cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մարֆովկա (գյուղ, Դոլինսկայայի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Դոլինսկայայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1808 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Բոզկուրտ (այլ կիրառումներ)
Բոզկուրտ, կարող է վերաբերել՝
Ժողովածու (2752)
Ժողովածու (2752), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 2752 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1799 թվականին Հարություն գրիչի կողմից։ Ստացողը եղել է Պողոս Կաղզվանցն։ Գրված է թթիի վրա, որը ունի 24.3×17.5 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 146 թերթից։ Գրված է երկսյուն, նոտրգրով։ Ունի կիսախորան մանրանկարներ։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ։ Հիշատակարաններ գրչի՝ 145ա, 145բ, կնիք՝ 146բ (1809 թվական, Տեր Պողոս) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Թիակիկ սովորական
Տարածվածություն
Ընդհանուր արեալն ընդգրկում է Եվրոպան, Ասիան, Հարավային Կովկաս (Ադրբեջան, Վրաստան, Հայաստան)։ Հայաստանում հայտնաբերված է Իջևանի ֆլորիստիկական շրջանում՝ «Դիլիջան» ազգային պարկ, Ապարանի ֆլորիստիկական շրջանում՝ Ծաղկունյաց լեռնաշղթա, Լոռու ֆլորիստիկական շրջանում՝ Ստեփանավանի շրջակայք ։
Էկոլոգիա
Հայաստանում հանդիպում է հողի վրա, լայնատերև անտառներում, փոքր խմբերով, 1200-1960 մ բարձրություններում, հունիս-հոկտեմբեր ամիսներին։ Հումուսային սապրոտրոֆ է։ Ուտելի է երիտասարդ վիճակում, երբ պտղամարմինը ձվաձև է։ Ժողովրդական բժշկության մեջ երիտասարդ պտղամարմիններն օգտագործվում են որպես դեղամիջոց ։
Պահպանություն
Հայաստանում պահպանվում է «Դիլիջան» ազգային պարկի համապատասխան էկոհամակարգերի կազմում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ուտելի սնկեր Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված սնկեր
Վիետնամում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկ
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում Վիետնամի օբյեկտները թվով 8-ն են (2017 թվականի դրությամբ), որը կազմում է ընդհանուր թվի 0,8 % -ը (1073-ը 2017 թվականին)։
5 օբյեկտներ ցանկում ներառված են մշակութային չափանիշներով, 2-ը՝ բնական և 1-ը՝ խառը։
Բացի այդ, 2014 թվականի դրությամբ Վիետնամի տարածքում ևս 7 օբյեկտ ընդգրկված են Համաշխարհային ժառանգության ցանկում՝ որպես թեկնածուներ ։ Դրանցից 1-ը՝ ըստ մշակութային չափանիշների, 3-ը՝ բնական և 3-ը՝ խառը։
Վիետնամի Հանրապետությունը վավերացրել է ժառանգության պաշտպանության կոնվենցիան 1987 թվականի հոկտեմբերի 19–ին ։ Վիետնամի առաջին օբյեկտն ընդգրկվել է ցանկում 1993 թվականին, Համաշխարհային ժառանգության հանձնաժողովի 17-րդ նստաշրջանում։
Օբյեկտների ցանկ
Այս աղյուսակում օբյեկտները տեղակայված են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցուցակում։
Թեկնածու օբյեկտների ցանկ
Այս ցանկը ցույց է տալիս Վիետնամի կառավարության կողմից առաջարկված թեկնածու օբյեկտները՝ Համաշխարհային ժառանգության ցուցակում ընդգրկվելու համար։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության ցանկեր Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն ըստ երկրի Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Ասիայում Կատեգորիա:Վիետնամ Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Վիետնամում
Չապատի
Չապատի (चपाती), ցորենի ալյուրից պատրաստված հաց՝ բարակ լավաշի նման ։ Տարածված է Աֆղանստանում, Հնդկաստանում, Նեպալում, Տաջիկստանում, Ղրղզստանում և այլ երկրներում ։
Պատրաստելու եղանակ
Չապատին նախ եփում են չոր թավայի մեջ, այնուհետև թխում բաց կրակի վրա։ Այս դեպքում այն ուռչում է գոլորշուց մինչև այն աստիճան, որ գնդակի պես կլոր է դառնում։ Նրանք թաթախում են սոուսների մեջ և օգտագործում այս կտորները որպես գդալ՝ գրավելով դրանք տարբեր ուտեստների կտորներ ։ Հնդկաստանի հյուսիսային մասում տարածված են լցոնիչով չապատիները։ Ամենատարածվածը պյուրե կարտոֆիլն է՝ տապակած սոխով։
Մարտինցի
Մորտինցի (Мартинци), գյուղ Սերբիայի Հանրապետության Սրեմսկի օկրուգում ։ Համարվում է օկրուգիի վեց գյուղերից ամենամեծը։
Տարածքը կազմում է 67 կմ²։ Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 85 մետր բարձրության վրա։ Հեռախոսային կոդը՝ (+381) 22:
Բնակչություն
Ըստ 2002 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 3639 մարդ։
Պրիստանցիոնոե (այլ կիրառումներ)
Պրիստանցիոնոե, կարող է վերաբերել՝
Մարտինցի
Բնակչություն
{| width="50%" style="background:transparent; "
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սերբիայի գյուղեր
Բոժկովկա (այլ կիրառումներ)
Բոժկովկա, կարող է վերաբերել՝
Marvel Comics
Marvel Comics (marvel - հրաշք), կոմիքսներ թողարկող ամերիկյան ընկերություն, «Marvel Entertainment»-ի դուստր ընկերությունն է։ Երկրպագուները նրան անվանել են «Մտքերի տուն», «Marvel»-ը հայտնի է իր կոմիքսների շարքով՝ «Ֆանտաստիկ քառյակը», «Սարդ մարդը», «Հալք», «Երկաթե մարդը (ֆիլմ, 2008)», «Երկաթե մարդը 2», «Վրիժառուները», «Երկաթե մարդը 3», «Ուրվական հեծնող», «Բժիշկ Սթրենջ», «Թոր», «Կապիտան Ամերիկա», «Իքս մարդիկ», «Պատժիչ» և «Դեդփուլ».«Marvel»-ի կոմիքսների կերպարների մեծամասնությունը ապրում է հորինված տիեզերքում, որի անունն է Երկիր մոլորակ-616.
1960-ականներից Marvel Comics ընկերությունը կոմիքս թողարկող ամերիկյան երկու ամենամեծ ընկերություններից մեկն է։
2009 թվականի օգոստոսի վերջին «Ուոլթ Դիսնեյ ընկերությունը» հայտարարեց, որ գնում է «Marvel» ընկերությունը ։ Գործարքը կատարվեց 2009 թվականի դեկտեմբերին, և նրա գինը կազմում էր $4,24 միլիարդ.
