cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կենտրոնական Ամերիկայի ինտեգրացիոն համակարգ
Կենտրոնական Ամերիկայի պետությունների կազմակերպություն
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի վերջում հետաքրքրություն է առաջացել Կենտրոնական Ամերիկայի կառավարությունների ինտեգրման նկատմամբ։ 1951 թվականի հոկտեմբերի 14-ին (CACJ-ի լուծարումից 33 տարի անց) Կոստա Ռիկայի, Էլ Սալվադորի, Գվատեմալայի, Հոնդուրասի և Նիկարագուայի կառավարությունները ստորագրել են պայմանագիր՝ ստեղծելով Կենտրոնական Ամերիկայի պետությունների կազմակերպությունը (Organización de Estados Centroamericanos կամ ODECA)՝ խթանելու տարածաշրջանային համագործակցությունը և միասնությանը։ Հաջորդ տարի (1952 թվականի դեկտեմբերի 12-ին) ODECA-ի կանոնադրությունը փոփոխվել է՝ ստեղծելու Կենտրոնական Ամերիկայի Արդարադատության նոր դատարան (Corte Centroamericana de Justicia կամ CCJ)՝ առանց դրա նախկին մարմնավորման ժամկետի ։
Սան Սալվադորի կանոնադրությունը վավերացվել է Կենտրոնական Ամերիկայի բոլոր կառավարությունների կողմից և 1955 թվականի օգոստոսի 18-ին նրանց արտաքին գործերի նախարարները մասնակցել են նրա առաջին հանդիպմանը Անտիգուա Գվատեմալայում։ Անտիգուա Գվատեմալայի հռչակագիրը լիազորել է ODECA-ի ենթակա կազմակերպություններին հեշտացնել տնտեսական համագործակցությունը, բարելավել սանիտարական պայմանները և առաջընթացը Կենտրոնական Ամերիկայի ազգերի «ինտեգրալ միության» մեջ ։
1960 թվականի դեկտեմբերի 13-ին Կենտրոնական Ամերիկայի ընդհանուր շուկան, Կենտրոնական Ամերիկայի տնտեսական ինտեգրման բանկը (BCIE) և Կենտրոնական Ամերիկայի տնտեսական ինտեգրման քարտուղարությունը (SIECA) ստեղծվել են Կենտրոնական Ամերիկայի հինգ պետությունների կողմից՝ Մանագուայում կայացած համաժողովում։ Բոլոր երկրները վավերացրել են անդամակցության պայմանագրերը հաջորդ տարի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆինանսական ընկերություններ ըստ երկրի
Ֆրայլասինգ
Ֆրայլասինգ  (Freilassing), կոմունա Գերմանիայի Բավարիա երկրամասում։
Մտնում է Բերխտեսգադեն շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 936 մարդ(ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի) ։ Տարածքը կազմում է 14,79 կմ։ Պաշտոնական կոդ՝ 08 4 25 118։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Պոպովսկի գյուղական խորհուրդ (Վելիկոպիսարևսկի շրջան)
Պոպովսկի գյուղական խորհուրդ  (Попівська сільська рада), Ուկրաինայի Սումիի մարզի Վելիկոպիսարևսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Պոպովսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 1708 մարդ։ Խորհրդում կա 3 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Գերան (Էրզրումի գավառ)
Գերան, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Էրզրումի գավառում։ Գտնվում էր Էրզրում քաղաքից հյուսիս-արևելք ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Նիգազեուլի
Նիգազեուլի (ნიგაზეული), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Աջարիայի Ինքնավար Հանրապետության Շուախևի շրջանում ։
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 800 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Շուախևից 13 կմ հեռավորության վրա։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 706 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Շուախևի շրջան Կատեգորիա:Աջարիայի բնակավայրեր
Մուլինո (գյուղ, Բուրաևսկի շրջան)
Մուլինո (Муллино, Мулла), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բուրաևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 381 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բուրաևսկի շրջանի բնակավայրեր
Բիեննո
Բիեննո (Bienno), կոմունա Իտալիայում, տեղակայված է Լոմբարդիա մարզի Բրեշիա գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 3510 մարդ, խտությունը՝ 117 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 30 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 25040։ Հեռախոսային կոդ՝ 0364։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ռակովկա (գյուղ, Նովովոդոլաժսկի շրջան)
Ռակովկա (Раківка), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Նովովոդոլաժսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Ռակովկա գյուղում բնակվում էր 46 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,5 կմ²։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 92 մարդ/կմ²։
Կուրտ Շուշնիգ
Կուրտ Շուշնիգ (Schuschnigg, ), ավստրիացի պետական և քաղաքական գործիչ։ Եղել է Արդարադատության (1932— 1934 թվականներ), Կրթության (1933—1934 թվականներ) նախարար, 1934 թվականից՝ կանցլեր։ 1936 թվականին Շուշնիգի կառավարությունը ֆաշիստական Գերմանիայի հետ կնքել է համաձայնագիր, որով (տուրք տալով պանգերմանիզմի տեսությանը) Ավստրիան փաստորեն դիտվել է որպես «գերմանական երկրորդ պետություն»։ 1938 թվականին համաձայնագիր է ստորագրել Հիտլերի հետ, որն արագացրել է Ավստրիայի անշլյուսը։ Անշլյուսից հետո Շուշինգը ձերբակալվել է, ազատվել 1945 թվականին և տարագրվել ԱՄՆ (որտեղ ապրել է մինչև 1967 թվականը), 1968 թվականին վերադարձել է Ավստրիա։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:1897 ծնունդներ Կատեգորիա:1977 մահեր Կատեգորիա:Ավստրիայի կանցլերներ Կատեգորիա:Ֆաշիստ առաջնորդներ Կատեգորիա:Ավստրիացի հակակոմունիստներ Կատեգորիա:Ավստրիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ավստրիացի իրավաբաններ Կատեգորիա:Ավստրիացի մանկավարժներ Կատեգորիա:Ավստրիացի դիվանագետներ Կատեգորիա:Ավստրիայի նախարարներ
Գորցի (գյուղ, Շիմսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նովգորոդի մարզի Շիմսկի շրջանի բնակավայրեր
Մումիյ Տրոլլ
«Մումի Տրոլլ» (Мумий Тролль), ռուսական ռոք խումբ է ։
Պատմություն
1991-1996 թթ.-ին խումբը ցրված էր, քանի որ Իլյա Լագուտենկոն որպես կոմերցիոն խորհրդատու աշխատում էր Չինաստանում և Լոնդոնում, բայց 1996-ի մայիսին որոշում է վերսկսել երաժշտական կարիերան, և հավաքելով խումբը սկսում է աշխատել «Морская» (Մորսկայա) ալբոմի ձայնագրությամբ։ Ալբոմը թողարկվեց 1997 թ. -ին Մոսկվայի «Rec Records» լեյբլից, և լայն ճանաչում բերեց խմբին։ Դրան հաջորդեց «Икра» (Իկռա) ալբոմը, որը կրկնեց նախորդ ալբոմի կոմերցիոն հաջողությունը։ Ալբոմը, թողարկումից 12 տարի անց, «Աֆիշա» ամսագրի կողմից հայտարարվեց որպես «Տասնամյակի ամենաազդեցիկ ալբոմ»։ 1998 թ. MTV Ռուսական հեռուստաալիքի բացումն էր, որի եթերը սկսվեց խմբի «Владивосток-2000» տեսահոլովակով։
