cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ակումբային պոկեր
Էթիկա սեղանի շուրջ
Խաղացողներին չի թույլատրվում քննարկել խաղաքարտերը, որոնք գտնվում են խաղի ընթացքում կամ հարցնել խորհուրդ։
Բացի դրանից, չի թույլատրվում բոլոր տեսակի արտահայտություններ, որոնք ողղակիօրեն վերաբերվում են ընդունել որոշում խաղացողին, որի նկարագրումը հնարավորություև է տալիս խաղացողին հաղթանակ կամ պարտություն։
Որպեսզի խուսափել երկրորդական իրավիճակից, խաղացողներին չի թույլատրվում քննարկել խաղի ժամանակ։ Իրականացման այդ կանոնները պարտադիր են։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Պոկեր
Հյուրը (ֆիլմ, 1939)
«Հյուրը» («Гость»), խորհրդային ֆիլմ, Լև Կանտորովիչի Ֆիլմի հարմարեցումը պատմությունը Լև Կանտորովիչի «թշնամիները»։ Բեմադրվել է ռեժիսորներ Ադոլֆ Մինկինի և Հերբերտ Ռապապորտը 1939 թվականին։ Ֆիլմն էկրան չի բարձրացել և չի պահպանվել։
Սյուժե
Հյուսիսային հեռավոր խուլ վայրեր ուղարկված երիտասարդ չուկչա որսորդ Ավոկի չում է մտնում չսպասված հյուր։ Նա ներկայանում է որպես մոլորված բժիշկ, որը կորցրել է կոլտնտեսության ճանապարհը և խնդրում է օգնել իրեն ու խոստանում է բուժել որսորդի հիվանդ կնոջը։ Ավոկն իր կնոջ հետ ջերմորեն ընդունում է հյուրին։ Ավոկը հյուրի հետ կիսում է այն ամենը, ինչ իր համար թանկ է, նույնիսկ նրան պատմում է իր գլխավոր գաղտնիքը. նա սովորել է կարդալ և որպես ապացույց հյուրի համար բարձրաձայն կարդում է «Ձկնորսի ու ձկան հեքիաթը»՝ առաջին գիրքը, որը կարդացել է առանց ուսուցչի օգնության, պատմում է իր քաղաքում սովորելու գնալու իր նվիրական երազանքի մասին, հպարտությամբ խոսում է կոմսոմոլական համագումարին մեկնելու մասին։ Սական պարզվում է, որ այդ հյուրը թշնամու դիվերսանտ է, և դյուրահավատ Ավոկը դառնում է նրա ակամա օգնականը, իսկ հետո նաև նրա պատանդը։
Ֆիլմի մասին
Ֆիլմի սցենարի հիմքում Լև Կանտորովիչի պատմվածքն է, և նա էլ դարձել է ֆիլմի սցենարի հեղինակը։ Նկարահանումներն սկսվել են 1938 թվականին ։
''…չի եղել պատմության մեխանիկական, բառացի էկրանավորում նաև «Հյուրի» սցենարը։ Դրանում ագել են կարևոր մանրամասներ, որոնք խորացրել են կերպարների մեկնաբանությունը։ Օտար դիվերսանտի հետ երիտասարդ չուկչայի հակամարտությունը վերաճել է բազմաթիվ նոր գծերով։ Գրողի կենսագրության մեջ «Հյուրի» սցենարը ևս մեկ արտահայտիչ էջ է։ Ինչպես նշել են ժամանակակից կինոգետները, աչալրջության կոչ անող ֆիլմը «ժանրով մոտենում է թրիլլերի» ։
Ֆիլմի ճակատագիրը
Ֆիլմն ավարտվել է 1939 թվականի վերջին, սակայն էկրաններին չի հայտնվել «թեմատիկ նկատառումներով»։ 1941 թվականի մայիսին ելույթ ունենալով կինեմատոգրաֆիայի հարցերով կոմիտեում՝ ՀամԿ(բ)Կ կենտկոմի քարտուղար Ա. Ա. Ժդանովը «Հյուրը» ֆիլմը հիշատակել է որպես «բավական ցածր մակարդակով՝ գաղափարական բովանդակության տեսանկյունից» և «մեզ խորթ գաղափարական միտումների առաջքաշում»։
Կինոգետ Վալերի Ֆոմինը կարծում է, որ ֆիլմն արգելվել է, քանի որ դրանում «սխալ են պատկերված խորհրդային մարդիկ՝ որպես պարզունակ մարդիկ, որոնց հեշտությամբ խաբում են ճապոնացի ճարպիկ լրտեսները» ։ Հավանական պատճառ է նաև այն, որ ֆիլմը կորցրել է արդիականությունը․ այն նկարահանվել է Հալխին-Գոլի ռազմական հակամարտության ժամանակ, սակայն հակամարտությունն ավարտվել է 1939 թվականի սեպտեմբերին՝ Եվրոպայում ապագայում լինելիք հակամարտություններին չմիջամտելու մասին Ճապոնիայի հայտարարությամբ՝ հետագայում ԽՍՀՄ-ի և Ճապոնիայի միջև չեզոքության մասին պակտի ստորագրմամբ, և նոր իրավիճակում ֆիլմը կորցրել է իր կարևորությունը ։
Ֆիլմը պահպանվել է, 2014 թվականին ցուցադրվել է «Կուլտուրա» հեռուստաալիքով ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:2014 ֆիլմեր Կատեգորիա:«Լենֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր Կատեգորիա:1939 ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային սև-սպիտակ ֆիլմեր Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր
Ասլանիդի եղբայրների ծխախոտի ֆաբրիկայի շենք
Ասլանիդի եղբայրների ծխախոտի ֆաբրիկայի շենք (Здание табачной фабрики братьев Асланиди), շենք Դոնի Ռոստովում, որը կառուցվել է XIX դարի վերջում ։ Գտնվում է Բուդյոննու պողոտայի և Կրասնոարմեյսկայա փողոցի անկյունում։ Սկզբնապես շենքում գործել է Ասլանիդի եղբայրների ծխախոտի ֆաբրիկան։ Ներկայում այն թիվ 8 հիվանդանոցի մասնաշենքերից մեկն է։ Ասլանիդի եղբայրների ծխախոտի ֆաբրիկայի շենքն ունի մշակութային ժառանգության տարածաշրջանային նշանակության օբյեկտի կարգավիճակ ։
Պատմություն
1874 թվականին Իվան Խրիստոֆորովիչ և Աքիլես Խրիստոֆորովիչ Ասլանիդի եղբայրները հիմնադրել են ծխախոտի ֆաբրիկա։ Այն զբաղեցնում էր Սկոբելևսկի փողոցի և Տագանրոգի պողոտայի խաչմերուկում գտնվող շենքը (այժմ՝ Կրասնոարմեյսկայա փողոց և Բուդյոննու պողոտա)։ 1913 թվականին Ասլանիդի եղբայրների ծխախոտի ֆաբրիկան ձեռք է բերել «Վ. Ի. Ասմոլով և ընկ.» բաժնետիրական ընկերությունը ։
1920 թվականին ծխախոտի ֆաբրիկայի նախկին շենքում տեղավորվեց աչքի հիվանդությունների կլինիկան։ 1950-ական թվականներին շենքը վերանորոգվել է և փոխանցվել քաղաքային հիվանդանոցին։
1962 թվականին շենքի ճակատին տեղադրվել է հուշատախտակ, որի վրա գրված է. ''«Այս տանը 1920-1952 թվականներին ապրել և աշխատել է ականավոր գիտնական-ակնաբույժ, պրոֆեսոր Կ. Խ. Օռլովը»''։
Ռոստովի մարզի վարչակազմի ղեկավարի 1998 թվականի հոկտեմբերի 9-ի թիվ 411 որոշմամբ Ասլանիդի եղբայրների ծխախոտի ֆաբրիկայի շենքը վերցվել է պետական պահպանության ներքո որպես մշակութային ժառանգության տարածաշրջանային նշանակության օբյեկտ։
Ճարտարապետություն
Երկհարկանի աղյուսե շենքն ունի П-աձև հատակագիծ։ Ճակատները նայում են Բուդյոննու պողոտային և Կրասնոարմեյսկայա փողոցին։ Նրանց ճարտարապետագեղարվեստական նկարագիրը որոշում են եզրային ելուստավորումները։ Առաջին հարկը դրվագված է կոպտատաշ քարերով (ռուստ)։ Առաջին հարկի պատուհանների որմնացքերը զարդարված են երեսկալներով ու փականաքարերով։ Երկրորդ հարկի պատուհանները զարդարված են երեսկալներով ու դեկորատիվ զարդաքիվերով։ Երկրորդ հարկի պատշգամբներն ունեն վանդակավոր ցանկապատում։ Շինությունն ունի հատակագծման միջանցքային համակարգ՝ սենյակների երկկողմանի դասավորությամբ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգություն Կատեգորիա:Դոնի Ռոստովի շենքեր և կառույցներ
Կուռուբաշ
Կուռուբաշ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վան-Տոսպի գավառում։
Բնակչություն
1909 թվականին գյուղն ուներ 110 տուն հայ բնակիչ։ Զբաղվում էին երկրագործությամբ, անասնապահությամբ և արհեստներով։ Բնակչությունը բռնությամբ տեղահանվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին, փրկվածները բնակություն են հաստատել Արևելյան Հայաստանում։
Շինություններ
Գյուղն ուներ եկեղեցի և վարժարան։
Տես նաև
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կիռումա
Կիռումա (Kiruma), գյուղ Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Մուստյալա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 2 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Մուստյալա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Բոլսթերլանգ
Բոլսթերլանգ (Bolsterlang), կոմունա Գերմանիայի Բավարիա երկրամասում։
Ենթարկվում է Շվաբիա վարչական շրջանին։ Գտնվում է Վերին Ալգոյ շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 11 1089 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի) Տարածքը կազմում է 20.33 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 7 80 116։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Աստերոիդների ցանկ (18501-18600)
Աստերոիդների ցանկ (18401-18500) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (18601-18700)
Վալոներեն
Վալոներենը պատկանում է Հնդեվրոպական լեզուների ընտանիքի ռոմանական լեզվախմբին։ Վալոներեն խոսում են աշխարհում 600 000 մարդ։ Այն պետական լեզու է Բելգիայում։ Աշխարհի տարածված լեզուների դասակարգման մեջ վալոներենը չի մտնում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռոմանական լեզվախումբ Կատեգորիա:Բելգիայի լեզուներ Կատեգորիա:Լեզուներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ֆրանսիայի լեզուներ
Սակի (գյուղ, Դեմիդովսկի շրջան)
Սակի (Саки), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Դեմիդովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 5 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Դեմիդովսկի շրջանի բնակավայրեր
Ամին դեհիդրոգենազ
Ամին դեհիդրոգենազ (ՖՀ 1.4.99.3, հաճախ նաև մեթիլամին դեհիդրոգենազ, MADH), տրիպտոֆան տրիպտոֆիլքինոն-կախյալ (TTQ) ֆերմենտ, որը կատալիզում է առաջնային ամինների օքսիդացիոն դեամինացում՝ առաջացնելով ալդեհիդ և ամոնիակ։ Ռեակցիան ունի հետևյալ ընդհանուր տեսքը
Ամին դեհիդրոգենազը ունի α2β2 կառուցվածք, որի ավելի փոքր β ենթամիավորը կապում է TTQ-ն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ՖՀ 1.4.99
Սերգեյ Հախվերդյան
Սերգեյ Գեղամի Հախվերդյան, արձակագիր, պատմաբան, դոցենտ ։
Կենսագրություն
Սերգեյ Գեղամի Հախվերդյանը ծնվել է 1946 թվականի սեպտեմբերի 27-ին՝ Գորիս քաղաքում։ Սովորել է Ակսել Բակունցի անվան միջնակարգ դպրոցում։ Դպրոցն ավարտելուց հետո 1964-1968 թվականներին սովորել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետում։ Ուսանողական տարիներին անդամակցել է հայրենասիրական ՀԵՄ ընդհատակյա կազմակերպության աշխատանքներին, ակտիվորեն մասնակցել 1965 թվականին Հայոց Մեծ եղեռնի հիշատակին նվիրված ցույցերին։ Սովորել է ասպիրանտուրայում, ծառայել Խորհրդային բանակում։ Ունի սպայական կոչում։
Գործունեություն
1985-1995 թվականներին եղել է Գորիսի երկրագիտական թանգարանի տնօրեն։ Նրա օրոք թանգարանը ձեռք է բերել ու ֆոնդավորել հարյուրավոր հնագիտական, ազգագրական արժեք ներկայացնող ցուցանմուշներ։ 1992-1995 թվականներին աշխատել է Գորիսի «Սյունիք» և «Տաթև» համալսարաններում, աշխատակցել Գորիսի քաղաքապետարանի «Բանբեր Գորիսի» խմբագրակազմին։ 1993-1996 թվականներին եղել է «Ազգ» օրաթերթի սյունիքյան թղթակիցը, ստորագրել տասնյակ հոդվածներ, որոնք լուսաբանել են Գորիս քաղաքի ռազմական առօրյան, հասարակական-քաղաքական կյանքը։ 1989 թվականին Գորիսի քաղաքապետարանի պատվերով ձեռնարկել է գրելու «Գորիսի պատմությունը»։ Գիրքը լույս է տեսել 1996 թվականին։ 1996 թվականին կրկին հրավիրվել է աշխատելու Գորիսի ԲՈՒՀ-ական մասնաճյուղում, ակտիվորեն զբաղվել պատմագիտությամբ։ Պրոֆեսոր Գ. Գրիգորյանի հետ հեղինակել է 2001 թվականին հրատարակված «Սյունիքի պատմություն» դասագիրքը, 2005 թվականին՝ «Գորիսի ամփոփ պատմություն» գիրքը, 2007 թվականին՝ հրատարակվել է «Պատմագիտական նոթեր. Սյունիք» գիրքը, ուր ամփոովել են հեղինակի գիտական հոդվածները։ Նա 30 գիտական հոդվածների հեղինակ է։ 2008 թվականին ՀՀ ԲՈՀ-ի կողմից նրան շնորհվել է դոցենտի գիտական կոչում։
Հախվերդյանը ղեկավարել է ԳՊՀ պատմության և իրավագիտության ամբիոնը։ Արժանացել է ՀՊՃՀ ռեկտորի վաստակագրի, Գորիսի քաղաքապետարանի շնորհակալագրի, Սյունիքի մարզպետարանի կողմից՝ «Ակսել Բակունցի» հուշամեդալի։
Գրական գործունեություն
Հախվերդյանը Ռուբեն գրական կեղծանունով, ուսանողական տարիներից սկսած զբաղվել է գրական գործունեությամբ։ Նրա պատմվածքները տպագրվել են հանրապետական, մարզային մամուլում, ժողովածուներում, հնչել ռադիոյով։ 2009 թվականին լույս է տեսել « Բարի արև- բարև» գիրքը, ուր ամփոփած են հեղինակի 20 պատմվածքներ։
Ընտանիք
Ամուսնացած էր, ունի երկու տղա, մեկ աղջիկ և յոթ թոռ։ Աղջիկը՝ Նազելի Հախվերդյանը հոգեբանական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ է, աշխատում է Գորիսի պետական համալսարանում՝ որպես հոգեբանության դասախոս։ Կինը՝ Լենա Հայրապետյանը ֆրանսերեն լեզվի ուսուցչուհի է ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գորիս քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Խվատով-Զավոդ
Խվատով-Զավոդ (Хватов-Завод), գյուղ Ռուսաստանի, Սմոլենսկի մարզի Վյազեմսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 213 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1797 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վյազեմսկի շրջանի բնակավայրեր
Վելիկայա Վիսկա (գյուղ, Մալովիսկայի շրջան)
Վելիկայա Վիսկա (Велика Виска), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Մալովիսկայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Վելիկայա Վիսկա գյուղում բնակվում էր 2 487 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Մալովիսկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1754 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Միջազգային հարաբերություններ
Միջազգային հարաբերություններ, երկրների միջև հարաբերությունները, ինքնիշխան պետությունների, միջկառավարական կազմակերպությունների, միջազգային ոչ կառավարական կազմակերպությունների, ինչպես նաև հասարակական կազմակերպությունների և միջազգային ձեռնարկությունների դերը ուսումնասիրող դիսցիպլինա։
Միջազգային հարաբերություննեը գիտական և հանրային քաղաքականության ոլորտ է և այն կարող է լինել պոզիտիվ և նորմատիվ, քանի որ վերլուծում և սահմանում է պետության արտաքին քաղաքականությունը։ Որպես քաղաքական գործունեություն՝ միջազգային հարաբերությունները հայտնի են դեռևս հույն պատմաբան Թուկիդիդեսի ժամանակվանից (մոտ. Ք.Ա 460-395)։ 20-րդ դարի սկզբին միջազգային հարաբերությունները դարձավ գիտության առանձին ճյուղ քաղաքագիտություն մեջ։ Կարելի է ասել, որ այն ներառում է նաև այլ գիտությունների տարրեր ։
Բացի քաղաքագիտությունից, միջազգային հարաբերությունների ոլորտը ընդգրկում է գաղափարներ տեխնոլիգիայից և ճարտարագիտությունից, տնտեսագիտությունից և պատմությունից, միջազգային իրավունքից, փիլիսոփայությունից, աշխարհագրությունից և սոցիոլոգիայից, մարդաբանությունից, քրեաբանությունից, հոգեբանությունից, մշակութաբանությունից։ Միջազգային հարաբերությունները ուսումնասիրում է նաև գլոբալիզացիան, պետությունների ինքնիշխանությունը, միջազգային անվտանգությունը, բնապահպանական կայունությունը, միջուկային զենքի տարածումը, ազգայնականությունը, տնտեսական զարգացումը և համաշխարհային ֆինանսները, ահաբեկչությունը և կազմակերպված հանցագործությունը, արտաքին միջամտությունը և մարդու իրավունքները։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Միջազգային հարաբերություններ
Ձորավանց
Ձորավանց, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վանի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
(5627) 1991 MA
(5627) , աստերոիդ աստերոիդների գոտի ներքին մասում։ Հայտնաբերվել է 1991 թվականի հունիսի 16-ին Ռոբերտ ՄաքՆոտի կողմից Սայդինգ Սփրինգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 1,877823 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8384 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 1,9172 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 939,9 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,383021 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 26,35° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1991 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ռոբերտ ՄաքՆոտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների գոտու ներքին մասի աստերոիդներ
Ռետինե բադիկ
Ռետինե բադիկ, բադի տեսքով խաղալիք, որը, որպես կանոն, լինում է դեղին գույնի։ Այն կարող է պատրաստված լինել ռետինից կամ փրփրապլաստից։ Ռետինե դեղին բադիկը զուգորդվում է լողի հետ։
Պատմություն
Բադիկի պատմությունն սկիզբ է առել դեռևս 1800-ական թվականներից, երբ ռետինն սկսել է ավելի ու ավելի հաճախ օգտագործվել։
Ջիմ Հենսոնը բարձրացրել է բադիկի վարկանիշը՝ կատարելով «Ռետինե բադիկ» երգը (Rubber Duckie):
«Սեզամ փողոց» ֆիլմում Էռնին նույնպես պրոպագանդել է բադիկը, քանի որ այն նրա սիրելի խաղալիքն էր։ Էռնին հաճախ էր խոսում բադի հետ, տանում իր հետ տարբեր շոուների ժամանակ, խաղում նրա հետ, դա չէր կարող չգրավել հեռուստադիտողների ուշադրությունը։ Էռնին նաև գրել էր «Ռետինե բադիկ» երգը (ըստ երևույթին՝ Հենսոնի երգի պարոդիա)։
2001 թվականին հաղորդագրություն է հայտնվել, որ Եղիսաբեթ II թագուհին վաննայում ռետինե բադիկ ունի ։ Կարճ ժամանակում բադիկների վաճառքն աճել է 83 %-ով։
Բադիկների կոլեկցիոներներ հանդիպում են Մեծ Բրիտանիայում, Գերմանիայում, Կանադայում, ԱՄՆ-ում, Ճապոնիայում, Սինգապուրում, Ավստրալիայում և Նիդեռլանդներում։ 2007 թվականին Գինեսի ռեկորդների գրքում գրանցվել է 2583 եզակի, միմյանցից տարբեր բադիկների հավաքածուի ռեկորդ։ Նաև այդ թվականին հոլանդացի նկարիչ Ֆլորենտիյն Հոֆմանն սկսել է տարբեր քաղաքներում ստեղծել ռետինե հսկայական բադերի քանդակներ, այդ թվում նաև աշխարհի ամենամեծ քանդակը, որի չափսերն են 26×20×32 մետր, իսկ զանգվածը՝ 600 կգ, այն գտնվում է Սեն-Նազերում  ։
Բացի սովորական դեղին բադիկներից, կան նաև այս խաղալիքի տոնական, մարզական, քաղաքական և այլ թեմաներով տարբերակները։ Բադիկները կարող են լինել տարբեր գույների՝ վարդագույնից մինչև սև, կանաչից մինչև կարմիր։
Մրցավազքեր
Բադիկների ժողովրդականությանը զուգահեռ հայտնվել են նոր խաղեր, որոնց մասնակցում են նույն բադիկները։ Բադիկները նետում են ջրի, ջրավազանի կամ ցանկացած այլ ջրամբարի մեջ։ Նա, ում բադիկն առաջինն է հասնում եզրափակիչ գծին, հայտարարվում է հաղթող։
Ամբողջ աշխարհում կան բադիկների մասնակցությամբ հարյուրավոր մրցավազքեր։ Բադիկների ամենամեծ լողը տեղի է ունեցել Օհայո նահանգում՝ Ցինցինատիում։ Դրան մասնակցել է ավելի քան 100000 բադիկ։
Սինգապուրում 1998 թվականից մինչև 2007 թվականն ամեն տարի (բացի 2004, 2005, 2006 թվականներից) անցկացվել է Սինգապուրյան բադերի մեծ մրցավազք (Great Singapore Duck Race): Նշանակված օրը Սինգապուր գետ է թափվել ռետինե 100000 բադիկ՝ վիճակախաղի տոմս, յուրաքանչյուրը 10 սինգապուրյան դոլար արժողությամբ։ Նա, ում բադն առաջին է հասել եզրափակիչ գծին, ստացել է 1 միլիոն սինգապուրյան դոլար մրցանակ։ 2007 թվականին անցկացվել է վերջին մրցավազքը՝ պայմանավորված Սինգապուրի գետը ջրամբարի վերածելու որոշումով ։
Լոնդոնում անցկացվում է Մեծբրիտանական բադերի մրցավազք (The Great British Duck Race), 2009 թվականին նրան մասնակցել է ռետինե 205000 բադիկ։ 2010 թվականին մրցավազքն անցկացվել է չորրորդ անգամ ։
Ռետինե բադիկները օվկիանոսագիտության մեջ
1992 թվականի հունվարի 10-ին Խաղաղ օվկիանոսում տեղի ունեցած փոթորկի ժամանակ ծովն են թափվել Friendly Floatees բաղնիքի պլաստիկ 29000 խաղալիքներ, որոնք զբաղեցնում էին 40 ոտնաչափ բեռնարկղ ։ Բադիկների երկու երրորդ մասը լողալով հեռացել է դեպի հարավ և երեք ամիս անց հասել Ինդոնեզիայի, Ավստրալիայի և Հարավային Ամերիկայի ափերը։ Մնացած 10000 բադիկները բարձրացել են Ալյասկայի հյուսիս, և այնուհետև, Ճապոնիայի շուրջն ամբողջական պտույտ կատարելով, ընկել Խաղաղ օվկիանոսի մեծ աղբավայր։ Բադերի մեծ մասը հետո անցել է Ալյասկայի ու Ռուսաստանի միջև ընկած Բերինգի նեղուց և գերի ընկել արկտիկական սառույցներին։ Նրանք սառույցներով անցել են օրական 1 մղոն արագությամբ և 2000 թվականին երևացել Հյուսիսային Ատլանտիկայում։ Բադիկների տեղաշարժը հետևել է ամերիկացի օվկիանոսագետ Կյորտիս Էբսմեյերը։
Այդ դեպքից հետո ՆԱՍԱ-ի փորձագետները որոշել են օգտվել ստորջրյա հոսանքները դիտարկելու ընթացքում ձեռք բերված փորձից։ Խաղալիքները ընկղմել են Գրենլանդիայի խոշորագույն սառցադաշտերից մեկի կողքին։ Յուրաքանչյուր բադիկի մեջ տեղադրված է եղել գրություն, որում նշվել էր, որ գտնողը կստանա մրցանակ, եթե գտածի մասին հաղորդագրություն ուղարկի նշված հասցեով ։
Կինո
«Հիթմեն» ֆիլմում (2007) երկու անգամ ցուցադրվում է լոգարանի համար նախատեսված ռետինե բադիկ։ Այն սյուժեում ընդգրկված չէ։ Այն հղում է Hitman համանուն խաղերի շարքը։
Հակակոռուպցիոն հիմնադրամի «Նա ձեզ համար Դիմոն չէ» քննչական ֆիլմում դեղին բադիկն օգտագործվել է որպես փոխաբերություն Ռուսաստանում չափազանց կոռումպացված իշխանությունների համար։
Անիմացիա
2014 թվականին Disney Channel և Disney Junior հեռուստաալիքները ցուցադրել են «Երջանիկ բադիկը» անիմացիոն ֆիլմը, որը մասամբ հիմնված է Friendly Floatees պատմության վրա ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խաղալիքների պատմություն Կատեգորիա:Խաղալիքներ Կատեգորիա:Բաղնիք
Կիռումպեե
Կիռումպեե (Kirumpää), գյուղ Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Վիռու շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 169 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Վիռու շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Սամուել Շանկլանդ
Սամուել Շանկլանդ (Samuel Shankland, ), ամերիկացի շախմատիստ, գրոսմայստեր (2008), ԱՄՆ-ի չեմպիոն (2018) ։
Կարիերա
9 տարեկանում սովորել է խաղալ շախմատ, մեկ տարի անց մասնակցել է իր առաջին մրցաշարին։ 14 տարեկանում դարձել է ազգային վարպետ։ Մինչև 18 տարեկանների աշխարհի առաջնությունում զբաղեցրել է 3-րդ տեղը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շախմատի գրոսմայստերներ Կատեգորիա:Ամերիկացի շախմատիստներ
Դմիտրի Լավրիշչև
Դմիտրի Սերգեևիչ Լավրիշև ,  ռուս ֆուտբոլիստ, հարձակվող։
Կարիերա
Նա իր կարիերան սկսել է Լիպեցկի շրջանի սիրողական թիմերում։ 2018 թվականին Ռոտորում նկատել են տաղանդավոր խաղացողին և հրավիրել իրենց մոտ։ ՖԱԼ-ի հիմնական կազմում Լավրիշչևն անցկացրել է ընդամենը մեկ հանդիպում։ ՊՖԼ-ում խաղալով «Ռոտոր-2»-ի կազմում՝ հարձակվողը թիմի լավագույն ռմբարկուն է եղել։ 2019 թվականի ամռանը նրան երկարաժամկետ պայմանագիր են առաջարկել Վոլգոգրադյան ակումբի հետ, սակայն ֆուտբոլիստը որոշել է ուսումնամարզական հավաքի մեկնել Ֆինլանդիա Սանկտ Պետերբուրգի «Զենիթ-2»-ի հետ ։ Մասնակցել է Զենիթի հիմնական պարապունքներին, սակայն պայմանագիր չի կնքել թիմի հետ։ Օգոստոսին «Ռոտոր-2»-ի իր նախկին թիմակից Սերգեյ Միխայլովի հետ համալրել է Հայաստանի Բարձրագույն խմբի «Նոյ» ակումբը։ Տեղի էլիտայում նա իր նորամուտը նշեց օգոստոսի 24-ին « Լոռիի » դեմ խաղում (0:1) ։
2022 թվականի հուլիսին նա դարձել է Պավլովսկայա գյուղ Կուբան Հոլդինգ ակումբի խաղացող, որում նա իր նորամուտը նշել է նույն ամսի 24-ին՝ առաջնության խաղում փոխարինման դուրս գալով երկրորդ խաղակեսում։ Պավլովսկի թիմի հայտացուցակից դուրս է մնացել նույն թվականի նոյեմբերի 14-ին.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Լոռիի ֆուտբոլիստներ
Նարեկ Կոսմոս
Նարեկ Հակոբյան, գրական կեղծանուն՝ Նարեկ Կոսմոս (ծնված՝ մարտի 8, 2002թ․), երգահան, հեղինակ-կատարող, բանաստեղծ և արվեստաբան, «Ջրաներկ» խմբի հիմնադիր
Կենսագրություն
Նարեկ Կոսմոսը ծնվել է 2002 թ. մարտի 8-ին հայ երգահան, հեղինակ-կատարող, բանաստեղծ և արվեստաբան է։ Ծնվել է Գյումրիում։ Սովորում է Հայաստանի գեղարվեստի պետական ակադեմիայի Գյումրու մասնաճյուղում, արվեստաբանության ֆակուլտետում։ Ավարտել է Գյումրիի Շերամի անվան երաժշտական դպրոցի ջութակի բաժինը։
Հանդես է գալիս թե՛ որպես մենակատար, թե՛ «Ջրաներկ» խմբում, որը Նարեկ Կոսմոսը հիմնել է 2018 թ․-ին։
«Ջրաներկ» խմբի հիմնում
2018 թ.-ին, 16 տարեկանում, Նարեկը հիմնել է «Ջրաներկ» խումբը։ Խմբում հանդես է գալիս որպես հեղինակ-մենակատար։ «Ջրաներկ» խումբն ունի մի շարք ձայնագրություններ։ Խումբը նկարահանել է 5 տեսահոլովակ։ 2022 թ․-ին նախատեսվում է նկարահանել ևս մի քանիսը։«Ջրաներկի» ամենահայտնի կատարումներից է «Դու իմն ես» երգը, որը հնչում է «Հատուկ դասարան» հեռուստասերիալի մեջ։
Գրական գործունեություն
Երաժշտական գործունեությունից զատ Նարեկ Կոսմոսը հայ արդի հեղինակ է։ Սկսել է ստեղծագործել վաղ մանկությունից։ Տպագրվել է տարբեր գրական մամուլում, մասնավորապես՝ «Գրանիշ », «Երևանյան էսքիզ», «Անդին», «Գրքամոլ », «Գրական Արցախ», «Գրեթերթ », «Մշակութային հրապարակ »։
2022-2023թթ լույս կտեսնի Նարեկ Կոսմոսի պոեզիայի առաջին ժողովածուն։
Ստեղծագործությունները ներառում են՝
Արտաքին հղումներ
Բանաստեղծություններ, հրապարակումներ
Հարցազրույցներ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ Կատեգորիա:Հայ երգահաններ Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Հայ արվեստաբաններ
Նիցա Մոնֆերատո
Նիցա Մոնֆերատո (Nizza Monferrato), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Աստի գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 10189 մարդ (2008)։ Բնակչության խտությունը՝ 335 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 30 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 14049։ Հեռախոսային կոդ՝ 0141։ Բնակչության հովանավորն է Սուրբ Կառլո Բորոմենոն։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության աճը
Պորտուգալական թագավորական գրադարան
Պորտուգալական թագավորական գրադարան (Real Gabinete Português de Leitura), գրադարան, գտնվում է Բրազիլիայում՝ Ռիո դե Ժանեյրոյում։
Իր ծառայությունների համար գրադարանը բազմիցս պարգևատրվել է։ Նրա շենքը, արտաքին և ներքին ձևավորման շնորհիվ համարվում է քաղաքի տեսարժան վայրերից և բազմիցս հայտնվել է տարբեր ֆիլմերում։ 2014 թվականին այն աշխարհի լավագույն գրադարաններից չորրորդն էր ։
Պատմություն
Գրադարանը հիմնադրվել է 1837 թվականին պորտուգալացի 43 քաղաքական միգրանտների խմբի կողմից` պորտուգալական մշակույթը բրազիլական կայսրության մայրաքաղաքում զարգացնելու համար։ 1900 թվականից սկսած գրադարանը դարձավ հանրաճանաչ։
Գրադարանի շենքը նախագծվել է նոր մանուելյան ոճով՝ պորտուգալացի ճարտարապետ Ռաֆայել դա Սիլվա Կաստրոյի կողմից, կառուցվել է 1880-1887 թվականներին ։ Բրազիլիայի կայսր Պեդրու II-ը 1880 թվականի հունիսի 10-ին  դրել է շենքի հիմքը, իսկ նրա դուստրը՝ Բրազիլիայի արքայադուստր Իզաբելլան 1887 թվականի սեպտեմբերի 10-ին իր ամուսնու հետ հանդիսավոր կերպով բացում են գրադարանը։
Շենքի ճակատը ստեղծվել է Լիսաբոնում վանքի հիերոնիմիտների ձևով և նավով տեղափոխվել է Ռիո դե Ժանեյրո։ Հուշարձանները իրենց մեջ ներառում են Պեդրու Կաբրալի, Լուիշ դի Կամոենսի, Հենրի Ծովագնացի և Վասկո դա Գամայի անունները։ Հարթաքանդակները հիմնականում Ֆեռնան Լոպիշի, Ժիլ Վիսենտեի, Ալեքսանդր Հերկուլանոնի և Ժուանա դե Ալմեյդայի պատկերներով են։ Ընթերցասրահի ինտերիերը, գրախանութները, ջահը և վիտրաժային առաստաղը պատկանում են նեոմանուելյան ոճին։
Բրազիլիայի գրականության ակադեմիայի պատմությունը կապված է նաև գրադարանի հետ։
Ֆոնդեր
Գրադարանը Պորտուգալիայից դուրս ունի պորտուգալերեն գրքերի ամենամեծ հավաքածուն։ Ֆոնդերը, որոնք ունեն շուրջ 350 հազար գրապահոցներ, ընդգրկում են Կամոենսի «Լուզիադ»-ի առաջին հրատարակությունը, Մաշադ դե Ասիսի կտակերգական ձեռագիրը և այլն։ Գրադարանը Պորտուգալիայից ստանում է տարեկան մոտ վեց հազար հատոր։ Բացի այդ, այստեղ կարելի է գտնել Ժոզե Մալոյի և այլ արվեստագետների ստեղծագործությունների հավաքածուներ։
Գրադարանը հրատարակել է «Convergência Lusíada» ամսագիրը և պորտուգալացի ուսանողների համար անցկացնում է պորտուգալերեն լեզվի, գրականության, պատմության, մարդաբանության և արվեստի մասին դասընթացներ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի գրադարաններ Կատեգորիա:Բրազիլիայի տեսարժան վայրեր
Արաբերեն
Արաբերեն խոսում են շուրջ 300 միլիոն մարդ։ Բացի արաբական 22 երկրներից, արաբերենը պաշտոնական լեզու է նաև Իսրայելում, գործածվում է Իրանում, Թուրքիայում, Էրիթրեայում, Չադում, համարվում է ՄԱԿ-ի վեց պաշտոնական լեզուներից մեկը, Արաբական պետությունների լիգայի պաշտոնական լեզուն։
Լեզվակիրների թվով արաբերենը 4-րդն է աշխարհի լեզուների շարքում։
Պատմություն
Արաբերեն բանավոր լեզուն հարյուրամյակների ընթացքում մշտապես ենթարկվել է փոփոխության, սակայն գրավոր լեզուն մնացել է նույնը։ Պատճառն այն է, որ արաբերենով է գրված սուրբ Ղուրանը, որի տեքստը փոփոխման ենթակա չէ։ Ուստի գրական արաբերենն այսօր արաբների մայրենի լեզուն չէ. յուրաքանչյուր երկիր ունի սեփական բարբառը։ Երբեմն մի քանի երկրների բարբառները միավորում են բարբառախմբերի մեջ։ Չնայած դրան՝ գրական արաբերենը, մասամբ փոփոխված բառապաշարով, օգտագործվում է գրականության և լրատվության ոլորտներում, բացի Թունիսից, Մարոկոյից ու որոշ չափով նաև Ալժիրից, որտեղ գրավոր խոսքում արաբերենի մրցակիցը ֆրանսերենն է։ Այլ երկրների գիտական ու տեխնիկական գրականության մեջ, որտեղ բացակայում է պահանջված բառապաշարը, հաճախ օգտագործվում է անգլերենը։
Հին արաբերենի շրջանը, պատմական առումով բավական անորոշ է։ Նրա սկիզբը համարվում է մ.թ.ա. II հազարամյակի կեսը, երբ սեմական լեզուներից առանձնանում է նախաարաբերենը։ Այս փուլն ավարտվում է 7-րդ դարը՝ արաբների կողմից իսլամի ընդունումը։ Շուրջ երկու հազար տարի տևած նախաիսլամական շրջանից մեզ են հասել էպիգրաֆիկ տեքստեր։ Վերջինների հնչույթային կազմը բաղաձայն հնչույթների քանակի և որակի առումով՝ ըստ վերջիններիս գրական արտահայտման, համապատասխանում է վաղ դասական շրջանի հնչույթային կազմին։
Առհասարակ սեմական հնչույթաբանական համակարգի և հատկապես արաբերենի հնչույթաբանական համակարգի համար բնորոշ է նրա օրգանական կապը ձևաբանական կազմի հետ։ Արաբերենի հնչյունային կազմը պատմական ասպեկտով դիտարկելիս անհրաժեշտ է ընգծել մի քանի ընդհանուր առանձնահատկություններ. ա) գրական արաբերենի հնչույթային կազմը մեզ հայտնի ավելի քան 100-ամյա ժամանակահատվածի ընթացքում, այն ներկայանում է որպես կայուն, կոնսերվատիվ համակարգ՝ ի տարբերություն բարբառների հնչույթային համակարգի, որոնք իրենցից ներկայացնում են փոփոխվող և շարժական համակարգեր։ (գրականում đād, բարբառում՝ zā, đād չկա)։ բ) գրական արաբերենի համակարգի եզակիությունն է և համապատասխան համակարգի բազմազանությունը։ գ) այդ համակարգերի զարգացման տեմպերի անհավասարությունն է և տարբեր բարբառների խմբերում հնչյունային փոփոխությունների ուղղությունների արդյունքների տարբերացումը. դ) վաղ դասական արաբերենի հնչույթային կազմը կարող է վերականգնվել Սիբաուեյհիի «ալ-Քիթաբ» աշխատության մեջ հնչյունների արտաբերման տեղի և եղանակի մանրամասն նկարագրության հիման վրա։ Հնչյունների արտաբերական բնութագրերն այս գրքում հիմնականում չեն տարբերվում ժամանակակից գրական արաբերենի հնչույթների բնութագրերին։
Որոշ հնչյունային փոփոխություններն արաբերենում ընթացել են երկարատև ժամանակահատվածում և վերջնականապես ամրագրվել են դասական լեզվում, որպես նորմա, 9 դարի վերջում, 10 դարի սկզբում, բայց բարբառներում փոփոխությունները շարունակվել են։
Արաբերենի հնչույթային կազմի կայունությունը պայմանավորված է հիմնականում խոսքի վանկատման առանձնահատկությամբ՝ այն հանգամանքով, որ խոսքում հնչույթը մշտապես գտնվում է նախորդ հնչույթի և իր սեփական ձայնավորումների շրջապատում, ինչը բացառում է հնչույթների անմիջական հարադրումը և սահմանափակում հնարավոր հնչյունափոխությունները։
Արաբական լեզվաբանական ավանդույթ
7-րդ դարում արաբների հաղթարշավը նպաստում էր նորաստեղծ պետության արագ ընդլայնմանը, և այս տարածքում բնակվող ամենատարբեր ծագում, հասարակարգ և զարգացման մակարդակ ունեցող ժողովուրդները ակտիվորեն մասնակցում են արաբալեզու մշակույթի առաջընթացին։ Նվաճված տարածքներում արաբական ազդեցության տարածման հետ կապված մեծանում է արաբերենի դերը, որպես նոր կրոնաքաղաքական և մշակութային ձևավորումների, գործընթացների կարևորագույն գործոն։ Գիտական տարբեր ճյուղերի՝ բնական և հումանիտար, հետ մեկտեղ իսլամի առաջին իսկ դարերից առանձնահատուկ տեղ է գրավում արաբերենի ուսումնասիրությունը։ Ըստ ավանդության, լեզվաբանական ուսումնասիրությունների հիմնադիրը Աբու ալ-Ասուադ ալ-Դուալին է՝ խալիֆ Ալիի ժամանակակիցը. նրան է խալիֆը հանձնարարում զբաղվել քերականական խնդիրներով՝ բացառելու համար գրական լեզվի աղավաղումները, հատկապես Ղուրանի ընթերցանության ժամանակ։ Աբու ալ-Ասուադ ալ-Դուալին անդրադարձել է հետևյալ խնդիրներին՝ խոսքիմասային բաժանմանը (անուն, բայ և մասնիկ), որոշ ուղղագրական խնդիրների (ձայնավոր հնչույթների նշագրումը), թեքման խնդիրների և այլն։ Հետագայում արաբերենի քերականական ուսումնասիրությամբ զբաղվում են նրա աշակերտները՝ Յահյա իբն Յաամարը և Անբասա իբն Մաադան ալ - Ֆիխրին, Աբու Ամր Իսա իբն Ումար աս-Սակաֆին, հայտնի գիտնական Խալիլ իբն Ահմադ Ալ-Ֆարահիդին, առաջին լիակատար քերականական երկի հեղինակ Սիբաուեյհին։ Փաստագրորեն վկայված արաբական լեզվաբանության պատմությունը ընդգրկում է մոտ 8 դար՝ 8-15-րդ դարերը՝ մինչև թուրքերի կողմից Կ.Պոլսի գրավումը։ Միջնադարյան արաբական լեզվաբանության զարգացումը կապվում է մի քանի դպրոցների ձևավորման հետ, որոնք մշակեցին արաբերենի ուսումնասիրության տարբեր սկզբունքներ։ Դրանցից են Բասրայի, Քուֆայի և Բաղդադի դպրոցները. ավելի ուշ՝ արաբերենի քերականության և բառապաշարի հարցերն ուսումնասիրվում են նաև Եգիպտոսում և Իսպանիայում։
Բասրան հիմնադրվել է իսլամի տարածման առաջին իսկ տարիներին (636 թ.). նրա դիրքը Պարսից ծոցի ափին նպաստեց արագ զարգացմանը թե՛ տնտեսական և թե՛ մշակութային առումով։ Բասրան դարձավ նաև լեզվաբանական ավանդույթի ձևավորման և զարգացման կենտրոններից մեկը։ Ավելի ուշ հիմք դրվեց արաբական լեզվաբանության մեկ այլ ուղղության Քուֆա քաղաքում (հիմնադրվել է 638 թ.)։ Քերականական այս երկու ուղղությունների՝ դպրոցների միջև տարաձայնությունները վերաբերում էին հիմնականում արաբերենի համակարգի նկարագրման և կանոնավորման հարցերին։ Բասրայի քերականական դպրոցը հաճախ անվանում են անալոգիական, իսկ Քուֆայինը՝ վերլուծական. առաջին դպրոցում խստորեն հետևում էին Ղուրանի և պոեզիայի դասական լեզվի նորմերին. շեղումը ընդունված նորմերից համարվում էր լեզվի աղավաղում, իսկ Քուֆայի դպրոցի ներկայացուցիչներն առավել մեղմ էին այս հարցում և հաճախ իրենց դրույթները հիմնավորում էին խոսակցական լեզվում գործող նորմերով։ Երկու ուղղությունների բանավեճային հարցերից էր բառակազմութան ելակետային միավորի ընտրության հարցը. բասրեցիներն որպես այդպիսին ընդունում էին մասդարը (գործողության անուն, որը զուրկ է ժամանակային սահմանափակումից). իսկ քուֆացիները՝ անցյալ (ներկա) ժամանակաձևի առաջին դեմքի բայաձևը (afεalu, faεaltu)։
762 թ. Բաղդադը հռչակվում է Աբբասյան խալի‎ֆայության մայրաքաղաք, և մշակութային կյանքն աստիճանաբար կենտրոնանում է այստեղ։ Քերականության բնագավառում բաղդադյան դպրոցը համարվում է էկլետիկ ուղղության սկզբնավորող։ Այս դպրոցի ներկայացուցիչները, բացի գիտական գործունեությունից, ծավալում էին լայն ուսուցողական գործունեություն, և նրանց երկերն աչքի են ընկնում հակիրճությամբ և համառոտ շարադրանքով։
Մեզ հասած առաջին քերականական երկը Սիբաուեյհիի (մահ.794 թ. Աբու Բիշր Ամր իբն Ուսման Կանբար ալ-Բասրի) «Ալ-Քիթաբ» («Գիրքը») աշխատությունն է՝ գրված մոտավորապես 769 թ.։ Այս գրքում հեղինակը մանրակրկիտ կերպով անդրադառնում է արաբերենի քերականության բոլոր հարցերին՝ շարահյուսության, ձևաբանության, բառակազմության և հնչյունաբանության։ Գնահատելով հեղինակի կատարած մեծ աշխատանքը՝ պետք է նշել, որ նա օգտվել է նախորդ հեղինակների քերականական դրույթներից՝ ի մի բերելով դրանք մեկ երկում. այս փաստը ևս մեկ անգամ հավաստում է այն, որ արաբական լեզվաբանական գիտությունն անցել է նյութի կուտակման և համակարգման (կանոնակարգման), հիմնական տեսական կանխադրույթների մշակման բարդ և երկար ընթացք։ Արաբական լեզվաբանական ավանդույթի ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է այլ լեզվաբանական ավանդույթների հետ փոխհարաբերության հարցը։
Այս կամ այն լեզվաբանական ուսմունքների հնարավոր ազդեցությունը պայմանավորված է արաբների նրանց առնչվող Արևմուտքի և Արևելքի տարբեր ժողովուրդների հետ պատմամշակութային փոխհարաբերություններով։ Արաբներն իրենց ազդեցությունը տարածեցին Ասիայի, Ա‎ֆրիկայի, Եվրոպայի բարձր մշակույթ ունեցող ժողովուրդների վրա, որոնք քաջ ծանոթ էին ինչպես հելլենական, այնպես էլ հնդկական գիտական մտքին։ Սրանով է պայմանավորված այն հանգամանքը, որ արաբական լեզվաբանական համակարգը նշված ժողովուրդների գիտելիքների յուրացման արդյունք է. դրանով է բացատրվում արաբական լեզվաբանական ուսմունքի գրեթե կատարյալ և մեթոդաբանական առումով անթերի լինելը։ Մյուս կողմից, սակայն, արաբական լեզվաբանական համակարգը լավագույնս համապատասխանում է արաբերենի կառուցվածքին։
Ստեղծելով քերականական ամփոփ համակարգ, մշակելով լեզվաբանական տեսական հարցեր՝ արաբներն իրենց ներդրումն են ունեցել ընդհանուր լեզվաբանական գիտության զարգացման գործում։
Արաբական լեզվաբանական ուսմունքի սկզբնավորումը և հետագա զարգացումը կարևոր նշանակությւոն ունի ոչ միայն արաբերենի ուսումնասիրության, նրա պատմական զարգացման ընթացքի ճիշտ պատկերացման համար, այլև այն նշանավորում է լեզվի ուսումնասիրության, լեզվի համակարգի կառուցման ‎բոլորովին նոր առանձնահատուկ մեթոդի առաջացում, որն արդեն իսկ միջնադարում լայն տարածում և կիրառություն է գտնում նույնիսկ ծագումնաբանորեն և տիպաբանորեն տարբեր լեզուների, (ինչպես օրինակ թյուրքական, իրանական լեզուների) քերականական ուսմունքներում։ Արաբական լեզվաբանական ավանդույթն առանձնանում է գիտական յուրահատուկ տերմինաբանությամբ և լեզվական նյութի համակարգման նոր սկզբունքներով։ Այն իր ազդեցությունն է ունեցել եվրոպական արաբագիտության զարգացման գործում։ 19-20-րդ դդ. եվպոպացի գիտնականների կողմից ստեղծված արաբերենի քերականական երկերից շատերն իրենց շարադրանքով, նյութի համակարգմամբ հետևում են միջնադարյան քերականական ավանդույթին։ Ավելին, որոշ տեսական դրույթներ ձեռք են բերում ընդհանուր լեզվաբանական նշանակություն, ինչպես օրինակ արմատի, թեքման հասկացությունը կարևոր նշանակություն են ունեցել պատմահամեմատական լեզվաբանության սկզբունքների մշակման համար։
