cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Թոյփից
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Ֆաստովեցկայա
Ֆաստովեցկայա (Фастовецкая), ստանիցա Ռուսաստանի Դաշնության Կրասնոդարի երկրամասի Տիխորեցկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2002 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 8694 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի գյուղական բնակավայրեր Կատեգորիա:1829 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի Տիխորեցկի շրջանի բնակավայրեր
Intentions (երգ, Ջասթին Բիբեր)
Intentions», կանադացի երգիչ Ջասթին Բիբերի երգը Migos տրիոյի անդամ` ամերիկացի ռեփեր Quavo-ի մասնակցությամբ։ Այն թողարկվել է տեսահոլովակի հետ միասին 2020 թվականի փետրվարի 7-ին որպես Բիբերի «Changes» հինգերորդ ստուդիական ալբոմի երկրորդ սինգլ ։ Սա նրանց երրորդ համագործակցությունն է այն բանից հետո, երբ նրանք մասնակցել են ամերիկացի ռեփեր Chance the Rapper-ի և Dj Khaled-ի «I’m the One» երգին։ Բիբերը Quavo-ի հետ միասին դեբյուտել է «Intentions» և «Yummy» երգերը 2020 թվականի փետրվարի 8-ին «Saturday Night Live»-ի ընթացքում։ Նա և Quavo-ն նաև հանդես են եկել այս երգով 2020 թվականի փետրվարի 14-ին` այն օրը, երբ ալբոմը թողարկվել է, Ջիմմի Ֆելոնի երեկոյան շոուի ժամանակ։
Տեսահոլովակ
Տեսահոլովակի մասին հայտարարվել է Բիբերի պաշտոնական Յություբան ալիքում երգի թողարկման նույն օրը։ Այն ցուցադրում էր երկու արտիստների օգնությունն այն մարդկանց, ովքեր կրթություն չեն ստացել։ «Intentions»-ը Բիբերի կնոջ` Հեյլի Բելդուինի և Quavo-ի ընկերուհու` Saweetie-ի հետ լավ մտադրություններ ունենալու մասին է, սակայն տեսահոլովակն օգնում է ուրիշներին, հատկապես առանց կրթության մարդկանց։ Բիբերը հրատարակել է երգի տեքստով տեսահոլովակը 2020 թվականի փետրվարի 10-ին։ 2020 թվականի փետրվարի 12-ին նա թողարկել է տեսահոլովակի կարճ տարբերակը միայն երգի մասերով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2020 սինգլներ Կատեգորիա:Ջասթին Բիբերի երգեր
Վերածննդի կերպարվեստ
Վերածննդի կերպարվեստը առավել զարգացման և կատարելության է հասել Իտալիայում։ Ստեղծագործաբար օգտվելով անտիկ ժառանգությունից, հենվելով գիտության նոր նվաճումների վրա, այդ ժամանակաշրջանի իտալացի արվեստագետները ձգտել են ճշմարտացի պատկերել մարդուն և շրջակա իրականությունը։ Նրանք արվեստը հարստացրել են մարդու մարմնի կառուցվածքի ճշմարիտ պատկերմամբ, հեռանկարի, լույս ու ստվերի, ծավալի, կրճատումների և այլ պրոբլեմների մշակմամբ և կիրառմամբ։ Վերածննդի արվեստագետները կրոնական տեսարաններին հաղորդել են երկրային բովանդակություն։ Արվեստի գլխավոր հերոսը դարձել է մարդը ։
Վերածննդի տարբեր դարեր անվանվել են ըստ իտալական թվերի`
Նախավերածնունդ (պրոտոռենեսանս)
Նախավերածնունդ (պրոտոռենեսանս), (հուն. protos- առաջին, ֆրանս.Renaissance- վերածննունդ), վերածննդին նախորդող շրջան է իտալական արվեստում։ Կյանքը նորովի ընկալելու առաջին նշանները առկա են 13-րդ դարի երկրորդ կեսի- 14-րդ դարի արվեստագետների ստեղծագործությունների մեջ։ Պրոտոռենեսանս անվանումը առաջին անգամ շրջանառվել է շվեյցարացի պատմաբան Յակոբ Բուրկհարտի կողմից։
Վաղ Վերածնունդ
Վաղ Վերածննդի արվեստը ծաղկում է ապրել 15-րդ դարում նախ և առաջ Ֆլորենցիայում։ Իտալացի արվեստագետները կրոնական տեսարաններին հաղորդել են երկրային բովանդակություն։ Արվեստի գլխավոր հերոսը դարձել է վառ արտահայտված անհատական գծերով մարդը։ Դիմանկարը և բնանկարը հաստատվեցին որպես ինքնուրույն ժանրեր։ Մեծ դեր խաղաց ֆլորենտացի գիտնական և ճարտարապետ Ֆիլիպո Բրունելեսկիի գծային հեռանկարի հայտնագործությունը ։ Դա նկարիչներին հնարավորություն ընձեռեց կտավի հարթության վրա ստանալու եռաչափ տարածական կատարյալ պատկերներ ։
Բարձր Վերածնունդ
Վերածննդի շրջանի բարձրակետը համընկնում է 16-րդ դարի առաջին քառորդին, այդ շրջանն էլ ստացել է Բարձր Վերածնունդ անվանումը։ Այդ շրջանը հանդես է գալիս Լեոնարդո դա Վինչիի արտահայտիչ գործերով, Ռաֆայել Սանտիի պայծառ ներդաշնակությամբ հագեցած կտավներով, Միքելանջելոյի պայքարի պաթոսով ներթափանցված քանդակներով և որմնանկարներով, Ջորջոնեի, Տիցիանի և այլոց կոլորիտով հարուստ նկարներով։ Գեղարվեստական մեթոդի փոփոխությունների հիմքում ընկած էր բնության գեղեցկությունը պատկերելու և գեղագիտության առանցքներից բացահայտելու վերածնված ցանկությունը, ընդ որում ՝ Լեոնարդոյի, Միքելանջելոյի և Ռաֆայելի գործերը գեղարվեստական գլուխգործոցներ էին, որոնց նմանակում էին շատ այլ նկարիչներ ։ 16-րդ դարի երկրորդ կեսից սկսած Իտալիայի արվեստը սուր ճգնաժամ է ապրել։ Ի հայտ է եկել մաներիզմի սուբյեկտիվորեն նրբացված արվեստը, որը արտահայտել է Վերածննդի իդեալների նկատմամբ հիասթափություն։ Բախումների ողբերգականությունը, հերոսի պայքարն ու անխուսափելի կործանումը դարձել են Միքելանջելոյի, Տիցիանի ուշ շրջանի ստեղծագործությունների գլխավոր թեմաները։
Ուշ Վերածնունդ
1527 թ. կայսերական զորքերի կողմից Հռոմը կողոպտվելուց հետո իտալական Վերածնունդը հայտնվում է ճգնաժամի մեջ։ Ռաֆայելի ուշ արվեստում արդեն իսկ նկատվում է գեղարվեստական նոր գիծ՝ մաներիզմ։ Այս շրջանին հատուկ են գծերի պրկվածությունը և կոտրատվածությունը, արտաքինի, հաճախ՝ մերկ, ձգվածությունը, անգամ ձևախախտությունը, դիրքերի լարվածությունը և անբնականությունը, անսովոր կամ արտասովոր տպավորությունները՝ կապված չափսերի, լուսավորության կամ հեռանկարի հետ, գունային խայթող գամմայի կիրառումը, հորինվածքի ծանրաբեռնվածությունը և այլն։ Մաներիզմի առաջին վարպետները՝ Պարմիջանինոն, Պոնտորմոն, Բրոնձինոն, ապրում և աշխատում էին Ֆլորենցիայում՝ Մեդիչի տան դուքսերի արքունիքում։ Ավելի ուշ մաներիստային նորաձևությունը տարածվեց ամբողջ Իտալիայով և դրա սահմաններից դուրս։ 1590-ականներին մաներիզմին փոխարինելու եկավ բարոկկո արվեստը (անցումային փուլի ներկայացուցիչներն են Տինտորետտոն և Էլ Գրեկոն)։
Հյուսիսային վերածնունդ
Ալպերից հյուսիս ապրող նկարիչները իրենց աչքի առաջ չունեին անտիկ արվեստի նմուշներ։ Նրանց միանգամայն անհայտ էին իտալական Վերածննդի հնագիտական չափումները, որոնց էությունը կայանում էր վերստին բացահայտված անտիկ հուշարձանների ուսումնասիրության մեջ։ Այստեղ երկար պահպանվեցին գոթական արվեստի ավանդույթները և հմտությունները, քիչ ժամանակ տրամադրվեց անտիկ ավանդույթների ուսումնասիրմանը և մարդու անատոմիայի ճանաչմանը։ Հյուսիսային նկարիչների՝ օրինակ՝ Հոլբայնի դիմանկարները զուրկ են իրականության ներդաշնակումից և իդեալականացումից, ինչը հատուկ էր նրանց հարավային եղբայրակիցներին. իրենց ռեալիստականության մեջ նրանք հասնում են նատուրալիզմի։ Մյուս կողմից նրանք չեն խզում կապը ժողովրդական, գյուղացիական կյանքի տարերքի և բանահյուսական ավանդույթի հետ. այդ առումով հատկանշական է Պիտեր Բրեյգել Ավագի արվեստը։
