cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
(2048) Դվորնիկ
Դվորնիկ աստերոիդը պատկանում է Հունգարիայի աստերոիդների ընտանիքին։ Այս ընտանիքի աստերոիդները շարժվում են Արեգակի շուրջ 1,78 - 2,00 ա. մ. միջակայքում ընկած մեծ կիսաառանցքներով, ունեն 16-34° ուղեծրի թեքում և ոչ ավելին քան 0,18 էքսցենտրիսիտետ։ Հունգարիայի աստերոիդների ընտանիքը ունի միանգամից երկու մոլորակների հետ ուղեծրային ռեզոնանս՝ Մարսի հետ 3:2 և Յուպիտերի հետ 9:2։
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է E դասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս E Կատեգորիա:Հունգարիայի ընտանիքի աստերոիդներ Կատեգորիա:1973 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էլեանոր Հելինի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների գոտու ներքին մասի աստերոիդներ
Վիրոբի
Վիրոբի (Вироби), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Նովգորոդ-Վոլինսկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1865 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Վիրոբի գյուղում բնակվում էր 80 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,517 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 154,74 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Նովգորոդ-Վոլինսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1865 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Վենցենբախ
Վենցենբախ (Wenzenbach), կոմունա Գերմանիայում՝ Բավարիա երկրամասում։
Ենթարկվում է Վերին Պֆալցի վարչական կենտրոնին։ Մտնում է Ռեգենսբուրգ շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 1898 մարդ (դեկտեմբերի 31, 2010 թվական) ։ Զբաղեցնում է 19,41 կմ² մակերես տարածք։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 3 75 201։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
993
Մահեր
Կատեգորիա:993 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Շոտլանդական ազգային ինքնություն
Շոտլանդական ազգային ինքնություն (Scottish national identity), շոտլանդացիաների մեծամասնության մեջ ընդունված եզր է՝ որպես ընդհանուր մշակույթի և ազգային ինքնության գիտակցության դրույթ։
Այլոց, որպես շոտլանդացի, բացահայտում են, ընդհանուր առմամբ, շեշտադրումով (ակցենտով), չնայած որ շոտլանդերենի տարբեր բարբառները և Շոտլանդական անգլերենը (կամ կելտերեն խոսողների շեշտադրումները) տարբեր են, մարդիկ ընկալում են այդ բոլորը միասին որպես շոտլանդական ինքնություն, ինչպես նաև ընդունվում է տարածքային կամ տեղական ինքնությունը։ Շոտլանդիայի այլ վայրերում, ինչպես Գլազգոյի, արտաքին Հեբրիդների, հյուսիսարևելյան Շոտլանդիայի (ներառյալ Աբերդինը), Շոտլանդիայի սահմանային բնակավայրերում տարածքային ինքնության գիտակցության հետ միասին ուժեղ զգացումներ ունեն նաև շոտլանդական ինքնության գաղափարի հանդեպ ։
Օրկնեյի և Շետլանդի բնակիչները նույնպես գիտակցում են տարածքային ինքնությունը, որը նորվեգական ծագում ունենալու պատճառով է։ Շոտլանդիայի շատ այլ շրջաններում, ինչպիսիք են արտաքին Հեբրիդները և Քայթնիսը, բնակիչները նույնպես ունեն նորվեգական ծագում, սակայն ընդունում են շոտլանդական ազգային ինքնության գաղափարը։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ազգերի պատմություն Կատեգորիա:Ազգային ինքնություն Ազգային ինքնություն Ազգային ինքնություն Ազգային ինքնություն Ինքնություն Կատեգորիա:Շոտլանդացիներ
Թրթուրավոր շարժասարք
Թրթուրավոր շարժասարք, ինքնագնաց մեքենաների շարժասարք, որն ապահովում է մեծ անցունակություն։ Թրթուրավոր շարժասարքի մեծ մակերեսի շնորհիվ մեքենայի ճնշումը գետնին ավելի փոքր է (0,3-0,5 կգ-սմ²), քան մարդու ոտքինը, որով և ապահովվում է թրթուրավոր շարժասարք ունեցող մեքենաների երթը ճանապարհազուրկ վայրով, ճահճով են։ Թրթուրավոր շարժասարքով մեքենան կարող է զարգացնել 50-70 կմ/ժ արագություն։
Կատեգորիա:Մեխանիկա
Ջավահիր Տեր-Պետրոսյան
Ջավահիր Արշակի Տեր-Պետրոսյան (Խուտուլաշվիլի)(1888, Դորի - 1961, Թիֆլիս), բոլշևիկ հեղափոխական («պրոֆեսիոնալ հեղափոխական»), Անդրկովկասում խորհրդային ռեժիմի հաստատման աջակից, ԽՄԿԿ անդամ (1904)։ Կամոյի քույրը և համախոհը։
Հեղափոխական գործունեության մեջ ներգրավվել է 1902 թվականից, որպես Կամոյի կապավոր, ինչի համար էլ հեռացվել է Թիֆլիսի կանանց ճեմարանից։ Աշխատել է ընդհատակյա տպարանում, թաքցրել անլեգալ գրականություն, տարածել թռուցիկներ։ Բազմիցս բանտարկվել է։ Կամոյի փախուստին աջակցելու համար 1913 թվականին դատապարտվել է աքսորաբնակության։ 1915 թվականին մեկնել է Բաքու՝ Ստեփան Շահումյանի օգնությամբ Խարկովի բանտից Կամոյին ազատելու գործը կազմակերպելու համար։ 1918 թվականից ընդհատակյա քարոզչական աշխատանք է կատարել Երևանում և Ալեքսանդրապոլում (այժմ՝ Գյումրի)։ 1920 թվականին նշանակվել է Ադրբեջանի ԽՍՀ արտաքին գործերի ժողկոմի անձնական քարտուղար։ Նույն թվականի վերջին մեկնել է Մոսկվա՝ հանդիպել Լենինին, Կրուպսկայային, Ատասովային և Դորկուն։ 1921 թվականից աշխատել է Վրացական ԽՍՀ առժողկոմի տեղակալ՝ սոցիալական ապահովագրության գծով։ 1927 թվականից Տեր-Պետրոսյանը Վրաստանի ԽՍՀ սոցիալական ապահովագրության նախագահն էր, առողջապահության ժողկոմը, 1934-1936 թվականներին՝ առժողկոմատի մայրության և երեխաների պահպանության վարչության պետը։ Տեր-Պետրոսյան եղել է Անդրֆեդերացիայի կենտգործկոմի անդամ։ 1929 թվականին արժանացել է «Աշխատանքի հերոս»-ի կոչման։ Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով (1931)։
Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ Կատեգորիա:1888 ծնունդներ Կատեգորիա:1961 մահեր Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
994
Մահեր
Կատեգորիա:994 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Ուդուվեռե
Ուդուվեռե (Uduvere), գյուղ Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Կաառմա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 34 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Կաառմա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Աղդամ (Կարսի նահանգ)
Աղդամ, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Հայերը բռնությամբ տեղահանվել են 1920 թվականի հայ-թուրքական պատերազմի ժամանակ և բնակություն հաստատել Արևելյան Հայաստանում։
Մալին (ժանյակ)
Մեխելական ժանյակները հայտնի են իրենց ծաղկային մոտիվներով ։ Այն հիշեցնում է Բրյուսելական ժանյակները, սակայն, ի տարբերություն նրա, այն ամբողջական էր, այլ ոչ թե հատվածներից կազմված ։
Պատմություն
Սրա պատմությունը գալիս է Բրաբանտ ժանյակներից։ Հիմնականում «մեխելական ժանյակ» տերմինը օգտագործվել է ցանացած իլիկով գործած ժանյակի համար Ֆլանդրիայից։ Մեխելական ժանյակը ճանաչում է ստացել17-րդ և 18-րդ դարերում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բելգիայի պատմություն Կատեգորիա:Բելգիայի մշակույթ Կատեգորիա:Ժանյակ Կատեգորիա:Ֆլանդրիա
Կիտեե
Կիտեե (ֆիններեն Kitee, շվեդերեն Kides), քաղաք Ֆինլանդիայում, գտնվում է Արևելյան Ֆինլանդիա լյանիում և հանդիսանում է Հյուսիսային Կարելիա տարածաշրջանի մի մասը։ Համայնքի բնակչության թիվը 2003 թվականի տվյալներով հասնում է 10024 մարդու, իսկ համայնքի տարածքը՝ 1141,75 քառ. կմ, որից 276,87 քառ. կմ (տարածքի գրեթե 25%) ծածկված է ջրով։ Բնակչության խտությունը՝ 8,8 մարդ/քառ.կմ։
Համայնքը ֆիննախոս է։ Շվեդալեզու փաստաթղթերում համայնքը հայտնի է որպես Կիդես։
Աշխարհում հայտնի երգչուհի Տարյա Տուրունենը, ինչպես նաև աշխարհահռչակ Նայթվիշ ռոք-խումբը, ծնունդով այս քաղաքից են։
Հղումներ
Կատեգորիա:Անավարտ հոդվածներ Ֆինլանդիայի մասին Կատեգորիա:1631 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆինլանդիայի քաղաքներ
Սենտ Կրուա (Էնայի գավառ)
Սենտ Կրուա (Sainte-Croix), համայնք Ֆրանսիայում, գտնվում է Պիկարդիայի մարզում՝ Էնա գավառում։ Մտնում է Գինիկուր կանտոնի կազմի մեջ։ Համայնքի շրջանը՝ Լան։
Համայնքի INSEE կոդը՝ 02675:
Բնակչություն
2010 թվականի տվյալներով՝ համայնքի բնակչությունը կազմում է 139 մարդ։
Տնտեսություն
2010 թվականին համայնքի 92 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչներից 71-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 21-ը՝ ոչ ակտիվ (ակտիվության ցուցանիշը կազմել է 77,2 %, 1999 թվականին եղել է 70,4 %)։ 71 տնտեսապես ակտիվ բնակիչներից աշխատում էին 63-ը (39 տղամարդ և 24 կին), գործազուրկ էին մարդ (3 տղամարդ և 5 կին)։ 21 տնտեսապես ոչ ակտիվ բնակիչներից 8-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 3-ը՝ թոշակառուներ, 10-ը տնտեսապես ոչ ակտիվ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Ադենոիդէկտոմիա
Ադենոիդէկտոմիա, ադենոիդի վիրահատական հեռացումը հետևյալ դեպքերում՝քթով շնչելու դժվարություն, քրոնիկական վարակներ կամ կրկնվող ականջի ցավեր։ Երեխաների մոտ ադենոիդների հեռացման արդյունավետությունը քթի կրկնվող ախտանշանները և/կամ քթի խցանումը բարելավելու համար լավ ուսումնասիրված չէ ։ Վիրահատությունն ավելի հազվադեպ է կատարվում մեծահասակների մոտ, որոնց մոտ ադենոիդը շատ ավելի փոքր է և ավելի քիչ ակտիվ, քան երեխաների մոտ։ Այն ամենից հաճախ կատարվում է ամբուլատոր հիմունքներով՝ ընդհանուր անզգայացման պայմաններում։ Հետվիրահատական ցավն ընդհանուր առմամբ նվազագույն է և նվազում է սառցե կամ սառը սննդի պատճառով։ Գործընթացը հաճախ զուգակցվում է տոնզիլեկտոմիայի հետ (այս համակցությունը սովորաբար կոչվում է ադենոտոնզիլեկտոմիա ), որի վերականգնման ժամանակը տևում է 10–14 օր, երբեմն ավելի երկար՝ հիմնականում կախված տարիքից։
Ադենոիդեկտոմիան սովորաբար չի կատարվում մինչև մեկ տարեկան հասակը, քանի որ ադենոիդ ը դեր ունի իմուն համակարգի զարգացման գործում, սակայն ազդեցությունը այս տարիքից հետո աստիճանաբար նվազում է։
Բժշկական կիրառում
Ադենոիդեկտոմիայի ցուցումները դեռևս հակասական են  : Ամենահաճախ կատարվում է քնի օբստրուկտիվ ապնոեի դեպքում, որը սովորաբար զուգորդվում է տոնզիլեկտոմիայի հետ ։ Խորհուրդ է տրվում ադենոիդէկտոմիայի միջին ականջի կրկվող բորբոքման դեպքում երեխաների մոտ, որոնք նախկինում բուժվել են տիմպանոստոմիայի խողովակներով ։ Վերջապես, ադենոիդէկտոմիայի արդյունավետությունը վերին շնչուղիների կրկնվող վարակներով, սովորական մրսածությամբ, միջին օտիտով և քթով շնչառության միջին ծանրության խանգարմամբ երեխաների մոտ կասկածի տակ է դրվել, որոշ ուսումնասիրությունների արդյունքում, որը ավելի լավ չէ, քան զգոն սպասելը։
Հաճախականություն
1971 թվականին ավելի քան մեկ միլիոն ամերիկացիների կատարվեց տոնզիլեկտոմիա և/կամ ադենոիդէկտոմիա, որոնցից 50000-ը միայն ադենոիդէկտոմիա ։ Մինչև 1996 թվականը մոտավորապես կես միլիոն երեխա ենթարկվել է ադենոիդների և/կամ նշագեղձերի վիրահատության՝ ինչպես ամբուլատոր, այնպես էլ ստացիոնար պայմաններում։ Սա ներառում էր մոտավորապես 60,000 տոնզիլեկտոմիա, 250,000 համակցված տոնզիլեկտոմիա և ադենոիդեկտոմիա և 125,000 ադենոիդեկտոմիա։ Մինչև 2006 թվականը ընդհանուր թիվը հասել էր ավելի քան 700,000-ի, սակայն, երբ ճշգրտվում էր բնակչության փոփոխություններին համապատասխան, տոնզիլեկտոմիայի քանակը իջել է 0,62-ից ՝հազար երեխայի հաշվով մինչև 0,53՝ հազար երեխայի հաշվով։ Նշվել է համակցված տոնզիլեկտոմիայի և ադենոիդէկտոմիայի ավելի մեծ նվազում՝ հազարից 2,20-ից մինչև 1,46։ Քրոնիկ ինֆեկցիաների պատճառով ադենոիդէկտոմիայի քանակների էական փոփոխություն չի եղել ։
Պատմություն
1900-ականների սկզբին ադենոիդէկտոմիան սկսեց կանոնավոր կերպով զուգակցվել տոնզիլեկտոմիայի հետ։ Սկզբում վիրահատություններն իրականացվում էին քիթ-կոկորդ-ականջաբանների, ընդհանուր վիրաբույժների և ընդհանուր պրակտիկանտների կողմից, սակայն վերջին 30 տարիների ընթացքում գրեթե բացառապես օտոլարինգոլոգներն էին իրականացնում։
Այնուհետև ադենոիդէկտոմիան իրականացվել է որպես նյարդային անորեքսիայի, մտավոր հետամնացության և էնուրեզի բուժում կամ «լավ առողջություն» խթանելու համար։ Ներկայիս չափանիշներով այս ցուցումները տարօրինակ են թվում, բայց բացատրվում է այն վարկածով, որ երեխաները կարող էին չզարգանալ, եթե նրանք ունենային քրոնիկական կոկորդի ցավ կամ ծանր օբստրուկտիվ քնի ապնոե։ Նաև միջին ականջի քրոնիկ բորբոքման պատճառով վատ լսող երեխաները կարող էին ունենալ խոսքի ուշացում, որը հնարավոր էր շփոթել մտավոր հետամնացության հետ։ Ադենոիդեկտոմիան կարող էր օգնել լուծել ականջի հետ կապված խնդիրները, խոսքի հետաձգումը և, հետևաբար, ցածր ինտելեկտի ընկալումը։
Էնուրեզի, օբստրուկտիվ ապնոեի և ադենոիդէկտոմիայի օգուտի միջև կապը բարդ է և հակասական։ Մի կողմից, էնուրեզի հաճախականությունը նվազում է, երբ երեխաները մեծանում են։ Մյուս կողմից, ադենոիդի չափը, և կրկին ենթադրաբար, ցանկացած խոչընդոտ, որը նրանք կարող են առաջացնել, նույնպես նվազում է տարիքի հետ։ Այս երկու գործոնները դժվարացնում են ադենոիդէկտոմիայի օգուտները տարբերել տարիքային ինքնաբուխ բարելավումից։ Ավելին, բժշկական գրականության այն ուսումնասիրությունների մեծ մասը, որոնք, ըստ երևույթին, ցույց են տալիս ադենոիդէկտոմիայի օգուտը, եղել են դեպքերի հաշվետվություններ կամ դեպքերի շարք։ Նման ուսումնասիրությունները հակված են ոչ միտումնավոր կողմնակալության։ Վեց հազար երեխաների շրջանում վերջերս կատարած հետազոտությունը ցույց չի տվել կապ էնուրեզի և քնի օբստրուկտիվ ապնոեի ծանրության աճի հետ կապված ։
