cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ռոբոտային վիրաբուժություն
CyberKnife վիրաբուժական համակարգ
CyberKnife վիրաբուժական համակարգը ճառագայթային թերապիայի համակարգ է, որն արտադրվել է Accuray Incorporated-ի կողմից։ Համակարգը օգտագործում է ռադիովիրաբուժություն` մատուցելու ինչպես բարորակ, այնպես էլ  չարորակ ուռուցքների և այլ հիվանդությունների բուժումը ։ Բարձր ճշգրտության շնորհիվ հնարավոր է ճառագայթման թիրախին շատ մեծ չափաբաժին հասցնել` նվազագույն վնաս հասցնելով ուռուցքը շրջապատող նորմալ հյուսվածքներին և կառույցներին ։ Սարքը համատեղում է ռոբոտային մանիպուլյատորի վրա տեղադրված կոմպակտ գծային արագացուցիչը և պատկերի ուղղորդման ինտեգրված համակարգը։ Պատկերի ուղղորդման համակարգը բուժման ընթացքում ձեռք է բերում ստերեոսկոպիկ կՎ պատկերներ, հետևում է ուռուցքի շարժմանը և ուղղորդում է ռոբոտ-մանիպուլյատորին, որպեսզի բուժման ճառագայթը ճշգրիտ համապատասխանեցնեցվի շարժվող ուռուցքին։ Համակարգը նախատեսված է ստերեոտակտիկ ռադիովիրաբուժության (SRS) և մարմնի ստերեոտակտիկ ճառագայթային թերապիայի (SBRT) համար։ Համակարգը օգտագործվում է նաև ընտրված 3D համապատասխան ռադիոթերապիայի (3D-CRT) և ինտենսիվության մոդուլացված ճառագայթային թերապիայի (IMRT) համար ։
Ռոբոտային վիրաբուժության առավելություններ
Ռոբոտային վիրաբուժությունը վիրաբույժներին թույլ է տալիս գործել անսահմանափակ փոքր կտրվածքների միջոցով, ինչը, սովորական բաց վիրահատության հետ համեմատելիս զգալիորեն ավելի քիչ ցավ է պատճառում, քիչ սպիացում, և պահանջվում է ավելի քիչ վերականգնողական ժամանակ։
Ժենյա Առստամյան
Կենսագրություն
Ժենյա Առստամյանը ծնվել է 1935 թվականի սեպտեմբերի 14-ին Կաղարծի գյուղում (Արցախի Մարտունու շրջանում)։ 1958 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1961 թվականից աշխատել է ԵՊՀ քիմիական ֆակուլտետի վերլուծական քիմիայի բաժնում ։
Ռոբոտային վիրաբուժություն
Ռոբոտային վիրաբուժության առավելություններ
Բացի հիվանդանոցում ավելի կարճ մնալուց, նվազագույն ինվազիվ մոտեցումն այլ առավելություններ է տալիս հիվանդներին, ներառյալ վարակի ավելի քիչ ռիսկը, ավելի քիչ արյան կորուստը, ավելի քիչ փոխներարկումները և ավելի արագ վերադառնալը բնականոն գործունեությանը։
Ժենյա Առստամյան
Կենսագրություն
Աշխատանքները վերաբերում են լուծահանալուսաչափական և լուծահանաֆլուորաչափական եղանակներով ծարիրի, երկաթի ու քրոմի միկրոքանակների որոշման հարցերին։ Ցույց է տվել, որ ծարիրը, գալիումը, թալիումը առաջացնում են հիդրօքսոկոմպլեքսներ, որոնց իոնական ասոցիատները լուծահանվում են օրգանական լուծիչներով։ Հեղինակ է ուսումնական ձեռնարկների ։
Ռոբոտային վիրաբուժություն
Ռոբոտային վիրաբուժության  թերություններ
Ռոբոտային վիրաբուժությունը նոր տեխնոլոգիա է, և դրա կիրառումը և արդյունավետությունը դեռ լավ հաստատված չեն։ Ռոբոտային ուժի օգտագործման օպտիմալացման և արդյունավետության բարձրացման համար անհրաժեշտ կլինի նաև շատ ընթացակարգեր վերափոխել։
Ժենյա Առստամյան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ քիմիկոսներ Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Քիմիական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Ռոբոտային վիրաբուժություն
Ռոբոտային վիրաբուժության  թերություններ
Այս համակարգերի մեկ այլ թերությունը դրանց արժեքն է։ Խնդիր է նաև համակարգերի արդիակացումը։
Մեկ այլ թերություն են հանդիսանում այդ համակարգերի չափսերը։ Երկու համակարգերն էլ ունեն համեմատաբար մեծ չափսեր և համեմատաբար ծանր ռոբոտային ձեռքեր։ Սա կարևոր խնդիր է այսօրվա արդեն մարդաշատ վիրահատարանների դեպքում։
Բացահայտված պոտենցիալ թերություններից մեկը համատեղելի գործիքների և սարքավորումների բացակայությունն է։ Որոշ գործիքների բացակայությունը մեծացնում է վստահությունը սեղանի օգնականների վրա` վիրահատության մի մասը կատարելու համար ։
Վերջաբան
Վիրաբուժական ռոբոտների իրագործումը հնարավոր է տեղի ունենա 21-րդ դարի վերջին։ Արհեստական ​​ինտելեկտի համադրությունը վիրաբուժական ռոբոտաշինության հետ թույլ կտա բարձրացնել վիրաբուժական կարողությունները ։
Պետրոգրաֆիա
Պետրոգրաֆիա (petros՝ ժայռ, քար և graphō՝ գիտություն), գիտություն ապարների, դրանց հանքային և քիմիական կազմի, կառուցվածքների և մակատեսքների, երկրակեղևում և Երկրի մակերևույթին տեղադրման ու տեղաբաշխման պայմանների, առաջացման ու փոփոխությունների մասին։ Նեղ իմաստով՝ ենթադրվում է այդ գիտության նկարագրական մասը, տարբերելով այն պետրոլոգիայից, որն զբաղվում է ապարառաջացման ծագումնաբանական հարցերով։
և ուրիշների հետազոտությունները։ 1970 թվականին ձևավորվեց պետրոգրաֆիաի մի նոր ուղղություն՝ տիեզերական պետրոգրաֆիա, որն զբաղվում է երկնաքարերի, Լուսնի և այլ մոլորակների ապարների ուսումնասիրությամբ։ 1950—1970-ին նորագույն պետրոգրաֆիական, փորձարարական և երկրաֆիզիկական հետազոտությունների արդյունքների հիման վրա լայն քննարկման արժանացան գրանիտների և անդեզիտների առաջացմա տարբեր վարկածները։ 1960—1970-ին նոր գլոբալ տեկտոնիկայի տեսանկյունից մեծ ուշադրություն է դարձվում օվկիանոսի հատակի, օֆիոլիտային շարքերի ապարների, ինչպես նաև հրային ապարների կայուն համախմբություններ կազմող և ընդհանուր առանձնահատկություններով օժտված խմբերի՝ հրային ֆորմացիաների բազմակողմանի ուսումնասիրությանը։
Հայաստանում պետրոգրաֆիա ուսումնասիրություններ կատարվում են ՀՀ ԳԱ երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտում, ՀՀ երկրաբանական վարչությունում, ԵՊՀ երկրաբանական ֆակուլտետում և այլուր։
Կատեգորիա:Պետրոլոգիա Կատեգորիա:Երկրաբանություն Կատեգորիա:Երկրաբանության բաժիններ
Վիկտոր Տալալիխին
Վիկտոր Վասիլևիչ Տալալիխին, խորհրդային օդաչու, կրտսեր լեյտենանտ (1938), Խորհրդային Միության հերոս (օգոստոսի 8․1941) ։
Մասնակցել է 1939-1940 թվականների խորհրդա-ֆինլանդական պատերազմին։ Հայրենական Մեծ պատերազմի սկզբին եղել է 177-րդ կործանիչ ավիագնդի էսկադրիլիայի հրամանատարի տեղակալ։ Մոսկվայի մատույցներում 1941 թվականի օգոստոսի 7-ին առաջին անգամ գիշերային մարտում խոյահարել է թշնամու ռմբակոծիչը (որի համար և արժանացել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչման)։ Հետագա մարտերում խփել է թշնամու ևս 5 ինքնաթիռ։ Զոհվել է 1941 թվականի հոկտեմբերին։ Տալալիխինի անունն առհավետ գրանցվել է ավիագնդի 1-ին էսկադրիլիայում։ Պարգևատրվել է Լենինի, Կարմիր դրոշի, Կարմիր աստղի շքանշաններով։ 1960 թվականին Պոդոլսկ քաղաքում Տալալիխինի հիշատակին կանգնեցվել է բրոնզե հուշարձան։
