cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Անտե Պավելիչ
Անտե Պավելիչ (Ante Pavelić, ), արմատական ազգայնական ուղղության խորվաթ քաղաքական ու պետական գործիչ, ուստաշների ֆաշիստական կազմակերպության հիմնադիր ու առաջնորդ (1929—1945)  : Կրթությամբ և մասնագիտությամբ փաստաբան էր։ 1941—1945 թվականներին եղել է Խորվաթիայի Անկախ Պետության (ԽԱՊ) դիկտատոր (բռնապետ, «Poglavnik»), պետություն, որն «առանցքի» երկրների ռազմական ու քաղաքական աջակցությամբ ստեղծվել էր 1941 թվականի ապրիլին։ Իր կառավարման տարիներին ԽԱՊ-ում սերբերի, հրեաների, գնչուների նկատմամբ իրականացրել է ցեղասպան քաղաքականություն, իսկ ուստաշների վարչակարգի հակառակորդների նկատմամբ լայն մասշտաբներով ու աննախադեպ անգութ դաժանությամբ գործի է դրել ահաբեկչությունը    ։ Պավելիչի գլխավորած վարչակարգը մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտը մնացել է Երրորդ ռայխի հավատարիմ դաշնակիցը, վերջինիս տրամադրության տակ դրել իր ռազմական կազմավորումները, որոնք կռվել են նաև ԽՍՀՄ-ի դեմ։
1945 թվականի մայիսին՝ ԽԱՊ-ի կրախի ժամանակ Պավելիչը փախուստի է դիմել, թաքնվել Ավստրիայում, Իտալիայում, Արգենտինայում, Իսպանիայում։ Այդ նույն տարում հարավսլավական ժողովրդական դատարանը նրան հեռակա կարգով դատապարտել է մահապատժի։
Կենսագրություն
Անտե Պավելիչը ծնվել է 1889 թվականին, Հերցեգովինայի Բրոդինա գյուղում։ Հայրը երկաթուղային էր, հաճախակի փոխում էր աշխատավայրը, ընտանիքն էլ՝ բնակավայրը, և Անտեն մի քանի դպրոց փոխելուց հետո վերջապես Զագրեբում լրացրել է միջնակարգ ուսումնառությունն ու ընդունվել այդ քաղաքի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ Ավարտելուց հետո հենց այդտեղ էլ ատենախոսություն է պաշտպանել, ապա աշխատանքի անցել որպես փաստաբան։ Նրա հոգեկերտվածքի ձևավորման վրա գրեթե հավասար չափով ազդել են իսլամը և կաթոլիկությունը։ Երիտասարդ հասակում Պավելիչն անդամագրվել է «Ֆրանկովիչի» ազգայնական կազմակերպությանը, 1919 թվականին մի որոշ ժամանակ եղել Խորվաթիայի Իրավունքի կուսակցության քարտուղարը, այդ նույն տարվա վերջերին անդամագրվել «Երիտասարդ Խորվաթիա» ազգայնական կազմակերպությանը, որը պայքարում էր Հարավսլավիայի կազմից Խորվաթիայի անկախացման համար։ 1919—1927 թվականներին ընտրվել է Զագրեբի մագիստրատի, 1927 թվականից՝ Հարավսլավիայի ժողովրդական սկուպշչինայի պատգամավոր, հաճախակի հանդես եկել Խորվաթիային ինքնավարություն տալու պահանջով։ Եղել է Խորվաթիայի գյուղացիական կուսակցության առավել արմատական առաջնորդներից, պնդել խորվաթական անկախ պետության ստեղծման անհրաժեշտությունը։
1928 թվականին ձեռնամուխ է եղել «Խորվաթական դոմոբրան» կիսառազմական, անլեգալ կազմակերպության ստեղծմանը։ 1929 թվականի հունվարի 7-ին հայտարարել է դոմոբրանը Խորվաթական ուստաշական հեղափոխական կազմակերպության վերափոխելու մասին, դրանից մի քանի շաբաթ անց փախել է Ավստրիա։
477
Մահեր
Կատեգորիա:477 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Անտե Պավելիչ
Կենսագրություն
1929 թվականի ապրիլին Հունգարիայի և Բուլղարիայի ազգային ազատագրական կազմակերպությունների հետ համատեղ հանդես է եկել բելգրադյան ռեժիմը տապալելու կոչ անող հռչակագրով, որից հետո Հարավսլավիայում նրան մեղադրել են պետական դավաճանության մեջ և դատապարտել մահապատժի։ 1932 թվականից իր և կազմակերպության գործունեությունն ուղղել է Խորվաթիայում ապստամբության կազմակերպմանը։ 1932 թվականի կեսերին տեղափոխվել է իտալական Ռիեկա, որտեղից ղեկավարել է ուստաշների գործողությունները։ Նրան հովանավորում էր Իտալիայի ֆաշիստների առաջնորդ Մուսոլինին, ով պլանավորել էր նրա ուժերն օգտագործել Հարավսլավիան ծնկի բերելու համար և նրա ջոկատների պատրաստվածության բարձրացման նպատակով ֆաշիստական ռազմավարժական ճամբարներ էր տրամադրել Իտալիայում ։
Հաջիա կեղծանվան տակ թաքնված՝ Պավելիչը ղեկավարել է իտալական Բովենիո քաղաքի մերձակայքում գտնվող ուստաշական ճամբարը, որտեղ ահաբեկիչներ է պատրաստել քաղաքական սպանություններ իրականացնելու նպատակով։ Կազմակերպել է Հարավսլավիայի արքա Ալեքսանդր Առաջինի և Ֆրանսիայի արտաքին գործերի նախարար Լուի Բարտուի սպանությունը 1934 թվականի հոկտեմբերի 9-ին, Մարսելում։
1941 թվականի ապրիլին, երբ առանցքի երկրների զորքերը ներխուժել են Հարավսլավիա և կապիտուլացիայի ենթարկել, Պավելիչն օգտագործել է ընձեռված հնարավորությունը. Իտալիայից ռադիոյով կոչ է արել խորվաթ զինվորներին խռովություն բարձրացնել և կռվել սերբերի դեմ, ապա, որոշ ժամանակ անց, վերադարձել է Խորվաթիա, Մուսոլինիի միջնորդությամբ նշանակվել նոր կազմավորված Խորվաթիայի Անկախ Պետության ղեկավար՝ poglavnik: Գերմանացիների ու իտալացիների ենթակայության տակ ձևավորված այդ խամաճիկային պետությունը գոյատևել է մինչև 1945 թվականի մայիս ամիսը, և Պավելիչը եղել է դրա առաջին ու միակ ղեկավարը։ Կաթոլիկ եկեղեցու և մուսուլմանների առաջնորդների աջակցությամբ նա երկրում հաստատել է ֆաշիստական վարչակարգ, ողջ սերբ ժողովրդին, հրեաներին, գնչուներին հայտարարել թշնամի և համագործակցելով Բոսնիայի մուսուլմանների հետ՝ գերմանացի ֆաշիստների օրինակով ստեղծել համակենտրոնացման ճամբարներ, կազմակերպել անզեն մարդկանց, երեխաների, կանանց, ծերերի զանգվածային կոտորածներ , մասամբ մուսուլմաններով համալրված ուստաշական ջոկատներն օգտագործել վարչակարգի հակառակորդներին, պարտիզաններին  ոչնչացնելու նպատակով։ Նյու Յորքի Հոլոքոստի հուշաթանգարանի հրապարակած տվյալների համաձայն՝ հենց միայն համակենտրոնացման ճամբարներում դաժանաբար սպանված սերբերի թիվն անցել է 700 հազարից     ։ Ընդ որում՝ ուստաշներն անգութ չարչաչանքներ, տառապանքներ հորինելու և կիրառելու հարցում գերազանցել են գերմանացիներին։
Երկրորդ աշխարհամարտի ավարտին մոտ՝ Պավելիչը հասցրել է կնոջ ու երեք երեխաների հետ փախուստի դիմել (ի դեպ՝ կինը՝ Մարիա Լավրենցևիչը, ըստ որոշ աղբյուրների՝ հրեական ծագում է ունեցել)։ Սկզբում ապաստանել են Իտալիայում, օգտվել Վատիկանի հովանուց, շվեյցարական բանկում ուստաշների անուններով բացված հաշվեհամարների հսկայական գումարներից, որոնք հիմնականում գոյացել էին զոհերին թալանելու միջոցով։ 1948 թվականին, երբ Եվրոպայում մնալը վտանգավոր է դարձել, իրենց նման շատերի պես մեկնել են Արգենտինա ։ Արտասահմանում գտնված տարիներին Անտե Պավելիչը նախաձեռնել է «Խորվաթիայի ազատագրման շարժում», ձևավորել ստեղծվելիք ուստաշական պետության ընդհատակյա կառավարություն։
