է լինել։ Այն կարող է լինել նաև դեղորայքային հիպերտիմիայի (կամ հիպոմանիա) նախանշան, որն առաջանում է, օրինակ գրավչանյութերից։ Այդպիսի հիպերմնեզիան չի առաջացնում տհաճ զգացողություններ։
Հիպերմնեզիան կարող է կապված լինել նաև խառնաշփոթ գիտակցության, զգայապատրանքների, զառանցանքի զարգացման ակտիվ ձևերի, այլ հոգեկան հիվանդությունների հետ։ Տարբերվում են նաև դրվագային և հաստատուն հիպերմնեզիաներ։
Դիֆուզային (ընդհանուր) հիպերմնեզիայի դեպքում հիշողությունը ուժեղանում է հավասարաչափ, դա բնորոշ է մոլական վիճակին՝ ալկոհոլի և մարիխուանայի հարբեցման, պրոգրեսիվող պարալիզի, պարաֆրենիկ համախտանիշի սկզբնական փուլերում։
Ընտրովի (մասնակի, ընտրողական) հիպերմնեզիայի դեպքում հիշողությունը ուժեղանում է առանձին դեպքերում՝ փաստեր, թվեր կամ կյանքի որոշակի փուլեր։ Այն կարող է առաջանալ պարոնոյայից։ Մտավոր հետամնացության ժամանակ այն կարող է վերաբերել առանձին փաստերին, որոնք հիվանդի հետաքրքրությունների ոլորտից են։ Նույն երևույթը կարելի է դիտարկել էպիլեպսիայի դեպքում։ Դեպրեսիայի և ընկճախտային համախտանիշի ժամանակ հանդիպում է ընտրովի հիպերմնեզիան։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հոգեկան հիվանդություններ
Տրենտո (գավառ)
Տրենտինո (Provincia autonoma di Trento), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Տրենտինո Ալտո Ադիջե մարզում։ Տրենտինոն ունի ինքնավար մարզի կարագավիճակ։ Բաժանվում է 223 կոմունաների։ Հայտնի է իր լեռներով։ Գավառի մայրաքաղաքը Տրենտո համանուն կոմունան է։ Բնակչության մեծամասնությունը խոսում է իտալերեն, բայց կան որոշ կղզյակներ, որտեղ խոսում են գերմաներենով։
Բնակչությունը կազմում է 477 017 մարդ (2008), բնակչության խտությունը՝ 76 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 6206 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 38100։ Հեռախոսային կոդեր՝ 0461, 0462, 0463, 0464, 0465։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:1972 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Հայկական որմնանկարներ (ֆիլմ)
Հայկական որմնանկարներ, 1972 թվականին «Հայֆիլմ» կինոստուդիայի նկարահանած ֆիլմ։
Սյուժե
Հայոց բնաշխարհի և պատմական հուշարձանների ֆոնի վրա հայկական բալետների դրվագներով կազմված խորեոգրաֆիկ կինոկոմպոզիցիա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1972 ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր Կատեգորիա:Յուրի Երզնկյանի ֆիլմեր Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Եմելչինոյի շրջան
Եմելչինոյի շրջան (Ємільчинський район), շրջան Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզում։
Ստեղծվել է 1923 թվականին։ Վարչական կենտրոնը՝ Եմելչինո ։
Աշխարհագրություն
Շրջանի տարածքի մակերեսը կազմում է 2112 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ժիտոմիրի մարզ Կատեգորիա:Ուկրաինայի շրջաններ
Գյումուշ-Մադեն
Գյումուշ-Մադեն, գյուղպատմական Փոքր Հայքում, իսկ ապա գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Մարզվանի գավառակում ։ Հավանաբար նույն Գյումուշ գյուղաքաղաքն է։
Պատմամշակութային կառույցներ
Գյումուշ-Մադենն ուներ 1320 թվականին կառուցված եկեղեցի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Հեղինե Հովհաննիսյան (այլ կիրառումներ)
Հեղինե Հովհաննիսյան անուն-ազգանունը կարող է վերաբերել հետևյալ անձանց.
Ժիտոմիրի շրջան
Ժիտոմիրի շրջան (Житомирський район), շրջան Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզում։
Ստեղծվել է 1928 թվականին։ Վարչական կենտրոնը՝ Ժիտոմիր ։
Աշխարհագրություն
Շրջանի տարածքի մակերեսը կազմում է 1441 կմ²։
Բնակչություն
2005 թվականի մարդահամարի արդյունքներով շրջանում բնակվում էր 66900 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 46,43 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ժիտոմիրի մարզ Կատեգորիա:Ուկրաինայի շրջաններ
Հուշարձան (ֆիլմ)
Հուշարձան, 1972 թվականին «Հայֆիլմ» կինոստուդիայի նկարահանած ֆիլմ։ Ֆիլմն արժանացել է ՀԽՍՀ Պետական մրցանակի։
Սյուժե
Հայկական մի գյուղում պատերազմից շատ տարիներ անց զոհված համագյուղացիների հիշատակը հավերժացնող հուշարձան են կառուցում։ Ֆիլմի հերոսը պահանջում է հուշարձանի վրա գրել նաև իր ռուս ընկերոջ անունը, որը կյանքի գնով փրկել է իրեն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1972 ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ալբերտ Մկրտչյանի ֆիլմեր Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Քրիստիան Ալմեր
Քրիստիան Ալմեր, շվեյցարացի լեռնուղեկցորդ և ալպինիզմի ոսկե և արծաթե դարաշրջանում արևմտյան Ալպերի մի շարք հայտնի լեռների առաջին բարձրացող։
Ալմերը ծնվել է Բեռնի կանտոնում գտնվող Գրինդելվալդ քաղաքում, որտեղ նույնպես մահացել է։ 1846 թվականին նա ամուսնացել է Մարգարիտա Կաուֆմանի հետ, և նրանց որդի Ուլրիխ Ալմերը (8 մայիսի 1849 - 4 սեպտեմբերի 1940) նույնպես հայտնի ուղեկցորդ էր։
"Ես հստակ չեմ հիշում, որ Չինգելի մասին լսած լինեի մինչև 1868 թվականի հուլիսի 11-ը։ Այդ ամիս Ալմերն առաջին անգամ ուղեկցում էր իմ հորաքրոջը՝ հանգուցյալ միսիս Բրևուրտին և ինձ։ Հուլիսի 8-ին մենք երեքով միասին կատարեցինք դեպի Վեթերհորն մեր առաջին վերելքը, իսկ հուլիսի 11-ին Փոքր Շեյդեգից ուղղվեցինք դեպի Էյգեր։ Բայց ժայռերը սառած էին, և մենք ստիպված էինք հետ գնալ։ Սա ինձ դառնորեն հիասթափեցրեց, քանի որ ես տասնութ տարեկան դեռ չկայի […] Ալմերը շատ էր համակրում ինձ, և երբ մենք այդ կեսօր իջնում էինք դեպի Գրինդելվալդ, նա փորձում էր մխիթարել ինձ ու խոստացավ ինձ տալ իր Չինգել անունով շանը, քանի որ Բելո անունով նրա ձագերից մեկն այժմ այնքան մեծ էր, որ կարելի էր նրա վրա հույս դնել"
Մահացել է Գրինդելվալդում 1898 թվականին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1826 ծնունդներ Կատեգորիա:1898 մահեր Կատեգորիա:Շվեյցարացի լեռնագնացներ
Ադելսհայմ
Ադելսհայմ (Adelsheim), քաղաք Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության Բադեն-Վյուրտեմբերգ երկրամասում, Կարլսռուեի օկրուգի ենթակայության տակ ։ Մտնում է Նեկկեր-Օդենվալդ շրջանի կազմի մեջ։ Զբաղեցնում է 43,84 км2 տարածք։ Բնակչության թվաքանակը 2017 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով եղել է 4.935: Պաշտոնական կոդը՝ 08 2 25 001:
Քաղաքը գտնվում է Կիռնաու և Սեկախ գետերի միախառնման վայրի մերձակայքում, ծովի մակերևույթից 227 մետր բարձրության վրա։ Բնակչության մոտավորապես կեսը կաթոլիկներ են, մյուս կեսը՝ բողոքականներ։ Բնակավայրում գործում են տարաբնույթ արդյունաբերական ձեռնարկություններ, այդ թվում գիպսի վերամշակման ֆաբրիկա, որտեղ գիպսի կտորները մանրացնում են և որպես պարարտաննյութ՝ ուղարկում գյուղերը, որպեսզի դաշտերը պարարտացնեն։
Ադելսհայմը առողջարանային ոչ մեծ քաղաք է։ Ընկած է Բադեն-Վյուրտեմբերգ երկրամասի հյուսիսային մասում, մերձակա համեմատաբար խոշոր բնակավայրից՝ շուրջ 123 հազար բնակիչ ունեցող Հայլբրոն քաղաքից մոտավորապես 30 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Հիմնադրվել է ավելի քան հազար երկու հարյուր տարի առաջ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Բադեն-Վյուրթեմբերգի բնակավայրեր Կատեգորիա:Բադեն-Վյուրթեմբերգի քաղաքներ
Նիկոլա Սթերջեն
Նիկոլա Ֆերգյուսոն Սթերջեն (Nicola Ferguson Sturgeon, ), Շոտլանդիայի թվով հինգերորդ գործող առաջին նախարարը, ինչպես նաև Շոտլանդիայի Ազգային կուսակցության առաջնորդը, առաջին կինը, որը զբաղեցնում է այդ պաշտոնները։
Վաղ տարիներ և կրթություն
Նիկոլա Ֆերգյուսոն Սթերջենը ծնվել է Էրշիրի կենտրոնական հիվանդանոցում 1970 թվականի հուլիսի 19-ին։ Նա էլեկտրիկ Ռոբերտ Սթերջենի ընտանիքում երեք դուստրերից ավագն է։ Նրա մայրը՝ Ջոանը, Շոտլանդիայի Ազգային կուսակցության (SNP) Հյուսիսային Էրշիրի խորհրդի անդամ է։
Սթերջենն ավարտել է Գլազգոյի համալսարանը՝ 1992 թվականին ստանալով իրավաբանական գիտությունների բակալավրի աստիճան։ Հետո սովորել և աշխատել է որպես իրավաբան Ստերլինգում, ապա Գլազգոյում։
Քաղաքական կարիերայի սկիզբ
Սթերջենը Շոտլանդիայի ազգային կուսակցությանը (SNP) անդամակցել է 1986 թվականին՝ արդեն այդ պահին լինելով միջուկային զինաթափման արշավի անդամ, և շուտով այնտեղ դարձել է երիտասարդության հարցերով փոխկազմակերպիչ և գովազդի գծով փոխկազմակերպիչ ։ Նա առաջին անգամ առաջադրվել է 1992 թվականին՝ որպես SNP-ի բրիտանական խորհրդարանի թեկնածու Գլազգոյի օկրուգում, որտեղ չի կարողացել հաղթել, բայց դարձել Է Շոտլանդիայի խորհրդարանի ամենաերիտասարդ թեկնածուն։
1997 թվականի համընդհանուր ընտրություններում Սթերջենն առաջադրվել է Գլազգո Գովանի օկրուգում։ Նա պարտվել է Լեյբորիստական կուսակցության թեկնածու Մոհամեդ Սարվարին, որը հավաքել էր 2914 ձայն։ Դրանից կարճ ժամանակ անց Սթերջենը նշանակվել է SNP-ի էներգետիկ և կրթական հարցերով ներկայացուցիչ։
