cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ֆրանց Բյոմ
Կենսագրություն
1941 թվականի սեպտեմբերի 16-ից մինչև դեկտեմբերի 2-ը հանդիսացել է Սերբիայի լիազորված հրամանատարը: Ադոլֆ Հիտլերը Ֆրանց Բյոմին է հանձնարարել նվաճված ամբողջ տարածքում ամենասեղմ ժամկետներում հաստատել երկարատև կարգուկանոն: Համաձայն Բեմի հրամանի՝ բոլոր կոմունիստները, արական սեռի կասկածելի ներկայացուցիչները, բոլոր հրեաները, ինչպես նաև ժողովրդավար և ազգայնական գաղափարներ կրող քաղաքացիները ենթակա են անմիջապես ձերբակալման: Ձերբակալվածներին պահում էին որպես պատանդ: Յուրաքանչյուր սպանված գերմանացի զինվորի համար գնդակահարվում էր 100 պատանդ, իսկ յուրաքանչյուր վիրավորի համար՝ 50 պատանդ: Այդ հրամանի հիման վրա աշնանը իրականացվում են սերբերի, սերբական հրեաների և ցիգանների մասսայական գնդակահարություններ :
1944 թվականի փետրվարի 10-ին Ֆրանց Բյոմը պարգևատրվել է Գերմանական ոսկեպատ խաչով: Նույն թվականի հունիս-հուլիս ամիսներին եղել է Հարավսլավիայում տեղակայված 2-րդ տանկային բանակի հրամանատար: Միևնույն ժամանակ հանդիսացել է նաև Հարավսլավիայում գտնվող գերմանական բոլոր զորքերի հրամանատարը: Այդ ընթացքում օդային աղետի հետևանքով վիրավորում է ստացել :
1945 թվականի հունվարի 8-ին նշանակվել է Նորվեգիայում գտնվող զորքերի և 20-րդ լեռնային բանակի գլխավոր հրամանատար: 1945 թվականի մայիսին Գերմանիայի կապիտուլացիայից հետո գերի է վերցվել: 1946 թվականին պահվում էր Բրիդջենթ քաղաքի մոտ գտնվող ռազմագերիների համար նախատեսված № 198 ճամբարում: Այնուհետև տեղափոխվել է Նյուրնբերգ, որտեղ 1947 թվականի մայիսի 13-ին սկսվեց նրա նկատմամբ դատավարություն: Բյոմը մեղադրվում էր Հարավսլավիայում տեղի բնակչության նկատմամբ իրականացրած հանցագործությունների համար: Չսպասելով դատավարության ավարտին և հետագայում Հարավսլավիա արտահանձնմանը՝ մայիսի 29-ին Բեմը իրեն նետում է միտեղանի պատժախցի պատուհանից, որը գտնվում էր չորրորդ հարկում: Թաղված է Ավստրիայի Գրաց քաղաքի Սուրբ Լեոնարդի գերեզմանատանը   :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գրաց քաղաքում թաղվածներ Կատեգորիա:Հոլոքոստ Կատեգորիա:Սերբիայի պատմություն Կատեգորիա:Ինքնասպաններ Կատեգորիա:Նյուրնբերգ քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Ավստրիացի զինվորականներ Կատեգորիա:Ռազմական հանցագործություններ
Յորդան Յովկով
Յորդան Ստեֆանի Յովկով (Йордан Стефанов Йовков, 9 նոյեմբերի, 1880, Ժերավնա — 15 հոկտեմբերի, 1937, Պլովդիվ), բուլղարացի գրող, արձակագիր։
Կենսագրություն
Յորդան Յովկովը ծնվել է 1880 թվականի նոյեմբերի 9-ին Ժերավնա գյուղում։ Սոֆիայում ավարտել է գիմնազիա (1900)։ Դիպլոմն ստանալուց հետո ապրել է Դոբրուջայում։ Գրական գործունեության սկզբում գրել է բանաստեղծություններ սիմվոլիզմի ոգով։ Առաջին ստեղծագործությունը տպագրվել է 1902 թվականին։ 1904 թվականին ընդունվել է Սոֆիայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետ։ Մինչ 1912 թվականն աշխատել է որպես ուսուցիչ։ Մասնակցել է Բալկանյան երկու պատերազմներին (1912-1913)։
Յորդան Յովկովի ստեղծագործությունները թարգմանվել են աշխարհի 30 լեզուներով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի գրողներ Կատեգորիա:Սոֆիայի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Սալնյա
Սալնյա (Сальня), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Իվանովոյի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Տեզա գետի ձախ ափին՝ 70 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 15 կմ է, ավազանի տարածքը 25,7 կմ2։ Ակունքը գտնվում է Միխալյևո գյուղի մոտ, 11 կմ դեպի հարավ-արևմուտք Շույա քաղաքի կենտրոնում։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Օկա ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Կլյազմա գետն է։ Գետի ենթաավազանը Օկա և Մոկշի գետերն են։ Գետի գետային ավազանը՝ Օկա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Պրոսպեր Օլիվիե Լիսագարե
Պրոսպեր Օլիվիե Լիսագարե (Prosper-Olivier Lissagaray, ), ֆրանսիացի լրագրող, ձախ հանրապետական։
Վոնդիգա
Վոնդիգա (Вондыга), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Իվանովոյի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Տեզա գետի աջ ափին՝ 128 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 18 կմ է, ավազանի տարածքը 72,8 կմ2։ Ակունքը գտնվում է Ֆոմինսկոե գյուղի մոտ։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Օկա ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Կլյազմա գետն է։ Գետի ենթաավազանը Օկա և Մոկշի գետերն են։ Գետի գետային ավազանը՝ Օկան։
Պրոսպեր Օլիվիե Լիսագարե
Ներումից հետո վերադարձել է Ֆրանսիա և հրատարակել «Բատայ» («Le Bataille») ձախ հանրապետական թերթը, միաժամանակ հանդես է եկել ֆրանսիայի բանվորական կուսակցության և նրա ղեկավարների դեմ։
Վոնդիգա
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Ագանա
Բնակչությունը
Բնակիչներն զբաղվում են անասնապահությամբ, հացահատիկի և կարտոֆիլի մշակությամբ։ Գյուղում կա դպրոց և գրադարան։ Բնակիչները Հայեր են
Պատմությունը
Ագանա գյուղը հիմնադրել են Էրզրումի վիլայեթի Բրդոնք գյուղից գաղթած հայերը՝ 1828 թվականին։Ագանա գյուղում է գտնվում Սուրբ Հրեշտակապետաց եկեղեցին
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ախալքալաքի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ջավախք Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Վրաստանի հայաբնակ գյուղեր
Շվեյցարիայի դաշնային պալատ
Դաշնային Պալատ, (Bundeshaus, Palais fédéral, Palazzo federale, Chasa federala, Curia Confœderationis Helveticæ) վերաբերում է Բեռնում գտնվող մի շենքի, որտեղ գտնվում է Շվեյցարիայի Դաշնային Ասամբլեան (օրենսդիր մարմին) և Դաշնային Խորհուրդը (գործադիր իշխանություն)։ Այն բաղկացած է կենտրոնական ասամբլեայի շենքից և երկու թևաշենքերից (արևելյան և արևմտյան), որտեղ գտնվում են կառավարության գերատեսչությունները և գրադարանը։
Անունը և՛ գերմաներենով, և՛ ռումիներենով նշանակում է «դաշնային տուն», մինչդեռ ֆրանսերեն և իտալերեն անվանումներն երկուսն էլ թարգմանվում են, որպես «Դաշնային պալատ»։
Պատմություն
Կառույցը նախագծվել է ճարտարապետ Հանս Աուերի կղմից և հանդիսավոր բացումը տեղի է ունեցել 1902 թվականի ապրիլի մեկին։  Ընդհանուր արժեքը, այդ ժամանակ, կազմում էր 7 198 000 շվեյցարական ֆրանկ։
Կառուցվածք
Արևմտյան թևաշենք Արևելյան թևաշենք
Տրիվիա
Որպես Շվեյցարիայի սոցիալ֊դեմոկրատական կուսակցության ղեկավարը և հետևաբար այսպես կոչված Էլեֆանտենռունդիանդամ, Շվեցարիայի հինգ ամենակարևոր կուսակցությունների նախագահները, Ուրսուլա Կոչը մասնակցել է Դաշնային պալատից հեռարձակվող առաջին ուղիղ եթերին 1999 թվականին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շվեյցարիա Կատեգորիա:Ազգային կառավարություններ Կատեգորիա:Դաշնային հանրապետություններ Կատեգորիա:Գմբեթներ
Պարե սու Բրիայ
Պարե սու Բրիայ (Paray-sous-Briailles), համայնք Ֆրանսիայում, որը գտնվում է Օվերն մարզի Ալյեի գավառում։ Մտնում է Սեն Պուրսեն սյուր Սյուլ կանտոնի կազմի մեջ։ Հանդիսանում է Մուլեն շրջանը։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 623 մարդ։
