cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Բորիս Պետրով
Կենսագրություն
Բորիս Պետրովը ծնվել է 1910 թվականի հուլիսի 10-ին Օրյոլում։ 1929 թվականին Լենինգրադում իննամյա դպրոցն ավարտելուց հետո աշխատել է որպես ատաղձագործ Ստրոյտրեստում։ 1931-1933 թվականներին սովորել է Լենինգրադի գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտի գեղանկարչության ֆակուլտետում (չի ավարտել)։ 1933-1941 թվականներին Գորկոմիզոյում աշխատել է որպես նկարիչ-ձևավորող։ Միաժամանակ ստեղծագործել է հիմնականում բնանկարի ժանրում։ 1930-ական թվականների երկրորդ կեսին Բորիս Պետրովը մասնակցել է Լենինգրադի նկարիչների մի շարք ցուցահանդեսների, որոնցում ցուցադրել է 17 բնանկարներ ։
Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմիին, 1941 թվականին կամավոր մեկնել է ռազմաճակատ։ Մինչև 1945 թվականը կռվել է Լենինգրադի ճակատում, պարգևատրվել «Լենինգրադի պաշտպանության համար», «Գերմանիայի նկատմամբ հաղթանակի համար» մեդալներով ։ 1943-1945 թվականին մասնակցել է Լենինգրադի ճակատի նկարիչների ցուցահանդեսներին ։ 1945 թվականին զորամասից գործուղվել է Լենինգրադի պաշտպանության թանգարան, որտեղ որպես նկարիչ աշխատել է մոտ մեկ տարի ։
Среди созданных художником произведений пейзажи «Буксиры», «Финский залив», «Дзот» (все 1944), «Ветреный день» (1946), «Черёмуха в цвету» (1953), «Кировский проспект» (1958), «Весной у Летнего сада», «Стоянка барж» (обе 1959), «Ночью на пике Терском», «Чегет» (обе 1961), «Эльбрус» (1962), «Лунное безмолвие», «Новогодняя ночь в горах» (обе 1970), «Праздничные огни»(1961), «Рассвет», «Погода портится» (обе 1975), «Таинство горной ночи» (1978), «Моя зимовка» (1980) и другие. Петров написал множество полотен, создав целую живописную сюиту горных вершин, разнообразную и диковинную по колориту. Цвет и свет на высокогорье отличны от тех, к которым привык глаз в обычных условиях. Не случайно на выставках художника разгорались споры о необычности колорита того или иного пейзажа.
Выставки произведений художника состоялись в 1960 году в Нальчике, в 1963 (ДК им. Ленсовета) и 1975 (ДК им. Газа) годах в Ленинграде. Их освещали газеты, сюжеты о выставке 1963 года были показаны по ленинградскому (11 мая 1963 года) и Центральному (20 мая 1963 года) телевидению. -->
Մահացել է 1981 թվականին Լենինգրադում։
Բորիս Պետրովի ստեղծագործությունները գտնվում են թանգարաններում և մասնավոր հավաքածուներում Ռուսաստանում, Ճապոնիայում և այլ երկրներում։ 1980-ական և 1990-ական թվականների սահմանագծին Բորիս Պետրովի ստեղծագործությունները Լենինգրադի նկարիչների աշխատանքների ցուցադրության կազմում ներկայացվել են եվրոպական հանդիսատեսին մի շարք արտասահմանյան ցուցահանդեսներում  ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ Կատեգորիա:«1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալակիրներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի նկարիչների միության անդամներ Կատեգորիա:Ռուս բնանկարիչներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս նկարիչներ
Ջուզեպպե Պարինի
Ջուզեպպե Պարինի (Giuseppe Parini, ), իտալական լուսավորության դարաշրջանի երգիծաբան, նեոդասական գրող ։
Կենսագրություն
Պարինին (ի սկզբանե գրվել է Պարինո) ծնվել է Լոմբարդիայի մարզի Լեքո գավառի Բոզիզիո կոմունայում (հետագայում նրա պատվին կոմունան կոչվել է Բոզիզիո Պարինի)։ Հայրը, ով մետաքսի մանրածախ վաճառական էր, որդուն ուղարկել է Միլան՝ գտնվելու հորաքրոջ խնամքի ներքո։ Այնտեղ սովորել է Arcimboldi ակադեմիայում, միաժամանակ կրկնօրինակել է ձեռագրեր։ 1741 թվականին հորաքույրը նրան ամսավճար է թողել, պայմանով, որ նա դառնա քահանա։ Պարինին ձեռնադրվել է, թեև նրա կրոնական դասընթացներն արդյունավետ չեն եղել, քանի որ ազատ ժամանակ նա աշխատել է փաստաբանի գրասենյակում և նրա համար անընդունելի են եղել դասավանման հնաոճ մեթոդները։
1752 թվականին «Ռիպանո Էուպիլինո» կեղծանվամբ Լուգանոյում հրատարակել է «Alcune Poesie» բանաստեղծությունների փոքրիկ ժողովածու, որի համար ընտրվել է Միլանի Accademia dei Trasformati, ինչպես նաև Հռոմի Accademia dell'Arcadia: Նրա «Il giorno» («Օր», 1763) բանաստեղծությունը, որը հեգնական հրահանգ է ուղղված երիտասարդ ազնվականներին, հստակ առաջընթաց է եղել իտալական չափածոյի համար։ Պարինին միանգամից վայելել է ժողովրդականություն և երկու տարի անց նույն թեմայի շարունակությունը տպագրվել է Il Mezzogiorno («Կեսօր») խորագրի ներքո ։
Միլանի ավստրիական լիազոր կոմս Կարլ Ջոզեֆ ֆոն Ֆիրմիանը, հետաքրքրված Պարինիի բանաստեղծական առաջընթացով, նրան նշանակել է Milan Gazette-ի խմբագիր, 1769 թվականին աշխատանքի է նշանակել Պալատական դպրոցում հատուկ ստեղծված գրականության ամբիոնում։
Միլանի ֆրանսիական օկուպացիայի ժամանակ Նապոլեոնը նրան նշանակել է դատավոր (Magistrate), սակայն գրեթե անմիջապես թոշակի է անցել՝ վերսկսելու իր գրական գործունեությունը և ավարտելու Il Vespro և La Notte (հրապարակվել են նրա մահից հետո) ստեղծագործությունները։ Ի թիվս այլ բանաստեղծությունների՝ Odi-ին (1757 և 1795) բազմիցս վերահրատարակվել է ։
Մահ
Մահացել է Միլանում 1799 թվականին։
Հիշատակ
Ջուզեպպե Պարինիի հուշարձանը գտնվում է Միլանի Կորդուզիո հրապարակում (ճարտարապետ՝ Լուկա Բելտրամի)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալացի գրողներ Կատեգորիա:Իտալացի երգիծաբաններ Կատեգորիա:Իտալացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Die Allergie
Տես նաև
Կատեգորիա:Գերմանական ռոք խմբեր Կատեգորիա:1993 հիմնադրված երաժշտական խմբեր
Եբրայերենի վերածնունդ
Եբրայերենի վերածնունդ (revival of the Hebrew language), Եվրոպայում և Պաղեստինում 19-րդ դարի վերջ մինչև 20-րդ դար, այն դադարեց լինել ոչ միայն հուդայականություն սուրբ լեզու, այլև վերածվեց խոսակցական և գրավոր լեզվի, որն օգտագործվում է Իսրայելի առօրյա կյանքում։ Գործընթացը սկսվեց, երբ տարբեր շրջաններից հրեաները սկսեցին ժամանել և հաստատվել 20-րդ դարի առաջին կեսին Պաղեստինի տարածաշրջանում նախկինում գոյություն ունեցող հրեական համայնքի կողքին։ Պաղեստինի վետերան հրեաները (այն ժամանակ հիմնականում արաբախոս էին) և նոր ժամանած հրեաները սկսեցին օգտագործել եբրայերենը որպես ընդհանուր լեզու (lingua franca), որը պատմական լեզվական ընդհանուր հայտարար դարձավ հրեական բոլոր խմբերի համար։ Միևնույն ժամանակ, Եվրոպայում զուգահեռ զարգացոող եբրայերենը սուրբ պատարագի լեզվից վերածեց գրական լեզվի, որն առանցքային դեր խաղաց ազգայնական կրթական ծրագրերի զարգացման գործում։ Ժամանակակից եբրայերենը պարտադիր Պաղեստինի երեք պաշտոնական լեզուներից մեկն էր, իսկ 1948 թվականին Իսրայելի Անկախության հռչակագրից հետո Իսրայելի երկու պաշտոնական լեզուներից մեկը՝ ժամանակակից արաբերենի հետ միասին։ 2018 թվականի հուլիսի նոր օրենքը եբրայերենը դարձրեց Իսրայել պետության միակ պաշտոնական լեզուն՝ արաբերենին տալով «հատուկ կարգավիճակ» ։