1999 թվականին Սթերջենը մասնակցել է Շոտլանդիայի խորհրդարանի պատմության մեջ առաջին ընտրություններին՝ որպես Գլազգո Գովանի օկրուգում SNP-ի թեկնածու։ Չնայած նա չկարողացավ հաղթել օկրուգում, սակայն նա Գլազգոյի տարածաշրջանի SNP կուսակցության տարածաշրջանային ցուցակի առաջին տեղում էր, և այդպիսով ընտրվեց Շոտլանդիայի խորհրդարան։ Շոտլանդիայի խորհրդարանում առաջին ժամկետի ընթացքում Սթերջենը 1999 թվականից մինչև 2000 թվականը եղել է ստվերային կաբինետի անդամ  երեխաների գործերի և կրթության նախարար, առողջապահության նախարար 2000 թվականից մինչև 2003 թվականը, արդարադատության նախարար 2003 թվականից մինչև 2004 թվականը։
Կուսակցության ղեկավարի տեղակալ և առաջին նախարարի տեղակալ
2004 թվականի հունիսի 22-ին, Ջոն Սուիննին հրաժարական է տվել SNP-ի առաջնորդի պաշտոնից՝ Եվրախորհրդարանի ընտրություններում վատ արդյունքներից հետո։ 2004 թվականի հունիսի 24-ին Սթերջենը հայտարարել էր, որ պատրաստվում է իր թեկնածությունն առաջադրել կուսակցության առաջնորդի պաշտոնում ։ Սակայն հետո նա դուրս է եկել ընտրություններից հօգուտ Ալեքս Սալմոնդի թեկնածության, որն ի սկզբանե հայտարարել էր, որ մտադիր չէ առաջադրվել, և դարձել է կուսակցության փոխնախագահի թեկնածու Սալմոնդի հետ տանդեմում։
2007 թվականի ընտրություններում Գլազգոյի շրջանում նա հաղթել է լեյբորիստ Գորդոն Ջեքսոնին՝ 4,7 %-ի առավելությամբ։ 2007 թվականի ընտրությունները հանգեցրել է «կասեցված խորհրդարանի», SNP ստացել է 47 մանդատ, լեյբորիստները 46, SNP հետագայում ձևավորվել է փոքրամասնության կառավարություն։ Ստերջենը նշանակվել է առաջին նախարար Ալեքս Սալմոնդի աշխատասենյակում առաջին նախարարի և առողջապահության նախարարի տեղակալի պաշտոնում։
2011 թվականին SNP-ը տարել է վստահ հաղթանակ և հասել բացարձակ մեծամասնության խորհրդարանում։ Ստերջենը պահպանել է առաջին նախարարի տեղակալի և առողջապահության նախարարի պաշտոնը, սակայն մեկ տարի անց նա նշանակվել է ենթակառուցվածքների և ներդրումների նախարար և Շոտլանդիայի անկախության հանրաքվեի կազմակերպման ղեկավար ։ Սթերջենը պնդել է, որ անկախությունը Շոտլանդիային թույլ կտա ավելի ուժեղ և մրցունակ երկիր կառուցել ծախսերի գերակայությունները փոխելու համար, որպեսզի պայքարեն «Շոտլանդիայի նման հարուստ երկրում աղքատության սկանդալային աճի դեմ» ։
2014 թվականի սեպտեմբերի 19-ի հանրաքվեում ընտրողների 55,3 %-ը չի պաշտպանել Շոտլանդիայի անկախությունը, 44,7 %-ը քվեարկել է «այո» ։ Հանրաքվեում պարտվելուց հետո առաջին նախարար Ալեքս Սելմոնդը հայտարարել է, որ հեռանում է առաջին նախարարի և SNP-ի առաջնորդի պաշտոնից։ Սթերջենն անմիջապես հայտարարել է, որ ինքը լինելու է այդ պաշտոնի թեկնածուն և մեծ աջակցություն է ստացել SNP հիերարխիայում ։
Շոտլանդիայի Ազգային կուսակցության ղեկավար
SNP-ի ղեկավարության պաշտոնի թեկնածությունների առաջադրումը փակվել է հոկտեմբերի 15-ին, Սթերջենը հաստատվել է որպես միակ թեկնածու։ Նա ընտրություններին ընտրվել է ոչ այլընտրանքային հիմունքներով՝ 2014 թվականի նոյեմբերին կուսակցության աշնանային համաժողովի ժամանակ ։
Շոտլանդիայի առաջին նախարար
2014 թվականի նոյեմբերի 19-ին, Սալմոնդը պաշտոնապես հրաժարական տվեց Շոտլանդիայի առաջին նախարարի պաշտոնից, և Սթերջենն ընտրվեց Շոտլանդիայի խորհրդարանի կողմից որպես նրա իրավահաջորդ՝ դառնալով այդ պաշտոնում առաջին կինը։
Կարծիքներ
The Herald շոտլանդական հրատարակությունը նրան անվանել է «Տարվա շոտլանդացի քաղաքական գործիչ» 2008, 2012 և 2014 թվականներին։
2013 թվականի փետրվարին նա զբաղեցրել է 20-րդ տեղը Մեծ Բրիտանիայի ամենաազդեցիկ կանանց ցուցակում Woman's Hour BBC Radio 4 շոուի ժամանակ ։
2018 թվականի մարտին նա զբաղեցրել է 1-ին տեղը Մեծ Բրիտանիայի ամենաազդեցիկ կանանց ցանկում՝ ըստ SkyNews-ի լսարանի առցանց հարցման՝ շրջանցելով թագուհի Ելիզաբեթ II-ին ։
Անձնական կյանք
Սթերջենն ապրում է Գլազգոյում ամուսնու՝ Պիտեր Մյուրելի հետ, ով ներկայումս զբաղեցնում Է Շոտլանդիայի Ազգային կուսակցության (SNP) գլխավոր գործադիր տնօրենի պաշտոնը։ Նրանք իրենց նշանադրության մասին հայտարարել են 2010 թվականի հունվարի 29-ին և ամուսնացել 2010 թվականի հուլիսի 16-ին Գլազգոյում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գլազգոյի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Շոտլանդացի փաստաբաններ Կատեգորիա:Շոտլանդիայի քաղաքական գործիչներ