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 387 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 282-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 105-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 72,9 %, 1999 թվականին եղել է՝ 73,3 %)։ 282 աշխատունակ բնակիչներից 259-ը աշխատում էին (147 տղամարդ և 112 կին), անաշխատանք էին 23-ը (10 տղամարդ և 13 կին)։ 105 անգործունակ մարդկանցից 29-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 40-ը թոշակառու, 36-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Զաբշա
Զաբշա, հնագույն քաղաք՝ հիշատակված սեպագիր արձանագրություններում։ Աշխարհագրական դիրքը հայտնի չէ։ Հավանաբար գտնվում էր Արածանիի միջին հոսանքի շրջանում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհ
Ստանկա Զլատևա
Ստանկա Զլատևա Խրիստովա (Станка Златева Христова, ), բուլղարացի մարզուհի, ազատ ոճի ըմբիշ, Օլիմպիական խաղերի կրկնակի արծաթե մեդալակիր (2008 և 2012), աշխարհի, Եվրոպայի և Բուլղարիայի բազմակի չեմպիոն։ Առաջին բուլղարացի կինն է, որը մասնակցել է Օլիմպիական խաղերի կանանց ըմբշամարտին 2004 թվականին Աթենքում։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1983 թվականի մարտի 1-ին Բուլղարիայի Սլիվեսնսկի շրջանի Կրուշարե գյուղում։
1997 թվականից զբաղվել է ազատ ըմբշամարտով։ Ավարտել է Յամբոլ քաղաքի «Պեր դե Կուբերտեն» մարզադպրոցը։ Նրա առաջին մարզիչը եղել է Դեմիր Դեմիրևը, հետո՝ հանրահայտ բուլղարացի մարզիչ Սիմեոն Շչերևը։ Հանդես է եկել «Ըմբշամարտ և սամբա» (Յամբոլ), «Վասիլ Իլիև» (Կյուստենդիլ), «Լևսկի» (Սոֆիա) ակումբներում։
Ազատ ոճի ըմբշամարտի աշխարհի հնգակի և Եվրոպայի վեցակի չեմպիոն է։ Պեկինի 2008 թվականի և 2012 թվականին Լոնդոնի Օլիմպիական խաղերում ստացել է արծաթե մեդալ ։ 2012 թվականի Օլիմպիական խաղերի փակման արարողության ժամանակ տարել է Բուլղարիայի դրոշը։
2007, 2010 և 2011 թվականներին ճանաչվել է Բուլղարիայի տարվա մարզուհի։ 2016 թվականին ավարտել է մարզուհու գործունեությունը և անցել է մարզչական աշխատանքի։
ԶԼՄ ելույթներ
2013 թվականին Զլատևան հաղթել է Բուլղարիայի VIP Brother տարբերակում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի ըմբշամարտիկներ Կատեգորիա:2012 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ Կատեգորիա:2008 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ
Մահավիրա
Ջինա Մահավիրա, կրոնական քարոզիչ։ Հնդկական աղբյուրներում հայտնի է նաև Նիգհատա Նատապուտա անունով, ապրել է մ.թ.ա. VI դարում։
Կրոնական ուղղություն
Ջայնիզմի և ջայնիստական փիլիսոփայության հիմնադիրն է։ Նա Բուդդա Գաութամայի ժամանակակիցն է։
Կենսագրություն
Սերել է հայտնի տոհմից. հայրը Սիդհարտհն էր՝ լիչհավ և տրիշալ ցեղերի առաջնորդը, քույրը Չատակին էր՝ առաջնորդը Վայշալի քաղաքի։ Նրա ավագ եղբայրը Նանդիվարդհանան էր։ Ծնվելուց հետո նրան անվանակոչել են Վարդհամանա։ Մահավիրա անունը, որը սանսկրիտից նշանակում է հռչակավոր ռազմիկ, ստացել է երիտասարդ հասակում՝ կոբրաներին և կատաղած փղին հնազանդեցնելու համար։  Ջինա նշանակում է հաղթող։ Դա այն մարդն է, ով հաղթել  է իր կարմային և դուրս է եկել կյանքի և մահվան շրջապտույտից։ Մահավիրան ծնվել է մ.թ.ա. 599 թվականին Քունդապուրում՝ Վայշալի քաղաքի արվարձանում, մահացել է մ.թ.ա. 527 թվականին Պավապուրում։ Ծագումով ազնվական ընտանիքից է, Կշատրի կաստայի ներկայացուցիչն է։ Համաձայն կրոնական լեգենդի, Մահավիրան ստանում է փայլուն կրթություն, ցուցաբերում է բացառիկ ունակություններ և խիզախութուն։
Ծագում
Ծնողների մահվանից երկու տարի անց, համաձայն ավագ եղբոր որոշման, հեռանում է աշխարհիկ կյանքից և երեսում տարեկանում դառնում է թափառղ ասկետ։ Նա ուսումնասիրում է տարբեր կրոնական ուղղություններ և, ինչպես խոսվում է ջայնիստական  լեգենդներում, հասնում է պայծառատեսության։ Դրանից հետո նա ստեղծում է սեփական ուսմունքը, որը, չնայած իր ներքին բարդությունների, ամրապնդվեց Հնդկաստանում և դրա տարածքից դուրս։ Մինչև այսօր էլ կրոնական այս ուղղությունը աշխարհում  ունի մի֊քանի միլիոն հետևորդ։ Նրա ուսմունքի հիմնական սկզբունքը հանդիսանում էր ահիմսկան։ Մահավիրան մահացավ (հայտնվում է նիրվանայի թմբիրի մեջ, ինչպես արտահայտվում են իր հետևորդները) լուսաբացից կես ժամ առաջ Պավա քաղաքում (ժամանակակից Պատնա քաղաքի մոտակայքում) յոթանասունվեց տարեկան հասակում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հնդիկ կրոնական գործիչներ Կատեգորիա:Պացիֆիստներ Կատեգորիա:Ակետներ
Խունդյուգ
Խունդյուգ (Хундюг), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով, Նենեցյան ինքնավար օկրուգով։ Գետաբերանը գտնվում է Մեծ Խունդյուգ գետի ափին։ Գետի երկարությունը կազմում է 12 կմ։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթաավազանը՝ Պեչորա գետի ավազաների վտակները մինչև թափվելը Ուսա, գետի գետային ավազանը՝ Պեչորա ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Կոմի Հանրապետության գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Փիրփոինթ (ֆիլմ)
«Փիրփոինթ» (Pierrepoint) կամ «Վերջին դահիճը» (The Last Hangman), անգլիական կենսագրական դրամա, որի ռեժիսորն է Ադրիան Շերգոլդը։ Ռեժիսորը ֆիլմը նկարահանել է 2005 թվականին։ Կինոնկարը նվիրված է անգլիացի դահիճ Ալբերտ Փիրփոինթին (Albert Pierrepoint): Գլխավոր դերակատարն է Թիմոթի Սփոլը։
Ֆիլմի պրեմիերան կայացել է 2005 թվականին Տորոնտոյի կինոփառատոնին, իսկ հայրենիքում՝ Միացյալ Թագավորությունում՝ 2006 թվականի ապրիլի 7-ին ։ 2007 թվականի հոկտեմբերի 30-ին ֆիլմը թողարկվել է DVD ֆորմատով ։
Սյուժե
1933 թվականին Ալբերտ Փիրփոինթը գնացել է իր հոր և հորեղբոր հետքերով և ստացել դահճի օգնականի որակավորում։ 1941 թվականին ստացել է գլխավոր դահճի որակավորում։ Հրապարակային մահապատիժների ժամանակը վաղուց անցել է և դահճի գլխավոր պարտականությունն է դարձել որքան հնարավոր է արագ ու անցավ անցկացնել մահապատիժը հանցագործների համար։ Ալբերտը մեծ հաջողությունների է հասնում իր գործում. մարդասպան Ջեյմս Ինգլիսին մահապատժի է ենթարկում ռեկորդային 7,5 վայրկյան արագությամբ, ինչը ռեկորդային ցուցանիշ էր երկրում։ Ի դեպ, Փիրփոինթի շրջապատի մարդիկ չգիտեն, թե նա ինչով է զբաղվում, քանի որ ազատ ժամանակ նա ընկերոջ՝ «Տիշի» հետ դուետով հանդես էր գալիս տեղական փաբերից մեկում։ Կինը կռահում է ամուսնու զբաղմունքի մասին, սակայն որոշում է այդ մասին լռել։
Իրավիճակը փոխվում է, երբ Երկրորդ համաշխարհայի պատերազմից հետո Ալբերտին հրավիրում են Գերմանիա, որպեսզի իրագործի նացիստ հանցագործների մահապատիժը։ Այդ տեղեկությունը հայտնվում է մամուլի էջերում և Փիրփոինթին հայրենիքում ընդունում են որպես հերոսի։ Բայց, մի անգամ, Ջեսին՝ Տիշի նախկին սիրեցյալը, հրապարակայնորեն հայտարարում է, որ Ալբերտի ձեռքերն ամբողջությամբ արյան մեջ են թաթախված։ Այդ ժամանակ Մեծ Բրիտանիայում արշավանք է սկսվում ընդդեմ մահապատժի, ինչը բացասաբար է ազդում դահճի եկամուտների վրա։ Նա կնոջ հետ փաբ է բացում և հազիվ է ծայրը ծայրին հասցնում։
Փիրփոինթին հրավիրում են, որ մահապատժի ենթակի ոմն Ջեյմս Կորբիտին։ Ի զարմանս Ալբերտի այդ Ջեյմսը ոչ այլ ոք է, եթե ոչ իր հարազատ ընկերը՝ Տիշը, ով դատապարտվել էր սպանության համար։ Որոշ ժամանակ անց Ալբերտին հրավիրում եմ կանանց մահապատիժներ իրականացնելու։ Ամբոխը Փիրփոինթին անարգանքի է ենթարկում որպես մարդասպանի...
