cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հայկական երաժշտական մրցանակաբաշխություն
Հաղթողներ
And the Nominees Are (ռեժ. Haik Atoms)
Էլին Ավանեսյան «Armenian Classic Romance»
Հատուկ մրցանակ
Կյանքի ձեռքբերումների համար (անգլ.` Lifetime Achievement Award)
Armenian Music Awards 2005
Հայկական երաժշտական VII մրցանակաբաշխությունը տեղի է ունեցել 2005 թվականի մայիսի 19-ին, Կալիֆորնիայի «The Henry Fonda Theatre» սրահում։
Հաղթողներ
«Զուլալ» ֆոլք տրիո «Զուլալ»
«Նարեկյան Զանգակներ» երգչախումբ «Փառք ի բարձունս»
Խաչատուր Ավետիսյան «Oratorio / Requiem»
Արթուր Իսպիրյան «Ասում են, թե…»
Անդրե Դանիկ «Romantic Collection»
Յուրիկ Գրիգորյան «Սիրո նամակներ»
Սաքո «Flawless»
Լավագույն ռեփ/հիփ-հոփ ալբոմ (անգլ.` Best Rap & Hip Hop Album)
Mihran «It’s My Time»
Լավագույն ալբոմ world fusion ժանրում  (անգլ.` Best World Fusion Album)
Arax «La Brise»
Պերճ Թյուրաբյան «Թռչնահոգի»
Լավագույն ֆոլք-ռոք ալբոմ (անգլ.` Best Folk Rock Album)
Բամբիռ «Բամբիռ»
Յակովոս Քոլանյան «Շորոր»
Լավագույն հեղինակ-կատարողի ալբոմ (անգլ.` Best Songwriter's Album)
Աննա Արմենակյան «Սիրո քարավան» (Սիլվիի կատարմամբ)
Ժոզեֆ Գրիգորյան «Tslamili»
«Ril & G» հայկական մանկական երգչախումբ «School Bus»
Արցախի «Վարական», «Վարանդա» և «Մրակաց» երգչախմբեր «Fortress City: Armenian Songs from Nagorno Karabagh»
Գոռ Մխիթարյան «Որտեղից որտեղ» (ռեժ. Արա Սուջյան)
Արամ Ասատրյան «Live Concert in Armenia»
Helen «Մենություն» (հեղինակ՝ Էլվինա Մակարյան)
Հատուկ մրցանակներ
Սեպուհ Աբգարյան («Գոհար» սիմֆոնիկ նվագախմբի դիրիժոր) և պրոդյուսեր  Սևակ Սերոբյան «All Time Armenian Favorites» DVD-ի համար
Armenian Music Awards 2006
Հայկական երաժշտական VIII մրցանակաբաշխությունը տեղի է ունեցել 2006 թվականի մայիսի 25-ին, Կալիֆորնիայի «The Hollywood Palladium» սրահում։
Հաղթողներ
Winds of Passion (Ռուբեն Հարությունյան, Վարդան Հարությունյան, Գրիգոր Հարությունյան, Գևորգ Կարապետյան) «Սրբազան պատարագ (Կոմիտաս)»
Ռուբեն Մաթևոսյան «Sayat Nova & Folk Songs»
Գոհար Գասպարյան «Սուրբ Սուրբ»
Լավագույն ավանդական ռետրո ալբոմ (անգլ.` Best Traditional Retro Album)
Լեյլա Սարիբեկյան «Հայի ուժը»
Քրիստինե Պեպելյան «About Me»
Աիդա Սարգսյան «Վերադարձ»
Armenian Navy Band «Որքանն է քոնը»
Hexen «Heal a Million...Kill a Million»
Լավագույն ալտերնատիվ ալբոմ (անգլ.` Best Alternative Album)
Անդրանիկ Մուրադյան «Ethnic Sketches»
Լավագույն արևելյան փոփ ալբոմ (անգլ.` Best Mediterranean Popular Album)
Գարո Գաբուդաղյան «Ժպտա»
«Արևիկ» համույթ «Արևիկ»
VA «Գևորգ Էմին երգարան»
Հայկական երաժշտական VII մրցանակաբաշխություն
Element Band «ԵՎ Օ Ֆ»
Armenian Navy Band «Քո ճակատիդ նայի» (հեղինակ՝ Արտո Թունջբոյաջյան)
Հատուկ մրցանակներ
The Armenian Identity Recipient Award (անգլ.)
Օշին Քեշիշյան
«Դիվա» մրցանակ
Լևոն Քաթերջյան
Armenian Music Awards 2007
Հայկական երաժշտական IX մրցանակաբաշխությունը տեղի է ունեցել 2007 թվականի մայիսի 25-ին, Կալիֆորնիայի «Gibson Amphitheater» սրահում։
Հաղթողներ
«Գոհարափայլ»  համույթ «Գոհարափայլ»
Արմեն Բաբախանյան «Khachaturian: Solo Piano Works»
«Նարեկյան Զանգակներ» երգչախումբ «Եղիցի լույս»
Լավագույն ավանդական փոփ ալբոմ (անգլ.` Best Pop Traditional Album)
Արման Հովհաննիսյան «Սիրելիս»
Լավագույն ժամանակակից փոփ ալբոմ (անգլ.` Best Modern Pop Album)
Սոֆի Մխեյան «Կյանքը քո»
Լավագույն փոփ ալբոմ (անգլ.` Best Pop Contemporary Album)
Հայկո «Մի խոսքով»
Աշոտ Վարդանյան «Իմն ես»
Լավագույն տրանս/հաուս ալբոմ (անգլ.` Best Trance & House Album)
The Armenoids «The Album»
Լավագույն ռեփ/R&B ալբոմ (անգլ.` Best Rap & R&B Album)
Apeh Jan «Soundcheck»
Empyray «Empyray»
Գոռ Մխիթարյան «Acoustic Folklore»
Լավագույն ջազային ալբոմ (անգլ.` Best Jazz Album)
Լավանդա տրիո «Լավանդա տրիո»
Սաքո «Live Dance Party»
«Արևիկ» համույթ «Արևիկ մրցույթ-փառատոն»
Արսեն Գրիգորյան «Սերն է խոսում»
Արամե «Հարյուր տարի» (ռեժ. Հրաչ Քեշիշյան)
Երևան-Մոսկվա Տրանզիտ 4
Տարվա երգիչ (անգլ.` Male Singer of the Year)
Անդրե «Հազար անգամ» (CD)
Սիրուշո «Հիմա» (CD)
Տարվա դուետային երգ (անգլ.` Best Duet Song of the Year)
Արազ Դարե և Արմինկա «Սեր ու կարոտ»
Տարվա երգ (անգլ.` Best Song of the Year)
Սիլվա Հակոբյան «Գիշեր» (հեղինակ՝ Մանե Հակոբյան)
Armenian Music Awards 2009
Հայկական երաժշտական X մրցանակաբաշխությունը տեղի է ունեցել 2009 թվականի դեկտեմբերի 13-ին, Կալիֆորնիայի «Nokia Theatre» սրահում։
Հաղթողներ
Լավագույն գործիքային սոլո ալբոմ (անգլ.` Best Instrumental Solo Album)
Գևորգ Դաբաղյան «Lost Songs from Eden»
Լավագույն գործիքային նվագախմբային ալբոմ (անգլ.` Best Instrumental Orchestral Album)
Լավագույն ավանդական ժողովրդական ալբոմ (անգլ.` Best Traditional Folk Album)
«Չուկազյան» հայկական համերգային համույթ «Passage to Armenia»
Լավագույն ժամանակակից ժողովրդական ալբոմ (անգլ.` Best Contemporary Folk Album)
Հովհաննես Շահբազյան «Երանի թե…»
Հոգևոր երաժշտության լավագույն ալբոմ (անգլ.` Best Spiritual Album)
«Շարական» համույթ (գեղ. ղեկավար` Դանիել Երաժիշտ) «Sharakan Ensemble of Old Music»
Լավագույն երգչախմբային ալբոմ (անգլ.` Best Choir Album)
«Լույս» վոկալ հնգյակ «Լույս»
Կոնստանտին Պետրոսյան, Լևոն Չաուշյան, Երվանդ Երկանյան, Ռուբեն Սարգսյան, Վահրամ Բաբայան «Օբերտոն»
Լավագույն ավանդական փոփ կատարում [տղամարդ] (անգլ.` Best Traditional Pop Male)
Արամե «The Best of»
Լավագույն ավանդական փոփ կատարում [կին] (անգլ.` Best Traditional Pop Female)
Լիլիան «Կարոտի կանչ»
Լավագույն ժամանակակից փոփ կատարում [տղամարդ] (անգլ.` Best Modern Pop Male)
Արսեն Գրիգորյան «Մնա»
Լավագույն ժամանակակից փոփ կատարում [կին] (անգլ.` Best Modern Pop Female)
Սոֆի Մխեյան «Լույս խավարում»
Լավագույն պարային/էլեկտրոնային ալբոմ (անգլ.` Best Dance & Electronic Album)