Ինտերնացիոնալ գոթիկայի և նախավերածննդյան ուղղությունների սահմանագծին բուրգունդյան Հոլանդիայում 15-րդ դարի 1-ին կեսին ծնվեց հին հոլանդական արվեստը։ 15-րդ դարի վերջի նիդեռլանդական մշակույթը իտալական վերածննդի ազդեցության տակ էր։ Առևտուրը նպաստում էր երկրի հարստացմանը։ Ֆլանդրիայի հարստացած  ազնվականները մեծ պատվերներ էին տալիս նկարիչներին, որոնք հայտնի դարձան ողջ Եվրոպայով մեկ ։ Գիտության մեջ առաջատար էր անատոմ Անդրեաս Վեզալիուսը,  քարտեզագրության մեջ Գերհարդ Մերկատորը, որի  քարտեզները օգնում էին ճանապարհորդներին և նավարկողներին։ Արվեստում հոլանդական և ֆլամանդական վերածննդի գեղանկարչությունը տատանվում էր Հիերոնիմոս Բոսխի տարօրինակ գործերից մինչև Պիիտեր Բրեյգել Ավագի առօրեական պատկերները :Բարդացված սրբապատկերագրությունը և խրթին սիմվոլիզմը զուգակցվում էին տնային նիստուկացի մանրունքների նկատմամբ ծայրահեղ ուշադրության հետ։ Տեմպերայից դեպի յուղանկար անցումը թույլ էր տալիս նկարիչներին ավելի ցայտուն և բազմակողմանի փոխանցել առարկայական աշխարհի բազմազանությունը, խորությունը և փայլը։ Այս բոլոր ձեռքբերումները կապված են Ռոբեր Կամպենի և նրա աշակերտների՝ վան Էյկ եղբայրների ու Ռոգիր վան դեր Վայդենի անունների հետ։ Դարի երկրորդ կեսին գոթիկայի վերապրուկները և իտալական ազդեցությունները արտասովոր կերպով միահյուսվեցին Մեմլինգի արվեստի մեջ։
Թեև կվատրոչենտո շրջանի Իտալիայում հետաքրքրությամբ էին հետևում հոլանդական նկարիչների ձեռքբերումներին, իտալական ազդեցությունը այդ երկրամաս թափանցեց միայն 16-րդ դարում, երբ բավարացի Ալբրեխտ Դյուրերը իր արվեստը կատարելագործելու մեկնեց Վենեցիա, իսկ Հոլանդիայում ձևավորվեց անտվերպենյան մաներիզմի դպրոց, որին մասնավորապես պատկանում էր Մաբյուզը։ Ռեֆորմացիայի հետ հյուսիսային Եվրոպայում արգելվեց հոգևոր գեղանկարչությունը, փոխարենը ձևավորվեցին ոչ այնքան նախկին սերունդների նկարիչների գեղարվեստական ձեռքբերումները վերաիմաստավորելու (ինչպես Իտալիայում), որքան բնությունը անմիջականորեն զննելու վրա հիմնված նոր ժանրեր՝ բնանկար, նատյուրմորտ, ժանրային գեղանկարչություն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արվեստ ըստ երկրի Կատեգորիա:Գեղանկարչություն Կատեգորիա:Վերածննդի կերպարվեստ
Լադան (քաղաքատիպ ավան, Ուկրաինա)
Լադան (Ладан), քաղաքատիպ ավան Ուկրաինայի Չեռնիգովի մարզի Պրիլուկիի շրջանում։ Հիմնադրվել է 11-րդ դարում։
Չճշտված տվյալներով Լադան քաղաքատիպ ավանում բնակվում էր 6 800 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 3,73 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 1862,66 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:11-րդ դարում հիմնադրված բնակավայրեր
Իրժի Նեմեց
Իրժի Նեմեց (Jiří Němec, ), չեխ նախկին ֆուտբոլիստ, ֆուտբոլային մարզիչ։ Հանդես է եկել Չեխոսկովակիայի և Չեխիայի հավաքականներում։
Կարիերա
Նեմեցը ֆուտբոլ խաղալ սկսել է 1974 թվականին հայրենի Պացով քաղաքում։ Տասնհինգ տարեկան հասակում տեղափոխվել է Չեսկե Բուդյովիցեի «Դինամո», որտեղ խաղացել է մինչև 1987 թվականը։ 1987-1990 թվականներին Նեմեցը հանդես է եկել Պրահայի «Դուկլա» ակումբում, որից հետո տեղափոխվել է նրա հակառակորդ «Սպարտա» ակումբ։ Առաջին մրցաշրջանում նա դարձել է Չեխիայի տարվա խաղացող։ 1993 թվականին Իրժի Նեմեցը դարձել է «Շալկե 04» ակումբի խաղացող։ Գելզենկիրխենի ակումբում նա անցկացրել է ընդհանուր առմամբ 257 խաղ՝ նվաճելով ՈՒԵՖԱ գավաթը և երկու անգամ Գերմանիայի գավաթը։ 2002 թվականին Նեմեցը, ելնելով ընտանեկան հանգամանքներից, ստիպված է եղել վերադառնալ Չեխիա, որտեղ մեկ մրցաշրջանի համար պայմանագիր է կնքել «Խմել» ակումբի հետ։ 2003 թվականին նա տեղափոխվել է «Սպարտա», բայց հիմնական կազմում տեղ գրավելու համար մրցակցության պատճառով արդեն կես տարի անց տեղափոխվել է Պրահայի մեկ այլ ակումբ՝ «Վիկտորիա Ժիժկով»։ 2004/05 մրցաշրջանում Նեմեցը նորից անցկացրել է «Սպարտայում», բայց հանդես է եկել միայն երկրորդ կազմում։ D8anic հետո Իրժի Նեմեցը վերջացրել է խաղացողի կարիերան բարձրագույն մակարդակում, ևս մեկ մրցաշրջան խաղացել է չորրորդ դիվիզիոնի «Դոբրովիցե» ֆուտբոլային ակումբում, ինչից հետո սկսել է մարզչական գործունեություն։
2006 թվականի ամռանը Իրժի Նեմեցը դարձել է Պրահայի «Դուկլա» ակումբի երկու մարզիչներից մեկը։ 2007 թվականի սկզբին «Դուկլան» և երկրորդ դիվիզիոնի «Յակուբչովիցե Ֆոտբալ» ակումբի հետ համաձայնության են եկել 2007/08 մրցաշրջանում արտոնագրի վաճառքի վերաբերյալ։ «Յակուբչովիցե» ակումբի կազմի հետ ծանոթանալու համար «Դուկլայի» մարզիչներից մեկը՝ Գյուտեր Բիտենգելը, մինչև մրցարջանի ավարտը գլխավորել է այդ ակումբը։ Նեմեցը այս ընթացքում եղել է «Դուկլայի» միակ մարզիչը։ Բիտենգելի վերադարձից հետո նրանք ակումբը գլխավորել են երկուսով։
Ազգային հավաքականում Նեմեցը հանդես է եկել 1990-2001 թվականներին՝ մասնակցելով 1990 աշխարհի առաջնությունը (խաղադաշտ դուրս չի եկել), 1996 թվականի Եվրոպայի առաջնությանը և 2000 թվականի Եվրոպայի առաջնությանը ։ Իր միակ գոլը հավաքականում նա խփել է 1998 թվականի մայիսի 27-ին՝ Հարավային Կորեայի հավաքականի դեմ խաղում։ 36 անգամ Իրժի Նեմեցը հանդես է եկել որպես Չեխիայի հավաքական թիմի ավագ։ Հավաքականում նրա ամենաբարձր ձեռքբերումը երկրորդ տեղն է Եվրո-96-ում։
ԻՐժի Նեմեցեի մականունը խաղացողների շրջանում եղել է Němej, որ նշանակում է «համր»։ Մականունը համապատասխանում է նրա էությանը. նա հայտնի է որպես շատ քչախոս մարդ։ Հարցազրույցներ տալիս է շատ հազվադեպ։ Դրանից բացի «Շալկե-04»-ի երկրպագուները նրան անվանել են «Meister», որ նշանակում է վարպետ, չեմպիոն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Չեխ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Չեխիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Չեխ ֆուտբոլային մարզիչներ Կատեգորիա:Սպարտա Պրահայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Շալկե 04-ի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Վիկտորիա Ժիժկովի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Վալերի Գամայուն
Վալերի Գամայուն (Вале́рий Анато́льевич Гамаю́н, ), ռուս դիվանագետ։ 1-ին դասի արտակարգ և լիազոր դեսպանորդ (2003 թվականի փետրվարի 14) ։
Կենսագրություն
1962 թվականից զբաղվում է դիվանագիտական գործունեությամբ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Տոռոխա
