cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Նայադա (արբանյակ)
Նայադան պտտվում է մոլորակի շուրջ ընդամենը 23 500 կմ հեռավորության վրա նրա ամպերից։ Քանի որ Նայադայի ուղեծիրը ընկնում է Նեպտունի սինքրոն ուղեծրի շառավղից ներքև, այն դանդաղ, պարորաձև մոտենում է մոլորակին մակընթացային ուժերի ազդեցության տակ պտույտի արագության նվազման պատճառով և ի վերջո այն կմտնի Նեպտունի մթնոլորտ, կամ հասնելով Ռոշի սահմանին կքանդվի և կառաջացնի ևս մի օղակ։ Նայադան պտտվում է Նեպտունին բավականին մոտ, և ենթադրվում է որ այն արդեն շատ մոտ է Ռոշի սահմանին։
Ֆարուխրու Պարսա
Ֆարուխրու Պարսա (պարս.՝ فرخرو پارسای- Farokhroo Parsay, ), իրանցի բժիշկ, մանկավարժ և պատգամավոր։ Եղել է Իրանի կրթության նախարար Փահլավիների հարստության ժամանակ։ Առաջին կին նախարարը իրանական կառավարությունում ։
Կենսագրություն
Պարսան ծնվել է 1922 թվականին Իրանի Ղոմ քաղաքում։ Նրա մայրը՝ Ֆախրե Աֆաղ Պարսան, կանանց ամասագրի խմբագիր էր և կանանց իրավահավասարության համար պայքարող հայտնի գործիչ։ Մոր հայացքների համար Պարսա ընտանիքը աքսորվում է Թեհրանից Կում և հայտնվում է տնային կալանքի տակ։ Հետագայում, Իրանի վարչապետ Հասան  Մուստովֆի ալ֊Մամալիկի միջամտության շնորհիվ, Պարսա ընտանիքին թույլ է տրվում վերադառնալ Թեհրան։
Կրթությունը և քաղաքական գործունեությունը
Պարսան ավարտում է Թեհրանի համալսարանը և ձեռք է բերում բժշկի մասնագիտություն։ Նա դասավանդում է կենսաբանություն Թեհրանի Ժաննա դ'Արկի ավագ դպրոցում։ Պարսան դառնում է դպրոցի տնօրեն։ Աշխատանքից հետո նա այցելում է բանտեր ուսուցանելու այնտեղ կալանավորված կանանց։ 1963 թվականին Պարսան ընտրվում է Իրանի խորհրդարան՝ Մեջլիս։ Խորհրդարանում նա միջնորդություն է հղում Իրանի շահ Մոհամմադ Ռեզա Փահլավիին` պահանջելով նրանից ապահովել երկրում կանանց իրավունքների հավասարությունը։ Պարսան աշխատանքներ է տանում ընտանեկան օրենսդրությունում բարելավումներ կատարելու ուղղությամբ։ 1965 թվականին Պարսան նշանակվում է Իրանի կրթության նախարարի տեղակալ, իսկ 1968 թվականին դառնում է Իրանի կրթության նախարար ՝ Ամիր֊ Աբաս Հովեյդայի կառավարության կազմում։ Դա առաջին անգամն էր Իրանի պատմության մեջ, երբ կինը կառավարության կազմում պաշտոն էր ստանձնում։
Իսլամական հեղափոխություն
1979 թվականին տեղի ունեցած Իսլամական Հեղափոխությունից հետո Իրանը չեղարկում է կանանց առնչվող բոլոր ազատությունները։ Երկրում ընդունվում են Շարիաթի օրենքները։ Հասարակական վայրերում հիջաբի կրումը դառնում է պարտադիր։ Ամուսնալուծությունից հետո երեխաների նկատմամբ խնամակալության իրավունքը ինքնաբերաբար անցնում էր տղամարդուն։ Կանանց արգելվում էր զբաղեցնել դատական և պետական պաշտոններ։ Պարսան և նրա գաղափարակիցները դուրս են գալիս փողոց՝ ընդդիմանալու օրենսդարական նոր փոփոխություններին։
Բարդի կանադական
Բարդի կանադական, ուռազգիների ընտանիքի, բարդի ցեղի բույս։
Ֆարուխրու Պարսա
Իսլամական հեղափոխություն
Ցույցերից հետո Պարսային ձերբակալում են և նա հայտվում է հեղափոխական դատարանում։ Նրան դատում էր այաթոլլա Խալխալին։ Պարսային բացմաթիվ մեղադրանքներ են առաջադրվում։ Դրանց շարքում էր Պարսայի շորտեր հագնելու հայնտի հորդորը` ուղղված իրանցի կին մարզիկներին։ Բանտից Պարսան գրում է իր երեխաներին.
Առագաստ (սրճարան)
Առագաստ (Պոպլավոկ), 1960-ական թվականների Երևանի չորս սրճարաններից («Սկվոզնյաչոկ», «Կոպեյկա», «Պոպլավոկ», «Կոզիրյոկ») մեկը։ Գտնվում է Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանի Օղակաձև զբոսայգում ։
Ֆարուխրու Պարսա
Իսլամական հեղափոխություն
Այաթոլլա Խալխալին համոզված էր, որ կանաց քաղաքական նկրտումները հավասարազոր են մարմնավաճառությանը։ Այս և այլ մեղադրանքների հիման վրա Պարսային դատապարտում են։ 1980 թվականի մայիսի 8-ին նրան գնդակահարում են։ Պաշտոնական դատավճռի հայտարարությունում ասվում էր, որ Պարսան դատապարտվել է «Երկրի վրա արատների տարածման և Աստծու դեմ մարտնչելու համար» ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իրանցի բժշկուհիներ Կատեգորիա:20-րդ դարի կին քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Իրանցի ֆեմինիստներ Կատեգորիա:Իրանցի կին ակտիվիստներ Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված իրանցի կանայք Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված քաղաքական գործիչներ
Առագաստ (սրճարան)
Պատմություն
Սրճարանը 1964 թվականին նախագծել է ճարտարապետ Ֆելիքս Հակոբյանը, ով սրճարանը շրջակա բնական ռելիեֆի հետ տեղադրել է բարձրության վրա՝ շինության վերևի մասին հաղորդելով դարավանդի տեսք, իսկ տարբեր մակարդակների միջև եղած տարածությունը զբաղեցրել է սրճարան-«նավի» ներքևի մասը։ Սրճարանի անվանումն ընտրել է ճարտարապետը ։ Նա սրճարանի ձևավորման համար օգտագործել է տենտ, որը պարաններով ամրացրել է կառույցին։ «Առագաստ» սրճարանի և «Օղակաձև զբոսայգու» մեկ հատվածի նախագծման համար Ֆելիքս Հակոբյանը ճանաչվել է Խորհրդային ճարտարապետության նվաճումների համամիութենական ստուգատեսի դափնեկիր ։
Բարդի կանադական
Նկարագրություն
Գեղեցիկ, սյունաձև սաղարթով ծառ է՝ 30-40 մ բարձրությամբ և մինչև 1,5 մ բնի տրամագծով։ Երիտասարդ տարիքում բունը և բազմամյա ճյուղերը ծածկված են սպիտակ, թեթևակի ճաքճքված կեղևով։ Ավելի տարիքավոր ծառերի բնի և խոշոր ճյուղերի կեղևը ունի և՛ սպիտակավուն, հարթ, և՛ գորշ-մոխրագույն, ճաքճքված հատվածներ, որոնք հերթագայում են մեկը մյուսին։ Ճյուղերի կեղևը սպիտակականաչավուն է։ Երիտասարդ ընձյուղները գլանաձև են, գորշադեղնավուն, բողբոջները կպչուն են։ Տերևները ռոմբաձև են կամ լայն-ռոմբաձև, սղոցաեզր, գագաթում՝ երկարավուն սրված։ Կողմնային ջղերի թիվը կազմում է 5-7 զույգ։ Ծաղկակիցները գորշավուն են, մինչև 4 մմ երկարությամբ, լայն, համարյա կլորավուն։ Ծաղկի սկավառակը կանաչասպիտակավուն է, 8-45 առէջներով, որոնց փոշանոթները ծիրանագույն են։ Վարսանդը ունի լայն-ձվաձև սերմնարան, որի սպին դեղնավուն է։ Ծաղկում է մարտին (երբեմն՝ ապրիլին), պտուղները հասունանում են մայիս-հունիսին։
Առագաստ (սրճարան)
Պատմություն
Սրճարանը եղել է դերասանների, գրողների, ռեժիսորների, երաժիշտների, արվեստագետների, նկարիչների, ուսանողների սիրած ժամանցային վայրերից մեկը։ Սրճարանը Ալեքսանդր Գրինի գրքի անունով հաճախ անվանել են «Ալ Առագաստ» ։
Բարդի կանադական
Նկարագրություն
