cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հոլոքոստը Լիտվայում
Հավաքում գետտոներում
Մինչ 1942 թվականի հունվարի վերջ զանգվածային սպանությունների, ինչպես նա սովի ու ցրտի հետևանքով Լիտվայում զոհվել է ընդհանուր առմամբ 185 000 հրեա (Լիտվայում Հոլոքոստի զոհերի 80 %-ը)։ Այդ ժամանակ Վիլնյուսի գետտոյում կար շուրջ 20 000 հազար, Կաունասի գետտոյում՝ 17 000, Շյաուլյայի գետտոյում՝ 5000, Շվյանչյոնիսի գետտոյում՝ շուրջ 500 մարդ ։ Վիլնյուսի գետտոն եղել է այն քչերից մեկը, որտեղ կալանավորներին թույլատրած էր «մշակութային կյանքը»․ այնտեղ գործում էր թատրոն, գրադարան, դպրոց ։ Դպրոց եղել է նաև Շյաուլյայի գետտոյում։ Պարբերաբար անցկացվում էին «ակցիաներ», որոնց ընթացքում գերմանացիները ոչնչացնում էին կալանավորներին, սակայն սպանությունների մասշտաբները եղել են նշանակալիորեն ավելի քիչ, քան 1941 թվականի ամռանն ու աշնանը ։ 1942 թվականի մայիսի 27-ին Լիտվայի գեներալ-շրջանում անցկացվել է մարդահամար, սակայն հրեաներն այդ մարդահամարում չեն ներառվել ընդհանրապես ։ Հարաբերական «հանգստության» շրջանում գետտոներում գործել են տասնյակ այլ ծառայություններ ու կազմակերպություններ, այդ թվում նաև կուսակցական։
Լիակատար ոչնչացում
1943 թվականի ապրիլի 4-5-ին Պոնարիում սպանվել են բոլոր 4000 մարդիկ՝ Շվյանչյոնիսի գետտոյի ու Վիլնյուսի շրջանի մի քանի մանր գետտոների կալանավորները ։ Հունիսի 21-ին Հենրիխ Հիմմլերը հրամայել է լիկվիդացնել բոլոր գետտոները և մնացած հրեաներին ուղարկել համակենտրոնացման ճամբարներ։ Ամռան վերջին գետտոյի ղեկավարությունը քաղաքացիական անձանցից փոխանցվել է ՍՍ մարմիններին։
1943 թվականի օգոստոսի 6-ից մինչև սեպտեմբերի 23-ը տեղի է ունեցել Վիլնյուսի գետտոյի կալանավորների տեղահանությունը։ Շուրջ 15 հազար հրեաներ տեղափոխվել են Էստոնիայի ու Լատվիայի աշխատանքային ճամբարներ։ 5000 հրեաներ ուղարկվել են Լեհաստանում տեղակայված մահվան ճամբարներ ։ Այդ կալանավորներից շուրջ 2-3 հազարը հետագայում ազատվել են ։ Վիլնյուսի գետտոն լիկվիդացվել է, և քաղաքում մնացել են շուրջ 3000 հրեաներ երեք ոչ մեծ ճամբարներում։
1943 թվականի հունիսի 23-ին Կաունասի ու Շյաուլյայի գետտոները վերակազմավորվել են համակենտրոնացման ճամբարների, որոնք գոյություն են ունեցել մինչ Կարմիր բանակի գալը 1944 թվականի հունիսին ։
Կաունասի գետտոյի հրեաների մի ամսը տեղափոխվել է Էստոնիա։ 1944 թվականի մարտի 27-28-ին Կաունասի համակենտրոնացման ճամբարում և նրա մասնաճյուղերում իրականացվել է ակցիա, որի ընթացքում սպանվել են շուրջ երկու հազար երեխաներ, ծեր անձինք ու հաշմանդամներ։ Նման զարգացում են ունեցել նաև դեպքերը Շյաուլյայի ճամբարում․ 1943 թվականի սեպտեմբերին նրա կալանավորները տեղափոխվել են համակենտրոնացման տարբեր ճամբարներ, նույն թվականի նոյեմբերի 5-ին սպանվել են շուրջ 800 երեխաներ, ծերեր ու հաշմանդամներ։
Այդ երկու գետտոներից 10-12 հազար հրեաներ Կարմիր բանակի գալուց առաջ՝ 1944 թվականի հունիսին, տեղափոխվել են Գերմանիայի համակենտրոնացման ճամբարներ ։ 1945 թվականի հունվարի 27-ին Կարմիր բանակն ազատագրել է Կլայպեդան, իսկ մայիսի 2-ին Կաունասի ու Շլյաույայի կենդանի մնացած հրեաներն ազատագրվել են ամերիկյան զորքերի կողմից Դահաուի համակենտրոնացման ճամբարից ։
Օտարերկրացի հրեաների սպանությունը Լիտվայում
Լիտվայի տարածքում իրականացվել են նաև եվրոպական այլ երկրներից նացիստների կողմից տեղահանված հրեաների սպանություններ։ Ի տարբերություն Լատվիայի ու Բելառուսիայի, որտեղ հրեաներին տանում էին գետտոն, Լիտվայում օտարերկրացի հրեաներին անմիջապես ոչնչացնում էին՝ չթողնելով փրկվելու ոչ մի հույս ։ Այսպես, 1941 թվականի նոյեմբերի 25-29-ը Կաունաս են ժամանել գնացքներ Գերմանիայից՝ բերելով 4934 հրեաներ Գերմանիայից ու Ավստրիայից։ Նրանք բոլորը գնդակահարվել են ։
Զոհերի վիճակագրություն
Լիտվայում նացիստական և խորհրդային օկուպացիոն վարչակարգերի կողմից կատարված հանցագործությունների գնահատման միջազգային հանձնաժողովի տվյալներով՝ երկրում ցեղասպանության զոհերի ընդհանուր թիվը կազմել է 200 000-206 000 մարդ, այդ թվում ․
Ենթադրում է, որ լիտվացի հրեաների 80 %-ն սպանվել է մինչև 1942 թվականը, փրկվել են միայն մի քանի հազար հրեաներ ։ 1945 թվականի հուլիսի 31-ի տվյալներով՝ Վիլնյուսում բնակվում էր 3497 հրեա ։ Հայտնի և ուսումնասիրված են Լիտվայում հրեաների ոչնչացման ավելի քան 200 վայրեր, որոնց թվում առաջին տեղերն են գրավում Պոնարին, որտեղ սպանվել է ընդհանուր առմամբ ավելի քան 100 հազար մարդ (ներառյալ հրեաներ), Ալիտուսը, որտեղ սպանվել է 60 հազար մարդ, Անտավիլիյայ անտառը՝ 25 հազար, Մեծ Կարկլենայ գյուղը՝ 10 հազար, Կաունասի ամրոցի 9-րդ բերդամասը՝ 80 հազար, Վիրբալիսը՝ 10 հազար և այլն ։
1959 թվականին Լիտվայում ապրում էր 16 հազար հրեա, իսկ դեպի Իսրայել կատարված արտագաղթից հետո 2010 թվականի վերջին երկրում մնում էր 4 հազար հրեա
Տեղի բնակչության դերը Հոլոքոստում
Լիտվայում հրեաների ոչնչացման գործում էական դերակատարում է ունեցել տեղի բնակչության ակտիվ աջակցությունը նացիստներին ։
Հոլոքոստն սկսվել է «Ակտիվիստների լիտվական ճակատի» կողմից նախքան գերմանական զորքերի գալը 1941 թվականի հունիսի 22-ին։ Սոլոմոնաս Ատամուկասը նշում է, որ դա եղել է ոչ թե առանձին մարդ կամ ամբոխ, այլ «կազմակերպված ուժ, այդ թվում լիտվական ռազմական-ոստիկանական կազմավորումները, պահպանական գումարտակները», որոնք գիտակցված կերպով համագործակցել են օկուպացիոն ուժերի հետ ոչ միայն Լիտվայի, այլև Լեհաստանի ու Բելառուսի հրեաների ոչնչացման գործում։ Մասնավորապես լիտվական զորաբաժանումները մասնակցել են Վարշավայի գետտոյի լիկվիդացմանը։ Ավելի քան 19 հազար բելառուսցի հրեաներ է ոչնչացրել 12-րդ լիտվական ոստիկանական գումարտակը, որի հրամանատարն էր Անտանաս Իմպուլյավիչյուսը ։ Բելառուսի հրեաների դեմ իրականացված ակցիաներում լիտվացի ոստիկանների ցուցաբերած դաժանությունից վրդովվել է անգամ Սլուցկի գերմանացի պարետը ։
Հրեաների ցեղասպանության գործում լիտվացիների զանգվածային մասնակցության պատճառներից են համարվում ․ Լիտվայի բնակչության մի մասը հրեաների ոչնչացմանը մասնակցել է «պատահականորեն» ։ Սակայն Ալֆոնսաս Էյդինտասը գրում է, թե ծայրահեղ հակասեմականությունը խիստ աճել էր նախապատերազմյան շրջանում և լայնորեն տարածված էր լիտվացիների շրջանում ։
