cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Քերոլ Գիլիգան
Գիլիգանը Նյու Յորքի համալսարանի հումանիտար գիտությունների և կիրառական հոգեբանության պրոֆեսոր է, Հարվարդի համալսարանի Գենդերային հետազոտությունների ամբիոնի նախագահ (1997-2002) և մինչև 2009 թվականը հրավիրյալ պրոֆեսոր էր Քեմբրիջի համալսարանի Գենդերային հետազոտությունների կենտրոնում և Հիսուս քոլեջում։ Նա հայտնի է իր հեղափոխություն սկսած փոքրիկ գրքով` «Այլ ձայնով» (In a Different Voice, 1982) գրքով, որում քննադատել է Լոուրենս Կոլբերգի բարոյական զարգացման փուլերը։
1996 թվականին Time ամսագիրը նրան դասել է Ամերիկայի 25 ամենաազդեցիկ մարդկանց շարքին ։ Նա համարվում է խնամքի էթիկայի դպրոցի հիմնադիր։
Նախապատմություն և ընտանեկան կյանք
Գիլիգանը ստացել է B.A. Սվարթմոր քոլեջի անգլիական գրականության մեջ մագիստրոսի բարձրագույն կոչում (summa cum laude), Ռեդքլիֆ քոլեջի կլինիկական հոգեբանության մագիստրոսի կոչում և Ph.D. Հարվարդի համալսարանի սոցիալական հոգեբանության ոլորտում, որտեղ նա գրել է իր դոկտորական ատենախոսությունը` «Գայթակղության պատասխաններ. դրդապատճառների վերլուծություն» ։
Նա ամուսնացած է Ջեյմս Գիլիգանի հետ, բժիշկ, ով ղեկավարել է Հարվարդի բժշկական դպրոցի բռնության ուսումնասիրության կենտրոնը ։
Ջեյմսն ու Քերոլը ունեն երեք երեխա՝ Ջոնաթանը, Տիմոթին և Քրիստոֆերը։ Ջոնաթան Գիլիգանը Երկրի և շրջակա միջավայրի գիտությունների դոցենտ է և Վանդերբիլտի համալսարանի քաղաքացիական և բնապահպանական ճարտարագիտության դոցենտ։ Ջոնաթանը նաև համագործակցել է իր մոր հետ՝ գրելով «Ալ տառը» պիեսը (Հոթորնի The Scarlet Letter վեպի ֆեմինիստական ադապտացիա) և «Փերլ» օպերայի լիբրետոն ։
Թիմոթի Գիլիգանը Քլիվլենդի կլինիկայի Տաուսիգ քաղցկեղի ինստիտուտի կրթության գծով փոխնախագահն է և բժշկագիտության դոցենտ ։ Քրիստոֆեր Գիլիգանը Բրիգամ և Կանանց հիվանդանոցի (Brigham and Women's Hospital- BWH) գլխավոր բժշկի տեղակալն է և Բրիգամ և Կանանց ողնաշարի կենտրոնի տնօրենը։
Գործունեություն
Քերոլն իր ուսուցչական գործունեությունը որպես դասախոս սկսել է Չիկագոյի համալսարանում 1965-1966 թվականներին՝ դասավանդելով Ժամանակակից սոցիալական գիտության ներածություն։ Այնուհետև նա դասախոս է դարձել Հարվարդի համալսարանում 1967 թվականին՝ դասախոսելով հանրակրթության թեմայով։ 1971 թվականին Հարվարդի կրթության բարձրագույն դպրոցի ասիստենտ դառնալուց հետո նա այնտեղ պաշտոնավարել է 1988 թվականին՝ որպես լրիվ պրոֆեսոր։ Գիլիգանը երկու տարի դասավանդել է Քեմբրիջի համալսարանում (1992-1994 թթ.) որպես Ամերիկայի պատմության և ինստիտուտների Փիթ պրոֆեսոր և որպես հասարակական և քաղաքական գիտությունների գծով պրոֆեսոր։ 1997 թվականին նա դարձել է Հարվարդի Պատրիսիա Ալբջերգ Գրեհեմի (Patricia Albjerg Graham) Գենդերային հետազոտությունների ամբիոնի նախագահ ։ 1998 թվականից մինչև 2001 թվականը նա եղել է Մեյերի հրավիրյալ պրոֆեսոր, իսկ ավելի ուշ՝ հրավիրյալ պրոֆեսոր Նյու Յորքի համալսարանի իրավաբանական դպրոցում։
Գիլիգանն ի վերջո լքել է Հարվարդը 2002 թվականին՝ միանալու Նյու Յորքի համալսարանին որպես Կրթության և Իրավագիտության դպրոցի լիիրավ պրոֆեսոր։ Նա նաև հրավիրյալ պրոֆեսոր էր Քեմբրիջի համալսարանում՝ Գենդերային հետազոտությունների կենտրոնում 2003-2009 թվականներին ։
Գիլիգանը ուսումնասիրել է կանանց հոգեբանությունը և աղջիկների զարգացումը և իր ուսանողների հետ համահեղինակել կամ խմբագրել է մի շարք տեքստեր ։ Նա ներդրել է «Քույրությունը հաճելի է. Հանգիստ հեղափոխություն հոգեբանության մեջ» պիեսը 2003 թվականի «Քույրությունը հավերժ է. կանանց անթոլոգիան նոր հազարամյակի համար» անթոլոգիայում, որը խմբագրվել է Ռոբին Մորգանի կողմից ։ Նա հրապարակել է իր առաջին վեպը՝ «Կիրա»-ն 2008 թվականին ։ 2015 թվականին Գիլիգանը մեկ կիսամյակ դասավանդել է Աբու Դաբիի Նյու Յորքի համալսարանում ։
Հոգեբանություն
Գիլիգանը հայտնի է Լոուրենս Կոլբերգի հետ նրա Բարոյական զարգացման փուլերի աշխատանքով, ինչպես նաև փուլերի նկատմամբ նրա մոտեցման քննադատությամբ։ Որպես Կոլբերգի հետազոտող օգնական՝ Գիլիգանը պնդում էր, որ Լոուրենս Կոլբերգի բարոյական զարգացման փուլերը տղամարդկային ուղղվածություն ունեն, ինչը սահմանափակում է կանանց համար ընդհանրություն ունենալու նրանց կարողությունը։ Մի հոդվածում, որտեղ Գիլիգանը կրկին անդրադարձել է Այլ ձայնով գրքին, նա մեկնաբանել է."Ես խոսեցի կանանց և բարոյականության մասին 1960-ականների վերջին` մի ժամանակ ԱՄՆ-ում, երբ եղավ քաղաքացիական իրավունքների շարժում, հակապատերազմական շարժում, միջուկային զենքի մթնոլորտային փորձարկումները դադարեցնելու շարժում, աղքատությանը վերջ տալու շարժում, կանանց շարժում և գեյ-ազատագրական շարժում։ Ես դասավանդում էի Հարվարդում Էրիկ Էրիկսոնի՝ ֆրոյդյան ավանդույթներով աշխատող հոգեվերլուծաբանի և Պիաժեի ավանդույթներով աշխատող ճանաչողական-զարգացման հոգեբան Լոուրենս Կոլբերգի հետ։ Այս բոլոր տղամարդկանց՝ Ֆրոյդին և Էրիկսոնին, Պիաժեին և Կոլբերգին, կանայք թերզարգացած էին թվում ։"Գիլիգանն առաջարկեց կանանց բարոյական զարգացման փուլերի իր տեսությունը՝ հիմնվելով բարոյական ձայների մասին իր գաղափարի վրա։ Ըստ Գիլիգանի՝ կան երկու տեսակի բարոյական ձայներ՝ արական և իգական։ Արական ձայնը «տրամաբանական և անհատականական» է, ինչը նշանակում է, որ բարոյական որոշումների մեջ շեշտը դրվում է մարդկանց իրավունքների պաշտպանության և արդարության պահպանման վրա։ Կանացի ձայնն ավելի շատ շեշտը դնում է միջանձնային հարաբերությունների պաշտպանության և այլ մարդկանց մասին հոգ տանելու վրա։ Այս ձայնը կենտրոնանում է «խնամքի հեռանկարի» վրա , որը նշանակում է կենտրոնանալ անհատի կարիքների վրա՝ էթիկական որոշում կայացնելու համար։ Գիլիգանի համար Կոլբերգի բարոյական զարգացման փուլերը շեշտում էին տղամարդկային ձայնը, ինչը դժվարացնում էր կնոջ բարոյական զարգացումը ճշգրիտ գնահատելը ձայների անհամապատասխանության պատճառով։ Գիլիգանը պնդում է, որ անդրոգինիան կամ արականի և կանացի ինտեգրումը լավագույն միջոցն է մարդու ներուժն իրացնելու համար։ Կանանց բարոյական զարգացման Գիլիգանի փուլերը ցուցադրվել են բիզնես միջավայրերում՝ որպես բացատրություն աշխատավայրում էթիկական խնդիրների լուծման տարբեր ձևերի՝ տղամարդկանց և կանանց համար ։
Գիլիգանը զարգացրեց բարոյական զարգացման իր փուլերը՝ այն գաղափարով, որ կանայք բարոյական և էթիկական որոշումներ են կայացնում՝ հիմնվելով այն բանի վրա, թե ինչպես կազդեն ուրիշների վրա։ Նա հետևում էր Կոլբերգի նախապայմանական կամ պրեկոնվենցիոնալ, պայմանական կամ կոնվենցիոնալ և հետպայմանական կամ պոստկոնվենցիոնալ բարոյականության փուլերին, բայց նա հիմնեց իր հետազոտությունը կանանց և ոչ թե տղամարդկանց հետ, ինչը հոգեբանական տեսության հիմնական առաջընթացն էր ։ Այս երեք փուլերն ունեն նաև երկու անցում բարոյականության երեք քայլերի միջև։ Փուլերը հետևյալն են.