Նա մահացել է Իսպանիայի մայրաքաղաք Մադրիդի հիվանդանոցներից մեկում, 1959 թվականի դեկտեմբերի 28-ին։ Առողջությունը խախտվել էր դրանից երկու տարի առաջ իր նկատմամբ իրագործված մահափորձի հետևանքով (ենթադրվում է, որ մահափորձը կազմակերպել էին Հարավսլավիայի ազգային անվտանգության գաղտնի ծառայությունները՝ փորձելով իրականացնել Պավելիչի նկատմամբ Հարավսլավիայի ժողովրդական դատարանի հեռակա կարգով կայացրած մահապատժի դատավճիռը)։ Զագրեբում նրա ունեցած սեփականությունը, որը կոմունիստական վարչակարգի օրոք ազգայնացվել էր, Խորվաթիայի անկախացումից հետո վերադարձվել է նրա ժառանգներին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի քաղաքական առաջնորդներ Կատեգորիա:Ռազմական հանցագործություններ Կատեգորիա:Բնակչության տեղահանում Կատեգորիա:Մարդկության դեմ ուղղված հանցագործություններ Կատեգորիա:Խորվաթ պետական գործիչներ Կատեգորիա:Զագրեբի համալսարանի շրջանավարտներ
Բաղդադի պողոտա
Բաղդադի պողոտա (Bağdat Caddesi) կամ ուղղակի կարճ Պողոտա, փողոց Ստամբուլի ասիական հատվածում։ Այն սկսվում է Քըզըլտոպրակ շրջանից և անցնելով քաղաքի ասիական հատվածի մի քանի թաղամասերով, ավարտվում է Մալթեփե շրջանում։ Փողոցի վրա կան բազմաթիվ խանութներ, որը պողոտան վեր է ածում մի յուրօրինակ «առևտրային ուղու»։ Սակայն, ի տարբերություն Լալելի թաղամասի, որը գտնվում է Ստամբուլի եվրոպական հատվածում, այստեղ հիմնականում տեղակայված են հայտնի բրենդների բուտիկներ, որոնք հարում են նորաձևության տարբեր ուղղություններին։ Թուրքիայի մի շարք քաղաքներ ունեն իրենց «Բաղդադի պողոտաները», որոնք սովորաբար այդ քաղաքի ամենաերկար փողոցներն են, և պարտադիր չէ, որ լինեն կենտրոնական։ Օրինակ, Կայսերիում այդպիսի փողոցը ունի 3 կիլոմետր երկարություն։ Բաղդադի պողոտայում են տեղի ունենում ամենամյա շքերթները, որոնք նվիրված են Թուրքիայի Հանրապետության օրվան և տոնվում է հոկտեմբերի 29-ին։ Պողոտան դիտարկվում է որպես Ստամբուլի ասիական հատվածի տոնախմբությունների վայր։
Պատմություն
Պողոտայի տեղում, դեռևս Բյուզանդական կայսրության ժամանակներում, կար մի ճանապարհ, որը կապում էր Կոստանդնուպոլիսը Անատոլիայի հետ։ Հիմնականում այն օգտագործվում էր առևտրականների և բյուզանդական զինվորականների կողմից։ Իր այդ նշանակությունը ճանապարհը պահպանեց նաև թուրքերի կողմից Կոստանդնուպոլիսը գրավվելուց հետո՝ 1453 թվականին։ Այն իր ներկայիս անվանումը ստացել է օսմանյան սուլթան Մուրադ IV-ի կառավարման օրոք։ Այս ճանապարհով սուլթանը՝ իր զորքերի գլուխը կանգնած, գնում էր գրավելու Իրաքը և Բաղդադը։ Ստամբուլ հաղթական վերադարձից հետո՝ 1639 թվականին, սուլթանը հրամայեց, որպեսզի այս ճանապարհը կոչվի՝ «Բաղդադի ճանապարհ»։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ստամբուլի փողոցներ
Խեցերա
Խեցերա (ხეცერა), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Սամեգրելո-Զեմո Սվանեթ մարզի Զուգդիդի շրջան‎‎‎ում ։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 80 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Զուգդիդիից հեռու է 19 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 261 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Զուգդիդի շրջան
449
Մահեր
Կատեգորիա:449 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Բլադհաունդ (շան ցեղատեսակ)
Բլադհաունդ (Bloodhound), շան ցեղատեսակ, որն ըստ Կինոլոգիական միջազգային ֆեդերացիայի դասվում է 6-րդ շարքին։ Այս շների հայրենիքը համարվում է Բելգիան, որտեղից տարածվել է նաև Ֆրանսիա ու Մեծ Բրիտանիա։ Աչքի են ընկնում արտառոց երկար ականջներով։ Կյանքի միջին տևողությունը կազմում է շուրջ 7-8 տարի ։
Ցեղատեսակի պատմություն
Բլադհաունդը հայտնի դառնալու ժամանակներից օգտագործվել է որպես որսաշուն։ Հավաստի աղբյուրներ, թե ովքեր են այս ցեղատեսակի նախածնողները, բացակայում են։ Միայն հայտնի է այն փաստը, որ բլադհաունդը Բելգիայում է հայտնվել XIII դարում հոգևորականի կողմից ։ Հնուց բլադհաունդներին օգտագործում են որպես ծառայողական շներ. նրանց օգնությամբ կատարում են հանցագործների որոնողական աշխատանքները։ Ինչպես նաև այս շները ծառայում են որպես պահակներ։ Ժամանակին բլադհաունդները պահպանել են անգլիայի թագավոր Հենրի VIII-ի պալատը։ 1540 թվականին Գոնզագո Պիսարոն վերցրեց իր հետ ավելի քան 1000 բլադհաունդ ցեղատեսակի շներ, երբ Պերուի ջունգլիներ էր գնում իր արշավախմբով ։
Մեր օրերում այս շները կիրառվում են ոչ միայն որպես աշխատանքային, այլև դեկորատիվ շներ ու պահվուն են նաև սովորական տներում։
Բնավորություն
Բլադհաունդ շները հավասարակշռված վարք ունեն, գործնականորեն երբեք ագրեսիվ չեն լինում։ Նրանք շատ աշխատասեր են, կարող են ժամերով հետազոտել անծանոթ տարածքները՝ պարզելով, թե ով և երբ է այդտեղ եղել։ Այս շները հավատարիմ ուղեկիցներ և հուսալի ընկերներ են համարվում։ Բլադհաունդներին հիմա որպես պահապաններ գործնականորեն չեն օգտագործում, քանի որ նրանք շատ բարեհոգի են։ Ցանկալի է, որ այս շներին պահեն քաղաքից դուրս, մեծ հողամասեր ունեցող տարածքներում, որպեսզի նրանք կարողանան ազատորեն տեղաշարժվեն։ Չնայած իրենց բարի վարքին ու բարեհոգությանը այս շները բավականին համառ են և շատ դժվար է նրանց ստիպել, որպեսզի իրենց կամքին հակառակ որևէ գործողություն կատարեն։ Դաստիարակվում և վարժեցվում են, սակայն մեծ դժվարություն և հմտություն է հարկավոր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կաթնասուններ
Արտեմոն (կերպար)
Նախատիպ
Արտեմոնը Կառլո Կոլլոդիի «Պինոկիոյի արկածները։ Փայտե տիկնիկի պատմության» հերոս Մեդորո պուդելի նախատիպն է։ Կոլլոդիի հեքիաթում Մեդորոն մարդու նման երկու ոտք ունի և հագնված է պճնամոլի պես։ Նա կարապանի հագուստով է, կրում է փոքր, ոսկեգույն, սպիտակ փետուրներով գլխարկ, որոնք ընկնում են իր ուսերին։ Բացի դա, նա կրում է ադամանդե կոճակներով և երկու խոշոր գրպաններով շագանակագույն բաճկոն, կարճ շալվար, մետաքսյա կոշիկներ։ Տոլստոյի հեքիաթում Արտեմոն պուդելը ոչ միայն փախստական է, այլ նաև օժտված ազնվությամբ ։ Կոլլոդիի հեքիաթում կար ևս մեկ շուն՝ խուզարկու Ալիդորոն, ով հետապնդում և փորձում էր վնասել Պինոկիոյին, բայց հետո նրանք դարձան հավատարիմ ընկերներ։ Ինչպես նշում է Նովիկովը Արտեմոնի պատկերով զուգորդվել են երկու շների պատկերները ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հորինված խոսող կենդանիներ
Բելյանկա (գյուղ, Բելոկատայսկի շրջան)
Բելյանկա (Белянка, Билән), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բելոկատայսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 941 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բելոկատայսկի շրջանի բնակավայրեր
Լուր-դա-լուր (մուլտֆիլմ)
Լուր-դա-լուր, 1972 թվականին «Հայֆիլմ» կինոստուդիայի կողմից նկարահանված հայկական մուլտֆիլմ՝ ըստ Վրթանես Փափազյանի համանուն երկի։
Սյուժե