2001 թվականին Մումի Տրոլլ խումբը Lady Alpine Blue երգով ներկայացնում է Ռուսաստանը Եվրատեսիլ երգի մրցույթ, զբաղեցնելով 12-րդ տեղը ։ 2004 թվականին ռուսական ազդեցիկ «Կոմսոմոլսկայա Պրավդա» օրաթերթի «Ռուսաստանի բոլոր ժամանակների ամենաազդեցիկ խումբը» ցանկում խումբը զբաղեցրել է 10-րդ տեղը ։
2007 թվականին կայացած «MTV Russia Music Awards» չորրորդ մրցանակաբաշխության ժամանակ Մումի Տրոլլ խմբին հանձնեցին հատուկ «MTV Legend» մրցանակը։ Այս մրցանակը տրվում է այն կատարողներին, որոնց ստեղծագործությունները որոշիչ դեր են կատարել Ռուսաստանի երաժշտության զարգացմանը։
2008 թվականին Մումի Տրոլլ խումբը հիմնում է IKRA.ru սոցիալական ցանցը։
2010 թվականին թողարկվում է «Редкие земли» ալբոմը, որից հետո խումբը համերգներ է ունենում Հյուսիսային Ամերիկայի և ԱՊՀ երկրներում ։
2012 թ. ապրիլին խումբը ձայնագրում է իր առաջին անգլերեն լեզվով ալբոմը, որը ստացավ «Vladivostok» վերնագիրը։ 2012-2013 թվականներին խումբը նախատեսում է մեկնել շուրջերկրյա նավարկության «Սերով» նավով, որտեղ համերգներով ելույթ են ունենալու, ձայնագրելու են հերփական ալբոմը և աշխատեն որպես նավաստիներ ։
Ծանուցումներ
Կատեգորիա:Ռուսական ռոք խմբեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի մասնակիցները Եվրատեսիլ երգի մրցույթում Կատեգորիա:«Ոսկե գրամաֆոն» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:1983 հիմնադրված երաժշտական խմբեր
Ալտիլիա
Ալտիլիա (Altilia), կոմունա Իտալիայում, Կալաբրիա մարզում՝ Կոզենցա գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 779 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 73 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 11 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 87040։ Հեռախոսային կոդը՝ 00984։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Պոդցիրիե
Պոդցիրիե (Підциря), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Կամեն-Կաշիրսկիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Պոդցիրիե գյուղում բնակվում էր 764 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,96 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 795,83 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Կամեն-Կաշիրսկիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Եվա Լեպիկ
Եվա Լեպիկ, էստոնացի սեմիտիկ, գրականագետ, հասարակական գործիչ, Տարտուի համալսարանի դասախոս, լեզվի խմբագիր, բազմաթիվ գիտական աշխատությունների հեղինակ, Վիքիմեդիա Էստոնիայի խորհրդի անդամ, պարուհի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Էստոնացի հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Էստոնացի գրականագետներ Կատեգորիա:1971 ծնունդներ Կատեգորիա:Օգոստոսի 1 ծնունդներ
Զաքարյան իշխանապետություն
Զաքարյան իշխանապետություն, պետություն Հայկական լեռնաշխարհի հյուսիսային և արևելյան հատվածում՝ Վրացական թագավորության (1008-1490) հովանավորության ու գերիշխանության ներքո։ Այն կառավարել են Զաքարյան տոհմի ներկայացուցիչները ։
Զաքարյանները Հայաստանում իշխանության են եկել այնպիսի ժամանակաշրջանում, երբ վերացել էր Անիի Բագրատունիների թագավորությունը (885-1045) և բոլոր ենթակա թագավորություններն ու իշխանությունները Տարոնում (800-966), Տայքում (809-1001), Վասպուրականում (908-1021), Վանանդում (963-1065), Տաշիր-Ձորագետում (978-1113), Սյունիքում (987-1170) և այլուր։ Հայաստանում ստեղծվել էին բազմաթիվ ամիրայություններ, որոնց գլուխ էին կանգնել իսլամադավան սելջուկները։ Վերջիններիս արշավանքը Հայաստան տեղի էր ունեցել 11-րդ դարի կեսերին։
Կաթողիկոսական աթոռը հայտնվել էր դեգերումների մեջ և հանգրվանել բուն Հայկական լեռնաշխարհից դուրս՝ Եփրատի ափին գտնվող Հռոմկլա ամրոցում։ Այն հետագայում մտնում է նորաստեղծ հայկական պետության՝ Կիլիկիայի թագավորության կազմում։ Բուն Հայաստանում հայկական հողերը միավորելու, հայ ազնվական ու հոգևորական վերնախավը վերամիավորելու և ժողովրդի խաղաղ զարգացումն ապահովելու համար Զաքարյանները զինակցում են հայկական ծագում ունեցող Բագրատունիների հետ։ Վերջիններս Վրաստանում հասել էին թագավորական աստիճանի և կառավարել ավելի քան մեկ հազարամյակ (9-19-րդ դարեր)։ Հաջողվում է ազատագրել Հայաստանի հյուսիսային, արևելյան ու կենտրոնական հատվածները։
Զաքարյանների օրոք վերջին անգամ հայ ժողովուրդը իր տարածքում կարողանում է ստեղծագործական աշխատանքի անցնել։ Կառուցվում են նորանոր վանքեր ու եկեղեցիներ, ամրոցներ ու բերդեր, շունչ են տրվում հայկական միջնադարյան քաղաքներին։ Որպես քաղաք՝ նոր զարգացում է ապրում Երևանը։ Նրանց թուլացմանն ու անկմանը զուգընթաց, հայ ժողովուրդը սկսում է արտագաղթել հայրենիքից, առաջանում են միջնադարյան գաղթավայրեր Եվրոպայում և Ասիայում։ Հայաստանում մեկը մյուսին է հաջորդում մոնղոլ-թաթարների, Կարակոյունլու և Ակկոյունլու թուրքմենների, օսմանյան թուրքերի և պարսիկների տիրապետությունը։ Բնակություն են հաստատում բազմաթիվ քրդական ու թյուրքական ցեղեր։
Զաքարյանների ծագում
11-րդ դարի վերջերին սկսվեց Սելջուկյան սուլթանության թուլացումն ու տրոհումը։ Գահակալական անվերջ կռիվներից ու խռովություններից մեծապես տուժում էին նվաճված երկրները։ Սելջուկյան պետության քայքայման պայմաններում հայկական թագավորությունները և իշխանությունները հերոսական պայքարի շնորհիվ վերականգնեցին իրենց անկախությունը և անգամ ընդարձակեցին իրենց տիրույթները։
Լոռու թագավորությունում 12-րդ դարի սկզբին իշխում էին Դավիթ և Աբաս եղբայրները, իսկ Սյունիքում՝ Գրիգոր թագավորը։ Հայկական իշխանություններից Արծրունիների տոհմի մի ճյուղը տիրում էր Աղթամար կղզուն։ Այդ իշխանությունը հետ էր մղում թշնամիների հարձակումները և իր ձեռքում էր պահում Աղթամարն ու շրջակա գավառները։ Սասունի Թոռնիկյանների իշխանությունը միակն էր Հարավային Հայաստանում, որ Մանազկերտի ճակատամարտից հետո պահպանեց իր անկախությունը։ Սասունից բացի, Թոռնիկյանները տիրում էին Արածանիի միջին հոսանքում ընկած գավառներին։ Սասունի իշխանությունը 12-րդ դարում իր շուրջն էր համախմբել շրջակայքի ավելի փոքր հայկական իշխանությունները և գլխավորում էր ազատագրական պայքարը։ Թոռնիկյան իշխանը կամ, ինչպես արաբներն էին նրան անվանում, «Սասունի թագավորը» կարող էր պատերազմական դաշտ դուրս բերել մի քանի տասնյակ հազարանոց զորք։
Սյունիքի թագավորության հարևանությամբ հայկական իշխանությունների խիտ ցանց էր հաստատված Արցախում։ Հատկապես հայտնի էին Խաչեն գավառի Ներքին Խաչեն, Հաթերք և Ծար իշխանությունները, որոնք մշտական կռիվների մեջ էին թշնամիների դեմ։ 12-րդ դարի երկրորդ կեսին քայքայվող սելջուկյան տիրակալության դեմ Վրաստանում և Հայաստանում ծավալված հուժկու ազատագրական պայքարը գլխավորել են վրաց Բագրատունիների շուրջ համախմբված Մամիկոնյանների շառավիղները՝ Օրբեթցիները (Օրբեթ բերդի անվանումով) կամ Օրբելյանները, ապա և Զաքարյանները։ Վերջիններիս նախնի համարվող Խոսրով Արծրունին 11-րդ դարի երկրորդ կեսին, խուսափելով սելջուկյան նվաճողների բռնություններից, հաստատվել է Գուգարքում և ծառայության մտել Տաշիր-Ձորագետի Բագրատունիների արքունիքում։ Վասալական ծառայության դիմաց Կյուրիկե Ա Բագրատունին Խոսրով Արծրունուն և նրա որդի Զաքարիային շնորհել է Խոժոռնի բերդը և շրջակա հողերը։ Մեծ հեղինակություն ձեռք բերած Զաքարիայի անունով էլ Խոժոռնու Արծրունիների իշխանատունն այնուհետև կոչվել է Զաքարյան։ 11-րդ դարի երկրորդ կեսին Արծրունիների տոհմի մեկ այլ իշխան՝ Վահրամը, հաստատվել է Գուգարքի Ձորոփոր գավառում և վասալական ծառայության դիմաց նույն Կյուրիկե Ա Բագրատունուց (978-989) ստացել Մահկանաբերդ և Կայան բերդերը՝ շրջակա հողերով հանդերձ։ 1118 թվականին, երբ Վրաստանին է միացվել Կյուրիկյանների թագավորության տարածքի զգալի մասը և այն վրաց Բագրատունիները շնորհել են Օրբելյաններին, Զաքարյան-Արծրունի իշխանատները դարձել են Օրբելյանների վասալները։ Վրաց թագավոր Դեմետրե I-ի օրոք (1125-1156) Վահրամի որդի Վասակ Արծրունին կարգվել է Տփղիս քաղաքի շահապ (քաղաքագլուխ), որին 1170-ական թվականներին հաջորդել է եղբայրը՝ Ամիր Քուրդ Արծրունին։ Վերջինիս քույր Սահակադուխտն ամուսնացել է Զաքարիայի որդի Սարգիս Մեծի (Սարգիս Զաքարյան) հետ։ Նրանց որդիներն էին Զաքարյան տոհմի նշանավոր ներկայացուցիչներ Զաքարե Բ ու Իվանե Ա։
Հայաստանի մուսուլմանական ամիրայություններ
Սելջուկյան սուլթանությունը հզորության գագաթնակետին էր հասել Մալիքշահի օրոք (1072-1092)։ Երկրի մշակութային զարգացմանը մեծապես նպաստել էր վեզիր Նիզամ ալ-Մուլքը։ Սուլթանի մահից հետո Հայաստանում առաջացան մուսուլմանական բազմաթիվ իշխանություններ՝ ամիրայություններ, որոնք ամեն կերպ խոչընդոտում էին հայ ազատագրական շարժմանը։ Արևելյան Հայաստանի իշխանություններից հատկապես հայտնի էին Գանձակի ու Դվինի Շադդադյան ամիրաները, որոնք աջակցել էին սելջուկ-թյուրքերին Այսրկովկասի նվաճման գործում։ 1064 թվականին Շադդադյանները սուլթանից ստացել էին Բագրատունիների թագավորության մայրաքաղաք Անին։ Այստեղ հաստատվեց Շադդադյան Մանուչե ամիրան և շուտով բարեկամական փոխհարաբերությունների մեջ մտավ քաղաքի հայ բնակչության հետ։ Նրա օրոք նորոգվեցին Անիի վնասված պարիսպները, քաղաք հրավիրվեցին որոշ հայկական իշխանական տոհմեր։ Անեցիների և Շադդադյանների փոխհարաբերությունները թշնամական բնույթ ձեռք բերեցին Մանուչեի մահից հետո, 12-րդ դարում, երբ կրոնական հալածանքներ սկսվեցին հայ բնակչության նկատմամբ։
Ուտիք նահանգում՝ Գարդման, Շակաշեն և Տավուշ գավառներում 12-րդ դարում կազմավորվեց Գանձակի ընդարձակ աթաբեկությունը։ Այն պարբերաբար հարձակումներ էր գործում Արցախի հայկական իշխանությունների վրա, իսկ 1170 թվականին գրավեց Սյունիքի թագավորությունը։ Սյունիքի Բաղաբերդ ամրոցում բարբարոսները ոչնչացրին ավելի քան 10 հազար հայերեն ձեռագիր։
Հայաստանի հարավում ամենահզորը Շահ-Արմենների ամիրայությունն էր՝ Խլաթ կենտրոնով։ Նրա բնակչության մեծ մասը կազմում էին հայերը։ Ամիրայության սահմանների մեջ էին մտնում Արճեշ, Մուշ, Մանազկերտ քաղաքները։ Շահ-Արմենները Հայաստանի ազատագրման անհաշտ թշնամիներից էին։
Քրդական, սելջուկյան և արաբական ամիրայություններ կային նաև Հայաստանի այլ քաղաքներում՝ Դվինում, Կարսում, Կարինում, Խարբերդում ու նրանց շրջակա գավառներում։ Այդ իշխանությունները մեծ ուժ չէին ներկայացնում, բայց հաճախ միանում էին խոշոր ամիրայությունների բանակներին և փորձում կասեցնել հայ-վրացական բանակների առաջխաղացումը ։
Հայ-վրացական զինակցություն
1008 թվականին Բագրատունիները հիմնում են Վրացական թագավորությունը։ Այն իր գոյության առաջին դարում ստիպված էր բախվել Միջին Ասիայից Մերձավոր Արևելք ներխուժած սելջուկ-թյուրքերի դեմ։ Վրաստանը ստիպված էր ընդունել սելջուկյան սուլթանների գերիշխանությունը և հարկ վճարել։ Մալիքշահ սուլթանի (1072-1092) մահից հետո Վրաստանում գահ բարձրացած Դավիթ Շինարարը (1089-1125) երկիրը տարավ հզորացման ու միավորման ուղիով։ Վրացական թագավորությունը 12-րդ դարում հզորացավ և գլխավորեց սելջուկ-թյուրքերի դեմ ուղղված ազատագրական պայքարը։ Բագրատիոնիների գերիշխանության ներքո այսրկովկասյան մի շարք, այդ թվում՝ վրացական իշխանությունների միավորումն ու միասնական Վրաստանի հզորացումը ոգևորում էր հայերին և մոտալուտ ազատագրության հույսեր ներշնչում։ Հայոց այրուձիի այն մասը, որը Անիի թագավորության անկումից հետո ապաստան էր գտել հարևան երկրում, վրացական բանակի կազմում մասնակցում էր սելջուկյան ամիրայությունների դեմ կռիվներին։ Այդ զորաջոկատները գլխավորում էին հայ իշխանները, որոնցից ոմանք բարձր դիրք ունեին վրաց արքունիքում։ Հայ զորավարներից ամենանշանավորը Սարգիս Զաքարյանն էր, որն իր կյանքի վերջին տարիներին նշանակվեց վրացական բանակի և նրա կազմում կռվող հայկական զորաջոկատների գլխավոր զորահրամանատար՝ ամիրսպասալար։ Հայաստանից արտաքսելով թշնամուն՝ Վրաստանն ապահովում էր իր հարավային սահմանների անվտանգությունը, իսկ Հայաստանը, ի դեմս Վրաց թագավորության, հզոր դաշնակից էր ձեռք բերում։
Հայկական երկրամասերի ազատագրման նախաձեռնությունը պատկանում էր տեղական բնակչությանը, որն անտանելի վիճակի մեջ էր գտնվում։ Ամիրայությունները հաճախակի պատերազմներ էին վարում միմյանց դեմ, որից առաջին հերթին տուժում էր հայ բնակչությունը։ 1124 թվականին անեցիները հատուկ պատգամավորություն ուղարկեցին Դավիթ Շինարարի մոտ և հայտնեցին քաղաքը նրան հանձնելու իրենց որոշման մասին։ Անեցիների օգնությամբ վրացական բանակն արագորեն գրավեց Անին և ձերբակալեց քաղաքի Շադդադյան կառավարչին։ Անեցիները լիակատար ինքնավարություն ձեռք բերեցին քաղաքի ներքին կյանքի հարցերում։ Սակայն հաղթանակը երկար չտևեց։ Անիի կառավարչի որդին զինական օժանդակություն ստացավ հարևան ամիրայություններից և պաշարեց քաղաքը։
Անի քաղաքի պաշտպանական մարտերին մասնակցում էին վրացական զորքը և անեցի աշխարհազորայինները, որոնց կազմում կային նույնիսկ կանայք։ Նրանցից Այծեմնիկը, արհամարհելով նետերից ստացած վերքերը, պարսպի վրայից քարեր էր նետում թշնամու զինվորների վրա։ Միայն երկու տարի անց, երբ քաղաքում սով սկսվեց, անեցիները համաձայնեցհն վերստին ենթարկվել Շադդադյաններին։ Հաջորդ տասնամյակների ընթացքում՝ մինչև 12-րդ դարի ավարտը, Շադդադյանները ևս երկու անգամ արտաքսվեցին Անիից։ Սակայն հարևան ամիրայություններն անմիջապես օգնության էին հասնում և վերականգնում նրանց իշխանությունը ։
Հայաստանի ազատագրում
12-րդ դարի վերջին իսլամադավան տիրակալներից արևելյան Հայաստանը ազատագրելու նախաձեռնությամբ հանդես են գալիս Սարգիս ամիրսպասալար Զաքարյանի որդիները՝ Զաքարե ամիրսպասալարը և Իվանե աթաբեկը (թագաժառանգի խնամակալը)։ Նրանք վրացական արքունիքի ամենաազդեցիկ գործիչներից էին և մարմնավորում էին հայ-վրացական զինական համագործակցությունը։ Նրանց փառքը տարածված էր մոտիկ և հեռավոր երկրներում։ Եղբայրների սխրանքներին ցնծությամբ էր հետևում ոչ միայն բուն երկրի, այլև Կիլիկիայի հայ բնակչությունը։ 1177-78 թվականներին Գեորգի III թագավորի դեմ ծավալված գահակալական կռիվների ժամանակ հայ-վրացական զորքերի ամիրսպասալար Իվանե Օրբելյանը պաշտպանել է իր փեսային՝ գահի հավակնորդ Դեմետրեին։ Սակայն հայկական զորքերի հրամանատար Սարգիս Մեծ Զաքարյանի աջակցությամբ հաղթանակը շահել է Գեորգի III: Պարտված Օրբելյանների տոհմը սրատվել է, իսկ փրկվածներն ապաստանել են Սյունիքում։
Դեռ ազատագրական շարժումից առաջ՝ 1185 թվականին, վրաց Թամար թագուհին (1184-1207) Սարգիս Մեծին շնորհել է հայ-վրացական զորքերի գերագույն հրամանատարի՝ ամիրսպասալարի պաշտոնը, ինչպես նաև Օրբելյանների նախկին այն տիրույթները, որոնք վրացական աղբյուրներում հիշատակվում են Սոմխեթ (Հայաստան) անվանումով։ Սարգիս Մեծի որդիներ Զաքարեն և Իվանեն գլխավորել են հայկական զորաբանակը, որի մարտիկների թիվը հասել է 40 հազարի։ Սարգիս Մեծի մահից (1187) հետո Զաքարեն կարգվել է ամիրսպասալար, իսկ Իվանեն՝ վրաց արքունի մեծ վեզիր։ Հայ իշխաններից Ամիր Քուրդ Արծրունին նշանակվել է Քարթլիի և Տփղիսի Էրիսթավների էրիսթավ, ինչպես նաև վրաց արքունի գանձապետ։ Վահրամ Զաքարյանի (Սարգիս Մեծի եղբայրը) ավագ որդի Զաքարեին շնորհվել է Գագ ամրոցը և մերձակա հողերը, իսկ կրտսեր որդի Սարգսին՝ Թմուկ (Թմոգվի) բերդը և շրջակա գավառը։ Հայ-վրացական սերտ համագործակցության արդյունքում ոչ միայն ամրապնդվել և հզորացել է վրաց Բագրատունիների թագավորությունը, այլև սելջուկյան նվաճողներից շուտով ազատագրվել են Հայաստանի հյուսիսային, հյուսիսարևելյան և կենտրոնական նահանգները։
12-րդ դարի վերջին Ֆաթիմյան խալիֆայության կործանմամբ ազգությամբ քուրդ Սալահ ալ-Դինը (1138-1193) հիմնել էր նոր պետություն։ Նա 1187 թվականին նվաճում է Երուսաղեմը, որը խաչակիրները գրավել էին 1099 թվականին։ Սալահ ալ-Դինի հաջորդները շարունակում են նրա գործը։ 1207 թվականին Եգիպտոսի սուլթանի ազգականներին՝ Այուբյաններին անցան Շահ-Արմենների տիրույթներն, որից հետո Զաքարյաններն անհաջողություն կրեցին Խլաթ քաղաքի մատույցներում և դադարեցրին հետագա առաջխաղացումը։ Զաքարեի և Իվանեի նախաձեռնած ազատագրական մարտերը շարունակեցին նրանց որդիները։
Մինչև մոնղոլական արշավանքները, շուրջ կես դար, Զաքարյան իշխանների տարբեր ճյուղերը բազմաթիվ մարտեր մղեցին։ Նրանց ջանքերով ազատագրվեց Գուգարքի, Արցախի, Ուտիքի, Սյունիքի և Այրարատի մեծ մասի հայ բնակչությունը ։
Հայաստանը Զաքարյանների օրոք
Հայկական լեռնաշխարհի ազատագրված տարածքներում իրենց իշխանությունը հաստատեցին Զաքարյանները և նրանց հետ կապված հայկական իշխանական տները։ Վերջիններիս մեծ մասը վաղ միջնադարում գոյություն ունեցած հայկական ազնվական տոհմերի շառավիղներն էին։ Զաքարե ամիրսպասալարին և նրա ժառանգներին էր պատկանում Անիի նախկին թագավորությունը՝ շրջակա գավառներով։ Այս ընդարձակ իշխանության կենտրոնը Անի քաղաքն էր։ Զաքարյանների երկրորդ ճյուղն ի դեմս Իվանե աթաբեկի ու նրա ժառանգների տիրում էր հյուսիսարևելյան Հայաստանի կենտրոնական շրջաններին։ Նրանց նստավայրն էր Դվին քաղաքը։ Զաքարյանների երրորդ ճյուղի հիմնադիրը Սարգիս Զաքարյանի եղբայր Վահրամն էր։ Նրա ժառանգները՝ Վահրամյանները, հաստատվել էին Հայաստանի հյուսիս-արևելքում։ Նրանց գլխավոր հենակետն ու աթոռանիստը Գագ ամրոցն էր։ 11-րդ դարի ընթացքում սելջուկ-թյուրքերի կողմից նվաճված և 12-րդ դարի ընթացքում հալածված հայկական իշխանական տները վայելում էին Զաքարյանների հովանավորությունը։ Նրանք օգնեցին, որպեսզի իրենց իրավունքները վերականգնեն մի շարք իշխանական տներ։ Ծնունդ առան մի շարք նոր իշխանական տներ, որոնց հիմնադիրները Զաքարյանների հայ զորապետերն էին։ Արագածոտնում և Նիգ գավառում ազդեցիկ դիրք էին ձեռք բերել Վաչուտյանների, Մարմաշենում, Բագնայրում և Լմբատում՝ Պահլավունիների, Լոռում՝ Համազասպյան-Մամիկոնյանները, Մահկանաբերդում՝ Արծրունիների, Մածնաբերդում՝ Կյուրիկյանների, Ձորագետում՝ Սևադյանների, Վայոց ձորում՝ Պռոշյանների, Սյունիքում՝ Օրբելյանների, Արցախում՝ Հասան-Ջալալյանների և Դոփյանների իշխանական տները։
Մեկուկես դար առաջ կործանված Բագրատունիների թագավորության (885-1045) տարածքների մեծ մասում իրենց գերիշխանությունը հաստատելով՝ Զաքարյան եղբայրները հռչակվել են հայ Բագրատունիների օրինական իրավահաջորդները։ Նրանք սեփականացրել են նրանց «շահնշահ» տիտղոսը։ Ազատագրված Հայաստանը Զաքարյանները տնօրինել են լիակատար իրավունքներով՝ որպես «սեփական ժառանգութիւն նախնեաց»։ Նրանց իշխանանիստ կենտրոնն էր Անի քաղաքը։ Զաքարյանների երեք խոշոր իշխանաճյուղերը թեև իրենց տիրույթների ներքին գործերը վարել են ինքնուրույն, սակայն երկրի ընդհանուր կառավարումն իրականացվել է միասնաբար՝ իշխանապետի և «շահնշահի» գլխավորությամբ։
Հայաստանի ազատագրված տարածքներում Զաքարյանները և նրանց ենթակա իշխանները լիակատար ինքնուրույնություն էին վայելում։ Նրանց տիրույթները կառավարվում էին հատուկ նշանակված պաշտոնյաների միջոցով։ Իշխանություններն ունեին իրենց դրոշը, զինանշանը և զորքը։
Օտարների լուծը թոթափելուց հետո բարենպաստ պայմաններ առաջացան երկրի տնտեսական զարգացման համար։ Վերելք ապրեցին երկրագործությունը և անասնապահությունը։ Ընդարձակվեցին այգիները և ցանքատարածությունները։ Բարելավվեց ոռոգման գործը, շարք մտան նոր ջրամբարներ ու ջրանցքներ, վերականգնվեցին հները։
Անկման վիճակում գտնվող հայկական քաղաքներն ապաքինվեցին և կրկին բռնեցին վերելքի ուղին։ Գեղեցկացավ, նոր շուք ստացավ քաղաքամայր Անին։ Հայաստանի քաղաքները վերստին աշխուժորեն մասնակցում էին Արևելքի երկրների և Բյուզանդիայի հետ կատարվող առևտրին։ Աճեցին ու ընդարձակվեցին Դվինը և Կարսը։ Որպես միջնադարյան քաղաք ձևավորվեց Երևանը։
Զաքարեի որդու՝ Շահնշահի սերունդը բուն Զաքարյանների տոհմն էր։ Շահնշահի ժառանգ Վահրամի Աբուլ-Զաքարե որդուց առաջացավ Վահրամյան-Գագեցի տոհմը, իսկ մյուս որդին՝ Սարգիսը, Թամարից ստացավ Ջավախք գավառի հյուսիսային մասը՝ Թմոգվի (Թմկաբերդ) բերդաքաղաքով։ Սարգսի տոհմը դառնալով քաղկեդոնական եկեղեցու հետևորդ՝ վրացիացավ և հայտնի է Թմոգվելի տոհմանունով։ Իվանեի դուստր Թամթան 1245 թվականից դարձավ Խլաթի ամիրայության կառավարիչ։ Զաքարյանների տոհմը խնամիական կապերով կապված էր իրենից վասալական կախման մեջ գտնվող հայկական ավատատիրական տների հետ։ Մոնղոլ-թաթարական տիրապետության ժամանակ Զաքարյանները մրցակցության մեջ էին Մահկանաբերդի Արծրունիների և Սյունիքի Օրբելյանների հետ՝ պահպանելով իրենց դիրքը վրաց արքունիքում։ Զաքարե Մեծի որդի Շահևշաևը մսախուրթուխուցես էր, իսկ Իվանեի որդի Ավագը՝ ամիրսպասալար ու աթաբեկ։ Աբուլ-Զաքարեի որդի Վահրամը դարձավ մսախուրթուխուցես (1213-40), Շահնշահի որդի Զաքարեն՝ ամիրսպասալար (1230-63)։ Այս պաշտոնը ժառանգեց նրա որդի Շահնշահը, իսկ վերջինիս եղբայր Իվանեն դարձավ մսախուրթուխուցես։ 14-րդ դարի առաջին կեսին այս Շահևշահի որդի Զաքարեն դարձավ ամիրսպասալար, իսկ նրա եղբայր Իվանեի որդի Վահրամը՝ աթաբեկ։ Զաքարյաններից վերջին ամիրսպասալար է հիշվում Զազան (1345-1380)։ Այնուհետն մինչն 18-րդ դարը հիշատակություն չկա Զաքարյանների մասին։ Զաքարյանների տիրապետության ընթացքում եղել է շինականների նվիրատվություն և առուվաճառք։ Ճորտացումն ըևթանում էր դասակարգային սուր պայքարի պայմաններում, որի արտահայտություններից է շինականների վերաբերյալ միննույն հոդվածի հակադիր խմբագրությունների առկայությունը Մխիթար Գոշի Դատաստանագրքում։ Զգալի տեղաշարժ է կատարվում նաև իշխող դասակարգի կազմում։ Նախկին տոհմիկ ազնվականությունը (Մամիկոնյաններ, Արծրունիներ, Սյունիներ, Բագրատունիներ) զոհվել էր պատերազմներում կամ գաղթել երկրից։ Նրանց մնացորդներն աննշան տեղ ու դիրք ունեին։ Առաջացել էին ավատական նոր տներ (Դոփյաններ, Պռոշյաններ), որոնց հիմնադիրները Զաքարյան տոհմի անդամներն էին կամ նախկին մանր ազնվականներ, որոնք Զաքարյանների մղած պատերազմներում աչքի էին ընկել ն բարձրանալով ստացել որպես «սեփականություն» կամ «ի կառավարումն» հողային ընդարձակ տարածքներ։ Իշխող դասակարգի կազմում ավարտուն տեսք է ստանում ևս մի խավ՝ «մեծատունների» դասը, որը սկսել էր ձնավորվել նախորդ դարաշրջանում։ Նրանք առևտրի, վաշխառության, հարկային կապալառության միջոցով մեծ դրամ կուտակած, հողային ընդարձակ տարածությունների տիրացած, ազնվականի, իշխանի կոչումներ ստացած անտոհմիկ մարդիկ էին (Տոնենք, Ումեկենք)։ Տեղաշարժ էր կատարվել նաև հոգևորակաևության վերնախավի մեջ։
Պետական իշխանության ու կառավարման բարձրագույն մարմինները միաձուլված էին ն դրանց ֆունկցիաներն իրականացնում էին Զաքարյան եղբայրներ Զաքարեն ու Իվանեն, այնուհետն նրանց ժառանգները։ Պետական-քաղաքագիտական ու զորավարական տաղանդի շնորհիվ գերագահը Զաքարեն Էր․ սկզբնաղբյուրները հենց նրան են կոչում թագավոր, արքա, շահնշահ։ Իշխանապետության յուրաքանչյուր հատված իր տիրույթների ներքին գործերը վարում էր ինքնուրույնաբար՝ կառավարման մարմինների իր համակարգով ու վասալ իշխանների ցանցով, բայց երկրի ընդհանուր կառավարումը իրականացվում էր միասնաբար՝ Զաքարեի գլխավորությամբ։
Պետության և ավատատիրակաև աստիճանակարգության գլուխը Զաքարեն էր, որը նաև զորքերի գերագույն հրամանատարն էր՝ ամիրսպասալարը։ Նա էր լուծում պատերազմի ու խաղաղության հարցերը, նշանակում և ազատում բարձր պաշտոնյաներին։ Պետության կառավարման կենտրոնական մարմնի գլուխ կանգնած պաշտոնյան կոչվում էր «գլուխ իշխեցող և հրամանատար ամենայն իշխեցողաց և գլխաւորաց տան թագաւորութեան տեառն իւրոյ», որ միջնադարյան իրավըմբռնմամբ նշանակում է առաջին վեզիր։ Իվանեի արքունիքում նույնպես կար նման պաշտոնյա՝ «գործակալ ն հրամանատար ի վերայ ամենայն իշխանութեանց իւրոց, և աւագ հէջպաց»։ Զաքարյաններն ունեին նաև սպարապետներ և այլ պաշտոնյաներ (գործակալ, վերակացու և այլն), իշխանությունը տեղերում իրականացնող ավելի մանր պաշտոնյաները (կողմնակալ, կողմնապահ և այլն) իրեևց կառավարմանը ենթակա երկրամասերում օժտված էին զինվորական, քաղաքացիական, հարկային և դատական իրավազորությամբ։ Դատարանային համակարգը կազմված էր պետության (իշխանապետական, իշխանական և տեղական դատավորների ու գեղջավագների), հոգևոր-եկեղեցական (կաթողիկոսական, եպիսկոպոսական ն քահանայական) և ավատատիրական (դասային և տերունական) ատյաններից։ Գերագույն դատավորն էր Զաքարյան իշխանապետության տիրակալը։ 12-13-րդ դարերում հայ մշակույթն ապրում է նոր վերելք։ Բուռն ծաղկում են ապրում մշակույթի կենտրոնները՝ Անիում Հովհաննես Իմաստասերի վարդապետարանը, Գեղարդավանքի, Սանահինի, Հաղբատի, Հաղարծինի ուսումնագիտական կենտրոնները, Գլաձորի համալսարանը, Նոր Գետիկի (Գոշավանք), Խորանաշատի, Կայենաձորի, Խոր Վիրապի վարդապետարանները, որոնք բարձրագույն դպրոցներ էին։ Զարգանում է նաև պատմագրությունը։ 12-13-րդ դարերի նշանավոր պատմիչներից էին Սամուել Անեցին, Մխիթար Անեցին, Մխիթար Այրիվանեցին, Կիրակոս Գանձակեցին, Ստեփանոս Օրբելյանը ն ուրիշներ։ Իրավագիտական միտքը վերելք ապրեց հանձինս Դավիթ Ալավկաորդու կանոնների ն Մխիթար Գոշի Դատաստանագրքի, որը հայ միջնադարյան իրավունքի գլուխ-գործոցն է։ Գրականության մեջ զարգա-ցան առակագրությունը, մեկնությունները և այլն։ Տաղասացներ Խաչատուր Կեչառեցին, Ֆրիկը և ուրիշներ ստեղծեցին քնարական գործեր։ 13-14-րդ դարերում ավարտվեց ճարտարապետական մի շարք համակառույցների՝ Տաթևի, Սանահինի, Հաղբատի, Կեչառիսի, Հաղարծինի, Հառիճի, Հովհաննավանքի, Մակարավանքի շինարարությունը, ստեղծվեցին վանքային նոր համալիրներ՝ Գեղարդավանքը, Նոր Գետիկը, Ամաղուի Նորավանքը, Սաղմոսավանքը, Դադիվանքը, Տեղերի, Դեղձուտի, Խորանաշատի, Գանձասարի վանքերը և այլն։ Զաքարյան իշխանապետությաև ժամաևակ քաղաքաշինությունը նույնպես մեծ վերելք ապրեց։ Անին հասավ իր զարգացման գագաթնակետին։ Ծաղկում ապրեցին նաև Դվինը, Կարսը, Լոռեն և այլն։
Հայաստանի ազատագրված տարածքների քաղաքական, տնտեսական ու մշակութային վերածնունդը երկարատև չեղավ։ Շուտով արևելքից ներխուժեցին քոչվորների նոր հորդաներ, և երկրի բնականոն զարգացումը դարձյալ ընդհատվեց ։
13-րդ դարի առաջին կեսին՝ մոնղոլ-թաթարական հորդաներն արշավել և գրավել են Հայաստանը, որը տրոհվել է նվաճողների նորաստեղծ վարչատարածքային բաժանումների՝ վիլայեթների միջև։ Հարավ-արևմտյան նահանգները ներառվել են Մեծ Հայքի վիլայեթի, իսկ Այրարատը, Սյունիքը, Խաչենը և Գուգարքը՝ Գյուրջիստանի վիլայեթի կազմում։ Մեծ Հայքի վիլայեթում հայկական իշխանությունները մեծ մասամբ ոչնչացվեցին, իսկ մի քանի մանր իշխանություններ գոյատևեցին Վասպուրականում (Վան, Ռշտունիք), Աղձնիքում (Սասուն) և Մոկսում։
