cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սիքստինյան կապելլայի առաստաղ
Որմնանկարի տեխնիկա
Քանի որ Միքելանջելոն աշխատում էր աֆֆրեսկո տեխնիկայով, ամեն օր այնպիսի մակերեսով սվաղի շերտ էր դնում, ինչպիսին նկարիչը կարող էր դնել մեկ օրում, որմնանկարի օրական նորման կոչվում էր ջորնատա։ Որմնանկարով չծածկված սվաղի շերտը հեռացվում  էր, եզրերը կտրվել են դեպի դուրս, մաքրվել, նոր ջորնատան սվաղվել է արդեն պատրաստի հատվածներին: Ոչ շատ մեծ հաստացումների միջև սահմանները (վուլտեր) ջորնատաների միջև  միշտ մնում են մի փոքր տեսանելի և հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրել նկարազարդման պրոցեսի ընթացքը։ Նկարիչների համար տարածված պրակտիկա էր  սվաղի վրա  տեղափոխել ստվարաթղթի վրա արված նկարը բնական չափի բերելով, շատ որմնանկարների  վրա  պահպանվել են անցքեր պատկերների ուրվագծի վրա։ Աշխատանքների առաջին փուլում Միքելանջելոն կիրառել է նկարի տեղափոխման ավանդական մեթոդը  ստվարաթղթի անցքերի միջով ածուխով փոշոտելով։ Զարդանկարի երկրորդ մասում նա սավաղի վրա նկար էր գծում սուր սթիլով։  Այդ գծերը լավ ուսումնասիրվել  էին վերջին ռեստավրացիայի ժամանակ կողային լուսավորության պայմաններում։  Միքելանջելոն, ներկը դնելով երբեմն անցնում էր նշված եզրագծերը, հաճախ նկարում էր մատներով չդիմելով վրձնի օգնությանը։  Քրիստոսի նախնիների պատկերներում կամարամահիկների վրա նախապատրաստական ստվարաթղթի օգտագործման հետքեր չկան, նկարի եզրագծերը նկարիչը գծում էր վրձինովմ անմիջապես ինտոնակոյի վրա: Մակերեսի որոշ հատվածներում նկատելի են նրա ձեռքով արված իմպուլսիվ էսքիզները, մյուսների վրա ՝ ցանցի հետքերը, որոնց օգնությամբ նա նկարը տեղափոխում էր մանրանկարչական էսքիզից։ Միքելանջելոն նկարում էր խոնավ սավաղի վրա` կիրառելով  լվացման տեխնիկան,  գույնով ծածկելով լայն հատվածները, այնուհետև մակերևույթի չորանալուց հետո, նա կրկնակի անցնում էր  նույն հատվածներով, ավելացնելով երանգներ և  նկարելով դետալներ։ Տեքստուրացված մակերևույթների, ինչպիսիք են դեմքի մազերն ու ծառի կառուցվածքը, նա կիրառում էր հազվագյուտ մազերով  լայն վրձին։
Ինը տեսարաններ Ծննդոց գրքից
Ցիկլի հիմնական բաժինը կազմում են Աստվածաշնչի առաջին գրքի` Ծննդոց գրքի ինը տեսարանները։ Նկարները բաժանվում են երեք խմբի իրար հաջորդող մեծ և թոքր տեսարաններով։ Առաջին խմբի պատկերների թեման Աստծո կողմից Երկրի և Երկնքի ստեղծումն է։ Երկրորդը`առաջին տղամարդու և կնոջ `Ադամի և Եվայի արարումն է, նրանց մեղսագործությունը և վտարումը դրախտից։ Երրորդը` մարդուն բաժին հասած փորձություններն են։   Երեք թեմատիկ խմբերի շրջանակներում տեսարանների տեղակայման ժամանակագրությունը խախտվել է։ Խմբերը կառուցված են միջնադարյան տրիպտիխի կանոններով, երբ կենտրոնական վահանակը պատմում է գլխավոր իրադարձության մասին, Իսկ այն շրջանակող նկարները լրացնում են պատմությունը։ Դրվագների հաջորդականությունը կառուցված է այնպես, որ կապելլայի մուտքի մոտ կանգնած դիտողը  սկսի դիտել տեսարանները խորանի պատից ։ Դա դժվար է նկատել  նկարների վերարտադրումը  դիտելով, սակայն ակնհայտ է դառնում  անմիջականորեն կապելլա այցելելու ժամանակ։
Երկնքի և երկրի ստեղծումը
Արարման երեք դրվագները ցույց են տալիս Ծննդոցի առաջին գլուխը։  Ցիկլը սկսում է առաջին օրից` Աստված արարում է լույսը և բաժանում լույսը խավարից։  Հաջորդ` երկրորդ օրվա իրադարձությունները`ցամաքի անջատումը ջրից,  ի խախտումն ժամանակագրության մտել են երրորդ փուլ. Կենտրոնական, բոլորից մեծ որմնանկարի վրա Արարիչը կրկնակի անգամ է պատկերված։ Երրորդ օրը Աստված ստեղծում է Հողն ու բուսականությունը, չորրորդ օրը` լուսատուներին  (Արեգակն ու Լուսինը), որպեսզի կառավարի ցերեկն ու գիշերը, ժամանակն ու տարվա եղանակները։ Ըստ Ծննդոց Գրքի, հինգերորդ օրը Աստված ստեղծեց կենդանական աշխարհը, սակայն Միքելանջելոն բաց թողեց այս հատվածը ։
Երեք տեսարանները, որոնք ավարտվել են գեղանկարչության վերջին փուլում, կամարի որմնանկարներից ամենադինամիկն են։ Առաջին հատվածի մասին Վազարին գրել է, որ «… Միքելանջելոն պատկերել է Աստծուն իր ողջ մեծությամբ, ով բաժանում է լույսը խավարից,այն, թե ինչպես է նա սավառնում իր թևերով, դրանում էր նրա ամբողջ սերն ու վարպետությունը»։
Ավանդույթի համաձայն, Աստծո հանդերձները պատկերելիս օգտագործվել է կապույտ գույնը։ Սակայն Հուլիոս II-ը ոչ բավարար գումար է հատկացրել ուլտրամարինի ձեռքբերման համար, իսկ ոչ պակաս թանկարժեք լազուրիտը կիրառվել է  սեկկո զարդանկարում, ինչը Միքելանջելոյի համար, ով աշխատում էր մաքուր որմնանկարի տեխնիկայով, անընդունելի էր։ Նկարիչը դրությունից դուրս եկավ, ընտրելով Արարչի հանդերձանքի համար  կարմրա-մանուշակագույն երանգ, որը ցիկլի մնացած մասերում գրեթե ընդհանրապես չի հայտնվել:
Ադամ և Եվա
Միքելանջելոն քանդակազարդ առաստաղի կենտրոնը թողեց Ադամի և Եվայի պատմություններին։ Պատկերների այս կառույցահատվածում երկու մեծ ֆրագմենտները  գնդակոծում են փոքրին։ Կենտրոնական խմբից առաջին հատվածը — Աֆամի Արարումը համաշխարհային գեղանկարչության պատմության առավել հայտնի պատկերներից է։ Միքելանջելոն ստեղծել է բացարձակապես նոր  պատկերագրություն, ընտրելով պահը, երբ Աստված ձեռք է մեկնում արթնացող Ադամին ՝ նրան կյանք փոխանցելով։ Կոմպոզիցիայի կենտրոնական մոտիվը երկու դեմդիմաց  ձգված ձեռքերն են։ Շքախմբով շրջապատված Արարչի  եռանդուն շարժումը, ընդգծված Է երկրի վրա առաջին մարդու արտասովոր ներդաշնակ կեցվածքով։ Վազարին որմնանկարը նկարագրելով Ադամի մասին գրում էր, որ նա իսկապես Արարչի կողմից ստեղծվածի տպավորություն է թողնում, այլ ոչ թե մարդկային  գաղափարով և վրձնով գրածի»։ Հետազոտողների կարծիքները, թե ում է ներկայացնում Արարչի շքախմբի կանացի կերպարը, տարբերվում են։ Մի մասը հակված են տեսնելու Մարիամին, սակայն այդ ենթադրությունը կասկածելի է։ Մյուսների կարծիքով դա Եվան է, որի հայտնվելը արդեն մտածված էր Արարչի կողմից։ Գոյություն ունի նաև վարկած, որ այն Աստվածային իմաստության (Սոֆիայի) կերպարն է, որը ներկա էր Աստծո կողմից աշխարհի արարմանը, այդ մասին գրված է