cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Վանկ
Անլաուտային խումբ
Որոշ լեզուներ սահմանափակում են սկզբի/անլաուտի բաղաձայնների քանակը՝ սահմանելով մեկ բաղաձայն, մինչ մյուսները թույլ են տալիս բազմաբաղաձայն սկիզբ՝ համաձայն տարբեր կանոնների։ Անգլերենում հնարավոր են pr-, pl-,tr-, sk- անլաուտներ, բայց հնարավոր չեն՝ tl-, ks-։ Հունարենում հնարավոր են ks- և tl- անլաուտները, մինչ դասական արաբերենում բազմաբաղաձայն անլաուտները չեն թույլատրվում։
Զրո սկիզբ
Որոշ լեզուներում զրո սկիզբերը բացառվում են, հետևաբար այս լեզուներում ձայնավորով սկսվող բառեր գոյություն չունեն։
Սա այդքան էլ տարօրինակ չէ, որքան կարող է թվալ առաջին հայացքից, քանի որ նմանատիպ լեզուները մեծ մասամբ թույլ են տալիս, որ վանկերը սկսվեն կոկորդային հնչյունային արգելքով, ինչպես օրինակ կրկնակի T-ն որոշ բարբառներում՝ button։ Անգլերենում այն բառերը, որ սկսվում են ձայնավորով, կարող են արտասանվել որպես միջհավելված կոկորդային արգելք, երբ հաջորդում են դադարին, թեև կոկորդային դադարը տվյալ լեզվում կարող է հնչույթ չորակավորվել։
Շատ քիչ լեզուներ են հնչույթային տարբերակումներ դնում ձայնավորով և ձայնավորին նախորդող կոկորդային արգելքով բաղաձայնով սկսվող բառերի միջև, քանի որ տարբերությունը միայն լսելի կլինի հաջորդող բառի առկայության դեպքում։ Մալթայերենում և մի քանի պոլինեզյան լեզուներում կա նմանատիպ տարբերակում, ինչպես օրինակ հավայերենում /ahi/ (կրակ ) և /ʔahi/ (թունա)։
Եբրայերենում և արաբերենում չկան դատարկ սկզբեր։ Իսրայել, Աբել, Աբրահամ, Իրան, Իմար, Աբդուլահ և Իրաք բառերը չունեն սկիզբ/անլաուտ առաջին վանկում, մինչ եբրայերենի և արաբերենի սկզբնական տարբերակներում դրանք սկսվում էին տարբեր բաղաձայններով, օրինակ՝ Իսրայել բառը սկսվում էր «յ» կիսաձայնով՝ yisrāʔēl, «հ» կոկորդային շփականով էր սկսվում Աբել բառը՝ heḅel, կար կոկորդային դադար/արգելք Աբրահամ և Իրան բառերում՝ ʔaḅrāhām and ʔīrān ։
Զրոյական սկզբով և կոկորդային արգելքով սկսվող վանկերի տարբերությունը հաճախ զուտ հնչույթաբանական վերլուծության արդյունքում է երևում։ Որոշ դեպքերում ձայնավորով սկսվող բառերը բառային շարքում ցույց են տալիս՝ արդյոք բառը պետք է համարվի զրոյական սկզբով, թե ոչ։ Մի շարք ռոմանական լեզուներում, օրինակ իսպաներենում, երբեք չեն ներմուծվում կոկորդային դադարներ, մինչ անգլերենում երբեմն ներմուծվում են կախված մի շարք գործքններից (օրինակ՝ խոսակցության արագությունից)։ Երկու դեպքում էլ կարելի է ենթադրել, որ խնդրահարույց բառերը իսկապես սկսվում են ձայնավորով։ Իհարկե, կան նաև բացառություններ։ Գրական գերմաներենը (բացի հարավային մի քանի արտասանություններից) և արաբերենը պահանջում են կոկորդային դադար երկու բառերի միջև։ Գերմաներենում, համարվում է, նմանատիպ բառերը սկսվում են ձայնավորով, արաբերենում՝ կոկորդային դադարով։ Միևնույն երևույթի տարբեր մեկնաբանումները կապված են լեզուների հատկությունների հետ։ Գերմաներենում կոկորդային դադարը չի հանդիպում որևէ այլ դիրքում։ Հակառակ սրան՝ արաբերենում կոկորդային դադարը հանդիպում է ոչ միայն նմանատիպ դիրքերի առկայության դեպքում (օրինակ՝ դասական /saʔala/ - նա հարցրեց, /raʔj/ - կարծիք, /dˤawʔ/ լույս), այլ նաև հաստատուն հնչույթային կարգավիճակով փոփոխությունների դեպքում (օրինակ՝ դասական/kaːtib/ գրող և /maktuːb/ գրված, /ʔaːkil/ ուտող և /maʔkuːl/ կերած)։
Վանկարար
Հիմնականում վանկարարը վանկի ձայնավորն է։ Սովորաբար յուրաքանչյուր վանկ պահանջում է վանկարար, որը հաճախ կոչվում է վանկի գագաթ։ Նվազագույն վանկը կազմված է միայն վանկարարից, ինչպես «ու», «օ՜» բառերը հայերենում կամ «eye» /այ/, «owe» /օու/ բառերը անգլերենում։ Սովորաբար վանկարարը ձայնավոր է միաբարբառի, երկբարբառի կամ եռաբարբառի տեսքով, թեև երբեմն բաղաձայն է։
Գերմանական լեզուներում թույլ ձայնավորները կարող են հանդիպել միայն փակ վանկում։ Հետևաբար, այս ձայնավորները նաև կոչվում են ստուգված ձայնավորներ՝ հակադարձելով լարված ձայնավորներին, որոնք կոչվում են ազատ ձայնավորներ, քանի որ կարող են հանդիպել բաց վանկերում։
Վանկարար բաղաձայն
Վանկի մասին հասկացությունը հակասական է այն լեզուներում, որոնք ունեն աղմկոտ բաղաձայնների երկար շարքեր առանց ձայնավորի կամ ձայնորդի միջամտության։ Դեռևս ամենատարածված վանկարար բաղաձայնները ձայնորդներն են՝ «լ», «մ», «ն», «ր», ինչպես անգլերենում՝ «bottle», «church», «rhythm», «button»: Անգլերենը թույլ է տալիս, որ վանկարար աղմկային բաղաձայնների առկայությունը մի քանի պարավերբալ բնաձայնական արտասանություններում՝ «shh» (օգտագործվում է լռություն սահմանելու համար), «psst » (օգտագործվում է ուշադրություն գրավելու համար) և այլն։
Մի քանի լեզուներում կան այսպես կոչված վանկարար շփականները, որոնք հնչույթային մակարդակում հայտնի են նաև շփական ձայնավորներ անունով։ Մանդարինյան չինարենը հայտնի է որոշ բարբառներում նմանատիպ հնչյունների առկայությամբ, օրինակ փինյինյան sī shī rī վանկերը երբեմն արտասանվում են [sź̩ ʂʐ̩́ ʐʐ̩́]։
Հյուսիսային Ամերիկայի հյուսիսարևմտյան ափի լեզուներում՝ սալիշան, վակաշան, չինուկան, հնչույթային մակարդակում կարելի է կիրառել պայթական բաղաձայնները և խուլ շփականները՝ որպես վանկեր, օրինակ չինուկանում [ɬtʰpʰt͡ʃʰkʰtʰ] «այդ երկու կանայք այս կողմ են դուրս գալիս ջրից»։ Լեզվաբանները տարբեր կերպով են վերլուծել այս երևույթը։ Որոշ լեզվաբաններ վիճում են, որ նմանատիպ վանկերը չունեն վանկարար, իսկ մյուսները նշում են, որ վանկ հասկացությունը չի կարող հստակորեն կիրառվել այս լեզուները քննարկելիս։
Նուխալկերեն/ Բելլա կուլաNuxálk (Bella Coola)
[ɬχʷtʰɬt͡sʰxʷ] դու ապտակեցիր ինձ
[t͡sʼkʰtʰskʷʰt͡sʼ] նա ժամանեց
[xɬpʼχʷɬtʰɬpʰɬɬs] նա հոնի մի թուփ ուներ իր տրամադրության տակ
[sxs] մեդուզա
Բագեմիհլը իր ուսումնասիրության նախորդ վերլուծությունում բացահայտում է, որ բելլա կուլայի [t͡sʼkʰtʰskʷʰt͡sʼ] (նա ժամանեց) բառը կբաժանվի 0, 2, 3, 5, կամ 6 վանկերի՝ կախված վերլուծության ընտրությունից։ Մի վերլուծություն բոլոր ձայնավորների և բաղաձայնների հատվածները կհամարեր միջուկային, մյուսը՝ փոքր ենթաբազմություն (շփականներ), իսկ մյուսը՝ ուղղակի ամբողջովին կհերքեր վանկի գոյությունը։ Լեզվակիրները բնազդորեն գտնում են վանկերի սահմանները։
Նմանատիպ երևույթ նաև նկատվել է բերբերական լեզուներում, Մարոկկոյի արաբերենում և Միյակոյի Օգամի բարբառում ։
[tftktst tfktstt] դու ձգեցիր դա և հետո տվեցիր դա
[rkkm] հոտ
[kckmrʔɛːc] կարճլիկ, թմբլիկ ձեռքեր
Կոդա
