cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ջորջ Բարնետ
Ջորջ Էրնեստ Բարնետ (George Ernest Barnett, ), ամերիկացի տնտեսագետ, Ջոնս Հոփքինսի համալսարանի պրոֆեսոր, 1932 թվականին Ամերիկյան տնտեսական ասոցիացիայի նախագահ։
ISO 26262
Բառապաշար
Անվտանգության պահանջներ (Safety requirement) – Ներառում են բոլոր անվտանգության նպատակները և պահանջների բոլոր մակարդակները՝ կազմալուծված անվտանգության նպատակներից ներքև և ներառելով ամենացածր ֆունկցիոնալ և տեխնիկական անվտանգության պահանջները հատկացված ապարատային և ծրագրային բաղադրիչներին
Ջորջ Բարնետ
Կենսագրություն
Ջորջը ծնվել է 1873 թվականի փետրվարի 19-ին Քեմբրիջում, Մերիլենդ նահանգում, Էդուարդ և Էլիզաբեթ (Մերեդիթ) Բարնետների ընտանիքում ։
Կոլեսնիկովո (Մատվեևո-Կուրգանսկի շրջան)
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Մատվեևո-Կուրգանսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի խուտորներ
ISO 26262
Ավտոմոբիլային անվտանգության ամբողջականության մակարդակները (ASIL)
Ավտոմոբիլային անվտանգության ամբողջականության մակարդակները (ASIL) ռիսկերի դասակարգման սխեմա է՝ սահմանված ISO 26262-ի կողմից։ Այս դասակարգումը օգնում է սահմանել անվտանգության պահանջները, որոնք անհրաժեշտ են ISO 26262 ստանդարտին համապատասխանելու համար։ ASIL-ը որոշվում է մշակման գործընթացի սկզբում։ ASIL-ը հարց է տալիս. <<Եթե խափանում առաջանա, ի՞նչ կպատահի վարորդի և ճանապարհից օգտվողների հետ>>:
Ջորջ Բարնետ
Կենսագրություն
1891 թվականին Ռենդոլֆ Մակոն քոլեջում ստացել է արվեստի բակալավրի աստիճան, իսկ 1902 թվականին Ջոնս Հոպկինսի համալսարանում՝ փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան ։
ISO 26262
Ավտոմոբիլային անվտանգության ամբողջականության մակարդակները (ASIL)
ASIL-ը որոշվում է հնարավոր վտանգների հետ կապված ռիսկերի վերլուծության միջոցով, որը որոշվում է Խստության (Severity), Ազդեցության (Exposure) և Կառավարելիության (Controllability) հիման վրա։ Անվտանգության նպատակը այդ վտանգի համար իր հերթին կրում է ASIL-ի պահանջները։
Ստանդարտը սահմանում է 4 ASIL՝ ASIL A, ASIL B, ASIL C, ASIL D, որտեղ ASIL D-ն ամենաբարձր ամբողջականության պահանջներ ունեցող մակարդակն է և ASIL A-ն՝ ամենացածր։ Վտանգները, որոնք գնահատվել են Որակի Կառավարում (QM-Quality management), չունեն որևէ անվտանգության պահանջ։ QM մակարդակը նշանակում է, որ չկան վտանգներ կապված տվյալ կիրառության հետ, հետևաբար անվտանգության պահանջների կառավարումը տեղին չէ։ Սա չի նշանակում, որ ոչ մի հսկողություն պետք չէ արտադրանքի մշակման ընթացքում։ Նույնիսկ եթե վտանգներ չկան, կարող են դեռ լինել բիզնես ռիսկեր և կառավարելու այլ ռիսկեր, ինչպես նաև կարգավորիչ և հաճախորդի կողմից առաջարկվող պահանջներ։
Ջորջ Բարնետ
Կենսագրություն
1909 թվականին աշխատել է ազգային դրամական հանձնաժողովի հետազոտական խմբում, իսկ 1913 թվականին գլխավորել Է ԱՄՆ աշխատանքային հարաբերությունների հանձնաժողովի հետազոտական խումբը։ Այն ընդգրկված էր ԱՄՆ մարդահամարի խորհրդատվական կոմիտեի կազմում։ 1937 թվականին Կարնեգի կորպորացիայի կողմից նա ընտրվել է Ավստրալիայի աշխատանքային դատարաններ՝ հետաքննություններ իրականացնելու համար։ Բարնետը եղել է Ամերիկյան տնտեսական ասոցիացիայի անդամ, ապա 1932 թվականին՝ նախագահ, Ամերիկյան վիճակագրական ասոցիացիայի անդամ, Աշխատանքային իրավունքի ամերիկյան ասոցիացիայի անդամ ։
ISO 26262
Հղումներ
Կատեգորիա:Ստանդարտներ Կատեգորիա:Ավտոմոբիլային անվտանգություն
Ջորջ Բարնետ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տնտեսագետներ
Տանժեր
Տանժեր (طنجة՝ Տանջա, Tánger), քաղաք և նավահանգիստ Մարոկկոյի հյուսիսում, Ջիբրալթարի նեղուցի ափին։ Տանժեր նահանգի վարչական կենտրոնն է։ Բնակչությունը կազմում է մոտ 950 հազար (2014)։ Հյուսիսային Մարոկկոյի առևտրա-տրանսպորտային և տարանցիկ կենտրոնն է։
Երկաթուղով կապված է Ֆես քաղաքի հետ։ Հիմնադրել են փյունիկացի գաղութաբնակները մեր թվարկությունից առաջ 2-րդ հազարամյակի վերջում։ Մեր թվարկությունից առաջ 1-ին դարից ընկել է Հռոմի տիրապետության տակ։ 5-րդ դարում զավթել են վանդալները, 6-րդ դարում՝ Բյուզանդիան, 8-րդ դարի սկզբին՝ արաբները։ 1471 թվականին նվաճել է Պորտուգալիան, 1661 թվականին անցել է Անգլիային։
1684 թվականին վերամիավորվել է Մարոկկոյին։ 1912 թվականին Մարոկկոյի բաժանման ժամանակ Տանժերը (մոտ 380 կմ2) առանձնացվել է որպես միջազգային գոտի, որը 1923-1956 թվականներին ունեցել է միջազգային հատուկ կարգավիճակ՝ հայտարարվել էր միջազգային ապառազմականացված չեզոք գոտի։ 1957 թվականից Տանժերը կրկին վերամիավորվել է Մարոկկոյին։ Տանժերիի մոտ կա միջազգային օդանավակայան։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մարոկկոյի քաղաքներ Կատեգորիա:Միջերկրականի նավահանգիստներ
Լիճ (նկար, Լևիտան)
«Լիճ» (Озеро), ռուս նկարիչ Իսահակ Լևիտանի (1860-1900) նկար, որի վրա նա աշխատել է 1899-1900 թվականներին։ Գտնվում է Սանկտ Պետերբուրգում՝ Ռուսական պետական թանգարանում ( Ж-4262): Չափս՝ 149 × 208 սմ։ Նաև օգտագործվում է նկարի մեկ այլ անվանում՝ «Լիճ։ Ռուսիա»։
«Լիճ» նկարը Լևիտանի վերջին խոշոր ստեղծագործությունն է։ Նկարիչը նկարը գրել է իր մահից քիչ առաջ, և այն մնացել է անավարտ։ Այնուամենայնիվ, այս կտավը համարվում է Լևիտանի գլխավոր ստեղծագործությունը՝ նկարչի «կարապի երգը»։ Առաջին անգամ այս նկարն «Արևոտ օր» անվանմամբ ցուցադրվել է Լևիտանի հետմահու ցուցահանդեսում, որը տեղի է ունեցել Սանկտ Պետերբուրգում և Մոսկվայում՝ 1901 թվականին։
«Լիճ» նկարը նկարչի երեք ամենամեծ ստեղծագործություններից մեկն է՝ «Լճի մոտ» (1892) և «Հավերժական խաղաղության վրա» (1894) նկարների հետ միասին, որը վերջինն է ըստ սյուժեի։ Այն գրելիս Լևիտանը օգտագործել է մեծ թվով էտյուդներ և էսքիզներ, այդ թվում՝ մեծ մշակված էսքիզ, որը գտնվում է Նիժնի Նովգորոդի Պետական արվեստի թանգարանում և նկարի փոքր նախնական տարբերակը, որը պահվում է Տրետյակովյան պատկերասրահում։
Պատմություն
Լճի սյուժեն Լևիտանին հետաքրքրում էր 1890-ականների սկզբից։ 1893 թվականին նա գրել է համեմատաբար մեծ չափի «Լճի վրա» կտավը (կտավ, յուղաներկ, 109 × 163 սմ, Սարատովի Ա. ն. Ռադիշևի անվան արվեստի թանգարան) ։ 1894 թվականին Լևիտանն ավարտեց «Հավերժական խաղաղության վրա» նկարը (կտավ, յուղաներկ, 150 × 206 սմ, ԳՏԳ), որի վրա պատկերված էր լայն ջրային տարածք, չնայած այնքան էլ հասկանալի չէր, լիճ է թե գետ(այս կտավի վրա նկարիչն աշխատում էր Ուդոմլյա լճում՝ Վիշնիյ Վոլոչոկի մոտակայքում)։ Լճի թեման ներկա է մի շարք ստեղծագործություններում, որոնք նա գրել է Հյուսիսային Իտալիայի Կոմո լճի մոտ, իր գտնվելու ժամանակ, այդ թվում՝ «Կոմո լիճ» կտավը (կտավ, յուղաներկ, 1895, 96 × 128 սմ, ՌՊԹ)։ Այս առումով հիշատակվում են նաև 1895 թվականի պաստելը, որը կոչվում է «Մռայլ օր» (48 × 62 սմ, ՌՊԹ) և «Անտառային լիճ» (կտավ, յուղաներկ, 1890-e, 48 × 80 սմ, Ռոստովի կերպարվեստի մարզային թանգարան) ։
1898 թվականի ամռանը Լևիտանը ապրում էր Մոսկվա նահանգի Բոգորոդսկ կալվածքում, «Պոդսոլնեչնոյե» երկաթուղային կայարանից ոչ հեռու (այժմ՝ Սոլնեչնոգորսկ քաղաքի տարածքում), Սենեժ լճի ափին։ Կալվածքը պատկանել է Օլենինների ընտանիքին՝ Վլադիմիր Ալեքսանդրովիչին (Ալեքսեյ Օլենինի ծոռը՝ պետական քարտուղար և Գեղարվեստի ակադեմիայի նախագահ) և նրա կնոջը՝ Ելիզավետա Դմիտրիևնային, ի ծնե՝ Սկարյատինա։ 1898 թվականի հունիսի 23-ին գրող Անտոն Չեխովոյին ուղղված նամակում Լևիտանը հայտնել է. «Ես այստեղ ապրում եմ հիանալի տեղում. շատ բարձր լճի ափին, իմ շուրջը անտառն է, իսկ լճում վխտում են ձկները ...»:Նման նկարագրությունը կարելի է գտնել 1898 թվականի հուլիսի 5-ին Լևիտանից ուղղված նկարչուհի՝ Ելենա Կարզինկինայի նամակում. «Ես ապրում եմ շատ գեղեցիկ վայրում՝ մեծ լիճ, լեռներ, անտառ, լիակատար լռություն, նույնիսկ շատ (սակայն, շուտով այս ամենը կխախտվի, սեփականատերերը կգան՝ Օլենինները), բայց, այնուամենայնիվ շատ լավ է այստեղ»։
Բոգորոդսկում Լևիտանը մի շարք բնապատկերներ է գրել, որոնց թվում, մասնավորապես, եղել է «Լիճ։ Գարուն» (կտավ, յուղաներկ, 1898, 91 × 59 սմ, Պենզայի Կ. Ա. Սավիցկու անվան մարզային պատկերասրահ), որը նկարչի ստեղծագործության հետազոտողները դիտարկում են որպես «Լիճ» ապագա նկարի նախապատրաստական ստեղծագործություններից մեկը ։ Հետագայում, ընդունելով Լևիտանի կողմից «Լիճ» կտավի վրա ներկայացված կերպարի բարդ ու սինթետիկ բնույթը և դրանում պատկերված բնապատկերի շարադրանքը, արվեստաբան Ալեքսեյ Ֆյոդորով-Դավիդովը գրել է, որ այդ բնապատկերը «շատ ավելի նատուրալ է թվում», քան «Հավերժական խաղաղության վրա» կտավը։ Նրա խոսքով «Լիճ» նկարում Լեվիտանը անգիտակցաբար վերարտադրել է <...> ինչ-որ վերապրած տեսողական ներկայացում, որը կարող էր լինել այն «ընդհանուր ապրումներից, որը նա ստացել էր 1898 թվականի ամռանը Սենեժ լճում»։
1898 թվականի սեպտեմբերից Լևիտանը դասավանդել է Մոսկվայի գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանում, որտեղ ղեկավարել է բնանկարային դասարանը։ Լևիտանի աշակերտներից մեկի՝ նկարիչ Բորիս Լիպկինի հուշերի համաձայն՝ 1899 թվականի սկզբին նա նրանց հանձնարարություն է տվել՝ գրել Ալեքսանդր Պուշկինի «Ամպը» բանաստեղծության նկարազարդումը («Ցրված Փոթորկից ցրվծ վերջին ամպը։ Միայն դու ես գնում պարզ փայլով…»)։ Նույն թվականին, աշակերտական ցուցահանդեսին պատրաստվելիս, Լևիտանը Լիպկինին ցույց տվեց «Լիճ» նկարի համար կատարված մեծ էսքիզը՝ նշելով, որ այն վերաբերում է այն նույն թեմային, որով նա առաջադրանք էր տվել։ Ըստ Լիպկինի հիշողությունների, Լևիտանը նրան ասել է. «Ես վաղուց եմ աշխատում այս թեմայի վրա, ցանկանում եմ անվանել «Ռուսիո» միայն, թերևս, մի քիչ հավակնոտ է, ավելի լավ է՝ ավելի հեշտ ինչ-որ մի բան»։ Գրականագետ Անդրեյ Տուրկովը գրել է, որ Լևիտանի մտահղացումը հնարավոր է ինչ-որ չափով կապված էր Պուշկինի ստեղծագործությունների հավաքածուի նկարազարդման հետ, որի հրատարակությունը Պյոտր Կոնչալովսկին պատրաստում էր բանաստեղծի ծննդյան 100-ամյակին։ Միևնույն ժամանակ Ալեքսեյ Ֆյոդորով-Դավիդովը չի համաձայնել Լիպկինի այն պնդման հետ, որ լևիտանովյան էսքիզը թեմատիկորեն կապված էր Պուշկինի «Ամպերի» հետ։ Նա գրել է, որ «նկարի պատկերը ոչ մի կերպ չի հիշեցնում այդ բանաստեղծությունը», քանի որ նկարիչը պատկերել է ոչ թե ամպը, ոչ թե բնության վիճակը ամպրոպից հետո, այլ լուսավոր ամպերը։ Ֆյոդորով-Դավիդովի արտահայտությամբ լանդշաֆտը «ամենաքիչն է պատկերազարդված», և այն առաջին հերթին «նայվում է որպես իրական բնություն»։
Նկարի վերջնական տարբերակի վրա Լևիտանն աշխատել է Մոսկվայում։ 1900 թվականի փետրվարի սկզբին նկարչի արվեստանոց է այցելել բնագետ գիտնական՝ Կլիմենտ Տիմիրյազևը, ով եկել է կնոջ և որդու հետ։ Տիմիրյազևն արհեստանոցում բազմաթիվ անավարտ կտավներ է տեսել, որոնց մեջ եղել է նաև «Լիճ» մեծ նկարը։ Գիտնականին հատկապես դուր էր եկել այդ նկարի էտյուդը, որն առանձնանում էր «գույների հարուստ, ծիածանագույն երանգով»։ 1900 թվականի մայիսին, Խիմկիում այցելելով իր բնապատկերային դասի ուսանողներին, որոնք այնտեղ աշխատում էին պլեների վրա, իրենց համար վարձած ամառանոցում, Լևիտանը մրսել է, ինչը հանգեցրել է սրտի հիվանդության ծանր բարդացման։ Նկարիչը վերադարձել է Մոսկվա, սակայն նրան չի հաջողվել բուժվել։ Նա մահացել է 1900 թվականի հուլիսի 22-ին (օգոստոսի 4-ին)։ Նրա մահից հետո արվեստանոցում մնացել է մոտ 40 անավարտ նկար (ներառյալ «Լիճ»-ը), ինչպես նաև մոտ երեք հարյուր էտյուդներ։
Առաջին անգամ «Լիճ» կտավը «Արևային օր» անվանմամբ ցուցադրվել է Լևիտանի հետմահու ցուցահանդեսում, որը տեղի է ունեցել Սանկտ Պետերբուրգում և Մոսկվայում՝ 1901 թվականին։ Այնտեղ այն ձեռք է բերել Ադոլֆ (Աբել) Լևիտանից (նկարչի եղբորից), որից հետո ընդունվել է Ալեքսանդր III կայսրի Ռուսական թանգարան (այժմ՝ ՌՊԹ)։ Կտավի հակառակ կողմում պահպանվել է գրառում. «Լևիտան № 27 «Արևոտ օր» 2200 ռուբլի»։
Նկարագրություն
«Լիճ» կտավը գրված է մեծ, լայն վրձնահարվածներով, որոնք ընդգծում են նկարի ծանրությունն ու նյութական շոշափելիությունը։ Կոմպոզիցիան կառուցված է երեք պլանով։ Առաջին՝ ստվերային պլանում, կան շամբիներ և ջրային ալիքներ, որի վրա ամպից ստվեր է հայտնաբերվել։ Երկրորդ պլանում պատկերված է արևի կողմից լուսավորված մեծ լճի ջրային տարածքը։ Վերջապես, երրորդ, ամենահեռու պլանում են բարձրադիր դաշտերով ափերը, փաշաները, պուրակները, ինչպես նաև գյուղերը՝ իրենց տներով և եկեղեցիներով։ Կապույտ երկնքում լողում են ամպեր, որոնք արտացոլվում են լճի ջրում։ Կտավի վերին եզրին պատկերված է մեծ մուգ ամպ, որը միանում է իր աջ կողմում գտնվող խոշոր սպիտակ ամպին.
Համեմատ նախնական էսքիզի, որտեղ երկինքը ընկալվում էր որպես հետին պլան, վերջնական տարբերակում այն ավելի նկատելի դեր է խաղում. բազմաթիվ ամպեր կարծես դուրս են գալիս հորիզոնից, կարծես թե իրար են հասնում, դրանով տպավորություն է ստեղծվում, որ նրանք շարժվում են հանդիսատեսի վրա և նույնիսկ դուրս են գալիս կտավի սահմաններից։ Ալեքսեյ Ֆյոդորով-Դավիդովի խոսքով՝ «ամպերի թեման իրենց շարժումով, իրենց ստվերներով և արտացոլումներով սկսում է բնանկարի ընդհանուր կառուցվածքում էական դեր զբաղեցնել, եթե ոչ իրավահավասար՝ ապա դաշտերով պատված և լճի հարթավայրի և շինություններով բանուկ ափերի պատկերներով», այս թեման՝ «արտահայտչականության միջոցը», բնապատկերի ոչ պակաս կարևոր մասն է»։
Արվեստաբանները նշում էին նկարում պատկերված բնապատկերի սինթետիկ լինելը, որը դրսևորվում է ոչ միայն այն բանում, որ այն «հորինված է» մի քանի նատուրալ էտյուդներից, այլև «բուն կերպարի, նրա գաղափարական սինթետիկության հավաքական, ընդհանրացնող բնույթով», թվում է, որ այն ներկայացնում է մի ամբողջ երկրի կերպար, հենց այդ պատճառով Լևիտանն ի սկզբանե ուզում էր նրան «Ռուսիա» անվանել։ Ավելին, ինչ-որ չափով սինթեզված է եղել նաև բնության վիճակը. մի կողմից ծառերի և սեղմված դաշտերի սաղարթի դեղին գույնն է ցույց տալիս, ինչը տեղի է ունենում աշնանը, իսկ մյուս կողմից՝ լուսավորումը և ամպերը միանգամայն ամառային տեսք ունեն։ Հնարավոր է, որ նկարիչը միտումնավոր է ընտրել «Բաբի ամառվա» օրը, երբ «աշնան հանդիսությունը դեռ պահպանում է ամառվա հմայքը»։
Էտյուդներ, էսքիզներ և տարբերակներ
«Լիճ» (թուղթ ստվարաթղթի վրա, յուղաներկ, 17,6 × 26,2 սմ, ( 9117), 1927 թվականին պետական թանգարանի հիմնադրամի միջոցով ընդունվել է Նոր արևմտյան արվեստի թանգարան, մինչ այդ եղել է Ի. Ա. Մարոզովայի ժողովում) և «Պարզ աշնանային օր» (ծառ, ձեթ, 12,5 × 27,3 սմ, ( Ж-123), ձեռք է բերվել 1961 թվականին, Մոսկվայի կոլեկցիոներ Ա. Վ. Գորդոնից, մինչ այդ եղել է Ն. Ա.Սոկոլովի ժողովում)։ Եվս մեկ էտյուդ, «Լիճ։ Քամոտ օր»-ը գտնվում է Վ. Մ. և Ա. Մ. Վասնեցովների անվան Վիեննայի արվեստի թանգարանի հավաքածուում։
Նիժնի Նովգորոդի գեղարվեստի պետական թանգարանի հավաքածուի մեջ է գտնվում Իսահակ Լևիտանի համանուն էսքիզ՝ «Լիճ» կտավը (կտավ, յուղաներկ, 1898կամ 1898-1899, 48,6 × 69,7 սմ)։ Պետական Տրետյակովյան պատկերասրահում պահվում է «Լիճ» կտավի առաջին տարբերակը (կտավ, յուղաներկ, 1898-1899, 27 × 36,5 սմ, ( Ж-552))։ Ինչպես և կտավը, այն ցուցադրվել է 1901 թվականին՝ Սանկտ Պետերբուրգում և Մոսկվայում կայացած նկարչի հետմահու ցուցահանդեսում։ Դրանից հետո նա եղել է Ի. Ի. Տրոյանովսկու, Կ. Ի. Տրոյանովսկայայի, Վ. Ն. Վինոգրադովի և Օ. Ֆ. Վինոգրադովայի հավաքածուներում, իսկ 1968 թվականին ձեռք է բերել Տրետյակովյան պատկերասրահը։
Արձագանքներ
Արվեստաբան Ալեքսեյ Ֆյոդորով-Դավիդովը «Լիճ» կտավը դասել է «Լևիտանի հրաշալի ստեղծագործությունների» շարքին և գրել, որ այդ կտավը հանդիսատեսի վրա «անմիջականորեն մեծ և ուժեղ տպավորություն է ստեղծում, թե ինչպիսին է ռուսական բնության հզոր ու գեղեցիկ պատկերը»։ Ֆյոդորով-Դավիդովի խոսքերով՝ այս կտավում Լևիտանի «Կարապի երգ» - ում նկարիչը «կրկին հաստատել է այն իդեալները, որոնցով ներթափանցվել է նրա արվեստը, և այն թողել է որպես կտակ՝ այն գեղարվեստական նոր խնդիրների հետ միասին, որոնց լուծման վրա իր մահը վրա է հասել։
Իր «Ռուսական բնապատկեր» գրքում արվեստաբան Վիտալի Մանինը նշել է, որ Լևիտանի «Լիճ։ Ռուսիո»-ն «ակնհայտ կերպով դրսևորեց նկարչի գեղանկարչական որոնումները, կարծես Ռուսաստանում սկսվող նոր դարի արվեստի պլաստիկան»։ Մանինի խոսքով այս ստեղծագործության մեջ «մթնոլորտի փոփոխվող վիճակը որսալու ցանկությունը, աշխարհի գույների փոփոխականությունը, օդի շարժունակությունը, ինչպես նաև զգացմունքների և ապրումների ֆիքսման էսքիզային ձևը, աշխարհի ըմբռման այլ մեթոդի արդյունքն են», իսկ «մտածողության երբեմնի մասշտաբը փոխարինվել է բնական երևույթների սուր ընկալմամբ, դրանց եղանակային վիճակների հավաքմամբ»։
Նկարիչ Կոնստանտին Յուոնը գրել է, որ «Լիճը», ինչպես նաև «Մարտը» և «Թարմ քամին։ Վոլգա»-ն վերաբերում է Լևիտանի ստեղծագործություններին, որոնք լցված են «կյանքի ուրախությամբ և երջանիկ զգացողությամբ»։ Արվեստաբան Վլադիմիր Պետրովը նշել է, որ «Լիճ» կտավում Լևիտանը ձգտում էր հասնել «կերպարի մոնումենտալ քնարականությանը», փորձելով դրանում միացնել «օրվա արևի թարմության և պայծառության գրեթե իմպրեսիոնիզտական անմիջականությունը» և դեկորատիվ-մոնումենտալ սկիզբը, որը այդ նկարը կապում է հին ֆրեսկոյի ավանդույթի հետ։
Կոնստանտին Կունին
Կոնստանտին Իլյիչ Կունին (Константин Ильич Кунин, ), ռուս խորհրդային գրող, արևելագետ, տնտեսագետ։ Աշխարհագրական հայտնագործությունների պատմության վերաբերյալ գրքերի հեղինակ է։
Կենսագրություն
Հայրենական մեծ պատերազմի սկսվելուց հետո կամավոր միացել է ԽՍՀՄ գրողների միությանը կից ձևավորված ժողովրդական աշխարհազորի ջոկատին ։
144-րդ հրաձգային դիվիզիայի 449-րդ հրաձգային գնդի 2-րդ կարգի թարգմանիչ Կունինը զոհվել է 1941 թվականի նոյեմբերի 23-ին Մոսկվայի մերձակայքում՝ Իվանևո գյուղի մոտ տեղի ունեցած հարձակման ժամանակ։ Թաղվել է Մոսկվայի մարզի Օդինցովսկի շրջանի Սավվինսկայա Սլոբոդա գյուղում։
Ընտանիք
Կինը՝ Ռիտա Յակովլևան, զոհվել է 1941 թվականի հոկտեմբերին Վյազմայի մոտ։ Նրանց միակ դուստրը զոհվել է 3 տարեկան հասակում ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ Կատեգորիա:Խորհրդային տնտեսագետներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:Խորհրդային մանկագիրներ Կատեգորիա:Խորհրդային արևելագետներ
Ֆունկցիայի համադրույթ
Ֆունկցիայի համադրույթ (կամ ֆունկցիայի կոմպոզիցիա, կամ բարդ ֆունկցիա), դա մեկ ֆունկցիայի կիրառումն է մյուսի արդյունքին: G և F ֆունկցիաների կոմպոզիցիա են անվանում G\circ F, որը նշանակում է G ֆունկցիայի օգտագործումը F ֆունկցիայի արդյունքին, այսինքն
Սահմանում
Թող F:X \to Y և — երկու ֆունկցիաներ են . Այս դեպքում նրանց կոմպոզիցիան նշանակում է ֆունկցիան, որոշված հետևյալ հավասարումով.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆունկցիա Կատեգորիա:Մաթեմատիկական անալիզ Կատեգորիա:Ֆունկցիաների տեսակներ Կատեգորիա:Հանրահաշիվ Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Ալեքսեևկա (գյուղ, Կարմասկալինսկի շրջան)
Ալեքսեևկա (Алексеевка, Алексеевка), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կարմասկալինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 103 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կարմասկալինսկի շրջանի բնակավայրեր
Տանիքի պողպատ
