cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սկրապարի շրջան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ալբանիայի շրջաններ Կատեգորիա:Բերատի գավառ
Էստոնիայի տնտեսություն
Էներգետիկա
Էստոնիայում էլեկտրաէներգիայի արտադրության դինամիկան զգալիորեն փոխվել է 1945 թվականից ի վեր, ինչպես ցույց է տրված հետևյալ գծապատկերում ։ Երկրի էլեկտրաէներգետիկ համալիրի ներկա վիճակը, հիմնական ցուցանիշները, դրանց կառուցվածքը բնութագրվում են հետևյալ տվյալներով և գծապատկերներով ։
Էլեկտրակայանների դրվածքային հզորությունը (2019 թվականի վերջի դրությամբ) - 2746 ՄՎտ
Էլեկտրաէներգիայի համախառն արտադրությունը 2019-ին՝ 7616 մլն կՎտժ, Էլեկտրաէներգիայի վերջնական (օգտակար) սպառումը 2019-ին՝ 7787 մլն կՎտժ
"Հիմնական էներգետիկ կազմակերպություններ․ Majandus-ja Kommunikatsiooniministeerium (The Estonian Ministry of Economic Affairs and Communications), Eesti Energia AS, պետությանը պատկանող դիվերսիֆիկացված էներգետիկ կոնցեռն, որը ներառում է ուղղահայաց ինտեգրված ծառայություններ էլեկտրաէներգիայի արտադրության, հաղորդման և իրացման համար, Elering AS, ազգային էներգետիկ համակարգի օպերատոր, Nord Pool Spot (NPS)՝ առևտրային օպերատոր"
Շինարարություն և անշարժ գույք
Շինարարության և անշարժ գույքի ոլորտը ՀՆԱ-ի զգալի մասն է կազմում ։
Էստոնիայում շենքեր և տարածքներ գնելիս որևէ երկրի քաղաքացիների և ընկերությունների համար սահմանափակումներ չկան։ Նման գործարքներն իրականացվում են նույն պայմաններով, ինչ Էստոնիայի քաղաքացիների համար։ Ձեռք բերված շենքի համար հողի գնումը նույնպես իրականացվում է առանց սահմանափակումների։ Սահմանափակումները վերաբերում են 10 հեկտարից ավելի անտառային և գյուղական հողերի, ինչպես նաև սահմանամերձ բնակավայրերի գնմանը։ Անշարժ գույքի նկատմամբ սեփականության իրավունքի գրանցման ընդհանուր արժեքը կազմում է մոտ 250-300 եվրո՝ ներառյալ պետական ​​տուրքերը և նոտարական վճարները։ Վերջիններս սովորաբար կիսով չափ բաժանվում են գնորդի և վաճառողի միջև, բացառությամբ պետական ​​անշարժ գույքի հետ գործարքների դեպքերի ։ Հողի հարկը կախված է հողի շուկայական արժեքից և տատանվում է հողի շուկայական արժեքի տարեկան 0,1%-ից մինչև 2,5%-ի սահմաններում (վարելահողերի և բնական արոտավայրերի համար՝ 0,1%-ից մինչև 2,0%)։ Էստոնիայում անշարժ գույքի սեփականությունը օտարերկրացուն իրավունք չի տալիս բնակության թույլտվություն ստանալու։ Այն երկրների քաղաքացիները, որոնց հետ Էստոնիան մուտքի արտոնագրերի փոխանակում ունի, իրավունք ունեն, կապված անշարժ գույքի սեփականության հետ, վիզա ստանալ իրենց և իրենց մտերիմների համար կարճաժամկետ բազմակի կացության համար՝ մինչև 90 օր կես տարվա ընթացքում։
Գյուղատնտեսություն
Գյուղատնտեսության հիմնական ճյուղը մսամթերքի և կաթնամթերքի անասնապահությունն է և խոզաբուծությունը (հատկապես բեկոն)։ Բուսաբուծությունը հիմնականում զբաղվում է անասունների համար կերի արտադրությամբ, ինչպես նաև արդյունաբերական կուլտուրաների մշակությամբ։ Զարգացած է ձկնորսությունը։ 2014 թվականին գյուղատնտեսական ապրանքների հիմնական տեսակների (բանջարեղեն, կովի կաթ, ձու, խոզի միս) գերարտադրության մակարդակը գերազանցել է 120%-ը։
Ձկնորսություն և ձկնաբուծություն
Ծովային ձկների հիմնական տեսակների ընդհանուր որսը 2014 թվականին ավելացել է 200 տոննայով և հասել 3300 տոննայի, ինչը 2014-ի ամռանը ձկնորսության և ձկների վերամշակման արդյունաբերության ավելցուկ և ճգնաժամ է առաջացրել ։
Երկրի ձկնաբուծական ձեռնարկությունները հիմնականում կենտրոնացած են Մերձավոր Արևելքի (հիմնականում Իսրայելի) երկրների շուկաների վրա և աճեցնում են սաղմոնի ձկնատեսակներ։ Կան թառափի և կարասի աճեցման տնտեսություններ։
Անտառաբուծություն և փայտամշակում
Տեղական հումքի վրա հիմնված բարձր աստիճանի փայտամշակումը խոշոր արդյունաբերական կլաստեր է Էստոնիայի հարավային շրջաններում։ Արտադրանքի մեծ մասն արտահանվում է (սղոց և շինանյութեր, պատրաստի տներ) և արժեքային արտահայտությամբ արտահանման ընդհանուր ծավալի մինչև 10%-ն է կազմում ։
Զբոսաշրջություն և հյուրանոցային գործ
2011 թվականին հանրապետությունում գործել է ավելի քան 800 հյուրանոցային ձեռնարկություն՝ ավելի քան 37000 մահճակալով։ Բնակարանային ձեռնարկությունների մոտ 20%-ը կենտրոնացած է մայրաքաղաքի մարզում։ Ներքին զբոսաշրջությունը կազմում է շուկայի մոտ 10%-ը։ Գիշերակացության հիմնական մասնաբաժինը կազմում են Էստոնիայից և Ֆինլանդիայից ժամանած զբոսաշրջիկները, որին հաջորդում են Ռուսաստանը, Գերմանիան, Լատվիան, Նորվեգիան, Մեծ Բրիտանիան և Շվեդիան։ Գերակշռում է հանգստի զբոսաշրջությունը՝ մոտ 60%, որին հաջորդում են գործուղումները (մոտ 20%) և զբոսաշրջության այլ տեսակները, օրինակ՝ բժշկական, հարազատներին տեսակցություն և այլն (մոտ 15%)։ Զբոսաշրջիկների միայն մի քանի տոկոսն է գալիս մասնակցելու սեմինարների, կոնֆերանսների և այլն։
2009 թվականից ի վեր Էստոնիայի զբոսաշրջության ոլորտը տարեկան աճում է մի քանի տոկոսով՝ առաջին հերթին այն մարդկանց շնորհիվ, ովքեր երկիր են գալիս գործնական ճանապարհորդության և հանգստի նպատակով։ Աճի հիմնական մասնաբաժինը (5% - 7%) ապահովում են անկախ զբոսաշրջիկները, որոնք ճանապարհորդում են հանրապետությունով մեկ մեքենայով (սեփական կամ վարձակալած)։ 2014 թվականին Ռուսաստանից ժամանողների թիվը նվազել է, իսկ զբոսաշրջիկների ընդհանուր թիվն աճել է 4,1%-ով։ Ամենից շատ զբոսաշրջիկների ընդհանուր թվի աճի վրա ազդել է Ֆինլանդիայից, Լատվիայից, Ճապոնիայից և ԱՄՆ-ից հյուրերի թվի աճը ։ Ամենաշատ թվով այցելությունները տեղի են ունենում մայրաքաղաքային շրջանում։ Այցելուների ամենամեծ աճը գրանցվել է Տարտումաա շրջանում (Տարտու և արվարձաններ) ։
Բժշկական զբոսաշրջություն
Բժշկական զբոսաշրջությունը Էստոնիայում արագ աճ է ապրում։ Երկրի բժշկական հաստատությունները սովորաբար (բացառությամբ Տարտուի մի շարք հաստատությունների) չեն առաջարկում հատուկ ծառայությունների փաթեթներ կամ հատուկ պայմաններ այլ երկրների բժշկական զբոսաշրջիկների համար։ Սա խոչընդոտում է երկրում բժշկական զբոսաշրջության զարգացմանը։ Օտարերկրյա հիվանդների մեծամասնությունն ընտրում է Տալլինի և Տարտուի կլինիկաները, մինչդեռ Տարտուն աճող պահանջարկ ունի՝ մասնագետների մոտ ավելի քիչ հերթերի և օտարերկրյա հիվանդներին ընդունելու բժշկական հաստատությունների ավելի մեծ կողմնորոշման պատճառով։
