cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հերոսություն
Հերոսություն, հասարակական առումով մարդու ակնառու գործունեություն, որը համապատասխանում է ժողովրդական զանգվածների, առաջավոր դասակարգերի շահերին և պահանջում է անձնական քաջություն, տոկունություն, անձնազոհության պատրաստականություն։ Հերոսության իդեալները սկզբնապես արտացոլվել են տարերայնորեն ձևավորված մասսայական բարոյական գիտակցության, ժող. բանահյուսության մեջ (մասնավորապես հերոսական էպոսում), իսկ հետագայում դարձել գեղարվեստական գրականության ու արվեստի, ինչպես նաև բարոյագիտության, գեղագիտության, սոցիոլոգիայի, հոգեբանության ուսումնասիրության առարկա։ Որոշ մտածողներ (Զ. Վիկո, Հեգել) Հերոսությունը բացառապես կապել են, այսպես կոչված, «հերոսական դարաշրջանի» (անտիկ հասարակության) հետ։ Աակայն պատմությունը ցույց է տալիս, որ մարդկանց հերոսական գործունեությունը որոշակի շրջանով սահմանափակելը սխալ է։ Լուսավորիչները (ժ. ժ. Ռուսո, Դ. Լեսինգ, Ֆ. Շիլլեր) և հեղափոխական ռոմանտիզմի ներկայացուցիչները (Ջ. Բայրոն, Կ. Ռիլև, Զ. Մաձինի) ստեղծեցին ազգային ու քաղաքական ազատության, մարդկանց «բնական» հավասարության համար պայքարող հերոսական անձնավորության խռովարարության գաղաՓարը։ Հետադիմական ռոմանտիզմը, ընդհակառակը, հերոսներին հակադրում էր ժողովըրդին («ամբոխին») և նույնիսկ աստվածացնում նրանց (Թ. Կարլեյլ), իսկ Նիցշեն առաջ էր քաշում «գերմարդու» գաղափարը։ Այս գաղափարները հետագա զարգացում ստացան 20-րդ դարի բուրժուական մտքի հետադիմական ուսմունքներում։ 19-րդ դարի ռուս նարոդնիկները և անարխիզմի գաղափարախոսները բացարձականացնում էին առանձին հերոսական արարքն ու անհատական սխրանքը։ Քննադատելով այսպիսի ըմբռնումը՝ Չեռնիշևսկին անհատի գործունեության ուժն ու հաջողությունը տեսնում էր ժող. մասսաների հետ նրանց ունեցած կապի մեջ։ Ընդհանրացնելով հայ իրականության մեջ հերոսության պրոբլեմի քննարկման ավանդույթները՝ Խ. Աբովյանը և, հատկապես, Մ. Նալբանդյանը, ցույց են տվել անհատի և ժողովրդի գործունեության փոխկապվածությունը և հերոսականի էությունը մեկնաբանել են այդ համակարգում։
Կատեգորիա:Վարկ
Ուղղահայաց (ֆիլմ)
«Ուղղահայաց» (ռուս. "Вертикаль"), ֆիլմ, որը նկարահանվել է 1967 թվականին ԽՍՀՄ-ում "Одесская киностудия" կինոընկերության կողմից։ Ֆիլմի ռեժիսորներն են ՝ Ստանիսլավ Գովորուխինը և Բորիս Դուրովը։
Տարխոջա Ներքին
Տարխոջա Ներքին, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բասենի գավառակում։ Գտնվում էր Խորասան գյուղաքաղաքից 21 կմ հարավ-արևմուտք, Արաքսի աջ կողմի վտակներից մեկի աջ ափին, նրանց միախառնման վայրում ։
Ուղղահայաց (ֆիլմ)
Սյուժե
Ֆիլմը պատմում է լեռնագնացների խմբի մասին, որոնք մեկնում են Սվանեթ, որպեսզի բարձրանան Օր-Տաու լեռը։ Խումբը ղեկավարում էր փորձառու լեռնագնաց Վիտալի Լոմովը։ Ժամանելով Սվանեթ՝ խումբը իջևանում է Լոմովի ընկեր տեղացի Վիսսարիոնի մոտ։ Վերջինիս ավագ տղան ևս լեռնագնաց էր եղել և մահացել էր Օր-Տաու լեռը բարձրանալիս։ Վերելքից առաջ Վիսսարիոնը խնդրում է Լոմովին գտնել որդու դին, որը 1 տարի առաջ էր վախճանվել։ Խումբը կիսվում է երկու մասի՝ երկու հոգի մնում է լեռան ստորոտին, իսկ չորսը բարձրանում են։ Ստորոտին մնում է խմբի հետ կապը պահող Վոլոդյան և բժիշկ Լարիսան։ Վոլոդյան հաղորդագրություն է ստանում, որ մոտենում է ցիկլոն և հայտնում է ընկերներին դրա մասին, բայց հաղորդագրությունը ստացած լեռնագնացը չի հայտնում խմբին արհավիրքի մասին։ Խումբը հասնում է լեռան գագաթին, սակայն վերադարձի ճանապարհին նրանք ընկնում են ցիկլոնի մեջ։ Նրանցից մեկը շանթահարվում է, իսկ մյուսը ժամանակավոր կորցնում է տեսողությունը (ձյան պատճառով)։ Խմբի ղեկավարը ստիպված է լինում միայնակ վերադառնալ ճամբար։ Բարեբախտաբար բոլորը փրկվում են և վերադառնում են տուն։
Տարխոջա Ներքին
Բնակչության մասին տեղեկություններ հայտնի չեն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ուղղահայաց (ֆիլմ)
Երաժշտություն
Ֆիլմը հայտի է իր երգերով/երաժշտությամբ։ Երգերի հեղինակն ու կատարողն է հանրահայտ պոետ և կատարող Վլադիմիր Վիսոցկին։ Ֆիլմում հնչում են Վիսոցկու հետևյալ երգերը ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1967 ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային սև-սպիտակ ֆիլմեր
Մուլեն Ռուժ (ֆիլմ)
«Մուլեն Ռուժ» (Moulin Rouge!, բառացի՝ «Կարմիր հողմաղաց»), 2001 թվականի ավստրալամերիկյան մյուզիքլ-ֆիլմ, որն ստացել է Ամերիկյան կինոակադեմիայի 2 մրցանակ։ Գլխավոր դերերում խաղացել են շոտլանդացի դերասան Էվան Մաքգրեգորը և ավստրալիացի դերասանուհի Նիկոլ Քիդմանը (ներկայացվել է «Օսկարի»՝ որպես լավագույն դերասանուհի)։ Դերասաններն իրենք են կատարել իրենց բոլոր երաժշտական համարները։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բազ Լուրմանի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ավստրալիական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ավստրալիական երաժշտական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ավստրալիական մելոդրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան երաժշտական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան մելոդրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:20th Century Fox ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Փարիզում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Բրիտանական ֆիլմեր Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիր ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Ֆրանսիայում Կատեգորիա:2000-ականների ռոմանտիկ կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:2000-ականների ռոմանտիկ դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:2001 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր Փարիզի մասին Կատեգորիա:Ավստրալիական ֆիլմեր Կատեգորիա:2000-ականների պատմական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան կատակերգական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ավստրալիական կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ամերիկյան պատմական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:2000-ականների կինոկատակերգություններ
Սպանություն Մորգ փողոցում (պատմվածք)
Սպանություն Մորգ փողոցում (երբեմն թարգմանվում է որպես «Սպանություններ Մորգ փողոցում», «Մորգ փողոցի կրկնակի սպանությունը», The Murders in the Rue Morgue), ամերիկացի գրող Էդգար Ալլան Պոյի պատմվածքը, որը համարվում է գրականության պատմության մեջ դետեկտիվ ժանրի առաջին ստեղծագործությունը ։
