cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կրեմլի պատի գերեզմանատուն
Գերեզմանատան տեղափոխում
2013 թվականին Միտիշչիում բացվել է Դաշնային ռազմական գերեզմանատուն, և խոսվել է նաև Կրեմլի պատի գերեզմանատանը թաղվածների աճյունների տեղափոխման և այդ գերեզմանատանը հատուկ կոլումբարիում ստեղծելու մասին ։ Սակայն դաշնային օրենքն արգելում է վերաթաղել առանց հանգուցյալի հարազատների համաձայնության, իսկ Կրեմլի պատի գերեզմանատանը կան եղբայրական գերեզմաններ, որոնցում թաղվածների մեծ մասի ինքնությունն անհայտ է։ Նաև թաղվածների հարազատների մի մասը դեմ են հանդես եկել վերաթաղմանը՝ ենթադրելով, որ դա կառաջացնի հանրության դժգոհությունը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գերեզմանատներ Կատեգորիա:Մոսկվայի տեսարժան վայրեր
Միլունկա Սավիչ
Միլունկա Սավիչ-Գլիգորեվիչ (Милунка Савић – Глигоревић, ), սերբ զինվորական, Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակից, Սերբիայի Թագավորության Բանակի իշխան Միխայլոjի անվան Երկաթե հետևակային գնդի 2-րդ բանակի նարեդնիկ (սերժանտ), հինգ շքանշանների ասպետ (Սերբիայի, Ֆրանսիայի, Անգլիայի, Ռուսաստանի)։ Սերբիայի զինվորական կանանց շրջանում ամենաշատ քանակով բարձրագույն պարգևների արժանացած, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ճակատներում կռվող ամենահայտնի կանանցից մեկը։ Մարտերում նա վիրավորվել է առնվազն ինը անգամ, իր խիզախության համար ֆրանսիացիները կոչում էին սերբական Ժաննա դ'Արկ։
Վաղ տարիներ
Միլունկա Սավիչի ծննդյան ամսաթիվը համարվում է 1890 թվականի հունիսի 24-ը, թեև ռազմական արխիվներում գտնվող անձնական գործում այլ ամսաթիվ է նշվում՝ 1892 թվականի հունիսի 28-ը ։ Ծննդավայրը Կոպրիվնիցա գյուղն է Յոշանիչկա Բանյայի մոտակայքում (ներկայումս՝ Սերբիայի Նովի Պազար համայնքը) ։ Ծնողներ. Դանինցա և Ռադենկո Սավիչներ։ Ընտանիքում ավագ երեխան էր ։ Ուներ նաև քույրեր՝ Միոնան և Սլավկան, ինչպես նաև եղբայր՝ Միլանը ։ Չնայած գեղեցիկ աղջիկ էր, սակայն Միլունկան չէր մտածում ամուսնության մասին։
Բալկանյան պատերազմներ
Այն բանից հետո, երբ 1912 թվականին հրապարակվել է սեպտեմբերի 30-ից հոկտեմբերի 3-ը զորահավաքի հրամանը, Միլունկան իր ցանկությամբ գնացել է Բելգրադի զորակոչային կետ և գրանցվել է Միլուն Սավիչ անունով ։ 1912 և 1913 թվականների Բալկանյան երկու պատերազմներում Միլունկան կռվել է իր տղամարդու կեղծանունով։ Մեկ տարի անց ծագման մասին ճշմարտությունը բացահայտվել է. երբ Միլունկան վիրավորվել է Բրեգալնիցա գետի վրա ճակատամարտում և ընկել է հիվանդանոց, բժիշկները հայտնաբերել են, որ Միլուն Սավիչ անունով մարտնչող զինվորը աղջիկ է ։ Միլունկան, որի խաբեությունը բացահայտվել էր, կանչվել է հրամանատարի մոտ բացատրության համար։ Հրամանատարությունը ցանկություն չուներ պատժելու աղջկան, քանի որ նա չի խախտել ռազմական կանոնները և սերբական բանակի տղամարդկանց հետ կողք-կողքի կռվել է, չզիջելով նրանց։ Նրան առաջարկել են տեղափոխվել բուժքույրերի կամ գթության քույրերի պարտականություններին, սակայն Միլունկան հրաժարվել է և ասել, որ ցանկանում է պայքարել ճակատային գծում։ Հրամանատարը լսելով, հայտարարել է, որ կմտածի և վաղը որոշում կկայացնի, ինչին Սավիչը պատասխանել է ցանկացած ժամանակի ընթացքում պատասխանին սպասելու պատրաստակամության մասին։ Մեկ ժամ անց հրամանատարը վերադարձել է և ասել, որ նա թույլ է տալիս, որ Միլունկան շարունակի ծառայությունը հետևակում ։
Առաջին համաշխարհային պատերազմ
Միլունկան չի հրաժարվել իր պայքարելու ցանկությունից և 1914 թվականին անդամագրվել է սերբական բանակին, որպես կամավոր։ Առաջին համաշխարհային պատերազմում նա ծառայել է իշխան Միհայլոի անվան Երկրորդ երկաթե հետևակային գնդում։ Այդ նույն գնդում էր կռվում նաև Ֆլորա Սանդսը, շոտլանդական ծագմամբ, նույնպես որպես կամավոր։ Միլունկան մասնակցել է Կոլուբարի ճակատամարտին որպես «ռմբակոծող» (այսինքն, նռնակաձիգ), ցուցաբերել է քաջություն և պարգևատրվել Կարագեորգիա աստղի սրերով շքանշանով ։ 1915 թվականի աշնանը նա ծանր վիրավորվել է Մակեդոնիայում և բուժման է ուղարկվել Ալբանիայում գտնվող հիվանդանոց։ Մի քանի ամիս անց նա վերադարձել է ռազմաճակատ, որտեղ շարունակել է պայքարել 1916 թվականի ամռանը և աշնանը ։ Կայմակչալանի ճակատամարտում, Սև գետի շրջանում, Երկաթե գունդը կռվում էր ֆրանսիական 122-րդ գաղութային դիվիզիայի կազմում. Միլունկան նորից առանձնանում է, գերի վերցնելով միանգամից 23 բուլղարացի զինվորականների ։ Պատերազմում իր սխրագործությունների համար նա պարգևատրվել է Պատվո լեգեոնի (սպա) ֆրանսիական շքանշանով և ֆրանսիական ռազմական խաչով, ոսկե արմավենիով (աշխարհում միակ կին զինվորականը, որն արժանացել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի ֆրանսիական ռազմական խաչին), Միլոշ Օբիլյիչի Քաջության համար սերբական մեդալով, Մեծ Բրիտանիայի Սբ․ Միքայելի և Սբ. Գեորգի 3-րդ աստիճանի շքանշանով և 4-րդ աստիճանի Գորգիևյան ռուսական խաչով։
Մոռացում միջռազմական տարիներին
Պատերազմից հետո Միլունկան Բոսնիայում աշխատել է որպես խոհարար, բուժքույր և կարող-բանվոր տեքստիլ գործարանում, որտեղ կարում էին զինվորական համազգեստ ։ 1922 թվականին նա ամուսնացել է Մոստարի բնակիչ Վելկո Գլիգորևիչի հետ, որն 8 տարով փոքր էր Միլունկայից ։ Ամուսնությունից ծնվել է դուստրը՝ Միլինան։ Միլունկան որդեգրել է ևս երեք աղջիկների. Միլկային, հայտնաբերված Ստալաչի երկաթուղային կայարանում, Ռադմիլա-Վիշնյային (1921-2004), նրա զարմուհուն և Զորկային Դալմացիայում գտնվող մանկատնից, որը հիվանդ էր մենինգիտով ։ Փոստային բաժանմունքում աշխատող Վելկոն շուտով տեղափոխվել է Բանյա Լուկա և թողել Միլունկային երեխաների հետ ։
1920-ականների սկզբին Միլունկան իր զինվորական վաստակի համար հող էր ստացել Նովի Սադից ոչ հեռու Ստեփանովիչևո գյուղում, որտեղ նա քորոջ՝ Սլավկայի հետ տուն է կառուցել և սկսել է զբաղվել գյուղատնտեսությամբ։ Միլունկան ստիպված էր այնտեղ իր երեխաների դաստիարակությամբ զբաղվել Վելկոյի բացակայության պայմաններում։ Հետագայում, ավելի լավ կյանքի որոնման համար իր դուստրերի հետ գնացել է Բելգրադ՝ փնտրելու աշխատանք ։ 1929 թվականին նա սկսել է հավաքարար աշխատել Hipotekarna Banka բանկի տնօրեն գրասենյակում, որտեղ աշխատել է իր կյանքի մեծ մասի ոնթացքում ։ Իրականում, ոչ ոք հիշում էր Միլունկային և Հարավսլավիայի նրա կատարած ռազմական ձեռքբերումների մասին, և նա թոշակ էլ չէր ստանում։ Նա մերժել է Ֆրանսիա տեղափոխվելու և այնտեղ զինվորական թոշակ ստանալու առաջարկը՝ մնալով Բելգրադում։ Նրան երջանկություն էին բերում երեխաները, որոնց նա դաստիարակում էր. նա հասցրել է խնամել ընդհանուր առմամբ 30 որդեգրած երեխաների։ Այնուամենայնիվ, նրան հրավիրում էին արտասահմանյան տարբեր տարեդարձերի, զինվորական տոնակատարությունների և հիշատակի միջոցառումների՝ նվիրված զոհված զինվորներին։ Զինակիցների հետ հանդիպման ժամանակ Միլունկան ներկայանում էր շումադյան սերբերի ժողովրդական զգեստներով, կրելով բոլոր շքանշանները և մեդալները, որոնցով նա պարգևատրվել էր ։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ և հետագա կյանք
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Միլունկան ղեկավարել է հաջողվեց Վոժդովացում գտնվող ոչ մեծ դաշտային հիվանդանոցը, որտեղ նա բուժել է վիրավորներին։ Սերբիայի բռնազավթումից հետո նա հրավիրվել է Միլան Նեդիչի մոտ հանդիսավոր ճաշկերույթի, որին հրավիրված էր նաև գերմանական գեներալական կազմը։ Միլունկան մերժել է այդ առաջարկը, այնուամենայնիվ, սպաներից մեկն ասել է, որ լսել է մի սերբ կնոջ մասին, որը Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ պայքարել է Եռյակ դաշինքի դեմ ։ Անմիջապես Միլունկային ձերբակալել է բռնազավթիչ ոստիկանությունը և ուղարկել է Բանիցայի համակենտրոնացման ճամբարը։ Նա մոտ մեկ տարի մնացել է այնտեղ։
1973 թվականի հոկտեմբերի 5-ին երեք կաթվածի հետևանքով Միլունկա Սավիչը մահացել է կյանքի 84-րդ տարում ։ Թաղվել է Բելգրադի Նոր գերեզմանոցում ։ Հայրենի տունը վաճառվել է 1974 թվականին ։
Պարգևներ
Միլունկա Սավիչը հանդիսանում է Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ամենամեծ թվով պարգևների արժանացած կինը։ Դրանցից հայտնի են հետևյալը.
