cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Քաղաքական կոռեկտություն
1980-1990-ական թվականներ
1991 թվականից հետո դրա օգտագործումը որպես բացասական արտահայտություն լայն տարածում գտավ ԱՄՆ-ի պահպանողականների շրջանում ։ Այն դարձավ առանցքային տերմին, որն ամփոփում է ձախերի վերաբերյալ պահպանողականների մտահոգությունները մշակութային և քաղաքական բանավեճերում, որոնք տարածվում են ակադեմիական շրջանակներից դուրս։ 1990 թվականի վերջին այս թեմայի շուրջ «Forbes»-ում և «Newsweek»-ում երկու հոդվածներ իրենց վերնագրերում օգտագործեցին  «մտքի ոստիկանություն» (thought police) տերմինը, որը ցույց էր տալիս տերմինի նոր օգտագործման երանգը, բայց դա Դինեշ Դ'Սոուզայի ''«Ոչ լիբերալ կրթություն. Ռասայի և սեռի քաղաքականությունը համալսարանում»''(1991) աշխատանքն էր, որը «գրավեց մամուլի ուշադրությունը» ։ Դ'Սոուզան նմանատիպ քննադատական տերմինաբանություն է օգտագործել ակադեմիական շրջանակների մի շարք քաղաքականությունների համար, որոնք վերաբերում են հետապնդումներին, խրախուսանքի միջոցով բազմամշակութայնության խթանմանը, հակափոքրամասնությունների դեմ ատելության խոսքի դեմ պատժամիջոցներին և ուսումնական ծրագրերի վերանայմանը (երբեմն` «կանոնների ոչնչացում», canon busting) : Այս միտումները գոնե մասամբ պատասխան էին բազմամշակութայնության և ինքնության շարժումների վերելքին, ինչպիսիք են ֆեմինիզմը, հոմոսեքսուալների իրավունքների և էթնիկ փոքրամասնությունների շարժումները։ Այդ պատասխանը ֆինանսավորում ստացավ պահպանողական հիմնադրամներից և վերլուծական կենտրոններից, ինչպիսին է Ջոն Մ. Օլինի հիմնադրամը, որը ֆինանսավորեց մի քանի գրքեր, որոնցից է Դ'Սոուզայի գիրքը ։
1992 թվականին Հերբերտ Կոլը մեկնաբանեց, որ մի շարք նեոպահպանողականներ, ովքեր 1990-ական թվականների սկզբին քարոզում էին «քաղաքականորեն կոռեկտ» տերմինի օգտագործումը նախկին Կոմունիստական կուսակցության անդամներ էին և, արդյունքում ծանոթ էին արտահայտության մարքսիստական օգտագործմանը։ Նա պնդում էր, որ դրանով նրանք մտադիր էին «ենթադրել, որ էգալիտար ժողովրդավարական գաղափարներն իրականում ավտորիտար են, ուղղափառ և գտնվում են կոմունիստական ազդեցության տակ, երբ նրանք դեմ են մարդկանց ռասիստ, սեքսիստ և հոմոֆոբ լինելու իրավունքին» ։
1990-ական թվականների ընթացքում պահպանողական և աջակողմյան քաղաքական գործիչները, վերլուծական կենտրոնները և բանախոսներն ընդունեցին արտահայտությունը որպես իրենց գաղափարախոսական թշնամիների բացասական բնութագրիչ, հատկապես լեզվի և հանրային դպրոցների ուսումնական ծրագրերի բովանդակության վերաբերյալ Մշակութային պատերազմների համատեքստում։ Ռոջեր Քիմբալը «Tenured Radicals»-ում, հավանություն է տվել Ֆրեդերիկ Քրյուսի տեսակետին, որ ՔԿ-ն լավագույնս բնութագրվում է որպես «Ձախ էկլեկտիցիզմ», տերմին, որը Քիմբալի կողմից սահմանվում է որպես «Հակակառավարական տեսությունների լայն շրջանակից մեկը՝ սկսած կառուցողականությունից մինչև հետստրուկտուրալիզմ, ապակառուցողականություն, և լականիան հոգեբանությունից մինչև ֆեմինիստական, հոմոսեքսուլական, սևամորթների և այլ ակնհայտ քաղաքական քննադատության ձևերը»  ։
Լիբերալները պնդում են, որ պահպանողականներն ու հետադիմականները օգտագործում էին տերմինը՝ փորձելով շեղել քաղաքական քննարկումները սոցիալական խտրականությունը լուծելու բովանդակային խնդիրներից, ինչպիսիք են ռասայական, սոցիալական, գենդերային և իրավական անհավասարությունը այն մարդկանց նկատմամբ, ում պահպանողականները չեն համարում սոցիալական հիմնական խավի մի մասը ։ Յան Նարվեսոնը գրել է, որ «այդ արտահայտությունը ծնվել է չակերտների (հեգնական իմաստով) միջև ապրելու համար. այն հուշում է, որ հիմնական նկատառումները այսպես կոչված զուտ քաղաքական են՝ ստիպողաբար առաջ տանելով սկզբունքային իրական պատճառները, որոնց համար մենք պետք է գործեինք» ։ Բրիտանացի լրագրող Փոլի Թոյնբին, 2001 թվականին մեկնաբանելով տերմինը՝ ասաց, որ «այդ արտահայտությունը դատարկ, աջակողմյան զրպարտություն է, որը նախատեսված է միայն օգտագործողին բարձրացնելու համար», իսկ 2010 թվականին «քաղաքական կոռեկտություն» արտահայտությունը ծնվել է որպես ծածկագրված պատյան բոլոր նրանց համար, ովքեր դեռ ուզում են ասել «paki», «spastic» կամ «queer»» : 2001 թվականին մեկ այլ բրիտանացի լրագրող Ուիլ Հաթոնը գրել է.
1994 թվականին Գլեն Լուրին գրում է, որ «քաղաքական կոռեկտության» թեմային անդրադառնալը, այն դեպքում երբ ակադեմիական համայնքում կուսակցությունները իշխանության և հեղինակության պայքար են մղում տվյալ թեմայի երկու կողմերից էլ, կհանգեցնի ապագա «ընկերների» և «թշնամիների» կողմից յուրաքանչյուր փաստարկների մանրակրկիտ քննարկմանը։  Ձախակողմյան և աջակողմյան բանավիճողները կփորձեն գնահատել՝ գրողը «իրենց կողմ» է, թե «դեմ» ։
Ջեֆրի Հյուզն ասում էր, որ քաղաքական կոռեկտության շուրջ բանավեճը վերաբերում է այն հարցին, թե արդյոք լեզվի փոփոխությունն իրականում լուծում է քաղաքական և սոցիալական խնդիրներ, երբ քննադատներն այն ավելի շատ դրանք դիտարկում են գրաքննություն պարադրելու, մտավոր ահաբեկման համար, քան խնդիրներ լուծելու՝ ցույց տալով  դա կիրառողների բարոյական մաքրությունը։ Հյուզը նաև պնդում է, որ քաղաքական կոռեկտությունը հաճախ առաջ է գալիս փոքրամասնությունների դրդումով, քան որպես լեզվական փոփոխության օրգանական ձև ։
Գործածություն
Տերմինի ժամանակակից բացասական կիրառությունը առաջացել է 20-րդ դարի վերջին պահպանողականներիպահպանողական կողմից Նոր ձախակողմյանների քննադատությունից։ 1990-ական թվականներին այս գործածությունը տարածվեց «The New York Times»-ի մի շարք հոդվածներում և այլ լրատվամիջոցներում    , և այն լայնորեն կիրառվեց Ալլան Բլումի «The Closing of the American Mind» (1987) գրքում  ։ Տերմինը իր հետագա տարածումը ստացավ Ռոջեր Քիմբալի «Tenured Radicals» (1990) և պահպանողական հեղինակ Դինեշ Դ'Սոուզայի «Illiberal Education» (1991) գրքերի շնորհիվ  ։ Քաղաքականորեն կոռեկտ լեզվի կողմնակիցները բացասական կերպով կոչվում են «լեզվի ոստիկանություն» (language police):
Կրթություն