Պատմվածքն առաջին անգամ հրատարակվել է 1841 թվականի ապրիլի 20-ին Ֆիլադելֆիայի Graham's Magazine հրատարակչությունում ։ «Մարի Ռոժեի գաղտնիքը» (1842) և «Գողացված նամակը» (1844) պատմվածքների հետ միասին նովելը կազմում է եռերկ ստեղծագործություն ֆրանսիացի ազնվական Օգյուստ Դյուպենի մասին։ Գեղարվեստական շարքի մյուս պատմությունների և «Ոսկյա բզեզ» նովելի հետ միասին «Սպանություն Մորգ փողոցում» պատմվածքը ներառված է Էդգար Պոյի «տրամաբանական պատմվածքների» շարքում։
Պատմվածքում երիտասարդ Օգյուստ Դյուպենը, որն ունի արտասովոր վերլուծական ունակություններ, հետախուզում է երկու կանանց դաժան և առեղծվածային սպանությունը, որն իրականացվել է Փարիզում` Մորգ փողոցում գտնվող տանը։
Դյուպենի՝ դետեկտիվ ժանրում առաջին հերոսի կերպարի բացահայտման և նրա արկածների նկարագրման համար Էդգար Պոն օգտագործել է բազմաթիվ ոճաձևեր, որոնք հետագայում օգտագործվել են այնպիսի հայտնի կերպարների նկարագրման համար, ինչպիսիք են Շերլոք Հոլմսը և Էրքյուլ Պուարոն։
էդգար Պոյի պատմվածքին նախորդող երկու ստեղծագործությունները՝ Վոլտերի «Զադիգ կամ ճակատագիր» պատմվածքը և Էռնստ Հոֆմանի «Մադմուազել դը Սկյուդերի» նովելը, ունեն դետեկտիվ ժանրին բնորոշ տարրեր։
Դիպաշար
18.. թվականին Փարիզում անանուն հերոսը, որը պատմում է իրադարձությունների մասին, ծանոթանում է մսյո Օգյուստ Դյուպենի հետ։ Նա դեռ երիտասարդ է, ազնվական ընտանիքի հետնորդ, որը կորցրել է իր ողջ ընտանեկան հարստությունը և ներկայումս ստիպված է ապրել խիստ տնտեսող կյանքով։ Պատմողին հաճելի է Դյուպենի ներկայությունը, և նա Փարիզում գտնվելու ընթացքում տուն է վարձում, որտեղ երկուսով են բնակվում՝ Դյուպենն ու պատմողը։ Դյուպենին առավել մոտիկից ճանաչելիս բացահայտվում են նրա բացառիկ վերլուծական ունակությունները։
Թերթերում սկսում են գրել այրի մադամ Լ'Էսպանեի և նրա աղջկա՝ Քամիլա Լ'Էսպանեի` Մորգ փողոցում գտնվող տանը տեղի ունեցած սպանության մասին։ Մամուլի հաղորդագրություններից պատմողին և Դյուպենին պարզ է դառնում, որ սպանություններն իրականացվել են փակ սենյակում՝ շենքի հինգերորդ հարկում։ Թաղամասի բնակիչները լսել են բղավոցներ փողոցից, կոտրել են տան դուռը, գտել այն սենյակը, որտեղից լսվում էին բղավոցները, և սպանված գտել կանանց։ Մադամ Լ՛Էսպանեի խաթարված մարմինը նետել էին պատուհանից, բայց մինչ այդ այնպիսի ուժով էին կտրել կոկորդը ածելիով, որ դիակը բարձրացնելուց կնոջ գլուխն առանձնանում է մարմնից։ Մադամ Լ՛Էսպանեի աղջկան խեղդամահ էին արել, իսկ մարմինը՝ թաքցրել ծխնելույզում։ Սենյակում համարյա ամբողջ կահույքը կոտրած էր, իսկ աթոռին դրված էր արյունոտ ածելին։ Բացի այդ, ականատեսները վկայում են, որ աստիճաններից լսել են վեճի ձայներ փակ դռնից այն կողմ և վստահեցնում են, որ սպանողները երկուսն են եղել. մեկը՝ ֆրանսիացի, իսկ երկրորդի խոսքը ոչ ոք չէր հասկացել։ Վկաները տարբեր ազգության էին, սակայն բոլորը վստահեցնում էին, որ երկրորդ մարդասպանը խոսում էր իրենց անծանոթ լեզվով։
Շուտով ոստիկանությունը ձերբակալում է Ադոլֆ Լեբոնին, որը վարում էր մադամ Լ'Էսպանեի գործերը և սպանության օրը նրան ճանապարհել էր տուն։ Դյուպենը դժգոհ էր ոստիկանության գործողություններից՝ քննադատելով նրանց մոտ համակարգի բացակայությունը և իրական պատկերը ընկալելու անկարողությունը։ Դյուպենը, օգտագործելով ոստիկանապետի հետ իր կապերը, թույլտվություն է ստանում այցելել սպանության վայր։
Դյուպենը թերթում հայտարարություն է տալիս օրանգուտանին բռնելու մասին։ Այդ հայտարարությամբ նրա մոտ է գալիս մի նավաստի։ Դյուպենը պահանջում է նավաստուց պատմել այն ամենը, ինչ իրեն հայտնի է Մորգ փողոցի սպանությունների մասին։ Նավաստին բացատրում է, որ օրանգուտանը երկար ժամանակ նստած է եղել վանդակում և հետևել է իր տիրոջը՝ հիշելով նրա գործողությունները։ Մի անգամ կապիկը կոտրել է վանդակը, դուրս եկել և կրկնելով տեսածը՝ որոշել սափրվել։ Նավաստին փորձել է նրա ձեռքից վերցնել ածելին, սակայն օրանգուտանը փախել է փողոց, և մագլցելով շանթարգելի վրայով, ներթափանցել է այրի կնոջ տուն բաց պատուհանից։ Նավաստին հետևել է կապիկին, բարձրացել նրա ետևից շանթարգելի վրա և ականատես եղել սպանությանը։ Վախից նավաստին փախել է սպանության վայրից՝ մոռանալով օրանգուտանի մասին։
Դյուպենը բաց է թողնում նավաստուն, քանի որ վերջինս չէր կարող մեղադրվել սպանության մեջ։ Որոշ ժամանակ անց նավաստին գտնում է օրանգուտանին և վաճառում նրան։ Ադոլֆ Լեբոնը ազատ է արձակվում այն բանից հետո, երբ Դյուպենը և հեղինակը ամեն ինչ պատմում են ոստիկանապետին։
Մտահղացման ակունքներ
Այն ժամանակ, երբ Էդգար Պոն գրում էր «Սպանություն Մորգ փողոցում» պատմվածքը, «դետեկտիվ» եզրույթը դեռ գոյություն չուներ, սակայն պատմությունները, որոնցում հեղինակները փորձում էին ներկայացնել նմանատիպ առեղծվածների բացահայտման փորձեր, արդեն հայտնի էին։ Էռնստ Հոֆմանի նույնանուն նովելի մադմուազել դը Սկյուդերին՝ 17-րդ դարի միսս Մարփլը, հետաքննում է մի շարք սպանություններ։ Այս պատմվածքը երբեմն անվանում են դետեկտիվ ժանրում առաջին պատմությունը։ Տվյալ ժանրում առաջին տեղը զբաղեցնելու հաջորդ հավակնորդը Վոլտերի «Զադիգ կամ ճակատագիր» (1748) պատմվածքն է, որի հերոսներն օժտված են «բացահայտման հիանալի ունակություններով»։
1838 թվականի սեպտեմբեր-դեկտեմբեր ամիսներին Burton's Gentleman's Magazine(անգլ․) հրատարակչությունում պատմվածքների տեսքով տպագրվեցին ֆրանսիացի հետախույզ Ֆրանսուա Վիդոկի հուշագրությունները՝ «Վիդոկի՝ ֆրանսիացի ոստիկանապետի կյանքի չհրատարակված էջերը» վերնագրով, որոնց իսկությունը կասկածի տեղիք է տալիս։ Հայտնի է, որ Էդգար Պոն ծանոթացել էր այդ հուշագրություններին, և որոշ կենսագիրներ պնդում են, որ Պոն իր հերոս Դյուպենի կերպարը վերցրել է Վիդոկի մասին գրված հուշագրություններից։ Իսկ հերոսի անունը, հավանաբար, փոխառված է Դյուպենից՝ պատմվածքների նույն շարքից։ Հուշագրության պատմություններից մեկում սպանության նկարագրությունը համընկում է «Սպանություն Մորգ փողոցում» պատմվածքի նկարագրությունների հետ. սպանվածների պարանոցները այնքան էին ջլատված, որ գլուխը մարմնից անջատվել էր։ Կարելի է ենթադրել, որ գրողի իրազեկվածությունը Վիդոկի գործունեության մասին, ֆրանսիացի հետախույզի համբավը և թերթի քրեական լրատուի նկատմամբ ամերիկացի կարդացողների հետաքրքրասիրությունն Էդգար Պոյին հանգեցրին ստեղծագործություն գրելու մտքին, որի հիմքում ընկած է քրեական հետաքննությունը, իսկ հերոսի տեղը զբաղեցրեց հետախույզը։
