cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Դորոթի Դաու
Կենսագրություն
Ծնվել է Տեխաս նահանգի Հյուստոն քաղաքում։ Ուսանել է Նյու Յորքի Ջուլիարդյան դպրոցում և 1942 թվականին ավարտել այն վոկալիստի բակալավրի աստիճանով։ Արագորեն դարձել է ԱՄՆ-ում առաջատար համերգային սոպրանոներից մեկը, երգել նվագախմբերի հետ ամբողջ երկրով մեկ ու տվել բարձր գովասանքի արժանացած մի շարք մենահամերգներ ։ Բեմական առաջին ելույթն ունեցել է Բուֆֆալոյի օպերային բեմում 1946 թվականին՝ հանդես գալով «Գեղջկական ասպետություն» օպերայում Սանտուցցայի դերերգով։ Քննադատների կողմից հավանության է արժանացել 1947 թվականին Ֆիլադելֆիայի նվագախմբի հետ Ռիխարդ Վագների «Աստվածների մայրամուտը» օպերայի համերգային տարբերակում Բրունհիլդի նրա դերակատարումը։
Օպերային երգչուհու նրա կարիերան կենտրոնացած էր ավելի շատ Եվրոպայում, քան թե ԱՄՆ-ում։ 1948-1950 թվականներին աշխատել է Ցյուրիխի օպերայում, 1950-1960 թվականներին հաճախակի էր լինում Լա Սկալայում, որտեղ հանդես էր գալիս Ռիխարդ Շտրաուսի «Էլեկտրա» օպերայից Քրիսոթեմիսի դերերգով, Վագների «Տանհոյզեր» օպերայից Էլիսաբեթի դերերգով, «Ջոկոնդա» օպերայի գլխավոր դերով, «Կապույտ Մորուքի ամրոցը» օպերայից Յուդիթի դերերգով, «Վոցցեկ» օպերայից Մարիի դերերգով, Ուիլյամ Ուոլտոնի «Տրոյլուս և Կրեսսիդա» օպերայից Կրեսսիդայի և այլ դերերգերով ի թիվս այլոց։ 1952 թվականին առաջին անգամ հանդես է եկել Գլայնդբորնյան փառատոնի ժամանակ Վերդիի «Մակբեթ» օպերայից լեդի Մակբեթի դերերգով։ Հաջորդ տարի նույն փառատոնում կատարել է Շտրաուսի «Արիադնան Նակսոսում» օպերայի գլխավոր դերը։ 1954 թվականին Ֆլորենցիայի Տեատրո դելլա Պերգոլա օպերային թատրոնում կատարել է Գասպարե Սպոնտինիի «Ագնես վոն Հոհենստաուֆեն» օպերայից Իրմենգարդի դերերգը։ 1955 թվականին Լա Ֆենիչե օպերային թատրոնում կատարել է քննադատների կողմից մեծ հավանության արժանացած Ռենատայի դերերգը Սերգեյ Պրոկոֆևի «Հրե հրեշտակը» օպերայից ։
Թեև ԱՄՆ-ում քիչ է հանդես եկել օպերաներում, նրա այդ հազվագյուտ կատարումները շատ նշանավոր էին։ 1947 թվականի մայիսին Կոլումբիայի համալսարանի Branders Matthews Hall դահլիճում Թոմսոն Վիրջիլի «Մեր բոլորիս մայրը» օպերայի համաշխարհային պրեմիերայի ժամանակ մարմնավորել է Սյուզան Բ․ Էնթոնիի կերպարը։ 1951 թվականին Վաշինգտոն ԿՇ-ում Առնոլդ Շյոնբերգի «Erwartung» օպերայի ամերիկյան պրեմիերայի ժամանակ կատարել է կնոջ դերերգը ։
1968 թվականին թողել է երգչուհու կարիերան։ Սկսել է դասավանդել, ձեռք բերել գիտական աստիճաններ պատմության և հումանիտար գիտությունների բնագավառներում Օստինի տեխասյան համալսարանից, Կոլումբիայի համալսարանից և Նյու Յորքի համալսարանից։ Անդամագրվել է Ռատգերսի համալսարանի դասախոսական կազմին և երկար տարիներ պատմություն դասավանդել այնտեղ ։ Վախճանվել է 84 տարեկանում Գալվեստոն քաղաքում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1920 ծնունդներ Կատեգորիա:2005 մահեր Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Նյու Յորքի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երգչուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի երգչուհիներ Կատեգորիա:20-րդ դարի օպերային երգչուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի սոպրանոներ
Աբու Քամալի շրջան
Աբու Քամալի շրջան (ناحية أبو كمال) կամ Ալ-Բուքամալի շրջան (ناحية البوكمال) Սիրիայի Արաբական Հանրապետության շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչական միավոր, որը հանդիսանում է Աբու Քամալի գավառի 4 շրջաններից մեկը։
Վարչական կենտրոնն է Աբու Քամալ քաղաքը։ 2004 թվականի մարդահամարի տվյալներով շրջանը ունի 92 031 բնակչություն ։ Հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն է՝ ուղտաբուծություն, խոշոր և մանր եղջերավոր անասուններ։ Մերձավոր Արևելքի ամենաերկար գետի՝ Եփրատի ափին գտնվելու շնորհիվ բնակչությունը կարողանում է զբաղվել ոռոգովի երկրագործությամբ։
Ունի 8 գյուղեր և ավաններ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սիրիայի շրջաններ Կատեգորիա:Աբու Քամալի գավառ
Տյոպլայա (այլ կիրառումներ)
Տյոպլայա։
Ս-300 «Ֆավորիտ»
Ս-300 «Ֆավորիտ», զենիթահրթիռային համալիրների (ԶՀՀ) ընտանիք, որոնք ունակ են խոցելու գերցածրից մինչև գերբարձր բարձրություններում թռչող նշանակետեր։ Նշանակետերի խոցման հեռավորությունը կազմում է 150-ից 300 կմ կախված համակարգում կիրառվող տարրերի, մասնավորապես կիրառվող հրթիռների տեսակից։
Նշանակությունը
Համալիրը նախատեսված է հակառակորդի օդատիեզերական հարձակման միջոցներից պետական խոշոր արդյունաբերական և վարչական շրջանների պաշտպանություն և յուրային զորախմբավորումների հուսալի պատսպարում իրականացնելու համար։ Ունակ է խոցել ինչպես բալիստիկ (չկառավարվող), այնպես էլ աէրոդինամիկ (նավարկվող) նշանակետեր։ Հանդիսանում է առաջին բազմուղի զենիթահրթիռային համակարգը, որը թույլ է տալիս ամեն զենիթահրթիռային համալիրով ուղեկցել մինչև 6 նշանակետ և արձակել 12 հրթիռ։ Համալիրն ունակ է բոլոր գործառույթներն իրականացնել ավտոմատ կերպով՝ ի հաշիվ թվային հաշվիչ համակարգերի կիրառման։ Անձնակազմի պարտականությունները կայանում են համակարգի աշխատանքը վերահսկելու և հրթիռների արձակումն իրականացնելու մեջ։ Բարդ իրադրությունում հնարավոր է անցում կատարել մարտական աշխատանքի ձեռքի ռեժիմի։ Հրթիռների ուղղահայաց արձակման սկզբունքը հնարավորություն է ընձեռում գնդակոծել համակարգի խոցման գոտում հայտնված և ցանկացած ուղղությամբ թռչող նշանակետ։
Ստեղծման պատմությունը
Դեռևս 1950-ականներին նախատեսվում էր Մոսկվայի ՀՕՊ համակարգը դարձնել շարժական։ 1960-ականներին ԶՀՀ-ների կիրառումը Վիետնամում և Մերձավոր Արևելքում ի հայտ բերեց այնպիսի համալիրների անհրաժեշտություն, որոնք ավելի շարժական են և արագ են բերվում երթային վիճակից մարտական վիճակի և հակառակը։ Դա պայմանավորված էր կրակային բնագիծը հրաձգությունից հետո անհապաղ լքելու անհրաժեշտությամբ։ Նոր զենիթահրթիռային համակարգի մշակման աշխատանքները սկսվեցին 1969 թվականին ԽՍՀՄ մինիստրների խորհրդի որոշմամբ։ Նախատեսված էր ստեղծել երեք տեսակի համակարգեր տարբեր զորատեսակների համար՝ Ս-300Վ (Войсковая), Ս-300Ֆ (Флотская), և Ս-300Պ (ПВО страны)։ Հիմնական մշակումն իրականացվել է «Ալմազ» գիտարտադրական միավորումում (ք. Մոսկվա, ՌԴ), այժմ՝ «Ալմազ-Անտեյ» ՀՕՊ Կոնցեռն, իսկ համալիրի համար զենիթային կառավարվող հրթիռները մշակվել են «Ֆակել» մեքենաշինական կոնստրուկտորական բյուրոյում (ք. Խիմկի, ՌԴ)։ Համակարգի սերիական արտադրությունը սկսվել է 1975 թվականին, իսկ 1978 թ.-ին ավարտվել են համակարգի փորձարկումներն, ինչից հետո՝1979 թ.-ին առաջին Ս-300 գունդը դրվել է մարտական հերթապահության։
Մշակումները
Ս-300 զենիթահրթիռային համակարգը կազմված է հայտնաբերման ռադիոտեղորոշիչով հրամանատարական կետից և նրան միացած մինչև 6 արձակման կայանքներից, ինչպես նաև համակարգի մեջ կարող են մտնել շրջանաձև դիտարկման և ցածր բարձրություններում նշանակետերի հայտնաբերման ռադիոտեղորոշիչ կայաններ։ Կախված առաջադրվող մարտական խնդրից ստեղծվել են համակարգի տարբեր մշակումներ Ս-300Պ, Ս-300ՊՏ, Ս-300ՊՄ, Ս-300ՊՄՈՒ, Ս-300ՎՄ (Անտեյ-2500) և այլն։ Մշակումներն իրարից տարբերվում են ինչպես համակարգի մեջ մտնող տարրերի քանակով, այնպես էլ նրանց նշանակությամբ և կիրառվող հրթիռների տիպերով։ Հրթիռների հիմնական բնութագրերը բազմազան են։ Հրթիռների մարտական մասը կախված հրթիռի մշակումից տատանվում է 133կգ-ից մինչև 180կգ, հրթիռների սկզբնական քաշը նույնպես տարբերվում է և կազմում է 1450-4500կգ։ Անտեյ-2500 մշակման համար կիրառվող 9Մ83 հրթիռների առավելագույն քաշը հասնում է մինչև 5 տոննայի, մարտական մասը 150 կիլոգրամ, խոցման առավելագույն հեռավորությունը 200 կմ, նշանակետի թույլատրելի արագությունը մինչև 1700մ/վ։ Հրթիռների պայթեցումն իրականացվում է ներկառուցված ռադարի միջոցով, որը գնահատում է հրթիռի առավելագույն մոտեցվածությունը նշանակետին և պայթեցնում մարտական մասը։ Համակարգի կարևորագույն առանձնահատկություններից են՝ թվայնացված ղեկավարումը, համակարգի տարրերի տարբեր փոխգործակցության ընտրության հնարավորությունը, լավ խանգարումապաշտպանվածությունը։
Մարտական կիրառումը
Չնայած զգալի առավելություններին և նորագույն տեխնոլոգիական լուծումներին, համակարգը դեռևս մարտական գործողություններում չի կիրառվել, սակայն բազմաթիվ միջազգային ուսումնամարտական և ցուցադրական հրաձգությունների արդյունքում ցույց է տվել իր բարձր արդյունավետությունը տարբեր տիպի օդային նշանակետերի դեմ պայքարում։
Գրականություն
Կատեգորիա:Զենք այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ռուսաստանի զինված ուժեր
Կուբաթլուի շրջան (Ադրբեջան)
Կուբաթլուի շրջանը (Qubadlı rayonu) Ադրբեջանի Հանրապետության վարչական շրջան է, որ ստեղծվել է 1991 թվականից Խորհրդային Ադրբեջանի համանուն շրջանի հիմքի վրա։ Նրա վարչական կենտրոնը Որոտան(Կուբաթլու) քաղաքն էր։
1993 թ․ ամռանը հայկական զինված ուժերը ազատագրել են Կուբաթլուի շրջանը։ Վարչական միավորը դադարել է գոյություն ունենալուց՝ դառնալով Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանի մասը՝ նախկին ադրբեջանական Զանգելանի ու Լաչինի հետ։ Արցախի Հանրապետության վարչական բաժանման համաձայն՝ ԼՂՀ–ում վերացվել են այդ կարգի ադրբեջանական վարչական միավորները։
Խորհրդային Ադրբեջանի նախկին տասնմեկ վարչական միավորները փոխարինվել են յոթով, որոնց տրվել են պատմական անուններ՝ Շահումյանի շրջան (Գյուլիստան՝ նախկին Շահումյանի և Քարվաճառի շրջաններ), Մարտակերտի շրջան (Ջրաբերդ՝ նախկին Մարտակերտի շրջան), Ասկերանի շրջան (Խաչեն՝ նախկին Ասկերանի և Աղդամի շրջաններ), Մարտունու շրջան (Վարանդա՝ նախկին Մարտունու շրջան և Աղդամի շրջանի մի մասը), Հադրութի շրջան (Դիզակ՝ նախկին Հադրութի և Ջեբրաիլի շրջաններ, Ֆիզուլիի շրջանի ազատագրված հատվածը), Քաշաթաղի շրջան (նախկին Լաչինի, Կուբաթլուի և Զանգելանի շրջաններ) և առանձին Շուշիի շրջան ու քաղաք Ստեփանակերտ։
Կուբաթլուի շրջանը ազատագրվել է Արցախյան ազատամարտի ընթացքում, 1993 թ․ ամռանը ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Կուբաթլուի շրջան Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետություն
Ռիվիզոնդոլի
Ռիվիզոնդոլի (Rivisondoli), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Աբրուցո մարզի Լ'Աքվիլա գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 726 մարդ (2005 թվականի տվյալներով)։ Խտությունը՝ 22,97 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 31,61 կմ²։ Էլեկտրոնային փոստ՝ 67036։ Հեռախոսային կոդ՝ 0864։
Բնակավայրի հովանավորն է համարվում Էմիգդին։ Տոնը նշվում է դեկտեմբերի 6-ին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Տյոպլայա (Չարիշի վտակ)
Տյոպլայա (Тёплая) գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի Հանրապետությունում,Ալթայի շրջանում։ Գետի գետաբերանը գտնվում է Չարիշ գետի ձախ ափից 425 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 15 կիլոմետր է։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Վերին Օբի ավազան շրջանին, գետի ջրերի կառավարման գլխավոր կենտրոնը՝ Ալեյ։ Գետի գետային ավազանն է (Վերին) Օբը մինչև Իրտիշի. թափվելը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Գարենց Սահակյան
Գարենց Հովհաննեսի Սահակյան (1937, հոկտեմբերի 25, Երևան), բուսաբան-մարգագետնաբան։ Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր (1990 թ.), ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ (1994 թ.)։
Կենսագրություն
1960 թվականին ավարտել է Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտը։ 1961-1995 թվականներին աշխատել է Հողագիտության և ագրոքիմիայի գիտահետազոտական ինստիտուտի հողերի էրոզիայի բաժնում, 1990-1995 թվականներին եղել է բաժնի վարիչ 1994-1995 թվականներին, միաժամանակ՝ փոխտնօրեն, 1996-2001 թվականներին՝ ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագրերի երևանյան գրասենյակի գյուղատնտեսական ծրագրերի ղեկավար։ 1995-1996 և 2001-2004 թվականներին աշխատել է Արգենտինայում. 2004 թվականից՝ Հողագիտության, ագրոքիմիայի և մելորացիայի գիտական կենտրոնի խորհրդատու։
Աշխատանքները վերաբերում են էրոզացված հողերի դասակարգման և հողապաշտպան միջոցառումների մշակման խնդիրներին։ Տվել է էրոզացված և ոտնահարված կերահանդակների դասակարգման մեթոդիկան և բարելավման միջոցների սխեման ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ բուսաբաններ Կատեգորիա:Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամներ Կատեգորիա:Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Դմիտրի Ուխտոմսկի
Դմիտրի Վասիլևիչ Ուխտոմսկի, ռուս ճարտարապետ։
Կենսագրություն
Սովորել է Մոսկվայի Մաթեմատիկական և նավարկային գիտությունների դպրոցում։ 1740-ական թվականների վերջերից ղեկավարել է Մոսկվայի ճարտարապետական և շինարարական աշխատանքները։ Ուխտոմսկու գործերից են՝ Տրոիցե-Սերգինյան մայրավանքի զանգակատունը, Մոսկվայում՝ Կարմիր դարպաս (1753-1757, չի պահպանվել) և Սենատի տունը (վերակառուցվել է 1753-1757), բնորոշ են XVIII դարի ռուսական բարոկկոյին։ Ուխտոմսկու գործունեությունը մեծ դեր է խաղացել Մոսկվայի հատակագծման ու կառուցապատման կարգավորման գործում։ Եղել է խոշոր մանկավարժ, ռուսական առաջին ճարտարապետական դպրոցի հիմնադիրը, ուր սովորել են Մ․ Ֆ․ Կազակովը, Ա․ Ֆ․ Կոկորինովը, Ի․ Ե․ Ստարովը և ուրիշներ։
Կատեգորիա:Ռուս ճարտարապետներ
Դինամո Երևան ՖԱ
«Դինամո» Երևան, հայկական ֆուտբոլային ակումբ Երևան քաղաքից։ Հիմնադրվել է 1936 թվականին։
Պատմություն
Ակումբն ամենահներից մեկն է Հայաստանի Հանրապետությունում։ Այն հիմնադրվել է 1936 թվականի և ընդգրկվել «Դինամո» մարզական միության կազմում։ Տվյալ միության հիմքի վրա ստեղծվել են բազմաթիվ ակումբներ Խորհրդային Միության երկրներում։ Հաջորդ տարի «Դինամոն» կատարել է իր նորամուտը միութենական գավաթի խաղարկությունում և առաջնությունում։ Գավաթի խաղարկությունում ակումբն առաջին իսկ փուլում պարտվել է Բաքվի «Նեֆտյանիկ» ակումբի դեմ խաղում ։ Առաջնությունում հակառակորդները եղել են հավասար, և ակումբն զբաղեցրել է երրորդ տեղը դիվիզիոնում ։ 1938 թվականին երևանյան «Դինամո» և «Սպարտակ» (ներկայում՝ «Արարատ») ակումբները միավորվել են և կոչվել «Դինամո»։ Այդպիսով՝ «Սպարտակը», դառնալով «Դինամո», շարունակել է ակումբի ավանդույթները, հետագայում կրկին վերանվանվել «Սպարտակ», ապա «Արարատ»։ Իսկ «Դինամոն» անհետացել է երկրի ֆուտբոլային քարտեզից երկար տարիներով։
Դեյվիդ Պետերսոն
Դեյվիդ Պետերսոն (David A. Patterson, ), համակարգչային գիտության ամերիկացի գիտնական, միկրոպրոցեսորների մշակող, Բերկլիի Կալիֆոrնիայի համալսարանի ինֆորմատիկայի պրոֆեսոր, 1977 թվականից՝ Turing մրցանակի դափնեկիր (2017)։ Հայտնի է RISC-պրոցեսորների նախագծում ունեցած ներդրումով, այդ թվում՝ որպես Berkeley RISC նախագծի ղեկավար (որի շրջանակներում ստեղծվել են RISC i և RISC II պրոցեսորներ ) և «RISC» տերմինի հեղինակ ։
Սովորել է Լոս Անջելեսի կալիֆոռնյան համալսարանում, բակալավրի աստիճան ստացել է 1969 թվականին, մագիստրոսի աստիճան՝ 1970 թվականին, 1976 թվականին պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն Դևիդ Մարտինի (David F. Martin) և Ջերալդ Էսթրինի ղեկավարությամբ:
Որոշ ժամանակ եղել է Կալիֆոռնիայի Բերքլիի համալսարանի ինֆորմատիկայի ֆակուլտետի նախագահ (Computer Science Department), ղեկավարել է Computer Research ասոցիացիան։ Խորհրատվություն է տվել SPARC նախագծի մասին ։ Մտնում էր ԱՄՆ նախագահին առընթեր տեղեկատվական տեխնոլոգիաների խորհուրդի մեջ (PITAC) 2003-2005 թվականներին։ 2004-2006 թվականներին ընտրվել է Association for Computing Machinery (ACM)-ի նախագահ։ Գիտության զարգացման աջակցության ամերիկյան ասոցիացիայի գործող անդամ (Ֆելո)։
1990-ական-2000- ական թվականներին մշակել է RISC-ճարտարապետության մի քանի տարբերակներ, ներառյալ ուսումնական DLX-ը և հեռանկարային ազատ RISC-V-ն, ուսումնասիրել է հիշողության և պրոցեսորների ինտեգրման հարցերը (Berkeley IRAM project) :
Արժանացել է բազմաթիվ մրցանակների, այդ թվում՝ Ջոն ֆոն Նեյմանի մեդալ (2000), C&C Prize (2004), Էքերտ-Մոքլիի մրցանակ (2008), Թյուրինգի մրցանակ (2017)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Թյուրինգի մրցանակակիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ճարտարագետներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ինֆորմատիկայի ոլորտի գիտնականներ Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Իլերթիսեն
Արտաքին հղում
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Սուետկա (Չարիշի վտակ)
Սուետկա (Суетка) գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի Հանրապետությունում, Ալթայի շրջանում։ Գետի գետաբերանը գտնվում է Չարիշ գետի ձախ ափից 310 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 46 կիլոմետր է։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Վերին Օբի ավազան շրջանին, գետի ջրերի կառավարման գլխավոր կենտրոնը՝ Ալեյ։ Գետի գետային ավազանն է (Վերին) Օբը մինչև Իրտիշի թափվելը ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Ավստրիայի ազգային խորհուրդ
Ավստրիայի ազգային խորհուրդ (Nationalrat՝ Նացիոնալարտ), Ավստրիայի Դաշնային ժողովի ստորին պալատ ։
Համալրում
Ավստրիայի ազգային խորհուրդը կազմված է 183 պատգամավորներից, որոնք ընտրվում են համընդհանուր գաղտնի քվեարկությամբ 5 տարի ժամկետով։ Խորհրդի իրավասությունների ժամկետը կարող է ավելի շուտ վերջանալ, քան 5 տարին է, եթե պատգամավորների մեծ մասը քվեարկի խորհրդի իրավասությունները վաղաժամ դադարեցնելու մասին որոշման օգտին։ Բացի այդ, ազգային խորհրդի իրավասությունների վաղաժամ դադարեցման իրավունք ունի Ավստրիայի դաշնային նախագահը։ Ավստրիայի քաղաքական կյանքում դեռևս ոչ մի անգամ այդպիսի գործընթաց չի եղել։ Ավստրիայի ազգային խորհրդի ընտրություններին մասնակցելու իրավունք ունի Ավստրիայի 16 տարեկանը լրացած յուրաքանչյուր քաղաքացի ։
Ավստրիայի ազգային խորհրդի պատգամավորների ընտրությունը կատարվում է բաց ցուցակներով համամասնական ընտրակարգով։ Ավստրիայի տարածքը բաժանվում է 43 ընտրական շրջանների։ Ընտրական շրջանները չպետք է հատեն Ավստրիայի դաշնային հողերի (նահանգների) սահմանները։ Ընտրական շրջանների բաժանման կանոնները այնպես են սահմանվել, որպեսզի կանխվի ջերիմենդերինգը։ Տվյալ ընտրական շրջանին հատկացված պատգամավորական տեղերը համահավասար է շրջանի բնակչության թվաքանակին։ Ավստրիայի ազգային խորհրդում մեկ տեղ ստանալու համար անհրաժեշտ է հավաքել ձայների այնքան թվաքանակ, որը հավասար է շրջանին հատկացված տեղերին տրված ձայների քանակին։ Այն տեղերը, որոնք չեն բաշխվել շրջանային մակարդակով, տեղաբաշխվում են տեղական մակարդակով նույն սկզբունքի համաձայն, ինչ շրջանայինի դեպքում է։ Բացի այդ, քաղաքական ուժերը պետք է հաղթահարեն ստացված ձայների 4 տոկոս ընտրական շեմը ։
Կուսակցական բաց ցուցակների համակարգը նշանակում է, որ ընտրողը բացի իր նախընտրելի կուսակցության օգտին ձայն տալուց, կարող է նաև ձայն տա իր նախընտրելի կուսակցության ցուցակում նշված իր նախընտրած պատգամավորի թեկնածուին։ Եթե թեկնածուն հավաքում է բավարար քանակությամբ այդպիսի ձայներ, ապա կուսակցության մեջ նրա վարկանիշը բարձրանում է։ Ավստրիայի ազգային խորհրդում տվյալ կուսակցության տեղերի բաշխման ժամանակ առաջնահերթություն է տրվում այն թեկնածուին, ով ավելի բարձր վարկանիշ ունի, այսինքն՝ ով ավելի շատ ձայներ է հավաքել ։
Ազգային խորհրդի կառուցվածք ու դեր
Նախագահներին ընտրելուց հետո ընտրում են հինգ քարտուղարներ և առնվազն 3 անձ, ովքեր պետք է հետևեն կարգուկանոնին ։
Պատգամավորները, որոնք ներկայացնում են ընտրական գործընթացին մասնակցող կուսակցությունը, իրավունք ունեն միավորվել խմբերի, որոնց անդամների թվաքանակը չպետք է լինի հինգից պակաս ։
Ազգային խարհուրդը, ինչպես նաև վերջինի հանձնաժողովներն ու ենթահանձնաժողովները իրավունք ունեն Դաշնային կառավարության անդամներից պահանջել ներկա գտնվել նիստերին ։
Ավստրիայի ազգային խորհուրդը հանդիսանում է Ավստրիայի օրենսդիր ոլորտը կարգավորող գերիշխող մարմին։ Բոլոր օրենքներն ու պայմանագրերը պետք է հաստատվեն ազգային խորհրդի կողմից։ Բունդեսարտը, որը հանդիսանում է դաշնային խորհուրդ և Ավստրիայի ազգային ժողովի երկրորդ պալատը, Ազգային խորհրդի որոշումների վրա վետո դնելու իրավունք, այնուամենայնիվ, վերջինի ուժն այն է, որ այն կարող է շրջանցել Բունդեսարտի վետոն կրկնակի քվեարկությամբ և օրինագծի հաստատմամբ ։
Ազգային խորհրդի վերջին ընտրությունների արդյունքներ
Ստորև ներկայացված աղյուսակը պատկերավոր կերպով ցույց է տալիս 2017 թվականի հոկտեմբերի 15-ին տեղի ունեցած Ավստրիայի ազգային խորհրդի ընտրությունների արդյունքները ։
Ազգային խորհրդի ներկա տեսքը
Ավստրիայի ազգային խորհրդի 26-րդ ընտրությունների արդյունքներով խորհրդարան անցած քաղաքական ուժերի ցուցակն ու թվային ցուցանիշները
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ավստրիայի պետական կառուցվածք Կատեգորիա:Ազգային ստորին պալատներ
Banco do Brasil
Banco do Brasil, բրազիլական բանկ։ Բանկը հիմնադրվել է 1808 թվականին։ Գտնվում է Ռիո դե Ժանեյրոյում։ 2014 թվականի դրությամբ բանկը ունեցել է 58.2 միլիոն դոլլարի շրջանառություն ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բանկեր
Սուետկա (այլ կիրառումներ)
Սուետկա։ Ալթայի շրջան Կրասնոյարսկի շրջան
Ալ-Մայադինի շրջան
Վարչական կենտրոնն է Ալ-Մայադին քաղաքը։ 2004 թվականի մարդահամարի տվյալներով շրջանը ունի 86 091 բնակչություն ։ Հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն է՝ ուղտաբուծություն, խոշոր և մանր եղջերավոր անասուններ։ Մերձավոր Արևելքի ամենաերկար գետի՝ Եփրատի ափին գտնվելու շնորհիվ բնակչությունը կարողանում է զբաղվել ոռոգովի երկրագործությամբ։
Ունի 7 գյուղեր և ավաններ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սիրիայի շրջաններ Կատեգորիա:Ալ-Մայադինի գավառ
Քնարենու տեսակները
Քնարենու ցեղի տեսակները (Annona)
Տեսակները
ԸստThe Plant List-ի բազայի ինֆորմացիայի հիման վրա (2013), ցեղը ընդգրկում է 166 կենսաբանական տեսակներ :.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մագնոլիածաղկավորներ Կատեգորիա:Ցանկեր:Կենդանաբանություն
Իլերի Կելմյունց
Իլերի Կելմյունց (Kellmünz an der Iller), կոմունա Գերմանիայի Բավարիա երկրամասում՝ Նոյ Ուլմ շրջանում։ Ենթարկվում է Շվաբիա վարչական կենտրոնին։ Բնակչությունը կազմում է 1327 մարդ (դեկտեմբերի 31, 2010) ։ Զբաղեցնում է 8,52 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 7 75 132։
Արտաքին հղում
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Բողոքի ցույցեր ՀՀ ԱԺ ցրման պահանջով
Բողոքի ցույցեր ՀՀ ԱԺ ցրման պահանջով, բողոքի զանգվածային ցույցեր Երևանում և Հայաստանի այլ բնակավայրերում, որոնք սկիզբ են առել 2018 թվականի հոկտեմբերի 2֊ին Ազգային ժողովի ցրման պահանջով ։ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հորդորով երեկոյան նրա համակիրները հավաքվեցին Մարշալ Բաղրամյան և Կարեն Դեմիրճյան փողոցներում և շրջափակեցին Ազգային ժողովի շենքը ։ Վարչապետի կոչից հետո բողոքի ցույցեր սկսեցին նաև Վանաձորում և Գյումրիում ։
Նախապատմություն
Հոկտեմբերի 2-ին Ազգային ժողովի քննարկմանը ներկայացվեց ՀՀԿ խմբակցության պատգամավորներ Արփինե Հովհաննիսյանի, Վահրամ Բաղդասարյանի և Անդրանիկ Հարությունյանի համահեղինակությամբ մշակված ԱԺ կանոնակարգ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին օրենքի նախագիծ ։ Երեկոյան Ազգային ժողովն արտահերթ նիստ հրավիրեց և ընդունեց նախագիծը, ըստ որի Ազգային ժողովի նիստը կհամարվի ընդհատված, եթե արտաքին ուժերի ազդեցության պատճառով չգումարվի նիստը։
Հանրահավաք Բաղրամյան փողոցում
Հանրահավաքի ժամանակ Նիկոլ Փաշինյանը հրամանագիր ստորագրեց ԲՀԿ և ՀՅԴ կուսակցությունները ներկայացնող նախարարներին իրենց զբաղեցրած պաշտոններից ազատելու մասին։ Փոխադարձ համաձայնությամբ պաշտոնին կշարունակի մնալ միայն փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանը ։ Նիկոլ Փաշինյանը հայտնեց նաև, որ կառավարության հաջորդ նիստում իրենց զբաղեցրած պաշտոններից կազատվեն նաև այդ կուսակցությունների անդամ մարզպետները ։ Նույն պահին ՀՅԴ-ն հայտնեց կառավարությունից իր նախարարներին հետ կանչելու մասին ։
Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց, որ ԲՀԿ և ՀՅԴ նախարարների ազատման հրամանը ուժի մեջ մտնելուց հետո ինքը հրաժարական կտա վարչապետի պաշտոնից ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բողոքի ակցիաներ Երևանում Կատեգորիա:2018 Հայաստանում Կատեգորիա:Հայաստանի քաղաքականություն Կատեգորիա:Թավշյա հեղափոխություն (Հայաստան) Կատեգորիա:2018 Հայաստանի քաղաքականությունում
Bad Day
Bad Day, երգ, որը գրել և կատարել է կանադացի երգիչ-երգահան Դենիել Փոութերը։ Այն դարձել է «Daniel Powter» երկրորդ ալբոմի (2005) առաջին սինգլը և գլխավորել է ԱՄՆ-ի և Իռլանդիայի համազգային հիթ շքերթը (Billboard Hot 100): Billboard Magazine ամսագրի տվյալներով ԱՄՆ-ում սինգլը 2006 թվականի արդյունքներով ամենահաջողակն Է դարձել և առաջադրվել է Գրեմմի մրցանակի ։
Պատմություն
Billboard-ը երգը անվանել է տարվա ամենամեծ հայտնագործություններից մեկը («one of the great discoveries of the year») և 2000-ական թվականների գլխավոր One Hit Wonder-ը ։ Նախկինում նման նվաճում էին ձեռք բերել 1958 թվականին իտալացի երգիչ Դոմենիկո Մոդունոն «Volare (Nel Blu Di Pinto Di Blu)» սինգլով և 1962 թվականին միստր Աքեր Բիլքի կատարմամբ «Stranger on the Shore» հիթը։ «Bad Day» սինգլը գլխավորել է ամերիկյան չարթերը (Billboard Hot 100, Pop 100, Adult Top 40, Hot Adult Contemporary Tracks), դարձել է Իռլանդիայում № 1-ը (Irish Singles Chart), Մեծ Բրիտանիայում № 2-ը (UK Singles Chart), Ավստրալիայում № 3-ը (Australian Singles Chart) և Կանադայում՝ № 7-ը (Canadian Singles Chart) : Երգի հայտնիությունը ԱՄՆ-ում աճել է այն բանից հետո, երբ այն օգտագործվել է American Idol-ի երիտասարդ տաղանդներ ծրագրի 5-րդ եթերաշրջանում ։ Երգը ներառվել է նաև 2006 թվականի Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության (2006 FIFA World Cup) «Voices from the FIFA World Cup » ալբոմում։ 2007 թվականին երգը դարձել է «Էլվինը և բուրունդուկները» ֆիլմի սաունդթրեքը։ Մեծ Բրիտանիայում սինգլը օգտագործվել է Coca-Cola ընկերության գովազդային արշավում ։ «Bad Day»-ը ՁԸԱԱ-ի կողմից ԱՄՆ-ում ստացել է 2 պլատինե հավաստագիր՝ միլիոնից ավելի օրինակի համար։ 2005 թվականի օգոստոսից երգը անվճար ներբեռնվել է iTunes Store։ 2007 թվականին «Best Male Pop Vocal Performance» կատեգորիայում առաջադրվել է «Գրեմմի» մրցանակի ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2005 սինգլներ Կատեգորիա:Billboard Hot 100 գլխավորած սինգլներ Կատեգորիա:Irish Singles Chart գլխավորած սինգլներ
Զիբանի շրջան (Սիրիա)
Զիբանի շրջան (ناحية ذيبان), Սիրիայի Արաբական Հանրապետության շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչական միավոր, որը հանդիսանում է Ալ-Մայադինի գավառի 3 շրջաններից մեկը։
Վարչական կենտրոնն է Զիբան քաղաքը։ 2004 թվականի մարդահամարի տվյալներով շրջանը ունի 65 079 բնակչություն ։ Հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն է՝ ուղտաբուծություն, խոշոր և մանր եղջերավոր անասուններ։ Մերձավոր Արևելքի ամենաերկար գետի՝ Եփրատի ափին գտնվելու շնորհիվ բնակչությունը կարողանում է զբաղվել ոռոգովի երկրագործությամբ։
Ունի 10 գյուղեր և ավաններ՝
Ներզինգեն
Ներզինգեն (Nersingen), կոմունա Գերմանիայի Բավարիա երկրամասում՝ Նոյ Ուլմ շրջանում։ Ենթարկվում է Շվաբիա վարչական կենտրոնին։ Բնակչությունը կազմում է 9162 մարդ (դեկտեմբերի 31, 2010) ։ Զբաղեցնում է 24,27 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 7 75 134։ Բաժանված է 5 ենթաշրջանների։
Արտաքին հղում
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Embraer
Էմբրաեր, (Embraer S.A., Empresa Brasileira de Aeronáutica S.A.), բրազիլական օդանավաշինական ընկերություն։ Գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Սան-Ժոզե-դուս-Կամպուս քաղաքում, Սան Պաուլո նահանգում։ Հիմնականում արտադրում է մարդատար, սակայն նաև արտադրում է ռազմական և գյուղատնտեսական նշանակության ինքնաթիռներ։ Հանդիսանում է տարածաշրջանային հեռահարության ինքնաթիռների արտադրության համաշխարհային առաջատարներից մեկը։
Հիմնադրվել է 1969 թվականին, որպես պետության կողմից կառավարվող ընկերություն։ 1990-ականներին ընկերությունը ճգնաժամի մեջ էր, որի արդյունքում էլ 1994 թվականին այն ամբողջությամբ մասնավորեցվեց (պետության մոտ մնաց միայն «ոսկե բաժնեմասը», որը հնարավորություն է տալիս վետո դնել ռազմական ինքնաթիռների հետ կապված հարցերում)։
2013 թվականի դրությամբ ընկերությունը ունեցել է 5.7 միլիոն դոլլարի շրջանառություն ։
Քաղցկեղ
Քաղցկեղ, հիվանդությունների խումբ, որի հիմքում բջջի չկանոնակարգված բազմացումն է և դեպի այլ օրգաններ տարածվելու պոտենցիալ ունակությունը ։ Ի հակադրություն քաղցկեղի՝ բարորակ ուռուցքների մեծամասնությունը չի տարածվում օրգանիզմի այլ մասեր (բացառ.՝ արգանդի բարորակ լեյոմիոմա )։ Հնարավոր ախտանիշներն են՝ արյունահոսություն, ձգձգվող հազ, առանց ակնհայտ պատճառի քաշի կորուստ և այլն ։ Այս ախտանիշները կարող են ի հայտ գալ ինչպես քաղցկեղի, այնպես էլ այլ հիվանդությունների դեպքում ։ Մարդկանց շրջանում հանդիպում է քաղցկեղի ավելի քան 100 տեսակ ։
Քաղցկեղով կարող են տառապել անգամ չծխող, նորմալ քաշ ունեցող, ալկոհոլը չչարաշահող, մրգեր ու բանաջարեղեն օգտագործող, քաղցկեղածին ինֆեկցաների դեմ պատվաստված մարդիկ ։ Սկրինինգի օգնությամբ քաղցկեղի ախտորոշումը կիրառելի է արգանդի վզիկի և ուղիղ աղու քաղցկեղի դեպքում ։ Սկրինինգ թեստերի նպատակահարմարությունը կրծքագեղձի քաղցկեղի դեպքում հաստատված չէ ։ Քաղցկեղը հաճախ բուժվում է ճառագայթային թերապիայի, վիրաբուժական միջամտության, քիմիոթերապիայի և թիրախային թերապիայի համակցության միջոցով ։ Ցավի և այլ ախտանիշների թեթևացումը հիվանդի խնամքի կարևոր բաղադրիչն են։ Պալիատիվ խնամքը կարևոր է հիվանդության ծանր ընթացքի դեպքում ։ Ապրելիությունը կախված է քաղցկեղի տեսակից և բուժման սկզբում հիվանդության փուլից ։ Քաղցկեղ ունեցող 15 տարեկանից ցածր երեխաների 5 տարվա ապրելիության ցուցանիշը գերազանցում է 80 %-ը ։ ԱՄՆ-ում քաղցկեղ ունեցողների 5 տարվա ապրելիության ցուցանիշը 66 % է ։
2015 թվականին քաղցկեղով էր տառապում 90,5 միլիոն մարդ։ Տարեկան գրանցվում է 14,1 միլիոն նոր դեպք (այս թիվը մաշկային քաղցկեղներից ներառում է միայն մելանոման) ։ Քաղցկեղի պատճառով տարեկան մահանում է 8,8 միլիոն մարդ (ընդհանուր մահացության 15,7 %-ը)։ Տղամարդկանց մոտ քաղցկեղի ամենահաճախ հանդիպող տեսակներն են թոքի քաղցկեղը, շագանակագեղձի քաղցկեղը, հաստ աղու և ուղիղ աղու քաղցկեղը, ստամոքսի քաղցկեղը ։ Կանանց մոտ ամենահաճախ հանդիպող տեսակներն են կրծքագեղձի քաղցկեղը, հաստ աղու և ուղիղ աղու քաղցկեղը, թոքի քաղցկեղը և արգանդի վզիկի քաղցկեղը ։ Եթե մաշկային քաղցկեղի բոլոր տեսակները ներառվեին քաղցկեղի նոր դեպքերի տարեկան ցուցանիշում, ապա դեպքերը կաճեին 40 %-ով ։ Երեխաների մոտ սուր լիմֆոբլաստային լեյկեմիան և գլխուղեղի ուռուցքներն ամենահաճախն են հանդիպում (բացառությամբ Աֆրիկայի, որտեղ ոչ-Հոջկինի լիմֆոման հանդիպում է ավելի հաճախ) ։ 2012 թվականին 15 տարեկանից ցածր 165․000 երեխայի մոտ ախտորոշվել է քաղցկեղ ։ Քաղցկեղի ռիսկն աճում է տարիքի հետ, և քաղցկեղի շատ տեսակներ ավելի հաճախ հանդիպում են զարգացած երկրներում ։ Հաճախականությունն ավելանում է մարդկանց կյանքի տևողության ավելացման և զարգացած երկրներում ապրելակերպի փոփոխության հետ ։ Քացկեղի հետ կապված ֆինանսական ծախսերը 2010 թվականին աճել են մինչև 1,16 տրիլիոն դոլար ։
Հայաստանն աշխարհում առաջինն է քաղցկեղից մահացածների թվով ։
Սահմանումներ
Քաղցկեղները հիվանդությունների մեծ ընտանիք են, որոնք ներառում են բջջի չկարգավորված աճն ու օրագանիզմի այլ հատվածներ տարածվելու ունակությունը ։ Քաղցկեղի ժամանակ առաջանում են զանազան նորագոյացություններ։ Նորագոյացությունը կամ ուռուցքը բջիջների խումբ է, որոնք անվերահսկելիորեն բազմանում են և ունակ են ձևավորելու ուռուցք կամ դիֆուզ կերպով տարածվել  ։
Բոլոր քաղցկեղային բջիջներին բնորոշ է 6 առանձնահատկություն։ Չարորակ ուռուցքի առաջացման համար անհրաժեշտ են հետևյալ առանձնահատկությունները ․
Նորմալ բջջից չարորակ ուռուցքի առաջացումը ներառում է բազմաթիվ քայլեր, որոնք հայտնի են չարորակացում անվամբ ։
Նշաններ և ախտանիշներ
Քաղցկեղի առաջացման սկզբնական փուլերում ախտանիշներ չկան։ Նշաններն ու ախտանիշները հայտնվում են, երբ ուռուցքը մեծանում և/կամ խոցոտվում է։ Դրանք կախված են քաղցկեղի տեսակից և տեղակայումից։ Շատերն առաջանում են նաև այլ հիվանդությունների դեպքում։ Քաղցկեղին յուրահատուկ ախտանիշները քիչ են։ Քաղցկեղը «մեծ նմանակող» է, քանի որ կարող է կրկնել այլ հիվանդությունների ախտանիշները։ Քաղցկեղ ունեցող շատ մարդիկ նախ բուժում են ստացել այլ հիվանդության համար, որը կարող էր իրենց ախտանիշների պատճառ հանդիսանալ ։
Ախտորոշումից հետո մարդիկ կարող են դառնալ մտահոգ և դեպրեսիվ։ Քաղցկեղով տառապող մարդկանց մոտ ինքնասպանությունների հաճախականությունը կրկնակի աճում է ։
