cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Բեսլանի ահաբեկչական հարձակում
Պրավոբերեժնիի ներքին գործերի շրջանային բաժնի ոստիկանների գործ
Դատական գործընթացը տևել է մինչև 2007 թվականի կեսերը, սակայն 2006 թվականի սեպտեմբերի 22-ին Պետդուման ընդունել է № 3498 որոշումը, համաձայն որի՝ պետք է համաներում շնորհվի բոլոր նրանց, որոնք հանցագործություն են կատարել ՌԴ տարածքային սուբյեկտներում հակաահաբեկչական գործողությունների ժամանակ՝ գտնվելով Հարավային դաշնային շրջանում ։ 2007 թվականի մայիսի 29-ին գործող դատավոր Վալերի Բեսոլովը հրապարակել է դատավճիռը, համաձայն որի՝ պետք կարճվեր ոստիկանների գործը, քանի որ նրանք ընկել էին Պետդումայի կողմից ընդունված № 3498 որոշմամբ կազմված ցուցակի մեջ ։ Տուժածները, որոնք ներկա էին դատավճռի հրապարկման ժամանակ, չեն համաձայնվել ընդունված որոշման հետ և ավերել են նիստերի դահլիճը ։
Մալգոբեկի ներքին գործերի շրջանային բաժնի ոստիկանների գործ
2007 թվականի հունիսին սկսվել են Մալգոբեկի ՆԳՇԲ ղեկավար Մուխաժիր Եգլոևի և նրա տեղակալ Ահմեդ Կոտիևի գործով դատական լսումները։ Ինչպես նրանց օս գործընկերները, Եվլոևը և Կոտիևը մեղադրվել են ծառայողական լիազորությունների թերացման մեջ, որը ծանր հետևանքներ է ունեցել ։ Համաձայն հետաքննիչների՝ Եվլոևը և Կոտիևը, որոնք եղել են Ինգուշեթիայի ՆԳՆ բարձրաստիճան պաշտոնյաներ, չեն ձեռնարկել անհրաժեշտ միջոցառումներ՝ Մալգոբեկի շրջանում պահպանելու հանրային կարգը, որի Սագոպշի և Պսեդախ գյուղերում եղել են ահաբեկիչների ճամբարները ։ Եվլոևի և Կոտիևի գործը քննվել է Ինգուշեթիայի բարձրագույն դատարանի կողմից, որը տեղակայված էր Նալչիկում գտնվող Կաբարդինո-Բալկարիայի բարձրագույն դատարանի շենքում։ Երդվյալների դատարանը կազմված էր ինգուշ բնակիչներից, որոնք հատուկ Նալչիկ էին բերվել ավտոբուսներով ։ Դատի անցկացման վայրը և երդվյալների ընտրությունը կասկածներ է առաջացրել դատական գործընթացի օբյեկտիվության վերաբերյալ, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ ահաբեկիչների մեծ մասը էթնիկ ինգուշներ են եղել ։ Այդ իսկ պատճառով տուժածների մեծ մասը որոշել է բոյկոտել դատական գործընթացը ։
Դատը տևել է շուրջ չորս ամիս և ավարտվել երկու մեղադրյալների արդարացմամբ։ «Բեսլանի ձայներ» հասարակական կազմակերպությունը բողոքարկել է դատարանի որոշումը, սակայն ՌԴ բարձրագույն դատարանը օրինական է ճանաչել դատավճիռը ։
Դատական հայց Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան
2007-2011 թվականներին, ավելի քան, 400 մարդ, որոնք տուժել էին ահաբեկչությունից, խմբակային մի քանի հայց են ներկայացրել Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան։ Հայցերը միավորվել են մեկ ընդհանուր անվան ներքո՝ «Տագաևան և մյուսները ընդդեմ Ռուսաստանի»։ Հայցվորները հայտարարել էին Ռուսաստանի կողմից Մարդու իրավունքների Եվրոպական կոնվենցիայի մի քանի դրույթների խախտման մասին, հատկապես 2-րդ հոդվածի («Կյանքի իրավունք») ։ 2015 թվականի հունիսին՝ նախնական լսումների ժամանակ, ՄԻԵԴ-ը հայցերի մի մասը ճանաչել է որպես ընդունելի ։
2017 թվականի ապրիլի 13-ին ՄԻԵԴ-ը արձակել է դատավճիռը։ Դատավորները հանգել են հետևյալ եզրակացության.
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը պարտավորեցրել է Ռուսաստանին, որպես բարոյական փոխհատուցում, հայցվորներին վճարել ընդհանուր առմամբ 2 955 000 եվրո։ Եվս 88 000 եվրո նախատեսվում էր վճարել նրանց ներկայացուցիչներին։ Փոխհատուցման չափի որոշման ժամանակ դատարանը հաշվի է առել նաև այն հանգամանքը, որ իշխանությունները նախկինում ֆինանսական աջակցություն էին տրամադրել տուժածներին ։ Ռուսաստանի արդարադատության նախարարությունը ՄԻԵԴ-ի որոշումը անվանել է «անհիմն», իսկ իրավապահ մարմինների կողմից ծանր զենքի կիրառման դատարանի վկայությունը՝ «առավել քան անհիմն», այն դեպքում, երբ դպրոցի շենքում գտնվում էին կենդանի պատանդներ ։ ՌԴ արդարադատության նախարարությունը հայտարարել է, որ բողոքարկելու է որոշումը։
Բողոքարկման մեջ Արդարադատության նախարարությունը ուշադրություն է դարձրել Եվրոպայի Խորհրդի անդամ մյուս պետություններում ահաբեկչական այլ հարձակումների վերաբերյալ ՄԻԵԴ-ի կողմից ընդունված դատավճիռներին։ Ռուսական իշխանությունների կարծիքով, այդպիսի մոտեցումը ցույց է տալիս այն մասին, որ ՄԻԵԴ-ի կողմից Ռուսաստանի նկատմամբ վարվում է երկակի քաղաքականություն՝ հակաահաբեկչական գործողության ժամանակ հատուկ ջոկատայիննների կողմից գործողության պլանավորման, վերահսկողության և ուժի կիրառման հարցի շրջանակներում։ Արդարադատության նախարարությունը իր բողոքարկման հիմքում դնում էր ՄԻԵԴ-ի կողմից ահաբեկչական այլ գործողությունների վերաբերյալ ընդունված որոշումների համեմատական վերլուծությունը։ Սույն վերլուծության արդյունքում ռուսական իշխանությունները ՄԻԵԴ-ին են ներկայացրել մի շարք հակասություններ, որոնց թվին են դասվում նաև ռուսական հատուկ ուժերին ներկայացվող մեղադրանքները։ Հիմնական մեղադրանքը կապված էր այն հանգամանքի հետ, որ հատուկ ջոկատայիններին մեղադրում էին, որ նրանք չեն ճշտել, թե արդյոք դպրոցում կան պատանդներ, մինչև ահաբեկիչների դեմ ծանր զենքի կիրառումը։ Միջնորդության մեջ մերժվում էր նաև ՄԻԵԴ-ի կողմից հրապարակված առաջին եզրակացության այն հատվածը, որտեղ նշվում էր, որ Ռուսաստանի ազգային օրենսդրության մեջ պետք է ամրագրված լինի նմանատիպ փրկարարական և հակաահաբեկչական գործողությունների մանրակրկիտ նկարագրությունը և բովանդակությունը՝ թույլատրելի մեթոդների և զենքերի տեսակների մատնանշմամբ, որոնք պետք է կիրառվեն նմանատիպ ցանկացած դեպքի ժամանակ։ Արդարադատության նախարարությունը ուշադրությունը հրավիրել է այն հանգամանքի վրա, որ այդպիսի եզրակացությունները վկայում են այն մասին, որ դատական մարմինները լավ տեղյակ չեն ժամանակակից աշխարհում եվրոպական երկրների կողմից ահաբեկչական սպառնալիքներին հակազդելու և հակաահաբեկչական գործողությունների իրականացմանը և կոչ է արել ՄԻԵԴ-ին վերանայել «Տագաևան և մյուսները ընդդեմ Ռուսաստանի» դատական գործով կայացված դատավճիռը ։
2017 թվականի սեպտեմբերի 19-ին ՄԻԵԴ-ի բարձր պալատը հրաժարվել է վերանայել դատարանի կայացրած վճիռը և ուժի մեջ է թողել դատավճիռը ։
ՌԴ Դաշնային ժողովի խորհրդարանական կոմիտեի զեկույց