Շատ լիտվացիներ ժխտել են իրենց կամավոր մասնակցությունը Հոլոքոստին ազգային մակարդակով կամ ընդունել են դրանում միայն գյուղացիների մասնակցությունը, որոնք համարվում են լիտվական հասարակության «վտարանդիները» ։ Այնուամենայնիվ, պատմաբանները պարզել են, որ ավելի քան հազար լիտվացիներ մասնակցել են ցեղասպանությանը, իսկ Սաուլյուս Սուժեդելիսը կարծում է, որ ամենապահպանողական գնահատականով անգամ ցեղասպանությանը մասնակցածների թիվը մի քանի հազարից պակաս չէ ։
Լիտվացի որոշ ուսումնասիրողներ հաստատում են, թե լիտվացիները հակահրեական շարժմանը մասնակցել են գերմանացիների վերահսկողությամբ ու ղեկավարությամբ, իսկ մի շարք հրեա հեղինակներ հերքում է դա՝ պնդելով, թե լիտվական հակախորհրդային դիմադրությունը հրեաներին սպանում էր ինքնուրույն՝ առանց տարբերակելու կոմունիստական ակտիվիստներին ու անմասն մնացածներին ։ Դով Լևինը գրում է, թե ցեղասպանությանը մասնակցած լիտվացիների շարքում նշանակալի տեղ էին գրավում նրանք, ում հարազատները սպանվել կամ աքսորվել էին Լիտվայի խորհրդայնացման ժամանակ։ Ցվի Կոլիտցն նշում է, որ հրեական գրքերի այրումը, ռաբբիների և հրեա հոգևորականների նկատմամբ դաժան ծաղրուծանակը չի կարելի բացատրել խորհրդային իշխանությունների նկատմամբ ունեցած ատելությամբ ։
Բանավիճային է մնում Ժամանակավոր կառավարության դերը ։ Փաստաթղթերը հաստատում են նրա հակահրեական դիրքորոշումն ու քաղաքականությունը ։ Այդ մարմնի հակասեմականության վկայությունն է «Դրույթներ հրեաների կարգավիճակի մասին» (Žydų padėties nuostatai) նախագիծը, որ հրապարակվել է 1941 թվականի օգոստոսի 1-ին ։
Հականացիստական դիմադրություն
Շուրջկալներից ու ոչնչացման ակցիաներից փրկվելու համար փախչելուց բացի հրեաներն օգտագործում էին նաև հատուկ թաքստոցները, այսպես կոչված «մալինաները» կամ բունկերները։ Գերմանացիներն ու կոլաբորացիոնիստները հրդեհում էին տներն ու պայթեցնում դրանք այնտեղ թաքնվածների հետ միասին։ Բունկերները հրեա ընդհատակայինների կողմից օգտագործվում էին նաև զինամթերքի ու այլ պաշարների պահպանման համար։
Գոյություն ունե բազմաթիվ զեկույցներ հուսահատ դիմադրության անհատական փորձերի մասին, որոնք տեղի են ունեցել զանգվածային սպանություններն սկսելու առաջին օրերին։ Երիտասարդ և ուժեղ շատ հրեաներ, փորձելով պաշտպանվել, մերկ ձեռքերով հարձակվել են գերմանացի ու լիտվացի ոստիկանների վրա կամ օգտագործել են սառը զենք ու ձեռքի տակ եղած այլ միջոցներ։ Այսպես, Սկուոդաս քաղաքում Իցհակ Մալկենզոնը, որ քաղաքի ամենաուժեղ մարդն էր, հարձակվել է դահիճներից մեկի վրա ու խեղդել նրան մերկ ձեռքերով, նախքան ինքը կմեռներ գերմանացու կրակոցից։
Վիլնյուսի գետտոյում ստեղծվել է ընդհատակյա խոշոր կազմակերպություն (פֿאַראײניקטע פּאַרטיזאַנער אָרגאַניזאַציִע – Ֆարեյնիկտե պարտիզաներ օրգանիզացիե, ՖՊՕ), որը գլխավորել են Իցիկ Վիտենբերգն ու Աբբա Կովները։ Կենդանի մնացած ընդհատակայինները հետագայում միացել են պարտիզաններին։ Արևելյան Եվրոպայի բոլոր հրեա պարտիզանների հիմնն է դարձել Վիլնյուսի գետտոյի կալանավոր, հետագայում Էստոնիայում զոհված Գիրշ Գլիկի «Մի՛ ասա, որ դու գնում ես վերջին ճանապարհը» (זאָג ניט קיינמאָל, אז דו גייסט דעם לעצטן וועג) երգը։ Լիտվայում պարտիզանական պայքարը ղեկավարում էին Կոմունիստական կուսակցության կենտկոմի երկրորդ քարտուղար Իցիկ Մեսկուպը, Կոմունիստական կուսակցության կենտկոմի Լիտվայի բաժնի վարիչի տեղակալ Հենրիխ Զիմանասը և Լիտվայում հեղափոխական շարժման մասնակից Լեյբա Սոլոմինը։
1943 թվականի ապրիլի 1-ին Լիտվայի գեներալ-շրջանի տարածքում գործում էին 29 խորհրդային պարտիզանական ջոկատներ, որոնց անդամների ընդհանուր քանակը կազմում էր 199 մարդ, որոնք հիմնականում գետտոներից ու համակենտրոնացման ճամբարներից փախած հրեաներ էին ։ Մինչ 1944 թվականի ամառ Լիտվայում հրեական պարտիզանական ջոկատների անդամների թիվը հասել է 700-ի։ Հրամանատաների շարքում հայտնի են եղել Հենրիխ Զիմանասը, Աբբա Կովները, Հաիմ Ելինը և Իոսիֆ Գլազմանը։ Իլյա Ալտմանի կարծիքով՝ Լիտվայում հրեա պարտիզանների ընդհանուր քանակը գերազանցել է հազարը ։
Օգնություն հրեաներին
Լիտվայի բազմաթիվ բնակիչներ օգնել են հրեաներին ու փրկել նրանց՝ վտանգի ենթարկելով իրենց կյանքը։ Հրեաների պաշտպանությամբ հանդես են եկել լիտվացի մի քանի ազգայնականներ, մասնավորապես Պյատրաս Պաուլայտիսը ։ 2016 թվականի հունվարի 1-ի տվյալներով՝ Լիտվայում 889 մարդ Աղետի և հերոսականության Յադ Վաշեմ ինստիտուտի կողմից ճանաչվել է աշխարհի արդարակյաց Հոլոքոստի ժամանակ հրեաների փրկելու համար։ Աշխարհի արդարակյացների թվով Լիտվան զբաղեցնում է վեցերորդ տեղը Լեհաստանից, Նիդերլանդներից, Ֆրանսիայից, Ուկրաինայից ու Բելգիայից հետո ։
1940 թվականին Լիտվայում Ճապոնիայի հյուպատոս Տիունե Սուգիհարան, հակառակ Ճապոնիայի արտաքին գործերի նախարարության հանձնարարականներին, մասսայաբար բաժանել է Ճապոնիայի վիզաներ Լիտվայի ու Լեհաստանի հրեաներին։ Նրա օգնությամբ փրկվել է ավելի քան 6000 մարդ։ Աշխարհի արդարակյացի կոչումից բացի Սուգիհարային շնորհվել են լեհական ու լիտվական մի շարք պարգևներ ։ 1991 թվականին Սուգիհարայի ծառայությունները գնահատվել են նաև Ճապոնիայում ։
Վիլնյուսի գետտոյի հրեաներին ակտիվորեն օգնել է վերմախտի ֆելդֆեբել Անտոն Շմիդը, որը դրա համար գնդակահարվել է նացիստների կողմից 1942 թվականի ապրիլի 13-ին ։ Բազմաթիվ հրեաների են փրկել գրող Կազիս Բինկիսի ընտանիքը, կանանց Դոմինիկանյան մենաստանի վանամայր Աննա Բորկովսկան , ռուս հնադավաններ Կորաբլիկովների ընտանիքը , փոխերեց Անդրեյ Գդովսկին և Լիտվայի այլ բնակիչներ։
Լիտվացիների կողմից իրենց հրեա հարևաններին փրկելու բազմաթիվ պատմություններ են ներկայացված Ալֆոնսաս Էյդինտասի «Լիտվան, հրեաներն ու Հոլոքոստը» գրքում ։
Խորհրդային տարիներ
Պատերազմի ավարտից հետո ԽՍՀՄ իշխանութունները լռության են մատնել Հոլոքոստը ։ Մասնավորապես ունենալով լիտվացի հրեաների ցեղասպանության լիամասշտաբ ու փաստաթղթերով հիմնավորված պատկերը, խորհրդային իշխանությունները զոհերին կոչել են բացառապես «խորհրդային քաղաքացիներ» ։ Ընդ որում, ինչպես նշում է Օլեգ Բուդնիցկին, հետպատերազմյան տարիներին հակասեմականության աճն անհնար է դարձրել Հոլոքոստի զոհերի հիաշատակի պաշտոնական հավերժացումը։ Հրեաների սպանությունների գործում կոլաբորացիոնիստների, այդ թվում նաև լիտվացիների մասնակցությունը ևս պատճառ է հանդիսացել նրա համար, որ խորհրդային կառավարությունը չի ցանկացել հասարակական քննարկման առարկա դարձնել այդ հարցը։ Խորհրդային իշխանությունը պայքարել է ազգայնականների դեմ և չի ցանկացել, որ այդ խնդիրներն առաջ քաշվեն հրեաների դեմ կատարված հանցագործությունների քննարկման ժամանակ ։