Արմեն Բալյան «New Style New Sound»
Այլին Խաչատրյան «Մի տան»
Ռեինկարնացիա «Janfida to Jamaica 60 km»
Տիգրան Համասյան «Aratta Rebirth: Red Hail»
Եվրատեսիլ 1992 երգի մրցույթ
«Եվրատեսիլ 1992 երգի մրցույթը» դարձել է Եվրատեսիլի 37-րդ մրցույթը և տեղի է ունեցել 1992 թվականի մայիսի 9-ին Շվեդիայի քաղաք Մալմյոի Malmö Ice Stadium-ում։ Մրցույթի ազգային հեռարձակող կազմակերպությունը եղել է Sveriges Television (SVT)։
Հայկական երաժշտական մրցանակաբաշխություն
Հաղթողներ
Լավագույն գործիքային/կիթառային ալբոմ (անգլ.` Best Instrumental/Guitar Album)
Եվրատեսիլ 1992 երգի մրցույթ
Հղումներ
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 1992 երգի մրցույթ Կատեգորիա:1992 Շվեդիայում
Հայկական երաժշտական մրցանակաբաշխություն
Հաղթողներ
Վահագնի «Short Stories»
Element Band «Ու»
Լավագույն հայրենասիրական ալբոմ (անգլ.` Best Patriotic Album)
VA «Հայկական բանակ 16»
Լավագույն "The Best of" ալբոմ (անգլ.` "The Best of" Album)
«Փիլավջյան» մանկամսուր «Չարի վերջը»
«Սայաթ Նովա» համույթ (գեղ. ղեկավար՝ Թովմաս Պողոսյան) «Sayat Nova: Complete Collection of Armenian Songs»
Լիլիթ Դանիելյան «Նահապետ Քուչակ - Հայրեններ»
Լավագույն խոսակցական ալբոմ (անգլ.` Best Poetry/Spoken Word)
Խաչատուր Սողոմոնյան «His Words, Music & Poetry»
Ֆլոյդ «Ներկա»
Արթուր Իսպիրյան «Ռադիո Երևան»
Լեյլա Սարիբեկյան «Մի բաժանվեք սիրուց երբեք»
Հատուկ մրցանակներ
Հայ երգի դեսպան
Անդրե
Շառլ Ազնավուր, Ժորժ Կարվալենց, Իրինա Ալլեգրովա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Երաժշտական մրցանակներ
Մկրտիչ Յուզբաշյան
Մկրտիչ (Նիկիտա) Մովսեսի Յուզբաշյան, (1882, Շուշի - 1961, Երևան), հայ սովետական ինժեներ-էլեկտրիկ։
Կարեն Յուզբաշյանի հայրը։
Կենսագրություն
Ավարտել է Գերմանիայի Դարմշտատի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը (1910)։ 1923-1930 թվականներին աշխատել է Թիֆլիսի էլեկտրամեխանիկական գործարանում՝ տնօրեն, 1923-1924 թվականներին՝ գլխավոր ինժեներ։ 1930 թվականին հրավիրվել է Երևան՝ ղեկավարելու տրամվայի անցկացման շինարարությանը։ 1930-1937 թվականներին եղել է Երքաղգործկոմի տրամվայի վարչության պետ և գլխավոր ինժեներ։ 1932 թվականից դասավանդել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում։ Էլեկտրատեխնիկայի մասին հայերեն լեզվով առաջին գրքի հեղինակն է։
Պարգևներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Տրոլ թռիչքադաշտ
Տրոլ թռիչքադաշտ, թռիչքադաշտ Տրոլ հետազոտական կայանից 6.8 կիլոմետր (4.2 մղոն) հեռավորության վրա Արքայադուստր Մարթայի ափին, Մոդ թագուհու երկրում, Անտարկտիդայում։ Նորվեգիայի բեևեռային ինստիտուտին պատկանող այս տարածքը բաղկացած է Անտարկտիդայի սառցադաշտային կապույտ սառույցի վրա 3300 x 100 մետր (10830 x 330 ֆուտ) թռիչքուղուց։ Օդանավակայանը գտնվում է ծովի մակարդակից 1232 մետր բարձրության վրա և ափից 235 կմ (146 կմ) հեռավորության վրա։
Օդանավակայնը հանձնվել է շահագործման 2005 թվականին և ծառայում է որպես Մոդ թագուհու երկրի օդային ցանցի կենտրոն (անգլ. DROMLAN)` բազմազգ համագործակցություն՝ Տրոլը որպես ամբողջ տարվա կենտրոն օգտագործելու համար՝ միջմայրցամաքային երթևեկություն ապահովելու համար դեպի Անտարկտիդա և այնուհետև տարբեր հետազոտական կայաններ՝ օգտագործելով միջանտարկտիկական գործողությունների համար հարմար ինքնաթիռներ։ Միջմայրցամաքային թռիչքները հիմնականում մեկնում են Քեյփթաունի Միջազգային Օդանավակայանից օգտագործելով Ilyushin 76, C-130 Hercules, P-3 Orion, Boeing 767 և նմանատիպ, հեռահար ինքնաթիռներ։ Հետազոտական կայանի այլ սնուցման ծառայությունները սովորաբար իրականացվում են Basler BT-67 ինքնաթիռներով, De Havilland DHC-6/300 Twin Otter ինքնաթիռներով և Dornier Do-228 ինքնաթիռներով և ուղղաթիռներով։
Հնարավորություններ
Տրոլ թռիչքադաշտը տեղակայված է Տրոլից 6.8 կիլոմետր (4.2 մղոն) հեռավորության վրա Արքայադուստր Մարթայի ափին, Մոդ թագուհու երկրում, Անտարկտիդայում։ Նորվեգիայի բեևեռային ինստիտուտին պատկանող այս տարածքը բաղկացած է Անտարկտիդայի սառցադաշտային կապույտ սառույցի վրա 3300 x 100 մետր (10830 x 330 ֆուտ) թռիչքուղուց։ Օդանավակայանը գտնվում է ծովի մակարդակից 1232 մետր բարձրության վրա և ափից 235 կմ (146 կմ) հեռավորության վրա ։ Թռիչքի գործիքային վայրէջքի համակարգ չի օգտագործվում, փոխարենը օգտագործվում են տեսողական թռիչքի կաննոնները։ Թռիչքուղու վրա չկան շենքեր կամ կառույցներ, չնայած հետազոտական ինստիտուտը ապահովում է որոշ ծառայություններ։ Վերգետնյա բեռնաթափումը, ներառյալ ինքնաթիռի վառելքի մատակարարումը ապահովվում է Տրոլի անձնակազմի կողմից ։ Անձնակազմը նաև մատուցում է ծառայություններ, ինչպիսիք են հրշեջ-փրկարարական ծառայությունները, կապը և Տրոլում գիշերակացը այն անձանց համար, ովքեր չեն կարող առաջ շարժվել վատ եղանակի պատճառով ։ Օդանավակայանը պետք է հետևի Անտարկտիդայի պայմանագրին կից «Շրջակա միջավայրի պահպանության մասին» արձանագրությանը։ Սա ներառում է ամբողջ վառելիքի պահեստավորումը տակառներում և մեծ տանկերում, որոնք տեղադրված են հատուկ գորգերի վրա, որոնք կլանում են հեղուկները՝ արտահոսքից խուսափելու համար։ Կան նաև սարքավորումներ և պլաններ՝ կարգավորելու արտահոսքերը, եթե դրանք տեղի ունենան։ Բոլոր թափոնները տեղափոխվում են Անտարկտիդայից դուրս ։
Թռիչքադաշտն ունի ցուրտ և չոր կլիմա՝ գտնվելով անապատում։ Տարեկան միջին ջերմաստիճանը −25°C է (−13°F), իսկ ամառային ջերմաստիճանը կարող է հասնել մոտ 0°C (32°F), և ամենացածրը՝ ձմռանը՝ −50°C (−58°F): Փոթորիկները, որոնք կարող են տեղի ունենալ ամբողջ տարվա ընթացքում, երբեմն անհնարին են դարձնում բացօթյա գործունեությունը։ Քանի որ այն գտնվում է Հարավային բեևեռային շրջագծից հարավ, Տրոլն ունի բեևեռային ցերեկ ամռանը և բևեռային գիշերը ձմռանը ։
Ծառայություններ
Մոդ թագուհու երկրի օդային ցանցի նախագիծը համակարգված նախագիծ է տասնմեկ երկրների միջև, որոնց բազաները գտնվում են Մոդ թագուհու երկրում (նորվ.՝ Dronning Maud Land)՝ ծախսերը նվազեցնելու համար համակարգված լոգիստիկ ծառայություն ստեղծելու համար։ Մասնակից երկրներն են՝ Բելգիան, Ֆինլանդիան, Գերմանիան, Հնդկաստանը, Ճապոնիան, Նիդեռլանդները, Նորվեգիան, Ռուսաստանը, Հարավային Աֆրիկան, Շվեդիան և Միացյալ Թագավորությունը։ Ծառայություններն իրականացվում են ռուսական Ilyushin 76, նորվեգական և շվեդական C-130 Hercules և նորվեգական P-3 Orion ինքնաթիռներով, երբեմն նաև այլ ինթնաթիռներ են այցելում ։ Թռիչքներն իրականացվում են Քեյփթաունի միջազգային օդանավակայանից մինչև ինը ժամ թռիչաժամանակով Հերկուլես ինքնաթիռի համար, իսկ հինգուկես ժամ՝ Իլ-76-ի համար ։
Այլ հետազոտական կայանների սնուցման ծառայությունները շահագործում են երկու Basler BT-67 (տեսակը փոխարկված DC-3/C-47), որոնք շահագործվում են հարավաֆրիկյան Antarctic Logistics Center International ընկերության կամ այլ օպերատորների կողմից ։ Ծառայություններն իրականացվում են դեպի Aboa (Ֆինլանդիա), Dome F (Ճապոնիա), Halley (Բրիտանիա), Kohnen (Գերմանիա), Maitri (Հնդկաստան), Neumayer (Գերմանիա), Novolazarevskaya (Ռուսաստան), Princess Elisabeth (Բելգիա), SANAE IV (Հարավային Աֆրիկա), Showa (Ճապոնիա), Tor (Նորվեգիա) և Wasa (Շվեդիա) ։ 2007-08 թվականներին 720 մարդ տեղափոխվել է Անտարկտիկա DROMLAN-ի միջոցով ։ Օդանավակայանը բաց չէ կոմերցիոն կամ այլ մասնավոր թռիչքների համար ։
Պատմություն
Տրոլի պլանավորման ժամանակ, որը բացվել է 1990 թվականին, որոշվել է, որ կայանը պետք է տեղադրվի այնպիսի վայրում, որը թույլ կտա նրան թռիչքուղի ունենալ ամբողջ տարվա ընթացքում։ Յութուլսեսենն (նորվ. Jutulsessen) ընտրվել է որպես վայր, մասամբ այն պատճառով, որ այն ապահովում էր հետազոտական կայանի բազային նունատակը և միևնույն ժամանակ թռիչքուղու համար մոտ էր սառցադաշտային կապույտ սառույցին ։ Այն ժամանակ բոլոր բեռներն ու ուղևորները դեպի Տրոլ պետք է տեղափոխվեին կա՛մ նավով, կա՛մ օդանավով Նովոլազարևսկայա (ռուս. Новолазаревская) ռուսական բազայի կամ Հենրիքսենսկերա (նորվ. Henriksenskjera) օդանավակայանի միջոցով ։
Նովոխվալինսկի
Նովոխվալինսկի (Новохвалынский, Яңы Хвалын), խուտոր Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կուգարչինսկի շրջանի կազմում։
Տրոլ թռիչքադաշտ
Պատմություն
1990-ականների վերջին Նորվեգիայի բևեռային ինստիտուտը նախաձեռնեց ստեղծել DROMLAN՝ համագործակցելով տասնմեկ այլ երկրների հետ, որոնք գործում են հետազոտական հաստատություններ Մոդ թագուհու Երկրում։ 2001 թվականի հունվարի 5-ին ութ երկրների ներկայացուցիչների մասնակցությամբ փորձնական թռիչք կատարվեց դեպի Հենրիքսենսկերա։ Այնտեղից անձնակազմը և պարագաները տարբեր բազաներին բաշխելու համար օգտագործվել են DHC-6/300 Twin Otter, Basler BT-67 և ուղղաթիռ։ Ի հավելումն Նովոլազարևսկայայի թռիչքակայանի գնահատմանը, 2002 թվականի հունվարին Տրոլում ևս իրականացվեց գնահատում։ Հանգույցի մոդելը օգտագործվել է 2001 և 2002 թվականների ամռանը, որը շահագործվում էր հարավաֆրիկյան Antarctic Logistics Center International ընկերության կողմից ։
Նովոխվալինսկի
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 336 մարդ։
Տրոլ թռիչքադաշտ
Պատմություն
Տրոլ թռիչքուղին բացվել է 2005 թվականի փետրվարի 11-ին Նորվեգիայի թագուհի Սոնյայի կողմից, իսկ նոր հետազոտական կայանը բացվել է հաջորդ օրը ։ Ծառայությունների համար սկզբում օգտագործվել են Antonov An-2, DHC-6/300 Twin Otters, Dorniers 228 և ավելի փոքր ինքնաթիռներ ։ Ավելի ուշ շահագործման են հանձնվել երկու Basler BT-67, որոնք շահագործվում են Antarctic Logistics Center International-ի կողմից։ Համագործակցությունը հանգեցրել է ավելի մեծ ինքնաթիռների առկայությանը, որոնք ավելի հարմար են հետազոտության համար՝ մասնակից երկրների միջև համակարգված որոնողափրկարարական գործողությունների միջոցով։ 2008 թվականի հունվարի 19-ին օդանավակայան այցելեց Նորվեգիայի վարչապետ Ենս Սթոլթենբերգը ։։
Նովոխվալինսկի
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի խուտորներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կուգարչինսկի շրջանի բնակավայրեր
Զաբել (վեպ)
«Զաբել» (Zabelle), անգլալեզու վեպ Նենսի Կրիկորյանի հեղինակությամբ։ Այն տպագրվել է 1998 թ. Atlantic Monthly Press հրատարակչության կողմից Նյու Յորք քաղաքում։ Վեպը հայերեն է թարգմանվել Արամ Արսենյանի կողմից և հրատարակվել է 2007 թ. ՀԳՄ հրատարակչության պատվերով։
Գրքի գլխավոր հերոսուհին՝ Զաբելը, Ուոթերթաուն քաղաքի հայկական համայնքում իր կյանքի վերջին տարիները ապրող կին է, որը դառնագին հիշողությամբ է մտաբերում Հայոց Ցեղասպանության անմարդկայնությունները, ինչին ինքը եղել է անմիջական ականատես և կորցրել է իր ողջ ընտանիքը։ Վեպում շարադրանքը կատարվում է երրորդ դեմքից և բացահայտում է Զաբելի հետագա կյանքը, ԱՄՆ քոչելու պատմությունն ու ամերիկահայ ընտանիքի եռուզեռը։
Կատեգորիա:Գրական գործեր Հայոց ցեղասպանության մասին Կատեգորիա:Ամերիկյան վեպեր Կատեգորիա:Նենսի Կրիկորյան Կատեգորիա:1999 գրքեր
Բայդալի
Բայդալի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Մալաթիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Մուսայելյանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ, Աշոցք)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Շիրակի մարզի Մուսայելյան (Աշոցք) գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 3 հուշարձան (4 միավոր)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի հուշարձանների ցանկեր
Հին Կտակարան
Հին Կտակարան, քրիստոնյա Աստվածաշնչային կանոնի առաջին մասը։ Հայ Առաքելական Եկեղեցին ընդունում է Հին Կտակարանի 48 գրքերը (որոնցից 39 համարվում են կանոնական, մնացածը՝ պարականոն կամ ըստ ՀԱԵ-ի՝ երկրորդականոն)։ Քրիստոնեական եկեղեցիներում ընդունված է Հին Կտակարանի գրքերի հետևյալ բովանդակային բաժանումը՝ օրենսդրական (Մովսես մարգարեի Հնգամատյանը), պատմական, իմաստության և մարգարեական։
Օրենսդրական (Հնգամատյան)
Աստվածաշնչի և Հին կտակարանի առաջին հինգ գրքերն են, կոչվում են նաև Հնգամատյան։ Համաձայն քրիստոնեական վարդապետության՝ դրանք գրվել են Մովսես մարգարեի կողմից։
Տչև
Տչև (լեհերեն՝ Tczew, կոշուբյան բարբառով՝ Derszewo, Dërszewò, գերմաներեն՝ Dirschau), քաղաք Լեհաստանի հյուսիսային մասում՝ պատմական Պոմերանիա երկրամասում, ներկայիս Պոմորյան վոևոդությունում, որի կազմի մեջ մտնող նույնանուն շրջանի և համայնքի վարչական կենտրոնն է, թեև այդ համայնքից առանձնացված է և համարվում է առանձին քաղաքային համայնք՝ իր զբաղեցրած 22,38 քառակուսի կիլոմետր տարածքով2. : Ընկած է Վիսլա գետի արևմտյան ափին, Գդանսկ քաղաքից մոտավորապես 35 կիլոմետր դեպի հարավ-արևելք։ Բնակչության թվաքանակը 2019 թվականի տվյալներով եղել է 60 257, բնակչության խտությունը՝ 2504.4 մարդ/կմ²  ։
Պատմություն
Պատմական փաստաթղթերում առաջին անգամ հիշատակվել է 1198 թվականին։ 1260 թվականին դուքս Սամբոր II-ից քաղաքի կարգավիճակ և լյուբեկյան իրավունք է ստացել։ 1309 թվականին տևտոնյան ասպետները գնել են քաղաքն ու նրա շրջակա հողերը։
Ռեֆորմացիայի ժամանակ Դիրշաուի բնակիչները լյութերականություն են ընդունել։ 1577 թվականին Ստեֆան Բատորին ավերել է քաղաքը։ Լեհաստանի բաժանման ժամանակ բնակավայրը բաժին է հասել Պրուսիային։
XIX դարի կեսերին Բեռլին-Քյոնիգսբերգ երկաթուղու վրա գտնվող կայարանի շահագործման և արդյունաբերական վերափոխումների շնորհիվ քաղաքի դերն ու նշանակությունը կտրուկ կերպով աճել է։ Հենց այդ ժամանակ էլ կառուցվել են Վիսլայի վրայի զույգ կամուրջները, որոնք դարձել են քաղաքի խորհրդանիշը։ Ընդունված է ասել, որ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմն սկսվել է Տչևի այդ կամուրջների ռմբակոծությամբ ։
1975 – 1998 թվականներին քաղաքը գտնվել է Գդանսկի վոևոդության կազմում։
Բնակչություն
2010 թվականի տվյալներով Տչևի բնակչության թվաքանակը եղել է 60 152, բնակչության խտությունը՝ 2687,76 մարդ/կմ2. :
Քույր քաղաքներ
Տչևը բարեկամական ու գործընկերային սերտ կապեր է հաստատել հետևյալ քաղաքների հետ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լեհաստանի քաղաքներ Կատեգորիա:Լեհաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Քվեմո Ղվերթևի
Քվեմո Ղվերթևի (ქვემო ღვერთევი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Շիդա Քարթլի մարզի Քարելի շրջանում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Քարելի շրջան
Եվրատեսիլ 1991 երգի մրցույթ
Հղումներ
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 1991 երգի մրցույթ Կատեգորիա:1991 Իտալիայում
Կանադայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկ
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում Կանադայի օբյեկտները թվով 18-ն են, որը կազմում է ընդհանուր թվի 1,7 %-ը (1073՝ 2017 թվականի դրությամբ)։ 8 օբյեկտներ ընդգրկված են մշակութային չափանիշներով, այդ թվում՝ 1-ը համարվում է մարդկային ստեղծագործական գլուխգործոց (չափանիշ i), մնացած 10-ը՝ բնական չափանիշներով։ Բացի դրանից, 2016 թվականի դրությամբ, ևս 6 օբյեկտ ներկայացված է թեկնածու ցանկում ։
Կանադան վավերացրել է Համաշխարհային ժառանգության պաշտպանության կոնվենցիան 1976 թվականի հուլիսի 23-ին ։ Կանադայի առաջին օբյեկտն ընդգրկվել է ցանկում 1978 թվականին, Համաշխարհային ժառանգության հանձնաժողովի 2-րդ նիստում։
Թեկնածու օբյեկտների ցանկ
Այս ցանկում այն վայրերն են, որոնք ներկայացված են Կանադայի կառավարության կողմից՝ որպես թեկնածու օբյեկտներ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության ցանկեր Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Կանադայում
Աստերոիդների ցանկ (62001-62100)
Աստերոիդների ցանկ (61901-62000) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (62101-62200)
Արտաշես Սուքիասյան
Արտաշես Ալեքսանդրի Սուքիասյան (1841, Թելավ-1895, Բաքու), հայ դերասան։ Հայկական պրոֆեսիոնալ թատրոնի ռեալիստական ուղղության հիմնադիրներից։
Սովորել է Ներսիսյան դպրոցում։ Բեմ է բարձրացել 1863 թվականին, Թիֆլիսում։ Առավել հաջողության է հասել բնութագրական դերերով՝ Օսկան Պետրովիչ, Իսայի, Բրիլիանտով, Իրասածով (Սունդուկյանի «Օսկան Պետրովիչն էն կինքումը», «Խաթաբալա», «Էլի մեկ զոհ», «Գիշերվան սաբրը խեր է»), որոնց առաջին դերակատարն է եղել։ 1879-1881 թվակականներին Թիֆլիսի հայոց մշտական դերասանական խմբում խաղացել է Դոն ժուան (Մոլիերի «Դոն ժուան»), Ղաղո (Ն․ Փուղինյանի «Դալալ Ղաղո»), Հորացիո (Շեքսպիրի «Համլետ») և այլն։ 1866 թվականին գրել է «Իմերել Մախարե» վոդևիլը։ Գ․ Սունդուկյանն իր «Օսկան Պետրովիչն էն կինքումը» վոդևիլը նվիրել է Սուքիասյանին։
Աստերոիդների ցանկ (243401-243500)
Աստերոիդների ցանկ (243301-243400) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (243501-243600)
Ձիրավի դաշտ
Աշխարհագրություն
Ձիրավի դաշտը կազմում է Ալաշկերտի դաշտի հարավ-արևելյան մի փոքրիկ հատվածը և փռված է նոր ժամանակների Էրզրումի նահանգի Բայազետի գավառի Դիադինի և Կարաքիլիսայի գավառակներում՝ Ջուջան գյուղից և Սուրբ Հովհաննես վանքից մինչև Դիադին գյուղաքաղաքի մոտերքը։ Ոմանք այն նույնացնում են Աբաղայի դաշտի հետ, որը համարվում է անընդունելի ։ Ձիրավը ջրառատ ու ծաղկավետ դաշտը է, հարուստ է հանքային ջրերով։
Նշանավոր իրադարձություններ
Այստեղ 371 թվականին տեղի է ունեցել արյունահեղ ճակատամարտ՝ հայկական զորքերի (որին օժանդակում էր նաև հռոմեական մի զորամաս) և պարսկական բանակի միջև։ Չնայած ուժերի թվական մեծ տարբերությանը՝ հայկական զորքը այդ ճակատամարտում տանում է փայլուն հաղթանակ և Պապ թագավորը, Մեծ Հայքը մաքրելով թշնամական զորքերից՝ ձեռնամուխ է լինում հայկական միասնական պետությունն ամրապնդելու գործին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի աշխարհագրություն Կատեգորիա:Դաշտեր այբբենական կարգով
Կորիտնոե (գյուղ, Վիժնիցայի շրջան)
Կորիտնոե (Коритне), գյուղ Ուկրաինայի Չեռնովցիի մարզի Վիժնիցայի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Վիլավչե։