Չափազանց լուսասեր է, խոնավասեր, պահանջկոտ է հողի բերրիության նկատմամբ և միաժամանակ ցրտադիմացկուն է։ Դրա շնորհիվ հաջողությամբ է աճում Հայաստանի բարձրլեռնային շրջաններում։ Ապրում է 60-80 տարի։
Ուրվանկար (Անուրջներ)
Ուրվանկար (Անուրջներ), 1999 թվականին Հայֆիլմ կինոստուդիայում նկարահանված հայկական ֆիլմ։
Առագաստ (սրճարան)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երևանի շենքեր և կառույցներ
Բարդի կանադական
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ուռազգիներ
Ուրվանկար (Անուրջներ)
Սյուժե
Ֆիլմը պատմում է մի տղամարդու մասին, որն անելանելի վիճակում հայտնվելով և ընտանեկան պրոբլեմները լուծելու ելք չգտնելով՝ ընդունում է վարձու մարդասպան դառնալու առաջարկը։
Դրվագներում
Հ. Ռուբինյան, Ս. Սարգսյան, Մ. Հովհաննիսյան, Մ. Մամաջանյան, Ռ. Առաքելյան, Է. Գրիգորյան, Ա. Ակնունի, Ա. Սահակյան։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1999 ֆիլմեր Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
(1034) Մոցարտիա
(1034) Մոցարտիա (Mozartia), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1924 թվականի սեպտեմբերի 7-ին Վլադիմիր Ալբիցկու կողմից Սիմեիզում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,291573 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,6855 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8977 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1267,07 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,284121 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,98° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1924 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Վլադիմիր Ալբիցկու կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ Կատեգորիա:Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտ
Բարբարա ՄաքՔլինթոկ
Բարբարա ՄաքՔլինթոկ (Barbara McClintock, ), ամերիկացի բջջագենետիկ գիտնական, ֆիզիոլոգիայի և բժշկության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր ։ Իր ողջ կարիերայի ընթացքում ՄաքՔլինթոկը հիմնականում զբաղել է եգիպտացորենի բջջագենետիկայի ուսումնասիրությամբ։ Բարբարա ՄաքՔլինթոկը մշակել է եգիպտացորենի բջիջների քրոմոսոմները դիտարկելու մեթոդ և միկրոսկոպիկ վերլուծության միջոցով բազում հիմնարար հայտնագործություններ արել բջջագենետիկայի բնագավառում, այդ թվում մեյոզի ժամանակ տրամախաչման («տրամախաչում» և քրոմոսոմային տեղամասերի փոխանակում) արդյունքում ժառանգական տեղեկատվության վերախմբավորում ։ Նա կազմել է եգիպտացորենի առաջին գենետիկական քարտեզը՝ նկարագրելով քրոմոսոմային տեղամասերի ֆիզիկական հատկությունները , ցույց տվել տելոմերների և ցենտրոմերների դերը (քրոմոսոմային տեղամասեր, որոնք ներգրավված են գենետիկական տեղեկատվության պահպանման մեջ) , կատարել լայնածավալ հետազոտություն եգիպտացորենի հարավամերիկյան տեսակների բջջագենետիկայի և էթնոբոտանիայի վերաբերյալ , մշակել տեսություն, որը բացատրում է գենետիկ տեղեկատվության ճնշումը և արտահայտումը սերնդից մյուսը փոխանցելու ընթացքում եգիպտացորենի օրինակով ։ 1951 թվականին ՄաքՔլինթոկը հայտնաբերել է տրանսպոզոնները ։ Նրա աշխատանքը ճանաչում է ստացել 1960-1970-ական թվականներին, երբ ուսումնասիրվել է 1940-ականներին ՄաքՔլինթոկի կողմից հայտնաբերված գեների կարգավորման մեխանիզմը ։ «Շարժական գենետիկական տարրերի հայտնագործման համար» 1983 թվականին ՄաքՔլինթոկը ֆիզիոլոգիայի և բժշկության բնագավառում արժանացել է Նոբելյան մրցանակի։
== Մանկություն և պատանեկություն == Բարբարա ՄաքՔլինթոկը (ծննդյան ժամանակ նրան տրվել է Էլեոնորա անունը, բայց այն փոխվել է չորս ամսականում, քանի որ ծնողները կարծում էին, որ Բարբարա անունն ավելի հարմար է բնավորությամբ երեխայի համար) ծնվել է Հարթֆորդում (Կոնեկտիկուտ նահանգ, ԱՄՆ) բժիշկ Թոմաս Հենրի ՄաքՔլինթոկի (հնարավոր է՝ 1840-1860-ականներին Ֆիլադելֆիա եկած ՄաքՔլինթոկի կլանից ներգաղթյալների սերունդ) և Սառա Հենդի ՄաքՔլինթոկի ընտանիքում։ Նա ուներ երկու ավագ քույր և մեկ եղբայր, որը ծնվել է նրանից երկու տարի անց։ Երիտասարդ տարիքից Բարբարան նախընտրել է միայնությունը, ուներ անկախ բնավորություն։ Շատ ավելի ուշ՝ 1983 թվականին, նա գրել է.
Բարբարան ջերմ հարաբերություններ է ունեցել հոր հետ, իսկ մոր հետ դժվարանում էր շփվել, վերջինիս հոգեկան խնդիրների պատճառով ։
Մոտ երեք տարեկան հասակից մինչ դպրոց ՄաքՔլինթոկը մորաքրոջ ու հորեղբոր հետ ապրել է Մասաչուսեթսում՝ ծնողների ֆինանսական դրությունը մեղմելու համար, մինչ հայրը բժշկությամբ էր զբաղվում։ Այդ տարիքից էլ սկսած Բարբարան ամբողջ կյանքի ընթացքում սիրահարվում է բնությանը։ 1908 թվականին ՄաքՔլինթոկները տեղափոխվել են Բրուքլինի արվարձան Ֆլեթբուշ, որտեղ Բարբարայի հայրը միացել է Standard Oil-ի աշխատակազմին։ Բարբարան վերադարձել է ընտանիք, բնակվել նրանց հետ և հաճախել Բրուքլինի «Էրազմուս Հոլ» միջնակարգ դպրոց, որն ավարտել է 1918 թվականին ։ Դպրոցում ուսումնասիրել է բնագիտություն և մտադրվել ընդունվել Կոռնելի համալսարան՝ այնտեղ ուսումը շարունակելու նպատակով։ Սակայն, նրա մայրը դեմ էր դուստրերի բարձրագույն կրթություն ստանալու գաղափարին՝ համարելով, որ դա կնվազեցնի նրանց ամուսնանալու հնարավորությունը։ Բացի այդ, ընտանիքը շարունակում էր ֆինանսական դժվարություններ կրել, իսկ Թոմաս ՄաքՔլինթոկը, որպես վիրաբույժ, գտնվում էր ռազմաճակատում։ Բարբարան ստիպված էր որոշ ժամանակ աշխատել աշխատանքի տեղավորման գործակալությունում և հաճախել գրադարան՝ ինքնուսուցման համար։ Եվրոպայից վերադարձած Բարբարայի հայրը պնդում էր, որ Բարբարան պետք է բարձրագույն կրթություն ստանա, և նա 1919 թվականին հաջողությամբ ընդունվել է Կոռնել։
Ուսումը և հետազոտական աշխատանքները Կոռնելի համալսարանում
1919 թվականին ՄաքՔլինթոքը ուսումը սկսեց Կոռնելի գյուղատնտեսական քոլեջում։ Առաջին և երկրորդ տարիներին վարել է նորմալ ուսանողական կյանք, ներառյալ ժամադրություն և ջազ նվագախմբում տենորային բանջո նվագում։ ՄաքՔլինթոքն ընտրվել է առաջին տարվա նախագահ և հրավիրվել կանանց ակումբ։ Սակայն իմանալով, որ հրեաներին կանանց ակումբ չեն ընդունում, նա հրաժարվել է անդամակցելուց ։ Քոլեջում սովորել է բուսաբանություն և 1923 թվականին ստացել բակալավրի աստիճան։ Նրա հետաքրքրությունը գենետիկայի նկատմամբ սկսվել է 1921 թվականին, երբ ներկա է գտնվել այդ թեմայով առաջին դասընթացներին։ Դասընթացները վարել է բույսերի բուծող և գենետոլոգ Կլոդ Հաչինսոնը, և դրանք նման էին Հարվարդի համալսարանում անցկացվող դասընթացներին ։
