cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Անաստասիա Գուբանովա
Կենսագրություն
Ծնվել է 2002 թվականի դեկտեմբերի 2-ին Տոլյատիում։ 2006 թվականին մոր հետ տեղափոխվել է Սանկտ Պետերբուրգ, որտեղ առաջին անգամ ապրել են հարազատների մոտ։ Հայրը մնաց Տոլյատիում, ֆինանսապես աջակցեց ընտանիքին։ Այնուհետև, վաճառելով Տոլյատիի անշարժ գույքը, ընտանիքի հետ վերամիավորվեց Սանկտ Պետերբուրգում։ Անաստասիան ունի կրտսեր եղբայր և քույր Քեթրին, ով զբաղվում է գեղասահքով ։
Սկսել է սահել 2006 թվականին։ Վաղ մանկությունից աչքի է ընկել սահքով և մեկնությամբ ։ Հաղթել է մի քանի միջազգային մրցաշարեր սկսնակների շրջանում։ Գեղասահքի փորձագետները Գուբանովային համարում էին ամենահեռանկարային մենակատարներից մեկը ։ նշվում էր նրա երաժշտության զգացումը և նրբորեն սահելու ունակությունը, մասնագետները նրա սահքը դասում էին Ալյոնա Կոստորնայայի սահքի հետ նույն շարքում ։
Մինչև 2018 թվականի մարտը մարզվել է Սանկտ Պետերբուրգի Օլիմպիական ռեզերվի սպորտային դպրոցում՝ Ալեքսեյ Ուրմանովի և Անգելինա Տուրենկոյի մոտ ։ 2018/2019 մրցաշրջանն անցկացրել է Ելենա Վոդորեզովաի մոտ Մոսկվայի ԲԿՄԱ ակումբում։ 2019 թվականի հուլիսին նա ավարտեց համագործակցությունը Բույանովայի հետ և վերադարձավ Սանկտ Պետերբուրգ ՝ Եվգենի Ռուկավիցինի խումբ ։
Մրցաշրջան 2016-2017
2016/2017 մրցաշրջանում նա իր առաջնելույթը նշեց Գեղասահքի պատանեկան Գրան պրիի շարքում։ Հանդես է եկել Չեխիայում և Գերմանիայում, որտեղ հաղթել է։ Պատանեկան Գրան պրիի եզրափակչում նա գրավեց երկրորդ տեղը։ Շուտով նա իր առաջնելույթը նշեց Ռուսաստանի մեծահասակների առաջնությունում ՝ ավարտելով  յոթերորդը։ Փետրվարին Ռուսաստանի պատանիների առաջնությունում նույնպես 7-րդն էր։
Մրցաշրջան 2017—2018
2017/2018 մրցաշրջանում դարձել է չորրորդը Ավստրիայի պատանեկան Գրան պրիի փուլում, վեցերորդը Ռուսաստանի մեծահասակների առաջնությունում և չորրորդը Ռուսաստանի պատանիների առաջնությունում։
Մրցաշրջան 2018—2019
Հասնելով մեծահասակների միջազգային մրցումներին մասնակցելու համար անհրաժեշտ տարիքին ՝ հանդես է եկել «Չելենջեր» շարքի երկու մրցաշարերում։ Առաջինում ՝ Tallinn Trophy-ն, չորրորդն էր, իսկ Զագրեբի Ոսկե նժույգը նվաճեց Արծաթ։ 2018 և 2020 թվականներին դարձել Է Ռուսաստանի Գավաթի եզրափակչի արծաթե մեդալակիր։
Մրցաշրջան 2019—2020, 2020—2021
Գուբանովան զբաղեցրել է տասներորդ տեղը Ռուսաստանի 2020 թվականի առաջնությունում ։ 2020-2021 մրցաշրջանում մրցումներին չի մասնակցել։
2021 թվականին Վրաստանի գեղասահքի ֆեդերացիան հայտարարել է Գուբանովայի ՝ Վրաստանի հավաքական տեղափոխվելու մասին։ Ռուսաստանի գեղասահքի ֆեդերացիայի գլխավոր տնօրեն Ալեքսանդր Կոգանը հայտնել է, որ մարզական քաղաքացիությունը փոխելու թույլտվություն է տրվել արդեն մեկ տարի առաջ ։
Մրցաշրջան 2021—2022
Նոր օլիմպիական մրցաշրջանը մեկնարկել է «Չելենջեր» շարքի Finlandia Trophy մրցաշարում։ Կարճ ծրագրից հետո զբաղեցրել է 4-րդ տեղը (69,50 միավոր), կամայական 7-րդ տեղում (134,41 միավոր) , արդյունքում զբաղեցրել է 5-րդ տեղը ՝ 203,91 միավորով ։Դեկտեմբերին հանդես է եկել Խորվաթիայի Սիսակ քաղաքում կայացած Զագրեբի Ոսկե նժույգի մրցաշարում։ Կարճ ծրագրում եղել է 1-ին (65,68 միավոր) , ազատ ծրագրում՝ 3-րդ (118,61 միավոր), արդյունքում հաղթել է մրցաշարում՝ 184,29 միավորով ։
2022 թվականի հունվարին հանդես է եկել Տալլինում կայացած Եվրոպայի առաջնությունում։ Կարճ ծրագրում զբաղեցրել է 6-րդ տեղը (67,02 միավոր), ազատ ծրագրում՝ 7-րդ տեղը (121,15 միավոր), արդյունքում՝ 7-րդ տեղը՝ 188,17 միավորով ։
Պեկինի Օլիմպիական խաղերում մասնակցել է թիմային մրցումների։ Կարճ ծրագրի արդյունքում 4-րդն էր (67,56 միավոր) և թիմին բերեց 7 միավոր ։ Վրաստանի թիմը զբաղեցրեց 6-րդ տեղը և չանցավ եզրափակիչ ։ Անհատական մրցաշարում կարճ ծրագրում զբաղեցրել է 10-րդ տեղը (65,40 միավոր), ազատ ծրագրում՝ 10-րդ տեղը (135,58 միավոր) , արդյունքում 200,98 միավորով զբաղեցրել է 11-րդ տեղը։
Մարտին հանդես է եկել աշխարհի առաջնությունում, որտեղ կարճ ծրագրից հետո եղել է 14-րդ տեղում (62,59 միավոր), ազատ ծրագրում՝ 5-րդ տեղում (134,02 միավոր) , արդյունքում զբաղեցրել է 6-րդ տեղը՝ 196,61 միավորով ։
Մրցաշրջան 2022—2023
Նոր մրցաշրջանը սկսել է «Չելենջեր» շարքի Finlandia Trophy մրցաշարում, կարճ ծրագրում զբաղեցրել է 2-րդ տեղը (68,03 միավոր), ազատ ծրագրում ՝ 4-րդ (129,53 միավոր ), արդյունքում գրավել է 3-րդ տեղը՝ 197,56 միավոր ։
Նոյեմբերին մասնակցել է MK John Wilson Trophy Գրան պրիի շարքի չորրորդ փուլին, կարճ ծրագրում զբաղեցրել է 3-րդ տեղը (66,82 միավոր), ազատ ծրագրում՝ 5-րդ (126,29 միավոր) , արդյունքում նվաճել է բրոնզե մեդալ՝ 193,11 միավոր ։ Նոյեմբերի վերջին մասնակցել է Grand Prix Espoo Գրան պրիի վեցերորդ փուլին, որտեղ կարճ ծրագրում 9-րդն էր (56,03 միավոր) , կամայական 8-րդը (110,54 միավոր) , արդյունքում 166,57 միավորով զբաղեցրել է 7-րդ տեղը ։
Հունվարի վերջին հանդես է եկել Եվրոպայի առաջնությունում։ Անաստասիան մրցաշարին մոտեցել է որպես ֆավորիտներից մեկը ռուս գեղասահորդների բացակայության պայմաններում, որոնք հեռացվել են ISU-ի հովանու ներքո անցկացվող ցանկացած միջոցառումներից ՝ կապված Ռուսաստանի Ուկրաինա ներխուժման հետ ։Կարճ ծրագրից հետո զբաղեցրել է 1-ին տեղը (69,81 միավոր); ծրագրի երկրորդ կեսում կատարել է եռակի ֆլիպ՝ եռակի տուլուպ, կրկնակի Աքսել և եռակի լուց Կասկադ ։ Ազատ ծրագրում, որում կատարել է Կասկադ եռակի լուց՝ եռակի տուլուփ, կրկնակի աքսել և կասկադ եռակի ֆլիպ՝ եռակի տուլուփ, նույնպես առաջինն է եղել (130,10 միավոր) և դարձել է չեմպիոնուհի՝ 199,91 միավորով, ինչպես նաև Վրաստանի համար նվաճել Է Եվրոպայի առաջնության առաջին ոսկին ։
Արդյունքներ
Վրաստանի համար
Ռուսաստանի համար
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գեղասահքի Եվրոպայի չեմպիոններ Կատեգորիա:Ռուս գեղասահորդներ
Ռիո դե Ժանեյրոյի ագլոմերացիա (մեզոշրջան)
Ռիո դե Ժանեյրոյի ագլոմերացիա (Mesorregião Metropolitana do Rio de Janeiro), վարչական մեզոշրջան Բրազիլիայում մտնում է Ռիո դե Ժանեյրո նահանգի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 12 400 865 հազար մարդ 2006 թվականի տվյալով։ Զբաղեցված տարածքը 10 222,03 կմ²։ Բնակչության խտությունը 1213,15 մարդ/կմ²։
Մեզոշրջանի կազմ
Մոզոշրջանի մեջ մտնում են հետևյալ միկրոշրջանները.