Եբրայերենի կանոնավոր օգտագործմանը վերադառնալու գործընթացը յուրահատուկ է։ Չհանդիսանալով մայրենի լեզվու և լինելով հուդայականության սուրբ լեզու ձեռք է բերեց մի քանի միլիոն մայրենի լեզվակիրներ։ Թեև գործընթացի սկզբնական ղեկավարները պնդում էին, որ իրենք շարունակում են միայն «այնտեղից, որտեղ ավարտվել է եբրայական կենսական ուժը», այն, ինչ ստեղծվել է, ներկայացնում է լեզվի ընդունման ավելի լայն հիմք. այն ներառում է եբրայերեն լեզվի բոլոր ժամանակաշրջաններից ստացված բնութագրերը, ինչպես նաև ոչ եբրայական լեզուներից, որոնք օգտագործվում են վաղուց հաստատված եվրոպական, հյուսիսաֆրիկյան և մերձավորարևելյան հրեական համայնքների կողմից, ընդ որում գերակշռող է իդիշը։
Պատմություն
Ըստ պատմական գրառումների եբրայերենը գոյություն է ունեցել մ.թ.ա. 10-րդ դարից մինչև երկրորդ տաճարային դարաշրջանի ուշ շրջանը (Մոտ մ.թ.ա. 6-րդ դարից մինչև միջնադար, շատ հրեաներ խոսում էին հարակից սեմական լեզվով՝ արամեերենով)։ 2-րդ դարից մինչև մոտավորապես 1880 թվականը, եբրայերենը ծառայել է որպես գրական, պաշտոնական լեզու և որպես հուդայականության աղոթքի լեզու։ Այն բանից հետո, երբ մ.թ. 2-րդ դարում ավարտվեց միշնայական եբրայերենի կիրառությունը որպես խոսակցական լեզու, եբրայերենը դադարեց լինել որպես մայրենի լեզու։ Այնուամենայնիվ, միջնադարում հրեաները օգտագործում էին լեզուն տարբեր գիտակարգերի մեջ։ Այս կիրառումը կենդանի էր պահում եբրայերենին բնորոշ հատկությունները։ Նախ և առաջ, դասական եբրայերենը ամբողջությամբ պահպանվել է լավ ճանաչված աղբյուրների միջոցով, հիմնականում՝ Թանախի (հատկապես այն մասերը, որոնք օգտագործվում են պատարագում, ինչպես Թորան, Հաֆթարոտը, Մեգիլոտը և Սաղմոսների գիրքը) և Միշնան։ Սրանցից բացի, եբրայերենը հայտնի էր օրհներգերի, աղոթքների, միդրաշիմի և այլնի միջոցով։Միջնադարում եբրայերենը շարունակել է օգտագործել որպես գրավոր լեզու ռաբինական գրականության մեջ, ներառյալ Հալակայի-ի, Ռեսպոնսիիի և մեդիտացիոն գրքերում։Եբրայերենն օգտագործվում էր ոչ միայն գրավոր ձևով, այլև որպես հոդաբաշխ լեզու հրեական օրենսգրքերում՝ սինագոգներում և Բատեյ միդրաշում։ Այսպիսով, պահպանվել է եբրայական հնչյունաբանությունը և ձայնավորների ու բաղաձայնների արտասանությունը։ Չնայած դրան, այլ լեզուների տարածաշրջանային ազդեցությունները բազմաթիվ փոփոխություններ են առաջացրել՝ հանգեցնելով արտասանության տարբեր ձևերի զարգացմանը։
Այս խմբերից յուրաքանչյուրում կային նաև արտասանության տարբեր ենթախմբեր:Կային տարբերություններ լեհ հրեաների կողմից օգտագործվող եբրայերենի և լիտվական և գերմանականի միջև։ Վերածննդի գործընթացի մեկնարկին նախորդող հիսուն տարիներին Երուսաղեմի շուկաներում արդեն գոյություն ուներ խոսակցական եբրայերենի տարբերակը։ Սեֆարդական հրեաները, ովքեր խոսում էին լադինո կամ արաբերեն, և աշքենազցի հրեաները, ովքեր խոսում էին իդիշ, առևտրական նպատակների համար ընդհանուր լեզվի կարիք ունեին։ Ամենաակնառու ընտրությունը եբրայերենն էր։ Թեև այս դեպքում եբրայերենով խոսում էին, բայց դա մայրենի լեզու չէր, այլ ավելի շուտ՝ պիդգին(քերականորեն պարզեցված լեզու, որով խոսողները չունեն ընդհանուր մայրենի լեզու, որի քերականական տարրերը փոխառված են մեկ այլ լեզվից)։
Լեզվական իրավիճակը, որի ֆոնի վրա տեղի ունեցավ վերածննդի գործընթացը, դիգլոսիա էր, երբ մեկ մշակույթի մեջ գոյություն ունեն երկու լեզու՝ մեկը հեղինակության և դասակարգի, մյուսը՝ զանգվածների։ Եվրոպայում այս երևույթը թուլացել է՝ սկսած 16-րդ դարում անգլերենից, բայց դեռևս տարբերություններ կային խոսակցական փողոցային լեզվի և գրավոր լեզվի միջև։ Եվրոպայի հրեաների շրջանում իրավիճակը նման էր ընդհանուր բնակչության վիճակին, սակայն մի շարք առանձնահատկություններով՝
Արաբական Մերձավոր Արևելքում լադինոն և խոսակցական արաբերենը ամենատարածված խոսակցական լեզուներն էին հրեական համայնքներում (լադինոն ավելի տարածված էր Միջերկրական ծովում,իսկ արաբերենը, արամերենը, քրդերենը և պարսկերենը, ավելի շատ տարածված էր արևելյան հրեաների մոտ), մինչդեռ դասական արաբերենը օգտագործվում էր աշխարհիկ գրչության մեջ, իսկ եբրայերենը՝ կրոնական նպատակներով (չնայած արաբական աշխարհի որոշ հրեա գիտնականներ, օրինակ՝ Մայմոնեդեսը (1135–1204), հիմնականում գրում էին արաբերեն կամ հուդա-արաբական լեզուներով ) ։
Գրական եբրայերենի վերածնունդ
Եբրայերենի վերածնունդը գործնականում զարգացավ երկու զուգահեռ ուղղություններով՝ գրավոր-գրական եբրայերենի և խոսակցական եբրայերենի վերածնունդով։ Առաջին մի քանի տասնամյակներում այդ երկու գործընթացները միմյանց հետ կապված չէին և նույնիսկ տեղի էին ունենում տարբեր վայրերում։ Գրական եբրայերենը նորացվել է Եվրոպայի քաղաքներում, մինչդեռ խոսակցական եբրայերենը զարգացել է հիմնականում Պաղեստինում։ Երկու շարժումները սկսեցին միաձուլվել միայն 1900-ական թվականների սկզբին, և այս գործընթացում կարևոր կետ էր Հայիմ Նահման Բիալիկի ներգաղթը Պաղեստին 1924 թվականին։ Խոսակցական եբրայերենի առանձնահատկությունները սկսեցին ներթափանցել գրականության մեջ միայն 1940-ականներին, և միայն 1990-ական թվականներին խոսակցական եբրայերեն սկսեց լայնորեն հայտնվել վեպերում ։
Եբրայերենը Հասկալայի ժամանակ
Գրական եբրայերենի վերածննդին նախորդող գործընթաց տեղի ունեցավ Հասկալայի՝ հրեական շարժման ժամանակ։ Այս շարժման անդամներին անվանում էին «Մասկիլիմ» (משכילים), ձգտում էին հեռու մնալ ռաբինական հուդդայականությունից, ըստ նրանց եբրայերենը, հատկապես աստվածաշնչյան եբրայերենը, արժանի է հիանալի գրականության։ Նրանք միշնայական եբրայերեն և եբրայերենի մյուս տեսակները համարում էին թերի և գրելու համար ոչ պիտանի։ Հասկալայի դարաշրջանի եբրայերեն գրականությունը հիմնված էր երկու հիմնական սկզբունքների վրա՝ պուրիզմի և ծաղկուն լեզվի վրա։ Պուրիզմը սկզբունք էր, որը թելադրում էր, որ օգտագործվող բոլոր բառերը պետք է լինեն աստվածաշնչյան ծագումով (նույնիսկ եթե իմաստը աստվածաշնչային չէ)։ Ծաղկավոր լեզվի սկզբունքը հիմնված էր Թանախից ամբողջական ոտանավորներ և արտահայտություններ բերելու վրա, և որքան ծաղկուն էր այդ հատվածը, այնքան ավելի որակյալ։
Թեև հեշտ էր գրել աստվածաշնչյան ժամանակաշրջանում տեղի ունեցող և աստվածաշնչյան թեմաներով պատմություններ, Հասկալայի ժամանակաշրջանի գրողները սկսեցին ավելի ու ավելի դժվար համարել ժամանակակից թեմաների մասին գրելը։ Դա պայմանավորված էր հիմնականում լայն և ժամանակակից բառապաշարի բացակայությամբ, ինչը նշանակում է, որ դժվար էր գիտության և մաթեմատիկայի կամ եվրոպական գրականության մասին գրքերի թարգմանությունը։ Չնայած գիտական գրելու ավելի վաղ, քիչ հայտնի փորձ կատարվեց, երբ Իսրայել Վոլֆ Սպերլինգը թարգմանեց Ժյուլ Վեռնի «Քսան հազար լիգաները ծովի տակ» և «Ճանապարհորդություն դեպի Երկրի կենտրոն» գիտական աշխատությունները 1877 և 1878 թվականներին ։ Մեկ այլ դժվարություն, որին հանդիպեցին Հասկալա եբրայեցի գրողները, այն էր, որ ընթերցողները բացառապես արական սեռի ներկայացուցիչներ էին, ուսումնառության խորը փորձով,ինչը նշանակում էր, որ կանայք և ավելի քիչ կրթված տղամարդիկ դեմ էին եբրայերեն կարդալուն և բացառապես նախընտրում էին իդիշ գրականություն, ինչը ստիպեց մի շարք գրողներ գրել իդիշերեն՝ լսարան գտնելու համար ։
Մենդել Մոխեր Սֆարիմ
Յակով Աբրամովիչ (1846–1917), հաճախ անվանում են իր գլխավոր հերոսի՝ «Մենդելե Մոչեր Սֆարիմ» (מוכר ספרים) անունով, որը նշանակում է «գրավաճառ»։ Նա սկսել է գրել եբրայերեն որպես Հասկալա գրող և գրել է Հասկալայի ժամանակաշրջանի գրականության բոլոր պայմանականությունների համաձայն։ Որոշակի պահի նա որոշեց գրել իդիշով և լեզվական հեղափոխություն առաջացրեց, որն արտահայտվեց եբրայական գրականության մեջ իդիշի լայն տարածումով։ Երկար ընդմիջումից հետո նա 1886 թվականին վերադարձավ եբրայերեն գրելուն, բայց որոշեց անտեսել աստվածաշնչյան եբրայերենի կանոնները և այդ ոճի կողմնակիցներին, ինչպես Աբրահամ Մապուն, և բառապաշարի մեջ ավելացրեց ռաբինական դարաշրջանի և միջնադարի մի շարք բառեր։ Նրա ստեղծագործություններում պահպանվում է խոսակցական իդիշի տարրերը, միաժամանակ պահպանելով եբրայերենի բոլոր պատմական շերտերը։ Մենդելի լեզուն համարվում էր սինթետիկ, քանի որ այն բաղկացած էր եբրայական զարգացման տարբեր էշելոններից և չէր հանդիսանում որոշակի էշելոնի անմիջական շարունակությունը։ Այնուամենայնիվ, այսօր նրա լեզուն հաճախ համարվում է ռաբինական եբրայերենի շարունակությունը, հատկապես քերականորեն ։
Դևորա Բարոն
Դևորա Բարոն (նաև ուղղագրվում է Դվորա Բարոն և Դեբորա Բարոն) (1887–1956), եբրայեցի գրող էր, ով իր ընթերցողներին հիացրել է լեզվի իր յուրահատուկ օգտագործմամբ Արևելյան Եվրոպայում, որտեղ գերակշռում էին իդիշախոսները։ Նրա վաղ ստեղծագործությունները հիմնականում ներառում են կանացի իդիշական ավանդույթները, և իր հետագա գրվածքներում նա աշխատել է ավելի ֆեմինիստական թեմաների վրա։ Թեմաները բաժանված էին երկու խմբի։ Առաջին թեման շոշոփում էր կանանց կրթական իրավունքը, կրոնական և ընտանեկան կյանքում նրանց դերը, երկրորդ թեման շոշափում էր տղամարդկանց և կանանց միջև առկա լարվածությունը ։
Գրական վերածննդի շարունակություն
Մենդելի ոճը ոգևորությամբ ընդունվեց ժամանակակից գրողների կողմից և արագ տարածվեց։ Ահադ Հաամը 1889 թվականին հոդված գրեց «Սա ճանապարհը չէ» վերնագրով, իսկ Հայմ Նահման Բիալիկը այն ընդլայնեց պոեզիայի մեջ՝ նույն թվականի իր «Թռչուն» բանաստեղծությամբ։ Բացի այդ, մեծ ջանքեր են գործադրվել եբրայերենով գիտական գրքեր գրելու համար, ինչի համար գիտական և տեխնիկական տերմինների բառապաշարը մեծապես ավելացել է։ Միևնույն ժամանակ, Եվրոպան տեսավ եբրայերեն լեզվով թերթերի և ամսագրերի աճը, մինչդեռ նույնիսկ սիոնիստական խմբերի նիստերն ու քննարկումները անցկացվեցին և արտագրվեցին եբրայերենով։ Բացի այդ, բանաստեղծներ և գրողներ, ինչպիսիք են Դեյվիդ Ֆրիշմանը և Շաուլ Չերնիշովսկին, սկսեցին եռանդով թարգմանել եվրոպական գործերը եբրայերեն՝ ֆիննական «Կալևալա» էպոսից մինչև Մոլիերի, Գյոթեի, Շեքսպիրի, Հոմերոսի, Բայրոնի, Լերմոնտովի և Էսքիլոսի գործերը։ Միևնույն ժամանակ, այնպիսի գրողներ, ինչպիսիք են Միկա Յոսեֆ Բերդիչևսկին և Ուրի Նիսան Գնեսինը, սկսեցին գրել եբրայերեն կարճ գեղարվեստական գրականության և վեպերի բարդ գործեր։ Երբ եբրայեցի բանաստեղծներն ու գրողները սկսեցին ժամանել Պաղեստին նոր գրական լեզվով զինված, նրանք որոշակի ազդեցություն գործեցին խոսակցական եբրայերենի զարգացման վրա։
Էլիեզեր Բեն-Յեհուդա
Տարբեր խոսակցական լեզուներով հրեական համայնքները միջնադարից ի վեր Եվրոպայում և Մերձավոր Արևելքում միմյանց հետ շփվելու համար օգտագործում էին եբրայերեն։ Եբրայերենի օգտագործումը միջնադարում հրեաներին հնարավորություն տվեց զարգացնել միջազգային առևտուրը ողջ Եվրոպայում և Ասիայում։ Հրեական համայնքներում, որոնք գոյություն ունեին ողջ Եվրոպայում, արաբական երկրներում, Պարսկաստանում և Հնդկաստանում, հրեա վաճառականները գիտեին բավականաչափ եբրայերեն՝ հաղորդակցվելու համար, և, հետևաբար, շատ ավելի հեշտ էին առևտուր անում միմյանց հետ, քան ոչ հրեաները միջազգային առևտուր էին անում՝ լեզվական խոչընդոտի պատճառով ։ Քանի որ Պաղեստինում հրեաները խոսում էին տարբեր լեզուներով` արաբերեն, լադինո, իդիշ և ֆրանսերեն, միջհամայնքային գործերը, որոնք պահանջում էին բանավոր հաղորդակցություն, լուծվում էին միջնադարյան եբրայերենի փոփոխված ձևով։ Եբրայերենը օգտագործվում էր տարբեր լեզվական ծագում ունեցող հրեաների կողմից Երուսաղեմի շուկաներում առնվազն 19-րդ դարի սկզբից ։
Էլիզեր Բեն-Յեհուդան (1858–1922) համարվում է եբրայերեն լեզվի վերակենդանացնողը ։ Նա առաջինն է վերաիմաստավորել եբրայերենի հայեցակարգը, թերթերում հոդվածներ հրապարակել, և ն նախաձեռնել նախագիծը, որը հայտնի է որպես «Բեն-Յեհուդա բառարան»։ Այնուամենայնիվ, այն, ինչ վերջապես բերեց եբրայերենի վերակենդանացմանը՝ Առաջին Ալիյայի և Երկրորդ Ալիյայիների բնակավայրերի ստեղծումն է։ Այս բնակավայրերում ստեղծվեցին առաջին եբրայական դպրոցները, եբրայերենը գնալով դառնում էր առօրյա խոսակցական լեզու, և վերջապես դարձավ համակարգված և ազգային լեզու։ Այնուամենայնիվ, Բեն-Յեհուդայի համբավը բխում է եբրայական վերածննդի նախաձեռնությունից և խորհրդանշական ղեկավարությունից։ Բեն-Յեհուդայի հիմնական նորամուծությունը եբրայերենի վերածննդի մեջ կայանում է նրանում, որ նա ստեղծել է բազմաթիվ նոր բառեր,որոնք վաղուց մոռացվել են իրենց սկզբնական գործածության և համատեքստում։ Նա հորինել է այնպիսի բառեր, ինչպիսիք են ḥatzil (חציל ,(սմբուկ) հարմարեցված արաբերեն ḥayṣal (حَيْصَل)բառից և ḥashmal (חשמל) հարմարեցված աքքադերեն (elmešu)բառից էլեկտրականության համար ։ Քանի որ եբրայերեն համարժեքը չի գտնվել որոշ մթերքների անունների համար, որոնք բնիկ են Նոր աշխարհում, նա ստեղծեց նոր եբրայերեն բառեր եգիպտացորենի և լոլիկի համար՝ դրանք համապատասխանաբար անվանելով (tiras (תירס) և (agvaniyyah (עגבניה): Վերջին բառը փոխառվել է գերմաներեն (Liebesapfel բառից) ,որը բառացի նշանակում է(սիրո խնձոր) եբրայերեն եռաձայն (ע־ג־ב) արմատից, որը նշանակում է «ցանկություն»:Յեչիել Միշել Փայնսի առաջարկած նոր անունը մերժվեց Բեն-Յեհուդայի կողմից, ով այն չափազանց գռեհիկ համարեց՝ փոխարենը առաջարկելով այն անվանել(badūrah) :
Ի վերջո, (agvaniyyah) անունը փոխարինեց մյուս անվանը։ Երբեմն հին եբրայերեն բառերը տարբեր իմաստներ էին ստանում։Եբրայերեն kǝvīš (כביש) բառը, այժմ նշանակում է «փողոց» կամ «ճանապարհ», իրականում արամեերեն ածական է, որը նշանակում է «ոտնահարված»։ Այն ի սկզբանե նշանակել է «բոցավառված արահետը», որը բխում է (rebab) բառային արմատից և առնչվում է արաբական (murabba) բառի հետ ։ Նա նաև հորինել է tapuz (תפוז) բառը ցիտրուսային նարինջի համար, որը կազմված է tapuaḥ (խնձոր), zahav (ոսկե) կամ «ոսկե խնձոր» բառերի համադրությունից։ Թիրոշ (תירוש) բառը, որը հիշատակվել է 38 անգամ եբրայերեն Աստվածաշնչում, այժմ լայնորեն օգտագործվում է ժամանակակից եբրայերենում՝ «խաղողի հյութ» համար, թեև իր սկզբնական գործածության մեջ այն նշանակում էր խաղողի բերքահավաքի գինի ։
Վերածննդի երեք փուլերը
Խոսակցական եբրայերենի վերածնունդը կարելի է բաժանել երեք փուլի, որոնք համընկնում են Առաջին Ալիայի, Երկրորդ Ալիայի և Բրիտանական մանդատի ժամանակաշրջանին։ Առաջին շրջանում գործունեությունը կենտրոնացած էր եբրայական դպրոցների վրա բնակավայրերում և Մաքուր Լեզվի Միություններում ։ Երկրորդ շրջանում եբրայերենն օգտագործվում էր հավաքների ժողովների և հասարակական գործունեության մեջ,իսկ երրորդ շրջանում այն դարձավ լեզու, որն օգտագործվում էր Յիշուվների՝ հրեական բնակչության կողմից մանդատային ժամանակաշրջանում, ընդհանուր նպատակների համար։ Այս փուլում եբրայերենն ուներ ինչպես բանավոր, այնպես էլ գրավոր ձևեր, և դրա կարևորությունն արտացոլվեց եբրայերենի պաշտոնական կարգավիճակում բրիտանական մանդատի ժամանակ ։ Բոլոր փուլերը բնութագրվում էին բազմաթիվ կազմակերպությունների ստեղծմամբ, որոնք ակտիվ և գաղափարական մասնակցություն ունեցան եբրայական գործունեությանը։ Սա հանգեցրեց եբրայական միջնակարգ դպրոցների, Հրեական համալսարանի, Հրեական լեգեոնի, Հիստադրութի աշխատանքային կազմակերպության և Թել Ավիվում՝ առաջին եբրայական քաղաքների հիմնադրմանը։
Եբրայերեն և իդիշ
Բոլոր ժամանակաշրջաններում եբրայերենը և՛ իր կողմնակիցների, և՛ քննադատողների համար նշանակում էր իդիշի հակաթեզը։ Վտարանդի իդիշ լեզվի դեմ կանգնած էր վերածնված եբրայերենը, սիոնիզմի, ժողովրդական ռահվիրաների և, առաջին հերթին, վերափոխված եբրայական ազգի՝ իր սեփական հողով լեզուն։ Իդիշը ստորացուցիչ կերպով կոչվում էր ժարգոն, և դրա խոսողները հանդիպեցին կոշտ դիմադրության, ինչը վերջապես հանգեցրեց լեզվական պատերազմի իդիշի և եբրայերենի միջ ։ Այնուամենայնիվ, որոշ լեզվաբաններ, ինչպիսիք են Գիլադ Ցուկերմանը, կարծում են, որ «իդիշը իսրայելական եբրայերենի հիմնական ներդրումն է, քանի որ այն եղել է լեզվի վերածննդի ճնշող մեծամասնության և Իսրայելի առաջին ռահվիրաների մայրենի լեզուն Իսրայելի համար վճռորոշ ժամանակաշրջանում ։ Ըստ Ցուկերմանի, թեև վերածննդի առաջնորդները ցանկանում էին եբրայերեն խոսել սեմական քերականությամբ և արտասանությամբ, նրանք չէին կարող խուսափել աշքենազի մտածելակերպից, որը բխում էր նրանց եվրոպական ծագումից։ Նա պնդում է, որ իրենց փորձը՝ ժխտել իրենց եվրոպական արմատները և խուսափել հիբրիդությունից (ինչպես արտացոլված է իդիշում) ձախողվել է։ Եթե լեզվի վերածնողները լինեին արաբախոս հրեաներ (օրինակ՝ Մարոկկոյից), իսրայելական եբրայերենը բոլորովին այլ լեզու կլիներ՝ և՛ գենետիկորեն, և՛ տիպաբանորեն, շատ ավելի սեմական։ Հիմնադիր բնակչության ազդեցությունը իսրայելական եբրայերենի վրա անհամեմատելի է հետագա ներգաղթյալների ազդեցության հետ ։
Առաջին Ալիյա (1882–1903)
19-րդ դարի Եվրոպայում հրեական ազգայնականության աճով Էլիզեր Բեն-Յեհուդան գերվեց սիոնիզմի նորարարական գաղափարներով։ Ըստ տարացված տեսակետի` ազգային իրավունքներին արժանի ազգը լինելու համար անհրաժեշտ չափանիշներից մեկը ընդհանուր լեզվի օգտագործումն է, որով խոսում են և՛ հասարակությունը, և՛ անհատը։ 1881 թվականի հոկտեմբերի 13-ին, երբ Փարիզում էր, Բեն-Յեհուդան սկսեց եբրայերեն խոսել ընկերների հետ, ինչը համարվում է առաջին խոսակցությունը, որն օգտագործում էր լեզուն։ Ավելի ուշ այդ տարի նա արտագաղթեց Երուսաղեմ ։ Երուսաղեմում Բեն-Յեհուդան փորձեց աջակցություն հավաքել եբրայերեն խոսելու իր գաղափարին։ Նա որոշեց, որ իր ընտանիքը կխոսի միայն եբրայերեն, և իր երեխաներին դաստիարակեց որպես բնիկ եբրայերեն խոսողների։ Նրա առաջնեկը՝ Իտամար Բեն-Ավին,ով ծնվել է Երուսաղեմում 1882 թվականի հուլիսի 31-ին, դարձել է ժամանակակից եբրայերենի առաջին մայրենի խոսողը։ Բեն-Յեհուդան փորձեց համոզել մյուս ընտանիքներին ևս դա անել, հիմնեց եբրայերեն խոսող ասոցիացիաներ, սկսեց հրատարակել եբրայերեն «Հազվի» թերթը։
1884 թվականին Արյե Լեյբ Ֆրումկինի կողմից հիմնվել է եբրայերեն գիշերօթիկ դպրոց, որտեղ կրոնական ուսուցումները սկսեցին անցկացվել եբրայերենով, և ուսանողները եբրայերեն էին խոսում իրենց ուսուցիչների և միմյանց միջև։ 1886 թվականին Ռիշոն Լեզիոն հրեական բնակավայրում հիմնվել է Հավիվի տարրական դպրոցը, որտեղ դասերը բացառապես եբրայերեն էին։ Դա նոր ժամանակների առաջին եբրայական դպրոցն էր։ 1880-ական թվականներից գյուղատնտեսական բնակավայրերի դպրոցներում աստիճանաբար սկսեցին դասավանդել ընդհանուր առարկաներ եբրայերենով։ 1889 թվականին Իսրայել Բելկինդը Յաֆայում բացեց դպրոց, որը ուսուցանում էր եբրայերեն և օգտագործում էր այն որպես հիմնական ուսուցման լեզու։ Այն գոյատևեց երեք տարի։ Գրականության խորհուրդը, որը հիմնված էր «Հստակ լեզվի ընկերության» վրա, հիմնադրվել է 1890 թվականին քաղաքային և գյուղական դպրոցներում փորձեր կատարելու համար։
Այն ցույց տվեց եբրայերենը բնակավայրի միակ լեզուն դարձնելու հնարավորությունը ։ Այդ պահին առաջընթացը դանդաղ էր, և այն հանդիպեց բազմաթիվ դժվարությունների. ծնողները դեմ էին, որ իրենց երեխաները սովորեն ոչ գործնական լեզվով, այն չէր կիրառվում բարձրագույն կրթության մեջ, եբրայերենի ուսուցման համար լեզվական միջոցների մեծ բացակայությունը, ինչպես նաև առօրյա գործունեությունը նկարագրող բառերի բացակայությունը,եբրայերեն դպրոցական գրքերի բացակայությունը։ Սրանց գումարած՝ համաձայնություն չկար, թե որ առոգանությունն օգտագործել, քանի որ որոշ ուսուցիչներ սովորեցնում էին աշխենազերեն եբրայերեն, իսկ մյուսները՝ սեֆարդերեն եբրայերեն։ 1889 թվականին Բեն-Յեհուդան ռաբբիներ Յակով Մեիրի և Չայմ Հիրշենսոնի և մանկավարժ Չայմ Կալմիի հետ միասին հիմնեցին «Մաքուր լեզվի միությունը»՝ եբրայերեն ուսուցանելու համար։ Ընկերությունը ուսուցանում էր եբրայերեն և խրախուսում էր եբրայերեն կրթությունը դպրոցներում, հեդերներում (ավանդական տարրական դպրոց է, որը սովորեցնում է հուդայականության և եբրայերենի հիմունքները) և յեշիվներում (հրեական կրթական հաստատություն է, որը կենտրոնանում է ավանդական կրոնական տեքստերի, հիմնականում Թալմուդի և Թորայի և հալաչայի (հրեական օրենք) ուսումնասիրության վրա)։ Սկզբում այն վարձում էր եբրայերեն խոսող կանանց՝ հրեա կանանց և աղջիկներին եբրայերեն խոսակցական և գրավոր սովորեցնելու համար։