Հատչինսոնը տպավորվելով ՄաքՔլինթոկի սովորելու հանդեպ ունեցած սիրով, 1922 թվականին նրան հրավիրել է մասնակցելու գենետիկայի գծով հետդիպլոմային դասընթացներին։ Ավելի ուշ ՄաքՔլինթոկը Հատչինսոնի հրավերքը համարել է գենետիկայի գծով ուսումնասիրությունները շարունակելու շարժառիթ`
Քանի որ այդ ժամանակ Կոռնելի համալսարանում կանայք իրավունք չունեին մասնագիտանալ գենետիկայի բնագավառում, նրա մագիստրոսի (1925) և դոկտորական (1927) կոչումները պաշտոնապես շնորհվեցին բուսաբանության գծով ։
Դիպլոմի վրա աշխատելիս և հետբուհական պրակտիկան որպես բուսաբանության ուսուցիչ աշխատելու ընթացքում ՄաքՔլինթոկն օժանդակել է եգիպտացորենի բջջագենետիկայի ուսումնասիրման խմբի ստեղծմանը։ Այդ խմբում ընդգրվեցին գենետիկներ և բջջագետներ, այդ թվում՝ Չարլզ Բերնհեմը, Մարկուս Մորթոն Ռոուդսը (ով հայտնաբերել է եգիպտացորենի բջջապլազմային արական անպտղությունը և ստացել Թոմաս Հանթ Մորգանի անվան մեդալ գենետիկայի զարգացման բնագավառում ունեցած  վաստակի համար), Ջորջ Բիդլը (1958 թվականին ստացել է Նոբելյան մրցանակ, նյութափոխանակության կարգավորման գենային մակարդակը հայտնաբերերելու համար) և Հարիետ Կրեյտոնը։ Բույսերի բուծման ամբիոնի վարիչ  Ռոլլինս Ադամս Էմերսոնը, չնայած բջջագետ չէր, սակայն աջակցում էր խմբի աշխատանքներին ։ ՄաքՔլինթոկի հետազոտություններն ուղղված էին եգիպտացորենի բջիջների քրոմոսոմների դիտարկման և բնութագրման եղանակների բարելավմանը։ Նա մշակել է կարմինային գունավորման մեթոդը, որը հնարավորություն է տալիս դիտարկել քրոմոսոմները և առաջին անգամ նկարագրել եգիպտացորենի բջիջների տաս քրոմոսոմների կազմաբանությունը ։ Քրոմոսոմների կառուցվածքի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տվել ՄաքՔլինթոկին մեկ քրոմոսոմի շրջանակում դիտարկել խմբի ժառանգության զուգակցությունը։ Մարկուս Ռոուդսը նշել է, որ եգիպտացորենի բջիջներում քրոմոսոմների տրիպլոիդային հավաքածուների վերաբերյալ ՄաքՔլինթոկի հոդվածը առաջացրել է բջջագենետիկների հետաքրքրությունը և, ի վերջո, Կոռնելի համալսարանի գիտնականների կողմից 1929-1935 թվականներին կատարված տասնյոթ նշանակալի հայտնագործություններից տասը կատարվել են նրա կողմից ։
1930 թվականին ՄաքՔլինթոկը առաջին անգամ նկարագրել է համասեռ քրոմոսոմների տեղամասերի փոխանակումը մեյոզի ընթացքում փոխազդեցության ընթացքում (տրամախաչում)։ 1931 թվականին ՄաքՔլինթոկը, ասպիրանտ Հարրիետ Կրեյտոնի հետ համագործակցությամբ, ապացուցեց կապը ժառանգականության ընթացքում մեյոտիկ տրամախաչման և հատկությունների վերամիավորման միջև ։
Այդ ուսումնասիրությունները ցույց են տվել գեների կցորգման գծով գենետիկական փորձերի ֆիզիկական հիմքը և հաստատել այն վարկածը, որ մեյոզի ժամանակ կարող է առաջանալ վերամեկուսացում։ Նույն թվականին ՄաքՔլինթոկը հրապարակել է եգիպտացորենի առաջին գենետիկ քարտեզը՝ ցույց տալով ինը քրոմոսոմի երեք գեների հաջորդականությունը ։ Իրականացված աշխատանքները թույլ են տվել ՄաքՔլինթոկին և Կրեյտոնին հետազոտել տրամախաչման երևույթի ֆիզիկական հիմքը ։ 1938 և 1941 թվականներին ՄաքՔլինթոկը կատարել է ցենտրոմերների և տելոմերների  բջջագենետիկական վերլուծություն նկարագրելով դրանց կառուցվածքն ու գործառույթները։ ՄաքՔլինթոկը Միացյալ Նահանգների ազգային հետազոտական խորհրդից (անգլ. United States National Research Council) ստացել է մի քանի դոկտորական դրամաշնորհներ, իր ակնառու հետազոտությունների և կալեգաների աջակցության շնորհիվ։ Այդ միջոցները նրան թույլ են տվել շարունակել գենետիկայի բնագավառում հետազոտությունները Կոռնելի համալսարանում, Միսուրիի համալսարանում և Կալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտում ։
ՄաքՔլինթոկը դրամաշնորհ է ստացել Ջոն Սայմոն Գուգենհայմի հուշամատյան հիմնադրամից (John Simon Guggenheim Memorial Foundation), որը հնարավորություն է տվել նրան վեցամսյա դասընթացներ անցնել Գերմանիայում՝ 1933-1934 թվականներին ։ Նա ծրագրում էր աշխատել Ֆրայբուրգի համալսարանում և Բեռլինի Կայզեր Վիլհելմի ինստիտուտում ՝ Կուրտ Շտերնի հետ միասին, ով հայտնաբերել էր, պտղաճանճերի տրամախաչումը ՄաքՔլինթոկի և Կրիտոնի հետազոտությունից մի քանի շաբաթ անց։ Մինչ այդ, Շտերնն արտագաղթել էր Միացյալ Նահանգներ, ուստի ՄաքՔլինթոկը աշխատել է Գերմանիայում Ռիչարդ Գոլդշմիդտի հետ։ Բարբարան շուտով վերադարձել է Եվրոպայից, որտեղ քաղաքական լարվածությունը սրվում էր, և աշխատանքի է անցել Կոռնելի համալսարանում, որտեղ դասավանդել է մինչև 1936 թվականը։ Այդ թվականին Լյուիս Ստադլերը նրան առաջարկեց պրոֆեսորի ասիստենտի պաշտոն Միսուրիի համալսարանի բուսաբանության ամբիոնում ։
Միսուրիի համալսարան
Միսուրիի համալսարանում ՄաքՔլինթոկը ուսումնասիրել է ռենտգենյան ճառագայթների ազդեցությունը եգիպտացորենի քրոմոսոմների վրա։ Նա նկատել է ճառագայթահարված բջիջներում քրոմոսոմների ճեղքվածքի և հետագա միաձուլման ազդեցությունը։ Նույն ազդեցությունը նկատել է նաև այլ բույսերի մոտ, երբ Էնդոսպերմային բջիջներում տեղի է ունեցել քրոմոսոմների ինքնաբուխ պատռվածք։ Նա պարզել է, որ ճառագայթումից հետո առաջացած քրոմոսոմի ճեղքումները չեն կարող ճիշտ միանալ, ինչը հանգեցնում է տարբեր քրոմոսոմների քրոմատների միաձուլմանը։ Միտոզի անաֆազում նման կապակցված քրոմոսոմները առաջացնում էին քրոմատիդային կապ, որը ճեղքվում է կենտրոնոմերների շարժման ընթացքում դեպի բջջային բևեռներ։ Քրոմոսոմի նոր ձևավորված ճեղքվածքները վերարտադրումից հետո կրկին սխալ են  կապվակցվում հաջորդ բջջային ցիկլի միջբազային փուլում, այդպիսով արատավոր շրջանը կրկնվում է՝ առաջացնելով զանգվածային մուտացիաներ ։ Կոտրվածքի, միաձուլման և կապի ստեղծման ցիկլը, այսպես կոչված, «breakage-fusion-bridge» ցիկլը ցիտոգենետիկայում առանցքային հայտնագործություն էր մի քանի պատճառներով. նախ ցույց տրվեց, որ քրոմոսոմների վերամիավորումը կրում է ոչ պատահական բնույթ և երկրորդ, բացահայտվեց լայնածավալ մուտացիաների պատճառը։ Այդ պատճառով էլ ցիկլը մինչ օրս մնում է ուռուցքաբանության ոլորտում մնում է որպես հետազոտության օբյեկտ  ։
Չնայած Միսուրիի համալսարանում ունեցած հաջողություններին, Բարբարան դժգոհ էր իր պաշտոնից։ Նրան թույլ չէին տվել մասնակցել պրոֆեսորադասախոսական կազմի հանդիպումներին և թաքցրել են այլ գիտական հաստատություններում պաշտոնների առկայության մասին տեղեկատվությունը ։ 1940 թվականին նա գրել է Չարլզ Բյորնհեմին.
