cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Չարլի Ադամ
«Բլեքփուլ»
2009 թվականի փետրվարի 2-ին Ադամը կնքելով վարձավճարային պայմանագիր մինչև 2008-09 մրցաշրջանի ավարտը տեղափոխվում է անգլիական «Բլեքփուլ» ։ Փետրվարի 7-ին Չեմպիոնշիպի շրջանակներում, «Դոնկաստեր Ռովերսի» դեմ խաղում՝ Ադամը կատարում է իր նորամուտը նոր թիմի կազմում ։ Չառլին չկարողանալով զսպել իր էմոցիաները, հանդիպաման 77-րդ րոպեին կատարում է չոր սահընկում ինչի պատճառով էլ անմիջապես հեռացվում է խաղադաշտից։ Մարտի 7-ին ցնցելով «Նորվիչ Սիթիի» դարպասապահ Դևիդ Մարշալի դարպասը՝ Ադամը հեղինակում է իր առաջին գոլը նոր ակումբի կազմում ։ Երկու օր հետո շոտլանդացին ընդգրկվում է Չեմպիոնշիպի շաբաթվա խորհրդանշական թիմի կազմում ։ «Մանդարինների» կազմում իր երկրորդ գոլը Չարլին հեղինակում է արևմտալանակաշիրական դերբիի՝ «Պրեստոն Նորթ Էնդի» դեմ խաղում, որը կայանում է ապրիլի 11-ին։ Նրա խփած գոլը դառնում է հանդիպման միակը և հաղթականը ։ Մայիսի 1-ին «մանդարիների» գլխավոր մարզչի պարտականությունները կատարող Թոնի Պարկսը «Sky Sports» հեռուստաալիքի հետ հարցազրույցի ժամանակ ասում է.
Հայկազն Խաչատրյան
Կենսագրություն
Այնուամենայնիվ, Խաչատրյանը հասցրեց Հայաստանում ազգային զարթոնքի ականատեսը դառնալ։ Նա մեծ ցնծությամբ դիմավորեց Ղարաբաղյան շարժումը և նոր առաջնորդներին։ Հեռավոր երազանքը սկսել էր իրականանալ… 1989 թվականի սեպտեմբերի 27-ին Մեծ Հայի՝ Հայկազն Խաչատրյանի սիրտը դադարեց բաբախել։ Հուղարկավորված է Թոխմախի գերեզմանատանը։
Հղումներ
Կատեգորիա:Հայ քաղբանտարկյալներ Կատեգորիա:Հայ այլախոհներ Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ Կատեգորիա:Թոխմախի գերեզմանատանը թաղվածներ
Կորդովադո
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Հեղինե Հովհաննիսյան (դերասանուհի)
Ընտանիք
Ամուսին՝ Հայաստանի Հանրապետության արվեստի վաստակավոր գործիչ, ռեժիսոր Մարատ Մարինոսյան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Դենիս Լոու
Մանչեսթեր Յունայթեդ
1965 թվականի հոկտեմբերի 21-ին Շոտլանդիայի և Լեհաստանի հավաքականների միջև խաղի ժամանակ Լոուն ստացավ աջ ծնկի վնասվածք։ Դեռևս «Հադդերսֆիլդում» հանդես գալու տարիներին, նա ենթարկվել է ծնկի վիրահատության, և այդ վնասվածքը նրան հետապնդեց ողջ կարիերայի ընթացքում։
1968 թվականին Յունայթեդը հաղթեց եվրոպական չեմպիոնների գավաթը, սակայն ծնկի վնասվածքի պատճառով Լոուն բաց թողեց կիսաեզրափակիչն ու եզրափակիչը և չստացավ ոսկե մեդալ։ 1968 թվականի հունվարին նրան այցելեց մասնագետը, ով հաստատեց «Յունայթեդի» գրությունը, որում ասվում էր ծնկի նոր վիրահատության մասին։ Լոուն ոչ մեկին ցույց չտվեց այդ գրությունը, գաղտնի պահելով մի քանի տարի. նա մարզվում էր սովորական ձևով ։
1968/69 մրցաշրջանում «Յունայթեդը» հասավ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ, որտեղ հանդիպեց «Միլանին»։ Առաջին խաղում, որը տեղի ունեցավ «Սան Սիրոյում», ավարտվեց հօգուտ Միլանի՝ 2:0: Օլդ Թրաֆորդում պատասխան խաղի ժամանակ, Բոբի Չարլթոնը խփեց խաղի միակ գնդակը և Մանչեսթեր Յունայթեդը հաղթեց 1:0 հաշվով։ Լոուն խաղից հետո վստահեցրեց, որ նա գոլ կխփեր, եթե նրա հարվածից հետո «Միլանի» պաշտպանը դարպասից չհաներ գնդակը։ Մրցավարը այդ պահը չտեսավ և գոլը չհաշվեց, այդ իսկ պատճառով Յունայթեդը չհայտնվեց եզրափակչում։ Մրցաշրջանի ավարտից հետո, Մետիս Բասբին լքեց գլխավոր մարզչի պաշտոնը։ 1969/70 մրցաշրջանում թիմի գլխավոր մարզիչը Ուիլֆ Մաքգինեսն էր ։ Այդ տարի թիմն Անգլիայի առաջնությունում զբաղեցրեց 8-րդ տեղը, իսկ Լոուն բաց թողեց մրցաշրջանի մեծ մասը՝ վնասվածքի պատճառով։
1970 թվականի ապրիլին նա հանվեց տրանսֆերի և Յունայթեդը նրան պատրաստ էր վաճառել 60000 ֆունտով։ Սակայն ոչ մի թիմ այդպես էլ չցանկացավ գնել նրան և նա չտեղափոխվեց ուրիշ թիմ։
1970/71 անհաջող մրցաշրջանից հետո թիմի գլխավոր մարզիչ նշանակվեց Ֆրենկ Օ՛Ֆարելը։ 1971/72 մրցաշրջանը թիմը սկսեց հաջող և 1971 թվականին ավարտեց առաջին կեսը՝ առաջին տեղով, առաջ անցնելով երկրորդ տեղից 5 միավորով։ Այդ պահին Լոույի հաշվին կար 12 գնդակ։ Սակայն, Նոր տարուց հետո թիմը հանդես եկավ անհաջող և մրցաշարն ավարտեց 8-րդ տեղում ։ 1972/73 մրցաշրջանի առաջին խաղում Լոուն աչքի ընկավ գոլով, սակայն նրան կրկին սկսեց անհանգստացնել ծնկի վնասվածքը և նա այպես էլ չկարողացավ գոլով աչքի ընկնել մրցաշրջանի մնացած հատվածում։ Թիմը հանդես եկավ անհաջող և Օ՛Ֆարելը հեռացվեց։
1973 ամռանը Դոհերթին բաց թողեց Լոույին՝ ազատ գործակալի կարգավիճակով։ Լոուն Յունայթեդում անցկացրեց 11 տարի, խփելով 237 գնդակ՝ 404 խաղում։ Միայն Բոբի Չարթլոնն է խփել ավելի շատ գնդակ Յունայթեդում ։
Կարիերան հավաքականում
Լոուն չհրավիրվեց հավաքական, մասնակցելու 1958 թվականի աշխարհի առաջնությանը, սական աշնանը տեղի ունեցավ նրա դեբյուտը հավաքականում։ Դա եղավ 1958 թվականի հոկտեմբերի 18-ին՝ Ուելսի հավաքականի դեմ խաղի ժամանակ։ Լոու արագորեն ընդգրկվեց Շոտլանդիայի հավաքականի հիմնական կազմում։ 1961 թվականի ապրիլի 15-ին նա խաղաց Անգլիայի հավաքականի դեմ։ Շոտլանդիան այդ խաղում պարտվեց 9:3 հաշվով, իսկ Լոուն նկարագրեց ինչպես «ամենամռայլ օր» ։
Տորինոյում հանդես գալու տարիներին նա շարունակեց խաղալ Շոտլանդիայի հավաքականում, սակայն Տորինոն նրան դժվարությամբ էր բաց թողնում գնալ խաղերի։ Պայմանագիրը ֆուտբոլիստի հետ խզվեց, քանի որ թիմն իրավունք չուներ Լոույին բաց թողել հավաքականում հետ խաղերի։
Շոտլանդիան հայտնվեց 1974 թվականի աշխարհի առաջնությունում, առաջինը՝ 1958-ից հետո։ Լոուն ընդգրկված էր կազմում և մասնակցեց Զաիրայի դեմ առաջնության առաջին խաղին։ Նրան հաջողվեց աչքի ընկնել գոլով, Շոտլանդիան հաղթեց 2:0 հաշով։ Լոուն շատ հիասթափվեց այն փաստից, որ գլխավոր մարզիչը նրան չէր ընդգրկել Բրազիլիայի և Հարավսլավիայի դեմ խաղերին։
Լոույի խաղերը Շոտլանդիայի հավաքականում
'''Արդյունք. 55 խաղ / 30 գոլ, 24 հաղթանակ, 14 ոչ-ոքի, 17 պարտություն'''
Լոույի խաղերը Շոտլանդիայի երիտասարդական հավաքականում
Արդյունք։ 3 խաղ/ 1 գոլ, 1 հաղթանալ, 2 ոչ-ոքի
Անձնական կյանք
Ֆուտբոլային կարիերայի ավարտից հետո Լոուն սկսեց աշխատել ռադիոյում և հեռուստաընկերությունում որպես, ֆուտբոլային հանդիպումների մեկնաբան։ Ներկա պահին նա բնակվում է Մանչեսթերում, կնոջ՝ Դիանայի հետ։ Լոուն ունի հինգ երեխաներ, իսկ դստեր, ինչպես և, մոր անունը Դիանա է։ Նա աշխատում է Մանչեսթեր Յունայթեդի մամուլի կենտրոնում։
2002 թվականի փետրվարի 23-ին Օլդ Թրաֆորդի արևմտյան տրիբունայում, որը կրում էր «Սթրեդֆորդ Էնդ» անվանումը, տեղադրվեց Դենիս Լոույի արձանը ։ 2003 թվականի նոյեմբերին Լոուն հաջողությամբ ենթարկվեց շականագեղձի քաղկեղի վիրահատության ։ 2005 թվականի հուլիսի 5-ին Լոուն արժանացավ Աբերդինեյի համալսարանի հարգանքի դոկտորի աստիճանի ։
1990-ական թվականներին հայտնի դարձավ այն, որ հոլանդացի հարձակվող Դենիս Բերգկամպը, իր անունը ստացել էր Դենիս Լոույի պատվին։ Բերգկամպի ծնողները Մանչեսթեր Յունայթեդի երկրպագուներ էին՝ 1960-ական թվականներին։ Հոլանդական տիրույթները թույլ չտվեցին երեխային անվանել «Դենիս»՝ մեկ «ն» տառով, դա շատ էր նման «Դենիզ» անվան, որը կանացի անուն էր։ Արդյունքում Բերգկամպին անվանեցին Դեննիս։
2005 թվականի նոյեմբերի 25-ին նա այցելեց իր մահացող ընկեր Ջորջ Բեսթին, ով մահացավ բազմաթիվ ներքին օրգանների ախտահարումից։
Ամուսնությունը Հարավային Կորեայում
Հարսանեկան ճաշկերույթ և ընդունելություն
Կորեայի ժամանակակից հարսանեկան ճաշկերույթը կամ ընդունելությունը (կյեոլհոն փիրոյոն, 피로연 피로연, 結婚 披露 宴) կարող է լինել ավանդական և արևմտյան մշակույթների խառնուրդ։ Ավանդական հարսանեկան խնջույքի ժամանակ հյուրերն ակնկալում են բուլգոգի (불고기 ՝ մարինացված և խորովված տավարի շերտեր), կալբի (갈비 ՝ կարճ մարինացված կողոսկրներ), կիմչիի լայն տեսականի (թթու կաղամբ տարբեր համեմունքներով և այլ բաղադրիչներով` բողկ, ծովամթերք)։ Կլինեն նաև լրացուցիչ ամաններ սոուսներով՝ թաթախելու համար։
Սնունդը միշտ ներառում է մեծ քանակությամբ սպիտակ կպչուն բրինձ (밥), ինչպես նաև կիմբապ (김밥), որը իրենից ներկայացնում է բրինձ, ձու, սպանախ, ծովախեցգետնի միս, թթու բողկ և այլ բաղադրիչներ, որ փաթաթում են ջրիմուռներով և ապա կտրում 1-դյույմ հաստությամբ շերտերով։ Մանդու՝ (만두) պելմեններ կաղամբով, գազարով, մսով, սպանախով, սխտորով, սոխով և անգույն արիշտայով։ Այդ պելմենները կարող են լինել լավ տապակած կամ շոգեխարշած։ Շատ հաճախ մատուցվում է կիմչիյով ապուր, բրնձով ապուր (բրնձի պելմեն հավի արգանակով) կամ դոնջան ջիգե՝ ապուր պատրաստված ֆերմենտացված սոյայի մածուկից։
Դենիս Լոու
Ակումբային ձեռքբերումներ
Մանչեսթեր Յունայթեդ
Ամուսնությունը Հարավային Կորեայում
Հարսանեկան ճաշկերույթ և ընդունելություն
Տարածված է չոր անձրուկներից թեթև եփված արգանակը, ինչպես նաև չոր սպանախից, կտրատած բողկից կամ չորացրած ջրիմուռից պատրաստած բանջարեղենային ապուրները։ Գոլորշու վրա եփված բրնձե կարկանդակներ (տտոկ), որոնք երբեմն զարդարված են անուշահոտ օշինդրի տերևներով կամ համեմված են տապակած սոյայի, գարու կամ կորեկի ալյուրով, և համարվում են համեղ ծիսական սնունդ։ Հարսանիքի ժամանակ աղանդերի համար կառաջարկվի մրգերի լայն տեսականի, օրինակ՝ կորեական տանձ, և խմորեղեն։ Ուտելու համար օգտագործվում է մի գդալ և փայտիկներ։
Ներկայիս իրավիճակը
2020 թվականի դրությամբ, ըստ Կորեայի ազգային վիճակագրական վարչության, առաջին ամուսնության միջին տարիքը տղամարդկանց մոտ 33,2 տարեկան է, իսկ կանանց համար `30,8 տարեկան ։ Մեծ թվով ամուսնություններում տղամարդը ավելի մեծ է, քան էգը։ Տարիքային այս անհամաչափությունը սովորաբար դիտավորյալ է։ 2013-ին հարսանիքի միջին արժեքը մեկ անձի համար գերազանցել է 50 միլիոն վոնը ։
Դենիս Լոու
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շոտլանդացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Շոտլանդիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Մանչեսթեր Յունայթեդի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Մանչեսթեր Սիթիի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Տորինոյի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Հադերսֆիլդ Թաունի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ոսկե գնդակի մրցանակակիրներ Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի փառքի սրահի անդամ Կատեգորիա:Շոտլանդական ֆուտբոլի փառքի սրահի անդամ Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Ամուսնությունը Հարավային Կորեայում
Ամուսնություն կորեացու և այլազգի ներկայացուցչի միջև
Կորեայում խառը ամուսնությունների թիվը մեծացել է մի շարք գործոնների պատճառով, այդ թվում `արտասահմանում սովորող կամ ճանապարհորդող կորեացիների մեծ թվաքանակը և գյուղական բնակավայրերում ապրող տղամարդկանց տոկոսը, որտեղ տղամարդիկ կանանցից շատ ավելի մեծ թվով են։ Երբ աշխարհը ավելի է փոխկապակցվում ինտերնետի զարգացման հետ, ժամադրության ցանցային կայքերը կամ սոցիալական ցանցի կայքերը զույգերի փոխազդեցության միջոց են։ 2005 թվականից ի վեր Կորեայում միջազգային ամուսնությունների թիվը նվազում է։ 2020 թվականին ամուսնացած զույգերի շուրջ 7% -ը միջազգային զույգեր էին ։
Քանի որ Հարավային Կորեայի գյուղական բնակավայրերում կանայք քիչ են, որոշ տղամարդիկ հույսը դնում են ամուսնության գործակալություններին ՝ կին գտնելու, հիմնականում Ասիայի հարավ-արևելքից՝ Վիետնամից և Թաիլանդյից, ինչպես նաև Ուզբեկստանից և Նեպալից ։  Ամուսնությունը հարավկորեացի տղամարդկանց և արտասահմանցի կանանց միջև հաճախ կազմակերպվում է ամուսնության միջնորդների կամ միջազգային կրոնական խմբերի կողմից։ Տղամարդիկ Հարավային Կորեա ժամանելու պահին գումար են վճարում իրենց կնոջը հանդիպելու համար։ Համաձայն որոշ վկայությունների՝  աղքատության և ամուսնալուծության վիճակագրորեն ավելի բարձր մակարդակ կա այն կորեացի տղամարդկանց մոտ, որոնք ամուսնացել են օտարերկրյա կանանց հետ   ։ Ներկայումս կորեացիների և օտարերկրյա ամուսինների միջև ամուսնալուծությունները կազմում են կորեական ամուսնալուծությունների ընդհանուր տոկոսի 10% -ը։ Չնայած որ այդ ամուսնությունները կարող են հաջողակ լինել, որոշ դեպքերում ներգաղթյալ կանայք սխալ են հասկացվում և մեկուսացված են իրենց կորեացի ամուսիններից, կամ կորեացի կանայք բռնության են ենթարկվում օտարերկրյա ամուսինների կողմից։
Կորեացի տղամարդկանց հետ ամուսնացած չինացի կանանց մեծ մասը էթնիկ հան չինացիներ են, իսկ կորեացի կանանց ամուսնացած չինացի տղամարդկանց մեծ մասը էթնիկ կորեա-չինական են (조선족) : Կորեացի կանանց հետ ամուսնացած ամերիկացի տղամարդկանց մեծ մասը կորեացի-ամերիկացի են։ Կորեացի կանանց մոտ 97% -ը, ովքեր 2020 թվականին ամուսնացել են վիետնամցի տղամարդկանց հետ, կրկին ամուսնացել են։ Նրանք վիետնամցի կանայք էին, ովքեր ամուսնանում էին կորեացի տղամարդկանց հետ և ամուսնալուծվում էին քաղաքացիություն ձեռք բերելուց հետո։
Հետագա խնդիրների նվազեցման համար կառավարությունը Գենդերային հավասարության նախարարության և Արդարադատության նախարարության համագործակցությամբ ծրագրեր է ստեղծում այն ​​տղամարդկանց համար, որոնք մտածում են ամուսնանալ այլազգի կանանց հետ :Նաև Առողջապահության, բարեկեցության և ընտանեկան հարցերի նախարարությունն առաջարկում է ծրագրեր` ամբողջ երկրում Առողջ ընտանիքի աջակցության կենտրոնների միջոցով օգնելու օտարերկրյա կանանց փորձել հարմարվել կորեական հասարակությանը ։
