cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ալթայի Հանրապետություն
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ալթայի հանրապետություն Կատեգորիա:Ռուսաստանի դաշնային բաժանում Կատեգորիա:1922 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ Կատեգորիա:Սիբիր Կատեգորիա:Ասիայի թյուրքական ժողովուրդներ
Վիլյալբիլյա
Վիլյալբիլյա (Villalbilla), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, գտնվում է Մադրիդ շրջանում՝ Մադրիդի ինքնավար մարզերի կազմում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Կուենկա-դել-Էնարես շրջանում։ Բնակչությունը՝ 9819 մարդ (ըստ 2010 թվականի)։ Տարածքը՝ 34,6 կմ2։ Քաղաքը պրովինցիայի վարչական շրջանից հեռու է 41 կմ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մադրիդ ինքնավար համայնքի բնակավայրեր
Ստինա Բլաքստենիուս
Էմմա Ստինա Բլաքստենիուս (Emma Stina Blackstenius, ), շվեդ ֆուտբոլիստուհի, «Հեկեն» ակումբի և Շվեդիայի հավաքականի հարձակվող։
Ակումբային գործունեություն
Բլաքստենիուսն սկսել է իր գործունեությունը «Վադստենա» ակումբում։ 2012 թվականին հանդես է եկել 3-րդ դիվիզիոնի ակումբի համար, խփել է 38 գոլ և դարձել լավագույն ռմբարկուն։ Առաջադրվել է Էստերգյոտլանդի տարվա լավագույն ֆուտբոլիստուհի կոչման համար ։ 2013 թվականին հանդես է եկել «Լինչյոպինգ» ակումբում, առաջին մրցաշրջանը նշանավորվել է 8 գոլերով և 3 գոլային փոխանցումներով ։ 2014 թվականի հունվարին ևս երեք տարով երկարաձգել է պայմանագիրն ակումբի հետ, որը լրանալուց հետո տեղափոխվել է ֆրանսիական «Մոնպելյե»՝ կնքելով եռամյա պայմանագիր ։
Գործունեություն հավաքականում
Մինչև 19 տարեկան աղջիկների Շվեդիայի հավաքականի կազմում Բլաքստենիուսը հանդես է եկել Եվրոպայի 2015 թվականի առաջնության ժամանակ և հավաքականի հետ դարձել է Եվրոպայի չեմպիոն, ինչպես նաև 6 խփած գոլերով դարձել է լավագույն ռմբարկուն (դրանցից երկուսը նա խփել է Իսպանիայի դեմ եզրափակիչ խաղում, որն ավարտվել է 3։1 հաշվով հօգուտ Շվեդիայի) ։ Հիմնական կազմում առաջնախաղը եղել է 2015 թվականի հոկտեմբերի 27-ին՝ Դանիայի դեմ խաղում (1։0)։ 2016 թվականի ապրիլի 8-ին Պոպրադում Ստինան խփել է իր առաջին գոլը Սլովակիայի դեմ խաղում։ Ռիո դե Ժանեյրիոյի օլիմպիադայում Ստինան աչքի է ընկել երկու գոլով ԱՄՆ-ի և Գերմանիայի դեմ խաղերում՝ հավաքականի հետ նվաճելով արծաթե մեդալ։
2019 թվականի աշխարհի առաջնության ժամանակ, որն անցկացվել է հունիսին Ֆրանսիայում, Ստինան 1/8 եզրափակչի Կանադայի դեմ խաղում խփել է միակ գոլը և արդյունքում հավաքականը դուրս բերել քառորդ եզրափակիչ (1։0)։ Քառորդ եզրափակչում Գերմանիայի դեմ խաղում խփել է գոլ, իսկ նրա թիմը հաղթանակ է տարել 2:1 հաշվով և դուրս եկել կիսաեզրափակիչ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:2019 ՖԻՖԱ-ի կանանց աշխարհի գավաթի խաղարկության մասնակիցներ Կատեգորիա:2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ Կատեգորիա:2016 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ Կատեգորիա:Մոնպելիեի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Շվեդիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Բազմոտիկ
Բազմոտիկ, պասբայջ, կճութ, բազմոտիկազգիների ընտանիքի բազմամյա կոճղարմատավոր պտեր։ Հայտնի է 75, ՀՀ-ում՝ 1 տեսակ՝ ։
Ձևաբանություն
Կոճղարմատը սողացող է, քաղցրահամ՝ թուխ թեփուկներով ծածկված։ Տերևները խոշոր են, կաշեկերպ, փետրաբաժան, բաց կանաչավուն։ Հուլիսին տերևների ստորին մակերեսին հիմնադրվում են դեղնանարնջագույն, հասունացման ժամանակ՝ դարչնագույն, նոր սորուսներ (սպորանգիումների կույտեր), որոնք դասավորվում են գլխավոր ջիղի երկու կողմերում։ Դեղաբույս է. պարունակում է սապոնիններ, աղաղանյութ։ Կոճղարմատի եփուկն օգտագործում են որպես լուծողական, լեղամուղ և ճիճվամուղ միջոց։ Տևական օգտագործումը բարերար է ազդում շաքարախտի ժամանակ։ Գեղազարդիչ է։
Տարածվածությունը Հայաստանում
Տարածված է Լոռու, Տավուշի, Գեղարքունիքի, Սյունիքի մարզերի անտառներում, հաճախ բուսուտներ է առաջացնում հաճարենու, բոխու, լորենու և թանթրվենու տարածքներում, հումուսով հարուստ սևահողերում։
Կատեգորիա:Բազմոտիկազգիներ Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կառլ Աուգյուստեսեն
Կառլ Աուգյուստեսեն (Karl Augustesen, ծնվել է 1845 թ.), դանիացի աստղագետ, Բրորֆելդե աստղադիտարանի աշխատակից, ով նշանակալի ավանդ է ներդրել փոքր մոլորակների, աստերոիդների հայտնաբերման գործում ։
1984-1987 թթ․ ընթացքում այլ աստղագետների հետ հայտնաբերել է ընդհանուր առմամբ 7 աստերոիդ ։
Որպես Աուգյուստենի վաստակի ճանաչման արտահայտություն՝ նրա պատվին անվանվել է (5171) Աուգյուստեսեն աստերոիդը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դանիացի աստղագետներ Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Գորդոն Գուլդ
Գորդոն Գուլդ (Gordon Gould, ), ամերիկացի ֆիզիկոս, որին վերագրվում է լազերի գյուտը։ Առավել հայտնի է ԱՄՆ-ի դեմ՝ լազերի և նրա հետ կապված տեխնոլոգիական պատճառներով, իր երեսնամյա արտոնագրային պայքարով։ Նաև պայքարել է լազեր արտադրողների դեմ, ովքեր խախտել էին արտոնագիրը։
Վաղ տարիներ
Ծնվել է Նյու Յորքում, երեք եղբայրներից ավագն է եղել։ Նրա հայրը եղել է Scholastic Magazine Publications-ի հիմնադիրը և գլխավոր խմբագիրը ։ Մեծացել է Նյու Յորքի արվարձաններից մեկում, սովորել է տեղի դպրոցում։ Յունիոն քոլեջում ստացել է բակալավրի աստիճան (ֆիզիկայի ոլորտում), որտեղ նա դարձել է Sigma Chi միաբանության անդամ։ Եյլի համալսարանում լուսագիտության և սպեկտրոսկոպիայի ոլորտում ստացել է մագիստրոսի աստիճան լուսագիտության և սպեկտրոսկոպիայի ոլորտում ։
1944 թվականի մարտից մինչև 1945 թվականի հունվարը աշխատել է Մանհեթենյան նախագծում, բայց որպես անդամ հեռացված է եղել ԱՄՆ-ի կոմունիստական կուսակցությունից ։ 1949 թվականին ընդունվել է Կոլումբիական համալսարան, որպեսզի աշխատի բժշկական դիսերտացիայի շուրջ՝ օպտիկական և միկրոալիքային սպեկտրոսկոպիայի ոլորտում ։ Նրա գիտական ղեկավարը եղել է Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Պոլիկարպ Կաշը։
1956 թվականին Գուլդը շարունակել է օգտագործել օպտիկական պոմպը, առաջարկել է օգտագործել այն՝ միջավայրում ինվերսիայի բնակվածության ստեղծման համար, և քննարկել է այդ միտքը մազերի գյուտարար Չարլզ Թաունսի հետ, ով 1964 թվականին ստացել էր Նոբելյան մրցանակ՝ մազերի և լազերի վրա իր կատարած աշխատանքի համար ։ Թաունսը խորհուրդ է տվել Գուլդին՝ ինչպես ստանալ իր նորարարության արտոնագիրը, և համաձայնվել է հանդես գալ որպես վկա ։
Գուլդը առաջարկել է շարունակել օգտագործել լազեր տերմինը (laser), ինքը հապավում է ներկայացրել անգլերենից՝ Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation, ինչը թարգմանաբար նշանակում է լույսի ուժեղացումը հարկադրական ճառագայթման միջոցով։ Առաջարկվող անվանման հանրային ներկայացումը կայացել է դեռևս Տ․ Մայմանի պատրաստած առաջին իրական աշխատող լազերի ստեղծումից առաջ (1960)՝ 1959 թվականի կոնֆերանսին, և շուտով դարձել է ընդունված։
Ընտրություններ Փառքի սրահում և մահը
Չնայած նրա դերը լազերի փաստացի հայտնագործման մեջ վիճարկվել է տասնամյակների ընթացքում, բայց Գուլդը 1991 թվականին ընտրվել է Գյուտարարների ազգային Փառքի սրահի անդամ ։
Գուլդը մահացել է 2005 թվականի սեպտեմբերի 16-ին ։
Ծանոթագրություն
<references group="" responsive="1">
Անդրեաս Եվդոկացի
Անդրեաս Եվդոկացի, գրիչ, ժամանակագիր։ Գրել է «Ժամանակագրություն», որն ընդգրկում է 1453-1668 թվականների իրադարձությունները։ Տեղեկություններ է հաղորդում թուրք-պարսկական պատերազմների, 1601 թվականի ջալալիների արշավանքների, Եվդոկիայի հայերի վերաբերյալ։ Օգտվել է գրավոր աղբյուրներից, իսկ XVI դ. կեսից հետո տեղի ունեցած իրադարձությունները շարադրել է որպես ականատես։ Վկայությունները հիմնականում արժանահավատ են և վերաբերում են օսմանյան թուրքերի և Սեֆևյան Պարսկաստանի մրցակցությանն ու պատերազմներին 1601-ին Զալալիների կատարած խժդժություններին, Եվդոկիայի հայերի կյանքին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ պատմիչներ Կատեգորիա:Հայ մատենագիրներ Կատեգորիա:Հայ գրիչներ
(7001) Նյոթեր
(7001) Նյոթեր (Noether), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1955 թվականի մարտի 14-ին Ինդիանայի համալսարանի կողմից Բրուկլինում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,379469 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0203 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,7386 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1340,66 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,268525 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 7,02° անկյուն։
Անվանումը ստացել է Էմմի Նյոթերի պատվին ։
Արտաքին հղումներ
Նոյթեր Նոյթեր Նոյթեր
Չերվոնի Օրաչ (ավան, Կրիվոե Օզերոյի շրջան)
Չերվոնի Օրաչ (Червоний Орач), ավան Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Կրիվոե Օզերոյի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1750 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Չերվոնի Օրաչ ավանում բնակվում էր 256 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,99 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Կրիվոե Օզերոյի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի ավաններ Կատեգորիա:1750 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Աստղիկ (այլ կիրառումներ)
Աստղիկ կարող է վերաբերել՝
Ուելսի ազգային գրադարան
Ուելսի ազգային գրադարան (Llyfrgell Genedlaethol Cymru, National Library of Wales), Ուելսի խոշորագույն գրադարանը, որը գտնվում է Աբերիստուիտում։ Ուելսի ասամբլեայի կառավարության կողմից ուղղակիորեն ֆինանսավորվող ձեռնարկություն է։ Հանդես է գալիս որպես հրատարակված փաստաթղթերի պարտադիր օրինակների պահպանման պահոց։
Գրադարանի պատմություն
1873 թվականին ստեղծվել է կոմիտե ուելսերեն նյութեր հավաքելու և դրանք Աբերիստուիտի համալսարանական քոլեջում տեղավորելու համար։ 1905 թվականին Մեծ Բրիտանիայի պետական բյուջե է ներդրվել երկու Ուելսյան կազմակերպությունների՝ Ազգային գրադարանի և Ուելսի Ազգային թանգարանի կազմավորումը․ գաղտնի խորհուրդը կոմիտեին հանձնարարել է որոշել դրանց ենթադրյալ գտնվելու վայրը։ Այդ ինստիտուտների տեղակայման հիմնական հավակնորդներն են եղել Աբերիստուիտը և Քարդիֆը․ գրադարանի տեղակայման նախապատվությունը տրվել է առաջինին, մինչդեռ Քարդիֆում որոշվել է թանգարան բացել։ Աբերիստուիտում Ազգային գրադարանի տեղակայման պատճառներից մեկն այն էր, որ հավաքածուն արդեն պահվում էր համալսարանական քոլեջում։ Բացի այդ, քաղաքի ընտրության հարցում մեծ նշանակություն է ունեցել պարոն Ջոն Ուիլյամսի՝ Վիկտորիա թագուհու բժշկի և գրքերի հայտնի կոլեկցիոների խոստումը․ եթե ընտրվեր Աբերիստուիտը, նա գրադարանին էր փոխանցելու իր գրքերի հավաքածուն, որում մասնավորապես ներառված էր «Հենգուրտ-Պենիարտ» ձեռագրերի հավաքածուն, ինչպես նաև 20 000 ֆունտ ստերլինգ։ Ազգային գրադարանի և թանգարանի ստեղծման մասին թագավորական հրովարտակն արձակվել է 1907 թվականի մարտի 19-ին ։
Գրադարանի շենք
1908 թվականին հայտարարվել է մրցույթ Ազգային գրադարանի շենքի նախագծի մշակման համար, որը մեկ տարի անց հաղթել է Սիդնի Գրինսդեյլը, որը շենքի արտաքին տեսքը նկարագրել է որպես «մտածված հարթ և խիստ» ոճ ։ 1911 թվականին Փենգլայս-Հիլ բլրի գագաթին, որը վեր է խոյանում Աբերիստուտում, Տիր Գրոգիտանի տեղում դրվել է շենքի առաջին քարը, իսկ 1916 թվականին շենքը բացվել է շահագործման համար։ Շենքի առաջին հարկը զարդարված է եղել կորնուոլյան գրանիտով, իսկ մյուս հարկերը՝ Պորտլենդի քարով։ Գրադարանի ընդհանուր դիզայնը մի քանի անգամ փոփոխվել է, մասնավորապես, 1950-ական թվականներին ճարտարապետ Չարլզ Հոլդենի կողմից իրականացվել է գրադարանի կենտրոնական մասնաշենքի շինարարությունը։ 1996 թվականին կառուցվել է երրորդ շենքը՝ գրադարանի գրապահոցը մեծացնելու նպատակով։
Գրադարանի հավաքածու
Ազգային գրադարանի հավաքածուում է գտնվում ավելի քան 4 միլիոն տպագիր հատոր, ներառյալ այնպիսի հազվագյուտ գրքեր, ինչպիսիք են 1546 թվականի Yn y lhyvyr hwnn գիրքը, 1588 թվականին ուելսերեն տպագրված առաջին գիրքը, Ուիլյամ Մորգանի կողմից Աստվածաշնչի ամբողջական թարգմանության առաջին օրինակը ։ Լինելով պարտադիր օրինակների գրապահոց՝ գրադարանը ստանում է Մեծ Բրիտանիայում և Իռլանդիայում տպագրված յուրաքանչյուր գրքի հատորը ։ Գրքի հավաքածուի համալրման հիմնական ուղղություններն են Ուելսի և ուելսերեն լեզվի թեմատիկաները, ինչպես նաև կելտերին վերաբերող նյութերը ։
Ազգային գրադարանը Ուելսի քաղաքական արխիվի և Ուելսի ազգային վիդեո և աուդիո արխիվի պահոցն է ։ Գրադարանի ֆոնդերում կան մեծ թվով աշխարհագրական քարտեզներ, լուսանկարներ , նկարներ , պարբերականներ և թերթեր ։ Բացի այդ, այնտեղ է պահվում նաև Ուելսի արխիվային նյութերի մեծ մասը։
«Պենիարտ» ձեռագրերի հավաքածու
Ազգային գրադարանի ֆոնդում կարևոր տեղ է զբաղեցնում միջնադարյան ձեռագրերի հավաքածուն, որի հիմնական մասը կազմում է, այսպես կոչված, «Պենիարտ» ձեռագրերի հավաքածուն, որը 1909 թվականին փոխանցել է Ջոն Ուիլյամսը։ Այս հավաքածուի սկիզբը դրել է Ռոբերտ Վոգանը (մոտ 1592-1667 թվականներ) Մերիոնեթշիր կոմսությունից՝ Հենգուրթից, որտեղ էլ հավաքածուն գտնվել է մինչև 1859 թվականը, երբ կտակով անցել է մեկ այլ հայտնի անտիկվարի՝ Ուիլյամ Ուոթքին Ուինին Պենիարտից, որը նրան տվել է ընթացիկ անունը։ 1904 թվականին «Հենգուրտ-Պենիարտ»-ը (Hengwrt-Peniarth) դարձել է պարոն Ջոն Ուիլյամսի սեփականությունը ։
Պենիարտ նոմենկլատուրային անվանմամբ ձեռագրերի թվում են այնպիսի հայտնի ձեռագրեր, ինչպիսիք են Ջեֆրի Չոսերի ստեղծագործությունների անգլերեն լեզվով «հենգուրտյան տարբերակը» (Peniarth MS 392), Հիվել Բարիի օրենքների լատիներեն տարբերակը (Peniarth MS 28) և կոռներեն լեզվով Beunans Meriasek (Peniarth MS 105B) վարքը ։ Սակայն հավաքածուի պսակն են համարվում ուելսյան կարևորագույն ձեռագրերը՝ Կարմարտենի Սև գիրքը (Peniarth MS 1) , Թալիեսինի գիրքը (Peniarth MS 2) , Ռիդերխի Սպիտակ գիրքը (Peniarth MS 4) և Արքայազնների ժամանակագրությունը (Peniarth MS 20) ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1907 հիմնադրումներ
Վակիյարովո
Վակիյարովո (Вакиярово, Вәкийәр), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կիգինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 485 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կիգինսկի շրջանի բնակավայրեր
Գրիգոր Խլաթեցի (Ծերենց)
Գրիգոր Խլաթեցի (Վկայասեր, Ծերենց, Բզնունեցի) (1349, Խլաթ, Մեծ Հայքի Տուրուբերան նահանգի Բզնունիք գավառ – 1425 թ. մայիսի 27, Ցիպնավանք), նոր վկա, մատենագիր, մանկավարժ, բանաստեղծ, երաժիշտ, հասարակական գործիչ, րաբունապետ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1349 թվականին Խլաթում։ Նախնական կրթությունն ստացել է Խլաթում։ Սովորել է Ցիպնավանքի Վարդան Ճգնավորի դպրոցում (1361–1367 թթ.)։ 1367–1377 թվականներին զբաղվել է քարոզչությամբ։ 1378–1386 թվականներին Ապրակունյաց դպրոցում Գրիգոր Տաթևացու հետ աշակերտել է Հովհան Որոտնեցուն, 1386–1388 թվականներին Խառաբաստավանքի դպրոցում՝ Սարգիս Վարդապետ Ապրակունեցուն։ 1388 թվականից դասավանդել է նույն դպրոցում, այնուհետև մեկնել է Սալնապատ, որտեղ 1406 թվականից որպես րաբունապետ հաջորդել է մեծ ճգնավոր Վարդան վրդ. Հոգոցեցուն։
Հետևելով Գրիգոր Տաթևացուն՝ 1408 թվականին տեղափոխվել է Մեծոփավանք (1410 թվականից՝ րաբունապետ)։ Կարճ ժամանակ անց առանձնացել է Ցիպնավանքում, հիմնել իր դպրոցը, շարունակել գիտամանկավարժական, գրչական գործունեությունը։ Նրա աշակերտներից են Հովհաննեսը, Կարապետը, Թովման, Ստեփանոսը, Առաքել Բաղիշեցին։ Վերջինս ուսուցչի մահից հետո տաղ է ձոնել նրան։ Գրիգոր Խլաթեցին արտագրել է ձեռագրեր, գրել և խմբագրել ժողովածուներ, շարադրել վարքեր, մեկնություններ, պատմական երկեր։ Հիշատակության արժանի է 1422 թվականին նրա գրած Գանձարանի չափածո հիշատակարանը, որն ընդգրկում է 1386–1422 թվականների պատմական իրադարձությունները Հայաստանում։ Միջնադարում բարձր է գնահատվել Հայսմավուրքի խմբագրման Գրիգոր Խլաթեցու շուրջ կեսդարյա աշխատանքը։ Հայսմավուրքը նա լրացրել և հարստացրել է պատմագրքերից վերցված՝ հայ ժողովրդի կյանքին վերաբերող նյութերով, գրել և լրացումներ արել նոր վկաների մասին, որի համար արժանացել է Վկայասեր անվանը։ Նրա շնորհիվ Հայսմավուրքը մասամբ ձեռք է բերել հայ ժողովրդի պատմության սկզբնաղբյուրի արժեք։
Գրիգոր Խլաթեցին 70 տարեկան հասակում ուխտի է գնացել Երուսաղեմ։ 1391 թվականին ընդօրինակել է Ոսկեփորիկ գիրքը, 1399–1400 թվականներին՝ խմբագրել Գանձարան ժողովածուն, 1404–1406 թվականներին՝ Ճառընտիրը (Մատենադարան, ձեռ. դդ 1520, 1521)։ Նրա բանաստեղծություններից հայտնի է «Յիշատակարան աղէտից»-ը, որտեղ որպես ականատես և ժամանակակից անդրադարձել է 1386–1422 թվականների քաղաքական իրադարձություններին։
Գրիգոր Խլաթեցին եղել է նաև մանրանկարիչ։ Նրա ինքնագրերով մեզ են հասել տասնյակ ձեռագրեր, որոնց մի մասը (Մատենադարան, ձեռ. դդ 1520, 1521, 3714) նկարազարդված է իր իսկ ձեռքով։ Գրիգոր Խլաթեցին վայելել է հմուտ երգիչ կատարողի համբավ։ Եղել է երաժիշտ, գանձասաց, տաղասաց։ Հավաքել է մոռացության մատնված և ժամանակակիցների շատ ստեղծագործություններ, որպես խազագետ-գրիչ և տեսաբան-խմբագիր կազմել երգարաններ։ Նրա գրական գործերից երաժշտածիսագիտական նշանակություն ունեն «Խրատ ժամատեղաց» և «Գովութիւն Սաղմոսի» գրվածքները։ Հայ միջնադարյան հոգևոր երգարվեստի պատմական հեղաշրջման որոշ հարցերի լուսաբանման համար կարևոր են նրա կազմած Գանձարանները (Մատենադարան, ձեռ. դդ 8366, 4011 և 5328)։ Գրիգոր Խլաթեցին տվել է Գանձարանի նոր խմբագրություն (նաև խազավորման իմաստով), ավելացրել նոր միավորներ, ստեղծել գանձ-մեղեդի-տաղ-հորդորակ նոր շարքեր, կորստից փրկել մի շարք հին գործեր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ պատմիչներ Կատեգորիա:Հայ մանրանկարիչներ Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ Կատեգորիա:Հայ եկեղեցական գրողներ Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Քրիստիան Հյույգենս
Քրիստիան Հյույգենս (Christiaan Huygens, ), հոլանդացի ականավոր մեխանիկ, ֆիզիկոս և մաթեմատիկոս։ Լոնդոնի թագավորական ընկերության առաջին օտարերկրյա անդամը (1663 թվականից) և Փարիզի ԳԱ հիմնադիր անդամներից (1666 թվականից), լույսի առաջին ալիքային տեսության ստեղծողը։ Այդ տեսության հիմունքները Հյույգենսը շարադրել է իր «Տրակտատ լույսի մասին» աշխատության մեջ (1690)։
Կարևոր ավանդ ունի մեխանիկայի մի շարք հասկացությունների զարգացման գործում. Հյույգենսն առաջինն է օգտագործել ճոճանակը՝ ժամացույցի կանոնավոր ընթացքն ապահովելու համար, կառուցել առաջին ճոճանակավոր ժամացույցը (1657), արտածել է բանաձև մաթեմատիկական և ֆիզիկական ճոճանակների տատանումների պարբերության համար։ Մշակել է հարվածի տեսության հիմունքները, կատարելագործել աստղադիտակը։ Հյույգենսի մաթեմատիկական աշխատությունները վերաբերել են կոնական հատույթներին, ցիկլոիդի և այլ կորերի հետազոտությանը։ Տվել է շրջանագծի, էլիպսի, հիպերբոլի աղեղների երկարության որոշման մեթոդը, մշակել շրջանագծի երկարության և տրամագծի հարաբերության որոշման (jt թվի հաշվման) տեսությունը, առաջին հետազոտությունները կատարել հավանականությունների տեսության բնագավառում։ 1655 թվականին հայտնագործել է Սատուրնի արբանյակ Տիտանը և որոշել դրա պտույտի պարբերությունը, պարզել, որ Սատուրնի շուրջը գոյություն ունի օղակ, ոչ մի տեղ չի շոշափում մոլորակի մակերևույթը։ Հյուգենսի աշխատանքները հաստատել են Կոպեռնիկոսի արևակենտրոն համակարգի ճշտությունը։ Հակի հետ համատեղ գտել է ջերմաչափի հաստատուն կետերը՝ սառույցի հալման և ջրի եռման կետերը։ Մշակել է լուսային ալիքների տարածման վերաբերյալ խնդիրների լուծման մոտավոր մեթոդը (Հյուգենս-Ֆրենել սկզբունքը)։ Կառուցել է օկուլյար, որը մինչև այժմ էլ օգտագործվում է։
Աղբյուր
Կատեգորիա:Հոլանդացի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Հոլանդացի մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:Հոլանդացի աստղագետներ Կատեգորիա:Հոլանդացի գյուտարարներ Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Տեսական ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Լեյդենի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Մեխանիկներ Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Քաղաքացիական մահապատիժ
Քաղաքացիական մահապատիժ, Ռուսական կայսրությունում և այլ երկրներում՝ խայտառակիչ մահապատժի տեսակ (18-19-րդ դար)։ Այդ ծեսը նպատակ ուներ հրապարակավ նսեմացնել պատժվողին։ Նրա գլխին ջարդած սուսերը խորհրդանշում էր նրան իրավունքներից զրկելը (պաշտոն, դասային արտոնություններ, սեփականության իրավունք, ծնողական իրավունք և այլն)։
Միջնադարում սուրը ջարդելու փոխարեն կրոնական սաղմոսի տակ կառափնարանին բարձրացված ասպետի վրայից մաս-մաս հանում էին ասպետական հանդերձանքը (զենք ու զրահ, ասպետական գոտի, կոշիկի ներբան), իսկ բարձրագույն կետը հանդիսանում էր ազնվական զինանշան ջարդելը ։ Դրանից հետո երգում էին Դավիթ արքայի 109-րդ սաղմոսը` ընդգրկելով անեծքների փունջ։ Վերջին խոսքից հետո, մահապատժի ծիսակատարությունը կառավարողը (հերոլդը ) թափում էր նախկին ասպետի վրա սառը ջուր, որը խորհրդանշում էր «մաքրում»։ Հետո նախկին ասպետին իջեցնում էին կառափնարանից կախաղանի օգնությամբ, որի  հանգույցով օղը գցում էին թևերի տակից։ Նախկին ասպետին այդտեղից դուրս էին բերում բացասական բացականչություններով և նրա վրա անցկացնում էին  կրոնական ծիսակատարություն, որից հետո նրան հանձնում էին դահիճի ձեռքը։ Եթե նա չուներ նախատեսված դատավճռի այլ պատիժ, որը  պահանջում էր դահիճի ծառայություն (եթե ասպետի բախտը համեմատաբար  բերում էր, ապա նա կարող էր  սահմանափակել ասպետական ազնվականության զրկումը), ապա դատավճռից հետո (օրինակ` մահապատիժ)  ծիսակատարությունը կառավարողը ի լուր բոլոր երեխաների  հայտարարում էր «ստոր (բառացիորեն vilain/villain),  պաշտոնից  զրկված, զենք կրելու իրավունք չունեցող,  խաղերին մասնակցելու, մրցույթներին և  թագավորական հավաքույթներին ներկայանալու իրավունքից զրկված»։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Պատիժ Կատեգորիա:Մահապատիժ
Ամիրտեյի ապստամբություն
Ամիրտեյի ապստամբությունը տեղի է ունեցել մ.թ.ա. 5-րդ դարի վերջին Եգիպտոսում։ Եգիպտացիները` ապստամբելով պարսից արքայի դեմ կարողացան ժամանակավորապես վերականգնել Եգիպտոսի անկախությունը։ Մ.թ.ա. 5-րդ դարի ընթացքում եգիպտացիները մի քանի անգամ ապստամբել են պարսիկների դեմ։ Դրանցից ամենահաջողը նույն դարի վերջին տասնամյակում տեղի ունեցած ապստամբությունն էր Ամիրտեյ II (XXVIII դինաստիա) գլխավորությամբ։ Արդյունքում Եգիպտոսը 60 տարով վերադարձրեց իր անկախությունը, իսկ պարսիկներից պահանջվեց մի քանի ռազմական արշավանք` այդ երկիրը կրկին իրեն ենթարկելու համար։
Պարսկական իշխանության թուլացում
Աքեմենյան կայսրությունն ի սկզբանե փխրուն ու բավականին կենտրոնախույս տարածաշրջան էր։ Մ.թ.ա. 5-րդ դարի կեսերից Պարսկաստանում սկսվեց կենտրոնական իշխանության թուլացման գործընթաց, որն առավել ակնհայտ դարձավ հարյուրամյակի վերջին` Դարեհ II կառավարման տարիներին։
Պարսկական ռեժիմից եգիպտացիների դժգոհությունը մեղմելու համար Դարեհ II սկսեց սիրաշահել ազդեցիկ քրմապետերին։ Վերականգնվեց տաճարների շինարարությունը, ինչպես նաև պարսից արքան ընդունեց եգիպտական գահակալական անունը ։
Կոնֆլիկտ հրեաների հետ
Առաջին կոնֆլիկտն առաջացավ Էլեֆանտինա կղզում տեղակայված հրեական ռազմական գաղութի շուրջ։ Այնտեղ տեղակայված բերդը Սիենայի (Ասուանի) հետ միասին փակում էր սահմանը և վերահսկում Վերին Եգիպտոսը։ Էլեֆանտինայում դեռևս Սաիսյան դինաստիայի ժամանակաշրջանից հաստատված էին հրեացի ռազմական գաղութարարները։ Շուտով նրանք դարձան պարսկական իշխանության հենասյունը տարածաշրջանում։ Ենթադրվում է, որ պարսկական իշխանության ժամանակ հրեական կայազորում հաշվվում էր 600-800 մարդ։ Այդ մարդիկ խոսում էին արամերեն և փաստաթղթերում իրենց անվանում էին արամեացիներ։ Նրանք տվյալ ժամանակաշրջանում չէին դիտարկվում որպես օրթոդոկսալ հրեաներ, քանի որ նրանք ունեին տաճար, որտեղ բացի Եհովայից պաշտվում էին նաև այլ սեմիթական աստվածություններ ։
Հրեացի գաղութարարների և տեղացիների հարաբերությունները երկար ժամանակ խաղաղ, նույնիսկ բարիդրացիական էին։ Ի տարբերություն Եգիպտոսում գտնվող հունական վարձկանների, որոնց տեղացիները ատում էին, հրեաների հետ եգիպտացիներին կապում էին որոշ ավանդույթներ (թլպատում, որոշ վայրերում` խոզի մսի օգտագործան արգելք) ։
Այնուամենայնիվ, կրոնական տարբերությունն իրեն զգացնել տվեց։ Էլեֆանտինայի տաճարում «պարսիկների օրոք ողջակիզման համար, ինչպես ընդունված էր, խոյեր էին բերվում» ։ Իսկ տեղացիների համար խոյերը սուրբ կենդանիներ էին և նրանց Խնում անունով աստվածը պատկերվում էր խոյի գլխով։ Հնէաբանները կղզում նույնիսկ խոյերի գերեզմանատուն են հայտնաբերել։ Բացառված չէ, որ կրոնական դժգոհությունը երկար ժամանակ կուտակվել ու պայթել է ապստամբության պատրաստման ժամանակ կամ հենց սկզբում ։
Մ.թ.ա. 410 թվականին, սպասելով մինչև Եգիպտոսի սատրապ Արշամն ուղևորվի արքունիք, Խնումի քրմերը կոչ արեցին ժովրդին` ավերել հրեական տաճարը։ Ամրոցի պարսիկ պարետ Վիդրանգին տեղացիները կաշառել էին և վերջինս ոչ միայն չխոչընդոտեց նրանց գործողություններին, այլ նաև, հրեաների խոսքով, եգիպտացիներին օգնության ուղարկեց որդուն` Սիենայի կայազորի պետ Նաֆայնին։ Արդյունքում տաճարը թալանվեց և մասնակի ավերվեց ։ Հրեանեը բողոք հղեցին Արշամին, նաև տաճարի վերականգման համար օգնության խնդրանքով դիմեցին Երուսաղեմի քրմապետին, Հրեաստանի ու Սամարիայի սատրապներին։ Երուսաղեմն անտեսեց նրանց խնդրանքը, սակայն սատրապներ Բագոյն ու Սանբալատը, ովքեր սամարիթցիների կրոնի հետևորդ էին` օգնեցին։ Վիդրանգն ու իր որդին հեռացվեցին պաշտոններից և պատժվեցին, տաճարի վերականգման թույլտվությունը տրվեց, սակայն պարսկական բյուրոկրատիայի դանդաղելու պատճառով գործը ձգձգվեց մի քանի տարի ։ Միաժամանակ պարսիկները վախեցան պատժել եգիպտացիներին, իսկ հրեաներին հրահանգվեց բացառել «արյունոտ զոհաբերություններն ու ողջակիզումները` թողնելով միայն հազի և ծխելու զոհաբերությունները» ։
Եգիպտոսի ազատագրում
Թե Դելտայում կոնկրետ երբ է բռնկվել ապստամբությունը պարսիկների դեմ, անհայտ է։ Դարեհ II իշխանությունը Եգիպտոսում ընդունել են մոտավորապես մ.թ.ա. 406-405 թվականներին, ուստի երկրի ազատագրումը թվագրվում է մոտ մ.թ.ա. 405-404 թվականներին : Ապստամբների ղեկավար և երկրի փարավոն դարձավ Սաիսի լիբիացի իշխան Ամիրտեյ II, ով, ենթադրվում է, մ.թ.ա. V դարի կեսերին Արևմտյան Դելտայում հակապարսկական ապստամբության ղեկավար Ամիրտեյի թոռն է։ Վերջինս չնայած կրած պարտությանը, կարողացել է պահպանել և որդուն` Պաուսիրիին փոխանցել ինքնիշխան իշխանություն ։ Ավելի ուշ պարզ դարձավ, որ մինչև մ.թ.ա. 404 թվականը Ամիրտեյին հաջողվեց իրեն ենթարկել միայն Ներքին Եգիպտոսը։ Էլեֆանտինայի կայազորը պահպանեց հավատարմությունը պարսից արքային նվազագույնը մինչև մ.թ.ա. 401 թվականը։ Նույն թվականի գարնանը սպարտացի զորահրամանատար Կլեարքոսը սատրապ Տիսաֆերնին առաջարկեց հունական վարձկաններ` Եգիպտոսը հետ նվաճելու համար։ Մ.թ.ա. 400 թվականին Ամիրտեյի ուժերը գրավեցին Էլեֆանտինան և Վերին Եգիպտոսը, իսկ հրեական գաղութարարները անցան նոր իշխանության կողմը ։
Էլեֆնտինայի գաղութը լիկվիդացվեց մոտ մ.թ.ա. 399-398 թվականներին։ Ըստ էության, եգիպտացիները` պատրաստվելով դիմակայել պարսկական անխուսափելի հարձակմանը, չցանկացան թիկունքում ունենալ կայազոր, որը երկար ժամանակ օտարերկրյա իշխանության հենասյունն է եղել։ Տաճարը վերջնականապես ավերվեց, ընդ որում, այդ աշխատանքն այնքան մանրակրկտորեն է արվել, որ հնէաբանները չեն կարողացել հայտնաբերել տաճարի մնացորդները, չնայած, դրա գտնման վայրը հայտնի է փաստաթղթերից ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հին Եգիպտոսի պատերազմներ
Կարպենտարիա
Կարպենտարիա (Gulf of Carpentaria), Արաֆուրյան ծովի ծոց Ավստրալիայի հյուսիսային ափերի մոտ՝ Քեյպ Յորք և Առնհեմլենդ թերակղզիների միջև։ Մակերեսը 328 հազար կմ2 է, խորությունը՝ մինչև 71 մ։
Անվանում
Անվանվել է ի պատիվ Պիտեր Կարպենտերի, ով 1623֊1627 թվականները եղել է Հոլանդական Հնդկաստանի գեներալ֊նահանգապետը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հնդկական օվկիանոսի ծոցեր Կատեգորիա:Ավստրալիայի ծոցեր
Օլե Ռյոմեր
Օլե Քրիստենսեն Ռյոմեր (Ole Christensen Rømer, ), դանիացի աստղագետ։ 1676 թվականին առաջինը հաշվեց լույսի արագությունը։ Նաև Կոպենհագենում ստեղծել է տների կառուցման կանոններ, կարգավորել քաղաքի ջրամատակարարումը և ստեղծել փողոցային առաջին նավթային լապտերները։
Կենսագրություն
Օլե Ռյոմերը ծնվել է 1644 թվականի սեպտեմբերի 25-ին Օրհուսում՝ վաճառական Քրիստեն Պեդերսենի (մահացել է 1663 թվականին) և Աննա Օլուֆսդաթեր Սթորմի ընտանիքում։ 1642 թ.-ից Քրիստեն Պեդերսենը սկսել է օգտագործել Ռյոմեր անունը, ինչը նշանակում էր, որ նա Դանիայի Ռյոմո կղզուց է, Ռյոմեր անունը նրան հնարավորություն էր տալիս տարբերվել Քրիստեն Պեդերսեն անունով մի քանի այլ մարդկանցից ։
Մինչև 1662 թվականը Օլե Ռյոմերի գտրառումները քիչ են, այդ ընթացքում նա ավարտել է հին Օրհուսի Մայր տաճարային դպրոցը(Aarhus Katedralskole) և տեղափոխվել Կոպենհագեն և ընդունվել Կոպենհագենի համալսարան։ Նրա մենթորը համալսարանում եղել է Ռասմուս Բարտոլինը, ով 1668 թվականին հրապարակել է իսլանդական սպաթի (կալցիտի) լույսի կրկնակի բեկման իր հայտնագործությունը, այդ ընթացքում Ռյոմերն ապրում էր նրա տանը։ Ռյոմերն ունեցել է բոլոր հնարավորությունները մաթեմատիկայի և աստղագիտության ուսումնասիրման համար՝ օգտագործելով Տիխո Բրահեի իրականացրած աստղագիտական դիտարկումները. դրանք Բարտոլինին հանձնարարված առաջադրանքներ էին հրապարակման համար ։
Ռյոմերն աշխատել է Ֆրանսիայի կառավարությում. Լուի XIV-ը վարձել է նրան, որպես ուսուցիչ Դաուֆինի համար, Ռյոմերն մասնակցել է նաև Վերսալի հոյակապ շատրվանների կառուցմանը։
1681 թվականին Ռյոմերը վերադարձել է Դանիա և նշանակվել աստղագիտության պրոֆեսոր Կոպենհագենի համալսարանում, նույն թվականին ամուսնացել է Աննա Մարիա Բարտոլինի՝ Ռասմուս Բարտոլինի դստեր հետ։ Նա նաև ակտիվորեն դիտարկումներ է իրականացնել, ինչպես Ռունդետորնի համալսարանի աստղադիտարանում, այնպես էլ իր տանը՝ օգտագործելով ստեղծած և կատարելագործած գործիքները։ Ցավոք, նրա դիտարկումները չեն պահպանվել։ Դրանք կորել են 1728-ի Կոպենհագենի մեծ հրդեհի հետևանքով։ Այնուամենայնիվ, Ռյոմերի նախկին օգնականը՝ Պեդեր Հորբոուն, հավատարմորեն նկարագրել և գրել է Ռյոմերի դիտարկումների մասին։
Ռյոմերը մահացել է 1710 թվականին՝ 65 տարեկանում և թաղվել Կոպենհագենի տաճարում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դանիացի աստղագետներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Կոպենհագենի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Դանիացի գիտնականներ Կատեգորիա:Օրհուս քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Դանիացիներ Կատեգորիա:Աստղագետներ Կատեգորիա:Դանիա Կատեգորիա:Գիտնականներ Կատեգորիա:Դանիացի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Դանիացի գյուտարարներ Կատեգորիա:Դանիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Վակոլովո
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 24 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Գատչինսկի շրջանի բնակավայրեր
Օկտյաբրսկայա (Բելորեչենսկի շրջան)
Օկտյաբրսկայա (Октябрьская), ստանիցա Ռուսաստանի Դաշնության Կրասնոդարի երկրամասի Բելորեչենսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ստանիցաներ Կատեգորիա:1884 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի Բելորեչենսկի շրջանի բնակավայրեր
Ղարաբաղ (այլ կիրառումներ)
Ղարաբաղ կարող է վերաբերել․
Խաչփառ
Խաչփառ (մինչև 1935 թ.` Խաչափարախ, մինչև 1991 թ.` Զահմեթ), գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Արարատի մարզի Մասիսի տարածաշրջանում, Հրազդան գետի աջ ափի հարթավայրում, թաղված այգիների մեջ։ Հեռավորությունը մարզկենտրոնից՝ 25 կմ հյուսիս-արևմուտք, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 847 մ։ Խաչփառ է վերանվանվել 1991 թ. ապրիլի 3-ին ։
Բնակչություն
Ըստ ՀՀ 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների` Խաչփառի մշտական բնակչությունը կազմել է 2049, առկա բնակչությունը` 1934 մարդ ։ Մինչև 1989 թ. բնակեցված է եղել հիմնականում ադրբեջանցիներով, այնուհետ` հայերով։ Խաչփառի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում` ստորև.
Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է այգեգործությամբ, անասնապահությամբ և բանջարաբուծությամբ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արարատի մարզի գյուղեր
Գոլովենկի (գյուղ, Բորզնայի շրջան)
Գոլովենկի (Головеньки), գյուղ Ուկրաինայի Չեռնիգովի մարզի Բորզնայի շրջանում։
2006 թվականի տվյալներով Գոլովենկի գյուղում բնակվում էր 1 185 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Չեռնիգովի մարզի Բորզնայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Կրակատաու
Կրակատաու (Krakatau), կղզի և գործող հրաբուխ Ինդոնեզիայում, Զոնդյան նեղուցում, Ճավա և Սումատրա կղզիների միջև։ Տարածությունը 10, 5 կմ2 է, բարձրությունը՝ 813 մ։
Անվանում
Տեղական անվանումն է Kerakatau, որն առաջացել է ճավայերեն rekatak ― «ճարճատել» բառից ։
Պատմություն
Հայտնի է 1883 թվականի օգոստոսի ուժեղ ժայթքմամբ (դուրս են նետվել մոտ 19 կմ3 հրաբխային մոխիր և այլ նյութեր)։ 1927-1929 թվականների ստորջրյա ժայթքման ժամանակ առաջացել է Անակ Կրակատաու հրաբխային կղզին։ Վերջին անգամ ժայթքել է 1950-1952 թվականներին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ինդոնեզիայի կղզիներ Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ինդոնեզիայի հրաբուխներ Կատեգորիա:Հրաբուխներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ակտիվ հրաբուխներ‎
Դադիվանք (գյուղ)
Դադիվանք, գյուղ Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանում, որը ներկայում գտնվում է Ադրբեջանի Հանրապետության զինված ուժերի վերահսկողության ներքո   ։ Ըստ Արցախի Հանրապետության վարչատարածքային բաժանման՝ այն հանդիսանում է Շահումյանի շրջանի բնակավայր , իսկ ըստ Ադրբեջանի վարչաատարածքային բաժանման՝ համարվում է Քելբաջարի շրջանի բնակավայր ։
Աշխարհագրություն
Առկա են մոլիբդենի հանքային պաշարներ։
Հայ-ադրբեջանական պատերազմ, 2020
2020 թվականի հայ-ադրբեջանական պատերազմի ընթացքում Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահ Իլհամ Ալիևի, Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինի համատեղ ստորագրված համաձայնագրով Շահումյանի շրջանի Դադիվանք բնակավայրերը հանձնվել է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողությանը    ։
2020 թվականի նոյեմբերին Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինը հայտարարեց, որ զրույց է ունեցել Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի հետ և որԴադիվանք գյուղում գտնվող Դադիվանքը վերցնում է իր անձնական պաշտպանության ներքո և այնտեղ կտեղակայվեն ռուս զինծառայողներ ։ Ըստ պայմանավորվածության Դադիվանքում հոգևոր ծառայություն են իրականացնելու հայ առաքելական եկեղեցու հոգևորականները, իսկ հայ ուխտավորները ռուս զինծառայողների ուղեկցությամբ կարող են այցելել վանական համալիր
Մինչև 2021 թվականի մայիսը հայերը ռուս զինծառայողների ուղեկցությամբ կարողանում էին այցելել Դադիվանք, սակայն դրանից հետո ադրբեջանցիներն արգելել են այցելությունները, իսկ վանքում մնացած հոգևորականներին չեն թույլատրում փոխարինել ։
Դադիվանք
Դադիվանք վանական համալիրը հայկական առաքելական միջնադարյան վանական համալիր է, գտնվում է Արցախի Շահումյանի շրջանի Դադիվանք գյուղում։ Պատմականորեն եղել է Մեծ Կվենք գավառի հոգևոր առաջնորդարանը։ Ավանդության համաձայն՝ եկեղեցին հիմնվել է Հիսուս Քրիստոսի առաքյալներից Թադևոսի հետևորդ Դադեի կողմից 1-ին դարում ։ Վերջինի մասունքները գտնվել է վանական համալիրի վերանորոգման ընթացքում՝ 2007 թվականի հուլիսի 21-ին, վանքի եկեղեցիներից մեկի խորանի տակ ։
Բնակչություն
2015 թվականին Դադիվանք համայնքի բնակչության թվաքանակը կազմում էր 136 մարդ, ընդհանուր հաշվով 26 տնտեսություն։
Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում էր գյուղատնտեսությամբ՝ անասնապահությամբ և հողագործությամբ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության աշխարհագրություն Կատեգորիա:Դադիվանք Կատեգորիա:Ադրբեջանի կողմի բռնազավթված տարածքներ Կատեգորիա:Շահումյանի շրջանի համայնքներ
Սվարանց
Սվարանց, գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Սյունիքի մարզում, Գորիսից 19 կմ հարավ-արևմուտք, Տաթև գետի վերին հոսանքի շրջանում` ձորահովտում, Արամազդ լեռան հյուսիսային փեշերին, բարձրությունը ծովի մակարդակից` 1750-1800 մ։ Հեռավորությունը Կապան մարզկենտրոնից կազմում է մոտ 51 կմ։
Գյուղը Սուվարանց անվան տակ ընդգրկված է եղել Ցարական Ռուսաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։ Խորհրդային տարիներին մասն է կազմել Հայկական ԽՍՀ Զանգեզուրի գավառի, իսկ 1930 թվականից` Գորիսի շրջանի։ 1995 թվականից մտնում է ՀՀ Սյունիքի մարզի մեջ, 2015 թվականից մասն է խոշորացված Տաթև համայնքի։
Աշխարհագրություն
Համայնքի վարչական տարածքը զբաղեցնում է 1621,20 հա, որից՝ գյուղ նշանակության հողերը կազմում են 1562,95 հա։ Ըստ գործառնական նշանակության գյուղատնտեսական նշանակության հողերը բաղկացած են՝ վարելահող 191,24հա, խոտհարքներ 42,16հա, արոտավայրեր 799,38 հա և այլ հողատեսքեր 527 հա։
Ըստ Անանիա Շիրակացու « Աշխարհացույցի » այն գտնվում էր Հաբանդ գավառում։
Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի Հանրապետության 2011 թվականի մարդահամարի արդյունքների` Սվարանցի մշտական բնակչությունը կազմել է 264, առկա բնակչությունը` 202 մարդ ։ Գյուղը բնակեցված է եղել և շարունակում է բնակեցված լինել հայերով, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում` ստորև.
Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղում է գտնվում Սուրբ Հազարափրկիչ եկեղեցին։ Այն կառուցվել է 1705 թ.-ին, սրբատաշ բազալտյա քարերով կառուցված բազիլիկ տաճար է։ Գյուղի շրջակայքում պահպանվել են բազմաթիվ միջնադարյան հուշարձաններ՝ Ցորաբերդի ավերակները, մատուռ, խաչքարեր և այլն։
Ավանդություն
Պատմում են, էր երբ Լենկ Թեմուրն ուզում է նվաճել Հայաստանը, մի ծեր զինվոր նրան ասում է.
— Ուր ուզում ես գնա, միայն Սյունիք չգնաս։
— Ինչո՞ւ,- զարմանում է Լենկ Թեմուրը։
— Այնտեղ ճամփա ու կածան բոլորը դեպի ժայռ են տանում,- պատասխանում է ծեր զինվորը,- նրանց տներն էլ քերծերում են, բերդերը՝ ժայռերի գլխին, վանքերը՝ նրանցից էլ բարձր։ Ամպերը ցածր են նրանց օջախներից։ Նրանց ո՛չ նետ կհասնի, ո՛չ սուր ու թուր։
— Լա՜վ,- ասում է Լենկ Թեմուրը,- ես ամենից առաջ նրանց կնվաճեմ։
Եվ հարձակվում է Ցուրի վրա։ Կռվում է մեկ օր, հինգ օր, տասն օր… Ցուրեցիները չեն հանձնվում։ Ցերեկը ծուխ է բարձրանում նրանց օջախներից, գիշերը վառվում են նրանց կրակները։ Լենկ-Թեմուրը խոստումներ է շռայլում, երդումներ անում… Լենկ-Թեմուրը խոստանում է նրանց սրի չքաշել։ Գյուղի վարդապետը իր համագյուղացիներին չի թողնում հանձնվել։ Ինչ անում է, չի անում, չեն լսում։ Հանձնվում են։ Լենկ Թեմուրը նրանց քշում է մի դաշտ ու ասում.
— Ես խոստացա ձեզ սրի չքաշել։ Ես խոսքիս տերն եմ։ Բայց ես երդվել եմ ձեզ կենդանի չթողնել։
Եվ հրամայում է մի խանդակ (փոս) փորել, բոլորին կենդանի թողել։ Այդպես էլ անում են։ Եվ այդ օրվանից այդ դաշտը կոչվում է Ղուրղուններ։ Սվարանց գյուղի անվանումը առաջացել է 10 դարում, Տաթևի վանքի դեմ ապստամբելուց հետո https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8D%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%AB%D6%84%D5%AB_%D5%A3%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B2%D5%A1%D6%81%D5%AB%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%A1%D5%BA%D5%BD%D5%BF%D5%A1%D5%B4%D5%A2%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6   ։
Տես նաև
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գյուղեր
Բալախ
Բալախ, մոմիկ, աղաբույս, թելուկազգիների ընտանիքի միամյա խոտաբույսերի, հազվադեպ՝ թփերի ցեղ։ Հայտնի է 30 (այլ տվյալներով՝ 35), ՀՀ-ում՝ 1 տեսակ՝ բալախ եվրոպական կամ խոտանման (Salicornia europaea, S. herbacea)։
Ձևաբանություն
Ցողունը մսալի է, հոդավոր, բարձրությունը՝ 10-50 սմ, հակադիր ճյուղավորվող, մուգ կանաչ, աշնանը՝ կարմրավուն։ Տերևներն աննկատելի են, հակադիր՝ կարճ տերևածոցերում պարփակված։ Ծաղկաբույլը հասկանման է, ծաղիկները՝ մանր, անգույն։ Ծաղկում է օգոստոսին։ Սերմերը մանր են, կարթաձև, թավոտ։
Քիմիական բաղադրություն
Պարունակում է թրթնջկաթթվային աղեր, մագնեզիումի քրոմիտ և մագնեզիումի յոդիտ։ Ժողովրդական բժշկության մեջ օգտագործվում է որպես միզամուղ։ Բալախ հողերի քլորիդային աղերի առկայությունն արտացոլող ցուցիչ է։
Տարածվածությունը Հայաստանում
Սահմանափակ տարածված է Արմավիրի, Արարատի մարզերում։ Աճում է գերխոնավ, խիստ աղակալած հողերում, ցամաքուրդների մոտակայքում։ Երբեմն առաջացնում է ոչ խոշոր բուսուտներ։
Կատեգորիա:Թելուկազգիներ Կատեգորիա:Դեղաբույսեր Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ Կատեգորիա:Ասիայի բուսական աշխարհ
Ջանեթ Գեյնոր
Ջանեթ Գեյնոր (Janet Gaynor, ), ամերիկացի դերասանուհի, «Օսկար» մրցանակի առաջին դափնեկիրը։
Վակուլովո (գյուղ, Պավլովսկի շրջան)
Վակուլովո (Вакулово), գյուղ Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Պավլովսկի շրջանի կազմում։
Ջանեթ Գեյնոր
Կենսագրություն
Լաուրա Օգաստա Գեյնորը ծնվել է Փենսիլվանիա նահանգի Ֆիլադելֆիա քաղաքում՝ նկարիչ և սիրողական երգիչ Ֆրենկ Գեյնորի և նրա կնոջ՝ Լաուրայի ընտանիքում։ Մանկությունն անցել է Փենսիլվանիայում, Չիկագոյում և Սան Ֆրանցիսկոյում ։ 1914 թվականին ծնողներն ամուսնալուծվել են, վեց տարի անց մայրը կրկին ամուսնացել է ։ Դեռ դպրոցում Գեյնորը մասնակցել է թատերական բեմադրությունների ։ 1923 թվականին ավարտելով դպրոցը՝ Գեյնորը որոշել էր դերասանուհի դառնալ։ Տեղափոխվել է Լոս Անջելես, որտեղ աշխատել է կոշիկի խանութում՝ ստանալով շաբաթական 18 դոլար։ Շուտով Գեյնորին ավագ քրոջ՝ Հելենի միջոցով, որը պրոդյուսեր Հել Ռոչի քարտուղարն էր, հաջողվել է փոքր դերեր ստանալ մի քանի խաղային ֆիլմերում, որոնց դերային ցանկում նրան նույնիսկ չեն նշել։ Այսպես շարունակվել է երկու տարի և միայն 1926 թվականին ստանձնելով Ջանեթ Գեյնոր կեղծանունը՝ երկրորդ պլանի դերով հանդես է եկել «Ջոնսթաունի ջրհեղեղը» ֆիլմում։ Այդտեղից էլ սկսվել է նրա երկար համագործակցությունը «Fox» կինոստուդիայի հետ ։ Նույն տարում Գեյնորը ընտրվել է «WAMPAS Baby Stars» ընկերության անդամ ։ Դա օգնել է նրան գրավել ռեժիսորների ուշադրությունը, որոնք սկսել են նրան հրավիրել ավելի լուրջ դերերի։
Վակուլովո (գյուղ, Պավլովսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Պավլովսկի շրջանի բնակավայրեր
Ջանեթ Գեյնոր
Կենսագրություն
Մեկ տարվա ընթացքում Գեյնորը դարձել Է Հոլիվուդի առաջատար աստղերից մեկը։ 1929 թվականին նա «Յոթերորդ երկինք» (տասներկու ֆիլմերից առաջինը, որում նա նկարահանվել է դերասան Չարլզ Ֆարելի հետ), «Արևածագ» և «Փողոցային հրեշտակ» ֆիլմերում կատարած դերերի համար արժանացել է «Օսկար» մրցականի։ Սա միակ էր «Օսկար» կինոմրցանակաբաշխության պատմության մեջ, երբ մրցանակը մեկ տարվա ընթացքում հանձնվել է դերասանի բոլոր աշխատանքների, այլ ոչ միայն կոնկրետ ֆիլմի համար։
Գեյնորը մեկն էր այն քչերից, որոնք հաջող անցում են կատարել համր ֆիլմից ձայնային ֆիլմին։ Տարիներ շարունակ նա «Fox»-ի առաջատար դերասանուհին էր՝ ստանալով գլխավոր դերերն ու հսկայական հոնորարները։ Մինչև 1935 թվականը նա մշտապես եղել է Հոլիվուդի ամենաբարձր վարձատրվող 10 աստղերի շարքում ։ Սակայն երբ Դերրիլ Զանուկը «20th Century» ստուդիան միացրել է «Fox»-ին, նրա առաջատար դերասանուհու կարգավիճակը սկսել է աստիճանաբար նվազել այնպիսի աստղերի ազդեցության տակ, ինչպիսիք են Լորետա Յանգը և Շիռլի Թեմպլը։ Գեյնորը շարունակել է աշխատել «20th Century Fox» ստուդիայում՝ 1930-ական թվականների կեսերին հասնելով առավելագույն հաջողությունների։
Ջանեթ Գեյնորը մահացել է 1984 թվականին՝ 77 տարեկանում, Փալմ Սփրինգսում՝ երկու տարի առաջ Սան Ֆրանցիսկոյում տեղի ունեցած ավտովթարից հետո առաջացած բարդությունների հետևանքով։ Ավտովթարը տեղի է ունեցել մի անխոհեմ վարորդի պատճառով, երբ կարմիր լույսի տակով անցել է և բախվել տաքսուն, որում եղել է դերասանուհին։ Ուղևորներից մեկը զոհվել է, շատերը վիրավորվել են, այդ թվում՝ նաև Գեյնորի ամուսինը՝ Փոլ Գրեգորին, և ընկերուհին՝ Մերի Մարթինը։ Գեյնորը այդպես էլ չի կարողացել լիովին ապաքինվել այդ դժբախտ պատահարից ։ Հուղարկավորվել է Հոլիվուդում՝ «Hollywood Forever» գերեզմանատանը ։
Անձնական կյանք
Ջանեթ Գեյնորը ամուսնացել է երեք անգամ։ 1929 թվականի սեպտեմբերի 11-ին ամուսնացել է սցենարիստ Ջեսսի Փեքի հետ։ Ամուսնությունը երկար չի տևել, իսկ արդեն 1933 թվականին ամուսինները բաժանվել են։ 1939 թվականին դերասանուհին ամուսնացել է երկրորդ անգամ՝ «MGM» կոստյումների դիզայներ Էդրիանի հետ, իսկ արդեն 1940 թվականին նրանք ունեցել են որդի՝ Ռոբին Գեյնոր Էդրիանին։ 1964 թվականին՝ Էդրիանի մահից հինգ տարի անց, Գեյնորն ամուսնացել է երրորդ անգամ։ Նրա ընտրյալը պրոդյուսեր Փոլ Գրեգորին էր, որի հետ ապրել է մինչև իր մահը ։
Աբրահամ Անկյուրացի
Աբրահամ Անկյուրացի (մականունը՝ Ղափլան, թարգմ.՝ վագր, ), 15-րդ դարի հայ տաղերգու ։
Կենսագրություն
1453 թվականին թուրքերի կողմից Կոստանդնուպոլսի գրավման ականատես։ Գրել է «Ողբ ի վերայ մայրաքաղաքին Կոստանդնուպոլսոյ՝ վասն տիրելոյն տաճկաց. ասացեալ ի յԱբրահամ ականատես վարդապետէ» ։ Այս երկը թարգմանվել է ֆրանսերեն, ռուսերեն, գերմաներեն , իտալերէն , անգլերեն լեզուներով։
Կազմել է «Հայոց պատմութեան ժամանակագրութիւն» (ընդգրկում է հայոց ազգաբանությունից մինչև 1358 թ.-ի դեպքերը)։ Աշխատության վերջին մասում տրված է հռոմեական և հունական կայսրերի գործունեության համառոտ պատմությանը։ Գրել է նաև հոգևոր տաղեր ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հայ պատմիչներ Կատեգորիա:Հայ տաղերգուներ Կատեգորիա:Հայ մատենագիրներ Կատեգորիա:Հայ գրողներ Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Օկտյաբրսկայա (Կռիլովսկայայի շրջան)
Օկտյաբրսկայա (Октябрьская), ստանիցա Ռուսաստանի Դաշնության Կրասնոդարի երկրամասի Կռիլովսկայայի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2011 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 11489 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ստանիցաներ Կատեգորիա:1870 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի Կռիլովսկայայի շրջանի բնակավայրեր
(7002) Բրոնշտեյն
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,355517 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,5684 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,1426 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1320,47 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,272631 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,58° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1971 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Նիկոլայ Չեռնիխի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Մարսի ուղեծիրը հատող աստերոիդներ
Նենդելն
Նենդելնը (Nendeln) քաղաքային փոքր բնակավայր է Լիխտենշտայնում` ընդգրկված Էշեն համայնքի սահմաններում։ Բնակչության թիվը 1357 մարդ է։ Փոստային ինդեքսն է` 9492։
Միջին բացարձակ բարձրությունը կազմում է 486 մ ։
Գրավոր աղբյուրներում Նենդելնը 14-18-րդ դարերի ընթացքում չի հիշատակվում։ Սակայն հանդիպում է բարբառային «Nendla» բառը, ինչպես նաև «Endlen» կամ «Änndlen» նմանահունչ անվանումները, հավանաբար՝ կելտական «Nantu» բառից։
Նենդելնում զարգացած են արդյունաբերությունը, առևտուրը և ծառայությունների ոլորտը։ Բացի ավտոմոբիլային ճանապարհներից, գյուղի մոտակայքով անցնում է նաև երկաթուղի, գործում է Նենդելնի կայարանը ։
Հղումներ
Կատեգորիա:Լիխտենշտայնի քաղաքներ
Ալաջա (Բասենի գավառ)
Ալաջա, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բասենի գավառակում։ Գտնվում էր Հասանկալայից 23 կմ հյուսիս-արևելք, Արաքսի ավազանի փոքրիկ գետակներից մեկի ափին՝ սարահարթի վրա։
Բնակչություն
XIX դարի սկզբին ուներ 22 տուն բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Վիլյավիեխա դել Լոսոյա
Վիլյավիեխա դել Լոսոյա (Villavieja del Lozoya), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, գտնվում է Մադրիդ շրջանում՝ Մադրիդի ինքնավար մարզերի կազմում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Սեռռա-Օէստե-դե-Մադրիդ շրջանում։ Բնակչությունը՝ 254 մարդ (ըստ 2010 թվականի)։
Յանիս Սուդրաբկալն
Յանիս Սուդրաբկալն, իսկական անուն՝ Արվիդ Կառլի Պեյնե, Սուդրաբկալնս, (Սուդրաբկալնս Արվիդ, մինչև 1925 թվականը՝ Պեյնե Արվիդ, ), լատվիացի խորհրդային բանաստեղծ։ Լատվիայի ժողովրդական բանաստեղծ (1947)։ Լատվիայի ԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1973)։ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1974)։ ԽՄԿԿ անդամ 1951 թվականից։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակից։
Գործունեություն
Բանաստեղծությունների անդրանիկ ժողովածուն հրատարակվել է 1920 թվականին («Թևավոր Արմադա»)։ Հույզերի ու մտքի լարվածությամբ, ձևի հղկվածությամբ են աչքի ընկնում «Փոխակերպումներ» (1923), «Լապտերը քամու տակ» (1931) ժողովածուները։ «Տրուբադուրը ավանակի վրա» (1921), «Բաց մանուշակագույն ֆրակով ջենտլմենը» (1924), հումորիստական և երգիծական բանաստեղծությունների այլ ժողովածուներ լույս են տեսել Օլիվերետո ծածկանունով։ Նրա տաղանդը նոր բովանդակություն է դրսևորել «Եղբայրական ընտանիքում» (1947, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1948), «Եվս մեկ գարուն» (1964, Լատվ. ԽՍՀ պետական մրցանակ, 1965) ժողովածուներում, «Ծիծեռնակները վերադառնում են» (1951), «Գարնանային մտորումներ» (1964) քնարական մանրապատումների գրքերում։ Թարգմանվել է աշխարհի շատ լեզուներով։ ԽՍՀՄ 7-8 գումարումների Գերագույն խորհրդի դեպուտատ։
Մրցանակներ
Պարգևատրվել է Լենինի 3 և 3 այլ շքանշաններով։
Փոթորիկ
Փոթորիկ, հանկարծակի, ուժգին, ուղղությունը հաճախ փոխող կարճատև քամի ։ Սովորաբար ընդգրկում է մի քանի կմ լայնության տարածք։ Դիտվում է բարեխառն լայնության մթնոլորտային ճակատների գոտում, ինչպես նաև կոնվեկցիայի ժամանակ։ Ուղեկցվում է տեղատարափ անձրևներով, ամպրոպներով, կարկուտով կամ նախորդում է դրանց։
Յանիս Սուդրաբկալն
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լատիշ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Լատիշ գրողներ Կատեգորիա:Լատվիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Ֆրիկո
Ֆրիկո ( Ֆրիուլիերեն՝ fricò), Ֆրիուլիի ավանդական ճաշատեսակ, Իտալիայի հյուսիս արևելքում, որը բաղկացած է հիմնականում հալված պանրից և, ցանկության դեպքում, այլ բաղադրիչներից, ինչպիսիք են կարտոֆիլը, սոխը։ Ֆրիկոն ի սկզբանե պատրաստվում էր աղքատ շրջաններում՝ որպես պանրի կեղևը մշակելու միջոց։ Ուտեստի երկու հայտնի տարբերակ կա՝ մեկը փափուկ և հաստ, սովորաբար մատուցվում է կտրատած, իսկ մյուսը՝ բարակ ու խրթխրթան, որը կարելի է օգտագործել որպես կողմնակի խավարտ կամ որպես նախուտեստ։ Թեև փափուկ տարբերակն ունի երկար ավանդույթ, սակայն բարակ տարբերակի պատմությունը վիճելի է ։
Պատմություն
Ֆրիկոյի առաջին բաղադրատոմսերը թվագրվում են մոտ 1450 թվականին և նկարագրված են մաեստրո Մարտինո դա Կոմոն՝ Ակվիլեյայի պատրիարքի Կամերլենգոյի խոհարարի կողմից, իր «De Arte Coquinaria» ստեղծագործություններում։
Ֆրիկոն ներկա է գրեթե բոլոր ֆրիուլյան փառատոներին և տոնական խնջույքներին, բայց նրա համար կան նաև մի քանի հատուկ միջոցառումներ. մեկը Կարպակո դի Դինյանոում (այսպես կոչված Sagre dal frico) և Ֆլաիբանոում (A tutto frico փառատոն), որտեղ նրանք նույնպես պատրաստվում են։ տիպիկ տեղական կծու բուսական տարբերակ։ Frico-ն շատ տարածված է ռեստորաններում և լեռնային տնակներում, այնքան, որ Ստրասոլդոյում, Չերվինյանո դել Ֆրիուլիում, 1996 թվականից գործում է «Ֆրիխերիա», որն առաջարկում է ֆրիկոների 24 տեսակ՝ սկսած դեղաբույսերի բաղադրատոմսերից, խաշած մսից մինչև քաղցր։ մրգերով կամ մեղրով։
Ավանդաբար, սառը պոլենտայով խրթխրթան ֆրիկոն փայտահատի տիպիկ կերակուր էր, որը կատարյալ էր ցուրտ Ալպիական լեռներում ծանր աշխատանքի համար։
Ֆրիկոն նմանություն ունի ալպիական մեկ այլ ուտեստի՝ ռյոշտիի հետ։