Աղքատ հովվի և հարուստ մարդու դստեր սերը ի վերուստ դատապարտված է կործանման։ Անհույս ու անապավեն սիրահարները, չկարողանալով ապրել առանց իրար, ընտրում են մահը՝ միասին նետվում անդունդի խորխորատը։
Աղբյուրներ
Հայկական կինո, լիակատար կատալոգ, 1924-1999, Հայաստանի կինոգետների և կինոլրագրողների ասոցիացիա, 2000։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1972 ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:Հայկական մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր
Մոստիսկա
Մոստիսկա (Мостиська), քաղաք Ուկրաինայի Լվովի մարզի Մոստիսկայի շրջանում, շրջկենտրոն։ Հիմնադրվել է 1244 թվականին։
Չճշտված տվյալներով Մոստիսկա քաղաքում բնակվում էր 9 044 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 7,46 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքներ Կատեգորիա:1244 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
(2648) Օվա
(2648) Օվա (Owa), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1980 թվականի նոյեմբերի 8-ին Էդվարդ Բոուելի կողմից Անդերսոն Մեսայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,250359 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8582 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,6425 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1233,04 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,291962 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,8° անկյուն։
Կուրգոմեն
Կուրգոմեն (Кургомень), գյուղ Ռուսաստանի Արխանգելսկի մարզի Վինոգրադովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 54 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Արխանգելսկի մարզի Վինոգրադովսկի շրջանի բնակավայրեր
Շեյ Գիվեն
Շեյ Գիվեն (Séamus Mac Dhuibhín, ), իռլանդացի դարպասապահ, ով հանդես է գալիս անգլիական «Սթոք Սիթի»-ում։ Ազգային հավաքականում Գիվենը մասնակցել է 133 խաղի, և պատմության մեջ Իռլանդիայի հավաքականի կազմում ամենաշատ խաղերին մասնակցած ֆուտբոլիստն է։ Գիվենն ազգային հավաքականում իր առաջնախաղն անցկացրել է 1996 թվականին։ Գիվենը հավաքականի կազմում մասնակցել է նաև 2010 թվականի աշխարհի առաջնությանը, Եվրոպայի 2012 թվականի առաջնությանը։ Իր ակումբային կարիերան սկսել է «Սելթիկում»։ 1995-1996 մրցաշրջանում «Սանդերլենդի» կազմում հանդես է եկել Ֆուտբոլի առաջին լիգայում։ 1997 թվականին տեղափոխվել է «Նյուքասլ Յունայթեդ»։ Թիմի կազմում 1998 և 1999 թվականներին հանդես է եկել Անգլիայի գավաթի եզրափակչում։ 2001-2002 և 2005-2006 մրցաշրջաններում նա ընդգրկվել է Պրեմիեր լիգայի խորհրդանշական հավաքականում։ 2009 թվականի փետրվարի 1-ին «Մանչեսթեր Սիթին» 7 միլիոն ֆունտ ստերլինգով գնել է Գիվենին։ 2011 թվականին 3,5 միլիոն ֆունտ ստերլինգի դիմաց Գիվենը տեղափոխվել է «Աստոն Վիլա» ։
Կարիերայի սկիզբը
Գիվենը 14 տարեկանից սկսեց հանդես է գալ շոտլանդական «Սելտիկում» ։ Շոտլանդական ակումբում հանդես գալու տարիներին Գիվենը հանդես է եկել Իռլանդիայի երիտասարդական հավաքականում։
«Բլեքբերն Ռովերս»
1994 թվականին Գիվենը տեղափոխվել է «Բլեքբերն Ռովերս»։ Թիմում նա սկսեց հանդես գալ Անգլիայի առաջնությունում և երիտասարդ դարպասապահը գրավեց Անգլիայի հավաքականի դարպասապահ Թիմ Ֆլաուերսի տեղը։ 1995 թվականին Շեյը վարձավճարով տեղափոխվել է «Սուինդոն Տաուն» և հանդես է եկել Ֆուտբոլի Երկրորդ Լիգայում (Չեմպիոնշիպ)։ Այնտեղ նա անցկացրել է 1995-1996 մրցաշրջանը, որում մասնակցել է 5 խաղի և բաց է թողել 14 գնդակ։ 1996 թվականի հունվարին նա վարձավճարով տեղափոխվել է անգլիական «Սանդերլենդ», որի կազմում հանդես է եկել Ֆուտբոլի առաջին լիգայում։ Թիմի կազմում մասնակցել է 17 խաղի և չի ունեցել ոչ մի չոր հանդիպում։ Այնուհետև նա վերադարձել է «Բլեքբերն Ռովերս», և 1996 թվականի դեկտեմբերի 14-ին իր դեբյուտն է նշել Անգլիայի Պրեմիեր Լիգայում` «Ուիմբիլդոնի» դեմ խաղում։
«Նյուքասլ Յունայթեդ»
1997 թվականին Շեյ Գիվենը տեղափոխվել է «Նյուքասլ Յունայթեդ»։ Նոր ակումբում իր դեբյուտը նշել է 1997 թվականի օգոստոսի 9-ին՝ «Շեֆիլդ Ուենսդեյի» դեմ խաղում։ Շեյ Գիվենը պահեստայինների նստարանին թողեց Պավլա Սրնիչեկային, Շակու Հիսլոպային և Ստիվեն Հարպերին ։ Իր առաջին մրցաշրջանում անգլիական ակումբի կազմում նա Չեմպիոնների լիգայում անցկացրել է 10 հանդիպում և բաց է թողել 16 գնդակ։
Իր դեբյուտային մրցաշրջանում նա «Նյուքասլ Յունայթեդի» հետ հասել է նաև մինչև Անգլիայի գավաթի եզրափակիչ, որտեղ պարտվել է «Արսենալին» 0:2 հաշվով։ 1999 թվականի հունվարի 2-ին Անգլիայի գավաթի շրջանակներում կայացած «Կրիստալ Պելասի» դեմ կայացած խաղում Շեյը ստացել է իր առաջին կարմիր քարտը, և 14-րդ րոպեին հեռացվել է խաղից։ Այդ խաղում «Նյուքասլը» հաղթել էր 2:1 հաշվով։ Անգլիայի գավաթի այդ մրցաշրջանում «Նյուքասլը» նորից հասել է մինչև եզրափակիչ, որտեղ 2:0 հաշվով պարտվել է «Մանչեսթեր Յունայթեդին»։
Հաջորդ մրցաշրջանում գլխավոր մարզիչ Ռուդ Գուլիտը հիմնական կազմում ընդգրկում էր արդեն ոչ թե Շեյ Գիվենին այլ Սթիվեն Հարպերին։ Բայց արդեն 2001/02 մրցաշրջանում Գիվենը վերադարձրեց իր տեղը հիմնական կազմում։ Այդ մրցաշրջանում նա մասնակցել է Անգլիայի առաջնության բոլոր խաղերին, որտեղ Նյուքասլը գրավեց 4-րդ տեղը։ Գիվենը ճանաչվեց 2001/02 մրցաշրջանի Անգլիայի լավագույն դարպասապահ։ Այդ մրցաշրջանում Գիվենը նաև մասնակցեց Եվրոգավաթների բոլոր խաղերին։
Հաջորդ մրցաշրջանում Նյուքասլը հանդես էր գալիս Չեմպիոնների լիգայում, որտեղ ընդգրկվել էր նույն խմբում ինչ «Յուվենտուսը», «Դինամոն» և «Ֆեյենորդը»։ Գիվենը մասնակցեց առաջին երեք խաղերին, իսկ հաջորդ երկու խաղերին թիմի դարպասը պաշտպանում էր Սթիվեն Հարպերը։
2003/04 մրցաշրջանում Չեմպիոնների լիգայի որակավորման փուլում «Նյուքասլ Յունայթեդը» մրցում էր «Պարտիզանի» հետ, այդ խաղում հետխաղյա տասնմեկմետրանոց հարվածաշարով հաղթեց «Պարտիզանը»։
Հաջորդ մրցաշրջանում Բոբի Ռոբսոնին գլխավոր մարզչի պաշտոնում փոխարինեց Գրեմ Սունեսը։ 2005/06 մրցաշրջանում Գիվենը մասնակցեց առաջնության բոլոր խաղերին և ընդգրկվեց տարվա խորհրդանշական հավաքականում։ Այդ մրցաշրջանում Գիվենը նաև դարձավ թիմի ավագը։ «Նյուքասլը» գրավեց 7-րդ տեղը, իսկ Գիվենը երկարաձգեց իր պայմանագիրը 7 տարով։
2005/06 մրցաշրջանում Գիվենը մասնակցեց բոլոր խաղերին, և մրցաշրջանի ավարտից հետո ընդգրկվեց Պրեմիեր լիգայի խորհրդանշական հավաքակքանում։ Այդ մրցաշրջանից հետո նա ստացավ թիմի ավագի կոչումը։
2006 թվականի սեպտեմբերի 17-ին Շեյ Գիվենը վնասվածք ստացավ «Վեսթ Հեմ Յունայթեդի» դեմ խաղում։ Շեյը վնասվածքից հետո իր դեբյուտը նշեց 2006 թվականի նոյեմբերի 18-ին՝ «Արսենալի» դեմ կայացած խաղում (1:1)։ 2006/07 մրցաշրջանում Գիվենը մասնակցեց 22 խաղի, իսկ թիմը գրավեց 13-րդ տեղը։