Տերմինի վերաբերյալ ժամանակակից բանավեճի հիմք ծառայեց ակադեմիական և կրթական ոլորտում պահպանողականների կողմից լիբերալ կողմնակալության քննադատությունը. այն ժամանակվանից պահպանողականներն օգտագործել են որպես հարձակման հիմնական գիծ ։ Փենսիլվանիայի համալսարանի պրոֆեսոր Ալան Չարլզ Քորսը և իրավաբան Հարվի Ա. Սիլվերգլեյթը ԱՄՆ-ի համալսարանների խոսքի կոդերը կապում են Ֆրանկֆուրտի դպրոցի փիլիսոփա Հերբերտ Մարկուզեի հետ։ Նրանք պնդում են, որ խոսքի կոդերը ստեղծում են «ճնշման միջավայր»՝ պատճառաբանելով, որ դրանք հիմնված են «մարկուզյան տրամաբանության» վրա։ Խոսքի կոդերը «պարտադրում են «ազատության» վերասահմանված հասկացություն՝ հիմնված այն համոզմունքի վրա, որ բարոյական օրակարգի պարտադրումը համայնքին արդարացված է», տեսակետ, որը «պահանջում է ավելի քիչ շեշտադրում անհատական իրավունքների վրա և ավելի շատ «պատմականորեն ճնշված» անձանց հավասար իրավունքներ ձեռք բերելու միջոցներ ապահովելու համար ։ Կորսը և Սիլվերգլեյթը հետագայում ստեղծեցին Կրթության մեջ անհատական իրավունքների հիմնադրամը (FIRE), որը պայքարում է պատշաճ դատավարության իրավունքների, մասնավորապես «խոսքի կոդերի» խախտման դեմ ։
Նմանապես, Միացյալ Նահանգներում բարձրագույն կրթության նկատմամբ պահպանողականների տարածված քննադատությունն այն է, որ դասախոսական կազմի քաղաքական հայացքներն ավելի ազատական են, քան ընդհանուր բնակչության տեսակետները, և որ դա նպաստում է քաղաքական կոռեկտության մթնոլորտի ստեղծմանը ։ Ուիլյամ Դերեզևիչը քաղաքական կոռեկտությունը սահմանում է որպես «անցանկալի համոզմունքներն ու գաղափարները» լռեցնելու փորձ՝ պնդելով, որ դա հիմնականում շահույթ հետապնդող կրթության արդյունք է. համալսարանի պրոֆեսորադասախոսական կազմը զգուշանում է  ուսանողներին բարկացնելուց, քանի որ կախված են նրանց վարձավճարներից ։
2020 թվականին հրապարակված նախնական հետազոտությունը ցույց է տվել, որ ԱՄՆ-ի խոշոր պետական համալսարանի ուսանողները հիմնականում զգում էին, որ դասախոսները լայնախոհ են և խրախուսում են տարբեր տեսակետների ազատ արտահայտումը, այնուամենայնիվ, ուսանողների մեծամասնությունը անհանգստանում էր իրենց քաղաքական կարծիքն արտահայտելու հետևանքներից՝ «քաղաքական տեսակետներ արտահայտելու և ինքնագրաքննության հետ կապված անհանգստություններ,.. ավելի տարածված են այն ուսանողների շրջանում, ովքեր հայտնի են որպես պահպանողական» ։
Զանգվածային լրատվական միջոցներ
ԱՄՆ-ում տերմինը լայնորեն օգտագործվել է գրքերում և ամսագրերում, սակայն Բրիտանիայում գործածությունը սահմանափակվել է հիմնականում բուլվարային մամուլով ։ Հատկապես նման շատ աջակողմյան հեղինակներ և բուլվարային լրատվամիջոցների գործիչներ, օգտագործել են այդ տերմինը՝ քննադատելու այն, ինչ նրանք համարում են լրատվամիջոցների կողմնակալություն ։ Ուիլյամ Մաքգոուանը պնդում է, որ լրագրողները սխալ են հասկանում պատմությունները կամ անտեսում են լուսաբանման արժանի պատմությունները, ինչի պատճառը ըստ Մաքգոունի, իրենց ազատական գաղափարախոսություններն են և փոքրամասնությունների խմբերին հնարավոր վիրավորանք հասցնելու վախը ։ Ռոբերտ Նովակը իր «Քաղաքական կոռեկտությունը լրատվական սենյակում տեղ չունի» էսսեում օգտագործեց այդ տերմինը՝ մեղադրելու թերթերին լեզվի օգտագործման քաղաքականություն որդեգրելու համար, որը, նրա կարծիքով, հակված է չափից դուրս խուսափել կողմնակալության դրսևորումից։ Նա պնդում էր, որ լեզվի քաղաքական կոռեկտությունը ոչ միայն ոչնչացնում է իմաստը, այլև նսեմացնում է այն մարդկանց, ովքեր պետք է պաշտպանված լինեն ։
Հեղինակներ Դեյվիդ Սլոանը և Էմիլի Հոֆը պնդում են, որ ԱՄՆ-ում լրագրողները անտեսում են քաղաքական կոռեկտության վերաբերյալ մտահոգությունները՝ նույնացնելով քաղաքական կոռեկտության վերաբերյալ քննադատությունները հին «ազատական լրատվամիջոցների կողմնակալության» պիտակի հետ ։ Ըստ հեղինակ Ջոն Ուիլսոնի՝ ձախակողմյան «քաղաքական կոռեկտության» ուժերը մեղադրվում են ոչ տեղին գրաքննության մեջ, ընդ որում «Time»-ը նշում է, որ ԱՄՆ-ում ցանցային հեռուստատեսությամբ բռնության դեմ արշավները նպաստում են «հիմնական մշակույթին, որը դարձել է շրջահայաց, ողջամիտ, իր սեփական ստվերից վախեցող» «քաղաքական կոռեկտության ոստիկանության հետևողական աչքերի» պատճառով։ Բողոքի ակցիաները և գովազդատուների բոյկոտները, որոնք ուղղված են հեռուստաշոուների դեմ, հիմնականում կազմակերպվում են աջակողմյան կրոնական խմբերի կողմից, որոնք քարոզչություն են իրականացնում ընդդեմ բռնության, սեքսի և հեռուստատեսությամբ համասեռամոլության ցուցադրման ։
Ծաղրական գործածություն
Քաղաքական կոռեկտությունը հաճախ երգիծանքի է ենթարկվում, օրինակ՝ Սաուլ Ջերուշալմիի և Ռենս Զբիգնյու X-ի «The PC Manifesto» (1992) և Ջեյմս Ֆին Գարների «Politically Correct Bedtime Stories» (1994), որը ներկայացնում է քաղաքական կոռեկտության տեսանկյունից ուռճացված հեքիաթներ։ 1994 թվականին «PCU» կատակերգական ֆիլմը անդրադարձավ քաղաքական կոռեկտությանը քոլեջի կամպուսում։
Այլ օրինակներ են «Politically Incorrect» հեռուստատեսային հաղորդումը, Ջորջ Քարլինի «Մեղմասություն»(Euphemism) առօրյան, և «The Politically Correct Scrapbook»-ը ։ Հարավային այգի (South Park) մուլտֆիլմի ծրագրի հանրաճանաչությունը հանգեցրեց Էնդրյու Սալիվանի կողմից «South Park Republican» տերմինի ստեղծմանը, իսկ ավելի ուշ Բրայան Ք. Անդերսոնի «South Park Conservatives» գրքի ստեղծմանը ։ Իր 19-րդ եթերաշրջանում (2015), «Հարավային այգի»-ն ներկայացրեց «PC Principal»-ի կերպարը, որը մարմնավորում է քաղաքական կոռեկտության սկզբունքը ծաղրելը ։
«The Colbert Report»-ի հաղորդավար Սթիվեն Քոլբերտը հաճախ ծաղրական էր արտահայտվում «PC Police»-ի մասին ։
Գիտություն
Խմբերը, որոնք դեմ են էվոլյուցիայի, պասիվ ծխախոտի, ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի, գլոբալ տաքացման, ռասայի և այլ քաղաքական վիճելի գիտական հարցերի վերաբերյալ ընդհանուր առմամբ ընդունված գիտական տեսակետներին, օգտագործել են «քաղաքական կոռեկտություն» տերմինը՝ նկարագրելու այն, ինչը նրանք համարում են գիտական համայնքի կողմից իրենց տեսակետների անհիմն մերժում, քանի որ այդ համայնքները կարծում են, որ դրանք կոռումպացված են լիբերալ քաղաքականության կողմից ։
Աջակողմյան քաղաքական կոռեկտություն
