cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ուիլյամ Գիլմոր Սիմս
Կենսագրություն
Երիտասարդ տարիներին Սիմսը աշխատում էր դեղատանը և ձգտում էր բժշկություն սովորել ։ 18 տարեկան հասակում (մոտ 1824 թվականին) Սիմսը սկսել է սովորել իրավաբանություն ։ 1841 թվականին նա Ալաբամայի համալսարանի կողմից ստացել է իրավագիտության պատվավոր կոչում ։
Պալ Մալետեր
Վերականգնում
Մահապատժից ուղիղ 31 տարի հետո, 1989 թվականի հունիսին Նաձի, Մալետերի, Գիմեշի, ինչպես նաև ավելի վաղ սպանված գնդապետ Յոժեֆ Սիլայդիի և նախաքննության ընթացքում մահացած նախարար Գեզա Լոշոնցիի աճյունների մնացորդներն ամենայն մեծարանքով վերաթաղվել են Բուդապեշտի Հերոսների պուրակում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հունգարական հեղափոխություն Կատեգորիա:Հունգարացի ռազմական գործիչներ Կատեգորիա:Կարլի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հունգարիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի զինվորականներ Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված անձինք
Ուիլյամ Գիլմոր Սիմս
Կենսագրություն
1826 թվականին նա ամուսնացել է Աննա Մալքոլմ Ջայլսի հետ ։ Նրա մահից հետո Սիմսը ամուսնացել է Էլիզզա Ռոաչի հետ և ունեցել 14 երեխա, որոնցից միայն 5-ն են ապրել մինչև չափահաս տարիք։ 1827 թվականին նա ընդունվել է Հարավային Կարոլինայի բարիեր դատարան, սակայն շուտով նա թողեց այս մասնագիտությունը գրականությամբ զբաղվելու համար ։
Վաղ գործեր
Սիմսը առաջին անգամ բանաստեղծություններ է գրել ութ տարեկանում։ 19 տարեկան հասակում նա գրել է մոնոդիա գեներալ Չարլս Քոթսվորթ Փինքնիի մասին (Չարլսթոն, 1825 թվական)։ Երկու տարի անց՝ 1827 թվականին, նա հրատարակել է լիրիկական և այլ ժանրի բանաստեղծություններ նաև կարճ երգեր։ 1828 թվականին նա դարձել է լրագրող, ինչպես նաև «City Gazette» թերթի համասեփականատեր և խմբագիր և զբաղեցրել է այս պաշտոնը մինչև 1832 թվականը, մինչ այն պահը, երբ հրատարակության գործերը ձախողվեցին ։
Սիմսը իր ամբողջ ուշադրությունը հատկացրել է գրելուն և մեկը մյուսի հետևից հրատարակել է «Կորտեսի տեսլականը», "Կայենը" և այլ բանաստեղծություններ (1829 թվական), «Եռագույնը կամ արյան երեք օրերը Փարիզում» (1830 թվական) և նրա ամենահաջողված և երկար բանաստեղծությունը՝ «Ատլանտիս, ծովի հեքիաթ»-ը, (1832 թվական)։ «Ատլանտիս»-ը հռչակեց նրա համբավը՝ որպես գրող ։ Նրա «Մարտին Ֆեբեր, հանցագործի պատմությունը» վեպը, որը վաղ շրջանում գրված «Մարդասպանի խոստովանությունները» պատմվածքի ընդլայնված տարբերակն է, լույս է տեսել 1833 թվականին ։ Սրա միջոցով Սիմսը ձեռք բերեց ազգային լսարան ։
Խմբագիր և քաղաքական գործիչ
Սիմսը նաև խմբագրել է Հարավ Կարոլիայի մի քանի թերթեր, իսկ արդեն 1840-ական և 1850-ական թվականներին խմբագրել է հարավային մի շարք կարևոր ամսագրեր՝ «Մագնոլիա»-ն, «Հարավային և Արևմտյան»-ը, «Հարավային եռամսյակային ակնարկ»-ը ։ 1832 թվականին Հարավային Կարոլինայի կողմից հրահրված չեղարկման վեճի ժամանակ Սիմսը աջակցեց միությանը։ 1840-ականներին նա պաշտպանում էր Ամերիկայի ազատությունը բրիտանական գրական մոդելներից և աջակցում էր ծայրահեղ ազգայնական «Երիտասարդ Ամերիկա» խմբին։
Հիմնվելով ստորև նկարագրված վեպերի հանրաճանաչության վրա՝ Սիմսը դարձավ Հարավային պլանտատորների դասի անդամ։ Նա սկսեց աջակցել ստրկությանը։ Նրա այս վերաբերմունքը լայնորեն ընդունվեց հարավցիների կողմից և հանգեցրեց անջատումների, միևնույն ժամանակ Ամերիկայի Համադաշնային պետությունների ստեղծմանը ու քաղաքացիական պատերազմի: Ընտրվելով Հարավային Կալիֆորնիայի ներկայացուցչական պալատում՝ Սիմսը աշխատեց 1844-ից 1846 թվականը։ Սակայն նա պարտվեց Հարավային Կարոլինայի փոխնահանգապետի ընտրություններում՝ ընդամենը մեկ ձայնով։
Վեպերը և հարավը
1830-ից 1860-ական թվականների ընթացքում Սիմսը գրել է բազմաթիվ հանրաճանաչ գրքեր՝ երբեմն կենտրոնանալով հարավային պատմության նախագաղութային և գաղութատիրական ժամանակաշրջանների վրա։ Նրա առաջին հաջողությունը կապված էր "Յեմասի" ստեղծագործության հետ (1835 թվական, 1715 թվականի Հարավային Կարոլինայի ցածրադիր վայրերում տեղի ունեցած պատերազմի մասին)։ Ամերիկայի հեղափոխական պատերազմի ընթացքում Սիմսը նաև հրատարակել է ութ վեպեր տեղի ունեցած Հարավային Կարոլինայում։ Առաջինը եղել է «Պարտիզանը»-ը (1835 թվական), որը դարձավ Սիմսի ամենակարդացված վեպը և «Քեթրին Ուոլթոնը» (1851 թվական)։ Հարավային Կարոլինայի վերաբերյալ մյուս գրքերն են՝ «Մելիչամփը» (1836 թվական), «Կինսմենները» (1841 թվական), «Փայտագործությունը» (1854 թվական), «Նախաձեռնողները» (1855 թվական), «Եվտա» (1856 թվական) և «Ջոսելինը» (1867 թվական)։
Հետագայում նա հրատարակել է տաս վեպեր կապված Վրաստանից մինչև Լուիզիանա սահմանամերձ տարածքի ընդլայնմանը, այդ վեպերն են՝ «Ռիչարդ Հուրդիսին»-ը կամ «Արյան վրիժառուն», «Ալաբամայի հեքիաթը» (1838 թվական) և «Սահմանային բիգլերը» «Պատմություն Միսիսիպիի մասին»-ը (1840 թվական)։ Նա նաև գրել է Ֆլորիդայում բնիկ ամերիկացիների, իսպանացիների և ֆրանսիացիների միջև բախումների մասին. «Շուշաններ և Տոտեմ» կամ «Հուգենոտներ Ֆլորիդայում» (1850 թվական), «Վասկոնսելոս» (1853 թվական, ԴեՍոտոյի արշավախմբի պատմությունը բնիկ ամերիկացիների տեսանկյունից), և բնիկ ամերիկացիների, իսպանացիների և անգլիացիների համընկնող փորձառությունները «Կիավայի պատմության» մեջ (1859 թվական, վեպը տեղի է ունենում 1680-ականներին գաղութային դարաշրջանի Չարլստոնում) ։ Խոսելով Ամերիկայի բնիկների մասին՝ Սիմսը մի անգամ ասել է, «մեր կուրացնող նախապաշարմունքները... անհրաժեշտության դեպքում խրախուսվեցին՝ արդարացնելու անխոհեմ և անողոք ձեռքը, որով (սպիտակամորթ ամերիկացիները) հարվածեցին նրանց իրենց տներում և վտարեցին իրենց երկրից» ։
Սկզբում Հարավային ընթերցողները, հատկապես նրա հայրենի Չարլսթոն քաղաքում, չէին աջակցում Սիմսի ստեղծագործությանը, մասամբ այն պատճառով, որ նա արիստոկրատական ծագում չուներ։ Ի վերջո, նրան անվանեցին Ջեյմս Ֆենիմոր Կուպերի հարավային տարբերակ, և Չարլսթոնի բնակիչները նրան հրավիրեցին իրենց հեղինակավոր Սուրբ Սեսիլիա ընկերություն ։ 1845 թվականին Սիմսը հրատարակեց «Ուիգվամը և տնակը» (1845 թվական), պատմվածքների ժողովածուն, և այդ պատմվածքներից մեկը նկարագրում է հավատարիմ ստրուկին։ Էդգար Ալան Պոն ժողովածուն համարում էր «ամերիկյան գրքերից ամենաամերիկյանը» և Սիմսին հայտարարեց «Ամերիկայի գեղարվեստական գրականության մեծագույն գրող» ։ 1852 թվականին Սիմսը հրատարակեց «Կատակերգության պես լավ» կամ «Թենեսիի պատմություն»-ը։ Այս ստեղծագործությունը և «Փեդի Մաքգանը» (1867 թվական) համարվում են նրա հարավային հումորի երկու ծավալուն աշխատանքները։ Նա նաև գրել է «Սուր Սնաֆլզ»-ը և «Բիլ Բաուլդի» ծավալուն հեքիաթները։ Նա նաև բանաստեղծություններ է գրել, գրաքննադատ և բանաստեղծ Ռուֆուս Գրիսվոլդին ուղղված նամակում Սիմսն ասել է, որ իրեն հետաքրքրում է ոչ այնքան ձևը, որքան բովանդակությունը՝ «Ճիշտ և օրիգինալ լինելու մեծ ցանկության միջև» ։