ՄաքՔլինթոկը համոզված էր, որ ինքը չի կարողանա ակադեմիական կարիերան շարունակել Միսուրիի համալսարանում, չնայած գիտեր, որ իրեն առաջխաղացում կառաջարկեն 1942 թվականի գարնանը ։ 1941 թվականի սկզբին գենետիկայի ամբիոնի վարիչը Բարբարային հրավիրեց ամռանը աշխատելու Կոլդ Սպրինգ Հարբոր քաղաքի լաբորատորիայում։ Նա արձակուրդ է վերցրել Միսուրիի համալսարանից` այլ պաշտոն գտնելու հույսով։ Ընդունել է նաև Կոլումբիայի համալսարանի պրոֆեսորադասախոսական կազմի հրավերը, որտեղ աշխատել է Կոռնելի համալսարանի իր նախկին գործընկեր Մարկուս Ռոուդսը։ Վերջինս հրավիրեց նրան մասնակցելու Լոնգ Այլենդի Կոլդ Սփրինգ Հարբոր քաղաքում անցկացվող իր հետազոտություններին։ 1941 թվականի դեկտեմբերին նորանշանակ տնօրենի ժամանակավոր պաշտոնակատար Միլիսլավ Դեմերեցը նրան առաջարկեց հետազոտողի  պաշտոն և նա աշխատանքի անցավ Կարնեգի ինստիտուտի գենետիկայի ամբիոնի աշխատակազմում։
Կլոդ Սպրինգ Հարբոր
Ժամանակավոր պաշտոնում մեկ տարի աշխատելուց հետո ՄաքՔլինթոկը լրիվ դրույքով տեղափոխվել է Կոլդ Սփրինգ Հարբորի  լաբորատորիա։ Այստեղ նա շարունակել է զբաղվել «breakage-fusion-bridge» ցիկլով՝ այն օգտագործելով որպես ռենտգենյան ճառագայթների փոխարինող գենետիկական  քարտեզագրման համար։ 1944 թվականին, գենետիկայի բնագավառում ունեցած ներդրման շնորհիվ  ՄակՔլինթոքը ընտրվել է Գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ ՝ դառնալով երրորդ կինը, որն արժանացել է այդ կոչմանը։ Հաջորդ տարի՝ 1945 թվականին, նա դարձավ Միացյալ Նահանգների գենետիկական ընկերության առաջին կին նախագահը։ 1944 թվականին նա անցկացրեց Neurospora crassa-ի բջջագենետիկ վերլուծություն Ջ. Բիդլի առաջարկով, որն այս սունկն օգտագործեց «մեկ գեն, մեկ ֆերմենտ» տեսությունը` ապացուցելու համար։ Բիդլը նրան հրավիրեց Սթենֆորդի համալսարան՝ ուսումնասիրություններ կատարելու համար ։ Այստեղ Մակ Կլինտոկը նկարագրեց N. crassa-ի կարիոտիպը, ինչպես նաև դրա ամբողջական կենսական ցիկլը։ Դրանից հետո N. crassa սունկը դարձավ դասական գենետիկական  օբյեկտ ։
=== Վերահսկողական տարրերի հայտնագործում ===
1944 թվականի ամռանը Քոլդ Սփրինգ Հարբորի լաբորատորիայում ՄաքՔլինթոկը սկսել է համակարգված հետազոտություն եգիպտացորենի սերմերի գունավորման և դրա փոփոխական ժառանգականության մեխանիզմների վերաբերյալ։ Մեոզով եգիպտացորենի տողերից մեկում նա նկատել է  քրոմոսոմների պարբերական ընդմիջումներ և վերամիավորումներ 9 քրոմոսոմի կարճ թևի շրջանում։ Այդ քրոմոսոմի վերջնամասում գտնվում է  հետերոխրոմատինի հանգույցը, նրանից ոչ հեռու, դեպի ցենտրոմեր, տեղայնացված են  ռեցեսիվ գենային մուտացիաներ։ Մակ Կլինտոկը հայտնաբերեց երկու նոր գերիշխող փոխազդեցության տեղորոշիչներ Դիսսոցիատոր (անգլ. Dissociator Ds) և Ակտիվատոր (ActivatorAc): Նա պարզել է, որ դիսսոցիատորը ոչ միայն քրոմոսոմի խզվածք և անկայուն մուտացիաներ է առաջացնում, այլ ակտիվացնողի առկայության դեպքում դա տարբեր կերպ է ազդում հարևան գեների վրա։ 1948 թվականի սկզբին նա մի հետաքրքիր հայտնագործություն է կատարել և՛ դիսսոցիատորը, և՛ ակտիվատորը կարող են վերադասավորվել, այսինքն՝ նրանք ի վիճակի են փոխել իրենց դիրքը քրոմոսոմի վրա։ Ac-ի և Ds-ի վերադասավորման ազդեցությունն արտահայտվել է եգիպտացորենի հատիկների գույնի փոփոխությամբ` հսկիչ խաչասերման ժառանգական  նմուշների համեմատությամբ։ Մակ Կլինտոկը նկարագրել է նաև  լոկուսների փոխհարաբերությունները ՝ օգտագործելով մանրադիտակային վերլուծությունը։  Նա եզրակացրեց, որ Ac- ն վերահսկում է Ds-ների վերադասավորումը 9-րդ քրոմոսոմի վրա, և որ Ds-ի շարժումն ուղեկցվում է քրոմոսոմի ճեղքմամբ։ Դ-ն իր շարժման ընթացքում դադարում է ճնշել ալեուրոնային շերտի գույնի գենը, վերջինս ակտիվանում է, ինչը բջիջներում առաջացնում է պիգմենտի սինթեզ։ Քանի որ տարբեր բջիջներում Ds-ների վերադասավորումը տեղի է ունենում տարբեր ձևերով, որն էլ  հանգեցնում է գունափոխման։ Հացահատիկների վրա պիգմենտային տիրույթների չափը կախված է աճման պահին հացահատիկի դիսսոցիացիայի աստիճանից։
Հարավամերիկյան եգիպտացորենի տեսակների ուսումնասիրություն
1957 թվականին ՄաքՔլինթոկը դրամաշնորհներ ստացավ Գիտության ազգային հիմնադրամից և Ռոկֆելլեր հիմնադրամից՝ Հարավային Ամերիկայում եգիպտացորենի հետազոտման համար, որն ունի եգիպտացորենի տեսակների լայն տեսականի ։ Նա հետաքրքրված էր եգիպտացորենի էվոլյուցիան ուսումնասիրելով, և Հարավային Ամերիկայում նա ավելի շատ հնարավորություններ կունենար դա անելու։ ՄաքՔլինթոկը ուսումնասիրել է եգիպտացորենի տարբեր տեսակների քրոմոսոմային, ձևաբանական և էվոլյուցիոն բնութագրերը։ 1962 թվականին նա ղեկավարեց չորս գիտնականներից բաղկացած մի խումբ, որոնք աշխատում էին Հյուսիսային Կարոլինայի Ռոլիի համալսարանում եգիպտացորենի Հարավային Ամերիկայի սորտերի ուսումնասիրության վրա։ Նրանցից երկուսը՝ Ալմիրո Բլումենշայնը և Անջել Կատոն, նույնպես Ռոկֆելլերի հիմնադրամի թոշակառուներ էին և 1970-ականներին շարունակեցին իրենց ուսումնասիրությունները այդ ուղղությամբ։  1981 թվականին, Մակ Կլինտոկի հետ միասին, նրանք հոդված հրապարակեցին  եգիպտացորենի տեսակների քրոմոսոմային հավաքածուի մասին, որը համարվում է շրջադարձային եգիպտացորենի տեսակների ուսումնասիրության բնագավառում և համարվեց զգալի ներդրում էվոլյուցիոն բուսաբանության, էթնոբուսաբանության և պալեոբուսաբանության հետազոտությունների բնագավառում ։
Վերահսկիչ տարրերի վերաբացահայտում
1967 թվականին ՄաքՔլինթոկը թողել է իր պաշտոնը Կարնեգիի ինստիտուտում և ընտրվել ինստիտուտի պատվավոր անդամ։ Այդ կոչումը նրան որպես արտասահմանցի թույլ է տվել շարունակել համագործակցությունը Կոլդ Սպրինգ Հարբոր լաբորատորիայի ասպիրանտների և աշխատակիցների հետ։ Անդրադառնալով վերահսկողության տարրերի վերաբերյալ հետազոտությունների լայնածավալ զեկույցները չհրապարակելու խոստմանը՝ 1973 թվականին նա գրում է.