Հիշատակ
Վոժդովացում, որի վրա գտնվում է Միլունկա Սավիչի տունը, այժմ կրում է Առաջին համաշխարհային պատերազմի հերոսուհու անունով, իսկ տան վրա տեղադրված է հուշատախտակ։ Յոշանիչկա Բանյայում տեղադրվել է բնական չափերով հուշարձան, որի քանդակագործն էր Լյուբիշա Մանչիչը ։ Սակայն Միլունկայի թոռը հաստատում է, որ քանդակագործը հուշարձանը քանդակելու ընթացքում չի զրուցել հարազատների հետ, ուստի պատկերված կինը նման չէ Միլունկային ։
Բելգրադում նույնպես կա փողոց, որը կրում է Միլունկա Սավիչի անունը։ Նրա մնացորդները տեղափոխվեցին ընտանեկան գերեզմանոցից Մեծերի ծառուղի ընդամենը 40 տարի անց, 2013 թվականի նոյեմբերի 10-ին ։ Որոշ տեղեկությունների համաձայն, վերահուղարկավորումը իրականացվել է Тамо далеко երգի կատարման հնչյունների տակ համապատասխան զինվորական և պետական բոլոր ​​պատիվներով, ինչը ոչ ամբողջությամբ է համապատասխանում իրականությանը. պատիվները որպես այդպիսին չեն եղել, բայց հուղարկավորության ժամանակ ելույթ են ունեցել Հարավսսլավական ժողովրդական բանակի սպաները և վետերանների ընկերակցությունների անդամները ։ 1912-1918 թվականների պատերազմի մասնակից-կամավորների միությունը, ի դեմս նրանց երեխաների և թոռների, հետմահու պարգեւատրեց Միլունկա Սավիչին տվել է միության պատվավոր անդամի կոչում ։
Միլունկա Սավիչի անվան փողոցներ կան այնպիսի քաղաքներում, ինչպիսիք են Վալևոն, Զրենյանինը, Յագոդինան, Կռալևոն, Կոսյերիչը, Կրուշևացը , Մլադենովացը , Նիշը, Պարաչինը, Շաբացը , Ստեփանովիչևոն և Յոշանիչկա-Բանյան։
Սերբիայի ռադիոհեռուստատեսությունը 2013 թվականի հոկտեմբերին պետական ​​հեռուստաալիքներով ցուցադրել է Սլաչանա Զարիչի և Իվանա Սթիվենսի վավերագրական ֆիլմը Միլունկա Սավիչի մասին ։ Բելգրադի ռազմական թանգարանում բացվել է զինվորականներին նվիրված մուլտիմեդիա ցուցահանդես, որը տևել է 2013 թվականի սեպտեմբերից մինչև հոկտեմբեր ։ 2014 թվականի հունվարի 28-ին Միլենկո Պավլովը ներկայացրել է իր` «Պատվո լեգեոն` Միլունկա Սավիչ» ֆիլմը, որի պրեմիերան տեղի է ունեցել Բելգրադի Ակադեմիա 28 կինոթատրոնում։
Լեչո
Լեչո (lecsó), հունգարական խոհանոցի դասական ուտեստ, շատ տարածված է Եվրոպայի երկրներում։
Հաճախ լեչոն կատարում է խավարտի դեր, ինչպես ասում ենք, Գերմանիայի արևելյան շրջաններում՝ խորոված գրիլի մսի, երշիկի կամ նրբերշիկի վրա։
Լեչոյի բաղադրատոմսի մեջ են մտնում տարբեր մսային մթերք (Հունգարիայում հաճախ օգտագործվում են խոզապուխտի երշիկ կամ ապխտած միս)։ Դասական հունգարական լեչոն պատրաստվում է որպես առանձին ուտեստ, երբ այն պատրաստ է լինում, նրան ավելացնում են հարված ձվեր, ուտում են սպիտակ հացով։
Լեչոն շատ նման է ֆրանսիական ռատատույին։
Պատրաստման եղանակ
Պատրաստման սկզբում անհրաժեշտ է ջուր եռացնել, այդ ընթացքում՝ լոլիկները լվանալ և գցել եռացած ջրի մեջ, որպեսզի կեղևը հեշտությամբ դուրս գա։ Մաքրած լոլիկները կտրատել, լցնել կաթսայի մեջ և եփել։ Ապա կտրատել պղպեղները, ավելացնել լոլիկին և եռացնել։ Երբ պղպեղը եփվի, փափկի, աղ ավելացնել։ Կանաչին կտրատել, ավելացնել լեչոյին։ Երբ կանաչին եփվի, անմիջապես լցնել բանկաների մեջ և փակել ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սննդամթերք
Տալլինի համալսարան
Տալլինի համալսարան (Tallinna Ülikool (TLÜ)), Էստոնիայի 3-րդ ամենամեծ բարձրագույն ուսումնական հաստատությունը, գտնվում է մայրաքաղաք Տալլինում։
Տալլինի համալսարանը և Տալլինի տեխնոլոգիական համալսարանը տարբեր կառույցներ են։
Պատմություն
Տալլինի համալսարանը հիմնադրվել է 2005 թվականի մարտի 18-ին մի քանի համալսարանների և Տալլինի հետազոտական ինստիտուտի միավորման արդյունքում՝ Էստոնիայի ակադեմիական գրադարան (1946), Բալթյան կինո-լրատվական դպրոց (1992/1997), Էստոնիայի հումանիտար ինստիտուտ (1988), Պատմության ինստիտուտ (1946) և Տալլինի մանկավարժական ինստիտուտ (1919/1952/1992)։ Հիմնականում առաջարկվում են հումանիտար դասընթացներ, սակայն աճում է նաև բնագիտական առարկաների թիվը։
Համալսարանի նպատակն է հետազոտական, ակադեմիական համագործակցության միջոցով աջակցել Էստոնիայի կայուն զարգացմանը
Համալսարանը բաղկացած է 19 ակադեմիական ինստիտուտներից և 6 քոլեջներից։ Համալսարանում սովորում են շուրջ 10,000 ուսանողներ, որոնցից 700 արտերկրից են։
Համալսարանական տարածք
Տալլինի համալսարանի գլխավոր համալսարանական շենքներն ունեն լատինական անուններ։
Terra-ն (լատիներեն՝ երկիր) Տալլինի համալսարանական գլխավոր և ամենահին շենքն է։ Կառուցվել է 1938 թվականին Տալլինի անգլիական դպրոցի համար։ Կառույցը համարվում է պատմամշակութային արժեք (ճարտարապետներ՝ Ալար Կոտլի և Էրիկա Նովա ։
Nova (լատիներեն՝ նոր) շենքում է տեղակայված Բալթյան կինո-լրատվական դպրոցը։ Այստեղ կան անհատական և խմբակային աշխատասենյակներ, լսարաններ, կինոստուդիա, հեռուստաստուդիա, հնչյունային ստուդիա, կինոթատրոն, համակարգչային լսարան, խմբագրման լսարաններ։ Կառուցումն ավարտվել է 2012 թվականին։
Astra (լատիներեն՝ աստղ) շենքը նոր կառույց է համալսարանական տարածքում։ Կառուցումն ավարտվել է 2012 թվականին, ճարտարապետ՝ Էգնար Ֆիուկ։
Silva (լատիներեն՝ անտառ) շենքի կառուցումն ավարտվել է1982 թվականին, իրենից ներկայացնում է տիպիկ խորհրդային ճարտարապետական կառույց։ Նախագծել է ճարտարապետ Էսթեր Լիբերգը։
Ursa (լատիներեն՝ արջ) շենքը կառուցվել է 1964 թվականին։ Այժմ այս շենքում է տեղակայված Արվեստի ֆակուլտետը։
Միջազգայնացում
Համալսարանի գլխավոր նպատակներից է մեծամասշտաբ միջազգայնացումը։
Տալլինի համալսարանը 50 միջ-համալսարանական պայմանագրեր ունի եվրոպական, ամերիկյան, ճապոնական, չինական, ռուսական և այլ երկրների համալսարանների հետ, ինչպես նաև 600 Էրասմուս փոխանակման ծրագրեր Եվրոպական միության տարբեր համալսարանների հետ։ Համալսարանն իրականացնում է ամենամյա ամառային և ձմեռային դպրոցներ՝ ներգրավվելով 300 մասնակից 50 երկրներից ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի համալսարաններ Կատեգորիա:2005 հիմնված կրթական հաստատություններ Կատեգորիա:1919 հիմնադրված կրթական հաստատություններ
Բուլղարիա