Գործընկերություն հանուն խաղաղության
Գործընկերություն հանուն խաղաղության (Partnership for Peace — PfP), 1994 թվականին սկսված ռազմական համագործակցության ծրագիր, համագործակցություն ՆԱՏՕ-ի ու եվրոպական երկրների և Անդրկովկասի ու Կենտրոնական Ասիայի խորհրդային հանրապետությունների միջև, որոնք կազմակերպության անդամ չեն։ Սկզբում ներառել է 24 երկիր, սակայն դրանց թիվը պարբերաբար փոխվում է ծրագրին նոր պետությունների միանալու և դրանց՝ ՆԱՏՕ-ի ռազմաքաղաքական կառուցվածքում արդեն փորձված երկիր-գործընկեր դառնալու պատճառով։ Համագործակցություն հանուն խաղաղության ծրագրին 2017 թվականի ամռանը մասնակցում էր 21 պետություն։
Ծրագրի պոտենցիալ մասնակիցներ
Կիպրոսի Հանրապետությունը Եվրոպական միության միակ անդամն է, որ չի մասնակցում ծրագրին։ Թուրքիան, չճանաչելով Կիպրոսը, արգելափակում է այդ երկրի անդամակցությունը ՆԱՏՕ-ին, որովհետև Կիպրոսի կղզու թուրքական ու հունական հատվածների միջև եղած կոնֆլիկտը մնում է չլուծված։
Կոսովոյի Հանրապետությունը, տարածքային տեսանկյունից գտնվելով Եվրոպայում, չի մասնակցում ծրագրին, որովհետև նրա սուվեներությունը չճանաչող չորս երկրներ խոչընդոտում են նրա համագործակցությանը ՆԱՏՕ-ի հետ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1994 հիմնադրված կազմակերպություններ Կատեգորիա:Միջազգային հարաբերություններ Կատեգորիա:ՆԱՏՕ-ի արտաքին հարաբերություններ Կատեգորիա:Ռազմաքաղաքական դաշինքներ
Սիբիրյակ Յոլ
Սիբիրյակ Յոլ (Сибиряк-Ёль), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Պիվ Յու գետի ձախ ափին՝ 38 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 12 կմ։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Վիչեգդա գետն է, սկսած ակունքից մինչև Սիկտիվկար քաղաք, գետի ենթաավազանը՝ Վիչեգդա, գետի գետային ավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Միրնոե (գյուղ, Դոլինսկայայի շրջան)
Միրնոե (Мирне), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Դոլինսկայայի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Դոլինսկայայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ալբերտ Թադևոսյան
Ալբերտ Աշոտի Թադևոսյանը, հայ ֆուտբոլիստ, որը հանդես է գալիս «Փյունիկ» ֆուտբոլային ակումբում՝ որպես հարձակվող։
Մասնագիտական ակումբային կարիերա
Աղբյուր ffa.am
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:1990 ծնունդներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Փյունիկի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Օգոստոսի 13 ծնունդներ
Սվերդլովսկի պետական ակադեմիական դրամատիկական թատրոն
Սվերդլովսկի պետական ակադեմիական դրամատիկական թատրոն, Եկատիրենբուրգի դրամատիկական թատրոն, որը հիմնադրվել է 1930 թվականին։ Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով, 1977 թվականից ակադեմիական թատրոն է։
Պատմություն
Հեղափոխությունից հետո՝ Մեծ Ուրալի մշակութային կենտրոնի կառուցումից հետո, շատերը խոսում էին այն մասին, որ Եկատիրենբուրգը պետք է ունենա իր դրամատիկական թատրոնը։ Հեղափոխությունից առաջ հյուրախաղային դրամատիկական կոլեկտիվը այնքան հաճախ էր այտեղ գալիս, որ նրանց համար կառուցվում է Քաղաքային թատրոնի (ներկայիս «Հոկտեմբեր» կինոթատրոնը) հատուկ շենքը ։
Ստացիոնար դրամատիկական թատրոնը բացվել է 1930 թվականի հոկտեմբերի 2-ին Վայներա 10 փողոցում, Վիշնևսկովի «Առաջին ձիարշավ» պիեսի ներկայացմամբ (ռեժիսոր՝ Պ. Ռուդին)։
Առաջին տարիներին թատրոնի բեմում խաղացել են այնպիսի հայտնի դերասաններ, ինչպիսիք են՝ Մ. Բեցկին, Ա Գյորգիևսկին և վ. Օրդինսկին ( ՌՍՖՍՀ վաստակավոր արտիստներ)։
Խմբի ձևավորման մեջ մեծ դեր են ունեցել թատրոնի գործիչ Մ. Շլուգլեյտը, թատրոնի առաջին տնօրեն Ս. Զիմնիցկին, ինչպես նաև թատրոնի առաջին ռեժիսոր, ՌՍՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ Իվան Եֆրեմովը։ Հենց Եֆրեմովի շնորհիվ էր, որ թատրոնը աչքի էր ընկնում իր ակտուալությամբ, սուր բեմադրություններով՝ արձագանքելով 30-ականների իրադարձություններին։ Գերմանիան և Իտալիան ընդդեմ Իսպանիայի Հանրապետության ինտերվենցիան, ֆաշիստական էքսպանսիան հյուսիսում, Ավստրիայի և Չեխոսլովակիայի օկկուպացիան, այս ամենը արտացոլվում էր բեմում։ Այդ ժամանակ բեմադրվում են Ի. Պրուտի «Հեռացված Մստիսլավ» և «19-ական թվականներ» պիեսները՝ նվիրված քաղաքացիական պատերազմին։ 1937 թվականին Իվան Եֆրեմովը և Ա. Գյորգիևսկին բեմադրում են Գ. Դիվանիի «Ալկազար» Իսպանիայի իրադարձությունների մասին ողբերգությունը։ 1939 թվականին առաջին անգամ ԽՍՀՄ-ում բեմադրվել է Կ. Չապեկայի «Մայր» պիեսը։
Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին թատրոնը ներկայացումներ է բեմադրել ռազմաճակատ գնացող զորամասերի համար։ Պատերազմի ամբողջ տարիներին ցուցադրվել է ավելի քան 1600 ներկայացում և ռազմաճակում համերգներ՝ 715 զորամասերում և բուժկետներում։ Չնայած դրան՝ դրամատիկական թատրոնը իրականացրել է նյութական ներդրում թշնամու դեմ պայքարում։ 824 000 ռուբլի է մտցվել պաշտպամության ֆոնդ, ավելի քան 90 000 ռուբլի՝ ռազմաճակատի երեխաների պաշտպանության ֆոնդին։
1946-1948 թվականներին դրամատիկական թատրոնների խաղացանկի և դրա բարելավման միջոցառումների մասին ՌԿԿ Կենտկոմի(Բ) որոշումից հետո Սվերդլովսկի դրամատիկական թատրոնը, որը մեղադրվում էր «արտասահմանյան անանուն պիեսների և ժամանակակից թեմայի» անտեսման բեմադրության մեջ, ստիպված էր փոխել խաղացանկի ձևավորման սկզբունքները։ на сцену выпускаются «благонамеренные», одобренные цензурой постановки.Միևնույն ժամանակ թատրոնը ուշադրություն է դարձնում լուրջ ներկայացումներին՝ Ն. Պոգոդինի «Թավշյա եղանակ», Վ. Պանովի «Աղջիկներ» և այսպես շարունակ։
1990 թվականին դրամատիկական թատրոնը տեղափոխվում է նոր շենք՝ Օկտյաբրսկայա հրապարակ հասցեով։
Թատրոնի խաղացանկում անփոխարինելի էին դասական պիեսները՝ հաճախ յուրօրինակ մեկնաբանությամբ։ Մ. Գորկու, Ա. Տոլստոյի, Ա. Չեխովի, Է. Դե Ֆիլիպպոյի, Շեքսպիրի ներկայացումներին հատուկ ժամանակ էր տրամադրվում ակտուալ, ժամանակակից բեմադրումներին:1940-ական թվականներին այստեղ բեմադրվում են Կ. Սիմինովի, 1970-ականներին՝ Վ. Ռոզովի պիեսները։ Ներկայացվում էր նաև Ուրալի դրամատուրգիան. Դ. Մամինա-Սիբիրյակի և այլ ուրալական հեղինակների ստեղծագործությունների հիման վրա գրված պիեսները՝ Ա. Սլինսկովի, Մյաչինայի, Վ. Օչերետինի, Դ. Մեդվեդևի, Ա. Գրեբնևի, Է. Վերիգոյի, Ն. Կոլյադայի։
