cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Տող գյուղի պատմական հուշարձաններ
Ս.Հովհաննես-Մկրտիչ եկեղեցի
Տող գյուղի բարձրադիր (երե) թաղում է կառուցվել Տողի Ս.Հովհաննես-Մկրտիչ եկեղեցին (երկարությունը` 21, 70մ լայնությունը` 12, 92մ) ։ Այն, ամենայն հավանականությամբ, Մելիք Եգանն է կառուցել 17-րդ դարի վերջում և, թերևս, հին տաճարի տեղում։ Շինության միակ, հարավային մուտքի ճակատակալ քարին փորագրված արձանագրությունը, որը չի պահպանվել, վկայում էր միայն նրա տարիքի նորոգմոն մասին (ՌՃՁԵ) ։ Սրբատաշ քարերով, թաղածածկ, չորս սյունների վրա հենված այս հոյակերտ կառույցը Տող գյուղի գահանիստ եկեղեցին էր, ուր պատարագ էր մատուցվում և անց էին կացվում կրոնական բոլոր ծեսերը։ Ինչպես Մելիքի ապարանքը, հնում այս եկեղեցին ևս բուրգավոր շրջապարիսպ է ունեցել, ու չի բացառվում, որ այն մելիքի ապարանքի հետ մի ամբողջություն էր կազմում, քանի որ ըստ պահպանված ավանդազրույցների` եկեղեցու հարավ-արևելյան բուրգից սկսվող գաղտնուղին հզոր պարիսպ պատվարով կապված է եղել Մելիք-Եգանի ապարանքից դեպի արևմուտք ձգվող պարսպի գաղտնուղու հետ։ Եկեղեցու հարավային կողմի պատին կից շինված էր մի նեղ և երկար մատուռ-դամբարան, որի մեջ ամփոփված էին Դիզակի գավառի մելիքներն ու մելիքազուները։ Այս տապանատանն են ամփոփված Մելիք-Եգանի հայր Ղուկաս վարդապետը (վախճ. 1715թ.), Մելիք Եգանը (վախճ.1744), Մելիք Արամը (վախճ. 1745թ.), Մելիք Եսային (վախճ. 1781թ.) և Մելիք Արամի որդի Բաղր Բեկը (վախճ. 1789թ.) : Այստեղ, ըստ Սարգիս Ջալալյանցի վկայության, կային նաև Մելիք Եգանի տոհմից քաջ իշխան Օհան բէգի, Բաղր բէգի, Յօսէփ բէգի, Եսայի բէգի և ուրիշների տապանաքարերը։ Ս. Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցում կանգնեցված է եղել այն քարե խաչկալ-կոթողը` հյուսիսային դռան վրա, որի երեք նիստերին փորագրված տեքստում վկայակոչված են Մելիք Եգանի ընտանիքի բոլոր անդամները։ 1736 թվականին ամենայն հայոց կաթողիկոս Աբրահամ Կրետացին, որն Իրանին հպատակ երկրների խոշոր ավատատերերի ու հոգևոր առաջնորդների հետ Մուղանի դաշտում մասնակցում էր Իրանի գահը հափշտակելու համար ղուրուլթայ հրավիրած Նադիրի թագադրության արարողությանը, շուրջ մեկ շաբաթ հյուրընկալվել է Տող գյուղում. դրա մասին կաթողիկոսն ինքն է վկայում իր «Պատմություն» երկում։ Նա նախ նշում է, թե ինչպես Մուղանի դաշտում ավատատերերի ու այլոց հետ նշեց Սուրբ Ծնունդը և ապա գալով Տող` նաև Բարեկենդանի տոնը։ «Եվ անդ կատարեալ զկարգ ջրօրհնեացն` հեղաք զսուրբ մեռոնն ի ջուրն Երասխայ, յորս էին Երևանայ քալանթար Մէլիքջանն, մէլիք Յակոբջանն և մէլիք Մկրտումն, Տուզախու մէլիք Էկէնն, որ և ի հանել ետու զխաչն ի ջրէն»։ Արարողությանը մասնակցում էին քեդխուդաներ, պարսկական բանակի հայ զինվորներ, ազաներ, իսլամական շեյխեր, ղազիներ, խաներ, հարյուրապետեր, ավելի քան 300 մարդ հայ և օտարազգի։ Այստեղ Ներսեսի հետ միասին նշում են Բարեկենդանի տոնը, և ապա Աբրահամը Տողից անցնում է Հադրութ, այնտեղից էլ մեկնում Վաղարշապատ։ Թեև նրա կառուցումը վերագրվում է Մելիք Եգանին, սակայն չի բացառվում, որ նա հին շենքն է վերանորոգել, մանավանդ որ Առաքել Կոստանյանցը ևս հիշատակում է Տողի հնագույն չորս եկեղեցիները, որոնցից մեկը հիմնահատակ ավերվել էր ասպատակիչների կողմից։
Սուրբ Ստեփաննոս Նախավկա եկեղեցի
Տող գյուղի հարավային գերեզմանատան «Եղցու խութ» կոչվող բարձունքին է շինված Սուրբ Ստեփաննոս Նախավկա եկեղեցին։ «Թաղածածկ փոքր շենք է,- գրում է Սեդրակ Բարխուդարյանը,- կառուցված ճեղքված քարերով։ Անսովոր կերպով եկեղեցու մեջ կանգնած է մի մույթ, որը սրահը բաժանում է երկու մասի, ըստ որում հյուսիսային մասն ավելի նեղ է։ Այդ նեղ մասում հնում եղել են տապանաքարեր։ Եկեղեցու շինության ժամանակը հայտնի չէ, արևմտյան միակ մուտքի ճակատին գրված Մելիք Իսայու արձանագրությունը հաղորդում է 1747 թվականին ծածկը նորոգելու մասին, բայց եկեղեցու պատերի մեջ ագուցված բազմաթիվ հին բեկորների վրա կան ավելի հին թվականներ. ամենահինը 1421-ից» :Ս.Ստեփանոս եկեղեցին երեք կողմից շրջապատված է գերեզմանաքարերով, որոնց մեծ մասն անգիր է (հնարավոր է, որ այդ մասսայական գերեզմանաքարերը պաշտպանական կռիվների ժամանակ զոհվածների շիրիմներն են), կան նաև կենցաղային` ուրագ, մկրատ, աքցան, ոչխար և այլ զարդանախշերով շիրմաքարեր, ինչպես նաև ավելի վաղ ժամանակներով թվագրված տապանաքարեր։ Սովորությունները օրենքի ուժ են ստանում. թեև խորհրդային տարիներին Ս.Հովհաննես եկեղեցին ակումբի էր վերածվել և այստեղ էին նաև խրճիթ ընթերցարանն ու գրադարանը, որտեղ մշտապես միջոցառումներ էին կազմակերպվում։ Տողեցիների սիրելի ժամանցի վայրը մինչև օրս Ս.Ստեփաննոս եկեղեցու գերեզմանատունն է, որ «Եղցուն-խութ» է կոչվում։ Տող գյուղում հնուց մնացած մի ավանդույթ կա. երիտասարդները շատ խաղեր գյուղի գերեզմանատներում էին կազմակերպում, որը հավանաբար զոհվածների և արյունակից հանգուցյալների հիշատակը վառ պահելու միտումն ուներ։ Ըստ Մ.Բարխուդարյանցի` այս եկեղեցին շատ հին է։ Միակ, արևմտյան մուտքի ճակատակալ քարի վրա դրոշմված 6 տողանոց արձանագրությունը վկայում է, որ եկեղեցու ծածկի վերանորոգումը Մելիք Եգանի որդի Մելիք Եսային է կատարել (ՌՃՂՁ) ։
Խաչս Վարդան եկեղեցի (Անապատ)
Տող գյուղի կանգուն եկեղեցիներից երրորդը «Խաչս Վարդան» եկեղեցին է, որ գյուղում նաև «Անապատ» է կոչվում։ Նրա կառուցման տարեթիվը ևս անհայտ է։ Փոքր, թաղածածկ այս կառույցի շրջակայքում կան խուցերի ավերակներ։ Անցյալում այս եկեղեցին եղել է կույսերի անապատ։ Այստեղ է թաղված Մելիք Բախտամը։ Եկեղեցու հարավային կողմի հանգստարանը Եգանյանների տոհմային երկրորդ գերեզմանատունն է։ Տող գյուղում և նաև շրջակայքում փոքր ու մեծ տապանաքարերով բազմաթիվ գերեզմաններ կան։ Այստեղ կարելի է տեսնել մարդկային կերպարանք հիշեցնող խաչերով շիրմաքարեր։ Երևի թե «ամեն հայ մի քար է» ասույթը նմանատիպ շիրմաքարերից է առաջացել ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արցախ
Վիկտոր Կորչնոյ