2008 թվականի փետրվարին Գիվենը «Մանչեսթեր Յունայթեդի» դեմ խաղում ստացավ ծանր վնասվածք և բաց թողեց մրցաշրջանի մնացած հատվածը։ 2009 թվականի հունվարի 2-ին «Նյուքասլը» պարտվեց «Լիվերպուլին» 1:5 հաշվով, որից հետո Գիվենի գործակալը թիմի ղեկավարությանը տեղեկացրեց որ իր սանի ծառայություններով հետաքրքրված է «Մանչեսթեր Սիթին» ։ 2009 թվականի հունվարի 17-ին Գիվենը «Նյուքասլի» կազմում անցկացրեց իր վերջին հանդիպումը Պրեմիեր լիգայում։ Գիվենը անցկացրեց 11 տարի «Սենտ Ջեյմս Պարկում» ։ Ընդհանուր առմամբ նա թիմի կազմում անցկացրեց 463 հանդիպում՝ 20 խաղ Չեմպիոնների լիգայում, 11 խաղ Ինտերտոտո գավաթում, 29 խաղ ՈՒԵՖԱ-ի գավաթում, 354 խաղ Պրեմիեր լիգայում, 34 խաղ Անգլիայի գավաթում և 12 խաղ Անգլիայի լիգայի գավաթում։
«Մանչեսթեր Սիթի»
2009 թվականի փետրվարի 1-ին Գիվենը պաշտոնապես դարձավ «Մանչեսթեր Սիթիի» ֆուտբոլիստ։ Նա թիմի հետ կնքեց 4,5 տարվա պայմանագիր և ստացավ 37 համարի մարզաշապիկը։ Իր դեբյուտը թիմի կազմում նշել է փետրվարի 7-ին՝ «Միդլսբրոյի» դեմ խաղում։ 2009 թվականի դեկտեմբերի 5-ին «Չելսիի» դեմ կայացած խաղում նա հետ մղեց Ֆրենկ Լեմպարդի իրացրաց տասնմեկմետրանոց հարվածը, և թիմը այդ խաղում հաղթեց 2:1 հաշվով։ Ռոբերտո Մանչինիի օրոք Շեյ Գիվենին վստահվեց թիմի ավագի կոչումը ։ Հաջորդ մրցաշրջանի հենց առաջին տուրում Գիվենը վնասվածք ստացավ և, նրան փոխարինեց Ջո Հարտը։ 2010 թվականի օգոստոսին նրան ցանկանում էին իրենց թիմում տեսնել և «Ֆուլհեմի» և «Արսենալի» գլխավոր մարզիչները բայց նա մնաց «Մանչեսթեր Սիթիում» ։
«Աստոն Վիլլա»
2010/11 մրցաշրջանի վերջում «Աստոն Վիլլայի» գլխավոր մարզիչ Ժերար Ուլիեն Շեյ Գիվենին դիտարկում էր որպես Բրեդ Ֆրիդելին համարժեք փոխարինող։ 2011 թվականի հուլիսի 18-ին Շեյը 5 տարվա պայմանագիր կնքեց «Աստոն Վիլլայի» հետ ։ Թիմը նրա համար մանչեսթրյան ակումբին վճարեվ 3,5 միլիոն ֆունտ ։ Նոր թիմի կազմում իր դեբյուտը նշել է օգոստոսի 13-ին Անգլիայի Պրեմիեր Լիգայի շրջանակներում կայացած՝ «Ֆուլհեմի» դեմ խաղում (0:0)։ 2011 թվականի սեպտեմբերին թիմի գլխավոր մարզիչ է դառնում Ռերի Ջենոն, ով նախկինում աշխատել էր «Բլեքբեռնում» և «Նյուքասլ Յունայթեդում»։ Դեկտեմբերի 3-ին՝ «Մանչեսթեր Յունայթեդի» դեմ կայացած խաղում Շեյը վնասվածք ստացավ։ Դեբյուտային մրցաշրջանում Գիվենը Անգլիայի առաջնությունում մասնակցեց 32 խաղի, իսկ թիմը գրավեց 16-րդ տեղը։
2012/13 մրցաշրջանի սկզբի «Էվերթոնից» և «Վեսթ Հեմից» կրած պարտություններից հետո թիմի գլխավոր մարզիչը Շեյը փոխարեն խաղադաշտ էր դուրս բերում Բրեդ Գուզանին։
2014/15 մրցաշրջանում նա թիմի կազմում Պրեմիեր լիգայի շրջանակներում մասնակցեց 3 հանդիպման, թիմի հետ հասավ Անգլիայի գավաթի եզրափակիչ, որտեղ սեփական դարպասն «Արսենալից» ընդունելով չորս գնդակ պարտվեց 4:0 հաշվով։ 2000 թվականից հետո «Աստոն Վիլլան» առաջին անգամ դուրս եկավ Անգլիայի գավաթի եզրափակիչ։
«Միդլսբրո»
2013 թվականի նոյեմբերի 18-ին Գիվենը վարձավճարով տեղափոխվեց Չեմպիոնշիպում հանդես եկող «Միդլսբրո»։ Իր դեբյուտային խաղում նա օգնեց իր թիմին հաղթել «Բոլթոնին»։ 2013 թվականի դեկտեմբերի 31-ին թիմի ղեկավարությունը երկարաձգեց Գիվենը վարձակալության ժամկետը մինչև 2014 թվականի փետրվարի 28-ը։ Արդյունքում նա «Միդլսբրոյի» կազմում մասնակցեց 16 հանդիպման և սեփական դարպասն ընդունեց 10 գնդակ։
«Սթոք Սիթի»
2015 թվականին նա վարձավճարով տեղափոխվեց «Սթոք Սիթի»։ Նոր թիմի կազմում նա պայքարից դուրս թողեց թիմի հիմնական դարպասապահ Ջեկ Բատլենդին։ Թիմի կազմում իր դեբյուտը նշել է Լիգայի գավաթի խաղարկության շրջանակներում կայացած «Լուտոն Տաունի» դեմ խաղում, որտեղ «Սթոք Սիթին» հաղթեց 11-մետրանոց հարվածաշարով։
Միջազգային կարիերա
Իռլանդիայի հավաքականում իր դեբյուտը Գիվենը նշել է 1996 թվականի մարտի 27-ին՝ Ռուսաստանի դեմ ընկերական խաղում։ Գիվենը Մունիալ 1998-ի Իռլանդիայի հավաքականի հիմնական դարպասապահն էր։ Գիվենը մասնակցել է Աշխարհի առաջնության բոլոր խաղերին։ Խմբային փուլում նա խաղացել է՝ Կամերունի, Գերմանիայի և Սաուդյան Արաբիայի հավաքականների դեմ, և օգնել իր հավաքականին դուրս գալ խմբից։ 1/8 եզրափակչում Իռլանդիայի հավաքականը հետխաղյա տասնմեկմետրանոց հարվածաշարով պարտվեց Իսպանիայի հավաքականին (1:1, 2:3)։ 2007 թվականի մարտի 28-ին՝ Սլովակիայի դեմ խաղում Գիվենը հատեց 80 խաղի սահմանը հավաքականի կազմում, իսկ արդեն 2009 թվականի հոկտեմբերի 14-ին նա հատեց 100 խաղի սահմանը։
Գիվենը հավաքականի հիմնական դարպասապահն էր նաև Եվրո 2012 ընտրական փուլում։ Եվրո 2012 հետո Գիվենը ժամանակավորապես հեռացավ հավաքականից։ 2014 թվականի սեպտեմբերին նա վերադարձավ հավաքական։
Անձնական կյանք
Շեյ Գիվենը 2001 թվականից ամուսնացած է Ջեյն Կանինգեմի հետ։ Նրանք ունեն երկու երեխա՝ Շեյն, ով ծնվել է 2004 թվականին, և Սիենան, ով ծնվել է 2007 թվականին։ 2014 թվականի հունիսի 17-ին զույգը ամուսնալուծվել է։ 2015 թվականի օգոստոսին հայտարարվեց, որ Գիվենը և նրա ընկերուհի Բեկի Գիբսոնը երեխայի են սպասում։
Շեյ Գիվենը պարբերաբար մասնակցում է բարեգործական միջոցառումների, որոնց միջոցով օգնում է քաղցկեղով տառապող երեխաներին։ Դրա հիմնական պատճառն այն է, որը նրա մայրը մահացել է քաղցկեղից այն ժամանակ երբ նա ընդամենը 5 տարեկան է եղել։
Գիվենը շատ ցնցված էր 2011 թվականի նոյեմբերին տեղի ունեցած Գերի Սպիդի ինքնասպանությունից։ 2011 թվականի նոյեմբերի 27-ին «Սուոնսի Սիթիի» և «Աստոն Վիլայի» դեմ կայացած խաղից առաջ ֆուտբոլիստները հարգել են Սպիդի հիշատակը։ Այդ ընթացքում Շեյ Գիվենը արտասվել է ։
Խաղային բնութագիր
Շեյ Գիվենը ուժեղ դարպասապահ է, ունի ցատկելու կարողություն, կարողանում է նաև լավ հանդես գալ դարպասային գծի վրա։ Բացի այդ Շեյը կարողանում է նաև լավ ուղղորդել պաշտպանությանը։ Շեյ Գիվենը շատ ուշադիր դարպասապահ է։
Շեյ Գիվենի անցկացրած հանդիպումները Իռլանդիայի հավաքականի կազմում
Արդյունք։ 133 խաղ/ 108 բաց թողած գոլ; 57 հաղթանակ, 44 ոչ-ոքի, 32 պարտություն
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սանդերլենդի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Մանչեսթեր Սիթիի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Սթոք Սիթիի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Աստոն Վիլլայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իռլանդիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի դարպասապահներ Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2016-ի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Միդլսբրոյի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2012-ի ֆուտբոլիստներ
450
Մահեր
Կատեգորիա:450 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի (Կողբ)
Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի, Հայ առաքելական եկեղեցու կանֆետ Հայաստանի Հանրապետության Տավուշի մարզի Կողբ գյուղում ։
Պատմություն
Սրբանկարների մի մասի հեղինակն է Մայր Աթոռի նկարիչ Անդրանիկ Անտոնյանը, ինչպես նաև եկեղեցում տեղ են գտել Տավուշի մանրանկարչության դպրոցի սաների աշխատանքներից ։
Ձևավորվել է եկեղեցուն կից տիկնանց խորհուրդ և երիտասարդաց միություն ։
Ծանոթագրություններ
հ Կատեգորիա:Կողբ հ
Կարմիր թութակ (ձուկ)
Կարմիր թութակ (հիբրիդային թութակ), ակվարիումային ձկների արհեստական աճեցրած տարատեսակ։ Իրենից ներկայացնում է տարբեր ցիխլիդային կենսաբանական տեսակների հիբրիդներ։ Ծնողական տեսակների հավանական 3 տարբերակ ։
Բնութագրում
Բնորոշ գունավորումը — դեղինից վառ կարմիր։ Չափը — մինչև 25 սանտիմետր։ Հիբրիդային ծագումը ըստ երևույթին հանգեցնում է օրգանների զարգացման կարգավորման խանգարմանը։ Հիբրիդային թութակները հաճախ ունենում են ճշգրիտ տարբերակում գլուխը մարմնից (գլխի ետևից մեջքի կողմումսկսում է վառ արտահայտված սապատ)։ Ստորին շրթունքը կլոր է, ինչը դժվարացնում է սնվելը։ Ինչպես և հետևում է սպասել միջտեսակային հիբրիդներից, հիբրիդային թութակները ստերիլ են։ Ավելի քան, կա հիշատակում թութակի էգերի խաչասերման մասին Cichlasoma cyanoguttatum-ի հետ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ակվարիումային ձկներ
Լատաշա Բայերս
Լատաշա Նեշեյ Բայերս (Latasha Nashay Byears, ), ամերիկացի նախկին բասկետբոլիստուհի, հարձակվող։ Ամերիկյան «Լոս Անջելես Սփարքսի» կազմում երկու անգամ նվաճել է WNBA գավաթը։ Խաղացել է նաև հունգարական MiZo-Pécsi VSK, լեհական Leszno , բուլղարական CSKA Sofia թիմերում. վերջինիս կազմում դարձել է Բուլղարիայի բասկետբոլի բարձրագույն խմբի 2006/2007 տարեշրջանի առաջնության ոսկե մեդալակիր, ինչպես նաև այդ երկրի գավաթակիր ։.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստուհիներ
Էդուարդ Խաչիկյան (պետական գործիչ)
Էդուարդ Խաչիկյան, հայ պետական և քաղաքական գործիչ, արձակագիր, հրապարակախոս, 2007 թվականից Հայաստանի գրողների միության անդամ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1957 թվականի հոկտեմբերի 5-ին, Թբիլիսիում։
Ավարտել է ԵՊՀ բանասիրական ‎ֆակուլտետը։ Աշխատակցել է «Գարուն» ամսագրին։ Մասնակցել է Արցախյան ազատամարտին։ Եղել է Տրանսպորտի և հաղորդակցության փոխնախարար (1994-1998), Ներքին գործերի նախարարության լրատվական վարչության պետի տեղակալ (1998-2002)։
Ոստիկանության Արմավիրի մարզային վարչության պետի տեղակալն է (2002)։ Ոստիկանության գնդապետ է ։ Հեղինակ է 22 գրքի։ Հեղինակ է կինո‎ֆիլմերի սցենարների։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ Կատեգորիա:Մարտական ծառայության մեդալակիրներ
Լավրովկա (գյուղ, Վիննիցայի շրջան)
Լավրովկա (Лаврівка), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Վիննիցայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1691 թվականին։
Կանադա
Կանադա, պետություն Հյուսիսային Ամերիկայում, Ազգերի համագործակցության անդամ։ Զբաղեցնում է Հյուսիսային Ամերիկա մայրցամաքի հյուսիսային մասը։ Սահմանակցում է միայն ԱՄՆ-ին։ Ողողվում է Հյուսիսային սառուցյալ, Խաղաղ և Ատլանտյան օվկիանոսների ջրերով։ Տարածքը՝ 9.976.000 կմ² է, բնակչությունը՝ 39 մլն մարդ (2023 թվականի դրությամբ )։ Մայրաքաղաքը Օտտավան է, որը համարվում է աշխարհի ամենագեղեցիկ մայրաքաղաքներից մեկը։ Այն շրջապատված է երեք գետերով և կանաչ է ու մաքուր։ Օտտավան Կանադական պատմության, մշակույթի, գիտության, կրթության և բարձր տեխնոլոգիաների կենտրոնն է։ Վարչականորեն բաժանվում է 10 նահանգի և 2 տերիտորիայի։ Մոտավոր հաշվարկներով Կանադայում է գտնվում աշխարհի քաղցրահամ ջրերի մեկ յոթերորդը։
Բնիկ ժողովուրդներ
Կանադայի բնիկ ժողովուրդների հնագիտական և գենետիկ ուսումնասիրությունները հաստատել են, որ Յուքոնի հյուսիսում մոտավորապես 26500 տարի առաջ և Օնտարիոյի հարավում 9500 տարի առաջ մարդիկ են բնակվել ։ Օլդ Քրոու և Ֆլեթս ու Բլուֆիշ հնեագիտական օբյեկտները Կանադայի աամենահին երկու մարդկային բնակության հուշարձաններն են  ։ Կանադայի հնդկացիների մեջ տարածված են ութ եզակի ավանդապատումներ աշխարհի ստեղծման մասին։ Սրանք ավանդապատումներ են երկրի, համաշխարհային ծնողի, հայտնության, բախման, ավազակության, դիակի վերածննդի, երկու արարիչներ և նրանց մրցման ու եղբայրների մասին ։ Կանադական բնիկների քաղաքականությունները ներառել են մշտական կամ քաղաքային բնակավայրեր, գյուղական տնտեսություններ, ճարտարապետության հասարակական կամ պատմական հուշարձաններ և հիերարխիայի բարդ համակարգ ։ Քաղաքակրթություններից որոշները անհետացել են եվրոպացիների մշտական բնակավայրեր հայտնվելուց շատ առաջ (15-րդ դարի վերջ - 16-րդ դարի սկիզբ), և հայտնաբերվել են միայն հնագիտական պեղումների ժամանակ։
1400 թվականի վերջին բնիկ ժողովուրդը եղել է 200 000-ից մինչև 2 000 000 մարդ, իսկ ներկա պահին Կանադայի Տեղաբնակների առողջության պահպանման թագավորական հանձնաժողովը հաստատել է բնիկների 500 000 քանակը ։ Գրիպի, կարմրուկի, ծաղիկի և այլ եվրոպական վարակիչ հիվանդությունների (որոնց նկատմամբ բնիկները իմունիտետ չունեին) կրկնվող բռնկումները հանգեցրել են տեղաբնակների 40 %-ից 80 %-ի մահացությանը ։ Կանադայի բնիկ ժողովուրդները ներառում են՝ հնդկացիներին , էսկիմոսներին և մետիսներին ։ Մետիսների մշակույթը ի հայտ է եկել 17-րդ դարի կեսին, երբ հնդկացիներն ու ինուիտները խառնվել են եվրոպայից ներգաղթյալների հետ ։ Ինուիտները ավելի վաղ շրջանից սահմանափակում էին իրենց շփումը եվրոպացի ներգաղթյալների հետ ։
Անգլիայի և Ֆրանսիայի գաղութ
Առաջին եվրոպացիները Կանադայում երևացել են 16-րդ դարի վերջին։ 1534 թվականին կանադական ափ են ելել ֆրանսիացի ծովագնացները։ 16-րդ դարում էլ ֆրանսիացիները սկսել են Կանադայի գաղութացումը, որն ուղեկցվում էր բնիկ բնակչության ոչնչացումով։ Ֆրանսիական տիրապետության շրջանում հաստատվեցին ֆեոդալական հարաբերություններ։ Հյուսիսային Ամերիկայում իր տիրապետությունը հաստատելու համար պայքարում էր նաև Անգլիան։ 1756-1763 թվականների Յոթնամյա պատերազմի հետևանքով Կանադան անցավ Անգլիային և մտավ Բրիտանական կայսրության կազմի մեջ։ Կանադայում արագորեն սկսեցին զարգանալ կապիտալիստական հարաբերությունները։ Դրան նպաստեց մետրոպոլիայից և ԱՄՆ-ից կատարվող ներգաղթը Կանադա։ Սակայն կապիտալիզմի զարգացմանը խանգարում էին ֆեոդալիզմի մնացուկները։ Կանադայի պետական զինանշանի վերին ձախ կողմում զետեղված է Մեծ Բրիտանիայի դրոշը՝ « Յունիոն Ջեկը», իսկ աջից՝ Ֆրանսիայի Բուրբոնների զինանշանը՝ « Ֆլեր- դե- լիսը»։
Կանադայի անկախացում
Անգլիական գաղութային քաղաքականությունից խիստ դժգոհ կանադացիները 1837 թվականին զինված ապստամբություն բարձրացրին։ Անգլիական կառավարությունը ստիպված էր մի շարք լիբերալ բարեփոխումներ կատարել Կանադայում։ 1850-ական թվականներին ուժեղացավ Հյուսիսային Ամերիկայում բրիտանական բոլոր գաղութների միավորման համար շարժումը, որի ընթացքում առաջացան Կանադայի երկու հիմնական կուսակցությունները՝ պահպանողական և լիբերալ։ 1867 թվականին անգլիայի պառլամենտն ընդունեց Բրիտանական Հյուսիսային Ամերիկայի մասին ակտ, որի համաձայն ստեղծվեց ֆեդերացիա՝ «Կանադայի դոմինիոն» անունով։ Բացի Կանադայից, ֆեդերացիայի մեջ մտան նաև Նոր Շոտլանդիան և Նյու Բրանսուիքը։ 1871 թվականին Կանադային միացավ Բրիտանական Կոլումբիան, 1873 թվականին՝ Արքայազն էդուարդի կղզին։ Կենտրոնացված պետության ստեղծումից հետո ձևավորվեց ազգային շուկան։ Տեղական (պրերիաների) բնակչության (հնդկացիների ու մետիսների) շահերի ոտնահարումը պատճառ դարձավ 1869-1870 թվականների և 1885 թվականի ապստամբությունների։ 1870-1890-ական թվականներին ուժեղացավ բանվորական շարժումը, 1886 թվականին ստեղծվեց Արհմիությունների կանադական կոնգրեսը։ 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին Կանադայի տնտեսության զարգացման տեմպերն արագացան։ Հատկապես բարձր զարգացման հասան պողպատաձուլական, տեքստիլ, ցեմենտի արդյունաբերության և երկաթուղային տրանսպորտի մոնոպոլիաները։ Սակայն Կանադայի մոնոպոլիստական կապիտալիզմը կախված էր անգլիական և Կանադայում իր դիրքերն ընդարձակող ամերիկյան կապիտալից։
Հասարակական և քաղաքական ներքին կյանք
Առաջին համաշխարհային պատերազմը, որին Կանադան մասնակցեց Մեծ Բրիտանիայի կողմում, խթանեց կանադական մոնոպոլիստական կապիտալի հետագա զարգացումը և միևնույն ժամանակ սրեց սոցիալական և ազգային հակամարտությունները երկրում։ Հոկտեմբերյան սոցիալիստական մեծ հեղափոխության ազդեցության տակ Կանադայում ուժեղացավ գործադուլային պայքարը։ 1921 թվականին հիմնադրվեց Կանադայի կոմունիստական կուսակցությունը (ԿԿԿ)։ 1931 թվականին Բենետի պահպանողական կառավարությունը (1930-1935 թվականներ) ԿԿԿ-ն հայտարարեց օրենքից դուրս (անլեգալ գործել է մինչև 1936 թվականը)։ 1935 թվականին նորից իշխանության գլուխ անցան լիբերալները՝ Ու. Լ. Մ. Քինգի գլխավորությամբ (վարչապետ՝ 1921-1926 թվականներին, 1926-1930 թվականներին և 1935-1948 թվականներին)։ 1939 թվականի սեպտեմբերի 10-ին Կանադան մտավ երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մեջ։ Կանադան հակաֆաշիստական կոալիցիայի երկրներին, առաջին հերթին Մեծ Բրիտանիային, մատակարարում էր հումք, պարեն, զինամթերք, իսկ 1942 թվականից անդրծովյան ռազմաբեմերն ուղարկում զորքեր։ 1940 թվականին նորից արգելվեց ԿԿԿ։ 1943 թվականին կոմունիստները վերստեղծեցին լեգալ կուսակցությունը՝ բանվորական առաջադիմական կուսակցություն անունով (1959 թվականից՝ Կանադայի կոմունիստական կուսակցություն)։ 1942 թվականի հունիսի 12-ին դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատվեցին Կանադայի և ԽՍՀՄ-ի միջև։ Պատերազմից հետո շարունակում էին թուլանալ բրիտանական դիրքերը Կանադայում։ 1949 թվականին Կանադայի կազմի մեջ մտավ Նյուֆաունդլենդը՝ բրիտանական վերջին տիրույթը հյուսիսամերիկյան մայրցամաքում։ Միևնույն ժամանակ ուժեղանում էր ԱՄՆ-ի կառավարող շրջանների ազդեցությունը Կանադայի քաղաքականության վրա։ ԱՄՆ-ի մոնոպոլիաների ձեռքն անցան Կանադայի տնտեսության հանգուցային կետերը։
Հետպատերազմյան շրջան
Հետպատերազմյան շրջանը նշանավորվեց բանվորական շարժման վերելքով։ 1956 թվականին արհմիութենական երկու խոշոր կենտրոններ միաձուլվեցին՝ կազմելով Կանադական բանվորական կոնգրեսը։ 1960-1970-ական թվականներ գործադուլների թիվը ավելացավ երկու անգամ։ Կանադայի կառավարող շրջանները ակտիվորեն մասնակցեցին «սառը պատերազմի» սանձազերծմանը։ Լիբերալ և նրան փոխարինած պահպանողական (1957-1963 թվականներ) կառավարությունը ԱՄՆ-ի հետ կնքեց մի շարք համաձայնագրեր, որոնք ամերիկյան մոնոպոլիաներն օգտագործում են Կանադայի տնտեսությունը, արտաքին քաղաքականությունը և պաշտպանությունը վերահսկելու համար։ 1947 թվականի փետրվարին կնքվել էր Ամերիկա-կանադական համաձայնագիր՝ հետպատերազմյան շրջանում ռազմական համագործակցությունը երկարաձգելու մասին։ Կանադան ՆԱՏՕ-ի ստեղծման (1949 թվական) նախաձեռնողներից էր։ 1958 թվականին ստեղծվեց Հյուսիսային Ամերիկայի հակաօդային պաշտպանության միացյալ հրամանատարություն։ Կանադայի տարածքում տեղաբաշխվեցին ամերիկյան ռազմական բազաներ։ 1960-ական թվականներին կեսից լիբերալ կաբինետները (լիբերալները նորից իշխանության գլուխ անցան 1963 թվականին) սկսեցին կոնստրուկտիվ մոտեցում ցուցաբերել ներքին և արտաքին քաղաքականության հարցերին՝ հաշվի առնելով ազգային շահերը։ Պ. է. Թրյուդոյի կառավարությունը հայտարարեց Կանադայի «քաղաքական ինքնապահպանությունն» ու անկախությունը ապահովելու իր մտադրության մասին։ Հանդես գալով ՆԱՏՕ-ի պահպանման օգտին՝ կանադական կառավարությունը կրճատեց ռազմական մասնակցությունը բլոկին, հայտարարեց Լատինական Ամերիկայի, Ասիայի և Եվրոպայի երկրների (ներառյալ սոցիալիստական երկրները) հետ հարաբերությունները զարգացնելու իր պատրասաակամության մասին։ 1971 թվականի մայիսին Թրյուդոն պաշտոնական այցով եղավ ԽՍՀՄ-ում. ստորագրվեց սովետա-կանադական արձանագրություն կոնսուլտացիաների մասին։ 1971 թվականի հոկտեմբերին պատասխան այցով Կանադայում եղավ Ա. Ն. Կոսիգինը, որի ժամանակ կնքվեց Փոխանակման վերաբերյալ ընդհանուր համաձայնագիր։ 1976 թվականի մայիսին ստորագրվեց տնտեսական, գիտատեխնիկական և արդյունաբերական համագործակցությանը նպաստող սովետա-կանադական համաձայնագիր։ 1979 թվականի մայիսից կառավարության գլուխ է անցել առաջադիմական-պահպանողական կուսակցությունը՝ Ջ. Կլարկի ղեկավարությամբ։
Աշխարհագրություն և կլիմա
Բնակչության խտությունը (մոտ 3,5 մարդ/կմ²) համարվում է աշխարհի ամենափոքր խտությունը։ Երկրի ամենաբնակեցված շրջանը Քվեբեկ-Վինձոր միջանցքն է, որը գտնվում է Սուրբ Լավրենտիոս գետի հարթավայրային ափերի երկայնքով և Մեծ Լճերի հարավ-արևելքում։ Այդ շրջանից դեպի հյուսիս գտնվում է Կանադական վահանը, ժայռոտ տարածաշրջան, որը մաքրվել է վերջին սառցե դարաշրջանի ժամանակ, զուրկ է հանքանյութերով, լճերով և գետերով հարուստ բերրի հողերից։ Կանադայում կան ավելի շատ լճեր, քան աշխարհի ցանկացած այլ երկրում։ Այստեղ կան քաղցրահամ ջրի հսկայական պաշարներ ։