ՀՀ ԱԺ 5-րդ գումարման պատգամավորների ցանկ
Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովը (ՀՀ ԱԺ) Հայաստանի Հանրապետության բարձրագույն օրենսդիր մարմինն է։ Հայաստանի Հանրապետության Ազգային Ժողովի 5-րդ գումարման ընտրությունները տեղի են ունեցել 2012 թվականի մայիսի 6-ին։ Ուղղակի ժողովրդական քվեարկությամբ ընտրվել է օրենսդիր մարմնի նոր կազմ՝ 131 պատգամավոր, որից 41-ը մեծամասնական և 90-ը համամասնական ընտրակարգով։
Միսս Տիեզերք 1954
Միսս Տիեզերք, երրորդ «Միսս Տիեզերք» գեղեցկության մրցույթը, որը անցկացվել է 1954 թվականի հուլիսի 24-ին, ԱՄՆ-ի Կալիֆորնիա նահանգի Լոնգ Բիչ քաղաքի «Long Beach Municipal Auditorium» դահլիճում։ Հաղթանակի համար պայքարել է 33 երկրի գեղեցկուհիներ։ Հաղթող է ճանաչվել ԱՄՆյի ներկայացուցիչ՝ 21 ամյա Մարիամ Ստիվենսոնը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1954 Կատեգորիա:Հուլիսի 24 Կատեգորիա:ԱՄՆ Կատեգորիա:Կալիֆոռնիա
Լյուբարսկի շրջան
Լյուբարսկի շրջան (Любарський район), շրջան Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզում։
Ստեղծվել է 1923 թվականին։ Վարչական կենտրոնը՝ Լյուբար ։
Աշխարհագրություն
Շրջանի տարածքի մակերեսը կազմում է 757 կմ²։
Բնակչություն
2013 թվականի մարդահամարի արդյունքներով շրջանում բնակվում էր 27713 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 36,61 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ժիտոմիրի մարզ Կատեգորիա:Ուկրաինայի շրջաններ
Գրեգորի Դերանժեր
Գրեգորի Դերանժեր (Grégori Derangère, ), ֆրանսիացի դերասան։
Կենսագրություն
Գրիգորի Դերանժերը ծնվել է Մոնպելիեում, որտեղ նրա ծնողները ստացել են բժշկական կրթություն։ Նա իր մանկությունն անցկացրել է Մոսկվայում և Ֆրանսիական Գվիանայում, իսկ այնուհետև բնակություն հաստատեցին Փարիզի շրջակայքում ։ 21 տարեկանում նա մասնակցել է Փարիզի Ֆլորանի դասընթացներին, որտեղ նրա ուսուցիչ-խորհրդատուն եղել է դերասանուհի Ժոզեֆինա Դերենը։ 1995 թվականից սովորել է Լիոնի Ազգային արվեստի դպրոցում ։
1996 թվականին նա առաջին անգամ հանդես է եկել «Աննա Օզ» ֆիլմում։ 1999 թվականին Գրեգորի Դերանժերը ստացել է իր առաջին գլխավոր դերը «30 տարի» ֆիլմում։
2003 թվականին նա խաղացել է «Բոն վոյաժ» ֆիլմում, որի համար 2004 թվականին արժանացել է «Սեզարի» կինոմրցանակի՝ խոստումնալից դերասան անվանակարգում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դերասաններ Կատեգորիա:«Սեզար» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասաններ
Հեղինե Հովհաննիսյան (ազատամարտիկ)
Մարտական ուղի
1988-1994 թվականներին առանձին կամ 5-րդ կամավորական բրիգադի (վաշտի հրամանատար) կազմում մասնակցել է Հայաստանի Հանրապետության Արարատի (Տիգրանաշեն, Երասխ) և Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի (Գետավան, Վաղուհաս. Մաղավուզ, Հակոբ Կամարի և այլն), Ֆիզուլիի (Հորադիզ) շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Հակոբ Կամարի գյուղի համար մղվող մարտերի ժամանակ, երբ սպառվել է զինամթերքը, Հովհաննիսյանը դուրս է եկել խրամատից՝ սկսել երգել ու պարել՝ շեղելով հակառակորդի ուշադրությունը, մինչև մոտակա դիրքերից ջոկատին զինամթերք է հասցվել ։
Երեք անգամ վիրավորվել է, ապաքինվել և վերադարձել մարտադաշտ։
2013 թ. ՀՀ Նախագահի հրամանագրով պարգևատրվել է Մարտական ծառայության մեդալով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից Կատեգորիա:Մարտի 10 ծնունդներ Կատեգորիա:Փոքր Վեդի գյուղում ծնվածներ Կատեգորիա:Մարտական ծառայության մեդալակիրներ
Մամուկա Բախտաձե
Մամուկա Բախտաձե (მამუკა ბახტაძე, ), վրացի պետական և քաղաքական գործիչ, 2018 թվականի հունիսի 20-ից՝ Վրաստանի վարչապետ ։
2017 թվականի նոյեմբերից զբաղեցրել է Վրաստանի ֆինանսների նախարարի պաշտոնը։ Վարչապետի պաշտոնում ընտրվել է Թբիլիսիում սկսված զանգվածային բողոքի ակցիաների արդյունքում գործող կառավարության ղեկավար Գիորգի Կվիրիկաշվիլիի հրաժարականից հետո։ Անդամակցում է իշխող «Վրացական երազանք՝ ժողովրդավարական Վրաստան» կուսակցությանը ։
Կենսագրություն
Մամուկա Բախտաձեն ծնվել է 1982 թվականի հունիսի 9-ին Վրաստանի մայրաքաղաք Թբիլիսիում։ Նախնական կրթությունը ստանալուց հետո ավարտել է Մոսկվայի և Թբիլիսիի պետական համալսարանները։ Չորս տարի շարունակ ղեկավարել է «Վրացական երկաթուղիներ» ՍՊԸ-ն։