Թատերախումբ
Տարբեր ժամանակներ թատրոնում աշխատել են՝
Ռեժիսորներ
Թատրոնի գլխավոր ռեժիսորներն են եղել՝
Այսօր թատրոնը տնօրինական թատրոն է։
Ծանոթագրությունններ
<references group="" responsive="1">
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով պարգևատրված կազմակերպություններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի դրամատիկական ակադեմիական թատրոններ
Ջորջ Գոմորի
Ջորջ Գոմորի (Gömöri György, ), հունգարացի բանաստեղծ, գրող, ակադեմիկ։ 1956 թվականի հունգարական հեղափոխությունից հետո, որում առանցքային դեր է ունեցել, փախչելով Բուդապեշտից, հաստատվել է Անգլիայում ։ Նրա հունգարերեն գրված բանաստեղծությունները թարգմանվել են անգլերեն, լեհերեն։ Թղթակցում է բրիտանական The Guardian թերթին և և Times Literary Supplement ամսագրին։
Կենսագրություն
Ջորջ Գոմորին ծնվել է Բուդապեշտում 1934 թվականին ։ 1953-1956 թվականներին սովորել է Լորանդ Էտվյոշի անվան համալսարանի հունգարերեն և լեհերեն բաժիններում։ 1956 թվականի հեղափոխությանը մասնակցել է որպես ուսանող և որպես «Egyetemi ifjúság» («Համալսարանական երիտասարդություն») թերթի խմբագիր։ Հեղափոխության ճնշումից հետո փախել է Անգլիա, ուսումը շարունակել Օքսֆորդի համալսարանում՝ 1962 թվականին ստանալով բակալավրի աստիճան. ատենախոսության թեման եղել է «Լեհերն և հունգարերեն գրականություն», որը հետագայում տպագրվել է նրա անգլերեն առաջին գրքում (Polish and Hungarian Poetry 1945 to 1956; Oxford,1966): 1958-1961 թվականներին եղել է Հունգարիայի գրողների միության արտասահմանյան անդամ։
Դասավանդել է Կալիֆոռնիայի համալսարանում, 1964-1965 թվականներին հետազոտական աշխատանքներ է կատարել Հարվարդի համալսարանում, 1965-1969 թվականներին Բիրմինգհեմի համալսարանում եղել է հետազոտող և գրադարանավար, 1969-2001 թվականներին լեհերեն և հունգարերեն գրականություն է դասավանդել Քեմբրիջի համալսարանում ։
Անձնական կյանք
Առաջին ամուսնությունից ունի երկու դուստր, երկրորդ ամուսնությունից՝ երկու որդի և մեկ խորթ որդի՝ Դանիելը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հունգարացի գրողներ Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հունգարացի թարգմանիչներ Կատեգորիա:20-րդ դարի հունգարացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
Վերպա կոնաձև
Վերպա կոնաձև , Morchellaceae ընտանիքի պատկանող սունկ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։
Տարածվածություն
Ընդհանուր արեալը ընդգրկում է Եվրոպան, Ասիան, Հյուսիսային Ամերիկան, Հյուսիսային Կովկասը (Վրաստան, Հայաստան)։ Հայաստանում հայտնաբերված է Երևանի ֆլորիստիկական շրջանում՝ «Խոսրովի անտառ» արգելոց, Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջան ։
Պահպանություն
Խոցելի տեսակ է։ Հայաստանում պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» արգելոցի համապատասխան էկոհամակարգերի կազմում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սնկեր Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ Կատեգորիա:Ուտելի սնկեր Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված սնկեր
Ծերացման գործընթաց
Սահմանումներ
Մահացությամբ կարելի է որոշել կենսաբանական ծերացումը, որը վերաբերում է կենդանի օրգանիզմի մահվան աճի բարձր տեմպին, երբ այն զարգանում է իր ողջ կյանքի ընթացքում և ավելացնում ժամանակագրական տարիքը ։ Ծերացումը սահմանելու մեկ այլ հնարավոր միջոցներ են ֆունկցիոնալ սահմանումները, որոնցից հատկանշական են երկուսը ։ Առաջինը նկարագրում է, թե ինչպե՞ս են ավերիչ փոփոխությունները, որոնք կուտակվել են հետ աճող օրգանիզմի կյանքում, խոցելի դարձրել այն՝ հանգեցնելով օրգանիզմի գոյատևման ունակության նվազման։
Երկրորդը ծերության վրա հիմնված սահմանում է, որը նկարագրում է օրգանիզմի տարիքային փոփոխությունները, որոնք ժամանակի ընթացքում բարձրացնում են նրա մահացության մակարդակը՝ բացասաբար ազդելով նրա կենսունակության ու ֆունկցիոնալ գործունեության վրա ։ Կարևոր տարբերակումն այն է, որ կենսաբանական ծերացումը նույնը չէ, ինչ ծերության հետ կապված հիվանդությունների ամբողջությունը. հիվանդությունը լայն հասկացություն է, որն օգտագործվում է նկարագրելու՝ օրգանիզմում տեղի ունեցող գործընթացը, որը նրա ֆունկցիոնալ անկման պատճառ է դառնում ։
Ծերությունն ընդդեմ անմահության
Անհատական օրգանիզմի ծերացումն ու մահացությունը հնարավոր դարձավ սեռական վերարտադրության էվոլյուցիայի հետ, ինչը տեղի ունեցավ սնկերի/կենդանիների թագավորության առաջացման արդյունքում, և 320 միլիոն տաիկ առաջ՝ սեղմնավոր բույսերի էվոլյուցիայի արդյունքում։ Եվ օրգանիզմը, այսուհետ, նոր առանձնյակներ ստեղծելու համար կարող է իր որոշ գենետիկական նյութերից փոխանցել՝ ինքնին դառնալով միամյա՝ հատուկ իր տեսակների գոյատևման նպատակով ։ Սակայն, կենսաբանորեն ընդունված այս նշանավոր գաղափարը վերջերս հերքվեց այն բացահայտմամբ, որ աղիքային ցուպիկ բակտերիան կարող է տրոհվել միմյանցից տարբերվող դուստր բջիջների, ինչը գործարկման մեջ է դնում մանրէների շրջանում՝ բազմացման ընթացքի տեսական հնարավորությունը ։ Նույնիսկ մարդկանց և մահացող այլ տեսակների մեջ կան բջիջներ, որոնք կարող են անմահ լինել. օրինակ ուռուցքային բջիջները, որոնք կորցրել են մահանալու՝ իրենղ ունակությունը, երբ պահպանվում էին բջջային կուլտուրայում, ինչպիսին HeLa (Հենրիետա Լաքս) անվամբ բջջային շարքը, և հատուկ ցողունային բջիջներ, ինչպիսին սեռական բջիջներն են(որոնք արտադրում են ձվաբջիջներ և սպերմատոզոիդներ) ։ Արհեստական կլոնավորման ժամանակ ծեր բջիջները կարող են վերականգնվել սաղմնային վիճակի՝ այնուհետև առանց ծերացման նոր հյուսվածք կամ կենդանի արարած արտադրելով ։ Նորմալ մարդկային բջիջները, սակայն, ըստ լաբորատոր փորձարկումների, հիսուն տրոհումից հետո մահանում են (Հայֆլիկի սահման, բացահայտվել է Լեոնարդ Հայֆլիկի կողմից, 1961 թվականին) ։
Ազդեցություն
Մարդկանց մեծամասնությունը կամ զգալի մասը, իրենց կյանքի ընթացքում ծերացմանը բնորոշ մի շարք ախտանիշների են ականատես եղել.
Դեմենցիան տարիքի հետ ավելի տարածված է դառնում ։ 60 - 74 տարեկան մարդկանց 3% -ի, 75 - 87 տարեկան մարդկանց 19% -ի, և 85 -ից բարձր տարիք ունեցող մարդկանց գրեթե կեսի մոտ առկա է դեմենցիա հիվանդությունը ։ Շերտը ձգվում է ճանաչողական անբավարարության թեթև խանգարումներից մինչև նեյրոդեգեներատիվ հիվանդությունների շարքին պատկանող՝ Ալցհայմերի հիվանդության, գլխուղեղի անոթային հիվանդության, Պարկինսոնի հիվանդության և Կողմնային ամֆիոտիկ հիվանդության։ Ավելին, հիշողության շատ տեսակներ ծերանալուն պես պակասում են, բայց ոչ իմաստային հիշողությունը կամ ընդհանուր գիտելիքներն, ինչպիսիք բառի սահմանումներն են, որոնք սովորաբար, մինչև ուշ հասունություն ավելանում կամ կայուն են մնում ։ Տարիքի հետ ինտելեկտը նվազում է, չնայած, կախված տեսակից, տեմպերը տատանվում են, և, փաստացի կարող են ամբողջ կյանքի ընթացքում կայուն մնալ՝ հանկարծակի անկում ապրելով միայն կյանքի վերջին փուլում գտնվող մարդկանց մոտ։ Հետևաբար ճանաչողական անկման տեմպի անհատական տատանումները կարող են բացատրվել կյանքի տարբեր տևողություն ունեցող մարդկանց տեսանկյունից ։ Ուղեղի կառուցվածքի փոփոխություններ ևս կան. 20 տարեկանից հետո, յուրաքանչյուր տասնամյակում, ուղեղի միելինացված աքսոնների ընդհանուր երկարության 10% կրճատում է նկատվում ։ Տարիքը կարող է հանգեցնել տեսողության խանգարման, որի արդյունքում նվազում է ոչ վերբալ հաղորդակցությունը, ինչը կարող է տանել դեպի մեկուսացման և հնարավոր դեպրեսիայի։ Այնուամենայնիվ, ավելի հասուն մարդիկ հնարավոր է՝ չտառապեն դեպրեսիայով այնքան, ինչքան երիտասարդները, ուստի պարադոքսալ կերպով պարզվել է, որ հասուն մարդկանց մոտ, չնայած ֆիզիկական առողջության անկմանը, տրամադրությունը բարելավվել է ։ Մակուլոդեգեներացիան տանում է դեպի տեսողության կորստի, որը տարիքի հետ ավելանում է՝ ազդելով 80 տարեկանից բարձր մարդկանց 12% -ի վրա ։ Այս դեգեներացիան առաջ է գալիս թափոնների շրջանառության համակարգի փոփոխություններով և ցանցաթաղանթի շուրջը անբնական անոմալ անոթների աճի պատճառով ։
«Պրոքսիմալ ծերացումը» (տարիքից կախված ազդեցություններ, որոնք առաջանում են ոչ վաղ անցյալի գործոնների պատճառով) կարելի է տարբերակել «դիստալ ծերացում»-ից (տարիքով պայմանավորված փոփոխություններ, որոնք հայտնաբերվում են մարդկանց վաղ կյանքում, ինչպիսին մանկական պոլիոմիելիտն է) ։ Ծերացումը մարդկանց հիվանդությունների մեծ մասի հայտնի ռիսկային գործոններից է ։ Աշխարհում օրական մահացող 150.000 մարդկանց մոտ ⅔-ը (100.000), մահանում են տարիքային պատճառներից։ Արդյունաբերական երկրներում համամասնությունն ավելի բարձր է (հասնում է 90% -ի) ։
Կենսաբանական հիմք
Ներկայումս հետազոտողները դեռ նոր են սկսել հասկանալ ծերացման կենսաբանական հիմքը անգամ համեմատաբար պարզ և կարճատև կյանք ունեցող օրգանիզմներում՝ ինչպիսին սունկն է ։ Կաթնասունների ծերացման մասին դեռևս քիչ բան է հայտնի, մասամբ նույնպես մկան նման փոքր կաթնասունների՝ պայմանավորված իրենց ավելի երկար կյանքով (շուրջ 3 տարի)։ Ծերացումն ուսումնասիրելու մոդելային օրգանիզմ է C. elegans կլոր որդը՝ շնորհիվ 2 - 3 շաբաթ տևողությամբ իր կարճատև կյանքի՝ գենետիկ մանիպուլյացիաները հեշտությամբ կատարելու, կամ գենային գործունեությունը ՌՆԹ միջամտությամբ կամ այլ գործոններով դադարեցնելու՝ մեր հնարավորության համար ։ Ամենահայտնի մուտացիաները և ՌՆԹ միջամտության թիրախները, որոնք երկարացնում են կյանքի տևողությունը, առաջին անգամ հայտնաբերվել են C. elegans -ում ։ Կենսաբանական ծերացման վրա ազդելու համար առաջարկվող գործոնները բաժանվում են 2 հիմնական տեսությունների՝ ծրագրված տեսություն և խախտումների (վնասով պայմանավորված) տեսություն։ Ծրագրավորված տեսությունները հետևում են կենսաբանական ժամանակացույցին, որը գուցե կարող է լինել այն շարունակությունը, ինչը կարգավորում է մանկության աճն ու զարգացումը։  Այս տեսությունը կարող է կախված լինել՝ գենի էքսպրեսիայի փոփոխության վրա, որը ազդում է պատասխան, վերականգնողական, պաշտպանական ռեակցիաների համար պատասխանատու համակարգերի վրա։ Խախտումների տեսությունը ներառում է կենդանի օրգանիզմների կրած վնասները՝ ներքին և շրջակա միջավայրերի ազդեցությունից, որոնք տարբեր մակարդակներում կուտակված վնասներ են պատճառում ։ Երրորդ և նոր տեսության համաձայն՝ ծերությունը միջնորդվում է արատավոր ցիկլերով ։
Մանրամասն զննման արդյունքում (2003 թվական), Լոպես Օթինն ու գործընկերները, ովքեր ծերացումը քննարկում են խախտումների տեսության տեսանկյունից, տարբեր օրգանիզմներում՝ հատկապես կաթնասունների, առաջարկում են ինը մետաբոլիկ նշաններ.
Հավանական է, որ այս ուղիների մեծ մասը առանձին-առանձին են ազդում ծերացման վրա, քանզի նրանց՝ միաժամանակ թիրախավորումը կարող է առաջ բերել կյանքի տևողության հավելանյութերի ավելացման ։
Ծրագրավորված տեսություն
Ծերացման տեմպը տարբեր տեսակների մոտ էապես տարբերվում է, և սա, մեծամասամբ, գենետիկորեն հիմնավորված է։ Որպես օրինակ՝ շատ բազմամյա բույսեր՝ սկսած ելակներից մինչև կարտոֆիլներ և ուռենիներ, որպես կանոն բուսական բազմացման միջոցով իրենց նմանակներն են առաջացնում՝ այդպես՝ պոտենցիալ անմահ լինելով, մինչդեռ միամյա բույսերը՝ ինչպիսիք ցորենն ու ձմերուկն են, ամեն տարի մահանում են և սեռական բազմացման միջոցով աճում։ 2008 թվականին հայտնաբերվեց, որ Ռեզուխովիդկա Տալ միամյա բույսի միայն երկու գեների ինակտիվացումը նրա՝ անմահ բույսի վերածման հնարավորություն է ստեղծում ։ Մինչ այժմ հայտնի ամենահին կենդանիները 15.000 տարի կյանք ունեցող Անտարկտիկական սպունգներն են, որոնք կարող են բազմանալ և՛ սեռական, և ՛ կլոնավորման եղանակով։ Բացի կլոնային անմահությունից կան նաև որոշ տեսակներ, որոնց կյանքի տևողությունը առանձնանում է Երկրի այլ կենսաձևեր ունեցողների շարքից, ներառյալ՝ բշտիկավոր սոճին՝ 5062 կամ 5067 տարի, անողնաշարավորներ՝ ինչպիսին խեցեմորթն է (Նոր Անգլիայում հայտնի որպես քվահոգ) 508 տարի, Գրենլանդական շնաձուկը՝ 400 տարի , խորջրյա խողովակավոր տարատեսակ որդեր՝ ավելի քան 300 տարի , ձկներ, ինչպիսիք թառափն ու ժայռաձուկը, ակտինիաները և օմարները ։ Ասում են, որ այդպիսի օրգանիզմները աննշան են ծերություն ցուցաբերում ։ Գենետիկական ասպեկտը ապացուցվել է մարդկային հարյուրամյակներ տևած ուսումնասիրություններում։ Հետազոտողները լաբորատոր պայմաններում ցույց են տվել, որ հատուկ գեներում տեղի ունեցող ընտրված վերափոխումները կարող են զգալիորեն երկարաձգել կյանքի տևողությունը բորբոսի և կլոր որդերի, և ավելի քիչ պտղի ճանճերի և մկների մոտ։ Թիրախավորված գեներից մի քանիսը տեսակների մեջ հոմոլոգներ ունեն և որոշ դեպքերում ասոցացվել են մարդկանց երկարակեցության հետ ։ Յեյլի հանրային առողջության դպրոցի համաճարակաբանության և հոգեբանության դոցենտ Բեկա Լեվիի ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ ծերացման մասին դրական կարծիք ունենալը կարող է երկարաձգել կյանքի տևողությունը ։
