cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մարդու իրավունքներ
Եվրոպա
Եվրոպայի խորհուրդը առանձնացված է Եվրոպական միությունից, սակայն վերջինս ակնկալում է, որ միանալու է Եվրոպական կոնվենցիային և, հնարավոր է հենց Խորհուրդին։ ԵՄ-ն ունի նաև մարդու իրավունքների առանձին փաստաթուղթ՝ Եվրոպական Միության Հիմնարար Իրավունքների Խարտիան ։
Փիլիսոփայություն
Մի քանի տեսական մոտեցումներ են առաջ բերվել, թե՛ ինչպես, և, թե՛ ինչու են մարդու իրավունքները դառնում են սոցիալական ակնկալիքների մաս։
Մարդու իրավունքների ամենահին արևմտյան փիլիսոփայություններից մեկն այն է, որ դրանք բնական իրավունքի արդյունք են, որը բխում է տարբեր փիլիսոփայական կամ կրոնական հիմքերից։
Այլ տեսությունները հաստատում են, որ մարդու իրավունքներն ամրապնդում են բարոյական վարքագիծը, որը կենսաբանական և սոցիալական էվոլյուցիայի գործընթացով մշակված մարդկային սոցիալական ապրանք է (կապված Հումեի հետ)։ Մարդու իրավունքները նաև բնութագրվում են, որպես կանոնների ստեղծման սոցիոլոգիական օրինակ (ինչպես իրավունքի սոցիոլոգիական տեսությանը և աշխատությունը Վիբեռի ): Այս մոտեցումները ներառում են այն հասկացությունները, որոնց հասարակության անդամները ընդունում են օրինական իշխանության կանոնները անվտանգությունը և տնտեսական առավելությունը (ինչպես նաև Ռոլսը ) փոխարեն `սոցիալական պայմանագիր։
Բնական իրավունքներ
Հիմնական հոդվածներ՝ Բնական օրենքներ և բնական իրավունքներ ։
Բնական օրենքի տեսությունները մարդու իրավունքների հիմքում ընկած են «բնական» բարոյական, կրոնական կամ նույնիսկ կենսաբանական կարգի վրա, որը անկախ է մարդկային օրինական օրենքներից կամ ավանդույթներից։
Սոկրատեսը և նրա փիլիսոփայական ժառանգները, Պլատոնը և Արիստոտելը, հաստատեցին բնական արդարության կամ բնական իրավունքի գոյությունը (dikaion physikon, δικαιον φυσικον, լատիներեն ius naturale): Նրանցից Արիստոտելը հաճախ ասում է, որ բնական իրավունքը հայրն է, թեև դրա ապացույցը հիմնականում պայմանավորված է Թոմաս Աքվինսի իր աշխատանքի մեկնաբանությունների վրա։
Բնական արդարադատության այս ավանդույթի բնական ձևով զարգացումը սովորաբար վերագրվում է Ստոյքներին ։
Նախկին եկեղեցու հայրերից ոմանք ձգտում էին ընդգրկել բնական օրենքի հեթանոսական հասկացությունը քրիստոնեության մեջ:։ Բնական իրավագիտության տեսությունները մեծապես ցուցադրվեցին Թոմաս Աքվինասցու, Ֆրանցիսկո Սուարեսի , Ռիչարդ Հուքերի , Թոմաս Հոբսի , Հյուգո Գրիտիուսի , Սամուել Ֆոն Փուֆենդորֆի և Ջոն Լոկկի փիլիսոփայությունների մեջ։
Տասնյոթերորդ դարում Թոմաս Հոբսը ստեղծեց պայմանագրային տեսությունը, որոնք վերաբերում էին պոզիտիվիստական իրավունքին , համաձայն որի բոլոր մարդիկ կարող էին համաձայնության գալ։ Նրանք, ովքեր փնտրում էին (երջանկություն), վիճաբանության տեղիք էր տալիս, սակայն ընդհանուր համաձայնությունը կարող էր ձևավորել այն ինչից նրանք վախենում էին (բռնի մահը մեկ ուրիշի ձեռքում)։ Բնական օրենքն այնպիսին էր, թե ինչպես կարող է գործել ռացիոնալ մարդը, ձգտելով գոյատևել և բարգավաճել։ Այն հայտնաբերվել է, հաշվի առնելով մարդկության բնական իրավունքները , մինչդեռ նախկինում կարելի էր ասել, որ բնական իրավունքներն են հայտնաբերվել, հաշվի առնելով բնական օրենքը։ Հոբսի կարծիքով, միակ ձևը, որ կարող էր հաղթել բնական օրենքը, դա գերագույն իշխանություն կրող անձանց ներկայացլելն է։ Այստեղ ընկած է հանրային պայմանագրի տեսությունների հիմքը՝ կառավարողների և նահանգապետերի մինջև։
Հյուգո Գրոթիոսը հիմնեց միջազգային իրավունքի փիլիսոփայությունը բնական օրենքի վերաբերյալ։ Նա գրեց, որ «նույնիսկ ամենահզոր արարչի կամքը չի կարող փոխել կամ վերացնել «բնական իրավունքը,» որը պահպանում է իր օբյեկտիվ ուժը, նույնիսկ եթե մենք անհնարին դարձնենք այն, որ չկա Աստված կամ նա գործ չունի մարդկային գործերում» (De iure belli ac pacis, Prolegomeni XI): Սա etiamsi daremus (այլ ոչ թե non-esse Deum) հայտնի փաստարկն է, որն այլևս օրինականություն չի արել աստվածաբանությունից։
Ջոն Լոկը բնական օրենքն ընդգրկել է բազմաթիվ իր տեսությունների և փիլիսոփայությունների մեջ, հատկապես Կառավարության երկու տրակտատները ։ Լոկկը փոխեց Հոբսիի իրավական բանաձևը, որը ասում էր որ եթե իշխանը դեմ գնա բնական օրենքին և չկարողանա պաշտպանել« կյանքը, ազատությունը և ունեցվածքը », մարդիկ կարող էին արդարացիորեն տապալել գոյություն ունեցող պետությունը և ստեղծել նորը։
Բելգիայի իրավունքի փիլիսոփա Ֆրեն Վան Դաննը այն մարդկանցից էր, ով լիբերալ ավանդույթի մեջ ձևավորում է բնական իրավունքի աշխարհիկ հասկացություն։ Բնական իրավունքի տեսության աշխարհիկ ձևերը, որոնք սահմանում են մարդու իրավունքները `որպես համամարդկային արժանապատվության հասկացության ածանցյալ։
«Բնական իրավունքներ» տերմինը փոխարինվել է «Մարդու իրավունքներ» տերմինով, այն ավելի հանրաճանաչ էր, քանի որ իրավունքներն ավելի ու ավելի հաճախ են դիտվում `որպես իրենց բնական իրավունքի գոյության պահանջողներ։
Մարդու իրավունքների այլ տեսություններ
Փիլիսոփա Ջոն Ֆիննիսը հաստատում է, որ մարդու իրավունքը հիմնավորված է նրանց գործիքային արժեքով`ստեղծելով անհրաժեշտ պայմաններ մարդկային բարեկեցության համար։ Հետաքրքրությունների տեսությունը ընդգծում  է  ուրիշների իրավունքները հարգելու իրենց պարտավորությունը։
Մարդու իրավունքների մասին օրենքը, որը վերաբերում է իր քաղաքացիներին, ծառայում է պետությունների շահերին, օրինակ, նվազագույնի հասցնելով բռնության և բողոքի վտանգը և պահպանելով կառավարության դժգոհության մակարդակը։
- Նիռաժ Նատվանի փախստականների մասին օրենք։
Կենսաբանական տեսությունը վերանայում է մարդկային սոցիալական վարքի համեմատական վերարտադրողական առավելությունը` հիմնվելով բնական ընտրության համատեքստում, ներողամտության և ալտրուիզմի վրա։
Անբաժանելիություն և իրավունքների դասակարգում
Մարդու իրավունքները կարող են դասակարգվել և կազմակերպվել մի քանի եղանակներով։ Միջազգային մակարդակում ընդունված բաժանել հետևյալ խմբերի՝ քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքներ, տնտեսական, սոցիալական և մշակութային իրավունքներ։
Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքները ամրագրված են Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրի 3-21 հոդվածներում և Տնտեսական, սոցիալական և մշակութային իրավունքների մասին միջազգային ակտում։ Տնտեսական, սոցիալական և մշակութային իրավունքները ամրագրված են Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրի և Տնտեսական, սոցիալական և մշակութային իրավունքների մասին միջազգային դաշնագիր 22-28 հոդվածներում։ Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիրը ներառում է ինչպես տնտեսական, այնպես էլ սոցիալական և մշակութային իրավունքները, ինչպես նաև քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքները, քանի որ այն հիմնված է այն սկզբունքի վրա, որ տարբեր իրավունքներ կարող են հաջողության հասնել միայն միմյանց հետ համակցության մեջ։
Կատարյալ ազատ մարդը ունի քաղաքացիական ու քաղաքական ազատություններ, ազատված է վախից, և ապրում է այնպիսի պայմաններում, որտեղ նա վայելում է իր քաղաքացիական ու քաղաքական, ինչպես նաև սոցիալական, տնտեսական ու մշակութային իրավունքները։
- Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագիր և տնտեսական, սոցիալական և մշակութային իրավունքների մասին միջազգային դաշնագիր (1966 թվական)։
Սա ճշմարիտ է, քանի որ առանց քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների հասարակությունը չի կարող վայելել իր տնտեսական, սոցիալական ու մշակութային իրավունքները։ Նմանապես, առանց ապրուսի և աշխատող հասարակության, հանրությունը չի կարող իրացնել իր քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքները (հայտնի է որպես կուշտ փորի տեսություն)։
Թեև դրանք ստորագրվում են Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիր կողմից, նրանցից շատերը գործնականում հավասարապես կարևորում են տարբեր տեսակի իրավունքներ։ Արևմտյան մշակույթները հաճախ առաջնային են դարձնում քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքները, երբեմն էլ տնտեսական և սոցիալական իրավունքների վնասները, ինչպիսիք են աշխատանքի, կրթության, առողջապահության և բնակարանային իրավունքը։ Օրինակ, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում չկան համընդհանուր մուտք անվճար բժշկական օգնության օգտագործմանը։ Սա չի նշանակում, որ արևմտյան մշակույթները լիովին անտեսել են այդ իրավունքները (Դրա վկայությունն են համարվում Արևմտյան Եվրոպայում գոյություն ունեցող բարեկեցության կառավարությունը։ Նմանապես, նախկին խորհրդային բլոկի երկրները և ասիական երկրները, որպես կանոն, առաջնահերթություն են տալիս տնտեսական, սոցիալական և մշակութային իրավունքներին, սակայն հաճախ չեն կարողանում ապահովել քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքները։
Կարել Վասակի կողմից ներկայացվել է մեկ այլ դասակարգում ևս, այն է․ գոյություն ունեն մարդու իրավունքների երեք սերունդներ. Առաջին սերունդ - քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքները (կյանքի և քաղաքական իրադարձություններ իմասնակցության իրավունքը), երկրորդ սերունդ - տնտեսական, սոցիալական և մշակութային իրավունքները (սննդի իրավունքը) և երրորդը սերունդը - համերաշխության իրավունքները (խաղաղության իրավունք, մաքուր միջավայրի իրավունք)։ Այս սերունդներից երրորդ սերունդը առավել հակասական է և ունի ո՛չ իրավական, ո՛չ քաղաքական ճանաչում։ Այս դասակարգումը հակասում է իրավունքների անբաժանելիությանը, քանի որ անուղղակիորեն հաստատում է, որ որոշ իրավունքներ գոյություն ունեն առանց այլ իրավունքների։ Այնուամենայնիվ, պրագմատիկ պատճառներով իրավունքների առաջնահերթությունը լայնորեն ճանաչված պահանջ է։ Մարդու իրավունքների հարցերով փորձագետ Ֆիլիպ Ալստոնն ասում է.
Եթե մարդու իրավունքների յուրաքանչյուր տար համարվի կարևոր և անհրաժեշտ, ապա ոչ մի այլ բան այլևս չի համարվի կարևոր, եթե անգամ իրապես կարևոր լինի։
- Ֆիլիպ Ալսթո
Նա և մյուսները կոչ են անում զգույշ լինել առաջնային իրավունքներից.
Առաջնահերթություն տալը իրենից չի ենթադրում, որ մարդու իրավունքների որևէ խախտում կարող է անտեսվել։
Առաջնահերթությունները, անհրաժեշտության դեպքում, պետք է կառչեն կարևորագույն գաղափարներիվ (առաջընթացի ձգտման խելամիտ փորձեր) և սկզբունքներից (խտրականության բացառում, հավասարություն և մասնակցություն)։
- Օլիվիա Բոլ, Փոլ Գրիդի
Ասում են, որ որոշ մարդու իրավունքներ համարվում են «Անօտարելի իրավունքներ» ։ Անօտարելի իրավունքներ (կամ անքակտելի իրավունքներ) տերմինը վերաբերում է «մարդու իրավունքների մի շարք հիմնարար սկզբունքներին, որոնք չեն տրվում մարդկային իշխանության կողմից և չեն կարող փոխանցվել»։
1995 թվականին միջազգային հանրությունը վերահաստատեց իր պարտադիրությունը անբաժանելիության սկզբունքի։
Բոլոր մարդկանց իրավունքները համընդհանուր, անբաժանելի և փոխկապակցված են։ Միջազգային հանրությունը պետք է ողջ աշխարհում վերաբերվի մարդու իրավունքներինց արդար և հավասար հիմունքներով, նույն հիմքով և նույն շեշտադրմամբ։
- Վիեննայի հռչակագիր և գործողությունների ծրագիրը, Մարդու իրավունքների համաշխարհային խորհրդաժողով, 1995 թ.։
Այս հայտարարությունը կրկին հաստատվել է Նյու Յորքի 2005 թվականի Համաշխարհային գագաթնաժողովում (121-րդ կետ)։
Համընդհանրությունը ընդդեմ մշակութային հարաբերականության
Հիմնական հոդվածներ. Մշակութային հարաբերականություն, բարոյական հարաբերականություն , բարոյական համընդանուրություն և համընդհանուև էթիկա ։ Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիրը սահմանում է այն սահմանափակումները, որոնք հավասարապես կիրառվում են բոլոր մարդկանց նկատմամբ, անկախ աշխարհագրական դիրքի, պետության, ռասայի կամ մշակույթի, որոնց նրանք պատկանում են։
Մշակութային հարաբերականության կողմնակիցները ենթադրում են, որ մարդու իրավունքները համընդհանուր չեն և հակասում են որոշ մշակույթներին և սպառնում են իրենց գոյատևմանը։
Իրավունքները, որոնք առավել հաճախ վիճարկվում են ռելիվիստական փաստարկներով, կանանց իրավունքներն են։ Օրինակ, կանանց սեռական օրգանների վիրահատություններ տեղի են ունենում Աֆրիկայի, Ասիայի և Հարավային Ամերիկայի տարբեր մշակույթներում։ Այն չի սահմանվում որևէ կրոնով, այլ ավանդույթ է հաստատվել բազմաթիվ մշակույթներում։ Սա համարվում է միջազգային հանրության կողմից կանանց և աղջիկների իրավունքների ոտնահարում և որոշ երկրներում արգելված է։