In a Different Voice -ում Գիլիգանը խորանում է Կոլբերգի և կանանց բարոյական զարգացման փուլեը քննադատելով և դա ձեռքբերումներից մեկն էր, որը նրան դրեց ֆեմինիստական շարժման առաջնագծում ։
Ստեղծագործական ընտրանի
Որպես ֆեմինիստ՝ Գիլիգանը բազմաթիվ աշխատանքներ ունի կանանց, հատկապես դեռահասության շրջանում աղջիկների մասին ։
Այլ ձայնով
Այս տեսությունն ավելի մանրամասն ուսումնասիրելու համար Գիլիգանն իր հետազոտությունն անցկացրեց հարցազրույցի մեթոդով։ Նրա հարցերը կենտրոնացած էին սեփական անձի, բարոյականության և այն մասին, թե ինչպես են կանայք լուծում կոնֆլիկտների և ընտրության հարցերը։ Նրա երեք ուսումնասիրությունները, որոնց նա հղում է անում աշխատության ընթացքում, էին քոլեջի ուսանողի ուսումնասիրությունը (բարոյական զարգացում), աբորտի որոշումների ուսումնասիրությունը (կոնֆլիկտի փորձ) և իրավունքների և պարտականությունների ուսումնասիրությունը (տարբեր տարիքի տղամարդկանց և կանանց մոտ սեփական անձի և բարոյականության հասկացություններ) ։ Այս ուսումնասիրություններից Գիլիգանը ձևավորեց իր խնամքի էթիկայի շրջանակը։
Գիլիգանը նաև մեկնաբանություն է անում այն մասին, թե ինչպես ներկայիս տեսությունն այնքան էլ հեշտ չի կիրառել կնոջ տեսակետը դիտարկելիս։ Նա օգտագործում է Ֆրոյդին որպես իր առաջին օրինակ, քանի որ նա ապավինում էր «տղամարդկանց կյանքի պատկերացումներին՝ գծելով մարդկային աճի ընթացքը»։ Այնուամենայնիվ, դրանով իսկ Ֆրոյդն ամեն կերպ ձգտում էր իր աշխատանքը կիրառել նաև կանանց փորձառությունների վրա։ Գիլիգանը շարունակում է թիրախավորել ֆեմինիստական հեռանկարի այս բացակայությունը՝ նայելով երկու դեռահաս երեխաների սցենարին։ Օգտագործելով Կոլբերգի բարոյական զարգացման վեց փուլերը՝ Գիլիգանը փորձում է վերլուծել և՛ տղայի, և՛ աղջկա պատասխանները այն հարցին, թե արդյոք տղամարդը պետք է դեղ գողանա իր կնոջը փրկելու համար։ Գիլիգանը հասկանում է, որ աղջկա պատասխանները կարծես թե նրան հասունության աստիճանով ավելի ցածր է դասում, քան տղային։ Այնուամենայնիվ, Գիլիգանը պնդում է, որ սա հետևանք է այն բանի, որ երեխաները տեսնում են երկու տարբեր բարոյական խնդիրներ։ Տղան դա դիտարկում է որպես տրամաբանության խնդիր, մինչդեռ աղջիկը կարծես թե դա դիտարկում է որպես մարդկային հարաբերությունների խնդիր։ Գիլիգանը նշում է, որ Կոլբերգի բացատրությունը պատճառ է տալիս, թե ինչու է տղայի տեսակետն ավելի հասուն, բայց ոչ մի պատճառ չի տալիս, թե ինչու աղջկա տեսակետը կարող է նույնքան հասուն լինել այլ առումներով՝ ենթադրելով, որ Կոլբերգի համակարգը չի վերաբերում բոլորին։
Հակառակ սեռի երկու նոր մասնակիցների միջև երկրորդ հարցազրույց անցկացնելիս նա հայտնաբերում է նմանատիպ արդյունքներ, որտեղ աղջիկը իրավիճակն ավելի քիչ է գնահատում տրամաբանության տեսանկյունից, բայց ավելի շատ մարդկային հարաբերությունների ցանցի տեսանկյունից։ Գիլիգանը եզրափակում է այս բաժինը, ասելով, թե Ֆրոյդը ոչ միշտ է ճիշտ, երբ ասում է, որ աղջիկների մոտ սեռական հասունացման ժամանակ նարցիսիզմի ուժեղացում է նկատվում, այլ որ նրանք զարգացնում են խնամքի ավելի խորը հեռանկար և «ես-ի հանդեպ նոր արձագանքում» ։
Ավելին, Գիլիգանը ներկայացնում է Այլ ձայնով աշխատությունը բացատրելով, որ «այլ ձայնը, որը ես նկարագրում եմ, բնութագրվում է ոչ թե սեռով, այլ թեմայով։ Դրա կապը կանանց հետ էմպիրիկ դիտարկում է և հիմնականում կանանց ձայների միջոցով է, որ ես հետևում եմ դրա զարգացմանը։ Բայց այս ասոցիացիան բացարձակ չէ, և արական և իգական ձայների միջև հակադրությունները ներկայացված են այստեղ՝ ընդգծելու երկու մտածելակերպերի միջև տարբերությունը և կենտրոնանալու մեկնաբանության խնդրի վրա, այլ ոչ թե սեռերի մասին ընդհանրացում ներկայացնելու համար» ։ Անկախ այն բացահայտումներից, որ Գիլիգանն արել է իր ուսումնասիրությունից, նրա խնամքի էթիկան և նրա ուսումնասիրության ուժը կոչ են արել ապագա հետազոտողներին ընդլայնել ուսումնասիրությունների շրջանակը և ավելի շատ դիտարկել նաև խաչմերուկայնությունը։
Հաճույքի ծնունդը. սիրո նոր քարտեզ
«Հաճույքի ծնունդը» (The Birth of Pleasure) գրքում Գիլիգանը ստուգում է իր գաղափարները, թե որն է սեր գտնելու լավագույն միջոցը Ադամի և Եվայի, Կուպիդոնի, Աննա Ֆրանկի պատմական պատմությունների և Օնդաժեի «Անգլիացի պացիենտը» վեպի Ալմասիի և Քեթրինի դատապարտված սիրո միջոցով։ Գիլիգանը գրում է, թե ինչու են մարդիկ այդքան ցավ ապրում սիրո մեջ հաճույք գտնելուց առաջ։ Գիլիգանը մտորում է սիրո ուժի մասին և թե ինչպես է այն խախտում իրերի կարգը։ Իր ամբողջ գրքում նա մտածում է, թե ո՞րն է սեր գտնելու լավագույն միջոցը։
Մերիլին Ն. Մեցլի «Հաճույքի ծնունդը» գրքի ակնարկում նա ասում է."Գիլիգանի գիրքը ցույց է տալիս սիրո ուղին, երբ նա ուսումնասիրում է երեխաների հաղորդակցությունը և ճգնաժամի մեջ գտնվող զույգերին, և համոզիչ կերպով պնդում է, որ ազատ սիրելու և իսկական ապրելու երեխայի բնածին կարողությունը արգելակվում է հայրիշխանական կառուցվածքով։ Գիլիգանը ցույց է տալիս, թե ինչպես են ծնողները և հայրիշխանական մշակույթը ուժեղացնում աղջիկների ձայնի կորուստը՝ միաժամանակ պարտադրելով և ամաչեցնելով որդիներին տղամարդկային վարքագծի մեջ, որը բնութագրվում է հաստատակամությամբ և ագրեսիվությամբ։ Աղջիկները կամ տղաները, ովքեր մարտահրավեր են նետում այս համակարգին և ստանձնում հակառակ սեռի դերը, խստորեն պատժվում են մշակույթի կողմից ։"
Հանդիպում խաչմերուկում՝ կանանց հոգեբանություն և աղջիկների զարգացում
Գիլիգանը գրել է «Հանդիպում խաչմերուկում» (Meeting at Crossroads) Միկել Բրաունի հետ, որտեղ քննարկվում է պատանեկության տարիներին աղջիկների ճանապարհը։ Այս գրքում նրանք հետազոտություն են անցկացրել 100 աղջիկների հետ, ովքեր անցնում էին պատանեկության շրջանը։ Նրանք ուսումնասիրել են աղջիկների զգացմունքներն ու մտքերը, ովքեր մտնում են դեռահասություն և առաջարկել են պատկերացումներ աղջիկների զարգացման և կանանց հոգեբանության վերաբերյալ ։
Գիլիգանը և Բրաունը ուսումնասիրում են դեռահասության տարիքում գտնվող աղջիկների հոգեբանական բարձր ռիսկերը։ Աղջիկների հետ հնգամյա հետազոտություն անցկացնելով, սկսած 12 տարեկանից, Գիլիգանը և Բրաունը հետևում են այս աղջիկների հոգեբանական զարգացմանը։ Այս խնդիրները համարվել են հիմնական` կանանց հոգեբանության և նրանց զարգացման համար ։
Կանայք, աղջիկները և հոգեթերապիան. Վերաիմաստավորման դիմադրություն
