cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Իմպուլսի մոմենտ
Իմպուլսի մոմենտ (անկյունային մոմենտ, կինետիկական մոմենտ, ուղեծրային մոմենտ, շարժման քանակի մոմենտ, պտտական մոմենտ ), ֆիզիկական մեծություն, բնութագրում է մարմնի պտույտի չափը՝ հաշվի առնելով նրա զանգվածը, ձևը և արագությունը  ։
Պետք է նշել, որ պտույտը այստեղ ընկալվում է լայն իմաստով՝ ոչ միայն կանոնավոր պտույտ առանցքի շուրջը։ Օրինակ, նույնիսկ մարմնի ուղղագիծ շարժման դեպքում շարժման ուղղության վրա չընկած կամայական ենթադրական կետի նկատմամբ մարմինն ունի իմպուլսի մոմենտ։ Իմպուլսի մոմենտն ամենամեծ դերն ունի պտտական շարժման ժամանակ։ Սակայն խիստ կարևոր է բավական լայն դասի խնդիրների համար, հատկապես եթե գործ ունենք առանցքային կամ կենտրոնական համափաչության հետ։
Իմպուլսի մոմենտը կետի նկատմամբ պսևդովեկտոր է, իսկ առանցքի նկատմամբ՝ պսևդոսկալյար։
Փակ համակարգի իմպուլսի մոմենտը պահպանվող մեծություն է։
Սահմանում
Նյութական կետի \mathbf L իմպուլսի մոմենտը որոշակի հաշվարկման սկզբնակետի նկատմամբ սահմանվում է որպես նրա շառավիղ-վեկտորի և իմպուլսի վեկտորական արտադրյալ. որտեղ ~\mathbf r-ը մասնիկի շառավիղ-վեկտորն է տրված հաշվարկման համակարգում ընտրված անշարժ սկզբնակետի նկատմամբ, ~\mathbf p-ն՝ մասնիկի իմպուլսը։
Մի քանի մասնիկների համար իմպուլսի մոմենտը որոշվում է որպես նման անդամների (վեկտորական) գումար. որտեղ -ը համակարգի յուրաքանչյուր մասնիկի իմպուլսը և շառավիղ-վեկտորն են։
Սահմանային դեպքում մասնիկների թիվը կարող է անվերջ լինել, օրինակ զանգվածի անընդհատ բաշխումով պինդ մարմնի դեպքում կամ առհասարակ բաշխված համակարգի համար այն կարելի է գրել որպես որտեղ \mathbf{dp}-ը համակարգի անվերջ փոքր կետային տարրի իմպուլսն է։
Միավորների միջազգային համակարգում իմպուլսի մոմենտը չափվում է ջուլ •վայրկյան մեծությամբ։
առնչությունը։ Սկզբունքորեն իմպուլսի մոմենտը կարելի է հաշվել ցանկացած հաշվարկմեն սկզբնակետի նկատմամբ, սակայն ամենից հաճախ հարմարության և( որոշակիության համար այն հաշվում են պինդ մարմնի զանգվածների կենտրոնի յամ պտտման ամրացված կետի հանդեպ։
Հաշվարկը
Քանի որ իմպուլսի մոմենտը որոշվում է վեկտորական արտադրյալով, այն ~\mathbf r և ~\mathbf p վեկտորներին ուղղահայաց պսևդովեկտոր է։ Սակայն անփոփոխ առանցքի շուրջը պտույտի դեպքում ավելի հարմար է ոչ թե իմպոււլսի մոմենտը դիտարկել որպես պսևդովեկտոր, այլ՝ նրա պրոյեկցիան պտտման առանցքի վրա որպես սկալյա, որի նշանը կախված է պտտման ուղղությունից։ Եթե ընտրված է հաշվարկման սկզբնակետով անցնող առանցք, դրա վրա անկյունային մոմենտի պրոյեկցիայի հաշվարկի համար կարել է ցույց տալ մի շարք կանոններ՝ երկու վեկտորների վեկտորական արտադրյալը գտնելու ընդհանուր կանոններին համապատասխան.
որտեղ -ն ~\mathbf r-ի և ~\mathbf p-ի կազմած անկյունն է, որը որոշվում է այնպես, որ պտույտը ~\mathbf r-ից դեպի ~\mathbf p տեղի ունենա տպպման առանցքի դրական մասում գտնվող դիտորդին երևացող կողմից ժամսլաքին հակառակ ուղղությամբ։ Պտտման ուղղությունը կարևոր է հաշվարկի ժամանակ, քանի որ դրանով է որոշվում պրոյեկցիայի նշանը։
~\mathbf r գրենք տեսքով, որտեղ -ը բաղադրիչ շառավիղ-վեկտորն է, որը զուգահեռ է իմպուլսի վեկտորին, իսկ -ը՝ ուղղահայացն է։ -ը ըստ էության պտտման առանցքի հեռավորությունն է ~\mathbf p վեկտորից, որը սովորաբար կոչվում է «բազուկ»։ Նման կերպով կարելի է իմպուլսի վեկտորը բաժանել երկու բաղադրիչների. Շառավիղ-վեկտորին զուգահեռ և ուղղահայաց ։ Այժմ, վեկտորական արտադրյալի գծայնությունը, ինչպես նաև այն հատկությունը, ըստ որի զուգահեռ վեկտորների արտադրյալը հավասար է զրոյի, կարելի է ստանալ ևս երկու արտահայտություններ ~L-ի համար.
Անկյունային մոմենտի պահպանումը
Անկյունային մոմենտի (իմպուլսի մոմենտի) պահպանման օրենքը. փակ համակարգի բոլոր իմպուլսի մոմենտների վեկտորական գումարը ցանկացած անշարժ կետի նկատմամբ (կամ մոմենտների գումարը ցանկացած անշարժ առանցքի նկատմամբ) ժամանակի ընթացքում մնում է հաստատուն։
Իմպուլսի մոմենտի պահպանման օրենքը մաթեմատիկորեն բխում է տարածության իզոտրոպությունից, այսինքն՝ տարածության ինվարիանտությունից կամայական անկյունով պտտման հանդեպ։ Կամայական ավներջ փոքր անկյունով պտտելիս ~i շառավիղ-վեկտորը փոխվում է -ով, իսկ արագությունը՝ ։ Համակարգի ~\mathcal L Լագրանժի ֆունկցիան տարածության իզոտրոպության հետևանքով այդպիսի պտույտի ժամանակ չի փոխվում։ Այդ պատճառով
։
Հաշվի առնելով, որտեղ -ն ~i-րդ մասնիկի ընդհանրացված իմպուլսն է, վերջին արտահայտության գումարի յուրաքանչյուր բաղադրիչ կարելի է արտագրել
տեսքով։ Այժմ, օգտվելով խառը արտադրյալի հատկությունից, կատարենց վեկտորների ցիկլիկ տեղափոխությունի, ինչի արդյունքում, դուրս հանելով ընդհանուր բազմապատկիչը, կստանանք.
որտեղ -ը համակարգի իմպուլսի մոմենտն է։ Քանի որ -ն կամայական է, արտահայտությունից հետևում է ։
Ուղեծրի վրա իմպուլսի մոմենտը բաշխվում է մոլորակի սեփական պտույտի իմպուլսի մոմենտի և ուղեծրային պտույտի իմպուլսի մոմենտի միջև.
Իմպուլսի մոմենտը էլեկտրադինամիկայում
Էլեկտրամագնիսական դաշտում լիցքավորված մասնիկի շարժման ժամանակ ~p կանոնիկ իմպուլսը ինվարիանտ չէ։ Որպես հետևանք, իմպուլսի կանոնիկ մոմենտը նույնպես ինվարիանտ չէ։ Վերցնենք իրական իմպուլսը, որը նաև կոչվում է «կինետիկ իմպուլս».
