cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Պերօքսիսոմ
Վնասակար միացությունների վնասազերծում
Պերօքսիսոմային էնզիմները կարևոր դեր ունեն ակտիվ թթվածնի ռադիկալների, ինչպիսիք են՝ սուպերօքսիդ իոնը, հիդրոքսիլ ռադիկալ, օրգանական պերօքսիդային միացությունները և այլն, դետոքսիֆիկացիայի պրոցեսում։ Նման ակտիվ թթվածնային ռադիկալները կարող են առաջանալ բջջում մոլեկուլային թթվածնի առկայության դեպքում մետաբոլիզմի ժամանակ և նրանց կուտակումը բջջում կարող է բերել օքսիդատիվ սթրեսի։ Պերօքսիսոմային էնզիմները (սուպերօքսիդ դիսմուտազ, կատալազ, պերօքսիդազներ) դետոքսիֆիկացնում են այդ ակտիվ թթվածնի ռադիկալները։
Ճարպաթթուների օքսիդացում
Կենդանական, բուսական և սնկերի բջիջներում պերօքսիսոմները պարունակում են ֆերմենտներ ճարպաթթուների օքսիդացման համար, ինչի շնորհիվ բջիջը մատակարարվում է էներգիայով։ Կենդանական բջիջներում ճարպաթթուների 25-50%-ը օքսիդացվում է պերօքսիսոմներում։ Այստեղ երկար ճարպաթթվային շղթաները (24-26 ածխածին) ճեղքվում և կարճանում են (16 ածխածին), ինչից հետո տեղափոխվում են միտոքոնդրիումներ acetyl-CoA սինթեզի նպատակով։ Acetyl-CoA-ն հետագայում տեղափոխվում է ցիտոպլազմ, որտեղ մասնակցում է կենսասինթետիկ ուղիներին- TCA cycle։ Բուսական բջիջներում և սնկերի մոտ ճարպաթթուների ճեղքումը իրականանում է ամբողջությամբ պերոքսիսոմներում, մինչև acetyl-CoA-ի առաջացումը։
Պերօքսիսոմային հիվանդություններ
Քանի որ պերօքսիսոմների գործունեության հետ կապված են բազմաթիվ մետաբոլիկ ուղիներ, գույություն ունեն նաև բազմաթիվ հիվանդություններ` կապված պերօքսիսոմների վնասվածքների հետ։ Առավել հաճախ հանդիպող պերօքսիսոմային հիվանդություններից է X-շղթայակցված ադրենոլեյկոդիստրոֆիան (adrenoleukodystrophy X-linked adrenoleukodystrophy)։ Այս հիվանդությունն առաջացնող վնասված սպիտակուցը տրանսմեմբրանային սպիտակուց է, որը պատասխանատու է ճարպաթթուների՝ դեպի պերօքսիսոմներ տեղափոխելու համար, որտեղ և պետք է տեղի ունենա ճարպաթթվի օքսիդացումը։ Հիվանդության ժամանակ այդ ճարպաթթվի կուտակումը մարմնում բերում է նյարդային հյուսվածքի միելինային շերտի քայքայմանը։
Կատեգորիա:Օրգանոիդներ
Ալբերտ Շահինյան
Ալբերտ Սիմոնի Շահինյան, խորհրդային հայ գիտնական, կոնստրուկտոր։ Բելառուսի ճարտարագիտական ակադեմիայի փոխնախագահ, ԲՃԱ-ի Գոմելի մասնաճյուղի նախագահության նախագահ, Միջազգային ճարտարագիտական ակադեմիայի ակադեմիկոս, Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի ասպետ, Միջազգային ինժեներական ակադեմիայի մրցանակի դափնեկիր, Ֆրանսիայի հիդրոտեխնիկական ընկերության պատվավոր անդամ, ԽՍՀՄ տիեզերագնացության ֆեդերացիայի անդամ, Բելառուսական ԽՍՀ վաստակավոր գյուտարար, Բելառուսի Հանրապետության գիտության վաստակավոր գործիչ, տեխնիկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր ։
Կենսագրություն
Ալբերտ Շաhինյանը ծնվել է 1934 թվականին, Կրասնոդարի երկրամասի Արմավիր քաղաքում։ 1957 թվականին Ռոստովի գյուղատնտեսական ինժեներական ինստիտուտի հաստոցաշինական ֆակուլտետն ավարտելուց հետո աշխատել է Արմավիրի փորձարարական մեքենաների գործարանում, որտեղ վարպետից հասել է մինչև կոնստրուկտորական բաժնի վարիչ։ 1973 թվականից՝ ստեղծման օրից մինչև 13 տարի, Շահինյանն աշխատել է որպես Գոմելի սեյսմիկ տեխնիկայի հատուկ կոնստրուկտորատեխնոլոգիական բյուրոյի (ներկայումս «Սեյսմոտեխնիկա» գիտաարտադրական միավորում) տնօրեն։ Այդ ժամանակահատվածում հատկապես վառ կերպով դրսևորվել է Շահինյանի տաղանդը որպես գիտնական, հետազոտող և կազմակերպիչ։ Ստեղծել է նավթի և գազի որոնման և ռազմական կիրառական խնդիրների լուծման համար օգտագործվող սեյսմիկ ազդանշանների իմպուլսի և վիբրացիայի աղբյուրների տեսությունը։ Մշակել է «սեյսմիկ ազդանշանների աղբյուր-երկրաբանական միջավայր» համակարգերի վերլուծության և սինթեզի մեթոդները։ Նրա անմիջական հսկողության ներքո և անմիջական մասնակցությամբ ստեղծվել են ստացիոնար և շարժական բազայի իմպուլսային և վիբրացիոն ազդանշանների նոր սեյսմիկ կայաններ, որոնք կիրառություն են գտել տարբեր ոլորտներում և նախատեսված են երկրի վիբրացիաների արձանագրման, երկրաշարժերի կանխատեսման, նավթի արդյունահանման ավելացման և սեյսմիկ կապի իրականացման համար ։
Շահինյանը հատուկ ուշադրություն է դարձրել երիտասարդ մասնագետների և բարձրագույն գիտական որակավորում ունեցող անձնակազմի պատրաստման աշխատանքներին։ Պատրաստել է տաղանդավոր կոնստրուկտորների և մեքենաների հետազոտողների մի ամբողջ համաստեղություն, որոնցից ոմանք Ռուսաստանում ղեկավարել են խոշոր գործարաններ և կոնստրուկտորական բյուրոներ, որոնցից շատերը հաջողությամբ աշխատում են ԱՄՆ-ում և Իսրայելում։
1986-2000 թվականներին Ալբերտ Շահինյանը եղել է Գոմելի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ռեկտորը։ Նրա ղեկավարությամբ մշակվել է զարգացման ծրագիր, որն ուղղված է եղել կրթության որակի և մակարդակի բարձրացմանը, գիտահետազոտական աշխատանքների արդյունավետության բարձրացմանը, գործունեության վերջնական արդյունքի համար պատասխանատվության ամրապնդմանը, կրթական և գիտական գործունեության մեջ ինքնաիրացման բարենպաստ պայմանների ստեղծմանը, հրատապ խնդիրները լուծելու և արտադրության պահանջները բավարարելու նպատակով կոլեկտիվի ջանքերի միավորմանը, հաշվի առնելով հանրապետության սոցիալ-տնտեսական զարգացման ժամանակակից պահանջները։ Այդ ծրագիրը հաջողությամբ իրականացվել է բոլոր բնագավառներում՝ ընդլայնվել են համալսարանի ուսումնական տարածքները, բացվել են նոր ֆակուլտետներ, չորս ամբիոններ, ասպիրանտուրա, մագիստրատուրա և թեկնածուական ատենախոսությունների պաշտպանության խորհուրդ, լույս է տեսել «Գոմելի Պ. O. Սուխոյի անվան տեխնիկական համալսարանի տեղեկագիր» գիտական և գործնական ամսագրի առաջին համարը, սկսվել է մասնագետների պատրաստումը յոթ նոր մասնագիտությունների գծով։
Ալբերտ Շահինյանը մշակել և դասընթացներ է կազմակերպել «Ռոբոտների և մանիպուլյատորների պնեվմոհամակարգեր», «Նյութերի և կառուցվածքների փորձարկման հիդրավլիկ և էլեկտրահիդրավլիկ համակարգեր», «Փորձարկման տեխնիկա» թեմաներով, ԱՄՆ-ում, Գերմանիայում և Իտալիայում կազմակերպել է համակարգերի դինամիկայի վերաբերյալ առանձին դասախոսությունների շարք։
