cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հարկ
Ավելացված արժեք
Շատ հարկային մարմիններ ներմուծել են ավտոմատ ԱԱՀ-ն, որը մեծացնում է հաշվետվողականությունը և աուդիտի անկացման հնարավորությունը՝ օգտագործելով հաշվողական համակարգեր, բայց նաև կիրառելով ծրագրեր կիբեռհանցագործությունների դեմ։
Վաճառքներ
Վաճառքի հարկերը գանձվում են, երբ ապրանքը վաճառվում է վերջնական սպառողին։ Մանրածախ կազմակերպությունները պնդում են, որ այս հարկերը զսպում են մանրածախ վաճառքը։ Դրանց պրոգրեսիվ կամ ռեգրեսիվ հարկատեսակ լինելը շատ վիճելի թեմա է։ Բարձր եկամուտ ունեցող մարդիկ վճարում են ավելի քիչ, հետևաբար ֆիքսված դրույքաչափով հարկերը կհամարվեն ռեգրեսիվ։ Այդ պատճառով էլ սննդի, կոմունալ ծառայությունների և այլ անհրաժեշտ բարիքների ազատումը այս հարկատեսակից ընդունված փորձ է։ Մինչդեռ աղքատները ավելի շատ են վճարում այս բարիքների համար։ Այսպիսով, այսպիսի արտոնությունները հարկը դարձնում են պրոգրեսիվ։ Սա դասական «վճարիր նրա համար, ինչ որ ծախսում ես» հարկ է և սա վերաբերվում է նրանց, ովքեր հարկ են վճարում արտոնյալ չհամարվող (օրինակ՝ ճոխության) ապրանքներ համար։
ԱՄՆ-ի որոշ նահանգներում նահանգային եկամտի մեծ մասը հիմնվում է վաճառքի հարկերի վրա՝ չկիրառելով եկամտահարկ։ Այս նահանգները հակված են կառավարելու զբոսաշրջության մեծ ծավալները կամ նահանգի սահմանների ներսում իրականացվող ճանապարհորդությունները՝ թույլ տալով, որ նահանգը շահի նաև այն մարդկանց հաշվին, ովքեր չեն հարկվում տվյալ նահանգում։ Այս եղանակով նահանգը կարող է կրճատել քաղաքացիների նկատմամբ կիրառվող հարկերը։ Տվյալ նահանգներն են Ալյասկան, Թենեսին, Ֆլորիդան, Հարավային Դակոտան, Թեքսասը, Վաշինգթոնը և Վյոմինգը։ Նյու Հեմփշայրը և Թենեսին լրացուցիչ գանձում են եկամտահարկ շահաբաժիններից և տոկոսներից։ Վերոնշյալ նահանգներից միայն Ալյասկան և Նյու Հեմփշայրն են, որ չեն գանձում նահանգային վաճառքի հարկեր։
ԱՄՆ-ում նկատվում է դրական գործընթաց, երբ նահանգային վճարները և եկամտահարկը (և՛ կազմակերպության, և՛ անձնական) փոխարինվում են ազգային մանրածախ վաճառքների հարկով և ամսական հարկով՝ այն վերադարձնելով ռեզիդենտ տնային տնտեսություններին և ռեզիդենտ օտարերկրացիներին։ Հարկման առաջարկն անվանվում է արդարացի հարկ։ Կանադայում նահանգային վաճառքի հարկերը կոչվում է ապրանքների և ծառայությունների հարկ և այժմ կիրառվում է 5% դրույքաչափ։ Բրիտանական Կոլումբիայի, Սասկեթչևանի, Մանիթոբայի և արքայազն Էդվարդի կղզու շրջաններում վաճառքի հարկերը և ապրանքների ու ծառայությունների հարկերը միասին անվանվում են վաճառքի ներդաշնակեցված հարկեր և, հետևաբար, լրիվ ԱԱՀ։ Քվեբեքի շրջանում հավաքագրվում են Քվեբեքի վաճառքի հարկեր, որոնք նման են ապրանքների և ծառայությունների հարկերին մի քանի տարբերություններով։ Շատ կազմակերպություններ կարող են պահանջել ապրանքների և ծառայությունների, վաճառքի հարմոնացված և Քվեբեքի վաճառքի հարկերի կիրառում, քանի որ վերջիվերջո այն վճարում են սպառողները։
Ակցիզ
Ակցիզային հարկն անուղղակի հարկ է, որը կիրառվում է ապրանքների արտադրության և օտարման ժամանակ դրանց արժեքի կամ բնաիրային միավորների նկատմամբ։ Ակցիզային հարկն առաջին անգամ կիրառվել է Անգլիայում 1643 թվականին եկամտի որոշակի շեմի նկատմամբ, որը մշակվել է պատգամավոր Ջոն Փիմի կողմից և ընդունվել երկարատև պառլամենտի կողմից։ Այս հարկով հարկվում էին գարեջուրը, էլը, բալի գինին և ծխախոտը, որոնց թվին հետագայում ավելացան թուղթը, օճառը, մոմը, ածիկը, գայլուկը և քաղցրավենիքը։ Ակցիզային հարկի սկզբունքն այն էր, որ այն կիրառվում էր այն գործարքների նկատմամբ, որոնք կարող էին չհարկվել մաքսատան կողմից և այս աղբյուրներից հավաքագրված եկամուտը կոչվել է ակցիզային եկամուտ։ Տերմինի հիմնաքարային հայեցակարգն այն էր, որ կիրառվում էր միայն երկրի տարածքում արտադրված ապրանքների նկատմամբ։ Շքեղության ապրանքների նկատմամբ, ինչպիսին են սպիրտը, գարեջուրը, ծխախոտը և սիգարը, կիրառվել են նաև վճարներ ներմուծման ժամանակ (մաքսային վճարներ) ։
Ակցիազային հարկը (կամ դրա արտոնությունները) օգտագործվում են որոշակի ապրանքների ծավալները փոփոխելու համար (սոցիալական ինժիներիա)։ Օրինակ՝ բարձր ակցիզային հարկը կիրառվում է ալկոհոլի սպառման կրճատման նպատակով։ Սա կարող է միավորվել հիփոթեքինգի հետ, եթե հավաքագրված հարկերը հետագայում օգտագործվեն ալկոհոլից տուժածների վերականգնման նպատակով։ Նմանատիպ հարկերով կարող են հարկվել նաև ծխախոտը, պորնոգրաֆիան և այլն, և դրանք կարող են անվանվել «Մեղքի հարկեր»։ Ածխածնային հարկը չվերականգնվող ածխածնային վառելիքների հարկն է, ինչպիսին են բենզինը, դիզելային վառելիքը, աերոբենզինը և բնական գազը։ Նպատակը ածխածնի արտանետման ծավալների նվազեցումն է։ Մեծ Բրիտանիայում փոխադրամիջոցների ակցիզային հարկը տարեկան հարկ է, որը կիրառվում է փոխադրամիջոցների սեփականության իրավունքի դեպքում։
Մաքս
Որոշ հասարակություններում մաքսային վճարներ կարող են կիրառվել նաև տեղական իշխանությունների կողմից տարածաշրջանում ապրանքների փոխադրման ժամանակ։ Օրինակ՝ լիքինը, որը եղել է եկամտի հիմնական աղբյուր կայսերական Չինաստանի տեղական իշխանությունների համար։
Արտոնագրային հարկ
Տարածաշրջանային հարկերը կամ արտոնագրային հարկերը կիրառվում են որոշ ձեռնարկությունների կամ անհատ ձեռնարկատերերի նկատմամբ։ Շատ պետություններում կիրառում են հարկեր փոխադրամիջոցների նկատմամբ։
Ընտրություն
Քվեարկության հարկը, որը հաճախ անվանվում է կապիտալային հարկ, հարկվում է անհատի նկատմամբ ֆիքսված չափով։ Դա համարվում է ֆիքսված հարկի օրինակ։ Ամենահին հարկատեսակներից մեկը ընտրական հարկի տեսակ է, որը կիրառվել է Բաբելոնում՝ մեկ տարում կես շեքել յուրաքանչյուր չափահաս հրեայի համար։ Քվեարկության հարկն ավելի էժան է, որովհետև այն հեշտ է հաշվարկել և հավաքել և դժվար է դրանից խուսափելը։ Տնտեսագետները կարծում են, որ ընտրական հարկը տնտեսական առումով արդյունավետ է, քանի որ մարդիկ ենթադրում են ֆիքսված առաջարկ և հետևաբար այն շուկայի միջամտություն չի առաջացնում։ Սակայն քվեարկության հարկերը շատ անընդունելի են, որովհետև աղքատները վճարում են ավելի շատ, քան հարուստները ։ Ի լրումն այս ամենի առաջարկը երկարաժամկետում կայուն չէ․ սովորաբար զույգերը ընտրական հարկի կիրառման դեպքում որոշում են ունենալ ավելի քիչ երեխաներ ։ Ընտրական հարկի ներմուծումը միջնադարյան Անգլիայում դարձավ Գյուղացիական շարժման հիմնական պատճառը։ Շոտլանդիան առաջինն էր, որը փորձարկեց նոր ընտրական հարկ 1989 թվականին Անգլիայում և 1990 թվականին Վելսում։ Պրոգրեսիվ տեղական հարկի փոփոխությունը հիմնված է սեփականության արժեքից որոշակի տոկոսադրույքով հաշվարկման վրա անկախ վճարելու կարողությունից (Համայնքային վճար, բայց շատ ավելի հայտնի որպես ընտրական հարկ)։ Այն շատ հաճախ դառնում է վճարումներից խուսափման և քաղաքացիական անհնազանդության պատճառ, որը հայտնի է որպես ընտրական հարկի խռովություն։