Ծնվել է Խորհրդային Միության Լենինգրադ քաղաքում, 1976 թվականին անցավ Նիդերլանդներ, 1978 թվականից բնակվել է Շվեյցարիայում` դառնալով Շվեյցարիայի քաղաքացի։ Կորչնոյը գրոսմայստեր Անատոլի Կարպովի դեմ խաղացել է երեք մրցույթ։ 1974 թվականին հավակնորդների մրցաշարի եզրափակչում պարտվում է Կարպովին, որը 1975 թվականի դարձավ աշխարհի չեմպիոն, երբ գրոսմայստեր Բոբբի Ֆիշերը հրաժարվեց պաշտպանել իր տիտղոսը։ Հետագայում անընդմեջ երկու անգամ հաղթել է հավակնորդների մրցաշարը (1978 և 1981)՝ Աշխարհի չեմպիոնի տիտղոսը Կարպովի հետ վիճարկելու համար, սակայն երկուսն էլ պարտվել է Կարպովին։
Կորչնոյը Աշխարհի առաջնության համար հավակնորդ է եղել տասը անգամ (1962, 1968, 1971, 1974, 1977, 1980, 1983, 1985, 1988 և 1991 թվականներին)։ ԽՍՀՄ շախմատի քառակի չեմպիոն, հինգ անգամ Խորհրդային հավաքականի կազմում դարձել է Եվրոպայի չեմպիոն, վեց անգամ՝ հաղթել է Շախմատաին օլիմպիադան։ 2006 թվականին եղել է Շախմատի մեծահասակների աշխարհի առաջնության հաղթող։
Վաղ կյանք, ընտանիք և կրթություն
Երկու ծնողներն էլ իրենց ընտանիքների հետ Լոնինգրադ էին եկել Ուկրաինայից 1928 թվականին, մայրը Բորիսպոլից, հայրը՝ Մելիտոպոլից։ Նրանց բաժանությունից հետո Վիկտորը ապրել է մոր հետ մինչև 1935 թվականը, հատագայում՝ հոր, հայրական տատիկի և խորթ մոր՝ Ռոզա Աբրամովնա Ֆրիդմանի հետ (որը ստանձնել է Կորչնոյի դաստիարակության պատասխանատվությունը, երբ հայրը սպանվեց Լենինգրադի շրջափակման ժամանակ՝ 1941 թվականին)  ։
Վաղ շախմատային տարիներ
Շախմատ խաղալ սովորել է հորից հինգ տարեկանում։ 1943 թվականին միացել է Լենինգրադի պիոներական պալատին, որտեղ ուսանել է Աբրամ Մոդելի, Անդրեյ Բատուևի և Վլադիմիր Զակի մոտ։ Մոդելը ապագա աշխարհի չեմպիոն Միխայիլ Բոտվիննիկի զարգացման բնագավառում մեծ դեր է խաղացել, իսկ Զակը մարզել է ապագա աշխարհի չեմպիոն Բորիս Սպասկիին։
Խորհրդային պատանեկան առաջնություն
1947 թվականին Կորչնոյը Լենինգրադում հաղթել է ԽՍՀՄ պատանեկան առաջնությունը 11½/15 արդյունքով, իսկ 1948 թվականին Թալինում (Էստոնիա) տիտղոսը 5/7 արդյունքով կիսել է տիտղոսը ։
Երիտասարդ վարպետ
1951 թվականին վաստակում է Խորհրդային վարպետի տիտղոս՝ 1950 թվականի Լենինգրադի առաջնությանում 9/13 արդյունքով երկրորդը լինելուց հետո ։
Խորհրդային առաջին եզրափակիչ
Մեկ տարի անց Կորչնոյը առաջին անգամ որակավորվել է ԽՍՀՄ շախմատի առաջնության եզրափակչին։ Կիսաեզրափակչում (1952 թվական, Մինսկ) վաստակել է 10½/17 միավոր և զբաղեցրել է 2-4-րդ հորիզոնականները։ 20-րդ խորհրդային առաջնությունում (Մոսկվա) 11/19 միավովո զբաղեցրել է վեցերորդ հորիզոնականը, առաջին հորիզոնականը կիսել են գրոսմայստերներ Միխայիլ Բոտվիննիկը և Մարկ Թայմանովը ։ Հաջորդ տարի Վիլնյուսում կայացած առաջնությանը 9/14 իավորով կիսել է 3-4-րդ հորիզոնականները։ 1954 թվականին Կիևում 13/19 միավորով զբաղեցնում է 2-3-րդ հորիզոնականները (հաղթել է գրոսմայստեր Յուրի Ավերբախը)։
Միջազգային տիտղոսներ
Առաջին միջազգային մրցույթին մասնակցելու հնարավորություն ստացել է 1954 թվականին Բուխարեստում, որտեղ 13/17 միավորով գրավեց առաջին հորիզոնականը ։ ՖԻԴԵ նույն թվականին նրան շնորհեց միջազգային վարպետի կոչում։ 1955 թվականին 17/19 միավորով հաղթել է Լենինգրադի առաջնությունը, իսկ Հասթինգսի 1955–1956 առաջնությանը 7/9 միավորով կիսում է 1-2-րդ հորիզոնականները։ 1956 թվականի ՖԻԴԵ-ի կոնգրեսում ստացել է գրոսմայստերի կոչում ։
Խորհրդային հավաքական
Կորչնոյը 1954 թվականին առաջին անգամ Ուսանողական հավաքականի կազմում ներկայացրել է Խորհրդային Միությունը միջազգային հարթակում, երեք տարի անց միացել է Եվրոպայի թիմային առաջնությանը մասնակցող ազգային հավաքականին, և ներկայացրել է ԽՍՀՄ-ը մինչև 1974 թվականը։ ԽՍՀՄ հավաքականի համար վաստակել է 21 մեդալ։ Խորհրդային հավաքականի կազմում նրա ամբողջական արդյունքները՝
Գրոսմայստեր
Ագրեսիվ հակագրոհային ոճի շախմատիստ է։ Աչքի է ընկել բարդ պաշտպանական դիրքերում
1950-ականներին նրա արդյունքները հաճախ անհամատեղել էին։ 1955 թվականին Մոսկվայում կայացած ԽՍՀՄ 22-րդ առաջնությանը 6/19 արդյունքով գրավել է նախավերջին 19-րդ հորիզոնականը։ 1959 թվականին 8½/11 միավորով Կրակովում հաղթում է մրցաշարը, իսկ 1960 թվականին Բուենոս Այրեսում 13/19 միավորով 1-2-րդ հորիզոնականները կիսում է գրոսմայստերներ Սամուել Ռեշեվսկու հետ, հաղթել է 1960 թվականի Արգենտինայի Կորդովա քաղաքում կայացած առաջնությունում 6/7 միավորով ։ 1961 թվականին Բուդապեշտում տարած հաղթանակից հետո համարվել է աշխարհի լավագույն շախմատիստներից մեկը ։
Խորհրդային Միության առաջնությունների տիտղոսներ
Իր կարիերայի ընթացքում Կորչնոյը հաղթել է ԽՍՀՄ շախմատի առաջնությունը չորս անգամ։ 1960 թվականին Լենինգրադում (14/19 միավոր), 1962 թվականին Երևանում (13/19), 1964–1965` Կիևում (15/19) և 1970 թվականին Ռիգայում 16/21 միավորով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի շախմատիստներ Կատեգորիա:Շախմատի գրոսմայստերներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Մարիա Գիմբուտաս
Մարիա Գիմբուտաս (Marija Gimbutas, ), լիտվական ծագումով ամերիկացի հնագետ և մշակութաբան, հայտնի է իր՝ Հին Եվրոպայում նեոլիթյան և բրոնզեդարյան մշակույթների ուսումնասիրություններով և լայնորեն ընդունված կուրգանային տեսությամբ, որը գտնվում էր նախահնդեվրոպական հայրենիքում՝ Պոնտական լեռներում ։
Գիմբուտասը ծնվել է Լիտվայի մայրաքաղաք Վիլնյուսում։ Նրա ծնողները եղել են Լիտվայի մտավորականության ներկայացուցիչներ ։ 1908 թվականին նրա մայրը Բեռլինի համալսարանում ստացել է ակնաբուժության դոկտորի աստիճան, եղել է Լիտվայի առաջին կին բժիշկը, մինչդեռ նրա հայրը իր բժշկական աստիճանը ստացել է 1910 թ. Տարտուի համալսարանում։ 1917 թվականի ռուսաստանյան հեղափոխությունից հետո Գիմբուտասի ծնողները մայրաքաղաքում հիմնել են առաջին լիտվական հիվանդանոցը։ Եղել են ավանդական ժողովրդական արվեստների գիտակներ և իրենց տանը հաճախակի հյուրընկալել են ժամանակակից երաժիշտների, գրողների և հեղինակների։ 1931 թ. Գիմբուտասն իր ծնողների հետ բնակություն հաստատեց Լիտվայի պատմական մայրաքաղաք Կաունասում, որտեղ և շարունակեց իր ուսումը։ Ծնողների բաժանվելուց հետո նա ապրեց իր մոր և եղբոր հետ։ Հինգ տարի անց հայրը հանկարծամահ եղավ։ Այդ ժամանակ Գիմբուտասը խոստացավ, որ գիտնական կդառնա։ 1938 թվականին գերազանցությամբ ավարտեց Կաունասի Աուշրա գիմնազիան և նույն տարի ընդունվեց Վիտաուտաս Մագնուսի անվան համալսարան, որտեղ Բանասիրության ֆակուլտետում սովորեց լեզվաբանություն։ Այնուհետև Վիլնյուսի համալսարանում հետամուտ եղավ սովորելու հնագիտություն, լեզվաբանություն, ազգագրություն, բանահյուսություն և գրականություն ։ Գիմբուտասը մշակույթի և կրոնի ոլորտում դրսևորել է եզակի հմտություններ։ 1941 թվականին ամուսնացավ ճարտարապետ, լիտվական տպագրության մեծ գործիչ Յուրգիս Գիմբուտասի հետ։ Հաջորդ տարի գերազանցությամբ ավարտեց իր «Լիտվայի թաղման եղանակները երկաթի դարաշրջանում» մագիստրոսական թեզը։ 1946 թվականին ստացավ հնագիտության դոկտորի աստիճան։ Գիմբուտասի ընտանիքը լքեց Գերմանիան և 1949 թվականին տեղափոխվեց Միացյալ նահանգներ ։ 1993 թ․ հունիսին Վիտատուաս Մագնուսի համալսարանում ստացավ պատվավոր դոկտորի կոչում։ Գիտնականներից, ուսանողներից և անհաշիվ լիտվացի քաղաքացիներից ստացավ գերգնահատական, որը նույնպես հաջորդ տարի կրկնվեց Ամերիկայում, երբ 1994 թ. փետրվարի 2-ին Լոս Անջելեսում Մարիա Գիմբուտասը մահացավ։ Հազարավոր մարդիկ եկան արտահայտելու իրենց սերն ու հարգանքը այս հրաշք կնոջ ու լիտվացի գիտնականի հանդեպ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հնագետներ Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի դասախոսներ Կատեգորիա:Ամերիկացի մարդաբաններ Կատեգորիա:Վիլնյուսի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Կին հնագետներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆեմինիստներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ Կատեգորիա:Վիտովո Մեծի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Լիտվացի ֆեմինիստներ Կատեգորիա:Մշակութաբաններ Կատեգորիա:Լիտվացի գիտնականներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Էյտոուր Ինգի Գյունլյոյգսոն
Էյտոուր Ինգի Գյունլյոյգսոն (Eyþór Ingi Gunnlaugsson, ), իսլանդացի երգիչ, ով 2013 թվականին Ég á Líf երգով ներկայացրել է Իսլանդիան Եվրատեսիլ 2013 երգի մրցույթում և եզրափակիչ փուլում զբաղեցրել է 17-րդ հորիզոնականը։
Կատեգորիա:Իսլանդացի երգիչներ Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2013 երգի մրցույթի մասնակիցներ
Ուստ-Նարին
Ուստ-Նարին (Усть-Нарин), գյուղ Ռուսաստանի Անդրբայկալյան երկրամասի Մոգոյտույսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 671 մարդ։
Էլյաս-Հաջի
Էլյաս-Հաջի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Վերոշոր
Վերոշոր (Вэрошор), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Տուժինսկի շրջան Կիրովի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Լայա գետի ձախ ափին՝ 196 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 13 կմ է։
Գետի ակունքը գտնվում է արևելքում Նիկոլա գյուղում, Յրանսկա գյուղից 18 կմ հյուսիս-արևելք։ Գետը հոսում է հյուսիս-արևմուտք։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կոմի Հանրապետության գետեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Բովանդակություն և ձև
Բովանդակություն և ձև, գրական-գեղարվեստական ստեղծագործության` անխզելիորեն իրար հետ կապված կողմերը։
Բովանդակություն
Գեղարվեստական երկի բովանդակությունը իրականության այն երևույթներն են, որոնք պատկերվել և գնահատվել են որոշակի գաղափարական դիրքերից։ Հետևաբար, բովանդակության մեջ մտնում են և՛ նրա մեջ արտացոլված կենսական փաստերն ու հարցերը, այսինքն` ստեղծագործության թեման, և՛ նրա մեջ արտահայտված գնահատականներն ու ընդհանրացումները, այսինքն՝ գաղափարը։ Այսպիսով, գեղարվեստական ստեղծագործության բովանդակությունը նրա թեմայի և գաղափարի միասնությունն է կամ՝ թեմատիկ-գաղափարական հիմքը։
Ձև
Գեղարվեստական ձևի հասկացության մեջ, նախ, մտնում է տվյալ երկի կոմպոզիցիան, այսինքն՝ նրա բազմազան պատկերների, մասերի դասավորությունը, փոխադարձ կապն ու կառուցվածքը։ Պատմողական և դրամատիկական երկերում բովանդակության մարմնավորման կարևորագույն միջոցներից մեկը դեպքերի ընթացքն է, նրանց շաղկապման և զարգացման արվեստը (սյուժե)։ Ձևի մասին խոսելիս պետք է անպայման նկատի ունենալ տվյալ ստեղծագործության լեզվի և ոճի բնորոշ գծերը, ինչպես նաև՝ ժանրային առանձնահատկությունները (այսինքն այն, թե այդ երկի մեջ ինչպես են արտահայտվել վեպի, պոեմի, կատակերգության կամ մեկ այլ ժանրի բնորոշ գծերը)։ Իսկ չափածո ստեղծագործության մեջ այդ բոլորին ավելանում են նաև նրա տաղաչափական կառուցվածքի՝ ռիթմի, բանաստեղծական չափի, հանգավորման, բանաստեղծական հնչյունաբանության յուրահատկությունները։
Ամփոփում
Գրական-գեղարվեստական ստեղծագործության բովանդակությունն ու ձևը կազմում են անխզելի միասնություն։ Դրանք անհնար է բաժանել իրարից։
Այդ միասնության մեջ առաջնությունը պատկանում է բովանդակությանը. թեման և գաղափարն են պայմանավորում գրական երկի պատկերների բնույթը, մասերի դասավորությունն ու կառուցվածքը, ժանրի ընտրությունը, լեզվի և տաղաչափության յուրահատուկ գծերը։ Իր հերթին՝ գեղարվեստական ձևի կատարելության աստիճանից խոշոր չափով կախված է այն, թե որքանով խոր և տպավորիչ կբացահայտվի երկի բովանդակությունը։ Բարձրարժեք ստեղծագործության մեջ գաղափարն ու թեման մարմնավորվում են կատարյալ ձևի մեջ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Գրականագիտություն
Ենթաբազմություն
Ենթաբազմություն բազմությունների տեսությունում - բազմության մասի հասկացություն
Սահմանում
A բազմությունը համարվում է B բազմության ենթաբազմություն, եթե A-ին պատկանող ցանկացած տարր պատկանում է նաև B-ին։
Սեփական ենթաբազմություն
Ցանկացած B բազմություն համարվում է իր ենթաբազմությունը։ Եթե ցանկանում ենք B բազմությունը բացառել դիտարկումից, օգտվում ենք սեփական ենթաբազմության հասկացությունից, որը սահմանվում է. Դատարկ բազմությունը ցանկացած բազմության ենթաբազմություն է։ Եթե ցանկանում ենք բացառել նաև դատարկ բազմությունը, օգտվում ենք ոչ տրիվիալ ենթաբազմության հասկացությունից, որը սահմանվում է հետևյալ կերպ.