Տոռոխա (Torroja, Torroja del Priorat, Torroja del Priorat)՝ մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Մտնում է Տարրագոնա պրովինցիայի մեջ՝ Կատալոնիա ինքնավար համայնքում ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Պրիորատ շրջանում։ Նրա տարածքը գրավում է 13,2 կմ², իսկ բնակչությունը կազմում է 165 մարդ (2010 թվականի մարդահամարի տվյալների համաձայն)։
Լա Վալե (Իտալիա)
Լա Վալե (La Valle), քաղաք Իտալիայում, գտնվում է Տրենտինո Ալտո Ադիջե մարզում՝ Բոլցանո գավառում։ Բնակչությունը կազմում է 1251 մարդ (2004 թվականի տվյալներով)։ Խտությունը կազմում է 32 մարդ/կմ²։ Տարածքը 39 կմ² է։ Փոստային ինդեքս` 39030։ Հեռախոսային կոդ` 0471։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության աճը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
(7191) 1993 MA1
(7191) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1993 թվականի հունիսի 18-ին Հենրի Հոլտի կողմից Պալոմարում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1993 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Հենրի Հոլտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Պորտասարի առեղծվածը
Պորտասարի առեղծված, Ուրֆայի (պատմական` Ուռհա) սարահարթում, որը  մինչև  առաջին  դարը  գտնվել  է  Մեծ Հայքի  Միջագետք  Հայոց  նահանգի  կազմում, Մասիուս  լեռնաշղթայի  արևմտյան  կողմի  բլուրներից  մեկը  կրում  է  Պորտասար (Գյոբեքլի  թեփե) անունը։ Շուրջ  երեք  հարյուր  մետր  տրամագծով  այս  բլուրն  արտաքինից  ոչնչով  չէր  տարբերվում  մերձակա  լերկ  և  արևախանձ  բլրակներից։ Սակայն 1995 թվականին  Պորտասարում  գերմանական  հնագիտական  ինստիտուտի  արշավախմբի  սկսած  պեղումները գիտնականների  առջև  բացեցին  մարդկային  քաղաքակրթության  մեծագույն  գաղտնիքներից, Քարի դարի  հանելուկներից  մեկը։ Հողի  բարակ  շերտի  տակ  հնագետները  հայտնաբերեցին  աշխարհի  ամենահին պաշտամունքային  տաճարային  համալիրը, որը  թվագրվում  է  մ.թ.ա. 11-10 հազարամյակներով և  որը  յոթ  հազար  տարով  ավելի  հին  է, քան Սթոունհենջի  հռչակավոր  սրբարան - աստղադիտարանը  կամ  Ջոսերի  եգիպտական  բուրգը։
Հնագիտական պեղումներ
Առայժմ բացվել  են  չորս  կլոր  շինություններ, որոնց  տրամագիծը 15-20 մետր է։ Դրանց  պատերի  երկայնքով, ինչպես  նաև  սրահների  կենտրոնում  տեղադրված  են  զանգվածեղ 39 կրաքարե  սյուներ,  որոնց  բարձրությունը  հասնում  է  երեքից  հինգ  մետրի  և  կշռում  քսանից  քառասուն  տոննա։ Երկրամագնիսական  հետազոտությունները  պարզել  են, որ  ամբողջ  բլուրը  պատված  է  ևս  մեկուկես  տասնյակ  շրջանաձև  կառույցներով, որոնք  սպասում  են  պեղումների։ Գիտնականների  կարծիքով` հողի  տակ  գտնվում  է  շուրջ  երկու  հարյուր  քարե  սյուն։ Բացառված  չէ, որ  դրանց  մեջ  լինեն  ավելի  մեծ  չափերով  քարակոթողներ, քանի  որ  մոտակա քարահանքում  գտնվել  է  յոթ  մետր  բարձրությամբ  և  հիսուն  տոննա  քաշով  վերջնականապես  չմշակված  ցից  մի  քարազանգված։ Այս  քարակոթողները  նշանակալի  են  նրանով, որ  դրանց  հարթ  մակերեսները  խնամքով  մշակված  են, և  ամեն  մեկը  կրում  է  որևէ  կենդանու բարձրաքանդակ։ Այստեղ  կարելի  է  տեսնել ցուլի, վայրի  ոչխարի, էշի (ցիռ), վարազի, վիթի, ընձառյուծի, աղվեսի, կռունկի, բադի, սողունների  և միջատների  պատկերներ, երկրաչափական  մարմիններ  հիշեցնող  նախշազարդեր։ Պորտասարում  գտնվել  է  նաև  տղամարդու  երկու արձան, որոնց գլուխները  բավականին  վարպետորեն  են  քանդակված  և, ըստ  հնագետների, ունեն  արմենոիդի  ակնհայտ  նշաններ։ Այս  հնավայրի  պեղումները  ստիպում  են  գիտնականներին  նորովի  դիտարկել  մարդկային  վաղ  պատմության  հայտնի  էջերը, մասնավորապես` նորքարեդարյան  հեղափոխության  սկզբնավորման  խնդիրները։
Նորքարեդարյան հեղափոխություն
«Նորքարեդարյան հեղափոխություն» հասկացությունը  գիտական  շրջանառության  համար  առաջարկել  է  անգլիացի  հնագետ  Գորդոն  Վիր  Չայդլը (1892 - 1957)` նկատի  ունենալով  նախնադարյան  տնտեսության  երկու  կարևոր  նվաճումները` երկրագործությունն  ու  անասնապությունը։ Այդ  հեղափոխության  ժամանակաընթացքում  էր, որ  մարդը  քոչվորական  կյանքից  անցավ  նստակյացության, պտուղների, արմտիքի, զանազան  կերաբույսերի  հավաքչությունից`  բույսերի  մշակությանը, որսորդությունից` կենդանիների  ընտելացմանը  կամ  անասնապահությանը։  Գիտության  մեջ  ընդունված  է  այն  տեսակետը, որ Փոքր Ասիայում, ինչպես  նաև  Հայկական լեռնաշխարհում  նորքարեդարյան  հեղափոխությունը  ծագել  է Քրիստոսից  առաջ  ութերորդ  հազարամյակում  և  տևել  է  երեքից  չորս  հազարամյակ։ Սակայն  Պորտասարի  արտասովոր  գտածոն  ստիպում  է  վերանայել  շրջանառվող  հայեցակետը։ Հայտնի  է, որ  ծիսական  և  պաշտամունքային  կառույցները  հայտնվել  են  այն  ժամանակ, երբ  մարդն  անցել  էր  նստակյաց  կյանքի, ստեղծել  էր  իր  հավատալիքների  համակարգը  և  սրբարաններում աստվածներից  գթություն  և  պտղաբերություն  էր  հայցում  ոչ  միայն  իր, այլև  իր  աճեցրած  բերքի  ու  անասունների  համար։ Պորտասարի  համալիրի  առանձնահատկությունների  վերլուծությունն  ապացուցում  է, որ  այդտեղ  երկար  ժամանակ  աշխատել  են  որոշակի  փորձ  ու  հմտություն  ունեցող քարտաշներ  և  քարագործներ. մարդիկ, որոնք տարիներ  շարունակ  զբաղված  են  եղել  նույն  աշխատանքով` չմտածելով  այն  համատեղել  հանապազօրյա  սնունդ  ձեռք բերելու  քրտնաջան  որոնումներով։ Ուրեմն, այդ  ժամանակ  արդեն  հանրության  մեջ  տեղի  էր  ունեցել  աշխատանքի  բաժանում, և  տաճարի  շինարարները  սնվել  են  ուրիշների  հաշվին։ Գիտնականների   հաշվարկով  տաճարի  շինարարությանը  մասնակցել  է  ամենաքիչը  հինգ  հարյուր  մարդ։ Իսկ  նրանց  բոլորին  անհրաժեշտ  էր  սնվել։ Գերմանացի հնագետ Կլաուս Շմիդտը,  որը  ղեկավարել  է  Պորտասարի  պեղումները,  այդ  առիթով  գրել  է. «Միայն որսով  հնարավոր  չէր  այդքան  մարդու  կերակրել։ Շրջակայքի  բնակիչները  արդեն  իսկ  աճեցնում  էին  կերաբույսեր  և  խնամում  անասուններ»։ Այս  ամենը  ստիպում  է  մտածել, որ  նոր  և  քարեդարյան  հեղափոխությունը Առաջավոր Ասիայում  տեղի  է  ունեցել  մի  քանի  հազարամյակ  ավելի  վաղ, քան  մինչ  այժմ  ենթադրվում  էր։
Տաճարի պահպանությունը
Քրիստոսից առաջ յոթ հազար հինգ հարյուր թվականին պորտասարն անսպասելի կորցնում է իր նախկին նշանակությունը, և տաճարն ամայանում է։ Նախքան բլրից հեռանալը, հավանաբար տաճարը սպասարկող քուրմերը, սրահներում բարձրաքանդակ սյուները քողարկելու նպատակով, նախ լրացուցիչ պատեր են շարում, ապա քիչ ավելի ուշ` համալիրը ծածկում հողով։ Բլուրը դառնում է արգելված գոտի։ Այդպես «պահածոյացված» տեսքով տաճարը շուրջ տասը հազար տարի պահպանվում է հողի տակ և անխաթար ներկայանում հնագետներին։ Եթե չլիներ անհայտ կրոնի սպասավորների շրջահայացությունն ու հեռատեսությունը, ապա հազարամյակների ընթացքում տաճարից հետք չէր մնա, ինչպես հավանաբար թալանվել ու ոչնչացվել են քարեդարյան այլ սրբավայրեր։ Պորտասարում չի հաջողվել գտնել բնակելի սենյակներ և գերեզմաններ։ Մարդիկ այստեղ երբեք չեն բնակվել։ Նրանք բլուր են բարձրացել միայն աստվածներին երկրպագելու համար։ Սակայն, թե ինչ կրոն են նրանք դավանել, ինչ աստվածությունների են երկրպագել, առայժմ հայտնի չէ և հազիվ թե հաջողվի իմանալ։
Պորտասարի խորհրդանշաններ (Պատկերագրեր)
Աշխարհում հնագույն տաճարի պատերը, ինչպես նաև քարակոթող սյուները զարդարված են խորհրդանշաններով, որոնք կրկնվում են կամայական հերթականությամբ։ Դրանք ոչ միայն մեզ հայտնի կենդանիների, այլև երկրաչափական տարբեր մարմինների պատկերներ են, որոնց զուգակցությունը թողնում է տողերի տպավորություն։ Այսպես, թիվ երեսուներեք քարակոթողի վրա պատկերագիր նշանները շարված են շղթայակերպ։ Երկու անգամ հանդիպում է լատինական H տառը հիշեցնող խորհրդանշանը օձակծիկի, սարդերի և ոչխարների պատկերների հետ։ Թվում է, թե մենք գործ ունենք ծածկագիր տեղեկատվական համակարգի հետ։ Գիտնականները խուսափում են այս դեպքում խոսել նախագրի և գրչության մասին, որովհետև հարկ կլինի վերանայել մարդկային մշակույթի վերաբերյալ ավանդական բոլոր պատկերացումները։ Այդուհանդերձ, Շմիդտը ստիպված է խոստովանել, որ «Գյոբեքլի թեփեի շինարարներն օգտվել են հաղորդագրություններ կազմելու և դրանք մարդկանց փոխանցելու բարդ խորհրդանշաններից»։ Ի մի բերելով տասը տարվա ընթացքում Պորտասարում կատարած իր հետազոտությունները` 2006 թվականին  գերմանիայում լույս տեսած «Նրանք կառուցել են առաջին տաճարները» մենագրությունում Կլաուս Շմիդտը գրում է. «Հազիվ թե մոտիկ ապագայում  հաջողվի  բացատրել  Գյոբեքլի  թեփեի  խորհրդանշանների  ամբողջ  իմաստը։ Այդտեղ  ապրած  մարդիկ  օժտված  էին  բառամթերքի  հարուստ  պաշարով, որը  նրանց  թույլ  է  տվել  կազմել  այնպիսի  իմաստային  միավորներ, որոնք  ակնհայտորեն  դուրս  են  գալիս  սոսկ  պտղաբերությանն  առնչվող  պատկերացումների  արմատացած  շրջանակներից»։ Նման  պատկերագրերով  քարեր  հնագետները  հայտնաբերել  են  Պորտասարից  հարյուր  հիսուն  կիլոմետր շառավղով  հեռավորության  վրա։ Ավելին, նշանավոր  բլրից  հարյուր  կիլոմետր  հեռու  գտնվող  Սաբի Աբիադ  հնավայրի  բնակիչները, որոնք  ապրել  են  մ.թ.ա. VII-VI հազարամյակներում, իրենց պատրաստած կավե  ամանները  կնքել  են  Պորտասարի  տաճարից  հայտնի  խորհրդանշաններով։ Հնագետները  համոզված  են, որ  այդ  խորհրդանշանները  ևս  երեք  հազար  տարի  անց  արտացոլվել  են  Ուրուկի շումերական գրչության  մեջ։ Ինչպես «Գիտության  պատկեր» (Bild der Wissenschaft) ամսագրում  գերմանական  հնագիտական  ինստիտուտի  աշխատակից  Հարալդ  Հաուպրմանն  է  գրել, «Միանգամայն  հնարավոր  է, որ  մ.թ.ա. 4-3 հազարամյակների միջագետքյան աստվածների  պանթեոնն  ուներ  իր  նախորդները։ Կարծում  եմ, որ  Գյոբեքլի  թեփեում  արդեն  այն  ժամանակ  ձևավորվել  էր  մի  պատկերացում, որը  հետագայում  իր  անդրադարձն  ունեցավ շումերական մշակույթում»։
Գրականություն
Կատեգորիա:Պաշտամունքային կառույցներ Հայաստանում Կատեգորիա:Հնավայրեր այբբենական կարգով
Վերխնեե Դուբրովո (քաղաքատիպ ավան, Վերխնեե Դուբրովո քաղաքային օկրուգ)
Վերխնեե Դուբրովո (Верхнее Дуброво), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Սվերդլովսկի մարզի Վերխնեե Դուբրովո քաղաքային օկրուգի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 4791 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:1889 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սվերդլովսկի մարզի Վերխնեե Դուբրովո քաղաքային օկրուգի բնակավայրեր
61-րդ հարավային զուգահեռական
61-րդ հարավային զուգահեռականը հասարակածից 61° դեպի հարավ գտնվող լայնությունների շրջանագիծն է։
Հեռավորությունը հարավային բևեռից 3236 կմ է, երկարությունը՝ 19 479 կմ, ինչը կազմում է հասարակածի երկարության 49%-ը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հարավային զուգահեռականներ
ՀՀ ԳԱԱ գիտակրթական միջազգային կենտրոն
ՀՀ ԳԱԱ գիտակրթական միջազգային կենտրոն (ՀՀ ԳԱԱ ԳԿՄԿ), բարձրագույն ուսումնական հաստատություն, ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի համակարգում գործող կենտրոն Երևան ում։
ՀՀ ԳԱԱ գիտակրթական միջազգային կենտրոնը՝ իբրև հետազոտական ուսումնական հաստատության նախատիպ, ազգային և տարածաշրջանային դերակատարությամբ գիտակրթական և ուսումնահետազոտական հաստատություն է, որի հիմնական նպատակն է խթանել երկրի սոցիալ-տնտեսական զարգացումն ու միջազգային, կրթական ու հետազոտական տարածքին ինտեգրումը, ապահովել որակյալ ու մրցունակ կրթություն՝ հետազոտական բաղադրիչի շեշտադրմամբ՝ նպաստելով անհատի շարունակական զարգացմանը, հետազոտական կարողությունների ձեռքբերմանը, գիտակրթական ոլորտում գիտելիքի ստեղծման, փոխանցման միջոցով իրականացնելով կրթությունից գիտություն սահուն անցումը։
Կրթության և գիտության մերձեցմանն ուղղված այս քայլերը նպաստում են նաև ակադեմիական համակարգի գիտական կադրերի երիտասարդացմանը։
Պատմություն
ՀՀ ԳԱԱ համակարգում մագիստրոսական կրթական ծրագրերով ուսուցման կազմակերպումը նպատակ է հետապնդում արագացնելու անցումը կրթությունից դեպի գիտական  գործունեություն։ Մագիստրոսների պատրաստումը ակադեմիական միջավայրում թույլ կտա նրանց հնարավորինս արագ ինտեգրվելու գիտական հասարակայնությանը և ձեռք բերելու գիտական մտածողություն։ Նման մոտեցումը կնպաստի նաև կրթության և գիտությա ն մերձեցմանը։
Կենտրոնի նյութատեխնիկական բազան մշտապես համալրվում է  համակարգչային և անհրաժեշտ տեխնիկական այլ միջոցներով. կրթական նպատակների իրականացմանն օժանդակում են նաև ակադեմիական ինստիտուտները՝ իրենց ժամանակակից սարքավորումներով։ Գիտակրթական միջազգային կենտրոնի մագիստրանտներն ու ասպիրանտները օգտվում են ՀՀ ԳԱԱ հիմնարար` Հայաստանի լավագույն և հարուստ գիտական գրադարանից։
2002 - 2020 թվականներին Հայաստանի Հանրապետության Գիտությունների ազգային ակադեմիայի գիտակրթական միջազգային կենտրոնը գլխավորել է ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Ալբերտ Սարգսյանը։
Ամբիոններ
Կենտրոնում գործում է 18 ամբիոն՝
Կառուցվածք
ՀՀ ԳԱԱ գիտակրթական միջազգային կենտրոնը ղեկավարվում է գիտական խորհրդի և տնօրենության կողմից։ Բացի այդ՝ կենտրոնն ունի 9 բաժին, որոնք մասնակցում են կառավարմանը։
