cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ագրարային քաղաքականություն
Դաբաղ
Քանի որ դաբաղ հիվանդությունը հազվադեպ է վարակում մարդկանց, բայց արագ տարածվում է կենդանիների շրջանում, այն շատ ավելի մեծ վտանգ է ներկայացնում գյուղատնտեսական արդյունաբերության համար, քան մարդկանց առողջության։ Ամբողջ աշխարհում ֆերմերները կարող են հսկայական գումարներ կորցնել բերանի խոռոչի համաճարակի ժամանակ, որը սպանում է մեծ թվով կենդանիներ և նվազեցնում եկամուտը կաթի և մսի արտադրությունից։ Դաբաղի պատվաստման դժվարություններից մեկը սերոտիպերի միջև և նույնիսկ ներսում հսկայական տարբերությունն է։ Չկա սերոտիպերի միջև խաչաձև պաշտպանություն (նշանակում է, որ մեկ սերոտիպի պատվաստանյութը չի պաշտպանի մյուսներից), և տվյալ սերոտիպի երկու շտամները կարող են ունենալ նուկլեոտիդային հաջորդականություններ, որոնք տարբերվում են մինչև 30%-ով տվյալ գենի համար։ Սա նշանակում է, որ դաբաղի պատվաստանյութերը պետք է շատ հատուկ լինեն այդ շտամին։ Պատվաստումն ապահովում է միայն ժամանակավոր իմունիտետ, որը տևում է ամիսներից մինչև տարիներ։ Ուստի, հարուստ երկրները բոլոր երկրներից դաբաղի ներմուծումն արգելելու քաղաքականություն են վարում, ինչը ապացուցված չէ ԱՄՆ-ի կամ ԵՄ չափանիշներով։ Սա վիճելի հարց է։
Չնայած այս հիվանդությունը վտանգավոր չէ մարդկանց համար և հազվադեպ է մահացու վտանգավոր այլ առողջ կենդանիների համար, այն նվազեցնում է կաթի և մսի արտադրությունը։ Համաճարակների բռնկումները կարող են արագ դադարեցվել, եթե ֆերմերները և փոխադրողները ստիպված լինեն հետևել գործող կանոնակարգերին։ Հետևաբար (բացի կենդանիների համար ժամանակավոր անհանգստությունից), հարուստ աշխարհում հիվանդության ցանկացած բռնկում չպետք է լինի ավելի շատ տեղայնացված, ցիկլային տնտեսական խնդիր։ Կենդանիների ազատ տեղաշարժ ունեցող երկրների համար գրեթե անհնար է ապացուցել, որ նրանք լիովին զերծ են այս հիվանդությունից։ Փորձելիս, նրանք ստիպված են կառուցել համազգային ցանկապատեր, որոնք ոչնչացնում են վայրի բնության միգրացիան։ Քանի որ դաբաղի հայտնաբերումը և հաշվետվությունը զգալիորեն բարելավվել և արագացել են, գրեթե բոլոր աղքատ երկրներն այժմ կարող են ապահով կերպով ստեղծել դաբաղից զերծ գոտիներ։ Սակայն հարուստ երկրները հրաժարվում են փոխել կանոնները։ Փաստորեն, շատ աղքատ արևադարձային երկրներ ժամանակակից կանոնակարգերին համապատասխանելու հնարավորություն չունեն, ուստի նրանց դեռևս արգելված է միս արտահանել, նույնիսկ եթե նրանցից շատերը չեն վարակվում դաբաղով։
Արդյունքում, երաշտի դեպքում աղքատները փորձում են հաղթահարել խնդիրը՝ վաճառելով իրենց սակավաթիվ անասունները։ Սա արագորեն հագեցնում է տարածաշրջանային պահանջարկը։ Արտահանման արգելքը ոչնչացնում է այս կենդանիների արժեքը՝ փաստացիորեն ոչնչացնելով մի քանի հարյուր միլիոն ծայրահեղ աղքատ տնային տնտեսությունների գոյատևման հիմնական մեխանիզմը։ Մսի արտահանման կանոնները բազմիցս փոխվել են՝ միշտ ի պատասխան հարուստ երկրներում փոփոխվող հանգամանքների, որոնք հակված են էլ ավելի նվազեցնել աղքատ երկրների միս արտահանելու հնարավորությունները։ Այդ իսկ պատճառով Քանյան և շատ այլ երկրներ կանոնները համարում են շատ անարդար։ Այնուամենայնիվ, նրանց խորհուրդ չի տրվում պաշտոնական բողոք ներկայացնել ԱՀԿ-ին հարուստ երկրների դիվանագետների կողմից։
Ցիտրուսային քաղցկեղ
Ցիտրուսային քաղցկեղը ցիտրուսային տեսակների վրա ազդող հիվանդություն է, որն առաջանում է Xanthomonas aconopodis բակտերիայից։ Վարակը վնասում է ցիտրուսային ծառերի, ներառյալ լորենի, նարինջների և գրեյպֆրուտների տերևները, ցողունները և պտուղները։ Չնայած քաղցկեղը վտանգավոր չէ մարդկանց համար, այն զգալիորեն ազդում է ցիտրուսային ծառերի կենսունակության վրա՝ առաջացնելով տերևների և մրգերի վաղաժամ անկում։ Քաղցկեղով վարակված մրգերն անվտանգ են ուտելու համար, բայց չափազանց անհրապույր՝ վաճառելու համար։ Այս հիվանդությունը, որը ենթադրվում է, որ ծագել է Հարավարևելյան Ասիայում, չափազանց համառ է, երբ այն հայտնվում է ցանկացած տարածքում, ինչը ստիպում է ոչնչացնել բոլոր ցիտրուսային այգիները՝ հիվանդությունը հաջողությամբ վերացնելու համար։ Ավստրալիան, Բրազիլիան և Միացյալ Նահանգները ներկայումս տառապում են քաղցկեղի բռնկումներից։
Հիվանդությունը կարող է հայտնաբերվել պտղատու այգիներում և մրգերի վրա վնասվածքների տեսքով։ Կարանտինային իրավիճակներում վաղ հայտնաբերումը կարևոր է։ Բակտերիաները ստուգվում են պաթոգենության համար՝ մանրէները պատվաստելով ցիտրուսային մի քանի տեսակների վրա։ Միևնույն ժամանակ, իրականացվում են այլ ախտորոշիչ թեստեր (հակամարմինների որոշում, ճարպաթթուների պրոֆիլավորում և գենետիկական պրոցեդուրաներ՝ օգտագործելով ՊՇՌ)՝ քաղցկեղի սպեցիֆիկ շտամը որոշելու համար։ Ցիտրուսային քաղցկեղի բռնկումները կանխարգելվում և վերահսկվում են տարբեր ձևերով։ Այն երկրներում, որտեղ քաղցկեղ չկա, հիվանդությունը կանխարգելվում է կարանտինային միջոցներով՝ երկիր մուտք գործելու համար։ Նոր բռնկումներով երկրներում վերացման ծրագրերը, որոնք սկսվում են հիվանդության հայտնաբերումից անմիջապես հետո, հաջող են եղել. նման ծրագրերը հիմնված են տուժած այգիների ոչնչացման վրա։ Այն դեպքերում, երբ վերացումը հաջող չի եղել, և հիվանդությունը հայտնաբերվել է, կառավարման տարբերակները ներառում են ցիտրուսային զգայուն սորտերի փոխարինումը։
Սննդի անվտանգություն
Միավորված ազգերի կազմակերպության պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպությունը սահմանում է պարենային անվտանգությունը որպես գոյություն, երբ «բոլոր մարդկանց, բոլոր ժամանակներում, ֆիզիկական և տնտեսական հասանելիություն ունեն բավարար, անվտանգ և սննդարար սնունդ, որը բավարարում է նրանց սննդային կարիքները և նախասիրությունները ակտիվ և առողջ կյանքի համար» ։ Սննդի անվտանգության համակարգի համար պետք է բավարարվեն չորս որակավորումներ՝ ֆիզիկական հասանելիություն, տնտեսական և ֆիզիկական հասանելիություն, համապատասխան օգտագործում և ժամանակի ընթացքում նախորդ երեք տարրերի կայունությունը ։
Մոլորակի 6,7 միլիարդ մարդկանցից մոտ 2 միլիարդն ապրում է պարենային անապահովության մեջ ։ Քանի որ մինչև 2050 թվականը աշխարհի բնակչությունը կհասնի 9 միլիարդի, իսկ սննդակարգերը փոխվում են էներգիայի արտադրությունն ու սպառումը մեծացնելու համար, սննդի համակարգերն էլ կլինեն ավելի մեծ ճնշման տակ ։ Կլիմայի փոփոխությունը լրացուցիչ վտանգ է ներկայացնում պարենային անվտանգության համար՝ ազդելով մշակաբույսերի բերքատվության, վնասատուների և հիվանդությունների տարածման, եղանակային ձևերի և աճող սեզոնների վրա ամբողջ աշխարհում։