Լիտվայում Հոլոքոստի զոհերի հիշատակին, առանց նշելու նրանց ազգային պատկանելությունը, տեղադրվել են մի քանի հուշարձաններ, այդ թվում 1984 թվականին Կաունասի ամրոցի IX բերդամասում ։ 1945 թվականին տեղադրվել է Պոնարիում սպանվածների հիշատակին նվիրված հուշարձան, սակայն 1952 թվականին այն քանդվել է։
Այնուամենայնիվ, Հոլոքոստի թեման Լիտվայի մտավորականության ու այլախոհների կողմից սկսել է քննարկվել արդեն 1970-ական թվականներին։ Մասնավորապես հրեաների ու լիտվացիների հարաբերությունների պատմությունը իրականությանը համապատասխան ներկայացնելու անհրաժեշտության օգտին հանդես են եկել Թոմաս Վենցլովան ու Անտանաս Տերլեցկասը։ Միևնույն ժամանակ խորհրդային պատմագրության մեջ հրեաների մասին չի հիշատակվել ընդհանրապես, կամ հալածանքների պատասխանատվությունը բարդվել է բացառապես նացիստական Գերմանիայի վրա։ Հոլոքոստի ու հակախորհրդային դիմադրության գիտական ուսումնասիրությունները գործնականում արգելված էին։
Անկախ Լիտվայում
1990 թվականի մայիսի 8-ին՝ Լիտվայի անկախության վերականգնումից երկու ամիս անց, Լիտվայի խորհրդարանն ընդունել է հռչակագիր «Նացիստական օկուպազման տարիներին Լիտվայում հրեական ժողովրդի ցեղասպանության մասին»։ Համաձայն այդ փաստաթղթի՝ Լիտվայի Հանրապետությունը պարտավորվում էր պահպանել հրեական ժողովրդի ցեղասպանության զոհերի հիշատակը և պայքարել հակասեմականության ցանկացած դրսևորման դեմ։ Շուտով Հոլոքոստին նվիրված դասեր են ընդգրկվել միջնակարգ դպրոցի 5-րդ, 10-րդ ու 12-րդ դասարանների պատմության պարտադիր ծրագրերում։ 1994 թվականից Լիտվայում սեպտեմբերի 23-ը նշվում է որպես Հոլոքոստի զոհերի հիշատակի ազգային օր։ Սեպտեմբերի 23-ն ընտրվել է այն պատճառով, որ 1943 թվականին այդ օրը լիկվիդացվել է Վիլնյուսի գետտոն ։ Սակայն Լիտվայի հրեական համայնքի նախագահ Ֆաինա Կուկլյանսկին նշում է, որ այդ օրվա նկատմամբ պետական մարմինները ցուցաբերում են ոչ պատշաճ ուշադրություն ։
1995 թվականի մարտի 1-ին Լիտվայի նախագահ Ալգիրդաս Բրազաուսկասն Իսրայելի խորհրդարանում ներողություն է խնդրել այն լիտվացիների անունից, որոնք դաժանաբար սպանել, թալանել ու ոչնչացրել են հրեաներին ։
2002 թվականին Լիտվան դարձել է Հոլոքոստի հիշատակի հավերժացման և ուսումնասիրման ոլորտում համագործակցության միջազգային կազմակերպության անդամ ։
Լիտվայի սեյմը 2011 թվականը հայտարարել է «Հոլոքոստի զոհերի հիշատակի տարի»։ Երկրի կառավարությունը միջոցներ է ձեռնարկել Վիլնյուսի հին հրեական գերեզմանատան պահպանման համար ։ 2011 թվականին Լիտվայի խորհրդարանը որոշել է, որ պետք է փոխհատուցում վճարվի կենդանի մնացած այն հրեաներին ու նրանց ընտանիքի անդամներին, ում ունեցվածքը բռնագրավվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ։ 2011 թվականի հունիսի 10-ին, այլ պետությունների դեսպաններին ներկայացնելով «Ազատության պաշտպանության, մեծ կորուստների և Լիտվայի՝ Հոլոքոստի զոհ դարձած բնակիչների հիշատակի տարվա» ծրագիրը, Լիտվայի արտաքին գործերի նախարար Աուդրոնյուս Աժուբալիսն ասել է ․ 70 տարի առաջ Լիտվան վերապրել է ծանր ու շատ ցավալի դրություն։ Արդյունքը՝ մենք կորցրինք մեր ժողովրդի մեկ երրորդին, մեր հողում իրականացվեց ցեղասպանություն, Հոլոքոստ։ 70 տարի անց մենք փորձում ենք հիշել, գնահատել այդ իրադարձությունները, գտնել ընդհանուր հայացք պատմության վերաբերյալ։
2012 թվականի փետրվարի 5-ին Իսրայել կատարած այցի շրջանակներում Աուդրոնյուս Աժուբալիսն այցելել է Յադ Վաշեմ հուշահամալիր։ Նա հայտարարել է, որ «Հոլոքոստը ողջ Լիտվայի մեծագույն ողբերգությունն է» ։
2016 թվականին Հոլոքոստի զոհերի հիշատակի միջազգային օրվա առթիվ հրատարակվել է լիտվացի գրող Ռուտա Վանագայտեի «Մերոնք» գիրքը, որումն մանրամասն ներկայացվում է Լիտվայում Հոլոքոստի ժամանակագրությունը, ինչպես նաև այն, թե ինչ դերակատարում են ունեցել լիտվացիներն այդ գործում։ Գիրքն արժանացել է որ միանշանակ արձագանքների լիտվական հասարակության կողմից․ որոնք սատարել են գրողին՝ նշելով, որ Հոլոքոստին մասնակցության ընդունումը հասարակության կողմից կարևոր քայլ է դեպի խաղաղություն ու փոխըմբռնում, իսկ մյուսները գրողին մեղադրել են հայրենիքին դավաճանելու մեջ և նրան համարել հրեա ։
Ռուտա Վանագայտեի կարծիքով՝ կենցաղային մակարդակում և նույնիսկ պատմաբանների շրջանում Հոլոքոստի թեման, որպես կանոն, լռության է մատնվում ու անտեսվում, ինչը պայմանավորված է ամոթի զգացմամբ, հակասեմականության տարածված լինելով (նույնիսկ այն մարդկանց շրջանում, որոնք իրենց կյանքում չեն հանդիպել ոչ մի հրեայի), ինչպես նաև իշխանությունների պաշտոնական քաղաքականությամբ, որոնք լիտվացիներին ներկայացնում են որպես բռնատիրական կարգերի զոհ, ոչ թե որպես «դահիճներ», որպիսին նրանք եղել են հրեաների նկատմամբ։ Դրանից բացի, այն քիչ մարդիկ, որոնք վերապրել են Հոլոքոստն ու հետագայում չեն հեռացել Լիտվայից, որպես կանոն վախենում են պատմել իրենց տեսածը՝ զգուշանալով հաշվեհարդարից ։
Պատմագրություն և հիշատակի հավերժացում
ԽՍՀՄ անկումից և արխիվների գաղտնազերծումից հետո հնարավորություն է ստեղծվել Հոլոքոստի նվիրված ուսումնասիրություններ կատարել։ Թեև այդ թեմայի ուսումնասիրումը հեռու է լիարժեք լինելուց, Լիտվայի անկախության վերականգնումից հետո ընկած ժամանակաշրջանում նկատի առաջընթած է նկատվել այդ հարցում։ Դրանում մեծ ներդրում են ունեցել Ալֆոնսաս Էյդինտասը, Վալենտինաս Բրանդիշաուսկասը, Արունաս Բուբնիսը, Լյուդաս Տրուսկան, Վիգանտաս Վարեյկիսը, Քրիստոֆ Դիկմանը և Սաուլյուս Սուժեդելիսը ։
1998 թվականին Լիտվայի նախագահի հրամանով ստեղծվել է Լիտվայում նացիստական և խորհրդային օկուպացիոն վարչակարգերի կողմից կատարված հանցագործությունների գնահատման միջազգային հանձնաժողովը (International Commission for the Evaluation of the Crimes of the Nazi and Soviet Occupation Regimes in Lithuania) ։ Նացիստական վարչակարգի հանցագործութունների (այդ թվում նաև Հոլոքոստի) գնահատման ենթահանձնաժողովի նախագահ է նշանակվել պրոֆեսոր Լյուդաս Տրուսկան։ Ենթահանձնաժողովի անդամներ են դարձել Էնդրյու Բեյկերը, դոկտոր Իոահիմ Տաուբերը, պրոֆեսորներ Յուլիուս Շմուլկշտիսը, Սաուլյուս Սուժեդելիսը և Մարտին Գիլբերտը ։ 2007 թվականին հանձնաժողովը դադարեցրել է իր աշխատանքը , իսկ 2012 թվականին վերսկսել է իր գործունեությունը ։Դպրոցական ուսուցման համար հանձնաժողովը նախապատրաստել է «Հրեական Վիլնյուս» ծրագիրը և Հոլոքոստին նվիրված դասերի մեթոդական պլաններ ։ 2004-2006 թվականներին հանձնաժողովի կողմից հրատարակվել են «Բռնատիրական վարչակարգերի հանցագործությունները Լիտվայում։ Նացիստական բռնազավթում» շարքի երեք հատորները ։