Կատեգորիա:Բրազիլիայի մեզոշրջաններ
Լուսոն
Լուսոն (Luzon), Ֆիլիպինյան կղզեխմբի ամենամեծ կղզին՝ նրա հյուսիսային մասում։ Տարածությունը 105.6 հզ կմ² է։ Մակերևույթը լեռնային է, բարձրությունը մինչև՝ 2934 մ (Պոլոգ լեռը՝ Կենտրոնական Կորդիլերներիում)։ Կան գործող հրաբուխներ։ Լուսոնում է Ֆիլիպինների մայրաքաղաք Մանիլան։
Անվանում
Ենթադրում են, որ անվանումն առաջացել է Losong բառից՝ բրինձ ծեծելու տաշտաձև փայտյա մեծ աման։
16-րդ դարում իսպանացի ծովագնացները զարմացել էին բնիկների տան դռներին դրած այդ խոշոր ամանները և նրանք կղզին անվանել են Islas de los losones՝ «տաշտերի կղզի» ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆիլիպինների կղզիներ Կատեգորիա:Հարավչինական ծովի կղզիներ
Զալուչե (գյուղ, Զալուչենսկոե գյուղական բնակավայր)
Զալուչե (Залучье), գյուղ Ռուսաստանի Տվերի մարզի Օստաշկովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2008 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 19 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Տվերի մարզի Օստաշկովսկի շրջանի բնակավայրեր
Միսս միջազգային
Միջազգային գեղեցկուհի  կամ Միսս միջազգային' (Miss International Beauty, The International Beauty Pageant, Միսս միջազգային), միջազգային խոշորագույն մրցույթներից մեկն է, որ ընդգրկված է «մեծ քառյակում»։ Անցկացման վայրը` Ճապոնիա։
Պատմություն
Մրցույթը սկզբում կազմակերպվել է Լոնգ Բիչում, (Կալիֆոռնիա, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ) 1960 թվականին ՝ ցուցադրության վերջնափուլը Մայամի, Ֆլորիդա ` ԱՄՆ-ի ատլանտյան ափեր տեղափոխելուց հետո։ Մինչև 1967 թվականը մրցույթն անցկացվել է միայն Լոնգ Բիչում, ապա այն տեղափոխվել է Ճապոնիա, ուր և անցկացվում է մինչ օրս։ Գեղեցկուհիների մրցակցությունը դիտարկվում է հանդուրժողականության և պացիֆիզմի մթնոլորտում։ Ներկայիս Միսս միջազգային Կայլի Մերզոսան` Ֆիլիպիններից, իր տիտղոսը նվաճել է 2016 թվականի հոկտեմբերի 27-ին։
Մրցույթի յուրահատկություն
Այս մրցույթի հիմնական գաղափարը «Գեղեցկության համաշխարհային փառատոնն է», որտեղ գնահատվում է մասնակիցների ոչ միայն արտաքին տեսքը, այլ նաև նրանց բարոյական հատկանիշները։ Մասնակիցներից պահանջվում է ներկայացնել «Խաղաղության և գեղեցկության դեսպանների» իմիջը. ցուցաբերել պատասխանատվություն, ընկերասիրություն, խելամտություն և ամենակարևորը` այլ երկրների և ժողովուրդների մշակույթի ընկալում։ «Միսս միջազգային» եզրափակչի հաղթողի վերջնական խնդիրը Երկրի վրա խաղաղության անհրաժեշտության մասին ելույթն է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա: Գեղեցկության մրցույթներ Կատեգորիա:Գեղեցկության միջազգային մրցույթներ Կատեգորիա:Ֆոտոմոդելներ
Մոքալաքներ
Մոքալաքներ (վրացերերեն մոքալաքե - քաղաքացի), քաղաքային բնակչության խավ Վրաստանում։ Ձևավորվել է XVII դարում, հիմնականում Հայաստանից գաղթած և Թիֆլիսում ու Գորիում բնակություն հաստատած հայերից (մինչև XIX դ․ սկիզբը մոքալաքները գրեթե միայն հայերն էին)։ Սկզբում մոքալաքներ էին կոչվում բոլոր քաղաքաբնակները։ Բայց հետագայում մոքալաքներ դառնում է մի տեսակ պատվանուն, որ շնորհում էին վրաց թագավորները Թիֆլիս և Գորի քաղաքների այն բնակիչներին, որոնք ունեին քաղաքային հին ծագում և վճարում էին հատուկ հարկ՝ մախթա։ Մոքալաքների իրավունքները ձևակերպվել են Վախթանգ VI թագավորի կազմած օրենսգրքում։ Մոքալաքները հիմնականում առևտրականներ էին և արհեստավորներ (նաև պետական պաշտոնյաներ), որոնք մեծ դեր էին խաղում երկրի տնտեսական կյանքում, կազմում էին քաղաքային բնակչության հիմնական հարկատու զանգվածը։ Վրաստանը Ռուսաստանին միանաւուց (1801) հետո Մոքալաքների խավը աստիճանաբար վերացել է։
Կատեգորիա:Վրաստանի հասարակություն
Վերբա (գյուղ, Վլադիմիր-Վոլինի շրջան)
Վերբա (Верба, Werba), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Վլադիմիր-Վոլինի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1570 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Վերբա գյուղում բնակվում էր 579 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1,64 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 0,35 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Վլադիմիր-Վոլինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1570 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Մուլենբերգ շրջան (Կենտուկի)
Մուլենբերգ շրջան (Muhlenberg County), ԱՄՆ Կենտուկի նահանգի 105 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.230 կմ² է, բնակչությունը՝ 31.499 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Գրինվիլ բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1798 թ.։
Կատեգորիա:Կենտուկիի շրջաններ
Բառալի
Բառալի (Barrali), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Սարդինիա մարզի Կալիարի գավառում ։ Բնակչությունը 1076 մարդ (2008 թվականի տվյալներով), բնակչության խտությունը 94 կմ²։ Զբաղեցնում է 11 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 9040։ Հեռախոսային կոդ՝ 070։
Բնակչության հովանավոր համարվում է սուրբ Լյուչիան։
Գետահովիտ
Գետահովիտ, հարթավայր, որի միջով հոսում է առնվազն մեկ գետ։ Գետի վարարման շրջանում գետահովիտը ամբողջովին կամ մասամբ ողողվում է գետաջրով ։ Հովտի հողային կազմը բաղկացած է կավից, ավազից, խճից, որոնք ի հայտ են եկել հեղեղումների հետևանքով ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ռելիեֆի տեսակներ Կատեգորիա:Ջրաբանություն Կատեգորիա:Հողագիտություն
Բառալի
Ժողովրդագրություն
Բնակչության աճը
Գետահովիտ (այլ կիրառումներ)
Գետահովիտ եզրը հետևյալ կարող է վերաբերել հոդվածներին.