Մոնղոլ-թաթարական (Հուլավուների) տիրապետության ժամանակ Զաքարյանների տոհմը իլխանների արքունիքում կոչվում է «Արղութ», որը հոմանիշ է Մխարգրձելի (მხარგრძელი) տոհմանվան ն նշանակում է «երկայնաբազուկ»։ 18-րդ դարի վերջին, երբ Սանահինի կալվածատեր Մխարգրձելիները մտան ռուսական ազնվականության շարքերը, ստացան Արղության-Երկայնաբազուկ (Аргутинский Долгорукий) ազգանունը։ Նրանց կենտրոն Սանահին գյուղի վանքում էր Զաքարյանների տոհմական դամբարանը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Զաքարյան իշխանապետություն
Ժողովածու (3475)
Ժողովածու (3475), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 3475 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1625 թվականին Խաչատուր գրիչի կողմից։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 15X10,3 սմ չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 325 թերթից։ Գրված է միասյուն, նոտրգրով։ Ունի կիսախորան, լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ։ Հիշատակարան գրչի՝ 133ը, 280ա, հետագայի՝ 301բ (1768 թ.), 321բ (18-րդ դ.), կնիք՝ 49բ (Զաքարիա քահանա) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Հուսահատությունը տիրել է կյանքին...
«Հուսահատությունը տիրել է կյանքին...», Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծություններից՝ հավանաբար գրված 1891 թվականին ։
Պատմություն
Հովհաննես Թումանյանն այս բանաստեղծություն նվիրել է դերասան Պետրոս Ադամյանին։
Այս բանաստեղծությունով Թումանյանը ողջ հայության կոչ է անում նյութական օգնություն ցույց տալ հիվանդ արտիստին։
Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի Թումանյան ֆոնդի № 27-ում պահվում է մեկ ինքնագիր։
Առաջին անգամ տպագրվել է 1932 թվականին՝ «Գրական թերթում»։ Այնուհետև՝ Երևանում՝ 1940-1959 թվականներին լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի երկերի ժողովածուի գիտական հրատարակության առաջին հատորում (էջ 445)։
Տպագրվում է ինքնագրից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծություններ
Որսաշրջան (մուլտֆիլմ, 1981)
Որսաշրջան (Сезон охоты), խորհրդային նկարված մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ է, ստեղծվել է 1981 թվականին, Կիևնաուչֆիլմ ստուդիայում։
Մուլտֆիլմը որսորդական շան մասին է, որը երազում էր գնալ որսի։
Սյուժե
Շունը հրաշալի երազ է տեսնում, որտեղ նա վազում է աշնանային անտառում, արևի լուսավորությամբ։ Առջևից թռչում են թռչունները և շունը բարձր հաչում է։ Տերը արթնանում է և շոյում շանը, հանգստացնելով նրան։ Առավոտյան տերը միացնում է ռադիոն, և հաղորդավարը հաղորդում է. «Այսօր բացվում է որսաշրջանը»։ Տերը հագնվում և տանում է շանը զբոսանքի «Охота» խանութի մոտ, որի ցուցափեղկին բադի և ցուլի խրթվիլակներ, որսի հրացան, փամփշտակալ, որսապարկ, թիկնապայուսակ և ճտքակոշիկներ։ Այս բոլորը շունը հետաքրքիր զննում է։ Այգում շունը գաղտագողի մոտենում է ագռավին և տեսադաշտից կորցնում տիրոջը։ Հանկարծ շունը տեսնում է ճտքակոշիկներով և որսորդական հրացանով, փամփշտակալով և թիկնապայուսակով մարդու և սկսում է խնդրել նրա հետ որսի գնալ։ Անտառում շունը մի քանի անգամ  կանգնում ՝ «շնակաց» դիրքում, դա նշանակում է, որ շունը առջևում  որսի հոտ է զգում։ Բայց առաջին անգամ առջևի թփերում պարզվում է կով էր, երկրորդ անգամ՝ ծեր կին, որ սունկ էր հավաքում, իսկ վերջում՝ նրբերշիկ թիկնապայուսակի մեջ։ Եվ զայրացած որսորդը նետում է իր ճտքակոշիկները դեպի շունը։ Շունը փախչում է նրանից անձրևի տակ և վերադառնում քաղաք իր տիրոջ մոտ, որը ուրախանում է նրա վերադարձից։ Իսկ գիշերը արդեն նրա տերը երազ է տեսնում, որ նա քայլում է արևով լուսավորված  աշնանային անտառով, իսկ առջևից թռչում է թռչունը ։
Մրցանակներ
Մուլտֆիլմը ստացել է 15-րդ Համամիութենական կինոփառատոնի դիպլոմ, որը կայացել է 1982 թվականին Թալինում։
Վերահարատարակում
Մուլտֆիլմը հրապարակվել է տնային դիտումների համար «Մարդը և առյուծը»  հավաքածուի կազմում։ Մուլտֆիլմների հավաքածուն թողարկվել է 2006 թվականին DVD տարբերակով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:1981 մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Մուլտֆիլմեր շների մասին Կատեգորիա:«Կիևնաուչֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր
Կոռնելի Կեկելիձե
Կոռնելի Կեկելիձե (კორნელი კეკელიძე, ), վրացի խորհրդային բանասեր, գրականագետ, Վրաստանի ԳԱ ակադեմիկոս (1941)։ Վրաստանի գիտության վաստակավոր գործիչ (1943)։
Աշխատանք
Շոթա Ռուսթավելու անվան վրացական գրականության ինստիտուտի տնօրեն (1942-1949)։ Ուսումնասիրել և գիտական մեկնաբանություններով լույս է ընծայել վրաց հին ձեռագրերի սակավ մատչելի ֆոնդերը, հրատարակել արժեքավոր բնագրեր, կորած, բայց վրացերենով պահպանված բյուզանդական գրական հուշարձանները։
Օլադաուրի
Օլադաուրի (ოლადაური), գյուղ Վրաստանում: Գտնվում է Աջարիայի Ինքնավար Հանրապետության Շուախևի շրջանում :
Կոռնելի Կեկելիձե
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վրացի բանասերներ Կատեգորիա:Վրացի գրականագետներ Կատեգորիա:Վրացի ակադեմիկոսներ Կատեգորիա:Վրաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի ակադեմիկոսներ Կատեգորիա:Վրացի պատմաբաններ Կատեգորիա:Կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Աստվածաբաններ
Օլադաուրի
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Շուախևի շրջան Կատեգորիա:Աջարիայի բնակավայրեր
Լաուֆեն (Զալցախ)
Լաուֆեն  (Laufen (Salzach)), կոմունա Գերմանիայի Բավարիա երկրամասում։
Մտնում է Բերխտեսգադեն շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 6600 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի) ։ Տարածքը կազմում է 35,31 կմ։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 1 72 122։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Մուլինո (ավան, Վոլոդարսկի շրջան)
Մուլինո (Мулино), ավան Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Վոլոդարսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2012 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 13008 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ավաններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Վոլոդարսկի շրջանի բնակավայրեր
Ռոսոշևսկի գյուղական խորհուրդ (Վելիկոպիսարևսկի շրջան)
Ռոսոշևսկի գյուղական խորհուրդ  (Розсошівська сільська рада), Ուկրաինայի Սումիի մարզի Վելիկոպիսարևսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Ռոսոշևսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 767 մարդ։ Խորհրդում կա 1 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Պոլիցի (գյուղ, Կամեն-Կաշիրսկիի շրջան)