որտեղ ~e-ն էլեկտրական լիցքն է, ~c-ն՝ լույսի արագությունը, ~A-ն՝ էլեկտրամագնիսական դաշտի վեկտորական պոտենցիալը։ Այսպիսով, m զանգվածով, լիցքավորված մասնիկի համիլտոնյանը էլեկտրամագնիսական դաշտում՝
որտեղ ~\varphi-ը էլեկտրամագնիսական դաշտի սկալյար պոտենցիալն է։ Ինվարիանտ իմպուլսի մոմենտը կամ «կինետիկ իմպուլսի մոմենտը» որոշվում է
Մոմենտի օպերատոր
Իմպուլսի մոմենտը քվանտային մեխանիկայում քվանտացվում է, այսինքն՝ չափվում է միայն ճշգրիտ որոշված արժեքների քվանտային մակարդակներով։ Մասնիկների իմպուլսի մոմենտի պրոյեկցիան ցանկացած առանցքի վրա պետք է լինի ամբողջ թիվ՝ բազմապատկած \hbar (h գծիկով) արտադրյալով, որը Պլանկի հաստատունն է՝ բաժանած 2 \pi-ի։ Փորձերը ցույց են տալիս, որ մասնիկների մեծ մասն ունի հաստատուն ներիքն իմպուլսի մոմենտ, որը կախված չէ տարածության մեջ նրանց շարժումից։ Այս սպինային իմպուլսի մոմենտը միշտ բազմապատիկ է \hbar/2-ին։ Դասական սահմանմամբ իմպուլսի մոմենտը կախված է վեց փոփոխականներից՝ ~r_x, ~r_y, ~r_z, ~p_x, ~p_y, и ~p_z։ Հայզենբերգի անորոշությունների սկզբունքի օգնությամբ այն ձևակերպելով քվանտամեխանիկական սահմանմամբ՝ ստանում են, որ հնարավոր չէ միաժամանակ ցանկացած ճշտությամբ չափել բոլոր վեց փոփոխականները։ Այդ պատճառով սահմանափակում կա, թե ինչ կարող ենք իմպուլսի մոմենտի մեր իմացության վրա։
Մաթեմատիկորեն լրիվ իմպուլսի մոմենտը քվանտային մեխանիկայում որոշվում է որպես երկու մասերի՝ ուղեծրային և սպինային մոմենտների գումարի օպերատոր։ Առաջին օպերատորն ազդում է ալիքային ֆունկցիայի տարածական կախվածության վրա՝
որտեղ и -ը համապատասխանաբար կոորդինատի և իմպուլսի օպերատորներն են, իսկ երկրորդը՝ սպինայինի վրա։ Մասնավորապես, էլեկտրաչեզոք և սպին չունեցող մեկ մասնիկի համար անկյունային մոմենտի օպերատորը կարելի է գրել որպես
որտեղ \nabla-ը նաբլա օպերատորն է։ Սա իմպուլսի մոմետնի հաճախ հանդիպող օպերատորն է, որն ունի հետևյալ հատկությունը՝
Ավելի կարևոր հատկություն է փոխատեղելիությունը էլեկտրաչեզոք և սպին չունեցող մասնիկի համիլտոնյանի հետ՝
Պտտման համաչափություն
Իմպուլսի մոմենտի օպերատորները սովորաբար հանդիպում են գնդաձև (սֆերիկ) համաչափությամբ խնդիրների լուծման ժամանակ։ Մոմենտի իմպուլսի տարածական պատկերումը՝
Այս օպերատորի սեփական արժեքները հետևյալն են՝
որտեղ սֆերիկ ֆունկցիաներ են։
Իմպուլսի մոմենտի հաշվարկը ոչ ռելյատիվիստական մեխանիկայում
~\mathbf{v} արագությամբ շարժվող, ~\mathbf{r} շառավիղ-վեկտորով նկարագրվող կետում գտնվող ~m զանգվածով մասնիկի համար իմպուլսի մոմենտը կարելի է հաշվել ըստ
բանաձևի, որտեղ \times-ը վեկտորական արտադրյալի նշանն է։
Մարմնի իմպուլսի մոմենտը հաշվելու համար այն պետք է բաժանել անվերջ փոքր կտորների և վեկտորապես գումարել դրանց մոմենտները՝ որպես նյութական կետերի իմպուլսի մոմենտների գումար, այսինքն՝ ինտեգրել
Սա կարելի է գրել ըստ \rho խտության՝ Եթե ընդունենք, որ ընդհանրացված ֆունկցիա է, ապա վերջին բանաձևը կիրառելի է ինչպես անընդհատ, այնպես էլ՝ դիսկրետ բաշխումով համակարգերի համար։
Համաչափության առանցքներից որևէ մեկի շուրջ (կամ, ընդհանուր դեպքում, իներցիայի գլխավոր առանցքների շուրջ) որպես ամբողջություն (որպես բացարձակ պինդ մարմին) պտտական շարժում կատարող համակարգերի համար ճիշտ է Առնչությունը, որտեղ ~I-ը իներցիայի մոմենտն է պտտման առանքցի հանդեպ, -ն՝ անկյունային արագության վեկտորը։
Իներցիայի մոմենտի կամ իներցիայի թենզորի հաշվարկման ժամանակ որպես սկզբնակետ կարելի է ընտրել ցանկացած կետ կամ առանցք, սակայն սովորաբար հարմարության համար ընտրվում է զանգվածների կենտրոնը։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ֆիզիկական մեծություններ Կատեգորիա:Մեխանիկա
Ալելու
Ալելու կարող է նշանակել՝
Ալիքենդ
Ալիքենդ, ավերակ գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Երևանի նահանգի Էջմիածնի գավառում։ Գտնվում էր Թալինի քտա-ի մոտ, Արտենի լեռան արևելյան ստորոտին։
Բնակչության մասին տեղեկություններ չեն պահպանվել ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
(9129) 1998 HU144
(9129) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1998 թվականի ապրիլի 21-ին ԼԻՆԵԱՐ ծրագրի կողմից Սոկոռոյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,041672 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,3977 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,6856 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1937,61 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,185796 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 1,19° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1998 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:ԼԻՆԵԱՐ ծրագրի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Էլ Բայադ
Էլ Բայադ (البيّض), քաղաք Ալժիրի կենտրոնական մասի հյուսիս արևմուտքում, նույնանուն վիլայեթի վարչական կենտրոնն է։
Աշխարհագրական դիրք
Քաղաքը գտնվում է վիլայեթի հյուսիսային մասում՝ Սահարյան Ատլասի լեռնային տեղանքում, ծովի մակարդակից 1304 մետր բարձրության վրա ։ Էլ Բայադը գտնվում է Ալժիրի մայրաքաղաքից մոտավորապես 385 կիլոմետր հարավ-արևմուտք։
Տրանսպորտ
Քաղաքի հյուսիս-արևելքից 10 կմ հեռավորության վրա գտնվում է նույնանուն օդանավակայանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ալժիրի քաղաքներ Կատեգորիա:Աֆրիկայի քաղաքներ Կատեգորիա:Աֆրիկայի բնակավայրեր
Շանհայ
Շանհայ (上海, ), Չինաստանի ամենամեծ և նշանակալի նավահանգստային քաղաքն է։ Շանհայի բնակչությունը արվարձաններով հանդերձ կազմում է 19,21 միլիոն մարդ, իսկ բուն քաղաքի բնակչությունը՝ 13,9 միլիոն է ։ «Շանհայ» անվանումը առաջացել է չինական երկու հիերոգլիֆներից՝ 上 Շանգ - բարձր, վերևի, և 海 -հայ - Ծով, այսինքն՝ «Քաղաք ծովի վրա» կամ «Քաղաք ծովի վերևում»։ Քաղաքի միջով հոսում է Հուանգպու գետը։
Ստեղծում ու զարգացում
Շանհայի տարածքում առաջին մարդիկ բնակություն են հաստատել դեռևս ՔԱ. 4-րդ հազարամյակում։ 960 թ. Շանհայը առաջին անգամ հիշատակվում է, որպես փոքրիկ գյուղակ։ Յանգցե դինաստիայի տնտեսական առաջընթացին զուգահեռ մեծանում է նաև Շանհայի տնտեսական նշանակությունը։ 1264 թ. Շանհայը՝ մեծանալով, միանում է շրջակա գյուղերի հետ։ Քաղաքում առկա էր այն ժամանակվա համար կարևոր առևտրական նավահանգիստ, որտեղից Շանհայի բամբակը ուղարկվում էր դեպի մայրաքաղաք Պեկին, Չինաստանի հեռավոր քաղաքներ, ինչպես նաև արտահանվում էր Ճապոնիա։ Մինչև Քինգ դինաստիայի հաստատումը, (1644-1911) քաղաքում ստեղծվում են առևտրից հարստացած մեծ համքարություններ, որոնք տնօրինում էին քաղաքի տնտեսությունը և մասամբ՝ քաղաքականությունը ։