Համընդհանրությունը նկարագրված է որպես մշակութային, տնտեսական կամ քաղաքական իմպերիալիզմ։ Մասնավորապես, մարդու իրավունքների հայեցակարգը հաճախ պնդում է, որ այն արմատավորված է քաղաքական ազատական տեսանկյունից, որը, սակայն, ընդհանուր առմամբ ընդունված է Եվրոպայում, Ճապոնիայում կամ Հյուսիսային Ամերիկայում , պարտադիր չէ, որ ընդունվեն այդ ստանդարտները այլ վայրերում։
Օրինակ՝ 1981 թվականին, Միավորված ազգերի կազմակերպության Իրանի ներկայացուցիչ Սաիդ Ռաջայ-Խորասանիը ձևակերպեց իր երկրի դիրքորոշումը Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրի վերաբերյալ, ասելով, որ ՄԻՀՀ-ը «աշխարհաքաղաքական հասկացություն է հուդա-քրիստոնեական ավանդույթի մասին», որը չի կարող իրականացվել իսլամական օրենքի խախտմամբ։ Սինգապուրի նախկին վարչապետները, Լի Կուան Յու և Մալայզիա, Մահաթիր Մոհամադը 1990-ականներին հաստատել են, որ ասիական արժեքները զգալիորեն տարբերվում են արևմտյան արժեքներից և ներառում են հավատարմություն զգացումը և անհատական ​​ազատությունը `սոցիալական կայունության և բարգավաճման համար, հետևաբար, ավտորիտար կառավարությունը ավելի պիտանի է Ասիայի համար, քան ժողովրդավարությունը։ Այս կարծիքին դեմ է նախկին պատգամավոր Մախաչիինը։
Ասել է թե, ազատությունը արևմտյան կամ ոչ ասիական է՝ նշանակում է վիրավորել մեր ավանդույթները, ինչպես նաև մեր նախնիներին, ովքեր իրենց կյանքը տվել են բռնապետության և անարդարության դեմ պայքարում։
- Իբրահիմը Ասիայի ֆորումի իր հիմնական խոսքը անվանել է «Մեդիա և հասարակություն Ասիայում» խորագրով․ 1994 թ. Դեկտեմբերի 2-ին
Ինչպես նաև Սինգապուրի ընդդիմության առաջնորդ Ջի Սուն Ջուանը նշում է, որ ռասիզմի հաստատումը, ապացևցում է, որ ասիացիները չեն ցանկանում մարդու իրավունքները։
Հաճախ բողոքարկվում է այն փաստը, որ հեղինակավոր հեղինակները, ինչպիսիք են՝ Ջոն Լոկը և Ջոն Ստյուարտը, բոլորը արևմտյան մտածողներ էին, իսկ նրանցից ոմանք ներգրավված են եղել կայսրությունների կառավարման գործում։
Ռեալիստական փաստարկները հակված են անտեսել այն փաստը, որ ժամանակակից մարդու իրավունքները նոր են բոլոր մշակույթների համար, սկսած 1948 թ.։ Նրանք նաև անտեսում են այն փաստը, որ ՄԻՀՀ-ը բաղկացած էր տարբեր մշակույթներից և ավանդույթներից, ներառյալ ամերիկացի կաթոլիկներից, չինական կոնֆուցիացի փիլիսոփաներից, ֆրանսիացի սիոնիստից և արաբական լիգայի ներկայացուցիչներից, և հենվում էին այնպիսի մտածողներ խորհրդների հիման վրա, ինչպիսիք են Մահաթմա Գանդին։
Միխայիլ Իգնատևը պնդում էր, որ մշակութային հարաբերականությունը գրեթե բացառիկ փաստարկ է, որն օգտագործվում է այն մարդկանց կողմից, ովքեր ունեն իշխանություն, հենց նրանք են կատարում մարդու իրավունքների խախտումները, և որ նրանք, ովքեր խախտում են մարդու իրավունքները, անզոր են։ Սա արտացոլում է այն փաստը, որ համընդանուրությունը և հարաբերականությունը գնահատելու դժվարությունը կայանում է նրանում, թե ով է հաստատում, ներկայացված տարբեր մշակույթները։
Թեև համընդանուրությունը և հարաբերականության միջև վեճը շատ հեռու է լուծումից, սա ակադեմիական քննարկում է, որտեղ մարդու իրավունքների բոլոր միջազգային փաստաթղթերը համահունչ են մարդու իրավունքների համընդհանուր սկզբունքի հետ։ 2005 թ. Համաշխարհային գագաթնաժողովը վերահաստատեց միջազգային հանրության հավատարմությունը այս սկզբունքին։
Մարդու իրավունքների և ազատությունների համընդհանուր բնույթը կասկածելի չէ։
- 2005 թ. Համաշխարհային գագաթնաժողով, կետ՝ 120։
Պետական և ոչ պետական սուբյեկտներ
Ընկերությունները, հասարակական կազմակերպությունները, քաղաքական կուսակցությունները, ոչ ֆորմալ խմբերը և անհատները հայտնի են որպես ոչ պետական սուբյեկտներ։ Ոչ պետական սուբյեկտները կարող են նաև կատարել մարդու իրավունքների խախտումներ, սակայն նրանք չեն ենթարկվում մարդու իրավունքների մասին օրենքի, բացառությամբ միջազգային մարդասիրական իրավունքի, որն առնչվում է ֆիզիկական անձանց։
Բազմազգ ընկերությունները աշխարհում ավելի շատ կարևոր դեր են կատարում և պատասխանատվություն են կրում մարդու իրավունքների խախտումների մեծ քանակի համար։ Չնայած կառավարական գործողությունները շրջապատող իրավական և բարոյական միջավայրը բավականին լավ զարգացած է, բազմազգ ընկերությունների այս միջավայրը հակասական և վատ սահմանված է։ Միջազգային ընկերությունների առաջնային պատասխանատվությունը կրում են իրենց բաժնետերերը և ոչ թե նրանց գործողությունների հետևանքով տուժածները։ Նման ընկերությունները հաճախ ավելի մեծ են, քան այն երկրների տնտեսությունները որտեղ, որ նրանք գործում են, որոնք կարող են զգալի տնտեսական և քաղաքական ուժեր ունենալ։ Չկան միջազգային պայմանագրեր, որոնք հատկապես վերաբերում են ընկերությունների վարքագծին` կապված մարդու իրավունքների հետ, և ազգային օրենսդրությունը շատ փոփոխական է։ ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների հանձնաժողովին սննդի իրավունքի վերաբերյալ հատուկ զեկուցող Ժան Զիգլերը 2003 թվականի Զեկույցում ասել է․
- Ժան Զիգեր
2003 թ. Օգոստոսին Մարդու իրավունքների խթանման և պաշտպանության վերաբերյալ Մարդու իրավունքների հանձնաժողովի ենթահանձնաժողովը պատրաստել է անդրազգային կորպորացիաների և այլ ձեռնարկությունների պատասխանատվության մասին օրենքի նախագիծը՝ մարդու իրավունքների վերաբերյալ։ Դրանք վերանայվեցին Մարդու իրավունքների հանձնաժողովի կողմից 2004 թվականին, սակայն պարտադիր չեն կորպորացիաների համար և չեն վերահսկվում։
Մարդու Իրավունքների օրենքները
Հիմնական հոդված՝ Մարդու իրավունքներ օրենք
Մարդու իրավունքները ազգային անվտանգության դեմ
Տես նաև՝ Ազգային անվտանգության, ահաբեկչության դեմ օրենսդրությունը և ահաբեկչության դեմ պայքարը ։
Ռեալիզմի և ազգային հավատարմությունը բնութագրվում են որպես ապակառուցողական ազդեցություն մարդու իրավունքների շարժման վրա, քանի որ ժխտում են մարդկանց բնածին մարդկային հատկությունները։