2004 թվականի սեպտեմբերի 22-ին հետաքննությանն է միացել Բեսլանի ահաբեկչության պատճառների և հանգամանքների ուսումնասիրման խորհրդարանական կոմիտեն, որը ղեկավարում էր ՌԴ դաշնային ժողովի ղեկավար Ալեքսանդր Տորշինը։ Կոմիտեի աշխատանքները շարունակվել են մինչև 2006 թվականի դեկտեմբերի 22-ը, երբ հրապարակվել է զեկույցի վերջնական տարբերակը ։ Վերջնական զեկույցի մոտ 25 %-ը վերաբերում է սեպտեմբերի 1-3-ը տեղի ունեցած իրադարձությունների ժամանակագրական հերթականությանը, այն դեպքում, երբ մնացած մասը նվիրված է ահաբեկչության սկզբում և վերջում օպերատիվ շտաբի, ՆԳՆ-ի, զինվորականների, ԱԻՆ-ի և դատախազության գործունեությանը։ Կոմիտեի կարծիքով`
Տորշինի զեկույցը ենթարկվել է խիստ քննադատության։ Ահաբեկչության բազմաթիվ տուժածներ նշել են, որ Տորշինի կոմիտեն չի կարողացել հաջողությամբ կատարել իր առջև դրած խնդիրները։ Կոմիտեն լիարժեք զեկույցի փոխարեն ներկայացրել է շրջահոսելի ձևակերպումներով տեքստ և չի նշել այն պաշտոնյաների անվանումները, որոնց բացթողումների պատճառով ահաբեկչության իրականացումը հաջողվել է ։ «Правда Беслана» կայքը ներկայացրել է մի հոդված, որտեղ նշված էր, որ Տորշինի զեկույցի որոշ մասեր բառացիորեն արտատպված են օպերատիվ շտաբի գործողությունների հետաքննության նյութերից ։
Սավելյովի զեկույց
ՌԴ Պետական դումայի պատգամավոր և տեխնիկական գիտությունների դոկտոր Յուրի Սավելյովը, որն անդամակցում էր ահաբեկչության հանգամանքների հետաքննության խորհրդարանական կոմիտեին, չէր համաձայնվում կոմիտեի անդամների տեսակետի հետ։ Սավելյովը կազմել է իր սեփական զեկույցը, որն անվանել է «Բեսլան․ պատանդների ճշմարտությունը», համաձայն որի դեպքերը զարգացել են հետևյալ կերպ․
Հարձակմանը մասնակցել են 56-78 գրոհայիններ՝ ամենաքիչը չորս ավտոմեքենաներով ։ Երրորդ օրը դպրոցի հարևան բնակելի շենքի տանիքից սպորտդահլիճի ձեղնահարկի ուղղությամբ ջերմապայթուցիկ նռնակ է նետվել ։ Պայթյունի արդյունքում ձեղնահարկում հրդեհ է առաջացել, որը հետագայում տարածվել է սպորտդահլիճում ։ Դահլիճի ուղղությամբ առաջին կրակոցից 22 վայրկյան անց հնչել է երկրորդ կրակոցը, որն առաջացել էր բեկորաֆուգասային նռնակի պայթյունից ։ Սպորտդահլիճում գտնվող պատանդների որոշակի մասը զոհվել է երկու պայթյունների ժամանակ, որից հետո հատուկ ջոկատայինները սկսել են գրոհը։ Գրոհի ժամանակ դպրոցի ուղղությամբ կրակ է բացվել հրանետներից, նռնականետներից և տանկից ։ Զեկույցում նաև նշված է, որ հրդեհի մարումը սկսվել է միայն երկու ժամ անց և, որ, շատ գրոհայիններ կարողացել են հեռանալ ։
Սավելյովի «հատուկ կարծիքը» հրապարակվել է «Պրավդա Բեսլանա» շարժման կայք էջում իսկ զեկույցի կրճատ տարբերակը «Նովայա գազետա» շաբաթաթերթում ։ Զեկույցը քննադատության է արժանացել մի շարք վերլուծաբանների կողմից։ Այսպես, «Իզվեստիա» թերթի վերլուծաբանները եկել են այն եզրակացության, որ զեկույցը որևէ աղերս չունի գործի իրական փաստերի հետ՝ նշելով, որ փաստերը խեղաթյուրվել են և անտեսվել են այնպիսի փաստեր, որոնք ակնհայտ են և ապացուցված ։ «Дни.ру» էլեկտրոնային պարբերականը քննադատել է Սավելյովի կողմից ահաբեկիչների հաշվարկման մեթոդը ։ Պարբերականի պնդմամբ, շեհիդուհիների ինքնության ճշտման ժամանակ, պատգամավորը հիմք է համարել երեք վկաների վկայությունները, որոնք նշել են չորս շեհիդուհիների մասին և հաշվի չի առել 72 վկաների վկայությունները, որոնք նշել էին, որ խմբում եղել են միայն երկու շեհիդուհիներ ։
Սավելյովի զեկույցի փաստերը ճշտելու համար, ՌԴ Գլխավոր դատախազությունը նշանակել է դատաքրեական փորձաքննություն, որն իրականացնողների կազմում եղել են Դմիտրի Կարբիշևի անվան ազգային հետազոտական ինստիտուտի և «Բազալտ» գիտաարտադրական ձեռնարկության առաջատար մասնագետները ։ Փորձագետները Սավելյովի զեկույցը ճանաչել են որպես անհիմն։ Մասնավորապես, ժխտվել են սպորտդահլիճում տեղի ունեցած պայթյունների վերաբերյալ Սավելյովի փաստարկները։ Փորձաքննության համաձայն, առաջին պայթյունը չէր կարող լինել նռնականետի կրակի արդյունք, քանի որ ձեղնահարկում ջերմապայթուցիկ նռնակի գործելու դեպքում, կառաջանար ուժեղ պայթյուն, որի արդյունքում ամբողջությամբ կավերվեին կղմինդրե տանիքի երկու շերտերը։ Սակայն ֆոտոլրագրող Դմիտրի Բելյակովի կատարած լուսանկարներից պարզ է դառնում, որ պայթյունից հետո տանիքի հարավային հատվածը չի վնասվել ։ Բացի դրանից, փորձագետները վերլուծել են Բեսլանից ուղիղ հեռարձակված եթերի ձայնի և պատկերի տեսաձայնագրությունը, որը 2004 թվականի սեպտեմբերի 3-ին իրականացրել է ՆՏՎ հեռուստաընկերությունը։ Հեռարձակումը իրականացվել է առաջին պայթյունների ժամանակ։ Այդ տեսագրության վերլուծության արդյունքում՝ փորձագետները հանգել են այն եզրակացության, որ «սպորտդահլիճում տեղի ունեցած առաջին պայթյունները չեն հանդիսանում նռնականետի (հրանետի) կրակոցի արդյունք» ։ Սավելյովի զեկույցի վիճելի փաստերից մեկն էլ այն էր, որ ժամը 14:50-ից մինչև 15:05-ն ընկած ժամանակահատվածում սպորտդահլիճի մասնաշենքի տանիքին նետվել է ТБГ-7В տիպի նռնակ, որն արձակվել է Մի-24 տիպի ուղղաթիռից ։ Հետագայում իրականացված փորձաքննությունը ցույց տվեց, որ այդ վարկածը անհնարին է ։ Ավելի ուշ Սավելյովը տված հարցազրույցներից մեկի ժամանակ հայտարարել է, որ նռնակը կարող էր արձակվել ուղղաթիռից, քանի որ վայրը, որտեղ ոչնչացվել էր ահաբեկիչների դիպուկահարը, արկակոծվում էր միայն դիմացի № 37 հնգահարկ բնակելի շենքից, հետևաբար, եթե անգամ նռնակ արձակվեր, ապա նռնակը կկպչեր տանիքին և անդրադարձ կլիներ ։ Հետագայում Սավելյովը բացառել է ուղղաթիռից արձակված նռնակի վարկածը՝ վերադառնալով այն տեսակետին, որ այն արձակվել է № 37 բնակելի շենքի տանիքից, որտեղ գտնվել էին ՌՊՕ-Ա հրանետի բեռնարկղեր ։
Հյուսիսային Օսիայի խորհրդարանական կոմիտեի զեկույց
2004 թվականի սեպտեմբերի 10-ին Հյուսիսային Օսիայի խորհրդարանի նիստի ժամանակ Ստանիսլավ Քեսաևի գլխավորությամբ ստեղծվել է խորհրդարանական հանձնաժողով, որի նպատակը ահաբեկչության հանգամանքների և պատճառների ուսումնասիրությունն էր։ Ուսումնասիրելով տուժածների և ականատեսների ցուցմունքները, ռուսական և արտասահմանյան ԶԼՄ-ների հաղորդագրությունները, վիդեո, աուդիո և ֆոտոնյութերը, հարցաքննելով նաև ուժային կառույցների ներկայացուցիչներին՝ 2005 թվականի նոյեմբերի 29-ին հանձնաժողովը Խորհրդարանի աշնանային նստաշրջանին զեկույց է ներկայացրել ։ Հանձնաժողովի կողմից ներկայացված զեկույցը, որը բաղկացած էր 35-40 էջերից, հաստատել է Տորշինի զեկույցի եզրակացությունները, սակայն էականորեն տարբերվել է դրանից, այն դեպքում, երբ որոշ հարցերում համապատասխանել է Սավելյովի «Հատուկ կարծիքին»։ Մասնավորապես, զեկույցում առաջ էին քաշվում հետևյալ փաստարկները.
Զեյույցը բացասական արձագանք է ստացել «Բեսլանի մայրեր» կազմակերպության ներկայացուցիչների կողմից։ Կազմակերպության ակտիվիստ Էլլա Կեսաևան հարցազրույցի ժամանակ հայտարարել է, որ հանձնաժողովի անդամ պատգամավորները ահաբեկչության հանգամանքների վերաբերյալ որևէ նոր բան չեն հաղորդել և չեն բացահայտել ԱԴԾ ղեկավարի տեղակալների գործունեության էությունը։ Զեկույցի նկատմամբ իրենց դժգոհությունն են արտահայտել նաև Հյուսիսային Օսիայի խորհրդարանի պատգամավորները՝ հայտարարելով, որ Բեսլանի ողբերգությունը պահանջում է ավելի լայն և ավելի խորը հետաքննություն ։ Դաշնային հանձնաժողովի ղեկավար Ալեքսանդր Տորշինը հայտարարել է, որ չնայած մեծածավալ աշխատանքներին, որն իրականացրել էր հյուսիսօսական հանձնաժողովը, զեկույցը ավելի շատ հարցեր առաջ քաշեց, քան տվեց պատասխաններ ։
Լուսաբանումը ԶԼՄ-ներում
Որոշ լրագրողներ չեն հասել Բեսլան։ Այսպես, Աննա Պոլիտկովսկայան թունավորման արդյունքում հոսպիտալացվել է, որն առաջացել էր, իր խոսքերով, «չպարզված թունավոր նյութի» արդյունքում, որը պարունակող դեղահաբը, իբր, ԱԴԾ աշխատակիցները իր սննդի մեջ են գցել ինքնաթիռում ։ Անդրեյ Բաբիցկին ձերբակալվել է Վնուկովո օդանավակայանում՝ ՌԴ ՆԳՆ Մոսկվա քաղաքի գլխավոր վարչության աշխատակիցներին վիրավորելու համար ։ Լրագրողի խոսքերով՝ օդանավակայանի աշխատակիցները, անվտանգության ծառայության ղեկավարի հրամանով, վեճ են առաջացրել, իսկ այն տեղեկատվությունը, թե իբր ինքը ոչ սթափ վիճակում ծեծկռտուք է սկսել, կանխամտածված է տարածվել ։ Քանի որ երկու լրագրողներն էլ իրենց գործունեության ընթացքում չեչեն հրամանատարների և գաղափարախոսների մոտ մուտքի որոշակի հնարավորություն են ունեցել, առաջացել և ամրապնդվել է մի վարկած, համաձայն որի ԱԴԾ-ն չի թողել Պոլիտկովսկայային և Բաբիցկիին հասնել Բեսլան, քանի որ նրանք կարող էին զգալի ազդեցություն ունենալ բանակցությունների ընթացքի վրա ։
Ահաբեկչությունից հետո տարածված այն տեղեկությունները, թե իշխանությունները Բեսլանում խանգարել են մամուլին աշխատել և սահմանափակել են խոսքի ազատությունը, հաճախակիացել են։ Որպես օրինակ՝ առաջ էր քաշվում վրացական «Ռուսթավի 2», արաբական «Ալ Արաբիա» հեռուստաընկերությունների լրագրողների ձերբակալությունը և «Իզվեստիայի» գլխավոր խմբագիր Ռաֆ Շակիրովի հրաժարականը ։ ԵԱՀԿ զեկույցում, որը նվիրված էր Բեսլանում ԶԼՄ-ների աշխատանքին, նշվում էր, որ չնայած ՌԴ իշխանությունների կողմից խոսքի ազատության ապահովման խոստումներին՝ լրատվամիջոցների ներկայացուցիչները ենթարկվել են ֆիզիկական հարձակումների այն բանի համար, որ նրանք իբր ապատեղեկատվություն են տարածել հասարակության շրջանում։ Սա այն դեպքում, երբ կառավարությունը կարճաժամկետ ժամանակահատվածում հասարակությանը չի ներկայացրել ճգնաժամի լուծման իրական տեղեկատվություն ։ 2004 թվականի վերջին «Լրագրողներ առանց սահմաններիի» միջազգային կազմակերպությունը հրապարակել է մամուլի ազատության համաշխարհային վարկանիշը, որտեղ Ռուսաստանը 167 պետությունների շարքում զբաղեցրել էր 140-րդ հորիզոնականը  ։
Օգնություն տուժածներին
Բեսլանի ահաբեկչությունն ամբողջ աշխարհում սուր քննադատության է արժանացել, որի արդյունքում էլ սեպտեմբերի 3-ին Բեսլան սկսեց բերվել մեծ քանակությամբ մարդասիրական օգնություն, ինչպես ամբողջ Ռուսաստանից, այնպես էլ արտասահմանյան երկրներից ։ Սեպտեմբերի 20-ին Հյուսիսային Օսիա է բերվել ավելի քան 250 տոննա մարդասիրական օգնություն, այդ թվում՝ դեղամիջոցներ, դոնորային արյուն, հագուստեղեն, մթերային սնունդ, բժշկական սարքավորումներ ։ Բեսլանի տուժածների համար սկսեցին կազմակերպվել ֆինանսական նվիրատվություններ, որոնք առավել շատ էին ահաբեկչությանը հաջորդող օրերին։ Օրինակ՝ «Серебряный дождь» ռադիոընկերության ունկնդիրները սեպտեմբերի 7-10-ը հավաքել են ավելի քան մեկ միլիոն երկու հարյուր հազար ԱՄՆ դոլար  , իսկ 2005 թվականի փետրվարի դրությամբ՝ ֆիզիկական անձանցից և բազմաթիվ ֆոնդերից ստացված ֆինանսական օգնությունը գերազանցել է 33 միլիոն դոլարը ։
Չնայած ֆինանսական և նյութական օգնությանը՝ դրանց բաշխումը հաճախ ուղեկցվել է կոնֆլիկտներով և սկանդալներով։ Մթերքի, հագուստեղենի և սարքավորումների մի մասը անհայտացել է պահեստներից։ Տնտեսական հանցագործությունների դեմ պայքարի բաժնի, հասարակական հանձնաժողովների և լրագրողների անփութության և անհետևողականության պատճառով առկա հումանիտար օգնության մի մասը այդպես էլ չի հասել իր հասցեատերերին ։ Համաձայն կառավարության որոշման՝ ահաբեկչության արդյունքում զոհվածների ընտանիքներին հատկացվել են 100.000 ռուբլի զոհերի համար, ևս 18.000 ռուբլի՝ նրանց թաղումը կազմակերպելու համար ։ Ահաբեկչության արդյունքում ծանր և միջին ծանրության վիրավորումներ ստացած քաղաքացիներին տրամադրվել է 50.000 ռուբլի գումար ։ Փոխհատուցման ստացումը երկարում էր անհրաժեշտ փաստաթղթերի հավաքման պատճառով, որը ցույց էր տալիս զոհվածների հետ արյունակցական կապը և արդյոք անձը մահացել կամ վիրավորում էր ստացել ահաբեկչական գործողության արդյունքում ։ Սրա հետ կապված շատերը, որոնք ցանկանում էին թեթևացնել տուժածների վիշտը, ժամանում էին Բեսլան և անձամբ տրամադրում գումար կամ նյութական այլ միջոցներ տուժածներին ։
2006 թվականին Ալագիրի Բոգոյավլենսկ Ալանսկի կանանց մենաստանի մոտ ահաբեկչությունից տուժածների համար բացվել է վերակենդանացման կենտրոն ։ 2011 թվականին դաշնային բյուջեից հատկացվել է 27 միլիոն ռուբլի՝ տուժածների ընտանիքների սոցիալական օգնության կենտրոնի կառուցումը ավարտելու համար ։
Հակասություններ և դավադրության տեսություններ
Ինչպես մյուս խոշոր ահաբեկչությունները, այնպես էլ Բեսլանի ահաբեկչական հարձակումը չի խուսափել բազմաթիվ ասեկոսեներից և դավադրությունների տեսություններից։ Ասեկոսեների մեծ մասը հայտնվել են մամուլում և բերնեբերան փոխանցվել տեղացիների կողմից, որի արդյունքում բազմաթիվ տեսություններ ստացել են լայն ճանաչում և շարունակվում են մինչ օրս քննարկվել։ Դրանց թվին են դասվում մամուլում հրապարակված պատանդների թիվը, առաջին պայթյունների պատճառները, հրդեհի առաջացման պատճառները և հանգամանքները, ահաբեկիչների քանակը և նրանցից որոշների հնարավոր փախուստը, գրոհի ժամանակ դպրոցի ուղղությամբ տանկերի և հրանետների կիրառման հանգամանքները և այլ վիճելի հարցեր։
Ահաբեկչության վայր