Էլեն Ֆրանկենթալեր
Էլեն (Հելեն) Ֆրանկենթալեր (Helen Frankenthaler, ), հրեական ծագմամբ ամերիկացի աբստրակցիոնիստ։
Վիկտոր Տալալիխին
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1918 ծնունդներ Կատեգորիա:1941 մահեր Կատեգորիա:Ռուս օդաչուներ Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Էլեն Ֆրանկենթալեր
Կյանք և արվեստ
Ծնվել է Նյու Յորքի նահանգի Գերագույն դատարանի դատավոր Ալֆրեդ Ֆրանկենթալերի ընտանիքում։ 1945-1950թթ-ին ուսումնասիրել է նկարչություն Վերմոնտի և Նյու Յորքի գեղարվեստի տարբեր դպրոցներում։ Նրա ուսուցիչների շարքում առանձնանում է մեքսիկացի նկարիչ Ռուֆինո Տամայոն։
Գեղարվեստական առումով նա գտնվում էր Ջեքսոն Պոլլոքի գործերի ուժեղ ազդեցության տակ, ում հետ մասնակցել է «Աբստրակտ արվեստի շարժմանը»։
Բեթի Փարսոնսի պատկերասրահում վերջին ցուցահանդեսին մասնակցելուց հետո 1951 թվականին որդեգրեց նրա տեխնիկան՝ հյուրանոցի հատակին դասավորելով կտավի կտորները և նկարելով ներկի կաթիլներով։ Միևնույն ժամանակ մշակվում էր նաև նկարչուհու անհատական ոճը։ Կտավը պետք է լիներ առանց նախաներկի, իսկ ներկերը՝ նոսրացրած այն աստիճան, որ գրեթե ակնթարթորեն ներծծվեին կտավի մեջ։ Դրանից բացի, Է․ Ֆրանկենթալերը ներկերը քսում էր կտավներին սպունգով։ Արդյունքում ստեղծվում էր կտավից «հոսող» ներկերի տպավորություն՝ կապելով իր աշխատանքները սյուրռեալիզմի հետ։ 1959 թվականին նկարչուհին Կասելում մասնակցում է ժամանակակից արվեստի ցուցահանդեսին։
Հետագայում՝ 1960–ական թվականներին, նա առանց նախաներկի ներկված քաթանի վրա ստեղծում է երեք մետրանոց մոնումենտալ կտավներ, որոնց մեջ համակցվում են գունային տարբեր երանգներ։ Այս աշխատանքներով Է․ Ֆրանկենթալերը մեծ ազդեցություն ունեցավ ամերիկացի նկարիչների երիտասարդ սերնդի վրա, ովքեր աշխատում էին գունային գեղանկարչության ոճով (Colorfield Paint)՝ Քենեթ Նոլանդ, Ժյուլ Օլիցկի, Մորիս Լուի։
Է․ Ֆրանկենթալերը ամուսնացած էր ամերիկացի աբստրակտ նկարիչ Ռոբերտ Մոթերուելի հետ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի նկարիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի նկարչուհիներ Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի արվեստագետներ Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Կին արվեստագետներ Կատեգորիա:Հրեա նկարիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի արվեստագետներ Կատեգորիա:Հրեա նկարչուհիներ Կատեգորիա:20-րդ դարի կանայք Կատեգորիա:Ամերիկացի դիզայներներ
Օստապ Վերեսայ
Օստապ Վերեսայ, ուկրաինական կոբզարյան էպիկական ավանդույթի ներկայացուցիչ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1803 կամ 1805 թվականին Պոլտավայի մարզի Պրիլուկսկի գավառի Կալյուժինցի գյուղում տեսնող մորից և ի ծնե կույր հորից, որը ջութակ նվագելով իր համար սնունդ էր հայթայթում ։
Օստապ Վերեսայը կուրացել է 4 տարեկանում։ Ռոմնի քաղաքի տոնավաճառում նա լսել է կոբզար Եֆիմ Անդրիյաշևսկու բանդուրա նվագելը և դարձել նրա սանը։ Մի քանի ամսվա ընթացքում նա շատ բան է սովորել իր ուսուցչից, սակայն մի քանի ամիս հետո ուսուցիչը մահացել է , և 15 տարեկանում ուղարկվել է «գիտություն ձեռք բերելու» հին կոբզար Սեմյոն Կոշևոյի մոտ, որից սովորել է կոբզա նվագել։ Օստապը 9 ամիս է մնացել որպես աշակերտ. իր ուսուցչին նա համարում էր խիստ և շահագործող։ Դրանից հետո Վերեսայը որոշել է երաժշտական կարիերա սկսել ինքնուրույն։ Նա 40 տարի թափառել է գյուղերում ու տոնավաճառներում, մինչև փեսայի մոտ ապաստան գտնելը։ Չհաշտվելով նրա հետ` Վերեսայը կրկին սկսել է թափառե ։ Իրավիճակը փոխվել է, երբ նա ընկերացել է ռուս բանահավաք և նկարիչ Լև Ժեմչուժնիկովի հետ, որը մի քանի երգ է գրի առել Օստապից, նկարել է նրա դիմանկարը և ծանոթացրել Պանտելեյմոն Կուլիշի հետ, որը ևս նրանից մի քանի երգ է գրառել։ Նրանց միջև առաջացել է հետաքրքրաշարժ նամակագրություն (Վերեսայի խոսքերը գրել է լակեյը), որը տպագրվել է «Պրավդա» թերթում 1868 թվականին։ Կուլիշը Վերեսայի մասին պատմել է Տարաս Շևչենկոյին, որը 1860 թվականին նրան փող է ուղարկել և իր բանաստեղծությունների գիրքը` «Կոբզարը»` ստորագրությամբ. «Եղբայր Օստապին Տ. Գ. Շևչենկոյից»։
Լ. Ժեմչուժնիկովը և Պ. Կուլիշը համոզել են Օստապին վերցնել մի քանի աշակերտ, որոնք շարունակել են իրենց ուսուցչի ավանդույթները։
1871 թվականին Պավել Գալագանը բերել է Վերեսային Կիև։ Մինչև այդ Վերեսայը ելույթ է ունեցել միայն գյուղում։ Չի բացառվում, որ հենց այդ ուղևորության ժամանակ է Նիկոլայ Լիսենկոն ձայնագրել դումաների մեղեդիներ և երգեր, որոնք հիմք են հանդիսացել նրա «Ուկրաինական դումաների և երգերի երաժշտական առանձնահատկությունների բնութագիրը կոբզար Վերեսայի կատարմամբ» մենագրության համար, որտեղ լավ նկարագրված են Վերեսայի երգացանկը և գործիքը ։
Վերեսայը երգել է հերոսա-էպիկական երգեր, հոգևոր բովանդակության բանաստեղծություններ և այլ հոգևոր երգեր, որոնք, ըստ նրա, Աստծո կողմից են տրված` մարդկանց խրատելու համար։ Նրա սիրած թեմաներն են ծնողական օրհնության սրբությունն ու մեծ ուժը, մարդկային վիշտն ու աղետը, որն առաջանում է հարազատներից բաժանվելիս և անազատության մեջ։ Գեղարվեստական ​​առումով Վերեսայը յուրօրինակ տաղանդավոր մարդ էր։ Նրա երգը շատ արտահայտիչ էր. ուժեղ լարվածությունը հաճախ էր թուլանում արցունքների հոսքով։
Վերեսայը հմտորեն օգտագործել է ձայնի աճն ու անկումները` երգի գաղափարական իմաստն ավելի խորը բացահայտելու և ունկնդիրներին ավելի տպավորելու համար։ Նա նաև օգտագործել է իմաստալի շարքերի արդյունավետ կրկնությունը, ինչի շնորհիվ երգի և երաժշտության բառերը ասոցացվել են ուկրաինացի ժողովրդի այդ օրերի կյանքի իրականության հետ ։
1873 թվականին Վերեսային բերել են Պետերբուրգ, և այստեղ` աշխարհագրական ընկերության նիստում, սեպտեմբերի 28-ին նա երգել է իր դումաները «Ազովի գերությունից երեք եղբայրների փախուստի», «Խվեդոր Բեզռոդնու» և «Ճշմարտության» մասին։ Վերեսայի համար այդ ուղևորությունն ավարտվել է Վ. Ա. Ժուկովսկու` թագավորական ընտանիքի երեխաների բանահյուսության ուսուցչի խնդրանքով թագավորական ընտանիքի երեխաների` մասնավորապես Սերգեյի և Պավելի համար «տնային բանավոր դասերին» Ձմեռային պալատում ելույթ ունենալով։ Ալեքսանդր II-ը Օստապ Վերեսային շնորհել է ոսկե ընծայագրով արծաթե ծխախոտատուփ (ըստ ժամանակակիցների պատմությունների` օգտագործելով այն` Վերեսայը հաճախ է շրջանցել ժանդարմների կողմից կիրառվող արգելքները փողոցում երգելու համար)։