Արթուր Նիլս Լունդքվիստ
Անդրանիկ գործը «Տոթ» (1928) բանաստեղծությունների ժողովածուն է։ «Կյանքը որպես խոտ» (1954) բանաստեղծական ժողովածուի, «Վալս Վինդինգում» (1955), «Կատակերգություն Հեգերսկուգում» (1959) վեպերի, «Ագադիր» (1961) պոեմի, «Կողք կողքի» (1962) նովելների ժողովածուի և այլ գործերի համար բնորոշ է ռեալիստական միտումների ուժեղացումը։ «Ագատ հրաձիգի կյանքն ու մահը» (1970) վեպում Լունդքվիստը դիմել է ազգային պատմությանը, «Երկնքի կամքը» (1970) վեպում պատկերել մոնղոլական նվաճումների շրջանը։
Գրել է ակնարկներ Ֆրանսիայի, ԱՄՆ-ի և Լատինական Ամերիկայի գրականության մասին։ Հեղինակ է ուղեգրությունների «Հնդկական հրդեհ» (1950), «Տաշքենդի կակաչները» (1952)։ 1950 թվականին նշանակվել է խաղաղության համաշխարհային խորհրդի փոխպնախագահ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շվեդ գրողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Շվեդ թարգմանիչներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Գեորգի Լվով
Գեորգի Եվգենևիչ Լվով (Георгий Евгеньевич Львов, ), ռուս իշխան, քաղաքական գործիչ, հարել է կադետներին։ Կրթությամբ իրավաբան։ 1917 թվականի Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո (մինչև 1917 թվականի Հուլիսյան օրեր) եղել է Ռուսաստանի ժամանակավոր կառավարության առաջին երկու կաբինետների ղեկավար, կողմնակից է եղել բոլշևիկների դեմ պայքարելու «կտրուկ» միջոցների։
Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո վտարանդվել է Ֆրանսիա։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Իշխաններ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի վարչապետներ Կատեգորիա:Ռուս պետական գործիչներ
Լոտ
Լոտ (գերմանարեն՝ Lot կամ հոլանդերեն՝ lood), նավից ծովի խորությունը չափելու սարք։ Լոտը լինում է ձեռքի, մեխանիկական և հիդոակուստիկ (Էխուոա)։ Ձեռքի լոտը չափանմուշներով թոկ է՝ ծայրին բեռ։ Մեխանիկական և հիդրոակուստիկ լոտերով խորությունը չափում են, համապատասխանաբար, ծովի հատակի մոտ հիդրոստատիկ ճնշումը և հատակից ձայնի անդրադառնալու տևողությունը որոշելու միջոցով։
Կատեգորիա:Ծովագնացության եզրեր Կատեգորիա:Նավագնացություն Կատեգորիա:Օվկիանոսագիտություն Կատեգորիա:Չափիչ սարքեր
Արդա (գետ)
Արդա (Арда, Άρδας, Արդաս), գետ Բուլղարիայի հարավում ու Հունաստանի հյուսիս-արևելքում։ Մարիցա գետի աջ վտակն է։
Դեյան Նեմեց
Դեյան Նեմեց (Dejan Nemec, ), սլովենացի ֆուտբոլիստ, դարպասապահ։ Հանդես է եկել Սլովենիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականում, մասնակցել է 2000 թվականի Եվրոպայի և 2002 թվականի աշխարհի առաջնություններին։
Ակումբային
Մուրսկա Սոբոտա քաղաքի ֆուտբոլային Մուրա ֆուտբոլային ակումբում, որտեղ սկսել է իր պրոֆեսիոնալ կարիերան 1995 թվականին։ 2000 թվականի ամռանը տեղափոխվել է Բերգիա, որտեղ խաղացել է Բյուրգգե ակումբում սակայն այնտեղ խաղալիս հաճախ է սխալներ թույլ տվել ինչի պատճառով կորցրել է իր տեղը թիմի հիմանական կազմում և արդյունքում լքել է ակումբը 2003 թվականի սեպտեմբերին։ 2004 թվականին ազատ գործակալի կարգավիճակով տեղափոխվել է Անտվերպեն ակումբ սակայն այնտեղ երկար չի մնացել և նույն թվականի ամռանը վերադարձել է Սլովենիա և սկսել է խաղալ Դոմժալե ակումբում, որի կազմում երկու անգամ դարձել է Սլովենիաի չեմպիոն, երկու անգամ՝ փոխչեմպիոն և մեկ անգամ նվաճել երկրի սուպեր գավաթը։
Արդա (գետ)
Գետի վրա տեղակայված են մի շարք ջրամբարներ ու ջրաէլեկտրակայաններ։ Արդան ներքին հոսանքում նավարկելի է։
Դեյան Նեմեց
Հավաքականում
Սլովենիայի հավաքականի կազմում խաղադաշտ է դուրս եկել մեկ անգամ՝ 2002 թվականին մասնակցելով Հոնդուրասի հավաքականի դեմ ընկերական խաղին, սակայն որպես երրորդ դարպասապահ ընդգրկվել է 2000 թվականի Եվրոպայի առաջնության և 2002 թվականի աշխարհի առաջնության հայտացուցակներում։
Արդա (գետ)
Արդա գետի ափին են տեղակայված Ռուդոզեմ, Կիրջալի, Մաջարովո քաղաքները։
Դեյան Նեմեց
Ձեռքբերումներ
Դոմժալե
Արդա (գետ)
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Բուլղարիայի գետեր Կատեգորիա:Հունաստանի գետեր Կատեգորիա:Եվրոպայի գետեր
Դեյան Նեմեց
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սլովենացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի դարպասապահներ
Պարեյ լը Ֆրեզիլ
Պարեյ լը Ֆրեզիլ (Paray-le-Frésil), համայնք Ֆրանսիայում՝ Օվերն մարզի Ալյեի գավառում։ Մտնում է Շևան կանտոնի կազմի մեջ։ Համայնքի շրջանը Մուլենն է։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 430 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
The Flamingos
The Flamingos, ամերիկյան տղամարդկանց վոկալային խումբ, աշխատում են դու վոպ ոճով։ Առավել հայտնի էին 1950-ական թվականների երկրորդ կեսին ։
Նրանց ամենամեծ հիթը դա Էդի Դուչինի «I Only Have Eyes for You» երգի կավեր տարբերակն է, որը ձայնագրվել է 1934 թվականին՝ Բիլբորդի թոփ երգերի ցանկում զբաղեցնելով 3-րդ հորիզոնակնը, իսկ թոփ 100 երգերի ցանկում եղել է 11-րդ հորիզոնականոմ ։
2001 թվականին խումբը ընդունվեց ռոքնռոլի փառքի սրահ ։
Բացի դա, The Flamingos խմբի կողմից կատարած «I Only Have Eyes For You» երգը օգնեց նրանց ընդունվել ռոքն ռոլի փառքի սրահ՝ ընդգրկվելով թոփ 500 լավագույն երգերի ցանկի մեջ՝ 500 Songs That Shaped Rock and Roll ։
Լիկիերեն
Լինկերեն, պատմական Լիկիայի բնակիչների լեզուն (մեռած մ. թ. ա. 8 - 3 դարերում)։ Հատկացվում է հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի խեթալուվիական (հին անատոլիական) խմբին։ Ներկայացվել է նաև ասիանական լեզվախմբում։ Գրավոր աղբյուրները (մեծ մասամբ հնչյունագիր տապանագրեր) մ. թ. ա. 5 դարից են։ Վերծանումներում կան չլուսաբանված հարցեր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անատոլիական լեզուներ Կատեգորիա:Լիկիա Կատեգորիա:Լեզուներ այբբենական կարգով
Արթուր Էրիխ Հաաս
Արթուր Էրիխ Հաաս (Arthur Erich Haas, ), ավստրիացի ֆիզիկոս-տեսաբան, գիտության հանրահռչակող։ Հեղինակ է մի շարք աշխատանքների, որոնք նվիրված են քվանտային տեսությանը, ատոմային ֆիզիկային, տեսական սպեկտրասկոպիային, ֆիզիկայի պատմությանը։ Հաասին է պատկանում ատոմի առաջին մոդելը, որում անուղղակի կերպով պատկերացում է տրվել էներգիայի քվանտների մասին, և որը կարող է հանդիսանալ ատոմի` Բորի մոդելի նախատիպը։