«Քաղաքական կոռեկտությունը» պիտակ է, որը սովորաբար օգտագործվում է լիբերալ տերմիններն ու գործողությունները նկարագրելու համար, բայց հազվադեպ է օգտագործվում աջակողմյանների կողմից նմանատիպ փորձերի միջոցով լեզուն և վարքագիծը ձևավորելու համար ։ Տնտեսագետ Փոլ Քրուգմանը 2012 թվականին գրել է, որ «մեր խոսույթի համար մեծ վտանգ է ներկայացնում աջակողմյանների քաղաքական կոռեկտությունը, որը, ի տարբերություն լիբերալ տարբերակի, ունի մեծ ուժ և փող իր հետևում։ Եվ նպատակը այն է, ինչ Օրուելը փորձել է փոխանցել Նորալեզվի (Newspeak) իր պատկերացումներով՝ անհնարին դարձնել խոսել և նույնիսկ մտածել գաղափարների մասին, որոնք մարտահրավեր են նետում հաստատված կարգին» ։ Կատո համալսարանից  Ալեքս Նովրաստեհը  աջակողմյանների քաղաքական կոռեկտությանը տվեց սեփական տարբերակը՝ անվանելով «հայրենասիրական կոռեկտություն» ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Քաղաքականություն և ռասա Կատեգորիա:Հանրալեզվաբանություն Կատեգորիա:Քաղաքականությունը մշակույթում
Հայաստանի բանկային համակարգ
Հայաստանի բանկային համակարգը Հայաստանի ֆինանասական շուկայի խոշորագույն մասնակիցն է, որին բաժին է ընկնում ֆինանսական համակարգի ակտիվների մոտ 92%-ը։ ՀՀ բանկային համակարգն երկմակարդակ բանկային համակարգ է, որն  ընդգրկում է ՀՀ կենտրոնական բանկը, ՀՀ տարածքում գործող բանկերը, նրանց մասնաճյուղերը, ինչպես նաև օտարերկրյա բանկերի` ՀՀ տարածքում գործող մասնաճյուղերն ու ներկայացուցչությունները, գործառնական գրասենյակները (կետերը), ինչպես նաև օտարերկրյա բանկերի ՀՀ տարածքում գործող մասնաճյուղերն ու ներկայացուցչությունները։
Հայաստանի բանկային համակարգի էությունը և զարգացումը
ՀՀ ԿԲ երկրի գլխավոր բանկն է, որն օժտված է փողի մենաշնորհային թողարկման, դրամաշրջանառության կարգավորման, բանկերի և այլ վարկային կազմակերպությունների գործունեության կարգավորման, վերահսկման, դրամավարկային ու արժութային քաղաքականության մշակման և իրականացման, երկրի պաշտոնական միջազգային պահուստների պահպանման ու կառավարման իրավունքով։ ՀՀ տարածքում գործող առևտրային բանկերի գործունեությունը կարգավորվում է «Բանկերի և բանկային գործունեության մասին» ՀՀ օրենքով (ընդունված 30.06.1996թ.)։ Տվյալ օրենքը սահմանում է ՀՀ տարածքում ձևավորվող և գործող բանկերի, ինչպես նաև օտարերկրյա բանկերի մասնաճյուղերի գրանցման, լիցենզավորման, գործունեության կարգավորման և դադարեցման, բանկային գործունեության վերահսկողության կարգն ու պայմանները։ Համաձայն նշված օրենքի` բանկն իրավաբանական անձ է, որը սահմանված կարգով տրված լիցենզիայի հիման վրա իրականացնում է բանկային գործունեություն։ Այնուհետև օրենքը մեկնաբանում է «բանկային գործունեություն» հասկացությունը։ Բանկային գործունեություն է համարվում ավանդներ ընդունելը կամ ավանդներ ընդունելու առաջարկությամբ հանդես գալը և ավանդն ընդունողի անունից և ռիսկով դրանք տեղաբաշխելը` վարկեր, ավանդներ, դեպոզիտներ տրամադրելու և (կամ) ներդրումներ կատարելու միջոցով։
ՀՀ բանկային համակարգում գործող բանկերը ունիվերսալ բանկեր են, այսինքն` կարող են իրականացնել օրենսդրությամբ նախատեսված բոլոր տեսակի բանկային գործառնությունները։
=Ցուցանիշներ= 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ բանկերի ընդհանուր կապիտալը կազմել է 318,9 միլիարդ դրամ, ընդհանուր ակտիվները՝ 1 տրլն. 560 միլիարդ դրամ, ընդհանուր պարտավորությունները՝ 1 տրլն. 241 միլիարդ դրամ։ Բանկային համակարգի ակտիվների 56.9%-ը (կամ 888.6 միլիարդ դրամը) բաժին է ընկնում տնտեսությանը տրամադրած վարկերին (վարկերի 96.9%-ը բաժին է ընկնում «ստանդարտ» դասի վարկերին), իսկ պարտավորությունների 54.2%-ը (կամ 673.1 միլիարդ դրամը) կազմում են ֆիզիկական և իրավաբանական (բացառությամբ ֆինանսական կազմակերպությունների) անձանցից ներգրաված միջոցները, կապիտալի կազմում (փաստացի լրացված) կանոնադրական հիմնադրամի մեծությունը կազմում է 203.8 մլրդ.դրամ։ 31.12.2010 թվականին դրությամբ բանկայի համակարգը ապահովել է 30.2 միլիարդ դրամ զուտ շահույթ, շահութաբերությունը ըստ ակտիվների (ROA տարեկանացված) կազմել է 2.2%, շահութաբերությունը ըստ կապիտալի (ROE տարեկանացված)` 10.7%: ՀՀ բանկային համակարգում կենտրոնացվածությունը գնահատվում է ցածր. կենտրոնացվածության Հերֆինդալ-Հիրշմանի գործակիցը ՀՀ բանկային համակարգում 31.12.2010 թվականի դրությամբ ըստ ընդհանուր ակտիվների կազմում է 0.067, ըստ ընդհանուր պարտավորությունների` 0.069, ըստ ընդհանուր կապիտալի՝ 0.065։
=Մասնակիցներ= '''2020թ. մարտի 31-ի դրությամբ ՀՀ-ում գործում է 17 բանկ։'''
=Վերահսկողություն= Բանկային վերահսկողությունն իրականացնում է Հայաստանի կենտրոնական բանկի ֆինանսական վերահսկողութան վարչությունը, որը Հայաստանի կենտրոնական բանկի առանձին ստորաբաժանում է։ Բանկային համակարգի կարգավորման մեթոդաբանական և զարգացման խնդիրների հետ կապված աշխատանքների պատասխանատվությունը դրված է Ֆինանսական համակարգի կայունության և զարգացման, Ֆինանսական համակարգի կարգավորման և Իրավաբանական վարչության վրա, որոնք նույնպես Հայաստանի կենտրոնական բանկի կառուցվածքային ինքնուրույն ստորաբաժանում է։ ԿԲ-ում ստեղծված է Լիցենզավորման և վերահսկողության հանձնաժողով, որի նպատակն է քննարկել այս բնագավառում ծագած խնդիրները և հանդես գալ համապատասխան առաջարկություններով։ Լիցենզավորման և վերահսկողության հանձնաժողովի կազմում են ԿԲ նախագահը, ԿԲ նախագահի տեղակալը, Ֆինանսական վերահսկողության, Ֆինանսական համակարգի կայունության և զարգացման, Ֆինանսական համակարգի կարգավորման, իրավաբանական վարչության պետերը։ Բանկային վերահսկողությունն իրականացվում է վերստուգումների տեղերում /on-site/ և ամենօրյա հեռակա վերահսկողության /off-site/ միջոցով։ Տեղերում վերստուգումները կարող են լինել ինչպես համալիր, ներառելով բանկի գործունեության բոլոր ոլորտները, այնպես էլ նպատակային՝ ուղղված կոնկրետ ոլորտի ստուգմանը։ Տեղերում վերստուգումները կազմակերպվում են պարբերաբար կազմվող տարեկան ծրագրերի հիման վրա։
=Հղումներ=
բանկային համակարգ
Պարապլաներիզմ
Պարապլաներիզմը ժամանցային և մրցունակ թռիչքային մարզաձև է։ Պարապլանը ազատ-թռչող, ոտքով բաց թողած ինքնաթիռ է։ Օդաչուն նստում է մի լծասարքի մեջ, որը կախված է մի կտորե թևի ներքո, և իր ձևը որոշվում է իր կախման գծերի և թևի առաջի օդանցքներից ներս մտնող օդի շնորհիվ։ Մոտ 16 կգ օդաչույի հետ կրած ուսապարկում լինում են թևերը, ամրագոտիները, սաղավարտն ու ռադիոն ։
Պարապլաներիզմը Հայաստանում
պարապլանի կառուցվածքը
Պարապլանը շատ հաճախ շփոթում են պարաշյուտի հետ, որոնք իրոք իրար նման են, թե արտաքնապես, թե այլ հատկանիշներով, սակայն տարբեր է դրանց “փիլիսոփայությունը”։ Ի տարբերություն պարաշյուտի, որը բացում ես, որպեսզի հանգիստ իջնես ներքև, պարապլանի ֆունկցիան այլ է. սկզբում անհրաժեշտ է “թևը” սար բարձրացնել, հետո այն լցնել օդով և ապա նոր թռնել։ Բարձրություն հավաքելու դեպքում կարելի է զգալ “ազատ թռիչքի” հաճույքը։ Պարապլանը պատրաստվում է շատ թեթև կտորից՝ գելվենորից։ Վերջինիս շնորհիվ պարապլանի քաշը չի գերազանցում 6-7 կգ-ը, և սա 25-29 մ2 մակերեսի դեպքում։ Համակարգի թռիչքային քաշը կախված է օդաչուի քաշից և միջինում կազմում է 90 կգ։ Եթե փորձենք այս թիվը բաժանել դրա զբաղեցրած տարածքի՝ մակերեսի վրա (25-29 մ2), կստանանք մոտ 3 թիվը։ Վերջինիս շնորհիվ է, որ պարապլանը կարողանում է բարձրություն հավաքել նույնիսկ թույլ հոսանքների դեպքում, և կարող է օդում բավական երկար մնալ՝ առանց որևէ շարժիչի։
բաղկացուցիչ մասեր
Վայրէջքն ամբողջովին կառավարելի է։ Պարապլանը հիմնականում կառավարվում է 2 թելերի միջոցով, որոնք գտնվում են օդաչուի ձեռքում։ Յուրաքանչյուր պարապլան ունի մինիմալ ու մաքսիմալ քաշեր՝ մինչև 200 կգ։ Որպեսզի թռնել և կառավարել պարապլանը, անհրաժեշտ է ինչ-որ կերպ կառչել դրանից։ Պարապլանի մաս է կազմում նստարանը, որն էլ միանում է պարապլանի “թևին”։ Բացի այդ նստարանին ամրացված է պարաշյուտ, երբ հնարավոր չի լինում կառավարել պարապլանը, օգնության է հասնում պարաշյուտը։ Պարապլանի նստարանը հարմարեցվում է ոչ միայն օդաչուի հասակին ու կառուցվածքին, այլև այն կարող է նախատեսված լինել տարբեր տեսակի թռիչքների համար։ Պարապլանի հետ կա նաև թռիչքի տեսակը որոշող սարքավորում, որն ներառում է տարբեր ֆունկցիաներ. այն շատ փոքրիկ համակարգիչ է, որի էկրանին թռիչքի ժամանակ հայտնվում են տեղեկություններ տվյալ թռիչքի մասին՝ բարձրությունը ծովի մակարդակից և մեկնարկային կետից, արագությունը, ժամանակը և այլն։ Օդաչուի տեխզինվածության մեջ են մտնում նաև սաղավարտը, համազգեստը, համապատասխան կոշիկները, ձեռնոցներն ու ակնոցը։ Ֆեդերացիայի նախագահն է Միհրան Սահակյանը :
Հայկական լեռնաշխարհի բնապատկերն ու եղանակը պարապլանիզմի համար շատ հարմար են։ Երկար, չոր ամառները գերազանց ջերմային թռիչքի դրություններ են ստեղծում, որոնք առիթ են տալիս ժամերով օդում մնալ։ Շատ սիրված թռիչքի վայրեր գտնվում են Երևանից ոչ ավելի քան 30 րոպե հեռավորությամբ ։
Դրախտ (ֆիլմ)
«Դրախտ», ռեժիսոր Անդրեյ Կոնչալովսկու 2016 թվականի դրամատիկական ֆիլմ։ Համաշխարհային պրեմիերան կայացել է 2016 թվականի սեպտեմբերի 8-ին, Վենետիկի 73-րդ կինոփառատոնի հիմնական մրցութային ծրագրում ։ Ռեժիսորական աշխատանքի համար Անդրեյ Կոնչալովսկին արժանացել է «Արծաթե առյուծ» մրցանակին։
2016 թվականի դեկտեմբերին ֆիլմը ներառվել է «Ոսկե Գլոբուս» կինոմրցանակի ցանկում «Լավագույն արտասահմանյան ֆիլմ» անվանակարգում, սակայն արդյունքում չի անվանակարգվել։
Սյուժե
Ֆիլմի սյուժեն դասավորվում է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, գլխավոր կերպարների՝ ռուս էմիգրանտ արիստոկրատուհի և ֆրանսիական դիմադրության մասնակից Օլգայի, ֆրանսիացի կոլլաբորացիոնիստ Ժուլի և ՍՍ-ի բարձրաստիճան զորավար Հելմութի ճակատագրերի միահյուսվածքի շուրջը։
Օլգային ձերբակալում են այն պատճառով, որ նա թաքցրել է հրեա երեխաներին նացիստական հարձակումներից։ Օլգան հայտնվում է համակենտրոնացման ճամբարում։ Այդտեղ նա հանդիպում է Հելմութին, ով ժամանակին սիրահարված էր նրան։ Նրանց միջև տարօրինակ ու ցավալի հարաբերություններ են առաջանում։ Նացիստներն արդեն մոտ են պարտությանը, և Հելմութը որոշում է փրկել Օլգային ճամբարից և փախչել նրա հետ Հարավային Ամերիկա։ Ազատ լինելու գաղափարի մասին հուսահատված Օլգան համաձայնվում է, սակայն վերջին պահին գիտակցում է, որ իր պատկերացումը դրախտի մասին փոխվել է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆիլմեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:2016 ֆիլմեր Կատեգորիա:Գերմաներեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Գերմանական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր Հոլոքոստի մասին Կատեգորիա:2010-ականների դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Գերմանական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսական ֆիլմեր
Գավերներ Մորիս
Գավերներ Մորիս (Gouverneur Morris, ), ամերիկացի պետական գործիչ, ԱՄՆ հիմնադիր հայրերից մեկը։
Ներկայացրել է Փենսիլվանիա նահանգը 1787 թվականի Սահմանադրական կոնվենցիայում, եղել է Սահմանադրությունը և Կոնֆեդերացիայի հոդվածները ստորագրողներից մեկը, հանդիսանալով նաև տեքստի մեծ մասի հեղինակը, ինչպես նաև՝ նախաբանի հեղինակը ։ Այն ժամանակաշրջանում, երբ ամերիկացիների մեծամասնությունն իրեն համարում էր իրենց առանձին նահանգների քաղաքացիներ, Մորիսն առաջ էր քաշել այն միտքը, որ պետք է լինել Նահանգների միասնական միության քաղաքացիներ ։ Նա նաև Ֆիլադելֆիայի կոնվենցիայի այն քչերից էր, որը դեմ էր ստրկության գոյությանը։
Ծնվել է Նյու Յորքում՝ բարեկեցիկ ընտանիքում, ընտանիքի անդամները պետական պաշտոններ են զբաղեցրել։ 1764 թվականին, երբ նա ընդամենը 12 տարեկան էր ընդունվել Է Նյու Յորքի թագավորական քոլեջ (այժմ Կոլումբիայի համալսարանի Կոլումբիայի քոլեջ)։ Սովորել է իրավունք, քոլեջն ավարտել է 1768 թվականին, 1771 թվականին մագիստրոսի աստիճան է ստացել։
Նրա հարազատների ու ընկերների մեծ մասը լոյալիստներ էին, սակայն Մորիսը, երբ սկսվեց Ամերիկյան հեղափոխությունը, անցել է հայրենասերների կողմը։ Ծառայել է աշխարհազորայինների մեջ, ընտրվել է պետական և մայրցամաքային կոնգրեսում։ Ներկայացուցիչների պալատի ընտրություններում պարտվելուց հետո, 1779 թվականին տեղափոխվել է Ֆիլադելֆիա, որտեղ աշխատել է որպես փաստաբան։
1780 թվականին չպարզված հանգամանքներում կորցրել է ոտքը. պաշտոնապես պնդել են, որ դա տեղի է ունեցել անձնակազմի վթարի պատճառով ստացված ստացած վնասվածքի հետևանքով, բայց նաև ենթադրություն է եղել, որ նա անհաջող ցատկել է վագոնի պատուհանից, որտեղ գտնվել է սիրուհու հետ ։ Աշխատել է տարբեր հանձնաժողովներում և եղել է Սահմանադրության վերջնական տեքստի հիմնական հեղինակը։ Կոնվենցիայից հետո 10 տարի ապրել է Եվրոպայում։ Որոշ ժամանակ զբաղեցրել է սենատորի պաշտոնը, սակայն հրաժարական է ներկայացրել։
Դեժավյու
Արդեն տեսածի երևույթ կամ Դեժավյու (Déjà-vu, ), ընկալման պրոցեսի խախտումներից մեկը, որի դեպքում մարդուն թվում է, որ իբր անցյալում ինքը արդեն գտնվել է նման իրադրության մեջ, որտեղ այժմ նա հայտնվել է։ Առողջ մարդկանց մոտ այս երևույթը դիտվում է գերհոգնածություն վիճակում։ Այն հոգեբանական հիմք է ծառայել հոգիների գաղթի կամ մետապսիխոզ իդեալիստական վարկածի առաջադրման համար։
Արդեն տեսած, դեժավյու կամ դեժա վու հոգեկան մի վիճակ է, որի ընթացքում մարդը զգում է, որ նա արդեն մի ինչոր ժամանակ առաջ եղել է նման իրավիճակում, նմանատիպ վայրում, սակայն, այս զգացումը կապ չունի անցյալի կոնկրետ պահի հետ, այլ այն վերաբերվում է անցյալին առ հասարակ։ Այս տերմինը առաջին անգամ օգտագործվել է Էմիլ Բուստակի (1851 1917) կողմից՝ «հոգեբանական գիտությունների ապագան» գրքում։
Նմանատիպ երևույթներ (վերնագիր) Դրանք են՝ արդեն վերապրած կամ արդեն փորձարկած, արդեն լսած, արդեն մտածված, արդեն արած, արդեն իմացած, արդեն ցանկացած, արդեն պատմված, արդեն փորձված։
Դեժավյուի արտահայտումը և ֆենոմենի պատճառները
Դեժավյուի արտահայտումը նման է, թե կարծես դու վաղուց գիրք ես կարդացել կամ ֆիլմ ես դիտել, բայց արդեն մոռացել ես, թե ինչի մասին էր այն։ Մարդը հայտնված նման իրավիճակում, չի կարողանում հիշել, թե ինչ է լինելու հաջորդ պահին։ Սակայն իրադարձությունների զարգացման հետ հասկանում է, որ մանրամասն տեսել է այս մի քանի րոպեները։ Դեժավյուի արտահայտման ամբողջ ուժը կայանում է այն զգացման մեջ, իբր եղել են հարյուր տարբերակներ, թե ինչպես կարող էր անցնել այս պահը, սակայն դեժավյուի ազդեցության տակ գտնվող մարդը նախընտրում է բոլոր նախորդող իրադարձությունները։ (Ճիշտ կամ սխալ իր համար), որևէ արդյունքում նրան «կանխավորոշված էր» լինելու հենց այդ իրավիճակում, հենց այդ տեղում դեժավյուի տպավորությունները կարող են այնքան ուժեղ լինել, որ դրա մասին հիշողությունները կարող են տարիներով պահպանվել։ Սակայն որպես կանոն մարդը չի կարողանում վերականգնել հիշողության մեջ այդ իրադարձությունների մասին և ոչ մի մանրամասնություն, որոնց մասին, ինչպես իրեն թվում է դեժավյուի ազդեցության տակ հիշում էր նա։
Դեժավյուն ուղղորդվում է դեպերսոնալիզացումով. իրականությունը դառնում է մակերեսային և ոչ պարզ։ Օգտվելով Ֆրեյդի տերմինոլոգիայից կարելի է ասել, որ առաջանում է անձի «դեռեալիզացիա»՝ իբրև դրա իրականության ժխտում ։Բերգսոնը դեժավյուն բնութագրում էր որպես ներկայի «մասին հիշողություն»։ Նա գտնում էր, որ այդ պահին իրականության ընկալումը բազմապատկվում է և մասամբ անցում կատարում դեպի անցյալ։
Դեժավյուն չես կարող արհեստական ի կատար ածել։ Այդ իսկ պատճառով դեժավյուի գիտական հետազոտությունները բարդ իրագործելի են։
Միևնույն ժամանակ կարծիք կա, որ դեժավյուի ի հայտ գալու հնարավոր պատճառ կարող է շինել գլխուղեղի՝ ժամանակի կոդավորման ունակության փոփոխումը։ Ընդորում, այս պրոցեսը ավելի հեշտ է ընկալել որպես ինֆորմացիայի միաժամանակյա կոդավորում՝ որպես «ներկա» և «անցյալ»՝ այս գործընթացների միաժամանակյա զգացումով։ Վերոնշյալի հետ կապված զգացվում է իրականությունից խզում։
Անդրեյ Կուրգանը, հետազոտելով դեժավյուի ընթացքում ժամանակի կազմությունը, գալիս է այն եզրակածության, որ այս երևույթի փաստացի պատճառը երկու իրավիճակների՝ մեկը մյուսի վրա համադրելն է. երբեք վերապրած երազում և փորձարկված ներկայում ։ Նման շերտերի պայմանը ժամանակի կառուցվածքի փոփոխությունն է, այդպիսով բացահայտելով մարդու համար իր խորը գոյատևման նախագիծը, մինչդեռ ներկան, որպես այդպիսին, «ձգվել է», պարունակում է միաժամանակ և անցյալը, և ներկան:. Կուրգանը նաև նախնադարյան ցեղերի պատմության հիմքի վրա ուսումնասիրում է ժամանակակից դեժավյուի իրավիճակի ծագումը՝ մեր նախապատմական նախնիների գիտակցումով։ Ներկայումս խելացի կարելի է համարել այն ենթադրությունը, որ դեժավյուի էֆեկտը կարող է առաջանալ ինֆորմացիայի նախնական անգիտակից վերամշակմամբ, օրինակ՝ քնի մեջ։ Այնպիսի իրավիճակներում, երբ մարդը իրականության մեջ հանդիպում է մի իրավիճակի, որը ընկալվել է անգիտակից մակարդակի վրա և հաջող կերպով ուղեղի կողմից մոդելավորվել, առաջանում է դեժավյուն ։ Այսպիսի բացատրությունը իր լավ բացատրությունն է գտնում առողջ մարդկանց մոտ դեժավյուի բարձր որակի արտահայտմամբ։
Դեժավյուի հիվանդագին տարբերակը
Դեժավյուն բավականին տարածված երևույթ է։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ առողջ մարդկանց 97% գոնե կյանքում մեկ անգամ ունեցել է այս զգացումը։ Հոգեկան առողջ մարդկանց մոտ դեժավյուն բավականին հազվադեպ է լինում տարիների ընթացքում 2-4 անգամ, իսկ տևողությունը մի քանի վայրկյան է ։
Դեժավյուն հանդիպում է նաև նյարդարանական և հոգեկան հիվանդություններում. համեմատաբար հաճախ այն ունենում են քունքային էպիլեպսիայով տառապողները ։ Դեժավյուն հիվանդագին տարբերակում բավականին հաճախ առաջանում է և տևում մի քանի վայրկյան, րոպե, ժամ ։ Գոյություն ունեն գիտակցության երկու փուլերի, որոնցից մեկը կատարվելիքի հիվանդագին ընկալումն է, որ այն անցյալի մասին հիշողությունն է, իսկ մյուսը իրականության արտացոլումն է ։ Որոշ հետազոտողների կողմից դեժավյուն ընկալվում է որպես ինքնագիտակցության խանգարման սիմպտոմ ։
Դեժավյուի հիվանդագին, պաթոլոգիկ ախտանշանների տարբերակները գրված են Սումբաևի կողմից (1945) ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հոգեբանություն Կատեգորիա:Հիշողության խանգարումներ Կատեգորիա:Հոգեբանական երևույթներ Կատեգորիա:Հոգեկան վիճակներ
Եկատերինա Բակունինա (գթասրտության քույր)
Եկատերինա Միխայլովնա Բակունինա (Екатерина Михайловна Бакунина, ), գթասրտության քույր, 19-րդ դարի երկու պատերազմների հերոսուհի։ 1877-1878 թթ. Ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ ղեկավարել է Կարմիր խաչի ջոկատները ժամանակակից Հայաստանի տարածքում։
Վիրաբույժ Նիկոլայ Պիրոգովը, խոսելով ռուսական գթասրտության քույրերի համաշխարհային պատմության մեջ անհերքելի ներդրման մասին, նրանց մեջ առավել նշանավոր էր համարում Եկատերինա Բակունինային։
Կենսագրություն
Բակունինան ծնվել է 1810 թվականին, Միխայիլ Բակունինի ընտանիքում (1764-1847), որն եղել է Սանկտ Պետերբուրգ ի նահանգապետ և սենատոր ։
Եկատերինա Բակունինան անարխիստ Միխայիլ Բակունինի կուզինան էր և Իվան Գոլենիշչևին-Կուտուզովի թոռնուհին։
Եկատերինան ստացել է բազմակողմանի կրթություն ։ Հուշերում նա գրել է, որ պատանեկության տարիներին ավելի շատ "փափկասուն և սեթևեթ օրիորդ" էր. զբաղվում էր երաժշտությամբ, պարով, նկարչությամբ, սիրում էր լողալ Ղրիմում, պարել տնային պարահանդեսների ժամանակ։ Չէր լսում Բնական գիտությունների վերաբերյալ դասախոսություններ և չէր գնում Անատոմիական թատրոններ։