Սանկտ Պետերբուրգում ունեցած հաջողությունը նրան թույլ է տվել վճարել 15 հոգանոց ընտանիքի համար նախատեսվող մեծ տան կառուցման համար Սոկիրինցիում։
Օստապի երգիծական երգերում ծաղրվել է հիմարությունն ու ծուլությունը։ Հին, բայց խորապես հետաքրքիր, կոբզայի նվագակցությամբ ուղեկցվող Վերեսայի կատարումը մեծ հաջողություն է ունեցել։
Վերեսայը մահացել է 1890 թվականին` 87 տարեկանում ։
Իգնատ Գոնչարենկոյի նման Վերեսայը ևս Ռուսաստանում հետապնդումների է ենթարկվել` որպես ուկրաինական հետաքրքրությունների և պատմական հիշողության քարոզիչ ։
Մշակութային ազդեցություն
Վերեսայի Սանկտ Պետերբուրգում ունեցած ելույթները հնարավոր է ազդել են 1876 թվականի Էմսի հրամանագրի ստեղծման վրա, որը արգելում էր տպագիր լեզվով ուկրաիներենի օգտագործումը ։ 3-րդ պարբերությունը հատուկ արգելում էր բեմում ուկրաիներենով վոկալ ստեղծագործությունների կատարումը, ինչը կարող էր ուղղակի պատասխան լինել Լիսենկոյի և Վերեսայի դասախոսություններին ու ելույթներին։ Կոբզարների բեմական կատարումները կրկին թույլատրվել են միայն 1902 թվականին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կույր երաժիշտներ Կատեգորիա:Ուկրաինացի երաժիշտներ Կատեգորիա:Էպոս
(1261) Լեգիա
(1261) Լեգիա (Legia), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1933 թվականի մարտի 23-ին Էժեն Դելպորտի կողմից Ուքլում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,139504 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,5823 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,6967 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2031,84 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,177179 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,43° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1933 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էժեն Դելպորտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Հայկ Քոթանջյան
Հայկ Սարգսի Քոթանջյան, հայ ռազմական դիվանագետ, ՀՀ ՊՆ Պաշտպանական ազգային հետազոտական համալսարանի հիմնադիր-պետ։
Կենսագրություն
Նախնիները XIX դարում եկել են Արևմտյան Հայաստանի լեռնային շրջաններից Կարս և հետո Ալեքսանդրապոլ` Էրզրումից (Հասանղալա, Վերին Բասեն) և Սասունից (Քաղկիկ-Դավթի բերդ)։
Գործունեություն
Հայկ Քոթանջյանը Հայաստանում «Ազգային ավտանգության քաղաքագիտության դպրոց»-ի հիմնադիրն է, անվտանգության քաղաքակրթական վերլուծությունների գծով քաղաքական գիտությունների դոկտոր է (Ռուսաստանի Դաշնության նախագահին կից Կառավարման ակադեմիա, Մոսկվա, 1992)` "քաղաքագիտություն" մասնագիտության գծով պրոֆեսորի գիտական կոչմամբ (ՀՊՃՀ, 1995 թվական, ՀՀ ԲՈՀ, 2015 թվական), Հակատերորիզմի գծով գիտական փորձագետ (ԱՄՆ Պաշտպանաության ազգային համալսարան, Վաշինգտոն, 2004 թ.), ՀԱՊԿ գիտական-փորձագիտական խորհրդի անդամ ։ Հայկ Քոթանջյանը ՀՀ ԶՈՒ գեներալ-լեյտենանտ է , ունի Արտակարգ Դեսպանորդի ու Լիազոր Նախարարի դիվանագիտական կարգ։
1982-1983 թվականներին մեկուկես տևողությամբ գործուղման ընթացքում, ԽՄԿԿ Գլխավոր քարտուղար Լ. Բրեժնևի մահից հետո, հանդիսանալով ԽՄԿԿ ԿԿ-ի Դեսպանորդ-Խորհրդական, ծառայել է որպես Աֆղանստանում խորհրդային քաղաքականության ռազմավարական վերագնահատմամբ զբաղվող մշտական հանձնաժողովի համադասող (Քաբուլ)։ ԽՄԿԿ ԿԿ դեսպանորդ-խորհրդականների խորհրդի կազմում Քոթանջյանը մասնակցել է նոր քաղաքականության այնպիսի զգայուն բաժինների մշակմանը, ինչպիսին է մոջահեդների կազմակերպություններին համագործակցությանը հակելու մեթոդաբանությունը։ Հենց Հայկ Քոթանջյանին՝ փիլիսոփայական գիտությունների 37-ամյա թեկնածուին, որը պատերազմի էր գործուղվել Հայաստանի կոմկուսի կենտկոմի գիտության բաժնի վարիչի տեղակալի պաշտոնից, հանձնարարվել էր Աֆղանստանի պատմության մեջ առաջին Գիտությունների ազգային ակադեմիայի նախագծի մշակման և ստեղծման համադասումը ։
Հայկ Քոթանջյանը ՀՀ ՊՆ ԱՌՀԻ-ին կից գործող Քաղաքագիտության և միջազգային հարաբերությունների գծով դոկտորական աստիճաններ շնորհող 056 Մասնագիտական խորհրդի հիմնադիր նախագահն է ։
Պաշտպանական-անվտանգային քաղաքականություն և քաղաքագիտություն
Հայկ Քոթանջյանը 2005-2007 թվականներին եղել է Հայաստանի Հանրապետության պատմության մեջ առաջին Ազգային անվտանգության ռազմավարական միջգերատեսչական մշակման գիտական ղեկավարը, ինչի հիմքում դրվել է իր կողմից ԱՄՆ Պաշտպանական ազգային համալսարանում մշակված "Հայաստանի ազգային անվտանգության ռազմավարության մշակման հիմունքները Հարավային Կովկասի տարածաշրջանային անվտանգության ճարտարապետության համատեքստում" մենագրությունը (2004-2005 թվականներ, Վաշինգտոն-Երևան)։ Դրան նախորդել է ՌԴ նախագահին կից Պետական ծառայության ակադեմիայի "Ազգային անվտանգության" ամբիոնի և ԱՄՆ Պաշտպանական ազգային համալսարանի Ազգային ռազմավարական հետազոտությունների ինստիտուտի հետ գիտական համագործակցությամբ ՌԴ-ի ու ԱՄՆԻ-ի անվտանգային մտածողության մեթոդաբանությունների նրա համեմատական քաղաքագիտական վերլուծությունը ։
Կրթություն
Հայկ Քոթանջյանը, 1971 թվականին պաշտպանելով Լենինգրադի պետական համալսարանի «Ինժեներական հոգեբանության» և Ձերժինսկու անվան Բարձրագույն ռազմածովային ինժեներական ուսումնարանի «Ավտոմատացված համակարգերի և հուսալիության» ամբիոններում պատրաստված դիպլոմային աշխատանքը, լինելով Լենինյան թոշակառու, բացարձակ գերազանցությամբ ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի Տեխնիկական կիբեռնետիկայի ֆակուլտետը։
Ավարտել է ԽՄԿԿ Կենտկոմի Հասարակական գիտությունների ակադեմիայի ստացիոնար ասպիրանտուրան՝ Սոցիալական հոգեբանության ամբիոնում, պաշտպանելով մենեջմենտի հոգեբանության ամերիկյան տեսությունների գծով ատենախոսություն և ստանալով փիլիսոփայական գիտությունների թեկնածուի աստիճան (1981 թվական, Մոսկվա)։
1992 թվականին ավարտել է ՌԴ Նախագահին կից Կառավարման ռուսաստանյան ակադեմիայի Քաղաքական հետազոտությունների կենտրոնի ստացիոնար դոկտորանտուրան՝ ազգային անվտանգության քաղաքագիտության գծով (1992, Մոսկվա)։
1996 թվականին Հ. Քոթանջյանը գաղտնի քվեարկությամբ ընտրվել է Ռուսաստանի Դաշնության Ռազմական գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամ (Ազգային անվտանգության և աշխարհաքաղականության բաժանմունք)։