Ադենոիդէկտոմիայի հաճախականության անկումը սկսվեց 1930-ական թվականներին, քանի որ դրա արդյունավետությունը դարձավ հակասական։ Վիրահատություն պահանջող տոնզիլիտը և ադենոիդիտը ավելի հազվադեպ են դարձել հակամանրէային նյութերի զարգացման և վերին շնչուղիների վարակների նվազման հետ կապված, ավելի մեծ դպրոցական տարիքի երեխաների շրջանում։ Բացի այդ, մի քանի ուսումնասիրություններ ցույց են տվել, որ ադենոիդէկտոմիան և տոնզիլեկտոմիան անարդյունավետ են եղել այն ժամանակ օգտագործվող ցուցումների համար, ինչպես նաև կային ադենոիդեկտոմիայից հետո պոլիոմիելիտի զարգացման ռիսկի բարձրացման մասին ենթադրություններ, որը հետագայում հերքվել է :Հեռանկարային կլինիկական փորձարկումները, որոնք իրականացվել են վերջին 2 տասնամյակների ընթացքում, վերասահմանել են տոնզիլեկտոմիայի և ադենոիդէկտոմիայի, միայն տոնզիլեկտոմիայի և միայն ադենոիդէկտոմիայի համապատասխան ցուցումները։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Քիթկոկորդականջաբանություն Կատեգորիա:Վիրահատական միջամտություն
995
Մահեր
Կատեգորիա:995 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Կարլեն Հակոբյան
Կարլեն Արտաշեսի Հակոբյանը ծնվել է 1929 թվականի հոկտեմբերի 17-ին Էջմիածին քաղաքում։ Մեկ տարեկան հասակում ընտանիքը տեղափոխվել է Երևան։
1948 թվականին ավարտել է Սպանդարյանի անվան միջնակարգ դպրոցը՝ արծաթե մեդալով։ Նույն թվականին ընդունվել է Երևանի Պոլիտեխնիկական ինստիտուտի հիդրոֆակուլտետը, այն ավարտել 1953 թվականին։ 1945 թվականից ՀԼԿԵՄ անդամ է, 1949 թվականին ընտրվել է հիդրոֆակուլտետի կոմերիտմիության 1-ին քարտուղար, նույն թվականին ինստիտուտի 20-ամյակի առթիվ, լավ սովորելու և ակտիվ հասարակական աշխատանքի համար պարգևատրվել է ՀԼԿԵՄ պատվոգրով։
1953 թ.-ից հանդիսացել է ՍՄԿԿ անդամ։
1953 թվականին, ավարտելով ինստիտուտը, նշանակվել է Երևանի քաղաքային խորհրդի “Երքաղշին” տրեստում, որպես աշխղեկ կառուցելով Կովկասում առաջին Ձմեռային լողավազանը Մարքսի փողոցում և Թամանցիների փողոցում Կիրովի անվան քիմիական գործարան տանող երկաթուղային կամուրջը /путепровод/` ճանապարհի հետ միասին, այն ավարտելով 1955 թ.:
1957 թ. հունվարից մինչև 1963 թ. հանդիսացել է շինվարչության գլխավոր ինժեներ, այնուհետև N°3 շինվարչության պետ, կառուցել Կիևյան փողոցից մինչև վերջ, Կոմիտասի փողոցի բոլոր բնակելի և մյուս կառույցները։
1962 թ. մայիսից նշանակվել է N°2 շին.տրեստի գլխավոր ինժեներ, իսկ 1964 թ. հունվարի 4-ից N°3 շին.տրեստի կառավարիչ մինչև 1967 թ.։ Այդ տարիներին կառուցվել են պետ.համալսարանի կենտրոնական մասնաշենքը, հեռուստատեսության ստուդիան և նոր հեռուստաաշտարակը Նորքի բարձունքում, Ազգային Ակադեմիայի օբյեկտները /Նուրբ օրգանական քիմիայի համալիրը, Բիոքիմիայի ինստիտուտի շենքը, Կարդիոլոգիայի հանրապետությունում առաջին հավաքովի 11-հարկանի բարձրահարկը, Ակադեմիայի երկու բարձրահարկերը և այլն/, “Դվին” հյուրանոցը, ՀՀ ԶՈՒ ներկայիս Գլխավոր շտաբի շենքը, “Հազար ու մի մանրուք” շենքը Թումանյան փողոցի վրա և այլ օբյեկտներ։
1965 թ. փետրվարի 5-ից սկսել և նույն տարի ավարտել է Նոր Նորքի 1-ին զանգվածը բոլորովին ամայի նոր տարածքում՝ իր բոլոր բնակելի շենքերով, ճանապարհներով ու ստորգետնյա կոմունիկացիաներով /նույնիսկ հեռախոսացանցով/։
1967 թ. մարտից ընտրվել է Երքաղխորհրդի նախագահի առաջին տեղակալ, ղեկավարել քաղաքի նախագծման ու կառուցապատման աշխատանքները։
1970 թ. հունիսից նշանակվել է արդյունաբերական շինարարության մինիստրի տեղակալ։
1972 թ. նոյեմբերից մինչև 1979 թ. աշխատել է որպես արդյունաբերական շինարարության մինիստր։
Այդ տարիներին իր նախաձեռնությամբ ու անմիջական ղեկավարությամբ Սևաստոպոլի նախագծային ինստիտուտը մոբիլիզացված էր մեր հանրապետության արդյունաբերական օբյեկտների նախագծմամբ՝ միութենական մինիստրության ֆինանսական միջոցներով։ Գոյություն ունեցող շին.ինդուստրիայի մոտ 70%-ը ստեղծվեց այդ տարիներին, այն է. Մասիսի մանրահատակի ու ատաղձագործական իրերի կոմբինատը, Աբովյանի, Սպանդարյանի, Գյումրիի տնաշինական գործարանները, Կապանի, Ախթալայի և “Երքիմշինի” երկաթ-բետոնե կոնստրուկցիաների գործարանները։ Վերակառուցվեցին ու վերազինվեցին Երևանի NN°° 7, 2, 5 և “Երևան” տնաշինական կոմբինատները, Հրազդանի և այլ հավաքովի երկաթբետոնի գործարանները։
1977-78 թվականներին կատարվեցին անցած բոլոր տարիների նկատմամբ ամենամեծ ծավալի /միլիոն ռուբլիներով/ շինմոնտաժային աշխատանքներ և շահագործման հանձնվեցին բնակելի տների ամենաշատ քառակուսի մետրեր /տարեկան շուրջ 750 հազար ք.մ./։
1988 թ. տեղափոխվել է “Հայնախագիծռեստավրացիա” ինստիտուտի տնօրեն մինչև 1992 թ.։ Նույն թվականից երկու տարի հանդիսացել է Հանրապետության շինարարների միության նախագահ։
1992 թ. նոյեմբերից նշանակվել է Պաշտպանության նախարարության Կապիտալ շինարարության և զորքերի բնակավորման գլխավոր վարչության պետ։ 1997 թ. հունվարից ԿՇ և ԶԲ վարչության պետի տեղակալ, շտաբի պետ։
2007 թ. նշանակվել է ՊՆ նորակառույց վարչական համալիրի շինարարության ղեկավար, որը հանձվեց շահագործման 2008 թվին։
1965-75 թթ. ընտրվել եմ Երքաղխորհրդի պատգամավոր, 1975-80 թթ. Հայաստանի Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։
Անցած տարիներին պարգևատրվել է “Պատվո նշան” շքանշանով երկու անգամ, “Աշխատանքի արիության համար”, “Լենինի 100-ամյակի”, “Բաղրամյանի”, “Վ.Սարգսյանի”, “Անբասիր ծառայության 1-ն և 2-րդ աստիճանի” մեդալներով։
Ակտաշևո (գյուղ, Գաֆուրիյսկի շրջան)
Ակտաշևո (Акташево, Аҡташ), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Գաֆուրիյսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 150 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Գաֆուրիյսկի շրջանի բնակավայրեր
Դանկո
Դանկո, Մաքսիմ Գորկու «Պառավ Իզերգիլը» պատմվածքի երրորրդ մասի հերոսը, ով իրեն զոհաբերեց հանուն ժողովրդի և նրանց փրկեց իր վառվող սրտի օգնությամբ։ Ռոմանտիկ հերոսի կերպարը կապված է հեղինակի «հաղթահարված բայրոնիզմի» հետ, միաժամանակ տվել է նիցշեստական մոտիվներ։
Կրիվոյ Ռոգում տեղադրվել է Ալեքսանդր Վասյակինի քանդակած հերոսի կիսանդրին։
Գաղափար։ Կերպարի դիցաբանական և գրական հիմք
«Գեղեցիկ երիտասարդի» կերպարը մարդկանց կարողացել է դուրս բերել խավարից և ճահճուտներից։ Գորկին այս պատմվածքը գրել է Բեսարաբիայում և Ռումինիայում ճամփորդելուց չորս տարի հետո, որտեղ կիսվել է այնտեղ անցկացրած տպավորություններով։ «Դանկո» անունը, ըստ «Դառը և մոլդովական ժողովրդական բանահյուսություն» գրքի հեղինակ Գեորգե Բոգաչի, վերցված է գնչուական լեզվից և թարգմանաբար նշանակում է «փոքրիկ որդի» ։ Վառվող սրտով պատանու մասին պատմության մեջ արտացոլված է սուպեր հերոսների մասին պատկերացնումները, որոնց արարքները հանգեցնում են մշակութային ճեղքմանը և մարդկության առաջ բաց են անում նոր գիտելիքներ։ Մաքսիմ Գորկու ստեղծագործությաունները հետազոտող Իրինա Գույսը համարում է, որ Դանկոյի դիցաբանական նախորդներից մեկը եղել է Պրոմեթևսը, որը մարդկանց տվել է կրակ՝ «նրանց միավորում է միևնույն տարրը»։ Ընդ որում, գրականագետը նշում է, հին հունական դիցաբանության տիտանի ընդհանուր ծավալները և Պառավ Իզերգիլը պատմվածքի հերոսի գործողությունները այնուամենայնիվ համեմատելի չեն ։ Հին Հունաստանի ներկայացուցիչ փիլիսոփա Էմպեդոկլեսը շարունակում է գրականագետ Իրինա Երյոմինի գործը։ Գորկին լինելով կրակապաշտ, լավ ծանոթ էր Էմպեդոկլեսի Բնության մասին աշխատանքին, որտեղ հիշատակվում էր, որ կրակի գոյությունը պատմվածքում ըստ էության հիմնավորված է՝
Գորկին Պառավ իզերգիլ ը պատմվածքի ստեղծելուց հետո խոստովանեց, որ Դանկոյի կերպարից անբաժանելի էր շվեդ գրող XIX- XX դարերի ստեղծագործ, մտավորականության մտքի վարպետ Յուհան Ավգուստ Ստրինդբերգը։ Dagens Nyheter թերթում հրապարակված հոդվածում գրողը հերոսին համեմատում է Ստրինբերգի «Դանկոյի պոետ»֊ի հետ, քանի որ երկուսն էլ լուսավորեցին մարդկանց, և իրենց կյանքը զոհեցին ազատության ճանապարհին ։ «Պոետ» բառը բացակայում է լեգենդից, և վերջին հիշատակումն այն է, որ հեղինակի դիզայնից դեպի մարմնացում ճանապարհին Դանկոյի կերպարը կարող է փոխվել։
Նիցշեական մոտիվները Դանկոյի կերպարում
Ինչպես նշել է կենսագիր Պավել Վալերևիչը, խորհրդային գիտության մեջ պրոլետարական հեղինակի ստեղծագործություններում երկար ժամանակ եղել է նիցշեական թեման։ Այնուամենայնիվ դա եղել է Պոլիշինելի գաղտնիքը։ Համայնքում լավ գիտեին երիտասարդ Գորկու վերաբերմունքը  Ֆրիդրիխ Նիցշեի ուսմունքի հանդեպ ։ Գրականագետ Վսևոլոդ Կելդիշի խոսքերով 1890-ական թվականներին Ալեքսեյ Մաքսիմովիչը հետաքրքրված էր ապստամբ անատներով, քանի որ նրանք ունեն հզոր ստեղծագործական էներգիա։ Դանկոն ներառված է այդպիսի հերոսների ցանկում, ովքեր իրենց սիրտը տվեցին հանուն մարդկանց ։
Գորկու երիտասարդ կուռքերից է եղել նաև բուլղարացի բանաստեղծ Պենչո Սլավեյկովը, քանի որ նա իր ստեղծագործություններում առաջ է քաշել ուժեղ անհատականության գաղափարը։ Սլավեյկովի գրած աշխատանքների թվում հետազոտողները առանձնացնում են «Սրտերի սիրտը» պոեմը, որտեղ նկարագրված է անգլիացի ռոմանտիկ պոետ Պերսի Բիշի Շելլիի կյանքը։ Ըստ Իրինա Երյոմինի, Շելլիի և Դանկոյի միջև գոյություն ունի կապ, նրանց սրտում «այրվում է արև»։
Գրականություն
Կատեգորիա:Գրական հերոսներ
Տրոպովոե
Տրոպովոե (Тропове), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Մոգիլյով-Պոդոլսկիի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1580 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Տրոպովոե գյուղում բնակվում էր 982 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2,79 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 351,97 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Մոգիլյով-Պոդոլսկիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1580 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ուհե
Ուհե (Uhe), գյուղ Էստոնիայի Իդա-Վիրումաա նահանգի Մյաետագուսե շրջանում։
Ալպինիա
Օգտագործումը ժողովրդական բժշկության մեջ
Առավել լայն կիրառում ունի Alpinia galanga-ն, որի ֆունկցիաները և համը նման են Kaempferia galanga-ի։
Ուհե
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 32 մարդ։
Ալպինիա
Տեսակներ
Գոյություն ունի մոտ 240 տեսակ. Առավել տարածվածներն են`
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Ուհե
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Իդա-Վիրումաա նահանգի Մյաետագուսե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Վանաձորի ֆուտբոլի ակադեմիա
Վանաձորի ֆուտբոլի ակադեմիա, ժամանակակից ֆուտբոլային դպրոց-ակադեմիա, որը գտնվում է Լոռու մարզի Վանաձոր քաղաքում՝ Հայաստանի մեծությամբ երրորդ քաղաքում։ Մեծությամբ 3-րդ ֆուտբոլային ակադեմիան է Հայաստանում ։
Ակնարկ
Ակադեմիայի շինարարությունը սկսվել է 2014 թվականի սկզբին Հայաստանի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի նախաձեռնությամբ և ՈՒԵՖԱ-ի աջակցությամբ։ 2016 թվականի հոկտեմբերի 29-ին համալիրը պաշտոնապես բացվել է ՀՖՖ նախագահ Ռուբեն Հայրապետյանի և Լոռու մարզպետ Արթուր Նալբանդյանի կողմից։ Բացման արարողությանը մասնակցել է Հայաստանի նախկին նախագահ Սերժ Սարգսյանը ։
Ակադեմիան կարող է ծառայել մինչև 600 ունկնդիրների։ Բոլոր մարզադաշտերը համապատասխանում են ՖԻՖԱ-ի և ՈՒԵՖԱ-ի կողմից սահմանված պրոֆեսիոնալ չափանիշներին։ Ներկայումս ակադեմիան սպասարկում է շուրջ 350 երիտասարդ պրակտիկանտներ ։
Կոզլովո-2 (գյուղ, Խիսլավիչսկի շրջան)
Կոզլովո-2 (Козлово-2), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Խիսլավիչսկի շրջանի կազմում։
Ժողովածու (5205)
Ժողովածու (5205), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 5205 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 14-րդ դարում Հովհաննես Մոթիկ գրիչի կողմից։ Ստացողը եղել է Հովհաննես Մոթիկը։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 15.5x12 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 284 թերթից։ Գրված է միասյուն, բոլորգրով։ Ունի կիսախորան, լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ։ Հիշատակարան գրչի՝ 219ա, հետագայի՝ 219բ (1797 թ.) :
Կոզլովո-2 (գյուղ, Խիսլավիչսկի շրջան)
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 9 մարդ։
Ժողովածու (5205)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Westdeutscher Rundfunk
Westdeutscher Rundfunk (Արևելյան Գերմանիայի Ռադիո), Գերմանիայի Հյուսիսային Հռենոս-Վեստֆալլեն մարզի ազգային հեռուստառադիոընկերություն ARD ազգային մեդիաընկերության կազմում։ Կենտրոնը գտնվում է Քյոլն քաղաքում։ Ընկերությունը հիմնվել է 1924 թվականին, երբ Մյունսթեր քաղաքում հիմնեցին Westdeutsche Funkstunde WEFAG ռադիոկայանը։ 1926 թվականին ընկերությունը տեղափոխվեց Քյոլն և ստացավ նարկայիս անվանումը։ 1950 թվականին ընկերությունը միացավ ARD մեդիաընկերությանը։ 1965 թ. դեկտեմբերի 17-ին հւիմնվեց WDR Fernsehen հեռուստաալիքը։
Ընկերության կազմում գործում են 1 հեռուստաալիք և 5 ռադիոկայան։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանիայի հեռուստաընկերություններ Կատեգորիա:Գերմանալեզու հեռուստաալիքներ Կատեգորիա:ARD
Կարմիր Ղրիմ (խուտոր)
Կարմիր Ղրիմ (Красный Крым - Կրասնի Կրիմ), հայաբնակ խուտոր Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Մյասնիկովի շրջանում, Դոնի Ռոստովից 15 կմ հեռավորության վրա, Ռոստով-Նովոշախտինսկ ճանապարհին։ Կարմիր Ղրիմի գյուղական համայնքի վարչական կենտրոնն է։
Բնակչությունը
Համաձայն 2010 թվականի տվյալների, գյուղն ուներ 1063 բնակիչ։
Պատմությունը
Գյուղը հիմնադրել են 1925 թվականին Թոփտիից տեղափոխված 9 ընտանիքները։
Տնտեսությունը
Կարմիր Ղրիմի գյուղական խորհրդի կազմի մեջ մտնում են Լենինական, Լենինավան, Կարմիր Ղրիմ և Փոքր Սալա գյուղերը։ Բնակիչներն զբաղվում են երկրագործությամբ (ցորենի, բանջարեղենի մշակություն), անասնապահությամբ և այգեգործությամբ։ Գյուղն ունի ութամյա դպրոց, մշակույթի տուն, գրադարան, բուժկայան, կապի բաժանմունք և այլն։
Գյուղում կան փողոցներ Հովհաննես Թումանյանի և Ստեփան Շահումյանի անուններով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Մյասնիկովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի խուտորներ
996
Մահեր
Կատեգորիա:996 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Օրագվե
Օրագվե (ორაგვე), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Գուրիայի մարզի Լանչխութի շրջանում։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 200 մետր բարձրության վրա։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 43 մարդ, մեծամասնությունը՝ վրացիներ։
Տրանսպորտ
Գյուղը շրջկենտրոն Լանչխութի հետ կապված է ավտոխճուղով։ Այդտեղով է անցնում Թբիլիսի-Բաթում երկաթուղին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Լանչխութի շրջան
Թույլ փոխազդեցություն
Թույլ փոխազդեցություն, բնության մեջ հայտնի հիմնական փոխազդեցություններից մեկը, որը հատուկ է տարրական մասնիկներին և ինտենսիվությամբ միջանկյալ տեղ է գրավում էլեկտրամագնիսական և գրավիտացիոն փոխազդեցությունների միջև։ Նրան բնորոշ է փոքր ինտենսիվությունը (ուժը), որով և պայմանավորված է անվանումը՝ թույլ փոխազդեցություն։ Տարրական բոլոր մասնիկները, բացառությամբ ֆոտոնի, ենթարկվում են թույլ փոխազդեցության։ Ատոմային միջուկների և ազատ նեյտրոնի քետա-տրոհումը, մեզոնների և հիպերոնների տրոհումները, նեյտրինոյի փոխազդեցությունները էլեկտրոնների և հադրոնների հետ թույլ փոխազդեցության դրսևորումներից են։
Կատեգորիա:Հիմնարար փոխազդեցություններ Կատեգորիա:Ֆիզիկայի հասկացություններ Կատեգորիա:Դաշտի քվանտային տեսություն
Հին պինակոտեկ
Հին պինակոտեկ (Alte Pinakothek), հին վարպետների գեղանկարչական թանգարան Գերմանիայի Մյունխեն քաղաքում։ Աշխարհի ամենահայտնի պատկերասրահներից է։ Ընդգրկում է միջնադարի (մինչև 18-րդ դար) վարպետների ստեղծագործությունները։ Հին պինակոտեկի դիմաց գտնվում է Նոր պինակոտեկը, որտեղ հավաքված են 19-ից 20-րդ դարասկզբի նկարիչների գործերը։ Երրորդ` Ժամանակակից արվեստի պինակոտեկում 20-րդ դարի և արդի արվեստագետների գործերն են։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանիայի պատկերասրահներ Կատեգորիա:1836 հիմնադրված թանգարաններ
Աղջաղալա
Աղջաղալա, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Հայերը բռնությամբ տեղահանվել են 1920 թվականի հայ-թուրքական պատերազմի ժամանակ և բնակություն հաստատել Արևելյան Հայաստանում։
Սերգեյ Էյզենշտեյն
Սերգեյ Միխայիլի Էյզենշտեյն (Серге́й Миха́йлович Эйзенште́йн, ), թատրոնի և կինոյի խորհրդային ռեժիսոր, սցենարիստ, մոնտաժող, դերասան, կինոյի տեսաբան, մոնտաժի տեսության պիոներներից մեկը։ ՌՍՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1935), Ստալինյան առաջին աստիճանի երկու մրցանակների դափնեկիր (1941, 1946), արվեստագիտության դոկտոր (1939), ՎԳԻԿ-ի պրոֆեսոր։
Էյզենշտեյնը կինեմատոգրաֆիայի զարգացման մասին բազմաթիվ աշխատությունների հեղինակ է, նշանակալի ներդրում ունի խորհրդային և համաշխարհային կինոյի զարգացման գործում։ Sight and Sound ամսագիրն իր տասնամյակային հարցման արդյունքում «Պոտյոմկին զրահանավը» ֆիլմը կոչել է բոլոր ժամանակների տասնմեկերորդ լավագույն կինոնկար ։
Վաղ տարիներ
Սերգեյ Էյզենշտեյնը ծնվել է Ռիգայում (Լատվիա, այն ժամանակ՝ Ռուսական կայսրության Լիֆլյանդիայի նահանգի կազմում)՝ միջին դասի ընտանիքում։ Կնքվել է 1898 թվականի փետրվարի 2 (14)-ին. կնքամայրը եղել է մորական տատը՝ առաջին գիլդիայի վաճառական Իրաիդա Կոնեցկայան։ Վաղ տարիքում ընտանիքի հետ հաճախ է տեղափոխվել մի վայրից մյուսը։ Հայրը՝ Միխայիլ Օսիպովիչ Էյզենշտեյնը, եղել է քրիստոնեություն ընդունած գերմանացի հրեա Օսիպ Էյզենշտեյնի որդին, իսկ մայրն ունեցել է շվեդական արմատներ ։ Մայրը՝ Յուլյա Իվանովնա Կոնեցկայան, եղել է ռուս ուղղափառ ընտանիքից ։ Համաձայն այլ աղբյուրների՝ նրա հորական տատի ու պապի նախնիները եղել են բալթիական գերմանացիներ ։ Սերգեյ Էյզենշտեյնի հայրը եղել է ճարտարապետ, իսկ մայրը՝ հարուստ վաճառականի դուստր ։ Էյզենշտեյնը դաստիարակվել է որպես ուղղափառ քրիստոնյա, սակայն հետագայում դարձել է աթեիստ  ։
Մոր՝ Յուլյա Իվանովնայի օժիտի շնորհիվ ընտանիքը վարել է բարեկեցիկ կյանք, ունեցել է աղախին և իր տանն ընդունել քաղաքի խոշորագույն պաշտոնյաների։ Չնայած հարստությանը՝ Էյզենշտեյնն իր մանկությունը նկարագրել է որպես «վշտի ժամանակաշրջան»։ Ծնողները սիրել են Սերգեյին, սակայն զբաղված լինելով իրենց գործերով՝ նրան անհրաժեշտ ուշադրություն չեն դարձրել ։ 1907 թվականին ընտանիքը մեկնել է Փարիզ, սակայն նույն թվականին վերադարձել է, և Սերգեյ Էյզենշտեյնն ընդունվել է ռեալական ուսումնարան Ռիգայում ։ Հիմնական կրթությունից բացի նա սովորել է նվագել դաշնամուր և ձիավարել, ինչպես նաև երեք լեզու՝ անգլերեն, գերմաներեն և ֆրանսերեն, հետաքրքրվել է լուսանկարչական արվեստով, կոմիքսների և ծաղրանկարների ստեղծմամբ։ Զատկին ու Սուրբ ծննդին Սերգեյը մեկնել է Սանկտ Պետերբուրգ՝ տատի մոտ ։
Սերգեյ Էյզենշտեյնի ծնողների քառամյա ամուսնալուծական դատավարությունն ավարտվել է 1912 թվականի ապրիլի 26-ին (մայիսի 9) ։ Տղան մնացել է հոր մոտ, իսկ մայրը դեռ 1908 թվականից ապրել է Պետերբուրգում՝ Տավրիչեսկայա փողոց, 10 հասցեում և զբաղվել բիրժայում խաղալով, իսկ որդին նրան այցելել է Զատկին ու Սուրբ ծննդին։ Վերջինս ձգտել է նմանվել հորը, օրինակ՝ չի ծխել, որովհետև հայրն էլ չի ծխել, իսկ հայրն էլ նրան նախապատրաստել է դառնալու ճարտարապետ ։
1915 թվականին Սերգեյ Էյզենշտեյնն ավարտել է ռեալական ուսումնարանը և ընդունվել Պետրոգրադի քաղաքացիական ինժեներների ինստիտուտ, որտեղ սովորել է ճարտարապետություն և ճարտարագիտություն ։
Հետհեղափոխական տարիներ
Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո Սերգեյ Էյզենշտեյնն աղքատացել է և կտրվել հարազատ քաղաքից, ծնողներից ու ազգականներից։ Նա լրջորեն տարվել է արվեստով, մասնավորապես թատրոնի ճարտարապետությամբ։ Քաղաքացիական ինժեներների ինստիտուտում կազմակերպվել է ոստիկանական շտաբ, որին անդամագրվել է նաև Էյզենշտեյնը։ Դեռ 1917 թվականի գարնանը զորակոչվել է բանակ և հաշվառվել ինժեներական զորքերի պրապորշչիկների դպրոցում։ Նույն թվականի աշնանը նա իր ջոկատի հետ դիրքավորվել է Կրասնոե Սելոյի մոտ և Մոսկովյան խճուղու վրա՝ սպասելով Պետրոգրադի վրա կազակների և «Վայրի դիվիզիայի» հարձակմանը, սակայն դա տեղի չի ունեցել։
Պրապորշչիկների դպրոցի լուծարումից հետո Սերգեյ Էյզենշտեյնը 1918 թվականի մարտի 18-ին ընդունվել է Կարմիր բանակ (իսկ նրա հայրը սատարել է հակառակ կողմին ) և նույն թվականի սեպտեմբերի 20-ից մինչև 1920 թվականի օգոստոս գործող բանակի կազմում շրջել և ապրել է ագիտգնացքներում Ռուսաստանի հյուսիս-արևմուտքում ։ Հյուսիսային անհայտ երկաթուղային կայարանում, որտեղ սկզբում նշանակվել է Էյզենշտեյնը, սկիզբ է առել այսպես կոչված «սպիտակ սիրավեպ» բալետի պարուհի Մարիա Պավլովնա Պուշկինայի հետ, որին լնդախտով հիվանդ լինելու պատճառով այդ գյուղ էր ուղարկել Մաքսիմ Գորկու փաստացի կինը՝ Մարիա Անդրեևան։ Պուշկինան միացել է բանակային էշելոնին, բայց որոշ ժամանակ անց հեռացել է ։
Գրեթե երկու տարի շրջելով էշելոնի հետ՝ Էյզենշտեյնը եղել է նաև Վոժեգայում, Խոլմում, Վելիկիե Լուկիում, Պոլոցկում, Սմոլենսկում, Մինսկում, ինչպես նաև Վիտեբսկում։ Իր հետ նա տարել է մեծ քանակով գրքեր։ Այդ ընթացքում նա վարել է մանրամսն օրագիր, որտեղ նկարագրել է իր ճանապարհորդությունները, գրի առել մտորումներն արվեստի և մասնավորապես թատրոնի վերաբերյալ։ Դրա հետ միաժամանակ նա աշխատել է որպես նկարիչ-դեկորատոր Կարմիր բանակի թատերական կոլեկտիվներում ։
Թատրոնից կինո
1920 թվականին՝ լեհ-խորհրդային պատերազմի ժամանակ, Էյզենշտեյնը, որ գտնվում էր Մինսկի ռազմաճակատում, ծանոթացել է ճապոներենի ուսուցչի հետ, և նրան շատ է դուր եկել նոր լեզուն ։ Էյզենշտեյնը բացահայտել է Կաբուկի թատրոնը և ուսումնասիրել ճապոներեն՝ սովորելով շուրջ 300 կանձի ։
1920 թվականին՝ հաշտության պայմանագրի կնքումից հետո, Էյզենշտեյնը մեկնել է Մոսկվա՝ նպատակ ունենալով ընդունվել Գեներալական շտաբի ակադեմիա և դառնալ թարգմանիչ։ Քաղաքում նա բնակվել է նույն սենյակում իր վաղեմի ընկերոջ՝ դերասան Մաքսիմ Շտրաուխի հետ, ում ճանաչում էր վեց տարեկան հասակից։ Շուտով Էյզենշտեյնը թողել է ճապոներեն սովորելը և աշխատանքի ընդունվել Պրոլետկուլտի Առաջին բանվորական թատրոնի թատերախմբում որպես նկարիչ-դեկորատոր ։ Այդ ժամանակ նա շատերի նման դարձել է հին մշակույթի ոչնչացման գաղափարների կողմնակից։ Մասնավորապես նա ձգտել է «հեղափոխականացնել» թատրոնը։
1921 թվականին Էյզենշտեյնն ընդունվել է Պետական բարձրագույն ռեժիսորական արվեստանոցներ (Государственные высшие режиссёрские мастерские, ГВЫРМ), որ գլխավորում էր Վսևոլոդ Մեյերխոլդը, սակայն շարունակել է աշխատել Պրոլետկուլտում։ Այնտեղ երիտասարդ դեկորատորն աշխատել է Վալենտին Սմիշլյաևի «Մեքսիկացին» բեմադրության վրա (ըստ Ջեկ Լոնդոնի նովելի)։ Ըստ Շրաուխի հուշերի՝ Էյզենշտեյնն «արագ մի կողմ է մղել» Սմիշլյաևին և «փաստացիորեն դարձել ռեժիսոր»։ Դրանից հետո Էյզենշտեյնն աշխատել է ևս մի քանի բեմադրությունների վրա որոնց թվում էր Ալեքսանդր Օստրովսկու «Ամեն իմաստունի մեջ պարզություն կա» պիեսի ազատ մեկնաբանությունը ։ 1923 թվականին նա այդ դասական կատակերգությունը վերածել է այսպես կոչված «ատրակցիոնների մոնտաժի» («монтаж аттракционов»)։ Այդ հասկացությունը հորինվել է հենց Էյզենշտեյնի կողմից և բացատրվել նրա համանուն հոդվածում, որ տպագրվել է «ЛЕФ» ամսագրում (այդ հոդվածով սկիզբ է դրվել Էյզենշտեյնի գործունեությանը որպես տեսաբան )։ Ատրակցիոն կոչվում է այն ամենը, ինչն ունակ է հանդիսատեսին փոխանցել ուժեղ «զգացմունքային ազդեցություն», իսկ «մոնտաժը» տվյալ դեպքում տարբեր ատրակցիոն-տարրերի միակցումն է, որ ընտրվել են կամայականորեն, բայց ծառայում են ստեղծագործության թեմայի զարգացմանը։ «Իմաստուն» բեմադրության մեջ բնօրինակից մնացել են միայն հեղինակի ու հերոսների անունները, իսկ մնացածը վերածվել է ատրակցիոնների մոնտաժի. բեմը դարձել է կրկեսի հրապարակ, հանդիսատեսի գլխների վերևում ձգվել է ճոպան, որի վրա պարել են դերասանները և այլն։ Այդ ատրակցիոնների թվում եղել է նաև «Գլումովի օրագիրը» փոքր ֆիլմը, որ Էյզենշտեյննի առաջին փորձն է կինեմատոգրաֆիայում։
Կինոյում իր ուղին Էյզենշտեյնն սկսել է Ֆրից Լանգի «Դոկտոր Մաբուզեն, խաղամոլը» ֆիլմի վերամոնտաժով։ Համր կինոյի ժամանակաշրջանում այդպիսի պրակտիկան սովորական էր այն ֆիլմերի համար, որոնք վաճառվում էին արտասահմանում ցուցադրվելու համար։ Խորհրդային Միությունում Լանգի ֆիլմի վերամոտաժված տարբերակը թողարկվել է «Ոսկեզօծված նեխածություն» («Позолоченная гниль») վերնագրով։ Դրանից հետո Պրոլետկուլտի մասնակցությամբ Էյզենշտեյնը նախաձեռնել է ութ ֆիլմերից բաղկացած շարք, որ վերնագրվել է «Դեպի դիկտատուրա» («К диктатуре»)։ Նկարահանումները ռեժիսորն սկսել է միանգամից հինգերորդ ֆիլմից, որ կոչվել է «Գործադուլ» և էկրան բարձրացել 1925 թվականի ապրիլի 28-ին ։ Դա եղել է Էյզենշտեյնի առաջին լիամետրաժ ֆիլմը և պարունակել նորարարական տարբեր տարրեր (մասնավորապես ոչ սովորական ռակուրսներ և կինոմետաֆորներ)՝ արժանանալով ոչ միանշանակ արձագանքների ինչպես մամուլի, այնպես էլ հանդիսատեսի կողմից։ Այն կոչվել է հեղափոխական, նորարարական, բայց միևնույն ժամանակ քննադատվել է կինոլեզվի բարդության համար ։
Պրոլետկուլտից հեռանալուց հետո Էյզենշտեյնը որոշ ժամանակ աշխատելէ Լենինգրադի «Севзапкино»-ի հետ մի քանի ռոմանտիկական նովելների էկրանավորման վրա, սակայն նախագիծն այդպես էլ մնացել է սցենարի փուլում։ Դրանից հետո ռեժիսորը վերադարձել է հեղափոխական պայքարի մասին ֆիլմերի շարքի իր մտահղացմանը։ Նախագիծն ստացել է նոր անվանում՝ «Ընդհատակից դեպի դիկտատուրա» («От подполья к диктатуре») և ներառել յոթ մաս՝ 1) «Ժնև-Ռուսաստան», 2) «Ընդհատակ», 3) «1 մայիսի», 4) «1905 թվական», 5) «Գործադուլ», 6) «Բանտեր, խռովություններ, փախուստներ» («Тюрьмы, бунты, побеги»), 7) «Հոկտեմբեր»։ «Գործադուլ» ֆիմը կառավարության կողմից ընդունվել է բարյացակամորեն, որը ռեժիսորին հանձնարարել է նկարահանել «1905 թվական» ֆիլմը։ Ֆիլմի սցենարը գրվել է Էյզենշտեյնի և Նինա Աղաջանովա-Շուտկոյի կողմից և նվիրված է 1905 թվականին Ռուսասկան կայսրությունում տեղի ունեցած տարբեր իրադարձությունների, այդ թվում՝ ռուս-ճապոնական պատերազմին, հայ-թաթարական կոտորածներին, և այլն։ Սակայն հանգամանքները, ինչպես նաև ժամանակի սղությունը ռեժիսորին ստիպել են սահմանափակվել միայն «Իշխան Պոտյոմկին-Տավրիչեսկի» զրահանավի վրա տեղի ունեցած խռովության պատկերմամբ։ Արդյունքում ֆիլմը թողարկվել է 1925 թվականի դեկտեմբերի 24-ին «Պոտյոմկին զրահանավը» («Броненосец „Потёмкин“») խորագրով և ունեցել մեծ հաջողություն ինչպես Խորհրդային Միությունում, այնպես էլ նրա սահմաններից դուրս։ Ֆիլմն ուժեղ ազդեցություն է թողել այդ տարիների կինեմատոգրաֆիայի վրա և հետագայում ճանաչվել է «բոլոր ժամանակների ու ժողովուրդների լավագույն ֆիլմ» ։
Արտասահմանյան ուղևորություններ
1928 թվականի հոկտեմբերին Սերգեյ Էյզենշտեյնն իր նկարահանող խմբի հետ միասին, որի կազմում ընդգրկված էին ռեժիսոր Գրիգորի Ալեքսանդրովն ու օպերատոր Էդուարդ Տիսսեն, մեկնել է արտասահմանյան ուղևորության՝ ուսումնասիրելու արևմտյան փորձը։ Դա պաշտոնական ուղևորությունն էր, որի մասնակիցների նպատակն էր իմանալ ավելին հնչյունային կինոյի մասին և կապիտալիստական աշխարհին ներկայացնել խորհրդային հայտնի դերասաններին։ Հետագա երկու տարիների ընթացքում Էյզենշտեյնը շատ է ճանապարհորդել և ելույթ ունեցել Բեռլինի ռադիոյով, դասախոսություններ կարդացել Համբուրգում, Բեռլինում, Լոնդոնում, Քեմբրիջի համալսարանում, Անտվերպենում, Ամստերդամում, Փարիզում, պատրաստել «Ինտելեկտուալ մոնտաժ» հաշվետվությունը Բրյուսելի համալսարանում։
Շվեյցարիայում Սերգեյ Էյզենշտեյնը 1929 թվականին հանդես է եկել որպես խորհրդատու աբորտների մասին ուսուցողական վավերագրական ֆիլմում, որը նկարահանել է ռեժիսոր Էդուարդ Տիսսեն։ Այն թողարկվել է «Frauennot — Frauenglück» («Կանանց ցավն ու ուրախությունը») խորագրով ։
1930 թվականի ապրիլի վերջին Ջեսի Լուիս Լասկին Paramount Pictures ընկերության անունից Էյզենշտեյնին առաջարկել է ֆիլմ նկարահանել Միացյալ Նահանգներում ։ Վերջինս 100,000 դոլարի ($1,500,000 2017 թվականի համար) պայմանագիր է կնքել և 1930 թվականի մայիսին մեկնել Հոլիվուդ Ալեքսանդրովի ու Տիսսեի հետ միասին։
Էյզենշտեյնն առաջարկել է նկարահանել ֆիլմ զենքի վաճառական Բազիլ Զախարովի կյանքի մասին կամ էկրանավորել Ջորջ Բեռնարդ Շոուի «Զենք և մարդ» ստեղծագործությունը, ինչպես նաև «Սատերի ոսկին» ըստ Ջեկ Լոնդոնի, սակայն դրանցից ոչ մեկին չի հաջողվել տպավորություն գործել ստուդիայի պրոդյուսերների վրա ։ Այդ ժամանակ Paramount-ն առաջարկել է ֆիլմ նկարահանել Թեոդոր Դրայզերի «Ամերիկյան ողբերգություն» ստեղծագործության հիման վրա ։ Էյզենշտեյնը, որ կարդացել և հավանել էր այդ երկը և Մոսկվայում հանդիպել էր Դրայզերի հետ, համաձայնում է։ Նա ավարտում է սցենարը մինչև 1930 թվականի հոկտեմբերի սկիզբ , սակայն ստուդիան չի հավանում այն և բացի այդ, վախենում է Տեխնիկական տնօրենների ինստիտուտի նախագահ մայոր Ֆրանկ Փիսից , որ հակակոմունիստ էր և հասարակական արշավ էր սկսել ընդդեմ Էյզենշտեյնի։ 1930 թվականի հոկտեմբերի 23-ին «փոխադարձ համաձայնությամբ» Paramount ընկերությունն ու Էյզենշտեյնը չեղյալ են հայտարարում իրենց պայմանագիրը, և Էյզենշտեյնն ու իր խումբը ստանում են Մոսկվա վերադառնալու տոմսեր Paramount ընկերության հաշվին ։
Էյզենշտեյնն ու իր գործընկերները երկար ժամանակ են անցկացրել Չարլի Չապլինի հետ, ով Էյզենշտեյնին երաշխավորել է հանդիպել կարեկից բարերարի՝ ամերիկացի սոցիալիստ գրող Էփտոն Բիլ Սինքլերի հետ ։ Վերջինիս ստեղծագործությունները լավ ընդունելության էին արժանացել Խորհրդային Միությունում և ծանոթ էին Էյզենշտեյնին։ Սինքլերի շնորհիվ Էյզենշտեյնը թույլտվություն է ստացել մեկնել Մեքսիկա։ Այդ ուղևորության ընթացքում Էյզեշտեյնը պետք է նկարահաներ ֆիլմ, որի պրոդյուսերներն էին Սինքլերը, նրա կինը՝ Մերի Քրեյգ Սինքլերը և երեք այլ ներդրողներ, որ կազմել են Mexican Film Trust-ը ։
Մեքսիկական ոդիսական
1930 թվականի նոյեմբերի 24-ին Էյզենշտեյնը պայմանագիր է կնքել Trust-ի հետ, համաձայն որի՝ նա ազատ էր նկարահանել ֆիլմ՝ ըստ իր պատկերացումների և «լիակատար հավատով Էյզենշտեյնի արտիստական ազնվության նկատմամբ» ։ Պայմանագրում նաև նախատեսվել է, որ ֆիլմը պետք է լինի «ոչ քաղաքական», անմիջապես հասանելի ֆինանսական միջոցները փոխանցվել են Մերի Սինքլերի կողմից և կազմել «ոչ պակաս, քան քսանհինգ հազար դոլար» և որոշվել, որ նկարահանումները պետք է տևեն «երեքից չորս ամիս», և ամենակարևորը՝ Էյզենշտեյնը համաձայնել է, որ Մեքսիկայում նկարահանված բոլոր կադրերը, ժխտանկարներն և ֆիլմին վերաբերող մյուս բոլոր նյութերն ու գաղափարները պետք է լինեն Մերի Սինքլերի սեփականությունը ։ Պայմանագրում նախատեսվել է, որ ավարտուն ֆիլմը Խորհրդային Միությունը կարող է անվճար ստանալ երկրում ցուցադրելու համար ։ Ըստ որոշ աղբյուրների՝ բանավոր համաձայնություն է ձեռք բերվել, որ ավարտված ֆիլմի տևողությունը պետք է լինի շուրջ մեկ ժամ։
Մոտավորապես դեկտեմբերի 4-ին Էյզենշտեյնը գնացքով մեկնել է Մեքսիկա Ալեքսանդրովի և Տիսսեի հետ։ Որոշ ժամանակ անց նա կազմել է վեց մասից բաղկացած ֆիլմի համառոտագիրը, որը պետք է դառնար այն վերջնական պլանը, որի հիման վրա Էյզենշտեյնը պետք է աշխատեր։ Նախագծի խորագիրը՝ ¡Que viva México! («Կեցցե՛ Մեքսիկան»), որոշվել է ավելի ուշ։ Մեքսիկայում նա ծանոթացել է Ֆրիդա Կալոյի և Դիեգո Ռիվերայի հետ։ Էյզենշտեյնը հիացել է այդ նկարիչներով և մեքսիկական մշակույթով ընդհանրապես, իսկ նրանք էլ ռեժիսորին ոգեշնչել են իր ֆիլմերը կոչել «շարժվող որմնանկարներ» ։ ԱՄՆ ձախակողմյան կինոմիությունը հետևել է Էյզենշտեյնի աշխատանքին Մեքսիկայում, ինչպես նկարագրված է Քրիս Ռուբի «Left of Hollywood: Cinema, Modernism, and the Emergence of U.S. Radical Film Culture» գրքում ։
Խորհրդային Միությունից երկարատև բացակայությունից հետո Էյզենշտեյնը հեռագիր է ստացել Ստալինից, որում վերջինս անհանգստություն էր հայտնում, թե արդյոք Էյզենշտեյնը դարձել է դասալիք ։ Ճնշման պատճառով Էյզենշտեյնը Մերի Սինքլերի կրտսեր եղբորը՝ Հանթեր Քիմբրոուին, որ ուղարկվել էր որպես պրոդյուսեր, հայտարարել է ֆիլմում եղած խնդիրների մեղավոր ։ Էյզենշտեյնը հույս ուներ, թե Սինքլերների շնորհիվ ինքը կկարողանա ավարտին հասցնել ֆիլմը (նկարահանվել էր 75 հազար մետր), սակայն վերջիններս դադարեցրել են ֆիլմի արտադրությունը և Քիմբրոուին հանձնարարել են վերադառնալ Միացյալ Նահանգներ՝ տանելով արդեն նկարահանված նյութերը ։
Միացյալ Նահանգների սահմանին կատարված խուզարկության արդյունքում նրա մոտ հայտնաբերվել են Քրիստոսի ծաղրանկարներ ու պոռնոգրաֆիկ նյութեր ։ Նրա մուտքի թույլտվության ժամկետը լրացել էր, և Սինքլերները չեն կարողացել երկարաձգել տալ այն։ Էյզենշտեյնը, Ալեքսանդրովն ու Տիսսեն մեկ ամիս Մեքսիկայի ու ԱՄՆ-ի սահմանին մնալուց հետո ստացել են 30 օր ժամանակ Տեխասից Նյու Յորք գնալու և այնտեղից Մոսկվա մեկնելու համար, իսկ Քիմբրոուն վերադարձել է Լոս Անջելես՝ տանելով ֆիլմին վերաբերող նյութերը։
Նյու Յորք գնալիս Էյզենշտեյնը ճանապարհորդել է Ամերիկայի հարավում։ 1932 թվականի կեսերին Սինքլերները կարողացել են համաձայնության գալ Սոլ Լեսերի հետ, որը Նյու Յորքում նոր էր բացել Principal Distributing Corporation գրասենյակը։ Լեսերը համաձայնել է աշխատել անավարտ նյութերի վրա։ Արդյունքում ստացվել են երկու լիամետրաժ խաղարկային և մեկ կարճամետրաժ ֆիլմեր՝ «Փոթորիկ Մեխիկոյի վրա», «Էյզենշտեյնը Մեքսիկայում» և «Մահվան օրը», որոնք թողարկվել են Միացյալ Նահանգներում 1933 թվականի աշնանից մինչև 1934 թվականի սկիզբ։ Էյզենշտեյնը երբեք չի տեսել ոչ այդ ֆիլմերը, ոչ էլ իր առաջին կենսագիր Մարի Սետոնի՝ ավելի ուշ շրջանի աշխատանքը, որ կոչվել է «Ժամանակ Արևի տակ» և թողարկվել 1940 թվականին։ Նա հրապարակայնորեն հայտարարել է, որ այլևս չի հետաքրքրվում այդ նախագծով։ 1978 թվականին Գրիգորի Ալեքսանդրովը թողարկել է իր տարբերակը (նույն խորագրով՝ խախտելով հեղինակային իրավունքները), որն արժանացել է ոսկե մրցանակի Մոսկվայի 11-րդ միջազգային կինոփառատոնում 1979 թվականին։ Ավելի ուշ՝ 1998 թվականին, Օլեգ Կովալովը խմբագրել է ֆիլմի ազատ տարբերակը, որ կոչել է «Մեքսիկական ֆանտազիա»։
Փիթեր Գրինուեյը 2015 թվականի «Էյզենշտեյնը Գուանախուատոյում» ֆիլմում ներկայացրել է ռեժիսորի ոչ ավանդական սեռական կողմնորոշումը և նրա հարաբերությունները Մեքսիկայում իրեն ուղեկցողի հետ։
Վերադարձ Խորհրդային Միություն
Արևմուտքում եղած լինելու հանգամանքի պատճառով ստալինյան կինոարտադրության ոլորտում Էյզենշտեյնին նայել են կասկածանքով, ինչը երբեք լիովին չի վերացել։ Հավանաբար նա մի որոշ ժամանակ անցկացրել է Կիսլովոդսկի հոգեբուժարանում 1933 թվականի հուլիսին իբր թե այն դեպրեսիայի բուժման նպատակով, որն սկիզբ է առել այն ժամանակ, երբ նա վերջնականապես համոզվել է, որ իրեն էլ երբեք թույլ չեն տա խմբագրել Մեքսիկայում նկարահանած նյութերը ։ Հետագայում նա դասավանդել է Կինեմատոգրաֆիայի պետական ինստիտուտում, եղել ռեժիսուրայի ամբիոնի վարիչ, իսկ 1933 և 1934 թվականներին գլխավորել է ուսումնական ծրագրերի կազմումը ։ 1935 թվականին արժանացել է ՌՍՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործչի կոչման։
Հաջողություն
Էյզենշտեյնին հաջողվել է Ստալինից ստանալ ևս մեկ հնարավորություն, և 1938 թվականին նա գրել է «Ալեքսանդր Նևսկի» պատմահայրենասիրական ֆիլմի սցենարը, որի երաժշտությունը հեղինակել է Սերգեյ Պրոկոֆևը (ֆիլմի նկարահանումների ժամանակ սկսվել է Էյզենշտեյնի ու Պրոկոֆևի ստեղծագործական համագործակցությունը)։ Այս անգամ սցենարի համահեղինակ է նշանակվել Պյոտր Պավլենկոն, դերերը կատարել են պրոֆեսիոնալ դերասաններ, իսկ Դմիտրի Վասիլևը նշանակվել է ռեժիսորի օգնական, որպեսզի արագացնի նկարահանման ընթացքը ։
Ֆիլմը լավ ընդունելության է արժանացել ինչպես Խորհրդային Միությունում, այնպես էլ Արևմուտքում, և դրա համար Էյզենշտեյնն արժանացել է Լենինի շքանշանի ու Ստալինյան մրցանակի, ինչպես նաև արվեստագիտության դոտորի գիտական աստիճանի (առանց ատենախոսության պաշտպանության)։ Այն այլաբանական և խիստ նախզգուշացում էր ընդդեմ հզորացող Նացիստական Գերմանիայի։ Ֆիլմում Նևսկին օգտագործում է բազմաթիվ ժողովրդական ասացվածքներ՝ այդպիսով բանավոր կերպով պատճառաբանելով իր պայքարն ընդդեմ ռուսական ավանդույթների դեմ գերմանական ոտնձգությունների ։ Ֆիլմը, որ նկարահանվել և էկրան է բարձրացել 1938 թվականի ընթացքում, ոչ միայն Էյզենշտեյնի առաջին ֆիլմն էր մոտ տասը տարվա ընդմիջումից հետո, այլև նրա առաջին հնչյունային ֆիլմը։
1941 թվականի հուլիսի 3-ին Սերգեյ Էյզենշտեյնն ԱՄՆ-ի համար ելույթ է ունեցել ռադիոյով խորհրդային ժողովրդի Հայրենական մեծ պատերազմի մասին «To Brother Jews of All the World» («Ամբողջ աշխարհի հրեա եղբայրներին») ծրագրով, որում անգլալեզու հրեաներին կոչ է արել միավորվել նացիզմի դեմ պայքարում ։ Նույն թվականի օգոստոսի 25-ին «Правда» թերթում գրել է «Ամբողջ աշխարհի հրեա եղբայրներ» («Братья евреи всего мира!») կոչի տեքստը  ։ Օգոստոսի 7-ին ընդգրկվել է «Ռազմական կինոժողովածուների» հրատարակման խմբագրական կոլեգիայի կազմում, մասնակցել է Հրեական հակաֆաշիստական կոմիտեի աշխատանքներին, «To the Jews of the World» («Աշխարհի հրեաներին») անգլերեն կարճամետրաժ ֆիլմի նկարահանումներին։ 1944 թվականի սեպտեմբերի 5-ին ընդգրկվել է Կինեմատոգրաֆիայի հարցերով կոմիտեին առընթեր Գեղարվեստական խորհրդի կազմում։
Մահ
1946 թվականի փետրվարի 2-ին պատահած սրտամկանի ինֆարկտին հաջորդած մեկ տարին Սերգեյ Էյզենշտեյնը մեծ մասամբ նվիրել է ապաքինմանը։ Մահացել է կրկին սրտամկանի ինֆարկտից 50 տարեկան հասակում ։ 1948 թվականի փետրվարի 11-ին գտնվել է մահացած իր մոսկովյան բնակարանի հատակին։ Մարմինը դրվել է Կինոյի աշխատավորների դահլիճում, իսկ փետրվարի 13-ին դիակիզվել է։ Թաղվել է Մոսկվայի Նովոդևիչյան գերեզմանատանը ։
Անձնական կյանք
Սերգեյ Էյզենշտեյնը 1934 թվականին ամուսնացել է լրագրող, կինոքննադատ, ռեժիսոր և սցենարիստ Պերա Ատաշևայի հետ (իսկական անունը՝ Պերլ Մոիսեևնա Ֆոգելման, 18 նոյեմբերի, 1900 թվական – 24 սեպտեմբերի, 1965 թվական)  ։ Նրանց ամուսնությունը տևել է մինչև Էյզենշտեյնի մահը 1948 թվականին, չնայած երկար ժամանակ լուրեր են պտտվել նրա ոչ ավանդական սեռական կողմնորոշման մասին  ։ Երեխաներ չեն ունեցել։ Պերա Ատաշևան եղել է Սերգեյ Էյզենշտեյնի աշխատությունների հետմահու հրատարակված վեցհատորյա ժողովածուի կազմողներից մեկը (1964-1971), պահպանել է ռեժիսորի արխիվը  ։ Պերա Ատաշևան կազմել է նաև «Խորհրդային կինոարվեստ, 1919-1939» («Советское киноискусство, 1919—1939», М.: Госкиноиздат, 1940) ֆիլմերի ալբոմը։
Կինոյի տեսություն
Սերգեյ Էյզենշտեյնը եղել է մոնտաժի՝ որպես ֆիլմի խմբագրման հատուկ եղանակի օգտագործման պիոներներից մեկը։ Նա և իր ժամանակակից Լև Կուլեշովը, որոնք եղել են կինոյի ամենավաղ տեսաբաններից, պնդել են, որ մոնտաժի կինոյի էությունն է։ Նրա հոդվածներն ու գրքերը (մանսավորապես՝ «Ֆիլմի ձևը» (1949) և «Ֆիլմի իմաստը») բացատրում են մոնտաժի կարևորությունը։ Նրա աշխատություններն ու ֆիլմերը հետագայում մեծ ազդեցություն են ունեցել ռեժիսորների վրա։ Էյզենշտեյնը հավատում էր, որ մոնտաժը կարող է օգտագործվել ոչ միայն տեսարանների ու կադրերի դասավորման համար։ Նա համարում էր, որ կադրերի «բախման» միջոցով կարելի է մանիպուլյացիայի ենթարկել հանդիսատեսի զգացմունքներն ու ստեղծել այլաբանություններ կինոյում։ Նա հավատում էր, որ գաղափարը պետք է դուրս բերվի երկու անկախ կադրերի հակադրմամբ, ինչը կինոյում ներմուծում է կոլաժի տարրեր։ Էյզենշտեյնն առաջարկել է «մոնտաժի մեթոդները»՝ մետրական, ռիթմիկ , տոնային , հնչերանգային , ինտելեկտուալ ։