Հատկություններ
Ենթաբազմության հարաբերությունն օժտված է մի շարք հատկություններով
Վերջավոր բազմությունների ենթաբազմություններ
Եթե ելակետային բազմությունը վերջավոր է, ապա այն ունի վերջավոր քանակով ենթաբազմություններ։ Ավելի ստույգ, n տարր ունեցող բազմությունն ունի 2^n ենթաբազմություններ, ներառյալ դատարկ բազմությունը։ Դրանում համոզվելու համար բավական է նկատել, որ յուրաքանչյուր տարր կարող է պատկանալ կամ չպատկանալ ենթաբազմությանը, նշանակում է, ենթաբազմությունների ընդհանուր քանակը կլինի երկյակների n-ապատիկ արտադրյալը։ Եթե դիտարկենք n տարր ունեցող բազմության միայն k\le n տարր ունեցող ենթաբազմությունները, ապա նրանց քանակը կարտահայտվի բինոմալ գործակցով։ Այս փաստը ստուգելու համար կարելի է հաջորդաբար ընտրել ենթաբազմության տարրերը։ Առաջին տարրը կարելի է ընտրել n եղանակով, երկրորդը n-1 եղանակով, և այսպես շարունակ, k-րդ տարրը՝ n-k+1: Այսպիսով, ստանում ենք k տարրից բաղկացած հաջորդականություն, և ճիշտ k! այդպիսի հաջորդականություններին համապատասխանում է մեկ ենթաբազմություն։ Նշանակում է, գտնվում են այդպիսի  ենթաբազմություններ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Բազմությունների տեսություն
Կյոզելլի
Կյոզելլի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայի Պելյանի գավառակում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Տես նաև
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Քյոլնի տաճար
Քյոլնի տաճար (Kölner Dom), դասական գոթական ոճով կառուցված կաթոլիկ տաճար գերմանական Քյոլն քաղաքում։ Աշխարհի ամենաբարձր եկեղեցիների շարքում զբաղեցնում է երրորդ հորիզոնականը։ Այն Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ է հանդիսանում։
Քյոլնի տաճարի կառուցումը ընդգրկել է երկու փուլ՝ 1248-1437 թվականները և 1842-1880-ական թվականները ։ Կառուցումից հետո տաճարը ունեցավ 157 մետր բարձրություն և չորս տարի շարունակ եղել է աշխարհի ամենաբարձր շինությունը։
Գերմանիայի ամենաայցելվող տաճարներից մեկն է համարվում։ Ամեն օր, միջինացված տվյալներով, այցելում են շուրջ 20000 այցելուներ ։
Նախակարապետ եկեղեցիներ
Տաճարի ներկայիս տարածքը, ամենայն հավանականությամբ, դեռևս հռոմեական տիրապետության ժամանակ, հանդիսացել է Քյոլնում բնակվող քրիստոնյաների հոգևոր-կրոնական կենտրոնը։ Քաղաքի հյուսիսային մասում, հարյուրամյակների ընթացքում, կառուցվել են մի քանի եկեղեցիներ, որոնցից յուրաքանչյուրը նախորդին գերազանցում էր իր չափսերով։ Այդ եկեղեցիները գտնվում էին Քյոլնի վանքերի ու մենաստանների օղակում, որը և հանդիսանում էր «սուրբ Քյոլնը»։ Այդ եկեղեցիների մնացորդներն այսօր կարելի է տեսնել Քյոլնի տաճարի ստորին հատվածում, որտեղ կատարվել են հնագիտական ուսումնասիրություններ ։ Այդ տարածքն ընդգրկում է ավելի քան 4000 քառակուսի կիլոմետր։ Ամենահներից շատ քիչ բան է պահպանվել։ Հայտնաբերվել են միայն հատակի և պատի որոշ հատվածներ։ Գրեթե 500-ական թվականներին կառուցված պարզունակ ավազանի տակ եղել է ութանկյուն մկրտարան, որի վրա կար բալդախին՝ վարագույր՝ գահի վրա։ 540 թվականին այստեղ հուղարկավորվել են կին և ութամյա մի տղա։ Գերեզմանից հայտնաբերված թանկարժեք իրերը վկայում են, որ մահացածները Մերովինգներ դինաստիայի Տեոդեբերտ I արքայի ընտանիքի անդամներն են։
13-ից 18-րդ դարեր
1248 թվականին Քյոլնի արքեպիսկոպոս Կոնրադ ֆոն Հոխշտադենը դրեց ապագա տաճարի առաջին հիմնաքարը։ Այն դարձավ եվրոպական պատմության մեջ ամենաերկարատև շինարարությունը։ Քյոլնը, Սրբազան Հռոմեական կայսրության ամենահարուստ և քաղաքականապես հզոր քաղաքը, որոշում կայացրեց ունենալ իր մայր տաճարը՝ օրինակ վերցնելով Ֆրանսիայից։ Ու պետք է կառուցվելիք տաճարի չափերը գերազանցեր մինչ այդ կառուցված բոլոր տաճաների մասշտաբներին։
Կար նաև մեկ այլ պատճառ նոր եկեղեցի կառուցելու համար։ Քյոլնի արքեպիսկոպոս Ռայնալդ ֆոն Դասելը, ով Ֆրիդրիխ I Շիկամորուս կայսեր կանցլերն ու զորապետն էր, ստացավ կայսրից Սուրբ մոգերի մասունքները, որոնք նախկինում պահվում էին Միլանի տաճարում։ 1164 թվականին Ռայնալդ ֆոն Դասելը մեծ շուքով բերեց մասունքները Քյոլն։ Դրանց համար ավելի քան տասը տարի պատրաստվեց հատուկ մասունքարան արծաթից, ոսկուց և թանկարժեք քարերից։ Այդ մասունքարանը՝ Երեք արքաների, համարվում է մոզանյան արվեստի դպրոցի գլուխգործոց։ Բարձր աստիճանը, որին հասավ Քյոլնը արևմտաեվրոպական քրիստոնեական աշխարհում այդ մասունքների հետևանքով, պետք է կառուցեր մի համապատասխան մակարդակի տաճար։
Հիմքի ձևը, որը կառուցվեց 1248 թվականին, փոխ առնվեց այդ ժամանակ Ֆրանսիայում կառուցվող եկեղեցիների ձևից։ Շինության մեջ շատ լույս ներթափանցելու համար զանգվածային պատերի փոխարեն սկսեցին կիրառել որմնասյուներ։ Իսկ որպեսզի պատերը կարողանան պահել վիթխարի որմնասյուների ծանրությունը, կառուցվեցին հատուկ քառանկյունի հարթ որմասյուներ և կամարներ, այսպես ասած կամարաորմահեցային համակարգ։ Այս պարագայում կամարները ունեին ոչ թե կիսակլոր տեսք, այլ կենտրոնում ունեին սրվածքներ, ինչը թույլ էր տալիս հավասարակշիռ պահել ամբողջ ծանրությունը։ Այս վիթխարի շինարարական հորինվածքը պետք է մարդկանց մոտ առաջացներ երկյուղածության և ակնածանքի պահեր՝ հանդեպ Երկնային արքայության։
Տաճարի շինարարությունը սկսվեց նրա արևելյան մասից։ Շուրջ 70 տարի անց կառույցն ու պատշգամբների դրվագումն ավարտվեց։ Կառուցումը ընթացավ առաջին ճարտարապետ Գերհարդ ֆոն Ռիլեի գծագրերի հիման վրա։ Ներքին պատշգամբների հարակից մասերում, որտեղ տեղադրված է գլխավոր խորանը՝ սև մարմարից, սկսվում են ճեմասրահն ու նրան պսակաձև հարող ժամատները։ Ներքին տարածությունը զարդարված է խոյակներով, որոնց վրա ոսկեջրված բնանկարագրական տերևներ են։ Մեծ պատուհանները դրվագազարդ են։
Հաշվողական տեխնիկայի պատմություն
Հաշվողական տեխնիկան հանդիսանում է կարևորագույն բաղադրիչներից մեկը տվյալների մշակման և հաշվարկներ իրականացնելու գործընթացներում։ Հաշվարկներ կատարելու առաջին հարմարանքները, հավանաբար բոլորին հայտնի հաշվողական փայտիկներ, այժմ էլ են օգտագործվում շատ դպրոցների տարրական դասարաններում՝ հաշվել սովորեցնելու համար։ Զարգանալով այդ հարմարանքները դարձան ավելի բարդ, օրինակի համար այնպիսին, ինչպիսին Ֆինիկյան կավե պատկերիկներ, այդպես է հաշվարկելի մարմինների ոչ իրական քանակը պատկերացնելու համար։ Այդպիսի հարմարանքներից օգտվել են այն ժամանակավա վաճառականները և հաշվետարները։ Աստիճանաբար հաշվարկների պարզ հարմարանքներից ծնվեցին ավելի բարդ սարքեր։ Աբակ (հաշվիչներ), լոգարիթմական քանոններ, համակարգիչ. Չնայած հին հաշվիչների պարզությանը, փորձառու հաշվետարը կարող էր ստանալ պարզ հաշվարկների արդյունքը ավելի արագ, քան ժամանակակից համակարգիչ ունեցող ոչ լիարժեք մասնագետը։
Քյոլնի տաճար
13-ից 18-րդ դարեր
Ժամատների շուրջը կառուցված են կոնտրֆորսներ, որոնք առաջացնում են գետնախարսխի տպավորություն։ Նրանց միջև լավ դիտվում են գլխավոր պատշգամբների պատուհանները, որոնք դրվագազարդված են ճակտոններով։
