cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հին Հունաստանի ճարտարապետություն
Պատմություն
Հելենիկ ժամանակաշրջանից առաջ Հունաստանում դոմինանտ էին երկու խոշոր մշակույթներ՝ մինոսյան (մ.թ.ա. 2800–1100) և միկենյան (մ.թ.ա. 1500–1100)։ Մինոսյան անվանումը ժամանակակից պատմաբանների կողմից տրվել է հին Կրետեի բնակիչների մշակույթին, որն հայտնի է իր բարդ և հարուստ զարդարանքներ ունեցող պալատներով, և որի կերամիկան ներկված է ծաղկային և ծովային մոտիվներով։ Միկենյան մշակույթը ծաղկել է Պելոպոնեսում և լրիվ այլ բնույթ է կրել։ Նրա բնակիչները կառուցել են միջնաբերդեր, ամրոցներ և դամբարաններ, այլ ոչ թե պալատներ։ Իսկ կերամիկան պատել են զինվորների պատկերներով, այլ ոչ թե ութոտիկներով և ջրիմուռներով։ Երկու քաղաքակրթություններն էլ իրենց վախճաններն են ունեցել մ.թ.ա. 1100 թվականին։ Կրետեի քաղաքակրթության վախճանը հնարավոր է, որ հանդիսացել է հրաբխի ժայթքումը, իսկ միկենյան քաղաքակրթությունը կործանվել է դորիան ժողովորդի հարձակումներից, որոնք ապրում էին ցամաքային Հունաստանում ։ Այդ քաղաքակրթությունից հետո եկավ ժամանակաշրջան, որտեղ մշակույթի զարգացում չի նշմարվել։ Այդ ժամանակաշրջանն անվանում են «խավարի ժամանակաշրջան»։
Դորիանների կողմից հիմնված քաղաքները սկզբում կառավարվում էին արիստոկրատների կողմից և ավելի ուշ կառավարվում էր բռնակալների կողմից, որոնք մեծացել էին առևտրականների և զինվորների դասերում։ Որոշ քաղաքներում, օրինակ Սպարտայում, գործում էր կառավարման խիստ կանոնավոր և պահպանողական բնույթ՝ ինչպես և Միկենայում։ Աթենքի մշակույթը մյուս կողմից ազդեցություն է կրել Փոքր Ասիայի իոլիանյան ժողովրդից։ Մշակութային բազմազանության արդյունքում Աթենքում զարգացավ տրամաբանությունը, իսկ դրա հետ էլ ժողովրդավարությունը։
Արվեստ
Հելենիկ դարաշրջանի արվեստի պատմությունը, որպես կանոն բաժանվում է 4 ժամանակաշրջանի.
Ճարտարապետությունն ուղեցկվել է քանդակակագործությամբ, որն էլ իր հերթին լինում է.
Խեցեղենի վրա մարդկային ֆիգուրների նկարելու արվեստի զարգաման հետ զուգահեռ զարգացավ քանդակագործությունը։ Փոքր, ոճային բրոնզե գեոմետրիկ դարաշրջանը զիջեց իրական չափերով մոնոլիտ ներկայացման արխաիկ ժամանակաշրջանին։ Դասական ժամանակաշրջանը ուղեկցվեց աստվածներին մարդկային կերպարանքով պատկերելու արվեստի բուռն զարգացմամբ ։ Այս զարգացումը ուղղակի կերպով կապված էր տաճարները քանդակներով զարդարելու մեջ, քանի որ հին Հունաստանի քանդակագործության մեծագույն նմուշները զարդարել են տաճարները, և այդ դարաշրջանի հսկա արձաններից շատերը, որոնք են օրինակ Օլիմպիայի Զևսի տաճարի կորսված Զևսի խրիսոէլեֆանտինային արձանը և Պարթենոնի Աթենասի արձանը, երկուսն էլ ավելի քան 40 ֆուտ բարձրությամբ, ժամանակին տեղադրված են եղել տաճարներում ։
Վեքիխաս
Պատմամշակութային կառույցներ
Վեքիխասն ուներ հայկական եկեղեցի ։
Հին Հունաստանի ճարտարապետություն
Կրոն և փիլիսոփայություն
Հին Հունաստանում կրոնը բնությանը պաշտելու բնույթ էր կրում, որը զարգացել է ավելի հին մշակույթների հիման վրա։ Այնուամենայնիվ, ի տարբերություն հին մշակույթների, մարդը չէր ընկալվում որպես բնությամբ վտանգված անձ, այլ գնահատում էր բնության բարիքները ։ Բնության էլեմենտները մարդկային տեսքով աստվածածվեցին և նրանց մարդկային բնավորություններով օժտեցին ։
Վեքիխաս
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Հին Հունաստանի ճարտարապետություն
Կրոն և փիլիսոփայություն
Աստվածների տունը համարվում էր Օլիմպոսը` Հունաստանի ամենաբարձ սարը։ Հունաստանի ամենակարևոր աստվածներից էին Զևսը, երկնքի աստվածը և աստվածների գլխավորը, Հերան` Զևսի կինը և ամուսնության աստվածուհին, Աթենասը` իմաստության աստվածուհին, Պոսեյդոնը` ջրի աստվածը, Դեմետրան` երկրի աստվածուհին, Ապոլլոնը`արևի, օրենքի պատճառի, երաժշտության և պեոտիզմի աստվածը, Արտեմիսը` լուսնի, ոսորդության և վայրի բնության աստվածուհին, Ափրոդիտեն` սիրո աստվածուհին, Արեսը` պատերազմի աստվածը, Հերմեսը` առևտրի և բժշկության աստվածը, Հեփեստոսը` դարբնության աստվածը և Դիոնիսոսը` գինու և մրգատու այգիների աստվածը Աստվածներին պաշտելը և նրանց նվիրված այլ տեսակի գործունեություններ հասարակության կողմից կատարվում էին բացօթյա տարածքներում։ Այնուամենայնիվ, մ.թ.ա. 600 թվականին աստվածներին նվիրված հսկա արձաններ ստեղծվեցին և պետք էր շինություններ, որտեղ դրանք կարելի էր տեղակայել։ Դա թույլ տվեց զարգացնել տաճարաշինությունը ։
Հին հույները ընդունում էին տիեզերքի կարգ ու կանոնը և, իրենց հերթին, իրենց ստեղծագործություններում կիրառում էին կարգ ու կանոններ։ Նրանց մարդասիրական փիլիսոփայությունը մարդկությանը տեղադրում էր իրերի կենտրոնում և նպաստում էր հասարակության կանոնավորմանը և դեմոկրատիայի զարգացմանը ։ Եվ միևնույն ժամանակ, մարդիկանց իրենց բանականությունն օգտագործում էին հետազոտությունների, գիտական մարտահրավերների, տրամաբանական և այլ խնդիրների լուծման համար։ Հին Հունաստանի ճարտարապետությունը և, մասնավորապես, տաճարաշինությունը համապատասխանում էր գեղեցկությանն ուղղված մարտահրավերների, սիմետրիայի պահանջներին։ Սիմետրիան ավելի շուտ հանդիսանում էր կատարելության որոնման արգասիք, քան հասարակ աշխատանքային օրենքների կիրառություն։
Վաղ զարգացում
Կա հստակ բաժանում միկնենյան մշակույթի և Մինոսյան մշակույթների ճարտարապետությունների միջև։ Այդ քաղաքակրթությունների անկման հետ միասին հին հույները կորցրել են նրանց ճարտարապետական ոճի մեթոդներն ու հասկացողությունները ։
Միկենյան մշակույթն առանձնանում է իր շրջանաձև կառույցվածքով և կոնաձև գմբեթներով` հարթ, շերտավոր, կոնսոլային ուղղվածությամբ ։ Ճարտարապետության այս ձևը չի պահպանվում Հին Հունաստանում, սակայն այն ի հայտ է գալիս մ.թ.ա. 400 դարի մեծ դամբարաններում, որոնցից են օրինա Կրիդոսի Առյուծի դամբարանը (մ.թ.ա. 350)։ Քիչ է հայտնի միկենյան փայտե կամ դոմեստիկ ճարտարապետությունը և հնարավոր է, որ այդ ճարտարապետական ոճի շարունակողներն են եղել Դորիանի ժողովուրդը, քանի որ նրանց վաղ կառույցներն այդ ոճին էին վերաբերվում։
Դոմեստիկ շինություններ
Հույները ընտանիքին կամ օջախին ասում են օիկոս, որը նշանակում է նաև տուն։ Տները լինում են տարբեր տիպերի։ Հնարավոր է, որ տարբեր տեսակի շատ տներ եղել են պարզ, երկսենյականոց կառույցներ, որոնք ունեին բաց վերանդա կամ պրոնաոս, որի տակ բարձրանում էր ցածր թեքությամբ ճակտոնը ։ Ինչպես ենթադրվում է, կառույցի այս ձևն իր ներդրումն է ունեցել տաճարային ճարտարապետության մեջ։
