cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Եվրամայդանի ժամանակագրություն
Արյունահեղություն Կիևում
Կիևում Եվրամայդանի ակտիվիստները արգելափակել են ներքին զորքերի ստորաբաժանումների զորանոցներից մեկնումները, որոնք տեղակայված են Օդոֆլոտի պողոտայում, Ուկրաինայի ներքին գործերի ազգային ակադեմիայի անմիջական հարևանությամբ ։ Կիևի պետական վարչակազմի ղեկավար Վլադիմիր Մակեենկոն դիմում է գրել Ռեգիոնների կուսակցության շարքերից դուրս գալու մասին ։ Հայտարարության դուրս է եկել տարածաշրջանների Կուսակցության գրել են տասնյակ Գերագույն Ռադայի պատգամավորներին ղեկավարների մարզային կազմակերպությունների և այլ մարզային պատգամավորները և քաղաքային գլխին ։
Ավելի քան 150 ցուցարարներ պաշարել են մայրաքաղաքի ոստիկանության Դարիցիայի շրջանային վարչությունը ։
Իրավիճակը մարզերում
Սումի «Աջ սեկտորը» հայտարարել է իշխանության հետ տեխնիկական հրադադարը դադարեցնելու մասին ։ Ժիտոմիրի կենտրոնում քանդել են Լենինի արձանը ։
Իվանո-Ֆրանկովսկի շրջանային խորհրդի պատգամավորները Պրկարպատիայի բնակիչների անունից անվստահություն են հայտնել նախագահ Յանուկովիչին և նրան ճանաչել են «պետության ոչ լեգիտիմ ղեկավար, որն այս պահին ոչ մի օրինական լիազորություն չունի»։ Հիմք է հանդիսանում «Յանուկովիչի դիտավորյալ հանցավոր գործողությունները ուկրաինական ժողովրդի և ուկրաինական պետության դեմ»,-ասված է մարզխորհրդի որոշման մեջ ։
Վոլինի մարզի Ներքին գործերի նախարարության գլխավոր վարչությունը, Ուկրաինայի անվտանգության ծառայության գլխավոր վարչությունը և դատախազությունը Վոլինի մարզային խորհուրդը ճանաչել են տարածքային համայնքի ինքնակառավարման մարմին։ Համապատասխան որոշումն ընդունվել է արտահերթ նստաշրջանում ։
Լվովում անհայտ անձինք այրել են «Բերկուտի» բազան։ Բազան արգելափակող ցուցարարները հերքում են հրկիզման հետ իրենց առնչությունը ։ Լվովի մարզային խորհուրդը հասարակական վայրերում արգելել է դիմակների, բալակլավի և այլնի կրումը՝ վանդալիզմի, մարոդերության և սադրանքների դեմ պայքարելու նպատակով։ Ընդ որում, երաշխավորվում է բոլոր քաղաքացիների անվտանգությունը, որոնք մտնում են Մայդանի ինքնապաշտպանության, «Աջ սեկտորի» Գալիցկի լեգեոնի շարքերը ։
Միջնորդություն
Վիկտոր Յանուկովիչի բանակցությունները Լեհաստանի, Գերմանիայի և Ֆրանսիայի ԱԳ նախարարների հետ տևել են ընդհանուր առմամբ վեց ժամ, ներառյալ ընդմիջումը, որի ընթացքում, ըստ հաղորդագրությունների, Յանուկովիչը կապ է հաստատել Ռուսաստանի նախագահ Պուտինի հետ ։ Ինչպես հաղորդել Է լեհական մամուլը, արևմտյան երկրների ներկայացուցիչները Ուկրաինայի նախագահին առաջարկել են կազմակերպել անցումային կառավարություն, անցնել սահմանադրական բարեփոխումների և հիմնականը՝ արտահերթ խորհրդարանական և նախագահական ընտրություններ անցկացնել։ Յանուկովիչի հետ բանակցություններին հաջորդել է ընդդիմության հետ հանդիպումը։
Երեկոյան ՌԴ նախագահի մամուլի քարտուղար Դմիտրի Պեսկովը հայտնել է, որ Վիկտոր Յանուկովիչի նախաձեռնությամբ հեռախոսազրույց է տեղի ունեցել Վլադիմիր Պուտինի հետ, որի ընթացքում Ուկրաինայի նախագահը ռուսական պետության ղեկավարին առաջարկել է Ռուսաստանի ներկայացուցիչ ուղարկել Կիև՝ ընդդիմության հետ բանակցային գործընթացին որպես միջնորդ մասնակցելու համար։ Վլադիմիր Պուտինը որոշել է Ուկրաինա ուղարկել Մարդու իրավունքների հանձնակատար Վլադիմիր Լուկինին ։
Ուշ երեկոյան նախագահի վարչակազմում վերսկսվել են բանակցությունները Ուկրաինայի իշխանությունների, ընդդիմության, Լեհաստանի, Գերմանիայի և Ֆրանսիայի արտաքին գործերի նախարարների մասնակցությամբ։ Երկրորդ գիշերվա կեսին նախագահի աշխատակազմ են ժամանել Ուկրաինայում Ռուսաստանի դեսպան Միխայիլ Զուրաբովը և ՌԴ-ում Մարդու իրավունքների լիազոր Վլադիմիր Լուկինը ։ Գիշերը վարչակազմի շենքը լքել են Ռուսաստանի և Ֆրանսիայի դեսպանները։ Հաղորդվում էր նաև, որ բանակցությունները լքել է Ֆրանսիայի արտաքին գործերի նախարար Լորան Ֆաբիուսը, քանի որ նրան անհրաժեշտ էր մեկնել Պեկին։ Բանակցությունները տևել են 8 ժամ։ Կողմերը նախաստորագրել են համաձայնագրի տեքստը, որի ստորագրումը նշանակվել է փետրվարի 21-ի կեսօրին (տեղի է ունեցել ժամը 16:00-ին):
Գերագույն ռադա
Փետրվարի 20-ի երեկոյան Գերագույն ռադայի արտահերթ նիստում որոշում է ընդունվել, որը դատապարտել է բռնության կիրառումը, որը հանգեցրել է Ուկրաինայի քաղաքացիների մահվան, կտտանքների, խոշտանգումների և մարդկության դեմ այլ հանցագործությունների ։ Այդ որոշմանը կողմ է քվեարկել 236-ը Ուկրաինայի 238 ժողովրդական պատգամավորներից։ Որոշումը ստորագրել Է Գերագույն Ռադայի նախագահ Վլադիմիր Ռիբակը փետրվարի 21-ի առավոտյան։
Իր որոշմամբ Գերագույն ռադան կառավարությանը, ՈՒԱԾ-ին, ՆԳՆ-ին, Ուկրաինայի պաշտպանության նախարարությանը և այլ ռազմականացված խմբավորումներին պարտավորեցրել է անհապաղ դադարեցնել ուժի կիրառումը և արգելել ցանկացած տեսակի զենքի և հատուկ միջոցների օգտագործումը Ուկրաինայի քաղաքացիների դեմ։ Գերագույն ռադան նաև արգելել է հակաահաբեկչական գործողության անցկացումը, որը փետրվարի 19-ին հայտարարել Է Ուկրաինայի անվտանգության ծառայությունը և Հակաահաբեկչական կենտրոնը։ Ներքին գործերի նախարարությանը հրահանգվել է «անհապաղ դադարեցնել իրավապահ մարմինների աշխատակիցների կողմից տրանսպորտային հաղորդակցությունների և այլ փողոցների, հրապարակների, նրբանցքների, բուլվարների արգելափակումը Կիևում և Ուկրաինայի այլ բնակավայրերում» և ապահովել իրավապահ մարմինների աշխատակիցների վերադարձը նրանց մշտական տեղակայման վայրեր ։
Փետրվարի 21
Ուկրաինայի ՆԳՆ-ում հայտարարել են, որ ցուցարարները կրկին խախտել են հրադադարը և կրակ բացել ներքին գործերի մարմինների աշխատակիցների վրա։ Աշխատակիցների մի մասը փորձել է թաքնվել Գերագույն ռադայի շենքում, սակայն նրանց այնտեղից դուրս են բերել։ «Ինստիտուտի փողոցի շրջանում զանգվածային անկարգությունների մասնակիցները կրակ են բացել ներքին գործերի մարմինների աշխատակիցների վրա և փորձել են ներխուժել Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի ուղղությամբ։ Զոհերի մասին տեղեկությունը ճշտվում է», - ասված Է հաղորդագրության մեջ ։