ՄաքՔլինթոկի հայտնագործությունների նշանակությունը բացահայտվեց 1960-ականներին, երբ ֆրանսիացի գենետիստներ Ֆրանսուա Ժակոբը և Ժակ Մոնոն նկարագրեցին lac օպերոնի գենային կարգավորումը։ 1961 թվականին Ժակոբի և Մոնոնի կողմից Journal of Molecular Biology ամսագրում  «Գենետիկական կարգավորման մեխանիզմները սպիտակուցների սինթեզում» հոդվածի տպագրությունից հետո ՄաքՔլինթոկը հոդված է հրապարակում «The American Naturalist» ամսագրում, որտեղ նա համեմատություն  է կատարում lac օպերոնի և եգիպտացորենի գենային կարգավորման միջև ։
ՄաքՔլինթոկը լայն ճանաչում է ստացել 1960-ականների վերջին և 1970-ականների սկզբին, որոշակի գենետիկական տարրերի քրոմոսոմի մի հատվածից մյուսը տեղափոխման,  բակտերիաների և խմորիչների մեջ այդ գործընթացը հայտնաբերելուց հետո։ Այդ ժամանակահատվածում մոլեկուլային կենսաբանության մեջ ի հայտ եկան նոր մեթոդներ, որոնք հնարավորություն տվեցին ուսումնասիրել տեղափոխումը մոլեկուլային մակարդակում։ 1970-ականներին Ac-ն և  Ds-ը կլոնավորվեցին և ցույց տվեցին, որ դրանք 2 տիպի տրանսպոզոններ են։ Ac-ն սինթեզում է տրանսպոզազ ֆերմենտը, որն անհրաժեշտ է կառավարման տարրերի շարժման համար։ Ds-ն ունի տրանսպոզազային գենի մուտացիա, որը խանգարում է նրան շարժվել առանց տրանսպոսազի կողմնակի աղբյուրի։ Այսպիսով, Ds–ները չեն կարող շարժվել Ac–ի բացակայության դեպքում։ Հետագա ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ տրանսպոզոնները սովորաբար չեն շարժվում այնքան ժամանակ, քանի դեռ բջիջը չի ենթարկվում ճառագայթահարման կամ անցնում «breakage-fusion-bridge» ցիկլը, ուստի հսկիչ տարրերի ակտիվացումը գենետիկ փոփոխությունների պատճառ է դառնում։ ՄաքՔլինթոկը տրանսպոզոնների այդ դերը հասկացել է մյուսներից շատ առաջ։ Մեր օրերում Ac / Ds զուգակցությունը օգտագործվում է մուտացիաներ առաջացնելու և տարբեր գեների գործառույթներն ուսումնասիրելու համար ։
Մրցանակներ, ճանաչում և հասարակական արձագանք
1971 թվականին ՄաքՔլինթոկը ԱՄՆ նախագահ Ռիչարդ Նիքսոնից ստացավ Ազգային գիտական ​​մեդալ։ 1973 թվականին նրա պատվին կոչվեց Կոլդ Սպրինգ Հարբորի լաբորատորիայի մասնաշենքերից մեկը։ 1981 թվականին նա դարձավ Մակ-Արթուրների հիմնադրամի կրթաթոշակի առաջին մրցանակակիր հինգ տարով, տարեկան 60,000 ԱՄՆ դոլար, նա ստացել է նաև Ալբերտ Լասկերի մրցանակ, բժշկության  բնագավառում Վոլֆի մրցանակ և Թոմաս Հանտ Մորգանի մեդալ (Մարկուս Ռոուդեսի հետ համատեղ)։ 1982 թվականին ՄաքՔլինթոկը ստացել է Կոլումբիայի համալսարանի մրցանակը «գենետիկական տեղեկատվության փոփոխությունների և դրա արտահայտման հսկողությունը ուսումնասիրելու համար» ։
Բարբարա ՄաքՔլինթոկի կարիերայի պսակը դարձավ Ֆիզիոլոգիայի և բժշկության գծով Նոբելյան մրցանակը, որը նրան շնորհվեց 1983 թվականի հոկտեմբերի 10-ին «Շարժական գենետիկական տարրեր հայտնաբերելու համար» ավելի քան երեսուն տարի առաջ կատարած հայտնագործության համար։ Հատկանշական է, որ մրցանակի առաջադրման մասին ինքն իմացել էր  ռադիոհեռարձակմամբ։ ՄաքՔլինթոկը դարձավ երրորդ կինը, ով միայնակ էր դարձել Նոբելյան մրցանակակիր, և առաջին կինն է, որը մրցանակի է արժանացել «Ֆիզիոլոգիա և բժշկություն» անվանակարգում ։
Ընդհանուր առմամբ, ՄաքՔլինթոկը ստացել է 14 պատվավոր դոկտորի կոչում և L.H.D. գիտական աստիճան։ 1986 թվականին նրան ընդունեցին Կանանց ազգային փառքի սրահ (անգլ. National Women's Hall of Fame) :
Նրա պատվին սահմանվել է 2000 դոլարի չափով մրցանակ, որը շնորհվում է բուսաբուծություն, բուսաբանություն, բույսերի բուծում, ֆիտոպաթոլոգիա, ագրոնոմիա և հողագիտություն մասնագիտությունների սովորող ուսանողներին ։ Վերջին տարիներին ՄաքՔլինթոկը վարում էր ակտիվ հասարակական կյանք, հատկապես 1983 թվականին Ե. Ֆ. Կելլերիի «Օրգանիզմի զգացողություն» (A feeling for the organism) գրքի տպագրությունից հետո, որը աշխարհին բացահայտեց ՄաքՔլինթոկի կյանքի պատմությունը։ Նա մնաց Կոլդ Սպրինգ Հարբոր լաբորատորիայի աշխատակազմում և դասախոսեց երիտասարդ գիտնականների շարժական գենետիկական տարրերի և գենետիկական հետազոտությունների պատմության մասին։ 1987 թվականին թողարկվեց նրա 43 հրատարակությունների հավաքածուն։
Բարբարա ՄաքՔլինթոկը մահացել է 1992 թվականի սեպտեմբերի 2-ին, 90 տարեկան հասակում, Հանտինգտոնի հիվանդանոցում։ Քոլդ Սպրինգ Հարբոր լաբորատորիայի գիտաշխատող Լայզի Ջենտրիի հայտարարության համաձայն, մահը վրա է հասել բնական պատճառներով ։ ՄաքՔլինթոկը երբեք ամուսնացած չէր եղել և երեխաներ չուներ։ Գիտության ամերիկացի պատմաբան Նատանիել Կոմֆորտը հրատարակել է ՄաքՔլինթոկի կենսագրությանը նվիրված «Մացառուտ դաշտ` Բարբարա ՄաքՔլինթոկը գենետիկ հսկողության օրինաչափությունների որոնումներում» («The tangled field: Barbara McClintock's search for the patterns of genetic control») գիրքը։ Գրքում Կոմֆորտը վիճարկում է որոշ փաստեր, որոնք շարադրված էին Էվելինա Կելլերի կողմից ավելի վաղ հրապարակված կենսագրության մեջ։ Մասնավորապես, Կելլերը նշում է, որ ՄաքՔլինթոկը երկար ժամանակ անտեսվում էր որպես գիտնական, քանի որ նա կին էր, իսկ Կոմֆորտը նշում է, որ ՄաքՔլինթոկը հարգված էր որպես գիտնական դեռևս իր կարիերայի սկզբում ։ Չնայած Կոմֆորտը վիճարկում է ՄաքՔլինթոկի՝ որպես գիտնականի նկատմամբ  դրսևորված խտրականությունը, որը լայնորեն լուսաբանվել է «կանանց պրոբլեմատիկա» (women’s studies) ուսումնասիրություններում, օրինակ՝ կին գիտնականների վերաբերյալ վերջերս կատարված կենսագրական աշխատանքները վերաբերում են նրա կյանքի փորձին  ։ ՄաքՔլինթոկը ամերիկյան պատանեկան գրականության բազմաթիվ գրքերում որպես օրինակ է ծառայել աղջիկների համար    ։ 2005 թվականի մայիսի 4-ին ԱՄՆ փոստային ծառայությունը թողարկեց «ամերիկյան գիտնականներ» (անգլ. «American Scientists») շարքը, չորս 37 ցենտանոց ինքնասոսնձվող նամականիշերի հավաքածուի տեսքով։ Այնտեղ ներկայացված էին գիտնականներ` Ջոն ֆոն Նեյմանը, Ջոզայա Գիբսը, Ռիչարդ Ֆեյնմանը և Բարբարա ՄՄաքՔլինթոկը։ ՄաքՔլինթոկը ներկայացված է նաև 1989 թվականին Շվեդիայում թողարկված շարքում, որը նվիրված է Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր ութ գենետիկների աշխատանքներին ։
Կոլդ Սփրինգ Հարբորի լաբորատորիայի մասնաշենքը մինչ օրս կրում է նրա անունը ։ ՄաքՔլինթոկի անունով է կոչվում Ադլերսհոֆի տարածքում (Բեռլինի վարչական շրջան) գտնվող տեխնոպարկը։
ՄաքՔլինթոկը և ռևիզիոնիզմը կենսաբանության պատմության մեջ
ՄաքՔլինթոկի հայտնագործությունների բարդ ճակատագիրը և գենետիկների ընկերակցության կողմից դրանց ուշացումով ճանաչումը ծնունդ տվեցին առասպելի այն մասին, որ ՄաքՔլինթոկի կողմից տրանսպոզոնների հայտնագործումը իբրև թե հաստատել է Լիսենկոյի դիրքորոշումը, այն մասին, որ ժառանգականությունը որոշվում է ամբողջ բջիջով, իսկ  բջիջների միջուկները և առավել ևս քրոմոսոմները նշանակալի «ժառանգականության օրգան» չեն ։