Չնայած դպրոցի շենքի հետագա ճակատագրի վերաբերյալ բազմաթիվ բանավեճերին՝ կողմերը երկար ժամանակ չէին կարողանում փոխհամաձայնության (կոնսենսուսի) գալ։ Առաջարկվում էր դպրոցի տարածքում տեղադրել զոհերի հիշատակը հավերժացնող հուշակոթող և կառուցել ուղղափառ եկեղեցի ։ Եկեղեցու գաղափարը, մասնավորապես, մերժվել է, քանի որ զոհերի մեծ մասը եղել են այլ կրոնների հետևորդներ։ Դպրոցի հին շենքի քանդմանը դեմ են եղել «Բեսլանի մայրեր» կազմակերպության ներկայացուցիչները։ 2006 թվականին մրցույթը հաղթել է ճարտարապետ Բորիս Ուլկինի նախագիծը, որով առաջարկվում էր պահպանել սպորտդահլիճը՝ թափանցիկ վահանակի տակ, սակայն 2007 թվականին ճարտարապետի մահվան պատճառով պայմանագիրը չեղարկվել է և մնացել անավարտ։
2011 թվականի մայիսի վերջին սկսվել են դպրոցի շենքի առանձին կառույցների ապամոնտաժման աշխատանքները։ Զուգահեռ սկսվել է ահաբեկչության զոհերի հիշատակի համալիրի կառուցումը ։ Նախագծի մշակումը հանձնարարվել է «Դոկտոր Կրեկելեր» (Գերմանիա) ընկերությանը, որը ԵՄ անդամ երկրների տարածքներում ուներ պատմական կառույցների վերականգնման փորձ։ Սպորտդահլիճի շուրջը կանգնեցվել է ոսկե հիմնակմախք, որը խորհրդանշել է որպես հիշատակի պսակ։ Հիմնակմախքը պատրաստված է բետոնե 106 սյուներից, որոնք ունեն 11 մետր բարձրություն։ Սյուներն արտաքին մասից ունեն երկաթե ճեղքվածքներ՝ միացված թիթեղի ծակոտման շերտերից ։ Հուշարձանը բացվել է 2011 թվականին, որից հետո սկսվել են դպրոցի մնացած հատվածների պահպանմանն ուղղված աշխատանքները։ Աշխատանքների ընթացքում հարավային կողաշենքը, որը մեծապես տուժել էր 2004 թվականի սեպտեմբերի 3-ին տեղի ունեցած փլուզման ժամանակ, ապամոնտաժվել է ։
Մինչև աշխատանքների սկիզբը սպորտդահլիճը եղել է միակ վայրը, որը մասամբ վերակառուցվել էր ահաբեկչությունից հետո։ Սպորտդահլիճի տանիքը ծածկվել է պլաստիկ գմբեթով, իսկ պատերը ամրացվել են պողպատե մարդակներով ։ Սրահի կենտրոնում տեղադրվել է ուղղափառ փայտե խաչ, իսկ պատերին փակցվել են զոհվածների նկարները ։ Խաչի շուրջը և պատերի մոտ դրվում են ծաղիկներ և մանկական խաղալիքներ, ինչպես նաև եկեղեցական մոմեր և ջրով լի բաց շշեր ։
Դպրոցի պատերին գրաֆիտիներ են արվել՝ ի հիշատակ ահաբեկչության զոհերին ։ Գրվածքների մի մասը իր շնորհակալությունն է հայտնում հատուկ ջոկատայինների մարտիկներին և ցավակցում տուժածների հարազատներին։ Բացի այդ, բազմաթիվ վիրավորանքներ են գրված ահաբեկիչների և դպրոցի տնօրեն Լիդիա Ցալիևայի հասցեին ։ Չնայած այն հանգամանքին, որ Ցալիևան երեք օր մյուս պատանդների հետ միասին մնացել է սպորտդահլիճում, որոշ բեսլանցիներ մեղադրել են նրան՝ ահաբեկիչների հետ համագործակցելու համար ։
Նոր դպրոցների կառուցում
Դպրոցի նոր շենքը, որին չի տրվել համար, կառուցվել է 2005 թվականին։ «Թիվ 1 միջնակարգ դպրոց» ուսումնական հաստատությունը ներկայումս պաշտոնապես կրում է Բեսլանի պետական ուսումնական հաստատություն անվանումը։ Դպրոցը կառուցվել է նախկին գիշերօթիկ դպրոցի տեղում, որը գտնվել է դպրոցի հին շենքի դիմաց ։ Նոր մասնաշենքը, որն էականորեն տարբերվում է իր կառուցման պլանով և կատարելագործված սարքավորումներով, Բեսլանի բնակիչների մոտ հակասական ռեակցիա է առաջացրել, քանի որ մոտ է գտնվում դպրոցի նախկին շենքին և հոգեբանական սթրես է առաջացնում ահաբեկչության արդյունքում ողջ մնացած նախկին դպրոցականների մոտ ։ Քաղաքային իշխանությունները ցանկացել էին դպրոցին տալ նոր համար (№ 9), սակայն դպրոցի աշխատակիցները և աշակերտները, հատկապես նրանք, որոնք եղել են պատանդների թվում, կտրականապես դեմ են արտահայտվել ։
Բացի այդ, 2010 թվականին Բեսլանում բացվել է նոր գիշերօթիկ դպրոց, որը կառուցվել է Նորվեգիայի և Հունաստանի ֆինանսավորմամբ։ Գիշերօթիկ դպրոցն անվանվել է ի պատիվ Իվան Կանիդիի ։ Գտնվելով պատանդների շարքում՝ ֆիզկուլտուրայի 74-ամյա ուսուցիչ Կանիդին մի քանի անգամ վտանգել է կյանքը՝ ահաբեկիչներից մանկահասական երեխաների համար պահանջելով ջուր։ Բացի այդ, նա փորձել է մեղմել պատանդների տառապանքը։ Սեպտեմբերի 3-ին Իվան Կանիդին սպանվել է։ Պայթյուններից հետո սպորտդահլիճում սկսվել է խուճապ և խառնաշփոթ իրավիճակ, որի ժամանակ Կանիդին փորձել է ահաբեկչից խլել ինքնաձիգը, սակայն զոհվել է ։
Հուշարձաններ
2005 թվականի սեպտեմբերի 3-ին Բեսլանի «Հրեշտակների քաղաք» մեմորիալ գերեզմանատանը, որտեղ թաղվել էին ահաբեկչական հարձակման զոհերը, տեղի է ունեցել «Սգո ծառ» հուշարձանի բացման հանդիսավոր արարողությունը ։ Բրոնզե կոմպոզիցիան, որը ստեղծել են քանդակագործներ Ալան Կորնաևը և Զաուրբեկ Ձանագովը, իրենից ներկայացնում է ծառի բույն, որի վրա քանդակված են կանացի չորս կերպարներ։ Ծառի սաղարթավոր մասը ձևավորվում է կանանց ձեռքերի միջոցով, որոնք պահում են հրեշտակներին՝ խորհրդանշելով մահացած երեխաներին։ Հուշարձանից մի փոքր այն կողմ գտնվում է «Ալֆա» և «Վիմպելա» ջոկատների զոհված հատուկ ջոկատայիններին նվիրված հուշարձանը։ Հուշարձանը ունի զինվորական թիկնոցի տեսք, որի վրա տեղադրված են սաղավարտ և զրահաբաճկոն՝ ծածկելով մանկական խաղալիքները և գրքերը ։ 2012 թվականի մայիսին Բեսլանի քաղաքային իշխանությունների որոշմամբ Կոմինտերնի փողոցի մի մասը, որտեղ տեղակայված է եղել թիվ 1 դպրոցի շենքը, վերանվանվել է «Հատուկ նշանակության կենտրոնի հերոսների փողոցի» ։ Վերանվանման մասին որոշումը ընդունվել է հանրային լսումների ընթացքում, որին մասնակցում էին ինչպես ահաբեկչությունից տուժածները, այնպես էլ հասարակական կազմակերպությունները ։ Այդուհանդերձ, անվանափոխությունը դժգոհություններ է առաջացրել որոշ քաղաքացիների շրջանում, որոնք կարծում են, որ ԱԴԾ հատուկ նշանակության կենտրոնի կողմից իրականացված հակաահաբեկչական օպերացիան պատճառ հանդիսացավ պատանդների մահվան համար։ Լսումների արդյունքում նույն տարվա սեպտեմբերին փողոցի անվանումից հանվել է «հատուկ նշանակության կենտրոն» կամ ՀՆԿ տառակապակցությունը ։
Ահաբեկչությունը զանգվածային մշակույթում
Բեսլանի ողբերգությունը իր արտացոլումն է գտել զանգվածային մշակույթում։ Վերաբերմունքը պատանդներին, հատուկ ջոկատայիններին և ահաբեկիչներին իրենց երգերում արտահայտել են Իոսիֆ Կոբզոնը («Так не бывает» երգ), Նատալյա Վլասովան («Беслан»), «Ալիսա» խումբը («Звери») և ռուս այլ երգիչներ։ Բեսլանի իրադարձությունները դարձել են նաև արտասահմանյան երաժիշտների ստեղծագործությունների թեմա։ «After Forever» խումբը գրել է «Living Shields» (Կենդանի վահաններ) երգը, «Tactical Sekt»-ը՝ «Beslan» ստեղծագործությունը, իսկ իտալացի կոմպոզիտոր Ջովաննի Ալլևին սիմֆոնիկ նվագախմբի համար ստեղծել է պիես՝ «Foglie di Beslan» անվամբ։