Գիլիգանը, Էննի Գ. Ռոջերսը և Դեբորա Լ. Թոլմանը միասին աշխատել են «Կանայք, աղջիկներ և հոգեթերապիա. վերաիմաստավորման դիմադրություն» (Women, Girls, and Psychotherapy: Reframing Resistance) գիրքը ստեղծելու համար։ Գրքում Գիլիգանը, Ռոջերսը և Թոլմանը ուսումնասիրում են դեռահաս աղջիկների կարիքները։ Այս գիրքը նայում է աղջիկների վարքագծին, հատկապես նրանց դիմադրությանը, և պարզվում է, որ այն ծառայում է որպես քաղաքական ռազմավարություն և առողջության պահպանման գործընթաց ։
Կապերի ստեղծում. դեռահաս աղջիկների ռացիոնալ աշխարհը Էմմա Ուիլարդի դպրոցում
Գիլիգանը, Նոնա Պ. Լայոնը և Թրուդի Ջ. Հանմերը գրել են «Կապերի ստեղծում. դեռահաս աղջիկների ռացիոնալ աշխարհը Էմմա Ուիլարդի դպրոցում» (Making Connections: The Rational World at Emma Willard School) գիրքը ։ Լայոնը Բրաունի համալսարանի Ուսուցիչների կրթության ծրագրի տնօրենն է։ Հանմերը Էմմա Ուիլարդի դպրոցի փոխտնօրենն է։ Երեք կանայք միավորել են իրենց տարբեր գիտելիքները՝ գրելու այն մասին, թե պատանեկությունը ինչպիսի կրիտիկական շրջան է աղջիկների կյանքում, մի ժամանակ, երբ «աղջիկները վտանգի տակ են՝ իրենց ձայնը կորցնելու և այդպիսով կորցնելու կապը ուրիշների հետ» ։ Աղջիկների կապերը ուրիշների հետ կապված են կանանց հոգեբանության և հարաբերությունների բնույթի հետ։ Այս գիրքը քննարկում է աղջիկների կապերն ու հարաբերությունները՝ միաժամանակ քննելով կանանց լռությունը։
Այս գիրքը ներառում է պատանեկության շրջանում աղջիկների ձայները՝ հետագայում ուսումնասիրելու իրենց գաղափարները սեփական անձի, հարաբերությունների և բարոյականության մասին, որոնք բոլորն էլ կարևոր են մարդկային զարգացման հոգեբանության համար։ Յուրաքանչյուր պատմություն օգնում է լուսաբանել հետազոտության ընթացքում ծագած հարցերը ։
Բարոյական տիրույթի քարտեզագրում. Կանանց մտածողության ներդրումը հոգեբանական տեսության մեջ
Գիլիգանը, Ջենի Վիկտորիա Ուորդը, Բեթի Բարդիջը և Ջիլ Մաքլին Թեյլորը գրում են «Բարոյական տիրույթի քարտեզագրում» (Mapping the Moral Domain) գիրքը` ընդլայնելով Գիլիգանի «Այլ ձայնով» վեպի տեսական հիմքը ։ Հեղինակները հակադրում են իրենց հարաբերությունների մասին տղամարդկանց և կանանց տարբեր ձևերը, որոնք ենթադրում են կապի, կախվածության, ինքնավարության, պատասխանատվության, հավատարմության, հասակակիցների ճնշման և բռնության տարբեր իմաստներ։ Հեղինակները քարտեզագրում են բարոյական տիրույթը՝ շեշտը դնելով կանանց ձայների զարգացման հոգեբանության և կրթության համար թե՛ տղամարդկանց, թե՛ կանանց համար ։ Այս գիրքը կանանց մտածողության ներդրումն է հոգեբանության տեսության և կրթության մեջ։
Գիլիգանի նախորդ՝ «Այլ ձայնով» գրքում, Գիլիգանն մատնանշել է երկու տարբեր տեսանկյուններ «գենդերին հատուկ» (gender specific): Այս գրքում իր երեք գործընկերների հետ նրանք մեղմացնում են տերմինը «գենդերին առնչվող» (gender related): Նրանք ասում են, որ յուրաքանչյուր սեռ կարող է պատասխանել բարոյական երկընտրանքներին մյուս սեռի տեսանկյունից ։
Թատերական աշխատանքներ
Գիլիգանը և Քրիստին Լինկլեյթերը 1991 թվականին հիմնել են կանանց թատերախումբ, որը կոչվում է «Կանանց ընկերություն» ։
2002 թվականի աշնան սկզբին Գիլիգանը թողարկեց «Ալ տառը» (The Scarlet Letter) թատերական ադապտացիան, որն ի սկզբանե գրել էր Նաթանիել Հոթորնը։ Պիեսն առաջին անգամ ներկայացվել է 2002 թվականի սեպտեմբերի 14-ին Մասաչուսեթս նահանգի Լենոքս քաղաքի Shakespeare and Company-ում։ Թեև վեպի բովանդակության մեծ մասը չի փոփոխվել, Գիլիգանն օգտագործել է պիեսը որպես միջոց՝ ներկայացնելու բազմաթիվ հասկացություններ, որոնց վրա նա աշխատում էր։ Նա ներկայացրել է կապը, թե ինչպես է հայրիշխանությունը ոչ միայն պահպանում խիստ գենդերային դերերը, այլև ինչպես է այն կանխում մարդկանց միջև հարաբերություններում իրական հաճույքը։ Ըստ Գիլիգանի, Հոթորնը ցույց է տալիս, որ «դուք կարող եք գահընկեց անել թագավորներին, և այնուամենայնիվ, պուրիտանական հասարակության և սիրո ու կրքի միջև լարվածությունը շարունակելու է մնալ»։
Գիլիգանն իր ադապտացիայի մեջ ենթադրում է, որ մենք ժառանգել ենք Փերլի աշխարհը, որտեղ պարտադիր չէ, որ կանայք իրենց կրծքին կրեն ասեղնագործ ալ կարմիր «A» տառը որպես անարգված («A»- վեպի սկզբում adulteres - անհավատարիմ կին, վերջում` Able - ընդունակ իմաստներով)։  Փերլը իր ծնողների մեղքի և կրքի մարմնացումն է։ Նա անընդհատ հիշեցնում է այն մեղքը, որից նրա մայրը պրծում չունի։  Փերլը «կարմիր տառն էր այլ ձևով. կարմիր տառը ողջ էությամբ» ։
Տեսություններ
Իր «Այլ ձայնով» գրքում Գիլիգանը ներկայացրել իր խնամքի էթիկայի տեսությունը՝ որպես այլընտրանք Լոուրենս Կոլբերգի էթիկայի հիերարխիկ և սկզբունքային մոտեցմանը։ Ի տարբերություն Կոլբերգի, ով պնդում էր, որ աղջիկները, հետևաբար նաև կանայք, ընդհանուր առմամբ չեն զարգացնում իրենց բարոյական կարողությունները ամենաբարձր մակարդակներում, Գիլիգանը պնդում է, որ կանայք էթիկական խնդիրներին տարբեր կերպ են մոտենում, քան տղամարդիկ ։
Ըստ Գիլիգանի, կանանց բարոյական տեսակետները կենտրոնանում են պարտականությունների և հարաբերությունների ըմբռնման շուրջ, մինչդեռ տղամարդկանց բարոյական տեսակետները կենտրոնանում են բարոյական արդարության ըմբռնման շուրջ, որը կապված է իրավունքների և կանոնների հետ։ Կանայք նաև հակված են բարոյական խնդիրները դիտարկել որպես հակասական պարտականությունների խնդիր, այլ ոչ թե մրցակցող իրավունքների։ Այսպիսով, մինչ կանայք իրավիճակը ընկալում են որպես ավելի համատեքստային և պատմողական, տղամարդիկ իրավիճակը սահմանում են որպես ավելի ֆորմալ և վերացական։
2011 թվականին «Այլ ձայնով» գրքի մասին իր հոդվածում Գիլիգանն ասում է, որ դրել է «տարբերակություն, որը համարում է առանցքային` խնամքի էթիկան հասկանալու համար։ Նահապետական տեսանկյունից հոգատարությունը կանացի էթիկա է։ Ժողովրդավարական տեսանկյունից հոգատարությունը մարդկային էթիկա է։ Խնամքի ֆեմինիստական էթիկան տարբեր ձայն է նահապետական մշակույթի մեջ, քանի որ այն միացնում է բանականությունը հույզերին, միտքը մարմնին, եսը հարաբերություններին, տղամարդիկ կանանց հետ՝ դիմադրելով հայրիշխանական կարգը պահպանող բաժանումներին» ։ Նա տարբեր բարոյական մոտեցումներն անվանում է «խնամքի էթիկա» (ethics of care) և «արդարության էթիկա» (ethics of justice) և դրանք սկզբունքորեն անհամատեղելի է համարում ։