Նման կարծիքները սխալ են, քանի որ, ըստ ներկայումս ընդունված գիտական տեսակետների, ՄաքՔլինթոկի աշխատանքները իրենցից ներկայացնում են ժառանգականության քրոմոսոմային տեսության հաստատում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի կին դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի նոբելյան մրցանակակիրներ Կատեգորիա:Բժշկության կամ ֆիզիոլոգիայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ Կատեգորիա:Կոռնելի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ Կատեգորիա:Գենետիկներ
Ջոնաթան Նոլան
Ջոնաթան Նոլան (Jonathan Nolan, ), անգլո-ամերիկացի ռեժիսոր, պրոդյուսեր, սցենարիստ։
Դուրանի կայսրություն
Դուրանի կայսրություն, պատմական աֆղանական պետություն, ընդգրկել է ժամանակակից Աֆղանստանի, Պակիստանի տարածքները, Իրանի հյուսիս-արևելյան և Հնդկաստանի հյուսիս-արևմտյան մասերը՝ ներառյալ Քաշմիրը ։ Հիմնվել է Քանդահարում, 1747 թվականին, հրամանատար Ահմադ շահ Դուրանիի կողմից։ Սակայն նրա հաջորդների օրոք կայսրությունը տրոհվել է մի քանի ինքնուրույն իշխանությունների՝ Փեշավարյան, Քաբուլյան, Քանդահարյան և Հերաթյան ։ Դուրանի կայսրությունը հաճախ դիտարկվում է որպես ժամանակակից Աֆղանստան պետության նախակարապետը։
Պատմություն
Նադիր շահի տիրապետությունն ավարտվեց նրա սպանությամբ՝ 1747 թվականի հունիսին։ Սպանությունը, հավանաբար, նախապես պլանավորել էր նրա եղբորորդի Ալի Քոլին, թեպետ որևէ փաստացի ապացույց չկա հօգուտ այս տեսակետի։ Այդուհանդերձ, երբ աֆղանների հրամանատարները այդ նույն թվականին, ավելի ուշ, հանդիպեցին Քանդահարի մոտակայքում՝ նոր, միացյալ պետության համար տիրակալ ընտրելու, ընտրվեց Ահմադ շահը։ Չնայած այն բանի, որ նա ավելի երիտասարդ էր, քան մնացած թեկնածուները, նրա օգտին առկա էին մի քանի գործոններ՝
Ջոնաթան Նոլան
Կենսագրություն
Ջոնաթան Նոլանը ծնվել է Լոնդոնում, սակայն մեծացել է Չիկագոյում։ 1994 թվականին ավարտել է Իլինոյսի Լոյոլայի ակադեմիան, իսկ 1999 թվականին՝ Վաշինգտոնի Ջորջթաունի համալսարանը ։ Համալսարանում գրել է «Memento Mori» պատմվածքը, որի հիման վրա նրա եղբայրը՝ Քրիստոֆերը, նկարահանել է իր «Հիշիր» ֆիլմը ։ Ջոնաթան Նոլանը եղբոր հետ աշխատել է որպես սցենարիստ «Հեղինակություն», «Խավարի ասպետը» և «Միջաստղային ճամփորդություն» խոշոր բյուջե ունեցող ժապավեններում ։ 2014 թվականի նոյեմբերին հայտնի է դարձել, որ Ջոնաթանը ձեռնամուխ կլինի ամերիկյան HBO հեռուստաալիքի համար Այզեկ Ազիմովի «Հիմք» վեպերի գիտաֆանտաստիկ ցիկլի ադապտացմանը, ինչպես նաև հանդես կգա որպես այդ նախագծի պրոդյուսեր ։
Դուրանի կայսրություն
Պատմություն
Ահմադ շահը դարձավ տիրակալ և ընդունեց «Դուրանի» («Մարգարիտների մարգարիտ») կոչումը։ Այս կոչումը, հավանաբար, ինչպես հաստատում են ոմանք, առաջ է բերել հենց ինքը՝ Ահմադ շահը։ Աֆղանները այդուհետ հայտնի են որպես Դուրանիներ, և իրենց անունով նոր պետությունը սկսել է կոչվել Դուրանի տերություն։
Ջոնաթան Նոլան
Անձնական կյանք
Ամուսնացած է պրոդյուսեր և սցենարիստ Լիզա Ջոյի հետ ։ Ունեն երկու երեխա  ։
Դուրանի կայսրություն
Պատմություն
Ահմադ շահը իր կառավարումը սկսեց գիլզաների ցեղերի հետ համատեղ Գազնիի, ապա՝ Քաբուլի գրավումով։ 1749 թվականին Մողոլական տերությունը ստիպված եղավ զիջել Սինդը, Փենջաբը և Ինդոս գետի վրա եղած անցարանը, որպեսզի իրեն պաշտպանի աֆղանական ներխուժումից։ Այս կերպ աֆղանները առանց կռվի զգալի տարածքներ ձեռք բերեցին արևելքում, Ահմադ շահը արևելքում զավթեց Հերաթը, որտեղ իշխում էր Նադիր շահի թոռը՝ շահ Ռուհը։ Հերաթը հանձնվեց մոտ մեկ տարի տևած պաշարումից և արյունահեղ մարտից հետո՝ այնպես, ինչպես Մաշհադը (մեր օրերում գտնվում է Իրանում)։ Ահմադն այնուհետև բանակն ուղարկեց գրավելու Հինդուկուշ լեռներից հյուսիս գտնվող շրջանները։ Կարժ ժամանակում հզոր բանակի շնորհից նրա վերահսկողության ներքո հայտնվեցին Հյուսիսային Աֆղանստանի թուրքմենական, տաջիկական և խազարական ցեղերը։ Ահմադը Մեծ Մողոլների կայսրություն ներխուժեց երրորդ, ապա նաև չորրորդ անգամ, ամրապնդեց իր վերահսկողությունը Փանջաբի, Սինդի և Քաշմիրի վրա։ Այդ ժամանակ, 1757 թվականին նա զավթեց Դելին, բայց Մողոլական դինաստիային թույլ տվեց քաղաքում պահպանելու իրենց ձևական վերահսկողությունը այնքան ժամանակ, քանի կառավարիչը կճանաչի Ահմադ շահի սյուզերենությունը Փենջաբում, Սինդում և Քաշմիրում։ Իր շահերի պաշտպանության նպատակով երկրորդ որդուն՝ Թիմուր շահին թողնելով այստեղ՝ Ահմադ շահը հեռացավ Հնդկաստանից և վերադարձավ Աֆղանստան։
Ջոնաթան Նոլան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հունիսի 6 ծնունդներ Կատեգորիա:1976 ծնունդներ Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով Կատեգորիա:Լոնդոն քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Սցենարիստներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Ռեժիսորներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեժիսորներ
Դուրանի կայսրություն
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ասիայի պատմական կայսրություններ Կատեգորիա:Պակիստանի պատմություն Կատեգորիա:Աֆղանստանի պատմություն Կատեգորիա:Պետություններ Պատմական Իրանի տարածքում Կատեգորիա:Մուսուլմանական կայսրություններ
(1035) Ամատա
(1035) Ամատա (Amata), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1924 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Կառլ Ռեյնմուտի կողմից Հայդելբերգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,146469 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,5301 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,7629 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2038,61 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,176591 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 18,03° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1924 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կառլ Ռեյնմուտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ռաֆիկ Ստեփանյան
Ռաֆիկ Էդիկի Ստեփանյան, «Ափո» (ապրիլի 15, 1968, Հադրութ - ապրիլի 18, 1994, գ. Կարախանբեյլի, Ֆիզուլի), հայ ազատամարտիկ-հրամանատար։
Կենսագրություն
1986-1988 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ Զինված ուժերում։
1989-1992 թվականներին՝ ինքնապաշտպանական ջոկատի, 1992 թվականից՝ ՊԲ-ում վաշտի հրամանատար, 1993 թվականից՝ գումարտակի հրամանատարի տեղակալ։ Մասնակցել է Հադրութի, Ջաբրայիլի, Կուբաթլուի, Զանգելանի, Ֆիզուլիի շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։
Հետմահու պարգևատրվել է Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։ Թաղված է Հադրութում։
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ Կատեգորիա:Ապրիլի 15 ծնունդներ Կատեգորիա:1968 ծնունդներ Կատեգորիա:Հադրութ քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Ապրիլի 18 մահեր Կատեգորիա:1994 մահեր Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Ֆիլիս Լամբերտ