1998 թվականին ավարտել է Ջորջ Մարշալի անվան Անվտանգության ռազմավարական հետազոտութունների եվրոպական քոլեջը (Գերմանիա), 2001 թվականին՝ ՌԷՆԴ կորպորացիայի Մագիտրոսական դպրոցի «Պաշտպանական ռազմավարական վերլուծություններ» ծրագիրը (ԱՄՆ)։
2003-2004 թվականներին գիտական ստաժավորում է անցել ԱՄՆ-ի Պաշտպանական ազգային համալսարանում։
2008 թվականին ընտրվել է Ջորջ Մարշալի անվան Անվտանգության ռազմավարական հետազոտութունների եվրոպական քոլեջի լավագույն շրջանավարտ ։
2010 թվականին եղել է Հարվարդի համալսարանի Քենեդիի անվան Պետական կառավարման դպրոցում հրավիրված հետազոտող և ԱՄՆ Պաշտպանական ազգային համալսարանի Ազգային ռազմավարական հետազոտությունների ինստիտուտի Առաջատար հրավիրված պրոֆեսոր (2011 թվական)։
2015 թվականին ավարտել է Հարվարդի Քենեդիի դպրոցի «Կիբեռանվտանգություն. քաղաքականության և տեխնոլոգիաների տրամախաչում» ծրագիրը։
Հայկ Քոթանջյանը հայերենով, ռուսերենով, անգլերենով և գերմաներենով տպագրված 10 մենագրությունների հեղինակ է։ Նա պարգևատրվել է ԽՍՀՄ, ՀՀ, Աֆղանստանի և ԱՄՆ-ի (Legion of Merit) շքանշաններով ու մեդալներով, ինչպես նաև մարտական զենքով։
Ազգային արդիականացում՝ «Պերեստրոյկայի» գործընթացում
Հայկ Քոթանջյանը 1972 - 1978 թ.թ. եղել է Լենինականի ՀԼԿԵՄ քաղկոմի առաջին քարտուղար, ՀԱՄԼԿԵՄ Կենտկոմի կոմերիտական մարմինների բաժնի Ղազախստանի գծով պատասխանատու կազմակերպիչ և ՀԼԿԵՄ Կենտկոմի առաջին քարտուղար։ Նա 1981-1985 թթ. եղել է Հայաստանի Կոմկուսի Կենտկոմի գիտության և ուսումնական հաստատությունների բաժնի պետի տեղակալ՝ համադասելով ՀԽՍՀ գիտությունների ակադեմիան և բուհերը։ ԽՄԿԿ Կենտրոնական կոմիտեի Հասարակական գիտությունների ակադեմիայում հատուկ ասպիրանտական պատրաստումն ավարտելով՝ Հայկ Քոթանջյանը հաշվառվել է ԽՄԿԿ Կենտրոնական կոմիտեի ղեկավար կազմի քաղաքական ռեզերվում։ Նա մի քանի տարի ղեկավարել է Հայաստանի պրոֆեսիոնալ-տեխնիկական կրթության ՀԽՍՀ միութենական-հանրապետական պետական կոմիտեն (նախարարի կարգավիճակով կառավարության անդամ)։ ՀԽՍՀ Կառավարության և պրոֆտեխնիկական կրթության գծով ԽՍՀՄ պետական կոմիտեի աջակցությամբ նա ղեկավարել է Հանրապետության պրոֆտեխնիկական կրթության համակարգի համալիր արդիականացման նպատակային ծրագրի մշակումը՝ ՀԽՍՀ արդյունաբերության մեջ ներկայացված՝ ԽՍՀՄ պաշտպանական համալիրի նախարարությունների առաջատար տեխնիկական-տեխնոլոգիական ռեսուրսների ներգրավմամբ։
1986 թվականին Հ. Քոթանջյանը դարձավ Հրազդանի՝ ռազմական արդյունաբերության ծանրակշիռ ձեռնարկություններով աչքի ընկնող շրջանի ղեկավար ։ 1987 թվականի հուլիսին և դեկտեմբերին նա հրապարակայնորեն սկզբունքային հակամարտության մեջ մտավ Հայաստանի Կոմունիստական կուսակցության ղեկավարության հետ, ՝ մեղադրելով հայ կոմունիստ ղեկավարներին կոռուպցիան և հովանավորչությունը խթանելու, Հայաստանի զարգացմանը վարկ բերող՝ ԽՍՀՄ-ում ծավալված հասարակության արդիականացմանն ողղված բարեփոխումների քաղաքականության սաբոտաժի մեջ, ինչը հայտնի էր «Պերեստրոյկա» (Վերակառուցում) անվանումով ։ Քոթանջյանի՝ բարեփոխումներին միտված դիրքորոշումը ողջունվեց ԽՍՀՄ մտավոր ազատական շրջանակներում և Մոսկվայում Կոմունիստական կուսակցության բարեփոխական խմբակցության կողմից ։
1988 թ. Հայկ Քոթանջյանի հրահանգով Հրազդանի արդարադատության և իրավապահ մարմինների աշխատակիցները հուսալի ծածուկության պայմաններում արձանագրել են Հրազդանի շրջանի Աղվերանի հանգստյան տներում բնակեցված սումգաիթցի փախստականների՝ Սումգաիթում հայ բնակչության հանդեպ կատարված ցեղասպանական բնույթի հանցագործությունների վկայությունները։ Այժմ այդ «Սպիտակ թղթապանակները» գտնվում են Հայաստանի Հանրապետության Դատախազության արխիվում և թերևս Սումգայիթյան ջարդերի վերաբերյալ մասնագիտական մակարդակով միակ համակարգված վկայություններն են։ Հայկ Քոթանջյանի նախաձեռնությամբ՝ ադրբեջանական կողմի հետ բանակցությունների արդյունքում 1989 թ. կատարվել է երեք հազար հրազդանցի ադրբեջանցիների ու բաքվեցի հայերի աննախադեպ խաղաղ փոխանակում՝ սեփականության ու ֆինանսական շահերի իրավական երկկողմ պաշտպանմամբ ։
1988-89 թթ. երկրաշարժից տուժած բնակչության տարհանման համամիութենական շտաբում Հ. Քոթանջյանի համադասմամբ կազմակերպվել է երկրաշարժի գոտուց 10 000 ընտանիքների՝ շուրջ 30 000 մարդու, հիմնականում կանանց ու երեխաների ԽՍՀՄ առողջարաններում և հանգստյան տներում լիարժեք կացարաններով, սննդով, բուժ սպասարկմամբ ու արտագնա դպրոցներում ուսուցմամբ ապահովումը ։ 1989-90 թվականներին նա Հայաստանի Կոմկուսի Կենտկոմի առաջին քարտուղարի հատուկ հանձնարարությունների գծով տեսուչ, Հայաստանի Կոմկուսի կենտկոմի անդամ և Գերագույն Խորհրդի պատգամավոր եղած ժամանակ հանդիսանում էր Հայաստանի ղեկավարության համար ղարաբաղյան գործընթացի վերաբերյալ պաշտոնական վերլուծական նյութերի մշակողը ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ ռազմական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ դիվանագետներ Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ Կատեգորիա:Հայալեզու գրողներ Կատեգորիա:Գերմանալեզու գրողներ Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների թեկնածուներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 25-րդ համագումարի պատվիրակներ Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Քաղաքական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Գյումրու պատվավոր քաղաքացիներ Կատեգորիա:Գարեգին Նժդեհ մեդալակիրներ
Ուրշակ (գյուղ, Միյակինսկի շրջան)
Ուրշակ (Уршак, Өршәк), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Միյակինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 495 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Միյակինսկի շրջանի բնակավայրեր
Ջրահարսի երգը
Ջրահարսի երգը բրազիլական մինի-սերիալ արտադրված Ռեդե Գլոբոյի կողմից, հեռարձակվել սկսել է 2011 թվականի հունվարի 11-ից, սցենարի հեղինակը Գլորիա Պերեզն է, Իսիս Վալվերդեն գլխավոր դերում էր։
Սյուժեն
Հիմնականում վերաբերվում է բրազիլական կարնավալին, երբ կարնավալի ժամանակ երգչուհին երգում է ջրահարսի երգը այդ ժամանակ նրա վրա կրակում են, և այսպես դեպքերը սկսում են զարգանալ։
Համաշխարհային ցուցադրություն
Կատեգորիա:Բրազիլական հեռուստասերիալներ
Պուդիսոո