Հարավային Կորեայում ընտանեկան բազմամշակութային աջակցության կենտրոնները կառավարվում և ֆինանսավորվում են Գենդերային հավասարության և ընտանիքի նախարարության կողմից։ Այս կենտրոնների նպատակը բազմամշակութային ընտանիքների համար ընտանեկան կրթություն, խորհրդատվություն և մշակութային ծառայություններ տրամադրելն է, կորեական հասարակության մեջ ներգաղթյալ կանանց շուտափույթ հարմարվելուն աջակցելն ու բազմամշակութային ընտանիքներին օգնելն է ընտանեկան կայուն կյանք ունենալու համար ։ Համագործակցելով շրջակա քաղաքների և նահանգների հետ՝ Աջակցության կենտրոններին հաջողվում է մատուցել հիմնական, բայց անհրաժեշտ ծառայություններ տեղի կանանց համար, ինչպիսիք են՝ կորեերենի և մշակութային կրթության ծառայություններ, գրավոր և բանավոր թարգմանությունների ծառայություններ, երեխաների խնամքի, կրթության աջակցության ծառայություններ, ինչպես նաև զբաղվածության և ձեռնարկատիրական օժանդակ ծառայություններ։
Նույնասեռ ամուսնություն
Նույնասեռ ամուսնությունը օրինականորեն չի ճանաչվում Հարավային Կորեայում։ Համասեռամոլությունը խստորեն քննադատվում է հիմնական կորեական հասարակության մեջ, և շատ կորեացիներ համարում են, որ միասեռականությունը արևմտյան երևույթ է։ Այնուամենայնիվ, չնայած Կորեայում նույնասեռ ամուսնությունների անօրինականությանը, միևնույն սեռի զույգերը անցկացնում են անօրինական մասնավոր արարողություններ։ Կինոռեժիսոր և պրոդյուսեր Քիմ Ջո Գվանգ Սուն 2013-ի սեպտեմբերին անցկացրեց մասնավոր անօրինական արարողություն  գեյերի ֆիլմի կինոռեժիսորի՝ Rainbow Factory- ի ղեկավար Քիմ Սոն Հվանի հետ ։  2013-ի սեպտեմբերի 7-ին Սեուլում Քիմ Ջոն անցկացրեց հանրային, անօրինական հարսանեկան արարողություն կինոռեժիսոր Դեյվիդ Քիմ Սոն Հվանի հետ (իր նույնասեռ զուգընկերը 2004 թվականից), ինչը իր տեսակի մեջ առաջինն էր մի երկրում, որը չի ճանաչում նույնասեռ ամուսնությունը ։
Ամուսնություն համաձայնությամբ և խնամախոսություն
Պայմանավորվածությամբ ամուսնությունը տարածված է Հարավային Կորեայում։ Կորեացիները սովորաբար այս տեսակի ամուսնությունը անվանում են սեոն (선): Որպես կանոն ծնողները հանդիպում են կազմակերպում, բայց ի վերջո զույգը պետք է որոշի՝ արդյոք նրանք ցանկանում են ամուսնանալ։ Այնուամենայնիվ ծնողների նախնական ընտրությունը նշանակում է, որ հանդիպումը հաջողության շատ ավելի մեծ հնարավորություն ունի, որ զույգը կորոշի ամուսնանալ, քան սովորական կույր ժամադրությունը։ Կորեայում այս տեսակի ամուսնության տարածվածության պատճառն այն է, որ Կորեայում ամուսնությունը միայն հարսնացուի և փեսայի հարց չէ, այլ երկու ընտանիքների միավորում է։ Քանի որ հավանական ամուսինները ընտրվում են ընտանիքների կողմից, հավանականությունը, որ ընտանիքները դեմ կլինեն ամուսնությանը շատ ավելի քիչ է։
Հազվադեպ է, երբ մի հանդիպումը հանգեցնում է ամուսնության. շատերին հաջողվում է գտնել հարմար կողակից միայն տարբեր մարդկանց հետ տասնյակ հանդիպումներից հետո։ Նախնական հանդիպումից հետո զույգերը սովորաբար հանդիպում են մի քանի ամիսից մինչև մեկ տարի նախքան իրական ամուսնությունը։ Հետևաբար պայմանավորված ամուսնության և սիրո հիման վրա ամուսնության միջև տարբերությունը հաճախ թույլ է, չնայած պայմանավորված ամուսնության դեպքում ընտանիքները սովորաբար ավելի սերտորեն են  կապված  միմյանց հետ։
Խնամախոսությունը նույնպես տարածված է Հարավային Կորեայում։ Ընտանիքները իրենց որդուն կամ դուստրին ներկայացնում են խնամախոսին, կամ միայնակ տղամարդը կամ կինը կազմակերպում է հանդիպում խնամախոսի հետ` ուսումնասիրելու իրենց ինքնակենսագրությունը և ընտանիքի պատմությունը, որ գտնեն կողակցի, որը համապատասխանում  է սոցիալական կարգավիճակի և հավանական եկամուտների առումով։ Կորեացիները պահպանում են ծագման ճշգրիտ գրառումները, և դրանք թվարկվում են ինքնակենսագրության մեջ։ Այսօր գրեթե բոլոր միայնակ մարդիկ հանդիպում են իրենց ընտրված զույգին մինչև ամուսնությունը և ավելի շատ տեղեկություններ ունեն նրա մասին, քան նախկինում թույլատրվում էր։ Խնամախոսները իրենց ծառայությունների դիմաց ստանում են  փոխհատուցում։
Ամուսնություն սիրո հիման վրա
«Սիրային» ամուսնությունը, ինչպես հաճախ անվանում են Հարավային Կորեայում, վերջին մի քանի տասնամյակների ընթացքում տարածում է ունեցել։ Արտահայտությունը վերաբերում է երկու մարդկանց ամուսնությանը, որոնք հանդիպում և սիրահարվում են՝ առանց խնամախոսության կամ ընտանիքի կողմից պայմանավորված հանդիպումների։ Ամենից հաճախ հարսն ու փեսան առաջին անգամ հանդիպում են ընկերների կողմից կազմակերպված կույր ժամադրություններում, խմբակային ժամադրություններում, իրենց աշխատավայրում, քոլեջում կամ համալսարանում սովորելու ընթացքում։ Հարավային Կորեայի ընտանիքները ընդունում են այս տեսակի ամուսնությունը ավելի հեշտ, քան նախկինում։
Ամուսնալուծություն կամ երկրորդ ամուսնություն
Երկրորդ ամուսնությունը ավելի տարածված է դառնում Հարավային Կորեայում։ Հարավային Կորեայի կառավարության վիճակագրության համաձայն, որը զեկուցվել է «Կորեա Թայմս» թերթում, կրկնական ամուսնությունների թիվը աճել է 16,1 տոկոսից 44.355-ի 2004 թվականին ։  1995 թվականից ի վեր կրկին ամուսնացած տարեց մարդկանց թիվը կրկնապատկվել է ։  2012-ին ամուսնալուծությունների թիվը հասավ 114.707-ի ։ Հարավային Կորեայի Դուո ամուսնական գործակալությունը  առաջին անգամ սկսեց գովազդել կրկնական ամուսնությունների իր ծառայությունները 2006 թվականին։
Ամուսնությունը Կորյոյի շրջանում (918-1392թթ)
Կորյոյի շրջանում ամուսնությունները կատարվում էին՝ հիմնականում քաղաքական և տնտեսական նկատառումներից ելնելով գոնե արիստոկրատիայի շրջանում։
Կորյո դինաստիայի հիմնադիր Թաեջո արքան ուներ 29 թագուհի, որոնց հետ նա դաշինքներ էր կառուցում այլ արիստոկրատ ընտանիքների հետ։ Այնուամենայնիվ նա ամուսնացրեց իր բոլոր դուստրերին, բացառությամբ երկուսի, իրենց խորթ եղբայրների հետ, այլ ոչ թե օգտագործեց նրանց դաշինքներ ստեղծելու և հաստատելու համար։ Նրա իրավահաջորդները շարունակեցին  այդ ռազմավարությունը ։ Արքայական դուստրերի՝  խորթ եղբայրների հետ ամուսնությունը ավարտվեց Մոնղոլական կայսրության պնդմամբ, որը պահանջում էր արքայադուստրերին, որպես Կորեայի տուրքի մաս ։ Միևնույն ժամանակ Կորյոյի թագավորները ամուսնանում էին Յուան դինաստիայի (մոնղոլական կայսրություն) կայսերական իշխանների դուստրերի հետ՝ սկսած Չունգնյոլ թագավորի ամուսնությունից Կուբլայի խանի դստեր հետ։ Զարմիկների միջև ամուսնությունը սովորական էր վաղ Կորյոյի շրջանում, և ոչ թագավորական արիստոկրատները դուստրերին ամուսնացնում էին իրենց  խորթ եղբայրների հետ։ Այնուամենայնիվ  նման ամուսնությունները հետզհետե արգելվում էին՝ չթողնելով այդպիսի անձանց երեխաներին պետական ​​բյուրոկրատիայում պաշտոններ զբաղեցնել, իսկ ավելի ուշ այն համարվեց անառակություն, սակայն հաճախ շարունակվեց գործել չնայած պատժամիջոցներին ։
Մահ
Առնչվող բառեր
Մահվան հասկացությունը, պատճառները, ինչպես նաև մահվանը վերաբերող շատ այլ երևույթներ, բազմիցս քննարկվել են՝ ձևավորելով շատ գիտական, իրավաբանական և սոցիալական տերմիններ և մեղմասություններ։ Երբ մարդը մահանում է, ասում են նաև, որ մարդը հեռացավ կյանքից, ննջեց, հոգին ավանդեց և այլն, որոնք բոլորն էլ սոցիալական, կրոնական, առօրյա կյանքի կամ հայհոյական տերմիններ են կամ մեղմասություններ։ Առանց կյանքի մահացած մարդը դիակ է, դի, աճյուն կամ մարմին, մասունքներ իսկ երբ քայքայվում է մնում է միայն կմախքը ։ Մարդուց բացի այլ կենդանի օրգանիզմների դեպքում կիրառում են նաև «սատկել» բայը, իսկ դիակն կարող են անվանել նաև լեշ կամ գեշ։ Հայերենում որպես մահանալու ավելի քաղաքավարի ձև օգտագործում են «(կյանքից) հեռանալ» արտահայտությունը։ Դիակիզումից հետո մնացած մոխիրը կարող են անվանել նաև «մասունքներ»։
Ամուսնությունը Հարավային Կորեայում
Ամուսնությունը Կորյոյի շրջանում (918-1392թթ)
Ի տարբերություն Չոսոն ժամանակաշրջանի և ժամանակակից դարաշրջանում ամուսնացած զույգերի համար պարետային բնակության սովորության՝ Կորյոյի ժամանակաշրջանի կորեացիների մոտ հազվադեպ չէր, որ ամուսինը ամուսնությունից հետո բնակվում էր կնոջ և նրա ծնողների հետ ։ Հարսանիքի արարողություններն անցկացվում էին հարսնացուների ընտանիքի տանը, և ամուսնության միջին տարիքը ուշ պատանիներ էին, երբ արիստոկրատները ամուսնանում էին ավելի շուտ, քան սովորական մարդիկ ։ Հարսանիքների ժամանակ լինում էր նվերների փոխանակում և խնջույք, որը նախատեսված էր հարսնացուի ընտանիքի հարստությունը ցուցադրելու համար ։ Հարսնացուի հարստության կամ օժիտի փոխանակում չէր լինում ։ Ամուսնությունները հաճախ կազմակերպվում էին խնամախոսների կողմից ։ Կորյոյի հասարակությունը խիստ դասակարգված էր, և ազգակցությունն ու կարգավիճակը որոշվում էին երկկողմանիորեն, ներառյալ ծնողների բարեկամների կարգավիճակը ։ Այսպիսով ի տարբերություն Չոսոնի ժամանակաշրջանի հարսնացուներն ու ամուսինները մնում էին ինչպես իրենց ծննդյան ազգական խմբի, այնպես էլ ամուսնությունից հետո իրենց հարազատ ընտանիքի անդամները։ Ամուսնությունը չէր հանգեցնում տնային տնտեսության բաժանմանը փոքր ստորաբաժանումների, և ընտանիքները նախընտրել են իրենց դուստրերին պահել ամուսնությունից հետո՝ ամուսնու հետ կամ առանց նրանց։ Ժառանգություն ստանալու հեռանկարը կարևոր մոտիվացիա էր հանդիսանում ամուսինների համար բնակվել իրենք կանանց բարեկամենրի հետ։ : Ժառանգությունը չէր որոշվում նրանով, թե երեխաներից ով է ավելի շուտ ծնվել․ բոլոր երեխաները ծնողներից ստանում էին ժառանգության հավասար բաժիններ ։
Չնայած բազմակնությունը տարածված էր՝ կանանց և երեխաների միջև դասակարգում չկար, և յուրաքանչյուրը կարող էր դառնալ ժառանգ։ Ամուսնությունները հեշտությամբ կարող էին դադարեցվել ամուսինների կամ կանանց կողմից ։ Կինը, որը շատ հաճախ էր ամուսնանում, կարող էր անբարոյականի համբավ ձեռք բերել, բայց Կորյոյի դինաստիայի կորեացիները չէին համարվում կեղծ բարեպաշտ, համենայն դեպս ժամանակի չինական չափանիշներով ։ Այրիների համար չկային արգելքներ, բայց պարտավոր էին սուգի ժամանակահատվածը պահել ։ Այրի տղամարդուն երեխաների խնամքի հետ օգնում էր նրանց մոր ընտանիքը ։
Մահ
Նշաններ
Տաքարյուն կենդանու մահը ցույց տվող նշաններից են՝
Սահմանման բարդություն
Մահվան երևույթը հասկանալը գլխավորապես կախված է մահվան սահմանումից ։ Մահը սահմանելու շատ գիտական մոտեցումներ կան։ Օրինակ՝ շատ բժշկական գիտություններում գլխուղեղի մահն է համարվում այն պահը, երբ գլխուղեղի ակտիվությունը դադարում է և վրա հասնում մահը  ։
Ամուսնությունը Հարավային Կորեայում
Ամուսնությունը Չոսոնի շրջանում (1392-1910)
Այս ժամանակահատվածում ամուսնությունից հետո պարետային բնակությունը դարձավ սովորական, երբ սուգի պարտավորությունները և ժառանգության իրավունքը կարգավորող օրենքները փոփոխությունների ենթարկվեցին թագավորական թելադրանքով ։ Այս փոփոխությունները հանգեցրին արյունակցական ամուսնությունների նկատմամբ ավելի խիստ սահմանափակումների՝ նախ արգելելով մայրական կողմի զարմիկների միջև ամուսնությունը, հետո երրորդ պորտի ազգականների և, ի վերջո, նույն ազգանուններով մարդկանց միջև ամուսնությունների արգելմանը մինչ 1669 թ ։  1427 թվականին ընդունվեց ևս մեկ չինական օրենք, որը սահմանում էր ամուսնության տարիքը առաջին ամուսնության համար 15 տարեկան տղայի և 14-ը աղջկա համար, չնայած եթե ծնողը շարունակաբար հիվանդ էր կամ ծեր էր (ավելի քան 50 տարեկան), ամուսնության սահմանը կարող է կրճատվել մինչև 12 տարեկանը ։ Վաղ ամուսնությունները կանխելու պատճառը այն համոզմունքն էր, որ երեխաները, որոնք շատ երիտասարդ էին, այնքան սոցիալականացված չէին լինելու, որպեսզի հասկանան ամուսինների պարտականությունները, և  հետևաբար  չեն կարողանա պատշաճ կերպով սոցիականացնել իրենց սեփական երեխաներին ։ Այնուամենայնիվ այս օրենքը հաճախ էր խախտվում ։  Յանգանի արիստոկրատները սովորաբար ամուսնանում էին ավելի վաղ տարիքում, քան սովորական մարդիկ :Օրենսդիրների շրջանում  ամուսնացած կանանց բացակայության հետ կապված մտահոգությունը  հանգեցրեց այն օրենքների ընդունմանը, որոնք պատժում էին ընտանիքներին, որ ժամանակին չէին կարող ամուսնանացնել իրենց դուստրերին։
Մահ
Սահմանման բարդություն
Մահը սահմանելու բարդություններից մեկը այն կյանքից առանձնացնելն է։ Եթե մահը դիտարկվի որպես ժամանակային պահ, այն կարող է լինել այն պահը, երբ կյանքը ավարտվում է։ Մահվան վրա հասնելը որոշելը դժվար է, քանի որ կյանքի ֆունկցիաները տարբեր օրգան համակարգերում դադարում են ոչ միաժամանակ ։ Այս պատճառով անհրաժեշտ է հստակ սահմանել կյանքը և մահը բաժանող սահմանը, որը դժվար է, քանի որ կյանքը միանշանակ չի սահմանվում։ Այս խնդիրն ավելի է արտահայտվում, երբ բանը հասնում է մահվան բժշկագիտական սահմանմանը։
Ամուսնությունը Հարավային Կորեայում
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հարավային Կորեայի մշակույթ Կատեգորիա:Հարավային Կորեայի հասարակություն