Ֆիլիս Բարբարա Լամբերտ (Phyllis Barbara Lambert, ծնյալ՝ Բրոնֆմեն, ), կանադացի ճարտարապետ, բարերար և Բրոնֆմենների ընտանիքի անդամ։ Կանադայի շքանշանակիր, Քվեբեկի ազգային շքանշանի ասպետ, Կանադայի թագավորական ճարտարապետական ինստիտուտի,Կանադայի Թագավորական ընկերության և Կանադայի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայի անդամ։
Կյանք
Ծնվել է Կանադայի Քվեբեկ նահանգի Մոնրեալ քաղաքում, կրթությունն ստացել աղջիկների բարձրագույն մասնավոր The Study դպրոցում և ազատ արվեստի Վասարի քոլեջում (արվեստի բակալավր 1948 թվականից)։ Ինը տարեկան հասակում նա արդեն նվիրված էր քանդակագործությանը և նկարչական նրա հմտություններն ուշագրավ են համարվել իր կյանքի վաղ շրջանում։ Տասնմեկ տարեկանում սկսել է ցուցահանդեսներ անցկացնել Արվեստների թագավորական ակադեմիայի ամենամյա ցուցահանդեսներում ու Կանադայի Քանդակագործների միությունում ։ Նյու Յորքում ճարտարապետության պատմություն ուսումնասիրելիս սկսել է զբաղվել արվեստի և ճարտարապետության միջև եղած կապերով, որը շարունակվել է նրա ամբողջ կյանքի ընթացքում ։
1951 թվականին հայրը՝ Սեմյուել Բրոֆմենը, իր չորս երեխաների համար հիմնադրել է հոլդինգային ընկերություն, որտեղ Ֆիլիսն ստացել է 22% բաժնեմաս։ Այն վերահսկում էր ընտանեկան The Seagram Company Ltd. թորման կայսրությունը, որը ժամանակի ընթացքում վերահսկում էր միլիարդավոր դոլարների խմիչքներ, անշարժ գույք, նավթ և գազ և քիմիական ընկերություններ ։
Աշխատանք
Մինչ Ֆիլիսն ապրում էր Փարիզում, Seagram Company Ltd ընկերությունը հոր հանձնարարականով նոր կենտրոնակայան էր ծրագրում բացել Նյու Յորքում։ Փարիզում գտնվելու ընթացքում նա ծանոթացել էր ժամանակի նորագույն գեղարվեստական և ճարտարապետական շարժումների հետ։ Նա վճռականորեն դեմ էր շենքին, որն արդեն նախագծվել էր Պերեյրայի և Լաքման ճարտարապետների կողմից։ 1954 թվականի հունիսի 28-ով թվագրված ութ էջանոց հորն ուղղված նամակում 27-ամյա Ֆիլիսին հաջողվել է նրան վերանայել տալ նախնական նախագիծը։ Նրան տրվել է համապատասխան այլընտրանք գտնելու հանձնարարություն և վեց շաբաթ տևած ընդլայնված պրպտումներից հետո Միս վան դեր Ռոեն առաջադրվել է որպես նոր թեկնածու։ Վերջինս ընդունել է նախագիծը և դարձել Ֆիլիսի մենթորը` աջակցելով նրա՝ ճարտարապետ դառնալու ցանկությանը ։ 1954 - 1958 թվականներին նա տարված էր Նյու Յորքի Պարկ պողոտայում գտնվող Սիգրեմ շենքի նախագծման և կառուցման գործընթացով։ 1958 թվականին ընդունվել է Յեյլի ճարտարապետական դպրոց, բայց հետո տեղափոխվել Իլինոյսի տեխնոլոգիական ինստիտուտ, որտեղ ավելի լավ էր ուսուցանվում այն, ինչ ինքն ուզում էր սովորել ։ 1958 թվականին Միս վան դեր Ռոեն, որը 1938 թվականից ծառայում էր որպես IIT ճարտարապետության բաժնի վարիչ, հրաժարական է տվել իր պաշտոնից։
Ավելի ուշ Լամբերտը դարձել է Սիգրեմ շենքի խորհրդատուն, որին վստահված է դրա պահպանությունը, ներառյալ բոլոր ցուցահանդեսների և հավաքածուների վերահսկումը և համադրումը, մինչև 2000 թվականը ։
1975 թվականին հիմնադրել է «Héritage Montréal» պահպանման խումբը, մինչև 1983 թվականը եղել է դրա նախագահը ։ Խումբը միջոցներ է հավաքել, որպեսզի պահպանության խմբերը կարողանան քայլեր ձեռնարկել։ Քանդումը դադարեցնելու համար նրանք օգտագործել են երթեր փողոցներում, գովազդների և բուկլետների հրատարակում և աշխատանք բնակիչների հետ։ Նրանք ստեղծել են Կանադայի խոշորագույն շահույթ չհետապնդող կոոպերատիվ տների վերանորոգմումը՝ Միլթոն-Փարքը։
Ֆիլիսը նաև քանդելուց փրկել է Շուղնեսի Հաուսը՝ այն գնելով։ 1989 թվականին 19-րդ դարի առանձնատունը դարձել է ճարտարապետության կանադական կենտրոնի (CCA) մաս ։
Նա ցածր և միջին եկամուտ ունեցող թաղամասերի վերանորոգման գործում ներդրումները համարում էր նույնքան կարևոր, որքան հուշարձանների պահպանությունը կամ նորակառույց շենքերը։ 1997 թվականից ի վեր գլխավորել է զբաղեցրել է Մոնրեալի ներդրումային հիմնադրամը (FIM)։ Այն ներգրավում էր մասնավոր հատվածի ներդրումները համայնքային բնակարանային տնտեսության մեջ` դուրս գալով կառավարության ծրագրերի սահմաններից ։
1979 թվականին հիմնադրել է ճարտարապետության կանադական կենտրոնը (CCA)՝ ազդեցիկ թանգարան և հետազոտական կենտրոն Մոնրեալի Շուղնեսի գյուղ թաղամասում և այն ֆինանսավորելու համար նվիրաբերել 750,000 Սիգրեմի բաժնեմաս։ Կենտրոնում տեղակայված են ճարտարապետական գծագրերի, գրքերի, լուսանկարների և արխիվային նյութերի ընդարձակ հավաքածուներ։ Կենտրոնի գերագույն գերակայությունը ճարտարապետական ժառանգության պահպանումն է ։
Աշխատել է Cemp-ի դուստր ձեռնարկության՝ Cadillac Fairview-ի տնօրենների խորհրդում, որի համար հետագայում կառուցել է ծրագրի մշակողի գրասենյակները։ Կրկին նա առաջարկել է աշխատել Միսի հետ և կառուցել Տորոնտո-Դոմինիոն կենտրոնը ։
Ազգային և միջազգային ճանաչում
1990 թվականին նա Պրատի ինստիտուտից ստացել է ճարտարապետության Կերպարվեստի դոկտոր պատվավոր կոչումը։ 1992 թվականին Ֆրանսիայի Արվեստի և գրականության շքանշանի սպա է դարձել, պատվավոր կոչումներ ունի Հյուսիսային Ամերիկայի և Եվրոպայի շուրջ 26 համալսարաններում։
1985 թվականին նրան դարձրել են Կանադայի շքանշանի անդամ, 1990 թվականին՝ սպա, իսկ 2001 թվականին՝ ուղեկից։ 1985 թվականին ստացել է Քվեբեկի ազգային շքանշանի ասպետի կոչում, իսկ 2005 թվականին՝ Մեծ սպայի։
2006 թվականին Նեշնլ Բիլդինգ թանգարանի կողմից արժանացել է Վինսենթ Սքալի մրցանակի։ Գործադիր տնօրեն Չեյզ Ռինդը հայտարարել է. «Թանգարանը պատիվ ունի Ֆիլիս Լամբերտին շնորհել 2006 թվականի Սքալի մրցանակը` կառուցված միջավայրի նախագծման ընթացքում ունեցած ակնառու նվաճումների համար» ։
2007 թվականին Լամբերտի մասին վավերագրական ֆիլմ է նկարահանվել Citizen Lambert: Joan of architecture վերնագրով։
Լամբերտը «Ոսկե առյուծ»-ի դափնեկիր է դարձել Վենետիկի ճարտարապետության 14-րդ բիենալեում ։ 2016 թվականին արժանացել է Արվեստների Վոլֆ մրցանակի ։
Բլանշ Լեմկո վան Գինկելի, Կոռնելիա Օբեռլանդերի ու Դենիս Սքոթ Բրաունի հետ նա մեկն է այն չորս հայտնի կին ճարտարապետներից, որոնց մասին նկարահանվել է 2018 թվականի «Քաղաքային երազողներ» վավերագրական ֆիլմը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կանադացի ճարտարապետներ Կատեգորիա:Կին Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Կանադացի հասարակական գործիչներ
Իվիցա Իլիև
Իվիցա Իլիև , սերբ ֆուտբոլիստ, հարձակվող։
Ակումբային կարիերա
Իվիցան Բելգրադի « Ռադ » ֆուտբոլային ակումբի սան է, դրանից հետո տեղափոխվել է « Պարտիզան » ֆուտբոլային ակումբ։ Ակումբի հիմնական կազմում խաղացել է 1997 թվականից մինչև 2004 թվականը, ապա տեղափոխվել է իտալական «Մեսսինա» ֆուտբոլային ակումբ ։ 2006 թվականին վարձավճարով հանդես է եկել « Ջենոա » ֆուտբոլային ակումբում։ 2007 թվականին հեռացել է սիցիլիական ակումբից և դարձել հունական « ՊԱՕԿ » ֆուտբոլային ակումբի խաղացող։ Մրցաշրջանի ավարտից հետո տեղափոխվել է գերմանական « Էներգի » ֆուտբոլային ակումբ, իսկ հաջորդ տարի՝ Թել Ավիվի «Մակկաբի» ֆուտբոլային ակումբ։ 2010 թվականին վերադարձել է «Պարտիզան», որի կազմում դարձել է Սերբիայի չեմպիոն և գավաթի դափնեկիր, ինչպես նաև ճանաչվել սերբական Սուպերլիգայի լավագույն ռմբարկու։ Հաջորդ մրցաշրջանում տեղափոխվել է « Վիսլա » ֆուտբոլային ակումբ։