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 45 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Կուուսալու շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Մաշտոց (5116)
Մաշտոց (5116), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 5116 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 15-րդ դարում, 1685 թվականին, Տեր Գրիգոր (Բ) գրիչի կողմից Խդրօ գիւղ (Բ)-ում։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 14x10 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 180 թերթից։ Գրված է միասյուն, բոլորգրով։ Պահպանակն ունի մագաղաթ 1, ուղղագիծ երկաթագիր, Պետրոսի առաքելոյ թուղթ Ա։ Կազմը` լուսանցազարդ։ Հիշատակարան նորոգող գրչի՝ 11բ, 65բ, 130բ, (1685 թ․), հետագայի՝ 179ա (1686 թ․), 11բ, 65բ (18-րդ դար) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Հեկուբը նրա ի՞նչն է, կամ նա Հեկուբի
«Հեկուբը նրա ի՞նչն է, կամ նա Հեկուբի...» («What's Hecuba to him, or he to Hecuba…»), թևավոր խոսք Ուիլյամ Շեքսպիրի «Համլետ» ողբերգությունից։ Հեկուբը Տրոյայի Պրիամոս թագավորի այրին էր։ Երբ կործանվում է Տրոյան, Հեկուբը գերի է ընկնում դանայացիների մոտ։ Նա տեսնում է իր զավակների տանջամահ լինելը և խելագարվում։ Սա նկարագրված է «Համլետի» երկրորդ գործողությունում։ Երբ հայտնվում է թափառաշրջիկ խումբը, և արքայազն Համլետի խնդրանքով դերասաններից մեկը մենախոսություն է կարդում, որի մեջ Տրոյայի հերոս Էնեասը պատմում է, թե ինչպես գրավեցին Տրոյան, երբ պատմությունը հասնում է այն տեղը, ուր նկարագրում է Տրոյայի թագուհի Հեկուբի տանջանքները, որի աչքերի առաջ գազազած դանայացիները սպանում են ամուսնուն՝ Պրիամոսին, ու պղծում մարմինը, դերասանը գունատվում է ու սկսում արտասվել։ Այդ պահին Համլետը կրկին վերադառնում է հայտնի «համլետյան հարցին» մարդու գործելու կամ չգործելու դրդապատճառների մասին և արտասանում է իր նշանավոր խոսքը. «Հեկուբը նրա ի՞նչն է, կամ նա Հեկուբի, որ նրա համար արտասուք են թափում» ։
Արտահայտությունն օգտագործվում է երկու իմաստով՝ երբ որևէ մեկը խառնվում է իրեն չվերաբերող գործին, կամ էլ, երբ մեկը անտարբեր է այն հարցի նկատմամբ, որը կարևոր նշանակություն ունի հասարակության համար ։
Անբնական չէ՞, որ այս դերասանը, Միայն մի վեպով, մի բուռն կրքի սոսկ երազումով Կարենա հոգին այնպես ենթարկել իր հղացումին, Որ լոկ իր մտքի գործելու շնորհիվ դեմքը գունատվի, Արցունք գա աչքին, երեսն այլայլվի, ձայնը կերկերվի, Իր ամբողջ կազմը համապատասխան իր հղացումին. Եվ այս բոլորը ոչնչի՞ համար. Հեկուբի՞ համար. Հեկուբը նրա ի՞նչն է, կամ նա Հեկուբի, Որ նրա համար արտասուք թափե։ Ապա ի՞նչ կաներ, Եթե նրա կրքի այնպիսի պատճառ, դրդիչ ունենար, Ինչպես ե՛ս ունիմ. բեմը կողողեր իր արտասուքով, Հասարակության ունկը կպատռեր սոսկալից խոսքով, Հանցավորներին կխենթացներ, Եվ անմեղներին կզարհուրեցներ, Անտեղյակներին կշշմեցներ, այո, և նույնիսկ Աչք ու ականջի ունակությունը կխառնաշփոթեր։ Իսկ ե՞ս, թանձրամիտ և ցեխահոգի թշվառականս, Հալվում, մաշվում եմ, և մտամոլոր խեղճ Ջոնի նման՝ Անփույթ իմ դատիս՝ ոչ մի բան ասել չեմ կարողանում. Ո՜հ, ոչ իսկ ի սեր մի թագավորի, որի գույքի դեմ, Որի կյանքի դեմ այնպես դիվային ոճիր է գործվել։ Վախկոտ եմ, ի՞նչ է...
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Տրոյական պատերազմ Կատեգորիա:Թևավոր խոսքեր Կատեգորիա:Համլետ
Յաղունփելիթ
Յաղունփելիթ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կամենոե (գյուղ, Կոտելվայի շրջան)
Կամենոե (Камінне), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոտելվայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1928 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Կամենոե գյուղում բնակվում էր 27 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1059 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 25,5 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոտելվայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1928 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ուրշակ (գյուղ, Ուֆիմսկի շրջան)
Ուրշակ (Уршак, Өршәк), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ուֆիմսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 0 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ուֆիմսկի շրջանի բնակավայրեր
(9122) Հանտեն
(9122) Հանտեն (Hunten), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1998 թվականի մարտի 22-ին Սփեյսուոչ ծրագրի կողմից Կիթ Պիկում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,917021 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,7933 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,0407 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1819,73 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,197831 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,09° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1998 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Սփեյսուոչ ծրագրի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Պուդիվեռե (գյուղ, Վեյկե-Մաառյա շրջան)
Պուդիվեռե (Pudivere), գյուղ Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Վեյկե-Մաառյա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 35 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Վեյկե-Մաառյա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Յայլաջիկ Ներքին
Յայլաջիկ Ներքին, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Լեոնետտո Կապելո
Կենսագրություն
Նկարել սովորել է ինքնուրույն, հատուկ կրթություն չի ստացել։ Նրա աշխատանքների առաջին ցուցահանդեսը տեղի է ունեցել 1892 թվականին Ֆլորենցիայում։
Իր կարիերան սկսել է որպես ծաղրանկարիչ, համագործակցել Է «Le rire», «Le Cri de Paris», «Le Sourire», «l'Assiette au Beurre», «La Baionnette», «Femina», «La Revue blanche» և այլ հումորային և երգիծական ամսագրերի հետ։ Նրա ծաղրանկարների «Lanterna Magica» առաջին ալբոմը լույս է տեսել է 1896 թվականին։ Կապելոն 1898 թվականին տեղափոխվել է Փարիզ։
Պատկերազարդել է Վոլտերի «Բաբելոնի արքայադուստրը» գիրքը, Գիյոմ Ապոլիների «Սպանված բանաստեղծը» նովելների ժողովածուն (1916)։
Եղել է Միսս Ֆրանսիա գեղեցկության մրցույթի ժյուրիի անդամ։
Լեոնետտոն ամուսնացել է 1901 թվականին Սյուզան Մեյեր Կապելոյի հետ։