Ըստ 2018 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ Բուլղարիայի բնակչությունը կազմում է 6 999 908 մարդ ։ Բուլղարիայի ժողովրդագրությունը վերահսկվում է Բուլղարիայի Ազգային վիճակագրական ինստիտուտի կողմից։ Պետությունն ունի բնակչության զարգացվածության շատ բարձր մակարդակ՝ 0.782։ Այն 2012 թվականի ցուցանիշներով գտնվում է 57-րդ հորիզոնականում ամբողջ աշխարհում և պահում է 38-րդ հորիզոնականը Newsweek-ի այն երկրների ցանկում, որ ամենահարմարն են ապրելու համար ։ Ընդհանուր հաշվով՝ պետության մակերեսը կազմում է 110 993 կմ²։ Սահմանակից է Ռումինիային՝ հյուսիսում, Սերբիային և Մակեդոնիային՝ արևմուտքում, Հունաստանին և Թուրքիային՝ հարավում, և Սև ծովին՝ արևելքում  ։ Բուլղարիան աշխարհում տարածքով զբաղեցնում է 103-րդ տեղը, իսկ բնակչությամբ՝ 107-րդ տեղը։ Եվրամիությունում տարածքով և բնակչությամբ զբաղեցնում է 11-րդ և 16-րդ տեղերը՝ համապատասխանաբար ։
Բուլղարիայի մայրաքաղաքն է Սոֆիա քաղաքը։ Պետական լեզուն է բուլղարերենը ։ Երկրի բնակչության հիմնական մասը կազմում են բուլղարները։ Ազգային փոքրամասնություններ են թուրքերը (8.8%) և գնչուները (4.9%) :
Բուլղարիան գտնվում է բարեխառն գոտում։ Բուլղարիայի հյուսիսը զբաղեցնում է Դանուբի բլրապատ հարթավայրը, որը հարավում աստիճանաբար բարձրանում է և ձուլվում Ստարա Պլանինա լեռնաշղթայի նախալեռներին ։ Ստարա Պլանինա լեռներն արևմուտքից արևելք հատում են ամբողջ Բուլղարիան։ Ստարա Պլանինայի և Սրեդնա Գորա լեռնային համակարգերի միջև ընկած են ենթաբալկանյան տեկտոնական գոգհովիտներ։ Հարավում և հարավ-արևմուտքում տարածվում են Ռիլա, Պիրին և Ռոդոպյան լեռները։ Ռոդոպների և Սրեդնա Գորա լեռների միջև, Մարիցա գետի երկայնքով տարածված է Վերին Թրակյան դաշտավայրը, որն ամենաբերրին է երկրում։ Բուլղարիայի սևծովյան ափերը ցածրադիր են, տեղ-տեղ՝ զառիթափ, կան շատ լողափեր ։
Բոսնիա և Հերցեգովինան ըստ կառավարման ձևի Խորհրդարանական հանրապետություն է ։ Պետության գլխին է կանգնած նախագահը։ 2016 թվականին հինգ տարի ժամկետով Բուլղարիայի նախագահ է ընտրվել Ռումեն Ռադևը ։
Վարչական բաժանման համաձայն՝ Բուլղարիան բաժանվում է 28 մարզի (област), որոնք բաժանվում են 264 համայնքի (община)։ Համայնքների ղեկավարներն են կմետերը։ Մարզերում կենտրոնական պետական կառավարումը կատարում են մարզային կառավարիչները, որոնց նշանակում է Նախարարների Խորհուրդը։ Համաձայն № 1059/2003 Եվրամիության ռեգլամենտի՝ Բուլղարիայի տարածքը բաժանվում է առաջին կարգի երկու տարածաշրջանի և երկրորդ կարգի վեց տարածաշրջանների։ Նրանք վարչա-տարածքային միավորներ չեն, այլ միայն երկրի վիճակագրական գոտիներ են ։
Ըստ Բուլղարիայի սահմանադրության՝ Բուլղարիայի պետական կրոնն է օրթոդոքս քրիստոնեությունն է։ Բնակչության գերկշռող մասը (մոտ 78 %) դավանում են ուղղափառություն։ Ուշագրավ է այն փաստը, որ 2011 թվականի մարդահամարի ժամանակ բնակչության մեկ հինգերորդը հրաժարվել է այս հարցին պատասխանելուց ։
Բուլղարիան ինդուստրիալ երկիր է՝ զարգացած գյուղատնտեսությամբ։ Տնտեսության կառուցվածքում գյուղատնտեսության բաժինը կազմում է 4,9%, արդյունաբերությանը՝ 31,2% , իսկ 63,9%-ը՝ բաժին է ընկնում ծառայություններին ։ Երկիրն ապրում է ժողովրդագրական ջգնաժամ և կյանքի տևողությամբ աշխարհում զբաղեցնում է 73-րդ տեղը։
ԱՄՀ-ի տվյալների համաձայն՝ 2018 թվականին ՀՆԱ-ի ծավալը կազմել է 159,681 մլրդ $ (մեկ շնչի հաշվով՝ $22 700): Արժույթը բուլղարական լևն է ։
Բուլղարիայի Հանրապետությունը ՄԱԿ-ի անդամ է համարվում 1995 թվականից, ԵԱՀԿ-ի անդամ՝ 1975 թվականից, Եվրոպայի Խորհրդի անդամ՝ 1992 թվականից, ԱՀԿ-ի անդամ՝ 1996 թվականից, ՆԱՏՕ-ի անդամ՝ 2004 թվականից և Եվրամիության անդամ՝ 2007 թվականից ։
Բուլղարիայի տարածքի հնագույն բնակիչները թրակացիներն են։ Մ․ թ․ 1-ին դարում այն նվաճել են հռոմեացիները։ 3-րդ դարում սկսվել է հյուսիսային բարբարոսական ցեղերի ներխուժումը Բալկաններ։ Բուլղարները հարավային սլավոններ են։ Հնուց ի վեր նրանք բնակվում են Բալկանյան թերակղզու հյուսիս-արևելքում։ Իրենց ամբողջ պատմության ընթացքում նրանք պայքարել են անկախության համար՝ նախ` Բյուզանդիայի, ապա՝ Օսմանյան կայսրության դեմ։ Բուլղարիան մոտ 500 տարի գտնվել է օսմանյակ լծի տակ, որից ազատվել է 1878 թվականի մարտի 3-ին և այդ օրը համարվում է Բուլղարիայի անկախության օր ։
Անվան ծագումնաբանություն
Երկրի անվանումը ծաֆում է թյուրքական բուլղարներ ցեղերի անվանումից, որոնք 4-րդ դարից բնակեցրել են Հյուսիսային Չեռնոմորիայից մինչև Կասպիա և Հյուսիսային Կովկաս ընկած տափաստանները և 7-րդ դարի 2-րդ կեսին գաղթել են մասամբ Պոդունավիե, իսկ ավելի ուշ՝ Միջին Պովոլժիե և մի շարք այլ շրջաններ։ Որոշ պատմաբաններ հարցի տակ են դնում բուլղարների նույնականացումը որպես թյուրքական ցեղեր՝ ասելով նրանց հյուսիսիրանյան ծագման վարկածը ։ «Բուլղարներ» բառը, հավանաբար, առաջացել է թյուրքական bulģha («խառնել», «թափահարել») և նրա ածանցավոր bulgak («ապստամբություն», «անկարգություն») բառից   ։ Այլընտրական ստուգաբանությունները բառի ծագումը ման են ածում bulğarak («բաժանել») բառից կամ թյուրքական bel («հինգ») և gur («նետ») բառերի միացումից՝ ենթադրվող ութիգուրների և օնոգուրների ցեղերի բաժանումից («տասը ցեղ») ։
Երկրի անվանման ծագման այլընտրական վարկած, արտասանման առանծնահատկություններով պայմանավորված, կապում է Վոլգա գետի անվանման հետ, որի ափերին բնակվել են այդ ցեղերը, և աստիճանաբար ձևափոխվել են՝ Volga - Volgarii - Volgaria - Bolgaria - Bulgaria :
Բուլղարական պետականության հաջորդականություն
Բուլղարիայի Հանրապետությունը համարվում է 681 թվականից բուլղարական չընդհատվող պետականության նախորդող ձևերի պատմական ժառանգորդը։ Սակայն թյուրքալեզու բուլղարները միասնական էթնոս էին ավելի շուտ։ Բուլղարների մասին առաջին հիշատակումը թվագրվում է 354 թվականին ։
Հնագույն պատմություն
Եվրոպայի հնագույն միշտ բնակվեցված քաղաք է համարվում բուլղարական 6-հազարամյա Պլովդիվը ։ Բուլղարիայի ժամանակակից տարածքի ամենահին բնակիչներն են եղել, որոնց մասին կան ստույգ տեղեկություններ, թրակիացիները, հնդեվրոպական ցեղեր, որոնք այդտեղ են ապրել մ. թ. ա. 1 հազարամյակից ։ Մ. թ. 1-ին դարում թրակիական հողերը մտել են Հռոմեական կայսրության կազմում և բաժանվել են Թրակիա և Մյոզիա գավառների միջև։ Մի քանի դարի առաջ ափում առաջացել էին հունական գաղութներ, որոցից արդյունքում թրակիցիներն ընդօրինակել են հին հունարենը  : 395 թվականի Հռոմական կայսրության Արևմտյան և Արևելյան բաժանվելուց հետո երկու գավառներն էլ անցել են Արևելյան Հռոմական կայսրությանը  ։
Բուլղարների առաջին պետությունը, որի մասին պահպանվել են ճիշտ պատմական տեղեկություններ, եղել է Մեծ Բուլղարիան, պետություն, որը մի քանի տասնամյակների ընթացքում սևծովյան և ազովյան տափաստաններում միավորվել է բուլղարների և այլ ցեղերի։ Պետության մայրաքաղաքը եղել է Ֆանագորիան, իսկ նրա հիմնադիրը և կառավարիչը՝ խան Կուբրաթը ։
Բուլղարական առաջին կայսրություն
Խան Կուբրաթի մահից հետո պետությունը կազմալուծվել է և որոշ ցեղեր շարժվել են տարբեր ուղղություններով. խան Բաթբայանը պաշտպանում էր իր եղբայրների հեռանալը, խան Կատրոգը Վոլգայի գետաբերանում մոտավորապես 66 թվականին հիմնադրել է Վոլգյան Բուլղարիան (66?-1237), խան Ասպարուխը հեռացել է Դանուբի գետաբերան, որից հետո ուղևորվել է Բալկաններ՝ հիմնադրելով Բուլղարյան խանությունը։ Գոյություն ունի առասպել, որ խան Քուբրաթն իր մահից առաջ պատգամել է լինել միասնական, ինչպես նետերի կապը, սակայն խազարները կարողացել են միացնել Մեծ Բուլղարիան Խազարական խաքանությանը ։ Բուլղարները 6-րդ դարում և 7-րդ դարի սկզբին Բալկաններում բազմաթիվ արշավանքներ են կատարել (Մարցելին Կոմիտը 491-498 թվականներին՝ առաջին արշավանք, իսկ 558 թվականին՝ Զաբերգանը)։ Բյուզանդիայի տարածքում, Բալկանյան լեռներից դեպի հյուսիս, բազմաթիվ էին սլավոնական ցեղերը, բայց իրենց միասնական չլինելու պատճառով չէին կարողանում դիմադրել լավ կազմակերպված բյուզանդական զորքերին։ Սլավոնները հեծելազորային զորք չունեին, աշխարհազորը միայն հետևակից էր կազմված, և իրենց հեծելազորային դաշինք էր հարկավոր։ Բուլղարներն ունեին այն ժամանակի ամենալավ հեծելազորից մեկը, բուլղարների միջև «ձիախաղը» սկսվում էր 3-4 տարեկան հասակից։ Ժամանակից հյուսիսային Բուլղարիայի տարածքում գոյություն ուներ Յոթ սլավոնական ցեղերի դաշինքը՝ Տիմոկ գետից դեպի արևմուտք, Բուլկանյան լեռներից՝ հարավ, Սև ծովից՝ արևելք և Դանուբից՝ հյուսիս։ Այդ սլավոնական ցեղերի հետ էր խան Ասպարուխն դաշինք կնքել։ Այդ դաշինքը փոխշահավետ էր, թեպետ մինչև 863 թվականի Բուլղարիայի քրիտոնեություն ընդունելը բուլղարները կազմում էին բանակի ազնվապետությունը և տիրապետությունը։ Առաջին Բուլղարական խանության գոյության պաշտոնական հաշվումը համարվում է Դանուբի հովտում ռազմական վերջին պարտությունից հետո (680-681 թվականներ) Բյուզանդիայի բուլղարների հետ կնքած պայմանագիրն է, որով Բյուզանդիան բուլղարներին պարտավորվում էր տուրք վճարել ։ Պետության մայրաքաղաքն է դարձել Պլիսկան։ Պետության կազմի մեջ էին մտնում թյուրքալեզու բուլղարները, սլավոնները և տեղի թրակիացիների մի փոքր մասը: Արդյունքում այդ էթնոսները կազմել են սլավոնական բուլղարների ազգը, որոնք իրենց անվանումն են ստացել ըստ երկրի և խոսացել են այն լեզվով, որից առաջացել է ժամանակակից բուլղարերենը։ 9-րդդարի սկզբին սկզբին պետության տարածքն էականորեն մեծացել է նվաճված Ավարական խանության հաշվին :
Մինչև 865 թվականը Բուլղարիայի ղեկավարները կրում էին հայտնի տիտղոս («խանաս յուվիգիի» - մեծ խան, զորապետ և քուրմ, «սարակտ» - պետություն)։ Բորիս Առաջինի օրոք պետությունը պաշտպանել ընդունել է քրիստոնեությունը (այդ ժամանակ եկեղեցին դեռ բաժանված չէր արևմտյան և արևելյան ճյուղերի) և ղեկավարները սկսել են կրել իշխանի, իսկ հետո՝ ցարի տիտղոս։ Սիմեոն I-ի օրոք պետությունը հասել է իր Աշխարհաքաղաքականության գագաթնակետին և ներառել է ժամանակակից Բուլղարիայի, Ռումինիայի, Հյուսիսային Մակեդոնիայի, Սերբիայի տարածքները, Հունգարիայի ժամանակակից արևելյան մասը, ինչպես նաև Ալբանիայի հարավային մասերը, Հունաստանի մայրցամաքային հատվածը, Ուկրաինայի հարավ-արևմտյան մասը և գրեթե եվրոպական Թուրքիայի ամբողջ տարածքը։ Մայրաքաղաքն է դարձել Վելիկի Պրեսլավը որպես հակակշիռ նախկին հեթանոսական մայրաքաղաքին։ Բորիսի և Սիմեոնի ժամանակ Բուլղարական պետությունը նաև ապրել է չտեսնված մշակութային ծաղկում, որը քրիստոնեական գրքերի թարգմանության համար սկսվել է այն ժամանակ գոյություն ունեցող Կյուրեղ և Մեթոդիոսի թթվիճի մատենագրության փոփոխությունից, որոշ սլավոնական տառերի չհասկանալու պատճառով, որոնք լուծվել էին, ստեղծվել էր միջնադարյան բուլղարական գրականության մեծ կորպուս։ Բուլղարական գրականությունը, որը սլավոնականներից ամենահինն է, առաջացել է դեռ 886 թվականին՝ Պրեսլավի գրադպրոցի առաջացմամբ ։
Շատ հաճախ Բուլղարական կայսրությունը ստիպված է եղել պատերազմել Բյուզանդիայի հետ։ Հաջող պատերազմներից և նվաճումներից հետո կրթված Սիմեոնի հավակնություններն այնպես մեծացան, որ նա կարծում էր, որ պետք է դառնա Բյուզանդիայի կայսր՝ նվաճելով այն, ինչպես նաև իր պետության և անկախ եկեղեցու համար ձգտում էր կայսրության (թագավորության) կարգավիճակի միջազգային ճանաչմանը։ Նրա երազանքներտ մասամբ էին իրականանում իր որդու կառավարման ժամանակ, սակայն Սիմեոնը սխալվել է՝ ժառանգորդ նշանակելով իր երկրորդ որդուն՝ Պյոտր I-ին, որն համարում էր, որ իր կոչումը վանական լինելն է, այլ ոչ թե ցար: Պյոտրի կառավարման վերջում բուլղարների կայսրությունը սկսել էր փլուզվել Բյուզանդիայի և հունգարների հարվածների տակ, իսկ վերջնական հարվածն է դարձել կիևյան իշխան Սվյատոսլավ Իգորևիչի արշավանքը, որը ոչ մեծ զորքի օգնության որոշ ժամանակով նվաճել է մայրաքաղաքը և տարածքի մի մասը։ Ապագա ցար և զորահրամանատար Սամուիլը հասցրել է վերադարձնել կայսրության տարածքի մեծ մասը, սակայն կորցվել էր մայրաքաղաքը և թրակիական տարածքները, որոնց կազմում էին «պետության սիրտը», ինչպես նաև կորցվել էին հյուսիս-արևմտյան տարածքները, որոնք անցել էին հունգարներին ։
1018 թվականին, Սամուիլի մահից հետո, Բուլղարիան նվաճվել է Բյուզանդիայի և կողմից և դադարեցրել է իր գոյության մոտ երկու դար։ 1018 թվականից մինչև 1187 թվականը Բուլղարիայի տարածքը համարվել է Բյուզանդիայի մարզ, թեպետ հաստատվել էր բուլղարական եկեղեցու ինքնավարությունը ։ Պետությունն այդ ժամանակ ապրել է երկու անհաջող ապստամբություն՝ Պյոտր II Դելյանի և Կոնստանտին Բոդինի։ 11-րդ դարում Բուլղարիային Բյուզանդիայի կազմում հաջորդաբար սպառնում էին հունգարները, նորմանները և պեչենեգները։ 1185 թվականից մինչև 1187 թվականը եղբայրներ Իվան Ասեն I-ի և Պյոտր IV-ի գլխավորությամբ ապստամբության արդյունքում պետությունն ազատվել է բյուզանդական կառավարումից և առաջացել է Բուլղարական երկրորդ կայսրությունը ։
Բուլղարական երկրորդ կայսրություն
Բուլղարական երկրորդ կայսրությունը գոյություն է ունեցել 1187 թվականից մինչև 1396 թվականը, նոր մայրաքաղաքն էր դարձել Տիռնովո քաղաքը։ 1197 թվականին Ասեն I-ին սպանել է խռովարար, Իվանկոն, որն անցել էր Բյուզանդիայի կողմը։ Պյոտրը՝ եղբայների միջև կրտսերը, նույնպես մահացել է մարդասպանների կողմից։ Հարավային Բուլղարիայում գոյություն ունեին երկու անկախ պետություն՝ վոյեվոդա Դոբրոմիր Խրիզի և բռնապես Սլավի գլխավորությամբ, որի Ցեպինա ամրոցն այժմ գոյություն չունի։ Նոր ցար Կալոյանը, որը զբաղեցրել էր գահը 1197 թվականին, դաժանորեն ճնշել է ընդդիմությունը և սկսել է Բուլղարիայի արագ ընդլայնումը։ Հյուսիսային Բուլղարիայի Բյուզանդիայի վերջին ամրոցը՝ Օդեսսոսը (այժմ՝ Վառնա քաղաք), գրոհով գրավվել է 1201 թվականի մարտի 24-ին։ Ամբողջ բյուզանդական կայազորը սպանվել էր։ Կալոյանը, որն իր եղբոր Ասեն I-ի թագավորության օրոք գերի էր Կոստանդնուպոլիսում, ստացել է լավ հունական կրթություն։ Այնուամենայնիվ, նա ստացել է «Ռոմեոսպան» մականունը։ Բյուզանդական տարեգիր Գեորգի Ակրոպոլիտի խոսքերով. «Նա վրեժ էր լուծում ռոմենորից այն չարության համար, որը բուլղարների արել էր կայսր Վասիլի I-ը, և ինքն իրենց անվանում էր Ռոմեոսպան… Իսկապես, ուրիշ ոչ ոք ռոմեոներին հանդպես այքան մեծ թախիչ չէր ունեցել»։ Օգտնվելով խաչակիրների կողմից Բյուզանդիայի ավերումից, նա մի քանի անգամ պարտության է մատնել Լատինական կայսրությանը՝ ջախջախելով Խաչակրաց չորրորդ արշավանքը, և ընդարձակել է իր ազդեցությունը Բալկանյան թերակղզու մեծ մասի վրա։ Խաչակրաց չորրորդ արշավանքի զորքերի կողմից Կոստանդնուպոլիսի նվաճումից հետո, Կալոյանը շփվելով Հռոմի պապ Իննոկենտիոսի, նրանից «կայսրի» տիտղոս է ստանում։ 1205 թվականին, խաչակիրների ջախջախումից հետո, բուլղարական զորքերը ճնշել են բյուզանդական ապստամբությունը Պլովդիվ քաղաքում, որի առաջնորդն Ալեքսեյ Ասպիետն էր ։
Կալոյանի մահից հետո Բուլղարիան կորցրել է իր տարածքի մեծ մասը, բայց հետո հասել է բարձրագույն հզորության Իվան Ասեն II-ի օրոք (1218-1241), որը վերահսկել է գրեթե ամբողջ Բալկանյան թերակղզին ։ 1235 թվականին վերականգնվել է բուլղարական հայրիշխանությունը, բայց Իվան Ասեն II-ն իր կառավարության ընթացքում հարաբերություններ է պահպանել կաթոլիկական երկրների հետ։ Իր կառավարության վերջին տարվա ընթացքում հաղթել է Հունգարիայից եկած մոնղոլներին ։
Իվան Ասեն II-ի մահից հետո պետությունը սկսել էր թուլանալ ։ Մոնղոլները, այնուամենայնիվ 1242 թվականին ավերել են այն, և Բուլղարիան ստիպված է եղել նրանց տուրք վճարել։ 13-րդ դարում Բուլղարիան կրկին կորցրել է իր տարածքների մեծ մասը, որոնք անցել են Հունգարիային և Բյուզանդիայի ժառանգորդներին, ինչպես նաև կորցրել էր Վալախիայի վերահսկողությունը։ Ասենների հարստությունն ընդհատվել է 1280 թվականին։ Հաջորդ հարստությունից՝ Տերտերներից Ֆեոդոր Սվյատոսլավը 1300 թվականին թաթարների հետ համաձայնագիր է կնքել, ըստ որի ստացել է Բեսարաբիան և դադարել է տուրք վճարել։ 1322 թվականին պայմանագիր է կնքել Բյուզանդիայի հետ, որն ավարտում էր պատերազմների երկար շրջանը ։
Բուլղարիայի հետագա պատմությունն իրենից ներկայացնում է Հունգարիայի և Սերբիայի հետ մշտական պատերազմներ։ Ծաղկման կարճ ժամկետ է համարվում ցար Իվան Ալեքսանդրի կառավարումը (1331-1371), երբ Բուլղարիան կարողացել է հաղթել սերբերին և հսկողություն սահմանել ռոդոպների և սևծովյան ափի վրա։ Այդ ընթացքում նաև զրագանում է մշակույթը, որը ստանում է «երկրորդ ոսկե դար» անվանումը ։
1353 թվականին Եվրոպա են եկել թուրքերը, որոնք 1362 թվականին գրվել են Պլովդիվը, 1382 թվականին՝ Սոֆիան, իսկ 1393 թվականին, երեքամյս պաշարումից հետո՝ Վելիկա Տիռնովոն ։ Իոան Ալեքսանդրի մահից հետո Բուլղարիան բաժանվել է երկու պետության՝ Վիդին և Վելիկո Տիռնովո մայրաքաղաքներով, և չի կարողացել օսմաններին ոչ մի դիմադրություն ցուցաբերել ։ Տիռնովոյի թագավորության վերջին քաղաքը՝ Նիկոպոլը, թուրքերը գրավել են 1395 թվականին, իսկ Վիդինյան թագավորությունը՝ 1396 թվականին ։ Բուլղարական երկրորդ կայսրությունը դադարել է իր գոյությունը ։
Բուլղարական Երկրորդ կայսրության տնտեսությունը հիմնված է եղել գյուղատնտեսության, հանքաքարի հատման և երկաթի հալման վրա։ Բուլղարիայում նաև զարգացած է եղել ոսկու արդյունահանումը ։
Վիդինյան թագավորություն
1395 թվականին Տիռնովոյի թագավորության անկումից հետո և 1396 թվականին Վիդինյան թագավորության նվաճումից հետո, Վիդինի աթոռին է նստել Իվան Սրացիմիրի որդի Կոնստանտին II Ասենը ։ Նա կառավարում էր կա՛մ որպես թուրքական սուլթանի, կա՛մ հունգարական թագավորի վասալ, ինչպես նաև ժամանակով անկախություն էր հայտարարել, բայց այնուամենայնիվ նրա իշխանությունը տարածվում էր նախկին Վիդինյան թագավորության տարածքի վրա։ 1396 թվականից մինչև 1422 թվականը Վիդինյան թագավորության այս մնացորդները ներկայացնում էին Բուլղարիան ։ Տիռնովոյի և Վիդինի միջև այլևս վիճաբանություն չկար։ Մի շարք այլ պետություններ ճանաչում էին Կոնստանտին II Ասենին որպես Բուլղարիայի կառավարիչ։ Այդ տեսքով Բուլղարիան շարունակում էր գոյություն ունենալ մինչև 1422 թվականը, երբ Կոնստանտին II Ասենի մահից հետո Վիդինյան թագավորությունը դադարեց հիշատակվել աղբյուրներում ։
Օսմանյան Բուլղարիա
14-րդ դարի վերջին Բուլղարիան նվաճվել է Օսմանյան կայսրության կողմից։ Սկզբնապես նա գտնվում է վասալային կախման տակ, բայց 1396 թվականին սուլթան Բայազիդ I-ը, Նիկոպոլի ճակատամարտում խաչակիրների հանդպես հաղթանակ տանելուց հետո, անեքսիայի է ենթարկել այն ։ Թուրքական հինգ հարյուր տարվա կառավարման արդյունքն է դարձել երկրի ամբողջական ավերումը, քաղաքների, ամրոցների ոչնչացումը և բնակչության կրճատումը։ 15-րդ դարում բոլոր քաղաքայինից բարձր բոլոր բուլղարական մարմինները կազմալուծվել էին։ Բուլղարական եկեղեցին կորցրել էր ինքնուրույնությունը և ենթարկվում էր Կոնստանդնուպոլսի պատրիարքին։ 1396 թվականից մինչև 1878 թվականը Բուլղարիայի պատմությունում հայտնի է որպես թուրքական լծի շրջանу  :
Բուլղարները դիմադրում էին և Օսմանյան կայսրության դեմ բարձրացնում բազմաթիվ ապստամբություններ, որոնցից առավել հայտնի են Կոնստանտինի և Ֆրուժինի ապստամբությունը (1408-1413), Տիռնովոյի առաջին ապստամբությունը (1598), Տիռնովոյի երկրորդ ապստամբությունը (1686), Կարպոշի ապստամբությունը (1689)։ Բոլոր դրանք ճնշվել են ։
17-րդ դարում սուլթանական կառավարությունը, իսկ նրա հետ և օսմանների կողմից հիմնադրված ինստիտուտները, այդ նաև նաև հողատիրությունները, սկսել էին թուլանալ, իսկ 18-րդ դարում ճգնաժամ սկսվեց ։ Դա բերեց տեղի կառավարությունների ուժեղացմանը, որոնք երբեմն իրենց պատկանող հողերի վրա սահմանում էին շատ դաժան օրենքներ։ 18-րդ դարի վերջին և 19-րդ դարի սկզբին Բուլղարիան անարխիայի մեջ է ընկել։ Շատ գյուղացիներ փախչում էին գյուղական տարածությունից, իսկ որոշները գաղթում էին ։
Միաժամանակ 18-րդ դարը նշանավորվում է Բուլղարական վերածննդով, որն առաջին հերթին կապված է Պայսի Հիլենդարցիիի, որը 1762 թվականին գրել է բուլղարական պատմություն, և Սոֆրոնիոս Վռացացու անունների հետ և ազգային-ազատագրական հեղափոխության հետ ։ Այդ շրջանը շարունակվում էր մինչև 1878 թվականի Բուլղարիայի անկախանալը ։
Բուլղարիայի իշխանություն
Բալկանյան թերակղզու տարածքում անկախ բուլղարական պետության ստեղծման գաղափարն առաջացել է Բուլղարիայում ժամանակավոր ռուսական տիրապետության շրջանում, երբ 1877-1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմից հետո Օսմանյան կայսրության բանակը ստիպված է եղել լքել Բուլղարիան։ Ռուսական կարճատև տիրապետության ժամանակահատվածում բուլղարական պետությունն ազգային զարթոնք է ապրել ։
Նորանկախ Բուլղարիայի սահմանները որոշել է 1878 թվականին գումարված Բեռլինի վեհաժողովը, որը բավականաչափ նվազեցրել է ազատագրված բուլղարական հողերը՝ հօգուտ Օսմանյան կայսրության։ Փաստացիորեն, Բեռլինի վեհաժողովը խափանել է Սան Ստեֆանոյի պայմանագրով նախատեսված բուլղարական պետության ստեղծումը։ 1879 թվականին Միջնադարյան Բուլղարիայի մայրաքաղաք Վելիկո Տիռնովոյում հրավիրվել է սահմանադիր ժողով, որի արդյունքում երկրում հաստատվել է սահմանադրական միապետություն։
Սակայն Բուլղարիան չի ունեցել լիակատար անկախություն, քանի որ ղեկավարվում էր գերմանական ծագմամբ դրածո իշխանների կողմից։ 1887 թվականին երկրում տեղի է ունեցել իշխանափոխություն և երկրի ղեկն իրենց ձեռքն են վերցրել Սաքսեն Կոբուրգ Գոտայի ազնավականական տոհմի ներկայացուցիչները։ Կարճ ժամանակ անց Բուլղարիայի իշխանությունը պատերազմ է մղել Սերբիայի դեմ, որտեղ բուլղարացիները հասել են առավելության։ Օսմանյան կայսրության դիրքերի թուլացմանը զուգընթաց 1908 թվականի հոկտեմբերի 5-ին Բուլղարիան հռչակվել է թագավորություն։ Սա թվով երրորդ անկախ թագավորությունն էր Բուլղարիայի պատմության մեջ ։
Բուլղարական երրորդ կայսրություն
Օսմանյան կայսրության հերթական թուլացման և Ավստրո-Հունգարիայի կողմից Բոսնիա և Հերցեգովինայի նվաճման ժամանակ, բուլղար իշխան Ֆերդինանդ I-ը, օգտվելով պահից և Վիեննայի հետ նախապետ գաղտնի համաձայնությամբ, 1908 թվականի սեպտեմբերի 22-ին հռչակել է իշխանության անկախությունը և նրա թագավորություն փոխակերպումը։ Ցարի տիտղոսի ընդունումն արտահայտել է ամբողջական իրավաբանական անկախության կարգավիճակ և Արևելյան Ռումելիայի վրա ամբողջական գերիշխանություն։ Սահմանադրությունում անհրաժեշտ ուղղումներ են մտցվել 1911 թվականի 5-րդ Մեծ Ազգային ժողովով ։
1912-1913 թվականներին մասնակցել է Բալկանյան պատերազմներին, որի արդյունքում Օսմանյան կայսրության հաշվին Մակեդոնիայում և Թրակիայում ստացել է տարածքներ և ելք դեպի Էգեյան ծով  ։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ
1912 և 1913 թվականների Բալկանյան պատերազմներից հետո Բուլղարիան միջազգային հարթակում մնացել էր մեկուսացված՝ շրջապատված թշնամի երկրներով։ Հակաբուլղարական տրամադրություններն աճում էին հատկապես Ֆրանսիայում և Ռուսաստանում, որոնք դեմ էին Բալկանյան լիգայի կազմալուծմանը, որը դաշինք էր՝ ուղղված Օսմանյան կայսրության դեմ։ Բուլղարիայի արտաքին քաղաքականության անկումը բերել է ռևանշիզմի զարգացմանը ։ 1914 թվականի հուլիսին, երբ սկսվեց Առաջին աշխարհամարտը, Բուլղարիան դեռևս վերականգնում էր իր տնտեսությունը, որը տուժել էր վերջին պատերազմների արդյունքում և նոր պատերազմում ներքաշվելու պատրաստ չէր ։ Բուլղարիայի կարևոր ռազմավարական դիրքը և հզոր ռամզական ներուժը շատ կօգնեին հակամարտող կողմերից յուրաքանչյուրին, սակայն Բուլղարիան տարածքային վեճեր ուներ բոլոր չորս Բալկանյան երկրների հետ։ Քանի որ պատերազմը գնալով խորանում էր, Կենտրոնական ուժերը սկսել էին համոզել Բուլղարիային ներքաշվել պատերազմին իրենց կողմից` խոստանալով ավելի լավ պայմաններ հաղթանակի դեպքում ։
Չնայած նրան, որ Բուլղարիան Կենտրոնական ուժերի մեջ ամենափոքրն էր տարածքով և բնակչությամբ, այն կարևոր դեր խաղաց պատերազմում ներքաշվելով։ Առաջին հերթին պարտություն կրեց Սերբիան, խոչընդոտելով Ռումինիայի արտաքին քաղաքականությանը և կարողացավ անվտանգ ուղի ապահովել գերմանական օգնությանը դեպի Ստամբուլ ։
Չնայած նրան, որ Բալկանյան ռազմաճակատում գործողությունները հաջող էին ընթանում 1915 և 1916 թվականներին, հակամարտությունն աստիճանաբար վերածվում էր դիրքային պատերազմի հյուսիսային և հարավային բուլղարական ռազմաճակատներում, Բուլղարիայի բոլոր տարածքային խնդիրներն արդեն լուծված էին ։ Այս ժամանակաշրջանում անկում է ապրել Բուլղարիայի տնտեսությունը, կային մատակարարման խնդիրներ, իսկ զինվորների մարտական ոգին ընկած էր։ Այս հանգամանքների հետ մեկտեղ Դաշնակիցները կանգնել էին Հունաստանում և Մակեդոնական ճակատից սկսել էին ջախջախել բուլղարական բանակը։ Դրանից հետո բանակում սկսել էր ռազմական ապստամբություն, որի կենտրոնն էր Ռադոմիր քաղաքը ։ Բուլղարիան ստիպված էր խաղաղություն փնտրել և համաձայնվեց զինադադար կնքել Դաշնակիցների հետ 1918 թվականի սեպտեմբերի 30-ին։ Այս տասնամյակում արդեն երկրորդ անգամ երկիրն աղետալի վիճակում էր հայտնվել։ Ցար Ֆերդինանդ I-ը հրաժարվել է գահից և 1918 թվականի հոկտեմբերի 3-ին նրան փոխարինել է որդի Բորիս III-ը ։
Նյոինի պայամանագրով (1919) Բուլղարիան զիջել է իր բոլոր գրավված տարածքները, ինչպես նաև վճարել է ծանր ռազմատուգանք ։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբին ցար Բորիս III-ը ձգտում էր ապահովել Բուլղարիայի չեզոքությունը։ Բոգդան Ֆիլովի կառավարությունը (1940-1943) հրաժարվում ընդունել ԽՍՀՄ-ի ընկերության և փոխադարձ օգնության մասին խորհրդա-բուլղարական պայմանագրի կնքման մասին առաջարկը    ։
1940 թվականի օգոստոսի Բուլղարիան տարածքային պահանջներ է ներկայացրել Ռումինիային` պահանջելով Դոբրուդջայի լեռնաշխարհի հարավային հատվածի վերադարձը, որը կորցրել էր 1913 թվականին Երկրորդ բալկանյան պատերազմում պարտության արդյունքում։ 1940 թվականի սեպտեմբերի 7-ին ստորագրվել է Կրայովայի հաշտության պայմանագիրը, ըստ որի Բուլղարիան ետ էր ստանում պահանջված տարածքները։
1941 թվականի հունվարին Բուլղարիայի տարածք են մտել գերամանական զորքերի առաջին ստորաբաժանումները (գերմանական պահպանական խմբեր բուլղարական բանակի զինծառայողների համազգեստով)։ 1941 թվականի փետրվարի 2-ին Բուլղարիան և Գերմանիան արձանագրություն են ստորագրել Բուլղարիայի տարածքում գերմանական զորքերի տեղավորման մասին ։
1941 թվականի մարտի 1-ին Վիեննայում ստորագրվել է Բուլղարիայի Բեռլինյան դաշնագրին միանալու մասին համաձայնագիրը։
1941 թվականի ապրիլի 6-ին սկսվել է Գերմանիայի ներխուժումը Հարավսլավիա և Հունաստան։ Բուլղարիան տրամադրել էր իր տարածքը գերմանական զորքերի և ավիացիայի տեղավորման համար, սակայն բուլղարական ռազմային ուժերը չէին մասնակցում ռազմային գործողություններին ։ 1941 թվականի 19-20 ապրիլին, Գերմանիայի, Իտալիայի և Բուլղարիայի կառավարության միջև համաձայնագրի համապատասխան, բուլղարիայի բանակը մի մասն առանց պատերազմ հայտարարելու անցել են Հարավսլավիայի և Հունաստանի հետ սահմանները և Մակեդոնիայում ու Հյուսիսային Հունաստանում օկուպացրել են տարածքներ ։
1941 թվականի դեկտեմբերի 13-ին Բուլղարիան պատերազմ է հայտարարել Մեծ Բրիտանիային և ԱՄՆ-ին  ։
1943 թվականի սկզբին գերմանացիները պահանջել են ավելի քան 48 հազար բուլղար հրեաների տեղահանմանը, բայց երկրի կառավարությունը չի իրականացրել այդ պահանջը հասարակության և եկեղեցու ցույցերի պատճառով, 1943 թվականին ցար Բորիս III-ը նույնպես դատապարտել է Գերմանիայի տեղահանման մասին պահանջը։
Այդ ժամանակ Բուլղարիան նացիստական Գերմանիային տվել է ավելի քան 11 343 հրեա, որոնք ապրում էին Բուլղարիայի կողմից օկուպացված տարածքներում։
1943 թվականին, Էլ Ալամեյնում (1942 թվականի հոկտեմբերի 23-ից մինչև նոյեմբերի 4)և Ստալինգրադում (1942 թվականի նոյեմբերի 19-ից մինչև 1943 թվականի փետրվարի 2) գերմանացիների պարտությունից հետո ցար Բորիսը սկսել էր հարաբերություններ գտնել ամերիկյան շրջանների հետ։ Դա Հիտլերի մոտ կասկածներ է առաջացրել։ Բորիսին պարզաբանումների համար կանչել են Հիտլերի շտաբ և 1943 թվականի օգոստոսի 28-ին, Սոֆիա վերադառնալու ժամանակ՝ մահացել է։
1944 թվականի մայիսի 18-ին ԽՍՀՄ-ի կառավարությունը Բուլղարիայի կառավարությունից պահանջել է դադարեցնել օգնություն ցուցաբերել գերմանական բանակին ։
1944 թվականի օգոստոսի 12-ին ԽՍՀՄ-ի կառավարությունը կրկին Բուլղարիայի կառավարությունից պահանջել է դադարեցնել օգնություն ցուցաբերել գերմանական բանակին ։
1944 թվականի օգոստոսի 26-ին Բագրյանովի կառավարությունը հայտարարել է Բուլղարիայի ամբողջական չեզոքության մասին և պահանջել է երկրից գերմանական զորքերի դուրս բերումը ։
1944 թվականի սեպտեմբերի սկզբին Բուլղարիան դադարեցրել է Գերմանիայի հետ հարաբերությունները ։
ԽՍՀՄ-ի կառավարությունը սեպտեմբերի 5-ին գնահատել է Բուլղարիայի կառավարության գործունեությունը որպես Գերմանիայի հետ համագործակցության շարունակում (1944 թվականի սեպտեմբերի 5-ի դրությամբ Բուլղարիայի տարածքում հաշվվում էին 30 հազար գերմանական զինծառայողներ ) և հայտարարել է, որ Բուլղարիայի հետ գտնվում է պատերազմական վիճակում ։
Բուլղարիայի Ժողովրդական Հանրապետություն
Ցարի մահից հետո գահը ժառանգել է նրա վեցամյա որդի Սիմեոն II-ը։ Փաստացի պետությունը սկսում էին կառավարել նրա ռեգենտները։ Պատանի ցարի կառավարումը երկար չտևեց, և նա ընտանիքի հետ միասին ստիպված էր փախչել Եգիպտոս, իսկ հետո Իսպանիա, քանի որ 1946 թվականի սեպտեմբերի 15-ի հանրաքվեից հետո հռչակվել էր Բուլղարիայի Ժողովրդական Հանրապետությունը։
1947 թվականի փետրվարի 10-ին Բուլղարիան ստորագրել է Փարիզի հաշտության պայմանագիրը։
Հանրապետությունը զարգանում էր սոցիալիստական գծոմ մինչև 1989 թվականի վերջը, երբ երկիրը դուրս եկավ ԽՍՀՄ-ի կազմից ։
Ժամանակակից Բուլղարիա
1989 թվականի նոյեմբերի 10-ին Բուլղարիայում սկսվել էին խորը տնտեսական և քաղաքական բարեփոխումներ։ 1990 թվականի նոյեմբերի 15-ին երկիրը կոչվում է Բուլղարիայի Հանրապետություն։ 2004 թվականի ապրիլի 2-ին Բուլղարիան մտել է ՆԱՏՕ, իսկ 2007 թվականի հունվարի 1-ից՝ Եվրամիություն։ Բուլղարիայի պոստսոցիալիստական նախագահներն են եղել Պյոտր Ստոյանովը, Ռոսեն Պլևնելիևը, Գեորգի Պիրվանովը, Ժելյու Ժելևը, Պյոտր Մլադենովը։
1990-ականների կեսերին կառավարության գլուխում էին սոցիալիստները։ 2001-2005 թվականներին Բուլղարիայի վարչապետ է եսել նախկին ցար Սիմեոն II-ը, որը գլխավորում էր սեփական «Սիմեոն Երկրորդ» ազգային շարժում կուսակցությունը։
2005 թվականի հունիսի 25-ի խորհրդարանային ընտրություններում հաղթել է Բուլղարիայի կոալիցիան, որի հիմքն է կազմում Բուլղարիայի սոցիալիստական կուսակցությունը, նա 240-ից հավաքել էր 82 պատգամավորային մանդաթ և իրավունք էր ստացել կազմավորել նոր կառավարություն։ Սակայն, թեև սոցիալիստները խորհրդարանը բազմաքանակն էին, կառավարությունն իրենց ուժերով ամրացնել չկարողացան, քանի որ դրա համար նրանց պետք էր ևս 40 պատգամավորների աջակցությունը։ Կառավարությունը կազմավորվել էր այսպես կոչված «լայն կոալիցիայի» օգնությամբ՝ թուրքական փոքրամասնության Շարժում իրավունքի և ազատության համար կուսակցության և «Սիմեոն Երկրորդ» ազգային շարժման մասնակցությամբ։ Կառավարությունը գլխավորում էր Սերգեյ Ստանիշևը և այդ պաշտոնում է եղել 2005 թվականի օգոստոսից մինչև 2009 թվականի հուլիսը  ։
2017 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում հաղթել է Բուլղարիայի եվրոպական զարգացման համար քաղաքացիների կուսակցությունը, որը ստացել է ձայների 33,54 %-ը։ Նրա առաջնորդ Բոյկո Բորիսովը գլխավորել է կոալիցիոն կառավարությունը, որում ընդգրկվել են նաև Միացյալ հայրենասերների ներկայացուցիչները։ Հիմնական ընդդիմադիր կուսակցությունները՝ Բուլղարիայի սոցիալիստական կուսակցությունը (27,93 %) և Իրավունքի և ազատության շարժումը (9,24 %) ։
Աշխարհագրություն
Բուլղարիան տեղակայված է հարավ-արևելյան Եվրոպայում, սահմանակցում է Ռումինիայի, Սերբիայի, Հյուսիսային Մակեդոնիայի, Հունաստանի, Թուրքիայի հետ և ողողվում է Սև ծովով։ Ռումինիայի հետ հյուսիսային սահմանն անցնում է Դանուբով մինչև Սիլիստրա։ Ընդհանուր առմամբ՝ Բուլղարիայի տարածքը կազմում է 110 550 կմ² : Երկիրը տեղակայված է Սև ծովի արևմտյան ծովափին, հյուսիսում սահմանակցում է Ռումինիայի, հարավում՝ Հունաստանի և Թուրքիայի, իսկ արևմուտքում՝ Սերբիայի հետ։ Չնայած համեմատաբար փոքր չափսերին, Բուլղարիայի լանդշաֆտը բավականին բազմազան է։ Անգամ երկրի ոչ մեծ շրջաններում կարելի է միանգամից տեսնել հովիտներ, սարահարթեր, բլուրներ, լեռներ, ջրամբարներ, կիրճեր և խորը գետային հովիտներ։ Բուլղարիայի աշխարհագրական կենտրոնը գտնվում է Ուզանա շրջանում  ։
Չնայած նրան, որ իր գոյության առաջին հարյուրամյակում պատմական իրադարձությունները հաճախ պատճառ են հանդիսացել Բուլղարիայի ազգային սահմանների փոփոխության համար, լանդշաֆտի բնական առանձնահատկությունները նրա սահմանների մեծ մասը սահմանել են 1944 թվականից հետո, բայց դրա հետ կապված մարդկանց ոչ մի խումբ չի կրել որևէ կարևոր տնտեսական դժվարություններ։ Մինչպատերազմյան Բուլղարիայում բնակիչների մեծ մասը եղել են էթնիկ բուլղարացիները, չնայած նրան, որ Բուլղարիան տարբեր ժամանակներում ապրել է բազմաթիվ գաղթեր։ Սահմաններից ոչ մեկը պաշտոնապես չի առարկվել 1991 թվականից հետո, սակայն ազգայնական տրամադրված բուլղարացիները շարունակում են համարել, որ Բուլղարիային պետք է պատկանի Մակեդոնիայի մի մասը, որն այսօր բաժանված է Հյուսիսային Մակեդոնիայի Հանրապետության և Հունաստանի միջև :
Բուլղարիայի սահամնների երկարությունը կամզում է 2 264 կմ ։ Գետային սահմանը հաշվվում է 680 կմ, իսկ սևծովյան ափը՝ 400 կմ, հարվային և արևմտյան սահմանները հիմնականում սահմանված են լեռնաշղթաներով։ Հյուսիսում սահմանակցում է Ռումինիայի, հարավում՝ Հունաստանի և Թուրքիայի, իսկ արևմուտքում՝ Սերբիայի և Հյուսիսային Մակեդոնիայի հետ։ Ռումինական սահմանն անցնում է Դանուբ գետի երկայնությամբ երկրի հյուսիս-արևելյան սահմանից 464 կմ երկարության վրա մինչև Սիլիստրա քաղաքը, իսկ հետո գնում է 136 կմ հարավ-արևմուտք։ Դանուբը բուլղարական կողմում իր սուր լանջերով և ռումինականում ցածրադիր ճահճացած մարզով Եվրոպայի գետային սահմաններից ամենատպավորիչներից մեկն է ։ Դոբրուդջայով անցնող սահմանի մի մասը վիճելի է եղել և մի քանի անգամ փոփոխվել է միջազգային պայմանագիրներով։ Այդ գործընթացում մեծ ազդեցություն են ունեցել բնիկները, որոնք ընտրել են այն կողմը, որտեղ գերադասել են ապրել։ Հարավային սահմաններն անցնում են Հունաստանով և Թուրքիայով, հունական սամանների երկարությունը կազմում է 491 կմ, իսկ թուրքական սահմանների երկարությունը՝ 240 կմ:
Ռելիեֆ և տեղագրություն
Բուլղարիայի ռելիեֆն անմիատարր է ։ Երկրի համեմատաբար ոչ մեծ տարածքում գտնվում են ցածրավայրեր, հարթավայրեր, բլուրներ, ցածր և բարձր լեռներ, մեծ քանակով հովիտներ և խորը կիրճեր ։ Բուլղարիայի տեղագրության գկխավոր առանձնահատկությունն է բարձր և ցածր լանդշաֆտի շերտերի հերթագայումը, որոնք անցնում են արևելքից արմուտք ամբողջ երկրի տարածքով։ Այդ շերտերը (կոչվում են գեոմորֆոլոգիական մարզեր) հյուսիս դեպի հարավում կրում են հետևյալ անվանումները՝ Ստորին դանուբյան հարթավայր, Ստարա Պլանինա, Վերին թրակիական հարթավայր և Ռիլա-Ռոդոպյան լեռնաշղթա։ Բուլղարիայում կան 3 լեռնային համակարգեր՝ Պիրին, Ռիլա և Ռոդոպներ ։ Սև ծովի մոտ գտնվող ամենաարևելյան մարզերը բլրավոր են, նրանք աստիճանաբար բարձրություն են հավաքածում դեպի արևմուտք, իսկ երկրի ծայր արևմտյան հատվածը բարձր լեռնային է։ Երկրի ավելի քան երկու երրորդը քիչ քան 600 մ բարձրությամբ հարթավայրեր, սարահարթեր և բլրավոր հողեր են։ Հարթավարյերը (200 մ-ից ցածր) կազմում են տարածքի 31 %-ը, սարահարթերը և բլուրները՝ 41 % (200-600 մ), ցածր լեռները՝ 10 % (600-1000 մ), միջին լեռները՝ 10 % (1000-1500 մ), և բարձր լեռները՝ 3 % (ավելի քան 1500 մ)։ Բուլղարիայի միջին բարձրությունը կազմում է 470 մ  ։
Ստարա Պլանինան (Բալկանյան լեռներ) սկսվոււմ են Սերբիայում գտնվող Տիմոշկոյի հովտից և շարժվում են դեպի հարավ մինչև Բուլղարիայի կենտրոնա-արևմտյան հատվածում գտնվող Սոֆիական գոգահովիտ։ Այդտեղից լեռները հեռանում են դեպի արևելք մինչև Սև ծովը։ Ստարա Պլանին ունի մոտավորապես 600 կմ երկարություն և 30-50 կմ լայնություն։ Նրանց ամենաբարձր կետը գտնվում է Բուլղարիայի կենտրոնական հատվածում, որտեղ գտնվում է Բոտև լեռը՝ Բալկանյան լեռների ամենաբարձր կետը 2376 մ բարձրությամբ ։ Բալկանյան լեռներն աստիճանաբար ցածրանում են մինչև Սևծովյան ծովափի ժայռեր։ Ստարա Պլանինայում է Շիպկայի լեռնանցքը ։ Լեռները կտրատված են Իսկիր, Լուդա Կամչիա գետերի հովիտներով։ Զարգացած է կարստը։ Ծածկված են լայնատերև և ասեղնատերև անտառներով, մարգագետիններով։ Կան պղնձի, ցինկի, կապարի, երկաթի հանքավայրեր, հանքային աղբյուրներ։ Ստարա Պլանինայի և Սրեդնա Գորա լեռնային համակարգի միջև ընկած են ենթաբալկանյան տեկտոնական գոգհովիտները։ Հարավում և հարավ-արևմուտքում տարածվում են Ռիլա, Պիրին և Ռոդոպյան լեռները ։ Ռոդոպյանև Սրեդնա Գորա լեռների միջև, Մարիցա գետի երկայնքով տարածված է Վերին Թրակյան դաշտավայրը, որն ամենաբերրին է երկրում։ Բուլղարիայի սևծովյան ափերը ցածրադիր են, տեղ-տեղ՝ զառիթափ, կան շատ լողափեր   ։