Միայն պատշգամբների և նրանց ներքին բաժանումների կառուցումից հետո՝ տաճարի հյուսիսային հատվածում ցարդ գտնվող Կարոլինգների տաճարի արևմտյան մասը քանդվեց։ XIV դարում կառուցվեցին հարավային նավերը և Հյուսային աշտարակի երկրորդ հարկը ։ XV դարում ավարտվեց Հարավային աշտարակի երրորդ հարկը։ Հենց այստեղ տեղադրվեցին 1448-49 թվականներին ձուլված «Պրետիտոզա» և «Սպեցիոզա» անվանումներով զանգերը։ Միայն դրանից հետո սկսվեց կառուցվել հյուսիսային կողմնային նավը։ XVI դարի սկզբին ավարտվեց կենտրոնական նավի շինարարությունը և կապվեց ծածկը։ Այսպիսով ավարտվեց տաճարի միջնադարյան կառուցման փուլը ։
Հուղարկավորումներ տաճարում
Քյոլնի ոչ բոլոր արքեպիսկոպոսներն են հուղարկավորվել տաճարում և ոչ բոլոր գերեզմանաքարերն են տեղափոխվել այստեղ Հին տաճարից։ Տեղափոխվածների թվին է պատկանում արքեպիսկոպոս Գերոյի գերեզմանը (969-976 թվականներ)։ Արքեպիսկոպոսի սարկոֆագը դագաղով հանդերձ վերահուղարկավորվել է տաճարի Սուրբ Ստեփանոս ժամատանը։ Գերեզմանաքարն իրենից ներկայացնում է սպիտակ մարմարիոնե տախտակ՝ ագուցված կարմիր և կանաչ ծիրանաքարով։ Սարկոֆագը թվագրվում է 1265 թվականին։ Անհայտ անձի գերեզմանաքար էլ է պահպանվել Սուրբ Ագնեսի ժամատանը, որը թվագրվում է մոտավորապես 1085 թվականին։ Բոլոր սարկոֆագները տեղադրված են արևելյան հատվածում։
Խաչաձև ժամատան հյուսիսային պատին այսօր տեղադրված է արքեպիսկոպոս Էնգելբերտ I (1216-1225) պառկած ֆիգուրը ։ Այն չի համարվում մահարձան, քանի որ արքեպիսկոպոսի մասունքները մինչև 1633 թվականը պահպանվել են այն սարկոֆագում, որտեղ և Գերոյի մասունքները։ Այդ իսկ պատճառով, որպեսզի պահպանվի արքեպիսկոպոսի հիշատակը, պատրաստում են այդ արձանը և տեղադրում 1665 թվականին։ Այսօրվա վայրը այն տեղափոխվել է ընդամենը XIX դարում։ Ի տարբերություն միջնադարյան այլ մահարձանների, այստեղ արքեպիսկոպոսը պատկերված է եկեղեցական հանդերձով։
Արքեպիսկոպոս Կոնրադ Հոխշդատցին (1238-1261), ով 1248 թվականին տեղադրել է գոթական եկեղեցու հիմքերը, թաղվել է Առանցքայի ժամատանը։ Իսկ երբ որոշվեց, որ գերեզմանի վրա տեղադրվելու է երեք մոգերի մասունքներով արկղը, սարկոֆագը տեղափոխվեց Սուրբ Հովհաննես ժամատուն։ 1845 թվականին տեղադրված սարկոֆագում պառկած է արքեպիսկոպոսի բրոնզաձույլ ֆիգուրը՝ պատրաստած XIII դարի գերմանացի վարպետների կողմից։ Արքեպիսկոպոսը, ով մահացել է 63 տարեկան հասակում, կտակել էր, որ իրեն պատկերեն երիտասարդ և գեղեցիկ։ Վարպետները հենց այդպես էլ անում են։ Արտասովոր տեսք ունի Ֆիլիպ Հայնսբերգցի արքեպիսկոպոսի (1167-1191) սարկոֆագը։ Նրա պառկած ֆիգուրը փորագրված է կրաքարի վրա և պատված է ներկի շերտով։ Շրջապատված է պատերի պսակով, դարպասներով։ Կենդանության օրոք արքեպիսկոպոսը աշխատել է Քյոլնի պաշտպանական պատերի շինարարության վրա, ուստի, 1330 թվականին, նրա մահվանից 140 տարի անց, այդպիսի շքեղ գերեզման են կառուցել որպես երախտիք քյոլնեցիների կողմից։
Մյուս գերեզմաններից տարբերվում է նաև արքեպիսկոպոս Ֆրիդրիխ Սաարվերդենացու (1370-1414) սարկոֆագը։ Այն պատկերում է արքեպիսկոպոսին պառկած վիճակում, որի երկարությունը հասնում է 2,20 մետրի։ Սարկոֆագը տեղադրված է Աստվածամոր ժամատանը՝ խորանին կից։
Այստեղ է նաև կոմս Գոթֆրիդ Արսնբերգցու՝ 1371 թվականին կառուցած գերեզմանը։ Գերեզմանը ճաղավանդակներով առանձնացրած է, դա արվել է այն նկատառումով, որ մեռյալի հարազատները չվնասեն սարկոֆագը, քանի որ մեռնելուց առաջ կոմսն իր ինչքը կտակել է ոչ թե իրենց՝ հարազատներին, այլև Քյոլնի արքեպիսկոպոսին։ Մինչև այսօր էլ, ամեն տարի, Արնսբերգ քաղաքից դելեգացիա է գալիս և դրասանգ զետեղում կոմսի շիրմաքարին։
Մասունքներ և գանձեր
Հին խորանը, որն այսօր Սուրբ հաղորդության ժամատունն է, օծվել է 1277 թվականին Ալբերտ Մեծի ձեռամբ։ Այն գտնվում էր տաճարի հյուսիսային հատվածում ու ուներ ևս մի կցակառույց, որտեղ XIII դարում պահպանվում էին տաճարի գանձերը։
«Սրբությունների պալատը» վերին հարկում պատված է ապակյա առաստաղով, որից բացվում է տեսարան դեպի տաճարը։ Բաժանմունքի կենտրոնում դրված է Սուրբ Էնգելբերտի արկղիկը, որտեղ 1663 թվականին զետեղվել են 1225 թվականին մահկանացուն կնքած արքեպիսկոպոսի մասունքները։ Տաճարում են պահպանվում նաև Սուրբ Պետրոսի գավազանն իր գավազանագլխիկով, որը թվագրվում է IV դարին, Սուրբ Պետրոսի մասունքարանն ու Երեք մոգերի արկղիկը։
Գանձարանի հիմնական հավաքածուն ցուցադրված է հատուկ ցուցափեղկերի վրա։ Դրանք լուսավորվում են նկուղների կամարակապ պատուհաններից։ Առաջին ցուցանմուշներից են համարվում եպիսկոպոսի ցուպն ու սուրը՝ Քյոլնի արքեպիսկոպոսության խորհրդանիշները։ Մյուս գանձերը պատկանում են միջնադարյան պատմության ժամանակաշրջանին։ Ինչպես նաև կան XVIII և XIX դարերի նմուշներ։ Առավել հետաքրքրական ցուցանմուշների շարքին են դասվում գոթական ծիսակարգային խաչն ու մասունքատուփը։ Այս հարկաբաժնում է գտնվում նաև Երեք արքաների մասունքատուփ-արկղը և առավել թանկարժեք գրքերով գրադարանը։
Մի հարկ ներքև գտնվում է վիմագիր արձանագրությունների հավաքածուն։ Այստեղ է մեկտեղված նաև եկեղեցական հանդերձների հավաքածուն։ Մի կողմում այստեղ սենյակը խորանում է դեպի հռոմեական պաշտպանական պատը։ Իսկ ձախ անկյունում այն ընդհատվում է գոթական հին տաճարի հիմքերի մոտ։ Կամարների տակ գտնվող որմնախորշերում գտնվում են երկու ցուցափեղկեր, որոնց վրա դրված են Ֆրանկոնիայի գերեզմանների պեղումներից գտնված գտածոները։ Հենց այդ գերեզմանոցում են հայտնաբերվել 540 թվականին մահացած կնոջ և տղա-երեխայի գերեզմանները Մերովինգների տոհմից։
Այս հարկում են գտնվում նաև արձաններ, Սուրբ Պետրոսի միջնադարյան շքամուտքը։ Եկեղեցական հանդերձներից աչքի է ընկնում արքեպիսկոպոս Կլեմենս Օգոստոս Բավարացու պատվերով կարված հագուստները՝ «Capella Clementina» անվանումով։ Դրանցից մեկը 1742 թվականին նա ընծայել է եղբորը՝ արքա Կառլ Ալբրեխտին։
Երեք մոգերի մասունքներ
1164 թվականին Հոհենշտաուֆեն արքայոտոհմի կայսր Ֆրիդրիխ I Շիկամորուսը Քյոլնի արքեպիսկոպոս Ռայնալդ ֆոն Դասելին նվիրեց Երեք մոգերի՝ Մելքոնի, Գասբարի և Բաղդասարի մասունքները։ Այդ ժամանակից սկսյալ քաղաք սկսեցին այցելել մեծաթիվ ուխտավորներ ամբողջ Եվրոպայից՝ երկրպագելու սուրբ մասունքներին։ Ուխտագնացությունները դեպի Քյոլն հսկայական դեր խաղացին ինչպես կրոնական, այնպես էլ տնտեսական առումներով։ Երեք մոգերի թագերը մինչև այսօր էլ զարդարում են քաղաքի զինանշանը։