Պոլիցի (Полиці), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Կամեն-Կաշիրսկիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Պոլիցի գյուղում բնակվում էր 746 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 4173 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 178,77 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Կամեն-Կաշիրսկիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1583 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Բրյունետ (երգչուհի)
Էլեն Երեմյան, առավել հայտնի է բեմական Բրյունետ (Brunette) անվամբ, հայ երգչուհի և երաժշտության հեղինակ։ 2023 թվականին ներկայացրել է Հայաստանը Լիվերպուլում՝ Եվրատեսիլ 2023 երգի մրցույթում  (11.05.2023)` 122 միավորով գրավելով 14-րդ տեղը։
Վաղ կյանք
Ծնվել է 2001 թվականի մայիսի 27-ին։ Երգում է սկսած 4 տարեկանից, իսկ երաժշտական գործունեությունը ծավալել է 15 տարեկանից ։
Կարիերա
Առաջին երգը՝ «Գիշեր»-ը թողարկվել է 2022 թվականի մարտին, որոշ ժամանակ անց հաջորդել է մյուսը՝ «Smoke Break»։ Երրորդ երգը՝ «Բաց կապույտ աչքերդ» թողարկվել է հունիսին ։ Հանդիսանում է իր բոլոր երգերի երաժշտության և բառերի հեղինակը։ Դեկտեմբերին եղել է «Մանկական Եվրատեսիլ 2022 երգի մրցույթում» հայաստանյան պատվիրակության ժյուրիի անդամ ։
2023 թվականի փետրվարի 1-ին Հայաստանի հանրային հեռուստաընկերությունը հայտնել է, որ Բրյունետն ընտրվել է «Եվրատեսիլ 2023 երգի մրցույթում» Հայաստանը ներկայացնելու համար  ։ Մարտի 15-ին երգչուհու «Future Lover» երգի տեսահոլովակը տեղադրվել է «Եվրատեսիլի» պաշտոնական կայքում ։ Առաջին երկու օրվա ընթացքում տեսանյութը հավաքել է 1 միլիոն դիտում,հետո այն դարձավ ամենաշատ դիտում ունեցած երգը Եվրատեսիլ 2023 ։ Մայիսի 11-ին երգչուհին ներկայացրեց Հայաստանը։ Եվրատեսիլ 2023-ի եզրափակիչ փուլում Բրյունետը զբաղեցրեց 14-րդ հորիզոնականը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ երգչուհիներ Կատեգորիա:Հայաստանի մասնակիցները Եվրատեսիլ երգի մրցույթում Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ
Ուիլյամ Գոդվին
Ուիլյամ Գոդվին (William Godwin, ), անգլիացի գրող, փիլիսոփա և լրագրող։
Կենսագրություն
Ուիլյամ Գոդվինը ծնվել է 1756 թվականի մարտի 3-ին Ուիսբեք քաղաքում։ Նրա հայրը ազատ եկեղեցական քահանա էր։ 17 տարեկան հասակում սկսում է ուսանել Հոքստոնի ճեմարանում, սակայն նա այնտեղ երկար չի մնում և շուտով դառնում է քարոզիչ՝ Սուֆֆոլկի Դիսսենտերյան համայնքներից մեկում, որի անդամ էր նաև նրա ընտանիքը։ Սահայն շուտով թողնում է այս պաշտոնը և մեկնում է Լոնդոն և իրեն նվիրում գրական գործունեությանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անգլիացի գրողներ Կատեգորիա:Անգլիացի արձակագիրներ Կատեգորիա:Անգլիացի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Անգլիացի լրագրողներ Կատեգորիա:18-րդ դարի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:19-րդ դարի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Գիտաֆանտաստիկ գրողներ Կատեգորիա:19-րդ դարի անգլիացի վիպասաններ Կատեգորիա:Անգլիացի աթեիստներ Կատեգորիա:Անարխիստ գրողներ
Այս կանաչ, կարմիր աշխարհը (ֆիլմ)
Այս կանաչ, կարմիր աշխարհը, Ակսել Բակունցի «Միրհավ» պատմվածքի հիման վրա նկարահանված ֆիլմ։
Սյուժե
Գեղջուկ սիրահարներ Դիլանի և Սոնայի ողբերգական սիրո պատմությունն է։ Սոնային ամուսնացնում են համագյուղացի հարուստ տղայի հետ, որին նա չի սիրում։ Ֆիլմի սցենարի հեղինակը Հրանտ Մաթևոսյանն է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1975 ֆիլմեր Կատեգորիա:Յուրի Երզնկյանի ֆիլմեր Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:Էռնեստ Մարտիրոսյանի ֆիլմեր Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր Կատեգորիա:Հայերեն ֆիլմեր
Խեղճ Ադամյան
«Խեղճ Ադամյան», Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծություններից՝ գրված 1891 թվականին ։
Պատմություն
Հովհաննես Թումանյանն այս բանաստեղծությունը գրել է 1891 թվականի հունիսի 4-ին՝ դերասան Պետրոս Ադամյանի մահվան օրը։
Առաջին անգամ տպագրվել է 1895 թվականին լույս տեսած «Թատրոն» ամսագրի № 1-ում ( էջ 132-133)։ Այնուհետև՝ Երևանում 1940-1959 թվականներին լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի երկերի ժողովածուի գիտական հրատարակության առաջին հատորում (էջ 446)։
Արտատպվում է «Թատրոնից»։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծություններ
Ռապսիշչե
Ռապսիշչե (Рапсище), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Նովովոդոլաժսկի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Նովովոդոլաժսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ժողովածու (3290)
Հակոբ Մծբնացի, Զգօն Գիրք, Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 3292 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է Հակոբ Մծբնացի գրիչի կողմից։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 19,8X15,5 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 106 թերթից։ Գրված է միասյուն նոտրգիրով։ Հիշատակարաններ՝ գրչի 105ր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Փոքրիկ միսս Երջանկություն
Փոքրիկ միսս Երջանկություն 2006 թվականի ամերիկյան արկածային կատակերգական դրամա ֆիլմ է։ Այն Ջոնաթան Դայթոն- Վալերի Ֆարիս ամուսնական զույգի առաջին ռեժիսորական ելույթն է։ Պրեմիերան տեղի է ունեցել 2006 թ. հունվարի 20-ին՝ Սանդանս կինոփառատոնի ժամանակ։ Ֆիլմն ընտանիքի մասին է, որը երկար ճամփորդություն է կատարում երկրով՝ աղջկան գեղեցկության մրցույթին ներկայացնելու համար։ Ֆիլմն առաջադրվել է 4 Օսկարի և արժանացել մեկին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:2006 ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Fox Searchlight Pictures ֆիլմեր Կատեգորիա:«Սեզար» մրցանակի դափնեկիր ֆիլմեր Կատեգորիա:Կալիֆոռնիայում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան անկախ ֆիլմեր Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիր ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան կատակերգական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Կալիֆոռնիայում Կատեգորիա:Ամերիկյան ԼԳԲՏ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ինքնասպանության մասին ֆիլմեր
Բրենո (Իտալիա)
