cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Դրաչի
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Ստարոկոնստանտինովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Պատմաբանասիրական հանդես
Պատմաբանասիրական հանդես (Historical-Philological Journal), ՀՀ ԳԱԱ կողմից հրատարակվող գիտական հանդես։ Լուսաբանում է հայ ժողովրդի պատմության, գրականության, փիլիսոփայության, լեզվի, արվեստի և մշակույթի հարցերը, ընդհանուր բանասիրության և հայագիտության տեսական խնդիրները, հայ ժողովրդի քաղաքական, տնտեսական և մշակութային կապերը մյուս ժողովուրդների հետ ։
Պատմություն
Հայագիտական այս հանդեսը հիմնադրվել 1958 թվականին, հիմնադիր խմբագիրն է եղել ակադեմիկոս Մկրտիչ Ներսիսյանը, որի մահից հետո 1999 թվականին նրան փոխարինել է ակադեմիկոս Վարդգես Միքայելյանը։ 2006 թվականից հանդեսի գլխավոր խմբագիրն է ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր Սարգիս Հարությունյանը
Տպագրվելիք հոդվածները, եթե հարկ է զգացվում, ուղարկվում են մասնագետներին գրախոսության։ Տպագրվող բոլոր հոդվածները վերջնականապես քննարկվում են խմբագրական խորհրդի նիստում և հանձնվում տպագրության։ Հանդեսում տպագրված հոդվածները եռալեզու են՝ հայերեն, ռուսերեն և անգլերեն։ Հանդեսը սկզբնական տարիներին տպագրվում էր տարեկան չորս համար, յուրաքանչյուրը ավելի քան 300 մեծադիր տպագրական էջ, իսկ 1999 թվականից ի վեր տպագրվում է տարեկան 3 համար։
Գլխավոր խմբագիրներ
Գլխավոր խմբագրի ներկա տեղակալ և պատասխանատու քարտուղարն է բանասիրական գիտությունների դոկտոր Անուշավան Զաքարյանը։
Խմբագրական խորհուրդ
Խմբագրական խորհուրդը բաղկացած է հետևյալ անդամներից՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի հանդեսներ Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ գիտական ամսագրեր Կատեգորիա:Հայկական հայագիտական պարբերականներ Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Էասալու
Էասալու (Eassalu), գյուղ Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Աուդռու շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Աուդռու շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
6-րդ հյուսիսային զուգահեռական
6-րդ հյուսիսային զուգահեռականը այն կետերից կազմված շրջանագիծն է, որոնք որպես գագաթ հանդիսացող Երկրի կենտրոնով և հասարակածի վրայի համապատասխան կետերի հետ կազմում են 6°-ի անկյուն։
Անցնում է Աֆրիկայով, Հնդկական օվկիանոսով, Ասիայով, Խաղաղ օվկիանոսով, Կենտրոնական Ամերիկայով, Հարավային Ամերիկայով և Ատլանտյան օվկիանոսով։
Ցերեկվա տևողությունը
Երկրի վրա գտնվող այս լայնության կետերից նայելիս արևը հորիզոնից վերև է գտնվում՝
Իսկակովո
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 181 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Աբզելիլովսկի շրջանի բնակավայրեր
Ժյո դը պոմ
Ժյո դը պոմ (jeu de paume, jeu - խաղ և paume - ձեռքի ափ), հին խաղ է, թենիսի նախատիպը։ Խաղի ընթացքում գնդակը խաղի զարգացման սկզբում ափով, հետո գնդաթիով փոխադարձաբար նետում էին մրցակցի դաշտ, որը բաժանված էր կամ պարանով, կամ էլ ցանցով ։
Խաղը տարածվել է 13-14-րդ դարերում՝ հիմնականում Ֆրանսիայում, Իտալիայում, Անգլիայում։ Միայն նախահեղափոխական Փարիզում, ավելի քան 200 ժյո դը պոմի դահլիճ կար։ 16-րդ դարում նրան փոխարինելու եկավ ռեալ թենիսը, որն էլ իր հերթին 19-րդ դարում փոխարինվեց ներկայիս մեծ թենիսով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գնդակով խաղեր
Վիկտոր Յանգ Պերես
Կենսագրություն
Ծնվել է Թունիսի հրեական թաղամասերից մեկում ։ 14 տարեկանից «Մակկաբի» սպորտային ակումբում սկսել է զբաղվել բռնցքամարտով։ 1931 թվականին նա դարձել է աշխարհի չեմպիոն։ 1930-ական թվականներից ապրել է Փարիզում։ 1943 թվականի սեպտեմբերի 21-ին նրան ֆաշիստները բռնել են, որպես հրեական ծագում ունեցող օտարերկրացի։ Սկզբում նրան տարել են Դրանսի համակենտրոնացման ճամբար, այդտեղից՝ Օսվենցիմ։ Սպանվել է 1945 թվականի հունվարի 22-ին՝ Գլեյվիցի համակենտրոնացված ճամբարում։
Հիշատակումը ժողովրդական մշակույթում
2013թվականին Ժակ Ուանիշը նկարահանել է «Դաժան ռինգ» ֆիլմը, որը Պերեսի կյանքի մասին էր։ Գլխավոր դերում Բրահիմ Ասլումն էր։ Ֆիլմի մեջ պատկերվում է բռնցքամարտիկի ամբողջ կյանքը՝ նրա սպորտային կարիերայից մինչև համակենտրոնացված ճամբարում նրա սպանությունը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հոլոքոստի զոհեր Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բռնցքամարտիկներ Կատեգորիա:Բռնցքամարտիկներ այբբենական կարգով
Կուպրես (համայնք)
Կուպրես համայնք (Општина Купрес), համայնք Բոսնիա և Հերցեգովինայի Սերբական Հանրապետություն վարչական կազմավորման արևմտյան հատվածում։ Վարչական կենտրոնը Նովո Սելո գյուղն է։
Բնակչություն
Ըստ 2013 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ համայնքի բնակչությունը կազմում է 320 մարդ ։
Բնակավայրեր
Համայնքի կազմի մեջ է մտնում 4 բնակավայր, որոնց թվում է Նովո Սելո գյուղը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սերբական Հանրապետության համայնքներ
Անահիտ Դանիելյան
Անահիտ Թադևոսի Դանիելյան, հայ բանաստեղծուհի։ Արծաթագործության և ոսկեգործության ժողովրդական վարպետ։
Կենսագրություն
1974 թվականին ավարտել է Երևանի առևտրի տեխնիկումը, 1996 թվականին՝ Երևանի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ «ՀԱ» արվեստի կենտրոնի նախագահն է։ Բանաստեղծություններ սկսել է գրել դեռևս դպրոցական տարիներից։ Նրա շատ ստեղծագործություններ տպագրվել են հանրապետական մամուլում։ Վեց գրքերի հեղինակ է՝
Անահիտ Դանիելյանը հանրապետության մարզերի տարբեր քաղաքներում կազմակերպել է «Պոեզիան երգի թևերով» գրական երաժշտական միջոցառումներ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Դաստակերտ քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:ԵՊՀ իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Գնդե Գալատեան
Գնդե Գալատեան Սալվադոր Դալիի նկարն է, վրձնել է 1952 թվականին։ Պահպանվում է Ֆիգերասում գտնվող Դալիի թատրոն-թանգարանի հավաքածուում։
Նկարագրություն
Աշխատանքը պատկանում է Դալիի ստեղծագործության  միջուկային-առեղծվածային ժամանակաշրջանին, երբ նկարիչը տարվել էր ատոմի քայքայման տեսությունն ուսումնասիրող գիտությամբ։ Գալատեայի դեմքը կազմում է գնդերից բաղկացած միջավայրը, ինչը  կտավի առանցքում ձեռք է բերում  համաչափություն և եռաչափ ձև։ Ինչպես բացատրել է Դալին իր  «Հակամատերիայի հրովարտակում»
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:1952 նկարներ Կատեգորիա:Սալվադոր Դալիի նկարներ
Յուսեֆինե Ֆրիդա Փեթերսեն
Կարիերա
Յուսեֆինեն առաջին անգամ նկարահանվել է «Հաջորրդ ամռանը» սերիալում, սակայն նրան ճանաչում է բերել «Ամոթ» սերիալում  կատարած Նուռայի դերը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի դերասանուհիներ
Սահմանադրական արդարադատություն
Սահմանադրական արդարադատություն, ընդգրկված է Հայաստանի բարձրագույն որակավորման հանձնաժողովի (ՀՀ ԲՈՀ) սահմանած դոկտորական և թեկնածուական ատենախոսությունների հիմնական արդյունքների և դրույթների հրատարակման համար ընդունելի պարբերական գիտական հրատարակությունների ցուցակում։
Աղբյուր
Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ Կատեգորիա:Հայաստանի հանդեսներ Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի սահմանադրական իրավունք Կատեգորիա:Ռուսերեն ամսագրեր
Եմցի (գյուղ, Ստարոկոնստանտինովի շրջան)
Եմցի (Ємці), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Ստարոկոնստանտինովի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Եմցի գյուղում բնակվում էր 157 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,868 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 180,88 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Ստարոկոնստանտինովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Իսկանդարովո
Իսկանդարովո (Искандарово, Искәндәр), գյուղ Ռուսաստանի, Բաշկորտոստան հանրապետության Դաոլեկանովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 259 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Դաոլեկանովսկի շրջանի բնակավայրեր
Սաուդյան Արաբիա
Սաուդյան Արաբիա (, ; السعودية as-Saʿūdīyah), պաշտոնապես հայտնի է որպես Սաուդյան Արաբիայի թագավորություն (KSA; المملكة العربية السعودية al-Mamlakah ʿArabīyah as-Saʿūdīyah, ), պետություն Արևմտյան Ասիայում, որը գրավում է Արաբական թերակղզու մեծ մասը։ Սաուդյան Արաբիան Միջին Արևելքի ինքնիշխան ամենամեծ պետությունն է 2,150,000 կմ² տարածքով, իսկ Արաբական աշխարհում երկրորդ ամենամեծ պետությունն է՝ իր մեծությամբ զիջելով միայն Ալժիրին, Ասիայում հինգերորդն է, իսկ աշխարհում՝ 12-րդը։ Սաուդյան Արաբիան հյուսիսից սահմանակից է Հորդանանին և Իրաքին, հյուսիս-արևելքից՝ Քուվեյթին, արևելքից՝ Կատարին, Բահրեյնին և Արաբական Միացյալ Էմիրություններին, հարավ-արևելքից՝ Օմանին և հարավից՝ Եմենին. Սաուդյան Արաբիան Իսրայելից և Եգիպտոսից բաժանվում է Աքաբայի ծոցով։ Սաուդյան Արաբիան միակ պետությունն է, որն ունի ափամերձ շրջաններ և՛ Կարմիր ծովի մոտակայքում, և՛ Պարսից ծոցի, իսկ նրա տարածքի մեծ մասը կազմված է չոր անապատային հողերից, հարթավայրերից և լեռներից։ 2018 թվականի հոկտեմբերի տվյալներով Սաուդյան Արաբիայի տնտեսությունը Միջին Արևելքում ամենամեծն է, իսկ աշխարհում՝ 18-րդը ։ Սաուդյան Արաբիայի բնակչության մեծամասնությունը երիտասարդներ են՝ 33.4 միլիոն բնակչության 50 %-ը կազմում են մինչև 25 տարեկանները ։
Ներկայիս Սաուդյան Արաբիայի տարածքը կազմված է 4 հիմնական շրջաններից՝ Հիջազ, Նաջդ և Արևելյան Արաբիայի (Ալ-Ահսա) և Հարավային Արաբիայի (Ասիր) որոշ հատվածներ ։ Սաուդյան Արաբիայի թագավորությունը հիմնադրվել է 1932 թվականին իբն Սաուդի կողմից։ 1902 թվականին սկսված արշավանքների արդյունքում գրավելով Ռիադը՝ իր ընտանիքի նախնիների՝ Սաուդների տունը, նա կարողացել է միավորել 4 շրջանները մեկ պետության կազմում։ Այդ օրից ի վեր Սաուդյան Արաբիան եղել է իսլամիստական բռնապետները կողմից ժառանգաբար ղեկավարող ամբողջատիրական բացարձակ միապետություն ։ Սուննի իսլամի ծայրահեղ պահպանողական վահաբիական կրոնական շարժումը եղել է «Սաուդական մշակույթի գերիիշխող տարրը», որի համաշխարհային տարածումը ֆինանսավորվում է գազի և նավթի առևտրով ։ Սաուդյան Արաբիան հաճախ նաև կոչվում է «Երկու սրբազան մզկիթների երկիր»՝ նկատի ունենալով ալ-Հարամ մզկիթը Մեքքայում և ան-Նաբավի մզկիթը Մադինայում, որոնք երկուսն էլ իսլամի սրբազան վայրերից են։ Պետության պաշտոնական լեզուն արաբերենն է։
Նավթը հայտնաբերվել է 1938 թվականի մարտի 3-ին, որին հաջորդել են Արևելյան նահանգում մի շարք այլ հայտնագործություններ ։ Այդ օրից ի վեր Սաուդյան Արաբիան դարձել է աշխարհում երկրորդ ամենախոշոր նավթարդյունահանող (զիջելով ԱՄՆ-ին) և աշխարհի ամենամեծ նավթ արտահանող պետությունը՝ իր վերահսկողության տակ ունենալով աշխարհում երկորդ ամենամեծ նավթային պաշարները և 6-րդ ամենամեծ գազային պաշարները ։ Թագավորությունը համարվում է Համաշխարհային բանկի բարձր եկամուտ ունեցող պետություն իր Մարդկային զարգացման ինդեքսով և միակ արաբական պետություն է, որը Մեծ քսանյակի խոշոր տնտեսություններից մեկն է ։ Պետությունները բազմաթիվ պատճառներով քննադատության առարկա է դարձել՝ կանանց նկատմամբ վերաբերմունքը, հաճախ արտադատական մահապատիժը, պետության կողմից հովանավորվող խտրականությունը կրոնական փոքրամասնությունների և աթեիստների նկատմամբ, Եմենի քաղաքացիական պատերազմում իր դերակատարումը, իսլամական ահաբեկիչների հովանավորությունը և շարիաթական օրենքների ծայրահեղական մեկնաբանությունը      ։ Որպես բացարձակ միապետությունը ՝ թագավորությունն ունի աշխարհի երրորդ ամենաբարձր ռազմական ծախսերը և, ըստ Ստոկհոլմի միջազգային խաղաղության հետազոտությունների ինստիտուտի, 2010-2014 թվականների ընթացքում Սաուդյան Արաբիան աշխարհում երկրորդ ամենաշատ զենք ներկրող պետությունն է ։ Սաուդյան Արաբիան համարվում է տարածաշրջանային հզոր ուժ ։ Պարսից ծոցի համագործակցության խորհրդի հետ մեկտեղ այն նաև Իսլամական կոնֆերանս կազմակերպության և Նավթ արտահանող երկրների կազմակերպության ակտիվ անդամ է ։
Ծագումնաբանություն
Հիջազի և Նաջդի թագավորությունների միավորումից հետո 1932 թվականի սեպտեմբերի 23-ին արքայական հրովարտակով Աբդուլազիզ աս-Սաուդի (Իբն Սաուդ) կողմից ստեղծված նոր պետությունը կոչվել է al-Mamlakah al-ʻArabīyah as-Suʻūdīyah (արաբ․՝ المملكة العربية السعودية)։ Չնայած արաբերեն այս անունը թարգմանվում է «Սաուդյան Արաբիայի թագավորություն», սակայն այն բառացիորեն նշանակում է «Սաուդյան արաբական թագավորություն» կամ «Արաբ Սաուդական թագավորություն» ։
Նախապատմություն