Քննադատություն
Քերոլ Գիլիգանի խնամքի էթիկան քննադատության է ենթարկվել այլ ֆեմինիստ գիտնականների կողմից, ինչպիսին է Ջակլին Ֆրիդմանը, ով պնդում է, որ կանանց և տղամարդկանց տարբեր էթիկան իրականում հասարակության ակնկալիքների արդյունք է։ Քանի որ հասարակությունն ակնկալում է, որ կանայք և տղամարդիկ տարբեր կերպ մտածեն էթիկայի մասին, արդյունքում կանայք և տղամարդիկ ունեն տարբերություններ։ Հետևաբար, տրամաբանության տարբեր ձևերը սոցիալական կառուցված երկփեղկություն են, որը պարզապես վերարտադրվում է մեր ակնկալիքների միջոցով, թե ինչպես են գործում կանայք և տղամարդիկ ։ Քրիստինա Հոֆ Սոմերսը պնդում էր, որ Գիլիգանի հետազոտությունը անհիմն է, և որ նրա եզրակացությունը հաստատող որևէ ապացույց չկա ։
Դենիս Մ. Սենչուկը տարբեր կերպ է քննադատում Գիլիգանի աշխատանքը՝ ասելով, որ նա իր տեսության մեջ օգտագործում է հիպոթետիկ երկընտրանքներ։ Սենչուկը կարծում է, որ Գիլիգանը չի ցանկանում համաձայնել Կոլբերգի գաղափարներին, քանի որ համաձայն չէ արական սեռի պատճառաբանություններին, ինչի հետևանքով արական և իգական սեռի միջև տարբերությունը չափազանցվում է։ Սենչուկը նաև նշում է Գիլիգանի տեսության և Շոպենհաուերի միզոգինիայի (misogyny) նմանությունները։ Սենչուկը խորհուրդ է տալիս, որ Գիլիգանի տեսությունը պետք է «ընդլայնվի՝ երևակայությամբ, այստեղից և այժմից այն կողմ» և չսահմանափակվի անձնական հարաբերությունների ներկայիս ցանցով ։
Գիլիգանի տեսությունը հետազոտության մեջ
Չնայած Գիլիգանի աշխատանքին ուղղված որոշ քննադատություններին, վերջին հետազոտությունները հաստատել են Գիլիգանի տեսությունը բիզնես ուսումնասիրության մեջ։ Չնայած երկու բարոյական կողմնորոշումները հասկանում էին տարբեր սեռերի տեսակետները, յուրաքանչյուր սեռ ի վիճակի չէր հարմարավետորեն ընդունել մյուսի մոտեցումը ։
Պատվավոր աստիճաններ
Գիլիգանը ստացել է հետևյալ պատվավոր աստիճանները.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆեմինիստ գրողներ Կատեգորիա:Հրեա փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Հրեա ֆեմինիստներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ
Բըմըրդո
Բըմըրդո, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Կարկառի գավառակում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Զավեն Հարությունյան (այլ կիրառումներ)
Զավեն Հարությունյան անունը կարող է վերաբերել հետևյալ անձանց.
ՀՀ կրթությունը մինչև 19-րդ դարը
Կրթությունը հնագույն ժամանակներից մինչև 19-րդ դարը
Դպրոցներում նախապես դասավանդվել են Սուրբ Գիրքը, վարքաբանություն և եռյակ գիտությունները (քերականություն, ճարտասանություն, դիալեկտիկա), ապա նաև աստղաբաշխություն, բարոյագիտություն, թվաբանություն և այլն։ Ավելի ուշ Դավիթ Անհաղթը (5-րդ դարում) առաջարկել է քառյակ գիտությունների (թվաբանություն, երկրաչափություն, աստղագիտություն և երաժշտություն) ուսուցում բարձր տիպի դպրոցներում։ Այն իրականացրել է Անանիա Շիրակացին (7-րդ դարում)՝ ստեղծելով հայ աշխարհիկ առաջին գիտական դասագիրքը՝ «Քննիկոնը» (ընդգրկված էին «Յոթ ազատ արվեստները»)։ 8-9-րդ դարերում վերելք են ապրել Սյունյաց դպրոցը, Գեղարքունիքի գավառի Մաքենյաց ուխտը և այլն։
9-րդ դարերում արաբ, լծի թոթափումը, հայկական պետականության վերականգնումը, տնտեսական կյանքի, ինչպես նաև քաղաքների զարգացումը նպաստավոր պայմաններ են ստեղծել հայկական մշակույթի զարգացման համար։ Բագրատունիների և Զաքարյանների հովանավորությամբ՝ Հայաստանում, Ռուբինյանների հովանավորությամբ Կիլիկիայում բացվել են տարբեր տիպերի դպրոցներ, այդ թվում՝ աշխարհիկ։ Այդպիսի դպրոցներ գործել են Անիում, Արգինայում, Վանում, Կարսում և այլուր. սաներին ուսուցանել են գրել-կարդալ, երգեցողություն, տարրական թվաբանություն։ Կազմակերպվել են նաև մասնավոր դպրոցներ (առանձնական, իմաստնոց, տուն-դպրանոց), որտեղ տալիս էին քահանայական կրթություն։ Տարածված էին նաև խոշոր վանքերին կից վանական դպրոցները, եղել են 2 կարգի՝ տարրական և բարձր։ Այդ շրջանում նկատելի էր դպրոցների աշխարհականացման գործընթացը։ Նշանավոր դեմքերից էին Հովհաննես Կոզեռնը, Գրիգոր Մագիստրոս Պահլավունին, Հովհաննես Սարկավագը և ուրիշներ։
Կիլիկյան Հայաստանում արդեն 11-րդ դարի վերջին դեռահաս սերնդի համընդհանուր ուսուցման և դաստիարակության համար բացվել են բազմաթիվ դպրոցներ, կրթությունը եղել է անվճար ու մատչելի բոլոր խավերի համար։ Նախնական կրթությունն սկսվել է 7 տարեկանից և տևել է 3-5 տարի, սովորեցրել են գրաճանաչություն, ընթերցանություն, թվաբանություն, երաժշտություն, նկարչություն, նախնական գիտելիքներ են տվել կրոնից, պատմությունից, աշխարհագրությունից և այլն։ Միջնակարգ դպրոցում ուսուցանել են քերականություն, ճարտասանություն, գրչության արվեստ, նկարչություն, պատմություն, աշխարհագրություն, մաթեմատիկա, օտար լեզուներ և այլն։ Վարդապետարաններում դասավանդել են աստվածաբանություն, իմաստասիրություն, տրամաբանություն, իրավագիտություն, դիվանագիտություն, բժշկագիտություն և այլն, պատրաստել են գիտնականներ, պետական և հոգևոր աստիճանավորներ։ Ոաուցման լեզուն եղել է կիլիկյան միջին հայերենը։ Կիլիկյան խոշոր ուսումնագիտական կենտրոններից էին Ակները, Արքայակաղնին, Դրազարկը, Կրական, Հեսվանցը, Մաշկևորը, Մեծքարը, Սկևռանը, Սիսը, Տարսոնը և այլն։
14-16-րդ դարերի խառնակ ու դժվար պայմաններում անգամ գործել են Սևանի, Սսի, Սեբաստիայի, Ամիդի դպրոցները։ 17-րդ դարի 1-ին կեսից վերստին զարթոնք է ապրել դպրոցաշինությունը։ Վերաբացվել են Բաղեշի Ամրդոլու վանքի (մեծ ճանաչում է ձեռք բերել հատկապես Վարդան Բաղիշեցու րաբունապետության օրոք և կոչվել է համալսարան), Հարանց անապատի, Հովհաննավանքի, Բաղեշի, Լիմ կղզու և այլ դպրոցներ, Էջմիածնում, Երևանում և այլուր հիմնվել են նորերը։
17-րդ դարի 30-ական թվականներին Խաչատուր Կեսարացին հայկական դպրոց է բացել Նոր Ջուղայում, որը գոյատևել է մինչև 18-րդ դարի վերջը, եղել է նաև գրչության կենտրոն, ունեցել է մատենադարան, որը գործում է ցայսօր և ունի ավելի քան 700 ձեռագիր։
1717 թվականին Վենետիկի Սուրբ Ղազար կղզում՝ միաբանության վանքին կից, Մխիթար Սեբաստացին հիմնել է դպրոց, որը հետագայում դարձել է ճանաչված ուսումնագիտական կենտրոն։ Ունեցել է նորընծայարանի և քահանայության բաժիններ։ Դասավանդվել են ճարտասանություն, փիլիսոփայություն, աստվածաբանություն, տրամաբանություն, հետագայում մեծ տեղ է հատկացվել պատմալեզվագիտական ու աշխարհագրության առարկաներին։ 1799 թվականին Զմյուռնիայում բացվել է նշանավոր և երկարակյաց (մինչև 1922 թվականը) ուսումնական հաստատություններից մեկը՝ Մեսրոպյան վարժարանը։