Արտասահմանյան կոնցեսիաներ
1842 թվականին Օփիումի պատերազմից հետո Նանկինի պայմանագրով Շանհայը հարկադրված բացում է իր առևտրային դարպասները եվրոպական ուժերի առաջ։ 1847 թվականին բրիտանացիներին հաջորդում են ֆրանսիացիները։ Այս երկու ուժերը Շանհայում սահմանում են առաջին եվրոպական կոնցեսիաները՝ բրիտանացիները Շանհայի հյուսիսում՝ պատմական քաղաքում, իսկ ֆրանսիացիները՝ հարավ-արևմուտքում։ Ժամանակի ընթացքում, բազմաթիվ երկրներից քաղաքացիներ են հաստատվում Շանհայում ։ Նույն ժամանակաընթացքում առաջանում է նաև հրեական մեծ համայնք։ 1930-ական թվականներին Եվրոպայից Շանհայ են գալիս շուրջ 30.000 հրեա փախստականներ ։ Շուտով քաղաքը դառնում է Չինաստանի ամենամեծ նավահանգիստը և Ասիայի ամենամեծ ֆինանսկան կենտրոնը։ 1932 թվականին, Շանհայը աշխարհի հինգերորդ ամենամեծ քաղաքն էր և ուներ 70.000 օտարերկրացի բնակիչ ։
19-րդ դարի վերջից մինչև 1920 թ. Շանհայը դառնում է համաշխարհային նշանակություն ունեցող քաղաք։ 20-րդ դարի սկզբին քաղաքի բնակչությունը հատում է մեկ միլիոնի սահմանը։ 1918-ից սկսած Շանհայը դառնում է հեղափոխական քաղաքական գործիչ Սուն Յատ-սենի ազդեցության գոտին։ Քաղաքի անունը սկսում է կապվել շվայտության, արկածախնդրության և հարստության հետ։ Չինական համայնավարության արմատները մասամբ ձևավորվում են Շանհայում։ 1915 թ. Չեն Դուսիուն սկսում է «Երիտասարդություն» ամսագրի հրատարակումը, որը հետագայում «նոր երիտասարդություն» (Սյին Քինգնիան) անունով մեծ համարում ուներ բնակչության շրջանում։
1910-1937 թթ., մինչև ճապոնական տիրապետության շրջանը, Շանհայը խաղամոլության և կազմակերպված հանցավորության կենտրոն էր։ Չինական կենտրոնացված կառավարման բացակայությունը և գաղութարարների տարատեսակ հետաքրքրությունները, ինչպես նաև մեծ շահույթների առկայությունն ու քաղաքային իշխանությունների կոռումպացվածությունը հնարավորություն էին ստեղծում «կանաչ բանդաների» ծաղկման համար։ «Կանաչ բանդաները» հանցավոր խմբավորումների կազմակերպված ցանց էր, որոնք միասին տիրապետում էին օփիումի առևտրի, մարմնավաճառության և ազարտային խաղերի շուկաները ։
Պատերազմը։ Շանհայի ազատագրումն ու զարգացումը
Չին-ճապոնական երկրորդ պատերազմի երկրորդ ճակատամարտը տեղի է ունեցել Շանհայում։ 1937 թվականի նոյեմբերի 9-ին ճապոնական զինված ուժերը գրավում են ամբողջ քաղաքը, մինչև հեռավոր արվարձաններ, որտեղ էլ հետագայում բնակեցնում են չինացի փախստականներին։ Սակայն արվարձանները ևս չեն խուսափում ավերածություններից։ 1949 թվականի մայիսի 27-ին համայնավարները Մաո Ցզե-Դունի գլխավորությամբ իրենց հսկողության տակ են վերցնում քաղաքը։ Նոր կարգերի արմատական վերափոխումների օրոք արտասահմանյան ֆիրմաները Շանհայից հարկադրված տեղափոխվում են Հոն Կոնգ։ Կոմունիստների իշխանության օրոք քաղաքում սկսվում են տնտեսական մեծ փոփոխություններ. աղքատ թաղամասերը ամբողջովին քանդվում են և սկսվում են բարձրահարկ բնակելիների շինարարությունը։ Հանցագործ բանդաները և մարմնավաճառները «վերադաստիարակվում» են։ Արտասահմանյան կապիտալը զգալիորեն հարկվում է կամ միանգամից բռնագանձվում է պետության կողմից։ 1980-ականների կեսերին Շանհայը կրկին դառնում է Չինաստանի արդիականացման առաջատար։ Ներգրավվում են հսկայական արասահամյան ներդրումներ։ 1990 թվականին հիմնվում է Պուդոնգ թաղամասի տնտեսական հատուկ գոտին։ Քաղաքը կրկին դառնում է արևելյան Չինաստանի առևտրային գլխավոր կենտրոնը և իրեն է ձգում հզոր աշխատուժ ինչպես Չինաստանից, այնպես էլ ամբողջ աշխարից ։
Կլիման և բնությունը
Շանհայում այցելության ամենալավ եղանակը գարունն ու աշունն է։ Քաղաքն ունի մերձարևադարձային մուսոնային կլիմա՝ լավ արտահայտված չորս տարվա եղանակներով։ Տարվա միջին ջերմաստիճանը 15,3 աստիճան է՝ ըստ Ցելսուսի։ Անձրևների քանակը կազմում է 1112 միլիմետր, որի կեսը բաժին է ընկնում մայիսի կեսերից սեպտեմբերի կեսեր ընկած ժամանակահատվածին։ Ձմռանը ցուրտ և խոնավ է, միջին ջերմաստիճանը՝ 3,4-ից 5,6 աստիճան։ Ամռանը եղանակը համեմատաբար տոթ է, ջերմաստիճանը կազմում է միջինում 23,1-27,2 աստիճան (առավելագույնը՝ 40 աստիճան), օդի խոնավությունը հասնում է ընդհուպ մինչև 100 տոկոսի։ Ամառային ամիսներին Շանհայում գրանցվում են նաև կարճատև և ուժեղ թայֆուններ ։
Վարչական բաժանում
Ներկայումս Շանհայը բաժանված է 19 վարչական միավորների՝ 18 շրջաններ և «Սիանը»։ Դրանցից 9-ը գտնվում են «Պուսի» թաղամասում, որը բուն քաղաքն է՝ Հուանգպու գետի արևմուտքում։
Մնացած ութ շրջանները Շանհայի արվարձաններն են՝ արբանյակ-քաղաքները և բուն քաղաքից հեռու գյուղական բնակավայրերը։
Չոնգմինգ կղզին, որ գտնվում է Յանգցզի Ջիանգի գետաբերանին, կառավարվում է առանձին Սիանի կողմից
Այս բոլոր շրջանները և Սիանը իրենք էլ բաժանված են (2003-ին) 220 ենթաշրջանների, որոնց մեջ են 114 քաղաքներ, 3 գավառներ (Չինաստանի վարչական բաժանումը) և 103 ենթաշրջաններ։
Արդյունաբերություն
Ապագա առևտրային մետրոպոլ Շանհայի զարգացումը սկսել է 1949 թ.ից, երբ Շանհայը դարձավ Չինաստանի ամենամեծ արդյունաբերական կենտրոններից մեկը։ Զարգացած էին երկաթի և պողպատի, մետաղական վերամշակման, մեքենաշինության, նավաշինություն, և էլեկտրատեխնիկայի արդյունաբերությունը։ Դենգ Սիաոպինգի-ի կառավարման օրոք 1984 թվականին Շանհայը հայտարարվում է արտասահմանյան ներդրումների համար ազատ քաղաք։ Այս ենթատեքստում 1990 թվականին Շանհայի Պուդոնգ թաղամասում ստեղծվում է ազատ առևտրի գոտի, ինչպես նաև բազմաթիվ տնտեսական-զարգացման գոտիներ։ 1992 թվականին վերաբացվում է Շանհայի բորսան, որը Շենզեն քաղաքի բորսայի հետ մեկտեղ համարվում է Չինաստանի (բացառությամբ Հոն Կոնգի) ամենամեծ բորսան։ 22մլ. ՏԵՈւ-ով (Twenty-foot Equivalent Unit ) Շանհայի նավահանգիստը մեծությամվ երրորդն է աշխարհում, իսկ ընդհանուր ապրանքաշրջանառությամբ՝ աշխարհում ամենամեծը (2006 թվականին 537 միլիոն տոննա) ։
Տրանսպորտը
Քաղաքի տնտեսական նշանակության անկյունաքարերից մեկը գերազանց տրանսպորտն է։ Շանհայը արևելյան Չինաստանի երկաթուղային գլխավոր հանգույցն է և երկաթուղով կապվում է երկրի հյուսիսին և հարավին։ Գլխավոր կայարանը գտնվում է Սուժու ջրանցքի հյուսիսում։ Շանհայը Չինաստանի միակ քաղաքն է, որ ունի երկու օդանավակայան։ Միջազգային թռիչքները սպասարկում է Պուդոնգի միջազգային օդանավակայանը, իսկ ազգային թռիչքները՝ Հոնգքիաոյի օդանավակայանը։ 2002 թ. դեկտեմբերի 31-ին Շանհայում բացվում է Գերմանիայի հետ համատեղ կառուցված տրանսրապիդ գնացքը : Շինարարությունը արժենում է մոտ 1,2 միլիարդ եվրո։ Այս տրանսրապիդ գնացքը բացում է ժամում առավելագույնը 430 կմ արագություն։