Այլ
Շատ հարկատեսակներ առաջարկվում են, բայց չեն կիրառվում երկրների մեծ մասում։ Սրանցից են՝
Ադվալորային և բնաիրային միավորներով հաշվարկվող հարկեր
Ադվալորային հարկը հաշվարկվում է ապրանքի, ծառայության կամ ունեցվածքի արժեքի նկատմամբ։ Վաճառքի հարկերը, մաքսային վճարները, Գույքահարկը, Ժառանգության հարկերը և ԱԱՀ-ն ադվալորային հարկի տեսակներ են։ Ադվալորային հարկը սովորաբար հաշվարկվում է գործարքի ժամանակ (Վաճառքի հարկը և ԱԱՀ-ն), բայց կարող է հաշվարկվել նաև տարեկան կտրվածքով (գույքահարկը) կամ մեկ այլ իրադարձության ժամանակ (ժառանգության հարկ)։
Ի հակադրություն ադվալորային հարկի, բնաիրային միավորներով հաշվարկվող հարկի դեպքում հարկման բազան համարվում է ապրանքի միավորների նկատմամբ։ Ակցիզային հարկը դրա օրինակն է։
Սպառում
Սպառման հարկը վերաբերվում է բոլոր ոչ ներդրումային ծախսերի հարկերին և կարող է կիրառվել վաճառքի հարկի, ԱԱՀ-ի փոխարեն կամ փոփոխելով եկամտահարկը, որի հետևանքով նվազեցվում են ներդրումները կամ խնայողությունները։
Շրջակա միջավայր
Սա ներառում է բնական ռեսուրսների սպառման հարկը (ռոյալթի), ջերմոցային գազերի հարկը (ածխածնային հարկ), «ծծմբային հարկը» և այլն։ Նպատակն է կրճատել ազդեցությունը շրջակա միջավայրի վրա՝ վերագնահատման միջոցով։ Տնտեսագետները շրջակա միջավայրի օգտագործման հետևանքները նկարագրում են որպես բացասական արտաքին էֆեկտ։ 1920-ականներին Արթուր Պիգուն առաջարկեց արտաքին էֆեկտների հարկը (ներքևում տես նաև Տնտեսական բարեկեցության բարձրացումը)։ Շրջակա միջավայրի հարկերի ճշգրիտ կիրառումը եղել է երկարատև բանավեճերի առարկա։
Համամասնական, պրոգրեսիվ, ռեգրեսիվ և միանվագ հարկեր
Հարկային համակարգի կարևոր առանձնահատկությունը հարկի հաշվարկման տոկոսադրույքն է եկամտի կամ սպառման նկատմամբ։ Տերմինները՝ պրոգրեսիվ, ռեգրեսիվ և համամասնական, օգտագործվում են նկարագրելու համար տոկոսադրույքի փոփոխությունը կամ համամասնությունը։ Տերմինը նկարագրում է բաշխման էֆեկտը, որը կարող է կիրառվել հարկման համակարգի ցանկացած տեսակի դեպքում (եկամտային կամ սպառման)։
Այս տերմիններով նաև կարող է նկարագրվել հարկային համակարգի մոտեցումը սպառման մակարդակի նկատմամբ, ինչպիսին են շքեղության ապրանքների հարկը և անհրաժեշտ բարիքների արտոնությունները կարող են նկարագրվել որպես պրոգրեսիվ, քանի որ հարկային բեռն աճում է սպառման բարձր և նվազում է սպառման ցածր մակարդակի դեպքում  ։
Ուղղակի և անուղղակի
Հարկերը դասակարգվում են անուղղակի և ուղղակի հարկերի։ Այս տերմինների իմաստը կարող է ներկայացվել տարբեր համատեքստերում, որը հաճախ կարող է քաոս առաջացնել։ Տնտեսագիտական սահմանումը, ըստ Ակինսոնի, պնդում է՝ «Ուղղակի հարկը կախված է վճարողի կարգավիճակից, իսկ անուղղակի հարկը գանձվում է գործարքներից անկախ գնորդի կամ վաճառողի հանգամանքներից» ։ Համաձայն այս սահմանման, օրինակ՝ եկամտահարկը ուղղակի հարկ է, իսկ վաճառքի հարկը՝ անուղղակի։
Օրենքում տերմինները կարող են ունենալ տարբեր իմաստներ։ Օրինակ՝ ԱՄՆ-ի սահմանադրության մեջ ուղղակի հարկերն են ընտրական հարկը և գույքահարկը, որը հիմնված է գոյության կամ սեփականության վրա։ Անուղղակի հարկերը կիրառվում են իրադարձությունների, իրավունքների, արտոնությունների և գործընթացների դեպքում ։ Հետևաբար սեփականության վաճառքի հարկը կհամարվի անուղղակի հարկ, մինչդեռ սեփականության հարկը՝ ուղղակի։
Վճարները և արդյունավետությունը
Պետությունները կարող են կիրառել վճարներ, տուրքեր և այլ հարկեր որոշ ապրանքների, ծառայությունների կամ սեփականության փոփոխության ժամանակ։ Սրանք հիմնականում հարկեր չեն համարվում, քանի որ դրանք գանձվում են ուղղակի շահառուից վճարի տեսքով ։ Այս վճարները ներառում են՝
Որոշ գիտնականներ տնտեսական էֆեկտները համարում են հարկեր, որոնք սակայն չեն գանձվում պետության կողմից։ Դրանք ներառում են՝
Պատմություն
Հարկային առաջին հայտնի համակարգը գործել է Հին Եգիպտոսում մոտավորապես մ․թ․ա 3000-2800 թվականներին Հին եգիպտական թագավորությունում եգիպտական առաջին դինաստիայի ժամանակաշրջանում ։ Ամենահին և ամենատարածված հարկման եղանակը ստրկության հարկն է և տասական հարկը։ Ստրկության հարկը հիմնված է հարկադիր աշխատանքի վրա, որոնք կատարում են չափազանց աղքատ գյուղացիները (աշխատուժը Հին Եգիպտոսում եղել է հարկի հոմանիշը) ։ Այդ ժամանակաշրջանի արձանագրությունները փաստում են, որ փարավոնը կարող էր երկամյա շրջագայություն կատարել թագավորությունում և հավաքագրել տասական հարկերը։ Այլ արձանագրությունները պահածոների բաղադրատոմսեր էին կրաքարերի և պապիրուսի վրա ։ Հին հարկային համակարգ ունեցել է նաև Բաբելոնը։ Ծննդոց գրքում (Նոր միջազգային տարբերակում՝ 47-րդ գլխի 24-րդ հատվածում) ասվում է, «Երբ բերքը հասնում է դրա մեկ հինգերորդը տուր փարավոնին։ Մնացած չորս հինգերորդը կարող ես պահել սերմի և քո, քո ընտանիքի և երեխաների համար»։ Ժոզեֆը Եգիպտոսի բնակիչներին ասում էր՝ ինչպես բաժանեն իրենց բերքը, որպեսզի մի մասը տրամադրեն փարավոնին։ Բերքի մի մասը (20%-ը) հարկն էր (այս դեպքում ավելի շատ հատուկ, ոչ թե հասարակ, քանի որ այն հավաքվում էր սովի դեմ պայքարելու համար) ։
Պարսկական Կայսրությունում կամոմակարգված և կայուն հարկային համակարգ կիրառվել է Դարեհ Առաջին Մեծի կողմից մ․թ․ա 500 թվականին ։ Պարսկական հարկային համակարգը ամրակցված էր յուրաքանչյուր սատրապության (տարածք, որը կառավարվում է սատրապի կողմից կամ տարածքային կառավարչի կողմից)։ Տարբեր ժամանակներում, երբ կային 20-30 սատրապություններ, յուրաքանչյուրը գնահատվում էր ըստ իր արտադրողականությամբ։ Հարկերը հավաքագրելը և գանձարան փոխանցելը սատրապի պարտականությունն էր համարվում ծախսերը հաշվարկելուց հետո (ծախսերը և իշխանության միջոցով որոշվում է ինչպես և ում նկատմամբ բարձրացնել հարկերը տարածաշրջանում՝ թույլ տալով հավաքագրել եկամուտների առավելագույն մակարդակ)։ Տարբեր տարածաշրջանների պահանջարկի մեծությունները ցույց է տալիս նրանց տնտեսական պոտենցիալի վառ պատկերը։ Օրինակ՝ Բաբելոնում հաստատված էր ապրանքների առավելագույն քանակություն՝ չորս ամսվա համար 1000 տաղանդ ոսկու համարժեք սնունդ բանակի համար։ Հնդկաստանում տարածքը, որը հայտնի էր իր ոսկով պետք է տրամադրեր 4,680 տաղանդ արծաթին համարժեք ոսկի։ Եգիպտոսը հայտնի էր իր առատ բերքով։ Դա պարսիկների համար ցորենն էր (հետագայում նաև Ռոմանական կայսրության համար) և այնտեղ վճարում էին 120,000 չափման միավոր ցորեն 700 տաղանդ արծաթի փոխարեն ։ Այս հարկը բացառապես գանձվում էր սատրապությունների կողմից ըստ իրենց հողերի, արտադրողականության և հարկի մակարդակի ։
Ռոզետտա քարը հարկային արտոնություն էր, որը կիրառվել է Պտղոմեոս 5-րդի կողմից մ․թ․ա․ 196 թվականին։ Այն գրված է եղել երեք լեզուներով՝ «Համարվելով հիերոգլիֆների աշխարհի ամենահայտնի վերծանումը» ։
Իսլամական օրենքներով կիրառվում է զաքաթը (մուսուլմանական հարկ) և ջիզիեն (նվաճված ոչ մուսուլմանների գլխահարկ)։ Հնդկաստանում Այս փորձը սկսվել է կիրառվել 11-րդ դարում։
Միտումներ
Պետությունների հարկահավաքման տարբեր արձանագրություններ 17-րդ դարից սկսած մինչ այժմ հասանելի են Եվրոպայում։ Բայց հարկման մակարդակները դժվար է համեմատել իրենց չափերով և տնտեսական կարգավիճակներով, մինչև արտադրության չափման միավորները չդարձան հասանելի։ Պետական եկամուտները և ծախսերը Ֆրանսիայում 17-րդ դարում 24․30 միլիոն լիվրից 1600-10 թվականներին հասավ 126․86 միլիոն լիվրի 1650-59 թվականներին և 117․99 միլիոն լիվրի 1700-10 թվականներին, երբ պետական պարտքը հասավ 1․6 միլիարդ լիվրի։ 1780-89 թվականներին այն հասավ 421․50 միլիոն լիվրի ։ Վերջնական ապրանքների արտադրության հարկի տոկոսը 17-րդ դարում Ֆրանսիայում, Նիդերլանդներում և Սկանդինավներում հասավ 15-20%-ի։ 18-րդ դարի և 19-րդ դարավերջի պատերազմական ժամանակաշրջաններում Եվրոպայում հարկի տոկոսադրույքը կտրուկ աճեց պատերազմի հետ կապված ծախսերի պատճառով։ Այդ ժամանակ պետությունները դարձան կետրոնացված դեպի հարկագանձումը։ Այս աճը շատ մեծ էր Անգլիայում։ Փիթեր Մաթիասը և Պատրիկ Օբրիենը այս ժամանակաշրջանում հարկային բեռը բարձրացրին մինչև 85%։ Մեկ այլ տեսություն պնդում է, որ միավոր կապիտալից եկող հարկային եկամուտնը 18-րդ դարում աճել է շուրջ վեց անգամ, բայց կայուն տնտեսական աճը իրական հարկային բեռը այս ժամանակաշրջանում միայն կրկնապատկեց մինչև արդյունաբերական հեղաշրջումը։ Արդյունավետ հարկային տոկոսադրույքը մինչև Ֆրանսիական հեղափոխությունը Բրիտանիայում երկու անգամ ավելի բարձր էր, քան Ֆրանսիայում։ Ֆրանսիայում հարկերն ավելի ցածր էին, բայց հարկային բեռը բարձր էր հատկապես հողատերերի, անհատների և ներքին առևտրով զբաղվողների նկատմամբ, ինչը դարձել էր դժգոհությունների պատճառ ։
2016 թվականին Դանիայում հարկեր/ՀՆԱ ցուցանիշը 45․9% էր, Ֆրանսիայում՝ 45.3%, Մեծ Բրիտանիայում՝ 33.2%, ԱՄՆ-ում՝ 26%, իսկ Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության անդամ երկրներում միջին ցուցանիշը կազմել է 34․3% :
Ձևեր
Հարկի հնացած տեսակներից են՝
Որոշ երկրներում կիրառվում են պատուհանների, դռների կամ սենյակների հարկեր ներմուծված ապակու և երկաթի սպառման ծավալները կրճատելու համար։ Որոշ դեպքերում էլ հարկերն օգտագործվում են հանրային քաղաքականությանն աջակցելու համար, ինչպիսին են օրինակ Լոնդոնի գերբնակվածության հարկը (ճանապարհները թեթևացնելու և հանրային տրանսպորտը բարելավելու համար)։ Ցարական Ռուսաստանում, կիրառվում էին մորուքի հարկ։ Այսօր աշխարհում ամենաբարդ հարկման համակարգը Գերմանիայում է։ Աշխարհի հարկային պատմության մեջ երեք քառորդը վերաբերվում է գերմանական հարկային համակարգին։ Գերմանական համակարգում կա 118 օրենք, 185 նորմ և 96,000 կարգավորում։ Այստեղ միայն 3․7 եվրո ծախսում են եկամտահարկը հավաքագրելու համար։ ԱՄՆ-ում Պետական եկամուտների ծառայությունը (IRS) ունի մոտ 1,177 նորմ և հրահանգ, Պետական եկամուտների օրենսգիրքն իր մեջ պարունակում է 3․8 միլիոն բառ և 28․4111 մեգաբայթ տեղեկություն 2010 թվականի փետրվարի 1-ի դրությամբ ։ Նմանատիպ հարկեր կան Ֆեդերալ կարգավորման օրենսգրքում և լրացուցիչ տեղեկատվություն Պետական եկամուտների տեղեկագրում ։ Այսօր առավել զարգացած տնտեսություն ունեցող պետությունները (եվրոպական և հյուսիսամերիկյան) ավելի շատ հակված են ուղղակի հարկերին, մինչդեռ զարգացող երկրներում (հնդկական և աֆրիկյան)՝ անուղղակի հարկերին։
Տնտեսական ազդեցություն
Տնտեսագիտորեն հարումը բիզնեսի և տնային տնտեսությունների հարստությունը փոխանցում է պետությանը։ Ադամ Սմիթը իր «Ազգային հարստություն» աշխատության մեջ գրել է՝
«․․․ Մարդկանց տնտեսական եկամուտները լինում են երեք տեսակի՝ տոկոսադրույք, շահույթ և աշխատավարձ։ Հասարակ հարկ վճարողները պետք է հարկը վճարեն սրանցից մեկից։ Պետությունը կարող է կիրառել հատուկ հարկ այս երեքի նկատմամբ կամ այլ հարկ բոլոր անձնական եկամտի աղբյուրների նկատմամբ միասին։ Սակայն շատ հարկեր անխուսափելիորեն կիրառվում են հատուկ նախատեսված ռեսուրսների և մարդկանց նկատմամբ․․․ Լավ հարկերը բաժանվում են չորս կատեգորիաների։ Դրանք են համամասնական, կամավոր, հարմարավետ և էժան հավաքագրելու և կառավարելու համար» ։
Հարկման կողմնակի ազդեցությունները և թեորեմները (նաև շուկայական միջամտությունը) միկրոտնտեսագիտության մեջ այն մասին են, թե ինչպես պետք է լավագույնս հարկել հարկման սուբյեկտին ։ Հարկումը երբեք էլ հարստության փոխանցման հեշտ եղանակ չի եղել։ Տնտեսագիտական թեորեմները հարկման վերաբերյալ բարձրացնում են այն հարցը, թե ինչպես հարկման միջոցով տնտեսական բարեկեցությունը հասցնել առավելագույնի։
Միջադեպ
Օրենքը որոշում է՝ ում հարկել և ինչպես։ Շատ երկրներում հարկերը կիրառվում են բիզնեսի նկատմամբ (օրինակ՝ կորպորատիվ հարկերը կամ աշխատավարձի հարկերը)։ Սակայն իրականում՝ ով է վճարում հարկը (հարկային բեռը) որոշվում է շուկայի կարգավիճակից ելնելով։ Տնտեսագիտական թեորեմները պնդում են, որ հարկի ազդեցությունը պարտադիր չի, որ երևա հենց հարկի գանձման ժամանակ։ Հարկային բեռի ամենամեծ մասը սովորաբար կախված է ոչ առաձգական գործոններից, օրինակ՝ երբ գնի փոփոխությունն ազդում է գործարքի վրա։ Այսպիսով աշխատավարձի հարկը (գոնե երկարաժամկետում) կարող է ազդել սեփական գույք ունեցողների գործունեության վրա։
Կախված գնի նկատմամբ պահանջարկի և առաջարկի ծավալի փոփոխությունից (պահանջարկի և առաջարկի ճկունություն), հարկը կարող է վճարվել վաճառողների կողմից (գների ցածր հարկման դեպքում) կամ գնորդների կողմից (գների բարձր հարկման դեպքում) ։ Եթե առաջարկի առաձգականությունը փոքր է, հարկի մեծ մասը վճարվում է վաճառողների կողմից։ Եթե պահանջարկի առաձգականությունն է փոքր, մեծ մասը կվճարվի սպառողների կողմից։ Եվ հակառակն այն դեպքում, երբ ճկունությունը մեծ է։ Եթե վաճառողը մրցակցային է, հարկային բեռը բաշխվում է արտադրական գործոնների միջև կախված ճկունության գործակիցներից, որոնք իրենց մեջ ներառում են աշխատողներին (ցածր աշխատավարձի տեսքով), կապիտալ ներդրողներին (բաժնետերերի կորուստների տեսքով), հողատերերին (հողի վարձակալության տեսքով), ձեռնարկատերերին (սեփականատերերի ցածր եկամտի տեսքով) և վաճառողներին (բարձր գների տեսքով)։