Կարիերան հավաքականում
2003 թվականին Սերբիայի և Չերնոգորիայի հավաքականի կազմում անցկացրել է երկու խաղ Գերմանիայի և Լեհաստանի դեմ։ Վերջինի դարպասին խփելով իր միակ գոլը հավաքականի կազմում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սերբ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Պարտիզան Բելգրադի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ջենոայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Մեսինայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ռադի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Մակկաբի Թել Ավիվի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Իդա Բելլ Ուելս Բարնեթ
Կենսագրություն
Ծնվել է Միսսիսիպի նահանգի Հոլի Սփրինգս քաղաքում։ Ծնողները մահացել են 1878 թվականի դեղին տենդի համաճարակից երիտասարդ տարիքում։ Աշխատել սկսել է վաղ տարիքից և տատիկի հետ խնամել ընտանիքի մյուս անդամներին։ Այնուհետև տեղափոխվել է Թենեսի նահանգի Մեմֆիս քաղաք, որտեղ ուսուցիչներին ավելի լավ են վճարել։
Հետագայում որպես ակտիվիստ՝ 1890-ական թվականներին վավերագրել է «Լինչինգը Միացյալ Նահանգներում», ցույց տալով, որ հարավում այն կիրառվում էր իբրև սպիտակների հետ մրցող սևամորթներին վերհսկելու կամ պատժելու միջոց և ոչ թե սևամորթի քրեական արարքի պատիժ, ինչպես պնդում էին սպիտակները ։ Իդա Ուելսն ակտիվ գործունեություն է ծավալել կանանց իրավունքների, կանանց ընտրական իրավունքների համար՝ հիմնադրելով մի շարք ուշագրավ կազմակերպություններ։ Եղել է հմուտ ու համոզիչ հռետոր, շրջագայել է և հանդես եկել դասախոսություններով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աֆրոամերիկացի ակտիվիստներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ Կատեգորիա:Կին սոցիոլոգներ Կատեգորիա:Աֆրոամերիկացի գրողներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆեմինիստներ Կատեգորիա:Ֆեմինիստներ Կատեգորիա:Ամերիկացի լրագրողներ Կատեգորիա:Ամերիկացի սոցիոլոգներ Կատեգորիա:Իրավապաշտպաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի սուֆրաժիստներ Կատեգորիա:Աֆրոամերիկացիների իրավունքների շարժման ակտիվիստներ
Վեթինգ
Վեթինգը կարող է կիրառվել ոչ միայն որպես անցումային արդարադատության գործիք, այլև՝ ինստիտուցիոնալ բարեփոխումների գործիք կամ աշխատանքի ընդունման, պաշտոնի նշանակման կամ առաջխաղացման կանոնավոր մեխանիզմ՝ զգայուն ոլորտների և պաշտոնների դեպքում։ Վեթինգի թիրախում կարող են լինել հանրային/պետական կառույցներում, այդ թվում՝ ոստիկանությունում, ազգային անվտանգության ծառայություններում, բանակում, քրեակատարողական հիմնարկներում, դատաիրավական համակարգում, հանրային և քաղաքացիական ծառայությունում, քաղաքական պաշտոններում, դիվանագիտական համակարգում և ֆինանսական հաստատություններում պաշտոն զբաղեցնող կամ ծառայող անձինք։[3]
Լյուստրացիա մի տերմին է, որը կիրառվում է Արևելյան Եվրոպայում և նախկին Սովետական ​​Միությունում ՝ նկատի ունենալով պետական պաշտոնյաներին հեռացնել կոմունիստական ժամանակաշրջանի անվտանգության ծառայության կապերով։ Թե վեթինգը և թե լյուստրացիան ենթադրում են փորձաքննության ենթարկել անհատների անձնական պատմությունները։
Ստուգաբանում
Վեթինգ եզրը ծագել է ձիերի մրցավազքից, երբ անասնաբույժը մրցավազքից առաջ ստուգում և եզրակացություն էր տալիս ձիու առողջության և աշխատունակության մասին։ Հետագայում եզրը ստացել է ընդհանուր՝ «ստուգել» իմաստը ։ Անասնաբույժ բառի 17-րդ դարում առաջացած անգլերեն տարբերակի «veterinarian» բառի կրճատ ձևն է։ Համաձայն Օքսֆորդի անգլերեն բառարանի եզրի առաջին օգտագործումը թվագրվում է 1891 թվականով և օգտագործվել է մրցավազքից առաջ ձիերին ստուգելու վերաբերյալ։
1900-ական թվականների սկզբին «վեթինգ» եզրը սկսել է օգտագործել որպես «գնահատելու» հոմանիշ, հատկապես թերությունների որոնման համատեքստում ։
Քաղաքական ընտրություն
Վեթինգի հաճախ են ենթարկվում քաղաքական գործիչները։ Օրինակ, Միացյալ Նահանգներում կուսակցության նախագահի թեկնածուն պետք է ընտրի իր հետ մեկ քվեաթերթիկում ներկայացված փոխնախագահի թեկնածուին։ Փոխնախագահի պոտենցիալ թեկնածուները խորհրդատուների խմբի կողմից ենթարկվում են մանրակրկիտ ուսումնասիրության և արժանանում գնահատականի ։ Այդ գործընթացի ավարտական շրջափուլերում ստուգող թիմը ուսումնասիրում է պոտենցիալ թեկնածուի ֆինանսները, վարքը և լրատվամիջոցներում լուսաբանումը ։ 2008 թվականին Հանրապետական կուսակցության թեկնածու Ջոն Մաքքեյնի կողմից իր զուգընկեր թեկնածու Սարա Փալինի ընտրությանը նախորդած հապճեպ վեթինգը շատերի քաղաքական դիտորների կողմից գնահատվել է որպես սխալ ։
Անցումնային շրջանի արդարադատություն
Վեթինգը նաև օգտագործվում է անցումային շրջանի արդարադատության ժամանակ։ Երբ երկրները՝ զինված հակամարտության կամ ավտորիտար իշխանության ժամանակաշրջանից հետո, անցումային գործընթացում են, հարկավոր է լինում որոշել, թե ինչպես վարվել պետական պաշտոնյաների հետ, ովքեր մարդու իրավունքների խախտումներ են կատարել։ Պետք է նաև ուսումնասիրվեն և վերանայվեն այնպիսի ինստիտուցիոնալ կառույցներ, որոնք թույլ են տվել նմանօրինակ չարաշահումները։ Վեթինգը ֆիզիկական անձանց ամբողջականության գնահատման գործընթացների շարք է (օրինակ, նրանց նվիրվածությունը մարդու իրավունքների համապատասխան չափանիշներին), որ որոշվի նրանց նպատակահարմարությունը հանրային աշխատանքների համար։ Ժողովրդավարության և խաղաղության անցնող երկրները հաճախ օգտագործում են նման գործընթացները, որ չարաշահող կամ անգործունակ պետական պաշտոնյաները հեռացվեն քաղաքացիական ծառայությունից ։
Վեթինգը Հայաստանում
2019 թվականի մայիսի 20-ին Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել է, որ Հայաստանում եկել է դատական համակարգում վիրահատական միջամտություններ իրականացնելու ժամանակը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անվտանգություն Կատեգորիա:Տեղեկատվական զգայունություն Կատեգորիա:Անձնակազմի հավաքագրում
Բարբի և 12 պարող արքայադստրեր
Բարբին և 12 պարող արքայադստրեր (Barbie in the 12 Dancing Princesses)՝ 2006 թվականի անիմացիոն ֆիլմ։ Ֆիլմի ռեժիսորը եղել է Գրեգ Ռիչարդսոնը։ Ֆիլմը նկարահանվել է «The Twelve Dancing Princesses» հեքիաթի հիման վրա։ Այն դասվում է Բարբիի մասին ֆիլմերի մի մասին։ Գլխավոր դերը հնչյունավորել է Կելլի Շերիդանը։ Այդ ֆիլմը էկրաններին է հայտնվել 2006 թվականի սեպտեմբերի 19-ին։
Ֆիլմի երաժշտությունը գրել է Առնի Ռոտը։ Ֆիլմի վերջում հնչած երաժշտությունը գրել են Ռոտը, Էմի Պաուերսը և Ռոպ Խադնուտը։