Տեղային ախտանիշներ
Տեղային ախտանիշները կարող են պայմանավորված լինել ուռուցքի զանգվածով և խոցոտման առկայությամբ։ Օրինակ` թոքի քաղցկեղի դեպքում ուռուցքը կարող է ճնշել բրոնխը առաջացնելով հազ և թոքաբորբ։ Կերակրափողի քաղցկեղը կարող է նեղացնել դրա լուսանցքը և կուլ տալը դարձնել դժվար ու ցավոտ։ Հաստ աղու քաղցկեղը կարող է առաջացնել աղու լուսանցքի նեղացում կամ խցանում, որը կբերի աղիքի ֆունկցիաների խանգարման։ Կրծքագեղձի և ամորձիների քաղցկեղը կարող է առաջացնել տեսանելի կույտ մաշկի տակ։ Խոցոտման հետևանքով կարող է առաջանալ արյունահոսություն, որը եթե լինի թոքերում կառաջանա արյունախառն հազ։ Աղիներում տեղակայվելու դեպքում արյունահոսության հետևանքով կառաջանա սակավարյունություն, միզապարկի դեպքում՝ արյունամիզություն, արգանդի դեպքում՝ հեշտոցային արյունահոսություն։ Տեղային ցավը առաջանում է հիվանդության առավել ուշ փուլերում։ Քաղցկեղի որոշ տեսակներ կարող են հանգեցնել հեղուկի կուտակման կրծքավանդակի կամ որովայնի խոռոչում ։
Համակարգային ախտանիշներ
Համակարգային ախտանիշները անմիջականորեն պայմանավորված չեն ուռուցքով և մետաստազներով։ Դրանք կարող են ներառել անհայտ պատճառով քաշի կորուստ, տենդ, ճարպակալում, մաշկային փոփոխություններ ։ Հոջկինի լիմֆոման, սպիտակարյունությունները և լյարդի կամ երիկամի քաղցկեղները կարող են ուղեկցվել կայուն տենդով ։
Որոշ քաղցկեղներ կարղ են հարուցել սպեցիֆիկ համակարգային ախտանիշներ, որոնք ստացել են «պարանեոպլաստիկ համախտանիշ» անվանումը։ Օրինակ՝ միասթենիա գրավիսի առաջացումը թիմոմայի դեպքում ։
Մետաստազներ
Քաղցկեղը կարող է տարածվել հարևան օրգանների վրա անմիջականորեն, իսկ ավշային հանգույցների միջոցով և արյունային ճանապարհով դեպի հեռադիր օրգաններ։ Այս երևույթը կոչվում է մետաստազավորում։ Երբ քաղցկեղը տարածվում է արյան միջոցով այն ախտահարում է ամբողջ օրգանիզմը։ Մետաստատիկ քաղցկեղի ախտանիշները կախված են ուռուցքի տեղակայումից և կարող են ներառել ավշային հանգույցների մեծացում (որոնք հաճախ շոշափվում են մաշկի տակից և ունեն կոշտացած կազմություն), լյարդի մեծացում, փայծաղի մեծացում, որոնք կարող են շոշափվել որովայնում, ախտահարված ոսկրերի ցավ կամ կոտրվածքներ, նյարդաբանական ախտանիշներ ։
Պատճառներ
Քաղցկեղների 90-95%-ը միջավայրի գործոնների ազդեցությամբ առաջացած գենային մուտացիաների հետևանք են ։ Մնացած 5-10%-ը ժառանգվել են ծնողների գեներից ։ Միջավայրի գործոն է համարվում ցանկացած գործոն, որը չի ժառանգվել ծնողներից ։ Միջավայրի ամենատարածված քաղցկեղային գործոններն են ծխախոտը (25-30%), սննդակարգը և ճարպակալումը(30-35%), ինֆեկցիաները (15-20%), ճառագայթումը (և՛ իոնիզացնող, և՛ ոչ-իոնիզացնող, մինչև 10%), սթրեսը, ֆիզիկական ակտիվության պակասը և աղտոտվածությունը ։
Ընդհանուր առմամբ հնարավոր չէ պարզել, թե կոնկրետ տվյալ քաղցկեղն ինչից է առաջացել, քանի որ քաղցկեղածին ոչ մի գործոն չունի իր սպեցիֆիկ նշանը։ Օրինակ՝ եթե տվյալ մարդը ծխում է և ունի թոքի քաղցկեղ, ապա մեծ հավանականությամբ քաղցկեղն առաջացել է ծխախոտի հետևանքով, սակայն յուրաքանչյուր մարդ էլ ունի թոքի քաղցկեղի առաջացման հավանականություն միջավայրի աղտոտվածության, ռադիացիայի և այլ պատճառներով, հետևաբար հնարավոր է, որ այդ մարդու քաղցկեղը պայմանավորված լինի այլ պատճառներով ևս։ Քաղցկեղը վարակիչ հիվանդություն չէ ։
Քիմիկատներ
Թոքի քաղցկեղի զարգացումը սերտորեն կապված է ծխելու հետ։
Այն նյութերը որոնք առաջացնում են քաղցկեղի որոշակի տեսակներ կոչվում են քաղցկեղածին նյութեր (կանցերոգեններ)։ Օրինակ` ծխախոտի ծուխը պայմանավորում է թոքի քաղցկեղի դեպքերի 90%-ը ։ Այն առաջացնում է նաև կոկորդի, ստամոքսի, միզապարկի, կերակրափողի և ենթաստամոքսային գեղձի քաղցկեղ։ Ծխախոտի ծուխը պարունակում է ավելի քան 50 քաղցկեղածին նյութ, ներառյալ նիտրոզոամինները և պոլիցիկլիկ արոմատային ածխաջրածինները ։
Ծխախոտի ծուխը «պատասխանատու է» քաղցկեղի հետևանքով մահվան յուրաքանչյուր 5 դեպքից 1-ի համար և 3-ից 1-ի համար՝ զարգացած երկրներում ։ Թոքի քաղցկեղից մահվան դեպքերը հայելային կերպով արտացոլում են ծխախոտի օգտագործման մասշտաբներն ԱՄՆ-ում։ Ծխողների թվաքանակի ավելացմանը զուգընթաց ավելանում է նաև թոքի քաղցկեղից մահացությունը և հակառակը ։
Արևմտյան Եվրոպայում տղամարկանց քաղցկեղի 10%-ը և կանանց քաղցկեղի 3%-ը պայմանավորված են ակոհոլի չարաշահմամբ։ Ալկոհոի չարաշահումից մեծանում է լյարդի և աղեստամոքսային ուղու քաղցկեղի հավանականությունը ։ Աշխատանքի հետ կապված նյութերի հետևանքով առաջացող քաղցկեղը կազմում է դեպքերի 2-20%-ը, հանգեցնելով 200,000-ից ավել մահվան դեպքերի ։ Թոքի քաղցկեղը և մեզոթելիոման կարող են առաջանալ ծխախոտի ծխի ներշնչումից և ասբեստից, սպիտակարյունությունը կարող է առաջանալ բենզենից ։
Սննդակարգ և մարմնամարզություն
Սննդակարգը, ֆիզիկական ակտիվության բացակայությունը և ճարպակալումը մեծացնում են քաղցկեղից մահացությունը 30-35%-ով ։ Միացյալ նահանգներում մարմնի ավելորդ քաշը ռիսկի գործոն է հանդիսանում քաղցկեղի շատ տեսակների զարգացման համար և մեծ դեր է խաղում 14-20% մահացության մեջ ։ Միացյալ թագավորությունում արված հետազոտությունը, որը ներառել է 5 միլիոն մարդ, ցույց է տվել, որ մարմնի զանգվածի ինդեքսի բարձրացումը ռիսկի գործոն է քաղցկեղի 10-ից ավելի տեսակների համար և պայամանավորում է տարեկան 12,000 նոր դեպք այդ երկրում ։ Ֆիզիկական ակտիվության բացակայությունը ևս նպաստում է քաղցկեղի զարգացմանը ոչ միայն ազդելով մարմնի զանգվածի վրա, այլ նաև իմունային և էնդոկրին համակարգերի վրա ունեցած բացասական ազդեցության շնորհիվ ։ Սննդակարգի բացասական էֆեկտների կեսից ավելին բաժին է ընկնում գերսնուցմանը (չափից դուրս շատ ուտել), ավելի հազվադեպ եմ հանդիպում չափից դուրս քիչ բուսական սննդամթերքի և այլ առողջարար սննդի օգտագործումը։
Որոշ սննդատեսակներ կապված են քաղցկեղի կոնկրետ տեսակի հետ։ Աղի մեծ քանակությունն ասոցացված է ստամոքսի քաղցկեղի հետ, մեծ քանակությամբ սննդային հավելումներն առաջացնում են լյարդի քաղցկեղ ։ Սննդակարգերի ազգային առանձնահատկությունները կարող են մասնակիորեն բացատրել քաղցկեղի դրսևորումների տարբերությունները տարբեր ազգերի մոտ։ Օրինակ՝ ստամոքսի քաղցկեղն առավել տարածված է Ճապոնիայում, որտեղ սննունդը պարունակում է մեծ քանակությամբ աղ, իսկ հաստ աղու քաղցկեղն առավել տարածված է Միացյալ Նահանգներում։ Էմիգրանտների քաղցկեղային պրոֆիլը սկսում է կրկնօրինակել իրենց նոր երկրի քաղցկեղային պրոֆիլին անգամ առաջին սերնդի մոտ ։
Ինֆեկցիա