Շատ տների շինարարության ժամանակ օգտագործվում էին արևով չորացված կավե աղյուսներ կամ թելքավոր նյութերով (ծղոտ և ջրիմուռներ) լցոնված փայտե շրջանակներ, որոնք ծածկված են եղել կավով կամ սվաղով, որպեսզի ավելի խոցելի էլեմենտները պահպանի խոնավությունից ։ Տանիքներն ըստ երևույթին քիվերից սկսած պատվել են ծղոտով։ Շատ ընդարձակ տներ, որոնցից կան Դելոսում, կառուցվել են քարից և ծեփապատվել են։ Այդպիսի տաների տանիքը մեծ մասամբ եղել է կղմինդր։ Հարուստ տներն ունեցել են մոզայիկ հատակ և իրենցից ներկայացրել են դասական ոճը։
Շատ տներում կենտրոնական մասում է գտնվում լայն միջանցքը, որը տան երկայնքով ձգվում է դեպի փոքր բակը։ Ընդարձակ տների կենտրոնում գտնվում էր պերիստիլային ոճի բակը, որի շուրջբոլորը տեղակայված էին սենյակները։ Որոշ տներ ունեին վերևի հարկ, որն ըստ երևույթին ընտանիքի կանանց կողմից ռեզերվացված էր ։
Քաղաքային տները կառուցվել են միմյանց կիպ պատերով և բլոկ առ բլոկ բաժանվում էին միմյանցից նեղ փողոցներով։ Խանութները երբեմն տեղակայված էին տներում՝ փողոցի վրա։ Քաղաքային տների բակերը գտնվում էին փողոցի հակառակ կողմում ։
Հասարակական կառույցներ
Ուղղանկյուն տաճարն համարվում է ամենատարածվածը և հունական հասարակական ճարտարապետության ամենահայտնի ձևը։ Տաճարը նույն ֆունկցիան չէր իրագործում, ինչ ժամանակակից եկեղեցին, քանի որ զոհարանը գտնում էր բաց երկնքի տակ տեմենոսում կամ սրբազան վայրում՝ հաճախ անմիջապես եկեղեցու կողքին։ Տաճարները ծառայել են որպես կուռքատեղիներ, որտեղ և պահում էին կուռքերին հետ ասոցացվող գանձերը, որպես աստվածների պաշտամունք վայր, որտեղ պահվում էին աստվածներին նվիրված իրեր՝ ինչպիսիք են արձաններ, սաղավարտներ և զենքեր։ Որոշ հունական տաճարների դիրքը կողմնորոշվել է աստղագիտական գիտելիքներ օգտագործելով ։ Տաճարն ընդհանրապես ակրոպոլիսի համար հանդիսացել է որպես կրոնական տարածք։ Ըստ Արիստոտելի «տարածքը պետք է լինի հեռվից տեսանելի և ընդարձակ, որը շրջակայքից պետք է բարձր լինի, որպեսզի այն էապես բարձրացնի շինության վսեմությունը» Տոլոսները՝ փոքր շրջանաձև տաճարատիպ կառույցները, ծառայել են որպես գանձարան, որը նախատեսված է եղել կոնկրետ խմբի դոնորների համար ։
Մ.թ.ա. 5-րդ դարավերջում և 4-րդ դարում քաղաքաշինույթուն հույն շինարարների համար կարևոր գործոնն դարձավ։ Այնպիսի քաղաքնեըր, որպիսիք են Պեստումը և Պրիենան, կառուցապատվել են հզոր փողոցերով և քաղաքի կենտրոնական մասերում կառուցվել են ագորաներ կամ շուկաներ, որոնք շրջապատված են եղել սյունաշարերով կամ սթոաներով։ Ամբողջովին վերականգնված Աթոլաս սթոան կարելի է տեսնել Աթենքում։ Քաղաքներն հագեցած էին քաղաքային շատրվաններով, որտեղից կարելի էր ջուր հավաքել տնային օգտագործվան համար։ Քաղաքների նախագծերի զարգացումը ասոցացվում է Պյութագորասի աշակերտ Հիպպոդամոսի հետ ։
Հասարակական շենքերը դարձան «ուշադրության արժանի և նրբագեղ կառույցներ»։ Նրանք միմյանց նկատմամբ դասավորված են այնպես, որ ճարտարտապետությամբ կապված են միմյանց ։ Սյունազարդ մուտքը ձևավորում է մուտքը դեպի տաճարներ, սրբատեղիներ և այլ կարևոր օբյեկտներ։ Ամենապահպանված օրինակն է հանդիսանում Աթենյան Ակրոպոլիսի Պրոպիլեյը։ Բուլևտերիոնն իրենից ներկայացնում էր ընդարձակ հասարակական կառույց, որի մի մասը ծառայում էր որպես դատարան, իսկ մյուսը՝ քաղաքային խորհրդի հավաքման վայր։ Բուլևտերիոններ պահպանվել են Աթենքում, Օլիմպոսում և Միլեթում, ընդ որում վերջինը կարող էր ընդունել մինչև 1200 մարդ ։
Ամեն մի հունական թանգարան ուներ իր բացօթյա թատրոնը։ Այդ շինությունները օգտագործվում էին ինչպես բացօթյա ժողովների, այնպես էլ դրամատիկական ներկայացումների համար։ Թատրոնները սովորաբար կառուցվում էին քաղաքից դուրս՝ բլրի վրա և ուներ նստատեղերի շարքեր, որոնք կիսաշրջանաձև տեղակայված էին ներկայացման տարածքի՝ օրկեստրի նկատմամբ։ Օրկեստրի հետևում գտնվում էր ոչ բարձր շենք, որը կոչվում է Սկեն։ Սկենը ծառայում է որպես պահեստ, հանդերձասրահ։ Բացի այդ սկենը նաև ներկայացման համար որպես հետին ֆոն է ծառայում։ Մի շարք հունական թանգարաններ գրեթե անփոփոխ վիճակով հասել են մեզ։ Ամենանահայտնին Էպիդավրուսն է, որի ճարտարապետը Պոլիկլետոս Կրտսերն է ։
Մեծ չափեր ունեցող հունական քաղաքները նաև ունեին պալեստրա կամ գիմնասիոն, որոնք տղամարդկանց համար հանդիսանում էին սոցիալ կենտրոններ և ունեին ներկայացման տարածքներ, բաղնիքներ, զուգարաններ և ակումբային սենյակներ Մյուս սպորտային շինություններից հայտնի է հիպոդրոմը, որը նախատեսված է ձիերի արշավների համար։ Հիպադրոմներից մի քանիսն են մեզ հասել։ Կար նաև 600 ֆուտ լայնություն ունեցող ստադիոններ, որոնք նախատեսված են վազքի համար։ Վազքի ստադիոններ օրինակներ կան Օլիմպոսում, Դելֆիում, Էպիդարուսում և Էփեսուսում, իսկ Աթենքի Պանատինաիկոս ստադիոնը, որն ունի 45 000 նստատեղ, XIX դարում վերականգնվել է և օգտագործվել է 1896, 1906 և 2004 թվականի օլիմպիական խաղերի ժամանակ ։
Սյուն և ճակատաքար
Հին Հունաստանի ճարտարապետությունը կրում է հեծանավոր կամ սյուն և ճակատաքար բնույթ, այսինքն այն բաղկացած է ուղղահայաց հեծաններից (սյուներ) և հորիզոնական հեծաններից (ճակատաքար)։ Չնայած որ այդ դարաշրջանում գոյություն ունեցող կոնստրուկցիաները ստեղծված էին քարից, այս ոճի շինություների զարգացաումը սկսվել է փայտե կոնստրուկցիաներից, որոնք ավարտվում էին սրակատար տանիքով։ Սյուները և հեծանները պատերը բաժանում են բաժինների, որոնք կարող են թողնվել ինչպես բաց, կամ էլ փակվեն արևից չորացած աղյուսով կամ ծղոտակավային բլոկներով։ Բաց տարածությունը փակվում էր նաև խճաքարով։ Շատ հնարավոր է, որ բազմաթիվ հին ժամանակների տներ կամ տաճարներ նախագծվել են բաց սյունասրահով կամ անդաստակով, որի վրա բարձրանում էր ցածր որմնածայրը կամ վերնաճակատը ։
Այդ տաճարներից մի քանիսը շատ ընդարձակ են։ Դրանցից է օրինակ Օլիմպոսի Զևսի տաճարը և Աթենքի Օլիմյան Զևսի տաճարը, որոնք ունեին ավելի քան 300 ֆուտ լայնություն, բայց տաճարներից շատերը ունեին ընդամենը դրա կեսի չափ երկարություն։ Պարզ է, որ շատ մեծ տաճարներ կառուցվել են որպես փայտե կոնստրուկցիաներ, որի փայտե սյուները փոխարինվել են քարե սյուներով, երբ այն հասանելի է եղել։ Համենայն դեպս այս վարկածը առաջ է քաշել պատմաբան Պավսանիասը, երբ մ.թ. II դարում հայացք է գցել Օլիմպոսում գտնվող Հերայի տաճարի վրա ։