Չհաշված զանգվածային լրատվամիջոցներում հրապարակված հետաքննական բազմաթիվ նյութերի, այնպիսին, ինչպիսիք Der Spiegel-ն է, գոյություն ունեն տասնյակ գրքեր, որոնք անդրադառնում են Բեսլանի ահաբեկչությանը։ Որոշները նվիրված են պատանդների հուշերին (ինչպես օրինակ, Մուրատ Կաբոևի «Լալիս էր անձրևը սառը կաթիլներով»), մյուսները վերլուծում են անցած իրադարձությունները (օրինակ՝ Ալեքսանդր Բուրակով «Սպանդանոց Բեսլանում. առասպելներ և փաստեր») կամ էլ մեկնաբանում են Բեսլանի ողբերգության հետ կապված թեմաներ (օրինակ՝ Սերգեյ Գորյայինով «Ահաբեկչության փողեր։ Ո՞վ է վճարել Բեսլանի փողերը»)։
Ահաբեկչության մասին նկարահանվել են ավելի քան 20 փաստավավերագրական ֆիլմեր, որոնք նվիրված են եղել պատանդների և փրկարարական օպերացիայի մասնակիցների զոհերի հիշատակին։ 2016 թվականի սեպտեմբերի դրությամբ՝ Բեսլանի ահաբեկչական հարձակման վերաբերյալ որևէ գեղարվեստական ֆիլմ չի նկարահանվել, չնայած գեղարվեստական ֆիլմերի նկարահանման վերաբերյալ նորությունները բազմիցս հայտնվել են մամուլում։ Այսպես, 2006 թվականին հայտարարվել է, որ հոլիվուդյան ընկերություններից մեկը գնել է ամերիկացի լրագրող Քրիստոֆեր Չիվերսի «Դպրոց» հոդվածի էկրանավորման իրավունքը, իսկ 2010 թվականին հայտարարվել է, որ բրիտանական ընկերություններից մեկը պատրաստվում է նկարահանել «Բեսլան» ֆիլմը։ 2011 թվականին հայտարարվել է նախատեսվող «Հոր աղջիկը» ռուսական ֆիլմի նկարահանումների սկսման մասին, որի գործողությունները հիմնված են 2004 թվականի սեպտեմբերին տեղի ունեցած իրադարձությունների վրա   ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ահաբեկչական գործողություններ Ռուսաստանում Կատեգորիա:Բեսլանի ահաբեկչական հարձակում Կատեգորիա:Ռուսաստանի դպրոցներ
Ինֆորմացիոն ՌՆԹ
Ինֆորմացիոն ՌՆԹ (նաև՝ տեղեկատվական ՌՆԹ, երբեմն՝ մատրիցային ՌՆԹ, կրճատ՝ ի-ՌՆԹ, իՌՆԹ, մ-ՌՆԹ, մՌՆԹ), ռիբոնուկլեինաթթուների (ՌՆԹ) խոշոր ընտանիք։ Հիմնական ֆունկցիան գենետիկական տեղեկատվության տեղափոխումն է ԴՆԹ-ից ռիբոսոմ, որտեղ նրանք «որոշում են» սպիտակուցների ամինաթթվային կազմը։
Տրանսկրիպցիայի ընթացքում ՌՆԹ-պոլիմերազի կողմից սինթեզված ի-ՌՆԹ-ն դեռևս իր վերջնական տեսքով չէ, այդ պատճառով կոչվում է նախաինֆորմացիոն ՌՆԹ։ Միայն պրոցեսինգից հետո է այն պատրաստ դառնում սպիտակուցների սինթեզին. այս դեպքում այն արդեն կոչվում է հասուն ի-ՌՆԹ։ Պրոցեսինգը ներառում է՝ սպլայսինգը, կեպի ավելացումը, պոլիադենիլացումը։
Ինչպես ԴՆԹ-ում, այստեղ ևս ժառանգական ինֆորմացիան արտահայտվում է նուկլեոտիդային հաջորդականությունների՝ կոդոնների տեսքով։ Յուրաքանչյուր կոդոն, բացի ստոպ կոդոններից, կոդավորում է մեկ, որոշակի ամինաթթու։ Ստոպ կոդոնները միայն ազդարարում են սպիտակուցի սինթեզի ավարտը։ Սպիտակուցի սինթեզի համար անհրաժեշտ է նաև 2 այլ տեսակի ՌՆԹ-ներ՝ փոխադրող ՌՆԹ, որը ռիբոսոմ է տեղափոխում համապատասխան ամինաթթուն և ռիբոսոմային ՌՆԹ-ն, որը կազմում է ռիբոսոմի գրեթե կեսը։
Սովորաբար ի-ՌՆԹ-ի երկարությունը տատանվում է մի քանի հարյուր կամ մի քանի հազար նուկլեոտիդների սահմանում։ Ամենաերկար ի-ՌՆԹ-ները բացահայտված են ԴՆԹ պարունակող վիրուսներում։ Սակայն պետք է հիշել, որ նրանց դեպքում մեկ ի-ՌՆԹ-ն կոդավորում է այդ վիրուսների ողջ գենոմը։
Տարբեր ի-ՌՆԹ-ներ ունեն կայունության (կյանքի տևողություն)։ Բակտերիաների բջիջներում ի-ՌՆԹ-ն կարող է գոյություն ունենալ մի քանի վայրկյանից մինչ մեկ ժամ, իսկ կաթնասունների դեպքում՝ մի քանի րոպեից մինչև մի քանի օր։ Որքան մեծ է ի-ՌՆԹ-ի կայունությունը, այնքան ավելի շատ նրա կողմից կոդավորվող սպիտակուց կսինթեզվի։ Ի-ՌՆԹ-ի կյանքի կարճատևությունը պայմանավորված է բջիջների՝ միջավայրի պայմաններից կախված սպիտակուցների սինթեզի ծավալը փոփոխելու ցանկությամբ։ Ի-ՌՆԹ-ի քայքայումը տեղի է ունենում ռիբոնուկլեազների օգնությամբ։
Ի-ՌՆԹ-ների գոյության մասին տեսական առաջին պատկերացումները տվել են Ժակ Մոնոն և Ֆրանսուա Յակոբը, իսկ նրանց գոյությունը փորձնականորեն հաստատվել է 1961 թվականին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ՌՆԹ Կատեգորիա:Սպիտակուցի կենսասինթեզ
Տիմո Վերներ
Տիմո Վերներ (գերմ.` Timo Werner, ), գերմանացի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ։ Ներկայումս հանդես է գալիս ՌԲ Լայպցիգի և Գերմանիայի ազգային հավաքականի կազմում։ Խաղում է հարձակվողի դիրքում ։
Շտուտգարտ
Պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստի կարիերան Վերները սկսել է Շտուտգարտում։ Իր դեբյուտը նշել է 2013 թվականի օգոստոսի 1-ին 2013-2014 Եվրոպայի Լիգայի որակավորման փուլի Բոտևի դեմ խաղում՝ դառնալով Շտուտգարտի ամենաերիտասարդ ֆուտբոլիստը ով մասնակցել է պաշտոնական խաղի ։ Այդ ժամանակ նա 17 տարեկան, 4 ամսական և 25 օրական էր։
2013 թվականի օգոստոսի 17-ին Վերները իր առաջին հանդիպումը անցկացրեց Բունդեսլիգայում՝ դաշտ դուրս գալով Բայեր Լևերկուզենի դեմ խաղում ։ Սեպտեմբերի 22-ին նա խփեց իր առաջին գոլը Շտուտգարտի կազմում Այնտրախտի դեմ խաղում ։ Նոյեմբերի 10-ին Ֆրայբուրգի դեմ խաղում Վերները դուբլ ձևակերպեց ՝ դառնալով Բունդեսլիգայի պատմության ամենաերիտասարդ ֆուտբոլիստը, ով 2 գոլ էր խփեց 1 խաղում ։
2014 թվականի մարտի 6-ին՝ իր 18-րդ տարեդարձին Վերները պրոֆեսիոնալ պայմանագիր կնքեց Շտուտգարտի հետ՝ նախատեսված մինչև 2018 թվականի հունիսը ։
ՌԲ Լայպցիգ
2016 թվականի հունիսի 11-ին Վերները 4 տարվա պայմանագիր կնքեց ՌԲ Լայպցիգի հետ։ Տրանսֆերի արժեքը մոտ 10 միլիոն եվրո էր, ինչը դարձրեց Վերներին Լայպցիգի պատմության ամենաթանկ ֆուտբոլիստը ։
2016 թվականի սեպտեմբերի 26-ին՝ 20 տարեկան, 203 օրական հասակում՝ Քյոլնի դեմ խաղից հետո Վերները դարձավ ամենաերիտասարդ ֆուտբոլիստը, որ անցկացրել է 100 խաղ Բունդեսլիգայում ։
2016-2017 մրցաշրջանում Վերները Բունդեսլիգայում խփեց 21 գոլ՝ դառնալով մրցաշրջանի ամենաշատ գոլ խփած գերմանացի ֆուտբոլիստը ։ Նրա գոլերի շնորհիվ ՌԲ Լայպցիգը զբաղեցրեց 2-րդ տեղը առաջնությունում և որակավորվեց Չեմպիոնների Լիգայի խմբային փուլ իր պատմության մեջ առաջին անգամ ։
Միջազգային կարիերա
Վերները առաջին անգամ հրավիրվեց Գերմանիայի ազգային հավաքական 2017 թվականին՝ Անգլիայի դեմ ընկերական խաղի և 2018 թվականի Աշխարհի առաջնության որակավորման փուլի Ադրբեջանի դեմ խաղի համար։
Գերմանիայի հավաքականի կազմում նա մասնակցեց 2017 թվականի ՖԻՖԱ Կոնֆեդերացիաների գավաթին։ Հունիսի 25-ին նա դուբլ ձևակերպեց գավաթի Կամերունի դեմ խաղում ։ Նաև խփեց 3-րդ գոլը կիսաեզրափակչի Մեքսիկայի դեմ 4-1 ավարտված խաղում ։ Արդյունքում Գերմանիայի հավաքականը դարձավ չեմպիոն, իսկ Վերները նվաճեց առաջնության Ոսկե խաղակոշիկը՝ 3 գոլով և 2 գոլային փոխանցմամբ ։
