cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Լեոնիդ Ազգալդյան
Հիշատակ
2002 թվականի դեկտեմբերի 11-ին Երևան քաղաքի Մաշտոցի պողոտայի և Մովսես Խորենացու փողոցի խաչմերուկում կանգնեցվել է Լեոնիդ Ազգալդյանին նվիրված հուշարձան ։
2019 թվականի ապրիլին կազմակերպվել էր ստորագրահավաք Լեոնիդ Ազգալդյանին ազգային հերոսի կոչում շնորհելու նպատակով ։ 2019 թվականի օգոստոսի 31-ին Արցախի Հանրապետության անկախության 28-րդ տարեդարձի կապակցությամբ Արցախյան ազատամարտի ընթացքում իրականացրած ռազմական գործունեության համար Լեոնիդ Ազգալդյանին հետմահու շնորհվեց Արցախի հերոս կոչում և «Ոսկե արծիվ» շքանշան ։
Սիրոմյատնիկովո (գյուղ, Պուտիվիլի շրջան)
Սիրոմյատնիկովո (Сиромятникове), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Պուտիվիլի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Սիրոմյատնիկովո գյուղում բնակվում էր 38 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Պուտիվիլի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Յուվկովցի
Յուվկովցի (Ювківці), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Բելոգորսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Յուվկովցի գյուղում բնակվում էր 147 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,096 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 1531,25 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Բելոգորսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Էրիկ Միրզոյան
Էրիկ Գևորգի Միրզոյան, հայազգի ռուս երաժիշտ, կլառնետահար, դուդուկահար, Մոսկվայի ֆիլհարմոնիայի մենակատար, «Ոսկե Շչելկունչիկ» մրցանակի դափնեկիր (2012) , երիտասարդ տաղանդների «Կապույտ թռչնակ» (2015) առաջին համառուսական հեռուստատեսային մրցույթի հաղթող, Ռուսաստանի Դաշնության մշակույթի նախարարության «Ռուսաստանի երիտասարդ տաղանդներ» մրցանակի դափնեկիր (2016) ։ Որպես մենակատար հանդես է գալիս Վլադիմիր Սպիվակովի նվագախմբի համերգներին, ելույթ է ունենում Մեծ թատրոնում, «Հելիկոն օպերա» թատրոնում, Մոսկվայի կոնսերվատորիայի դահլիճներում, Երաժշտության տան կամերային և Սվետլանովյան դահլիճներում, «Զարյադյե» համերգասրահում, Պյոտր Չայկովսկու անվան համերգասրահում , Ռուսաստանում և արտերկրում։
Կենսագրություն
Էրիկ Միրզոյանը ծնվել է 2002 թվականի հոկտեմբերի 18-ին, Մոսկվայում։ 4 տարեկանում ընդունվել է Վ. Մ. Բլաժևիչի անվան մանկական երաժշտական դպրոց, սովորել է բլոկ-ֆլեյտա նվագել Աննա Պրյալկինայի մոտ։ Մինչև 4-րդ դասարան սովորել է Մոսկվայի թիվ 1241 դպրոցում։ 2010 թվականին ընդունվել է Մոսկվայի Չայկովսկու անվան կոնսերվատորիայի Կենտրոնական երաժշտական դպրոց, որն ավարտել է կարմիր դիպլոմով 2021 թվականին։ Դպրոցում սովորել է Ռուսաստանի վաստակավոր արտիստ, Մեծ թատրոնի նվագախմբի մենակատար Վլադիմիր Ֆերապոնտովի մոտ (2010-2011), այնուհետև Ռուսաստանի վաստակավոր արտիստ, Մոսկվայի Պյոտր Չայկովսկու անվան պետական կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր Եվգենի Պետրովի մոտ (2022 թվականի դրությամբ դասընթացները շարունակվել են)։ Համարվում է «Մոսկվան դիմավորում է ընկերներին» 8-ից 18-րդ միջազգային փառատոնի մշտական հրավիրված մասնակից, որի շրջանակներում համերգներով հանդես է գալիս Ռուսաստանում և անձամբ ելույթ ունենում Վլադիմիր Սպիվակովի հետ։
2018 թվականից Էրիկը մշտապես մասնակցում է Ռուսաստանի Դաշնության մշակույթի նախարարության «Ռուսաստանի ծաղիկներ» փառատոնին, որի ընթացքում ելույթներ է ունեցել Միլանի կոնսերվատորիայում, Դյուսելդորֆի Շումանի անվան համերգասրահում, Սլովենիայի, Սերբիայի և Գերմանիայի կոնսերվատորիաների համերգասրահներում։
2019 թվականից Էրիկը «Հայերի Ասամբլեա»-ի աջակցությամբ Ջիվան Գասպարյանի դասարանում սկսել է զբաղվել հայկական դուդուկով Արմեն Հովհաննիսյանի մոտ։ 2020 թվականին վարպետության դասերի շրջանակներում նվագել է Ջիվան Գասպարյանի համար։
2019 թվականին թողարկել է իր սոլո դեբյուտային «Eternity» ալբոմը բոլոր թվային հարթակներում։ 2021 թվականին «Hungarian fantasy No.1» սինգլը ներկայացվել է iTunes-ի «Top-200» դասական հիթ-շքերթում՝ գրավելով առաջին տեղը ։ 2021 թվականին, գերազանցության դիպլոմով ավարտելով Մոսկվայի Պյոտր Չայկովսկու անվան պետական կոնսերվատորիային կից Կենտրոնական երաժշտական դպրոցը, ընդունվել է Մոսկվայի Չայկովսկու անվան պետական կոնսերվատորիայի «Նվագախմբային ֆակուլտետ»՝ կլառնետահար մասնագիտությամբ։
2022 թվականի հոկտեմբերից սովորում է Բեռլինի Barenboim-Said Akademie-ում Մատտիաս Գլանդերի մոտ՝ կլառնետի դասարանում, ինչպես նաև Էմմանուել Պայուի մոտ՝ կամերային անսամբլի դասարանում։
Էրիկ Միրզոյանը հանդիսանում է Վլադիմիր Սպիվակովի միջազգային բարեգործական հիմնադրամի, Յուրի Ռոզումի միջազգային բարեգործական հիմնադրամի և Մշակույթի ու արվեստի պահպանման և զարգացման «Արտիս Ֆուտուրա» միջազգային հիմնադրամի կրթաթոշակառու ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ կլառնետահարներ Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ Կատեգորիա:Հայ դուդուկահարներ
Ապրեսյան
Ապրեսյան, հայկական ազգանուն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայերեն հիմքով ազգանուններ Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Դուվան (գյուղ, Դուվանսկի շրջան)
Բնակչությունը 2002 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 3703 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Դուվանսկի շրջանի բնակավայրեր
Նեչաևսկի (Ադըղեա)
Նեչաևսկի (Нечаевский, Нечаевскэр ), խուտոր Ռուսաստանի Դաշնության Ադըղեայի Հանրապետության Գիագինսկայայի շրջանի կազմում։
Բնակչություն
Բնակչության թիվը կազմում է մարդ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ադըղեայի Գիագինսկայայի շրջանի բնակավայրեր
Քվեդա Սալիբաուրի
Քվեդա Սալիբաուրի (ქვედა სალიბაური), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Աջարիայի Ինքնավար Հանրապետության Խելվաչաուրի շրջանում ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 405 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Խելվաչաուրի շրջան Կատեգորիա:Աջարիայի բնակավայրեր
Դարա-Խարգել
Դարա-Խարգել, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Հեքյարիի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ժողովածու (1405)
Ժողովածու (1405), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 1405 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1651֊1765 թվականներին Վարդան սարկավագ գրիչի կողմից, Զմյուռնիա, Էջմիածինում։ Ստացողը եղել է Կիրակոս վարդապետն։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 21.3X15.5 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 249 թերթից։ Գրված է Երկսյուն, միասյուն, նոտրագիրով։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ։ Հիշատակարաններ՝ 168բ, 174ա, 176ա, 219բ (1651թ) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Վերզասկա
Վերզասկա (Verzasca), լեռնային գետ Շվեյցարիայում` Տիչինո կանտոնում, նշանավոր է իր բյուրեղյա մաքրությամբ և նրանով, որ գետում գրեթե ոչ մի կենդանի արարածներ չկան, որը բացատրվում է գետում թթվածնի բարձր պարունակությամբ ։
Երկարությունը մոտ 30 կմ է, սկիզբ է առնում 2864 մ բարձրությամբ Pizzo Barone լեռան վրայից, հոսում է հարավային ուղղությամբ` թափվելով Լագո Մաջորե լիճը ։
Ջրի ջերմաստիճանը չի անցնում 10 °С, խորությունը առավելագույնը 10 մետր է։
Գետը գտնվում է շվեյցարական Ալպերի մեջ, և ողջ հունը պատված է միջերկրական բուսականությամբ, ունի գեղատեսիլ տեսք, հատկապես գեղեցիկ է գետը աշնանը, հանդիսանում է նաև տուրիզմի կենտրոն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի գետեր
Հրազդանի ջերմաէլեկտրակայան
Պատմություն
Հրազդանի ջերմաէլեկտրակայանը գտնվում է Հրազդան և Մարմարիկ գետերի հատման ակունքից ոչ շատ հեռու, ծովի մակարդակի բարձրությունից 1715-1730 մետր բարձրության վրա։ Հրազդանի Ջէկի կառուցումը նախատեսվել էր դեռ 1960 անկան թվականներին և այն նախատեսված էր անբարենպաստ կլիմայական պայմանների համար։ Շինարարական աշխատանքները սկսել են 1963 թվականին և 1966 թվականին արդեն սկսվել են PT-50-130/7 մոդելի գեներատորի/ այրման տուրբինի շահագործումը։ Երեք տարի անց թվականին երկու այլ գեներատորներ սկսվեցին շահագործվել, դրանք էին T-100-130 մոդելի գեներատորները։ Հրազդանի Ջէկը մի մեծ նախագիծ էր ըստ որի այն մետք է մատակարար լինէր ոչ միայն Հայաստանին այլ նաև հարավային Կովկասի շրջանին։ 1969 թվականի դրությամբ Հրազդանի Ջէկի արտադրողականությունը հասել էր մինչև 300ՄՎտ իսկ տեղաբաշխվող հզորությունը հասնում էր մինչև 650 ՄՎտ։ մինչև 1974 թվականը սկսվում է շահագործվել արդեն Ջէկի Երկրորդ բաժինը, որի արդյունավետությունը հասնում էր մինչև 810 ՄՎտ։ Երկու մասնաբաժինների իրաի մոտ գտնվելու պատճառով նրանք գրանցվում են որպես մեկ արդյունաբերական էլեկտրակայան։ Արդեն այս մեկ ամբողջական էլեկտրակայանի արդյունավետությունը հասնում էր մինջը 1100 ՄՎտ։ Ստատիստիկա Ջերմության առաքման ամենամեծ ծավալը գրանցվել է 1990 թ. Երբ ավելի քան 950000 կկալ։ Ամենաարդյունավետ տարին համարվում է 1980 թվականը՝ 6,85 միլիարդ կվտ.ժ ուժգնությամբ։ Մինչ 2005 թվականը Հրազդանի ՋէԿը մինչև 2005 թվական 143 միլիարդ կՎտժ էլետրաէներգիա և 1,23 մլն Գկալ ջերմային էներգիա։
2003 թվականին Հրազդան ՋԷԿ-ը կուտակված պարտքերի պատճառով վաճառվում է Ռուսաստանին։2009-ին, "RosNefteGaz" կազմակերպությունը գնում է Հրազդան ՋԷԿ-Ի բոլոր բաժնետոմսերը սակայն երեք տարի անց վաճառում է այն "RAO UES"-ին։ 2015 թվականին Հրազդան ՋԷԿ-ը վաճառվում է Սամվել Ալեկսանյանի կողմից հիմնադրված Տաշիր ընկերության ենթակայության տակ գտնվող Liormand Holdings Limited ընկերությանը։ Դեռ 1986 թվականից սկասած որոշված էր հինգերորդ բլոկ կառուցել սակայն ԽՍՀՄ պլուզումը հանգեցրեց բոլոր կազմակերպչական աշխատանքների կանգնեցմանը։
Տեխնիկական կառուցվածք
Հրազդանի ՋԷԿ-ը ունի բավականին բարդ աշխատանքային կառուցվածք և կազված է բլոկային և ոչ բլոկային մասերից։ Ոչ բլոկային մասը բաղկացած է հինգ նավթային և գազային BKZ-320-140 GM մոդելի եռման կաթսաներից, յուրաքանչյուրը 321տ/ժ աշխատանքային արդյունավետությամբ։ Տվյալ եռման կաթսաները սնուցում են չորս գեներացման տուրբինները՝ երկուսը PT-50-130/7 իսկ մյուս երկուսը՝ ավլելի բարձր արդյունավետության, T-100-130 մոդելի։ երկրորդ տուրբինի արդյունավետությունը կրկնակի ավել է քան առաջին մոդելի տուրբինինը և հասնում է մոտ 100ՄՎտ։ Ոչ բլոկային մասի աշխատանքը ապահովելու համար օգտագործվում է մեծ սառեցման համակարգ՝ ընդհանուր առմամբ հինգ սառեցնող աշտարակներով։
Բլոկային մասը բաղկացած է չորս էներգիայի գեներացնող սարքերից որոնց համընդհանուր արդյունավետությունը 810ՄՎտ է։ Այս սարքերից յուրաքանչյուրը բաղկացած է նավթի և գազի եռման կաթսաներից TFM-104C մոդելից և նրանցից յուրաքանչյուրը ունի 670 տ/ժ արտադրողականություն։ Աշխատանքները տեղի են ունենում հետևյալ կերպ՝ TDC-250000/220 սերնդի տրանսֆորմերը միանում է երկու տուրբոգեներատորները՝ TGV-200-2MUZ և TGV-200M տիպի, 15.75 ԿՎ լարմամբ միանում են 220 կվ լարմամբ ցանցին։ Հրազդանի Ջէկը համարվում է էկոլոգիապես ավելի հարմարված ջէկերից հայաստանում։ Ջրի կորստի ցանկացած հավանականություն բացառելու համար օգտագործվում են հատուկ սառեցման համակարգեր յուրաքանչյուր բլոկում։ Հունգարիայում հիմնադրված Հելլեր կազմակերպության կողմից ստեղծված սառեցման համակարգերը նվազագույնին են հասցնում բնական ջրի օգտագործման կարիքը։
Օգտագործվում են ալյումինե ռադիոտորային կոնդենսատորներ որոնք տեղակայված են ռադիոտորային հովացուցիչներում։ Իսկ օդը դեպի աշտարակներ հասցվում են 120մ աշտարակի բնական քարշի միջոցով։ Իսկ հովացման համակարգերում անալի ջրի օգտագործումը թույլ է տվել օգտագործել խառնման կոնդենսատորներ մակերեսային կոնդեսատորների փոխարեն, որը ֆինանսապես ավելի շահավետ որովհետև ունի մինիմալ ջերմության կորուստ և չունի հաճախակի մաքրման կարիք։ Հրազդանի Ջէկի շահագործման առաջին օրվանից նավթն է եղել հիմնական վառելիք իսկ գազը եղել է պահուստային տարբերակ։ Սակայն 1993 թվականից ի վեր բնական գազնե է եղել հիմանակն վառելիք։ Գազի մատակարարման կենտրոնից գազը ուղարկվում է դեպի գազի կառավարման հատվածներ որտեղից այն ուղարկվում է դեպի եռման կաթսաներ։
Հրազդան ՋԷԿ-ի 5-րդ էներգաբլոկի շահագործումը
Հրազդան ՋԷԿ-ի 5-րդ էներգաբլոկի կառուցումը ուղղակիորեն կապված է Հայ-իրանական գազատարի կառուցման հետ, որը ունի կարևոր ստրատեգիական նշանակություն Հայաստանի համար։ Մասնավորապես, ըստ համաձայնագրի, 5-րդ էներգաբլոկում արտադրված էներգիա պետք է արտահանվի Իրանի էներգահամակարգ՝ այնտեղից ներկրված գազի դիմաց վճարման համար։
Հավելյալ հղումներ
Կատեգորիա:Հայաստանի էլեկտրակայաններ ջ
Ռայնհաուզեն (Բրայսգաու)
Ռայնհաուզեն (Rheinhausen), կոմունա Գերմանիայի Բադեն-Վյուրթեմբերգ երկրամասում։ Ենթարկվում է Ֆրաիբուրգ շրջանին։ Մտնում է Էմենդինգենի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 3443 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի) ։ Տարածքը կազմում է 21,99 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ 08 3 16 053։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Մանուկ Հախվերդյան
Մանուկ Հախվերդյան, իրանահայ դերասան ։
Կենսագրություն
Մանուկ Հախվերդյանը ծնվել է 1963 թվականի հուլիսի 1-ին, Թեհրան քաղաքում ։ Դերասանական իր կարիերան սկսել է Աշտարակի դրամատիկական թատրոնում։ Հանդիսանում է հումորային ժանրի դերասան։ 2002 թվականից որպես դերասան աշխատանքի է անցել Երևանի պետական Կամերային թատրոնում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դերասաններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Արցախյան շարժում
Վերակառուցում
1980-ական թվականների երկրորդ կեսին ԽՍՀՄ-ում տեղի են ունենում գաղափարախոսության, տնտեսական և քաղաքական կյանքի զանգվածային փոփոխություններ, որն ընդունված է անվանել «Վերակառուցում»։ Բարեփոխումների նպատակը ԽՍՀՄ-ում զարգացած սոցիալ-քաղաքական և տնտեսական համակարգի համակողմանի ժողովրդավարացումն էր։ Տնտեսական բարեփոխումների ծրագրերը մշակվել են դեռևս 1983-1984 թվականներին՝ ԽՄԿԿ Գլխավոր քարտուղար Յուրի Անդրոպովի անունից, բայց իրագործվել Միխայիլ Գորբաչովի կողմից։ 1985 թվականի ապրիլի 23-ին հարցը բարձրացվեց ԽՍԿԿ կենտկոմի պլենումում։ Այնուամենայնիվ, այս միջոցները վերաբերում էին միայն տնտեսությանը, հիմնականում վարչական բնույթ էին կրում և չեն ազդում «զարգացած սոցիալիզմի» էության վրա։ Ամբողջ համակարգի հիմնարար բարեփոխումը, ներառյալ քաղաքական փոփոխությունները, սկսվեց 1987 թվականի հունվարին, երբ ԽՄԿԿ Կենտկոմի պլենումում հայտարարվեց որպես նոր պետական ​​գաղափարախոսություն։ Օգտվելով դրանից՝ հայերը նորից բարձրացրին 1920-ական թվականներից սկիզբ առած արցախյան հիմնախնդիրը։
Դեռևս 1987 թվականին Լեռնային Արցախում և Հայաստանում ստորագրությունների զանգվածային հավաք տեղի ունեցավ Լեռնային Արցախը ՀԽՍՀ տեղափոխելու պահանջով, որը նրա կազմակերպիչները անվանեցին «հանրաքվե»։ Դեկտեմբերի 1-ին արցախահայության պատվիրակությունը ստորագրություններ, նամակներ և պահանջներ հանձնեց Մոսկվայում ԽՍՀՄ Կենտկոմի ընդունելությանը։ Ըստ տարբեր աղբյուրների, խորհրդային իշխանություններին ուղղված կոչով հավաքվեց 75-ից 80 հազար ստորագրություն։ Այդ պատվիրակությունները գլխավորում էր Իգոր Մուրադյանը։
1980-ական թվականներին, ավելի հաճախացան Ադրբեջանի հայության ներկայացուցիչներին տարբեր պաշտոններից հեռացնելը։ Հուլիսից դեկտեմբեր Շամխորի Կոմկուսի շրջկոմի առաջին քարտուղար Ասադովը հայ բնակչության վտարման քաղաքականություն էր վարում Չարդախլու (Խաչիսար) գյուղից. այն հանդիսանում էր Խորհրդային Միության երկու մարշալների (Հովհաննես Բաղրամյան, Համազասպ Բաբաջանյան), երեք հերոսների, հինգ գեներալների հայրենիքը։ Երբ պաշտոնից հեռացվեց հայ գյուղապետը, և նրա փոխարեն նշանանակվեց ադրբեջանցին, տեղացիները բողոքի ալիք բարձրացրին ։ Հոկտեմբերի 17-ին Ազատություն ռադիոկայանի մեկնաբան Էլիզաբեթ Ֆուլերը հաղորդում է, որ զորքը շրջապատել և ուղեփակել է Չարդախլու գյուղը ։ Ադրբեջանի ԽՍՀ ՆԳՆ ստորաբաժանումները բռնություններ իրագործեցին այդտեղ և հայաթափեցին այն ։ Միայն 320 ընտանիք գնաց դեպի Նոյեմբերյանի շրջան, հաստատվեց Զորական գյուղում, 120 ընտանիք հաստատվեց Կարմիրի շրջանում և այլուր։ Սպիտակ քաղաքում հաստատված գյուղացիներից 32 հոգի զոհ գնաց 1988 թվականի երկրաշարժին ։ Հոկտեմբերի 18-ին Իգոր Մուրադյանի գլխավորությամբ Կոմկուսի շենքի մոտ տեղի ունեցավ առաջին հանրահավաքը. մասնակիցների թիվը հասնում էր շուրջ 1000-ի, նրանց ձեռքերում Գորբաչովի նկարն էր ։ Նրանք մի փորձ արեցին Պռոշյան փողոցից մինչև Դեմիրճյան փողոցի հատվածում, բայց ոստիկանությունը ցրեց ։ Երեք օր անց՝ հոկտեմբերի 21-ին, Հեյդար Ալիևը հեռացվեց Քաղբյուրոյից։ Մինչ այդ նա ղեկավարել էր Ադրբեջանը 13 տարի՝ 1969-1982, ապա և ԽՍՀՄ վարչապետի օգնական (1982-1987)։
Չարդախլուի և այլ հայկական բնակավայրերի դատարկմանն ի պատասխան՝ 1987 թվականի նոյեմբերից Հայաստանի Ղափանի ու Մեղրու շրջաններից սկսեցին աստիճանաբար վտարել ադրբեջանցիներին։ Նոյեմբերի 16-ին ԽՄԿԿ Գլխավոր քարտուղար Միխայիլ Գորբաչովի խորհրդական Աբել Աղանբեկյանը, ելույթ ունենալով Փարիզում, ԼՂԻՄ-ը Հայաստանին միավորելու պաշտպանությամբ արտահայտվեց։ Դեկտեմբերի 20-ին` ԽՍՀՄ ՊԱԿ-ի օրը, Օպերայի թատրոնին կից Թատերական հրապարակում տեղի է ունենում ցույց, որին մասնակցում էր շուրջ հազար մարդ։ Հիմնական թեման Ղարաբաղի խնդիրն էր։ 1988 թվականի հունվարին գրող Զորի Բալայանի աջակցությամբ և Իգոր Մուրադյանի ակտիվ մասնակցությամբ արցախահայության նոր պատվիրակություն մեկնեց Մոսկվա, սակայն այս անգամ ոչ միայն դիմումներով, այլև 84 այլ փաստաթղթով, որոնք կապված էին Արցախի պատմության, ազգագրության, տնտեսության և մշակույթի հետ։ Հանդիպում եղավ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահի տեղակալի հետ։ Պատվիրակության անդամները հանդիպեցին ԽՄԿԿ Կենտկոմի ընդունարանի վարիչ Ա. Կրիգինի, ԽՄԿԿ Կենտկոմի քաղբյուրոյի անդամ Պյոտր Դեմիչևի, ԽՄԿԿ Կենտկոմի միջազգային հարաբերությունների բաժնի վարիչ Վյաչեսլավ Միխայլովի հետ ։ 1988 թվականի փետրվարին ևս մեկ պատվիրակաություն հանդիպեց Վ. Միխայիլովի հետ, իսկ հետո հանդիպում եղավ ԽՍՀՄ արտգործնախարար Անդրեյ Գրոմիկոյի հետ։ Ա. Սուլթանովի հավաստմամբ 1988 թվականի հունվարին ԼՂԻՄ-ում բաժանվել են հետևյալ գրությամբ թռուցիկներ. ։
Բանաստեղծուհի Սիլվա Կապուտիկյանը Գրողների միությունում հանդես եկավ ի պաշտպանություն արցախահայության ։ Փետրվարի 16-ից մինչև մարտի 2-ը Ստեփանակերտում ցույցերը գրեթե չդադարեցին։
Փետրվարի 20-ին Ստեփանակերտում ԼՂԻՄ Ժողովրդական պատգամավորների խորհրդի արտահերթ նիստում որոշում ընդունվեց «Դիմել Ադրբեջանական և Հայկական ԽՍՀ-ների Գերագույն խորհուրդներին որպեսզի նրանց միջնորդությամբ ԼՂԻՄ-ը Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի կազմից Հայկական ԽՍՀ-ի կազմ վերադարձնելու պահանջով»։ Հենց այդ օրը Երևանում սկսվեց ցույց ի աջակցություն արցախահայության ։
Բաքվում վիճակը սրվեց այն ժամանակ, երբ Հայաստանի Կապանի շրջանից այդտեղ եկան փախստականներ, նրանցից շատերը այցելեցին իրենց բաքվեցի հարազատներին։ Զոհերի մասին տեղեկություն չի հաղորդվում, բայց շատ փախստականներ ենթարկվեցին ծեծի ։ Ադրբեջանցի փախստականներ էին տեղավորվել նաև Սումգայիթի շրջանի Ֆաթամի և Սարայի գյուղերում ։ Փետրվարի 27-29-ին Սումգայիթ քաղաքում տեղի ունեցավ հայ բնակչության ջարդ։
Իրադարձությունների զարգացում
1988 թվականի գարնանը Ստեփանակերտ էին ժամանել բնակիչներ Ռուսաստանից, Ուկրաինայից, Բալթիկայից, նույնիսկ Մոսկվայից ու Լենինգրադից, որոնք եկել էին ուսումնասիրելու Ղարաբաղյան շարժման փորձը։ Մոսկվայում Ադրբեջանի լիազոր ներկայացուցիչ Փաշա Ռուստամզադեն մոսկովյան թերթերում տպագրած իր հարցազրույցներում նշել էր, թե իբր Ստեփանակերտից դուրս են քշել 18 հազար ադրբեջանցիների։ Մինչդեռ, համաձայն 1988 թվականի հունվարի 1-ի տեղեկությունների, Ստեփանակերտում բնակվում էր 4.5 հազար ադրբեջանցի։ Չի նշվում, որ Ադրբեջանից արտագաղթած հայերը 2.8 անգամ ավելի շատ էին, քան Հայաստանից փախած ադրբեջանցիները, ինչպես նաև Ադրբեջանից հեռացած հայերը թողել են 103.7 հազար բնակարան, 1322 հայկական գյուղեր կամ 8 հազար քառ կմ. տարածք, իսկ ադրբեջանցիները Հայաստանում ունեին 27.6 հազար բնակարան ։ 1988 թվականի փետրվարի 27-ին ադրբեջանական Աղդամ շրջկենտրոնի մոտակայքում, ադրբեջանցիները հարձակվեցին Հադրութի շրջանի Մեծ Թաղերի պետտնտեսության՝ Ստեփանակերտ խոշոր եղջերավոր անասուններ մսամթերման տանող ավտովարորդ Ռաֆիկ Ալթունյանի «Գազ-53», 81-06 ԱԳՅԱ համարանիշի ավտոմեքենայի վրա, քարկոծելով ջարդել առաջամասի ապակին, հարկադրել կանգնեցնելու այն, բարձրացել շարժիչի ծածկոցի ու ոտնակի վրա, դանակի ծանր հարված հասցրել վարորդին, ուշագնացության աստիճան ծեծել զոոտեխնիկ Անդրանիկ Մելքումյանին, քշել-տարել անասունները, ապա շրջել մեքենան ու վառել։ Բեռնատարի կմախքը առ այսօր էլ պահվում է որպես Հեյդար Ալիևի «ազգային կտրիճների» ցուցանմուշ ։ Կային նաև խմբեր, որոնց հանձնարարված էր կատարել նաև ահաբեկչություններ, հայերի սպանություններ, հայկական տնտեսություններին պատկանող արտադրական շենքերի ավերումներ, հրկիզումներ, ավտովթարներ, և այլ կարգի հանցագործություններ։
1991 թվականի սեպտեմբերի 2-ին հռչակվեց Լեռնային Արցախի Հանրապետությունը, որը և վավերագրվեց նույն թվականի դեկտեմբերի 10-ին կայացած հանրաքվեով ։
Արցախյան ազատամարտ
1992 թվականին Ադրբեջանի Ազգային մեջլիսը Լեռնային Արցախի ինքնավար մարզի կարգավիճակը վերացնելուց անմիջապես հետո հապշտապ անվանափոխեց, այսինքն՝ թուրքացրեց Արցախի հայկական անուն ունեցող բոլոր բնակավայրերը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արցախյան շարժում
Սուխոմայաչկովսկի գյուղական խորհուրդ (Նովոսանժարսկի շրջան)
Սուխոմայաչկովսկի գյուղական խորհուրդ  (Сухомаячківська сільська рада), Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Նովոսանժարսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Սուխոմայաչկովսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 816 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 37,02 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 22,04 մարդ/կմ²։ Խորհրդում կա 3 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր Կատեգորիա:1926 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Պոչապի (գյուղ, Ռատնովի շրջան)
Պոչապի (Почапи), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Ռատնովի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1946 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Պոչապի գյուղում բնակվում էր 132 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,764 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 172,77 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Ռատնովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1946 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ժողովածու (1835)
Ժողովածու (1835), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 1835 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1764 թվականին Էջմիածնում։ Ստացողը եղել է Խաչատուր Կոստանդնուպոլսեցին։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 21X16 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 342 թերթից։ Գրված է երկսյուն, նոտրգիր։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ։ Հիշատակարաններ՝ գրչի՝ 7ա, 160ա ։
Սոորետամա
Սոորետամա (Sooretama), համայնք Բրազիլիայում՝ Էսպիրիտու Սանտու նահանգի կազմում։ Գտնվում է Էսպիրիտու Սանտու նահանգի հարավային ափի մարզում։ Մտնում է Լինյարիսի գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 30.680 մարդ՝ 2020 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 587 կմ2 տարածք ։ Բնակչության խտությունը՝ 35,9 մարդ/կմ²։
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 2004 թվականի մարտի 30-ին
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էսպիրիտու Սանտու նահանգի բնակավայրեր
Օսերեն
Օսերենը (օսերեն՝ ирон æвзаг, իրոն ը̆վզագ կամ иронау, իրոնաւ) պատկանում է հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի հնդարիական ճյուղի իրանական ենթաճյուղի հյուսիսարևելյան խմբին։ Օսերենը Հյուսիսային Օսիայի և Հարավային Օսիայի Ինքնավար Մարզի հիմնական բնակչության՝ օսերի լեզուն է։ Ներկայումս օսերենով խոսում է մոտ 500,000 մարդ։ Օսերենը բաժանվում է երկու հիմնական բարբառների՝ իրոնական և դիգորյան։ Օսերի մեծ մասը խոսում է իրոնական բարբառով։ Այն ընկած է գրական օսերենի հիմքում, որի զարգացման գործում մեծ դեր է խաղացել օս բանաստեղծ և հասարակական գործիչ Կոստա Խեթագուրովի ստեղծագործությունը։
Օսական այբուբեն
Օսական լեզվով գրերը գոյություն ունեն 18-րդ դարի վերջից։ Նախապես օսական գիրը ստեղծվեց միսիոներական նպատակներով (օսերի շրջանում քրիստոնեության տարածման), և նրա հիմքում ընկան եկեղեցա-սլավոնական տառերը։ Միայն հետագայում օսական այբուբենի հիմքում ընկան ռուսական քաղաքացիական տառերը։ 1923-1938 թթ. Օսիայում օգտվում էին լատինական հիմք ունեցող այբուբենից։ 1938 թ. Հյուսիսային Օսիայում լատինական հիմքով այբուբենը փոխարինվեց ռուսական հիմքով այբուբենով, որը գործածվում է ցայսօր։ Ռուսերենում բացակայող օսական հնչյունների համար օգտագործվում է տառերի համակցումը։ 1939 թ. Հարավային Օսիայում լատինական հիմքով օսական այբուբենը փոխարինվեց վրացական հիմք ունեցող այբուբենով (մխեդրուլի)։ Հարավային Օսիայում գործածվում է նաև ռուսական հիմքով այբուբենը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վրաստանի լեզուներ
Թմբիր
Թմբիր, կոլապս (-անկում), կյանքին անմիջական վտանգ սպառնացող անոթային սուր անբավարարություն, ուղեկցվում է զարկերակներում և երակներում արյան ճնշման անկումով։
Ախտածագում
Զարգանում է արյունատար անոթների տոնուսի կարգավորման խանգարման և վարակիչ հիվանդությունների, թունավորումների, մեծ քանակությամբ արյան կորստի, օրգանիզմի խիստ ջրազրկման, սրտամկանի ախտահարման (միոկարդի սուր ինֆարկտ) դեպքում։ Կոլապսին բնորոշ է դեպի սիրտը արյան հոսքի նվազումը և կենսական կարևոր օրգանների արյան մատակարարման դժվարացումը, հիպօքսիայի զարգացումը։ Ախտանշաններն են. դեմքի մաշկի գունատություն, երբեմն՝ գիտակցության կորուստ, հաճախացած և մակերեսային շնչառություն, արագացած պուլս, մածուցիկ քրտինք, արյան ճնշման անկում։ Ծանր կոլապսը կարող է անմիջապես մահվան պատճառ դառնալ։
Բուժում
Ծայրամասային արյան շրջանառության կարգավորման համար տալիս են էֆեդրին, մեզատոն կամ նորադրենալին (0,2%-2 մլ), իզադրին, ալուպենտ, պրեդնիզոլոն (30-60 մգ), հիդրոկադրենիզոն (25-125 մգ)` ֆիզիոլոգիական կամ 5%-անոց գլյուկոզայի լուծույթով, ներերակային-կաթիլային եղանակով։ Երբեմն արդյունավետ է ստրիխնինի (0,01%-1,0) արյան փոխարինիչների, լազիքսի, տրիսամինոլի (կամ նատրիումի բիկարբոնատի) համակցված ներարկումը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ախտանիշներ
(4103) Չահինե
(4103) Չահինե (Chahine), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1989 թվականի մարտի 4-ին Էլեանոր Հելինի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,380494 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9253 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8357 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1341,53 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,268351 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 26,99° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1989 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էլեանոր Հելինի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Իբն Բատուտա
Վաղ շրջան
Իբն Բատուտայի կենսագրությանը ծանոթանում ենք նրա կենսագրական գրառումների միջոցով, որից պարզ է դառնում, որ նա բերբերական ծագում ուներ, ծնվել էր Մարոկկոյի Թանժեր քաղաքում՝ իսլամական իրավահետների ընտանիքում, 1304 թվականի փետրվարի 25-ին։ Երիտասարդ տարիքում սովորել է սուննի ուղղության մալիքիական մազհաբում (կրոնական դպրոց), որը այդ ժամանակների Հյուսիսային Աֆրիկայում կրթության հիմնական տարբերակն էր ։ Մալիքիական մուսուլմանները խնդրում էին Իբն Բատուտային դառնալ իրենց կրոնական դատավորը ։
Առաջին ուխտագնացություն
1325 թվականին՝ 21 տարեկան հասակում, Իբն Բատուտան հաջ կամ ուխտագնացություն է կատարում դեպի Մեքքա. սա ճանապարհորդություն էր, որը սովորաբար տևում էր 16 ամիս, սակայն նա 24 տարի Մարոկկոն չտեսավ։
1326 թվականի գարնանը՝ 3500 կմ ճանապարհորդությունից հետո, Իբն Բատուտան հասնում է Ալեքսանդրիա նավահանգիստ, որն այդ ժամանակ Բահրի մամլուքյան կայսրության մասն էր։ Ալեքսանդրիայում նա հանդիպում է երկու ասկետիկ, բարեպաշտ մարդկանց։ Դրանցից մեկը շեյխ Բուրհանուդդին էր, ով կանխագուշակում է Իբն Բատուտայի ճակատագիրը որպես համաշխարհային ճանապարհորդ՝ ասելով. «Ինձ թվում է, որ դու սիրում ես օտարերկրյա ճանապարհորդության գնալ։ Դու այցելելու ես իմ եղբայր Ֆարիդուդդիին Հնդկաստանում, Ռուկոնուդդինին՝ Սինդում և Բուրհանուդդինին՝ Չինաստանում։ Փոխանցիր ողջույններս նրանց»։ Իսկ մյուս բարեպաշտ շեյխ Մուրշիդին մեկնաբանում է Իբն Բատուտայի երազը՝ ասելով, որ նա ծնվել է համաշխարհային ճանապարհորդ դառնալու համար ։ Իբն Բատուտան մի քանի օր մնում է Ալեքսանդրիայում, ծանոթանում տեսարժան վայրերին, այնուհետև ուղևորվում է Կահիրե՝ Մամլուքյան սուլթանության մայրաքաղաքն ու ամենակարևոր քաղաքն էր։ Շուրջ մեկ ամիս Կահիրեում անցկացնելուց հետո Մեքքա տանող երեք հիմնական երթուղիներից ընտրեց այն, որով ամենաքիչն էին ճանապարհորդում։ Նախ պետք է Նեղոսի հովտով դեպի վեր ճանապարհորդեր, ապա դեպի արևելք՝ Կարմիր ծովի Այդաբ նավահանգիստ գնար: Սակայն քաղաքին մոտենալիս այնտեղ սկսած տեղական ընդվզումը ստիպում է Իբն Բատուտային հետ վերադառնալ ։
Իբն Բատուտան վերադառնում է Կահիրե և այս անգամ գնում է մեկ այլ ճանապարհով՝ մամլուքյան տիրապետության տակ գտնվող Դամասկոսով։ Իր առաջին ճանապարհորդության ընթացքում նա հանդիպում է մի սուրբ մարդու, որը մարգարեացել էր, որ ինքը Մեքքա է հասնելու՝ անցնելով Սիրիայով ։ Ճանապարհից այս շեղումը որոշակի առավելություն ուներ. ճանապարհին եղած սուրբ վայրերի՝ Հեվրոն, Երուսաղեմ, Բեթղեհեմ, պատճառով մամլուքյան իշխանությունները ջանք չէին խնայում ապահովելու ուխտավորների անվտանգությունը։ Առանց դրա շատ ճանապարհորդներ կկողոպտվեին և կսպանվեին:
Իսլամական Ռամազան ամիսը Դամասկոսում անցկացնելուց հետո Իբն Բատուտան միանում է մի քարավանի, որը ուղևորվում էր Մադինայից 1300 կմ հարավում գտնվող Մուհամմադ մարգարեի գերեզման։ Քաղաքում 4 օր մնալուց հետո նա ուղևորվում է Մեքքա, որտեղ ավարտելով իր ուխտագնացությունը՝ արժանացավ հաջիի հարգարժան կարգավիճակի։ Տուն վերադառնալու փոխարեն Իբն Բատուտան որոշեց շարունակել ճանապարհորդությունը՝ որպես իր հաջորդ վերջնակետ ընտրելով հյուսիսարևելքում գտնվող Իլխանությունը [23]  [23]  [23]  [23]  [23]  [23]  [23]  [23]  [23] :
Իրաք և Պարսկաստան
1326 թվականի նոյեմբերի 17-ին Մեքքայում մեկ ամիս անցկացնելուց հետո Իբն Բատուտան միանում է ուխտագնացների մի մեծ քարավանի, որը Արաբական թերակղզով վերադառնում էր Իրաք ։ Խումբը շարժվում է դեպի հյուսիս՝ Մադինա, ապա գիշերով անցնում Նաջդից Նաջաֆ, որը տևում է շուրջ երկու շաբաթ։ Նաջաֆում Իբն Բատուտան այցելում է 4 խալիֆներից Ալիի դամբարան ։
Այնուհետև քարավանի հետ Բաղդադ գնալու փոխարեն Իբն Բատուտան շեղվելով 6-ամսյա ճանապարհորդություն կատարեց՝ հասնելով Պարսկաստան։ Նաջաֆիդ նա շարժվեց դեպի Վասիթ, այնուհետև Տիգրիս գետի հարավով գնաց Բասրա։ Իբն Բատուտայի հաջորդ վերջնակետը Զագրոսյան լեռների ստորոտին գտնվող Սպահան քաղաքն էր։ Դրանից հետո ուղևորվում է հարավ՝ Շիրազ՝ մեծ ու ծաղկուն մի քաղաք, որը ի տարբերություն հյուսիսում գտնվող քաղաքների փրկվել էր մոնղոլ նվաճողների ավերածություններից։ Ի վերջո լեռներով վերադառնում է Բաղդադ՝ այստեղ հասնելով 1327 թվականի հունիսին ։ Քաղաքի որոշ մասերը դեռևս ավերված էին 1258 թվականին Հուլաղու խանի բանակների արշավանքից հետո։
Բաղդադում Իբն Բատուտան գտնում է Աբու Սաիդին՝ միավորված Իլխանության վերջին մոնղոլ ղեկավարին, այնուհետև թողնում քաղաքը և շարժվում հյուսիս հսկա մի շքախմբի հետ ։ Իբն Բատուտան որոշ ժամանակով միանում է արքայական քարավանի, ապա շարժվում դեպի հյուսիս՝ Մետաքսի ճանապարհով Թավրիզ՝ առաջին ամենախոշոր քաղաքը, որը իր դռները բացել էր մոնղոլների առջև, այնուհետև դարձել խոշոր առևտրական կենտրոն ։
Իբն Բատուտան կրկին վերադառնում է Բաղդադ հավանաբար հուլիսին, բայց մինչ այդ մի կարճ ուղևորություն կատարեց Տիգրիս գետի երկայնքով։ Նա այցելում է Մոսուլ, որտեղ հյուրընկալվում է Իլխանության նահանգապետի կողմից, այնուհետև լինում է ներկայիս Թուրքիայի Ջիզրե և Մարդին քաղաքներում։ Սինջարի մոտակա լեռան ճգնարանում Իբն Բատուտան հանդիպում է մի քուրդ միստիկի, որը նրան տալիս է արծաթե կոպեկներ : Մոսուլ վերադառնալով՝ միանում է մի քարավանի, որը շարժվում էր Բաղդադ՝ միանալու հիմնական քարավանին, որը Արաբական անապատով գնում էր Մեքքա։ Փորլուծությամբ հիվանդ Իբն Բատուտան վերադառնում է քաղաք հոգնած և ուժասպառ իր երկրորդ հաջի համար ։
Արաբիա
Իբն Բատուտան որոշ ժամանակ մնաց Մեքքայում (նրա գրքի համաձայն շուրջ 3 տարի՝ 1327 թվականի սեպտեմբերից մինչև 1330 թվականի աշուն)։ Ժամանակագրական անճշտությունների պատճառով որոշ մեկնաբաններ առաջարկում են այն տեսակետը, որ նա կարող է մեկնած լինի 1328 թվականի հաջից հետո: 1328 կամ 1330 թվականի հաջից հետո Իբն Բատուտան ուղևորվում է Կարմիր ծովի առափնյա Ջիդդա նավահանգիստը։ Եմենում գտնվելիս այցելում է Զաբիդ քաղաք, իսկ ավելի ուշ բարձրադիր Թաիզ քաղաք, որտեղ հանդիպում է Ռասուլիդների դինաստիայի թագավոր Մուջահիդ Նուր ադ-դին Ալիին։ Իբն Բատուտան նշում է նաև, որ այցելել է Սանաա, սակայն սա այնքան էլ վստահելի տեղեկություն չէ ։ Առավել հավանական է, որ նա Թաիզից անմիջապես գնացել է առևտրական կարևոր նավահանգիստ Ադեն՝ այստեղ հասնելով 1329 կամ 1331 թվականների սկզբին ։
Սոմալի
Իբն Բատուտան, Ադենից նավ նստելով, գնում է Սոմալիի ափերին գտնվող Զեյլա քաղաք։ Մեկ շաբաթ այստեղ մնալուց հետո գնում է Գարդաֆույ հրվանդան՝ այստեղ ևս մնալով մեկ շաբաթ։ Դրանից հետո լինում է Մոգադիշոյում, որն այն ժամանակ «Բերբերների տարածքի» (بلد البربر Balad al-Barbar, Աֆրիկյան եղջյուրի միջնադարյան արաբական անվանում է) ամենանշանավոր քաղաքն էր ։
Երբ Իբն Բատուտան 1331 թվականին հասավ Մոգադիշո, այն իր բարգավաճման գագաթնակետին էր հասել։ Նա ներկայացնում էր քաղաքը որպես «չափազանց մեծ քաղաք», շատ հարուստ առևտրականներով, որոնք հայտնի էին իրենց բարձրորակ գործվածքներով, որոնք արտահանում էին տարբեր երկրնրեր, այդ թվում և Եգիպտոս ։ Իբն Բատուտան նաև նշում է, որ քաղաքը ղեկավարում էր սոմալիացի սուլթան Աբու Բաքըր իբն Սայծ Ումարը, որը Սոմալիի հյուսիսում գտնվող Բերբերա քաղաքից էր և հավասարապես տիրապետում էր թե՛ սոմալիերենին, թե՛ արաբերենին ։ Սուլթանն ուներ վեզիրների շքախումբ, իրավագետներ, հրամանատարներ, արքունի ներքինիներ ։
Սվահիլիի ափեր
Իբն Բատուտան ճանապարհորդությունը շարունակում է՝ նավարկելով հարավ՝ Սվահիլիի ափեր, մի շրջան, որը արաբերենում հայտնի է Bilad al-Zanj («Զանգի երկիր») անունով ։ Մեկ գիշեր մնում Մոմբասա կղզում, այդ ժամանակ քաղաքը փոքր էր, սակայն ընդամենը մեկ դար անց այն դառնալու էր կարևոր քաղաք ։ Ափամերձ ճանապարհորդությունից հետո Իբն Բատուտան գնում է ներկայիս Տանզանիայում Քիլվա կղզի , որը դարձել էր ոսկու առևտրի կարևորագույն կենտրոններից մեկը ։ Նա նկարագրում էր քաղաքը որպես «ամենագեղեցիկ և լավ կառուցված քաղաքներից մեկը. բոլոր շինությունները փայտից էին, իսկ տների տանիքները եղեգներից էին» ։
Իբն Բատուտան 1330 թվականին արձանագրել է նաև իր այցելությունը Քիլվա սուլթանությունը, գրել է տեղի ղեկավարի՝ սուլթան ալ-Հասան իբն Սուլեյման, համեստության և նրա կրոնի մասին, որը լեգենդար Ալի իբն ալ-Հասսան Շիրազիի ժառանգորդն էր։ Մուսսոնյան քամու փոփոխությունով պայմանավորված Իբն Բատուտան նավարկում է կրկին դեպի Արաբիա, նախ Օման և Հորմուզի նեղուց, ապա կիկին Մեքքա 1330 թվականի (կամ 1332) հաջի համար ։
Անատոլիա
Մեքքա կատարած երրորդ ուխտագնացությունից հետո Իբն Բատուտան որոշեց աշխատանք գտնել Դելիի մուսուլման սուլթան Մուհամմադ բին Թուղլաքի մոտ։ 1330 կամ 1332 թվականի աշնանը նա մեկնում է Անատոլիայի տարածք, որը գտնվում էր սելջուկների տիրապետության տակ, նպատակ ունենալով ցամաքային ճանապարհով գնալ Հնդկաստան։ Իբն Բատուտան անցնում է Կարմիր ծովը և Արևելյան անապատը, հասնում Նեղոսի հովիտ, իսկ այնտեղից էլ շարժվում դեպի հյուսիս՝ Կահիրե։ Այստեղից անցնում է Սինայի թերակղզին և շարժվում դեպի հյուսիս՝ ևս մեկ անգամ այցելելով այն քաղաքներ, որտեղ եղել էր 1326 թվականին։ Լաթաքիայի սիրիական նավահանգստից նստում է ջենովական մի նավ ու գնում է Ալանիա՝ քաղաք ներկայիս Թուրքիայի հարավային ափին։ Այստեղից էլ մեկնում Անթալիա նավահանգստային քաղաք։ Ընդհանուր առմամբ Իբն Բատուտան տպավորված էր տեղացիների հյուրընկալությամբ։ Անթալիայից հետո ուղևորվում է Էղրիդիր, որը Համիդյան բեյլիքության մայրաքաղաքն էր։ Այս քաղաքում էլ նա անցկացնում է Ռամազանը (1331 թվականի հունիս կամ 1333 թվականի մայիս)։ Այստեղից հետո Իբն Բատուտայի գրքում Անատոլիայում կատարած ճանապարհորդությունների մասին փաստերը խճճված են։ Էղրիդիրից հետո նկարագրում է իր ճանապարհորդությունը դեպի Միլաս, ապա անցնելով 420 կմ Էղրիդիրից արևելք՝ պատմում Քոնյայի մասին։ Ապա պատմում է իր ճանապարհորդության մասին դեպի Էրզրում, որից անմիջապես հետո ներկայացնում Միլասի մոտակայքում գտնվող Բիրգի քաղաքի մասին, որը Էրզրումից հեռու էր 1160 կմ։ Պատմաբանները այն տեսակետն են արտահայտում, թե Իբն Բատուտան այցելել է Կենտրոնական Անատոլիայի շատ քաղաքներ, բայց ոչ այն հերթականության, ինչպես իր գրքում է ներկայացնում :
Կենտրոնական Ասիա
Սինոպից հետո Իբն Բատուտան նավարկում է Ղրիմի թերակղզի՝ հասնելով Ոսկե հորդայի տարածքներ։ Նավահանգստից ուղևորվում է Ազով, ապա մեծ ու հարուստ քաղաք Մաջար։ Այստեղից հեռանում է, որպեսզի հանդիպի Ոսկե Հորդայի խան Ուզբեկի հորդային, որը այդ ժամանակ գտնվում էր Բեշթաուի լեռների մոտ։ Այստեղից ուղևորվում է Բոլգար. այս քաղաքի հետ կապված արձանագրում է մի հետաքրքիր փաստ՝ անսովոր կարճ գիշերները։ Ավելի ուշ վերադառնում է խանի հորդայի հետ տեղափոխվում է Աստրախան։ Իբն Բատուտան արձանագրում է, որ Բոլգարում գտնվելու ժամանակ ցանկանում էր ավելի հյուսիս գնալ։ Այդ տարածքները ամբողջությամբ ձնով էին պատված և միակ փոխադրամիջոցը սահնակն էր, որը քաշում էին շները։ Ըստ Իբն Բատուտայի տեղի բնակչությունը խորհրդավոր էր այն առումով, որ չէին ցանկանում իրենց ցույց տալ։ Իսկ հարավի մարդկանց հետ առևտուրն անում էին յուրահատուկ ձևով։ Հարավի առևտրականները բերում էին տարեբր ապրանքները և դնում դրանք բաց վայրում գիշերը ձյան վրա, հետո վերադառնում էին իրենց վրանները։ Հաջորդ օրն առավոտյան գալիս էին և տեսնում, որ ապրանքը չկա, իսկ դրա փոխարեն դրված է մորթի, կաշի, որը կարելի էր օգտագործել թանկարժեք վերարկուներ, բաճկոններ և ձմեռային այլ պարագաներ պատրաստելու համար։ Փաստորեն այս առևտուրը կատարվում էր առանց միմյանց տեսնելու։ Եվ քանի որ Իբն Բատուտան առևտրական չէր ու որևէ օգուտ չէր լինելու նրա այնտեղ գնալուց, որոշում է հրաժարվել այդ մտքից ։
Երբ նրանք հասնում են Աստրախան, խան Ուզբեկը թույլ է տալիս իր հղի կանանցից Բայալունին, որը բյուզանդական կայսր Անդրոնիկոս III Պալեոլոգոսի դուստրն էր, վերադառնալ Կոստանդնուպոլիս ծննդաբերելու համար։ Իբն Բատուտան ցանկացավ միանալ այս ուղևորությանը, որը կլիներ իր առաջին այց իսլամական աշխարհի սահմաններից դուրս ։
Այստեղից էլ Կասպյան և Արալյան ծովերով ուղևորվում է Բուխարա և Սամարղանդ, որտեղ այցելում է մեկ այլ մոնղոլ թագավորի Չաղաթայների խանության ղեկավար Թարմաշիրինի հորդային ։ Այնուհետև ուղևորվում է հարավ՝ Աֆղանստան, իսկ այստեղից էլ՝ Հնդկաստան Հինդուկուշ լեռներով ։ Իր «Ճանապարհորդություններ» գրքի մեջ հիշատակում է այս լեռների մասին և գրում.
Հարավային Ասիա
Մուհամմադ բին Թուղլաքը հայտնի էր որպես այդ ժամանակի մուսուլմանական աշխարհի ամենահարուստ մարդ։ Նա հովանավորում էր տարբեր գիտնականների, սուֆիների, կադիների, վեզիրների և ուրիշների իր իշխանությունը ամրապնդելու նպատակով։ Ինչպես Եգիպտոսում մամլուքները, այնպես էլ Թուղլաքների դինաստիան մոնղոլական արշավանքներից հետո Ասիայում մուսուլմաների ղեկավարման հազվագյուտ օրինակներից էր։ Մեքքայում գտնվելու տարիներին Իվբ Բատուտան սուլթանի կողմից նշանակվել էր կադի կամ դատավոր։ Պարզ չէ, թե ինչ ճանապարհներով է Իբն Բատուտան մտել Հնդկական թերակղզի։ Նա կարող էր այստեղ հասնել Խայբերի լեռնանցքով կամ Փեշավարով կամ էլ ավելի հարավից ։ Նա անցել է Սաթլեզ գետը Պակպատտան քաղաքի մոտակայքից, որը գտնվում է ժամանակակից Պակիստանում, որտեղ գտնվել է բաբա Ֆարիդի տաճարում։ Իբն Բատուտան այցելում Հանսի, որը նկարագրում է որպես «ամենագեղեցիկ քաղաքներից մեկը, շատ լավ կառուցված ու խիտ բնակեցված։ Այն շրջապատված է ամուր պատերով, իսկ քաղաքի հիմնադիրը համարվում է ամենամեծ հավատացյալ թագավորներից մեկը, որին կոչում էին Թարա» ։ Սինդ հասնելուց հետո Իբն Բատուտան հիշատակում է հնդկական ռնգեղջյուրներին, որոնք ապրում էին Ինդոս գետի ափերի մոտ ։
Սուլթանը ժամանակի չափանիշների համար տարօրինակ էր, Իբն Բատուտան շուրջ 6 տարի ապրել է մերթ վստահելի ենթակայի, մերթ տարբեր հանցանքների համար կասկածելի անձի կարգավիճակով։ Նրա ծրագիրը հաջի պատրվակով հեռանալու երկրից արգելվել է սուլթանի կողմից։ Ի վերջո 1341 թվականին Իբն Բատուտան կարողանում է հեռանալ Դելիից շնորհիվ մի դեսպանության, որը ժամանել էր Չինաստանի Յուան դինաստիայի կողմից և թույլտվություն էր հայցում չինացի ուխտագնացների շրջանում հայտնի Հիմալայան բուդդիստական տաճարը վերակառուցելու համար:
Իբն Բատուտան դեսպանության համար պատասխանատվություն էր կրում, սակայն դեպի Չինաստան ճանապարհորդությունը սկսելիս նա և իր արշավախումբը ավազակների կողմից հարձակման են ենթարկվում ։ Իր ընկերներից առանձնացված լինելով՝ նա կողոպտվում է և գրեթե մահամերձ վիճակում հայտնվում ։ Չնայած այս անհաջողությանը 10 օրվա ընթացքում կարողանում է հասնել իր խմբին և շարունակել ճանապարհը դեպի Քամբաթ Հնդկաստանի Գուջարաթ նահանգում։ Այստեղից նրանք նավարկեցին դեպի Կոժիկոդե, ուր պորտուգալացի ճանապարհորդ Վասկո դա Գաման լինելու էր 2 դար անց միայն։ Այստեղ գտնվելիս Բատուտան հյուրընկալվում է տեղի ղեկավար Զամորինինին։ Մինչ Իբն Բատուտան ափամերձ մի մզկիթ էր գնացել փոթորիկ է սկսում, որը խորտակում է իրենց նավերից մեկը ։ Մյուս նավը մեկնում է առանց Իբն Բատուտայի, բայց մի քանի ամիս անց գրավվում է տեղի սումատրական թագավորի կողմից։
Վախենալով անհաջողության մատնված լինելով վերադառնալ Դելի՝ նա որոշ ժամանակ մնաց հարավային Հնդկաստանում Ջամալ ուդ-Դինի հովանավորության տակ, որը փոքր, սակայն ուժեղ Նավայաթ սուլթանության ղեկավարն էր։ Այս տարածքը այժմ հայտնի է Հոսապատանա անունով և ընկած է Ուտարա Կանադային Հոնովար վարչական շրջանի տարածքում։ Սուլթանության տապալումից հետո Իբն Բատուտան այլընտրանք չուներ, քան վերադառնալ Հնդկաստան։ Չնայած նրան, որ որոշել էր շարունակել իր ճանապարհորդությունը դեպի Չինաստան՝ նախ այցելեց Մալդիվյան կղզիներ, որտեղ դատավոր էր եղել ։
Իբն Բատուտան 9 ամիս մնում է այս կղզիներում՝ ավելի երկար, քան նախատեսում էր։ Որպես գլխավոր կադի՝ նրա ունակությունները մեծապես պահանջված էին բուդդիստ ազգերի շրջաններում, որոնք վերջերս էին ընդունել իսլամ։ Իբն Բատուտան գրեթե առևանգվում է և դառնում գլխավոր դատավոր, ամուսնանում է Օմար I թագավորական ընտանիքի ներկայացուցիչներից մեկի հետ։ Իր գրքում Իբն Բատուտան իր անհանգստությունն է հայտնում տեղի կանանց վերաբերյալ, որոնք գոտկատեղից վերև ոչինչ չէին հագնում, իսկ տեղացիները ուշադրություն չէին դարձնում իր դժգոհություններին ։ Մալդիվներից հետո Բատուտան գնում է Շրի Լանկա և այցելում Շրի Պադա և Թենավարամ տաճար։ Շրի Լանկայից Իբն Բատուտան գնաց Մադուրայի թագավորություն Հնդկաստանում, որտեղ որոշ ժամանակ անցկացրեց Մադուրայի սուլթանության արքունիքում։ Այնուհետև այստեղից վերադարձավ Մալդիվներ, որտեղից էլ չինական առագաստանավով պետք է մեկներ Չինաստան։
Իբն Բատուտան ժամանում է Չիտագոնգի նավահանգիստ, որը գտնվում է ներկայիս Բանգլադեշի տարածքում, նպատակ ունենալով ճանապարհ ընկնել Սիլհեթ՝ հանդիպելու շահ Ջալալին, որը այնքան հռչակավոր էր դարձել, որ Բատուտան մեկ ամիս ծախսեց Կամարու լեռներով նրան հասնելու և հանդիպելու համար։ Իր գրքում շահին նկարագրում էր որպես բարձրահասակ, նիհար, բաց գույնի մաշկով մարդ, ով ապրում էր մզկիթի կողքին գտնվող քարանձավում, որտեղ իր համար միակ արժեքավոր բանը այծն էր, որին կթում էր և պատրաստում կարագ ու մածուն։
Դրանից հետո Իբն Բատուտան շարունակում է իր ճանապարհը դեպի հյուսիս՝ Ասսամ, իսկ հետո վերադառնում՝ իրագործելու իր սկզբնական ծրագիրը։
Հարավարևելյան Ասիա
1345 թվականին Իբն Բատուտան ճանապարհորդում է դեպի Սամուդրա Պասայի սուլթանություն, որը գտնվում է ներկայիս Հյուսիսային Սումատրայի Աչեհ նահանգում։ Իբն Բատուտայի համաձայն Սումատրա կղզին հարուստ էր կամֆորայով, արեկա ընկույզով, մեխակներով և անագով։
Չինաստան
1345 թվականին Իբն Բատուտան հասնում է Չինաստանի Ֆուցզյան նահանգի Ցյուանչժոու քաղաք, որն այն ժամանակ գտնվում էր մոնղոլների տիրապետության տակ։ Առաջին բանը, որ Բատուտան հիշատակում է, այն է, որ մուսուլմանները քաղաքը կոչում էին "Zaitun" (ձիթապտուղ), սակայն Իբն Բատուտան որևէ տեղ ձիթապտուղ գտնել չի կարողանում։ Հիշատակում է նաև տեղի արվեստագետներին, որոնք կարողանում էին պատկերել նոր ժամանած օտարերկրացիների դիմանկարները. սա, իհարկե, անվտանգության նպատակներ էր հետապնդում։ Նա գովում էր նաև տեղի արհեստավորներին, նրանց մետաքսն ու ճենապակին, ինչպես նաև մրգերը՝ սալորներն ու ձմերուկները, նաև թղթե փողի առավելությունները։ Իբն Բատուտան նկարագրում է Ցյուանչժոու քաղաքում մեծ նավերի արտադրական գործընթացը ։ Նա նաև նշում էր չինական խոհանոցը, որտեղ օգտագործում էին ամենատարբեր կենդանիների՝ գորտ, խոզ, շուն, նաև նշում էր, որ Չինաստանում հավերը չափերով ավելի մեծ են։ Սակայն գիտնականները ավելի ուշ նշել են, որ Իբն Բատուտայի՝ Չինաստանի վերաբերյալ հիշատակումների մեջ անճշտություններ կան, օրինակ այն, որ Դեղին ծովը շփոթում է Մեծ ջրանցքի հետ և այլն ։
Ցյուանչժոուում Իբն Բատուտային ընդունում են տեղի մուսուլման կադին, շեյխ ուլ-իսլամը և տեղի մուսուլման առևտրականների առաջնորդը, որոնք եկել էին Բատուտային դիմավորելու դրոշներով, շեփորներով, հարվածային գործիքներով և երաժիշտներով ։ Իբն Բատուտան ներկայացնում էր, որ մուսուլման բնակչությունը ապրում էր քաղաքի առանձին մասում, որտեղ ուներ իր մզկիթները, շուկաներն ու հիվանդանոցները։ Ցյուանչժոուում հանդիպում է երկու հայտնի պարսիկների՝ Քազերունից Բուրհան ադ-Դինին և Թավրիզից Շարիֆ ադ-Դինին ։ Ցյուանչժոուում գտնվելիս Իբն Բատուտան այցելում է մի հայտնի դաոիստ վանականի իր քարանձավում։
Այնուհետև Իբն Բատուտան շարժվում է դեպի հարավ՝ Գուանչժոու, որտեղ մնում է երկու շաբաթ տեղի հարուստ առևտրականներից մեկի տանը։ Այստեղից հետ է գնում Ցյուանչժոու, ապա Ֆուչժոու։ Այտեղ հանդիպում է ալ-Բուշրի անունով մի հարուստ հայրենակցի, որի հետ էլ շարունակում է ճանապարհը դեպի հյուսիս՝ Հանչժոու քաղաք, ալ-Բուշրին վճարում է նաև, որ Իբն Բատուտան գնի թանկարժեք նվեր, որը հանձնելու էր մոնղոլ կայսերը՝ Յուան դինաստիայից Թոգոն Թեմուրին ։
Ցյուանչժոու քաղաքի մասին Իբն Բատուտան ասում էր, որ իր տեսած ամենամեծ քաղաքն է, նկարագրում էր քաղաքը շրջապատող կանաչ բլուրները ։ Այս քաղաքում մնալու ժամանակ նրա վրա ուժեղ ազդեցություն էին գործել լավ կառուցված ու ներկված նավերը։ Իբն Բատուտան ներկայացնում էր նաև այն տեղացիներին, որոնք արևի աստվածությանն էին պաշտում ։
Մեծ ջրանցքով նավարկելու ժամանակ նկարագրում էր մշակաբույսերի դաշտերը, խոլորձները, առևտրականներին սև մետաքսով և կանանց և հոգևորականներին նույնպես մետաքսով ։ Պեկինում նա իրեն ներկայացնում է որպես Դելի սուլթանության՝ երկար ժամանակ կորած դեսպանը։ Նրան հյուրընկալում է մոնղոլ կասյր Թոնգոն Թեմուրը։ Իբն Բատուտան նկարագրում էր Խանբալըքի պալատը, որը պատրաստված էր փայտից ։
Իբն Բատուտան նաև մեծ զարմանքով գրում է, որ չի կարողացել գտնել մեկին, ով տեսել է կամ գիտի Չինական պարսպի մասին, ենթադրում էր, որ վաղ շրջանում կառուցված պատի նշանակալի մասը չի պահպանվել (ժամանակակից կառույցը կառուցվել է ավելի ուշ՝ Մինգ դինաստիայի օրոք) ։
Իբն Բատուտան Պեկինից հետո վերադառնում է Հանչժոու, ապա՝ Ֆուչժոու։ Ցյուանչժոու վերադառնալուց հետո նստում է չինական մի նավ և ուղևորվում Հարավարևելյան Ասիա, սակայն Իբն Բատուտայից անարդարացիորեն նավի անձնակազմը մեծ գումար է վերցնում, այսպիսով նա կորցնում է գումար մեծ մասը, որը խնայել ու հավաքել էր Չինաստանում մնալու ժամանակ ։ Մոնղոլ խանի վերաբերյալ Իբն Բատուտան ասում էր, որ նրա հետ թաղվել են 6 ստրուկ զինվորներ և 4 ստրկուհիներ ։ Նրա հետ թաղվել են նաև արծաթ, ոսկի, զենքեր և գորգեր ։
Վերադարձ
1346 թվականին Ցյուանչժոու վերադառնալուց հետո Իբն Բատուտան ճանապարհ է ընկնում դեպի Մարոկկո ։ Կոժիկոդեում գտնվելիս որոշում է դիմել Մուհամմադ բին Թուղլաքին օգնության խնդրանքով, բայց հետո հրաժարվում է այդ մտքից և վերադառնում Մեքքա։ Բասրա գնալիս Իբն Բատուտան անցնում է Հորմուզի նեղուցով և իմանում, որ Աբու Սաիդը՝ Իլխանների դինաստայի վերջին ղեկավարը, մահացել է Պարսկաստանում։ Աբու Սաիդի գերիշխանության տակ գտնվող տարածքները բաժանվում են՝ պայմանավորված պարսիկների և մոնղոլների միջև սկսած պայքարով ։
1348 թվականին Իբն Բատուտան հասնում է Դամասկոս՝ մտադրություն ունենալով անցնել իր առաջին հաջի ճանապարհը։ Ապա պարզում է, որ 15 տարի առաջ իր հայրը մահացել է ։ Հանկարծակի սկսած ժանտախտի համաճարակը արագորեն տարածվում էր Սիրիայում, Պաղեստինում և Արաբիայում։ Մեքքա հասնելուց հետո որոշում է հետ վերադառնալ Մարոկկո ։ Ճանապարհից շեղվելով՝ Իբն Բատուտան մտնում է Սարդինիա, իսկ 1349 թվականիին վերադառնում է Տանժեր Ֆեսով։ Ժամանելով հայրենի քաղաք՝ պարզում է, որ մի քանի ամիս առաջ էլ մայրն է մահացել ։
Իսպանիա և Հյուսիսային Աֆրիկա
Թանժեր քաղաքում մի քանի օր մնալուց հետո Իբն Բատուտան ուղևորվում է մուսուլմանների կողմից ղեկավարվող Իբերական թերակղզու ալ-Անդալուսի շրջան։ Կաստիլիայի և Լիոնի թագավոր Ալֆոնսո XI սպառնացել էր հարձակվել Ջիբրալթարի վրա, ուստի 1350 թվականին Իբն Բատուտան միանում է Թանժերից մեկնող մուսուլմանների մի խումբը, որի նպատակն էր պաշտպանել նավահանգիստը ։ Մինչ նրանք տեղ կհասնեին ժանտախտի պատճառով մահացավ թագավոր Ալֆոնսոն, իսկ նվաճման սպառնալիքն էլ վերացավ։ Իբն Բատուտան իր ճանապարհորդության նպատակը դարձրեց նորանոր տեսարժան վայրերի ուսումնասիրությունը, այցելեց Վալենսիա, Գրանադա և մի շարք այլ քաղաքներ ։
Մալի և Թիմբուքթու
1351 թվականի աշնանը Իբն Բատուտան հեռանում է Ֆեսից և ուղևորվում է ներկայիս Մարոկկոյում Սահարայի հյուսիսային մասերում գտնվող Սիջիլմասա քաղաք ։ Այստեղ գնում է ուղտեր և մնում 4 ամիս։ Ճանապարհ է ընկնում 1352 թվականի փետրվարին իր քարավանով և 25 օր անց հասնում է Թաղազա՝ աղի հանքեր։ Տեղի բոլոր շինությունները ստեղծված էին աղից, ստրուկները կտրում էին աղի մեծ կտորներ և տեղափոխում դրանք ուղտերի միջոցով։
Թաղազայում 10 օր մնալուց հետո քարավանը շարժվում է դեպի Թասարահլա, որտեղ 3 օր մնում է և պատրաստվում առավել ծանր ճանապարհորդության ընդարձակ անապատի միջով։ Ընդհանուր առմամբ անապատը անցնելը տևեց 2 ամիս՝ 1600 կմ սկսած Սիջիլմասայից ։
Այստեղից Իբն Բատուտան նավարկում է գետի վրայով հարավարևմուտք, որը իր կարծիքով Նեղոսն էր (իրականում այն Նիգեր գետն էր), մինչև Մալիի ամիրայության մայրաքաղաք: Մայրաքաղաքում որոշ ժամանակ մնալուց հետո փետրվարին հեռանում է տեղի մի քանի առևտրականների հետ միասին և ուղևորվում Թիմբուքթու ուղտերի քարավանով ։ Հաջորդ երկու տարիների ընթացքում այդ քաղաքը դառնալու էր շրջանի ամենակարևոր քաղաքը, իսկ այդ պահին այն փոքր և անկարևոր քաղաք էր։ Հենց այս ճանապարհորդության ընթացքում էր, որ Իբն Բատուտան առաջին անգամ տեսնում է գետաձի։ Կարճ ժամանակ այս քաղաքում մնալուց հետո նավակով ուղևորվում է Գաո, որն այդ ժամանակ առևտրական կարևոր կենտրոն էր ։ Մեկ ամիս Գաոյում մնալուց հետո Իբն Բատուտան մեծ քարավանով ուղևորվում է Թաքեդդա օազիս։ Այս ճանապարհորդության ընթացքում Մարոկկոյի սուլթանից նրան հրաման է գալիս շուտափույթ վերադառնալու մասին։ 1353 թվականի սեպտեմբերին դուրս է գալիս Սիջիլմասայից մի մեծ քարավանի հետ, որը տեղափոխում էր 600 ստրկուհիներ, և Մարոկկո է հասնում 1354 թվականին ։ Իբն Բատուտայի ճանապարհորդությունները գիտնականներին հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու, թե Աֆրիկայի արևմտյան շրջաններում երբ է տարածում գտել իսլամը ։