1986 թվականի մայիսին և հետագա տարիներին ակտիվ մասնակցություն է ունեցել Չեռնոբիլի ատոմակայանի վթարի հետևանքների վերացման գործում։ Սկսել է համատեղ աշխատանքային ծրագիր մշակել Բելառուսի, Ուկրաինայի և Ռուսաստանի համար` Չեռնոբիլի աղետի հետևանքները վերացնելու համար։ Միջազգային ճարտարագիտական ակադեմիայի միջոցով համագործակցության համար ներգրավել է գիտնականներ Իտալիայից, Գերմանիայից, ԱՄՆ-ից, Շվեյցարիայից, Շոտլանդիայից և այլ երկրներից։ Որպես ակադեմիկոս և Միջազգային ինժեներական ակադեմիայի նախագահների խորհրդի անդամ՝ Շահինյանին հաջողվել է այդ ծրագրի վրա գրավել բազմաթիվ առաջատար փորձագետների ուշադրությունը, նրանց ջանքերը միավորել աղետի հետևանքների դեմ պայքարին ուղղված կոնկրետ խնդիրների լուծման գործում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բելառուսական ԽՍՀ վաստակավոր գյուտարարներ Կատեգորիա:Չեռնոբիլի ատոմակայանի վթար Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Պրոֆեսորներ Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Ժողովածու (4947)
Ժողովածու (4947), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 4947 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 13-րդ դարում Ներսես և Առաքել գրիչների կողմից։ Ստացողը եղել է Հովհաննես արքաեղբայրը։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 25x16 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 198 թերթից։ Գրված է միասյուն, բոլոգրով։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ, աստառը՝ շերտազարդ կտավ։ Հիշատակարաններ գրչի՝ 25բ, 89ա, 114ա, 132ա, 163ա և այլուր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Հայաստանի էներգետիկա
Հայաստանի էներգետիկան բնութագրում է էներգիայի և էլեկտրականության արտադրությունը, սպառումը և արտահանումը Հայաստանում։ Հայաստանի էլեկտրաէներգետիկան հետխորհրդային՝ 1990ականների դաժան ճգնաժամից հետո, շնորհիվ Մեծամորի ատոմային էլեկտրակայանի վերաբացման, մշտապես ավելցուկային հզորություն է ունեցել ։ Հայաստանը ենթադրվում է, որ ունի նավթի և գազի պաշարներ, սակայն ներկայումս համարյա այդ բոլորը ներկրում է Ռուսաստանից։ Նոր Իրան-Հայաստան գազատարի տարողունակությունը թույլ է տալիս Հայաստանին 2008 թ. պահանջարկից երկու անգամ ավել գազով մատակարարել։ Այն ներուժ ունի ապահովելու Հայաստանի էներգետիկ ապահովությունը որպես այլընտրանքային աղբյուր Վրաստանի տարածքով անցնող Ռուսաստանի կողմից վերահսկվող գազատարին։ Չնայած հանածո վառելիքի բացակայությանը, Հայաստանը էլեկտրաէներգիայի արտադրության համար զգալի ռեսուրսներ ունի։ Մեծամորի ատոմակայանը ապահովում է երկրի էլեկտրականության 42.9%-ը։ Հայաստանը ծրագրում է նոր ատոմակայան կառուցել, որը կփոխարինի 1979 թ. կառուցած Մեծամորի ատոմակայանին։ Երկիրը նաև ունի տասնմեկ հիդրոէլեկտրակայան և նախատեսվում է Սյունիքում կառուցել Ջերմաղբյուր երկրաջերմային էլեկտրակայան։ Հայաստանի էլեկտրաէներգիայի մնացած մասը արտադրվում է գազի այրմամբ՝ Երևանի և Հրազդանի ջերմաէլեկտրակայաններ։ Քամու էներգետիկան Հայաստանում թույլ է զարգացած, 2008-ից սկսած Հայաստանում գործում է միայն մի քամու էլեկտրակայան Լոռու մարզում։ Հայկական և Իրանական էներգետիկ սեկտորները այժմ միասին նախագծում են Իրանահայկական էլեկտրակայան, որը կդառնա երկրի ամենամեծ քամու էլեկտրակայանը ։ Հայաստանը ԵՄ INOGATE էներգետիկ ծրագրի գործընկեր երկիր է։ Եվրամիության էներգետիկ ծրագիրն ունի չորս հիմնական ուղղություններ՝ էներգետիկ անվտանգության կատարելագործում, էներգետիկ շուկայի անդամ երկրների կոնվերգենցիա (միավորում) Եվրամիության ներքին էներգետիկ շուկայի սկզբունքների հիման վրա, էներգետիկայի կայուն զարգացման աջակցություն, ընդհանուր և տարածաշրջանային էներգետիկ ծրագրերի համար ներդրումների ներգրավում ։
Տարբեր գնահատականներով Հայաստանի էներգետիկ համակարգի մոտ 80 տոկոսը գտնվում է Ռուսաստանի վերահսկողության տակ։
Նավթ
Հայաստանը նավթի պաշարներ չունի։ Նավթի պահանջարկի մեծ մասը ներկրվում է Ռուսաստանից։ Խորհրդային ժամանակներում, վառելիքը փոխադրվում էր Հայաստան-Վրաստան-Ռուսաստան ուղիղ երկաթգծով, սակայն Աբխազիա-Վրաստան սահմանի փակվելուց ի վեր վառելանյութը Սև ծովով տեղափոխվում է Վրաստան, որտեղից Հայաստան է ճանապարհվում երկաթուղային վագոններով։ Հայաստանում նավթի պահանջարկը սահմանափակ է, հիմնականում արևելքից Ադրբեջանի և արևմուտքից Թուրքիայի կողմից շրջափակման պատճառով։ Շրջափակումը սկսվել է Լեռնային Ղարաբաղի պատերազմի ավարտից որոշ ժամանակ անց, չնայած 1994 թ. հայտարարած հրադադարին
Անխորտակելի Սեմ
Բիսմարկ
Սևուսպիատակ կատվին Երրորդ Ռայխի «Բիմարկ» գծանավ է բերել անհայտ նավաստի։ Բրիտանական առևտրային նավերը խորտակելու հրամանով, նավը ծով է դուրս եկել Գոդենհաֆենից  1941 թվականի մայիսի 18-ին։ Ինն օր անց մայիսի 27-ին բրիտանական էսկադրան խորտակել է նավը։ 2200 նավաստիներից փրկվել են 115-ը։ Մի քանի ժամ անց անգլիական «Կոզակ» էսկադրոնային ականակրի նավաստիները գտել են կատվին նավաբեկորների վրա և նավ են բարձրացրել։ Ընդ որում ականակրի անձնակազմին չի հաջողվել փրկել և ոչ մի մարդու։ Չիմանալով կատվի իսկական անունը, նրան անվանել են «Օսկար» ։
Կոզակ
Մի քանի ամիս Սեմը անց է կացրել ականակրի վրա, այդ ընթացքում նավը լողացել է Միջերկրական ծովի և Հյուսիսային Ատլանտիկայի ջրերում։ 1941 թվականի հոկտեմբերի 24-ին Ջիբրալթարից Լիվերպուլ մեկնող HG-75-ին ուղեկցելուց Կոզակին տորպեդահարել է գերմանական U-563 սուզանավը ։
Հայաստանի էներգետիկա
Բնական գազ
Հայաստանի էներգիայի սպառման ընդհանուր ծավալի մեջ բնական գազը մեծ մասնաբաժին ունի՝ հաշվարկվում է 50%։ Հայաստանը իր բնական գազի ողջ ծավալը ստանում է Ռուսաստանից (որն ունի աշխարհի բնական գազի ամենամեծ ծավալները և վերահսկում է Հայաստանի էներգետիկ ցանցի 80%-ը) ։ Հայաստանի բնական գազի ներմուծման և բաշխման մենաշնորհը պատկանում է Հայռուսգազարդին։
Անխորտակելի Սեմ
Կոզակ
Կոզակի անձնակազմը տեղափոխվել է «Լեգիոն» գծանավ։ Խիստ վնասված նավը Ջիբրալթար վերադարձնել վատ եղանակի պատճառով չի հաջողվել և այն խորտակվել է հոկտեմբերի 27-ին։ Նավացռուկին կպած գերմանական տորպեդը 159 անգլիացի նավաստու մահվան պատճառ է դարձել, բայց Օսկարը այս անգամ էլ է փրկվել։ Որոշ ժամանակ նա ապրել է Ջիբրալթարում։
Հայաստանի էներգետիկա
Բնական գազ
Հայաստանի ջերմաէլեկտրակայանը (որն ապահովում է Հայաստանի էլեկտրաէներգիայի պահանջի մոտ 24%-ը) օգտագործում է բնական գազ, դարձնելով Հայաստանը (ներկայումս) էներգետիկ կախյալ Ռուսաստանից ներկրվող գազից ։ Ավելին, բնական գազը երկրի ձմեռային ջեռուցման գլխավոր միջոցն է։
Անխորտակելի Սեմ
Արկ Ռոյալ
«Կոզակի» խորտակվելուց հետո կատվին սկսել են անվանել «Անխորտակելի Սեմ» և տարել են «Արկ Ռոյալ» ավիակիր, որի օդանավները խորտակել էին Սեմի առաջին նավը։ Նոյեմբերի 14-ին Մալթայից վերադառնալուց «Արկ Ռոյալին» տորպեդահարել է գերմանական U-81 սուզանավը։ Վնասված նավը բուքսիրի վերցնել չի հաջողվել, և «Արկ Ռոյալը» խորտակվել է Ջիբրալթարից 30 մղոնի վրա։ Բոլոր նավաստիները, օդաչուները և Սեմը բարձրացել են օգնության շտապած նավեր և փրկվել .։
Հայաստանի էներգետիկա
Ռուսաստան-Վրաստան-Հայաստան խողովակաշար
Ռուսաստանի գազի արտահանման մենաշնորհ Գազպրոմը Հայաստանին գազ է մատակարարում Վրաստանի միջով անցնող խողովակաշարով ։ 2007 թ., Գազպրոմը Հայաստանին տրամադրել է 2 միլիոն խորանարդ մետրին հասնող ծավալով բնական գազ։ Որպես տարանցիկ երկիր Հայաստանը Վրաստանին հատուցել է Հայաստանի համար նախատեսված ողջ ծավալի մոտավորապես 10% -ը ։ Ռուսաստանի բնական գազը Վրաստան և Հայաստան է մատակարվում երկու գլխավոր խողովակաշարերով՝ Հյուսիսային Կովկաս-Անդրկովկաս գազատարով (1,200մմ տրամագիծ) և Մոզդոկ-Թիֆլիս գազատարով (700 մմ տրամագիծ). 2008 թ., Հայաստանը Ռուսաստանից ներմուծել է 2.2 միլիոն խորանարդ մետր գազ ։
Անխորտակելի Սեմ
Արկ Ռոյալ
Փրկվածներին տեղափոխել են սկզբում «Լայթինգ» ապա «Լեգիոն» ականակիր, որը արդեն մեկ անգամ մասնակցել էր Սեմին փրկելուն։ «Լայթինգը» խորտակվել է չորս ամիս անց՝ 1942 թվականի մարտի 26-ին, իսկ «Լեգիոնը» 1943 թվականի մարտի 12-ին գերմանական տորպեդային «S-55» կատերի կողմից։
Հայաստանի էներգետիկա
Իրան-Հայաստան գազամուղ
Իրան-Հայաստան բնական գազի խողովակաշար նոր գազատարը կառուցվել է 2008 թ. Հոկտեմբերին, այն սեփականացրել և գործարկում է Հայռուսգազարդ ընկերությունը։ Գազատարը Հայաստանը միացնում է հարևան Իրանին, որն իր գազի պաշարների ծավալով աշխարհում երկրորդ տեղն է զբաղեցնում Ռուսաստանից հետո ։ Այն տարվա կտրվածքով ունի 2.3-2.5 միլիոն խորանարդ մետրի Իրանյան գազի մղման թողունակություն։ Չնայած Իրանը պատրաստ է Հայաստանին գազ մատակարարել, սակայն Հայաստանի էներգետիկայի նախարարը 2008 թ. հոկտեմբերին հայտարարել է, որ Հայաստանը Իրանյան գազի կարիքը դեռևս չունի ։
Անխորտակելի Սեմ
Հետագա կյանք
Ավիակրի խորտակվելուց հետո, որոշել են կատվին թողնել ցամաքում։ Որոշ ժամանակ ապրել է Ջիբրալթարի գեներալ-նահանգապետի գրասենյակում, բայց հետո ուղարկել են Մեծ Բրիտանիա, որտեղ և՝ Բելֆաստում, դիմավորել է պատերազմի ավարտը։
Հայաստանի էներգետիկա
Իրան-Հայաստան գազամուղ
Վերլուծաբանները պնդում են, որ Իրանական գազի ներմուծման Հայաստանի դիմադրությունը Ռուսաստանի կողմից ճնշման արդյունք է, որը պահպանում է Հայաստանի բնական գազի շուկայի վրա իր մենաշնորհը ։ Հայռուսգազարդին (որի 68%-ը պատկանում է ռուսական գազի հսկա Գազպրոմին) է պատկանում Հայաստանի ներսում ներքին սպառողներին մատակարարող բնական գազամուղի ցանցը։ Բացի այդ, ամբողջովին Գազպրոմին է պատկանում խողովակաշարի վճռորոշ բաժինը, որը Հայաստանը հանձնել է մինչև 2009 թ. գազը Եվրոպական միջին գներից զգալիորեն ցածր գներով ներմուծելու համար։ Ըստ վերլուծաբանի Հայաստանը արդյունավետ փոխանակում է էներգակիրների իր հետագա հեռանկարները էժան գների հետ հենց հիմա։ Մինչդեռ Հայաստանը կարող է դիվերսիֆիկացնել իր գազի մատակարարումը Իրան-Հայաստան գազատարը շահագործելով, մինչդեռ Գազպրոմը այժմ վերահսկում է իր մրցակիցների մատակարարումը ։
Անխորտակելի Սեմ
Հետագա կյանք
Մահացել է 1955 թվականին։ Նկարչուհի Ջորջինա Շոու-Բեյքերի պաստելով նկարած կատվի նկարը ցուցադրվում է Գրինվիչում գտնվող Բրիտանիայի Ազգային ծովային թանգարանում .։
Հայաստանի էներգետիկա
Իրան-Հայաստան գազամուղ
2009 թ. Հայաստանը ներմուծել է 1-1.5 միլիոն խորամարդ մետր Իրանական գազ, որի դիմաց վճարել է հոսանք արտահանելով ։
Էլեկտրականություն
Չնայած հանածո վառելիքի բացակայության, Հայաստանն ունի էլեկտրակայանի արտադրության զգալի ներքին ռեսուրսներ։ 2006 թ. ոչ-ջերմային ներքին էլեկտրաէներգիայի արտադրությունը հաշվում էր ընդհանուր արտադրվող էլեկտրաէներգիայի, 76% -ը։ ատոմայինը՝43% -ը և հիդրոէլեկտրաէներգիան՝ 33%-ը։ 2002 թ. այդ թվերը հետևյալն էին, 56%, 32% և 26%։ Հայաստանը ընդհանուր առմամբ ունի 11 էլեկտրակայաններ և 17 ենթակայաններ։ Հայաստանի ազգային էլեկտրական ցանցի քարտեզը կարելի է գտնել Global Energy Network Institute այստեղ. Ռուսաստանի միացյալ էլեկտրական ցանցին United Energy Systems of Russia է պատկանում Հայաստանի էլեկտրացանցերի 70%-ը ։
Ատոմակայան և միջուկային վառելիք
Ատոմային էներգետիկայի սկիզբն դրվել է 1966թ-ին, երբ ԽՍՀՄ Նախարարների խորհուրդը որոշում կայացրեց կառուցել Կովկասում առաջին ատոմակայանը՝ Հայկական ԱԷԿ-ը։ 2021թ․ Հայաստանը նշում է ատոմային ոլորտի 55-ամյակը ։ Հայաստանի Մեծամորի ատոմակայանը, որ կառուցվել է 1979 թ., ունի նախնական դրվածքային 815 ՄՎտ հզորություն, թեև նեկրայումս միայն մեկ բլոկն է գործում 407.5 ՄՎտ։ 2006 թ. ատոմակայանը ապահովում էր երկրի էներգիայի 42.9%-ը։ Միջուկային վառելիքը բերվում է Ռուսաստանից և այնուհետև Երևանից տեղափոխել ատոմակայան, քանի որ Թուրքիայի հետ սահմանը փակ է ։ Թեև Հայաստանի Հանրապետությունը ատոմակայանի միակ սեփականատերն է, այն կառավարվում է ռուսական ընկերության կողմից United Energy Systems (UES) Մեծամորի ռեսուրսները կսպառվեն 2016 թ.։
Ջերմային էլեկտրակայաններ
2010 թ. ապրիլին ջերմաէլեկտրակայանը, (աշխատում էր Ռուսաստանից և Իրանից ներկրված գազով) ապահովում էր Հայաստանի էլեկտրաէներգիայի մեկ-երրորդը ։
Նոր ջերմային էլեկտրակայաններ
2010 թ. ապրիլին բնական գազով աշխատող ջերմային նոր էլեկտրակայան բացվեց Երևանում։ Այն անկախությունից հետո կառուցված ամենախոշոր էներգետիկ օբյեկտն է ։
Ուեմսկի
Ուեմսկի (Уемский), գյուղ Ռուսաստանի Արխանգելսկի մարզի Պրիմորսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 3742 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Արխանգելսկի մարզի Պրիմորսկի շրջանի բնակավայրեր
Մուհամմեդ Ռեզա Շաջարիան
Մուհամմեդ Ռեզա Շաջարիան, աշխարհահռչակ պարսիկ դասական երգիչ, կոմպոզիտոր և պարսկական երաժշտության վարպետ։ Կրել է պարսից դասական երաժշտության մեծագույն մաեստրոյի  անունը։ Հայտնի է եղել որպես տաղանդավոր պարսիկ գեղագիր։
Կենսագրություն
Ծնվել է Մաշհադում։ Երգել սկսել է (մեջբերելով Ղուրանից) 5 տարեկանում իր հոր ղեկավարությամբ։ 12 տարեկանում, առանց ընտանիքի համաձայնության, սկսել է ուսումնասիրել «ռադիֆ» ավանդական կրոնական երգասացությունը։ Իր կրոնավոր հայրը չի քաջալերել երգչի կարիերան, այդ պատճառով էլ Մուհամմեդն իր համար «Սիավաշ Բիդականի» կեղծանունն է ընտրել, բայց հետագայում դարձյալ կոչվել է իր իսկական անունով։ Նա իր մասնագիտական կարիերան սկսել է 1959 թվականին Խորասանի ռադիոյում և 1960-ական թվականներին փառքի է արժանացել։  Դրանից հետո նա աշխատանքի է անցել Թեհրանի համալսարանի արվեստի բաժնում որպես դասախոս։ Նրա վրա ազդեցություն են ունեցել մի շարք հայտնի իրանցի երգիչներ։ Նա 2012 թվականին տված իր հարցազրույցում  նշել է, որ իր վրա ամենամեծ ազդեցությունը  թողել է Ջալիլ Շահնազը։ Իր կյանքի ընթացքում Շաջարիանը ստեղծել է 19 ալբոմ ։
Քաղաքական հայացքներ
«Բիդահադ» ալբոմում խոսքեր կան գեղեցիկ մի վայրի մասին, որը վերածվել է սպանդանոցի։ 2010 թվականին՝ Սակրամենտոյում իր հարցազրույցի ժամանակ, նա նշել է, որ այդ խոսքերն է ընտրել՝ Իսլամական հեղափոխությունից հետո Իրանում տիրող ռեժիմը նկարագրելու համար։ Նա նաև պահանջել է դադարեցնել ռադիոյով և հեռուստատեսությամբ իր «Իրան՝ հույսի երկիր» երգի հեռարձակումը, քանի որ այն ոչ մի կապ չուներ երկրում տիրող իրավիճակի հետ։
Պարգևներ
Ստացել է մի շարք մրցանակներ, այդ թվում՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի (2006 թվական) կողմից «Մոցարտի» մեդալը, ֆրանսիական «Ծառայության համար» շքանշանը (2014 թվական)։ 2004- 2006 թվականներին ներկայացվել է Գրեմմիի մրցանակի։
Կինուսա
Կինուսա (Κινουσα)՝ գյուղ Կիպրոսի Հանրապետության Պաֆոսի շրջանում։ Ըստ 2011 թվականի տվյալների բնակչությունը կազմում է 80 մարդ։ Տեղակայված է Մակունտա գյուղից 3 կմ դեպի հարավ-արևելք։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Կիպրոսի գյուղեր
Թաուր Մատան Ռուակ
Ժոզե Մարիա Վաշկունսելուշ (José Maria Vasconcelos), ավելի հայտնի է Թաուր Մատան Ռուակ կեղծանվամբ (Taur Matan Ruak, ), Թիմորի քաղաքական, պետական և ռազմական գործիչ։ 2012 թվականի մայիսի 20-ից մինչև 2017 թվականի մայիսի 20-ը եղել է Արևելյան Թիմորի նախագահը։ Նախքան քաղաքականություն մտնելը նա եղել է Արևելյան Թիմորի (ՖԱԼԻՆՏԻԼ) պաշտպանության ուժերի ռազմական հրամանատարը, որը մինչև 2002 թվականը պայքարել է Արևելյան Թիմորի անկախության համար։ 2018 թվականի հունիսի 22-ից՝ Արևելյան Թիմորի գործող վարչապետ
Կենսագրություն
Երբ Ինդոնեզիան 1975 թվականի դեկտեմբերի 7-ին գրավել է Արևելյան Թիմորը, Թաուր Մատան Ռուակը միացել է ՖՐԵՏԻԼԻՆ-ի անկախության համար պայքարին։ Գերեվարվել է ինդոնեզական բանակի կողմից 1979 թվականին, սակայն կարողացել է փախչել 23 օրվա գերությունից հետո։ 1980-ական թվականներից եղել է ռազմական գործողությունների կազմակերպիչներից։ Նրա ռազմական կարիերան շարունակվել է նաև 2002 թվականին Արևելյան Թիմորի անկախացումից հետո։ Անկախացումից հետո Թաուր Մատան Ռուակը եղել է Արևելյան Թիմորի (ՖԱԼԻՆՏԻԼ) պաշտպանության ուժերի ռազմական հրամանատարը։ 2009 թվականին նա ստացել է գեներալ-մայորի կոչում։ Նա զինված ուժերի հրամանատարն էր մինչև 2011 թվականի սեպտեմբերի 1-ը, իսկ հոկտեմբերի 6-ին թողել է զինվորական ծառայությունը։ Թաուր Մատան Ռուակը մասնակցել է 2012 թվականի մարտի 17-ի նախագահական ընտրություններին որպես անկախ թեկնածու, հաղթել է երկրորդ փուլում, որը տեղի է ունեցել ապրիլի 16-ին ։ Թաուր Մատան Ռուակը նախագահի պաշտոնը ստանձնել է 2012 թվականի մայիսի 20-ին ՝ այդ պաշտոնում փոխարինելով Ժոզե Ռամուշ Օրտային։
2017 թվականին հիմնադրել է Ժողովրդական ազատագրության կուսակցությունը, որը խորհրդարանական ընտրություններում զբաղեցրել է երրորդ տեղը։ 2018 թվականին զբաղեցրել է երկրի վարչապետի պաշտոնը։
Անկախության վերականգնումից հետո
Թաուր Մատան Ռուակը նշանակալի դեր է խաղացել 2006 թվականի արևելաթիմորյան ճգնաժամում։ 2006 թվականի հոկտեմբերի 2-ին Միավորված ազգերի կազմակերպության հետաքննության անկախ հատուկ հանձնաժողովը մի շարք առաջարկություններ է ներկայացրել, այդ թվում՝ մի քանի անձանց պատասխանատվության ենթարկելու վերաբերյալ։ Մասնավորապես, պարզվել է, որ ներքին գործերի նախարար Ռոժերիո Լոբատոն, պաշտպանության նախարար Ռոկե Ռոդրիգեսը և պաշտպանության ուժերի ղեկավար Թաուր Մատան Ռուակը ապօրինի գործողություններ են կատարել՝ ճգնաժամի ժամանակ զենք փոխանցելով քաղաքացիական անձանց ։ Ռուակը ՖԴՏԼ-ի հրամանատարի պաշտոնից հրաժարական է տվել 2011 թվականի սեպտեմբերի 1-ին։ Այն ժամանակ լուրեր էին շրջանառվում, որ նա դիտարկում է նախագահի պաշտոնում առաջադրվելու հնարավորությունը։ Ռուակը հայտարարել է, որ 2012 թվականի ընթացքում իր թեկնածությունն առաջադրելու որոշում կկայացնի ։
Նախագահ ընտրվելը
2012 թվականի մարտի 17-ին և ապրիլի 16-ին Արևելյան Թիմորում տեղի են ունեցել նախագահական ընտրություններ, նախագահ է ընտրվել հինգ տարի ժամկետով։ Գործող նախագահ Խոսե Ռամուշ Օրտան, ով նախագահ ընտրվելու երկրորդ և վերջին ժամկետի իրավունք ուներ, հայտարարել է, որ ձգտելու է իր թեկնածությունն առաջադրել ընտրություններում։ Ընտրությունները դիտարկվել են որպես փորձություն «երիտասարդ ժողովրդավարության համար» , որը ձգտում էր վերահսկել սեփական անվտանգությունը։ Թաուր Մատան Ռուակը երկրորդ փուլում ժամանակավորապես հաղթել է Ֆրանսիշկու Գուտերիշին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արևելյան Թիմորի քաղաքական գործիչներ
Ավետարան (4906)
Ավետարան (4906), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 4906 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1331 թվականին Աստուածատուր երեց գրիչի կողմից Փոքր Ուռսում։ Ստացողը եղել է Հովհաննեսը։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 31x23 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 271 թերթից։ Գրված է երկսյուն, բոլորգրով։ Ունի տերունական 13, ավետարանիչ 4, խորան 10, կիսախորան, լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ, աստառը՝ դրոշմազարդ կտավ։ Հիշատակարան գրչի՝ 86բ, 133բ, 268բ, կազմողի՝ 269ա (17-րդ դար), հետագայի՝ 269բ, 270ա (17-րդ դար) ։
Եկատերինայի փողոց (Յալթա)
Եկատերինայի փողոց (Улица Екатерининская), փողոց Ղրիմի Յալթա քաղաքում։ Անվանվել է ի պատիվ Ռուսաստանի կայսրուհի Եկատերինա II-ի։
Պատմություն
Այս կարճ, մոտավորապես երեք հարյուր մետր երկարությամբ փողոցը կապում է Լենինի անվան առափնյա և Չեխովի փողոցները։ Այն ստեղծվել է 19-րդ դարի 80-ական թվականներին։ Փողոցում կառուցված առաջին տներից մեկն այն շենքն է, որտեղ այժմ տեղակայված է Պետական ֆիլհարմոնիայի Ղրիմի հարավային ափի վարչությունը։ Այս փողոցի թիվ 5 տանն ապրել է օպերային դերասան Ուսատովը, հետագայում` Ֆեոդոր Շալյապինի երգի առաջին և միակ ուսուցիչը ։
Սկզբնապես փողոցը կոչվել է Եկատերինայի (կայսրուհի Եկատերինա II-ի պատվին), և քաղաքային դուման, ցանկանալով հավերժացնել թագուհու հիշատակը, Ղրիմի Ռուսաստանին միանալու 100-ամյակի կապակցությամբ (1883 թվականին), քննարկում էր փողոցի սկզբնամասում նրա մարմարե կիսանդրին կառուցելու հարցը։ Սակայն կիսանդրին այդպես էլ չտեղադրվեց ։
Խորհրդային տարիներին (1922 թվականից) փողոցը կոչվել է հեղափոխական իրադարձությունների մասնակից, ՌԽՖՍՀ կրթության կոմիսարի տեղակալ Լիտկենսի անունով, որը «Օրեանդա» առողջարանում հանգստի ժամանակ զոհվել էր լեռներում ։ Եկատերինայի փողոցը 19-րդ դարի 80-90-ական թվականների Յալթայի կառուցապատման օրինակ է։ Այսօր էլ այնտեղ տիրում է հարմարավետ համաչափություն, որը ստեղծել են ճարտարապետներ Ն. Գ. Կրասնովը, Գ. Ֆ. Շրեյբերը, Պ. Կ. Տերեբենևը, Ն. Գ. Տարասովը և այլ վարպետներ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Յալթայի փողոցներ
Ալիստեր Քրոուլի
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մարգարեներ Կատեգորիա:Անգլիացի գրողներ Կատեգորիա:Անգլիացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ Կատեգորիա:ԼԳԲՏ վիպասաններ Կատեգորիա:Անգլիացի դրամատուրգներ Կատեգորիա:Ինքնակենսագիրներ Կատեգորիա:Անգլիացի նկարիչներ Կատեգորիա:Լեռնագնացներ Կատեգորիա:20-րդ դարի անգլիացի վիպասաններ
Վանեվան
Վանեվան, գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Գեղարքունիքի մարզի Վարդենիս համայնքում ։
Գտնվում է Վարդենիս քաղաքից մոտ 3 կմ արևմուտք, Մարտունի-Վարդենիս ճանապրհի ձախ կողմում։ Գտնվում է ծովի մակարդակից մոտ 1950 մ բարձրության վրա։
Նախկինում Քյարքիբաշ անվան տակ ընդգրկված է եղել Ցարական Ռուսաստանի Երևանի նահանգի Նոր Բայազետի գավառում ։ Խորհրդային տարիներին մասն է կազմել Հայկական ԽՍՀ Նոր Բայազետի գավառի, 1930 թվականից` Վարդենիսի շրջանի շրջանի։ 1967 թվականից կոչվել է Շաֆակ, վերանվանվել է Վանեվան 1991 թ. ապրիլի 3-ին։ 1995 թվականից մտնում է ՀՀ Գեղարքունիքի մարզի մեջ։
Բնակչություն
Ըստ ՀՀ 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների` Վանեվանի մշտական բնակչությունը կազմել է 367, առկա բնակչությունը` 335 մարդ ։ Մինչև 1988-1989 թթ. բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով, այնուհետ` Բաքվից բռնագաղթած հայերով ։ Վանեվանի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում` ստորև.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գյուղեր Կատեգորիա:Սոթք գավառի բնակավայրեր
Ուզբյակովո
Ուզբյակովո (Узбяково, Үзбәк), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Գաֆուրիյսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 433 մարդ։
(8216) Միլոշ
(8216) Միլոշ (Melosh), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1995 թվականի մարտի 27-ին Սփեյսուոչ ծրագրի կողմից Կիթ Պիկում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,559672 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0021 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,1173 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1495,8 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,240673 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,26° անկյուն։
Ուկրաինան Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
Ուկրաինան Եվրատեսիլ երգի մրցույթին առաջին անգամ մասնակցել է 2003 թվականին։ Ուկրաինան իր մասնակցության երկրորդ տարում դառնում է հաղթող՝ Ռուսլանայի "Wild Dances" երգի շնորհիվ։ Քանի որ Ուկրաինան հաղթել էր այդ տարվա մրցույթում 2005 թվականի մրցույթը անցկացվելու էր Կիևում։
Ուկրաինան մրցույթի այն հաջողակ երկրներից մեկն է որը ամեն անգամ հաղթահարում է կիսաեզրափակչի փուլը։
2009 թվականին Ուկրաինայում մրցույթը հեռարձակող "NTU" հեռուստաընկերությունը հայտարարեց, որ մասնակցելու է Եվրատեսիլ 2009 թ.-ին, չնայած բոլոր այն խոսակցություններին, որ հեռուստաընկերությունը ունի ֆինանսական խնդիրներ։ 2015 թ.-ին Ուկրաինան հրաժարվում է մասնակցել ֆինանսական խնդիրների և երկրում տեղի վիճակի պատճառով։
Քվեարկության պատմություն (2003-2012)
Ուկրաինան ամենաշատ միավորները տվել է...
Ուկրաինան ամենաշատ միավորները ստացել է...
Ֆարկաս Ֆիլիպ
Ֆիլիպ Ֆարկաս, ամերիկացի նշանավոր վալտոռնահար, Չիկագոյի սիմֆոնիկ նվագախմբի փողային գործիքների կոնցերտմայսթեր։
Կենսագրություն
Ֆիլիպ Ֆարկասը ծնվել է Էմիլ Նելսոն Ֆարկասի և Աննա Քեսսիդի Ֆարկասի ընտանիքում։ Չնայած որ ծնողները երաժիշտ չէին, մայրը նրան տանում է դաշնամուրի դասերի, որը դառնում է Ֆարկասի առաջին ծանոթությունը երաժշտության հետ։ Երբ նա մոտ 12 տարեկան էր, սքաութների խմբում պահանջվում է շեփորահար, և ինքն առաջարկում է փորձել։ Ֆարկասը դիմում է իր հարևանին, որը շեփորահար էր, որպեսզի նա սովորեցնի իրեն, և շուտով ինքն արդեն փայլուն նվագում էր։
14 տարեկանում նրա մոտ ասթմա է սկսվում, և, հիվանդությանը դիմակայելու նպատակով, ծնողները որոշում են, որ նա փողային գործիք նվագի։ Սակայն, դպրոցի պահեստում մնացել էին միայն բաս-թմբուկ և թուբա։ Բնականաբար, նա ընտրում է թուբան։
Ֆարկասը դպրոց էր հաճախում հասարակական ավտոբուսով։ Տոմսավաճառը նրան պարբերաբար նկատողություն էր անում թուբայի պատյանի մեծության պատճառով։ Հերթական նկատողության ժամանակ Ֆարկասը բացականչում է. «Իսկ ի՞նչ անեմ. սա է իմ գործիքը»։ Այդ պահին փողոցով անցնում էր փողային նվագախումբ, և տոմսավաճառը ցույց է տալիս փոքր գործիքներից մեկը՝ վալտոռնը։ Այդ օրը Ֆարկասը դիմում է հայրիկին՝ իր գործիքը վալդորնով փոխելու խնդրանքով։ Շուտով նրանք գնում են Չիկագո և ամսական երեք դոլլարով վալտոռն վարձում։
Ֆարկասը շատ արագ տիրապետում է վալտոռնին և, սիրահարվելով այդ գործիքին, որոշում է կյանքը նվիրել նրան։ Ավագ դպրոցի սան լինելով՝ նա դառնում է Չիկագոյի համադպրոցական նվագախմբի ամենաերիտասարդ նվագողը, այնուհետև Չիկագոյի հասարակական նվագախմբի առաջին վալդորնահարը և ապա՝ Քանզաս սիթիի Ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի առաջին վալտոռնահարը, որը, ի դեպ, նրա առաջին պրոֆեսիոնալ աշխատատեղն է դառնում։
Ֆարկասը բազմաթիվ վարպետաց դասեր է տալիս, նաև ելույթներ ունենում՝ որպես մենակատար։ Հիմնում է «Wind Music Inc.» խմբագրությունը, իսկ շեփորահար Ռենոլդ Շիլքեի հետ՝ «Schilke Music Products»-ը։ Ֆարկասը դառնում է նաև «Yamaha» երաժշտական գործիքների մասնաճյուղի խորհրդատու։ 1978 թվականի ապրիլին Արևելյան Միչիգանի համալսարանում ստանում է դոկտորի կոչում։
Ֆարկասը հայտնի է նաև իր ստեղծած և լայն տարածում գտած «Holton-Farkas» վալտոռնով (Հոլտոն-Ֆարկաս), որն արտադրում է «Frank Holton Company»-ն, և մինչ այսօր ամենատարածված վալտոռնն է աշխարհում։
Ֆարկասը չորս գրքի հեղինակ է, որոնք նվիրված են վալտոռնահարների, փողային գործիքներ նվագող երաժիշտների և ընդհանրապես բոլոր երաժիշտների կատարողական արվեստի զարգացմանը։ Իսկ նրա առաջին գիրքը՝ «Վալտոռն նվագելու արվեստը», դարձել է աշխարհի բոլոր վալտոռնահարների «Աստվածաշունչը»։
Բասովո (այլ կիրառումներ)
Բասովո, կարող է վերաբերել՝
Բասովսկի գյուղական խորհուրդ (այլ կիրառումներ)
Բասովսկի գյուղական խորհուրդ, կարող է վերաբերել՝
Մարտին Բաշիր
Մարտին Հենրի Բաշիր, բրիտանացի լրագրող, : Եղել է հաղորդավար բրիտանական և ամերիկյան հեռուստատեսություններում և BBC-ի «Panorama» հաղորդաշարում և 1995 թվականին հաղորդաշարի համար հարցազրույց է ունեցել Ուելսի արքայադուստր Դիանայի հետ։ Որոշ ժամանակ անց պարզվել է, որ նա կեղծել և խաբել է, որպեսզի շահի հարցազրույցը  ։
2020 թվականին BBC-ի գլխավոր տնօրեն Թիմ Դեյվին ներողություն է խնդրել արքայադստեր եղբորից՝ Էռլ Սփենսերից նրա համար, որ Բաշիրն օգտագործել է կեղծված բանկային քաղվածքներ, որպեսզի ապահովագրի 1995 թվականին Ուելսի արքայադստեր՝ Սփենսերի քրոջ հետ տեղի ունեցած Panorama հարցազրույցը ։ Գերագույն դատարանի նախկին դատավոր Լորդ Դայսոնն անկախ հետաքննություն է անցկացրել այս հարցի շուրջ ։ Լորդ Դայսոնի անցկացրած հետաքննությունից հետո եկան այն եզրակացության, որ Բաշիրը պատվիրել է կեղծ հայտարարություններ, որպեսզի խաբի Էռլ Սփենսերին Դիանային հասնելու համար և միևնույն ժամանակ «գործել է ոչ պատշաճ կերպով և լրջորեն խախտել է 1993 թվականի հրատարակությունը՝ պրոդյուսերների ազնիվ հարաբերությունների գծով ղեկավարության կողմից»  ։ 2021 թվականի մայիսին Բաշիրը հեռացել է BBC-ից՝ առողջական խնդիրների պատճառով  ։
Վաղ կյանք և կրթություն
Բաշիրը ծնվել և մեծացել է Լոնդոնի Ուոնդսվորթ շրջանում, Պակիստանի լիբերալ մահմեդականների ընտանիքում։ Նրա հայրը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ծառայել է թագավորական նավատորմում ։ Բաշիրը կրթություն է ստացել պետական հանրակրթական «Wandsworth» դպրոցում, բարձրագույն կրթություն է ստացել Ալֆրեդ թագավորի, Վինչեստերի քոլեջում՝ ուսումնասիրելով անգլերեն և պատմություն 1982-1985 թվականներին, Լոնդոնի թագավորական քոլեջում, որտեղ ստացել է մագիստրոսի աստիճան ։
Բաշիրը հինգ երեխաներից մեկն էր, որոնցից մեկը տառապել է մկանային դիստրոֆիայից և մահացել 1991 թվականին ։ Բաշիրը իր կյանքի որոշումները նվիրաբերում է իր հանգուցյալ եղբորը, այդ թվում՝ իր հայտնվելը Celebrity X Factor-ում։ 2019 թվականին Բաշիրն ասել է. «Ամեն անգամ, երբ ես բախվել եմ որևէ խնդրի, լսել եմ, թե ինչպես է նա շշնջում ասելով. «Ի՞նչ արդարացում ունեք, դուք արդարացում չունեք» ։
BBC և ITV
Նախքան 1986 թվականին BBC-ին միանալը, Բաշիրն աշխատել է որպես անկախ սպորտային լրագրող ։ Նա աշխատել է BBC-ում մինչև 1999 թվականը, այդ թվում «Songs of Praise», «Public Eye» և «Panorama» հաղորդաշարերում։ «Panorama»-ի համար Բաշիրը 1995 թվականին հարցազրույց է վերցրել Դիանայից՝ Ուելսի արքայադստրից ։
1999 թվականին նա միացավ ITV-ին՝ Թրեվոր Մակդոնալդի հետ աշխատելով «Tonight with Trevor McDonald»-ի համար հատուկ վավերագրական հաղորդաշարի և ռեպորտաժների վրա ։
ABC և NBC
2008 թվականին, երբ նա աշխատում էր Nightline-ում, Բաշիրը հեռացվել Է ABC News-ից այն բանից հետո, երբ Չիկագոյում կայացած Ասիա-ամերիկյան ժուռնալիստների ասոցիացիայի Կոնգրեսի ընթրիքի ելույթի ժամանակ «կոպիտ և սեքսիստ» ձևով է արտահայտվել ։ Ելույթի ժամանակ նա հայտարարել է. «Ես ուրախ եմ, որ գտնվում եմ ասիական գեղեցկուհիների շուրջ, ուրախ եմ, որ պոդիումը ծածկում է ինձ գոտկատեղից ներքև» ։ Նա շարունակեց և ասաց, որ ելույթը պետք է լինի «գեղեցիկ կնոջ զգեստի նման՝ բավականին երկար, որպեսզի ընդգծի կարևոր մասերը, և բավականին կարճ, որպեսզի ձեզ մոտ հետաքրքրություն առաջացնի, ինչպես իմ գործընկեր Ջուջուի ելույթը» (նա նկատի ուներ ABC News-ի իր գործընկեր Ջուջու Չանգին, ով թղթակից է 20/20-ում )։ ABC News-ը նրան հեռացրեց ։ Նա ներման խնդրագիր ներկայացրեց լրագրողների ասոցիացիային, որտեղ ասվում է․ «Որոշ ժամանակ անց հասկացա, որ դա անհամ արտահայտություն էր, որի համար ես շատ ափսոսում եմ։ Հուսով եմ, որ կազմակերպության շարունակական աշխատանքը չի տուժի իմ հիմարության պատճառով» ։
2010 թվականի օգոստոսին Բաշիրը հեռացավ ABC-ից և տեղափոխվեց MSNBC, որտեղ նա աշխատում էր որպես քաղաքական մեկնաբան և երբեմն փոխարինում էր հաղորդավար Լոուրենս Օ ' Դոնելլին, վարում էր իր սեփական հաղորդումը՝ «Մարտին Բաշիր»-ը և NBC Dateline NBC-ի թղթակից էր։
2013 թվականի նոյեմբերի 15-ին Բաշիրը քննադատել է Սառա Փեյլինին այն մեկնաբանությունների համար, որոնք նա արել էր՝ Դաշնային պարտքը համեմատելով ստրկության հետ ։ Բաշիրը փորձել է հերքել Փեյլինի համեմատությունը՝ համաձայնվելով Թոմաս Տիստլվուդի կողմից նկարագրած ստրուկների պատժին, պատիժը կոչվեց «Դերբիի դոզան», որպես պատիժ՝ ստրուկներին ստիպում են միզել մյուս ստրուկների բերանի մեջ և ավարտելով ասել․ «Եթե որևէ մեկը իսկապես համապատասխաներ Թոմաս Տիստլվուդի կարգապահության դոզային, նա կլիներ նշանավոր թեկնածու» ․ Նոյեմբերի 18-ին նա ներողություն խնդրեց, ասելով.
«Իմ խոսքերը անընդունելի էին։ Դրանք ո՛չ ճշգրիտ էին, ո՛չ էլ արդարացի։ Այդ խոսքերին արժանի չէին նրանք, ովքեր հետաքրքրված են քաղաքականությամբ» ։ Դեկտեմբերի 2-ին Բաշիրը արգելափակվեց ցանցի կողմից, իսկ երկու օր անց հրաժարական տվեց։ Նա հանդես եկավ իր հրաժարականի մասին  հայտարարությամբ, ասելով․ «Ես խորապես ափսոսում եմ ասածիս համար, կձգտեմ քրտնաջան աշխատել ապագայում, կառուցողական ներդրում ունենալ և միշտ խորը գնահատանք կունենամ մեր հեռուստադիտողների հանդեպ»  ։
BBC-ի կրոնական հարցերի թղթակից
2016 թվականի վերջին Բաշիրը վերադարձավ BBC News-ին, որպես կրոնական հարցերի թղթակից՝ պաշտոնում հաջորդելով Քերոլայն Ուայաթին ։ 2021 թվականի մայիսի 14-ին առողջական խնդիրների պատճառով լքեց BBC-ն և 1995 թվականին Ուելսի արքայադստեր Դիանայի հետ հարցազրույցի հետաքննության զեկույցի հրապարակումից քիչ շուտ ։
Հարցազրույց Ուելսի արքայադստեր հետ
BBC Panorama ծրագրի համար, 1995 թվականին նոյեմբերին Բաշիրը հարցազրույց է վերցրել Ուելսի արքայադուստր Դիանայից, Ուելսի արքայազնի հետ նրա անհաջող ամուսնության մասին ։ Միացյալ թագավորությունում հաղորդումը դիտել է մոտ 23 մլն հեռուստադիտող ։ Այդ ժամանակ BBC-ն համարվել է սերնդի սենսացիա ։
2020 թվականի նոյեմբերին՝ 25 տարի անց, BBC-ի գլխավոր տնօրեն Թիմ Դեյվին ներողություն է խնդրել Էռլ Սփենսերից՝ արքայադստեր եղբորից, կեղծ բանկային քաղվածքների օգտագործման համար, սխալմամբ նշելով, որ իր մտերիմ մարդկանց վճարել են լրտեսության համար ։ Կեղծ բանկային քաղվածքները ստեղծվել են կորպորացիայի անկախ գրաֆիկական դիզայներների՝ Մեթ Վիսլերի կողմից։ 1996 թվականին BBC-ի ներքին հետաքննությունը եկել է այն եզրակացության, որ կեղծ փաստաթղթերը չեն օգտագործվել հարցազրույցն ապահովելու համար, և մաքրել են Բաշիրին իրավախախտումներից։ Կեղծված փաստաթղթերի վերաբերյալ Mail on Sunday-ի հրապարակումից հետո հետաքննությունը գլխավորել է Թոնի Հոլը, ով հետագայում դարձել է BBC-ի գլխավոր տնօրեն և 2020 թվականին նրան հաջորդել է Թիմ Դևին։ Հոլը խոստովանել է, որ երբեք հարցազրույց չի վերցրել Մեթ Վիսսլերից 1996 թվականի ներքին հետաքննության համար ։ 2020 թվականին Վիսլերն ասաց, որ նրա համար աշխատանքն ավարտվեց այն ժամանակ, երբ 1996 թվականի հետաքննությունից հետո Բաշիրը մաքուր դուրս եկավ և ասաց, որ նա դարձավ քավության նոխազ ։
Արքայադստեր հետ տեղի ունեցած իր հարցազրույցի բացահայտումների ժամանակ Բաշիրը ծանր հիվանդ էր, ինչի մասին BBC-ն ասում էր, որ պահանջում էր հետաձգել ամբողջ հետաքննությունը ։
2020 թվականի նոյեմբերի 13-ին հաղորդվեց, որ BBC-ն գտել է Ուելսի արքայադստեր գրությունը, որում Բաշիրը ճնշում չի գործադրել նրա վրա հարցազրույց տալու նպատակով ։ BBC-ի նախկին թագավորական թղթակից Ջենի Բոնդը The Sunday Times-ում գրել է, որ արքայադուստր Բոնդիին ասել է, որ չի զղջում 1996 թվականի վերջին մասնավոր հանդիպման ժամանակ հեռարձակման համար։ Դիանան ասում է, որ վախենում էր իր ամուսնալուծության մասին լռելու մեղադրանքներից, ինչը նշանակում է, որ դա կարող էր լինել հարցազրույց տալու իր միակ հնարավորությունը ։
2020 թվականի նոյեմբերի 18-ին BBC-ն հայտարարել է անկախ հետաքննության մասին, թե ինչպես է ստացվել հարցազրույցը, որը գլխավորեց Գերագույն դատարանի նախկին դատավոր Ջոն Դայսոնը ։ Հետաքննության ավարտից հետո BBC-ն հայտարարել է, որ Բաշիրը համագործակցել է «Panorama»- ի հեռարձակմանը, որը նվիրված էր հարցազրույցին, հետաքննությունը պլանավորվել էր 2021 թվականի մայիսի 17-ին, սակայն հետաձգվեց այն բանից հետո, երբ Բաշիրը հրաժարական տվեց ։
2021 թվականի մարտի 4-ին Մետրոպոլիտենի ոստիկանությունը հայտարարեց, որ չի հաստատի մեղադրանքները մինչև այն «մանրամասն չուսումնասիրի» և չխորհրդակցի Մետրոպոլիտենի ոստիկանության իրավաբանների, անկախ փաստաբանի և Թագավորական դատախազության հետ ։ Մի ամսից ուշ Բաշիրը BBC-ին հայտնեց, որ ինքը պատասխանատվություն չի կրում թագավորական ընտանիքի մասին զրպատություն տարածելու համար, և հավանաբար այդ կեղծ տեղեկատվության աղբյուրը հենց Դիանան է եղել ։ Այս զրպարտություններն այն մասին էին, որ արքայազն Էդվարդը բուժվել է ՁԻԱՀ-ից, թագուհին տառապել է սրտի հետ կապված խնդիրներից և մտադիր է եղել հրաժարվել գահից, ինչպես նաև այն մասին, որ Ուելսի արքայազնը սիրավեպ է ունեցել իր երեխաների դայակի՝ Թիգի Լեգգ Բուրկի հետ ։ Բաշիրը պնդում էր, որ Դիանայի ներկայությամբ նման մեղադրանքներ ներկայացնելը նրան «լրիվ ֆանտազյոր» կդարձներ, և կնվազեր նրա հետ որևէ հարցազրույց անցկացնելու շանսերը ։ Բաշիրն ավելացրեց, որ Դիանան պատմել է միստիկների և պայծառատեսների հետ շփման մասին, որոնք կարող էին նրան կեղծ տեղեկատվություն հաղորդել ։
2021 թվականի մայիսին Դայսոնի հետաքննությունը Բաշիրին մեղավոր է ճանաչել «կեղծ մեթոդներ» օգտագործելու և հարցազրույց ստանալու համար BBC-ի խմբագրական վարքագիծը խախտելու մեջ ։ Դայսոնի զեկույցում ասվում էր, որ Բաշիրը «անվստահելի», «նենգ» և «անազնիվ» էր ։
Մետրոպոլիտենի ոստիկանությունը հայտարարել է. «Լորդ Դայսոնի զեկույցի հրապարակումից հետո մենք կգնահատենք նրա բովանդակությունը, որպեսզի համոզվենք էական նոր ապացույցների բացակայության մեջ» ։ 2021 թվականի սեպտեմբերին նրանք հայտարարել են, որ հետաքննության վերաբերյալ հարցազրույց չեն վերցնի ։
Մայքլ Ջեքսոնի հարցազրույց
2003 թվականին, երբ Բաշիրը աշխատում էր ITV-ում, հարցազրույց է անցկացրել ամերիկացի երգիչ Մայքլ Ջեքսոնի հետ ITV Living with Michael Jackson վավերագրական ֆիլմի համար, որը Tonight with Trevor McDonald շարքի մի մասն է ITV-ի համար, որը կազմակերպել է Ջեքսոնի ընկեր Ուրի Գելլերը։ Բաշիրը երգչին հետևել է ութ ամիս ։ Սակայն Բաշիրի գործընկերները պնդում են, որ նա Ջեքսոնից հարցազրույց է վերցրել այն բանից հետո, երբ խոստացել էր նրա համար կկազմակերպել ուղևորություն դեպի Աֆրիկա ՁԻԱՀ-ով հիվանդ երեխաներին այցելելու նպատակով՝ ՄԱԿ-ի այն ժամանակվա գլխավոր քարտուղար Քոֆի Անանի ուղեկցությամբ։ Երբ այս հարցը բարձրացվեց Կալիֆորնիայի դատարանում, Բաշիրը հրաժարվեց պատասխանել ։
Մեծ Բրիտանիայում հեռարձակման ժամանակ 14 միլիոն և ԱՄՆ-ում 38 միլիոն դիտողներ հավաքելուց հետո, Ջեքսոնը բողոքել է Անկախ հեռուստատեսության հանձնաժողովից և Հեռարձակման ստանդարտների հանձնաժողովից՝ Բաշիրին մեղադրելով դեղին լրագրության մեջ։ Ի պատասխան Ջեքսոնի և նրա անձնական օպերատորի հրապարակեցին հարցազրույցի հերքումը, որը ցույց տվեց Բաշիրի գովաբանությունը Ջեքսոնին՝ Նեվերլենդի «հոգևոր» որակի համար։ 2009 թվականին Ջեքսոնի մահից հետո, Դիտեր Վիզները՝ 1996-2003 թվականներին փոփ աստղի մենեջեր, բարձրաձայնեց Ջեքսոնի պատասխանը Բաշիրի վավերագրական ֆիլմի մասին․
«Դա կոտրեց նրան։ Դա սպանեց նրան։ Նա երկար ժամանակ չէր մահանում, բայց դա սկսվեց հենց այդ գիշերը։ Նախկինում թմրանյութերը հենակ էին, բայց հետո դրանք անհրաժեշտություն դարձան» ։
Ավելի ուշ Ջեքսոնի մահվան մասին ABC-ի լուսաբանման ժամանակ Բաշիրն ասաց.
«Կարծում եմ արժե հիշել, որ նա հավանաբար եղել է միայնակ, եղել է ամենալավ պարողը և երգիչը, որ երբևէ տեսել է աշխարհը։ Իհարկե, երբ ես նկարահանում էի վավերագրական ֆիլմը, կար մի փոքր մաս, որտեղ վիճաբանություններ կային այլ երիտասարդների հետ նրա հարաբերությունների վերաբերյալ։ Բայց ճշմարտությունն այն է, որ նա երբեք չի դատապարտվել որևէ հանցագործության համար, ես չեմ նկատել իմ նկատմամբ որևէ անօրինականություն, և թեև նրա ապրելակերպը կարող էր մի փոքր տարօրինակ լինել, չեմ հավատում, որ նա հանցագործ էր, և կարծում եմ, որ աշխարհը կորցրել է մեծագույն արտիստին» ։
Այլ հարցազրույցներ և հաղորդումներ
2003 թվականին Բաշիրը ներկայացրել է «Խոշոր խարդախություն» անվանումով վավերագրական ֆիլմը, որում մանրամասն նկարագրված է բրիտանական բանակի մայոր Չարլզ Ինգրեմի պատմությունը, որը փորձել է խաբեությամբ դրամական մրցանակ ստանալ դեռ չհեռարձակված «Ո՞վ է ուզում դառնալ միլիոնատեր» էպիզոդում ։ Ինգրամի մասնակցությամբ օրինական հաղորդումը, որը ձայնագրվել է 2001 թվականի սեպտեմբերին՝ հանվել է հեռարձակումից, քանի որ պրոդյուսերական թիմի համար այն կասկածելի էր ։ Վավերագրական ֆիլմը ավելի մեծ լսարան ուներ, քան Բաշիրի հարցազրույցը Մայքլ Ջեքսոնի հետ ։ 2004 թվականի դեկտեմբերին Բաշիրը հարցազրույց է վերցրել BALCO-ի վիճելի հիմնադիր Վիկտոր Կոնտեից ABC-ի 20/20 հաղորդման համար, որում Կոնտեն խոստովանել է, որ վարել է դոպինգ հաղորդումներ, որոնք գերազանցել են օլիմպիական ռեկորդները, ինչպես նաև բացահայտել է, որ «Խաղերի ամբողջ պատմությունը պարզապես լի է կոռուպցիայով, քողարկմամբ, արդյունավետությունը բարձրացնող թմրամիջոցների օգտագործմամբ ։
Բաշիրը հարցազրույցներ է անցկացրել նաև այլոնց՝ Լուիզա Վուդվորդի, Սթեֆեն Լոուրենսի գործով հինգ կասկածյալների՝ Մայքլ Բերիմորի, Ջեֆրի Արչերի, Ջոաննա Լիսի և Ջորջ Բեսթի հետ ։
Մրցանակներ
2021 թվականի մայիսին Դայսոնի հետաքննության ավարտից հետո, որը Բաշիրին մեղավոր է ճանաչել Դիանայի հետ հարցազրույցում խաբեության մեջ, BBC-ն որոշեց հետ վերադարձնել BAFTA-ի մրցանակը ։
Այլ գործունեություն
Բաշիրն ինքն իր դերն է խաղացել 2001 թվականին նկարահանված երգիծական կատակերգական Մայք Բասեթի «Անգլիայի մենեջեր» ֆիլմում. :
Անձնական կյանք
Բաշիրը վարժ խոսում է անգլերեն և ուրդու ։ Նա մահմեդականությունից քրիստոնեության է անցել դեռահաս տարիքում ՝ Հարավային Լոնդոնում եկեղեցի այցելելուց հետո և իրեն քրիստոնյա է համարում, քանի որ հետաքրքրվել է քրիստոնեությամբ դեռ մանուկ հասակում ։ Նյու Յորքում նրան երբեմն տեսել են պրեսբիտերական եկեղեցում  ։
Նա և իր կինը՝ Դեբորան, ունեն երեք երեխա ։ Նրա մոտ ախտորոշվել է գլխուղեղի ուռուցք, որն ազդում է հիպոֆիզի վրա ։ 2020 թվականի հոկտեմբերին ասվել է, որ նա «լուրջ հիվանդ է» կորոնավիրուսով, և 2020 թվականի վերջին տարել է սրտի քառակի շունտավորման վիրահատություն, իսկ 2021 թվականի գարնանը անցել լրացուցիչ վիրաբուժական պրոցեդուրաների ։
Ջոնի Էփլսիդ
Ջոնի Էփլսիդ (Johnny Appleseed, իսկական անուն-ազգանունը՝ Ջոն Չեփմեն John Chapman), Էփլսիդ/Appleseed մականունը անգլերենից բառացի թարգմանած նշանակում է «Խնձորի սերմ», ), ամերիկացի նորարար այգեգործ, ով 19-րդ դարի սկզբներին խնձորենու առաջին այգիներն է հիմնել Փենսիլվանիայի, Օնտարիոյի, Օհայոյի, Իլինոյսի, Ինդիանայի նահանգների ընդարձակ տարածքներում ու ներկայիս Արևմտյան Վիրջինիա նահանգի հյուսիսային շրջաններում՝ արդեն իսկ իր կենդանության օրոք դառնալով լեգենդար անձնավորություն, բանահյուսական ստեղծագործությունների, ինչպես նաև՝ ԱՄՆ ազգային հերոս։ Միաժամանակ եղել է Նոր (Սվեդենբորգյան) եկեղեցու միսիոներ ։ Նրա մեծագործությունները հավերժացվել են մի շարք պատմական վայրերում ու թանգարաններում.   Օհայո նահանգի Ուրբանա քաղաքում գտնվող թանգարանում (Johnny Appleseed Museum), այդ նույն նահանգի Էշլանդ շրջանում գտնվող Ջոնի Էփլսիդի ժառանգության կենտրոնում (Johnny Appleseed Heritage Center) , Ինդիանա նահանգի Ֆորտ Ուեյն քաղաքում, որտեղ Չեփմենն անց է կացրել իր կյանքի վերջին տարիները ։
Ջոնի Էփլսիդին պատկերավոր կերպով անվանում են «ամերիկացիների Դիոնիսոս» ՝ նկատի առնելով, որ տեխնոլոգիապես չափազանց հեշտ էր նրա ծառերի բերքից ալկոհոլային խմիչք՝ խնձորի սիդր պատրաստել և բավարարել ԱՄՆ-ի «վայրի» արևմուտքը յուրացնողների պահանջարկը։
Կենսագրություն
Ջոն Չեփմենը ծնվել է 1774 թվականի սեպտեմբերի 26-ին Մասաչուսեթս նահանգի Լեմինստեր քաղաքում ։ Նրա ծննդավայրում տեղադրվել է գրանիտե հուշաքար, և փողոցն էլ կոչվել է Ջոնի Էփլսիդի անունով (Johnny Appleseed Lane): Ջոնը երկու տարեկան է եղել, երբ մայրը երկրորդ որդուն ծննդաբերելիս մահացել է։ 1780 թվականին հայրը՝ Նաթանիելը, ավարտելով զինվորական ծառայությունը, վերադարձել է, ամուսնացել Լյուսի Քուլիի հետ, ումից ունեցել է ևս տասը երեխա ։
18 տարեկանից Ջոնին քոչվորական կյանք է վարել։ 1805 թվականի վերջերին աշխատանքի է անցել Քրոուֆորդ ազգանունով մի մարդու մոտ, ով խնձորի ընդարձակ այգներ ուներ։ Այդ ժամանակից էլ նրա հոգում ծլարձակել են հրապուրանքն ու սերը խնձորենու և այգեգործության նկատմամբ ։ Նա, որ իր ողջ կյանքն ապրել է ամուրիական կենցաղավարությամբ, առաջինն է եղել, ով խնձորենիներ է տնկել Միացյալ Նահանգների Միջին արևմուտք անվանվող տարածաշրջանում։ Ավանդազրույցներում նկարագրվում է, որ Ջոնին թափառել է երկրում, շատ անգամ՝ բոկոտն, գլխարկի փոխարեն ճաշ եփելու անոթը գլխին, կյանքի մեծ մասն անցկացնելով խնձորենիներ տնկելով, Աստվածաշունչը քարոզելով, հետաքրքիր պատմություններ պատմելով։ Շեշտվում է նրա բարեկամությունը թե՛ ներգաղթածների և թե՛ բնիկ ամերիկացիների հետ (անգամ հնդկացիական ամենառազմատենչ ցեղերի ներկայացուցիչները նրան որևէ նեղություն չեն պատճառել ), մտերմացել է նույնիսկ վայրի կենդանիների հետ, ու նաև այս հանգամանքը նկատի առնելով՝ նրան համարում են բնության, շրջակա միջավայրի առաջին պաշտպանը։ Ասում են, որ կյանքի վերջին տարիներին սնվել է զուտ բուսական ծագում ունեցող կերակուրներով ։ Ջոնի Էփլսիդի մասին ստեղծված պատմությունները, ավանդազրույցները հետագայում նյութ են դարձել նրան նվիրված գրքերի, կինոնկարների, արվեստի այլ գործերի համար։
Վախճանվել է Ֆորտ Ուեյնում, թաղվել այդ քաղաքի զբոսայգում, որը ներկայումս կրում է նրա անունը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ Կատեգորիա:Ամերիկացի բուսաբաններ Կատեգորիա:Ամերիկայի ազգային հերոսներ Կատեգորիա:Կեղծանուններ Կատեգորիա:Ամերիկացի միսիոներներ Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ
Շիրվանի և Ամրիսի խաչքար (Աստվածածին, Վաղարշապատ)
Շիրվանի և Ամրիսի խաչքար, գտնվում է Հայաստանի Արմավիրի մարզի Վաղարշապատ քաղաքի կենտրոնական մասում գտնվող Սուրբ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցում։ Հաշվառված է Հայաստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցանկում (4.2/15.6) ։
Տեղադրություն
Ագուցված է Սուրբ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցու արևմտյան մուտքի աջ կողմում ։
Վիմական արձանագրություն
Խաչքարի քիվին և ստորին մասում առկա 1-ական տող վիմական արձանագրություն.
Համաձայն արձանագրության՝ խաչքարը նվիրված է Շիրվանին և Ամրիսին։ «Ամրիս» անձնան վան առաջին տառի վերին հորիզոնական ստեղնը գրեթե եղծված է, ուստի չի բացառվում «Արիս» անվան հիշատակումը։ Դժվար է ընթերցվում նաև խաչի ստորին մասում փորագրված քարգործ վարպետի անունն ու թվագիրը։ Առավել մանրազնին ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս վկայել, որ խաչգարոծ վարպետի անձնանունն «ՈՒԼՈՒԲԷԿ» է, պարզապես անվան սկզբնատառերը եղծված են։ Խաչքարի կերտման տարեթիվը ՌԲ. (1553) կամ ՌԼԲ. (1583) թվականն է ։
Բասու (այլ կիրառումներ)
Բասու, կարող է վերաբերել՝
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Փշավել)
Փշավելի գյուղի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի հայկական եկեղեցի, որը գտնվում է Վրաստանի Կախեթի մարզի Լագոդեխի շրջանի Փշավելի գյուղում։
Ավիատորսկոե
Ավիատորսկոե (Авіаторське), քաղաքատիպ ավան Ուկրաինայի Դնեպրոպետրովսկի մարզի Դնեպրոպետրովսկի քաղաքային խորհուրդում։ Հիմնադրվել է 2004 թվականին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դնեպրոպետրովսկի մարզի Դնեպրոպետրովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:2004 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր