cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Նամիբիա
Նամիբիա, Նամիբիայի Հանրապետություն (Republic of Namibia, մինչ 1968 թվականը՝ Հարավարևմտյան Աֆրիկա), պետություն հարավարևմտյան Աֆրիկայում՝ Անգոլայի, Բոտսվանայի, Զամբիայի, Հարավաֆրիկյան Հանրապետության և Ատլանտյան օվկիանոսի միջև։ Մայրաքաղաքը Վինդհուկն է։
Պետական կրոնը քրիստոնեությունն է, պաշտոնական լեզուն՝ անգլերենը։
Նամիբիա անունը ծագել է պետության ողջ տարածքը զբաղեցնող Նամիբ անապատի անվանումից։ Հնում բնակեցված է եղել Սան և Դամարա անունով ցեղերի կողմից։ Նամիբիան տնտեսապես թույլ զարգացած երկիր է։ Տնտեսության հիմքը հանքարդյունաբերությունն է. կան մետաղաձուլական գործարանները։ Խոշոր քաղաքներն են Վինդհուկը, Ուոլֆիշ Բեյը։ Բնակչությունը շատ քիչ է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նամիբիա Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ Կատեգորիա:Աֆրիկյան միության անդամ երկրներ Կատեգորիա:Լիբերալ ժողովրդավարություններ Կատեգորիա:Անգլիախոս երկրներ և տարածքներ Կատեգորիա:1990 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Պոդգորնոե (գյուղ, Ռոժիշչեի շրջան)
Պոդգորնոե (Підгірне), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Ռոժիշչեի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1575 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Պոդգորնոե գյուղում բնակվում էր 310 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,054 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 5740,74 մարդ/կմ²։
Քրոուֆորդ շրջան (Այովա)
Քրոուֆորդ շրջան (Crawford County), ԱՄՆ Այովա նահանգի 99 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.849 կմ² է, բնակչությունը՝ 17.096 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Դենիսոն բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1851 թ.։
Կատեգորիա:Այովայի շրջաններ
Լևոն Հայկազունի
Լևոն Սահակի Հայկազունի, կրկեսի հայ արտիստ։ Հայաստանի վաստակավոր արտիստ (1956)։ Հայկական կրկեսի կոլեկտիվի հիմնադիրներից։
Կենսագրություն
Զոհվել է 1957 թ. հոկտեմբերի 14-ին, Լենինականում, ելույթի պահին։
Եղել է Հայկական կրկեսի կոլեկտիվի հիմնադիր անդամներից։
Պիկրիտ
Պիկրիտ (հուն․ πικρός — դառը), տիպիկ լրիվ բյուրեղային հրային ապար՝ կազմված ավգիտից ու օլիվինից, եղջրախաբի, բիոտիտի, ռոմբային պիրօքսենի և այլ միներալների աննշան խառնուրդներից։ Օլիվինը հաճախ փոփոխված և տեղակալված է սերպենտինով, ինչպես նաև իդդինգսիտով, քլորիտով, երբեմն՝ ակտինոլիտով։ Պիկրիտում հաճախ հանդիպում է սուլֆիդների ցան։ Ստրուկտուրան հիմնականում հատիկային է, երբեմն՝ պոյկիլիտային։
Կատեգորիա:Ապարներ
Ռեյնջեր-1
Կրող հրթիռի խափանման պատճառով կայանը կարողացավ հասնել միայն ցածր Երկրի ուղեծիր և կարողացավ իրականացնել միայն հետազոտությունների մի մասը ։
Կայանի կառուցվածք
Կայանը կառուցված էր Բլոկ I հիմքի վրա, որը ներառում էր վեցանկյուն հիմք 1,5 մետր չափերով, որի վրա ամրացված էր ալյումինե հենարաններից բաղկացած 4 մետրանոց կոնաձև աշտարակ։ Արեգակնային վահանակների երկու թևերը ունեին 5,2 մետր երկարությունը և ամրացված էին հիմքին։ Հիմքի ներքևի մասում տեղադրված էր մեծ հզորության ուղղորդված ալեհավաք։ Հիմքի և աշտարակի վրա տեղադրված էին տիեզերանավի գիտական սարքավորումները։ Գիտական սարքավորումները ներառում էին՝ Լիմանի-ալֆա աստղադիտակ, մագնիսաչափ, էլեկտրաստատիկ անալիզատորներ, միջին էներգիայի միջակայքի մասնիկների տվիչներ, երկու աստղադիտակներ, տիեզերական ճառագայթների ինտեգրման իոնացման խցիկ, տիեզերական փոշու և արևային ռենտգենյան ճառագայթման տվիչներ։ հաշվիչներ. Այս կառուցվածքում նախատեսված չէին տեսախցիկներ կամ կայանի շարժումը կարգաբերոց շարժիչներ ։
Թռիչք
«Ռեյնջեր-1» կայանը արձակվել է 1961 թվականի օգոստոսի 23-ին Քանավերալ տիեզերակայանից, Ատլաս ԼՎ-3 Աջենա-Բ կրող հրթիռով։ Կրող հրթիռը նոր էր, և նրա գործարկումը ուներ առանձնահատկություններ՝ հրթիռի երկրորդ աստիճանը պետք է գործարկվեր երկու անգամ։ Առաջին անգամը պետք է դուրս բերեր կայանը ցածր Երկրի ուղեծիր, և երկրորդը պետք է հաղորդեր կայանին երկրորդ տիեզերական արագություն։ Սակայն երկրորդ անգամ Աջենա մոդուլի շարժիչները հնարավոր չեղավ գործարկել, և կայանը մնաց 446 կմ բարձրությամբ ապոգեյով ուղեծրում։
1961 թվականի օգոստոսի 30-ին կայանը մտավ Երկրի մթնոլորտի խիտ հատվածներ և այրվեց ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռեյնջեր ծրագիր Կատեգորիա:1961 թվականին արձակված տիեզերանավեր
Վահե Հովհաննիսյան (այլ կիրառումներ)
Վահե Հովհաննիսյան կարող է վերաբերել.
Ելիզավետինկա (գյուղ, Վսևոլոժսկի շրջան)
Ելիզավետինկա (Елизаветинка), գյուղ Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Վսևոլոժսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 355 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1834 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Վսևոլոժսկի շրջանի բնակավայրեր
Սիրվե փարոս
Սիրվե փարոս (Sõrve tuletorn), Էստոնիայի հնագույն փարոսներից մեկը։ Փարոսը 1646 թվականին կառուցել է դարբին Էբերտ-Դելինգսհաուզենը։ Ներկայիս շինությունը կառուցվել է 1960 թվականին։
Պատմություն
Փարոսը նախապես կառուցված էր փայտից և գտնվում էր ծովի մակարդակից 34, 7մ բարձրության վրա ։ Տեղի սխալ ընտրության պատճառով փարոսը կարող էր խորտակվել, այդ պատճառով էլ այն քանդվեց ու տեղափոխվեց ավելի անվտանգ տեղ։
1807 թ. փայտե շինությունը փոխարինեցին քարով, իսկ փարոսի բարձրությունն ավելացրին մինչև 35 մ։
1850 թ. փարոսի բարձրությունը դարձվեց 36, 5 մ, իսկ փարոսի կողքին պասարկող անձնակազմի համար կառուցվեցին փայտե տնակներ։ 1918 թ. պատերազմական գործողությունների ընթացքում փարոսը որոշակի ավերածությունների ենթարկվեց, սակայն շուտով ամբողջովին վերականգնվեց ։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում փարոսը վնասվեց ու վերակառուցվեց միայն 1949 թ.։
1960 թ. քարե շինությունը փոխարինվեց երկաթբետոնե կառույցով, ինչի արդյունքում փարոսի բարձրությունը (ծովի մակարդակից) հասավ 48 մ-ի։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Էստոնիայի փարոսներ
Արամ Խաչատրյան (այլ կիրառումներ)
Արամ Խաչատրյան կարող է վերաբերել.