Ինչպես նաև նշվել է, որ որոշ գենետիկ ձևերը երիտասարդների մոտ պտղաբերությունն են մեծացնում, իսկ մեծերի մոտ՝ քաղցկեղի վտանգը։ Նման ձևեր հանդիպում են p53 և BRCA1. գեներում։
Ապրելակերպ
Միջերկրածովյան սննդակարգը վստահություն է վայելում սրտի հիվանդությունների ռիսկի նվազեցման շնորհիվ ։ Մահացության դեպքերի ռիսկի նվազեցման հիմնական միջոցներից է բանջարեղենի, ձկնեղենի, ընդեղենի և միահագեցած ճարպաթթուների առատ ընդունումը՝ ինչպիսիք են ձիթապտղի յուղը ։
Քունը մեծ ազդեցություն ունի մահացության վրա։ Այն մարդիկ, ովքեր ամենաերկարն են ապրում, ապահովում են 6-7 ժամ  քուն՝ ամեն օր  ։ Քնի պակասը (5 ժամ)  ավելի քան երկու անգամ ավելացնում է սրտանոթային հիվանդությունից մահանալու ռիսկը, մինչդեռ երկար քունը (9 ժամ) ասոցացվում է մահվան ռիսկի կրկնապատկման հետ, այս անգամ՝ ոչ միայն սրտանոթային հիվանդությունների ։ Օրական ավելի քան 7-8 ժամ քնելը, հետևաբար, ասոցացվում է մահացության բարձր աստիճանի հետ, չնայած որ պատճառը հավանականորեն այլ գործոններն են, ինչպիսիք են դեպրեսիան և սոցիալ-տնտեսական կարգավիճակը, որոնք ըստ վիճակագրության կապված են ։ Աֆրիկայի և Հարավային Ամերիկայի որսացող-հավաքող ցեղերի քնի վերլուծությունը ցույց է տվել նմանատիպ օրինաչափություն մյուս մայրցամաքներում. նրանց քնի միջին տևողությունը 6.4 ժամ է (ամառային/ձմեռային 1 ժամյա տարբերությամբ), ցերեկային քունը (հետճաշյա նինջ) տարածված չէ և անքնությունը հազվագյուտ երևույթ է (տասն անգամ պակաս, քան արդյունաբերական հասարակություններում) ։ Ֆիզիկական վարժությունները կարող են բարձրացնել կյանքի երկարացման հավանականությունը ։ Այն մարդիկ, ովքեր կատարում են չափավորից մինչև շատ քանակի ֆիզիկական վարժություններ, մահացության ավելի ցածր մակարդակ ունեն՝ ի տարբերություն այն անհատների, ովքեր ֆիզիկապես պասիվ են ։ Վարժությունների չափավոր քանակը փոխկապակցված է ծերացման գործընթացը կանխելու և կյանքի որակը բարելավելու հետ՝ բորբոքային գործընթացները կանխելու նպատակով ։ Վարժույթուններ կատարելու առավելույթունների մեծ մասը հնարավոր է ստանալ շաբաթական 3500 նյութափոխանակության համարժեք (MET) րոպեներից հետո ։ Օրինակ օրական 10 րոպե աստիճաններ բարձրանալը, 15 րոպե փոշեկուլով աշխատելը, 20 րոպե այգեգործությունը, 20 րոպե վազք և 25 րոպե քայլելը կամ հեծանիվ քշելը միասին կկազմեն մոտ 3000 MET րոպե շաբաթական ։ Այլ հետազոտությունները թվում է՝ կապ են առաջարկում կանոնավոր ֆիզիկական վարժությունների և ճանաչողական գործառույթի միջև ։
Գրեթե բոլոր ուսումնասիրություններում քրոնիկ սթրեսից խուսափելը (ի տարբերություն սուր սթրեսի) ասոցացվում է թելոմերների ավելի դանդաղ կրճատման և կորտիզոլի բարձր մակարդակի հետ։ Կորտիզոլի քրոնիկ բարձր մակարդակը ռիսկի տակ է դնում իմունային համակարգը, առաջացնում է սրտի վնասվածք / Աթերոսկլերոզ և կապված է դեմքի ծերացման հետ, իսկ վերջինս իր հերթին հանդիսանում է հիվանդացության և մահացության բարձրացման ցուցանիշ  ։ Մետա վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ միայնությունն ավելի բարձր մահացության ռիսկ է պարունակում քան ծխելը ։ Սթրեսին կարող են հակազդել հասարակության հետ կապը, հոգևոր կյանքը և (ավելի շատ տղամարդկանց համար,  քան կանանց) ամուսնական կյանքը, որոնք բոլորը կապված են երկարակեցության հետ   ։
Բժշկական միջամտություն
Ապացուցված է, որ հետևյալ դեղերն ու միջամտությունները կենդանիների մոտ դանդաղեցնում կամ հետ են մղում ծերացման կենսաբանական ազդեցությունները, բայց դրանցից և ոչ մեկը դեռ ապացուցված չէ մարդկանց հարցում։ Ինչպես կենդանիների, այնպես էլ մարդկանց վրա փորձարկված վկայությունները փաստում են այն մասին, որ ռեսվերատրոլը կարող է լինել ճարպերի սահմանափակման նմանակ ։ 2015 թվականի դրությամբ, մետֆորմինը ենթարկվել էր ուսումնասիրության՝ C.elegans կլոր որդի և ծղրիդի ծերացումը կանխելու՝ իր ներուժի շնորհիվ ։ Ոչ առողջ մարդկանց վրա դրա ազդեցությունն անհայտ է ։ Որպես կյանքի տևողությունն երկարացնող՝ ռեպամիցինն առաջին անգամ ի հայտ է եկել 2006 թվականին՝ կորիզավորների մեջ՝ Փաուերսի և այլոց կողմից, ովքեր ցույց տվեցին ռեպամիցինի չափաբաժնից կախված ազդեցությունը կյանքի տևողության վրա՝ խմորասնկի բջիջներում ։ Համաձայն 2009 թվականի ուսումնասիրության, ռեպամիցին ստացած մկների կյանքի տևողությունն ավելացել է 28 - 38% -ով՝ սկզբի ուսումնասիրության ժամանակ, իսկ ընդհանուր առմամբ՝  9 - 14% -ով։ Հարկ է նշել, որ բուժումը սկսվել է 20 ամսական մկների մոտ, ինչը համարժեք է 60 տարեկան մարդուն ։ Արդյունքում ռեպամիցինը մկների կյանքի տևողությունը երկարաձգել է բազմաթիվ այլ փորձերի ընթացքում  և այժմ այս նպատակով փորձարկվում է ոչ մարդկային պրիմատների վրա (մարմոզետ կապիկը) ։ Ուռուցքաբան - գենետոլոգ Ռոնալդ Ա. ԴեՊինհոն և իր գործընկերները հրատարակել են մկների վրա կատարված մի ուսումնասիրություն, որտեղ թելոմերազային գործունեությունն առաջին անգամ գենետիկորեն հեռացվել էր։ Այնուհետև մկան՝ ժամանակից շուտ ծերացումից հետո, նրանք վերականգնել են թելոմերազայի գործառույթը՝ թելոմերազի գենը կրկին ակտիվացնելով։ Արդյունքում մկներն երիտասարդացել են։ Կծկված ամորձիները մեծացել և հասել են իրենց նորմալ չափերի, և կենդանիները վերականգնել են իրենց պտղաբերությունը։ Այլ օրգաններն, ինչպիսիք են փայծախը, լյարդը, աղիները և ուղեղը՝ վերականգնվել են։ «Հայտնագործումն առաջարկում է, որ նորմալ մարդկային ծերացումը հանարավոր է դանդաղեցնել բջիջներում՝ ֆերմենտների ակտիվացմամբ »,- ասում է Ռոնալդ ԴեՊինհոն։ Այնուամենայնիվ, թելոմերազի ակտիվացումը կարող է մարդու մոտ՝ ուռուցքների առաջացման պատճառ հանդիսանալ ։
C. elegans ամենահայտնի գենետիկ միջամտությունները երկարացնում են կյանքը 1.5-ից մինչև 2.5 անգամ։ Արդեն 2009 թվականին, C. elegans – ի կյանքի երկարացման ռեկորդը մեկ գենի մուտացիա է, ինչը ավելացնում է չափահասների գոյատևումն ավելի քան տասն անգամ ։ Մոդելային օրգանիզմներում հայտնաբերված ծերացման որոշ մեխանիզմների ուժեղ պահպանումը ենթադրում է, որ դրանք կարող են օգտակար լինել մարդու գոյատևման գործընթացում։ Այնուամենայնիվ առավելությունները կարող են համահավասար չլինել. երկարակեցության գեները սովորաբար ավելի մեծ են C. elegans կլոր որդերի, քան պտղի ճանճերում, և ավելի մեծ են պտղի ճանճերի, քան կաթնասունների մոտ։ Այս ամենի միակ բացատրությունն այն է, որ կաթնասունները, լինելով ավելի երկարակյաց, արդեն օժտված են կյանքը երկարացնող բազմաթիվ հատկանիշներով ։