Միջնադարում Արաբական Արևելքի երկրներում դասական գրական արաբերենի էմպիրիկ (գործնական) ուսումնասիրության հիման վրա ձևավորվեց արաբական լեզվաբանության կարևոր ճյուղերից մեկը՝ արաբական քերականական ուսմունքը։ Արաբական լեզվաբանական ավանդույթի ձևավորմանը (այսուհետ՝ ԱԼԱ) նպաստել են և իրենց ներդրումն են ունեցել տարբեր ազգությունների ներկայացուցիչներ։ Ձևավորվելով դասական արաբերենի փորձնական ուսումնասիրության շրջանակներում՝ ԱԼԱ–ն բնորոշվում է գործառական ուղղվածությամբ։ Արաբական ցեղերի միավորման ընթացքում լեզվի սոցիալական գործառության անհրաժեշտություն է առաջանում, որի նորմերի հաստատման խնդիրները հետագայում պայմանավորվում են Արաբական խալիֆայության հասարակական կյանքում նրա գործառությամբ, երբ Ղուրանի լեզվի ուսումնասիրությունը և նրա մաքրության պահպանումը ձեռք են բերում հատուկ նշանակություն։
Արաբական լեզվաբանության ավանդական տեսությունը մշակվում և զարգանում է Բասրայի, Քուֆայի, Բաղդադի, Անդալուսյան և եգիպտա-սիրիական դպրոցներում։
VII դարում արաբերենի որոշ քերականական երևույթների նկարագրությամբ զբաղվում է բասրեցի Աբու–լ Ասուադ ադ–Դուալին, որին վերագրվում է ձայնավոր հնչույթների համար գրանշանների ներածումը։ Այս ժամանակաշրջանին է վերաբերում նաև Նասր իբն Ասիմի և Յահյա իբն Յաամարի գիտական գործունեությունը, որոնք ստեղծեցին տարբերիչ նշանների համակարգը՝ գրությամբ նմանվող հարֆերը միմյանցից տարբերելու համար։
VIII դարի առաջին կեսին բասրեցի բանասերներ Իբն Աբի Իսհակ ալ–Հադրամին, Իսա իբն Ումար աս–Սակաֆին և Աբու Ամր ալ–Ալան մշակում են դասական արաբերենի նորմերի վերլուծական նկարագրման տեսական հիմքերը. VIII դարի երկրորդ կեսը բնորոշվում է արաբական լեզվաբանական տեսության՝ որպես ինքնուրույն գիտակարգի ձևավորմամբ։ Արաբական ավանդական լեզվաբանության հիմնախնդիրների ձևակերպման և մեթոդաբանության հստակեցման գործում մեծ դեր խաղաց բասրեցի ալ–Խալիլ իբն Ահմադը՝ արուդի (տաղաչափության մասին ուսմունք) տեսության հիմնադիրը, որի շրջանակներում լուսաբանվում են ոչ միայն բուն բանաստեղծական լեզվի վանկաչափական (տաղաչափական) երևույթները, արաբական բառի ռիթմային և ձևաբանական կազմությանը վերաբերող փաստեր, որտեղ վերլուծության նվազագույն միավոր է հարֆը՝ բաղկացած բաղաձայն հնչույթից և նրա ձայնավորման տեսակից։ Ալ–Խալիլի գրչին է պատկանում «Քիթաբու լ–εայն» (εայնի գիրք), որում բառերը դասավորված են ըստ նրանցում արմատական հարֆերի արտաբերական բնութագրերի, այն է՝ կոկորդային, լեզվային, ատամնային և շրթնային։ Հնչյունների նման դասակարգումը հիմք է տալիս ենթադրելու հնդկական լեզվաբանական ավանդույթի ազդեցության մասին։ Ալ–Խալիլը առանձնացնում է հնչույթաբանական երևույթների վերլուծության և նկարագրման 3 ասպեկտ՝ ելքային բնութագրեր, դիրքային իրացումներ (տարբերակներ) և հնչյունների փոփոխություններ, որոնք տեղի են ունենում քերականական կառույցների կազմավորման ժամանակ։ Նա կատարելագործել է ձայնավորումների նշագրման համակարգը՝ ներածելով այսպես կոչված ձայնանշանները, որոնք մինչ օրս էլ կիրառվում են Ղուրանի, բանաստեղծական և ուսումնական տեքստերի գրառման ժամանակ։
Լեզվաբանական մյուս՝ Քուֆայի դպրոցի հիմնադիրն է համարվում Աբու Ջաֆար Մուհամմադ առ–Ռուասին, որն, ըստ արաբ բանասերների և մատենագետների, ստեղծել է առաջին քերականական երկը։ Նրան է վերագրվում նաև «Հոգնակի և եզակի թվի մասին» գիրքը։
VIII դարի երկրորդ կեսի բասրեցի գիտնական Սիբաուեհիի «Ալ–Քիթաբ» աշխատությունը մեզ հասած առաջին քերականական երկն է, ուր տրվում է լեզվի նորմերի համակարգված շարադրանք և ըստ նրանում առկա բազմաթիվ մեջբերումների, արտացոլում է նախորդ մերունդների բանասերների հետազոտական աշխատանքների կոնցեպցիան և արդյունքները՝ առաջին հերթին, ալ–Խալիլ իբն Ահմադի։ ԱԼԱ–ում ուրվագծվում են լեզվի քերականական վերլուծության հիմնական ասպեկտները՝ ան–նահու (անվանական և բայական բառափոխության ուսմունք), աս–սարֆ (բառակազմության և քերականական կառույցների ձևավորման ժամանակ տեղի ունեցող հնչյունական փոփոխությունների մասին ուսմունք) և մախարիջ ալ–հուրուֆ (հնչույթների արտաբերման և դիրքային փոփոխությունների մասին ուսմունք)։ Բառակազմական պրոցեսների վերլուծության և նկարագրման ժամանակ լայնորեն կիրառվում է արուդի տեսության մեջ մշակված բառակազմական կաղապարման մեթոդը, այստեղից էլ բառակազմական կացապարների համակարգը ժամանակակից արաբերենում։ Բառակազմական երևույթները քննվում են ինչպես ձևի, այնպես էլ նշանակության տեսանկյունից, սկզբնական բառաձևերի սահմանումը ուղեկցվում է նրանց լեզվական (գործառական) նշանակության վերհանմամբ։
VIII դարավերջի բանասերներից է ալ–Քիսային, որը զգալիորեն որոշակիացրեց քուֆիական դպրոցի հետազոտական սկզբունքները։ Նրա երկերից մեզ է հասել «Հասարակ ժողովրդի խոսվածքում քերականական սխալների մասին» աշխատությոնը, որում կարևորագույն բարբառագիտական տեղեկություններ են պարունակվում։
VIII–IX դդ. բասրեցի բանասերներ ել–Ախշաֆ ալ–Ասուաթը, Աբու Ուսման ալ–Մազինին, ալ–Մուբարրադը, քուֆացի բանասերներ Աբու Զաքարիա Յահյա իբն Զաիդ ալ–Ֆարրան, Իբն աս–Սիքքիտը, աս–Սաալաբը և մյուսները զբաղվում էին Սիբաուեյհիի «Ալ-Քիթաբ»-ի մեկնաբանությամբ։ Ձևավորվում է արաբական բարբառագիտությունը. մասնավորապես՝ Աբու Ուբայդայի «Հնացած բառապաշարի դասակարգումը», բարբառային բառապաշարի բառարաններ և այլն։ Աշխուժորեն քննարկվում են քերականությանն առնչվող խնդիրներ։ Դրա մասին է վկայում մասնավորապես՝ Քուֆայի և Բասրայի դպրոցների միջև ծագած վեճը, որը արտացոլվել է բաղդադցի բանասեր Իբն ալ–Անբարիի «Բասրեցիների և քուֆացիների միջև ծագած տարաձայնությունների անկողմնակալ լուսաբանումը» երկում նա առանձնացնում է 121 վիճահարույց հարց։ Լեզվի վերլուծության տեսական սկզբունքներն ընդհանուր էին։ Տարբերակվում էին թեքվող և չթեքվող ձևեր, որ համապատասխանաբար նկարագրվում էին ալ-բինա’ (հիմքափոխություն) և ալ-իεրաբ (բառափոխություն)։ Փոփոխվող բառերը ենթարկվում են ձևային և գործառական վերլուծության, որի ընթացքում ի հայտ են գալիս բառաձևերի գործառությունը պայմանավորող գործոններ։ Լեզվական ձևերի չափակարգությունը (չափորոշությունը) և նրանց օգտագործումը որոշվում է աս-սամաε (السماع) և ալ-կիյաս (القياس) գործոններով։ Այս երկու դպրոցների միջև տարաձայնությունները հիմնականում կապված էին ասոցիատիվ մեթոդի կիրառման հետ։