Առաքել Դավրիժեցի
Առաքել Դավրիժեցի, հայ պատմագիր, եկեղեցական գործիչ։
Կենսագրություն
Սովորել է Սուրբ Էջմիածնի հոգևոր վարժարանում, աշակերտել կաթողիկոս Փիլիպոս Ա Աղբակեցուն։ Ձեռնադրվել է վարդապետ, զբաղվել ուսուցչությամբ, ընդգրկվել Էջմիածնի միաբանության մեջ, 1636-1637 թվականներին Հովհաննավանքի առաջնորդն էր։ 1645–1646 թվականներին այցելել է Պարսկաստան, Թուրքիա, Սիրիա, Պաղեստին, Հունաստան, եղել Արևմտյան Հայաստանի տարբեր գավառներում, հանգանակել գումարներ Մայր աթոռի համար։
Աշխատություններ
1651-1662 թվականների ընթացքում Փիլիպոս Ա կաթողիկոսի հանձնարարությամբ գրել է «Պատմություն» («Գիրք պատմությանց», «Պատմագիրք») աշխատությունը, որտեղ մանրամասն նկարագրել է իր ապրած ժամանակների եղելությունները, անդրադարձել Հայաստանի տնտեսական ու քաղաքական կացությանը, պարսկա-օսմանյան պատերազմների պատմությանը, ջալալիների շարժմանը, վավերականորեն նկարագրել 1604 թ. շահ Աբբաս I-ի կազմակերպած՝ հայերի բռնագաղթը և դրա աղետալի հետևանքները։ «Պատմութիւնը» արժեքավոր աղբյուր է հայկական գաղթավայրերի պատմության ուսումնասիրության համար, եզակի են Լվովի հայերի ներքին կյանքի, ինքնավարության, դատավարության, կենցաղի, Նոր Ջուղայի հիմնադրման ու ծաղկման, արհեստների, առևտրի զարգացման վերաբերյալ տեղեկությունները։ Պատմության մեջ մանրամասն անդրադարձ կա XVII դ. 1-ին տասնամյակներին Ս. Էջմիածնի անմխիթար կացությանը, Մայր աթոռի ներքին կյանքի դժվարություններին, հոգևորականության բարքերին, վկայաբանություններին, նահատակության առանձին դեպքերին, Մովսես Գ Տաթևացի, Փիլիպոս Ա Աղբակեցի, Հակոբ Դ Ջուղայեցի կաթողիկոսների գործունեությանը, նոր վանքերի ու դպրոցների հիմնադրմանը, ժամանակի հայոց մշակույթի ու եկեղեցու նշանավոր դեմքերի (Սիմեոն Ջուղայեցի, Ստեփանոս Լեհացի, Մինաս Ծաղկող, Ներսես Մոկացի և այլոց) ծավալած եկեղեցական, կրթական ու մտավոր-մշակութային գործունեությանը։
Պատմում է լեհահայ գաղութի կյանքի, նրանց բռնի կաթոլիկացման գործընթացների, Նիկոլ եպս. Թորոսովիչի ազգադավ գործունեության, Հայաստանում, Պարսկաստանում, Լեհաստանում և հայկական այլ գաղթավայրերում լատին միսիոներների ծավալած քարոզչության մասին, քննադատում հայությունը պառակտող նրանց գործելակերպը։ Այդ պատճառով Լեհաստանի կաթոլիկ եկեղեցին Առաքել Դավրիժեցու «Պատմություն»-ը համարել է «վտանգավոր ու մոլորական» և մտցրել արգելված գրքերի ցուցակի մեջ։ Դավրիժեցին անդրադարձել է նաև իր ժամանակի աղանդավորական շարժումներին, կազմել Հայոց կաթողիկոսների ժամանակագրությունը և այլն։
«Պատմությունը» առաջին անգամ լույս է տեսել դեռևս հեղինակի կենդանության օրոք՝ 1669-ին, Ամստերդամում, Ոսկան Երևանցու աշխատասիրությամբ ։ 1990 թ. լույս է տեսել երկի գիտական հրատարակությունը ։ Գիրքը թարգմանվել է ֆրանսերեն (1874), ռուսերեն (1973), լեհերեն (1981), անգլերեն , հատվածաբար՝ վրացերեն (1974)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ պատմիչներ Կատեգորիա:Հայ մատենագիրներ Կատեգորիա:Հայ եկեղեցական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ
Նիժնիե Կիգի
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1431 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կիգինսկի շրջանի բնակավայրեր
Ժողովածու (1156)
Ժողովածու (1156), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 1156 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 18-րդ դարում 1751 թվականից առաջ։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 20,5X15 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 235 թերթից։ Գրված է միասյուն, նոտրգրով։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ։ Հիշատակարաններ հետագայի՝ աստառ Ա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
(4192) Բրեյսաչեր
(4192) Բրեյսաչեր (Breysacher), աստերոիդ աստերոիդների գոտու արտաքին մասում։ Հայտնաբերվել է 1981 թվականի փետրվարի 28-ին Անրի Դեբեոնի և Ջովաննի Դե Սանկտիսի կողմից Լա Սիլյայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,206417 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,6802 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,7326 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2097,14 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,171662 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 0,53° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1981 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Անրի Դեբեոնի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Ջովաննի Դե Սանկտիսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների գոտու արտաքին մասի աստերոիդներ
Մոզամբիկ
Մոզամբիկ, պաշտոնապես Մոզամբիկի հանրապետություն (Moçambique), երկիր Հարավարևելյան Աֆրիկայում, արևելքից սահմանակցում է Հնդկական օվկիանոսին, հյուսիսից Տանզանիային, հյուսիսարևմուտքից՝ Մալավիին և Զամբիային, արևմուտքից՝ Զիմբաբվեին և հարավարևմուտքից՝ Էսվատինիին (Սվազիլանդ) ու Հարավաֆրիկյան Հանրապետությանը։ Ինքնիշխան պետությունը բաժանված է Կոմորյան կղզիներից, Մայոտից և Մադագասկարից Մոզամբիկի նեղուցով։ Երկրի մայրաքաղաքը և խոշորագույն քաղաքը Մապուտու (1876-ից մինչ 1976 թվականները կոչվում էր Լորենսու Մարկիշ)։
1498 թվականին Վասկո դա Գամայի այցելությունից սկսվեց պորտուգալացիների ժամանումը, որոնք սկսեցին տարածքի բնակեցումը և գաղութականացումը 1505 թվականից։ Չորս դար տևած պորտուգալական իշխանությունից հետո Մոզամբիկն անկախացավ 1975 թվականին՝ դառնալով Մոզամբիկի ժողովրդական հանրապտություն։ Անկախությունից ընդամենը երկու տարի անց, երկիրն ընկավ ինտենսիվ և ձգձգվող քաղաքացիական պատերազմի մեջ, որը տևեց 1977-ից 1992 թվականը։ 1994 թվականինն Մոզամբիկում անցկացրեցին առաջին բազմակուսակցական ընտրությունները և այդ ժամանակվանից ի վեր մնաց համեմատաբար կայուն նախագահական հանրապետություն ։
Մոզամբիկն ունի հարուստ և ընդարձակ բնական պաշարներ։ Երկրի տնտեսությունն առավելապես հիմնված է գյուղատնտեսության վրա, սակայն արդյունաբերությունը նույնպես աճում է, հատկապես սննդի և ըմպելիքների, քիմիական արդյունաբերությունը, ալյումինի ու բենզինի արտադրությունը։ Զբոսաշրջությունը նույնպես աճում է։ Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունը Մոզամբիկի գլխավոր առևտրային գործընկերն է և արտաքին ներդրումների հիմնական աղբյուրը, իսկ Բելգիան, Բրազիլիան, Պորտուգալիան և Իսպանիան որկրի կարևորագույն տնտեսական գործընկերներն են։ 2001 թվականից Մոզամբիկի ՀՆԱ-ի աճը աշխարհում ամենաբարձրերից է։ Այնուամենայնիվ երկիրը աշխարհի ամենաաղքատ և ամենաչզարգացած երկրներից է ՝ մեկ շնչի ՀՆԱ-ով գրավելով ամենաստորին հորիզոնականներից մեկը ։
Մոզամբիկի պաշտոնական լեզուն է պորտուգալերենը, որով խոսում են որպես երկրորդ լեզու բնակչության կեսը։ Տարածված մայրենի լեզուներից են Մակուան, Սենան և Սվահիլին։ Երկրի բնակչությունը մոտ 29 միլիոն է, որոնց մեծ մասը Բանտու է։ Մոզամբիկի խոշորագույն կրոնը Քրիստոնեությունն է, փոքրամասնություն է Իսլամը և աֆրիկյան ավանդական կրոնները։ Մոզամբիկն անդամակցում է ՄԱԿ-ին, the Աֆրիկյան միությանը, Ազգերի համագործակցությանը, սլամական համագործակցության կազմակերպությանը, Պորտուգալալեզու երկրների համագործակցությանը, the Չմիացած երկրների շարժմանը, Հարավային Աֆրիկայի զարգացման համագործակցությանը և դիտորդ է Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպությունում։
Անվանում
Երկիրը կոչել են Մոզամբիկ պորտուգալացիները Մոզամբիկ կղզու անվանումից, որն իր հերթին գալիս է Մուսա Բին Բիք կամ Մուսա Ալ Բիգ կամ Մոսա Ալ Բիք կամ Մուսա Բին Մբիկի կամ Մուսա Իբն Մալիկ-ից, ով արաբ առևտրական էր, որը առաջինն էր այցելել կղզի և բնակություն հաստատել այստեղ ։ Կղզի-ավանը եղել է պորտուգալական գաղութի մայրաքաղաք մինչև 1898 թվականւ, երբ այն տեղափոխվեց հարավ Լորենսու Մարկիշ (ներկայիս Մապուտու)։
Բանտուների ներգաղթ
Բանտուերեն խոսացող ժողովուրները ներգաղթեցին Մոզամբիկ մեր թվարկությունից առաջ 4-րդ դարից ։ Ըստ պատմաբանների մեր թվարկության 1-ինից 5-րդ դարերում ներգաղթյալների ալիք է եղել արևմուտքից և հյուսիսից, հիմնականում Զամբեզի գետի ավազանից և Հարավային Աֆրիկայի ծովափնյա վայրերից ։ Նրանք հիմնադրեցին գյուղատնտեսական համայնքներ՝ հիմնականում զբաղվելով անասնապահությամբ։ Նրանք իրենց հետ բերեցին երկաթի հալման և ձուլման տեխնոլոգիա։
Սուահիլի ափ
Մեր թվարկության առաջին հազարամյակից Հնդկական օվկիանոսի առևտրային ուղիներն ընդարձակվեցին դեպի հարավ և անցան Մոզամբիկի հնագույն նավահանգիստ Չբուենեով ։ 9-րդ դարի սկզբից Հնդկական օվկիանոսի առևտրի աճի հետ մեկտեղ շատ նավահանգստային քաղաքներ հիմնադրվեցին Արևելյան Աֆրիկայի ծովափնյա մասում, ներառյալ ներկայիս Մոզամբիկում։ Մեծապես ինքնիշխան այս քաղաքները դասվում են Սուահիլի մշակույթին։ Առևտրի աճի հետ մեկտեղ տարածում գտավ նաև իսլամը։ Մոզամբիկում, Սոֆալայում, Անգոչեում և Մոզամբիկ կղզում կային արաբ իշխաններ 15-րդ դարում։
Քաղաքներն առևտրով էին զբաղվում ինչպես Աֆրիկայի առևտրականների, այնպես էլ Հնկական օվկիանոսի մյուս երկրների հետ։ Հատկապես կարևոր էին ոսկու և փղոսկրի քարավանային ճանապարհները։ Աֆրիկյան պետություններ, ինչպիսիք էին Զիմբաբվեի թագավորությունը և Մուտապայի թագավորությունը, առաջարկում էին ոսկի և փղոսկր, որոնք հետագայում փոխանակվում էին նավահանգիսնտերում ։
Պորտուգալական Մոզամբիկ (1498–1975)
Երբ պորտուգալացիներն առաջին անգամ ոտք դրեցին Մոզամբիկում 1498 թվականին, արաբական առևտրային բնակավայրերը ափի երկայնքով և մոտակա կղզինում գործում էին արդեն մի քանի դար ։ Մոտ 1500 պորտուգալական առևտրային կետեր փոխարինեցին արաբական առևտրային և ռազմական գերակայության՝ դառնալով կանոնավոր նավահանգիստներ դեպի արևելք նոր եվրոպական առտրային ճանապարհին , ինչից սկսվեց գաղութականացման գործընթացը  ։
Ողյումպ
Ողյումպ կամ Ողյումպ քուրմ, մ.թ. I-II դարերի հայ պատմագիր, կենսագրական որևէ տվյալ նրա մասին չի պահպանվել։ Հիշատակվում է միայն Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմություն»-ում, որը նրան է վերագրում «Մեհենական պատմություն» անունով երկը։ Ըստ պատմահոր Ողյումպը Դարանաղի գավառի Անի ամրոցի տաճարի քուրմ էր և իր պատմությունում նկարագրում է Երվանդ Դ-ի և Արտաշես Ա-ի ժամանակաշրջանի իրադարձությունները։
Մոզամբիկ
Պորտուգալական Մոզամբիկ (1498–1975)
Վասկո դա Գամայի ճանապարհորդությունը 1498 թվականին հիմք դրեց պորտուգալացիների մուտքի տարածաշրջան։ Պորտուգալացիները վերահսկողության տակ առան Մոզամբիկ կղզին և Սոֆալա նավահանգստային քաղաքը 16-րդ դարի սկզբին և 1530-ական թվականներին պորտուգալացին առևտրականները՝ փնտրելով ոսկու առաջարկ հիմնեցին առևտրային կոտեր Զամբեզիի գետի վրա և փորձեցին վերահսկողության տակ առնել ոսկու առևտուրը ։
Ողյումպ
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ հեթանոս քրմեր
Մոզամբիկ
Պորտուգալական Մոզամբիկ (1498–1975)
Չնայած պորտուգալական մեծ ազդեցության տեղի բնակիչների և պաշտոնյաների մոտ գնալով մեծացավ ինքնիշխանությունը։ Պորտուգալացիները կարողացան առափնյա առևտրի մեծ մասը խլել արաբներից 1500-ից 1700 թվականին, սակայն արաբները կարողացան նվաճել պորտուգալացիների հիմնական առևտրային հենակետը՝ Ֆորտ Ջեսուսը (այժմյան Քենիա) 1698 թվականին։ Արդյունքում Լիսաբոնը որոշեց Հնդկաստանի փոխարեն առևտրային հարաբերություններ սկսել Բրազիլիայի հետ։
Բնական պայմաններ
Հյուսիսային ափերը բարձրադիր են, ժայռոտ ու զառիթափ, հարավայինը` ցածրադիր, տեղ-տեղ` ճահճոտ։ Ծովափի երկայնքով ձգվում են բուստային խութեր, որոնք դժվարացնում են նավարկությունը։ Երկրի արևմուտքում Ինյանգա սանդղափուլի գագաթներն են (առավելագույնը` 2436 մ, Բինգա լեռ), արևելքում Մոզամբիկի դաշտավայրն է, հարավում` Լեբոբմա լեռները։ Խոշոր գետերն են Զամբեզին, Լիմպոպոն, Սավին, Ռուվուման։ Մոզամբիկի սահմաններում են Նյասա և Շիրվա լճերի արևելյան ափերը։ Կլիման հյուսիսում մերձհասարակածային է, հարավում` արևադարձային։
Բնակչություն
Բնակչության ավելի քան 98 %–ը բանտու լեզվաընտանիքի ժողովուրդներ են։ Բնակվում են նաև եվրոպացիներ ու ասիական ծագում ունեցող ժողովուրդներ, արաբներ, հնդիկներ, մուլատներ և այլք։ Խոշոր քաղաքներն են Մապուտուն, Բեյրան, Կելիմանեն։ Բնակչության թիվը՝ 28,8 մլն (2016 թվականի տվյալներով) ։
Բնակչության տարեկան աճ՝ 2,8 % :
Ծնելիություն՝ 5,27 (12-րդ տեղն աշխարհում)։
Մանկական մահացություն՝ 72,42՝ 1000-ից (13-րդ տեղն աշխարհում)։
Կյանքի միջին տևողություն՝ 51,85 տարեկան՝ տղամարդկանց, 53,37 տարեկան՝ կանանց համար, միջինը՝ 52,6 (214-րդ տեղն աշխարհում, 2014 թվականի տվյալներով) ։
Իմունային համակարգի թուլացման վիրուսով վարակվծներ (ՄԻԱՎ)՝ 10,75 % (2013 թվականի տվյալներով, 8-րդ տեղը աշխարհում)։ ՄԻԱՎ-ից մահացությունների թիվը՝ 82 400 հոգի մեկ տարում, (4-րդ տեղն աշխարհում)։
Քաղաքաբնակներ՝ 31,8 % ( 2015 թվականի տվյալներ) ։
Կրոն
1997 թվականի տվյալների համաձայն, մոզամբիկցիները նշել են հետևյալ կրոնական պատկանելությունները՝
Քաղաքներ
World Gazeteer կայքի տվյալների համաձայն, Մոզամբիկուն ունի 34 քաղաքներ, որոնցից յուրաքանչյուրում բնակվում են շուրջ 24 000 մարդ ։
Ամենամեծ քաղաքներն են՝ Մապուտո (մայրաքաղաք) — 1,174 մլն, Մատոլա — 899 հազար (2014 թվական), Բեյրա (412 588 մարդ), Նապուլա (230 հազար մարդ), Ինյամբանե (150 հազար մարդ), Թեթե (100 հազար մարդ)։
Գլխավոր նավահանգիստներն են՝ Բեյրա, Նակալա, Կելիմանե։
Քաղաքների ցանկ՝
Սպորտ
Մոզամբիկում ամենատարածված սպորտաձևը ֆուտբոլն է։ Տարածված սպորտաձև է նաև Ռոլեր հոկեյը։ Այս մարզաձևում 2011 թ. աշխարհի առաջնությունում ազգային թիմը ցույց տվեց լավագույն արդյունքները։
Գյուղատնտեսություն
Մոզամբիկը թույլ զարգացած ագրարային երկիր է։ Գյուղատնտեսության մեջ զբաղված է ինքնագործ բնակչության մոտ 70%–ը։ Մշակում են շաքարեղեգ, թեյ, բամբակ, սիզալ, բրինձ, մանիոկա, կոկոսյան արմավենի, եգիպտացորեն և այլն։ Անասնապահության զարգացմանը խանգարում է ցեցե ճանճը։ Զբաղվում են նաև փայտամթերմամբ ու ձկնորսությամբ։ Արդյունահանում է քարածուխ, բոքսիտներ, ոսկի, արծաթ, ուրանի և  բերիլիումի հանքաքար, աղ, ասբեստ։ Կան ընկույզի մշակման, սննդի, ծխախոտի, բամբակազտիչ, ցեմենտի, փայտամշակման, ցեմենտի, կահույքի, կարի և այլ ձեռնարկություններ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մոզամբիկ Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ Կատեգորիա:Աֆրիկյան միության անդամ երկրներ Կատեգորիա:Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության անդամ երկրներ
Կորիչինցի
Կորիչինցի (Коричинці), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Դերաժնյայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կորիչինցի գյուղում բնակվում էր 768 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 3996 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 192,19 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Դերաժնյայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1431 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Սերգեյ Մովսեսյան (այլ կիրառումներ)
Սերգեյ Մովսեսյան կարող է վերաբերել.
Վահագն Գրիգորյան (այլ կիրառումներ)
Վահագն Գրիգորյան կարող է վերաբերվել.
Ագահ (Բիթլիսի գավառ)
Ագահ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Բիթլիսի գավառում։ Գտնվում էր Խլաթ քաղաքից հարավ՝ Վանա լճի ափին։
Գյուղը հայաբնակ էր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Վիվալդիի օպերաների ցանկ
Իտալացի երգահան Անտոնիո Վիվալդին իր նամակներից մեկում նշում էր, որ գրել է 94 օպերա։ Ներկա դրությամբ նրա անունով մեզ հայտնի է շուրջ 50 օպերա, որից ամբողջովին կամ մասնակի պահպանվել է միայն շուրջ 20-ի երաժշտությունը։
Վիվալդիի բոլոր օպերաներն առաջին բեմադրման ժամանակ ներկայացվում էին որպես «երաժշտական դրամաներ» (dramma per musica), ինչը մոտավորապես համապատասխանում է «օպերա սերիա» (opera seria) ժանրին։
Շամաշա
Շամաշա, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Ջուլամերկի գավառակում ։ Գտնվում էր Ջուլամերկ քաղաքից 16 կմ արևելք, Մեծ Զաբ գետի ձախ ափին, սարավանդի վրա։
Ժողովածու (1648)
Ժողովածու (1648), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 1648 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 17-րդ դարում։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 15․3x10․3 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 252 թերթից։ Գրված է միասյուն, նոտրգրով։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ։ Հիշատակարաններ՝ հետագայի՝ 1բ (1797 թ․) :
Շամաշա
Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 30 տուն նեստորական ասորի բնակիչ ։
Ժողովածու (1648)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Զելենովշչինա (գյուղ, Ռոմնիի շրջան)
Զելենովշչինա (Зеленівщина), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Ռոմնիի շրջանում։
Շամաշա
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Զելենովշչինա (գյուղ, Ռոմնիի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Զելենովշչինա գյուղում բնակվում էր 50 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Ռոմնիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ջովաննա Գարցոնի
Ջովաննա Գարցոնի  (Giovanna Garzoni, ), բարոկկոյի դարաշրջանի իտալացի նկարչուհի։
Կենսագրություն
Ջովաննա Գարցոնին ծնվել է Մարկե տարածաշրջանի Ասկոլի Պիչենո փոքրիկ քաղաքում։ Նրա ծննդյան տարեթիվը՝ 1600 թ. ճշտվել է նրա նկարներից մեկի վրա՝ 1616 թվականին կատարված ինքնագրից, որտեղ նշված է, որ հեղինակը 16 տարեկան է։ Ջոնաննայի ծնողները ծնունդով Վենետիկից էին, նրանց ընտանիքում կային արհեստավորներ, ոսկերիչներ և նկարիչներ։ Հավանաբար աղջկա առաջին ուսուցիչը եղել է նրա քեռին՝ Պիետրո Գայան (Pietro Gaia), որը պատկանում էր Ջակոմո Պալմա Կրտսերի դպրոցին։ Ջովաննայի վաղ շրջանի աշխատանքներում զգացվում է այդ նկարչի ազդեցությունը։
1620-ական թվականներին Ջովաննան եղբոր՝ Մատտեոյի հետ բնակվում էր Վենետիկում և հաճախում Ջակոմո Ռոնիի (Giacomo Rogni) գեղագրական դպրոցը (Giacomo Rogni): 1622 թվականին նա ամուսնանում է վենետիկցի նկարիչ Տիբերիո Տինելլիի հետ։ Սակայն ամուսնությունը տևեց ընդամենը մեկ տարի, ամուսնալուծության պատճառ դարձավ հավանաբար  Ջովաննայի տված կուսության երդումը ։
1630 թվականին Ջովաննան եղբոր հետ տեղափոխվում է Նեապոլ, որտեղ աշխատում է Ֆերնանդո Աֆան դե Ռիբերայի և Էնրիկեսի երրորդ  դուքս դե Ալկալա-դե-լոս-Գասուլեսի հովանավորության ներքո։ Այդ նույն ժամանակ նա ծանոթանում  և նամակագրություն է հաստատում կոլեկցիոներ, մեկենաս և խորագիտակ Կասսիանո դալ Պոցցոյի հետ։  Նա օգնում է երիտասարդ նկարչուհուն  պատվերներ գտնել Հռոմում, և 1631 թվականին Ջովաննան տեղափոխվում է Հռոմ։
Սակայն Հռոմում նա երկար չի մնում, 1632 թվականին նա տեղափոխվում է Թուրին, Սավոյի դքսուհի Քրիստինա Ֆրանսիացու հրավերով։ Արքունիքում նա հիմնականում նկարում է դիմանկարներ և մանրանկարներ, այդ թվում դքսուհու և դուքս Վիկտոր Ամադեյա I-ի։  Պահպանվել են նաև վկայություններ, որ նա ստեղծել է «ծաղիկների, մրգերի և կենդանիների  նկարներով մագաղաթներ», թուրինյան ժամանակահատվածին են վերաբերվում Գարցոնիի առավել վաղ հայտնի նատյուրմորտները։
1640-ական թվականներին Ջովաննա Գարցոնին տեղափոխվում է Ֆլորենցիա, որտեղ մնում է մինչև 1651 թվականը։ Այստեղ նրա պատվիրատուներն են դառնում ֆլորենցիացի արիստոկրատները, այդ թվում Մեդիչի ընտանիքի ներկայացուցիչները։ Նրա աշխատանքներում կան դիմանկարներ, մանրանկարներ, դիցաբանական և աստվածաշնչյան սյուժեներով, ծաղիկներով և մրգերով կոմպոզիցիաներ, բուսաբանական ուրվանկարներ, ինչպես նաև ճանաչված նկարիչների նկարների պատճեններ։ Ֆլորենցիայում Գարցոնին ծանոթանում է ֆլորայի և ֆաունայի բազմաթիվ ուրվանկարների հեղինակ Յակոպո Լիգոցիին, որոնք նա կատարել է Մեդիչիի պատվերով։ Ակնհայտ էր, որ այս վարպետի աշխատանքները ոգեշնչեցին Գարցոնիին նմանակման ոճով սեփական ստեղծագործությունների ստեղծման գործում ։
1651 թվականին Գարցոնին արդեն ճանաչված նկարիչ էր և տեղափոխվում է Հռոմ։  Նա ոչ պատվիրատուների պակաս ուներ, ոչ էլ գումարի, նրա կենսագիրներից մեկը նույնիսկ պնդում էր, որ նա իր աշխատանքների համար կարող էր պահանջել «ցանկացած գին, ինչ որ ուզենար»։ Հավանաբար այդ  ժամանակ նա դառնում է Հռոմի Սուրբ Լուկայի ակադեմիայի նկարիչների գիլդիայի անդամ, չնայած չեն պահպանվել նրա անդամությունը հաստատող փաստաթղթեր,  հայտնի է,  որ Գարցոնին հաճախում էր Ակադեմիայի նիստերին։ Ջովաննա Գարցոնին մահացել է Հռոմում 1670 թվականի փետրվարի 10-ից 15-ը ընկած ժամանակահատվածում։ Դեռևս 1666 թվականին նա իր ամբողջ ունեցվածքը կտակել էր Սուրբ Լուկայի ակադեմիային, պայմանով, որ իրեն թաղեն Սուրբ Լուկայի և Մարտինի եկեղեցիներում ։ Պայմանը կատարվեց, բայց տապանաքարը դրվեց միայն 1698 թվականին։
Ստեղծագործական ուղի
Ջովաննա Գարցոնին հայտնի է առաջին հերթին իր նատյուրմորտներով և բուսաբանական ուրվանկարներով։ Նա եղել է առաջին կանանցից մեկը, ով անդրադարձել է այդ ժանրին ։ Նրա աշխատանքները հիմնականում կատարված են գուաշով կամ տեմպերայով մագաղաթի վրա, որոնք գերում են մանրամասնությունների մանրակրկիտ մշակմամբ և ստվերագծերի նրբությամբ :
1650-ական թվականներին Գարցոնին պատկերել է բազմաթիվ սկահակներ ծաղիկներով՝ ցուցադրելով կոմպոզիցիայի նուրբ զգացողություն։ Ակնհայտ է նաև, որ նկարչուհին լավ ծանոթ է ծաղկի կազմաբանությանը, նրա բոլոր աշխատանքները առանձնանում են բացարձակ նատուրալիստական արժանահավատությամբ։
1660-ական թվականներին Ֆերդինանդ II Մեդիչիի պատվերով, Գարցոնին ստեղծում է շուրջ քսան մանրանկարներ որտեղ պատկերված են մրգերով և բանջարեղենով սկուտեղներ։ Չնայած տարրերի բազմիցս կրկնվող միօրինակությանը, Գարցոնիին հաջողվում է բազմազանեցնել իր աշխատանքները, կոմպոզիցիաների մեջ մտցնելով լրացուցիչ տարրեր, ծաղիկներ, թռչուններ և միջատներ։ Բացի այդ նկարչուհու հմտությունը դրսևորվում է լուսաստվերի և այլ էֆեկտների վարպետորեն կիրառման միջոցով։
Գարցոնիի բազմաթիվ աշխատանքների բնութագրական գիծը համարվում է բուսաբանական ուրվանկարների յուրահատուկ համադրությունը, որի համար առաջին հերթին կարևոր է պատկերի ճշգրտությաւնը և մանրամասնությունը զուտ գեղանկարչական ոճաձևերի տեսանկյունից։ Դրանով նրա ստեղծագործությունն առանձնանում է Լիգոցցիի նատուրալիստական ուրվանկարներից, որը  հաճախ համեմատվում է նաև շատ նկարիչների և  նատյուրմորտների հեղինակների հետ,  որոնց համար պատկերվող օբեկտների արժանահավատությունը երկրորդական դեր է խաղում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալացի նկարչուհիներ Կատեգորիա:17-րդ դարի իտալացի նկարիչներ
Ելիզավետինո (գյուղ, Բելեբեևսկի շրջան)
Ելիզավետինո (Елизаветино, Елизаветино), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բելեբեևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 3 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բելեբեևսկի շրջանի բնակավայրեր
Սուրբ Մարին
Սուրբ Մարին (San Marino diacono) քրիստոնյա սուրբ, ով համարվում է գոյություն ունեցող ամենահին հանրապետության՝ Սան Մարինոյի (301) հիմնադիրը։ Ավանդությունը համարում է, որ նա վարձու աղյուսագործ էր, ով եկել էր Ռաբ կղզուց Ադրիատիկ ծովի (ժամանակակից Խորվաթիա) մյուս կողմից՝ փախչելով իր քրիստոնեական համոզմունքների պատճառով հալածանքներից։ Սարկավագ է ձեռնադրվել Հռոմի սուրբ Գաուդենսիոս եպիսկոպոսի կողմից։ Ավելի ուշ նրան մի խելագար կին մեղադրել է իրեն լքած ամուսինը լինելու մեջ։ Հետո Մարին դարձավ ճգնավոր և սկսեց ապրել Մոնտե Տիտանո լեռան մոտ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սան Մարինո
Դեյվիս շրջան (Այովա)
Դեյվիս շրջան (Davis County), ԱՄՆ Այովա նահանգի 99 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.303 կմ² է, բնակչությունը՝ 8.753 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Բլումֆիլդ բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1843 թ.։
Կրասնոսյոլկա (գյուղ, Դերաժնյայի շրջան)
Կրասնոսյոլկա (Красносілка), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Դերաժնյայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կրասնոսյոլկա գյուղում բնակվում էր 234 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1332 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 175,68 մարդ/կմ²։
Ժողովածու (708)
Ժողովածու (708), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 708 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1695-1703 թվականներ Մարգարե Ապուչեղցի գրիչի կողմից։ Ստացողը և կազմողը եղել է Մարգարե Ապուչեղցին։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 14,5X10 սմ չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 119 թերթից։ Գրված է միասյուն, նոտրգրով, բոլորգրով։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ, աստառը՝ կարմիր և կապույտ կտավ։ Հիշատակարաններ՝ ստացողի՝ 14բ, 67բ, 84բ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Շամրախ
Շամրախ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Աղբակի գավառում ։ Գտնվում էր Ադամակերտ քաղաքից 37 կմ հյուսիս, Խորգոմ գետի ակունքում, սարավանդի վրա ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Վիլնոյի բելառուսական թանգարան
Վիլնոյի բելառուսական թանգարան (Беларускі музей у Вільні, ամբողջական անվանումը՝ Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча), Վիլնոյում (այժմ՝ Վիլնյուս, Լիտվա) գտնվող բելառուսական թանգարան, որը 1921-1945 թվականներին գործել է Բելառուսական գիտական ընկերության և Բելառուսական գիմնազիայի հետ միասին։
Պատմություն
Թանգարանը հիմնադրվել է 1921 թվականին և կոչվել է 1919 թվականին մահացած բելառուս մշակութային գործիչ Իվան Լուցկևիչի պատվին։ Սկզբնական ցուցանմուշները ձևավորվել են Իվան Լուցկևիչի անձնական հավաքածուից, որն ըստ կտակի՝ հատկացվել է թանգարանին։ Հետագա տարիներին դրանք համալրվել են նոր ցուցանմուշներով։ Ընդհանուր առմամբ թանգարանում գործել են հինգ ցուցահանդեսային դահլիճներ, որտեղ ցուցադրվել են հնագիտական, դրամագիտական, (մետաղադրամներ, մեդալներ և շքանշաններ) ցուցանմուշներ, հնաոճ հագուստ, հնագույն զենքեր, ձեռագրեր և գրքեր, սրբապատկերներ, նկարներ, երաժշտական գործիքներ, փորագրություններ և այլն։ 1941 թվականի գույքագրման համաձայն թանգարանում հաշվառված էր 13450 միավոր պահպանվող ցուցանմուշ, իսկ գրադարանում կար 14 հազար ձեռագիր և հնատիպ գրքեր, որոնց թվում, մասնավորապես, 1517 թվականի Ֆրանցիսկ Սկորիոնի Պրահայի աստվածաշնչի մի մասը, 1588 թվականի Լիտվական Մեծ դքսության օրենքների ժողովածուն, 14-րդ դարի Նովոգրուդոկի ավետարանը, արաբերենի առաջին քերականությունը` Ալ-Կիտաբը, բելառուսերեն տպագրված գրքեր և այլ հազվագյուտ հրատարակություններ։ Հիմնադրման օրվանից մինչև 1939 թվականը թանգարանի տնօրեն է աշխատել Իվան Լուցկևիչի եղբայրը՝ Անտոն Լուցկևիչը, որը 1939 թվականին ենթարկվել է ռեպրեսիայի և մահացել 1942 թվականին։
Թանգարանը լուծարվել է 1944 թվականի վերջին, 1945 թվականի սկզբին։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո պահպանված ցուցանմուշները համատեղ ստեղծված հանձնաժողովի միջոցով բաժանվել են Լիտվական ԽՍՀ-ի և Բելառուսական ԽՍՀ-ի միջև։ Քանի որ Բելոռուսիայի կողմի հանձնաժողովի անդամներն այդ երկրի հետ կապ չունեցող անձնավորություններ էին, ցուցանմուշների զգալի մասը մնաց Վիլնյուսում կամ տեղափոխվեց Մոսկվա։ 2001 թվականին Վիլնյուսում որոշեցին վերականգնել Իվան Լուցկևիչի անվան թանգարանը։ Այդ նպատակով ստեղծվեց «Իվան Լուցկևիչի անվան Վիլենյան բելառուսական թանգարան» հասարակական կազմակերպությունը և սկսեցին թանգարանային ցուցանմուշների հավաքագրումը ։ Միայն 2010 թվականին Լիտվայի մշակույթի նախարար Արունաս Գելունասի Բելառուս այցելությունից հետո նա խոստացավ անձամբ զբաղվել «Իվան Լուցկևիչի անվան Վիլենյան բելառուսական պատմա-ժողովրդագրական թանգարանի» վերականգնման խնդիրներով ։
Լազեր (ժողովուրդ)
Լազեր կամ ճաներ (հայ. Ղազիւք, Ճենք, Ծանք, Ծանարք, հուն. Xa£ol, վրաց. ლაზები - լազեբի), քարթվելական ընտանիքի ժողովուրդ։
Պատմություն
Հնում ՝ քարթվելական ցեղերից, Սև ծովի հարավ-արևելյան ափի ու մասամբ Ճորոխի ներքին հոսանքի ավազանի՝ Լազիկայի բնիկները։ Հիմնականում ապրում են Լազիստանում (այժմ Թուրքիա), մասամբ՝ Աջարիայում։ Խոսում են քարթվելական ընտանիքի մեգրելա-ճանական կամ զանական լեզվի լազական (ճանական) բարբառով։ Բյուզանդական գերիշխանության ժամանակ լազերի լեզուն մեծապես ազդվել է հունարենից, իսկ հետագայում՝ թուրքերենից։ Թուրքական տիրապետության օրոք լազերը հարկադրված ընդունել են իսլամ, սակայն պահպանել են իրենց լեզուն և մշակույթը։
Տես նաև
Լազիկա
Պիեռ Օգյուստ Ռենուարի նկարների ցանկ (1862-1881)
Ստորև թվարկված են ֆրանսիացի հայտնի գեղանկարիչ Օգյուստ Ռենուարի այն նկարները, որոնք առնչվում են իր ստեղծագործական գործունեության իմպրեսիոնստական ժամանակաշրջանի հետ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Ռենուարի նկարներ Կատեգորիա:Նկարների ցանկեր
Ջորջո Կալաբրեզե
Կալաբրեզեի հիշարժան աշխատանքներից են նաև սիրված ու լայնորեն տարածված "Softly, as I Leave You" երգի իտալերեն բնագիր տեքստը, Ազնավուրի նշանավոր երգերից մեկի՝ "She"-ի իտալերեն թարգմանությունը, իտալացի երգչուհի Մինայի տպավորիչ կատարմամբ հայտնի "E se domani" երգի խոսքերը, երգ, որը հնչել է Սան Ռեմոյի 1964 թվականի՝ իտալական երգի փառատոնում և ջերմ ընդունելության արժանացել ։
2010 թվականին Ջորջո Կալաբրեզեին շնորհվել է Իտալիայի Հանրապետության «Վաստակի համար» շքանշան և այդ շքանշանի ասպետի կոչում ։
Պաբլո Կասալս
Պաբլո Կասալս (Pablo Casals,, իսպանացի թավջութակահար, դիրիժոր, կոմպոզիտոր։ Սովորել է Բարսելոնի և Մադրիդի կոնսերվատորիաներում։ Կասալսի կատարմանը բնորոշ է հուզականի ու խոհականի զուգորդումը, ֆրազավորման արտահայտչականությունը և նրբագեղությունը, վիրտուոզությունը։ Հռչակվել է հատկապես Յոհան Սեբաստիան Բախի երկերի արդիական մեկնաբանություններով։
1920 թվականին Բարսելոնում կազմակերպել է սիմֆոնիկ նվագախումբ, 1924 թվականին՝ բանվորական երաժշտական ընկերություն (երկուսն էլ ղեկավարել է մինչև 1936 թվականը)։ 1939 թվականին, Իսպանական Հանրապետության անկումից հետո, որպես հակաֆաշիստ տարագրվել է Ֆրանսիա, ապրել Պրադում, որտեղ 1950 թվականից կազմակերպվել են Կասալսի անվան ամենամյա փառատոներ։ 1956 թվականից ապրել է Պուերտո Ռիկոյում (այստեղ նույնպես կազմակերպվում էին Կասալսի անվ. փառատոներ)։
Խանուկա
Խանուկա (եբրայերեն՝ חֲנֻכָּה), հրեական տոն է՝ նվիրված Երուսաղեմի Երկրորդ սուրբ տաճարին նվիրվածությանը, երբ Մակաբայեցիներն ապստամբեցին Սելևկյանների կայսրության դեմ։ Խանուկան տոնում են ութ օր ու գիշեր՝ սկսելով հրեական քիսլեվ ամսի 25-րդ օրից, որը կարող է համընկնել նոյեմբերի վերջից մինչեւ դեկտեմբերի վերջը հանդիպող ժամանակահատվածին։ Այս տոնը հայտնի է նաեւ որպես Լույսերի եւ նվիրվածության տոն։ Տոնը սկսում են 9-տեղանոց մոմակալի կամ մենորայի մեկ մոմը վառելով եւ շարունակելով ամեն հաջորդ օրվա երեկոյան եւս մեկական մոմ վառելով։ Սովորական մենորան ունի 8 ճյուղ եւ եւս մեկ ակներեւ առանձնացող ճյուղ, որն անվանում են շամաշ եւ որը սովորաբար մնացած ութից բարձր կամ ցածր է լինում։ 1970-ական թվականներից սկսած աշխարհահռչակ Chabad Hasidic շարժումը մենորայի հրապարակային տոնակատարություններ է նախաձեռնում աշխարհի շատ երկրներում ։
Պաբլո Կասալս
1957 թվականից տարբեր երկրներում (առաջինը՝ Փարիզում) անց են կացվում թավջութակահարների Կասալսի անվ. մրցույթներ։ Աշակերտներից նշանավոր է Գ. Կասադոն։ Կասալսի ասիստենտ է եղել Դիրան Ալեքսանյանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իսպանացի թավջութակահարներ Կատեգորիա:Իսպանացի դիրիժորներ Կատեգորիա:Իսպանացի կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:1876 ծնունդներ Կատեգորիա:1973 մահեր Կատեգորիա:Ազատության նախագահական մեդալով պարգևատրվածներ Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Խանուկա
Ծագումնաբանություն
Խանուկա բառը ծագում է եբրայերեն խանաղ /חנך/ բայից, որը նշանակում է նվիրել։ Խանուկայի ընթացքում մակաբայեցի հրեաները վերանվաճեցին Երուսաղեմն ու տաճարը  ։
Պատմական աղբյուրներ
Խանուկայի մասին պատմությունը պահպանվել է Մակաբայեցիների առաջին եւ երկրորդ գրքերում, որոնցում մանրամասն նկարագրված են Երուսաղեմի տաճարին կրկին նվիրվածությունն ու մենորայի կամ մոմակալի վառելու ընթացքը։ Այս գրքերը Թանախի կամ հրեաների Աստվածաշնչի մաս չեն կազմում, այնուամենայնիվ Ալեքսանդրյան կրոնական իրավունքի մաս են, բայց նաեւ կաթոլիկ եւ ուղղափառ եկեղեցիների կողմից համարվում են Հին Կտակարանի մաս ։ Առաջինը Թալմուդում է նկարագրվում մենորայի հրաշքը, երբ այն վառելու համար նախատեսված մեկ օրվա յուղը բավարարեց ութ օր։ Այս հրաշքի մասին պատմությունը գրվել է Մակաբայեցիների գրքերից 600 տարի անց ։
Ավանդության տեսանկյուն
Երբ Երուսաղեմի երկրորդ տաճարը կողոպտվեց, իսկ մատուցվող կրոնական ծառայությունները դադարեցվեցին, հուդայիզմն արգելվեց։ Ք․ա․ 167 թվականին Անտիոքոսը պատվիրեց Զեւսի արձանը կանգնեցնել տաճարում եւ խոզեր զոհաբերել ։ Անտիոքոսի արարքները լայնամասշտաբ ընդվզումների պատճառ հանդիսացան։ Մադաթիան՝ մի հրեա հոգեւորական ու իր հինգ զավակները, ղեկավարեցին ըմբոստությունը՝ ընդդեմ Անտիոքոսի։ Մեկ տարի անց, երբ Մադաթիան մահացավ, նրան փոխարինեց Հուդան։ Եւ միայն մեկ տարի անց հրեաների ըմբոստությունն ընդդեմ Սելեւկյան թագավոր Անտիոքոսի պսակվեց հաջողությամբ եւ տաճարն ազատագրվեց ։ Խանուկայի տոնը վերականգնվեց եւ արդեն նշանավորվեց այս հաղթանակի տոնակատարության իրադարձությամբ։ Ձիթապտղի մաքուր ձեթը պետք է օծվեր կոհեն գադոլի կամ ավագ քահանայի կողմից եւ լցվեր մենորայի մեջ։ Ըստ ավանդույթի՝ առաջին օրվա համար գտնում են ձիթապտղի ձեթի միայն մեկ տապաշիշ, մինչդեռ մենորան վառվում է ութ օր շարունակ։ Այսպիսով, հրեա իմաստունները 8-օրյա տոն են հռչակում այս հրաշքը տոնելու համար։ Այսօր Խանուկան հրեաները համարում են ազգային ազատագրման եւ կրոնական ազատության տոն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հրեական մշակույթ
Նիժնիե Մոխովիչի
Նիժնիե Մոխովիչի (Нижние Моховичи), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Դեմիդովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 12 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Դեմիդովսկի շրջանի բնակավայրեր
Օրել Նիկոլե
Օրել Նիկոլե (Aurèle Nicolet, ), շվեյցարացի ֆլեյտահար և մանկավարժ ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1926 թվականի հունվարի 22-ին Նյոշատելում (Շվեյցարիա)։
Արժանացել է Փարիզի կոնսերվատորիայի առաջին մրցանակի (1947), երկու անգամ ստացել է Ժնևում կատարողների միջազգային մրցույթի մրցանակ (1942, 1948)։ 1950-1959 թվականներին եղել է Բեռլինի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի առաջին ֆլեյտահարը, ուր նրան հրավիրել էր Վիլհելմ Ֆուրտվենգլերը։
Ստեղծագործական կապեր
Ծավալել է համերգային լայն գործունեություն։ Ելույթ է ունեցել անսամբլում Բորիս Բերմանի, Հայնց Հոլիգերի, Քրիստիանա Ժակոտեի, Թոմաս Դեմենգայի և այլոց հետ։
Մանկավարժական գործունեություն
Ստացել է Բեռլինի կոնսերվատորիայի պրոֆեսորի կոչում (1952-1965)։ Վարել է վարպետության դաս Ֆրայբուրգի երաժշտության բարձրագույն դպրոցում (1965-1981)։ Նրա հայտնի աշակերտների թվում է եղել Իրենա Գրաֆենաուերը։
Փիլիպոս III Մակեդոնացի
Փիլիպոս III Մակեդոնացի կամ Փիլիպոս Արիդեոս (Φίλιππος Γ΄ ὁ Ἀρριδαῖος, անհայտ – մ.թ.ա. 317), Մակեդոնիայի արքա, որը կառավարել է մ․թ․ա․ 323-317 թվականներին, աշխարհահռչակ Ալեքսանդր Մակեդոնացու կրտսեր եղբայրն ու իրավահաջորդը, Մակեդոնական կայսրության հիմնադիր Փիլիպոս II Մակեդոնացու որդին ։
Կենսագրություն
Արիդեոսը (Փիլիպոս անունը ստացել է թագադրությունից հետո) եղել է Փիլիպոս II մեծ արքայի և թեսալական Լարիսա քաղաքից սերվող Ֆիլինայի որդին։ Նա գրեթե նույն տարիքին էր ինչ Փիլիպոսի օրինական որդին՝ Ալեքսանդրը, որը հետագայում դառնում է աշխարհի պատմության ամենանշանավոր միապետներից մեկը՝ կրելով «Մեծ» պատվո տիտղոսը։ Փիլիպոսի մահից հետո Արիդեոսը մակեդոնական գահին չէր հավակնում ոչ թե իր մոր ոչ ազնվականական ծագման, այլև հույների ներկայացրած դավաճանության մեղադրանքի պատճառով։ Նա մեղադրվում էր թագուհու՝ Օլիմպիայի դեմ խարդավանքի կազմակերպման համար։ Դառնալով գահակալ՝ Ալեքսանդրը վերացնում է գահի մյուս բոլոր հավակնորդներին, սակայն խնայում է Արիդեոսին։
Հույն նշանավոր պատմագիր Պլուտարքոսը այս պատմությունը ներկայացնում է հետևյալ կերպ․ Ալեքսանդրի մահից հետո՝ մ․թ․ա․ 323 թվականին, բազմաթիվ պատերազմներից հետո դառնում է Մակեդոնական կայսրության գահակալ՝ թագադրվելով Բաբելոնում։ Հետագայում դառնում է նաև Եգիպտոսի փարավոն։ Գահակալում է մինչև իր մահը՝ մ․թ․ա․ 317 թվականը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մակեդոնացի թագավորներ
Երկաթե մարդը (ֆիլմ, 2008)
«Երկաթե մարդը» (անգլ․՝ Iron Man) - 2008 թ. ամերիկյան գիտաֆանտաստիկ ֆիլմ է, որը նկարահանվել է Marvel Comics-ի համանուն պերսոնաժի հիման վրա։ Ֆիլմը նկարահանվել է «Marvel Studios»-ի կողմից, ռեժիսորը Ջոն Ֆավրոն է, իսկ գլխավոր հերոսի՝ Տոնի Ստարկի դերը կատարեց հանրահայտ Ռոբերտ Դաունի-կրտսերը։ Նա մարմնավորում է մի հրաշալի գյուտարարի, ով գերի էր ընկել Աֆղանստանում և փախչելու համար էկզոկմախք է պատրաստում։ Հետո նա դարձավ սուպերհերոս «Երկաթե մարդ» անվանմամբ։ Ֆիլմում նկարահանվել են նաև Գվինեթ Փելթրոուն, Տերենս Հովարդը, Ջեֆ Բրիջեսը, Լեսլի Բիբը, Շոն Տոուբը, Ֆարան Թաիրը, Կլարկ Գրեգը, Փոլ Բեթանին, Տիմ Գինին և ուրիշները։
Ֆիլմը վերամշակվել է 1990 ականներից սկսած՝ Universal Studios, 20th Century Fox և New Line Cinema խոշոր կինոընկերությունների կողմից, իսկ 2006-ին Marvel Studios-ը գնեց նկարահանման բոլոր իրավունքները։ Marvel-ի համար դա առաջին պրոեկտն էր, որն ամբողջողվին ֆինանսավորվում էր իր կողմից։ Ռեժիսոր Ջոն Ֆավրոն որոշում կայացրեց ֆիլմը նկարահանել Կալիֆորնիայում, որպեսզի «Երկաթե մարդ»-ը տարբերվի սուպերհերոսների մասին մնացած ֆիլմերից, որոնք նկարահանվել են Նյու Յորքում։ Նկարահանումների ժամանակ դերասանները կարող էին ազատ փոխել իրենց դիալոգները, որովհետև ողջ ուշադրությունը կենտրոնացված էր ֆիլմի սյուժեյի վրա։ Գլխավոր հերոսի ռեզինե և երկաթե զրահապատ կոստյումները, որոնք ստեղծվել են Սթենլի Ուինսթոնի կողմից, կատարելագործվեցին համակարգչային գրաֆիկայի միջոցով։
Ֆիլմն ունեցավ շատ լավ արձագանքներ, հատկապես շատ էին գովում Ռոբերտ Դաունիի խաղը։ Ամերիկայի կինոարվեստի ինստիտուտը «Երկաթե մարդ» ֆիլմը ավելացրեց 2008 թ. լավագույն ֆիլմերի տասնյակին։ Դաունի-կրտսերը, Փելթրոուն և Ֆավրոն մասնակցեցին նաև «Երկաթե մարդը 2» սիքվելին, որը դուրս եկավ 2010 թ. մայիսի 7-ին։ Դաունին Տոնի Ստարկի էպիզոդիկ դերով խաղաց նաև «Անհավանական Հալկը» ֆիլմում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2008 ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Paramount Pictures ֆիլմեր Կատեգորիա:Marvel-ի կինեմատոգրաֆիական տիեզերքի ֆիլմեր Կատեգորիա:IMAX ֆիլմեր Կատեգորիա:Լոս Անջելեսում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Լոս Անջելեսում Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Նյու Յորքում Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ֆիլմերի ազգային գրանցամատյանի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան գիտաֆանտաստիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան գիտաֆանտաստիկ էքշն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան արկածային ֆիլմեր
Պոդլեսկի (գյուղ, Ռոժիշչեի շրջան)
Պոդլեսկի (Підліски), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Ռոժիշչեի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Պոդլեսկի գյուղում բնակվում էր 16 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,24 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 66,67 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Ռոժիշչեի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Նեպալ
Տեղադրություն
Նեպալը գտնվում է Ասիայում և սեղմված է աշխարհի ամենաշատ բնակեցված երկու պետությունների միջև։ Նրանից հյուսիս գտնվում է Տիբեթը՝ ՉԺՀ-ի ինքնավար մարզը, իսկ հարավային սահմանում, արևմուտքից արևելք Նեպալը սահմանակից է Ուտտարանչալ, Ուտտար-Պրադեշ, Բիխար, Հյուսիսային Բենգալիա, Սիկքիմ հնդկական նահանգներին։
Հյուսիսում Նեպալը սահմանակից է Մեծ Հիմալայան լեռնաշղթային, որը հայտնի է 8000 մ-ից բարձր մի քանի գագաթներով։ Նրանցից ամենաբարձրն է Էվերեստը (8848 մ)՝ ամենաբարձր լեռը աշխարհում։
Նեպալի ամենացածր կետը գտնվում է 70 մ բարձրության վրա։ Նեպալի տարածքի ավելի քան 40 %-ը գտնվուն է ավելի քան 3000 մետր բարձրության վրա։ Դրա համար էլ Նեպալը համարվում է ամենաբարձրադիրը աշխարհում։
Բնակչություն
Մշակութա-էթնիկական Նեպալը ներկայացնում է իրենից հարյուրավոր ազգերի և կաստաների խառնուրդ։ Կաստաների սահմանները, ինչպես կանոն, թափանցիկ են և որևէ կաստային սահմանի պատկանելիությունը կախված է նաև դիտորդի ընդունված ավանդույթներից։ Նեպալի բնակչությունը խոսում է յոթանասուն տարբեր լեզուներով ու բարբառներով։
Ազգագրություն
Նեպալի ժողովուրդները հիմնականում պատկանում են սինո-տիբեթյան (տիբեթո-բիրմայան խումբ) և հնդեվրոպոկան ընտանիքների խմբերին։ Քիչ չեն այն ժողովուրդները, որոնք հանդիսանում են փախստականներ, նվաճողներ կամ վերաբնակներ։ Բնակչության 49 %-ի մայրենի լեզուն է հանդիսանում նեպալերենը։ Մյուս տարածված լեզուներից են մայթհին (12,4 %), բհոջպուրին (7,6 %), տհարուն (5,9 %), տամանգը (5,2 %), նևարին (3,6 %) և մագարին (3,4 %)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նեպալ Կատեգորիա:Դեպի ծով ելք չունեցող երկրներ Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ
Այնու լեզու
Այնու լեզու (այնու՝ アイヌ・イタㇰ Aynu=itak, մարդիկ; ճապոներեն՝ アイヌ語 Ainu-go), Ճապոնիայի Հոկայդո կղզում, մասամբ նաև շրջակա վայրերում ապրող այնու ժողովրդի լեզուն ։ Որևէ լեզվաընտանիքի մեջ չի մտնում։ Հաշվի առնելով կամ աշխարհագրական դիրքը, կամ առանձին հատկանիշները՝ հատկացնում են հիպերբորյան (պալեո-ասիական), որոշները նաև՝ մալայա-պոլինեզյան լեզուների շարքին։
Մինչև 20-րդ դարը այնու լեզուն տարածված էր նաև հարավային Սախալինում և Կուրիլյան կղզիներում։ Գոյություն ունեին առնվազն այնու լեզվի 19 բարբառներ, որից պահպանվել է միայն Հոկայդոյի տարբերակը։ Սախալինի խոսողներից վերջինները մահացել են 1994 թ.-ին։ Հոկայդոյի այնու լեզուն վտանգված է, փորձեր են արվում այն վերակենդանացնելու համար։
Խոսողներ
Ըստ լեզուների դասակարգման համակարգի՝ այնուն համարվում է վտանգված կամ կրիտիկական վիճակում գտնվող լեզու։ 2016 թվականին Ethnologue-ը դասակարգել է այնուն 8բ կատեգորիայի տակ՝ «համարյա մեռած» ։ Այն վտանգված էր դեռ 60-ականներից առաջ։ Ճապոնիայում ապրող մոտ 15000 էթնիկ այնու ժողովուրդը խոսում է միայն ճապոներեն։ 1980-ականներին Նիբուտանի քաղաքում դեռ ապրում էին այս լեզվի մոտ 100 լեզվակիրներ, որոնցից միայն 50-ն էին օգտագործում այն առօրյա խոսքում։
Այսօր, այնուի լեզվակիրների թիվը մոտ 10 է, որոնց տարիքը առնվազն 80 է։ Խոսողների մեծ մասն ապրում է հարավարևմտյան Հոկայդոյում ։
Վերակենդանացում
Հիմնականում Հոկայդոյում գոյություն ունի այնու լեզուն վերականգնելու ակտիվ շարժում։ Այնուի բանավոր գրականությունը գրի է առնվել մյուս սերունդների, ինչպես նաև հետագայում լեզուն ուսուցանելու համար ։ 1987 թվականից սկսած, Հոկայդոյի այնուի միությունը սկսել է այնուի լեզվի դասեր տալ՝ օգտագործելով ուսուցման նյութեր, այդ թվում և դասագիրք ։
Ալեքսանդր Նիլ
Ալեքսանդր Նիլ (Alexander Sutherland Neill, ), բրիտանացի (շոտլանդացի) մանկավարժ, նորարար կրթության տեսաբան և գործիչ, երեխաների դաստիարակության մասին բազմաթիվ գրքերի հեղինակ։ 1921 թվականին հիմնադրել է անկախ (մասնավոր) «Սամերհիլ» (Summerhill) դպրոցը, որի գործունեության գլխավոր սկզբունքը հետևյալն է՝ դպրոցը պետք է հարմարվի երեխաներին, ոչ թե հակառակը։
Կենսագրություն
Ծնվել է Ֆորֆարում, Շոտլանդիա, Ջորջ և Մերի Նիլերի ընտանիքում։ Ընտանիքի տասներեք երեխաներից չորրորդն էր, ութ տղաներից մեկը։
Նիլը հանդարտ, հնազանդ երեխա է եղել, մյուս կողմից, թեև հայրը ևս ուսուցիչ է եղել (ինչպես և մայրը՝ նախքան ամուսնանալը), առանձնապես լավ չի սովորել ու դպրոցական կրթությամբ հետաքրքրված չի եղել։ Նրա հայրը ժամանակին ընդունված նորմերի համաձայն կարող էր մտրակով պատժել աշակերտներին, և Ալեքսանդրը մանկության տարիներին վախենում էր հորից։ Նրա կենսագիրների կարծիքով մանկության նման ընթացքը որոշակի հետք է թողել Ալեքսանդր Նիլի հետագա փիլիսոփայության ձևավորման վրա։ 15 տարեկանում ծնողների հորդորով դառնում է հոր կրտսեր օգնականը և սկսում է դասավանդել դպրոցում․ անմիջապես սկում է վայելել աշակերտների սերը։ Մի քանի տեղի դպրոցներում որպես ուսուցիչ աշխատելուց հետո՝ 25 տարեկանում, Նիլն ընդունվում է Էդինբուրգի համալսարան և 1912 թվականին ավարտում անգլիական գրականության մասնագետի որակավորմամբ։ 1914 թվականին նշանակվում է գյուղական դպրոցի տնօրեն։ Կրթական գործունեությանը զուգահեռ մասնագիտական հոդվածներով հանդես է եկել մամուլում։
1921 թվականին, հիասթափված լինելով ավանդական կրթության մեթոդներից, Ալեքսանդր Նիլը հեռանում է Անգլիայից ու Դրեզդենի (Գերմանիա) մոտակայքում հիմնում է իր նոր՝ նորարար կրթության միջազգային մասնավոր դպրոցը, որն այնուհետև տեղափոխվում է Ավստրիա։ Սակայն Ավստրիայում տեղի կաթոլիկ համայնքի և իշխանությունների դժգոհության պատճառով դպրոցը փակվում է, իսկ մեկ տարի անց՝ 1924 թվականին վերաբացվում Անգլիայում ու ստանում «Սամերհիլ» անունը։ Ալեքսանդր Նիլի կրթական փիլիսոփայությանը հավատարիմ՝ դպրոցը շարունակում է գործել առայսօր։
Հիմնական ներդրումը
Ալեքսանդր Նիլի մանկավարժական հայացքների վրա մեծ ազդեցություն են թողել Մարիա Մոնտեսսորիի, Զիգմունդ Ֆրոյդի և Վիլհելմ Ռայխի աշխատությունները։ Նա ևս, ինչպես Մարիա Մոնտեսսորին, հայտնի է որպես երեխաների անձնական ազատության կողմնակից։ Ըստ Նիլի՝ երեխան ներքուստ իմաստուն է և իրատես, իսկ մանկավարժների ճնշումը միայն խանգարում է երեխայի զարգացմանն ու կրթական հաջողություններին։ Երեխային պետք չէ ճնշել՝ նա կզարգանա այնքանով, որքանով որ ընդունակ է։ Նիլի մանկավարժական տեսության հիմնական սկզբունքը հետևյալն էր՝ չկա ավելի կարևոր բան, քան երեխայի երջանկությունը, իսկ երջանկություն հնարավոր չէ առանց անձնական ազատության։ Նիլը մտավոր զարգացումից առավել կարևորում էր երեխաների զգայական և գեղագիտական զարգացումը, քաղաքացիական դաստիարակությունը։ Իր դպրոցում նա ստեղծել էր ուրախ, հարմարավետ մթնոլորտ, որտեղ երեխաները սովորում էին ժողովրդավարություն և ինքնակառավարում, ինչպես նաև զբաղվում էին ակտիվ աշխատանքային գործունեությամբ։ Արդյունքում դաստիարակվում էին ինքնավստահ ու ազատ մտածող անհատներ։ «Սամերհիլի» փորձը ցույց էր տալիս, որ պարտադրողականության բացակայությունը աշակերտներին խթանում էր, անգործության չմատնվելով, մշակել ուսումնական առաջադիմության սեփական մոտիվացիան։