Գրականագետ Յուրի Կովալևի կարծիքով` Էդգար Պոն, հավանաբար, «Սպանություն Մորգ փողոցում» պատմվածքի իրադարձությունը տեղափոխել է Փարիզ, քանի որ հասկանում էր, որ ամերիկացի կարդացողի համար նովելը տարօրինակ և անսովոր է։
Էդգար Պոն հատկապես իր ստեղծագործական վաղ շրջանում նույնպես սիրում էր կարդացողին ներկայացնել իր վերլուծական ունակությունները, օրինակ՝ «Երեք կիրակի մեկ շաբաթում» զվարճալի պատմվածքում (1841) և այլն։
Հրատարակման պատմություն
Ի սկզբանե Պոն իր պատմվածքն անվանել է «Սպանություն Տրիանոն փողոցում» («Murders in the Rue Trianon»), սակայն հետագայում անվանափոխեց այն, որպեսզի ավելի լավ ասոցացնի մահվան հետ ։ Պատմվածքն առաջին անգամ հրատարակվել է 1841 թվականի ապրիլի 20 Ֆիլադելֆիայի Graham's Magazine(անգլ․) տպագրությունում, որտեղ Պոն այդ ժամանակ աշխատում էր որպես խմբագիր ։ Պատմվածքի հոնորարը կազմել էր 56 դոլար՝ չափազանց շատ, օրինակ, «Ագռավը» բանաստեղծության համեմատ, որը գրվել էր չորս տարի հետո, ինչի դիմաց Պոն ստացավ ընդամենը 9 դոլար։
1843 թվականին Էդգար Պոն որոշում է հրատարակել բրոշյուրների շարք իր նովելներով՝ ամեն համարում մեկ ստեղծագործություն տպագրելով։ Այդ գաղափարը գրականագետներին տվել էր Չարլզ Դիքենսը, որի վեպերը տպագրվում էին մասերով ։ Պոն տպագրում է միայն մեկ բրոշյուր «Էդգար Ալլան Պոյի ռոմանտիկ արձակագրությունը» (The Prose Romances of Edgar A. Poe, No.I)։ Բրոշյուրի մեջ ներառված էին «Սպանություն Մորգ փողոցում» և «Մարդը, ում մասնատել էին» կատակերգական պատմվածքը ։ Տպագրված համարը վաճառվել է 12,5 ցենտով ։ «Սպանություն Մորգ փողոցում» պատմվածքի այս տարբերակում Պոն կատարել է 52 փոփոխություններ Graham’s Magazine հրատարակչությունում տպագրված բնօրինակ տեքստի համեմատ ։ Պատմվածքը նույնպես ներառվեց Պոյի մի քանի ստեղծագործությունների շարքում՝ «Պատմվածքներ» (Tales) պարզ վերնագրով՝ հրատարակված 1845 թվականին ։ Դրա հետ մեկտեղ հեղինակը չէր մասնակցել ժողովածուի պատմվածքների ընտրման գործընթացին ։
«Սպանություն Մորգ փողոցում» պատմվածքի օրինական շարունակությունը դարձավ «Մարի Ռոժեի գաղտնիքը» պատմվածքը, որը հրատարակվել է մասերով 1842 թվականի դեկտեմբերին և 1843 թվականի հունվարին։ Միակ բանը, որ միավորում է այդ երկու ստեղծագործությունները, գլխավոր հերոս Օգյուստ Դյուպենն է և Փարիզը, որպես իրադարձությունների վայր ։ Երրորդ անգամ Դյուպենը հայտնվում է «Գողացված նամակ» պատմվածքում, որը Պոն 1844 թվականի հուլիսին Ռասսել Ռոուել Ջեյմսին ուղղված իր նամակում նշել էր, որ այն իր ամենալավ պատմվածքներից մեկն է տրամաբանական դատողության մասին ։ Իր «Տրամաբանական պատմվածքներ» շարքին Էդգար Պոն հատկացրել էր երեք նովել Դյուպենի մասին և «Ոսկե բզեզ» ստեղծագործությունը  ։
«Սպանություն Մորգ փողոցում» պատմվածքի ինքնագիրը, որն օգտագործվել էր Graham’s Magazine(անգլ.) հրատարակչության առաջին տպագրության համար, հետագայում նետվեց աղբամանը։ Հրատարակչության գրասենյակի նոր աշխատակից Ջ. Ջոնսոնը գտել էր ձեռագիրը և վերցրել իր հետ Լանկաստեր տեղափոխվելու ժամանակ, որտեղ աշխատում էր տեղի տպագրատանը։ Քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ Ջոնսոնը ծառայում էր հետևակում։ Ձեռագիրը նա փոխանցում է հորը, որը պահպանել էր այն տպագրված նոտաների էջերի արանքում։ Ձեռագիրը պահպանվել էր մի քանի հրդեհներից հետո և պատերազմից հետո նորից նետվել էր աղբարկղը, հետագայում նորից գտնվել և վերադարձվել է Ջոնսոնին ։ Ձեռագիրը հետագայում գնել էր կոլեկցիոներ Ջորջ Ուիլյամ Չայլդսը 200 դոլարով։ 1875 թվականին նա նվիրաբերել է 650 դոլար Էդգար Պոյի հուշարձանի ավարտման համար վերջինիս գերեզմանին Բալթիմորում ։ 1891 թվականին Չայլդսը կտակում է Էդգար Պոյի ձեռագիրը պետությանը ՝ նվիրելով այն Դրեկսելի համալսարանին՝ ձեռագրի պատմությունը պատմող նամակի հետ միասին ։ Այդ համալսարանի արխիվում մինչ օրս պահպանվում է պատմվածքի ինքնագիրը ։
«Սպանություն Մորգ փողոցում» պատմվածքը Պոյի առաջին պատմվածքներից էր, որը թարգմանվել է ֆրանսերենով։ 1846 թվականի հուլիսի 11-13 պատմվածքը հրատարակվել է La Quotidienne(ֆր․) հրատարակչությունում՝ «Սպանություն, որի հավասարը չէին տեսել իրավասության տարեգիրները» («Un meurtre sans exemple dans les Fastes de la Justice») վերնագրով։ Էդգար Պոն նշված չէր որպես հեղինակ, իսկ բազմաթիվ մանրամասներ, ինչպիսիք են Մորգ փողոցի անվանումը և կերպարների անունները (Դյուպենը դարձավ Բերնյե), փոփոխվել էին ։ 1846 թվականի հոկտեմբերի 12 Le Commerce տպագրվել է թարգմանության մեկ այլ տարբերակ՝ «Արյունոտ գատնիք» վերնագրով («Une Sanglante Enigme»), որտեղ նույնպես նշված չէր իրական հեղինակի անունը։ Le Commerce(ֆր․) հրատարակչության խմբագրին ներկայացվել էր մեղադրանք գրագողության մեջ։ Դատական քննության արդյունքում Էդգար Պոյի հեղինակության փաստը պարզ դարձավ ֆրանսիական հասարակությանը ։ Շառլ Բոդլերի թարգմանության մեջ պատմվածքը հրատարակվել է 1855 թվականին «Double assassinat dans la rue Morgue»(ֆր․) վերնագրով։
Թեմաներ
Բժիշկ Ջոզեֆ Սնոդգրասսին ուղղված նամակում Էդգար Պոն պատմում էր, որ պատմվածքի թեման համարվում է «հնարամտության օգտագործումը մարդասպանի որոշման համար» ։ Օգյուստ Դյուպենը, չհամարվելով պրոֆեսիոնալ հետախույզ, զբաղվում է աղմուկ բարձրացրած սպանության բացահայտմամբ որպես հոբի։ Բացի դրանից, նա ունի ճշմարտությունը հաստատելու և սխալ մեղադրյալին օգնելու ձգտում։ Դյուպենը չունի մերկանտիլիստական շահեր, և ի վերջո նա հրաժարվում է գումարային պարգևից, որը նրան առաջարկել էր օրանգուտանի տերը ։ Իրական մարդասպանի բացահայտումը վերջակետ է դնում հետախուզության մեջ, քանի որ ո'չ օրանգուտանը, ո'չ նրա տերը չեն կարող ներգրավված լինել պատասխանատվությանը ։
Պատմվածքի հիմքում ընկած է «ուղեղի պայքարը մկանների դեմ» փոխաբերությունը։ Ֆիզիկական ուժը, որը պատկերված է օրանգուտանի և նրա տիրոջ կերպարով, հանդես է գալիս որպես բռնություն. կապիկը ի վերջո համարվում է մարդասպան, իսկ նրա տերը խոստովանում է, որ նրա վարժեցման ժամանակ չարաշահել է մտրակի օգտագործումը։ Անալիտիկի ինտելեկտուալ ուժը ի վերջո հաղթում է նրանց դաժանությանը ։ Պատմությունը նաև իր մեջ պարունակում է Պոյի կողմից հաճախ օգտագործվող հիանալի կնոջ մահվան թեման, որը նա անվանում էր «աշխարհում ամենապոետիկ թեման» ։