Մայնի Օբերնբուրգ
Մայնի Օբերնբուրգ (Obernburg am Main), կոմունա Գերմանիայում։ Գտնվում է Բավարիա երկրամասում։
Ենթարկվոըն է Ստորին Ֆրանկոնիա վարչական շրջանին։ Մտնում է Միլտենբերգի շրջանի մեջ։ Բնակչությունը 8544 մարդ է (2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ին)։ Զբաղեցնում է 24,83 կմ² տարածք ։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 6 76 145։ Կոմունան ունի 2 գյուղական համայնք։
Ռադոսլավ Զաբավնիկ
Ռադոսլավ Զաբավնիկ (Radoslav Zabavník, ), սլովակ ֆուտբոլիստ, պաշտպան։ 2003 թ. սկսած խաղում է Սլովակիայի ազգային հավաքականի կազմում։
Կարիերա
Ֆուտբոլիստի կարիերան Զաբավնիկը սկսել է Կոշիցե քաղաքի թիմում։ Ժիլինայի կազմում Զաբավնիկը 2003 և 2004 թվականներին եղել է Սլովակիայի չեմպիոն։ 2008 և 2009 թվականներին հանդես է եկել ռուսական Թերեքի կազմում։ Լքել է Թերեքը այն պատճառով, որ չի ընդունել նոր պայմանագիր կնքելու առաջարկը։
Հղումներ
• Ռադոսլավ Զաբավնիկը www.national-football-teams.com կայքում
Կատեգորիա:Սլովակ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլիստներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:1980 ծնունդներ Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 16 ծնունդներ Կատեգորիա:Կոշիցե քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ Կատեգորիա:Մայնց 05-ի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Կոլորադո Սփրինգս
Կոլորադո Սփրինգս (Colorado Springs), քաղաք ԱՄՆ-ի կենտրոնական մասում, Կոլորադո նահանգում։ Գտնվում է նահանգի արևելյան մասում, Էլ Պասո շրջանում։ Նահանգակենտրոն Դենվերից գտնվում է 98 կմ դեպի հարավ։ Հիմնադրվել է 1871 թ., գեներալ Ջեքսոն Պալմերի կողմից։
Անվանում
Անվանումն անգլերեն բառացի նշանակում է «Կոլորադոյի աղբյուրներ»․ spring ― «աղբյուր» ։
Դոգեր Սեդվեթ
Դոգեր Սեդվեթ (կեղծանուններ՝ Աբդուլահ Քուրդ, Քուրդ, Սալադդին, ), քուրդ իսլամիստ, Հյուսիսային Կովկասի ահաբեկչական շարժման մասնակիցներից մեկը, ավազակախմբի առաջնորդ, եղել է «Ալ-Քաիդայի» հայտնի էմիսար Մուհաննադի տեղակալը, նրա իրավահաջորդը ։
Կենսագրություն
Աբդուլահ Քուրդի մասին շատ բան հայտնի չէ։ Ազգությամբ քուրդ է։ Արմատներով թուրք է, հասակը 170-173 սմ, խոսել է քրդերեն, արաբերեն, անգլերեն, իմացել է նաև ադրբեջաներեն և ռուսերեն։ Հայրենիքում աշխատել է որպես պատմության ուսուցիչ։ Եղել է Աբու Հավսայի խմբի անդամ։ 1990-ականների վերջին մեկնել է Չեչնիա (ըստ ԱԴԾ-ի 1991 թվականին)։ Այնտեղ եղել է արաբ հրամանատարների խմբավորումներում։ Անմիջական մասնակցություն է ունեցել խաղաղ բնակչության և օրինապահ մարմինների դեմ խոշոր ահաբեկչությունների ու սպանությունների։ 2006 թվականին Աբու Հաֆսի ոչնչացումից հետո դարձլ է Մուհաննադի տեղակալը։ 2011 թվականի ապրիլի 1-ին Մուհաննադի մահից հետո դարձավ Հյուսիսային Կովկասում միջազգային ահաբեկչական կառույցների հետ համագործակցող միակ անձը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Քրդեր Կատեգորիա:Քուրդ իսլամիստներ
Liebherr
LIEBHERR (Լիբհեռ), գերմանական մեքենաշինական ընկերություն, որի գլխամասային գրասենյակը գտնվում է Բադեն-Վյուրթեմբերգ երկրամասի Ռիսի Բիբերախ քաղաքում։ Ընկերությունը հիմնել է Հանս Լիբհեռը 1949 թվականին (Hans Liebherr), նույն թվականին էլ արտադրել է առաջին վերամբարձ կռունկը ։
Գործունեություն
Liebherr խումբը, որի մեջ մտնում են աշխարհի 130 ընկերություններ, շինարարական և այլ տեխնիկայի (ամբարձիչներ, ինքնաթափեր և այլն) համաշխարհային առաջատար արտադրողներից մեկն է։
Խմբի մեջ է մտնում նաև Liebherr Aerospace-ը՝ ավիացիոն բաղադրիչների արտադրության Liebherr ստորաբաժանումը։
Բացի այդ, հայտնի է դարձել կենցաղային սառնարանների Liebherr (սառցարաններ, սառնարաններ) բարձր դասի։ Թողարկվող կենցաղային տեխնիկայի անվանացանկում գերակշռում են պրեմիում դասի մոդելները։
Գործունեության ցուցանիշներ
2011 թվականի վերջին աշխատակիցների ընդհանուր թվաքանակը 35,3 հազար մարդ է ։ Խմբի շրջանառությունը 2011 թվականին կազմել է 8,3 մլրդ եվրո (2007 թվականին՝ մոտ 7,6 մլրդ եվրո)։
Սեփականատերեր և ղեկավարություն
Liebherr ընկերությունների խմբի հոլդինգային ընկերությունը հանդիսանում է Liebherr-International AG ընկերությունը Բյուլ քաղաքում (Շվեյցարիա), որն ամբողջությամբ պատկանում է Լիբհերր ընտանիքի անդամներին ։ Ընտանեկան ձեռնարկությունը գտնվում է երկրորդ սերնդի ձեռքում, և նրանք համատեղ կառավարում են Իզոլդա Լիբհերը և Վիլլի Լիբհերը։ 2012 թվականին որոշ ստորաբաժանումներ ղեկավարելու են ներգրավվել երրորդ սերնդի առաջին ներկայացուցիչները՝ Սոֆիա Ալբրեխտը, Յան Լիբհերը, Պատրիցիա Ռյուֆը և Շտեֆանի Վոլֆարտը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բադեն-Վյուրթեմբերգ
Պանովո (գյուղ, Վյազեմսկի շրջան)
Պանովո (Паново), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վյազեմսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վյազեմսկի շրջանի բնակավայրեր
Ֆիլդի անվան բնագիտության պատմության թանգարան
Ֆիլդի անվան բնագիտության պատմության թանգարան, (The Field Museum of Natural History), գտնվում է Չիկագո քաղաքում, Իլինոյս, ԱՄՆ, փող. Լեյք-Շոր-Դրայվ՝ Միչիգան գետի մոտ։ Հիմնադրվել է 1893 թվականին։ Այն համալիրի մի մասն է, որը հայտնի է որպես Չիկագոյի թանգարանային համալսարան։
Թանգարանի հայտնի ցուցանմուշների թվում են.
Մայդան (գյուղ, Լետիչևի շրջան)
Մայդան (Майдан), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Լետիչևի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Մայդան գյուղում բնակվում էր 88 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,689 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 127,72 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Լետիչևի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Կրենիդովկա (գյուղ, Սերեդինա-Բուդայի շրջան)
Կրենիդովկա (Кренидівка), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Սերեդինա-Բուդայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կրենիդովկա գյուղում բնակվում էր 391 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Սերեդինա-Բուդայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
(4357) Կորինֆոս
(4357) Կորինֆոս (Korinthos), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1973 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Կոռնելիս վան Հաուտենի, Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդի և Թոմ Գերելսի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,002241 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,8002 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,2043 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1900,06 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,189468 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 10,52° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1973 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կոռնելիս վան Հաուտենի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Ինգրիդ Հաուտեն-Գրունենվելդի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Թոմ Գերելսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Աղուլուճ
Աղուլուճ, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Չարշամբայի գավառակում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Տես նաև
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Էնոլոգիա
Էնոլոգիա (οἶνος-ից՝ գինի), գիտություն գինու մասին։
Էնոլոգիան ներառում է իր մեջ գինարտադրությունը՝ խաղողի հյութի վերածումը գինու և վերջինիս հետագա պահպանման կանոնները։
Էնոլոգը մասնագետ է, ով զբաղվում է գնահատելով խաղողի տեսակները։ Սովորաբար էնոլոգն ինքն է աճեցնում խաղողը և երբեմն զբաղվում գինու արտադրությամբ։
Կատեգորիա:Էնոլոգիա
Նելսոն շրջան (Կենտուկի)
Կատեգորիա:Կենտուկիի շրջաններ
Պատրիցիա Ռեջանի
Պատրիցիա Ռեջանի Մարտինելլի (Patrizia Reggiani Martinelli, ), իտալացի գործարար Մաուրիցիո Գուչիի այրին։ 1980-ականներին, նրա հետ ամուսնության ընթացքում, եղել է հարուստ բարձրաշխարհիկ հմայիչ կին և ազդեցիկ դիրք է ունեցել նորաձևության աշխարհում։ 1998 թվականի վերջին դատապարտվել է երկարատև ազատազրկման՝ ամուսնու պատվիրված սպանությունը կազմակերպելու համար։ Դատավարությունը գրավել է լայն հասարակության ուշադրությունը Իտալիայում։
Մաուրիցիո Գուչիի հետ հարաբերություններ
1973 թվականին Պատրիցիա Ռեջանին ամուսնացել է Մաուրիցիո Գուչիի հետ, որից ունեցել է երկու դուստր՝ Ալլեգրան և Ալեսանդրան ։ 1985 թվականի մայիսի 2-ին՝ 12 տարվա ամուսնությունից հետո, Մաուրիցիոն թողել է Պատրիցիային հանուն մի երիտասարդ կնոջ՝ ասելով, որ պատրաստվում է մեկնել կարճ գործուղման։ Մաուրիցիոն այդպես էլ երբեք չի վերադարձել նրա մոտ։ 1991 թվականին Պատրիցիան և Մաուրիցիո Գուչին պաշտոնապես բաժանվել են։ Ամուսնալուծության վարույթի շրջանակներում Պատրիցիա Ռեջանին հասնում է նրան, որ նախկին ամուսինը իրեն վճարի տարեկան 500,000 ԱՄՆ դոլարին համարժեք ալիմենտ։ 1992 թվականին նրա մոտ ախտորոշվել է գլխուղեղի ուռուցք, որը հետագայում հեռացվել է՝ առանց որևէ բացասական հետևանքի։ 1995 թվականի մարտի 27-ին նրա նախկին ամուսինը գնդակահարվել է իր գրասենյակի դիմացի աստիճաններին` Պատրիցիայի կողմից վարձված մարդասպանի կողմից ։
Դատավարություն
1997 թվականի հունվարի 31-ին Պատրիցիա Ռեջանին ձերբակալվել է, իսկ 1998 թվականին նա մեղավոր է ճանաչվել իր ամուսնու՝ Մաուրիցիո Գուչիի սպանությունը կազմակերպելու մեջ և դատապարտվել 29 տարվա ազատազրկման ։ Դատավարությունը մեծ արձագանք է առաջացրել լրատվամիջոցներում, որտեղ նա ստացել է «Սև այրի» մականունը ։ Նրա դուստրերը պայքարել են պատժաչափը փոփոխելու համար՝ պնդելով, որ ուղեղի ուռուցքը ազդել է նրա անհատականության վրա ։ 2000 թվականին Միլանի վերաքննիչ դատարանը անփոփոխ է թողել դատավճիռը, բայց պատժաչափը կրճատել է մինչև 26 տարի։ Նույն թվականին Ռեջանին փորձել է ինքնասպան լինել՝ կախվելով լարից, բայց նրան հաջողվել է փրկել։
2019 թվականի նոյեմբերին հայտարարվել է «Գուչիի տունը» ֆիլմի նկարահանման մեկնարկի մասին, որի սյուժեն հիմնված է Ռեջանիի ամուսնության և Մաուրիցիոյի սպանության պատմության վրա։ Ֆիլմի ռեժիսորն է Ռիդլի Սքոթը, իսկ Պատրիցիա Ռեջանիի դերակատարը` Լեդի Գագան ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալացի կին մարդասպաններ
Զալուչե (գյուղ, Ստորոժսկոե գյուղական բնակավայր)
Զալուչե (Залучье), գյուղ Ռուսաստանի Տվերի մարզի Օստաշկովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2002 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 15 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Տվերի մարզի Օստաշկովսկի շրջանի բնակավայրեր
Անաստասիա Բավիկինա
Անաստասիա Բավիկինա, ռուսական վոլեյբոլիստ, «Դինամո» թիմի և Ռուսաստանի հավաքականի հարձակվող։ Արժանացել է Ռուսաստանի «Սպորտի վարպետ» տիտղոսին ։
Անձնական կյանքը
2012 թվականի հունիսի 6–ին Անաստասիա Բավիկինան ամուսնացավ երկրորդ «Դինամո» թիմի վոլեյբոլիստ Ալեքսեյ Դվորնիկովի հետ ։ 2015 թվականին ավարտեց Ռուսաստանի դաշնության ֆիզիկական կուլտուրայի, սպորտի, երիտասարդության և տուրիզմի համալսարանը ։
Նոր Զելանդիա
Նոր Զելանդիա (New Zealand, մաորի՝ Aotearoa), կղզային պետություն Խաղաղ օվկիանոսի հարավ-արևմուտքում։ Աշխարհագրական առումով երկիրը զբաղեցնում է երկու հիմնական ցամաքային տարածք՝ Հյուսիսային կղզին (կամ Te Ika-a-Māui) և Հարավային կղզին (կամ Te Waipounamu) և մոտ 600 փոքր կղզիներ։ Նոր Զելանդիան տեղակայված է Ավստրալիայի Թասմանյան ծովից 1500 կմ արևելք, իսկ խաղաղօվկիանոսյան կղզեխմբային երկրներ Նոր Կալեդոնիայից, Ֆիջիից և Տոնգայից՝ 1000 կմ հարավ։ Հեռու գտնվելու պատճառով ամենաուշ բնակեցված տարածքներից մեկն է։ Երկար ժամանակ մեկուսացված լինելու պատճառով Նոր Զելանդիայում զարգացել են կենդանական, սնկային և բուսական աշխարհի բազմաթիվ էնդեմիկ տեսակներ։ Երկիրն աչքի է ընկնում լեռնային մակերևույթով և բարձր լեռնագագաթներով։ Առավել աչքի են ընկնում Հարավային Ալպերը։ Նոր Զելանդիան գտնվում է Խաղաղօվկիանոսյան Հրե օղակի շրջանում, ինչի պատճառով  հաճախակի են տեկտոնական շարժումները և գործող հրաբուխները։ Նոր Զելանդիայի մայրաքաղաքը Վելինգտոնն է, սակայն ամենաբնակեցված և խոշոր քաղաքն Օքլենդն է։
1250-1300 թվականներին կղզիներում բնակություն են հաստատել պոլինեզիացիները (որոնք ավելի ուշ կոչվել են նորզելանդացիներ) և ստեղծել մաորի մշակույթը։ 1642 թվականին հոլանդացի ճանապարհորդ Աբել Թասմանը եղել է առաջին եվրոպացին, ով ոտք է դրել Նոր Զելանդիա։ 1840 թվականին բրիտանացի և մաորի ղեկավարները ստորագրել են Վայթանգիի համաձայնագիրը, որով կղզիների նկատմամբ հռչակվում էր բրիտանական գերիշխանություն։ 1841 թվականին Նոր Զելանդիան դարձել է Բրիտանական կայսրության գաղութը, իսկ 1907 թվականին՝ Դոմինիոնը։ Ներկայումս Նոր Զելանդիայի 4.7 մլն բնակչության մեծամասնությունը եվրոպական ծագում ունի․ բնիկ մաորիներն ամենամեծ փոքրամասնությունն են, որոնց հաջորդում են ասիացիները և Խաղաղ օվկիանոսի կղզեբնակները։ Սրա արդյունքում Նոր Զելանդիայի մշակույթը հիմնականում ձևավորել են մաորի և վաղ շրջանի բրիտանացի տեղաբնակները, որը հետագայում իր վրա կրել է նաև ներգաղթյալների ազդեցությունը։ Պաշտոնական լեզուներն են անգլերենը, մաորիերենը և Նոր Զելանդիայի ժեստերի լեզուն, սակայն գերիշխողն անգլերենն է։