Ոչ գեղարվեստական արձակ և կենսագրություն
Սիմսի «Հարավային Կալիֆորնիայի պատմություն»-ը (1842 թվական) սերունդներ շարունակ ծառայել է որպես պատմության դասագիրք։ Նա նաև գրել է «Սոցիալական սկզբունք»-ը, «Ազգային կայունության իրական աղբյուր»-ը (1843 թվական) և մի քանի շատ սիրված կենսագրություններ հեղափոխական պատերազմի հերոսներ Ֆրենսիս Մարիոնի, Նաթանայել Գրինի և Ջոն Լոուրենսի։ Նա նաև գրել է ծովագնաց Ջոն Սմիթի ստեղծագործությունների համառոտագիրը, որը վերաբերում է Վիրջինիայի գաղութի հիմնադրմանը, ինչպես նաև գրել է մի գիրք, որտեղ մանրամասն նկարագրվում է Շևալիե Բայարդը։ Սիմսը գրել է Ալաբամայի պատմությունը և եղել է ամերիկյան պատմության մեջ հայտնի դասախոս։ Նա հավաքել է երկրում հեղափոխական պատերազմի ժամանակ գրված ձեռագրերի ամենամեծ հավաքածուներից մեկը։ Այս հավաքածուի մեծ մասը կորել է, երբ Շերմանի բանակի զինվորները այրել են նրան պատկանող անտառային տարածքը, որը գտնվում է Շոտլանդիայի Բամբերգ քաղաքում։
Ստրկությանը աջակցող գործեր
Սիմսը աջակցում էր ստրկությանը։ «Հարավային գրական տեղեկագրի» 1837 թվականի նոյեմբերի համարում Սիմսը հրապարակեց անգլիական սոցիալական բարեփոխիչ Հարրիեթ Մարտինոյի «Հասարակությունը Ամերիկայում» գրքի ընդարձակ ակնարկը, որն ըստ էության գործում էր որպես ստրկության ընդլայնված պաշտպանություն։ Այս շարադրությունը պետք է տպագրվեր որպես առանձին գիրք հաջորդ տարի՝ «Ստրկությունը Ամերիկայում» վերնագրով, այն պետք է վերահրատարակվեր 1852 թվականին՝ «Ստրկության բարոյականությունը» վերնագրով՝ որպես «Ստրկության փաստարկները» խմբագրված հատորի մաս ։ Սիմսը շատ էր քննադատում « Քեռի Թոմի խրճիթը » վեպը և բացասական ակնարկներ էր գրում ։ Որոշ գիտնականներ պնդում են, որ 1852 թվականին գրված վեպը՝ «Սուրը և թուրը», վերահրատարակվել է 1854 թվականին մի փոքր խմբագրումից հետո, բայց արդեն «Փայտագործություն» վերնագրով, որը Թոմի դեմ ուղղված գրականության մի օրինակ է։ Այս գիտնականները հաճախ հիմնվում են Ջոզեֆ Վ. Ռիջլիի վկայության վրա   ։ Այլ գիտնականներ Ռիջլիի վկայությունը համարում են թերի՝ վկայակոչելով 1852 թվականի նամակում Սիմսի կողմից արված անտեղի դիտողությունը և Սիմսի «Փայտագործություն» շարադրության ժամանակագրության հետ կապված խնդիրները՝ « Քեռի Թոմի խրճիթը » հրատարակության հետ մեկտեղ  ։
Սիմսը հարավային մտավորականների «սրբազան շրջանակի» մի մասն էր կազմում, շրջանակի անդամներից էին՝ Էդմունդ Ռաֆֆինը, Ջեյմս Հենրի Համոնդը, Նաթանիել Բևերլի Թակերը և Ջորջ Ֆրեդերիկ Հոլմսը։ Նրանք միասին հրապարակեցին բազմաթիվ հոդվածներ, որոնք կոչ էին անում բարոյապես բարեփոխել Հարավը, ինչպես նաև տերերի վերաբերմունքը ստրկության նկատմամբ ։
Ամերիկյան քաղաքացիական պատերազմ և վերջին տարիներ
Ամերիկյան քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ Սիմսը շաբաթաթերթում հանդես էր գալիս անջատողականների կողմից։ Միայն նրա ավագ որդին, ով կրում էր իր անունը, բավական մեծ էր Համադաշնության բանակում ծառայելու համար, և տարածված անվան պատճառով նրա նույնականացումը որպես շարքային կամավոր կամ զինծառայող անհասկանալի է։ Շերմանի բանակի զինվորները այրել և ոչնչացրել են Սիմսի պլանտացիայի անտառապատ տարածքները Հարավային Կարոլինայի սահմանի մոտ՝ հեղափոխական դարաշրջանի 10,000 գրքերի և ձեռագրերի հետ միասին ։
Բացի «Փեդի Մաքգանը» վեպից (1863 թվական), Սիմսը քիչ բան է հրապարակել քաղաքացիական պատերազմի սկսվելուց հետո։ Նա խորհուրդներ տվեց հարավային մի քանի քաղաքական գործիչների և առաջարկներ արեց Կոնֆեդերացիայի ռազմական պաշտպանության համար։ Պատերազմի ժամանակ նա քիչ բան է գրել գրականության վերաբերյալ։
Մահ և ժառանգություն
Սիմսը մահացել է Չարլսթոնի Սըսայթի փողոցի 13 հասցեում գտնվող իր ավագ դստեր տանը, 1870 թվականի հունիսի 11-ին քաղցկեղից։ Նա թաղված է Մագնոլիա գերեզմանատանը ։ Սիմսի մեծ բրոնզե կիսանդրին գտնվում է Չարլսթոնի կենտրոնում՝ Բաթրի այգում։ Կիսանդրին քանդակել է Ջոն Քուինսի Ադամս Ուորդը՝ գրանիտե հիմքով, որը նախագծել է Էդվարդ Բրիկել Ուայթը ։ Հուշարձանը բացվել է 1879 թվականին ։
2016 թվականին ընտանիքը նրա պատվին արարողություն է անցկացրել Հարավային Կարոլինայի Հանահան քաղաքում։
Հետմահու հեղինակություն
Դոքսաուֆի գիտնականները նշում են, որ Սիմսի աշխատանքները նկարագրում են հարավը՝ որպես իրավական երկիր իր պատմական և մշակույթային բազմազանություններով՝ դասային հիերարխիայի, ինքնագիտակցության և ագրարային տնտեսության տեսանկյունից։ Այն նկարագրում է ինչպես բռնությանը, այնպես էլ հարավային ծոցի քաղաքակրթությունը (որտեղ կային և՛ տնկարկներ, և՛ սահման); և Ապալաչյան լեռների պիոներներին ։ Դեյվիդ Այքենը՝ սպիտակ ազգայնականների, նեոկոնֆեդերատիվների և սպիտակամորթների «Հարավի լիգա» կազմակերպության խմբագրական խորհրդի անդամը, ցավում էր, որ Սիմսը դուրս է եկել ամերիկյան գրականությունից «աններելի մեղքի պատճառով, որը Սիմսը կատարել է Կոլումբիայի և Հարավային Կարոլինայի կործանման մասին զեկույց հրապարակելիս, որում նա համարձակվել է զրկել հյուսիսին արդար հաղթանակից» ։ Սիմսը քաղաքացիական պատերազմում հյուսիսի մարտավարության մասին պնդում էր. «այն ամենը, ինչ կարող էր գոյություն ունենալ իրենց գործի շնորհիվ, կորել է այն գործընթացների արդյունքում, որոնք նրանք ձեռնարկել են այն պահպանելու համար» ։ Գրող և տարանջատման ջատագով Դոնալդ Դևիդսոնը պնդում է. «Սիմսի կերպարի անտեսումը ոչ այն ինչ է քան սկանդալ, որը հանգեցնում է նրա գրքերի անհետացմանը սովորական գրախանութներից և հետևաբար նաև ընթերցողների դարակներից։ Սա գրականության սպանություն է» ։