Քաղցկեղից մահացության 18 % դեպքերը պայմանավորված են վիրուսային ինֆեկցիայով ։ Սակայն վիրուսային ինֆեկցիայից քաղցկեղի առաջացման հաճախականությունը տատանվում է ըստ աշխարհագրական դիրքի։ Աֆրիկայում այն հասնում է 25 %-ի, իսկ զարգացած երկրներում չի գերազանցում 10 %-ը ։ Քաղցկեղ կարող են առաջացնել նաև բակտերիաներն ու պարազիտները։
Օնկովիրուսների (քաղցկեղածին վիրուսների) թվին են պատկանում մարդու պապիլոմավիրուսը (Human papillomavirus), արգանդի վզիկի քաղցկեղը, Էպշտեյն-Բարր վիրուսը (B-բջջային լիմֆոպրոլիֆերատիվ հիվանդություն և քթըմպանային կարցինոմա), հերպես-վիրուսը (Կապոշիի սարկոմա և լիմֆոմա), հեպատիտ-B և հեպատիտ-C վիրուսները (լյարդաբջջային կարցինոմա) և մարդու T-բջջային լեյկեմիայի վիրուս-1-ը (T-բջջային լեյկեմիաներ)։ Բակտերիալ ինֆեկցիաները նույնպես մեծացնում են քաղցկեղի ռիսկը (հելիկոբակտեր պիլորին մեծացնում է ստամոքսի կարցինոմայի հավանականությունը) ։ Քաղցկեղ առաջացնող պարազիտներից են շիստոսոմիա հեմատոբիումը (Schistosoma haematobium) (միզապարկի եղջրացող-ջջային կարցինոմա), լյարդի ծծանը (liver flukes), օպիստորխիս վիվերինին (Opisthorchis viverrini) և կլոնորխիս սինենզիսը (լեղուղիների կարցինոմա) ։
Կարտոֆիլ մաքրող կինը (նկար)
Կարտոֆիլ մաքրող կինը, Սարգիս Երկանյանի նկարներից, աշխատանքային դրվագներից մեկը, որը գեղանկարչական որակի առավելությամբ անգերազանցելի է։ Ենթադրվում է, որ Երկանյանը իր մորն է պատկերել Թիֆլիսում ապրած տաիներին տնային պայմաններում։
Քաղցկեղ
Ճառագայթում
Մետաստազավորվող քաղցկեղի ավելի քանի 10 %-ը կապված է ճառագայթման հետ, որը ներառում է ինչպես իոնիզացնող, այնպես էլ ոչ-իոնիզացնող ուլտրամանուշակագույն ճառագայթները ։ Իոնացնող ճառագայթման աղբյուր են բժշկական պատկերումը և ռադոն գազը։ Իոնացնող ճառագայթումը առանձնապես հզոր մուտագեն չէ ։ Օրինակ՝ բնակչության վրա ռադոն գազի քաղցկեղածին ազդեցությունը համարժեք է պասիվ ծխելուն ։ Ճառագայթումը դառնում է ավելի հզոր քաղցկեղածին գործոն, երբ միավորվում է այլ քաղցկեղածին գործոնների հետ։ Օրինակ՝ ռադոն + ծխել ։
Ճառագայթումը կարող է առաջացնել քաղցկեղ օրգանիզմի բոլոր հատվածներում, ցանկացած կենդանատեսակի մոտ և ցանկացած տարիքում։ Երեխաների և ծերերի շրջանում ռադիացիայի հետևանքով սպիտակարյունության զարգացման ռիսկը կրկնակի մեծ է հասուն մարդկանց համեմատ։ Նախածննդյան շրջանում ճառագայթման ենթարկվելը տասնապատկում է քաղցկեղագոյացման ռիսկը ։
Կարտոֆիլ մաքրող կինը (նկար)
Նկարագրություն
Մայրը պատկերված է խոհանոցում, սեղանի առջև նստած ճաշ պատրաստելիս։ Կարտոֆիլ մաքրելու պրոցեսը տեղի է ունենում բնական պայմաններում, անմիջական տպավորությամբ կենդանի գործողությամբ։ Թվում է, թե նկարչին ավելի շատ զբաղեցրել է մոր կերպարը, քան տեղի ունեցող գործողությունը։ Բարեհամբույր արտաքինով, խաղաղ տրամադրությամբ, պատկառանք առաջացնող իր համակրելի էությամբ նա հայ նահապետական տանտիկնոջ օրինակելի տիպար է՝ նվիրվածության, հոգատարության, համեստության հատկանիշներով։ Սարգիս Երկանյանը որդիական երախտագիտության զգացումով է պատկերել մորը՝ ամենայն բծախնդրությամբ մշակելով գեղանկարի համար շատ նպաստավոր նրա հետաքրքիր դիմագծերը։ Երկանյանի՝ այդ շրջանին բնորոշ  կոլորիտը ջերմություն է հաղորդում մոր կերպարին։
Քաղցկեղ
Ճառագայթում
Բժշկության մեջ օգտագործվող իոնացնող ճառագայթները փոքր, սակայն գնալով աճող դեր ունեն քաղցկեղի առաջացման գործում։ Իոնացնող ճառագայթումը կարող է օգտագործվել այլ տեսակի քաղցկեղի բուժման համար, սակայն որոշ դեպքերում կարող է հանգեցնել երկրորդ տեսակի ուռուցքի առաջացման ։ Իոնացնող ճառագայթումն օգտագործվում է նաև տեսապատկերող հետազոտության մեթոդների համար ։
Արևի ճառագայթների երկարատև ազդեցությունը կարող է հանգեցնել մելանոմայի և մաշկի այլ չարորակ նորագոյացությունների առաջացման ։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ կարճալիք ուլրտրամանուշակագույն ճառագայթները մաշկի ոչ-մելանոմային չարորակ ուռուցքների հիմնական պատճառն են ։
Կարտոֆիլ մաքրող կինը (նկար)
Գեղարվեստական արտահայտության միջոցներ
Պատկերում ընդգրկված առարկաները նույնպես ներկայացված են գեղանկարչորեն, իրենց նյութական առանձնահատկությամբ, կոլորիտի հարազատությամբ։ Սեղանին դրված խոհանոցային իրերը և բանջարեղենը՝ կարտոֆիլ, սոխ, նաև ամաններ, սրբիչ և այլ առարկաներ պատկերված են գեղանկարչական այնպիսի որակով, որ, առանձին վերցված, կարող են դիտել որպես լավ նատյուրմորտ։ Պատկերի կոլորիտը չնայած մուգ է, բայց գույներն առավելագույն չափով հագեցած են, ստվերոտ մասերում` թափանցիկ, մշակումով փափուկ, տաք և սառ երանգներով են։ Հակադրված են լույսի ու ստվերների անցումներով, որոնք սահուն են և տեսողության համար հաճելի ։
Քաղցկեղ
Ճառագայթում
Ոչ իոնիզացնող ռադիոալիքներով ճառագայթումը բջջային հեռախոսներից, էլեկտրաէներգիայի փոխարկիչներից և այլ համանման սարքերից, նկարագրվել է որպես քաղցկեղածին գործոն Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության քաղցկեղի հետազոտության միջազգային գործակալության կողմից ։ Այնուամենայնիվ, գիտությունը դեռ չի ապացուցել բջջային հեռախոսների և քաղցկեղագոյացման ռիսկի միջև առկա կապը ։
Ժառանգականություն
Քաղցկեղների գերագույն մեծամասնությունը ժառանգական չեն։ Ժառանգական քացկեղները պայմանավորված են ժառանգաբար փոխանցվող գենտիկ դեֆեկտով։ Պոպուլյացիայի 0,3%-ը կրում է գենետիկ մուտցիա, որը մեծապես ազդում է քաղցկեղագոյացման ռիսկի վրա և պայմանավորում քաղցկեղի 3-10%-ը ։ Դրանցից մի քանիսն են․ BRCA1 և BRCA2 գեների ժառանգվող մուտացիա, որը 75%-ով մեծացնում է կրծքագեղձի և ձվարանի քաղցկեղի առաջացման հավանականությունը, հաստ աղու ժառանգական ոչ-պոլիպային քաղցկեղ (HNPCC կամ Լինչի սինդրոմ), որը հանդիպում է հաստ աղու քաղցկեղ ունեցող մարդկանց 3%-ի մոտ և այլն։
Կարտոֆիլ մաքրող կինը (նկար)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նկարներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Սարգիս երկանյանի նկարներ Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Քաղցկեղ
Ժառանգականություն
Ամենամահացու քաղցկեղների ստատիստիկան․ հաստ աղու քաղցկեղի առաջացման հարաբերական ռիսկը, եթե առաջին աստիճանի հարազատի մոտ (ծնող, քույր, եղբայր, երեխա) ախտորոշվել է հիվանդությունը, կազմում է 2 ։ Նույն ռիսկը թոքի քաղցկեղի համար՝ 1,5 և 1,9՝ շագանակագեղձի քաղցկեղի համար ։ Կրծքագեղձի քաղցկեղի հարաբերական ռիսկը 1,8 է, եթե առաջին աստիճանի հարազատի մոտ այն ախտորոշվել է 50 տարեկանում կամ ավելի ուշ, և 3,3 է, եթե այն ախտոտորշվել է ավելի շուտ ։
Բարձրահասակ մարդկանց մոտ քաղցկեղի զարգացման ռիսկն ավելի մեծ է, քան ցածրահասակների մոտ, քանի որ նրանք ավելի մեծ թվով բջիջներ ունեն։ Քանի որ հասակը ժառանգականությամբ պայմանավորված լայնորեն տատանվում է, բարձրահասակ մարդկանց մոտ քաղցկեղի զարգացման ռիսկն ավելի մեծ է ։
Ֆիզիկական գործոններ
Որոշ նյութեր առաջացնում են քաղցկեղ ավելի շատ իրենց ֆիզիկական հատկությունների պատճառով, քան՝ քիմիական ։ Սրա վառ օրինակն է ասբեստի երարատև ազդեցությունը, որն առաջացնում է հանքային թելիկներ, որոնք մեզոթելիոմայի (շճային թաղանթների քաղցկեղի) առաջացման գլխավոր պատճառն են։ Մեզոթելիոմա առավել հաճախ ախտահարում է թոքերը պատող շճային թաղանթը ։ Այս դասի մուս նյութերը, բնական և արհեստական ասբեստանման նյութերը, ևս ունեն համանման ազդեցություն ։ Թելիկային կազմ չունեցող քաղցկեղածին նյութերից են փոշիացված մետաղական կոբալտը, նիկելը և բյուրեղային սիլիցիումը (կվարց, կրիստոբալիտ, տրիդիմիտ) ։ Ֆիզիկական քաղցկեղածինները պետք է հայտնվեն մարդու օրգանիզմում (օրինակ՝ ներշնչման միջոցով) և տարիներ շարունակ կուտակվեն այնտեղ, որպեսզի առաջացնեն քաղցկեղ ։
Քաղցկեղի առաջացման հանգեցնող ֆիզիկական տրավմաները հազվադեպ են ։ Չեն հայտնաբերվել տվյալներ, որ օրինակ՝ ոսկրի կոտրվածքի հետևանքով առաջանա ոսկրային քաղցկեղ ։ Ֆիզիկական տրավման նաև չի համարվում արգանդի վզիկի, կրծքագեղձի, գլխուղեղի քաղցկեղի պատճառ ։ Ընդունված է տաք առարկաների քացկեղածին ազդեցությունը։ Հնարավոր է, որ մարմնի նույն հատվածում կրկնվող այրվածքները կարող են առաջացնել մաշկի քաղցկեղ, հատկապես, եթե առկա են նաև քաղցկեղածին քիմիական նյութեր ։ Շատ տաք թեյի հաճախակի օգտագործումը կարող է առաջացնել կերակրափողի քաղցկեղ ։ Ընդհանուր առմամբ կարծիք կա, որ քաղցկեղն առաջանում է ոչ թե անմիջականորեն վնասվածքի, այլ դրա բուժման հետևանքով ։ Ամեն դեպքում նույն հյուսվածքի կրկնվղ վնասումը կարող է նպաստել փոփոխված բջիջների առաջացման, բազմացման և չարորակացնող մուտացիաների առաջացման։
Քրոնիկ բորբոքումը համարվում է մուտացիաների անմիջական պատճառ ։ Բորբոքումը կարող է նպաստել բջիջների բազմացմանը, գոյատևմանը, արյունատար անոթների առաջացմանը և քաղցկեղային բջիջների տարածմանը ։ Օնկոգենները ստեղծում են բորբոքային, նախաուռուցքային միկրոմիջավայր ։
Հորմոններ
Մի շարք հորմոններ կարևոր դեր ունեն քաղցկեղագոյացման գործում, քանի որ առաջացնում են բջիջների բազմացում ։ Ինսուլինանման աճի գործոնները և այն կապող սպիտակուցները որոշիչ դեր են խաղում բջջի բազմացման, տարբերակման, ապոպտոզի հարցում հնարավոր դարձնելով քաղցկեղագոյացումը ։
Հորմոնները կարևոր գործոններ են սեռով պայմանավորված քաղցկեղների համար։ Օրինակ՝ կրծքագեղձի, էնդոմետրիումի, շագանակագեղձի, ձվարանների, ամորձիների քացկեղ, վահանագղձի քաղցկեղ, ոսկերի քաղցկեղ ։ Օրինակ՝ կրծքագեղձի քաղցկեղ ունեցող կանանց դուստրերի մոտ էստրոգենների և պրոգեստերոնի մակարդակն ավելի բարձր է, քան կրծքագեղձի քաղցկեղ չունեցող կանանց դուստրերի։ Այդ հորմոնների բարձր քանակը կարող է բացատրել նրանց մոտ կրծքագեղձի քաղցկեղի առաջացման ավելի բարձր հավանականությունը, անգամ եթե առկա չէ կրծքագեղձի քաղցկեղը պայմանավորող գենի մուտացիան ։ Նմանապես Աֆրիկյան ծագման տղամարդիկ ունեն տեստոստերոնի ավելի բարձր մակարդակ, քան Եվրոպական ծագում ունեցող տղամարդիկ և համապատասխանաբար ունեն շագանակագեղձի քաղցկեղի զարգացման ավելի մեծ հավանականություն ։ Ասիական ծագում ունեցող տղամարդիկ ունեն տեստոստերոն-ակտիվացնող հորմոնի՝ անրոստենդիոլ գլյուկուրոնիդի ցածր մակարդակ և շագանակագեղձի աղցկեղի զարգացման ամենացածր ռիսկ ։
Առկա են այլ գործոններ ևս․ ճարպակալում ունեցող մարդիկ ունեն որոշ հորմոնների ավելի բարձր մակարդակ և քաղցկեղի զարգացման ավելի մեծ հավանականություն ։ Մյուս կողմից մարդիկ, ովքեր մարզվում են շատ ավելի շատ, քան ուրիշները, ունեն այդ հորմոնների ցածր մակարդակ և քաղցեղի ցածր ռիսկ ։ Օստեոսարկոման կարող է հարուցվել աճի հորմոնի կողմից ։ Բուժման որոշ եղանակների ժամանակ արհեստականորեն իջեցնում են այս հորմոնների մակարդակը՝ դրանով նպաստելով հորմոն-զգայուն ուռուցքների բուժմանը ։
Աուտոիմուն հիվանդություններ
Գոյություն ունի կապ ցելիակիայի և բոլոր տեսակի քաղցկեղների առաջացման միջև։ Չբուժված ցելիակիայով մարդիկ ունեն քաղցկեղի առաջացման ավելի բարձր ռիսկ, բայց այդ ռիսկն իջնում է ախտորոշումից և գլյուտեն չպարունակող սննդակարգի միջոցով բուժումից հետո, որն ունի պաշտպանական նշանակություն ցելիակիա ունեցող մարդկանց մոտ չարորակ նորագոյացությունների առաջացումից։ Բուժման ուշացումը մեծացնում է քաղցկեղի ռիսկը ։ Ստամոքսաղիքային քաղցկեղների հավանականությունը մեծանում է Կրոնի հիվանդություն և խոցային կոլիտ ունեցողների մոտ՝ քրոնիկ բորբոքման պատճառով։ Այս հիվանդությունների բուժման համար կիրառվող իմունոմոդուլյատորները և կենսաբանական ագենտները կարող են հանգեցնել արտաստամոքսաղիքային քաղցկեղների առաջացման ։
Գենետիկա
Քաղցկեղը հյուսվածքի աճի խանգարման հիվանդություն է։ Որպեսզի նորմալ բջիջը դառնա քաղցկեղային, պարտադիր պայման է բջջի աճն ու տարբերակումն ապահովող գեների վնասումը ։
Վնասված գեները բաժանվում են 2 խմբի։ Օնկոգեներն այն գեներն են, որոնք կագավորում են բջջի աճն ու բազմացումը։ Ուռուցքաճնշիչ (սուպրեսոր) գեներն այն գեներն են, որոնք արգելակում են բջջի բաժանումն ու «կյանքը»։ Չարորակացումը տեղի է ունենում նոր օնկոգեների առաջացման, նորմալ օնկոգեների գերարտահայտման, կամ ուռուցքաճնշիչ գեների թերարտահայտման կամ «անջատման» հետևանքով։ Նորմալ բջջի քաղցկեղային տրանսֆորմացիայի համար անհրաժեշտ են մի քանի մուտացիաներ ։
Մեծամասշտաբ մուտացիաները ներառում են քրոմոսոմի հատվածի կորուստը կամ կրկնապատկումը։ Գենի ամպլիֆիկացիա է կոչվում քրոմոսոմի որոշակի հատվածի ու դրա հարևան մասերի մի քանի պատճենների առաջացումը (հաճախ 20-ից ավելի)։ Դրանք կարող են նաև պարունակել օնկոգեներ։ Տրանսլոկացիան 2 քրոմոսոմների որոշակի հատվածի «սոսնձումն» է միմյանց։ Սովորաբար դա տեղի է ունենում որևէ տիպիկ տեղում։ Սրա հայտնի օրինակ է Ֆիլադելֆիան քրոմոսոմը (9-րդ և 22-րդ քրոմոսոմների տրանսլոկացիա, որը հանգեցնում է քրոնիկ միելոգենային սպիտակարյունության, որի արդյունքնում արտադրվում է BCR-abl կոչվող կապակցող պրոտեին և օնկոգեն թիրոզին-կինազ)։
Փոքրամասշտաբ մուտացիաները կետային մուտացիաներ են, դելեցիաները և ինսերցիաները, որոնք կարող են լինել քրոմոսոմի պրոմոտեր կոչվող հատվածում և ազդել դրա բազմացման վրա, կամ կարող են լինել գենի կոդավորող հատվածներում և ազդել դրա կոդավորած սպիտակուցի ֆունկցիայի և կայունության վրա։ Եզակի գենի վնասում կարող է լինել նաև բջջի ԴՆԹ-ի մեջ վիրուսային ԴՆԹ-ի կամ ռետրովիրուսի գենի ներդրման հետևանքով, որը հանգեցնում է տվյալ բջջում իր նորմալ սպիտակուցի փոխարեն վիրուսային սպիտակուցի արտադրությանը, վիրուսների բազմացմանը ախտահարված բջջում և դրա «մահվանը»։