cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Աթենք
Աթենք (հուն.՝ Αθήνα), Հունաստանի մայրաքաղաքն է։ Գտնվում է Ատտիկա թերակղզու հարավում, Եգեյան ծովի ափի մոտ։ Աթենա, Մեծ Աթենք, Հունաստանի մայրաքաղաքը։ Աթենքի անունը հույները կապում էին աստվածուհի Աթենաս Պալլասի անվան հետ, որին համարում էին քաղաքի հովանավորուհին։ Ատտիկա թերակղզու հարավում՝ երեք կողմից շրջապատված լեռներով, Եգեյան ծովի Սարոնիկոս ծոցին հարող հարթավայրում։ Ժամանակակից Աթենքը կառուցվել է հնի տեղում և ընդարձակվելով միաձուլվել ութ կիլոմետր հեռու գտնվող Պիրեյ նավահանգստին։ Աթենքը արվարձաններով Պիրեյայի հետ կազմում է Մեծ Աթենք, որն զբաղեցնում է 433,3 կմ² տարածություն և ունի 1852,7 հազար բնակիչ։ Մեծ Աթենքը Հունաստանի տրանսպորտային և արդյունաբերական խոշորագույն կենտրոնն է, տալիս է երկրի արդյունաբերական արտանդրանքի 2/3 –ը։ Մեծ Աթենքում են կենտրոնացված նրա տեքստիլ արդյունաբերության ձեռնարկությունների 60 %, կարի արտադրության 57 %, կաշվի՝ 51 %, քիմիական արդյունաբերության 47 %, մետաղաձուլության 64 %, մեքենաշինության 50 %։ Զարգացած են սննդի արդյունաբերությունը, գորգագործությունը և հուշանվերների արտադրությունը։ Աթենքի Հելենիկոն օդանավակայանը միջազգային հանգույց է։ Աթենքում են գտնվում Ազգային գիտությունների ակադեմիան, համալսարանը, պոլիտեխնիկական ինստիտուտը, քաղաքական գիտությունների բարձրագույն դպրոցը, ճարտարապետության գիտահետազոտական ինստիտուտը, օպերային թատրոնը, կոնսերվատորիան, հնագիտական ինստիտուտներ, Ազգային գրադարանը, Ազգային հնագիտական թանգարանը, Ակրոպոլիս թանգարանը, Ագորայի թանգարանը, Բյուզանդական թանգարանը, Ազգային պատկերասրահը և Բենակի թանգարանը։ Աթենքի հիմնադրման տարեթիվը ճշտված չէ։ Ըստ հնագիտական պեղումների արդյունքների՝ առաջին բնակավայրերն այնտեղ երևան են եկել մ.թ.ա. 11-7-րդ հազարամյակների միջակայքում ։ Ըստ ավանդության՝ Աթենքն ունի առնվազն 3.400 տարվա պատմություն ։
Դասական Աթենքը հզոր քաղաք-պետություն էր՝ սերտորեն կապված Պիրեյա նավահանգստի հետ։ Լինելով արվեստների, կրթության, իմաստասիրության կենտրոն, Պլատոնի ակադեմիայի, Արիստոտելի լիցեյի հիմնադրման ու գործունեության վայր ՝ շատերի կողմից համարվում է արևմտյան քաղաքակրթության ու ժողովրդավարության օրրան  (հաշվի է առնվում նրա մշակութային ու քաղաքական մեծ ազդեցությունը մայրցամաքային Եվրոպայի և հատկապես ռոմանական հատվածի վրա) ։ Նորագույն ժամանակներում Աթենքը դարձել է մի ընդարձակ մետրոպոլիս, Հունաստանի տնտեսական, ֆինանսական, քաղաքական, մշակութային կենտրոնը և խոշորագույններից մեկը Հարավարևելյան Եվրոպայում։ Նրա Պիրեյա նավահանգիստը ուղևորափոխադրումների ծավալով առաջին տեղն է գրավում Եվրոպայում   և երկրորդ տեղը՝ ամբողջ աշխարհում  ։ Միայն բուն Աթենք քաղաքը, որ մեծապես ընդարձակված ամբողջ քաղաքային համայնքի մի փոքր մասն է կազմում այսօր, ունի 664.046 բնակիչ (2011 թվականի տվյալներով) ՝ ըստ պաշտոնական տվյալների զբաղեցնելով 38.96 քառակուսի կիլոմետր տարածք , իսկ Մեծ Աթենքում ու Մեծ Պիրեյայում միասին ապրում է 3.090.508 մարդ ՝ ավելի քան 412 քառակուսի կիլոմետր տարածքի վրա (ըստ Եվրոստատի տվյալների) ։
Աթենքը հին աշխարհի տնտեսական, քաղաքական և մշակութային խոշոր կենտրոնն էր։ Մ.թ.ա 146-ից Աթենքը գտնվում էր Հռոմի իշխանության ներքո։ 4-րդ դարից մինչև 1204 թվականը մտնում էր Բյուզանդական կայսրության մեջ։ 1204-1458 թթ-ին Աթենական դքսության մայրաքաղաքն էր։ 1458-ին գրավեցին թուրքերը։ Հույն ժողովրդի 1821-29-ի ազգային-ազատագրական շարժման ժամանակ Աթենքը դարձավ Հունաստանի վարչական, մշակութային և քաղաքական կենտրոնը, 1834-ից մայրաքաղաքը։ 1941-ի ապրիլի 17-ին Աթենքը օկուպացրին գերմանա-ֆաշիստական զավթիչները։ Ազատագրվեց 1944-ի հոկտեմբերի 13-ին՝ հունական ազգային ազատագրության ճակատի (ԷԼԱՍ) զորքերի կողմից։
Պատմություն
Աթենքը հունական մշակույթի ամենահզոր և ամենամեծ քաղաքն էր։ Ոսկեդարում (մոտ մ.թ.ա. 500 թվական - մ.թ.ա. 300 թվական) Հունաստանը դարձավ աշխարհի կարևորագույն մշակութային կենտրոններից մեկը։ Ոսկեդարից հետո Աթենքը դեռ չէր կորցրել իր արժեքը, մինչև Հռոմեական կայսրության ծաղկումը։
529 թվականին Բյուզանդացի կայսր Հուստինիանոսի կողմից մի շարք փիլիսոփայական դպրոցներ փակվեցին։ Դրանից երկու հարյուր տարի առաջ Բյուզանդիայում քրիստոնեությունը հռչակվել էր պետական կրոն։ Եվ այդպես Աթենքը կորցնում է իր փառքը և դառնում գավառական քաղաք։ 13-րդ և 15-րդ դարերի միջև քաղաքի վրա էին հարձակվում բյուզանդացի, ֆրանսիացի և իտալացի ասպետները Լատինական կայսրությունից։
1458 թվականին թուրքերը գրավում են Աթենքը և դարձնում են Օսմանյան կայսրության մի մասը։ 17-19-րդ դարերի ընթացքում կայսրության անկումից հետո Աթենքում մի շարք բնակավայրեր(այդ թվում նաև հին պատմական շենքեր) ավերված էին, իսկ քաղաքը վերահսկում էին մի քանի խմբեր։ Թուրքիայի և Վենետիկի հանրապետության միջև անդադար պատերազմները բացասաբար էին ազդում Աթենքի վրա։ Այսպիսով, բոլոր հարձակումների արդյունքում, վենետիկյան քարտուղար Ֆրանչեսկո Մորոսինին 1687 թվականի սեպտեմբերի 22-ին քանդում է Պարթենոնը։
1833 թվականին Աթենքը դառնում է նորաստեղծ Հունաստանի մայրաքաղաքը(այդ ժամանակ քաղաքի բնակչության թիվը հասնում էր հինգ հազարի)։ 1834 թվականին գահին է նստում հունացի թագավոր Օտտոն Բավարացին, նա նպատակներ ուներ վերակառուցել երկիրը և վերադարձնել երկրի հին փառքը։ Աթենք հրավիրված Լեո Ֆոն Կլենցը և Թեոֆիլ Ֆոն Հանսենը սկսեցին կառուցողական աշխատանքները։ Կառուցել են մի քանի գլխավոր փողոցներ, ինչպես նաև Սինտագմա հրապարակը, Աթենքի գլխավոր համալսարանը, Ազգային պարկը, ցուցահանդես-սրահ Զապեիոնը։ 1896 թվականին վերակառուցված Պանատինաիկոս մարզադաշտում՝ կառուցված ամուր մարմարից, տեղի են ունեցել առաջին ժամանակակից Օլիմպիական խաղերը։