Բնակչության աճի և սաստիկ տնտեսական զարգացմանը զուգահետռ 1990-ական թ թվականից Շանհայում սկսվում են խոշոր տրանսպորտային ենթակառուցվածքների շինարարությունները, որոնց շրջանակում կառուցվում են վեցշերտանի բարձրադիր մայրուղիներ և նոր կամուրջներ։ 1995 թվականին հանդիսավոր կեպով բացվում է Շանհայի մետրոպոլիտենի 16,1 կմ երկարությամբ առաջին հատվածը։ Մինչև 2020 թ. նախատեսված է կառուցվող 300 կմ երկարությամբ մետրոյի և 120 կմ տրամվայի երթուղիներ։ Շանհայում է գտնվում առանց ընդհատումների գործող աշխարհի ամենահին տրոլեյբուսային ցանցը, որը Չինաստանում ամենամեծերից է։ Այն բացվել է 1914 թ. նոյեմբերի 14-ին։ Ամբողջ քաղաքում մեծ տարածում ունի նաև Ավտոբուսը։
2003 թվականին քաղաքի հարավում սկսվում է 36 կմ երկարությամբ աշխարհի ամենաերկար Հոնգ Չժու ծովախորշի կամուրջի շինարարությունը։ Կամուրջը ձգվում է Հոնգչժու ծովախորշի վրայով և Շանհայը կապում է Չժենջիանգ պրովինցիայի Նինգբո քաղաքի հետ։ Ներդրումների ծավալը կազմում է 11,8 միլիարդ յուան (1,42 միլարդ ԱՄՆ դոլար)։ Վեցշերտանի կամրջի շինարարությունը տևում է 5 տարի։ Հանդիսավոր բացումը տեղի է ունենում 2008 թվականին, իսկ երթևեկելի մասի բացումը՝ 2009 թվականին ։
Բնակչության սրընթաց աճը
Ներկայումս Շանհայը պատկանում է աշխարհի ամենամած քաղաքների թվին։ Պաշտոնապես վերահսկվում է քաղաքի բնակչության աճի միայն ներգաղթի մասը, քանի որ քաղաքի գրանցված բնակիչների բնական աճը, ինչպես և մյուս չինական քաղաքներում, սահմանափակված է մեկ երեխայի ծնունդով։ Եթե 1957-ին քաղաքի մշտական բնակիչների բնական աճը մեկ տարվա կտրվածքով կազմում էր 40 տոկոս, ապա հետագայում այն արագորեն իջնում է մինչև 10 տոկոսի, և ապա՝ բացասական ցուցանիշի՝ -1,4 տոկոսի։ Սակայն չնայած դրան քաղաքի բնակչությունը, սկսած 1950-ականներից, շարունակաբար աճում է։ Եթե քաղաքի այժմյան սահմաններում (արվարձաններով հանդերձ) 1952 թ. ապրում էր 8,5 միլիոն մարդ, 1957-ին՝ 10,1 միլիոն, ապա դեռևս տնտեսական բարեփոխումների սկզբում՝ 1979-ին, այդ թիվը հասնում է 11,3 միլիոն-ի։ 1957 թ. հիմնական քաղաքում (առանց արվարձանների) ապրում էր 6,3 միլիոն մարդ, իսկ այսօր՝ 9,2 միլիոն, իսկ արվարձանների և գյուղական վայրերի հետ՝ 13, 4 միլիոն։ Բացի 13,4 միլիոն բնակիչից, որոնք բնակվում են հիմնական բնակության իրավունքով, շուրջ 3 միլիոն մարդ Շանհայում ապրում են կեցության սահմանափակ իրավունքով՝ տարեկան 6 ամիս և ավելի։
Սահմանափակ իրավունքով բնակիչներ
Ներկայումս մշտական գրանցված բնակինչերի ներգաղթը համեմատաբար սահմանափակվել է, սակայն հիմա էլ խնդիրներ են հարուցում ավելի ու ավելի շատացող այսպես կոչված ժամանակավոր բնակիչները։ Սահամանափակ ժամանակով կեցության իրավունքը, ի տարբերություն մշտականի, որի քանակը շատ սահմանափակ է, ավելի հեշտ է ստանալ։ Միայն այսպես կարելի է որոշ չափով հաղթահարել ներգաղթյալների ճնշումը, որովհետև Չինաստանի ամենամեծ մետրոպոլային տարածաշրջանը, ինչպես ոչ մի այլ տարածաշրջան հեռավոր ու խուլ շրջաններից դեպի իրեն է ձգում տասնյակ հազարավոր մարդկանց։ Նրանց թիվը 1990-ականներից հետո կրկնապատկվել է և այժմ կազմում է քաղաքի արվարձանների բնակչության շուրջ 20 տոկոսը։ Միաժամանակ կան նաև զգալի չափերի չգրանցված բնակիչներ։
Այս միգրանտերի մոտ 80 տոկոսը նախկին գյուղացիներ են՝ Չինաստանի ներքին գյուղական շրջաններից։ Նրանց երեք քառորդը հարևան Անհուի, Ջիանգսպու և Չժեջիանգ շրջաննեից են։ Այդպիսի ներգաղթյալների դերը տարբեր կերպ է գնահատվում։ Մի կողմից նրանք քաղաքին անհրաժեշտ են, որպես շինարարական աշխատուժ, արհեստավոր, մանր առևտրական, փողոցային աշխատող և տեքստիլ ֆաբրիկաների համար էժան աշխատուժ, մյուս կողմից նրանց ճնշումը բնակարանների շուկայի, ինֆրաստրուկտուրայի վրա, ինչպես նաև կրիմինալին նրանց մասնակցությունը քաղաքում համարվում է մտահոգիչ։
Խտություն
Քաղաքի ներկա 9,2 միլիոն մշտական բնակիչները ապրում են 550 ք.կմ բնակելի տարածքի վրա։ Բնակչության խտությունը կազմում է 16,843 մարդ ամեն քկմ-ի վրա։ Քաղաքից դուրս գյուղական ռեգիոններում 5,790,5 քկմ բնակելի տարածքում ապրում է 4,1 միլիոն մշտական բնակիչ։ Բնակչության խտությունը այնտեղ կազմում է 707 մարդ ամեն քկմ-ի վրա։ Ամբողջ քաղքում (բուն քաղաք և արվարձաններ)13,4 միլիոն գրանցված բնակիչները ապրում են 6,340,5 քկմ-ի վրա։ Խտությունը այս կտրվածքով կազմում է 2,106 մարդ՝ ամեն քկմ-ի վրա։
Բնակչության զարգացման գրաֆիկա
Շանհայի (արվարձաններով, ներառյալ գյուղական բնակավայրերը) մշտական բնակչության (չհաշված ոչ լեգալ և ժամանակավոր կեցության իրավունքով բնակիչներին) աճի գրաֆիկա ։
Թատրոն
Շանհայի ժողովրդական հրապարակում (Rénmín guangchang), որը դեռևս գաղութային տարիներին ծառայում էր, որպես ձիարշավարան, քաղաքի հայրերը կառուցում են էքստրավագանդ օպերային թատրոն՝ շուրջ 40 մետր բարձրությամբ Շանհայի մեծ թատրոնը։ Շինարարական աշխատանքները սկսվում են 1994-ին, իսկ հանդիսավոր բացումը կայանում է 1998-ին։ Թատրոնի շենքում գտնվում է երեք դահլիճ. հիմնական և ամենամեծ դահլիճը (1800 տեղ), միջին չափի դահլիճը՝ (600 տեղ) և 250 տեղանցող փոքր դահլիճը՝ նախատեսված կամերային երաժշտության համար։ Շինության դիզայներներն էին France's Arte Jean-Marie Charpentier & Associates-ը։ Գերժամանակակից ակուստիկան և կենտրոնական մեծ համերգասրահը նախագծված է այնպես, որ հնարավորություն է ընձեռում ներկայացնել բոլոր հնարավոր ֆորմատի ներկայացումներ, սկսած արևմտյան թատերական ներկայացումներից, օպերաներից, կամերային երաժշտության համերգներից մինչև չինական օպերա և դասական գրական ստեղծագործությունների ընթերցումներ։
Nanjing Xi Lu-ում գտնվող Շանհայի կենտրոնը միջազգային չափանիշների հսկայական մարզահամերգային համալիր է՝ համերգների, բալետների, օպերաների, ակրոբատիկ ցուցադրումների համար։ Շանհայում ակրոբատիկական խմբերի ամենօրյա ելույթները ներկայացնում են ակրոբատիկայի, ձեռնածության, Clowneinlagen, հրաշագործ կախարդների և կենդանիներով համարների ներկայացումներ։ Այդ համարներից մի քանիսը, (օրինակ՝ թուր կուլ տալը, հավասարակշռության ակտերը, կրակով վարժությունները) զարգացել են դեռևս Հան դինաստիայի ժամանակ (206-220 թթ.)։ Changle Lu-ի Lan Xin թատրոնը ծագում է դեռևս կայսերական ժամանակներից և ցույց է տալիս ինչպես արևմտյան, այնպես էլ չինական օպերաներ։ Այնտեղ տեղի են ունենում նաև մոգության ցուցադրություններ։ Որպես Բրիտանական սիրողական դրամատիկական հասարակության (British Amateur Dramatic Society) գաղութային արվեստի արտասահմանյան նստավայր, մինչև 1933 թվականը այս թատրոնը ամենուրեք հայտնի Ռեվյուների ներկայացման վայրն էր։
Վիքիքարտեզ