Այս կապը ցույց տալու համար ենթադրենք շուկայական գինը 1 դոլար է և դրա նկատմամբ կիրառվում է 0․5 դոլար հարկ վաճառողի նկատմամբ։ Եթե ապրանքն ունի ճկուն պահանջարկ, հարկի մեծ մասը կընկնի վաճառողի վրա։ Սա այն պատճառով, որ ճկուն պահանջկ ունեցող ապրանքների պահանջարկը գնի փոքր փոփոխության դեպքում մեծ չափով նվազում է։ Հետևաբար, վաճառքի ծավալները կայուն պահելու համար վաճառողների վրա դրվում է լրացուցիչ հարկային բեռ։ Օրինակ՝ գնորդը 0․5 դոլար հարկից վճարում է 0․2 դոլարը (գնի հետագա հարկման միջոցով), իսկ վաճառողը վճարում է 0․3 դոլարը (գնի նախնական ցածր հարկման միջոցով) ։
Պետական ծախսեր
Հարկման հիմնական նպատակն է ծածկել պետական ծախսերն առանց ինֆլյացիայի։ Հանրային բարիքների տրամադրումը, ինչպիսին են ճանապարհները և այլ տեսակի ենթակառուցվածքները, դպրոցները, սոցիալական ապահովագրությունը, առողջապահությունը, ազգային անվտանգությունը, դատական համակարգը, մեծացնում են տնտեսական բարեկեցությունը և դրանցից ստացվող օգուտները գերազանցում են ծախսերին։
Պիգովյան
Հարկի գոյությունը որոշ դեպքերում մեծացնում է տնտեսական արդյունավետությունը։ Եթե ապրանքի նկատմամբ կա բացասական արտաքին էֆեկտ և այդ բացասական էֆեկտը չի ազդում սպառողի վրա, այդ դեպքում շուկայում այդ ապրանքի նկատմամբ ավելի բարձր հարկ կկիրառվի։ Հարկելով ապրանքը՝ պետությունը կարող է բարձրացնել ընդհանուր բարեկեցության մակարդակը, ինչպես նաև մեծացնել եկամուտները։ Հարկման այս տեսակը կոչվում է Պիգովյան հարկ տնտեսագետ Արթուր Պիգուի անվանմամբ։
Պիգովյան հարկը ներառում է արտանետվող վառելիքները (օրինակ՝ բենզինը), այն ապրանքների հարկերը, որոնք առաջացնում են առողջապահական ծախսեր (ինչպիսին են ալկոհոլը կամ ծխախոտը) և անվճար հանրային ապրանքների նկատմամբ հարկերը (օրինակ՝ գերբնակվածության վճարը)։
Անհավասարության կրճատում
Պրոգրեսիվ հարկումը կրճատում է տնտեսական անհավասարությունը։ Այս էֆեկտը գործում է, նույնիսկ երբ հարկային եկամուտը չի վերաբաշխվում։
Տնտեսական բարեկեցության կրճատում
Շատ հարկեր (Տես ներքևում) առաջացնում են կողմնակի էֆեկտներ, որը կրճատում է տնտեսական բարեկեցությունը` աջակցելով ոչ արտադրողական աշխատանքը և ստեղծելով շուկայական միջամտություն (անվերադարձ ծախսեր և սխալ խթաններ)։
Պատրաստակամության ծախս
Պետությունները պետք է հարկեր հավաքելու համար կատարեն որոշակի ծախսեր։ Այս ծախսերից շատերը կատարվում են հարկային նորմերի մշակման և հաստատման համար և ծածկվում են բիզնեսի և անհատների կողմից։ Սրանք կոչվում են պատրաստակամության հարկեր։ Հարկային բարդ համակարգերում այսպիսի ծախսերն ավելի մեծ են։ Այս փաստը կարող է հիմք ընդունվել հարկերի պարզեցման վերաբերյալ բանավեճերի ժամանակ։
Անվերադարձ ծախս
Բացասական արտաքին էֆեկտների բացակայության դեպքում հարկերի ներմուծումը կրճատում է տնտեսական արդյունավետությունը՝ առաջացնելով անվերադարձ ծախսեր։ Մրցակցային շուկայում տնտեսական ապրանքի գինը հարմարեցվում է առևտրին, որոնցից և՛ վաճառողները, և՛ գնորդները օգուտ են ստանում։ Հարկերի ներմուծումն առաջացնում է վաճառողների կողմից ստացվող եկամտի կրճատում։ Սա պատճառ է դառնում ավելի քիչ գործարքների կատարման, որն էլ նվազեցնում է տնտեսական բարեկեցությունը․ շուկայում գործում են ավելի քիչ թվով անհատներ և ձեռնարկություններ։ Հարկային բեռը և անվերադարձ ծախսերի մեծությունը կախված է առաջարկի և պահանջարկի առաձգականությունից։
Շատ հարկեր՝ ներառյալ եկամտահարկը և վաճառքի հարկը, կարող են էական անվերադարձ ծախսեր առաջացնել։ Անվերադարձ ծախսերից խուսափելու միակ ճանապարհը այն հարկերից ձեռնպահ մնալն է, որոնք առաջացնում են տնտեսական խթաններ։ Այսպիսի հարկերը ներառում են հողի հարկը, երբ հարկման օբյեկտի առաջարկը բացարձակապես ոչ առաձգական է, միանվագ հարկը, ինչպիսին են ընտրական հարկը (գլխահարկը), որը հարկվում է բացարձակապես բոլոր չափահասների նկատմամբ։ Քամու բերած շահույթի հարկը անկանխատեսելիորեն դասվում է այս կատեգորիային։
Անվերադարձ ծախսերը հաշվի չեն առնվում որպես հարկային էֆեկտ։ Ավելի շատ փող ունեցող ձեռնարկությունները ավելի մրցակցային են։ Սովորաբար փոքր թվով մեծ կազմակերպություններ ունեցող տնտեսություններում շուկայի մուտքի արգելքներն ավելի շատ են։ Սա փաստում է այն, որ ինչքան մեծ է կազմակերպությունը, այնքան նրա կարգավիճակն ավելի լավ է։ Մեծ ընկերությունները նաև  կարող են կառավարել ցածր կամ նույնիսկ բացասական շահույթը որոշակի ժամանակաշրջանում։ Շահույթի պրոգրեսիվ հարկումը, սակայն, նվազեցնում է մուտքի արգելքները՝ մեծացնելով մրցակցությունը, որից սպառողները շահում են ։
Սխալ խթաններ
Զարգացած երկրների հարկային օրենսգրքի բարդությունը պայմանավորված է սխալ հարկային խթանների առկայությամբ։ Ինչքան շատ են հարկային քաղաքականության մարամասները, այնքան շատ են հարկերից օրինական կարգով խուսափելու հնարավորությունները և անօրինական կերպով խուսափելու դեպքերը։ Սա ոչ միայն բերում է եկամուտների կրճատում, նաև ավելացնում է լրացուցիչ ծախսեր, օրինակ՝ հարկային խորհրդատվության վճարները համարվում են անվերադարձ ծախսեր, որովհետև դրանք տնտեսական բարեկեցության մակարդակը չեն բարձրացնում։ Սխալ խթաններն առաջանում են նաև ոչ հարկային՝ թաքնված գործարքների ժամանակ, օրինակ՝ մի ընկերության կողմից մեկ այլ ընկերությանը կատարված վաճառքները կհարկվեն վաճառքի հարկով, բայց եթե նույն ապրանքը ընկերության մի մասնաճյուղից ուղարկվեր մեկ այլ մասնաճյուղ անհրաժեշտ չէր լինի այն հարկել։
Տնտեսագետներն առաջարկում են պարզ և թափանցիկ հարկային համակարգեր օրինազանցություններից խուսափելու համար։ Վաճառքի հարկն, օրինակ՝ կարող է փոխարինվել ԱԱՀ-ով, որը կշրջանցի միջանկյալ գործարքները։
Զարգացող երկրներում
Հետազոտողները պնդում են, որ պետական եկամուտների տեսակները զարգացող երկրների հանրային ֆինանսներում ավելի կայուն և կանխատեսելի է, քան արտաքին օգնությունները։ Նրանք ասում են, որ պետական եկամուտները աֆրիկյան երկրներում միջինում 10%-ով ավելի բարձր են, քան արտաքին օգնության մեծությունը։
Չնայած աֆրիկյան երկրների մեկ քառորդում արտաքին օգնությունն ավելի մեծ է, քան հարկային եկամուտները ։ Սրանք այն երկրներն են, որոնք ռեսուրսներով հարուստ չեն։ Սա թույլ է տալիս երկրներին հետագայում առաջընթացի դեպքում օգնությունը փոխարինել հարկերով։
Հեղինակը պնդում է, որ ՀՆԱ-ում հարկային եկամուտների տոկոսը ամբողջ աշխարհում կազմում է մոտ 19% ։ Այս տվյալները ցույց են տալիս նաև ՀՆԱ-ի բարձր մակարդակ ունեցող երկրները, քանի որ մեծ եկամուտը կապակցված է մեծ հարկերի հետ։ Միջինում բարձր եկամուտ ունեցող երկրներում հարկային եկամուտները ՀՆԱ-ում կազմում են 22%, միջին եկամուտ ունեցող երկրներում՝ 18%, ցածր եկամուտ ունեցող երկրներում՝ 14%:
Բարձր եկամուտ ունեցող երկրներում հարկային եկամուտ/ՀՆԱ ցուցանիշն ամենաբարձրը Դանիայում է՝ 47%, ամենացածրը՝ Քուվեյթում՝ 0․8%։ Երկարաժամկետում հարկային եկամուտների միջին ցուցանիշը ՀՆԱ-ի նկատմամբ ցածր եկամուտ ունեցող երկրներում կայուն է, սակայն շատերը վերջին շրջանում բարելավում են իրենց ցուցանիշները։ Սովորաբար հարուստ ռեսուրսներով երկրներում առաջընթացը մեծ է և 1990-ականներից 2008 թվականներին 10%-ից դարձել է 17%։ Սակավ ռեսուրսներով երկրներում առաջընթացը համեմատաբար փոքր՝ 10%-ից դարձել է 15% ։
Ցածր եկամուտ ունեցող շատ երկրներ ունեն հարկեր/ՀՆԱ 15%-ից ցածր եկամուտ, որի պատճառը հարկման ցածր պոտենցիալն է, օրինակ՝ հարկային գործընթացների սահմանափակումը կամ հարկման ցածր արդյունավետությունը (հարկային քաղաքականության սխալ ընտրության պատճառով), ինչպես նաև կառավարչական ծախսերը։
Ցածր եկամուտ ունեցող որոշ երկրներ ունեն համեմատաբար բարձր հարկեր/ՀՆԱ ցուցանիշ ռեսուրսների հարկման (օրինակ՝ Անգոլա) կամ համեմատաբար արդյունավետ կառավարման (օրինակ՝ Քենիա, Բրազիլիա) շնորհիվ, մինչդեռ միջին եկամուտ ունեցող որոշ երկրներ ունեն ցածր ցուցանիշ (օրինակ՝ Մալայզիա), որը հարկման մեղմ համակարգի արդյունք է։
Համաշխարհային հարկային փորձի վերաբերյալ ներկայացվում է «Գործարարությամբ զբաղվելը» զեկույցում, որը համեմատում է 176 երկրների հարկային եկամուտները, հարկային գործընթացները և տարվա ընթացքում հարկ վճարողների թիվը։ Հարկերի վճարման համար «Հեշտ» երկրներ են համարվում Միջին արևելքի երկրները, որոնցից են ԱՄԷ-ն, Քաթարը, Սաուդյան Արաբիան, որոնք կիրառում են հարկման ցածր դրույքաչափեր։ Միջսահարայական աֆրիկյան երկրները դասվում են հարկերի վճարման «դժվար» երկրների շարքին, որոնցից են Կենտրոնաաֆրիկյան Հանրապետությունը, Կոնգոյի հանրապետությունը, Գվինեան և Չադը, որոնք կիրառում են բարձր դրույքաչափեր և կառավարչական մեծ ծախսեր։
Բանալի փաստեր
Ներքոնշյալ փաստերը ներկայացված են EPS PEAKS-ի հետազոտողների կողմից ։
Ամփոփում
Արտոնությունների կիրառումը կարող է աջակցել եկամուտների միբիլիզացմանը, բարելավել հարկային համակարգի կառուցվածքը և կառավարման արդյունավետությունը ։ Ընդհանրապես հարկային արտոնությունների կիրառման մոդելը կախված է տնտեսական իրավիճակից, կարող է բխել պետության շահերից, հիմք հանդիսանալ արդյունավետ պլանավորման և հարկային ռեֆորմների իրականացման համար։ Վերջերս հայտնաբերվեց, որ հարկային ռեֆորմի իրականացման համար տարածաշրջանների տարբերակումը կախված է երկրի առանձնահատկություններից։ Զարգացող երկրներում տարբերակումն ակնհայտ է, օրինակ՝ գույքահարկը՝ որպես տեղական հարկ, որի միջոցով բարելավվում է ծախսերի կառավարումը և գերակտիվ արդյունաբերության և վերազգային կազմակերպությունների հարկումը ։
Աջակցություն
Ըստ մի շարք քաղաքական փիլիսոփայության՝ հարկերն արդարացված են, քանի որ դրանք ֆինանսավորում են հասարակության համար անհրաժեշտ գործընթացները։ Հավելենք, որ պրոգրեսիվ հարկումը կարող է օգտագործվել տնտեսական անհավասարությունը նվազեցնելու համար։ Ըստ այս տեսակետ՝ ժամանակակից հարկումը օգտակար է հասարակության մեծ մասի և սոցիալական զարգացման համար ։ Այս տեսակետի ներկայացուցիչ Օլիվեր Վենդել Հոլմս Կրտսերը պնդում է, որ «Հարկը քաղաքակրթության գինն է» ։
Սա կարող է քննարկվել նաև ժողովրդավարության ժամանակ, որովհետև պետությունը հարկերը կիրառում է հասարակության որոշման հիման վրա ։ Ամերիկյան հեղափոխության «Ոչ մի հարկում առանց ներկայացուցչության» կարգախոսը ներկայացնում է այս տեսակետը։ Ավանդական պահպանողականների կարծիքով հարկումն արդարացված է որպես քաղաքացիների ընդհանուր պարտականություն, որը պաշտպանվում է օրենքի և գործող մարմինների կողմից։ Պահպանողական տեսակետը ներառում է հանրային ֆինանսների ամենահայտնի ասացվածքը՝ «Հին հարկը լավ հարկ է» ։ Պահպանողականները պնդում են, որ «Ոչ ոք չպետք է խուսափի հարկերից, որպեսզի պետությունը կարողանա հոգալ իր ծախսերը և առաջարկել ավելի շատ ծառայություններ» ։ Սոցիալ-դեմոկրատները սովորաբար կիրառում են ավելի բարձր հարկեր մի շարք ծառայությունների ֆինանսավորման համար, ինչպիսին են առողջապահությունը և կրթությունը, նաև բարեկեցության օգուտները ։ Թոնի Քրոսլենդի և ուրիշների պնդմամբ՝ եկամտահարկի ներուժը սոցիալական ժողովրդավարության հիմնական տարրն է խառը տնտեսությունում ի հակադրություն Մարքսիզմի հասարակական սեփականության պնդմանը ։ Շատ ազատականներ առաջարկում են հարկման նվազագույն շեմ ազատականության պաշտպանության համար։
Անհատների հարկումը, ինչպիսին է եկամտահարկը, հիմնականում արդարացված է հասարակական պայմանագրով և ինքնիշխանությամբ։ Բիզնեսի հարկման պաշտպանությունն արդարացվում է հարկման արդյունավետ մեթոդով, երբ եկամուտն ի վերջո հուսում է դեպի անհատները կամ որոշ դեպքերում արդարացվում է նրանով, որ առևտրային գործընթացները ներառում է ենթակառուցվածքները և որ բիզնեսը հարկվում է հենց սրանց օգտագործման համար ։ Ջորջական տնտեսագետները պնդում են, որ բնական ռեսուրսների հարկման տնտեսական տոկոսադրույքը (հող, հանքանյութեր, ձկնորսություն և այլն) չվաստակած եկամուտ է և ավելի շատ պատկանում է համայնքին, քան անհատներին։ Նրանք պնդում են, որ հողի և բնական ռեսուրսների բարձր հարկը պետությանը վերադարձնում է չվաստակած եկամուտը, բայց մնացած հարկերը՝ ոչ։
Հակադրություն
Քանի որ հարկումը ավելի շատ պարտադրվում է իրավական համակարգով, քան կամավոր կերպով, ինչպիսին է քրաուդֆանդինգը, որոշ քաղաքական փիլիսոփաներ կարծում են, որ հարկումը հանցագործություն է, շորթում, (ստրկություն կամ գույքային իրավունքների ոտնահարում), դաժանություն և պետությունը հարկերը հավաքագրում է՝ կիրառելով ուժ և հարկադրանք ։ Կամավորականները, ինդիվիդուալ անիշխանականները, Օբյեկտիվիստները, անիշխանական կապիտալիստները և ազատականները հարկումը դիտարկում են որպես պետական ագրեսիա (Տես ոչ ագրեսիվության սկզբունքներ)։ Այն տեսակետը, որ ժողավրդավարությունը օրինականացնում է հարկումը մերժվում է նրանց կողմից, ովքեր պնդում են, որ պետության բոլոր տեսակները հիմնականում ճնշող են։ Ըստ Լյուդվիգ ֆոն Միզեսի՝ «հասարակությունը՝ որպես ամբողջություն» չպետք է որոշումներ կայացնի մեթոդաբանական անհատականության շնորհիվ ։ Ազատական հակառակորդները պնդում են, որ պետական պաշտպանությունը, ինչպիսին են քաղաքականությունը և պաշտպանական ուժերը պետք է փոխարինվեն շուկայական այլընտրանքներով, ինչպիսին են անհատական պաշտպանության գործակալությունները, արբիտրաժային տրիբունալները կամ կամավոր ներդրումները ։
Սոցիալիստական տեսակետ