Կանադայի արևելքում Սուրբ Լավրենտիոս գետը թափվում է Սուրբ Լավրենտիոս ծոցը՝ ունենալով աշխարհի ամենամեծ գետաբերանը, որտեղ գտնվում է Նյուֆաունդլենդ կղզին, իսկ Էդուարդ արքայազնի կղզին գտնվում է դրանից դեպի հարավ։ Նյու Բրանսուիկ և Նոր Շոտլանդիան առանձնացված են Ֆանդի ծոցով, որը հայտնի է աշխարհի ամենաբարձր մակընթացությամբ։ Այդ 4 մերձծովյան նահանգները գտնվում են Քվեբեկից դեպի արևելք։ Օնտարիոն և Հուդզոնի ծոցը գտնվում են Կանադայի կենտրոնում, մինչդեռ Մանիտոբայից դեպի արևմուտք Սասկաչևանի և Ալբերտայի միջև ձգվում են կանադական պրերիաների ընդարձակ հարթավայրերը մինչև Ժայռոտ լեռները, որոնք առանձնացնում են դրանք Բրիտանական Կոլումբիայից։ 60-րդ զուգահեռականից դեպի հյուսիս տեղակայված են 3 կանադական տարածքները՝ Նունավուտ, Հյուսիսարևմտյան տարածքներ և Յուկոն։ Այստեղ կան բազմաթիվ լճեր (դրանցից ամենախոշորներն են՝ Մեծ Արջի լիճը և Ստրուկների մեծ լիճը), որոնք հատում է Կանադայի ամենաերկար գետը՝ Մակենզին։ Բացի այդ, Կանադական Հյուսիսի տարածքները հյուսիսից սահմանակցում են մեծ կղզեխմբի, կանադական արկտիկական ղզեխմբբհ իետ, որոնք ներառում են աշխարհի խոշորագույն կղզիները։
Ֆլորա
Բուսականությունը Օնտարիոյի հարավում փոխվում է սաղարթավոր անտառներից դեպի խառը և լավրենտինյան անտառներ և դեպի հյուսիս աստիճանաբար նոսրանում են տայգայից՝ հյուսիսային անտառներից կամ փշատերև գոտուց դեպի տունդրա և Հյուսիսի արկտիկական անապատները։ Բևեռային կղզիները գտնվում են այն գոտում, որի մակերևույթը ծածկված է ձնով և սառցադաշտերով, որոնք չեն հալչում նույնիսկ կարճ ամառվա ընթացքում։ Կանադայի հյուսիսային առափնյայի մոտ գտնվող Բաֆինի երկիր և այլ կղզիները ծածկված են տունդրայով, որը ծածկում է նաև Կանադայի ամբողջ հյուսիսային մայրցամաքային հատվածը՝ ներթափանցելով մինչև Հուդզոնի ծոցի արևմտյան առափնյայի հարավը և Լաբրադոր թերակղզի։ Այստեղ աճում են հավամրգին, բոշխը, թփուտային կեչին և ուռենին։ Տունդրայից դեպի հարավ՝ Խաղաղ և Ատլանտյան օվկիանոսների միջև տարածվել է անտառների լայն գոտի։ Այստեղ գերակշռում են փշատերև անտառները, գլխավոր տեսակներն են՝ սև եղևնին արևելքում և սպիտակ եղևնին՝ արևմուտքում (Մակենզի գետի հովտում), սոճին, խեժափիճին, կենսածառը և այլն։ Ավելի քիչ տարածված սաղարթավոր անտառները բաղկացած են բարդիներից, լաստենիներից, կեչիներից և ուռենիներից։ Առանձնապես բազմազան են անտառները Մեծ Լճերի շրջանում (ամերիկյան ծփի, սպիտակ արևելյան սոճի, կանադական ցուգա, կաղնի, շագանակ, հաճարենի)։ Խաղաղօվկիանոսյան ափերի մոտ տարածված են փշատերև անտառները, Վանկուվերի մոտ հանդիպում են մաթուզենին և օրեգոնյան կաղնին։ Մերձծովյան մերձատլանտյան նահանգներում տարածված են աքադյան անտառները՝ բալասանատու եղևնիներով, սև և կարմիր եղևնիներով, ինչպես նաև այստեղ աճում են թույա արևմտյան, ամերիկյան խեժափիճին, դեղին կեչին, հաճարենին։
Ֆաունա
Տունդրայի գոտում տարածված են հյուսիսային եղջերուն, բևեռային նապաստակը, լեմինգը, բևեռաղվեսը և խոյացուլը։ Ավելի հարավ կենդանական աշխարհն ավելի բազմազան է։ Այստեղ հանդիպում են հյուսիսային եղջերու կարիբուն, վապիտին, որմզդեղնը, իսկ լեռնային շրջաններում՝ հաստեղջյուր ոչխարը և ձմեռային այծը։ Բազմաթիվ են կրծողները՝ կանադական չիկարի սկյուռը, շերտավոր սկյուռը, ամերիկյան թռչող սկյուռը, կուղբը, ցատկամուկը, մշկամուկը, վայրենակերպը։ Կատվազգի գիշատիչներից Կանադայում բնակվում են կանադական լուսանը և կատվառյուծը։ Այստեղ տարածված են գայլեր, աղվեսներ, գորշ արջը՝ գրիզլի, ջրարջը։ Կզաքիսների ընտանիքից՝ սամույրը, կարիա պեկանը, ջրասամույրը, կուղխը և այլ կենդանիներ։ Բազմաթիվ են բնակալող չվող թռչունները։ Սողունները և երկկենցաղները այդքան էլ շատ չեն։ Քաղցրահամ ջրերում շատ են ձկները։
Ռելիեֆ
Երկրի տարածքի մեծ մասը զբաղեցնում են պրերիաների հարթավայրերը և Կանադական վահանի սարահարթը։ Պրերիաներից դեպի արևմուտք գտնվում են Բրիտանական Կոլումբիայի մայրցամաքային ցածրավայրերը և Ժայռոտ լեռները, իսկ Ապալաչները խոյանում են Քվեբեկից դեպի հարավ մինչև մերձծովյան նահանգները։ Կանադայի լեռներից մեկը կրում է Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակների սերբ վոևոդի անունը։
Կլիմա
Հունվար և հուլիս ամիսների միջին ջերմաստիճանը տարբեր է յուրաքանչյուր շրջանի համար։ Ձմեռը որոշ շրջաններում կարող է լինել շատ խիստ, ամսական միջին ջերմաստիճանը հարավային հատվածում կարող է հասնել մինչև −15 ˚С, իսկ երբեմն −45 ˚С՝ հզոր սառցային քամիներով։
Կանադայում երբևէ արձանագրված ամենացածր ջերմաստիճանը կազմել է −63˚С (Յուքոնում)։ Ամեն տարի ձյան ծածկույթը կարող է հասնել մի քանի հարյուր սանտիմետրի (օրինակ՝ Քվեբեկում միջինում 337 սմ)։ Բրիտանական Կոլումբիայի ծովափը, հատկապես Վանկուվեր կղզին, իրենից ներկայացնում է բացառություն և աչքի է ընկնում բարեխառն կլիմայով՝ մեղմ և անձրևոտ ձմեռներով։ Ամառային ջերմաստիճանը կարող է հասնել 35˚С, նույնիսկ 40˚С՝ հաշվի առնելով խոնավության ցուցանիշը։
Քաղաքական համակարգ
Կանադան սահմանադրական միապետություն է, որը օրենսդիր, գործադիր և դատական իշխանությունների հիմքն է ։ Միապետը Էլիզաբեթ II թագուհին է, ով նաև Համագործակցության 15 թագավորությունների և Կանադայի 10 գավառների միապետն է։ Թագուհու ներկայացուցիչը՝ Կանադայի գեներալ-նահանգապետը (ներկայումս՝ Դևիդ Ջոնսթոն), իրականացնում է Կանադայի դաշնային թագավորական պարտականությունների մեծ մասը  ։
Թագավորական և փոխթագավորական մարմինների մասնակցությունը երկրի կառավարմանը սահմանափակ է ։ Գործնականում գործադիր իշխանությունը ղեկավարվում է Կաբինետի և Թագի նախարարների կոմիտեի միջոցով, որոնք պատասխանատու են Համայնքների պալատի առջև, որն ընտրվում և ղեկավարվում է Կանադայի վարչապետի կողմից (ներկայումս՝ Ջասթին Տրյուդո) ։ Այնուամենայնիվ, որոշակի ճգնաժամային իրավիճակներում գեներալ-նահանգապետը կամ միապետը կարող են կիրառել իրենց իշխանությունը՝ առանց նախարարների խորհրդի կարծիքի ։ Կառավարության կայունությունն ապահովելու համար գեներալ-նահանգապետը սովորաբար վարչապետ է նշանակում այնպիսի անձի, ով ղեկավարում է տվյալ ժամանակաշրջանի առաջատար քաղաքական կուսակցությունը և որը Համայնքների պալատում կարող է ստանալ մեծամասնության աջակցությունը ։ Այսպիսով, վարչապետի կաբինետը կառավարության ամենաազդեցիկ մարմիններից է, որը նախաձեռնում է օրինագծերի մեծ մասը, որը պետք է այնուհետև հաստատվի պառլամենտում և, ինչպես արդեն նշվեց, նշանակում է գեներալ-նահանգապետին, լեյտենանտ-նահանգապետներին, սենատորներին, դաշնային դատարանի դատավորներին, Թագի ընկերակցությունների և կառավարական գործակալությունների ղեկավարներին ։ Երկրորդ ամենաշատ տեղեր զբաղեցրած կուսակցության ղեկավարը սովորաբար դառնում է Նորին մեծության ընդդիմության ղեկավարը և համարվում է ընդդիմական պառլամենտական համակարգի մի մասը, որը պետք է զսպի կառավարությանը ։