Գրականագետները և պատմաբանները շարունակում են Սիմսին համարել նախապատերազմական ժամանակաշրջանի գրականության ամենակարևոր ներկայացուցիչ և առաջատար մտավորական։ Հարավային Կարոլինայի համալսարանը թվայնացրել է նրա ստեղծագործությունների և հոդվածների մեծ մասը, որոնք թվայնացվել են ըստ պահանջված գրքերի ։ Վերջին տարիներին «Սիմսի վերածնունդը» ընդգրկել է այնպիսի գիտնականների, ինչպիսիք են Ջեյմս է.Կիբլերը, Մերի Էն Ուիմսաթը, Շոն Բյուսիկը, Չարլզ Ս. Ուոթսոնը և Ջոն Ք. Գիլդսը։ Քիբլերը ներկայումս Սիմսի պոեզիայի առաջատար մասնագետն է, Գիլդսը պատրաստել է հեղինակի հարուստ կենսագրությունը, Բուսիկը կենտրոնացել է Սիմսի՝ որպես պատմաբան աշխատանքի վրա, Ուիմսաթը հրատարակել է Ուիլյամ Գիլմոր Սիմսի հիմնական գեղարվեստական գրականությունը, ինչպես նաև նրա պատմվածքների խմբագրված տարբերակը, որը կոչվում է «Հարավի հեքիաթներ» («Վիրջինիայի եռամսյակային ակնարկ» աշխատության հեղինակը Ուիմսաթի պատմվածքների ներածությունը անվանել է «հեղինակավոր»)։ Վերածնունդի ժամանակաշրջանին նպաստում է նաև «Սիմսի ակնարկը» ամսագիրը։ Հրատարակվում է ամեն տարի, այն պարունակում է հեղինակի մասին վերջին բոլոր հոդվածները ։
Լը Բրեյ ան Օժ
Լը Բրեյ ան Օժ (Le Breuil-en-Auge), համայնք Ֆրանսիայի Ստորին Նորմանդիա մարզի Կալվադոս գավառում ։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 165 կմ արևմուտք, Կան քաղաքից` 45 կմ արևելք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 574 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 433-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 141։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 75,4 %։ 433 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 403 անձ (212 տղամարդ և 191 կին)։ Գործազուրկ են եղել 30 անձ (14 տղամարդ և 16 կին)։ 141 անաշխատունակներից 38-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 76-ը` թոշակառուներ, իսկ 27-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Լիվենկա (գյուղ, Կրասնոգվարդեյսկի շրջան)
Լիվենկա (Ливенка), գյուղ Ռուսաստանի, Բելգորոդի մարզի Կրասնոգվարդեյսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2008 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 3842 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1681 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բելգորոդի մարզի Կրասնոգվարդեյսկի շրջանի բնակավայրեր
Մալովիդնոե (այլ կիրառումներ)
Մալովիդնոե, կարող է վերաբերել՝
Նինվեի ճակատամարտ (627)
Նինվեի ճակատամարտ (դեկտեմբերի 12 627 թ.), 6-րդ դարի սկզբի Բյուզանդա-Սասանյան պատերազմի առանցքային ճակատամարտերից մեկը և մոտ 400 տարի տևած հռոմեա-պարսկական պատերազմների վերջին ճակատամարտը։ Ճակատամարտը և պատերազմը ավարտվեց բյուզանդացիների հաղթանակով։ Ճակատամարտից ընդամենը մի քանի տասնամյակ անց մուսուլման արաբները ջախջախում են Բյուզանդիային և կործանում Սասանյան Իրանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բյուզանդիայի ճակատամարտեր Կատեգորիա:Հռոմեա-պարսկական պատերազմի ճակատամարտեր
(21731) Ժուրուոչեն
(21731) Ժուրուոչեն , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Այս աստերոիդը հայտնաբերվել է 1999 թվականի սեպտեմբերի 9-ին ԼԻՆԵԱՐ ծրագրի կողմից Սոկոռոյում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1999 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:LINEAR ծրագրի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ
Հունական դիցաբանություն
Հունական դիցաբանությունը (Հին Հունաստանի դիցաբանություն), հին հույների առասպելաբանությունն ու դիցաբանությունն է, նրանց հավատալիքների, ծիսակատարությունների, աստվածների և աստվածությունների մասին բազմազան պատմությունների ամբողջությունը։ Այս պատմությունները վերաբերում են աշխարհի ծագմանը և բնույթին, աստվածությունների, հերոսների և դիցաբանական արարածների կյանքին և գործունեությանը, ինչպես նաև հին հույների սեփական պաշտամունքի և ծիսական պրակտիկայի ծագմանը և նշանակությանը։ Ժամանակակից գիտնականները ուսումնասիրում են առասպելները` փորձելով լույս սփռել Հին Հունաստանի կրոնական և քաղաքական ինստիտուտների և նրա քաղաքակրթության մասին և հասկանալ ինքնին առասպելների ստեղծման բնույթը ։ Սկզբում հունական առասպելները տարածվում էին բանավոր ավանդույթի միջոցով, հատկապես Մինոան և Մայսենիան քաղաքակրթության ժամանակաշրջանի երգիչների շնորհիվ քրիստոսից առաջ սկսած 18-րդ դարի սկզբից, ի վերջո Տրոյայի պատերազմի հերոսների և պատերազմական հետևանքների մասին առասպելները դարձել են Հոմերոսի էպիկական բանաստեղծությունների բանավոր ավանդույթի  մի մասը՝ Իլիական և Ոդիսական։ Հոմերոսի այդ երկու պոեմները նման էին իր հասակակից Հեսիոդի՝ «Թեոգոնիա» և «Աշխատանք և օրեր» աշխատություններին, որոնք պարունակում են աշխարհի առաջացման, աստվածային իշխանների իրավահաջորդության, մարդկային դարերի իրավահաջորդության, մարդկային դժվարությունների ծագման և զոհաբերական պրակտիկայի ծագման մասին պատմություններ։ Առասպելները պահպանվում են նաև Հոմերական օրհներգերում, էպիկական շրջանի էպիկական բանաստեղծությունների բեկորներով, քնարերգական բանաստեղծություններում, մ.թ.ա. հինգերրորդ դարի ողբերգությունների և կատակերգությունների գործերում, Հելլենիստական դարաշրջանի գիտնականների և բանաստեղծների գրություններում, և Հռոմեական կայսրության ժամանակներից տողեր, ինչպիսիք են Պլուտարք և Պաուսանիա գրողները։ Բացի հին հունական գրականության այս պատմագրական ավանդից, աստվածների, հերոսների և առասպելական դրվագների պատկերազարդ ներկայացումներով աչքի են ընկնում հին ծաղկամաններում և ընտրական նվերների ու շատ այլ իրերի զարդարանքներով։ Հետագա արխայԻկ, դասական և հելլենիստական ժամանակաշրջաններում հայտնվում են Հոմերական և այլ դիցաբանական տեսարաններ՝ լրացնելով գոյություն ունեցող գրական ապացույցները ։
(5285) Կրեթոն
(5285) Կրեթոն (Krethon), աստերոիդ Յուպիտերի տրոյացիներից։ Հայտնաբերվել է 1989 թվականի մարտի 9-ին Կարոլին Շումեյկերի և Յուջին Շումեյկերի կողմից Պալոմարում ։
Հունական դիցաբանություն
Հունական դիցաբանությունը մեծ ազդեցություն է ունեցել արևմտյան քաղաքակրթության մշակույթի, արվեստի և գրականության վրա և շարունակում է մնալ արևմտյան ժառանգության և լեզվի մաս։ Հին ժամանակներից առ այսօր բանաստեղծներն ու նկարիչները ներշնչվել են հունական դիցաբանությունից և թեմաներում հայտնաբերել են ժամանակակից նշանակություն և արդիականություն ։
(5285) Կրեթոն
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 5,158922 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 4,8955 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 5,4223 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 4279,93 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,084113 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 25,18° անկյուն։
Հունական դիցաբանություն
Աղբյուրներ
Հունական դիցաբանության հնագույն փուլը հայտնի է Եգեյան մշակույթի սալիկներից։ Այս շրջանի համար բնորոշ է աստվածների սակավությունը, որոնցից շատերը այլաբանական անուններ ունեն, ոմանք էլ՝ կանացի համարժեքներ (օր.՝ di-wi-o-jo — Diwijos, Զևսը և կանացի համարժեքը՝ di-wi-o-ja): Արդեն կրետե-միքենյան շրջանում հայտնի են Զևսը, Աթենասը, Դիոնիսոսը և այլք, սակայն նրանց աստիճանակարգը (հիերարխիա) կարող էր տարբերվել հետագա վիճակից։
(5285) Կրեթոն
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1989 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կարոլին Շումեյկերի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Յուջին Շումեյկերի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Յուպիտերի տրոյացի աստերոիդներ
Հունական դիցաբանություն
Աղբյուրներ
Կրետե-միքենյան քաղաքակրթության անկման և անտիկ հունական քաղաքակրթության ձևավորման շրջանի դիցաբանությունը հայտնի է միայն հետագա աղբյուրներից։ Հունական առասպելների տարբեր սյուժեները առկա են հույն պատմիչների ու գրողների ստեղծագործություններում, իսկ հելլենիզմին նախորդող շրջանում ձևավորվում է դրանց հիման վրա սեփական այլաբանական առասպելներ ստեղծելու ավանդույթը։ Հունական թատերգությունում (դրամատուրգիա) զարգանում և հետագա դրսևորում են ստանում շատ առսպելային պատումներ։ Հունական դիցաբանությունն այսօր հայտնի է հիմնականում հունական գրականությունից և վիզուալ լրատվամիջոցների ներկայացումներից, որոնք թվագրվում են Երկրաչափական ժամանակաշրջանից սկսած մ.թ. 900 մ.թ.ա. մինչև Մ.թ.ա 800 թ. ։ Փաստորեն, գրական և հնագիտական աղբյուրները ինտեգրվում են, երբեմն փոխադարձաբար սատարող, երբեմն էլ `հակասական․ այնուամենայնիվ, շատ դեպքերում տվյալների այս կորպուսի առկայությունը ուժեղ նշան է, որ հունական դիցաբանության շատ տարրեր ունեն ուժեղ փաստական և պատմական արմատներ ։
Գրական աղբյուրներ
Առասպելական պատմական պիեսները կարևոր դեր են խաղում հունական գրականության գրեթե յուրաքանչյուր ժանրում։ Այնուամենայնիվ, հունական հնությունից գոյատևելու միակ ընդհանուր առասպելական ձեռնարկը Պսևդո-Ապոլոդորուսի գրադարանն էր։ Այս աշխատությունը փորձում է համաձայնեցնել բանաստեղծների հակասական հեքիաթները և պարունակում է հունական ավանդական դիցաբանության և հերոսական լեգենդների մի մեծ ամփոփ նկարագրություն ։ Աթենքի Ապոլոդորոսը ապրում էր մ.թ.ա. 180 մ.թ.ա. 125 մ.թ.ա. և գրել է այս թեմաներից շատերի համար։ Նրա գրությունները գուցե հիմք են հանդիսացել հավաքածուի համար. սակայն «Գրադարան» -ը քննարկում է դեպքեր, որոնք տեղի են ունեցել նրա մահից հետո, հետևաբար՝ Պսևո-Ապոլոդորուս անունով։ Ամենահին գրական աղբյուրներից են Հոմերոսի երկու էպիկական բանաստեղծությունները՝ Իլիականը և Ոդիսականը։ Այլ բանաստեղծներն ավարտեցին «էպիկական շրջանը», բայց այս ավելի ուշ և փոքր բանաստեղծությունները այժմ գրեթե ամբողջությամբ կորչում են։ Չնայած իրենց ավանդական անվանմանը՝ «Հոմերոսական օրհներգերը» անմիջական կապ չունեն Հոմերոսի հետ։ Դրանք երգչախմբի շարականներ են, այսպես կոչված, լիրիկական դարաշրջանի ավելի վաղ մասերից ։ Հեսիերը, որը հնարավոր ժամանակակից է Հոմերի հետ, իր «Թեոգոնիա» (աստվածների ծագում) առաջարկում է հունական ամենավաղ առասպելների ամբողջական պատմությունը՝ զբաղվելով աշխարհի ստեղծմամբ։ աստվածների, տիտանների և հսկաների ծագումը. ինչպես նաև մշակել ծագումնաբանություն, ժողովրդական հեքիաթների և էթոլոգիական առասպելներ ։ Հեսիոդի գործերն ու օրերը՝ խրատական բանաստեղծությունը երկրագործության կյանքի մասին, ներառում է նաև Պրոմեթևսի, Պանդորայի և Հինգ դարերի առասպելները։ Բանաստեղծը խորհուրդներ է տալիս վտանգավոր աշխարհում հաջողության հասնելու լավագույն եղանակին, որն ավելի վտանգավոր է դարձել իր աստվածների կողմից ։ Քնարերգական բանաստեղծները հաճախ իրենց առարկաներն առնում էին առասպելից, բայց նրանց վերաբերմունքը աստիճանաբար դառնում էր ավելի քիչ պատմող և ավելի զվարճալի։ Հույն քնարերգական բանաստեղծները՝ ներառյալ Պինդարը, Բախիլիդները և Սիմոնիդեսը և հովվերգական բանաստեղծները, ինչպիսիք են Թեոկրիտը և Բիոնը, պատմում են անհատական դիցաբանական դեպքերի մասին ։ Բացի այդ, առասպելը կենտրոնական դեր էր խաղում դասական աթենական դրամայի համար։
Ողբերգական դրամատուրգներ Էշիլոսը, Սոֆոկլեսը և Եվրիպիդեսը իրենց սյուժեների մեծ մասը վերցրեցին հերոսների դարաշրջանի և Տրոյական պատերազմի առասպելներից։ Մեծ ողբերգական պատմություններից շատերը (օրինակ՝ Ագամեմնոն և նրա երեխաները՝ Օդիպուս, Ջեյսոնը, Մեդեան և այլն) այս ողբերգություններում ստացան իրենց դասական ձևը։ Զավեշտական դրամատուրգ Արիստոֆանեսը նույնպես օգտագործում էր առասպելները՝ «Թռչուններ և գորտեր» ֆիլմում Պատմաբաններ՝ Հերոդոտոսը և Դիոդորուս Սիկուլոսը, և աշխարհագրագետներ՝ Պաուսանիան և Ստրաբոն, որոնք ճանապարհորդում էին հունական աշխարհով մեկ և նշում էին իրենց լսած պատմությունները, փոխանցում էին բազմաթիվ տեղական առասպելներ և լեգենդներ, որոնք հաճախ տալիս էին քիչ հայտնի այլընտրանքային վարկածներ ։ Մասնավորապես, Հերոդոտոսը հետախուզեց նրան ներկայացրած տարբեր ավանդույթները և գտավ պատմական կամ դիցաբանական արմատները Հունաստանի և Արևելքի միջև առճակատման մեջ : Հերոդոտոսը փորձեց հաշտեցնել ծագումը և տարբեր մշակութային հասկացությունների խառնուրդը։
Հելլենիստական և հռոմեական դարաշրջանների պոեզիան հիմնականում կազմվել է որպես գրական, այլ ոչ թե կրոնական նկատառումներ։ Այնուամենայնիվ, այն պարունակում է շատ կարևոր մանրամասներ, որոնք հակառակ դեպքում կորած կլինեին։ Այս կատեգորիան ներառում է հետևյալ աշխատանքները․ Նույն ժամանակաշրջանների արձակագիրները, որոնք մեջբերում են առասպելներ, ներառում են Ապուլեոսին, Պետրոնիուսին, Լոլիանոսին և Հելիոդորուսին։ Երկու այլ կարևոր ոչ պոետիկ աղբյուրներ են՝ հռոմեացի գրողի Fabulae- ն և Astronomica- ն, որոնք ձևավորված են որպես Պսյուդո-Հիգինուս, Ֆիլոստրատուս Ավագի և Ֆիլոստրատուս Կրտսերի պատկերները և Քոլիստրատուսի նկարագրությունները։ Վերջապես, մի շարք բյուզանդական հույն գրողներ տալիս են առասպելի կարևոր մանրամասներ, որոնք բխում են ավելի վաղ կորցրած հունական գործերից։ Առասպելի այս պահապանները ներառում են Առնոբիուսը, Հեսկիուսը, Սուդայի հեղինակը՝ Ջոն Զեթցեսը և Եվստաթիոսը։ Նրանք հաճախ դիցաբանությանը վերաբերվում են քրիստոնեական բարոյական տեսանկյունից ։
Հնագիտական աղբյուրներ
Տասնիններրորդ դարում գերմանացի ոչ պրոֆեսիոնալ հնագետ Հայնրիխ Շլիմանի կողմից Միկենայան քաղաքակրթության հայտնաբերումը և քսաներորդ դարում բրիտանացի հնագետ Սըր Արթուր Էվանսի կողմից Կրետեում Մինոական քաղաքակրթության հայտնաբերումը, օգնեցին բացատրել Հոմերոսի էպոսների վերաբերյալ առկա բազմաթիվ հարցեր՝ հնագիտական վկայություններ աստվածների և հերոսների մասին դիցաբանական շատ մանրամասների համար։ Դժբախտաբար, Միկենյական և Մինոան ժամակաշրջանների, առասպելների և ծեսերի մասին վկայությունները ամբողջությամբ հուշարձանային են, քանի որ «Linear B» սցենարը (հունական հնագույն ձև, որը հայտնաբերվել է ինչպես Կրետեում, այնպես էլ Հունաստանի մեծ մասում) օգտագործվում էր հիմնականում գույքագրումներ գրանցելու համար, չնայած աստվածների և հերոսների որոշակի անուններին։ փորձնականորեն նույնականացվել են ։
Առասպելական պատմության ուսումնասիրություն
Հունական դիցաբանությունը ժամանակի ընթացքում փոխվել է` նրանց մշակութային էվոլյուցիան ապահովելու համար, որի դիցաբանությունը, ինչպես բացահայտ, այնպես էլ նրա չասված ենթադրություններով, փոփոխությունների ցուցանիշ է։ ինչպես պնդում է Գիլբերտ Կութբերտսոնը՝ հունական դիցաբանության գոյատևած գրական ձևերը, որոնք հիմնականում հայտնաբերվել են առաջադիմական փոփոխությունների վերջում, ամբողջապեսց քաղաքական են ։
Բալկանյան թերակղզու նախկին բնակիչները գյուղատնտեսական ժողովուրդ էին, որոնք, օգտագործելով Անիմիզմը, ոգին էին տալիս բնության բոլոր ոլորտներին։ Ի վերջո, այս անորոշ ոգիները ստանձնեցին մարդկային ձևերը և որպես աստվածներ մտան տեղական դիցաբանություն ։ Երբ Բալկանյան թերակղզու հյուսիսային ցեղերը ներխուժեցին, նրանք իրենց հետ բերեցին աստվածների նոր պանթեոն, որը հիմնված էր նվաճման, ուժի, ճակատամարտի կարողության և բռնության հերոսության վրա։ Գյուղատնտեսական աշխարհի այլ հին աստվածները վերածվեցին ավելի ուժեղ զավթիչների կամ այլ կերպ մատնվեցին մոռացության ։
Էպիկական պոեզիայի նվաճումը եղել է պատմական շրջան ստեղծելը և, որպես արդյունք, դիցաբանական ժամանակագրության նոր իմաստի զարգացումը։ Այսպիսով, հունական դիցաբանությունը տեղի է ունենում որպես փուլ աշխարհի և մարդկանց զարգացման մեջ : Թեև այս պատմություններում ինքնաբացատրությունները անհնարին են դարձնում բացարձակ ժամանակացույցը, մոտավոր ժամանակագրությունը կարող է նկատվել։ Արդյունքում եղած դիցաբանական «աշխարհի պատմությունը» կարող է բաժանվել երեք կամ չորս ավելի լայն ժամանակահատվածների. Արխայիկ և դասական դարաշրջանների հույն հեղինակները հստակ նախապատվություն ունեին հերոսների տարիքի համար՝ հիմնվելով ժամանակագրության և մարդկային նվաճումների գրառումների մասին հարցերից հետո, թե ինչպես բացվեց աշխարհը, որը բացատրվեց։ Օրինակ՝ հերոսական Իլիականն և Ոդիսականը փոքրացրին աստվածային կենտրոնացած Թեոգոնիան և Հոմերոսական շարականները ինչպես չափերով, այնպես էլ ժողովրդականությամբ։ Հոմերի ազդեցության տակ «հերոսի պաշտամունքը» հանգեցնում է հոգևոր կյանքի վերակառուցմանը, որն արտահայտվում է աստվածների և մահացածների (հերոսների) թագավորության տարանջատումը, անդրաշխարհից Օլիմպիա ։ Հեսիոդն իր՝ «Աշխատանք և օրեր»-ում  օգտագործում է մարդու չորս դարերի (կամ ցեղերի) սխեման՝ ոսկե, արծաթ, բրոնզ և երկաթ։ Այս ցեղերը կամ դարերը աստվածների առանձին ստեղծագործություններ են, Քրոնոսի տիրապետությանը պատկանող Ոսկե դարաշրջանը, Զևսի ստեղծած իրար հաջորդող ցեղերը։ Չարի ներկայությունը բացատրվում էր Պանդորայի առասպելով, երբ նրա շուռ եկած անոթից թափվել են մարդկային լավագույն ունակությունունները, բացառությամբ հույսի ։ «Մետամորֆոզես»ում Օվիդը հետևում է Հեսիոդի  չորս դարերի մասին հայեցակարգին ։
Աշխարհի և աստվածների ծագում
Ունայնությունից դուրս եկան Գայան (Երկիրը) և մի շարք այլ աստվածային էակներ՝ Էրեսը (Սերը), Աբիսը(Դժոխքը) և Էրեբուսը. : Առանց տղամարդու օգնության՝ Գայան ծննդաբերեց Ուրանուսին (երկինք), որնէլ հետո նրան բեղմնավորեց։ Այդ միությունից առաջին հերթին ծնվել են Տիտանները՝ վեց տղամարդ՝ Կոեոսը, Կրիոսը, Կռոնոսը, Հիպերիոնը, Յակետոսը և Օվկիանոսը, և վեց կին՝ Նեմոզինը, Ֆիբին, Ռիան, Թիան, Թեմիսը և Թետիսը։ Քրոնոսի ծնվելուց հետո Գայան և Ուրան որոշում կայացրին, որ այլևս տիտաններ չէին ծնի։ Նրանց հաջորդեց մի աչքանի Ցիկլոպեսը և Հեկաթոնչիրեսը կամ Հարյուրձեռքանիները, որոնք երկուսն էլ Ուրանի կողմից նետվեցին Տարտարուս։ Սա Գայային զայրացրեց։ Քրոնոսին (Գայայի երեխաներից ամենախորամանկը, ամենաերիտասարդը և ամենասարսապոլին ) Գայան համոզեց, որպեսզի ամորձատի իր հորը։ Նա արեց դա և դարձավ տիտանների տիրակալը։ Հոր և որդու կոնֆլիկտը կրկնվեց, երբ Քրոնուսին դիմակայեց նրա որդին՝ Զևսը։ Քանի որ Քրոնոսը դավաճանել էր իր հորը, նա վախենում էր, որ իր սերունդները նման կերպ կվարվեն, և ասյպիսով, ամեն անգամ երբ Ռենան ծննդաբերում էր նա խլում էր երեխային և ուտում։ Ռենան ատում էր դա և նրան խաբելով՝ թաքցրեց Զևսին և նրա փոխարեն մի քար ծածկեց Զևսի վերմակով, որն էլ Քրոնոսը կուլ տվեց։ Երբ Զևսը մեծացավ, Քրոնոսին թմրանյութով խմիչք տվեց, որից նա փսխեց և հետ տվեց Ռեայի մնացած երեխաներին ներառյալ՝ Պոսեյդոնին, Հադեսին, Հեսթիային, Դեմեթերին, Հերային և կուլ տված քարը, որոնք այդքան ծամանակ մնացել էին Քրոնոսի ստամոքսում։ Հետո Զևսը Քրոնոսին մարտահրավեր նետեց աստվածների թագավորության համար։ Վերջապես Ցիկլոպեսի օգնությամբ(որին Զևսը ազատեց Թարթարուսից) Զևսը և նրա քույրերը ու եղբայրները հաղթեցին, իսկ Քրոնոսին և տիտաններին բանտարկեցին Տարտարուսում. : Զևսը տառապում էր նույն անհանգստությունից, որմարգարեությունից հետո իր առաջին կնոջ՝ Մետիսի սերունդն իրենից ավելի մեծ աստծո է ծնելու, Զևսը կուլ տվեց նրան ։ Այնուամենայնիվ, նա արդեն հղի էր Աթենայով, և նա դուրս եկավ նրա գլխից՝ ամբողջովին մեծացած և պատերազմի համար հագնված ։
Պոեզիայի մասին ամենավաղ հունական միտքը թեոգոնիստները համարում էին որպես նախատիպային բանաստեղծական ժանր `նախատիպային առասպելներ, և դրանց գրեթե կախարդական ուժեր էին վերագրում։ Օրխեուսը, արքետիպալ բանաստեղծը, նույնպես աստվածաբան երգիչ էր, որը նա օգտագործում էր Ապոլոնիուսի «Արգանուտիկայում» ծովերն ու փոթորիկները հանգստացնելու և նրա ծագմամբ աստվածների քարոտ սրտերը նրա ծագմամբ տեղափոխելու Հեյդիսին։ Երբ Հերմեսը հորինեց քնարը իր «Հոմերական օրհներգը Հերմեսին», առաջին բանը, որ նա արեց՝ երգել աստվածների ծննդյան մասին ։ Հեսիոդի աստվածաբանությունը ոչ միայն աստվածների լիակատար գոյատևող հաշիվն է, այլև արխայական բանաստեղծի գործառույթի լիարժեք գոյատևող պատմությունը՝ մուսերին իր վաղեմի նախնական հրավիրումով։ Թեոգոնիան նաև բազում կորած բանաստեղծությունների առարկա էր, այդ թվում՝ Օրֆեոսին, Մուսեոսին, Եփեմենիդին, Աբարիսին և այլ լեգենդար տեսանողներին վերագրվողներին, որոնք օգտագործվում էին մասնավոր ծիսական մաքրումներում և առեղծվածային ծեսերում։ Կան վկայություններ այն մասին, որ Պլատոնը ծանոթ էր Օրֆյան աստվածաբանության որոշ վարկածներին : Եվ այնուամենայնիվ մի մեծ լռություն էր սպասվում կրոնական ծեսերի և հավատալիքների վերաբերյալ,և այդ մշակույթի բնույթը չէր հաղորդվի հասարակության անդամների կողմից, մինչ համոզմունքները պահվում էին։ Այն բանից հետո, երբ նրանք դադարեցին դառնալ կրոնական հավատալիքներ, քչերն էին իմանում ծեսերն ու ծեսերը։ Այնուամենայնիվ, բամբասանքները գոյություն ունեին այն կողմերի նկատմամբ, որոնք բավականին հրապարակային էին։
Գոյություն ունեին պատկերներ խեցեգործության և կրոնական արվեստի վերաբերյալ, որոնք մեկնաբանվում էին իսկ որ ավելի հավանական է սխալ էին մեկնաբանվում բազմաթիվ զանազան առասպելների և հեքիաթների մեջ։ Այս գործերի մի քանի հատվածներ գոյատևում են «Նեոպլատոնիզմ»-ի փիլիսոփաների մեջբերումներով և վերջերս հայտնաբերված պապիրուսի գրություններ։ Այս գրություններից մեկը՝ «Դերվենի պապիրուս»-ը այժմ ապացուցում է, որ գոնե մ.թ.ա. հինգերորդ դարում գոյություն էր ունեցել Օրֆեուսի աստվածաբանական-տիեզերական բանաստեղծությունը ։ Այս հանրաճանաչ հայեցակարգերից ոմանք կարելի է դուրս բերել Հոմերոսի և Հեսիոդի պոեզիայից։ Հոմերում Երկիրը դիտարկվում էր որպես օվկիանոս գետի ափին գտնվող հարթ սկավառակ և անտեսվում էր կիսագնդի երկնքի տակ `արևով, լուսնով և աստղերով։ Արևը (Հելիոս) անցավ դեպի երկինք՝ որպես կառապան և գիշերը ոսկե ամանով նավարկեց Երկրի շուրջը։ Արեգակը, երկիրը, երկինքը, գետերը և քամիները կարող էին աղոթքներով դիմել և երդումների վկայություն տալ։ Բնական ճեղքերը հանրաճանաչորեն դիտարկվում էին որպես Հեյդիսի և նրա նախորդների ստորերկրյա տան մուտքեր, մահացածների տուն : Այլ մշակույթների ազդեցությունը միշտ էլ նոր թեմաներ է առաջ քաշում։
Հունական դիցարանի հնագույն աստվածները սերտ կապված են կրոնական հավատալիքների համահնդեվրոպական համակարգին, դիտարկվում են անունների զուգահեռներ, օր. հնդկ. Վարունան համապատասխանում է հուն. Ուրան(ոս)ին և այլն։ Հին հույների կրոնն իր դիցաբանական համակարգով կարելի է բաժանել հետևյալ փուլերի. կրետե-մինոսյան (30-15-րդ դդ); վաղնջական (15-11-րդ դդ), օլիմպիական (11-4-րդ դդ), հելլենիստական (3-1-րդ դդ)։ Համարվում էր, որ աստվածների հայր Զևսը և նրա կին Հերան ղեկավարում են աստվածների ընտանիքը, որի տունը՝ պանթեոնը գտնվում է Հունաստանի հյուսիսային սահմանում գտնվող Օլիմպոս լեռան վրա։
Այդ ընտանիքի անդամներն էին Ապոլոն, Արտեմիս, Աթենաս Պալլաս, Արես, Պոսեյդոն, Հերմես, Դիոնիսոս, Դեմետրա, Պլուտոն և Պերսեփոնե աստվածներն ու աստվածուհիները։
Օլիմպիացիների ընտանիքը լրացնում էին բազմաթիվ տեղական աստվածությունները, սատիրները, ոգիները, նիմփերը, փերիներն ու մուսաները։ Հույներն այդ բոլորին կատարում էին զոհաբերություններ՝ հիմնականում կենդանիների տեսքով։
Չնայած նրան, որ աստվածներն օժտված էին քմահաճ բնավորությամբ, իսկ նրանցից ոմանք, ինչպես պատերազմի աստված Արեսն ու ծովի աստված Պոսեյդոնը, կարող էին լինել վրիժառու։ Հին հույների հավատալիքներում չկային ոչ սատանաներ և ոչ խավարի և մեղքի այլ ուժեր, որոնց սնում են մարդկանց խորքային վախերը։
Մարդու հիմնական արատ էր համարվում «ինքնաբավ հպարտությունը» (ὕβρις), որի համար սովորաբար պատիժ էր լինում աստվածների ցասումը ։
Հին հունական աստվածուհի Գեան (երկիր) ունեցավ իր առաջին որդուն՝ Ուրանոսին (երկինք) և ամուսնացավ նրա հետ։ Նրանք երկուսով ունեցան «Տիտան» աստվածներին։ Նրանց որդիներից մեկը՝ Քրոնոսը ամուսնացավ Հռեայի հետ և ունեցավ 6 հայտնի օլիմպիական աստվածներին՝ Զևսին, Հադեսին, Հեստիային, Դեմետրային, Հերային և Պոսեյդոնին։
Հիմնական աղբյուրներ
Հին հույների դիցաբանությունը համարվում է նրանց մշակույթի վաղնջական հենքը (տես Հին Հունաստանի մշակույթը)։
Հունական պանթեոն
Ըստ դասական դարաշրջանի առասպելաբանության՝ Տիտանների տապալումից հետո հաստատվեց աստվածների և աստվածուհիների նոր պանթեոնը։ Հիմնական հունական աստվածների թվում էին օլիմպիականները, որոնք բնակվում էին Զևսի աչքի տակ գտնվող Օլիմպոս լեռան վրա։ (Նրանց թվաքանակի սահմանափակումը տասներկուսն էր) : Բացի օլիմպիականներից, հույները երկրպագում էին գյուղի տարբեր աստվածների՝ սատիրական աստված Պանին, Նիմֆներ (գետերի ոգիներ), Նայադներ (ովքեր բնակվում էին աղբյուրների մոտ), Դյուրադներ (որոնք ծառերի ոգին էին), Ներեիդներ (որոնք բնակվում էին ծովում), գետի աստվածներ, Այծամարդեր և այլն։ Բացի այդ, կային ստորջրյա աշխարհի մութ ուժերը, ինչպիսիք են Էրինյաները (կամ Ֆուրիսները), և ասում էին, որ հետապնդում են նրանց մեղավորներին արյան հարազատների դեմ կատարված հանցագործությունների համար ։ Հույն հեթանոսական պանթեոնը հարգելու համար բանաստեղծները կազմեցին Հոմերական օրհներգերը (երեսուներեք երգերից բաղկացած խումբ) ։ Գրեգորի Նագին «ավելի մեծ Հոմերական Հիմներ» -ը համարում է պարզ նախերգանքներ (համեմատած Թեոգոնիայի հետ), որոնցից յուրաքանչյուրը մեկ աստվածություն է կանչում » ։
Հունական դիցաբանության աստվածները նկարագրվում են որպես էական դիակային, բայց իդեալական մարմիններ։ Ըստ Վալտեր Բուրկերտի, հունական մարդաբանության բնութագրիչն այն է, որ «հույն աստվածները անձինք են, այլ ոչ թե աբստրակցիաներ, գաղափարներ կամ հասկացություններ» ։ Անկախ դրանց հիմքում ընկած ձևերից՝ Հին հույն աստվածները շատ ֆանտաստիկ ունակություններ ունեն. ամենակարևորը՝ աստվածները չեն տառապում հիվանդությունից և կարող են վիրավորվել միայն խիստ անսովոր պայմաններում։ Հույները անմահությունը համարեցին որպես իրենց աստվածների տարբերակիչ հատկություն. այս անմահությունը, ինչպես նաև չթառամող երիտասարդությունը ապահովված էր նեկտարի և ամբրոբիայի մշտական օգտագործման միջոցով, որով աստվածային արյունը նորանում էր նրանց երակներում ։
Յուրաքանչյուր աստված ունի իր ծագումնաբանությունը, ունենում է տարբեր հետաքրքրություններ, ունի որոշակի փորձագիտական ոլորտ և ղեկավարվում է եզակի անհատականությամբ.այնուամենայնիվ, այս նկարագրությունները բխում են արխայիկ տեղական տարբերակների բազմազանությունից, որոնք միշտ չէ, որ համաձայն են միմյանց հետ։ Երբ այս աստվածներին կանչվում են պոեզիայի, աղոթքի կամ պաշտամունքի մեջ, նրանց անվանում են իրենց անվան և էպիթների համադրություն, որոնք դրանք տարբերակում են իրենց կողմից այլ իրենց դրսևորումներից (օրինակ՝ «Ապոլլո մուսաժեթ» -ը «Ապոլոն», որպես առաջնորդ է։ Այլընտրանքորեն, էպիտան կարող է ճանաչել աստծո առանձնահատուկ և տեղայնացված կողմը, որը երբեմն համարվում էր արդեն հնագույն Հունաստանի դասական դարաշրջանում։
Աստվածների մեծ մասը կապված էին կյանքի առանձնահատուկ կողմերի հետ։ Օրինակ՝ Աֆրոդիտեն սիրո և գեղեցկության աստվածուհի էր, Արեսը պատերազմի աստված էր, Հադեսը՝ ստորերկրյա տիրակալ, և Աթենան՝ իմաստության և քաջության աստվածուհի :Որոշ աստվածներ, ինչպիսիք են Ապոլլոնը և Դիոնիսոսը, բացահայտեցին բարդ անհատականություններ և գործառույթների խառնուրդներ, իսկ մյուսները, ինչպիսիք են Հեստիան (բառացիորեն «օջախ») և Հելիոսը (բառացիորեն «արև»), մի փոքր ավելին էին, քան անձնավորությունները։ Առավել տպավորիչ տաճարները հակված էին սահմանափակ թվով աստվածների, որոնք հանդիսանում էին համահայկական մեծ պաշտամունքների կիզակետում։ Այնուամենայնիվ, սովորական էր առանձին շրջանների և գյուղերի համար իրենց պաշտամունքները նվիրել աննշան աստվածներին։ Շատ քաղաքներ նույնպես պատվում էին ավելի հայտնի աստվածներին անսովոր տեղական ծեսերով և զուգորդում էին տարօրինակ առասպելներ նրանց հետ, որոնք անհայտ էին այլուր։ Հերոսական դարաշրջանում հերոսների (կամ դեմիգոդների) պաշտամունքը լրացնում էր աստվածների արգասիքը։
Աստվածների և մահկանացուների դարաշրջան
Այն դարաշրջանը, երբ աստվածները ապրում էին մենակ և այն դարաշրջանը, երբ մարդկային գործերում աստվածային միջամտությունը սահմանափակ էր, անցումային դարաշրջան էր, որում աստվածներն ու մահկանացուները միասին էին ապրում։ Սրանք աշխարհի առաջին օրերն էին, երբ խմբերը խառնվեցին ազատորեն, քան հետո։ Այս հեքիաթների մեծ մասը հետագայում պատմվել է Օվիդի «Մետամորֆոզներ»-ի («Փոխակերպումներ» լատինական պատմողական պոեմ) կողմից և դրանք հաճախ բաժանվում են երկու թեմատիկ խմբերի՝ սիրային հեքիաթներ և պատժող հեքիաթներ ։ Սիրային հեքիաթները հաճախ ներառում են արյունապղծություն կամ արական սեռի աստծու կողմից մահկանացու կնոջ սիրախաղ կամ բռնաբարություն, որի արդյունքում հերոսական սերունդ է լինում։ Պատմվածքները հիմնականում ենթադրում են, որ աստվածների և մահկանացուների միջև փոխհարաբերությունները երբեմն խուսափելի էին, նույնիսկ համաձայնեցված հարաբերությունները հազվադեպ էին ունենում ուրախ ավարտներ : Մի քանի դեպքերում կին աստվածը փոխհարաբերվում է մահկանացու տղամարդու հետ, ինչպես Հոմերական օրհներգում որտեղ Աֆրոդիտե աստվածուհին պառկած է Անքայզեսի հետ՝ Էնիասին ստեղծելու համար ։
Երկրորդ տեսակը (պատժող հեքիաթներ) ներառում է ինչ-որ կարևոր մշակութային իրերի յուրացում կամ գյուտ, քանի որ երբ Պրոմեթևսը կրակ է գողանում աստվածներից, երբ Տանտալուսը գողանում է նեկտարն ու աստվածային ուտելիքը Զևսի սեղանից և տալիս է այն իր իսկ հպատակներին` բացահայտելով նրանց աստվածների գաղտնիքները, երբ Պրոմեթևսը կամ Լիկայոնը զոհաբերություն են հորինում, երբ Դեմետերը սովորեցնում է գյուղատնտեսությունը և էլուսինյան առեղծվածները Տրիպտոլեմոսին, կամ երբ Մարսիասը հորինում է աուլոսը (երաժշտական գործիք) և Ապոլոնի հետ երաժշտական մրցույթ սկսում։ Յան Մորիսը համարում է Պրոմեթևսի արկածները որպես «տեղ աստվածների պատմության և մարդու կյանքի միջև» : Պապիրուսի անանուն մի հատվածի վրա՝ երրորդ դար, վառ պատկերում է Դիոնիսոսի պատիժը Թրակիայի թագավոր Լիկուրգուսին, որը նոր Աստծու ճանաչումը ուշացրեց, ինչը հանգեցրեց ենթարկել նրան սարսափելի պատժամիջոցների մահվանից հետո հանդերցյալ աշխարհում ։ Տրակիայում իր պաշտամունքը հաստատելու համար Դիոնիսուսի ժամանման պատմությունը նույնպես էրեսիլյան եռերգության առարկան էր ։ Մեկ այլ ողբերգության մեջ Եվրիպիդեսի «The Bacchae»-ը, Թեբասի թագավորը՝ Պենտեոսը, պատժվում է Դիոնիսոսի կողմից, քանի որ նա արհամարհեց Աստծուն և լրտեսեց իր Մինադադներին՝ կին աստված պաշտողներին ։ Մեկ այլ պատմություն, որը հիմնված է հին ազգային առասպելի-մոտիվի վրա, և նմանատիպ թեմայի արձագանք ունենալուց՝ Դեմետերը որոնում էր իր դստերը՝ Պերսեփոնիին, որին գողացել էր Դոսո անունով մի ծեր կին, հյուրընկալվեց Սիլիուսի մոտ՝ Ելուսիսի թագավոր Ատտիկայում։ Որպես նվեր Սիլիուսին՝ հյուրընկալության պատճառով Դեմետերը պլանավորել էր իր որդի Դեմոֆոնին աստված դարձնել, բայց նա չկարողացավ կատարել արարողակարգը, քանի որ նրա մայրը՝ Մետանիրան, ներս մտավ և տեսավ որդուն կրակի մեջ և վախից գոռաց, ինչը զայրացրեց Դեմետրին, որը ողբում էր, որ այդ հիմար մահկանացուները չէին հասկանում դրա գաղափարն ու ծեսը ։
Հերոսական դարաշրջան
Այն դարաշրջանը, որի ընթացքում ապրել են հերոսները, հայտնի է որպես հերոսական դարաշրջան : Էպիկական և ծագումնաբանական պոեզիան ստեղծեց պատմությունների շրջաններ, որոնք հավաքված էին որոշակի հերոսների կամ իրադարձությունների շուրջ, և հաստատեցին ընտանեկան կապերը տարբեր պատմությունների հերոսների միջև։ Նրանք այսպիսով հերթականությամբ դասավորեցին պատմվածքները։ Ըստ Քեն Դոուդենի՝ «Գոյություն ունի նույնիսկ սագա էֆեկտ կա, որով կարող ենք հետևել որոշ ընտանիքների ճակատագրերին հաջորդող սերունդների մեջ» ։ Հերոսական պաշտամունքի ի հայտ գալուց հետո աստվածներն ու հերոսները կազմում են սրբազան դաշտ և հավաքվում են երդումներով և աղոթքներով, որոնք ուղղված են նրանց ։ Բուրկերտը նշում է, որ «հերոսների անվանացանկը, ի տարբերություն աստվածների, երբեք չի տրվում ֆիքսված և վերջնական ձևով։ Մեծ աստվածները այլևս չեն ծնվում, բայց նոր հերոսները միշտ կարող են հարություն առնել մահացածների բանակից»։ Հերոսական պաշտամունքի և աստվածների պաշտամունքի միջև մեկ այլ կարևոր տարբերությունն այն է, որ հերոսը դառնում է տեղական խմբային ինքնության կենտրոն ։ Հերակլեսի ամենակարևոր իրադարձությունները համարվում են հերոսների դարաշրջանի լուսաբաց։ Հերոսական դարաշրջանին են վերագրվում նաև երեք հիանալի իրադարձություններ՝ Արգոնավական արշավախումբը, Թեբանի շրջանը և Տրոյական պատերազմը ։
Հերակլեսն ու Հերկալեսի սերունդները
Որոշ գիտնականներ հավատում են, որ Հերակլեսի բարդ դիցաբանության հետևում, հավանաբար, եղել է իսկական մարդ, թերևս, Արգոսի թագավորության ղեկավար-ծառա։ Որոշ գիտնականներ կարծում են, որ Հերակլեսի պատմությունը այլաբանություն է կենդանակերպի տասներկու համաստեղությունների արեգակի տարեկան անցման համար ։ Մյուսները մատնանշում են այլ մշակույթների ավելի վաղ առասպելներ՝ ցույց տալով Հերակլեսի պատմությունը որպես հերոս առասպելների տեղական հարմարեցում։ Ավանդաբար Հերակլեսը որդին էր Զևսի և Ալքմենեի՝ Պարսկաստանի թոռնուհին : Նրա ֆանտաստիկ մենակատարային շահագործումները, իրենց ժողովրդական հեքիաթային շատ թեմաներով, շատ նյութ էին տրամադրում ժողովրդական լեգենդի համար։ Ըստ Բուրկերտի՝ «Նա պատկերվում է որպես զոհաբերող, որը նշվում է որպես զոհասեղանի հիմնադիր, և երևակայվում է որպես անպարկեշտ ուտող ինքն իրեն։ Հենց այս դերում էլ նա հայտնվում է կատակերգության մեջ։ Թեև նրա ողբերգական ավարտը շատ նյութեր տվեց ողբերգության համար, Հերակլեսը Թալիա Պապադոպուլուի կողմից դիտարկվում է որպես «մեծ նշանակություն ունեցող խաղ` Եվրիպիդյան այլ դրամաների քննության համար » : Արվեստում և գրականության մեջ Հերակլեսը ներկայացված էր որպես չափավոր բարձրության, հսկայական ուժեղ մարդ. նրա բնորոշ զենքն աղեղն էր, բայց հաճախ նաև հսկայական փայտը։ Ծաղկամանների վրա նկարվում էին Հերակլեսն իր հայտնիությամբ, իսկ առյուծի հետ նրա պայքարը այն բազմապատկվել է հարյուրավոր անգամներ : Հերակլեսը մուտք գործեց նաև էտրուսական և հռոմեական դիցաբանություն և պաշտամունք, և «մեհերկուլը» բացականչությունը  հռոմեացիների համար նույնքան հայտնի դարձավ, որքան «Հերակլեսը» հույների համար ։ Իտալիայում նրան երկրպագում էին որպես առևտրականների և վաճառականների աստված, չնայած նրան, որ մյուսները աղոթում էին նրան՝ բախտի բերելու կամ վտանգից փրկվելու համար ։
Հերակլեսը հասավ հանրային բարձրագույն հեղինակության՝ Դորիական թագավորների պաշտոնական նախնին նշանակվելու միջոցով։ Դա, հավանաբար, ծառայում էր լեգիտիմություն Դորիական գաղթավայրերը դեպի Պելոպոնես։ Հորլուսը, մեկ դորիական ֆայլի համանուն հերոսը, դարձավ Հերակլեսի որդի և մեկը՝ Հերակլիդայի կամ Հերակլիդների (Հերակլեսի բազմաթիվ սերունդներ, հատկապես՝ Հիլլուսի սերունդները), իսկ Հերակլեսի մյուս հերոսները ներառում էին Մակարիան, Լամոսը, Մանտոն, Բիանորը, Թլեպոլեմոսը և Տելեֆուսը։ Այս Հերակլիդները նվաճեցին Փելոփոնեսիայի թագավորությունները՝ Միկենան, Սպարտան և Արգոսը՝ պնդելով, ըստ առասպելի՝ իրենց նախնիների միջոցով նրանք ղեկավարելու իրավունք ունեն։ Նրանց գերիշխանության բարձրացումը հաճախ կոչվում է «Դորիանական արշավանք»։ Լիդիան և հետագայում մակեդոնացի թագավորները, որպես նույն աստիճանի տիրակալներ, նույնպես դարձան Հերակլիդա ։ Այս վաղ սերնդի հերոսների այլ անդամներ, ինչպիսիք են Պարսեոսը, Դեվկալիոնը, Թեուսոսը և Բելլերոֆոնը, շատ առանձնահատկություններ ունեն Հերակլեսի հետ։ Նրա նման՝ նրանց շահագործումը միանձնյա է, ֆանտաստիկ և սահմանային է հեքիաթի վրա, քանի որ նրանք ոչնչացնում են այնպիսի հրեշներին, ինչպիսիք են Չիմերան և Մեդուսան։ Բելլերոֆոնի արկածները սովորական են և նման են Հերակլեսի և Թեներիուսի արկածներին։ Հերոսին իմացյալ մահվան ուղարկելը նույնպես հերոսական այս ավանդույթի կրկնվող թեմա է, որն օգտագործվում է նաև Պարսեուսի և Բելլերոֆոնի դեպքերում ։
Արգոնաութներ
Միակ վերապրած հելլենիստական էպոսը՝ Ռոդեսի «Ապոլոնիուսի Արգոնաութիկան» (էպոսի բանաստեղծը, գիտնականը և Ալեքսանդրիայի գրադարանի տնօրենը) պատմում է Ջեյսոնի և Արգոնավորների ճանապարհորդության առասպելի մասին՝ Քոլքեսի առասպելական երկրից Ոսկե գեղմ բերելու համար։ Արգոնավտիկայում Ջեյսոնը պարտադրված որոնումներ է իրականացնում Փելիաս թագավորի կողմից, որը մարգարեություն կստանա ոմեկ սանդալ ունեցող տղամարդուց, որն էլ կլինի նրա անմահությունը։ Ջեյսոնը կորցնում է սանդալը գետի մեջ, գալիս է Պելիասի գավիթը, և էպոսը շարունակվում է։ Հաջորդ սերնդի հերոսների գրեթե յուրաքանչյուր անդամ, ինչպես նաև Հերակլեսը, Ջեյսոնի հետ գնաց Արգո նավով՝ ստանալու Ոսկե գեղմը։ Այս սերունդն ընդգրկեց նաև Թեոսին, որը գնաց Կրետե՝ սպանելու Մինոտավին։ Պինդարը, Ապոլոնիոսը և Բիբլոթեքան ձգտում են տալ արգենտինացիների ամբողջական ցուցակները ։
Չնայած նրան, որ Ապոլոնիոսը գրեց իր բանաստեղծությունը մ.թ.ա. 3-րդ դարում, արգանավորների պատմվածքի կազմը ավելի վաղ է, քան Ոդիսականը, որը ցույց է տալիս ծանոթությունը Ջեյսոնի շահագործումներին (Ոդիսականի թափառությունը գուցե մասամբ հիմնված էր դրա վրա) : Հնում արշավախումբը դիտվում էր որպես պատմական փաստ, Սև ծովի հունական առևտրի և գաղութացման բացման դեպք ։ Այն նույնպես չափազանց տարածված էր՝ կազմելով մի ցիկլ, որին կցվեցին մի շարք տեղական լեգենդներ։ Մասնավորապես, Մեդեայի պատմությունը գրավեց ողբերգական բանաստեղծների երևակայությունը ։
Արտեուսի տուն և Թեբանի շրջան
Արգոի և Տրոյայի պատերազմի միջև, կար մի սերունդ, որը հիմնականում հայտնի էր իր սարսափելի հանցագործությունների համար։ Սա ներառում է Արգոսում Ատրեուսի և Տայեսթի գործերը։ Ատրեուսի տան առասպելի հետևում (Լաբդակուսի տան հետ երկու գլխավոր հերոսական դինաստիաներից մեկը) կայանում է իշխանության տարածման և ինքնիշխանությանը միանալու կարգի խնդիրը։ Երկվորյակներ Ատրեուսը և Թիեստեսը իրենց սերունդների հետ գլխավոր դեր են խաղացել Միկենայում իշխանափոխության ողբերգության մեջ. :
Թեբանի շրջանը զբաղվում է հատկապես քաղաքի հիմնադիր Կադմուսի հետ կապված իրադարձություններով, իսկ ավելի ուշ՝ Թեբասում Լեբուսի և Օդիպուսի գործողություններով և մի շարք պատմություններով, որոնք հանգեցնում են այդ քաղաքի վերջնական կոտորածին՝ «Յոթն ընդդեմ Թեբրասի» և Էպիգոնիի ձեռքում ։ (Հայտնի չէ, պատկերված է արդյոք «Յոթն ընդդեմ Թեբեսի» վաղ դյուցազներգության մեջ թե ոչ )։ Ինչ վերաբերում է Օդիպուսին, վաղ էպիկական պատմությունները, թվում է, որ նրան շարունակում էին պահել Թեբեսում այն հայտնագործությունից հետո, որ Իոկաստը նրա մայրն էր, և հետագայում ամուսնանում է երկրորդ կնոջ հետ։ ով դառնում է իր երեխաների մայրը՝ զգալիորեն տարբերվելով մեզ համար հայտնի հեքիաթից՝ ողբերգության միջոցով (օր.՝ Սոֆոկլեսի «Օդիպուս Ռեքս») և հետագայում դիցաբանական պատմություններ ։
Տրոյական պատերազմ և հետևանքներ
Տրոյական կողմում.
Հունական կողմում.
Հունական և հռոմեական հայեցակարգեր առասպելի մասին
Դիցաբանությունը գտնվում էր Հին Հունաստանում առօրյա կյանքի հիմքում : Հույները դիցաբանությունը համարում էին իրենց պատմության մի մասը։ Նրանք օգտագործում էին առասպելը` բացատրելու համար բնական երևույթները, մշակութային տատանումները, ավանդական թշնամանքներն ու ընկերությունները։ Հպարտության աղբյուր էր այն, որ կարողացանք հետևել առասպելական հերոսի կամ աստծո մեկի առաջնորդների ծագմանը։ Դեռ քչերն էին կասկածում, որ Իռլանդիայի և Ոդիսականի մեջ Տրոյան պատերազմի պատմության մասին ճշմարտություն կա։ Ըստ ռազմական պատմաբան, սյունակագիր, քաղաքական էսսեիստ և դասականների նախկին պրոֆեսոր Վիկտոր Դևիս Հանսոնի և դասականների դասախոս Ջոն Հիթի կարծիքով, Հոմերական էպոսի խորը գիտելիքները հույների կողմից համարվել են դրանց հավաքագրման հիմքը։ Հոմերը «Հունաստանի կրթությունն» էր (Ἑλουδος παίδευσις), իսկ նրա պոեզիան՝ «Գիրքը» ։