Կարլ Մարքսը պնդում է, որ հարկումը կոմունիզմի դեպքում անհրաժեշտ չէ և չպետք է սպասել «մինչև պետությունը սպառնալիքի առաջ կանգնի»։ Սոցիալիստական տնտեսություններում, ինչպիսին Չինաստանն է, հարկումը փոքր դեր է խաղում, քանի որ պետական եկամուտները ստացվում է ձեռնարկատիրական սեփականությունից և որոշները պնդում են, որ դրամական հարկումը անհրաժեշտ չէ ։ Մինչ հարկման բարոյականությունը կասկածի տակ է, շատ բանավեճեր անդրադառնում են հարկման մեթոդներին և դրանք ասոցացվում են պետական ծախսումների հետ, բայց ոչ հենց հարկման։
Ընտրություն
Հարկային ընտրության թեորեմն այն է, որ հարկ վճարողները պետք է ղեկավարեն, թե ինչպես են իրենց հարկերը տեղաբաշխվում։ Եթե հարկ վճարողներն ընտրեն, թե որ պետական մարմիններն են հավաքագրելու իրենց հարկերը, ապա այլընտրանքային ծախսերի վերաբերյալ որոշումները կներառեն իրենց գիտելիքների մի մասը ։ Օրինակ՝ հարկ վճարողը, ով իր հարկերը բաշխում է հանրային կրթության ֆինանսավորման համար, ավելի քիչ կբաշխի հանրային առողջապահության ֆինանսավորման համար։ Այս տեսության կողմնակիցները պնդում են, որ հարկ վճարողներին թույլ տալով ցուցադրել իրենց նախապատվությունները՝ կապահովագրվի պետության հաջողությունը հանրային բարիքների արտադրության մեջ ։ Սա կարող է դրսևորվել անշարժ գույքի սպեկուլյացիայով, ճգնաժամերով, գործազրկությամբ և հարստությունը կարող է բաշխվել ավելի հավասարաչափ։ Ժոզեֆ Ստիգլիցի Հենրի Ջորջի թեորեմ կանխատեսում է դրա համապատասխանությունը, որովհետև, ինչպես նա նշել է, հանրային ծախսերը մեծացնում են հողի գինը։
Ջորջիստական տեսակետ
Ջորջիզմը (և ջորջիզմ-լիբերալիզմը) պնդում է, որ հարկումը հիմնականում և՛ տնտեսական արդյունավետության և՛ բարոյականության տեսանկյունից պետք է կատարվի տնտեսական տոկոսադրույքի, որոշ դեպքերում հողի արժեքի օգնությամբ։ Տնտեսական տոկոսադրույքի օգտագործման արդյունավետության (ինչպես տնտեսագետները պնդում են  ) պատճառն այն է, որ հարկերին չենք կարող շրջանցել, դրանք չեն առաջացնում անվերադարձ կորուստներ և որ այն խթանները փոխարինում է հողի սպեկուլյացիայով ։ Դրա բարոյականությունը հիմնվում է ջորջիստական նախադրյալների վրա, որ անհատական ունեցվածքն արդարացված է աշխատանքային առարկաների, բայց ոչ հողի և բնական ռեսուրսների համար ։
Ջոն Լոքը պնդում է, որ երբ աշխատանքը միախառնվում բնական ռեսուրսների հետ, որը դրսևորվում է հողի բարելավմամբ, անձնական սեփականությունը արդարացվում է պայմանով, որ պետք է լինի բավարար բնական ռեսուրսներ մյուսների համար ։ Ջորջիստները պնդում են, որ լոքյան նախապայմանը խախտվում է, երբ հողի արժեքը զրոյից բարձր է։ Հետևաբար, մարդկանց բնական ռեսուրսների նկատմամբ հավասար իրավունքների սկզբունքների ներքո այդ հողի սեփականատերը պետք է փոխհատուցի հասարակության մնացած մասին այդ հողի արժեքի չափով։ Այս պատճառով ջորջականները հիմնականում հավատում են, որ այսպիսի վճարները չեն կարող համարվել ճշգրիտ հարկ, բայց ավելի շատ կարող են համարվել վճար կամ փոխհատուցում ։ Սա նշանակում է, որ ջորջականները հարկումը համարում են սոցիալական արդարության գործիք, ի հակադրություն սոցիալ-ժողովրդավարների և սոցիալ-լիբերալների, որոնք հարկումը համարում են որպես նախնական բաշխում կամ ճգրիտ բաշխում ։
Ժամանակակից ջորջականները պնդում են, որ հողը դասական տնտեսագիտական իմաստով իր մեջ ներառում է բնական ռեսուրսները և հետևաբար նաև հանքանյութերը, ջրային պաշարները և էլեկտրամագնիսական դաշտը, որոնք նույնպես գեներացնում են տնտեսական տոկոսադրույք և պետք է փոխհատուցվեն։ Նույն պատճառաբանմամբ դրանցից են համարվում պիգովյան հարկը, որն իրենից ներկայացնում է շրջակա միջավայրի վնասի փոխհատուցում
Լաֆերի կոր
Տնտեսագիտության մեջ Լաֆերի կորը ներկայացնում է հարկման դրույքաչափի և պետական եկամուտների միջև կապը։ Այն օգտագործվում է հարկվող եկամտի առաձգականությունը ցույց տալու համար (հարկվող եկամուտը փոխվում է դրույքափաչի փոփոխության հետևանքով)։ Կորը կառուցվել է փորձի արդյունքում։ Սկզբում նշում ենք հարկային եկամուտների մակարդակը հարկման էքստրեմալ դրույքաչափերի՝ 0%-ի և 100%-ի դեպքում։ Պարզ է, որ 0%-ի դեպքում հարկային եկամուտները զրոյական են, բայց Լաֆերի կորի վարկածն այն է որ հարկային եկամուտները զրոյական են նաև 100% դրույքաչափի դեպքում, քանի որ այդ դեպքում տնտեսվարող սուբյեկտները կդադարեցնեն իրենց գործունեությունը։ Եթե այդ երկու կետերում եկամուտի մակարդակը զրոյական է, ապա համաձայն ծայրահեղ արժեքի թեորեմի՝ պետք է լինի դրույքաչափի գոնե մեկ կետ, որտեղ եկամուտը կհասնի առավելագույն մակարդակի։ Լաֆերի կորը ներկայացվում է գծապատկերի միջոցով, որը սկսում է 0%-ից, որտեղից սկսած զրոյական եկամուտն աճում է մինչև իր առավելագույն կետը, որտեղ կիրառվում է հարկի միջին դրույքաչափ, այնուհետև կրկին եկամուտը նվազում է մինչև զրոյական կետը, որտեղ հարկի դրույքաչափը 100% է։
Լաֆերի կորի եզրակացությունն այն է, որ աճող հարկային դրույքաչափը որոշակի կետից հետո կարող է դառնալ անարդյունավետ հետագա հարկային եկամուտների հավաքագրման համար։ Ցանկացած տնտեսությունում Լաֆերի կորի արժեքները կարելի է որոշել և որոշ արժեքներ երբեմն կարող են լինել հակասական։ Պալգրևյան նոր տնտեսագիտական բառարանում զեկուցվում է, որ 70% միջին դրույքաչափի դեպքում եկամուտների մաքսիմալացման հաշվարկը տարբերվում է ։
Օպտիմալ
Շատ պետություններ հավաքագրում են ավելի շատ եկամուտներ, քան կապահովեն չխեղաթյուրող հարկերը կամ այն հարկերը որոնք կրկնապատկում են շահույթը։ Հարկային օպտիմալ համակարգը տնտեսագիտության առանձին ճյուղ է, որը որոշում է՝ ինչպես պետք է հարկերը կիրառվեն գոնե ծածկելու համար անվերադարձ ծախսեր կամ ինչպես պետք է հարկերն ապահովեն սոցիալական բարեկեցության առավելագույն արդյունք ։ Ռեմսիի խնդիրը վերաբերվում է անվերադարձ ծախսերի մինիմալացմանը։ Քանի որ անվերադարձ ծախսերը կապված են առաջարկի և պահանջարկի առաձգականության հետ։ Դա նշանակում է, որ եթե որևէ ապրանքի նկատմամբ կիրառվում են հարկման բարձր դրույքաչափեր, և այդ ապրանքի առաջարկը և պահանջարկը առաձգական չեն, ապա այդ դեպքում կառաջանան անվերադարձ ծախսեր։ Որոշ տնտեսագետներ ձգտում են կիրառել հարկային օպտիմալ դրույքաչափեր, որը հնարավորին չափ ստեղծում է տնտեսական հավասարություն։ Եթե անհատը տարբերակում է եկամուտը շահույթիվ, ապա եկամտի օպտիմալ բաշխման համար կկիրառվի պրոգրեսիվ եկամտահարկ։ Միրլեսի օպտիմալ եկամտահարկը մարամասնում է պրոգրեսիվ եկամտահարկի օպտիմալ մոդելը։ Վերջին տարիներին օպտիմալ հարկման թեորեմի վավերությունը քննարկվում է քաղաքական տնտեսագետների կողմից ։
Դրույքաչափեր