1890 թվականին ընկերությունը ստեղծեց Եբրայերեն լեզվի կոմիտեն, որը ստեղծեց նոր եբրայերեն բառեր առօրյա օգտագործման և և խրախուսեց քերականորեն ճիշտ եբրայերենի օգտագործումը։ Չնայած կազմակերպությունը փլուզվեց 1891 թվականին, Եբրայերեն լեզվի կոմիտեն շարունակում էր գործել։ Այն հրատարակում էր գրքեր, բառարաններ, տեղեկագրեր և պարբերականներ՝ հորինելով հազարավոր նոր բառեր։ Եբրայերեն լեզվի կոմիտեն շարունակեց գործել մինչև 1953 թվականը, երբ նրան հաջորդեց Եբրայերեն լեզվի ակադեմիան։ 1893 թվականին Յաֆայում բացվեց եբրայական դպրոց տղաների համար, որին հաջորդեց արդեն աղջիկների համար նախատեսված դպրոցը։ Թեև որոշ առարկաներ դասավանդվում էին ֆրանսերենով, եբրայերենը ուսուցման հիմնական լեզուն էր։ Հաջորդ տասնամյակի ընթացքում աղջիկների դպրոցը դարձավ եբրայական կրթության և ակտիվության հիմնական կենտրոն։ 1898 թվականին Ռիշոն Լեզիոնում բացվեց առաջին եբրայական մանկապարտեզը ։1903 թվականին հիմնադրվեց Եբրայեցի ուսուցիչների միությունը, որի բացման համագումարին մասնակցեց վաթսուն մանկավարժ։ Թեև քանակական տեսանկյունից չափազանց տպավորիչ չէ, եբրայերեն դպրոցի ծրագիրը ստեղծեց մի քանի հարյուր սահուն եբրայերեն խոսողների միջուկ և ապացուցեց, որ եբրայերենը կարող է օգտագործվել առօրյա համատեքստում։
Երկրորդ Ալիյա (1904–1914)
Երկրորդ Ալիյայի սկսվելուն պես, եբրայերենի օգտագործումը սկսեց դուրս գալ ընտանեկան և դպրոցական շրջանակներից և մտավ հանրային վայր։ Սփյուռքը և նրա իդիշ մշակույթը մերժելու գաղափարախոսությունից դրդված՝ Երկրորդ Ալիյայի անդամները ստեղծեցին ընդհանուր աշխարհայացքով երիտասարդների համեմատաբար փակ սոցիալական բջիջներ։ Սոցիալական այս խցերում, հիմնականում Մոշավոտում, եբրայերենն օգտագործվում էր բոլոր հասարակական հավաքներում։ Թեև դեռևս չի խոսվում բոլոր տներում և մասնավոր վայրերում, եբրայերենն իր տեղը գրավել էր որպես համաժողովների, և քննարկումների բացառիկ լեզու։ Երկրորդ Ալիյայի կրթված անդամներն արդեն ծանոթ էին գրական եբրայերենին,որը զարգացել էր Եվրոպայում, և նրանք նույնպես համաձայն են այն մտքին, որ եբրայերենը կարող է խթան հանդիսանալ Իսրայելի հրեա ժողովրդի ազգային գոյության համար ։ Այս խմբին միացան եբրայերեն դպրոցների վերոհիշյալ շրջանավարտները, ովքեր արդեն սկսել էին իրենց ընտանիքներում դաստիարակել բնիկ եբրայերեն խոսողներին։ Այս ընթացքում Համաշխարհային սիոնիստական կոնգրեսը նույնպես ընդունել է եբրայերենը որպես պաշտոնական լեզու։
Եբրայերեն կրթությունը շարունակեց ընդլայնվել, քանի որ ավելի ու ավելի շատ եբրայական կրթական հաստատություններ ստեղծվեցին։ Եբրայերեն մանկապարտեզների թիվը շարունակում էր աճել։ 1905 թվականին մանկավարժներ՝ Յեհուդա Լեյբը և Ֆանիա Մաթման-Կոհենը, սկսեցին դասավանդել ավագ դպրոցի առաջին դասերը եբրայերեն լեզվով Յաֆայի իրենց բնակարանում ։ Եբրայերեն ուսուցիչները վերստեղծեցին Եբրայերեն լեզվի կոմիտեն, որը սկսեց սահմանել լեզվական միատեսակ կանոններ ։ Խորհուրդն իր առաքելությունն է հայտարարել «պատրաստել եբրայերենը որպես խոսակցական լեզու կյանքի բոլոր հարցերում օգտագործելու համար», ձևակերպել է արտասանության և քերականության կանոններ և առաջարկել նոր բառեր դպրոցներում և լայն հանրության կողմից օգտագործելու համար ։
Սկսվեց նաև եբրայերեն դպրոցական գրքերի համատարած արտադրությունը։ 20-րդ դարի առաջին տասնամյակի ընթացքում Էփշտեյնի և Վիլկոմիցի եբրայերեն կրթությունը, որը երեխաներին արգելում էր իդիշ խոսել ոչ միայն դպրոցում, այլև տանը և փողոցում, առաջընթաց գրանցեց եբրայերենի ավելի լայն օգտագործման ուղղությամբ։ Եբրայերենի առաջին բնիկ լեզվակիրները, ովքեր սովորել էին Առաջին Ալիյայի ժամանակաշրջանի եբրայական դպրոցներում և սկսեցին այն կիրառել որպես հիմնական լեզու։
Երեխաների առաջին սերունդը ժամանակակից եբրայերեն սովորեցին իրենց ծնողներից, ովքեր հաճախել է Առաջին Ալիյայի շրջանի եբրայական դպրոցները։ Բացի այդ, այս ժամանակահատվածում հրեա ներգաղթյալներից շատերը ունեին եբրայերեն կարդալու իմացություն, որը ձեռք էին բերել մինչև երկիր ժամանելը։ Շատերը դեռ սովորել են այն որպես երկրորդ լեզու։ Մայրենի լեզվով խոսողների թվի աճի և երկրորդ լեզվով խոսողների իմացության շնորհիվ եբրայական մամուլը կարողացավ աճել։ Այս ժամանակահատվածում այն ձեռք բերեց ժողովրդականություն մ։ 1912 թվականին երկրում հազիվ թե գտնվի մի երիտասարդ հրեա, ով չկարողանար կարդալ եբրայերեն թերթ։
1909 թվականին ստեղծվեց առաջին եբրայական քաղաքը՝ Թել Ավիվը։ Նրա փողոցներում և սրճարաններում եբրայերենն արդեն լայնորեն խոսվում էր։ Քաղաքի ամբողջ կառավարումն իրականացվում էր եբրայերենով, և նոր օլիմները կամ նրանք, ովքեր դեռ չեն խոսում եբրայերեն, ստիպված էին խոսել եբրայերենով։ Փողոցային նշաններն ու հանրային հայտարարությունները գրված էին եբրայերենով։ Նույն թվականին քաղաքում կառուցվեց Հերցլիա եբրայական գիմնազիայի նոր շենքը, որը Մատման-Կոհենների կողմից հիմնադրված առաջին եբրայական միջնակարգ դպրոցի շարունակությունն է։ Այս ժամանակահատվածում եբրայերենի զարգացման գագաթնակետը եղավ 1913 թվականին, այսպես կոչված «Լեզուների պատերազմը»։
Գերմանացի հրեաներին օգնող ընկերությունը, այնուհետև ծրագրեց հիմնել ինժեներական դպրոց պնդելով, որ գերմաներենը պետք է լինի իր ուսուցման լեզուն՝ պնդելով, ի թիվս այլ բաների, որ գերմաներենն ուներ լայնածավալ գիտական և տեխնիկական բառապաշար, մինչդեռ եբրայերենից կազմված զուգահեռ բառապաշարը պետք է ստեղծվեր զրոյից՝ հաճախ օգտագործելով տերմինների թարգմանություններ։ Յիշուվում կարծիքների զգալի միաձայնությունը դեմ էր այս առաջարկին, որը ձախողվեց, ինչը հանգեցրեց Իսրայելի տեխնոլոգիական առաջատար ինստիտուտի հիմնադրմանը, որը եբրայերեն դասավանդվող ուսումնական ծրագիր էր։ Այս միջադեպը դիտվում է որպես ջրբաժան, որը նշում է եբրայերենի փոխակերպումը Պաղեստինի պաշտոնական լեզվի։
Մանդատային շրջան (1919–1948)
Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո, երբ Պաղեստինը հայտնվեց բրիտանական տիրապետության տակ, նախ օկուպացված թշնամու տարածքի վարչակազմի ներքո, ապա Պաղեստինի մանդատի ներքո, եբրայերենը շարունակեց զարգանալ որպես Յիշուվի կամ Պաղեստինի հրեական բնակչության հիմնական լեզու։ Մանդատի ներքո օրենսդրվեց, որ անգլերենը, եբրայերենը և արաբերենը կլինեն Պաղեստինի պաշտոնական խոսակցական լեզուները ։
1919 թվականին հաստատվեց կենտրոնացված հրեական դպրոցական համակարգ, որտեղ ուսուցման լեզուն եբրայերեն էր։ Քանի որ բնակչությունը մեծանում էր, սփյուռքից ժամանած ներգաղթյալների համար եբրայերենը մայրենի Պաղեստինի գերակա լեզու արդեն իսկ կատարված փաստ էր, և վերածննդի գործընթացն այլևս ոչ թե ստեղծման, այլ ընդարձակման գործընթաց էր։ Թել Ավիվում ստեղծվեց «Լեզվի պաշտպանների լեգեոնը», որն աշխատում էր եբրայերենի կիրառությունը ընդլայնելու համար։ Փողոցում ,եթե լսվում էր բացի եբրաերենից մեկ այլ լեզու, շատ դեպքերում լսվում էին կոչեր «Հրեա, խոսիր եբրայերեն» (Yehudi, daber ivrit/יהודי, דבר עברית), կամ, ավելի այլաբանորեն, «եբրայերեն մարդ, խոսիր եբրայերեն» (Ivri, daber ivrit),( דבר עברית)), այս արշավ նախաձեռնել էր Բեն-Յեհուդայի որդու՝ Իտամար Բեն-Ավին։ Եբրայերեն լեզվի ակադեմիան կենտրոնացած էր եբրայերենի կառուցվածքի և ուղղագրության վրա և առաջ քաշեց եբրայերենի օգտագործման հետագա ընդլայնման հարցերը Պաղեստինում ։
Իսրայել պետություն
Մինչ Իսրայելը անկախություն ձեռք բերեց 1948 թվականին, Պաղեստինում ծնված հրեաների 80,9%-ը խոսում էր եբրայերեն՝ որպես իրենց միակ լեզուն առօրյա կյանքում, և Պաղեստինում ծնված հրեաների 14,2%-ն այն օգտագործում էր որպես առաջին երկու կամ ավելի լեզուների մեջ։ Հրեաների այն փոքր հատվածը, որը ծնվել էր Պաղեստինում, բայց չէր կիրառում եբրայերենը որպես առաջին լեզու, հիմնականում մեծացել էր մինչև եբրայական դպրոցական համակարգի զարգացումը ։
1952-ի հրամանը պահանջում էր, որ զինվորները սովորեին եբրայերեն, որպեսզի նրանք կարողանան ազատորեն զրուցել առօրյա հարցերի շուրջ, նամակ գրեն իրենց հրամանատարին, հասկանալ հիմնական դասախոսությունը և կարդան ձայնավոր թերթ։ Զինվորներից շատերը սովորեցին եբրայերեն իրենց կանոնավոր ծառայության միջոցով։ Զինվորները, ովքեր պատրաստվում էին ավարտել իրենց ծառայությունը, առանց եբրայերենի իմացության ուղարկվեցին հատուկ եբրայական դպրոց։ Արաբական երկրներից ներգաղթյալները հակված էին եբրայերեն ավելի արագ վերցնել, քան եվրոպացի ներգաղթյալները. :
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Եբրայերեն Կատեգորիա:Լեզվի վերակենդանացում
Միջազգային իրավունքի նորմ
Միջազգային իրավունքի նորմ, միջազգային հարաբերություններում պետությունների կամ միջազգային իրավունքի այլ սուբյեկտների գործունեության և փոխհարաբերությունների ընդհանուր կանոն։
Ինչպես և այլ իրավական նորմեր, միջազգային նորմերը նախատեսված են բազմակի կիրառման համար և կարող են կատարվել կամավոր կամ հարկադրանքի միջոցով։ Միջազգային իրավական նորմերի առանձնահատկությունն այն է, որ դրանք սահմանվում են միջազգային իրավունքի սուբյեկտներով։
Առանձնահատկություններ
Միջազգային իրավական նորմերը տարբերվում են ներպետական նորմերից։ Հիմնական հատկանիշներն են․
Ձևավորում
Միջազգային իրավունքի նորմերը, անկախ ամրագրման ձևից (միջազգային պայմանագիր կամ սովորույթ), ձևավորվում են միջազգային իրավունքի բուն սուբյեկտների (և առաջին հերթին պետությունների) կողմից՝ շահերի և դիրքորոշումների համաձայնեցման միջոցով։ Ընդ որում, կամքի համաձայնեցման գործընթացն անցնում է երկու փուլով․
Տեսակներ
Ըստ ձևի
Կարգավորման առարկայի վերաբերյալ
Գործողությունների ոլորտում
Իրավական ուժով
Գրականություն
Կատեգորիա:Միջազգային իրավունք Կատեգորիա:Պետության և իրավունքի տեսություն Կատեգորիա:Իրավական նորմեր
Մայքլ Ադամս (բասկետբոլիստ)
Մայքլ Ադամս (Michael Adams,), ամերիկացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ և մարզիչ։
Խաղացողի կարիերա
Ադամսը ծնվել է Հարթֆորդում (ԱՄՆ, Կոնեկտիկուտ նահանգ)։ Սովորել է Բոստոնի քոլեջում, որտեղ հանդես է եկել տեղի բասկետբոլի թիմում։ 1985 թվականին նա իր թեկնածությունն է առաջադրել Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի դրաֆտի համար, որտեղ նա երրորդ ռաունդում մասնակցել է 66 համարի մարզաշապիկով «Սակրամենտո Քինգզ» ակումբում։ Իր դեբյուտում նա միջինը մեկ խաղում վաստակել է ընդամենը 2,2 միավոր, սակայն հաջորդ մրցաշրջաններում նա այլ թիմերում շատ ավելի լավ է հանդես եկել։ 1986/87 մրցաշրջանում նա հանդես է եկել «Վաշինգտոն Բուլետս»-ում, իսկ 1987-ին տեղափոխվել է «Դենվեր Նագեթս»։ 1990/91 մրցաշրջանում «Դենվեր Նագեթս»-ում նա միջինը մեկ խաղում վաստակել է 26,5 միավոր և 10,5 գոլային փոխանցում է կատարել։ Այս հաջող մրցաշրջանից հետո նա կրկին վերադարձավ «Բուլետս» և ընդունեց առաջարկը՝ 1992-ին մասնակցել Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի բոլոր աստղերի խաղին։
Ադամսն իր խաղային կարիերան ավարտել է 1996 թվականին՝ լինելով «Շառլոտ Հորնեթս»-ի խաղացող։ Իր խաղային կարիերայի ընթացքում նա վաստակել է 9621 միավոր և կատարել 4209 փոխանցում, ինչպես նաև 4 մրցաշրջաններ անընդմեջ երեք միավորանոց նետումների ցուցանիշով առաջատարն էր մրցաշրջանում, իսկ 1989/89 և 1989/90 մրցաշրջաններում NBA-ի առաջատարն էր երեք միավորանոց նետումների քանակով։
Մարզչական կարիերա
Խաղային կարիերայի ավարտից հետո Ադամսը մարզչական պաշտոններ է զբաղեցրել բասկետբոլի միջազգային լիգայի «Ռիչմոնդ Ռիտմ» ակումբում, NBA-ի «Վանկուվեր Գրիզլիս» ակումբում, WNBA-ի «Վաշինգտոն Միստիքս» ակումբում և Մերիլենդի համալսարանի բասկետբոլի թիմում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլային մարզիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Սակրամենտո Քինգսի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Դենվեր Նագեթսի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Շառլոթ Հորնեթսի բասկետբոլիստներ
Ժամանակի որսորդը
Ժամանակի որսորդը (盗墓笔记), ռեժիսոր Դանիել Լիի 2016 թվականին նկարահանած չինական ֆանտաստիկ արկածային մարտաֆիլմը, որտեղ նկարահանվել են Ջինգ Բորանը և Լու Հանը ։ Այն հիմնված է առցանցային «Daomu Biji» վեպի հիման վրա, որի հեղինակն է Սյու Լեյը։ Ֆիլմի պրեմերիան Չինաստանում կայացել է Le Vision Pictures-ի կողմից 2016 թվականի օգոստոսի 5-ին ։
«Ժամանակի որսորդը» ֆիլմի աստղերն են՝ Ջինգ Բորանը, Լու Հանը, Բոլիվուդի դերասանուհի Մալիկա Շերավաթը, Մա Սիչունը, Վանգ Ջինգ Չունը, Ժանգ Բոյուն և Հոնկոնգում գլխավորում է ֆիլմի ռեժիսոր Դանիել Լին։
Բացի այն, որ գլխավոր դերերում նկարահանվել են Ջինգ Բորանը և Լուհանը, ֆիլմը առանձնանում է հատուկ հյուրով՝ Մալիկա Շերավաթը, ով ֆիլմում մարմնավորում է կախարդուհու։The 50 միլիոն արտադրանքը հիմնված է Սյու Լեյի չինական «Daomu Biji» վեպի շարքի բեսթսելլերի վրա, որը նաև տեղայնացվել է Չինաստանում չինական սերիալի տեսքով։
Սյուժե
«Ինը ընտանիքները» դամբարանների կողոպտիչների գաղտնի ընկերություն է, ովքեր զբաղվում են սև հնագիտությամբ դարեր շարունակ։ Երեք ընտանիքները՝ ազնվականներ են և կոլեկցիոներներ։ Մյուս երեք ընտանիքները՝ վաճառականներ են և միջնորդներ, իսկ վերջին երեքը՝ բրիչների և բահերի վարպետներ, որոնք ունակ են ներթափանցել յուրաքանչյուր գաղտնարան։
Ու Սեն առևտրական գերդաստանի երիտասարդ ժառանգն է, փոքր տարիքից նա հիացել է հին արտիֆակտներով։ Տղան երազում էր արկածների մասին, բայց նրան դաստիարակած հորեղբայր Սանշենը նրան արգելել է մասնակցել արկածային ճամփորդություններին, ամբողջությամբ նրա հսկողության տակ թողնելով ընտանեկան խանութը։ Մի անգամ Ու Սեյի մոտ հայտնվում է Երկաթե Դիմակի հին վարպետի դամբարանի բանալին։ Նրա վերջին նշումներից հերոսը իմանում է Գոբի անապատում գտնվող Թամուտո հեքիաթական աշխարհից առասպելական Օձերի Թագուհու հին քաղաքի գտնվելու վայրը։ Եթե հավատանք լեգենդներին, թագուհին հասկացել է հավերժական կյանքի գաղտնիքը։ Հավատարիմ լինելով, նա խոստանում է վերադառնալ 3000 տարի անց, վրեժխնդիր լինել մարդկությանը և գրավել աշխարհը։ Եվ, թվում է, այն իրականություն կդառնա հաջորդ շաբաթ։
Շահույթ
Ֆիլմը վաստակել է 5,8 միլիոն $ հինգշաբթի օրը նախնական դիտումների ընթացքում, 24,1 $ պրիմերիայի օրը և 70,8 միլիոն $ առաջին հանգստյան օրերի ընթացքում ( ընդհանուր 64600000 $ բացառությամբ նախնական դիտումներից) առաջնաելույթ կատարելով առաջին տեղում չինական վարձույթում ։ Այն ունեցել է ամենաշատ ցուցադրումները երկրի կինոթատրոննում գրանցելով ավելի քան 85,000 ցուցադրությունն մեկ օրում և մոտ $ 1,000 էկրան մեկ էկրանի միջին հաշվով, մեկ օրում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Չինական ֆիլմեր Կատեգորիա:Չինական ֆանտաստիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Չինական արկածային ֆիլմեր Կատեգորիա:Չինական մարտաֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր մանդարին լեզվով Կատեգորիա:2010-ականների արկածային ֆիլմեր Կատեգորիա:2010-ականների ֆենտեզի ֆիլմեր Կատեգորիա:2016 ֆիլմեր
Ճառընտիր (4950)
Ճառընտիր (4950), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 4950 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 15-րդ դարում Հակոբ սարկավագ գրիչի կողմից։  Ստացողը եղել է Սահակը։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 26x17 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 322 թերթից։ Գրված է երկսյուն, բոլորգրով։  Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ։ Հիշատակարաններ գրչի՝ 52ա, 106բ, 253բ, 321բ և այլուր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
ISTAT
Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ (Istituto Nazionale di Statistica, ISTAT), Իտալիայի պաշտոնական վիճակագրության հիմնական ինստիտուտ ։ Հիմնադրվել է 1926 թվականին՝ բնակչության մասին տեղեկություններ հավաքելու համար։ Ինստիտուտը պատասխանատու է Իտալիայի բոլոր քաղաքների, կոմունաների և մունիցիպալիտետների մարդահամարի համար։
ISTAT-ի կոդը բաղկացած է 6 նիշանոց ծածկագրից, ընդ որում, առաջին 3 նիշերը հանդիսանում են մարզի օրենսգրքի համարը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի կազմակերպություններ Կատեգորիա:Վիճակագրական կազմակերպություններ Կատեգորիա:Իտալիայի բնակչություն Կատեգորիա:1926 հիմնադրումներ
Պեդազո
Պեդազո  (Pedaso), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Մարկե շրջանում՝ Ֆերմո պրովինցիայում։
Բնակչությունը կազմում է 2409 մարդ (2008), բնակչության խտությունը՝ 660 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 4 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 63016։ Հեռախոսային կոդ՝ 0734։
Բնակավայրի հովանավոր սուրբն է Պիետրո ապոստոլոն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Իմ անունը Կխան է
Իմ անունը Կխան է (My Name Is Khan), ռեժիսոր Կարան Ջոհարի ֆիլմերից։ Համաշխարհային պրեմիերան կայացել է 2010 թվականի փետրվարի 11-ին։
Սյուժեն
Ռիզվան Կխանը հնդիկ մուսուլման է, տեղափոխվել է Սան Ֆրանցիսկո և ապրում է իր եղբոր և նրա կնոջ հետ։ Ռիզվան, ով տառապում է Ասպերգերի համախտանիշով, սիրահարվում է Մանդիրային։ Չնայած իր եղբոր դեմ լինելուն, նա ամուսնանում է և իր կնոջ հետ մի փոքր բիզնես սկսում։
Որդու ողբերգական մահից հետո Մանդիրան ընկնում է հոգեկան ծանր ապրումների մեջ, և ամուսինների հարաբերությունները վատթարանում են։ Խիստ զայրացած և հուսալքված լինելով՝ Մանդիրան պահանջում է Կխանից գնալ Միացյալ Նահանգների նախագահի մոտ և նրան ասել՝
Որպեսզի վերադաձնի կնոջը, նա ամբողջ Ամերիկայով ճանապարհորդություն է ձեռնարկում, նախագահին հասնելու համար։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2010 ֆիլմեր Կատեգորիա:Հնդկական ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:20th Century Fox ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:2010-ականների ռոմանտիկ դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Կալիֆոռնիայում Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Վաշինգտոն ԿՇ-ում Կատեգորիա:Լոս Անջելեսում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Fox Searchlight Pictures ֆիլմեր
Կուանգ Ապայվոնգ
Կուանգ Ապայվոնգ (ควง อภัย วงศ์, ), Թաիլանդի ռազմական և պետական գործիչ, երեք անգամ զբաղեցրել է վարչապետի պաշտոնը (1944-1945, 1946 և 1947-1948)։
Կենսագրություն
Ծնվել է Բաթամբանգում (ներկայում՝ Կամբոջայի տարածք), եղել է նահանգապետի որդի։ Ապայվոնգի տոհմը ունեցել քմերական ծագում ։ Կուանգը Բանգկոկում սովորել է կաթոլիկ քոլեջում, որից հետո մեկնել է Ֆրանսիա, որտեղ սովորել է Լիոնում՝ École Centrale-ում՝ ստանալով ինժեների մասնագիտություն։ Վերադառնալով Թաիլանդ՝ աշխատել է հեռագրային ընկերությունում, որտեղ հետագայում զբաղեցրել է տնօրենի պաշտոնը։ Նա ամուսնացել է Լեկհա Կունադիլոկի՝ Tilleke & Gibbins իրավաբանական ընկերության հիմնադրի դստեր հետ ։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Կուանգ Ապայվոնգին շնորհվել է մայորի կոչում, և նա ծառայել է Ռամա VII թագավորի անձնական թիկնապահների շարքում։ Արժանացել է «Լուանգի» տիտղոս (տիտղոսների եվրոպական համակարգում վիկոնտի համարժեք) և Կովիտ Ապայվոնգ անվան։ Եղել է տրանսպորտի ու առևտրի նախարար Պհահոն Պհայուհասենի կառավարությունում և Պիբունսոնգրամի առաջին կաբինետում։ Պիբունսոնգրամի հրաժարականից հետո նշանակվել է վարչապետ 1944 թվականի օգոստոսի 1-ին, սակայն 1945 թվականի օգոստոսի 17-ին ստիպված է եղել հրաժարական տալ՝ նոր վարչակազմի համար տեղ ազատելու համար։
1945 թվականին դարձել է Թաիլանդի դեմոկրատական կուսակցության հիմնադիրներից մեկը և առաջին ղեկավարը։ 1946 թվականի հունվարին կայացած առաջին հետպատերազմյան խորհրդարանական ընտրություններում, երբ Սիամայում քաղաքական կուսակցություններն արգելված էին, դեմոկրատական կուսակցության կողմնակիցները, ոչ պաշտոնական տվյալներով, խորհրդարանում ստացել են 82 տեղերից 18-ը (մեծամասնությունը՝ 57 տեղ) ։ Կուանգ Ապայվոնգը 1946 թվականի հունվարի 31-ին կրկին նշանակվել է վարչապետ, սակայն նրա դրությունն առանց խորհրդարանում մեծամասնության աջակցության թույլ էր, և 45 օր անց՝ մարտի 24-ին, խորհրդարանի բանաձևի հետ անհամաձայնության պատճառով նա պաշտոնանկ է արվել, իսկ վարչապետ է դարձել Պ. Պանոմիոնգը։
Երրորդ անգամ վարչապետ է նշանակվել 1947 թվականի նոյեմբերի 10-ին՝ Պիբունսոնգրամի կողմից կազմակերպված պետական հեղաշրջումից հետո։ Սակայն զինվորականների շրջանում տարաձայնությունների պատճառով նրան հարկադրել են հրաժարական տալ 1948 թվականի ապրիլի 8-ին, և վարչապետ է դարձել Պիբունսոնգրամը։ Դրանից հետո Կուանգ Ապայվոնգը շարունակել է քաղաքական գործունեությունը որպես ընդդիմադիր Դեմոկրատական կուսակցության առաջնորդ, բայց էլլ երբեք պաշտոն չի զբաղեցրել երկրի կառավարությունում։
Գրականություն
Կատեգորիա:Թոքի քաղցկեղից մահացածներ Կատեգորիա:Թայլանդցի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Կառավարության ղեկավարներ Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի քաղաքական առաջնորդներ
Արտասահմանյան արվեստի թանգարան (Ռիգա)
Արտասահմանյան արվեստի թանգարան (Ārzemju mākslas muzejs), Լատվիայի ամենախոշոր արվեստի թանգարաններից մեկը։ Համարվում է Ռիգայի գլխավոր տեսարժան վայրերից մեկը։ Թանգարանին է պատկանում արևմտաեվրոպական, մերձավորարևելյան եգիպտական արվեստների ամենամեծ հավաքածուն Լատվիայում, սկսած մ. թ. ա. 5000 թվականից և համաշխարհային արվեստը՝ ներառյալ ժամանակակից արվեստը։ Բացվելու օրից՝ 1920 թվականից մինչև 2010 թվականը, թանգարանը գտնվում էր Ռիգայի ամրոցի հարավային թևում։ 2012 թվականին թանգարանը նորից բացվեց Ռիգայի բորսայի նախկին շենքում ։
Թանգարանային հավաքածուի պատմություն
Թանգարանի հավաքածուի հիմքը դարձավ ռիգացի բժիշկ, ճանապարհորդ Նիկոլաուս ֆոն Հիմզելի (1729-1764) հավաքածուն։ Ռիգա քաղաքը 1866 թվականին ձեռք բերեց երկար տարիներ Ռիգայում ապրող, բայց Իտալիա մեկնել ցանկացող, իտալացի առևտրական Դոմենիկո դե Ռոբիանի (1793-1889) կերպարվեստի հավաքածուն։ Այդ հավաքածուում ներառված էին հոլանդացի, գերմանացի, ֆրանսիացի նկարիչների բազմաթիվ ստեղծագործություններ։ Այս երկու հավաքածուները միավորվեցին և Ռիգա քաղաքը որոշեց ստեղծել արվեստի թանգարան։ Տեղի բացակայության պատճառով նոր կազմավորված քաղաքային արվեստի պատկերասրահը 1879 թվականից մինչև 1905 թվականը տեղակայվեց քաղաքապետ Լյուդվիգ Կերկովիուսի (1831-1904) տանը։ Այդ ժամանակահատվածում հավաքածուն արագ աճեց բազմաթիվ նվիրատվությունների շնորհիվ։ Հավաքորդ և արվեստի հովանավոր Ռեյնհոլդ Շիլլինգը (1819-1888) թանգարանին հանձնեց 30 կտավ, քաղաքապետ Լյուդվիգ Կերկովիուսը՝ 26 կտավ, և այլն։ Գեղարվեստական առումով ամենամեծն ու կարևորը Ֆրիդրիխ Վիլհելմ Բրեդերլոյի (1779-1862) նվիրատվությունն էր, ով թանգարանին հանձնեց 201 նկար, այդ թվում՝ հին հոլանդացի վարպետների շուրջ 70 աշխատանք։
1905 թվականին քաղաքը կարողացավ բացել իր սեփական թանգարանը՝ շուրջ 500 նկարների հավաքածուով, ինչպես նաև փոքրիկ քանդակների հավաքածուով։ Հավաքածուն շարունակում էր աճել և 1930 թվականին այն համալրվեց գեղարվեստական առումով կարևոր 19-րդ դարի բելգիացի նկարիչների աշխատանքների հավաքածուով։ 1945 թվականից հետո հավաքածուն բաժանվեց Լատվիայի գեղարվեստի ազգային թանգարանի և Արևմտաեվրոպական արվեստի թանգարանի միջև։ Սկսած 1952 թվականից Հին Արևելքի և Հեռավոր Արևելքի բաժինները զգալիորեն աճեցին։ 1965 թվականին թանգարանը ստացավ ներկայիս անվանումը` Արտասահմանյան արվեստի թանգարան։
Ներկայումս թանգարանի հավաքածուում հաշվառված է շուրջ 1000 կտավ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Լատվիայի թանգարաններ Կատեգորիա:1920 հիմնադրված թանգարաններ Կատեգորիա:1920 հիմնադրումներ Լատվիայում
Գրիգորի Կուսիկյանց
Գրիգորի Ֆիլիպի Կուսիկյանց, բռնցքամարտի խորհրդային մարզիչ։ ԽՍՀՄ վաստակավոր մարզիչ (1964)։ Համամիութենական կարգի դատավոր։
Կենսագրություն
Գրիգորի Կուսիկյանցը ծնվել է 1915 թվականի մարտի 12-ին Արմավիրում ։ 1933 թվականին, երբ ընտանիքը տեղափոխվել է Լենինգրադ, նա զբաղվել է բռնցքամարտով և դարձել առաջին կարգի մարզիկ։ Ավարտել է Պ․ Ֆ․ Լեսգաֆտի ֆիզիկական կուլտուրայի պետական ինստիտուտը։ 1941 թվականին՝ Հայրենական մեծ պատերազմի սկզբում, կամավոր մեկնել է ռազմաճակատ, ծառայել Գորելովոյի օդանավակայանում որպես անվտանգության պետ։ Օդանավակայանի ռմբակոծության ժամանակ արկի հարվածից ստացած կոնտուզիայից հետո եղել է ներքին գործերի նախարարության նախազորակոչային ռազմական նախապատրաստության բաժնի ղեկավար։
1945 թվականից աշխատել է որպես մարզիչ։ 1961-1973 թվականներին եղել է «Դինամո» մանկապատանեկան սպորտային ընկերության կենտրոնական խորհրդի ազգային հավաքականի գլխավոր մարզիչը, 1961-1967 թվականներին՝ ԽՍՀՄ հավաքականի մարզչական շտաբի անդամ։ Մարզել է ԽՍՀՄ առաջնության մրցանակակիրներ Ալեքսեյ Պիչուգինին, Բորիս Օպուկին, Լեոնիդ Պիվովարովին, Վիկտոր Եգորովին, ԽՍՀՄ չեմպիոններ Ռոման Կարիստեին և Յուրի Կոնոպլյովին։ Գրիգորի Կուսիկյանցի ամենահայտնի սաներից է եղել   օլիմպիական չեմպիոն, Վել Բարկերի գավաթակիր Վալերի Պոպենչենկոն։
Գրիգորի Կուսիկյանցը մահացել է 2002 թվականի դեկտեմբերի 20-ին Սանկտ Պետերբուրգում։ Թաղված է Սերաֆիմովսկոյե գերեզմանատանը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ վաստակավոր մարզիչներ Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշանակիրներ
Ծմակ (Վայոց ձոր)
Ծմակ, լեռնագագաթ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում, Վայքի լեռներում, Ճահուկ գետի ձախափնյակում, Խնձորուտ գյուղից 3,5 կմ հսյուսի-արևելք։ Բարձրություն 2172 մ ։
Դավիթ կազմողի խաչքար (Աստվածածին, Վաղարշապատ)
Դավիթ կազմողի խաչքար, գտնվում է Հայաստանի Արմավիրի մարզի Վաղարշապատ քաղաքի կենտրոնական մասում գտնվող Սուրբ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցում։ Հաշվառված է Հայաստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցանկում (4.2/15.3) ։