Բացառությամբ չկարգավորվող մարդու իրավունքները (միջազգային կոնվենցիաները դասակարգում են՝ կյանքի իրավունքը, ստրկությունից ազատվելու իրավունքը, խոշտանգումներից ազատվելու իրավունքը և քրեական օրենքների հետադարձ կիրառման իրավունքը ազատ չլինելու իրավունքը, որպես անանցանելի), ՄԱԿ-ը ընդունում է, որ մարդու իրավունքները կարող են սահմանափակվել կամ նույնիսկ արտակարգ դրության ժամանակ մեկուսանալ, չնայած
արտակարգ իրավիճակը պետք է լինի փաստացի, ազդի ողջ բնակչությանը վրա և սպառնալիքը պետք է լինի ազգի գոյությունը։ Արտակարգ դրության հայտարարումը պետք է լինի նաև վերջին միջոց և ժամանակավոր միջոց
- Միացյալ Ազգերի կազմակերպություն. (Աղբյուր)
Իրավունքները, որոնք չեն կարող վերացվել ազգային անվտանգության նկատառումներից որևէ հանգամանքներում, կոչվում են իմպեռատիվ նորմեր կամ jus cogens : Միջազգային իրավունքի համաձայն այդ պարտավորությունները պարտադիր են բոլոր պետությունների համար և չեն կարող փոփոխվել պայմանագրով։
Իրավական գործիքներ և իրավասություններ
Իրավաբանական անձինք, ԶԼՄ-ները, Ժնևյան կոնվենցիաները և տարբեր կոնկրետ պայմանավորվածություններ, Համաձայնագրով հաստատված են, որ ունեն իրավաբանական ուժ։ Գործնականում շատ իրավունքներ շատ դժվար է ապահովել իրավական պաշտպանություն որոշակի իրավունքների կիրառման վերաբերյալ համաձայնության բացակայության պատճառով, համապատասխան ներպետական օրենսդրության բացակայության կամ նրանց պաշտպանելու իրավական միջոցներ ձեռնարկելու լիազորված մարմինների բացակայության պատճառով։
Կան մի շարք միջազգային ճանաչում ունեցող կազմակերպություններ, որոնք ունեն գլոբալ մանդատ կամ իրավաբանական իրավասություն մարդու իրավունքների որոշակի ասպեկտների համար։
Միջազգային քրեական դատարանը այն մարմինն է, որը պատասխանատվություն է կրում պատերազմական հանցագործությունների և մարդկության դեմ հանցագործությունների քննության և պատժելու համար, երբ դա տեղի է ունենում իր իրավասության ներքո, որը 2002 թ. իր ստեղծումից հետո տեղի ունեցավ, ՄԱԿ-ի անդամները չեն միացել դատարանին, և ԱՄՊ-ն իրավասություն չունի իր քաղաքացիների նկատմամբ, մինչդեռ մյուսները ստորագրել են, բայց դեռ չեն վավերացրել Հռոմի կանոնադրությունը, որը հաստատել է դատարանը։
ԱՄՊ-ը և միջազգային այլ դատարանները (տես`« Մարդու տարածաշրջանajin իրավունքում», որոնք գործում են այն դեպքերում, երբ պետության ներպետական իրավական համակարգը չի կարող զբաղվել տվյալ գործերով։ Եթե ներպետական օրենսդրությունը կարող է պաշտպանել մարդու իրավունքները և պատժել նրանց, ովքեր խախտում են Մարդու իրավունքներ, միջազգային իրավունքը առաջնային իրավասություն ունի կատարել լրացումների միջոցով, միայն այն բանից հետո, երբ բոլոր տեղական միջոցները սպառվել են, միջազգային իրավունքն ուժի մեջ է մտնում;
Համընդհանուր իրավասությունը միջազգային իրավունքի մեջ հակասական սկզբունք է, համաձայն որի պետությունները հայտարարում են քրեական իրավազորություն այն անձանց նկատմամբ,որոնց ենթադրյալ հանցագործությունները կատարվել են մեղադրյալի պետության սահմաններից դուրս, անկախ ազգությունից, բնակության երկիրից կամ որևէ այլ փոխհարաբերությունից, դատախազության հետ։ Պետությունը պաշտպանում է իր պահանջը` պատճառաբանելով, որ կատարված հանցագործությունը համարվում են հանցագործություններ բոլորի նկատմամբ, որոնք իրավունք ունեն ցանկացած երկիրին պատժելու։ Համընդհանուր իրավասության հայեցակարգը սերտորեն կապված է այն մտքի հետ, որ որոշ միջազգային նորմեր ինչպիսիք են՝ Էրգա Օմնեսը կամ համաշխարհային հանրության շնորհիվ, ինչպես նաև ընդհանուր միջազգային իրավունքի հայեցակարգը։ 1993 թ.-ին Բելգիան ընդունեց համընդհանուր իրավունքի մասին օրենք, այլ երկրներում մարդկանց դեմ հանցագործությունների նկատմամբ իրավազորություն տալով իր դատարաններին, և 1998 թ. Օգոստոսին Պինոչետը ձերբակալվեց Լոնդոնում համընդհանուր դատավոր Բալթասար Գարզոնի մեղադրանքով։ Այս սկզբունքն աջակցում է Amnesty International- ին և այլ իրավապաշտպան կազմակերպությունների կողմից, քանի որ կարծում են, որ որոշ հանցագործություններ վտանգ են ներկայացնում միջազգային հանրության համար, և համայնքը բարոյական պարտականություն ունի գործելու, մյուսները՝ ներառյալ Հենրի Քիսինջերը (ով մի քանի մեկնաբանների կողմից պատերազմական հանցագործությունների մեջ էր մեղադրվում ), պնդում էր, որ պետական ​​ինքնիշխանությունն առաջնային նշանակություն ունի, քանի որ այլ երկրներում իրավունքի խախտումներ են դրված պետությունների ինքնիշխան շահից դուրս, և, քանի որ պետությունները կարող են օգտագործել այս սկզբունքը քաղաքական պատճառներով։
Մարդու իրավունքների խախտումներ
Տես նաև՝ Ցեղասպանության պատմությունը
Մարդու իրավունքների խախտումները տեղի են ունենում այն ժամանակ, երբ պետական կամ ոչ պետական սուբյեկտները խախտում է ՄԻՀՀ-ի կամ այլ միջազգային մարդու իրավունքների կամ մարդասիրական իրավունքի դրույթները։ Ինչ վերաբերում է ՄԱԿ-ի մարդու իրավունքների խախտմանը ապա ՄԱԿ-ի կանոնադրության 39-րդ հոդվածում ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհուրդը (կամ նշանակված մարմինը) նշանակում է մեկ դատարան, որը կարող է որոշել ՄԱԿ-ի մարդու իրավունքների խախտումները։
Մարդու իրավունքների խախտումները վերահսկվում են ՄԱԿ-ի հանձնաժողովների, երկրների ներպետական հաստատությունների և կառավարությունների կողմից, ինչպես նաև բազմաթիվ անկախ հասարակական ոչ կառավարական կազմակերպությունների կողմից, ինչպիսիք են՝ Amnesty International-ը, Human Rights Watch-ը , Խոշտանգումների դեմ համաշխարհային կազմակերպությունը , Freedom House-ը , Խոսքի ազատության միջազգային հիմնադրամը և Պայքարի միջազգային կազմակերպություն ստրկության դեմ ։ Այս կազմակերպությունները հավաքում են մարդու իրավունքների խախտումների մասին ապացույցներ և փաստաթղթեր և ճնշում են մարդու իրավունքների խթանման համար։
Ագրեսիվ պատերազմներ, պատերազմական հանցագործություններ և մարդկության դեմ ուղղված հանցագործություններ, այդ թվում ցեղասպանություն, միջազգային մարդասիրական իրավունքի խախտումներ են։
Ծանոթագրություններ
* Կատեգորիա:Հասարակություն Կատեգորիա:Սոցիալական փիլիսոփայության հասկացություններ
Ռեջեփ Փաշայի մզկիթ
Ռեջեփ Փաշայի մզկիթ, որը գտնվում էր Երևանի բերդի տարածքում ։ Ըստ Բորիս Մեհրաբյանի 1911 թվականին հրապարակած քարտեզի՝ եկեղեցու ստույգ վայրը Մայրաքաղաքային զորամասի ավտոհրապարակի կենտրոնն է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երևանի չպահպանված հուշարձաններ Կատեգորիա:18-րդ դարի հիմնադրումներ Երևանում Կատեգորիա:1820-ականների կազմալուծումներ Կատեգորիա:19-րդ դարի կազմալուծումներ Երևանում Կատեգորիա:Հայաստանի սուննի մզկիթներ
Լայթս
Լայթս Բոկան (Lights Bokan, ), ի ծնե՝ Վալերի Էնն Պոքսլեյնտեր (Valerie Anne Poxleitner), կանադացի երգչուհի, երգերի հեղինակ, կիթառահարուհի, թմբկահարուհի, դաշնակահարուհի, թավջութակահարուհի, նկարչուհի և հասարակական գործիչ։
Կենսագրություն
Վալերի Էնն Պոքսլեյնտերը ծնվել է 1987 թվականի ապրիլի 11-ին Թիմինսում, զինվորականների ընտանիքում։ Մանկությունն անցել է տարբեր երկրներում՝ Ֆիլիպիններ, Ճամայկա, Կանադա, Բրիտանական Կոլումբիա։ 18 տարեկանում նա տեղափոխվել է Տորոնտո և այդ ընթացքում փոխել է իր անուն՝ Լայթս ։
Կարիերա
Լայթսը սկսել է իր կարիերան 2006 թվականին որպես «Sony/ATV Music Publishing» ընկերության երաժշտության հեղինակ։ 2007 թվականին նրա տաղանդը հայտնաբերել է կանադացի երաժիշտ Ջիան Ղոմեշը, որը դարձավ նրա մենեջերը։ 2013 թվականին նա ձայնագրել էր 3 երաժշտական ալբոմ՝ «The Listening», «Siberia» и «Siberia Acoustic».։ 2014 թվականի սեպտեմբերի վերջին Լայթսը հրապարակել է իր չորրորդ ալբոմը՝ «Little Machines», որի շնորհիվ նա մեկնեԼ Է շրջագայության ԱՄՆ և Եվրոպա։
Լայթսը նաև նկարչուհի է, հիմնականում նկարում է երգիծական նկարներ, զբաղվում է նաև հասարակական գործունեությամբ։ Մասնակցել է բրիտանական «Bring Me The Horizon» մետալ խմբի «Don' t Go» երգի և «Blessthefall» մետալ խմբի «Crucify Me» երգերի ձայնագրություններին։
Անձնական կյանք
2012 թվականի մայիսի 12-ից Լայթսը ամուսնացած է երաժիշտ Բոու Բոկանի (ծնված 1981 թ.) հետ։ 2014 թվականի փետրվարի 15-ին ծնվել է նրանց դուստրը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կանադացի նկարչուհիներ Կատեգորիա:Կանադացի երգչուհիներ Կատեգորիա:Կանադացի քրիստոնյաներ Կատեգորիա:Կանադացի պրոդյուսերներ Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ Կատեգորիա:Կանադացի երաժիշտներ Կատեգորիա:Կանադացի հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Կանադացի դաշնակահարներ
Խալվարքյոյ
Խալվարքյոյ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Սթիվեն Մառլի
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Բրյուշիխա
Բրուշիխա  (Брюшиха), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի երկրամասում, Ալթայի Հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Կոեն գետի ձախ ափով՝ 36 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 11 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Բիա գետն է, գետի ենթաավազանը Բիա և Կատուն գետերն են։ Գետի գետային ավազանը (Վերին) Օբ գետն է՝ մինչև Իրտիշի հետ միախառնման կետը։ Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Գյորից (Ուկերմարկ)
Գտնվում է Ուկերմարկ շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 804 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի) ։ Տարածքը կազմում է 25,42 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 12 0 72 216։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Ուտյագանովո (գյուղ, Աբզելիլովսկի շրջան)
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 491 մարդ։
Օվաճիկ
Օվաճիկ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայի Պելյանի գավառակում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Տես նաև
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Դիազեպամ
Դիազեպամ, բենզոդիազեպինների խմբին պատկանող դեղամիջոց է, որը լայն կիրառություն է գտել բժշկական պրակտիկայում։ Դեղամիջոցն ունի հանգստացնող, քնաբեր, հակատագնապային, հակասպազմային, մկանաթուլացնող և ամնեստիկ ազդեցություն։ Ուժեղացնում է քնաբեր հաբերի, թմրամիջոցների, նեյրոլեպտիկ, ցավազրկող դեղերի, ալկոհոլի ազդեցությունը։ Երկարատև ընդունումը կարող է հանգեցնել կախվածության։
Դիազեպամը ներառցված է ԱՀԿ-ի անհրաժեշտ դեղերի ցանկում, որը սահմանում է առողջապահական համակարգում անհրաժեշտ դեղերի նվազագույն փաթեթը։ Դեղը օգտագործվում է, մասնավորապես անհանգստության, անքնության, էպիլեպտիկ ցնցումների, մկանային սպազմերի, ալկոհոլային կախվածության բուժման համար։ Որոշ բժշկական միջամտությունների նախապատրաստման համար, օրինակ՝ էնդոսկոպիայի դեպքում, դիազեպամը օգտագործվում է հիվանդին հանգստացնելու կամ անզգայացնելու համար։
Հատկություններ
Սպիտակ կամ դեղնասպիտակավուն, բարակ բյուրեղային փոշի, գործնականում անլուծելի ջրում, հազիվ լուծելի սպիրտում։ Դեղը և դրա հիմնական մետաբոլիտները արտազատվում են հիմնականում մեզի միջոցով։ Դիազեպամը նախատեսված է տարբեր նյարդահոգեբուժական հիվանդությունների համար. նևրոզներ, անձնային խանգարումներ (հոգեոպաթիաներ), ինչպես նաև նևրոզանման և հոգեֆիզիկական վիճակների դեպքում, շիզոֆրենիայի, գլխուղեղի օրգանական վնասվածքների, այդ թվում՝ ուղեղանոթային հիվանդությունների, սոմատիկ հիվանդությունների դեպքում, որոնք ուղեկցվում են հուզական սթրեսի, անհանգստության նշաններով, վախի, դյուրագրգռության, քնել խանգարումների զգացումներով։ Այն օգտագործվում է նաև այս հիվանդությունների ժամանակ հոգեշարժիչ և անհանգստացնող գրգռվածությունը թեթևացնելու համար։
Այն ունի ընդհանուր հակատագնապային (անհանգստության դեմ) ազդեցություն, որն արտահայտվում է հուզական լարվածության նվազեցման, անհանգստության և վախի զգացողության ճնշման մեջ ։
Դիազեպամն օգտագործվում է էպիլեպսիայի ցնցումների, էպիլեպտիկ կարգավիճակի բուժման համար։ Մկանային հանգստացնող ազդեցության հետ կապված, դեղը օգտագործվում է նաև տարբեր սպաստիկ իրավիճակների դեպքում։
Այլ դեղամիջոցների հետ համատեղ, դիազեպամը ցուցված է ալկոհոլիզմի դեմ բուժման համար։
Անզգայացման պրակտիկայում այն օգտագործվում է հիվանդների նախավիրահատական պատրաստման համար։
Մաշկաբանության մեջ այն օգտագործվում է քոր առաջացնող դերմատոզների դեպքում։
Դեղը նվազեցնում է ստամոքսային հյութի գիշերային արտադրությունը, ինչը կարող է կարևոր դեր խաղալ, երբ այն ստամոքսի խոցով հիվանդների համար նշանակվում է որպես հանգստացնող և հիպնոտիկ դեղամիջոց։
Դեղը ունի նաև հակաառիթմիկ ազդեցություն։
Դիազեպամն օգտագործվում է էնդոսկոպիայից և վիրաբուժական վիրահատություններից առաջ պրեմեդիկացիայի և աթարալգեզիայի համար՝ ցավազրկողների և այլ նեյրոտրոպ դեղերի հետ համատեղ։
Դիազեպամը հանդիսանում է ռելադորմ քնաբեր դեղամիջոցի հիմնական մասը։
Դիազեպամը ընդունվում է բերանային եղանակով, ներարկվում՝ ներերակային կամ միջմկանային։ Հանգստացնող դեղամիջոցի ազդեցությունը նկատվում է ներերակային ներարկումից մի քանի րոպեի ընթացքում և միջմկանային ներարկումից հետո 30-40 րոպեի ընթացքում, բուժական ազդեցությունը դրսևորվում է 3-10 օր հետո։ Հիվանդության սուր դրսևորումները հեռացնելուց հետո դիազեպամը նշանակվում է ներքին կիրառման համար։
Հնարավոր բարդությունները, հակացուցումները և նախազգուշական միջոցները հիմնականում նույնն են, ինչ քլոզեպիդի դեպքում։ Դիազեպամի ներերակային ներարկման դեպքում կարելի է նկատել տեղային բորբոքային պրոցեսներ, և հետևաբար, խորհուրդ է տրվում փոխել դեղամիջոցի ներարկման վայրը։ Դիազեպամն ունի տերատոգեն ազդեցություն. հղիության ընթացքում օգտագործելիս պտղի մոտ կարող է առաջանալ հիպոթերմիա, հիպոտոնիա, վերջույթների երկատում և անոմալիաներ ; նաև պտղի կենտրոնական նյարդային համակարգի հնարավոր ընկճումը (տևողությունը մինչև մի քանի օր), շնչառական դեպրեսիա, ապնոէ, դեղնուկի առաջացում։ Դիազեպամի ցածր դոզայի (մինչև 20 մգ) մեկանգամյա ընդունումը անվնաս է պտղի համար, սակայն բարձր չափաբաժիններով և դեղամիջոցի կրկնակի ընդունմամբ կարող են թունավոր հետևանքներ առաջանալ ։
Փոխազդեցություն
Դիազեպամի հետ համատեղ որոշ այլ հոգեմետ կամ սպազմոլիտիկ դեղամիջոցների ( անզգայացման, բարբիթուրատների, ֆենոթիազինների, ցավազրկողների, էթանոլի ) կիրառման դեպքում վերջինիս ազդեցությունը ուժեղանում է: Մկանային հանգստացնող միջոցների հետ դիազեպամի օգտագործմամբ մեծանում է ապնոէի ռիսկը։
Դիազեպամը ուժեղացնում է ցավազրկողների, հակաճնշումային դեղամիջոցների, մկանաթուլացնող, հակացնցումային հակադեպրեսանտ դեղերի ազդեցությունը, որոնք թուլացնում են կենտրոնական նյարդային համակարգը։ Ալկոհոլ պարունակող դեղամիջոցների հետ զուգակցվելիս կենտրոնական նյարդային համակարգի վրա արգելակող ազդեցությունը մեծանում է :
MAOI-ի ինհիբիտորները, շնչառական անալեպտիկները, հոգեստիմուլյատորները նվազեցնում են դիազեպամի ակտիվությունը :
Ցիմետիդինի կամ օմեպրազոլի երկարատև օգտագործման դեպքում դիազեպամի մաքրման գործակիցը նվազում է։ Պատրաստուկները, որոնք առաջացնում են լյարդի ֆերմենտների ինդուկցիա, ներառյալ հակէպիլեպտիկ դեղամիջոցները (կարբամազեպին, ֆենիտոին), կարող են արագացնել դիազեպամի հեռացումը։
Դիազեպամի լուծույթը անհամատեղելի է մեկ ներարկիչում այլ դեղամիջոցների հետ (կարող է նստվածք առաջանալ)։
Ոչ բժշկական օգտագործում
Դիազեպամի հարաբերական առկայության պատճառով (չնայած դեղատոմսով դեղերի տրամադրմանը), թմրամոլները շատ հաճախ օգտագործում են այս դեղը տրամադոլի հետ միասին (տրամալ ռետարդ)։ Բացի այդ, ընդունված է բացառել էպիլեպտիկ նոպաների դեպքերը, որոնք առաջացել են մեծ չափաբաժիններով (ավելի քան 400 մգ) տրամադոլ պարունակող դեղամիջոցների օգտագործմամբ։
Ալկոհոլիզմով տառապող մարդիկ հաճախ օգտագործում են դիազեպամ՝ օրգանիզմի վրա ալկոհոլի ազդեցությունը ուժեղացնելու համար, ինչպես նաև թմրամոլների նմանությամբ ինքնաբուժմամբ զբաղվելու համար։
Իրավական կարգավիճակ
Միացյալ Նահանգներում դիազեպամը վերահսկվում է որպես IV խմբի նյութ, 1970 թ-ի վերահսկվող նյութերի մասին օրենքի համաձայն։
Դիազեպամը հանդիսանում է ՄԱԿ-ի հոգեմետ նյութերի կոնվենցիայի IV ցուցակի դեղամիջոց։
Հղումներ
Կատեգորիա:Քնաբեր դեղամիջոցներ Կատեգորիա:Հոգեմետ դեղեր
Մոնտե Սանտ Անջելո
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Միխայլիկի (գյուղ, Կոզելշչինայի շրջան)
Միխայլիկի (Михайлики), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոզելշչինայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Միխայլիկի գյուղում բնակվում էր 445 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոզելշչինայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Չունեշ (Ցխունկուր)
Չունեշ (ჩუნეში), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Իմերեթի մարզի Ծղալտուբոյի շրջանում ։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 180 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Ծղալտուբոից հեռու է 10 կմ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ծղալտուբոյի շրջան
Կինետիկա (այլ կիրառումներ)
Կինետիկա բառը կարող է վերաբերվել
Վիշնյովկա (գյուղ, Բարանովի շրջան)
Վիշնյովկա (Вишнівка), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Բարանովի շրջանում։
Խալօղլու
Խալօղլու, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Վիանա-դու-Կաշտելու
Վիանա-դու-Կաշտելու (Viana do Castelo, [])- նավահանգիստ-քաղաք Պորտուգալիայում, նույնանուն մարզի և մունիցիպալիտետի կենտրոնը։ Քաղաքի բնակչությունը կազմում է 36,7 հազար, մունիցիպալիտետինը՝ 88,6 հազար։ Քաղաքը և մունիցիպալիտետը գտնվում են տնտեսական-վիճակագրական շրջանում (Հյուսիսային շրջան և Մինյու-Լիմա ենթաշրջան)։ Ըստ հին վարչական բաժանման, քաղաքը մտնում է նաև Մինյու պրովինցիայի մեջ։
Պատմություն
Պորտուգալիայի թագավոր Աֆոնսու 3-րդ-ը 1253 թ.-ին հիմնադրեց քաղաք և այն անվանեց Վիանա։ 16-րդ դարում քաղաքի նավահանգիստը անհրաժեշտ նշանակություն ստացավ և դարձավ երկրի գլխավոր նավահանգիստներից մեկը, որտեղից պորտուգալացի հետազոտողները գնում էին դեպի իրենց հայտնագործությունները։ Քաղաքի առավել դիտարժան շինությունները վերաբերվում են հենց այդ շրջանին։
Քույր-քաղաքներ
Վիանա-դու-Կաշտելուն ընկերական փոխհարաբերությունների մեջ է հետևյալ քույր-քաղաքների հետ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Պորտուգալիայի քաղաքներ
Օրհանիե
Օրհանիե, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայի Պելյանի գավառակում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Տես նաև
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Պոդմոցա
Պոդմոցա (Podmotsa), գյուղ Էստոնիայի Պիլվամաա նահանգի Վեռսկա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 21 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Պիլվամաա նահանգի Վեռսկա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Թոմաս Ջեֆերսոն
Թոմաս Ջեֆերսոն (Thomas Jefferson, ), ակնառու գործիչ։ Մասնակցել Է ԱՄՆ անկախության պատերազմին, Անկախության հռչակագրի հեղինակներից է, ԱՄՆ-ի 3-րդ նախագահն է 1801 - 1809 թթ., ԱՄՆ հիմնադիրներից մեկն է, քաղաքական գործիչ, դիպլոմատ և փիլիսոփա։ Ջեֆերսոնը ամերիկյան բուրժուական հեղափոխության արմատական-ժողովրդավարական գաղափարախոսն է, բնական իրավունքի, հասարակական դաշինքի տեսության, գաղութների և մայր երկրի՝ մետրոպոլիայի, բնակիչների հավասարության պաշտպանը։ Ջեֆերսոնը քաջածանոթ էր անտիկ և նոր եվրոպական մտածողների, հատկապես՝ լուսավորիչների երկերին։ Նրան առավել հոգեհարազատ էին Ռուսոյի ժողովրդական ինքնիշխանության և ուղղակի ժողովրդավարության գաղափարները։ Նշված հայեցակարգերը նա քննում է ամերիկյան հասարակության իրողությունների նկատմամբ կիրառելիության տեսանկյունից։ Նախագահության հիմնական հաջողություններից են Լուիզիանայի գնումը Ֆրանսիայից և Լուիս և Կլարկի արշավը (1804 - 1806)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հիմնադիր հայրեր Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի դեմոկրատական կուսակցության անդամներ Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
(9066) 1993 FR34
(9066) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1993 թվականի մարտի 19-ին UESAC ծրագրի կողմից Լա Սիլյայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,849025 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,5062 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,1918 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1756,48 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,204956 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,98° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1993 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:UESAC ծրագրի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Վիկտորիա (ջրվեժ)
Վիկտորիա (անգլ. Victoria), ջրվեժ Հարավային Աֆրիկայի Զամբեզի գետի վրա։ Գտնվում է Զամբիայի և Զիմբաբվեի սահմանին։ Ջրվեժի լայնությունը մոտավորապես 1800 մետր է, իսկ բարձրությունը՝ 120 մետր ։ Շոտլանդացի հետազոտող-ճանապարհորդ Դավիթ Լիվինգսթոնը 1855 թվականին  լինելով ջրվեժում, այն անվանեց Վիկտորիա թագուհու պատվին։ Տեղաբնիկների մոտ ջրվեժը հայտնի էր «Շառաչող ծուխ» անունով ։ Վիկտորիայի ջրվեժը Հարավային Աֆրիկայի տեսարժան վայրերից է և պատկանում է ՅՈՒՆԵՍԿՈ-ի համաշխարհային ժառանգությանը։ Ջրվեժը գտնվում է Զամբիայի «Շառաչող ծուխ» («Mosi-oa-Tunya») և Զիմբաբվեի «Վիկտորիա ջրվեժ» ազգային պարկերի սահմանին։ Վիկտորիան աշխարհի միակ ջրվեժն է, որը միաժամանակ ունի 100 մետրից ավել բարձրություն և 1 կիլոմետրից ավելի լայնություն։
Ջրվեժի պատմություն
Ջրվեժի շրջակայքի ամենահին հայտնի բնակիչները զբաղվել են որսորդությամբ և հավաքչությամբ, նրանք ջրվեժն անվանել էին «Շառաչող ծուխ»։ Առաջին եվրոպացին, ով տեսել է Վիկտորիա ջրվեժը համարվում է Դավիթ Լիվինգսթոնը։ 1855 թվականի նոյեմբերի 17-ին, երբ Լիվինգսթոնը Զամբեզի գետի ակունքից իջնում էր գետաբերան (1852-1856) հասնում է մի ջրվեժի, որն անվանում է Վիկտորիա թագուհու պատվին ։ Լիվինգսթոնը ջրվեժի մասին գրել է. Ջրվեժի վաղ նկարագրություններ են թողել պորտուգալացի Սերպա Պինտուն, չեխ Էմիլ Գոլուբը և բրիտանացի նկարիչ Ֆոմա Բենսը, որը Վիկտորիա ջրվեժի առաջին պահպանված նկարների հեղինակն է։ Մինչև 1905 թվականը, երբ կառուցվեց երկաթգիծը, որն անցնում էր ջրվեժի մոտով, քիչ եվրոպացիներ էին այցելում ջրվեժ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Զիմբաբվեի ջրվեժներ Կատեգորիա:Զամբիայի ջրվեժներ
Վերջնամշակում (գործվածք)
Վերջնամշակում, գործվածքների, լայն իմաստով՝ ապրանքային տեսք տալու համար տեքստիլ գործվածքների ազնվացում։ Վերջնամշակումը ընդգրկում է շոգեմշակումը, սպիտակեցումը, ներկումը, տպանախշումը, վերջնական շոգեմշակումը։ Հաճախ գործվածքների վերջնամշակում ասելով հասկնում են միայն վերջնական շոգեմշակումը, գործվածքների ապրետավորում, միջնաթելի շեղվածքներն ուղղելով լայնացում, հարդարում, շոգեմշակում, փափկացում են, ինչպես նաև գործվածքների վերջնամշակման հատուկ տեսակներ, որոնք գործվածքին հաղորդում են չճմրթվելու, չկծկվելու հատկություններ, անջրանցիկություն և այլն։
Կատեգորիա:Գործվածքներ
Գայանե Հովհաննիսյան
Գայանե Հարությունի Հովհաննիսյան (Գայանե Մատակյան), հայ մանկավարժ։
Ժառանգական հիվանդություններ
Ժառանգական հիվանդություններ, մարդկանց ժառանգական հիվանդությունները բազմաբնույթ դրսևորումներ ունեն։ Ներկայումս այդ հիվանդությունների լիարժեք դասակարգում չկա, քանի որ դժվար է որոշել այս կամ այն ժառանգական ախտաբանության հիմքում ընկած չափանիշների շրջանակը, որոնցով հնարավոր է դրանք տարբերակել։
Գայանե Հովհաննիսյան
Կենսագրություն
Կրթությունն ստացել է ֆրանսիական պանսիոնում։ 1871-1878 թվականներին եղել է ուսուցիչ Թիֆլիսի Գայանյան, 1878-1880 թվականներին՝ տեսուչ Քութայիսի հայոց երկսեռ դպրոցներում։ 1882 թվականին Թիֆլիսում հիմնել է Ֆրյոբելյան ընկերությունը, միաժամանակ ստանձնել Զրկինենց եկեղեցուն կից առաջին հայկական մանկապարտեզի ղեկավարությունը։ 1883 թվականին Հովհաննիսյանը Երևանում հիմնել է առաջին մանկապարտեզը։ 1887 թվականին մեկնել է Կ.Պոլիս և հայկական թաղերում բացել ծաղկոցներ, կազմակերպել կիրակնօրյա միամյա դասընթացներ, որոնց հիման վրա հետագայում ստեղծվել է աղջիկների կիրակնօրյա վարժարան։
Ժառանգական հիվանդություններ
Դասակարգում
Համաձայն շատ գիտնականների կողմից ընդունված դասակարգման՝ մարդու բոլոր ժառանգական հիվանդությունները բաժանվում են 4 խմբի.
Գայանե Հովհաննիսյան
Կենսագրություն
Նախադպրոցական դաստիարակությանը նվիրված հոդվածներով հանդես է եկել Կ. Պոլսի «Հայրենիք» պարբերականում։ Ֆրանսերենից թարգմանել է Ա. Վիլիենի «Համառոտ պատմություն ֆիզիկական աշխարհագրության» (1872 թ.) դասագիրքը։ Գայանե Հարությունյանի մասին նյութեր են պահպանվում Գերմանիայի Բրանդենբուրգ քաղաքի Ֆրեոբելի անվան թանգարանում ։
Ժառանգական հիվանդություններ
Հիվանդություններ
Ժառանգական հիվանդությունների մեծ մասի հիմքում ընկած է որոշակի գենի մուտացիան։ Մուտացիայի ենթարկված գենի գործունեության արդյունքում սինթեզվում է փոփոխված կառուցվածքով սպիտակուց (ֆերմենտ), որն էլ հանգեցնում է նյութափոխանակային գործընթացների շղթայի համապատասխան փուլի խանգարումների։ Այդպիսի փոփոխություններն անվանում են «մետաբոլիզմի բնածին խանգարումներ»։ Ներկայումս հայտնի են մարդու ավելի քան 3000 ժառանգական հիվանդություններ։ Դրանց մի մասը որոշվում են այնպիսի գեներով, որոնց գործունեությունը կախված չէ միջավայրի պայմաններից։ Դրանք առավելապես մոնոգենային մենդելյան տիպով ժառանգվող հիվանդություններ են. օրինակ՝ ֆենիլկետոնուրիան (ֆենիլկետոնամիզություն), հեմոֆիլիան (արյան ոչ բնականոն մակարդելիություն) և այլն։ Կան հիվանդություններ, որոնց պայմանավորող գեների ազդեցությունն այս կամ այն չափով կախված է շրջակա միջավայրի անբարենպաստ պայմաններից։ Օրինակ՝ պոդագրա (հոդատապ) հիվանդությունը, որը ոչ ճիշտ սնման հետևանք է։ Բազմագործոն ժառանգական հիվանդությունների դեպքում ևս միջավայրի գործոնները որոշակի դեր են խաղում, սակայն կարևոր է նաև դրանց նկատմամբ մարդկանց ունեցած ժառանգական նախատրամադրվածությունը։ Այդպիսի հիվանդությունների շարքին են դասվում ստամոքսի խոցային հիվանդությունը, չարորակ ուռուցքների շատ տեսակներ և այլն։ Քննարկենք ժառանգական հիվանդությունների մի քանի օրինակներ։
Գայանե Հովհաննիսյան
Գրականություն
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Ժառանգական հիվանդություններ
Ալկապտոնուրիա
Այս հիվանդությունը պայմանավորված է օրգանիզմում հոմոգենտիզինաթթվի օքսիդազ ֆերմենտի ոչ բավարար քանակով, ինչի հետևանքով այդ թթուն հեռացվում է մեզի հետ, որն էլ լույսի տակ հիմնային միջավայրում (ալկալու ավելացման դեպքում) սևանում է։ Նորածնի բարուրի վրա սև բծերն իսկույն նկատելի են դառնում։ Հոմոգենտիզինաթթուն կուտակվելով օրգանիզմում՝ կապվում է հոդաճառների կոլագենի հետ, ինչը կարող է հանգեցնել հոդաբորբի։ Ալկապտոնուրիան օրգանիզմում որոշակի արգասիքների ավելցուկային կուտակմամբ պայմանավորված գենետիկական խանգարումների օրինակ է։
Ֆենիլկետոնուրիա
Ինչպես ալկապտոնուրիան և ալբինիզմը, սա նույնպես կապված է արոմատիկ ամինաթթուներից մեկի՝ ֆենիլալանինի փոխանակության գենետիկապես պայմանավորված խանգարման հետ։ Այս հիվանդությամբ տառապող մարդկանց մոտ խաթարված է ֆենիլալանինի փոխարկումը թիրոզինի։ Գունակի (պիգմենտի) անբավարար քանակի պատճառով, հիվանդի մազերը և մաշկը սովորաբար բավական բաց գունավորում են ունենում, բայց ոչ այն աստիճան, ինչպես ալբինիզմի դեպքում է, քանի որ թիրոզինի որոշակի քանակ միշտ անցնում է օրգանիզմ սննդի հետ։ Այս հիվանդության ցայտուն ախտանիշներից է մտավոր զարգացման խիստ դանդաղումը, ինչը, հավանաբար, գլխուղեղի վրա ֆենիլալանինի արգասիքների ունեցած ազդեցության հետևանք է։ Ֆենիլալանինի որոշ արգասիքներ, այդ թվում ֆենիլպիրոխաղողաթթուն, մեզի հետ հեռացվում են, ինչն էլ հնարավոր է դարձնում հիվանդության ախտորոշումը։
Գալակտոզեմիա
Գալակտոզ-1-ֆոսֆատուրիդիլտրանսֆերազ ֆերմենտի ակտիվությունն ընկնում է 90%-ով և նույնիսկ մինչև 0։ Հիվանդությունը դրսևորվում է միայն հոմոզիգոտ վիճակում, իսկ հետերոզիգոտների մետ ֆերմենտի ակտիվությունը բավական բարձր է (նորմալ ակտիվության մոտ 50%)։ Հիվանդության դեպքում խանգարվում է գալակտոզից գլյուկոզի առաջացումը մարդու աղիներում։ Քանի որ գալակտոզը մտնում է մայրական կաթի բաղադրության մեջ, հետևաբար գալակտոզեմիայի դեպքում դիտվում են գալակտոզով օրգանիզմի թունավորում, հիպոգլիկեմիա և ամինաթթուների փոխանակության խանգարումներ։ Գալակտոզեմիայով հիվանդ երեխայի մոտ զարգանում են դեղնախտ, դիսպեպտիկ խանգարումներ, լյարդի և փայծաղի վնասում և, որ ամենակարևորն է, թուլամտություն։ Հիվանդացությունը կազմում է 1։50.000 նորածին։ Սննդակարգում կաթնաշաքարի բացակայությունը կանխարգելում է նշված ախտանիշների զարգացումը։ Հիվանդությունը ժառանգվում է ռեցեսիվ տիպով։
Շաքարային դիաբետ (շաքարախտ)
Շաքարային դիաբետի (շաքարախտի) առաջին տիպը կապված է ինսուլին հորմոնի բացարձակ անբավարարության հետ։ Բուժումն իրականացվում է սովորաբար խոշոր եղջերավոր անասունի ենթաստամոքսագեղձից անջատված հորմոնի ենթամաշկային ներարկմամբ։ Սակայն սա հիվանդի օրգանիզմում կարող է առաջացնել անցանկալի, ալերգիկ ռեակցիաներ, որոնցից կարելի է խուսափել՝ օգտագործելով մարդու ինսուլինային գեն ներկառուցված բակտերիաներից ստացված հորմոնը։ Ինսուլինի այդ պատրաստուկներն օժտված են այնպիսի անտիգենային բնութագրերով, որոնք լրիվ համապատասխանում են մարդու ինսուլինին։
Դաունի համախտանիշ
Դասվում է, այսպես կոչված, քրոմոսոմային հիվանդությունների շարքին, որոնք, որպես կանոն, չեն ժառանգվում՝ ծնողների օրգանիզմում ընթացած գամետոգենի հետևանքով քրոմոսոմների նորմալ թվաքանակի խախտման պատճառով։ Քանի որ այս հիվանդությունները գենետիկական ապարատի խանգարումներ են, դրանց նույնպես դասում են ժառանգական հիվանդությունների թվին։ Դաունի համախտանիշի դեպքում հիվանդի քրոմոսոմների թվաքանակը մեկով ավելանում է՝ դառնալով 47 (քրոմոսոմների 21-րդ զույգը ներկայացված է լինում 3 քրոմոսոմով` տրիսոմիա)։ Հիվանդության հաճախականությունն է` 1։ 750 նորածին, սեռերի հավասար հավանականությամբ։ Հիմնական հատկանիշներից են դեմքի մոնղոլոիդ կազմվածքը և թուլամտությունը։ Դաունի համախտանիշն ուղեկցվում է սրտի արատներով, խոշոր անոթների կառուցվածքի, մարսողական համակարգի խանգարումներով, չարորակ ուռուցքների զարգացմամբ և, որպես հետևանք, կարճակյացությամբ։ Ենթադրվում է, որ հիվանդությունը կառուցվածքային և կարգավորող գեների գործունեության արգասիքների՝ տրիսոմիայի պատճառով առաջացած անհավասարակշռության հետևանք է։