ՈՒՆԻԱՆ գործակալության փոխանցմամբ՝ Արևմտյան Ուկրաինայից Կիև են ժամանել մի խումբ ոստիկաններ, շուրջ 100 մարդ, այդ թվում՝ բարձրաստիճան սպաներ, որոնք անցել են ցուցարարների կողմը։ Իրավապահների հետ միասին Կիև են ժամանել պաշտոնաթող սպաներ և «աֆղանցիներ»։ Սա Լվովի ոստիկանության և մարզի մի քանի շրջանային ստորաբաժանումների անձնակազմն է՝ իր ղեկավարության գլխավորությամբ։ Նախկին նախարար Յուրի Լուցենկոն հայտարարել է, որ ժամանածների գլխավոր խնդիրը Մայդանի պաշտպանությունն է ։ Ուկրաինայի ՆԳՆ կայքում այդ տեղեկատվության պաշտոնական հաստատում չկա։
Հրաժարական է տվել Ուկրաինայի Զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետի տեղակալ, գեներալ-լեյտենանտ Յուրի Դումանսկին։ «Այսօր տեղի է ունենում զինվորականների ներգրավում քաղաքացիական հակամարտության մեջ, ինչն անթույլատրելի է։ Դա կարող է հանգեցնել ինչպես զինծառայողների, այնպես էլ խաղաղ քաղաքացիների մահվան, ինչը չի կարելի թույլ տալ։ Դա իմ սեփական դիրքորոշումն է՝ որպես քաղաքացի, սպա, ղեկավար, ով պատասխանատու է իր ենթակաների համար։ Դրա համար ես հրաժարական եմ տվել»,-պարզաբանել Է գեներալ-լեյտենանտը։ Նախօրեին Ռապորտը գրել է գլխավոր շտաբի ղեկավար Վլադիմիր Զամանան ։
Կիևում ուսանողները գրավել են Կրթության նախարարության շենքը՝ պահանջելով հանդիպում նախարարի տեղակալի հետ ։
Ժողովրդական պատգամավոր Իննա Բոգոսլովսկայան հայտարարել է, որ տեսանյութ ունի, որտեղ «Բերկուտի» համազգեստով մարդիկ կրակում են և ցուցարարների, և ոստիկանության վրա ։
Օրվա երկրորդ կեսին ներքին զորքերի ստորաբաժանումները լքել են տարածքը Գերագույն ռադայի շենքի մոտ ։ Ներքին զորքերը և «Բերկուտ» հատուկ ստորաբաժանումը լքել են կառավարական թաղամասը, հեռացել են Կիևի կենտրոնից և կառավարության կողմնակիցները ։
Չերկասի մարզում Եվրամայդանի հակառակորդների ավտոշարասյան վրա հարձակումներ են տեղի ունեցել ։
Փետրվարի 21-ին Ուկրաինայում տեղի է ունեցել Լենինի հուշարձանների զանգվածային ոչնչացում։ Մի շարք քաղաքներում միանգամից մի քանի հուշարձաններ են քանդվել՝ Պոլտավա, Չերնիգով, Խմելնիցկի , Սկվիրա, Դունաևցիներ , Սպիտակ Եկեղեցի , Ժիտոմիր, Սլավութա, Հոնարներ, Բոյարկա , Կոմսոմոլսկոե, Կալինովկա, Իլյինցիներ։ Ավելի քան 6 ժամ փորձել են քանդել Դնեպրոպետրովսկում Լենինի արձանը, քանդման ժամանակ մի քանի մարդ Է տուժել ։
Ինչպես հաղորդել Է ՆԳՆ-ն, Ուկրաինայի բնակավայրերում կարգուկանոնը կհսկեն պարեկները, որոնց կազմում կընդգրկվեն Ուկրաինայի ներքին գործերի մարմինների աշխատակիցները և տեղի հասարակական ակտիվիստները ։
Ուկրաինայի քաղաքական ճգնաժամի կարգավորման մասին համաձայնագիր
Փետրվարի 21-ի օրվա երկրորդ կեսին Արևմուտքի երկրների ճնշման     և իշխանության կուսակցությունից նախկին կողմնակիցների ուժեղացող փախուստի ֆոնին Վիկտոր Յանուկովիչն ընդդիմության հետ համաձայնագիր է ստորագրել «Ուկրաինայում քաղաքական ճգնաժամի կարգավորման մասին», որը, մասնավորապես, նախատեսում էր 2004 թվականի խմբագրությունում անհապաղ (2 օրվա ընթացքում) Վերադարձ Սահմանադրությանը, այսինքն՝ կառավարման խորհրդարանական-նախագահական ձևին, «ազգային վստահության կառավարության» ձևավորումը, սահմանադրական բարեփոխումը և արտահերթ նախագահական ընտրությունների անցկացումը 2014 թվականի դեկտեմբերից ոչ ուշ ։
Համաձայնագիրը ստորագրել են Ուկրաինայի նախագահ Վիկտոր Յանուկովիչը և ընդդիմության առաջնորդներ Վիտալի Կլիչկոն, Արսենի Յացենյուկը և Օլեգ Տյագնիբոկը։ Ստորագրման ականատեսները եղել են Գերմանիայի և Լեհաստանի արտաքին գործերի նախարարներ Ֆրանկ-Վալտեր Շտայնմայերը, Ռադոսլավ Սիկորսկին և Ֆրանսիայի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարության Մայրցամաքային Եվրոպայի դեպարտամենտի ղեկավար Էրիկ Ֆուրնիեն ։ Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի հատուկ ներկայացուցիչ Վլադիմիր Լուկինը, որը մասնակցել է բանակցություններին, հրաժարվել է իր ստորագրությունը դնել համաձայնագրի տակ և փաստաթղթի ստորագրմանը բացակայել է։
Համաձայնագիրը նախատեսում էր իրավակարգի ուժերի հետքաշում Կիևի կենտրոնից, բռնության դադարեցում և ընդդիմության կողմից զենքի հանձնում ։ Բոլոր ապօրինի զենքը, որն առկա է ցուցարարների մոտ, պահանջվում էր հանձնել ՆԳՆ ստորաբաժանումներին 2004 թվականի Սահմանադրությանը վերադառնալու մասին օրենքի ստորագրումից և հրապարակումից հետո 24 ժամվա ընթացքում։
Նույն օրը երեկոյան Գերագույն ռադան քվեարկել է 2004 թվականի Սահմանադրությանը վերադառնալու օգտին և օրենք է ընդունել, որը թույլ է տալիս ազատ արձակել Յուլիա Տիմոշենկոյին։ Գերագույն Ռադան օրենք է ընդունել բողոքի ակցիաների ընթացքում բոլոր ձերբակալվածներին ազատելու մասին, պաշտոններից հեռացրել է ներքին գործերի նախարար Զախարչենկոյին, եկամուտների և հավաքների նախարար Կլիմենկոյին և պաշտպանության նախարար Լեբեդևին ։ Նախագահ Յանուկովիչը կարգադրել Է իրավապահ մարմիններին հետ կանգնել Մայդանից, սկսել հատուկ ստորաբաժանումներ ուղարկել մշտական տեղակայման վայրեր ։
Փետրվարի 21-ին, խորհրդարանական ընդդիմության առաջնորդների կողմից ստորագրված համաձայնագրի պայմանները հրապարակային հայտարարելիս, «Աջ սեկտորի» ներկայացուցիչները հայտարարել են, որ իրենց չի բավարարում փաստաթղթում ամրագրված քաղաքական բարեփոխումների աստիճանական լինելը, և պահանջել են անհապաղ հրաժարական տալ նախագահ Յանուկովիչին, հակառակ դեպքում նրանք մտադիր էին գրոհել նախագահի վարչակազմի և Գերագույն Ռադայի վրա։ «Աջ սեկտորի» առաջնորդ Դմիտրի Յարոշը հայտարարել է, որ համաձայնագրում բացակայում են նախագահի հրաժարականի, Գերագույն Ռադայի արձակման, ուժային գերատեսչությունների ղեկավարների և «հանցավոր հրամանների կատարողների պատժի վերաբերյալ հստակ պարտավորությունները, որոնց հետևանքով սպանվել են շուրջ հարյուր ուկրաինացի քաղաքացիներ», նա համաձայնագիրը համարել է «աչքերի հերթական քողարկում» և հրաժարվել է կատարել այն ։ Յարոշը սպառնացել է, որ եթե մինչև հաջորդ առավոտ Յանուկովիչը հրաժարական չտա, ապա «Աջ սեկտորը» կսկսի նախագահի վարչակազմի գրոհը ։
Փետրվարի 21-ի երեկոյան Կիևի ժամանակով մոտ 22.40-ին նախագահ Յանուկովիչը խորհրդարանի խոսնակ Վլադիմիր Ռիբակի և ԱՊԿ ղեկավար Անդրեյ Կլյուևի հետ լքել է Կիևը ։ Պաշտոնական վարկածի համաձայն՝ նա մեկնել է Խարկով՝ մասնակցելու Ուկրաինայի հարավ-արևելյան շրջանների պատգամավորների համագումարին ։ Ավելի ուշ Յանուկովիչն իր անհետացումը բացատրել է իր ավտոշարասյան վրա հարձակմամբ ։
Փետրվարի 22-ի գիշերը Եվրոմայդանի ակտիվիստները գրավել են կառավարական թաղամասը, որը լքել են իրավապահները՝ իրենց հսկողության տակ վերցնելով Գերագույն ռադայի շենքը, նախագահի վարչակազմը, նախարարների կաբինետը և ՆԳՆ-ն, և առաջադրել են մի շարք նոր պահանջներ, մասնավորապես, պահանջել են նախագահ Յանուկովիչի անհապաղ հրաժարականը  ։
Ինչպես ավելի ուշ հայտարարել Է Յանուկովիչը (տվյալ վարկածը պաշտպանել Է ՌԴ ղեկավարությունը ), նրանց և նրա կողմնակիցների կողմից այդ գործողությունները գնահատվել են որպես համաձայնագրի խախտում։ Մի շարք շրջաններում այդ իրադարձությունները հրահրել են Կիևի իշխանությունից հրաժարվելը և ինքնակառավարմանը անցնելը։
Փետրվարի 22
Ուկրաինայի Գերագույն Ռադան, նախագահի վարչակազմը, կառավարությունը և ՆԳՆ-ն անցել են Մայդանի վերահսկողության տակ։ Այդ մասին հայտարարել է Գերագույն ռադայի պատգամավոր Անդրեյ Պարուբիան։ Ոստիկաններին առաջարկվել է միանալ կառավարական թաղամասը և ամբողջ Կիևը համատեղ պարեկելու համար, ինչի համար նրանց տրվում են կապույտ-դեղին ժապավեններ։ Բացի այդ, «Բատկիվշչինա»-ի հայտարարության համաձայն, ռազմական շտաբը վերցնում է «քաղաքն իր վերահսկողության տակ և հայտարարում է, որ մենք թույլ չենք տալիս որևէ գործողություն առանց շտաբի հետ համաձայնեցման» ։
Ժամը 10։00-ին սկսվել է Գերագույն ռադայի նիստը։ Գրանցվել է 248 պատգամավոր, ավելի ուշ նրանց միացել են ևս իննսուն պատգամավորներ։ Հավանաբար, պատգամավորների այս նիստը տեղի է ունեցել ֆիզիկական ճնշման ներքո ։ ՌՀ-ի ուղիղ հեռարձակման կադրերում երևում է ֆիզիկական ուժի կիրառումը նաև պատգամավորների շրջանում։ Բացի այդ, պատգամավորների մի մասը նիստին ներկա չի եղել, իսկ նրանց ձայները արձանագրություններում կան ։
Նիստը վարում էր ԱԺ փոխնախագահ Ռուսլան Կոշուլինսկին։ Նա ընթերցել է խոսնակ Վլադիմիր Ռիբակի և փոխխոսնակ Իգոր Կալետնիկի հրաժարականի դիմումները, ինչպես նաև մի շարք պատգամավորների հայտարարությունները Ռեգիոնների կուսակցության խմբակցությունից դուրս գալու մասին ։ Վիկտոր Յանուկովիչը հեռուստահարցազրույցում ավելի ուշ բացատրել է, որ ինքն ու Ռադայի խոսնակ Վլադիմիր Ռիբակը ուժային ճնշման են ենթարկվել Մայդանի զինված կողմնակիցների կողմից, որ և իր մեքենան, և Ռիբակի մեքենան գնդակոծել են , բացի այդ Ռիբակին ծեծել են, սակայն ոչ մի փաստ կրակելու կամ ծեծի չի ներկայացվել։ Ինքը՝ Վլադիմիր Ռիբակը, Յանուկովիչի խոսքերը որակել է որպես «աբսուրդ և հորինվածք» ։
Գերագույն ռադայի նիստում հայտնել են նախագահ Վիկտոր Յանուկովիչի «անհետացման» մասին, նրա նստավայրը Մեժիգորյեում դատարկ է, ուժեղացված հսկողությունը հանվել է, «5-րդ ալիքի» հեռուստալրագրողները ռեպորտաժ են անցկացրել նստավայրի տարածքից ։ Բոլոր ցանկացողները գնում են «էքսկուրսիա» ։ Ժողովրդական պատգամավոր Օլեգ Ցարևը «Ռոսիա-24» հեռուստաալիքի եթերում ասել է. «մենք դեռ կենդանի լեգիտիմ նախագահ ունենք, ճիշտ է, մենք չգիտենք, թե որտեղ է նա» ։ ԱՄՆ պետդեպարտամենտը հայտարարել է, որ Յանուկովիչը գտնվում է Խարկովում, սակայն Ուկրաինայի հարավ-արևելքի պատգամավորների համագումարում նա չի հայտնվել։
Ավելի ուշ UBR հեռուստաալիքին տված հարցազրույցում Վիկտոր Յանուկովիչը երկրի իրադրությունը պետական հեղաշրջում է անվանել, իսկ Գերագույն Ռադայի բոլոր նոր որոշումները նա անօրինական է հայտարարել ։ Մինչդեռ Լեհաստանի արտգործնախարար Ռադոսլավ Սիկորսկին պնդում էր, որ Ուկրաինայում ոչ մի հեղաշրջում չկա ։
Գերագույն ռադան 326 ձայների սահմանադրական մեծամասնությամբ ընդունել է Վլադիմիր Ռիբակի և Իգոր Կալետնիկի հրաժարականը ։ Ժամը 12։ 35-ին Ուկրաինայի Գերագույն ռադայի նոր ղեկավար է ընտրվել Ալեքսանդր Տուրչինովը։ «Կողմ» է քվեարկել 288 ժողովրդական պատգամավոր ։ Գերագույն Ռադայի հայտարարության մեջ հաղորդվում է, որ նա իշխանությունն իր ձեռքը է վերցնում ներքին գործերի նախարարի պաշտոնակատարին ընտրվել է «Բատկիվշչինայի» պատգամավոր Արսեն Ավակովը ։ Գերագույն ռադան 247 ձայնով անվստահություն է հայտնել Գլխավոր դատախազ Վիկտոր Պշոնկեին ։
Խորհրդարանը նաև Վալենտինա Նալիվայչենկոյին նշանակել է Ուկրաինայի Անվտանգության Ծառայության գործունեության վերահսկողության լիազոր։ Նալիվայչենկոն համատեղ աշխատանքի է հրավիրել «Մայդանի ինքնապաշտպանության ներկայացուցիչներին, հասարակական ակտիվիստներին և ԶԼՄ-ներին» ։ Հաջորդ օրը Նալիվայչենկոն Գերագույն ռադայի նիստում հայտարարել է, որ Ուկրաինայի անվտանգության ծառայության ղեկավարն ու նրա տեղակալներն ինքնակամ լքել են ծառայությունը. Նալիվայչենկոն հայտնել է, որ միջոցներ են ձեռնարկվել, որպեսզի նրանցից ոչ մեկը չլքի Ուկրաինան ։
Ռադան ընդունել է «անջատողականության դրսևորումները կանխելու մասին» որոշումը, որը ներկայացրել են պատգամավորներ Վիտալի Կլիչկոն, Արսենի Յացենյուկը և Օլեգ Տյագնիբոկը ։
Շուրջ 3 ժամ էլէկտրոնային լրատվամիջոցները տեղեկություն էին տարածել, թե իբր նախագահը հրաժարական է տվել։ Ընդ որում, Յանուկովիչի խորհրդական Աննա Գերմանը հերքել է այդ տեղեկությունը ։
Ժամը 15:59-ին ՌԲԿ-Ուկրաինա հեռուստաալիքը ցուցադրել Է Յանուկովիչի՝ «112 Ուկրաինա» հեռուստաալիքին տված հարցազրույցի ձայնագրությունը, որում նա հայտարարել է, որ չի պատրաստվում հրաժարական տալ և չի պատրաստվում ստորագրել Գերագույն ռադայի որոշումները, որոնք նա համարում է հակաօրինական, իսկ այն, ինչ տեղի է ունենում երկրում, որակել է որպես «վանդալիզմ, բանդիտիզմ և պետական հեղաշրջում» ։
Ժամը 17:10-ին Գերագույն ռադան որոշում է ընդունել, որում հայտարարել Է, որ Յանուկովիչը «հակասահմանադրական կերպով ինքնամեկուսացել է սահմանադրական լիազորությունների իրականացումից» և չի կատարում իր պարտականությունները, ինչպես նաև արտահերթ նախագահական ընտրություններ է նշանակել 2014 թվականի մայիսի 25-ին ։
Որոշման օգտին քվեարկել է 328 ժողովրդական պատգամավոր ։
Յուլիա Տիմոշենկոյի ազատ արձակումը
Դեռ փետրվարի 21-ին Գերագույն Ռադան փոփոխություններ մտցրեց օրենսդրության մեջ, որոնց ուժի մեջ մտնելը կհանգեցներ Յուլիա Տիմոշենկոյի ազատ արձակմանը, սակայն համապատասխան օրենքը չստորագրվեց նախագահ Յանուկովիչի կողմից։ Այդ պատճառով փետրվարի 22-ին որոշում է ընդունվել, որը, Գերագույն ռադայի նոր ղեկավարության կարծիքով, թույլ է տալիս անել առանց նախագահի ստորագրության։ «Ուկրաինայի միջազգային պարտավորությունների կատարման մասին» որոշումը, որոնք վերաբերում են... Յուլիա Տիմոշենկոյին, պաշտպանել են 322 պատգամավոր։ Պատգամավորները քվեարկության արդյունքների հայտարարությունը դիմավորել են ծափահարություններով և «Հուլե կամք» կարգախոսով։
Փետրվարի 22-ի երեկոյան Տիմոշենկոյին ազատ են արձակել Խարկովի հիվանդանոցից, որտեղ նա գտնվում էր կալանքի տակ, մեկնել Է Կիև և ելույթ ունեցել Մայդանում ։
Համագումար Խարկովում
Խարկովի սպորտի պալատում կայացել է Ուկրաինայի հարավ-արևելքի իշխանության ներկայացուցիչների և պատգամավորների համագումարը (բացի Օդեսայից և Նիկոլաևից)՝ Խարկովի մարզային վարչակազմի ղեկավար Միխայիլ Դոբկինի նախագահությամբ ։ Պատրաստման համագումարի իր ավարտին հայտարարվել է, որ նկատի առնելով առկա անիշխանության և անտերության է երկրում և նրա մայրաքաղաք Կիևում, Խարկովը պատրաստ է դառնալ Ուկրաինայի մայրաքաղաք։ Համագումարը տեղի է ունեցել տակ է ուժեղացված զինված պահպանության մարտիկներ «Բերկուտ» հատուկ ստորաբաժանման. կազմակերպիչների խոսքով՝ համագումարին մասնակցել է ավելի քան 3 հազար մարդ, այդ թվում Ռուսաստանի ներկայացուցիչները (Ալեքսեյ Պուշկովը, ՌԴ նախագահի ներկայացուցիչ Միխայիլ Մարգելովը և մարզպետները սահմանակից ռուսական մարզերի ), սակայն, բացակայում էր Ուկրաինայի նախագահ Յանուկովիչը, գտնվում է Խարկովի նույն ժամանակահատվածում։ Համագումարում ընդունվել է համատեղ հայտարարություն․"Մենք՝ բոլոր մակարդակների տեղական ինքնակառավարման մարմիններս, Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Գերագույն խորհուրդը, Սևաստոպոլի մարզը որոշել ենք պատասխանատվություն ստանձնել իրենց տարածքում օրենքի և քաղաքացիների իրավունքների սահմանադրական կարգի ապահովման համար" Ուկրաինական ԶԼՄ-ները տեղեկատվություն են տարածել այն մասին, որ Դոբկինը և Կերնեսը լքել են Ուկրաինայի տարածքը, սակայն Դոբկինի մամուլի քարտուղարը հայտարարել է, որ նա գտնվում է աշխատավայրում ։
Երեկոյան Եվրոմայդանի կողմնակիցները հարձակվել են Խարկովի մարզային վարչակազմի վրա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Եվրամայդան
Օրանժերեի (գյուղ, Իկրյանինսկի շրջան)
Օրանժերեի (Оранжереи), գյուղ Ռուսաստանի Աստրախանի մարզի Իկրյանինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 4473 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Աստրախանի մարզի Իկրյանինսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1740 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Հայերը Կանադայում
Հայերը Կանադայում սկսել են բնակություն հաստատել 19-րդ դարի 80-ական թվականներին ։
Պատմություն
1896 թվականին Լևոն Պապայանը, այնուհետև Սոկրատ Յութուճյանը Տորոնտոյում հիմնել են արևելյան գորգերի վաճառատներ (երկուսի շառավիղները շարունակվում են ցայսօր)։ Կանադայի Քվեբեկ նահանգի առաջին հայ բնակիչներից է Ազիզ Սարաֆյանը, որն այստեղ հաստատվել է 1904 թվականին։ Սկզբնական շրջանում Կանադա են եկել հիմնականում հայ տղամարդիկ, որոնց նպատակն էր դրամ վաստակելն ու հայրենիք վերադառնալը։ Նրանք որպես բանվորներ աշխատել են Կանադան դեպի Խաղաղ օվկիանոսի ափ տանող երկաթուղու (Canadian Paciﬁc) շինարարության վրա։ Սակայն 19-րդ դարի վերջին թուրքական բռնություններից հալածված հայ գաղթականները ընտանիքներով են ապաստան փնտրել Կանադայում։
Մինչ Մեծ Եղեռնը
Մինչև մեծ եղեռնը Կանադայում հայերի թիվը հասել է 1800 թվականի։ Նրանք մեծ մասամբ Քղիից էին, Վանից, Մուշից, Խարբերդից, Երզնկայից, գլխավորապես հաստատվել են Բրենտֆորդ, Համիլտոն, Սենտ Կաթրինզ, Պրեստոն արդյունաբերական կենտրոններում, որտեղ բանվորոկան ուժի կարիք կար։
Մեծ Եղեռնից հետո
Մեծ եղեռնին հաջորդած շրջանում սակավաթիվ վերապրողների է հաջողվել Կանադա գաղթել, քանի որ երկրի կառավարությունը հայերին դիտել է որպես ասիացիներ, որոնց մուտքը Կանադա տարբեր պատճառներով սահմանափակվել է։ Բացառություն էր Կանադայի կառավարության հատուկ արտոնությամբ 1923-1924 թվականներին 8-12 տարեկան 100 հայ որբերի մուտքը Կանադա, որոնք բերվել էին Հունաստանի Կորֆու կղզու որբանոցից՝ մի խումբ կանադացի բարերարների կազմակերպած Կանադայի հայկական նպաստամատույց ընկերակցության (Armenian Relief Association of Canada) ջանքերով։ Տղաները հաստատվել են Օնտարիո նահանգ Ջորջթաունի (այստեղից էլ՝ «Ջորջթաունյան տղաներ» անվանումը) որբանոց-երկրագործական դպրոցում ։ Երեխաների հոգատարության և կրթության համար կազմվել է մասնավոր հանձնախումբ՝ Ա. Լ. Ալեքսանյանի գլխավորությամբ, որը ստանձնել է նաև հայոց լեզվի դասավանդումը։ Ա. Ալեքսանյանի, Լ. Պապայանի և հանձնախմբի մյուս հայ անդամների և տղաների դաստիարակ Սրբուհի Պտուկյանի (Մայրիկի) ջանքերով երեխաներին տրվել է հայեցի դաստիարակություն. մինչև 18 տարեկան երեխաները սովորել են հայերեն և անգլերեն (1936-ին հայերեն և անգլերեն հրատարակել են «Արարատ» մեքենագիր ամսաթերթիկը)։
Այսօր Կանադայում կան բազմաթիվ ընտանիքներ, որոնք Ջորջթաունյան տղաների շառավիղներն են։ Ըստ կանադական ներգաղթի վիճակագրական տվյալների՝ 1900 թվականից մինչև 1930 թվականը Կանադա մուտք է գործել 3100 հայ, որոնց մոտ 75 տոկոսը հաստատվել է Օնտարիո, 20 տոկոսը՝ Քվեբեկ նահանգներում, մնացյալը սփռված էր զանազան քաղաքներում։ Մինչև 1948 թվականը Կանադայի ներգաղթի օրենքներն արգելել են տարագիրների զանգվածային մուտքը։ 1931-1949 թվականներին Կանադա է մուտք գործել ընդամենը 74 հայ։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո դրությունը փոխվել է։ 1946 թվականին Կանադան անդամակցել է Տարագրյալների միջկառավարական հանձնաժողովին՝ հանձն առնելով ընդունել Եվրոպայի բազմաթիվ վտարանդիների։ 1948 թվականին ստեղծվել է Կանադական հայկական կոնգրեսը (Canadian Armenian Congress), որի ջանքերի, ինչպես նաև Կանադայի ներգաղթի օրենքների մեղմացման շնորհիվ հազարավոր հայեր եկել են Կանադա։
1960-1969 թվականներին Ե. Բաստրմաճյանի և Գ. Պետուկյանի երաշխավորությամբ և խնամակալությամբ մոտ 5 հազար հայ գաղթել է Կանադա և հաստատվել Մոնրեալում։ 1970-ական թվականներին հայերի թիվը Կանադայում հասել է 30 հազարի։
Կանադայի հայերի թիվը ստվարացել է հիմնականում Միջին Արևելքի երկրներից՝ Սիրիայից, Լիբանանից, նաև Եգիպտոսից, Թուրքիայից, Հունաստանից գաղթածների հածվին ։ Զգալի թիվ են կազմել նաև այդ շրջանում Խորհրդային Հայաստանից գաղթած ընտանիքները։ Համայնքը շոշափելի համալրում է ստացել նաև 1990-ական թվականներին, երբ տնտեսական դժվարությունների պատճառով Հայաստանից Կանադա են տեղափոխվել մի քանի հազար հայեր։
21-րդ դար
Ներկայումս (2009) Կանադայում բնակվում է շուրջ 81,5 հազար հայ։ Կենտրոնացված են Մոնրեալ և Տորոնտո քաղաքներում, բնակվում են նաև Վանկուվեր, Սենտ Կաթրինզ, Համիլտոն, Քվեբեկ, Օտտավա, Վինձոր և այլ քաղաքներում, Նովա Սկոչիա և Նյու Բրունսվիկ նահանգներում։ Հիմնականում արհեստավորներ են, առևտրականներ, աշխատում են նաև արդյունաբերության և գյուղատնտեսության մեջ։ Զգալի թիվ են կազմում գիտնականները, ճարտարապետները, բժիշկները, արվեստի, գրականության և մամուլի բնագավառի աշխատողները։ Կան նաև խոշոր ձեռնարկատերեր և վաճառականներ։ Կանադայի հայ գաղութը համախմբող եկեղեցական կառույցները սկսել են կազմավորվել 1940-1950-ական թվականներին։
Առաջին հայկական եկեղեցին՝ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչը, կառուցվել է 1930 թվականին, Սենտ Կաթրինզում։ Ներկայումս հայ առաքելական եկեղեցիներ են գործում Մոնրեալում, Տորոնտոյում, Օտտավայում, Լավալում, Սենտ Կաթրինզում, Վանկուվերում, Միսիսոկոյում, Վինձորում, Համիլտոնում, Քեմբրիջում։ Կանադայում կան նաև հայ կաթոլիկ և ավետարանական համայնքներ, որոնք ունեն իրենց եկեղեցիները և համապատասխան կրթական ու մշակութային կառույցները։
Կրթություն
Կանադայում պետական ծրագրով գործող հայկական ամենօրյա վարժարաններ սկսել են հաստատվել 1970-ական թվականներին։ Առաջին հայկական դպրոցը կազմակերպվել է Սենտ Կաթրինզում, 1919 թվականին։ Առաջին ամենօրյա հայկական դպրոցը՝ Արմեն Քեպեք-Ալեք Մանուկյան վարժարանը, հիմնել է ՀԲԸՄ-ը 1970 թվականին, Մոնրեալում։ Ներկայումս (2009) Կանադայում գործում են 6 ամենօրյա հայկական վարժարաններ։
Հասարակական կազմակերպություններ
Համայնքի ազգային կյանքը կազմակերպելու համար ստեղծվել են բազմաբնույթ կազմակերպություններ ու միություններ։ Դեռևս 1904 թվականին Բրենտֆորդում աշխատող հայերը, թեև ապրում էին ծանր պայմաններում, հիմնել են Քղիի Օսնակ գյուղի բարեսիրաց ընկերությունը՝ իր ծրագիր կանոնագրով, որի նպատակն էր ուսում և կրթություն տալ Օսնակ գյուղի երկսեռ մանուկներին։ Ընկերությունը գոյատևել է մինչև 1915 թվականը, երբ այդ գյուղի հայությունը բնաջնջվել է թուրքերի կողմից։
Հայ համայնքների կազմակերպման առաջին օրերից հիմնվել են ազգային քաղաքական կուսակցությունների (ՍԴՀԿ, ՀՀԴ) զանազան ակումբներ և կոմիտեներ, բազմաթիվ հայրենակցական, բարեգործական, մշակութային, մարզական, երիտասարդական կազմակերպություններ՝ Պոլսահայ մշակութային միությունը, Հայաստանից արտագաղթածների Երևան-Էրեբունի, պարսկահայերի «Րաֆֆի» մշակութային-հայրենակցական միությունները, Զեյթունի հայրենակցական միությունը, Մոնրեալի եգիպտահայերի ընկերակցությունը, ՀԲԸՄ, ՀՕՄ, Նոր սերունդ, Թեքեյան, Համազգային մշակութային միությունների, ՀՄԸՄ-ի մասնաճյուղերը, Կանադայի հայ ուսանողների միությունը, ՀՀԴ-ի երիտասարդական միությունը, Հայ դատի հանձնախումբը, Հայաստանե համահայկական հիմնադրամի Կանադայի մասնաճյուղը, Արցախե հիմնադրամը, Կանադայի հայ առևտրակաների խորհուրդը, Մալխասյան հիմնարկությունը, Զորյան հիմնարկությունը ևն։
Կանադայի տարբեր քաղաքներում կազմակերպվել են թատերական-գեղարվեստական խմբեր՝ Արմենիաե, Ժորժ Սարգիսյանե, Ալիշանե, Մնակյանե թատերախմբերը, Անիե, Էրեբունիե պարախմբերը, Գուսանե երգչախումբը ևն, լայն գործունեություն է ծավալել Կոմիտասե երաժշտական միությունը։
Մամուլ
Լույս են տեսնում Ապագա, Հորիզոն շաբաթաթերթերը, Բուրաստան, Գեղարդ, Փունջ, Լրաքաղ, Լուսաբաց, Լուսարձակ, Նոր Սերունդ պարբերականները։ Գործում են հայկական հեռուստատեսային և ռադիոժամեր՝ Թեքեյանի ձայնը (1978 թվականից), Հորիզոնը (1984 թվականից, հովանավորում է Համազգային մաշակութային միությունը) և Թելե Արմենիա անհատական ձեռնարկությունը (1977 թվականից)։
Օտտավա
Օտտավայում հայ համայնքը ձևավորվել է 1970-ական թվականներին։ Ներկայումս (2009) այստեղ բնակվում է շուրջ հազար հայ։ Գործում են սուրբ Մեսրոպ եկեղեցին, որին կից՝ մեկօրյա հայկական դպրոց, ՀԲԸՄ Օտտավայի և ՀՕՄ-ի, Սևան մասնաճյուղերը, Հայ մշակութային միությունը։
Մոնրեալ
Մոնրեալում հայերը սկսել են հաստատվել 19-րդ դարի վերջից։ 1910-1913 թվականներին այստեղ եկած 16 երիտասարդ հայերը (հիմնականում՝ Բալուից), համարվում են քաղաքի առաջին մնայուն հայ բնակիչները, որոնց շառավիղներն ապրում են ցայսօր։ Համայնքը ձևավորվել է 20-րդ դարի կեսին։ 1961 թվականին Մոնրեալում բնակվում էր 900, 1982 թվականին՝ 50 հազար հայ։ Ներկայումս (2009) հայերի թիվը Մոնրեալում շուրջ 30 հազար է։ Նրանք հիմնականում աշխատում են արդյունաբերության, առևտրի, կենցաղասպասարկման ոլորտում, զգալի թիվ են կազմում մտավորականները։
Գործում են Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ և Սուրբ Հակոբ հայ առաքելական եկեղեցիները, հայ կաթոլիկ և ավետարանական եկեղեցիներ, որոնց կից՝ մեկօրյա դպրոցներ։ Համայնքում կա ամենօրյա երեք հայկական դպրոց։
Մոնրեալի հայ համայնքի մշակութային և հասարակական կյանք
Լույս են տեսնում Ապագա, Հորիզոն շաբաթաթերթերը, Բուրաստան հանդեսը, Գեղարդ եռամսյան, Հայ կաթոլիկ միության, Նոր տեղեկատու ամսաթերթը։ Սենտ Կաթրինզ հայերի առաջին խմբերը եկել են 1904 թվականին։ 1918 թվականին այստեղ կազմվել է առաջին ազգային հոգաբարձությունը։ 1919 թվականին բացվել է Կանադայի առաջին հայկական դպրոցը։
1925 թվականին Լևոն Պապայանի և պրոֆեսոր Բաղդասարյանի գլխավորությամբ հիմնվել է Կանադահայ միությունը, որի նպատակն էր պաշտպանել Կանադայի հայերի քաղաքացիական իրավունքները, բացել հայկական դպրոցներ, նպաստել ազգապահպանմանը։ 1930 թվականից բացվել է Հայ տունը։ Նույն թվականին օծվել է Կանադայում առաջին հայկական եկեղեցին՝ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչը, հիմնվել են եկեղեցուն կից մարմիններ։ Ներկայումս (2009) Սենտ Կաթրինզում բնակվում է շուրջ 500 հայ։
Տորոնտո
Տորոնտոյում հայերը բնակություն են հաստատել 19-րդ դարի վերջից։ Սակայն համայնքը սկսել է կազմավորվել 1920-ական թվականներին։ 1916 թվականին Լևոն Պապայանի նախաձեռնությամբ հիմնադրվել է Հայերի օգնության միությունը, 1923 թվականին՝ ՀԲԸՄ Տորոնտոյի մասնաճյուղը։
1953 թվականին կառուցվել է Սուրբ Երրորդություն հայկական եկեղեցին, գործում են նաև Սուրբ Խաչ, Սուրբ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցիները, որոնց կից՝ մեկօրյա դպրոցներ։ Համայնքում կա երեք ամենօրյա վարժարան։
Ազգային կուսակցությունները ներկա են համայնքում իրենց կոմիտեներով, ակումբներով, մասնաճյուղերով։ Գործում են ՀՀԴ Սողոմոն Թեհլերյան կոմիտեն (1956-ից) և ՀՀԴ երիտասարդական միության Սիմոն Զավարյան մասնաճյուղը, ՌԱԿ, Եսայի Յաղուբյան ակումբը (1967), ՍԴԿՀ Փարամազ մասնաճյուղը (1983 թվականից), ՀՕՄ-ի, Ռուբինա (1964 թվականից), Թեքեյան (1967 թվականից), Համազգային (1969 թվականից, ունի Ժորժ Սարգիսյան թատերախումբ, Գուսան երգչախումբ, Էրեբունի պարախումբ), Նոր սերունդ (1978 թվականից) մշակութային միությունների, Պոլսահայ մշակութային միության (1988 թվականից), Հայաստան համահայկական հիմնադրամի (1993 թվականից), Հայկական ժամանակակից հետազոտությունների և փաստագրության Զորյան ինստիտուտի (1985 թվականից) մասնաճյուղերը, Պապայան հիմնարկը, Հայ դատի հանձնախումբը, Տարեց քաղաքացիների ընկերությունը, Կոմիտաս երաժշտական միությունը։ Լույս են տեսնում Նոր սերունդ ամսագիրը, ՀԲԸՄ Խոսնակ Տորոնտոյի, Լուսաբաց պարբերականները։
Գործում է Հայ հորիզոն հեռուստակայանը։ Տեղի հայերի գլխավոր հավաքատեղին Հայ կենտրոնն է։ Տորանտոն կանադահայության երկրորդ խոշոր կենտրոնն է Մոնրեալից հետո։ Ներկայումս (2009) այստեղ բնակվում է շուրջ 30 հազար հայ։
Հայտնի կանադահայեր
Կանադահայերն ակտիվորեն մասնակցում են երկրի տնտեսական, գիտական կյանքին։ Մեծ վաստակ ունեն բժիշկ Ջոն Բասմաճյանը (Արքայական համալսարանի անատոմիական ֆակուլտետի ղեկավար), տնտեսագետ Ալբերտ Սաֆարյանը (եղել է Դիփ Ռիվերի քաղաքագլուխը), օրգանական քիմիայի պրոֆեսոր, գյուտարար Ստեփան Հանեսյանը, ֆիզիկոս Արա Մուրադյանը (Կանադայի ատոմային կենտրոնի կիրառական հետազոտությունների ղեկավար), աստղաֆիզիկոս Արշավիր Գյոնճյանը, Մոնրեալի գլխավոր հիվանդանոցի ճառագայթային բժշկության բաժնի վարիչ Հարություն Արզումանյանը, արդյունաբերող Զավեն Մեսրոպյանը (Համիլտոնի պողպատի ընկերության արտահանման ղեկավար), պատմաբան Գևորգ Բաղճյանը (վերջինիս նախաձեռնությամբ Մոնրեալի համալսարանում կազմակերպվել են հայագիտական դասընթացներ), դիվանագետ Հայկ Սարաֆյանը։
Կանադայի խորհրդարանի անդամ է (նաև՝ Կանադա-Հայաստան բարեկամության խորհրդարանական խմբի ղեկավար) Սարգիս Ասատուրյանը։ Երկրի մշակութային կյանքում զգալի ներդրում ունեն Կանադայի նկարիչների Արքայական միության անդամ Արման Թաթոսյանը և նկարչուհի Անահիտ Աբրահամյանը, աշխարհահռչակ լուսանկարիչներ Յուսուֆ Քարշը, Արթին Գվուքը, կինոռեժիսոր Ատոմ Էգոյանը, դաշնակահարներ Նորայր Արթինյանը և Գրիգոր Շահվերդյանը, դիրիժորներ Րաֆֆի Արմենյանը (1974 թվականից՝ Ստատֆորդի սիմֆոնիկ նվագախմբի դիրիժոր և գեղարվեստական ղեկավար) և Նուրհան Արմանը, երգիչներ Դ. Վարժապետյանը (1974 թվականից՝ Տորոնտոյի օպերային թատրոնի մեներգիչ, Անի երիտասարդական երգչախմբի հիմնադիր և խմբավար) և Արտո Մյուհենտիսյանը, Ժիրայր Գանթարճյանը (1970-ից՝ Տորոնտոյի սիմֆոնիկ նվագախմբի կոնցերտմայստեր), երգչուհի Սելմա Քեքլիկյանը (1976 թվականից՝ Արմենիա թատերախմբի կազմակերպիչ և ղեկավար), կոմպոզիտորներ Պետրոս Շուժունյանը և Միհրան Էսեկյուլյանը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կանադահայ հասարակություն
Վեշալովկա
Վեշալովկա (Вешаловка), գյուղ Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Լիպեցկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Լիպեցկի շրջանի բնակավայրեր
Քիլիջի
Քիլիջի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Երզնկայի գավառում ։
Հայաստանի բնակչության միգրացիա
Բնակչության միգրացիան բնակչության տեղաշարժերն են հիմնականում մեծ խմբերով՝ պայմանավորված պատերազմներով, քաղաքական իրավիճակներով, բնական աղետներով, տնտեսական և այլ պատճառներով։ Միգրանտները լինում են արտագաղթողներ, ներգաղթողներ, ներքին տեղափոխվողներ, ինչպես նաև փախստականներ։
Քիլիջի
Պատմամշակութային կառույցներ
Քիլիջին ուներ հին հայկական եկեղեցի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Հայաստանի բնակչության միգրացիա
Արտագաղթ
Հայերի ամենամեծ արտագաղթը տեղի է ունեցել 11-15-րդ դարերում՝ սելջուկ թուրքերի, մոնղոլ-թաթարների և թուրքմենական ցեղերի տիրապետության շրջանում։ Հայրենիքից հեռացած գաղթական հայերը տարբեր երկրներում (Վրաստան, Հյուսիսային Կովկաս, Ուկրաինա, Ղրիմ, Մոլդովա, Լեհաստան, Բուլղարիա, Ռումինիա և այլուր) ստեղծել են մոտ 25 գաղթավայր։ 1604 թվականին Իրանի Շահ Աբբաս l-ն ավերել ու ամայացրել է Արևելյան Հայաստանի մի շարք շեներ, բնակչությանը (շուրջ 350 հազար հայ) բռնի գաղթեցրել Պարսկաստանի ներքին գավառներ։
Ներգաղթ
Ներգաղթը Հայաստան զգալի էր հատկապես 1828 թվականի Թուրքմենչայի և 1829 թվականի Ադրիանապոլսի պայմանագրերից հետո, երբ Արևելյան Հայաստան են եկել մոտ 50 հազար պարսկահայեր և 100 հազար արևմտահայեր։
Կատեգորիա:Հայաստանի բնակչություն Կատեգորիա:Բնակչության գաղթ
ふ
Հիրագանայում՝ ふ, կատականայում՝ フ, ճապոներենի վանկային այբուբենի վանկ։ Օգտագործվում է մեկ մորայի գրելաձևի համար։ Համապատասխանում է հայերեն «ֆու» տառակապակցությանը և Միջազգային հնչյունական այբուբենի /fu/ ձայնին։
Ժամանակակից ճապոներենի վանկային աղյուսակում գտնվում է հիրագանայի ひ(հի) և へ(հէ) կանաների միջև։ Իսկ կատականայում՝ ヒ(հի) և ヘ(հէ)կանաների միջև։
Սերբա-չեռնոգորյան-թուրքական պատերազմներ (1876-1878)
Սերբա - Չեռնոգորյան - Թուրքական Պատերազմներ , Սերբիայի և Չեռնոգորիայի մղած պատերազմները Օսմանյան կայսրության դեմ։
Տեղի են ունեցել Բալկաններում ազգային-ազատագրական շարժման վերելքի պայմաններում։ 1876 թվականի պատերազմին (որը հունիսին հայտարարել էին Սերբիան և Չեռնոգորիան, և որոնք Օսմանյան կայսրությունից պահանջում էին Բոսնիան և Հերցեգովինան) Սերբիան և Չեռնոգորիան անպատրաստ էին։
Ռազմական գործողությունների ընթացքում թուրքական զորքերը գրավեցին Սերբիայի մի շարք վայրեր։ Թուրքական կառավարությանը ներկայացրած (1876 թվականի հոկտեմբեր) Ռուսաստանի վերջնագրի շնորհիվ կռվող կողմերի միջև կնքվեց զինադադար, իսկ 1877 թվականի փետրվարին Սերբիան հաշտություն կնքեց Օսմանյան կայսրության հետ՝ նախապատերազմական վիճակը վերականգնելու պայմանով (Չեռնոգորիան չստորագրեց հաշտության պայմանագիրը)։
1877-1878 թվականի ռուս-թուրքական պատերազմի սկզբին Չեռնոգորիան վերսկսեց (1877 թվականի ապրիլ) ռազմական գործողությունները Թուրքիայի դեմ։ 1877 թվականի դեկտեմբերին Սերբիան դարձյալ մտավ պատերազմի մեջ։ Սերբական և չեռնոգորիական զորքերը հասան նշանակալի հաջողությունների, Սերբիան ազատագրեց երկրի հարավի և արևելքի մի շարք շրջաններ։ Ռուսաստանի հաղթանակը ռուս-թուրքական պատերազմում վճռական դեր խաղաց Սերբիայի և Չեռնոգորիայի անկախության նվաճման գործում։
Բեռլինի կոնգրեսի որոշմամբ Սերբիան և Չեռնոգորիան ստացան անկախություն և զգալիորեն ընդլայնեցին իրենց տարածքը։
Կատեգորիա:Ռազմական գործողություններ Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության պատերազմներ
Իսթ Էնդի կախարդները
«Իսթ Էնդի կախարդները» (Witches of East End), ամերիկյան հեռուստասերիալ, որի գլխավոր դերակատարներն են՝ Ջուլիա Օրմոնդը, Ջենա Դուանը, Ռեյչել Բոստոնը և Մադհեն Ամիքը, հիմնված է գրող Մելիսա դե լա Կրուզի համանուն վիպաշարի հիման վրա։
Սյուժեի կենտրոնում հզոր և անմահ կախարդուհի Ջոանա Բոշանն է և նրա երկու հասուն դստրերը, որոնք մեծացել են չիմանալով, թե ովքեր են նրանք իրականում։ 2013 թվականի հունվարի 31-ին Lifetime հեռուստաալիքը պատվիրել է առաջին եթերաշրջանը՝ բաղկացած 10 էպիզոդից, իսկ նրա պրեմիերան կայացել է 2013 թվականի հոկտեմբերի 6-ին ։ 2013 թվականի նոյեմբերի 22-ին, Lifetime-ը երկարացրել է այն երկրորդ եթերաշրջանով, որը հեռարձակվել է 2014 թվականի հուլիսի 6-ին ։ 2014 թվականի նոյեմբերի 4-ին ցածր վարկանիշի պատճառով հեռուստաալիքը փակել է հեռուստասերիալը, վերջում թողնելով որոշ անթույլատրելի քլիֆհենգերներ ։
Կոնցեպցիա
Որոշ քննադատաներ համեմատություն են կատարել շոուի, «Հմայվածները» և «Իսթվիկ» հեռուստասերիալների միջև, սակայն «Իսթ Էնդի կախարդները» հեռուստասերիալի հիմնական տարբերությունը հանդիսանում է պատմվածքի պատմության հաջորդականությունը, բացառությամբ այսպես կոչված «շաբաթվա հրեշ» մեթոդի, նաև կերպարների կյանքի ներկայացումը ժամանակի և տասնամյակների տարբեր ժամանակամիջոցներում ։
Նկարահանումներ
Lifetime կաբելային հեռուստաալիքը 2012 թվականին թույլատրել է նկարահանել Մելիսա դե լա Կրուզի բեսթսելլեր գրքերի վրա հիմնված համանուն հեռուստասերիալ ։ Մշակմամբ զբաղվել է Մեգի Ֆրիդմանը, որն զբաղեցրել է պիլոտային էպիզոդի գործադիր պրոդյուսերի և հեղինակի պաշտոնը։
Պիլոտային էպիզոդի նկարահանումներն անցկացվել են 2012 թվականին Ջորջիայի Մեյքոն և Հյուսիսային Կառոլինայի Ուիլմինգթոն քաղաքներում ։ 2013 թվականի հունվարի 31-ին հեռուստաալիքը հաստատեց պիլոտային էպիզոդը և թույլատրեց ամբողջ եթերաշրջանի արտադրությունը՝ բաղկացած 10 էպիզոդից, 2013 թվականին հեռարձակման համար ։ Դրանից հետո հայտարարվել է, որ նկարահանումներն անցկացվելու են Կանադայի Վանկուվեր քաղաքում, սկսած 2013 թվականի հուլիսի 16-ից մինչև օգոստոսի 21-ը ։
Քասթինգ
2012 թվականի օգոստոսի 30-ին հայտարարվել է, որ «Էմմի» մրցանակի դափնեկիր Ջուլիա Օրմոնդը հեռուստասերիալում կկատարի գլխավոր դերը, իսկ հաջորդ ամսում Ջենա Դուանը և Ռեյչել Բոստոնը ստացել են Օրմոնդի երկու դստրերի դերերը ։ Հետո Պատրիկ Հոյզինգերն ստացել է գլխավոր տղամարդու դերը պիլոտային սերիայում՝ Դուանի ամուսնու, իսկ հետո Նիկոլաս Գոնսալեսը միացել է շոուին որպես ոստիկան և Բոստոնի կերպարի ընկեր ։ Հոկտեմբերին հայտարարվել է, որ դերասանուհիներ՝ Մադհեն Ամիքը և Գլեն Հիդլին կմիանան պիլոտային սերիային համապատասխանաբար կատարելով Վենդիի՝ Ջոաննայի քրոջ, և Պենելոպեյի՝ Դաշի մոր դերերը ։
Երկրորդ եթերաշրջանում Քրիստիան Կուկը միացել է շոուին Ջոաննայի որդու՝ Ֆրեդերիկի դերով ։
Քննադատների արձագանքները
Պիլոտային էպիզոդը հանրաճանաչ արձագանքներ է ստացել քննադառների կողմից։ The New York Times-ի խմբագիր Նիլ Զիլինջերն ասել է, որ «Իսթ Էնդի կախարդներն» իրենց հետ բերում են թարմ կատակերգական մոտիվներ կախարդանքի և կախարդների մասին հեռուստաշոուների ցանկում, ինչը 2013-2014 թվականների եթերաշրջանում հիմնականում ավելի մռայլ էր արտահայտվում ։ Դայան Ուերթսը Newsday հրատարակությունից գովել է պիլոտային էպիզոդը և նրա կոնցեպցիան, հիմնականում օճառային օպերա և թրիլեր, ֆանտաստիկ դրամա և ֆենտզի ժանրերի համադրությունը, նշելով սյուժեի տվյալները եթերաշրջանի հաջորդ մասի համար ։ Էլիսոն Քինը The Hollywood Reporter ամսագրից բարեպատեհորեն նշել է, որ «Իսթ Էնդի կախարդները» հեռուստադիտողներին չի ծանրաբեռնում առասպելաբանությամբ, ինչպես օրինակ «Քնկոտ հովիտ» հեռուստաերիալում, և ամեն ինչից վեր չի դասում սեքսը, ինչպես օրինակ՝ «Իրական արյուն» հեռուտասերիալում ։ Բացասական արձագանքներում քննադատվել է ռեժիսոր Մարկ Ուոթերսի կողմից նկարահանված պիլոտային էպիզոդի գործողության եղանակը, նաև օճառային օպերայի և թրիլլերի համադրությունը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան հեռուստասերիալներ Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆանտաստիկ հեռուստասերիալներ Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա հեռուստասերիալներ Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի հեռուստասերիալներ Կատեգորիա:Անգլերեն հեռուստասերիալներ
(7136) Յոկոհասուո
(7136) Յոկոհասուո (Yokohasuo), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1993 թվականի նոյեմբերի 14-ին Հիտոշի Շիոձավայի և Տակեշի Ուրատայի կողմից Ֆուջիեդայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,593526 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,2288 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9582 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1525,58 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,235976 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 15,51° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1993 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Հիտոշի Շիոձավայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Տակեշի Ուրատայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Նովոմատվեևսկոե
Նովոմատվեևսկոե (Новоматвіївське), գյուղ Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Նովայա Օդեսայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1810 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Նովոմատվեևսկոե գյուղում բնակվում էր 228 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,379 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Նովայա Օդեսայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1810 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Էդվարդ Սանդոյան
Էդվարդ Մարտինի Սանդոյան, ՀՀ և ՌԴ տնտեսագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր, պետական-հասարակական գործիչ, ՀՀ Ֆինանսների և էկոնոմիկայի նախկին նախարար (1998-1999), Հայաստանի մանկավարժահոգեբանական գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամ (Ակադեմիկոս), նախագահության անդամ։
Կրթություն
1987 թվականին ԽՍՀՄ Բարձրագույն որակավորման հանձնաժողովի կողմից Սանդոյանին շնորհվել է տնտեսագիտության թեկնածուի գիտական աստիճան, 1991 թվականին ԽՍՀՄ Ժողովրդական կրթության պետական կոմիտեն շնորհել է դոցենտի կոչում, 2001 թվականի փետրվարի 21-ին ՀՀ արժեթղթերի հանձնաժողովի կողմից շնորհվել է Մասնագիտական որակավորման հավաստագիր No 0003 (արժեթղթերի շուկայում մասնագիտական գործունեություն իրականացնելու որակավորում)։ 2007 թվականի հունիսի 1-ից Ռուս-Հայկական (Սլավոնական) համալսարանի պրոֆեսոր է։ 2008 թվականի մարտին ՀՀ Բարձրագույն որակավորման հանձնաժողովը Սանդոյանին շնորհել է տնտեսագիտութան դոկտորի գիտական աստիճան, 2008 թվականի հուլիսին՝ պրոֆեսորի գիտական կոչում «Տնտեսագիտութուն» մասնագիտությամբ։ 2009 թվականի մայիսին ՌԴ գիտության և կրթության ոլորտի վերահսկողության դաշնային ծառայության կողմից շնորհվել է տնտեսագիտութան դոկտորի գիտական աստիճան ։
Աշխատանքային գործունեություն
1983-1986 թվականներին եղել է Երևանի պետական պոլիտեխնիկական ինստիտուտի Ֆակուլտետի կոմերիտական կազմակերպության քարտուղար, 1983-1986 թվականներին՝ Երևանի պետական պոլիտեխնիկական ինստիտուտի մեքենաշինական արդյունաբերության էկոնոմիկա և կազմակերպում ամբիոնի գիտաշխատող, 1986-1988 թվականներին՝ Երևանի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտի (ներկայումս՝ Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարան) աշխատանքի էկոնոմիկա և կառավարում ամբիոնի ասիստենտ, այնուհետև՝ դոցենտ։ 1986-1988 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ էլեկտրատեխնիկական արդյունաբերության նախարարության ճյուղային գիտահետազոտական լաբորատորիայի ավագ գիտաշխատող, 1988-1989 թվականներին՝ ՀԿԿ ԿԿ սոցիալ-տնտեսական բաժնին կից տնտեսական բարեփոխումների ռազմավարության մշակման գծով մշտական հանձնաժողովի անդամ, 1988-1991 թվականներին՝ «Մասիս» առևտրային բանկ նախագահի տեղակալ, 1988-1991 թվականներին՝ «Մենուա» ԲԲԸ ապահովագրական ընկերություն նախագահ։ 1988-1991 թվականներին դասավանդել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի Մեքենաշինական արդյունաբերության-էկոնոմիկա և կազմակերպում ամբիոնում, եղել է դոցենտ։ 1991-1993 թվականներին զբաղեցրել է ՀՀ հարկային տեսչություն պետի տեղակալ – ՀՀ փոխնախարարի պաշտոնը, 1993-1994 թվականներին՝ «Արմաուդիտ Սերվիս» ՓԲԸ նախագահ - «Ալբանկ» առևտրային բանկի փոխնախագահ, 1994-1998 թվականներին՝ ՀՀ Կենտրոնական բանկի վերահսկողության, կարգավորման և լիցենզավորման գլխավոր վարչության պետ, 1995-1997 թվականներին ստացել է մասնագիտական որակավորում Քլիվլենդի Ֆեդերալ Ռեզերվ Բանկում (Քլիվլենդ, Օհայո, ԱՄՆ), Անգլիայի Բանկում (Լոնդոն), Ֆրանսիայի Ազգային Բանկում (Փարիզ), Նիդերլանդների Ազգային Բանկում (Ամստերդամ)։ 1998–1999 թվականներին եղել է ՀՀ Ֆինանսների և էկոնոմիկայի նախարար, 1999–2000 թվականներին՝ «Հայագրոբանկ» ԲԲԸ Գլխավոր գործադիր տնօրեն, վարչության նախագահ, 2000 թվականի դեկտեմբերից մինչև 2002 թվականի նոյեմբեր եղել է Հայաստանի բանկերի միության նախագահի տեղակալ, 2000 թվականի հունվարից մինչև 2004 թվականի մայիս՝ Երևանի պետական տնտեսագիտական ինստիտուտի աշխատանքի տնտեսագիտության ամբիոնի դոցենտ, 2001 թվականի փետրվարից մինչև 2003 թվականի ապրիլ՝ Հայաստանի «Ֆոնդային Բորսա» ԻԿԿ դիտորդ խորհրդի նախագահ, 2001 թվականի սեպտեմբերից 2004 թվականի ապրիլը՝ «Հայխնայբանկ» ՓԲԸ Խորհրդի նախագահի տեղակալ, Ռազմավարական զարգացման կոմիտեի նախագահ, 2002 թվականի մարտից 2017 թվականի սեպտեմբեր՝ Ռուս-Հայկական (սլավոնական) համալսարանի Էկոնոմիկայի և ֆինանսների ամբիոնի վարիչ, 2002 թվականի մարտից՝ Ռուս-Հայկական (սլավոնական) համալսարանի գիտական խորհրդի անդամ։ 2003 թվականի հունիսից 2004 թվականի մայիս՝ Հայաստանում Կապիտալի շուկաների զարգացման ծրագրի խորհրդական, Price water house Coopers (IBM Business Consulting Services – USAID), 2004 թվականի մայիսից 2005 թվականի փետրվար՝ «Հայխնայբանկ» ՓԲԸ վարչության նախագահի խորհրդական, 2004 թվականի հունիսից 2012 թվականի մայիս՝ Ռուս-Հայկական (սլավոնական) համալսարանի կրթության զարգացման գծով պրոռեկտոր։ 2007 թվականի հունիսից՝ Ռուս-Հայկական (սլավոնական) համալսարանի Էկոնոմիկայի և ֆինանսների ամբիոնի պրոֆեսոր, 2009 թվականի սեպտեմբերից՝ Ռուս-Հայկական (սլավոնական) համալսարանի Բիզնես դպրոցի ղեկավար, 2012 թվականի մայիսից՝ Ռուս-Հայկական (սլավոնական) համալսարանի տնտեսագիտության և բիզնեսի ինստիտուտի տնօրեն, ինստիտուտի գիտական խորհրդի նախագահ։
Այլ գործունեություն
ԳԻՏԱԺՈՂՈՎՆԵՐԻ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒՄ
Գիտամանկավարժական և օրինաստեղծ գործունեություն
Հանդիսանում եմ ավելի քան 320 տ.մ. ընդհանուր ծավալով 276 հրատարակված գիտական աշխատությունների, այդ թվում մենագրությունների, դասագրքերի և ուսումնամեթոդական ձեռնարկների, ինչպես նաև ավելի քան 60 հանրամատչելի հոդվածների հեղինակ։
Մասնակցել եմ ՀՀ բանկային և հարկային օրենսդրության ոլորտը կարգավորող օրենքների և նորմատիվ-իրավական ակտերի զգալի մասի մշակմանը; հանդիսանում եմ 1994-2003 թթ. ՀՀ-ում գործող բանկային կարգավորման և վերահսկողության հայեցակարգի հեղինակը ։
ԲՈՒՀ-ական գիտամանկավարժական ստաժը  30 տարի է` սկսած 1983թ.-ից։ Հանդիսանում եմ 5 ասպիրանտների և 2 դոկտորանտի գիտական ղեկավար, իմ գիտական ղեկավարության ներքո պատրաստվել են 34 տ.գ.թ. և 1 տ.գ.դ։
Համագործակցել է միջազգային մի շարք կազմակերպությունների՝ Արժութային Հիմնադրամի (IMF), Համաշխարհային բանկի (World Bank), Վերակառուցման և Զարգացման Եվրոպական Բանկի (EBRD), ԱՊՀ Երկրների Բորսաների Միջազգային Ասոցիացիայի (Մոսկվա), Միավորված Ազգերի Կազմակերպություն ՄԱԶԾ (UNDP), «Եվրասիա» հիմնադրամի և «Armenian-European Policy and Legal Advice Centre» (AEPLAC) կենտրոնի հետ։ Հանդիսացել է նաև ՀՀ Կառավարության և ՀՀ ԿԲ մի շարք հանձնաժողովների Նախագահ և անդամ։ 2001-2006 թվականներին հիմնադրել և հանդիսացել է Պոլիտեխնիկի շրջանավարտների միության նախագահ ։
Անդամակցություն
Էդվարդ Սանդոյանը հանդիսանում է ՀՀ-ում գործող մի շարք գիտական պարբերական հրատարակությունների խմբագրական խորհրդի անդամ։
Այլ գործունեություն
Հանդիսացել է նաև ՀՀ Կառավարության մի շարք հանձնաժողովների Նախագահ և անդամ, ՀՀ Կենտրոնական բանկի Լիցենզավորման և Պատժամիջոցների հանձնաժողովների նախագահ. ՀՀ պետական հարկային տեսչության Բողոքների հանձնաժողովի նախագահ, Երևանի պետական տնտեսագիտական ինստիտուտի Պետական Քննական Հանձնաժողովի նախագահ և այլն։
Թերենս Թրենթ Դ’Արբի
Սանադա Ֆրանչեսկո Մայտրեիա (լրիվ անուն՝ Թերենս Թրենթ Հաուարդ, ծնվ. ), ավելի հայտնի է իր բեմական անունով՝ Թերենս Թրենթ Դ’Արբի (Terence Trent D'Arby), ամերիկացի երգիչ։