Մագիստրատուրա
Կենտրոնն իրականացնում է շուրջ 33 մասնագիտություններով մագիստրոսական կրթական ծրագրեր՝ առկա և հեռակա ուսուցմամբ։
Հեռավար կրթություն
Հեռավար կրթության առավելություններից մեկն այն է, որ դասընթացը մեկ անգամ ստեղծելով՝ հնարավոր է այն մշտապես կիրառել ուսումնական գործընթացում՝ պարբերաբար թարմացնելու պայմանով։ Կենտրոնում հեռավար ուսուցման համակարգում գրանցվել է 700 դիմորդ, որոնց հնարավորություն է ընձեռվել մասնակցելու հեռավար տարբեր դասընթացների։ Հեռավար դասընթացներին մասնակցելու միակ նախապայմանը բարձրագույն բակալավրիական կրթության առկայությունն է։ ՀՀ ԳԱԱ գիտակրթական միջազգային կենտրոնի ձեռքբերումններից է նաև ամբողջովին առցանց մագիստրոսական կրթական ծրագրի մեկնարկը՝ մագիստրոսի աստիճանի շնորհմամբ, որն իրականացվել է դեռևս 2014 թ.-ին՝ առաջինը Հայաստանի բուհական համակարգում, որով, ըստ էության, կրթության բնագավառում սահմանվել է նոր նշաձող։
Կաճառ գիտական պարբերական
2014 թվականին «Գիտական հոդվածների ժողովածու» գիտական հանդեսի հենքի վրա ստեղծվեց գիտական հոդվածների ժողովածու <<Կաճառ>> պարբերականը. Այն ՀՀ ԳԱԱ գիտակրթական միջազգային կենտրոնի պաշտոնական գիտական հանդեսն է ։ 2022 թվականին ընդգրկվել է ՀՀ Բարձրագույն որակավորման հանձնաժողովի՝ ատե­նա­­խոսութ­յուն­նե­րի հիմ­նա­կան ար­­դյունք­նե­րի և դրույթ­ների հրա­տա­րակման համար ըն­դունելի գիտա­կան ժո­ղո­­վա­ծու­ների ցան­կում։ «Կաճառ»   գիտական պարբերականի խորագրերը ամփոփում են բնական, հումանիտար և հասարակական գիտությունների հիմնախնդիրների վերաբերյալ հոդվածներ։
Գիտության աշխարհում հանդես
2005 թվականից տարեկան 4 համարով հրատարակում է «Գիտության աշխարհում» գիտահանրամատչելի հանդեսը ։ Հանդեսը գիտահանրամատչելի ձևով ընթերցողին է ներկայացնում գիտության բոլոր ճյուղերի նորագույն նվաճումները, զարգացման հեռանկարները, գիտական առանձին հիմնախնդիրները, հանրահայտ գիտնականների, արվեստ ի և գրականության գործիչների կյանքն ու գործունեությունը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երևանի բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ
Նեջմեթթին Էրբաքան
Նեջմեթթին Էրբաքան (Necmettin Erbakan, ), թուրք քաղաքական գործիչ, Թուրքիայի վարչապետ 1996 թվականի հունիսի 28-ից մինչև 1997 թվականի հունիսի 30-ը։ Համարվում է «քաղաքական իսլամի» հիմնադիրը, եղել է նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի քաղաքական խորհրդատուն ։
Կենսագրություն
Ծնվել է Սինոփում 1926 թվականին, ավարտել է Ստամբուլի տեխնիկական համալսարանը, Գերմանիայում ճարտարագիտության դոկտորի աստիճան է ստացել։ 1969 թվականին հրատարակել է «Millî Görüş» (Ազգային տեսլական) իսլամական մանիֆեստը։ Այդ գաղափարախոսության հիման վրա նա ստեղծել է մի քանի քաղաքական կուսակցություններ, որոնց մեծ մասն արգելվել է։ 1974, 1975-1977 և 1977-1978 թվականներին եղել է Թուրքիայի փոխվարչապետ։
1980 թվականի ռազմական հեղաշրջումից հետո Էրբաքանին արգելվել էր զբաղվել քաղաքական գործունեությամբ։ 1987 թվականին արգելքը հանվեց, և նա հիմնադրեց բարօրության կուսակցությունը։ 1995 թվականին բարօրություն կուսակցությունը հաղթեց խորհրդարանական ընտրություններում, և 1996 թվականին Էրբաքանն ընտրվեց վարչապետ՝ դառնալով առաջին իսլամամետ քաղաքական գործիչն այդ պաշտոնում։
Արտաքին քաղաքականության մեջ Էրբաքանը իսլամադավան այլ երկրների հետ մերձեցման քաղաքականություն էր վարում՝ ի հակակշիռ ավելի վաղ ԱՄՆ-ի հետ ռազմավարական գործընկերության քաղաքականության։ Էրբաքանը նաևհանդես է եկել Իսլամական ութնյակի (D-8) ստեղծման նախաձեռնությամբ։ 1997 թվականի փետրվարի 28-ին թուրքական բանակը միջամտեց քաղաքականությանը՝ ազգային անվտանգության խորհրդի նիստում հնչեցնելով սեփական պահանջները, որի արդյունքը դարձավ 18 կետից բաղկացած հուշագիրը։ Հունիսին Էրբաքանը հրաժարական տվեց, իսկ 1998 թվականին նրան արգելվեց քաղաքական գործունեությամբ զբաղվել հինգ տարվա ընթացքում՝ աշխարհիկ ռեժիմի խախտման փորձի համար։ Արգելքի ժամկետի ավարտից հետո մասնակցել է «Արդարություն և զարգացում» կուսակցության ստեղծմանը։ Մեղադրվելով խարդախության մեջ՝ 2004 թվականին դատապարտվել է 5 տարվա ազատազրկման, սակայն կարողացել է խափանման միջոցը փոխել տնային կալանքի, իսկ 2008 թվականին ներում է շնորհվել ։
2011 թվականի փետրվարի 27-ին Անկարայի հիվանդանոցում մահացել է սրտի կաթվածից, Ստամբուլում նրա հուղարկավորությանը մասնակցել է հարյուր հազարավոր մարդ ։ 2012 թվականի ապրիլին Անկարայի դատախազությունը ձերբակալության օրդեր էր ներկայացրել 30 զինվորականների, որոնք մասնակցել են 1997-1998 թվականների փետրվարի իրադարձություններին և անմիջական առնչություն են ունեցել Նեջմեթին Էրբաքանի պաշտոնանկության հետ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի վարչապետներ Կատեգորիա:Ստամբուլի տեխնիկական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:20-րդ դարի թուրք քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքական կուսակցությունների առաջնորդներ Կատեգորիա:Թուրքիայի փոխվարչապետներ Կատեգորիա:Թուրքիայի ընդդիմության առաջնորդներ Կատեգորիա:Թուրք սուննի մուսուլմաններ Կատեգորիա:Թուրքիայի 20-րդ գումարման մեջլիսի պատգամավորներ Կատեգորիա:Թուրքիայի նախարարներ Կատեգորիա:Լոնդոնի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքական գործիչներ
Լյուդմիլա Վորոբյովա
Լյուդմիլա Վորոբյովա (Людми́ла Гео́ргиевна Воробьёва, ), ռուս դիվանագետ։ Արտակարգ և լիազոր դեսպան։
Խասգյուղ (Քղիի գավառ)
Խասգյուղ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Քղիի գավառակում ։ Գտնվում էր Արածանիի աջակողմյան վտակ Քղի ջուր գետի վերին հոսանքի աջ կողմում, Քղի քաղաքից արևմուտք։
Լյուդմիլա Վորոբյովա
Կենսագրություն
1985 թվականին ավարտել է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանը։ Տիրապետում է ֆրանսերենին և անգլերենին։
Խասգյուղ (Քղիի գավառ)
Պատմություն
1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ 30 հայ բնակչից 25-ը կոտորվել են։
Լյուդմիլա Վորոբյովա
Կենսագրություն
1985 թվականից զբաղվում է դիվանագիտական գործունեությամբ։
Խասգյուղ (Քղիի գավառ)
Բնակչություն
1904 թվականին ուներ 24 տուն բնակիչ։
Լյուդմիլա Վորոբյովա
Կենսագրություն
1989-1993, 1996-1999 և 2003-2005 թվականներին Լաոսում եղել է ԽՍՀՄ, իսկ 1991 թվականից հետո՝ Ռուսաստանի Դաշնության դեսպանատան աշխատակից 2005 թվականից մինչև 2007 թվականը Թաիլանդում եղել է Ռուսաստանի Դաշնության դեսպանատան խորհրդական-դեսպանորդ
Խասգյուղ (Քղիի գավառ)
Պատմամշակութային կառույցներ
Խասգյուղն ուներ հին եկեղեցի ։
Լյուդմիլա Վորոբյովա
Կենսագրություն
2007-2010 թվականներին եղել է Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարության ասիա-խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանի երկրների դեպարտամենտի տնօրենի տեղակալ։
2010 թվականի հունիսի 15-ից մինչև 2015 թվականի փետրվարի 18-ը Մալայզիայում եղել է Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան ։
2009 թվականի հունիսի 1-ին Ռուսաստանի նախագահի հրամանագրով շնորհվել է 2-րդ դասի արտակարգ և լիազոր դեսպանորդի կոչում ։
2015 թվականի մարտի 10-ից մինչև 2018 թվականը եղել է Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարության Ասիայի երրորդ դեպարտամենտի տնօրեն։
2018 թվականի փետրվարի 15-ը Ինդոնեզիայում, ինչպես նաև Կիրիբատիում և Արևելյան Թիմորում հանդիսանում է Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան  ։
2018 թվականի ապրիլի 20-ից Պապուա Նոր Գվինեայում հանդիսանում է Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան ։
Անձնական կյանք
Ամուսնացած է, ունի մեկ դուստր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Մայնտալ
Քաղաքն ընկած է երկրամասի հարավարևելյան հատվածում, հարևան Բավարիա երկրամասի հետ սահմանից մի փոքր դեպի հյուսիս, Հռենոս գետի կարևրագույն վտակներից մեկի՝ Մայնի ափին։
Գործընկեր քաղաքներ
Մայնտալը գործընկերային հարաբերություններ է հաստատել օտարերկրյա հետևյալ քաղաքների հետ.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Գերմանիայի աշխարհագրություն Կատեգորիա:Գերմանիայի պատմություն
Հայկազ Կոստանյան
Հայկազ Արշակի Կոստանյան, հայ բոլշևիկ, քաղաքական գործիչ։ ԽՄԿԿ անդամ (1916)։
Ամառային պարաօլիմպիկ խաղեր 2020
2020 թվականի Ամառային պարաօլիմպիկ խաղեր (պաշտոնապես՝ 16-րդ Պարաօլիմպիկ ամառային խաղեր), տեղի կունենան 2021 թվականին (ի սկզբանե՝ 2020 թվականին, սակայն COVID-19 պանդեմիան ՄՕԿ-ին հարկադրել է խաղերը տեղափոխել 2021 թվական) Ճապոնիայի մայրաքաղաք Տոկիոյում։ Մրցումները տեղի կունենան նույն հարթակներում, որոնք մինչ այդ օգտագործվել են 2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի համար։
Հայկազ Կոստանյան
Ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը և Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանը։ Սովորել է Սարատովի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում։ Գործուն մասնակցություն է ցուցաբերել Բաքվի, Սարատովի և Հայաստանի հեղափոխական շարժումներին։ 1918-1920 թվականներին եղել է Սարատովի լուսավորության կոմիսարը։ 1920 թվականի հունիսից ընտրվել է ՀԿԿ արտասահմանյան բյուրոյի անդամ։ Հայաստանում խորհրդային կարգեր հաստատվելուց հետո Կոստանյանը 1921-1923 թվականներին եղել է աշխատանքի և սոցիալական ապահովության, ապա՝ ներքին գործերի ժողովրդական կոմիսար։ 1923-1925 թվականներին աշխատել է Վրաստանի կոմկուսի Կենտկոմում (կազմ, բաժնի վարիչ), 1925-1928 թվականներին Մոսկվայում՝ Պրոֆինտերնի կազմ, բաժնի վարիչ։ Մասնակցելով արհմիութենական միջազգային շարժմանը՝ սերտ կապեր է հաստատել Էռնստ Թելմանի, Մորիս Թորեզի, Բելա Կունի, Պալմիրո Տոլյատիի և այլոց հետ։ 1928-1930 թվականներին Կոստանյանը եղել է ՀԿԿ Կենտկոմի առաջին քարտուղար, իսկ 1931-1934 թվականներին՝ ՀամԿ(բ)կ Ղրիմի մարզկոմի առաջին քարտուղար և Պրոֆինտերնի քարտուղար։ 1934 թվականին նշանակվել է Մոսկվա-Կուրսկ երկաթուղու քաղբաժնի պետ։
Ամառային պարաօլիմպիկ խաղեր 2020
Խաղերի ծրագրում կընդգրկվեն բադմինտոնի և թեկվոնդոյի մրցումները, որոնք կփոխարինեն առագաստանավային սպորտ և ֆուտբոլ մարզաձևերից մեկը։
Հայկազ Կոստանյան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Ամառային պարաօլիմպիկ խաղեր 2020
2021 թվականի մարտի 20-ին հայտնի է դարձել, որ օտարերկրացի երկրպագուներին թույլ չեն տա մասնակցել Տոկիոյի Օլիմպիական և Պարալիմպիկ խաղերին ։
Վայր
Քաղաքը, որը կընդունի Ամառային օլիմպիական և Պարալիմպիկ խաղերը, հայտարարվել է 2013 թվականի սեպտեմբերի 7-ին Բուենոս Այրեսում։
Օրացույց
Նախնական ժամանակացույցը հրապարակվել է 2018 թվականի հոկտեմբերի 19-ին ։ Վերջնական ժամանակացույցը հրապարակվել է 2019 թվականի օգոստոսի 13-ին ։
Նախնական ժամանակացույցով նախատեսվել է խաղերն անցկացնել 2020 թվականի օգոստոսի 25-ից մինչև սեպտեմբերի 10-ը։ Պարաօլիմպիկ խաղերը 2021 թվականը տեղափոխելու համար բոլոր միջոցառումները հետաձգվել են 364 օրով (մեկ օրով պակաս, քան ամբողջ տարին, շաբաթվա նույն օրերը պահպանելու համար), ինչի պատճառով նոր ժամանակացույցը կազմվել է 2021 թվականի օգոստոսի 24-ից մինչև սեպտեմբերի 9-ի համար ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամառային պարաօլիմպիկ խաղեր
Սիֆիլիս
Սիֆիլիս, սեռական ճանապարհով փոխանցվող հիվանդություն, որի հարուցիչն է դժգույն տրեպոնեմա բակտերիան (Treponema Pallidum) : Սիֆիլիսի ախտանիշները կախված են հիվանդության փուլից (առաջնային, երկրորդային, լատենտ, երրորդային) ։ Առաջնային սիֆիլիսն արտահայտվում է կարծր շանկրով (պինդ, անցավ, առանց քոր մաշկային խոց) ։ Երկրորդային սիֆիլիսի ժամանակ առաջանում տարածուն մաշկային ցան, որը հաճախ ընդգրկում է ձեռքի ափերն ու ոտքերի ներբանները ։ Վերքեր կարող եմ առաջանալ բերանի խոռոչում կամ հեշտոցում ։ Լատենտ սիֆիլիսի դեպքում, որը կարող է ձգվել 4 տարի, ախտանիշներ չեն արտահայտվում ։ Երրորդային սիֆիլիսի ժամանակ առկա են գումմաներ (փափուկ, չխոցոտվող գոյացություններ), նյարդաբանական և սրտային ախտանիշներ ։ Սիֆիլիսը հայտնի է որպես «մեծ նմանակող», քանի որ դրա ախտանիշները հիշեցնում են շատ այլ հիվանդություններ ։
Սիֆիլիսը հիմնականում տարածվում է սեռական ճանապարհով ։ Այն կարող է փոխանցվել նաև մորից պտղին հղիության կամ ծննդաբերության ժամանակ՝ առաջացնելով բնածին սիֆիլիս ։ Տրեպոնամայի ընտանիքի բակտերիաները հարուցում են այլ հիվանդություններ ևս, որոնք սեռական ճանապարհով չեն փոխանցվում ։ Ախտոտոշումը դրվում է արյան հետազոտության միջոցով։ Բակտերիան կարող է հայտնաբերվել նաև օգտագործելով մթնադաշտային միկրոսկոպիան ։ ԱՄՆ-ի հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման ծառայությունը խորհուրդ է տալիս հետազոտվել բոլոր հղիներին ։
Սեռական ճանապարհով սիֆիլիսի փոխանցման ռիսկը կարելի է նվազեցնել օգտագործելով լատեքսից պահպանակ ։ Սիֆիլիսը կարող է արդյունավետ կերպով բուժվել անտիբիոտիկներով ։ Նախընտրելի անտիբիոտիկը դեպքերի մեծ մասի համար բենզատին բենզիլպենիցիլինն է՝ միջմկանային ներարկման ձևով ։ Պենիցիլին ալերգիա ունեցող մարդկանց դեպքում կարող է կիրառվել դոքսիցիկլինը կամ տետրացիկլինը ։ Նեյրոսիֆիլիս ունեցողիներին խորհուրդ է տրվում ներերակային բենզիլպենիցիլին կամ ցեֆտրիաքսոն ։ Բուժման ընթացքում պացիենտների մոտ կարող է առաջանալ տենդ, գլխացավ և մկանային ցավեր, որը հայտնի է որպես Յարիշ-Հերքսեյմերի ռեակցիա ։
