cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մարդու պապիլոմավիրուսի պատվաստանյութ
Աշխարհում սեռական օրգանների HPV վարակի հաճախականություն
= Արգանդի վզիկի քաղցկեղը կանանց շրջանում քաղցկեղից մահվան հինգերորդ գլխավոր պատճառն է ամբողջ աշխարհում ։ Հաշվարկվում է, որ աշխարհում տարեկան գրանցվում է արգանդի վզիկի քաղցկեղի 470 000 նոր դեպք, այդ թվում 233 000-ը մահվան ելքով է ավարտվում ։
Անվտանգություն և արդյունավետություն
Արգանդի վզիկի նախաքաղցկեղային վիճակի (դիսպլազիա) նվազեցման տեսանկյունից HPV պատվաստումների արդյունավետությունը գնահատվում է 90%։ Պատվաստումների արդյունքում կանանց մոտ քաղցկեղի տասնապատիկ ցածր ռիսկ կա, որը շատ հավանական է զարգանա արգանդի վզիկի դիսպլազիայից։
Գարդասիլը տրվում է որպես երեք դեղաչափ պատվաստանյութ, և, ըստ ԱՄՆ Հիվանդությունների վերահսկման կենտրոնի, 2010 թվականի սեպտեմբերի վերջին ԱՄՆ-ում օգտագործվել էր 32 միլիոն դոզա, այսինքն՝ պատվաստվել է 10,6 միլիոն կին։ Պատվաստանյութերի անբարենպաստ ելքերի մասին հաղորդման համակարգը (VAERS) Հիվանդությունների վերահսկման կենտրոնում ստացել է 17 160 նման հաղորդում ։ Դրանց 92% -ում նկարագրված են ժամանակավոր կամ տեղական մեղմ կողմնակի բարդություններ։ Ծանր կողմնակի ազդեցությունները (հոսպիտալացում, կյանքին սպառնացող հիվանդություններ, հաշմանդամություն և մահ, մասնավորապես ՝ Գիյեն-Բարե համախտանիշ) նշվում են կողմնակի բարդությունների 8% -ի մեջ, ինչը կազմում է պատվաստանյութերի վարվող ընդհանուր չափաբաժինների 0.003% -ը։ 2010 թվականի սեպտեմբերի 30-ից պատվաստանյութ ստացած կանանց շրջանում ԱՄՆ-ից գրանցվել է 56 հաղորդում, որից 30-ը հաստատվել են (26-ը կեղծ են)։ Յուրաքանչյուր դեպք ուսումնասիրվել է, և հաստատված 30 մահերից ոչ մեկում պատվաստանյութի հետ կապը չի հայտնաբերվել ։
Հիմնվելով մինչ օրս հայտնաբերված տվյալների վրա՝ Հիվանդությունների վերահսկման կենտրոնը շարունակում է առաջարկել HPV պատվաստումներ՝ արգանդի վզիկի քաղցկեղի մեծամասնության տեսակները կանխելու համար։ Պատվաստված կանանց կյանքի ընթացքում պատվաստանյութերի արդյունավետությունը որոշելու համար CDC- ն և FDA- ն կշարունակեն կանանց ամբողջ կյանքի ընթացքում հետազոտել ։
2018 թվականի հունիսին Բիզնես դպրոցի տնտեսագիտության և ֆինանսների պրոֆեսոր Գայլ Դելոնգի կողմից հրապարակվել է մի հոդված, որում հեղինակը պնդում է, որ մարդու պապիլոմավիրուսի դեմ պատվաստումը իջեցնում է պտղաբերությունը։ 2019 թվականին հոդվածը հետ է կանչվել (հանվել է հրատարակությունից)՝ ամսագրի խմբագիրների կողմից վիճակագրական վերլուծության և տվյալների մեկնաբանման լուրջ սխալների պատճառով ։
2018 թվականի ապրիլին լույս է տեսել տարբեր HPV պատվաստանյութերի ուսումնասիրությունների Cocrane meta- վերանայում, որը եզրակացրել է HPV պատվաստումների մասին.
Քոքրեյնի մի խումբ աշխատակիցներ, տնօրեն Պյոտր Գյոթցշեի գլխավորությամբ, քննադատել են գործընկերների ներկայացրած պատկերը՝ նրանց մեղադրելով շահերի բախման և վատ աշխատանքի մեջ։ Այնուամենայնիվ, Գյոտցշեի («Կոպենհագենի խումբ») խմբի հոդվածը անկախ քննադատության է ենթարկվել Հիլդա Բաստիանի կողմից՝ PLOS- ի  հրատարակչության բլոգում երկու հոդվածները ներկայացվել են, որում նա նշել է երկու հոդվածների թերությունները և անհիմն որակել Կոպենհագենի խմբի մեղադրանքները գործընկերների հասցեին։ Արդյունքում, նախնական մետա-ակնարկը բարելավվել է` ներառելով լրացուցիչ հետազոտություններ, և որի արդյունքում հաստատվել են նախնական եզրակացությունները։ Արդյունքում, Կոպենհագենի խմբի նկատմամաբ քննադատությունը մասնագետների շրջանում ավելի շատ անվստահություն է առաջացրել դրա հեղինակների նկատմամբ, քան սկզբնական մետա-ակնարկը։ Ավելին, պարզվել է, որ քննադատական ​​ակնարկի հեղինակներից մեկը կարող է լինել հակապատվաստման կողմնակից:
Նույնիսկ հաշվի առնելով մետա-ակնարկի թերությունները, նրա եզրակացությունները ճիշտ են. վաղ տարիքում պատվաստումը կարող է կանխել արգանդի վզիկի նախաքաղցկեղային փոփոխությունների մեծ մասը, արգանդի վզիկի քաղցկեղը և դրա պատճառած մահերը։
Շոտլանդիայում կանանց զանգվածային պատվաստումների արդյունքում արգանդի վզիկի երրորդ աստիճանի դիսպլազիայի (նախաքաղցկեղային վիճակ) դեպքերի քանակը նվազել է:Համախմբային հետազոտության ընթացքում համեմատվել են 1988 և 1995 թվականներին ծնված սերունդները. Պատվաստված սերնդի մոտ 10 անգամ պակաս հաճախ է նկատվել արգանդի վզիկի նախաքաղցկեղային վիճակ ։
Պատմություն
HPV-ի դեմ պատվաստանյութի աշխատանքը սկսվել է 1980 թվականների կեսերին, զուգահեռ աշխատել են Ջորջթաունի համալսարանի բժշկական կենտրոնի, Ռոչեստերի համալսարանի, Ավստրալիայի Քվինսլենդի համալսարանի և ԱՄՆ-ի Քաղցկեղի ազգային ինստիտուտի հետազոտողները ։ 2006 թվականին ԱՄՆ-ի պարենի և դեղորայքի որակի սանիտարական վերահսկողության վարչությունը թույլատրել է HPV-ի դեմ առաջին կանխարգելիչ պատվաստանյութը, որը վաճառվում է Մերք&Քո (Мерк&Ко) ընկերության կողմից՝ Գարդասիլ անունով։
Այս աշխատանքի նախորդներից է ականավոր ռուս գիտնական Լ. Ա. Զիլբերը, ով արդեն 1935 թվականի հանդիպման ժամանակ զեկույցով ձևակերպել էր քաղցկեղի վիրուսաբանության և իմունաբանության սկզբունքները։ 1944 թվականին նա ծխախոտի թղթի վրա պատկերել է քաղցկեղի վիրուսային էիթոլոգիան և փոխանցել է բանիտից ։ Չարորակ ուռուցքների ծագման վիրուսային տեսությունը նրա կողմից ձևակերպվել է մենագրության մեջ ։ Ավելի ուշ, կրկին մենագրության մեջ, նա խոսել է ուռուցքների առաջացման վիրուսային գենետիկական տեսության մասին ։
Ընկերության մամուլի հաղորդագրության համաձայն, 2007 թվականի երկրորդ եռամսյակում պատվաստանյութը թույլատրվել է 80 երկրներում, որոնցից շատերը արագացված ուսումնասիրությունից հետո։ 2007 թվականի սկզբին GlaxoSmithKline ընկերությունը դիմել է ԱՄՆ-ին նմանատիպ պրոֆիլակտիկ HPV-ի պատվաստանյութի թուլտվություն ստանալու համար, որը հայտնի է որպես Ցերվարիքս։ 2007 թվականի հունիսին այս պատվաստանյութը հավաստագրվել է Ավստրալիայում, իսկ նույն տարվա սեպտեմբերին՝ Եվրամիությունում ։
Պատվաստման թիրախային խմբեր
Գարդասիլը և Ցերվարիքսը կանխարգելիչ պատվաստանյութեր են և արդյունավետ չեն HPV վարակի բուժման համար։ Դրանք առաջարկվում են 9-ից 25 տարեկան կանանց համար, ովքեր դեռ վարակված չեն HPV-ով։ Այնուամենայնիվ, քանի որ դժվար թե որևէ կին արդեն վարակված լինի վիրուսի բոլոր չորս տեսակներով, և քանի որ HPV-ն հիմնականում սեռական ճանապարհով փոխանցվող է, ԱՄՆ-ի Հիվանդությունների վերահսկման կենտրոնը խորհուրդ է տվել պատվաստումներ կատարել մինչև 26 տարեկան կանանց համար։ Այն ժամանակ, երբ Գարդասիլը առաջին անգամ առաջարկվեց, առաջարկվեց կանխարգելելել 25-ից ցածր տարիք ունեցող կանանց արգանդի վզիկի քաղցկեղը։ Նոր ապացույցները ենթադրում են, որ HPV-ի բոլոր պատվաստանյութերը արդյունավետ են արգանդի վզիկի քաղցկեղը կանխելու մինչև 45 տարեկան կանանց մոտ ։ 2007 թվականի նոյեմբերին Մերկ ընկերությունը հրապարակել է նոր տվյալներ Գարդասիլ պատվաստանյութի վերաբերյալ։ Իրենց ուսումնասիրության ընթացքում նրանց HPV պատվաստանյութը նվազեցրել է  HPV 6-ի, 11-ի, 16-ի և 18-րդ տիպի կայուն վարակի դեպքերը մինչև 45 տարեկան կանանց մոտ։ Այս ուսումնասիրությունը հետազոտել է կանանց, ովքեր վարակված չեն HPV թվարկված տեսակներից գոնե մեկով` նախատեսված երեք դեղաչափ պատվաստումների ավարտին։ Մինչև 2007 թվականի ավարտը, Մերկ ընկերությունը նախատեսում էր արդյունքները ներկայացնել ԱՄՆ սննդի և դեղերի վարչությանը` 45 տարեկանից ցածր կանանց պատվաստումների թուլյտվությունը ընդլայնելու հաստատման համար ։
Պատվաստում հղիության ընթացքում
Կլինիկական փորձարկումների ընթացքում Գարդասիլ HPV-ի դեմ պատվաստանյութ են ստացել 1115 հղի կանայք։ Ընդհանուր առմամբ անբարենպաստ ելքեր ունեցող հղիությունների բաժինը համեմատելի էր Գարդասիլ ստացած և պլացեբո ստացած կանանց մոտ ։ Սակայն այդ կլինիկական փորձարկումները համեմատաբար քիչ էին։ Ներկայումս այս պատվաստանյութը խորհուրդ չի տրվում օգտագործել հղի կանանց ։ Այս պատվաստանյութի հետևանքները պտղաբերության վրա հայտնի չեն, բայց ոչ մի բացասական ազդեցություն չի սպասվում։
Տղամարդկանց պատվաստումներ
Ապացուցված է, որ Գարդասիլը արդյունավետ է տղամարդկանց համար, բայց սննդամթերքի և դեղերի վարչությունը (FDA) դեռ պետք է հաստատի դա մինչ պատվաստանյութի վաճառքի ցուցումները ընդլայնելը։ Գարդասիլը կարող է օգտագործվել նաև տղամարդկանց սեռական գորտնուկների և HPV-ի կողմից առաջացած նախաքաղցկեղային հիվանդությունների ռիսկը նվազեցնելու համար։ Ակնկալվում է, որ նախաքաղցկեղային հիվանդությունների դեպքերի նվազումը կնվազեցնի առնանդամի և հետանցքի քաղցկեղի դեպքերը տղամարդկանց մոտ ։ Բայց քանի որ այս քաղցկեղները զգալիորեն պակաս տարածված են, քան արգանդի վզիկի քաղցկեղը, հավանական է, որ երիտասարդ տղամարդկանց մոտ HPV պատվաստանյութը զգալիորեն պակաս ծախսարդյունավետ կլինի, քան երիտասարդ կանանց ։ Սոցիալական տեսանկյունից ՝ տղամարդկանց, ինչպես նաև կանանց պատվաստումները օգտակար կլինեն բնակչության շրջանում վիրուսային տարողության չափը նվազեցնելու համար։ Գարդասիլը մեծ պահանջարկ ունի համասեռամոլ տղամարդկանց շրջանում, ովքեր զգալիորեն մեծացնում են սեռական օրգանների, առնանդամի քաղցկեղի և հետանցքի քաղցկեղի ռիսկը ։
Ինչպես կանանց դեպքում, պատվաստանյութը պետք է ներարկվի նախքան պատվաստանյութին համապատասխան HPV տեսակներով վարակվելը։ Սեռական հասունությունից առաջ պատվաստումը ավելի հավանական է դարձնում, որ պատվաստված անձը վտանգ չունի HPV վիրուսներով վարակվելու։ Մեծ Բրիտանիայի Միացյալ Թագավորությունում HPV պատվաստանյութերը լիցենզավորված են 9-15 տարեկան երիտասարդ տղամարդկանց համար ։ Ակնկալվում է, որ Գարդասիլ արտադրող «Մերկ» ընկերությունը կդիմի սննդամթերքի և դեղորայքի որակի սանիտարական վերահսկողության վարչություն ԱՄՆ-ում 9-26 տարեկան պատանիների եւ տղամարդկանց համար պատվաստանյութի վաճառքի թույլտվություն ստանալու համար ։ Այս պատվաստանյութը արդեն հասանելի է ԱՄՆ-ում և ցուցումներին համապատասխան կարող է օգտագործվել տղամարդկանց պատվաստման համար ։
Գործողության մեխանիզմ
Վերջին սերնդի պրոֆիլակտիկ HPV պատվաստանյութերը հիմնված են դատարկ վիրուսանման մասնիկների (HPV) վրա, որոնք հավաքվել են HPV ռեկոմբինատիվ կապսիդային սպիտակուցներից։ Այս պատվաստանյութերի թիրախը երկու՝ 16 և 18 տիպերի ամենատարածված և HPV- ի բարձր ռիսկն է։ Ներկայումս HPV-ի այս տեսակները միասին առաջացնում են արգանդի վզիկի բոլոր քաղցկեղների մոտ 70% -ը։ Գարդասիլը թիրախավորում է նաև HPV վիրուսի 6-րդ և 11-րդ տեսակները։ Միասին վերցված՝ ներկայումս դրանք առաջացնում են սեռական օրգանների բոլոր գորտնուկների մոտ 90 տոկոսը։ Gardasil- ը և Cervarix- ը նախատեսված են պատվաստված մարմնում վիրուսազերծող հակամարմինների պատասխաններ ստանալու համար, որոնք կանխելու են պատվաստանյութում առկա HPV տեսակների նախնական վարակը։ Ցույց է տրվել, որ երկու պատվաստանյութերն էլ ապահովում են 100 տոկոսանոց պաշտպանություն արգանդի վզիկի նախաքաղցկեղային և սեռական օրգանների գորտնուկներից, որոնք առաջացել են պատվաստանյութում HPV-ի տեսակները՝ քիչ կամ բացարձակ բացասական ռեակցիաներով։ Ակնկալվում է, որ պատվաստանյութի պաշտպանական ազդեցությունը կտևի առաջին պատվաստումից առնվազն չորսուկես տարի ։ Չնայած ուսումնասիրության տևողությունը բավականաչափ երկար չէր արգանդի վզիկի քաղցկեղի զարգացման համար, վստահություն կա, որ արգանդի վզիկի այս նախաքաղցկեղային պայմանների կանխումը (կամ դիսպլազիա) կհանգեցնի այդ քաղցկեղների կանխարգելմանը ։ Չնայած 2006 թվականի ուսումնասիրությունը ցույց է տվել պատվաստանյութերի հնարավորությունը սահմանափակ պաշտպանություն ապահովել HPV 16 և 18 տիպերի հետ սերտորեն կապված այլ HPV վիրուսների դեմ, կան HPV տեսակներ, որոնք չեն ազդվում այդ պատվաստանյութերի վրա ։ Ընթացիկ հետազոտությունը կենտրոնացած է HPV պատվաստանյութերի մշակման վրա, որոնք կպաշտպանեն HPV ավելի լայն տեսակներից ։ Կա զգալի հետաքրքրություն թերապևտիկ պատվաստանյութերի մշակման հարցում, որոնք իմունային պատասխան կստանան առկա HPV և HPV-ի հարուցած քաղցկեղների դեմ։
Պատվաստանյութի կիրառման պրակտիկան տարբեր երկրներում
Զարգացած երկրներում «Պապ-քսուկների» տեսքով սկրինինգային ծրագրերի լայն տարածումը հանգեցրել է արգանդի վզիկի չարորակ քաղցկեղի դեպքերի 50%-ով կամ ավելի նվազմանը։ Ներկայումս օգտագործվող պրոֆիլակտիկ պատվաստանյութերը նվազեցնում են արգանդի վզիկի քաղցկեղի հավանականությունը, բայց չեն բացառում։ Այս առումով, մասնագետները խորհուրդ են տալիս կանանց՝ նույնիսկ պատվաստումներից հետո, կանոնավոր զննումով՝ ՊԱՊ քսուքների միջոցով, համատեղելով երկու ծրագրերի առավելությունները։ Այժմ 110 երկրներում աղջիկները պատվաստվում են HPV վիրուսի դեմ ։
Ռուսաստանի Դաշնություն
2006 թվականի նոյեմբերին Ռուսաստանի Դաշնության գլխավոր սանիտարական բժիշկը հավանություն տվեց Ռուսաստանի Դաշնության տարածքում «Գարդասիլ» պատվաստանյութի օգտագործման հրահանգին ։ Այս պատվաստումը ներառված չէ պատվաստումների ազգային պարտադիր ժամանակացույցում։ Փորձագետների կարծիքով, Ռուսաստանի Դաշնությունում մեկ դեռահասի պատվաստումն արժե մոտ 9 հազար ռուբլի, ամբողջ Ռուսաստանի Դաշնությունում դեռահասների պատվաստումը կկազմի մոտ 90 միլիարդ ռուբլի։ Խնդիրը Ռուսաստանի Դաշնության Պետական դումայի իրավասության մեջ է ։ Մարզերի ղեկավարների նախաձեռնությամբ պատվաստանյութն արդեն օգտագործվում է աղջիկների իմունիզացիայի համար Մոսկվայի մարզում, Խանտի-Մանսիյսկ շրջանում և Չելյաբինսկ քաղաքում ։ Պատվաստանյութը Սանկտ Պետերբուրգում նույնպես օգտագործվում է։
Մեծ Բրիտանիայի Միացյալ Թագավորություն
Այս երկրում պատվաստանյութը լիցենզավորված է 9-ից 15 տարեկան աղջիկների ու տղաների և 16-26 տարեկան կանանց համար ։ 2008 թվականի սեպտեմբերին 12-13 տարեկան աղջիկների HPV պատվաստանյութը ամբողջ Թագավորությունում կներդրվի իմունիզացիայի ազգային ծրագրում։ Ավելի ուշ՝ 2009 թվականի աշնանից, մինչև 18 տարեկան բոլոր աղջիկները պատվաստվելու են արտագնա գործունեության երկու տարվա ընթացքում։ Այս իրազեկման արշավը առաջարկում է պատվաստումներ իրականացնել 2009 թվականի աշնանից 16-18 տարեկան աղջիկների և 2010 թվականի աշնանից 15-17 տարեկան աղջիկների համար։ Իրազեկման արշավի ավարտին մինչև 18 տարեկան բոլոր աղջիկներին կառաջարկվի HPV պատվաստանյութ։ Պատվաստումների ծրագրի մեկնարկով 2008 թվականին 18 տարեկանից բարձր կանայք չեն պատվաստվի, քանի որ սա կարծես անարդյունավետ է արգանդի վզիկի քաղցկեղի կանխարգելման գործում։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ երբ կինը սեռական ակտիվություն ձեռք բերի, նա HPV վիրուսով վարակվելու վտանգի տակ է։ Պատվաստանյութերի ծրագիրը դեռ երկար տարիներ կազդի արգանդի վզիկի քաղցկեղի դեպքերի վրա, ուստի կանայք խրախուսվում են շարունակել ընդունել գինեկոլոգիական հետազոտության հրավերները ։
Կանոնակարգ ԱՄՆ-ում
2007 թվականի վերջին (տվյալների վերջին թարմացման ամսաթիվը) 13-17 տարեկան ԱՄՆ-ի բոլոր կանանց մոտ մեկ քառորդը ստացել էր HPV պատվաստանյութի առնվազն երեք երրորդ նկարահանումները։ 18 նահանգներում նման պատվաստումը պարտադիր է, մյուսներում` կամավոր համաձայնությամբ ։
Ընտրության քաղաքականություն
Գրեթե բոլոր օրենսդրական փաստաթղթերը, որոնք պատվաստումները պարտադիր են դարձնում դպրոց ընդունվելու համար, ունեն «ընտրության» քաղաքականություն ։
Ներգաղթյալներ
ԱՄՆ-ի կառավարության կողմից իր քաղաքացիների համար առաջարկված բոլոր պատվաստանյութերը պահանջվում են գրին քարտ կրողներից։ Հետևաբար, HPV-ի պատվաստանյութը պահանջվում է այն երիտասարդ կանանց համար, ովքեր ցանկանում են ներգաղթել Միացյալ Նահանգներ։ Այս պահանջը տարաձայնություններ առաջացրեց պատվաստանյութի զգալի արժեքի և այն փաստի պատճառով, որ նախկինում պահանջվող պատվաստանյութերը կանխում էին օդակաթիլային հիվանդությունները և համարվում էին խիստ վարակիչ ։
Մասնագետների վերաբերմունքը HPV պատվաստումների նպատակահարմարության նկատմամբ
Համաձայն ԱՄՆ-ի Քաղցկեղի ազգային ինստիտուտի՝ «Եթե բոլոր կանայք պատվաստվել են, և եթե պաշտպանիչ ազդեցությունը երկարաժամկետ է եղել, ապա տարածված պատվաստումը հնարավորություն ունի երկու երրորդով կրճատել արգանդի վզիկի քաղցկեղից աշխարհում մահացության մակարդակը։ Բացի այդ, պատվաստումները կարող են նվազեցնել անբնական ՊԱՊ քսուկների հետևանքների հետ կապված բժշկական օգնության, բիոպսիաների և ինվազիվ պրոցեդուրաների անհրաժեշտությունը՝ դրանով իսկ նվազեցնելով առողջության պահպանման ծախսերը և անբնական ՊԱՊ քսուքներից և հետագա մանիպուլյացիաներից բխող անհանգստությունը» ։ Նման կարծիք են հայտնել առաջատար բժշկական մասնագետները «Ռոսիյսկայա գազետա»-ի խմբագրական խորհրդի կողմից անցկացված կլոր սեղանի շուրջ։ Նշվել է կանանց համար պարտադիր գինեկոլոգիական զննումի վերսկսման կարևորությունը :
Բժշկական ապահովագրական ընկերություններ
Պատվաստումների ծախսերը վճարող առողջապահական ապահովագրողների կողմից զգալի հակադրություն կար ($ 360 ԱՄՆ դոլար) ։
Աջակողմյան կրոնական և պահպանողական խմբեր
ԱՄՆ-ում մի քանի պահպանողական խմբեր բացահայտորեն դեմ են արտահայտվել անչափահաս աղջիկների համար HPV-ի պարտադիր պատվաստումների գաղափարին՝ պնդելով, որ դա խախտում է ծնողական իրավունքները։ Նրանք նաև պնդում են, որ դա կհանգեցնի վաղ սեռական գործունեության՝ ստեղծելով անձեռնմխելիության զգացում, սեռական ճանապարհով փոխանցվող հիվանդությունների նկատմամբ։ Թե՛ Ընտանեկան հետազոտությունների խորհուրդը, և թե՛ Ընտանեկան ֆոկուս խումբը պաշտպանում են HPV պատվաստանյութերի համընդհանուր հասանելիությունը, բայց դեմ են, որ այդպիսի պատվաստանյութերը պարտադրվեն հիմնական դպրոցներ ընդունվելիս ։ Շատ կազմակերպություններ համաձայն չեն այն փաստարկի հետ, որ նման պատվաստանյութը մեծացնում է դեռահասների շրջանում սեռական ակտիվությունը։ Օրինակ, Վիրջինիայի համալսարանի գինեկոլոգիական կլինիկայի տնօրեն դոկտոր Քրիստինա Պետերսենը ասաց. «Մեքենայի մեջ անվտանգության գոտիներ ունենալը չի հանգեցնում մարդկանց անվտանգ երթևեկելու հավանականությանը։ Մարդու մարմնում պատվաստանյութի առկայությունը չի հանգեցնի նրա ռիսկային վարքին, որին նա հակված չէ» ։
Հղումներ
Կատեգորիա:Պապիլոմա վիրուս Կատեգորիա:Քաղցկեղի դեմ պատվաստանյութեր Կատեգորիա:Իմունաբանություն Կատեգորիա:Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական դեղեր Կատեգորիա:Վեներական հիվանդություններ Կատեգորիա:Ուռուցք Կատեգորիա:Ուռուցքաբանություն Կատեգորիա:Բժշկություն Կատեգորիա:Կանանց առողջություն
Օրթոդոնտիա
Օրթոդոնտիա Օրթոդոնտիան (հուն. ορθός ուղիղ, ճիշտ և οδόντι ատամ) ստոմատոլոգիայի զարգացող ճյուղերից է, որը զբաղվում է ատամնածնոտային անոմալիաների պատճառագիտության ուսումնասիրությամբ,ախտորոշմամբ, բուժման պլանավորմամբ, կանխարգելման միջոցների մշակմամբ, ինչպես նաև ծնոտների աճի կառավարմամբ, ատամնածնոտային համակարգի ֆունկցիաների կարգավորմամբ և օրգանիզմի զարգացման վրա ատամնածնոտային անոմալիաների ազդեցության ուսումնասիրությամբ ։ Օրթոդոնտիան կարող է ազդեցությու ունենալ նաև ընդհանու դիմային աճի վրա, որտեղից էլ ստացել է իր ատամնադիմային օրթոպեդիա անվանումը։
Ատամնածնոտային անոմալիաները շատ տարածված են։ Ըստ Ամերիկյան Օրթոդոնտների Ասոցիացիայի (ԱՕԱ) ներկայացրած տվյալների զարգացած երկրների բնակչության գրեթե 50%-ը ունի խիստ արտահայտված կծվածքի խանգարում, որ բուժելու դեպքում մարդկանց կյանքի որակը զգալի կերպով կբարձրանա։ Թեև այս ցուցանիշը 10%-ից պակաս է համաձայն նույն ԱՕԱ-ի հայտարարության, երբ դիտարկում ենք բժշկական տեսանկյունից անհրաժեշտ օրթոդոնտիկ բուժման ենթակա դեպքեը։ Օրթոդոնտիկ բուժում անցած բուժառուները փաստում են կյանքի որակի բարձրացմա մասին, բայց օրթոդոնտիկ բուժման՝ առողջության վրա թողած օգուտների վերաբերյալ վերջնական գիտական ապացույցները դեռևց բացակայում են ։ Բուժումը սովորաբար տևում է մի քանի ամսից մինչև մի քանի տարի, որի ընթացքում կարող է կիրառվել բրեկետ համակարգ և/կամ այլ սարքեր՝ ծնոտների դիրքի, ատամների խճողման աստիճանաբար ուղղման և մի շարք այլ խնդիրներ լուծելու նպատակով։ Որոշ բարդ դեպքերի համար օրթոգնաթիկ վիրահատական միջամտության անհրաժեշտություն կարող է լինել։ Բուժոմը հիմնականում պետք է սկսել փոքր տարիքից, մինչև աճի կանգը, քանի որ այդ տարիքում հնարավոր է ստանալ ոսկրային աճ, սակայն օրթոդոնդիլ բուժման համար չկա տարիքային սահմանափակում։
Պատմություն
Օրթոդոնտիան ժամանակակից գիտություն է և սկիզբ է առնում 1800-ականների կեսերից. ։ Ոլորտի ազդեցիկ ներդրողների թվում են Նորման Կինգսլեյը (անգ․ Norman William Kingsley) (1829–1913) և Էդվարդ Էնգլը (անգ․ Edward Angle) (1855–1930). Էնգլը ստեղծեց կծվածքի անոմալիաների առաջին դասակարգումը, որն ակտուալ է մինչ օրս ։
Մինչև 1970-ականների կեսերը օրթոդոնտիկ բուժման ժամանակ՝ ատամի տեղաշարժ ստանալու նպատակով, հատուկ մետաղով պարուրում էին ատամները։ Ժամանակակից ադհեզիվ համակարգը հեշտացռեց պրոցեսը և հնարավոր դարձրեց բրկետների ուղղակի ֆիքսացիան ատամներին ։
Եղանակ
Խճողված ատամների բուժումը բրեկետներով միջինում տևում է մեկից երկու տարի։ Բուժող մասնագետն օրթոդոնտ է, ով ունի բժիշկ ստոմատոլոգի և օրթոդոնտի որակավորում։ Օրթոդոնտներն առաջարկում են խճողված (ծուռ) ատամների, անկանոն կծվածքի, ծնոտների անկանոնությունների շտկման, բուժման լայն հնարավորություններ ։ Կծվածքի ուղղման բազմաթիվ եղանակներ կան։ Աճող հիվանդների մոտ առկա են կմախքայինի անհամապատասխանությունները բուժելու շատ եղանակներ՝ աճը խթանելու կամ սահմանափակելու միջոցով։ Օրթոդոնտիկ միջամտությունը հիմնականում կատարվում է վաղ մշտական կծվածքի ժամանակ նախքան կմախքային աճի ավարտը։ Եթե կմախքային աճն ավարտված է և բուժումը հնարավոր չէ իրականացնել քողարկման միջոցով, ապա օգնության է գալիս օրթոգնատիկ վիրահատական միջամտությունը։ Քողարկմամբ բուժման դեպքում, երբ կա տեղի պակաս կամ սագիտալ ճեղքն արտահայտված է՝ իրականացվում է ատամների հեռացում պլանավորվաժ արդյունքին հասնելու համար ։
Ատամների տեղաշարժի ժամանակ դիտվող կենսաբանական փոփոխությունների ուսումնասիրությունը և գենային թերապիայի և մոլեկուլային կենսաբանության բնագավառում դիտվող տեխնոլոգիական առաջընթացը կարող է ձևափոխել օրթոդոնտիկ բուժումն ապագայում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Dentistry branches
Գերսևանովսկոե
Գերսևանովսկոե (Герсеванівське), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Լոզովայայի քաղաքային խորհուրդում։ Հիմնադրվել է 1927 թվականին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Լոզովայայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1927 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կամսարյան
Կամսարյան, հայկական ազգանուն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ Կատեգորիա:Պարսկերեն հիմքով ազգանուններ
Ամշտեթեն (Վյուրտեմբերգ)
Ամշտեթեն  (Amstetten (Württemberg)), կոմունա Գերմանիայի Բադեն Վյուրտեմբերգ երկրամասում։
Մտնում է Ալբ Դունայ շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 3940 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի) ։ Տարածքը կազմում է 49,80 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ 08 4 25 008։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Ակտինոմիկոզ
Ակտինոմիկոզ (, ἀκτίς - ճառագայթ և — սունկ), կենդանիների և մարդկանց քրոնիկական վարակիչ հիվանդություն։ Հարուցիչները ճառագայթասնկերն են։
Ախտանիշներ
Կենդանիները հիվանդանում են ճառագայթասնկերով վարակված կերից։ Մարդու մոտ վարակի ուղիները բերանի խոռոչը և շնչառության օրգաններն են։ Հիվանդությունը արտահայտվում է ծնոտոսկրի, նրա շրջապատի փափուկ հյուսվածքների, պարանոցի, երբեմն՝ թոքերի, թոքամզի, մաշկի, աղիքների և այլ օրգանների վրա՝ ուռուցիքների առաջացմամբ։
Ուռուցքները փափկում են, թարախակալվում և քայքայում օրգաններն ու հյուսվածքները։ Արտադրված թարախը հարուստ է ճառագայթասնկերով։
Բուժում
Բուժումը վիրաբուժական է։ Օգտագործվում է նաև ճառագայթային բուժում և դեղաբուժում (տինոլիզատ, անտիբիոտիկներ և այլն)
Կրիգսայմ
Կրիգսայմ (Kriegsheim), համայնք Ֆրանսիայի Գրանդ Էստ մարզի Ստորին Հռենոս գավառում ։
Բնակչությունը 2006 թվականի դրությամբ կազմում է 716 մարդ, բնակչության խտությունը` 182.19 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 3.93 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 400 կմ արևելք, Ստրասբուրգ քաղաքից` 20 կմ հյուսիս։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 489 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 374-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 115։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 76,5 %։ 374 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 349 անձ (185 տղամարդ և 164 կին)։ Գործազուրկ են եղել 25 անձ (7 տղամարդ և 18 կին)։ 115 անաշխատունակներից 46-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 48-ը` թոշակառուներ, իսկ 21-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Դիոն Կասսիոս
Դիոն Կասսիոս Կոկցեանոս (Δίων Κάσσιος, Lucius Claudius Cassius Dio Cocceianus; մ.թ. 155 — 235 թթ.), հռոմեական պատմիչ, ծագումով հույն։ Ծնվել է Բութանիայի Նիկեա քաղաքում, Կիլիկիա և Դալմատիա նահանգների կառավարիչ Կասսիոս Ապրոնիանոսի ընտանիքում։ Մարկոս Ավրելիոսի գահակալման վերջին տարիներին տեղափոխվել է Հռոմ, իսկ Կոմմոդոս կայսեր օրոք դարձել Հռոմի Ծերակույտի անդամ։ Զբաղեցրել է բարձրաստիճան պետական պաշտոններ, մասնավորապես եղել է հռոմեական կոնսուլ։ Կյանքի վերջին տառիներին ապրել է ծննդավայրում։ Գրական գործնեությունն սկսել է «Երազների և նախագուշակումների մասին» գրքով։
Գլխավոր ստեղծագործությունն է 80 գրքից բաղկացած «Հռոմեական պատմություն»ը (հունարեն՝ «Роμαικη», «Historia Romana»), որտեղ ներկայացվում է Հռոմեական կայսրության պատմությունը՝ Հռոմ քաղաքի հիմնադրումից մինչը Ալեքսանդր Սևերոսի գահակալության տարիները (երկը պահպանվել է հատվածաբար), նյութերի հավաքումը տևել է 10, շարադրումը՝ 12 տարի։ Արժեքավոր տեղեկություններ է պարունակում Հայաստանի մ.թ.ա. I - մ.թ.II դդ. և հայ ժողովրդի պատմության վերաբերյալ։ Հայաստանին վերաբերող տեղեկությունները թարգմանվել են հայերեն Սիմոն Կրկյաշարյանի կողմից։ Երկը պահպանվել է հատվածաբար, այդ թվում քաղվածքների ձևով Բյուզանդիայի պատմիչներ Հովհաննես Քսիփիլինոսի և Հովհաննես Զոնարասի աշխատություններում։
Հռոմեական պատմիչներին հետևելով՝ Դիոն Կասսիոսը պատմությունը շարադրել է տարեգրությունների ձևով։ Գրել է հին ատտիկյան լեզվով՝ հետևելով իր սիրած պատմիչ Փուկիտիդեսի գրելաոճին։ Դիոն Կասսիոսը ջանացել է հետազոտել դեպքերի պատմական ընթացքը, դրանց ներքին կապը՝ փորձելով արդարամտորեն գնահատել պատմական անհատներին, կուսակցությունները, ռազմական գործողությունները ։
Կյանքի սկզբնական շրջանը
Դիոն Կասսիոսի կենսագրության միակ աղբյուրը նրա իսկ աշխատությունն է, որի մեջ հեղինակը կցկտուր տեղեկություններ է հաղորդում իր մասին։ Այդ տեղեկությունների համաձայն, պատանի Դիոնը ուղեկցել է իր հորը, երբ վերջինս Կիլիկիա պրովինցիայի կառավարիչն էր։ Հոր մահից հետո ապագա պատմիչը շուրջ 180 թվականին Կոմմոդոս կայսեր ժամանակ (180-192 թթ.) գալիս է Հռոմ և այդ տարիներից հետո ընկած ժամանակահատվածի պատմությունն արդեն շարադրում է որպես դեպքերի ականատես, մինչդեռ դրան նախորդած պատմությունը շարադրելիս, հասկանալի է, օգտվել է հնագույն վավերագրերից, կամ էլ նախորդ հեղինակների երկերից։ Կայսրության մայրաքաղաքում հաստատվելուց հետո, շուրջ 25 տարեկան հասակում, Դիոն Կասսիոսը դառնում է Հռոմի սենատի անդամ, որից հետո արդեն վարում է պետական տարբեր պաշտոններ Պերտինաքս (193 թ.), Դիդիուս Հուլիանուս (193 թ.), Սեպտիմիոս Սևերոս (194-211 թթ.), Անտոնինոս Կարակալլա (211-217 թթ.) և նրանց հաջորդ կայսրերի ժամանակ։ Դիոն Կասսիոսը մոտիկից շփվելով Հռոմի կառավարող շրջանակների հետ, եռանդորեն մուտք է գործում քաղաքական ասպարեզ և արագորեն բարձրանում ծառայության աստիճաններով։ 194 թվականին Սեպտիմիոս կայսրը նրան կարգում է զինվորական բարձր պաշտոնի։ 211 թվականին, Սեպտիմիոսի մահից անմիջապես առաջ, ընտրվում է Հռոմի կոնսուլ։ 216 թվականին Դիոնն ուղեկցելով Անտոնինոս Կարակալլա կայսրին, մասնակցում է պարթևների դեմ վերջինիս ձեռնարկած ռազմական արշավանքին և գալիս է Արևելք, հավանաբար, հասնում մինչև Տիգրիս գետը։ Կարակալլայի այդ արշավանքը նպատակ ուներ Հռոմեական կայսրությանը միացնել Օսրոենե-Եդեսիան ու Հայաստանը և այս թագավորությունները դարձնել հռոմեական պորվինցիաներ։ Ինչպես հայտնի է իրադարձություններին մասնակից իր իսկ Դիոնի հաղորդած տեղեկություններից, հռոմայեցիներին թեև հաջողվեց գրավել Օսրոենեն, բայց նրանց զորքերը, առաջ շարժվելիս, չարաչար պարտվեցին Հայաստանում։
Դիոն Կասսիոսը՝ Պերգամոնի կառավարիչ
Անտոնինոս Կարակալլայի ժամանակ հռոմեական քաղաքացիության իրավունքը տարածվեց կայսրության սահմաններում բնակվող բոլոր ազատների վրա։ Բնական է, որ Կարակալլայի այս միջոցառումը պետք է հռոմեական վերնախավի դժգոհությունն առաջացներ, բայց և ապահովեր պրովինցիաների բնակչության համակրանքը։ Կայսրից դժգոհ տարրերը պարթևական արշավանքի ժամանակ դավադրաբար սպանեցին նրան։ Այս ոճիրն էլ առաջացրեց Պերգամոնի բնակչության դժգոհությունը և առիթ դարձավ ապստամբության։ Կայսերական գահին հենց նոր բազմած Մակրինոսը 218 թվականին Դիոնին ուղարկում է Պերգամոն՝ դրությունը հարթելու և խաղաղություն հաստատելու համար՝ նշանակելով Պերգամոնի կառավարիչ։ Պատմիչն այստեղ մնում է մինչև Ալեքսանդր Սևերոսի կայսր հռչակվելը։
Քաղաքական ասպարեզից դուրս գալը
Ալեքսանդր Սևերոս կայսեր օրոք (222-235 թթ.) հաջորդաբար նշանակվում է կայսերական զորքերի լեգատ Աֆրիկա, Դալմատիա, Վերին Պաննոնիա պրովինցիաներում, բայց պրետորյան գնդերը, դժգոհ նրա կիրառած խիստ կարգապահությունից, ապստամբում են, և Դիոնին միայն կայսեր բարձր հովանավորությունն է փրկում։ Պատմիչն ապաստանում է Կամպանիայում և որոշ ժամանակ ապրում այնտեղ։ 229 թվականին, արդեն քաղաքական գործունեության հարուստ փորձ ձեռք բերած, Դիոն Կասսիոսը կայսեր միջնորդությամբ երկրորդ անգամ ընտրվում է մայրաքաղաքի կոնսուլ։ Սակայն կայսեր այս քայլը դարձյալ վրդովեցնում է պրետորյաններին, և Դիոնը քիչ ժամանակ անց ամբողջովին վրաժարվում է քաղաքական գործունեությունից՝ ինչպես ինքն է պատճառաբանում՝ վատառողջ լինելու պատճառով։ Նա հեռանում է Իտալիայից և վերջնականապես հաստատվում իր հայրենի Նիկիա քաղաքում, որտեղ էլ, մինչև կյանքի վերջը, ժամանակը տրամադրում է իր մեծարժեք «Հռոմեական պատմության» շարադրանքն ավարտելու գործին
Գրական գործունեությունը
Ոգևորված Սեպտիմիոս Սևերոսի կառավարումից, երբ գահակալական կռիվներից հետո կայսերական իշխանությունը ժամանակավորապես կայունացել էր, Դիոն Կասսիոսն սկսում է իր գրական բեղուն գործունեությունը։ Սկզբում նա գրում է և հրապարակում կայսր Սեպտիմիոսին գովաբանող ինչ-որ գործ, որի մեջ շարադրում է նրա կառավարման հետ կապված իր ակնկալիքները։ Այդ գրվածքի համար, որը մեզ չի հասել, Սեպտիմիոսը նրան պատշաճն է հատուցում և բարձր գնահատական տալիս գրվածքին։ Այդ ամենից առավել ևս քաջալերված, Դիոն Կասսիոսը միտք է հղանում արդեն գրելու հռոմեական պետության ամբողջ պատմությունը։ «Հռոմեական պատմությունը» շարադրելու վրա հեղինակն աշխատել է շուրջ 30 տարի, եթե ոչ ավել։ Իր իսկ՝ Դիոնի խոստովանությամբ, նա միայն մեկ տասնամյակ (200-211 թթ.) հատկացրել է անհրաժեշտ նյութերը հավաքելու գործին և հաջորդ 12 տարիների ընթացքում շարադրել է իր պատմության այն մասը, որն ընդգրկում է հնագույն ժամանակներից մինչև Սեպտիմիոս Սևերոսի մահը (211 թ.)։ Հետագա տարիներին նա շարադրել է իր պատմության վերջին մասերը։ Դիոնին են վերագրվում նաև մի շարք երկրորդական այլ գործեր, որոնց վավերականությունը, սակայն, խիստ կասկածելի է։ Դիոն Կասսիոսի «Հռոմեական պատմությանը» բաղկացած է եղել 80 գրքից։ Մեծածավալ երկի բովանդակությունը կազմել է հռոմեական տերության ամբողջ պատմությունը՝ հնագույն ժամանակներից ի վեր, սկսած հռոմեացիների նախնի և նրանց պետությանհիմնադիր Էնեասի մասին զրույցներից, երբ սա, փախչելով կրակի մատնված Տրոյայից, հաստատվում է Լատիումում, մինչև մ.թ. 229 թվականը, այսինքն մինչև իր՝ Դիոնի երկրորդ կոնսուլության տարին։ 80 գրքից ամբողջությամբ պահպանվել են միայն 24-ը (XXXVI-LX գրքերը), որոնց մեջ մանրամասն շարադրված է Հռոմի պատմությունը՝ Ք.Ա. 68- մ.թ. 47 թթ, այսինքն Լուկուլլոսի՝ Հայաստան կատարած արշավանքից մինչև Կլավդիոս կայսեր իշխանության տարիները։ Սա մի ժամանակահատված էր, որի ընթացքում տեղի են ունեցել քաղաքական կարևորագույն իրադարձություններ Հռոմի ներսում, և որոնց մասին մեր միակ արժանահավատ աղբյուրը մնում է Դիոն Կասսիոսի պատմությունը։ Նախորդ և հաջորդ գրքերի բովանդակությունը մեզ ընդհանրապես հայտնի է իրենց ժամանակի համաշխարհային պատմությունը գրելու փորձեր արած բյուզանդական տարեգիրներ Քսիփիլինոսի (XI դար), Զոնարասի (XII դար), մասամբ էլ Ցեցեսի (XII դար) և այլոց կատարած մերթ ընդարձակ, մերթ էլ շատ հակիրճ քաղվածքներից։ Չի կարելի աչքաթող անել այն կարևոր հանգամանքը, որ Դիոնի արիստոկրատական ծագումը և զբաղեցրած պետական բարձր պաշտոններն, անկասկած, պայմանավորել են նրա պատմության միտումնավորությունը՝ հօգուտ հռոմեացիների և ի վնաս հատկապես Արևելքի ժողովուրդների։ Նա, որպես պալատական, ատելություն է տածում իրենց ազատության համար կռվող ժողովուրդների նկատմամբ։ Սակայն մեզ հասած աղբյուներից Դիոնը միակն է, որ պատմում է մի շարք եղելություններ, ինչպես օրինակ Հայաստանն օկուպացրած հռոմեական կայազորների դեմ մայրաքաղաք Արտաշատի բնակչության 163 թվականի ապստամբության մասին, որոնց վերաբերյալ այլ հիշատակություններ չեն պահպանվել։ Պատմությունը շարադրված է գերազանց մշակված ատտիկյան հունարենով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հռոմեական պատմիչներ Կատեգորիա:3-րդ դարի պատմիչներ Կատեգորիա:Հռոմեական կայսրության կոնսուլներ
Լոբնա
Լոբնա (Лобна), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Լյուբեշովի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Լոբնա գյուղում բնակվում էր 684 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2,76 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 247,83 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Լյուբեշովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ուբաբարա
Ուբաբարա, բերդաքաղաք Հին Հայաստանում` Ուրարտուում։ Ուրմիո Լճից արևելք` Աուկանե երկրամասի Զիկիրտա մարզում։ Հիշատակվում է Ուրարտուի թագավոր Սարդուրի Բ-ի (մ.թ.ա. 721-705 թթ.) սեպագիր արձանագրություններում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բերդաքաղաքներ
Քրիստոնեությունը 3-րդ դարում
Քրիստոնեությունը 3-րդ դարում հիմնականում Եկեղեցու հայրերի ժամանակաշրջանում է եղել, ովքեր գրել են 1-ին և 2-րդ դարերի առաքելական հայերից հետո, սակայն 325 թ.-ին Նիկեայի առաջին խորհրից առաջ (նախանիկեական նշանակում է նախքան Նիկեան)։
Վանականություն
Քրիստոնեական վարդապետությունը սկսվել է 3-րդ դարի Եգիպտոսի անապատներում՝ որպես կենդանի նահատակության տեսակ։ Անտոն Մեծը (251-356)՝ հավանաբար ամենահայտնի վանականը, Պաչոմիուսը (մ.թ. 292–348) Եգիպտոսում վաղ վանական նորարարներ էին, թեև Պողոս Ճգնավորը (մ..թ. 226/7-341) պատմականորեն հայտնի առաջին քրիստոնյա վանականն էր։ Պատմական վկայություններ կան այն մասին, որ հետագայում մարդիկ ապրում էին վանական կյանքով, նախքան քիրստոնեության օրինականացումը։
Անտոն Մեծն առաջինն էր, ով թողեց աշխարհիկ կյանքը և ապրեց վանական կյանքով անպատում ։ Անտոնը ապրեց որպես ճգնավոր անապատում, և աստիճանաբար նոր հետևորդներ եկան, ովքեր ապրում էին մոտակայքում որպես վանականներ, բայց ոչ իրական համայնքներում։ Ինչպես օրինակ՝ Պողոս Ճգնավորն ապրում էր բացարձակ մեկուսացած, բայց ոչ շատ հեռու Անտոնից, և նույնիսկ Անտոնին համարում էր կատարյալ վանական։ Այս տեսակի վանականությունը կոչվում է «ճգնավորական» կամ «անապատական»։
Քանի որ վանականությունը տարածվեց Արևելքում, Եգիպտոսի անապատներում բնակվող ճգնավորներից մինչև Պաղեստին, Սիրիա, և մինչև Փոքր Ասիա, Անատոլիա և դրանից դուրս, քրիստոնյա ճգնակյացների ասույթներն (ապոֆեգմատա) ու արարքներն (պրաքսեներ) արձանագրվեցին և շրջանառվեցին, առաջինը իրենց ուղեկից վանականների, իսկ այնուհետև՝ աշխարհիկ մարդկանց շրջանում։
Վաղ պատկերագրություն
Քրիստոնեական արվեստը համեմատաբար ուշ առաջացավ։ Ըստ Անդրեյ Գրաբարի քրիստոնեական առաջին հայտնի պատկերները առաջացել են մ.թ. 200-ին, թեև կան որոշ գրական ապացույցներ, որ ավելի վաղ օգտագործվում էին փոքր տնային պատկերներ։ Շատ հույն հրեաներ, ինչպես որ Դուրա-Եվրոպոս սինագոգը, թվում էր, որ ունեցել են կրոնական գործիչների պատկերներ, թեև «փորագրված պատկերների» ավանդական մովսիսական արգելքը, անկասկած, որոշակի արդյունք է թողել։ Պատկերների նման վաղ արգելքը, և հալածանքներից խուսափելու համար քրիստոնեական սովորությունը թաքցնելու անհրաժեշտությունը, թեև երբեք չի ընդունվել աստվածաբանների կողմից, թողել է մի քանի հնագիտական գրառումներ, որոնք վերաբերում են վաղ քրիստոնեությանը և դրա զարգացմանը ։ Քրիստոնեական ամենահին նկարները Հռոմի կատակոմբներից են, որոնք թվագրվում են մոտ 200 թ.-ից, իսկ ամենահին քրիստոնեական քանդակները՝ սարկոֆագներից, 3-րդ դարի սկզբից ։
Բազմազանություն և վաղ ուղղափառություն
2-րդ և 3-րդ դարերում եղել են տարբեր քրիստոնյաներ։ Նիկիայի առաջին տիեզերական ժողովը, որը 325 թ.-ին Նիկիայում հրավիրեց Կոստանդինոս Ա Մեծը, մերժեց արիոսականությունը։ 325 թ.-ից հետո, խորհուրդները ձևավորեցին ուղղափառ դոգմաներ։
Աստվածաշնչի կանոնական գրքերի մշակում
Դեռևս 200-ականների սկզբին, Որոգինեսն օգտագործում էր նույն 27 գրքերը ժամանակակից Նոր Կտակարանում, թեև դեռ վեճեր կային Եբրայեցիների, Հակոբոս առաքյալի ընդհանրական նամակի, Պետրոս առաքյալ երկրորոդ ընդհանրական նամակի, Հովհաննես առաքյալի երկրորդ թղթի և Հովհաննես առաքյալի երրորդ թղթի և Հայտնության կանոնականության վերաբերյալ, քանի որ վերաբերում էին Նոր Կտակարանի գրավոր տեքստերին (հունարեն՝ անտիլեգոմենա)։
Հույն հայրեր
Նրանք, ովքեր գրում են հունարեն, կոչվում են հույն (եկեղեցական) հայրեր։
Կղեմես Ալեքսանդրացի
Կղեմես Ալեքսանդրացին (150 — 215) Ալեքսանդրիայի եկեղեցու առաջին անդամն էր, և դրա ամենանշանավոր ուսուցիչներից մեկը։ Նա միավորեց հունական փիլիսոփայական ավանդույթները քրիստոնեական վարդապետության հետ, և զարգացրեց քրիստոնեական պլատոնականությունը ։ Որոգինեսի նման, Կղեմես Ալեքսանդրացին սերում էր Ալեքսանդրիայի աստավածաբանական դպրոցից, և լավ գիտեր հեթանոսական գրականություն ։
Որոգինես
Որոգինեսը (184 – 253) վաղ քրիստոնյա գիտնական և աստվածաբան էր։ Համաձայն ավանդության՝ նա Հին Եգիպտոսից էր, դասավանդում էր Ալեքսանդրիայում, և վերականգնել էր Ալեքսանդրիայի աստվածաբանական դպրոցը, որտեղ Կղեմես Ալեքսանդրացին դասավանդել էր։ Ալեքսանդրիայի պատրիարքը սկզբում սատարում էր Որոգինեսին, բայց հետագայում վտարեց նրան, քանի որ ձեռնադրվել էր քահանա առանց պատրիարքի թույլտվության։ Նա տեղափոխվեց Կեսարիա (Պաղեստին) և մահացավ այնտեղ հետապնդման ընթացքում խոշտանգման ենթարկվելուց հետո ։
Օգտագործելով եբրայերենի իմացությունը, նա ստեղծեց ճշգրտված Սեպտուագինտա կամ Յոթանասունից թարգմանությունը, Հին կտակարանի գրքերի հունարեն թարգմանությունը։ Նա մենկաբանել է Աստվածաշնչի բոլոր գրքերը։ «Առաջին սկզբունքներում» նա շարադրել է քրիստոնեական վարդապետության առաջին փիլիսոփայական մեկնաբանությունը ։ Որոգինեսը այլաբանորեն մեկնաբանել է սուրբ գրությունները, և ապացուցել, որ ստոիկ, նեո-պյութագորացի, և պլատոնական է ։ Պլոտինոսի նման, Որոգինեսը գրել է, որ մարմնացումից առաջ հոգին անցնում է հաջորդական փուլերը՝ որպես մարդ, իսկ մահից հետո, ի վերջո, հասնելով Աստծուն ։ Նա պատկերացնում էր, որ նույնիսկ սատանան վերամիավորվում է Աստծո հետ։ Որոգինեսի համար, Աստված Յահվեն չէր, բայց՝ առաջին սկզբունքը, և Հիսուսը՝ լոգոսը, նրա ստորադասն էր ։ Սուրբ Երրորդության մեջ հիերարխիկ կառուցվածքի, նյութի ժամանակայնության, «հոգիների առասպելական նախադրյալի» և «դրանից բխող հսկայական վերականգնման» 6-րդ դարում նրա տեսակետները համարվում էին նզովք ։
Հիպողիտոս
Հիպողիտոսը (մ.թ.ա 170–235) վաղ քրիստոնեության ամենանշանավոր գրողներից է։ Հիպողիտոսը ծնվել է 2-րդ դարի կեսին, հավանաբար Հռոմում։ Փոտ պատրիարքը նկարագրում է նրան իր «Գրադարան» (կոդ. 121) աշխատության մեջ որպես Հիրենեոս Լիոնացու աշակերտ. ասում էին, որ Պոսիկարպոս Զմյուռնիացիի աշակերտն է, հետևաբար այստեղից կարելի է ենթադրել, որ Հիպողիտոսը այսպես ուղղություն տվեց նրան։ Այնուամենայնիվ, նման պնդումը կասկածելի է ։ Նա ընդհարվեց իր ժամանակակից Հռոմի Պապի հետ և որոշ ժամանակ առանձին խումբ գլխավորեց։ Այդ պատճառով, նրան երբեմն համարում են առաջին Հակապապ։ Այնուամենայինիվ, նա մահացել է 235-ին, իսկ 236-ը համարվել է որպես նահատակի օր՝ համաձայնության գալով եկեղեցու հետ։
Լատինական եկեղեցու հայրեր
Այն հայրերն են, ովքեր գրում են լատիներեն, համարվում են լատինական եկեղեցու հայրեր։
Տերտուղիանոս
Տերտուղիանոսը քննադատում էր քրիստոնեական վարդապետությունները, որոնք համարում էր հերետիկոսական, բայց ասում են, որ հետագայում նա մոնտանիզմի՝ հերետիկոսական աղանդի հետևորդ է դարձել, որը նրան խստություն էր հաղորդում ։ Նա գրել է հունարեն երեք գիրք, և համարվել է լատինական քրիստոնեության ամենամեծ գրողներից, ինչպես նաև, երբեմն հայտնի էր որպես «Լատինական եկեղեցու հայր» ։ Նաև իրավաբան էր Հռոմում ։ Ասում են, որ Տերտուղիանոսը լատինական «տրինիտա» տերմինը ներառել է քրիստոնեական (Սուրբ Երրորդություն) բառապաշար, (բայց Անտիոքի Թեոֆիլոսը արդեն գրել էր «Երրորդության, Աստծո, Նրա խոսքի և իմաստության մասին», որոնք նման են, սակայն չեն նույնանում «երրորդություն» ձևակերպման հետ) , և, հավանաբար, նաև «երեք անձ, մեկ նյութ» բանաձևը, ինչպես լատիներեն «տրես պերսոնա, ունա սուբստանցիա» (աստվածաշնչյան հունարենից՝ «տրեիս հիպոստասես, օուսիոս»), ինչպես նաև «վետուս տեստամենտում» (Հին Կտակարան) և «նովում տեստամենտում» (Նոր Կտակարան) տերմինները։
Իր «Ապոլոգետիկուս» աշխատության մեջ, նա առաջին լատինացի հեղինակն էր, ով քրիստոնեությունը որակավորեց որպես «իրական կրոն», համակարգված ձևով հանեց Հռոմեական կայսրության դասական կրոնը, և այլ աղանդներ՝ ելնելով միայն «սնահավատությունից»։
Հալածանքներ և օրինականացում
Երրորդ դարում Դեքիոսի կայսրության ժամանակ չէր իրականացվում քրիստանյաների հալածանք ։ Քանի որ Հռոմեական կայսրությունը զգաց Երրորդ դարի ճգնաժամը, Դեքիոս կայսրը իրագործեց այնպիսի միջոցներ, որոնք միտված էին կայունության և միասնության վերականգմանը, այդ թվում այն պահանջը, որ Հռոմի քաղաքացիները հաստատում էին իրենց հավատարմությունը կայսերական պաշտամունքին կրոնական արարողությունների միջոցով։ 212 թվականին Կարակալլայի հրովարտակի համաձայն, համաընդհանուր քաղաքացիություն տրվեց կայսրության բոլոր անկախ բնակիչներին, իսկ 250 թվականին Դեքիոսի կրոնական հավատարմությունը գործադրող հրովարտակով, քրիստոնյա քաղաքացիները բախվեցին համառ կոնֆլիկտի. ցանկացած քաղաքացի, ով հրաժարվում էր մասնակցել ողջ կայսրության հորդորին, ենթարկվում էր մահապատժի ։ Թեև մահապատիժը տևում էր մեկ տարի, Դեքիոսի հալածանքը խստորեն առանձնանում էր նախորդ կայսերական քաղաքականությունից, քանի որ քրիստոնյաները չպետք է ենթարկվեին հալածանքների և ժառանգաբար դատապարտվեին անհավատարմության ։ Նույնիսկ Դեքիոսի կայսրության օրոք, ուղղափառ քրիստոնյաները ենթակա էին ձերբակալության միայն այն դեպքում, երբ հրաժարվում էին մասնակցել հռոմեական, քաղաքացիական կրոնին, և արգելվում էր հավաքվել երկրպագության համար։ Գնոստիցիզմի հետևորդներին, կարծես թե, հալածանքների չէին ենթարկում ։
Քրիստոնեությունը զարգացավ չորս տասնամյակների ընթացքում, այն հայտնի էր որպես «եկեղեցու փոքր խաղաղություն », սկսվեց Գալիենոսի (253–268) թագավորության օրոք, ստեղծեց քրիստոնեության վերաբերյալ հանդուրժողականության առաջին պաշտոնական հրովարտակը ։ Համագոյատևման դարաշրջանն ավարտվեց, երբ Դիոկղետիանոսը սկսեց եզրափակիչ և Մեծ հալածանքը 303 թվականին։
Սերդիկայի հրովարտակը ստորագրվել է 311 թվականին հռոմեական կայսր Գալերիոսի կողմից՝ պաշտոնապես ավարտելով քրիստոնեության մեծ հալածանքը Արևելքում։ 313-ին Միլանի հրովարտակով հռոմեացի կայսրերը՝ Կոստանդինոս Ա Մեծը և Լիցինիոսը, օրինականացրին քրիստոնեությունը, և Հռոմեական կայսրության կողմից քրիստոնեական հալածանքները դադարեցին ։
Արտաքին ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Քրիստոնեություն Կատեգորիա:Քրիստոնեական աստվածաբանություն Կատեգորիա:Քրիստոնեական աղոթքներ Կատեգորիա:Քրիստոնեական աղանդներ Կատեգորիա:Քրիստոնեական ավանդույթներ Կատեգորիա:Քրիստոնեական առաքինություններ Կատեգորիա:Քրիստոնեական արմատականություն Կատեգորիա:Քրիստոնեական աստվածաբանական շարժումներ Կատեգորիա:Քրիստոնեական աստվածաբանական գրականություն Կատեգորիա:Քրիստոնեական արվեստը մահվան մասին Կատեգորիա:Քրիստոնեություն ըստ դարի
Յագան (աբորիգեն)
Յագան, Ավստրալիայի աբորիգենների նունգար ժողովրդի մարտիկ։
Նա վճռական դեր է խաղացել Արևմտյան Ավստրիալիայի ժամանակակից Պերթ քաղաքի շրջանում բրիտանական բնակավայրերի հիմնադրման և գաղութարարների իշխանության հաստատման դեմ բնիկ ավստրալիացիների պայքարում։ Այն բանից հետո, երբ նա գյուղական բնակավայրերում մի շարք գողություններ ու կողոպուտներ է կատարել, որոնց արդյունքում սպանվել են սպիտակ նորաբնակներ, կառավարությունը պարգևավճար է առաջարկել՝ նրան ողջ կամ մահացած բռնելու համար։ Երիտասարդ նորաբնակներից մեկը նրան սպանել է ատրճանակից արձակած կրակոցով։
Յագանի սպանությունը աբորիգենների բանահյուսության մեջ հիշատակվում է որպես Ավստրալիայի բնիկ ժողովուրդների նկատմամբ անարդարության, իսկ երբեմն էլ գաղութաբնակների կողմից վատ վերաբերմունքի խորհրդանիշ։ Ողջ Ավստրալիայում Յագանը համարվում է նունգարների հերոս։
Վաղ կյանք
Լինելով նունգարական ժողովրդի վաջուկ էթնիկ խմբի անդամ՝ Յագանը պատկանել է մոտ 60 հոգանոց խմբի, որի անունը, ըստ Ռոբերտ Լիոնի, բիլիար էր։ Այսօր գիտնականները կարծում են, որ բիլիար ցեղը կարող է լինել ավելի մեծ ցեղի տոհմային խումբ, որին Դեյզի Բեյթսը կոչել է բիլգար ։ Ըստ Լիոնի, բիլիար ցեղի տարածքները ընկել են Սուոն և Քանինգ գետերից հարավ՝ մինչև Մանգլս ծովածոցը։ Խումբն ունեցել է հողօգտագործման իրավունքներ դրանից շատ ավելի մեծ տարածքի վրա՝ ընդլայնելով իր ազդեցության ոլորտը հյուսիսում մինչև Մոնգեր լիճ և հյուսիս-արևելքում՝ Ելենա գետ։ Բացի այդ, խումբն ունեցել է շարժվելու արտասովոր ազատություն իր հարևանների հողերում՝ հնարավոր է՝ հարևան խմբերի հետ ազգակցական և ամուսնական կապերի պատճառով ։
Ենթադրվում է, որ Յագանը ծնվել է մոտ 1795 թվականին ։ Նրա հայրը Միդգեգորոն էր, բիլիար ցեղի առաջնորդը, մայրը ենթադրաբար Միդգեգորոյի երկու կանանցից մեկն էր։
Հարաբերություններ վերաբնակիչների հետ
1829 թվականին Յագանը մոտ 35 տարեկան էր, երբ բրիտանացի վերաբնակիչները բնակվել են այդ տարածքում և գաղութներ հիմնել Սուոն գետի մոտ։ Գաղութի գոյության առաջին երկու տարիների ընթացքում վերաբնակիչների և նունգարների հարաբերություններն ընդհանուր առմամբ բարիդրացիական էին, քանի որ նրանց միջև ռեսուրսների ձեռքբերման համար քիչ մրցակցություն կար։ Նունգարները ողջունում էին սպիտակ վերաբնակիչներին որպես ջանգա՝ մահացածների վերադարձած հոգիներ։ Պատմական աղբյուրները նշում են, որ երկու խմբերն էլ միասին ձկնորսության են գնացել։ Ժամանակի ընթացքում երկու մշակույթների միջև հակասություններն էլ ավելի հաճախակի են դարձել։ Վերաբնակիչները սխալմամբ հավատում էին, որ նունգարները քոչվորներ են, որոնք ոչ մի պահանջ չունեն իրենց թափառած երկրի նկատմամբ։ Գաղութարարներն իրենց ավանդական սովորույթներին համապատասխան ցանկապատում էին հողը արոտավայրերի և հողագործության համար։ Որքան ավելի շատ տարածք պարսպապատված էր լինում, այնքան հաճախ նունգարներին թույլ չէին տալիս մուտք գործել դեպի իրենց ավանդական որսատեղիները և սուրբ վայրերը։ 1832 թվականին Յագանի ընտանիքը անկարող էր մոտենալ Սուոն կամ Քենինգ գետերին, քանի որ վերաբնակիչները ցանկապատներ էին կառուցել ափի երկայնքով։ Սննդամթերքի կարիք ունենալով՝ նունգարները մի քանի արշավանք են կատարել վերաբնակիչների տարածքների վրա՝ նպատակ ունենալով գողանալ նրանց բերքն ու սպանել նրանց անասունները։ Նրանք նաև հետախուզել են վերաբնակիչների պաշարները և սկսել են գողանալ ալյուր և այլ սննդամթերքներ, ինչը լուրջ խնդիր է դարձել գաղութի համար։
Սպիտակամորթ մարդու առաջին սպանությունը Յագանը կատարել է 1832 թվականի հունիսին։ Ինքը սպանվել է 1833 թվականի հուլիսի 11-ին։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ավստրալիացիներ Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Մացիլևկա
Մացիլևկա (Мацилевка), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Երշիչսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 22 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Երշիչսկի շրջանի բնակավայրեր
Ասելֆինգեն
Ասելֆինգեն  (Asselfingen), կոմունա Գերմանիայի Բադեն Վյուրտեմբերգ երկրամասում։
Մտնում է Ալբ Դունայ շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 1011 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի) ։ Տարածքը կազմում է 12,85 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ 08 4 25 011։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Բուտրովո
Բուտրովո (Бутрово), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռուդնյանսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 59 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռուդնյանսկի շրջանի բնակավայրեր
(3313) Մենդել
(3313) Մենդել (Mendel), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1980 թվականի փետրվարի 19-ին Անտոնին Մրկոսի կողմից Կլետում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,653293 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,3027 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,0039 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1578,62 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,228048 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 11,41° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1980 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Անտոնին Մրկոսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Բելորեչենսկ
Բելորեչենսկ (Белореченск), քաղաք Ռուսաստանի Դաշնության Կրասնոդարի երկրամասում, հանդիսանում է Բելորեչենսկի շրջանի վարչական կենտրոնը։
Աշխարհագրություն
Քաղաքը տեղաբաշխված է Կովկասի լեռնաշղթայի ստորոտներում, Բելայա գետի ափին։ Գտնվում է Կրասնոդար քաղաքից 80 կմ հարավ-արևելք և Մայկոպ քաղաքից 27 կմ հյուսիս-արևմուտք։
Բնակչություն
2010 թվականի համառուսաստանյան մարդահամարի տվյալների համաձայն
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի քաղաքային բնակավայրեր Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի Բելորեչենսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1862 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Լևոն Բաշինջաղյան
Լևոն Գևորգի Բաշինջաղյան, հայ լեզվաբան։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր (1934)։
Գևորգ Բաշինջաղյանի որդին, Զաքար Բաշինջաղյանի եղբայրը։
Կենսագրություն
Լևոն Բաշինջաղյանը ծնվել է 1893 թվականին Թիֆլիսում, Գևորգ Բաշինջաղյանի ընտանիքում։ 1903-1912 թվականներին սովորել է Թիֆլիսի գիմնազիայում, 1913-1916 թվականներին Լենինգրադի համալսարանի պատմաբանասիրական ֆակուլտետում։ Զորակոչվել է բանակ, 1917 թվականի փետրվարին եղել է Կովկասյան ռազմաճակատում։ 1918 թվականին, որպես բանաստեղծ, մասնակցել է թիֆլիսցի բանասեղծների «Фантастический кабачок» խմբակի երեկույթներին։ 1918-1919 թվականներին եղել է հայկական զորքերի շտաբի սպա, 1920 թվականին՝ Հայաստանի ռազմական դատարանի քարտուղարի օգնական, 1921 թվականին՝ Էրիվանի Կրթության ժողովրդական կոմիսարիատի արվեստի բաժնի քարտուղար, ինչպես նաև 1921-1923 թվականներին համագործակցել է կոմիսարիատի «Пламя» ամսագրի հետ։