Քարե սյուները պատրաստվում էին պինդ քարի գլաններից կամ «թմբուկներից», որոնք մեկը մյուսի վրա տեղադրվում են առանց շաղախի, բայց երբեմն էլ կենտրոնավորվում են բրոնզե ձողի միջոցով։ Սյուները հիմնամասում ավելի լայն են քան վերևի մասում և սյանը տալիս են կոնաձև թեքություն, որը հայտնի է «էնթազիս» անվանումով։ Ամեն մի սյուն ունի երկու գլխավոր մաս։ Վերևի մասըորի վրա հիմնվում է ճակատաքարը, լինում է քառակուսու տեսքով և կոչվում է աբակ։ Սյան ստորին մասը կոչվում է կասկ։ Այն տարբերվում է օրդերից կախված։ Այն հարթ է դորիական օրդերի դեպքում, ուղղահայաց ակոսներով է իոնականի համար և տերևավոր է կորինֆիանի դեպքում։ Ակոսներով սյուները հանդիսանում են փայտե ճարտարապետության էլեմենտի կրողը ։
Ախավեղագես և ճակտոն
Տաճարների սյուները հիմնականում եզերվում են երկու գլխավոր էլեմենտներով՝ ախավեղագեսով և ճակտոնով։
Ախավեղագես հանդիսանում է գլխավոր հորիզոնական էլէմենտը, որն իր վրա է կրում տանիքը և գոտեվորվում է ողջ շինությունով մեկ։ Այն բաղկացած է 3 մասից։ Ամենաներքևի շերտը կոչվում է արխիտրավ։ Այն նստում է սյուների խոյակների վրա և ապահովում է միջսյունային հեռավորությունը սյուների կենտրոնների նկատմամբ։
Արխիտրավի վրա գտնվող երկրորդ հորիզոնական էլեմենտը կոչվում է ֆրիզ։ Ֆրիզն հանդիսանում է շինության հիմնական դեկորատիվ տարրերից մեկը և ունի քանդակազարդ մակերևույթ։ Իոնիկյան և Կորինֆյան օրդերների դեպքում մակերևույթի զարդերը չեն ընդհատվում, բայց Դորիական օրդերի դեպզում ֆրիզը բաժանված է հատվածների՝ ընդ որում հորիզոնական հատվածներն անվանվում են մետոպներ, իսկ վերտիկալները՝ տրիգլիֆներ։
Ախավեղագեսի ամենավերին էլեմենտը անվանվում է “կառնիզ”, որոնք, որպես կանոն, հարուստ զարդարված են ներքևի մասում։ Բոլոր տաճարների առջևի և հետևի մասերում՝ ախավեղագեսի վրա կա եռանկյուանձև տարր, որը կոչվում է ճակտոն։ Եռանկյունաձև տարածքը ձևավորվում է կառնիզների օգնությամբ։
Որմածք
Ամեն մի տաճար հիմնվում է որմածքի (քարե կամ աղյուսե շարվածք) վրա, որին անվանում են կերպիդոմա։ Հիմնականում այն բաղկացած է երեք մակարդակից, որոնց վերևի մակարդակը ստիլոբատն է։ Պատերի որմածքը տաճարների համար սկսվել է օգտագործվել մ.թ.ա. 600 թվականից սկսած։ Բոլոր տեսակի որմածքներն օգտագործվել են հունական շինություններում՝ ներառյալ որմաքարերը, բայց լավագույն շարվածքը սովորաբար օգտագրոծվում էր տաճարների պատերի համար, որպեսզի թաքցրվեր միացումներն ուն անհարթությունները ։ Շինանյութերի բլոկները կոպիտ էին մշակված։ Այն բլոկները, որոնք իրենց վրա են կրում այլ էլեմենտների ծանրությունը, երբեմն ֆիքսվում կամ ամրացվում էին երկաթե ամրակների, փայտասեպերի կամ փայտե ձողերի, երկաթե կամ բրոնզե ֆիքսատորների միջոցով ։
Բացվածքներ
Դռան և պատուհանների բացվածքները բացված են լինտելի միջոցով, որը քարե շինություններում սահմանափակում է հնարավոր բացվածքը։ Սյուների միջև հեռավորությունը անալոգ կերպով կախված են լինտելից, շենքի արտաքին սյուներից ։ Դռան և պատուհանի բացվածքները նեղանում են վերևի մասում Առանց պատուհանների տաճարներում լուսավորվածությունն ապահովվում է ի հաշիվ դռան բացվածքի։ Որոշ տաճարներ լուսավորությունը ապահովում էին նաև տանիքում արած բացվածքի հաշվին ։ Էրեխտերիոնի Իոնիկ ոճի դուռը (17 ֆուտ բարձրություն և 7.5 ֆուտ լայնություն) շատ առնաձնահատկություններ անձռնմխելի է պահում՝ ներառյալ միաձուլումներն ու կոնսոլային ամրակների միջոցով կազմված վերնախարիսխը ։
Տանիք
Ամենալայն տանիքները ծածկում էին տաճարի ողջ ներքին տարածքը։ Ընդարձակ շինություններում ներքին տարածքը պարունակում է սյուներ, որոնք իրենց վրա են կրում տանիքը։ Ճարտարապետական այդ ոճն հայտնի է հիպոստիլ անվանմամբ։ Պարզվում է, որ հնում հունական ճարտարապետությունը սկզբնավորապես եղել է փայտե կոնստրուկցիաներով և վաղ շինարարներին հայտնի չի եղել որպես ստաբիլիզացնող էլեմենտ անկյունային ֆերմաների կիրառությունը։ Այդ է վկայում մ.թ.ա. 6-րդ դարի տաճարների կոնստրուկցիան, որտեղ սյուների շարքը, որոնք պահում են տանիքը բարձր են դրսի պատերից։ Հունական ճարտարապետության մեջ փայտե կարկաս սկսվեց օգտագործվել մ.թ.ա. 3-րդ դարից ։
Հին Հունաստանի փայտե, կավե և սվաղով պատրաստված կոնստրուկցիաներով շինությունները, հնարավոր է, պատված են եղել ծնոտե տանիքով։ Քարե ճարտարապետությանն անցնելուց հետո ի հայտ եկավ կերամիկական կղմինդրները։ Վաղ կղմինդրներն ունեին S-աձև տեսք և ավելի ընդարձակ էին, քան ժամանակից տանիքները` ունեին մինչև 90 սմ երկարություն, 70 սմ լայնք, 3-4 սմ հաստություն և նրանցից յուրաքանչյուրը կշռում էր 30 կգ ։ Միայն քարե պատերն էին, որոնք փոխարինեցին ավելի վաղ գոյություն ունեցող ավազակավե աղյուսներով և փայտե պատերին, ի վիճակի կրել կղմինդրե տանիքներ ։
Ամենավաղ կղմինդրները հայտնաբերվել են Արխաիկ Հունաստանի Կորինթոսի մոտակայքում, որտեղ մ.թ.ա. 700 և 650 թվականներին Ապոլլոնի և Պոսեյդոնի տաճարներում թրծած սալիկները սկսեցին փոխարինել խոտածածկ տանիքներին ։ Կղմինդրները լայն տարածում գտան և հիսուն տարիների ընթացքում այն արդեն կիրառվում էր արևելյան միջերկրում, ներառյալ ցամաքային Հունաստանում, փոքր Ասիայի արևմուտքում, հարավային և կենտրոնական Իտալիայում ։ Կղմինդրը, լինելով ավելի թանկ և դժվարաստեղծ քան ծղոտը, կիրառություն էր գտել, քանի որ այն ի տարբերություն ծղոտի չէր այրվում և ավելի լավ էր պաշտպանում թանկարժեք տաճարները ։ Որպես կողմնակի արդյունք, շինությունները անձրևից պաշտպանելու համար, սկսվեցին օգտագործվել ավելի լայն տանիքներ, իսկ պատերը վերևի մասում եզրվում էին կառնիզներով ։
Հատակագծեր
Հունական տաճարների մեծամասնությունն, բացառությամբ մի քանիսի, ուներ ուղանկյուն հատակագիծ և լայնությունը մոտ երկու անգամ ավելի էր քան լայնքը։ Բացառությունների թվին է դասվում Օլիմպոսյան Զևսի տաճարը Աթենքում, որտեղ երկարությունը 2½ անգամ մեծ էր քան լայնքը։ Մի քանի պահպանված տաճարներ, որոնց հատակագիծն ունեն շրջանի տեսք, դասակարգվում են որպես թոլոս ։ Ամենափոքր տաճարներն ունեն 25 մետրից պակաս երկարություն կամ էլ տրամագիծ թոլոսի դեպքում։ Տաճարների գերակշռող մեծամասնությունն ունի 30-60 մետր երկարություն։ Դորիական տաճարների մի փոքր խումբ, որոնց թվում նաև Պարթենոնը, ունեն 60-80 մետր երկարություն։ Ընդարձակ տաճարները, որոնք հիմնականում հոնիական են կամ կորինֆիական, այդ թվում նաև դորիական Օլիմպոսյան Զևսի տաճարը Ագրիգենտոյում, ունեն 90-120 մետր երկարություն։
Տաճարները վեր են խոյանում աստիճանավոր հիմքի կամ ստիլոբատի վրա, որը կառույցը վեր է բարձրացնում հողի մակարդակից։ Վաղ օրինակներից Օլիմպիացի Զևսի տաճարը ունի երկու աստիճան, իսկ Պարթենոնի նման մյուս տաճարների մեծամասնությունն ունեն երեք աստիճան։ Բացառություն է կազմում Ապոլլոնի տաճարը Դիդիմայում, որն ունի վեց աստիճաններ ։ Հունական տաճարի կենտրոնում գտնվում է նաոսը, որի մեջ տեղակայված է ցելան` առանց լուսամուտների սենյակ, որն ի սկզբանե համարվել է աստծո բնակավայր։ Ցելան սովորաբար դիմացից ունի արտասանդուղք կամ պրոնաոս, և երկրորդ խցիկ կամ անտենաոս, որը ծառայում էր որպես գանձարան կամ նվերների ու ընծաների պահեստ։ Խցիկները լուսավորվում էին մեկ ընդհանուր դուռ ծառայող լայն բացվածքից։ Որոշ խցիկներ ըստ երևույթին ունեցել են նաև տանիքին տեղակայված լուսանցքներ ։
Ստիլոբատի վրա, որը հաճախ շրջափակում է նաոսը, կանգնեցվում են սյուները։ Ամեն մի տաճար բնորոշվում է երկու տիպի տերմիններով, որոնցից մեկը նկարագրում է մուտքի դիմացի սյուների քանակը, իսկ մյուսը սյուների տեղաբաշխությունը ։
Օրինակներ.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ճարտարապետական ​​ոճեր Կատեգորիա:Հելլենական արվեստ Կատեգորիա:Հունաստանի մշակույթ Կատեգորիա:Հին Հունաստանի ճարտարապետություն Կատեգորիա:Ճարտարապետության պատմություն Կատեգորիա:Հին Հունաստան Կատեգորիա:Ճարտարապետություն Կատեգորիա:Հունաստանի ճարտարապետություն Կատեգորիա:Արվեստի պատմություն Կատեգորիա:Հունաստան Կատեգորիա:Հին Հունաստանի մշակույթ Կատեգորիա:Հին Հունաստանի արվեստ Կատեգորիա:Հին Հռոմի ճարտարապետություն Կատեգորիա:Հունաստանի արվեստ
Մուստակուռմու
Մուստակուռմու (Mustakurmu), գյուղ Էստոնիայի Պիլվամաա նահանգի Ահյա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 37 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Պիլվամաա նահանգի Ահյա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Ստեպնոե (գյուղ, Սակիի շրջան)
Ստեպնոե (Степове, Qambar), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Սակիի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Կամբարի։
2001 թվականի տվյալներով Ստեպնոե գյուղում բնակվում էր 503 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Սակիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Կայծակ
կայծակ նաև՝ շանթ, մթնոլորտում՝ ամպերի կամ ամպի և երկրի միջև տեղի ունեցող կայծային էլեկտրական պարպում է։ Սովորաբար դրսևորվում է պայծառ լույսի բռնկումով և ուղեկցվում որոտով։ Պարպման ժամանակ հոսանքի ուժը հասնում է 10-100 հազար ամպերի, լարումը՝ տասնյակ միլիոնավորներից մինչև միլիարդավոր վոլտի։
Հատկություններ
Երկրագնդի վրա ամենահաճախ կայծակները տեղի են ունենում Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության արևելքի լեռներում գտնվող փոքրիկ Կիֆուկա գյուղի մոտ։ Մեկ քառակուսի կիլոմետր տարածքի վրա տարեկան տեղի է ունենում կայծակի 158 բռնկում։ Կայծակները հաճախակի են նաև Վենեսուելայում, Սինգապուրում, Բրազիլիայի հյուսիսում և Կենտրոնական Ֆլորիդայում։
Որոտ
Կայծակին ուղեկցող որոտի առաջացման բացատրությունը հետևյալն է. էլեկտրական հոսանքի արագ աճի պատճառով կայծակի անցուղու ներսում օդը խիստ տաքանում է և արագ ընդարձակվում։ Հոսանքի հանկարծակի ընդհատումից հետո ջերմաստիճանը կայծակի անցուղում ընկնում է, քանի որ ջերմությունը հաղորդվում է մթնոլորտին. անցուղին արագ սառչում է, օդը կտրուկ սեղմվում, որի հետևանքով առաջանում են ձայնային ալիքներ։
Տեսակները
Կայծակները լինում են գծային, գնդային և օղաձև։ Ավելի հաճախ հանդիպում է գծային կայծակ, որի երկարությունը հասնում է մի քանի կիլոմետրի, տևողությունը՝ տասնյակ կամ անգամ հարյուրավոր միլիվայրկյաններ, հոսանքի ուժը՝ 100 կիլոամպերի։ Գնդային կայծակի բնույթը դեռևս բացահայտված չէ։
Առաջացման անհրաժեշտ պայմանները
Կայծակներն առաջանում են լիցքավորված մասնիկների կուտակման տեղերում։
Կայծակի փոխադրած լիցքերի հավաքումը կատարվում է վայրկյանի հազարերորդական մասերի ընթացքում, մի քանի կմ³ տարածությունում գտնվող իրարից լավ մեկուսացված միլիարդավոր մասնիկներից։
Կայծակի առաջացման համար անհրաժեշտ է, որ ամպի համեմատաբար փոքր ծավալի մեջ ձևավորվի էլեկտրական պարպում սկսելու համար անհրաժեշտ լարում (≈1ՄՎ/մ) ունեցող էլեկտրական դաշտ, իսկ ամպի նշանակալի մասում լինի սկսված պարպմանն աջակցելու համար անհրաժեշտ միջին լարումով (≈0.1-0.2 ՄՎ/մ) դաշտ։ Կայծակի միջոցով ամպի էլեկտրական էներգիան վերափոխվում է ջերմային, լուսային և ձայնային էներգիաների։ Ձայնային էներգիայի անջատումն արտահայտվում է ամպրոպի ձևով։
Կայծակի էլեկտրական բնույթը
Կայծակի էլեկտրական բնույթը բացահայտել է ամերիկացի ֆիզիկոս Բենջամին Ֆրանկլինը, որի գաղափարների հիման վրա փորձեր են կատարել ամպրոպաբեր ամպից էլեկտրականություն ստանալու ուղղությամբ։ Ամպրոպաբեր ամպի տարբեր մասերն ունենում են տարանուն լիցքեր։ Առավել հաճախ ամպի ստորին մասը լիցքավորված է լինում բացասական, վերևինը՝ դրական լիցքով։ Տարանուն լիցք ունեցող մասերով միմյանց մոտենալիս, ամպերի միջև Կայծակ է առաջանում։
Կայծակի հետ կապված պատահարներ
Երկրի մակերևույթին հասած կայծակը հաճախ հրդեհների և մարդկային զոհերի պատճառ է դառնում։
Սովետսկոե (քաղաքատիպ ավան, Սովետսկի շրջան)
Սովետսկոե (Советское, Mariental), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Սարատովի մարզի Սովետսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 3288 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:1766 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սարատովի մարզի Սովետսկի շրջանի բնակավայրեր
Ֆրանսիական ակադեմիա
Ֆրանսիական ակադեմիա (Académie française), գիտական հաստատություն Ֆրանսիայում, որի հիմնական նպատակն է ֆրանսերեն լեզվի և ֆրանսիական գրականության ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև ֆրանսերենի լեզվական և գրական նորմերի ձևակերպումը։ Յուրաքանչյուր տարի Ակադեմիան շնորհում է շուրջ 60 մրցանակ։
Հիմնադրման պատմությունը
Հիմնադրվել է կարդինալ Ռիշելյոյի կողմից 1635 թ. հունվարի 29-ին։ Ինչպես նշվում էր հրամանագրում՝ Ակադեմիան ստեղծվում էր, որպեսզի «դարձնի ֆրանսերեն լեզուն ոչ միայն նրբագեղ այլ նաև ընդունակ արտահայտելու բոլոր արվեստներն ու գիտությունները»։ Ակադեմիայի առաջին անդամներից էին Վալանտեն Կոնրարը, Ժան Դեմարեն, Ժան Շապլենը, Անտուան Գոդոն, Գիյոմ Կոլտեն, Վենսան Վուատյուրը և այլք։
Անդամությունը
Ակադեմիայի անդամների թիվը 40 է։ Ակադեմիկոսները զբաղեցնում են իրենց աթոռները ցմահ, ակադեմիկոսներին անվանում եմ «անմահներ» (les immortels)՝ համաձայն Ռիշելյոյի կողմից հաստատված Ակադեմիայի նշանաբանի, որն է «Հանուն անմահության»։ Ակադեմիկոսների տարբերազգեստն է (հաստատվել է Նապոլեոն III կայսեր կողմից) կանաչ ֆրակը (habit vert)։ Ակադեմիկոսի մահից հետո նրա տեղը (բազկաթոռը fauteuil) Ակադեմիկոսներն ընտրում են նորին. նորընտիր անդամը Ակադեմիա մուտք գործելու օրը պարտավոր է ճառ արտասանել հանգուցյալ նախորդի պատվին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսերեն Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կազմակերպություններ Կատեգորիա:Ակադեմիական հաստատություններ Կատեգորիա:1635 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
(6388) 1989 WL1
(6388) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1989 թվականի նոյեմբերի 25-ին Սեյձի Ուեդայի և Հիրոսի Կանեդայի կողմից Կուշիրոյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,592524 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,2167 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9683 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1524,69 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,236113 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 12,56° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1989 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Սեյձի Ուեդայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Հիրոսի Կանեդայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Սուրբ Գևորգ եկեղեցի (Թելավ)
Սուրբ Գևորգ (Ձվելգալավանի) եկեղեցի, հայկական եկեղեցի, որը գտնվում է Վրաստանի Կախեթի մարզի Թելավ քաղաքի Ձվելգալավան թաղամասի հին բերդի տարածքում, այդ պատճառով եկեղեցին երբեմն հիշատակվում է Ձվելգալավանի եկեղեցի։
Պատմություն
Եկեղեցին կանգուն է, նրա կառուցման ստույգ ժամանակը հայտնի չէ, բայց այն կառուցվել է մինչ Կախեթի վերջին թագավոր Գեորգիի (1798-1800 թթ.) գահակալումը. «Ի Ձվէլգալաւան գոյ հին պարիսպ, որ է արտաքոյ Թէլաւ քաղաքի և ի մէջ պարսպի գոյ եկեղեցի մի կամարաշէն կառուցեալ քարիւ և բռամբ յանուն սրբոյն Գէորգեայ։ Եկեղեցիս այս ունի զհրովարտակ շնորհեցեալ ի Գէորգի արքաէն, որով յայտ առնէ զեկեղեցիս այս գոլ հայոց ազգին» ։
Ֆրանսիացի արևելագետ, մասնավորապես՝ վրացագետ, հայագետ Մարի-Ֆելիսիտե Բրոսեն նշել է, որ այս եկեղեցին եղել է վրացական և ապա փոխանցվելով հայ համայնքին՝ դարձել է հայկական ։ Ըստ վերոհիշյալ արձանագրության՝ Մարի-Ֆելիսիտե Բրոսենի այդ դիտարկումները կարող եմ լինել իրական ։
Ձվելգալավան թաղամասի Սբ. Գևորգ եկեղեցին մի քանի անգամ նորոգվել է։ 1852 թվականին ծրագրվել էին վերականգնողական մեծածախ աշխատանքներ. «...վասն նորոգութեան եկեղեցւոյն Ձուէլգալաւանի պահանջին ծախք 1500 մանէթ հաւաստաբանութեան ճարտարապետաց և արհեստաւորաց...» ։
1854 թվականին թաղամասի հայ ծխականները մտադրվել են վերակառուցմամբ ընդարձակել հին եկեղեցու շենքը. «Որովհետև բոլոր հասարակութիւնս գտանիմք ի կարի նեղսակրութեան վասն չունելոյ մեզ բաւական զեկեղեցի, ոյր աղագաւ համայն ժողովրդականքս նոյն եկեղեցւոյ ցանկամք մեծացուցանել զայն եկեղեցի նորոգ շինութեամբ մերովք սեպհական ծախուք, որոյ վասն, և կազմել տուաք տէր երկրաչափին Թէլաւու գաւառի զմակարդակ ըստ մերում ցանկութեան...» ։ Այդ աշխատանքներին մասնակցել է բարեգործ և ազգային գործիչ Ղաղո Թաթոսյանցը (1819-1866)«...վերանորոգելոյ Ձվէլգալաւանի եկեղեցին ընդարձակ և շքեղ շինուածովք...» ։ 1896 թվականին վերականգնվել է եկեղեցու հյուսիսակողմի քանդված պարիսպը ։ 1900 թվականի վվերագրերից մեկում նշվում է, որ 1874 թվականից Սբ. Գևորգ եկեղեցում քահանայագործող Կարապետ Ասլանյանցը նորոգել է զանգակատունը և պատրաստել եկեղեցու դուռն ու լուսամուտները ։
1923 թվականի մարտի 31-ի Թելավի Ձվելգալավան թաղամասի եկեղեցին փակվել է ։
Ճարտարապետություն
Եկեղեցին երկթեք ծածկով, միանավ, արևմտյան ճակտոնի գագաթին սյունազարդ զանգակատնով, անմշակ քարով ու կրաշաղախով կառուցված պարզ շենք է։ Թաղակապ տանիքը պահում են վեց որմնասյուների վրա հենված թաղակիր կամարները։ Եկեղեցու երեք մուտքերը բացված են արևմտյան, հարավային ու հյուսիսային ճակատներից։ Ավագ խորանն ավարտված է կիսաշրջանաձև եզրագծով, որի կենտրոնում գտնվում է սեղանի վեմ քարը։ Ավանդատները հատակագծում ուղղանկյունաձև են։ Հյուսիսային պատի մեջ՝ իր ավանդական տեղում 1988 թվականից պահպանվում էր մկրտարանը՝ տաշտակաձև ավազանով հանդերձ։ Հարավարևմտյան անկյունում՝ պատի միջով վեր բարձրացող սանդուղքները տանում են դեպի վերին հարկ։
Վիմագրեր
აქ განისვენებენ | ტერ-აბელ და გიორგი | ხრისტაფორის-ძები| სუქიასოვები. Թարգմ. Այստեղ են հանգչում Տեր-Աբել և Գևորգ Քրիստափորի որդիներ Սուքիասովները
Թարգմ՝ Քահանա Տեր-Մարտիրուզ Տեր-Սահակովը։
Գերեզմանոց
Եկեղեցու շուրջ եղել է ընդարձակ գերեզմանատուն, որն այժմ ավերված է։ ժամանակին շիրմաքարերն այնքան շատ են եղել, որ փակվել է արևմտյան մուտքը։ Գերեզմանոցում ամփոփված հանգուցյալների հիմնական մասը Սուքիասյանց, Մամացյանց և Տեր-Սարգսյանց տոհմերից են ։ 1914 թվականին գերեզմանոցում ամփոփվել էր ազգային գործիչ Աբել ավագ քահանա Սուքիասյանցի աճյունը  ։
Բութադիեն
Բութադիեն-1,3 (դիվինիլ), СН2=СН—СН=СН2 քիմիական բանաձևով չհագեցած ածխաջրածին, զուգորդված դիենների առաջին ներկայացուցիչը։
Ֆիզիկական հատկություններ
Բութադիենը իրենից ներկայացնում է բնորոշ հոտով գազ, որի եռման ջերմաստիճանը` -4,5 °C, հալման ջերմաստիճանը` −108,9 °C, բռնկման ջերմաստիճանը` −40 °C, սահմանային թույլատրելի կոնցենտրացիան օդում(ՍԹԿ)` 0,1 գ/մ3, խտությունը՝ 0,650 գ/սմ3 (−6 °C)։
Բութադիենը վատ է լուծվում ջրում, բայց լավ է լուծվում ացետոնում, սպիրտում և եթերում։
Քիմիական հատկություններ
Բութադիենը ընդունակ է պոլիմերվելու։ Այն հեշտ օքսիդացվում է օդով, հանգեցնելով պերօքսիդային միացությունների առաջացմանը, որոնք արագացնում են պոլիմերումը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դիեններ
Ահմեդ Զևայլ
Ահմեդ Հասան Զևայլ (أحمد حسن زويل, Ahmed H. Zewail; ), եգիպտական ծագմամբ ամերիկացի քիմիկոս։ 1999 թվականին ստացել է Քիմիայի Նոբելյան մրցանակ։ Մի շարք գիտական մրցանակների դափնեկիր։ Ունի մեծ ճանաչում, ոչ միայն հայրենի Եգիպտոսում, այլ նաև ողջ աշխարհում։
Կենսագրություն
Մանկությունը անց է կացրել Ալեքսանդրիայից ոչ այնքան հեռու գտնվող Դիսուք քաղաքում։ Մանկուց հաճախակի այցելել է մզկիթ ։
Գերազանցությամբ ավարտել է Եգիպտոսի Ալեքսանդրիայի համալսարանը (բակալավրը՝ 1967 թվականին, մագիստրատուրան՝ 1969 թվականին)։ Ուսման ընթացքում սկսել է աշխատել հայրենի համալսարանում։ Այնտեղ էլ ծանոթացել է իր ապագա կնոջ հետ, ով նրա ուսանողուհին էր՝ Մերվաթը։ Աղջկա համալսարանը ավարտելուց հետո, նրանք ամուսնացան։ Այնուհետև Զևայլը կնոջ հետ մեկնել է ԱՄՆ՝ կրթությունը շարունակելու նպատակով։ Մինչ 1974 թվականը սովորել է Փենսիլվանիայի համալսարանում, որտեղ էլ ստացել փիլիսոփայության դոկտորի կոչում։ Այնուհետ մինչ 1976 թվականը Բերկլիում՝ IBM-ում փորձաշրջան է անցել ։
1976 թվականից աշխատել է Կալիֆորնիայի տեխնոլոգիական համալսարանում՝ սկզբում որպես ասիստենտ- պրոֆեսոր, այնուհետև՝ ասոցացված պրոֆեսոր։ 1982 թվականից քիմիական ֆիզիկայի պրոֆեսոր է, 1990- 1994 թվականներին Պոլինգովի համալսարանի քիմիական ֆիզիկայի պրոֆեսոր, 1995 թվականից Պոլինգովի համալսարանի քիմիայի և ֆիզիկայի պրոֆեսոր։ 1996- 2007 թվականներին ԱՄՆ ազգային գիտական ֆոնդի մոլեկուլային լաբորատորիայի վարիչ ։
1982 թվականին ստացել է ամերիկյան քաղաքացիություն։
1999 թվականին ստավցել է Քիմիայի Նոբելյան մրցանակ՝ «քիմիայի ոլորտում նշանակալի ներդրումների համար»։
Ապրել է Կալիֆորնիայում կնոջ և երկու երեխաների հետ. Всего у него четыре ребёнка ։ Նա ունեցել է 4 երեխա, որոնցից 2-ը առաջին կնոջից։ 1989 թվականին 10 տարվա ընդմիջումից հետո կրկին ամուսնացել է ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արաբ գիտնականներ Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի նոբելյան մրցանակակիրներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ Կատեգորիա:Եգիպտացի գիտնականներ Կատեգորիա:Եգիպտացի քիմիկոսներ Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կիրտեյ
Կիրտեյ (Кыртей), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Մեզեն գետի աջ ափին՝ 413 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 38 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Միկենեի արվեստ
Միկենեի արվեստ, Եգեյան մշակույթի նշանավոր հուշարձաններ են գտնվել (մ.թ.ա. 17-14-րդ դարերի ծաղկման ժամանակաշրջան) մայրցամաքային Հունաստանի տարածքում՝ Միկենեում՝ Եվրոպայի հնագույն ամրոցում։ Ինչպես և Պելոպոնեսի ու Փոքր Ասիայի մյուս քաղաքներում, Միկենեի մշակույթը սկզբնավորել է տոհմական հասարակարգի քայքայման և բասիլևսների գլխավորած մի շարք մանր պետությունների կազմավորման ժամանակներում։
Ճարտարապետություն և քանդակագործություն
Մայրցամաքային Հունաստանի գեղարվեստական մշակույթը Կրետեի մշակույթից տարբերվում էր իր խտությամբ ու զորեղությամբ, թեև ուներ նրա հետ շատ ընդհանրություններ։ Այդ մշակույթի ինքնօրինակությունն առավել ցայտուն ձևով դրսևորվեց հոյակերտ ճարտարապետության մեջ։ Զառիկող ժայռոտ բլուրների վրա կառուցվող պալատներում և բնակավայրերում (որոնք հետագայում ստացան «ակրոպոլ միջնաբերդ» անվանումը, որ նշանակում է «վերնաքաղաք») ամեն ինչ ենթարկված էր թշնամիներից պաշտպանվելու խնդրին։ Հսկա, կոպիտ տաշված քարերով շարվում էին պաշտպանական պատեր, որոնց հաստությունը մոտ 10մ էր, բարձրությունը՝ 18-20մ։ Հին հույներին թվում էր, թե միայն առասպելական միաչքանի հսկա կիկլոպները կարող են այդպիսի պատեր կառուցել։ Գիտնականները դրանք անվանում էին «կիկլոպյան պատեր»։ Տիրինսում կառուցված ակրոպոլ-միջնաբերդը լիակատար պատկերացում է տալիս նման պալատի նախագծման մասին։ Ի տարբերություն Կրետեի պալատ-լաբիրինթոսի՝ Տիրինսի պալատում ամեն ինչ ենթարկված է պարզ կարգուկանոնի, համաչափության, որով հասել են կոմպոզիցիայի մեծ ամբողջականության։ Միջնաբերդը շրջափակվում էր հզոր պատերով, մուտքը՝ փակվում երեք դարպասներով։ Նրա կենտրոնը մեծ գավիթով պալատն էր։ Պալատի կոմպոզիցիայում գլխավոր դեր է կատարում ուղղանկյուն հատակագծով մի շինություն, որի մեջտեղում կա օջախ՝ այսպես կոչված մեգարոն։ Այն ծառայում էր պալատի տղամարդ բնակչության հանդիսավոր ժողովների համար։ Դեպի մեգարոն են տանում նախասենյակը և երկսյուն սրահը, որը նրան կապում է գավիթի հետ։ Մեգարոնը հետագայում կազմեց հունական տաճարի ավանդական տիպի ձևավորման հիմքը։ Մասնավորապես, երկսյուն սրահով, այսպես կոչված «կողապատերով տաճարն» անմիջապես սկսվում է մեգարոնից։ Միկենեյան ճարտարապետության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն էր նվիրվում դարպասների ամրապնդմանը։ Միկենեի ընդարձակ բազմահարկ ամրոցի կենտրոնական՝ «Առյուծի դարպասը» (մ.թ.ա. 14-13-րդ դարեր), մի փառահեղ կառույց է, որը խորհրդանշում է միկենեյան թագավորների հզորությունը։ Այն կառուցված է հսկա, ուղղաձիգ դրված սալերից, որոնք ծածկված են միակուռ քարերով։ Դարպասի սյունամեջ տարածությունը ծածկված է կրաքարե եռանկյուն սալով, որը զարդարված է եգեյան արվեստում եզակի հոյակերտ ռելիեֆով. երկու էգ առյուծներ են կանգնած վերընթաց լայնացող սյան երկու կողմում։ Միանման շրջված, կիսադեմ՝ նրանք ահեղորեն նայում են ներքև՝ կազմելով գեղազարդային (դեկորատիվ) համաչափ, այսպես կոչված հերալդիական (զինանշագիտական) կոմպոզիցիա։
Գեղանկարչություն և կիրառական արվեստ
Տիրինսի և Միկենեի պալատների պատերը զարդարված էին որմնանկարներով, դրվագված էին ալեբաստրե եզրազարդերով։ Ինտերիերի հարստությունը պալատի խիստ արտաքին տեսքի հակադրությունն էր։ Այստեղ հաճախ հանդիպում են ճակատամարտի և որսի տեսարաններ, բայց դրանցում անհետանում են շարժումների ազատությունը և անբռնազբոսիկությունը։ Կոմպոզիցիան ստանում է ինքնապարփակ և հավասարակշռված բնույթ, երանգավորումը դառնում է ավելի խայտաբղետ, այդպիսին է Տիրինսի որմնանկարը՝ «Որսորդ կանանց մեկնումը» (մ.թ.ա. 14-րդ դար, Աթենք, Ազգային հնագիտական թանգարան)։ Հոմերոսը Միկենեն անվանել է Ոսկեշատ։ Իրոք, միկնեյան դամբարաններում գտնվել են նուրբ աշխատանքի զարմանալի ոսկուց և արծաթից պատրաստված մեծ քանակությամբ զանազան առարկաներ՝ գավաթներ, սկահակներ, բաժակներ, ոսկե դիմակներ, փղոսկրե բռնակներով բրոնզե սրեր, ամենաբարդ զարդերով դաշույններ։ Դրանց ձևը և բնույթը մոտիկ են Կրետեի դաշույններին, բայց դրանցում կարելի է նկատել նաև արևելյան ազդեցություն։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Արվեստ ըստ դարի Կատեգորիա:Արվեստ ըստ երկրի Կատեգորիա:Արվեստ ըստ ժամանակաշրջանի
Վարյագներ
Վարյագներ (Væringjar; Väringar; հունարեն։ Βάραγγοι, Βαριάγοι, Վարանգոյի, Վարիագոյի; ռուսերեն և ուկրաիներեն։ Варяги, Varyagi / Varyahy; բելառուսերեն։ Варагі, Վարահի), Բալթիկ ծագմամբ ժողովուրդ էին։ Երբեմն ասոցացվում են Վիկինգների հետ  , ովքեր 9-11-րդ դարերում Արևելյան Եվրոպայի գետերով արշավում էին ներկայիս Ռուսաստան, Ուկրաինա և Բելառուս  ։ Ըստ որոշ հին ռուս հեղինակների Կիևյան Ռուսիայի Ռյուրիկովիչներ հարստության անդամներն ունեին վարյագյան ծագում։ Բյուզանդիայում հայտնի էր «վարյագների գունդը»։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վարյագներ Կատեգորիա:Կիևյան Ռուսիա Կատեգորիա:Բյուզանդիայի զինված ուժեր
Մոգերի երկրպագություն (նկար, Պիտեր Բրեյգել Ավագ)
Մոգերի երկրպագություն, Պիտեր Բրեյգել Ավագի նկար, ստեղծվել է 1564 թվականին։ Նկարն ստեղծվել է այն ժամանակ, երբ նկարիչն ապրել և ստեղծագործել է Բրյուսելում։ Նկարը մոգերի երկրպագությանը նվիրված շարքի երեք նկարներից մեկն է։ Առաջին նկարը (1556—1562 թվականներ) շատ վատ է պահպանվել և գտնվում է Բրյուսելի Գեղեցիկ արվեստների թագավորական թանգարանում, երկրորդը լավ է պահպանվել (1564 թվական) և գտնվում է Լոնդոնի ազգային պատկերասրահում, երրորդը (1567 թվական) գտնվում է Օսկար Ռայնխերտի թանգարանում (Վինտերտուր) ։
Պատմություն
Նկարի ստեղծման ժամանակաշրջանը համընկնում է Իսպանիայի Ֆիլիպ II արքայի հոլանդական տարածաշրջանում կառավարելու շրջանին։ Պիտեր Բրեյգել Ավագն ապրել և ստեղծագործել է Իսպանական Նիդերլանդներում։ Այդ շրջանում հոլանդական հասարակությունը արմատական փոփոխություններ էր ապրում, ինչն արտահայտվում էր իսպանացիների կառավարության դեմ դժգոհությամբ, կաթոլիկների և բողոքականների միջև հաճախակի դավանաբանական բախումներով։ Բրյուսելը, որտեղ ապրում և ստեղծագործում էր Բրեյգել Ավագը, դարձել էր հեղափոխական իրադարձությունների կենտրոն։ Այս իրադարձությունները չէին կարող անտարբեր թողնել նկարչին, և նա սկսեց «Մոգերի երկրպագություն» նկարի աշխատանքները, սակայն իր մեկնաբանությամբ ։ Նկարը սառն ընդունելության է արժանացել կաթոլիկ հասարակության կողմից, քանի որ լի էր հեգնանքով և հակաեկեղեցական բովանդակությամբ։
Նկարի սյուժե
Նկարում հիշատակվում է Աստվածաշնչյան սյուժեն մոգերի մասին, որոնք եկել էին Արևելքից, որպեսզի երկրպագեն նորածին Հիսուսին և նրան ընծաներ մատուցեն։ (Մատթեոս 2:1-11)։ Իր ստեղծագործության մեջ Պիտեր Բրեյգել Ավագը որոշել է հեռանալ ավանդական նկարչությունից և ուրախության պահը ներկայացնելուց։ Գտնվելով Հիերոնիմոս Բոսխի արվեստի ազդեցության տակ՝ Բրեյգել Ավագը ստեղծել է նկար, որում չի արտահայտվում Մանկան ծննդյան ուրախությունը․ բոլոր կերպարները, նույնիսկ Մարիամ Աստվածածինը, տխուր են։ Հիսուսը և Մարիամը նկարի գլխավոր կերպարներն են։ Կանաչ հանդերձով տղամարդը ինչ-որ բան է շշնջում Հովսեփի ականջին։ Հովսեփը փակ աչքերով է լսում նրան, ինչն արտահայտում է անտարբերություն իրադարձության վերաբերյալ։ Փարախի մուտքի մոտ և Մարիամի, Մանկան, Հովսեփի, մոգերի և թխամորթ Բաղդասարի մոտ տղամարդիկ և զինվորներ կան, որոնց դեմքերին նկարիչը հաղորդել է հեգնանք և չարախնդություն ։
Արտաքին հղումներ
Профиль картины на сайте Лондонской национальной галереи
Կատեգորիա:Պիտեր Բրեյգել Ավագի նկարներ Կատեգորիա:Լոնդոնի ազգային պատկերասրահի նկարներ Կատեգորիա:Հին Կտակարանի թեմայով նկարներ Կատեգորիա:Արվեստի ստեղծագործություններ
Պոլեկս
Պոլեկս, 15-16-րդ դարերի ձեռնամարտի համար նախատեսված եվրոպական կոթավոր զենք։ Եղել է պադարմների ոսկե դարի ձեռնամարտի համար նախատեսված ամենահայտնի զինատեսակներից մեկը (հատկապես օգտագործվել է մրցույթների ժամանակ)։
Ընդհանուր կառուցվածք
Ըստ երևույթին, բոլոր պոլեկսների գագաթներին կցված են եղել սեպեր, և շատերը նույնիսկ ունեցել են սեպեր նաև կոթի նեքևի ծայրին։ Բացի այդ, կոթերը շատ հաճախ ծածկվում էին մետաղական շերտով, որը կոչվում էի լանգետներ։ Այն նախատեսված էր որպեսզի թշնամու հարվածներից կոթը չկոտրվի կամ չվնասվի։ Առանձին նմուշներ ունեցել են նաև մատները պաշտպանելու համար նախատեսված ռոնդելներ։ Ալեբարդների և պոլեկսների տարբերությունը կայանում էր նրանում, որ պոլեկսների գլխիկները ամրացվում էին բլթակների կամ հեղույսների վրա, մինչդեռ ալեբարդները ամողջություն էին ։
Կառուցվածքային առանձնահատկություններ
Զենքի երկարությունը տարբեր էր։ Թանգարանային ցուցանմուշների մեծ մասը կարճ կոթերով են։ Սակայն հին պատկերազարդումներից կարելի է ենթադրել, որ դրանց կոթի երկարությունը տատանվում 150-210 սանտիմետրի միջև։ Անժելոն գրում է, որ .«..Պիետրո Մոնթեն 1509 թվականին առանձին նշել է, որ կացնի երկարությունը պետք է «մեկ ափի չափով» ավելի երկար լինի, քան իր տիրոջ հասակն է», ինչը, ըստ երևույթին, հարմար երկարություն էր նման զենքի համար ։
Կիրառման մարտավարություն
Ստորև բերված են 4 հիմնական մեկնարկային ուղղակեցվածքներ, որոնք հիմնված են Հ. Տալհոֆերի սուսերամարտի դասագրքի (15-րդ դար) և Բրաունի «Անգլիական մարտարվեստներ» գրքի ձողանի և պրոտազանի բաժինների հիման վրա։
Միջին ուղեկեցվածք
Սա SCA-ում լայնորեն կիրառվող հիմնական «կոպեյական ուղեկեցվածքն է»։ Հատկանշական է, որ croix պոլեկսը պահվում է խաչաձև, որպեսզի ավելի հեշտ լինի արգելափակել Maillet-ի հարվածները։ Այս դիրքից առաջատար հարձակումը սեպով խոցումն է։
Հակադիր ուղեկեցվածք
Այս ուղեկեցվածն հայտնի է այնպիսի մարտիկների մոտ, որոնք նախընտրում են կտրող տեխնիկան։ Այն շատ ագրեսիվ է և այն, ապահովելով լավ պաշտպանություն, հնարավորություն է տալիս հասցնել ինչպես կացնով վերևից հարված, այնպես էլ ստորին ծայրով ծակող հարված։ Բացի դա, այն հակառակորդին թույլ չի տալիս «կապել» զենքի croix-ը
Ստորին ուղեկեցվածք
Այս անսովոր տեսակի ուղեկեցվածքը հանդիպում է Թալհոֆերի մի քանի նկարազարդումներում։ Այն խաբուսիկորեն բաց և անպաշտպան է երևում։ Սակայն դրանով չափազանց հեշտ է արագ հարձակմամբ հասցնել մահացու հարված (կոթի ստորին սուր մասով կամ մուրճով հարվածելով)։ Այդ ուղեկեցվածքից հակադիր ուղեկեցվածքի անցնելու համար պետք է ուղղակի բարձրացնել հետևի ձեռքը դեպի ազդրը։
Կախված ուղեկեցվածք
Սա հիանալի պաշտպանական ուղեկեցվածքների վերջին օրինակն է, որն, որպես նախընտրելի հարձակումներ, առաջարկում է մուրճով կողային և ստորին սեպով ծակող հարվածներ։ Կախված ուղեկեցվածքից ընդամենը հետևի ձեռքը իջեցնելով կարող ենք անցնում կատարել միջին ուղեկեցվածքի։
Այդ մասերն են՝
Ձեռնարկներ
1544 թվականին Ֆրանսիայի թագավոր Ֆրանցիսկոս Առաջինի գրադարանում հայտնաբերվել է 15-րդ դարի սկզբի «կացնով խաղ» (Le jeu de la hache, The Play of the Axe), որը գրված է հորթի կաշվից 10 թերթիկների վրա և պարունակում է պոլեկսներով մենամարտերի հիմնական հնարքների նկարագրությունները ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սառը զենքեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Միջնադարի զինատեսակներ Կատեգորիա:Անտիկ զենք
Առանցքային տարածքաշրջան
Առանցքային տարածաշրջան (անգլ. Pivotal region), աշխարհաքաղաքականության հասկացություն, որն առաջին անգամ օգտագործել է (1904) միջազգային հարաբերությունների տեսաբան Հ. Մակինդերը։ Առանցքային տարածաշրջանը նա նույնացնում է Ռուսաստանի հարա­կից պետությունների տարածքների հետ։ Հետագայում բրիտանացի հետազոտող Ջ. Ֆեյրզրիվը նշված տարածաշրջանն անվանեց Հարտլենդ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Իրավաբանություն
Ժողովածու (1923)
Ժողովածու (1923), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում)։ Ձեռագիրը գրվել է 1576 թվականին Գանձասարում։ Ծաղկող՝ Աթանոս։ Ստացողը եղել է Հովհաննես կաթողիկոս Աղվանիցն։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 28,7×20 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 178 թերթից։ Գրված է երկսյուն, բոլորգիրով։ Ունի կիսախորան, լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ, աստառը՝ կարմիր կտավ։ Հիշատակարաններ՝ 173ա, 173բ, 45բ, 56բ, 178բ, 167բ, 178ա, 177բ O :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Տատարսկայա Պիշլյա
Տատարսկայա Պիշլյա (Татарская Пишля, Пешлә), գյուղ Ռուսաստանի Մորդովիա հանրապետության Ռուզաևսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1631 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Մորդովիա հանրապետության Ռուզաևսկի շրջանի բնակավայրեր
Ուչքիլիսա (Սպերի գավառ)
Ուչքիլիսա, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Սպերի գավառակում ։ Գտնվում էր Սպեր քաղաքից 26 կմ հարավ, Էրզրում քաղաքից 45 կմ հյուսիս-արևմուտք։
Բնակչություն
1880 թվականին ուներ 178 հայ բնակիչ։
Պատմամշակութային կառույցներ
Ուչքիլիսայում կար ավերակ եկեղեցի ։
Նիլտոն Սանտոս
Նիլտոն դոս Ռեյս Սանտոս (Nílton dos Reis Santos, մայիսի 16, 1925 թ., Ռիո դե Ժանեյրո - նոյեմբերի 27, 2013 թ., Ռիո դե Ժանեյրո), բրազիլացի ֆուտբոլիստ, ձախ պաշտպան ։ Իր ամբողջ կարիերայի ընթացքում խաղացել է «Բոտաֆոգո» ակումբի կազմում։ Բոտաֆոգոյի կազմում անցկացրել է 722 հանդիպում, դարձել 11 գոլի հեղինակ։ Բրազիլիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի կազմում անցկացրած 75 խաղում դարձել է 3 գոլի հեղինակ։
Երկու անգամ դարձել է աշխարհի չեմպիոն, ևս մեկ անգամ Հարավային Ամերիկայի չեմպիոն, աշխարհի առաջնության արծաթե մեդալակիր է։ Երեք անգամ կարողացել է նվաճել արծաթե մեդալ Հարավային Ամերիկայի գավաթի խաղարկությունների ժամանակ։ 4 անգամ հաղթել է Ռիո դե Ժանեյրոյի առաջնությունում, 2 անգամ Ռիո Սան Պաուլուի մրցաշարում և Ռոբերտո Գոմես Պեդրոզի գավաթի խաղարկությունում։ Բոտաֆոգոյի կազմում ռեկորդակիր է իր անցկացրած հանդիպումների թվով ։ Առաջին ֆուտբոլիստն է, ով հանդես է եկել Աշխարհի 4 առաջնություններում ։
Ըստ իտալական «Guerin Sportivo» ամսագրի մտնում է 20-րդ դարի լավագույն 50 լավագույն ֆուտբոլիստների ցանկի մեջ, իսկ ըստ «World Soccer» ամսագրի՝ 20-րդ դարի 100 լավագույն ֆուտբոլիստների ցանկի մեջ и Voetbal International : 20-րդ դարի Հարավային Ամերիկայի լավագույն ֆուտբոլիստների ցանկում զբաղեցնում է 12-րդ հորիզոնականը. այս ցանկը կազմել է Ֆուտբոլի պատմության և վիճակագրության միջազգային ֆեդերացիան (International Federation of Football History & Statistics) 2000 թ.: Ընդգրկված է ՖԻՖԱ 100-ի մեջ, նաև 1958 թ. Աշխարհի առաջնության խորհրդանշական հավաքականի կազմում։ Շատերի կարծիքով համարվում է ֆուտբոլի պատմության լավագույն ձախ պաշտպանը , մասնավորապես ՖԻՖԱ-ն 2000 թ. Սանտոսին համարեց լավագույն ձախ պաշտպանը ֆուտբոլի պատմության մեջ ։
Սանտոսի անունով կա մարզադաշտ Բրազիլիայի Պալմաս քաղաքում, որը գտնվում է Տոկանտինս նահանգում ։
Հարավային Կորեայի տնտեսություն
2011 թվականի դրությամբ Հարավային Կորեայի տնտեսությունը աշխարհում 12-րդն է համախառն ներքին արդյունքի (գնողունակության պարիտետով) և աշխարհում 15-րդը՝ անվանական ՀՆԱ-ով։ Մեկ շնչի հաշվով համախառն ազգային արտադրանքը 1963 թվականին հասել է 100 ԱՄՆ դոլարի, իսկ 2014 թվականին՝ 35,000 ԱՄՆ դոլարի։
Նիլտոն Սանտոս
Կենսագրություն
Սանտոսը ծնվել է 1925 թ. մայիսի 16-ին Ռիո դե Ժանեյրո քաղաքում։ Նրա հայրը՝ Պեդրոն, ձկնորս էր, իսկ մայրը՝ Ժոզելին, հավաքում ու մաքրում էր դպրոցը .: Նիլտոնը ընտանիքում ծնված առաջին երեխան էր, նրանից հետո ծնվեցին նրա 7 եղբայրներն ու քույրերը։ Քանի որ ապագա ֆուտբոլիստի հայրը ձկնորս էր, նրա ողջ ընտանիքը ևս զբաղվում էր ձկնորսությամբ, օգնելով տան գլխավոր անդամին։ Շնորհիվ դրա Սանտոսների ընտանիքը հնարավորություն ուներ միշտ առատորեն սնվելու։ Հետագայում Նիլտոնը հիշում էր. «Հնարավոր է, որ իմ ունեցած ամուր առողջության համար, ես պարտական եմ իմ այն սննդի համար, որն օգտագործել եմ փոքր հասակում, իսկ հետո արդեն մեծացել»։ Սանտոսի համար ձկնորսությունը իր ողջ կյանքի ընթացքում մնաց նրա ամենասիրելի հոբբին ։
Հարավային Կորեայի տնտեսություն
Հարավային Կորեայի տնտեսության առանցքային ուղղությունները պետության գոյության 60-ամյա պատմության ընթացքում խիստ փոխվել են։ 1940-ական թվականներին երկրի տնտեսությունը հենվում էր առավելապես գյուղատնտեսության և թեթև արդյունաբերության վրա։ Հաջորդ մի քանի տասնամյակների ընթացքում շեշտը դրվել է թեթև արդյունաբերության և սպառողական ապրանքների արտադրության, իսկ 20-րդ դարի 70 և 80-ական թվականներին՝ ծանր արդյունաբերության վրա։ 30 տարի հետո, երբ երկրի նախագահ Պակ Չոն Հին 1962 թվականին հայտարարեց առաջին հնգամյա ծրագրի սկիզբը, երկրի տնտեսությունը աճեց շատ բարձր տեմպերով, և դրա կառուցվածքը շատ փոխվեց։
1980-ական թվականների տնտեսական բուռն աճը դանդաղեց մինչև տասնամյակի վերջ։ Այդ ժամանակ աճը տարեկան 6,5% էր, և բնակչության աշխատավարձերի բարձրացման հետ մեկտեղ աճում էր նաև գնաճը։
Ինչպես և շատ զարգացած երկրներում, 90-ական թվականների սկզբին ծառայությունների ոլորտը գերակշռում էր երկրի տնտեսության մեջ, և 21-րդ դարի սկզբին այն կազմում էր ամբողջ ՀՆԱ-ի երկու երրորդը ։