Բրենո (Breno), կոմունա Իտալիայում, տեղակայված է Լոմբարդիա մարզի Բրեշիա գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 4957 մարդ, խտությունը՝ 85 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 58 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 25043։ Հեռախոսային կոդ՝ 0364։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Հանցավիչի
Հանցավիչի (Ганцавічы, (Ганцевичи, Hancewicze, Gancevičai), քաղաք, նույնանուն շրջանի վարչական կենտրոն Բելառուսում՝ Բրեստի մարզում։ Ընկած է Պինսկից 96, Մինսկից՝ 190 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Քաղաքի մերձակայքում է գտնվում ռուսական ռադարային ռադիոտեղազննման «Վոլգա» ռազմակայանը։ Հանցավիչիից 3 կիլոմետր հեռավորության վրա գործում է Բելառուսի գիտությունների ազգային ակադեմիայի բուսաբանական այգու փորձարարական բազան, որտեղ հիմնականում ուսումնասիրվում են հանրապետությունում լայնորեն մշակվող հատապտուղների թփեր։
Պատմություն
Հանցավիչին հիմնադրվել է 1898 թվականին Պրիպյատ գետի Ցնա վտակի ափին։ Քաղաքի հիմնադրումն ու զարգացումն առնչվում է Բառանովիչի-Հանցավիչի-н Լունինեց երկաթուղու կառուցմանը 1884 թվականին։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի նախօրյակին բնակչության 60%-ը հրեաներ էին։ 1920-1930-ական թվականներին Հանցավիչիում կային չորս սինագոգ, հրեական գրադարան, որբանոց, դպրոց։ Գերմանական ֆաշիստների տիրապետության շրջանում՝ 1941 թվականի հունիսի 29-ից մինչև 1944 թվականի հուլիսի 7-ը, նացիստներն այստեղ սպանել են շուրջ 3.500 հրեա, այդ թվում՝ 1.500 կին և 850 երեխա ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բելառուսի քաղաքներ Կատեգորիա:Բելառուսի բնակավայրեր
Կալովետո
Կալովետո (Caloveto), կոմունա Իտալիայում, Կալաբրիա մարզում՝ Կոզենցա գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 1431 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 60 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 24 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 87060։ Հեռախոսային կոդը՝ (+39) 0983։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Գերան (Ելիզավետպոլի գավառ)
Պատմամշակութային կառույցներ
Գերանն ուներ հայկական քարակոփ եկեղեցի, որը 1985 թվականի տվյալներով դեռ կանգուն էր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ուոլթեր Շիրա
Ուոլթեր Մարտի (Ուոլլի) Շիրա կրտսեր (Walter Marty Schirra Jr., ), ամերիկացի տիեզերագնաց-օդաչու, ռազմածովային նավատորմի առաջին կարգի կապիտան։
Ավարտել է Անապոլիսի (Մերիլենդի նահանգ) ռազմածովային ակադեմիան (1945)։ Ամերիկյան տիեզերագնացների խմբում ընդգրկվել է 1959 թվականին։ 1962 թվականի հոկտեմբերի 3-ին, «Մերկուրի» տիեզերանավով Երկրի շուրջը կատարել է 6 պտույտ, 1965 թվականի դեկտեմբերի 15—16-ին, Թ․ Սաաֆորդի հետ, որպես հրամանատար, թռիչք է կատարել «Ջեմինի-6» տիեզերանավով։ 1965 թվականի դեկտեմբերի 15-ին «Ջեմինի-6» և «Ջեմինի-7» (ուղեծրում էր 1965 թվականի դեկտեմբեր 4-ից) տիեզերանավերը մոտեցել են մինչև 1 կմ հեռավորությամբ։ Խմբային թռիչքը տևել է 5,5 ժ։ 1968 թվականի հոկտեմբերի 11—22-ին, Ուոլթեր Քանինգեմի և Դոն Այզլիի հետ, որպես հրամանատար, թռիչք է կատարել «Ապոլլոն-7» տիեզերանավով։ Թռիչքի ընթացքում Շիրան անցկացրել է «Ապոլլոն տիեզերանավի հիմնական բլոկի առաջին թռիչքային փորձարկումը։ Երեք թռիչքների ընթացքում տիեզերքում եղել է 295 ժամ 13 րոպե։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տիեզերագնացներ Կատեգորիա:1923 ծնունդներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ճարտարագետներ Կատեգորիա:Ամերիկացի օդաչուներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի օդաչուներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ավիակոնստրուկտորներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ոչ գեղարվեստական գրողներ Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Ժողովածու (3680)
Ժողովածու (3680), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 3680 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 17-րդ դարում Հուսիկ ջահանդալ գրիչի կողմից։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 10X7 սմ չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 189 թերթից։ Գրված է միասյուն, նոտրգրով։ Ունի կիսախորան մանրանկարներ։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ։ Հիշատակարան գրչի՝ 186բ, 187ա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Լապշինո (գյուղ, Կրոլևեցի շրջան)
Լապշինո (Лапшине), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Կրոլևեցի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Լապշինո գյուղում բնակվում էր 238 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Կրոլևեցի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ռյաբինովսկի գյուղական խորհուրդ (Վելիկոպիսարևսկի շրջան)
Ռյաբինովսկի գյուղական խորհուրդ  (Рябинівська сільська рада), Ուկրաինայի Սումիի մարզի Վելիկոպիսարևսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Ռյաբինովսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 1607 մարդ։ Խորհրդում կա 2 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Մուլինո (գյուղ, Վոլոդարսկի շրջան)
Մուլինո (Мулино), գյուղ Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Վոլոդարսկի շրջանի կազմում։
Գոցատլ Բոլշոյ
Աշխարհագրական դիրք
Գտնվում է Ալատլյար գետի ձախ ափին՝ Խունզախ գյուղի շրջկենտրոնից 13 կմ հարավ-արևելք։
Բնակչություն
2010 թվականին գյուղում բնակվել է 2188 մարդ։
Ենթակառուցվածք
Գոցատլը Դաղստանի արհեստագործական կենտրոններից է։ Գոցատլում կա գեղարվեստական կոմբինատ, որտեղ պատրաստվում են արծաթից, պղնձից և ոսկորից իրեր։ Ձեռնարկության արտադրանքը ավարների գեղարվեստական ժառանգության վառ օրինակ է։
Տրանսպորտ
Գյուղ կարելի է հասնել ավտոմեքենայով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Դաղստան հանրապետության Խունզախսկի շրջանի բնակավայրեր
Պիդինգ
Պիդինգ  (Piding), կոմունա Գերմանիայի Բավարիա երկրամասում։
Հայրապետ Հայրապետյանի անվան թիվ 78 հիմնական դպրոց
Հայրապետ Հայրապետյանի անվան թիվ 78 հիմնական դպրոց, հանրակրթական դպրոց Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանում։ Դպրոցը կոչվում է մանկագիր, գրող Հայրապետ Հայրապետյանի անունով։
Պիդինգ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Հայրապետ Հայրապետյանի անվան թիվ 78 հիմնական դպրոց
Պատմություն
Դպրոցը հիմնադրվել է 1958 թվականին։ 1962 թվականից դարձել է անգլիական թեքումով։ 1977 թվականին դպրոցը տեղափոխվել է նոր մասնաշենք։