Ղրիմի պատերազմ
Ղրիմի պատերազմի սկզբին Եկատերինա Բակունինան քառասուն տարեկան աշխարհակիրթ կին էր։ Առաջին կամավորների թվում նա ցանկացել է անմիջապես մեկնել ռազմաճակատ։ Սակայն իր գրավոր խնդրանքները կամավորների խմբում ընդգրկվելու մասին անպատասխան մնացին։ Բայց Բակունինան հասավ իր նպատակին։ Նա ստացավ նախնական բժշկական պատրաստություն ։
1855 թվականի հունվարի 21-ին Բակունինան սկսեց աշխատել պաշարված Սևաստոպոլի բարաքներում։ Նիկոլայ Պիրոգովը հիացմունքով և հարգանքով գրում է իր հիշողություններում ոչ միայն անշահախնդրության, հազվագյուտ աշխատասիրության, այլև քրոջ Եկատերինայի քաջության և անվախության մասին։ Նա հիշում է. «ամեն օր, օր ու գիշեր կարելի էր նրան գտնել վիրահատարանում, որտեղ նա ընթերակայում էր վիրահատությունների ժամանակ, ռումբերի և հրթիռների տակ։ Նա ցույց տվեց հոգու աինպիսի զորությունը, որը դժվար թե համատեղելի է կանացի բնավորության հետ»։ Ոգեշնչում էր քույրերին և այն հանգամանքը, որ  ռազմաճակատի ղեկավարությունը գնահատում էր նրանց օգնությունը՝ այն հավասարեցնելով սխրագործությանը։ Պիրոգովը, ինչպես նաև հոսպիտալներ այցելած փոխծովակալ Պավել Նախիմովը, գեներալները նրանց անփոխարինելի օգնականներ էին համարում։ Պիրոգովի հանձնարարությամբ Եկատերինա Բակունինան 1855 թվականի վերջին գլխավորել է բուժքույրերի նոր բաժանմունքը՝ վիրավորներին Պերեկոպ փոխադրելու համար։ Ավելի ուշ նա առաջարկ է ստացել գլխավորել գթասրտության քույրերի համայնքը։ Պիրոգովը գրել է նրան նամակում։ "մի առարկեք, այստեղ համեստությունը տեղին չէ... Ես երաշխավորում եմ ձեզ, դուք այժմ անհրաժեշտ եք համայնքի համար որպես մայրապետ. Դուք գիտեք համայնքի նշանակությունը, քույրերին, անելիքների ընթացքը, դուք ունեք լավ մտադրություններ և էներգիա.... Մեկնաբանելու ժամանակ չկա, գործե՛ք»։ Այդ պաշտոնում Բակունինան մնացել է մինչև 1860 թվականը։ Նա շրջում էր Ղրիմի բոլոր զինվորական հոսպիտալներով և «համբերության և անխոնջ աշխատանքի օրինակ է դարձել համայնքի բոլոր քույրերի համար»։
«Համայնքը սոսկ տածուհիների ժողով չէ, – ընդգծում էր Պիրոգովը, – իսկ ապագան բարոյական վերահսկողության միջոց է»։
Գթասրտության քույրերի կարիերան որոշվում էր վիրավորների, համայնքի տեղական ղեկավարների, Նիկոլայ Պիրոգովի և մեծ իշխանուհու Ելենա Պավլովնայի կարցիքներով։ Իրենց իշխանությամբ հոսպիտալների ղեկավարները չէին կարող ոչ պարգևատրել, ոչ էլ պատժել նրանց։ Չէր կարող հետաքրքրել քույրերին և չինովնիկների «փայ մտնելու» առաջարկը. նրանց դիրքորոշումը հստակ էր։ Այդ դիրքորոշումը հայտնել Է Եկատերինա Բակունինան։ «Ես պետք է դիմադրեի չարին բոլոր միջոցներով և իմ ողջ կարողությամբ, չարին, որը տարբեր պաշտոնյաներ, մատակարարներ և այլն, հոսպիտալներում պատճառեցին մեր տառապյալներին։ Եվ պայքարելը ու դիմադրելը դրան ես համարում էի և համարում եմ իմ սրբազան պարտքը»։ Ահա թե ինչու Նիկոլայ Պիրոգովը քույրերին հանձնարարեց դրամական նպաստների բաշխումը ։
Եկատերինա Բակունինան գթասրտության քույրերից վերջինը լքում է զորքերի կողմից թողած Սևաստոպոլը ։
1856 թվականին պատերազմն ավարտվեց, և քույրերը վերադարձան Պետերբուրգ, որտեղ համայնքը շարունակեց իր բարեգործական գործունեությունը։
Ե. Բակունինայի կյանքի ամենավառ էջն էր, իհարկե, իր մասնակցությունը Սևաստոպոլի հայտնի պաշտպանությանը 1854-1855-ի Ղրիմի պատերազմի տարիներին։ Բայց եղել է ևս մեկ պատերազմ իր կյանքում, որը նույնպես կարևոր և նշանակալի դեր է խաղացել Եկատերինա Բակունինայի ճակատագրի մեջ։ 67 տարեկան հասակում նա մասնակցել է 1877-78 թթ. Ռուս-թուրքական պատերազմին, որն ավելի շատ հայտնի է որպես Օսմանյան լծից Բուլղարիայի ազատագրման պատերազ, և մոտ մեկ տարի ղեկավարել է Կարմիր խաչի ջոկատները քիչ հայտնի, բայց ոչ պակաս փառավոր ռազմական գործողությունների Կովկասյան թատրոնում հայկական Դիլիջան քաղաքում ։
Կլեպտոմանիա
Կլեպտոմանիա (հուն․ klepto - գողանում, հափշտակում mania - խելագարություն), գողություն կատարելու հիվանդագին հակում, ընդ որում գողացվող առարկաները կլեպտոմանիա ունեցող անձի համար երբեմն ոչ մի արժեք չեն ունենում։
Եկատերինա Բակունինա (գթասրտության քույր)
Ղրիմի պատերազմ
Տարեց տարիքում Ե. Բակունինան հիշողություններ է գրել իր կյանքի մասին, բայց նրանք պատմում են միայն իր կյանքի Սևաստոպոլի շրջանի մասին, 1856-1861 թթ.-ի իր մայրապետության մասին։ Պահպանվել են միայն 1877-78 թթ.-ի ռազմական գործողությունների Կովկասյան թատրոնից ստացված նամակները, որոնք Բակունինան ուղարկել է իր քույրերին Կազիցինո կալվածք ։
2013 և 2017 թթ.-ին Եկատերինա Բակունինայի հիմնադրամի պատվիրակությունները Տվերի վարչակազմի աջակցությամբ այցելել են Հայաստան՝ այդ երկրում գթասրտության քրոջ ծառայության վայրերին ծանոթանալու նպատակով։ Ուղևորությունների արդյունքում ստեղծվել է երկու վավերագրական ֆիլմ՝ «Հայաստանի ճանապարհներով» և «Երեք օր Հայաստանում» ։ Բայց այդ ուղևորությունների գլխավոր խնդիրը Ե. Մ. Բակունինայի անվան հանրահռչակումն էր Հայաստանում և նրա հիշողության հավերժացման պայմանների ստեղծումը Դիլիջանում՝ այդ երկրում Եկատերինա Բակունինայի հիմնական գտնվելու վայրում՝ 1877-1878 թթ.:
Կլեպտոմանիա
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հոգեբանություն Կատեգորիա:Հոգեբուժական ախտորոշում Կատեգորիա:Հոգեախտաբանություն
Եկատերինա Բակունինա (գթասրտության քույր)
Ղրիմի պատերազմ
2017 թ.-ին Դիլիջանի երկրագիտական թանգարան-պատկերասրահի տնօրեն Ղազար Ղազարյանի ջանքերով թանգարանում տեղադրվեց Եկատերինա Բակունինայի լուսանկարը, և այժմ թանգարանի նոր տնօրեն Արմեն Բադեյանի կողմից՝ Եկատերինա Բակունինայի հիմնադրամի և Տվերի և Երևանի «Ռոտարի-ակումբների» աջակցությամբ ստեղծվեց թանգարանային լիարժեք ցուցադրություն Ե. Մ. Բակունինայի մասին։ Տվերի քաղաքի «Ռոտարի-ակումբ»-ի ջանքերով  Վրաստանում թանգարանի ցուցադրության համար հատուկ պատվիրվել է Ե.Մ. Բակունինայի կիսանդրին, իսկ Երևանի «Ռոտարի-ակումբ»-ի ջանքերով Վրաստանի և Հայաստանի միջև սահմանային ռեժիմի բարդ պայմաններում կիսանդրին տեղափոխվել է Դիլիջան քաղաք։
2021 թ.-ի մայիսին Եկատերինա Բակունինայի հիշատակին նվիրված Դիլիջանի երկրագիտական թանգարանում բացվել է ցուցահանդեսը, որտեղ տեղի է ունեցել Հայաստանի բուժքույրերի պարգևատրումը գթասրտության քրոջ ՝ Եկատերինա Բակունինայի անվան մեդալով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս հասարակական գործիչներ