Կոդան կամ աուսլաոիտը վանկարարին հաջորդող բաղաձայնն է կամ բաղաձայնների խումբը։ Վանկարարի և կոդայի հաջորդական ամբողջությունը կոչվում է հանգ։ Որոշ վանկեր կազմված են միայն վանկարարից, մյուսները՝ միայն սկզբից և վանկարարից առանց կոդայի կամ միայն վանկարարից և կոդայից։
Շատ լեզուներում (սվահիլի, հավայերեն) ֆոնոտակտիկան արգելում է վանկային կոդաների գոյությունը, մյուսներում կոդաները սահմանափակվում են մինչև բաղաձայնների փոքր ենթաբազմությունների, որոնք հայտնվում են անլաուտի դիրքում։ Ճապոներենի հնչույթային մակարդակում կոդան կարող է լինել միայն ռնգային բաղաձայն կամ բառամիջյան բաղաձայն հաջորդող բաղաձայնի երկարացմամբ։ Հնչույթային մակարդակում մյուս կոդաները կարող են ի հայտ գալ «ի» և «ու» ձայնավորների սղման հետևանքով։ Մյուս լեզուներում բոլոր այն բաղաձայնները, որոնք կարող են հանդիպել անլաուտում, կարող են կիրառվել նաև կոդայում։ Անգլերենում բոլոր անլաուտային բաղաձայնները, բացի «հ»-ից կարող են կիրառվել վանկային կոդայում։
Եթե կոդան կազմված է բաղաձայնախմբից, հնչեղությունը իջնում է ձախից աջ, ինչպես անգլերենի «help» բառում։ Սա կոչվում է հնչեղության ուրվագիծ ։ Անգլերենում անլաուտային ու կոդային խմբերը տարբեր են։ «strengths» բառի «str» բաղաձայնախմբային սկիզբը անգլերենի որևէ բառում հանդես չի գալիս որպես կոդա, ինչպես «ngths» կոդան որևէ բառում սկիզբ չէ։
Բաց և փակ վանկեր
Այն վանկերը, որոնք չունեն կոդա և ունեն Ձ, ԲՁ, ԲԲՁ և այլ կառուցվածքներ, կոչվում են բաց կամ ազատ, իսկ այն վանկերը, որոնք ունեն կոդա և ունեն ՁԲ, ԲՁԲ, ԲՁԲԲ և այլ նմանատիպ կառուցվածքներ, կոչվում են փակ կամ ստուգված վանկեր։ Փակ և բաց վանկերը որևէ կապ չունեն բաց և փակ ձայնավորների հետ․ սրանք սահմանվում են վանկավերջյան հնչույթին համաձայն։ Այլ կերպ ասված, այն վանկերը, որոնք ավարտվում են բաղաձայնով, կոչվում են փակ, իսկ նրանք, որոնք ձայնավորով՝ բաց։ Գրեթե բոլոր լեզուներում կան բաց վանկեր, թեև մի քանիսում (օրինակ՝ հավայերենում) էլ գոյություն չունեն բաց վանկեր։
Երբ դիտարկվող վանկը բառի վերջին վանկը չէ, վանկարարին սովորաբար երկու բաղաձայններ պետք է հաջորդեն, որպեսզի վանկը համարվի փակ։ Սա պայմանավորված է նրանով, որ եզակի հաջորդող բաղաձայնը համարվում է հաջորդ վանկի սկիզբը, օրինակ իսպաներենի casar (ամուսնանալ) բառը կազմված է մի բաց վանկից, որին հաջորդում է փակ վանկը՝ (ca-sar), իսկ cansar (հոգնել) բառը կազմված է երկու փակ վանկերից՝ (can-sar): Երբ կրկնակի/երկարացված բաղաձայն է հանդիպում, վանկային սահմանը լինում է բառամիջում՝ իտալերեն panna (քսուք) (pan-na), իսկ pane (հաց) (pa-ne).
Անգլերենում բառերը կարող են կազմված լիենլ միայն մեկ փակ վանկից, որտեղ վանկարարը նշանակվում է ν, իսկ կոդան՝ κ․
in: ν = /ɪ/, κ = /n/
cup: ν = /ʌ/, κ = /p/
tall: ν = /ɔː/, κ = /l/
tints: ν = /ɪ/, κ = /nts/
fifths: ν = /ɪ/, κ = /fθs/
sixths: ν = /ɪ/, κ = /ksθs/
twelfths: ν = /ɛ/, κ = /lfθs/
strengths: ν = /ɛ/, κ = /ŋθs/
glue, ν = /uː/
boy, ν = /ɔɪ/
Զրոյական կոդա
Որոշ լեզուներում, ինչպես օրինակ հավայերենում, չկան վանկային կոդաներ, քանի որ բոլոր վանկերը բաց են։
Վերհատույթային հատկանիշներ
Վերհատույթային հատկատիշների ուսումնասիրության առարկան ոչ թե հնչյունն է, այլ՝ վանկը, այսինքն, դրանք ազդում են վանկի բոլոր հատկանշային բաղադրիչների վրա․
-տոն/հնչերանգ
-Stød
-վերհատույթային քմայնացում։
Երբեմն վանկի երկարությունը համարվում է վերհատույթային հատկանիշ, օրինակ գերմանական լեզուներում երկար ձայնավորները կարող են գոյություն ունենալ միայն կարճ բաղաձայնների հետ և հակառակը։ Այնդուհանդերձ, վանկերը կարող են վերլուծվել որպես կարճ և երկար հնչույթների միացություն, ինչպես օրինակ ֆիններենում և ճապոներենում, որտեղ բաղաձայնների կրկնապատկումը և ձայնավորների երկարությունն անկախ են։
Տոն (ձայնաստիճան)
Լեզուներում վանկի արտասանության բարձրությունը հաղորդում է մի քանի երանգային իմաստներ, ինչպես օրինակ ընդգծում, զարմանք, տարբերակում է հաստատաական միտքը հարցականից։ Տոնային լեզուներում (այս լեզուներում ձայնի ելևէջների փոփոխություններից փոխվում է բառի իմասը) ձայնի բարձրությունը ազդում է բառային կամ քերականական իմաստի վրա։ Որոշ լեզուներում հենց միայն ձայնի բարձրությունը (բարձր և ցածր) ունի իր ուրույն ազդեցությունը հատկապես արևելյան Ասիայի լեզուներում, օրինակ չինարենում, թայ լեզվում, վիետնամերենում։
Առոգանություն
Վանկային կառույցը հաճախ փոխկապկցված է շեշտի կամ առոգանության բարձրության հետ։ Լատիներենում շեշտը որոշվում է վանկի կշռով․ վանկը համարվում է ծանր, եթե ունի հետևյալ բնորոշումներից գոնե մեկը․
-երկբարբառի առկայություն վանկարարում
Հին հունարենում կան առոգանության երեք տարբերակիչներ՝ սրություն, կորություն և ծանրություն (acute, circumflex, and grave)։ Այս տերմինները օգտտագործվում էին առոգանության դիրքր և տեսակը նկարագրելու համար։ Այս տերմիններից շատերը օգտագործվում են այլ լեզուներ նկարագրելու համար։
Պատմություն
Աշխարհում առաջին գրական ակադեմիայի՝ Կոնսիստորի դել Գեյ Սաբերի անդամներից մեկը՝ Գույլհել Մոլինիերը իր «Leys d'amor» գրքում տվել է վանկի սահմանումը․
Sillaba votz es literals. Վանկը մի քանի տառերի հնչողությունն է։
En un accen pronunciada. Արտասանված է մի առոգանությամբ
Ծանոթագրություններ
<references group="*" />
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հնչյունաբանություն
Մինաս Յարմանյան
Մինաս Յարմա(ն)յան (մոտ 1880, Եվդոկիա, Սեբաստիայի նահանգ - հունիս, 1915, Երզնկա), հայ բժիշկ։
Կենսագրություն
Մինաս Յարմանյանը ծնվել է մոտ 1880 թվականին Սեբաստիայի նահանգի Եվդոկիայի գավառի կենտրոն Եվդոկիա (Թոքաթ) քաղաքում։ Ստամբուլաբնակ գործարար և «Հա­յե­րը օս­մա­նյան առող­ջա­պա­հու­թյան ծա­ռա­յու­թյան մեջ և պատ­մու­թյուն սուրբ Փրկիչ հա­յոց հի­վան­դա­նո­ցի» աշխատության հեղինակ Արսեն Յարմանի պապի եղբայրն է։
Նախնական կրթությունն ստացել է Եվդոկիայի թաղային ազգային վարժարանում։ 1900 թվականին ավարտել է ամերիկացի միսիոներների Մարզվանի Անատոլիա քոլեջը։ 1904 (1906) թվականին ավարտել է Բեյրութի ամերիկյան համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը և բժշկի վկայական ստացել։ 1904 թվականին վերադարձել է իր ծննդավայրը և բժիշկ է աշխատել՝ օգտակար լինելով իր համաքաղաքացիներին՝ անկախ կրոնական պատկանելությունից։