Բժշկական ծառայությունների հիմնական սպառողները Ֆինլանդիայի այցելուներն են, որոնց համար Տալլինի հարմար դիրքը որոշիչ նշանակություն ունի։ Բժշկական զբոսաշրջության հիմնական շարժառիթն առաջին հերթին բժշկական ծառայությունների ցածր արժեքն է՝ դրանց բարձր որակով ։ Տարտուի համալսարանի կանանց կլինիկան մեծ ժողովրդականություն է վայելում ծննդաբերող ռուս կանանց շրջանում, ինչին նպաստում է Ռուսաստանի սահմանին մոտ լինելը (Պսկովի մարզից), արդյունավետությունն ու ծառայությունների որակը։ Էստոնիայում Ռուսաստանի Դաշնության հյուպատոսությունն իր կայքում զբոսաշրջիկների այս կատեգորիայի իրավական տեղեկատվություն է տեղադրել ։
Մեծածախ և մանրածախ առևտուր
Էստոնիայում ներքին առևտրաշրջանառությունը ներկայացված է հիմնականում խոշոր ցանցային մանրածախ ցանցերով։ Դրանցից ամենամեծն են Էստոնիայի սպառողական կոոպերատիվը (խանութներ Konsum, Maksimarket և այլն), Maxima, Prisma, Selver, Rimi:
Բնակարանային և կոմունալ տնտեսություն
Էստոնիայում բնակարանային ոլորտն ամբողջությամբ ազատականացված է։ Բնակարանների սեփականատերերը տնօրինում են իրենց սեփականությունը ինքնուրույն կամ կոլեկտիվ կառավարման մարմինների (բնակարանների ասոցիացիաներ և այլն) միջոցով։
Միջազգային առևտրի միջնորդություն
Ազատ հարկային և հաշվապահական օրենսդրությունը և առանց թղթի գրասենյակային աշխատանքը Էստոնիա են ներգրավել մեծ թվով միջազգային ընկերությունների, հատկապես սկանդինավյան երկրներից։ Նրանք երկրում իրենց կարիքների համար ստեղծում են առևտրային միջնորդ ընկերություններ։ Եվրոյի ներդրմամբ այս միտումը ակտիվացել է։ Նույն ընկերությունները բացում են ռուս ձեռնարկատերերը։
Օֆշորային ծրագրավորում
Եկամտային հարկի բացակայության և ոչ ռեզիդենտների համար հատուկ հարկման ռեժիմի պատճառով (ոչ ռեզիդենտ աշխատողների աշխատավարձերը, որոնց աշխատանքի վայրը ԵՄ-ից դուրս է, ենթակա չեն տեղական հարկերի, աշխատողը պետք է ինքը վճարի եկամուտների վրա հենց հարկային ռեզիդենտության երկրում), այսպես կոչված օֆշորային ՏՏ ընկերությունների թիվը։ Հաճախ նման ընկերությունների սեփականատերերը միայն «էլեկտրոնային բնակության իրավունք» ունեն Էստոնիայում՝ պետական ​​և բանկային ծառայություններից օգտվելու համար։
Տրանսպորտ
Էստոնիայում երկաթուղիները կորպորատիվացված են։ Էստոնական պետությունը Eesti Raudtee-ի («Էստոնական երկաթուղիներ») բաժնետոմսերի 100%-ի սեփականատերն է ։ Երկաթուղային ցանցի ընդհանուր երկարությունը մոտ 1800 կմ է։ Երկաթուղու խտությունը 22,7 կմ/1000 կմ² է։ Ուղու լայնությունը՝ 1520 մմ։ Էստոնիան երկաթգծով կապված է Ռուսաստանի և Լատվիայի սահմանի հետ ։ Երկաթուղով ուղևորափոխադրումները հիմնականում իրականացնում է պետական ​​Elron ընկերությունը։ Միջազգային երթևեկության մեջ թռիչքներն իրականացվում են պետական ​​EVR-ի և մասնավոր GoRail-ի կողմից։
Ավտոճանապարհների երկարությունը ավելի քան 42 հազար կմ է, որից մոտ 40%-ը հանրային են։ 2018 թվականին Էստոնիան ճանապարհների որակի առումով աշխարհում 38-րդ տեղն է զբաղեցրել Համաշխարհային տնտեսական ֆորումի փորձագետների կողմից ամեն տարի կազմվող Համաշխարհային մրցունակության ցեկույցում։ Երկրորդ տեղը Լիտվայից հետո (37-րդ տեղ) Բալթյան երկրներում ։ Երկիրն ունի CHAdeMO EV ստանդարտ էլեկտրական մեքենաների արագ լիցքավորման սարքերի մեծ ցանց։ Հեղուկ LPG գազը լայնորեն օգտագործվում է գազային տրանսպորտի համար, լցակայանները տեղակայված են երկրի բոլոր մասերում։ Էստոնիայում սեղմված մեթանով (CNG) կարելի է լիցքավորել միայն Eesti Gaas կայաններում ։
Էստոնիան մշակել է շուրջտարյա ծովային հաղորդակցություն։ Երկրի գլխավոր նավահանգիստները՝ 6 նավահանգիստներ Տալլինում (ներառյալ Մուուգայի նոր բեռնատար նավահանգիստը), Սիլլամյեն, Պալդիսկին, Պյառնուն, Հաապսալուն և Կունդան։ Կան կանոնավոր լաստանավային ծառայություններ դեպի Հելսինկի և Ստոկհոլմ։ Ֆիննական նավահանգիստներից տարանցումից և մրցակցությունից կախվածությունը նվազեցնելու Ռուսաստանի քաղաքականությունը հանգեցրեց Էստոնիայի նավահանգիստների բեռնաշրջանառության կտրուկ նվազմանը 2000-ական թվականների վերջին ։
Առևտրային նավատորմն ունի մոտ 40 նավ՝ յուրաքանչյուրը ավելի քան 1000 համախառն ռեգիստրային տոննա տեղաշարժով, իսկ ընդհանուր տեղաշարժը կազմում է ավելի քան 250000 համախառն ռեգիստր տոննա։
Օդային տրանսպորտը հիմնված է երեք միջազգային օդանավակայանների վրա՝ Տալլին, Տարտու և Կուրեսսաարե։
Երկրի տարածքում գործում է ավելի քան 400 կմ երկարությամբ գազատար, որը կապում է Կոհտլա-Եռվե թերթաքարային գազի գործարանը Տալլինի, Տարտուի և այլ քաղաքների, ինչպես նաև ռուսական գազատարի հետ։
Տրանզիտ
Էստոնիայի տնտեսության կարևոր բաղադրիչը ապրանքների տարանցումն է նրա տարածքով։ Տնտեսության մեջ տարանցման դերի գնահատականները շատ տարբեր են։ Էստոնիայի պետական ​​վիճակագրական ծառայության տվյալներով՝ Էստոնիայում տարանցման ոլորտը կազմում է երկրի ՀՆԱ-ի 4-10%-ը կամ ավելին ։ Տարանցիկությունը կազմում է երկրի երկաթուղիներով բեռնափոխադրումների ծավալի ավելի քան 75%-ը։ Տարանցիկ բեռների հիմնական մասը ռուսական արտահանվող բեռներն են։ 2012 թվականին Էստոնական երկաթուղիներով փոխադրվել է 20 միլիոն տոննա տարանցիկ բեռ, որից 14 միլիոն տոննա նավթ և նավթամթերք, 3 միլիոն տոննա պարարտանյութ ։
Առողջապահություն
Էստոնիան ունի պարտադիր բժշկական ապահովագրության համակարգ, որը ֆինանսավորվում է սոցիալական հարկից 13%-ով (սոցիալական հարկի ընդհանուր գումարը կազմում է համախառն աշխատավարձի 33%-ը և վճարվում է գործատուի կողմից՝ ի տարբերություն այլ հարկերի)։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության տվյալներով՝ Էստոնիայում հիվանդը վճարում է դեղերի արժեքի միջինը կեսը, ինչը գրեթե երեք անգամ գերազանցում է Եվրոպայի միջին ցուցանիշը ։
Կրթություն
2005 թվականի տվյալներով կրթության վրա պետական ​​ծախսերը կազմում էին Էստոնիայի ՀՆԱ-ի 5,1%-ը, այդ թվում՝ ՀՆԱ-ի 0,5%-ը մասնագիտական ​​կրթությանը ։
Ֆինանսներ
2011 թվականի հունվարի 1-ից Էստոնիայի պաշտոնական արժույթը եվրոն է։ Սկզբում եվրոյի ներդրումը նախատեսված էր 2007 թվականին, սակայն այն հետաձգվեց, քանի որ գնաճի մակարդակը չէր համապատասխանում Մաստրիխտյան չափանիշներին ։
Էստոնիայում կենտրոնական բանկի գործառույթներն իրականացնում է Եվրոպական կենտրոնական բանկը։ Ազգային բանկային վերահսկիչ մարմինը Էստոնիայի բանկն է ։ Դրա խնդիրներն են զարգացնել, ապահովել բանկային համակարգի հուսալիությունն ու կայունությունը, բավարարել բնակչության կանխիկ կարիքները։ Էստոնիայի ոսկու պաշարները 2008 թվականի վերջին կազմել են 0,2 տոննա ։ Ընդ որում, երկրի ողջ ոսկու պաշարը պահվում է արտասահմանյան բանկերում «անվտանգության նպատակով»։ Միայն մեկ ձուլակտոր է պահվում անմիջապես Էստոնիայի Կենտրոնական բանկում, և քանի որ դրա մաքրությունը բավարար չէ ֆինանսական շուկաներում վաճառելու համար, այն համարվում է թանգարանային նմուշ ։ 2013 թվականին Էստոնիայի պետբյուջեի ծրագրված եկամուտները կազմում են 7,5 մլրդ եվրո, ծախսերը՝ 7,7 մլրդ եվրո ։
Առևտրային բանկեր
Էստոնիայում գործում են մոտ տասը առևտրային բանկեր և օտարերկրյա բանկերի ներկայացուցչություններ։ 2000-ականների սկզբին ցածր տոկոսադրույքները և տնտեսական աճը ապահովեցին բանկային վարկերի կայուն ընդլայնումը ։ 2008 թվականի հուլիսին Էստոնիայի բանկային ակտիվների ավելի քան երկու երրորդը վերահսկվում էր շվեդական երկու բանկերի՝ Swedbank-ի և SEB-ի կողմից։
Ապահովագրություն
2007 թվականին հավաքագրված ապահովագրավճարների ընդհանուր գումարը կազմել է գրեթե 6 միլիարդ էստոնական կրոն, որից մոտ 2 միլիարդ EEK-ը՝ կյանքի ապահովագրության, իսկ մոտ 4 միլիարդ EEK-ը՝ այլ ապահովագրության համար ։ Էստոնիայի խոշորագույն ապահովագրական ընկերություններն են If P&C Insurance-ը, ERGO Insurance Group-ը, OP-Pohjola Group-ը (գործում է Seesam ապրանքանիշի ներքո)։ Առևտրային բանկերը ակտիվ են նաև ապահովագրության ոլորտում։
Արտաքին պարտք
Էստոնիայի պետական ​​պարտքն ամենացածրն է Եվրոպայում, Եվրամիությունում և աշխարհի զարգացած երկրների շարքում (ցածր միայն Բրունեյում, Հոնկոնգում և Մակաոյում)՝ կազմելով ՀՆԱ-ի մոտ 8,4%-ը 2018 թվականի դրությամբ ։
1990-ականների կեսերին ընդհանուր արտաքին պարտքը կազմում էր ՀՆԱ-ի մոտ 50%-ը, 2010 թվականի վերջին այն հասել էր ՀՆԱ-ի մոտ 120%-ի։ 2010 թվականի վերջի դրությամբ Էստոնիայի ընդհանուր արտաքին պարտքի մոտ կեսը կազմում էր վարկային կազմակերպությունների արտաքին պարտքը, մոտ մեկ քառորդը՝ այլ ոլորտների պարտքերը։ Առևտրային միավորումների պարտքերը կազմել են մոտ 17%, պետական ​​հատվածի արտաքին պարտքը` մոտ 5%, իսկ Կենտրոնական բանկի արտաքին պարտքը` մոտ 1%։ Զուտ արտաքին պարտքը (արտաքին պահանջների և պարտավորությունների հարաբերակցությունը) 2010 թվականի վերջի դրությամբ կազմել է ՀՆԱ-ի մոտ 30%-ը։
Արտաքին տնտեսական հարաբերություններ
Էստոնիան բաց երկիր է արտահանման և ներմուծման համար։ Դրան նպաստում է նրա անդամակցությունը Առևտրի համաշխարհային կազմակերպությանը, որին նա միացել է 1999 թվականին։ 2016 թվականին Էստոնիան արտահանման ծավալով աշխարհում զբաղեցրել է 57-րդ տեղը։ ՀՆԱ-ի մոտավորապես 85%-ը գոյացել է ապրանքների և ծառայությունների արտահանումից։ Եվրամիության արտահանման և ներմուծման ընդհանուր ծավալում Էստոնիայի մասնաբաժինը կազմել է ընդամենը 0,3%։ Եվրամիության երկրներին բաժին է ընկել Էստոնիայի ընդհանուր արտահանման 75%-ը և ընդհանուր ներմուծման 83%-ը։ Շվեդիան, Ֆինլանդիան և Լատվիան ԵՄ այն երկրներն են, որտեղ Էստոնիան արտահանվել է ամենաշատը` արտահանման ծավալի համապատասխանաբար 17%, 15% և 9%։ Արտահանվող հիմնական ապրանքներն են եղել էլեկտրական մեքենաներն ու սարքավորումները, փայտանյութն ու փայտե արտադրանքը, հանքային վառելանյութերը։ Գերմանիան, Ֆինլանդիան և Ռուսաստանի Դաշնությունը այն երկրներն են, որտեղից Էստոնիան ամենաշատ ապրանքներ է ներմուծել։ Հիմնական ներմուծումը եղել է էլեկտրական մեքենաներն ու սարքավորումները, մեխանիկական տեխնիկան, այդ թվում՝ միջուկային ռեակտորները, տրանսպորտային միջոցները, բացառությամբ երկաթուղու ։
Էստոնիայի ընդհանուր առևտուր
Էստոնիայի արտահանումն ու ներմուծումը բավականին արագ են աճում. 10 տարվա ընթացքում այդ ցուցանիշները կրկնապատկվել են։ Աճը սկսվել է 2004 թվականից հետո, երբ Էստոնիան միացավ ԵՄ-ին և միացավ Եվրամիության մաքսային քաղաքականությանը։ 2005 թվականից մինչև 2008 թվականը եղել է բացասական առևտրային հաշվեկշիռ՝ ներքին արտադրության թերզարգացած լինելու պատճառով։ 2009 թվականից երկրում արտադրությունը սկսեց ակտիվորեն զարգանալ, և դրա շնորհիվ ամեն տարի ամրապնդվում են առևտրային հաշվեկշռի արժեքները։ Ինչպես երևում է աղյուսակից, համաշխարհային ճգնաժամերը չեն անցել Էստոնիայի կողքով՝ 2009 և 2015 թվականներին․ կտրուկ նվազել են ինչպես արտահանումը, այնպես էլ ներմուծումը։ Միայն 2014 թվականին էստոնական արտահանման ծավալը նվազել է 4%-ով, իսկ ներմուծման ծավալը՝ 5%-ով։ Ներմուծման ծավալները նվազել են քաղաքացիների գնողունակության նվազման պատճառով, արտահանումը նվազել է ներքին արտադրության նվազման պատճառով։ Նաև էստոնական արտահանման կտրուկ անկման կարևոր պատճառներից մեկը Ռուսաստանի կողմից հակապատժամիջոցների ներդրումն է։ 2017 թվականի աշնան դրությամբ Էստոնիայի արտաքին առևտուրն աճում է, և 2017 թվականի վերջին տասը ամիսների նախնական տվյալների համաձայն՝ 2016 թվականի նույն ժամանակահատվածի համեմատ արտահանումն ու ներմուծումն աճել են 12 տոկոսով։ Ըստ վերը նշված աղյուսակի տվյալների՝ կարելի է եզրակացնել, որ արտաքին առևտրի ծավալի հիմնական մասնաբաժինը զբաղեցնում է ապրանքների առևտուրը։ Ապրանքների արտահանման արժեքները տատանվում են 60-75 տոկոսի սահմաններում, ապրանքների ներմուծման արժեքները՝ 76-91 տոկոսի սահմաններում։ Երկու դեպքում էլ առևտրում ապրանքներն ավելի մեծ դեր են խաղում, քան ծառայությունները։ Համաշխարհային առևտրում Էստոնիայի մասնաբաժինը չափազանց փոքր է այս ոլորտում որևէ ձևավորվող միտումների վրա ազդելու համար, չնայած այն հանգամանքին, որ 2016 թվականին այն ապրանքների և ծառայությունների արտահանման առումով զբաղեցրել է 57-րդ տեղը։
Առևտրի գործընկեր երկրներ
Աղյուսակներում ներկայացված են թոփ-5 գործընկեր երկրները ապրանքների արտահանման և ներմուծման առումով 2012-2016 թվականներին։ Էստոնիայի հիմնական արտաքին առևտրային գործընկեր երկրները հարևան պետություններն են՝ իրենց հարմար աշխարհագրական դիրքի և պետությունների միջև պատմականորեն հաստատված առևտրի շնորհիվ։
Էստոնիայի արտահանման գործընկեր երկրների թոփ 5-ում առաջատար դիրքը 2016 թվականին զբաղեցրել է Շվեդիան։ Ընդհանուր առմամբ, ապրանքների արտահանման մեծ մասը ուղղվում է սկանդինավյան երկրներ, որոնցից Ֆինլանդիան և Շվեդիան համապատասխանաբար կազմում են գրեթե 15% և 17%։ Այս երկրները հատկապես կարևոր դիրք են զբաղեցնում էստոնական արտահանման մեջ՝ կապված ծովով ապրանքների մատակարարման հետ։ Էստոնական ապրանքների արտահանման գրեթե մեկ հինգերորդը գնում են ԵՄ անդամ երկրները, մասնավորապես մաքսային խոչընդոտների բացակայության պատճառով։ Միաժամանակ, էստոնական ապրանքների զգալի մասը մատակարարվում է մոտակա հարևանների՝ Լատվիայի (8,7%) և Լիտվայի (5,6%) շուկաներ։ Այս երկրներում Էստոնիան ներմուծում է ինչպես պարենային ապրանքներ (պատրաստի սննդամթերք, ըմպելիքներ), այնպես էլ քիմիական արդյունաբերության բոլոր տեսակի ապրանքներ (դեղորայք, ներկեր, պլաստմասե արտադրանք), մետաղ և մետաղական իրեր, մեքենաներ և սարքեր, էլեկտրաէներգիա ։
2016 թվականին Գերմանիան Էստոնիա ներմուծման ծավալով զբաղեցրել է առաջին տեղը։ Ընդհանուր առմամբ, ներմուծվող ապրանքների մեծ մասը գալիս է Եվրամիությունից՝ մաքսային խոչընդոտների բացակայության և մոտ գտնվելու պատճառով։ Բացի այդ, որոշ ֆիննական ձեռնարկություններ ընդլայնել են իրենց գործունեությունը դեպի Էստոնիա, ինչի շնորհիվ այնտեղից ներմուծվում են արտադրության համար անհրաժեշտ ապրանքներ և հումք, սակայն ներմուծվող ապրանքների զգալի մասը գալիս է Գերմանիայից՝ մեխանիկական մեքենաներ և տրանսպորտային միջոցներ։ Կարևոր ներկրողներից մեկը կարելի է անվանել Չինաստանը, առանց որի աշխարհում գրեթե ոչ մի տնտեսություն չի կարող։ Էստոնական ներմուծման համար ոչ պակաս կարևոր է Ռուսաստանը, դրա պատճառը ներկրվող վառելիքի և հումքի զգալի քանակությունն է։ Սակայն կանխատեսվում է, որ երկրի ներմուծման մեջ Ռուսաստանի մասնաբաժինը կնվազի, քանի որ Էստոնիայի ներքին շուկայում օգտագործվող վառելիքի մեծ մասն այլևս ներկրվում է ոչ թե Ռուսաստանից, այլ Լիտվայից և Նորվեգիայից։
Հիմնական ապրանքային խմբեր
Էստոնիայի արտահանվող ապրանքների տեսականին բազմազան է՝ սննդամթերքից մինչև էլեկտրոնային ապրանքներ։ Էստոնիայի արտահանման մեջ ամենակարևոր դերն են ինժեներական արտադրանքները և մեքենաները, որին հաջորդում են փայտը և տարբեր փայտյա արտադրանքները (ներառյալ թուղթը, փայտե տները) ։ Էստոնիան արտահանում է նաև մետաղական արտադրանք (ընդհանուր արտահանման 4,5%-ը), քիմիական արտադրանք (3,3%) և թեթև արդյունաբերության տարբեր ապրանքներ (հագուստ, կոշիկ, 2,3%)։ Պարենային ապրանքները (3.8%) և շինանյութերը փոքր-ինչ պակաս նշանակալից են։ 2016 թվականին արտահանման աճի առյուծի բաժինը բաժին է ընկել հանքային ապրանքների՝ թերթաքարային նավթի և էլեկտրաէներգիայի արտահանման աճին ։ Էստոնիա ներմուծվող ապրանքների մեջ բավականին մեծ մասնաբաժին են զբաղեցնում մեքենաներն ու սարքերը, ինչպես նաև բոլոր տեսակի տրանսպորտային միջոցները։ Բացի այդ, անհրաժեշտ է ներմուծել հումք (վառելիք, մետաղ, փայտ և այլն)։ Ներմուծվում են նաև սպառողական բոլոր ապրանքները, քանի որ Էստոնիայում կենցաղային տեխնիկա չի արտադրվում, դրանք պետք է ներմուծվեն, ինչպես նաև սպառողական էլեկտրոնիկան։ Ներմուծվում են նաև տարբեր սննդամթերքներ (ընդհանուր ներմուծման 3.7%-ը), հագուստ (3.4%) և կահույք. հիմնականում այն, ինչ չի արտադրվում Էստոնիայում։
Արտաքին առևտրի կարգավորում
Էստոնիան ԱՀԿ անդամ է 1999 թվականի նոյեմբերի 13-ից ։ 2004 թվականի մայիսի 1-ից այն Եվրամիության անդամ երկիր է, ինչի կապակցությամբ վերանայվել է մինչև 2004 թվականը Էստոնիայում գործող արտաքին առևտրի սակագինը։ ԵՄ-ն օգտագործում է Միասնական մաքսային սակագների համակարգը (TARIC): Սա նշանակում է, որ ԵՄ արտահանվող և ներմուծվող բոլոր ապրանքները վերամշակվում են բոլոր երկրների համար մեկ միասնական սխեմայի համաձայն, որը հիմնված է մեկ միասնական արտադրանքի անվանացանկի վրա։ Մինչև ԵՄ-ին միանալը, Էստոնիայում ապրանքների կոդավորման համար օգտագործվող ներդաշնակեցված ապրանքային անվանացանկն ուներ 10 նիշանոց ծածկագրեր, իսկ եվրոպականը՝ 8 նիշանոց ծածկագրեր ։
Ինչպես ցույց են տալիս վերը նշված աղյուսակները, Էստոնիայի մաքսատուրքերը զգալիորեն ցածր էին մինչև ԵՄ-ին միանալը։ Հենց Էստոնիան դարձավ միության անդամ, իրավիճակը փոխվեց, և օտարերկրյա մատակարարների կողմից մաքսատուրքերի բարձրացման արդյունքում շատ ապրանքներ (օրինակ՝ շաքարավազը) թանկացան, ինչը, անկասկած, մեծ թերություն է Էստոնիայի քաղաքացիների և ձեռնարկատերերի համար։
Բարձր մաքսատուրքի սահմանումը շատ դեպքերում տարածվում է այն ճյուղերի վրա, որոնց արտադրության զարգացումը գտնվում է վաղ փուլում, ինչպես նաև այն ոլորտներին, որոնց արտադրանքը ԵՄ-ում որակով համապատասխանում է համաշխարհային չափանիշներին և ներկրվող ապրանքների հետ մոտավորապես նույն մակարդակի վրա է գինը։ ԵՄ-ում ներմուծման բարձր մաքսատուրքերի օգնությամբ պաշտպանված են այն արդյունաբերությունները, որոնք ունեն լավ արտադրական ներուժ, բայց միևնույն ժամանակ ժամանակավոր պաշտպանության կարիք ունեն համաշխարհային մրցակցությանը հարմարվելու համար ։ Դրանք ներառում են, օրինակ, հրուշակեղենի, կաթնամթերքի և մսամթերքի արտադրություն և այլն։ Ներքին արտադրողների աջակցությունն իրականացվում է նաև անմաքս ներմուծման կամ արտադրության և վերամշակման համար ներմուծվող ապրանքների համար ցածր մաքսատուրքերի կիրառման միջոցով ։ Օրինակ՝ բամբակի, փայտի, հանքանյութերի, մետաղների և նավթի գները Եվրամիությունում համեմատաբար ցածր են։ Այսպիսով, կարելի է ենթադրել, որ ներքին շուկայում գերակշռում են ԵՄ արտադրողների՝ այդ հումքի օգտագործմամբ ստացված վերջնական արտադրանքը։
Մակրոտնտեսական ցուցանիշներ
2022 թվականի հուլիսին Էստոնիայում գնաճի մակարդակը հասել է 22,7 տոկոսի։ Ըստ Euronews-ի՝ դա պայմանավորված էր էներգակիրների ներմուծումից նրանց մեծ կախվածության պատճառով ։
Վիճակագրություն
1993-2017 թվականների հիմնական տնտեսական ցուցանիշները
Բնակչության եկամուտ
Միջին աշխատավարձն այն աշխատավարձն է, որից ցածր ստանում է աշխատողների 50%-ը և, համապատասխանաբար, մյուս 50%-ը ստանում է ավելի բարձր աշխատավարձ։ 2021 թվականին բժիշկների միջին աշխատավարձը հավելավճարների հետ մեկտեղ աճել է 14%-ով և կազմել 3467 եվրո, բուժքույրերինը՝ 21%-ով (1908 եվրո), իսկ խնամողներինը՝ 23%-ով (1220 եվրո)։ Միջին աշխատավարձն ամենաշատն աճել է բուժքույրերի և խնամողների համար։ Տարվա ընթացքում բժիշկների միջին հիմնական աշխատավարձն աճել է 9%-ով և կազմել 2750 եվրո, բուժքույրերինը՝ 13%-ով (1550 եվրո), իսկ խնամողներինը՝ 12%-ով (966 եվրո)։ Էստոնիայի վիճակագրության տվյալներով՝ 2021 թվականի երկրորդ եռամսյակում Էստոնիայում միջին ժամային աշխատավարձը կազմել է 8,99 եվրո, ինչը 7,4%-ով գերազանցում է նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի ցուցանիշը։ Բժիշկների, բուժքույրերի և խնամողների համախառն ժամային աշխատավարձն ավելի արագ է աճել, քան Էստոնիայի միջին աշխատավարձը։ Բժիշկների միջին ժամային աշխատավարձը 2,1 անգամ բարձր է Էստոնիայի միջին ժամային աշխատավարձից, իսկ բուժքույրերինը՝ 1,2 անգամ։ Բժիշկների միջին ժամային համախառն աշխատավարձը կանոնավոր հավելավճարների հետ միասին մեկ տարվա ընթացքում աճել է 10%-ով, ատամնաբույժներինը՝ 6%-ով, իսկ բուժքույրերինն ու բուժքույրերինը՝ համապատասխանաբար 16%-ով և 22%-ով։ Սրտանոթային վիրաբույժները 2021 թվականին ստացել են ամսական 4925 եվրո, իսկ նյարդավիրաբույժները՝ 4630 եվրո։ Ընտանեկան բժիշկների միջին ամսական եկամուտը կազմել է 2946 եվրո (2020 թվականին՝ 2657 եվրո)։ Ամենացածր եկամուտը դպրոցական բժիշկներինն է, ովքեր 2021 թվականին ստացել են ամսական 1887 եվրո (2020 թվականին՝ 1779 եվրո)։ 2021 թվականի համար օրդինատոր բժիշկները ստանում են ամսական միջինը 2578 եվրո (2020 թվականին՝ 2289 եվրո)։ Բուժքույրերի միջին ամսական եկամուտը 2020-2021 թվականներին աճել է մեկ քառորդով՝ 1697-ից հասնելով 2098 եվրոյի։ Մանկաբարձուհիները ստանում են միջինը 2180 եվրո (1783 եվրո 2020 թվականին)։ Պատվերների միջին ամսական եկամուտը 2020-ից 2021 թվականներին աճել է 28%-ով՝ 1061-ից հասնելով 1362 եվրոյի։ Դեղագործների եկամուտը 2020-ից 2021 թվականներին աճել է ամսական 2119-ից մինչև 2337 եվրո։ Հոգեբանները ստանում են միջինը 1908 եվրո (2020 թվականին՝ 1677 եվրո), իսկ սոցիալական աշխատողները՝ 1509 (2020 թվականին՝ 1424 եվրո)։ Բուժաշխատողների աշխատավարձերի վերաբերյալ տվյալները հավաքագրվում և համակարգվում են Էստոնիայի Առողջապահության զարգացման ինստիտուտի կողմից, որը տարեկան համեմատում է եկամտի դինամիկան՝ հիմնվելով համապատասխան տարվա մարտին բժիշկների աշխատավարձերի տվյալների վրա  ։
Միջին ամսական համախառն աշխատավարձի տարեկան աճն ամենաարագն է եղել հանքարդյունաբերության (11.1%), տեղեկատվության և կապի (10.2%) և էներգետիկայի (9.1%) ոլորտներում։ Միջին ամսական համախառն աշխատավարձն աճել է գրեթե բոլոր տնտեսական գործունեություններում, բացառությամբ գյուղատնտեսության, անտառային տնտեսության և ձկնորսության, որտեղ միջին ամսական համախառն աշխատավարձը մոտ է 2016 թվականի մակարդակին (0.4%):
Հանրային ​​հատվածում, ներառյալ պետական ​​և մունիցիպալ հաստատությունների ու ձեռնարկությունների միջին ամսական համախառն աշխատավարձը կազմել է 1265 եվրո (տարեկան աճը՝ 7,9%), մինչդեռ մասնավոր հատվածում՝ ներառյալ էստոնացի և օտարերկրյա ֆիզիկական անձանց պատկանող ձեռնարկությունները, մինչև 1206 եվրո (6,1% տարեկան աճ)։
2017 թվականին, ըստ շրջանների, միջին ամսական համախառն աշխատավարձը դեռ ամենաբարձրն էր Հարյումաայում (1353 եվրո) և Տարտումաայում (1215 եվրո), իսկ ամենացածրը կղզիներում՝ Հիյումաա (883 եվրո) և Սաարեմաա (876 եվրո) շրջաններում։ Տարեկան համախառն աշխատավարձի աճն ամենաարագն է եղել Ռապլամաա, Իդա-Վիրումաա և Վիռումաա շրջաններում։ Միջին ամսական համախառն աշխատավարձը համեմատաբար անփոփոխ է մնացել՝ համեմատած 2016 թվականի Հիյումաա, Լյաենեմաա և Սաարեմաա շրջաններում։ 2017 թվականին գործատուի միջին աշխատուժի ծախսերը մեկ աշխատողի համար կազմել են ամսական 1648 եվրո և ժամում 10,99 եվրո։ 2016 թվականի համեմատ մեկ աշխատողի հաշվով միջին ամսական աշխատուժի ծախսերն աճել են 6.5%-ով ։
Էստոնիայի բնակիչների կենսամակարդակը վերջին մի քանի տասնամյակների ընթացքում զգալիորեն աճել է։ 1995 թվականից ի վեր գների մակարդակը, ներառյալ պարենային ապրանքների գները, աճել է ավելի քան երկու անգամ, մինչդեռ միջին համախառն աշխատավարձն աճել է 8 անգամ, իսկ միջին ծերության կենսաթոշակը 9,5 անգամ  ։ 2019 թվականից, ըստ էստոնական լրատվամիջոցների, փրկարարների նվազագույն աշխատավարձը կբարձրանա մինչև 1000 եվրո    ։ 2019 թվականից մշակույթի ոլորտի աշխատողների նվազագույն աշխատավարձը կազմում է1300 եվրո ։ Էստոնացի զինծառայողների դրամական նպաստը առաջիկա 4 տարում կկազմի երկրում միջին աշխատավարձի 130 տոկոսը   ։ Էստոնիայի բանկի կանխատեսումների համաձայն՝ 2019 թվականին միջին համախառն աշխատավարձը կավելանա 8,1 տոկոսով՝ մինչև 1415 եվրո, իսկ 2020 թվականին՝ 6,4 տոկոսով՝ մինչև 1505 եվրո ։ Եվրահանձնաժողովի կանխատեսումների համաձայն՝ մինչև 2022 թվականը Էստոնիայում միջին համախառն աշխատավարձը կկազմի 1628 եվրո, իսկ երկարաժամկետ կանխատեսմամբ՝ մինչև 2030 թվականը՝ 2364 եվրո, մինչև 2050 թվականը՝ 5166 եվրո, իսկ մինչև 2070 թվականը՝ 10742 եվրո ։
Էստոնիայում միջին ամսական համախառն աշխատավարձը 2020 թվականին կազմել է 1448 եվրո (1189,14 եվրո, զուտ), ինչը 2,9 տոկոսով ավելի է, քան 2019 թվականին ։ Էստոնիայում ամենաբարձր աշխատավարձերը շարունակում են ստանալ տեղեկատվության և հաղորդակցության ոլորտում աշխատողները (2574 եվրո), ինչպես նաև ֆինանսական և ապահովագրական ոլորտում աշխատողները (ամսական 2461 եվրո)։ Ամենացածր աշխատավարձը սննդի և հյուրանոցային ոլորտներում աշխատող բանվորներն են՝ ամսական 860 եվրո ։ 2020 թվականի IV եռամսյակում միջին ամսական համախառն աշխատավարձը կազմել է 1515 եվրո կամ 2,9 տոկոսով ավելի, քան 2019 թվականի IV եռամսյակում   ։ Միջին ժամային համախառն աշխատավարձը կազմել է 8,5 եվրո։ Գործատուի միջին աշխատանքային ծախսերը մեկ աշխատողի համար կազմել են ամսական 1913 եվրո և ժամում 12,87 եվրո։ Տարեկան համեմատությամբ՝ մեկ աշխատողի հաշվով գործատուի միջին ամսական արժեքը աճել է 2,9%-ով    ։ 2019 թվականին հանրային ​​հատվածում միջին ամսական համախառն աշխատավարձը կազմել է 1525 եվրո՝ տարեկան կտրվածքով 9,5% աճով։ Մասնավոր հատվածում, այսինքն՝ էստոնական և արտասահմանյան մասնավոր ընկերություններին պատկանող ձեռնարկություններում, միջին ամսական համախառն աշխատավարձը կազմել է 1368 եվրո՝ տարեկան 6,7% աճով։ 2018 թվականի համեմատ միջին ամսական համախառն աշխատավարձն առավելապես աճել է ծառայությունների այլ տեսակների (կազմակերպությունների գործունեություն, կենցաղային ապրանքների վերանորոգում, գեղեցկության արդյունաբերություն), ինչպես նաև առողջապահության և սոցիալական ծառայությունների ոլորտում՝ 14%-ով և համապատասխանաբար 10%, իսկ գյուղատնտեսության ոլորտում նվազել է 1.9%-ով և անշարժ գույքի ոլորտում՝ 0.7%-ով  ։ Ըստ շրջանների՝ 2020 թվականին ամենաբարձր միջին ամսական համախառն աշխատավարձը եղել է Հարյումաայում (1588 եվրո) և Տարտումաայում (1447 եվրո), մինչդեռ ամենացածրը՝ Վալգամաայում  (1106 եվրո) և Հիյումաայում (1063 եվրո) ։ 2020 թվականի դեկտեմբերի դրությամբ Էստոնիայում միջին ամսական համախառն աշխատավարձը կազմել է 1604 եվրո (1292,12 եվրո, զուտ)  ։ 2021 թվականի դեկտեմբերի դրությամբ Էստոնիայում միջին ամսական համախառն աշխատավարձը կազմել է 1756 եվրո (1392,45 եվրո, զուտ)  ։ 2022 թվականի դեկտեմբերի դրությամբ Էստոնիայում միջին ամսական համախառն աշխատավարձը կազմել է 1901 եվրո (1494,97 եվրո, զուտ) ։ 2011-2022 թվականներին Էստոնիայում միջին համախառն աշխատավարձն աճել է 101%-ով՝ 839 եվրոյից հասնելով 1685 եվրոյի ։
Luminor Eesti-ի գլխավոր տնտեսագետ Տինու Պալմը 2019 թվականին ասել է, որ Էստոնիայում միջին համախառն աշխատավարձը վերջին յոթ տարվա ընթացքում աճել է 58%-ով։ Եկամուտների այս արագ մոտեցումը Եվրոպայի մյուս երկրների մակարդակին աստիճանաբար մեծացնում է Էստոնիայի գրավչությունը նաև Եվրոպական միության որակյալ աշխատուժի համար։ 2017 թվականին Էստոնիայի մեկ շնչին ընկնող ՀՆԱ-ն հասել է Եվրամիության միջին ցուցանիշի 79%-ին, ինչը նկատելի առաջընթաց է։ Սա նշանակում է, որ Էստոնիան առաջին անգամ համեմատելի մակարդակի է բարձրացել եվրոգոտու հարավային որոշ երկրների հետ, օրինակ՝ Պորտուգալիային, որը Եվրամիությանն անդամակցել է Էստոնիայից շատ ավելի վաղ։ «Եթե մենք ցանկանում ենք երկարաժամկետ հեռանկարում տեսնել արագ տնտեսության շարունակական աճը, ապա, ըստ Luminor Eesti-ի գլխավոր տնտեսագետ Տինու Պալմի, ենթակառուցվածքներում ներդրումներ կատարելու փոխարեն մենք պետք է ավելի շատ կենտրոնանանք մարդկային կապիտալի վրա»,- ասել է Պալմը ։
Բարձրաստիճան պետական ծառայողների աշխատավարձերը
Տալլինի մայրաքաղաքի նախկին քաղաքապետ Թաավի Աասի աշխատավարձը 2017 թվականին կազմել է ամսական 5288,4 եվրո ։ 2019 թվականի ապրիլի 1-ից բարձրաստիճան պետական ​​ծառայողների աշխատավարձերը բարձրացել են միջինը 8,4 տոկոսով։ Այսպիսով, նախագահի և վարչապետի աշխատավարձը դարձել է ամսական 6168 եվրո, իսկ Ռիյգիկոգուի անդամինը՝ ամսական 4009 եվրո։ Բարձրաստիճան պետական ​​ծառայողների աշխատավարձերը հաշվարկելու համար ստեղծվել է հատուկ բանաձև, որի հիման վրա ամեն գարուն փոխվում են քաղաքական գործիչների և բարձրաստիճան պաշտոնյաների աշխատավարձերը։ Ինդեքսավորման բանաձևն ունի երեք բաղադրիչ. նախ՝ ամենաբարձր աշխատավարձի դրույքաչափը, որը ապրիլի 1-ից, ըստ ֆինանսների նախարարության հաշվարկի, կազմում է 5690,32 եվրո։ Այս գումարը բազմապատկվում է այն ցուցանիշով, որի արժեը կախված է սպառողական գների 20 տոկոս աճից (գնաճ) և 80 տոկոսով սոցիալական հարկի կենսաթոշակային ապահովագրության մասի մուտքերի ավելացումից։ Այս տարի ցուցանիշը 1.084 է։ Ստացված արդյունքը պետք է բազմապատկվի նաև որոշակի պետական ​​ծառայողի պաշտոնական աշխատավարձի գործակցով (օրինակ՝ նախագահի համար՝ 1,0, Ռիիգիկոգուի սովորական անդամի համար՝ 0,65, Էստոնիայի բանկի խորհրդի անդամի համար՝ 0,25): Երեք ցուցանիշները բազմապատկելուց հետո ստացվում է ամսական աշխատավարձը։ Միևնույն ժամանակ, դա նրանց սահմանային եկամուտը չէ, քանի որ քաղաքական գործիչներին և պաշտոնյաներին դեռ կարող են վճարվել հավելավճարներ և բոնուսներ։ Միևնույն ժամանակ, ինդեքսավորումը միշտ չէ, որ հանգեցնում է աշխատավարձի բարձրացման։ Օրինակ՝ 2014-ից 2017 թվականներին բարձրաստիճան պաշտոնյաների աշխատավարձերը չի փոխվել ։ 2019 թվականի ապրիլի 1-ից ոստիկանության և սահմանապահ վարչության գլխավոր տնօրեն Էլմար Վահերի աշխատավարձը ամսական 5800 եվրոյից դարձել է 6000 եվրո ։ 2019 թվականի ապրիլի 1-ից Անհանգստության կենտրոնի տնօրեն Քեթլին Ալվելի աշխատավարձը ամսական 4200-ից դարձել է 4950 եվրո ։ 2019 թվականի ապրիլի 1-ից Փրկարարական վարչության գլխավոր տնօրեն Կունո Տամմեարուի աշխատավարձը ամսական 5000 եվրոյից դարձել է 5200 եվրո, իսկ 2019 թվականի ապրիլի 10-ից՝ 5500 եվրո։ Վերջին 12 օրվա ընթացքում նրա աշխատավարձը բարձրացել է երկրորդ անգամ։ 2019 թվականի ապրիլի 8-ին ներքին գործերի նախարար Քաթրի Ռայքը հրաման է ստորագրել, ըստ որի Թամմեարուի աշխատավարձը ամսական 5200 եվրոյից դարձել է 5500 եվրո։ Երկրի գլխավոր փրկարարի աշխատավարձի նախկին բարձրացման մասին հրամանը ստորագրվել է մարտի 27-ին։ Այնուհետ Քաթրի Ռայքը Կունո Թամմեարուի աշխատավարձը 5000-ից բարձրացրել է 5200 եվրոյի ։
«Ասել, որ առաջին անգամ, երբ բարձրացրինք Թամմեաուրի աշխատավարձը, տեխնիկական սխալ թույլ տվեցինք, լրիվ ճիշտ չի լինի, բայց որոշ չափով դա ճիշտ է։ Վերջերս այս հարցը կրկին քննարկել ենք ՆԳՆ կանցլերի և անձամբ գլխավոր տնօրենի հետ։ Որոշվել է, որ Կունո Թամմեարուի աշխատավարձը կբարձրանա մինչև 5500 եվրո։ Նա քրտնաջան աշխատում է և լավ է աշխատում»,- չորեքշաբթի օրը՝ ապրիլի 10-ին, բացատրեց Քաթրի Ռայքը ։
Նրա նախաձեռնությամբ աճել են նաև ոստիկանության և փրկարարական վարչության այլ խոշոր պաշտոնյաների աշխատավարձերը։ Էլմար Վահերի երեք տեղակալների՝ Պրիյթ Պիախկանի, Քրիստա Աասի և Յան Պիլկմայի աշխատավարձը 4600 եվրոյից հասել է 4800 եվրոյի։ Պիխյան պրեֆեկտուրայի պրեֆեկտուրա Քրիստիան Յաանիի աշխատավարձը 4000-ից հասել է 4300 եվրոյի, Լյունայի պրեֆեկտուրայի պրեֆեկտուրա Վալո Կոպելի աշխատավարձը 3800-ից հասել է 4100 եվրոյի, Իդայի պրեֆեկտուրայի պրեֆեկտուրա Տարվո կրուպի աշխատավարձը՝ 4400 եվրոյի, իսկ Լյաենեսի պրեֆեկտուրայի աշխատավարձը 3800-ից հասել է 4100 եվրոյի։ ՆԳՆ ակադեմիայի ոստիկանության և սահմանապահ պահպանության քոլեջի տնօրեն Կալվի Ալմոսենն այժմ կստանա ամսական 3400 եվրո ՝ նախկին 3200-ի փոխարեն։ Կունո Թամմեարուի տեղակալ Անդրեաս Անվելտի աշխատավարձը բարձրացել է մինչև 4400 Եվրո։ Անցյալ տարի այդ պաշտոնում աշխատած կայրի Ռիկկոն ամսական ստանում էր 4000 եվրո։ Փրկարարական դեպարտամենտի գլխավոր տնօրենի երկրորդ տեղակալ Տաունո Սուուրկիվիի աշխատավարձը նույնպես 4000 եվրոյից հասել է 4400 եվրոյի ։ 2019 թվականի ապրիլից Նարվայի քաղաքապետ Ալեքսեյ Եվգրաֆովի և քաղաքային ժողովի նախագահ Իրինա Յանովիչի աշխատավարձը 3000 եվրոյից հասել է 4000 եվրոյի։ Նա ասել է, որ կստանա աշխատավարձի 50%-ը։ Բացի քաղաքային խորհրդում աշխատելուց Յանովիչը նաև ղեկավարում է Կրենգոլմի գիմնազիան։ Քաղաքային ժողովի նախագահի տեղակալ Լարիսա Օլենինայի աշխատավարձի չափը քաղաքային ժողովի նախագահի վարձատրության կեսն է, այսինքն՝ 2000 եվրո ։
Կենսաթոշակներ
Գործող օրենքի համաձայն՝ Էստոնիայում կարող եք թոշակի անցնել 63 տարեկանից, 1944-ից 1952 թվականներին ծնված կանայք իրավունք ունեն դա անել ավելի վաղ ։ 2010 թվականին ընդունված օրենքի համաձայն՝ 2026 թվականից կենսաթոշակային տարիքը կբարձրացվի մինչև 65 տարեկան ։
Էստոնիայում կենսաթոշակային համակարգը բաղկացած է երեք սյուներից։ Առաջին հենասյունը պետական ​​կենսաթոշակն է, երկրորդ հենասյունը՝ պարտադիր կուտակային կենսաթոշակը՝ 1983 թվականին և ավելի ուշ ծնվածների համար (ավելի վաղ ծնվածների համար երկրորդ հենասյունը՝ կամավոր), երրորդ հենասյունը՝ կամավոր կուտակային կենսաթոշակը ։ 2013 թվականի դրությամբ միջին պետական ​​ծերության կենսաթոշակը կազմում է մոտ 320 եվրո ։ 2018 թվականի դրությամբ միջին պետական ​​ծերության կենսաթոշակը կազմում է ամսական 409,9 եվրո։ Ամեն գարուն Էստոնիան վերահաշվարկում է կենսաթոշակները, որպեսզի կենսաթոշակները հավասարակշռված լինեն աշխատավարձերի և գների փոփոխության հետ։ Կենսաթոշակը յուրաքանչյուր անձի համար հաշվարկվում է անհատապես։ 2017 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ Էստոնիայում ապրում է ավելի քան 417,000 թոշակառու ։ 2018 թվականի ապրիլի 1-ից Էստոնիայում աճել է պետական ​​կենսաթոշակային ինդեքսը, որն այժմ հավասար է 1076-ի։ Փոփոխությունների համաձայն՝ ազգային կենսաթոշակի նվազագույն չափն այսուհետ կկազմի 189,31 եվրո։ Կենսաթոշակի հիմնական մասը կբարձրանա մինչև 175,4390 եվրո, իսկ ստաժի յուրաքանչյուր տարվա արժեքը կհասնի 6,161 եվրոյի։ Այսպիսով, 15 տարվա աշխատանքային ստաժ ունեցող թոշակառուն կստանա գրեթե 268 եվրո։ Ամենամեծ աճը կստանան նրանք, ովքեր աշխատել են 44 տարի։ Նրանց ամսական եկամուտը կկազմի 446,52 եվրո ։ 2021 թվականի ապրիլի 1-ից ծնողական կենսաթոշակի հավելավճարը մեկ երեխայի համար ավելացել է 3,55 եվրոյով։ Ընդհանուր առմամբ այն ազդել է մոտ 203,300 մարդու վրա ։
2019 թվականին բնակչության 20,7%-ն ապրել է հարաբերական աղքատության մեջ, քանի որ նրանց եկամուտը չի գերազանցել ամսական 611,4 եվրոն, իսկ Էստոնիայի բնակիչների ավելի քան 2,3%-ն ապրել է բացարձակ աղքատության մեջ, քանի որ նրանց եկամուտը չի գերազանցել ամսական 211,4 եվրոն։ Նրանց թվում կան բազմաթիվ տարեցներ, քանի որ թոշակառուների կեսից ավելին ապրում է աղքատության շեմին մոտ կամ ցածր։ Էստոնիան ամեն տարի վերահաշվարկում է կենսաթոշակները, որպեսզի պահպանի կենսաթոշակների հավասարակշռությունը՝ կապված աշխատավարձերի և գների փոփոխության հետ։ Յուրաքանչյուր անձի համար հաշվարկվում է անհատական ​​կենսաթոշակ՝ կախված նրա նախորդ աշխատանքային վճարից։ Կենսաթոշակների ինդեքսավորման կարգը, որը գործում է մինչ օրս, սկսել է գործել 2008 թվականի հունվարի 1-ից, երբ ինդեքսավորումը կապված էր նախկինից ավելի մեծ ծավալով սոցիալական հարկի ստացման հետ ։
Կենսաթոշակների չափը 2022 թվականի ապրիլի 1-ից
2022 թվականի մարտին Էստոնիայի կառավարությունը որոշել է բարձրացնել կենսաթոշակները միջինը 7,9%-ով՝ սկսած 2022 թվականի ապրիլի 1-ից  ։ Կենսաթոշակների չափերը կկազմեն․
Կենսաթոշակների ինդեքսավորումը 2022 թվականին պետությանը արժեցել է 122,5 միլիոն եվրո (2021 թվականին՝ 83,77 միլիոն եվրո)։ Կենսաթոշակները ինդեքսավորվել են 324,000 թոշակառուի համար (2021 թվականին՝ 320,908)   ։
Ցուցանիշի հաստատումից հետո Սոցիալական ապահովագրության խորհուրդը վերահաշվարկում է բոլոր պետական ​​կենսաթոշակները՝ ըստ նոր արժեքի։ Մարդը կարող է տեսնել իր նոր կենսաթոշակի չափը eesti.ee պետական ​​պորտալում՝ «Իմ կենսաթոշակները, նպաստները և փոխհատուցումները» մենյուում՝ սկսած 2021 թվականի ապրիլի 1-ից։ Կենսաթոշակների ինդեքսավորման մասին հավելյալ տեղեկություններ կարելի է ստանալ Սոցիալական ապահովագրության խորհրդի կայքից և Սոցիալական ապահովագրության խորհրդի տեղեկատվական հեռախոսահամարներից՝ 661 0551 կամ 612 1360։ Բացի կենսաթոշակներից, վերահաշվարկվել է հաշմանդամության նպաստի օրական դրույքաչափը։ 2021 թվականի ապրիլի 1-ից ընդհանուր հաշմանդամության օրական դրույքաչափը կազմում է 15,13 եվրո (14,89 եվրո 2020 թվականին), իսկ ամսական նպաստը՝ ամսական 453 եվրո (446,7 եվրո 2020 թվականին)։ Մասնակի աշխատունակությամբ նպաստը կազմում է ընթացիկ օրական դրույքաչափի 57%-ը, այսինքն՝ ամսական միջինը 258 եվրո (254,62 եվրո 2020 թվականին)։ Հաշմանդամության նպաստի չափը հաշվարկվում է Գործազրկության ապահովագրության հիմնադրամի կողմից յուրաքանչյուր օրացուցային ամսվա համար ։ 2019 թվականի ապրիլի 1-ից տնային պայմաններում կենսաթոշակների և նպաստների տրամադրման ծառայությունը 7,70 եվրոյից թանկացել է մինչև 8,10 եվրո՝ 8,4 տոկոսով։ Փոփոխությունը վերաբերում է երկրի շուրջ 5700 բնակչի (5000 թոշակառու և 700 հաշմանդամություն ունեցող անձանց), ովքեր դեռևս չեն ստանում դրամական միջոցներ բանկային հաշվին։ Էստոնիայի սոցիալական ապահովագրության խորհուրդը խոստանում է, որ այդ գները կգործեն առնվազն մինչև 2021 թվականի ապրիլ ։
Բնակչության բաշխումն ըստ եկամուտների
2015-ի տվյալների համեմատ՝ 2019-ին կիսով չափ մարդ կա, ում ամսական եկամուտը ցածր է 540 եվրո նվազագույն աշխատավարձից, մինչդեռ այն մարդկանց թիվը, ովքեր ամսական ավելի քան 2,500 եվրո են վաստակում, արագ աճում է, ըստ Հարկային և մաքսային վարչության տվյալների (MTA) ։ 2015 թվականին Էստոնիայի բնակիչների գրեթե 30%-ը ստացել է ամսական մինչև 540 եվրո եկամուտ, ինչը բնակչության այս խումբը դարձրել է երկրում ամենամեծը։ Եվս 16%-ը ամսական վաստակել է 541-750 եվրո։ Միևնույն ժամանակ, բնակչության միայն մեկ հինգերորդն էր ամսական վաստակում 1001-1500 եվրո ։