Հետազոտական նախագծեր և մրցանակներ
Հետազոտական որոշ ջանքեր միտված են դանդաղեցնել ծերացումը և երկարաձգել առողջ կյանքի տևողությունը  ։ 1993 թվականին, տարեցների համաճարակաբանական ուսումնասիրությունների համար հաստատված ժողովը, որը հայտնի է նաև որպես Յեյլի առողջապահական և տարիքային փոփոխությունների ուսումնասիրություն, ցույց տվեց ֆիզիկական ակտիվության կարևորությունը և հակադրվեց ծերության հետ կապված բացասական կարծրատիպերին։
Գոյություն ունեն կաթնասունների կյանքի երկարացման և ծերացման կանխման համար նախատեսված մրցանակներ։ Մաթուսաղա հիմանադրամն առաջարկում է Մ մրցանակը։ Վերջերս 1 մլն. ԱՄՆ դոլարի չափով Պալո-Ալտո երկարակեցության մրցանակն է թողարկվել։ Սա ուսումնասիրության կատարմանը խթանող մրցանակ է, որը ոգեշնչում է թիմերին աշխարհով մեկ գործի դնել իրենց բոլոր ջանքերը՝ մեր առողջությունը և կյանքի տևողությունը կարգավորող բանաձևը գտնելու համար։ Այն հիմնադրել է Oուն Յուն   ։
Հասարակություն և մշակույթ
Տարբեր մշակույթներ տարբեր ձևերով են արտահայտում տարիքը։ Չափահաս մարդու տարիքը չափվում է իր ծննդյան օրից սկսած՝ ամեն տարին բոլորելով։ Կյանքի փուլերը սահմանելու կամայական բաժանումը կարող է պարունակել՝ անչափահասություն (նորածնություն, մանկություն, դեռահասություն, պատանեկություն), միջին չափահասություն, հասունություն և ուշ հասունություն։
Սոցիոլոգիա
Սոցիոլոգիայի և մտավոր առողջության ոլորտում՝ ծերացումը հանդիպում է հինգ տարբեր տեսակետներով. ծերացումը որպես հասունություն, ծերացումը որպես մերժում, ծերացումը որպես կյանքի ցիկլի իրադարձություն, ծերացումը որպես սերունդ և ծերացումն որպես գոյատևում ։ Ծերացման հետ կապված դրականը հաճախ ներառում է տնտեսություն, աշխատանք, ամուսնություն, երեխաներ, ուսում, պաշտպանվածության զգացողություն և այլն։ Ծերացման հասարակական գիտությունն իր մեջ ներառում է անջատման տեսություն, գործունեության տեսություն, ընտրության տեսություն և անընդհատության տեսություն։ Կենսաթոշակի անցնելը տարածված անցումային փուլ է, որին բախվում են տարեցները:Այն կարող է ունենալ իր դրական և բացասական հետևանքները ։ Քանի որ ռոբոտները վերջերս լայն տարածում ունեն, մեթոդաբանները վիճում են, որ ծերացման նոր սահմանումներ զարգացնելու կարիք կա, ինչպես օրինակ առաջարկվել է ծերացման բիո-տեխնո-հասարակական սահմանումը ։
Բարեհաջող ծերացում
Բարեհաջող ծերացման գաղափարը առաջ է եկել 1950-ական թվականներին և հանրայնացվել է 1980-ականներին։ Հաջող ծերացման ավանդական սահմանումները ընդգծել են ֆիզիկական և ճանաչողական տկարությունների բացակայության կարևորությունը ։ 1987թվականին, իրենց տպագրած հոդվածում, Ռոուն և Խանը նկարագրել են հաջողակ ծերացումն այս երեք բաղադրիչները ներառող երևույթ. ա) հիվանդության և տկարության բացակայություն, բ) ֆիզիկական և ճանաչողական բարձր ֆունկցիոնալություն, գ) հասարակության և արտադրության մեջ ներգրավվածություն ։
Մշակութային հղումներ
Հին հույն թատերագիր Եվրիպիդեսը նկարագրում է առասպելական բազմագլուխ Հիդրային՝ որպես վերականգնողական կարողություն ունեցող հրեշ, ինչն իրեն դարձնում է անմահ, ինչը Հիդրայի կենսաբանական դասի պատմական ծագման անունն է։ Հրեաների աստվածաշունչը մարդկային կյանքը նկարագրում է որպես ժառանգաբար սահմանափակ և համամակատական է անցկացնում բնածին անմահության հետ, որ կարող է դրսևորել ընկած ծառը, երբ անցնում է վեգետատիվ վերականգնողություն գործընթացով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ծերացում Կատեգորիա:Ֆիզիոլոգիա Կատեգորիա:Մարդու զարգացում
Բարտոլոմե Էստեբան Մուրիլյո
Բարտոլոմե Էստեբան Մուրիլյո, բարոկկոյի դարաշրջանի իսպանացի հանրահայտ նկարիչ։
Սովորել և ստեղծագործել է Սևիլյայում, եղել է տեղի գեղարվեստի ակադեմիայի հիմնադիրներից (1660) և առաջին նախագահը։ Մուրիլյոյի սկզբնական շրջանի աշխատանքներում կրոնական տեսարանները պատկերված են որպես ժողովրդի կյանքից վերցված իրադարձություններ և կրում են Կարավաջոյի ազդեցության կնիքը։ Դիմելով ոսկեգույն լուսաստվերների, առավել գեղանկարչական հնարանքների, ստեղծել է կրոնական, այդ թվում՝ Աստվածամոր կյանքի թեմաներով գործեր («Հանգիստ Եգիպտոսի ճանապարհին», 1665-1670 թվականներ, Էրմիտաժ, Լենինգրադ), որոնք սրտահույզ քնարականությամբ ներկայացնում են իսպանացի կնոջ ազգային կերպարը, ոչ սակավ՝ իդեալականացված և սենտիմենտալ։ Մուրիլյոյի ստեղծագործություններում ռեալիստական գծերը ի հայտ են եկել նրա նորարարական-ժանրային կտավներում, ինչպես, օրինակ, Սևիլյայի ցնցոտիավոր երեխաների կյանքը պատկերող նկարաշարում («Մրգերով տղաները», 1645-1654 թվականներ, Հին պինակոտոկ, Մյունխեն)։
Կենսագրություն
Մուրիլյոն վարսավիր ու բժիշկ Գասպար Էստեբանի և Մարիա Պերեսի մեկ տասնյակից ավելի երեխաներից կրտսերն էր ։ Ենթադրվում է, որ ծնվել է Սևիլյայում կամ  Պիլասում, որ ոչ մեծ մի քաղաք է Անդալուզիայում ։ Մկրտվել է Սևիլյայում, 1618 թվականին։ Ապագա նկարիչը 10-11 տարեկան հասակում զրկվել է ծնողներից և դարձել իր քրոջ ամուսնու՝ Խուան Ագուստին Լագարեսի խնամարկյալը ։ Հետագայում հրաժարվել է հայրական ազգանունից և վերցրել մորական տատի՝ Էլվիրա Մուրիլյոյի ազգանունը ։
Սկզբում աշակերտել է Խուան դել Կաստիլյոյին, որը նրա մոր բարեկամներից էր (Մուրիլյոյի հորեղբայրը՝ Անտոնիո Պերեսը, նույնպես նկարիչ էր) ։ Պատանի նկարչի առաջին աշխատանքներում զգացվում է ռեալիստական (իրապաշտական) կերպարվեստի ներկայացուցիչներ Սուրբարանի, Խուսեպե դե Ռիբերայի և Ալոնսո Կանոյի ազդեցությունը:Այդ տարիներին Սևիլյան բռնել էր առևտրի, արհեստների ու արվեստների կենտրոնի վերածվելու ուղին, դարձել խոշոր ու նշանավոր մի քաղաք, ուր այցելում էին նաև բազմաթիվ արտասահմացիներ, և դրա շնորհիվ Մուրիլյոն ծանոթացել էր նաև ֆլամանդական կերպարվեստին, ինչպես և Իվան վան դեր Մոլանոյի «Տրակտատ սրբապատկերների մասին» աշխատությանը։ Արվեստի մեջ խորանալուն զուգընթաց՝ Մուրիլյոն ուշադրությունը կենտրոնացրել է փայլ ունեցող գործեր ստեղծելու վրա, որոնք հաճո էին իր ժամանակակից բուրժուաների ու արիստոկրատների ճաշակին (այդ փայլը նկատելի է հատկապես կաթոլիկ եկեղեցու պատվերով ստեղծած գործերում)։
1642 թվականին Մուրիլյոն մեկնել է Մադրիդ, որտեղ ծանոթացել է Դիեգո Վելասկեսի աշխատանքներին, վենետիկցի ու ֆլամանդացի վարպետների՝ իսպանական արքունիքի հավաքածուներում տեղ գտած գործերին և օգտակար դասեր է քաղել նաև դրանցից ։ 1645 թվականին վերադարձել է Սևիլյա, ամուսնացել Բեատրիս Կաբրերա ի Վիլյալոբոսի հետ (ի դեպ, նրանք ունեցել են տասնմեկ երեխա) ։