1914 թվականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմն սկսվելուն պես զորակոչվել է օսմանյան բանակ և Երզնկայի Ազիզիեի զինվորական հիվանդանոցում զինվորական բժիշկ ծառայել։ 1915 թվականին հունիսին Ազիզիեի զինվորական հիվանդանոցի հանդիպակաց արտի (այգու) մեջ իր հիվանդի հետ զրուցելու ժամանակ, հիվանդանոցի գլխավոր բժիշկ-հարյուրապետի (հետագայում՝ հազարապետ) հրահանգով և մի հիվանդապահի ղեկավարությամբ սպանվել է սրերով ու փայտերով զինված թուրք զինվորների ձեռքով, բժշկապետի աչքի առաջ՝ մոտ 35 տարեկանում։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ Կատեգորիա:Եվդոկիա քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:1915 մահեր Կատեգորիա:Երզնկա քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության զոհեր
Միհրան Հարությունյան
Միհրան Էդիկի Հարությունյան (Мигран Эдикович Арутюнян, ), հայազգի հունահռոմեական ոճի ըմբիշ, բազմաթիվ մրցաշարերի չեմպիոն և մրցանակակիր, հայ-ադրբեջանական պատերազմի մասնակից։ Հանդիս է գալիս մինչև 66 կգ քաշայինների կարգում ներկայում Հայաստանի, նախկինում Ռուսաստանի դրոշի ներքո։ Հանդիսանում է Ռուսաստանի չեմպիոն (2012), Հայաստանի չեմպիոն (2013), Եվրոպական խաղերի արծաթե մեդալակիր (2015), 2016 թվականի Ամառային Օլիմպիական խաղերի փոխչեմպիոն։ Արժանացել է Ռուսաստանի միջազգային կարգի սպորտի վարպետի կոչման (2011), ինչպես նաև Երևան քաղաքի պատվավոր քաղաքացի տիտղոսի (2016) ։
Կենսագրական տվյալներ
Միհրան Հարությունյանը ծնվել է 1989 թվականի մարտի 25-ին Խորհրդային Հայաստանի Էջմիածին քաղաքում։ 4 տարեկանում տեղափոխվել է Մոսկվա ։
Ըմբշամարտ
Միհրան Հարությունյանը Մոսկվայում սկսել է զբաղվել հունահռոմեական ըմբշամարտով ԽՍՀՄ վաստակավոր մարզիչ Արամ Սարգսյանի առաջնորդության ներքո։ 2006 թվականին դարձել է Եվրոպայի պատանիների առաջնության հաղթող։ 2008 և 2009 թվականին արժանացել է մեդալների աշխարհի պատանեկան առաջնություններում ։
2011 թվականին Ռուսաստանի առաջնությունում նվաճել է արծաթե մեդալ և հաղթել է Իսպանիայում և Շվեդիայում միջազգային մրցաշարերի ժամանակ։ 2012 թվականին արժանացել է Ռուսաստանի չեմպիոնի կոչմանը։ Չնայած այս հաջողություններին՝ Ռուսաստանի ազգային հավաքականի մարզչական անձնակազմը հնարավորություն չի տվել Միհրան Հարությունյանին մասնակցելու 4 մրցաշարերից որևէ մեկին, որոնք Լոնդոնում օլիմպիական խաղերին մասնակցելու արտոնագիր էին տալիս, իսկ այն մասնակիցներին, որոնց այս հնարավորությունը տրվեց, չկարողացան ստանալ Ռուսաստանի համար օլիմպիական արտոնագիր մինչև 66 կգ քաշային կարգում ։
Դրանից հետո Միհրանը որոշում է շարունակել իր կարիերան Հայաստանի դրոշի ներքո։ 2013 թվականին դարձել է Հայաստանի չեմպիոն, սակայն մինչև 2014 թվականի կեսերը երկու տարվա «կարանտինի» պատճառով չի մասնակցել կարևորագույն միջազգային մրցույթներին։ Երկամյա «կարանտինը» կապված էր երկրի փոփոխության հետ։ 2014 թվականի աշնանը մասնակցել է Տաշքենդում անցկացված աշխարհի առաջնությանը, որտեղ հաղթել է Շվեդիայի և Թուրքիայի ըմբիշներին, այնուհետև քառորդ եզրափակչում պարտվեց հունգարացի Տամաշ Լյորինցուն և չկարողացավ մտել հաղթողների շարք ։
Աշխարհի գավաթի ոչ հաջող ելույթից հետո ելույթ ունեցավ Բառնաուլի միջազգային մրցաշարին, որտեղ զբաղեցրեց առաջին տեղը և մասնակցեց Մոսկվայում Սերգեյ Տարասկինի պատվին անց կացված 22-րդ համառուսական հունահռոմեական ըմբշամարտի մրցաշարին՝ նվաճելով առաջին տեղը։ Սակայն այդ մրցաշարում ստացավ ծնկի վնասվածք, որի պատճառով չկարողացավ մասնակցել Հայաստանի հերթական առաջնությանը։ Մրցաշարի մեկնարկից առաջ օրգանիզմի վիճակի կտրուկ վատթարացման պատճառով շտապ օգնության մեքենայով տեղափոխեցին հիվանդանոց, և նա ստիպված է եղել դուրս գալ մրցույթից ։
2015 թվականին 4 մարզիկների և մարզչական կազմի անձնակազմով Հայաստանի հունահռոմեական ոճի ըմբշամարտի հավաքականը ելույթ է ունենում Բաքվում Եվրոպական առաջին խաղում, որտեղ Միհրան Հարությունյանը զբաղեցնում է երկրորդ հորիզոնականը՝ չեմպիոնի տիտղոսի նվաճման համար պայքարում պարտվելով ռուս ըմբիշի։ Բաքվի մրցաշարից վերադարձած Հայաստանի հունահռոմեական ըմբշամարտի պատվիրակությանը դիմավորեցին հերոսների նման
Միհրան Հարությունյանը Ռիո դե Ժանեյրոյում 2016 թվականին անցկացված օլիմպիական խաղերում դարձել է արծաթե մեդալակիր ։
Ընդհանուր մենամարտեր
2018 թվականին Միհրան Հարությունյանը սկսել է զբաղվել ընդհանուր մենամարտեր մարզաձևով։ 2018 թվականի մայիսին Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստով քաղաքում անցկացված Fight Nights Global մրցաշարին հաղթել է Ալի Յուսեֆին, իսկ դեկտեմբերին տեղի ունեցած «Վոլգայի մրցաշարում»՝ Եվգենի Պերեպեչենին ։ Նույն թվականին ընդհանուր հաշվով անցկացրել է երեք մենամարտ, որից երկուսը հաղթական։ Մենամարտերի ժամանակ հանդես է գալիս «Մաեստրո» մականվամբ
Մասնակցությունը հայ-ադրբեջանական պատերազմին
Միհրան Հարությունյանը կամավորագրվել և մասնակցում է 2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ին սկսված հայ-ադրբեջանական պատերազմին, մասնավորապես Շուշի քաղաքի և հարակից տարածքների համար մղվող մարտերին։
Պարգևներ և կոչումներ
Միհրան Հարությունյանն արժանացել է Հայաստանի «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի (7.09.2016) և «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի (5.07.2015) շքանշանների ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ ըմբշամարտիկներ Կատեգորիա:Երևանի պատվավոր քաղաքացիներ Կատեգորիա:Հայ օլիմպիական ըմբշամարտիկներ Կատեգորիա:2016 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ
Ալ-Համիդիա
Ալ-Համիդիա (الحميدية‎), քաղաք Սիրիայի Արաբական Հանրապետությունում։ Հանդիսանում է Տարտուսի մարզի Տարտուսի գավառի համանուն շրջանի վարչական կենտրոնը։
Աշխարհագրություն
Ալ-Համիդիան գտնվում է Միջերկրական ծովի սիրիական ափին՝ Լիբանանի սահմանին կից։
Բնակչություն
2004 թվականի տվյալներով՝ ալ-Համիդիայում բնակվում էր 7 404 մարդ, բոլորը՝ հույներ ։ Նրանք դավանում են իսլամ և հայտնի են որպես «Կրետեի թուրքեր»։ Տեղափոխվել են օսմանյան Աբդուլ Համիդ II սուլթանի (1876-1909) հրամանով։
Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը գյուղատնտեսությունն է, ավելի կոնկրետ՝ երկրագործությունը։ Դրան նպաստում է միջերկրածովյան մեղմ ու խոնավ կլիման։ Տարածված է այգեգործությունը. մշակում են զեյթուն, արևադարձային և մերձարևադարձային մրգեր, կան ցորենի ու գարու դաշտեր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տարտուսի գավառ Կատեգորիա:Սիրիայի քաղաքներ
Մեղրակեր
Մեղրակեր կամ ճաղատ գորշուկ (Mellivora capensis), Mustelidae ընտանիքին պատկանող տեսակ։ Տարածված է Աֆրիկայում և Ասիայում։ Հայտնի է իր վայրագությամբ և անվախությամբ, թեև ունի շատ փոքր չափեր ։ Գինեսի ռեկորդների գիրքն իր 1998-2003 թվականների հրատարակություններում մեղրակերին հռչակել է «աշխարհի ամենաանվախ կաթնասունը»  ։
Ընդհանուր նկարագրություն