Պատմվածքի հաջորդ իմաստային շերտը կազմում է ևս մեկ հակադարձության փոխաբերությունը՝ ռասայական։ 1960-ական թվականներին Լեսլի Ֆիիդլերը ուշադրություն դարձրեց սև և սպիտակ գույների դինամիկային Էդգար Պոյի ստեղծագործություններում. սև ագռավը նստած է Պալլադայի սպիտակ կիսանդրին, սպիտակ հետքը կախաղանի հանգույցի տեսքով սև կատվի կրծքին և այլն ։
Սև ռասան Պոյի պատմվածքներում հաճախ ներկայացված է որպես ցածր, վտանգավոր մարմնական սկզբնաղբյուր, որը հերքում է հոգևորը և ինտելեկտուալը։ «Սպանություն Մորգ փողոցում» պատմվածքում օրանգուտանը, որն ուներ մորթու մուգ գույն, դուրս պրծնելով տիրոջ հսկողությունից, վախ և մահ է հաղորդում։ Նրա զոհերը դառնում են երկու սպիտակամորթ կանայք։ Դատելով սենյակի ճոխությունից՝ նրանք բարձր խավի ներկայացուցիչներ էին։ Երիտասարդ կնոջը օրանգուտանը սպանում է բնության կողմից իրեն տրված ուժի միջոցով, իսկ ծեր կնոջը՝ ածելի օգտագործելով, այսինքն սպիտակամորթների քաղաքակրթության գյուտը։ Ի դեպ կապիկը իրականացնում է սպանություն՝ անհաջող կերպով կրկնօրինակելով տիրոջ սափրվելու գործընթացը ։
Օգյուստ Դյուպենը՝ նոր տեսակի հերոսը` Պոյի կողմից կերտված և նրա համար համակրելի, խոստովանում է, որ «իր սրտում շատ մարդկանց համար կա բաց պատուհան», իսկ նրա ամենասիրելի զբաղմունքներից է ուրիշների մտքերին «ականջ դնելը» (մարդուն մանրակրկիտ հետևելու շնորհիվ) ։ Պատմվածքում դաժան նկարագրությունը վուայերիստական է (voyeurisme, տեսանելի). նավաստին և նրա հետևից նաև ընթերցողը նայում են պատուհանից այն կողմ ։ Վուայերիզմի թեման Պոյի ստեղծագործություններում պարբերաբար և հաճախակի զուգակցվում է սադիզմի հետ։ «Վիլյամ Վիլսոնը» պատմվածքում գլխավոր հերոսը նույնպես նայում է իր քնած նմանակին, որին պետք է սպանի։
Մարմնի մասնատման տարրը նույնպես բնորոշ է Պոյի ստեղծագործություններին։ «Սպանություն Մորգ փողոցում» պատմվածքում իրականացվում է կնոջ գլխի անջատումը մարմնից։ «Սև կատուն» նովելում հեղինակը հանում է կատվի աչքը։ «Բարենիկա» պատմվածքում սիրելի կնոջ ատամները դառնում են պաշտամունքի առարկա հեղինակի համար, և նա դրանք պոկում է ։
Դյուպենի կերպարն ու մեթոդը
Օգյուստ Դյուպենը պաշտոնական անձ չէ։ Նա խուզարկու չէ, այլ վերլուծական կարողությունները դրսևորելու սիրահար, ով առաջ երբեք չի հետաքննել որևէ սպանություն։ Եվ այս անգամ էլ նա հետաքննություն չի վարում, այլ ողջ ինֆորմացիան ստանում է թերթերից և անում իր հետևությունները։ Նա չի բացահայտում սպանությունը, այլ խնդիրն է լուծում։ Այնպես որ դա իր համար հաճելի զբաղմունք է ։ Էդգար Պոն իր հերոսին` Դյուպենին, պատմվածքում անվանում է վերլուծական, ով հաճույք է ստանում իր այդ շնորհից` օգտագործելով այն բոլոր իրավիճակներում ։
Պոն Դյուպենի մեթոդը նկարագրել է, ով օգտագործում էր տրամաբանական մեթոդներ, թղթախաղ խաղացողի օրինակով. «Ստացված ինֆորրմացիայի ծավալը կայանում է ոչ այնքան եզրակացության հստակության մեջ, որքան դիտարկման» ։ Պատմվածքում առկա է տեսարան, որտեղ Դյուպենին հաջողվում է իմանալ, թե ինչի մասին է տվյալ պահին մտածում պատմվածքի հեղինակը՝ հիմնվելով ասոցիատիվ դատողության վրա ։ Հետագայում այս մեթոդը օգտագործվում է հանցագործության բացահայտման ժամանակ ։
Տվյալ մեթոդը ընդգծում է ընթերցման և գրավոր խոսքի կարևորությունը։ Անմիջականորեն հենց թերթում տպված Կյուվյեի (հավանաբար ենթադրվում է ֆրանսիացի կենդանաբան Ժորժ Կյուվյեն) հոդվածից Դյուպենը տեղեկություն է ստանում օրանգուտանի մասին։ Այսպիսով, հետաքննության մեջ ներգրավված է նաև ինքը ընթերցողը, ով ընթերցանության ընթացքում ինքնուրույն փնտրում է խնդիրը լուծելու բանալին ։ Պոն նաև հատուկ ուշադրություն է դարձնում ասված բառի ուժին։ Երբ Դյուպենը հարցաքննում է նավաստուն սպանությունների մասին, վերջինս քիչ է մնում ընկնի.«Նավաստու դեմքը կարմրեց, ասես նա պայքարում էր խեղդվելու դեմ։ Բնազդաբար նա վեր թռավ իր տեղից և վերցրեց մահակը, բայց նույն պահին փլվեց աթոռին՝ ցնցվելով ամբողջ մարմնով և մահու չափ սփրթնած» ։
Կասկած չի առաջացնում, որ Դյուպենի անվան տակ Պոն ներկայացրել է պատմվածում ինքն իրեն, հավանաբար, իդեալական և ռոմանտիկ, բայց, անկասկած, ճանաչելի տեսքով։ Ինչպես իր հերոսը, Պոն լավ վերլուծական ունակություններ ուներ և տարբեր ոլորտներում առկա առևղծվածների մոլի սիրահար էր՝ սկսած կրիպտոգրաֆիայից և կոսմոլոգիայից։ Պոն առաջին անգամ չէ ներկայանում նման կերպով. «Վիլյամ Վիլսոն» պատմվածքը մասնավորապես նույնպես ինքնակենսագրական բնույթ է կրում, ինչպես նաև «Սև կատուն» պատմվածքը ։
Պատմության ճշմարտացիություն
Էդգար Պոն երբեք չէր եղել Փարիզում։ Իրադարձությունների վայրը նա մշակել էր, հավանաբար, ունենալով իր առջև Պալե-Ռոյալի հարակից տարածքների քարտեզը։ Հեղինակը նկարագրել է անհավանական Փարիզը։ Մորգ փողոցը Պոն հորինել է՝ տեղադրելով այն իրականում գոյություն ունեցող Ռիշելյե փողոցում։ Պատմվածքը գրելու ժամանակ Փարիզում չկար Լամարտին անցումը, որի անվանումը Պոն, հավանաբար, ֆրանսիցի գրողի պատվին է անվանել, ում չէր սիրում։ Սակայն նմանատիպ փողոց իրականում այնտեղ հայտնվեց պատմվածքը գրելուց մի քանի տարի հետո՝ 1848 թվականին։ Դելորեն փողոցը նույնպես Պոյի հորինածն է, այն անվանվել է հայտնի ամերիկացի գրող Վիլյամ Գոդվինի վեպի վերնագրի համաձայն, ում ստեղծագործություններին Պոն ծանոթ էր։ Դյուպենը իբր պահում էր օրանգուտանին Դյուբուր փողոցում գտնվող ախոռատանը. Փարիզում այդ ժամանակ կար փողոց նմանատիպ անվանումով։ Սակայն կասկածելի է որ այդ փողոցը գոյություն ուներ Պոյի քարտեզի վրա, և, ամենայն հավանականությամբ, օգտագործել է այդ անվանումը որպես ֆրանսիական հնչողությամբ բառ։ Իսկ որպես աղբյուր ծառայել է Դյուբուր քույրերի լոնդոնյան դպրոց-պանսիոնի մասին հիշողությունները, որտեղ Պոն գտնվել է 1816—1817 թվականներին։ Հենց այդ ազգանունը պատմվածքում կրում է նաև վկաներից մեկը՝ լվացարարուհի Դյուբուրը ։
Վկաների անունները փոփոխվում են բավականին իրականից դեպի անհնարը։ Օրինակ՝ ամբողջությամբ ֆրանսիական և կասկած չհարուցող ազգանունների հետ մեկտեղ (Պյեր Մորո, Ժյուլ Մինյո) օգտագործվում են գերմանական ազգանուններ (Օդենհայմեր)։ Նույն ժամանակ իսպանական Ալֆոնցո Գարսիոն գրված է կոպիտ սխալներով, սակայն Պոյի գիտելիքները պետք է նրան թույլ տային խուսափել նմանատիպ սխալներից ։ Ինչպես տեղանունները, պատմվածքում առկա են ինչպես Պոյի, այնպես էլ ընթերցողի համար «խոսուն» անուններ։ Սուրբ Պետրոս եպիսկոպոսական եկեղեցու վանահոր օգնականի անունն էր Օդենհայմեր, որի հետ Պոն, հավանաբար, ծանոթ էր։ Երկու զոհերի ազգանունները`Էսպանյե (Madame L’Espanaye; Camille L’Espanaye), ստեղծվել է Լուսավորության դարաշրջանի գրող և գրական հավաքույթի ղեկավար մադամ դ'Էպինյեի կամ ֆրանսիացի մարշալ Էիմիլիոն դ'Էսպինյեի ազգանունից ։
Մադամ Էսպանյեի տան պատուհաններն ու փեղկերը ոչ մի ընդհանուր բան չունեն ֆրանսիականի հետ։ Փարիզյան տներում պատուհանները դեպի ներս էին բացվում և փակվում էին բռնակի պտտումով։ Ֆրանսիացիներին կզարմացներ սահող և ինքն իրեն փակվող պատուհանը, որը հիշեցնում էր գիլյոտինի դանակը։ Պատուհանափեղկերի նկարագրման համար Պոն օգտագործել է իր հորինաց անվանումը` ferrage: Երկար միփեղկանի կռած պատուհանափեղկերը անտեղի են ֆրանսիական քաղաքային բնապատկերում, որի համար բնորոշ են երկփեղկանի փայտյա պատուհանները ։
Պոն միշտ փորձում էր ժամանակակից մնալ և քայլել զարգացմանը համընթաց։ Նա հետաքրքրվում էր նվերջին գիտական ձեռքբերումներով և տեխնիկական նորույթներով, սակայն նրա հետաքրքրությունը միախառնվում էր իր մոտ առկա անբացատրելի ռոմանտիզմի և երևակայականի հետ։ Պատմվածքում օրանգուտանը իսկ նրա հետևից նաև տերը օգտագործում են շանթարգելի շղթան տան չորրորդ հարկի պատուհանին հասնելու համար։ Սակայն Փարիզում շանթարգելները եզակի երևույթ էին և տեղադրված էին միայն հասարակական կառույցների տանիքներին։ Իսկ Պոյի նկարագրած թաղամասում իրականում ոչ մի շանթարգել չի եղել։ Դրա հետ մեկտեղ շանթարգելի շղթայով մագլցելը նման դիրքից, իսկ հետագայում մեկուկես մետր հեռավորությունից պատուհանից տուն ներթափանցելը անհնար է։ Նմանատիպ անհամապատասխանություններից կարելի էր խուսափել` շանթարգելը ջրատար խողովակով փոխարինելով, սակայն դա Պոյի համար խնդրի շատ պարզ լուծում կլիներ։
Էդգար Պոն, իր խոստովանության համաձայն, պատմվածքը գրել է վերջից սկսելով։ Պատահական, հարկադրված անհամապատասխանությունների կուտակումը «պատուհան-փեղկ- շանթարգել» ամբողջության մեջ Պոյին անհրաժեշտ էր իր մտադրության իրագործման համար։ Սակայն պատմվածքի կարևոր տեսարանը միայն թվում է հավաստի, իսկ իրականում այն բացառապես անհնար է։
Էդգար Պոն սկսել է գրել վերջից։ «Պատուհան-պատուհանափեղկ-շանթարգել» ամբողջության պատահական, հարկադրված և չհիմնավորված անհամապատասխանությունների նկարագրությունը անհրաժեշտ էր Պոյին իր մտադրության իրականացման համար։ Սակայն պատմվածքի կարևոր տեսարանը հավաստի միայն թվում է, իսկ իրականում այն անհնար է։ Եթե օրանգուտանը տեսականորան կարողանար իրականացնել Պոյի կողմից նկարագրված գործողությունները, ապա նավաստին միանշանակ չէր կարող սենյակից ներս նայել՝ կախված լինելով շանթարգելից։ Նախ և առաջ շանթարգելից դեպի պատուհանը հեռավորությունը շատ է։ Բացի այդ Պոն տեսարանի նկարագրման մեջ օգտագործում է մահճակալի թիկնակը, որը փակում էր պատուհանի մի մասը։ Նկարազարդողները, որպես կանոն, խուսափում են նավաստու տեսարանից՝ ցուցադրելով միայն նրա դեմքը սենյակի պատուհանից ներս։ 1899 թվականին Ա․Դ․Մակկորմիկը փորձեց ներկայացնել տեսարանը դրսից։ Նա զգալիորեն փոքրացրեց շանթարգելից դեպի պատուհանը տարածությունը, պատուհանափեղկերը բաժանեց երկու մասի, հեռացրեց մահճակալի թիկնակը, միևնույն է հստակ երևում է, որ նավաստին՝ կախված անհավանական դիրքով, չէր կարող տեսնել ողջ սենյակը, ինչպես նկարագրում էր Պոն ։
Մնացած իրադարձությունները մանրամասն դիտարկելուց առավել անհավանական են։ Պոն մեկ աստիճանին հանդիպեցնում է միանգամից եվրոպական ազգությունների հինգ ներկայացուցիչների, ովքեր լսել են երկու կասկածյալների զրույցը։ Փրկիչների ամբոխը աղմուկով աստիճաններով բարձրանում է վերև, սակայն վկաները լսում են, թե ինչ է կատարվում սենյակում երկու հարկ վերև, փակված դռնից այն կողմ։ Բացի այդ, նրանք լսում են նավաստու ճիչը, ով կախված էր շանթարգելից։ Պոլլինը մատնանշում է այն իրադարձությունների բացարձակ անհավանականությունը ։
Հեղինակը պատմվածքում ֆրանսիական ոստիկանությանը ներկայացնում է որպես անօգնական կառույց։ Պատմվածքի հանգուցալուծմանը Դյուպենը այնպիսի նկատողություն է անում ոստիկանությանը, որից հետո ընթերցողը պատրաստ է հավատալ ամեն ինչին։ Օրինակ, այն բանին, որ ոստիկանները երկար չէին կարողանում հասկանալ, թե որտեղ է կորել մադամ Էսպինյեի մարմինը։ Բայց չէ որ նրա պարանոցը կտրել էին նրա կոկորդը, և արյունոտ հետքը պետք է սենյակի երկայնքվ ձգվեր դեպի փակ պատուհանը։ Բայց Պոն մոռանում է արյան մասին։ Ի վերջո գտնելով մադամի Էսպինյեի մարմինը բակում քարասալարկ փողոցում՝ ոստիկանները չեն կարողանում հայտնաբերել մարդասպանի մազափունջը, որը գտնվում էր զոհի բռունցքում (այն գտնում է Դյուպենը) ։
Առանձին պետք է նշել օրանգուտանի՝ կապիկների այդ տեսկաին ոչ բնորոշ պահվածքի մասին։ Իրականում օրանգուտանները ամենահանգիստ և ֆլեգմատիկ մարդանման կապիկներն են։ Նրանք բանականությամբ զիջում են շիմպանզեներին, բայց օրանգուտանը չէր թաքցնի մարմինը՝ խոթելով այն ծխնելույզի մեջ ոտքերից բռնած, քանի որ նա կկռահեր մարմինը հակառակ շրջել ։ Կապիկի ձեռքերը իրոք ուժեղ են, բայց ընտելացված այնպիսի առարկաներ օգտագործելուն, ինչպիսին ածելին է։ Օրանգոտանը չէր կարող վստահ ձեռքում պահել ածելին, որպեսզի մեկ շարժումով համարյա առանձնացներ գլուխը մարմնից, դա անհնար է ։
Պոլլինը գալիս է այն եզրահանգմանը, որ Պոն, իրականին ձգտելու փոխարեն, գիտակցված խճճում էընթերցողին՝ թույլ չտալով նրան ժամանակ և հնարավորություն կասկածել պատմվածքում կատարվող իրադարձություններին․
Գրական նշանակություն և քննադատություն
Էդգար Պոյի կենսագիր Ջեֆրի Մայերսը ամփոփել է «Սպանություն Մորգ փողոցում» պատմվածքի իմաստը հետևյալ բառերով․ «Այն փոխեց համաշխարհային գրականոթյան պատմությունը»։ Ստեղծագործությունը հաճախ հիշատակվում է որպես առաջին դետեկտիվը պատմության մեջ, իսկ Դյուպենի կերպարը դարձավ ապագա խուզարկու կերպարների նախատիպը՝ ներառելով Արթուր Կոնան Դոյլի Շերլոք Հոլմսին և Ագաթա Քրիստիի Էրքյուլ Պուարոին ։ Հատկանշական է այն փաստը, որ պատմվածքում շեշտը դրվել է ոչ թե խճճված սյուժեի, այլ կատարվող իրադարձությունների վերլուծությունների վրա ։ Պոյի ներդրումը դետեկտիվ գրականության պատմության մեջ արտացոլված է նրա պատվին մրցանակաբաշխության ստեղծման մեջ, որը յուրաքանչյուր տարի շնորհվում է Mystery Writers of America(անգլ․) կազմակերպության կողմից ։
«Սպանություն Մորգ փողոցում» պատմվածքը սահմանեց մի շարք փոխաբերություններ․ արտառոց, բայց փայլուն դետեկտիվ, ապիկար ոստիկանը, գլխավոր հերոսի գլխի չընկնող ընկերը, որի անունից պատմվում են իրադարձությունները։ Պատմվածքում ոստիկանությունը պատկերված է ոչ հրապուրիչ տեսանկյունից, որը հակադրում է գլխավոր հերոսին իրավապահ մարմինների և իշխանության հետ ։ Հենց «Սպանություն Մորգ փողոցում» պատմվածքում առաջին անգամ օգտագործվեց պատմելու մեթոդը, որի ժամանակ խուզարկուն սկզբում հայտարարում է խնդրի լուծման մասին, իսկ հետո բացատրում է դատողությունների շղթան, որոնք բերել են լուծմանը ։ Բացի այդ, ստեղծագործության սյուժեն իրենից ներկայացնում է «սպանություն փակ սենյակում» նկարագրման միջոցի տիպիկ նմուշ ։
Տպագրվելուց հետո պատմվածքը դրական է ընդունվել քննադատների կողմից ։ The Philadelphia Inquirer(անգլ․) թերթի գրախոսության մեջ նշվել է ստեղծագործության նորամուծության և խորության մասին, որը «ապացուցում է՝ Էդգար Պոն հանճար է իր ստեղծագործ էներգիայով և վարպետությամբ» ։ Ինքը Պոն, սակայն, առավել համեստ է գնահատել իր ձեռքբերումը Ֆիլիպ Կուկին ուղղված նամակում․
Որոշ ավելի ժամանակակից ընթերցողներ քննադատել են Պոյին պատմվածքում ինտրիգի կոնցեպսիայի չպահպանման համար ։
Ազդեցություն, հղումներ և ադապտացիան մշակույթում
Պոյի ստեղծագործությունների ֆրանսիական թարգմանությունները, որոնք կատարել է Շառլ Բոդլերը, փաստացի բացահայտեցին ամերիկացի գրողին եվրոպացի ընթերցողի համար։ «Սպանություն Մորգ փողոցում» պատմվածքը հատուկ ուշադրություն գրավեց այն բանի շնորհիվ, որ նրանում իրադարձությունները տեղի են ունենում Փարիզում։ Մարդուն խոշտանգող արնախում, դաժան կապիկի կերպարը սկսեց հետզհետե ամրապնդվել մարդկանց գիտակցության մեջ` չնայած նրա միֆային ծագմանը ։ Ֆրանսիացի քանդակագործ Էմանուել Ֆրեմյեն ստեղծել է մի շարք կոմպոզիցիաներ այդ սյուժեի հիման վրա ։ Նրանից առանձնանում է «Օրանգուտանը խեղդում է տեղացուն Բորնեոից» (1895)։ Ներկայումս այն գտնվում է Փարիզի Պոլեոնտոլոգիայի թանգարանում։
1932 թվականին պատմվածքը էկրանավորվել է։ «Սպանություն Մորգ փողոցում» ֆիլմը քիչ ընդհանրություններ ունի Պոյի սյուժեի հետ։ Խելագար գիտնականը, ով ուներ օրանգուտան, ապրում էր Մորգ փողոցում։ Գիտնականը առևանգում էր երիտասարդ կանանց և նրանց վրա բազմաթիվ փորձեր էր իրականացնում, որոնց նպատակը մարդուն կապիկի հետ խաչասերելն էր։ Մի անգամ շուկայում օրանգուտանը տեսնում է գեղեցիկ աղջկա` Կամիլա անունով, որը դառնում է նրա տենչանքի առարկան։ Կապիկը տիրոջ հրամանով առևանգում է աղջկան։ Գործին խառնվում է բժիշկ-ուսանող Պյեր Դյուպենը՝ առևանգված աղջկա սիրեցյալը։ Հետապնդողները բարձրանում են կապիկի ետևից տանիք։ Դյուպենը նույնպես բարձրանում է նրանց հետքով և կրակում կապիկի վրա։ Օրանգուտանը ընկնում է տանիքից և սատկում։ Նկարահանումը մեծ հաջողություն ունեցավ, այդ սյուժեն իր հերթին հիմք հանդիսացավ «Քինգ Քոնգ» ֆիլմի ստղծման համար։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր Կատեգորիա:Անգլերեն գրականություն
Աղասի Բադալյան
Աղասի Ավագի Բադալյան, խորհրդային և հայկական կինոյի և թատրոնի դերասան։ ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ։
Կենսագրություն
Մահացել է 1972 թվականին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ Կատեգորիա:Խորհրդային դերասաններ Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ Կատեգորիա:Հայ կինոդերասաններ Կատեգորիա:Թատրոնի հայ դերասաններ
Հեքիաթ զինվորի մասին (մուլտֆիլմ)
«Հեքիաթ զինվորի մասին» (Сказка о солдате), խորհրդային նկարված մուլտֆիլմ՝ նկարահանված 1948 թվականին ։ Նկարահանել են Վալենտինա և Զինաիդա Բրումբերգները՝ ռուսական ժողովրդական հեքիաթների մոտիվներով։
Սյուժե
Ծառայության մեջ գտնվող զինվորն իր համեստ ճաշը տալիս է մի չքավորի, որը ողորմություն էր խնդրել։ Դրա դիմած ծերունին նրան նվիրեց կախարդական տոպրակ, որի մեջ կարելի է լցնել այն ամենը՝ ինչ ցանկանաս։ Յոթ սարի հետևում գտնվող մի թագավորությունում ծառայողն իր զինվորական ուշիմության շնորհիվ կարողանում է իր խուրջինի մեջ տեղավորել անմաքուր ուժը։
Վերաթողարկում
Մուլտֆիլմը վերաթողարվել է VHS՝ 1990-ական թվականներ, DVD տարբերակով՝ 2000-ական թվականներին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1948 ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:«Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր
Դմիտրի Չեռնով
Ուսում
Ավարտել է Պետերբուրգի գործնական տեխնոլոգիական ինստիտուտը (1858)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ Կատեգորիա:Ռուս գյուղատնտեսներ Կատեգորիա:Ռուս ճարտարագետներ Կատեգորիա:Ռուս գյուտարարներ
Ռիբորդոնե
Ռիբորդոնե (Ribordone), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Թուրին գավառում։
Բնակչությունը՝ 77 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 2 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 44 կմ²։ Փոստային ինդեքսը՝ 10080։ Հեռախոսային կոդը՝ 0124։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Նոդար Գուրեշիձե
Նոդար Գուրեշիձե (ნოდარ გურეშიძე, 1927, Աբաշայի շրջան, գյուղ Մարանի - 30 հոկտեմբերի, 2004), վրացի գրող ։
Կենսագրություն
Նոդար Գուրեշիձեն ծնվել է Աբաշայի շրջանի Մարանի գյուղում։ 1950 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի պետական համալսարանի փիլիսոփայական ֆակուլտետը։ Բանաստեղծությունների առաջին գիրքը հրատարակվել է 1954 թվականին։ Վրացերեն, ռուսերեն և ուկրաիներեն ժողովածուների հեղինակ է։ Թարգմանված բանաստեղծություններ ունի լեհերեն, գերմաներեն, սերբերեն և այլ լեզուներով։ Թարգմանություններ է կատարել Նիկոլայ Նեկրասովից, Ավետիք Իսահակյանից, Վլադիմիր Մայակովսկուց, Սամեդ Վուրղունուց, Աշոտ Գրաշուց, Հրաչյա Հովհաննիսյանից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:1927 ծնունդներ Կատեգորիա:Թբիլիսիի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Վրացի գրողներ
Վեյշի
Վեյշի (Vaychis), համայնք Ֆրանսիայի Միջին Պիրենեյան մարզի Արյեժ գավառում։ Մտնում է Աքս լը Թերմ կանտոնի կազմի մեջ (Ֆուա շրջան)։ Համայնքի INSEE կոդ՝ 09325։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 30 մարդ։
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 18 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 10-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 21-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 55,6 %, 1999 թվականին եղել է՝ 70,6 %)։ 10 աշխատունակ բնակիչներից 9-ը աշխատում էին (6 տղամարդ և 3 կին), անաշխատանք էր 1-ը (տղամարդ)։ 21 անգործունակ մարդկանցից 5-ը թոշակառու, 3-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Հենան (այլ կիրառումներ)
Հենան անվանումը կարող է վերաբերել.
Հերոստրատոս
Ստրաբոնի վկայությամբ՝ Հերոստրատի այրած տաճարի տեղում եփեսոսցիները կառուցել են Արտեմիսին նվիրված մի նոր հրաշալի տաճար ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հին հույներ Կատեգորիա:Վանդալիզմ
Ձագարիզե
Ձագարիզե (Zagarise), կոմունա Իտալիայում, Կալաբրիա մարզի Կատանձարո գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 1647 մարդ (2015 թ.), բնակչության խտությունը կազմում է 33,39 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 48 կմ² մակերես տարածք։
Փոստային ինդեքսն է՝ 88050։ Հեռախոսային կոդը՝ (+39) 0961։
Հիգիենիկ մարմնամարզություն
Հիգիենիկ մարմնամարզություն, մարմնամարզության տարատեսակ, ֆիզիկական վարժություններով պարապելու ամենամատչելի և նպատակահարմար ձև, որով կարելի է զբաղվել նաև անհատական կարգով՝ տնային պայմաններում։ Հիգիենիկ մարմնամարզության համալիրում ընտրում են 8-10 այնպիսի վարժություններ, որոնք աշխատանքի մեջ ներգրավեն գրեթե բոլոր հոդերը և հիմնական մկանախմբերը, հատկապես որովայնի ճնշանի, ուսագոտու և բազկի եռագլուխ մկանները։ Հիգիենիկ մարմնամարզությունը բարելավում է սրտի գործունեությունը, շնչառությունը, նյարդային համակարգի վիճակը, բարձրացնում օրգանիզմի ակտիվությունը, կանխում վաղաժամ ծերության երևույթները (մկանների թերաճում, շարժումների սահմանափակում և նյութափոխանակության խանգարումներ)։ Քնի ընթացքում առաջացող լիակատար հանգստից աշխատանքային ծանրաբեռնվածության անցումը կարգավորելու նպատակով հարմար է կատարել հիգիենիկ մարմնամարզություն ամենատարածված ձևը՝ առավոտյան լիցքային վարժությունները։
Կատեգորիա:Առողջապահություն
Ձագարիզե
Բնակավայրի հովանավոր սուրբը Պանկրացիոն է։ Բնակավայրի տոնը նշվում է հուլիսի 9-ին։
Ժողովրդագրություն
'''Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Հայոց ցեղասպանություն (ֆիլմ)
«Հայոց ցեղասպանություն» (The Armenian Genocide), 2006 թվականին ցուցադրված ամերիկյան փաստավավերագրական ֆիլմ, որն ուսումնասիրում է Առաջին աշխարհամարտի տարիներին Օսմանյան կայսրությունում հայերի նկատմամբ կատարված կոտորածները։ Ցուցադրվել է ամերիկյան «PBS» հեռուստաալիքով։
Քանի որ Ցեղասպանության հարցը Թուրքիայում կրում էր վիճահարույց բնույթ, «PBS» հեռուստաալիքը որոշում է երկու կողմերին ձայն տալ՝ ֆիլմի ցուցադրությունից հետո կազմակերպելով թվով 4 փորձագետների հեռուստաքննարկում, ինչը, սակայն, տեղի չի ունենում հայկական կազմակերպությունների սուր լոբբիստական ջանքերի պատճառով ։
Ֆիլմի ռեժիսորը, սցենարիստը ու համապրոդյուսերն է («Oregon Public Broadcasting»-ի հետ) Էնդրյու Գոլդբերգը, ով նաև հանդիսանում է «Հայերը. գոյատևման պատմություն» (The Armenians: A Story of Survival) ֆիլմի ռեժիսորը։
Ֆիլմը կարդում են հոլիվուդյան դերասաններ Օռլանդո Բլումը, Էդ Հարիսը, Լորա Լինին, Ջարեդ Լետոն, Ջուլիանա Մարգուլիսը, Փոլ Ռադը և Նատալի Պորտմանը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայկական վավերագրական ֆիլմեր Կատեգորիա:2006 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր Հայոց ցեղասպանության մասին Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր
Վերդեն (Արյեժի գավառ)
Վերդեն (Verdun), համայնք Ֆրանսիայի Միջին Պիրենեյան մարզի Արյեժ գավառում։ Մտնում է Լե Կաբան կանտոնի կազմի մեջ (Ֆուա շրջան)։ Համայնքի INSEE կոդ՝ 09328։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 233 մարդ։
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 131 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 87-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 44-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 66,4 %, 1999 թվականին եղել է՝ 62,0 %)։ 87 աշխատունակ բնակիչներից 83-ը աշխատում էին (44 տղամարդ և 39 կին), անաշխատանք էին 4-ը (2 տղամարդ և 2 կին)։ 44 անգործունակ մարդկանցից 6-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 28-ը թոշակառու, 10-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Կարաֆա դի Կատանձարո
Կարաֆա դի Կատանձարո (Caraffa di Catanzaro), կոմունա Իտալիայում, Կալաբրիա մարզի Կատանձարո գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 1866 մարդ (2015 թ.), բնակչության խտությունը կազմում է 74,49 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 13 կմ² մակերես տարածք։
Փոստային ինդեքսն է՝ 88050։ Հեռախոսային կոդը՝ (+39) 0961։
Ժողովրդագրություն
'''Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Հիալուրոնաթթու
Հիալուրոնաթթու, թթու մուկոբազմաշաքար։ Մոլային զանգվածը՝ 200000—500000 և ավելի։ Լայնորեն տարածված է մարդու և կենդանիների հյուսվածքներում, պարունակվում է մաշկում, ձուսպային հեղուկում, ձվաբջիջների թաղանթներում, տարբեր բակտերիաների պատիճներում։ Շարակցական հյուսվածքի հիմնական նյութի բաղադրամասն է, ապահովում է հյուսվածքային տարրերի և բջիջների սոսնձումը։ Բարձր մածուցիկության շնորհիվ Հիալուրոնաթթվի լուծույթներն ընդունակ են իջեցնելու հյուսվածքների թափանցելիությունը և խոչընդոտելու ախտածին մանրէների ներթափանցմանը։ Հիալուրոնաթթվի ֆերմենտային հիդրոլիզն իրականանում է հիալուրոնիդազ ֆերմենտով։
Կատեգորիա:Ածխաջրեր Կատեգորիա:Բազմաշաքարներ Կատեգորիա:Օքսիդաթթուներ
Ջանսուղ Չարկվիանի
Ջանսուղ Չարկվիանի (ჯანსუღ ჩარკვიანი, ), վրացի բանաստեղծ։
Կենսագրություն
Ջանսուղ Չարկվիանին ծնվել է Ցագերի շրջանի Սուրմուշ գյուղում, գյուղատնտեսի ընտանիքում։ 1953 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի պետական համալսարանը։ Առաջին բանաստեղծությունը տպագրվել է 1947 թվականին, առաջին գիրքը՝ 1951 թվականին։ Ունի բանաստեղծությունների բազմաթիվ ժողովածուներ, որոնցից երեքը՝ մանկական։ Մի շարք բանաստեղծություններ թարգմանվել են ԽՍՀՄ ժողովուրդների և այլ լեզուներով ։
Սուրբ Սավվայի տաճար
Սուրբ Սավվայի տաճար (Храм светог Саве/Hram svetog Save), Սերբ ուղղափառ եկեղեցի Բելգրադում, Վրաչար բարձրավանդակում։ Համարվում է աշխարհում ամենամեծ ուղղափառ եկեղեցին և դասակարգվում է աշխարհի ամենամեծ տասը եկեղեցիների շարքում ։ Տաճարը նվիրված է Սուրբ Սավվային (1175-1236 թթ.)՝ Սերբ ուղղափառ եկեղեցու հիմնադրին։ Տաճարը դասվում է քաղաքի հուշարձանների շարքում։
Պատմություն
Տաճարի կառուցման աշխատանքներն սկսվել են 1894 թվականին Վրաչար բարձրավանդակի այն վայրում, որտեղ 1595 թվականին Օսմանյան Սինան փաշան այրել է Սուրբ Սավվայի աճյունը ։
Մի քանի տասնամյակների պլանավորման և բազմաթիվ մրցույթներից հետո շենքի շինարարական աշխատանքներն սկսվել են 1935 թվականին և մինչև 1939 թվականը կանգնեցվել են 12 մետր բարձրությամբ պատերը։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին տաճարի շինարարությունը դադարեցվեց և շարունակվեց միայն 1986 թվականին։ Տաճարի գմբեթի կառուցումն ավարտվեց 1989 թվականին։
1999 թվականի ապրիլի 20-ին Համայն Ռուսիո պատրիարք Ալեքսեյ II-ն այցելել է Հարավսլավիայի Դաշնային Հանրապետություն և Սերբիայի պատրիարք Պավելի հետ պատարագ մատուցել տաճարում (մինչև մեծ մուտք, այսուհետև՝ դեպի տաճարի դիմացի հրապարակ). աղոթք է բարձրացվել Հարավսլավիայի ռազմական գործողությունների ժամանակ զոհվածների համար ։
2004 թվականին տեղի է ունեցել դեռևս ոչ ամբողջությամբ ավարտված տաճարի բացման արարողությունը։
2008 թվականի մարտին օծվել է տաճարի մատուռը։
Բելգրադի Վրաչար բարձրավանդակում են գտնվում նաև Սերբիայի ազգային գրադարանը և հսկայական զբոսայգին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բելգրադի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Սերբիայի եկեղեցիներ Կատեգորիա:Տաճարներ այբբենական կարգով
Չեռնովցիի համալսարան (ՈՒՍՍՀ)
Չեռնովցիի համալսարան(ՈՒՍՍՀ), 4-րդ կարգի պետական բուհ Ուկրաինայի Չեռնովցի քաղաքում։ Հիմնադրվել է 1875 թվականին հոգևոր սեմինարիայի հիման վրա երեք ֆակուլտետով՝
Ֆակուլտետներ
Սովետական իշխանության տարիներին համալսարանը դարձել է խոշոր գիտական և մշակութային կենտրոն։ Նրա կազմում կան
Ունի 51 ամբիոն, բուսաբանական այգի (1877 թվականից), կենսաբանական կայան, փորձարարական ձկնաբուծարան, սեյսմիկ և օդերևութաբանական կայաններ, պրոբլեմային երկու լաբորատորիա, կենդանաբանական, բուսաբանական, երկրաբանական, համալսարանի պատմության թանգարաններ, գիտական գրադարան (ավելի քան 1,7 մլն գիրք)։
Պարգևներ
Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով (1975)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի համալսարաններ
Չիբի (գետ)
Չիբի (Чибий), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կրասնոդարի երկրամասում։ Գետաբերանը տեղակայված է Կուբան գետի ձախ ափին՝ 237 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 33 կմ է, ավազանի տարածքը 242 կմ2։ Գետը ձևավորվում է Մեծ Չիբի և Փոքր Չիբի գետերի մոտ։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Կուբանի ավազանային շրջանին, ջրատնտեսային տեղամասը՝ Կուբան, ենթաավազանը՝ բացակայում է։ Գետի գետային ավազանը՝ Կուբան։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Ադըղեայի գետեր
Գարրի Բարդին
Գարրի Յակովլևիչ Բարդին (իրական ազգանունը Բարդենշտեյն, ), խորհրդային, ռուս նկարիչ-մուլտիպլիկատոր, անիմացիոն ռեժիսոր, սցենարիստ և դերասան։ Հայտնի ստեղծագործություններ ունի պլաստինե և տիկնիկային մուլտիպլիկացիաների ժանրերում։
Կենսագրություն
Ծնվել է Չկալովում՝ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից լեյտենանտ Յակով Լվովիչ Բարդենշտեյնի և Ռոզալիյա Աբրամովնա Բարդենշտեյնի ընտանիքում ։ Մարտական գործողությունների ավարտից հետո հայրը և իր ընտանիքը ուղարկվել են Էնգելս, այնուհետև ընտանիքը Լիեպայայում ապրել է մինչև հոր զորահավաքը՝ 1960 թվականը։ Ավարտել է Մոսկվայի գեղարվեստական ակադեմիական թատրոնի Վլադիմիր Նեմիրովիչ-Դանչենկոյի անվան դպրոց-ստուդիան (1968), աշխատել է Գոգոլի անվան դրամատիկական թատրոնում որպես դերասան, նկարանվել է ֆիլմում ։ Այդ ժամանակ սկսել է օգտագործել իր բեմական կեղծանունը՝ Բարդինը։ 1974 թվականին Վասիլիյ Լիվանոնվի հետ համատեղ բեմարել է Դեն Ժուան ներկայացումը և հրավիրել է Սերգեյ Օբրազցովին՝ որպես պետական տիկնիկային թատրոնի ռեժիսոր-բեմադրիչ ։
1975 թվականին Գարրի Բարիդին աշխատել է «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայում, որպես ռեժիսոր-մուլտիպլիկատոր, որտեղ 15 տարում նկարահանել է 15 ֆիլմ` ստանալով բազմաթիվ մրցանակներ ինչպես հայրենիքում, այնպես էլ արտասահմանում։ «Նիկա» կինոմրցանակի 5 և այլ հեղինակավոր միջազգային մրցանակների սեփականատեր է։
Նա մանկական ճանաչողական հեռուստահաղորդման՝ «ABVGDeyka»-ի սցենարիստներից մեկն է։
1999 թվականին Գարրի Բարդինին շնորհվել է Ռուսաստանի Դաշնության պետական մրցանակ։ 2011 թվականին պարգևատրվել է Պատվո շքանշանով ։
2014 թվականի մարտին Ուկրաինայի աջակցությամբ ստորագրեց ԿինոՍոյուզի «Մենք ձեզ հետ ենք» նամակը ։
Նույն տարվա սեպտեմբերին ստորագրել է հայտարարություն, պահանջելով դադարեցնել ագրեսիվ արկածախնդրությունը, դուրս հանել երկրի տարածքից ռուսական զորքերը և դադարեցնել քարոզչությունը, նյութական ու ռազմական օգնություն տրամադրել Ուկրաինայի հարավ-արևելքում անջատողականներին ։
Զելենոգուրյան համալսարան
Զելենոգուրյան համալսարան (Uniwersytet Zielonogórski) Լեհաստանի գլխավոր պետական համալսարան։ Համալսարանը գտնվում է Զիելոնա Գուրայում։
Հիմնադրվել է 2001 թվականի սեպտեմբերի 1-ին, համադրվելով Զելենոգուրյան Պոլիտեխնիկին (որը եղել է դեռևս 1965 թվականից)։ Ունի 10 ֆակուլտետ։ Համալսարանը մտնում է Եվրոպայի սոցիական համալսարանների կազմի մեջ և մասնակցում է Եվրամիության «Socrates-Erasmus» նախագծին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լեհաստանի համալսարաններ Կատեգորիա:2001 հիմնադրումներ Լեհաստանում
Բաղդադի գողը (ֆիլմ, 1940)
Բաղդադի գողը (The Thief of Bagdad), գունավոր գեղարվեստական կինոնկար, որը նկարահանվել է 1940 թվականին` «Հազար ու մի գիշեր» հեքիաթների ժողովածուի հիման վրա։ Կինոնկարը ունեցել է հսկայական հաջողություն և սիրվել է հանդիսատեսի կողմից։
Սյուժեն
Չար վեզիր և կախարդ Ջաֆարը որոշել էր գահընկեց անել Բաղդադի բարի թագավոր Ահմադին և բազմել նրա գահին։ Այդ նպատակով, նա համոզում է Ահմադին` հագնել աղքատի շորեր և թափառել Բաղդադի փողոցներով, ինչպես որ սիրում էր անել նրա պապը` Հարուն ալ-Ռաշիդը։ Այնուհետև նա հրամայում է ձերբակալել և մահապատժի ենթարկել Ահմադին, որպես ինքնակոչի` ով «փորձում է» ներկայանալ թագավոր։
Ամենատես փայլակնը Ահմադին ցույց է տալիս, որ Ջաֆարը ի զորու չէ գրավել արքայադստեր սիրտը և որոշել է դա անել կախարդանքով։ Նա արքայադստեր հետ վերադառնում է Բասրա, սպանում նրա հորը, իսկ արքայադստերը տալիս մոռացության Կապույտ վարդը, որի արդյունքում արքայադուստրը մոռանում է իր անցյալը։ Աբուն անզգուշորեն ցանկություն է հայտնում, որ Ահմադը հայտնվի այնտեղ և վերադարձնի արքայադստեր հիշողությունը` իրենց սիրո մասին։ Ջինը կատարում է այդ ցանկությունը և ցնծությամբ գոչելով. «Ազատ եմ», անհետանում է, թողնելով Աբուին կղզու վրա։