Ծագում և կրթություն (1884-1906)
Արթուր Էրիխ Հաասը ծնվել է Մորավիայի Բրյուն քաղաքում (այժմ` Բռնո), ավստրիական հրեաների հարուստ ընտանիքում։ Նրա հայրը` Գուստավ Հաասը (Gustav Haas, 1850—1913), ունեցել է իրավաբանական ընկերություն և այդ գործունեության շրջանակներում ներկայացրել է հրեական ազդեցիկ Ստրակոշ ({{lang-de|Strakosch) ընտանիքի շահերը, որը վերահսկում էր Ավստրո-Հունգարական կայսրության շաքարային շուկայի զգալի մասը։ Հենց այս ընտանիքից է սերել ապագա գիտնականի մայրը` Գաբրիել Ստրակոշը (1861-1916)։ Արթուրը եղել է ընտանիքի առաջին երեխան, իսկ 1887 թվականին ծնվել է նրա եղբայր Օտտոն, 1893 թվականին` քույրը` Մարգարետը։ Տասը տարեկան հասակում Հաասն ընդունվում է Բրյունի առաջին գերմանական գիմնազիան և 1902 թվականին այն ավարտում ֆիզիկայից ու մաթեմատիկայից գերազանցությամբ, սակայն առանձնակի հաջողություններ չի գրանցում լատիներենի ու հունարենի յուրացման բնագավառում։ Նույն թվականին Հաասն ընդունվում է Վիեննայի համալսարան, որտեղ չնայած հոր ցանկությանը` որդուն տեսնել ապագա իրավաբան, սկսում է ուսումնասիրել ֆիզիկա ու քիմիա։ Այստեղ Հաասը սովորում է փորձարար ֆիզիկոսներ Ֆրանց Էքսների և Վիկտոր ֆոն Լանգայի մոտ, սակայն նրան չի բավարարում կարդացվող դասախոսությունների որակը։ Ուսման երկրորդ տարում նա հայտնվում է Լյուդվիգ Բոլցմանի ազդեցության տակ։ Բացի դրանից` նա` որպես ուսանողական եղբայրության անդամ, այդ շրջանակներում մասնակցում է սուսերամարտի մրցություններին, վիրավորվում է և մինչև կյանքի վերջը դեմքին ունենում է սպիներ, ինչի համար նա բազմիցս զղջացել է և այդպիսի ժամանցն անվանել «կենտրոնաեվրոպական հիմարություն»{{sfn|Wiescher|2017|pp=4—5}}։
1904 թվականին Հաասը ժամանել է Գյոթինգեն, որպեսզի ուսումը շարունակի տեղի համալսարանում։ Չնայած գյոթինգենյան ուսանողության ապրելակերպից խորշելուն` նա հավուր պատշաճի է գնահատում տեղի դասավանդման որակը։ Հաասը լսում է Էդուրդ Ռիկեի դասախոսությունները փորձարարական ֆիզիկայից, տեսական ֆիզիկայից` Վոլդեմար Ֆոգտի դասախոսությունները, ֆիզիկական քիմիայից` Վալտեր Ներնստի, ռադիոակտիվությունից` Յոհանես Շտարկի, մեխանիկայից ու հիդրավլիկայից` Լյուդվիգ Պրադտլի, էլեկտրականությունից` Գերման Թեոդոր Սիմոնի դասախոսությունները։ Նա լսում է նաև դասախոսություններ մաթեմատիկայի տարբեր բաժիններից, որոնք կարդում էին Ֆելիքս Կլայնը, Դավիթ Հիլբերտը և Հերման Մինկովսկին։ Չնայած Սիմոնն առաջարկում էր նրան զբաղվել ձայնային ալիքների ինտերֆերենցիայով գազակարգային համակարգերում և ատենախոսություն պաշտպանել այդ թեմայով, երիտասարդ ավստրիացին վերադառնում է Վիեննա, որպեսզի միանա ընտանիքին, որն այդ ընթացքում Բրյունից տեղափոխվել էր մայրաքաղաք։ Հաասը դիմում է Բոլցմանին, ով նրան խորհուրդ է տալիս որպես ատենանխոսության թեմա ընտրել ջերմադինամիկայի երկրորդ սկզբի վերլուծությունը։ Սակայն նրանց այդպես էլ չի հաջողվում քննարկել աշխատանքը Բոլցմանի հիվանդության պատճառով, և Հաասը այլ թեմա է ընտրում ֆիզիկայի պատմությունից` «Լույսի անտիկ տեսությունները» ({{lang-de| Antike Lichttheorien}}): 1906 թվականի հոկտեմբերին` արդեն իր ուսուցչի մահից հետո, նա գերազանցությամբ անցնում է փորձությունը և ստանում դոկտորական աստիճան{{sfn|Wiescher|2017|pp=6—9}}։
Հաբիլիտացիա (1907-1912)
Ատենախոսությունը պաշտպանելուց հետո Հաասը կանգնում է երկընտրանքի առաջ` շարունակե՞լ ակադեմիական կարիերան, թե՞ միանալ ընտանեկան շաքարի բիզնեսին։ Մի քանի տարի նա վարում էր երիտասարդ հարուստ մարդու ազնվականական կյանք` այցելելով բազմաթիվ երեկույթների, թատերական ներկայացումների և հանգստանալով քաղաքից դուրս գտնվող առողջարաններում։ Բացի այդ, 1907 թվականի հոկտեմբերին նա որպես կամավոր ընդունվում է դրագունյան գունդ («դեղին դրագուններ»), սակայն շուտով հոգնում է ծառայությունից, առողջության պատճառով անցնում պահեստազորի մեջ ու վերադառնում Վիեննա։ Նա շատ է կարդում և գրում մի քանի հոդվածներ` նվիրված գիտության պատմական ու փիլիսոփայական տեսանկյուններին։ Դրանց թվում էր նաև ջերմադինամիկայի երկրորդ սկզբին նվիրված պատմական վերլուծությամբ հոդվածը, մի թեմա, որ առաջարկել էր դեռևս Բոլցմանը։ Աստիճանաբար Հաասը հանգում է էներգիայի պահպանման դրույթի պատմական զարգացումը դիտարկելու գաղափարին, որի հիմքերը նա տեսել էր անտիկ գաղափարախոսության մեջ` ատոմների և ընդհանրապես աշխարհի հավերժության մասին։ Իր դիտարկումները նա ներկայացրել է 1908 թվականին Քյոլնում կայացած «Բնագետների ու բժիշկների գերմանական ընկերության» ժողովում և մի աշխատությունում, որն ավարտել է նույն թվականի Ծննդյան տոներից առաջ։ Այս աշխատությունը գիտնականը ներկայացնում է Վիեննայի համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետ որպես ատենախոսություն` նպատակ ունենալով անցնել հաբիլիտացիան (որոշ երկրներում ակադեմիական բարձրագույն որակավորում), ինչը պարտադիր պայման էր դասախոսելու իրավունք ստանալու համար։ Արդյունքները այնքան էլ հուսադրող չէին. չնայած աշխատության փիլիսոփայական կողմը շատ բարձր է գնահատվում, ֆիզիկոսներ Էքսներն ու Ֆոն Լանգը ատենախոսության` ֆիզիկային վերաբերող հատվածը համարում են աղքատիկ և առաջակում են այն լրացնել ավելի տեխնիկական բովանդակությամբ։
Հաասը, ով ընկճվել էր այդպիսի պատասխանից, որոշում է ընդհանրապես թողնել ֆիզիկան և դառնալ իրավաբան։ 1911 թվականին նա ստանում է Վիեննայի համալսարանի իրավաբանության ֆակուլտետն ավարտելու պաշտոնական վկայական (Absolutorium): Սակայն այդ ժամանակ նա վերանայում է իր շտապողական որոշումը և 1909 թվականին կրկին վերադառնում ֆիզիկային։ Որպեսզի ատենախոսության համար հարմար նյութ գտնի, նա ուսումնասիրում է ամենաթարմ գրականությունը և բացահայտում, որ Մաքս Պլանկի` բացարձակ սև մարմնի ջերմային ճառագայթման սպեկտրի բանաձևը և Պլանկի հաստատունը, որ մտնում է այդ բանաձևի մեջ, այդ պահին չէին ստացել բավարար սպառիչ վերլուծություն։ Հաասի հետազոտության թեման դառնում է հոդվածը, որը լույս է տեսնում 1910 թվականին, և որում նա առաջին անգամ օգտագործել է ատոմի կառուցվածքը բացատրելու քվանտային տեսությունը։ Նրա արդյունքները կանխորոշել են ատոմի մոդելի որոշ առանձնահատկություններ, որ հրատարակել է Նիլս Բորը երեք տարի անց։ Սակայն ատենախոսությունն ուսումնասիրող հանձնաժողովը, որի մեջ այս անգամ մտնում էին փորձարար ֆիզիկոս Էրնստ Լեհերը և տեսաբան Ֆրիդրիխ Հազենյորլը, չի կարողանում ըստ արժանվույն գնահատել ներկայացված աշխատաքը, և այն կրկին մերժվում է։ Լիհերն աշխատանքն անվանում է նույնիսկ «դիմակահանդեսային կատակ»։ Միայն բելգիացի քիմիկոս, ձեռնարկատեր Էռնեստ Սոլվեի առաջին համաժողովին, որտեղ այլ հարցերի թվում քննարկվել է նաև երիտասարդ ավստրիացու աշխատանքը, Հազենյորլը լիովին գիտակցում է նրա կարևորությունը և խնդրում է վերամշակելուց հետո կրկին ներկայացնել աշխատանքը։ Աշխատանքն իսկույն ընդունվում է, և 1912 թվականի օգոստոսին Հաասը գիտության պատմության դասախոսելու իրավունք (venia legendi) է ստանում Վիեննայի համալսարանում։
Վիեննայից Լայպցիգ (1912-1921)
1912 թվականի հոկտեմբերին Արթուր Էրիխ Հաասը` որպես պրիվատ-դոցենտ առանց վճարի սկսում է Վիեննայի համալսարանում դասախոսություններ կարդալ ֆիզիկայի պատմությունից։ Միաժամանակ նա ակտիվ զբաղվում է գիտության հանրահռչակմամբ, մասնավորապես ելույթ է ունենում հանրային դասախոսություններով, որոնք կազմակերպել էր «Ուրանիա» ընկերությունը։ 1913 թվականի աշնանը նշանավոր պատմաբան Կարլ Զուդգոֆի հրավերով, ում հետ ծանոթացել էր «Բնագետների ու բժիշկների գերմանական ընկերության» հավաքներից մեկի ժամանակ, Հաասը մեկնում է Լայպցիգ ու զբաղեցնում Լայպցիգի համալսարանի արտակարգ (էքստրաօրդինար) պրոֆեսորի պաշտոն։ Նրա պարտականությունների մեջ, բացի ֆիզիկայի պատմությունից դասախոսություններ կարդալուց, մտնում էր «Բնական գիտությունների պատմության կենսագրական տեղեկատու» ժողովածուի հինգերորդ հատորի խմբագրումը, որը հիմնադրվել էր 1863 թվականին գերմանացի ֆիզիկոս, փիլիսոփա Յոհան Պոգենդորֆի կողմից։ Աստիճանաբար, սակայն, Հաասի նախընտրությունները թեքվում են ֆիզիկայի օգտին. արդեն 1914 թվականի ամառային քննաշրջանին նա դասախոսությունների կուրս է կարդում` նվիրված ոչ թե մեխանիկայի պատմությանը, այլ նրա մաթեմատիկական ֆորմալիզմին։ Նույն թվականին այդ դասախոսությունները տպագրվում են առանձին հրատարակությամբ։
1914 թվականի հոկտեմբերին` քննաշրջանն ավարտելուն պես Վիեննա վերադառնալուց հետո, Հաասը, կապված Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկսվելու հետ, զորակոչվում է բանակ։ Նրան առողջության պատճառով ճակատ չեն ուղարկում, և Հաասը թիկունքում ծառայում է սպայական կոչումով։ 1917 թվականի մայիսին գիտնականը համոզում է ղեկավարությանը ազատ արձակել իրեն «Կենսագրական տեղեկատուի» աշխատանքները շարունակելու համար, և նա վերադառնում է Լայպցիգ։ Սակայն այդ պահին հրատարակության խմբագրումն ամբողջովին անցել էր Արթուր ֆոն Էթինգենին։ Հաասն աստիճանաբար դուրս է մղվում այս գործունեությունից և այլևս դրանով չի զբաղվում (Տեղեկատուն հրատարակվել է միայն 1926 թվականին)։ Իր վերադարձից հետո նա վերջնականապես թողել էր գիտության պատմությունը և կենտրոնացել էր ֆիզիկայի ժամանակակից ձեռքբերումների վրա` առաջիններից մեկը Գերմանիայում կարդալով դասախոսություն հարաբերականության տեսության մասին։ Նա միաժամանակ աշխատում էր տեսական ֆիզիկայի դասագրքի շուրջ (Einführung in die Theoretische Physik), որը տպագրվել է պատերազմի ավարտից հետո` դառնալով իսկական բեսթսելեր։ Գիրքը բազմիցս վերահրատարակվել է, թարգմանվել անգլերեն և այլ լեզուներով։ Գիրքը հեղինակին հաջողակ գրողի հռչակ է բերել և մշտական եկամուտ ապահովել հետպատերազմյան դժվարին տարիներին։
Կրկին Վիեննայում (1921-1934)
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից և Ավստրո-Հունգարական կայսրության փլուզումից հետո Հաասը` ծնունդով լինելով Բռնոյից, համարվում է Չեխոսլովակիայի քաղաքացի։ Նույն թվականին նա վերջնականապես տեղափոխվում է Վիեննա, օգոստոսից համալսարանում զբաղեցնում պրիվատ-դոցենտի իր նախկին պաշտոնը։ 1923 թվականին գիտնականը դառնում է էքստրաօրդինար դասախոս, սակայն, ինչպես և նախկինում, այս պաշտոնում գործունեության համար նա չէր վճարվում։ Այդ պահին ֆինանսական հարցը կտրուկ սրվել էր. հետպատերազմյան տնտեսական վատ վիճակի պատճառով ընտանեկան կարողությունը, որը վերածվել էր բաժնետոմսերի, գրեթե ամբողջությամբ վերացել էր, այնպես որ Հաասի հիմնական եկամուտները դարձել էին իր հրատարակած գրքերից ստացվող հոնորարները։ Այսպես, դեռևս 1920 թվականին նա հրատարակել էր իր առաջին գիտահանրամատչելի գիրքը` «Նոր ֆիզիկայի բնույթը» (Das Naturbild der neuen Physik) վերնագրով, որը միանգամայն հաջողակ է դառնում և հետագա տարիներին մի քանի անգամ վերահրատարակվում։ 1924 թվականին լույս է տեսնում «Ատոմային տեսությունը պարզագույն փոխադրությամբ» (Atomtheorie in elementarer Darstellung) գիրքը։ Տնտեսական իրավիճակը, պրոֆեսիոնալ աճի հնարավորության բացակայությունը և ավստրիական հասարակությունում` մասնավորապես Վիեննայի համալսարանում հակասեմական տրամադրությունների աճը, Հաասին թույլ չէին տալիս Ավստրիայում հաջող կարիերա ձևավորել։ Նա սկսում է լրջորեն մտածել երկրից դուրս` հատկապես ԱՄՆ գնալու մասին մտածել։
1924 թվականի օգոստոսին Հաասը ծանոթանում է Էմմա Բեատրիս Հուբեր անունով երիտասարդ կնոջ հետ (1896-1985), ով Վիեննայում դասախոսություն էր կարդում կրթական համակարգի մասին (այս թեման հետաքրքրում էի ֆիզիկոսին երկրից դուրս գալու առումով)։ Հուբերը ծագումով գերմանուհի էր, մի քանի տարի ապրել էր ԱՄՆ-ում, ապա վերադարձել էր Եվրոպա և Հաասի հետ հանդիպման պահին ուսանում էր Վիեննայի արվեստի դպրոցում։ Արդեն մի քանի շաբաթ անց` 1924 թվականի սեպտեմբերի 8-ին, նրանք ամուսնանում են։ Հաջորդ տարի լույս աշխարհ է գալիս նրանց որդին` Արթուրը, իսկ ևս մեկ տարի անց` երկրորդ որդին` Գեորգը։ Այդ ժամանակ ֆինանսական դրությունը փոքր-ինչ լավացել էր, քանի որ Հաասը Ավստրիայի գիտությունների ակադեմիայում ստացել էր ապահովագրության վիճակագրի պաշտոն, ինչին լավ համապատասխանում էր իր մաթեմատիկական պատրաստվածության, իրավաբանական կրթության առումով։ 1920-ական թվականների երկրորդ կեսին հրատարակած գրքերից են դասական մեխանիկային վերաբերող մենագրությունը (Mechanik der Massenphysik und der Starren Körper), «Ատոմների աշխարհ» (Die Welt der Atome) հանրաճանաչ հրատարությունը, իսկ ամենահաջողակ ստեղծագործությունը հավանաբար «Նյութի ալիքներ և քվանտային մեխանիկա» (Materiewellen und Quantenmechanik) աշխատությունն է` նվիրված ֆիզիկայի նորագույն ձեռքբերումներին։