Այսպիսով, պարենային անվտանգությունը դառնում է ավելի ու ավելի կարևոր թեմա գյուղատնտեսական քաղաքականության մեջ, քանի որ քաղաքականություն մշակողները ձգտում են նվազեցնել աղքատությունը և թերսնուցումը` միաժամանակ զարգացնելով կլիմայի փոփոխության հարմարվողականությունը։ Կայուն գյուղատնտեսության և կլիմայի փոփոխության հանձնաժողովը թվարկել է պարենային անվտանգության քաղաքականության բարձր առաջնահերթ գործողությունները, ներառյալ պարենային անվտանգության և կայուն գյուղատնտեսության ինտեգրումը գլոբալ և ազգային քաղաքականության մեջ, զգալիորեն ավելացնելով համաշխարհային ներդրումները պարենային համակարգերում և մշակելով հատուկ ծրագրեր և քաղաքականություններ՝ աջակցելու առավել խոցելի բնակչության խմբերին (մասնավորապես նրանց, ովքեր արդեն տառապում են պարենային անապահովությունից) ։
Սննդի ինքնիշխանություն
Սննդի ինքնիշխանություն, տերմին, որը ստեղծվել է Via Campesina-ի անդամների կողմից 1996 թվականին, նշանակում է ժողովուրդների իրավունք՝ որոշելու իրենց սեփական սննդային համակարգերը։ Պարենային ինքնիշխանության ջատագովները սննդամթերք արտադրող, բաշխող և սպառող մարդկանց դնում են սննդի համակարգերի և քաղաքականության վերաբերյալ որոշումների կենտրոնում, այլ ոչ թե շուկաների և կորպորացիաների պահանջների, որոնք, նրանց կարծիքով, գերիշխում են համաշխարհային պարենային համակարգում։ Այս շարժումը պաշտպանում են մի շարք ֆերմերներ, գյուղացիներ, հովիվներ, ձկնորսներ, բնիկ ժողովուրդներ, կանայք, գյուղական երիտասարդներ և բնապահպանական կազմակերպություններ։
Քաղաքականության գործիքներ
Ապրանքի նվազագույն կամ առավելագույն գինը սահմանվում է գնային շեմով կամ գնային առաստաղներով։ Գների վերահսկումը խթանում է արտադրության աճը նվազագույն կամ նվազագույն արտադրանքի առավելագույն գներով։ Կառավարությունը կարող է սահմանել առևտրային խոչընդոտներ՝ ներմուծվող ապրանքների քանակը սահմանափակելու համար (քվոտային գործողության դեպքում) կամ մաքսատուրքեր սահմանել՝ ներմուծվող ապրանքների ներքին գները բարձրացնելու համար։ Այս խոչընդոտները ձեռնտու են հայրենական արտադրողներին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն Կատեգորիա:Գյուղացիական քաղաքականություն Կատեգորիա:Գյուղատնտեսության տնտեսագիտություն Կատեգորիա:Քաղաքականություն Կատեգորիա:Քաղաքականություն ըստ խնդրի Կատեգորիա:Պետական քաղաքականություն Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն ըստ երկրի Կատեգորիա:Կենսատեխնոլոգիա Կատեգորիա:Գյուղատնտեսական կենդանիներ Կատեգորիա:Գյուղատնտեսության պատմություն
Մոխորոթուբան
Մոխորոթուբան (მოხოროთუბანი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Իմերեթի մարզի Ճիաթուրայի շրջանում ։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 620 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Ճիաթուրայից հեռու է 14 կմ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ճիաթուրայի շրջան
Քեյթ Ռաուորտ
Քեյթ Ռաուորտ, անգլիացի տնտեսագետ, աշխատում է Օքսֆորդի և Քեմբրիջի համալսարաններում։ Հայտնի է իր «բլիթի տնտեսագիտությամբ», որը նա հասակնում է որպես տնտեսագիտական մոդել, որը հավասարակշռում է մարդկային կարիքները և երկրային սահմանները ։
Պոպովցի (գյուղ, Բառի շրջան)
Պոպովցի (Попівці), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Բառի շրջանում։
Քեյթ Ռաուորտ
Կենսագրություն
Ստացել է առաջին կարգի պատվոգրեր քաղաքականության, փիլիսոփայության, տնտեսագիտության բնագավառներում Օքսֆորդի համալսարանում, և դրան հաջորդել է Զարգացման տնտեսագիտություն մագիստրոսի կոչումը։ ՄԱԿ–ում և Օքսֆամում 20 տարի աշխատելուց հետո, այժմ Օքսֆորդի համալսարանի Բնապահպանական փոփոխությունների ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող, կրկնուսույց և խորհրդատվական խորհրդի անդամ է ։ Նաև Քեմբրիջի «Կայունության առաջնորդություն ինստիտուտի» ավագ գիտաշխատող ։
Պոպովցի (գյուղ, Բառի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Պոպովցի գյուղում բնակվում էր 1 441 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 29028 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 49,64 մարդ/կմ²։
Քեյթ Ռաուորտ
Կենսագրություն
2017 թվականին, հրատարակել է «Բլիթի տնտեսագիտություն», «21–րդ դարի տնտեսագետի նման մտածելու յոթ եղանակ» գրքերը, որոնք հակասական առաջարկ են հիմանական տնտեսագիտական մտածողությանը՝ ձևավորելով պայմաններ կայուն տնտեսության համար։ Այս գրքում, խորհուրդ է տալիս վերանայել տնտեսագիտության հիմքերը ։ Տնտեսական աճի վրա կենտրոնանալու փոխարեն, կենտրոնանում է մի մոդելի վրա, որտեղ կարելի է երաշխավորել, որ բոլորը կարող են ունենալ իրենց հիմանական կարիքները, ինչպիսիք են՝ բավարար սնունդը և կրթությունը, միևնույն ժամանակ չսահմանափակելով ապագա սերունդների հնարավորությունները՝ պաշտպանելով մեր էկոհամակարգը ։ Գիրքն ընդգրկվել է ցուցակում 2017 թվականի «Financial Times» և «McKinsey Business Book of the Year Award» մրցանակաների համար։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի կին տնտեսագետներ Կատեգորիա:Ապրող անձինք Կատեգորիա:21-րդ դարի տնտեսագետներ
Ուբաիտաբա
Ուբաիտաբա (Ubaitaba), համայնք Բրազիլիայի հյուսիսարևելյան տարածաշրջանում՝ Բաիա նահանգի կազմում   ։ Գտնվում է Բաիա մարզում։ Մտնում է Կրուզեյրու դու Ժերեմոաբու գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 25 890 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 221,753 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 116,8 մարդ/կմ²։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Բաիա նահանգի բնակավայրեր
Չերեմիկինո (գյուղ, Լոմոնոսովսկի շրջան)
Չերեմիկինո (Черемыкино), գյուղ Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Լոմոնոսովսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Լոմոնոսովսկի շրջանի բնակավայրեր
Խոսե Մարմոլ
Խոսե Մարմոլ(José Mármol, ), արգենտինացի գրող, լրագիր, քաղաքագետ։
Կենսագրություն
Մարմոլը իրավաբանություն է ուսումնասիրել Բուենոս Այրեսի համալսարանում, 1838 թվականից անդամակցել է «Երիտասարդ Արգենտինա» գաղտնի հասարակությանը, որը  նպատակ ուներ տապալել բռնապետ Խուան Մանուել դե Ռոսասին։ 1839 թվականին ընդդիմադիր գործունեության համար ձերբակալվել է, 1840 թվականին ազատ արձակվելուց հետո ստիպված էր լքել երկիրը՝ բնակություն հաստատելով Մոնտեվիդեոյում (Ուրուգվայ)։ Երեք տարի անց Մոնտեվիդեոն պաշարվել է Ռոսասի և նրա դաշնակից Մանուել Օրիբեի զորքերի կողմից, և Մարմոլը տեղափոխվել է Ռիո դե Ժանեյրո (Բրազիլիա)։ 1843 թվականի փետրվարին փորձել է ծովով տեղափոխվել Չիլի, սակայն սկսված փոթորկի պատճառով անհաջողության է մատնվել։ Երկու տարի անց Մարմոլը վերադարձել է Մոնտեվիդեո։
1852 թվականին Մոնտե Կասերոսի ճակատամարտում Ռոսասի պարտությունը թույլ տվեց Մարմոլին 13 տարի աքսորվելուց հետո վերադառնալ Արգենտինա։ Նա սենատոր է ընտրվել, իսկ ավելի ուշ դարձել է պատգամավոր` Բուենոս Այրես նահանգից։ Որպես լիազոր ներկայացուցիչ Չիլիում և Բրազիլիայում։ 1858 թվականին դարձել է Արգենտինայի ազգային գրադարանի տնօրեն (Բուենոս Այրես), մինչև 1871 թվականը գլխավորել է այն։ Կյանքի ավարտին կուրացել է։
Ստեղծագործություններ
1847 թվականին Ուրուգվայում հրատարակվել է «Թափառաշրջիկի երգը» ինքնակենսագրական պոեմի 12 մասից 6-ը։ Մարմոլի պատմվածքները հավաքվել են «Ներդաշնակություն» (1851) բանաստեղծությունների գրքում, որը առաջին անգամ հրապարակվել է Ուրուգվայում։ Մարմոլը գրել է նաև «Պոետ» և «Խաչակիր» պիեսները։
Մարմոլի ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Ամալիա» պատմական վեպն է (1851-1855)։ Առաջին մասը հրատարակվել է 1851 թվականին, երկրորդը՝ հայրենիք վերադառնալուց հետո։ Վեպում նկարագրվում է Ռոսասի դիկտատուրայի ժամանակը։ Երկրում տեղի ունեցած ողբերգական իրադարձությունների հիման վրա ցուցադրվել է Ամալիայի և դավադիր Էդուարդո Բելգրանոյի սիրո ռոմանտիկ պատմությունը։ 1914 թվականին վեպի հիման վրա նկարահանվել է արգենտինական առաջին լիամետրաժ «Ամալիա» ֆիլմը, 1936 թվականին թողարկվել է «Ամալիա» ֆիլմի ռիմեյքը, 1967 թվականին վեպի հիման վրա նկարահանվել է հեռուստատեսային ֆիլմ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի գրողներ Կատեգորիա:Արգենտինայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Արգենտինացի լրագրողներ Կատեգորիա:19-րդ դարի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Արգենտինացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Իսպանալեզու գրողներ
Նաբի Շենսոյ
Նաբի Շենսոյ (Nabi Şensoy, ), Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում Թուրքիայի նախկին դեսպան ։ Նա այդ պաշտոնն զբաղեցրել է 2006-2010 թվականներին ։ 2007 թվականի հոկտեմբերին հետ է կանչվել Թուրքիայի կառավարության կողմից, երբ ԱՄՆ Ներկայացուցիչների պալատի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովն ընդունել է Օսմանյան կայսրությունում Հայոց ցեղասպանությունը ժխտող բանաձև ։ Ավելի ուշ, վերադարձել է իր պաշտոնին։ Դեսպանի պաշտոնը թողել է 2009 թվականի դեկտեմբերին ։
Կենսագրություն
Նաբի Շենսոյն ավարտել է Անկարայի համալսարանի միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետը։ Ամուսնացած է։ 1969-1970 թվականներին ծառայել է Թուրքիայի զինված ուժերում։ 1972 թվականին եղել է Նյու Յորքում Թուրքիայի փոխհյուպատոս, իսկ 1983 թվականից՝ նախարարության բազմակողմ քաղաքական հարցերի, ծովային գործերի և ավիացիայի դեպարտամենտի ղեկավարի տեղակալ, նախարարի խորհրդական։ 1985 թվականին եղել է Լոնդոնում Թուրքիայի հյուպատոս։ 1990 թվականին նշանակվել է Իսպանիայում Թուրքիայի դեսպան։ 1995 թվականին դարձել արտաքին գործերի փոխնախարար։ 1998 թվականին նշանակվել է Ռուսաստանում Թուրքիայի դեսպան, իսկ արդեն 2006 թվականին՝ ԱՄՆ-ում Թուրքիայի դեսպան։
Մահացել է 2018 թվականի փետրվարի 7-ին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրք դիվանագետներ Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Անկարայի համալսարանի շրջանավարտներ
Քեչերլի
Քեչերլի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ռեեսկի
Ռեեսկի (Rääski), գյուղ Էստոնիայի Ռապլամաա նահանգի Վիգալա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 22 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Ռապլամաա նահանգի Վիգալա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Չերյումկին (Ակսայի շրջան)
Չերյումկին (Черюмкин), գյուղակ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Ակսայի շրջանում։ Մտնում է Վերխնեպոդպոլնենսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։ Ակսայ քաղաքից գտնվում է 30 կմ հեռավորության վրա։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Ակսայի շրջանի բնակավայրեր
(1321) Մայուբա
(1321) Մայուբա (Majuba), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1934 թվականի մայիսի 7-ին Սիրիլ Ջեքսոնի կողմից Յոհանեսբուրգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,943198 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,4506 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,4358 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1844,28 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,195198 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 9,5° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1934 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Սիրիլ Ջեքսոնի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ամի Բուե
Ամի Բուե (Ami Boué, ), ավստրիացի երկրաբան, աշխարհագետ, ազգագիր, քարտեզագիր։ Ֆրանսիայի երկրաբանական ընկերության հիմնադիր (1830)։
Կենսագրություն
Ծնվել է Համբուրգում, ֆրանսիայից արտագաղթածների ընտանիքում։ 10 տարեկանից դարձել է որբ։ Բնական գիտություններն ուսումնասիրել է Ժնևում, Փարիզում, բժշկությունը՝ Էդինբուրգի և Բեռլինի համալսարաններում։
Ռոբերտ Ջեմսոնի երկրաբանության կատարած աշխատանքները ոգեշնչել են նրան և ազդել նրա հետագա կարիերայի վրա, նա այցելում է Շոտլանդիա, որտեղ բնակում է 4 տարի, ապա մեկնում է Հեբրիդյան կղզիներ։
Բժշկության դոկտորի կոչում ստանալուց հետո 1817 թվականին, մեկնում և բնակվում է Փարիզում, ապա Բորդոյում։
Մի քանի անգամ ընտրվել է Ֆրանսիայի երկրաբանական միության նախագահ։ Գրեթե ամբողջությամբ շրջել է Միջին և Հարավային Եվրոպան, ի դեպ եղել է նաև Թուրքիայի եվրոպական մասում, որը մինչև ինքը ոչ ոք աշխարհագրորեն չէր նկարագրել։
Վերջնական բնակություն է հաստատել Վենուում, որտեղ եղել է տեղի ակադեմիայի անդամներից մեկը։ Եղել է Լեոպոլդինայի անդամ։
1847 թվականին պարգևատրվել է Վոլլաստոնի մեդալով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մարտի 16 ծնունդներ Կատեգորիա:1794 ծնունդներ Կատեգորիա:Համբուրգ քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Նոյեմբերի 21 մահեր Կատեգորիա:1881 մահեր Կատեգորիա:Վիեննա քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:Էդինբուրգի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Երկրաբաններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ավստրիացի երկրաբաններ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի աշխարհագրագետներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ազգագրագետներ Կատեգորիա:Բալկանյան թերակղզու պատմություն
AlternatiV (խումբ)
AlternatiV (Ալտերնատիվ), երաժշտական փոփ-ռոք խումբ, որը հիմնվել է 2015 թվականի դեկտեմբեր ամսին։ Խմբի անդամներն են Սարգիս և Կարապետ Բուռնազյանները, Ալեն Ամիրյանը, Արեգ Պետրոսյանը։
Գործունեություն
Նախնական շրջանում խումբը հանդես էր գալիս միայն հայտնի երգերի քավեր տարբերակներով, այնուհետև սկսեցին գրել սեփական երգերը։ 2016 թվականին խումբը մասնակցել է հայկական Իքս-Ֆակտոր 4 երաժշտական նախագծին և հայտնվել լավագույն 10-նյակում ։ 2017 թվականի մայիսին Հայ-ռուսական համալսարանում եղել է խմբի մենահամերգը ։
2018 թվականին խումբը մասնակցել է Եվրատեսիլ երգի մրցույթի հայկական նախընտրական փուլին՝ Դեպի Եվրատեսիլին, որտեղ ներկայացրել է Stare at Me ստեղծագործությունը ։
Խումբը մասնակցել է Սերժ Թանկյանի կազմակերպած «7 notes music challenge by Serj Tankian» մրցույթին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայկական ռոք խմբեր
(9193) Ջոֆրիկոպլանդ
(9193) Ջոֆրիկոպլանդ (Geoffreycopland), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1992 թվականի մարտի 10-ին Դունկան Սթիլի կողմից Սայդինգ Սփրինգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,605771 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,2275 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9841 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1536,39 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,234315 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 13,43° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1992 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Դունկան Սթիլի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Դովեղի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Տավուշի մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Տավուշի մարզի Դովեղ գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 16 հուշարձան (4 միավոր)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի հուշարձանների ցանկեր
Վլադիսլավ Վոլկով
Կենսագրություն
Ավարտել է Մոսկվայի ավիացիոն ինստիտուտը (1959)։ 1969 թվականի հոկտեմբերի 12–17-ին Անատոլի Ֆիլիպչենկոյի և Վիկտոր Գորբատկոյի հետ, որպես բորտինժեներ, թռիչք է կատարել «Սոյուզ-7» տիեզերանավ-արբանյակով։ Տիեզերանավի անձնակազմն իրականացրել է մեկօրյա խմբային թռիչք «Սոյուզ-6» և երեքօրյա խմբային թռիչք «Սոյուզ-6» ու «Սոյուզ-8» տիեզերանավերի հետ։
1971 թվականի հունիսի 6-ին, Գեորգի Դոբրովոլսկու և Վիկտոր Պացաևի հետ, որպես բորտինժեներ, թռիչք է կատարել «Սոյուզ-11» տիեզերանավով։ Հունիսի 7-ից թռիչքն ընթացել է 1971 թվականի ապրիլի 19–ից շուրջերկրյա ուղեծրում գտնվող «Սալյուտ» գիտակայանի հետ համատեղ։ Հունիսի 30-ին, թռիչքի ծրագիրն ավարտելուց հետո Երկիր վերադառնալիս, Վոլկովը և «Սոյուզ-11»-ի անձնակազմի մյուս անդամները զոհվել են։
Թաղված է Կարմիր հրապարակում, Կրեմլի պատի մոտ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային տիեզերագնացներ Կատեգորիա:Ռուս տիեզերագնացներ Կատեգորիա:Խորհրդային Միության կրկնակի հերոսներ Կատեգորիա:Խորհրդային տիեզերագնաց-օդաչուներ
Բերգ ամ Իրխել
Բերգ ամ Իրխել (Berg am Irchel), կոմունա Շվեյցարիայի Համադաշնության Ցյուրիխի գավառում։
Բնակավայրը գտնվում է Շվեյցարիայի գերմանախոս հատվածում։ Բնակավայրի տարածքը կազմում է 7,06 կմ²։ Հիմնական բնակիչները՝ շվեյցարացիներ։
Ըստ 2007 թվականի մարդահամարի տվյալների շվեյցարական այս բնակավայրում բնակվում էր 576 մարդ ։ Փոստային ինդեքսը՝ 8415:
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի կոմունաներ
Շչեպկին (Ակսայի շրջան)
Շչեպկին (Щепкин), ավան Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Ակսայի շրջանում։ Մտնում է Շչեպկինսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։ Ակսայ քաղաքից գտնվում է 20 կմ հեռավորության վրա։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Ակսայի շրջանի բնակավայրեր
Սոնյա (Նորվեգիայի թագուհի)
Նորին գերազանցություն թագուհի Սոնյա, ծնված Սոնյա Հարալդսեն (Sonja Haraldsen, ), Նորվեգիայի թագուհին սկսած 1991 թվականի հունվարի 17-ից։ Ներկայիս թագավոր Հարալդ V-ի կինն է։
Կենսագրություն
Սոնյա Հարալդսենը ծնվել է 1937 թվականի հուլիսի 4-ին մայրաքաղաք Օսլոյում։ Կարլ Ավգուստ Հարալդսենի և Դագնի Հարալդսենի դուստրն է։ Հարալդն ու Սոնյան գաղտնի հանդիպել են գրեթե ինը տարի։ Ծածուկ հանդիպման գլխավոր պատճառը Սոնյայի «ոչ թագավորական» կարգավիճակն էր հանդիսանում։ Այն բանից հետո, երբ արքունիքի ժառանգորդ արքայազնը խոստացավ հրաժարվել գահից, որպեսզի ամուսնանա Սոնյայի հետ, թագավոր Ուլաֆ V-ը խորհրդակցություններ վարեց երկրի կառավարության՝ սթորթինգի հետ։ Արդյունքում եկան ընդհանուր հայտարարի և սիրեցյալ զույգը ամուսնացավ։
Ամուսնական արարողությունը տեղի ունեցավ 1968 թվականի օգոստոսի 29-ին Օսլոյում։ Սոնյան և թագավոր Հարալդն ունեն երկու երեխաներ՝ արքայադուստր Մարթա Լուիզան և կրոնպրինց Հոկոնը։
Ուլաֆ V թագավորի մահվանից հետո գահին բազմեց որդին՝ Հարալդ V-ը։ Ու բնականաբար, 1991 թվականի հունվարի 17-ին Սոնյան դարձավ Նորվեգիայի Թագավորության թագուհին՝ հիսուներեք տարեկան հասակում։ Առաջին անգամ Նորվեգիան ունեցավ թագուհի՝ Հարալդի մոր՝ Մոդ թագուհու մահվանից հետո, ով վախճանվել էր 1938 թվականին, ու այդ պահից թագուհու գահը թափուր էր համարվում։
1994 թվականին Նորին գերազանցություն թագուհի Սոնյան բացեց Լիլեհամերում տեղի ունեցած Ձմեռային օլիմպիական խաղերը։
2005 թվականին թագուհի Սոնյան դարձավ աշխարհի առաջին թագուհին, ով երբևիցե ոտք էր դրել Անտարկտիդայում։ Սոնյան նաև բացել է Մոդ թագուհու երկրում գտնվող Նորվեգական արկտիկական կայանը, որը կոչվում է Թրոլ։ Թագուհին այդտեղ ժամանեց Նորվեգական թագավորական ռազմաօդային ուժերի ինքնաթիռներից մեկով, որը վայրէջք կատարեց Թրոլի սառցադաշտային թռիչքուղու վրա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նորվեգիայի թագուհիներ Կատեգորիա:Նորվեգիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:«Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետներ Կատեգորիա:21-րդ դարի կանայք Կատեգորիա:20-րդ դարի կանայք Կատեգորիա:Լոզանի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Լյութերականներ Կատեգորիա:Դաննեբերգի ասպետական շքանշանակիրներ
Պրիմոշչանիցա
Պրիմոշչանիցա (Примощаниця), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Բառի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1917 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Պրիմոշչանիցա գյուղում բնակվում էր 359 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1513 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 237,28 մարդ/կմ²։
Գյուղում է գտնվում ուկրաինական ուղղափառ եկեղեցու Վիննիցայի և Բարիի թեմի Մեծ նահատակ Դեմետրիոս Թեսաղոնիկեի տաճարը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Բառի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1917 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Տրանկաս (դեպարտամենտ)
Տրանկաս  (Departamento de Trancas), դեպարտամենտ Արգենտինայում, Տուկուման պրովինցիայի կազմում։ Տարածքը՝ 2862 կմ2։ բնակչությունը՝ 15,5 հազար մարդ։ Բնակչության խտությունը՝ 5.4 մարդ/կմ2։ Վարչական կենտրոնը Տրանկասն է։
Աշխարհագրություն
Դեպարտամենտը գտնվում է Տրանկաս պրովինցիայի արևելքում։ Սահմանակից է՝.
Խոշոր բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արգենտինայի դեպարտամենտներ
Ֆիլոգենետիկա
Ֆիլոգենետիկա, կամ ֆիլոգենետիկական համակարգ, կենսաբազմազանության ոլորտ է, որը զբաղվում է երկրի վրա կյանքի տարբեր տեսակների մեջ էվոլյուցիոն փոխհարաբերությունների բացահայտմամբ և դրսևորմամբ, ինչպես ժամանակակից, այնպես էլ մեռած: Էվոլյուցիոն տեսությունը պնդում է, որ այս կամ այն անհատների կամ տեսակների նմանությունը հաճախ ցույց է տալիս ընդհանուր ծագումը Կամ ընդհանուր նախնիները:Հետևաբար, ֆիլոգենետիկ սիստեմատիկայի միջոցով հաստատված փոխհարաբերությունները հաճախ նկարագրում են տեսակների էվոլյուցիոն պատմությունը և դրանց բուսաբանությունը, պատմական կապերը օրգանիզմների ճյուղերի կամ դրանց մասերի, օրինակ ՝ գեների միջև: Ֆիլոգենետիկ տաքսոնոմիան, որը ֆիլեոգենետիկ սիստեմատիկայի մասնաճյուղ է, բայց ոչ տրամաբանական շարունակություն, զբաղվում է օրգանիզմների խմբերի դասակարգմամբ ՝ ըստ նրանց էվոլյուցիոն հարաբերությունների աստիճանի: Համակարգաբանության, գիտության ոլորտի հիմնադիրը, որը զբաղվում է կենդանի օրգանիզմների դասակարգմամբ և կենդանի բաղադրիչների միջև փոխհարաբերություններով, համարվում է Կարլ Լիննեյ: Սակայն միայն 1950-ական թվականների վերջին գերմանացիլո Միջատաբան Վիլլի Հեննիգը հայտնեց այն գաղափարը, որ սիստեմատիկ աշխատանքը պետք է ցուցադրի Հայտնի էվոլյուցիոն պատմությունը այնքան մոտ, որքան հնարավոր է Ահա թե ինչպես հիմնադրվեց տաքսոնոմիայի մոտեցումը, որը նա անվանեց ֆիլոգենետիկ սիստեմատիկա: Հեննիգի հակառակորդները արհամարհականորեն նրա հետևորդներին անվանում էին «կլադիստներ»,միայն մոնոֆիլետիկ խմբերըը ճանաչելու շեշտադրման պատճառով: Այնուամենայնիվ, կլադիստներն արագորեն ընդունեցին այս անունը որպես օգտակար տերմին, և կլասիստական​​մոտեցումը սկսեց գերակշռել տաքսոնոմիայում: Ֆիլոգենետիկ սիստեմատիկայի հակառակը ֆենետիկան է:
Ֆիլոգենետիկ ծառ
Կանոնադրությունը նկարագրում է տաքսոնների միջև փոխհարաբերությունները և օգնում Է մեզ հասկանալ բոլոր կենդանի օրգանիզմների պատմությունը: Բայց պատմությունը մի բան չէ, որ մենք կարող ենք տեսնել, որ տեղի է ունեցել մեկ անգամ, և մնացել է միայն անուղղակի ցուցանիշները փաստացի իրադարձությունների. Գիտնականները օգտագործեովլ այդ ցուցանիշները կառուցել են վարկածներ, կամ մոդելներ, կյանքի պատմություններ. Ֆիլոգենետիկայում օրգանիզմների խմբերի մեջ էվոլյուցիոն փոխհարաբերությունների տեսողական ներկայացման առավել հարմար ճանապարհն իրականացվում է գրաֆիկների միջոցով, որոնք կոչվում են ֆիլոգենետիկ ծառեր:
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Էվոլյուցիոն կենսաբանություն Կատեգորիա:Գենետիկա Կատեգորիա:Էվոլյուցիա Կատեգորիա:Կենսաբանական դասակարգում Կատեգորիա:Կենսաինֆորմատիկա Կատեգորիա:Կենսաբանության բաժիններ
Մղվիմև
Մղվիմև (მღვიმევი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Իմերեթի մարզի Ճիաթուրայի շրջանում ։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 620 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Ճիաթուրայից հեռու է 3 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 570 մարդ ։
Ադնան Յանուզայ
Ակումբային կարիերա
Ադնան Յանուզայը ծնվել է Բրյուսելում։ 6 տարեկանից հաճախել է «Բրյուսել» ակումբի ակադեմիան։ 2005 թ. նրան նկատել են «Անդերլեխտ» ակումբի սկաուտները և հրավիրել իրենց ակադեմիա։ 2011 թ. մարտին՝ «Անդերլեխտի» երիտասարդական թիմում անց կացրած հաջող մրցաշրջանից հետո 16-ամյա Յանուզայը 300 հազար ֆունտով տեղափոխվեց անգլիական «Մանչեսթեր Յունայթեդ» ։
Մղվիմև
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ճիաթուրայի շրջան
Ադնան Յանուզայ
Ակումբային կարիերա
2012/13 մրցաշրջանում, հանդես գալով «Մանչեսթեր Յունայթեդի» մինչև 21 տարեկանների հավաքականում, Յանուզայը ճանաչվեց լավագույնը ակումբի պահեստայինների մեջ՝ ստանալով Դենզիլ Հարունի մրցանակը ։ 2013 թ. մայիսի 19-ին Ադնանը հայտագրվեց Պրեմիեր Լիգայի 38-րդ տուրի «Վեստ Բրոմվիչ Ալբիոնի» դեմ խաղի համար, սակայն այդպես էլ դաշտում չհայտնվեց ։ 2013/14 մրցաշրջանի սկսելուց առաջ ներառվեց ակումբի հիմնական կազմում՝ ուղարկվելով նախամրցաշրջանային շրջագայության Ասիայի երկրներ ։
Հուլիսի 13-ին կայացավ Յանուզայի դեբյուտը «Մանչեսթեր Յունայթեդի» հիմնական կազմում «Սինգխայի աստղերի» դեմ խաղում, որտեղ խաղաց 90 րոպե ։ Հուլիսի 29-ին Յանուզայը խփեց իր առաջին գոլը «Յունայթեդի» մարզաշապիկով՝ գրավելով «Կիտչիի» դարպասը ընկերական խաղում ։ 2013 թ. օգոստոսի 11-ին կայացավ առաջին պաշտոնական խաղը «Մանչեսթեր Յունայթեդի» կազմում՝ Անգլիայի սուպերգավաթի ժամանակ 84-րդ րոպեին փոխարինելով Ռոբին վան Պերսիին ։ 2013 թ. սեպտեմբերի 14-ին տեղի ունեցավ առաջնախաղը Պրեմիեր Լիգայում՝ փոխարինման դուրս գալով «Կրիստալ Պելասի» դեմ խաղում ։ Հոկտեմբերի 5-ին Ադնանը առաջին անգամ Պրեմիեր Լիգայում եղավ թիմի մեկնարկային կազմում «Սանդերլենդի» դեմ խաղում, որի ժամանակ հեղինակեց 2 գոլ և թիմին 2-1 հաշվով հաղթանակ պարգևեց ։
2013 թ.հոկտեմբերի 19-ին Ադնան Յանուզայը «Մանչեսթեր Յունայթեդի» հետ կնքեց նոր հնգամյա պայմանագիր ։
2014/15
Թիմի ներ մարզիչ վան Գալի գլխավորությամբ կորցրեց իր հիմնական տեղը կազմում։
Հավաքականում անցկացրած խաղերը և գոլերը
Ընդհանուր՝ 5 հանդիպում/ 0 գոլ; 4 հաղթանակ, 1 ոչ ոքի, 0 պարտություն ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բելգիացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:1995 ծնունդներ Կատեգորիա:Փետրվարի 5 ծնունդներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Մանչեսթեր Յունայթեդի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բորուսիա Դորտմունդի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Սանդերլենդի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բելգիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:2018 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության մասնակիցներ Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ռեալ Սոսիեդադի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Սևիլյայի ֆուտբոլիստներ
Բելանգլիզ
INSEE կոդը՝ 02063.
Բնակչություն
2010 թվականին բնակչությունը կազմել է 386 մարդ։
Տնտեսություն
2010 թվականի տվյալներով 246 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 169-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 77-ը անգործունակ (Ակտիվության ցուցանիշը — 68,7%, 1999 թվականին եղել է՝ 71,1%)։ 169 աշխատունակ բնակիչներից 150-ը աշխատում էին (75 տղամարդ և 75 կին), անաշխատանք էին 19 -ը (10 տղամարդ և 9 կին)։ 77 անգործունակ մարդկանցից 19 -ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 31-ը թոշակառու, 27-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էնա դեպարտամենտի կանտոններ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Մոշե Լևին
Մոշե (Միշա) Լևին (Moshe Lewin, משה (מישקה) לוין, ), ամերիկացի պատմաբան, մասնագիտացված՝ ԽՍՀՄ պատմության մեջ։
Կենսագրություն
Լևինը ծնվել է հրեական ընտանիքում, Վիլնյուսում։ Նրա ծնողները մահացան Հոլոքոստի ժամանակ, բայց Մոշեին հաջողվեց փախչել ԽՍՀՄ։ Խորհրդային Միությունում նա որոշ ժամանակ աշխատել է թիկունքային կոլտնտեսությունում և մետաղագործական գործարանում, 1943 թվականից ծառայել է Կարմիր բանակում ։
1946 թվականին նա վերադարձավ Լեհաստան, այնուհետ մեկնեց Ֆրանսիա և հայրենադարձվեց Էրեց Իսրայելում։ 1961 թվականին ավարտել է Թել Ավիվի համալսարանը բակալավրի աստիճանով։ Դիսերտացիան պաշտպանել է Սորբոնում (1964): Նա դասավանդել է Փենսիլվանիայի համալսարանում 1978-1995 թվականներին։ ԽՍՀՄ պատմության վերաբերյալ բազմաթիվ աշխատությունների հեղինակ է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Թել Ավիվի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Գուգենհայմի կրթաթոշակառուներ Կատեգորիա:Ամերիկացի պատմաբաններ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պատմաբաններ
Հայ դասական վեպի ժամանակագրություն
1880-1885
Կատեգորիա:Հայ գրականություն Կատեգորիա:Վեպեր
Քերիմ
Քերիմ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Չերեմիսինո (գյուղ, Ելնինսկի շրջան)
Չերեմիսինո (Черемисино), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ելնինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 11 մարդ։
Արգանդի վզիկի քաղցկեղ
Արգանդի վզիկի քաղցկեղ՝ արգանդի վզիկից առաջացող քաղցկեղ ։ Պատճառը բջիջների ոչ նորմալ աճելու ունակությունն է, որը տարածվում է մարմնի այլ մասեր ։ Վաղ փուլերում ախտանիշներ չկան ։ Ավելի ուշ առաջանում է հեշտոցային արյունահոսություն, ցավ կոնքի շրջանում, ցավ սեռական հարաբերության ժամանակ ։ Սեռական հարաբերությունից հետո արյունահոսությունը կարող է լուրջ ախտաբանության մասին չխոսել, բայց նաև կարող է լինել վզիկի քաղցկեղի առկայության նշան ։
Դեպքերի 90%-ում պատճառը համարվում է մարդու պապիլոմա վիրուսնը, այնուամենայնիվ, շատ մարդիկ, ովքեր ունեցել են վիրուսը, չի զարգացել վզիկի քաղցկեղ ։ Այլ ռիսկի գործոններից են ծխելը, թույլ իմունային համակարգը, հակաբեղմնավորիչ պրեպարատները, վաղ տարիքում սեռական հարաբերություն սկսելը, բազմաթիվ սեռական զուգընկերներ փոխելը, բայց դրանք քիչ կարևոր են  ։ Վզիկի քաղցկեղը սովորաբար զարգանում է նախաքաղցկեղային փոփոխությունները հիման վրա՝ 10-20 տարվա ընթացքում ։ Դեպքերի 90%-ը տափակ բջջային կարցինոմա է, 10%-ը ադենոկարցինոմա և փոքր մասը այլ տեսակներ ։ Ախտորոշումը կատարվում է վզիկի սկիրնիգի, այնուհետև կենսազննման միջոցով ։ Հետագայում կիրառում են տեսապատկերման եղանակները ուռուցքի տարածվածությունը որոշելու համար ։
Մարդու պապիլոմա վիրուսի պատվաստանյութը 90% դեպքերում պաշտպանում է արգանդի վզիկի քաղցկեղից ։ Այնուամենայնիվ, ռիսկը առկա է և ուղեցույցները խորհուրդ են տալիս շարունակել պարբերական պապ տեստերը ։ Այլ կանխարգելման եղանակներ են՝ ունենալ քիչ սեռական զուգընկերներ և կիրառել պահպանակներ ։ Վզիկի քաղցկեղի սկրինինգը պապ տեստերով կամ քացախաթթվի կիրառումը հնարավորություն է տալիս հայտնաբերել նախաքաղցկեղային վիճակները և վաղ սկսել բուժումը, նախքան քաղցկեղի առաջացումը ։ Բուժումը ներառում է վիրահատություն, քիմիոթերապիա և ճառագայթային թերապիա ։ ԱՄՆ-ում 5 տարվա ապրելիությունը կազմում է 68% ։ Ամեն դեպքում արդյունավետությունը կախված է հայտնաբերման ժամկետից ։
Ամբողջ աշխարհում վզիկային քաղցկեղը համարվում է ուռուցքների 4-րդ ամենահաճախ հանդիպող պատճառը և կանանց մոտ 4-րդ ամենահաճախ հանդիպող մահվան պատճառը ։ 2012 թվականին հայտնաբերվել է 5280,000 դեպք, 266,000 մահվան դեպքով ։ Ոռուցքներից մահացության 8%-ն է կազմում ։ Մոտ 70% հանդիպում է զարգացող երկրներում և դրսևորում է 90% մահացություն ։ Տնտեսապես ցածր զարգացած երկրներում այն մահվան ամենահաճախ հանդիպող պատճառներից է ։ Զարգացած երկրներում սկրինինգի կիրառման շնորհիվ բավականին նվազել է վզիկային քաղցկեղի հանդիպման հաճախականությունը ։ Ըստ հետազոտությունների, ամենահայտնի անմահ բջիջների սերունդը, որը հայտնի է HeLa անունով, առաջացել է Հենրիետա Լաքսի անունը կրող կնոջ վզիկի ուռուցքային բջիջներից ։
Նշաններ և ախտանշաններ
Վաղ փուլերում արգանդի վզիկի քաղցկեղը կարող է ամբողջովին անախտանիշ լինել ։ Չարորակ ուռուցքի առկայության մասին խոսում է հեշտոցային արյունահոսության, սեռական հարաբերության ժամանակ առաջացած արյունահոսության կամ հազվադեպ հեշտոցում գոյացության առկայությունը։ Սեռական հարաբերության ժամանակ միջին ծանրության ցավը և հեշտոցային ախտաբանական արտադրությունը ևս կարող են խոսել վզիկի քաղցկեղի մասին ։ Ուշ փուլերում հայտնաբերում են մետաստազներ որովայնում, թոքերում և այլ տեղերում։
Ուշ փուլերում լինում է ախորժակի կորուստ, քաշի անկում, հոգնածություն, կոնքային շրջանի ցավ, այտուցված ոտքեր, մեջք և ոտքերի ցավ, ծանր հեշտոցային արյունահոսություն, ոսկրերի կոտրվածք և հազվադեպ հեշտոցից մեզի կամ կղանքի արտահոսք ։ Ներզննման ժամանակ առկա արյունահոսությունը վզիկի քաղցկեղի նշան է ։
Պատճառներ
Վարակը, մասնավորապես մարդու պապիլոմա վիրուսը համարվում է ամենահաճախ հանդիպող պատճառային գործոնը, կարևոր դեր ունի նաև վարակի և ծխելու զուգորդումը ։ ՄԻԱՎ վարակը նույնպես համարվում է ռիսկի գործոն ։ Ոչ բոլոր պատճառներն են հայտնի ։
Մարդու պապիլոմա վիրուս
Մարդու պապիլոմա վիրուսի տիպ 16-ը և 18-ը հիմնականում վզիկի քաղցկեղի 75% դեպքերի պատճառն են, իսկ 31 և 45 տիպերը մնացած 10%-ի ։
Կանայք, ովքեր ունենում են սեռական հարաբերություն այն տղամարդկանց հետ, ովքեր հաճախակի փոխում են սեռական զուգընկերներ, ունեն բարձր ռիսկ ։
Հայտնի են մարդու պապիլոմա վիրուսի 150-200 տեսակ, որից 15-ն են դասակարգված որպես բարձր ռիսկի տեսակներ (16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, 59, 68, 73 և 82), 3-ը հավանական բարձր ռիսկի (26, 53 և 66), և 12-ը ցածր ռիսկի տեսակներ (6, 11, 40, 42, 43, 44, 54, 61, 70, 72, 81 և CP6108).
Սեռական գորտնուկնեը, որոնք էպիթելային ծագման բնածին ուռուցքներ են, ևս առաջանում են պապիլոմա վիրուսի բազմաթիվ տեսակներից։ Այնուամենայնիվ, այս շճախմբերը չեն առաջացնում արգանդի վզիկի քաղցկեղ։ Հաճախ հնարավոր է միաժամանակ ունենալ բազմաթից շճախմբերի տեսակներ, որոնք առաջացնում են թե՛ արգանդի վզիկի քաղցկեղ, թե՛ սեռական գորտնուկներ։
Ծխել
Ծխելը, թե ակտիվ, թե՛ պասիվ, բարձրացնում է վզիկի քաղցկեղի ռիսկը։ Պապիլոմա վիրուսով վարակված կանայք, ներկա և նախկինում ծխողները ունեն 2-3 անգամ ավելի բարձր ինվազիայի առաջացման ռիսկ։ Պասիվ ծխելը նույնպես բարձրացնում է ռիսկը, բայց համեմատաբար ավելի քիչ The American Society of Clinical Oncology guideline has recommend for different levels of resource availability. ։
Ծխելը դիտարկվել է վզիկի քաղցկեղի զարգացման գործոն  ։ Կանանց մոտ ծխելը ռիսկը բարձրացնում է ուղղակի և անուղղակի եղանակներով  ։ Ուղղակի ազդեցության մեխանիզմի մեջ մտնում է վզիկային ներէպիթելային նեոպլազիայի (CIN3) առաջացումը, որը ունի պոտենցիալ քաղցկեղածին ազդեցություն ։ Երբ վզիկային ներէպիթելային նեոպլազիայի (CIN3) ազդեցությամբ առաջանում է քաղցկեղ, որոշ դեպքերում հայտնաբերվում է նաև մարդու պապիլոմա վիրուսը, բայց կան դեպքեր, երբ չի հայտնաբերվում և այդ պատճառով էլ դիտարկվում է որպես ուղղակի գործոն ։ Չափազանց շատ և երկարատև ծխելը քաղցկեղի առաջացման ավելի բարձր ռիսկ ունի, քան քիչ ծխելը կամ ընհանրապես չծխելը ։ Բացի այդ, ծխելը համարվում է վզիկի քաղցկեղի առաջացման պատճառ և նաև նպաստում է պապիլոմա վիրուսի զարգացմանը  ։
Ներքին ընդունման հակաբեղմնավորիչներ
Ներքին ընդունման հակաբեղմնավորիչների երկարատև կիրառումը բարձրացնում է արգանդի վզիկի քաղցկեղի ռիսկը։ Կանայք, ովքեր կիրառում են այս դեղերը 5-9 տարիների ընթացքում, ունեն 3 անգամ ավելի բարձր ինվազիվ քաղցկեղի առաջացման հավանականություն, իսկ այն կանայք, ովքեր կիրառում են 10 տարի շարունակ, ռիսկը 4 անգամ է բարձր։
Բազմակի հղիություններ
Բազմաթիվ հղիությունները կապված են վզիկային քաղցկեղի առաջացման բարձր ռիսկի հետ։ Մարդու պապիլոմա վիրուսով վարակված կանայք, ովքեր ունեցել են 7 և ավելի բնականոն ավարտված հղիություններ, 4 անգամ ավելի բարձր ռիսկ քաղցկեղի առաջացման համար ։
Կենսազննում
Սկիրնինգի համար կիրառվում Է պապ տեստը, բայց 50% դեպքերում տալիս է կեղծ բացասական պատասխան ։ Այն նաև թանկարժեք տեստ է, այդ պատճառով շատ երկրներում չի կիրառվում ։
Ախտորոշման հաստատման համար անհրաժեշտ է վզիկի կենսազննում իրականացնել։ Դա հիմնականում կատարվում է կոլպոսկոպիայի միջոցով, որի ժամանակ կիրառում են քացախաթթու կամ վինեգար, որպեսզի ընդգծվի վզիկի ոչ նորմալ էպիթելը, ինչպես նաև ավելի լավ երևում է Լյուգոլի յոդային լուծույթով ներկելիս ։ Կենսազննման համար կիրառվող գործիքներից են punch բռնիչները։
Կոլպոսկոպիկ հետազոտությունը գնահատում է հիվանդության ծանրության աստիճանը հիմնված տեսողական զննման վրա։
Հետագա ախտորոշիչ և բուժական միջամտություններից է կանթային էլեկտրական էքսցիզիան և վզիկային կոնիզացիան, որի ժամանակ կատարվում է վզիկի ներքին շերտի հեռացում հետագա հյուսվածաբանական քննության համար։ Այս միջամտությունը կատարվում է, երբ կենսազննման արդյունքում հայտնաբերվում է ներէպիթելային նեոպլազիա։
Հաճախ նախքան կենսազննումը կատարվում է նաև տեսապատկերում, որպեսզի հայտնաբերվի կնոջ ախտանիշների այլ պատճառներ։ Ուլտրաձայնային հետազոտությունը, ԿՏ սկանավորումը և ՄՌՏ-ն կատարվում են տարբերակիչ ախտորոշման, ուռուցքի տարավածությունը և շրջակա հյուսվածքների հետ հարաբերակցությունը գնահատելու համար։ Սովորաբար հայտնաբերվում է վզիկի հետերոգեն զանգված ։
Նախաքաղցկեղային վնասումներ
Վզիկի ներէպիթելային նեոպլազիան համարվում է պոտենցիալ պրեկուրսոր վզիկի քաղցկեղի համար, հաճախ ախտորոշվում է վզիկի կենսազննմամբ։ Նախաքաղցկեղային դիսպլաստիկ փոփոխությունների համար կիրառվում է վզիկային ներէպիթելային դասակարգումը։
20-րդ դարի ընթացքում վզիկի կարցինոմայի հյուսվածաբանական դասակարգումը բազմաթիվ անգամներ փոփոխվել է։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության system was descriptive of the lesions, naming them mild, moderate, or severe dysplasia or carcinoma in situ (CIS). The term cervical intraepithelial neoplasia (CIN) was developed to place emphasis on the spectrum of abnormality in these lesions, and to help standardize treatment. ) դասակարգման համակարգը նկարագրում է վնասումները, բաժանելով դրանք թեթև, միջին կամ ծանր դիսպլազիա կամ քաղցկեղ տեղում։ Վզիկի ներէպիթելային նեոպլազիա հասկացությունը (CIN ) կիրառվում է բուժման ընտրությունը հեշտացնելու նպատակով ։ Այն դասակարգվում է թեթև դիսպլազիա՝ CIN1, միջին դիսպլազիա՝ CIN2, և ծանր դիսպլազիա՝ քաղցկեղ տեղում՝CIS որպես CIN3։ Վերջերս CIN2-ը և CIN3-ը միավորվել են CIN2/3-ի անվան տակ։ Սրանք այն տվյալներն են, որոնք ստանում է բժիշկը կենսազննման արդյունքները վերլուծելիս։
Այն չպետք է շփոթել Բեթեսդա համակարգի տվյալների հետ, որոնք Պապ տեստի արդյունքների գնահատման համար են։ Այն ներառում է ցածր տարբերակված տափակ բջջային ներէպիթելային վնասում և բարձր տարբերակված տափակ բջջային ներէպիթելային վնասում։ Առաջինը կարող է համապատասխանել CIN1-ին, իսկ երկրորդը՝ CIN2 կամCIN3-ին, ամեն դեպքում սրանք տարբեր տեստերի արդյունքներ են և Պապ տեստի արդյունքները կարող են չհամապատասխանել հյուսվածաբանական արդյունքներին։
Ուռուցքի ենթատեսակները
Վզիկի ինվազիվ կարցինոմայի հյուսվածաբանական ենթատեսակները ստորև նշվածներն են ։ Չնայած տափակ բջջային կարցինոման ամենահաճախ հանդիպող վզիկի քաղցկեղն է, բայց ադենոկարցինամայի զարգացման հաճախականությունը ևս մեծացել է ։
Ոչ կարցինոմատոզ չարորակ հազվադեպ հանդիպող ուռուցքներն են՝ վզիկի մելանոման և լիմֆոման։ Մանկաբարձների և գինեկոլոգների Միջազգային Կազմակերպությունը չի ընդգրկում լիմֆատիկ հանգույցները ի տարբերություն այլ ուռուցքների TNM դասակարգման։
Վիրահատությունից հետո հյուսվածաբանի ախտորոշումը կարևոր է հետագա հյուսվածաբանական փուլը որոշելու համար, բայց դրանից իրական կլինիկական փուլը չի փոխվում։
Փուլավորում
Վզիկի քաղցկեղը փուլավորվում է Մանկաբարձ-գինեկոլոգների Միջազգային Կազմակերպության կողմից, որի հիմքում ընկած է ավելի շատ կլինիկական հետազոտության տվյալները, քան վիրահատական։ Այն թույլ է տալիս կիրառել ախտորոշիչ հետևյալ մեթոդները՝ շոշափում, զննում, կոլպոսկոպիա, ներվզիկային կյուրետաժ, հիստերոսկոպիա, ցիստոսկոպիա, պրոկտոսկոպիա, ներերակային ուրոգրաֆիա և թոքերի ու կմախքի ռենտգեն հետազոտություն, վզիկի կոնացում։
Սկրինինգ
Վզիկի ստուգումը Պապանիկոլաուի տեստով վզիկի քաղցկեղը հայտնաբերելու նպատակով զգալիորեն նվազեցնում է հիվանդացությունը և մահացությունը զարգացած երկրներում ։ Պապ տեստով սկրինինգը ամեն 3-5 տարին մեկ անգամ համապատասխան հսկողությամբ նվազեցնում է քաղցկեղի առաջացումը 80%-ով ։ Ոչ նորմալ արդյունքները կարող են խոսել նախաքաղցկեղային փոփոխությունների մասին, թույլ տալով հետագա հետազոտության և կանխարգելիչ բուժման։ Թեթև վնասումների բուժումը կարող է նշանակալի դրականորեն ազդել հետագա վերարտադրողականության և հղիությունների վրա ։ Անհատական հրավերները բարձրացնում են հավանականությունը, որ կանայք կսկսեն պարբերաբար հետազոտվել։ Ուսուցողական նյութերը նույնպես օգնում են բարձրացնել սկրինինգի ենթարկվող կանանց թիվը, բայց դրանք այնքան արդյունավետ չեն, ինչքան հրավերները ։
2010 թվականի եվրոպական ուղեցույցների համաձայն, սկրինինգի տարիքը տատանվում էր 25-30 տարեկանը, բայց ցանկալի չէ այն կատարել մինչև 25 կամ 30 տարեկանը։ Այն կախված է հիվանդության հասարակական բեռից և առկա աղբյուրներից ։
ԱՄՆ-ում սկրինինգը խորհուրդ է տրվում կատարել 21 տարեկանից, որը պայմանավորված է սեռական կյանքը վաղ սկսելու և այլ ռիսկի գործոններին ենթարկվելու հանգամանքով ։ Պապ տեստը պետք է կատարել ամեն 3 տարին մեկ անգամ 21-65 տարեկանում ։ 65 տարեկան և բարձր տարիքում սկրինինգը կարող է չշարունակվել, եթե նախկին 10 տարիների ընթացքում չեն եղել ոչ նորմալ փոփոխություններ և չկա նաև CIN 2 և ավելի ։ Մարդու պապիլոմա վիրուսի պատվաստումը չի փոխում սկրինինգի հաճախականությունը ։
Նախշուն (անձնանուն)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական իգական անձնանուններ
Արգանդի վզիկի քաղցկեղ
Սկրինինգ
Կան մի քանի եղականակներ 30-65 տարեկաններին սկրինինգ կատարելու համար ։ Այն ներառում է վզիկի բջջաբանական հետազոտություն ամեն 3 տարին մեկ, մարդու պապիլոմա վիրուսի հետազոտություն ամեն 5 տարին կամ պապիլոմայի հետազոտություն բջջականական հետազոտության հետ միաժամանակ ամեն 5 տարին մեկ ։ Սկրինինգը անօգուտ է մինչև 25 տարեկանը, քանի որ այդ տարիքում հիվանդության հանդիպման հաճախականությունը ցածր է։ Այն անօգուտ է նաև 60 տարեկանից հետո, եթե առկա է բացասական պատասխան ։ Կլինիցիստ ուռուցքաբանների ամերիկյան ասոցիացիայի ուղեցույցները առաջարկում են աղբյուրների հասանելիություն ։
Հեղուկի վրա հիմնված բջջաբանական հետազոտությունը սկրինինգի ևս մեկ մեթոդ է ։ Չնայած այն հավանաբար հակված է բարելավել պապ տեստի ճշգրտությունը, նրա հիմնական առավելությունը ոչ ադեկվատ քսուկների քանակի նվազեցումն է 9%-ից 1% ։ Այն նվազեցնում է քսուկը կրկնելու անհրաժեշտությունը։
Պապ տեստերը այդքան էլ արդյունավետ չեն զարգացող երկրներում ։ Դրա պատճառը այդ երկրների աղքատ առողջապահական համակարգն է, հմուտ և փորձառու մասնագետների պակասը, կանանց իրազեկվածության ցածր մակարդակը և արդյունքների ստացման համար անհրաժեշտ երկար ժամանակը ։
Պատնեշային պաշտպանություն
Պատնեշային պաշտպանությունը և/կամ սերմնասպան գելերի օգտագործումը սեռական հարաբերության ժամանակ նվազեցնում է քաղցկեղի ռիսկը ։ Պահպանակները ևս պաշտպանում են վզիկի քաղցկեղից ։ Փաստերը, որ պահպանակները պաշտպանում են մարդու պապիլոմա վիրուսից խառն են, բայց դրանք կարող են պաշտպանել սեռական գորտնուկների և վզիկի քաղցկեղի նախորդներից ։ Դրանք պաշտպանում են նաև սեռական ճանապարհով փոխանցվող վարակներից՝ ՄԻԱՎ և խլամիդիա, որոնք ունեն վզիկի քաղցկեղ առաջացնելու բարձր ռիսկ։
Պահպանակները կարող են օգտակար լինել նաև վզիկի պոտենցիալ նախաքաղցկեղային փոփոխությունները բուժելու համար։ Սերմնահեղուկը բարձրացնում է նախաքաղցկեղային փոփոխությունների ռիսկը (CIN 3), իսկ պահպանակների օգտագործումը նվազեցնում է ռիսկը և կանխում պապիլոմա վիրուսով վարակվելուց ։ Հետազոտություններից մեկը փաստում է, որ սերմնահեղումի մեջ պարունակվող պրոստագլանդինները նպաստում են արգանդի վզիկի և մարմնի քաղցկեղի առաջացմանը և կանայք կարող են խուսափել դրանից պահպանակներ օգտագործելով ։
Պատվաստում
Մարդու պապիլոմա վիրուսի պատվաստանյութերը սովորաբար կիրառվում են 9-26 տարեկան հասակում, քանի որ այն արդյունավետ է միայն նախքան վարակվելը։ Ցույց է տրված, որ պատվաստանյութերը արդյունավետ են առնվազն 4-ից 6 տարի, և կան կարծիքներ, որ կարող են լինել ավելի երկար , այնուամենայնիվ, արդյունավետության տևողությունը դեռևս հստակ հայտնի չէ։ Պատվաստանյութի բարձր արժեքը խնդրահարույց է։ Մի քանի երկրներ ունեն պատվաստանյութի ստացման ֆինանսավորման ծրագրեր։
Ճապոնիայում սկսած 2010 թվականից երիտասարդ կանայք հնարավորություն ունեն ստանալ պատվաստանյութը անվճար ։ 2013 թվականի հունիսից Ճապոնիայի Առողջության, Աշխատանքի և Բարեկեցության նախարարությունը որոշում ընդունեց, որ նախքան պատվաստանյութը ներարկելը, բժշկական հաստատությունները պարտավոր են տեղեկացնել, որ նախարարությունը խորհուրդ չի տալիս այն ։ Այնուամենայնիվ, այն մինչև հիմա տրվում է անվճար երիտասարդ կանանց ։
Սնուցում
Վիտամին A-ն, B12-ը, C-ն, E-ն և բետա-կարոտենը նվազեցնում են ռիսկը ։