Վիքիքարտեզը (WikiMapia) առգիծ քարտեզային ռեսուրս է, որը համատեղում է Google-ի քարտեզները վիքի համակարգի հետ՝ թույլ տալով մասնակիցներին տեղեկություններ մուտքագրել երկրագնդի ցանկացած հատվածի վերաբերյալ ավելի քան 60 լեզուներով։ Ստեղծվել է ռուս ոստայն-դիվելոփերներ Ալեքսանդր Կորյակինի և Եվգենի Սավելյովի կողմից և գործածման դրվել 2006 թվականի մայիսի 24-ից՝ «Եկե՛ք նկարագրենք ո՛ղջ Երկիր մոլորակը» նշանաբանով։
Շանհայ
Թանգարաններ
Շանհայը հարուստ է թանգարաններով։ «Պատմության և արվեստի թանգարանը» ներկայացնում է չինական պատմական և գեղարվեստական հարուստ հավաքածուներ (կերամիկա, հախճապակի, գեղանկարչություն ևն), իսկ «Բնական գիտությունների թանգարանը» ցուցադրում է բազմապիսի կենդանաբանական ցուցանմուշներ։ Շանհայի թանգարանը քաղաքի մշակութային գլխավոր կենտրոններից է։ Ստեղծվել է 1952 թ., իսկ 1992 թվականից տեղափոխվել է Շանհայի կենտրոնում գտնվող Ժողովրդական հրապարակի նոր շենք։ Շանհայի հիմնական տեսաժան վայրերից են համարվում նաև խեցեգործության վարպետների ամեն օր 7 անգամ ցուցադրվող շոուերը, Գիժու-ի գույնզգույն լաքապատ օպերային դիմակների հավաքածուն, չինական ազգային փոքրամասնությունները, ինչպես նաև սաղմոնի ձկան կաշվից կարված կոստյումները, ինչպիսին որ հագել են Դոնգբա-ի Օրոքեն ժողովրդի ներկայացուցիչները։ Չինական կերպարվեստի պատմության պատկերասրահում ցուցադրվում են մարտնչող թագավորության ժամանակաշրջանից սկսած, Սոնգ-դարաշրջանով անցած, մինչև Քինգ-ի դարաշրջանի արևմտյան ազդեցությունների կերպարվեստը։
Վիքիքարտեզ
Վիքիքարտեզը կապ չունի Վիքիպեդիայի և Վիքիմեդիա Հիմնադրամի հետ, այն ըստ հեղինակների պարզապես ներշնչված է դրանց գաղափարախոսությամբ։
Շանհայ
Թանգարաններ
Շանհայի հարավ-արևմուտքում է գտնվում անմեղ նահատակների Լոնգհուա-գերեզմանոցը, որը հավերժացնում է չինական կոմունիզմի համար տասնյակ տարիներ տևած և 1949-ին հաղթանակով պսակված պայքարի զոհերի, մասնավորապես աշխատավորների, ակտիվիստների և ուսանողների հիշատակը, որոնք 1920-ական թթ. կոտորվում են Չիան Kaisheks-ի զորքերի կողմից։ Գերեզմանատան տարածքը համարվում է դատավճռի իրականացման կենտրոնական վայրը։
Վիքիքարտեզ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2006 ստեղծված կայքեր
Շանհայ
Թանգարաններ
Մեջտեղում՝ բրգաձև ապակեպատ ցուցասրահում է գտնվում Չիանգի զինվորների դեմ ելած 250 կոմունիստ նահատակների հուշակոթողը։ Որպես զոհվածների հիշատակ՝ այգով մեկ կանգնեցված են անհամար քարե քանդակներ, որոնցից շատերի վրա կան լուսանկարներ ու նշված են անունները։ Իսկ ցուցասրահի ետևում վառվում է հիշատակի անմար կրակը։ Ամեն օր բերվող թարմ ծաղիկները վկայում են այն նշանակության մասին, որ այդ իրադարձություններն առ այսօր ունեն Չինաստանում ։
Քույր քաղաքներ
Շանհայը քույր քաղաք է հետևյալ քաղաքների հետ ։
Ծանոթագրություններ
* Կատեգորիա:751 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Չինաստանի բնակավայրեր
Վալեյկա
Վալեիկա  (Валейка), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի երկրամասում, Ալթայի Հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Камышенка գետի ձախ ափով՝ 43 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 10 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Բիա գետն է, գետի ենթաավազանը Բիա և Կատուն գետերն են։ Գետի գետային ավազանը (Վերին) Օբ գետն է՝ մինչև Իրտիշի հետ միախառնման կետը։ Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Նիրզե
Նիրզե, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Հեռախոս
Հեռախոս,
Կատեգորիա:Կապ Կատեգորիա:Կազմակերպական տեխնիկա Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ
Ֆիլիպինյան բանակի թանգարան
Ֆիլիպինյան բանակի թանգարան, ռազմական թանգարան Ֆիլիպինների Տագիգ քաղաքում գտնվող Անդրես Բոնիֆասիո ամրոցի տարածքում։
Պատմություն
Ֆիլիպինյան բանակի թանգարանը ստեղծվել է 1979 թվականին ։ 1980-ական թվականների վերջին Ֆիլիպինների բանակի հրամանատար գեներալ Մարիանո Ադալեմը ԱՄՆ-ի բանակի նախկին գլխավոր հրամանատարական շտաբը վերափոխեց Ֆիլիպինյան բանակի թանգարանի և գրադարանի։ Անդրես Բոնիֆասիո ամրոցի թունելը նույնպես ինտեգրված էր թանգարանի ցուցադրությանը։ Թանգարանը և թունելը հանդիսավորությամբ բացվել են 1989 թվականին ։ 1990-ական թվականներին թանգարանը տեղափոխվել է, երբ Բոնիֆասիո ամրոցի զգալի մասը վերափոխվել է գործարար և բնակելի թաղամասի, որն այժմ հայտնի է որպես Բոնիֆասիո Գլոբալ Սիթի ։
Ցուցադրություն
Բացօթյա ստատիկ ցուցանմուշներն են շահագործումից հանված հրետանային զենքերի, տանկերի և զրահափոխադրիչների տարբեր նմուշներ։ Շինության ներսում ցուցադրվում են համազգեստի, զենքի, ռազմական գույների նմուշներ և Ֆիլիպինների բանակի տարբեր արշավներին վերաբերող ցուցանմուշներ։ 2018 թվականի դրությամբ վերջինը լրացվել է Մարավիի ճակատամարտի ցուցանմուշներով ։
Պատկերասրահ
Բացօթյա ցուցանմուշների օրինակներ.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆիլիպինների թանգարաններ Կատեգորիա:1979 հիմնադրված թանգարաններ
Թեյմար Բրեքսթոն
Թեյմար Էստի Բրեքսթոն (Tamar Estine Braxton, ), ամերիկացի երգչուհի, երգերի հեղինակ, դերասանուհի և պարուհի։
Կենսագրություն
Թեյմար Էստի Բրեքսթոնը ծնվել է 1977 թվականի մարտի 17-ին ԱՄՆ-ի Մերիլենդ նահանգում՝ Սիվերնում՝ հոգևորական Մայքլ Քոնրադ Բրեքսթոնի և երգչուհի Էվելին Բրեքսթոնի ընտանիքում։ Թեյմարը ունի ավագ եղբայր և չորս քույր՝ Թոնի Բրեքսթոն, Քոնրադ Բրեքսթոն կրտսեր, Թրեյսի Բրեքսթոն, Թովանդաս Բրեքսթոն և Թրինա Բրեքսթոն։
Կարիերա
Թեյմարը իր երաժշտական կարիերան սկսել է 1989 թվականից՝ իր չորս ավագ քույրերի հետ դառնալով «The Braxtons» ռիթմ ընդ բլյուզ երաժշտական խմբի անդամ, որի կազմում է մինչ օրս։ 1990 թվականին խումբը թողարկել է իր առաջին «Good life» սինգլը («Լավ կյանք»), որը հաջողություն չի ունեցել Billboard, Hot R&B/Hip-Hop Songs-ում․զբաղեցրել է ընդամենը 79-րդ հորիզոնականը։
2015 թվականի հոկտեմբերին «The Braxtons» խումբը թողարկել է «Braxton Family Christmas» վերնագրով ալբոմը, որը Billboard R & B / Hip-Hop Albums-ում առաջնաելույթ է ունեցել 27-րդ հորիզոնականում ։
Բրեքսթոնը նաև դերասան և պարուհի է։
Հարաբերություններ և մայրություն
2001-2003 թվականներին Բրեքսթոնը ամուսնացած է եղել պրոդյուսեր Դարել Էլամբի հետ։
Խնդիրներ առողջության հետ
«The Real» էպիզոդում Բրեքսթոնը պատմում է, որ ինքը տառապում է վիտիլիգո յով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փոփ երգիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի երգահաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Շամշադինի շրջան
Շամշադինի շրջան (կամ ուղղակի Շամշադին), վարչական միավոր Հայկական ԽՍՀ հյուսիսարևելյան մասում։