2017 թվականի նոյեմբերի 13-ից զբաղեցրել է Վրաստանի ֆինանսների նախարարի պաշտոնը։
2018 թվականի հունիսի 13-ին Վրաստանի վարչապետ Գեորգի Կվիրիկաշվիլին հրաժարական տվեց։ 2018 թվականի հունիսի 14-ին իշխող «Վրացական երազանք» կուսակցությունն առաջադրեց Բախտաձեի թեկնածությունը։ 2018 թվականի հունիսի 20-ին Քութաիսիում գումարված արտահերթ նիստի ժամանակ Վրաստանի խորհրդարանի պատգամավորները հաստատեցին Բախտաձեի թեկնածությունը և կառավարության կազմը։ Հաստատված կառավարության անդամների մեծամասնությունը նախկին Նախարարների կաբինետի անդամներ էին։
2019 թվականի սեպտեմբերի 2-ին Բախտաձեն հայատարարել է իր հրաժարականի մասին։ Հաջորդ օրն իշխող կուսակցությունն առաջադրել է Ներքին գործերի նախարարաության ղեկավար Գեորգի Գախարիայի թեկնածությունը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Վրաստանի վարչապետներ Կատեգորիա:Թբիլիսիի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Անձինք Թբիլիսիից Կատեգորիա:21-րդ դարի վրացի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Վրաստանի պետական գործիչներ
Արմեն Վալեսյան
Արմեն Լեմվելի Վալեսյան, հայ աշխարհագետ, աշխարհագրական գիտությունների դոկտոր (1995)։
Աշխատություններ
Վալեսյանի աշխատությունները վերաբերում են աշխարհագրության տեսության ու մեթոդաբանության, բնակչության և բնակավայրերի, քաղաքական աշխարհագրության ոլորտի, մասնավորապես հասարակության տարածքային կազմակերպման, տարաբնակեցման ու տրանսպորտային համակարգերի տարածքային կայունության, փոխազդեցությունների և զարգացման համաժամանակացման հարցերին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ աշխարհագրագետներ Կատեգորիա:Աշխարհագրական գիտությունների դոկտորներ
Լուգինիի շրջան
Լուգինիի շրջան (Лугинський район), շրջան Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզում։
Ստեղծվել է 1923 թվականին։ Վարչական կենտրոնը՝ Լուգինի ։
Բնակչություն
2013 թվականի մարդահամարի արդյունքներով շրջանում բնակվում էր 17073 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 17,18 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ժիտոմիրի մարզ Կատեգորիա:Ուկրաինայի շրջաններ
Խուլերի մշակույթ
Խուլերի մշակույթը պատկերացումների, վարքագծի ռազմավարության, արվեստի, պատմության, մշակույթի արժեքների ամբողջականություն է, որտեղ մարդկանց գերակշիռ մասն ունեն Լսողության խանգարում և շփման համար օգտագործում են Ժեստերի լեզուն։ Պետք է նշել, որ ոչ բոլոր խլերն են տիրապետում ժեստերի լեզվին, իսկ դրան տիրապետելը սովորաբար հանդիսանում է խուլերի՝ մշակույթ մտնելու հիմնական պայմանը ։ Խուլերի համայնքի անդամները միտում ունեն խլությունը դիտարկելու որպես առանձնահատկություն, այլ ոչ թե Հաշմանդամություն Խուլերի համայնքի մեջ են մտնում ինչպես խուլերի հարազատներն ու ընկերները, այնպես էլ ժեստերի լեզուների թարգմանիչները. Համաձայն Աննա Մայնդեսի՝ Համայնք մուտք գործելու համար մեծ դեր է խաղում խուլերի հետ իդենտիֆիկացիան ։ Այլ սոցիալական խմբերի նման՝ մուտք գործելու նշան է հանդիսանում խմբի անդամների հետ ինքնորոշումը և խմբի անդամների կողմից տվյալ անհատի ընդունումը ։ Հաշմանդամների մշակույթը հիշատակված է Հաշմանդամների իրավունքների կոնվենցիայի 30-րդ հոդվածում․ «Հաշմանդամներն ունեն իրենց մշակութային ու լեզվական մշակույթի ճանաչման և աջակցության բոլորին հավասար իրավունք՝ ներառյալ ժեստերի լեզվի և խլերի մշակույթի»։ 1998 թվականի Եվրոպառլամենտի ժեստերի լեզվի բանաձևը հաստատում է, որ եվրոպական յուրաքանչյուր ժեստերի լեզվում կա սեփական մշակութային նույնություն ։ Խուլ ակտիվիստները պայքարում են ժեստերի լեզվի իրավաբանական կարգավիճակի համար, մինչև որ ստանան պետական կարգավիճակի (ինչպես Նոր Զելանդիայում)։
Ընկալում
Խուլերի մշակույթը պատմականորեն ձևավորվել է մասնագիտացված դպրոցներում և խուլերի համայնքներում ։ Մշակույթ մուտք գործելը կարող է տեղի ունենալ մանկական հասակում՝ ժեստերի լեզուն ծնողներից սովորելիս, դպրոցում կամ նույնիսկ ուսումն ավարտելուց հետո ։ Չնայած խլության 50 %- ը գենետիկական պատճառով է արտահայտված՝ 5 տոկոսից ցածր խլերը ունեն խուլ ծնողներ, ինչի արդյունքում խուլերի մշակույթը տարբերվում է մյուս սոցիալական ընդհանրություններից նրանով, որ անդամների մեծամասնությունը մուտք են գործում՝ անկախ ծնողներից ։
Բազմազանություն
Գոյություն չունի խլերի միասնական մշակույթ, գոյություն ունեն խլերի առանձին համայնքներ, նրանք խոսում են տարբեր ժեստերի լեզուներով և ունեն տարբեր մշակութային ձևաչափեր։ Խուլերի մշակույթը կապված է մշակությաին նույնության այլ տեսակների հետ․ քաղաքացիությամբ, ազգայնությամբ, ռասսայականությամբ, կրթությամբ, գենդերայնությամբ, սոցիալական դասով, սեռական կողմնորոշմամբ և այլն։ Համեմատած այլ խմբերի իդենտիֆիկացիայի հետ՝ տարբերվում է և խլերի իդենտիֆիկացիայի աստիճանը։ Օրինակ, 1989 թվականի հետազոտություններում ցուցադրված էր, որ սևամորթ խլերի 87 %-ը իրենց համարում են առաջին հերթին նեգրերի մշակույթի անդամներ ։
Ժեստերի լեզուներ
Մարդիկ, ովքեր մտնում են խուլերի մշակույթի մեջ, խոսում են աշխարհում 200-ից ավելի հաշվվող ժեստերի լեզվով՝ ներառյալ 114 «Ethnologue» և էլի 157 լեզվական ու բարբառային լեզվական սիստեմներ ։ Թեպետ լսողություն ունեցողները ԱՄՆ-ում և Մեծ Բրիտանիայում մեծ մասամբ խոսում են անգլերենով՝ այդ երկու երկրների խուլերը խոսում են տարբեր լեզվաընտանիքների պատկանող Ամերիկյան ժեստերի լեզվով և Բրիտանական ժեստերի լեզվով։ Արտատպվող ժեստերի խոսքը ժեստերի լեզու չի հանդիսանում և գրավոր ու հնչող բանավոր խոսքերի համար օգտագործվում է որպես օժանդակություն ։
Արժեքներ և պատկերացում
Խլության նկատմամբ լայն տարածված է դրական վերաբերմունք,որը հաճախ ենթադրում է, որ լսողության խանգարումը չի հանդիսանում բուժման անհրաժեշտություն ունեցող վիճակ ։ Բացասական վերաբերմունքի են հանդիպում լսողության սարքավորումների և երեխաներին միայն հնչունային լեզվի ուսուցման նկատմամբ։ Կտրուկ բացասական վերաբերմունք կա խլերի և թույլ լսողություն ունեցողների խտրականության նկատմամբ։ Խլերի մշակույթը ԱՄՆ-ում կոլեկտիվային է,այլ ոչ թե անհատական, խլերը գնահատում են իրենց համայնքը ։
Վարքագծի նորմեր
Խլերի շրջանում գոյություն ունեն ուշադրության գրավման թույլատրելի միջոցներ սահմանող էթիկայի կանոններ ՝ խոսակցության միջամտություն, հրաժեշտ և այլ գործողություններ։ Սովորաբար համայնքի անդամները մեկը մյուսին տեղեկացնում են իրենց գործողությունների մասին։ Օրինակ՝ կոպիտ է համարվում չզգուշացնել ուշացման կամ վաղ հեռանալու մասին. Հաճախ խլերն առավել ուղղակի և կտրուկ են, քան լսողությամբ մարդիկ ։ Խուլ մարդկանց շրջանում տարածված է այսպես կոչված ժեստային անունններով կիրառումը, անուններ, որոնք ուղղակիորեն տրվում են խլերի լեզվով՝ Ժեստերի լեզվով։ Ծանոթության ժամանակ խլերը սովորաբար աշխատում են հասնել փոխհասկացության, ընդորում համայնքի մեծաթիվ լինելու պատճառով ամենից հաճախ նրանց մեջ գտնվում են ընդհանուր ծանոթներ ։ Խուլերը սովորաբար միջոցառման գնում են նախապես (հավանաբար շուրջը տարածք գտնելու անհրաժեշտությունից ելնելով)։
Վերաբերմունք տեխնոլոգիաների նկատմամբ
Թույլ լսողությամբ և խուլ մարդիկ հաճախ ակտիվ օգտվում են տեխնիկական միջոցներից։ Նրանք հեռախոսակապի փոխարեն օգտվում են տեսազանգերից, իսկ ֆիլմերն ու հեռուստատեսությունը դիտում են հեռուստատեքստով և ենթագրերով։ Լսողություն ունեցողների հետ շփման համար կարող են կիրառվել նոթատետրեր կամ հեռախոսներ։ Համացանցում խուլերը շփվում են հատուկ կայքերով կամ սոցիալական ցանցերով։ Խուլերի օգտագործման համար նախատեսված հրդեհային ազդանշաններից մինչև զարթուցիչ՝ ծանուցման համակարգը տարբերվում է սովորականներից․ օգտագործվում են վիբրոժամացույցներ, վիբրոբարձիկներ, լույսի թարթիչային աղբյուրներ։ Դրա օրինակ է խուլերի համար հարմարեցված ճարտարապետությունը՝ ավտոմատ կերպով բացվող դռների կիրառումը, որպեսզի շինություն մտնելիս կարիք չլինի ընդհատել խոսակցությունը ։
Գրականություն և այլ արվեստներ
Ամսլենի և ժեստերի մյուս լեզուների մոտ կա ամուր բանաստեղծական և պատմողական ավանդույթ ։ Հայտնի կատարողներից են հանդիսանում, , , Էլլա Մեյ Լենցը, Մեննի Էռնանդեսը, Դեբբի Ռեննին, Փաթրիք Գրեյբիլլը։ Նրանց աշխատանքներով տեսանյութերի քանակը համացանցում ավելանում է ։ Բացի այդ, խուլերը ներդրում ունեն նաև իրենց երկրների լեզուներով գրավոր գրականության մեջ ։ Խուլ նկարիչները, օրինակ Բետտի Միլլերն ու Չակ Բեյրդը, ստեղծել են բազմաթիվ աշխատանքներ, որոնք աշխարհին են փոխանցում խուլերի աշխարհայացը ։ Գոյություն ունեն այնպիսի կազմակերպություններ, որոնց գործունեությունն ուղղված է խուլ արտիստների մասնագիտական զարգացմանն ու լսողության խանգարումով մարդկանց համար արվեստի հասանելիության ընդլայնմանը։ Օրինակ՝.
Մարմորա
Մարմորա  (իտալ․՝ Marmora), կոմունա Իտալիայում, Պիեմոնտ մարզի Կունեո գավառում։
Խուլերի մշակույթ
Պատմություն
ժեստերի լեզվի կրողները հպարտանում են իրենց պատմությամբ․ ԱՄՆ-ում նրանք վերամշակում են խուլ ուսուցիչ պատմությունը, ով 1816 թվականին Ֆրանսիայից ԱՄՆ եկել էր այն բանի համար, որ օգներ հիմնադրել խուլերի համար առաջին մշտական դպրոցը ։ Մեկ այլ հայտնի իրադարձություն էր 1880 թվականին Միլանում անցկացրած Խուլերի կրթության հարցերի Երկրորդ միջազգային կոնգրեսը, որի ժամանակ մանկավարժները կողմ քվեարկեցին անցմանը ։ Այս փորձը սուր դժգոհության արձագանք գտավ խուլերի համայնքի շրջանում, ովքեր պահպանում էին խուլերի ուսուցման օրալիստական մեթոդը (ուսուցումը շուրթերով ընթերցանությամբ և իրենց ժեստերի լեզուներով չուսուցանելը)։ Այս մեթոդի նպատակն է հանդիսանում խուլերի ինտեգրումը հասարակություն, սակայն դրա օգտակարությունը վիճարկային հարց է մնում, քանի որ ժեստերի լեզվի կիրառումը խուլերի շրջանում հիմնախնդիր է հանդիսանում, և դրանից ազատվելու փորձերը ընկալվում են որպես հարձակումներ։
Մարմորա
Բնակչությունը կազմում է 89 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը 2 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 41 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 12020։ Հեռախոսային կոդ՝ 0171։
Խուլերի մշակույթ
Հաստատություններ
Խուլերի մշակութային կենտրոններ են հանդիսանում լսողության խանգարումով մարդկանց համար նախատեսված կրթական հաստատությունները, որոնց թվում առվել հայտնի են Գալլաուդետսկի համալսարանը և, ինչպես նաև խուլերի ակումբները, սպորտային և մյուս ասոցացիաները, ինչպես նաև միջոցառումները (օրինակ՝ Խուլերի համաշխարհային ֆեդերացիայի կոնֆերանսները)։ Ռուսաստանում 1994 թվականից Մոսկվայի Ն․ Է․ Բաումանի անվան պետական տեխնիկական համալսարանի կազմում է գործում առողջական սահմանափակ հնարավորություններով անձանց Գլխային ուսումնա-հետազոտական և մեթոդական մասնագիտացված վերականգնողական կենտրոնը (ԳՈւՀՄԿ)։ XX դարի կեսերից հայտնի դարձած խուլերի ակումբները մշակույթի կարևորագույն մասերից էին։ Նյու-Յորքում կային ամենաքիչը 12 նմանատիպ հաստատություններ ։ 1960-ական թվականներից խուլերի ամերիկյան ակումբները գրեթե անհետացել էին։ Հնարավոր է՝ առաջընթացի և ենթագրերի կամ էլ աշխատանքի շուկայի ընդլայնման շնորհիվ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սոցիալական դասակարգեր Կատեգորիա:Խլություն
Մարմորա
Բնակավայրի հովանավորն է համարվում սուրբ Մաքսիմ Տուրիմսկիյ։
Ժողովրդագրություն
'''Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Լաուրա դե Ֆորս Գորդոն
Լաուրա դե Ֆորս Գորդոն (ի ծնե Լաուրա դե Ֆորս, Laura de Force Gordon, ), իրավաբան, թերթերի հրատարակիչ և նշանավոր սուֆրիժիստ։ Նա առաջին կինն էր, որը Միացյալ Նահանգներում ամենօրյա թերթ էր վարում (Stockton Daily Leader, 1874):
Որպես ակտիվիստ՝ Գորդոնը Կին իրավաբանների օրինագծի հիմնական կողմնակիցն էր, որը կանանց հնարավորություն էր տալիս Կալիֆոռնիայում իրավագիտություն ուսանել և կիրառել։ Նա նաև կոչ է արել Կալիֆոռնիայի սահմանադրության մեջ ներառել մի բաժին, որը պետությանն արգելում է կանանց արգելել ցանկացած մասնագիտություն ունենալ։
Վաղ կյանք
Լորա դե Ֆորս Գորդոնը ծնվել է Փենսիլվանիայի հյուսիս-արևելքում, 1838 թվականի օգոստոսի 17-ին, Աբրամ դե Ֆորսի և Քեթրին Դուլիթլ Ալենի ընտանիքում։ Ընտանիքն ուներ ինը երեխա։ Նրա հայրը տառապում էր ռևմատիզմով, բայց երեխաները (ներառյալ առնվազն երկու դուստրերը) կրթություն են ստացել հանրային դպրոցներում ։
Պայքար ընտրական իրավունքի համար
1870 թվականին նա օգնել է հիմնել Կալիֆոռնիայի Կանանց ընտրական Միությունը և ավելի քան 100 ելույթ է ունեցել ընտրական իրավունքի մասին ։ Գորդոնը նաև աշխատել է Նևադայում ընտրական իրավունքի համար՝ խոսելով ողջ նահանգում 1860-ականների վերջին և նահանգի օրենսդիր մարմնի առջև` 1871 թվականին ։ Նրա ելույթի մասին պատմող մի հոդվածում նրա ելույթը նկարագրվել է որպես «հոսող կրակի հոսք»։
Գորդոնը ճանապարհորդել է նաև հարավ-արևմուտքից այն կողմ՝ ներկայացնելով Կալիֆոռնիան 1872 թվականին Նյու Յորքի Կանանց Ընտրական Իրավունքի Ազգային Ասոցիացիայում ։ 1872 թվականի Լիբերալ-Հանրապետական կուսակցության համագումարում Սյուզան Էնթոնիի հետ խնդրել է, որ կուսակցությունը իրեն ներկայացնի որպես Կալիֆոռնիայի ներկայացուցիչ և բանաձև է ներկայացրել ի պաշտպանություն ընտրական իրավունքի ։
Գորդոնը համարվում էր կանանց ընտրական իրավունքի ակտիվիստների «արմատական» ճյուղի ներկայացուցիչ ։ Նրա թղթակիցներն էին Հենրի Ջորջը և Սյուզան Բ. Էնթոնին ։
Իրավական գործունեություն և կարիերա
Ընտրական իրավունքի պայքարի և հրատարակչական գործունեության շնորհիվ Գորդոնը հայտնի էր Կալիֆոռնիայի քաղաքական շրջանակներում և նույնիսկ 200 ձայն է ստացել նահանգի Սենատում 1871 թվականին ։ Դա նրան թույլ է տվել նրան իր գործընկերոջ՝ սուֆրաժիստ Քլարա Շորթրիջ Ֆոլցի հետ առաջնորդել իրավաբան կանանց մասին օրինագծի լոբբիստական արշավը, որը կանանց իրավունք է տվել Կալիֆոռնիայում իրավաբանական աշխատանքով զբաղվել 1878 թվականի հունվարին ։
Ավելի ուշ, 1878 թվականին Գորդոնը առաջադրվել է որպես Կալիֆոռնիայի սահմանադրական կոնվենցիայի պատվիրակ, սակայն պարտություն է կրել ։ Չնայած պատվիրակ չընտրվելուն` համագումարի ժամանակ 1879 թվականի փետրվարին Գորդոնը և Ֆոլցը հաջողությամբ առաջ են մղել սահմանադրության XX հոդվածի 18-րդ մասի` Սահմանադրության մեջ ներառումը։ Այս դրույթն արգելում է պետությանն արգելել կանանց` ունենալ ցանկացած «օրինական բիզնես կամ մասնագիտություն» ։
Հետագա կյանք և մահ
Գորդոնը հեռացել է իրավաբանական մասնագիտությունից 1901 թվականին և կյանքի վերջին տարիները անցկացրել է Լոդիի իր ագարակում, Կալիֆոռնիա նահանգում ։ Նրա առողջությունը վատթարացել է 1906 թվականին` թոռնիկի վաղաժամ մահից հետո։ Նա հիվանդացել է թոքաբորբով 1907 թվականի մարտին և մահացել է Լոդիում 1907 թվականի ապրիլի 5-ին ։
Կորոստենի շրջան
Կորոստենի շրջան (Коростенський район), շրջան Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզում։
Ստեղծվել է 1923 թվականին։ Վարչական կենտրոնը՝ Կորոստեն ։
Աշխարհագրություն
Շրջանի տարածքի մակերեսը կազմում է 1764 կմ²։
Բնակչություն
2013 թվականի մարդահամարի արդյունքներով շրջանում բնակվում էր 27997 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 15,87 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ժիտոմիրի մարզ Կատեգորիա:Ուկրաինայի շրջաններ
Դիսախարիդներ
Երկու մոնոսախարիդներից կազմված գլիկոգենները կոչվում են դիսախարիդներ։ Դիսախարիդների գլիկոզիդային կապի առաջացմանը մասնակցում են երկու OH-խմբեր՝ մոնոսախարիդներից մեկի կիսաացետալայինը և մյուսի՝ ցանկացածը։ Եթե երկրորդ հիդրօքսիլ խումբը սպիրտային է, ապա նման միացության մեջ պահպանվում է կիսաացետալային խումբը և այդպիսի դիսախարիդները կոչվում են վերականգնող (լակտոզ, մալթոզ, ցելոբիոզ) կամ մալթոզային տիպի։ Եթե գլիկոզիդային կապի առաջացմանը մասնակցում են երկու մոնոսախարիդների կիսաացետալային խմբերը, ապա այդպիսի դիսախարիդները կոչվում են տրեգալոզային կամ չվերականգնող տիպի։ Դիսախարիդների հիդրոլիզի արդյունքում առաջանում են մոնոսախարիդներ ։
սախարոզ+H2O=D-գլյուկոպիրանոզ+D-ֆրուկտոֆուրանոզ
լակտոզ+H2O=D-գլյուկոպիրանոզ+D-գալակտոպիրանոզ
մալտոզ+H2O=D-գլյուկոպիրանոզ+D-գլյուկոպիրանոզ
ցելոբիոզ+H2O=D-գլյուկոպիրանոզ+D-գլյուկոպիրանոզ
Դիսախարիդները ըստ կառուցվածքի O-գլիկոզիդներ են, որոնցում գլիկոնային մասը նույնպես ներկայացված է մոնոսախարիդով։ Դիսախարիդների անվանակարգը կատարվում է համաձայն այն կանոնների, որոնք կիրառում են գլիկոզիդների համար.կապի առաջացմանը կիսաացետալային խումբ տրամադրող մոնոսախարիդը փոխում է իր վերջավորությունը «ոզիլ»-ի, իսկ սպիրտային խումբ տրամադրող մոնոսախարիդի վերջավորությունը չի փոխվում ։
Դիսախարիդների անվան մեջ անպայման նշվում է երկու մոնոսախարիդների լրիվ կոնֆիգուրացիաները, օրինակ մալթոզի անվանումն է՝ α-D-գլյուկոպիրանոզիլ-(1→4)-α(β)-D-գլյուկոպիրանոզ։ Սախարոզի մոլեկուլի առաջացմանը մասնակցում են երկու մոնոսախարիդների կիսաացետալային խմբերը և նրա անվանումն է՝ α-D-գլյուկոպիրանոզիլ-(1→2)-β-D-ֆրուկտոֆուրանոզիդ։