Միջնադարում կրթության զարգացմանը մեծապես նպաստել են Սանահինի, Գլաձորի, Տաթևի համալսարանները, որոնց ուսումնակրթական փորձը և մատենագիտական վիթխարի ժառանգությունն օգտագործվել են դպրոց, ուսումնական ծրագրերում։ Դպրոցները ինչպես բուն Հայաստանում ու Կիլիկիայում, այնպես էլ գաղթավայրերում (Հնդկաստան, Սիրիա, Երուսաղեմ և այլն) գիտական, մշակութային, մատենագիտական, ազգային, հասարակական կենտրոններ էին, գրականության, գիտության, արվեստի ստեղծման ու տարածման կրթատներ։
Կատեգորիա:Հայ կրթության պատմություն
Տիտկովցի
Տիտկովցի (Тітківці), գյուղ Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Մեժգորեի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Տիտկովցի գյուղում բնակվում էր 205 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Մեժգորեի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1600 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Բագուտի լեռնանցք
Բագուտի, լեռնանցք Հայկական լեռնաշխարհում, Բյուրակն֊Մնձուրյան լեռնահամակարգին պատկանող Բագուտ լեռների շրջանում։ Այստեղից է անցնում Խուզիչանի շրջանը Երզնկայի հետ կապող ճանապարհը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնանցքներ Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռնանցքներ
Երևան (հեռուստաընկերություն)
Ծանոթագրույթուններ
https://web.archive.org/web/20130721213957/http://yerevantv.am/
Կատեգորիա:Հայաստանի հեռուստաընկերություններ Կատեգորիա:Հայաստանի հեռուստաալիքներ Կատեգորիա:Հայալեզու հեռուստաալիքներ
Ուոթֆորդ ՖԱ
Ուոթֆորդը Չեմպիոնշիպի 2014-2015 մրցաշրջանի ավարտին զբաղեցրեց 2-րդ հորիզոնականը և Պրեմիեր Լիգայի 2015-16 մրցաշրջանի մասնակցության ուղեգիր նվաճեց։
Ներկա կազմ
2017 թվականի օգոստոսի 31-ի դրությամբ
(վարձավճարով Բենֆիկայից)
(վարձավճարով Ուդինեզեից)
Ղազախ (կայարան)
Ղազախ երկաթուղային կայարան (Qazax Dəmiryol Stansiyası), Կողթ (այժմ անվանափոխված՝ Ղազախ) քաղաքում գտնվող Ադրբեջանական երկաթուղու կայարան, որը գտնվում է Թբիլիսի - Բաքու գծի վրա։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի երկաթուղային կայարաններ Կատեգորիա:Կողթ (քաղաք)
Ուրուատրի-Նաիրի ցեղային միավորումներ
Ուրուատրի-Նաիրի ցեղային միավորումներ, ցեղային միավորումներ, Ուրուատրում։
Ներկայումս հայտնի գրավոր աղբյուրներն ու հնագիտական տվյալները դեռևս անբավարար են արտացոլում Ուրարտական պետության կազմավորման պրոցեսն ու նրա պատմության նախնական շրջանը։
Այս պրոցեսի հիմքում ընկած էր իրար ազգակից խուրրի-ուրարտական ցեղերի համախմբումը, ցեղեր, որոնք բնակվում էին Հայկական լեռնաշխարհի տերիտորիայում, մասնավորապես Վանա լճի շրջանում, որտեղ առավել նպաստավոր պայմաններ կային անասնապահության և երկրագործության համատեղ զարգացման համար։
Սկզբնական տեղեկություններ
Մ.թ.ա. 12-րդ դարի ասսուրական գրավոր աղբյուրները առաջին որոշակի տեղեկություններն են տալիս Հայկական լեռնաշխարհի երկրների մասին։ Այդ տեղեկությունները գալիս են ասորեստանյան արքաների դեպի հյուսիս կատարած արշավանքների նկարագրություններից։ Ինչպես հայտնի է, Ասորեստանի թագավոր Սալմանասար Ա-ի (1266-1243 թվականներ) արձանագրության մեջ առաջին անգամ հիշատակվում է Ուրուատրի տերմինը, այն երկրների միության անունը, որոնց դեմ ասսուրական թագավորը արշավանք էր կազմակերպել իր գահակալության առաջին տարիներին։ Արձանագրությունը պատմում է Ուրուատրի ընդհանուր անվան տակ միավորված ութ երկրների հպատակեցման մասին. դրանք գտնվում էին Վանա լճից հարավ-արևելք ընկած լեռնոտ վայրում, հավանաբար, Մեծ Զաբ գետի վերին հոսանքում։ Սալմանասար Ա-ի արձանագրության մեջ ասված է. «...ըմբոստացան իմ դեմ ուրուատրեցիները... Ես բարձրացա դեպի նրանց հզոր լեռնաշղթաները, Խիմմե, Ուատկուն, Բարգուն (կամ Մաշգուն), Սալուա, Խալիլա, Լուխա, Նիլիպախրի և Զինգուն՝ ութ երկրներին և նրանց աշխարհազորին ես հաղթեցի, նրանց 51 բնակավայր ես ավերեցի, հրկիզեցի, հափշտակեցի նրանց գերիներին և ունեցվածքը... Լեռների ծանր տուրքը ես հավիտյանս դրեցի նրանց վրա։ Արիննա քաղաքը..., որը սկզբում ըմբոստացավ... այդ քաղաքը... ես հաղթեցի, ավերեցի... Այն ժամանակները ես Մուծրու երկիրը խոնարհեցրի իմ տիրակալ Աշշուրի ոտքերի տակտ»։
Արշավանքներ
Իր հետագա արշավանքներից մեկը Սալմանասար Ա-ը ուղղում է դեպի Հայկական լեռնաշխարհի արևմտյան շրջանները՝ «Ուրուատրու (երկրի) սահմանից մինչև Կադմուխի»։
Արձանագրություններ
Պետք է նկատի ունենալ, որ ասսուրական արձանագրություններում հիշատակվում են Ուրուատրիի ցեղային միության այն վայրերը միայն, որտեղ ասորեստանցիները ընդհարումներ են ունենում, և մեզ համար անհայտ է մնում, թե մինչև ուր էր հասնում նրա զբաղեցրած տարածությունը։ Սակայն պարզ է, որ Ասորեստանը անմիջականորեն սահմանակից էր Ուրուատրի ցեղային միությանը։ Այս ցեղերի մեջ առանձնապես աչքի էին ընկնում ուկումանեցիները՝ իրենց Կումմե կենտրոնով (ուրարտական Կումենու), որտեղ գտնվում էր Թեշուբ-Թեյշեբա աստծո տաճարը։ Ուկումտնեցիները, հավանաբար, ուրարտալեզու էին։ Նրանց երկրից հյուսիս գտնվում էր Մուծրու երկիրը (Մուսասիրի նախորդը)՝ Արիննա քաղաքում գտնվող իր սրբավայրով, որն այն ժամանակ հավանաբար արդեն Խալդի աստծո պաշտամունքի կենտրոնն էր։ Մուծրու երկիրը, Արիննա քաղաքով, գտնվում էր Մեծ Զաբ գետի վերին հոսանքի շրջանում։ Ասորեստանցիները լավատեղյակ չէին Ուրուատրիից հյուսիս ընկած մարզերին և դրանք կոչում էին ընդհանուր բնույթի տերմիններով՝ Բաբխի (ուրարտական «Բաբանախի», որ նշանակում է «լեռնային») կամ Խաբխի (Հայկական Տավրոսի լեռնային շրջանները)։
Քաշիարի (Մասիուս-Տուր-Աբդին) լեռների կիրճերը բնակեցնում էին «շուբարեցիներ» ընդհանուր անունը կրող բազմաթիվ ցեղեր։
Հարմարվածություն
Հասկանալի է, որ ասորեստանցիների արշավանքները, ստրուկներ և անասուններ ձեռք բերելու համար ձեռնարկվող ասպատակություններից բացի, նպատակ ունեին ապահովել իրենց պետության հյուսիսային սահմանների անվտանգությունը, որովհետև հյուսիսային սահմանի երկայնքով ապրող լեռնցիները հաճախ ներխուժում էին Ասորեստանի սահմանները՝ ստրկության տարված իրենց ազգակիցներին ազատելու և ավար ու անասուններ հափշտակելու նպատակով։ Սալմանասար Ա-ի որդու՝ Թուկոլթի-Նինուրտա Ա (1243-1221) թագավորի տեքստերում հանդիպում է արդեն Հայկական լեռնաշխարհի մի այլ ցեղային միության հավաքական անունը՝ «Նաիրի երկիրը», որը երկար ժամանակ, գրեթե մի ամբողջ դար, փոխարինեց Ուրուատրի երկրի անվանը։