Հարկերը գանձվում են հարկային դրույքաչափի միջոցով։ Կաևոր է սահմանային տոկոսադրույքի և արդյունավետ հարկային տոկոսադրույքի սահմանումը։ Արդյունավետ տոկոսադրույքը իրենից ներկայացնում է համախառն հարկի մեծությունը, մինչդեռ սահմանային տոկոսադրույքն այն տոկոսադրույքն է, որը վճարվում է վերջին միավոր եկամտի համար։ Օրինակ՝ եթե եկամտահարկի դրույքաչափը 5% է 0-50.000 դոլար եկամուտի համար, 10% 50․000-100․000 դոլարի համար և  15% 100․000 դոլարից ավել եկամտի համար, հարկ վճարողը, որն ունի 175․000 դոլար եկամուտ կվճարի 18․750 դոլար հարկ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հարկում Կատեգորիա:Հարկեր
(4160) Սաբրինա-Ջոն
(4160) Սաբրինա-Ջոն (Sabrina-John), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1989 թվականի հունիսի 3-ին Էլեանոր Հելինի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,453625 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,2302 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,677 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1403,82 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,256444 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 5,05° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1989 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էլեանոր Հելինի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Բոսնիա և Հերցեգովինայի ազգային թանգարան
Հիմնադրվել է 1888 թվականին, իսկ ստեղծման գաղափարը ծագել է 1850-ական թվականներին։ 1913 թվականին չեխ ճարտարապետ Կարել Պարժիկի նախագծով կառուցվել է թանգարանի ներկայիս շենքը։ Այն սիմետրիկ չորս տաղավարներից բաղկացած շինություն է, որի ճակատամասը իտալական վերածննդի ոճով է։ Չորս տաղավարներում տեղակայված են հնագիտական, ժողովրդագրական, բնագիտական բաժիններ ու գրադարան։
Բոսնիական պատերազմի ժամանակ խիստ ավերածությունների պատճառով թանգարանը մի քանի տարով փակվել էր, այնուհետև վերաբացվել։
Թանգարանը մշակութային ու գիտական հաստատություն է, որն ընդգրկում է բազմազան ոլորտներ` հնագիտություն, արվեստագիտություն, ժողովրդագրություն, աշխարհագրություն, պատմություն և բնական գիտություններ։ Թանգարանում պահվում է Սարաևոյի Ագադան, որը նկարազարդ ձեռագիր է` սեֆարդյան հրեաների հնագույն փաստաթուղթը։ Այն հրեական ագադա (աղոթագիրք) է, հրատարակվել է 1350 թվականին։
Թանգարանն ունի գրադարան, որում պահվում է մոտ 162.000 գիրք ։
2012 թվականի հոկտեմբերի 4-ին թանգարանը փակվել է ֆինանսական խնդիրների պատճառով ։ 2015 թվականին վերաբացվել է։
Թանգարանի ստեղծում
Թանգարանը մշակութային, գիտական հաստատություն է։ Չնայած այն նախատեսված է եղել ստեղծել դեռևս 1850 թվականին օսմանցիների կողմից, որոնք այդ ժամանակ իշխել են Սարաևոյում, նախագիծն իրականություն է դարձել միայն Ավստրո-Հունգարիայի տիրապետության շրջանում, որը 1878 թվականին թուրքերից գրավել էր ներկայիս Բեսնիայի և Հերցեգովինայի տարածքները ։
1888-1913
Ավստրո-Հունգարիայի վարած քաղաքականության նպատակներից մեկը գրագիտության մակարդակի բարձրացումն ու եվրոպական կրթական ստանդարտին համապատասխանելն էր։ Նրանց ղեկավարությամբ 1888 թվականի փետրվարի 1-ին ձևավորվել է Թանգարանային միությունը, որը հետագայում վերածվել է թանգարանի։ Թանգարանի առաջին տնօրենը եղել է Կոստա Հյորմանը` Ավստրո-Հունգարիայի կառավարության խորհրդականը։ Նրա ղեկավարությամբ թանգարանային հավաքածուն, հատկապես բնագիտության ու հնագիտության բաժինը հարստացել է։ 20-ական թվականների սկզբին թանգարանի հավաքածուն արդեն դժվարությամբ էր տեղավորվում նախկին շինության մեջ։ 1908 թվականին սկսվել է նոր շենքի շինարարությունը հավաքածուն ամբողջությամբ տեղավորելու համար։ Նոր շենքի կառուցումն ավարտվել է 1913 թվականին, և թանգարանը պաշտոնապես բացվել է նույն թվականի հոկտեմբերի 4-ին։ Այդ ընթացքում թանգարանը ֆինանսավորվել է կրթության ու մշակույթի բաժանմունքի կողմից, ինչպես նաև անհատական նվիրատվությունների, բարեգործական միջոցառումների շնորհիվ, որոնք կազմակերպել է Թանգարանային միությունը ։
1913-1991
1913 թվականին նոր շենքում թանգարանի գործելուց հետո պատմությանը, աշխարհագրությանը, հնագիտությանը (ախապատմական, անտիկ, միջնադարյան), ազգագրությանը, արվեստի պատմությանը, ինչ-որ չափով նաև լեզվին, գրականությանը, վիճակագրությանը և գրադարանավարությանը նվիրված հավաքածուները տեղաբաշխվել են չորս մասնաբաժիններում` հնագիտություն, ազգագրություն, բնագիտություն և գրադարան։
1914 թվականին սկսվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմը, և թանգարանը դադարեցրել է իր գործունեությունը։ Պատերազմի ավարտից հետո` 1918 թվականին, որին հաջորդել է հարավային սլավոնների առաջին միությունը, թանգարանը վերսկսել է իր գործունեությունը սերբերի, խորվաթների ու սլովենների թագավորության վարչակարգի ներքո, որը հետագայում հայտնի դարձավ Հարավսլավիա անունով։ Երկու պատերազմների միջև ընկած ժամանակահատվածում Բոսնիայում ու Հերցեգովինայում մշակույթին քիչ ուշադրություն է հատկացվել, և Ազգային թանգարանի ֆինանսավորումը պակասել է ։
Գեղերեցիկ
Գեղերեցիկ կամ Նիգիդեհ, միջնադարյան խոշոր հայաբնակ գյուղ Մեծ Հայքի Վասպուրական աշխարհի Գողթն գավառում, ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Որդուարի շրջանի տարածքում։ Գտնվում էր Ագուլիսի ձորի ամենավերին հատվածում, ձորի հյուսիսային կողմի մի ապառաժոտ վայրում։ Ընդգրկել է մոտ 40-50 բնակելի և այլ շինություններ։ Այժմ լքված և ավերակների է վերածված ։
Բոսնիա և Հերցեգովինայի ազգային թանգարան
1992-1995
Բոսնիական պատերազմի սկսվելուց հետո 1992-1995 թվականներին թանգարանի գործունեության ակտիվ շրջանն ավարտվում է. թանգարանի շինությունը վնասվում է։ Հրետանային արկերը ընկնում են տանիքին, մոտ 300 պատուհան ջարդվում է, թանգարանի շատ պատեր գրեթե ոչնչացվում են։ Թանգարանային նմուշները և արխիվները, որոնք հնարավոր չէին թաքցնել, ենթարկվում են վնասաբեր տարրերի ազդեցությանը։ Թանգարանի այդ ժամանակվա տնօրեն Ռիզո Սիյարին մահացել է հերթական արկի պայթյունից 1993 թվականի դեկտեմբերի 10-ին, երբ փորձել է պլաստիկե թաղանթով փակել թանգարանի պատերի անցքերը ։
Գեղերեցիկ
Գեղերեցիկից 2,5-3 կմ դեպի հյուսիս, լեռնալանջի հարթ վայրում գտնվում է գյուղի այսպես կոչված «Սրբատեղիի արոտավայրը», որի շրջակայքում կան 15-17 հաստաբուն ծառեր, սրբատեղ-մատուռի ավերակների հետքեր ։
Բոսնիա և Հերցեգովինայի ազգային թանգարան
1995 թվականից հետո
Պատերազմի ավարտից հետո թանգարանը բազմաթիվ նվիրատվությունների, ներդրումների շնորհիվ վերսկսել է իր գործունեությունը։ Դրամական միջոցներ են տրամադրել Մշակույթի պահպանության ինստիտուտը, Բոսնիա և Հերցեգովինայի պատմական ու բնության ժառանգության ֆոնդը, ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն, կրթության դաշնային նախարարությունը, գիտության, մշակույթի ու սպորտի նախարարությունները, Սարաևոյի պլանավորման ու կառուցման ինստիտուտը, Սարաևոյի խաղաղության միջազգային կենտրոնը, շվեյցարական թանգարանները, Շվեյցարիայի ազգային թանգարանը (Ցյուրիխ), Օսլոյի Norks Folkesmuseum թանգարանը, Շվեդական մշակույթի ֆոնդը, Պատմության թանգարանը, Ազգագրության թանգարանը, Իսլամական արվեստի թանգարանը և բազում այլ թանգարաններ  ։
Գեղերեցիկ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Որդուարի շրջանի լքված բնակավայրեր
Բոսնիա և Հերցեգովինայի ազգային թանգարան
1995 թվականից հետո
2012 թվականի հոկտեմբերի 4-ին Բոսնիա և Հերցեգովինայի ազգային թանգարանը փակվել է ։ Որպես հիմնական պատճառ մատնանշվել են ֆինանսական խնդիրները, չնայած դրան նպաստել են քաղաքական ու մշակութային խնդիրները ։ Թանգարանի փակման դեմ ուղղված ցույցեր ու բողոքի գործողություններ են տեղի ունեցել, ակտիվիստները պահանջել են գործարկել թանգարանը ։
Թանգարանը վերաբացվել է 2015 թվականի սեպտեմբերին` մեծ մասամբ շնորհիվ ԱՄՆ-ի դեսպանության նվիրատվության։
Հնագիտության բաժին
Հնագիտության բաժինը ներառում է նախնադարյան հասարակության, հին պատմության, միջնադարյան պատմության, փաստաթղթերի ու լաբորատորիայի բաժանմունքները։ Հնագիտական հավաքածուի նմուշները արձանագրում են Բոսնիա և Հերցեգովինայի տարածքում մարդկային կյանքի գործունեության բոլոր կողմերը վաղ քարե դարից մինչև ուշ միջնադար։ Ցուցանմուշները հավաքվել են պեղումների ժամանակ, որոշ նմուշներ էլ ձեռք են բերվել փոխանակման, նվիրատվության ու գնման միջոցով ։
Բնագիտության բաժին
Բնագիտության բաժինը ներկայացնում է երկրի աշխարհագրությունը, կենդանական ու բուսական աշխարհը։ Այն ներառում է մոտ երկու միլիոն տարբեր նմուշներ, որոնք ձեռք են բերվել դաշտային հետազոտությունների, պեղումների, ինչպես նաև փոխանակման, նվիրատվության ու գնման միջոցով։ Բաժինը բաղկացած է աշխարհագրության, կենդանաբանության ու բուսաբանության ենթաբաժանմունքներից ։
Ազգագրության բաժին
Ազգագրության բաժինը պատասխանատու է Բոսնիայի ու Հերցեգովինայի ժողովուրդների մշակույթների սոցիալական, հոգևոր, նյութական արժեքների պահպանության, ցուցադրության ու ուսումնասիրության համար։ Ազգագրական հավաքածուի նմուշների հավաքագրումը սկսվել է թանգարանի հիմնումից հետո ազգագրական արժեքավոր մի քանի նմուշների գնման միջոցով, ինչպիսիք էին որոշ տարազներ։ Բաժինը զբաղվում է թանգարանագիտական աշխատանքներով, գիտահետազոտական ու դաստիարակչական գործունեությամբ ։
Գրադարան
Ազգային թանգարանի գրադարանը հիմնադրվել է 1888 թվականին որպես Բոսնիա և Հերցեգովինայի գիտական առաջին գրադարան։ Այն ներառում է շուրջ 250.00 հրատարակություն (գիրք, թերթ, ամսագիր), որոնք առնչվում են հնագիտությանը, պատմությանը, բանահյուսությանը, բուսաբանությանը, կենդանաբանությանը, թանգարանագիտությանը։ Գրադարանը իրականացնում է հրատարակումների փոխանակում շուրջ 341 հաստատությունների հետ ։
Թանգարանի «Բանբեր»
«Բոսնիա և Հերցեգովինայի ազգային թանգարանի բանբերը» (Glasnik Zemaljskog Muzeja Bosne i Hercegovine) երկրի գիտամեթոդական հնագույն ամսագիրն է։ Նրա առաջին համարը լույս է տեսել 1889 թվականի հունվարին։ «Բանբերը» լույս է տեսնում եռամսյակը մեկ։ Նրա առաջին խմբագիրը եղել է Կոստա Հյորմանը։
Հատուկ ցուցանմուշներ
Սարաևոյի Ագադան (աղոթագիրք) հրեական 600-ամյա հնություն ունեցող ձեռագիր է, Բոսնիայի ամենից արժեքավոր ցուցանմուշներից մեկը։ Այն պահվում է լավ պաշտպանված ցուցապակու տակ ։ Ձեռագիրը հորթի սպիտակ կաշվից է, այն պատրաստվել է Իսպանիայի երբեմնի ծաղկուն հրեական համայնքի ջանքերով։ Ձեռագրում ներկայացված են աշխարհի արարման իրադարձություններից մինչև հրեաների դուրսբերումը Եգիպտոսից ու Մովսեսի մահը։ Ձեռագիրը գնահատվում է 700 միլիոն դոլար. Он оценивается в сумму более 700 миллионов долларов :
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի տեսարժան վայրեր Կատեգորիա:Ազգային թանգարաններ Կատեգորիա:1850 հիմնադրումներ
Կուքի
Կուքի կամ Կոնք (այժմ կոչվում է՝ Կուքու Kükü), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շահբուզի շրջանում։
Պատմական աղբյուրներում հիշատակվում է XIII դարից։ Եղել է Շահապունիքի հոգևոր և մշակութային նշանավոր կենտրոնը (այստեղ գրված բազմաթիվ ձեռագրերից մի քանիսը Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվ. Մատենադարանում են)։ Կուքիում եղել են Ս. Նշան վանքը (XIII դ.), Ս. Հազարաղբյուրաց, Կաթողիկե, Ս. Գրիգոր, Ս. Ստեփանոս, Ս. Աստվածածին և Ս. Վարդան եկեղեցիները։ Պահպանվել են միայն Ս. Նշան վանքի ավերակները, որի եկեղեցին արտաքուստ ուղղանկյուն, ներքուստ խաչաձև, եռաբսիդ, չորս անկյուններում ուղղանկյուն ավանդատներով, գմբեթավոր փոքր կառույց է։ Միակ մուտքը արևմուտքից է և բացվում է դեպի կից, երկու զույգ որմնամույթերով, թաղածածկ գավիթը (XIV դ.)։ Արևմտյան ավանդատների մուտքը գավթից է։ Եկեղեցուց հս–արմ. կա մի թաղածածկ շինություն (XIII դ.), որը հավանաբար եղել է վանքի գրատունը։
Ամբոն (քաղաք)
Ամբոն (Ambon), քաղաք Ինդոնեզիայում, Մոլուքու նահանգ ի վարչական կենտրոնը։ Գտնվում է Ամբոն կղզու հարավային մասում։
Բնակչությունը` 444 797 բնակիչ (2017) ։
1942 թվականի հունվար-փետրվարին քաղաքի մոտակայքում տեղի է ունենում Ամբոնի ճակատամարտը` մի կողմից ճապոնական, մյուս կողմիս հոլանդական և ավստրալիական զորքերի միջև (քաղաքը այդ ժամանակ մտնում էր Հոլանդական արևելահնդկական ընկերության կազմի մեջ)։ 1950 թ. քաղաքը կարճ կյանք ունեցած, ինքնահռչակ Մոլուքու-Սալաթան հանրապետության մայրաքաղաքն էր։
2008 թվականի դեկտեմբերի 14 ին Ամբոնից ոչ հեռու տեղի է ունենում երկրաշարժ` 5,2 (Ռիխտերի սանդղակով) մագնիտուդով։ Էպիկենտրոնը գտնվում էր քաղաքից 190 կմ հյուսիս-արևելք։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ինդոնեզիա Կատեգորիա:Ինդոնեզիայի պատմություն Կատեգորիա:Ինդոնեզիայի բնակավայրեր
Մալդիվներ
Մալդիվներ (դիվեհերեն՝ Dhivehi Raa'je), պաշտոնապես Մալդիվների Հանրապետություն (Dhivehi։ Dhivehi Raa'jeyge Jumhooriyya), նաև հաճախ անվանում են Մալդիվյան կղզիներ, Հնդկաստանից դեպի հարավ 26 ատոլների վրա գտնվող պետություն Հնդկական օվկիանոսում։ Մալդիվյան հանրապետությունը գտնվում է ավելի քան 1192 կորալային կղզիների վրա. հեշտ կառավարման նկատառումներով՝ երկիրը բաժանված է 19 «ատալների»։ Մալդիվին փոքր կղզյակների հիանալի մոզայկա է, որոնք հիացնում են իրենց ձյունափայլ ավազներով լողափերով, արավենիներով և մաքուր ու տաք ջրով։ Մեկ կղզին հնարավոր է շրջանցել մի քանի րոպեի ընթացքում։ Այդ բազմաթիվ կղզիներից միայն 70 ունեն հյուրանոցներ և այլ անհրաժեշտ ինֆրաստրուկտուրաներ։ Շատ կղզիներ անմարդաբնակ են, և միայն տեղի ձկնորսներն են այցելում այնտեղ։