Չնայած ֆինանսական դրության կայունացմանը` Հաասին չէր լքում արտագաղթելու գաղափարը։ 1927 թվականի սկզբին նա առաջին ուղևորությունն է կատարում ԱՄՆ «Միջազգային կրթություն ինստիտուտ» ծրագրի շրջանակներում։ Երկու ամսվա ընթացքում նա դասախոսություններով հանդես է գալիս Արևելյան ափի և Միջին Արևմուտքի 26 հաստատություններում, այդ թվում` Եյլի, Փրինսթոնի, Կոլումբիայի և Կոռնելի և այլ համալսարաններում։ 1930-1931 թվականներին Հաասը երկրորդ ուղևորությունն է կատարում Ամերիկա` այցելելով 50 համալսարան, այդ թվում Արևմուտքում։ Նա հույս ուներ, որ իրեն հնարավորություն կընձռնվի մշտապես հաստատվելու Ամերիկայում, սակայն երկրի տնտեսական ծանր պայմանների պատճառով այդ ծրագրերին վիճակված չէր իրականության վերածվել։ 1920-ական թվականների վերջերին և 1930-ական թվականների առաջին կեսին հրատարակված նրա գրքերից են քվանտային քիմիային վերաբերող մենագրությունը (Die Grundlagen der Quantenchemie), «Ֆիզիկա բոլորի համար» (Physik für Jedermann), միջուկային ֆիզիկային վերաբերող դասախոսություններ (Die Umwandlungen der Chemischen Elemente) և տիեզերագիտության առաջին դասագրքերից մեկը (Kosmologische Probleme der Physik):
Կյանքը տարագրության մեջ (1935-1941)
1930-ական թվականների սկզբին Ավստրիայում կտրուկ աճում է նացիստների ազդեցությունը, ինչը հատկապես ուժեղանում է Գերմանիայում Հիտլերի` իշխանության գլուխ գալու հետ։ Ազգայնական դասախոսության շրջանում ավելի բարձր հնչողություն է ստանում այն փաստը, որ հրեա Հաասը բարձր պաշտոն է զբաղեցնում Վիեննայի գիտությունների ակադեմիայում։ Այդ ամենը միայն մեծացնում էր գիտնականի` երկիրը լքելու միտքը։ 1934 թվականին վերջապես ընձեռնվում է նման հնարավորություն. Բրանսուիկեի (Մեն նահանգ) ոչ մեծ Բոուդին քոլեջը ավստրիացի ֆիզիկոսին առաջարկում է մեկ տարով դասախոսել քոլեջում։ Հաասն այստեղ է ժամանում 1935 թվականին աշնանային քննաշրջանին, և քանի որ մտադրություն չուներ Վիեննա վերադառնալ, անմիջապես անցնում է մշտական գործի փնտրտուքին` օգտագործելով իր բազմաթիվ կապերը։ Սակայն ոչ մի համալսարան չի կարողանում առաջարկել բարձր վճարվող աշխատանք, որը կհամապատասխաներ այնպիսի ճանաչված գիտնականի, ինչպիսին Հաասն էր։ Միայն 1936 թվականի մայիսին նա հրավեր է ստանում Նոթր Դամի կաթոլիկական ոչ մեծ համալսարանից, որի նախագահը` Ջոն Ֆրենսիս Օ’Հարան, ծրագրել էր ուժեղացնել իր ղեկավարած հաստատության հետազոտական կողմը։ Չնայած սկզբում համալսարանին անհրաժեշտ էր փորձարար, Ալբերտ Այնշտայնի հանձնարարական նամակը կշեռքի նժարը թեքում է Հաասի օգտին։ Ավստրիացի ֆիզիկոսը, ով ավելի խոշոր համալսարանում հաստատվելու հավակնություններ ուներ, ստիպված էր բավարարավել այս առաջարկով։
1936 թվականի սեպտեմբերին Հաասը իր որդիների հետ ժամանում է Սաութ Բենդ (Ինդիանա նահանգ) և գործի անցում իր ստանձնած պարտականությունների կատարմանը։ Նրա կինը նրանց միանում է ավելի ուշ` ունեցվածքի հարցերը կարգավորելով հայրենիքում։ 1938 թվականին գիտնականը հաջողեցնում է ավելի ու ավելի անապահով դարձող եվրոպական աշխարհամասից իր եղբոր ու քրոջ արտագաղթի հարցը. Մարգարետը հաստատվում է Անգլիայում, իսկ Օտտոն, թողնելով վիննացի փաստաբանի իր պաշտոնը, ԱՄՆ-ում դառնում է հնէաբան։ Հետագա տարիներին Նոթր Դամի համալսարանում հայտնվում են Հաասի բազմաթիվ հայրենակիցներ. համալսարանի ղեկավարությունը, տպավորված լինելով Հաասի` Հարվարդի համալսարանի 300-ամյակին նվիրված գիտաժողովում Այնշտայնի ու Էդինգտոնի հետ նույն հարթակում հետ ելույթ ունենալուց, որոշում է շեշտը դնել եվրոպացի գիտնականների վրա։ Այսպես, Հաասի հանձնարարականով Սաութ Բենդում են հայտնվում մաթեմատիկոս Կարլ Մենհեր Կրտսերը, ֆիզիկոս Յուջին Գուտը։ Նա կողմ է արտահայտվում նաև մաթեմատիկոսներ Էմիլ Արթինին և Կուրտ Գյոդելին հրավիրելուն, իսկ 1937 թվականին ընտրվում է «Գիտության զարգացման համագործակցության ամերիկյան միավորման» անդամ։ Արթուր Հաասի նախաձեռնությամբ մի ամբողջ տարի (1938) Նոթր Դամի համալսարանում է անցկացնում Ժորժ Լեմետրը, ով նշանավոր այլ գիտնականների թվում մասնակցում է ամբողջությամբ տտիեզերագիտության հարցերին նվիրված առաջին համաժողովին, որ կազմակերպել էր ավստրիացին։
1940 թվականի նոյեմբերի 22-ին Արթուր Հաասը կաթված է ստացել Չիկագոյի հյուրանոցներից մեկում, ուր նա եկել էր «Ֆիզիկայի ամերիկյան ընկերության» հերթական հավաքին մասնակցելու։ Հիվանդանոցում անցկացրած հետագա մի քանի ամիսների ընթացքում նա հազվադեպ է եկել գիտակցության և 1941 թվականի փետրվարի 20-ին մահացել է թոքաբորբից։
Ատոմի մոդել
1910 թվականին Հաասը ստացել է իր առավել կարևոր ու նշանավոր արդյունքը` առաջին անգամ ատոմի կառուցվածքը կապելով Պլանկի քվանտների հիպոթեզի հետ։ Այդ ժամանակ այս հիպոթեզի և էներգիան ու ճառագայթման հաճախականությունը կապող քվանտների փոխազդեցության միտքը դեռ անբացատրելի շատ բաներ ուներ։ Ալբերտ Այնշտայնը և Վիլհելմ Վինն արտահայտել են այն գաղափարը, որ բացարձակ սև մարմնի հավասարաչափ ջերմային ճառագայթման Պլանկի տեսությունը, որը հենվում է վերացական հարմոնիկ տատանակների (օսցիլյատոր) վրա, ընդհանրապես բավարար չէ իրավիճակը բացահայտելու համար, և հնարավոր է, որ վերաբերում է այն գործընթացներին, որոնք տեղի են ունենում ատոմի ներսում։ Հաասն ուշադրություն է դարձրել էներգիայի քվանտի և ունիվերսալ բնութագրում ունեցող նյութի հավանական կապի մասին` որպես այդ ատոմների բնութագիր վերցրել է ատոմի չափը։ Որպեսզի ստանա կոնկրետ արդյունք, նա օգտվել է այդ ժամանակ տարածում ունեցող ատոմի թոմսոնյան մոդելից, որում ենթադրվում էր, որ բացասական լիցքավորված էլեկտրոնները շարժվում են դրական լիցքավորված գնդի ներսում։ Իր աշխատանքում Հաասը, դիտարկելով ջրածնի մեկ էլեկտրոնով ատոմը, որ շարժվում է a շառավղով (փաստորեն ատոմի չափով) լիցքավորված գնդի մակերևույթով, երկու ենթադրություն է արել.