Այդ տարվա ընթացքում նկարիչը տասնմեկ ստեղծագործություն է արարել Սևիլյայի St. Francisco el Grande վանքի միաբանության համար՝ պատկերելով ֆրանցիսկյան սրբերի հրաշագործություններ։ Արվեստաբանների կարծիքով՝ այդ գործերը կարելի է զետեղել սուրբարանյան «Սուրբ Ֆրանցիսկոսի էքստազը» ստեղծագործությանը բնորոշ տենեբրիզմի և Մուրիլյոյի հասուն շրջանի աշխատանքներին հատուկ, մեղմ լուսավորվածությամբ բնորոշվող ոճի միջև ։ Ըստ արվեստի պատմաբան Մանուելա Բ. Մենա Մարկեսի՝ «Հրեշտակներ խոհանոցը» և «Սուրբ Կլերի մահը» կտավներում արդեն իսկ ակնհահայտ երևում են Մուրիլյոյի աշխատանքների բնութագրական տարրերը՝ կանացի ֆիգուրների ու հրեշտակների չքնաղությունը, վայելչագեղությունը, նատյուրմորտային դետալների ռեալիզմը և հոգևոր աշխարհի ու իրականության միախառնումը, միահյուսումը, որ արտակարգ լավ դրսևորվել է նրա մի շարք նկարներում»" :
Ենթադրվում է, որ մոտավորապես 1645 թվականին է Մուրիլյոն ստեղծել մանուկների բազմաթիվ նկարներից առաջինները, այդ թվում՝ Փոքրիկ մուրացկանը (Լուվր), որտեղ ակնհայտ երևում է Վելասկեսի ազդեցությունը ։ Սևիլյայի մայր տաճարի համար մի քանի աշխատանք արարելուց հետո նա վարպետացել է Նոր կտակարանի թեմաներով կտավներ նկարելու գործում, որոնք մեծ հաջողություն ու փառք են բերել նրան։ Խոսքը վերաբերում է առաջին հերթին «Սուրբ Կույսն ու Մանուկը» և «Անարատ հղիացում» նկարներին ։ 1658-ից 1660 թվականներին Մադրիդում ևս մեկ կարճատև շրջան անցկացնելուց հետո Մուրիլյոն վերստին վերադարձել է Սևիլյա։ Այստեղ նա դարձել է արվեստի ակադեմիայի՝ Academia de Bellas Artes (Seville)|Academia de Bellas Artes-ի հիմնադիրներից մեկը և հենց 1660 թվականից, ճարտարապետ Ֆրանսիսկո Էռերա Կրտսերի հետ համատեղ, ղեկավարել է այն։ Դա եղել է քանքարավոր նկարչի ստեղծագործական կյանքի վերջին, բայց և ամենաեռուն ու ամենաբեղուն շրջանը. նա բազմաթիվ պատվերներ է ստացել ու իրականացրել, այդ թվում՝ ավգուստինյան վանքի խորանի նկարազարդումները, նկարներ Santa María la Blanca-ի համար, որոնք ավարտել է 1665 թվականին), և այլ գործեր։
Մուրիլյոն վախճանվել է Սևիլյայում, 1682 թվականին՝ 64 տարեկան հասակում։ Երկար տարիներ այն կարծիքն էր տիրապետում, որ նրա մահվան պատճառը եղել է Կադիսի Santa María la Blanca վանքի որմնանկարների վրա աշխատելիս բարձր փայտամածից գահավիժելու պատճառով ստացած վերքերն ու ճողվածքը, սակայն վերջին հետազոտությունները վկայում են, որ նշված ժամանակամիջոցում նա գտնվել է Սևիլյայում և ոչ թե Կադիսում (այդպիսով՝ վերոհիշյալ կարծիքը կասկածի տակ է դրվել)։
Ժառանգությունը
Մուրիլյոն բազմաթիվ աշակերտներ ու հետևորդներ է ունեցել. տաղանդավոր արվեստագետի նկարների նմանակումների, ընդօրինակումների առատությունը վկայում է, որ նրա գործերը լայնորեն հայտնի էին ոչ միայն Իսպանիայում, այլև եվրոպական բազմաթիվ երկրներում, և նա ավելի մեծ հեղինակություն ուներ, քան իսպանացի որևէ այլ նկարիչ ։ Մուրիլյոյի ազդեցությունը կրած հանրաճանաչ նկարիչներից են Թոմաս Գեյնսբորոն, Ժան-Բատիստ Գրյոզը Գուգլը նշել է Մուրիլյոյի ծննդյան 400-ամյակը 2018 թվականի նոյեմբերի 29-ին՝ հատուկ պատկերանիշով ։
Հանրային հավաքածուներ
Մադրիդի Պրադո թանգարանը, Սանկտ Պետերբուրգի Էրմիտաժը, լոնդոնյան հայտնի Wallace Collection-ը այն հանրաճանաչ մշակութային օջախներից են, որ իրենց պատերի ներսում պահում ու ցուցադրում են Մուրիլյոյի մեծարժեք ստեղծագործություններից։ Նրա լավագույն գործերից մեկը՝ «Խաչված Քրիստոսը», գտնվում է Սան Դիեգոյի Timken Museum of Art արվեստի թանգարանում, Քրիստոսը գանահարումից հետո-ն՝ Իլինոյս նահանգի Krannert Art Museum-ում ։ Իսպանացի մեծահամբավ նկարչի գործերից կան նաև Օկլահոմայի նահանգի Mabee-Gerrer Museum of Art-ում, Տեխաս նահանգի Դալլաս քաղաքի Southern Methodist University համալսարանի Meadows Museum թանգարանում
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանացի նկարիչներ Կատեգորիա:Բարոկկո ոճի նկարիչներ
Սեն Արևշատյան
Կենսագրություն
Ծնվել է 1928 թվականի հունվարի 7-ին Երևանում։ Հայրը՝ Սուրեն Արևշատյանը, թատերական ինստիտուտի դասախոս էր, մեծ հարգանք վայելող մտավորական, հռետորության բուհական առաջին ձեռնարկի հեղինակ։ 1951 թ. Սեն Արևշատյանը գերազանցությամբ ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետը։ 1951-1954 թվականներին ՀՍՍՀ ԳԱ ասպիրանտուրայում մասնագիտացել է հայ հին և միջնադարյան փիլիսոփայության պատմության մեջ։ 1956 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն՝ XIV-XV դարերի մատենագիր, ականավոր գիտնական Գրիգոր Տաթևացու փիլիսոփայական հայացքների վերաբերյալ։ 1954-1959 թվականներին Ս. Արևշատյանը եղել է ՀԽՍՀ ԳԱ փիլիսոփայության և իրավունքի սեկտորի գիտաշխատող։ 1959 թվականի ապրիլին նա աշխատանքի է անցել ՀԽՍՀ Մինստրների խորհրդին առընթեր հին ձեռագրերի նորաստեղծ գիտահետազոտական ինստիտուտում՝ Մատենադարանում` որպես սկզբնաղբյուրների գիտական թարգմանության բաժնի վարիչ։ 1972 թվականին ստացել է փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորի աստիճան։ 1973 թվականին Ս. Արևշատյանը ղեկավարել է Մատենադարանի հին բնագրերի ուսումնասիրության և հրապարակման բաժինը, իսկ 1982 թվականի մարտին նշանակվել է Մատենադարանի տնօրեն, նաև համատեղության կարգով եղել է ՀԽՍՀ ԳԱ պատմաբանասիրական հանդեսի պատասխանատու քարտուղարը (1958-1960 թթ), փիլիսոփայության և իրավունքի ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող` 1972-1979 թթ։ Սեն Արևշատյանը 1975-1978 թվականներին դասավանդել է Երևանի պետական համալսարանում։ Մինչև 2014 թվականն այդ ինստիտուտի գիտաթեմատիկ խմբի գիտական ղեկավարն էր։ 1982 թվականին Սեն Արևշատյանն ընտրվում է ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ, 1996 թվականին՝ ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս ։ Ակադեմիկոս Արևշատյանը 25 տարի՝ 1982-2007 թվականներին եղել է Մատենադարանի տնօրեն, իսկ 2007-2014 թվականներին Մատենադարանի կառավարման խորհրդի նախագահ ։
Գիտական գործունեությունը
Սեն Արևշատյանը հեղինակ է ավելի քան 150 գիտական աշխատությունների, այդ թվում 30 մենագրությունների և բազմաթիվ հոդվածների, որոնք լույս են տեսել ոչ միայն Հայաստանում, այլև՝ Մոսկվայում, Փարիզում, Վարշավայում, Շտուտգարտում, Սանկտ Պետերբուրգում, Աթենքում, Կահիրեում և այլուր։ Դրանք վերաբերում են հիմնականում հայ հին և միջնադարյան փիլիսոփայության պատմությանը, բայց դրանց ընդգրկումն իրականում շատ ավելի լայն է, իսկ տեսական առումով դրանք պարունակում են հայկական մշակույթի և նրա պատմությանը վերաբերող ընդհանուր տեսական հարցադրումներ ։ Այս տեսակետից գիտական լուրջ արժեք են ներկայացնում նրա «Գրիգոր Տաթևացու փիլիսոփայական հայացքները», «Միջանադարյան Հայաստանի դպրոցների պատմության շուրջը», «Փիլիսոփայական գիտության ձևավորումը հին Հայաստանում (5-6-րդ դարեր)», «Դավիդ Անհաղթ» և այլ մենագրություններ, որոնցից յուրաքանչյուրը բովանդակում է նոր գաղափարներ, մշակույթի պատմության ժամանակաշրջանների նոր իմաստավորում, գրավոր հուշարձանների նոր ընթերցում։ Պրոֆեսոր Արևշատյանի գիտական գործունեության կարևոր մասն են կազմում հայ ականավոր իմաստասերներ Մեսրոպ Մաշտոցի, Եզնիկ Կողբացու, Դավիթ Անհաղթի, Անանիա Շիրակացու, Հովհան Որոտնեցու, Գրիգոր Տաթևացու երկերի ռուսերեն թարգմանությունները ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ փիլիսոփաներ Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալակիրներ Կատեգորիա:20-րդ դարի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Թոխմախի գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմաբաններ Կատեգորիա:Խորհրդային պատմաբաններ
Լուպիխի (գյուղ, Սմոլենսկի շրջան)
Լուպիխի (Лупихи), գյուղ Ռուսաստանի, Սմոլենսկի մարզի Սմոլենսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 0 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սմոլենսկի շրջանի բնակավայրեր
Բոլ (այլ կիրառումներ)
Բոլ, կարող է վերաբերել՝
(5435) Կամեոկա
(5435) Կամեոկա (Kameoka), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1990 թվականի հունվարի 21-ին Ացուշի Սուգիեի կողմից Դայնիկում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,154163 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,7511 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,5573 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2046,09 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,175945 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 18,14° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1990 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ացուշի Սուգիեի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Հորոսկոպ
Հորոսկոպ (հունարեն՝ ώρα՝ ժամ, ժամանակահատված, ժամկետ և σκοπός՝ հսկիչ, դիտող, բառացիորեն՝ "իր ժամը հսկող", հայերեն՝ ժամադիտակ, նաև ռադիքս լատիներեն radix՝ արմատ)՝ աստղագուշակության մեջ մոլորակների, լուսատուների և այլ երկնային մարմինների դիրքերի արտապատկերումը խավարածրի վրա ժամանակի տվյալ պահի և աշխարհագրական տվյալ վայրի նկատմամբ։ Ժամանակակից աստղագուշակության մեջ հորոսկոպ է կոչվում որոշակի ժամանակահատվածում երկնային քարտեզի ոճավորված գծապատկերը, այդ գծապատկերը գերազանցապես երկրակենտրոն է, չնայած կան նաև այնպիսի ուղղություններ, որոնք կիրառում են են արևակենտրոն համակարգը։ Հին շրջանի աստղագուշակները, սակայն, հորոսկոպ էին անվանում ասցենդենտը, կամ այն նշանը, որի մեջ նա գտնվում էր/այսպես կոչված ելնող կամ ծագող նշանը/, այսինքն երկնակամարի մի փոքր հատված, որը տվյալ պահին հորիզոնից վեր էր բարձրանում։ Կ.Պտղոմեոսը իր Թեթրաբիբլոսում գրում է. "Որոշ գիտնականներ, սակայն, օգտագործում են իգական և արական նշանների այնպիսի հերթականություն, որի դեպքում առաջին արական նշանը համապատասխանում է ելնող նշանին, որն անվանվում է հորոսկոպ":
Հորոսկոպի կառուցումը
Տեսականորեն հնարավոր է հորոսկոպ ստեղծել ցանկացած իրադարձության համար, եթե հայտնի է երբ և որտեղ է այն տեղի ունեցել։ Հորոսկոպի կառուցումը սկսվում է կոսմոգրամմայի լրացումով, որն իրենից ներկայացնում է մոլորակների և լուսատուների արտապատկերումը էկլիպտիկայի վրա, որոնց կոորդինատները իրենց էկլիպտիկ երկայնություններն են՝ անկյունային աստիճաններով արտահայտված։ Ժամանակակից աստղագուշակության մեջ էկլիպտիկան գերազանցապես պատկերվում է 12 հավասար մասերի բաժանված շրջանագծի տեսքով, որը կազմում է այսպես կոչված արևադարձային կենդանակերպը։ Արևմտյան աստղագուշակության մեջ էկլիպտիկայի սկիզբն է համարվում գարնանային գիշերահավասարի կետը, որից սկսվում է կենդանակերպի առաջին նշանը՝ Խոյը։ Կենդանակերպի նշանները հավասարապես բաժանվում են 30 աստիճանի՝ Խոյ /0°-30°/, Ցուլ /30°-60°/, Երկվորյակներ /60°-90°/ և այլն։ Այդպիսով երկնակամարի բոլոր մարմինները հայտնվում են էկլիպտիկայի որոշակի հատվածում՝ զբաղեցնելով որոշակի կենդանակերպի նշան։ Մոլորակների դիրքերը կենդանակերպի նշաններում և նրանց փոխհարաբերությունները՝ հայեցողությունները կամ ասպեկտները կազմում են կոսմոգրամմայի պատկերը։ Միևնույն ժամի և տարբեր աշխարհագրական վայրերի համար կազմված կոսմոգրամաները տարբերվում են գերազանցապես Լուսնի դիրքով, քանի որ այն առավել արագաշարժ երկնային մարմին է։ Այս պատճառով կոսմոգրամման ընդհանրական է, այն հնարավորություն է տալիս որոշելու տվյալ անհատի խառնվածքն ու բնավորության գծերը, որը կարևոր, բայց ոչ բավարար պայման է նրա կյանքին ու զարգացմանը բնորոշ առանձնահատկությունները նկարագրելու համար։ Երկնակամարի դիրքը ժամանակի տվյալ պահի և տվյալ աշխարհագրական վայրի նկատմամբ բնութագրելու համար կոսմոգրամմայի վրա նշվում են էկլիպտիկայի և հորիզոնի ու երկնային միջօրեականի հատման կետերը։ Դրանք 4 են և կազմում են հորոսկոպի անկյունները՝ ASC ու DSC՝ ելնող և մայր մտնող երկնակամարի հատվածները և MC ու IC՝ երկնակամարի կենտրոնն ու "հատակը" կամ խորությունը։ Այս 4 հատվածները տարբեր եղանակներով բաժանվում են ևս 3 մասի՝ առաջացնելով 12 աստղագուշակական տուն։ Աստղագուշակական տները չափազանց կարևոր դեր ունեն հորոսկոպի վերլուծության ժամանակ, քանի որ նրանք հնարավորություն են տալիս անհատականացնել կոսմոգրամման, ուսումնասիրելով անհատի ճակատագրական իրադարձությունների բնութագիրն ու ժամկետները։ Հին աստղագուշակները հորոսկոպ էին անվանում առաջին աստղագուշակական տունը, որը սկսվում էր ասցենդենտից՝ երկնակամարի ելնող հատվածից, դրանով իսկ կարևորելով ծննդյան պահի նշանակությունը, որից կախված էր անհատի կյանքի տևողությունն ու հաջողակությունը։ Այսպիսով նույն վայրում միևնույն օրվա տարբեր ժամանակահատվածներում ծնված անհատների հորոսկոպները էապես տարբեր են, մնանապես՝ իրարից տարբերվում են միևնույն ժամանակ բայց տարբեր աշխարհամասերում ծնված անհատների հորոսկոպները, որը և արտահայտվում է անհատականության ու ճակատագրերի բազմազանության մեջ։
Հորոսկոպի տեսակները
Գոյություն ունեն նաև հորոսկոպների այլ տարատեսակներ։