Նոր Զելանդիան զարգացած երկիր է և առողջապահական, կրթական, տնտեսական ազատության և կյանքի որակի ոլորտների միջազգային համեմատության արդյունքում զբաղեցնում է ամենաբարձր հորիզոնականները։ 1980-ական թվականներից Նոր Զելանդիան գյուղատնտեսական, կանոնավորվող տնտեսությունից անցում է կատարել շուկայական տնտեսության։ Երկրի օրենսդիր մարմինն ընտրությամբ ձևավորվող միապալատ խորհրդարանն է, մինչդեռ օրենսդիր քաղաքական իշխանությունը Կաբինետի ձեռքում է, որը ղեկավարում է վարչապետը։ Պետության գլուխն է Չարլզ III թագավորը, ով նշանակում է գեներալ-նահանգապետին։ Ըստ վարչատարածքային կառուցվածքի Նոր Զելանդիան բաժանված է 11 շրջանային խորհուրդների և 67 տարածքային կառավարման մարմինների։ Նոր Զելանդիայի Թագավորությունն իր մեջ ներառում է նաև Տոկելաու (կախյալ տարածք), Կուկի, Նյուեյ կղզիները(ինքնակառավարվող նահանգներ, որոնք միացած են Նոր Զելանդիային) և Ռոսի կախյալ տարածքը, որը Նոր Զելանդիան պահանջում է Անտարկտիդայից։ Նոր Զելանդիան անդամագրված է Միացյալ ազգերի կազմակերպությանը, Ազգերի համագործակցությանը, Անվտանգության խաղաղօվկիանոսյան պակտին, ԱՆԶՅՈՒՍ-ին, Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպությանը, Խաղաղօվկիանոսյան կղզիների ֆորումին և Ասիական և խաղաղօվկանոսյան տնտեսական խորհրդին։
Անվան ծագումնաբանություն
Մաորիների կողմից երկրին տրված անունը չի պահպանվել, սակայն հայտնի է, որ Հյուսիսային կղզին մաորիներն անվանել են Տե Իկա-ա-Մաուի (մաորիների լեզվով՝ Te Ika-a-Māui), որը թարգմանվում է որպես «Մաուիին պատկանող ձուկ»։ Մաուին մաորիների լեգենդներում հանդես է գալիս որպես կիսաստված, որն օվկիանոսում վիթխարի ձուկ է բռնել, որից հետո այն դարձել է կղզի։ Հարավային կղզին ունեցել է 2 տարածված անուն՝ Տե Վաի Պաունամու (մաորիների լեզվով՝ Te Wai Pounamu) և Տե Վակա-ա-Մաուի (մաորիների լեզվով՝ Te Waka a Māui)։ Առաջին անվանումը թարգմանվում է որպես «նեֆրիտե ջուր», իսկ երկրորդ անվանումը՝ «Մաուիին պատկանող նավակ»։ Մինչև 20-րդ դարի սկիզբը Հյուսիսային կղզին բնիկները հաճախ են անվանել Աոտեարոա, որը թարգմանաբար նշանակում է «սպիտակ երկար ամպի երկիր» (աո՝ ամպ, տեա՝ սպիտակ, րոա՝ երկար)։ Ավելի ուշ հենց այս անվանումը տարածվեց մաորիերենում որպես երկրի անվանում։
Առաջին եվրոպացի ծովագնացը, ով եղել է Նոր Զելանդիայի ափերին, հոլանդացի Աբել Թասմանն է։ Նա այդ տարածքն անվանել է «Staten Landt»՝ կարծելով, որ հարավում Նոր Զելանդիան միացված է Հարավային Ամերիկայի հարավում գտնվող Հրո երկրի համանուն կղզու հետ ։ Հենց այս անվանումն էլ 1645 թվականին հոլանդացի քարտեզագիրները ձևափոխել են՝ դարձնելով լատիներեն «Nova Zeelandia»՝ Նիդեռլանդների պրովինցիաներից մեկի՝ Զեյլանդի (Zeeland) անունով։ Հոլանդերեն անվանումն է «Nieuw Zeeland» ։ Ավելի ուշ բրիտանացի ծովագնաց Ջեյմս Կուկն իր գրառումներում օգտագործել է այդ անվան անգլերեն տարբերակը՝ «New Zealand», և հենց սա է դարձել է երկրի պաշտոնական անվանումը։
Վաղ շրջանի եվրոպացի քարտեզագիրները կղզիներն անվանել են Հյուսիսային, Միջին (ներկայիս Հարավայինը) և Հարավային (Ռակիուրա) ։ 1830 թվականին երկու գլխավոր կղզիներն սկսել են անվանել Հյուսիսային և Հարավային, և արդեն 1907 թվականից այս անվանումները չեն փոխվել ։  2009 թվականին Նոր Զելանդիայի աշխարհագրական խորհուրդը հայտնաբերել է, որ պաշտոնապես գլխավոր կղզիների անվանումներն այդպես էլ չեն հաստատվել։ 2013 թվականին դրանք պաշտոնապես անվանվեցին Հյուսիսային (կամ Տե Իկա-ա-Մաուի) և Հարավային (կամ Տե Վաիպոունամու) ։ Մաորիերեն և անգլերեն անվանումները կարող են օգտագործվել հավասարապես։
Պոլինեզիական շրջան
Նոր Զելանդիան ամենաուշ բնակեցված տարածքներից է։ Ռադիոածխածնային վերլուծությունը, անտառազրկման և անապատացման ծավալները և մաորիների միտոքոնդրիալ ԴՆԹ-ի ն գենետիկակական փոփոխականության աստիճանը թույլ են տալիս եզրակացնել, որ առաջին Արևելյան պոլինեզիացիները այստեղ բնակություն են հաստատել 1250-1300 թվականներին ։ Աստիճանաբար նորաբնակները ձևավորել են իրենց սեփական մշակույթն ու լեզուն։ Վերջիններս բաժանվել են իվիի (ցեղեր) և հապուի (տոհմեր), որոնք համագործակցում էին, մրցակցում և պատերազմում։ Մաորիների մի մասը գաղթել է Չաթեմ կղզեխումբ (որն անվանել են Ռեկոհու), որտեղ կոչվել են մորիորի և զարգացրել իրենց առանձին մշակույթը  ։ Մորիորիները գրեթե ամբողջությամբ ոչնչացվել են 1835-1865 թվականներին Տարանակիի իվի մաորիների կողմից նվաճո, եվրոպացիների բերած հիվանդություններից հետո։ Մորիորի տոհմը  գրեթե ամբողջությամբ ոչնչացվել է 1835-1862 թվականներին Իվի Տարանակայից մաորիների կողմից նվաճման և եվրոպացիների կողմից բերված հիվանդությունների արդյունքում։ 1862 թվականին ողջ է մնացել ընդամենը 101 մորիորի, իսկ վերջին հայտնի զտարյուն մորիորին ՝ Թոմմի Սոլոմոնը, մահացել է 1933 թվականին ։
Եվրոպական ժամանակաշրջան
Առաջին եվրոպացիները, որոնք հասել են Նոր Զելանդիա, ժամանել են հոլանդացի Աբել Թասմանի հետ նավով 1642 թվականին։ Տեղաբնակների հետ ընդհարումների արդյունքում խմբի անդամներից չորսը զոհվել են, իսկ նվազագույնը մեկ մաորի էլ վիրավորվել է կարտեչից ։ Եվրոպացիների հաջորդ այցը տեղի է ունեցել միայն 1769 թվականին․ բրիտանացի հետազոտող Ջեյմս Կուկը քարտեզագրել է կղզիների գրեթե ամբողջ ափագիծը։ Կուկից հետո Նոր Զելանդիա են ժամանել բազում եվրոպացի և հյուսիսամերիկացի կետորսներ և փոկերի որսորդներ, ինչպես նաև առևտրային նավեր, որոնք սնունդ, մետաղական գործիքներ, զենք, անտառանյութ, սննդամթերք, արտեֆակտներ և ջուր էին փոխանակում։ Այս առևտրականները մաորիներին բերել են կարտոֆիլ և մուշկետ, որն արմատապես փոխել է այդ ժողովրդի գյուղատնտեսական և ռազմական կենսակարգը։ Կարտոֆիլը դարձավ սննդի հուսալի միջոց, որը հնարավորություն տվեց ավելի երկար արշավներ իրականացնել ։ Միջցեղական մուշկետային մարտերի արդյունքում (1801-1840 թվականներին տեղի է ունեցել 600 մարտ) զոհվել է 30 000-40 000 մաորի ։ 19-րդ դարի սկզբից Նոր Զելանդիայում սկսել են բնակություն հաստատել քրիստոնյա միսիոներները, որոնք տեղաբնակների մեծ մասին դավանափոխել են դեպի իրենց կրոն ։ 19-րդ դարում երկրի բնակչությունը կրճատվեց մինչև 40 %, որի պատճառը «բերված» հիվանդություններն էին ։
1788 թվականին կապիտան Արթուր Ֆիլիպը դարձավ նոր բրիտանական գաղութի՝ Նոր Հարավային Ուելսի նահանգապետը, որն այն ժամանակ ներառում էր նաև Նոր Զելանդիան ։ Բրիտանական կառավարությունը 1832 թվականին՝ հյուսիսային մաորիներից հանրագիր ստանալուց հետո, Ջեյմս Բասբիին նշանակեց Նոր Զելանդիայի բրիտանական ռեզիդենտ ։ Երեք տարի անց իմանալով ֆրանսիական Շառլ դը Տիերի բնակավայրի մասին՝ մաորի ցեղերի կոնֆեդերացիան Վիլհելմ IV արքային անկախության հռչակագիր ուղարկեց՝ հայցելով պաշտպանություն ։ Խռովությունները, նորզելանդական ընկերության՝ Նոր Զելանդիայում բնակվելու առաջարկությունը, որն այդ ժամանակ արդեն նավ էր ուղարկել կղզիներ՝ մաորիներից հողատարածքներ գնելու, ինչպես նաև հռչակագրի ոչ միանշանակ իրավաբանական կարգավիճակը գաղութների գործով զբաղվող նախարարությանը ստիպեցին Նոր Զելանդիա ուղարկել կապիտան Ուիլյամ Գոբսոնին՝ այնտեղ բրիտանական ինքնիշխանություն հաստատելու և մաորիների հետ համաձայնագիր կնքելու նպատակով ։ Վայթանգիի համաձայնագիրը կնքվել է 1840 թվականի փետրվարի 6-ին Բեյ օֆ Այլենդս ծոցում ։ Ի պատասխան Նորզելանդական ընկերության՝ Վելինգտոնում անկախ բնակավայր ստեղծելու և Ակարոայում հողատարածքներ ձեռք բերելու ֆրանսիացի բնակիչների փորձերին ՝ Գոբսոնը 1840 թվականի մայիսի 21-ին ամբողջ Նոր Զելանդիայում հայտարարեց բրիտանական ինքնիշխանություն, թեև այդ ժամանակ մաորիները համաձայնագրի ոչ բոլոր օրինակներն էին ստորագրել ։ Դրանից հետո ներգաղթյալների՝ հատկապես բրիտանացիների թիվը սկսեց աճել ։
Նոր Զելանդիան Նոր Հարավային Ուելսի համանուն գաղութից առանձնացել է 1841 թվականի հուլիսի 1-ին ։ 1852 թվականին գաղութը ստացել է ներկայացուցչական կառավարություն, իսկ երկու տարի անց առաջին անգամ ձևավորվել է առաջին խորհրդարանը ։ 1856 թվականին գաղութն ստացել է ինքնավարություն, և բոլոր ներքին հարցերը՝ բացի տեղացի բնակչությանն ուղղված քաղաքականությունից, լուծվել են ինքնուրույն։ Նոր Զելանդիան գաղութային քաղաքականությունը սկսել է վերահսկել 1860-ական թվականների կեսերից ։ Վախենալով, որ Հարավային կղզին հնարավոր է ցանկանա առանձին գաղութ կազմավորել, գաղութի ղեկավար Ալֆրեդ Դոմեթը հրաման արձակեց մայրաքաղաքն Օքլենդից Կուկի նեղուց տեղափոխելու մասին ։ Նոր մայրաքաղաք ընտրվեց Վելինգտոնը՝ երկրի կենտրոնում տեղակայված լինելու և հարմար ծովախորշի համար։ Խորհրդարանն առաջին անգամ Վելինգտոնում նիստ է գումարել 1865 թվականին։ Ներգաղթյալների քանակի աճով շատացան նաև հողի համար կոնֆլիկտները, որոնք 1860-1870-ական թվականներին վերաճեցին պատերազմների, որի արդյունքում մաորիներից բռնագրավվեց մեծ քանակության հող ։
1891 թվականին երկրում իշխանության գլուխ է եկել առաջին քաղաքական կուսակցությունը՝ Լիբերալ կուսակցությունը՝ Ջոն Բալանսի նախագահությամբ։ Լիբերալ կառավարությունը, որն ավելի ուշ գլխավորեց Ռիչարդ Սեդոնը, ընդունեց մի շարք կարևոր սոցիալ-տնտեսական օրենքներ։ 1893 թվականին Նոր Զելանդիան դարձավ աշխարհում առաջին ինքնավար գաղութը, որը բոլոր կանանց ընտրական իրավունք տվեց, իսկ 1894 թվականին աշխարհում առաջինն ընդունեց օրենք գործատուների և արհմիությունների միջև վեճերը կարգավորելու համար ։ 1898 թվականին Սեդոնի կառավարությունն օրենք ընդունեց ծերունական թոշակ սահմանելու մասին, ինչն առաջինն էր Բրիտանական կայսրության մեջ։
1907 թվականին Նոր Զելանդիայի խորհրդարանի խնդրանքով Էդուարդ VII արքան այն հայտարարել է Բրիտանական կայսրության դոմինիոն, որն արտացոլում էր նրա փաստացի ինքնավարությունը ։ Վեստմինստերյան կանոնադրությունն ընդունվել է 1947 թվականին․ այն Նոր Զելանդիային ազատել է բրիտանական խորհրդարանի գործողությունները պարտադիր կերպով ընդունելուց ։
Ժամանակակից պատմություն
Նոր Զելանդիան իր մասնակցությունն է ունեցել համաշխարհային քաղաքականությանը՝ որպես Բրիտանական կայսրության մաս մասնակցելով Առաջին և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմներին ։ Երկիրը տուժել է նաև Մեծ ճգնաժամից, որի արդյունքում ընտրվել է առաջին լեյբորիստական կառավարությունը և սկսվել է պաշտպանողական տնտեսությամբ համընդհանուր բարեկեցությամբ երկրի կառուցումը վ։ Նոր Զելանդիայի բարգավաճումը սկսվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո ։ Հենց այդ ժամանակ էլ մաորիներն աշխատանք փնտրելու նպատակով սկսել են գյուղերից քաղաքներ տեղափոխվել ։ Առաջ է եկել մաորիների բողոքական շարժումը, որը քննադատում էր Եվրոպակենտրոնամետությունը և զբաղվում էր այնպիսի հարցերով, ինչպիսիք են մաորիների մշակույթի հանրահայտության բարձրացումը և Վայթանգիի համաձայնագրի շուրջ վեճերի կարգավորումը ։ 1975 թվականին կազմավորվում է Վայթանգիի դատարանը, որի նպատակը համաձայնագրի ենթադրյալ խախտումները հետաքննելն էր, իսկ 10 տարի անց հրպարակվում է դատարանի որոշումը ։ Կառավարությունը պնդում է շատ իվիների հետ վեճերի կարգավորման ավարտը, սակայն արդեն 2000-ական թվականներին տարաձայնություններ առաջ եկան ափի մակընթացային հատվածի և ծովի հատակի պատկանելության շուրջ։
1987 թվականին Նոր Զելանդիան առաջինն աշխարհում օրենսդրորեն իր տարածքը հռչակեց առանց միջուկային զենքի գոտի։ Տվյալ կարգավիճակն ընդունելու արդյունքում Նոր Զելանդիան արգելեց իր տարածք մուտք գործել միջուկային զենք տեղափոխող նավերին, որն էապես սահմանափակեց ԱՄՆ-ի Ռազմածովային ուժերի նավերի մուտքը Նոր Զելանդիայի նավահանգիստներ։
Նոր Զելանդիան շարունակում է զարգանալ որպես անկախ ժողովրդական երկիր և միջազգային տնտեսական և քաղաքական հարաբերությունների ակտիվ մասնակից, որը հատուկ ուշադրություն է հատկացնում Խաղաղօվկիանոսյան-Ասիական տարածաշրջանի երկրների միջև փոխհարաբերությունների ամրապնդմանը և զարգացմանը։
Աշխարհագրություն
Նոր Զելանդիան տեղակայված է Խաղաղ օվկիանոսի հարավարևմտյան մասում՝ պոլինեզիական եռանկյունում՝ ջրային կիսագնդի կենտրոնական շրջանում ։ Երկրի հիմնական տարածքը զբաղեցնում են Հարավային և Հյուսիսային կղզիները, որոնք առանձնանում են Կուկի նեղուցով, որի լայնությունն ամենանեղ հատվածում կազմում է 22.5 կմ ։ Կղզիների արևմտյան առափը ողողում է Թասմանյան ծովը, երկրի մնացած ափերը՝ Խաղաղ օվկիանոսը։ Բացի երկու հիմնական կղզիները, Նոր Զելանդիային է պատկանում չափով ավելի փոքր մոտ 700 կղզի, որոնց մեծ մասն անմարդաբնակ է։ Ամենախոշորներն են Ստյուարտ կղզին, Անտիփոդների կղզին, Օքլենդ կղզին, Բաունթի, Քեմփբել, Չաթեմ և Քերմադեք կղզիները։ Երկրի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 268 680 կմ²։ Այն իր չափերով փոքր-ինչ փոքր է Իտալիայից կամ Ճապոնիայից, սակայն որոշ չափով մեծ է Մեծ Բրիտանիայից։ Նոր Զելանդիայի ափագիծը կազմում է 15 134 կմ։
Հարավային կղզին Նոր Զելանդիայի ամենախոշոր կղզին է և 12-րդը՝ մոլորակի վրա․ մակերեսը կազմում է 150 437 կմ² ։ Կղզում է բնակվում երկրի բնակչության մոտ 1/4-ը։ Կղզու հյուսիսից հարավ ձգվում է Հարավային Ալպեր ծալքավոր լեռնաշղթան, որի ամենաբարձր գագաթը Կուկն է (մյուս պաշտոնական անվանումը՝ Աորակի)՝ 3754 մ։ Բացի այդ, Հարավային կղզում կա ավելի քան 3000 մ բարձրություն ունեցող 18 բարձունք։ Կղզու արևելյան հատվածն ավելի հարթավայրային է և գրեթե ամբողջովին զբաղեցված է գյուղատնտեսական անդաստաններով։ Կղզու արևմտյան առափն ավելի խիտ է բնակեցված։ Այստեղ պահպանվել է վայրի բնություն՝ կուսական բուսական և կենդանական աշխարհով։ Արևմտյան հատվածը հայտնի է բազմաթիվ ազգային պարկերով, ֆյորդերով և սառցադաշտերով, որոնք Հարավային Ալպերից ուղիղ իջնում են Թասմանյան ծով։ Կղզու ամենամեծ լիճը Տե-Անաուն է (Նոր Զելանդիայի չափով երկրորդ լիճը)։
113 729 կմ² մակերես ունեցող Հյուսիսային կղզին իր չափով մոլորակի 14-րդ կղզին է։ Կղզին ավելի քիչ լեռնային է, քան Հարավայինը և ավելի հարմար է բնակավայրեր և ծովային նավահանգիստներ ստեղծելու համար, հենց այդ պատճառով էլ այստեղ է բնակվում բնակչության մեծ մասը և այստեղ են տեղակայված երկրի խոշոր քաղաքները։ Հյուսիսային կղզու ամենաբարձր կետը Ռուապեհու գործող հրաբուխն է՝ 2797 մ։ Հյուսիսային կղզին առանձնանում է բարձր հրաբխային ակտիվությամբ․ երկրի 6 հրաբխային գոտիներից 5-ը տեղակայված են այստեղ։ Հյուսիսային կղզու ամենակենտրոնում է գտնվում Թաուփո լիճը՝ Նոր Զելանդիայի ամենամեծ լիճը։ Այստեղից է սկիզբ առնում 425 կմ երկարություն ունեցող Ուաիքաթո գետը, որը Նոր Զելանդիայի ամենաերկար գետն է։
Ռելիեֆ
Նոր Զելանդիայի ռելիեֆը հիմնականում զառիվեր բլուրներ (Հյուսիսային կղզում) և լեռներ (Հարավային կղզում) են ։ Երկրի տարածքի ավելի քան 75%-ը գտնվում է ծովի մակերևույթից 200 մ բարձրության վրա։ Հյուսիսային կղզու լեռների մեծ մասը չեն գերազանցում 1700 մ-ը ։ Հարավային կղզու 19 գագաթները 3000 մետրից բարձր են ։ Հյուսիսային կղզու մերձափնյա գոտիներում լայնարձակ հովիտներ են։ Հարավային կղզու արևմտյան առափին ֆյորդներ են։
Սև հովազ (ֆիլմ)
«Սև հովազ» (Black Panther), ամերիկյան գեղարվեստական ֆիլմ, նկարահանվել է 2018 թվականին՝ Ռայան Քուգլերի կողմից։ Հիմք է հանդիսացել Marvel Comics հրատարակչության Ստեն Լիի և Ջեք Կյորբիի կողմից հորինված կերպարը։ Մարվել կինոմատոգրաֆիկական աշխարհի տասնութերորդ նկարն է։ Գլխավոր հերոսներն են Չեդվիկ Բոուզմանը, Մայքլ Բ. Ջորդանը, Լյուպիտա Նիոնգոն, Դանայ Գուրիրան, Մարթին Ֆրիմենը, Դանիել Կալույան, Անջելա Բասսեթը, Ֆերոսթ Ուիտաքերը և Էնդի Սերքիսը։ Գործողությունները կատարվում են իրադարձություններից հետո, որոնք ցուցադրվել են «Կապիտան Ամերիկա։ Քաղաքացիական պատերազմ» ֆիլմից հետո։ Սյուժեյի համաձայն՝ Տ’Չալլան վերադառնում է տուն՝ մեկուսացված Վականդա, սակայն հորիզոնին հայտնվում է իր հին թշնամին, Տ’Չալլայի թագավորական կարողությունները ենթարկվում են փորձի։
Նոր Զելանդիա
Կլիմա
Թասմանյան ծովով և Ավստրալիայի ու Նոր Զելանդիայի միջով անցնող արևելաավստրալիական հոսանքն Ավստրալիայի արևելյան առափի և կղզիների կլիման ավելի տաք ու խոնավ է դարձնում, արևադարձայինը՝ մերձարևադարձային, նպաստում է արևադարձային ծովային ֆաունայի տարածմանն Ավստրալիայի և Նոր Զելանդիայի հարավարևելյան առափի մերձարևադարձային շրջաններ։
Նոր Զելանդիայի մեծ մասում տեղումների քանակը տարեկան կազմում է 600-1600 մմ։ Դրանք հարաբերականորեն հավասար են տեղաբաշխվում տարվա ընթացքում՝ բացառությամբ ամառային չոր շրջանի։
Տարեկան միջին ջերմաստիճանը հարավում կազմում է +10 °C-ից +16 °C՝ հյուսիսում։ Ամենացուրտ ամիսը հուլիսն է, իսկ ամենատաք ամիսները՝ հունվարն ու փետրվարը։ Նոր Զելանդիայի հյուսիսում ձմեռային և ամառային ջերմաստիճանների միջև տարբերությունները զգալի չեն, սակայն հարավում և արվարձանային շրջաններում տարբերությունը հասնում է մինչև 14 °C։ Երկրի լեռնային շրջաններում բարձրությանը զուգընթաց ջերմաստիճանը կտրուկ նվազում է՝ յուրաքանչյուր 100 մետրում մոտավորապես 0,7 °C։
Օքլենդում՝ երկրի ամենախոշոր քաղաքում, տարեկան միջին ջերմաստիճանը կազմում է +15,1 °C, ընդ որում ամենաբարձր գրանցված ջերմաստիճանը +30,5 °C է, իսկ նվազագույնը՝ −2,5 °C։ Մայրաքաղաք Վելինգտոնում տարեկան միջին ջերմաստիճանը +12,8 °C է, գրանցված առավելագույն ջերմաստիճանը՝ +31,1 °C, նվազագույնը՝ −1,9 °C ։ Ամբողջ Օվկիանիայում ամենացածր ջերմաստիճանը նկատվել է հենց Նոր Զելանդիայում, քանի որ այն Օվկիանիայի երկրներից ամենահեռուն է գտնվում հասարակածից․ 1903 թվականի հուլիսի 18-ին ջերմաստիճանը կազմել է −25,6 °C ։
Նոր Զելանդիայում բացարձակ առավելագույն ջերմաստիճան գրանցվել է Հարավային կղզու հյուսիս-արևելքում՝ Ռանգիորա քաղաքում՝ +42,4 °C։ Բացարձակ նվազագույն ջերմաստիճանը ևս գրանցվել է Հարավային կղզում, որտեղ կլիման ավելի չափավոր ցամաքային է, քան Հյուսիսային կղզում։
Երկրի հյուսիսային հատվածի մերձափնյա շրջաններում և Հարավային կղզու արևմտյան մասում ձյուն շատ հազվադեպ է տեղում։ Մնացած տարածաշրջաններում ձմեռային ամիսներին հնարավոր է աննշան, ոչ շարունակական ձյունատեղում։
Երկրաբանական կառուցվածք
Նոր Զելանդիան ձևավորող կղզիները տեղակայված են խաղաղօվկիանոսյան երկրասինկլինալ գոտում՝ լիտոսֆերայի երկու շերտերի՝ խաղաղօվկիանոսային և ավստրալիական շերտերի միջև։ Պատմական երկար ժամանակաշրջանի ընթացքում երկու շերտերի ճեղքման վայրը ենթարկվել է բարդ երկրաբանական գործընթացների, որը մշտապես փոխել է երկրի կեղևի կառուցվածքն ու ձևը։ Հենց այդ պատճառով, ի տարբերություն Խաղաղ օվկիանոսի կղզիների մեծ մասի, Նոր Զելանդիայի կղզիները ձևավորվել են ոչ միայն հրաբխային ակտիվության, այլև շերտանկումների արդյունքում և կազմված են տարաբնույթ կազմ ու հնություն ունեցող երկրաբանական ապարներից։
Այդ տարածաշրջանի երկրակեղևի ակտիվ տեկտոնական գործունեությունը շարունակվում է նաև մեր մոլորակի ձևավորման ներկայիս երկրաբանական փուլում։ Եվ դրա արդյունքները նկատելի են նույնիսկ պատմական այս կարճ ժամկետում՝ եվրոպացիների՝ կղզուն տիրելու օրվանից։ Այսպես, օրինակ 1855 թվականի ավերիչ երկրաշարժի արդյունքում Վելինգտոնի ափագիծը բարձրացել է ավելի քան 1.5 մ, իսկ 1931 թվականին Նեյփիր քաղաքի մոտ տեղի ունեցած նույնպես ուժգին երկրաշարժի արդյունքում ջրի երես է դուրս եկել մոտ 9 կմ² ցամաք։
Նոր Զելանդիայի տեղակայումը պատմականորեն կապված է նրա տարածքում գործող հրաբուխների հետ։ Հետազոտողները ենթադրում են, որ կղզիները ձևավորվել են վաղ միոցենի ժամանակաշրջանում, իսկ ակտիվ հրաբխային գործունեության ժամանակակից գոտիների ձևավորման շրջանն ավարտվել է ուշ միոցենի ժամանակաշրջանում։ Խոշոր հրաբխային ժայթքումները ենթադրաբար տեղի են ունեցել ուշ պլիոցենի՝ վաղ պլեյստոցենի ժամանակաշրջանում, երբ կարող էր Երկրի մակերես դուրս ժայթքել մոտ 5 մլն կմ³ ապար։ Ժամանակակից փուլում բարձր տեկտոնական ակտիվություն ունեցող գոտին, որտեղ տեղի են ունենում բազմաթիվ երկրաշարժներ, Հարավային կղզու արևմտյան առափն է և Հյուսիսային կղզու հյուսիսարևելյան առափը։ Տարեկան կտրվածքով երկրում տեղի է ունենում մինչև 15 000 երկրաշարժ, որոնց մեծ մասն ուժգին չեն և միայն 250-ին կարելի է դասել նկատելիների և ուժգինների շարքին ։ Ժամանակակից պատմության մեջ առավել ուժգին երկրաշարժը գրանցվել է 1855 թվականին Վելինգտոնի մոտ, որի ուժգնությունը կազմել է 8.2 բալ․ առավել ավերիչը եղել է 1931 թվականի երկրաշարժը Նեյփիրի մոտ, որը խլել է 256 մարդկային կյանք։