Ամենայն հավանականությամբ, առաջինը, ով նկատեց Հաասի աշխատանքը, հոլանդացին նշանավոր ֆիզիկոս Հենդրիկ Լորենցն է եղել, ով դեռևս 1910 թվականին նրան հիշատակում էր Գյոթինգենում կարդացած իր դասախոսության ժամանակ։ Նրա կարծիքով, Հաասի վարկածը, չնայած մի շարք դժվարություններին, արժանի էր ուշադրության, քանի որ կապում էր «էներգիայի քվանտի հանելուկը» նյութի կառուցվածքի հարցին, երկու խնդիրներ, որոնք նախկինում դիտարկվում էին իրարից բացարձակ անկախ։ Հաջորդ թվականին մեկ այլ ավստրիացի` Արթուր Շիդլոֆը (Arthur Schidlof), եզրակացություն կատարելով իր համերկրացու աշխատանքից, առաջարկում է մեկ այլ եղանակ` Պլանկի հաստատունը ներմուծել ատոմի թոմսոնյան մոդել։ Հաասի և Շիդլոֆի մոդելները հիշատակել է Առնոլդ Զոմերֆելդը Սոլվեևի առաջին համաժողովի իր զեկուցման մեջ` նշելով, սակայն, որ իր կարծիքով պետք է ատոմների և մոլեկուլների հատկությունները նախ և առաջ բացատրել` ելնելով Պլանկի հաստատունի ունիվերսալ նշանակությունից, ոչ թե նրա ծագումը վերագրել ատոմի չափերին, ինչպես դա արել էր Հաասը։ Նիլս Բորը ևս 1913 թվականի իր դասական հոդվածում վկայակոչել է Հաասի աշխատանքը` հիմք դնելով ատոմի իր մոդելին։ Ավստրիացին այն ֆիզիկոսներից էր, ում դանիացի ֆիզիկոսը ուղարկել է իր հոդվածի արտատպվածքը և առաջինն է շնորհավորել հեղինակին ստացված արդյունքների կապակցությամբ։ 1959 թվականին նամակներից մեկում Նիլս Բորը այսպես է գնահատել Հաասի դերը ատոմի կառուցվածքի պատկերացումների զարգացման տեսանկյունից.
Հաասը տպագրել է ևս մի քանի հոդված, որոնցում զարգացրել է իր գաղափարները։ 1911 թվականի ամռանը հրատարակվել է նրա ծավալուն աշխատանքը` նվիրված երկրաչափական կոնֆիգուրացիաների հաշվարկին էլեկտրոնների դիրքում, որոնք կայունություն կհաղորդեին ատոմի թոմսոնյան մոդելին։ Հենց այդ հոդվածն է մտել ատենախոսության նոր տարբերակի մեջ, որը Հաասը հաջող պաշտպանել է Վիեննայի համալսարանում։
Պերինի (Ալյեի գավառ)
Պերինի (Périgny), համայնք Ֆրանսիայում, որը գտնվում է Օվերն մարզի Ալյեի գավառում։ Մտնում է Լապալիս կանտոնի կազմի մեջ։ Հանդիսանում է Վիշի շրջանը։
Արթուր Էրիխ Հաաս
Այլ արդյունքներ
1920 թվականին Հաասը Ֆրենսիս Ուիլեր Լումիսից և Ադոլֆ Կրատցերից անկախ` ատացել է մոլեկուլների պտտվող սպեկտրների իզոտոպ էֆեկտի բանաձևը, այսինքն` մոլեկուլյար սպեկտրների բնութագրումով տարրերի իզոտոպ բաղադրության որոշման մեթոդիկայի հիմնադիրներից է եղել։ 1926 թվականին նա հրատարակել է մի քանի աշխատանք` նվիրված Քոմփթոնի էֆեկտին, մասնավորպես` կատարել է իրավիճակի դետալային հաշվարկներ, որում ֆոտոնները մանրամասնիկների հետ բախումից ձեռք են բերում որոշակի էներգիա (այսպես կոչված` Քոմփթոնի հակառակ էֆեկտ)։ 1927 թվականին Հաասն ընդունել է Դը Բրոյլի ալիքների պատկերացումները մանրամասնիկների շարժման վերլուծությամբ, իսկ 1929 թվականին` ստատիկ ջերմադինամիկայի խնդիրների։ 1940 թվականին նա առաջարկել է միջուկային իզոտոպերի իր դասակարգումը, որոնք հիմնված են 4 (^4He) կամ 6 (^6He) նուկլոնների կլաստերների միավորման վրա, և փորձել է այն օգտագործել միջուկի դիտարկվող պարբերականության (նրանց կայունությունը, զանգվածը և կիսաքանդման փուլը) բացատրման համար, մասնավորապես` ցուցումներ գտնելով նուկլոնների գոլորշիացման և միջուկում լցված թաղանթի ձևավորման էֆեկտների վրա։
Պերինի (Ալյեի գավառ)
Համայնքի INSEE կոդ՝ 03205։
Արթուր Էրիխ Հաաս
Այլ արդյունքներ
Իր գիտական կարիերայի ողջ ընթացքում Հաասը պահպանել է հետաքրքրությունը տիեզերագիտության հանդեպ, ընդ որում տիեզերքի էվոլյուցիայի ու կառուցվածքի հարցը իր պատկերացումներում սերտորեն առնչվել է ֆիզիկական հիմնական հաստատունների հետ։ Այս թեմայով իր առաջին իսկ հրապարակման ժամանակ` 1907 թվականին, նա ջերմադինամիկայի երկրորդ օրենքի հիման վրա եզրակացություն է արել, որ տիեզերքի գոյությունը սահմանափակված է ժամանակով։ 1912 թվականին գիտնականը զարգացնում է իր փաստարկումը. նա օգտագործում է տիեզերքի տարբեր հատվածներում էնտրոպիայի ֆլուկտուացիայի մասին իր պատկերացումները, ինչպես նաև հանգում այն եզրակացության, որ ռադիոակտիվության դիտարկվող մակարդակը ենթադրում է տիեզերքի վերջը։ 1918 թվականին նա առաջին անգամ անդրադառնում է գրավիտացիոն հաստատունի և ջերմադինամիկայի արմատական հաստատունի փոխկապակցվածության վերլուծությանը։ 1930 թվականին` Էդվին Հաբլի կողմից տիեզերքի ընդլայնման բացահայտումից հետո Հաասը, հիմնվելով այն ենթադրության վրա, որ տիեզերքի ձգողական էներգիան չպետք է գերազանցի նրա զանգվածի լրիվ էներգիային, կարողացել է գնահատել տիեզերքի չափերն ու խտությունը, ինչպես նաև նրա ընդարձակման արագությունը։ Կիրառելով այն մոտեցումը, որ ժամանակակից տեսանկյունից անվանվում է թվաբանական, Հաասը փնտրել է հիմնական հաստատունների միջև համահարաբերականություն, այսպես` 1932 թվականին նա փորձել է կապել Պլանկի հաստատունը տիեզերագիտական պարամետրերի հետ, ինչպիսիք են տիեզերքի զանգվածն ու շառավիղը։ Արդյունքում Հաասը փորձել է կատարելագործել իր մեթոդը, սակայն չի կարողացել էական առաջընթաց գրանցել այդ ուղղությամբ` հայտնաբերելով միայն մասնավոր համընկնումներ և ոչ թե հաստատուն մեծությունների միջև եղած արմատական կապերը։
Պերինի (Ալյեի գավառ)
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 442 մարդ։
Արթուր Էրիխ Հաաս
Փիլիսոփայական և կրոնական հայացքներ
Հաասի գիտական որոնումներն իր ողջ կյանքի ընթացքում առանձնացել են ֆիզիկայի տարբեր ոլորտների` միկրոաշխարհի (ատոմների աշխարհ) և մակրոաշխարհի (Տիեզերքն ամբողջությամբ) մեջ եղած կապերի բացահայտմամբ, ինչն իր արտահայտությունն է գտել արմատական հաստատունների փոխկապակցվածության բացահայտման ցանկության մեջ։ Այս որոնումների ոգեշնչման աղբյուրն է եղել Գյոթեի արվեստը` աշխարհի ընդհանրական պատկերի մասին իր պատկերացումներով, որոնք ընդգրկում են բոլոր երևույթներն ու օրենքները։ Սակայն Հաասի կարծիքով` այդ պատկերացումները հակասության մեջ են մտնում ժամանակակից գիտության զարգացման հետ, որն ավելի ու ավելի մասնագիտացված է դառնում` ձգտելով մասնատել բնությունը ավելի մանր մասերի։ Գիտնականը կարծում էր, որ աշխարհի ավելի լայն պատկերից հրաժարվելու վտանգ կա։ Այդ պատճառով նա ողջունեց անորոշությունների սկզբունքի առաջացումը քվանտային մեխանիկայում` նրա մեջ տեսնելով բնության մասնատման փորձերի բնական սահմանափակ բնույթը, որ տրված է Աստծուց։ Հաասի փիլիսոփայական աշխարհայացքը իր անմիջական արտացոլումն է գտել նրա պատմական հետազոտություններում, որոնցում նկատելի է նաև Էռնստ Մախի և Վիլհելմ Օստվալդի` գիտությունների պատմությանը նվիրված աշխատանքների ազդեցությունը։