Մեղրակերի մազածածկույթն ունի սև ու սպիտակ գունավորում՝ հստակ տարանջատումներով։ Որպես կանոն՝ գլխից մինչև պոչն ընկած վերին հատվածը սպիտակ և մոխրագույն է։ Կողերի և մարմնի ստորին մասի, այդ թվում՝ դնչի և վերջույթների գունավորումը սև է։ Աֆրիկյան որոշ ջունգլիների շրջաններում, օրինակ՝ Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության հյուսիսում, հանդիպում են նաև ամբողջությամբ սև առանձնյակներ։ Մեղրակերները բավականին ամրակազմ են, վերջույթները և պոչը համեմատաբար կարճ են, իսկ առջևի թաթերի վրա կան սուր ճանկեր։ Գլուխը լայն է՝ կարճ սուր քթով, աչքերը փոքր են, ականջների տեսանելի մասեր չկան։ Մեղրակերի չափը հասնում է 77 սանտիմետրի՝ չհաշված պոչը, որի երկարությունը հասնում է 25 սանտիմետրի։ Քաշը տատանվում է 7-13 կիլոգրամի սահմաններում, արուներն էգերից մի փոքր ծանր են ։
Վարքագիծ
Մեղրակերներն ակտիվ են հիմնականում մթնշաղին կամ գիշերը, սակայն մարդու կողմից անձեռնմխելի շրջաններում կամ սառը եղանակի դեպքում նրանց կարելի է տեսնել նաև ցերեկը։ Քնելու համար նրանք օգտագործում են ինքնուրույն փորած մեկից երեք մետր խորությամբ փոսերը, որոնք ունեն փափուկ նյութով պատված փոքր խցիկ։ Իրենց տարածքում մեղրակերներն ունեն մի քանի բույն, և քանի որ նրանք ամեն օր կատարում են հեռավոր արշավներ, գրեթե երբեք չեն գիշերում նույն տեղում երկու գիշեր անընդմեջ։ Սնունդ փնտրելիս նրանք տեղաշարժվում են գետնի վրայով, բայց երբեմն բարձրանում են նաև ծառերի վրա, հատկապես երբ ուզում են հասնել մեղրի մոտ, ինչը նրանք շատ են սիրում։
Ինչպես և Mustelidae ընտանիքի շատ այլ տեսակներ, մեղրակերներն ապրում են միայնակ և շատ հազվադեպ կարող են հանդիպել փոքր խմբեր, որոնք, որպես կանոն, երիտասարդ ընտանիքներ են կամ ամուրի երամներ։ Նրանք ունեն համեմատաբար խոշոր անհատական տարածքներ, որոնք ընդգրկում են մի քանի քառակուսի կիլոմետր։ Իրենց ներկայության մասին ցեղակիցներին տեղեկացնում են հատուկ սրբանային գեղձերի արտազատուկների միջոցով։
Մեղրակերները համարվում են շատ անվախ և նույնիսկ ագրեսիվ կենդանիներ, որոնք գրեթե չունեն բնական թշնամիներ ։ Նրանց շատ հաստ մաշկը (բացառությամբ որովայնի բարակ շերտի) առանձին դեպքերում չի կարող խոցվել նույնիսկ խոշոր գիշատիչ կատվազգիների և թունավոր օձերի ատամներով:Մեղրակերների երկար ճանկերով դիմացի ուժեղ ոտքերը և ատամները համարվում են արդյունավետ պաշտպանական զենք։ Նրանք ժանտաքիսների նման կարողանում են գարշահոտ արձակել, երբ նրանց վրա հարձակվում են։ Երբ սպառնալիք են զգում, հարձակվում են կենդանիների վրա, որոնց չափը կարող է զգալիորեն գերազանցել իրենց չափին, այդ թվում՝ կովերի և գոմեշների վրա։ Իրենց արտաքին տեսքով, մարմնի կառուցվածքով, անվախությամբ, բնորոշ ագրեսիվ վարքագծով և ամենակերությամբ մեղրակերները հիշեցնում են Mustelidae ընտանիքին պատկանող մեկ այլ ներկայացուցչի՝ կուղխի   ։
Մեղրակերները գիշատիչ կենդանիներ են։ Նրանք սնվում են տարբեր կրծողներով, ինչպես նաև ավելի մեծ տեսակների երիտասարդ առանձնյակներով, ինչպիսիք են աղվեսը կամ այծքաղը, թռչուններով և նրանց ձվերով, սողուններով, այդ թվում՝ փոքր կոկորդիլոսներով և օձերով (անգամ թունավոր), երկկենցաղներով, կենդանու դիակներով, միջատների թրթուրներով, կարիճներով և այլ անողնաշարավորներով։ Mustelidae ընտանիքի այլ տեսակների համեմատ մեղրակերները բուսական սնունդ քիչ են օգտագործում, սնվում են միայն հատապտուղներով, մրգերով, արմատներով և պալարներով։ Հատկանշական է մեղրի հանդեպ սերը, որտեղից էլ առաջացել է նրանց անվանումը։
Բազմացում
Հղիության ժամկետի մասին տարբեր տվյալներ կան, ինչը, հավանաբար, պայմանավորված է բեղմնավորված ձվաբջջի զարգացման տատանվող տեմպով։ Զուգավորումից մինչև ծնունդ տևում է հինգ կամ վեց ամիս, բայց անմիջական հղիությունը, հավանաբար, կարճ է։ Ծնում են երկուսից չորս ձագ։ Մատղաշն իր մոր հետ մնում է բավականին երկար, հաճախ՝ ավելի քան մեկ տարի։ Վայրի բնության մեջ մեղրակերի կյանքի տևողությունն անհայտ է, անազատության մեջ ապրում է մինչև 24 տարի ։
Մինչ օրս չի ուսումնասիրվել օձերի թույնի հանդեպ մեղրակերների անսովոր արձագանքը։ Արտաքին արձագանքը կծելուց հետո կարծես ջղաձգություն և մահ է, բայց հետագայում (2 ժամ անց) կենդանին վերակենդանանանում է և վերադառնում նորմալ կյանքին ։
Տարածում
Մեղրակերների արեալն ընդգրկում է Աֆրիկայի և Ասիայի մեծ մասը։ Աֆրիկայում հանդիպում են գրեթե ամենուր՝ Մարոկկոյից և Եգիպտոսից մինչև Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն։ Ասիայում նրանց տարածման տերիտորիան ընդգրկում է Արաբական թերակղզուց մինչև Միջին Ասիա ընկած տարածքը, ինչպես նաև մինչև Հնդկաստան և Նեպալ։ Մեղրակերներն ապրում են տարբեր կլիմայական գոտիներում, այդ թվում՝ մինչև 3000 մետր բարձրությամբ տափաստաններում, անտառներում և լեռնային շրջաններում։ Սակայն նրանք խուսափում են շատ շոգ կամ խոնավ շրջաններից, ինչպիսիք են անապատները կամ արևադարձային անտառները։
Մեղրակեր և մարդ
Չնայած իրենց լայն աշխարհագրական տարածմանը՝ մեղրակերները հազվադեպ են հանդիպում, քանի որ կենդանիներից յուրաքանչյուրն ապրում է սեփական շատ մեծ տարածքում։ Մարդիկ նրանց ավելի շուտ ընկալում են որպես վնասատուներ, քանի որ մեղր փնտրելիս նրանք ոչնչացնում են մեղվի բները, ինչպես նաև երբեմն ներթափանցում են հավաբներ՝ ընտանի թռչուն գողանալու համար։ Թունավորված խայծերի և թակարդների օգնությամբ մեղրակերների դեմ պայքարը հանգեցրել է նրան, որ նրանց պոպուլյացիան որոշ շրջաններում, այդ թվում՝ Հարավային Աֆրիկայում, զգալիորեն նվազել է։ Դրա հետ մեկտեղ, մեղրակերն այսօր ներառված չէ անհետացման վտանգի տակ գտնվող կենդանիների ցանկում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կզաքիսներ Կատեգորիա:Չվտանգված տեսակներ Կատեգորիա:Կաթնասուններ Կատեգորիա:Կենդանիներ Կատեգորիա:Միջին Արևելքի կաթնասուններ
Բրյուսելի թագավորական հրապարակ
Բրյուսելի թագավորական հրապարակ, պատմական նորդասական  հրապարակ Բրյուսելի կենտրոնի մոտ` Բելգիայում։
Հրապարակը կառուցված էր նախկին կայարանում, որը եղել էր գլխավոր շուկան Գուդենբերգ պալատի հարևանությամբ։ Պալատն այրվել է, երբ 1773 թվականի փետրվարի 3-ի գիշերը  կրակով է բռնկվել թագավորական համալիրը։ Հրապարակի շուրջ նոր շենքերի կառուցումն սկսվել է 1773-1780 թվականներին  ֆրանսիացի ճարտարապետ Գիլես-Բարբարե-Գույմարդի ոճով։ Հրապարակը գրեթե կրկնօրինակում է Ռեյմսի թագավորական պալատը ։ 1830 թվականի բելգիական հեղափոխության ընթացքում ներկայիս Բելվու թանգարանի հարևանությամբ հրապարակի արևելյան մուտքի մոտ կանգնեցվում է բարիկադ ։ Դրա վրա տեղադրված է երկու թնդանոթ։ 1831 թվականին այդտեղ կատարվելէ Լեոպոլդ I-ի՝ Բելգիայի առաջին թագավորի թագադրությունը։ Հրապարակում են թաղվել Լեոպոլդ III-ը  և արքայազն Չարլզը՝ արքայազնը և ռեգենտը 1944-50 -ական թվականներին ։
