cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կարաչի
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Պակիստանի քաղաքներ Կատեգորիա:1729 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Գումլը
Գումլը, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Ելիզավետպոլի գավառում ։
Բնակչություն
1908 թվականին գյուղն ունեցել է 441 կովկասի թաթար բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
(241) Գերմանիա
(241) Գերմանիա (Germania), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1884 թվականի սեպտեմբերի 12-ին Ռոբերտ Լյութերի կողմից Դյուսելդորֆում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,050239 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,7538 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,3466 ա. մ., իսկ Երկրի ուղեծրին Գերմանիա աստերոիդը նվազագույնը մոտենում է 1,754 ա. մ. հեռավորության վրա ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1945,81 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,185013 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 5,51° անկյուն։
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է C դասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս C Կատեգորիա:1884 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ռոբերտ Լյութերի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Նորդռեիսա
Կոմունան կազմավորվել է 1886 թվականի հունվարի 1-ին։ Սկզբնական շրջանում այն ավելի մեծ մակերես էր զբաղեցնում, սակայն հետագայում որոշ տարածքներ առանձնացվեցին։
Անվանումը ստացել է կոմունայի տարածքով հոսող Ռեիսա գետից։
Նորդռեիսայի զինանշանը
Նորդռեիսա կոմունայի զինանշանը հաստատվել է 1984 թվականի դեկտեմբերի 21-ին և իրենից ներկայացնում է կանաչ գույնով ներկված վահան, ներքևի մասը սուր, որի վրա պատկերված է սպիտակ գույնի 2 սաղմոն տեսակի ձուկ։ Կոմունայի ղեկավարությունը այդպես է որոշել, քանզի Ռեիսա գետը հայտնի է սաղմոն ձկան առատությամբ և համեղությամբ ։
Բնակչություն
Համաձայն 2007 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ Նորդռեիսա կոմունայում բնակվում է 4665 մարդ։ Կոմունայի բնակչության քանակը վերջին 40 տարում հիմնականում պահպանվել է նույն մակարդակի վրա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թրոմս ֆյուլքեի կոմունաներ
Վիեննայի Մխիթարյան վանք
Վիեննայի Մխիթարեան վանք, Հայկական կաթոլիկ եկեղեցու Մխիթարյան միաբանության վանքը Ավստրիայի մայրաքաղաք Վիեննայում։ Գտնվում է քաղաքի կենտրոնից ոչ հեռու Նոյբաու շրջանում, վանքի անունով կոչված, Մխիթարիստների փողոցում (Mechitaristengasse)։
Պատմություն
1773 թ. Մխիթարյան հայրերի մի մասը Սուրբ Ղազարից անջատվեց, վերաբնակվեց Տրիեստում և նոր վանք հիմնեց։
Տրիեստի (1797-1805) ֆրանսիական գրավման ընթացքում, Մխիթարյան հայրերը, որպես Հաբսբուրգյան միապետության հպատակներ, ապաստան գտել են Վիեննայում։
Վանքը հիմնվել է 1810 թ. և տեղավորվել էր կապուցիների կարգին պատկանող շինություններում։
1837 թ. վանքը վերակառուցվել է, իսկ եկեղեցին իր ճարտարապետական համալիրով կառուցվել է 1874 թ.-ին։
Ժամանակի ընթացքում Վիեննայի մխիթարեանների վանքը Սուրբ Ղազարի վանքի հետ աշխարհում հայկական մշակույթի նշանակալից տարր դարձան։ Վանքի ֆոնդերում պահվում են դրամագիտական հավաքածու (10 000 հայկական և 20 000 այլ երկրների մետաղադրամներ), խեցեղեն, գորգեր և այլ իրեր, հիմնականում հայկական արտադրության։ Պատկերասրահում պահվում են հայ նկարիչների արժեքավոր նկարներ, որոնց թվում նաև Այվազովսկու գործերից։
Վանքի գրադարանում ավելի քան 2800 հայկական ձեռագրեր և ավելի քան 170 000 հնագույն ու ժամանակակից հայկական տպագիր գործեր են պահպանվում։ Գրադարանը կարող է հպարտանալ արևմտյան աշխարհում պահվող հայկական թերթերի և ամսագրերի ամենամեծ հավաքածուով։
1889 թ.-ից Վիեննայի Մխիթարեանների վանքում լիկյոր է արտադրվում, որի բաղադրատոմսը միաբանության հիմնադիր Մխիթար Սեբաստացին բերել է Կոստանդնուպոլսից։
Կատեգորիա:Ավստրիայի հայկական եկեղեցիներ Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ մ
Յոգուրտ
Յոգուրտ, Բալկանյան թերակղզու ու հեռավորարևելա—ասիական մոնղոլոիդառասայական երկրների խոհանոցների կաթնաթթվային մթերք։ Յոգուրտի հայրենիքը համարվում է առաջինը Չինաստանը, Կորեան, Ճապոնիան Մոնղոլիան և հետո նոր Թուրքիան, սակայն առաջին անգամ կաթը խմորող միկրոօրգանիզմները կաթից անջատելով Իլյա Մեչնիկովը կարողացավ ստանալ յոգուրտ։ Այդ հայտնագործության համար Մեչնիկովը 1908 թվականին Պաուլ Էրլիխի հետ ստացավ Նոբելյան մրցանակ։
Բաղադրություն
3,2 % յուղայնությամբ քաղցր յոգուրտի 100 գ զանգվածի էներգետիկ արժեքը մոտ 80 կկալ է, իսկ սննդային արժեքը՝ 5 գ սպիտակուց, 8,5 գ ածխաջրեր, 3,2 գ ճարպ, պարունակում է նաև կալիում` 147 մգ, կալցիում` 122 մգ, ֆոսֆոր` 96 մգ, մագնիում` 15 մգ, նատրիում` 52 մգ, ծծումբ` 27 մգ, քլոր` 100 մգ, երկաթ 0,1 մգ, միկրոտարրեր` յոդ, կոբալտ, մարգանեց, պղինձ, մոլիբդեն, սելեն, ֆտոր, քրոմ, ցինկ։
Յոգուրտները պարունակում են հիմնականում 3 տեսակի վիտամիններ (A, B, C) և B կոմպլեքսի մի քանի տարատեսակներ (B1, B2, B3, B6, B12)։ Առկա են նաև նիացին և քոլորին վիտամինոզներ։ Բնական յոգուրտը պատրաստումից հետո կարող է օգտագործվել մինչև 30 օր։ Յոգուրտը պահվում է 25 °C ջերմաստիճանում։
Պատմություն
Կաթը խմորող միկրոօրգանիզմները կաթից անջատելով 20-րդ դարի առաջին կեսերին ռուս գիտնական Իլյա Մեչնիկովը կարողանում է հայտնաբերել մի շարք կաթնաթթվային սննդատեսակներ։
Ըստ նախնական տվյալների, մարդը կաթնաթթվային մթերքներ (նաև յոգուրտ) օգտագործել է դեռևս մեզանից 8000 տարի առաջ։ Ըստ բալկանյան մի շարք երկրների, կաթը թթվեցնող խմորիչը դա Աստծո ընծան է իրենց և պետք է մարդիկ օգտագործեին այն որքան հնարավոր է քիչ։
Կա նաև վարկած, որ յոգուրտը զետեղված է եղել նաև Հին Հունաստանի խոհանոցում , սակայն հունական խոհանոցում հայտնի է յոգուրտի մի տեսակ որը կոչվում է Աքսիգալա (οξύγαλα)։
Նոբելյան մրցանակակիր երկու գիտնականները ապացուցեցին, որ յոգուրտը առողջարար է նաև աղիներին և նրա մեջ առկա լակտոբացիլինը կանխարգելում է աղիների դիսբակտերիոզը և ուժեղացնում մարդու օրգանիզմի դիմադրողականությունը ՝ բարձրացնելով մարդու իմունիտետը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կաթնամթերք Կատեգորիա:Թուրքերեն բառեր և արտահայտություններ Կատեգորիա:Թուրքական հայտնագործություններ Կատեգորիա:Ճապոներեն բառեր և արտահայտություններ Կատեգորիա:Ճապոնական հայտնագործություններ Կատեգորիա:Չինական հայտնագործություններ
Ջերմաքանակ
Ջերմափոխանակում
Ջերմափոխանակումը համակարգի վիճակի փոփոխության երկրորդ ձևն է։ Ընդունված է մարմնի ստացած (կամ մարմնին հաղորդած) ջերմաքանակը համարել դրական՝ Q>0, իսկ մարմնի տված (կամ մարմնից վերցված) ջերմաքանակը բացասական Q<0 (հաճախ ասում են նաև որ մարմինն ստանում է բացասական ջերմաքանակ)։
Մոլեկուլային-կինետիկ տեսության համաձայն ջերմահաղորդման պրոցեսում տաք մարմնի մոլեկուլները, փոխազդելով սառը մարմնի մոլեկուլների հետ, նրանց են հաղորդում իրենց կինետիկ էներգիայի միմասը տաք մարմնի ներքին էներգիան նվազում է, իսկ սառը մարմնինը աճում։ Տաք մարմինը, որպես ջերմաքանակ, սառը մարմնին է տալիս որոշակի ներքին էներգիա։
Տեսակարար ջերմունակություն
m զանգվածով մարմնի ջերմաստիճանը t_1-ից t_2 դարձնելու համար պահանջվող ջերմաքանակը՝
որտեղ c-ն մարմնի տեսակարար ջերմունակությունն է, մարմնի ջերմաստիճանի փոփոխությունը։ Մարմինը տաքացնելիս նրան տրվում է ջերմաքանակ Q>0, և մարմնի ջերմաստիճանն աճում է : Եթե մարմնից վերցվում է ջերմաքանակ Q<0, ապա մարմնի ջերմաստիճանը նվազում է t_2<t_1:
Ջերմունակություն
Այն ջերմաքանակը, որն անհրաժեշտ է m զանգվածով մարմնի ջերմաստիճանը 1Կ-ով փոփոխելու համար, կոչվում է ջերմունակություն (C). այն արտահայտվում է Ջ/Կ միավորով։
Ներարկիչ
Սովորաբար նախատեսված են մեկ անգամյա գործածության համար. բացառություն են ապակե ներարկիչները, որոնք կարող են վերաօգտագործվել ախտազերծումից հետո։ Առանց ախտազերծման ներարկիչի վերաօգտագործումը կարող է մարմին փոխանցել տարբեր բացիլներ, այդ թվում ՄԻԱՎ վարակներ։
Ներարկիչներ օգտագործվել են դեռևս հռոմեացիների կողմից։
Ջերմաքանակ
Ջերմունակություն
C=cm
Ներարկիչ
Կատեգորիա:Բժշկական սարքավորումներ
Ջերմաքանակ
Ջերմունակություն
որտեղ \nu-ն նյութի քանակն է,M-ը՝ մոլային զանգվածը։
Կալորաչափի օրինակ
Կալորաչափի մեջ իջեցնենք t_2 սկզբնական ջերմաստիճանով մի մարմին, որի c_2 տեսակարար ջերմունակությունը պետք է որոշել։ Եթե կալորաչավում ջրի սկզբնական ջերմաստիճանը՝ t_1<t_2, ապա ջերմափոխանակման պրոցեսում մարմինը կհովանա, իսկ ջուրը կտաքանա։ Ջերմային հավասարակշռության վիճակում կալորաչափում հաստատվում է որոշակի է ջերմաստիճան, որն ավելի բարձր է, քան ջրի սկզբնական ջերմաստիճանը, բայց ավելի ցածր է, քան մարմնինը՝ t_1<t<t_2. Ջերմային հավասարակշռության գալու պրոցեսում ջուրն ստանում է
ջերմաքանակ, որտեղ c_1-ը ջրի տեսակարար ջերմունակությունն է, իսկ մարմինը ստանում է
ջերմաքանակ։ Քանի որ կալորաչափը մեկուսացված է շրջապատից, ապա ջրի և մարմնի ստացած ջերմաքանակները պետք է լինեն մոդուլով իրար հավասար (իրականում գոյություն ունեցող ջերմային կորուստները կալորաչափում հասցված են նվազագույնի, ուստի դրանք կարելի է անտեսել)՝
Q_1+Q_2=0
որտեղից անհայտ տեսակարար ջերմունակությունը՝
Մասնավոր դեպքում, երբ իրար են խառնում m_1 և m_2 զանգվածներով ու t_1 և t_2 սկզբնական ջերմաստիճաններով ջրի բաժիններ, Q_1+Q_2=0 հավասարությունից խառնուրդի t ջերմաստիճանի համար կստանանք՝
Եթե մեկուսացված համակարգում ջերմափոխանակությանը մասնակցում է մի քանի մարմին, ապա Q_1+Q_2=0 բանաձևը կարելի է ընդհանրացնել՝
Շոգեգոյացման տեսակարար ջերմունակություն
Որոշակի ֆիզիկական պրոցեսներ կարող են ընթանալ համակարգին ջերմաքանակ հաղորդելու կաճ համակարգից այն վերցնելու դեպքում։
Այն շոգեգոյացման ջերմության հետ կապված է
Q=mr
առնչությամբ։ Եթե տեղի է ունենում հակառակ գոլորշի \rightarrow հեղուկ անցումը, ապա այդ պրոցեսում գոլորշին ստանում է՝
Q_{xt}=-mr ջերմաքանակ։
Պինդ բյուրեղային մարմնի հալման ջերմաստիճանում նույն ջերմաստիճանի հեղուկի փոխակերպման համար անհրաժեշտ հալման ջերմաքանակի արտահայտությունը՝
ջերմաքանակ։
որտեղ m հալման տեսակարար ջերմությունը 1կգ զանգվածով բյուրեղային նյութը հաստատուն ջերմաստիճանում հալույթի փոխակերպելու համար անհրաժեշտ ջերմաքանակն է։ Եթե m զանգվածով հալույթը հալման ջերմաստիճանում փոխակերպվում է բյուրեղային մարմնի, ապա այդ պրոցեսում հալույթի ստացած ջերմաքանակը՝
m զանգվածով վառելիքի այրման հետևանքով առաջանում է՝
Q=mq ջերմաքանակ։
Այս ջերմաքանակը վառելիքում առկա ածխածնի և օդի թթվածնի միացմանհետևանքով անջատվող էներգիան է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆիզիկա
Արքաթի
Արքաթի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Էրզրումի գավառում։ Գտնվում էր Էրզրումից 16-17 կմ հեռավորության վրա։
Պատմություն
Թուրքերի ձեռքով ավերվել ու ամայացել է Մեծ եղեռնի ժամանակ։
Բնակչություն
1914 թվականին ուներ 30 տուն հայ բնակիչ։
Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։
Արքաթի տեղական ճանապարհով կապված էր Էրզրում քաղաքի հետ ։
Կրթություն
Գյուղում գործում էր դպրոց ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
(242) Կրիմհիլդ
(242) Կրիմհիլդ (Kriemhild), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1884 թվականի սեպտեմբերի 22-ին Յոհան Պալիսայի կողմից Վիեննայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,86296 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,5222 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,2037 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1769,38 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,203461 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 11,35° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1884 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Յոհան Պալիսայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Որովայնային աորտայի անևրիզմա
ՈԱԱ-ն հաճախ հանդիպում է 50 տարեկանից բարձր տղամարդկանց, և ընտանեկան պատմություն  մեջ ունեցող մարդկանց մոտ ։ Լրացուցիչ ռիսկի գործոնները ներառում են ծխելը, բարձր արյան ճնշումը և սրտի կամ արյան անոթների այլ հիվանդությունները ։ Գենետիկական նախատրամադրվածությունը բարձրացված ռիսկով ներառում է Մարֆանի համախտանիշը և Եհլերս-Դանլոսի համախտանիշը ։ ՈԱԱ-ն ամենահաճախ հանդիպող աորտայի անևրիզմաների ձևերից մեկն է ։ Մոտ 85%-ը հայտնաբերված է երիկամներից ներքև, իսկ մնացածը՝ երիկամների մակարդակին կամ բարձր ։ Միացյալ Նահանգներում սքրինինգը և որովայնի ուլտրաձայնային հետազոտությունը խորհուրդ է տրվում 65-75 տարեկան ծխող տղամարդկանց ։ Մեծ Բրիտանիայում և Շվեդիայում խորհուրդ է տրվում ուսումնասիրել 65 տարեկանից բարձր բոլոր տղամարդկանց ։ Անևրիզմայի հայտնաբերումից հետո հետագա ուլտրաձայնային հետազոտությունները սովորաբար կատարվում են կանոնավոր կերպով ։
Չծխելը միակ լավագույն միջոցն է հիվանդության կանխարգելման ։ Մնացած կանխարգելման մեթոդները ներառում են զարկերակային բարձր ճնշման բուժումը, արյան բարձր խոլեստերինի բուժումը, և ավելորդ քաշ չհավաքելը ։ Վիրահատությունը սովորաբար խորհուրդ է տրվում, երբ ՈԱԱ-ի տրամագիծը մեծանում է > 5.5 սմ տղամարդկանց մոտ և > 5.0 սմ կանանց մոտ ։ Վերականգնման այլ պատճառներ են ախտանշանների ներկայությունը և չափի արագ աճը, որը ներառում  է մեկ տարում մեկ  սանտիմետրերով ավելի ։ Վերականգնումը կարող է լինել բաց վիրահատություն կամ ներանոթային անևրիզմայի վերականգնում (ՆԱԱՎ) ։ Բաց վիրահատության համեմատ, ՆԱԱՎ-ը ունի ավելի ցածր  մահվան ռիսկ և ավելի կարճ ժամանակ հիվանդանոցում մնալու, սակայն ոչ միշտ կարող է  լինել բուժման տարբերակ  ։ Թվում է, որ դրանց միջև երկարաժամկետ արդյունքների տարբերություն չկա ։ Կրկնվող միջամտությունները  հիմնականում կիրառվում են ՆԱԱՎ-ի հետ ։
ՈԱԱ-ն հանդիպում է 65 տարեկանից բարձր տղամարդկանց 2-8 տոկոսի մոտ ։ Կանանց դեպքերը 1/4 անգամով շատ են ։ 5,5 սմ-ից պակաս աներևիզմայի չափ ունեցող մարդկանց մոտ, հաջորդ տարվա ընթացքում պատռման վտանգը 1% -ից պակաս է ։ Անևրիզմայով հիվանդների շրջանում 5,5-ից մինչև 7 սմ, պատռման ռիսկը կազմում է մոտ 10%, իսկ ավելի քան 7 սմ աներևիզմ ունեցող մարդկանց համար` մոտ 33% ։ Մահացությունը պատռման ժամանակ կազմում է 85%-ից մինչև 90% ։ 2013 թ. Աորտայի անևրիզման հանգեցրել է 168,200 մահվան, 1990 թ.-ի 100,000-ի համեմատ ։ Միացյալ Նահանգներում 2009 թ.-ին ՈԱԱ-ից մահացել է 10,000-18,000 մարդ։
Նշաններ և ախտանիշներ
Անևրիզմաների ճնշող մեծամասնությունը անախտանիշ են։ Այնուամենայնիվ, քանի որ որովայնային աորտայի անևրիզման ընդլայնվում է, այն կարող է դառնալ ցավոտ և առաջացնում է որովայնի պուլսացիոն զգացողություն  կամ ցավ կրծքավանդակում, մեջքի ստորին հատվածում և փոշտում ։ Սիմպտոմատիկ անևրիզմայով պատռման ռիսկը շատ մեծ է, որը համարվում է վիրահատության ցուցում։ Բարդությունները ներառում են պատռվածք, ծայրամասային էմբոլիզացիա, սուր աորտային օկլուզիա և աորտոկավալ (աորտայի և ստորին սիներակի միջև) կամ աորտոդուոդենալ (աորտայի և տասներկումատնյա աղու միջև) խուղակ։ Ֆիզիկական հետազոտության ընթացքում նշվում է զգայուն և պուլսացիոն որովայնային զանգված։ Երիկամային կամ ընդերային զարկերակի նեղացման ժամանակ  կարող է ի հայտ գալ աղմուկ ։
Աորտայի պատռվածք
ՈԱԱ-ի պատռման նշանները և ախտանիշները կարող են նկատվել գոտկատեղում, որովայնում, մեջքում կամ աճուկային շրջանում։ Կարող է զգացվել նաև մի զանգված, որը պուլսացվում է սրտի կծկման ժամանակ ։ Արյունահոսությունը կարող է հանգեցնել հիպովոլեմիկ շոկի, ցածր արյան ճնշման և արագ սրտխպոցի։ Սա կարող է հանգեցնել ուշագնացության ։
ՈԱԱ- ի պատռվածքից մահացությունը հասնում է 90 տոկոսի։ Պացիենտների 65-75 տոկոսը մահանում են մինչև հիվանդանոց հասնելը, և մինչև 90 տոկոսը մահանում են, մինչև նրանք մուտք գործեն վիրահատարան ։ Արյունահոսությունը կարող է լինել հետորովայնամզային կամ որովայնի խոռոչում։ Պատռվածքը կարող է նաև կապ ստեղծել աորտայի և աղիքներ կամ ստորին սիներակի միջև ։ Կողմնային էկխմիմոզը (կապտուկի առաջացում) հանդիսանում է հետորովայնամզային արյունահոսություն  և կոչվում է Գրեյ Թյորներ-ի համախտանիշ։
Աորտայի անևրիզմայի պատռումը կարող է սխալմամբ ընդունվել որպես երիկամների քարերի ցավ կամ մկանային ցավ ։
Պատճառներ
Դեգեներատիվ գործընթացների հստակ պատճառները մնում են անորոշ։ Այնուամենայնիվ, կան որոշ վարկածներ և հստակ սահմանված ռիսկի գործոններ ։
Ախտաֆիզիոլոգիա
Աորտայի անևրիզմայի ամենատարածված հիստոպաթոլոգիական փոփոխությունները դիտվում են միջին և ինտիմային շերտերում:Այդ փոփոխությունները ներառում են ճարպերի կուտակում փրփրային բջիջներում, արտաբջջային ազատ խոլեստերինի բյուրեղներ, կալցիֆիկացիա, թրոմբագոյացում, և շերտերի ուռուցքների և պատռվածքի պատճառով։ Առկա է ադվենտիցիայի բորբոքային էքսուդատ. Այնուամենայնիվ, միջին շերտի դեգրադացիան պրոտեոլիտիկ գործընթացի միջոցով կարծես թե ՈԱԱ-ի զարգացման հիմնական պաթոֆիզիոլոգիական մեխանիզմն է։ Որոշ հետազոտողներ հաղորդել են ՈԱԱ-ով մարդկանց մատրիցային մետաղոպրատինազների արտահայտման և գործունեության ավելացման մասին։ Սա հանգեցնում է էլաստինի հեռացմանը միջավայրից, որը դարձնում է աորտայի պատը ավելի զգայուն արյան ճնշման հետևանքների նկատմամբ Այլ զեկույցներում նշվում է որ գռանզիմ B-ն սերինային պրոտեազ է, որը կարող է նպաստել աորտայի  անևրիզմայի պատռմանը `դեկորինի խոռոչի միջոցով, ինչը հանգեցնում է կոլագենի կազմավորման խաթարմանը և ադնետիցիայի պատռմանը ամրության նվազման հետևանքով ։ Որովայնային աորտայում, նաև վազա-վազորումների թիվը նվազում է (համեմատած կրծքային աորտայի հետ). Հետևաբար,միջին շերտը պետք է հենվի հիմնականում սնուցման համար դիֆուզիայի վրա, ինչը դարձնում է ավելի զգայուն վնասվածքների նկատմամբ ։
Հեմոդինամիկան ազդում է ՈԱԱ-ի զարգացման վրա, որը միտում ունի ստորերիկամային աորտային։ Ստորերիկամային աորտայի հիստոլոգիական կառուցվածքը և մեխանիկական բնութագրերը տարբերվում են կրծքային աորտային հիվանդություններից։ Տրամագիծը նվազում է արմատից մինչև աորտայի երկատման հատված իսկ ստորերկամային պատը պարունակում է էլաստինի փոքր քանակ:Հետևաբար, որովայնային աորտայի պատի մեխանիկական լարվածությունը բարձր է, քան կրծքային աորտայի պատը։ Էլաստիկությունը և առաձգականությունը նույնպես տարեցտարի նվազում են, ինչը կարող է հանգեցնել հատվածի աստիճանական ընդլայնմանը։ Ներանոթային ճնշման բարձր հիպերտոնիկ հիվանդների մոտ ներքին ճնշումը մեծապես նպաստում է պաթոլոգիական պրոցեսի առաջացմանը Համապատասխան հեմոդինամիկ պայմանները կարող են կապված լինել հատուկ ձևի ներլուսանցքային թրոմբի (ՆԼԹ)  հետ, որոնք կարող են ազդել ՈԱԱ-ի զարգացման վրա ։
Ախտորոշում
Որովայնային աորտայի անևրիզման սովորաբար ախտորոշվում է ֆիզիկական հետազոտության, որովայնի ուլտրաձայնի կամ համակարգչային տոմոգրաֆիայի միջոցով։ Պարզագույն որովայնային ռենտգենները կարող են ցույց տալ անևրիզմի ուրվագիծը, երբ նրա պատերը կալցիֆիկացված են։ Սակայն դա վերաբերում է բոլոր անևրիզմաների քանակի կեսից քչերին։ Ուլտրաձայնային սոնոգրաֆիան օգտագործվում է անևրիզմային հետազոտման և  ցանկացած գոյացության չափերի որոշման համար։ Բացի այդ, հնարավոր է հայտնաբերել որովայնում ազատ հեղուկը։ Այն ոչ ինվազիվ և զգայուն է, բայց աղիներում գազի  կամ գիրության  առկայությունը կարող է սահմանափակել դրա օգտակարությունը։ ՀՇ մոտավորապես 100% զգայունություն է ցուցաբերում անևրիզմայի նկատմամբ և նաև օգտակար է նախավիրահատական պլանավորման համար, պարզաբանելով անատոմիան և նրա միջոցով հնարավոր է կատարել ներանոթային վերականգնում։ Եթե կասկածվում է պատռվածք, այն կարող է նաև հուսալիորեն հայտնաբերել հետորովայնամզային հեղուկը։ Անևրիզմայի դիտարկման այլընտրանքային, ավելի հաճախ օգտագործվող մեթոդներն են ՄՌՇ-ն և անգիոգրաֆիան։
Դասակարգում
Որովայնային աորտայի անևրիզմաները սովորաբար բաժանվում են ըստ չափերի և ախտանիշների։ Անևրիզման սովորաբար սահմանվում է որպես աորտայի արտաքին տրամագիծը փոփոխված ավելի քան 3 սմ (աորտայի նորմալ տրամագիծը մոտ 2 սմ է) կամ նորմայի տրամագծից ավելի քան 50%-ով ։ Եթե արտաքին տրամագիծը գերազանցում է 5.5 սմ, ապա անևրիզման համարվում է մեծ ։ ՈԱԱ- ի պատռումը՝ դա կլինիկական ախտորոշումն է, որը ներառում է որովայնի ցավի տրիադա, որովայնի, մեջքի ցավ, և որովայնում պուլսացիիայի ենթարկվող զանգվածի առկայություն։ Եթե այդ ախտանիշները առկա են, նշելով ՈԱԱ- ի պատռումը,  հնարավոր է կատարել վիրահատություն  առանց լրացուցիչ կլինիկական հետազոտությունների, բայց հաճախ ախտորոշումը հաստատվում է համակարգչային շերտագրությամբ ։
Վերերիկամային աորտան սովորաբար մոտ 0,5 սմ մեծ է, քան ստորերկամային աորտան ։
Հետազոտություն
US Prevention Services Task Force- ը (USPSTF) խորհուրդ է տալիս միանգամյա որովայնային ուլտրաձայնային հետազոտություն անցկացնել որովայնային աորտայի անևրիզմայի համար `65-75 տարեկան տղամարդկանց, ովքեր անցյալում ծխել են ։ Անհասկանալի է, թե արդյոք հետզոտությունը օգտակար է այն կանանց համար, ովքեր ծխել են, և USPSTF- ն խորհուրդ է տալիս չհետազոտել կանանց, ովքեր երբեք չեն ծխել ։
Մեծ Բրիտանիայի NHA-i ՈԱԱ սկրինինգ ծրագիրը հրավիրում է Անգլիայում 65 տարեկանը լրացած տղամարդկանց շրջանում հետազոտություն անցկացնել։ 65 տարեկանից ավելի տղամարդիկ կարող են դիմել հետազոտման ծրագրին ։
Շվեդիայում, 65 տարեկանից բարձր բոլոր տղամարդկանց համար նախատեսված է միանգամյա հետազոտություն ։ Հայտնաբերվել է, որ սա նվազեցնում է ՈԱԱ-ի մահվան ռիսկը 42% -ով, իսկ հետազոտությանների ընդհանուր քանակը կազմում է ավելի քան 200-ը։ Աորտայի անևրիզմայով ախտորոշված մոտ ազգականներին, շվեդական մասնագետները խորհուրդ են տալիս ուլտրաձայնային հետազոտություն մոտավորապես 60 տարեկանում ։
Ավստրալիայում հետազոտման ուղեցույց չկա ։
Կրկնակի ուլտրաձայնային հետազոտությունը պետք է կատարվի այն մարդկանց մոտ, որոնց աորտային չափը մեծ է 3,0 սմ-ից ։ Այն հիվանդների ում մոտ աորտան կազմում է սկսած 3,0-ից մինչև 3,9 սմ, նրանք պետք է հետազոտվեն  ամեն երեք տարում,եթե 4.0-ից 4.4 սմ յուրաքանչյուր երկու տարում  և 4,5-ից մինչև 5.4 սմ ամեն  տարի ։
Վարում
Անախտանիշ ՈԱԱ-ի բուժման տարբերակները պահպանողական բուժումներ են, հնարավոր վերականգնման մոնիտորինգը և անմիջական վերականգնումը։ ՈԱԱ-ն ունի վերականգնման երկու տարբերակ`բաց անևրիզմայի վերականգնում և էնդովասկուլյար անևրիզմների վերականգում (ԷՎԱՎ)։ Միջամտությունը հաճախ խորհուրդ է տրվում, եթե անևրիզմը աճում է ավելի քան 1 սմ-ով մեկ տարում կամ ավելի մեծ է  5,5 սմ-ից։ Վերականգնումը նույնպես նշվում է սիմպտոմատիկ անևրիզմաների համար ։
Պահպանողական
Պահպանողական բուժում է նշվում այն մարդկանց համար, որոնց վերականգնումը կապված է մահացության բարձր ռիսկի հետ, և այն հիվանդների համար, որոնց վերականգնումը հավանաբար բարելավում է երկարակեցությունը։ Պահպանողական բուժման հիմքը ծխելը դադարեցնելն է։
Վերահսկումը նշվում է փոքր անախտանիշով անևրիզմաների համար (5,5 սմ-ից պակաս), որտեղ վերականգնման ռիսկը գերազանցում է պատռման ռիսկին ։ ՈԱԱ-ի տրամագծի մեծացումը մեծացնում է պատռման ռիսկը։ Դիտարկումը մինչև անևրիզմը հասել է 5,5 սմ տրամագծի `վաղ միջամտության համեմատ ավելի բարձր ռիսկ չէ ։
Դեղորայք
Ոչ մի դեղորայքային թերապիա արդյունավետ չէ աճի արագության կամ պատռվածքի աստիճանի նվազեցման համար անախտանիշ ՈԱԱ-ի դեպքում ։ Այնուամենայնիվ, արյան ճնշումը և լիպիդները պետք է բուժել  նորմալ ընտաթքով ։
Վիրաբուժություն
Վերականգման շեմը տարբեր մարդկանց մոտ մի փոքր տարբերվում է `կախված ռիսկերի և օգուտների հավասարակշռությունից, հաշվի առնելով վերականգնումը և ընթացիկ դիտարկումը։ Սեփական աորտայի չափը կարող է ազդել դրա վրա, ինչպես նաև գործառնական ռիսկի ավելացում կամ կյանքի տևողության նվազեցում։ Այնուամենայնիվ, ապացույցները չեն հիմնավորում վերականգնումը, եթե չափը 4 սմ-ից 5,5 սմ է ։
Բաց վերականգնում
Բաց բուժումը նշվում է երիտասարդ հիվանդների շրջանում, որպես պլանային ընթացակարգ կամ աճող կամ խոշոր, սիմպտոմատիկ կամ խանգարված անևրիզմա։ Աորտան պետք է սեղմված լինի վերականգնման ընթացքում,  արյուն չտալով որովայնի օրգանների և ողնաշարի սեգմենտներին; Սա կարող է հանգեցնել մի շարք բարդությունների։ Կարևոր է, որ վիրահատության   գլխավոր մասը արագ լինի, այդ պատճառով կտրվածքը սովորաբար բավականաչափ խոշոր է, հնարավորինս արագ վերականգնելու համար։ Բաց Ոաա-ի վիրահատական միջամտության վերականգնումը զգալի ժամանակ է պահանջում։ Նվազագույնը մի քանի օրվա ինտենսիվ թերապիա, հիվանդանոցում շաբաթների  և մի քանի ամիս մինչև ամբողջական վերականգնումը։
Պատռվացք
Հիվանդների մոտ ՈԱԱ-ի պատռվածքի բուժումը համարվում է անհետաձգելի վիրահատական միջամտություն։ Հնարավոր է, որ կա առավելություն վիրահատական սենյակ տեղափոխելիս հիվանդի մոտ լինի հիպոտենզիվ վիճակ և կատարվի դեհիդրատացիոն թերապիա ։
Ախտորոշում
Չնայած պատռման ռիսկի որոշման ընթացիկ ստանդարտը հիմնված է առավելագույն տրամագծի վրա, հայտնի է, որ այս շեմից (տրամագիծը <5.5 սմ) ցածր ՈԱԱ- ն կարող է պատռվել, և մեծ ՈԱԱ- ն (տրամագիծը> 5.5 սմ) կարող է մնալ կայուն Մեկ զեկույցում ցույց տրվեց, որ պատռված ՈԱԱ-ի 10-24% -ը 5 սմ-ից պակաս տրամագիծ ունի ։ Զեկուցվել է նաև, որ հայտնաբերված 473 ՈԱԱ-ի հետազոտության արդյունքում հայտնաբերվել է 118 պատռում, որոնց 13% -ը 5 սմ-ից պակաս տրամագծով:Այս ուսումնասիրությունը ցույց է տվել նաև, որ ՈԱԱ-ի 60% -ից ավելի 5 սմ-ով (ներառյալ ՈԱԱ-ի 54% -ը 7.1-ից 10 սմ-ով) երբեք չի պատռվել ։  Հետագայում հայտնաբերվեց Դարլինգի և այլոց կողմից; եթե 473 սուբյեկտների համար սահմանված առավելագույն տրամագիծը համապատասխանում էր, ապա միայն 7% (34/473) դեպքերը կպատռվեն վիրահատությունից առաջ, քանի որ տրամագիծը 5 սմ-ից պակաս է, իսկ 25% (116/473) դեպքերը, հնարավոր է, անհարկի վիրահատական գործողությունները, քանի որ այդ ՈԱԱ-ն կարող է  երբեք չպատռվել ։
Վերջերս հայտնաբերվել են այդ պատռվածքը գնահատելու այլընտրանքային մեթոդներ։ Այս մոտեցումների մեծ մասը ներառում է թվային ՈԱԱ-ի վերլուծություն, օգտագործելով սովորական վերջավոր տարրերի մեթոդի ձևավորման մեթոդ (ՎՏՄ) `պատերի լարվածության բաշխման որոշման համար։ Վերջին զեկույցները ցույց են տվել, որ այդ լարվածության բաշխումները, որ ընդհանուր փոխկապակցված են  ՈԱԱ-ի երկրաչափության հետ  ոչ բոլորն են  առավելագույն տրամագծով  ։ Հայտնի է նաև, որ պատի վրա լարվածությունը ինքնաբերաբար չի սահմանում պատռվածքները, քանի որ ՈԱԱ-ն սովորաբար պատռվում  է, երբ պատի լարվածությունը գերազանցում է պատի ուժը։ Պատռման գնահատականը կարող է ավելի ճիշտ լինել, եթե երկու հատկանիշն էլ հատուկ են տվյալ հիվանդին, կապված պատի ամրության հետ։ Վերջերս, պատի ուժը որոշելու ոչ ինվազիվ մեթոդը, կախված հիվանդից , հայտնաբերվել է ավելի ավանդական մոտեցումներով, ուժի որոշման հարցում, օգտագործելով այլ հետազոտողների կողմից շրջակա միջավայրի փորձարկումները  ՈԱԱ-ի ռիսկիի գնահատման համար վերջերս ներկայացված որոշ մեթոդներ ներառում են; ՈԱԱ-ի պատի լարվածությունը; ։ ՈԱԱ-ի ընդլայնման աստիճանը; ասիմետրայի աստիճանը; ներլուսանցքային թրոմբների ներկայություն(ՆԼԹ); պատռման պոտենցիալի ինդեքսը(ՊՊԻ);  պատռման վերջնական տարրերի վերլուծության ինդեքս (ՊՎՏՎԻ); բիոմեխանիկական գործոններ `համակարգչային վերլուծության հետ համատեղ; ՆԼԹ-ի աճ; ՈԱԱ-ի երկրաչափական պարամետրեր ; ինչպես նաև մաթեմատիկական մոդելների հիման վրա ՈԱԱ-ի աճի և պատռման որոշման մեթոդ
Հետվիրահատական մահացությունը, որը արդեն իսկ պատռված ՈԱԱ-ի համար դանդաղորեն նվազել է մի քանի տասնամյակներով, սակայն մնացել է ավելի քան 40%. Այնուամենայնիվ, եթե ՈԱԱ-ն վերականգնվում է վիրահատական միջոցով մինչև պատռվելը, ապա մահացությունը զգալիորեն ցածր է; մոտավորապես 1-6% ։
Համաճարակաբանություն
Ամեն տարի Միացյալ Նահանգներում ՈԱԱ-ի պատռումից հետո տեղի է ունենում առնվազն 13.000 մահ։ Նոր դեպքերի ամենաբարձր թվաքանակը տղամարդկանց մոտ կազմում է մոտ 70 տարեկանում, 60 տարեկանում տառապող տղամարդկանց տոկոսը կազմում է 2-6։ Ծխողների շրջանում հաճախակիությունն ավելի բարձր է, քան չծխողներինը (8։ 1), իսկ ծխելը թողնելուց հետո ռիսկը դանդաղ է նվազում ։ ԱՄՆ-ում չափահաս բնակչության շրջանում ՈԱԱ-ի հաճախականությունը կազմում է 2-4% ։
ՈԱԱ-ի պատռումը տեղի է ունենում 65  և ավելի բարձր տարիքի տղամարդկանց 1-3% -ի մոտ, մահացությունը `70-95% ։
Պատմություն
Առաջին պատմական ՈԱԱ գրառումները վերաբերում են Հին Հռոմին 2-րդ դարում, երբ հունական վիրաբույժ Անտիլուսը փորձել է ՈԱԱ-ն բուժել, պրոքսիմալ և դիստալ լիգատուռաներով, կենտրոնական կտրվածքով և թրոմբային նյութը հեռացնելով անևրիզմայից։ Այնուամենայնիվ, ՈԱԱ-ի վիրաբուժական բուժման փորձերը անհաջող էին մինչև 1923 թվականը։ Նույն տարում Ռուդոլֆ Մատասը (որը նաև առաջարկեց էնդոանևրիզմաի գաղափարը) իրականացրեց առաջին հաջողակ աորտայի կապումը մարդու վրա ։ ՈԱԱ-ի բուժման հաջողված այլ եղանակները ներառում էին պոլիէթիլենային ցելոֆանով ողնաշարի փաթաթումը, ինչը հանգեցրեց ֆիբրոզի և սահմանափակեց անևրիզմայի աճը։ Էնդովասկուլյար անևրիզմաի վերականգնումը առաջին անգամ կատարվել է 1980-ականների վերջին և տարածվել է առաջիկա տասնամյակների ընթացքում։ Էնդովասկուլյար վերականգնումը առաջին անգամ օգտագործվել է 1994 թվականին Նոթինգհեմում պատռված անևրիզման բուժելու համար ։
Հասարակություն և մշակույթ
Ֆիզիկոս Ալբերտ Էյնշտեյնը 1949 թ. վիրահատվել էորովայնային աորտայի անևրիզմայի համար, Ռուդոլֆ Նիսսենի կեղմից, որը աորտան փաթաթել է պոլիէթիլենային ցելոֆանով ։ Էյնշտեյնի անևրիզմը պատռվեց 1955 թ. Ապրիլի 13-ին։ Նա հրաժարվեց վիրահատությունից, ասելով. «Ես ուզում եմ գնալ, երբ ուզում եմ։ Անհամ է արհեստականորեն կյանքը երկարացնելը։ Ես իմ բաժինն  արել եմ, ժամանակն է գնալ։ Ես դա անելու եմ էլեգանտ »։ Նա հինգ օր հետո մահացավ 76 տարեկանում։
Դերասանուհի Լյուկիլ Բոլլը մահացել է 1989 թվականի ապրիլի 26-ին, որովայնային աորտայի անևրիզմայից։ Նրա մահվան ժամանակ նա եղել է Սեդարս-Սինաի բժշկական կենտրոնում, վերականգնելով անհետաձգելի վիրահատությունից, որը կատարվել էր ընդամենը վեց օր առաջ `սրտի անբավարարության պատճառով։ Բոլլը ռիսկային խմբում էր, քանի որ նա տասնյակ տարիներ մոլի ծխող էր ։
Երաժիշտ Կոնվա Թվիթին մահացել է 1993 թ. Հունիսին, 59 տարեկան հասակում, որովայնային աորտայի անևրիզմայից, երկու ամիս առաջ `Final Touches- ի ստուդիայի վերջնական տարբերակ ալբոմի թողարկումից հետո։
Դերասան Ջորջ Սքոթը մահացել է 1999 թ.-ին `71 տարեկանում պատռված որովայնային աորտայի անևրիզմայից։
2001 թ. Նախկին նախագահի թեկնածու Բոբ Դոելը տարել է որովայնային աորտայի անևրիզմաի վիրահատություն, որի ընթացքում անոթային վիրաբույժ Քեննեթ Օուրելի գլխավորած թիմը տեղադրել է ստենտային պատվաստանյութ ։
Ուրիելն ասել է, որ թիմը Y- ձևավորված խողովակ է տեղադրել Դոուի ոտքի կտրվածքով և տեղադրել այն աորտայի թուլացած մասում։ Անեևրիզման, ի վերջո, նեղանում է ստենտի շուրջ, որը շարունակում է մնալ իր տեղում մինչև Դոուի կյանքի ավարտը։
Դերասան Ռոբերտ Ջեքսը խախացել է Տեխասի շղթայական կոտորածում «Կաշվե դեմքը», մահացել է որովայնային աորտայի անևրիզմայից 2001 թվականի օգոստոսի 8-ին, 42 տարեկան դառնալուց մեկ օր առաջ։ Նրա հայրը մահացե է նույն հիվանդությունից, երբ Ռոբերտը երեղա էր։
Դերասան Թոմմի Ֆորդը հանկարծամահ եղավ որովայնի աորտայի անևրիզմաից 2016 թ. Հոկտեմբերին 52 տարեկան հասակում ։
Ռիսկի գնահատում
Վերջին մի քանի տարիների ընթացքում կան շատ կոչեր այլընտրանքային մոտեցումների համար, պատռման ռիսկի գնահատման համար, և շատերը առաջարկել են, որ կենսամեխանիկական մեթադի վրա հիմնված մոտեցումը կարող է ավելի հարմար լինել, քան ներկա տրամագիծը օգտագործող մոտեցումը։ Թվային սիմուլյացիան արժեքավոր գործիք է հետազոտողների համար, որոնք հաշվարկում են պատերի մոտավոր լարվածությունները, այդպիսով բացահայտելով հատուկ անևրիզմայի պատռման պոտենցիան։ Փորձագիտական մոդելները անհրաժեշտ են այս թվային արդյունքները հաստատելու և ՈԱԱ-ի կենսամեխանիկական վարքագծի վերաբերյալ ավելի լավ պատկերացում կազմելու համար։ In vivo պայմաններում, ՈԱԱ- ն ցուցաբերում է տարբեր միջակայքեր նյութի ամրության թույլ  հիպոքսիկ հատվածներից մինչև ավելի ուժեղ  և կալցիֆիկացված հատվածներ։
ՈԱԱ-ի ապագա աճի կանխագուշակման ուղիներ գտնելը համարվում է հետազոտության առաջնահերթությունը ։
Փորձարարական մոդելներ
Փորձարարական մոդելները այժմ կարող են արտադրվել նոր տեխնոլոգիայով, որը ներառում է նյութերի ներարկման գործընթաց, որը օգտագործելով  նյութերի ներարկման  մեթոդ `որոշակի հիվանդի համար անատոմիկորեն ճիշտ ՈԱԱ-ի պատկեր ստեղծելու համար ։ Աշխատանքը նաև կենտրոնացած էր նյութի ավելի իրատեսական անալիզների զարգացման վրա, քան  in vivo- ում, և վերջերս էլ ստեղծվեց նոր սիլիկոնային ռետիններ, որը ավելի ճշգրիտ կերպով ներկայացրեց ՈԱԱ-ի նյութի տարբեր հատկությունները ։ Այս ռետինե մոդելները կարող են օգտագործվել նաև տարբեր փորձարարական փորձարկումների ընթացքում, սկսած լարվածության վերլուծության միջոցով, ֆոտոսիլաստի մեթոդով, որոշելու համար, արդյոք պատռվածքի կետերը թվայինորեն համապատասխանում են փորձաքննության հետ ։ Մշակվում են նոր էնդովասկուլյար սարքեր, որոնք կարող են ավելի բարդ և խճճված անատոմիան բուժել ։
Կանխարգելում և բուժում
Կենդանիների ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ մեկ սպիտակուցի հեռացումը կանխում է արյան անոթների վաղ փուլում բարդությունների առաջացումը։ Մկների շտամերից ցիկլոֆիլին Ա (CypA) կոչվող ազդանշանային գենի վերացման միջոցով հետազոտողները կարողացան ամբողջական պաշտպանություն ապահովել որովայնի աորտայի անևրիզմայի դեմ ։
Մեկ այլ ուսումնասիրություն ցույց է տվել, որ Գրանզիմ B-ը (GZMB) (սպիտակուցը, որը քայքայում է ֆերմենտը) պոտենցիալ թիրախ է որովայնային աորտայի անևրիզմայի համար։ Մկների մոդելների այս ֆերմենտի վերացումը դանդաղեցրեց անևրիզմաների առաջընթացը և բարելավեց գոյատևումը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Տղամարդու առողջություն
(8695) Բերգվալ
(8695) Բերգվալ (Bergvall), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1993 թվականի մարտի 17-ին UESAC ծրագրի կողմից Լա Սիլյայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,886691 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,7504 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,023 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1791,43 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,200957 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,87° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1993 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:UESAC ծրագրի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Հայաստանի առաքելությունը Եվրամիությունում
Հայաստանի առաքելությունը Եվրամիությունում, հանդիսանում է Եվրոպական միությունում Հայաստանի դիվանագիտական առաքելությունը։ Այն հիմնադրված է Բելգիա յի մայրաքաղաք Բրյուսելում։
Պատմություն
Հայաստանը ԵՄ-ի հետ դիվանագիտական հարաբերություններ է պահպանում 1991 թվականից։ Եվրոպական Միությանը կից Հայաստանի առաքելությունը ստեղծվել է Հայաստան-Եվրոպական Միություն հարաբերություններին առավել աջակցելու նպատակով ։
Միջոցառումներ
2020 թվականի հոկտեմբերի 9-ին դեսպան Աննա Աղաջանյանը հանդիպում է ունեցել Եվրոպական խորհրդի նախագահ Շառլ Միշելի հետ ։
2021 թվականի մայիսի 12-ին դեսպան Աննա Աղաջանյանը հանդիպում է ունեցել Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենի հետ։ Կողմերը քննարկել են ԵՄ-Հայաստան հարաբերությունների խորացման հեռանկարները ։
2021 թվականի նոյեմբերի 9-ին առաքելությունը միջոցառում է կազմակերպել Եվրոպական խորհրդարանի Հայաստանի հետ բարեկամության խմբի հետ։ Միջոցառմանը մասնակցել են նաև Հանուն արդարության և ժողովրդավարության Եվրոպայի հայկական ֆեդերացիայի անդամները ։
2021 թվականին նոյեմբերի 21-ին Հայաստանը միացել է «Հորիզոն Եվրոպա» ծրագրին ։
Դեսպան
2020 թվականի հուլիսի 31-ին դեսպան Աննա Աղաջանյանը նշանակվել է ԵՄ-ում Հայաստանի ներկայացուցչության ղեկավար ։ Աղաջանյանն այդ պաշտոնում փոխարինել դեսպան Թաթուլ Մարգարյանին ։
Ermenegildo Zegna
Ermenegildo Zegna (Էրմենեջիլդո Ձենյա) կամ Զեյնա, տղամարդկանց հագուստի, կոշիկի, օծանելիքի իտալական նորաձև լեյբլ։ Այն հիմնադրվել է Էրմենեջիլդո Ձենյան 1910 թվականին։ Այժմ արդեն կառավարում է Ձենյայի ընտանիքի չորրորդ սերունդը։ Այն հանդիսանում է տղամարդկանց հագուստի և կտորի աշխարհի առաջատար արտադրություններից մեկը ։
Պատմություն
Էմենեջիլդո Ձենյան համանուն ընկերությունը հիմնադրել է 1910 թվականին Տրիվերոյում։ Ընկերությունն արագորեն ձեռք է բերել գերազանց որակով և տեաքով տղամարդու կոստյումներ արտադրողի համբավ, իսկ 1930-ականների վերջին ընկերությունում արդեն աշխատում էր շուրջ 1000 մարդ։ 1938 թվականին Ermenegildo Zegna-յի արտադրանքը առաջի անգամ վաճառվեց ԱՄՆ-ում ։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, երբ այլ դերձակները վերաձևում էին հին հագուստները, Zegna գործարանն աշխատում էր ավստրալիական մերինոս բրդով. հենց այդ ժամանակ էլ այս ընկերության կտորները համարվում էին ամենաբարձրորակը։ Վաթսունական թվականներից ընկերությունը տարբեր երկրներից ֆերմերների համար սահմանել է մի շարք մրցանակներ ոչխարի ամենալավ բրդի արտադրության համար։
Երբ Էրմենեջիլդո Ջենյահի որդիները՝ Ալդոն (ծնվ. 1920) և Անջելոն (ծնվ. 1924) միացան գործին, ընկերության անունը վերափոխվեց՝ Ermenegildo Zegna and Sons (Էրմենեջիլդո Ձենյա և որդիները)։ 1955 թվականին ընկերությունում արդեն աշխատում էր 1400 մարդ ։
Էրմենեջիլդո Ձենյան մահացել է 1966 թվականին 74 տարեկան հասակում։ Ալդոն և Անջելոն բիզնեսն իրենց ձեռքն են վերցնում և երկու տարի անց թողարկում են Նովարայում Zegna ֆաբրիկայի արտադրած տղամարդկանց կոստյումների գիծ ։
Եվս մեկ գործարան բացվել է Իսպանիայում, իսկ 1975 թվականին Հունաստանում։ ՀունաստանՇվեյցարիի ձեռնարկությունը երկու տարի անց փակվեց։ Հաջորդ Zegna գործարանը բացվել է 1977 թվականին Շվեյցարիայում, որտեղ այժմ աշխատում է մոտ 900 մարդ։ 1999 թվականից «Ermenegildo Zegna» ցանցը ներառում էր ութ ձեռնարկություն Իտալիայում, երկուսը՝ Իսպանիայում, երեքը՝ Շվեյցարիայում, մեկը՝ Մեքսիկայում և մեկը՝ Թուրքիայում ։
Ալդո Ձենյան մահացել է 2000 թվականին, իսկ Անջելո Ձենյան մինչ այսօր ընկերության Պատվավոր տնօրենն է ։
Դերասան Էդրիեն Բրոուդին «Ermenegildo Zegna» ընկերության դեմքն էր և ներկայացնում էր «գարուն-ամառ 2003» և «աշուն-ձմեռ 2003» եղանակների տղամարդկանց հագուստի ցանցի գովազդային ընկերությունը ։
Արտադրանք
«Ermenegildo Zegna»-յի տեսականին ներառում է կտորներ, կոստյումներ, փողկապներ, տրիկոտաժ, վերնաշապիկներ, աքսեսուարներ և սպորտային հագուստներ։
Մեկ տարվա մեջ ընմկերությունը թողարկում է 2,3 մլն մետր կտոր, 600 000 կոստյում, 1,6 մլն սպորտային հագուստ և 1,7 մլն այլ տեքստիլ արտադրանք։ «Ermenegildo Zegna» ընկերությունում աշխատում է ավելի քան 7000 մարդ ։
2010 թվականին նշվել է Անջելո Ձենյայի հիմնադրած ընկերության հարյուրամյակը։ Անջելոյի որդին՝ Էմենեջիլդոն տարբեր երկրներում ուսումնասիրել է բրդյա կտորների արտադրանքը, փնտրել լավագույն դերձակներին, շրջագայել Իտալիայում, որպեսզի պարզի, թե ինչպես են նախընտրում հագնվել իտալացիները տարբեր քաղաքներում և գյուղերում։
Այժմ ընկերությունը ղեկավարում է Ձենյայի ընտանիքի չորրորդ սերունդը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1910 հիմնադրված ընկերություններ Կատեգորիա:Հագուստի և կոշիկի արտադրողներ
Ֆոնտանժ
Ֆոնտանժ (Fontanges), համայնք Ֆրանսիայի Օվերն մարզի Կանտալ գավառում :
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 220 մարդ, բնակչության խտությունը` 12.20 մարդ/կմ²: Բնակավայրը զբաղեցնում է 18.04 կմ² տարածք:
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 420 կմ հարավ, Կլերմոն Ֆերան քաղաքից` 90 կմ հարավ-արևմուտք, Օրիյակ քաղաքից` 22 կմ հյուսիս:
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 121 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 69-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 52: Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 57,0 %: 69 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 62 անձ (33 տղամարդ և 29 կին): Գործազուրկ են եղել 7 անձ (4 տղամարդ և 3 կին): 52 անաշխատունակներից 10-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 30-ը` թոշակառուներ, իսկ 12-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
1988
Մահեր
Կատեգորիա:1988 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Շտեռնի փորձ
Շտեռնի փորձը, մոլեկուլային–կինետիկ տեսության համաձայն՝ նյութի մասնիկները՝ ատոմները և մոլոկուլները, բոլոր ագրեգատային վիճակներում կատարում են անկանոն, երբեք չդադարող ջերմային շարժում։ Իսկ ինչպիսի՞ արագություններ ունեն այդ մասնիկները, մասնավորապես գազի մոլեկուլները, և ինչպես՞ չափել այդ արագությունները։
Շտեռնի փորձը
Մոլեկուլների ջերմային արագությունների անմիջական չափումներ փորձնական ճանապարհով կատարել է գերմանացի ֆիզիկոս Օտտո Շտեռնը 1920 թվական։ Փոքր RA շառավղով գլանում արծաթապատ պլատինե լարը հոսանքով շիկացնելիս առաջացնում է արծաթի գոլորշի։ Այդ գլանի ծնիչի երկայնքով արված նեղ ճեղքից դուրս թռչող արծաթի ատոմները կուտակվում են մեծ՝ RB շառավղով գլանի ներքին մակերևույթին՝ առաջացնելով նեղ M0 շերտը։ Մեծ և փոքր գլանների միջև ստեղծվում էր վակուում, որը գործնականում բացառում էր արծաթի ատոմների բախումներն օդի մոլեկուլներին։
Սարքի աշխատանքը
Սարքն իր առանցքի շուրջը պտտելիս արծաթի ատոմներն ընկնում են արտաքին գլանի ներքին մակերևույթին՝ առաջացնելով M շերտը, որը շեղված է M0 շերտից սարքի պտտման ուղղությանն հակառակ։ M0 և M նոր շերտերի միջև շեղման և սարքի սարքի պտտման անկյունային արագության միջոցով կարելի է որոշել արծաթի ատոմների արագությունը։
Իրոք, v արագությամբ ատոմներն արտաքին և ներքին գլանների միջև RB – RA հեռավորությունն անցնում են t =(RB– RA) / v ժամանակում, որի ընթացքում սարքը պտտվում է \varphi = \omega t անկյունով։ Այս պատճառով ատոմներն ընկնում են M շերտ, որն M0 շերտից շեղված է MM0 աղեղի չափով՝ \Iota = RB \varphi= RB\omega t։ Վերջին բանաձևում տեղադրելով t ժամանակի արտահայտությունը, կստանանք
\Iota =( \omega RB (RB – RA))/ v
Չափելով \Iota աղեղի երկարությունը և իմանակով \omega անկյունային արագությունը, կորոշենք արծաթի ատոմների արագությունը՝
v =(\omega RB (RB – RA) )/\Iota
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մոլեկուլային ֆիզիկա
Մեստիայի շրջան
Մեստիայի շրջան (მესტიის მუნიციპალიტეტი), 2-րդ մակարդակի վարչական միավոր է Վրաստանում։ Մտնում է Սամեգրելո և Զեմո-Սվանեթի երկրամասի (մխարեի) կազմի մեջ։ Վարչական կենտրոնը Մեստիա քաղաքն է։
Կատեգորիա:Մեստիայի շրջան
Ամվրոսի Բուչմա
Կենսագրություն
Ծնվել է Լվովում երկաթուղային աշխատողի ընտանիքում, եղել է 9 երեխաներից ամենակրտսերը։
Սովորել է գիմնազիայում, որտեղից նրան հեռացրել են ուսուցիչներին ծաղրանմանակելու համար։ Չորսամյա ուսումնարանի ավարտից հետո աշխատել է տարբեր մասնագիտություններով` սևագործ բանվոր, գաջեգործ, պատշար, փայտահատ, մատուցող, երաժիշտ։
1905 թվականին 14 տարեկան հասակում ընդունվել է ուկրաինական դրամատիկական թատրոնի «Русская беседа» խմբակ, որը ղեկավարում էր Իոսիֆ Ստադնիկը։ Նորամուտը թատրոնում կայացել է նույն 1905 թվականին «Հոր երջանկությունը» ներկայացման մեջ, այդ թատրոնում աշխատել է 1905-1912 թվականներին։
1922-1926 թվականներին և 1930-1936 թվականներին եղել է «Березиль» թատրոնի առաջավոր դերասաններից (սկզբում Կիևում, 1926 թվականից Խարկովում, իսկ 1935 թվականին արդեն վերանվանված Խարկովի Շեվչենկոյի անվան ուկրաիանական դրամատիկակական թատրոն)։
1924 թվականին կայացել է նորամուտը կինոյում։ 1926-1930 թվականներին աշխատել է Օդեսսայի կինոֆաբրիկայում որպես դերասան և ռեժիսոր։
1936 թվականից մինչև կյանքի վերջին տարիները եղել է Կիևի Ի. Ֆրանկոյի անվան դրամատիկական թատրոնի գլխավոր ռեժիսորը, ինչպես նաև հանդես է եկել որպես դերասան։
Ամվրոսի Բուչման մահացել է 1957 թվականին Կիևում երկարատև և ծանր պարկինսոնիզմ հիվանդությունից։
Երկու անգամ ամուսնացած է եղել, առաջին կինը` Պոլինա Նիկիտիչնա Սամիյլենկո (1889-1984), թատրոնի դերասանուհի, Ուկրաինական ԽՍՀ-ի վաստակավոր դերասանուհի, երկրորդ կինը` Վալենտինա Եֆիմովնա Բժեսկայա (1896-1977), դերասանուհի, Ուզբեկական ԽՍՀ-ի վարստակավոր դերասանուհի։
Աշխատել է Վիննիցաայի, Խարկովի և Կիևի թատրոններում։ Լավագույն դերերից են՝ Հիգինս («Ջիմմի Հիգինս», ըստ Սինկլերի), Դայդայ, Պլատոն Կրեչետ, Մակար Դուբրավա (Կոռնեյչուկի «Էսկադրայի խորտակումը», «Պլատոն Կրեչետ», «Մակար Դուբրավա»), Միկոլա Զադորոժնի (Ֆրանկոյի «Գողացված երջանկություն»)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի դերասաններ Կատեգորիա:Ստալինգրադի ճակատամարտի մասնակիցներ Կատեգորիա:Ուկրաինացի կինոռեժիսորներ
Կլաուդիո Ջենտիլե
Կլաուդիո Ջենտիլեն ծնվել է Լիբիայի մայրաքաղաք Տրիպոլիում՝ սիցիլիական ընտանիքում։
Կարիերա
Կլաուդիո Ջենտիլեն կարիերայի սկզբում «Վարեզե» և «Արոնա» ակումբներում խաղացել է որպես եզրային կիսապաշտպան և եզրային պաշտպան։ 1973 թվականին նա տեղափոխվել է«Յուվենտուս», որտեղ խաղացել է պաշտպանի դիրքում։ Այստեղ նա խաղացել է մեկ այլ հիանալի խաղացողի՝ Գաետանո Շիրեայի հետ։ «Յուվենտուսի» կազմում Ջենտիլեն հաղթական խաղ է ունեցել է Իտալիայի առաջնության 6 խաղերում, ՈՒԵՖԱ-ի գավաթի և եվրոպական սուպերգավաթի խաղերում։ Յուվեից հետո նա երեք տարի խաղացել է «Ֆիորենտինայում», այնուհետև տեղափոխվել է Սերիա Բ«Պյաչենցա» և ավարտել է կարիերան։
Միջազգային ճանաչում Ջենտիլեն ստացել է 1982 թվականին, երբ մասնակցել է աշխարհի առաջնության խաղերին։ Դիեգո Մարադոնայի ղեկավարած Արգենտինայի հետ խաղում Ջենտիլեն անհատական խաղէ ունեցել այդ ֆուտբոլիստի դեմ և թույլ չի տվել նրան ցուցադրել իր ամբողջ ներուժը։ Այս խաղում Իտալիան հաղթել է 2:1 հաշվով։ Խաղից հետո նա ասել է. «Ֆուտբոլը պարուհիների համար չէ» ։ Հաջորդ խաղը Իտալիան անցկացրել է Բրազիլիայի հավաքականի դեմ։ Այս անգամ Կլաուդիոն անձնական խաղ է ցուցադրել մեկ այլ հիանալի ֆուտբոլիստի՝ Զիկոյի դեմ։ Այս խաղում Իտալիայի հավաքականը հաղթել է 3:2 հաշվով։ Ջենտիլեն չի մասնակցել Լեհաստանի հետ կիսաեզրափակիչ խաղին՝ Արգենտինայի և Բրազիլիայի հետ խաղերում ստացած դեղին քարտերի պատճառով, բայց մասնակցել է եզրափակիչ Իտալիա-Գերմանիա խաղին և դարձել աշխարհի չեմպիոն։ Իտալիան հաղթել է Գերմանիային 3:1 հաշվով։ Հետաքրքիր է, որ առաջին հինգ խաղերում Ջենտիլեն մորուքով էր, իսկ եզրափակիչում՝ առանց մորուքի։
Կարիերան ավարտելուց հետո Ջենտիլեն դարձել է մարզիչ, նրան վստահվել է մարզել Իտալիայի մինչեւ 21 տարեկանների հավաքականը։ Նրա թիմը դուրս է եկել 2002 թվականի երիտասարդական առաջնության կիսաեզրափակիչ, հաղթել է Եվրոպայի երիտասարդական առաջնությունում 2004 թվականին, բայց 2006 թվականի մրցաշարում նույնիսկ դուրս չի եկել խմբից, ինչի պատճառով Ջենտիլեն ազատվել է աշխատանքից։ Ջենտիլեն Իտալիայի հավաքականին մարզել է 2004 թվականի Օլիմպիադայում, որտեղ Իտալիայի հավաքականը հասել է կիսաեզրափակիչ փուլ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլ ըստ երկրի
Տաքսի «Էլի լավ ա»
«Տաքսի «Էլի լավ ա»», տասը հայ ռեժիսորների և սցենարիստների՝ 2009 թվականին նկարահանած ֆիլմը։ Վերջինս բաղկացած է միջինը յոթ րոպե տևողությամբ 10 պատմություններից, որոնց բոլորին կապում է Երևան քաղաքը։
Ֆիլմի պրեմիերան կայացել է 2009 թվականի մարտի 5-ին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2009 ֆիլմեր Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր Կատեգորիա:Հայկական կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Հայերեն ֆիլմեր
Միջազգային միավոր
Միջազգային միավոր (International unit, Unité internationale), կրճատ՝ ՄՄ (անգլերեն՝ IU կամ պարզապես U, ֆրանսերեն UI, ռուսերեն МЕ, գերմաներեն և մի քանի այլ լեզուներում՝ IE) վիտամինների, հորմոնների, որոշ դեղանյութերի, պատվաստանյութերի և փոխներարկման պատրաստուկների չափման միավոր, որը հիմնված է ոչ թե նյութի ծավալի, այլ կենսաբանական ակտիվության վրա։
1 ՄՄ-ի իրական ծավալը տարբեր նյութերի դեպքում տարբեր է։ Այն որոշվում է Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հատուկ հանձնաժողովի կողմից։
Օրինակներ
Կատեգորիա:Դեղագիտություն Կատեգորիա:Չափման միավորներ
Օլդ Թրաֆորդ
Օլդ Թրաֆորդ (Old Trafford), հայտնի նաև որպես Երազանքների թատրոն (Theatre of Dreams), ֆուտբոլային մարզադաշտ անգլիական Մանչեսթեր քաղաքում, «Մանչեսթեր Յունայթեդ» ֆուտբոլային ակումբի տնային մարզադաշտը։ Այս պահին մարզադաշտը տեղավորում է 75 765 հանդիսատես և համարվում է մարդկանց տարողությամբ երկրորդ ֆուտբոլային մարզադաշտը Անգլիայում «Ուեմբլի»-ից հետո, նաև անգլիական 2 մարզադաշտերից մեկը (այդ թվում է կրկին «Ուեմբլին»), որ ՈՒԵՖԱ-ի էլիտար ռեյտինգով արժանացել է 5 աստղի։
Մարզադաշտը գտնվում է կրիկետի «Օլդ Թրաֆորդ» մարզադաշտից մոտավորապես 800 մետր հեռավորության վրա և Մանչեստրի վերգետնյա մետրոյից ոչ հեռու։
«Օլդ Թրաֆորդ»-ը հաճախ օգտագործվում էր որպես չեզոք դաշտ՝ Անգլիայի ֆուտբոլի գավաթի կիսաեզրափակչի խաղերի անցկացման համար, ինչպես նաև այստեղ անց են կացվել Անգլիայի հավաքականի մի քանի խաղեր «Ուեմբլի» մարզադաշտի կառուցման ժամանակ։ Մարզադաշտում անց են կացվել 1996 թվականի Եվրոպայի առաջնության, 1996 թվականի Եվրոպայի չեմպիոնների լիգայի, ինչպես նաև 2003 թվականի Չեմպիոնների Լիգայի խաղեր։ Բացի ֆուտբոլային նպատակներով օգտագործելը, «Օլդ Թրաֆորդ»-ում անց են կացվել ռեգբիի Սուպերլիգայի մեծ եզրափակչի փուլը և 2000 թվականի Աշխարհի գավաթի եզրափակչի խաղերը։