Հայերը Երուսաղեմում
Հայերը Երուսաղեմում հաստատվել են վաղնջական ժամանակներից։ Նրանց ներկայությունը վկայված է դեռևս նախաքրիստոնեական ժամանակներում՝ պատմական հեռավոր անցյալում։
Շամշադինի շրջան
Բնակավայրեր
Շամշադինի շրջանի վարչական կենտրոնն էր Բերդ քաղաքը։ Ուներ 15 գյուղական խորհուրդ։ Բնակավայրերն են՝
Հայերը Երուսաղեմում
Որպես ձևավորված համայնք, Երուսաղեմի հայկական համայնքը Միջնադարից մինչ օրս գործում է։ Սկզբնական ժամանակներում Երուսաղեմ մեկնել են հիմնականում հայ ուխտագնացներ և հոգևորականներ, ովքեր այցելում էին Հիսուս Քրիստոսի գերեզմանին։ Բացի այդ, Երուսաղեմ էին մեկնում նաև հայ ուսանողներ և առևտրականներ։
Դրանից հետո նրանց հիմնական մասը հաստատվեց քաղաքում։
Շամշադինի շրջան
Սահմանները
Շամշադինի շրջանը գտնվում էր Հայկական ԽՍՀ հյուսիսարևելյան մասում։ Հարավից սահմանակից էր Կրասնոսելսկի, արևմուտքից՝ Իջևանի, իսկ հյուսիսից և արևելքից՝ Ադրբեջանական ԽՍՀ Ղազախի, Թովուզի և Գետաբեկի շրջաններին։ Շրջանի տարածքը ձգվում էր հյուսիսային լայնության 40°36′-ի և 40°37′-ի և այլ երկայնության՝ 45-ի և 45°36′-ի միջև։ Ամենամեծ ձգվածությունը հյուսիսից հարավ մոտ 40,7 կմ էր (22′, միջօրեականի 1° = 1 կմ), իսկ ամենամեծ ձգվածությունը արևմուտքից արևելք՝ մոտ 51,23 կմ (36′, իսկ 40° զուգահեռականի 1° = 85, 38 կմ)։ ։
Հայերը Երուսաղեմում
Այսօր Երուսաղեմում բնակվում է շուրջ 3 հազար հայ՝ հիմնականում արհեստավորներ, բժիշկներ, ձեռնարկատերեր, հոգևորականներ, մտավորականներ։ Այստեղ է գտնվում Երուսաղեմի հայոց պատրիարքությունը՝ Սրբոց Հակոբյանց վանքով ու վանքապատկան կալվածքներով, հայկական տպարանով։
Ուրտատաու
Ուրտատաու (Уртатау, Уртатау), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Դաոլեկանովսկի շրջանի կազմում։
Հայերը Երուսաղեմում
Երուսաղեմը հայ մշակույթի և մատենագիտության կենտրոններից է։ Սրբոց Հակոբյանց վանքի թանգարանում պահվում են տարբեր ժամանակներում ուխտավորների ձեռքով Երուսաղեմ բերված հայ վարպետների պատրաստած ոսկե, արծաթե, փայտե իրեր, ձեռագրակազմեր, կանթեղներ, վարդապետական և եպիսկոպոսական գավազաններ, Կիլիկիայի հայոց թագավոր Հեթում Ա-ի մականը, Թորոս Ռոսլինի նկարազարդ ձեռագրերի հիմնական մասը։ Վանքի ձեռագրատանը պահվում է հայերեն ձեռագրերի՝ աշխարհում երկրորդ հավաքածուն։
Հայրենիք-Սփյուռք կապերի ամրապնդմանը, հայապահպանությանը աջակցում են Հայկական բարեսիրական, Հայ երիտասարդաց միությունները, «ՀԵՄ» եռամսյա թերթը, «Սիոն» գրական ամսագիրը։
Շամշադինի շրջան
Մակերևույթը
Շրջանի մակերևույթի լեռնագոյացման գործընթացում և դրան հաջորդած դարաշրջաններում մշակվել է էրոզիոն ուժգին գործընթացների կողմից, որոնց հետևանքով գոյացել են խորունկ կիրճեր և գետահովիտներ։ Շրջանի հարավով ձգվում է Միափորի (Մուրղուզի) ծալքավոր լեռնաշղթան, որի ամենաբարձր գագաթը Միափորն է (2993 մ)։ Լեռնաշղթան գրում է նաև Ալջալու (2545 մ), Գերետ (Գյորեր)՝ 2286 մ, բարձրությամբ գագաթները։ Միափորից դեպի հյուսիս և հյուսիս-արևելք ուղղությամբ, միմյանց գրեթե զուգահեռ, ձգվում են էրոզիոն և էրոզիոն-դենուդացիոն մի քանի լեռնաբազուկներ, որոնք աստիճանաբար ցածրանալով ձուլվում են Կուրի հովտին։
Ուրտատաու
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 65 մարդ։
Շամշադինի շրջան
Մակերևույթը
Դրանցից Հախումը կամ Պայտապարի լեռնաբազուկը ձգվում է Իջևանի շրջանի սահմանագծի երկարությամբ և բաժանում է Աղստև և Հախում գետերի ջրերը (երկարությունը՝ 40 կմ)։ Այդ լեռնաշղթայի Միափորի մոտակա Ղազանուչան գագաթը մոտ 2000 մ բարձրություն ունի, այն դեպքում, երբ Պառավաքար գյուղի մոտակայքում գտնվող Օձաքար գագաթը ընդամենը 1232 մ է և նրանցից ոչ մեծ հեռավորության վրա լեռնաբազուկի վերջավորությունը Հասանսու (նախկինում՝ Կիրովկա) և Հովք բնակավայրերի մոտ ձուլվում է 300 մ բարձրություն ունեցող հարթությունը։
Ուրտատաու
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Դաոլեկանովսկի շրջանի բնակավայրեր
Շամշադինի շրջան
Մակերևույթը
Միափորի գրեթե կենտրոնական հատվածից ձգվում է Կենաց (Կնեյայուրտ) լեռնազանգվածը, որի շարունակությունը Տավուշի լեռնաբազուկն է։ Դրանց վրայով է անցնում Հախում և Տավուշ գետերի ջրաբաժան գիծը։ Կենաց լեռների Կենացսար գագաթը 2139 մ բարձրություն ունի, Տավուշի վրա Տավուշ գյուղի մոտ Գելի պտտան գագաթը՝ 1321 մ, իսկ Ադրբեջանական ԽՍՀ Տավուշ քաղաքի մոտ նրա կրաքարային ապարներից կազմված վերջավորությունը ձուլվում է Կուր գետի 250-300 մ բարձրություն ունեցող հովտին։ Տավուշ լեռնաբազուկից արևելք ձգվում է Խնձորուտ լեռնաբազուկը (մոտ 40 կմ երկարությամբ), որն իր հերթին մի քանի ոչ մեծ ճյուղերի է բաժանվում։ Այդ լեռնաբազուկը կրում է Տավուշ և Խնձորուտ գետերի ջրաբաժան գիծը։ Արծվաբերդ և Նորաշեն գյուղերի միջև գտնվող Նորալանջ գագաթը 1446 մ բարձրություն ունի։ Խնձորուտ լեռնաբազուկին զուգահեռ, Խնձորուտ գետի աջ կողմում, շրջանի արևելյան սահամնի երկարությամբ ձգվում են Գարդման լեռների ճյուղերը, որոնցից մեկի Աղդաշ գագաթն ունի 2011 մ, Սումիգիլին՝ 2114 մ, իսկ Արծվաբերդ գյուղի դիմաց գտնվող Մանուկ գագաթը՝ 1849 մ բարձրություն։
Հայերը Երուսաղեմում
Գործում են երգի-պարի, թատերական խմբեր, Երուսաղեմի ժառանգավորաց և Սրբոց թարգմանչաց վարժարանները։ Փոքրաթիվ հայեր են ապրում նաև Իսրայելի այլ քաղաքներում
Շամշադինի շրջան
Մակերևույթը
Շրջանի տարածքի 60%-ը ծովի մակարդակից 1000 մ և ավելի բարձրության վրա է գտնվում։ Ամենացածր կետերը ընկած են Ադրբեջանական ԽՍՀ սահմանի վրա, գետահովիտներում։ Հախումը շրջանի սահմանագիծը հատում է 530 մ, Խնձորուտը՝ 560 մ և Տավուշը՝ 645 մ բարձրության վրա ։
Հայերը Երուսաղեմում
Պատմություն
6-րդ դարում Երուսաղեմ է այցելում վարդապետ Անաստասը, ով ուխտագնացությունից բացի Երուսաղեմ էր եկել որոշ ուսումնասիրությունների համար։ Ըստ նրա վկայության, Երուսաղեմի հայակական եկեղեցիների թիվը հասնում է յոթանասունի։
Շամշադինի շրջան
Կլիման
Շամշադինի աշխարհագրական լայնությունը հնարավորություն է տալիս ստանալու ավելի մեծ քանակի արեգակնային ճառագայթում, կրում է Սև և Կասպից ծովերի մեղմացնող ազդեցությունը, Կովկասյան լեռնաշղթան զգալիորեն թուլացնում է հյուսիսային ցուրտ օդային զանգվածների ազդեցությունը և ունի բարեխառն, չափավոր տաք կլիմա։ Տաք սեզոնը բավական երկարատև է, իսկ ցուրտ սեզոնը՝ կարճ և թույլ սառնամանիքներով։
Հայերը Երուսաղեմում
Պատմություն
Վիկտոր Ազարիայի «Երուսաղեմի հայկական թաղամասը» աշխատությունում նշվում է, որ Հին Երուսաղեմում հայերը ունեցել են իրենց առանձին թաղամասը։
Շամշադինի շրջան
Կլիման