աստվածաշնչյան Առակների գրքում (8:23, 27—31) և  Ավգուստինի «О граде Божьем» գրքում։  Ինչպես կարծում էր Լեո Շտեյնբերգը, ձախց ներքևում պատկերված են   Լյուցիֆեր և Բեեղզեբուղը, ովքեր հրաժարվում էին ընդունել, որ Ադամը  Աստծո արարման պսակն է։  Նույն Շտեյնբերգի կարծիքով ձախ ձեռքով Արարիչը հենվում է մանուկ Քրիստոսի վրա, սակայն այս վարկածը այլ հետազոտողների կողմից չի ընդունվել։ Ամբողջ աստվածային շքախումբը գրկած թիկնոցի կրկնակի ծալքը  խաղում է Հիսուսի և Լյուցիֆերի միջև սահմանի դեր: Կենտրոնական տեսարանի թեման, որտեղ Աստված ստեղծում է Եվային քնած Ադամի կողից, վերցված էր Ծննդոց գրքի երկրորդ գլխից, որը աշխարհի արարման այլ կարգ է ներկայացնում։ Միքելանջելոն կրկնում է Յակոպո Դելլա Քվերչայի «Եվայի Արարումը » ռելիեֆի կոմպոզիցիան, Բոլոնյեյում Բազիլիկա Սան Պետրոնիոյի դռների շրջանակներից։ Դելլա Քվերչայի ստեղծագործությունները նկարիչը ուսումնասիրել էր երիտասարդ ժամանակ:. Ադամի և Եվայի վերջնական նկարում Միքելանջելոն միացնում է երկու տեսարանները` Մեղսագործության և Դրախտից վտարման։ Ձախից Եվան է, որը  Օձի ձեռքից վստահաբար վերցնում է պտուղը, և Ադամը, որն իր համար անհամբերությամբ պտուղ էր ընտրում, աջից թուրով հրեշտակն է, ով վռնդում է նրանց դրախտից դեպի աշխարհ, որտեղ նրանք կորցրել են հավերժ երիտասարդությունն ու անմահությունը։
Նոյի պատմությունը
Ինչպես և առաջին եռապատումում, Նոյի պատմության մեջ նկարների հաջորդականությունը (սյուժեները վերցված են Ծննդոց գրքի վեցերորդ, յոթերորդ և իններորդ գլուխներից), համարվում է թեմատիկ, այլ ոչ թե ժամանակագրական։ Նոյի զոհաբերությամբ առաջին վահանակը Վազարին սխալմամբ համարում էր Կայենի և Աբելի զոհաբերությունը։ Ավանդաբար համարվում է, որ որմնանկարի թեման Նոյի ընտանիքի զոհաբերությունն է մարդկությանը կործանած Մեծ Ջրհեղեղից բարեհաջող փրկվելուց հետո։ Մեծ Ջրհեղեղի տեսարանը Նոյի պատմության մեջ կենտրոնական տեղ է զբաղեցնում:Այն ժամանակ, երբ հուսահատ մարդիկ դուրս են գալիս  ջրով չծածկված ցամաքի վրա, հետին պլանում երևում է տապանը, որտեղ փրկվում է Նոյի ընտանիքը։  Այս վահանակը համեմատած մյուս որմնանկարների հետ, ամենամեծ քանակությամբ գործող անձինք է պարունակում։
Եզրափակիչ տեսարանը Նոյի արբեցումն է։ Ցամաք դուրս գալով Նոյը աճեցնում ` խաղող։ Հող մշակող Նոյը պատկերված է ձախից հետևի պլանում։ Գինին պատրաստելուց հետո նա խմում է այն և մերկ քնում ։ Նրա կրտսեր որդի Քամը, ծիծաղելով ցույց է տալիս հորը իր եղբայրներին`  Սեմին և Հաբեթին։ Ավագ երեխաները հարգանքով ծածկում են Նոյին թիկնոցով։ Քամը անիծված էր Նոյի կողմից, նրա սերունդները պետք է ծառայեին   Սեմի և Հաբեթի սերունդներին։ Նոյի պատմության երեք նկարները խորհրդանշում են երկար ճանապարհ, որն անցնում էր Աստվածային արարումից մինչև մեղսագործ մարդը։ Սակայն հենց Սեմի և նրա սերունդների, իզրայելցիների միջոցով Փրկությունը պետք է աշխարհ գա։
Վահաններ
Ignudi ներով աստվածաշնչյան մանր տեսարանների կողքը տեղակայված են տասը կլոր վահանները, որոնք հաճախ նկարագրվում են որպես բրոնզի իմիտացիա։ Հայտնի են XVI դարի սկզբի նմանատիպ վահանակների նմուշները, որոնք պատրաստված են փայտից ՝ ոսկեզօծ և լաքապատ ։ Յուրաքանչյուր վահանակի վրա կապելլայում պատկերված է  Հին Կտակարանից կամ Մակկաբացիների գրքերից պատմություն։ Ընտրվել են պատմության ամենածանր դրվագները, միակ բացառությունն է թվում   Եղիայի   դեպի երկինք ՝ կրակե կառքով, որի ականատեսն է եղել Ելիսեյ մարգարեն։
Վահանակների (մեդալիոնների) սյուժեները):
Հինգից չորս առավել մշակված «մեդալյոններից» տարածությունը լցված է պայքարող պատկերներով` նման Միքեանջելոյի ստվարաթղթի վրա պատկերված «Քաշինեի ճակատամարտի»։
Մարգարեներ և սիվիլլաներ
Կամարի առագաստների վրա և կապելլայի ծայրերում Միքելանջելոն տեղադրեց ամենամեծ պատկերները- տասներկու կերպարներ, որոնք մարմնավորում են ապագա փրկության կանխագուշակումը, Իսրայելի յոթ մարգարեները և հնագույն աշխարհի հինգ սիվիլները, նրանց անունները նշվում են պատվանդանների տակ գտնվող ցուցանակների վրա։ Հովնանի մարգարեն պատկերված է խորանի վրա, Զաքարիա մարգարեն — կապելլայի մուտքի մոտ։
Իսրայելի յոթ մարգարեների շարքում, որոնք ընտրվել են Միքելանջելոյի կողմից, Ներկա են չորս, այսպես կոչված, գլխավոր մարգարեներ`Եսայիան, Երեմիան, Էզեկիելը և Դանիել ը։ Տասներկու փոքր մարգարեներից նկարիչն ընտրել է երեքին` Հովել, Զաքարիային և  Հովնանին։ Չնայած Հովել և Զաքարիա մարգարեներին համարում են,,աննշան,,  Աստվածաշնչում համեմատաբար փոքր քանակությամբ նրանց զբաղեցրած էջերի պատճառով, նրանցից յուրաքանչյուրը կարևոր մարգարեության մասին է խոսում։
Հովելի բառերը։ «…ձեր որդիներն ու ձեր դուստրերը պիտի մարգարէանան, ձեր ծերերը պիտի տեսնեն երազներ, Ձեր պատանիները տեսնեն տեսիլքներ», համարվում են էական Միքելանջելոյի որմնանկարի դեկորատիվ սխեմայի համար, որտեղ գուշակության ձիրքով օժտվածների մեջ ներկայացված են բոլոր տարիքների տղամարդիկ և կանայք։
Զախարիան կանխատեսեց։ «Դիտեք, Ձեր արքան գալիս է ձեր մոտ, համեստ և ավանակի վրա նստած»։ Նրա կերպարին կապելլայում տեղ է հատկացված անմիջապես դռան վերևում,որով անց են կացնում Հռոմի պապին մասնակցելուԾաղկազարդին թափորով, այն  օրը, երբ լրացավ Զաքարեի մարգարեությունը։ Հիսուսն Իսրայել մտավ ավանակի վրա և հռչակվեց արքա։ Հովնանի հիմնական մարգարեությունը — Ասորեստանի կործանումը` հեթանոսական Նինվեի, եթե նրա բնակիչները չեն ապաշխարում։ Սակայն, դա գուցե չի բացատրում նրա պատկերի տեղադրումը ամենապատվավոր տեղում`խորանի վերևում։ Հովնանի ճակատագիրն անմիջականորեն կանխատեսում է Հիսուսի չարչարանքները։ Աստծուն չենթարկվող մարգարեն կուլ էր տրվել կետի կողմից և երեք օր ու երեք գիշեր նրա որովայնում  անցկացրել աղոթքներով, իսկ ազատվելուց հետո   կատարել Աստծո կամքը` ապաշխարության կանչել Նինվեի բնակիչներին։ Ինչպես Հովնանը երեք օր կետի որովայնում, այնպես է Հիսուսը խաչի վրա մահից հետո հողի մեջ անցկացրեց երեք օր ու երեք գիշեր։ Սիքստինյան կապելլայի առաստաղին Հովնանը, որը նստած է,,մեծ ձկան,, կողքին, հայացքը հառել է Աստծուն, այդպիսով պատկերացնելով  Հիսուսի հարության նախանշանը։
Սիվիլլաները մարգարեներ են, ովքեր ապրում են տաճարներում ամբողջ հին աշխարհում։ Ենթադրվում է, որ Միքելանջելոյի պատկերած սիվիլլաները կանխագուշակել էին Քրիստոսի ծնունդը։ Կումսկի սիվիլլայի բառերը, օրինակ, Վերգիլիոսի կողմից մեջբերված, "երկնքի նոր սերնդի" մասին, որը կվերադարձնի " ոսկե դարը», մեկնաբանվում է որպես Հիսուսի կանխատեսում։ Ըստ քրիստոնեական wusmwunqi, Քրիստոսը եկավ ոչ միայն հրեաների, այլ նաև հեթանոսների մոտ։ Ենթադրվում էր, որ մինչև Սուրբ Ծնունդ, Աստված պատրաստել է աշխարհը իր ժամանմանը։ Երբ հիսուսը ծնվեց, նրա ծնունդի մասին հայտնի դարձավ հարուստին ու աղքատին,  հզորին և նվաստացածին, հրեաներին և հեթանոսներին։ Երեք գուշակ(աստվածաշնչյան«Կախարդներ»), թանկարժեք նվերներով նորածին թագավորին եկածները, հեթանոս ազգերի ներկայացուցիչներ են եղել։ Կապված հեթանոսական դասական աշխարհի  ժառանգության  հանդեպ աճող հետաքրքրության հետ, երբ գիտնականները  եկեղեցու Միջնադարյան հայրերի Լատինական աշխատությունների ուսումնասիրությունից դիմում էին անտիկ հեղինակների աշխատություններին, Սիքստինյան կապելլայում հեթանոս աշխարհի գործող անձանց առկայությունը լրիվ օրինաչափ է։
Հայտնի չէ, թե ինչու Միքելանջելոն տեղադրեց հենց այս հինգ գուշակուհիների պատկերները տաս-տասներկու հայտնի սիվիլլաներից։ Ջոն Օ ' Մելլին ենթադրում է, որ ընտրությունը եղել է աշխարհագրական չափանիշի հիման վրա` սիվիլլաները ներկայացնում են աշխխարհի տարբեր անկյունները — Աֆրիկան, Ասիան, Հունաստանը և Իոնիան։
Կամարների կաղապարաքանդվածքները
Կապելլայի չորս անկյուններից յուրաքանչյուրում, կամարի կորացած կաղապարաքանդվածքներում Միքելանջելոն պատկերել է աստվածաշնչյան չորս պատմություններ, որոնք կապված են Իսրայելի ժողովրդի փրկության հետ Մովսեսի, Եսթեր (թագուհի), Դավթի և Յուդիֆի կողմից։
Առաջին երկու պատմությունները ուսումնասիրվել են միջնադարի և Վերածննդի աստվածաբանների կողմից Հիսուսի խաչելությանը զուգահեռ։  Պղնձե օձի  մասին պատմության մեջ Աստծուց բողոքող Իսրայելի ժողովուրդը պատժվել է թունավոր օձերի ներխուժմամբ։ Մարդկանց ազատելու  համար Աստված Մովսեսին կարգադրում է տեղաշարժել պղնձե օձով սյունը։ Միքելանջելոն ընտրել է բազմապատկեր կոմպոզիցիան`պատկերելով օձերի խայթոցից մահացող անբոխին, որը առանձնացվում էր փրկվածներից և հավատացողներից։ Ամանի պատիժը  վահանակը պատմում է պարսից արքայի զորահրամանատարի դավադրության բացահայտման մասին, որը մտադիր էր կործանել հրեա ժողովրդին («Եսթեր (գիրք)»)։ Վահանակի կոմպոզիցիան կառուցված է տրիպտիխի սկզբունքով:կենտրոնում հիմնական տեսարանն է Աման արքայի — պատիժն է, այն շրջանակված է եսֆիրի և հրաման տվող Արտաքսերքսի դավադրության բացահայտման պատկերներով։
Դավիթի և Յուդիֆիի պատմությունները մեծ համբավ ունեն Վերածննդի արվեստի մեջ, հատկապես Ֆլորենցիայի նկարիչների մոտ, քանի որ բռնակալների տապալման թեման խիստ հրատապ էր այս քաղաք - հանրապետությունում։
Ignudi
Մերկ երիտասարդները շրջապատում են որմնանկարի հիմնական կենտրոնական գոտու փոքր վահանակները։ Չնայած այն հանգամանքին, որ նրանք կարծես թե կապված են թրոմփլեյի ճարտարապետության հետ, նրանց արժեքը չի սահմանափակվում դեկորատիվ դերով կամ հերալդիկ գործառույթով, որը վերագրում էր նրանց Վազարին(քանի որ նրանցից ոմանք պահում են կաղնու տերևներից շղթաներ-  ակնարկ դելլա Ռովերե զինանշանի)։ Նրանք ավելի շուտ թվում են արարածներ, որոնք ըստ ՇՇառլ դե Տոլնայի նկարագրության գտնվում են  «աստվածայինի և մարդկայինի միջև». Միքելանջելոն "Ignudi" - ին օժտել է այն գեղեցկությամբ, որը, Վերածննդի դարաշրջանի հասկացությունների համաձայն, արտահայտված է նաև հայտնի Oratio de hominis dignitate («Մարդու արժանապատվության մասին խոսք») Ջովանի Պիկո դելլա Միրանդոլայում, հայեցության դեպքում ծնում է էկզալտացիա և մարդուն դնում  Աստծո կերպարանքով տիեզերքի կենտրոնում ։
Քրիստոսի նախնիները
Կամարամահիկներում տեղակայված են Հիսուսի նախնիները։ համաձայն Ավետարանի ըստ Մատթեոսի Քրիստոսի ծագումնաբանությունը ներառում է քառասուն սերունդ։ Նկարիչը հեռացել է միջնադարյան պատկերագրական ավանդույթից «Եսսեյեվի ծառից», որը անվանվել էր Իսայայի ՝ Դավթի հոր պատվին։ Տարածված էր հատկապես վիտրաժների վրա, «ծառի» պատկերը, որի արմատը պարկած Իսայան էր։ Կամարամահիկների պատկերները ամենայն հավանականությամբ ընտանիքների պատկերներն են, բայց ոչ այն ընտանիքների, որոնք ինչպես բառացի իմաստով բաժանված են   Հիսուսի նախնիների անուններով ցուցանակներով, այնպես էլ փոխաբերական իմաստով ` իրենից ներկայացնելով ամբողջ մարդկային էմոցիաների սպեկտր:Տասնչորս կամարամահիկներից երկուսը, որոնք, հավանաբար, ստեղծվել են հենց սկզբում, Եղեազարի ու Մատթանի և Հակոբի ու Հովսեփի ընտանիքների հետ, առավել մանրամասն ուսումնասիրված են։
Ոճական ազդեցություններ։ Նախորդները և հետևորդները
Միքելանջելոն XV դարի Ֆլորենցիայի մեծ քանդակագործների և գեղանկարիչների ավանդույթների ժառանգորդն էր։ Նա վերապատրաստվել է նախ Դոմենիկո Գիրլանդայոյի ղեկավարությամբ, որը հայտնի է Սասետիի կապելլայում երկու մեծ որմնանկարային ցիկլերով և Թորնաբուոնիի կապելլայում, որն աշխատել է նաև Սիքստինյան կապելլայում։ Միքելանջելոն երիտասարդ տարիքում զգացել է վաղ Վերածննդի որմնանկարների ՝ Ֆլորենցիայի ամենահայտնի երկու նկարիչների ազդեցությունը — Ջոտտո դի Բոնդոնեի և Մազաչչոի։ Դրախտից վտարված Ադամի և Եվայի պատկերները Սանտա Մարիա դել Կարմինե (Կապելլա Բրնկաչչի) եկեղեցում Մազաչչոյի որմնանկարից, ունեին ուժեղ ազդեցություն մերկ բնույթի պատկերների վրա և հատկապես մարդու զգացմունքները փոխանցելու համար մերկության օգտագործման համար։ Հելեն Գարդների խոսքով Միքելանջելոյի մոտ  «մարմինը հոգու, տրամադրության և բնավորության դրսևորում է»։ Միքելանջելոն գրեթե գտնվում էր Լուկա Սինյորելլիի ստեղծագործությունների ազդեցության տակ, որի Աշխարհի վերջ որմնանկարային ցիկլը Օրվիետո տաճարի  (1499—1502) Սան Բրիցիո կապելլայում պարունակում է մեծ թվով մերկ պատկերներ բարդ ռակուրսներից։  Բոլոնիայում Միքելանջելոն տեսել է Յակոպո Դելլա Քվերչիի քանդակագործական ռելիեֆները, որոնք զարդարում են տաճարի դռները։ "Եվայի արարման" մեջ Միքելանջելոն կրկնել է Դելլա Քվերչիի ռելիեֆներից մեկի կոմպոզիցիան։ Սակայն ցիկլի մնացած մասերը, հատկապես պաշտամունքային "Ադամի արարումը" արտահայտում են նկարչի «աննախադեպ նորարարությունը»։ Ըստ  Էռնստ Կոն-Վինների, Միքելկանջելոն վճռականորեն հեռանում է հարթ պատկերից, ստեղծելով  եռաչափ տարածության զգացողություն, պատռում վաղ Ռենեսանսին բնորոշ անփոփոխությունը, ստիպելով իր հերոսներին ազատ տեղաշարժվել նրանում ։ Միքելանջելոյի որմնանկարների շարքը Սիքստինյան կապելլայում ուժեղ ազդեցություն է ունեցել այլ նկարիչների վրա, նույնիսկ նախքան նրա այդ աշխատանքն ավարտելը։ Վազարին իր "Ռաֆայելի կյանքում" խոսում է այն մասին, որ Բրամանտեն, որն ուներ մատուռի բանալիները, այնտեղ էր թողնում Ռաֆայելին, որպեսզի նա ուսումնասիրի կամարի որմնանկարները Միքելանջելոյի բացակայության ժամանակ։ Տպավորված Միքելանջելոյի մարգարեներով ՝ Ռաֆայելը վերադարձել է Սուրբ Ավգուստինի եկեղեցի եկեղեցում Իսայայի պատկերով իր որմնանկարին և, համաձայն Վիզարիի, չնայած որ այն ավարտված էր, նա նորից նկարեց այն, ավելի ուժեղ եղանակով։ Ջոն Օ ' Մելլին նշում է, որ ավելի վաղ Ռաֆայելը ներառվել է«Աթենական դպրոց (Ռաֆայել)» մտահոգ Հերակլետի պատկերի` նման կապելլայի կամարի Երեմիային,սակայն Միքելանջելոյի դեմքով,ով հենված էր  մարմարի բլոկին։
Միքելանջելոյի ՝ ցիկլի վրա աշխատելիս գտնված գեղարվեստական խնդիրների լուծումները հետագա զարգացում են ստացել կերպարվեստի մյուս վարպետների ստեղծագործություններում- թվացյալ ճարտարապետություն, մարդու մարմնի անատոմիապես ճիշտ պատկերը,հեռանկարային տարածության կառուցում, շարժման դինամիկան, հստակ և ուժեղ կոլորիտը։ Գաբրիել Բարցը և , խոսելով Ignudi մասին, նշում են։ «Չկա այլ պատկեր, որը կունենա այնպիսի երկարատև ազդեցություն հետագա սերունդների վրա, քան սա։ Հետագայում նման պատկերները կրկնվել են անթիվ դեկորատիվ աշխատանքներում, հաստոցային գեղանկարչության, որմնանկարի կամ նույնիսկ քանդակագործության մեջ»։
Միքելանջելոն 25 տարի անց վերադարձել է Սիքստինյան կապելլա ՝ խորանի պատին «Ահեղ դատաստանը» գրելու համար, նորովի մեկնաբանելով աշխարհի վերջի մասին պատմությունը։ Այս վիթխարի որմնանկարում, որտեղ հուսահատ կերպարները ներգրավված են վիթխարի մրրիկի մեջ, որի կենտրոնը Քրիստոսի հզոր պատկերն է, այլևս Վերածննդի հերոսություն չկա, սա կոտրված, ճնշված մարդու, վերածննդի պատրանքների վերջի մասին պատմող պատմություն է։ Միքելանջելոյի ստեղծագործության վրա զգալի ազդեցություն ունեցող նկարիչների շարքում կարելի է նշել Պոնտորմոյին, Անդրեա դել Սարտոյին, Ռոսսո Ֆյորենտինոյին, Կոռեջոյին, Տինտորետտոյին, Անիբալե Կարաչիին, Պաոլո Վերոնեզեին և Էլ Գրեկոին։
Կապելլայի որմնանկարների վերականգնումը(1980—1999)
1543 թվականին մտցվեց Սիքստինյան կապելլայի որմնանկարների "հավաքարարի" պաշտոնական հաստիքը։ 1565 թվականին, նստելու հետևանքով, Նոյի զոհաբերությունը վահանակի մի մասը թափվում է։ Երեք տարի անց  Դոմենիկո Կառնեվալին վերականգնեց որմնանկարի վնասված հատվածը, այդ հատվածը ժամանակի ընթացքում շատ մգվել էր։ Վերականգնողական աշխատանքներ էին տարվում նաև  1625, 1710, 1903—1905 և  1935—1936 թվականներին։ Փորձեր են եղել որմնանկարները մաքրել փոշու և մրի  շերտերից։  1710—1713 թվականներին որոշ գույնը կորցրած հատվածներ են ներկվել։  1795 թվականին Սուրբ Հրեշտակի ամրոցում տեղի ունեցած պայթյունից  փլուզվել է "Ջրհեղեղի" վահանակի մի մասը, այն այդպես էլ մնացել է չվերականգնված։ Մրից խավարած առաստաղը ժամանակին ստիպեց արվեստի սիրահարներին խոսել "մեծ կոլորիստ" և "մռայլ" նկարիչ Միքելանջելոյի մասին, ում գեղանկարչությունը իր «մարմարե մոնոտոնությունը» վերցրել էր քանդակից։  Սակայն, ինչպես ցույց է տվել 1994 թվականին ավարտված վերականգնումը, ցիկլի վառ և ուժեղ գույներով կոլորիստիկ լուծումը   կանխագործել է մանիերիզմի լավագույն վարպետների գտածոներին։  Գեղանկարչությունը գրեթե միագույն դարձրած ռեստավրատորների կողմից հեռացված շերտերի տակից բացվել են Միքելանջելոյի իրական գույները։ Սակայն որմնանկարների վրա կատարված աշխատանքների արդյունքները միանշանակ չեն ընդունվել։ նրանց քննադատները պնդում են,որ Միքելանջելոն մշակել է զարդանկարի դետալները և ստվերները չոր-չոր, և  հեղինակային գորշի այս մասը ցեխի հետ միասին անհետ ջնջվել էր ։
Սիքստինյան կապելլայի որմնանկարների վերջին վերականգնումն իրականացվել է 1980 թվականի հունիսից մինչև 1999 թվականի դեկտեմբերը:Պատերն ու հատկապես Կապելլայի առաստաղը պատված են եղել մոմի մրով, վահանակները զգացել են նաև արտանետվող գազերի ազդեցությունը և շատ ավելի կեղտոտ էին, քան մնացած որմնանկարները ։ Վերականգնողների խումբը բաղկացած էր տասներկու մասնագետներից, որոնց թվում էին Ջանլուիջի Կոլալուչին, Մաուրիցիո Ռոսսին, Պյերջորջո Բոնետտին, Բրունո Բարատին և ուրիշներ։ Աշխատանքները սկսելուց առաջ ՝ 1979 թվականին, իրականացվել են անհրաժեշտ հետազոտություններ, փորձարկումներ, համապատասխան լուծիչ գտնելու աշխատանքներ։ Առաջին փուլը ՝ կամարամահիկների որմնանկարների վրա աշխատանքը ավարտվել է 1984 թվականի հոկտեմբերին։ Հաջորդ փուլում վերանորոգվել է առաստաղը, (ավարտվել է 1989 դեկտեմբերին), այնուհետև— «Ահեղ դատաստանը»։ Վերականգնված որմնանկարները օծվեցին Հռոմի պապի կողմից Հովհաննես Պողոս II 1994 թվականի ապրիլի 8-ին հանդիսավոր ծառայության ժամանակ։ 1999թ. դեկտեմբերի 11-ին պաշտոնապես ավարտված եզրափակիչ փուլում, վերանորոգվել են Կապելլայի պատերի Բոտիչելիի, Գիրլանդայոյի, Պերուջինոյի և այլ նկարիչների կողմից գրված որմնանկարները։ 2007 թվականի հունվարին Վատիկանի թանգարանները, որտեղ Սիքստինյան կապելլայի առաստաղը ամենագրավիչ ցուցանմուշն է, օրական միջինը 10 հազար մարդ է այցելել։ Վատիկանը, վախենալով, որ վերջերս վերականգնված որմնանկարներին վնաս կհասցվի այցելուների թիվը նվազեցնելու համար, հայտարարել Է այցելության ժամերը կրճատելու և մուտքի վճարն ավելացնելու մտադրության մասին.
Հղումներ
Կատեգորիա:Միքելանջելո Կատեգորիա:Վերածնունդ Կատեգորիա:Մշակույթը Հռոմում
Ալեքսանդրովկա (քաղաքատիպ ավան, Ուկրաինա)
Ալեքսանդրովկա (Олександрівка), քաղաքատիպ ավան Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Կրամատորսկի քաղաքային խորհուրդում։
2012 թվականի տվյալներով Ալեքսանդրովկա քաղաքատիպ ավանում բնակվում էր 419 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,38 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Կրամատորսկի քաղաքային խորհուրդի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքատիպ ավաններ
(268) Ադորեա
(268) Ադորեա (Adorea), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1887 թվականի հունիսի 8-ին Ալֆոնս Բորելիի կողմից Մարսելում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,094276 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,6742 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,5143 ա. մ., իսկ Երկրի ուղեծրին Ադորեա աստերոիդը նվազագույնը մոտենում է 1,6777 ա. մ. հեռավորության վրա ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1988,09 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,181078 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,44° անկյուն։
Ադորեա աստերոիդը պատկանում է Ֆեմիսի աստերոիդների ընտանիքին, որի մեջ ներառված են այս պահին հայտնի 535 անդամներ։ Ընտանիքի ներքին սահմանը անցնում է 3,08 ա. մ., իսկ արտաքին սահմանը՝ 3,24 ա. մ. հեռավորության վրա։
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է C դասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս C Կատեգորիա:Ֆեմիսի ընտանիքի աստերոիդներ Կատեգորիա:1887 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ալֆոնս Բորելիի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Հեյդար Ալիևի կենտրոն
Հեյդար Ալիևի կենտրոն (Heydər Əliyev Mərkəzi), մշակութային կենտրոն, որը գտնվում է Հեյդար Ալիևի պողոտայի վրա, Բաքու, Ադրբեջան։ Այն իրենից ներկայացնում է մի կառույց, որն ունի կոնգրես կենտրոն, թանգարան, ցուցասրահներ, վարչական կենտրոններ։ Այն կրում է Ադրբեջանի երրորդ նախագահ Հեյդար Ալիևի անունը։ Կենտրոնի նախագիծն առաջարկել է Զահա Հադիդը 2007 թվականին։ Կենտրոնի տնօրենն է Անար Ալեկպերովը ։ Հեյդար Ալիևի մշակույթի կենտրոնը համարվում է ժամանակակից Բաքվի խորհրդանիշերից մեկը։
2014 թվականին այն ստացել է 2014 Design of the Year մրցանակը ։
Պատմություն
Կենտրոնի ներկայիս վայրում գտնվում էր Սաթթար Խանի անվան գործարանը։ Գործարանի տարածքը կազմում էր 16 հա։ Գործարանը տեղափոխվել է այլ վայր, տարածքը մաքրվել է և սկսվել է կենտրոնի շինարարությունը ։
2007 թվականի սեպտեմբերի 10-ին դրվել են շինության հիմքերը ։ Շինարարությունը ընթացել է 101,801 մ² տարածքի վրա ։
Կենտրոնի պաշտոնական բացումը տեղի է ունեցել 2012 թվականի մայիսի 10-ին՝ ի նշան Հեյդար Ալիևի ծննդյան 89-րդ ամյակի։ Բացման արարողությանը մասնակցել են Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը, նրա կինը՝ Մեհրիբան Ալիևան, և ընտանիքի այլ անդամներ.
2013 թվականին Իլհամ Ալիևի կենտրոնը ներկայացվել է Համաշխարհային ճարտարապետության փառատոնին (World Architecture Festival), որն անցկացվել է 2013 թվականին Սինգապուրում ։
«Ադրբեջանի գլուխգործոցներ»
Հեյդար Ալիևի մշակութային կենտրոնի առաջին հարկում տեղակայված է «Ադրբեջանի գլուխգործոցներ» ցուցասրահը։ Այստեղ ցուցադրված են երկրի պատմությունը և մշակույթն արտացոլող եզակի նմուշներ։ Ցուցահանդեսում ներկայացված է Ադրբեջանի պատմության ամբողջ շրջանը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բաքվի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Մշակույթը Բաքվում Կատեգորիա:Բաքվի տեսարժան վայրեր Կատեգորիա:Ադրբեջանի տեսարժան վայրեր Կատեգորիա:2012 հիմնադրված թանգարաններ
Պոլիվինիլքլորիդ
Պոլիվինիլքլորիդ, [—СН2—СНСl—]ո, վինիլքլորիդի հիմնականում գծային պոլիմերը։ Ջերմապլաստիկ, սպիտակ, կենսաբանորեն պասսիվ նյութ է։ Մոլային զանգվածը՝ 6000-160000, բյուրեղականությունը՝ 10-35%, խտությունը՝ 1350—1430 կգ/մ3 (20°С)։ Ունի մեխանիկական բավարար ամրություն, դիէլեկտրիկ է։ Կայուն է օդի, խոնավության, թթուների, ալկալիների, բենզինի, ճարպերի, սպիրտների, արտադրական գազերի (NO, Cl2, SO3, HF) նկատմամբ։ 100 °C-ից բարձր սկսում է քայքայվել (հատկապես արագ՝ O2-ի, HCl-ի, ուլտրամանուշակագույն և ռադիոակտիվ ճառագայթների առկայությամբ)՝ անջատելով HCl և գունավորվում (դեղինից սև)։ Ջերմակայունությունը և լուծելիությունը մեծացնելու նպատակով պոլիվինիքլորիդը քլորացնում են։ Մտանում են կարծր (վինիպլաստ) և պլաստիֆիկատորներ պարունակող փափուկ կամ կիսափափուկ (պլաստիկատ) պոլիվինիլքլորիդային պլաստմասսաներ, որոնցից պատրաստում են արհեստական կաշի, թաղանթներ, խողովակներ, ձայնապնակներ, կենցաղային իրեր, ստանում են մանրաթելեր, լաքեր և այլն։ Պոլիվինիքլորիդը ամենաշատ արտադրվող պոլիմերներից է, օգտագործվում է էլեկտրատեխնիկայում, թեթև, սննդի, շինանյութերի արդյունաբերության, ծանր մեքենաշինության, նավաշինության, գյուղատնտեսության, բժշկության մեջ և այլուր։ Պոլիվինիլքլորիդային մանրաթելերը կայուն են քիմիական ազդակների, միկրոօրգանիզմների նկատմամբ, ունեն փոքր ջերմահաղորդականություն և էլեկտրահաղորդականություն, էլեկտրաստատիկ լիցքեր կուտակելու մեծ ունակություն, օգտագործվում են ֆիլտրող, չհրկիզվող, չգործված կտորեղեն, ջերմակայուն նյութեր ստանալու, բուժական ներքնահագուստ պատրաստելու համար։ Վինիլիդենքլորիդի գծային պոլիմերմամբ ստանում են հատկություններով պոլիվինիքլորիդին նման պոլիվինիլիդենքլորիդը (–CH2–CCl2–)ո, որից ստանում են մանրաթելեր, լաքեր, պատրաստում են խողովակներ և այլն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Պլաստմասսաներ Կատեգորիա:Կաշվի փոխարինիչներ Կատեգորիա:Դիէլեկտրիկներ Կատեգորիա:Օրգանական պոլիմերներ Կատեգորիա:Քլորիդներ Կատեգորիա:Շինարարական նյութեր Կատեգորիա:Քլորօրգանական միացություններ Կատեգորիա:Քլորի միացություններ Կատեգորիա:Մեկուսիչ նյութեր Կատեգորիա:Օրգանական քիմիա Կատեգորիա:Նավթամթերքներ Կատեգորիա:Ջերմամեկուսիչ նյութեր
(8715) 1995 OX1
(8715) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1995 թվականի հուլիսի 26-ին Յոշիսադա Սիմիձուի և Տակեշի Ուրատայի կողմից Նաչի-Կացուուրայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,342532 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8268 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8583 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1309,56 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,274901 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 6,02° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1995 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Յոշիսադա Սիմիձուի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Տակեշի Ուրատայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Կաստելնովո Բարիանո
Կաստելնովո Բարիանո (Castelnovo Bariano), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Վենետո մարզում՝ Ռովիգո գավառում ։ Բնակչությունը կազմում է 3052 մարդ, խտությունը՝ 82 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 37 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 45030, հեռախոսային կոդ՝ 0425։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Աղտաղտ (գետակ)
Աղտաղտ, գետակ Թուրքիայի Էրզրումի նահանգում, Կարասու գետի աջակողմյան օժանդակ վերին հոսանքի շրջանում։ Հոսում է Էրզրումի սարահարթով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր Կատեգորիա:Էրզրումի մարզ Կատեգորիա:Կարասու գետի վտակներ
Լաբրուս
Լաբրուս (Labrousse), համայնք Ֆրանսիայի Օվերն մարզի Կանտալ գավառում ։
Hold Me (երգ, Թոմ Օդել)
«Hold me», բրիտանացի երաժիշտ և երգերի հեղինակ Թոմ Օդելի երկրորդ սինգլը իր ստուդիական Long Way Down (2013) ալբոմից։ Սինգլը Մեծ Բրիտանիայում թողարկվել է 2013 թվականի մարտի 29-ին։ UK Singles Chartում սինգլը զբաղեցրել է 44-րդ հորիզոնականը։
Լաբրուս
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 388 մարդ, բնակչության խտությունը` 19.54 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 19.86 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 450 կմ հարավ, Կլերմոն Ֆերան քաղաքից` 115 կմ հարավ, Օրիյակ քաղաքից` 12 կմ հարավ-արևելք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 271 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 204-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 67։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 75,3 %։ 204 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 185 անձ (98 տղամարդ և 87 կին)։ Գործազուրկ են եղել 19 անձ (10 տղամարդ և 9 կին)։ 67 անաշխատունակներից 17-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 31-ը` թոշակառուներ, իսկ 19-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Ամրոց (բլուր)
Ամրոց, բլուր Աբովյան քաղաքի հյուսիս-արևելյան կողմում։ Գագաթային մասում XIX դարում պահպանված են եղել հաստ պարիսպներ և շինությունների մնացորդներ, դամբարաններ, որոնք ժամանակին պեղել է Ե. Լալայանը։ Հայտնաբերվել են նախապատմական ժամանակների իրեր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բլուրներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի բլուրներ Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի լեռնագրություն
Անդերսոն Վարեժաո
Անդերսոն Ֆրանչա Վարեժաո (պորտ.` Anderson França Varejão, ), բրազիլացի նախկին բասկետբոլիստ, կենտրոնական և ծանր հարձակվող։ Հայտնի է Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Կլիվլենդ Կավալիերս» ակումբում հանդես գալու տարիներից։ Եղել է Բրազիլիայի բասկետբոլի ազգային հավաքականի անդամ, որի կազմում 2003 թվականին անցկացվող պանամերիկյան խաղերի շրջանակներում արժանացել է ոսկե մեդալի։
1998 թ.-ից մինչև 2002 թ.-ը հանդես է եկել բրազիլական «Ֆրանսա» ակումբում, իսկ 2002-ից 2004-ը՝ «Բարսելոնայում», որտեղ նրա միջին ցուցանիշներն էին 8,3 միավոր/խաղ և 11, 5 անդրադարձ/խաղ։ Չնայած 2002-03 խաղաշրջանում Վարեժաոն չմասնակցեց փլեյ-օֆֆին, սակայն նրա ակումբը իսպանացի Խուան Կարլոս Նավարոյի, լիտվացի Շարունաս Յասիկևիչուսի և սերբ Դեյան Բոդիրոգայի գլխավորությամբ դարձավ Իսպանական ACB լիգայի չեմպիոն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1982 ծնունդներ Կատեգորիա:Բրազիլացի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Գոլդեն Սթեյթ Ուորիորսի բասկետբոլիստներ
Դալլար-Տաոս
Դալլար-Տաոս, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Ելիզավետպոլի գավառում ։
Բնակչություն
1907-1908 թվականներին գյուղն ունեցել է 252 կովկասի թաթար բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Կենդանիների վարժեցում
Կենդանիների վարժեցում (dresser «ուղղել, սովորեցնել»), կենդանիների ուսուցման գործողությունների ամբողջություն, որոնք կիրառվում են տարբեր պայմանական ռեֆլեքսների, հմտությունների զարգացման և համախմբման համար։ Վարժեցումը կարող է իրականացվել ընկերական հարաբերությունների զարգացման, մարդկային հասարակության մեջ գտնվելու ժամանակ կենդանուն համարժեք վարքագիծ ձևավորելու, ցանկացած տեսակի առարկաներ որոնելու, որոշակի հանգամանքներում պաշտպանելու կամ ժամանցի համար։ Վարժեցումը որոշակի տեսակի կենդանիների հետ մարդկանց հարմարավետ փոխադարձ գոյակցության անհրաժեշտությունն է։
Խոշոր կենդանիների (օրինակ՝ ձիեր, փղեր) և հատկապես գիշատիչների համար (առյուծներ, վագրեր, հովազներ) կարելի է օգտագործել կենդանիների ընտելացում (taming) եզրույթը։
Նկարագրություն
Վարժեցումը կենդանիներին և մարդկանց կառավարելու հնագույն մեթոդներից մեկն է։ Շատ մարդիկ օգտագործում են վարժեցումը և անգիտակցաբար ենթարկվում վարժեցման, թեև կենդանու վրա այս գիտականորեն հիմնավորված, նպատակաուղղված, մեթոդաբանական և համակարգված ազդեցությունը կարող է օգտագործվել նաև նրա մեջ որոշակի ծառայությունների համար անհրաժեշտ հմտություններ և ունակություններ զարգացնելու, ժողովրդական-առօրյա կյանքում գործունեության կամ վարքի կառավարման համար։
Վարժեցման երկու կարևոր հասկացություններն են կառավարվող ազդանշանները և ամրապնդումը՝ դրական կամ բացասական։ Վարժեցումը պետք է տարբերել խթանումից, մոտիվացիայից՝ պարգևի և պատժի համակարգեր։ Պարգևները և պատիժները սովորաբար տրվում են գործողությունը կատարելուց հետո, հաճախ երկար ժամանակ անց։ Ամրապնդումն այն է, ինչ տեղի է ունենում վարքի ընթացքում, ինչը ուղեկցում է, ասես, «մեկնաբանում է» վարքը և ուղղորդում այս կամ այն ​​ուղղությամբ ։
Դրական ամրապնդում է, օրինակ՝ ժպիտը, գուրգուրանքը, բարի խոսքերը, դրանք ամբողջովին ավելի արդյունավետ են, քան բացասականը, և բավականաչափ լայն տարածում ունեն ինչպես կենդանիների հետ շփման, այնպես էլ մարդկանց հետ հարաբերություններում։ Բացասական ամրապնդումը (խոժոռված հոնքեր, դժգոհ հնչերանգ և այլն) արդյունավետ չէ ազատ կենդանիների հետ հարաբերությունների համար, որոնք կարող են լողալ, հեռանալ կամ փախչել բացասական ազդեցությունից։
Վարժեցման հիմք
Կենդանիների վարժեցման հիմքը՝ համաձայն Իվան Պավլովի բարձրագույն նյարդային գործունեության տեսության, պայմանական ռեֆլեքսների ձևավորումն է․ օգտագործելով գրգռիչների բազմազանություն, օրինակ՝ ձայնային, սննդային և ժեստերի ազդանշաններ, որոնք հանդիսանում են պայման, և մեխանիկական գործողություններ, որոնք համարվում են անվերապահ ռեֆլեքսներ։ Հենց այս ազդեցությունն է կենդանիների մոտ առաջացնում անհրաժեշտ արձագանք, որը վարժեցնողը փորձում է ամրապնդել։
Վարժեցման եղանակներ և մեթոդներ
Վարժեցմամբ զբաղվող անձը պետք է կարողանա վարժեցվող կենդանու բարձրագույն նյարդային գործուենության տեսակի կախվածությունը տարբերել նրա առանձնահատկություններից, և միայն այդ կախվածությունը որոշելուց հետո կարելի է ընտրել այդ կենդանու համար անհրաժեշտ վարժեցման մեթոդը։
Հակադրական մեթոդ
Անհրաժեշտ հրամանները կատարելու դեպքում կենդանին խրախուսվում է, անհնազանդության դեպքում` պատժվում։ Որպեսզի ձեռք բերված ունակությունները ամրապնդվեն, կենդանուն հարկավոր է պարբերաբար վարժեցնել։ Այս դեպքում վարժեցված կենդանին կատարյալ կերպով կկատարի բոլոր այն գործողությունները, որոնք պահանջում է մարդը։
Ցավային մեթոդ
Ցավի մեթոդը, որը ստիպում է կենդանուն կատարել վարժեցնողին անհրաժեշտ գործողությունները, հիմնված է ցավի զգացումի վրա, ինչը ստիպում է կենդանուն կատարել այն գործողությունը, որը պահանջում է վարժեցնողը։ Այս դաժան մեթոդը որոշ մասնագետների կողմից օգտագործվում է կրկեսի գիշատիչների ու խոշոր կենդանիների ուսուցման գործում։ Այն տարածվել է նաև գյուղական վայրերում՝ անասունների հետ վերաբերվելիս։ Մշակելով ունակությունները՝ մարդը կենդանուց պահանջում է կատարել հանձնարարված գործողությունները։
Բռնության և ցավոտ ուսուցման մեթոդները տարիներ շարունակ քննադատության են ենթարկվել կենդանիների իրավունքների պաշտպանության տարբեր համայնքների կողմից։
Խրախուսական մեթոդ
Խրախուսական մեթոդը օգտագործվում է որսորդական շների, հովվաշների և կրկեսի կենդանիների վարժեցման ժամանակ։ Շունը, որպես բավականաչափ զարգացած բարձրագույն նյարդային գործունեություն ունեցող կենդանի, լավ է ընդունում վարժեցման այսպիսի մեթոդը։ Վարժեցման խրախուսական մեթոդով բնական ռեֆլեքսներն ամրապնդվում են սննդամթերք տալով կամ գուրգուրելով։ Օրինակ, բազմաթիվ կենդանիներ պատրաստ են կատարել անհրաժեշտ հանձնարարությունները, որպեսզի տերը նրանց շոյի կամ տա մի փոքրիկ անուշեղեն։ Որքան վարժեցվող օբյեկտը ինտելեկտուալ առումով զարգացած է, այնքան ավելի արագ է ընկալում և կատարում առաջադրանքները և նույնքան արագ է ամրապնդում անհրաժեշտ ռեֆլեքսը։
Ընդօրինակման մեթոդ
Վարժեցման ընդօրինակման մեթոդը հիմնված է երիտասարդ կենդանիների՝ մեկ այլ, ավելի հասուն և արդեն վարժեցված կենդանիների գործողությունների նմանակման վրա։ Այս մեթոդը լայնորեն օգտագործվում է հովվաշներ պատրաստելու ժամանակ, որպեսզի հսկեն ոչխարի հոտը և հովվին օգնեն հոտի մեջ կենդանիներին հավաքելուն։ Քոթոթները, տեսնելով, թե ինչպես են իրենց ծնողները, կատարելով անհրաժեշտ հրամանները, արժանանում տիրոջ գովեստներին, շատ արագ կրկնում են նրանց գործողությունները և վարժվում այդ գործընթացում։
Ընդօրինակման մեթոդը օգտագործվում է նաև դելֆիններին վարժեցնելու համար։
Վարժեցվող կենդանիների տեսակներ և բազմազանություն
Վարժեցման կարող են ենթարկվել ինչպես վայրի, այնպես էլ ընտանի կենդանիների տեսակներ։ Վայրի կենդանիներին նախապես ընտելացնում են, այնուհետև վարժեցնում։ Որքան երիտասարդ է կենդանին, այնքան հեշտ է վարժվում և ընտելանում մարդուն։ Վարժեցման տարրերը գյուղատնտեսական կենդանիների հետ կարող են լինել ամենապարզ գործողությունները, օրինակ՝ կթվորուհին կով է կթում, բայց եթե նախկինում կենդանին որոշակի անհրաժեշտ վարժեցման չի ենթարկվել, ապա կթելը պրոբլեմատիկ կլինի, և կովը պարզապես կթվորուհուն կաթ չի տա։ Այդ պատճառով կենդանին նախապես սովորում է տեղին, մարդ տեսակին և մարդու հոտին։ Սա պարզագույն վարժեցում է, սակայն անգամ այս սովորույթը և ընտելացումը համարվում է մարզում։
Ձիուն վարժեցնելու համար սովորեցնում են սանձահարել, մաքրել, մեջքին ամրացնել թամբը, իսկ ձիերին մարզմանը կամ ձիավարժությունների բարձրագույն կարգին վարժեցնելը բավականին բարդ է և վարժեցնողից պահանջում է որոշակի գիտելիքներ և հմտություններ։
Թռչունների և միջատների վարժեցման առանձնահատկություններ
Թռչունները և միջատները ևս վարժեցման են ենթարկվում, օրինակ՝ աղավնիների ընտելացումը երկար տարածություններ թռչելու համար։ Հենց մարդու՝ թռչունների հետ աշխատանքի շնորհիվ է, որ փոստային աղավնիները կարողանում են գտնել տունդարձի ճանապարհը։
Մեղվաբույծները, որոնք ցանկանում են որոշակի տեսակի բույսերից մեղր ստանալ, նախապես աշխատում են մեղուների մեջ պայմանական ռեֆլեքսներ ստեղծել` անհրաժեշտ ծաղիկների հոտի զգացողություն առաջացնելով։ Այս մեթոդը առաջինն առաջարկել է խորհրդային միության գիտնական Ա․ Ֆ․ Գուբինը 1933 թվականին։ Անհրաժեշտ գործողությունները ձեռք են բերվում միջատներին որոշակի մեղրաբույսի բույրի հավելումով շաքարի օշարակով կերակրելու միջոցով։ Որոշակի տեսակին, համին և հոտին ընտելանալով` հետագայում մեղուները կփնտրեն հենց այդ բույսը։
Վարժեցման համեմատական ​​արդյունավետություն
Որպես ուսուցման մեթոդ, որն առաջին հերթին օգտագործվում է անգիտակցական մեխանիզմների համար, վարժեցումն արդյունավետ է ձագերի և հասունների համար, որոնք հակված չեն մտածել իրենց գործողությունների մասին։ Մասնավորապես՝ Բ․ Ֆ․Սկիները ցույց է տվել վարժեցման բարձր արդյունավետությունը բանտարկյալների և հոգեբուժարանների հիվանդների կրթության այլ մեթոդների նկատմամբ («Ազատությունից և արժանապատվությունից այն կողմ»)։ Որպես կանոն՝ վարժեցման արդյունքը ավտոմատիզմին հասցված վարքն է, հետևաբար այն հաճախ օգտագործվում է այն մասնագիտություններում և գործունեության տեսակներում, որտեղ անհրաժեշտ է հաղթահարել վախը, օրինակ՝ բանակում։ Վարժեցմանը նման է օպերանտիվ պայմանավորման ու ծրագրավորված ուսուցման մեթոդը։
Հասունների վրա ազդելու համար, որոնք ունեն համապատասխան արժեքներ և ակտիվորեն օգտագործում են գիտակցության հնարավորությունները, վարժեցման փոխարեն օգտագործվում են պայմանավորվածություններ։
Կրկեսային վարժեցում
Կրկեսային ներկայացումների համար կենդանիներ վարժեցնելը հայտնի է շատ վաղուց։ Դեռևս Հին Եգիպտոսում և Հին Հռոմում կենդանիներին օգտագործում էին այս իրադարձությունների համար։ Ներկայումս կրկեսում կարելի է տեսնել ամենատարբեր կենդանիների՝ սկսած փղերից, վերջացրած մկներով։ Եթե վարժեցնողների մեծ մասը կրկեսի «արտիստների» հետ աշխատելիս օգտագործում էր ցավի մեթոդը, ապա Վլադիմիր Դուրովն առաջինն էր, որն օգտագործել է ցավ չպատճառող խրախուսական մեթոդը՝ հիմնված Պավլովի պայմանական ռեֆլեքսների ուսմունքի վրա։ Այս մեթոդը թույլ է տվել Դուրովին ենթարկել և աշխատել կենդանիների հետ, որոնց վարժեցումը նախկինում անհնար էր։ Այս մեթոդը լայն ճանաչում է ստացել և օգտագործվում է շատ վարժեցնողների կողմից, օրինակ՝ կրկեսի վարպետ Յ. Դ. Կուկլաչևը կատուների հետ աշխատելիս օգտագործում է մարզման այս խրախուսական և ցավազուրկ մեթոդը։
Չնայած նախկինում (օրինակ՝ Ջեկ Լոնդոնի «Մայքլ, Ջերիի եղբայրը» պատմվածքը) ամենուրեք կրկեսային վարժեցնող կենդանիները ստիպված էին ցավի և սպառնալիքի միջոցով կատարել գործողությունները, ներկայումս հասարակությունը հիմնականում բացասաբար է վերաբերում նման մեթոդներին։ Այդպիսի մեթոդներ կիրառող վարժեցնողները հանգեցնում են կրկեսի մասին բացասական կարծիքների։ Կրկեսի շատ հաստատություններ, մասնավորապես՝ Ուկրաինայի ազգային կրկեսը, խստորեն դատապարտում են բռնի վարժեցման մեթոդները ։ Կիևյան կրկեսի գլխավոր տնօրեն և գեղարվեստական ​​ղեկավար Լյուդմիլա Ալեքսեևնա Շևչենկոյի խոսքերով՝ կենդանիներին ծաղրող վարժեցնողը սկզբունքորեն հարմար չէ կրկեսի համար ։
Չնայած Դուրովի ժամանակներից կենդանիների նկատմամբ հարգալից վերաբերմունքի սահմանված չափանիշներին՝ որոշ վարժեցնողներ չեն պահպանում մասնագիտական ​​էթիկան։ Աշխարհի մի շարք երկրներում կենդանիների նկատմամբ դաժանությունը զսպելու մեխանիզմների բացակայությունը օրենսդրական մակարդակով հանգեցրել է կրկեսներում կենդանիների օգտագործման արգելքին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կենդանիներ
Անդենես
Անդենես , քաղաք և նախկին համայնք Վեսթերոլեն գավառում, որը գտնվում է Նուռլան կոմսությունում՝ Նորվեգիայում։ Քաղաքի բնակչությունը կազմում է 2708 մարդ՝ ըստ 2015 թվականին մարդահամարի տվյալների։
Անդենեսը հեռացվել է Դվերբենգի համայնքի կազմից 1924 թվականի հունվարի 1-ին։ իսկ 1964 թվականի հունվարի 1-ին Անդենեսի, Դվերբերգի և Բյորնսկինի ձուլման հետևանքով ստեղծվեց նոր համայնք՝ Աննյոյ անունով։
Անդենեսը Անյոյ կղզու և Նուռլան կոմսության ամենահյուսիսային բնակավայրն է համարվում։ Արևելքում գտնվում է Սենյա կղզին իսկ արևմուտքում Անտլանտյան օվկիանոսն է։ Տեղացիները քաղաքն անվանում են «Nordlyskommunen»(Բևեռափայլի համայնք)։
Անվանում
Հիննորվեգական լեզվով Անդարնես (Andarnes) (սկզբնական *Ամդարնես (*Amdarnes)) բառից է առաջացել։ Անվանման առաջին հատվածը Էմդ (Ömd) սեռական հոլովից է առաջել (Աննյոյի կղզու հին անվանումը), իսկ վերջին մասնիկը՝ nes հրվանդան։
Պատմություն
Անդենեսը երկաթի դարում արդեն իսկ կարևոր ձկնորսական գյուղ էր համարվում։ 20-րդ դարի սկզբին դարձավ ամենամեծ ձկնորսական նավահանգիստներից մեկը Նորվեգիայում։
Քաղաքը առանձին համայնք էր 1924-ից 1964 թվականներին։ Այդ ժամանակ դեռ Անդենեսը, Դվերբեգն ո Բյորնշինը միացված չէին Աննյոյի համայնքին։ Անդենեսում է այսօր գտնվում համայնքի ղեկավարի գրասենյակը, ինչպես նաև քաղաքն համարվում է համայնքային կենտրոն։ 1980-ականների սկսբներին քաղաքի բնակչության թիվը կազմում էր 3,770, որը դարձնում էր Վեսթերոլենի ամենաբնակեցված բնակավայրը։
Օդանավակայան
Օդանավակայան կառուցելու որոշումն ընդունվել է 1952 թվականին։ Ֆինանսավորման առյուծի բաժինը հատկացրեց ՆԱՏՕ-ն։ Այսօր աէրոդրոմը գտնվում է Հյոյնեսի և Անդենեսի միջև։ Առաջին վայրէջքն այստեղ իրականացվել է Նորվեգիայի թագավորական օդային ուժերի Douglas DC-3 ինքնաթիռով 1954 թվականի սեպտեմբերի 17-ին։
1961 թվականին այստեղ բերվեց 333-չրդ էսկադրոնը Սոլի օդանավակայանից, որտեղ հիմնականում Grumman HU-16 Albatross ինքնաթիռներ էին։ 1969 թվականին փախարինվեցին նոր Lockheed P-3 Orion ինքնաթիռներով։ 1989 թվականին էլ սրանք փոխարինվեցին P-3B-ով։
Աշխարհագրություն
Քաղաքը տեղաբաշխված է հյուսիսային բևեռային շրջագծից ավելի քան 300 կմ հյուսիս։ Այստեղ բևեռային ցերեկը ձգվում է մայիսի 19-ից մինչև հուլիսի 25-ը։ Իսկ նոյոմբերի 25-ից մինչև հունվարի 28-ը արևը հորիզոնից ներքև է գտնվում։
ԶԼՄ, մշակույթ և զվարճանք
Անդենեսում լույս է տեսնում տեղական «Andøyposten» թերթը։
Ամեն տարի քաղաքում անց է կացվում ռոք փառատոն՝ «Rock mot Rus» (ռոքն ընդդեմ թմրանյութերի) խորագրով։ Այս փառատոնին ելույթ են ունենում երիտասարդ ռոք խմբերը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նորվեգիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Նորվեգիայի աշխարհագրություն
Իվան Կրիպյակևիչ
Կրիպյակևիչ Իվան Պետրովիչ, ուկրաինացի խորհրդային պատմաբան, հայագետ։ Ուկրաինական ԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1958)։
Կենսագրություն
1904 թվականին ընդունվել է Լվովի համալսարան։ 1909-1939 թվականներին պատմություն է դասավանդել Լվովի միջնակարգ դպրոցներում։ 1911 թվականին ընտրվել է Տ. Շևչենկոյի անվան գիտական ընկերության (Լվով) անդամ։ 1953-1962 թվականներին եղել է Ուկրաինաի ԽՍՀ ԳԱ հասարակական գիտությունների ինստիտուտի (Լվով) տնօրենը։
1958 թվականին նա ընտրվել է ուկրաինական ակադեմիայի ակադեմիկոս, 1961 թվականին ստացել գիտության վաստակավոր գործչի կոչում։
Կրիպյակևիչի ղեկավարությամբ և օգնությամբ մշակված ծրագրով տասնյակ ուկրաինացի գիտնականներ սկսել են ուսումնասիրել հայ-ուկրաինական պատմական կապերն ու հայ գաղութները, այդ աշխատանքները հանրագումարի բերելով 1959 թվականին Երևանում, ապա 1962 թվականին Կիևում ու Լվովում հրավիրված համատեղ գիտական նստաշրջաններում։ Ինքը՝ Իվան Կրիպյակևիչը հանդես է եկել նույն նստաշրջաններում «Լեհահայ պատմաբան Սադոկ Բարոնչը» (1959) և «Լվովի հայ գաղութի սկզբնավորման հարցի շուրջը» (1962) գիտական զեկուցումներով։
Աշխատություններ
Զբաղվել է ֆեոդալիզմի շրջանի Ուկրաինայի պատմությամբ, գրել ավելի քան 700 աշխատություն։ Սկսած 1907 թվականից բազմիցս անդրադարձել է Ուկրաինայի տարածքում եղած հայկական գաղթավայրերի, հատկապես Լվովի գաղութի միջնադարյան պատմությանը և հայ-ուկրաինական կապերին ու բարեկամությանը։ 1907 թվականին հրատարակել է «Լվովյան Ռուսիան 16-րդ դարի առաջին կեսին» մենագրությունը, որով ներկայացրել է միջնադարյան քաղաքի սոցիալ-տնտեսական կյանքը, դասերը, դասակարգային պայքարը, ազգային ու կրոնական փոխհարաբերությունները Լվովի բազմազգ բնակչության մեջ։
1953 թվականին նա հրատարակել է «Արևմտյան Ուկրաինայի հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ մինչև XVII դարի կեսերը» մենագրությունը, իսկ 1954 թվականին՝ «Բոգդան Խմելնիցկի» մոնումենտալ ուսումնասիրությունը։ 1955 թվականին Կրիպյակևիչը ձեռնարկել է նաև Ուկրաինայի քաղաքների պատմության ուսումնասիրության գործը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի պատմաբաններ Կատեգորիա:Ուկրաինացի հայագետներ Կատեգորիա:1886 ծնունդներ Կատեգորիա:Հունիսի 25 ծնունդներ Կատեգորիա:1967 մահեր Կատեգորիա:Ապրիլի 21 մահեր Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմաբաններ Կատեգորիա:Լվովի համալսարանի շրջանավարտներ
(269) Յուստիցիա
(269) Յուստիցիա (Justitia), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1887 թվականի սեպտեմբերի 21-ին Յոհան Պալիսայի կողմից Վիեննայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,614961 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0556 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,1743 ա. մ., իսկ Երկրի ուղեծրին Յուստիցիա աստերոիդը նվազագույնը մոտենում է 1,0466 ա. մ. հեռավորության վրա ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1544,53 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,233081 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 5,48° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1887 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Յոհան Պալիսայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