1190-ից մինչև 1220 թվականները ընկած ժամանակահատվածը Նիկոլաուս Վերդունացին՝ այդ ժամանակների ամենահայտնի ոսկերիչներից մեկը, իր արվեստանոցում ստեղծեց ոսկե արկղիկը, որտեղ պահպանվելու էին սրբագույն մասունքները։ Երեք մոգերի մասունքարանն ունի հետևյալ չափերը. բարձրություն՝ 1,53 մետր, լայնություն՝ 1,10 մետր, երկարություն՝ 2,20 մետր։ Արկղի փայտյա պատյանը պատված է ոսկեջրած պղնձյա և արծաթյա թիթեղներով։ Ֆիգուրները իրականացվել են քանդակադրոշմի (չեկանկա) եղանակով։ Միայն արկղիկի առաջին հատվածն է ամբողջությամբ պատրաստված ոսկե թերթիկներից։ Եզրազարդերը դրվագված են ոսկեջրած արծնի թերթիկներով։ Հատկապես տպավորիչ են փոքրիկ սյունաշարերը՝ ոսկեջրած արծնով, որոնք նրբորեն նախշազարդված են։ Արկղիկը զարդարված է 1000 թանկարժեք քարերով ու մարգարիտներով։ Կան 300-ից ավելի անտիկ գեմմաներ ու կամեյաներ, որոնք տվյալ ժամանակահատվածում համարվում էին ամենաարժեքավոր զարդերը։ Ճիշտ է, արկղիկի պատրաստման համար օգտագործվել են բազմաթիվ թանկարժեք մետաղներ ու քարեր, բայց մեծ է նաև դրա կրոնական հորինվածքը։ Երկայնական հատվածներում պատկերված են հինկտակարանյան արքաները և մարգարեները։ վերին հատվածում գտնվում են առաքյալները։ Այստեղ նրբորեն ցուցադրվում է, որ Նոր Կտակարանը հիմնվում է Հնի վրա։ Ներքևի մասում պատկերված են Քրիստոսի խարազանման և խաչելության տեսարանները։ Իսկ դրանց վերևի հատվածում՝ սուրբ նահատակներ, Դիոկղետիանոսի զոհերը դարձած, նաբորի և Ֆելիքսի պատկերներն են ու օրհնյալ Հիսուսի առաքինությունները՝ հույսը, հավատը և սերը։
Արկղիկի առջևի հատվածի կենտրոնում պատկերված են Տիրամայրն ու նրա գրկին՝ մանուկ Հիսուսը։ Նրանց ձախից խոնարհված են երեք մոգերը։ Ավելացված է նաև չորրորդ անձը՝ Գերմանիայի կայսր Օտտոն IV-ը, ով մեծ հանգանակություն է տվել տաճարին ու այդ արկղի պատրաստմանը։ Մարիամ Աստվածածնից աջ պատկերված է Հիսուսի մկրտությունը Հորդանան գետում։ Իսկ մի փոքր ավելի վերև հայտնվում է Ահեղ դատաստանի պատկերը։
Միլանի Տիրամայր
Արքեպիսկոպոս Ռայնալդ ֆոն Դասելը Միլանից Քյոլն բերեց Տիրամոր քանդակը։ Այն այսօր տեղադրված է Երեք մոգերի մասունքարանից ոչ հեռու։ Տիրամոր արձանը համարվում է հրաշագործ և խորը պաշտամունքի մաս է կազմում հավատացյալների շրջանում։ Այս արձանի նախօրինակը ըստ երևույթին այրվել է հրդեհի ժամանակ 1248 թվականին։ Իսկ արդեն 1290 թվականին ստեղծվել է նոր արձանը, որը հասել է մինչև մեր օրերը և զարդարում է Քյոլնի տաճարը։ Արձանը ժողովուրդն անվանում է «Միլանյան մադոննա»։ Նախկինում այն կանգնած էր Տիրամոր ժամատան խորանին։ Նրա վրա տարածվում էր հարուստ զարդարանքներով ամպհովանին, որի մի հատվածը այսօր էլ պահպանվում է տաճարի ստորին հարկերում գտնվող գանձարաններից մեկում։ XIX դարում Մարիամ Աստվածածնի արձանը հանվեց նախկին տեղից և տեղադրվեց նոր, հատուկ պատրաստված վայրում։ Այդ ժամանակահատվածին են պատկանում նաև արձանի վրա ագուցված գայիսոնն ու թագը։
Միլանյան Տիրամայրը համարվում է քանդակագործական արվեստի հիանալի մի նմուշ։ Այն տիպիկ դասական գոթական ոճի աշխատանք է իրենից ներկայացնում։ Նրա ստեղծողներն են համարվում նույն այն քանդակագործները, ովքեր կառուցել են տաճարում առաքյալների քարի արձանները ներքին պատշգամբներում։ Զգուշորեն և վայելչագեղորեն է Տիրամայրը գրկել նորածին Քրիստոսին։ Կազմվածքը քանդակված է նրբագեղ ու նուրբ։ Հագուստի ծալքերը ուսերից ձգվում են մինչև ոտքերը։ Արձանը ներկված է խայտաբղետ գույներով։
Գերոյի խաչ
Սա երկումետրանոց բարձրությամբ կաղնեփայտից պատրաստած խաչ է, որը եկեղեցուն է նվիրել Քյոլնի արքեպիսկոպոս Գերոն (969-976 թվականներ)։ Վերջինս Օտտոն I Մեծ կասեր վստահելի անձն էր ու դեսպանորդը։ Խաչի ստեղծման մտահղացումը արքեպիսկոպոսի մոտ առաջացավ այն բանից հետո, երբ վերադարձավ Բյուզանդիա կատարած այցելությունից։ Այդ ժամանակ մեծադիր խաչելությունները դեռևս եվրոպական եկեղեցիներում հայտնի չէին։
Այս խաչելության յուրահատկությունը ոչ այնքան նրա հսկայական չափերով է պայմանավորված, որքան այդ ժամանակին ոչ բնորոշ պատկերների ռեալիզմով։ Խաչի վրա գտնվում է Փրկչի անկենդան մարմինը։ Նրա գլուխը փոքր-ինչ հակված է դեպի առաջ, իսկ աչքերը փակված են։ Քրիստոսի մարմնի վրա ակներև դիտվում են մկաններն իրենց մանրամասնությամբ, ջիլերն ու ոսկորները։ Քանդակագործը Հիսուսին պատկերել է ոչ իր փառքի գագաթնակետին, այլ մահվան ժամին։ Ինչպես հավատում են քրիստոնյաները, Մահը մարդկային ցեղին բերում է փրկություն։ Խաչափայտն ու լուսապսակը դրվագված են ապակե զարդերով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի տաճարներ Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Գերմանիայում Կատեգորիա:Գոթական ճարտարապետություն Կատեգորիա:1880 հիմնադրումներ Կատեգորիա:1880 կառուցումն ավարտված կրոնական կառույցներ Կատեգորիա:Քրիստոնեական ճարտարապետություն Կատեգորիա:Տաճարներ Կատեգորիա:Գերմանիայի մշակույթ Կատեգորիա:Կաթոլիկ եկեղեցու կառույցներ Կատեգորիա:Գերմանիայի ճարտարապետություն Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Կատեգորիա:1880 կառուցումն ավարտված եկեղեցիներ
Պիկայեռվե
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 54 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Պիլվամաա նահանգի Վալգյեռվե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Մոնժովե
Բնակչությունը կազմում է 1813 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 101 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 18 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 11020։ Հեռախոսային կոդ՝ 0166։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Մաքրինե
Մաքրինե, հայկական իգական անուն։ Առաջացել է հայերեն մաքուր բառից։ Նորակերտ անուն է։ Հնում գործածվել է Մակրինե ձևով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական իգական անձնանուններ
Վիյու
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կոմի Հանրապետության գետեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Քարագլուխի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Վայոց ձորի մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Վայոց ձորի մարզի Քարագլուխ գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 25 հուշարձան (6 միավոր)։
(1169) Ալվինե
(1169) Ալվինե (Alwine), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1930 թվականի օգոստոսի 30-ին Մաքս Վոլֆի և Մարիո Ֆերերոյի կողմից Հայդելբերգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,318472 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9593 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,6776 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1289,44 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,279191 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,05° անկյուն։
Ալվինե աստերոիդը դասվում է Ֆլորայի աստերոիդների ընտանիքին, որի մեջ ներառված են այս պահին հայտնի ավել քան 7438 անդամներ։ Ընտանիքի ներքին սահմանը անցնում է 2,17 ա. մ. հեռավորության վրա Արեգակից, իսկ արտաքին սահմանը՝ 2,33։ Այս ընտանիքի աստերոիդների էքսցենտրիսիտետները ընկնում են 0,109-0,168 միջակայքում, իսկ ուղեծրի թեքումը՝ 2,4°-6,9°։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆլորայի ընտանիքի աստերոիդներ Կատեգորիա:1930 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Մաքս Վոլֆի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Մարիո Ֆերերոյի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Սարգիս Մելիքսեթյան
Սարգիս Ալեքսանդրի Մելիքսեթյան ), հայ թատերագետ, գրականագետ, արվեստագիտության դոկտոր, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1956), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թ.-ից։