Կլիման շատ ավելի մեղմ է գետահովիտներում և ցածրադիր մասերում, որտեղ կազմավորվում է մերձարևադարձաին չոր կլիմա, իսկ նախալեռնային ու լեռնային հատվածներում նկատվում է ամառային ջերմաստիճանի նվազում և ավելանում է ձմեռային ցրտաշունչ օրերի թիվը։ 0°-ից բարձր միջին ջերմաստիճան ունեցող օրերի թիվը շրջանի մինչև 1000 մ բարձրություն ունեցող վայրերում տարեկան կազմում է 300-330 օր, 1000-1500 մ բարձրություն ունեցող վայրերում՝ 260-300 օր, իսկ 1500-1800 մ բարձրություն ունեցող վայրերում՝ արդեն 245-260 օր։ 15°-ից բարձր ջերմաստիճան ունեցող օրերի թիվը այդ նույն բարձրություններում համապատասխանաբար կազմում են՝ 115-155 օր, 80-115 օր և 50-80 օր։
Հայերը Երուսաղեմում
Պատմություն
Արաբական նվաճումներից հետո Երուսաղեմում ստեղծված իրադրությունը հայ համայնքի համար ավելի բարեկեցիկ էր, քանի Բյուզանդիայի կառավարության շրջանում։
Շամշադինի շրջան
Կլիման
Ծովի մակարդակից ունեցած բարձրացմանը զուգընթաց ավելանում է մթնոլորտային տեղումների քանակը։ Եթե մինչև 1000 մ բարձրություն ունեցող վայրերում տեղումների տարեկան քանակը 500-550 մմ է, 1000-1500 մ բարձրություններում՝ 550-600 մմ, ապա 1500-1800 մ բարձրություններում այն հասնում է 600-7500 մմ-ի։
Շամշադինի տարածքում գոյացող խոնավությունը հիմնականում ստացվում է արևմուտքից (Սև ծովի ավազանից) եկող օդային զանգվածներից, թեև զգալի է նաև Կասպից ծովի ավազանից ստացվող խոնավությունը։ Օդային զանգվածները Կուր գետի հովտով ներխուժում են շրջանի տարածքը, գետահովիտներով անարգել բարձրանում վեր ևջերմություն կորցնելու հետևանքով խտանում են նրանց մեջ եղած ջրային գոլորշիները։ Երբեմն այդ օդային զանգվածներն ավելի սառն են լինում շրջանի օդային զանգվածի համեմատ և պայմաններ են ստեղծվում մառախուղի գոյացման համար, որը սովորաբար մեծ կայունություն է ունենում և շրջանի տարածքը պարուրում է օրեր շարունակ։
Հայերը Երուսաղեմում
Պատմություն
Երուսաղեմում բնակվող հայերը հիմնականում կենտրոնացած էին քաղաքի փողոցներից մեկում, որը կոչվում էր Հայկական։ Պատմիչները վկայում են, որ այդ շրջանում Երուսաղեմում հաստատված հայկական միաբանության անդամների թիվը հասել է 500-ի, իսկ աշխարհիկ բնակչությունը շուրջ 1000 ընտանիք էր։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայերը Երուսաղեմում
Շամշադինի շրջան
Կլիման
Անկայուն եղանակի դեպքում, թե տաք և, թե ցուրտ սեզոններում խախտվում է լեռնահովտային քամու ուղղության նշված պարբերականությունը։ Ամպրոպային անձրևներից առաջ քամիները գերազանցապես փչում են արևմտյան և հարավարևմտյան ուղղություններից։ Մառախուղի ժամանակ քամին մշտապես ունենում է հյուսիսային ու հյուսիսարևելյան ուղղություն։ Իսկ մառախուղի հեռացմանը նախորդում են հարավային ու հարավարևմտյան քամիները։
Բազմամյա դիտումներից պարզվում է, որ տարեկան միջին ջերմաստիճանը Բերդում կազմել է +8° С, որոշ աղբյուրներում երբեմն՝ +10° С, հունվարյան միջինը՝ +0° С, իսկ Միափորի լեռների բարձրադիր մասերում դրանք համապատասխանաբար կազմել են՝ +0° С և +10° С, առավելագույն ջերմաստիճանը՝ +35° С ( որոշ աղբյուրներում երբեմն՝ +38° С) նվազագույն ջերմաստիճանը՝ -17° С ( որոշ աղբյուրներում երբեմն՝ -38° С), մթնոլորտային տեղումների քանակը՝ 550 մմ։
Տավուշ գյուղում միջին ջերմաստիճանը +10° С, բարձր ջերմաստիճանի օրերի թիվը տարվա մեջ կազմում է 214 օր, իսկ 151 օր էլ ջերմաստիճանը տատանվում է 0° С - +10° С սահմաններում։ Ձնածածկույթի հզորությունը՝ 10-50 սմ, վեգետացիոն ժամանակաշրջանը՝ 160-240 օր, անսառնամանիքային օրերը՝ 100-240 օր ։
Սալվարդ
Ալիլու անվան տակ ընդգրկված է եղել Ցարական Ռուսաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում ։ Խորհրդային տարիներին մասն է կազմել Հայկական ԽՍՀ Զանգեզուրի գավառի, իսկ 1930 թվականից` Սիսիանի շրջանի։ Վերանվանվել է Սալվարդ 1935 թ.: 1995 թվականից մտնում է ՀՀ Սյունիքի մարզի մեջ։
Աշխարհագրություն
Սալվարդ համայնքը գտնվում է Սյունիքի մարզի Սիսիանի տարածաշրջանում։ Համայնքը հարակից է Հացավան, Բռնակոթ, Թանահատ, Թասիկ և Արևիս բնակավայրերին։ Գյուղի արևմտյան կողմից վեր է խոյանում շրջանի բարձրությամբ երկրորդ Սալվարդ սարը, որի բարձրությունը 3169 մետր է։ Համայնքի հեռավորությունը Սիսիանից կազմում է 14 կմ, մարզկենտրոնից՝ 132 կմ, մայրաքաղաքից՝ 239կմ։ Համայնքի վարչական տարածքը կազմում է 4072 հա։ Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 1960 մետր բարձրության վրա։ Տարածքին բնորոշ է չափավոր ցամաքային կլիման՝ տաք ամառ և ցուրտ ձմեռ։ Տարեկան միջին ջերմաստիճանը 6.6C է, ձմռանը միջինը՝ -12C (առավելագույնը՝ - 25C) ամռանը միջին ջերմաստիճանը կազմում է 6C, իսկ առավելագույնը՝ 32C0: Տեղումների տարեկան միջին քանակը կազմում է 370մմ։
Շամշադինի շրջան
Ներքին ջրերը
Շրջանի տարածքը պատկանում է Կասպից ծովի ավազանին։ Դեպի հյուսիս և հյուսիս-արևելք հոսում են Կուր գետի աջակողմյան ոչ մեծ վտակները, որոնց սնումը ձնաանձրևային է և հորդանում են ապրիլ, մայիս և հունիս ամիսներին։ Դրանք են Հախումը, Տավուշը, Խնձորուտը, Աղնջան։
Սալվարդ
Աշխարհագրություն
Սալվարդ համայնքն անտառազուրկ է։ Գյուղի տարածքի մի զգալի մասը տափաստանային գոտում է։ Տափաստանները երկու տիպի են ՝սիզախոտային և փետրախոտ-շյուղախոտային։ Ընդարձակ տարածքներ են զբաղեցնում մարգագետինները, որոնք գյուղի անասնապահության հիմնական կերային բազաներից մեկն է։ Վերին գոտին հարուստ է ալպյան մարգագետիններով Ենթալպյան մարգագետինները պահվում են նաև որպես խոտհարքներ։ Այստեղ աճում է խառը բուսականություն (երեքնուկ, եղջերառվույտ, ցորնուկ, շյուղախոտ և այլն)։ Կենդանական աշխարհը չի տարբերվում ողջ Սիսիանի կենդանական աշխարհից։ Լեռնաշխարհի բնորոշ կենդանիները մնում են գայլը, աղվեսը, նապաստակը, փորսուղը։ Թռչունների ընտանիքը համալրում են կաքավը, կաչաղակը, ագռավը, սոխակը, աղավնին, արծիվը և ալն։
Պուհատու
Պուհատու (Puhatu), գյուղ Էստոնիայի Իդա-Վիրումաա նահանգի Իլուկա շրջանում։
Շամշադինի շրջան
Բնական պաշարները
Շամշադինի բնական ամենաարժեքավոր պաշարները ցածրադիր հովտային և նախալեռնային բերրի հողերը, զովասուն անտառներն ու ալպիական ծովակազարդ մարգագետինները, անուշահամ սառնորակ աղբյուրները, արագահոս առվակներն ու գետերն են։ Թեև քիչ չեն նաև մետաղային ու ոչ մետաղային օգտակար հանածոները։
Սալվարդ
Բնակչություն
Ըստ ՀՀ 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների` Սալվարդի մշտական բնակչությունը կազմել է 263, առկա բնակչությունը` 252 մարդ ։ Գյուղը բնակեցված է եղել հայերով, որոնց նախնիները 1828-1829 թթ. եկել են Պարսկահայաստանի Խոյի գավառի Ուզումչի և Մահլազան գյուղերից ։ Սալվարդի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում` ստորև.
Պուհատու
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 16 մարդ։
Շամշադինի շրջան
Բնական պաշարները
Շրջանի տարածքում նաև մարմարի, գրանիտի, բազալտի, կրաքարի, դոլոմիտի, ագաթի, կոնգլոմերատների և տուֆաբրեկչաների, մետաղներից՝ պղնձի, կապարի ու բազմամետաղների հանքավայրեր ու երևակայումներ։ Կան նաև բուժիչ նշանակություն ունեցող, մի մասը դեռևս չհետազոտված, հանքային ջրեր ու աղբյուրներ ։
Սալվարդ
Պատմություն
Սալվարդ գյուղը գտնվում է Հայաստանի հարավ արևմտյան մասում՝ Սյունիքի մարզում։ Գյուղի մասին հիշատակվում է սկսած 1828 թվականից, երբ մի քանի ընտանիքներ Պարսկաստանի Խոյ և Սալմաստ գավառներից տեղափոխվել, ներգաղթել են և հիմնադրել գյուղը Ալիլու, Այբալու, այնուհետև Սալվարդ անվանումներով։ Նախկին Խորհրդային տնտեսության ժամանակաշրջանում գյուղը ունեցել է բավականին լավ ավանդույթներ դաշտավարության և հատկապես անասնապահության բնագավառներում։ Տարածաշրջանի առաջին կոլտնտեսություններից մեկը հիմնվել է Սալվարդում 1930 թվականին։ 1970-80 թթ-ին գյուղում առկա էին մոտ 700 գլուխ կթու կովեր, 400 մանր եղջերավոր անասուններ, 150 գլուխ խոզեր։ 1992 թ-ին կոլտնտեսությունը լուծարվել է և դարձել կոլեկտիվ տնտեսություն։ Վերջինս գոյատևել է մինչև 1999 թվականը։ Գյուղը էլեկտրաֆիկացվել է 1948 թվականին։ Իսկ առաջին հեռախոսը մուտք է գործել գյուղ 1960 թվականին։ 1956 թ-ին համայնքի ուժերով կառուցվել է առաջին ջրագիծը, որից օգտվում էր ամբողջ համայնքը, իսկ երկրորդ ջրագիծը մուտք գործեց համայնք 1966 թ-ին։ Համայնքում գործում է մշակույթի օջախը, որը կառուցվել է 1975 թ-ին։
Ալիկուլուուշաղի
Ալիկուլուուշաղի, գյուղ Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։
Սալվարդ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գյուղեր Կատեգորիա:1828 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ալիկուլուուշաղի
1907 թ.-ին ուներ 530 բնակիչ՝ հիմնականում ադրբեջանցիներ։
Պուհատու
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Իդա-Վիրումաա նահանգի Իլուկա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Շամշադինի շրջան
Հողերը, բուսականությունը և կենդանական աշխարհը
Շամշադինում տարածված են հիմնականում լեռնաանտառային հողերը։ Ցածրադիր հովիտները՝ 600-800 մ, երբեմն մինչև 1000 մ բարձրությունները զբաղեցնում են տափաստանային շագանակագույն, իսկ բարձրադիր հովիտներում ու լանջերում՝ 900-1300 մ՝ մուգ շագանակագույն, 1300-2100 մ՝ լեռնատափաստանային ու անտառային, իսկ 2100 մետրից բարձր՝ լեռնամարգագետնային և ենթալպյան հողերը։
Հումանոիդ
Հումանոիդը (անգլերենից ՝human «մարդկային» և –oid «նմանվող») ոչ մարդկային էակ է, կամ ռոբոտ ՝ մարդկային ձևով կամ հատկանիշներով։ Տերմինի ամենաառաջին գրանցված օգտագործումը ՝ 1870 թվականին, վերաբերում էր եվրոպացիների կողմից գաղութացված տարածքներում տեղաբնիկ ժողովուրդներին։ 20 -րդ դարում տերմինը սկսեց նկարագրել բրածոներ, որոնք ձևաբանականորեն նման էին մարդկային կմախքի։ Ընդհանուր առմամբ, տերմինը կարող է վերաբերել այն ամենին, ինչն ունի հստակ մարդկային հատկանիշներ, կամ հարմարվողականություններ, ինչպիսիք են ՝ առջևի վերջույթների առկայությունը (օրինակ ' բութ մատները), տեսանելի սպեկտրի երկդիտակ տեսողությունը (այսինքն ՝ երկու աչք ունենալը) կամ ունակություն ' կրունկներով և մետատարսալներով քայլել ուղղահայաց դիրքով։
Շամշադինի շրջան
Հողերը, բուսականությունը և կենդանական աշխարհը
Լեռնալանջերի հողերը կարբոնատային են, որոնք արևահայաց լանջերում քարքարոտ են ու նվազ հզորությամբ, իսկ հյուսիսային լանջերում՝ մեծ հաստություն ունեն և զորեղ են։ Լեռնալանջերի որոշ տեղեր նույնիսկ մերկացած են ու հողազուրկ։ Հովտային ու նախալեռնային հողերի մեծ մասն օգտագործվում են որպես վարելահողեր։
Ալիկուլուուշաղի
Գյուղում կար ժայռափոր հայկական եկեղեցի, որից քիչ բարձր քարայրներ և հնձաններ կային ։
Շամշադինի շրջան
Հողերը, բուսականությունը և կենդանական աշխարհը
Շրջանի տարածքը գտնվում է անտառային գոտում, բայց անտառների մի մասը, հատկապես հովիտներում, հին ժամանակներում հատվել են։ Անտառները զբաղեցնում են հիմնականում 900-1600 մ, տեղ-տեղ հասնելով մինչև 2000 մ բարձրությունները։
Հումանոիդ
Կառուցվածքը ռոբոտաշինության մեջ
Հումանոիդը ռոբոտ է, որը հիմնված է մարդու ընդհանուր կառուցվածքի վրա։ Օրինակ ՝ ռոբոտ, որը քայլում է երկու ոտքով և ունի իրանի վերին հատված, կամ ռոբոտ, որն ունի երկու ձեռք, երկու ոտք և գլուխ։ Պարտադիր չէ, որ հումանոիդը ունենա իրական մարդու կերպար, օրինակ ՝ ASIMO մարդանման ռոբոտը դեմքի փոխարեն ունի սաղավարտ, իսկ Android-ը (արու) կամ Gynoid (կին)-ը մարդաստեղծ ռոբոտներ են, որոնք գծագրված են մաքսիմալ մարդանման։ Չնայած այս բառերը հաճախ ընկալվում են որպես հումանոիդի հոմանիշներ։ Ընդհանուր առմամբ, մարդանման ռոբոտներն ունեն իրան, գլուխ, երկու ձեռք և երկու ոտք, չնայած որոշ մարդանման ռոբոտներ կարող են կրկնօրինակել մարմնի միայն մի մասը, օրինակ ՝ իրանից վերև։
Ալիկուլուուշաղի
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Շամշադինի շրջան
Հողերը, բուսականությունը և կենդանական աշխարհը
Արևելահայաց լանջերում ու ցածրադիր հովիտներում տարածված են չորասեր նոսր անտառները՝ կազմված թփերից ու մանր ծառերից, իսկ լեռների հյուսիսային լանջերում խիտ անտառներն իջնում են մինչև 500-600 մ բարձրությունները։ Անտառները զբաղեցնում են 42184 հա տարածություն, որը կազմում է շրջանի տարածքի 51, 1%-ը (նոր տնկումներից հետո շուրջ 52%-ը)։ Անտառներում ամենատարածվածը հաճարի ծառն է, որը զբաղեցնում է անտառի տարածքի ավելի քան 36, 6%-ը, ապա գալիս են կաղնին՝ 34, 7%, բոխին՝ 18, 3%, ղաժին՝ 2, 2%, հացին՝ 1, 3%, թխկին՝ 0, 7%, թեղին՝ 0, 5%, լորին՝ 0, 4% և այլն։
Հումանոիդ
Կառուցվածքը ռոբոտաշինության մեջ
Հումանոիդ հորինելու գործընթացը բավականին բարդ է, և դրա համար մեծ աշխատանք և հետազոտություններ են պահանջվում։ Շատ դեպքերում գյուտարարներն ու ինժեներները բախվում են որոշ մարտահրավերների։ Հումանոիդները խոսում և իրականացնում են գործողություններ որոշակի գործառույթների միջոցով, ինչպիսիք են տվիչները և գործարկիչները։ Առաջին կարգի տվիչները(sensor) և գործարկիչները(actuator) շատ կարևոր են, և մի փոքր սխալը կարող է հանգեցնել անսարքության։
Շամշադինի շրջան
Հողերը, բուսականությունը և կենդանական աշխարհը
Անտառներում բացի հաճարենուց ու կաղնուց մեծ տարածում ունեն նաև պտղատու այլ վայրի ծառեր՝ խնձորենին, տանձենին, հոնին, զկռենին, շլորենին, կեռասենին, ընկուզենին, տխլենին և այլն, իսկ թփերից՝ մասրենիին, մոշին, մոռին, հաղարջենին, մամխին, հավամրգին, գիլամասրին, կծոխուրին և այլն։ Թփուտները կազմում են շրջանի տարածքի 9490 հա (11,5%), մակերեսը, բազմամյա տնակների տակ է դրված 1787 հա (2,2%), խոտհարքները՝ 3078 հա (3,8%) են, իսկ արոտավարերն ու այլ օգտագործման տարածությունները՝ 25903 հա (31,4%)։