Կառուցվածք
Հրապարակի գլխավոր շենքը Սուրբ Ժակ Սուր Կուդրենբերգի եկեղեցին է՝ օծված 1787 թվականին։ Այն նախագծվել է  Բարրիի և Գիլես-Բարնաբե Գիմարդի կողմից։ Հրապարակի արևմտյան կողմում գտնվում է Բելգիայի Արվեստի թանգարանի պատկերասրահի գլխավոր շենքը Մագրիտա թանգարանի հարևանությամբ (նաև  BELVUE թանգարանը)։  Հրապարակի կենտրոնում է գտնվումԳոտֆրիդ Բուլյոնացու` 1096 թվականի առաջին գյուղացիական արշավանքի առաջնորդի արձանը։ Այն քանդակվել Էժեն Սիմոնիսի կողմից 1848 թվականին, որպեսզի փոխարինի արքայազն Չարլզ Ալեքսանդրի Լոթարինգիացու արձանին, որը քանդակվել էր Ֆրանսիական հեղափոխության համար։
Հասանելիություն
Այս հրապարակը տեղակայված է Բրյուսելի մետրոյից ոչ շատ հեռու՝ Բրյուսելի կենտրոնական կայարանի մոտ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բրյուսելի մշակույթ Կատեգորիա:Բրյուսելի հրապարակներ
Հովհաննես Երուսաղեմցի
Հովհաննես (Հաննա էլ Արմանի, Հովհաննես Երուսաղեմցի, ծնննդյան և մահվան թվականներն անհայտ), XVIII դարի հայազգի նկարիչ։
Կենսագրություն
Ստեղծագործել է Եգիպտոսում, հատկապես՝ Կահիրեում, ուր ղպտական եկեղեցիներում և արվեստի թանգարաններում պահպանվել են Հովհաննեսի մոտ 320 աշխատանքներ, թվագրված են 1721-1784 թթ.։ Նկարիչն ստորագրել է՝ «Յուհաննա», «Հաննա», «Հաննա Էլ-Արմանի էլ-քուտսի» (Հաննա հայազգի Երուսաղեմցի), «Հաննա Էլ-Արմանի» (Հաննա հայազգի), նկարներից մեկի տակ՝ «Հաննա Կարապետ» (ենթադրվում է, թե Կարապետը հայրն է), Հին Կահիրեի Սուրբ Կույսի եկեղեցում՝ «գործ նվաստ հայ Հովհաննեսի»։ Նշանակալից են Սուրբ Հովհաննեսի, Սուրբ Գևորգի, Հիսուսի կյանքի դրվագները պատկերող նկարները, որոնք Հովհաննես (Հաննա էլ Արմանի), «Մկրտություն» (XVIII դար, ղպլռական եկեղեցի, Կահիրե) կրում են բյուգանդական արվեստի ազդեցությունը, իսկ թեմաների մեկնաբանումով մոտ են հայկական միջնադարյան մանրանկարչությանը։ Հովհաննեսի սրբապատկերներում առկա է գեղանկարչական որոշակի կուլտուրա, կառուցվածքային պարզություն։ 1740-ական թթ. որոշ աշխատանքներ կատարել է արաբ նկարիչ Իբրահիմ էլ Նասիխի հետ միասին («Միքայել հրեշտակապետը», «Քրիստոսը գահի վրա», «Աստվածամայրը»), որոնցում առկա են արևելյան արվեստին բնորոշ հարթապատկերային լուծումներ, ֆիգուրների փոքրաչափ, գրաֆիկական կերպավորումներ։ Վերջին շրջանի աշխատանքներին («Սուրբ Գևորգ», «Սուրբ Մինաս» և այլն) բնորոշ է գեղարվեստական անհատականացումը։ Նկարչությամբ է զբաղվել նաև նրա որդին՝ Հովսեփը (Կերգեսը), որի ստորագրված մի քանի աշխատանքները պահպանվում են Կահիրեի ղպտական արվեստի թանգարանում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ Կատեգորիա:18-րդ դարի անձինք
Ավստրիայի քաղաքացիական պատերազմ
1934 թվականի փետրվարյան ապստամբություն Ավստրիայում (Februarkämpfe 1934, Ավստրիայի քաղաքացիական պատերազմ, Österreichischer Bürgerkrieg), զինված բախումներ Ավստրիայի Առաջին Հանրապետությունում ձախակողմյան սոցիալ-դեմոկրատների և աջակողմյան խմբավորումների միջև, որը տեղի է ունեցել 1934 թվականի փետրվարի 12-ից 16-ին։ Ընդհարումները տեղի են ունեցել Վիեննա, Գրաց, Վիներ Նոյշտադտ (Ավստրիա), Բրուկ ան դեն Մուրե, Շտայր և Յուդենբուրգ քաղաքներում։ Աջակողմյան խմբավորումներին աջակցում էին ոստիկանության և բանակի ստորաբաժանումները։ Բախումների հետևանքով երկու կողմից սպանվեց կամ անհետ կորավ մինչև 1600 մարդ  ։
Նախապատմություն
1918 թվականին Ավստրո-Հունգարական կայսրության փլուզումից և երկրում խորհրդարանական հանրապետություն հաստատելուց հետո (սկզբնական շրջանում Գերմանական Ավստրիա) Առաջին Ավստրիական Հանրապետության քաղաքական դաշտը վերածվեց անհանդուրժողաբար իրար դեմ պայքարող երկու քաղաքական կուսակցությունների՝ սոցիալ-դեմոկրատների և աջակողմյան կուսակցությունների դաշինքի միջև պայքարի թատերաբեմ:Սոցիալ դեմոկրատներին աջակցում էր քաղաքային պրոլետարիատը (հիմնականում Վիեննայում), իսկ աջերինսատարում էին կաթոլիկ եկեղեցին, գյուղացիությունն ու մանր բուրժազիան (քրիստոնեա-սոցիալիստներ, հետագայում՝ Հայերնասիրական ճակատ) ։
Բացի խորհրդարանական կուսակցություններից, և՛ ձախերը, և՛ աջերը իրենց ենթակայության ներքո ունեին նաև ռազմականացված խմբավորումներ, որոնք իրենց շարքերում ունեին Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակից հազարավոր զինվորներ ՝
1921 թվականից երկու կողմերի համախոհների միջև տեղի ունեցող ընդհարումները սովորական երևույթ էին դարձել։ Այնուամենայնիվ մինչև 1927 թվականը ընդհարումների հետևանքով որևէ զոհ չի եղել ։
1927 թվականի մայիսի հանրահավաքի ժամանակ «Զինվորների միություն» աջ ծայրահեղական կազմակերպության անդամները կրակ բացեցին Շատենդորֆում անցկավող ձախերի հանրահավաքի ուղղությամբ, ինչի հետևանքով սպանվեց Առաջին համաշխարհային պատերազմի վետերան և ութամյա երեխա ։
Հուլիսին դատարանի կողմից արդարացվում են սպանությունների մեջ մեղադրվող երեք անձ, ինչը Վիեննայում հանգեցնում է ազգային գործադուլի և մասսայական ցույցերի, որոնք հուլիսի 15-ին ընդունեցին բաց հակամարտության։ Մի կողմից հանդես էին գալիս ցուցարարներն ու շուցբունդը, մյուս կողմից ոստիկանությունն ու հեյմվերները։ Ցուցարարները գրոհեցին և այրեցին դատական պալատը, ինչին ի պատասխան ոստիկանությունը կրակ բացեց նրանց ուղղությամբ։ Այդ բախման հետևանքով սպանվեց ընդհանուր թվով 89 մարդ, որոնցից 85-ը՝ ձախերի ներկայացուցիչ։ Ավելի քան 600 մարդ վիրավորվեց ։
1927 թվականի իրադարձություններից հետո ձևավորվեցին աջակողմյան նոր մարտական կազմակերպություններ ՝
Չնայած այս ամենին՝ 1920-ական թվականների ավարտը բավականին հաջողակ էր ավստրիական տնտեսության համար, ինչը հնարավորություն տվեց բարձրացնել աշխատանքի վարձատրույթունը և կառուցել համայնքային բնակարաններ աշխատավորների և պետական ծառայողների համար։ 1929 թվականի վերջին սկսված Մեծ ճգնաժամը հանգեցրեց մասսայական գործազրկության և խաչ քաշեց սոցիալական ծրագրերի վրա։ Այդ իրավիճակը կրկին սրեց աջերի և ձախերի լարված հարաբերությունները ։