Հետազոտությունների սկզբնական փուլում լիտվացի պատմաբանների մի մասը հակախորհրդային դիմադրության ու Ժամանակավոր կառավարության գործունեությունը դիտարկել է միայն Լիտվան կոմունիստական գերիշխանությունից ազատագրելու համատեքստում։ Նկարագրելով այդ մոտեցումը՝ Գեկտորաս Վիտկուսը գրում է, թե Հուլիսյան ապստամբությունն ու Ժամանակավոր կառավարության գործունեությունը «լիտվացիների համար ավելի կարևոր է, քան Հոլոքոստը»։ Հետագայում նշված թեմաները սկսել են դիտարկվել հաշվի առնելով նացիստական Գերմանիայի ազդեցությունն ու Լիտվական ճակատի ակտիվիստներին ու Ժամանակավոր կառավարության գործիչներին բնորոշ ծայրահեղ ազգայնականությունն ու հակասեմականությունը։ Այնուամենայնիվ, պատմաբանների շրջանում մնում են նշանակալի տարաձայնություններ լիտվական դիմադրության ղեկավարության շրջանում հակասեմական գործոնի դերի և բնակչության վրա դրա ազդեցության աստիճանի մասին, ինչպես նաև հակակոմունիստական ու ռասայական գործոնների հարաբերության մասին հակասեմական բռնության մեջ։ Ցեղասպանության և Լիտվայի բնակիչների դիմադրության ուսումնասիրությունների կենտրոնը հավաքել է մասշտաբային մատենագրություն՝ նվիրված Հոլոքոստի թեմային ։
Լիտվայում Հոլոքոստի թեման մանրամասն ուսումնասիրվում է նաև Լիտվայի սահմաններից դուրս։ Օրինակ, իսրայելցի հայտնի պատմաբան Դինա Պորատը 1994 թվականին հրատարակել է հոդված, որում առանձնացրել է այդ թեմայի երեք առանձնահատուկ տեսանկյուններ՝ սպանությունների արագությունն ու մասշտաբները և լիտվացի հրեաների աղետի ընկալումը ։ Դրանից բացի Յուրգեն Մատեուսն առանձնացնում է նաև Իցհակ Արադի, Միխաել Մաքքուինի, Կոնրադ Կվիետի, Վոլֆգանգ Բենցի ու բազմաթիվ այլ հեղինակների գրքերն ու հոդվածները ։
Լիտվայում գործում են Հոլոքոստին նվիրված մի շարք թանգարաններ, որոնցից են Վիլնոյի գաոնի հրեական պետական թանգարանն ու Ցեղասպանության զոհերի թանգարանը ։ Վիլնոյի գաոնի թանգարանը կատարում է հետազոտական աշխատանքներ Հոլոքոստի ուսումնասիրման ուղղությամբ։ Մասնավորապես 2011 թվականին նրա կողմից հրատարակվել է Holocausto Expozicios Katalogas-ը լիտվերեն ու անգլերեն և ստեղծվել է Lithuanian Holocaust Atlas նախագիծը ։ Այդ թանգարանին է վերաբերում նաև Պանյարյայի հուշարձանը։ Լիտվայի անկախության վերականգնումից հետո ստեղծվել են Հոլոքոստի զոհերի հիշատակին նվիրված բազմաթիվ հուշարձաններ ։
Զանգվածային սպանությունների վայրերի պահպանության խնդիրը Լիտվայում վճռվել է պետական մակարդակում։ Նշվել են ավելի քան 200 այդպիսի վայրեր, որոնցից շատերում տեղադրվել են հուշարձաններ։
«Երկակի ցեղասպանության» հայեցակարգ ու Հոլոքոստի ժխտում
Լիտվայի շատ պատմաբաններ ու քաղաքական գործիչներ կողմ են, այսպես կոչված, «երկակի ցեղասպանության» հայեցակարգին, համաձայն որի՝ նացիստական ու կոմունիստական վարչակարգերի հանցագործությունները եղել են հավասարազոր։ Լիտվացի ու արտասահմանյան մի շարք քննադատների կարծիքով՝ այդ մոտեցման հետևանք է ցեղասպանության նացիստական քաղաքականության համահարթումն ու դրանում լիտվացիների զանգվածային մասնակցությունը լռության մատնելը ։
Այդ հայեցակարգի շրջանակներում 2009 թվականին Քրեական օրենգրքում կատարված փոփոխությունները սահմանում են պատասխանատվություն՝ տուգանքից մինչև երկու տարվա ազատազրկում խորհրդային ագրեսիայի ժխտման և բռնազավթումը հրապարակայնորեն հավանության արժանացնելու, մարդկության դեմ կատարված հանցագործությունների, ցեղասպանությունների կամ ռազմական հանցագործությունների ժխտումն ու նվազեցումը ։
2010 թվականին Լիտվայի ներքին գործերի նախարարությունում աշխատող պատմաբան Պետրաս Ստանկերասի կողմից «Վյայդաս» շաբաթաթերթում հրապարակվել է Հոլոքոստը ժխտող հոդված։ Նա հայտարարել է, թե Նյուրնբերգի դատավարությունը եղել է «իրավական ամենամեծ ֆարսը պատմության մեջ», որն իրավական հիմք է ստեղծել «իբր թե վեց միլիոն սպանված հրեաների լեգենդի» համար ։ Այն վրդովմունք է առաջացրել Եվրոպայում, իսկ յոթ պետությունների դեսպաններ հայտնել են իրենց բողոքը։ Ամսագրի հրատարակիչն ու գլխավոր խմբագիրը ներողություն են խնդրել ընթերցողներից այդ հոդվածի համար ։ Ստանկերասը հեռացել է պաշտոնից, իսկ ներքին գործերի նախարար Ռայմունդաս Պալայտիսը հայտարարել է, որ Ստանկերասի կարծիքը ոչ մի ընդհանուր բան չունի նախարարության դիրքորոշման հետ ։ Չնայած նրան, որ Հոլոքոստի ժխտումն արգելված է օրենքով, Լիտվայի դատախազությունը ոչ մի մեղադրանք չի ներկայացրել Ստանկերասին ։
Վերաբերմունքը կոլաբորացիոնիստների նկատմամբ
21-րդ դարի սկզբում Լիտվայում բնակվող նացիստական հանցագործների թիվն ավելի մեծ էր, քան Արևելյան Եվրոպայի ցանկացած այլ երկրում ։ Նացիստների հետ համագործակցության պատճառով ԱՄՆ քաղաքացիությունից զրկված տասներկու լիտվացիներ վերադարձել են Լիտվա, սակայն դատական գործեր հարուցվել են միայն երեքի դեմ, ընդ որում, նրանցից ոչ մեկը պատիժ չի կրել ։
Առավել աղմակալից սկանդալի տեղիք է տվել Վիլնյուսում անվտանգության ոստիկանության պետ Ալեքսանդրիս Լիլեյկիսի գործը, որը զրկվել էր Միացյալ Նահանգների քաղաքացիությունից, քանի որ ապացուցվել էր նրա մասնակցությունը ցեղասպանությանը։ Լիտվայում նրա դեմ հարուցված գործը ձգվել է մի քանի տարի և փակվել նրա մահվան պատճառով ։
2012 թվականի մայիսի 18-ին Կաունասում պատիվներով թաղվել է ԱՄՆ-ից բերված Յոզաս Ամբրազյավիչյուսի աճյունը, որ եղել է Ժամանակավոր կառավարության վարչապետ 1941 թվականի հունիսի 23-ից օգոստոսի 5-ը, ինչպես նաև Ակտիվիստների լիտվական ճակատի առաջնորդը։ Դրա դեմ բողոքել են լիտվացի որոշ մտավորականներ, Ռուսաստանի կառավարությունն ու հրեական մի շարք կազմակերպություններ, որոնք նշել են, որ Ամբրազյավիչյուսի գլխավորած Ակտիվիստների ճակատն է կրում Լիտվայի հրեաների մեծ մասի սպանության պատասխանատվությունը ։
Թոմաս Լեյնը «Լիտվա. ճանապարհ դեպի Արևմուտք» գրքում գրում է, թե լիտվացիները «երկաթե վարագույրի» հետևում անցկացրած երկար տարիների պատճառով չգնահատեցին արևմտյան հասարակության զգացմունքային վերաբերմունքը Հոլոքոստի նկատմամբ։ Հրեաների ցեղասպանության ժամանակ լիտվացիների կողմից կատարված զանգվածային սպանությունների փաստը ժխտելու, ինչպես նաև Լիտվայի խորհրդայնացմանը հրեաների մասնակցությամբ դա մասամբ արդարացնելու նրանց փորձերը չեն հասկացվել ։
Հրեա պարտիզանների հետապնդումներ
Հրեաների ցեղասպանությանը մասնակցած լիտվացիների չհետապդելու հետ միաժամանակ Լիտվայի օրինապահ մարմինները քննչական ակտիվ գերծողություններ են ծավալել հրեական ծագմամբ խորհրդային նախկին պարտիզանների նկատմամբ՝ նրանց մեղադրելով խաղաղ բնակիչների սպանության մեջ։
Կանյույկայում կատարված զանգվածային սպանության քննության ընթացքում Լիտվայի դատախազությունը 2007 թվականին հարցաքննության է հրավիրել Յադ Վաշեմ հուշահամալիրի հիմնադիրներից մեկին՝ Լիտվայում նացիստական և խորհրդային օկուպացիոն վարչակարգերի կողմից կատարված հանցագործությունների գնահատման միջազգային հանձնաժողովի անդամ, նախկին պարտիզան Իցհակ Արադին։ Նրանից բացի 2008 թվականի մայիսին որպես վկա հրավիրվել են պարտիզանուհիներ Ֆայա Բրանցովսկայան և Ռահիլ Մարգոլիսը (1921-2015) ։ Այդ գործողությունները դարձել են միջազգային խոշոր սկանդալի պատճառ ։ Իսրայելի արդարադատության նախարարությունը հրաժարվել է համագործակցել Լիտվայի դատախազության հետ։ 2009 թվականին Արադի նկատմամբ հարուցված գործը փակվել է հանցանշանների անբավարարության պատճառով, սակայն դատախազությունը ներողություն չի խնդրել   ։ Որպես Իցհակ Արադին հալածելու դեմ բողոքի նշան՝ նախկին պարտիզան, պրոֆեսոր Դով Լևինը Լիտվայի նախագահ Վալդաս Ադամկուսին է վերադարձրել նախկին նախագահից 1993 թվականին ստացած պարգևը, որ նրան շնորհվել էր նացիստների դեմ պայքարում ցուցաբերած հերոսականության համար  ։
Եվս մեկ խոշոր սկանդալ է տեղի ունեցել զրպարտության մեղադրանքով Կաունասի գետտոյի նախկին կալանավոր, «Լիտվայից արտագաղթած հրեաների ասոցիացիայի» նախագահ, իսրայելցի փաստաբան Իոսիֆ Մելամեդին պատասխանատվության ենթարկելու փորձը։ Դեռ 1999 թվականին Մելամեդը Լիտվայի գլխավոր դատախազություն էր ներկայացրել մի քանի հազար լիտվացիների ցուցակ, որոնց մեղադրում էր հրեաների ցեղասպանության մեջ ականատեսների հուշերի վերաբերյալ փաստաթղթերի հիման վրա։ Տասը տարի անց, երբ կասկածյալների մեծ մասը մահացել էր, Լիտվայի դատախազությունը երկրի խորհրդարանի մի շարք պատգամավորների պահանջով սկսել է հետաքննություն Մելամեդի դեմ ։ Իսրայելական մամուլը ամենակտրուկ արտահայտություններով է արձագանքել Իսրայելի արդարադատության նախարարությանն ուղարկված հարցման միջոցով Մելամեդին հարցաքննելու փորձին։ Այդ իրադարձությունների հետ կապված՝ 2011 թվականի օգոստոսին «Յադ Վաշեմ» հուշահամալիրը չեղարկել է լիտվական պետական պաշտոնյաներին ուղարկված հրավերը Հոլոքոստին նվիրված սիմպոզիումին ։
Վանդալիզմ
Լիտվայում պարբերաբար տեղի են ունենում վանդալիզմի ակցիաներ՝ ուղղված Հոլոքոստի զոհերի հուշարձանների դեմ ․ տարեկան տեղի է ունենում այդպիսի մոտավորապես 8-10 դեպք ։ Այսպես, 2011 թվականի հուլիսի սկզբին Պոնարիում կատարված զանգվածային սպանության վայրում տեղադրված հուշաքարի վրա հայտնվել է «Հիտլերը ճիշտ էր» գրությունը ։ Նման իրադարձությունների նախկինում տեղի էին ունեցել Կաունասի ամրոցի իններորդ բերդամասում, Վիլնյուսում ու այլ քաղաքներում։ Անհայտ անձանց կողմից բազմիցս վնասվել են գերեզմանաքարեր Կաունասի, Վիլնյուսի և այլ քաղաքների հրեական գերեզմանատներում։ Լիտվայի իշխանությունները խիստ հազվադեպ են քննադատում այդ արարքները և չեն ձեռնարկում արդյունավետ միջոցներ վանդալների հայտնաբերման ու պատճելու ուղղությամբ ։
Արտացոլումը գրականության մեջ և արվեստում
Հոլոքոստի դեպքերի մասին հրատարակվել են մի շարք հուշագրություններ։ Պոնարիի զանգվածային սպանությունների ականատեսն է եղել լեհ Կազիմեժ Սակովիչը, որ զոհվել է 1944 թվականին ։ Իր տեսածի նկարագրությունը պարունակող նրա օրագիրը գտնվել է պատերազմից հետո և հրատարակվել լեհերենով Վիլնյուսի Հրեական թանգարանի աշխատակցուհի Ռահիլ Մարգոլիսի կողմից։ Հետագայում Սակովիչի օրագիրը վերահրատարակվել է անգլերենով ։ Յուզեֆ Մացկևիչը հրատարակել է «Պոնարի – Բազա» վավերագրական ակնարկը 1945 թվականին։ Շլյաույայի գետտոյի մասին մանրամասն տեղեկությունն է պարունակում յուդենրատի քարտուղար Էլիեզեր Երուշալմիի օրագիրը ։ Փրկված հրեաներից մի քանիսը նույնպես հրատարակել են իրենց հուշերը, նրանց թվում կան նաև դիմադրության մասնակիցներ ։
Ցեղասպանությանը լիտվացիների մասնակցության արտացոլման վերաբերյալ վեճերի տեղիք է տվել ռեժիսոր Սաուլյուս Բերժինիսի «Երբ Յուրբարկասի մոտ հնչեց իդիշը» վավերագրական ֆիլմը ։ Լիտվայում իրականացված Հոլոքոստի թեման իր արտացոլումն է գտել գրող և ռեժիսոր Էֆրաիմ Սևելայի մի շարք ստեղծագործություններում ։ Պատերազմի ժամանակ լիտվացի հրեաների փրկությանն է նվիրված Ռոման Կաչանովի «Արիե» ֆիլմը։
Հոլոքոստի թեման էական ազդեցություն է թողել Կաունասում ծնված ու մեծացած ֆրանսիացի փիլիսոփա Էմանուել Լևինասի ստեղծագործության վրա, որի ծնողներն ու եղբայրները սպանվել են Գերմանիայի կողմից Լիտվայի բռնազավթման ժամանակ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հոլոքոստը Լիտվայում Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի քաղաքականություն
Կարմրաներկ
Կարմրաներկ, դեկորատիվ կոսմետիկ միջոց է, օգտագործվում է կանանց կողմից՝ այտերի երանգավորման, ավելի երիտասարդ տեսք ստանալու, կամ այտոսկրերն ընդգծելու համար։
Բաղադրություն
Գոյություն ունեն հեղուկ, ինչպես նաև ճարպային հիմքով կարմրաներկեր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կոսմետիկա Կատեգորիա:Նորաձևություն
Բաստիան Շվայնշտայգեր
Բաստիան Շվայնշտայգեր (Bastian Schweinsteiger, ) - գերմանացի ֆուտբոլիստ, Գերմանիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի և «Մանչեսթեր Յունայթեդի» կիսապաշտպան։ Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության հաղթող(2014), նաև կրկնակի բրոնզե մեդալակիր(2006, 2010)։ Ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնության արծաթե (2008) և բրոնզե (2012) մեդալակիր։ Պատմության մեջ ամենատիտղոսավոր գերմանացի ֆուտբոլիստը ։ Ազգային հավաքականի կազմում անցկացրած խաղերի քանակով նա հինգերորդն է։
1998 թվականից խաղացել է Մյունխենի Բավարիայի երկրորդ թիմում, 2002 թվականին հայտնվել է մեծահասակների թիմի կազմում։
Ելույթները Բավարիայում
Շվայնշտայգերը իր ճանապարհը «Բավարիա-II»-ում սկսեց առաջին թիմի շարքում։ Հիմնական թիմում սկսել է խաղալ 2002/03 մրցաշրջանում։ 2004-2005 թվականների մրցաշրջանում նա դառնում է հիմնական խաղացողը 3 գնդակով և 26 խաղով Բունդեսլիգայում։ Բայց հետո Բավարիայի մարզիչ Ֆելիքս Մագատը վատ աշխատանքի պատճառով պարապմունքում երիտասարդին ուղարկում է «Բավարիա-II»։ Մի քանի ամիս հետո գլխավոր մարզիչը նորից վերադարձնում է Շվայնշտայգերին հիմնական թիմ։ Նա բավական լավ էր խաղում։ Հիմնական դիրքը Շվայնշտայգերի այդ ժամանակ կիսապաշտպանների թևում էր, սովորաբար աջ, բայց նա կարող էր խաղալ նաև ձախ թևում։ Գալով ակումբ որպես մարզիչ Լուի վան Գալը Շվայնշտայգերին վերապատրաստում է կիսապաշտպանից կենտրոնական կիսապաշտպան և 2009/10 մրցաշրջանում, որը դարձավ ամենահաջող տարիներից մեկը իր կարիերայում, խաղում է հենց այդ դիրքում։ Նա և իր թմակից Մարկ վան Բոմելը կազմել են ուժեղ կենտրոնական կիսապաշտպանների կապ, որը շատ ֆորտբոլային մասնագետներ անվանում էին Գերմանիայի ամենաուժեղը։ 2012 թվականին, որպես հյուր «Ռեալ Մադրիդ»-ին Չեմպիոնների լիգայում խփեց վճռական տուգանային հարված 11 մետրանոցից, բայց տուգանային հարվածը եզրափակիչում ընդդեմ «Չելսի»-ի Շվայնշտայգերը հարվածեց ձողին ։ Նրա գերազանց խաղը, ինչպես նաև առաջնորդական հմտությունները, պայմանավորված է ոչ միայն երկաթի տեղով հիմնական ակումբում, այլև տիտղոսը 2-րդ փոխավագի և Մարկսի հեռանալուց հետո 1-ին փոխավագի պատճառով։ 2010 թվականի ամռանը փոխանակման ժամանակ Շվայնշտայգերով հետաքրքրվել են «Չելսի»-ն և «Յուվենտուս»-ը ։ 2010 թվականին Շվայնշտայգերը Գերմիանիայի առաջնության 16-րդ տուրի «Սանկտ-Պաուլի»-ի դեմ խաղից հետո, որը վերջացավ մյունխենցիների հաղթանակով, 3։0 հաշվով, տնօրենից վերցրեց բարձրախոսը և ամբոցջ մարզադաշտին հայտարարեց, որ երկարացրել է պայմանագիրը Բավարիայում մինչև 2016 թվականը։ 2012/2013 դարձավ Շվայնշտայգերի ամենահաջող մրցաշրջանը։ Թիմը հաղթելով Բունդեսլիգան դուրս եկավ Չեմպիոնների լիգայի և Գերմանիայի գավաթի եզրափակիչ։ Բաստիանը խաղաց երկու եզրափակիչներում, բայց բաց թողեց մրցաշրջանի մի մասը վնասվածքի պատճառով։
Աշխարհի առաջնություն 2006
2006 թվականին Գերմանիայում կայացած Աշխարհի առաջնությանը Շվայնշտայգերը (խաղացել է բոլոր խաղերում, բայց ոչ մինչև վերջ) ազգային հավաքականին օգնել է դառնալ բրոնզե մեդալակիր։ 2006 թվականի հուլիսի 8-ին երրորդ տեղի համար Գերմանիա-Պորտուգալիա խաղը ավարտվեց 3։1 հաշվով, կիսապաշտպանը խփեց 2 գոլ և խփեց տուգանային հարվածը, որից հետո պորտուգալացի խաղացողը խփեց գնդակը իր դարպասին, այսպիսով նա գրանցեց էր գրեթե հեթ-տրիկ։
Եվրոպայի առաջնություն 2008
2008 թվականի Եվրոպայի առաջնության ժամանակ Բաստիանը դարձավ Խորվաթիայի հետ խաղի հակահերոսը (հեռացվել է դաշտից, խաղը ավարտվել է Գերմանիայի պարտությամբ 1։2 հաշվով) և հերոսը քառորդ եզրափակչում Պորտուգալիայի դեմ խաղում, որի ժամանակ նա մասնակցեց 3 խփած գոլերին (խփեց 1 գոլ, կատարեց 2 գոլային փոխանցում, 2-ն էլ 11մետրանոց հարվածից, Գերմանիան հաղթեց 3։2 հաշվով )։ Կիսաեզրափակիչում Թուրքիայի հավաքականի հետ (3։2 գերմանացիների հաղթանակով) նա դարձավ իր թիմի առաջին գոլի հեղինակը։
Աշխարհի առաջնություն 2010
2010 թվականի ՀԱՀ-ում Աշխարհի առաջնությանը անցկացրել է բոլոր 7 հանդիպումները հավաքականում։ 6 հանդիպման ընթացքում խաղացել է մինչև վերջ, իսկ Գանա-Գերմանիա խաղում փոխարինվել է 81-րդ րոպեին։ 1/8 եզրափակչում ընդդեմ Անգլիայի գոլային փոխանցում է տվել խաղընկերոջը՝ Թոմաս Մյուլերին, որը հաշիվը դարձրեց 3։1։ 1/4 եզրափակչում Արգենտինայի դեմ խաղում կատարել է 2 գոլային փոխանցում Միրոսլավ Կլոզեին և Առնե Ֆրիդրիխին, որի շնորհիվ նա դարձավ հանդիպման լավագույն խաղացողը ։
Աշխարհի առաջնություն 2014
2014 թվականի Աշխարհի առաջնությունում Շվայնշտայգերը բաց է թողել առաջին խաղը Պորտուգալիայի հետ (4։0 օգուտ Գերմանիայի) վնասվածքի պատճառով, որը ստացել էր մարզման ժամանակ, իսկ խմբային փուլի 2-րդ՝ Գանայի հետ խաղում (2։2) դուրս եկավ խաղադաշտ 2-րդ խաղակեսի վերջում Միրոսլավ Կլոզեի հետ։ Այս խաղերից հետո նա առողջացավ և խաղաց մնացած խաղերը, այդ թվում նաև եզրափակիչը հիմնական կազմում։ Բաստիանը այս մրցաշարում չի խփել ոչ մի գոլ, բայց ամբողջ խաղում ցույց է տվել լավ խաղ, հատկապես՝ Գանայի, Ալժիրի և Արգենտինայի հավաքականների դեմ խաղերում։
Ակումբային
Բավարիա
Միջազգային
Գերմանիա
Անձնական կյանք
Իր հոբին Բաստիանը համարում է երաժշտությունը, ընկերների հետ հանդիպումը, ճամփորդությունը, նոր զգացումներն ու ընթերցանությունը ։ Իր եղբայրը՝ Թոմասը, խաղում է «Բավարիա-II»–ում։ Ծնողներն են Ալֆրեդ և Մոնիկա Շվայնշտայգերները։ Բաստիանը սկսել է հանդիպել թենիսիստուհի Աննա Իվանովիչի հետ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 1 ծնունդներ Կատեգորիա:1984 ծնունդներ Կատեգորիա:Գերմանացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բավարիա Մյունխենի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի չեմպիոններ Կատեգորիա:Գերմանիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Մանչեսթեր Յունայթեդի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2016-ի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Գերմանացի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կիվու (լիճ)
Կիվու , լիճ Արևմտյան Աֆրիկայում, Ռուանդայի և Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության սահմանին ` Արևելաաֆրիկյան ռիֆտային հովտում, Աֆրիկյան մեծ լճերից մեկն է։ Կիվու լճից սկիզբ է առնում է Ռուզիզի գետը, որը հոսում է հարավային ուղղությամբ և թափվում Տանգանիկա լիճը ։
Աշխարհագրություն
Լճի մակերեսը կազմում է մոտավորապես 2700 կմ², ջրագիծը գտնվում է ծովի մակարդակից 1460 մ բարձրության վրա։ Լճի գոգավորությունը տեղակայված է ռիֆտային հովտումում, որն աստիճանաբար ընդլայնվում է` պատճառելով հրաբխային ակտիվություն տարածաշրջանում և խորացնելով լիճը։ Ավելագույն խորությունը 496 մետր է (16-րդ տեղ)։ Լիճը շրջապատված է լեռներով։
Լճի վրա է գտնվում աշխարհի ամենամեծ` քաղցրահամ ջրում տեղակայված կղզիներից մեկը` Իջվին (Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետություն)։
1948 թվականին տեղի է ունեցել լճի հարևանությամբ գտնվող Կիտուրո հրաբխի ժայթքումը։ Լիճը եռաց, և այնտեղ ապրող ձկները եփվեցին։ Բնիկները հաճույքով ուտում էին եփած ձուկը` հանելով այն լճից։
Ֆաունա
Լճում ապրում են բեղլուները։
Վտանգ
Լճի ջրի ստորին շերտերը հագեցած են ածխաթթու գազով և մեթանով։ Մեթանի պաշարները գնահատվում են 55 մլրդ. մ³: Գազերի արտանետումը` երկրաշարժի կամ հրաբխային ակտիվության բարձրացման հետևանքով սպառնում է հարակից տարածքների երկու միլիոն բնակիչների կյանքին ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Լճեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Աֆրիկայի լճեր Կատեգորիա:Սահմանային լճեր
Պոլիկարպ Կակաբաձե