2015 թվականին 45.4 միլիոն մարդ վարակված է եղել սիֆիլիսով, որոնցից 6 միլիոնը եղել են նոր դեպքեր ։ 2015 թվականի ընթացքում սիֆիլիսից մահացությունը կազմել է 107.000: Այս ցւցանիշը 1990 թվականին կազմել է 202.000 : 1940 թվականին պենիցիլինի հասանելի դառնալու արդյունքում վարակվածների թիվը սկսել է նվազել, սակայն հետագայում, մինչև նոր հազարամյակ, վարակվածության մակարդակն աճել է, հաճախ ՄԻԱՎ-վարակի հետ զուգակցմամբ ։ Սա մասնավորապես կապված է մարմնավաճառության տարածման, պահպանակների նվազած օգտագործման և ոչ ապահով սեռական հարաբերությունների հետ այն տղամարդկանց մոտ, ովքեր սեռական հարաբերություններ են ունենում նույն սեռի ներկայացուցչի հետ   ։ 2015թվական-ին Կուբան դարձավ առաջին պետությունը, որը լրիվ վերացրել է մորից պտղին սիֆիլիսի փոխանցումը ։
Նշաններ և ախտանիշներ
Սիֆիլիսը կարող է ներկայացված լինել 4 փուլերից որևէ մեկով. առաջնային, երկրորդային, լատենտ, երրորդային, կարող է հանդիպել նաև բնածին սիֆիլիս ։ Իր փոփոխական կլինիկայի պատճառով այն անվանվել է «մեծ նմանակող» սըր Ուիլիամ Օսլերի կողմից
Առաջնային սիֆիլիս
Առաջնային սիֆիլիսը ձեռք է բերվում վարակված մարդու հետ սեռական հարաբերության ընթացքում ։ Նախնական ազդեցությունից 3-90 օր անց (միջինում 21 օր) շանկր կոչվող մաշկային վերքն առաջանում է կոնտակտի տեղում։ Այն մեծ մասամբ իրենից ներկայացնում է միայնակ, կոշտ, անցավ, առանց քորի, մաքուր հատակով և հարթ եզրերով, 0.3-3սմ չափերով խոց ։ Վերքը կարող է ունենալ ցանկացած ձև։ Սովորաբար սկզբում ձևավորվում է մակուլա կամ պապուլա, որն աճելով դառնում է էռոզիա և խոց ։ Երբեմն առկա են լինում մի քանի վերքեր(40%), հատկապես ՄԻԱՎ վարակի հետ համատեղվելու դեպքում ։ 30% դեքերում վերքը կարող է լինել նուրբ և ցավոտ։ 2-7% դեպքերում դրանք այլ տեղակայում ունեն։ Կանանց մոտ ամենատարածված տեղակայումը արգանդի վզիկն է(44%), հետերոսեքսուալ տղամարդկանց մոտ՝ առնանդամը(99%), իսկ հոմոսեքսուալ տղամարդկանց մոտ՝ հետանցքային խողովակը(34%) ։ 80% դեպքերում շանկրի առաջացումից 8-10 օրվա ընթացքում մեծանում են ինֆեկցիայի շրջանի ավշահանգույցները ։ Վերքը կարող է մնալ 3-6 շաբաթ և անցնել անգամ առանց բուժման ։
Երկրորդային սիֆիլիս
Երկրորդային սիֆիլիսը սկսվում է առաջնային վարակից 4-10 շաբաթ հետո ։ Երկրորդային սիֆիլիսը կարող է դրսևորվել տարբեր ձևերով։ Ախտանիշները սովորաբար ներառում են մաշկը, լորձաթաղանթները, ավշային հանգույցները ։ Կարող է առաջանալ սիմետրիկ, կարմրավարդագույն, չքորվող ցան իրանին և վերջույթներին, ներառելով ափերն ու ներբանները ։ Ցանը կարող է լինել մակուլոպապուլային կամ պուստուլային։ Կարող են ձևավորվել տափակ, մեծ, սպիտակավուն կամ գորշավուն վերքեր լորձաթաղանթի վրա, որոնք հայտնի են տափակ կոնդիլոմա անունով։ Այս վերքերը հիանալի սննդային միջավայր են բակտերիաների համար և ինֆեկցված են։ Այլ ախտանիշներից են տենդը, կոկորդի բորբոքումը, քաշի կորուստը, մազաթափությունը, գլխացավը ։ Հազվադեպ դրսևորումներից են լրադի բորբոքումը, երիկամների ախտահարումը, հոդաբորբը, պերիօստիտները, տեսանյարդի բորբոքումը, ուվեիտը և ինտերստիցիալ կերատիտը ։ Սուր ախտանիշները սովորաբար անցնում են 3-6 շաբաթ անց ։ Հիվանդների 25%-ի մոտ երկրորդային սիֆիլիսի դրսևորումները կարող են կրկնվել։ Շատ մարդիկ, ովքեր բժշկի են դիմում երկրորդային սիֆիլիսի ախտանիշներով, չեն նշում որ ախտանիշներին նախորդել է շանկրը ։
Թաքնված շրջան
Թաքնված շրջանի ժամանակ արյան մեջ առկա են սիֆիլիսի շճաբանական ապացույցները, սակայն ախտանիշները բացակայում են ։ Միացյալ նահանգներում թաքնված շրջանը դասակարգում են 2 տեսակի՝ վաղ (երկրորդային սիֆիլիսից հետո 1 տարուց պակաս) և ուշ (երկրորդային սիֆիլիսից հետո ավելի քան 1 տարի) ։ Մեծ Բրիտանիայումն վաղ և ուշ գաղտնի շրջանների միջև սահման է ընտրել 2 տարին ։ Վաղ թաքնված սիֆիլիսը կարող է ուղեկցվել ախտանիշների վերադարձով։ Ուշ թաքնված սիֆիլիսը չունի ախտանիշներ և ավելի քիչ վարակիչ է, քան վաղ թաքնված սիֆիլիսը ։
Երրորդային սիֆիլիս
Երրորդային սիֆիլիսի փուլը կարող է վրա հասնել վարակումից 3-15 տարի անց և կարող է արտահայտվել 3 տարբեր ձևերով. գումմոզ սիֆիլիս (15%), ուշ նեյրոսիֆիլիս(6,5%) և սիրտանոթային սիֆիլիս(10%) ։ Բուժման բացակայության դեպքում վարակված մարդկանց 1/3-ի մոտ զարգանում է երրորդային սիֆիլիս ։ Երրորդային սիֆիլիսով մարդիկ վարակիչ չեն ։
Գումմոզ սիֆիլիսը կամ ուշ բարորակ սիֆիլիսը սովորաբար առաջանում է վարակումից 1-46 տարի անց (միջինում 15 տարի անց)։ Այս փուլը բնութագրվում է քրոնիկ գումմաների առաջացմամբ, որոնք փափուկ, ուռուցքանման բորբոքային գնդեր են, որոնք կարող են փոխել չափերը։ Դրանք ավելի հաճախ ախտահարում են մաշկը, ոսկրերը և լյարդը, սակայն կարող են տեղակայվել օրգանիզմի ցանկացաց տեղում ։
Նեյրոսիֆիլիսն առաջանում է կենտրոնական նյարդային համակարգի վարակումից։ Այն կարող է առաջանալ վաղ, չունենալ սիմպտոմներ կամ արտահայտվել սիֆիլիտիկ մենինգիտի տեսքով։ Ուշ նեյրոսիֆիլիսը կարող է առաջանալ վարակումից 4-25 տարի անց։ Մենինգոանոթային սիֆիլիսը սովորաբար դրսևորվում է ապաթիայով (անտարբերություն), ցնցումներով, ընդհանուր պարալիզով, մտավոր վիճակի խանգարումներով և ողնուղեղային չորուկով ։ Կարող է հանդիպել նաև Արգիլ Ռոբերտսոնի բբեր, որոնք նեղանում են մոտ առարկաներին նայելիս (ակոմոդացիայի ռեֆլեքս) բայց չեն նեղանում լույսի ճառագայթների ազդեցությունից (բբային ռեֆլեքս)։
Սիրտանոթային սիֆիլիսը սովորաբար զարգանում է վարակվելուց 10-30 տարի անց։ Ամենատարածված բարդությունը աորտայի սիֆիլիտիկ բորբոքումն է, որը կարող է հանգեցնել աորտայի անևրիզմայի զարգացման ։
Բնածին սիֆիլիս
Բնածին սիֆիլիսը մորից պտղին է փոխանցվում հղիության կամ ծննդաբերության ընթացքում։ Սիֆիլիտիկ նորածինների 2/3-ը ծնվում է առանց ախտանիշների։ Ամենատարածված ախտանիշները բնածին սիֆիլիսի դեպքում լյարդի ու փայծաղի մեծացումը (70%), ցանը(70%), տենդը(40%), նեյրոդիֆիլիսը(20%) և թոքաբորբն(20%) են։ Չբուժելու դեպքում կարող է առաջանալ ուշ բնածին սիֆիլիս 40% դեպքերում, որը ներառում է քթի թամբաձև ձևախախտում, Հիգումենակիի նշանը, Կլուտոնի հոդերը և այլ նշաններ ։ Սիֆիլիսը կարող է հանգեցնել վիժումների ։
Մանրէաբանություն
Տրեպոնեմա պալիդումը պարուրաձև, Գրամ բացասական, խիստ շարժուն բակտերիա է ։ Տրեպոնեմա ցեղի բակտերիաները հարցում են ևս 3 հիվանդություն, որոնք սակայն սեռական ճանապարհով չեն փոխանցվում և և նյարդային համակարգը չեն ախտահարում  ։ Պալիդումը չի կարող մարդու օրգանիզմից դուրս ապրել մի քանի օրից ավելի, քանի որ նրա բոլոր նյութափոխանակային ուղիները կոդավորող փոքր գենոմը չի կարող մակրոօրգանիզմից դուրս իր ֆունկիցաները կատարել ։ Պալիդումին կիսվելու համար անհրաժեշտ է ավելի քան 30 ժամ ։
Վարակում
Սիֆիլիսը փոխանցվում է ուղղակիորեն՝ սեռական հարաբերությունների ժամանակ, և մորից պտղին՝ հղիության կամ ծննդաբերության շրջանում։ Տրեպոնեմա պալիդումը կարող է անցնել անվնաս լորձաթաղանթվ և վնասված մաշկով ։ Հետևաբար այն կարող է փոխանցվել վերքին մոտ մասերը համբուրելուց, ինչպես նաև օրալ, հեշտոցային և անալ սեռական հարաբերությունների ժամանակ  ։ Առաջնային կամ երկրորդային սիֆիլիս ունեցողներից վարակվել հավանականությունը 30-60% է ։ ԱՄՆ-ում սիֆիլիսի նոր դեպքերի 60%-ը կազմում են հոմոսեքսուալ տղամարդիկ, այդ դեպքերից 20%-ը միայան օրալ սեռական հարաբերությունների ժամանակ է փոխանցվել ։ Սիֆիլիսը կարող է փոխանցվել արյան և արյան պատրաստուկների փոխներարկման ժամանակ, սակայն դրա ռիսկը խիտ ցածր է, քանի որ շատ երկրներում ներդրված է դոնորական արյան սկրինինգային հետազոտությունը ։ Նույն ասեղի օգտագործման դեպքում վարակման ռիսկը խիստ ցածր է ։
Ընդհանուր առմամբ հնարավոր չէ վարակվել սիֆիլիսով նույն զուգարանակոնքից, սպասքի պարագաներից և հագուստից օգտվելիս ։ Սա այն պատճառով է, որ բակտերիան արագորեն մահանում է օրգանիզմից դուրս՝ առարկաների միջոցով վարակումը դարձնելով խիստ դժվար ։
Ախտորոշում
Սիֆիլիսը դժվար է ախտորոշել իր ախտանիշների հիման վրա հիվանդության վաղ փուլերում ։ Ախտորոշումն իրականցում է արյան հետազոտության միջոցով կամ ուղղակիորեն հայտնաբերելով բակտերիաները՝ մթնադաշտային միկրոսկոպիայի միջոցով։ Արյան հետազոտություններն ավելի լայն կիրառում են, քանի որ ավելի հեշտ իրականանալի է ։ Արյան հետազոտությունը չի կարող տարբերակել հիվանդության փուլերը ։
Արյան հետազոտություն
Արյան հետազոտությունները բաժանվում են 2 խմբի՝ ոչ-տրեպոնեմային և տրեպոնեմային
Ոչ տրեպոնեմային թեստերը կիրառվում են սկզբում և ներառում են սեռական հիվանդությունների հետազոտման լաբորատորիան (VDRL) 7 պլազմայի արագ ռեագինը (RPR):Ոչ-տրեպոնեմային թեստերից կեղծ դրական պատասխան հնարավոր է ստանալ մի շարք վիրուսային հիվանդություննեի ժամանակ. օր.՝ ջրծաղիկ և կարմրուկ։ Կեղծ դրական պատասխան հնարավոր է ստանալ նաև լիմֆոմայի,տուբերկուլյոզի,,ալարիայի, էնդոկարդիտի, աուտոիմուն հիվանդությունների և հղիության դեպքում ։
Կեղծ դրական պատասխաններից խուսափելու համար հաջորդ քայլը տրեպոնեմային թեստերի իրականացումն է, որոնցից են տրեպոնեմա պալիդումի մասնակի ագլյուտինացիան (TPHA) կամ տրեպոնեմալ հակամարմնի ֆլուորեսցենտ աբսորբցիաիյ թեստը (FTA-Abs) : Տրեպոնեմային հակամարմինների թեստը դրական է դառնում վարակումից 2-5 շաբաթվա ընթացքում ։ Նեյրոսիֆիլիսն ախտորոշվում է ողնուղեղային հեղուկում արյան սպիտակ բջիջների (հատկապես լիմֆոցիտների) և սպիտակուցների բարձր պարունակությամբ, այն դեպքում, երբ գիտենք, որ մարդը վարակված է սիֆիլիսով ։
Ուղղակի հետազոտություններ
Շանկրի հատակից վերցված շճային հեղուկի մեջ տրեպոնեմայի հայտնաբերումը մթնադաշտային միկրոսկոպիայով կարող է անհապաղ ախտորոշման համար ծառայել։ Հետազոտությունը պիտի արվի շճային հեղուկը վերցնելուց 10 րոպեի ընթացքում։ Այս թեստի զգայունությունն 80% է, սակայն այն կարող է օգտագործվել միայն ախտորոշումը հաստատելու համար, ոչ թե ժխտելու։ Շանկրի միջոցով հնարավոր է ևս 2 հետազոտություն իրականցնել. պոլիմերազային շղթայական ռեակցիա (ՊՇՌ, DFA) և ուղղակի հակամարմինների ֆլուորեսցենցիա (DFA): Ուղղակի հակամարմինների ֆլուորեսցենցիան օգտագործում է ֆլուրեսցենտ նյութի հետ կապված հակամարմինները, որոնք սիֆիլիսին բնորոշ սպիտակուցներ են, իսկ ՊՇՌ-ն հայտնաբերում է տրեպոնեմայի ԴՆԹ-ն։ ԱՅս թեստերի համար ժամանակային սահմանափակում չկա, քանի որ պարտադիր չէ, որ բակտերիաները լինեն կենդանի
Պատվաստում
2018 թվականի տվյալներով գոյություն չունի սիֆիլիսը կանխարգելող էֆեկտիվ պատվաստանյութ ։ Տրեպոնեմայի սպիտակուցների հիման վրա ստեղծվում է պատվաստանյութ, սակայն դրանք դեռ կենդանիների վրա փորձարկման փուլում են ։
Սեռական հարաբերություններ
Պահպանակի օգտագործումը խիստ նվազեցնում է վարակման ռիսկը, սակայն ամբողջապես չի վերացնում այն ։ Հիվանդությունների կանխարգելման և վերահսկման կենտրոնը (CDC) վկայում է. «Լատեքսային պահպանակների կիրառումը նվազեցնում է վարակման ռիսկը, եթե վարկված հատվածը ծածկված է դրանով և հասանելի չէ կոնտակտի համար։ Սակայն անգամ պահպանակով ծածկված շանկրը կարող է վարակիչ լինել, այնպես որ պետք է պահպանել զգուշությունը» ։
Վարակված մարդկանց հետ ինտիմ կոնտակտի մեջ չմտնելը կանխարգելում է սիֆիլիսով վարակումը։ Հիվանդությունների կանխարգելման կենտրոնը վկայում է, որ սեռական ինֆեկցիաներով չվարակվելու ամենահուսալի միջոցը վարակված մարդկանց հետ սեռական կոնտակտի մեջ չմտնելն է և երկարաժամկետ միակ զուգընկերը, ով ստուգված է սեռական ինֆեկցիաների դեմ ։
Բնածին սիֆիլիս
Բնածին սիֆիլիսը կարելի է կանխարգելել հղիության վաղ ժամկետներում մայրերին սկրինինգային հետազոտության ենթարկելու և վաղ բուժման միջոցով ։ ԱՄՆ-ի կանխարգելիչ ծառայությունները խստորեն խորհուրդ են տալիս ստուգել բորոլ հղի կանանց ։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը (ԱՀԿ) խորհուրդ է տալիս ստուգվել առաջին այցի ժամանակ և երրորդ եռամսյակում։ Եթե թեստը դրական է, զուգընկերոջը ևս խորհուրդ է տրվում բուժվել ։ Զարգացող երկրներում բնածին սիֆիլիսը դեռ տարածված է, քանի որ հղիներից շատերը նախածննդյան բժշկական հսկողություն չեն անցնում, մյուսների դեպքում էլ հսկողությունը չի ներառում սկրինինգ հետազոտությունները։ Դեպքեր գրանցվում են անգամ զարգացած երկրներում, քանի որ այն մարդիկ, ովքեր սիֆիլիսի ռիսկի խմբում են գտնվում, քիչ են դիմում նախածննդյան հսկողություն իրականացնող բուժհաստատություններ ։ Իրականացվում են միջոցառումներ սիֆիլիսի սկրինինգ հետազոտությունը հետամնաց և միջակ երկրներում հասանելի դարձնելու համար ։
Սկրինինգ
Կանադայում, Եվրոպական միությունում և ԱՄՆ-ում սիֆիլիսը պատկանում է այն հիվանդությունների թվին, որոնց մասին առողջապահական մարմինները տեղեկացնում են հանրային առողջության մարմիններն, որոնք էլ իրավունք ունեն տեղեկատվությունը տրամադրել հիվանդի զուգընկերներին ։ Բժիշկները նաև պարտավոր են խորհուրդ տալի հիվանդներին իրենց զուգընկերներին ևս ուղարկելու ստուգման ։ Մշակվել են մարտավարություններ, սիֆիլիսի հետազոտման և բուժման գործընթացը բարելավելու համար։ Ուղարկվում են էլեկտրոնային և տեքստային հաղորդագրություններ, որոնք հիշեցնում և հորդորում են հետազոտվել