Աջերի գաղափարական քարոզիչները հասարակության մեջ տարածում էին այն տեսակետը, որ «արևմտյան ժողովրդավարությունը» և պետության խորհրդարանական կառավարման ձևը անընդունելի են Ավստրիայի համար։ 1930 թվականի մայիսին աջերի ռազմական կազմակերպությունը՝ Հեյմվեհրը, իրականացրեց այսպես կոչված «Կորնեուբուրգյան երդումը», որի համաձայն նրանք պետք է երկրում ամբողջությամբ վերացնեին խորհրդարանական ժողովրդավարությունը և այն փոխարինեին «հայրենասերների իշխանությամբ» հասարակության և եկեղեցու հետ համատեղ դաշնքով։ 1932 թվականին սոցիալ-դեմոկրատները հաղթեցին Վիեննայի տեղական ընտրություններում։ Պարտված աջակողմյան ուժերը, վախենալով համընդհանուր ընտրություններում պարտություն կրելուց, որդեգրեցին իշխանությունը վերցնելու ուժային եղանակը և հանդես եկան ժողովրդավարական ընտրույթուններն ընդհանրապես արգելելուն կողմ։ Աջերի որդեգրած այդպիսի ուղղությունը ակտիվորեն աջակցեց Բենիտո Մուսոլինի ։
1933 թվականի հեղաշրջում
1933 թվականի փետրվարին տեղի ունեցավ խորհրդարանական ճգնաժամ, որը կապված էր աշխատանքի վճարման նվազագույն չափի մասին օրենքի ընդունման հետ։ Այն բանից հետո, երբ խորհրդարանական լսումները փակուղի մտան և խորհրդարանի երեք խոսնակներ իրար հետևից հրաժարական տվեցին, և չնայած ճգնաժամը խորհրդարանական մեթոդներով լուծելու հնարավորությունից՝ մարտի 4-ին Քրիստոնեական սոցիալական կուսակցության անդամ հանդիսացող կանցլեր Էնգելբերտ Դոլֆուսըցրեց խորհրդարանը։ Այնուհետև հաջորդեց իրադարձությունների շարք, որոնց հետևանքով հաստատվեց պահպանողականների կորպորատիվ բռնապետություն, որոնք հեռու էին և՛ ավստրիական ձախերից, և՛ գերմանական ազգայնականներից ։
Պայմանավորված այն հանգամանքով, որ ավստրիական ձախերը իշխանությունների համար առավել մեծ վտանգ էին ներկայացնում, Դոլֆուսի ռեժիմը շտապ կարգով ձերբակալեց բազմաթիվ ձախ ակտիվ գործիչների։ Մյուս բոլոր քաղաքական կուսակցությունների գործունեությունը արգելելուց, խորհրդարանը ցրելուց հետո «Հայրենասիրական ճակատը» ավստրիական քաղաքական դաշտում զբաղեցրեց մոնոպոլ դիրք։ Կոմունիստների գործունեությունը անցավ ընդհատակ, բայց սոցիալ-դեմոկրատներն ու արհմիությունները դեռևս մնում էին ազդեցիկ ուժ ։
Փետրվարյան ապստամբություն
1934 թվականի փետրվարի 12-ին Լինց քաղաքում տեղակայված սոցիալ-դեմոկրատների շտաբ-գրասենյակի խուզարկությունը հրահրեց ոստիկանության և արգելված ձախակողմյան զինյալների միջև բախումներ։ Հակամարտությունն ընդգրկեց Ավստրիայի խոշոր քաղաքները, հատկապես՝ մայրաքաղաք Վիեննան, որտեղ ձախ զինյալները բարիկադավորվեցին աշխատավորական թաղամասերում։ 1920-ական թվականներին Վիեննայում կառուցվել էր մեծածավալ էժանագին բնակֆոնդ և մասնավոր նորակառույցներ (օրինակ Կառլ Մարքս Հոֆ), որոնք դարձան ապստամբության հենակետ։ Ոստիկանությունն ու աջակողմյան ծայրահեղականները («Հայրենասիրական ճակատ») դիրքեր զբաղեցրեցին հարակից թաղամասերում։ Սկսվեց հրաձգություն, որը սկզբնական շրջանում կատարվում էր փոքր տրամաչափի զենքերով ։
Փետրվարի 13-ին աջակողմյան ծայրահեղականների կողմից հակամարտության մեջ ներգրավվեց բանակը։ Բանակի հրետանու կրակից ձախերի ուժերը ջախջախվեցին։ Փետրվարի 13-ի երեկոյան Վիեննայում և Ստորին Ավստրիայում գտնվող սոցիալ-դեմոկրատների հենակետերը դադարեցին դիմադրությունը ։
Փետրվարի 14-ին հանձնվեց Վիեննայի Ֆլորիդսդորֆ թաղամասը, որտեղ ապստամբներին Գեորգ Վեյսելի գլխավորությամբ միացել էին հրշեջների խմբերը։ Ապստամբներին կառավարական զորքերը կարողացան ճնշել միայն խեղդող գազի կիրառումից հետո ։
Պոտապովսկայա (Օլիշանկայի վտակ)
Պոտապովսկայա (Потаповская), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Վորոնեժի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Օլիշանկա գետի ձախ ափին՝ 5 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 11 կմ է,ավազանի տարածքը 61,3 կմ2 է։ Գտնվում է Լիվենկա գյուղի մոտ։
Ավստրիայի քաղաքացիական պատերազմ
Փետրվարյան ապստամբություն
Մինչև փետրվարի 15-ը Յուդենբուրգում և Բրուկ ան դեն Մուրեում ձախերը շարունակում էին դիմադրությունը ։
Պոտապովսկայա (Օլիշանկայի վտակ)
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դոնի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Տոլուչևկա գետն է։ Գետի գետային ավազանը՝ Դոնի ավազանի վտակներից մինչև Խոպրա։ Ենթավազանը՝ Դոն։
Ավստրիայի քաղաքացիական պատերազմ
Փետրվարյան ապստամբություն
Համարվում է, որ արդեն փետրվարի 16-ին ապստամբության բոլոր օջախները մարվել էին ։ Միայն Վիեննայում ձախերի կողմից զոհվել էին ավելի քան 200 մարդ, իսկ ամբողջ երկրում երկու կողմից զոհվել կամ անհետ կորել է շուրջ 1600 մարդ։ Կառավարությունը իրականացրեց մասսայական ձերբակալություններ՝ տեղափոխելով նրանց դեռևս 1933 թվականին Վյոլերսդորֆում կառուցված ճամբարները։ Ապստամբության պատրվակով արգելվոց և ջախջախվեց սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցությունը և վերջինի հետ կապ ունեցող կազմակերպությունները։ Սոցիալ-դեմոկրատների ղեկավարները փախչում են Չեխոսլովակիա։ Երկրում մնացածներին մահապատժի էին ենթարկում դաշտային դատարանները, որոնք մահապատիժը իրականացնում էին կախաղանի միջոցով։ Առաջին կախաղան բարձրացվածը դարձավ հրդեհի մեջ մեղադրվող Պյոտր Շտրաուսը։ Նրա կախաղանից հետո մահապատժի ենթարկվեցին նշանավոր սոցիալ-դեմոկրատների արհմիություննեերի գործիչների։ Որոշ մեղադրյալների նկատմամբ, որոնք անհրաժեշտ էին քրիստոնեա-սոցիալիստներին, համաներման հնարավորություն տրվեց ։
Քաղաքական դաշտից վերացնելով սոցիալ-դեմոկրատներին ու արհմիություններին՝ Դոլֆուսի կառավարությունը համախմբեց եկեղեցու և պահպանողական ուժերի միությունը։ 1934 թվականի ապրիլի 30-ից մայիսի 1-ը տեղի ունեցավ պատմության մեջ Առաջին Հանրապետության վերջին օրենսդիր ժողովը, որը ամբողջությամբ գտնվում էր Դոլֆուսի վերահսկողության ներքո։ Ժողովի ընթացքում ընդունվեց այսպես կոչված «Մայիսյան սահմանադրությունը», որը ընդօրինակվել էր Մուսոլինիից։ 1934 թվականի մայիսի 1-ին հաստատված սահմանադրությունը Առաջին Հանրապետության կարգախոսը՝ «Ավստրիա՝ ժողովրդավարական հանրապետություն. Իրավունքը պատկանում է ժողովրդին» փոխարինեց նոր կարգախոսով՝ «Հանուն Ամենազոր Աստծո, որ տալիս է բոլոր իրավունքները, ավստրիացի ժողովուրդը ստացավ այս սահմանադրությունը իր քրիստոնեական գերմանական միութենական պետության համար, որը կառուցված է դասակարգային սկզբունքով» (Im Namen Gottes, des Allmächtigen, von dem alles Recht ausgeht, erhält das österreichische Volk für seinen christlichen deutschen Bundesstaat auf ständischer Grundlage diese Verfassung) :
Պոտապովսկայա (Օլիշանկայի վտակ)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Ավստրիայի քաղաքացիական պատերազմ
Փետրվարյան ապստամբություն
1934 թվականի հուլիսին Դոլֆուսը սպանվեց ավստրիական ՍՍ-ի զինյալների կողմից, սակայն նրա ստեղծած ռեժիմը, որն առավել հայտնի է որպես ավստրոֆաշիզմ, գոյություն ունեցավ մինչև 1938 թվականին տեղի ունեցած անշլյուսը ։