Որոշ տվյալների համաձայն Արաբական թերակղզին բնակեցված է եղել 125 հազար տարի առաջ ։ Այժմ տեսակետ կա, որ առաջին ժամանակակից մարդիկ, ովքեր շարժվել են Ասիայով արևելք, հեռացել են Աֆրիկայից շուրջ 75 հազար տարի առաջ՝ կտրելով Բաբ էլ-Մանդեբի նեղուցը, որը միավորում է Աֆրիկայի հրվանդանը և Արաբիան ։ Արաբական թերակղզին դիտարկվում է որպես հոմինինների էվոլյուցիայի և տարածման հիմնական կենտրոն։ Անթրոպոգենի ժամանակաշրջանում Արաբիան ծայրահեղ անկայունության շրջան է անցել, որը հանգեցրել է ժողովրդագրական և էվոլուցիոն խիստ փոփոխությունների։ Արաբիան հարուստ է Ստորին պալեոլիթի շրջանի նմուշներով և Օլդվանի նման վայրերի քանակը շրջանում ցույց են տալիս այն կարևոր դերը, որ Արաբիան խաղացել է Եվրասիայի՝ հոմինինների վաղ գաղութացման մեջ ։
Նեոլիթի ժամանակաշրջանում հանրահայտ մշակույթները, ինչպես օրինակ ալ-Մագարը, որի կենտրոնը ժամանակակից հարավարևմտյան Նաջդն է, ծաղկում ապրեցին։ Ալ-Մագարը մարդկային մտքի և ձեռագործական հմտությունների մեջ «նեոլիթական հեղափոխություն» կարող է համարվել ։ Մշակույթը բնորոշվում է մի շարք հատկանիշներով՝ աշխարհում կենդանիների առաջին լայնամասշտաբ ընտելացումը, մասնավորապես ձիերի, նեոլիթական շրջանում կատարվել է հենց այստեղ ։ Բացի ձիերից, այլ կենդանիներ ևս՝ ոչխար, այծ, շուն, հատկապես սալյուկի ցեղի, ջայլամ, բազե և ձուկ, հայտնաբերվել են քարե արձանների և ժայռապատկերների տեսքով։ Ալ-Մագարի արձանները կառուցված էին տեղական քարից, և դրանք, թվում է, թե տեղադրված են կենտրոնական շինությունների վրա, որոնք կարող են բնակիչների համար հասարակական կամ կրոնական նշանակություն ունենալ։
2017 թվականի նոյեմբերին հարավարևմտյան Սաուդյան Արաբիայի բլրոտ շրջան Շուվայմիսում հայտնաբերվել են որսորդական պատկերներ, որոնք ցույց են տալիս ընտելացված շների, որոնք նման են քանանական շանը և ունեն ձգափոկեր։ Այս ժայռապատկերները 8000 տարվա պատմություն ունեն և համարվում են աշխարհում շների ամենահին պատկերումները ։
Մ․թ․ա․ 4-րդ հազարամյակի վերջին Արաբիան թևակոխել է բրոնզե դարը կատարված կտրուկ փոփոխություններից․ մետաղները լայնորեն օգտագործվում էին, և այս ժամանակաշրջանը բնորոշվում էր իր երկու մետր բարձրությամբ գերեզմաններով, որին աստիճանաբար հետևել են բազմաթիվ տաճարները, որոնք ներառում էին նաև ճարտարապետական առանձին շինություններ, որոնք ներկված էին կարմիր ։
Նախաիսլամական շրջան
Դոսարիայում հայտնաբերված խեցեղենի ուսումնասիրությունների արդյունքում կարծիք է ստեղծվել, որ Սաուդյան Արաբիայում վաղ նստակյաց մշակույթները եղել են դեռևս Ուբայդիների ժամանակաշրջանում։ Այս հայտնագործության սկզբնական հետազոտություններից եզրակացվել է, որ Սաուդյան Արաբիայի արևելյան շրջանները եղել են Միջագետքի վաղ շրջանի բնակիչների հայրենիքը և ավելին՝ շումերների նախահայրենիքը։ Սակայն Ջոան Օութսի նման հետազոտողները հնարավորություն են ունեցել տեսնել ուբայդիական շրջանի շերտերը Արաբիայի արևելքում և արդյունքում եզրակացրել են, որ այդ շերտերը ուբայդիական շրջանի վերջին երկու փուլերն են ներկայացնում, մինչդեռ բավականին շատ օրինակներ դասակարգվել են որպես ուբայդիական 3-րդ կամ ուբայդիական 2-րդ շրջանների նմուշներ։ Ուստի այն տեսակետը, որ Սաուդյան Արաբիայի գաղութարարները գաղթել են դեպի հարավային Միջագետք և հիմնադրել տարածաշրջանի առաջին նստակյաց մշակույթը, հերքվել է ։
Մինչև մ.թ.ա. 2200 թվականը անհայտ պատճառներով Դիլմունի կենտրոնը տեղափոխվել է Թարութից և նույնիսկ Սաուդյան Արաբիայից դեպի Բահրեյն։ Արդյունքում առաջին անգամ Բահրեյնում հայտնվել են զարգացած բնակավայրեր, որտեղ հայտնաբերվել են տաճարային համալիրներ և հազարավոր գերեզմանաթմբեր, որոնք թվագրվում էին հենց այդ շրջանով ։ Ավելի ուշ բրոնզի դարում Սաուդյան Արաբիայի հյուսիսարևմտյան հատվածում գտնվող և պատմականորեն արձանագրված մարդիկ ու հողերը փաստագրված են Աստվածաշնչում։ Մարաստանը, որի կենտրոնը Թաբուքում էր, ձգվել է հյուսիսում Վադի Արաբիայից մինչև հարավ՝ ալ-Վեջդ ։ Մարաստանը մայրաքաղաքը Քուրայահն է ․ այն կազմված է 35 հեկտար տարած ընդգրկող ամրացված միջնաբերդից, իսկ դրանից ներքև գտնվում է 15 հեկտար տարածքով պարսպապատ բնակավայրը։ Մայրաքաղաքում բնակվել է ավելիք քան 10-12 հազար մարդ ։ Մարաստանցիները նկարագրված են աստվածաշնչյան երկու խոշոր իրադարձություններում, որոնք վերաբերում են Մարաստանի հետ Իսրայելի երկու պատերազմներին, որոնք տեղի են ունեցել մ․թ․ա․ 11-րդ դարի սկզբին։ Քաղաքականապես ներկայացվում է, որ մարաստանցիները 5 թագավորների կողմից (Էվի, Ռեքեմ, Ցուր, Հուր և Ռեբա) ղեկավարվող կառույցը ապակենտրոնացրել են, պարզ է դառնում, որ անունները մարական կարևոր բնակավայրերի տեղանուններ են ։ Տարածված տեսակետ է, որ մարերը ներկայացրել են ցեղերի համադաշնություն, որի նստակյաց հատվածը հաստատվել է Հիջազում, մինչդեռ քոչվոր հատվածները արածացրել են իրենց կենդանիներին այնպիսի հեռավոր տարածքներում, ինչպիսին Պաղեստինն է, և նույնիսկ երբեմն կողոպուտներ են կատարել ։ Քոչվոր մարերը ուղտերի ընտելացման մեջ եղել են իր առաջիններից մեկը, որը հնարավորություն է տվել երթևեկել տարածաշրջանի բարդ տեղանքում ։ Մ․թ․ա․ 7-րդ դարի սկզբներին Արաբիայի հյուսիսարևմտյան թատերաբեմում ձևավորվել է մի նոր թագավորություն։ Այն սկզբում Դեդանի շեյխությունն էր, իսկ ավելի ուշ վերածվել է Լիհյան ցեղի թագավորության ։ Պետական ղեկավարի՝ Լիհյանի թագավորի մասին ամենավաղ հիշատակումը թվագրվում է մ․թ․ա․ 6-րդ դարի կեսերով ։ Թագավորության փոփոխության արդյունքում Դեդանը փոքրիկ քաղաք-պետությունից, որի իշխանությունը տարածվում էր միայն քաղաքի պաիսպներից ներս, վերածվել է հսկայական տիրույթներ ընդգրկող թագավորության, որն էլ Լիհյան քաղաքակրթության գագաթնակետն է եղել ։ Երրորդ պետությունը եղել է մ․թ․ա․ 3-րդ դարի սկզբին, որի ընթացքում տնտեսական բում է եղել հյուսիսի և հարավի միջև, որով էլ Լիհյանը վերածվել է քարավանային ճանապարհի վրա իր ռազմավարական դիրքով ազդեցիկ ուժ ։
Լիհյանը հզոր և լավ կազմակերպված արաբական հնագույն թագավորություն էր, որը տնտեսական և մշակութային կարևոր դերակատարում ուներ Արաբական թերակղզու հյուսիսարևմտյան շրջանում ։ Լիհյանի թագավորությունը ձգվում էր հարավում Յասրիբից մինչև հյուսիսում Լևանտ ։ Պատմականորեն Աքաբայի ծոցը կոչվել է Լիհյանի ծոց։ Սա Լիհյանի ունեցած հսկայական ազդեցության ապացույցն է ։
Մ․թ․ա․ շուրջ 65 թվականին Հեգրայի գրավումից և Թայմա ու մ․թ․ա․ 9 թվականին Դեդան մայրաքաղաքի արշավից հետո լիհյանները հայտնվել են նաբաթեացիների տիրապետության տակ։ Արաբիայի հյուսիսում բավականին շատ տիրույթներ են եղել նաբաթեացիների տիրապետության տակ մինչև Հռոմեական կայսրության կողմից դրանց գրավումը։
Միջնադար և իսլամի վերելք
10-րդ դարից մինչև 20-րդ դարը Մեքքան և Մադինան եղել են արաբ տեղական կառավարչի՝ Մեքքայի շերիֆի վերահսկողության տակ, սակայն հիմնականում շարիֆը ենթարկվում էր Բաղդադում, Կահիրեում կամ Կ․Պոլսում հիմնված իսլամական կայսրություններից մեկին։ Այն շրջանները, որոնց վրա էլ ստեղծվել է Սաուդյան Արաբիան, հետ է դարձել ավանդական ցեղային կառավարման ։
Գրեթե ողջ 10-րդ դարի ընթացքում իսմայիլական շիա քարմաթիանները եղել են Պարսից ծոցի ամենահզոր ուժը։ 930 թվականին նրանք կողոպտել են Մեքքան՝ անարգելով մուսուլմանական աշխարհը, մասնավորապես գողացել են Սև քարը ։ 1077-1078 թվականներին Աբդուլլահ բին Ալի Ալ Ույունի անունով արաբ շեյխը Մեծ սելջուկյան կայսրության աջակցությամբ պարտության է մատնել քարմաթիաններին Բահրեյնում և ալ-Հասայում, որից հետո էլ հիմք է դրել Ույունների դինաստիային ։ Ույունների էմիրությունը ավելի ուշ նվաճողական արշավանքների արդյունքում ձգվել է Նադջից մինչև Սիրիական անապատ ։ 1253 թվականին նրանք գահընկեց են արվել Ուսֆուրիդների կողմից ։ Ուսֆուրիդների իշխանությունը թուլացել է այն բանից հետո, երբ 1320 թվականին Հորմուզի պարսիկ կառավարիչները գրավել են Բահրեյն ու Կատիֆը ։ 14-րդ դարում Հորմուզի վասալները՝ Ջարվանիդների շիական դինաստիան իր ղեկավարության տակ է վերցրել Արաբիայի արևելյան շրջանները ։ 15-րդ դարում Ջաբրիդները գահընկեց են արել Ջարվանիդներին և եկել իշխանության։ Դրանից հետո երկու տասնամյակ նրանք բախումներ են ունեցել Հորմուզի հետ տարածաշրջանում տնտեսական եկամտի համար մինչև 1507 թվականին համաձայնվել են հարկ վճարել ։ Ալ-Մունթաֆիք ցեղը ավլի ուշ գրավել է տարածաշրջանը և դարձել օսմանյան սյուզերեն իշխանություն։ 17-րդ դարում խալիդ ցեղը ապստամբել է նրանց դեմ և վերցրել վերահսկողությունն իր ձեռքը ։ Նրանց իշխանությունը իր հզորության գագաթնակետին տարածվում էր Իրաքից Օման, և ավելի ուշ նրանք ևս հայտնվել են օսմանյան տիրապետության տակ  ։
Օսմանյան Հիջազ
16-րդ դարում օսմանցիները կարողացել են իրենց կայսրությանը կցել նաև Կարմիր ծովն ու Պարսից ծոցը (Հիջազ, Ասիր և Ալ-Ահսա) և այդ տարածքի վրա իրենց ինքնիշխանությունը հաստատել։ Նպատակն էր խանգարել պորտուգալական փորձերը՝ հարձակվելու Կարմիր ծովի (հետևաբար նաև Հիջազը) և Հնդկական օվկիանոսի վրա ։ Այս տարածքների նկատմամբ օսմանյան վերահսկողության մակարդակը տարբերվել է հաջորդ 4 դարերի ընթացքում՝ պայմանավորված կայսրության կենտրոնական իշխանության հզորությամբ և թուլությամբ ։
Սաուդական դինաստիայի հիմնադրում
Սաուդական արքայական ընտանիքի, որը հայտնի է աս-Սաուդ անունով, ծագումը տեղի է ունեցել Նաջդում՝ կենտրոնական Արաբիայում, 1744 թվականին, երբ դինաստիայի հիմնադիր Մուհամմադ բին Սաուդը միավորել է իր ուժերը կրոնական առաջնորդ Մուհամմադ իբն Աբդ ալ-Վահաբիի ՝ Վահաբիական շարժման հիմնադրի հետ (վահաբիականությունը սուննի իսլամի խիստ մաքրակրոն ուղղություն է) ։ 18-րդ դարում ձևավորված այս դաշինքը դարձել է գաղափարախոսական հենարան սաուդական արշավանքների համար և շարունակում է այսօր էլ մնալ Սաուդյան Արաբիայի դինաստիական կառավարման հիմքը ։
Սաուդական առաջին պետությունը ստեղծվել է 1744 թվականին Ռիադի տարածքում, որը արագորեն ընդարձակվել է և կարճ ժամանակում իր տիրապետության տակ առել Սաուդյան Արաբիայի ողջ տարածքը ՝ 1802 թվականին գրավելով Քերբելան և 1803 թվականին՝ Մեքքան, սակայն այն ոչնչացվել է 1818 թվականին Եգիպտոսի օսմանյան փոխարքա Մուհամմադ Ալի փաշայի կողմից ։ Սաուդական ավելի փոքր երկրորդ պետությունը գտնվում էր հիմնականում Նաջդում և ստեղծվել էր 1824 թվականին։ 19-րդ դարի ընթացքում աս-Սաուդը պայքարել է մեկ այլ արաբական իշխող ընտանիքի՝ առ-Ռաշիդի հետ՝ Սաուդյան Արաբիայի տիրույթների համար։ Մինչև 891 թվականը առ-Ռաշիդը հաղթանակ է տարել, իսկ աս-Սաուդը վտարվել է Քուվեյթ ։
20-րդ դարի սկզբին Օսմանյան կայսրությունը շարունակում էր իր գերիշխանությունը պահպանել թերակղզու մեծ մասի վրա։ Արաբիան ղեկավարում էին ամենատարբեր ցեղերի առաջնորդները, իսկ Մեքքայի շերիֆը նախապատվություն էր տալիս և իշխում էր Հիջազի վրա ։ 1902 թվականին Աբդուլ Ռահմանի որդի Աբդուլ Ազիզը, ով հետագայում հայտնի է դարջել Իբն Սաուդ անունով, վերագրավել է Ռիադը՝ աս-Սաուդներին հետ բերելով Նաջդundefined։ Իբն Սաուդը ստացել է իխվանի՝ Ֆայսալ ալ-Դավիշի կողմից ղեկավարվող և վահաբիականությունից ոգեշնչված ցեղային զորքի աջակցությունը, որը 1912 թվականին իր հիմնադրումից հետո արագորեն աճել է ։ 1913 թվականին վերջիններիս օգնությամբ Իբն Սաուդը կարողացել է օսմանցիներից խլել ալ-Ահսան։
1916 թվականին Մեծ Բրիտանիայի (որը Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ կռվում էր օսմանցիների դեմ) աջակցությամբ և խրախուսմամբ Մեքքայի շերիֆ Հուսեյն բին Ալին ղեկավարել է պանարաբական ապստամբություն, որն ուղղված էր Օսմանյան կայսրության դեմ, և նպատակն էր ստեղծել մեկ միասնական արաբական պետություն ։ Չնայած 1916-1918 թվականների Արաբական ապստամբությունը ձախողվել է՝ Անտանտի պետությունների հաղթանակը Առաջին համաշխարհային պատերազմում պատճառ է դարձել Օսմանյան կայսրության վերացմանն ու Արաբիայում նրանց վերահսկողության դադարեցմանը ։
Հիջազի գրավումից հետո իխվանի առաջնորդները սկսել են վահաբիական տիրույթներն ընդարձակել դեպի բրիտանական պրոտեկտորատ Տրանսհորդանան, Իրաք և Քուվեյթ և սկսել են հարձակումներ գործել այս տիրույթների վրա։ Սա հանդիպել է Իբն Սաուդի դիմադրությանը, քանի որ նա դիտարկում էր այս գործողությունները՝ որպես Մեծ Բրիտանիայի հետ անմիջական հակամարտության վտանգ։ Միևնույն ժամանակ իխվան զորքերը սկսել են անհանգստություն ցույց տալ՝ կապված Իբն Սաուդի ներքին քաղաքականության հետ, որը սկսել էր մեծ տեղ հատկացնել արդիականացմանը և երկրում ոչ մուսուլման օտարերկրացիների թվաքանակի աճին։ Արդյունքում նրանք դուրս են եկել Իբն Սաուդի դեմ և երկու տարվա պայքարից հետո 1929 թվականին Սաբիլայի ճակատամարտում պարտություն են կրել․ այստեղ սպանվել են նաև նրանց առաջնորդները ։ 1932 թվականի սեպտեմբերի 23-ին Հիջազի և Նաջդի երկու թագավորությունները միավորվել են՝ իբրև մեկ միասնական Սաուդյան Արաբիայի թագավորություն, և այս օրը այսօր համարվում է ազգային տոն՝ Սաուդական ազգային օր ։
Միավորումից հետո
Նոր թագավորությունը հենվում էր գյուղատնտեսությունից և ուխտագնացությունից ստացվող սահմանափակ եկամուտի վրա ։ 1938 թվականին Պարսից ծոցի երկայնքով ալ-Ահսա շրջանում հայտնաբերվել են նավթային մեծաքանակ պաշարներ, և 1941 թվականին ԱՄՆ-ի կողմից ղեկավարվող Արամկոյի (Արաբ-ամերիկյան նավթային ընկերություն) վերահսկողությամբ նավթարդյունաբերությունը սկսեց զարգանալ։ Նավթը Սաուդյան Արաբիային ապահովել է տնտեսական զարգացմամբ և ամբողջ աշխարհում քաղաքական կարևոր լծակներով ։ Մշակութային կյանքն արագորեն զարգացում է ապրել, մասնավորապես Հիջազում, որը այդ ժամանակ թերթերի և ռադիոյի կենտրոնն էր։ Սակայն օտարերկրյա նավթարդյունաբերության մեջ աշխատողների աճող ներհոսքը պատճառ է դարձել այլատյացության հակումների ձևավորման։ Միևնույն ժամանակ կառավարությունը դարձել է ավելի շատ վատնող և շռայլ։ Մինչև 1950-ական թվականները այս ամենի պատճառով սաուդական կառավարությունը ստիպված է եղել այլ երկրներից մեծաքանակ պարտքեր անել ։
1953 թվականին Սաուդը իր հոր մահից հետո հաջորդել է նրան՝ դառնալով Սաուդյան Արաբիայի թագավոր մինչև 1964 թվականը, երբ նա գահընկեց է արվել հօգուտ իր խորթ եղբայր Ֆայսալի։ Սրա համար պատճառ են դարձել անդադար թշնամությունն ու կասկածը Սաուդի կարողությունների վերաբերյալ։ 1972 թվականին Սաուդյան Արաբիան կարողացել է իր հսկողության տակ վերցնել Արամկոյի 20%-ը, որով էլ սաուդական նավթի վրա ԱՄՆ վերահսկողությունը նվազել է։
1973 թվականին Սաուդյան Արաբիան նավթային բոյկոտ է սկսել Արևմուտքի պետությունների դեմ, որոնք աջակցում էին Իսրայելին Եգիպտոսի և Սիրիայի դեմ մղկվող Արաբա-իսրայելական պատերազմում ։ 1975 թվականին Ֆայսալը սպանվել է իր զարմիկ արքայազն Ֆայսալ բին Մուսայիդի կողմից, որից հետո գահը ստացել է նրա խորթ եղբայր Խալիդ թագավորը ։
Մինչև 1976 թվականը Սաուդյան Արաբիան աշխարհում ամենամեծ նավթարդյունաբերողն էր ։ Խալիդի կառավարման շրջանում երկրում տնտեսական և հասարակական զգալի զարգացումներ են տեղի ունենում, փոփոխվում են ենթակառուցվածքներն ու կրթական համակարգը, արտաքին քաղաքականության մեջ սերտ հարաբերություններ են զարգացվում ԱՄՆ-ի հետ ։ 1979 թվականին տեղի ունեցած երկու իրադարձություններ անհանգստություն են առաջացրել կառավարության ներսում և ազդեցություն են ունեցել սաուդական արտաքին և ներքին քաղաքականության վրա։ Առաջինը Իրանի իսլամական հեղափոխությունն էր։ Վախ կար, որ երկրի Արևելյան նահանգի (որը նաև նավթահորերի շրջանն է) շիա փոքրամասնությունը կարող է ապստամբել իրանական կրոնամետների ազդեցությամբ։ Այս շրջանում տեղի են ունեցել մի շարք հակակառավարական ապստամբություններ, օրինակ՝ 1979 թվականի Քաթիֆի ապստամբությունը ։
Երկրորդ իրադարձությունը իսլամական ծայրահեղականների կողմից Մեքքայում Մեծ մզկիթի գրավումն էր։ Զինյալները, ովքեր մասնակցում էին այս գործողությանը, զայրացած էին սաուդական կառավարության կաշառակերության և ոչ իսլամական բնույթի վրա ։ 10 օր անց, սակայն, կառավարությունը կարողացել է հետ գրավել մզկիթը, իսկ զինյալները մահապատժի են ենթարկվել։ Որպես արդյունք՝ արքայական ընտանիքը ավելի շատ տեղ է հատկացրել կրոնական ավանդույթներին և սոցիալական նորմերին (օրինակ՝ կինոթատրոններ փակելը) և մեծացրել է ուլեմայի դերը կառավարությունում ։ Սակայն այս ամենը հաջողություն չի ունեցել, քանի որ իսլամիզմը շարունակել է աճել ու հզորանալ ։
1980 թվականին Սաուդյան Արաբիան գնել է Արամկոյի ամերիկյան բաժնետոմսերը ։
1982 թվականի հունիսին Խալիդ թագավորը մահացել է կաթվածից։ Նրան հաջորդել է եղբայրը՝ Ֆահդը, ով 1986 թվականին իր անվանն ավելացրել է «Երկու սուրբ մզկիթների պահապան» տիտղոսը՝ ի պատասխան մի շարք ֆունդամենտալիստների, ովքեր խուսափում էին օգտագործել «մեծություն» բառը Ալլահից բացի որևէ մեկին դիմելիս։ Ֆահդը շարունակել է զարգացնել ԱՄՆ-ի հետ սերտ հարաբերությունները և մեծացրել է ԱՄՆ-ից և Մեծ Բրիտանիայից ռազմատեխնիկայի առևտուրը ։ Նավթից ստացվող ահռելի եկամուտները սկսում էին ավելի մեծ ազդեցություն ունենալ սաուդական հասարակության վրա։ Սրան հետևել է տեխնիկական (բայց ոչ մշակութային) արդիականացումը, կրթության հանրայնացումը, ուրբանիզացիան և նոր ԶԼՄ-ների ստեղծումը։ Սա և օտարերկրյա աշխատողների թվաքանակի աճը ավելի մեծ ազդեցություն են ունեցլ սաուդական ավանդական նորմերի և արժեքների վրա։ Չնայած երկրի հասարակական և տնտեսական կյանքում զգալի փոփոխություններ են տեղի ունեցել՝ քաղաքական իշխանությունը շարունակել է մնալ արքայական ընտանիքի մենաշնորհը ՝ հանգեցնելով շատ սաուդների դժգոհությանը, ովքեր սկսել էին մտածել կառավարությունում ավելի մեծ ներկայացվածության մասին ։
Սաուդյան Արաբիայի սերտ հարաբերությունները Արևմուտքի հետ սկսել են անհանգստության պատճառ դառնալ ուլեմայի և շարիաթական օրենքի որոշ ներկայացուցիչների շրջանակներում․ սա է նաև եղել Սաուդյան Արաբիայիում իսլամական ահաբեկչության, ինչպես նաև Արևմուտքի երկրներում իսլամիստական ահաբեկչական հարձակումների աճի պատճառ։ Օսամա բին Լադենը պատասխանատու է 1998 թվականին Արևելյան Աֆրիկայում ԱՄՆ դեսպանատան պայթեցման և 2000 թվականին Եմենի Ադենի նավահանգստի մոտակայքում ԱՄՆ Քոլ նավի պայթեցման համար, ինչպես նաև Վաշինգտոն ԿՇ-ի Նյու Յորք քաղաքում և Փենսիլվանիա նահանգի Շանքսվիլում սեպտեմբերի 11-ին տեղի ունեցած հարձակման ահաբեկիչներից 19-ից 15-ը եղել են սաուդցի ։ Շատ սաուդցիներ, ովքեր չէին աջակցում իսլամիստ ահաբեկիչների գործողություններին, ևս շատ դժգոհ էին կառավարության վարած քաղաքականությունից ։
Իսլամիզմը կառավարության դեմ թշնամանքի միակ աղբյուրը չէր։ Չնայած Սաուդյան Արաբիան արդեն չափազանց հարուստ էր՝ նրա տնտեսությունը լճացած էր։ Բարձր տուրքերը և աճող գործազրկությունը դժգոհության պատճառ են դարձել և արտահայտվել են քաղաքացիական ընդվզումների տեսքով, ինչպես նաև անհանգստությամբ արքայական ընտանիքում։ Ի պատասխան՝ Ֆահդ թագավորը մի շարք սահմանափակ «բարեփոխումներ» է նախաձեռնել։ 1992 թվականի մարտին նա ներկայացրել է «Հիմնական օրենքը», որը շեշտում էր ղեկավարի պարտականությունները։ 1993 թվականի դեկտեմբերին ստեղծվել է Խորհրդատվական խորհուրդը։ Այն բաղկացած էր նախագահից և 60 անդամներից, ում ընտրում էր թագավորը։ Թագավորի նպատակն էր արձագանքել դժգոհություններին, սակայն իրականում կատարել որքան հնարավոր է քիչ փոփոխություններ ստատուս քվոյի մեջ։ Ֆահդը պարզ ցույց էր տալիս, որ ինքը ժողովրդավարության միտումներ չունի․ «Ընտրությունների վրա հիմնված համակարգը համապատասխան չէ իսլամական մեր համոզմունքին, որը հաստատում է կառավարությանը խորհրդակցության [shūrā] միջոցով» ։
1995 թվականին Ֆահդին կաթված է խփում, և թագաժառանգ Աբդուլլահը ստանձնում է ժամանակավոր կառավարչի դերը։ Սակայն նրա հեղինակությանը խանգարում էր Ֆահդի եղբայրների հետ հակամարտությունը (Ֆահդի հետ միասին հայտնի էին «Սուդայրի 7» անունով) ։ 1990-ական թվականներից սկսած անհամաձայնությունները շարունակվել են և 2003 և 2004 թվականներին ներառել մի շարք ռմբակոծություններ Ռիադում, Ջեդդահում, Յանբուում և Քոբարում ։ 2005 թվականի փետրվար-մարտ ամիսներին Սաուդյան Արաբիայում առաջին անգամ տեղի են ունեցել քաղաքային ընտրություններ։ Կանայք իրավունք չունեին մասնակցել քվեարկությանը ։
2005 թվականին Ֆահդ թագավորը մահացել է, և նրան հաջորդել է Աբդուլլահը, ով շարունակել է նվազագույն բարեփոխումների և բողոքները ճնշելու քաղաքականությունը։ Թագավորը ներկայացրել է տնտեսական մի շարք բարեփոխումներ՝ օտարերկրյա ներդրումների և սեփականաշնորհման խրախուսում, որոնց նպատակն էր նվազեցնել նավթային եկամտից պետության կախումը։ 2009 թվականի փետրվարին Աբդուլլահը հայտարարել է դատական համակարգում, բանակում և տարբեր նախարարություններում կառավարական մի շարք փոփոխությունների մասին, որոնց նպատակն էր արդիականացնել այս կառույցները, ինչպես նաև փոխարինել դատական համակարգում նշանակված անձանց և մութավիններին (կրոնական ոստիկանություն) ավելի չափավոր մարդկանցով։ Հենց այս ժամանակ նա նաև նշանակել է պետության առաջին կին փոխնախարարին ։
2011 թվականի հունվարի 29-ին քաղաքի մեծ մասը սրբած և 11 հոգու մահվան պատճառ դարձած սարսափելի հեղեղից հետո հարյուրավոր ցուցարարներ հավաքվել են Ջեդդահ քաղաքում՝ քննադատելով քաղաքի աղքատիկ ենթակառուցվածքները ։ Շուրջ 15 րոպե հետո ոստիկանությունը դադարեցրել է բողոքի ակցիան և ձերբակալել 30-50 մարդու ։
2011 թվականից ի վեր Սաուդյան Արաբիան իր վրա է կրել Արաբական գարնան բողոքների ազդեցությունը ։ Ի պատասխան՝ 2011 թվականի փետրվարի 22-ին Աբդուլլահ թագավորը հայտարարել է, որ քաղաքացիներին տրվելու է 35 միլիարդ դոլար գումար, որից 10,7 միլիարդը հատկացվելու է բնակարաններին ։ Այս փաթեթի մեջ որևէ քաղաքական բարեփոխում չէր նախատեսվում՝ չնայած այն բանտարկյալները, ովքեր մեղադրվում էին ֆինանսական հանցանքների համար, ազատ են արձակվել ։ Նույն տարվա մարտի 18-ին Աբդուլլահ թագավորը հայտարարել է 93 միլիարդ դոլարի փաթեթի մասին, որը ներառում էր 67 միլիարդ դոլար արժողությամ 500 000 նոր տներ, ինչպես նաև 60 000 նոր անվտանգության աշխատատեղեր ։ Չնայած 2011 թվականի սեպտեմբերի 29-ին անցկացվել են քաղաքային ընտրություններ, որոնց մասնակցել են միայն արական սեռի ներկայացուցիչներ, 2015 թվականի քաղաքային ընտրությունների ժամանակ Աբդուլլահը կանանց շնորհել է ընտրելու և ընտրվելու իրավունք, ինչպես նաև Շուրա խորհրդում թեկնածու առաջադրվելու իրավունք ։
2001 թվականից ի վեր Սաուդյան Արաբիան մասնակցում է ինտերնետի վերահսկողությանը։ Առցանց գրաքննության մեծ մասը երկու կատեգորիայի է բաժանվում՝ մեկը հետևում է «անբարոյական» (հիմնականում պոռնոգրաֆիկ և ԼԳԲՏ-ին աջակցող կայքերը, ինչպես նաև այն կայքերը, որոնք քարոզում են սուննի իսլամից բացի այլ կրոնական գաղափարախոսություն), իսկ մյուսը հետևում է սև ցուցակին, որը ղեկավարում է Սաուդյան Արաբիայի Տեղեկատվության նախարարությունը, որի նպատակն է հետևել կայքերին և թույլ չտալ սաուդական վարչակարգի նկատմամբ քննադատական վերաբերմունք կամ տեղեկատվություն ընդդիմադիր կուսակցությունների մասին  ։
Քաղաքականություն
Սաուդյան Արաբիան բացարձակ անձնիշխանական միապետություն է ։ Սակայն ըստ Սաուդյան Արաբիայի Հիմնական օրենքի, որն ընդունվել է 1992 թվականին թագավորական հրամանագրով, թագավորը պարտավոր է ամեն ինչ համաձայնեցնել շարիաթի (իսլամական օրենք) և Ղուրանի հետ, քանզի Ղուրանն ու Սուննան (Մուհամմադի սովորույթները) համարվում պետության սահմանադրությունը ։ Թույլատրված չեն քաղաքական կուսակցություններն ու ազգային ընտրությունները ։ Քննադատները սա կոչում են ամբողջատիրական բռնապետություն ։ 2012 թվականին Ժողովրդավարության ինդեքսում The Economist-ը սաուդական կառավարությանը գնահատել է 167 երկրների մեջ 5-րդ ամենաավտորիտար կառավարությունը, իսկ Freedom House-ը 2013 թվականին Սաուդյան Արաբիային տվել է ամենացածր վարկանիշը՝ 7,0, այսինքն՝ «Ոչ ազատ» (1=լավագույն, 7=վատագույն) ։
Ազգային ընտրությունների և քաղաքական կուսակցությունների բացակայության պայմաններում Սաուդյան Արաբիայում քաղաքականությունը վարում են երկու տարբեր հարթակներում՝ աս-Սաուդ թագավորական ընտանիքի ներսում և թագավորական ընտանիքի և սաուդական հասարակության միջև ։ Աս-Սաուդ ընտանիքից դուրս քաղաքական գործընթացներին մասնակցությունը սահմանափակվում է բնակչության համեմատաբար փոքր հատվածի շուրջ․ սա արտահայտվում է թագավորական ընտանիքի՝ ուլեմայի, ցեղային շեյխերի և առևտրական կարևոր ընտանիքների անդամների հետ կարևոր հարցերի շուրջ խորհրդակցելու ձևով ։ Այս գործընթացը սաուդյան լրատվությամբ չի ներկայացվում ։
Սովորության համաձայն բոլոր չափահաս տղամարդիկ իրավունք ունեն անմիջականորեն թագավորին խնդիրքով դիմել ավանդական ցեղային ժողովի՝ մեջլիսի միջոցով ։ Որոշ չափորոշիչներով կառավարության այս մոտեցումը տարբերվում է ցեղային իշխանության ավանդական համակարգից։ Ցեղային ինքնությունը շարունակում է ուժեղ մնալ և բացի թագավորական ընտանիքից, քաղաքական ազդեցությունը հաճախ է որոշվում ցեղային անդամակցությամբ, որի արդյունքում ցեղային շեյխերը տեղական և ազգային իրադարձություններում ձեռք են բերում զգալի ազդեցություն ։ Վերջին տարիներին որոշակի սահմանափակ քայլեր են կատարվել քաղաքական գործընթացներին մասնակության ընդլայնման ուղղությամբ, օրինակ՝ 1990-ականների սկզբին ստեղծվել է Խորհրդատվական խորհուրդը, 2003 թվականին՝ Ազգային երկխոսության ֆորումը ։
Աս-Սաուդական իշխանությունն ունի քաղաքական 4 ընդդիմադիր ուժեր՝ սուննի իսլամիստական ակտիվիզմը, ազատական քննադատները, շիական փոքրամասնությունը մասնավորապես Արևելյան նահանգում և ցեղային ու տարածաշրջանային անջատողական հակառակորդները (օրինակ՝ Հիջազում) ։ Այս չորսից կառավարության համար ամենամեծ վտանգը ներկայացնում են փոքրամասնության ակտիվիստները, ովքեր վերջին տարիներին երկրում իրականացրել են բազմաթիվ բռնություններ ։ Սակայն կառավարության դեմ բացահայտ բողոքի ցույցը, նույնիսկ խաղաղ, չի հանդուրժվում։ Հիմնականում ցուցարարները գլխատվում են կամ տանջանքների ենթարկվում ։
Միապետություն և թագավորական ընտանիք
Օրենսդիր, գործադիր և դատական գործառույթները համախմբված են թագավորի ձեռքում, իսկ պետության օրենսդրության հիմքը թագավորական հրամանագրերն են ։ Թագավորը նաև վարչապետն է և նախագահում է Սաուդյան Արաբիայի նախարարների խորհուրդն ու Խորհրդատվական խորհուրդը։
Թագավորական ընտանիքը քաղաքական համակարգում գերիշխող տեղ է գրավում։ Ընտանիքի անդամների մեծ թիվը հնարավորություն է տալիս վերահսկողության տակ առնել թագավորության ամենակարևոր պաշտոնները և ներկայացված լինել կառավարության բոլոր մակարդակներում ։ Թագաժառանգների ընդհանուր թիվը առնվազն 7000 է, սակայն ամբողջ ուժն ու ազդեցությունը գտնվում է Իբն Սաուդը շուրջ 200 արու ժառանգների ձեռքում ։ Ինչպես կարևոր նախարարությունները, այնպես էլ 13 շրջանային ղեկավարների պաշտոնները պահպանվում են թագավորական ընտանիքի համար ։
Երկարաժամկետ քաղաքական և պետական նշանակումները հանգեցրել են ավագ թագաժառանգների համար «իշխանությանավատների» ստեղծման, օրինակ՝ Աբդուլլահ թագավորի թագաժառանգը, ով 1963 թվականից ի վեր եղել է Ազգային գվարդիայի հրամանատար 1963 թվականից (մինչև 2010 թվականը, երբ նրա նշանակմամբ որդին փոխարինել է իրեն) , նախկին թագաժառանգ Սուլթանը, ով 1962 թվականից մինչև իր մահը 2011 թվականին եղել է Պաշտպանության և ավիացիայի նախարար, նախկին թագաժառանգ Նայեֆը, ով 1975 թվականից մինչև իր մահը 2012 թվականին եղել է Ներքին գործերի նախարար, թագաժառանգ Սաուդը, ով 1975 թվականից ի վեր եղել է Արտաքին գործերի նախարարը և ներկայիս թագավոր Սալմանը , ով մինչև թագադրությունը եղել է Պաշտպանության և ավիացիայի նապարար և 1962-2011 թվականներին Ռիադ նահանգի նահանգապետ ։ Ներկայիս պաշտպանության նախարարն է թագավոր Սալմանի որդի և գահաժառանգ Մոհամմադ բին Սալմանը ։
Թագավորական ընտանիքը քաղաքականապես բաժանված է մի շարք խմբերի՝ պայմանավորված իրենց անձնային ձգտումներով, գաղափարական տարբերություններով և այլ գործոններով ։ Սրանցից ամենահզորը «Սուդայիրի յոթ» կոչվող տոհմն է, որը կազմված է թագավոր Ֆահդից և նրա եղբայրներից ու ժառանգներից ։ Գաղափարական տարբերությունները ներառում են բերափոխումների արագության և կողմնորոշման հետ կապված հարցերը, և արդյոք ուլեմայի դերակատարումը պետք է բարձրացվի, թե նվազեցվի։ Խնդիրներ կան նաև՝ պայմանավորված այն հարցի հետ, թե թագաժառանգ Սուլթանի գահ բարձրանալու կամ վաղ մահվան դեպքում ով է ժառանգելու գահը ։ Երբ 2011 թվականի հոկտեմբերի 21-ին գահաժառանգ Սուլթանը, չհասցնելով գահ բարձրանալ, մահացել է, Աբդուլլահ թագավորը թագաժառանգ է նշանակել Նայեֆին ։ Սակայն հաջորդ տարի կրկին չհասցնելով գահ բարձրանալ՝ մահացել է նաև Նայեֆը ։
Սաուդական կառավարությունն ու թագավորական ընտանիքը տարիների ընթացքում բազմիցս մեղադրվել են կաշառակերության մեջ ։ Մի պետությունում, որը պատկանում է թագավորական ընտանիքին և կոչված է նրա անունով, պետական ունեցվածքի և ավագ արքայազնների անձնական հարստության միջև առկա գիծը հստակ չէ ։ Կաշառակերության չափերը ներկայացվում են իբրև էնդեմիկ և պարբերական երևույթ , իսկ դրա գոյությունը ընդունվել և պաշտպանվել է 2001 թվականին մի հարցազրույցի ժամանակ արքայազն Բանդար բին Սուլթանի կողմից (թագավորական ընտանիքի ավագ արքայազն ) ։
Չնայած կաշառակերության մասին հայտարարություններ հիմնականում սահմանափակվում են ոչ փաստագրված մեղադրանքներովվ՝ 2007 թվականին մի մեղադրանք է ներկայացվել, որտեղ պնդվում էր, որ բրիտանական BAE Systems-ը արքայազն Բանդարին վճարել է 2 միլիարդ դոլար կաշառք՝ կապված Ալ-Յամամահի զենքի գործարքի հետ ։ Արքայազն Բանդարը հերքել է այդ մեղադրանքներ ը։ ԱՄՆ և ՄԲ իշխանությունների հետաքննությունները 2010 թվականին հանգեցրին ընկերության հետ հաշտարարագրի ստորագրման, որով այն 447 միլիոն դոլար տուգանք է վճարել, սակայն չի ընդունել կաշառակերությունը ։
Թրանսփերենսի Ինթերնեշնլը Կաշառակերության ընկալման ինդեքսում 2010 թվականին Սաուդյան Արաբիային տվել է 4,7 (0-10 սանդղակում 0-ն վերին աստիճանի կոռումպացվածն է, իսկ 10-ը՝ մաքուրը) ։ Սաուդյան Արաբիան անցել է քաղաքական և հասարակական բարեփոխումների գործընթացի միջով՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել պետական թափանցիկությունը և լավ կառավարումը։ Սակայն երկրում ձեռներեցությամբ զբաղվելիս շատ տարածված են հովանավորչությունն ու ընտանեվարությունը։ Հակակոռուպցիոն օրենքների կիրառումը կամընտրական է, և պետական պաշտոնյաները առանց որևէ պատժի կաշառակերությամբ են զբաղվում։ 2017 թվականի նոյեմբերին Սաուդյան Արաբիային մի շարք հայտնի արքայազններ, նախարարներ և ձեռներեցներ, այդ թվում նաև Ալ-Վալեդ բին Թալալը, ձերբակալվել են ։
Թագավորական ընտանիքի իշխանությունը բարեփոխումների ենթարկելու և արդիականացնելու ուղղությամբ քայլեր կատարելու պահանջը ավելի է մեծացել, իսկ թագավոր Աբդուլլահը իր գահակալությունից և՛ առաջ, և՛ հետո՝ 2005 թվականին պաշտպանել է այս օրակարգը։ 1990-ական թվականներին Խորհրդատվական խորհրդի ստեղծումը չի գոհացրել քաղաքական մասնակցության պահանջները, և 2003 թվականին հայտարարվել էԱզգային երկխոսության ամենամյա ֆորում, որի ընթացքում ընտրված մասնագետներն ու մտավորականները իրավունք ունեին որոշակի չափորոշիչների սահմաններում հանրայնորեն քննարկման դնել ազգային ընթացիկ խնդիրները։ 2005 թվականին տեղի են ունեցել քաղաքային առաջին ընտրությունները։ 2017 թվականին ստեղծվել է Հավատարմագրման խորհուրդ, որը պետք է կանոնակարգեր ժառանգորդությունը ։ 2009 թվականին թագավորը շրջադարձային քայլեր է ձեռնարկել՝ կառավարության կարևոր պաշտոններում նշանակելով բարեփոխիչների և նախարարական պաշտոնում առաջին անգամ նշանակելով կնոջ ։ Սակայն այս քայլերը քննադատության են ենթարկվել՝ համարվելով շատ թույլ և հազիվ թե որևէ բան փոխող ։
Ալ աշ-Շեյխ և ուլեմայի դեր
Սաուդյան Արաբիան կառավարությունում ուլեմային (իսլամական կրոնական առաջնորդների և դատավորների մարմին) տրված դերով բացառիկ է ։ Նախընտրելի ուլեման սալաֆիական համոզմունքի է։ Ուլեման կարևոր ազդեցություն ունի նաև կառավարության որոշումների կայացման մեջ, օրինակ՝ 1973 թվականի նավթի էմբարգոյի կիրառելը և 1990 թվականին Սաուդյան Արաբիա օտարերկրյա զորքերի հրավիրելը ։ Ավելին՝ նրանք շատ մեծ դեր ունեն կրթական և դատական համակարգերում, իսկ կրոնական ու սոցիալական բարոյականության ոլորտում իշխանության մենաշնորհ ։
Մինչև 1970-ական թվականներին Ֆայսալ թագավորի կողմից երկրում նավթային հարստության և սկսված արդիականացման արդյունքում սաուդական հասարակությունում կատարվել են կարևոր փոփոխություններ, իսկ ուլեմայի դերը բավականին նվազել է ։ Սակայն այս իրավիճակը փոխվել է, երբ 1979 թվականին Մեքքայում իսլամիստական արմատականները գրավել են Մեծ մզկիթը ։ Ի պատասխան այս ճգնաժամի՝ կառավարությունը սկսել է մտածել ուլեմայի իշխանությունն ուժեղացնելու և նրանց ֆինանսական աջակցությունը մեծացնելու ուղղությամբ, մասնավորապես նրանց տրվել է կրթական համակարգում ավելի մեծ վերահսկողություն և թույլատրվել է բարոյական և սոցիալական վարվելակերպի ավելի խիստ վահաբիական օրենքներ կիրառելու իրավունք ։ 2005 թվականին գահ բարձրանալուց հետո Աբդուլլահ թագավորը քայլեր է ձեռնարկել ուլեմայի իշխանությունը նվազեցնելու ուղղությամբ, օրինակ աղջիկների կրթության նկատմամբ վերահսկողությունը փոխանցել է Կրթության նախարարությանը ։
Ուլեման պատմականորեն առաջնորդել է երկրի առաջատար կրոնական ընտանիքը ՝ Ալ աշ-Շեյխը ։ Ալ աշ-Շեյխը Մուհամմադ իբն Աբդ ալ-Վահաբի ժառանգներն են, ով 18-րդ դարում սուննի իսլամի հայտնի ճյուղերից մեկի՝ վահաբիականության հիմնադիրն է ։ Ընտանիքն իր հեղինակությամբ զիջում է միայն աս-Սաուդ թագավորական ընտանիքին, որի հետ «ընդհանուր աջակցության պակտ» է ստեղծվել և շուրջ 300 տարի առաջ իշխանությունը բաշխում է տեղի ունեցել ։ Պակտը մինչ օրս էլ պահպանվում է. աս-Սաուդ ընտանիքը պահպանում է կրոնական հարցերում Ալ աշ-Շեյխի իշխանությունը և տարածում ու քարոզում է վահաբիական դոկտրինան։ Ի պատասխան՝ Ալ աշ-Շեյխը աջակցում է աս-Սաուդին քաղաքական իշխանության հարցերում, ինչպես նաև օգտագործում է իր կրոնական-բարոյական իշխանությունը թագավորական ընտանիքի ղեկավարությունը օրինականացնելու համար ։ Չնայած ուլեմայի նկատմամբ Ալ աշ-Շեյխի գերակայությունը վերջին տարիներին նվազել է ՝ նրանք շարունակում են կրոնական ամենակարևոր պաշտոնները իրենց ձեռքում պահել և սերտ հարաբերություններ պահպանել աս-Սաուդ ընտանիքի հետ, մասնավորապես ներամուսնական հարաբերությունների մակարդակով ։
Իրավական համակարգ
Օրենքի հիմնական աղբյուրը իսլամական շարիաթն է, որը ծագում է Ղուրանի և Սուննայի (մարգարեի սովորույթների պատմությունը) ուսմունքներից ։ Սաուդյան Արաբիան մուսուլմանական աշխարհում եզակի պետություն է, որտեղ շարիաթը կոդիֆիկացիայի ենթարկված չէ, և չկա դատական նախադեպի համակարգ, որը հնարավորություն էր տալիս դատավորներին որոշումներ կայացնել՝ օգտագործելով ինքնուրույն իրավական հիմնավորումները կատարելու իրավունքը։ Սաուդ դատավորները հիմնականում միտված են հետևելու իրավագիտության ոլորտում (ֆիքհ) Հանբալիական դպրոցի սկզբունքներին, որոնք աչքի են ընկնում Ղուրանի և հադիսների բառացի մեկնաբանությամբ ։
Օրենքի մեկ այլ կարևոր աղբյուր են կազմում թագավորական հրամանագրերը։ Սակայն սրանք համարվում են կանոնակարգեր և ոչ թե օրենքներ, քանի որ դրանք շարիաթից ստորադաս են համարվում ։ Թագավորական հրամանագրերը լրացնում են շարիաթը այնպիսի ոլորտներում, ինչպիսիք են աշխատանքը, առևտուրը և կորպորատիվ իրավունք ։ Ավելին՝ ավանդական ցեղային օրենքները և սովորույթները նույնպես շարունակում են կարևոր մնալ։ Շարիաթական կառավարական տրիբունալները հաճախ լուծում են կոնկրետ թագավորական հրամանագրերի հետ կապված վեճերը ։ Թե՛ շարիաթական դատարաններից, թե՛ կառավարական տրիբունալներից վերջին բողոք-դիմումն ուղղված է թագավորին, բոլոր տեսակի դատարանները և տրիբունալները հետևում են  ապացույցների և ընթացակարգերի շարիաթական կանոններին ։
Արդարադատության սաուդական համակարգը քննադատվել է իր «գերմաքրակրոն դատավորների» համար, ովքեր երբեմն շատ խիստ են դատավճիռներ կայացնելիս (կախարդությամբ զբաղվելու համար գլխատման դատապարտել), երբեմն էլ շատ մեղմ են ու դանդաղ (բռնաբարության և կնոջը ծեծելու դեպքերում), օրինակ թողնելով հազարավոր լքված կանանց առանց ամուսնալուծության հարցի լուծման ։ Համակարգը նաև քննադատվել է իր անորոշության համար, որը չի կարողանում արդարադատության համար երաշխիքներ սահմանել և լուծել ժամանակակից աշխարհի խնդիրները ։ 2007 թվականին Աբդուլլահ թագավորը ներկայացրել է թագավորական հրամանագրեր , որոնց նպատակն էր վերափոխել դատական համակարգը և ստեղծել նաև դատարաններ։ 2009 թվականին թագավորը կարևոր փոփոխություններ է կատարել դատավորների շրջանում՝ ավելացնելով երիտասարդների թվաքանակը ։ Սաուդական դատարանների կողմից սահմանված մահապատիժները՝ գլխատում, քարկոծում (մինչև մահ), անդամահատում, խաչում և մտրակում, խստիվ քննադատվել են ։ Մահվան դատապարտել կարելի է ամենատարբեր հանցանքների համար՝ սպանություն, բռնաբարություն, զինված կողոպուտ, թմրանույթների օգտագործում, ուխտադրժություն, դավաճանություն, կախարդություն և հմայություն։ Նման հանցանքներ գործած անձինք գլխատվում են սրով, սպանվում են քարկոծվելով կամ կրակահերթով, ինչպես նաև խաչվում են ։ 2007-2010 թվականների ընթացքում իրականացված 345 մահապատիժները հրապարակային գլխատման միջոցով են ի կատար ածվել։ Հմայության համար վերջին գրանցված մահապատիժը տեղի է ունեցել 2014 թվականի սեպտեմբերին ։
Փոխադարձ պատիժները կամ կիսասը շատ տարածված է, օրինակ՝ եթե դեպքի ժամանակ զոհը կորցրել է իր աչքը, ապա վիրաբուժական միջամտությամբ հանվում է նաև նրա հակառակորդի աչքը ։ Անօրինաբար սպանվածի ընտանիքը կարող է պահանջել կա՛մ մահապատիժ, կամ ներում շնորհել՝ դրա փոխարեն պահանջելով արյան գին (դիյա) ։
Չնայած կանանց թույլատրվել է մեքենա վարել և աշխատել՝ Սաուդյան Արաբիայի հանրային վայրերում դեռևս շարունակում է պահպանվել սեռային խտրականությունը։ Ավելին՝ թագավորությունը ունի հատուկ օրենքներ իրար հետ կապ չունեցող կանանց ու տղամարդկանց միասին ճաշելու վերաբերյալ։ 2016 թվականի սեպտեմբերին սաուդական իշխանությունները ձերբակալել են մի տղամարդու, ով իր կին աշխատակցի հետ հյուրանոցում (որտեղ երկուսն էլ աշխատում են) նախաճաշելիս հայտվել է տեսանյութի մեջ ։
Մարդու իրավունքներ
Արևմտյան այնպիսի կազմակերպություններ, ինչպիսիք են Amnesty International-ը, Human Rights Watch-ը և Freedom House-ը, դատապարտել են սաուդական քրեական դատավարության համակարգը և դրա խիստ պատժամիջոցները։ Սաուդյան Արաբիայում չկան երդվյալների դատարաններ, և դատարանները գրեթե չեն հետևում ընդունված կանոնակարգերին ։ 2008 թվականի մի զեկույցում Human Rights Watch-ը նշել է, որ քրեական դատավարության օրենսգիրքն առաջին անգամ երկրում ներկայացվել է 2002 թվականին, սակայն այնտեղ բացակայել են հիմնական պաշտպանությունները, որոնք այսպես, թե այնպես դատավորների կողմից անտեսվում էին։ Հաճախ ձերբակալվողները չեն տեղեկացվում, թե ինչու են իրենք ձերբակալվել, նրանց հնարավորություն չի տրվում կապ հաստատել փաստաբանի հետ․ նրանք շատ հաճախ տանջանքների են ենթարկվում մինչև որ չխոստովանեն։ Դատավարության ժամանակ կա մեղքի կանխավարկած, և մեղադրյալը հնարավորություն չունի գտնել վկաներ կամ ապացույցներ կամ ներկայացնել իրավական պաշտպանություն։ Դատավարությունների մեծ մասը գաղտնի է անցկացվում ։ Դատապարտելու օրինակ է բրիտանացի թոշակառու և քաղցկեղից մահացած Կարլ Անդրիի (74 տարեկան) դեպքը, ով դատապարտվել էր մտրակի 360 հարվածի տանը ալկոհոլ պատրաստելու համար ։ Հետագայում բրիտանական կառավարության միջամտությամբ նա ազատ է արձակվել ։