Պոլիկարպ Մալխազի Կակաբաձե (პოლიკარპე კაკაბაძე, ), վրացի խորհրդային դրամատուրգ։
Կենսագրություն
Պոլիկարպ Կակաբաձեն ծնվել է 1895 թվականի փետրվարի 23-ին (մարտի 7) Քութայիսի մոտ գտնվող Կուխի գյուղում։
Իր գրական գործունեությունը Պոլիկարպ Կակաբաձեն սկսել է 1918 թվականին՝ իրեն դրսևորելով որպես նրբազգաց հոգեբան, գյուղացու կյանքի լավ գիտակ ու երկխոսությունների վարպետ։
Իր առաջին ստեղծագործություններում՝ «Երեք աղջիկ» և «Լուսաբացից առաջ», նա վարպետորեն ստեղծել է հարստահարված վրացի գյուղացու կերպարը։
1929 թվականին Կոնստանտին Մարջանիշվիլին Պոլիկարպ Կակաբաձեի «Կքվարկվարե Թութաբերի» պիեսը բեմադրել է Քութայիսի Պետական երկրորդ դրամատիկական թատրոնում, ինչի շնորհիվ էլ դրամատուրգը դարձել է հայտնի։
Գրականություն
Կատեգորիա:Վրացի դրամատուրգներ
Walk Away (երգ, Քելլի Քլարկսոն)
«Walk Away», ամերիկացի երգչուհի Քելլի Քլարկսոնի Breakaway ալբոմի հինգերորդ և վերջին երգը։
2006 թվականի մարտին ԱՄՆ-ում սինգլն ստացավ ոսկե կարգավիճակ՝ վաճառվելով ավելի քան 500000 օրինակով ։
Երգի մասին
Սամ Կլարդոնը «Walk Away» անվանել է «լավագույն երգերից մոկը», Breakaway ալբոմում, նշելով, որ «այդ երգը, կարող է ծիծաղ առաջեցնել մեքենայում նստած ժամանակ»։ Ըստ երգչուհու, երգի բառերն են՝ «երբ ինչ-որ բան չի աշխատում, նետեք այն, այս իրավիճակում մի արեք ավելի վատ» ։
«Walk Away» երգի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2006 թվականի մարտի 6-ին TRL-ի եթերում և մարտի 7-ին՝ MuchOnDemand : Տեսահոլովակն ընդգրկվել է TRL-ի թոփ 10-յակում, 19 անգամ։ Տեսանյութտ զբաղեցրել է 13-րդ տեղը VH1 հեռուստաընկերության թոփ 40-յակում (2006)։ Այս տեսանյութը ցուցադրում է տարբեր մարդկանց ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2006 սինգլներ
Էսուա
Էսուա (Essoyes), համայնք Ֆրանսիայի Գրանդ Էստ մարզի Օբ գավառում ։
Բնակչությունը 2012 թվականի դրությամբ կազմում է 745 մարդ, բնակչության խտությունը` 20.94 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 35.57 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 185 կմ հարավ-արևելք, Շալոն ան Շամպայն քաղաքից` 105 կմ հարավ, Տրուա քաղաքից` 45 կմ հարավ-արևելք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Մերաբ Էլիոզիշվիլի
Մերաբ Էլիոզիշվիլի (მერაბ ელიოზიშვილი, ), վրացի խորհրդային գրող, սցենարիստ, դրամատուրգ, կինոդերասան ։
Կենսագրություն
1957 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի պետական համալսարանի արևելագիտության ֆակուլտետը։ 1961 թվականին լույս է տեսել Էլիոզիշվիլու առաջին գիրքը՝ «Սպասում» ։
Բեմադրություններ
Վրացական թատրոնում բեմադրվել են Էլիոզիշվիլու հետևյալ պիեսները՝
Դերեր
Նկարահանվել է «Վրացֆիլմ» ստուդիայի մի շարք ֆիլմերում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրացի արձակագիրներ Կատեգորիա:Վրացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Վրացի դերասաններ Կատեգորիա:Վրացի դրամատուրգներ Կատեգորիա:Թբիլիսիի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ Կատեգորիա:Վրացի կինոդերասաններ
Մարովակ
Մարովակ (Markrow), առաջին սերնդի հող տեսակի պոկեմոն, որը պոկեմոնների դասական ցանկում (հավաքագրված է պոկեդեքսում) հաշվառված է #105 կարգաթվի ներքո։ Համարվում է «Պոկեմոն» ապրանքանիշի մանգայի և անիմեի կերպար։ Մարովակը ներկայացված է որպես քարանձավաբնակ արարած, որն աչքի է ընկնում իր նախնադարյան կերպարանքով և հատկապես՝ ոսկրային գլխով և բումերանգով։ Հանդիպում է քարանձավային վայրերում՝ մարդկային բնակավայրերից հեռու և վարում մենակյաց կենսակերպ։
Մարովակը Քյուբոնի (կարգաթիվը՝ #104) զարգացման երկրորդ (վերին) մակարդակն է։ Վերջինս կարող է զարգանալ մակարդակ 28-ում, սակայն էվոլյուցիայի ընթացքում հատկությունները մեծապես չեն փոխվում։
Պոկեմոնի նոր եթերաշրջանի Ալոլան երկրամասում Մարովակը ունի նոր ենթատեսակ։ Այդ երկրամասի Մարովակը Քյուբոնից զարգանում է բացառապես գիշերվա ժամերին, իսկ էվոլյուցիայի ընթացքում գրեթե ամբողջությամբ փոխում է տեսակային հատկությունները։ Վերջինս կրակ և ուրվական տեսակի պոկեմոն է և համարվում է սամոական մշակույթում տարածված հրե հարձակում կատարող էակի կերպարավորում։
Նկարագրություն
Մարովակը քարանձավաբնակ պոկեմոն է, որն ունի տարօրինակ արտաքին կառուցվածք։ Փորի հատվածում գունավորումը շատ թույլ է, չնայած նրան, որ առհասարակ մաշկը մուգ շագանակագույն է։ Ձեռքերից յուրաքանչյուրն ունի երկուական խոշոր եղունգ, որը ծառայում է որոշ դեպքերում։ Մարովակի արտաքնի գլխավոր կառուցվածքային առանձնահատկությունը վերջինիս գլուխը պատյանող ոսկրային գանգատուփն է, որը սերտաճել է որպես վերջինիս բնական «դիմակ»։ Ժամանակի ընթացքում ոսկրային դիմակը դարձել է վերջինիս ֆիզիոլագիական կառուցվածքի անբաժանելի մասը և դա է պատճառը, որ ցանկությամբ դեպքում անգամ Մարովակը չի կարող հեռացնել այն։ Մարովակը հատկապես հայտնի է իր երկու նշանավոր տեխնիկաներով, որոնք են «ոսկորների ակումբ»-ն ու «բոնեմերանգ»-ը։ Ի դեպ, որևէ այլ սերնդի ոչ մի պոկեմոն, բացառությամբ իր նախորդ զարգացում Քյուբոնի, չի տիրապետում այս տեխնիկական հնարքին։
Էվոլյուցիայի ընթացքում Մարովակը հաղթահարում է իր մոր կարոտի վիշտը (որը անիմեում նկատվում է Քյուբոնի մոտ) և վերածվում կատաղի, ուժեղ և խելացի մարտիկի, ով իր ձեռքի ոսկորն օգտագործում է որպես գլխավոր զենք և բումերանգ։ Էվոլյուցիայից հետո Մարովակն ամեն կերպ ցանկանում է վրեժ լուծել իր բնական թշնամի համարվող Մանդիբուզից, քանի որ շատ ժամանակ Քյուբոնը (Մարովակի սկզբնական զարգացումը) դառնում է վերջինիս որսը։ Մարովակը ամենամենակյաց պոկեմոններից է։ Վերջիններս ապրում են քարանձավային վայրերում, հաճախ միայնակ մեռներում, որտեղ էլ զարգացնում են իրենց հմտույթւոնները ։
Ալոլայի շրջանի ենթատեսակ
Ալոլա երկրամասում Մարովակի առջև առկախ գլխավոր խնդիրը ոչ թե Մանդիբուզն էր, այլև խոտ տեսակի պոկեմոնների չափազանց մեծ բազմազանությունը։ Եվ հենց այս պատճառներն էլ ստիպում են Մարովակին մերձենալ այլ պոկեմոնների հետ, որի արդյունքում էլ ի հայտ է գալիս նոր ենթատեսակ։ Ալոլան Մարովակը գցում է ոսկորը՝ փոխարենը վերցնելով հրե հարձակվողական մական ։ Այս տեսակը մասնագիտանում է տեխնիկայի մեջ՝ կատարելագործելով հարձակվողական կարողությունները։ Ալոլային Մարովակի մարմինը ամբողջությամբ գրեթե սև է, գանգն ու փորի հատվածն ունեն սևից փոքր-ինչ բաց գունավորում։ Ճակատային հատվածում ունի հատուկ նշան։ Ալոլային Մարովակը միակ հայտնի պոկեմոնն է, որը տիրապետում է «ստվերային ոսկոր» տեխնիկային ։