X դարի սկզբին արդեն վերջնականապես հաստատվում են քերականական վերլուծության հասկացական ապարատը և տերմինաբանությունը, համակարգվում են քերականական տեսության հիմնական դրույթները։
X- դարի առաջին կեսին Բաղդադի դպրոցում ձևավորվում է ԱԼԱ–ի երրորդ ուղղությունը, հանձին Իբն Ջիննիի, որն իր «Արաբերենի առանձնահատկությունները» երկում քերականական խնդրիների հետ մեկտեղ լուսաբանում է բառագիտական հարցեր՝ բառի և նրա նշանակության կապի, բառի բառակազմական կառուցվածքի, բառի և նրա իմաստի հետ կապված։ Իբն Ջիննին փորձնականորեն որոշել է, թե քանակապես որքան են իրացվում արաբերենի բառապաշարում հարֆի տեսականորեն հնարավոր միացությունները։ Լեզվաբանական բազմաբնույթ հարցեր են արծարծված Իբն Ֆարիսի «Բառային կանոնների մասին», Բառապաշարի համառոտ ակնարկ» երկերում, այդ թվում բառապաշարի դասակարգումն ըստ օգտագործման, վաղնջական (բնիկ, անդրենածին) և փոխառյալ բառերը, բառի ուղիղ և փոխաբերական իմաստները, հոմանիշությունը, համանունությունը։
XI դարում առանձնանում են արտահայտիչ խոսքի նորմերը ուսումնասիրող գիտակարգեր։ Առանձնացվում են խոսքագոյացման ընթացքի երկու հայեցակետ՝ լեզվական արտահայտությունների ճշգրտություն (الفصاحة) և խոսքային կազմավորումների կատարելության հասնելու կարողություն (البلاغة)։ Առաջինն ուսումնասիրվում է քերականության և բառապաշարի մասին գիտությունների շրջանակում, երկրորդը՝ իմաստի (علم المعاني), փոխաբերության (علم البيان), ճարտասանության (علم البديع) մասին գիտությունների շրջանակում։
XI-XIII դարերում շարունակվում է աշխատանքը քերականության և բառապաշարի նկարագրման կատարելագործման ուղղությամբ։ Ազ-Զամախշարիի «Ալ-Մուֆասսալ» աշխատության մեջ մանրամասնորեն շարադրվում է արաբերենի քերականությունը, Մաուհիբ ալ-Ջավալիկիի «Օտար բառերի բացատրումը» երկում բերվում են արաբերենի փոխառությունները և այլն։
Այս ժամանակ իր գործունեությունն է ծավալում նաև անդալուսյան դպրոցը, որի ակնառու ներկայացուցիչներից են Մուհամմադ իբն Մալիքը իր «Հազարամատյան» (الفية) քերականական երկով, և Իբն Սիդան, որը կազմել է «Ալ-Մուխասսաս» թեմատիկ բառարանը, որի նախաբանում նա մանրամասնորեն լուսաբանում է բառապաշարային և իմաստաբանական խնդիրներ։
Մոնղոլների կողմից Բաղդադի գրավումից և Իսպանիայում արաբների ազդեցության թուլացումից հետո արաբական գիտության կենտրոնը տեղափոխվում է Եգիպտոս և Սիրիա։ Կարևոր լեզվաբանական աշխատանքներ են ստեղծում բանասերներ Իբն Յաεիշը (XIII դ.), Իբն ալ-Հաջիբը (XIII դ.), XIV դարում՝ Իբն Հիշամը և Իբն Ակիլը, XV դարում Աս-Սույուտին։ Արաբական լեզվաբանական ավանդույթի ներկայացուցիչները Եգիպտոսում և Սիրիայում հիմնականում զբաղվում են ավելի վաղ շրջանի լեզվաբանական աշխատությունների մեկնաբանությամբ։
Արաբական լեզվաբանական ավանդույթը ավարտուն ուսմունք է, որի ձևավորման և հետագա զարգացման վրա մեծ է հունական և հնդկական ավանդույթների ազդեցությունը։ Այն իր հերթին ազդեցություն է թողել միջնադարյան թուրքագետ, բառարանագիր Մահմուդ Կաշգարիի գիտական գործունեության վրա։ Այս լեզվաբանական ավանդույթի մեթոդները՝ բառի կազմության տաղաչափական մոդելավորումը, նրա բառային նշանակության վերլուծությունը, ձևի և բովանդակության տարբերակումը, արտահայտման և իրադրական համատեքստի փոխկապակցվածությունը, նախադասության վերլուծությունը նրա ձևային և ակտուալ անդամատման միավորմամբ համարվում են այն կարևոր գիտական գաղափարները, որոնցով արաբական լեզվաբանական ավանդույթն իր ուրույն տեղն է գրավել լեզվաբանական ուսմունքների պատմության մեջ։
Բարբառներ
Արաբերենի դեռ նախագրային շրջանում, երբ չէր ձևավորվել միասնական հաղորդակցության լեզու, և նույնիսկ հետագայում՝ միասնական գրական լեզվի տարածման ընթացքում, նրա հետ միաժամանակ ձևավորվում և զարգանում էին արաբական տարածքային բարբառները։ Այդ իսկ պատճառով արաբերենի պատմության ուսումնասիրությունն ընդգրկում է երկու ասպեկտ՝ գրական արաբերենի ուսումնասիրություն և արաբերենի բարբառների ուսումնասիրություն։ Ինչպես գրական արաբերենի, այնպես էլ նրա բարբառների զարգացումը, նրանցում տեղի ունեցող փոփոխությունները արդյունք են արտալեզվական և լեզվի ներքին զարգացման օրինաչափությունների. բարբառների դեպքում թերևս ավելի զգալի է հատկապես արտալեզվական գործոնների դերը։ Տարածման հսկայական արեալ ունեցող արաբական բարբառները, այնուամենայնիվ, միավորվում են մի շարք խմբերում։ Ընդհանուր առմամբ, բարբառները գրական լեզվից տարբերվում են բառափոխական համակարգի բացակայությամբ, վերլուծական կառուցվածքի որոշ գծերով, որոշ քերականական կարգերի աստիճանական դուրս մղմամբ։ Արաբական տարածքային բարբառների բաժանումը, որպես կանոն համընկնում է պետական սահմանների հետ. առանձնացվում են, օրինակ, եգիպտական բարբառը, իրաքյան կամ սիրիական բարբառները և այլն։ Ըստ հնչյունաբանական և ձևաբանական առանձնահատկությունների արաբերենի բոլոր բարբառները միավորվում են երկու խմբերում արևելյան (Մաշրիկի) և արևմտյան (Մաղրիբի)։ Արևելյան խմբի մեջ մտնում են սաուդյան (կենտրոնարաբական), նրանից առանձնացած բահրեյնյան, քուվեյթյան, կատարյան բարբառները, ՄԱԷ–ի բարբառները, եմենյան, օմանյան, իրաքյան, սիրիական, լիբանանյան, հորդանանյան, պաղեստինյան, եգիպտական և սուդանյան։
Արևմտյան խումբն ներառում է Մաղրիբի բարբառները՝ լիբիական, ալժիրյան, Մարոկկոյի, թունիսյան և մավրիտանյան (հասսանիյա)։ Վերջիններիս բավականին սերտ է իտալականացված մալթիական լեզուն, որը գրվում է լատինական գրաֆիկայով։ Այս խմբին են պատկանում նաև երկու մեռած բարբառներ՝ անդալուսյան և սիցիլիական։ Մաղրիբյան բարբառներն առանձնանում են հետևյալ հատկանիշներով՝ ձայնավորների հաճախակի ռեդուկցիան բառում, mudariε բայաձևում առաջին դեմք եզակի թվում harf mudaraεa–ն /n/ է։ Բացի տարածքային բարբառներից, գրական լեզվից զգալիորեն տարբերվում են քաղաքային, գյուղական և բեդվինական խոսվածքները։ Տարածքային բարբառները մշակվել են արաբերենի /գրավոր և բանավոր/ և հարևան երկրների լեզուների փոխազդեցության և փոխներգործության պայմաններում։ Դրա արդյունքում, եգիպտական բարբառի վրա նկատելի է ղպտիերենի, թուրքերենի և անգլերենի, իրաքյանի վրա՝ արամեերենի և ֆրանսերենի, սուդանյանի վրա՝ նուբիերենի, զինջերենի, անգլերենի ազդեցությունը, մաղրիբյան բարբառների վրա է՝ բերբերերենի, թուրքերենի և ֆրանսերենի։