2018 թվականի մայիսին Վերները ընդգրկվեց Գերմանիայի՝ աշխարհի առաջնության համար վերջնական կազմում ։ Նա մասնակցեց թիմի բոլոր 3 հանդիպումներին, իսկ Գերմանիան դուրս մնաց խմբային փուլից  ։
Ակումբային վիճակագրություն
2018 թվականի հուլիսի 4-ի դրությամբ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Գերմանացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Գերմանիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Շտուտգարտի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:ՌԲ Լայպցիգի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:2018 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության մասնակիցներ Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2020-ի ֆուտբոլիստներ
Մխիթար Գրիգորյան
Մխիթար Լևոնի Գրիգորյան, հայ ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։
Ակումբային գործունեություն
Մխիթար Գրիգորյանը «Փյունիկի» սաներից է, բայց այն չդարձավ նրա հիմնական թիմը․ առաջին լիգայում նա հանդես եկավ փոխարինող ակումբների կազմում։ Ակումբում անցկացրած 4․5 մրցաշրջանի ընթացքում Գրիգորյանն անցկացրեց ընդամենը 21 խաղ՝ հասցնելով աչքի ընկնել 3 անգամ։ 2006 թվականի առաջնության երկրորդ կեսն անցկացրեց «Ուլիսում»։ Դրան հաջորդեց տեղափոխությունը երևանյան «Արարատ», իսկ 2007 թվականին՝ «Շիրակ»։ «Արարատ»-ի կազմում անցացրել է 4 խաղ, իսկ «Շիրակ»-ի կազմում առաջնության ընթացքում Գրիգորյանը ոչ մի անգամ մարզադաշտ դուրս չի եկել, թեև Հայաստանի գավաթի համար խաղացել է 2 խաղում։
Մի քանի անհաջող մրցաշրջանից հետո Գրիգորյանը տեղափոխվեց «Կիլիկիա»։ Առաջին մրցաշրջանում խաղացել է 12 խաղում, իսկ երկրորդում՝ 18։ 2011 թվականի հունվարի վերջին ակումբի ղեկավարությունը որոշեց դուրս գալ առաջնությունից և կազմացրիվ անել ակումբը ։
Նոր մրցաշրջանը Գրիգորյանը սկսեց «Արարատում»։ Եվ եթե ակումբի ղեկավարությունը մնացել էր նախկինը, ապա թիմի կազմը ամբողջովին փոխվել էր (բացառությամբ թիմի ավագ Արթուր Մինասյանի) ։ Վերագտնելով իր խաղը՝ Գրիգորյանն սկսեց ակումբին օգուտ բերել։ Ֆուտբոլիստի գործողությունները սկսեցին արժանանալ ֆուտբոլի փորձագետների ուշադրությանը ։
Ելույթների վիճակագրություն
2012 թվականի ապրիլի 7-ի տվյալներ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արարատի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Փյունիկի ֆուտբոլիստներ
Ջեյդոն Սանչո
Ջեյդոն Սանչո (Jadon Sancho, ), անգլիացի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ։ Ներկայումս հանդես է գալիս Բորուսիա Դորտմունդի և Անգլիայի ազգային հավաքականի կազմում։ Խաղում է վինգերի դիրքում ։
Վաղ կարիերա
Ֆուտբոլիստի կարիերան Սանչոն սկսել է Ուոտֆորդում 7 տարեկան հասակում  ։ 2015 թվականի մարտին՝ 14 տարեկան հասակում անգլիացին միացավ Մանչեսթեր Սիթիին նախնական 66,000 ֆունտ ստերլինգի դիմաց, որը հետագայում կարող էր հասնել 500,000-ի  ։ Սանչոն լավ խաղ էր ցուցադրում Սիթիի ակադեմիայում , և 2017 թվականի մայիսին ակումբի նախագահ Խալդուն Ալ Մուբարակը հայտարարեց, որ նա Ֆիլ Ֆոդենի և Բրահիմ Դիասի հետ կմիանա Մանչեսթեր Սիթիի հիմնական կազմին ։ 2017 թվականի հուլիսին Սանչոն բաց թողեց Մանչեսթեր Սիթիի մինչմրցաշրջանային նախապատրաստությունները՝ իր նոր պայմանագրում երաշխավորված խաղաժամանակի վերաբերյալ վեճերի պատճառով   ։ Հետագայում պարզ դարձավ, որ նա փորձում էր հեռանալ ակումբից  ։
Բորուսիա Դորտմունդ
2017-18 մրցաշրջան
2017 թվականի օգոստոսի 31-ին Սանչոն 8 միլիոն ֆունտ ստերլինգի դիմաց տեղափոխվեց Բորուսիա Դորտմունդ  ։ Նա ակումբի հետ կնքեց երկարաժամկետ պայմանագիր ՝ ստանալով 7 համար մարզաշապիկը , որը ազատվել էր Ուսման Դեմբելեի՝ Բարսելոնա տեղափոխությունից հետո  ։ Իր պրոֆեսիոնալ դեբյուտը Սանչոն նշեց 2017 թվականի հոկտեմբերի 21-ին՝ փոխարինելով Մաքսիմիլիան Ֆիլիպին Այնտրախտ Ֆրանկֆուրտի դեմ խաղում  ՝ դառնալով առաջին անգլիացի ֆուտբոլիստը, ով Բորուսիայի կազմում խաղադաշտ է դուրս եկել Բունդեսլիգայում ։
Իր առաջին հանդիպումը թիմի մեկնարկային կազմում Սանչոն անցկացրեց 2018 թվականի հունվարի 14-ին՝ Վոլֆսբուրգի դեմ խաղում ։ Հունվարին անգլիացին ճանաչվեց Բունդեսլիգայի ամսվա լավագույն նորեկ ։ Իր առաջին գոլը պրոֆեսիոնալ կարիերայում խփեց ապրիլի 21-ին՝ Բայեր Լևերկուզենի դեմ խաղում ՝ այս խաղում նաև տալով 2 գոլային փոխանցում և օգնելով Բորուսիային հաղթել 4-0 հաշվով  ։ Նա դարձավ ամենաերիտասարդ անգլիացի ֆուտբոլիստը, ով գոլի հեղինակ է դարձել Բունդեսլիգայում ։ Իր առաջին մրցաշրջանում Սանչոն անցկացրեց 12 հանդիպում՝ դառնալով 1 գոլի և 4 գոլային փոխանցման հեղինակ ։
2018-19 մրցաշրջան
Իր առաջին հանդիպումը եվրոպական առաջնություններում Սանչոն անցկացրեց 2018 թվականի սեպտեմբերի 18-ին՝ մեկնարկային կազմում խաղադաշտ դուրս գալով Չեմպիոնների Լիգայի խմբային փուլի Բրյուգգեի դեմ խաղում ։ Սեպտեմբերի 26-ին անգլիացին փոխարինեց Յակոբ Բրուն Լարսենին Նյուրնբերգի դեմ հանդիպման 74-րդ րոպեին և այս խաղում դարձավ գոլի և գոլային փոխանցման հեղինակ  ։ Սեպտեմբերի 29-ին նա 2 գոլային փոխանցում տվեց Բայեր Լևերկուզենի դեմ խաղում ։ Հոկտեմբերի 2-ին Սանչոն երկարաձգեց իր պայմանագիրը Բորուսիա Դորտմունդի հետ մինչև 2022 թվականը    ։ Իր առաջին գոլը Չեմպիոնների Լիգայում խփեց հոկտեմբերի 24-ին՝ խմբային փուլի Ատլետիկո Մադրիդի դեմ խաղում  ։ 2018 թվականի հոկտեմբերի 27-ին Սանչոն դուբլ ձևակերպեց Հերթա Բեռլինի դեմ խաղում  ՝ դառնալով 2000-ական թվականներին ծնված առաջին ֆուտբոլիստը, ով 2 գոլ է խփել Բունդեսլիգայի խաղում ։ Հոկտեմբերին անգլիացին ճանաչվեց Բունդեսլիգայի ամսվա լավագույն ֆուտբոլիստ  ։
2019 թվականի հունվարի 26-ին Սանչոն 2 գոլային փոխանցում տվեց Հանովերի դեմ խաղում ։ Փետրվարի 9-ին անգլիացին գոլի և գոլային փոխանցման հեղինակ դարձավ Հոֆենհայմի դեմ խաղում ։ Փետրվարի 24-ին՝ Բայեր Լևերկուզենի դեմ խաղում նա դարձավ գոլի և գոլային փոխանցման հեղինակ՝ օգնելով Բորուսիային հաղթել 3-2 հաշվով  ։ Մարտի 16-ին Սանչոն 2 գոլային փոխանցում տվեց Հերթա Բեռլինի դեմ խաղում ։ Ապրիլի 13-ին անգլիացին դուբլ ձևակերպեց Մայնց 05-ի դեմ խաղում  ՝ 2-1 հաշվով հաղթանակ պարգևելով իր թիմին և դառնալով Դորտմունդի պատմության ամենաերիտասարդ ֆուտբոլիստը, ով 10 գոլի հեղինակ է դարձել Բունդեսլիգայի մեկ մրցաշրջանում  ։ 2018-19 մրցաշրջանում Սանչոն անցկացրեց 43 հանդիպում բոլոր մրցաշարերում՝ դառնալով 13 գոլի և 19 գոլային փոխանցման հեղինակ ։ Նա ընդգրկվեց Բունդեսլիգայի տարվա խորհրդանշական հավաքականում և օգնեց Բորուսիային զբաղեցնել 2-րդ հորիզոնականը առաջնությունում  ։
2019-20 մրցաշրջան
2019 թվականի օգոստոսի 3-ին Սանչոն գոլի և գոլային փոխանցման հեղինակ դարձավ Գերմանիայի սուպերգավաթի Բավարիա Մյունխենի դեմ խաղում ՝ օգնելով Բորուսիային հաղթել 2-0 հաշվով ։ Օգոստոսի 17-ին նա գոլի և գոլային փոխանման հեղինակ դարձավ Աուգսբուրգի դեմ խաղում ։ Օգոստոսի 21-ին անգլիացին նոր պայմանագիր կնքեց Բորուսիա Դորտմունդի հետ, ըստ որի նրա շաբաթական աշխատավարձը կազմելու էր 190,000 ֆունտ ստերլինգ    ։ Օգոստոսի 23-ին՝ Քյոլնի դեմ խաղում Սանչոն դարձավ գոլի և գոլային փոխանցման հեղինակ, իսկ հանդիպումն ավարտվեց 3-1 հաշվով  ։ Սեպտեմբերի 14-ին նա 2 գոլային փոխանցում տվեց Բայեր Լևերկուզենի դեմ խաղում ։ Սեպտեմբերի 22-ին անգլիացին գոլ խփեց Այնտրախտ Ֆրանկֆուրտի դեմ խաղում ՝ գերազանցելով Հորստ Կյոպելի ռեկորդը և դառնալով ամենաերիտասարդ ֆուտբոլիստը, ով 16 գոլի հեղինակ է դարձել Բունդեսլիգայում  ։
2019 թվականի հոկտեմբերի 19-ին Սանչոն պատժվեց Բորուսիա Դորտմունդի կողմից միջազգային ընդմիջումից ուշ վերադառնալու համար ՝ դուրս մնալով Բորուսիա Մյոնխենգլադբախի դեմ խաղի համար կազմից  և ստիպված լինելով վճարել մեծ տուգանք  ։
Միջազգային կարիերա
Սանչոն ներկայացրել է Անգլիան տարբեր տարիքային երիտասարդական հավաքականներում ։ 2017 թվականի մայիսին նա Անգլիայի Մ17 հավաքականի կազմում մասնակցեց Եվրոպայի առաջնությանը՝ դառնալով 5 գոլի ու 5 գոլային փոխանցման հեղինակ և օգնելով իր թիմին հասնել մրցաշարի եզրափակիչ, որտեղ Անգլիան պարտվեց Իսպանիային հետխաղյա 11-մետրանոցների հարվածաշարում ։ Իր ելույթների համար Սանչոն ճանաչվեց առաջնության լավագույն ֆուտբոլիստ և ընդգրկվեց մրցաշարի խորհրդանշական հավաքականում ։ Սեպտեմբերին նա ընդգրկվեց Անգլիայի Մ17 հավաքականի՝ աշխարհի առաջնության համար վերջնական կազմում , սակայն Բորուսիան չթողեց նրան միանալ հավաքականին ։ Երկու կողմերի բանակցությունների արդյունքում Սանչոյին թույլատրվեց մասնակցել առաջնության խմբային փուլին, սակայն նրա հետագա մասնակցությունը երաշխավորված չէր ։ Խմբային փուլի խաղերում անգլիացին դարձավ 3 գոլի հեղինակ, սակայն այս խաղերից հետո նա հետ կանչվեց Բորուսիայի կողմից   ։ Անգլիայի հավաքականը շարունակեց ելույթները՝ դառնալով աշխարհի չեմպիոն ։
Ակումբային վիճակագրություն
2019 թվականի նոյեմբերի 21-ի դրությամբ
Միջազգային վիճակագրություն
2019 թվականի նոյեմբերի 21-ի դրությամբ
Ակումբային
Բորուսիա Դորտմունդ
Միջազգային
Անգլիա Մ17
Անգլիա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Անգլիացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Մանչեսթեր Սիթիի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բորուսիա Դորտմունդի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2020-ի ֆուտբոլիստներ
Բենջամին Լի Ուորֆ
Բենջամին Լի Ուորֆ, ամերիկացի լեզվաբան, հնագետ։ Հետազոտել է լեզվի և մտածողության խնդիրը, ուսումնասիրել ամերիկյան հնդկացիական և սեմական լեզուները։ Ձևակերպել է լեզվաբանական հարաբերականության հիպոթեզը (Սեպիր-Ուորֆի հիպոթեզ)։ Ուորֆն առաջինն է լեզվում սահմանազատել ակնհայտ և թաքուն քերականական կարգերը։ Ուորֆի հայացքներին անդրադարձել է Դ․ Բրուտյանը, որը Սեպիր-Ուորֆի հիպոթեզին հակադրել է լեզվաբանական լրացչության սկզբունքը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի լեզվաբաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի հնագետներ Կատեգորիա:Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ամերիկացի մարդաբաններ Կատեգորիա:Եյլի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ Կատեգորիա:Մայանիստներ
Աֆիոսեմիոն
Աֆիոսեմիոն, քաղցրահամ ձկան տեսակ։
Արտաքին տեսք
Մարմինը բարեկազմ է, ունի գլանաձև տեսք։ Ըստ կանոնի արուները շատ գեղեցիկ են։
Բազմացում
Աֆիոսեմիոնների մի քանի տեսակներ ձուն դնում են բույսերի մեջ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ձկներ Կատեգորիա:Ձկների տեսակներ
Մուշեղ Աղայան
Մուշեղ Ղազարոսի Աղայան, հայ երաժշտագետ և կոմպոզիտոր։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1939)։
Ղազարոս Աղայանի որդին։
Կենսագրություն
Սովորել է Ներսիսյան դպրոցում (Թիֆլիս), ապա աշակերտել Մակար Եկմալյանին։ 1907-1911 թթ. սովորել է Սանկտ Պետերբուրգի երաժշտական ուսումնարանում, 1925-1930 թթ.` Մոսկվայի կոնսերվատորիայում։ Աշխատել է որպես երաժիշտ-մանկավարժ, եղել է երգիչ (բարիտոն)։ Համերգներով հանդես է եկել Երևանում, Թիֆլիսում և Մոսկվայում։ 1930 թվականին տեղափոխվել է Երևան, Շարա Տալյանի հետ կազմել ու հրատարակել է Սայաթ-Նովայի (1946) և Ջիվանու (1955) երգերի նոտագրած ժողովածուները, կազմել է Կոմիտասի «Ազգագրական ժողովածու»-ի 2-րդ գիրքը (1950), խմբագրել Սպիրիդոն Մելիքյանի «Հայ ժողովրդական երգեր ու պարեղանակներ» ժողովածուի 1-ին, 2-րդ հատորները (1949, 1952), Շերամի երգերի ժողովածուն (1959)։ Գրել է երգեր, ռոմանսներ, խմբերգեր, ձայնագրել և մշակել ժողովրդական և գուսանական երգեր («Ջան յարո ջան», «Կարմիր վարդ», «Ջաղցի դռնով», «Գյուլիզարի բադի բլբուլը» և այլն)։ 1934-1939 թվականներին եղել է Հայաստանի կոմպոզիտորների միության նախագահ։ ԽՄԿԿ անդամ 1917 թվականից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Ռիչարդ Շտեռնս
Կենսագրություն
Ռիչարդ Շտեռնսը աշխատում է երեխաների, ընտանիքների ու համայնքների հետ՝ հանուն աղքատության և անարդարության հաղթահարման։
Նա Կոռնելի համալսարանում ունի բակալավրի կոչում։ Այնտեղ նա միացել է Phi Kappa Psi համայնքին և ուսումնասիրել նյարդաբժշկություն ։ Նա պրոֆեսիոնալ կարիերան սկսել է Բոստոնի Գիլլետե ընկերության հետ։ 1985 թվականին նա դարձել է «Ֆրանկլին Մինտ» կազմակերպության փոխնախագահ, այնուհետև դարձել է Լենոքս հավաքածույի նախագահ ։ 1995 թվականին այն վերանվանվել է Lenox Inc.-ի։ Այն բաժանված էր երեք բաժինների՝ ուներ 6 արտադրական օբյեկտներ, 4,000 աշխատողներ, իսկ տարեկան վաճառքից ստացվում էր 500 մլն ԱՄՆ դոլար։ Նա թողեց Լենոքսը, երբ 1998 թվականին հունիսին դարձավ Վորլդ Վիժնի նախագահ, համաշխարհային քրիստոնեական օգնության և զարգացման կազմակերպություն, որն աշխատում է մոտ 100 երկրներում։ Այն ձգտում է լուծել մարդկային աղքատության աղբյուրները, որոնք իր հերթին, խանգարում են երեխաներին լիարժեք զարգացնել նրանց մարդկային ներուժը։
Շտռենսը և նրա կինը՝ Ռենեն, ունեն հինգ երեխա և ապրում են Վաշինգտոն նահանգի՝ Բելլյու քաղաքում։
Հրատարակում
Ռիչարդ Շտռենսը գրել է «The Hole in Our Gospel» գիրքը։ Նա 2009 թվականին ճանաչվել է «Լավագույն գրքի հեղինակ» կոչմանը, իսկ գիրքը 2009 թվականի տարվա լավագույն քրիստոնեական գիրք։
Նա նաև գրում է համաշխարհային աղքատության և ՁԻԱՀ-ի վերաբերյալ, որոնք հայտնվել են ԱՄՆ-ի խոշորագույն թերթերին և ամսագրերին՝ CNN, Fox, ABC, NBC, PBS և այլն։ Շտեռնսը իր «The Hole in Our Gospel» գրքում պայքարում է Աստծուն հնազանդվելու համար։
Անավարտ
«Անավարտ». հավատքը միայն սկիզբն է։ Այն նկարագրում է, թե ինչպես պետք է գտնել կյանքի ճշմարիտ ճանապարհը։ Նա համեմատում է ամենաերջանիկ մարդկանց կյանքը, քրոնիկ աղքատության մեջ ապրող մարդկանց կյանքի հետ։
Նա գրքում գրում է. «Նա կոչ արեց իր աշակերտներին աշխարհ մտնել և փոխել այն, քարոզելով Աստծու արքայության բարի լուրը»։
Աերոմեխանիկա
Աերոմեխանիկա (աերո... + մեխանիկա), հիդրոմեխանիկայի ճյուղ, ուսումնասիրում է գազերի և նրանցում ընկղմված մարմինների շարժման ու հավասարակշռության պայմանները։
Ռիչարդ Շտեռնս
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կոռնելի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Աերոմեխանիկա
Ստորաբաժանվում է՝
Տես նաև
Կատեգորիա:Հիդրոմեխանիկա
Էլիոթ Փեյջ
Էլիոթ Փեյջ  (Elliot Page, ծնված որպես Էլեն Գրեյս Ֆիլփոթս-Փեյջ (Ellen Grace Philpotts-Page), ), կանադացի դերասան։ Փեյջի համար բեկումնային է դարձել «Ջունո» (2007) ֆիլմում իր մարմնավորած դերը, որը նրան պարգևատրել է Օսկարի, BAFTA-ի, Ոսկե գլոբուսի և ԱՄՆ-ի կինոդերասանների գիլդիայի մրցանակներով։
Վաղ կյանք
Փեյջը ծնվել և մեծացել է Կանադայի Նոր Շոտլանդիա նահանգի Գալիֆաքս քաղաքում, ուսուցչուհի Մարթա Ֆիլպոտսի և գրաֆիկական դիզայներ Դեննիս Փեյջի ընտանիքում ։ Մինչև տասներորդ դասարանը սովորել է հալիֆաքսի դպրոցում (Halifax Grammar School), որոշ ժամանակ անց հաճախել է Էլիզաբեթ թագուհու ավագ դպրոց (Queen Elizabeth High School), և 2005 թվականին ավարտել է Շամբհալ դպրոցը (Shambhala School): Երկու տարի եղել է Օնտարիո նահանգի Տորոնտո քաղաքում, սովորելով Վոգան Ռոուդ ակադեմիայում (Vaughan Road Academy), իր ընկեր դերասան Մարկ Ռենդալի հետ ։
Կարիերա
Էլիոթն իր կարիերան սկսել է 4 տարեկան հասակում բազմաթիվ դպրոցական բեմադրություններում մասնակցելով։ Նա առաջին անգամ նկարահանվել է 1997 թվականին՝ 10 տարեկանում, երբ խաղացել է Մեգի Մաքլինի դերը Սի-Բի-Սի կորպորացիայի «Փիթ Պոնի» հեռուստաֆիլմում, որն ավելի ուշ շարունակություն է ստացել որպես լիարժեք սերիալ։ Փեյջը ստացել է «Երիտասարդ դերասան» և «Ջեմինի» անվանակարգերը։ Այնուհետեւ նա նկարահանվել է Կանադայի հեռուստատեսության բազմաթիվ կարճամետրաժ ֆիլմերում և հեռուստասերիալներում, ընդ որում, նրա դերասանական գործունեության ընթացքում քննադատները հատկապես կարևորում են նրա Տրինա Լեյհիի դերը «Թրեյլերպարկի տղաները» հեռուստասերիալի երկրորդ եթերաշրջանում։ Տասնվեց տարեկանում Փեյջը առաջին անգամ նկարահանվել է եվրոպական արտադրության ֆիլմում «Դեմ առ դեմ» անվանումով։
Փեյջը կատարել է գլխավոր դերը «Սառնաշաքար» թրիլերում, որի պրեմիերան կայացել է 2005 թվականին «Սանդենս» կինոփառատոնում։ Էլիոթը խաղում է Հեյլի անունով աղջկա դերը, որը գերի է բռնել մի մարդու, որին համարում է մանկապիղծ։ Այդ դերի համար նա արժանացել է Օստինի կինեմատոգրաֆիական ընկերության (Austin Film Critics Association) «Լավագույն դերասանուհի» անվանակարգը և ստացել մի քանի այլ անվանակարգեր ։
Էլիոթը մասնակցել է «Saturday Night Live» ծրագրին 2008 թվականի մարտի 1-ին, իսկ 2009 թվականի մայիսի 3-ին եղել է հրավիրված աստղ «Waverly Hills 9-0-2-1-D 'oh» «Սիմփսոնները» մուլտսերիալի դրվագում, որում հնչյունավորել է Ալյասկա Նեբրասկա անունով մի կերպարի ։
Անձնական կյանք
2008 թվականին Փեյջը եղել է 30 հայտնիներից մեկը, որոնք մասնակցել են Բիրմայի համար ԱՄՆ-ի արշավին, որը կոչ էր անում վերջ դնել Մյանմայում ռազմական բռնապետությանը ։ Նա պրոչոյս ֆեմինիստ է, բուսակեր և աթեիստ ։
2014 թվականի փետրվարի 14-ին, ելույթ ունենալով «Քարոզարշավ հանուն մարդու իրավունքների» ԼԳԲՏ կազմակերպության համաժողովում, Փեյջը արել է քամինգ աութ որպես լեսբուհի ։ 2018 թվականի հունվարին Փեյջը ամուսնացել է պարուհի և ուսուցչուհի Էմմա Փորթների հետ ։
2020 թվականի դեկտեմբերի 1-ին Փեյջը քամինգ աութ է արել որպես տրանսգենդեր և հայտնել է իր նոր անունը՝ Էլիոթ ։ GLAAD-ի ներկայացուցիչ Նիք Ադամսը ասել է, որ «Փեյջը այժմ ոգեշնչելու է տրանս և ոչ-բինար մարդկանց» ։ Էլիոթի կինը՝ Էմմա Փորթները, իր ինստագրամյան էջում հայտնել է, որ «շատ հպարտ է Փեյջով» ։ Նեթֆլիքսը թվիթթերում հարապարակել է «Հպարտանում ենք մեր սուհերհերոսով։ Մենք սիրում ենք քեզ, Էլիոթ» ("So proud of our superhero! We love you Elliot!) : Էլեն Դեջեներեսը, Ջասթին Թրյուդոն, Ջեյմս Գանը և Կումաիլ Նանջիանին, այս հայտարարությունից հետո իրենց աջակցությունն են հայտնել սոցիալական կայքերում  ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կանադացի դերասաններ Կատեգորիա:Դերասաններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Կանադացի ֆեմինիստներ Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասաններ Կատեգորիա:ԼԳԲՏ իրավունքների ակտիվիստներ Կատեգորիա:Կանադացի հեռուստատեսային դերասաններ Կատեգորիա:Ֆեմինիստ արվեստագետներ Կատեգորիա:Կանադացի կինոդերասաններ Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Օսկարակիրներ Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Ոսկան Հովհաննեսյան
Ոսկան Հովհաննեսյան (Տիգրանակերտ - 15 փետրվարի, 1915), հայ բժիշկ։
Կենսագրություն
Ծնվել է Տիգրանակերտում։ Բժշկական կրթություն է ունեցել։ Յոնջալըի հիվանդանոցի բժիշկ է աշխատել։
Մահացել է 1915 թվականի փետրվարի 15-ին, ժանտախտից։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ Կատեգորիա:1915 մահեր Կատեգորիա:Փետրվարի 15 մահեր Կատեգորիա:Ժանտախտից մահացածներ
Տանձուտ (գետ, թափվում է Սևանա լիճ)
Տանձուտ, գետ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Սևանի լեռներից և Ծափաթաղ գյուղի մոտ թափվում Սևանա լիճ։ Երկարությունը 10 կմ է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր Կատեգորիա:Սևանա լճի ավազանի գետեր
Պատմություն Աղվանից աշխարհի
«Պատմություն Աղվանից աշխարհի», հայկական միջնադարյան պատմագրության հուշարձան  , որի հեղինակն ավանդաբար համարվում է պատմագիր Մովսես Կաղանկատվացին։ Աշխատությունը գրված է 7-10-րդ դարերում գրաբարով։ Աշխատությունը կազմված է երեք գրքից և իրենից ներկայացնում է վաղ միջնադարյան Կովկասյան Աղվանք, Հայաստանի, Վրաստանի, Կովկասին հարակից ժողովուրդների և ժողովուրդների, Բյուզանդիայի, Սասանյան Պարսկաստանի և Արաբական խալիֆայության հասարակական կարգի վերաբերյալ սկզբնաղբյուր  ։