2001 թվականի տվյալներով Կորիտնոե գյուղում բնակվում էր 2 452 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Չեռնովցիի մարզի Վիժնիցայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1433 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Նահապետավանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Շիրակի մարզի Նահապետավան գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 3 հուշարձան (3 միավոր)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի հուշարձանների ցանկեր
Եվրատեսիլ 1990 երգի մրցույթ
«Եվրատեսիլ 1990 երգի մրցույթը» դարձել է Եվրատեսիլի 45-րդ մրցույթը և տեղի է ունեցել 1990 թվականի մայիսի 5-ին Հարավսլավիայի մայրաքաղաք Զագրեբի Vatroslav Lisinski Concert Hall-ում։ Մրցույթի ազգային հեռարձակող կազմակերպությունը եղել է Yugoslav Radio Television (JRT)։
Հղումներ
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 1990 երգի մրցույթ Կատեգորիա:1990 Հարավսլավիայում
Սուրբ Գրաալ
Գրաալի փնտրտուք
9-րդ դարում Եվրոպայում սկսվում է Քրիստոսի երկրային կյանքի հետ կապված մասունքների որսը։ Իր գագաթնակետին այն հասնում է 13-րդ դարում, երբ Սուրբ Լյուդովիկը Կոստանդնուպոլսից Փարիզ է տանում կրքի մի շարք մասունքներ՝ հատուկ այդ նպատակի համար կառուցված Սուրբ Մատուռում ցուցադրելու համար, որոնց իսկությունը ոչ ոքի մոտ կասկած չի առաջացնում։ Կրքի գործիքների մեջ, որոնք ցուցադրվել են եվրոպական տարբեր եկեղեցիներում, բացակայում է այն գավաթը, որից ըմպել է Հիսուս Քրիստոսը։ Այս հանգամանքը առաջացրել է տարբեր մեկնաբանություններ նրա գտնվելու տեղի վերաբերյալ, հակառակ Փարիզի, որը «մենաշնորհել» է քրիստոնեական շատ սրբություններ։ Անգլիական թագին պատկանող ժամանակակից Ֆրանսիան գավաթի մասին առաջ է քաշել մի առասպել, ըստ որի գավաթը թաքցված է Բրիտանական տարածքներում։
Միջնադարյան վեպերում Պերցեֆալի մասին գլխավոր հերոսը փնտրում և գտնում է Մունսալվեշ կախարդական ամրոցը, որտեղ Քրիստոսի աղքատ ասպետների կողմից հսկվում է Սուրբ Գրաալը։ Մի շարք նկարագրություններում Գրաալը հիշեցնում է կելտական հին լեգենդների անհատակ անոթ, որը իր հատկություններով համահունչ է հնդեվրոպական ժողովուրդների բանահյուսությունների նմանատիպ առարկաների հետ, մասնավորապես առատության եղջուրի հետ։ Սկսած Ռոբեր դե Բորոնի Հովսեփ Արիմաթացու ներկայությունը Բրիտանիայում սկսում են կապել Գլաստոնբերյան բլուրի հետ։ 1190 թվականին Գլաստոբերիական աբբայության վանականները հայտարարում են արքա Արթուրի ամուսնու Գվիներայի սարկաֆագի հայտնաբերման մասին։ 1287 թվականին տեղի ունեցավ նրանց հանդիսավոր վերահողարկավորությունը, որին ներկա էր արքա Էդուարդ I-ը կնոջ հետ։ Այդ ժամանակից սկսած Գրաալը հետագա սերունդների երևակայության մեջ անխախտելի կապվում է Գլաստոնբերի հետ։
Միջնադարյան գրականության մեջ
Վոլֆրամ ֆոն Էշենբախի վեպում «Պարցեֆալ» Գրաալը՝ քար է։
Մի ուրիշ տեղ Էշենբախը հիշեցնում է քաթարական ծեսերից մեկը։
Արթուրի շարքը
Արթուրի շարքում Գրաալը հայտնվում է ֆրանսիական կուրտիզանական վեպում, առաջինը Կրետիեն դե Տուրայի «Պերցեֆալ, կամ ասք Գրաալի մասին» գրքում։ Գրաալի հետ կապված են Կլոր սեղանի երկու ասպետների անունները՝ Պերսևալ և Գալախադ։ Պերսևալը դիտել է Գրաալը, երբ այցելել է իր բարեկամին՝ Ձկնորս Արքային։ Այս արքան ասպետների աչքի առաջ ապաքինվում է՝ խմելով Գրաալի գավաթի սուրբ ջրից։ Գլախադը համարվում է սուրբ ասպետ, միակ մարդը, որին հաջողվում է վերցնել Գրաալը։ Մանկուց դաստիարակվելով վանականների կողմից նպատակասլացության և ճշմարիտ կյանքի Գլախադը իրավունք է ձեռք բերում շփվել սրբության հետ։ Դրանից հետո նա ինչպես սուրբ, համբարձվում է երկինք։
Գավաթներ, որոնք ներկայացվում են որպես Գրաալ
19-րդ դարում մի քանի քաղաքներ հայտարարում են, որ տնօրինում են Գրաալը. Թուրին քաղաքի մի շարք ուղեցույցներում հաստատում են, որ Սուրբ Գրաալի գավաթը գտնվում է այդ քաղաքում։ Մեծ Աստվածամոր տաճարի դիմաց գտնվում են երկու արձաններ՝ Հավատի և Կրոնի։ Հավատի արձանը ձախ ձեռքով բռնել է մի գավաթ, որը ըստ տեղացիների պատկերված է Գրաալի գավաթը։ Ըստ ուղեցույցներին արձանի հայացքը ցույց է տալիս այն ուղղությունը որտեղից պետք է այն փնտրել։
Սուրբ Գրաալը ժամանակակից մշակույթում
Սուրբ Գրաալը մարմնավորվում է մի շարք գրական ստեղծագործություններում կինոֆիլմերում, համակարգչային խաղերում։ Ամենահայտնի ֆիլմերից են «Մոնտի Պայտոն և Սուրբ Գրաալը» (1975), «Ինդիանա Ջոնսը և վերջին խաչակրաց արշավանքը» (1989), «Ձկնորս Արքա» (1991), և նկարահանվել է համանուն «Դավինչիի ծածկագիր» ֆիլմը, որտեղ գրալը ներկայացված է, ոչ թե գավաթ, այլ կին, Հիսուս Քրիստոսի և Մարիամ Մագդալենաի ժառանգ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Քրիստոնեական մասունքներ Կատեգորիա:Քրիստոնեական տերմիններ
Սևանի կողակ
Սևանի կողակ, ծածանաձկների ընտանիքին պատկանող ձուկ։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։
Հայաստանում տարածված է Սևանա լճում, Արաքս, Հրազդան, Մեծամոր, Քասաղ, Արփա, Ախուրյան, Դեբեդ, Աղստև, Ազատ, Որոտան, Ողջի գետերում, դրանց ջրերով սնվող խոշոր ջրամբարներում։
Կառուցվածք
Միջին չափի ձուկ է։ Մարմնի երկարությունը 35-40 (երբեմն՝ մինչև 50) սմ է, զանգվածը՝ 2 կգ և ավելի։ Մեջքային լողակի եզրը թեք է, ուղիղ կամ մի փոքր գոգավոր։ Բերանը ճեղքաձև է, դնչի ստորին մասում՝ անկյուններում, կան 1 զույգ կարճ բեղիկներ։ Ստորին շրթունքը պատված է եղջերաշերտով, որի օգնությամբ սնունդը քերում է ստորջրյա առարկաներից։ Պոչային լողակը մկրատաձև է։ Մեջքը սեղմված է միայն մեջքային լողակի հիմքի մոտ։ Կորագծում կա 46-62 թեփուկ։ Սևանի կողակի մեջքային լողակում կա 11-13 ճառագայթ, հետնալողակում՝ 8։ Մեջքային լողակի վերջին՝ չճյուղավորված ճառագայթը հաստացած է և կրում է մանր ատամիկներ։ Ալանային ատամները եռաշարք են։ Մարմնի գունավորումը փոփոխական է՝ կախված տարիքից և կենսավայրի պայմաններից։ Մեջքը գորշաձև է, մոխրականաչ կամ մուգ մոխրագույն, կողքերը՝ մոխրաոսկեգույն, մոխրապողպատագույն, մանր ձկներինը՝ մոխրաարծաթավուն, կապտավուն՝ ոսկեգույն նրբերանգով։ Փորիկը սպիտակավուն, բաց մոխրագույն կամ դեղնավուն է։
Մեջքային, կրծքային և պոչային լողակները մուգ կամ բաց մոխրագույն են, գորշ, նարնջամոխրագույն, մոխրագույն՝ կարմրավուն հիմքերով։ Փորային լողակները և հետնալողակը ավելի բաց են գունավորված։ Աչքի ծիածանաթաղանթը ոսկեգույն է կամ դեղին։
Բազմացում և զարգացում
Գետերում սեռահասուն է դառնում 3-4, Սևանա լճում՝ 6-7 տարեկանում և ավելի ուշ։ Սեռահասուն երկձևությունը թույլ է արտահայտված։ Արուն էգից ավելի վաղ է հասունանում և ավելի փոքրամարմին է։ Հարսանեկան շրջանում նրա դնչի (երբեմն՝ նաև մարմնի) վրա առաջանում են մինչև 80 մարգարտանման գոյացություններ։ Բազմանում է ապրիլ-օգոստոս ամիսներին՝ ջրի 140°-ից բարձր ջերմաստիճանում։ Ձվադրում է ջրակալների ավազահատիկներով կամ մանր քարերով պատված հատակին՝ բաժիններով․ յուրաքանչյուր էգ (կախված չափերից և տարիքից) 1 տարվա ընթացքում 2-3 անգամ։ Բեղունությունը հասնում է 10-75 հզ. ձկնկիթի, որը դեղնագույն է, տրամագիծը՝ 1,3-1,5 մժ. Բեղմնավորված ձկնկիթի զարգացումը տևում է 6-7 օր։ Հանդիպում է սակավաթիվ առանձնյակներից կազմված փոքրիկ խմբերով, բազմացման շրջանում՝ նաև մեծաքանակ վտառներով։
Սննդառություն
Հաճախակի վարակվում է փոկորդով (Ligula intestinalis)։ Սևանա լճում ունի արդյունաբերական նշանակություն, մյուս վայրերում սիրողական ձկնորսության օբյեկտ է։ Ներկայումս Սևանի կողակի պաշարները զգալի նվազել են. պահպանության կարիք ունի։
Պահպանություն
Քուռի կողակի էնդեմիկ ենթատեսակ է՝ կրճատվող թվաքանակով։ ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։
Նախադաշտանային համախտանիշ
Նախադաշտանային համախտանիշ, (ՆԴՀ), դաշտանի սկսվելուց 2 շաբաթ առաջ դրսևորվող ֆիզիկական ու հուզական ախտանիշների ամբողջություն ։ Ախտանիշները հաճախ տարբերվում են կանանց շրջանում և անհետանում են արյունահոսության սկսվելուն պես ։ Հիմնական ախտանիշներն են՝ պզուկների ի հայտ գալը, փափուկ կուրծքը, փորափքանքը, թուլությունը, գրգռվածությունը, տրամադրության փոփոխությունները ։ Հաճախ ախտանիշները դրսևորվում են մոտավորապես 6 օր ։ Կանանց ախտանիշների պատկերը փոփոխվում է ժամանակի ընթացքում ։ Ախտանիշները չեն դրսևորվում հղիության ընթացքում ու դաշտանադադարի ժամանակ ։
Ախտորոշումը պահանջում է հուզական ու ֆիզիկական ախտանիշների դրսևորման օրինակներ՝ օվուլյացիայից հետո և նախքան դաշտանի սկիզբը, որոնք տեղի են ունենում նորմալ կյանքի ընթացքում ։ Հուզական ախտանիշները չպետք է դրսևորվեն դաշտանային ցիկլի սկզբում ։ Մի քանի ամիս շարունակ ախտանիշների ամենօրյա ցանկը կարող է օգնել ախտորոշմանը ։ Նախքան ախտորոշման հաստատումը՝ պետք է բացառել այն բոլոր հիվանդությունները, որոնք կարող են առաջացնել նույն ախտանիշները ։
Նախադաշտանային համախտանիշի պատճառը հայտնի չէ ։ Որոշ ախտանիշներ կարող են վատթարանալ բարձր աղային սննդակարգից, ալկոհոլից կամ կոֆեինից ։ Հիմնական մեխանիզմը հորմոնների մակարդակների փոփոխություններն են ։ Կերակրի աղի, կոֆեինի և սթրեսի սահմանափակումը՝ ֆիզիկական վարժությունների ավելացման հետ, սովորաբար խորհուրդ է տրվում թույլ արտահայտված ախտանիշներ ունեցող կանանց ։ Կալցիումն ու վիտամին D-ն նույնպես կարող են օգտակար լինել ։ Հակաբորբոքային դեղամիջոցները (օրինակ՝ նապրոկսեն) կարող են օգնել ֆիզիկական ախտանիշների դրսևորման ժամանակ ։ Առավել արտահայտված ախտանիշների դեպքում պետք է կիրառել հակաբեղմնավորիչ դեղահաբեր կամ միզամուղային սպիրոնոլակտոն ։
Կանանց մինչև 80 %-ը մինչև դաշտանի սկսելը ունենում է որոշ ախտանիշներ ։ Այդ ախտանիշները համարվում են նախադաշտանային համախտանիշ՝ նախադաշտանադադարային տարիքի կանանց 20-30 %-ի շրջանում ։ Նախադաշտանային դիսֆորիկ խանգարումը (ՆԴԴԽ) ՆԴՀ-ի առավել ծանր դրսևորում է և ունի հոգեբանական ծանր ախտանիշներ ։ ՆԴԴԽ ունենում է նախադաշտանադադարային կանանց 3-8 %-ը ։ Սերոտոնինի հետզավթման ընտրողական ընկճողները կարող են օգտագործվել հիմնական բուժման հետ միասին ։
Նշաններ և ախտանիշներ
Դաշտանային ցիկլի հետ կապված ֆիզիկական ախտանիշներից են՝ փորափքանքը, գոտկային շրջանի ցավերը, որովայնային կծկումները, փորկապությունը / փորլուծությունը, կրծքերի չափերի մեծացումը կամ ցավոտությունը, ցիկլային պզուկները, հոդերի ու մկանների ցավերը, ախորժակի փոփոխությունները ։ Ճշգրիտ ախտանիշները և նրանց ինտենսիվությունը զգալիորեն տարբերվում են կանանց շրջանում և անգամ տարբեր ցիկլերի ընթացքում ։ Նախադաշտանային համախտանիշով շատ կանայք ունենում են այդ ախտանիշներից միայն մի քանիսը ։
Դաշտանային փսիխոզը սովորաբար լինում է դաշտանից առաջ կամ դրա ընթացքում ։ Դաշտանային փսիխոզի ախտանիշներ կարող են լինել շշմածությունը կամ պատրանքները, մուտիզմը, ստուպորը, զառանցանքները կամ մանիակալ վիճակը ։
Նախադաշտանային դիսֆորիկ խանգարումը նախադաշտանային համախտանիշի ծանր ձևն է և հանդիպում է դաշտանային տարիքի կանանց 3–8 %-ի շրջանում ։
Պատճառներ
Երբ ՆԴՀ-ն զուգակցվում է լյուտեինային ֆազայի հետ, ախտանիշները հստակ չեն դրսևորվում, սակայն կարող են ընդգրկված լինել մի քանի գործոններ։ Դաշտանային ցիկլի ժամանակ հորմոնային մակարդակների փոփոխությունները համարվում են կարևոր գործոն. դրանք ազդում են որոշ կանանց վրա ավելի շատ, քան մյուսների։ Ուղեղում քիմիական փոփոխությունները, սթրեսը և հուզական խնդիրները (օրինակ՝ ընկճախտ), չեն համարվում ՆԴՀ-ի պատճառ, բայց ընթացքը ավելի են վատացնում։ Վիտամինների և հանքային միացությունների ցածր մակարդակները, նատրիումի բարձր քանակությունը, ալկոհոլը և/կամ կոֆեինը կարող են սրել ախտանիշները (ջրի պահում, փորափքանք)։ ՆԴՀ-ն ավելի հաճախ հանդիպում է 20-40 տարեկան կանանց շրջանում. նրանք, ովքեր ունեն 1 երեխա, ընկճախտի ընտանեկան պատմություն, նախկին հետծննդյան ընկճախտի հիվանդության պատմություն կամ տրամադրության խանգարումներ։
Ախտորոշում
Չկան լաբորատոր թեստեր կամ ֆիզիկական հետազոտությունների արդյունքներ՝ ՆԴՀ ախտորոշումը հաստատելու համար։ Երեք կարևոր յուրահատկություններն են.
Թեթև ՆԴՀ-ն տարածված է, և շատ ծանր ախտանիշները համապատասխանում են ՆԴԴԽ-ին։ ՆԴՀ-ն, ի տարբերություն ՆԴԴԽ-ի, չի դասակարգվում ԴՍՄ-4-ում։ Պատկերը պարզեցնելու և ՆԴԴԽ-ն հաստատելու համար բժիշկը կարող է կնոջը խնդրել օրացույցի վրա նշել իր ախտանիշների պատկերը՝ ամենաքիչը 2 դաշտանային ցիկլի ընթացքում ։ Սա կօգնի հաստատել, երբ ախտանիշները սահմանափակված են նախադաշտանային ժամանակահատվածում, կրկնվում են և խանգարում նորմալ գործունեություն։ Մի շարք ստանդարտացված միջոցներ բարելավել են ՆԴՀ ախտորոշումը, որոնցից են Նախադաշտանային համախտանիշի դեպքերի օրացույցը (COPE), Դաշտանի ազդեցության և ծանրության գրանցման առաջընթաց հետազոտությունը (PRISM), Տեսական անալոգային սանդղակները (VAS) :
Պետք է բացառել այն բոլոր հիվանդությունները, որոնք կարող են ավելի համապատասխան լինել դրսևորված ախտանիշներին ։ Շատ հիվնադություններ սրվում են դաշտանի ժամանակ. գործընթացը կոչվում է դաշտանային սրացում։ Այդ հիվանդությունները կարող են կնոջը ստիպել մտածել, որ ունի ՆԴՀ, այնինչ հիմնական խանգարումը կարող է ուրիշ պատճառ լինել, ինչպես օրինակ՝ սակավարյունությունը, հիպոթիրեոզը, սնուցման խանգարումները և վնասակար սովորությունները ։ Գլխավոր առանձնահատկությունը այդ հիվանդությունների դրսևորումն է նաև լյուտեինային ֆազայից դուրս։ Նախադաշտանային շրջանում որոշ հիվանդություններ կարող են սրվել, ինչպիսիք են, օրինակ՝ ընկճախտը կամ այլ հուզական խանգարումները, միգրենը, ցնցումները, հոգնածությունը, գրգռված աղու համախտանիշը, ասթման և ալերգիաները ։ Կանանց վերարտադրողական համակարգի հետ կապված այլ խնդիրները պետք է բացառել, որոնցից են՝ դիսմենոռեան (ցավեր դաշտանի ընթացքում, այլ ոչ թե դրանից առաջ), էնդոմետրիոզը, հարդաշտանադադարը, հակաբեղմնավորիչների բացասական հետևանքները ։
Հոգեկան առողջության ազգային ինստիտուտի հետազոտությունը համեմատում էր ախտանիշների արտահայտվածությունը ցիկլի 5-10 օրերի և ցիկլին նախորդող 6 օրերի ընթացքում ։ Որպեսզի ՆԴՀ-ն հաստատվի, ախտանիշի արտահայտվածությունը դաշտանին նախորդող 6 օրերի ընթացքում պետք է աճի առնվազն 30 %-ով։ Բացի դրանից՝ այս պատկերը պետք է գրանցված լինի առնվազն իրար հաջորդող 2 ցիկլերի ընթացքում։
Վարում
ՆԴՀ-ի համար տարբեր բուժումներ են փորձարկվել ։ Կերակրի աղի, կոֆեինի և սթրեսի սահմանափակում՝ ֆիզիկական վարժությունների ավելացման հետ, այն ամենն են ինչ խորհուրդ են տրվում թեթև արտահայտված ախտանիշների ժամանակ ։ Կալցիումի ու վիտամին D-ի ավելացումը կարող է օգտակար լինել որոշ ախտանիշների համար ։ Հակաբորբոքային դեղամիջոցները, օրինակ՝ նապրոկսենը, կարող են օգնել ֆիզիկական ախտանիշների արտահայտման ժամանակ ։ Հակաբեղմնավորիչները կարող են օգտակար լինել առավել արտահայտված ախտանիշների դեպքում ։
Հակամիզամուղային դեղերը օգտագործվել են ջրի պահման ժամանակ։ Ինչպես ցույց են տվել հետազոտությունները սպիրոնոլակտոնը եղել է օգտակար ։
Հակադեպրեսանտներ
Սերոտոնինի հետզավթման ընտրողական ընկճողները, օրինակ՝ ֆլութքսետինը, սերտրալինը, կարող են կիրառվել ծանր ընթացքով ՆԴՀ-ի բուժման համար ։ ՆԴՀ-ով կանայք կարող են դեղամիջոցներ օգտագործել միայն այն օրերին, երբ սպասվում է ախտանիշների դրսևորում ։ Չնայած մշտական բուժումը հնարավոր է թույլատրվի որոշ կանանց՝ այն կարող է լինել քիչ արդյունավետ, քան անընդհատ ռեժիմով ։ Սակայն կողմնակի ազդեցությունները, ինչպիսիք են՝ սրտխառնոցն ու թուլությունը, հարաբերականորեն տարածված են ։
Հորմոնային դեղեր
Հորմոնային հակաբեղմնավորիչների հիմնական ձևերը ներառում են բերանացի ընդունման հակաբեղմնավորիչ դեղահաբեր և սպեղանիներ։ Դեղամիջոցների այս դասը կարող է հանգեցնել որոշ կանանց ՆԴՀ-կախյալ ախտանիշների դրսևորմանը և որոշների մոտ էլ՝ նվազեցնել ֆիզիկական ախտանիշների արտահայտվածությունը ։ Դրանք չեն օգնում հուզական ախտանիշների դրսևորման ժամանակ ։
Այլընտրանքային բուժում
Փորձարարական ապացույցները հաստատում են վիտամին B6-ի ու կուսածառի արդյունավետությունը և չեն խրախուսում արևքուրիկի, սոյայի, վիտամին E-ի, զաֆրանի կիրառումը ։
Կանխատեսում
ՆԴՀ-ն սովորաբար կայուն ախտորոշում է զգայուն կանանց շրջանում, ովքեր ունենում են նույն ախտանիշները նույն ինտենսիվությամբ՝ տարվա ընթացքում՝ ամեն ցիկլի վերջում ։ Յուրահատուկ ախտանիշների բուժումը սովորաբար արդյունավետ է լինում։
Անգամ առանց բուժման՝ ախտանիշները հակված են թուլանալու հարդաշտանային տարիքի կնոջ մոտ ։ Միևնույն ժամանակ ՆԴՀ կամ ՆԴԴԽ ունեցող կնոջ ախտանիշները նման են դաշտանադադարով պայմանավորված ախտանիշներին (օրինակ՝ ջերմային հորդանքներ) ։
Համաճարակաբանություն
Ծննդաբերական տարիքի կանանց մինչև 80 %-ը նախքան դաշտանի սկիզբը ունենում են որոշակի ախտանիշներ ։ Այս ախտանիշները բնութագրվում են կանանց 20-30 %-ի շրջանում, և 3-8 %-ը ունենում է ծանր ընթացք ։
Պատմություն
ՆԴՀ-ն ամենասկզբից դիտարկվել է որպես երևակայական հիվանդություն։ Կանայք, ովքեր ունեին այդ ախտանիշները, հաճախ ասում էին, որ «ամեն ինչ իրենց գլխում է» ։ Կանանց վերարտադրողական համակարգը ունի ինքնակարգավորման ունակություն։ Կանայք չպետք է շատ էներգիա ծախսեին, որովհետև այն պետք էր արգանդին և ձվարաններին։ Սահմանափակված էներգիայի այս տեսակետը չհամապատասխանեց 19-րդ դարի ամերիկյան իրականությանը, ըստ որի՝ երիտասարդ աղջիկները գործարաններում կատարում են չափազանց երկար ու բարդ աշխատանք։ 19-րդ դարում ամսագրերը լցված էին դաշտանային ցիկլի «հրեշավոր գործընթացների» բուժման տարբերակներով։ 1873 թվականին Էդվարդ Կլարկը հրապարակեց մի գիրք՝ «Սեռական հարաբերությունների ուսուցում» անվամբ։ Կլարկը հանգեց այն եզրակացության, որ աշխատավոր կանայք հիվանդանում են ավելի հազվադեպ, քան դպրոցահասակ աղջիկները, որովհետև նրանք ավելի քիչ են օգտագործում իրենց ուղեղը։ Կարելի է ենթադրել, որ այդ կանայք ունեն ավելի ուժեղ մարմին և «գերնորմալ վերարտադրողական համակարգ»։ Ավելի ուշ ֆեմինիստները հակադարձեցին Կլարկի տեսակետին. ըստ նրանց՝ կանայք չպետք է առանձնացված լինեն, և տանը նրանց կատարած առօրյա աշխատանքից բացի՝ հաջողությամբ կարող են դրսևորել իրենց տարբեր ոլորտներում։
Նախադաշտանային համախտանիշի պաշտոնական բժշկական բնութագիրը և դրա հետ կապված ավելի ծանր՝ նախադաշտանային դիսֆորիկ խանգարման ախտորոշումը, առնվազն 70 տարի հրատարակվել է Նյու Յորքի բժշկության ակադեմիայի թերթում՝ Ռոբերտ Տ. Ֆրանկի կողմից՝ «Նախադաշտանային լարվածության հորմոնային պատճառները» անվամբ։ «Նախադաշտանային համախտանիշ» յուրահատուկ եզրույթը ծագել է և հասել մեր ժամանակներ 1953 թվականին՝ Բրիտանական բժշկական ամսագրում Դալտոնի և Գրինի կողմից հրատարակումից հետո ։ Այդ ժամանակվանից ի վեր՝ ՆԴՀ-ն մշակույթում դարձավ հայտնի՝ ստանալով ավելի մեծ ճանաչում, քան սպասվում էր։ Վիճարկելի է այն հարցը՝ ըստ որի ՆԴՀ-ի բժշկականացման համար մասամբ կանայք են պատասխանատու ։ Օրինականացնելով այս խանգարումը՝ կանայք ունեցան իրենց ներդրումը ՆԴՀ-ն՝ որպես հիվանդություն ճանաչման գործում։ Կարծիք կա, որ ՆԴՀ-ի և ՆԴԴԽ-ի թեմաներով կատարվող քննարկումները կազմակերպվում են այնպիսի կազմակերպությունների կողմից, որոնք շահ ունեն այս ամենից, ներառյալ՝ ֆեմինիստները, Ամերիկայի հոգեբույժների կազմակերպությունը, բժիշկները ու գիտնականները ։ Մինչև 1950-ական թվականները մի փոքր հետազոտություն է կատարվել ՆԴՀ-ի հետ կապված, և դա չէր համարվում սոցիալական խնդիր։ 1980-ական թվականներից սկսած այս խնդիրը, այնուամենայնիվ, ստացավ սոցիալական բնույթ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Համախտանիշներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Գինեկոլոգիա Կատեգորիա:Դաշտանային ցիկլ
Նովոկաբանովո
Նովոկաբանովո (Новокабаново, Яңы Ҡабан), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կրասնոկամսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 879 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կրասնոկամսկի շրջանի բնակավայրեր
Վիտտեն
Վիտտեն (Witten), քաղաք Գերմանիայում՝ Հյուսիսային Հռենոս-Վեստֆալիա երկրամասի Ռուրի տարածաշրջանում, որի կազմի մեջ մտնող Էնապե-Ռուր շրջանի խոշորագույն բնակավայրն է ։ Բնակչության թվաքանակը 2005 թվականի տվյալներով եղել է շուրջ 101 հազար, 2011 թվականին՝ 96.221 :
Պատմություն
Պատմական փաստաթղթերում առաջին անգամ հիշատակվել է 1214 թվականին (1975 թվականին Վիտտենի շրջաններից մեկը դարձած Գերբեդե բնակավայրը հիշատակվել է ավելի վաղ՝ 851 թվականին)։ 1578 թվականից այստեղ զարկ է տրվել ածխի արդյունահանմանը։ 1946 թվականին, երբ վարչականորեն կազմավորվել է Հյուսիսային Հռենոս-Վեստֆալիա երկրամասը, Վիտտենը մտել է դրա կազմի մեջ։
Ուշագրավ փաստ
Վիտտենը գերմանական առաջին բնակավայրն է, որտեղ մասնավոր համալսարան է բացվել։
Քույր քաղաքներ
Վիտտենը բարեկամական ու գործընկերային սերտ կապեր է հաստատել հետևյալ քաղաքների հետ.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Սյունիներ
Սյունիներ կամ Սիսակյաններ, նախարարական տոհմ հին և միջնադարյան Հայաստանում։ Ըստ Մովսես Խորենացու հաղորդած ավանդական պատմության՝ սերել են Սիսակ նահապետից։
Մեծ Հայքի թագավորության՝ «աշխարհների» (նահանգների) վարչական բաժանումից հետո, Սյունիները ձեռք են բերել Սյունիքի «աշխարհակալի» պաշտոնը, որը դարձել է նրանց տոհմական իրավունքը, իսկ Սյունիքը՝ ժառանգական տիրույթը։ Սյունիների նախարարության հաստատումը վերագրվում է Հայոց ավանդական թագավոր Վաղարշակին, որը Սյունիներին նշանակել է Մեծ Հայքի արևելյան սահմանագլխի կուսակալ և արքունի զորքերի հրամանատար։
Սյունիները եղել են Մեծ Հայքի թագավորության ամենահզոր նախարարական տունը, համաձայն Զորանամակի՝ մարտադաշտ դուրս բերել 19 400 հեծյալ, ըստ Սահակյան Գահնամակի՝ զբաղեցրել առաջին գահը։ Ցուցաբերած ծառայությունների և սխրանքների համար, արքաներից արժանացել են մեծամեծ պարգևների ու պատիվների, արտոնվել են՝ բազմել արծաթե գահույքին, կրել մարգարտյա վարսակալ, վարազագիր մատանի և ոսկյա մական, հագնել կարմիր կոշիկ։
Սյունիների իշխանանիստ կենտրոնը հնում եղել է Ծղուկք գավառի Շաղատ գյուղաքաղաքը, 820-ական թվականներթից՝ Վայոց ձորի Եղեգիս գյուղաքաղաքը։