Ներկայիս Նոր Զելանդիայի հրաբխային ակտիվությունը նախկինի պես բարձր է․ երկրի տարածքում գործում է 6 ակտիվ հրաբուխ, որոնցից 5-ը տեղակայված են Հյուսիսային կղզում։ Թաուփո լճի շրջանում մ․ թ․ ա․ 186 թվականին տեղի է ունեցել մարդկության պատմության մեջ խոշորագույն, փաստաթղթագրված ժայթքումը՝ Հաթեփե հրաբխի ժայթքումը ։ Ժայթքման հետևանքները նկարագրվել են այնպիսի հեռավոր երկրների պատմական ժամանակագրություններում, ինչպիսիք են Չինաստանը և Հունաստանը։ Ժայթքման վայրում այժմ տեղակայված է խաղաղօվկիանոսկան շրջանում խոշորագույն, քաղցրահամ Թաուփո լիճը, որն իր մակերեսով հավասար է Սինգապուրին։
Օգտակար հանածոներ
Չնայած բնական հանածոների զանազանությանը՝ արդյունաբերության մեջ մշակվում են միայն գազի, նավթի, ոսկու, արծաթի, երկաթախառն ավազաքարի և քարածխի հանքերը։ Բացի վերոնշյալից, կան կրաքարի և կավի մեծ պաշարներ։ Հաճախ են հանդիպում նաև ալյումինի, տիտանավոր երկաթահանքի, ծարիրի, քրոմի, պղնձի, ցինկի, մանգանի, սնդիկի, վոլֆրամի, պլատինի, բարիտի և մի շարք այլ օգտակար հանածոներ, սակայն դրանց արդյունաբերական պաշարները մեծ չեն։
Հատկանշական է, որ նեֆրիտի բոլոր հանքերն ու արդյունահանումը 1997 թվականից գտնվում են մաորիների ենթակայության տակ՝ պատմական այն կարևոր դերակատարման համար, որ կատարում են նեֆրիտ-պոունամուից պատրաստված իրերն այդ ժողովրդի մշակույթում։
Նոր Զելանդիայում ոսկու հաստատված պաշարները կազմում են 372 տոննա։ 2002 թվականին ոսկու արդյունահանումը կազմել է 10 տոննայից մի փոքր քիչ ։
Արծաթի հաստատված պաշարները կազմում են 308 տոննա։ 2002 թվականին արծաթի արդյունահանումը կազմել է գրեթե 29 տոննա ։
Երկաթախառն ավազաքարի հաստատված պաշարները կազմում են 874 մլն տոննա։ Արդյունահանումը սկսվել է 1960-ական թվականներին։ 2002 թվականին արդյունահանվել է մոտ 2.4 մլն տոննա երկաթախառն ավազաքար ։
Նոր Զելանդիայում բնական գազի հաստատված պաշարները կազմում են 68 մլրդ մ³։ Գազի արդյունահանումը սկսվել է 1970 թվականին։ 2005 թվականին երկրում արդյունահանվել է 50 մլն մ³ բնական գազ ։
Նավթի պաշարները կազմում են 14 մլն տոննա։ Արդյունահանումը սկսվել է 1935 թվականին։ Երկրում նավթի արդյունահանումը նկատելիորեն նվազում է վերջին տարիներին ։ 2005 թվականին արդյունահանվել է ավելի քան 7 մլն բարել նավթ ։
Ածուխի արդյունահանման ծավալները, որոնք տասնամյակներ շարունակ աճել են, կայունացվել են 21-րդ դարի առաջին տասնամյակում՝ պինդ վառելիքի սպառմանն ուղղված ծրագրերի շնորհիվ։ Արդյունահանվող ածուխի մեկ երրորդն արտահանվում է։ Երկրում շարունակում է գործել 60 ածխի հանք ։
Արտաքին ծովեր
Նոր Զելանդիան ծովային մեծ տարածքներով մեկուսացված է այլ կղզիներից և մայրցամաքներից։ Նրա արևմտյան առափը ողողող Թասմանյան ծովը երկիրը 1700 կմ-ով առանձնացնում է Ավստրալիայից։ Խաղաղ օվկիանոսը ողողում է երկրի արևելյան առափը և երկիրն առանձնացնում է մերձակա հարևաններից․ հյուսիսում Նոր Կալեդոնիայից՝ 1000 կմ, արևելքում Չիլիից՝ 8700 կմ, հարավում Անտարկտիդայից՝ 2500 կմ։
Նոր Զելանդիայում 2 մշտական ծովային հոսանք կա՝ տաք Արևելաավստրալիական և Արևմտյան քամիների հոսանքը։ Արևելաավստրալիականը, ուղևորվելով դեպի հյուսիս և հյուսիս-արևելք, ողողում է Հյուսիսային կղզու արևմտյան հատվածը։ Արևմտյան քամիների հոսանքը նկատելի է հարավում, իսկ նրա հիմնական հոսանքն անցնում է Հարավային կղզուց ավելի հարավ՝ դեպի արևելք։
Երկրի մերձափնյա ջրերում կա մինչև 700 ոչ մեծ կղզի, որոնց մեծ մասը հիմնական կղզիներից գտնվում են մինչև 50 կմ հեռավորության վրա։ Ընդհանուր թվից միայն մոտ 60-ն են պիտանի բնակության համար կամ ներկայումս բնակեցված են։
Ներքին ջրեր
Իր երկրաբանական և աշխարհագրական պայմանների շնորհիվ Նոր Զելանդիան շատ գետեր ու լճեր ունի։ Գետերի մեծ մասը կարճ է (50 կմ-ից փոքր), սկիզբ են առնում լեռներից և արագ իջնում դեպի դաշտավայրեր, որտեղ դանդաղում է նրանց ընթացքը։ Ուաիքաթոն երկրի ամենախոշոր գետն է, որի երկարությունը 425 կմ է։ Երկրով հոսում է ավելի քան 100 կմ երկարության 33 գետ և 51-95 կմ երկարության 6 գետ։ Գետերի և այլ ներքին ջրերի ընդհանուր երկարությունը երկրում կազմում է 425 000 կմ։
Նոր Զելանդիայում կա 3280 լիճ՝ ավելի քան 0.01 կմ² ջրային մակերեսով, 229 լիճ ունի ավելի քան 0.5 կմ² ջրային մակերես և ևս 40-ը՝ ավելի քան 10 կմ²-ով ։ Երկրի ամենախոշոր լիճը Թաուփոն է (մակերես՝ 623 կմ²), ամենախորը լիճը՝ Հաուրոքոն (խորությունը՝ 462 մ) ։ Հյուսիսային կղզու լճերի մեծ մասը ձևավորվել են հրաբխային ակտիվության, իսկ Հարավային կղզու լճերի մեծ մասը՝ սառցադաշտային ակտիվության արդյունքում։
Ջրային պաշարներ
1977-2001 թվականների տվյալներով Նոր Զելանդիայում ջրային պաշարների վերականգնման տարեկան միջին ծավալը գնահատվում է 327 կմ³, որը բնակչության մեկ շնչին բաժին է ընկնում 85 մ³/տարի ։ 2001 թվականին գետերի և լճերի ջրհոսքը կազմել է մոտ 320 կմ³, սառցադաշտերի պաշարները՝ մոտ 70 կմ³, մթնոլորտային խոնավության պաշարները՝ մոտ 400 կմ³ և ընդհատակյա ջրային պաշարներինը՝ 613 կմ³ ։
Նոր Զելանդիայում ջրային պաշարների պահպանությունը և բնակչությանն ու օբյեկտներին ջրամատակարարման ղեկավարումը գտնվում է տեղական ինքնակառավարման մարմինների ենթակայության տակ։ Ջրատնտեսական համալիրի հիմնական արտադրական ֆոնդերի արժեքը գնահատվում է ավելի քան 1 մլրդ նորզելանդական դոլար։ Կենտրոնացված ջրամատակարարման համակարգերը խմելու ջրով են ապահովում երկրի բնակչության մոտ 85 %-ին։ Երկրում սպառվող քաղցրահամ ջրի մոտ 77%-ն օգտագործվում է ոռոգման համար ։
Կենդանական աշխարհ
Պատմական երկարատև մեկուսացվածության ու մայրցամաքներից հեռու տեղակայվածության շնորհիվ Նոր Զելանդիայի կղզիներում ստեղծվել է ինքնատիպ և անկրկնելի բնական աշխարհ, որն առանձնանում է մեծ թվով էնդեմիկ բույսերով ու թռչուններով։
Դեռ շուրջ 1000 տարի առաջ՝ նախքան կղզիներում մարդկանց մշտական բնակավայրերի հայտնվելը, պատմականորեն բոլորովին բացակայել են կաթնասունները։ Բացառություն են կազմել չղջիկների երկու տեսակներն ու առափնյա ջրերում բնակվող կետերը, ծովառյուծներն (Phocarctos hookeri) ու ծովակատուները (Arctocephalus forsteri)։
Այդ տարածքների առաջին մշտական բնակիչների՝ պոլինեզացիների հետ միաժամանակ կղզիներում հայտնվել են մանր առնետներն (Rattus exulans) ու շները։ Ավելի ուշ առաջին եվրոպացի վերաբնակիչները բերել են խոզեր, կովեր, այծեր, մկներ և կատուներ։ 19-րդ դարում եվրոպական բնակավայրերի զարգցման շնորհիվ Նոր Զելանդիայում հայտնվել են կաթնասունների նորանոր տեսակներ։