Կենսագրություն
Ծնվել է Ելիզավետոպոլ (Գանձակ) քաղաքում։ Ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը։ Լրագրական գործունեությունը սկսել է 1921 թվականին, Թիֆլիսում։ Հետո փոխադրվել է Երևան, երկու տարի աշխատել է Ժողովրդական կոմիսարների խորհրդում որպես ինֆորմացիոն բաժնի վարիչ, իսկ 1923-1925 թվականներին՝ «Խորհրդային Հայաստան» թերթի խմբագրությունում բաժնի վարիչ։ 1925-1930 թվականներին՝ Գեղաշխի արհեստակցական միության նախագահ, 1930-1935 թվականներին՝ «Հայկինո»-ի սցենարական բաժնի վարիչ, ապա նախագահ-տնօրենի տեղակալ։ Հետագայում աշխատել է որպես Խաղացանկային կոմիտեի նախագահ, Արվեստի գործերի վարչության թատերական բաժնի վարիչ, 1935-1949 թվականներին՝ Հայաստանի թատերական թանգարանի տնօրեն, միաժամանակ՝ 1935-1937 թվականներին Երևանի թատերական տեխնիկումի տնօրեն, 1938-1942 թվականներին Արվեստի գործերի վարչության դրամատուրգիայի գծով գլխավոր խորհրդատու։
1944-1947 թվականներին եղել է Երևանի թատերական ինստիտուտի թատերագիտական ֆակուլտետի դեկանը, 1947-1949 թվականներին՝ ամբիոնի վարիչ նույն ինստիտուտում։ 1950-1954 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ արվեստի սեկտորի որպես ավագ գիտաշխատող։ 1954-1963 թվականներին գրականության և արվեստի թանգարանի արվեստի բաժնի վարին ու գիտնական քարտուղարն էր։ 1963-1980 թվականներին եղել է Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի տնօրենը։ 1954 թվականին «Հովհաննես Աբելյան» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել արվեստագիտության թեկնածուի աստիճան։ 1971 թվականին «Սովետական թատրոնի պատմությունը» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել արվեստագիտության դոկտորի աստիճան։ Ռուսերեն լույս է տեսել նրա «Մեր թատրոնի ուղին» (Երևան, 1940) գիրքը։ Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։ Մահացել է 1980 թ.-ին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ թատերագետներ Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ Կատեգորիա:Հայ արվեստաբաններ Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ Կատեգորիա:Արվեստագիտության դոկտորներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Սամաճաբլո
Սամաճաբլո (სამაჩაბლო), նախկին Հարավ-Օսիական ինքնավար մարզի տարածքի ոչ պաշտոնական, վրացական անվանումը։ Անվանումը գործածության մեջ է մտնել Վրաստանի նախագահ Զվիադ Գամսախուրդիայի առաջարկությամբ։ Բառը կազմված է վրացական իշխանական Մաչաբելի տոհմի անվանումից, որը հավակնում էր հին աբխազական Աչբա տոհմից սերելուն։ Ուշ միջնադարում նրանք ունեցել են մեծ հողաբաժին ներկայիս Հարավային Օսիայի տարածքում։ Հիմա «Սամաճաբլո» տերմինը Վրաստանում պաշտոնապես փոխարինված է ավելի չեզոքով, այն է՝ Ցխինվալի երկրամաս։
Գրականություն
Կատեգորիա:Օսիայի պատմություն Կատեգորիա:Վրաստանի պատմական շրջաններ
Կախարդական լավաշ
«Կախարդական լավաշ», 1973 թվականին Հայֆիլմ կինոստուդիայում նկարահանված մուլտֆիլմ։
Սյուժե
Մուլտֆիլմը Նաղաշ անունով մի տղայի մասին է, ով ապրում էր լավաշ թխող իր մայրիկի հետ։ Լավաշով է սնվում ու մեծանում նաև Նաղաշը։ Բայց Հայոց աշխարհում տղաները շուտ են մեծանում, մոռանում մանկական խաղերի մասին ու դառնում օգնական ծնողների համար։ Նաղաշն էլ որոշում է գտնել իր սրտի գործը ու մոր թխած լավաշներից մեկը վերցնելով՝ ճանապարհ է ընկնում։ Փորձությունների ու անհաջողությունների միջով անցնելով՝ Նաղաշը հասկանում է, որ երջանկություն կարելի է գտնել միայն հարազատ հողում։ Վերադառնում է տուն, մի լավաշաչափ հող է մաքրում քարերից, վարում է, ցանում, ջրում սեփական քրտինքով, և հողը նրան վարձահատույց է լինում ու առատ բերք պարգևում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1973 ֆիլմեր Կատեգորիա:Հայկական մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտֆիլմեր
Էմերիս
Էմերիս, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Հինգից մինչև յոթը
Ֆիլմն առաջին անգամ ցուցադրվել է 2015 թվականի սեպտեմբերին «Ամուրյան աշուն» կինոփառատոնում, որտեղ արժանացել է Վալերի Պրիյոմիխովի անվան գրան-պրիի «Լավագույն ֆիլմ» անվանակարգում, ինչպես նաև հաղթել է «Լավագույն օպերատոր» անվանակարգում ։
2016 թվականի օգոստոսին ֆիլմը ցուցադրվել է «Պատուհան դեպի Եվրոպա» կինոփառատոնի «Վիբորգական հաշիվ» («Выборгский счёт») ընդլայնված ծրագրի շրջանակներում, ինչպես նաև Բալթյան երկրների «Open Place» կարճամետրաժ ֆիլմերի միջազգային կինոփառատոնում ։
2016 թվականի դեկտեմբերի 28-ին ներկայացվել է պաշտոնական թրեյլերը ։
Ռուսական կինոթատրոններում ֆիլմի պրեմիերան կայացել է 2017 թվականի հունվարի 26-ին.
Սյուժե
Ամեն օր երեկոյան ժամը 5-ից մինչև յոթը Օլեգը սրճարանում սպասում է իր նախկին ընկերուհուն՝ Աննային, ով կես տարի առաջ լքել է նրան։ Մի օր նա այնտեղ հանդիպում է Վերային, որը նույնպես վերապրել է բաժանում, և սրճարանը դառնում է նրանց ժամադրության վայրը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսական ֆիլմեր Կատեգորիա:2015 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսական մելոդրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր
Խոժոռնի
Խոժոռնի, միջնադարյան բերդ-բնակավայր Գուգարքի Ծոբոփոր գավառում, այժմյան Խոժոռնի (Վրաստան, Մառնեուլի շրջանում) հայաբնակ գյուղի տեղում, Բերդաձորից հյուսիս։ XI դարից պատկանել է Զաքարյաններին, եղել նրանց տոհմական և հոգևոր կենտրոնը։ Գյուղի անվան ծագումը շատ պատմաբանաներ՝ Գառնիկ Շախկյան, Եղիշե Սահակյան և այլն կապում են Հայկ Նահապետի որդու՝ Խոռի անվան հետ։ Ըստ Խորենացու, Խոռը Հայկ նահապետի որդին էր, Խոռի սերունդը կոչվեց Խոռխոռունիներ, որոնք հայտնի իշխանական տոհմի անվանումն է։ Ըստ ավանդության Խոռը հիմնվեց Հայաստանի հյուսիսում, կառուցեց մի ավան որը կրեց նրա անունը՝ Խոռ։ Այն հետագայում դարձավ Խոժոռնի։ Խոռի անվան հետ է կապվում նաև Խոժոռնիից ոչ այնքան հեռու գտնվող Խորակարետ հոյակերտ վանքը, որը հնում կրել է տարբեր անուններ՝ Խոռակերտ, Խոռի վանք, Խոռխոռակերտ և այլն։
Այժմյան Խոժոռնիում պահպանվել են միանավ (բլրի վրա) և խաչաձև՝ զույգ ավանդատներով գմբեթավոր (XI դար) եկեղեցիները։ Գմբեթավոր եկեղեցին գտնվում է խոժոռնի գյուղի եզրին, հայ-վրացական ներկայիս սահմանից ոչ այնքան հեռու։ Կառուցված է խոշոր, կիսամշակ բազալտ քարերով։ Պատերի շարվածքում օգտագործվել են վաղ միջնադարի բարձրարվեստ քանդակազարդ կոթողներ։ Արևելյան ճակատին, բեմի լուսամուտի վերևում, կա կտիտորական բարձրաքանդակ՝ եկեղեցու մանրակերտը ձեռքերին բռնած իշխանի և եպիսկոպոսի պատկերով։ Եկեղեցուց ոչ հեռու անհատ նշանակությամբ քառակողմ մի շինություն կա, որը կարող էր լինել հոգևոր ծառայությունն իրականացնողի կացարանը։ Ցավոք 90-ականներին անհատ մարդիկ պատերից քերել են հայերեն արձանագրությունները, փոքրածավալ որմնաքանդակները։ եկեղեցու դեմ հանդիման, Հայաստանի Հանրապետության տարածքում, անտառի մեջ է գտնվում Խոժոռնիի ամրոցը։  Խոժոռնի գյուղի մոտ պահպանվել են նաև հին խաչքարեր։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հայկական բերդեր և ամրոցներ (Վրաստան) Կատեգորիա:11-րդ դարի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Ուստ-Նիցինսկոե
Բնակչությունը վերջին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1000 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1622 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սվերդլովսկի մարզի Սլոբոդո-Տուրինսկի շրջանի բնակավայրեր
Շաքիի շրջան
Շաքիի շրջան (Шаки район, Şəki rayonu), շրջան է Ադրբեջանական Հանրապետության հյուսիսային մասում։ Վարչկենտրոնը Շաքի քաղաքն է։
Աշխարհագրություն
Շաքիի շրջանը կազմավորվել է 1930 թվականի օգոստոսի 8-ին։ Իր ներկայիս զբաղեցրած տարածքով համապատասխանում է պատմական Բուն Աղվանքի Շաքե գավառին։ Շրջանը սահմանակից է Ադրբեջանական Հանրապետության Կախի, Եվլախի, Աղդաշի, Կուտկաշենի, Վարդաշենի և Դաղստանի Ռուտուլի և Ախտիի շրջաններին։ Զբաղեցնում է 2.4 հազազ կմ² մակերես ։
Շրջանում կա մեկ քաղաք՝ Շաքի շրջկենտրոնը, երկու քաղաքատիպ ավան՝ Թուրան (նախկինում՝ Օրջոնիկիձե) ու Չալաբիխան և 64 գյուղ։
Պատմություն
Մինչև 1918 թվականը շրջանի ներկայիս տարածքում զուտ հայաբնակ էին 17 գյուղեր. Գետաշեն (Չայ– քյանդ), Գյոյբուլաղ կամ Գյոգբուլաղ, Ղայաբաշի, Ղոզլու, Սալիբեկ, Մեժլիս, Ջյուջամիշ, Աղփիլաքյան, Ջաֆարավատ, Չարղաթ, Գյոբեկլու, Ալյար, Մալղշեն, Այդինբուլաղ, Դաշբուլաղ, Սաբաթլու, Օրաբան։ Մեծ թվով հայեր բնակվում էին նաև Շաքի քաղաքում։ 1918 թվականի ամռանը օսմանցիների ու մուսավաթականների համատեղ կազմակերպած հայերի զանգվածային ջարդերից հետո (տես՝ Հայերի ջարդերը Շաքիում) վերը նշված բոլոր 17 գյուղերն էլ հայաթափ են եղել։ Միայն մի քանի գյուղերից մազապուրծ փրկված հայերը (գլխավորապես Սաբաթլու գյուղից) անցնելով Ալազան գետը երկար ու կործանարար դեգերումներից հետո (անտուն, սով, հիվանդություններ) ի վերջո միայն 1922 թվականին հիմնադրում են նոր գյուղ (այժմ՝ Վրաստանի Դեդոփլիսծղարոյի մունիցիպալիտետի Սաբաթլո գյուղ)։ Շրջանի տարածքում մինչև 1988 թվականը չնչին թվով հայեր բնակվում էին միայն Շաքի քաղաքում (մայրենի դպրոց չունեին), իսկ վերոհիշյալ բոլոր գյուղերը կամ անբնակ էին և կամ՝ ադրբեջանաբնակ ։
Կյոզնե
Կյոզնե, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայի Պելյանի գավառակում։
Շաքիի շրջան
Պատմություն
Շաքիի շրջանի տարածքում մեծ թիվ են կազմում նաև 18-րդ դարի կեսերից կրոնափոխ եղած (մահմեդականացված) հայերով բնակեցված (այժմ իրենց համարում են ադրբեջանցիներ) գյուղերը։ Դրանցից են՝ Քիշ, Զայզիտ, Պարտեզ, Քունգյուտ (Բաշ և Ղշլաղ), Թուրք-Օրաբան և այլն։
Կյոզնե
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Շաքիի շրջան
Պատմություն
Շրջանի տարածքում հայ մշակույթի հուշարձանները սփռված են ամենուր, ինչպես 1918 թվականից հայաթափ եղած գյուղերում ու դրանց շրջակայքում, այնպես էլ դավանափոխ բնակչություն ունեցող հին հայկական գյուղերում։ Առանձնապես արժեքավոր են՝ Քիշ գյուղի Սուրբ Աստվածածին, Շաքիի Սուրբ Հռիփսիմե, Քունգյուտի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցիները, Պարտեզ գյուղի Սուրբ Գևորգ և Սուրբ Գեղարդ վանքերը, Շաքի քաղաքի բնակելի ու հասարակական շենքերը, երեք եկեղեցիները, բազմաթիվ հին գերեզմանոցները, խաչքարեր ու տապանաքարերը։ Պահպանվել են նաև վիմագիր արձանագրություններ ։
Կյոզնե
Տես նաև
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Շաքիի շրջան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շաքիի շրջան
An Me Thimasai
An Me Thimasai, (, «Եթե դու հիշում ես ինձ»), Եվրատեսիլ 2013 երգի մրցույթում Կիպրոսը ներկայացրած կիպրացի երգչուհի Դեսպինա Օլիմպիուի երգը, որի խոսքերի հեղինակը Զենոն Զինդիլիսն է, իսկ երաժշտության հեղինակը Անդրեաս Գիորգալիսը։
Դեսպինան երգի տեսահոլովակը սկսել է նկարահանել 2013 թվականի մարտի սկզբներին. Vodafone-ը նկարահանումների պահերը պատկերող մի քանի լուսանկար է տարածել Facebook-ում ։ Մարտի 12-ին պատրաստի տեսահոլովակը տարածել է cytamobile-ը, դրանից երեք օր անց՝ eurovision-ը  ։ Երգը մրցույթի կիսաեզրափակիչ փուլում զբաղեցրել է 15-րդ հորիզոնականը 11 միավորով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2013 երգի մրցույթի երգեր Կատեգորիա:2013 սինգլներ Կատեգորիա:2013 երգեր
Յոհան Գոթլիբ Նաուման
Յոհան Գոթլիբ Նաուման (Johann Gottlieb Naumann, ), գերմանացի երգահան և դիրիժոր, օպերաների հեղինակ։ Առավել հայտնի է Շվեդիայում և Դանիայում։
Կենսագրություն
Ծնվել է հողատիրոջ ընտանիքում։ Նախնական երաժշտական կրթությունը ստացել է Լոշվիցեի գյուղական դպրոցում, որտեղ նա սովորել է երգեհոն և դաշնամուր նվագել։ 13 տարեկան հասակում նա ստիպված էր փականագործություն սովորել, այնուհետև ընդունվել է Դրեզդենի լատինական դպրոցներից մեկը և այնտեղ շարունակել երաժշտական կրթությունը։ 1757 թվականին Գեյգեր Անդերս Վեստրյոմի հետ ուղևորվել է Իտալիա՝ ճամփորդության։ 1759-1763 թվականներին աշակերտել է Ջուզեպպե Տարտինիի (Պադովա), Ջովաննի Բատիստա Մարտինիի (Բոլոնյա), ինչպես նաև Յոհան Ադոլֆ Հասսեի (Վենետիկ) մոտ։ Այս տարիների ընթացքում գրել է իր առաջին երաժշտական ստեղծագործությունները։ Իր առաջին օպերան (իտալ․«Il tesoro insidiato») գրել է 1763 թվականին՝ Վենետիկի կառնավալին ընդառաջ։
Օննիկ Ավետիսյան
Օննիկ Հակոբի Ավետիսյան, հայ նկարիչ, արվեստաբան, մանկավարժ։
Յոհան Գոթլիբ Նաուման
Կենսագրություն
1764 թվականի օգոստոսի 1-ին նշանակվել է Դրեզդենի պալատական երգահան, իսկ հաջորդ տարում՝ նորից ուղևորվել Իտալիա՝ ճամփորդության։ 1768 թվականին վերադարձավ Դրեզդեն, որտեղ գրեց Ֆրիդրիխ Ավգուստ I-ի ամուսնությանը նվիրված «Տիտոյի ողորմածությունը» (La clemenza di Tito) օպերան։ 1772-1774 թվականներին աշխատել է Մյունխենում, ապա կրկին վերադարձել Պադովա (Իտալիա), որտեղ գրել է հինգ օպերա և դարձել օպերային երգահան։ 1776 թվականին, հրաժարվելով Բեռլինի հրավերից, դարձել է Դրեզդեն ի պալատական դիրիժոր։ 1777 թվականին ընդունել է Շվեդ թագավոր Գուստավ III-ի հրավերը, որտեղ աշխատել է Ստոկհոլմի Թագավորական օպերայում և բարեփոխել տեղի պալատական նվագախմբի կազմը։ 1786 թվականին բեմադրել է Շվեդիայում շատ հայտնի «Գուստավ Վազա» օպերան և մինչ կյանքի վերջին տարիները աշխատել է Դրեզդենում։ Որպես դիրիժոր հրավիրվել է Կոպենհագեն (1785—1786 թթ) և Բեռլին (1788—1789 թթ)։ 1792 թվականին ամուսնացել է դանիական նավատորմի հրամանատարի աղջկա հետ, սակայն շուտով ստիպված էր դադարեցնել երաժշտական ակտիվ գործունեությունը՝ սրացող խլության պատճառով։
Օննիկ Ավետիսյան
Կենսագրություն
Օննիկ Ավետիսյանը ծնվել է 1898 թվականին Թուրքիայում։ 1921-1924 թվականներին սովորել է Վիեննայի «Գրաֆիկ արվեստի դպրոցում», 1927 թվականին ավարտել է Հռոմի գեղարվեստի ակադեմիան։ 1929-1934 թվականներին դասավանդել է Կահիրեի Նուպարյան ազգային և Պերպերյան վարժարաններում, 1936-1941 թվականներին` Կիպրոսի Մելգոնյան կրթական հաստատությունում ։