1934 թվականի իրադարձությունների ազդեցությունը ժամանակակից պետության վրա
Հետպատերազմյան Ավստրիայի քաղաքականությունում, ինչպես մինչ 1933 թվականը, պահպանվում էր սոցիալ-դեմոկրատների և պահպանողականների В (ժամանակակից Ավստրիական ժողովրդական կուսակցություն) դիմակայությունը։ Սակայն 1955 թվականի ավստրիական երկրորդ պետության հիմնադիրները, չցանկանալով կրկնել 1934 թվականի իրադարձությունները, երկրի սահմանադրության մեջ ամրագրեցին այնպիսի դրույթ, որը խորհրդարանի մեծամասնությանը թույլ չէր տալիս փոքրամասնությանը հեռացնել իշխանությունից և զավթել երկրի կառավարման բոլոր ոլորտները։ Այսպես կոչված համամասնական ներկայացուցչության դոկտրինը պահանջում է, որ նախարարական պորտֆելները բաժշվեն կուսակցությունների միջև ըստ խորհրդարանում նրանց համամասնական ներկայացվածության։ Այդ սկզբունքը դրականորեն ազդեց Ավստրիական կառավարման համակարգի վրա, քանի որ մինչ օրս էլ այն պահպանվում է և գործում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ապստամբություններ Ավստրիայում Կատեգորիա:Միջպատերազմական ժամանակաշրջան Կատեգորիա:Ավստրիայի պատմություն
Համմամ Վասել
Համմամ Վասել (حمام واصل), քաղաք Սիրիայի Արաբական Հանրապետությունում։ Հանդիսանում է Տարտուսի մարզի Բանիասի գավառի համանուն շրջանի վարչական կենտրոնը։
Աշխարհագրություն
Համմամ Վասելից ոչ հեռու գտնվում են Այն ալ-Շարկիան և ալ-Բայդան՝ արևմուտքում, գավառի կենտրոն նավահանգիստ Բանիասը՝ հյուսիս-արևմուտքում, Աննազան՝ հյուսիսում և ալ-Կադմուսը՝ հյուսիս-արևելքում։ Հարավային մասում են գտնվում Վադի ալ-Ույուն, Ալ-Շեյխ Բադր և Ալ-Կամսիա քաղաքները։
Թրեյլեր (կինեմատոգրաֆիա)
Թրեյլեր, փոքրիկ տեսահոլովակ, որը կազմված է կարճ, հիմնականում ֆիլմի առավել տպավորիչ հատվածներից և օգտագործվում է ֆիլմի կամ գովազդի հայտարարման համար ։ Այդուհանդերձ հաճախ գեղադիտակի սկզբունքով համակցվում են տեսահոլովակներ, որոնց հատվածները իրար հետ ընդհանրապես կապ չունեն։ Երբեմն այդպիսի գեղադիտակում տեսարանները շատ արագ են հերթափոխվում, հանդիսատեսին ավելի շատ տպավորություն թողնելով քան ֆիլմի մասին իմաստավորված պատկերացում տալով։ Թրեյլերի մոնտաժի ռեժիսորի խնդիրը՝ տեսահոլովակի կառուցվաքի ստեղծումը, սյուժեի դասավորումը, երաժշտության և կադրերի ընտրությունը, մոնտաժը ու տիտրերի դիզայնն է։ Դիզայնով երբեմն զբաղվում է պրոֆեսիոնալ վիդեոդիզայները։ Տերմինը կիրառվում է նաև համակարգչային խաղերում։
Համմամ Վասել
Բնակչություն
2004 թվականի տվյալներով՝ Համմամ Վասելում բնակվում էր 1 801 մարդ, հիմնականում՝ արաբներ ։ Շրջակա գյուղերը կազմում են Համմամ-Վասելի շրջանը՝ 8 522 մարդ բնակչությամբ (շրջկենտրոնի հետ)։
Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը գյուղատնտեսությունն է, ավելի կոնկրետ՝ երկրագործությունը։ Դրան նպաստում է միջերկրածովյան մեղմ ու խոնավ կլիման։ Տարածված է այգեգործությունը. մշակում են ձիթապտուղ, արևադարձային և մերձարևադարձային մրգեր, կան ցորենի ու գարու դաշտեր։
Թրեյլեր (կինեմատոգրաֆիա)
Որոշ թրեյլերներում օգտագործվում է հատուկ տեսանյութ, նկարահանված բացառապես գովազդային նպատակով և ոչ ֆիլմի օգտագործման համար։ «Տերմինատոր 2. Դատաստանի օր» ֆիլմը ամենահայտնի կինոնկարներից մեկն է, որի համար ստեղծվել է այդպիսի թրեյլեր։ Այս բլոկբաստերի գովազդի համար ստեղծվել են էքսկլյուզիվ թանկարժեք համակցված կինոնկարներ ։ Առավել հայտնի հատուկ նկարահանված թրեյլերներից մեկը «Պսիխո» ֆիլմի գովազդային տեսահոլովակն է հանդիսանում, որում ռեժիսոր Ալֆրեդ Հիչքոքը հանդիսատեսների համար «Բեյթս» մոթելով էկսկուրսիա է անցկացնում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կինեմատոգրաֆիա Կատեգորիա:Գովազդ
Հովհան Անգլիացի
Հովհան Անգլիացի, Ջուան ի կամ Ջոն Անգլուս դե Սուինֆորդ (Joannes Anglus de Swineford), 14-րդ դարի 1-ին կեսին Արևելյան Հայաստանում ծավալված ունիթոռական շարժման գործիչ, դոմինիկյան քարոզիչ, աստվածաբան և փիլիսոփա։ 1318 թ.-ին Բարդուղիմեոս Բուոնիացու և Պետրոս Արագոնացու հետ հաստատվել է Մարաղայում՝ Հայաստանում կաթոլիկություն տարածելու նպատակով։ 1330 թ.-ին կաթոլիկ այլ միսիոներների հետ միասին տեղափոխվել է Քռնայի վանքը և Հովհաննես Քոնեցու աջակցությամբ զբաղվել գիտական ու դասախոսական աշխատանքով։ Փիլիսոփայության և աստվածաբանության հարցերում հետևում էր Թովմա Աքվինացուն։ Հովհան Անգլիացու «Համառօտ հաւաքումն յաղագս հոգւոյ և զօրութեանց նորին», «Յաղագս առաքինութեանց հոգւոյն» և «Ցաղագս բնութեան հրեշտակաց» աշխատությունները պահպանվել են հայերեն։ Այս երկերը, որոնք Թովմա Աքվինացու «Աստվածաբանության հանրագումար»-ի տարբեր հատվածների համառոտ վերաշարադրություններ են, 1337 թ.-ին Հակոբ Բռնեցին լատիներենից թարգմանել է հայերեն։ Ձեռագրերը պահպանվում են Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվ. Մատենադարանում և արտասահմանյան ձեռագրատներում (Վենետիկ, Երուսաղեմ, Փարիզ, Բեռլին)։ «Ցաղագս առաքինութեանց հոգւոյ ն»-ը 1942 թ.-ին գերմաներեն հրատարակել է շվեյցարացի հայագետ Ուդենրիյնը։ Արևշատյան Հովհան Եփեսատի (507—586), ասորի մատենագիր։ «Եկեղեցական պատմություն» աշխատության (ընդգրկել է մ.թ.ա. 1 դարում. 585 թ.-ի դեպքերը) 3-րդ գրքում արժեքավոր տեղեկություններ է հաղորդում (որոնք բացակայում են հայկ. սկզբնաղբյուրներում) հայ-պարսկական հարաբերությունների, 571 թ.-ի հայոց ապստամբության մասին և այլն։ «Վարք արևելյան երանելի սրբոց» երկում տեղեկություններ կան հայ եկեղեցական գործիչների մասին։
Կատեգորիա:Աստվածաբաններ
Բաթումի սինագոգ
Բաթումի սինագոգ (ბათუმის სინაგოგა), կրոնական կառույց` սինագոգ, որը գտնվում է Վրաստանում՝ Աջարիայի Բաթում նավահանգստային քաղաքում։ Կառուցվել է 20-րդ դարում` 1904 թվականին Սեմյոն Վուլկովիչի կողմից ։
Պատմություն
Սինագոգը հրեական հուդայական կառույց է, որը բնորոշ է Իսրայելին և հրեա ժողովրդին։ 1899 թվականին հրեական բնակչությունը, ստանալով Ռուսական կայսրության թույլտվությունը, Բաթումում սկսում է սինագոգի կառուցման շինարարություն։ Ժամանակ առ ժամանակ շինարարությունը կանգ էր առնում։ Ի վերջո Բաթումի սինագոգը պաշտոնապես բացվեց 1904 թվականին։
Շերտավոր հաղորդման գծեր
Շերտավոր գծերը պատրաստվում են դիէլեկտրիկի սկավառակի վրա հաղորդող շերտերի անցկանցմամբ։ Տարբերում են սիմետրիկ և ոչ սիմետրիկ միկրոշերտավոր գծեր։ Սիմետրիկ շերտավոր գիծը բաղկացած է բարակ մետաղյա թիթեղից, որ գտնվում է համասեռ դիէլեկտրիկում, որը տեղադրված է, ինչպես բուտերբրոդում, երկու հողակցված թիթեղների արանքում։ Սիմետրիկ շերտավոր գծերը, առհասարակ, օգտագործվում են հարյուրավոր Մհց գերազանցող հաճախությունների դեպքում, այնտեղ ուր տեղակայված է բաշխված պարամետրերով հիբրիդային շղթաներ են պատրաստվում և այն դեպքում, երբ պետք է ապահովել փոքր չափսեր ու լայն տիրույթ։ Բայց այս գիծը զիջում է ալիքատարային և կոաքսիալ կաբելին հաղորդվող հզորության և շղթայի տարրերի միջև փոխազդեցության մակարդակի տեսակետից։
