cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մաուրյաների պետություն
Գրականություն
Կատեգորիա:Հին Հնդկաստան Կատեգորիա:Մաուրյաների պետություն
Բենիամին Պետրոսյան
Բենիամին (Բենիկ) Հովհաննեսի Պետրոսյան, հայ գեղանկարիչ։
Կենսագրություն
Բենիամին Պետրոսյանը ծնվել է Հյուսիսային Կովկասում, Արմավիր քաղաքում 1924 թվականին ։ Նրա նախնիները եղել են պատմական Հայաստանի Գողթն գավառի Ագուլիս քաղաքից։ Այդ մեծ ազգատոհմի ծնունդ է եղել նաև հայ թատրոնի ականավոր դերասան և ռեժիսոր Գևորգ Տեր-Պետրոսյանը։
1918 թվականին Բենիամին Պետրոսյանի ընտանիքը ողբերգական իրադարձությունների զոհ է դարձել, փրկվել են միայն երկու երիտասարդ, որոնք մեկնել են ուսումնառության Արմավիր։ Նրանցից մեկը եղել նկարչի հայրը` Հովհաննեսը։ Հետագայում, երբ Բենիամինը երեք տարեկան էր, ընտանիքը Արմավիրից տեղափոխվել է մշտական բնակության Հայաստան։
1941 թվին տասնյոթ տարեկանում Պետրոսյանը կամավոր մեկնել է ռազմաճակատ, որտեղ ինը անգամ վիրավորում է ստացել։
Բենիամին Պետրոսյանը մահացել է 1993 թվին` Երևանում։ Այսօր նկարչի աշխատանքների մեծ մասը գտնվում են արտասահմանում։
Ստեղծագործական գործունեություն
Պատերազմական շրջանում՝ հոսպիտալում արված ճեպանկարներն ու գծանկարները կազմել են ստեղծագործական կյանքի առաջին փուլը։ Պատերազմիվ հետո, 1946 թվականին Բենիամին Պետրոսյանը ընդունվել է Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարան ։
1952 թվականին Արա Սարգսյանի (այդ ժամանակ ինստիտուտի ռեկտոր) առաջարկով Բենիամին Պետրոսյանը հրավիրվել է Երևանի պետական գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտ` ուսանելու, և միանգամից ընդունվել երկրորդ կուրս։ Նրա ուսուցիչներն են եղել Մկրտիչ Քամալյանը, Վահրամ Գայֆեճյանը։
Ունենալով մեծ ընտանիք և լինելով միակ աշխատող ուժը` նա սկսել է մեծածավալ պատվերներ ընդունել։ ՀՍԽՀ կառավարության կողմից ստացել է  առաջարկ` Խ.Աբովյանի տուն թանգարանի համար նկարել մի շարք պորտրետներ։ Բենիամին Պետրոսյանը նկարել է մեծ գրողի հետ առնչություն ունեցող հայտնի մտավորականների, գրողների` Լ.Ֆոն Մայդելի, Ա.Պուշկինի, Ի.Կռիլովի և այլոց դիմանկարները։
Այնուհետև գործունեություն է ծավալել «Մայր Հայաստան» ռազմական պատմության թանգարանում (նախկինում «Սովետական Հայաստանը Հայրենական Մեծ պատերազմում 1941-1945 թվականներին») և նկարել Խորհրդային Միության հայ հերոսների, գեներալների դիմանկարներ։ Այսօր այդ թանգարանում են գտնվում Բենիամին Պետրոսյանի շուրջ չորս տասնյակ յուղաներկ պորտրետներ։
Ստեղծագործությունների ընդհանուր բնութագիր
Բենիամին Պետրոսյանի ստեղծագործությունները օժտված են պատկերի գունային կառուցվածքի ճշգրիտ զգացողությամբ, տեսարանի գեղանկարչական էությունն արտահայտելու ունակությամբ։ Շնորհիվ սուր աչքի ու վարպետության` նա որսում է պատկերվող օբյեկտի հատկանշական գծերը և հասնում ամբողջականության։ Կառուցվածքային հետաքրքիր մտահղացմամբ են կատարված հինավուրց եկեղեցիներ պատկերող բնանկարները և դիմանկարները։
Հետմահու ցուցահանդեսներ, հիշատակ
2004 թվականին հրատարակվել է «Բենիամին Պետրոսյան»  ստեղծագործությունների ալբոմը, իսկ 2007 թվականին, Փարիզում «Հայկական մշակութային օրերը Ֆրանսիայում» միջոցառումների շրջանակներում կազմակերպվել է «Երեք սերունդ» խորագրով ցուցահանդեսը, որտեղ ներկայացվել են վարպետի` Բենիամին Պետրոսյանի, նրա որդու` Դավիթ Պետրոսյանի և թոռան` Էդուարդ Պետրոսյանի աշխատանքները ։
Արջուն։ Ռազմիկ արքայազնը
«Արջուն։ Ռազմիկ արքայազնը» 2012 թ. Ստեղծված հնդկական անիմացիոն ֆիլմ է։ Ֆիլմի ռեժիսորը Առնաբ Չաուդուրին է։ Արտադրված է «UTV Motion Pictures»-ի և «Walt Disney Pictures»-ի կողմից։ Թողարկվել է Հնդկաստանում 2012 թ. մայիսի 25-ին ։
Բովանդակություն
Պատմությունը հիմնված է Պանդավա եղբայրների կյանքի վաղ շրջանի վրա՝ վերցված հին հնդկական ավանդությունից՝ Մահաբհարատաից։ Պատմությունը սկսվում է Արջունով՝ իննամյա տղայով, և հետևում է նրան մինչ մեծանալը, երբ նա դառնում է ռազմիկ։ Այն պատմում է իր և եղբայրների կյանքի մասին Հաստինապուրում, նրա ուսուցման, կրթության և ռազմիկ դառնալու մասին։ Ֆիլմի սկզբում Վիրատնագարի երիտասարդ արքայազնը խնդրում է աղախնին պատմել նրան մի պատմություն։ Աղախինը պատմում է նրան Արջունի պատմությունը։ Նա պատմում է, որ Արջունը Դրոնի ուսանողն էր, և պատերազմի արվեստը սովորել է նրանից։ Արջունը շատ ավելի հմուտ էր, քան Դրոնայի մյուս ուսանողենրը։ Նրա եղբայրներից և զարմիկնեից ոչ մեկը չէր կարող հավասարվել նրան մարտարվեստում։ Դուրյոդհանան և մյուս Կուրվասները աչհամարհում էին Պանդավաներին, քանի որ վախենում էին, որ նրանք կարող են զավթել Դուրյոդհանայի գահը։ Երբ Դրիտրաշտրան հասունացավ, իր որդիների և Պանդավաների միջև մրցակցությունը սրվեց։ Երկու անգամ Դուրյոդհանան փորձեց սպանել բոլոր Պանդավաներին, բայց ձախողեց։ Հետագա կոնֆլիկտից խուսափելու համար Դրիտրաշտրան Դուրյոդհանային հռչակեց Հաստինապուրի թագաժառանգ և խնդրեց Յուհիցիրային լինել կայսրության հեռավոր տարածքների թագավոր։ Միևնույն ժամանակ Արջունը հաղթել էր սվայամվարան և ամուսնացել Դրաուպադի՝ Պանչալայի թագավորի դստեր հետ։ Դուրյոդհանան, ով ատում էր Պանդավաներին, պայմանավորվեց իր քեռու՝ Շակունիի հետ և չաուպար կոչվող խաղում հաղթեց ու սեփականացրեց այն ամենը, ինչ պատկանում էր Պանդավաներին։ Դրաուպադին վիրավորված էր բոլորի առջև, բայց Արջունը չէր կարող ոչինչ ասել, որովհետև Յուհիցիրան թագավորն էր, և վերջին խոսքերը պատկանում են թագավորին։ Պանդավաները՝ ըստ խաղի կանոնների, պետք է արտաքսվեին երկրից տասներկու տարի։ Երբ բոլոր պանդավաները գնում էին մի ուղղությամբ, Արջունը ճանապարհորդեց դեպի հյուսիս՝ տապասի համար։ Հեռանալուց առաջ, Դրաուպադին նրան հարկադրեց խոստանալ, որ Արջունը վրեժխնդիր կլինի իր վիրավորանքի համար։ Դրանից հետո նա հեռանում է և անում տապասվա, որի ընթացքում վաստակում է Լորդ Շիվայի աղեղը։ Այնուհետև պատմությունը վերադառնում է իրական ներկա ժամանակներին Վիրատնագարում։ Այսպիսով Արջունը վերադառնում է։ Նա բացում է իր ինքնությունը և պարզվում է, որ նա հենց պատմությունը պատմող սպասուհին էր։ Նա կոտորում է հակառակորդի բանակը և հասնում հաղթանակի։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հնդկական ֆիլմեր Կատեգորիա:Հինդի լեզվով ֆիլմեր
Ուլյանովսկի գյուղական խորհուրդ (Գրեբյոնկովսկի շրջան)
Ուլյանովսկի գյուղական խորհուրդ  (Ульяновська сільська рада), Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Գրեբենկովսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Ուլյանովսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 1222 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 41,02 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 29,79 մարդ/կմ²։ Խորհրդում կա 5 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Թոնյե Նյոստվոլդ
Թոնյե Նյոստվոլդ (Tonje Nøstvold, ), նորվեգացի հանդբոլիստ։ Հանդես է գալիս նորվեգական «Սոլա» ակումբում։ Օլիմպիական խաղերի կրկնակի (2008 և 2012) և աշխարհի (2011) չեմպիոն է։ Եվրոպայի եռակի չեմպիոն (2006, 2008 և 2010)։
Կարիերան ակումբում
Թոնյե Նյոստվոլդը հանդբոլով սկսել է զբաղվել յոտթ տարեկան հասակից։ Առաջին ակումբը, որտեղ խաղացել է նորվեգական «Հունդվոգն» է։ Ավելի ուշ մարզուհին տեղափոխվում է «Սոլու» ակումբ։ 2005 թվականին տեղափոխվում է «Բյոսեն» ակումբ։ Այս ակումբում 2007 թվականին դուրս եկավ Նորվեգիայի հանդբոլի գավաթի խաղեր, որի արդյունքում պարտվեց ռումինական «Օլտխիմու» ակումբին։ 2008 թվականին Թոնյե Նյոստվոլդը տեղափոխվում է դանիական Առաջին լիգայի «Միդթյուլան» ակումբ՝ հաղթելով Եվրոպայի գագաթը 2011 թվականին Դանիայում։ 2011 թվականի ամռանը կրկին վերադառնում է «Բյոսեն», իսկ 2014 թվականի նոյեմբերին հայտարարում է կարիերայի ավարտի մասին՝ պայմանավորելով այն ընտանեկան հանգամանքներով ։ Սակայն 2016 թվականի հունվարին, երեխայի ծնվելուց հետո, կրկին վերադառնում է «Սոլա» ակումբի կազմ։
Կարիերան հավաքականում
Թոնյե Նյոստվոլդը հավաքականի կազմում խաղացել է 183 անգամ՝ խփելով 408 գոլ։ Եվրոպայի չեմպիոնատում՝ Նորվեգիայի հանդբոլի հավաքականի կազմում, երեք անգամ դարձել է չեմպիոն (2006, 2008 և 2010): Երկու անգամ դարձել է օլիմպիական չեպիոն (2008 և 2012): 2011 թվականին ճանաչվել է որպես տարվա չեմպիոն, 2007-ին՝ վիցե-չեմպիոն, 2009 թվականին՝ բրոնզե մեդալակիր։ Հավաքականից հեռացավ 2014 թվականին։ Վերջին անգամ այստեղ խաղացել է 2013 թվականին՝ Նորվեգիայի մրցարշավի քառորդ եզրափակչում ։
Անձնական կյանք
Ամուսինը Քրիսթոֆեր Միդբյո Լունդեն է՝ հանդբոլի դարպասապահ ։ Որդին Ֆրեդերիկն է ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի մարզուհիներ Կատեգորիա:Աշխարհի չեմպիոններ Կատեգորիա:Օլիմպիական չեմպիոններ Կատեգորիա:Նորվեգացի հանդբոլիստուհիներ Կատեգորիա:2012 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ Կատեգորիա:2008 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ Կատեգորիա:2012 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի մեդալակիրներ
Արտյոմ Մանուկյան
Կենսագրություն
2010 թվականին Վահագն Հայրապետյանի հետ դարձել է «Night Ark» հանրահայտ խմբի մասնակիցը։ 2011 թվականին տեղափոխվել է ԱՄՆ Լոս Անջելես քաղաք, որտեղ ձայնագրվել և նվագել է «Run DMC»-ի, Բոբի Բրաունի և այլ հայտնի արտիստների հետ։ Որպես թավջութակահար և բաս-կիթառահար՝ ձայնագրվել է «Դորիանս» ռոք խմբի «Ես կուլամ» երգի, «Կատուներ» ռոք խմբի երկու ալբոմների, «Armenian Navy Band» խմբի հինգ ալբոմների և ավելի քան 10 հայ փոփ երգիչների ձայնասկավառակների մեջ և երեք ջազային ձայնասկավառակ՝ ամերիկացի երաժիշտների հետ։ 2015 թվականին թողարկել է «Citizen» ձայնասկավառակը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ թավջութակահարներ
(3938) Շապրոն
(3938) Շապրոն (Chapront), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1949 թվականի օգոստոսի 2-ին Կառլ Ռեյնմուտի կողմից Հայդելբերգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,488641 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,386 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,5913 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1433,98 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,25105 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,09° անկյուն։
Յուժնի (քաղաքատիպ ավան, Նագայբակսկի շրջան)
Յուժնի (Южный), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Չելյաբինսկի մարզի Նագայբակսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1755 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Չելյաբինսկի մարզի Նագայբակսկի շրջանի բնակավայրեր
Իվի Ադամու
Իվի Ադամու (Ήβη Αδάμου, ), կիպրացի երգչուհի, 2012 թվականի մայիսին իր «La La Love» երգով ներկայացրել է Կիպրոսը Եվրատեսիլ 2012 երգի մրցույթում և եզրափակիչ փուլում զբաղեցրել է 16-րդ հորիզոնականը։
Իվին 2009 թվականին մասնակցել է հունական տարբերակով Իքս Ֆակտոր մրցույթի երկրորդ եթերաշրջանին և զբաղեցրել է 6-րդ հորիզոնականը։
Վաղ հասակում
Իվին ծնվել է 1993 թ. նոյեմբերի 24-ին Կիպրոսի Հանրապետության Ֆամագուստա շրջանի Այիա Նապա քաղաք-առողջարանում։ Նրա հայրը հույն կիպրացի է, իսկ մայրը՝ բուլղարացի ։ Նա ընտանիքի երեք զավակներից է, ունի 2 քույր  ։ 9 տարեկանում մասնակցել է երաժշտական մրցույթի, որտեղ կատարել է Աննա Վիսսիի "Kaka Paidia" երգը, և հաղթել մրցույթում ։ Մրցույթից հետո նա սկսեց հաճախել վոկալի և դաշնամուրի, որն էլ առիթ հանդիսացավ հետագա երաժշտական մրցույթների ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կիպրացի երգչուհիներ Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2012 երգի մրցույթ Կատեգորիա:Կիպրոսի մասնակիցները Եվրատեսիլ երգի մրցույթում Կատեգորիա:Դերասանուհիներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2012 երգի մրցույթի մասնակիցներ
Բրոդվեյ (թատրոն, 53-րդ փողոց)
Բրոդվեյ (թատրոն, 53-րդ փողոց)  «Բրոդվեյ» կամ «Բրոդվեյան» (Broadway Theatre), բրոդվեյան թատրոն, գտնվում է Բրոդվեյ և 53-րդ փողոցների հատման կետում, Մանհեթենի թատերական թաղամասում, Նյու Յորքում, ԱՄՆ։ Հանդիսասրահը կարող է տեղավորել մինչև 1761 մարդ, ինչի շնորհիվ քաղաքի ամենամեծ թատրոններից է։
Պատմություն
Թատրոնի շենքը կառուցվել է իտալա֊ամերիկացի ճարտարապետ Եվգենի Դե Ռոսայի նախագծով Բենջամին Մոսսի համար։ Թատրոնը բացվել է 1924 թվականին, Սուրբ Ծննդյան տոներին, «Բ․ Ս․ Մոսսի գաղութային թատրոն» անվանումով։ Օգտագործվել է էստրադային շոուների ու ֆիլմերի ցուցադրության համար։ Առաջին 15 տարիների ընթացքում մի քանի անգամ փոխել է իր անունն ու նշանակությունը։ Օրինակ, 1937-1939 թվականներին այստեղ ցույց են տվել միայն իտալական կինեմատոգրաֆիայի ֆիլմեր ։ 1930֊ական թվականներին եղել է դրամատիկական թատրոն։ Այստեղ խաղացել են այնպիսի աստղեր, ինչպիսիք են Միլտոն Բերլը, Վիվիեն Լին, Խոսե Ֆերրերը, Էրթա Քիթը, Զերո Մոսթելը, Մեյ Ուեսթը և ուրիշներ ։ 1928 թվականի նոյեմբերի 13֊ին «Բրոդվեյ»֊ում կայացել է Walt Disney Productions֊ի առաջին ձայնային կարճամետրաժ անիմացիոն ֆիլմի՝ «Ջերմանավ Վիլլի»֊ի առաջնախաղը։ 12 տարի անց ընկերությունն այստեղ ներկայացրել է իր երրորդ լիամետրաժ անիմացիոն և առաջին ստերեո ձայնով «Ֆանտազիա » ֆիլմը։
1939 թվականին թատրոնը գնում է The Shubert Organization֊ը և դրանից հետո վերջնականապես ձեռք է բերում իր անվանումը։ Ընկերությունը վերակառուցում է շենքն ու այն հայտնի է դարձնում մյուզիքլներ բեմադրելու համար։ Հաջորդ վերանորոգումները եղել են 1956 և 1986 թվականներին։ 1950֊ական թվականներին «Բրոդվեյ»֊ում ցուցադրվել են «Սիներամա» ձևաչափով նկարահանված ֆիլմեր։
Անվանումներ
Իր գրեթե հարյուրամյա պատմության ընթացքում թատրոնը մի քանի անգամ փոխել է իր անվանումը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նյու Յորքի թատրոններ Կատեգորիա:Ամերիկյան մշակույթ
Մանցևկա
Մանցևկա (Манцівка), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Վելիկոբուրլուկիի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1750 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Մանցևկա գյուղում բնակվում էր 244 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,61 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 400 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Վելիկոբուրլուկիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1750 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Լենդրուշ Խուրշուդյան
Լենդրուշ Արշակի Խուրշուդյան, հայ խորհրդային պատմաբան։ Պատմական գիտությունների դոկտոր (1966), ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ, 1996 թ.՝ ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1927 թ. մարտի 1-ին Գորիսի շրջանի Շինուհայր գյուղում։ Վեց տարեկանին, ընտանիքը տեղափոխվել է Երևան։ 1946 թ. ավարտել է Երևանի թիվ 1 միջնակարգ դպրոցը։
1946-1951 թթ. սովորել է Երևանի պետական համալսարանի Միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետում։ 1952-1955 թթ. ուսանել է ԵՊՀ ասպիրանտուրայում։ 1956 թ. պաշտպանել է թեկնածուական, 1966 թ.՝ դոկտորական ատենախոսություն։ 1980 թ. նրան շնորհվել է պրոֆեսորի կոչում։ 1990 թ. ընտրվել է ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ, 1996 թ.՝ ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս։
Աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ պատմության ինստիտուտում (1956-1974), ապա՝ Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտում՝ որպես գիտական կոմունիզմի ամբիոնի վարիչ (1974-1977)։ 1977 թ.-ից մինչև 1999 թվականը Երևանի համալսարանի հայ ժողովրդի պատմության ամբիոնի վարիչն էր։ Զբաղվել է հայ ժողովրդի նոր և նորագույն շրջանի պատմությամբ։ Աշխատություններում լուսաբանված են Հայաստանի և Անդրկովկասի հեղափոխական շարժումների, Հոկտեմբերյան սոցիալիստական մեծ հեղափոխության, հայ քաղաքական կուսակցությունների, սփյուռքի և Սովետական Հայաստանի պատմության հարցերը։
Լենդրուշ Խուրշուդյանը նախաձեռնել է հայ ժողովրդի պատմության ուսումնական քարտեզների (25 քարտեզ) ստեղծման և հրատարակման աշխատանքները։
Խուրշուդյանի 100 գիտական աշխատությունների ցանկում են 15 գրքեր և կոլեկտիվ մենագրություններ, այդ թվում հայ ժողովրդի համահավաք պատմության ակադեմիական բազմահատորյակի 7-րդ հատորի (1967) համապատասխան բաժինները։ Նա ՀՀ ԳԱ պատմության ինստիտուտի «Հայ ժողովրդի պատմության» ռուսերեն քառահատորյակի հեղինակային կոլեկտիվի անդամ էր, գործուն մասնակցություն է ունեցել «Հայկական սովետական հանրագիտարանի», «Հայկական համառոտ հանրագիտարանի», «Հայկական հարց. հանրագիտարանի» ստեղծման գործին, եղել է գիտական հանդեսների խմբագրական կոլեգիաների անդամ, գլխավորել է Պատմաբանների հայկական րնկերությունը։
Լենդրուշ Խուրշուդյանի աշխատություններից մի քանիսը լույս են տեսել արտասահմանում։ Նրա ղեկավարությամբ պաշտպանվել է ութ թեկնածուական ատենախոսություն։ Իր ուսումնասիրությունների արդյունքներով և գիտական զեկուցումներով, Լենդրուշ Խուրշուդյանը հանդես է եկել ինչպես Երևանում, այնպես էլ Մոսկվայում, Լենինգրադում, Թիֆլիսում, Տաշքենդում, Ուլյանովսկում, Ռիգայում և այլուր։ Նա հայ պատմագրությունը ներկայացրել է միջազգային բազմաթիվ գիտաժողովներում (Բոստոն, Լոս Անջելես, Թեհրան, Բեյրութ, Բուենոս Այրես և այլն)։ Ակադեմիկոս Լենդրուշ Խուրշուդյանը վախճանվել է 1999 թվականի հունիսի 7-ին Երևանում 72 տարեկան հասակում։
«Ստեփան Շահումյանի պետական և կուսակցական գործունեությունը 1917-1918 թվականներին»
1977թվականին լույս է տեսնում նրա «Սովետական Ռուսաստանը և հայկական հարցը» մենագրությունը, որը հայ պատմագիտության համար, անկասկած մնայուն արժեք է։ Գրքում նա կատարել է սկզբունքային մի շարք եզրահանգումներ Հայկական հարցի վերաբերյալ, որոնց մի մասն այն ժամանակ նորույթ էր խորհրդահայ պատմագիտության համար։
«Սփյուռքահայ կուսակցությունները ժամանակակից էտապում»
«Սփյուռքահայ կուսակցությունները ժամանակակաից էտապում» մենագրությանը հաջորդեցին «Հայ քաղաքական կուսակցությունների պատմության և գաղափարախոսության մի քանի հարցերը», «Դաշնակցության կուսակցության քաղաքականության լուսաբանումը սովետական պատմագրության մեջ» և այլ ուսումնասիրություններ։ Ժամանակին մեծ աղմուկի առիթ էր դարձել պատմաբանի «Դաշնակցություն կուսակցության սոցիալական բնույթի լենինյան գնահատականի հարցի շուրջ» հոդվածը, որտեղ նա վճռականորեն մերժել էր քաղաքական այդ կազմակերպության մասին եղած պաշտոնական տեսակետը, թե դա հայկական խոշոր բուրժուազիայի կուսակցություն է։
Լ․ Խուրշուդյանը շատ ժամանակ է նվիրել հայ պատմագրության հարցերի լուսաբանմանը։ Այս բնագավառում նրա հետազոտությունները հիմնականում վերաբերում են Հայաստանի առաջին հանրապետության և քաղաքացիական կռիվների պատմության, Խորհրդային Հայաստանի ազգային-պետական շինարարության հարցերին։ Տարիներ շարունակ պատմաբանի ուշադրության կենտրոնում է եղել հայ ժողովրդի ազգային-ազատագրական շարժման հարցերի քննությունը։ Նա հանգամանորեն վերլուծել է թուրքերի մշակած և կենսագործած կրոնաազգայնական տեսությունները՝ օսմանիզմ, պանիսլամիզմ, թուրքիզմ, պանթյուրքիզմ, ցույց է տվել, որ թուրք պետականության ազգային քաղաքականությունն ավանդաբար հենվել է բիրտ ուժի վրա։
Լ․ Խուրշուդյանի ջանքերով հայ ազատագրական պայքարի պատմության հարցերի ուսումնասիրությունը առաջնային խնդիր դարձավ պետական համալսարանի իր ղեկավարած ամբիոնի գործունեության համար։ Նա կոլեկտիվը համալրեց հիմնականում երիտասարդ շնորհալի կադրերով, որոնք նրա ղեկավարությամբ ձեռնամուխ եղան ազատագրական շարժման և հայոց նախընթաց դարերի պատմության առանցքային հիմնախնդիրների դիտական բազմակողմանի լուսաբանմանը ։
Անդրադարձ Լեռնային Ղարաբաղի խնդրին
1988 թվականին սկսված Ղարաբաղի հայության ազատագրական պայքարը Ադրբեջանի թուրքերի տիրապետության դեմ։ Նա անհուն եռանդով լծվեց ղարաբաղյան խնդրի ճշմարիտ լուսաբանմանն ու մասսայականացմանը հոդվածներով, գրքերով, գիտական զեկուցումներով, կրակոտ ելույթներով։ Լ․Խուրշուդյանը առաջիններից մեկն էր, որ գիտական անաչառությամբ պրպտումներ կատարեց Լեռնային Ղարաբաղի ոչ վաղ անցյալի պատմության մեջ։ Այդ աշխատանքները ամփոփվեցին «Լեռնային Ղարաբաղ․պատմական տեղեկանք» կոլեկտիվ մենագրությունում, «Լեռնային Ղարաբաղի պատմության մի քանի հարցեր», «Ճշմարտությունը Լեռնային Ղարաբաղի մասին» գրքերում, գիտական և հանրամատչելի տասնյակ հոդվածներում։ Արխիվային փաստաթղթերի բազմակողմանի վերլուծությամբ հեղինակն արդ աշխատություններում ցույց է տվել, որ 1920-1921թվականներին Հայաստանը զոհաբերվել է ի շահ համաշխարհային հեղափոխության հաղթանակի անիրականանալի քաղաքականության, որը պարուրել էր իր ժամանակի խորհրդային ղեկավարության միտքը։ Այդ քաղաքականության իրականացման ճանապարհին ամենակոպիտ կերպով ոտնահարվել է հայ ժողովրդի ազգային իրավունքները հօգուտ Թուրքիայի և Ադրբեջանի, անդամահատելով Հայաստանի առաջին հանրապետության տարածքները։
Լեռնային Ղարաբաղի խնդրի բարձրացման աղերսով Ադրբեջանում բորբոքոված հակահայկական հիստերիայի պատճառների ու նպանակների բացահայտմանն էր նվիրված պատմաբանի «Ճշմարտությունը պատմական գիտության միակ չափանիշ է» գրքույկը/1989/։ Աշխատությունը գրված է պրոֆեսիոնալ բարձր հմտությամբ և խոր գիտականությամբ։ Իր ժողովրդի դժվարին օրերին ազնիվ մտավորականը պատմաքննական վերլուծություններով և ընդհանրացումներով մերկացնում էր ադրբեջանական պատմաշինության դպրոցի արատավոր մեթոդները, պատմական սանձարձակ նենգափոխումը։Աշխատության հեղինակը լայն ընթերցողներին տեղեկացնում էր, թե խորհրդային իշխանության գոյության տասնամյակների ընթացքում, հատկապես 50-ական թվականների կեսերից սկսած՝ Բաքվի շովինիստ իշխանությունների բացահայտ խրախուսանքով և կենտրոնի լուռ համաձայնությամբ, ինչպես էր անդրբեջանական պատմագրությունը կեղծ կատարում իր սև գործը։ Լ․Խուրշուդյանը ցույց է տալիս, որ Ղարաբաղը և Նախիջևանը իրենց իշխանության տակ գցելուց անմիջապես հետո ադրբեջանցի թուրքերը փաստորեն իրավունք էին ստացել այդ երկրամասերում իրականացնել լայնածավալ ազգային հալածանքներ և էթնիկական զտումներ։ Ղարաբաղյան շարժման շիկացած օրերին Լ․Խուրշուդյանի հրապարակային ելույթները բուռն ոգևորություն էին առաջացնում զանգվածների մեջ։ Լ․Խուրշուդյանը վճռականորեն մերժեց անկախ Հայաստանի իշխանության գլուխ ելած ՀՀՇ-ական ղեկավարության ներքին ու արտաքին քաղաքականությունը, տարիներ շարունակ պայքար մղեց Լ․ Տեր-Պետրոսյանի հակաժողովրդական ռեժիմի դեմ։ Միաժամանակ, գիտնական-պատմաբանը շաոունակում էր ակտիվ ստեղծագործական աշխատանքը։ 1995թվականին և 1999թվականին լույս տեսան նրա «Հայկական հարցը» և «Հայ ազգային գաղափարախոսությունը» աշխատութոյւնները։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետ Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներ
Բյորն
Բյորն (շվեդերեն և իսլանդերեն գրությամբ՝ Björn, նորվեգերեն և դանիերեն՝ Björn), արական սեռի անձնանուն է Սկանդինավյան երկրներում, ազգակից է գերմաներեն Բեռնհարդ (Bernhard) ձևին և նշանակում է «արջ» կամ «գորշ»։
Այլ գործածություններ
Բյորն անունն են կրում նաև Բոտնիական ծոցում գտնվող երկու շվեդական կղզիներ։
Ընտանեկան ֆիլմ
Ընտանեկան ֆիլմ (Family film), կինոմատոգրաֆիայի (ենթա)ժանր, որը ներառում է գեղարվեստական, մուլտիպլիկացիոն և վավերագրական ֆիլմեր ու սերիալներ՝ նախատեսված տարբեր տարիքի հանդիսատեսի համար՝ հետևապես ողջ ընտանիքով դիտելու համար։
Բյորն
Այլ գործածություններ
Կատեգորիա:Արական անձնանուններ
Ընտանեկան ֆիլմ
Նկարագիր
Համեմատած մանկական ֆիլմերի հետ՝ ընտանեկան ֆիլմ ստեղծելիս ջանք է թափվում ընդլայնել հնարավոր հանդիսատեսների քանակը ոչ միայն տարիքային առումով, այլ նաև աշխարհագրորեն։ Այս ժանրի պարտադիր պայմանն այն է, որ կինո կամ վիդեո արտադրանքը չպետք է պարունակի տեսարաններ, որոնք նախատեսված չեն երեխաների համար։ Գոյություն ունի PG-13 ռեյտինգը, որը չի առանձնացնում մանկական և ընտանեկան ֆիլմերը (այն ստացել են, օրինակ, «Դոկտոր Դուլիթլ» և «Մեծ Մայրիկի տունը 2» ֆիլմերը)։ Եթե ֆիլմում կա հումոր, ապա այն ներառում է այնպիսի տեսարաններ, որոնք ծիծաղելի են երեխաների համար և ավելի սրամիտ հումորներ՝ մեծահասակների համար ։
Գոյություն ունի ընտանեկան ֆիլմերի զարգացած արտադրություն, որի շահույթը տարեկան հասնում է միլիարդ դոլարի ։ Այդպիսի ֆիլմերը ոչ միայն շահույթ են բերում, այլ նաև ստանում են կինոքննադատների դրական արձագանքները. օրինակ՝ Սթիվեն Սփիլբերգի «Այլմոլորակայինը» (1982) ֆիլմը 2005 թվականի դեկտեմբերին հարցման արդյունքում զբաղեցրեց առաջին հորիզոնականը «100 լավագույն ընտանեկան ֆիլմեր»-ի ցանկում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կինոյի ժանրեր Կատեգորիա:Ընտանեկան ֆիլմեր‎‎ Կատեգորիա:Ամերիկյան ընտանեկան ֆիլմեր
Ժողովածու (1825)
Ժողովածուն (1825), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 1825 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1768-1771 թվականներին Ներսէս, Կարապետ արղյ գրիչի կողմից Էջմիածնում։ Ստացողը եղել է Կարապետ Տիգրանակերացի։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 21,1x16 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 286 թերթից։ Գրված է երկսյուն, բոլորգիր, նոտրգրով։ Ունի կիսախորան մանրանկարներ։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ։ Հիշատակարաններ՝ 5ա, 84տ, 185բ, 186ա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Դուրրասի շրջան
Դուրրասի շրջան (Rrethi i Durrësit), շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչատարածքային միավոր Ալբանիայի Հանրապետությունում։ Գտնվում է երկրի հյուսիսարևմտյան մասում։ Հանդիսանում է Դուրրասի գավառի երկու շրջաններից մեկը։
Աշխարհագրական դիրք
Դուրրասի գավառը գտնվում է աԱդրիատիկ ծովի ափին։ Նրա տարածքը հարթավայրային է։ Հարավ-արևելքում ու արևմուտքում ձգվում են բլուրների շարքեր։ Հարթավայրի ծովափնյա հատվածը Երկրորդ աշխարհամարտից հետո չորացվել է և օգտագործվում է գյուղատնտեսական նպատակներով։
Հարավ-արևելքից հյուսիս-արևմուտք հոսում է Էրզենի գետը, որը թափվում է Ադրիատիկ ծով։ Գետաբերանը գտնվում է ծովախորշի մոտ (Gjiri i Lalzit), որտեղ կա ոչ մեծ թերակղզի և Ռոդնիտ հրվանդանը (Kepi i Rodonit).
Транспорт[править | править вики-текст] Дуррес — также и транспортный узел. Автобан соединяет Дуррес с Тираной, а затем переходит в шоссейную дорогу на юг. В Дурресе находится главное управление албанской железной дороги и порт.
Բնակչություն
2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով՝ շրջանի բնակչությունը կազմում է 242 801 մարդ, որոնց ստվար հատվածն ապրում է Դուրրաս քաղաքում։ Երկրորդ խոշոր քաղաքը նրանից արևելք ընկած Շիակուն է։
Տնտեսություն
Ալբանիայի տնտեսության գլխավոր առանցքը Տիրանա-Դուրրաս միջազգային ճանապարհն է։ Տիրանան երկրի մայրաքաղաքն է, որտեղ գտնվում է Ալբանիայի միակ օդանավակայանը, իսկ Դուրրասը գլխավոր նավահանգիստն է։ Այդ ճանապարհին գտնվում են բազմաթիվ գործարաններ ու ֆաբրիկաներ։
Շրջկենտրոն Դուրրասը, որն իրենից առանձին համայնք է ներկայացնում, ունի սննդի արդյունաբերություն, որոշակի զարգացման վրա է սպասարկման ոլորտը։ Ամռանը այստեղ բարգավաճում է զբոսաշրջության ոլորտը։
Վարչական բաժանում
Դուրրասի շրջանը բաղկացած է 10 քաղաքային ու գյուղական համայնքներից՝ Դուրրաս, Մամինաս, Մանեսա, Սուկտի, Շիակու, Գյեպալայ, Իսհամ, Ռաշբուլ և Ջաֆզոտայ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ալբանիայի շրջաններ Կատեգորիա:Դուրրասի գավառ
Բոգդանովկա (գյուղ, Շոստկայի շրջան)
Բոգդանովկա (Богданівка), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Շոստկայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 17-րդ դարում։
2001 թվականի տվյալներով Բոգդանովկա գյուղում բնակվում էր 908 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Շոստկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:17-րդ դարում հիմնադրված բնակավայրեր
Դյուլյուկյու
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սախա-Յակուտիայի հանրապետության Վերխնևիլյույսկի ուլուսի բնակավայրեր
Հայուհիները երկրորդ աշխարհամարտի տարիներին
Հայուհիները երկրորդ աշխարհամարտի տարիներին, 1939-1945 թվականներին հայ կանանց կատարած սխրագործություններ։ Ֆաշիստական Գերմանիայի դեմ Խորհրդային Միության մղած պայքարում իրենց ուրույն տեղն են գրավում հայ կանայք։ Այդ ծանր օրերին ռազմաճակատում և թիկունքում նրանք ներդրել են իրենց ուժերը, գիտելիքները թշնամուն պարտության մատնելու և սեփական երկրի սահմաններից դուրս հանելու համար ։ Հայաստանում խորհրդային բանակի բժշկասանիտարական ծառայության մեջ ընդգրկված անձնակազմում կանայք զգալի թիվ են կազմել։ Երկրորդ աշխարհամարտի տարիներին ֆաշիզմի դեմ ծավալված պարտիզանական պայքարում և դիմադրական շարժման մեջ իրենց ավանդն են ունեցել նաև թշնամու թիկունքում մարտնչող պարտիզանները, որոնց թվում քիչ չէին նաև հայուհիները։
Հայ կանայք երկրորդ համաշխարհային պատերազմում
Երկրորդ աշխարհամարտին և Հայրենական մեծ պատերազմին մասնակցել են մեծ թվով հայուհիներ, ավելի քան 10 հազար հայ կանայք, որոնցից 4 հազարը՝ ՀԽՍՀ-ից, մյուսները՝ ԽՍՀՄ այլ հանրապետություններից և Սփյուռքից։ Պատերազմի ամենածանր փորձությունների ժամանակ հայ կանայք բարձր են պահել հայ ժողովրդի դարավոր պայքարի հերոսական ավանդները՝ կատարելով իրենց պարտքը հայրենիքի հանդեպ։ Հայրենիքի պաշտպանության համար մղված դաժան պայքարում նրանք ցուցաբերել են բարձր գիտակցություն, հայրենասիրություն և վճռականություն։ Համալրելով խորհրդային բանակի շարքերը՝ անձնվիրաբար մարտնչել են ֆաշիստական զորքերի դեմ։
Լենա Գրիգորյան
Խորհրդային հայրենիքի նկատմամբ հայ կնոջ ունեցած անսահման սիրո մասին գեղեցիկ կերպով է արտահայտվել կամավոր ռազմաճակատ մեկնած Լենա Գրիգորյանը.
Սոնյա Սինոյան
Խորհրդային Միության տարիներին Սոնյա Սինոյանը Կարի գործարանի առաջավոր բանվորուհիներից էր։ 1941 թվականին Երևանի կոմերիտականները հավաքվել էին համաքաղաքային ժողովի։ Այս ժողովի ընթացքում Սոնյան ցանկություն է հայտնում մասնակցել Հայրենիքի պաշտպանությանը։ Իսկ ժողովից մի քանի օր անց կամավոր մեկնում է ռազմաճակատ։ Այնտեղ նա վայելում էր քաջի համբավ։ Հայրենիքի համար Սոնյա Սինոյանը մարտնչում է չորս ու կես տարի։ Իր դիպուկ կրակով նա ոչնչացնում է շատ հիտլերականների, ձեռքի նռնակներով շարքից հանում է 2 «Վագր» տեսակի տանկ՝ գերի վերցնելով ամբողջ անձնակազմը։ Նրա սխրագործություններն արժանանում են բարձր գնահատականի։ Ս. Սինոյանը պարգևատրվում է Կարմիր աստղի երկու շքանշանով և բազմաթիվ մեդալներով, իսկ Գերագույն գլխավոր հրամանատարության կողմից շնորհակալության է արժանանում Խորհրդային Մոլդովայի, Շումեն, Կոնստանցա, Բուդապեշտ քաղաքների ազատագրման համար մղված մարտերում աչքի ընկելու համար։
Հասմիկ Թամազյան
Հասմիկ Թամազյանը ծնվել է ՀԽՍՀ Աշտարակի շրջանի Աշտարակ գյուղում։ Հասմիկը՝ որպես լավագույն կոմերիտուհի, ընտրվում է Շրջանային գործադիր կոմիտեի ԼԿԵՄ կազմակերպության տնօրեն։ Հ. Թամազյանը Կովկասի հերոսական պաշտպանության օրերին կամավոր մեկնում է խորհրդային բանակ, դառնալով զենիթային հրետանավոր։
1943 թվականին համառ մարտեր էին մղվում Արմավիր քաղաքը ազատագրելու համար։ Հ. Թամազյանի ջոկը հայտնաբերում է հակառակորդի ինքնաթիռների թռիչքի ուղղությունը և բարձրությունը։ Երբ ինքնաթիռները մոտենում են պաշտպանական գծին զենիթային հուժկու կրակը ցրում է նրանց խումբը։ Իր անձնուրաց սխրագործությունների համար նա արժանացել է պատվոգրի և պարգևատրվել «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալով ։
Անելա Աբրահամյան
Կապավոր Անելա Աբրահամյանի մարտական ճանապարհը ձգվում է Հյուսիսային Կովկասից մինչև Բեռլին։ Նա կամավոր մեկնում է ռազմաճակատ 1942 թվականին։ Նա մասնակցում է Հյուսիսային Կովկասի, Ռոստով, Միլլերովո և ուկրաինական շատ քաղաքների ազատագրման մարտերին։ Կապավոր Ա. Աբրահամյանը արժանացել է «Խիզախության համար» մեդալի, հրամանատար Դոբրովսկու շնորհակալությանը։ 1944 թվականի հունվարին Կրիվոյ Ռոգի մատույցների ծանր կռիվներում Ա. Աբրահամյանը և 11 խիզախ հրետանավորներ անձնազոհ կռվում են թշնամու մեծաքանակ տանկերի դեմ մինչև օժանդակ ուժերի հասնելը։ Օդերի հենակետում կապի անխափանությունը ապահովելու համար Ա. Աբրահամյանը պարգևատրվում է «Կարմիր աստղ» շքանշանով, իսկ Բեռլինի ճակատամարտին ակտիվ մասնակցելու համար՝ երկրորդ մեդալով ։
Օլգա Անանյան, Անյա Կարապետյան, Նինա Օսիպովա
1942 թվականի օգոստոսին Թբիլիսիի դիպուկահարների ուսումնարանի սաներ Օլգա Անանյանը, Անյա Կարապետյանը, Նինա Օսիպովան մեկնում են ռազմաճակատ՝ թեժ մարտեր մղում Տագանրոգից 20 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Մարտական դիրքերում էին նաև խիզախ ու քաջ հայուհիները՝ Օլգան, Անյան և Նինան։
Երբ հակառակորդը փորձում է խուճապի մատնել զորքին Անյա Կարապետյանը սողալով հասնում էառաջավոր դիրքեր, ձեռքի նռնակները նետում է թշնամու տանկերի վրա։ Դիպուկ կրակից բոցավառվում է թշնամու տանկը, բայց արկի բեկորը խլում է Ա. Կարապետյանի կյանքը։
Արաքսյա Հարությունյան
1942 թվականի ամռանը Կուբանի ծանր մարտերին մասնակցել է հայկական 408-րդ հրաձգային դիվիզիան, որի կազմում էր Արաքսյա Հարությունյանը։ Նովորոսիյսկի շրջանում տասն օրվա ընթացքում կրտսեր լեյտենանտ Արաքսյան փրկել է մի քանի տասնյակ վիրավոր մարտիկների և հրամանատարների կյանքը։ 1943 թվականին ռմբակոծության ժամանակ Ա. Հարությունյանը վիրավորվում է, ապաքինվելուց հետո նա սկսում է նույն հոսպիտալում աշխատել որպես բուժքույր։ Նույն թվականին նա ընդունվում է հրամանատարական դասընթացների և լեյտենանտի կոչումով մեկնում է ռազմաճակատ, մասնակցում է Մորավսկա-Օստրավա և Ժիլինա քաղաքների ազատագրական մարտերին։ Ժիլինա քաղաքի մոտ մարտերի ժամանակ սպանվում է հրամանատարը, իսկ Ա. Հարությունյանը հրամանատարությունը վերցնում է իր ձեռքը՝ ձեռնարկելով հարձակում կարևոր նշանակության բարձունքի վրա, ոչնչացնում է թշնամուն՝ ազատագրում Ժիլինա քաղաքը։ Ցուցաբերած խիզախության համար նա արժանանում է «Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշանի» ։
Ալեքսանդրա Օսմանցևա (Օսմանյան)
«Թամանյան» ավիացիոն լեգենդար գնդում ծառայության է մեկնում Ալեքսանդրա Օսմանցևան։ Նա սկզբում աշխատում է որպես ավիացիոն մեխանիկ։ Հետագայում սովորում է թռիչքային բարդ տեխնիկա օդաչու դառնալու համար։ Նա իր առաջին մարտական գործողությունը կատարում է 1943 թվականին Կերչի օդային կատաղի մարտերում։ Գոմել, Մինսկ, Քյոնիսբերգ և Բեռլին քաղաքների համար մղված օդային կռիվներում Ա. Օսմանցևան խիզախ օդաչուներ Մարինա Չեչենևայի, Իրինա Ռակոբոլսկայայի, Գալինա Պոմետենկոյի հետ մասնակցում է թշնամու օդային ուժերի ոչնչացմանը։ Պարգևատրվում է «Կարմիր աստղ», «Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի» շքանշաններով, «Կովկասի պաշտպանության» և «Բեռլինի գրավման համար» մեդալներով։ Պատերազմի հաղթական ավարտից հետո վերադառնում է Ստավրապոլ։ Ավարտում է միջնակարգ դպրոցն և մեկնում է Երևան, ընդունվում Անասնաբուժական-անասնաբուծական ինստիտուտը, որից հետո աշխատում է Ալեքսանդրովսկի անասնաբուժական տեխնիկումում որպես դասախոս։
Սոնյա Չիլինգարյան
Սոնյա Չիլինգարյանը «Թամանյան» 89-րդ հրաձգային դիվիզիայում գնդացրային դասակի հրամանատար էր։ Մասնակցում է բազմաթիվ մարտերի։ Դրանցից հատկանշականը Կերչի ճանապարհին գտնվող Վոյկովի անվան գործարանի շրջակայքից հակառակորդի դուրս շպրտելու առաջադրանքն էր։ Լեյտենանտ Ա. Չիլինգարյանի գլխավորությամբ դասակը շարժվում է դեպի գործարան ու նետվում գրոհի։ Համառ կռվում նրանց հաջողվում է թշնամուն դուրս մղել գործարանից։ 1943 թվականին Ս. Չիլինգարյանը մասնակցում է Կերչի թերակղզու կաևոր բարձունքի գրավմանը։ Պայթած արկի բեկորներից մահացու վիրավորում է ստանում Ս. Չիլինգարյանը։ Հերոսուհի հրամանատարի մարտիկները գրավում են բարձունքը՝ լուծելով սիրելի հրամանատարի վրեժը։
Անժելիկա Միքայելյան
Անժելիկա Միքայելյանը մասնակցում է Ուկրաինայի համար մղվող մարտերում։ Նա համարձակ ու քաջ մարտիկի համբավ է նվաճում, հստակ ու անթեր կատարում առաջադրանքները։ Ռազմաճակատից գրված նամակում նա փաստում է.
Դառնալով լավագույն հետախույզ Անժելիկա Միքայելյանը ստանում է սպայի կոչում։
Ռոզա Սարգսյան
Բեռլինի մարտական ուղին անցած եռակի շքանշանակիր «Թամանյան» 89-րդ հրաձգային դիվիզիայի շարքերում տղամարդ ռազմիկների կողքին կռվում էին նաև շատ հայուհիներ։ Նրանց շարքերում էր սանիտարական ավագ հրահանգիչ Ռոզա Սարգսյանը։ Նա ոչ միայն սանիտար էր, այլև լավ հետախույզ ու քաջ մարտիկ։ Մարտերի ժամանակ քաջասիրտ հայուհին, տանկի մոտենալուն պես, վրա է նետում նռնակները։ Տանկը շրջվում է և բոցավառվում, իսկ Ռ. Սարգսյանը մարտի է բռնվում տանկիստի հետ, տեղն ու տեղը սպանում է նրան։ այդ մարտում նա վիրավորվում է։ Հոսպիտալում բուժվելուց հետո վերադառնում է զորամաս։ «Թամանյան» դիվիզիայի շարքերում նա մասնակցում է Լեհաստանի ազատագրմանը, Օդեր գետի ափին «Հայկական փոքր հող» պլացդարմի պաշտպանությանը և աչքի ընկնում գերմանական Կալիշ, Լանդսբերգ, Մեզերիտց, Շվիբուս, Ֆրանկֆուրտ քաղաքների գրավման մարտերում։ Ռ. Սարգսյանը արժանացել է «Գերագույն գլխավոր հրամանատարության շնորհակալագրին» ու պարգևներին։ Նա պարգևատրվել է «Կարմիր դրոշի» երկու, «Կարմիր աստղի» և «Փառքի 3-րդ աստիճանի» շքանշաններով, «Կովկասի պաշտպանության», «Վարշավայի ազատագրման», «Բեռլինի գրավման համար» և այլ մեդալներով ։
Հայկուշ Ավետիսյան
Հայկուշ Ավետիսյանը Հայրենական մեծ պատերազմի սկզբից մեկնում է խորհրդային բանակ։ Ղրիմից հասնում է Բեռլին, մասնակցում է թշնամու վերջնական ջախջախմանը։ 1945 թվականի փետրվարի 15-ի գիշերը գերմանացիները Ֆրանկֆուրտ քաղաքի մոտ ստեղծում են ամուր հենակետ, որտեղ հայ մարտիկները երկու ամիս համառ մարտեր են մղում։ Հակառակորդը գնդակոծում է օդից և ցամաքից։ Մայոր Սիմոնյանի գումարտակի մարտիկները դիմադրում են թշնամու գերակշիռ ուժերին։ Իր գործողություններով աչքի է ընկնում Հայկուշ Ավետիսյանը։ Հայկանուշը մասնակցում է նաև Բեռլինի համար մղվող կատաղի մարտերին։ Հաղթական ճակատամարտից հետո խիզախ հայուհին Ռայխստագի պատին թողնում է հետևյալ մակագրությունը. «Կարմիր բանակի շարքերում այստեղ հասավ հայուհին և Ռայխստագից դիտեց ծնկաչոք Բեռլինը» ։
Երջանիկ Ենոքյան
Բեռլինի գրավմանը մասնակցում է Հայկական հրաձգային 89-րդ «Թամանյան» դիվիզիայի զենիթային Երջանիկ Ենոքյանը։ Եղբորն ուղղած նամակում նա գրում է. «Նամակս գրում եմ Բեռլինից, այն քաղաքից, որի գրավման վերջին մարտերին մասնակցել եմ ես։ Մենք մոռացել էինք քունն ու հանգիստը և սրընթաց հետապնդում էինք թշնամուն…: Մարտերի ծանր օրերին հայրենի հողի կարոտն այրում էր մեր սիրտը, սակայն որքան ծանր էինք զգում այդ կարոտը, այնքան ավելի ուժգին էինք հարվածում թշնամուն, որպեսզի շուտ վերադառնանք մեր հարազատների գիրկը։ …Քո քրոջ ձեռքը չէր դողում թշնամուն հարվածելիս։ Մեր զենիթային հրանոթը վայր է գցել թշնամու շատ ինքնաթիռներ» ։
Արմիկ Արամյան
Թիֆլիսում ծնված Արմիկ Արամյանը 1940 թվականին ավարտում է Բաքվի մանկավարժական ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետը։ 1942 թվականին մեկնում է ռազմաճակատ։ Նա հերոսաբար կռվում է Կովկասի պաշտպանական մարտերին։ 1943 թվականին ծանր վիրավորվում է Բելոկուրանկինոյում մղվող մարտերի ժամանակ։ Առողջանալուց հետո մասնակցում է Ուկրաինայի և Լեհաստանի ազատագրմանը, ֆաշիստական Գերմանիայի վերջնական ջախջախմանը և հաղթանակը դիմավորում Բեռլինում։ Ցուցաբերած խիզախության համար նա պարգևատրվում է «Հայրենական մեծ պատերազմի» շքանշանով, «Մարտական ծառայությունների համար», «Խիզախության համար» բազմաթիվ մեդալներով, հաղթանակի 60-ամյակի կապակցությամբ Ֆրանսիայի կառավարության կողմից ստանում է «Եվրոպայի ազատագրման մասնակցի» մեդալ։ ԼՂՀ նախագահի հրամանագրով պարգևատրվում է նաև «Մայրական երախտագիտություն Արցախի քաջորդիներին» մեդալով ։
Լուսիկ Սարուխանյան
Ծնվել է 1921 ովականին Լեռնային Ղարաբաղի Մարտակերտի շրջանի Ջանյաթաղ գյուղում։ 1942 թվականին կանանց երկրորդ խմբի հետ զորակոչվել է խորհրդային բանակ։ Սկզբում նրան ուղարկում են Թբիլիսի, իսկ հետո գործող բանակ՝ Կրասնոդար, ապա՝ Ուկրաինա։ Լ. Սարուխանյանը, զենքը ուսին, աշխատում է լուսարձակի վրա, փորում է խրամատներ, կատարում ծանր աշխատանքներ։ Ցուցաբերած արիության համար ստանում է եֆրեյտորի զինվորական կոչում։ Մասնակցելով ֆաշիստական Գերմանիայի ջախջախմանը՝ նա հասնում է մինչև Բեռլին և Ռայխստագի պատին գրում «Ստեփանակերտ-Բեռլին» բաղձալի բառերը։ Մարտական ծառայությունների համար Լ. Սարուխանյանը պարգևատրվում է «Հայրենական մեծ պատերազմի 2-րդ աստիճանի» շքանշանով և մեկ տասնամյակից ավելի մեդալներով։
Բժշկասանիտարական անձնակազմը խորհրդային բանակի շարքերում
Երկրորդ աշխարհամարտի տարիներին ինչպես ռազմաճակատում, այնպես էլ թիկունքում բժշկասանիտարական անձնակազմը խորհրդային բանակի վիրավոր ու հիվանդ ռազմիկների բուժմանը նվիրում են իրենց ամբողջ ուժն ու գիտելիքները։ Թշնամու կրակի տակ նրանք առաջին օգնություն են ցուցաբերում վիրավոր մարտիկներին ու հրամանատարներին։ Պատերազմի տարիներին Հայաստանի «Կարմիր խաչի» ընկերությունը պատրաստում է 342 սանիտարական հրահանգիչ և 1028 սանիտար 710, որոնց մեծ մասը անմիջապես մեկնում են ռազմաճակատ ։ Հայաստանում խորհրդային բանակի բժշկասանիտարական ծառայության մեջ ընդգրկված անձնակազմում կանայք զգալի թիվ են կազմել։
Գոհար Նազարյան
Կամավոր ռազմաճակատ մեկնած առաջին անվեհեր բժշկական քույրերից էր Գոհար Նազարյանը։ Նա եղել է 1941 թվականի վերջին գործող բանակում։ Նահանջի դժվարին պայմաններում բժշկական ծառայության լեյտենանտ Գ. Նազարյանը, չվհատվելով, լարելում է իր բոլոր ուժերը, սողեսող մոտենում է վիրավորներին, կապում նրանց վերքերը՝ արագ դուրս բերելով կրակային գծից։ Դոնի Ռոստովի շրջանում մղվող համառ մարտեից մեկում Գոհարը կրակի տակ վիրակապում է 44 ռազմիկի և սանիտարների օգնությամբ տեղափոխում մի կիսավեր կիրճ։ Մի այլ մարտում լեյտենանտ Գ. Նազարյանը մարտադաշտում առաջին օգնությունն է ցույց տալիս բազմաթիվ վիրավորների ու կազմակերպում նրանց փոխադրումը սանկայան։
Գոհար Հարությունյան
Գոհար Հարությունյանը մասնակցում է Լուգանսկի, Ռոստովի ազատագրմանը և Բեռլինի գրավման հերոսամարտերին։ 1941 թվականին թշնամուն հաջողվում է ներխուժել Դոնի Ռոստով քաղաք, առաջնագծում վիրավորները բժշկական օգնության կարիք ունեին, բայց ուժեղ կրակը թույլ չէր տալիս մոտենալ։ Այդ վտանգավոր իրավիճակում բուժքույր Գ. Հարությունյանը խնդրում է դիվիզիայի հրամանատարից թույլ տալ իրեն մեկնել առաջավոր դիրքեր։ Երկու բժիշկների հետ նա մեկնում է ռազմաճակատ՝ առաջին գծից դուրս բերում ծանր վիրավորներին։ Իր խիզախության համար Գ. Հարությունյանը արժանանում է «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալի, պարգևատրվում է «Կարմիր աստղի» շքանշանով, «Մարտական ծառայությունների համար 2-րդ աստիճանի» մեդալով, ինչպես նաև «Կովկասի», «Ստալինգրադի պաշտպանության», «Պրագայի ազատագրման» ու «Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալներով։
Մագթաղինե Բերբերյան
Մագթաղինե Բերբերյանը ծնվել է 1923 թվականին։ Մանուկ հասակում զրկվում է հորից 1939 թվականին ընդունվում է Բաքվի բժշկական ինստիտուտը, ապա տեղափոխվում է Երևանի բժշկական ինստիտուտ, որն ավարտում է 1943 թվականին և նույն տարում մեկնում է ռազմաճակատ։ Նա բազմաթիվ մարտական առաջադրանքներ է կատարում, փրկում մեծաթիվ վիրավոր զինվորների կյանքեր։ Պարգևատրվում է «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալով և «Առողջապահության գերազանցիկի» կրծքանշանով։
Մարգարիտա Գասպարյան
Մարգարիտա Գասպարյանը բանակ է զորակոչվել 1944 թվականին։ Նա կռվել է ռազմի դաշտում,կատարել վիրահատություններ։ Մասնակցել է Հունգարիայի և Ռումինիայի ազատագրմանը։ Պատերազմն ավարտում է Չեխոսլովակիայի Բռնո քաղաքում։ Զորացրվում է 1950 թվականին, ապա աշխատում Երևանի 4-րդ կլինիկական հիվանդանոցում։
Լուսյա Շահինյան
Լուսյա Շահինյանը կամավոր համալրում է 396-րդ հրաձգային դիվիզիայի շարքերը և որպես սանիտարական դրուժինայի հրամանատար 1941 թվականին 824-րդ գնդի շարքերում մասնակցում է Դոնի Ռոստովի ծանր մարտերին։ Վտանգելով իր կյանքը նա փրկում է շատերի կյանքը։ 1942 թվականի ձմռանը ստանալով հատուկ առաջադրանք՝ մեկնում է թշնամու թիկունք։ Հասնում է հակառակորդի ամրություններին, հրկիզում զինամթերքի պահեստը։ Այդ ժամանակ Լ. Շահինյանը վիրավորվում է թշնամու գնդակից։ Հաղթահարելով դժվարությունները, մարտական խնդիրը կատարած, վերադառնում է զորամաս։
Օֆելյա Պետրոսյան
Բժշկական ծառայության լեյտենանտ Օֆելյա Պետրոսյանը պատերազմի սկզբից մասնակցում է Կովկասի պաշտպանությանը։ Օ. Պետրոսյանը ռմբակոծության տակ խրամատից խրամատ անցնելով վիրավոր ռազմիկների դուրս է բերում դիրքերից, ցույց է տալիս առաջին բուժօգնություն։ Հրամանատարությունը բարձր է գնահատում Օ. Պետրոսյանի կատարած ծառայությունները և նրան պարգևատրում է «Կարմիր աստղ» և «Հայրենական մեծ պատերազմի 1-ին աստիճանի» շքանշաններով, «Կովկասի պաշտպանության համար» մեդալով։
Ռոզա Արամյան
Ռոզա Արամյանը մինչև Մեծ հայրենականը աշխատում էր Վեդիի պոլիկլինիկայում։ Պատերազմի օրերին, զենքը ձեռքին, դիրքից դիրք անցնելով, վիրավոր զինվորներին տեղափոխում է ապահով վայրեր։ Պարգևատրվել է «Մարտական ծառայության համար» մեդալով։
Մարիա Թորոսյան
Մարիա Թորոսյանը ռազմաճակատ է մեկնում Կրասնոսելսկի շրջանի Չայքենդ գյուղից։ Մասնակցում է Հայրենական մեծ պատերազմին 1943 թվականից։ Մինչև 1943 թվականը ծառայում է Բելոմորսկ քաղաքի պաշտպանության առանձին գումարտակում, իսկ մինչև պատերազմի ավարտը՝ 61-րդ բանակի 234-րդ հրաձգային դիվիզիայի 145-րդ գումարտակում։ Բժշկական ծառայության ավագ լեյտենանտ Մ. Թորոսյանը պարգևատրվում է «Կարմիր աստղ» շքանշանով, «Վարշավայի ազատագրման համար», «Բեռլինի գրավման համար» մեդալներով, 1954 թվականին ստանում է «Առողջապահության գերազանցիկի» կրծքանշան, իսկ 1967 թվականին նրան շնորհվում է «ՀԽՍՀ վաստակավոր բժշկի» կոչում ։
Սուսաննա Զաքարյան
Վիրավորներին բժշկական օգնություն ցույց տալու համար ոչինչ չեն խնայել բժշկական ծառայության լեյտենանտ Լուսիկ Իստամանյանը, բժշկական քույր Իսկուհի Հովհաննիսյանը, Հերմինե Կելեջյանը, Սիրանուշ Արևշատյանը, Գոհար Հովսեփյանը և ուրիշներ ։
Պարտիզանական և դիմադրական շարժման շարքերում
Երկրորդ աշխարհամարտի տարիներին ֆաշիզմի դեմ ծավալած պարտիզանական պայքարում և դիմադրական շարժման մեջ իրենց ավանդն են ունեցել պարտիզանները
Հայենական պատերազմի տարիներին գործել են մի քանի պարտիզանական ջոկատներ, որոնք կազմավորված են եղել առավելապես հայերից։ Նրանք անհրաժեշտ տեղեկություններ են տվել թշնամու զորքի և զինտեխնիկայի գտնվելու վայրերի, զորաշարժերի մասին, հարձակումներով պայթեցրել են կամուրջներ, զինտեխնիկայով բեռնավորված գնացքներ, ավտոմեքենաներ։
Մայա Փահլևանյան (Պեգիվանովա)
Մայա Փահլևանյանը մարտնչել է պարտիզանական ջոկատում։ Պեգիվանովան «Երիտասարդ գվարդիա» ընդհատակյա կազմակերպության «Հնգյակի» ղեկավար էր։ 1943 թվականի հունվարի 11-ին Գեստապոն ձերբակալում է «Երիտասարդ գվարդիայի» անդամներին, բայց նրանք ոչ մի գաղտնիք չեն հայտնում։
Պեգիվանովան զոհվել է 1943 թվականի հունվարի 16-ին Ուկրաինայի Կրասնոդար քաղաքում։ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահությունը Փահլևանյանին (Պեգիվանովային) հետմահու պարգևատրել է «Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի» և «Հայրենական պատերազմի պարտիզան 1-ին աստիճանի» շքանշաններով։
Հասմիկ Լևոնի Բադեյանց
Հասմիկ Բադեյնցը աշխատում է «Մայակ» պարտիզանական ջոկատի հետ։ Շուտով նրան ձերբակալում են, սակայն չեն կարողանում որևէ խոսք կորզել նրանից, կտրում են նրա լեզուն՝ ասելով. «Մեզ պետք չէ այս լեզուն, եթե նա ոչինչ չի ասում»։ Նրան ազատ են արձակել մեկ ամիս անց։
Հասմիկ Բադեյանցը զոհվել է 1943 թվականի հուլիսին՝ գիշերային ռմբակոծության ժամանակ ։
Սիրուշ Մաճկալյան
Սիրուշ Մաճկալյանը ծնվել է Շամշադինի շրջանի Թովուզ գյուղում։ Նա մասնակցել է խորհրդային շատ քաղաքների ու բնակավայրերի ազատագրմանը, այդ թվում՝ Ռոստովի ազատագրմանը։ Զոհվել է 194 թվականի օգոստոսի 27-ին։
Գոհար Փահլևանյան
Գոհար Փահլևանյանը ծնվել է 1926 թվականին Գյումրիում։ 1923 թվականին ծնողների հետ տեղափոխվել է Իրան։ 1943 թվականի աշնանը Փահլևանյանը մասնակցել է Թեհրանի կոնֆերանսին մասնակցող «Մեծ եռյակի» ղեկավարների անվտանգությունն ապահովող օպերատիվ միջոցառումներին։
1946 թվականին Գոհար Փահլևանյանն ամուսնացել է Գևորգ Վարդանյանի հետ, իսկ 1951 թվականին ժամանակավորապես վերադարձել է Երևան։ 1984 թվականին ՊԱԿ-ի պատվավոր աշխատակից հայուհին պարգևատրվել է «Կարմիր դրոշի» շքանշանով։ Փահլևանյանը Անդրեյ Պերվոզվաննու անվան միջազգային՝ «Հավատի և նվիրվածության համար» մրցանակի (2006) դափնեկիր է։
Ամերիկահայեր
Հայ մարտիկներից շատերը, որոնք այդ ժամանակ ծառայում էին ամերիկյան բանակում շտապում են օգնության։ Նրանց թվում էին օդաչու Ռիչարդ (Տիգրան) Մալխասյանը, Միհրան, Միսակ և Թորոս Սապոնջյան եղբայրները, Զավեն Կոստանյանը, լեյտենանտ Սեմ Պարսամյանը, կրտսեր լեյտենանտներ Էնդրյու Կոշտոյանն ու Ջերարդ Գևորգյանը և շատ ուրիշներ ։
Ֆրանսահայեր
Ֆրանսիայի հայ դիմադրական շարժման գլխավոր գործողություններից մեկն էլ Սովետական բանակի հայ ռազմագերիների հետ տարած աշխատանքն էր։ Ֆրանսիայում հայտնի են հայ հայրենասերներ Միսաք Մանուշյանի, Լ. Ասլանյանի (ԼԱՍ), Ա. Ասլանյանի, Ա. Դավթյանի, Մ. Գեղունու, Ն. Տեր-Մարտիրոսյանի և շատ շատերի անունները։ Կոմունիստների ջանքերի շնորհիվ, ստեղծվել է Հակաֆաշիստական Ընդհատակյա Հայրենասիրական Կազմակերպություն (ՀԸՀԿ)։ Կազմակերպությունը ղեկավարել է ընդհատակյա կենտրոնական բյուրոն, որի մեջ էին Ս. Յաղջյանը, Վ. Վարդանյանը, Ա. Ղազարյանը, Դ. Մինասյանը, Բ. Պետրոսյանը, Լ. Տիտանյանը և Ա. Կարապետյանը ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին ֆրանսիական բանակում է ծառայել նաև Շառլ Ազնավուրի հայրը։
Բուլղարահայեր
Երկրորդ աշխարհամարտի տարիներին իրենց ակտիվ մասնակցությունն են ունեցել բուլղարահայերն ու ռումինահայերը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Սոֆիայում հիմնվել է «Երևան» մշակութային կազմակերպությունը, որի անդամներից շատ շատերը եղել են բուլղարական հակաֆաշիստական դիմադրական շարժման մասնակիցներ։ Նրանց շարքերում էին Ստեփան Թանդրյանը, Ֆրանց Կալայճյանը, Աբրո Մինասյանը, Հակոբ Մերգերյանը, Կարո Քափուլյանը և շատ ուրիշներ։
Հերմինե Ռազգրատլյանը (Սաշկան)
Բուլղարիայի Ստաս-Բլանիայի շրջանում գործող «Չավդար» պարտիզանական ջոկատի անդամ էր 18-ամյա հայուհի Հերմինե Ռազգրատլյանը (Սաշկան)։ Նա ծնվել է 1926 թվականի մայիսի 15-ին Սոֆիայում։ 1943 թվականին անդամագրվում է Թոդոր Ժիվկովի և Դոբրի Ջուրովի ղեկավարած «Չավդար» պարտիզանական ջոկատին։ Ընկնելով ֆաշիստների ձեռքը՝ 1944 թվականի հունիսի 10-ին Լյուտակովսկի Բաիր գյուղում գազանաբար սպանվում է։
Հունահայեր
Հունահայ համայնքը երկրորդ աշխարհամարտի տարիներին նույնպես կանգնել է հայ ժողովրդի կողքին, օգնել ֆաշիզմի դեմ պայքարում։ Հունաստանում 1941 թվականին ստեղծվել է ԷԱՄ-ԷԼԱՍ Ժողովրդական հակաֆաշիստական բանակը ։ «Ազատություն» պարտիզանական ջոկատի շարքերում մարտնչել են ավելի քան 1000 հայեր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի պարտիզաններ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի ռազմական գործողություններ Կատեգորիա:Հայերը համաշխարհային պատերազմներում Կատեգորիա:Հայ կանայք ըստ դարի
Գլան (Շվեյցարիա)
Գլան (Gland), քաղաք և համայնք Շվեյցարիայի ֆրանսախոս Վո կանտոնի Նյոնի շրջանում; Այս քաղաքում են գտնվում  Բնության պահպանության միջազգային միության, Վայրի բնության համաշխարհային հիմնադրամի, Ռամսարյան կոնվենցիայի շտաբ-բնակարաններն ու Swissquote ֆինանսական խմբի գլխավոր գրասենյակը։