Ելնելով 2019 թվականի միջին ցուցանիշներից՝ տարբերությունը զգալի է. ընդամենը 15%-ը կամ 2015-ի կիսով չափ վաստակում է մինչև 540 եվրո ամսական։ Ամսական 541-750 եվրո վաստակող մարդկանց թիվը նույնպես նվազել է մինչև 14%։ Այս թվերը միասին ցույց են տալիս, որ Էստոնիայում աղքատների տոկոսը զգալիորեն նվազել է։ Եթե ​​2015 թվականին Էստոնիայի բոլոր բնակիչների 46%-ը կամ գրեթե կեսը ամսական վաստակում էր մինչև 750 եվրո, ապա այս ցուցանիշը նվազել է գրեթե մեկ երրորդով՝ հասնելով 29%-ի։ Այն, ինչը բավականին կայուն է մնացել 2015-ից 2019 թվականների ընթացքում, ամսական 751-1000 եվրո վաստակող մարդկանց մասնաբաժինն է, որը տատանվում է 2015-ի գրեթե 17%-ից մինչև այս տարի 15%-ից մի փոքր ավելի։ Միևնույն ժամանակ, ամսական 1001-1500 եվրո վաստակող մարդկանց մասնաբաժինը աճել է 6%-ով՝ հասնելով ավելի քան 26%-ի։ Բոլոր նահանգներում նվազել է ամսական 540 եվրոյից պակաս եկամուտ ունեցող մարդկանց տոկոսը։ Ամսական 1501-2000 եվրո վաստակող մարդկանց մասնաբաժինը 2015-ից 2019 թվականներին զգալիորեն աճել է 8%-ից մինչև 14%, իսկ ամսական 1501 եվրո կամ ավելի վաստակող մարդկանց թիվը նույնպես գրեթե 17%-ից հասել է գրեթե 30%-ի ։
Ըստ շրջանների՝ ամսական 540 եվրոյից պակաս եկամուտ ունեցող մարդկանց թիվը նվազել է գրեթե 14%-ով Հարյումաայում և գրեթե 15%-ով Տարտումաայում։ Որոշ շրջաններում գրանցվել է նույնիսկ ավելի մեծ անկում, այդ թվում՝ մեկ հինգերորդով կրճատվել է Հիյումաա և Վիռումաա շրջաններում։ Շրջանների մեծ մասում գրանցվել է նաև ամսական 541-750 եվրո վաստակող մարդկանց թվի աննշան նվազում, բացառությամբ Իդա-Վիրումաա (0,71% աճ) և Վալգամաա շրջանների (0,03% աճ), բայց նույնիսկ այնտեղ աճ է գրանցվել, ցուցանիշները աննշան են եղել՝ կազմելով 1%-ից պակաս։ Մարդկանց մասնաբաժինը, որոնք ամսական վաստակում են €1001-€1500, զգալիորեն աճել է 2015-ից 2019 թվականներին, ռեկորդային աճ է նկատվել գավառներում՝ Լյաենեմաա (11,44% աճ), Պիլվամաա (11,2% աճ), Սաարեմաա (10,77% աճ) և Հիյումաա (10,75% աճ)։ Ամենաքիչ աճը գրանցվել է Հարյումաա նահանգում, որտեղ այն կազմել է 4,65 տոկոս։ Ամենափոքր աճը գրանցվել է 1501 եվրոյից մինչև 2000 եվրո եկամուտ ունեցող խմբում, ամենամեծ աճը գրանցվել է Լյաենեմաա կոմսությունում, որտեղ այն կազմել է 8,68 տոկոս։ Աճը համամասնությամբ մարդկանց, վաստակելով €2001 - €2500 եվրո ամսական, ըստ շրջանների կազմել է 1-3%։ Ամսական 2500 եվրո կամ ավելի վաստակող մարդկանց մասնաբաժինը ըստ շրջանների աճել է 1%-ից 4%-ի սահմաններում, ընդ որում ամենամեծ աճը Հարյումաա գավառում է, որտեղ այն կազմել է 5,86% ։
Ամսական 540 եվրոյից պակաս եկամուտ ունեցող մարդկանց ամենամեծ բաժինը, որը կազմում է շրջանի բնակիչների գրեթե մեկ քառորդը (24,66%), Էստոնիայի հյուսիս-արևելքում գտնվող Իդա-Վիրումաա շրջանն է։ Բնակչության գրեթե մեկ հինգերորդը նաև նվազագույն աշխատավարձից ցածր է վաստակում հետևյալ շրջաններում՝ Յիգևամաա (20,96%), Վալգամաա (20,65%), Վիռումաա (20%), Հիյումաա (18,7%), Լյաենեմաա (18,34%) ։
Սեռերի վարձատրության տարբերություն
2021 թվականի դրությամբ Էստոնիայում գենդերային աշխատավարձերի տարբերությունը մնում է լուրջ խնդիր, և այն նկատվում է տնտեսական գործունեության գրեթե բոլոր ոլորտներում։ Վիճակագրության համաձայն՝ 2021 թվականին կանանց համախառն ժամային աշխատավարձը 14,9%-ով ցածր է եղել տղամարդկանցից։ 2021-ին, 2020-ի համեմատ, գենդերային աշխատավարձերի տարբերությունը նվազել է 0,7%-ով, իսկ 2013-ի համեմատ՝ 9,9%-ով։ 2021 թվականին աշխատող կանանց միջին ժամային համախառն աշխատավարձը կազմել է 8,48 եվրո, իսկ աշխատող տղամարդկանց միջին ժամային համախառն ժամային աշխատավարձը կազմել է 9,97 եվրո։ Էստոնիայում տղամարդկանց և կանանց միջև աշխատավարձի ամենամեծ տարբերությունը հայտնաբերվել է ֆինանսական և ապահովագրական գործունեության մեջ (25,7%), մեծածախ և մանրածախ առևտրի (24,2%), առողջապահության և սոցիալական աշխատանքի (23,8%), տեղեկատվության և հաղորդակցության (23,5%) ոլորտներում։ Ինչպես 2020 թվականին, միայն մեկ տնտեսական գործունեության՝ տրանսպորտի և պահեստավորման դեպքում կանայք ավելի շատ են վաստակել, քան տղամարդիկ (5,2%)։ 2021-ին, 2020-ի համեմատ, գենդերային աշխատավարձերի տարբերությունն ամենաշատը նվազել է Էստոնիայում սննդի և հյուրանոցային գործի ոլորտներում (10,1%) և ամենաշատը աճել է շինարարության ոլորտում (8,4%)    ։
Աշխատավարձի գենդերային տարբերությունը հաշվարկվում է կանանց միջին համախառն ժամային աշխատավարձը տղամարդկանց միջին համախառն ժամային աշխատավարձից հանելով։ Ստացված արժեքը բաժանվում է տղամարդկանց միջին ժամային համախառն աշխատավարձի վրա և արտահայտվում է տոկոսով։ Միջին ժամային համախառն աշխատավարձը հաշվարկվում է առանց անկանոն հավելավճարների և լրացուցիչ վճարների հաշվին։
Սոցիալական նպաստներ և նպաստներ բնակչության համար
Երեխայի ամսական նպաստը 2023 թվականի դրությամբ կազմում է €80 առաջին երեխայի համար, €80 երկրորդ երեխայի համար և €100 երրորդ երեխայի և յուրաքանչյուր հաջորդ երեխայի համար ։ Երեխայի համար ամսական նպաստը 2021 թվականի հուլիսի դրությամբ, որի ծնողներից մեկը զինվորական կամ այլընտրանքային ծառայության մեջ է, յուրաքանչյուր երեխայի համար ամսական 900 եվրո է մինչև ծնողներից մեկի զինվորական կամ այլընտրանքային ծառայության ավարտը  ։
2020 թվականից միջին հաշմանդամ երեխայի նպաստը կազմում է 138,08 եվրո, իսկ ծանր առողջական հիվանդություն ունեցող երեխայի համար՝ 161,09 եվրո։ Ծանր հաշմանդամություն ունեցող երեխայի համար կվճարվի 241,64 եվրո նպաստ ։
Էստոնիայում ապրում է հաշմանդամություն ունեցող մոտ 13000 երեխա։ 2009 թվականի համեմատ նրանց թիվը գրեթե կրկնապատկվել է։ Միջին հաշմանդամություն ունեցող երեխայի նպաստը 2017 թվականին ստացել է 5000 երեխա, ծանր հաշմանդամություն ունեցող երեխայի համար՝ 7164, ծանր հաշմանդամություն ունեցող երեխայի համար՝ 732 երեխա ։
Էստոնիան ունի աշխարհի ամենաերկար 100% վճարովի մայրության արձակուրդը՝ 62 շաբաթ։ Էստոնիայի օրենսդրության համաձայն՝ ծննդաբերության արձակուրդի իրավունք ունի ոչ միայն մայրը, այլև հայրը։ 2020 թվականի հուլիսի 1-ից հայրության 100%-ով վճարովի արձակուրդը 30 օր է  ։
2013 թվականի հունվարի 1-ից Տալլինում հասարակական տրանսպորտը դարձել է անվճար քաղաքի բոլոր գրանցված բնակիչների համար ։ Անվճար ճանապարհորդության իրավունքը տրվում է նաև մինչև 19 տարեկան ուսանողներին՝ անկախ նրանց բնակության վայրից և վերապահված է նախկինում նման իրավունք ունեցող շահառուների բոլոր խմբերին։ 15 շրջաններից 11-ում 2018 թվականի հուլիսի 1-ից ուղևորները կարող են անվճար օգտվել ավտոբուսներից       ։