Աշուր քաղաքի արձանագրություններ
Աշուր քաղաքում, Թուկուլթի-Նինուրտայի պալատում և տաճարում հայտնաբերված արձանագրություններում պատմվում է Ասորեստանի դեմ դուրս եկած Նաիրիի 43 ցեղապետների («թագավորների») մասին, որոնց երկրները մանրամասնորեն նշված չեն։ Ուշագրավ է, որ արձանագրություններից մեկը այդ ցեղապետների թվում հիշատակում է ոչ միայն «թագավորների» այլև «թագուհիների» (համեմատել խեթերի թագուհի Տավանաննասի և Առապխայի համայնական «թագուհիների» դերի հետ)։ Ասորեստանի թագավորներին հաջողվում է մի քանի ցեղապետի գերի վերցնել և ստիպել, որ տուրք վճարեն։ Այստեղ առաջին անգամ հանդես է գալիս Նաիրի տերմինը՝ որպես Հայկական լեռնաշխարհի ընդհանուր անվանումը ասսուրական տեքստերում, իսկ ասսուրական թագավորի տիտղոսաշարը հարստանում է ևս մեկով՝ «Նաիրիի բոլոր երկրների արքա»։
Թուկուլթի-Նինուրտա Ա-ի արշավանքը
Թուկուլթի-Նինուրտա Ա-ը մեծ արշավանք է ձեռնարկում նաև «շուբարեցիների (այսինքն՝ խուրրիների) երկրի» բաբխի-լեռնցիների դեմ։ Իր արձանագրության մեջ նա հաղորդում է, որ անցել է հետևյալ երկրները՝ Կադմուխի, Պուշշի, Մումմի, Ալզի, Մադանի, Նիխանի, Ալայա, Տեդիզմի (կամ Տեբուրզի) և Պուրուլումզի։
Հնարավոր է, որ հետագայում ևս Թուլկութի-Նինուրտան արշավանքներ է ձեռնարկել դեպի լեռները։
Դայաենի երկրի արշավանքները
Դեպի հյուսիս՝ Նաիրիի երկրները, Տիգրիսի ակունքներից սկսած մինչև Ճորոխ գետի ավազանում գտնվող Դայաենի երկիրը ասորեստանցիների կատարած արշավանքի մանրամասն նկարագրությունը պահպանվել է Թիգլաթպալասար Ա-ի (մ.թ.ա. 1115-1077) տարեգրության մեջ։ Արշավանքն ուղղված էր ոչ թե դեպի Վանա լճից հարավ-արևելք ընկած շրջանները, ինչպես Սալմանասար Ա-ի ժամանակ, այլ դեպի Հայկական լեռնաշխարհի արևմտյան մասը, հարավից հյուսիս, ըստ որում ասորեստանցիները խորացան հակառակորդի երկրի մեջ ավելի քան 500 կմ։
Ասորեստանի նպատակը
Ասորեստանի թագավորի նպատակը սոսկ ավերումն ու կողոպուտը չէր։ Գերի թագավորների նկատմամբ ցույց տված բարյացակամ վերաբերմունքով նա ջանում էր հաստատուն դարձնել իր իշխանությունը Նաիրի երկրում։ Ուշադրության արժանի է նաև այն հանգամանքը, որ նկարագրված արշավանքում չի հիշատակվում Վանա լճի (որն անվանում էր «Նաիրիի ծով») շրջանը՝ հավանական է, որ ասորեստանցիները գիտակցորեն չէին ներխուժում հզոր ցեղային միության կենտրոնական մասը, ուր կարող էին հանդիպել առավել ուժեղ դիմադրության։
Հաջորդ 9-10-րդ դարերում ասորեստանյան թագավորները հիմնականում զբաղված էին Միջագետք թափանցած արամեացիների դեմ մղված պայքարով, և նրանց ասպատակությունները դեպի հյուսիս, ու դրա հետ միասին՝ համապատասխան երկրների հիշատակությունը՝ խիստ հազվադեպ է դառնում։ Մ.թ.ա. 9-րդ դարի ասսուրական արձանագրություններում վերստին հանդիպում է Ուրուատրի ցեղային միության հիշատակությունը։ Սակայն Աղադներարի Բ-ի (մ.թ.ա. 911-890) ժամանակներից սկսվում է և Աշուրնասիրապալ Բ-ի (մ.թ.ա. 883-859) ժամանակներից սովորական է դառնում արդեն Ուրարտու տերմինի հիշատակությունը, հաճախ Նաիրիի հետ միասին, առանց այդ երկու տերմինների որոշակի սահմանազատման։
Ասորեստանի պատերազմներ
Մ.թ.ա. 9-րդ դարի կեսերը Առաջավոր Ասիայի պատմության մեջ նշանավորվում են իր սասանված ռազմական հզորությունը վերականգնած Ասորեստանի թալանչիական պատերազմների սաստկացումով։ Նվաճված երկրներում Ասորեստանի տիրապետությունը ամրապնդվում էր հրով ու սրով, անհնազանդ թշնամիների հետ հաշվեհարդար էր տեսնվում բացառիկ դաժանությամբ։ Բայց դրան զուգընթաց աճում էր այն երկրների դիմադրությունը, որոնց դեմ հանդես էին գալիս ասորեստանյան զորքերը։ Մանր ցեղերը միավորվում են խոշոր պետությունների մեջ և այդ հիմքի վրա ծնունդ են առնում Հին Արևելքի նոր պետություններ, որոնցից կարևորագույնը Ուրարտուն էր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ցեղեր Կատեգորիա:Նախնադարյան Հայաստան
Փոլադլի
Փոլադլի, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում ։
Պալադլու անվանումով ընդգրկված է եղել Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։
Բնակչություն
1906-1908 թվականների գյուղն ունեցել է 130 կովկասի թաթար բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Սերգեյ Բոչարով
Սերգեյ Գեորգևիչ Բոչարով (Серге́й Гео́ргиевич Бочаро́в, ), խորհրդային և ռուս գրականագետ։ ԽՍՀՄ Գրողների միության անդամ է 1968 թվականից։
«Գրական միտք» ֆոնդի մրցանակի դափնեկիր է (1995), «Նոր աշխարհ» ամսագրի (1999), Նոր պուշկինյան մրցանակի (2006, մրցանակի առաջին հանձնում), Ալեքսանդր Սոլժենիցինի գրական մրցանակի (2007) դափնեկիր է։
Կենսագրություն
1952 թվականին ավարտել է Մոսկվայի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը, 1955 թվականին՝ նույն համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի ասպիրանտուրան։ Բանասիրական գիտությունների թեկնածու է (1956, դիսերտացիայի թեման՝ «Սատիրայի հոգեբանական վերլուծություն»)։ Եղել է Միխայիլ Բախտինի ուսանողը։
1956 թվականից եղել է Ռուսաստանի Գիտությունների ակադեմիայի Մ. Գորկու անվան համաշխարհային գրականության ինստիտուտի առաջատար գիտաշխատող։
Եղել է Ալեքսանդր Պուշկինի (Պուշկինյան տուն, Սանկտ Պետերբուրգ), Նիկոլայ Գոգոլի (Մ. Գորկու անվան համաշխարհային գրականության ինստիտուտ, Մոսկվա) ստեղծագործությունների լիակատար ակադեմիական ժողովածուի, «1800—1917 ռուս գրողներ» բառարանի («Սովետսկայա էնցիկլոպեդիա» հրատարակչություն)), «Գրականության հարցեր» ամսագրի խմբագրակազմի անդամ, «Նոր աշխարհ» ամսագրի հասարակական խորհրդի անդամ։
Մոտ 350 գիտական հոդվածների և հրատարակումների հեղինակ է։ Դրանց թվում են ռուս դասականների ուսումնասիրություններ՝ Ալեքսանդր Պուշկին, Եվգենի Բարատինսկի, Լև Տոլստոյ, Նիկոլայ Գոգոլ, Անտոն Չեխով, Ֆեոդոր Դոստոևսկի, Անդրեյ Պլատոնով, Կոնստանտին Լեոնտև, Վլադիսլավ Խոդասևիչ, գրական-գիտական հուշագրություններ Միխայիլ Բախտինի մասին։
Թաղվել է Մատինսկի գերեզմանոցում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս գրականագետներ Կատեգորիա:Ռուս պատմաբաններ Կատեգորիա:Ռուս գրաքննադատներ Կատեգորիա:Պուշկինագետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Չեխովագետներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների թեկնածուներ