Լեոնետտո Կապելոն մահացել է 1942 թվականին։ Թաղվել է Կաննի Գրանս Ժաս գերեզմանատանը, իսկ 1956 թվականի փետրվարին նրա աճյունը տեղափոխվել է Սենլիսի գերեզմանատուն, որտեղ հանգչում է նաև նրա կինը՝ Սյուզանը ։
Աշխատություններ
Նրա առաջին պաստառը «Ֆրո-Ֆրո» թերթի համար պատրաստվել է 1899 թվականին ։ Իր ստեղծագործական գործունեության ընթացքում Կապելոն ստեղծել է մոտ 530 գովազդային պաստառ։ Նրա անունը կապվում է 20-րդ դարասկզբի պաստառների կատարելագործման հետ։ Նրա աշխատանքների ոճը զգալիորեն տարբերվում էր ժամանակակից պաստառի հիմնադիրներից մեկի՝ Ժյուլ Շերեի աշխատանքներից։
1902 թվականին լույս է տեսել Կապելոյի ծաղրանկարների 24 էջանոց գիրքը։
Ֆրանսիայում 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին տեղի ունեցած դիզայնի հեղափոխությունը որոշ առումով կապվել է Լեոնետտո Կապելոյի անվան հետ։ Նրա աշխատաանքներն այնքան տպավորիչ էին, որ նրան բազմիցս անվանել են ժամանակակից գովազդի հայր։
Կապելոն հայտնի էր նաև իր ծաղրանկարներով, կավե և գիպսե արձաններով։
Պահապանների լեգենդը։ Գահուլի բուերը
«Պահապանների լեգենդը։ Գահուլի բուերը» (Legend of the Guardians: The Owls of Ga’Hoole) ռեժիսոր Զակ Սնայդերի մուլտֆիլմը, որի գլխավոր հերոսներին հնչյունավորում են Ջիմ Ստյորջեսը, Ռայան Կվանտենը, Ջոել Էդգերտոնը, Հելեն Միրենը, Ջեֆրի Ռաշը, Էդրիեն ԴեՖարիան, Էմիլի Բարկլայը, Սեմ Նիլը, Էնթոնի ԼաՊալյան, Դևիդ Ուենեմը։
Աշխարհը, որտեղ մարդ չի մնացել, ղեկավարում են բուերը... բարիները և չարերը... ինչպես միշտ։ Տիտոյի բուերի թագավորության կախարդական անտառում Մեծ Ծառ Գահուլի վրա ապրում էին բհարմոնիկ կերպով անական բուերը, մինչև մթին օրեր վրա հասան։ Թագավորությունը ենթարկվում է մեծ վտանգի, որը սպառնում է վերացնել գոյություն ունեցող տիեզերական հարմոնիան։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆենտեզի մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Արկածային մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Զակ Սնայդերի ֆիլմեր Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:Warner Bros. մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Մուլտֆիլմեր թռչունների մասին Կատեգորիա:2010 մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Համակարգչային անիմացիոն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:IMAX ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան եռաչափ ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:2010-ականների ֆենտեզի ֆիլմեր Կատեգորիա:2010 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան վեպերի էկրանավորումներ Կատեգորիա:3D մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի արկածային ֆիլմեր Կատեգորիա:Warner Bros. ֆիլմեր
(1262) Սնյադեցկիա
(1262) Սնյադեցկիա (Sniadeckia), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1933 թվականի մարտի 23-ին Սիլվեն Արենի կողմից Ուքլում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1933 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Սիլվեն Արենի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Կասյանի (գյուղ, Կոտելվայի շրջան)
Կասյանի (Касяни), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոտելվայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կասյանի գյուղում բնակվում էր 5 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոտելվայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Փիթեր Թեյլոր վան դեր Հյուլսթ
Փիթեր Թեյլոր վան դեր Հյուլսթ (Pieter Teyler van der Hulst, ), շոտլանդական ծագման բանկիր, որը մահացել է առանց ժառանգներ ունենալու և 2 միլիոն ֆլորին է կտակել իր հայրենի Հաառլեմ քաղաքում կրոնի, գիտության և արվեստի զարգացման համար, որի արդյունքում ստեղծվել է Թեյլերի թանգարանը։ Հիմնադրել է նաև Թեյլերի բակը։
Կենսագրություն
Թեյլերը շոտլանդացի հարուստ առևտրականների ժառանգ էր։ Նրա ազգանունը ծագում է շոտլանդական Tailor բառից։ Ամուսնացել է լեդի Հելենա Վինանդս Վերչավեի (Helena Wynands Verschaave) հետ, 1728 թվականին ։ Ի սկզբանե կապիտալ է ստեղծել մետաքս և այլ կտորեղեն վաճառելով, սակայն 1763 թվականից սկսել է բանկիրական գործունեություն ծավալել։
Թեյլերը շոտլանդական Լուսավորության ակտիվ հետևորդ էր։ Եղել է մենոնիտների համայնքի ակտիվ անդամ։ 1750 թվականին դարձել է քաղաքի մանկատան հոգաբարձուն ։ Թեյլերների ընտանիքն ակտվորեն մասնակցել է համայնքի կյանքին, ինչպես նաև` բակ է բացել 1752 թվականին, որի ծառայություններից կարող էին օգտվել ոչ միայն մենոնիտները։
Թեյլերը կտակ է գրել, որի արդյունքում 1756 թվականին, նրա կնոջ մահից հետո ձևավորվել է նրա անունը կրող թանգարանը ։ Ի սկզբանե այնտեղ նշանակվել է նրա գրադարանի, գիտական ու գեղարվեստական հավաքածուների պահապանների ամենամյա մրցանակ։
Հետաքրքիր փաստեր
18-րդ դարում Ամստերդամի և Հաարլեմի իշխող դասի մեջ էին մտնում միայն բողոքականները։ Դրա արդյունքում կաթոլիկները, մենոնիտները, քվակերները և մյուսները չէին կարող մասնակցել 1752 թվականին բացված Հոլանդական գիտական ընկերության (Hollandsche Maatschappij дер Wetenschappen) գործունեությանը։
Այժմ ընկերության շենքը գտնվում է Թեյլերի թանգարանի դիմաց և դրա հետ սերտ կապեր է պահում։
Ուրշակբաշկարամալի
Ուրշակբաշկարամալի (Уршакбашкарамалы, Өршәкбаш-Ҡарамалы), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Միյակինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 721 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Միյակինսկի շրջանի բնակավայրեր
Բժշկագիտություն
Բժշկագիտություն, տեսական և փորձառական գիտելիքների համակարգ, որի հիմնական նպատակն է մարդու առողջության ամրապնդումն ու պահպանումը, կյանքի տևողության երկարացումը, հիվանդությունների կանխարգելումն ու բուժումը։ Իր բազմադարյա պատմության ընթացքում բժշկագիտությունը նշանակալի հաջողությունների է հասել, ախտորոշման, կանխարգելման ու բուժման ժամանակակից միջոցները հնարավորություն են տալիս փրկել հիվանդի կյանքը, բուժել նախկինում անբուժելի համարվող շատ հիվանդություններ։
Բժշկագիտության վիճակն ու զարգացման մակարդակը, բժշկական գործունեության բովանդակությունն ու մեթոդները որոշվում են կյանքի նյութական պայմաններով, հասարակարգով, մշակույթի ընդհանուր մակարդակով։ Հանդիսանալով բնագիտության մաս՝ բժշկագիտությունն իր զարգացմամբ սերտորեն կապված է կենսաբանական գիտությունների (ընդհանուր կենսաբանություն, գենետիկա, անատոմիա, ֆիզիոլոգիա և այլն), ինչպես նաև ֆիզիկայի և քիմիայի նվաճումների հետ։ Փիլիսոփայությունը սահմանում է ընդհանուր բժշկական պատկերացումներ օրգանիզմի, միջավայրի հետ նրա փոխհարաբերության, հիվանդության և առողջության էության մասին։ Տեխնիկան զինում է գիտական և գործնական բժշկագիտությանը, նպաստում գիտական հետազոտությունների խորացմանը, հիվանդությունների ախտորոշմանն ու բուժական գործելաոճի և միջոցների ընդլայնմանը։
Պատմություն
Բժշկագիտության սաղմերը դրվել են դեռևս մարդու գոյության ամենավաղ շրջանում։ «Բժշկական գործունեությունն առաջին մարդու տարեկիցն է», - ասել է Ի. Պավլովը։ Գիտական տվյալները վկայում են, որ նախամարդն ամենևին էլ օժտված չի եղել «կատարյալ» առողջությամբ։ Ընդհակառակը, նա մշտապես տուժել է ցրտից, խոնավությունից, քաղցից, հիվանդացել է և վաղ մահացել։ Կմախքների վրա նկատվել են ռախիտի, ատամների ոսկրափուտի, սերտաճած կոտրվածքների, հոդերի ախտահարման տեղերը։
Հազարամյակների ընթացքում փորձերով հայտնաբերված բուժման եղանակները և հիվանդություններից պաշտպանվելու միջոցներն ամրապնդվել են նախամարդու սովորույթներում, աստիճանաբար ձևավորել են ժողովրդական բժշկությունն ու հիգիենան։ Այդ բուժկանխարգելիչ բժշկագիտության մեջ կիրառվել են դեղաբույսեր, բնական գործոններ (ջուր, օդ, արև), վիրաբուժական որոշ եղանակներ (օտար մարմինների հեռացում, արյան բացթողում) և այլն։
Բժշկագիտությունը ստրկատիրական հասարակարգում
Բժշկագիտությունը ստրկատիրական հասարակարգում ժառանգել է բժշկության մեջ կիրառվող բուժման տարբեր եղանակներ, ինչպես նաև ժողովրդական բժշկության բուժիչ միջոցները։ Կիրառվում էին արդեն հայտնի և ներդրվում բուսական ու կենդանական ծագման նոր դեղանյութեր (կյանքի արմատ, կիտրոնաթուփ, քափուր, նուռ, խավարծիլ, անանուխ, կատվախոտ, օշինդր, մատղաշ բծավոր եղջերուի եղջյուր՝ պանտի, մուշկ, լյարդ, ոսկրածուծ և այլն)։ Կարևոր նշանակություն էր տրվում մերսմանը, բուժական սննդին, ջրային բուժարարողություններին, մարմնամարզությանը։ Օգտագործվում էին վիրաբուժական մեթոդներ, կարևոր տեղ էին հատկացնում հիվանդությունների կանխարգելմանը։
Այդ շրջանում բժշկագիտական գործն առանձնացավ որպես ինքնուրույն մասնագիտություն։ Զարգացում ապրեց եկեղեցական բժշկագիտությունը, բժշկագիտական ֆունկցիաները կատարում էին քրմերը։ Հին Հունաստանում բարձր մակարդակի հասած բժշկագիտությունն իր արտացոլումն է գտել աստվածացված բժիշկ Ասկլեպիադեսի և նրա դուստրերի (Հիգիեան՝ առողջության պաշտպանը, աստվածուհին, այստեղից՝ հիգիենա գիտությունը, և Պանաքեան՝ բուժական գործի հովանավորը , այստեղից՝ պանացեա-համադարման հասկացությունը) վերաբերյալ պաշտամունքներում։
Հիգիենայի, սննդաբուժության, վիրաբուժության, ներքին հիվանդությունների, մանկաբարձության, ստոմատոլոգիայի և այլ բնագավառներում հին եգիպտացիները տիրապետել են լայնածավալ գիտելիքների։ Հին Եգիպտոսը կոսմետիկայի և մաշկային հիվանդությունների մասին ուսմունքի հայրենիքն է։ Մեզ հասած ձեռագրերի նմուշները վկայում են, որ հին եգիպտական կոսմետիկական միջոցներն օժտված են եղել բարձր կայունությամբ, չեն գրգռել մաշկը, երբեմն ունեցել են նաև բուժական ներգործություն։
Հին ժամանակների բժշկագիտական արվեստն իր բարձրակետին է հասել հույն բժիշկ Հիպոկրատի (մ.թ.ա. 460-377 (այլ աղբյուրներում՝ մ.թ.ա. 356)) աշխատանքներում։ Նա անկողնու մոտ հիվանդի զննումը վերափոխել է բժշկագիտական հետազոտման մեթոդի, նկարագրել մի շարք հիվանդությունների արտաքին նշանները, կարևորել ապրելակերպի և շրջապատող միջավայրի (ավելի շատ՝ կլիմայի) նշանակությունը հիվանդությունների ծագման գործում, իսկ մարդկանց մարմնակազմվածքի և խառնվածքի մասին ուսմունքով հիմնավորել հիվանդի ախտորոշման ու բուժման հանդեպ անհատական մոտեցումը ։ Նրան կոչում են բժշկության հայր  ։ Իհարկե, բուժումն այդ դարաշրջանում հենվում էր ոչ թե օրգանների ֆունկցիաների մասին պարզ պատկերացումների, այլ կյանքի սկիզբ համարվող 4 հեղուկների (լորձ, արյուն, դեղին և սև լեղի) մասին ուսմունքի վրա, ըստ որի այդ հեղուկների փոփոխությունները հանգեցնում են հիվանդության։
Մարդու մարմնի կառուցվածքի և ֆունկցիաների միջև փոխադարձ կապ հաստատելու առաջին փորձը պատկանում է ալեքսանդրիացի բժիշկներ Էրազիստրատոսին և Հերոփիլոսին (մ.թ.ա 4-3-րդ դարեր), ովքեր դիահերձումներ և կենդանիների վրա փորձեր են կատարել։
Բժիշկ Ասկլեպիադեսը (մ.թ.ա. 128-56) բժշկագիտական գործունեություն է ծավալել նաև Հռոմում։ Նա առաջ է քաշել տեսություն այն մասին, որ հիվանդությունների առաջացման մոտավոր պատճառն ատոմների շարժումների խանգարումներն են, որոնք տեղի են ունենում մարդու օրգանիզմում անցքերի ու խողովակների չափից ավելի սեղմման կամ թուլացման, աղտոտման ու խանգարման հետևանքով։
Բժշկագիտության զարգացման վրա բացառիկ ազդեցություն է թողել հռոմեացի բժիշկ Գալենը։ Նա ընդհանրացրել է անատոմիայի, ֆիզիոլոգիայի, ախտաբանության , թերապիայի, մանկաբարձության, հիգիենայի, դեղագիտության վերաբերյալ տեղեկությունները և բժշկագիտության այդ ճյուղերը հարստացնելով՝ փորձել է ստեղծել բժշկության գիտական համակարգ։
Բժշկագիտությունը միջնադարում
Միջնադարում Արևմտյան Եվրոպայում բժշկագիտությունը գրեթե հետագա զարգացում չի ապրել։ Քրիստոնեական եկեղեցին, որը հռչակել էր հավատքի առաջնությունը գիտության նկատմամբ, կանոնականացրել էր Բալենի ուսմունքը՝ այն վերածելով դոգմայի։ Արդյունքում Գալենի պարզունակ և մտահայեցական շատ պատկերացումներ (նա համարում էր, որ արյունը գոյանում է լյարդում, տարածվում մարմնով և այնտեղ ամբողջությամբ կլանվում, սիրտը «կենսական պնևմայի» առաջացման տեղն է , որը պահպանում է մարմնի ջերմությունը, օրգանիզմում կատարվող գործընթացները համարում էր հատուկ ոչ նյութական «ուժերի» ազդեցության հետևանք, օրինակ՝ անոթազարկի ուժը, որի շնորհիվ զարկերակները բաբախում են) դարձան այդ ժամանակաշրջանի բժշկագիտության անատոմիաֆիզիոլոգիայի հիմքը։ Ուշ միջնադարում, սակայն, Գալենի մեթոդը մոռացվեց, մնաց միայն բժշկագիտության՝ նրա հորինած «գիտական» հիմքը։
9-11-րդ դարերում գիտական բժշկության մտքի կենտրոնը տեղափոխվեց Արաբական խալիֆայություն։ Բյուզանդական և արաբական բժշկագիտությանը հետագա սերունդները պարտական են համաշխարհային ժառանգության պահպանման համար, որը նրանք հարստացրին հիվանդությունների, դրանց նոր ախտանշանների, դեղանյութերի նկարագրությամբ։
Բժշկագիտության զարգացման համար մեծ նշանակություն են ունեցել արևելքի գիտնական իբն Սինայի (Ավիցեննա, 980-1037) աշխատանքները, ում «Կանոն բժշկության» աշխատությունը եղել է բժշկական գիտությունների հանրագիտարանային ժողովածու ։
Բժշկագիտությունը նոր շրջանում
Բժշկագիտական գիտելիքների դանդաղ, բայց աստիճանական զարգացումն սկսվել է Արևմտյան Եվրոպայում՝ 12-13-րդ դարերում (որն իր արտացոլումն է գտել Սալեռնոյի համալսարանի գործունեության մեջ )։ Վերածննդի դարաշրջանում բժիշկ Պարացելսուսը հանդես եկավ գալենիզմի վճռական քննադատությամբ և ոչ թե հեղինակությունների, այլ փորձի ու գիտելիքների վրա հենված նոր բժշկագիտության պրոպագանդմամբ։ Քրոնիկական հիվանդությունների պատճառը համարելով մարսողության և ներծծման ընթացքում քիմիական փոխակերպումների խանգարումները՝ Պարացելսուսը գործնական բժշկության մեջ ներդրեց տարբեր քիմիական նյութեր և հանքային ջրեր։ Ձևավորվեց ու զարգացավ, այսպես կոչված, յատրոքիմիան (բժշկագիտական քիմիան)։
Այդ ժամանակ Գալենի հեղինակության դեմ ապստամբել է գիտական անատոմիայի հիմնադիր Անդրեաս Վեզալիուսը, ով դիակների համակարգված անատոմիականացման հիման վրա նկարագրել է մարդու մարմնի կառուցվածքն ու ֆունկցիան ։
Բնության երևույթների սխոլաստիկ քննարկումից մեխանիկամաթեմատիկականի անցումը մեծ ազդեցություն է ունեցել բժշկագիտության զարգացման վրա։ Անգլիացի բժիշկ Վիլյամ Հարվեյը (1628) ստեղծել է արյան շրջանառության մասին ուսմունքը, որով դրվել է ժամանակակից ֆիզիոլոգիայի հիմքը ։ Հարվեյի մեթոդն արդեն ոչ միայն նկարագրական էր, այլև փորձարար մաթեմատիկական հաշվարկների կիրառմամբ։ Բժշկագիտության վրա ֆիզիկայի ազդեցության փայլուն օրինակներ են խոշորացնող սարքերի (մանրադիտակ) կիրառումը և մանրադիտման զարգացումը։
Գործնական բժշկագիտության բնագավառում 16-րդ դարի առավել կարևոր իրադարձություններից են հպավարակային (կոնտագիոզ) վարակիչ հիվանդությունների մասին իտալացի բժիշկ Ջիրոլամո Ֆրակաստորոյի առաջարկած ուսմունքը, վիրաբուժության բնագավառում անգլիացի բժիշկ Ամբրուազ Պարեի մշակած առաջին գիտական հիմունքները ։ Մինչ այդ Եվրոպայում վիրաբուժությանը պատշաճ ուշադրություն չի դարձվել։
Արդյունաբերական արտադրության աճը հետաքրքրություն է առաջացրել մասնագիտական հիվանդությունների ուսումնասիրության բնագավառում։ 17-18-րդ դարերում իտալացի բժիշկ Բեռնարդինո Ռամացինին (1633-1714) արդյունաբերական ախտաբանության և աշխատանքի հիգիենայի սկիզբն է դրել ։ Ժանտախտի վերաբերյալ ռուս բժիշկ Դանիլո Սամոյլովիչի աշխատանքներով (հրատարակվել են 18-րդ դարի 2-րդ կեսին) հիմնադրվել է համաճարակաբանությունը ։
18-19-րդ դարերում բժշկագիտության բնագավառում տեսական ընդհանրացումների համար պայմաններ են ստեղծվել ֆիզիկայի, քիմիայի և կենսաբանության առաջընթացով, ինչպիսիք են այրման և շնչառության գործընթացներում թթվածնի դերի բացահայտումը, էներգիայի պահպանման ու փոխակերպման օրենքը, օրգանական նյութերի սինթեզի սկիզբը (19-րդ դարի առաջին կեսը), լիարժեք սննդի մասին ուսմունքի մշակումը, կենդանի օրգանիզմում քիմիական գործընթացների մասին ուսմունքը (որը հանգեցրել է կենսաքիմիայի ձևավորմանը) և այլն։
Կլինիկական բժշկագիտություն
Կլինիկական բժշկագիտության զարգացմանը նպաստել են (18-րդ դարի երկրորդ կեսից մինչև 19-րդ դարի առաջին կեսը) հիվանդի օբյեկտիվ հետազոտման մեթոդները՝ ընդբախումը (Լեոպոլդ Աուենբրուգեր, Ժան Նիկոլա Կորվիզար), լսումը (Ռենե Լաենեկ ), շոշափումը , լաբորատոր ախտորոշումը։ Կլինիկական դիտարկումների հետ դիահերձումների արդյունքների համադրման մեթոդը, որը 18-րդ դարում կիրառել է Ջ. Մորգանը, այնուհետև՝ Մ. Բիշան, Ռուդոլֆ Վիրխովը, Կարլ Ռոկիտանսկին, Նիկոլայ Պիրոգովը և ուրիշներ, ինչպես նաև օրգանիզմների կառուցվածքի բջջային տեսության մշակումը կյանքի են կոչել բժշկագիտության նոր ճյուղերի (հյուսվածաբանություն, ախտաբանական անատոմիա), որոնք հնարավորություն են տվել հաստատել շատ հիվանդությունների տեղադրությունն ու նյութական ընդհանրությունների հիմքը։
Էմիլ Սթանգ Ավագ
Էմիլ Սթանգ Ավագ (Emil Stang d.e., ), նորվեգացի պետական գործիչ, Նորվեգիայի վարչապետ (3 անգամ), իրավաբան, Նորվեգիայի պահպանողական կուսակցության առաջնորդ։
Բժշկագիտություն
Կլինիկական բժշկագիտություն
Ֆրանսիացի ֆիզիոլոգ Ֆրանսուա Մաժանդին (1783-1855) սկիզբ է դրել փորձի հաջորդական կիրառման (որպես հիվանդ և առողջ օրգանիզմների գործունեության օրենքների ճանաչման բնագիտական մեթոդ) նոր դարաշրջանի։ Կլոդ Բեռնարը (1813-1878) 19-րդ դարի կեսերին շարունակել է այդ ուղղությունը և ցույց տվել ուղիներ, որոնցով փորձարարական բժշկագիտությունը հաջողությամբ առաջ է ընթացել նաև հարյուրամյակ հետո ։ Օրգանիզմի վրա դեղանյութերի և թույների ազդեցության ուսումնասիրությամբ Բեռնարը փորձարարական դեղաբանության և թունաբանության հիմքն է դրել։
Յայլաջիկ Վերին
Յայլաջիկ Վերին, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում ։
Բժշկագիտություն
Կլինիկական բժշկագիտություն
Եվ 16-րդ և 18-րդ դարերի բուժամիջոցների զինանոցը, անկախ այն բանից, թե ինչպիսի տեսակետներ էր պահպանում բժիշկը, սահմանափակվում էր արյան բացթողումով, հոգնաներով, լուծող, փսխեցուցիչ միջոցներով և որոշ դեղանյութերով։ Արյան բացթողման կողմնակից ֆրանսիացի հայտնի բժիշկ Ֆրանսուա Բրուսեի (1772-1838) մասին ասել են, որ նա ավելի շատ արյուն է թափել, քան նապոլեոնյան պատերազմները միասին վերցրած ։
Յայլաջիկ Վերին
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Բժշկագիտություն
Կլինիկական բժշկագիտություն
Ֆիզիոլոգիան և փորձարարական մեթոդն ախտաբանական անատոմիայի հետ միասին կլինիկական բժշկագիտության տարբեր բնագավառները փոխադրեցին գիտական հիմքերի վրա։ Գերմանացի գիտնական Հերման Հելմհոլցը (1821-1894) փայլուն փորձերով ապացուցեց ֆիզիկաքիմիական մեթոդների նշանակությունը ֆիզիոլոգիայի զարգացման համար, աչքի ֆիզիոլոգիայի վերաբերյալ նրա աշխատանքները և աչքի հայելու հայտնագործումը, չեխ գիտնական Յան Եվանգելիստա Պուրկինյեի նախկինում կատարած ֆիզիոլոգիական հետազոտությունների հետ մեկտեղ, նպաստեցին ակնաբանության (աչքի հիվանդությունների մասին ուսմունքի) արագ առաջընթացին և որպես բժշկագիտության առանձին ճյուղի՝ նրա առանձնացմանը։
Յայլաջիկ Վերին
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Էմիլ Սթանգ Ավագ
Անկախ Նորվեգիայի առաջին վարչապետ Ֆրեդերիկ Սթանգի որդին։