Մահ
Սահմանման բարդություն
Կյանքը հնարավոր է սահմանել նաև հաշվի առնելով գիտակցությունը։ Երբ գիտակցությունը դադարում է գոյություն ունենալ, կենդանի օրգանիզմը համարվում է մահացած։ Այս մոտեցման բացերից մեկն այն է, որ կան շատ կենդանիներ, որոնք կենդանի են, բայց ըստ երևույթի չունեն գիտակցություն (օրինակ՝ միաբջիջ օրգանիզմները)։ Մյուս խնդիրը՝ գիտակցության սահմանման մեջ է, գիտակցությունը ժամանակակից տարբեր գիտնականների, հոգեբանների և փիլիսոփաների կողմից սահմանվում է տարբեր կերպ։ Բացի այդ, շատ կրոնների, այդ թվում՝ աբրահամյան և դհարմական ավանդույթների համաձայն մահը չի բերում գիտակցության ավարտին։ Որոշ մշակույթներում մահը ավելի շատ գործընթաց է, քան միանվագ դեպք, այն արտացոլում է հոգու մի վիճակից մյուսի անցումը ։
Պատմականորեն մահվան պահի սահմանումը միշտ եղել է անհստակ կամ սուբյեկտիվ։ Մահը սահմանվել է որպես սրտի զարկերի դադար, ապա շնչառության կանգ, սրտաթոքային ռեանիմացիայի զարգացումը, սակայն, ցույց տվեց, որ այս սահմանումը կարող է սխալ լինել, քանի որ սրտի զարկերի և շնչառության կանգը հնարավոր է վերականգնել։ Սրտի և թոքերի գործունեությունը հնարավոր է հաճախ վերականգնել կյանքն ապահովող սարքերով, օրգանների փոխպատվաստմամբ և էլեկտրակարդիոստիմուլյատորով։
Այսօր, երբ անհրաժեշտ է հստակ սահմանել մահվան պահը բժիշկները հիմնվում են գլխուղեղի մահվան կամ կենսաբանական մահվան վրա․ մարդիկ համարվում են մահացած, երբ գլխուղեղի էլեկտրական ակտիվությունը այլևս հնարավոր չէ հայտնաբերել։ Համարվում է, որ էլեկտրական ակտիվության դադարը խոսում է գիտակցության դադարի մասին։ Գիտակցության կանգը պետք է լինի մշտական․ էլեկտրաուղեղագրությունը թույլ է տալիս հեշտությամբ տարբերակել քունը կամ կոման։
«Գլխուղեղի մահ» հասկացությունը որոշ գիտնականներ համարում են խնդրահարույց։ Օրինակ՝ Ֆրանկլին Միլլերը՝ Առողջության ազգային ինստիտուտի կենսաէթիկայի ֆակուլտետի ավագ անդամը գտնում է, որ «վաղ 1990-ականներին գլխուղեղի մահը մահվանը հավասարացնելը շարունակաբար կասկածի տակ են առել հետազոտողների կողմից՝ հիմնվելով գլխուղեղի էլեկտրական ակտիվության բացակայության վրա։ Այս մարդիկ սակայն պահպանում են արյունաշրջանառությունն ու շնչառությունը, կարգավորում են ջերմաստիճանը, արտաթորում են, բուժում վերքերը, պայքարում հիվանդությունների դեմ և որ ամենադրամատիկն է, հղի կանայք կրում են պտուղը» ։
Այս մարդիկ, որ պնդում են, թե գիտակցության համար անհրաժեշտ է միայն նոր կեղևի ակտիվությունը, կարծում են, թե մահը սահմանելու համար անհրաժեշտ է միայն էլեկտրական ակտիվությունը։ Վերջապես հնարավոր է, որ մահվան չափանիշը պետք է լինի կոգնիտիվ ֆունկցիաների մշտական կամ անդառնալի կորուստը, որը պայմանավոված է գլխուղեղի կեղևի մահով։ Կեղևի մահվան հետ՝ մտածողությունը և անհատականությունը բժշկական ճանապարհով վերականգնելու ամբողջ հույսը կորչում է։ Նույնիսկ գլխուղեղի ամբողջական մահվան չափանիշի դեպքում մահվան սահմանումը կարող է բարդ լինել։ ԷՈՒԳ֊ն կարող է գրանցել սխալ էլեկտրական ակտիվություն, բացի այդ, որոշ դեղամիջոցներ, հիպոգլիկեմիան, հիպօքսիան և հիպոթերմիան կարող են ճնշել կամ դադարեցնել գլխուղեղի էլեկտրական ակտիվությունը։ Այս պատճառով մինչև մահվան վերջնական գրանցումը, հիվանդանոցները ունեն մահի որոշման հատուկ ընթացակարգ, որը ներառում է որոշակի միջակայքերի ընթացքում կատարվող ԷՈՒԳ։
Իրավաբանություն
Մարդու մահը ունի որոշակի իրավաբանական հետևանքներ։ Արդարադատական շատ համակարգերում բժիշկը կամ իրավասու մարմինը սովորաբար տալիս է մահվան վկայական՝ հիմնվելով բժշկական քննության և եզրակացության վրա։
Սխալ ախտորոշում
Շատ պատմություններ կան կապված նրա հետ, թե ինչպես են կենդանանում բժիշկների կամ այլ մարդկանց կողմից մահացած համարվող մարդիկ։ Նրանք օրեր անց կամ արթնանում են իրենց դագաղում, կամ կենդանանում, երբ համարյա սկսում են դիահերձման աշխատանքները։ 18-րդ դարի կեսից հասարակության զարգացավ վախ՝ սխալմամբ կենդանի թաղվելու և անվստահություն՝ մահվան նշանների հանդեպ։ Մինչև հուղարկավորությունը կենդանության նշանները որոշելու մի շարք գործողություններ են կատարել՝ բերանի մեջ լցրել են քացախ կամ դրել պղպեղ կամ կծու կարմիր պղպեղ են դրել ոտքի կամ ուղիղ աղու մեջ ։
Էլեկտրահարության ժամանակ նյարդերը մեկ ժամով կամ ավելի երկար կարող են վերականգնվել սրտաթոքային ռեանիմացիայի միջոցով, որը մեռած թվացող մարդուն թույլ է տալիս գոյատևել ։ Մարդիկ, որոնք երկար ժամանակ անգիտակից են եղել ցածր ջերմաստիճանի ջրում կարող են գոյատևել, եթե նրանց դեմքը մինչև վերակենդանացման բաժին հասցնելը շարունակաբար պահվի սառը վիճակում։ Այս վիճակը, երբ նյութափոխանակային ակտիվությունը և թթվածնի հանդեպ պահանջները մինիմալ են, առկա է նաև կետանմանների մոտ և հայտնի է կաթնասունների սուզման ռեֆլեքս անվանումով ։
Բժշկական տեխնոլոգիաների զարգացման հետ անհրաժեշտություն է առաջանում վերանայել անձին կենդանի կամ մահացած բնորոշելը, էլեկտրական ակտիվության բացակայությունը բավարար չէ մարդուն մահացած համարելու համար։ Այս պատճառով առաջարկվել է մահվան տեղեկատվատեսական սկզբունքը, որը ավելի լավ է բնութագրում, թե երբ է մարդը մահացած։ Այս սկզբունքը, սակայն, ունի շատ քիչ կիրառություն կրիոնիկայից դուրս։
Մահացած օրգանիզմները վերակենդանացնելու որոշ գիտական փորձեր են կատարվել, որոնք շատ քիչ հաջողության են հասել ։
Դիահերձում
Դիահերձումը, որը հայտնի է նաև հետմահու հետազոտություն կամ դիահատում անվանումներով բժշկական ուսումնասիրություն է, որը ներառում է մարդու մարմնի մանրամասն հետազոտությունը՝ մարդու մահվան պատճառը բացահայտելու և առկա հիվանդությունները գնահատելու համար։ Դիահերձումը իրականացնում է հատուկ մասնագիտացած բժիշկը՝ ախտաբանը կամ պաթոլոգը։
Դիահերձումն իրականացվում է իրավաբանական կամ բժշկական նպատակներով։ Դատաբժշկական դիահերձումն իրականացվում է, երբ մահվան պատճառը կարող է հանցագործության տարրեր պարունակել, կլինիկական կամ ակադեմիական դիահերձման նպատակն է պարզել մահվան բժշկական պատճառը, մահվան անհայտ կամ միանշանակ պատճառը բացահայտելու համար կամ գիտական նպատակներով։ Դիահերձմանը զուգահեռ կարող է իրականացվել նաև արտաքին հետազոտություն։ Դիահերձման համար կարող է պահանջվել մոտ ազգականների համաձայնությունը։ Դիահերձումից հետո մարմնի արտաքին հատվածը կարելով նորից վերականգնում են։
Պատճառ
Զարգացող երկրներում մարդու մահվան հիմնական պատճառը վարակիչ հիվանդություններն են։ Այս երկրներում մահվան այլ պատճառ են նաև աթերոսկլերոզը (սրտային հիվանդությունները և կաթվածը), քաղցկեղը և ճարպակալմանն ու ծերացմանը հետևանքով առաջացող այլ հիվանդությունները։ Զարգացող աշխարհում մահվան ամենատարածված պատճառը կենսաբանական ծերացումն է, որը բերում է ծերացմանը ուղեկցվող հիվանդությունների։ Այս պայմանները բերում են հոմեոստազի կորստին, սրտի կանգին, թթվածնի և սննդանյութերի կորստին, որը բերում է գլխուղեղի և այլ հյուսվածքների անդառնալի փոփոխությունների։ Երկրագնդում ամեն օր մահացող շուրջ 150,000 մարդու երկու երրորդը մահանում է ծերացմանն առնչվող պատճառներից ։ Ինդուստրալիզացված ազգերի մոտ այս հարաբերակցությունն ավելի բարձր է՝ հասնելով 90% ։ Բժշկության զարգացման հետ մահը դարձել է կառավարելի վիճակ։ Տնային մահերը, որոնք մի ժամանակ շատ տարածված էին աշխարհում, այժմ շատ քիչ են հանդիպում։
Զարգացող երկրներում վատ սանիտարական պայմանները և ժամանակակից բժշկական տեխնոլոգիայի բացակայությունը վարակիչ հիվանդություննեից մահը դարձնում է ավելի հանական։ Այս հիվանդություններից մեկը տուբերկուլոզն է, որը 2015 թվականին սպանել է 1,8 միլիոն մարդ ։ Մալարիան ամեն տարի պատճառ է դառնում 400-900 միլիոն տենդի դեպքերի և 1-3 միլիոն մահվան ։ ՁԻԱՀ֊ի պատճառով մահերի թիվը Աֆրիկայում 2025 թվականին կհասնի 90-100 միլիոնի ։
Համաձայն Ժան Զիգլերի՝ 2006-ին թերսնուցման պատճառով առաջացող մահացությունների թիվը 2006-ին կազմել է մահացությունների ընդհանուր քանակի 58%֊ը։ Զիգլերն ասում է, որ ամբողջ աշխարհում մոտ 62 միլիոն մարդ է մահացել, որոնց 36 միլիոնը մահացել է սովից կամ միկրոսննդանյութերի պակասից առաջացող հիվանդություններից ։
Ըստ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության՝ ծխելը 20-րդ դարում ամբողջ աշխարհում սպանել է 100 միլիոն մարդ, իսկ 21-րդ դարում այդ թիվը կարող է հասնել 1 միլիարդի ։
Մահվան շատ պատճառներ կարելի է կանխարգելել սննդակարգով և ֆիզիկական ակտիվությամբ, բայց ամեն դեպքում, հիվանդությունների հանդեպ խոցելիությունը տարիքի հետ ազդում է մարդու երկարակեցության վրա։ Ծերացման էվոլյուցիոն պատճառները դեռ նոր են ուսումնասիրվում։ Ենթադրվում է, որ ծերացման գործընթացների միջամտությունը կարող է լինել մահվան դեպքերի կրճատման ամենաարդյունավետ միջոցը ։
Սելյեն առաջարկում է մահվան պատճառների ոչ յուրահատուկ մոտեցումները։ Նա ցույց է տվել, որ սթրեսը նվազեցնում է օրգանիզմի հարամարողականությունը և առաջարկել է նկարագրել հարմարողականությունը որպես յուրահատուկ ռեսուրս՝ հարմարողական էներգիա։ Կենդանին մահանում է, երբ հարմարողական էներգիան սպառվում է ։ Սելյեն ենթադրում էր, որ հարմարողականությունը ծննդի պահին սահմանափակ ռեսուրս է։ Գոլդսթոունը հետագայում առաջարկել է հարմարողական էներգիայի արտադրությունը կամ ներմուծումը, որը ծառայում է որպես հարմարողականության աղբյուր ։ Վերջին հետազոտություններում ցույց է տրված, որ բարեկեցությունը սկսում է տատանվել, երբ հարմարողականության պահուստը համարյա սպառման եզրին է ։
2017-ին Հայաստանում մահացությունների ընդհանուր թվի մեծ մասը բաժին է հասել արյունաշրջանառության համակարգի հիվանդություններին, որին հաջորդում են նորագոյացություններից մահերը և շնչառական համակարգի հիվանդությունները ։ 2011-2014 թվականների ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ ամենաշատը մահանում են մինչև 1 տարեկան երեխաները և 70֊ն անց տարեց մարդիկ, կանայք տղամարդկանց համեմատ ավելի երկարակյաց են ։ 2014 թվականին ինքնասպանությունների թիվը կազմել է ընդհանուր մահացությունների թվի շուրջ 0,6 տոկոսը ։
Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն
Աշխարհագրություն
Խորհրդային միության տարածքը կազմել է 22 402 200 կմ^2 և եղել աշխարհի խոշորագույն պետությունը. կարգավիճակ, որն ավելի ուշ փոխանցվել է նրա իրավահաջորդ պետությանը՝ Ռուսաստանին ։ Զբաղեցրել է Երկրագնդի ցամաքային տարածքի մեկ վեցերորդ մասը, իսկ չափսերով համեմատելի եղել Հյուսիսային Ամերիկա մայրցամաքի հետ ։ ԽՍՀՄ արևմտյան հատվածը, որը գտնվում էր Եվրոպա աշխարհամասի տարածքում և զբաղեցնում էր պետության տարածքի մեկ քառորդը, եղել է ԽՍՀՄ մշակութային ու տնտեսական կենտրոնը։ Ասիայում գտնվող արևելյան հատվածը, որն արևելքում հասնում էր մինչև Խաղաղ օվկիանոս, իսկ հարավում՝ Աֆղանստան, բացառությամբ Կենտրոնական Ասիայի որոշ շրջանների, խիտ բնակեցված չէր։ Խորհրդային միության ծայր արևելքից մինչև ծայր արևմուտք երկարությունը կազմել է մոտավորապես 10 000 կմ, որը բաժանված էր 11 ժամային գոտիների միջև, իսկ հյուսիսից հարավ հեռավորությունը՝ 7 200 կմ։ ԽՍՀՄ տարածքը բաժանված է եղել 5 կլիմայական գոտիների միջև՝ տունդրա, տայգա, տափաստանային, անապատային և լեռնային։
Մահ
Փիլիսոփայություն
Հնէաբանության մեջ թաղման ծեսերի հայտնաբերումը այն գործոններից մեկն է, որը բնութագրում է հոմինիդների սոցիալական զարգացումը ։ Մահվան գիտակցումը սոցիալական համակցման և գործողության կարևոր շարժիչ է։ Այն նաև մետաֆիզիկական ռեֆլեկսիայի (ներհայման) կարևոր բաղադրիչ է։ Մահվան գիտակցումն է նաև խորհրդանշական ուժ տալիս մարդասպանությանն ու ինքնասպանությանը։
Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն
Աշխարհագրություն
Խորհրդային Միությունը, ինչպես ներկայումս Ռուսաստանը, ունեցել է աշխարհի ամենաերկար սահմանը, որը կազմել է շուրջ 60 000 կմ (հասարակածի երկարությունից 1,5 անգամ ավելի)։ Դրա երկու երրորդը կազմել է ցամաքային սահմանը։ 1945-1991 թվականներին Խորհրդային Միությունը ցամքային սահման է ունեցել արևմուտքում՝ Նորվեգիայի, Ֆինլանդիայի, Լեհաստանի, Չեխոսլովակիայի, Հունգարիայի, Ռումինիայի, հարավում՝ Թուրքիայի, Իրանի, Աֆղանստանի, Չինաստանի, Մոնղոլիայի, Հյուսիսային Կորեայի հետ, իսկ ծովային սահման՝ Միացյալ Նահանգների, Շվեդիայի և Ճապոնիայի հետ։ Միացյալ Նահանգներից ԽՍՀՄ-ն բաժանված է եղել Բերինգի նեղուցով, Շվեդիայից՝ Բալթիկ ծովով, իսկ Ճապոնիայից՝ Լապերուզի նեղուցով։
Խորհրդային միության ափերը ողողում էին Ատլանտյան (Բալթիկ, Սև և Ազովի), Հյուսիսային սառուցյալ (Բարենցի, Սպիտակ, Կարայի, Լապտևների, Արևելասիբիրական և Չուկոտի) և Խաղաղ (Բերինգի, Օխոտի և Ճապոնական) օվկիանոսների 12 ծովերի ջրերը։
Խորհրդային միության ամենաբարձր գագաթը Կոմունիզմի պիկն էր (ներկայումս՝ Իսմոյիլ Սոմոնի պիկ, բարձրությունը` 7495 մետր), որը գտնվում էր Տաջիկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության տարածքում։ Խորհրդային միության տարածքում էր գտնվում նաև աշխարհի ամենամեծ լիճը՝ Կասպից ծովը և ամենախորը լիճը՝ Բայկալը, որը նաև աշխարհի ամենամեծ քաղցրահամ լիճն է։
Մահ
Փիլիսոփայություն
Եվրոպայի լուսավորականությունը, հետևելով բնության օրենքներին, առաջարկում էր մարդու մարմնի դեգրադացիայի կանոնի ծագման մասին ։ Պլատոնի համաձայն՝ մահը հոգու և մարմնի անջատումն է։ Մարմնի բանտից ազատվելով՝ անմահ հոգին վերջապես կարող է ազատորեն հասնել իդեաների (նախատիպերի) աշխարհին և հավերժությանը ։
Էպիկուրի համաձայն՝ մահը ոչինչ է, քանի որ «երբ մենք կանք՝ չկա մահը, իսկ երբ մահը կա՝ մենք չկանք։ Մահն, այդ պատճառով, չի առնչվում ոչ ողջերին, ոչ մեռածներին» ։ Յանկելևիչը «La mort»֊ում մահը նկարագրում է քերականական տեսանկյունից։ «Երրորդ դեմքում մահը՝ ընդհանրական մահն է, աբստրակտ և անանուն մահը (անդեմ մահը)։ Առաջին դեմքում այն, իհարկե, տագնապի աղբյուր է։ Առաջին դեմքում մահը առեղծված է ինձ համար։ Երկրորդ դեմքում մահը հատուկ դեպք է։ Այլ մարդու մահվան համեմատ, որը հեռու է և անտարբեր թվացող, հարազատի, մոտիկ մարդու մահը մերձավորություն է պարունակում (սա «քո» մահն է)
Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն
Աշխարհագրություն
Մայրցամաքում ԽՍՀՄ հյուսիսային ծայրակետը Թայմիր թերակղզում գտնվող Չելյուսկին հրվանդանն էր, կղզիներում՝ Ֆրանց Իոսիֆի երկիր կղզեխմբի Ռուդոլֆի կղզում գտնվող Ֆլիգելի հրվանդանը, իսկ հարավային ծայրակետը՝ Թուրքմենական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության Կուշկա քաղաքի մոտ գտնվող Չիլդուխտեր աուլը։ Երկրի արևելյան ծայրակետը Դեժնյովի հրվանդանն էր, իսկ արևմտյանը՝ Բալթիկ ծովի Գդանսկի ծոցի Բալթիական ցամաքալեզվակը։
Բնապահպանություն
Խորհրդային Միությունում բնապահպանական քաղաքականությունը մշտապես մեծ կարևորություն է տվել այն գործողություններին, որտեղ մարդիկ ակտիվորեն ներգրավված են եղել բնության վերականգնմանը։ Լենինի «Կոմունիզմը խորհրդային իշխանությունն ու երկրի էլեկտրականությունն է» թևավոր միտքն արտահայտում է արդիականացման և արդյունաբերական զարգացման վրա ուշադրության կենտրոնացումը։ 1928 թվականին՝ առաջին հնգամյա պլանի ժամանակ, Ստալինը ձեռնամուխ եղավ ամեն գնով երկրի արդյունաբերականացմանը։ Բնապահպանական և բնության պաշտպանության արժեքներն ամբողջությամբ անտեսվեցին, որպեսզի ստեղծվի ժամանակակից արդյունաբերական հասարակություն։ Ստալինի մահվանից հետո խորհրդային իշխանության օրակարգ մտան բնապահպանական հիմնախնդիրները, սակայն շրջակա միջավայրի պահպանության արժեքի հիմնական ընկալումը մնաց նույնը ։ Խորհրդային լրատվամիջոցները մշտապես իրենց ուշադրությունը կենտրոնացնում էին ընդարձակ հողային տարածքների և գրեթե անքակտելի բնական ռեսուրսների վրա։ Դա ստեղծում էր տպավորություն, որ բնության աղտոտումն ու անվերահսկելի շահագործումը խնդիր չեն։ Խորհրդային պետությունն այն տեսակետն ուներ, որ գիտական և տեխնոլոգիական առաջընթացը կլուծի այդ բոլոր խնդիրները։ Պաշտոնական գաղափարախոսությունը պնդում է, որ սոցիալիզմի պարագայում բնապահպանական խնդիրները կարելի է հեշտությամբ լուծել, ի տարբերություն կապիտալիստական երկրների, որտեղ նրանք չեն կարողանա լուծել դրանք։ Խորհրդային իշխանությունները խորապես հավատացած էին, որ մարդը կարող է գերազանցել բնությանը։ Այդուհանդերձ, երբ իշխանություններն ստիպված էին ընդունել, որ 1980-ական թվականներին Խորհրդային Միությունում կան բնապահպանական խնդիրներ, նրանք խնդիրները բացատրում էին նրանով, որ երկիրը մինչև վերջ սոցիալիզմի չի հասել։ Խորհրդային քարոզչության համաձայն՝ սոցիալիստական հասարակության մեջ աղտոտումը ժամանակավոր անոմալիա է, որը կարող է լուծվել, եթե երկիրը հասնի սոցիալիզմի։
1986 թվականին Չեռնոբիլի աղետը քաղաքացիական ատոմակայանում առաջին խոշոր վթարն էր։ Աշխարհում նմանը չունեցող այս աղետի հետևանքով մեծ թվաքանակով ռադիոակտիվ իզոտոպեր արտանետվեցին մթնոլորտ։ Ռադիոակտիվ դոզան բավականին հեռու տարածվեց։ Պատահարից հետո հաղորդվեց վահանաձև գեղձի քաղցկեղի 4000 նոր դեպքի մասին։ Այդուհանդերձ, դրանք չհանգեցրեցին մեծ թվով մահվան դեպքերի ։ Իրականում աղետի երկարաժամկետ ազդեցությունը դեռևս անհայտ է։ Մեկ այլ խոշոր պատահար էր Կիշտիմի աղետը ։
ԽՍՀՄ փլուզումից հետո պարզվեց, որ բնապահպանական խնդիրներն ավելի մեծ էին, քան խորհրդային իշխանությունները ընդունում և ներկայացնում էին։ Կոլայի թերակղզին հստակ հիմնախնդիրներ ունեցող աշխարհագրական տեղանքներից մեկն էր։ Մոնչեգորսկ և Նորիլսկ արդյունաբերական քաղաքների շրջանում, որտեղ օրինակ նիկել է արդյունահանվում, բոլոր անտառներն աղտոտման արդյունքում վերացել են, մինչդեռ Ռուսաստանի հյուսիսային և մյուս հատվածները տուժել են արտանետումներից։ 1990-ականներին Արևմուտքում մարդիկ հետաքրքրվում էին նաև միջուկային կայանքների ռադիոակտիվ վտանգներով, որոնք դուրս են բերվել ատոմային սուզանավերի շահագործումից, ինչպես նաև միջուկային արտանետումների կամ վերամշակված միջուկային վառելիքի ծախսով։ 1990-ական թվականների սկզբին պարզ դարձավ, որ ԽՍՀՄ-ն ռադիոակտիվ նյութերը տեղափոխել է Բարենցի և Կարայի ծովեր, որն ավելի ուշ հաստատվեց նաև Ռուսաստանի խորհրդարանի կողմից։ 2000 թվականին К-141 «Կուրսկ» սուզանավի խորտակումն Արևմուտքում նոր մտահոգություններ առաջացրեց ։ Ավելի վաղ հայտնի էր խորհրդային սուզանավերի վթարման կամ խորտակման մի քանի դեպք։ Մասնավորապես հայտնի էին К-19, К-8, К-129, К-27, К-219 և К-278 Կոմսոմոլեց սուզանավերի դեպքերը։
Հեղափոխություն և ԽՍՀՄ կազմավորում (1917–1927)
Ռուսական կայսրությունում հեղափոխական շարժումները սկսվեցին 1825 թվականին՝ դեկաբրիստների ապստամբությամբ։ Թեև ճորտատիրական կարգերը վերացվեցին 1861 թվականին, դա արվեց ոչ ի նպաստ գյուղացիների և ծառայեց որպես հեղափոխականներին խրախուսելու միջոց։ 1905 թվականի Ռուսական հեղափոխությունից հետո՝ 1906 թվականին ստեղծվեց խորհրդարանը՝ Պետական դուման, բայց Նիկոլայ II ցարը ընդդիմացավ բացարձակ միապետությունից սահմանադրական միապետության անցնելուն։ Հասարակական խռովությունները շարունակվեցին և ավելի խորացան Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ ռազմական դրության և մեծ քաղաքներում սննդի պակասի պատճառով։
Պետրոգրադի ինքնաբուխ ապստամբությունը, որը Ռուսաստանի տնտեսական և մարտական ոգու անկման հետևանք էր, 1917 թվականի մարտին ավարտվեց Փետրվարյան հեղափոխությամբ և Նիկոլայ II-ի գահընկեցությամբ ու կայսերական իշխանության տապալմամբ։ Ցարական ինքնակալությանը փոխարինելու եկավ Ռուսական ժամանակավոր իշխանությունը, որը նպատակ ուներ անցկացնել Համառուսաստանյան սահմանադիր ժողովի ընտրություններ և շարունակել Անտանտի կողմից Առաջին աշխարհամարտին մասնակցելը։
Մահ
Փիլիսոփայություն
Ա. Շոպենհաուերի հայացքներին համահունչ պատկերացումներ ունեցող մտածողներից է ավստրիացի ֆիզիկոս-տեսաբան և 1933 թվականի ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Էրվին Շրյոդինգերը ։ Սակայն Շրյոդինգերը ավելի ռադիկալ հայացքներ ուներ, որոնք փիլիսոփա Դանիել Կոլակը սահմանել էր որպես «բաց անհատականություն»։
Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն
Հեղափոխություն և ԽՍՀՄ կազմավորում (1917–1927)
Միևնույն ժամանակ ամբողջ երկրով մեկ ձևավորվեցին բանվորական խորհուրդներ, որոնք հայտնի էին նաև «սովետներ» անվամբ։ Բոլշևիկները՝ Վլադիմիր Լենինի ղեկավարությամբ, սովետներում և փողոցներում հրահրեցին սոցիալիստական հեղափոխություն։ 1917 թվականի նոյեմբերի 7-ին Կարմիր գվարդիան գրոհեց Պետրոգրադի Ձմեռային պալատը՝ վերջ դնելով ժամանակավոր իշխանությանը և հաստատելով սովետների քաղաքական իշխանությունը ։ Այս իրադարձությունն ավելի ուշ խորհրդային մատենագրության մեջ հայտնի դարձավ «Հոկտեմբերյան սոցիալիստական մեծ հեղափոխություն» անվամբ։ Դեկտեմբերին բոլշևիկները Կենտրոնական տերությունների հետ զինադադար կնքեցին, թեև 1918 թվականի փետրվարին պատերազմական գործողությունները նորից վերսկսվեցին։ Մարտին սովետները դադարեցրին իրենց մասնակցությունը Առաջին աշխարհամարտին և կնքեցին Բրեստ-Լիտովսկի պայմանագիրը։
Եղբայրական գերեզման
Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմ
Իսպանիայի տարածքում հայտնի են ավելի քան 2000 եղբայրական գերեզմաններ Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմի տարիներից, երբ զոհվել է 500,000 մարդ 1936 թվականից մինչև 1939 թվականը, իսկ մոտավորապես 135,000 մարդ սպանվել է պատերազմի ավարտից հետո ։ Որոշ էքսգումացիաներ կատարվում են ականատեսների ու ազգականների՝ Asociación para la Recuperación de la Memoria Histórica (ARMH) տված տեղեկությունների հիման վրա ։ Այդ վկայություններն գեոֆիզիկոսներին, հնագետներին ու դատական փորձագետներին օգնում են գտնել գերեզմանների տեղը, որպեսզի պարզվի թաղվածների ինքնությունն ու նրանց ընտանիքներին թույլ տրվի վերաթաղել իրենց հարազատների մարմինները ։
Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն
Հեղափոխություն և ԽՍՀՄ կազմավորում (1917–1927)
Կարմիր և սպիտակ գվարդիականների միջև ծավալվեց երկար և արյունալի քաղաքացիական պատերազմ, որն սկսվեց 1917 թվականին և ավարտվեց 1923 թվականին՝ կարմիր գվարդիականների հաղթանակով։ Այդ ընթացքում տեղի ունեցավ ռազմական միջամտություն, գնդակահարվեց նախկին ցարը և նրա ընտանիքը, իսկ 1921 թվականի սովը մոտ հինգ միլիոն մարդու կյանք խլեց ։ 1921 թվականի մարտին՝ Լեհաստանի հետ պատերազմի ժամանակ, կնքվեց Ռիգայի խաղաղության պայմանագիրը, ըստ որի՝ Բելառուսի և Ուկրաինայի վիճելի տարածքները բաժանվեցին Լեհաստանի Հանրապետության և Խորհրդային Ռուսաստանի միջև։ Խորհրդային Միությունը ստիպված էր նմանատիպ հակամարտություններ լուծել նաև նոր կազմավորված Էստոնիայի, Ֆինլանդիայի, Լատվիայի և Լիտվայի հանրապետությունների հետ։
Եղբայրական գերեզման
Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմ
2008 թվականի ամռանը նման վկայություններից ստացված տեղեկությունների հիման վրա Սան Խուան դել Մոնտե քաղաքի մոտ բացվել է չորս մետր երկարություն ունեցող քառակուսի գերեզման, ուր եղել են հինգ կմախքներ։ Համարվում է, թե դրանք այն մարդիկ են, որ առևանգվել ու սպանվել են 1936 թվականի հուլիսի 18-ի ռազմական հեղաշրջումից հետո ։
Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն
Հեղափոխություն և ԽՍՀՄ կազմավորում (1917–1927)
1922 թվականի դեկտեմբերի 28-ին ՌԽՖՍՀ-ի, ԱԽՖՍՀ-ի, Ուկրաինական ԽՍՀ-ի և Բելառուսական ԽՍՀ-ի լիազոր պատվիրակների հանդիպումը հաստատեց ԽՍՀՄ-ի կազմավորման համաձայնագիրը և հռչակագիրը, որի հիման վրա կազմավորվեց Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միությունը ։ ԽՍՀՄ սովետների առաջին համագումարը հաստատեց այս երկու փաստաթղթերը, իսկ 1922 թվականի դեկտեմբերի 30-ին պատվիրակությունների ղեկավարները՝ Միխայիլ Կալինինը, Միխայիլ Ցխակայան, Միխայիլ Ֆրունզեն, Գրիգորի Պետրովսկին և Ալեքսանդր Չերվյակովը ստորագրեցին դրանք։ Պաշտոնական հայտարարությունը հնչեց Մեծ թատրոնի բեմից։
Եղբայրական գերեզման
Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմ
Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմի տարիներին ստեղծված մեկ այլ եղբայրական գերեզման հայտնաբերվել է Վերգետնյա թափանցող ռադիոտեղորոշիչ (GPR) սարքի օգնությամբ։ Ականատեսների վկայությունների հիման վրա որոշվել է թաղումների երկու հնարավոր վայր Հյուսիսային Իսպանիայում՝ Լենայի լեռներում։ Այդ երկու վայրերն էլ հետազոտվել են և գտնվել է չնշված եղբայրական գերեզման մոտավորապես մեկ մետրը հինգ մետրի վրա չափերով ։
Մահ
Փիլիսոփայություն
Փիլիսոփա Մերաբ Մամարդաշվիլին Շրյոդինգերի մոտեցումը այս հարցի շուրջ ներկայացրել է հետևյալ կերպ.
Հասարակություն և մշակույթ
Հասարակության մեջ մահվան բնույթը և մարդու՝ իր մահկանացու լինելն իմանալը հազարամյակներ շարունակ եղել է շատ կրոնական ավանդույթների և փիլիսոփայությունների կենտրոնական հարց։ Սա ներառում է հետմահու կյանքի կամ հարության հանդեպ հավատքը, որը կապված է աբրահամյան կրոնների հետ, հավատքը ռեինկարնացիային և վերածննդին (դհարմյան կրոններ) կամ այն պատկերացումը, որ գիտակցությունը մահից հետո դադարում է գոյություն ունենալ (հավերժական մոռացում, կապված է աթեիզմի հետ) ։ Մահից հետո հիշատակի արարողությունները կարող են ներառել սուգը, հուղարկավորությունը և մահացածի հերոսացման արարողությունները։ Մահացածի ֆիզիկական մնացորդը՝ դիակը կամ դին, սովորաբար թաղվում է կամ դիակիզվում, չնայած որ ամբողջ աշխարհում կան դիակի վերամշակման այլ եղանակներ։ Հայերենում մահացած մարդկանց համար ասում են «թող հանգչի խաղաղությամբ» կամ «հանգչես խաղաղությամբ»։
Մահը շատ ավանդույթներում և կազմակերպություններում կենտրոնական դեր ունի։ Աշխարհի բոլոր ժողովուրդները ունեն մահվանն առնչվող ավանդույթներ։ Սրանց մեծամասնությունը առնչվում են մահացածների խնամքին և հետմահու կյանքին։ Մահից հետո հաջորդում է վերջին ծառայությունը, որից հետո հաջորդում են ծիսական արարողությունները, որոնք կապված են հուղարկավորման կամ դիակիզման հետ։ Սակայն սա չի գործում բոլոր մշակույթների դեպքում։ Տիբեթում, օրինակ, դիակը դնում են լեռան գագաթին։ Տիբեթում մանրամասն հետազոտել են հոգու անցումը մի մարմնից դեպի մյուսը (ռեինկարնացիա), որի համար կազմակերպում են հատուկ արարողություններ ։ Մումիֆիկացումը և օծումը նույնպես տարածված են շատ մշակույթներում՝ դիակի քայքայումը կանխելու նպատակով։