Պերինի (Ալյեի գավառ)
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 291 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 201-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 90-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 69,1 %, 1999 թվականին եղել է՝ 69,7 %)։ 201 աշխատունակ բնակիչներից 186-ը աշխատում էին (111 տղամարդ և 75 կին), անաշխատանք էին 15-ը (8 տղամարդ և 7 կին)։ 90 անգործունակ մարդկանցից 18-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 37-ը թոշակառու, 35-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Արթուր Էրիխ Հաաս
Փիլիսոփայական և կրոնական հայացքներ
Հաասը, ով մեծացել էր հրեական լիբերալ բուրժուական միջավայրում, ի սկզբանե կրոնի նկատմամբ բուռն վերաբերմունքով չէր առանձնանում։ 1904 թվականի ապրիլին նա դուրս է եկել Բրյունի հուդայական համայնքից, իսկ նոյեմբերին` Գյոթինգենում եղած ժամանակ, անցել է լյութերականությանը` մկրտություն ընդունելով Հայսմարի Սուրբ Մարտինի եկեղեցում։ Այդ քայլի դրդապատճառները հայտնի չեն։ Հնարավոր է, նա հոգևոր հենարան է փնտրել գիտությամբ զբաղվելու համար կամ էլ փորձել է այդ կերպով հեշտացնել իր գիտական առաջընթացը։ Ավելի ուշ Հաասն ընդունել է կաթոլիկություն և Էմմա Հուբերի հետ ամուսնացել Վիեննայի Սուրբ Ստեփանոսի տաճարում։ Հնարավոր պատճառների թվում են հոգևոր որոնումները, Ստրակոշ ընտանիքի բազմաթիվ անդամների կաթոլիկ հավատը կամ պարզապես այն փաստը, որ իր ապագա կինը աստվածավախ կաթոլիկ էր։ Չնայած իր գիտական հետազոտություններում Հաասը չի դիմել կրոնական փաստարկումների, նա հակասություն չի տեսել կրոնի և գտության մեջ և նույնիսկ կարծել է, որ ժամանակակից ֆիզիկայի ու աստղագիտության զարգացումը «ավելի նպաստում է կրոնական զգացմունքների ուժեղացմանը և ոչ թե թուլացմանը»։ Աշխատելով Նոտր Դամ կաթոլիկ համալսարանում` իր ելույթներում նա բազմիցս անդրադարձել է այդ թեմային։ Որպես գիտնական` նա ենթադրում էր, որ Տիեզերքի սահմանափակ բնույթը տարածությամբ ու ժամանակով հաստատում է արարչի գոյությունը։ Այս միտքը նա զարգացրել է նաև իր վերջին դասախոսություններից մեկում, որը կարդացել է 1940 թվականին։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ավստրիացի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ
Չեչիրյոլ
Չեչիրյոլ (Чечиръёль), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Նալիմ Յու գետի աջ ափին՝ 30 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 12 կմ։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթաավազանը՝ Պեչորա գետի ավազաների վտակները մինչև թափվելը Ուսա, գետի գետային ավազանը՝ Պեչորա ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Կոմի Հանրապետության գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Կոնստանտինոս Խարամլաբիդիս
Ակումբային կարիերա
2004 թվականին Կոնստանտինոսը տեղափոխվել է հունական «Պանաթինաիկոս»։ Թիմի կամզում անցկացրել է 3 մրցաշրջան և դարձել 1 գոլի հեղինակ։
2006 թվականին Խարամլաբիդիսը վարձակալական հիմուքներով հանդես է եկել «ՊԱՕԿ»-ի կազմում։
2007/08 մրցաշրջանը Կոնստանտինոս Խարամլաբիդիսը անցկացրել է գերմանական «Կառլ Ցեյս»-ի կազմում»։
2008 թվականին Կոնստանտինոսը վերադարձել է հարազատ «ԱՊՕԷԼ»։ Նա թիմի հետ կնքել է 4-ամյա պայմանագիր։ Թիմի կազմում մասնակցել է 2009/10 մրցաշրջանի Չեմպիոնների լիգայի բոլոր հանդիպումներին։
2016 թվականի հունիսի 1-ին Կոնստանտինոս Խարամլաբիդիսը պայմանագիր է կնքել «ԱԵԿ»-ի հետ ։
Միջազգային կարիերա
Կոնստանտինոս Խարամլաբիդիսը 2003 թվականից հանդես է գալիս Կիպրոսի ազգային հավաքականի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1981 ծնունդներ Կատեգորիա:Հուլիսի 25 ծնունդներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Ալեքսանդր Սիդորենկո
Ալեքսանդր Վասիլևիչ Սիդորենկո (Александр Васильевич Сидоренко, ), խորհրդային երկրաբան, պետական և կուսակցական գործիչ, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1966), ԽՍՀՄ ԳԱ փոխնախագահ (1975-1982), ԽՍՀՄ երկրաբանության նախարար (1962—1975)։
Ավարտել է Վորոնեժի համալսարանը (1940)։ 1941-1943 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1943-1950 թվականներին՝ ԽՍՀՄ ԳԱ թուրքմենական մասնաճյուղի գիտաշխատող, 1950-1952 թվականներին՝ ԽՍՀՄ ԳԱ Կիրովի անվան Կոլայի մասնաճյուղի նախագահի տեղակալ, 1952-1961 թվականներին՝ նախագահության նախագահ։ 1961-1962 թվականներին աշխատել է որպես ՌԽՖԱՀ Մինիստրների խորհրդի գիտահետազոտական աշխատանքների կոորդինացման պետական կոմիտեի նախագահի առաջին տեղակալ, 1962-1963 թվականներին՝ ԽՍՀՄ երկրաբանության և ընդերքի պահպանության նախարար, 1963-1965 թվականներին՝ ԽՍՀՄ պետական երկրաբանական կոմիտեի նախագահ, ԽՍՀՄ նախարար, 1965-1975 թվականներին՝ ԽՍՀՄ երկրաբանության նախարար։
Հիմնական աշխատությունները վերաբերում են անապատների երկրաբանությանն ու գեոմորֆոլոգիային, հողմնահարման կեղևում միներալառաջացման պրոցեսներին և նրանց հետ կապված օգտակար հանածոներին, հանքային հումքի կոմպլեքսային գնահատականին։
Կատեգորիա:Ռուս երկրաբաններ Կատեգորիա:Ավտոճանապարհային վթարներից զոհվածներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 7-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 8-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 9-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ Կատեգորիա:Կուսակցական գործիչներ Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Վորոնեժի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Երկրաբանա-հանքաբանական գիտությունների դոկտորներ
Լիպոկաին
Լիպոկաին (lipocalins), բիոլիպ, լիպոտրատ, հորմոնային պատրաստուկ, որն ստացվում է խոշոր եղջերավոր անասունների ենթաստամոքսային գեղձից։
Ֆունկցիա
Մասնակցում է լյարդում ճարպային փոխանակության կարգավորմանը, խթանում ֆոսֆոլիպիդների փոխանակությունը, բարձրամոլեկուլային ճարպաթթուների օքսիդացումը։ Լիպոկաին հաբերի ձևով ընդունում են շաքարախտի, լյարդի հիվանդությունների, ճարպային խանգարումների և աթերոսկլերոզի դեպքում։
Գրականություն
Կատեգորիա:Սպիտակուցներ
Լինոլեում
Լինոլեում ( - կտավ և - յուղ), հատակապատման պոլիմերային փաթթոցային նյութ։
Տեսակներ
Կախված կապակցանյութից, լինում է պոլիվինիլքլորիդային (առանց հենքի և գործվածքային հենքով), ռետինե (ռելին), նիտրոթաղանթանյութային (նիտրոլինոլեում), գլիֆտալային։