cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կալիգուլա
Ընտանիք
Կալիգուլան ծնվել է Անտիումում (ներկայիս Անցիո և Նետունո ) 12 թվականի օգոստոսի 31-ին։ Նա երրորդ երեխան է Գերմանիկոսի և Ագրիպինայի ողջ մնացած վեց երեխաներից։ Գայոսի եղբայրներն էին Ներոնը և Դրուզոսը։ Նրա քույրերն էին Ագրիպինա Կրտսերը, Հուլիա Դրուզիլլան և Հուլիա Լիվիան։ Գայոսը ապագա կայսր Կլավդիոսի զարմիկն էր ։
Կալիգուլայի մայրը՝ Ագրիպինա Ավագը Մարկոս Վիպսանիոս Ագրիպայի և Հուլիա Ավագի դուստրն էր։ Նա Օգոստոս կայսեր և նրա երկրորդ կնոջ՝ Սկրիբոնիայի թոռնուհին էր։
Վաղ կարիերա և պատանի տարիներ
Կալիգուլա մականունը նշանակում է փոքր կալիգա՝ (caliga) զինվորական կոշիկ։ Երկու-երեք տարեկանում Գայոսն ուղեկցում էր հորը՝ Գերմանիկուսի դեպի հյուսիսային Գերմանիա կատարած արշավանքների ժամանակ ։ Զինվորներին զվարճացնում էր փոքրիկ զինվորական համազգեստ, ներառյալ՝ կոշիկներ և զրահներ հագած փոքրիկ Գայոսի տեսքը։ Այդ ժամանակ էր, որ նա ստացավ իր Կալիգուլա մականունը։ Ըստ որոշ տվյալների Գայոսն արդեն հասուն տարիքում չէր սիրում իր մականունը ։
Գայոս Տրանքվիլլոս Սվետոնիոսը նշում է, որ Կալիգուլայի հայրը՝ Գերմանիկոսը, թունավորվել է Տիբերիոս կայսեր ցանկությամբ և նրա վստահելի անձանցից մեկի կողմից Սիրիայում, քանի որ կայսրը նրան դիտարկում էր որպես քաղաքական հակառակորդ ։
Հոր մահվանից հետո Կալիգուլան ապրեց իր մոր հետ մինչև որ նրա հարաբերությունները Տիբերիոս կայսեր հետ վատացան ։ Տիբերիոսը չէր ցանկանում, որ Ագրիպինան ամուսնանա, քանի որ մտածում էր թե նրա ամուսինը կարող է դառնալ իրեն հակառակորդ ։ Ի վերջո Ագրիպինան և Կալիգուլայի ավագ եղբայր Ներոնը աքսորվեցին 29 թվականին դավադրություն կազմակերպելու մեղադրանքների պատճառով ։
Դեռահաս Կալիգուլան ուղարկվեց ապրելու իր ավագ տատիկի՝ Տիբերիոս կայսեր մոր՝ Լիվիայի հետ ։ Լիվիայի մահվանից հետո 29 թվականին նա գնաց ապրելու իր տատիկի՝ Անտոնիայի հետ ։ 30 թվականին նրա եղբայր Դրուզոսը բանտարկվեց իբրև թե դավադրություն կազմակերպել ցանկանալու համար, իսկ իր ավագ եղբայր Ներոնը մահացավ աքսորավայրում քաղցից կամ էլ ինքնասպան լինելով ։ Սվետոնիոսը գրում է, որ իր մոր և եղբայրների աքսորվելուց հետո Կալիգուլան և նրա քույրերը ոչ այլ ինչ էին եթե ոչ բանտարկյալներ որոնք գտնվում էին Տիբերիոս կայսեր զինվորների աչալուրջ հսկողության ներքո ։
31 թվականին Կալիգուլան հանձնվեց Տիբերիոս կայսեր անձնական խնամքին Կապրիում, որտեղ նա ապրեց վեց՝ տարի մինչև կայսեր մահը ։ Չնայած շատերի զարմանքին՝ Տիբերիոսը խնայում էր Կալիգուլային ։ Ինչպես նշում են որոշ պատմիչներ՝ Կալիգուլան գերազանց դերասան էր, և իմանալով վերահաս վտանգի մասին, իր ամբողջ զայրույթը ծածկում էր Տիբերիոսից ։ Ինչ-որ մեկը Կալիգուլայի մասին ասել է. «Երբեք ավելի լավ ստրուկ և առավել վատ ղեկավար չի եղել» ։
Կալիգուլան կայսր դառնալուց հետո պնդում էր թե հենց ինքն էր ծրագրել սպանել Տիբերիոսին, դաշույնով, որպեսզի վրեժ լուծի իր եղբայրների և մոր համար։ Չնայած սրան, երբ նա դաշույնով մտել էր Տիբերիոսի ննջասենյակ նա չէր սպանել կայսերը, այլ նետել էր դաշույնը սենյակի հատակին։ Վարկածներ կան, որ Տիբերիոսը իմացել է սրա մասին, սակայն երբեք չի համարձակվել որևէ բան անել ի պատասխան Կալիգուլայի այդ արարքի ։ Սվետոնիոսը նշում է, որ Կալիգուլան արդեն այդ ժամանակ դաժան և ապականված էր՝ նա գրում է, որ երբ Տիբերիոսը բերեց Կալիգուլային Կապրի, նրա նպատակն էր, որ Կալիգուլան ապրի այնպես. «...որ հաստատի իր և մնացյալ մարդկության ավերումը, և որ նա իր ծոցում օձ էր մեծացրել հռոմեական ժողովրդի համար և Ֆայետոն աշխարհի համար» ։
33 թվականին Տիբերիոսը Կալիգուլային շնորհեց պատվավոր քվեստորի աստիճան, մի տիտղոս, որը նա զբաղեցրեց մինչև իր Կայսր դառնալը ։ Այդ նույն ժամանակահատվածում էլ Կալիգուլայի մայրը և նրա եղբայր Դրուզոսը մահացան բանտում ։ Կալիգուլան դեռ վերջերս էր ամուսնացել Յունիա Կլավդիլայի հետ, 33 թվականին, սակայն նա մահացավ հաջորդ տարի ծննդաբերության ժամանակ։ Կալիգուլան քվեստոր դառնալուց հետո ընկերացավ պրետորական պրեֆեկտ Նաևիոս Սուտորիոս Մակրոյի հետ, որ նրա համար դարձավ մի կարևոր դաշնակից։ Մակրոն միշտ բարեխոսում էր Կալիգուլայի համար Տիբերիոսի մոտ, փորձելով վանել ամեն տեսակի կասկած կամ վատ մտադրություն, որը կարող էր կայսրն ունենալ Կալիգուլայի հանդեպ ։
35 թվականին Կալիգուլան դարձավ Տիբերիոս կայսեր ժառանգներից մեկը, Տիբերիոս Գեմելոսի հետ միասին ։
Վաղ կառավարում
37 թ. մարտի 16-ին Տիբերիոսի մահից հետո նրա պրինցիպատի տիտղոսը փոխանցվեց Կալիգուլային և իր թոռ Գեմելոսին։ Չնայած նրան, որ Տիբերիոսը մահացել էր 78 տարեկանում, անկողնում, որոշ անտիկ պատմիչներ պնդում էին, թե նրան սպանել են ։ Կոռնելիոս Տակիտոսը գրում է, որ պրետորական պրեֆեկտ Մակրոն է խեղդել Տիբերիոս կայսրին բարձով, որպեսզի արագացնի Կալիգուլայի գահ բարձրանալը, ինչը նաև բավականություն կպատճառեր հռոմեական ժողովրդին, մինչդեռ Սվետոնիոսը նշում է, որ Տիբերիոսին սպանել է հենց ինքը՝ Կալիգուլան, սակայն ոչ մի այլ պատմիչ չի նշել դրա մասին։ Սենեկա Ավագը և Փիլոն Ալեքսանդրացին, որոնք երկուսն էլ եղել են Տիբերիոսի ժամանակակիցները, ինչպես նաև Հովսեփոս Փլավիոսը նշում են, որ Տիբերիոսը մահացել է բնական մահով ։ Ապահովված լինելով Մակրոյի կողմից՝ Կալիգուլան չեղյալ համարեց Գեմելոսի կառավարումը, պատճառ բերելով նրա խելագարությունը, սակայն մյուս հարցերում կատարեց Տիբերիոսի ցանկությունները ։
Կալիգուլան Հռոմ ժամանեց մարտի 28-ին, որտեղ «մեր երեխա», «մեր աստղ» և այլ ողջույնի բացականչություններով նրան դիմավորում էր ամբոխը ։ Սենատից նա ստացավ պրինցեպսի տիտղոսը։ Կալիգուլան պատկերվում է որպես առաջին կայսր, ումով հիանում էր «ամբողջ աշխարհը՝ արևելքից արեմուտք» ։ Կալիգուլային շատերը սիրում էին նրա համար, որ Գերմանիկոսի սիրեցյալ որդին էր, և որովհետև նա Տիբերիոսը չէր ։ Սվետոնիոսը գրում է երեք ամսվա ընթացքում հանրությանը զվարճացնելու համար զոհաբերվեց ավելի քան 160 հազար կենդանի ։ Փիլոնը Կալիգուլայի թագավորության առաջին յոթ ամիսները ներկայացնում է որպես երանելի ։
Ասում են, թե Կալիգուլայի առաջին արարքները շատ մեծահոգի էին, սակայն իրենց էությամբ նաև քաղաքական ։ Աջակցություն ստանալու համար նա հավելավճարներ տվեց ռազմական գործի մարդկանց, որոնց մեջ մտնում էին պրետորական գվարդիան, քաղաքի զորքը, և այն բանակը, որը գտնվում էր Իտալիայից դուրս ։ Նա ոչնչացրեց Տիբերիոսի դավադրության մասին մատնող փաստաթղթերը, հայտարարեց, որ դրանք արդեն անցյալ են և հետ կանչեց բոլոր նրանց, ովքեր գտնվում էին աքսորի մեջ ։ Նա օգնեց նրանց, ովքեր վնասներ էին կրել կայսերական հարկերի պատճառով, վերացրեց որոշ սեռական կապերի ձևեր և կազմակերպեց շռայլ հասարակական միջոցառումներ հասարակության համար, ինչպես օրինակ գլադիատորների մարտերը  ։ Կալիգուլան հավաքեց և հետ բերեց իր մոր ու իր եղբայրների ոսկորները և դրեց նրանց աճյունները Օգոստոսի գերեզմանում ։
37 թվականի հոկտեմբերին Կալիգուլան լուրջ հիվանդացավ, կամ միգուցե թունավորվեց։ Շուտով նա ապաքինվեց, բայց շատերը սկսեցին հավատալ, որ երիտասարդ կայսրը ձեռք է բերել հրեշային հատկություններ, որովհետև նա սկսեց սպանել կամ աքսորել այն մարդկանց, որոնք համարվում էին նրա մտերիմները, կամ էլ նրանց, որոնց ինքը վտանգավոր էր համարում։ Միգուցե նրա հիվանդությունը հիշեցրեց նրան իր մահկանացու լինելու մասին, և այն մասին, որ մարդիկ ցանկություն ունեն զբաղեցնել իր տեղը ։ Նա իր զարմիկին և որդեգրած որդուն՝ Տիբերիոս Գեմելոսին, մահապատժի ենթարկեց, արարք, որը վրդովմունք պատճառեց Կալիգուլայի և Գեմելոսի տատին՝ Անտոնիա Մինորին։ Ասում են, որ նա ինքնասպանություն գործեց, սակայն Սվետոնիոսը նշում է, որ Կալիգուլան թունավորել է նրան։ Նա բռնեց իր աներոջը՝ Մարկոս Յունիոս Սիլանոսին ու կոնսուլ Լուցիոս Աեմիլիոս Պավլոսի որդի Մարկոս Լեպիդոսին, իսկ հորեղբորը՝ Կլավդիոսին, խնայեց միայն նրա համար, որ զվարճացնում էր իրեն։ Կալիգուլայի սիրելի քույրը՝ Հուլիա Դրուզիլլան, մահացավ 38 թվականին տենդից. նրա մյուս քույրեր Լիվիան և Ագրիպինա Կրտսերը աքսորվեցին։ Նա ատում էր այն փաստը, որ ինքն Ագրիպայի թոռն էր և զրպարտում էր Օգոստոսին, կրկնելով այն կեղծիքը, թե իր մայրը Օգոստոսի և նրա դստեր՝ Հուլիա Ավագի ինցեստի արդյունքն էր ։
Բարեփոխումներ
Միգուցե ամենաէական բարեփոխում, այն էր, որ նա վերականգնեց դեմոկրատական ընտրելաձևը ։ Դիոն Կասսիոսը, անդրադառնալով սրան, նշել է.«Թեև բավականություն պատճառելով ժողովրդին, նա վշտացրեց խելամիտներին, որովհետև, եթե գործերը կրկին հանձնվեին շատերի ձեռքը... շատ աղետներ կլինեին» ։
Հենց նույն տարում էլ Կալիգուլան արժանացավ քննադատությունների այն բանի համար, որ մահվան էր դատապարտում մարդկանց այն դեպքում, երբ դեռ դատական նիստը կիսատ էր, և նրա համար, որ ստիպեց իր օգնական Մակրոյին ինքնասպանություն գործել ։
Ֆինանսական ճգնաժամ և սով
Ինչպես գրում է Դիոն Կասսիոսը՝ ֆինանսական ճգնաժամ սկսվեց 39 թվականին ։ Սվետոնիոսը գրել է, որ ճգնաժամը սկսվել է դեռևս 38 թվականին ։ Կալիգուլայի քաղաքական աջակցության համար ծախսված գումարները, նրա շռայլությունը և անմտությունը սնանկացրել էին պետական գանձարանը։ Անտիկ աղբյուրներում նշված է, որ Կալիգուլան սկսեց անհիմն մեղադրել, տուգանել և նույնիսկ սպանել առանձին անհատների նրանց ունեցվածքը զավթելու համար ։
Մի շարք այլ անխոհեմ արարքներ, որոնք կատարվել են Կալիգուլայի կողմից, նկարագրված են պատմիչների գրվածքներում։ Պետական գանձարանը լցնելու համար՝ Կալիգուլան պահանջել է հասարակությունից գումար հավաքել կառավարության համար ։ Կալիգուլան հարկեր էր գանձում դատավարություններից, ամուսնություններից և պոռնկաբանություններից ։ Կալիգուլան սկսեց աճուրդի հանել գլադիատորների կյանքը մրցման ժամանակ ։ Որոշ կտակներում, որտեղ ժառանգությունները կտակվել էին Տիբերիոսին, վերագրվեցին որպեսզի հարստությունը անցնի Կալիգուլային ։ Ցենտուրիոնները որոնք թալանի շնորհիվ որոշ դիրքի էին հասել, ստիպված են եղել իրենց ավարը տալ կառավարությանը։
Խճուղիների ներկայիս և նախկին լիազորները մեղադրվում էին այն գումարների յուրացման և անիրավունակության մեջ, ու նրանք բռնի ուժով կրկին վճարում էին նախկինում վճարված գումարը ։ Ինչպես նշում է Սվետոնիոսը՝ Կալիգուլայի կառավարման առաջին տարում նա՝ Կալիգուլան, վատնել այն 2,700,000,000 սեստերցիումները, որոնք Տիբերիոսը կուտակել էր ։ Կալիգուլայի զարմիկը՝ Ներոնը, և՛ նախանձում, և՛ հիանում էր Կալիգուլայով, որը կարողացել էր ծախսել այն ահռելի կարողությունը, որը նրան էր մնացել Տիբերիոսի կամքով, այդքան կարճ ժամանակահատվածում ։
Մի կարճատև սով է սկսվել այս ժամակաշրջանում, միգուցե այն արդյունքն էր ֆինանսական ճգնաժամի, բայց Սվետոնիոսը գրում է, որ դրա պատճառը եղել Կալիգուլայի կողմից հասարակական ունեցվածքի զավթումը ։ Իսկ Սենեկան գրում է, որ հացահատկի ներմուծումն էր խափանվել Կալիգուլայի պատճառով, որը սկսել էր տափականավերի փոխարեն հասարակ նավակներով հացահատիկ բերել Հռոմ, ինչն էլ իր հերթին հանգեցրել էր սովի սկսվելուն ։
Կառույցներ
Չնայած ֆինանսական դժվարություններին՝ Կալիգուլան իր գահակալման ընթացքում ձեռնարկեց մի շարք կառուցողական ծրագրեր։ Որոշները հասարակության օգտի համար էին, մինչդեռ մյուսները իր հաճույքի։
Հովսեփոս Փլավիոսը նկարագրում է Ռեգիումի և Սիցիլիայի նավամատույցների նորոգումները, որոնց շնորհիվ էլ հացահատկի ներկրումը Եգիպտոսից առավել մեծ թափ ստացավ, որպես Կալիգուլայի մեծագույն ներդրում ։ Այս բարեփոխումները միգուցե արվել են որպեսզի կասեցնեն սովը։ Կալիգուլան ավարտին հասցրեց Օգոստոսի տաճարը, Պոմպեոսի թատրոնը և սկսեց նոր ամփիթատրոնի կառուցումը, ընդարձակեց կայսրի պալատը ։ Կառուցեց երկու նոր ջրակամուրջ, որոնք, ըստ Պլինիոս Ավագի, ճարտարագիտական հրաշալիքներ են ։ Կառուցեց մեծ վազքուղի, որը հայտնի էր որպես Գայոսի և Ներոնի կրկես և ուներ եգիպտական հուշասյուն (այսօր հայտնի է որպես՝ Վատիկանի հուշասյուն), որը բերվել է ծովով և կանգնեցվել Հռոմի կենտրոնում ։
Նա կառուցեց նոր ճանապարհներ և նորոգեց հները ։ Սիրակուզայում նորոգեց քաղաքի պարիսպները և դիցերի տաճարները ։ Նա ծրագրել էր վերակառուցել Պոլիկրատեսի պալատը Սամոսում և ավարատին հասցնել Եփեսոսում գտնվող Դիդմեյան Ապոլլոնի տաճարը։ Նա նաև ցանկանում էր մի քաղաք հիմնել Ալպերում ։ Նա ցանկանում էր Հունաստանում իսթմոսի միջով մի ջրանցք կառուցել և գլխավոր ցենտուրիոնին ուղարկել էր ուսումնասիրելու տեղանքը ։
39 թվականին Կալիգուլան մի տպավորիչ բան արեց. նա հրամայեց կառուցել լողացող կամուրջ, որն ուներ երկու մղոն երկարություն՝ ձգվելով Բայաեի նավահանգստից մինչև հարևան Պուտեոլիի նավահանգիստը ։ Ասում են, թե նա այդ արել է ի հակադրումն Քսերքսեսի լողացող կամրջի, որը նա կառուցել էր Հելեսպոնտոսում ։ Կալիգուլան, ով չէր կարողանում լողալ, անցել էր այդ կամրջի վրայով իր սիրելի Ինկիտատոս ձին հեծած, նա այդ ժամանակ կրում էր Ալեքսանդր Մակեդոնացու զրահները ։ Այս արարքն արվել էր այն պատճառով, որ Տիբերիոսի գուշակ Թրասիլոս Մենդեսացին ասել էր թե. «Կալիգուլան այնքան հնարավորություն ունի կայսր դառնալու, որքան ձի վարելու Բայայի ծովախորշում» ։
Կալիգուլան ունեցել է երկու հսկայական նավեր, որոնք կառուցվել էին իր հաճույքի համար։ Դրանք հայտնաբերվել են Նեմի լճի տարածքում Բենիտո Մուսոլինիի կառավարման տարիներին։ Նավերը անտիկ աշխարհի ամենամեծ նավերից են համարվում։ Նավերից փոքրը ձևավորվել որպես Դիանա աստվածուհուն նվիրված տաճար։ Մեծ նավը, կատարում էր լողացող ճոխ պալատի դեր, որը ուներ մարմարյա հատակ և նույնիսկ ջրմուղային հարմարանք։ Հայտնաբերվելուց տասներեք տարի անց՝ նավերը այրվեցին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում հարձակման ենթակա դառնալով։ Գրեթե ոչինչ չի մնացել նավերի հսկայական կմախքներից, այնուամենայնիվ նավերի որոշ մնացորդներ պահպանվում են Հռոմ քաղաքի ազգային թանգարանում և Նեմի լճի մոտ գտնվող թանգարանում։
Թշնամություն սենատի հետ
39 թվականին Հռոմեական սենատի և Կալիգուլայի հարաբերությունները վատացան ։ Նրանց անհամաձայնության պատճառը կամ առարկան անհայտ է։ Շատ գործոններ պատճառ հանդիսացան այս թշնամության սրվելուն և խորանալուն։ Սենատը արդեն սովոր էր կառավարելու առանց կայսրի այն պահից, երբ Տիբերիոսը առանձնացավ Կապրիում՝ 26 թվականից, նաև Կալիգուլայի գահ բարձրանալու ժամանակահատվածում ։ Բացի այդ, Տիբորիոսի դավաճանական դատերի պատճառով մի շարք հին սենատորներ վերացվել էին ինչպես օրինակ՝ Ասինիոս Գալոսը ։
Շուտով սենատի հետ ունեցած իր տարաձայնություններից հետո Կալիգուլայի դեմ մի քանի մահափորձեր կատարվեցին ։ Դավադրություններից մեկը, որին մասնակցում էր նաև նրա աներձագը, տապալվեց 39 թվականին ։ Դրան հաջորդեց Գերմանիայի կառավարիչ Գնեոս Կոռնելիուս Լենտուլոս Գաետուլիկոսի մահապատիժը, որը նույնպես մասնակցություն էր ունեցել դավադրություններից մեկին ։
Մավրիտանիա
Մավրիտանիան Հռոմին հարկատու թագավորություն էր, որտեղ թագավորում էր Պտղոմեոսը։ Կալիգուլան հրավիրեց Պտղոմեոսին Հռոմ և անակնկալ կերպով մահապատժի ենթարկեց նրան ։ Մավրիտանիան կցվեց Հռոմեական կայսրությանը և բաժանվեց երկու պրովինցիաների՝ Մավրիտանիա Տինգիտանա և Մավրիտանիա Կեսարիենսիս, որոնց բաժանում էր Մալուա գետը ։ Պլինիոս Ավագը գրում է, որ այս բաժանումն արվել է հենց իր՝ կայսրի կողմից, սակայն Դիոն Կասիոսը նշում է, որ 42 թվականին խռովության ալիք բարձրացավ, որը խեղդվեց Գայոս Սվետոնիոս Պաուլինիոսի և Գնեոս Հոսիդիոս Գետայի կողմից, որից հետո էլ տեղի ունեցավ Մավրիտանիայի բաժանումը երկու պրովինցիաների ։ Այս խառնաշփոթը կարող է բացատրվել նրանով, որ Կալիգուլան կայացրել էր Մավրիտանիան կիսելու որոշումը, սակայն խռովության պատճառով չի իրականացրել, և բաժանաումը տեղի է ունեցել միայն խռովությունը ճնշելուց հետո ։ Առաջին էքվեստորը, որը կառավարել է երկու պրովինցիաները Մարկոս Ֆադիոս Ցելեր Ֆլավիոսն էր. կառավարել է մինչև 44 թվականը ։
Մավրիտանիայի՝ 39 թվականից 44 թվականը ընկած ժամանակագրության մանրամասները, ակնհայտ կերպով հասկանալի չեն։ Դիոն Կասիոսը մի ամբողջ գլուխ է նվիրել Կալիգուլայի՝ Մավրիտանիան գրավելուն, բայց այդ գրվածքը մեզ չի հասել ։ Կալիգուլայի արարքը ավելի շատ դիտվում է որպես անձնական, որովհետև միգուցե նա վախենում կամ նախանձում էր իր զարմիկ Պտղոմեոսին։ Այսպիսով՝ կայսրության ընդլայնումը կապված չէր տնտեսական վիճակի շտկման կամ ռազմական վիճակի բարելավման հետ ։ Համենայն դեպս Տակֆարացիների խռովությունը, որի ժամանակ երևաց, որ Մավրիտանիայի նշանակված թագավորները այնքան էլ ուժեղ չեն, որպեսզի պահպանեն Մավրիտանիայի սահմանները, և սրանից ելնելով էլ Կալիգուլան գրավեց Մավրիտանիան, որպեսզի զերծ մնա հետագա բախումներից ։
Բրիտանիա
Կա հավանականություն, որ եղել է հարավային արշավանք դեպի Բրիտանիա, որը սակայն կասեցվել է ։ Այս արշավանքը ծաղրել են անտիկ պատմիչները, նշելով, որ Կալիգուլան գալերին հագցրել էր գերմանացիների նման և ներկայացրել էր իր տրիումֆի ժամանակ, իսկ զորքերին հրամայել է խեցիներ հավաքել ծովափին ։ Նորագույն պատմիչները բազմաթիվ տեսություններ են առաջ քաշել՝ բացատրելու համար Կալիգուլայի այս քայլերն ու ձեռարկումները։ Օրինակ՝ այս արշավը դեպի անգլիական տարածքներ կարող էր ունենալ վարժանքի կամ հետախուզական բնույթ ։ Հնարավոր է, որ նպատակը եղել է ստիպելը Բրիտանիայի ցեղապետ Ադմինիոսին անձնատուր լինել ։ Խեցիները կարող են ունենալ մեկ այլ իմաստ, օրինակ՝ կանացի սեռական օրգաններ (միգուցե զինվորները հասարակաց տներում են եղել) կամ էլ նավակներ իմաստը (միգուցե նրանք զավթել են որոշ բրիտանական նավակներ) ։
Աստված համարվելու պահանջներ
Մի օրհնված տեղամաս առանձնացվեց նրա երկրպագության համար Ասիայի պրովինցիայում, և երկու տաճարներ կառուցվեցին Հռոմում նրան երկրպագելու համար ։ Ֆորումում Կաստորի և Պոլուքսի տաճարը այլ կառույցների միջոցով միացվեց Պալանտինյան բլուրի վրա գտնվող նրա պալատին, և նվիրվեց նրա պաշտամունքին ։ Նա հայտվում էր այստեղ որոշ առիթների և հռչակում իրեն աստված հասարակության առջև։ Որոշ տաճարներում նա նույնիսկ հեռացնել տվեց որոշ աստվածների արձանների գլուխներ և փոխարինեց դրանք իր անդրիներով ։ Համարվում է, որ նա ցանկանում էր պաշտվել որպես՝ «Neos Helios» («Նոր արև»)։ Եվ իրոք այս պնդումը ապացուցում են այդ ժամանակներում թողարկված եգիպտական մետաղադրամները, որոնց վրա նա պատկերված է որպես՝ արև-աստված ։
Իրականում Կալիգուլայի այս արարքները վառ ապացույցն են այն բանի, որ նա չէր հետևում իր նախնիների օրենքներին։ Ինչպես նշում է Դիոն Կասիոսը, դեռևս կենդանի կայսրերը կարող էին պաշտվել որպես աստված արևելքում, սակայն Հռոմում աստված հռչակվել կարելի էր միայն մահանալուց հետո ։ Միայն մի անգամ է, որ այս օրենքը խախտվել է և դա եղել է Օգոստոսի օրոք, սակայն Դիոն Կասիոսը նշում էր, որ սա շատ ծայրահեղ քայլ էր, կայսրերը հիմնականում ցանկանում էին հեռու մնալ դրանից ։ Սակայն, Կալիգուլան պահանջեց, որ իրեն սկսեն պաշտել որպես իրական աստված, և այս պահանջն ու հրամանը տարածվում էր ոչ միայն հասարակ ժողովրդի, այլև սենատորների և այլ բարձրաստիճան մարդկանց վրա ։
Արևելյան քաղաքականություն
Իր գահակալման տարիներին Կալիգուլան ստիպված էր ճնշել մի քանի ապստամբություն և դավադրություն արևելյան տարածքներում։ Այս գործողություններն իրականացնելիս նրան օգնություն ցուցաբերեց իր լավ բարեկամ Հերոդ Ագրիպը, ով Կալիգուլայի օրոք դարձել էր մի քանի տարածքների գավառապետ ։
Արևելքում լարվածության բարդացումը կապված էր հունական մշակույթի, հռոմեական իրավական համակարգի տարածման և կայսրությունում հրեաների իրավունքի հետ։
Կալիգուլան չէր վստահում Եգիպտոսի պրեֆեկտ Աուլոս Ֆլակոսին։ Ֆլակոսը հավատարիմ էր եղել Տիբերիոսին, դավադրություն էր կազմակերպել Կալիգուլայի մոր դեմ և կապված էր Եգիպտոսի անջատողականների հետ ։ 38 թվականին Կալիգուլան Ագրիպին հանկարծակի ուղարկում է Եգիպտոս՝ Ֆլակոսին ստուգելու համար ։ Համաձայն Փիլոնի, նրա ժամանումն արժանացավ հույն բնակչության ծաղրանքին, ովքեր Ագրիպին համարում էին հրեաների թագավոր ։ Ֆլակոսը փորձեց հանդարտեցնել հույներին և Կալիգուլային` հրեաների սինագոգներում կայսեր արձաններ տեղադրելով ։ Որպես հետևանք, քաղաքում բռնկվեցին խռովություններ ։ Կալիգուլան դրան ի պատասխան իր տեղից հեռացրեց և մահապատժի ենթարկեց Ֆլակոսին ։
39 թվականին, Կալիգուլան Գալիլեա և Պերեայի գահակալ Հերոդ Անտիպասին մեղադրեց այն բանում, որ նա ցանկանում էր ապստամբություն բարձրացնել Հռոմի դեմ Պարթևական ուժերի օգնությամբ։ Հերոդ Անտիպասը խոստովանեց իր բոլոր ծրագրեը և այս բանից հետո Կալիգուլան նրան աքսորեց, և Ագրպային շնորհեց նրա իշխանությունը ։
Հրեաների և հույների միջև խռովություններն Ալեքսանդրիայում վերսկսեցին 40 թվականին ։ Հրեաներին մեղադրում էին, թե նրանք չեն պատվում կայսրին։ Վիճաբանություններ եղան Ջամնիա քաղաքում ։ Հրեաներին զայրացրել էր կավե բեմասեղանի կառուցումը և նրանք քանդեցին այն ։ Դրան հակառակ, Կալիգուլան հրամայեց Երուսաղեմի հրեական տաճարում կանգնեցնել իր արձանը, մի հրաման, որը հակառակ էր հրեական մոնոթեիզմին ։ Այս առիթով Փիլոն Ալեքսանդրացին գրել է, որ Կալիգուլան հրեաներին վերաբերվում էր հատուկ կասկածամտությամբ, կարծես թե նրանք միակն էին ում ցանկությունները և նպատակները հակառակվում էին նրա ցանկություններին ։ Սիրիա նահանգի կառավարիչ Պուբլիոս Պետրոնիուսը, վախենալով, որ եթե նա կատարելով Կալիգուլայի հրամանը կանգնեցնի նրա արձանը, ապա ապստամբություն կսկսվի, հրամանի կատարումը հետաձգեց մեկ տարով ։ Ագրիպան, ի վերջո, կարողացավ կայսրին համոզել, որ նա հետ կանգնի իր որոշումից։
Վարք
Փիլոն Ալեքսանդրացին և Սենեկա Կրտսերը բնութագրում են կայսրին որպես խելացնոր, ով ինքնահավան էր, բարկացկոտ, սպանում էր իր քմահաճույքի համար, մեկը ով իր ժամանակն անցկացնում էր տարատեսակ վայելքների՝ հատկապես սեռական բնույթի հարաբերությունների մեջ ։ Նրան մեղադրում էին ուրիշների կանանց հետ քնելու և դրանով պարծենալու, պարզապես զվարճանալու համար, սպանությունների , անտեղի փողեր վատնելու մեջ ։
Ավելի ուշ թվագրվող աղբյուրները՝ մասնավորապես Գայոս Տրանքվիլլոս Սվետոնիոսը և Դիոն Կասսիոսը նրան մեղադրում են իր քույրերի՝ Ագրիպինա Կրտսերի, Հուլիա Դրուզիլլաի և Յուլիա Լիվիլլայի հետ սեռական բնույթի կապեր ունենալու մեջ, ինչպես նաև այն բանում, որ նա նրանց տրամադրում էր նաև այլ տղամարդկանց որպես հասարակ պոռնիկների ։
Նրանք նաև պնդում են, որ Կալիգուլան պալատը դարձրել էր պոռնկանոց, անտրամաբանական ռազմական գործողությունների համար ուղարկում էր զորքեր, և, նրա ամենահայտնի արարքը՝ մտադրվել, կամ խոստացել էր, որ իր Ինկիտատուս անունով ձիուն կնշանակի կոնսուլ ։ Նման մի բան նա, իսկապես, արել է՝ իրեն աստված հայտարարելուց հետո իր ձիուն կարգել էր որպես իր քրմերից մեկը ։
Այնուամենայնիվ, տվյալ տեղեկությունների ճշմարտացիությունը ոչ միանշանակ է։ Քանի որ հռոմեական քաղաքական մշակույթում շատ հաճախ թույլ գործիչներին ներկայացնում են որպես այլասերված և խելագար մարդկանց ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հուլիոս-Կլավդիոսների հարստություն Կատեգորիա:Անձինք մետաղադրամների վրա Կատեգորիա:Սպանվածներ Կատեգորիա:Հռոմեական կայսրության կոնսուլներ
Ավերոն
Ավերոն (Aveyron), գավառ Ֆրանսիայի հարավում։
Աշխարհագրություն
Անունն ստացել է Ավերոն գետից։ Ավերոն դեպարտամենտը գտնվում է մի եռանկյունու կենտրոնում, որը ձևավորում են երեք քաղաք՝ Թուլուզ, Կլերմոն-Ֆերան և Մոնպելյե։ 8735 կմ² տարածքով մայրցամաքային Ֆրանսիայի դեպարտամենտների շարքում 5-րդն է։
Նիհոնգո
Նիհոնգո տարբերակի կարմիր ջրիմուռների տարբեր ուտելի տեսակների ճապոնական անվանումն է, ներառյալ, հատկապես, Porphyra tenera Kjellm․ տեսակը և Porphyra yezoensis Ueda, երբեմն իռլանդերենով կոչվում է լավեր (անգլ.՝ laver):
Ավերոն
Աշխարհագրություն
Տեղանքը հիմնականում լեռնային է, գտնվում է Կենտրոնական ֆրանսիական զանգվածի հարավային մասում։ Ամենաբարձր կետն ունի 1469 մ բարձրություն։
Նիհոնգո
Նորի տերմինը վերաբերում է նաև այս ջրիմուռներից պատրաստված արտադրանքներին։ Վերջնական արտադրանքը պատրաստվում է ջրիմուռը ջախջախելով, ապա չորացնելով ցանցի վրա, որից հետո այն հիշեցնում է կանաչ թուղթ։ Այս թիթեղները օգտագործվում են ճապոնական և կորեական խոհանոցների պատրաստման մեջ։ Նորին ռոլլերի մի մասն է, երբեմն դրանք մատուցում են առանձին, կամ մանր կտրատում և խառնում համեմունքների հետ։
Ավերոն
Զբոսաշրջություն
Ավեյրոնի մեջ է մտնում Սեվենի ազգային զբոսայգու մի մասը։ Զբոսաշրջիկներին լավ հայտնի է բարձր բլրի վրա կառուցված Նաժակ ամրոցի ավերակները, ինչպես նաև դոլմեններով հարուստ Մարտյելի մերձակայքում գտնվող բազմաթիվ դղյակներն ու վանքերը։ Փոքրիկ Միյո քաղաքից երևում է աշխարհի ամենաբարձր կամուրջը՝ Միյո ուղետարը, որի բացումը 2004 թվականի դեկտեմբերին կատարել է նախագահ Շիրակը։
Նիհոնգո
Նորիի հիմնական արտադրողներն են Ճապոնիան, Կորեայի Հանրապետությունը և Չինաստանը։ Միայն Ճապոնիայում արտադրության ծավալը գնահատվում է տարեկան ավելի քան 2 միլիարդ դոլար ։
Կորեական անունն է «Kim» (김): Կորեական քիմը աղի է, ի տարբերություն մի փոքր քաղցր ճապոնական նորիի։ Քիմից էլ են պատրաստում ռոլլեր։
Ավերոն
Զբոսաշրջություն
Ակտիվ ժամանցի տարածված ձևերից են արշավները, ձիավարությունը, ինչպես նաև՝ ձկնորսությունը և լողը Լևեզյու լճում։ Տեղացիները լավ արհեստավորներ են և Ավերոնում շատ են ձեռքով պատրաստած բազմապիսի իրերը, ինչպես, օրինակ՝ «լագույոլ դանակները»։ Մթերքներից հայտնի է Ռոքֆոր գյուղում պատրաստվող նույնանուն «ռոքֆոր պանիրը» և այլ տեղական ուտեստներ։
Նիհոնգո
Պատմություն
Սկզբում նորիի տերմինն ավելի լայն իմաստ ուներ և ներառում էր տարբեր ջրիմուռներ։ Այդ թվում նորիի ամենահին նկարագրություններից մեկը թվագրվում է ութերորդ դարով։ Տայհոյի օրենսգրքում (大宝律令), որն ընդունվել է մ.թ. 701թ. ե., ասվում է, որ նորիները հարկվել են։ Մոտ 987 թվականին գրված Utsubo-ի լեգենդներում նորին հիշատակվում էր որպես ծանոթ ուտելիք։ Սկզբնապես պատրաստված որպես մածուկ, նորին սկսեց պատրաստել թերթերով Էդոյի ժամանակաշրջանում Ասակուսայում, Էդոյում (ժամանակակից Տոկիո) օգտագործելով թղթի պատրաստման մեթոդը։ Նորի բառն իր ձայնով նման է Նիհոնգո բառին, և ենթադրություններ կան, որ նորին և հիջիկին օգտագործվել են որպես սոսինձ։
Ջրիմուռների արդյունաբերական մշակումը սկսվել է 17-րդ դարում, սակայն մշակաբույսերը տուժել են թայֆուններից և սկսել են նվազել մինչև 20-րդ դարը՝ գյուղատնտեսական արտահոսքի ավելացման պատճառով։ 1950-ական թվականներին արդյունաբերության վերածնունդը կապված էր բրիտանացի ալգոլոգ Քեթլին Մերի Դրյու-Բեյքերի և ճապոնացի մասնագետների աշխատանքի հետ։
Օգտագործումը
Նորին ամենից հաճախ օգտագործում են սուշի և օնիգիրի պատրաստելու համար։ Այս ջրիմուռները կարող են օգտագործվել որպես կողմնակի ճաշատեսակ կամ բուրավետիչ լապշայի համար։
Բաղադրություն
Ջրիմուռները պարունակում են յոդ, երկաթ, կալցիում, ֆոսֆոր, A, D վիտամիններ։ Մի քանի ուսումնասիրություններ ցույց են տվել, որ նորին պարունակում է վիտամին B12 , ներառյալ դրա կենսահասանելի ձևը, ինչի հետևանքով որոշ հետազոտողներ խորհուրդ են տալիս նորին որպես վիտամինի սննդային աղբյուր վեգանների համար ։ Այլ աղբյուրների համաձայն, նորին որպես վիտամին B12-ի աղբյուր վեգանների համար հնարավոր է, բայց խորհուրդ չի տրվում, քանի որ անհրաժեշտ քանակությամբ ջրիմուռներ օգտագործելու դեպքում կարող եք յոդի ավելցուկ ստանալ ։ Հետագա ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ նորիում յոդի պարունակությունը շատ ավելի ցածր է, և անհնար է նորիից յոդի ավելցուկ ստանալ ։ Այլ ուսումնասիրություններ ցույց են տվել, որ թեև նորին կարող է լինել B12-ի աղբյուր, այն կարող է լինել ոչ թե վիտամինի կենսաբանորեն ակտիվ ձևը, այլ ավելի շուտ ցիանոկոբալամինի անալոգը, որը կարող է արգելակել վիտամին B12-ից կախված ֆերմենտները ։ Նորիից վիտամին B12-ի կենսամատչելիության գնահատականները տարբեր են   , որոշ ուսումնասիրությունների համաձայն՝ վիտամին B12-ը հասանելի չէ մարդկանց, մյուսների կարծիքով՝ այն հաջողությամբ ներծծվում է  ։ Կան նաև ապացույցներ, որ սառեցված չորացրած նորիից ստացված վիտամին B12-ը բիոհասանելի է առնետների համար, որոնք այս վիտամինի պակաս ունեն ։ Կան ապացույցներ, որ չորացած նորին բացասաբար է ազդում բուսակեր երեխաների վրա՝ իջեցնելով B12 մակարդակը, մինչդեռ հում ջրիմուռները նման ազդեցություն չեն ունեցել ։
Ավերոն
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Յասոն (այլ կիրառումներ)
Յասոն կարող է վերաբերել՝
Բայրոյթ
Բայրոյթ, նաև Բայրյոյթ և Բայրեյթ (Bayreuth, քաղաք Գերմանիայում, Բավարիա երկրամասում։
Վերին Ֆրանկոնիա շրջանի վարչական կենտրոնն է։ Բնակչությունը 72 683 է (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալների)։ Զբաղեցնում է 66,92 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդը՝ 09 4 62 000։
Պատմություն
Առաջին անգամ հիշատակվում է 1194 թվականին Օտտո II Բամբերգցու փաստաթղթերից մեկում։ Եթե ավելի վաղ շրջանում (1199 թվականին) Բայրոյթը հիշատակվում էր որպես villa (գյուղ), ապա արդեն 1232 թվականին մի փաստաթղթում այն հայտնվում է որպես civitas (քաղաք) հասկացություն։ Ենթադրաբար 1200 և 1230 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում Բայրոյթը ստացավ քաղաքի կարգավիճակ։ Մինչև 1248 թվականը քաղաքի ղեկավարները Անդեքս-Մերանիայի կոմսության ներկայացուցիչներն էին։ Քաղաքի կենտրոնը մինչ օրս պահպանել է բավարական կենտրոնական հրապարակի իր յուրահատուկ կառուցվածքը. կենտրոնում քաղաքապետարանն է, մոտակայքում եկեղեցին և ամրոցը։ 1248 թվականին քաղաքը անցավ բուրգկոմս Ֆրիդրիխ III-ի տիրապետության տակ՝ դառնալով Հոգենցոլերների պետության մաս։ 1361 թվականին կայսր Կառլ IV-ը դրամ հատելու իրավունք ընձեռեց բուրգկոմս Ֆրիդրիխ V-ին Բայրոյթ և Կուլմբախ քաղաքների համար։
1421 թվականին Բայրոյթը առաջին անգամ հայտնվեց աշխարհագրական քարտեզի վրա։ Պետության վերացումից հետո Բայրոյթը դարձավ Կուլմբախ կոմսության մաս։ Քաղաքը մի քանի անգամ զգալի վնասներ կրեց պատերազմներից և համաճարակներից, իսկ 1430 թվականին ավերվեց Գուսիտական պատերազմներից։ Արդեն 1528 թվականին ֆրանկոնյան մարկկոմսությունների մարզերի ղեկավարները միավորեց լյութերական հավատը։
1605 թվականին անզգուշության պատճառով բռնկված հրդեհը վերացրեց 251 տներից 137-ը։ 1620 թվականին սկսվեց տենդը, իսկ 1621 թվականին հաջորդեց ևս մեկ խոշոր հրդեհ։ Քաղաքի պատմության շրջադարձային իրադարձությունը տեղի ունեցավ 1603 թվականին, երբ Կուլմբախի մարկկոմս Քրիստիանը որոշեց իր նստավայրը տեղափոխել Բայրոյթ։ Նոր մայրաքաղաքի կառուցումը դադարեցվեց Երեսնամյա պատերազմի պատճառով։ Այնուամենայնիվ, դրանից հետո քաղաքում ամեն ինչ իր հունով սկսեց ընթանալ, և բարոկկո ոճով բազում շինություններ կառուցվեցին։
Բայրոյթի ոսկե դարը սկսվեց Վիլհելմինա մարկկոմսուհու՝ պրուս թագավոր Ֆրիդրիխ Վիլհելմ I-ի դստեր և Ֆրիդրիխ II Մեծի քրոջ օրոք։ Նա մի քանի այգի ու ամրոց կառուցեց, որոնք մինչ օրս պահպանվում են և յուրահատուկ գեղեցկություն փոխանցում ժամանակակից քաղաքին։ Նրա օրոք կառուցվեց նաև օպերային պալատը, որը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանագության ցանկի մեջ է ներառված։
1872 թվականին քաղաք տեղափոխվեց երգահան Ռիխարդ Վագները, որը հենց այստեղ կարողացավ իրականացնել իր վաղեմի երազանքը. նա կառուցեց խոշորագույն օպերային թատրոն իր կյանքի ամենակարևոր ստեղծագործության՝ «Նիբելունգների մատանիներ»-ի ներկայացման համար։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում քաղաքը նացիզմի գաղափարախոսության կենտրոն էր համարվում՝ շնորհիվ Հիտլերի ուշադրությանը դեպի Վագներյան փառատոնները։
Քաղաքի զարգացման լուրջ խթան դարձավ 1975 թվականին բացված համալսարանը։
Աշխարհագրական դիրք
Բայրոյթը գտնվում է Կարմիր Մայնում, Ֆիխտելի և Ֆրանկոնյան Շվեյցարիայի միջև ։
Քաղաքի վարչական բաժանումը
Բայրոյթը բաղկացած է հետևյալ 39 շրջաններից.
Մշակույթ
Քաղաքը հայտնի է պարբերաբար անցկացվող Բայրոյթի փառատոններով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Սոլովեյ-Կլյուչ
Սոլովեյ-Կլյուչ (Соловей-Ключ), գյուղ Ռուսաստանի Պրիմորիեի երկրամասի Նադեժդինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2006 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 385 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրիմորիեի երկրամասի Նադեժդինսկի շրջանի բնակավայրեր
Լևոն Դանիելյան
Լեոն Ֆրանկի Դանիելյան ՝ ամերիկյան բալետի պարող, ուսուցիչ, պարուսույց և մանկավարժ։ Ամերիկյան արական սեռի առաջադեմ պարողներից մեկը, որն ունի միջազգային համբավ ։
Կենսագրություն
Լեոն Դանիելյանը՝ ծնվել է Նյու Յորք քաղաքում, Հայաստանից ներգաղթած Ֆրանկ և Վարսենիկ (Գյուլիջանյան) Դանիելյանների որդին է ։ Վաղ տարիքում նա բալետի մասնավոր դասընթացներ է ստանում հայտնի հայ պարուսույց տիկին Սեդա Սյունու մոտ, իսկ ավելի ուշ շարունակում է իր ուսումը Միխայիլ Մորդկինի, Միխայիլ Ֆոկինի, Իգոր Շվեցովի և Վյաչեսլավ Սվոբոդայի մոտ ։ Առաջին անգամ նա ելույթ է ունենում Մորդկինի բալետում 1937 թվականին, և արդեն 1939 թվականին դառնում Բալետի թատրոնի գլխավոր անդամ։ 1943 թվականին նա հանդես է գալիս որպես Մոնթե Կառլոյի Ռուսական Բալետի մենապարող, որտեղ աշխատում է մինչև 1961 թվականը՝ իր արտասովոր լայն պարացանկով դառնալով առաջադեմ պարող։
Զարդախաչի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Մարտակերտի շրջան)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Արցախի Հանրապետություն Մարտակերտի շրջանի Զարդախաչ գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 12 հուշարձան։
Լևոն Դանիելյան
Տեխնիկան և ոճը
Դանիելյանը մեծ վարպետ է պարի ոլորտում, քանի որ ունի ճկուն տեխնիկա և հրաշալի կեցվածք։ Նա ներկայացնում է այնպիսի դերեր, ինչպիսիք են «Հարլեքուինը կարնավալում», «Սևամորթը գիշերվա ստվերում», «Առաջին կայետը վերջին զանգին», ինչպես նաև «Պերուացին Gaîté Parisienne-ում»։
Զարդախաչի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Մարտակերտի շրջան)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մարտակերտի շրջանի հուշարձանների ցանկեր
Լևոն Դանիելյան
Տեխնիկան և ոճը
1943 թվականին Լեոնիդ Ֆեոդորովիչ Մյասինի՝ Մոնթե Կառլոյի Ռուսական բալետից հեռանալուց հետո, Դանիելյանը ստանձնում է ոգևորված պերուացի զբոսաշրջիկի դերը և շատ նմանվում այդ կերպարին։ Ժամանակի ընթացքում նա փոխում է իր նախնական (սկզբնական) պարաոճը՝ հարմարեցնելով այն իր սեփական ոճին և ստեղծում նոր շարժուձևեր զավեշտական էֆեկտների համար՝ փաստացի կերպով վերստեղծելով իր ուրույն կերպարը։ Նրան շատ են հավանում այդ կերպարի մեջ և խնդրում են գերազանցել ստեղծարարի այդ բնութագիրը։
Հանդես գալով ռուսական բալետում՝ Դանիելյանը միևնույն ժամանակ իր ուշադրությունը հրավիրում է խորեոգրաֆիայի վրա և ստեղծում երեք բալետներ այդ կառույցի համար, որոնք են՝ «Սոմբրերոս» (1956 թվական), Ֆոլք երաժշտություն՝ գործիքավորված Իվան Բուտնիկովի կողմից, «Մազուրկա» (1957 թվական), երաժշտությունը՝ Շոպենի, Չայկովսկու, Շտրաուսի, գործիքավորված՝ Բուտնիկովի կողմից, և Espaňa (1961 թվական), երաժշտությունը՝ Բրետոնի, Չեփլի և Գրենըդըսի։ Երեքն էլ հնարամիտ խորեոգրաֆիայով զվարճալի աշխատանքներ էին, որոնք իրենց պարողներից և Դանիելյանի սեփական ոճը կերտողներից պահանջում էին տեխնիկական փայլ (շուք) և կատակերգական հոտառություն ։
Կյանքն ու կարիերան
Երեսունն անց հասակում, արտրիտից թուլանալով, Դանիելյանը դադարում է հանդես գալ որպես պարող և նվիրում իրեն դասավանդմանը։ Նա դասավանդում է տեխնիկական դասեր, տղամարդկանց է պարի դասեր տալիս և համատեղ դասավանդում է Նյու Յորքի Ռուսական Բալետի դպրոցում 1960-ականների սկզբին։ 1968-1980 թվականները Ամերիկյան Բալետի թատրոնի տնօրեն էր։ Դանիելյանը ոչ միայն դասավանդում էր, այլ նաև հանդես էր գալիս որպես ֆակուլտետի կարևոր առաջնորդ և դպրոցի ադմինիստրատոր ։ 1982 թվականին նա դառնում է Տեխասի համալսարանի պարի ծրագրի ղեկավար, որտեղ էլ գեղարվեստի պրոֆեսորի կոչում է ստանում։ Չնայած նա ավագ դպրոց չէր ավարտել, բայց բարձր էր գնահատում ուսումը և շատ փորձառու էր արվեստի, թատրոնի և պարի ոլորտում։ Իր վերջին տարիներին նա տառապում է ազդրերի, կաթվածի և սրտի վիրահատության պատճառով, բայց շարունակում է դասավանդել մինչև 1991 թվականը՝ թոշակի անցնելը ։ Համալսարանի պարի ստուդիան Լեոն Դանիելյանի պատվին, կոչվում է հենց իր անունով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկահայեր Կատեգորիա:Ամերիկացի խորեոգրաֆներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի պարողներ
Վասիլի Տրոպինին
Ստեղծագործության ծաղկման շրջանում (1820 - 1830-ական թթ․ կեսեր) կերպարները կերտել է դիտարկված բնութագրումներով, լիահունչ գույներով, ծավալներն օժտել քանդակային հստակությամբ (Պ․ Ա․ Բուլախովի, 1823 թ., Ա․ Ս․ Պուշկինի, 1827 թ., դիմանկարները, Ա․ Ս․ Պուշկինի համամիութենական թանգարան, ք․ Պուշկին, Լենինգրադի մարզ)։
1830 - 1840-ական թթ․ դիմանկարներում գերակշռում են ժանրային գծերը, բարդ կոմպոզիցիան, մանրամասերը, որոնք Տրոպինինին հնարավորություն են տվել ստեղծելու ժամանակակիցների տիպական, սուր բնութագրական կերպարներ (Վ․ Ա․ Զուբովայի դիմանկարը, 1834 թ.)։
Տրոպինինը կատարել է ուկրաինական գյուղացիների բնութագրական էտյուդ-դիմանկարների շարք, ստեղծել հաճախ իդեալականացված ու սենտիմենտալ, բայց անկեղծությամբ գերող, հասարակ մարդկանց ժանրային, կիսով չափ դիմանկարային պատկերի տիպը («Ժանյակագործուհի», 1823 թ., հիշատակված բոլոր գործերը, բացի Ա․ Մ․ Պուշկինի դիմանկարից, գտնվում են Տրետյակովյան պատկերասրահում, Մոսկվա)։
Տրոպինինի ստեղծագործությունը կարևոր նշանակություն է ունեցել XIX դ․ ռուսական դեմոկրատական արվեստի զարգացման ասպարեզում։ 1969 թ.-ին Մոսկվայում բացվել է Տրոպինինի և նրա ժամանակակից մոսկովյան նկարիչների թանգարան։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ Կատեգորիա:Վագանկովյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Հայոց ցեղասպանության հուշարձան (Մոնրեալ, Կանադա)
Հայոց ցեղասպանության հուշարձան, հուշարձան Կանադայի Մոնրեալ քաղաքի Մարսելին Ուիլսոն զբոսայգու հյուսիսային հատվածում։
Պատմություն
Հուշարձանը նվիրված է Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին։ Հուշարձանի կառուցման գումարը հավաքվել է Կանադայի հայկական համայնքի և Մոնրեալի քաղաքապետարանի ջանքերի շնորհիվ ։
Տվյալներ
Հուշարձանի ստեղծման աշխատանքները սկսվել են 1990-ական թվականներին։ Հուշարձանը բացվել է 1998 թվականի ապրիլի 26-ին։ Հուշարձանը վրանանման քարե կառույց է մեկ ոտնաչափ պատվանդանով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կանադայի հուշարձաններ Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության հուշարձաններ
Տրոյական պատերազմ
Տրոյական պատերազմ (Τρωικός Πόλεμος, տառադարձմամբ՝ «Տրոյիկոս պոլեմոս»), աքայացի թագավորների դաշնակցային պատերազմը Եգեյան ծովի արևելքում գտնվող Տրոյա քաղաք-պետության դեմ։ Դարակազմիկ հակամարտության սկզբնավորման շարժառիթը հանդիսանում է տրոյացիների արքայազն Պարիսի կողմից Սպարտայի արքա Մենելայոսի կնոջ՝ Հեղինեի առևանգումը։ Տրոյական պատերազմը հին հունական դիցաբանության առանցքային նշանակության դրվագներից է, որն իր մեծ ազդեցությունն է թողել անտիկ շրջանի գրականության և արվեստի զարգացման, ինչպես նաև քաղաքակրթության ինքնատիպության ձևավորման վրա։ Տրոյական պատերազմին է նվիրված անտիկ գրականության առաջին նշանավոր հուշարձաններից մեկը՝ կույր բանաստեղծ Հոմերոսի «Իլիականը» էպիկական ստեղծագործությունը։ Հոմերոսի ստեղծագործությունների հիմքի վրա հույն ողբերգակներն ու մյուս ժանրի գրողները ստեղծել են իրենց քերթվածքները։ Հետագայում Տրոյական պատերազմին վերաբերվող բովանդակային նյութն օգտագործվում է հռոմեացի հեղինակների՝ Վերգիլիոսի, Օվիդիուսի և այլոց կողմից։ Արդյունքում՝ հունական առասպելաբանության շատ դրվագներ լատինականացվում են։
Ըստ հին հունական դիցաբանության՝ պատերազմը սկզբնավորվել է Հերա, Աթենաս և Աֆրոդիտե աստվածուհիների միջև ծագած վեճի արդյունքում, այն բանից հետո, երբ երկպառակտության և քաոսի աստվածուհի Էրիսը, որը վրդոհվել էր Պելևսի և Թետիսի հարսանիքի հրավեր չստանալու հանգամանքից, հարսանքատուն է նետում մի ոսկե խնձոր՝ «ամենագեղեցիկին» մակագրությամբ։ Վեճը լուծում Է արքայազն Պարիսը՝ խնձորը հանձնելով Աֆրոդիտեին։ Հավատարիմ մնալով իր խոստումին՝ սիրո և գեղեցկության դիցուհին ստիպում է Հեղինեին (վերջինս համարվում էր մահկանացուներից ամենագեղեցիկը)՝ Սպարտայի թագուհուն, սիրահարվել Պարիսին։ Արդյունքում՝ սիրո զգացմունքից դրդված Հեղինեն Տրոյայի արքայազնի Պարիսի հետ փախչում է Իլիոն՝ Պրիամոսի արքունիք, որն էլ հարուցում է Սպարտայի արքա Մենելայոսի զայրույթը։ Շուտով Մենելայոսն իր եղբոր՝ Միկենքի գահակալ Ագամեմնոնի և աքայական թագավորությունների զորակցությամբ արշավանք է սկսում դեպի Փոքր Ասիայի արևմտյան ափերը և տասը տարի շարունակ փորձում պաշարել Տրոյան։ Պատերազմական գործողությունների ընթացքում իրենց անունը փառքով են պսակում մի շարք առասպելական հերոսներ․ աքայացիներից՝ մահկանացու թագավորի և ծովային անմահ դիցուհի Թետիսի որդի Աքիլլեսը, Թելամոնի որդի Այաքսը, Իթակեի արքա Ոդիսևսը, Պատրոկլեսը, տրոյացիներից՝ Պրիամոսի որդի արքայազն Հեկտորը, Գլավկոսը, Սարպեդոնը և էնեասը։։ Չկարողանալով ռազմական ճանապարհով նվաճել Տրոյան՝ Ոդիսևսի մտահաղացմամբ շնորհիվ հույները կառուցում են «Տրոյական ձին»։ Պրիամոս արքան անտեսելով Լաոկոոն քրմապետի նախազգուշացումները և հավատալով հույն լրտեսի կեղծ խոսքերին, թե փայտե ձիուն տիրող քաղաքը դառնալու է անառիկ, այն տեղափոխում են պարիսպներից ներս և զետեղում Աթենաս դիցուհու տաճարի մոտ։ Գիշերը դրա միջից դուրս եկած զինվորները բացում են բերդապարսպի դարպասները՝ ներս թողնել հունական զորքերին, որոնք գրավում ու կործանում են Տրոյան։
Սկզբնաղբյուրներ
Տրոյական պատերազմի դեպքերն ու իրադարձությունները ներկայացված են հունական գրականության և արվեստի բազմաթիվ գործերում։ Այնուամենայնիվ, մեզ չի հասել գեթ մեկ հեղինակավոր աշխատություն, որը շարունակականորեն ներկայացնում է Տրոյական պատերազմի ընթացքը։ Փոխարենը, անտիկ շրջանի մի շարք աղբյուրներ հայտնում են այս դեպքերին վերաբերվող իրարամերժ վարկածներ։ Ժամանակաշրջանի ուսումնասիրության կարևոր սկզբնաղբյուրներից են Հոմերոսի «Իլիականը» և «Ոդիսականը»։ Երկարատև ուսումնասիրությունների արդյունքում մասնագետների մի մասը եկել է այն եզրահանգման, որ, ամենայն հավանականությամբ, վերոնշյալ երկու աշխատությունները ժողովրդական բանահյուսական ստեղծագործություն են։ «Իլիական»-ում ներկայացվում է Տրոյական պատերազմի դեպքերի և իրադարձությունները՝ հակամարտության ծագումը, աքայացիները արշավանքները և Տրոյայի անկումը։ «Ոդիսական»-ը նվիրված է Տրոյական պատերազմի հերոս Ոդիսևսին, որը Տրոյայի ավերումից հետո ճանապարհորդում է հայրենի կղզի՝ Իթակե։ Այդ ճանապարհը տևում է տասներկու տարի և ուղեկցվում անասելի դժվարություններով և դաժան փորձություններով։
Տրոյական պատերազմի շատ դրվագներ ամփոփված են էպիկական ցիկլի բանաստեղծություններում (առավել հայտնի են որպես էպոսներ)․ դրանցից ամենանշանավորներ են «Կիպրիա»-ն, «Էթիոպիդա»-ն, «Փոքր Իլիական»-ը, «Իլիոնի կործանումը»-ն, «Վերադարձ»-ը և «Տելեգոնիա»-ն։ Տրոյական ցիկլի պատումների վերաշարադրման համար կարևոր սկզբնաղբյուր է հանդիսացել ժողովրդական բանահյուսությունը։ Հին հույները սերնդե սերունդ փոխանցել են իրենց ազգային ավանդազրույցներն ու առասպելները, որոնք ավելի ուշ շրջանում մեծ մասամբ գրի են առնվել։ Տեսակարար կարևոր հիմք են հանդիսանում անտիկ շրջանի գեղարվեստի շատ նմուշներ, ինչպիսիք են օրինակ ծաղկամանները, սափորները, կենցաղային իրերը, սկավառակները և այլն։ Այդօրինակ պատկերազարդումներից շատերը նվիրված են եղել Տրոյական պատերազմի հերոսների սխրանքներին։ Հետագա դարերում դրամատուրգները, պատմիչները և այլ մտավորականներ ստեղծում Տրոյական պատերազմի բովանդակությամբ ոգեշնված աշխատություններ։ Հռոմեացի հեղինակներից այդ դեպքերն առավել մանրակրկիտ նկարագրել է մ․թ․ա․ 1-ին դարի բանաստեղծ Վերգիլիոսը։ Վերջինս իր «Էնեականը» էպիկական պոեմի երկրորդ գլուխը նվիրված է Տրոյայի անկմանը։
Լեգենդ
Տրոյական շարքի առասպելները, այդ թվում՝ հակամարտության ծագումը, պատերազմի սանձազերծումը, քաղաքի անկումը և հերոսների սխրանքները, ամբողջացվել են հիմք ընդունելով Հոմերոսի «Իլիական» և «Ոդիսական», Վերգիլիոսի «Էնեական», Օվիդիոսի՝ «Հերոսուհիները», Սոֆոկլեսի «Այաքս խարազանակիր» և «Փիլոկրատես», Եվրիպիդեսի «Իփիգենիան Աուլիսում», «Անդրոմաքե», ինչպես նաև «Հեկաբե» ստեղծագործությունները։
Հակամարտության ծագումնաբանություն
Ըստ դիցաբանական պատումների՝ Տրոյական հակամարտությունը ծագել է աստվածների գժտության հետևանքով։ Թետիսը երկար ժամանակ խուսափում էր Պելսևսից, սակայն Քիրոնի կամ Պրոմեթևսի խորհուրդներով հաղթահարում է բոլոր արգելքները, ապա՝ ամուսնանում ծովերի անմահ դիցուհի Թետիսի հետ։ Փելիոնի բարձրության վրա՝ կենտավրոս Քիրոնի քարանձավում, նշվում է նրանց հարսանիքը, որին ներկա էին բոլոր աստվածները, բացառությամբ՝ Էրիսի, որը հին հունական դիցարանի երկպառակության և քաոսի աստվածուհին էր։ Օլիմպիացիներից վրեժխնդիր լինելու համար Էրիսը Հեսպերիդների հեռավոր այգուց մի ոսկե խնձոր է վերցնում և ուղարկում Քիրոնի քարանձավ՝ «ամենագեղեցիկին» մակագրությամբ։ Շուտով «ամենագեղեցիկի» տիտղոսի համար սկսում են հավակնել աստվածուհիներից երեքը՝ շանթարձակ Զևսի կին Հերան, ռազմատենչ Աթենասը և կանացի գեղեցկության հովանավոր Աֆրոդիտեն։ Խնդրին լուծում տալու նպատակով աստվածուհիները դիմում են Զևսին, որը սակայն հրաժարվում է այդ շրջանակներում ստանձնել դատավորի պարտավորությունները։ Այնուամենայնիվ, փորձելով վերջ տալ աստվածուհիների միջև ծագած հակասությանը, Զևսը խնձորը տալիս է իր մունետիկին՝ Հերմես աստծոն, և հանձնարարում տանել այն Տրոյայում (ըստ հնագույն մատենագրությունների՝ Իլիոն) գտնվող Իդա լեռան լանջերը։ Զևսի կարգադրությամբ աստվածուհիներից ամենագեղեցիկի ընտրությունը պետք է կատարեր Տրոյայում պատահած առաջին իսկ անցորդը, որն էլ դառնում է Իլիոնի օրինական արքայազնը՝ Պրիամոսի որդի Պարիսը։ Աթենասն իրեն ընտրելու պարագայում Պարիսին խոստանում է ռազմական շնորհ, Հերան՝ արժանապատիվ կյանք, իսկ Աֆրոդիտեն՝ մահկանացուներից ամենագեղեցիկի սերը։ Պարիսը ընտրում է Աֆրոդիտեին՝ խնձորը շնորհելով վերջինիս։ Պարիսի ծննդյան նախօրեին Պրիամոսի կինը՝ թագուհի Հեկաբեն, երազում տեսել էր Տրոյայի անկումը․ այդ դեպքի կապակցությամբ գուշակները կանխորոշել էին, որ Հեկաբեն կծնի մի որդի, որն էլ կդառնա Տրոյայի անկման պատճառը։ Լսելով այս ամենը՝ Պրիամոսը հրամայում է իր նորածին որդուն մոլորեցնել անտառում։ Վերջինիս սակայն կերակրում է արջը և տղան հասակ առնելով դառնում է նախրապան։ Շուտով ճակատագրի բերումով Պրիամոսը գտնում է նախրապան որդուն և դարձնում արքայազն՝ անտեսելով գուշակուհի Կասանդրայի կանխանշանը։
Թագուհի Հեղինեի առևանգում
Շուտով Մենելաոսն իր թագավորության ներքին գործերը կարգավորելու նպատակով մեկնում է Կրետեի ծովապետություն, իսկ Պարիսը՝ Աֆրոդիտեի օգնությամբ, կարողանում է համոզել Հեղինեին իր հետ մեկնել Տրոյա՝ թողնելով հայրենի երկիրը, ընտանիքն ու մանկահասակ արքայադուստր Հերմինեին։ Վերցնելով իրենց հետ Մենելաոսի արքունի գանձերը՝ Պարիսն ու Հեղինեն հապճեճ նավարկում են Իլիոն․ հենց այս դեպքն էլ դառնում է պատերազմի սանձազերծման շարժառիթը։ Իմանալով կնոջ դավաճանության մասին՝ Մենելաոսը թողնում է Կրետեն և վերադառնում Լակեդեմոն՝ զորահավաք անցկացնելով ամբողջ երկրում։Ըստ հին հույն պոետ Ստեսիքորի մասին վարկածի, երբ նա գրել է Պարիսի կողմից Հեղինեի առևանգման մասին, անմիջապես կուրացել է։ Պոետն աղաչել է աստվածներին, որ վերականգնեն տեսողությունը, և այդ ժամանակ երազում նրան է հայտնվել Հեղինեն ու ասել, որ դա պատիժ է նրա համար, որ իր մասին նման ոչ բարեհաճ բանաստեղծություններ է հորինել։ Այդ ժամանակ Ստեսիքորը նոր բանաստեղծություն է հորինում՝ պատմելով, որ Պարիսը Տրոյա է տարել, ոչ թե Հեղինեին, այլ նրա ուրվականը, իսկ իրական Հեղինեին աստվածները տարել են Եգիպտոս, որտեղ նա մինչև կյանքի վերջ հավատարիմ է մնացել Մենելաոսին։ Դրանից հետո պոետի տեսողությունը վերականգնվել է։ Այս լեգենդի հիման վրա է Եվրիպիդեսը գրել «Հեղինե» ողբերգությունը
Իթակեի միանալն աքքայացիների դաշինքին
Դեպի Տրոյա զորաշարժին մասնակցում էին Արգոսի արքա Դիմոդեսը, Մինոսի թագավորության բանակները, Կրետեի արքա Իդոմենեոսը, Հերակլեսի ընկեր Փիլոկտետեսը, որին մահից առաջ լեգենդար հերոսը հանձնել էր իր նետն ու աղեղը, Էգինա կղզու արքա, արգոնավորդ Թելամոնի որդի Այաքսը (ավելի ուշ նաև նրա որդի Այաքս Կրտսերը) և այլ հերոսներ (հիմնականում աքքայական լիգայից՝ Բեոտիայից, Արկադիայից, Աթենական պոլիսից, Կիկլադներից, Մագնեսիայից, Հռոդոսից և այլն)։ Մենելաոսն ու Ագամեմնոնը կարևորում էին նաև Իթակեի մասնակցությունը սպասվելիք պատերազմին, քանի որ այդ թագավորության գահակալը՝ Ոդիսևսը, հանդիսանում էր խորամանկության ու հնարամտության մարմնացումը։ Ինքը՝ Ոդիսևսը, սակայն, ոչ մի կերպ հակված չէր տեղի տալ մետրոպոլիտ արքաների հավակնություններին, քանի որ ցանկանում էր մնալ հայրենի կղզում՝ իր կնոջ՝ Պենելոպեի և նորածին որդու՝ Տելեմաքոսի հետ։ Իմանալով Մենելաոսի, Ագամեմնոնի, Նեստորի և Պալամեդեսի ժամանման մասին, Ոդիսևսը որոշում է մոլորեցնել նրանց՝ խենթ ձևանալով։ Մասնավորապես, վերջինս լծում է ավանակն ու արորը և սկսում վարել դաշտերը՝ միաժամանակ աղ ցանելով այնտեղ։ Ոդիսևսի պլանը ձախողում է Պալեմեդեսը, որը վերջինիս ստուգելու համար արորի ճամփին է դնում Տելեմաքոսի բարուրը։
Ոդիսևսը հայրական սիրուց դրդված խոստովանում է ճշմարտությունը։ Այդ քայլով հյուրերը բացահայտում են Իթակեի թագավորի խորամանկությունը և ստիպում նրան միանալ ռազմարշավին։ Բացի այդ, Ոդիսևսը Հունաստանի միակ թագավորն էր, որը կարող էր աքքայացիների բանակ բերել Աքիլլեսին, որն էլ, ըստ Կալքաս գուշակի, հանդիսանում էր հելլենների հաղթանակի գլխավոր երաշխիքը։ Կալքաս գուշակը կանխատեսել էր, որ հելլենները հաջողությամբ կգրավեն Տրոյան միայն այն ժամանակ, երբ նրանց կազմում կռվի առասպելական հերոս Աքիլլեսը, որը Պելևսի և Թետիս աստվածուհու որդին էր։ Աքիլլեսն անվախճան էր՝ հավիտենական անմահությամբ, քանզի նրա միակ խոցելի տեղը գարշապարն էր։
Ոդիսևսի նավարկությունը դեպի Սկիրոս
Շուտով Դիոմեդեսի և Ոդիսևսի ուղեկից սրերով հարվածում են վահաններին և ռազմականչերով աղմուկ աղաղակ բարձրացնում։ Լիկոմեդեսի դստրերը սարսափահար փախչում են սրահից, իսկ Աքիլլեսը՝ վաճառական ձևացող Իթակեի արքայից խլում է պողպատյա սուրը և գնում ձայներին ընդառաջ։ Այդկերպ հյուրերը բացահայտում են Աքիլլեսին, իսկ վերջինս էլ իր հերթին իր պատրաստակամությունն է հայտնում մասնակցել դեպի Տրոյա արշավանքին։ Աքիլլեսի հետ Սկիրոսի արքունիքը լքում են նաև Պատրոկլեսը (նրա հավատարիմ ընկերը կամ ազգակցականը) և իմաստուն ծերունի Փենիքսը։ Պելևսը որդուն հանձնում է օլիմպիական աստվածների ընծայած զրահները, իսկ մայրը՝ Թետիս դիցուհին, Քիրոնից ստացած նիզակը և Պոսեյդոնից ստացած ձիերին՝ Բալիոսին և Քսանթոսին։
Հունաստանի հերոսները Միսիայում
Կատեգորիա:Տրոյական պատերազմ
Աղաբաբյանի երկարաբեղիկ
Աղաբաբյանի երկարաբեղիկ, երկարաբեղիկների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։
Նկարագրություն
10,5-11,5 մմ մարմնի երկարությամբ, զուգահեռակող, նեղ, սև մարմնով, չափավոր փայլուն ծածկույթով, մուգ կարմիր, սև նախշերով, ոչ մեծ չափի բզեզ է ։
Տարածվածություն
Համարվում է Հայաստանի էնդեմիկ։ Հայաստանում հայտնի է միայն Մեղրի քաղաքի շրջակայքից` Արծվաքար կիրճից (Սյունիքի մարզ) ։
Էկոլոգիա
Ապրում են ինչպես նուշի գերակայությամբ վարդազգիների, այնպես էլ գիհու ընդգրկմամբ չոր նոսրանտառներում, հանդիպում՝ հունիսի երկրորդ կեսին, հուլիսի սկզբին, թռիչքը ցերեկն է, նստում են տափաստանամորու փշերի վրա, որի բներում էլ զարգանում է թրթուրը։ Զարգացումը հավանաբար տևում է մեկ տարի ։
Պահպանություն
Ծայրահեղ սահմանափակ արեալով տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ։
Թվաքանակը չափավոր բարձր է, փոփոխության միտումները` անհայտ։
Վտանգման հիմնական գործոններից են անասունների, հատկապես` այծերի չկարգավորված արածեցմամբ պայմանավորված էկոհամակարգերի դեգրադացումը և տեսակի տարածման վայրերի որպես ամբարապոչերի օգտագործումը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կենդանիներ Կատեգորիա:Երկարաբեղիկներ Կատեգորիա:Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Մեցապոոլե
Մեցապոոլե (Metsapoole), գյուղ Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Հյաադեմեեստե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 108 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Հյաադեմեեստե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Զերե
Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 25 տուն՝ 160 հայ և քուրդ բնակչով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր