cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ամոնիակ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ազոտային միացություններ Կատեգորիա:Ջրածնային միացություններ Կատեգորիա:Նիտրիդներ Կատեգորիա:Լուծիչներ Կատեգորիա:Թունաբանություն
(3103) Իգեր
(3103) Իգեր (Eger), աստերոիդ ապոլոնի ընտանիքում։ Հայտնաբերվել է 1982 թվականի հունվարի 20-ին Միկլոշ Լովասի կողմից Պիսկեշտետոյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 1,404532 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 0,9069 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 1,9021 ա. մ., իսկ Երկրի ուղեծրին Իգեր աստերոիդը նվազագույնը մոտենում է 0,0794 ա. մ. հեռավորության վրա ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 607,99 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,592116 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 20,93° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1982 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Միկլոշ Լովասի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Ապոլոնի ընտանիքի աստերոիդներ
Կանզաս Սիթիի հանրային գրադարան
Կանզաս Սիթիի հանրային գրադարան, պետական համակարգ, որի կենտրոնական գրասենյակը գտնվում է Միսսուրի նահանգի Կանզաս Սիթի քաղաքում ։ Համակարգը ներառում է Կենտրոնական գրադարանն ու մի քանի մասնաճյուղեր, որ տեղակայված են Կանզաս Սիթի, Ինդիփենդենթ և Շուգար Քրիք քաղաքներում։ Հիմնադրվել է 1873 թվականի դեկտեմբերի 5-ին ։ Այն ամենահին և մեծությամբ 3-րդ հանրային գրադարանն է Կանզաս Սիթի քաղաքում։ Հատուկ հավաքածուները, որ պահվում են Կենտրոնական գրադարանի՝ Միսսուրի հովտի բաժնում, վերաբերում է Կանզաս Սիթի քաղաքի պատմությանը և ներառում է օրիգինալ ու հրատարակված նյութեր, նորությունների հոդվածներ, փոստային բացիկներ, լուսանկարներ, քարտեզներ և քաղաքի տեղեկագրքեր, որոնք պարունակում են տվյալներ կոմունայի վաղ պատմության մասին։ Գրադարանի Ռամոս հավաքածուն ներառում է գրքեր, բրոշյուրներ, ամսագրային հոդվածներ և այլ նյութեր, որոնք վերաբերում են աֆրոամերիկյան պատմությանն ու մշակույթին։
Գրապահարան
Համայնքի գրապահարանը (Community Bookshelf, հայտնի է նաև որպես Գրադարանի ավտոտնակ), որ կառուցվել է 2004 թվականին, գտնվում է Կանզաս Սիթիի կենտրոնում։ Այն ձգվում է Կենտրոնական գրադարանի ավտոտնակի հարավային պատի երկայնքով։ Գրքերը, որոնք ունեն երկու մետր լայնություն և ավելի քան յոթ մետր բարձրություն, պատրաստված են մայլարով ծածկված բետոնե պանելներից և ալյումինե ենթակառուցվածքներից ։ Գրապահարանում ներառված են 22 գրքեր, որոնք առաջարկվել են Կանզաս Սիթի քաղաքի բնակիչների և ընտրվել Կանզաս Սիթիի հանրային գրադարանի խորհրդի կողմից ։
Աշխատանքում ներկայացված են հետևյալ գրքերը՝
Ծառայություններ
Կանզաս Սիթիի հանրային գրադարանը վարում է բաց դռների քաղաքականություն, երբ հարցը վերաբերում է իրենց հովանավորներին։ Սկսած 2016 թվականից Library's Americorps VISTAs միությունը և Ծառայությունների թիմն սկսել են Սուրճ և զրույց (Coffee & Conversations) հովանավորների համար ծրագիրը՝ նպատակ ունենալով զբաղվել համայնքի անօթևանների հարցով։ Ժողովի ընթացքում գրադարանը հովանավորներին է ներկայացրել անօթևանների հարցը և սոցիալական այլ խնդիրներ։ Այդ ընթացքում նրանք նաև հրավիրել են մասնակցել բաց քննարկման ։ Այդ ծրագիրը իրականացվել է Դալլասի հանրային գրադարանի ծրագրի նմանությամբ ։
Դրանից բացի Կանզաս Սիթիի հանրային գրադարանն իրականացնում է ներգաղթյալներին աջակցելու ծրագիր։ Փախստականների և ներգաղթյալների ծառայությունների և արտոնությունների տրամադրման (Refugee and Immigrant Services & Empowerment, RISE) ծրագիրն օգնում է ներգաղթյալներին՝ նրանց տրամադրելով տեղեկություններ այն միջոցների վերաբերյալ, որոնք օգնում են ստանալ քաղաքացիություն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1873 հիմնադրումներ Միսսուրիում Կատեգորիա:Կանզաս Սիթի
Վինչենցո Դամինի
Վինչենցո Դամինի (Vincenzo Damini, ), իտալացի նկարիչ, Ջովաննի Անտոնիո Պելլեգրինիի աշակերտը։ Որոշ ժամանակ ապրել է Անգլիայում։
Կյանք
Լոնդոնի Հենրիետտա փողոցի` Ջեյմս Ջիբսի կողից նախագծված մի տան սվաղված առաստաղին արված հինգ դեկորատիվ նկարները վերագրվում են Դամինիին։ Ամբողջ սենյակը, որը թվագրվում է 1727-32 թվականներին, պահպանվել է Վիկտորիայի և Ալբերտի թանգարանում ։ Նա Իտալիա է վերադարձել 1730 թվականին, Ջիլս Հուսսեյի ուղեկցությամբ, ում, ըստ Էդվարդ Էդվարդսի նա թողել է Բոլոնիայում` հեռանալով նրա ունեցվածքով ։ 1737 թվականից նա Լ'Աքվիլայում, Աբրուզոյում էր, որտեղ այդ տարի պատկերազարդել է Սան Ջուլիանոյի վանքի եկեղեցու խորանը։ Նրա աշխատանքներից երեքը պահվում են Աբրուզոյի ազգային թանգարանում ։
Նա մահացել է Լ'Աքվիլայում, մոտավորապես 1749 թվականին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալացի նկարիչներ
Դրեբկաու
Դրեբկաու (Drebkau), կոմունա Գերմանիայում, մտնում է Բրանդենբուրգ երկրամասի մեջ։ Ինչպես նաև Շպրե Նեյսեի մի մասն է կազմում։ Տարածքը կազմում է 142,94 կմ2։ Բնակչությունը` 5910 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պաշտոնական կոդ 12 0 71 057։ Կոմունան ունի 10 շրջան։ Պաշտոնական լեզուներն գերմաներենն ու սորբիան լեզուն ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Սենադոր լա Ռոկի
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1994 թվականի նոյեմբերի 10-ին։
ﺏ (բա)
Բա (ﺏ), արաբական այբուբենի 2-րդ տառը։ Համապատասխանում է հայերեն «Բ» տառին։
Տես նաև
Կատեգորիա:Արաբերենի այբուբեն
Գունստեթ
Գունստեթ (Gunstett), համայնք Ֆրանսիայի Գրանդ Էստ մարզի Ստորին Հռենոս գավառում ։
Բնակչությունը 2006 թվականի դրությամբ կազմում է 711 մարդ, բնակչության խտությունը` 112.86 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 6.3 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 400 կմ արևելք, Ստրասբուրգ քաղաքից` 37 կմ հյուսիս։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Դրախհաուզեն
Դրախհաուզեն (Drachhausen), կոմունա Գերմանիայում, մտնում է Բրանդենբուրգ երկրամասի մեջ։ Ինչպես նաև Շպրե Նեյսեի մի մասն է կազմում։ Տարածքը կազմում է 38,37 կմ2։ Բնակչությունը` 843 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պաշտոնական կոդ 12 0 71 052։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Պատուս
Պատուս (Patos), համայնք Բրազիլիայում՝ Պարաիբա նահանգի կազմում։ Գտնվում է Պարաիբա նահանգի Սերտանի մարզում։ Մտնում է Պատուսի գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 100 663 մարդ (2006 թվականի տվյալներով)։ Գրավում է 513 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 191,6 մարդ/կմ²։
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1903 թվականի հոկտեմբերի 24-ին
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Պարաիբա նահանգի բնակավայրեր
Մոլլա Սուլեյման (Ալաշկերտի գավառ)
Պատմություն
Բնակչությունը գրեթե ամբողջովին բնաջնջվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Բնակչություն
1878 թվականին ուներ 110, իսկ 1909 թվականին` 80 տուն հայ բնակիչ։
Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահություն, երկարգործություն և բանաջարաբուծությունն էր։
Գյուղն ուներ մի քանի պանդոկ ու կրպակ։
Օգտակար հանածոներ
Գյուղի մոտակայքում կան հանքային տաք աղբյուրներ։
Պատմամշակութային կառույցներ
Մոլլա Սուլեյմանն ուներ 2 եկեղեցի, որոնցից մեկը կոչվում է '''Ս. Հակոբ'''։
Կրթություն
Մինչև 1914 թվականը գյուղում եկեղեցիներին կից գործում էր վարժարաններ` 10-15 սաներով։ Գյուղից արևելք կար գյուղատեղի և գերեզմանոց ։
Հունաստան
Հունաստան (Ελλάδα ), պաշտոնապես՝ Էլլենական Հանրապետություն (Ελληνική Δημοκρατία, Ellīnikî Dīmokratía ), պետություն Հարավարևելյան Եվրոպայում ։ Մայրաքաղաքը և խոշորագույն քաղաքն Աթենքն է, որի վարչական տարածքի մեջ է մտնում նաև Պիրեոս համայնքը։ Հունաստանի բնակչության թիվը ըստ 2011 թվականի մարդահամարի տվյալների կազմում է 11 միլիոն մարդ։ Հյուսիսից սահմանակից է Ալբանիային, Մակեդոնիայի Հանրապետությանը և Բուլղարիային, իսկ արևելքից՝ Թուրքիային։ Հունաստանի ափերը արևելքից ողողվում է Եգեյան, արևմուտքից՝ Հոնիական, իսկ հարավից՝ Միջերկրական ծովերի ջրերը։ Հունաստանն ըստ ջրափնյա գծի երկարության (13.676 կմ) 11-րդն է աշխարհում։ Ունի հսկայական թվով կղզիներ (մոտ 1,400, որոնցից 227-ը բնակեցված են), որոնցից են՝ Կրետեն, Դոդեկանեսը, Կիկլադները և Հոնիական կղզիները։ Հունաստանի տարածքի 80 %-ը լեռնային է։ Լեռներից ամենաբարձրը Օլիմպոսն է (2917 մ)։
Ժամանակակից Հունաստանն իր արմատներով սկիզբ է առնում Հին Հունաստանի քաղաքակրթությունից, որն ընդհանուր առմամբ համարվում է արևմտյան քաղաքակրթության բնօրրանը։ Այն ժողովրդավարության, արևմտյան փիլիսոփայության , Օլիմպիական խաղերի, արևմտյան գրականության և պատմագրության, քաղաքագիտության, հիմնական գիտական և մաթեմատիկական սկզբունքների, արևմտյան թատրոնի բնօրրանն է։ Այս ժառանգությունը մասամբ արտահայտված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային Ժառանգության ցանկում գտնվող 17 հուշարձաններով․ այդ ցուցանիշով Հունաստանը 13-րդն աշխարհում և 7-րդը Եվրոպայում։
Ժամանակակից Հունաստանը հիմնադրվել է 1830 թվականին՝ Հունական անկախության պատերազմից հետո, երբ երկիրը ստանալով եվրոպական պետությունների օգնությունը կարողացավ դուրս գալ թուրքական դարավոր լծից և հռչակվել անկախ պետություն՝ Հունաստանի թագավորություն։ 1981 թվականից Հունաստանը Եվրամիության, իսկ 2001 թվականից՝ Եվրոգոտու անդամ է ։ ՆԱՏՕ-ի անդամ է և ՄԱԿ-ի հիմնադիր անդամ։ Հունաստանը զարգացած երկիր է՝ բարձր շահութաբեր տնտեսությամբ, ինչպես նաև բնակչության բարձր կենսամակարդակով։ Համաշխարհային բանկի 2010 թվականի տվյալներով, ըստ կյանքի որակի այս երկիրը աշխարհում 21-րդն է ։
Անվան ծագումնաբանություն
Երկրի հայերեն անվան հիմքում ընկած է Փոքր Ասիա թերակղզու արևմտյան ափի և հարակից կղզիների հին հունական Իոնիա անունը։ Հույներն իրենց երկիրն անվանում են Հելլաս (կամ Էլլադա), որը նշանակում է «Էլլենների երկիր»։ Այս ինքնանվանումն առաջացել է հունական գաղութացման դարաշրջանում (մ․ թ․ ա․ 8-6-րդ դարեր)։ Ըստ հունական առասպելների՝ այն ծագում է հույների առասպելական նախահոր՝ Հելլենոսի անունից։
Հռոմեացիները հին հույներին անվանել են գրեկներ։ Սկզբում այս անվանումը վերաբերում էր միայն հարավային Իտալիայի հույն գաղութաբնակներին, սակայն հետագայում լայն տարածում գտավ եվրոպական ժողովուրդների շրջանում։ Հունաստանը լատիներեն կոչվում է Graecia, ֆրանսերեն՝ Grèce, անգլերեն՝ Greece, գերմաներեն՝ Griechenland, ռուսերեն՝ Греция ։
Հնում հայերը հույներին անվանում էին յույն, որը համահունչ էր հույների արևելյան ճյուղի ինքնանվանը (իոն, այստեղից՝ իոնացիներ, Իոնիա, կամ հայերեն՝ Հոնիա)։
Մինչև մ.թ.ա. 3-րդ դար
Բալկաններում մարդկանց բնակության վերաբերյալ ամենահին գտածոները մոտ 270,000 տարվա են։ Դրանք գտնվել են հյուսիսային Հունաստանի Մակեդոնիա նահանգի Պետրանոլա քարանձավում ։ Հունաստանում հայտնաբերված մ. թ. ա. 7-րդ հազարամյակի նեոլիթյան բնակավայրերը համարվում են ամենահինը Եվրոպայում, և դա հասկանալի է, քանի որ Հունաստանը գտնվում էր այն ուղեծրի վրա, որով գյուղատնտեսական կուլտուրաների աճեցման մշակույթը Մերձավոր Արևելքից տարածվել է դեպի Եվրոպա ։
Հունաստանը հանդիսանում է Եվրոպական առաջին քաղաքակրթությունների բնօրրանը, որոնցից հայտնի են՝ Կիկլադյան քաղաքակրթությունը Էգեյան ծովի կղզիներում (մոտ մ. թ. ա. 3200), Մինոսյան քաղաքակրթությունը Կրետեում (մ.թ.ա. 2700-1500), իսկ այնուհետև Միկենյան քաղաքակրթությունը մայրցամաքում (մ.թ.ա. 1900-1100)։ Այս քաղաքակրթությունները ունեին իրենց գիրը, ընդ որում, մինոսյանները գրում էին Գծային Ա տարբերակով, իսկ միկենյանները՝ Գծային Բ տարբերակով, որն ավելի ուշ վերածվեց հունարենի։ Միկենյան քաղաքակրթությունն աստիճանաբար կլանեց մինոսյան քաղաքակրթությանը, բայց ինքը նույնպես վերացավ մ.թ.ա. 1200 թվականին՝ այսպես կոչված Բրոնզե դարի փլուզման ժամանակաշրջանում ։ Սա, այսպես կոչված, Հունական Մութ դարերի սկիզբն էր, որոնց ընթացքում գրավոր արձանագրություններ չեն եղել։
Հունական Մութ դարերի ավարտը ավանդաբար համարվում է մ. թ. ա. 776 թվականը, երբ առաջին անգամ անցկացվեցին Օլիմպիական խաղերը ։ «Իլիական» և «Ոդիսական» պոեմները, որոնք համարվում են Արևմտյան գրականության հիմնարար գործերը, ստեղծվել են մ. թ. ա. 8-րդ կամ 7-րդ դարում Հոմերոսի կողմից։ Մութ Դարերից հետո հունական կղզիներում ի հայտ եկան զանազան թագավորություններ և քաղաք-պետություններ, որոնք տարածվեցին մինչև Սև ծով, Հարավային Իտալիա (առավել հայտնի որպես «Մեծ Հունաստան») և Փոքր Ասիա։ Այդ թագավորությունները և նրանց գաղութները հասան բարեկեցության բարձր մակարդակի, ինչն էլ զարկ տվեց մի աննախադեպ մշակութային թռիչքի դասական Հունաստանում. մեծագույն հաջողություններ ճարտարապետության, դրամայի, գիտության, մաթեմատիկայի և փիլիոսոփայության ոլորտներում։ Մ.թ.ա. 508 թվականին Կլիսթենեսի ղեկավարությամբ Աթենքում հաստատվեց աշխարհի առաջին դեմոկրատական համակարգը ։
Մ.թ.ա. 5-րդ դարի սկզբին ամբողջ Մերձավոր Արևելքը Պարսից կայսրության վերահսկողության տակ էր, որը կլանել էր տարածաշրջանի բոլոր երկրներն (Մարաստան, Բաբելոն, Լիդիա, Հայաստան, Եգիպտոս) ու սպառնում էր հունական քաղաք-պետություններին արժանացնել նույն ճակատագրին։ Փոքր Ասիայի քաղաք-պետությունները չկարողացան արժանի դիմադրություն ցույց տալ պարսից զորքերին և մ.թ.ա. 492 թվականին Պարսկաստանը ներխուժեց մայրցամաքային Հունաստան, սակայն մ.թ.ա. 490 թվականին Մարաթոնի ճակատամարտում կրած պարտությունից հետո ստիպված եղավ նահանջել։ Երկրորդ ներխուժումը սկսվեց մ. թ. ա. 480 թվականին։ Չնայած Թերմոպիլեի ճակատամարտում սպարտացիների և այլ հույների հերոսական դիմադրությանը՝ Պարսկաստանին հաջողվեց գրավել Աթենքը։ Մ.թ.ա. 480 և 479 թվականներին Սալամինի, Պլատեայի և Միկալեի ճակատամարտերում հույների տարած հերոսական հաղթանակները պարսիկներին կրկին ստիպեցին նահանջել և վերջնականապես հեռանալ Հունաստանից։ Այս ռազմական գործողությունների ընթացքում, որոնք հայտնի են որպես Հույն-պարսկական պատերազմ, հույներին առաջնորդում էին Աթենքն ու Սպարտան։ Իսկ այն հանգամանքը, որ Հունաստանը մի ամբողջական պետություն չի եղել, խոսում է այն մասին, որ հունական պետությունների միջև հակամարտությունները կրում էին սովորական բնույթ։ Հին Հունաստանի ամենաքայքայիչ ներքին պատերազմը մ. թ. ա. 431–404 թթ. Պելոպոննեսյան պատերազմն էր, ինչի արդյունքում, Հին Հունաստանի առաջատար, Աթենական միությունը դատապարտվեց կործանման և, շատ չանցած, Աթենքն ու Սպարտան հայտնվեցին Թեբեի, իսկ հետագայում Մակեդոնիայի ստվերում։ Վերջինս կրկին միավորեց հունական քաղաք-պետությունները, ստեղծելով Կորնթոսյան միությունը (հայտնի է նաև որպես Հելլենական լիգա կամ Հունական լիգա անվամբ), որի ղեկավարը դարձավ Մակեդոնիայի արքա Փիլիպոս II-ը։ Նա Հունաստանի պատմության մեջ առաջինն էր, ով ընտրվեց ամբողջական Հունաստանի առաջնորդ։
Փիլիպոս II-ի սպանությունից հետո Կորնթոսյան լիգայի ղեկավարումը ստանձնեց նրա որդին՝ Ալեքսանդր Մակեդոնացին, ով միավորեց բոլոր հունական քաղաք-պետությունները և, մ. թ. ա. 334 թվականին, ներխուժեց պարսից կայսրության տարածք։ Գրանիկոսում, Իսոսում և Գավգամելայում տարած հաղթանակներից հետո հույները մ. թ. ա. 330 թվականին գրավեցին նաև Շոշն ու Պերսեպոլիսը (Պարսից արքայի հիմնական աթոռանիստ քաղաքները)։ Ալեքսանդր Մակեդոնացին թեև կործանեց ժամանակի հզորագույն տերությունը, սակայն, արևելքում նվաճելով նոր տարածքներ, ստեղծեց մի ավելի լայնածավալ կայսրություն, որը ձգվում էր արևմուտքում Հունաստանից մինչև Պակիստան՝ արևելքում, իսկ հարավում ներառում էր Եգիպտոսը։ Ալեքսանդրը ծրագրավորել էր նվաճել նաև Արաբական թերակղզին և այլ նորահայտ տարածքներն արևելքում, սակայն, նրա հանկարծակի մահը մ. թ. ա. 323 թվականին, ոչ միայն թույլ չտվեց իրագործել այդ ծրագիրը, այլև հանգեցրեց հսկայական կայսրության քայքայմանն ու, ի վերջո, վախճանին։ Երկիրը բաժանվեց մի քանի թագավորությունների, որոնցից ամենահայտնիներն էին Սելևկյան կայսրությունը և Պտղոմեոսյան Եգիպտոսը։ Հույների կողմից ստեղծված մյուս պետություններն իրենց մեջ ներառում էին Հունա-Բակտրիական թագավորությունը և Հունա-հնդկական թագավորությունը Հնդկաստանում։ Չնայած այն հանգամանքին, որ Ալեքսանդրի կայսրությունը երկար չգոյատևեց և քաղաքական միասնություն չկար, առնվազն երկու դար Հելլենիզմը և հունարենը գերակայեցին Ալեքսանդրի կողմից նվաճված տարածքներում, իսկ արևելյան միջերկրածովյան տարածաշրջանում այն տևեց զգալիորեն ավելի երկար ։
Հելլենիստական և Հռոմեական ժամանակաշրջան
Ալեքսանդրի մահվանը հաջորդած խառնաշփոթ ժամանակաշրջանից հետո՝ մ. թ. ա. 276 թվականին, Մակեդոնիայի և հունական քաղաք-պետությունների վերահսկողությունն անցավ Անտիգոնոսյան տոհմին, որի հիմնադիրը Ալեքսանդրի զորավար Անտիգոնոս Ա Միակնանին էր ։ Հետագայում, մոտ մ. թ. ա. 200 թվականից սկսած, Հռոմը սկսեց ավելի ու ավելի ակտիվորեն միջամտել հունական գործերին և ներքաշվեց մակեդոնացիների դեմ պատերազմների մեջ ։ Պիդնայի ճակատամարտում (մ. թ. ա. 168) մակեդոնացիների պարտությունը հանգեցրեց Անտիգոնոսյան տոհմի թուլացմանը և, ի վերջո, Մակեդոնիայի միացմանը Հռոմին (մ. թ. ա. 146) որպես նահանգ։ Մնացյալ Հունաստանը դարձավ Հռոմի պրոտեկտորատ ։ Հունաստանի լիակատար անեքսիայի պրոցեսն ավարտվեց մ. թ. ա. 27 թվականին, երբ Հռոմի կայսր Օգոստոսը որպես նահանգ Հռոմին միացրեց հելլենիստական վերջին պետությունը՝ Պտղոմեոսյան Եգիպտոսը ։ Չնայած իրենց ռազմական հզորությանը, հռոմեացիները հիացած էին հունական գիտության և մշակույթի ձեռքբերումներով և ակտիվորեն յուրացնում էին դրանք, ինչը զգալիորեն նպաստեց Հռոմի հետագա զարգացմանն ու հզորացմանը։ Հորացիոսն այդ առումով ասել է. Graecia capta ferum victorem cepit («Գերված Հունաստանը գերել է իր նվաճողներին») ։ Հունական գիտությունն ու տեխնիկան իր ցարգացման գագաթնակետին հասավ հենց այս ժամանակաշրջանում ։
Հելլենիստական Արևելքի հունախոս համայնքները մ. թ. 1–3-րդ դարերում կարևորագույն դեր խաղացին քրիստոնեության տարածման գործում ։ Առաջին քրիստոնյա առաջնորդներն ու գրագիրները (նշանավորներից է Պողոս առաքյալը), որպես կանոն, հունարեն էին խոսում, չնայած այն բանին, որ նրանցից և ոչ մեկը հույն չէր։ Եվ այնուամենայնիվ, Հունաստանը վաղ քրիստոնեական ազդեցիկ կենտրոններից մեկը հանդիսացավ, քանի որ գիտական բարձր մակարդակի հասած հույների մեջ դժվար էր հավատք սերմանել մի ուսմունքի նկատմամբ, որը կարելի էր դիտարկել որպես մի փիլիսոփայական ուղղության վերաձևություն։ Եվ զարմանալի չէ, որ մինչև 4-րդ դարը Հունաստանում պահպանվում էր հեթանոսական հավատքը , իսկ որոշ վայրերում, ինչպիսիք են օրինակ հարավ արևելյան Պելոպոնեսը, հեթանոսությունը պահպանվեց մինչև 10-րդ դարը ։
Միջնադար
5-րդ դարում Հռոմեական կայսրության անկումից հետո երևան եկավ Բհուզանդյան կայսրությունը, որը գոյատևեց մինչև 1453 թվականը։ Բհուզանդիայի մայրաքաղաքը Կոստանդնուպոլիսն էր, իսկ լեզուն և մշակույթը՝ հունարենը։ Կրոնը գլխավորապես ուղղափառ քրիստոնեությունն էր ։ 4-րդ դարում կայսրության բալկանյան տարածքները՝ ներառյալ Հունաստանը, տուժել էին բարբարոս ցեղերի արշավանքների պատճառով։ 4-րդ և 5-րդ դարերում գոթերի և հոների արշավանքների և ավերածությունների և 7-րդ դարում սլավոնացիների Հունաստան ներխուժումը էապես թուլացրեց Բհուզանդյան կայսրության իշխանությունը Հունական թերակղզում ։ Սլավոնյան ներխուժումից հետո ցարական կառավարությունը շատ քիչ տարածքներում կարողացավ պահել իր վերահսկողությունը՝ կղզիներում և ցամաքին մոտ տարածքներում, որպիսիք են Աթենքը, Կորինթոսը և Սալոնիկը ։
Բհուզանդական կայսրությունն 8-րդ դարասկզբին կարողացավ վերականգնել վերահսկողությունը իր նահանգների վրա։ 9-րդ դարում հունական թերակղզու զգալի մասը կրկին անցավ Բհուզանդիայի տիրապետության տակ ։ Դա նպաստեց Սիցիլիայից և Փոքր Ասիայից հունացիների մեծ հոսքին դեպի հունական թերակղզի։ Միևնույն ժամանակ շատ սլավոնացիներ գերի վերցվեցին և վերաբնակեցվեցին Փոքր Ասիայում, իսկ մնացյալ սլավոնացիները ձուլվեցին Բհուզանդիային ։ 11-րդ և 12-րդ դարերում կայսրությունում կայունություն էր տիրում ի հաշիվ Հունական թերակղզու տնտեսական աճի մեծ տեմպերի, որն ավելի զգալի էր, քան անատոլիական մյուս տարածաշրջաններում Չորրորդ խաչակրաց արշավանքից հետո և Կոնստանդինապոլիսի անկումից հետո 1204 թվականին Հունաստանի զգալի մասն անցավ ֆրանկների տիրապետության տակ ։ (այսպես ասած Ֆրանկոկրատիայի ժամանակաշրջանում), իսկ որոշ կղզիներ անցան Վենետիկի տիրապետության տակ ։ 1261 թվականին Կոստանդինապոլիսը կրկին անցավ Բհուզանդիային և դա ուղեկցվեց հունական կզղիների մեծամասնության վրա բհուզանդական տիրապետության վերահաստատումով, չնայած որ 14-րդ դարում Պելեպոնեսը հանդիսանում էր ֆրանկների Աքեյան իշխանության կարևորագույն շրջանը, և միևնույն ժամանակ շատ կղզիներ գտնվում էին Ջենովայի և Վենետիկի տիրապետության տակ ։
14-րդ դարասկզբին Բհուզանդական կայսրությունը Հունական թերակղզուց բավականին տարածքներ կորցրեց Սերբերի և Օսմանյան թուրքերի հարձակման հետևանքով ։ 15-րդ դարում Օսմանյան Թուրքիայի հարձակումների պատճառներով Բհուզանդիայի հունական տարածքները սահմանափակվեց միայն Մորեյան դեսպոտատով 1453 թվականին Կոստանդնուպոլիսի անկումից հետո Մորյան Բհուզանդական կայսրության միակ մնացորդն էր, որ կարողացավ դիմակայել Օսմանյան Թուրքիային։ Այնվամենայնիվ, 1460 թվականին Օսմանյան կայսրությունը կարողացավ գրավել Հունաստանի մայրցամաքային տարածքը ։ Թուրքական նվաճումների պատճառներով շատ բհուզանդական հույն գիտնականներ, որոնք հիմնականում պատասխանատու էին հունական դասական գիտելիքների պահպանման հարցում, իրենց հետ մեծ գրականություն վերցնելով փախան Արևմուտք, և հետագայում մեծ ներդրումներ կատարեցին Վերածննդի դարաշրջանում ։
Օսմանյան ժամանակաշրջան
Չնայած այն հանգամանքին, որ մայրցամաքային Հունաստանի և Էգեյան ծովում գտնվող կղզիների մեծամասնությունը 15-րդ դարավերջին գտնվում էր Օսմանյան կայսրության տիրապետության տակ, Կիպրոսը և Կրետեն գտնվում էին Վենետիկի տիրապետության տակ և համապատասխանաբար կարողացան դիմագրավել 1571 և 1670 թ թվականի օսմանյան կայսրության հարձակմանը։ Միակ հունարենով խոսացող աշխարհը, որ կարողացավ խուսափել Թուրքիայի հարձակումից, դա Իոնյան կղզիներն էին, որը մնաց Վենետիկի տիրապետության տակ մինչև 1797 թվականը, երբ Առաջին ֆրանսիական հանրապետությունը գրավեց այն, իսկ 1809 թվականին այն փոխանցեց Միացյալ Թագավորությանը։ Իոնյան կղզիները Հունաստանին միացան 1864 թվականին ։
Մինչ Իոնյան կղզիների և Կոստանդնուպոլիսի հույներն ապրում էին բարեկեցության մեջ, մարցամաքային Հունաստանի բնակչության մեծամասնությունը տառապում էր Օսմանյան Թուրքիայի ներխուժման արդյունքում տնտեսության կտրուկ վատթարացումից Օսմանյան Թուրքիան մեծ հարկեր էր պարտադրել հույներին, իսկ այնուհետև, ըստ օսմանյան կայսրության քաղաքականության, հունական շատ գյուղական բնակավայրեր վերածվեցին բերդաքաղաքների ։
Երբ Օսմանյան Կայսրությունը մարտի էր բռնվում այլ տիրությունների հետ, հույները գրեթե միշտ մարտնչում էին ընդդեմ կայսրության։ Մինչև հունական հեղափոխությունը հույները մի քանի անգամ ճակատամարտել են Օսմանյան կայսրության դեմ, որոնցից հիշարժան են 1571 թվականի Լեպանտոյի ճակատամարտը, 1600-1601 թվականներին Էպիրյան ապստամբությունները, 1684-1699 թվականներին Մորեան ճակատամարտը և 1770 թվականի Ռուսաստանի հետ միասին կազմակերպած Պելեպոնեսյան ապստամբությունը, որը նպատակաուղղված էր քայքայելու Օսմանյան կայսրությունը հօգուտ Ռուսաստանի ։ Օսմանյան Թուրքիան ճնշեց այդ ապստամբությունը մեծ արյունահեղությամբ ։
16-րդ և 17-րդ դարերը Հունաստանի պատմության մեջ դիտվում է որպես «մութ դարեր»։ 18-րդ դարում Հունաստանում զարգացավ առևտուրը։ Մեծ թվով հույն առևտրականներ կային Օսմանյան կայսրության տարածքում։ Հույն առևտրականները համայնքներ ստեղծեցին Միջերկրականում, Բալկաններում և Արևմտյան Եվրոպայում։ Չնայած Օսմանյան կայսրությունը Հունաստանին կտրել էր նշանավոր եվրոպական ինտելեկտուալ շարժումներից, որպիսիք են օրինակ ռեֆորմացիան և լուսավորվածությունը, սակայն Ֆրանսիական հեղափոխության և ռոմանտիկական նացիոնալիզմի գաղափարները Հունաստան թափանցեցին առևտրականների միջոցով 18-րդ դարում Ռիգաս Ֆերաիոսը առաջին հեղափոխականն էր, որը Հունաստանին պատկերացնում էր որպես ազատ երկիր։ Նա ստեղծեց մի շարք փաստաթղթեր, որոնք վկայում էին Հունաստանի անկախության մասին, հոգ տարավ, որ Հունաստանն ունենա իր հիմնը և Վիեննայում ստեղծեց Հունաստանի առաջին մանրամասն քարտեզը։ Նա սպանվել է 1798 թվականին օսմանյան գործակալների կողմից ։
Անկախության համար պատերազմ
1814 թվականին հիմնադրվեց մի գաղտնի կազմակերպություն, որը կոչվում էր Ֆիլիկի Էտերիա Հունաստանի ազատագրման համար։ Ֆիլիկի Էտերիան պլանավորեց սկսել հեղափոխությունը Պելեպոնեսում, Դանուբյան դքսությունում և Կոստանդինապոլսում։ Առաջին ընդվզումը սկսվեց 1821 թվականի մարտի 6-ին Դանուբյան դքսությունում Ալեքսանդր Իպսիլանտիսի գլխավորությամբ, բայց շուտով ճնշվեց թուրքերի կողմից։ Նույն ամսվա վերջին Պելեպոնեսում սկսվեցին ընդվզումներ Օսմանյան կայսրության դեմ և 1821 թվականի հոկտեմբերին գրավեցին հունական Տրիպոլի քաղաքը Տեոդորիս Կոլոկոտրոնիսի գլխավորությամբ։ Պելեպոնիսյան հեղաշրջմանը արագ հետևեցին հեղաշրջումներ Կրետեում, Մակեդոնիայում և Կենտրոնական Հունաստանում, որոնք շուտով ճնշվեցին։ Մինչ այդ հունական ռազմածովային ուժերը ունեցան առավելություն Օսմանյան ռազմածովային ուժերի նկատմամբ Էգեյան ծովում և կանխեցին օսմանյան զորքերի համալրումը ծովով։ Սակայն 1822 թվականին և 1824 թվականին թուրքերը և եգիպտացիները ներխուժեցին կղզիներ, մասնավորապես Քիոս և Պսարա, զանգվածային ջարդի ենթարկելով տեղի բնակչությանը ։
Լարվածությունը շուտով աճեց երկու հունական խմբակցությունների միջև, որը բերեց քաղաքացիական պատերազմի։ Նույն ժամանակ Օսմանյան սուլթանը բանակցությունների մեջ մտավ եգիպտական սուլթան Մուհամեդ Ալիի հետ, որը պետք է ուղարկեր իր որդուն՝ Իբրահիմ փաշային, որպեսզի ճնշի ապստամբությունը, փոխարենը նրան խոստացավ տարածքներ։ Իբրահիմը հասավ Պելեպոնես 1825-ի փետրվարին և միանգամից հաջողություններ ունեցավ. 1825 թվականի վերջում եգիպտացիների հսկողության տակ անցավ Պելոպոնեսի մեծ մասը։ Չնայած Իբրահիմը պարտություն կրեց Մանի թերակղզում, բայց նա ճնշեց ապստամբության մեծ մասը և վերանվաճեց Աթենքը։
Մի քանի տարի բանակցելուց հետո մեծ երեք մեծ տերությունները (Ռուսաստան, Մեծ Բրիտանիա և Ֆրանսիա) որոշեցին միջամտել հակամարտությանը և Հունաստան ուղարկեցին ռազմանավեր։ Այս նորություններից հետո օսմանո-եգիպտական ռազմածովային ուժերը որոշեցին հարձակվել հունական կղզիների վրա։ Մեկ շաբաթյա բախումից հետո օսմանո-եգիպտական ուժերը պարտություն կրեցին։ Ֆրանսիական զորքերը ստիպեցին եգիպտական զորքերին ազատել Պելոպոնեսը, իսկ հունական ուժերը ազատագրեցին կենտրոնական Հունաստանը 1828 թվականին։ Որպես արդյունք երկարամյա պայքարի ստեղծվեց Առաջին հելլենական հանրապետությունը, որը վերջնական ճանաչում ստացավ Լոնդոնի արձանագրությամբ 1830 թվականին։
19-րդ դար
1827 թվականին Կորֆույից Իոան Կապոդիստրիան ընտրվեց որպես նորաստեղծ հանրապետության առաջին նահանգապետ։ Այնվամենայնիվ, նրա սպանությունից հետո՝ 1831 թվականին Մեծ տերությունները հոգ տարան, որ Հունաստանում լինի միապետություն։ Երկիրը ղեկավարեց Օտտոն, որը պատկանում էր Վիտելսբախի տոհմին։ 1843 թ-ին թագավորին պարտադրեցին հոգ տանել սահմանադրության և ներկայացուցչական ժողովի մասին։
Կոռուպցիան և անհրաժեշտ ինֆրակառույցների համար (օրինակ Կորինֆի ջրանցքը) տրամադրվող գումարները էապես քայքայեցին Հունաստանի տնտեսությունը։ 1893 թվականին Հունաստանը հայտարարեց իր ոչ կայացած պետություն լինելու մասին և միջազգային ֆինանսական մարմնի վերահսկողությամբ պետք է վճարեր պարտքերն իր պարտատերերին։ 19-րդ դարում ծագած մյուս քաղաքական հարցը զուտ հունական բնույթ էր կրում։ Դա ազգային լեզուն էր։ Հույները խոսում էին Դեմոթիկ լեզվով։ Կրթված էլիտայից շատերը դա համարում էին գյուղացիական բարբառ և ցանկանում էին վերադարձնել հին հունարենը։ Պետական փաստաթղթերը և թերթերը գրվում էին Կաֆարեվուսա (մաքրված) հունարենով, որը հույները կարողանում էին կարդալ։ Լիբերալները Դեմոթիկի կողմնակիցն էին, իսկ պահպանողականները և Ուղղափառ եկեղեցին դեմ էին այդ լեզվին մինչև այն աստիճան, որ 1901 թվականին Դեմոթիկ լեզվով Նոր Կտակարանի թարգմանության համար Աթենքում մեծ խժդժություններ բարձրացրեցին։ Այս հարցը Հունաստանը չկարողացավ լուծել մինչև 1970-ականները։
Ամբողջ Հունաստանը համախմբված էր, հատկապես այն հարցի շուրջ, որ Օսմանյան Կայսրության տարածքից ազատագրեն հունալեզու նահանգները։ Հունաստանի մարտական ոգին հատկապես բարձրացրեց 1866–1869 թ թվականի Կրետեյան ապստամբությունը։ Երբ 1877 թվականին սկսվեց Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև պատերազմը, Հունաստանը Ռուսաստանի կողմից էր, բայց Հունաստանը բավականին աղքատ էր և շատ մտահոգված էր, երբ Բրիտանիան խառնվեց պատերազմին և Հունաստանին պարտադրեց, որ վերջինս պաշտոնապես պատերազմ հայտարարի Թուրքիային։ Այնվամենայնիվ, 1881 թվականին Թեսալիան և Էպիրուսի փոքր մասն անցան Հունաստանին ըստ Բեռլինյան պայմանագրի, բայց Հունաստանը հուսախաբ մնաց Կրետեի հարցում։ Կրետեի հույն բնակչությունը պարբերաբար ապստամբում էր և 1897 թվականին Հունաստանը ազգի ճնշման տակ պատերազմ հայտարարեց Օսմանյան Թուրքիային։ 1897 թ-ին Հունա-թուրքական պատերազմի ժամանակ վատ հանդերձավորված և վատ պատրաստված հունական բանակը պարտություն կրեց։ Մեծ տերությունների միջամտության շնորհիվ Հունաստանը քիչ տարածքներ կորցրեց, իսկ Կրետեն դարձավ ինքնավար պետություն՝ արքայազն Գոերգի ղեկավարությամբ։
20-րդ դարից մինչև այժմ
Բալկանյան պատերազմների ժամանակ Հունաստանը մեծացրեց իր տարածքները և բնակչությունը։ Բայց դրանից հետո երկրի թագավոր Կոնստանտին I-ի և խարիզմատիկ վարչապետ Էլեֆթերիոս Վենեզիլոսի միջև քաղաքական կրքերը խորացան։ Արդյունքում առաջին համաշխարհային պատերազմի նախաշեմին երկրում ձևավորվեց երկու հակամարտ քաղաքական թևեր։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Հունաստանն ուներ երկու կառավարություն՝ գերմանամետ ռոյալիստական, որի նստատեղը Աթենքն էր և բրիտանամետ վենեզելիստական, որի նստատեղը Սալոնիկն էր։ 1917 թվականին, երբ Հունաստանը պաշտոնապես պատերազմի մեջ մտավ որպես Անտանտյան դաշինքի կողմնակից, երկու պետությունները միացվեցին միմյանց։
Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո Հունաստանը փորձեց իր տարածքներն ընդլայնել Փոքր Ասիայում, որտեղ համեմատաբար շատ կար հունալեզու բնակչություն, բայց Հունաստանը ջախջախիչ պարտություն կրեց 1919–1922 թթ. Հունաթուրքական պատերազմում, որի արդյունքում ըստ Լոզանի խաղաղության պայմանագրի տեղի ունեցավ բնակչության փոխանակում Թուրքիայի և Հունաստանի միջև ։ Տարբեր աղբյուրների համաձայն, մի քանի հարյուր հազար պոնտոսցիներ մահացել են այդ ժամանակահատվածում, որն էլ համարվում է Պոնտոսի հույների ցեղասպանությունը ։ Այնուհետև Հունաստանն անցավ անկայուն վիճակի։ Իրար հետևից սկսեցին հեղաշրջումներ լինել։ Բացի այդ Հունաստանը մտահոգված էր Թուրքիայից եկած 1.5 միլիոն հույն փախստականներով։ Արդյունքում Ստամբուլում երբևէ բնակված 300,000 հույնի փախարեն 20-րդ դարում այնտեղ են մնացել ընդամենը 3,000-ը ։
1924 թվականին Փոքր Ասիայի աղետալի դեպքերից հետո հանրաքվեի միջոցով Հունաստանում վերացվեց միապետությունը և ստեղծվեց Երկրորդ Հունական Հանրապետությունը։ Վարչապետ Գեորգիոս Կոնֆիլիսը իշխանության գլուխ եկավ 1935 թվականին և արդյունավետ կերպով վերացրեց հանրապետությունը՝ հանրաքվեի միջոցով վերականգնելով միապետությունը։ 1936 թվականին տեղի ունեցած քաղաքական հեղաշրջման արդյունքում երկիրը գլխավորեց Իոանիս Մետեխասը որպես ֆաշիստական ռեժիմի գլխավոր։ Այդ ռեժիմը հայտնի է նաև Օգոստոսի 4-ի ռեժիմ անվան տակ։ Չնայած նրան, որ Հունաստանը ֆաշիստական էր, նա լավ հարաբերությունների մեջ էր Մեծ Բրիտանիայի հետ։
Յոիչիրո Նամբու
Յոիչիրո Նամբու (南部 陽一郎), ), ճապոնացի ամերիկյան ֆիզիկոս, 2008 թվական Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Ներատոմային ֆիզիկայում համաչափության ինքնաբուխ խախտման մեխանիզմի բացահայտման համար։
Հունաստան
20-րդ դարից մինչև այժմ
1940 թվականի օգոստոսի 28-ին ֆաշիստական Իտալիան Հունաստանից պահանջեց անձնատուր լինել, բայց հույն բռնապետ Մետեխասը մերժեց այն և հաջորդող Հունա-իտալական պատերազմում Հունաստանը կարողանացավ Իտալիայի զորքերին հետ շպրդել մինչև Ալբանիա։ Իհարկե, ֆաշիստական Գերմանիան այն չհանդուրժեց և շտապ զորք ուղարկեց Հունաստան։ Բայց նա չէր սպասում, որ հույներն իրեն այդքան դիմադրություն ցույց կտային։ 1941–1942 թվականներին ավելի քան 100,000 քաղաքացի մահացան սովից և ձմռան ցրտից և շատ հույն հրյաներ ուղարկվեցին համակենտրոնացման ճամբարներ ։
Յոիչիրո Նամբու
ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ (1973), ԱՄՆ արվեստների և գիտության ակադեմիայի անդամ (1971), Ճապոնիայի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամ (1984)։
Հունաստան
20-րդ դարից մինչև այժմ
1965 թվականի հուլիսին Կոնստանտին II թագավորի կողմից Գեորդ Պապանդրեոյին կենտրոնական ղեկավարությունից հեռացումը քաղաքական մեծ ալիք բարձրացրեց, որի արդյունքում 1967 թվականի ապրիլի 21-ին քաղաքական հեղաշրջում եղավ։ Երկրի գլուխ անցավ Սպաների ռեժիմ անունով ռազմական դիկտատուրան։ 1973 թվականի նոյեմբերի 17-ին Աթենքի Ճարտարագիտական Համալսարանի ապստամբության դաժանաբար ճնշումը մեծ հիասթափություն առաջացրեց ազգաբնակչության շրջանում և նոր հեղաշրջում առաջացրեց։ Երկրի գլուխ անցավ բրիգադիր Դիմիտրիոս Իոանիդիսը, որը նույնպես բռնատիրական իշխանություն ծավալեց։ Ռեժիմը փլուզվեց 1974 թվականի հուլիսի 20-ին, երբ Թուրքիան ներխուժեց Կիպրոս։
Նախկին վարչապետ Կոնստանտինիոս Կարամամլիսը վերադարձավ Փարիզից, որտեղ նա գտնվում էր աքսորման մեջ սկսած 1963 թվականից։ Այդ թվականից սկսվեց մետապոլիտեֆսի դարաշրջանը։ 1974 թվականի օգոստոսի 14-ին, որպես բողոքի նշան Թուրքիայի կողմից Հյուսիսային Կիպրոսի բռնազավթման, Հունաստանը դուրս եկավ ՆԱՏՕ-յի կազմից ։ Առաջին բազմակուսակցական ընտրություններն անցկացվեցին 1964 թվականին՝ Ճարտարագիտական Համալսարանի Ապստամբության տարելիցի առթիվ։ 1975 թվականի հունիսի 11-ին ժողովրդավարական և հանրապետական սահմնադրությունում օրենք հրատարակվեց, որի համաձայն Հունաստանն այլևս միապետության չի անցնի։
Միևնույն ժամանակ, ի պատասխան Կարամալիսի Նոր ժողովրդավարություն կուսակցությանը, Անդրեաս Պապանդրեոուն հիմնեց Համահունական սոցիալիստական շարժումը։ Այս երկու քաղաքական ուժերը մինչև այժմ հաջորդում են միմյանց։ Հունաստանը ՆԱՏՕ-յի հետ վերամիավորվեց 1980 թվականին ։ Ավանդական լարված հարաբերությունները հարևան Թուրքիայի հետ լավացավ, երբ 1999 թվականին երկու պետություններում էլ երկրաշարժ եղավ։ Հունաստանը վերացրեց Հունական վետոն Եվրոպական Միությունում Թուրքիայի անդամակցության հարցում։
Յոիչիրո Նամբու
Կենսագրություն
Յոիչիրո Նամբուն ծնվել է 1921 թվականին Տոկիոյում ։ Երբ քաղաքը 1923 թվականի ավերվեց երկրաշարժից նրանց ընտանիքը տեղափոխվեց Ֆուկուի, նրա հոր ծննդավայր ): 1942 թվականին Ավարտել է Տոկիոյի համալսարանը ստանալով բալալավրի աստիճան ։
Հունաստան
20-րդ դարից մինչև այժմ
1981 թվականի հունվարի 1-ին Հունաստանը դարձավ Եվրոպական Միության տասներորդ անդամը։ Այդ տարի Հունաստանն ուներ բարձր տնտեսական աճ։ Լայն ներդրումները արդյունաբերական ինֆրակառույցներում և ծանր արդյունաբերությունում, Եվրոպական Միության միջոցները և տուրիզմի աճի հաշվին ավելացված եկամուտը երկրի կենսամակարդակէապես բարձրացրեց։ 2001 թվականին երկրի դրամական միավորը դարձավ Եվրոն, իսկ 2004 թվականին Աթենքում անցկացվեց Ամառային Օլիմպիադան։
Յոիչիրո Նամբու
Կենսագրություն
Այնուհետև անցել է զինվորական ծառայություն, սկզբում որպես սովորական զինվորական, ապա սկսել աշխատել ռադարների ստեղծման վրա։ 1945-1949 թվականներին աշխատել է Տոկիոյի համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետում, որտեղ իր վրա մեծ ազդեցություն են թողել Շինիչիրո Տոմոնագայի հետազոտությունները Քվանտային էլեկտրադինամիկայի բնագավառում և Րյոգո Կուբոյի աշխատանքները խտացված նյութի ֆիզիկայի ոլորտում։ 1950 թվականին Օսակայի համալսարանում ստացել պրոֆեսորի կոչում։
1952 թվականին ստանալով դոկտորի կոչում տեղափոխվում է ԱՄՆ աշխատելով Հեռանկարային հետազոտությունների ինստիտուտում, ապա տեղափոխվել Չիկագոյի համալսարան, սկզբում որպես գիտաշխատող (research associate): 1970 թվականին ստացել է ԱՄՆ քաղաքացիություն։ 1973-1976 թվականներին եղել է Չիկագոյի համալսարանաի ֆիզիկայի ֆակուլտետի դեկան։
Հունաստան
20-րդ դարից մինչև այժմ
2000-ական թվականներին Հունաստանի տնտեսությունը կտրուկ անկում ապրեց Եվրոպական ճգնաժամ-ի պատճառով, որը նկատելի ազդեցություն թողեց Եվրոպական Միության տնտեսության վրա։
Աշխարհագրություն
Հունաստանը լեռնոտ երկիր է, որը գտնվում է Բալկանյան թերակղզու հարավային մասում, որն ավարտվում է Պելոպոնես թերակղզով (բաժանված է մայրցամաքային մասից ջրանցքով) և երկրի մայրցամաքային մասի ու Փոքր Ասիայի ափերին հարող կղզիների վրա։ Երկրի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 131 994 կմ²։ Սահմանակից է Ալբանիա, նախկին Հարավսլավական Մակեդոնիա հանրապետության, Բուլղարիայի և Թուրքիայի հետ։ Հունաստանը շրջապատում է Միջերկրական ծովը, իր Հոնիական, Էգեյան ծովերով, իսկ Կրետեի հարավային ափերը նաև Լիբիական ծովը։
Իր չափազանց կտրտված ափեզրի պատճառով, Հունաստանը աշխարհում 11-րդն է ափեզրի երկարությամբ՝ 13 676 կմ, այն դեպքում երբ նրա ցամաքային սահմանը ընդամենը 1160 կմ է։ Երկիրը գտնվում է մոտավորապես 34° և 42° աստիճանի հյուսիսային լայնությունների, և 19° և 30° E արևելյան երկայնությունների միջև։
Յոիչիրո Նամբու
Ընտանիք
Հայրը՝ Կիիչիրո Նամբու, մայրը՝ Կիմիկո Նամբու։ 1945 թվականին ամուսնացել է Չիեկո Հիդեի հետ, որդին՝ Ջունիչի Նամբուն, քիմիկոս է ։
Հունաստան
Աշխարհագրություն
Հունաստանի տարածքի մեջ են մտնում մեծ քանակով կղզիներ, կղզու տարբեր սահմանումներով 1,200-ից 6,000, որոնցից 227 բնակեցված են։ Կրետեն ամենամեծ և ամենաշատ բնակչությամբ կղզին է, երկրորդը Էուբեան է, այն բաժանված է մայցամաքից ընդամենը 60 մ լայնությամբ Էուրիպուս նեղուցով, այս երկու կղզիներին հետևում են Հռոդոսը և Լեսբեսը։
Հունաստանի մոտ ութսուն տոկոսը լեռնային կամ բլրոտ տարածքներ են, երկիրը Եվրոպայի ամենալեռնային երկրներից մեկն է։ Երկրի ամենաբարձր կետն է Միթիկաս պիկ (2917 մ) որը գտնվում է Օլիմպոս լեռան վրա։ Արևմտյան Հունաստանը ունի մի քանի լճեր և ջրա-ճահճային տարածքներ և շրջապատված է Պինդուս լեռնաշղթայով։ Պինդուսը, որը հանդիսանում է Դինարյան Ալպերի շարունակությունը, վեր է խոյանում մինչև 2637 մ (Սմոլիկաս լեռը, Հունաստանում բարձրությամբ երկրորդը) և պատմականորեն եղել են մեծ խոչընդոտ արևելք-արևմուտք առևտրի համար։
Պինդուս լեռնաշղթան շարունակվում է դեպի կենտրանական Պելոպոնես, հատում է Կիթերա և Անտիկիթերա կղզիները և շարունակվում է դեպի Էգեյան ծով հարավարևմտյան մասը, որտեղ այն ավարտվում է Կրետե կղզով։ Էգեյան ծովի կղզիները ստորջրյա լեռների պիկերն են։ Պինդուսի առանձնահատկություններն են բարձր, ուղղաձիգ գագաթները, որոնք հաճախ կտրտված են բազմաթիվ կիրճերով և ձորերով, և մի շարք այլ կարստային լանդշաֆտներով։ Պինդուսում, Վիկոս Աուս Ազգային պարկում է գտնվում Վիկոս կիրճը, որը գրանցված է Գինեսի գրքում, որպես աշխարհի ամենախորը կիրճը ։ Մեկ այլ նշանակալի ձևավորում է Մետեորաի ժայռե սյուները, որոնց գագաթների վրա կառուցվել էին միջնադարյան Հունական ուղղափառ վանքեր։
Հյուսիս-արևելյան Հունաստանում է գտնվում ևս մի բարձրադիր լեռնաշղթա՝ Ռոդոպի լեռնաշղթան, որը տարածվում է արևելյան Մակեդոնիա և Թրակիա շրջանում, այս տարածքը ծածկված է ընդարձակ, խիտ, հնագույն անտառներով, այստեղ է գտնվում նաև հայտնի Դադիա անտառը է։
Թեսալիայում, Կենտրոնական Մակեդոնիայում և Արևմտյան Թրակիայում հիմնականում հարթավայրեր են։ Դրանք կարևոր տնտեսական նշանակություն ունեն, քանի-որ երկրի սակավ մշակվող հողատարածքների մեծ մասը այստեղ է գտնվում։
Ռելիեֆ
Հունական լանդշաֆտը ժայռոտ, հաճախ ողորկ լեռների, խիտ բնակեցված հովիտների, բազմաթիվ կղզիների, նեղուցների և ծոցերի հաջորդականություն է։ Լայն տարածում ունեն կիրերը, հատկապես երկրի արևմտյան մասում, սա բերել է կարստային ձագարների և քարանձավների առաջացմանը։ Լեռնային մասիվները զբաղեցնում են Հունաստանի տարածքի համարյա չորրորդ մասը։ Սա հիմնականում միջին բարձրության լեռներ են (մինչև 1200-1800 մ)։ Հունաստանի ամենաբարձր կետն է Օլիմպոս լեռը (2917 մ)։ 2000 մետրից բարձր են խոյանում նաև Պինդոսները, Պարնասը, Կենտրոնական Հունաստանի լեռնաշղթան և Տայգետը։ Հարթավայրերը քիչ են, հիմնականում գտնվում են երկրի կենտրոնական մասում և Պելոպոնեսում։
Կլիմա
Հունաստանի կլիման կարելի է բաժանել երեք տեսակի՝ միջերկրածովյան, ալպիական և չափավոր, որոնցից ամեն մեկը խիստ կապված է տեղանքի հետ։ Պինդոս լեռնաշղթան ուժեղ ազդեցություն ունի երկրի մայրցամաքային մասի կլիմայի վրա, նրանից արևմուտք գտնվող շրջանները (Էպիրոս) ստանում են ավելի շատ տեղումներ, քան արևելքում գտնվող Թեսալիան։
Միջերկրածովյան կլիման բնութագրվում է փափուկ խոնավ ձմեռներով և շոգ ու չոր ամառներով։ Այս տեսակի կլիմայական գոտում են գտնվում Կիկլադները, Դոդեկանեսը, Կրետեն, Պելոպոնեսի արևելյան մասը և Կենտրոնական Հունաստանը։ Այստեղ ջերմաստիճանը հաճախ հասնում է ռեկորդային արժեքների, իսկ ձմռանը նույնիսկ Կիկլադներում և Դոդեկանեսի կղզիներում հնարավոր է ձյան տեղումներ։
Կլիմայի ալպիական տեսակավելի բնորոշիչ է երկրի լեռնային հատվածներին՝ Էպիրոս, Կենտրոնական Հունաստան, Արևմտյան Մակեդոնիա, Թեսալիայի մի մասը, ինչպես նաև Աքեա, Արկադիա և Լակոնիա նոմերը։
Արևելյան Մակեդոնիա և Թրակիա շրջանը կարելի է հատկացնել չափավոր կլիմայական գոտուն, համեմատաբար ցուրտ և խոնավ ձմեռնեով և տաք ու չոր ամառներով։
Աթենքը գտնվում է անցումային գոտում, որտեղ միավորվում են երկու կլիմայական գոտիները՝ միջերկրածովյան և չափավոր։ Աթենքի հյուսիսային մասում գերակայում է չափավոր կլիման, իսկ կենտրոնական և հարավային մասերը ունեն միջերկրածովյան կլիմայի հատկանիշներ։
Գետեր
Նեղ և լեռնոտ Հունական թերակղզում մեծ գետային համակարգեր չէին կարող առաջանալ։ Գերակշռում են լեռնային գետակները, գեղատեսիլ սահանքներով և ջրվեժներով, որոնք հոսում են դեպի ծովը նեղ կիրճերով։ Հունաստանի ամենաերկար գետը Ալյակմոնն է (ավելին քան 300 կմ)։ Մյուս մեծ գետերն են Էվրոսը, Նեստոսը, Ստրիմոնը, Վարդարը և Աքելոոսը։ Գետերը նավարկելի չեն, սակայն ունեն կարևոր դեր որպես էլեկտրաէներգիայի աղբյուր։
Լճեր
Հունաստանում հաշվվում են ավելին քան 20 լիճ, որոնց մակերեսը գերազանցում է 10 կմ²։ Ամենախոշորները և խորերը ունեն տեկտոնական ծագում, դրանցից են Տրիխոնիսը (95,5 կմ²), Վոլվին (75,6 կմ²), Վեգորիտիսը (72,5 կմ²)։ Շատ են կարստային ծագման լճերը, նրանք որպես կանոն մեծ չեն և սնվում են հիմնականում ստորերկրյա ջրերով։ Դրանցից ամենամեծն է Յանինան (22 կմ²)։
Կղզիներ
Հունաստանի կազմի մեջ են մտնում ավելին քան 2000 կղզիներ, խոշոր Կրետե և Էուբեա կղզիներից մինչև փոքրիկ Պատմոս, Քրիսի և Կաստելորիզո կղզիները։ Կղզիները կազմում են ամբողջ Հունաստանի տարածքի մոտ 20%։
Բոլոր կղզիները բաժանվում են մի քանի խմբերի՝
Օգտակար հանածոներ
Հունաստանը չունի օգտակար հանածոների զգալի պաշարներ։ Առավել լայնորեն տարածված և մշակվում են լիգնիտի հանքերը, կամ թույլ-ածխացած կարմիր ածուխ։ Այն հանդիսանում է Հունաստանի հիմնական ջերմային պաշարը։ XX դարի վերջում Էգեյան ծովում հայտնաբերվեցին նավթի և գազի փոքր հանքավայրեր, կատարվում է դրանց մշակումը։
Ստուդենոկ (գյուղ, Գլուխովի շրջան)
Ստուդենոկ (Студенок), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Գլուխովի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Ստուդենոկ գյուղում բնակվում էր 903 մարդ։
Հունաստան
Օգտակար հանածոներ
Թրակիայում արդյունահանվում են սուլֆիդային և նիկելային ապարներ։
Նակսոս կղզու վրա է գտնվում աշխարհում ամենախոշոր հղկաքարի հանքը։ Սանտորինի և Նիսիրոս կղզիների վրա կատարվում է պեմզայի զանգվածային արդյունահանում։ Կիկլադների վրա արդյունահանում են շինարարական նյութեր՝ մարմար, գրանիտ, կրաքար և ավազաքար։
Հունաստանում կան բոքսիտների, կամ ալյումինի հանքաքարի զգալի պաշարներ։ Երկրաբանների գնահատականներով դրանք կազմում են մոտ 650 միլիոն տոննա, ինչը դարձնում է Հունաստանը Եվրոպայում այս տեսակի հանքաքարի խոշորագույն արդյունահանող։
Բնություն
Հունաստանի տարածքում պահպանվել են ոչ այնքան շատ վայրի կենդանիների տեսակներ։ Սա պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ հազարավոր տարիների պատմություն ունեցող մարդու ազդեցությամբ ակտիվորեն վերացել են տեղի բույսերը և կենդանիները։ Այստեղ բնակվող կենդանիներից բնորոշիչ են փոքր կենդանիները՝ նապաստակները, փորսուղները, մացառախոզերը և տարբեր մկներ։
Խոշոր կաթնասուններից առավել տարածված են գորշ արջը, շնագայլը, աղվեսը, լուսանև և վայրի խոզը։ Բազմաթիվ կենդանիների տեսակներ մտցված են Կարմիր գրքի մեջ, նրանց մեջ միջերկրածովյան ծովային կրիան և ճգնավոր-փոկը։ Հունաստանում տարածված են սողունները, օձեր և մողեսներ։ Թռչյուններից այստեղ առավել հաճախ կարելի է հանդիպել վայրի բադեր, ծղնիներ և կաքավներ, ինչպես նաև գիշատիչներից՝ բվեր, արծիվներ և ուրուրներ։ Ափամերձ տարածքներում պատահում են շատ որորներ, իսկ Հունաստանի ջրերում կա կակղամորթների և ձկների հսկայական բազմազանություն, չնայած վերջին ժամանակներուն նրանց պաշարները զգալիորեն նվազել են։
Հունաստանի տարածքում տարածված են ավելին քան 5000 տեսակի բույսեր։ Լայն տարածում ունեն ոչ մեծ բույսերը և թփուտները՝ մակվիսները, մշտադալար, փշոտ թփուտներ։ Խալկիդիկի թերակղզու վրա հաճախ հանդիպում են սոճու անտառներ։ Տարածված են նոճիները և սոսիները։ Այս ծառերից որոշների տարիքը հասնում է մի քանի հազար տարի։ Շատ տարածված է ձիթենիները, Հունաստանի և ամբողջ միջերկրածովյան շրջանի առավել թանկ գնահատվող ծառերը։
Վարչական բաժանում
Նախկինում Հունաստանը բաժանվում էր 13 վարչական շրջանների, որոնք իրենց հերթին բաժանվում էին 54 նոմերի (կամ պրեֆեկտուրաների)։ Ինչպես նաև Հունաստանի կազմի մեջ էր մտնում մեկ ինքնավար շրջան՝ Այոն Օրոս (Սուրբ լեռը) Աֆոն լեռան շրջակայքում, եկեղեցական պետություն, որը կառավարվում է 20 աֆոնյան վանական միաբանությունների ներկայացուցիչների խորհրդով։ Իրական ինքնավարություն գոյություն ուներ նոմերի մակարդակում և ավելի փոքր կազմավորումներում՝ համայնքապետարաններում։ Համայնքապետարանը գլխավորում էր համայնքապետը, նոմերը՝ նահանգապետերը։
Սակայն, 2011 թվականի հունվարի 1-ից, համաձայն Կալիկրատիսի ծրագրի, Հունաստանի վարչական կառավարման համակարգը արմատապես փոխվեց։ Նախկին 13 վարչական շրջանների, 54 նոմերի և 1033 համայնքների համակարգը փոխվեց 7 ապակենտրոնացված վարչակազմերի, 13 շրջանների և 325 համայնքների։ Շրջանները և համայնքապետարանները ամբողջովին ինքնավար են, սկսած արդեն իսկ առաջին ընտրություններից, որոնք տեղի էին ունեցել 2010 թվականի նոյեմբերի 7-ին և 14-ին։ Իսկ ապակենտրոնացված վարչակազմերը կառավարվում են գլխավոր քարտուղարի կողմից, որին նշանակում է Հունաստանի կառավարությունը։ Ինքնավար վանական միաբանության պետությունը ազատված է այդ ռեֆորմներից։
Հունաստանի մայրաքաղաք, Աթենքը (Αθήνα), աշխարհի ամենահին քաղաքներից մեկն է և միաժամանակ Եվրոպայի ամենաերիտասարդ մայրաքաղաքներից մեկն է, այս կարգավիճակքաղաքը ստացել է միայն 1834 թվականին XIX դարի Հունաստանի ազգային ազատագրական պատերազմից հետո։ Այժմ մայրաքաղաքում են ապրում երկրի ամբողջ բնակչության մոտ 35%-ը։
Սալոնիկը (Θεσσαλονίκη), Հունական Մակեդոնիա շրջանի մայրաքաղաքն է, գտնվում է Թերմանիկոս ծովածոցի ափեզրին։ Երկար դարերի ընթացքում Սալոնիկը եղել է Հելլադայի կարևորագույն մշակութային և կրոնական կենտրոն։ Այսօր, այն նաև հզոր տնտեսական և կրթական կենտրոն է։ Ամեն տարի Սալոնիկում անցկացվում է աշխարհում ամենախոշոր Միջազգային ցուցահանդեսներից մեկը, իսկ այստեղ գտնվող Արիստոտելի համալսարանը խոշորագույն բարձրագույն ուսումնական հաստատությունն է Հունաստանում։
Ինքնավար շրջանի կարգավիճակ ունի Աֆոն վանական միաբանության պետությունը, որը գտնվում է Խալկիդիկի թերակղզու արևելյան թևի, Այոն Օրոսի, կենտրոնական և հարավային մասում։ Դա քսան վանքերի ինքնավար համայնք է, որը սկսած 1313 թվականից գտնվում է Կոնստանտինոպլսի Պատրիարքի անմիջական եկեղեցական ենթակայության տակ։ Ի տարբերություն Կոնստանտինոպլսի Պատրիարքայանի մյուս թեմերի այստեղ օգտագործվում է հուլյան օրացույցը, այդ թվում նաև վարչական փաստաթղթերում։ Ամբողջ աշխարհի ուղղափառների համար Աֆոնը ամենասուրբ վայրերից մեկն է, ինչպես նաև ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից ճանաչվել է որպես համաշխարհային ժառանգություն։
Քաղաքական համակարգ
Հունաստանը ունիտար պետություն է, որը բաղկացած է 13 վարչական միավորներից՝ շրջաններից։ 1983 թվականի օրենսդրությամբ հաստատվել է, որ տեղական նշանակալիության հարցերով զբաղվում են խորհուրդները, որոնք ընտրվում են բնակչության կողմից ուղիղ ընտրությունների միջոցով։
Գործող Սահմանադրությունն ուժի մեջ է մտել 1975 թվականի հունիսի 11-ին։ Ըստ կառավարման համակարգի՝ Հունաստանը խորհրդարանական հանրապետություն է։ Քաղաքական ռեժիմը ժողովրդավարական է։
Պետության ղեկավարը նախագահն է, ով ընտրվում է խորհրդարանի կողմից 5 տարի ժամկետով։ Սահմանադրությունը նախագահին օժտել է լայն լիազորություններով՝ նրա վրա թողնելով գործադիր իշխանության իրականացումը։ Նախագահը նշանակում է վարչապետին և վերջինիս խորհրդով նշանակում ու հետ է կանչում կառավարության մնացած անդամներին։ Հանրապետության Խորհրդի որոշմամբ, որը ձևավորվում է Սահմանադրության կողմից նախատեսված դեպքերում, նախագահը կարող է ցրել կառավարությանը, եթե այն չի վայելում խորհրդարանի վստահությունը։ Բացառիկ դեպքերում նա նախագահում է նաև նախարարների խորհուրդը։ Նախագահը կանչում է խորհրդարանին հերթական նիստերի տարին մեկ անգամ և այն ժամանակ, երբ դրա կարիքը կլինի։ Նա իրավունք ունի հետաձգել խորհրդարանական նիստի գումարումը մինչև 30 օր։ Նախագահի լիազորությունների մեջ մտնում է նաև խորհրդարանի կողմից ընդունված օրենքների հաստատումը և հրապարակումը և օրինագիծը կրկին խորհրդարան ուղարկելը՝ վերանայելու համար։ Նախագահը կարող է հանրաքվե նշանակել և ազգին ուղերձ հղել։ Նա նաև Զինված ուժերի գլխավոր հրամանատարն է։ Բացի այդ նախագահն իրավունք ունի երկիրը ներկայացնել արտաքին հարաբերություններում, պատերազմ հայտարարել և խաղաղություն կնքել, ինչպես նաև ցրել խորհրդարանը, եթե այն երրորդ քվյարկությունից հետո չի կարողանում ընտրել նախագահ, երբ խորհրդարանը տարակարծություն է ունենում հասարակության հետ կամ էլ երբ չի կարողանում ապահովել կառավարության կայունությունը։
1986 թվականի մարտին մի շարք փոփոխություններ ընդունվեցին, որոնք զրկեցին նախագահին կարևոր լիազորություններից՝ այդ թվում նաև վարչապետին պաշտոնանկ անելը։ Խորհրդարանը ցրել նա կարող է միայն այն դեպքում, եթե 2 կառավարություններն անընդմեջ ապահովում են քաղաքական անկայունություն։ Սահմանափակված է նաև նրա՝ հանրաքվե հայտարարելու իրավունքը, իսկ արտակարգ դրություն հայտարարելու իրավունքը փոխանցվել է խորհրդարանին։
Գործադիր իշխանություն
Գործադիր իշխանությունն իրականացվում է կառավարության միջոցով, որի կազմի մեջ մտնում են վարչապետը և նախարարները (դրանցից մեկկամ մի քանիսը կարող են նշանակվել փոխվարչապետներ)։ Կառավարությունը կազմվում է խորհրդարանում ամենաշատ տեղ ստացած կուսակցությունից։ Վարչապետ է դառնում այդ կուսակցության առաջնորդը։ Երդվելուց հետո 15 օրվա ընթացքում կառավարությունը պետք է խորհրդարանի առջև դնի վստահության հարցը։ Պատգամավորների պալատն իրավունք ունի կառավարությունից կամ նրա որևէ անդամից «ետ վերցնել իր վստահությունը»։ Կառավարությունը սահմանում և վարում է պետության ընդհանուր քաղաքականությունը Սահմանադրության և օրենքների համաձայն։ Ըստ նախարարների պատասխանատվության մասին օրենքի՝ նախարարների խորհրդի անդամները և պետական քարտուղարները պատասխանատվություն են կրում այն բացթողումների համար, որոնք կատարվել են իրենց գործառույթներն իրականացնելիս։
Դատական իշխանություն
Դատական իշխանությունն անկախ է գործում օրենսդիր և գործադիր իշխանություններից և բաղկացած է 3 գերագույն դատարաններից՝ Վճռաբեկ դատարանից (Άρειος Πάγος), Պետական խորհրդից (Συμβούλιο της Επικρατείας) և Աուդիտորների դատարանից (Ελεγκτικό Συνέδριο)։ Դատական համակարգը կազմված է նաև քաղաքացիական դատարաններից, որը քննում է քաղաքացիական և քրեական գործեր և վարչական դատարաններից, որոնք լուծում են քաղաքացիների և հունական վարչական իշխանությունների միջև առաջացած վեճերը։