20-րդ դարի սկզբին ակտիվ գործունեություն ծավալեցին հնագիտական և վերականգնողական աշխատանքները։ Երկիրը արդեն սկսում էր իր զարգացման փուլը։ 1920 թվականին քաղաքի բնակչությունը աճել էր մինչև 2,000,000 մարդ։ Ըստ հունա-թուրքական համաձայնագրի՝ Աթենք վերադարձան շատ հույներ։ 1920 թվականի Սևրի պայմանագրի, 1923 թվականի Լոզանի համաձայնագրի և 1912-1913 թվականներին Բալկանյան պատերազմների արդյունքում Հունաստանը երկու անգամ մեծացրեց իր տարածքը և բնակչությունը։ Զարգանալով Աթենքը իր արժանապատիվ տեղը զբաղեցրեց եվրոպական մայրաքաղաքների շարքում։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ գերմանական զորքերը գրավել էին Աթենքը։ Բայց պատերազմից հետո Աթենքում, ինչպես նաև Հունաստանում ընդհանրապես, սկսվեց արագ զարգացման շրջան մինչև 1980 ական թվականները, երբ առաջին անգամ ի հայտ եկան նոր խնդիրներ՝ գերբնակեցվածության և տրանսպորտի։ 1981 թվականին Հունաստանի՝ Եվրամիություն մտնելը բերեց ոչ միայն հսկայական ներդրումներ, այլև մի շարք ուրբոէկոլոգիական խնդիրներ։ Ողջ 1990-ական թվականները քաղաքային իշխանությունները հաջողությամբ իրականացնում էին մի շարք ժամանակակից միջոցառումներ՝ պայքարելով կեղտոտ օդից առաջացած մառախուղի(սմոգ) դեմ։ Արդյունքում, երկրում անգամ 40 °C ժամանակ չի հայտնվել սմոգ-ը։ Տրանսպորտի վիճակը ավելի բարելավվեց շնորհիվ նոր ճանապարհների կառուցմանը, իսկ 2004 թվականի Օլիմպիական խաղերի նախօրեին կառուցվեց ստորգետնյա գիծ։
2004 թվականին այստեղ տեղի ունեցան 28-րդ ամառային Օլիմպիական խաղերը։ 2008 թվականի դեկտեմբերին Աթենքում սկսվեցին անկարգություններ, որը տարածվեց ամբողջ Հունաստանում, հետագայում նաև Եվրոպայում։ Բոլոր անկարգությունների, բողոքների, դժգոհությունների արդյունքում դեկտեմբերի 6 ին ոստիկանության կողմից սպանվեց 16 ամյա մի պատանի։ 2010 թվականին Աթենքը մեկը դարձավ զանգվածային քաղաքացիական անհնազանդության կենտրոններից, որտեղ համազգային հարվածներ էին հասցվում կառավարության համաճգնաժամային միջոցառումներին։
Նոր Աթենք՝ լցված հնագույն հուշարձաններով, աշխարհահռչակ «գիշերային կյանք» ով և բարձրագույն մակարդակի առևտրային կենտրոններով։
Ժամանակակից քաղաքի տեղում առաջին բնակավայրերը երևան են եկել մ. թ. ա. 16-13-րդ դարերում։ Քաղաքի հունարեն անվանումն է Աթենա։ Հին հույները քաղաքի անվանումը կապում էին աստվածուհի Աթենաս Պալլասի անվան հետ, որին համարում էին քաղաքի հովանավորուհին։ Ոմանք, սակայն, ենթադրում են, որ անվանումն ունի նախահունական ծագում, հիմքում ընկած է պելասգերեն (պելասգ ցեղն ապրել է Բալկանյան թերակղզու հարավում մ. թ. ա. 4-3-րդ հազարամյակում) «բլուր, բարձրավայր» նշանակող արմատը։
Ճարտարապետություն, հուշարձաններ
Անտիկ բարձրարվեստ հուշարձանների համադրումը բյուզանդական միջնադարյան հուշարձանների և կառուցապատված շրջանների հետ Աթենքի ճարտարապետական տեսքին հաղորդել է անկրկնելի ինքնատիպություն։ Աթենքի տարերային հատակագծով կառուցապատումը սկսվել է մ.թ.ա VII դարի վերջին։ Քաղաքի պատմական կորիզը՝ Ակրոպոլիսի ժայռը, դարձավ պաշտամունքային կենտրոն, Ագորան (Ակրոպոլիսից հյուսիս-արևմուտք), Արեոպագոս և Պնիսկ բլուրները՝ հասարակական և քաղաքական կենտրոններ։ Ակրոպոլիսում և նրա հարակից մասերում են անտիկ արվեստի հուշարձանների մեծ մասը։ Պերիկլեսի օրոք ստեղծվեցին Ակրոպոլիսի հիմնական կառույցները, որոնք պարսիկների կողմից ավերված միջնաբերդը դարձրին աշխարհի գեղեցկագույն ճարտարապետական անսամբլներից մեկը։ Այն լուծված էր ազատ հատակագծման սկզբունքով, որը, զուգորդելով համամասնության և անհամամասնության տարրերը, դիտողի առջև հաջորդաբար պարզում էր ճարտարապետական մի շարք համայնապատկերներ։ Պերլկլեսի օրոք Ակրոպոլիսի կառուցապատման ընդհանուր ղեկավարությունը իրականացրեց Ֆրիդիասը։ Ակրոպոլիսի կարևորագույն հուշարձաններն էին՝ շքամուտք ծառայող Պրոպիլեյները (մ.թ.ա 437-432, ճարտ. Մնեսիկլես), Նիկե Ապտերոսի տաճարը( ավարտվել է մ.թ.ա մոտ 420, ճարտ. Կալլիկոստես), Ակրոպոլիսի գլխավոր կառույց Պարթենոնը(մ.թ.ա 447-438, ճարտ. Իկտինոս և Կալլիկրատես, քանդակագործական հարդարանքը ստեղծել են Ֆիդիսափ խմբի վարպետները մ.թ.ա 421-406)։ Քաղաքի տարածքում գտնվում են տարբեր վիճակում պահպանված մեծ թվով հին հունական և հռոմեական ժամանակաշրջանի կառույցներ՝ Օլիմպիական Զևսի տաճար (սկսվել է մ.թ.ա 175-164, ճարտ. Կոսսուտիոս, ավարտվել է մ.թ.ա 129-132), Հեփեստոսի տաճարը( մ.թ.ա 5-րդ դարի 2-րդ կեսին), Լիսիկատեսի խորեգիական հուշարձանը, Լիսիկատեսի խորեգիական հուշարձանը (մ.թ.ա մոտ 335 թվական), «Հողմերի աշտարակը» (մ.թ.ա առաջին դարի կեսերին) և այլն։
Միջին դարերից պահպանվել են գլխավորապես բյուզանդական ժամանակաշրջանի եկեղեցական ճարտարապետության հուշարձաններ՝ Այուս- Էլեֆթերիուս (11-րդ դար), Այի- Ապուտոսի (Ագորայում 11-րդ դար) եկեղեցիները։
Ժողովրդավարությունը Աթենքում
Հունաստանի ամենահին և կայուն ժողովրդավարությունը զարգացել է Աթենքում։ Այն պահում էր բոլոր քաղաքացիների իրավունքները՝ հայտարարելով տղամարդկանց, կանանց, երեխաներին, ստրուկներին և օտարազգիներին զբաղվել քաղաքականությամբ։ Մ.թ.ա 6-րդ դարում Աթենքի պետական գործիչ Սոլոնը թուլացնում է արիստոկրատների ուժը էկլեսիաների (կարող էր այնպես անել, որ չափից դուրս հարուստ պետական գործիչները արտաքսվեին երկրից)՝ քաղաքացիական խորհուրդների, հաշվին։
Դատավոր Կլեիսթենեսի (մ.թ.ա 570-507) շնորհիվ է Աթենակազմ սահմանադրությունը մոտենում իր վերջնական տեսքին։ Նա Աթենքը բաժանում է 140 քվեարկող դեմոսների, որոնք խմբված էին 10 ցեղերի մեջ։ Սրանցից ամեն մեկը ամեն տարի խորհրդին տալիս էր 50 մասնակից։ Եվ այս խումբը օգնում էր այդ խորհրդի առաջնորդների 50 հոգանոց խմբին կատարել կառավարության ամենօրյա գործերը։
Աթենացիների պարտությունը Պելոպոնեսյան պատերազմում՝ դադարեցրեց ժողովրդավարությունը։
Հայկական համայնքը Աթենքում
Աթենքի հայկական համայնքը հնագույններից է Հունաստանում։ Հայերի թիվն այստեղ սկսեց ավելանալ 1895-96- ի հայկական կոտորածներից հետո և հատկապես՝ 1914-18 ու 1922 թ.-ին։ XIX դարի վերջերից համայնքն ապրել է աշխույժ հասարակական-քաղաքական կյանքով, հրատարակվել են պարբերականներ և գրքեր, եղել են դպրոցներ, մշակութային միություններ։ 2015 թվականի տվյալներով՝ Աթենքում բնակվում է շուրջ 20 հազար հայ; Գործում են «Ազատ Օր» օրաթերթը (ՀՅԴ), Գալփաքյան վարժարանը (1956-ից), ՀԲԸՄ մասնաճյուղը, 60 հոգուց բաղկացած երգչախումբը, «Արարատ» մշակութային-մարզական միությունը և այլ հասարակական կազմակերպություններ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Եվրոպական քաղաքներ Կատեգորիա:Հունաստանի քաղաքներ Կատեգորիա:Աթենք Կատեգորիա:Ամառային օլիմպիական խաղերի մայրաքաղաքներ Կատեգորիա:Քաղաք-պետություններ
Վլադիմիր Պետրովսկի
Վլադիմիր Պետրովսկի (Влади́мир Фёдорович Петро́вский, ), խորհրդային և ռուսական դիվանագետ։ Արտակարգ և լիազոր դեսպան։
Կենսագրություն
Ավարտել է ԽՍՀՄ ԱԳՆ Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտը (1957)։ Դիվանագիտական գործունեությամբ սկսել է զբաղվել 1957 թվականից։ Պատմական գիտությունների դոկտոր, իրավաբանական գիտությունների թեկնածու։
2003 թվականից անցել է թոշակի։ ՌԳԱ ԱՄՆ-ի և Կանադայի ինստիտուտի գլխավոր գիտաշխատող։
Թաղված է Մոսկվայում Վագանկովի գերեզմանատանը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Խորհրդային պատմաբաններ Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների թեկնածուներ Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Տուգաևո (գյուղ, Բուզդյակսկի շրջան)
Տուգաևո (Тугаево, Туғай), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բուզդյակսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 306 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բուզդյակսկի շրջանի բնակավայրեր
Աստերոիդների ցանկ (222501-222600)
Աստերոիդների ցանկ (222401-222500) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (222601-222700)
Շատ-Հայք
Շատ-Հայք, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Լճեի գավառակում ։
Բնակչություն
1870-ական թվականներին ուներ 10 տուն հայ բնակիչ։ XX դարի սկզբներին ուներ 20 տուն հայ և 5 տուն քուրդ բնակիչ։
Պատմամշակութային կառույցներ
Շատ-Հայքն ուներ հին հայկական եկեղեցի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ուլաշի գավառակ
Ուլաշ, գավառակ (գյուղախումբ) Կիլիկիայում, Ադանայի նահանգի Տարսոնի գավառում։ Կենտրոնն Ուլաշ գյուղն էր։
Բնակչություն
1894 թվականին գավառակն ուներ 4500 բնակիչ։
Վարչական բաժանում
1894 թվականին գավառակն ուներ 32 գյուղ ։
Արտահան
Արտահան, գավառ Մեծ Հայքի Գուգարք նահանգի կազմում ։ Գավառի կենտրոնն էր Արդահան քաղաքը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գուգարքի գավառներ
Ստարիկի (գյուղ, Գագարինսկի շրջան)
Ստարիկի (Старики), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Գագարինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 78 մարդ։
Բուլղարիայի տարվա ֆուտբոլիստ
Բուլղարիայի տարվա ֆուտբոլիստ (Футболист №1 на България), ամենամյա ֆուտբոլային մրցանակ, որը ըստ տարվա արդյունքների՝ տրվում է Բուլղարիայի լավագույն ֆուտբոլիստնին։ Առաջին անգամ մրցանակի շնորհումը տեղի է ունեցել 1961 թվականին։ Հաղթողը որոշվում է Բուլղարիայի գլխավոր զանգվածային լրատվության միջոցների լրագրողների միջև քվեարկության ճանապարհով։
Ստարիկի (գյուղ, Գագարինսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Գագարինսկի շրջանի բնակավայրեր
Բուլղարիայի տարվա ֆուտբոլիստ
Պատմություն
1961-1975 թվականներին քվեարկությունը անցկացվել է «Ֆուտբոլ» թերթի կողմից, 1975-1998 թվականներին՝ «Մեկնարկ» թերթի կողմից։ 1999 թվականից այս երկու հրատարակությունները երկրի լավագույն ֆուտբոլիստի որոշումը կազմակերպում են միասին։
Ամենից շատ մրցանակին արժանացել են Դիմիտար Բերբատովը (7 անգամ, 2002, 2004, 2005, 2007, 2008, 2009 և 2010 թվականներին), Խրիստո Ստոիչկովը (5 անգամ, 1989, 1990, 1991, 1992 և 1994 թվականներին), Խրիստո Բոնևը (3 անգամ, 1969, 1972 և 1973 թվականներին) և Իվելին Պոպովը (2015, 2016 և 2017 թվականներին) ։ Ամենից հաճախ մրցանակակիր են դարձել Սոֆիա քաղաքի «Լևսկի» (11 անգամ) և «ԲԿՄԱ» (10 անգամ) ֆուտբոլային ակումբների ֆուտբոլիստները։
«Սպորտ» ամսագիր
Բուլղարիայի լավագույն ֆուտբոլիստին առաջին անգամ սկսել են որոշել 1931 թվականին։ Հարցումը անցկացրել է «Սպորտ» ամսագիրը իր ընթերցողների միջև։ Հարցումը անցկացվել է ևս երկու տարի՝ 1939 և 1942 թվականներին։
«Свят» թերթ
1948 և 1949 թվականներին հարցումը անցկացրել է «Свят» թերթի կարդողնորի միջև։
«Народен спорт» թերթ և «Սոֆիա» ռադիո
1955 և 1956 թվականներին Բուլղարիայի լավագույն սպորտսմենի հարցումը անցկացրել են «Народен спорт» թերթը և «Սոֆիա» ռադիոն։ Ստորև գտնվող աղյուսակում ներկայացված են միայն ֆուտբոլիստները։
«Народен спорт» թերթ
1958-ից 1971 թվականներին «Народен спорт» թերթը սկսել է հարցումը անցկացնել առանձին։ Սակայն 1960 թվականին հարցման մեջ ոչ մի ֆուտբոլիստ չի հայտնվել։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլը Բուլղարիայում Կատեգորիա:Սպորտը Բուլղարիայում Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մրցանակներ Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Վերին Ջավախք
Վերին Ջավախք, գրաբար՝ Վերին Ջաւախք, գավառ Մեծ Հայքի Գուգարք նահանգի կազմում ։
Պատմություն
Մեզ հասած ամենահին գրավոր տեղեկությունները Ջավախքի մասին (որտեզ այն նշվում է որպես "Զաբախաե"/"Զաբախա") մ.թ.ա. 8-րդ դարի ուրարտական արքա Արգիշտի Ա-ի կողմից կատարված Խորխորյան արձանագրությունն է ։
Ներկայումս Ջավախք գավառը մտնում է Վրաստանի կազմի մեջ, որտեղ սակայն մինչև այսօր մեծամասնություն կազմում են հայերը։
Մատրիցների գումարում
Մատրիցների գումարումը մաթեմատիկական գործողություն է, իրականացվում է երկու մատրիցների համապատասխան տարրերի գումարմամբ։ Այլ գործողություններ՝ ինչպես, օրինակ, ուղղակի գումարը կամ Կրոնեկերյան գումարը, նույնպես կարող ենք որպես մատրիցների գումարում ընդունել։
Վերին Ջավախք
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ջավախք
Մատրիցների գումարում
Համապատասխան տարրերի գումարում
Ցանկացած երկու մատրից, եթե ունեն իրար հավասար քանակությամբ տողեր ու սյունակներ, կարող են գումարվել՝ ըստ համապատասպան տարրերի ։ A և B մատրիցների գումարման պատասխան մատրիցը կունենա նույն քանակությամբ տողեր ու սյունակներ ինչ A-ն և B-ն։ A և B մատրիցների գումարը գրառվում է որպես A + B, և հաշվվում է A և B մատրիցների համապատսխան տարրերը գումարելով․
(6690) Մեսիկ
(6690) Մեսիկ (Messick), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1981 թվականի սեպտեմբերի 25-ին Բրայան Սկիֆի կողմից Անդերսոն Մեսայում ։
Մատրիցների գումարում
Համապատասխան տարրերի գումարում
Ենթադրելով A + B = C, որտեղ A֊ն, B֊ն, C֊ն նույն չափումներն ունեցող մատրիցներ են, կարող ենք կանոնն ավելի համապարփակ ներկայացնել․
(6690) Մեսիկ
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,261162 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,916 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,6063 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1241,93 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,289872 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,76° անկյուն։
Մատրիցների գումարում
Համապատասխան տարրերի գումարում
Օրինակ․
Ուղղակի գումար
Օրինակ․
Ուղղակի գումարը բլոկ մատրիցի հատուկ տեսակ է։ Մասնավորապես՝ մատրիցների ուղղակի գումարը անկյունագծային բլոկ մատրից է։
Ընդհանրականորեն, n մատրիցների ուղղակի գումարը սահմանված է հետևյալ բանաձևով․
որտեղ զրոները իսկապես զրոների բլոկեր են՝ այսինքն, զրոյական մատրիցներ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գծային հանրահաշիվ
(6690) Մեսիկ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1981 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Բրայան Սկիֆի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Տուգաևո (գյուղ, Բուրաևսկի շրջան)
Տուգաևո (Тугаево, Туғай), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բուրաևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 235 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բուրաևսկի շրջանի բնակավայրեր
Միրոլյուբովկա (գյուղ, Բրատսկոեի շրջան)
Միրոլյուբովկա (Миролюбівка), գյուղ Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Բրատսկոեի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1922 թվականին։
Շկակա
Շկակա, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Լճեի գավառակում ։
Միրոլյուբովկա (գյուղ, Բրատսկոեի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Միրոլյուբովկա գյուղում բնակվում էր 348 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,917 կմ²։
Հին շուկա (Ջյակովիցա)
Հին շուկա (Մեծ շուկա) Ջյակովիցայում (Pazari i vjetër në Gjakovë, Стари базар), ամենահին շուկան Կոսովոյի տարածքում։ Պատմական թաղամասում, որտեղ գտնվում է շուկան, գտնվում է նաև քաղաքի հնագույն Հադում մզկիթը, որ կառուցվել է 15-րդ դարում։
Միրոլյուբովկա (գյուղ, Բրատսկոեի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Բրատսկոեի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1922 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Շկակա
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Հին շուկա (Ջյակովիցա)
Մզկիթի շուրջը կան գերեզմանաքարեր քանդակագործական ձևավորմամբ և գրություններով, որ արված են հին օսմանյան լեզվով։ Նախկինում այդտեղ թաղվել են Ջյակովիցայի հայտնի ընտանիքների ներկայացուցիչներ։ Մզկիթի համալիրի կազմում ներառված է եղել համամը (թուրքական բաղնիք), որն ավերվել է 2008 թվականին, և հին գրադարանի շենքը, որ կառուցվել է 1671 թվականին և ավերվել Կոսովոյի պատերազմի ժամանակ։
Հին շուկան գտնվում է քաղաքի կենտրոնի մոտ՝ Կրանա գետի մյուս ափին։ Շուկան զբաղեցնում է մոտ 3,5 հեկտար տարածք, իսկ գլխավոր փողոցի երկարությունը կազմում է 1 կմ, որի երկայնքով տեղակայված է շուրջ 500 խանութ։ Այնտեղ կան նաև մի մզկիթ և մի քանի թյուրբե ։ Հին շուկայի կենտրոնում 1597 թվականին կառուցել է ժամացույցի աշտարակ։ 1912 թվականին՝ Բալկանյան պատերազմներ ժամանակ, այն ավերվել է, սակայն հետո վերակառուցվել է։
Պատմություն
Ջյակովիցայի մեծ շուկան ստեղծվել է այնտեղ առաջին վարպետների ու արհեստավորների հայտնվելուն զուգահեռ։ Դա տեղի է ունեցել այն ժամանակ, երբ Ջյակովիցան ստացել է կասաբայի (փոքր քաղաք) կարգավիճակ։ Շուկայի մասին առաջին ստույգ վկայություները հանդիպում են թուրք զբոսաշրջիկ Էվլիա Չելեբիի մոտ, որը 1662 թվականին այցելել է Ջյակովիցա և հիացել նրա գեղեցկությամբ։ Մեծ շուկայում եղել են մեծ թվով ամենատարբեր խանութներ։ Այնտեղ առևտրով են զբաղվել մետաղի մշակմամբ զբաղվող վարպետներ, կաշեգործներ, ջուլհակներ, երկաթագործներ, թամբագործներ և այլն ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Կոսովոյի Հանրապետություն
Շավշեթ
Շավշեթ, գրաբար Շաւշէթ, գավառ Մեծ Հայքի Գուգարք նահանգի կազմում ։
Գավառի կենդրոնն էր Շատբերդ քաղաք-ամրոցը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գուգարքի գավառներ
Կանգարք
Կանգարք, գավառ Մեծ Հայքի Գուգարք նահանգի կազմում ։
Աշխարհագրություն
«Աշխարհացույց»-ում Կանգարքը հիշատակվում է որպես Գուգարքի 6-րդ գավառ։ Այն զբաղեցնում էր Ոսկեպար գետի ձորահովիտը (հիմնականում Հայաստանի Տավուշի մարզի Իջևանի և Նոյեմբերյանի տարածաշրջանները) և Մթին (Մթնասար) լեռնաշղթայով սահմանակցում էր Ձորոփոր գավառին։
Պատմություն
Համաձայն Մովսես Խորենացու, Կանգարքը` Ջավախքի մի մասի, Կողբափորի, Ծոբոփորի և Ձորափորի հետ միասին, որպես ժառանգություն ստացել են Շարայի հետնորդները։ Արշակունյաց թագավորական շրջանում (I-IVդդ.) Գուգարաց բդեշխության կազմում էր և պատկանում էր տեղական փոքր նախարարական տոհմին։ 7-րդ դարի վերջին այն նվաճել են արաբները, 9-րդ դարում Գուգարքի արևելյան գավառների հետ Կանգարքը միացվեց հայ Բագրատունիների ոստանին, 10-11-րդ դարերում Կյուրիկյան թագավորության կազմում էր։
10-13-րդ դարերում կարևոր ռազմական նշանակություն ուներ Կանգարքի Գագ բերդը (այժմյան Շավարշավան, նախկին Կոթի գյուղից արևելք), որի մոտ էր գտնվում Սուրբ Սարգիս հայտնի ուխտատեղին։ Հայտնի էր նաև Ոսկեպար վանքը (7-րդ դար)։ 11-րդ դարի վերջում Կյուրիկյանների մյուս հողերի հետ Կանգարքը զավթեցին սելջուկները։ 1122 թվականին վրաց թագավոր Դավիթ Շինարարը Կանգարքը միացրեց Վրաստանին, բայց 1162 թվականին այն զավթեց Գանձակի Էլթկուզյան աթաբեկությունը։
12-րդ դարի վերջերին Զաքարյանները ազաատագրեցին Հայաստանի հյուսիսարևելյան մարզերը, իսկ Կանգարքը միացվեց նրանց տիրույթներին ( Վահրամյան իշխանության կազմում)։ 13-րդ դարում Կանգարքը նվաճել են մոնղոլները։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գուգարքի գավառներ
Անահիտ (հրատարակչատուն)
Անահիտ, հրատարակչություն։ Հիմնադրվել է 1990 թվականին Երևանում։
Հրատարակություններ
Լույս է ընծայում հայ նկարիչների ալբոմներ (եռալեզու), արվեստաբանության, երաժշտության, ճարտարապետության, կինոյի և թատրոնի վերաբերյալ գրականություն։ Հրատարակել է մանրակարչության ու մանրանկարիչներին նվիրված մատենաշար՝ «Հայկական մանրանկարչություն. զարդատառեր» (1992), «Հայկական մանրանկարչություն. կենդանազարդեր» (1996), «Էջմիածնի Ավետարան» (2000) և այլն։ Դասական ու ժամանակակից կերպարավեստը և կիրառական արվեստը ներկայացված են «Վարդգես Սուրենյանց» (2003), «Էդվարդ Իսաբեկյան» (2004), «Հայկական որմնագորգ» (2004), «Հրաչյա Ռուկյան» (2006) և այլ ալբոմներով։ Հայկական ճարտարապետությանն են նվիրված Գ. Շախկյանի «Հայ ճարտարապետության յոթ հրաշալիքները» (2001), Ա. Թորամանյանի «Ճարտարապետության պատկերազարդ բառարանը» (2007) և այլն ։ Լույս են տեսել նաև Կոմիտասի «Երկերի ժողովածուի» 7 հատորը, երգարաներ, երաժշտագիտական հետազոտություններ՝ Մահուբի Գևորգի «Աշուղի աշխարհը» (1991), Ռ. Դավթյանի «Վահան Տերյանի պոեզիան երաժշտության մեջ» (2007), Գ. Գաբրիելյանի «Ղարաբազի հորովել» (2003)։ Հրատարակում է նաև մանկական գրականություն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1990 հիմնադրումներ Հայաստանում
Վյաչեսլավ Դոլգով
Վյաչեսլավ Դոլգով (Вячесла́в Ива́нович Долго́в, ), խորհրդային և ռուս դիվանագետ։ Արտակարգ և լիազոր դեսպան (1990 թվականի օգոստոսի 28) ։
Կենսագրություն
1961 թվականին ավարտել է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանը։
1961 թվականից զբաղվում է դիվանագիտական գործունեությամբ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Բարեկամության շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան) Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի 2-րդ աստիճանի մեդալով պարգևատրվածներ
Տուգաևո (գյուղ, Գաֆուրիյսկի շրջան)
Տուգաևո (Тугаево, Туғай), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Գաֆուրիյսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 291 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Գաֆուրիյսկի շրջանի բնակավայրեր
Մոստովոե (գյուղ, Բրատսկոեի շրջան)
Մոստովոե (Мостове), գյուղ Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Բրատսկոեի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Մոստովոե գյուղում բնակվում էր 193 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,743 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Բրատսկոեի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ստարիկովո (գյուղ, Պոչինկովսկի շրջան)
Ստարիկովո (Стариково), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Պոչինկովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 11 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Պոչինկովսկի շրջանի բնակավայրեր
Չեմպիոնների լիգայի հեթ-տրիկների ցանկ
ՈՒԵՖԱ-ի Չեմպիոնների լիգան եվրոպական ակումբային ֆուտբոլի ամենահեղինակավոր մրցաշարն է, որին մասնակցում են ՈՒԵՖԱ գոտու ֆուտբոլի ազգային առաջնությունների ուժեղագույն ակումբները։ 1955-1956 թվականների մրցաշրջանից մինչև 1991-1992 թվականների մրցաշրջանը մրցաշարը կոչվել է Եվրոպական գավաթ, այդ մրցաշրջանների մասին հոդվածում տեղեկություններ չկան։ Չեմպիոնների լիգայի որակավորման փուլերի մասին նույնպես տեղեկություններ չկան հոդվածում։
Ամենաարագ պոկերը ցուցաբերել է Լուիս Ադրիանոն՝ 17 րոպեում՝ 2014 թվականի հոկտեմբերի 21-ին (և ևս 1 գոլ նա խփել է հանդիպման վերջում) ։ Հեթ-տրիկների քանակով առաջատարներն են Լիոնել Մեսսին և Կրիշտիանու Ռոնալդուն, որոնք ունեն ութական հեթ-տրիկ։ Ռոբերտ Լևանդովսկին ունի վեց հեթ-տրիկ։ Լևանդովսկին միակն է պատմության մեջ, որը հեթ-տրիկ է կատարել երեք ակումբների կազմում («Բորուսիա», «Բավարիա», «Բարսելոնա»)։ Քարիմ Բենզեման ունի չորս հեթ-տրիկ։ Միայն Մեսսին ու Լևանդովսկին են երկու անգամ մեկ խաղում երեքից ավելի գոլ խփել։
Արձանագրվել է ընդհանուր առմամբ 16 պոկեր և 3 պենտա հնարք՝ Լիոնել Մեսսի, Լուիս Ադրիանո և Էրլինգ Հալանդ։ Ամենաշատ հեթ-տրիկները եղել են 2019-2020 թվականների մրցաշրջանում՝ 10։ Իսկ 1994-1995 և 2001-2002 թվականների մրցաշարերն անցկացվել են առանց հեթ-տրիկների։
Հեթ-տրիկների ցուցակ
2023 թվականի մարտի 20-ի դրությամբ
Աղյուսակում թվարկված են ֆուտբոլիստներ, ովքեր իրենց կարիերայի ընթացքում դարձել են առնվազն երկու հեթ-տրիկի հեղինակ։
Վիճակագրություն ըստ երկրների
2023 թվականի մարտի 14-ի դրությամբ 37 երկրների խաղացողներ դարձել են հեթ-տրիկի հեղինակ։ Առաջատարը Բրազիլիան է (21 հեթ-տրիկ), եվրոպական երկրների շարքում՝ Ֆրանսիան և Անգլիան
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգա Կատեգորիա:Ֆուտբոլիստների ցանկեր Կատեգորիա:Ֆուտբոլի ռեկորդներ և վիճակագրություն Կատեգորիա:Ցանկեր:Ֆուտբոլ
Կարլ Լյուգեր
Կարլ Լյուգեր (Karl Lueger, ), Վիեննայի քաղաքապետ (1897—1910), քրիստոնյա- սոցիալիստների ղեկավար, որը բացի այդ հակասեմական գաղափարների հետևորդ էր։
Սոնդրիո (քաղաք)
Սոնդրիո (Sondrio, Sundrium), կոմունա Իտալիայում՝ Լոմբարդիա մարզի Սոնդրիո գավառում, որի վարչական կենտրոնն է։ Նրան սահմանակից են հետևյալ կոմունաները՝ Ալբոզաջա, Կաստիոնե Անդևենո, Կայոլո (Caiolo), Կաստիոնե Անդևենո, Ֆաեդո Վալտելինո, Մոնտանա ին Վալտելինա (Montagna in Valtellina), Սպրիանա, Տորե դի Սանտա Մարիա։
Քույր քաղաքներ
Սոնդրիոն բարեկամական սերտ կապեր է հաստատել հետևյալ քաղաքների հետ.
Էթնիկ փոքրամասնություններ և այլազգիներ
2012 թվականի դեկտեմբերի 31-ի մարդահամարի տվյալների համաձայն այլազգիների թիվն այս կոմունայում կազմում է 1.782 : Ավելի հաճախ հանդիպող ազգերն են՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Լոմբարդիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Մանգլյաց փոր
Մանգլյաց փոր, գրաբար՝ Մանգլեաց փոր, գավառ Մեծ Հայքի Գուգարք նահանգի կազմում ։
Գավառի կենտրոնն էր Սակուրեթ (Ասկուրեթ) բերդավանը։
Աշխարհագրություն
Մանգլյաց փոր գավառի աշխարհագրական դիրքը մոտավորապես համընկնում է ներկայիս Վրաստանի Թեթրի Ծղարոյի մունիցիպալիտետին։ Ամենայն հավանականությամբ այն գտնվել է Ալ գետի ձորահովտում։ Այժմ այդ վայրում գտնվում է Մանգլիս քաղաքատիպ ավանը։
Պատմություն
Մանգլյաց փոր գավառը 4-րդ դարի վերջերին անջատվել է Գուգարք նահանգից և միացվել Վրաց աշխարհի Քարթլի պատմա-աշխարհագրական մարզին։ Վրաց աղբյուրներում կոչվել է Մանգլիսիս-խևի։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գուգարքի գավառներ
(6691) Տրուսոնի
(6691) Տրուսոնի (Trussoni), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1984 թվականի փետրվարի 26-ին Անրի Դեբեոնի կողմից Լա Սիլյայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,57536 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9381 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,2126 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1509,58 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,238477 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,91° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1984 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Անրի Դեբեոնի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Պավել Ալեքսանդրով (այլ կիրառումներ)
Պավել Ալեքսանդրով, կարող է վերաբերել՝
Քվիշափոր
Քվիշափոր, գրաբար՝ Քուիշափոր, գավառ Մեծ Հայքի Գուգարք նահանգի կազմում ։
Ջամար
Ջամար, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Լճեի գավառակում ։ Գտնվում էր Բաթման գետի ակունքի տարածքում, Լճե ավանից 12 կմ հարավ-արևելք` բարձրադիր վայրում։
Բնակչություն
Եղել է հայաբնակ գյուղ։
Պատմամշակութային կառույցներ
Ջամարն ուներ հայկական եկեղեցի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Սեն Ժերմեն լը Վասոն
Սեն Ժերմեն լը Վասոն (Saint-Germain-le-Vasson), համայնք Ֆրանսիայի Ստորին Նորմանդիա մարզի Կալվադոս գավառում ։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 195 կմ արևմուտք, Կան քաղաքից` 21 կմ հարավ։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 660 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 488-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 172։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 73,9 %։ 488 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 420 անձ (237 տղամարդ և 183 կին)։ Գործազուրկ են եղել 68 անձ (33 տղամարդ և 35 կին)։ 172 անաշխատունակներից 42-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 78-ը` թոշակառուներ, իսկ 52-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Մերիլին Մոնրոյի մահ
Մահ
1962 թվականի ամռանը դերասանուհին պետք է սկսեր նկարահանվել «Ինչ-որ բան պետք է պատահի» կատակերգությունում, սակայն հունիսի 8-ին չեղարկվել էր նրա մասնակցությունը նկարահանումներին ։
1962 թվականի օգոստոսի 4-ին, ինչպես երևում է Մերիլինի տան աշխատակցուհու՝ Յունիս Մյուրեյի ցուցմունքներից, Մոնրոն, հայտնելով իր հոգնածությունը, վաղ գնում է ննջասենյակ՝ իր հետ վերցնելով հեռախոսը։ Արդյունքում շատերը պատմում էին, որ Մերիլինի հետ խոսել էին իր կյանքի վերջին ժամերին, սակայն նման ենթադրությունները ոչ մի կերպ չհաստատվեցին (ներառյալ հանրահայտ «Հաջողություն մաղթիր Փեթին, նախագահին և քեզ, քանի որ դու լավ տղա ես» արտահայտությունը, որը ասել է Փիթեր Լոուֆորդին, ըստ իր ցուցմունքների, հազիվ պտտվող լեզվով) ։
Մի քանի ժամ անց՝ կեսգիշերից հետո, Յունիս Մյուրեյը, անհանգստացած լինելով նրանով, որ Մերիլինի դռան մոտից ինչ-որ լույս է ճառագում, մտնելով այգի և նայելով ննջասենյակի պատուհանից, հայտնաբերել էր Մոնրոյի անկենդան մարմինը, որն ընկած էր մահճակալին։
Անհանգստանալով Յունիս Մյուրեյը զանգել էր աստղի հոգեբան դոկտոր Ռալֆ Գրինսոնին և նրա անձնական բժիշկ Հայման Էնգելբերգին։ Գրինսոնը ժամանել և հայտնաբերել էր Մերիլինի դին։ Մի քանի րոպե անց հայտնվել էր Էնգելբերգը, որն արձանագրել էր մահը։ Վերջինիս պատճառը, ինչպես ցույց էր տվել փորձագիտական քննությունը, դարձել էր «բարբիտուրատներով սուր թունավորումը, գերդոզավորումը»։ Ոստիկանական հաշվետվության մեջ գրվել էր․ «Հավանաբար, ինքնասպանություն»։
Մերիլին Մոնրոյին մահացած էին գտել հեռախոսը ձեռքին 1962 թվականի օգոստոսի 4-ի լույս 5-ի գիշերը Լոս Անջելեսի Բրենթվուդ շրջանի իր սեփական տանը՝ 12305 Fifth Helena Drive, Բրենթվուդ, Կալիֆորնիա հասցեով։ Մահճակալի մոտ դրված էր քնաբեր դեղահաբերի դատարկ տուփ։ Դեղահաբերի 14 այլ դատարկ տուփ դրված էր գիշերային սեղանիկի վրա։ Մոնրոն մահվանից առաջ չէր թողել ոչ մի գրություն։ Մարմինը տեղափոխել էին դիահերձարան։ Դիահերձումը կատարել էր բժիշկ Թոմաս Նոհութին, ինչից հետո հայտարարվել էր, որ Մերիլին Մոնրոն մահացել էր քնաբերով գերդոզավորման պատճառով։
Դերասանուհու մահից անմիջապես հետո գերդոզավորման մասին վարկածը լայնորեն քննարկվում էր ամերիկյան մամուլում՝ առաջացնելով այսպես կոչված «Վերտերի էֆեկտը», ինչի արդյունքում հարյուրավոր ամերիկացիներ հետևեցին նրա օրինակին ։
2015 թվականին տեղեկատվություն հայտնվեց այն մասին, որ ԿՀՎ նախկին աշխատակից 78-ամյա Նորման Հոջեսը, գտնվելով Վիրջինա նահանգի հոսպիտալում մահամերձ վիճակում, խոստովանել էր Մերիլին Մոնրոյի սպանությունը։ Հոջեսը հայտարարել էր, որ 1959 թվականից մինչև 1975 թվականը հինգ պրոֆեսիոնալներից բաղկացած խմբի կազմում ավելի քան երեսուն պատվերով սպանություն է կատարել․ սպանվողների թվում են եղել քաղաքական գործիչներ, աստղեր, լրագրողներ, հասարակական գործիչներ։ Նա նաև ասել էր իրենց հանցավոր խմբի առաջնորդի անունը, որը մահացել էր 2011 թվականին։
«Մեզ մոտ վկայություն հայտնվեց այն մասին, որ Մերիլին Մոնրոն քնել էր ոչ միայն Քենեդիի, այլև Ֆիդել Կաստրոյի հետ։ Իմ ղեկավար Ջիմի Հեյուորթն ասաց, որ նա պետք է մահանա, և ես պետք է կազմակերպեմ, որպեսզի դա թվար որպես ինքնասպանություն կամ գերդոզավորում։ Նախկինում ես ստիպված չէի եղել կանանց սպանել, սակայն ենթարկվեցի հրամանին։ Ես արեցի դա Ամերիկայի համար։ Չէ որ Մոնրոն կարող էր կոմունիստներին ռազմավարական կարևոր տեղեկատվություն տալ, իսկ մենք չէինք կարող դա թույլ տալ»,- ասել էր լրագրողներին Նորման Հոջեսը։ Պրոֆեսիոնալ դիպուկահարի խոսքերով՝ նա հստակորեն հիշում էր, թե ինչպես էր մտել սելեբրիթիի սենյակ և ներարկել էր նրան քլորալհիդրատ նեմբուտալի հետ՝ երկու հզոր թմրանյութ։ Նա մահացել էր գերդոզավորումից։
«Մերիլին Մոնրոյի սպանություն․ գործը փակված է» վավերագրական գրքում լրագրողները գրում են, որ Մոնրոյին վերացրել են, երբ նա փորձել է հանրությանը պատմել Քենեդի կլանի կեղտոտ գաղտնիքների մասին։ Դրանցից շատերում աստղը ներգրավված էր անձամբ ։
Նրան թաղել են խորշային դամբարանում 1962 թվականի օգոստոսի 8-ին Վեսթվուդյան գերեզմանոցում։
Մահվան պատճառների մասին վեճեր
Մոնրոյի մահվան իրական պատճառների մասին հարցը մինչ օրս բաց է։ Տարբեր վարկածներ են առաջադրվում․ ինքնասպանություն (պաշտոնական վարկած), դժբախտ պատահար կամ Ջոն Քենեդու և Ռոբերտ Քենեդու պատվերով սպանություն ։ Մոնրոյի մահվան գաղտնիքը բացահայտված չէ մինչ օրս ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մահ Կատեգորիա:Մերիլին Մոնրո Կատեգորիա:Դավադրության տեսություն
Աստերոիդների ցանկ (41701-41800)
Աստերոիդների ցանկ (41601-41700) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (41801-41900)
Ստամբուլ
Ստամբուլ, պատմականորեն հայտնի է որպես Կոստանդնուպոլիս կամ Բյուզանդիոն, հայերենում կիրառվում է նաև Պոլիս տարբերակը (İstanbul, Istanbul  ), Թուրքիայի ամենամեծ քաղաքը և երկրի տնտեսական, մշակութային, գործարար ու պատմական կենտրոնը։ Ստամբուլը միջմայրցամաքային քաղաք է Եվրասիայում, որը կառուցված է Բոսֆորի նեղուցի երկու ափերին։ Վերջինս իրարից բաժանում է Եվրոպան և Ասիան։ Քաղաքը գտնվում է Սև և Մարմարա ծովերի միջև։ Ստամբուլի գործարար և պատմական շրջանները գտնվում են եվրոպական հատվածում, իսկ բնակչության մեկ երրորդը բնակվում է ասիական հատվածում ։ Ստամբուլը համարվում է Եվրոպայի ամենամեծ քաղաքը։
Ստամբուլը համանուն մարզի վարչական կենտրոնն է։ Արվարձանների հետ միասին Ստամբուլի բնակչությունը գերազանցում է 14,7 միլիոնը ։ Աշխարհի ամենախոշոր քաղաքների ցանկում Ստամբուլը զբաղեցնում է յոթերորդ հորիզոնականը։
Ստամբուլը գտնվում է ռազմավարական և պատմական կարևոր նշանակություն ունեցող տեղանքում, որտեղով անցնում են Մետաքսի ճանապարհը, Եվրոպան և Մերձավոր Արևելքն իրար կապող երկաթգիծը, ինչպես նաև Սև և Միջերկրական ծովերն իրար կապող միակ ծովային ճանապարհը։ Այդ իսկ պատճառով, Ստամբուլն ունի մեծ և կոսմոպոլիտ բնակչություն, չնայած այն հանգամանքին, որ Թուրքիայի Հանրապետությունն իր անկախությունը հռչակել է միայն 1923 թվականի հոկտեմբերի 29-ին։ Չնայած որ Ինտերբելումի ժամանակաշրջանում Թուրքիայի մայրաքաղաքը Ստամբուլից տեղափոխվեց նորակառույց Անկարա, քաղաքը կրկին վերականգնել է իր երբեմնի փառքը և հեղինակությունը։ 1950-ական թվականներից սկսած քաղաքի բնակչությունը մեծացել է շուրջ 10 անգամ։ Պատճառը Անատոլիայի տարբեր հատվածներից և հարակից երկրներից միգրանտների մեծ հոսքն էր Ստամբուլ։ Չդիմանալով միգրանտների մեծ հոսքին՝ քաղաքային իշխանությունների հրամանով սկսեցին կառուցվել նորանոր թաղամասեր, որի արդյունքում էլ Ստամբուլը դարձավ Եվրոպայի ամենամեծ քաղաքը ։ 20-րդ դարի վերջից սկսած քաղաքում կազմակերպվում են արվեստի, երաժշտության, ֆիլմերի և մշակութային այլ ուղղությունները ներառող փառատոններ, որոնք մինչ օրս շարունակվում են տեղի ունենալ։ Ենթակառուցվածքների զարգացման արդյունքում՝ Ստամբուլում ձևավորվել է բավականին բարդ տրանսպորտային համակարգ։
2015 թվականին մոտավորապես 12,56 միլիոն օտարազգի զբոսաշրջիկ է այցելել Ստամբուլ։ 2010 թվականին Ստամբուլը ճանաչվել է Եվրոպայի մշակութային մայրաքաղաք։ Քաղաքը հինգերորդն է՝ ամենաշատ զբոսաշրջիկներ ընդունած քաղաքների ցանկում ։ Ստամբուլի գլխավոր գրավչությունն իր պատմական կենտրոնն է, որի մի մասը ներառված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում, ինչպես նաև մշակութային և զվարճանքի կենտրոնները, որոնք կարելի է գտնել քաղաքի բնական նավահանգիստ հանդիսացող Ոսկեղջյուրի ողջ երկայնքով մեկ (Բեյօղլու թաղամասում)։ Հանդիսանալով բազմազգ քաղաք ՝ Ստամբուլն ունի ամենաարագ աճող տնտեսություններից մեկն աշխարհում ։ Այստեղ են տեղակայված թուրքական խոշոր կազմակերպությունների կենտրոնակայանները, մեդիաընկերությունների գրասենյակները։ Միայն Ստամբուլն ապահովում է Թուրքիայի ՀՆԱ-ի 30 %-ից ավելին ։ Հենվելով իր սրընթաց աճի և տնտեսական զարգացման ցուցանիշների բարձրացման վրա՝ վերջին 20 տարիների ընթացքում Ստամբուլը 5 անգամ եղել է Ամառային օլիմպիական խաղերի թեկնածու քաղաք ։
Անվան ստուգաբանություն
Քաղաքի առաջին անվանումը եղել է Բյուզանդիոն (Βυζάντιον, Byzántion), որը մ.թ.ա. 660 թվականին քաղաքին տվել են հիմնադիր հանդիսացող մեգարացիները ։ Ենթադրվում է, որ անվանումը տրվել է ի պատիվ քաղաքի հիմնադիր Բյուզասի։ Հին հունական առասպելաբանության մեջ Բյուզասը եղել է հույն գաղութարարների թագավորը։ Ժամանակակից գիտնականներն առաջ են քաշել ևս մեկ վարկած, համաձայն որի՝ Բյուզաս անվանումը ունի թրակիական կամ իլլիրիական ծագումնաբանություն, ուստի, համարվում է մեգերական բնակավայր ։
Այն բանից հետո, երբ 330 թվականին Կոստանդին Մեծը Բյուզանդիոնը հռչակեց Հռոմեական կայսրության արևելյան մայրաքաղաք, քաղաքն առավել հայտնի դարձավ «Կոստանդնուպոլիս» («Կոնստանտինոպլ») անվամբ, որը «Κωνσταντινούπολις» բառի լատինացված տարբերակն է և թարգմանաբար նշանակում է «Կոստանդինի քաղաք» ։ Կոստանդինը խրախուսում էր նաև քաղաքի "Նովա Ռոմա" կամ դրա հունական «Νέα Ῥώμη» Նեա Ռոմ (Նոր Հռոմ) տարբերակների կիրառումը։ Վերջիններս, սակայն, մեծ տարածում այդպես էլ չգտան ։ 13-րդ դարում արաբները գործածել են Իսթինպոլին անվանումը ։ Մինչ Թուրքիայի Հանրապետության հիմնադրումը արևմուտքում Կոստանդնուպոլիսը քաղաքի ամենատարածված անվանումն էր, իսկ Կոստանտինիյե (قسطنطينيه), Բե Մաքամ է Քոնստանտինիյահ ալ Մահմիյյահ (թարգմանաբար «Կոստանդնուպոլսի պահպանվող տարածք») և Ստամբուլ անվանումները կիրառվում էին օսմանյան ժամանակաշրջանի տարբեր կառավարիչների կողմից՝ որպես այլընտրանք ։ «Կոստանդնուպոլիս» տարբերակը կիրառվել է Օսմանյան կայսրության կառավարման ժամանակաշրջանում (15-րդ դարի կեսերից)։ Ներկայումս Կոստանդնուպոլիս տարբերակի կիրառումը թուրքերի կողմից քաղաքական տեսանկյունից սխալ է ։ Մինչ օրս էլ հույները օգտագործում են Կոստանդնուպոլիս տարբերակը։ Անգամ հունական աղբյուրներում Ստամբուլը հաճախ անվանում են միայն Քաղաք։
19-րդ դարում քաղաքին տրվել են ուրիշ անվանումներ, որոնք կիրառելի են եղել ոչ միայն օտարերկրացիների, այլև տեղացի թուրքերի կողմից։ Եվրոպացիները կիրառել են Կոստանդնուպոլիս անվանումը՝ նկատի ունենալով ողջ քաղաքը, իսկ Ստամբուլ տարբերակը կիրառելով՝ նրանք նկատի ունեին Ոսկեղջյուրի և Մարմարա ծովի միջև ընկած պարսպապատ թերակղզին։ Հետաքրքրական է, որ ներկայումս ստամբուլցիների մի ստվար զանգված, Ստամբուլ ասելով, նկատի ունի Սարայբուրնու պատմական թաղամասը ։ «Պերան» (հունարեն «միջով» բառից) օգտագործվում էր՝ բնորոշելու Ոսկեղջյուրի և Բոսֆորի միջև ընկած տարածքը, սակայն թուրքերը կիրառել են նաև Բեյօղլու անվանումը (այսօր քաղաքի շրջաններից մեկի պաշտոնական անվանումը) ։ «Իսլամբուլ» անվանումը (թարգմանաբար նշանակում է և՛ «Իսլամի քաղաք», և՛ «Իսլամով լի») կիրառվել է՝ ընդգծելու քաղաքի իսլամադավան լինելու հանգամանքը։ Բացի այդ, օսմանյան ժամանակաշրջանի որոշ մետաղադրամների վրա նույնպես գրված է եղել Իսլամբուլ ։ Այն պնդումը, թե Իսլամբուլ անվանումից է ծագել ժամանակակից Ստամբուլ (կամ Իստամբուլ) տարբերակը, հերքվում է, քանի որ Ստամբուլ տարբերակը հիշատակվում է նաև վաղ օսմանյան ժամանակաշրջանի գրականության մեջ ։
Միջնադարյան ռուսական ձեռագրերի մեջ հաճախ կիրառվել է Ցարգրադ և Կոստանտինոգրադ անվանումները։ Բուլղարերեն և լեհերեն աղբյուրներում Ցարիգրադ անվանումը կիրառվում է որպես Ստամբուլի ոչ պաշտոնական անվանում ։
Մինչև 1930 թվականը պաշտոնական փաստաթղթերի մեջ առավել շատ օգտագործվել է Կոստանդնուպոլիս անվանումը, չնայած այն հանգամանքին, որ քաղաքը անվանափոխվել էր 1923 թվականին։ Կոստանդնուպոլիս անվանումը կիրառվել է նաև Լոզանի պայմանագրում ։ 1724 թվականին կնքված ռուս-թուրքական պայմանագրի, 1856 թվականի Փարիզի խաղաղության պայմանագրի, Սան Ստեֆանոյի պայմանագրի և Բեռլինի կոնգրեսի ռուսերեն պաշտոնական տեքստերում օգտագործվել է «Կոստանդնուպոլիս» անվանումը։
Թուրքերենում Ստամբուլ անվանումը ծագել է Բյուզանդիայի Կոստանդնուպոլիս մայրաքաղաքի բնակիչների կողմից «իջնենք քաղա՜ք» ("εἰς τὴν Πόλιν", արտասանվում է ), հունարեն «իստա՜մբուլի» արտահայտության աղավաղված արտասանության արդյունքում ։ Քաղաքին այսպիսի անվանում հույները տվել են այն պատճառով, որ մոտակայքում ամենամեծ քաղաքը եղել է հենց Բյուզանդիոնը։ Օսմանյան աշխարհում Կոստանդնուպոլսի կարևորությունը արտահայտված էր նաև օսմանյան «Դեր սաադեթ» անվան մեջ, որը օսմաներենից թարգմանած նշանակում է «Բարգավաճության դարպասներ»։ Վարկածներից մեկի համաձայն էլ՝ անվանումը ուղղակիորեն առաջացել է Կոստանդնուպոլիս բառից, որտեղ շեշտը դրվում էր առաջին և երրորդ վանկերի վրա ։ Թուրքական ազգագրական աշխատությունների մեջ հաճախ հիշատակվել է Իսլամբոլ՝ «Իսլամով լի» կամ Իսլամբուլ («գտի՛ր իսլամը») տարբերակները՝ խորհրդանշելով Օսմանյան կայսրության իսլամադավան լինելու հանգամանքը։ Առաջին անգամ անվանումը կիրառվել է քաղաքի նվաճումից հետո, իսկ որոշ պատմաբաններ էլ այն վերագրում են օսմանյան սուլթան Մեհմեդ II Ֆաթիհին ։ 17-րդ դարի օսմանյան որոշ աղբյուրներ, ինչպես օրինակ Էվլիյա Չելեբին, անվանումը մեկնաբանում են որպես «այդ ժամանակների թուրքական սովորական անվանում»։ 17-18-րդ դարերում Իսլամբուլ անվանումը նշվել է նաև պաշտոնական փաստաթղթերում։ Առաջին անգամ Իսլամբուլ անվանումը կիրառվել է 1703 թվականի մետաղադրամի վրա, որը հատվել է սուլթան Ահմեդ III-ի կառավարման ժամանակաշրջանում։ Այդուհանդերձ, Կոստանդնուպոլիս անվանումը անգլերենում կիրառվել է ընդհուպ մինչև 20-րդ դարը։ Ստամբուլ անվանումը դարձել է ավելի ճանաչված 1928 թվականից հետո՝ թուրքական իշխանությունների կողմից լատինատառ այբուբենի ընդունումից հետո։ Իր հերթին թուրքական իշխանությունները նամակներով դիմել են այլ երկրների կառավարություններին՝ օգտագործելու քաղաքի թուրքական անվանումը ։ 1930 թվականի մարտի 28-ին թուրքական կառավարությունը ընդունել է որոշում, որով այսուհետ պաշտոնական փաստաթղթերի մեջ պետք է կիրառվեր միայն Ստամբուլ անվանումը։
Ժամանակակից թուրքերենում քաղաքի անվանումը գրվում է İstanbul՝ կետավոր İ տառով, քանի որ թուրքական այբուբենում հստակ տարանջատում է առկա կետավոր և անկետ I-երի միջև։ Անգլերենում շեշտը դրվում է առաջին կամ վերջին վանկի վրա, սակայն թուրքերենում շեշտը դրվում է երկրորդ վանկի վրա ։ Ստամբուլի բնակչին անվանում են ստամբուլցի (İstanbullu), իսկ հոգնակին կլինի ստամբուլցիներ (İstanbullular) ։ Արևելահայերենում սխալ է իսթամբուլցի տարբերակի կիրառումը, այն միանգամայն կիրառական է արևմտահայերենում։
Վաղ շրջանի պատմություն
Նեոլիթի ժամանակաշրջանի գտածոները, որոնք հնագետները հայտնաբերել են 21-րդ դարի դարասկզբին, թվագրվում են մ.թ.ա. 6-րդ հազարամյակին։ Վերջիններս հանդիսանում են ժամանակակից Ստամբուլի տարածքում հայտնաբերված ամենահին գտածոները ։ Այդ վաղ ժամանակաշրջանի բնակավայրի պատմությունը, որը մեծ նշանակություն է ունեցել նեոլիթական հեղափոխությունը Մերձավոր Արևելքից Եվրոպա հասցնելու գործընթացում, ավարտվել է այդ տարածքների վերջնական ջրածածկ լինելուց մոտավորապես մեկ հազարամյակ առաջ   ։ Ստամբուլի ասիական ափին կառուցված առաջին բնակավայրը, որը գտնվել է Ֆիքըրթեփե բլրի վրա, թվագրվում է Էնեոլիթի ժամանակաշրջանին։ Այդտեղից հայտնաբերված գտածոները, հավանաբար, թվագրվում են մ.թ.ա. 5500-3500 թվականներին ։ Եվրոպական հատվածում՝ թերակղզու ծայրամասում (Սարայբուրնու թաղամաս) եղել է թրակիական բնակավայր, որը գոյություն է ունեցել մ.թ.ա. I հազարամյակում։ Ժամանակակից պատմաբանները կարծում են, որ այդ բնակավայրը եղել է պատմական «Լիկիոսը», որի մասին իր աշխատության մեջ խոսել է նաև Պլինիոս Ավագը՝ նշելով, որ Բյուզանդիոնի նախկին անվանումներից մեկը եղել է Լիկիոս ։ Նրա երկերում հիշատակվում է նաև մոտակայքում գտնվող Սեմիստրա ձկնորսական ավանը։ Լիկիոսից ընդամենը մի քանի պատեր են հասել մինչ մեր օրերը։ Դրանք գտնվում են այն վայրում, որտեղ ներկայումս տեղակայված է Թոփքափը ամրոցը, (Սարայբուրնուում)։ Լիկիոսը և Սեմիստրան եղել են Ստամբուլի եվրոպական հատվածի միակ բնակավայրերը։ Ասիական հատվածում գտնվում էին փյունիկյան գաղութները։ Լիկիոսի տեղանքում հետագայում կառուցվեց Բյուզանդիոն քաղաքը։ Այդուահանդերձ Լիկիոսն է համարվում ժամանակակից Ստամբուլի նախահիմքը։
Ընդունված է համարել, որ Ստամբուլի պատմությունը սկսվել է մ.թ.ա. 660 թվականին, երբ Մեգարայի հույն գաղթականները Բոսֆորի եվրոպական ափին հիմնադրեցին Բյուզանդիոնը։ Նորաբնակները կառուցեցին ակրոպոլիս՝ Ոսկեղջյուրի ափին գտնվող թրակիական բնակավայրի հարակից հատվածում։ Նպատակը նորակառույց քաղաքի տնտեսությանը զարկ տալն էր ։ Մ.թ.ա. 5-րդ դարի վերջին քաղաքը մի կարճ ժամանակահատված եղել է պարսկական տիրապետության ներքո, սակայն հույները Հույն-պարսկական պատերազմների ժամանակ կարողացան ետ գրավել այն ։ Բյուզանդիումը շարունակեց մնալ Աթենական ծովային միության և դրա իրավահաջորդ Աթենական երկրորդ կայսրության մասը։ Քաղաքը մշտապես կռվախնձոր է դարձել հունական խոշոր քաղաք- պետությունների համար։ Բյուզանդիոնի համար մշտապես պայքարել են Աթենքը և Սպարտան։ Մ․թ․ա․ 74 թվականին քաղաքը անցել է Հռոմեական Հանրապետության կազմը, ինչի արդյունքում քաղաքի մոտակա տարածքներում մոտ 200 տարի խաղաղություն էր տիրում։ Բյուզանդիոնը իր անկախությունը ձեռք է բերել մ.թ.ա. 355 թվականին ։ Երկար ժամանակ լինելով հռոմեացիների դաշնակիցը՝ Բյուզանդիոնը 73 թվականին միացավ Հռոմեական կայսրությանը ։ Բյուզանդիոնի որոշումը միանալու հռոմեացի ուզուրպատոր Պեսցինիոս Նիգերիոսին պայքարելու կայսր Սեպտիմիուս Սևերուսի դեմ, թանկ արժեցավ քաղաքի համար։ 195 թվականին, երբ քաղաքը անձնատուր եղավ, երկու տարի տևած պաշարման արդյունքում այն լրիվ դատարկվել էր ։ Հինգ տարի անց Սևերուսն սկսեց վերակառուցել Բյուզանդիոնը, և քաղաքը վերականգնեց, իսկ որոշ պատմաբանների կարծիքով էլ վերագտավ, իր երբեմնի փառքը և հեղինակությունը ։
Բյուզանդական կայսրությունը իր անվանումը ստացել է հենց Բյուզանդիոն քաղաքից, որի հիմքի վրա էլ կառուցվեց ապագա Կոստանդնուպոլիսը։ Քաղաքը գտնվել է Ստամբուլի Ֆաթիհ թաղամասի տեղանքում։ Մինչ Բյուզանդիոն քաղաքի հիմնումը մոտակայքում եղել են մի շարք այլ բնակավայրեր ևս՝ Նիկոմեդիան, Քաղկեդոնը և այլն ։ Քաղաքի հիմնադիրը և առաջին տիրակալը եղել է Բյուզանդը (Βύζας), ով հունական առասպելաբանության մեջ համարվում է Պոսեյդոնի և Կերոեսեյի որդին։ Վերջինս Զևսի և Իոյի դուստրն էր։ Նա ծնվել է Ոսկեղջյուրում։ Հունական մեկ այլ առասպելի համաձայն, Բյուզանդը եղել է Մեգարի առաջնորդ Նիսի որդին։ Համաձայն անտիկ աղբյուրների, Բյուզանդը քաղաքը հիմնադրել է մ․թ․ա․ 667 թվականին։ Տեղանքը հիմնականում փյունիկցիներով է բնակեցված եղել։