Փողկապ
Փողկապ (Halstuch, բառացի` վզի թաշկինակ), հագուստի բաղադրիչ տարր, կտորի շերտ, որ փաթաթում են վզին։ Օգտագործվում է որպես աքսեսուար, հարդարանքի պարագա։ Հիմնականում գործածում են տղամարդիկ։
Անվան ծագում
Եվրոպական լեզուներում տարածված է cravate բառից առաջացած անվանումը, այսպես` Krawatte, corbata, краватка, Cravată, kravat, krawat: Իսկ ֆրանսերեն բառը, ամենայն հավանականությամբ, ծագում է «խորվաթ» բառից ։
Իսկ галстук (գալստուկ) բառը ծագել է halsdoek և h.Halstuch բառերից, որ նշանակում է վզի թաշկինակ։
Փողկապ կրելու կանոններ
Փողկապի գունավորումն ու նախշն ընտրվում են հագուստի մնացած բաղադրիչներին համապատասխան։ Ամենօրյա կիրառման համար կիրառվում են մուգ երանգերով փողկապները` ոչ մեծ կրկնվող պատկերներով կամ առավել մեծ մեկ պատկերով, ինչն ուշադրություն չի գրավի։ Մուգ փողկապները, որպես կանոն, կրում են բաց գույնի վերնաշապիկների հետ։
Առաջին հիշատակումներ
Փողկապի մասին առաջին հիշատակումները կարելի է գտնել Հին Եգիպտոսի պատմության մեջ, որտեղ կտորի` երկրաչափական ուղիղ ձև ունեցող հատվածը, որ գցում էին ուսերին, այն կրողի սոցիալական կարգավիճակի մասին ուղղակի ակնարկ էր։ Առաջիններից մեկը փողկապ կրել են նաև հին չինացիները։ Այդ մասին են վկայում Շիխուանդի կայսեր դամբարանի մոտ քարե արձանները, որոնց վզներին ժամանակակից փողկապներ հիշեցնող հանգույցներ են։ Սակայն այս բոլոր փողկապներն էլ հեռու են ժամանակակից փողկապներից թե' կրելու եղանակով և թե' ձևով, քանի որ նրանք զուրկ են ներկայիս փողկապների ամենագլխավոր բաղադրիչից` հանգույցից։
Մինչ այս գտածոները փողկապի «գյուտարարներն» էին համարվում հռոմեական լեգեոնների զինվորները, որոնք կրում էին, այսպես կոչված, ֆոկալե։ Նրանց կերպարանքները պահպանվել են Տրայանոսի սյունին, որը կանգնեցվել է 113 թվականին` ի պատիվ կայսեր կրած հաղթանակների։ Սյան բարձրաքանդակներում, որոնք գոտևորված են պտուտակաձև ժապավենի տեսքով, կարելի է հաշվել հռոմեական զինվորների մոտ 2 500 կերպար` ռազմական հանդերձանքով։ Նրանցից շատերի վզին հանգուցավոր թաշկինակներ են։ Հին Հռոմում թաշկինակների նման կիրառումը ժամանակակից փողկապների օգտագործման հիմք է հանդիսացել։
Հետագա պատմություն
Սկսած 16-րդ դարի վերջերից` տղամարդիկ հագնում են կամզոլներ` մինչև ծունկն իջնող վերնազգեստ։ Որպես զարդարանք նրանք կրում էին կլոր, ամուր օձիք, որը հաճախ վիզն ընդգրկող սկավառակաձև աքսեսուար էր` մի քանի սանտիմետր հաստությամբ։ Այն պատրաստում էին սպիտակ կտորից, որն օսլայում էին ձևը պահպանելու համար։
Ժամանակի հետ նրան փոխարինելու եկավ լայն ատամնավոր օձիքը, որ ծածկում էր ուսերը։ Օձիքի նման տեսակը սկսեցին «վանդեյք» անվանել։ Այն կրում էին, օրինակ, պուրիտանները։
Ենթադրվում է, որ երբ խորվաթ սպաները, որոնք 17-րդ դարում` Երեսնամյա պատերազմի ժամանակ, կրում էին մետաքսե վառ վզկապներ, հրավիրվել են Ֆրանսիայի թագուհի Աննա Ավստրիացու պալատ, նրանց անսովոր հարդարանքի միջոցը չի վրիպել Լյուդովիկոս XIV-ի աչքից. նա նույնպես սկսել է կրել համանման վզկապ` դրանով իսկ Ֆրանսիայում և ամբողջ Եվրոպայում հիմնավորելով փողկապի նորաձևությունը։ Այստեղից էլ վարկածներից մեկի համաձայն ծագում է cravate բառը, որ ծագում է խորվաթների ինքնանվանումից ։
Գոյություն ունեին նման թաշկինակների հանգույցների բազմաթիվ տեսակներ։ Այն հիշեցնում էր ժամանակակից թիթեռնիկ-փողկապը։ Ինչպես հայտնի է, կար փողկապ կապելու ավելի քան 100 տեսակ։ Ասում են, որ անգլիացի դենդի Բրամելը, ով մեծ ազդեցություն է ունեցել տղամարդկանց նորաձևության վրա, ամբողջ առավոտը կարող էր օգտագործել միայն այն բանի համար, որ բոլոր կանոններով կապեր փողկապը։
18-րդ դարում երկար ծայրերով վզի թաշկինակն սկսեցին անվանել փողկապ, իսկ 19-րդ դարի երկրորդ կեսին այն արդեն հիշեցնում էր ժամանակակից փողկապը։ Նորաձև են դառնում օձիքով վերնաշապիկները։ Արդեն փողկապը կզակի տակ կապում էին հանգույցով, իսկ նրա երկար ծայրերը թողնում էին օսլայած վերնաշապկի վրա։ Հենց այս ժամանակ էլ փողկապը ստանում է ներկայիս տեսքը։ Պետք է նշել, որ եթե փողկապ կրելու նորաձևությունը չտարածվեր Անգլիայում, դժվար թե այն ունենար այն նշանակությունը, ինչ այսօր ունի գործարար նորաձևության մեջ։ Անգլիայում փողկապի կրումը դասվում էր բարձր արվեստի կարգին, իսկ ջենտլմենները պետք է փողկապ կապելու մի քանի տասնյակ ձևեր իմանային։ Կար կարծիք, որ տղամարդու համար լուրջ վիրավորանք էր նրա փողկապի մասին արված ակնարկը, ինչը կարելի էր «մաքրել միայն արյունով»։
Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության տարիներին (1789-1799) փողկապը մատնում էր այն կրողի քաղաքական համոզմունքների մասին։ 19-րդ դարում եվրոպական հասարակության դենդիներն իրենց համար կրկին բացահայտեցին այս աքսեսուարը։ Հենց այդ ժամանակվանից էլ փողկապը դադարեց միայն ռազմական ու քաղաքական շրջանակների սեփականությունը լինելուց` դառնալով սովորական քաղաքացիների հանդերձանքի անբաժան մասը։
1827 թվականին ֆրանսիացի գրող Օնորե դը Բալզակը գրել է «Փողկապ կրելու արվեստ» գիրքը, որտեղ նշել է փողկապ կապելու գեղագիտական անհրաժեշտության մասին։ «Բայրոնյան» փողկապը կոկորդին կապվող լայն փողկապ էր, «ողբերգական» փողկապն ուներ սև գույն և նախատեսված էր սգո հանդերձանքի համար։ «Վալտեր Սքոթ» փողկապները կարում էին վանդակավոր կտորից։ Սպիտակ փողկապը նախատեսված էր պարահանդեսների, երեկույթների տոնական հանդերձանքի համար։ Այն ընդունված էր կրել ֆրակի կամ սմոքինգի հետ, բայց ոչ երբեք պիջակի։ Բալզակի ժամանակ փողկապներ կարում էին մետաքսե, բրդե, ատլասե գործվածքներից` զանազան նախշերով։
1924 թվականին վզկապներ ու շարֆերի բոլոր տեսակները հետին պլան են մղվում. ամերիկացի գործարար Ջեսի Լանգսդորֆը հեղինակային իրավունք է սահմանում իր «իդեալական» փողկապի համար։ Այդպիսի փողկապներ, որոնք բաղկացած են երեք մասերից, կարվում են մինչ օրս։ Այս նորամուծությունից հետո ստանդարտացվում են երկար շերտով գծավոր, շեղ վանդակավոր փողկապները։ Այս պատկերներն օրինաչափ են դառնում անգլիական ակումբների ու քոլեջների համար, որ թույլ էր տալիս այն կրողին հայտնել իր պատկանելության մասին։
Փողկապի հանգույցների տեսակներ
1990-ական թվականների վերջերին երկու հետազոտողներ` Թոմաս Քինգը և Յոնգ Մաոն, որոնք երկուսն էլ Քեմբրիջի համալսարանի Կավենդիշ լաբորատորիան են ներկայացնրել, կիրառել են մաթեմատիկական մոդելավորում, որի օգնությամբ հանգել են այն եզրակացության, որ փողկապ կապելիս, իմանալով ընդամենը 9 շարժում, կարելի է փողկապի 85 տարբեր հանգույցներ ստանալ։ Համապատասխանաբար, փողկապ կապելու առնվազն 85 եղանակ կա ։
Բրիտանացի գիտնականների հրապարակումներն ուսումնասիրելով` Ստոկհոլմի տեխնոլոգիական համալսարանի շվեդ մաթեմատիկոս Միքայել Վեյդեմո Յոհանսոնը նշել է, որ Ediety հանգույցը, որը կիրառում է «Մատրիցա։ Վերալիցքավորում» ֆիլմի կերպար Մերովինգենը, նշված չէ Քեմբրիջի համալսարանի հետազոտության մեջ։ Նա բացահայտել է, որ այս հետազոտությունը անտեսել է այն հանգույցները, որոնցում մի քանի փոքր հանգույցներ կան։ Վեյդեմո Յոհանսոնը և իր երեք գործընկերները մշակել են փողկապային հանգույցների հատուկ կոդավորում` դրանք նշելով տառերով` W, T և U, որտեղ, օրինակ, U-ն նշանակել է լայն եզրը մտցնել նեղի տակ։ Համակարգչային հաշվարկների արդյունքում գիտնականները հանգել են այն եզրակացության, որ կա հանգույցների ավելի քան 177.000 տեսակ։ Ընդ որում, մաթեմատիկոսները նաև նշել են, որ հանգույցների ոչ բոլոր տեսակներն են ենթակա գործնական կիրառման ։ tieknots.johanssons.org կայքը ներկայացնում է փողկապների հանգույցներ։
Հանրահայտ որոշ հանգույցներ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հագուստ
Վատարո
Վատարո  (Vattaro), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Տրենտինո Ալտո Ադիջե մարզի Տրենտո գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 1108 մարդ (2008), բնակչության խտություն՝ 138 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 8 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 38083։ Հեռախոսային կոդ՝ 0461։
Կոմունայի հովանավոր սուրբն է Սուրբ Մարտին Տուրը։ Տոնը նշվում է նոյեմբերի 11-ին։
Ժողովրդագրություն
Բնակչություն
Դիանա Պանչենկո
Դիանա Վիտալևնա Պանչենկո  (Діана Віталіївна Панченко, ), ուկրաինացի լրագրող, հեռուստահաղորդավար, NewsOne հեռուստաալիքի հաղորդավար (2015-2021)
Վատարո
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Դիանա Պանչենկո
Կենսագրություն
Դիանա Պանչենկոն ծնվել է 1988 թվականի մայիսի 21-ին, Նիկոլաևում ։ Հետագայում բնակվել է Դնեպրոպետրովսկի մարզի Պավլոգրադ քաղաքում։ Նրա ծնողներն ամուսնալուծվել են, երբ Դիանան 11 տարեկան է եղել ։
2010 թվականին ավարտել է Կիևի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը՝ «հրատարակչական գործ և խմբագրում» մասնագիտությամբ, իսկ 2018 թվականին՝ Կիևի Տարաս Շևչենկոյի անվան ազգային համալսարանը՝ իրավաբանի որակավորմամբ։ 2010 թվականին կարճ ժամանակ աշխատել է «Գազետա պո Ուկրաինսկի» թերթի թղթակից։ 2010-2015 թվականներին եղել է «Կիև» հեռուստառադիոընկերության թղթակից և հաղորդավարուհի ։
2015 թվականին դարձել է NewsOne հեռուստաալիքի հաղորդավարուհի ։ Եղել է «Թեմա», «Դիմակայություն», «Հինգերորդ անկյուն» և «Մերոնք» ծրագրերի հաղորդավարը ։ 2017 թվականի դեկտեմբերին NewsOne-ի գործունեության արգելափակման ժամանակ Պանչենկոն հեռուստաալիքի անունից դիմել է Ուկրաինայի նախագահ Պյոտր Պորոշենկոյին՝ խոսքի ազատությունը պաշտպանելու պահանջով ։
NewsOne հեռուստաալիքով տարբեր հաղորդումների ժամանակ Պանչենկոն ստուդիայից վտարել է քաղաքական գործիչներ Վալերի Իվասյուկին և Յուրի Բուբլիկին ։
2018 թվականին «Մեծ երեկո» հաղորդման հեռարձակման ժամանակ գրող Լարիսա Նիցոյը դիմել է Պանչենկոյին՝ խնդրանքով խոսել ոչ թե ռուսերեն, այլ ուկրաիներեն։ Պանչենկոն հայտարարել է, որ Նիցոյը չի կարող իրեն ասել, թե ինչ լեզվով խոսի, որից հետո գրողը լքել է ստուդիան ։
Պանչենկոն եղել է «Տարվա մարդ-2019» մրցանակի դափնեկիր «Տարվա լրագրող» անվանակարգում ։ 2020 թվականին ընդգրկվել է «Ուկրաինայի ամենաազդեցիկ կանայք վարկանիշում Focus կայքի ընթերցողների» վարկածով՝ 7-րդ համարի տակ ։ «Դեդեկտոր մեդիա»-ի լրագրող Յարոսլավ Զուբչենկոն Պանչենկոյին անվանել է «2020 թվականի ամենավատ մեդիագործիչ» ։ 2021 թվականին նա առաջադրվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ/Գիլերմո Կանո Մամուլի ազատության համաշխարհային մրցանակի համար ։
2021 թվականի փետրվարին Ուկրաինայի նախագահ Վլադիմիր Զելենսկու կողմից NewsOne-ի, ZIK-ի և 112 Ուկրաինայի սեփականատեր Տարաս Կոզակի դեմ պատժամիջոցների սահմանումից հետո, ինչը հանգեցրել է այդ լրատվամիջոցների հեռարձակման դադարեցմանը, Պանչենկոն և դրանց մի շարք աշխատակիցներ տեղափոխվել են «Առաջին անկախ» հեռուստաալիք ։ Պանչենկոն հանդիսանում է «Մեդիահոլդինգ Նովոստի» ՍՊԸ-ի բաժնետոմսերի 99%-ի շահառու սեփականատերը, որը կազմակերպում է «Առաջին Անկախ»-ի հեռարձակումը ։
2021 թվականի փետրվարի 26-ին Պանչենկոն դարձել է «Լրագրողների պաշտպանության ակումբ» շարժման հիմնադիրներից մեկը ։ Վարել է «Սլավյանսկի բազար» երաժշտական փառատոնը, որը կայացել է 2021 թվականի հուլիսին Վիտեբսկում ։ Միջոցառման ավարտից հետո Պանչենկոյին կանչել են Հեռուստատեսության և ռադիոյի հեռարձակման ազգային խորհուրդ, բացատրություններ տալու ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի լրագրողներ Կատեգորիա:Ուկրաինացի հաղորդավարներ
Նիկոլո Պիչինի
Վիտո Նիկոլո Մարչելո Անտոնիո Ջակոմո Պիչինի (Vito Niccolò Marcello Antonio Giacomo Piccinni, ), իտալացի կոմպոզիտոր, Նեապոլյան օպերային դպրոցի ներկայացուցիչ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալացի կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Օպերային կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Իտալացի երաժիշտներ Կատեգորիա:Իտալացի մանկավարժներ
Նովոստրոյկա (գյուղ, Դիվեևսկի շրջան)
Նովոստրոյկա (Новостройка), գյուղ Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Դիվեևսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Դիվեևսկի շրջանի բնակավայրեր
Սանտա Ջուստա
Սանտա Ջուստա (Santa Giusta), կոմունա Իտալիայում, Սարդինիա մարզում՝ Օրիստանո գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 4408 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 63,73 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 69,17 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 9096։ Հեռախոսային կոդը՝ 0783։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր