Աշխարհագրական_թաղանթ
Շրջապտույտների փոխհարաբերությունը
Աշխարհագրական թաղանթում տեղի ունեցող վերոնշյալ բոլոր շրջապտույտները ոչ թե մեկուսացած են, այլ միմյանց հետ սերտորեն կապված են, լրացնում են միմյանց, մեկը պայմանավորված է մյուսով։ Օրինակ օդային և օվկիանոսային շրջապտույտների կապը։ Հասարակածային շրջաններից օդը ուղղվում է դեպի բևեռ և ի վերջո այնտեղ է հասնում երեք խոշոր շրջապտույտների ոլորտներ անցնելուց հետո։ Այնտեղից օդը բարդ շրջապտույտների միջոցով հասնում է հասարակած։ Նույն միտումն ունեն օվկիանոսային հոսանքները, որոնք համաշխարհային շրջապտույտի ընթացքում բևեռներից շարժվում են դեպի հասարակած։ Պասսատ քամիների ազդեցությամբ օվկիանոսային ջրերը դրվում են շարժման մեջ, դրեյֆային քամիները բարեխառն լայնություններում շարժման մեջ են դնում ջրային զանգվածներն։ Փոխհատուցման (կոմպենսացիոն) սառը հոսանքների շրջաններում (Կանարյան, Բենգուելյան, Կալիֆոռնիական, Պերուական, Արևմտա-Ավստրալիական) օդը շփվելով սառը ծովին զգալիորեն պաղում է և ծանրանում։ Հաստատվում է հաստատուն-ստացիոնար անտիցիկլոն, քամիներն ուղղվում են դեպի բարձր ճնշման մարզի եզրերը՝ օգնելով պասսատներին։ Այս փոխհատուցման հոսանքները, ծնունդ առնելով պասսատ քամիների ազդեցությունից, իրենք էլ նպաստում են պասսատների հզորացմանը, որից էլ հզորանում են Հյուսիս-պասսատային և Հարավ-պասսատային հոսանքները։ Կանարյան սառը հոսանքի շրջանում ձևավորվող ճնշման Ազորյան մաքսիմումը, երբեմն ընդարձակվելով, ընդգրկում են ամբողջ Հարավային Եվրոպան։ Ձմեռային ամիսներին Ասիական (Սիբիրական) անտիցիկլոնի հետևանքով քամիները Ճապոնական, Օխոտի ծովերում սառույցները մղում են դեպի Հարավ-արևելք։ Նույնանման երևույթ է նկատվում նաև Լաբրադորական սառը հոսանքի շրջանում, որի ազդեցության տակ Գոլֆստրիմ հոսանքը մի փոքր ծռվում է, ծունկ է առաջացանում։ Այսպիսով, մթնոլորտի և օվկիանոսի շրջանառական պրոցեսները փոխպայմանավորված են և միմյանց շարունակություն են կազմում։ Արեգակի ջերմային էներգիայի միջոցով տարեկան 520 հազար կմ³ ջուր գոլորշանում էև նույնքան էլ վերադառնում է երկրի մակերևույթ։ Սակայն գոլորշիների շարժումն ու շրջապտույտը առանց օդային զանգվածների չի կարող կատարվել։ Օդային զանգվածները գոլորշիների տեղափոխման միջոցներ են։ Ջրի և մթնոլորտի շրջապտույտների միջև գոյություն ունի սերտ օրգանական կապ։ Եթե օդը տեղափոխում է ջրային գոլորշիներ, ապա գոլորշիներն էլ իրենց հերթին տեղափոխում են թաքնված ջերմություն։ Այստեղ ևս առկա է շրջանառական պրոցեսների փոխադարձ կապն ու փոխպայմանավորվածությունը։ Սերտ կապեր գոյություն ունեն ջերմության ու խոնավության շրջապտույտների և կենսաբանական շրջապտույտների միջև, որտեղ դրանք ավելի բարդ են ու բազմակողմանի։ Կենսաբանական շրջապտույտը քիմիական տարրերի շրջապտույտն է։ Բույսը ստեղծում է օրգանական նյութ, որը հետագայում կարող է ընկնել դանդաղ շրջապտույտի ոլորտը և միլիոնավոր տարիներ մնալ շերտերի մեջ (կաուստոբիոլիտների ձևով) ։ Եթե սրանով ավարտենք շրջապտույտը, ապա այն շատ թերի ու կիսատ կմնա։ Քիմիական տարրերի կենսաբանական շրջապտույտը կատարվում է ջրի միջոցով, առանց ջրի այն տեղի ունենալ չի կարող։ Կենսաբանական շրջապտույտը քիմիական տարրերի էներգիայի ու ջրի շրջապտույտի անանջատելի զուգորդությունն է, նրանց միմյանցից անջատել հնարավոր չէ։ Նյութերի ու էներգիայի շրջապտույտների միջև ավելի բարդ կապակցություններ կան, որ տեղի են ունենում քարոլորտի խորքում ու մանթիայում։ Նյութերի շրջապտույտը Երկրի վրա նրանց գոյության ձևն է։ Նյութը այլ կերպ գոյություն ունենալ չի կարող, քան՝ շարժման մեջ։ Երկիր մոլորակի վրա քիմիական տարրերի շրջապտույտները ինչպես ոլորտների ներսում, այնպես էլ նրանց միջև կարող է լինել՝