Տանիքի պողպատ, տանիքի երկաթ, ցածրածխածնային պողպատից պատրաստված բարակ թիթեղներ (0,25-2 մմ հաստությամբ), որոնք նախատեսված են հիմնականում շենքերի տանիքների, ինչպես նաև մետաղական տարայի և լայն գործածության շինվածքների պատրաստման համար։ Ժանգոտումից պահպանելու նպատակով տանիքի պողպատը հաճախ ծածկում են ցինկի բարակ շերտով (ցինկապատ տանիքի պողպատ)։ Տանիքի պողպատներ թողարկում են նաև ալիքավոր թիթեղների ձևով։
Կատեգորիա:Պողպատ Կատեգորիա:Շինարարական նյութեր
Արա Ավանյան
Արա Արտուշի Ավանյան, երգիչ (տենոր)։
Կենսագրություն
Արա Ավանյանը ծնվել է 1967 թվականի օգոստոսի 13-ին Գեղարքունիքի մարզի Լիճք գյուղում։
Ավարտել է Մարտունու երաժշտական դպրոցի ակորդեոնի, 1987 թվականին՝ Երևանի Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանի ժողովրդական գործիքների, 1995 թվականին Երևանի Պետական Կոնսերվատորիայի մեներգեցողության (Ս. Դանիելյանի դասարան) բաժինները։
1995 թվականին Մոսկվայի օպերային թատրոնում Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ» օպերայում հանդես է եկել Սարոյի, իսկ Մոսկվայի Մեծ թատրոնում՝ Գաետանո Դոնիցետիի «Պոսիտկոս»-ում Պողիկտոսի դերերգերով։
1998 թվականին մասնակցել է եվրոպական առաջին «Բաբել» միջազգային փառատոնին․ երգացանկում եղել են Կոմիտասի գործերից։
1993–2015 թվականներինին (ընդմիջումով) եղել է մեներգիչ Երևանի օպերայի և բալետի (Սարո՝ Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ»), 1997 թվականից՝ Ստրասբուրգի, 2006–07 թվականին «Անգեր-Նանթես», 2008–10 թվականին՝ Մոնտե Կառլոյի օպերային թատրոններում։
2012 թվականին Ֆրանսիայում կայացած «Օպերա բաց երկնքի տակ» («Opera en plain air») միջազգային փառատոնին մասնակցել է Ջուզեպպե Վերդիի «Աիդա» օպերայի Ռադամեսի դերերգով։
Հայ որբերի գորգ
Հայ որբերի գորգ (Armenian Orphan Rug), գորգ, որը գործել են Հայոց ցեղասպանությունը վերապրած և Լիբանանում ապաստան գտած հայ որբերը։ Գորգի վրա արված զարդերը, բույսերը և կենդանիները ներկայացնում են եդեմական պարտեզը, մինչդեռ սարսափելի իրադարձություններ էին տեղի ունենում՝ հայերի տեղահանություն և կոտորած օսմանյան թուրքերի կողմից։ Որպես հետևանք՝ շատերը՝ ավելի քան 100,000 երեխա, որբ են դառնում։ Նրանց աջակցում է Միացյալ Նահանգների կողմից հովանավորվող Մերձավոր Արևելքի ամերիկյան նպաստամատույցի կազմակերպությունը։
Պատմություն
Գորգը գործվել է հայ որբերի կողմից 1920 թվականին, 18 ամիսների ընթացքում, Լիբանանի Ղազիր քաղաքում և Միացյալ Նահանգներ է ուղարկվել՝ որպես նվեր ԱՄՆ նախագահ Քալվին Քուլիջին (1923-1929)` ի նշան երախտագիտության։ Այն պաշտոնապես ներկայացվել է Սպիտակ տանը 1925 թվականին։
Արա Ավանյան
Կենսագրություն
1998 թվականից հանդես է եկել Ստրասբուրգի Մայր տաճարում։
Հայ որբերի գորգ
Պատմություն
Նախագահ Քուլիջը, նվերից շոյված, Մերձավոր Արևելքի հիմնադրամի փոխնախագահ Ջոն Ֆինլիին հասցեագրած իր նամակում գրում է.
Արա Ավանյան
Կենսագրություն
Դերերգերից են՝ Կասիո (Ջուզեպպե Վերդիի «Օթելլո»), Առլեկին, Պեպպե (Ռուջերո Լեոնկավալո «Պայացներ»), Պոլլիոն (Վինչենցո Բելլինիի «Նորմա») և այլն։
Հայ որբերի գորգ
Պատմություն
Իր նախագահության ավարտից հետո Քուլիջը գորգն իր հետ վերցրեց։ 1982 թվականին Քուլիջի ընտանիքն այն վերադարձրեց Սպիտակ տանը։ 2014 թվականի նոյեմբերին գորգը հանրությանը ցուցադրվեց և իր տեղը գրավեց Սպիտակ տան այցելությունների սրահում հետևյալ խորագրով՝ «Շնորհակալություն Միացյալ Նահանգներին... Երեք նվեր նախագահներին՝ որպես երախտիք արտերկրում ամերիկյան մեծահոգության»  ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գորգեր Կատեգորիա:Հայկական արվեստ Կատեգորիա:Հայկական գորգեր
Արա Ավանյան
Կենսագրություն
2005– 2006 թվականներին դասավանդել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայում։
2013– 2014 թվականին Հարավային Օսիայում եղել է մեներգիչների վերապատրաստման խորհրդական։
Մրցանակներ
Կատեգորիա:Հայ տենորներ
Ռեբրա
Ռեբրա (Ребра), լեռ Ուկրաինայում, Չեռնոգորա լեռնաշղթայում, երկրի ամենաբարձր լեռներից մեկը։ Բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 2001,1 մ։
Գտնվում է Չեռնոգորա լեռնաշղթայի կենտրոնական մասում, Տուրկուլ (հյուսիս-արևմուտքում), Բրեբենեսկուլ (հարավ-արևելքում) և Գուտին Տոմնատիկ (հարավում) լեռնագագաթների միջև, Իվանո-Ֆրանկովսկի և Անդրկարպատյան մարզերի սահմանին։
Ամենամոտ բնակավայրն է Բիստրեց գյուղը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի լեռներ Կատեգորիա:Արևելյան Կարպատներ
Իցքիսի
Իցքիսի (იცქისი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Իմերեթի մարզի Սաչխերեի շրջան‎‎ում ։
Տեռեպի
Տեռեպի (Terepi), գյուղ Էստոնիայի Պիլվամաա նահանգի Մոոստե շրջանում։
Իցքիսի
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 660 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Սաչխերեից հեռու է 8 կմ։
Տեռեպի
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 39 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Պիլվամաա նահանգի Մոոստե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Իցքիսի
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 399 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Սաչխերեի շրջան‎‎
(9785) Սենջիկան
(9785) Սենջիկան (Senjikan), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1994 թվականի դեկտեմբերի 31-ին Տակաո Կոբայաշիի կողմից Օիզումիյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,753933 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,6109 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8969 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1669,28 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,215662 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,11° անկյուն։
Դիսլեքսիա
Դիսլեքսիա, սովորելու դժվարություն, որը բնութագրվում է կարդալու դժվարությամբ՝ չնայած նրան, որ ինտելեկտի մակարդակն ընկած չէ ։ Այն հայտնի է նաև որպես կարդալու խանգարում կամ ալեքսիա։ Տարբեր անհատների մոտ տարբեր աստիճանի դժվարություններ են դիտվում ։ Խնդիրները կարող են ներառել բառերն արտաբերելու, ուղղագրության, արագ կարդալու, գրելու, բարձրաձայն կարդալիս ճիշտ արտաբերելու, կարդացածը հասկանալու դժվարություններ ։ Ամենից հաճախ այս խնդիրներն առաջին անգամ նկատվում են դպրոցում ։ Դժվարություններն առաջանում են ակամա, կապված չեն սովորելու ունակությունների հետ ։
Դիսլեքսիայի պատճառագիտության մեջ կարևորվում են ինչպես գենետիկ գործոնը, այնպես էլ շրջակա միջավայրի ազդեցությունը ։ Որոշ դեպքեր ընտանեկան են ։ Ավելի հաճախ է հանդիպում ուշադրության պակասի հիպերակտիվ համախտանիշ (ADHD) ունեցող երեխաների մոտ, ինչն ասոցացվում է նաև մաթեմատիկա առարկայից թուլության հետ։ Չափահասների մոտ այս խանգարումը կարող է առաջանալ գանգուղեղային վնասվածքից, գլխուղեղի կաթվածից, դեմենցիայից։ Հիմքում ընկած մեխանիզմն ընդգրկում է խնդիրներ լեզուն վերլուծելու գլխուղեղի ֆունկցիայի հետ։ Ախտորոշումը դրվում է անհատի հիշողությունը, ուղղագրությունը, տեսողական ֆունկցիան, կարդալու հմտություններն ստուգող թեստերի շարքով։ Դիսլեքսիան առանձնացնում են կարդալու դժվարություններից, որոնք կապված են թերի ուսուցման կամ տեսողական խնդիրների հետ ։
Բուժումը սովորաբար ընդգրկում է ուսուցման մեթոդների վերանայում, համապատասխանեցում անհատի պահանջներին ։ Չնայած նրան, որ դա չի բարելավում հիմքում ընկած խանգարումը, դժվարությունները կարող են բարելավվել ։ Տեսողության բարելավմանն ուղղված բուժումներն անարդյունավետ են։ Դիսլեքսիան ամենատարածված սովորելու դժվարությունն է, դիտվում է մարդկանց 3-7 տոկոսի մոտ ։ Չնայած նրան, որ ավելի հաճախ ախտորոշվում է արական սեռի անհատների մոտ, որոշ մասնագետներ կարծում են, որ իրականում արական և իգական սեռերի մոտ հանդիպում է հավասարաչափ։ Բնակչության ընդհուպ մինչև 20%-ի մոտ դիտվում են որոշ սիմպտոմներ ։ Դիսլեքսիան հանդիպում է աշխարհի բոլոր տարածաշրջաններում ։
Դասակարգում
Ենթադրվում է, որ դիսլեքսիան ունի երկու տեսակի պատճառներ. առաջինը՝ կապված լեզվի վերլուծության, երկրորդը՝ տեսողական վերլուծության հետ։ Հաստատված է որպես կոգնիտիվ (ճանաչողական) խագարում, այլ ոչ թե խնդիր ինտելեկտի հետ. հաճախ դիտվում են էմոցիոնալ խնդիրներ, որոնք առաջանում են դիսլեքսիայի պատճառով։ Կան շատ հրապարակված սահմանումներ, որոնք ունեն միայն նկարագրողական բնույթ։ Նյարդաբանական Խանգարումների և Գլխուղեղի Կաթվածի Ազգային Ինստիտուտի (The National Institute of Neurological Disorders and Stroke) բնորոշումը նկարագրում է դիսլեքսիան որպես «արտասանության (spelling), հնչյունաբանական վերլուծության (ձայների մանիպուլյացիա), կամ արագ տեսողական-վերբալ ռեակցիայի դժվարություն»։ Բնութագրվում է որպես «հնչյունաբանական ճանաչման, վերբալ հիշողության և վերբալ վերլուծության արագության խնդիրներ» ։
Ձեռքբերովի դիսլեքսիան կամ ալեքսիան կարող է հարուցված լինել գլխուղեղի վնասվածքից՝ կաթվածի կամ ատրոֆիայի հետևանքով ։ Ալեքսիայի ձևերն են մաքուր ալեքսիան, մակերեսային դիսլեքսիան, սեմանտիկ դիսլեքսիան, հնչյունաբանական դիսլեքսիան և խորը դիսլեքսիան ։
Նշաններ և ախտանիշներ
Վաղ մանկական հասակում ախտանիշները, որոնք հետագայում ախտորոշվող դիսլեքսիայի հետ են ասոցացվում, ընդգրկում են խոսքի ուշ սկիզբը, աջի ու ձախի դժվար տարբերակումը, կողմնորոշման դժվարությունները, ֆոնային աղմուկից հեշտ շեղվելը։ Չնայած նրան, որ այս ախտանիշներն առկա են դիսլեքսիայով անհատների մոտ, տառերի կամ բառերի հակառակ, հայելային գրելը որպես դիսլեքսիայի բնորոշում դիտարկելը, դրանց փոխկապակցվածությունը վիճելի է։ Դիսլեքսիան և հիպերակտիվության և ուշադրության պակասի դրսևորման համախտանիշը ոչ հազվադեպ հանդիպում են միաժամանակ։ Դիսլեքսիա ունեցող անձանց մոտ 15 տոկոսի մոտ առկա է նաև նշված համախտանիշը, և համախտանիշն ունեցողների 35 տոկոսն ունի նաև դիսլեքսիա։ Դպրոցական տարիքի դիսլեքսիկ երեխաները կարող են դրսևորել բառերի իդենտիֆիկացիայի, հանգավորվող բառերի մտաբերման դժվարության նշաններ, վանկերը հաշվելու անկարողություն։ Նրանք կարող են դրսևորել նաև դժվարություններ բառերը անկախ հնչյունների բաժանելիս, կարող են խառնել հնչյունները բառերն արտաբերելիս։ Բառի փնտրտուքի կամ առարկայի անվանման դժվարություններ նույնպես հանդիպում են։ Դիսլեքսիկներն ավելի հաճախ վատ ուղղագրություն ունեն, հատկություն, որ հաճախ անվանում են դիսօրթոգրաֆիա կամ դիսգրաֆիա, ինչը կախված է ուղղագրական ծածկագրումից (orthographic coding)։ Խնդիրները դիտվում են հասունացման և հասուն տարիքներում և կարող են ուղեկցվել պատմություններն ընդհանրացնելու, մտապահման, բարձրաձայն կարդալու, օտար լեզուներ սովորելու դժվարությունների հետ։ Չափահաս դիսլեքսիկները հաճախ կարողանում են կարդալ լավ հասկանալով, չնայած որ հակված են ոչ դիսլեքսիկների համեմատ ավելի դանդաղ կարդալու և ցույց են տալիս ավելի վատ արդյունքներ վանկարկելու կամ նշանակություն չունեցող բառեր կարդալու թեստերում։ Կա տարածված միֆ դիսլեքիսայի մասին, որ իբր հիվանդներն ունեն հակադարձ գրելու և կարդալու հատկություն։ Ամեն դեպքում սա ճիշտ է շատ երեխաների դեպքում, քանի որ նրանք սովորում են այդպես գրել և կարդալ։
Լեզուն
Լեզվի ուղղագրական դժվարությունից կախված է, թե ինչքանով դժվար է լեզուն՝ կարդալ սովորելու համար։ Անգլերեն և ֆրանսերեն լեզուներն ունեն խորը ուղղագրություն լատինական այբուբենի գրական համակարգում, պարունակում են տարբեր մակարդակների հնչյունային կոնստրուկցիաներ՝ տառ-հնչյուն փոխհարաբերություններով, վանկերով, մորֆեմներով։ Այլ լեզուներ, ինչպիսիք են իսպաներենը, իտալերենը, ֆիններենը, ունեն այբբենական հնչողություն, տառ-հնչյուն համապատասխանություն, այսպես կոչված մակերեսային ուղղագրություն, ինչը դարձնում է դրանք ավելի հեշտ դիսլեքսիա ունեցող մարդկանց համար։ Լոգոգրաֆիկ գրական համակարգերը, ինչպիսին ունի օրինակ չինարենը, ունեն գրաֆեմներ, որոնք մասամբ անկախ են հնչողությունից, առաջացնում են խնդիրներ դիսլեքսիկների համար։
Զուգակցվող խանգարումներ
Որոշ սովորելու անընդունակություններ հաճախ հանդիպում են դիսլեքսիայի հետ զուգակցված, բայց նրանց հստակ կապը դիսլեքսիայի հետ հաստատված չէ։ Այդ խանգարումներից են
Պատճառներ
Հետազոտողները երկար ժամանակ փորձել են պարզել դիսլեքսիայի նյարդաբանական հիմքը։ Դիսլեքսիկների խնդիրների վառ օրինակ է տառերը տեսնելու դժվարոթյունը, ինչը կարող է նրանց տեսողական նեյրոնների ոչ նորմալ զարգացվածության հետևանք լինել։
Նյարդաանատոմիա
Դիսլեքսիայի նյարդաբանական հիմքը փնտրելիս ներկայումս կարող են օգտագործվել այնպիսի նեյրովիզուալիզացիոն տեխնոլոգիաներ, ինչպիսիք են ֆունկցիոնալ մագնիսառեզոնանսային տոմոգրաֆիան (MRI) և պոզիտրոն-էմիսիոն տոմոգրաֆիան (PET)։ Այս հետազոտությունները ցույց են տալիս դիսլեքսիա ունեցող և առողջ երեխաների գլխուղեղների միջև ֆունկցիոնալ և կառուցվածքային որոշ տարբերություններ։ Դիսլեքսիայով անհատների մոտ նկարագրվում է ավելի ցածր էլեկտրական ակտիվություն գլխուղեղի ձախ կիսագնդի այն հատվածներում, որոնք պատասխանատու են կարդալու համար։ Դրանք են ստորին առաջճակատային գալարը, ստորին գագաթային բլթակը և միջին և հետին քունքային կեղևը։ Ուղեղի ակտիվացման հետազոտությունները PET-ի միջոցով լեզուներ սովորելիս վերջին տասնամյակում մեծ առաջընթաց են արձանագրել։ Տեսողական բառապաշարի և լսողական-վերբալ կարճատև հիշողության տարրերի նյարդաբանական հիմքի հետազոտությունները թույլ են տալիս ենթադրել, որ դիսլեքիսան ավելի շատ ֆունկցիոնալ, քան կառուցվածքային խանգարում է, ինչն ապացուցվում է՝ հետազոտելով նյարդաբանական մանիֆեստացիան առաջադրանքի կատարման ժամանակ դիսլեքսիկ անհատների մոտ։ MRI-ը դիսլեքսիկների մոտ ցույց է տվել նաև ուղեղիկի և ուղեղիկային կեղևի դերը մնացած գլխուղեղային կառուցվածքների հետ միասին։ Դիսլեքսիայի ուղեղիկային տեսությունը հիմնված է դիսլեքսիայի՝ հավասարակշռության, կողմնորոշման և ժամանակի ընկալման հետ ասոցացված լինելու վրա։ Հետազոտությունը ցույց է տվել ուղեղիկի երկու կողմերում վատացում, արյունահոսքի դանդաղում ակտիվ հատվածներում։ Բացի այդ, մարդու զարգացման վաղ շրջաններում կարող են ուշացած զարգանալ սողալու, ապա քայլելու կարողությունները։ Պետք է նշել, որ հաստատված կապ ուղեղիկի ախտահարումների և դիսլեքսիայի միջև չի նշվում։
Գենետիկա
Դիսլեքսիայի գենետիկական հիմքի, ժառանգականության ուսումնասիրությունն իր արմատներն ունի աուտոպսիայից հետո դիսլեքսիա ունեցած անհատների գլխուղեղների ուսումնասիրության գործում։ Երբ դիտվում էին անատոմիական տարբերություններ դիսլեքսիա ունեցած և առողջ մարդկանց գլխուղեղների լեզվի կենտրոնների միջև, ցույց են տրվել միկրոսկոպիկ կեղևային մալֆորմացիաներ, հայտնի որպես էկտոպիաներ, և ավելի հազվադեպ անոթային միկրո-մալֆորմացիաներ, և որոշ առանձին դեպքերում այս կեղևային մալֆորմացիաները հանդիսացել են միկրոգալարներ։ Այս հետազոտությունները, ուրիշնեի հետ միասին, ցույց են տվել ոչ նորմալ կեղևային զարգացում, ինչը ենթադրաբար առաջացել է մինչև պտղի գլխուղեղի զարգացման 6-րդ ամիսը։ Ոչ նորմալ բջջային կառուցվածքներ դիսլեքսիկների մոտ հայտնաբերվել են նաև այլ կենտրոններում։ Որոշ գեներ ասոցացված են դիսլեքսիայի հետ, այդ թվոմ՝ DCDC2 և KIAA0319 6-րդ քրոմոսոմում, և DYX1C1 15-րդ քրոմոսոմում։
Գեն-շրջակա միջավայր փոխազդեցությունը
Հետազոտությունը քննել է գեն-միջավայր փոխազդեցությունները կարդալու անընդունակության դեպքում զույգ հետազոտությունների միջոցով, որոնց նպատակն էր գնահատել ժառանգականության և միջավայրի ազդեցությունների հետ կապվածությունների համամասնությունները։ Հետազոտությունները քննում էին արտաքին միջավայրի այնպիսի պայմաններ, ինչպիսիք են ուսուցիչների որակը, ծնողների կրթվածության մակարդակը։ Ցույց տրվեց, որ գենետիկական գործոններն ունեն ավելի մեծ ներդրում ունեն անբարենպաստ միջավայրի պայմաններում։ Սա կարող է թույլ տալ այս գենետիկական ռիսկի գործոնները գնահատել որպես մեծ վարիացիայի հնարավորություն տվող գործոններ, քանի որ միջավայրի գործոնները հասցված են նվազագույնի։ Այն դեպքում, երբ միջավայրը մեծ ազդեցություն ունի սովորելու և հիշողության վրա, էպիգենետիկ գործոններն ունեն մեծ ազդեցություն կարդալու կարողության վրա։ Կենդանիների վրա կատարված փորձերը և գենի էքսպրեսիայի ու մեթիլացման աստիճանի չափումները մարդկանց մոտ օգտագործվում են էպիգենետիկ պրոցեսներն ուսումնասիրելու համար, և երկուսն էլ ունեն շատ սահմանափակումներ՝ մարդկային գլխուղեղի հետ համեմատության մեջ դրվելու համար։
Մեխանիզմները
Կարդալու կրկնակի մեխանիզմի տեսությունը առաջին անգամ նկարագրվել է 1970-ականներին։ Ըստ այս տեսության՝ երկու առանձին մտավոր մեխանիզմներ, կամ կոգնիտիվ օղակներ, ներառված են բարձրաձայն կարդալու մեջ, և երկու մեխանիզմների շնորհիվ է իրականանում գրված ազդակների արտասանությունը։ Մի մեխանիզմը լեքսիկալ (բառային) օղակն է, որը կարգավորում է հմուտ կարդացողների հատկությունը՝ բառերը կարծես բառարանի մեջ նայելու մեխանիզմով ճանաչելը։ Մյուսը դա ոչ լեքսիկալ կամ սուբլեքսիկալ օղակն է, որը կարգավորում է գրված բառն արտաբերելու ունակությունը։ Սա կատարվել է բառը կազմող մասերի (տառեր, ֆոնեմներ, գրաֆեմներ) իդենտիֆիկացիայի միջոցով, և կիրառելով այս մասերի՝ միմյանց հետ ունեցած ասոցիացիաների իմացությունը, օրինակ՝ թե ինչպես են հարևան տառերի մասնիկները կապվում։ Կարդալու կրկնակի մեխանիզմը կարող է բացատրել տարբեր լեզուներում առաջացող դիսպրաքսիաների առանձնահատկությունները (օրինակ՝ թե ինչու են իսպաներեն խոսացող երեխաները ցույց տալիս ավելի լավ արդյունքներ առանց բառ կարդալիս, ի համեմատություն անգլերեն խոսացողների)։
Ախտորոշումը
Կան թեստեր, որոնք կարող են մեծ հավանականությամբ ցույց տալ, որ անհատը դիսլեքսիկ է։ Դրան սովորաբար հետևում է ամբողջական դիագնոստիկ գնահատականը, որը պետք է սահմանի խանգարման աստիճանն ու տեսակը։ Թեստերը կարող են տրվել ուսուցչի կողմից կամ համակարգչի միջոցով։
Կենտրոնական դիսլեքսիաներ
Կենտրոնական դիսլեքսիաներն ընդգրկում են մակերեսային դիսլեքսիան, սեմանտիկ դիսլեքսիան, ֆոնոլոգիկ դիսլեքսիան և խորը դիսլեքսիան։ ICD-10 վերադասակարգել է այս պաթոլոգիան, ներկայումս դիսլեքսիան (315.02 ICD-9-ում) և ալեքսիան (315.01 ICD-9-ում) մեկ դասակարգման մեջ որպես R48.0։ Զարգացման դիսլեքսիա և ժառանգական դիսլեքսիա տերմինները զարգացմա աֆազիա և ժառանգական ալեքսիայի հետ ներկայումս համարվում են հոմանիշներ։
Մակերեսային դիսլեքսիա
Մակերեսային դիսլեքսիայի դեպքում բառերը, որոնց արտասանությունը «սովորական» է (համապատասխանում են ուղղագրությանը), ավելի հեշտ են կարդացվում, քան անհամապատասխանները։ Դժվարություն հայտնաբերող հոմոֆոնները ախտորոշիչ են մակերեսային դիսլեքսիայի որոշ ձևերի համար։ Այս խանգարումը սովորաբար ուղեկցվում է մակերեսային ագրաֆիայով և մեղմ աֆազիայով։ Ձեռքբերովի մակերեսային դիսլեքսիան աճում է գլխուեղի վնասվածքների դեպքում նախկինում գրագետ անձանց մոտ և բերում է ուղղագրական սխալների, ինչը ցույց է տալիս լեքսիկալ օղակի վատացում։
Ֆոնոլոգիկ (հնչյունաբանական) դիսլեքսիա
Այս դեպքում հիվանդը կարող է կարդալ ծանոթ բառերը, բայց կունենա դժվարություն անծանոթ բառեր կարդալիս (ինչպիսիք են հորինված պսևդո-բառերը)։ Կարծում են, որ նրանք կարողանում են ճանաչել բառերը բառային հիշողության միջոցով, բայց չեն կարողանում արտաբերել նոր բառեր։ Ֆոնոլոգիկ դիսլեքսիան կապված է տարբեր տեղակայման վնասվածքների հետ, որոնք համընկնում են միջին գլխուղեղային զարկերակի անոթավորման դաշտին։ Վերին քունքային բիլթը հաճախ նույնպես ընդգրկվում է։ Դիսլեքսիկ վիճակը կոմպենսացվում է ճակատային բլթի Բրոկայի դաշտ կոչվող հատվածի գերօգտագործմամբ, որը կապված է լեզվի և խոսքի ֆունկցիաների հետ։ Հետազոտությունները պնդում են, որ ֆոնոլոգիկ դիսլեքսիան խորը դիսլեքսիայի զարգացման արդյունք է։ Բուժումը Լինդամուդի ֆոնեմ առանձնացնող ծրագիրն է (Lindamood Phoneme Sequencing Program)։ Այս ծրագիրը հիմնված է երեք ճանապարհով զգայական պատասխան առաջացնելուն։ Սուբյեկտն օգտագործում է իր լսողական, տեսողական և օրալ հմտությունները՝ բառերը և բառերի կաղապարները ճանաչելու համար։ Սա իրականացվում է տառ-տառ կարդալու միջոցով՝ բառերը գլխիվայր շրջած վիճակում։ Դեպքերի հետազոտություններում բոլոր երեք հիվանդներն էլ նշանակալի լավացում են գրանցել այս ծրագրի միջոցով։
Ծայրամասային դիսլեքսիաներ
Ծայրամասային դիսլեքսիաները նկարագրվել են որպես ձեռքբերովի դիսլեքսիայի տեսակ, ինչը նշվում է որպես տեսողական ազդակների ճանաչման խնդիր և, ի տարբերություն այլ դիսլեքսիաների, բնորոշվում է տեսողական անալիզի ընկճմամբ։ Հեմիանօփսիան ասոցացված է այս խանգարման հետ և հանդիսանում է ուղղահայաց առանցքի նկատմամբ տեսադաշտի աջ կամ ձախ կեսի կորուստ։
Մաքուր դիսլեքսիա
Մաքուր դիսլեքսիան (ֆոնոլոգիայով պայմանավորված), հայտնի նաև որպես ագնոստիկ դիսլեքսիա, դիսլեքսիա առանց ագրաֆիայի, և մաքուր բառային կուրություն, դիսլեքսիա է՝ պայմանավորված տառերով գրված հատվածները ճանաչելու դժվարությամբ, ինչպիսիք են բառերը, երբեմն՝ անգամ տառերը։ Դա «մաքուր» է, որովհետև չի զուգակցվում այլ նշանակալի լեզվի հետ կապված խնդիրների հետ։ Մաքուր դիսլեքսիան չի ընդգրկում խոսքը, գրելաոճը, լեզուն կամ խոսքը հասկանալը։ Մաքուր դիսլեքսիան հարուցվում է տեսողական բառային տեսքի գոտու վնասումներով։ Այս գոտին ձախ կողմնային ծոծրակային ակոսում է գտնվում, ակտիվանում է կարդալու ընթացքում։ Վնասումն այս գոտում կանգնեցնում է տեսողական կեղևի և ձախ անկյունային գալարի միջև հաղորդակցությունը։ Սա կարող է հարուցվել նաև վնասմամբ, որն ընդգրկում է ձախ ծոծրակային բիլթը և բրթամարմնի որդը (splenium of corpus callosum)։ Սովորաբար ասոցացված է տեսադաշտի աջ կեսի հոմոնիմ հեմիանոփսիայի հետ։ Բազմակի կրկնակի ընթերցումները մաքուր դիսլեքսիայի բուժումն են։ Հիվանդները կարդում են նույն տեքստն այնքան ժամանակ, մինչև նախօրոք որոշված արագության են կարողանում հասնել։
Հեմիանոպիկ դիսլեքսիա
Սովորաբար առաջանում է տեսողական կեղևի առաջնային վնասման հետևանքով տեսադաշտի կորստի պատճառով։ Հիվանդները կարող են բողոքել դանդաղ կարդալուց, բայց կարող են կարդալ առանձին բառերն առանց սխալների։ Սա ամենատարածված ծայրամասային դիսլեքսիայի ձևն է, և ամենալավն է ենթարկվում բուժման։
Ուշադրության դիսլեքսիա
Մարդիկ, ում մոտ կա ուշադրության դիսլեքսիա, գանգատվում են տառերի տեղաշարժվելուց ու անկայունությունից, երբեմն երկու բառերի տարրերը խառնում են իրար։ Հիվանդները ցույց են տալիս ավելի լավ արդյունքներ առանձին բառեր կարդալիս, քան ամբողջական տեքստեր։ Մեծացնող ակնոցներ կարող են կիրառվել՝ բառերը միմյանցից հեռացնելու համար։ Ավելի արդյունավետ բուժման մեթոդներ նկարագրված չեն։
Կառավարում
Կոմպենսացիաների ստրատեգիաների օգտագործումը, բուժումը, կրթական աջակցությունը դիսլեքսիկ անհատներին օգնում է սովորել գրել և կարդալ։ Կան տեխնիկաներ և տեխնիկական միջոցներ, որոնք օգնում են վերացնել կամ թուլացնել ախտանիշների արտահայտվածությունը։ Սթրեսի և տագնապի վերացումը նույնպես կարող է բերել տեքստի ըմբռնման բարելավման։ Այբբենական գրական համակարգերով լեզուներում պետք է հիմնական նպատակ լինի երեխայի կողմից տառերի և հնչյունների փոխկապակցվածության ըմբռնումը զարգացնելը, հետագայում գրված բառերն արտասանելիս դրա կիրառությունը։ Ապացուցված է, որ ուժեղացված բազմակողմանի մարզումը, որն ուղղված է տեսողական ընկալման և ուղղագրության բարելավմանը, տալիս է ավելի երկարատև և լավ արդյունքներ, քան միայն օրալ հնչյունաբանական վարժանքները։ Վաղ միջամտությունը, երբ գլխուղեղի լեզվական գոտիները դեռ զարգանում են, ամենահաջողն են երկարատև դիսլեքսիան կանխելու գործում։ Կան դեպքեր, երբ հատուկ մշակված ֆոնտերի օգտագործումն օգտակար է եղել։ Այդ ֆոնտերից են Dyslexie, OpenDyslexic և Lexia Readable, որոնք ստեղծվել են՝ հաշվի առնելով, որ լատինական այբուբենի շատ տառեր նման են միմյանց, և կարող են շփոթեցնել դիսլեքսիա ունեցող անհատներին։ Dyslexie-ն, այնպես, ինչպես OpenDislexic-ը, շեշտը դնում է ամեն տառի ավելի յուրօրինակ ներկայացման վրա։ Ֆոնտի դիզայնն ազդեցություն ունի ցանկացած անձի կարդալու արագության, որակի, կարդացած նյութի մտապահման հատկանիշների վրա։
Կատարվել են շատ հետազոտություններ՝ միջամտությունները բնութագրելու համար, և որպես արդյունք մի մետա-անալիզ ցույց է տվել, որ եղել է ֆունկցիոնալ ակտիվացում։ Որոշ թեստերի արդյունքներ ցույց են տալիս, թե ուսուցման ինչ ստրատեգիաներ ընտրել։
Կանխատեսում
Վաղ հասակում երեխաների հիվանդության կանխատեսումը կախված է նրանց ընտանիքի, ընկերների աջակցությունից։ Վաղ հասակում ախտորոշված դիսլեքսիաներն ավելի լավ են ենթարկվում կոռեկցիայի։ Ցանկացած դեպքում կան ֆոնտեր, որոնք կարող են օգնել երեխային դպրոցական նյութը լիարժեք յուրացնելու, կարդալու ունակությունը զարգացնելու գործում։
Համաճարակաբանություն
Դիսլեքսիայի տարածվածությունը հայտնի չէ, բայց գնահատվում է բնակչության 1-33 տոկոսի սահմաններում։ Միջին ցուցանիշը հետազոտված բնակչության 3-4 տոկոսն է։ Կան դիսլեքսիայի միջազգային տարբեր բնորոշումներ, բայց, չնայած գրական համակարգերի տարբերություններին, տարբեր պոպուլյացիաներ նույն չափով են դիսլեքսիայից տառապում։ Դիսլեքսիան չի սահմանափակվում միայն տառերի՝ հնչյունների փոխակերպման դժվարություններով։ Չինացի դիսլեքսիկները չեն կարողանում հիերոգլիֆները բառերի փոխակերպել։
Պատմություն
1881 թվականին Օ. Բերկհանը (Oswald Berkhan) տվել է դիսլեքսիայի բնութագիրը, բայց դիսլեքսիա տերմինն առաջին անգամ օգտագործվել է 1887 թվականին շտուտգարտցի օֆթալմոլոգ Ռուդոլֆ Բեռլինի (Rudolf Berlin) կողմից։ Նա նկարագրել է մի տղայի, ով ուներ դժվարություններ գրել և կարդալ սովորելիս, բայց ցույց էր տալիս մտավոր լավ ունակություններ այլ ասպեկտներում և նորմալ հոգեբանական վիճակում էր։ 1896 թվականին բրիտանացի բժիշկ Վ. Փրինգլ Մորգանը (W. Pringle Morgan) British Medical Journal-ում հրապարակեց «Բնածին բառային կուրություն» (Congential Word Blindness) վերնագրով հոդված։ Ֆոնոլոգիկ և մակերեսային դիսլեքսիաների միջև տարբերակումը միայն նկարագրողական է, և չի ներառում հիմքում ընկած մեխանիզմերի առանձնահատկությունները։ Ամեն դեպքում՝ հետազոտողները չեն բացառում պոտենցիալ տարբերությունները՝ դրսևորման տարբեր տեսակների հետ կապված։
Հետազոտություն և հասարակության վերաբերմունք
Ներկայումս հասանելի դիսլեքսիայի հետազոտությունների մեծ մասը վերաբերվում են այբբենական գրական համակարգերին, և հատկապես՝ եվրոպական լեզուներին։ Ամեն դեպքում՝ հնարավոր է նաև ուսումնասիրել դիսլեքսիան արաբերեն, չինարեն, եբրայերեն և այլ լեզուներով խոսող պոպուլյացիաներում։
Ինչպես ցանկացած այլ խանգարման դեպքում, հասարակությունը հաճախ եզրակացությունների է հանգում՝ հիմնվելով ոչ ամբողջական ինֆորմացիայի վրա։ Մինչև 20-րդ դարի վերջը (1980-ականներ) դիսլեքսիան ընկալվում էր որպես կրթության թերություն, ոչ որպես հիմնավոր անընդունակություն։ Որպես արդյունք, հասարակությունը հաճախ թերագնահատում է այս խնդիրն ունեցող անհատներին։ Որոշ դեպքերում դիսլեքսիա ունեցողներին աշխատանքային միջավայրում բավարար դրական վերաբերմունք չի ցուցաբերվում։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Նյարդազարգացողական շեղումներ Կատեգորիա:Հոգեբանական խանգարումներ Կատեգորիա:Ընթերցանություն Կատեգորիա:Մանկավարժական հոգեբանություն Կատեգորիա:Գրություն Կատեգորիա:Հոգելեզվաբանություն Կատեգորիա:Լոգոպեդիա
Ռումինիայի պատմություն
Ռումինիայի տարածքում մարդու բնակության հնագույն հետքերը վերաբերում են ստորին հին քարի դարի ժամանակաշրջանին։ Նոր քարի դարի ժամանակաշրջանում այստեղ զբաղվել են պարզունակ երկրագործությամբ ու անասնապահությամբ։ Մ․ թ․ ա․ II հազարամյակի սկզբին Հյուսիսային Մերձսևծովյան շրջանից և Կենտրոնական Եվրոպայից խաշնարած ցեղերի ներխուժումը Ռումինիայի տարածք արագացրել է անցումը բրոնզի դարին, ամրապնդվել են ցեղային կազմակերպությունները։ Մ․ թ․ ա․ I հազարամյակի սկզբին տեղի է ունեցել անցում հերկովի երկրագործությանը։ Երկաթի ձուլման յուրացմանը նպաստել են մ․ թ․ ա․ 6-րդ դարում այստեղ եկած սկյութները, ինչպես նաև մ․ թ․ ա․ մոտ 3-րդ դարում Տրանսիլվանիայում հայտնված կելտերը, որոնք, ինչպես և սկյութները, հետագայում ձուլվել են տեղի թրակիական ցեղերի հետ։
2-րդ դարի սկզբին, չնայած դակերի բազմամյա համառ դիմադրությանը՝ Դեցեբալ թագավորի գլխավորությամբ, պետության տարածքն ընկել է հռոմեական տիրապետության տակ (մինչև 271 թվականը) և կոչվել է Դակիա հռոմիական պրովինցիա։ 3-րդ դարի վերջին Դակիա են սկսել թափանցել հոները, լանգոբարդները, ավարները։ 6-7-րդ դարերում Ռումինիայի տարածքում բնակություն են հաստատել սլավոնները, որոնք մեծ ազդեցություն են ունեցել տեղի բնակչության նյութական ու հոգևոր մշակույթի վրա, կարևոր դեր խաղացել նրա պետականության զարգացման գործում։ 8-րդ դարի վերջին և 10-րդ դարում Ռումինիայի տարածքի մեծ մասը մտել է Բուլղարական Առաջին թագավորության կագմի մեջ։ 11-12-րդ դարերում Ռումինիայի տարածք են ներխուժել սլեչենեգները, պոլովցիները, իսկ 13-րդ դարում՝ թաթար-մոնղոլները։ 11-րդ դարից մինչև — 12-րդ դարը Տրանսիլվանիան ընկել է Հունգարական թագավորության իշխանության տակ։
14-րդ դարում կազմավորվել են Վալաքսիա և Մոլդովա անկախ իշխանությունները՝ հոսպոդարների գլխավորությամբ։ Իշխանությունների ստեղծումը նպաստել է Ռումինիայի տարածքում ֆեոդալական հարաբերությունների հետագա զարգացմանը։ 13-րդ դարից մինչև 16-րդ դարերը ֆեոդալական լծի ուժեղացումը առաջ է բերել մի շարք գյուղացիական ապստամբություններ (1437 և 1514 թթ.-ին՝ Տրանսիլվանիայում, 1490— 1492 թթ.-ին՝ Մոլդովայում և այլն)։ 14-րդ դարում, չնայած համառ դիմադրությանը, սկզբում Վալախիայի, ապա Մոլդովայի իշխանությունը կախման մեջ են ընկել Օսմանյան կայսրությունից։ 1526 թվականի Սոխալի ճակատամարտից և Հունգարական թագավորության անկումից հետո կազմավորվել է (1541 թ.) համեմատաբար ինքնուրույն Տրանսիլվանիա իշխանությունը, որը նույնպես ընդունել է թուրքական սուլթանի գերիշխանությունը։ Հենվելով ժողովրդի աջակցության վրա՝ Վալախիայի հոսպոդար Միհայ Քաջը ջարդել է թուրքական զորքերին և 14-րդ դարի վերջին, կարճ ժամանակով, միավորել Վալսփփան, Մոլդովան և Տրանսիլվանիան։
Թուրքական տիրապետությունը կաշկանդում էր իշխանությունների տնտեսական առաջընթացը, խոչընդոտում արտադրողական ուժերի զարգացմանը։ 17-րդ դարում Տրանսիլվանիան ազատագրվել է թուրքական կախումից, բայց դարի վերջին միացվել է Հաբսբուրգների տիրույթներին (մինչև 1918 թվականը)։ 16-րդ դարի վերջից օսմանյան ագրեսիայի դեմ ընդհանուր պայքարում ամրապնդվել են մոլդովա-վալախա-ռուս քաղաքական կապերը։ 17-րդ դարից մինչև 18-րդ դարի սկիզբը Վ․ Լուպու, Մ․ Բասարաբ, Գ․ Շտեֆան, Կ․ Բրընկովյանու հոսպոդարները սերտ քաղաքական հարաբերությունների մեջ էին Ուկրաինայի և Ռուսաստանի հետ։ Հոսպոդար Դ․ Կանաեմիրը դաշնակցային պայմանագիր է կնքել Պետրոս I Սեծի հետ։ 18-19-րդ դարերին ռուս-թուրքական պատերազմները նպաստեցին Մոլդովայի և Վալախիայի ժողովուրդների ազատագրական պայքարին և թուրքական լծի թուլացմանը։
Մոլդովացիների և վալախների կամավորական ջոկատները բանակի կողմում մասնակցում էին Թուրքիայի դեմ ռազմական գործողություններին։ 1812 թվականի Բուխարեստի հաշտության պայմանագրով, որով ավարտվեց 1806—1812 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմը, Բեսարաբիան ազատագրվեց թուրքական լծից և մտավ Ռուսաստանի կազմի մեջ։ 1828—1829 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմից հետո կնքվեց 1829 թ.-ի Ադրիանապոլսի հաշտության պայմանագիրը, համաձայն որի Մոլդովան և Վալախիան ստացան ինքնավարություն։
Կատեգորիա:Ռումինիայի պատմություն
Կիրովո (գյուղ, Դաոլեկանովսկի շրջան)
Կիրովո (Кирово, Киров), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Դաոլեկանովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 280 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Դաոլեկանովսկի շրջանի բնակավայրեր
Պերեմոգա (գյուղ, Կազատինի շրջան)
Պերեմոգա (Перемога), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Կազատինի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1650 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Պերեմոգա գյուղում բնակվում էր 618 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 18156 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 34,04 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Կազատինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1650 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Հյուսվածք (եռաչափ գրաֆիկա)
Հյուսվածքը , համակարգչի կողմից ստեղծված գրաֆիկական կամ եռաչափ մոդելի վրա բարձր հաճախականությամբ դետալների, մակերեսի հյուսվածքի կամ գունային տեղեկատվության սահմանման մեթոդ է։ Բնօրինակ տեխնիկան ստեղծվել է Էդվին Քաթմուլի կողմից 1974 թվականին ։
Հյուսվածքային քարտեզագրումն ի սկզբանե կոչվում էր ցրված քարտեզագրում, մեթոդ, որը պարզապես քարտեզագրում էր պիքսելները հյուսվածքից մինչև 3D մակերես (պատկերը «փաթաթում» օբյեկտի շուրջը)։ Վերջին տասնամյակների ընթացքում հայտնվեցին բազմապատիկ արտապատկերման, բազմապատկերման, mipmaps-ի և ավելի բարդ քարտեզագրումների, ինչպիսիք են բարձրության քարտեզագրումը, բախման քարտեզագրումը, նորմալ քարտեզագրումը, տեղաշարժի քարտեզագրումը, արտացոլման քարտեզագրումը, տեսողական քարտեզագրումը, խցանման քարտեզագրումը և տեխնիկայի շատ այլ տարբերակներ։ (վերահսկվում է նյութերի համակարգով) հնարավոր է դարձրել իրական ժամանակում մոդելավորել մերձ ֆոտոռեալիզմը՝ էապես նվազեցնելով բազմանկյունների թիվը և լուսավորության հաշվարկները, որոնք անհրաժեշտ են իրատեսական և ֆունկցիոնալ 3D տեսարան կառուցելու համար։
Հյուսվածքային քարտեզներ
Հյուսվածքային քարտեզը պատկեր է, որը կիրառվում է (քարտեզագրված) ձևի կամ բազմանկյունի մակերևույթի վրա ։  Սա կարող է լինել bitmap պատկեր կամ ընթացակարգային հյուսվածք։ Դրանք կարող են պահվել ընդհանուր պատկերային ֆայլերի ձևաչափերում, հղում կատարելով 3d մոդելի ձևաչափերով կամ նյութի սահմանումներով և հավաքվել ռեսուրսների փաթեթներում։