Նեկրեմենոե
Նեկրեմենոե (Некременне), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Ալեքսանդրովիում։
2001 թվականի տվյալներով Նեկրեմենոե գյուղում բնակվում էր 783 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Ալեքսանդրովկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1709 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Տնտեսական աճ
Տնտեսական աճ, բարդ ու բազմակողմանի տնտեսական երևույթ, տնտեսագիտության տեսության և տնտեսական քաղաքականության կարևոր հիմնախնդիրներից մեկը։ Տնտեսական աճը երկրի տնտեսության զարգացման ամփոփ բնութագրիչն է, որը պայմանավորված է ոչ միայն արտադրական ռեսուրսներով, քաղաքականությամբ, օրենսդրությամբ, այլև բազմաթիվ հոգեբանական ու սոցիալական գործոններով։
Էությունը
Ցանկացած տնտեսական համակարգում տնտեսական աճը հասարակական արդյունքի ընդլայնված վերարտադրության դրսևորման ձևն է։ Տնտեսական աճի հիմնախնդրի հետազոտման կարևորությունը պայմանավորված է ոչ միայն հասարակական վերարտադրության օրինաչափություններն ավելի խորությամբ պարզաբանելու և տնտեսավարման պրակտիկայում կոնկրետացնելու անհրաժեշտությամբ, այլև շուկայական տնտեսության մեխանիզմի հետ ունեցած անմիջական կապով։ Տնտեսական աճը յուրաքանչյուր պետության կողմից դիտվում է որպես կարևոր տնտեսական ու քաղաքական նպատակ, հասարակության բարգավաճման և նրա բարեկեցության բարձրացման նյութական հիմք։ Այն հասարակական արդյունքի քանակական մեծացումն ու որակական կատարելագործումն է, որը հնարավորություն է տալիս ընդլայնել երկրի տնտեսության հնարավորությունները հասարակության պահանջմունքներն առավելագույն չափով բավարարելու համար։ Տնտեսական աճ ապահովող տնտեսությունն ավելի մեծ հնարավորություններ ունի նոր սոցիալական ծրագրեր իրականացնելու, աղքատության և շրջակա միջավայրի խնդիրները լուծելու ուղղությամբ՝ առանց գոյություն ունեցող սպառման ընդհանուր մակարդակը նվազեցնելու և ներդրումների ծավալները կրճատելու։
Տնտեսական աճը սերտորեն կապված է նաև զբաղվածության հիմնախնդրի հետ։ Եթե զբաղվածության տեսությունը խնդիր է դնում, թե ինչ է անհրաժեշտ, որպեսզի գոյություն ունեցող արտադրական հզորություններն օգտագործվեն լրիվ, ապա տնտեսական աճի տեսության հիմնական նպատակն այն է, թե ինչպես կարելի է մեծացնել արտադրական հզորությունների և հասարակական արդյունքի ծավալը լրիվ զբաղվածության պայմաններում։ Տնտեսական աճը նշանավորվում է նրանով, որ նպաստում է արտադրական ռեսուրսների սահմանափակության և հասարակության պահանջմունքների անսահմանափակության հիմնախնդրի լուծմանը։
Տնտեսական աճի բազմագործոնային բնույթը նկատի ունենալով՝ տնտեսագիտական մտքի նշանավոր տեսաբան Բեն Սելիգմենը նշել է.
Տնտեսական աճը նշանավորվում է նրանով, որ նպաստում է արտադրական ռեսուրսների սահմանափակության և հասարակության պահանջմունքների անսահմանափակության հիմնախնդրի լուծմանը։ Տնտեսական աճի ապահովումը պետության համար ոչ միայն կարևոր տնտեսական նշանակություն ունի, այլև հետապնդում է քաղաքական նպատակ։ Տնտեսական աճի պարամետրերը, դրանց շարժընթացը լայնորեն օգտագործվում են բնութագրելու ու գնահատելու համար ոչ միայն ազգային տնտեսության զարգացումը, այլև տնտեսության պետական կարգավորման արդյունավետությունը։ Երկրի բնակչությունը սովորաբար պետության և կառավարության սոցիալ-տնտեսական քաղաքականությունը գնահատում է՝ հիմնվելով տնտեսական աճի և կենսամակարդակի շարժընթացի ցուցանիշների վրա։ Տնտեսական աճը երկրի հեռանկարային զարգացման և նրա տնտեսական բարգավաճման առավել կարևոր գործոնն է, որը տնտեսական ու քաղաքական նշանակություն ունի պետության համար, կենսական նշանակություն՝ երկրի բնակչության համար։ Տնտեսական աճը հասարակական արտադրության ընդլայնումն է և հասարակական արդյունքի քանակական ցուցանիշների ավելացումը։ Տնտեսական աճը երկրի տնտեսական զարգացման բաղկացուցիչ մասն է և անմիջականորեն արտահայտվում է հասարակական արդյունքի ու նրա արտադրության գործոնների քանակական ավելացման և որակական կատարելագործման որոշակի շարժընթացով։ Տնտեսական աճը ընդլայնված վերարտադրության հատկանիշն ու օրինաչափությունն է։ Տնտեսական աճին, որպես վերարտադրական կատեգորիայի, բնորոշ են որոշակի գծեր ու հատկանիշներ. այն հավաքական, ընդհանրացնող կատեգորիա է, որն արտահայտում է հասարակության տնտեսական առաջընթացի քանակական ու որակական կողմերը, նաև հասարակական վերարտադրության կատեգորիա է, որն արտահայտում է մակրոտնտեսական մակարդակի տնտեսական հարաբերություններ ու գործընթացներ։ Ինչպես նշեցինք, տնտեսական աճը ընդլայնված վերարտադրության կարևոր հատկանիշն ու օրինաչափությունն է, հետևաբար դրա տեսակը որոշվում է հենց ընդլայնված վերարտադրության բնույթով։
Տիպեր
Տարբերում են տնտեսական աճի էքստենսիվ և ինտենսիվ տիպեր։
Էքստենսիվ (տարածուն) տնտեսական աճն ապահովվում է արտադրության գործոնների՝ աշխատանքի, կապիտալի, հողի քանակական կամ ծավալային ավելացման հաշվին։ Այն արտահայտվում է «արտադրության դաշտի ընդլայնմամբ»․ արտադրության գործընթացի մեջ են ներգրավվում լրացուցիչ աշխատողներ, հողատարածություններ, կապիտալ ներդրումներ, բնական ռեսուրսներ, որոնք հանգեցնում են արտադրության չափագծերի (մասշտաբների) ընդլայնմանն ու հասարակական արդյունքի մեծացմանը։ Էքստենսիվ տնտեսական աճի դեպքում ենթադրվում է արտադրության գործոնների քանակական ավելացում, որը տեղի է ունենում նախկին տեխնիկական հիմքի վրա։
Ինտենսիվ (լարված) տնտեսական աճը բնութագրվում է առավել կատարելագործված արտադրության գործոնների կիրառմամբ և դրանց ինտենսիվ ու արդյունավետ օգտագործմամբ։ Այս դեպքում արտադրության ծավալաչափերի ընդլայնումը ապահովվում է նորագույն տեխնիկայի կիրառման, աշխատողների որակավորումը բարձրացնելու, արտադրության կազմակերպման ձևերն ու մեթոդները կատարելագործելու շնորհիվ։
Տնտեսական աճի էքստենսիվ և ինտենսիվ տեսակներն առանձին-առանձին կարելի է դիտարկել միայն տեսականորեն․ իրականում դրանք միմյանցից անկախ գոյություն չունեն։ Դրանք արտահայտվում են տնտեսական աճի էքստենսիվ և ինտենսիվ գործոնների փոխադարձ կապի տեսքով։
Տնտեսական աճի տեմպեր
Տնտեսական աճը գնահատվում է ազգային տնտեսության վերջնական արդյունքների՝ իրական ՀՆԱ-ի շարժով։ Տնտեսական աճի չափումը կամ գնահատումը կատարվում է երկու եղանակով.
Տնտեսական աճը գնահատելու այս եղանակները փոխադարձաբար կապված են և կիրառվում են որոշակի հետազոտական ու վերլուծական խնդիրներից ելնելով։ Առաջին եղանակը բնութագրում է երկրի տնտեսական ներուժը, նրա արտադրական հնարավորությունները, երկրորդը՝ կիրառվում է բնակչության կենսամակարդակն առանձին երկրներում գնահատելու և միմյանց հետ համեմատելու համար։ Օրինակ, Հնդկաստանի համախառն ազգային արդյունքը գրեթե 70%-ով գերազանցում է Շվեյցարիայի համախառն ազգային արդյունքը, սակայն բնակչության կենսամակարդակով Հնդկաստանը Շվեյցարիայից հետ է մնում ավելի քան 60 անգամ։ Տնտեսական աճի գնահատման երկու եղանակների դեպքում էլ այն չափվում է տարեկան աճի տեմպերով։ Աճի տեմպերը որոշելու համար համախառն ներքին արդյունքի փաստացի ծավալը բաժանվում է նախորդ կամ բազիսային ժամանակաշրջանի ծավալի վրա՝ արտահայտելով տոկոսներով։ Տնտեսական աճի տեմպը գնահատվում է տարեկան հավելաճի տեմպով (Y), որը որոշելու համար համախառն ներքին արդյունքի հավելաճը բաժանում ենք բազիսային ժամանակաշրջանի ծավալի վրա՝ արտահայտված տոկոսներով՝
կամ
որտեղ՝
Yt-ն իրական ՀՆԱ-ի ծավալն է դիտարկվող ժամանակահատվածում, Yt-1-ը՝ ՀՆԱ-ի իրական ծավալը նախորդ ժամանակահատվածում։
Միջին տարեկան հավելաճի տեմպը որոշվում է.
n-ը՝ տարիների թիվը։
Տնտեսական աճի ցուցանիշը միշտ չէ, որ դրական է լինում. եթե տվյալ տարում ՀՆԱ-ն վերարտադրվել է նախորդ տարվա նույն ծավալի չափով, ապա դա նշանակում է, որ տնտեսական աճը զրոյական է, իսկ եթե հասարակական արդյունքը վերարտադրվում է ոչ ամբողջովին, այլ մասնակիորեն, ապա առկա է բացասական աճ։ Բացասական աճը բնորոշ է հատկապես երկրի տնտեսության ճգնաժամային, անկումային իրավիճակներին։ Տնտեսական աճի տեմպը պայմանավորված է հասարակական արդյունքի վերարտադրության բնույթով։
Տնտեսական աճի տեմպերի հիմնախնդիրը կարևոր նշանակություն ունի տնտեսագիտության տեսության մեջ։ Տնտեսական աճի կայուն տեմպերի ապահովումը երկրի տնտեսության շարժընթաց և առաջընթաց զարգացման նախադրյալն է։ Տնտեսական աճի բարձր տեմպերը, այլ գործոնների անփոփոխ պայմաններում, ենթադրում են երկրի տնտեսական ներուժի մեծացում և բնակչության նյութական բարեկեցության բարձրացում։ Տնտեսական աճի տեմպերի նվազումը տարեկան 3%-ից ցածրի դեպքում, կարող է հանգեցնել նրան, որ բնակչության իրական եկամուտների աճը կդանդաղի և էական ազդեցություն չի ունենա կենսամակարդակի բարձրացման վրա, հատկապես թույլ զարգացած երկրներում։
Քանակական և որակական կողմեր
Տնտեսական աճը բնութագրվում է քանակական և որակական կողմերով։ Տնտեսական աճի քանակն արտահայտվում է տնտեսական աճի տարեկան տեմպերով, հավելաճի յուրաքանչյուր տոկոսի «կշռով» կամ քանակական բովանդակությամբ։ Տնտեսական աճի քանակական գնահատումը հավելաճի յուրաքանչյուր տոկոսի իրական պարունակությամբ, կարևորվում է հատկապես բարձր զարգացած տնտեսություն ունեցող երկրներում, որտեղ ցածր են տարեկան հավելաճի տեմպերը։
Տնտեսական աճի որակը տնտեսագիտության տեսության մեջ բնութագրվում է երկակի իմաստով. տնտեսական աճի որակը կապվում է նրա սոցիալական ուղղվածության կամ կողմնորոշման ուժեղացման հետ և արտահայտվում է բնակչության նյութական բարեկեցության բարելավմամբ, անհատի ազատ ժամանակի մեծացմամբ, սոցիալական ենթակառուցվածքի ճյուղերի զարգացման մակարդակի բարձրացմամբ, մարդկային կապիտալում ներդրումների աճով, աշխատանքի ու կյանքի պայմանների անվտանգության ապահովմամբ, գործազուրկների և անաշխատունակների սոցիալական պաշտպանվածությամբ։ Տնտեսական աճի որակական կողմը բնութագրվում է նաև նրանով, թե ինտենսիվ գործոնների ինչպիսի ծախսումներով է ձեոք բերվում համախառն ազգային արդյունքի հավելաճը, և ինչպիսին է վերջինիս կառուցվածքն ու գործառական նշանակվածությունը։ Այս իմաստով տնտեսական աճի որակը արտահայտվում է արդյունավետ գործոնների նշանակության և արտադրանքի որակի ու տեխնիկական մակարդակի բարձրացմամբ, տնտեսական մեխանիզմի հակածախսայհն ուղղվածության ուժեղացմամբ, վերջնական արդյունքի մեծացմամբ և դրանում սպառման բաժնի ավելացմամբ։
Չափանիշներ
Տնտեսական զարգացման մակարդակը գնահատվում է հետևյալ չափանիշների հիման վրա.
Գործոններ
Տնտեսական աճը հասարակական առաջընթացի կարևոր բաղկացուցիչ մաս է և տնտեսական հիմք․ դրա վրա ներգործում են բոլոր այն երևույթներն ու գործընթացները, որոնք ապահովում են հասարակության սոցիալ-տնտեսական զարգացումը։ Տնտեսական աճն իրականացվում է որոշակի գործոնների հիման վրա. դրանք այն ռեսուրսները, պատճառներն ու շարժիչ ուժերն են, որոնք պայմանավորում են արտադրության ծավալների մեծացման և կատարելագործման անհրաժեշտությունն ու հնարավորությունները։ Տնտեսական աճի աղբյուրներն առանձնացվում են գործոնների երեք խմբերով.
Ուղղակի և անուղղակի
Տնտեսական աճի վրա ներգործելու եղանակից կախված՝ տարբերվում են ուղղակի և անուղղակի գործոններ, որոնք հիմնական գործոնների մեկ այլ դասակարգում են։
Ուղղակի են կոչվում այն գործոնները, որոնք անմիջականորեն պայմանավորում են տնտեսական աճի ներուժային կարողություններն ու հնարավորությունները։ Տնտեսական աճի ուղղակի գործոնների կազմի մեջ են մտնում առաջարկի այն գործոնները, որոնք արտահայտում են աշխատանքի, հողի, կապիտալի քանակական ու որակական հատկանիշները և արտադրության տեխնոլոգիական հնարավորությունները։
Տնտեսական աճի անուղղակի գործոնները նպաստում են տնտեսական աճի կարողության կամ հնարավորության իրականություն դառնալուն։ Անուղղակի գործոնների շարքին են դասվում առաջարկի այն գործոնները, որոնք տնտեսական աճի վրա ներգործում են հասարակության մեջ ձեռնարկատիրական ունակությունների և գործարարության ակտիվության բարձրացման, գնային քաղաքականության և վարկային ու հարկային մեխանիզմների միջոցով։
Ներքին և արտաքին
Տնտեսական աճի գործոնները երկայացվում են նաև ներքին ու արտաքին գործոնների խմբերով։
Տնտեսական աճի արտաքին գործոններ են սոցիալ-հոգեբանականը, քաղաքական, հոգևոր-մշակութայինը։ Արտաքին ու ներքին գործոնները բնութագրում են տնտեսական աճի արտաքին և ներքին ռեսուրսները՝ կախված կապիտալի արտահանման ու փոխառությունների հետ։
Էքստենսիվ և ինտենսիվ
Տնտեսական աճի տիպերին համապատասխան՝ առանձնացվում են տնտեսական աճի էքստենսիվ (տարածուն) և ինտենսիվ (լարված) գործոնների խմբեր։ Այսպիսի բաժանումը վերաբերում է տնտեսական աճի ուղղակի գործոններին։
Տնտեսական աճի էքստենսիվ գործոնները դրսևորվում են աշխատանքային ռեսուրսների, կապիտալի, հողի և բնական ռեսուրսների քանակական ավելացմամբ։
Տնտեսական աճի ինտենսիվ գործոնները արտահայտվում են նրանով, որ արտադրության գործոնների որակական կատարելագործումից բացի, տեղի է ունենում այդ ռեսուրսների օգտագործման եղանակների բարելավում։ Տնտեսական աճի էքստենսիվ և ինտենսիվ գործոնները կապակցված են և չեն կարող գործել ու գոյություն ունենալ զուտ, մաքուր տեսքով։ Տնտեսական աճի գործոնների որակական կատարելագործումը, որն իրականացվում է գիտատեխնիկական առաջընթացի նվաճումների ներդրման հիման վրա, պահանջում է որոշակի ներդրումներ արտադրության միջոցների կամ աշխատուժի մեջ։ Արտադրության միջոցների և աշխատուժի աճը ուղեկցվում են դրանց որակական հատկանիշների բարելավմամբ։