Տեխնիկա
Մարքրոուը առաջին սերնդի ամենահզոր պաշտպանություն ունեցող պոկեմոններից մեկն է, որը միաժամանակ ունի նաև գրոհի բարձր ուժգնություն և բավականաչափ մեծ արագություն։ Տեխնիկական հնարավորությունների շարքում առաջատար են հարձակումն ու հատուկ պաշտպանությունը։ Արագության ցուցանիշը չի գերազանցում որը չի գերազանցում 45-ի շեմը։
Ստորև ներկայացված է Մարքրոուի տեխնիկական հնարավորությունների թվային պատկերը․
Էվոլյուցիա
Մարովակը զարգացման երկու մակարդակ ունեցող պոկեմոն է։ Վերջինիս սկզբնական տարբերակը Քյուբոնն է, որը կերպարապես բավականաչափ նման է Մարովակին։ Զարգացման ընթացքում տեսակային հատկությունները ընդհանրապես չեն փոխվում։ Քյուբոնն ունի նաև այլընտրանքային զարգացում, քանզի գիշերային ժամերին մեծ հավանականությամբ վերջինս կարող է փոխակերպվել Ալոլան Մարովակի, որն ունի կրակ և ուրվական պոկեմոնի տեսակային առանձնահատկություններ և տեխնիկակական հնարավորություններ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հող պոկեմոններ
Վիվիան Վիկտորետ
Վիվիան Վիկտորետ (Viviane Victorette, ), բրազիլացի դերասանուհի։
Կենսագրություն
Իր գործնեությունը որպես դերասանուհի սկսել է հայրենի քաղաքում։ Նկարահանվել մանկական հեռուստաշոուներում և գովազդներում։1999 թվականը նրա համար եղավ շրջադարձային, նա գալիս է Ռիո դե Ժանեյրո և աշխատանքի անցնում Ռեդե Գլոբոյում։2001-ին մասնկացություն է ունենում Կլոնում Ռեջինինյայի դերով և այնքան լավ է ներկայացնում թմրամոլի կերպարը, որ նույնիսկ արժանանում է այդ դերի համար հեռուստատեսային մրցանակի։ 2004 թվականին տեղափոխվում է ապրելու ԱՄՆ-ում, իսկ 2005-ին նկարահանվում է Փլեյբոյ ամսագրի համար և հայտնվում դրա շապիկին։ Հեռուստատեսությունում նա ունեցել է հաճախակի բացակայություններ։ Նկարահանվել է ինչպես նաև Կարիբյան Ծաղիկը հեռուստասերիալում։ Ներկայումս նա ուսումնասիրում է հոգեբանություն, և քիչ է հայտնվում հեռուստաէկրաններին։
Շառլոտա Սեդերստրյոմ
Քրիստինա Շեռլոտա Սեդերստրյոմ (Christina Charlotta Cederström, Mörner af Morlanda․ ), շվեդացի նկարչուհի և սալոն տնօրեն, Շվեդիայի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայի և Ֆրանսիայի Գեղարվեստի ակադեմիայի պատվավոր անդամ ։
Կենսագրություն
Նրա հայրը եղել է կոմս Գուստաֆ Մյորերն Մորալլանդիցն։ 1780 թվականին նա ամուսնացել է Բարոն Աքսել Թյուր Գիլենտրոկի հետ, 1799 թվականին նրանք ամուսնալուծվել են։ Առաջին ամուսնության ընթացքում նա երկար ժամանակ ապրել է գյուղում գտնվող իր ամուսնու կալվածքում, որտեղ զարգացել են  նրա գեղարվեստական տաղանդը տարբեր ժանրերում։ Նա գրել է բանաստեղծություններ և վեպեր Ռուսոյի ոճով, նկարել է թանաքով, տուշով և յուղաներկով, գրել է երգեր և ստեղծագործել է երաժշտություն, նրա ամենահայտնի գործը «Välkommen, o måne, min åldrige vän» երգը («Բարի գալուստ, լուսին, իմ հին ընկերը»)։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի կին արվեստագետներ Կատեգորիա:Շվեդ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Շվեդ կին արվեստագետներ Կատեգորիա:Շվեդ բանաստեղծուհիներ Կատեգորիա:Շվեդիայի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Շվեդ նկարչուհիներ Կատեգորիա:Շվեդ կոմպոզիտորներ
Էստիսակ
Էստիսակ (Estissac), համայնք Ֆրանսիայի Գրանդ Էստ մարզի Օբ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 1796 մարդ, բնակչության խտությունը` 69.99 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 25.66 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 130 կմ հարավ-արևելք, Շալոն ան Շամպայն քաղաքից` 90 կմ հարավ-արևմուտք, Տրուա քաղաքից` 20 կմ արևմուտք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 1141 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 787-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 354։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 69,0 %։ 787 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 692 անձ (386 տղամարդ և 306 կին)։ Գործազուրկ են եղել 95 անձ (36 տղամարդ և 59 կին)։ 354 անաշխատունակներից 66-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 141-ը` թոշակառուներ, իսկ 147-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Մեքսիկական նարկոպատերազմ
Մեքսիկական նարկոպատերազմ , զինված հակամարտություն Մեքսիկայում պատերազմող նարկոկարտելների,  կառավարական զորքերի և ոստիկանության միջև։ Միայն 2006-2011 թթ․  մեքսիկական թմրակարտելների զինված պայքարում, ինչպես նաև  դաշնային կառավարության ուժերի դեմ պատերազմի արդյունքում զոհվել է ավելի քան 47,5 հազար մարդ ։
Մեքսիկական նարկոկարտելները գոյություն ունեն արդեն մի քանի տասնամյակ, և արդեն 1970-ական թվականներից  նրանց գործունեությանը աջակցություն են ցույց տալիս Մեքսիկայի որոշ պետական կառույցներ։  Մեքսիկական նարկոկարտելները ամրապնդվել էին  1990-ական թվականներին կոլումբիական թմրակարտելների՝ Մեդելինսկիյի և Կալիյի փլուզումից հետո։ Ներկայումս Մեքսիկան հանդիսանում է կանեփի, կոկաինի և մետամֆետամինի հիմնական արտասահմանյան մատակարարողը ԱՄՆ-ում, իսկ մեքսիկական նարկոկարտելները գերակշռում են ԱՄՆ-ի թմրանյութերի մեծածախ ապօրինի շուկայում ։
Նարկոկարտելների առաջնորդների ձերբակալությունները  հանգեցրին  բռնության մակարդակի բարձրացմանը, քանի որ կարտելների միջև սկսվեց լարված  պայքար ԱՄՆ-ում թմրանյութերի առաքման վերահսկողության համար։
Միացյալ Նահանգները հանդիսանում է զենքի գլխավոր աղբյուրը ։ Մեքսիկայի առանձին շրջաններում նարկոկարտելները բանակային նմուշի զենք են կուտակել, իրենց նահանգում ունեն հատուկ զինված ուժերի նախկին աշխատակիցներ, անցկացնում են ակտիվ հակահետախուզություն, ունեն համախոհներ իշխանությունների և բանակի շարքային աղքատ երիտասարդների շրջանում, ձգտելով միավորվել նրանց հետ ։
Նարկոկարտելների դեմ պայքարում հանդես են գալիս ոստիկանությունը, Մեքսիկայի զինված ուժերը և ԱՄՆ-ի DEA հակաթմրանյութային  ծառայությունը  : Մեքսիկայի կառավարությունը  Ֆելիպե Կալդերոնի կառավարման օրոք առաջին անգամ զգալի հարված հասցրեց կարտելներին, ի թիվս այլ միջոցների, նրանց առավել ակտիվ անդամներին տալով օտարերկրյա պետություններին, բռնագրավելով դրամական միջոցներ և զենք։ Youtube կայքը դարձել է նարկոպատերազմի քարոզչական հարթակ, որտեղ անանուն ընկերությունները ներբեռնում են տեսաֆիլմեր, որոնցում գովաբանվում է  մեկ կարտելի առաջնորդի առավելությունները մյուսից ։