Համայնքների պալատի 338 անդամներից յուրաքանչյուրն ընտրվում է ընտրատարածքի պարզ մեծամասնությամբ։ Ընդհանուր ընտրությունները կազմակերպվում են գեներալ-նահանգապետի առաջարկով կամ վարչապետի խորհրդով՝ նախկին ընտրության 4 տարվա ընթացքում կամ երբ կառավարությունը Պալատում կորցնում է վստահության քվեն ։ Սենատի 105 անդամները, որոնց տեղերը բաշխվում են ըստ շրջանների, իրենց պարտականությունները կատարում են մինչև 75 տարեկանը ։ 2015 թվականի ընտրությունների արդյունքում 5 կուսակցություններ (Լիբերալ կուսակցությունը, Պահպանողական կուսակցությունը (իշխող կուսակցությունը և շուտով՝ Պաշտոնական ընդդիմությունը), Նոր դեմոկրատական կուսակցությունը, Քվեբեկի բլոկը և Կանաչ կուսակցությունը) իրենց ներկայացուցիչներն ունեցան դաշնային պառլամենտում։
Ըստ Կանադայի դաշնային կառուցվածքի՝ կառավարության պարտականությունները բաժանվում են դաշնային կառավարության և 10 գավառների միջև։ Գավառների օրենսդիր մարմինները միապալատ են և գործում են պառլամենտական ձևով՝ Համայնքների պալատի նման ։ Կանադայի 3 տարածքներ ևս օրենսդիր մարմիններ ունեն, բայց դրանք միապետական չեն և ավելի քիչ սահմանադրական պարտականություններ ունեն, քան գավառները ։ Տարածքային օրենսդիր մարմիններն իրենց կառուցվածքով ևս տարբերվում են գավառների օրենսդիր մարմիններից ։
Կանադայի բանկը երկրի կենտրոնական բանկն է ։ Ի լրումն, Ֆինանսների և Արդյունաբերության նախարարներն օգտագործում են Կանադայի վիճակագրության գործակալությունը՝ ֆինանսական պլանավորման և տնտեսական քաղաքականության զարգացման համար ։ Կանադայի բանկը միակ իրավասու կառույցն է, որը թողարկում է կանադական թղթադրամներ ։ Բանկը չի թողարկում մետաղադրամներ․ դրանք թողարկվում են Կանադայի մետաղադրամների թագավորական պալատի կողմից ։
Օրենսդիր իշխանություն
Կանադայի Սահմանադրությունը երկրի գերագույն օրենքն է, որը կազմված է գրված օրենքներից և չգրված կոնվենցիաներից։ 1867 թվականի Սահմանադրությունը (որը հայտնի է նաև Բրիտանական Հյուսիսային Ամերիկայի Սահմանադրություն անվամբ) հաստատում է երկրի պառլամենտական կառավարումը և սահմանում դաշնային և գավառական կառավարություններ։ 1931 թվականի Վեսթմինսթերյան կանոնադրությունը լիարժեք ինքնավարություն էր տալիս, իսկ 1982 թվականի Սահմանադրությունը վերջ դրեց Մեծ Բրիտանիայի հետ բոլոր օրենսդրական կապերին, ինչպես նաև սահմանեց Կանադայի իրավունքների և ազատությունների խարտիան։ Խարտիան երաշխավորում է այն հիմնական իրավունքները և ազատությունները, որ սովորաբար չի կարող չընդունվել որևէ կառավարության կողմից, թեև խարտիայի մի հոդված թույլատրում է դաշնային պառլամենտին և գավառական օրենսդիր իշխանությանը չեղյալ հայտարարել խարտիայի որոշ կետեր 5 տարով ։
Տարբեր միջազգային պայմանագրեր և օրենքներ սահմանվեցին՝ եվրոպացիների և տեղի բնակչության հարաբերությունները կարգավորելու համար ։ Ամենանշանակալին 11 միջազգային պայմանագրերն էին, որոնք հայտնի են նաև Համարակալված պայմանագրեր անվամբ։ Կնքվել են 1871-1921 թվականներին Կանադայի բնիկների և իշխող միապետի միջև ։ Այս պայմանագրերը համաձայնագրեր էին կանադական խորհրդի գեներալ-նահանգապետի հետ, որոնք կարգավորվում են Կանադայի տեղացիների օրենքով և վերահսկվում Տեղացիների գործերի և Հյուսիսային զարգացման նախարարի կողմից։ Պայմանագրերի դերը և իրավունքները, որոնք նրանք սահմանում են, վերահաստատվեցին 1982 թվականի Սահմանադրության 35-րդ հոդվածով ։ Այս իրավունքները կարող են ներառել ծառայությունների ապահովում, օրինակ՝ առողջապահությունը և հարկերից ազատումը ։ Օրինական և քաղաքական շրջանակները, որի սահմաններում գործում էին Կանադան և Առաջին ազգերը, հետագայում (2005) պաշտոնականացվեց՝ Առաջին ազգեր-Դաշնային թագավորական քաղաքական համաձայնագրով ։
Ընդհանուր իրավունքը գերակայում է ամենուրեք, բացի Քվեբեկում, որտեղ գերակայում է քաղաքացիական օրենքը։ Քրեական օրենքը միայն դաշնային կառավարության պարտականություն է և միատեսակ է ամբողջ Կանադայում ։ Օրենքի կիրարկումը՝ ներառյալ քրեական դատարանների կողմից, պաշտոնապես գավառական կառավարության պարտականություն է, որը վերահսկվում է գավառական և համայնքային ոստիկանության կողմից ։ Այնուամենայնիվ, շատ գյուղական վայրերում և որոշ քաղաքային բնակավայրերում ոստիկանության պարտականությունները կատարում է Կանադայի Դաշնային Թագավորական հեծյալ ոստիկանությունը ։
Միջազգային հարաբերություններ և զինված ուժեր
Կանադան ճանաչված է որպես միջին տերություն միջազգային հարաբերություններում իր դերի համար բազմակողմ խնդիրներ լուծելու իր հնարավորությունների շնորհիվ ։ Կանադայի արտաքին քաղաքականությունը հիմնված է միջազգային խաղաղապահ առաքելության վրա և անվտանգությունն իրականացվում է կոալիցիաների, միջազգային կազմակերպությունների և բազմաթիվ դաշնային հաստատությունների աշխատանքի միջոցով ։ Կանադայի խաղաղապահության դերը 20-րդ դարում կարևոր դեր էր խաղում գլոբալ տեսանկյունից ։ Կանադայի կառավարության արտաքին օգնության քաղաքականության ռազմավարությունն արտացոլում է Հազարամյակի զարգացման նպատակների իրագործումը, մինչդեռ ի պատասխան արտաքին մարդասիրական ճգնաժամի, աջակցություն է տրամադրում ։
Կանադան Միավորված ազգերի հիմնադիր անդամ էր և անդամակցություն ուներ Առևտրի համաշխարհային կազմակերպությունում, Մեծ քսանյակում և Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպությունում (ՏՀԶԿ) ։ Կանադան նաև անդամ է հանդիսանում տարբեր միջազգային և տարածաշրջանային կազմակերպություններում, տնտեսական և մշակութային հարաբերությունների համաժողովներում ։ Կանադան 1976 թվականին միացել է Քաղաքացիական և քաղաքական միջազգային համաձայնագրին ։ 1990 թվականին միացել է Ամերիկյան պետությունների կազմակերպությանը (ԱՊԿ), 2000 թվականին հյուրընկալել է ԱՊԿ Գլխավոր Ասամբլեան, իսկ 2001 թվականին՝ Ամերիկյան 3-րդ գագաթնաժողովը ։ Կանադան ձգտում է ընդլայնել իր կապերը Ասիա-խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանի հետ Ասիական և խաղաղօվկանոսյան տնտեսական խորհրդի ֆորումում իր անդամակցության միջոցով ։
Կանադան և Միացյալ Նահանգները կիսում են աշխարհի ամենաերկար անպաշտպան սահմանը, համագործակցում են ռազմական գործողությունների և վարժանքների ծավալման գործում և միմյանց համար հանդիսանում են խոշորագույն առևտրային գործընկերներ ։ Կանադան, այնուամենայնիվ, ունի անկախ արտաքին քաղաքականություն, հատկապես պահպանում է լիարժեք հարաբերություններ Կուբայի հետ, և 2003 թվականին հրաժարվել է Իրաք ներխուժումից ։ Կանադան նաև պահպանում է պատմական կապերը Միացյալ Թագավորության և Ֆրանսիայի հետ և այլ նախկին բրիտանական և ֆրանսիական գաղութների հետ՝ Ազգերի Համագործակցության և Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության հետ երկրի անդամակցության միջոցով ։ Կանադան դրական հարաբերություններ ունի Նիդերլանդների հետ ։