Միկրոշերտավոր գիծը հաղորդչի շերտ է, որն ամուր և կոշտ հարթակի վրա է գտնվում։ Հարթակը պատրասված է համասեռ դիէլեկտրիկից, նրա արտաքին կողմը մետաղացված է և հողակցված։ Դաշտի կառուցվածքը գծում բավական բարդ է։ Դաշտը տեղակայված է ոչ միայն շերտերի և մետաղացման արանքում, այլ նաև շերտերի վրայի և կողքի օդում։ Այդ պատճառով գծում ոչ թե ալիքի TEM, այլ քվազի-TEM մոդան է։ Ցածր հաճախոթյան դեպքում քվազի-TEM ալիքի տարածման վերլուծությունը բավարար ճշտություննր է տալիս, բայց հաճախության աճի հետ նկատելիորեն մեծանում են դաշտ երկայնակի բաղադրիչները, արտահատիչ է դառնում դիսպերսիան, այսինքն՝ գծի ալիքային դիմադրությունը և դիէլեկտրիկ թափանցելիությունը կախման մեջ են ընկնում հաճախականությունից։ Ենթադրենք՝ հաղորդիչների արանքում փոփոխական լարման ամպիլտուդը U է։
Այդ դեպքում՝
,
Այստեղից կտրվածքով հարթակում ինտեգրմամբ կստանանք տեղափոխվող հզորությունը։ , Վտ
Կատեգորիա:Ֆիզիկա
Ամիտրիպտիլին
Ամիտրիպտիլին, վաճառվում է Էլավիլ և այլ ապրանքային անվանումներով։ Դեղամիջոց է, որը հիմնականում օգտագործվում է մի շարք հոգեկան հիվանդությունների բուժման համար ։ Դրանց թվին են պատկանում դեպրեսիվ խանգարումները, տագնապային խանգարումներն և հազվադեպ ուշադրության պակասի հիպերակտիվության խանգարումը, երկբևեռ խանգարումը ։ Այլ օգտագործումները ներառում են միգրենի կանխարգելում, նյարդաբանական ցավի բուժում, ինչպիսիք են ֆիբրոմիալգիան և հետհերպետիկ նեվրալգիան և ավելի հազվադեպ անքնությունը ։ Այն պատկանում է եռցիկլիկ հակադեպրեսանտների  դասին և դրա ազդեցության ճշգրիտ մեխանիզմը անհայտ է ։ Ամիտրպտիլինը կիրառվում է բերանացի ։
Հիմնական կողմնակի ազդեցություններին են պատկանում տեսողության վատացումը, չորությունը բերանում, արյան ցածր ճնշումը ուղղահայաց դիրքում, քնկոտությունն և փորկապությունը:. Լուրջ կողմնակի ազդեցություններից են ցնցումները, 25 տարեկանից ցածր անձանց մոտ ինքնասպանության հակման մեծացում, միզակապությունը, գլաուկոման և մի շարք խնդիրներ կապված սրտի հետ ։ Այն չպետք է կիրառվի ՄԱՕ ինհիբիտորների կամ ցիսապրիդի հետ ։ Ամիտրպտիլինը կարող է խնդիրներ առաջացնել հղիության ընթացքում ընդունվելու դեպքում :Կրծքով կերակրման ժամանակ օգտագործումը համեմատաբար անվտանգ է ։
Ամիտրպտիլինը հայտնաբերվել է 1960-ին և հաստատվել է ԱՄՆ-ի Պարենի և դեղերի վարչակազմի կողմից 1961 թ.-ին ։ Այն Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության գլխավոր դեղերի, առողջապահական համակարգում անհրաժեշտ ամենաարդյունավետ և անվտանգ դեղամիջոցների ցանկում է Այն հասանելի է որպես ջեներիկ դեղամիջոց ։ Զարգացող աշխարհում մեծածախ վաճառքի գինը 2014 թ. – ի դրությամբ կազմել է 0,01 – ից 0,04 ԱՄՆ դոլար ։ Միացյալ Նահանգներում այն արժե մոտ 0,02 ԱՄՆ դոլար ։ 2016-ին դա Միացյալ Նահանգների 88-րդ ամենաշատ նշանակված դեղամիջոցն էր ՝ ավելի քան ութ միլիոն դեղատոմսով ։
Բժշկական կիրառում
Ամիտրիպտիլինը կիրառվում է մի շարք դեպքերում ներառյալ հիմնական դեպրեսիվ խանգարումը  ։ Որոշ տվյալներ վկայում են, որ ամիտրիպտիլինը կարող է առավել արդյունավետ լինել, քան մյուս հակադեպրեսանտները, ներառյալ սերոտոնինի հետզավթման ընտրողական ինհիբիտորները , չնայած որ այն հազվադեպ է օգտագործվում որպես առաջին շարքի հակադեպրեսանտ կախված գերդոզավորման դեպքում նրա տոքսիկության հետ և ավելի վատ տանելիության պատճառով ։ Այս պատճառով կիրառվում է որպես երկրորդ շարք պրեպարատ, երբ ՍՀԸԻ չեն գործում ։ Այն օգտագործվում է որպես հավելյալ պրեպարատ ցավի ժամանակ ։  2001 թ.-ին այն համարվեց «ոսկե ստանդարտի հակադեպրեսանտ» ։
Բորիս Զախավա
Կենսագրություն
1913 թվականին ընդունվել է Ե․ Վախթանգովի Ուսանողական ստուդիան։ Խաղացել է Դոկտորի (Մետերլինկի «Սուրբ Անտոնիոսի հրաշքը»), Թեմուր խանի (Գոցցիի «Արքայադուստր Տուրանդոտ»), Դուդուկինի (Ա․ Օստրովսկու «Անմեղ մեղավորներ») դերերը։ Ռեժիսորական գործունեությունն սկսել է 1923 թվականին։ Վախթանգովի հետևորդ Զախավայի բեմադրություններից են՝ Լեոնովի «Փորսուղներ» (1927), Գորկու «Եգոր Բուլըչովը և ուրիշները» (1932, 1951, ԽՍՀՄ պետ․ մրցանակ, 1952), Պոգոդինի «Արիստոկրատներ»-ը (1935), Գոգոլի «Ռևիզոր»-ը (1939), «Երիտասարդ գվարդիա»-ն (ըստ Ֆադեևի, 1947), Շեքսպիրի «Համլետ»-ը (1958)։ Երևանի Գ․ Սունդուկյանի անվան թատրոնում բեմադրել է Գորկու «Եգոր Բուլըչովը ն ուրիշները» (1933, 1952) և Ալեքսանդր Օստրովսկու «Ճշմարտությունը լավ է, բախտն ավելի լավ» (1972) պիեսները։
Ամիտրիպտիլին
Բժշկական կիրառում
Ավստրալիայում այն պիտակավորված է որպես ԵՑՀ միգրենի կանխարգելման ֆիբրոմիալգիայի և գիշերային էնուրեզի համար ։ Ամիտրիպտիլինը հայտնի կիրառում ունի գրգռված աղիքի համախտանիշի ժամանակ չնայած այն ավելի հաճախ կիրառվում է ԳԱՀ-ի որովայնային ցավերի դեպքում, քանի որ այն պետք է կիրառել պարբերաբար և այն մեծամասամբ ունի վատ տանելիություն Ամիտրիպտիլինը կարող է նաև օգտագործվել որպես հակախոլիներգիկ դեղամիջոց Պարկինսոնի հիվանդության վաղ փուլում, երբ դեպրեսիան նույնպես բուժման կարիք ունի ։ Ամիտրիպտիլինը համարվում է հաճախակի լարվածության գլխացավերն կանխարգելման համար ամենակայն կիրառվող պրեպարատը ։
Հակացուցումներ
Ամիտրիպտիլինի հայտնի հակացուցումներն են
Կողմնակի ազդեցություններ
Ամիտրիպտիլինն առաջացնում է մի շարք անբարենպաստ ազդեցություններ ։ Հիմնական կողմնակի ազդեցություններն, որոնք առաջանում են օգտագործողների ավելի քան 1% -ի մոտ, ներառում են գլխապտույտ, գլխացավ և քաշի ավելացում:Հակախոլիներգիկ պրեպարատների համար ընդհանուր կողմնակի ազդեցությունները ավելի հաճախ են հանդիպում քան այլ ԵՑՀ դեպքում ինչպիսին է իմիպրամինը։ Ճանաչողական ոլորտի կողմնակի էֆեկտները ներառում են զառանցանքն և գիտակցության խանգարումը, ինչպես նաև տրամադրության խանգարումներ, ինչպիսիք են անհանգստությունն ու գրգռվածությունը։ Սիրտ-անոթային կողմնակի ազդեցությունները կարող են ներառել օրթոստատիկ հիպոտենզիան, սինուսային հաճախասրտությունը և QT- ինտերվալի երկարացում ։ Սեռական ոլորտի կողմնակի բարդությունները ներառում են լիբիդոյի կորուստը և իմպոտենցիան, իսկ քնի խանգարումը կարող է ներառել քնկոտություն, անքնություն և մղձավանջներ:. ԵՑՀ-երից Ամիտրիպտիլինն ունի առավելագույն հակախոլիներգիկ կողմնակի բարդություններ և առավել հաճախ է դելիրիում առաջացնում ։