cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Թափանցիկ օրգանիզմներ
Սանրակերպ դոնդող
Այս պլանկտորսերը չունեն գլխուղեղ, սիրտ, կմախք, փոխարենն ունեն նյարդային համակարգ, հավասարակշռության օրգան և լույս տալու ունակություն։ Բարենպաստ պայմաններում սանրակերպ դոնդողը կարող է օրական ուտել սեփական քաշից տասնապատիկ շատ պլանկտոն։
Թափանցիկ սալամանդեր
Սալամանդր, որը ոչնչացման եզրին է և ապրում է միայն Տեխաս նահանգի Բարտոն Սպրինգսի թարմ ջրերում ։ Ունի բացարձակապես մաքուր մաշկ և թոքեր։ Կարելի է հեշտությամբ զննել նրա մարմնի ներքին օրգանները։ Սրանք միջին չափի սամանդերներ են, որոնք սնվում են ընդերքի, հավանաբար՝ հողային ճիճուների և ջրային բուսականությամբ։ Չնայած այս հազվագյուտ տեսակների բնակչությանը սատարելու բոլոր ջանքերին, այն շարունակում է անհետանալ կենսամիջավայրի փոփոխությունների պատճառով։
Թափանցիկ ութոտնուկ
Այս զարմանահրաշ ապակե ութոտնուկը (Vitreledonella) առաջին անգամ նկարագրվել է 1910 թվականին գերմանացի կենդանաբան Կառլ Կունի կողմից։ Ապակե կաղամարն անսովոր, ուրվականի նման արարած է, որն ապրում է երեք օվկիանոսների` Խաղաղ, Հնդկական և Ատլանտյան ջրերում ։ Երիտասարդ անհատները, դեռ վերարտադրման ունակ չեն, ապրում են մոտ 900 մետր խորության վրա, հասուն տեսակները՝ 1600-2400 մետր խորության վրա։
Ապակե կաղամարին ֆանտաստիկ տեսք է հաղորդում թափանցիկ կապտավուն պատյանը՝ ընդամենը մի քանի միլիմետր հաստությամբ։ Նրանց մարմնի երկարությունը հասնում է 20 սմ-ի և այն ամբողջությամբ թափանցիկ է, բացառությամբ խոշոր աչքերի և մարսողական օրգանների։ Կաղամարի երկարավուն մարմնի վրա ընդգծված են մեծ աչքերը և 8 կարճ շոշափուկները։
Այսօր հայտնի է թափանցիկ ութոտնուկի մոտ 60 տեսակ ։
Ծովային վարունգ
Մեքսիկայի ծոցում հայտնաբերվել է տեսակի անսովոր ծովային վարունգ, որոնք ապրել են հարյուր միլիոնավոր տարիներ առաջ ։ Վարդագույն ծովային վարունգները ապրում են օվկիանոսի խորքերում, որտեղ արևի լույսը չի ներթափանցում։ Կենդանիները րոպեում 2 սմ արագությամբ տեղափոխվելով սնվում են իրենց ճանապարհին հանդիպած բույսերի և կենդանիների մնացորդներով։
Իրենց թափանցիկության պատճառով, նրանց հաճախ շփոթվում է մեդուզայի հետ։ Ծովային վարունգը սնվում է օվկիանոսի խորքային մասում գտնվող պլանկտոնով և քայքայող նյութերով, ինչպես նաև ստորջրյա ժայռերի կորալային օրգանիզմների մանրագույն մնացորդներով։ Ոչ ակտիվ ծովային վարունգը հաճախ դառնում է նախուտեստ խեցգետնի, օմար և տարբեր գիշատիչ ձկների համար։
Ոսկե կրիա - բզեզ
Ոսկե կրիա - բզեզ՝ (Charidotella sexpunctata), հավանաբար, բնության ամենափոքր և խաբուսիկ թափանցիկ արարածներից են ։ Ունենալով 5-8 մմ մարմնի երկարություն և նման լինելով մետաղական քամելեոնի, ամբողջ տարվա ընթացքում գույնը փոխում է ոսկուց մինչև կարմրավուն-բրոնզի ։
Ծովային հրեշտակ
Ծովային հրեշտակ (Clione limacina) կոչվող ձկներն ապրում են Ատլանտյան օվկիանոսում, որի գիտական անունը Gymnosomata հունարենից թարգմանվում է որպես «մերկ մարմին»։ Նրանց անվանում էին ծովային հրեշտակներ, քանի որ կարծես թե թափվում են ջրի մեջ՝ մանր թափանցիկ թևերի օգնությամբ ։ Կենդանիները հերմաֆրոդիտներ են որոնք հայտնի են որպես «ծովային թիթեռներ»։
Ծովային հրեշտակները գիշատիչներ են։ Վերարտադրումը տեղի է ունենում գրեթե ամբողջ տարվա ընթացքում, բայց ձվադրման առավել լարված շրջանը գարնանն է կամ ամռան սկզբին, երբ Արկտիկայի ջրերում բազմանում են պլանկտոնիկ ջրիմուռները, որոնք սնունդ են ծառայում վաղ թրթուրների համար։
Թափանցիկ խխունջ
Խխունջների (Thecosomata) տեսակները յուրահատուկ ծովային խխունջներ են, որոնք սնվում են պլանկտոնով։ Ունենալով ոսպից մինչև նարնջի մեծությամբ մարմնի չափ, սնունդ են հանդիսանում ծովային տարբեր տեսակների՝ ձկների լայն տեսակների, պինգվինների և սպիտակ արջերի կողմից ։ Նրանք բնակվում են ծովում և շարժվում են թևերին նմանվող պարապոդիումներով ջրի հոսանքների հետ միասին։
Սառցե ձուկ
Սառցե ձուկ (Notothenoid) կոչվում են նաև արկտիկական սառցե ձուկ, քանի որ նրանք բնակվում են Անտարկտիկայի ջրերում, բայց դրանք կարելի է գտնել նաև Նոր Զելանդիայի և Ավստրալիայի ջրերում ։
Թափանցիկ սառցե ձկները լավ են հարմարվում շրջակա միջավայրին։ Նրանք նույնիսկ ունեն իրենց արյան մեջ բնական հակասառեցում, ինչը կանխում է մարմնում ցանկացած սառցե բյուրեղների ձևավորումը։
Սառցե ձկները հեմոգլոբին չունեն, ուստի նրանք ունեն սպիտակավուն, գրեթե թափանցիկ արյուն։ Նրանց մաղձը նույնպես սպիտակ է։ Չնայած հեմոգլոբինի այս պակասությանը, սառցե ձկները դեռ կարող են բավարար քանակությամբ թթվածին ստանալ։ Դա կարող է լինել այն պատճառով, որ նրանք ապրում են արդեն թթվածնով հարուստ ջրերում և գուցե կարողանան թթվածին ներծծել իրենց մաշկի միջով, կամ քանի որ դրանք ունեն մեծ քանակությամբ սրտեր և պլազմա, որոնք կարող են օգնել թթվածնի ավելի հեշտ տեղափոխմանը։
Առաջին սառցե ձկնիկը հայտնաբերվել է 1927 թվականին կենդանաբան Դիտլեֆ Ռուստադի կողմից, ով Անտարկտիդայի ջրեր արշավախմբի ընթացքում տարօրինակ, գունատ ձուկ էր դուրս բերել։ Ձուկը, որը նա բռնել էր, ի վերջո անվանվեց սև կարմրախտի ձկնորս (Chaenocephalus aceratus).
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ծովային կենսաբանություն Կատեգորիա:Ծովային կենդանիներ Կատեգորիա:Թափանցիկ կենդանիներ ու բույսեր Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Գենետիկ դրոշմավորում
Գենետիկ դրոշմավորում կամ ԴՆԹ-դրոշմում, գիտական մեթոդների համակարգ՝ կենսաբանական անհատականության նույնականացում՝ հիմնված յուրաքանչյուր կենդանի օրգանիզմի նուկլեոտիդների ԴՆԹ հաջորդականության յուրահատկության վրա՝ (բացառությամբ՝ միաձվանի երկվորյակների), յուրատիպ «գենետիկ  մատնահետք», որն անփոփոխ ու անհատական է մնում անհատի (օրգանիզմի) ողջ կյանքում  ։
Մեթոդը հայտնագործվել է 1984 թվականի սեպտեմբերի 9-ին բրիտանացի գենետիկ Ալեք Ջեֆրիսի կողմից ։ Օգտագործվում է ամբողջ աշխարհում` գլխավորապես քրեագիտության, դատաբժշկական փորձաքննության մեջ` ամենատարբեր հանցագործություններ բացահայտելու, ինչպես նաև` ազգակցական կապը և այլ անձի նույնականացման հետ կապված կարևոր հարցեր որոշելու համար ։
Այսօր գենետիկ դրոշմավորումը կիրառվում է նույնիսկ դյուրակիր լաբորատորիաներում, և աշխարհում տասնյակ ձեռնարկություններ սարքավորումներ են թողարկում անձի գենոմային նույնականացման համար ։
Հայտնագործման պատմություն
Մարդու (անհատի կամ օրգանիզմի) ԴՆԹ-նույնականացման մեթոդը մատնադրոշմման մեթոդի համաբանությամբ, այլ մեծ հայտնագործությունների նման, ծագել է այլ հետազոտությունների արդյունքում ։
1984 թվականի սեպտեմբերի 10-ին բրիտանացի գենետիկ Ալեք Ջեֆրիսը Լեսթերի համալսարանում ԴՆԹ-ի քրոմոսոմում նոր մեթոդներից մեկի միջոցով հայտնաբերված գենետիկական շեղումներն ուսումնասիրելիս, վերանայելով ԴՆԹ-ի ռենտգենյան պատկերը, հանկարծ հայտնաբերեց, որ տարբեր մարդկանց ԴՆԹ-ի շղթան ունի նուկլեոտիդների յուրատիպ հաջորդականություն։
Միոգլոբինը կոդավորող ԴՆԹ-ի անալիզի ժամանակ գիտնականը դոնդողանման մատրիցայում, որտեղ ԴՆԹ-ի հատվածները էլեկտրական դաշտում տեղաբաշխվում են ըստ իրենց չափսերի, հայտնաբերեց բազմաթիվ մինիսաթելիտներ։ Դա շատ անհավանական էր, նույնիսկ եթե գեների մեծ մասը ներառում է ԴՆԹ-ի «ավելորդ» հատվածներ, որոնք ՌՆԹ-ի հաշվառման ժամանակ հաշվի չեն առնվում, ամեն դեպքում, նրանք ԴՆԹ-ից սպիտակուցի սինթեզի վայրը գենետիկական տեղեկատվության փոխադրողներ են։ Ուսումնասիրության ընթացքում նա հասկացավ, որ տարբեր մարդկանց ԴՆԹ-ն բաղկացած է միմյանցից խիստ տարբեր մենիսաթելիտային հաջորդականությունից։ Յուրաքանչյուր մարդու ԴՆԹ հաջորդականությունը  իր ԴՆԹ-պրոֆիլն է  կամ իր «գենետիկ անձնագիրը», որը ճշգրտորեն կարելի է օգտագործել անձի նույնականացման համար։ Նրա հայտնագործած ԴՆԹ-ի հատվածները երբեք չեն կրկնվում ։
Իր ուսումնասիրության արդյունքը Ջեֆրիսը նոր էր հրապարակել, երբ նրա հետ կապվեցին Մեծ Բրիտանիայի ներքին գործերի նախարարությունից. նրա բացահայատումով կարելի էր պարզել՝ չեն ստում արդյոք ներգաղթյալները, երբ ասում են, թե Բրիտանիայի որևէ քաղաքացու մոտ ազգականն են ։
Առաջին քրեական գործը, որտեղ կիրառվել է գենետիկ փորձաքննությունը, 1983 թվականի նոյեմբերին և 1986 թվականի հուլիսին երկու աղջիկների բռնաբարության և սպանության գործն է եղել։ Նոր մեթոդն օգնեց՝ ապացուցելու ձերբակալված Ռիչարդ Բաքլենդի անմեղությունը, ապա՝ բացահայտելու իրական մարդասպանին՝ Քոլին Փիչֆորքին ։
Կիրառման ոլորտներ
Այս հայտնագործումը սկզբում սկսեցին կիրառել քրեագիտության մեջ՝ դատաբժշկական փորձաքննության ժամանակ՝ կասկածյալների հանցացործության հետ կապ ունենալը կամ չունենալը ապացուցելու համար։ Դասական մատնադրոշմմանը՝ մատնահետքով մարդուն տարբերակելուն, ավելացավ գենետիկ  (գենոմային) մատնադրոշմումը, այսինքն, անձի տարբերակումը (որոշումը) մազերի միջոցով (մազի արմատով), թքի միջոցով (օրինակ, ծխախոտի ֆիլտրի վրա), մաշկի որևէ հատվածի, արյան կաթիլի, ոսկորի, ատամի, այսինքն՝ ցանկացած կենսաօբյեկտի շատ մանր հատվածի միջոցով։ Չէ՞ որ մարդու կենսանյութի բոլոր հատվածներում ԴՆԹ կա։ Եվ ինչպես Ալեքս Ջեֆրիսը սահմանեց, նրա յուրահատկությամբ կարելի է նույնականացնել մարդկանց ։ Քրեական հետաքննության մեջ կասկածյալների ԴՆԹ-ն սկսեցին համեմատել մազերից, կենսաբանական հեղուկներից, մաշկի հատվածներից ստացված ԴՆԹ-ի հետ, որոնք հայտնաբերվել էին հանցագործության վայրում։
Հետագայում ԴՆԹ դրոշմավորման տեխնիկան սկսեց կիրառվել ազգակցությունը որոշելու և այլ խնդիրներ լուծելու հետ, որոնք կապված էին անձի նույնականացման հետ։ Այժմ ԴՆԹ-տիպականցումը կենսատեխնոլոգիական ամենահայտնի և լայն տարածում ստացած մեթոդներից է։ Այն կիրառվում է ԴՆԹ-ի օրինակների նվազագույն տարբերությունները վեր հանելու համար, այդ թվում՝ դոնորի և ռեցիպիենտի համատեղելիությունը ստուգելու՝ օրգանների կամ հյուսվածքների փոխպատվաստման ժամանակ, յուրահատուկ միկրոօրգանիզմների հայտնագործման համար, բույսերի սելեկցիայի պրոցեսում անհրաժեշտ գեներին հետևելու համար, հայրությունը ճանաչելու, դիակը ճանաչելիս (օրինակ, աղետների ժամանակ մահացած անհայտ զոհերի, զինվորների անձը ճանաչելու համար), կենդանիների բազմացումը կենդանաբանական այգիներում կարգավորելու համար, այնպիսի հիվանդությունների արագ ախտորոշման համար, ինչպիսիք են խլամիդիոզը, ինֆեկցիոն հիվանդությունները և այլն ։
ԴՆԹ-պրոֆիլավորման ընթացք
Մարդու ԴՆԹ-պրոֆիլի կազմումը չպետք է շփոթել նրա գենոմի ամբողջական վերծանման հետ։
ԴՆԹ-պրոֆիլավորման գործընթացը սկսվում է անհատի ԴՆԹ-ի օրինակը վերցնելով։ Նմուշառման նախընտրելի մեթոդ է այտի ներսի կողմից (բերանից) քսուկ վերցնելը. այդ կերպ աղտոտվելու հնարավորությունը փոքրանում է։ Եթե այդ տարբերակը հնարավոր չէ, օրինակ եթե այդ պրոցեդուրան իրականացնելու համար անհրաժեշտ է դատարանի որոշում, որը բացակայում է, կարելի է օգտվել այլ մեթոդներից՝ արյան, թքի, սպերմայի և այլ համապատասխան հեղուկներից կամ հյուսվածքներից, անձնական իրերից (օրինակ, ատամի խոզանակից, ածելիից և այլն)։ Կարելի է օգտվել պահված օրինակներից (օրինակ, սերմնահեղուկի բանկից կամ բիոպսիայի հյուսվածքներից)։ Կենսաբանական ազգակցականների արյունից ստացված օրինակները կարող են ծառայել որպես անհատի պրոֆիլի ինդիկատոր։ Հավասարապես և մարդկային դիակները, որոնք նախկինում ԴՆԹ-պրոֆիլավորման են ենթարկվել։
Միևնույն ժամանակ քրեական հետաքննությունների համար ԴՆԹ-ի օրինակների համեմատությունները կարող են ոչ այնքնան ճշգրիտ լինել, հատկապես, երբ փորձագետները ստանում են կասկածյալների մասին լրացուցիչ տեղեկատվություն ։
ԲՌՀԵ-անալիզ
Գենետիկ վերլուծության առաջին ԴՆԹ-պրոֆիլավորման մեթոդներից մեկի միջոցով հայտնաբերվեցին ռեստրիկտազները, ապա՝ սաուզերն-բլոտի մեթոդը։ Չնայած ռեստրիկտազների ճեղքման ընթացքում կարող է ի հայտ գալ բազմաձևություն, ավելի հաճախ ֆերմենտների ԴՆԹ-պրոբն է օգտագործվում լոկուսների տանդեմային կրկնության անալիզի համար։ Սակայն սաուզերն-բլոտի մեթոդը աշխատատար է և պահանջում է մեծաքանակ ԴՆԹ օրինակներ։ Բացի այդ, Կարլ Բրաունի շատ լոկուսների մինիսաթելիտների միաժամանակյա դիտման օրիգինալ մեթոդիկան մեծացնում է առկա տարատեսակությունը, որն էլ դժվարություններ է ստեղծում առանձին ալելների տարբերակման համար և դրանով բացառում է այդ մեթոդի կիրառությունը հայրության ճանաչման ժամանակ։ Այդ նախնական մեթոդները դուրս մղվեցին ՊՇՌ-անալիզի մեթոդով։
ՊՇՌ-անալիզ
Պոլիմերազային շղթայական ռեակցիայի (ՊՇՌ) մեթոդի հայտնագործմամբ ԴՆԹ-պրոֆիլավորումը հսկայական քայլ կատարեց առաջ շատ փոքր կամ դեգրադացիոն օրինակով տեղեկատվության վերականգնման ուղղությամբ։ ՊՇՌ-ն թույլ է տալիս ԴՆԹ-ի հատվածները բազմակի ամպլիֆիկացնել`գործածելով օլիգոնուկլեոտիդների պրայմերը և ջերմակայուն ԴՆԹ-պոլիմերազները։ Մեթոդի առաջին անալիզները, ինչպիսին դոտ-բլոտինգն է, իրենց պարզության ու հեշտության հաշվին, շատ տարածված էին։ Սակայն այդ մեթոդները չունեին ПДРФ մեթոդի թույլատրող հնարավորությունները։ Բացի այդ, դժվար էր ԴՆԹ-պրոֆիլները տարբերակել սեռական բռնության ենթարկված զոհերի հեշտոցային քսուքի խառնուրդի օրինակները։
ՊՇՌ մեթոդը լավ է հարմարեցված տանդեմային կրկնությունների լոկուսների համար։ ԱՄՆ-ում ՀԴԲ-ն ստանդարտիզացրել է 13 տանդեմային կրկնություն ունեցող հավաքածու ԴՆԹ-պրոֆիլավորման համար, ինչպես նաև հավաքել է ԴՆԹ տվյալների միասնական շտեմարան՝ «Combined DNA Index System (CODIS)», որն օգտագործվում է քրեական գործերում դատաբժշկական նույնականացման համար։ Նմանատիպ շտեմարաններ ստեղծվեցին նաև այլ երկրներում։ Բացի այդ, ստեղծվեցին գործիքային հավաքակազմեր, որոնք հնարավորություն էին տալիս անալիզի ենթարկել միանուկլեոտիդային բազմաձևությունները։
ԿՏԿ-անալիզ
Այժմյան ԴՆԹ-պրոֆիլավորման մեթոդը հիմնված է ՊՇՌ-ի մեթոդի վրա և գործածում է կարճ տանդեմային կրկնությունները։ Այս մեթոդը ուսումնասիրում է բարձր աստիճանի բազմաձևություն ունեցող հատվածները, որոնք ունեն ԴՆԹ հաջորդականության կարճ կրկնություններ (առավել տարածված են 4 հիմնական կրկնություն, բայց հանդիպում են նաև այլ երկարություն ունենցող կրկնություններ, այդ թվում՝ 3 և 5)։ Քանի որ տարբեր մարդիկ ունեն ԴՆԹ-ի տարբեր շղթաներ, այդ հատվածները կարող են օգտագործվել որպես անհատների միջև տարբերություններ գտնելու միջոց։ ԿՏԿ պարունակող գենոմի հատվածների համար ընտրում են յուրահատուկ օլիգոնուկլեոտիդային պրայմերներ, ապա ՊՇՌ-ի օգնությամբ ամպլիֆիկացնում են ԴՆԹ-ի համապատասխանող հատվածները։ ԴՆԹ-ի այդ հատվածները հետագայում բաժանվում և ճանաչվում են Էլեկտրաֆորեզի միջոցով։ Գոյություն ունի բաժանման և ճանաչման 2 տարածված մեթոդ՝ մազանոթային էլեկտրաֆորեզ (ՄԷ) և գել-էլեկտրաֆորեզ։
Միտոքոնդրիալ անալիզ
Շատ քայքայված կենսաօբյեկտների դեպքում երբեմն հնարավոր չի լինում ստանալ բավականաչափ քանակությամն միջուկային ԴՆԹ։ Այդպիսի դեպքերում անալիզի է ենթարկվում միտոքոնդրիալ ԴՆԹ-ն, քանի որ վադակում գոյություն ունեն մԴՆԹ-ի շատ պատճեններ, այն դեպքում, երբ միջուկային ԴՆԹ-ի 1-2 պատճենից ավել չի կարող լինել։ Միտոքոնդրիալ անալիզը նպատակահարմար է նաև այն դեպքում, երբ հայտնի են միայն մայրական կողմի ազգականները։ Միտոքոնդրիալ ԴՆԹ-ն կարող է ստացվել այնպիսի նյութերից, ինչպիսիք են մազը՝ արմատով, հին ոսկորները կամ ատամները։
Այս մեթոդի օգնությամբ բացահայտվեց, որ աշխարհահռչակ ինքնակոչ Աննա Անդերսոն ը իրականում ամենևին կապ չուներ Անաստասիա Նիկոլաևնա Ռոմանովայի հետ։
ԴՆԹ-պրոֆիլավորման շտեմարաններ տարբեր երկրներում
ԴՆԹ-անալիզի մեթոդը կիրառվում է ԱՄՆ-ի, Կանադայի, Մեծ Բրիտանիայի, Ճապոնիայի, Չինաստանի, Մալայզիայի, Սինգապուրի, Թայլանդի, Չիլիի, Կոլումբիայի, Նոր Զելանդիայի, Ռուսաստանի և այլ երկրների փորձաքրեագիտական պրակտիկայում ։ Որոշ երկրներ ստեղծել են ԴՆԹ-պրոֆիլի հսկայածավալ շտեմարաններ։
Աշխարհում ամենամեծը Միացյալ թագավորության ԴՆԹ տվյալների բանկն է՝ «NDNAD», որը հիմադրվել է 1995 թվականին և 2005 թվականին արդեն ուներ 3,1 մլն պրոբ, 2015-ին՝ 5,7մլն։ Այնտեղ պահպանվում են ոչ միայն դատապարտվածների, այլև կասկածյալների ԴՆԹ տվյալներ։. , как кражи со взломом, грабежи, угоны автомашин — ընդհանուր առմամբ՝ 90 % բացահայտված գործ։ 1998 թվականից քննարկվում է ողջ բնակչության գեների անձնագրավորելու հարցը։
Իսլանդիայի ԴՆԹ տվյալների շտեմարանում պահվում են շուրջ 300 հազար մարդու գենոտիպեր։
Ռուսաստանում 2008 թվականի դեկտեմբերի 3-ին օրենք ընդունեցին «ՌԴ-ում պետական գենոմային գրանցման մասին» ։ Այդ օրենքով ստեղծվեց ԴՆԹ տվյալների շտեմարան, որը տեղեկատվություն էր պարունակում հատկապես ծանր հանցագործություններ կատարած դատապարտվածների մասին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կենսաչափություն Կատեգորիա:ԴՆԹ Կատեգորիա:Մոլեկուլային կենսաբանություն Կատեգորիա:Նույնականացման փաստաթղթեր
(94) Ավրորա
(94) Ավրորա (Aurora), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1867 թվականի սեպտեմբերի 6-ին Ջեյմս Վոթսոնի կողմից Դետրոյտում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,158998 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,8772 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,4408 ա. մ., իսկ Երկրի ուղեծրին Ավրորա աստերոիդը նվազագույնը մոտենում է 1,9 ա. մ. հեռավորության վրա ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2050,8 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,175542 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 7,96° անկյուն։ Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է C դասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս C Կատեգորիա:1867 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ջեյմս Վոթսոնի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Lista de asteroidi
Զապոլե (այլ կիրառումներ)
Զապոլե, կարող է վերաբերել՝
Գորոշովցի
Գորոշովցի (Горошівці), գյուղ Ուկրաինայի Չեռնովցիի մարզի Զաստավնայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Գորոշովցի գյուղում բնակվում էր 1 096 մարդ։
Զապոլյարնի (այլ կիրառումներ)
Զապոլյարնի, կարող է վերաբերել՝
Գորոշովցի
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Չեռնովցիի մարզի Զաստավնայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1617 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
ՀՀ գերատեսչական նորմատիվ ակտերի տեղեկագիր
«ՀՀ գերատեսչական նորմատիվ ակտերի տեղեկագիր», կիսամսյա պարբերական։ ՀՀ արդարադատության նախարարության հրատարակություն։
Պատմություն
Լույս է տեսնում 1997 թվականից Երևանում։ Խմբագիր՝ Սուսաննա Գրիգորյան։
Հրապարակում է ՀՀ ԿԲ-ի խորհրդի, ԿԸՀ-ի, Էներգետիկայի հանձնաժողովի, Վիճակագրության պետական խորհրդի, Տնտեսական մրցակցության պաշտպանության պետական հանձնաժողովի, Հեռուստատեսության և ռադիոյի ազգային հանձնաժողովի, Քաղաքացիական ծառայության խորհրդի որոշումները, ՀՀ նախարարների հրամանները, Երևանի քաղաքապետի, ՀՀ մարզպետների որոշումներն ու կարգադրությունները և այլն։
Կատեգորիա:Հայկական պարբերականներ
Մարգահովիտի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Լոռու մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Լոռու մարզի Մարգահովիտ գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 16 հուշարձան (8 միավոր)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լոռու մարզի հուշարձանների ցանկեր
Բարջե
Բարջե (Barge), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Կունեո գավառում։
Նիվի (գյուղ, Դեմիդովսկի շրջան)
Նիվի (Нивы), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Դեմիդովսկի շրջանի կազմում։
Բարջե
Կոմունայի հովանավորն է հանդիսանում սուրբ Իոանն Կրեստիտելը։
Նիվի (գյուղ, Դեմիդովսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Դեմիդովսկի շրջանի բնակավայրեր
Բարջե
Ժողովրդագրություն
Բնակչության աճը.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Անարզաբա (լճակ)
Անարզաբա, լճակ Կիլիկիայում, Անարզաբա քաղաքի մոտ։ Հիշատակված է XIV դարի Ներսես Պալիանենցու կողմից, ըստ որի, իբր, երբ անասունները մտնում էին լճակը, կճղակները դուրս էին գալիս ոտքերից։ Մոտակայքի Ճուռակ (Ճուրակ) գետի անունով կոչվում է նաև Ճուրակ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լճեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Թուրքիայի լճեր Կատեգորիա:Կիլիկիա
Կարագուզու (Զանգեզուրի գավառ)
Կարագուզու, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում ։
Բնակչություն
1908 թվականին գյուղն ունեցել է 50 կովկասի թաթար բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Խռնդատ Մեղրու
Խռնդատ Մեղրու, խլածաղկազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։
Նկարագրություն
30-40 սմ բարձրությամբ երկամյա բույս է, որի ծաղկաբույլը ողկուզանման է։ Դեղին պսակի տրամագիծը 12–18 մմ է։ Արմատամերձ վարդակի տերևները սպիտակ են, թաղիքե թավոտությամբ, քնարաձև, աստիճանաբար դեպի հիմքը փոքրացնող սեգմենտներով, նեղ ատամնավոր, խավոտ կոթունով ։
Տարածվածություն
Հայաստանում տարածված է միայն Մեղրու ֆլորիստիկական շրջանում (Մեղրի, Ալդարա, Շվանիձոր, Նյուվադի գյուղերիի շրջակայք)։ Աճում է նաև Նախիջևանում և Հյուսիսարևմտյան Իրանում ։
Էկոլոգիա
Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում, ծովի մակարդակից 600-1700 մ բարձրությունների վրա, պիստակենու և կաղնու-գիհու նոսրանտառներում, շիբլյակում, ավազային կիսաանապատում, չոր քարքարոտ լանջերին։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հունիս-հուլիսին ։
Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ, CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։
Պահպանություն չի իրականացվում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ Կատեգորիա:Խլածաղկազգիներ Կատեգորիա:Երկամյա բույսեր Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Աշոտաձոր
Աշոտաձոր, ձոր պատմական Հայաստանում։ Ըստ երևույթին գտնվում էր պատմական Փոքր Հայքի Սեբաստիայի նահանգի Տերենտե գավառի Աշոտ գյուղի մոտակայքում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի ձորեր
Զավետի Իլիչա (այլ կիրառումներ)
Զավետի Իլիչա, կարող է վերաբերել՝
Աստերոիդների ցանկ (55301-55400)
Աստերոիդների ցանկ (55201-55300) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (55401-55500)
Ուղղափառությունը Հայաստանում
Ուղղափառությունը Հայաստանում ներկայացված է Ռուս և Վրաց ուղղափառ տեղական եկեղեցիներով։ Հայաստանում 2011 թվականին տեղի ունեցած մարդահամարի համաձայն՝ Հայաստանում ուղղափառ եկեղեցիների հետևորդ է մոտ 7500 մարդ (բնակչության 0,25 %-ը) ։
Հայ առաքելական եկեղեցին, որի հետևորդների թիվը կազմում է Հայաստանի բնակչության 93 %-ը, դասվում է հին արևելյան (ոչ քաղկեդոնական) եկեղեցիների շարքում ։ Հայ առաքելական եկեղեցու աստվածաբանական ուսմունքը տարբերվում է ուղղափառ եկեղեցու ուսմունքից։ Վերջինիս հետ Հայ առաքելական եկեղեցին չունի կանոնական հարաբերություններ։
Պատմություն
Համաձայն պատմական աղբյուրների ժամանակակից Հայաստանի տարածք քրիստոնեական ուսմունքը ներթափանցել է մ․թ․ I դարում։ Համարվում է, որ Թադեոս առաքյալը, Եդեսիա այցելությունից հետո, ուղևորվել է Հայաստան քրիստոնեություն քարոզելու։ Նա կարողացել է հավատափոխ անել երկրի բազմաթիվ քաղաքացիների, այդ թվում նաև Սանատրուկ արքայի դստերը՝ Սանդուխտին։ 301 թվականին Տրդատ III արքան քրիստոնեությունը հռչակել է որպես պետական կրոն, որի արդյունքում Հայաստանը դարձավ առաջին քրիստոնեական պետությունն աշխարհում։
Քաղկեդոնի IV ժողովին, որը տեղի է ունեցել 451 թվականին, հայկական պատվիրակությունը չի մասնակցել։ Հայ կրոնական վերնախավը հրաժարվել է ընդունել ժողովի որոշումները։ 554 թվականին տեղի ունեցած Դվինի II ժողովի ժամանակ, Քաղկեդոնի տաճարի և Հռոմի Լևոն I Մեծ Սրբազան պապի ուսմունքները հերքվել են և քննադատվել, որի արդյունքում էլ Հայ առաքելական եկեղեցին առանձնացել է Ուղղափառ եկեղեցուց։ Այդուհանդերձ, Հայաստանում ապրող հայերի մեծ մասը, որոնք մտնում էին Բյուզանդիայի կազմի մեջ, դարձան Կոստանդնուպոլսի տիեզերական պատրիարքության համաշխարհային եկեղեցու հետևորդ ։ Սելջուկ թուրքերի Բյուզանդական կայսրության տարածք ներխուժելուց հետո (11-րդ դարի երկրորդ կես)՝ ուղղափառ հայերի մեծ մասն ընդունեցին Վրաց ուղղափառ եկեղեցու դավանանքը։
Ռուս առաջին ուղղափառ քրիստոնյաների հոսքն առաջին անգամ թվագրվում է 19-րդ դարի սկզբին։ Եկեղեցիները հիմնվել են գյուղական համայնքներում, որոնք հիմնականում բնակեցված են եղել կազակներով։ Բացի այդ, եկեղեցիները կառուցվել են նաև ռուս զինվորականների կայազորային տեղանքներում։ Ժամանակակից Հայաստանի Ռուսական կայսրության կազմն անցնելուց հետո, որը տեղի է ունեցել 1826-1828 թվականների ռուս-պարսկական պատերազմի արդյունքում, ուղղափառ հոսանքներն անցել են 1811 թվականին հիմնադրված Վրացական էքզարհաթի ազդեցության տակ (գործել է Սրբազնագույն սինոդի կառավարման ներքո)։ Այդ ժամանակների բնորոշումներով ռուս վերաբնակների մեծամասնությունը եղել են «աղանդավորներ»։ 1880-ական թվականներին, Ռուսական կայսրության կազմում գտնվող Հայաստանի տարածքում, եղե; են 23 ռուսական բնակավայրեր (ավելի քան 11 հազար մարդ), որոնցից միայն 6-ն էին ուղղափառ (2,7 հազար մարդ), իսկ մյուսները՝ մոլոկաններ, շաբաթականներ, բապտիստներ։ 19-րդ դարի վերջին քարորդում Ռուսական կայսրության կազմում գտնվող Երևանի և Կարսի մարզերում (Կարսը Ռուսական կայսրության կազմն է անցել 1878 թվականին Սան Ստեֆանոյի պայմանագրով) գործել է Կովկասում ուղղափառ քրիստոնեության վերականգնման միություն, որը ասորի-նեստորականների շրջանում քարոզել է ուղղափառություն և պայքարել մոլոկանների, շաբաթականների և բապտիստների դեմ։ 1912 թվականի դեկտեմբերի 13-ին ստեղծվել է Երևանի Կարտալինո-կախեթական էքզարհաթը, որը գոյություն է ունեցել միայն 1917 թվականի հուլիս ամիսը։
Վրաց ուղղափառ եկեղեցու տեղական ժողովը, որը տեղի է ունեցել 1995 թվականի սեպտեմբերի 18-19-ին, հայտարարել է, որ Վրաց ուղղափառ եկեղեցու հետևորդ են հանդիսանում Հայաստանում բնակվող բոլոր ուղղափառները ։
2001 թվականի սեպտեմբերին Հայաստան է այցելել Մոսկվայի և համայն Ռուսաստանի պատրիարք Ալեքսիյ II-ը՝ մասնակցելու Երևանում նորակառույց Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ մայր եկեղեցու օծմանը ։
Ժամանակակից իրավիճակ
Հայաստանում Ռուս ուղղափառ եկեղեցու գլխավոր տաճարը Երևանում գտնվող Սուրբ Աստվածածին ռուսական եկեղեցին է։
1991 թվականին ռուս ուղղափառ հոսանքներն անցել են Ռուս ուղղափառ եկեղեցու Մայկոպի և Ադըղեայի թեմի կազմը, 1991-2016 թվականներին՝ Եկատերինոդարի և Կուբանի թեմի կազմը։
Հայ առաքելական եկեղեցու հարաբերությունները Բյուզանդիայի ուղղափառ եկեղեցու հետ
Քրիստոսի էության վերաբերյալ (Քրիստոսը մարդ է, թե Աստված) երկու եկեղեցիների տարբերություններից զատ, մյուս բոլոր աստվածաբանական ուսմունքներով հայ և բյուզանդական եկեղեցիները համանման են ։
451 թվականին Քաղկեդոնում Մարկիանոս կայսեր կողմից հրավիրվել է 4-րդ եկեղեցական ժողովը, որը քննարկում էր Հիսուս Քրիստոսի էության հարցը։ Երբ Քաղկեդոնում ընթանում էին քննարկումները, հայերը մերժել են Հազկերտ II-ի պահանջն ընդունելու զրահադաշտականություն, շարունակելով քրիստոնեության համար մղվող մարտերը։ Ուշադրությունը կենտրոնացնելով Պարսկաստանի դեմ մղվող պայքարին՝ Հայ առաքելական եկեղեցին չի կարողացել հետևել Բյուզանդիայում ընթացող եկեղեցական վեճերին և արտահայտել իր տեսակետը ։ Այդ իսկ պատճառով պատերազմից հետո Հայ առաքելական եկեղեցին, որը չէր մասնակցում եկեղեցական ժողովին, չի ընդունել ժողովի ընդունած որոշումները ։ Չնայած նրան, որ Հայ առաքելական եկեղեցին քննադատել է եկեղեցական ժողովի ժամանակ քննարկվող հարցի էությունը, հայտարարել է, որ ի տարբերություն, մյուս եկեղեցիների, հայ եկեղեցին հայտարարել է, որ Հայ առաքելական եկեղեցին ճանաչում է միայն Քրիստոսի աստվածային ծագումը։ Իր հերթին Հայ առաքելական եկեղեցին մյուս եկեղեցիներին հայտարարել է քաղկեդոնական, այսինքն այն ընդունում է Քրիստոսի և աստվածային, և մարդկային ծագումը։
VI դարի կեսերին Բյուզանդիայի կողմից նվաճվել է Հայաստանի տարածքի մեծ մասը, որի արդյունքում Հուստինիանոս I կայսեր կողմից սկսել են հետապնդվել Քաղկեդոնական եկեղեցու ընդդիմախոսները, որի արդյունքում սրվել են հույների և հայերի հարաբերությունները։ Արդյունքում, 554 թվականին Դվինում գումարվել է II եկեղեցական ժողովը, որտեղ քննարկվել են Բյուզանդիային ենթակա տարածքներում հայերի հետապնդումները և քննադատվել բյուզանդական իշխանությունների գործողությունները ։
Այդպիսով, սկսած միջնադարից և ընդհուպ մինչև վերջին տարիները Հայ առաքելական եկեղեցին Ուղղափառ եկեղեցուն անվանել է քաղկեդոնական, իսկ Ուղղափառ եկեղեցին Հայ առաքելական եկեղեցուն՝ հակաքաղկեդոնական ։ Սակայն հայ աստվածաբանները մշտապես հերքել են այն պնդումները, որ Հայ առաքելական եկեղեցից հերետիկական ուղղվածություն ունեցող հակաքաղկեդոնական մարմին է ։ Ներկայումս ճիշտ չէ հունական և լատինական հեղինակների կողմից հին արևելյան եկեղեցիներին հակաքաղկեդոնական համարել ։
1964 թվականին Դանիայի Օրհուս քաղաքում սկսվել է երկխոսություն ուղղափառ և հին արևելյան եկեղեցիների միջև, որի արդյունքում կողմերը եկել են հետևյալ եզրակացության․
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուղղափառություն ըստ երկրի
ՀՀ պաշտոնական տեղեկագիր
«ՀՀ պաշտոնական տեղեկագիր», շաբաթական պարբերական։ ՀՀ արդարադատության նախարարության հրատարակություն։
Պատմություն
Հրապարակում է ՀՀ միջազգային ընթացիկ պայմանագրերը, ՀՀ օրենքները, Սահմանադրական դատարանի որոշումները, ՀՀ նախագահի հրամանները, կարգադրությունները, ՀՀ ԱԺ-ի և ԱԺ նախագահի, ՀՀ Կառավարության և ՀՀ վարչապետի որոշումները, ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի դատական ակտերը, Արդարադատության խորհրդի որոշումները։ Ըստ անհրաժեշտության՝ ունենում է նաև արտահերթ համարներ։
Կատեգորիա:Հայկական պարբերականներ
Արճակ (լեռ)
Արճակ, լեռ Թուրքիայում, Արճակ լճակի ափին, նույնանուն գյուղի մոտ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վանի մարզի լեռներ
Զավիդովո (այլ կիրառումներ)
Զավիդովո, կարող է վերաբերել՝
Դանդուն
Դանդուն, քաղաքային շրջան չինական Լյանոնին պրովինցիայում՝ Յալուզյան գետի ափին։
Կոտորած Չուկնագարում
Կոտորած Չուկնագարում (চুকনগর হত্যাকান্ড), Բանգլադեշի անկախության համար պատերազմի դրվագը, որը տեղի է ունեցել 1971 թվականի մայիսի 20-ին Չուկնագար քաղաքում, որի ընթացքում պակիստանցի զինծառայողները ռազմական հանցագործություններ են կատարել քաղաքի բենգալյան բնակչության դեմ ։ Պատերազմի ընթացքում զանգվածային սպանությունների խոշորագույն ակտերից մեկը ։ Տարբեր գնահատականներով՝ սպանվել են 8-10 հազար խաղաղ բնակիչներ, նրանց մեծ մասը եղել են տղամարդիկ, սակայն սպանվել են նաև անհայտ թվով կանայք ու երեխաներ ։
Դանդուն
Բնակչության ուրբանիզացված մասը կազմում է 752 227 մարդ, ամբողջ շրջանինը՝ 2 409 697 մարդ (ըստ 2004 թվականի)։ Քաղաքի բնակչության մեծ մասը կազմում են կորեացիները։
Կոտորած Չուկնագարում
Կոտորած
Չուկնագարը փոքր քաղաք է Կհուլնայից ոչ հեռու՝ Հնդկաստանի հետ սահմանից մոտ։ Պատերազմն սկսվելուց հետո շատ խաղաղ բնակիչներ փախել են Կհուլնայից և Բաղերհաթից Չուկնագար։ Նրանք անցել են Բհոդրա գետը և ժամանել Չուկնագար՝ հույս ունենալով Հնդկաստանի հետ սահմանը հատել Սաթհիրի ճանապարհին։ 1971 թվականի մայիսի 15-ին հարևան բնակավայրերից մեծ թվով փախստականներ էին հավաքվել քաղաքում, երբ սկսեցին լուրեր տարածվել նախապատրաստվող պակիստանյան հարձակման մասին։ Մայիսի 20-ին, ժամը 10:00-ի սահմաններում, կիսաավտոմատ հրացաններով և գնդացիրով հանդերձված 10-30 պակիստանցի զինծառայողների խումբը վայրէջք է կատարել քաղաքի ծայրամասում երեք տրանսպորտից։ Նրանք կենտրոնացել են Չուկնագարի շուկայից դեպի արևմուտք, որտեղից կրակ են բացել բենգալյան գաղթականների վրա՝ քաղաքի խորքը շարժվելով մինչև 15։00։
Դանդուն
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Չինաստանի քաղաքներ
Կոտորած Չուկնագարում
Կոտորած
Այժմ քաղաքում կանգնեցվել է սպանդի զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձան։ Այն կոչվում է Chuknagar Shohid Smritishoudho, կամ «Չուկնագարի նահատակներին նվիրված հուշահամալիր» ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Զանգվածային սպանություն
(7321) 1979 MZ2
(7321) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1979 թվականի հունիսի 25-ին Էլեանոր Հելինի և Շելտ Բասի կողմից Սայդինգ Սփրինգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,532237 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,3164 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,7481 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1471,82 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,244595 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,29° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1979 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էլեանոր Հելինի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Շելտ Բասի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Կրեշևո (համայնք)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի վարչական բաժանում Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի Դաշնության համայնքներ
Բարոլո (քաղաք)
Բարոլո (Barolo), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Կունեո գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 733 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 147 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 5 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 12060։ Հեռախոսային կոդ՝ 0173։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Վերբովայա Բալկա (գյուղ, Պերվոմայսկի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Վերբովայա Բալկա գյուղում բնակվում էր 182 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Պերվոմայսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Նիվի (գյուղ, Վելիժսկի շրջան)
Նիվի (Нивы), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վելիժսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վելիժսկի շրջանի բնակավայրեր
Արմեն Հովհաննիսյան (այլ կիրառումներ)
Արմեն Հովհաննիսյան.
Զավյալովո (այլ կիրառումներ)
Զավյալովո, կարող է վերաբերել՝
Դիցիանդիամիդ
Դիցիանդիամիդ (ցիանգուանիդին), NH2-HN = C—HN—CN, օրգանական միացություն։
Նկարագիր
Անգույն բյուրեղներ են, հալման ջերմաստիճանը՝ 209 °C, լավ է լուծվում սպիրտում և հեղուկ ամոնիակում, վատ՝ ջրում (100 գ ջրում՝ 4,1 գ) և եթերում, չի լուծվում բենզոլում։ Հալման կետից բարձր տաքացնելիս քայքայվում Է՝ առաջացնելով մելամին, ամոնիակ և այլն։ Պոտաշի հետ 300 °C տաքացնելիս փոխարկվում է գուանիդինի աղի, մրջնալդեհիդի հետ գոյացնում է խեժեր, մալոևային Էսթերի հետ՝ պիրիմիդին և այլն։
Ստացում
Դիցիանդիամիդ ստացվում է կալցիումի ցիանամիդից։ Միջանկյալ նյութ է մելամինի, էպօքսիդային խեժերի, սինթետիկ դաբաղանյութերի և պայթուցիկ նյութերի (նիտրոգուանիդին) ստացման համար։
Կատեգորիա:Ցիանամիդներ
Հայկական ճարտարապետության պատմություն
«Հայկական ճարտարապետության պատմություն» (հ. 1–3, 1996–2004, նախատեսված 6-ից)։
Հրատարակում է ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտը։ Ունի խմբագրական խորհուրդ։
Առաջինը (1996, խմբագիր՝ Գևորգ Տիրացյան) վերաբերում է Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն շինարարական արվեստին, Արարատյան թագավորության և Հայաստանի հելլենիստիստական շրջանի քաղաքաշինությանը, բնակելի և պաշտամունքային ճարտարապետությանը, երկրորդը (2002, խմբագիր՝ Մուրադ Հասրաթյան)՝ IV–VII դարերի քաղաքաշինությանը, աշխարհիկ ճարտարապետությանը, միանավ, եռանավ, գմբեթավոր բազիլիկներին ու դահլիճներին, Էջմիածնի մայր տաճարին, երրորդը (2004, խմբագիր՝ Մ. Հասրաթյան)՝ IV–VII դարերի կենտրոնագմբեթ եկեղեցիների՝ հայկական ճարտարապետական տաճարների հորինվածքներին, բազմաբսիդ եկեղեցիներին, վաղ միջնադարի շինարարական տեխնիկային, գեղարվեստական արտահայտչամիջոցներին։
Կատեգորիա:Հայերեն գրքեր
Ասպական
Ասպական, գետ Հայկական լեռնաշխարհում, Տիգրիսի ավազանում, նրա ձախակողմյան Քաղրիդ (Բաթմանսու) գետ ձախ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Սասունի լեռներից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր Կատեգորիա:Պարսից ծոցի ավազանի գետեր
Զարոյան
Զարոյան, հայկական ազգանուն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Going To Hell
Going To Hell֊ը The Pretty Reckless ամերիկյան ռոք խմբի թվով երկրորդ ստուդիական ալբոմն է, որը լույս է տեսել 2014 թվականի մարտին՝ Razor & Tie լեյբլի անվան տակ։ Ալբոմը վաճառվելով 35,000 օրինակով առաջին իսկ շաբաթում, Billboard 200֊ում գրավես հինգերորդ հորիզոնականը։ Going to Hell֊ը թողարկել է հինգ սինգլ՝ ներառյալ «Heaven Knows»֊ը, «Messed Up World (F'd Up World)»֊ը և «Follow Me Down»֊ը, որոնք բոլորն էլ տեղ են գտել Billboard‍  Mainstream Rock Songs֊ի առաջին հորիզոնականում։
Ձայնագրություն
Խումբը ձայնագրվել է Water Music Recording Studios֊ում, (Հոբոքեն, Նյու Ջերսի)։ Սակայն, երբ ստուդիան ավերվում է 2012 թվականի հոկտեմբերին տեղի ունեցած Սենդի փոթորկի հետևանքով՝ կորչում են Going to Hell ալբոմի համար գրված բազմաթիվ ստեղծագործություններ։ Ուստի խումբը տեղափոխվում է այլ ստուդիա և կրկին ձայնագրում երգերը ։
Պրեմիերա և տարածում
2013 թվականի մայիսի 30֊ին խումբը թողարկում է իր երկրորդ ստուդիական ալբոմի անոնսը, իսկ հունիսի 17֊ին՝ «Follow Me Down» երգի բառերի տեսահոլովակը (lyric video) ։ Մինչ այդ՝ հուլիսի 1֊ին տեղի էր ունեցել «Burn» երգի պրեմիերան ։ «Going to Hell» խմբի համանուն սինգլը թողարկվել է Revolver ամսագրի վեբկայքում՝ 2013 թվականի սեպտեմբերի 19֊ին, իսկ պաշտոնապես թողարկվում է սեպտեմբերի 24֊ին՝ որպես ալբոմի առաջին սինգլ ։ Ալբոմի տարածման համար խումբը կազմակերպում է համաշխարհային շրջագայություն՝ Going to Hell Tour, որը սկսվում է 2013 թվականի սեպտեմբերին ։
«Going to Hell»֊ի տեսահոլովոկի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2013 թվականի հոկտեմբերի 16֊ին, երբ «Heaven Knows»֊ը թողարկվել է նոյեմբերի 19֊ին՝ որպես ալբոմի երկրորդ սինգլ ։ «Heaven Knows»֊ի տեսահոլովակի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2014 թվականի փետրվարի 13֊ին ։ Երգը Billboard‍ '​s Mainstream Rock Songs վարկանշային աղյուսակում զբաղեցրել է առաջին հորիզոնականը՝ The Pretty Reckless֊ին դարձնելով միակ խումբը (1990 թվականից, որի մենակատարը իգական սեռի ներակայացուցիչ է), որը գտնվել է այդ աղյուսակի առաջին տեղում ։
Երգացանկը, ալբոմի շապիկը թողարկվել են 2014 թվականի հունվարի 21֊ին ։ Շապիկում պատկերված է խմբի մենակատար Թեյլոր Մոմսենի մերկ մարմինը ետևից, իսկ մեջքը զարդարված է սև՝ դեպի ներքև խաչով, որը նշանակում է «վերջ» ։ Մոմսենն ասել է, որ շապիկի նկար ստեղծելուց ոգեշնչվել է Pink Floyd֊ով ։
«Fucked Up World»֊ի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2014 թվականի ապրիլի 22֊ին, որպես ալբոմի երրորդ սինգլ, «Messed Up World (F'd Up World)» անվան ներքո ։ Տեսահոլովը նկարահանվել է ապրիլի 30֊ին՝ Մայամիում, իսկ խմբի VEVO ալիքում պրեմիերան եղել է հունիսի 17֊ին։ Երբ սինգլը բարձրացավ Mainstream Rock Songs չարտի առաջին հորիզոնական՝ The Pretty Reckless֊ը դարձավ կնոջ ղեկավարության երկրորդ ռոք խումբը, որը նույն աղյուսակում անեցավ երկու համար 1 հիթ «House on a Hill»֊ի պրեմիերան տեղի ունեցավ 2014֊ի սեպտեմբերի 28֊ին՝ դառնալով ալբոմի չորրորդ սինգլը։ Հինգերորդ սինգլը, որի անունն է «Follow Me Down», ամուր մնաց ԱՄՆ֊ի ռոք ռադիոյում 2014֊ի նոյեմբերի 18֊ին ։
Քննադատական կարծիքներ
Բրի Դեյվիսը, Alternative Press֊ից, ալբոմը քննադատեց շատ բացասական, ասելով, որ թվում է, թե խումբը շատ է փորձել լինել կատաղի և այդ ամենը դարձնում է իրենց արվեստը էժանագին պոռնոգրաֆիայի ։
Կոմերցիոն հաջողություններ
Ալբոմը վաճառվելով 35,000 օրինակով առաջին շաբաթում, Billboard 200֊ում գրավեց հինգերորդ հորիզոնականը։ Այն դարձավիրենց առաջին ալբոմը, որն առաջին իսկ շաբաթում գրենցեց նման արդյունքներ ։ 2014 թվականի սեպտեմբերին ալբոմը Միացյալ Նահանգներում վաճառվեց ավելի քան 110,000 օրինակ ։ Այն մտնելով UK Albums Chart, առաջին շաբաթում վաճառվեց 9,693 օրինակով ։ Ճապոնիայի Oricon Weekly Albums Chart֊ում այն զբաղեցրեց 50֊րդ հորիզոնականը և վաճառվեց 1,795 օրինակով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ալտերնատիվ ռոք ալբոմներ Կատեգորիա:Փոսթ գրանջ ալբոմներ Կատեգորիա:Հարդ ռոք ալբոմներ
Դոբրինովցի
Դոբրինովցի (Добринівці), գյուղ Ուկրաինայի Չեռնովցիի մարզի Զաստավնայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Դոբրինովցի գյուղում բնակվում էր 1 528 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Չեռնովցիի մարզի Զաստավնայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Զավոդսկոյ (այլ կիրառումներ)
Զավոդսկոյ, կարող է վերաբերել՝
Կարաին (Զանգեզուրի գավառ)
Կարաին, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում ։
Բնակչություն
1908 թվականին գյուղն ունեցել է 340 կովկասի թաթար բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
420 (ալբոմ)
420, ռուսական Guf ռեփ խմբի և True Jamaican Crew Rigos դանսհոլի միության համատեղ երաժշտական ալբոմը։ Թողարկվել է 2014 թվականի սեպտեմբերի 9-ին։ Ալբոմն ամենաշատ վաճառվածն է iTunes-ի վաճառած ալբոմների շարքում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսական ալբոմներ
Անբար (վայր)
Անբար, վայր, ճշգրիտ բնույթն ու տեղադրությունը՝ անորոշ։ Հիշատակվում է ասորեստանյան արձանագրություններում Աշուրնասիրպալի Ումար-Իսան-Մոսուլ-Անբար ուղեգծով կատարած արշավանքի կապակցությամբ։ Ըստ երևույթին գտնվում էր Հյուսիսային Միջագետքում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վայրեր
Վաղբրոնզեդարյան Հայաստանի խեցեգործություն
Վաղբրոնզեդարյան Հայաստանի խեցեգործություն, վաղ բրոնզի դարում խեցեգործության տարածումը Հայկական լեռնաշխարհում։
Հիմնական ճյուղեր
Հիմնական ճյուղերին առընթեր զարգանում է արհեստագործությունը և առաջին հերթին՝ խեցեգործությունը, որն անմիջականորեն կապված էր երկրագործության ու անասնապահության մթերքների պահպանման, վերամշակման, տնային տնտեսության այլևայլ կարիքների հետ։Հայաստանի մ.թ.ա. III հազարամյակի մշակույթի ամենաբնորոշ տարրը խեցեղենն է՝ իր ինքնատիպ ձևերով ու հարուստ զարդանախշերով։ Բրուտները կավից պատրաստում էին տնտեսական ու պաշտամունքային իրեր՝ հսկա կաթսաներ, բազմազան ամանեղեն, կափարիչներ, պատվանդաններ, օջախներ ու նրանց տարատեսակ հենակներ, պղնձե իրեր ձուլելու կաղապարներ, մարդու և կենդանիների արձանիկներ։
Ամանեղեն
Ամանեղենի գերակշռող մեծամասնությունն ունի սև փայլեցված մակերես և գունավոր, սովորաբար կարմրավուն աստառ. երբեմն հանդիպում են գորշ, վարդագույն և մոխրագույն մակերես ունեցող ամաններ։ Սրանք բոլորն էլ պատրաստված են ձեռքով և լավ թրծված են հատուկ հնոցներում։ Ապշեցուցիչ տպավորություն են թողնում լայնակոս, ռելիեֆ, ռելիեֆ-ներճկված, ներճկված ու գծային բարդ ու հարուստ զարդանախշերի հորինվածքները, որոնք կատարվել են դեռևս չթրծված, բաց կավի վրա՝ սեղմելու, գծելու և փորելու եղանակով։ Զարդարված է կավամանի միայն մեկ երեսը։ Գծային զարդանախշերնը իրենց բնույթով երկրաչափական են (եռանյունիներ, ոլորախշեր, գծածածկ և կետածածկ զիգզակ ժապավեններ և շեղանկյուններ)։ Խոր լայնակոս զարդանախշերի մոտիվներն են պարույրները, նրանցով և համակենտրոն շրջաններով կազմված հորինվածքները, ինչպես նաև բուսական զարդանախշերը։ Ներճկված զարդերը հիմնականում արտահայտում են շրջանաձև կամ ձվաձև փոսիկներով։ Զարդանախշերում գերիշխողը գալարանախշն է, որը հանդես է գալիս ինչպես մեկուսի, այնպես էլ տարբեր համադրություններով։ Բնորոշ են նաև թռչնաձև զարդանախշերը ։
Խեցեղենի զարգացման փուլերը
Ելնելով ձևերի զարգացման յուրահատկություններից, զարդամոտիվների բնույթից և նրանց կատարման եղանակներից՝ խեցեղենը կարելի է պայմանականորեն բաժանել զարգացման հետևյալ խմբերի.
Երկրորդ խումբ
Այս խմբի տարբերակն է կազմում Կարնո դաշտում գտնվող Արծնի(Կարազի) ստորին շերտի խեցեղենը։ Խեցեղենի զարգացման առաջին փուլում սկիզբ են առնում նաև ուղղագիծ երկրաչափական զարդանախշերը, սակայն նրանք սակավ և կատարված են լայնակոն տեխնիկայով (Կառնուտ, Էջմիածինի Քյուլ-թափա)։ Հազվադեպ օգտագործվում են նաև ներճկված փոսիկները, որոնք առանձին հանդես չեն գալիս։
Երկրորդ խմբի խեցեղենին դարձյալ բնորոշ է եռամասնությունը։ Չնայած պահպանվում են նախորդ փուլի զարդանախշման հատկանիշները, սակայն երևան են գալիս նոր յուրահատկությունները։ Կամավորների վիզը զարդարվում է նրբագիծ երկրաչափական մոտիվներով, իսկ ուռուցիկ փորը՝ ռելիեֆ-ներճկված ակոսային զարդանախշերով։ Այս խմբի խեցեղենը բաժանվում է երկու տեղային մասերի՝ կիրովականյան և շենգավթյան։
Երրորդ խումբ
Երրորդ խմբին յուրահատուկ է կավամանների ձևերի ու զարդանախշերի պարզեցումը։ Բնորոշ են դառնում սահուն անցումներով և ձգված իրանով կավամանները։ Աստիճանաբար վերանում են կանթերը։ Մյուս կողմից երևան են գալիս նոր ձևերի, նոր որակով ու տեխնիկայով կատարված կավամանների, որոնք իրենց հետագա զարգացումն են ստանում միջին բրոնզի դարաշրջանում։
Լայնակոս և ռելիեֆ-վերճկված զարդանախշերը հիմնականում անհետանում են։ Հուշարձանների մի մեծ խմբի խեցեղենը զարդանախշվում է միայն ներճկված մանր փոսիկներով, որոնք աստիճանաբար նույնպես անհետանում են։ Երրորդ խմբի խեցեղենը կարելի է բաժանել երեք տեղային մասերի՝ էլարյան, շենգավթյան և արագածյան։ Երրորդ խմբի խեցեղենն իր բոլոր տեղային տարբերակներով վերաբերում է վաղբրոնզեդարյան մշակույթի զարգացման վերջին շրջանին, որը մի կողմից կրում է վաղբրոնզեդարի մշակույթի բնորոշ գծերը, իսկ մյուս կողմից ձեռք է բերում նոր հատկանիշներ, որոնք իրենց զարգացումն են ապրում միջին բրոնզեդարի ժամանակաշրջանում։
Զարգացման առանձնահատկությունները
Ելնելով խեցեղենի զարգացման առանձնահատկություններից, որոշ տիպաբանական համեմատություններից, ինչպես նաև շերտագրական բնույթի դիտողություններից, Հայկական լեռնաշխարհի վաղբրոնզեդարյան խեցեղենի առաջին և երկրորդ խմբերը պայմանականորեն կարելի է վերագրել մ.թ.ա. III հազարամյակի առաջին կեսին, իսկ երրորդ խումբը՝ նույն հազարամյակի երկրորդ կեսին։
Այլ շրջաններ
Աշխարհագրական ընդարձակ միջավայրում, բացի Հայկական լեռնաշխարհի և Վրաստանին կից շրջանների վաղբրոնզեդարյան մշակույթի ծագման ու զարգացման բուն շրջանակներից, ուրվագծվում են մի քանի ծայրամասային շրջաններ Փոքր Ասիայի (Մալաթիայից արևմուտք), Հյուսիսային Կովկասի և Անդրկովկասի (Հարավային Օսեթիա, Մինգեչաուր, Մուղան, Լեռնային Ղարաբաղ) սահմաններում, ինչպես նաև այդ մշակույթների տարածման ընդարձակ ոլորտներ Կիլիկիայի (Մերսին), Ասորիքի (Ամուկ, 2-րդ և 1-ին շերտերը), Պաղեստինի (Կիրբետ-Կերակ, Բեթ-Շան, Թաբարա-էլ Ակրադ), Հյուսիս-արևմտյան Իրանի (Գեոյ-Թափա, Յանըղ-Թեփե) , Կուբանի (Մայկոպ, Նովոս-վոբոդնոյե), Չեչենա-Ինգուշեթիայի սահմաններում (Լուգովոյե, Սերժեն-Յուրտ և այքն) , որտեղ տեղական մշակույթների բնորոշ շերտերի մեջ նկատվում են Հայկական լեռնաշխարհի III հազարամյակի մշակույթի ամբողջական հորիզոններ կամ նրա հատկանշական տարրեր։ Մշակութային ներթափանցման այս հետաքրքրագույն երևույթի բուն էությունը դեռևս պարզ չէ և վեճի առարկա է գիտության մեջ ։ Առայժմ կարելի է արձանագրել միայն, որ մ.թ.ա. V-IV հազարամյակներում առաջավորասիական ակունքներից սնվող Հայաստանի վաղ երկրագործական մշակույթը մ. թ. ա. III հազարամյակում ներթափանցում է արդեն Հին Արևելքի նշանավոր մշակութային օջախները, որոնք նեոլիթի և էնեոլիթի դարաշրջանում աչքի էին ընկնում որպես երկրագործության զարգացման ամենավաղ ու ամենախոշոր կենտրոններ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խեցեգործություն Կատեգորիա:Նախնադարյան Հայաստան
(95) Արեթուսա
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,066443 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,6033 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,5296 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1961,33 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,183549 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 13,01° անկյուն։ Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է C դասին ։
Բաստիա Մոնդովի
Բաստիա Մոնդովի (Bastia Mondovì), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Կունեո գավառում։
(95) Արեթուսա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս C Կատեգորիա:1867 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ռոբերտ Լյութերի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Բաստիա Մոնդովի
Բնակչությունը կազմում է 636 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 58 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 11 կմ²։ Փոստային ինդեկս՝ 12060։ Հեռախոսային կոդ՝ 0174։
Բնակավայրի հովանավորն է հանդիսանում Սան Ֆիորենտին։ Տոնը նշվում է մայիսի 4-ին։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Զավորովո (այլ կիրառումներ)
Զավորովո, կարող է վերաբերել՝
Շարմիլա Թագոր
Շարմիլա Թագոր (հինդի` शर्मिला टैगोर, ամուսնական անունը` բեգում Այեշա Սուլթանա Պատաուդի, ), հնդիկ կինոդերասանուհի, նկարահանվել է մոտ 100 հինդի և բենգալերեն լեզուներով ֆիլմերում։ Հնդկաստանի Ազգային կինոմրցանակների և կանացի լավագույն դերի համար Filmfare Awards մրցանակի դափնեկիր։ Պարգևատրվել է Հնդկաստանի քաղաքացիական բարձրագույն Պադմա Բհուշան պարգևով և Ֆրանսիայի Արվեստների և գրականության բարձր աստիճանի շքանշանով։
2004-2011 թվականներին Շարմիլա Թագորը հանդիսանում էր կինոցենզուրայի հարցերով Կենտրոնական հնդկական հանձնաժողովի նախագահը։ 2009 թվականին Կաննի կինոփառատոնի ժյուրիի կազմում էր։ 2005 թվականին Շարմիլա Թագորը ընտրվել է ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի բարի կամքի դեսպան։
Կենսագրություն
Շարմիլա Թագորը ծնվել է բենգալյան բրահմանների ընտանիքում ` ներկայիս Անդհրա-Պրադեշ նահանգում։ Նրա պապը հայտնի նկարիչ Գագանենդրանաթ Թագորն էր։ Մայրը ուներ ասամյան արմատներ։ Շարմիլա Թագորի երկու ծնողներն էլ ծագում էին Թագոր ընտանիքից և ազգակցական կապ ունեին հնդիկ գրող և բանաստեղծ, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Ռաբինդրանաթ Թագորի հետ։ Շարմիլան ուներ ևս երկու քույր։
Երբ Շարմիլան յոթ տարեկան էր, ծնողները նրան ուղարկել են Կալկաթայում ապրող պապի մոտ, որտեղ նա անց է կացրել իր մանկության մեծ մասը։ Նա սովորել է Սուրբ եպիսկոպոս Հովհաննու իգական միջնակարգ դպրոցում։ Սակայն երբ սկսեց նկարահանվել կինոյում, դպրոցի տնօրենը խնդրեց նրան լքել դպրոցը, որպեսզի նա վատ ազդեցություն չթողնի մյուս աշակերտուհիների վրա։ Այնուհետև նա տեղափոխվել է Ասանսոլի Լորետո վանական համալիրին կից դպրոց, սակայն դերասանական կարիերայի պատճառով ստիպված էր կրկին թողնել ուսումը։ Հետաքրքիրն այն է, որ այժմ Շարմիլա Թագորը հանդիսանում է Էդինբուրգի Նապիեր համալսարանի արվեստների պատվավոր դոկտոր։