cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մուսկաու պարկ
Պատմություն
Պյուկլերը վերակառուցեց միջնադարյան ամրոցը, որպես «Նոր Ամրոց», և այն դարձավ այգու կոմպոզիցիայի կենտրոն։ Ընդլայնումները շարունակվեցին մինչև 1845 թվականը, երբ Պյուկլերը պարտքերի պատճառով ստիպված եղավ վաճառել կալվածքը։ 1845 թվականին այն ձեռք է բերվել Նիդերլանդների արքայազն Ֆրեդերիկի կողմից։ Վերջինս այգին վստահեց Պյուկլերի աշակերտ, հանրահայտ լանդշաֆտ ձևավորող Էդուարդ Պեցոլդին, որպեսզի նա ավարտին հասցնի այգին։ Նրա մահվանից հետո՝ 1881 թվականին Ֆրեդերիկին հաջորդեց դուստրը՝ Արքայադուստր Մարին, ով կալվածքը վաճառեց Արնիմ ընտանիքին։
Բեռլինի ճակատամարտի ընթացքում երկու ամրոցները և Նիսայի բոլոր չորս կամուրջները քադվեցին։ 1945 թվականին Oder-Neisse-ի գիծը իրականացնելուց հետո, այգին բաժանվել է Լեհաստանի և Գերմանիայի միջև։ Հին ամրոցը վերակառուցվել է 1965-1972 թվականներին Արևելյան Գերմանիայի վարչակազմի կողմից, մինչդեռ Նոր Ամրոցը և կամուրջները դեռևս վերականգնվում են։ Նիսա գետի ափին գտնվող Անգլիական կամուրջը (Englische Brücke) վերանորոգվել է 2011 թվականի հոկտեմբերի 17-ին ։ 1989 թվականի հեղափոխություններից հետո գերմանական և լեհական վարչակազմը միացան ուժային կառույցների վերակառուցմանը։ Քանի որ 2007 թվականին Լեհաստանը մտել է Շենգենյան գոտի, այցելուները կարող են ազատորեն ուսումնասիրել այգու երկու հատվածներն առանց սահմանային ստուգման։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Լեհաստանում Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Գերմանիայում Կատեգորիա:Սաքսոնիայի թանգարաններ
Միլիոնատերը ետնախորշից
Միլիոնատերը ետնախորշերից (Slumdog Millionaire), 2008 թվականի քրեական ֆիլմ։ Ֆիլմի ռեժիսորը Դենի Բոյլն (Daniel (Danny) Boyle) է։ Ֆիլմը նկարահանվել է հնդիկ գրող Վիկաս Սվարուպի Vikas Swarup «Հարց-պատասխան» գրքի մոտիվներով։ Դափնեկիր է 8 «Օսկարի» և 4 «Ոսկե գլոբուսի»։ Այն առաջին անգամ ցուցադրվել է 2009 թվականի օգոստոսի 30-ին։
Սցենար
Ֆիլմն անգրագետ մի տղայի՝ Ջամալ Մալիկի կյանքի պատմությունն է։ Ֆիլմի գործողություններն սկսվում են Մումբայի ոստիկանական բաժանմունքում, որտեղ հարցաքննում են Ջամալին։ Նա մասնակցում է Հնդկաստանի «Ով է ուզում դառնալ միլիոնատեր» ինտելեկտուալ խաղին, և նրան մնում է պատասխանել ընդամենը 1 հարցի՝ 20 000 000 ռուպ ստանալու համար։ Ոստիկանությունը կասկածում է նրան խաբեության մեջ և ցանկանում է պարզել, թե ինչպես է Ջամալը կարողանում պատասխանել բոլոր հարցերին։
Հարցաքննության ժամանակ նա պատմում է իր կյանքի տխուր պատմությունը, որի ընթացքում ձեռք է բերել խաղի ժամանակ տրվող հարցերի պատասխանները։ Նա պատմում է, թե ինչպես են իր մորն սպանել, ինչպես են ինքն ու եղբայրն ապրել Հնդկաստանի ետնախորշերում, ինչպես են ծանոթացել Լաթիկա անունով աղջկա հետ և իրենց անվանել Դյումայի «Երեք հրացանակիրները» ստեղծագործության հերոսների՝ Աթոսի, Պորտոսի և մյուս հրացանակրի (նրա անունը չի իմացել երբեք) անուններով։
Երեխաներն ապրում են աղբանոցում, նրանց գտնում է Մամանը, ով նրանց միջոցով գումար է աշխատում. ստիպում է նրանց զբաղվել մուրացկանությամբ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2008 ֆիլմեր Կատեգորիա:Դենի Բոյլի ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:Fox Searchlight Pictures ֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Warner Bros. ֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական ֆիլմեր Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիր ֆիլմեր Կատեգորիա:2000-ականների ռոմանտիկ դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր որբերի մասին Կատեգորիա:Բրիտանական մելոդրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Հինդի լեզվով ֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական ռոմանտիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:2000-ականների դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական քրեական ֆիլմեր Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիրներ
Սևամորթ կինը երեխայի հետ
Սևամորթ կինը երեխայի հետ (Black Woman with Child), մոտավորապես 1650 թվականին հոլանդացի նկարիչ Ալբերտ Էքհաութի ստեղծած ամբողջ հասակով դիմանկար։ Ընդգրկված է Դանիայի ազգային պատկերասրահի հավաքածուում։
Նկարագրություն
Նկարի բնորդն անանուն է, քանի որ ստեղծագործության նպատակը ոչ թե երեխայի հետ կնոջ բնույթը նկարագրելն է, այլ էթնիկ Նոր Աշխարհի տեսակը ։ 2006 թվականին նկարը ներկայացվել է «Ալբերտ Էքհաութ. Գաղութային հոլանդական Բրազիլիայի պալատական նկարիչ» գրքի շապիկին, այնուհետև Ամստերդամում ներկայացվել է «Սևը գեղեցիկ է. Rubens tot Dumas» ցուցահանդեսի ժամանակ ։ Էքհաութը այն վեց արվեստագետներից մեկն էր, որոնց Յոհան Մորից Նասաու Զիգենցին հրավիրել էր Բրազիլիա՝ վավերագրելու այնտեղի կյանքը։ Վեց նկարիչներից այսօր հայտնի են միայն Ֆրանս Պոստը և Գեորգ Մակգրաֆը։ Արշավախմբի կազմում որպես բնագետ ընդգրկված բժիշկ Վիլեմ Պիսոն Գեորգ Մակգրաֆի հետ գրել և 1648 թվականին հրատարակել է «Historia Naturalis Brasiliae» գիրքը։
Կնոջ ձեռքի աֆրիկյան բակոնգո ոճով հյուսված զամբյուղում արևադարձային բրազիլական պտուղներ են, գլխին՝ աֆրիկյան բակոնգո գլխարկ, սակայն կրում է եվրոպական զարդեր և լանջագոտում ունի եվրոպական ծխամորճ ։ Ձեռքը դրել է որդու գլխին, որի մաշկն ավելի բաց գույն ունի, ինչը խոսում է այն մասին, որ մաշկի գույնը կարող է փոխվել և դառնալ ավելի մուգ ։ Նրա հետևի լանդշաֆտային տեսարանում, հավանաբար, Մորիստադ նավահանգիստն է (այժմ՝ Ռեսիֆի) ։
Կտավն այն 24 նկարներից մեկն է, որ Յոհան Մորից Նասաու Զիգենցին 1678 թվականին տվել է Դանիայի թագավոր Ֆրեդերիկ III-ին։ Իր հարաբերակից նկարի հետ միասին մի քանի անգամ կրկնօրինակվել է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1641 նկարներ
Ֆրանչեսկա Գաալ
Ֆրանչեսկա Գաալ (Franciska Gaal, ծննդյամբ՝ Սիդոնիա Զիլբերշպից (Szidónia Silberspitz), ), հունգարացի և ամերիկացի դերասանուհի, նախապատերազմական կինոարվեստի աստղերից մեկը։
Կենսագրություն
Ծնվել է Բուդապեշտում, եղել է հրեա ընտանիքի տասներեքերորդ և վերջին երեխան ։ Երեք տարեկանում հսկայական դահլիճում աթոռի վրա կանգնած անգիր երկար բանաստեղծություն է կարդացել։ Նրա առաջին ելույթը նվիրված է եղել պապիկի և տատիկի «ոսկե» հարսանիքին։
Դեռևս երիտասարդ տարիներին Ֆաննին որոշել է դերասանուհի դառնալ և 1918 թվականին՝ 14 տարեկան հասակում, ընդունվել է Բուդապեշտի թատերական ակադեմիա։ Մեկ տարի անց նրան հեռացրել են անհարգելի բացակայությունների համար։ Ակադեմիայից վտարումից հետո նա աշխատանքի է անցել գերմանական քաղաքային թատրոնում՝ կատարելով աննշան դերեր։
1919 թվականից սկսել է նկարահանվել համր կինոյում։ Այնուամենայնիվ դերասանուհուն հաջողություն ու համբավ է բերել հնչուն կինոն։ Քսանչորս տարեկանում նրան նկատել է բուդապեշտցի ռեժիսոր Ջո Պաստեռնակը, որը հետագայում դարձել է հոլիվուդյան ռեժիսոր և Գաալին դարձրել է կինոաստղ։ 1932 թվականին դերասանուհին պայմանագիր է կնքել գերմանական «ՈՒՖԱ» կինոստուդիայի հետ։ Գաալի մասնակցությամբ առաջին երաժշտական ​​կատակերգությունը նրան մեծ հաջողություն է բերել։ Դերասանուհին կատարել է Իլոնա ֆոն Տակաչի դերը «Պապիրակա» ֆիլմում (1932)։ Ֆրանչեսկա Գաալը դարձել է Ավստրիայի, Գերմանիայի և Հունգարիայի հանդիսատեսների կուռքը։ 1933 թվականին Ֆրանչեսկա Գաալի հետ պայմանագիրը խզվել է՝ դերասանուհու ազգության պատճառով, և Ֆրանչեսկա Գաալը Ջո Պաստեռնակի հետ վերադարձել է Ավստրիա։
1933-1937 թվականներին դերասանուհին նկարահանվել է իր լավագույն երաժշտական ​​կատակերգություններում՝ Լյուսի Կարելը «Չիբին, Զվարճալի աղջիկը» (1934, ռեժիսոր՝ Մաքս Նոյֆելդ), Եվա Բալոգը «Սկանդալ Բուդապեշտում» (1934, ռեժիսոր՝ Գեզա ֆոն Բոլվարի) ֆիլմում, Եվան՝ «Պիտեր» կատակերգությունում (1934), Մարի Բոնարը՝ «Փոքրիկ մամա» հայտնի ֆիլմում (1935)։ Դերասանուհու խառնվածքը, հմայքը և դերասանական հիանալի տեխնիկան անհավանական հաջողություն են բերել նրա մասնակցությամբ կատակերգություններին։ Ամբողջ Եվրոպան երգել է երգեր այդ ֆիլմերից։ Վեր տնկված քիթը, բարակ, կարծես նկարված հոնքերը, փրչոտ տղայի սանրվածքը երկար ժամանակ մոդայիկ են եղել Արևելյան Եվրոպայում։ Նրա կողմից կերտված կենսուրախ և շփվող, բաց բնավորությամբ աղջկա կերպարը, ով կարող էր պաշտպանել իրեն, անհավանական ժողովրդականություն է վայելել, այդ թվում՝ ԽՍՀՄ-ում։
1938 թվականին, փրկվելով նացիստներից, Ջո Պաստեռնակը և Ֆրանչեսկա Գաալը մեկնել են Հոլիվուդ։ Ռեժիսորը դարձել է առաջատար Universal կինոընկերության տնօրեն։ Սեսիլ Բլաունտ դե Միլլի «Ֆլիբուստեր» (1938) ֆիլմում նա խաղացել է Գրետհենի դերը։ Այնուհետ նկարահանվել է ևս մի քանի ֆիլմերում, խաղացել բրոդվեյի մյուզիքլներում։ Սակայն Ֆրանչեսկային չի հաջողվել դառնալ հոլիվուդյան աստղ։
1940 թվականին Ֆրանչեսկա Գաալը վերադարձել է Բուդապեշտ։ Պատերազմի ժամանակ նա թաքնվել է նացիստներից տան նկուղում և իր հունգարացի ընկերների մոտ։ Նացիստները գրեթե ամբողջությամբ ոչնչացրել են Գաալների հսկայական ընտանիքը. նրանց մայրը դաժանորեն խոշտանգվել է Բուդապեշտի գետտոյում, նրանց քրոջը սպանել են Պրեսբուրգի համակենտրոնացման ճամբարում, իսկ եղբորորդուն գնդակահարել են փողոցում ։
1946 թվականին Գաալը փորձել է վերադառնալ կինո, սակայն նախկին փառքը մնացել է հետևում։ 1940-ականների վերջին դերասանուհին մեկնել է ԱՄՆ։ Իր կյանքի վերջին տարիները Գաալն ապրել է Նյու Յորքում, որտեղ մահացել է 1973 թվականի հունվարի 2-ին աղքատության մեջ և բոլորի կողմից մոռացված։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հունգարացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Անիեռ սյուր Նուեռ
Անիեռ սյուր Նուեռ (Asnières-sur-Nouère), համայնք Ֆրանսիայի Նոր Ակվիտանիա մարզի Շարանտ գավառում ։
Metalizer
Metalizer, շվեդական Sabaton պաուեր մետալ խմբի չորրորդ ալբոմը, թողարկված 2007 թվականին։
Անիեռ սյուր Նուեռ
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 1103 մարդ, բնակչության խտությունը` 52.10 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 21.17 կմ² տարածք։
Metalizer
Ալբոմի մասին
Metalizer թողարկվել է դեռ 2002 թվականին, որպես խմբի առաջին ալբոմ։
Անիեռ սյուր Նուեռ
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 390 կմ հարավ-արևմուտք, Պուատիե քաղաքից` 100 կմ հարավ, Անգուլեմ քաղաքից` 12 կմ հյուսիս-արևմուտք։
Metalizer
Սկավառակ 2
Re-Armed Edition
Անիեռ սյուր Նուեռ
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Դավիթ Խուդաթյան
Դավիթ Հովհաննեսի Խուդաթյան, հայ քաղաքական գործիչ, Արմավիրի քաղաքապետ ։
Երկնածառ
Այլանթ կամ երկնածառ, սիմարուբազգիների ընտանիքի ծառերի ցեղ։ Տերևները հերթադիր են, բարդ, կենտ փետրավոր։ Դեղնականաչավուն մանր ծաղիկները հավաքված են հուրանաձև ծաղկաբույլում։ Հայտնի է 15 տեսակ՝ տարածված Հարավային և Արևելյան Ասիայում, Ավստրալիայում։ Հայաստանում աճում է 3 տեսակ՝ Բարձրաբուն այլանթ (Ailánthus altíssima) տեսակի համար երբեմն օգտագործում են նաև չինական հացի տարբերակը, որն այդքան էլ ճիշտ չէ։ Իրականում գոյություն Չինական հացի (Fraxinus chinensis) ծառատեսակ, և նման անվանման օգտագործումը կարող է շփոթմունք առաջացնել։
Դավիթ Խուդաթյան
Կրթություն
1998-2008 թթ. սովորել է Արմավիր քաղաքի Վ. Բախշյանի անվան թիվ 2 միջնակարգ դպրոցում։
Երկնածառ
Երկնածառը աճում է նույնիսկ չոր և քարքարոտ հողերում։ Բազմացվում է (աշնանը, գարնանը) սերմերով և արմատածիլերով։ Բնափայտն օգտագործվում է որպես շինանյութ, վառելիք, ինչպես նաև թղթի արդյունաբերության մեջ։
Կատեգորիա:Սիմարուբազգիներ
Դավիթ Խուդաթյան
Աշխատանք
2014-2017 թթ. աշխատել է «ՖԻՆՔԱ» ունիվերսալ վարկային կազմակերպությունում, որպես Արմավիր մասնաճյուղի մասնագետ։
2017-2018 թթ. հունվար ամիսը աշխատել է «Ադմաքս» ՍՊԸ-ում, որպես կոմերցիոն մենեջեր։
2018թ. փետրվար ամսից մինչև հունիս ամիսը աշխատել է «ՄՈԳՈ» ՈՒնիվերսալ վարկային կազմակերպությունում, որպես Կենտրոն մասնաճյուղի մասնագետ։ Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի՝ 2018 թվականի հունիսի 27-ի 836-Ա որոշմամբ նշանակվել է Արմավիրի մարզի Արմավիր համայնքի ղեկավարի պաշտոնակատար։ Հոկտեմբերի 21-ին տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություններում ընտրվել է Արմավիրի քաղաքապետի պաշտոնում։
Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցության անդամ է ։
Ամուսնացած է, ունի 2 երեխա։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ տնտեսագետներ Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
West of Eden
«West of Eden», անգլիական ռոք HMLTD խմբի դեբյուտային ստուդիական ալբոմը, որը թողարկվել է 2020 թվականի փետրվարի 7-ին Lucky Number Music լեյբլում ։
Ալբոմի մասին
Ալբոմն արժանացել է երաժշտական քննադատների և ինտերնետ հրատարակությունների դրական արձագանքին ։
Քութբ Մինար
Նկարագրություն
Կառուցվել է 1200 թվականին։ Քութբ Մինարը կարմիր քարից, բազմաթիվ փորագրություններով, հինգ հարկանի վիթխարի աշտարակ է։ Բարձրությունը 72,6 մ է, տրամագիծը հիմքում հավասար է 14,74 մ, իսկ գագաթին՝ 3,05 մ ։ Նրա գագաթը կարելի է բարձրանալ ներսի սանդուղքներով, որն ունի 379 աստիճան ։
Քութբ Մինարը հնդկական մյուս աշտարակներից տարբերվում է նրանով, որ վրան կենդանի էակներ չեն քանդակված, այլ արաբական տառերով փորագրություններ են, որոնք մեջբերումներ են իսլամական կրոնական բարոյախոսությունից։ Այս զարդաքանդակները հիշեցնում են Սամարղանդի աշտարակները։ Այսպիսի աշտարակները հատուկ են նաև Միջին Ասիային, Իրանին, հենց այստեղից էլ այն անցել է հյուսիսային Հնդկաստան։
Պատմություն
Մեծ մողոլների տիրապետության շրջանից մնացել են ճարտարապետական հմայիչ կոթողներ, բերդեր, պալատներ, տաճարներ, դամբարաններ և աշտարակներ։ Վերջիններից ամենանշանավորը է Քութբ Մինարն է։
Չնայած աշտարակը կերտված է իրանական ոճով, բայց հնդիկ վարպետները՝ նրա կառուցողները, այստեղ շատ բան են ներդրել։ Ազգայինը վառ է արտահայտված նրա քարե ժանյականման օղակներում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Հնդկաստանում Կատեգորիա:Դելի
Իսպանիայի տնտեսություն
Իսպանիայի տնտեսությունը հանդիսանում է Եվրոպական Միության մեծությամբ 5-րդը (ըստ անվանական Համախառն ներքին արդյունքի) և աշխարհում 12-րդը։ Իսպանիան հանդիսանում է արդյունաբերական երկիր և բացի այդ, այն հանդիսանում է Արևմտյան Եվրոպայի խոշորագույն արտադրողներից մեկը։ Ունենալով աշխարհի ամենամեծ տնտեսությունն ունեցող երկրներից մեկը՝ Իսպանիան ունի լրջագույն համակարգային դժվարություններ, որոնք կապված են պետական պարտքի, գործազրկության չափազանց բարձր մակարդակի, տարածաշրջանային շոշափելի անհամաչափության և դրանից բխող ակտիվ անջատողականության հետ։
Ընդհանուր բնութագրիչներ
Արտադրության 14 ոլորտները վերլուծող և երկրների հստակ դիրքը վերլուծող Միջազգային տնտեսական համաժողովի որակավորման համաձայն Իսպանիան զբաղեցնում է դասակարգման վերին հնգյակում գրեթե բոլոր ոլորտներում, որոնք կապված են միջին տեխնոլոգիական մակարդակի հետ։ Հատկապես աչքի է ընկնում որպես Ավտոմոբիլների պահեստամասերի և այլ պարագաների (ոլորտում աշխարհում զբաղեցնում է 10-րդ հորիզոնականը), արդյունաբերական հաստոցների և սարքավորումների (ոլորտում աշխարհում զբաղեցնում է 15-րդ հորիզոնականը), աուդիովիզուալ միջոցների (ոլորտում աշխարհում զբաղեցնում է 17-րդ հորիզոնականը), օրգանական և ոչ օրգանական քիմիայից պատրաստվող ապրանքների (ոլորտում աշխարհում զբաղեցնում է 15-րդ հորիզոնականը), մետաղագործական պատրաստվածքների (ոլորտում աշխարհում զբաղեցնում է 13-րդ հորիզոնականը) և կոշկագործական ապրանքների (ոլորտում աշխարհում զբաղեցնում է 3-րդ հորիզոնականը) արտադրանքով։ Սակայն մրցունակության տեղեկատվական հաղորդակցման տեխնոլոգիաների և էլեկտրատեխնիկական արդյունաբերության ոլորտներում մրցունակության տեսակետից այն գտնվում է միայն դասակարգման երրորդ տասնյակում։
Երկրի համախառն ներքին արդյունքի ցուցանիշով Կատալոնիային և Մադրիդին յուրաքանչյուրին բաժին է ընկնում մոտավորապես 20 %։ Մնացած շրջանները, բացի արդյունաբերական զարգացած Բասկերի Երկրից և Նավարայից, կենտրոնացված են հիմնականում ժամանակավոր և/կամ ցածր վարձատրվող ոլորտներով, այդ թվում՝ զբոսաշրջություն, ծառայությունների և գյուղատնտեսական ոլորտներ, որոնք երկրում եվրոյի ներդրումից հետո տուժում են ցածր մրցակցությունից և աստիճանաբար կորցնում են աշխատունակ բնակչությանը։
1986 թվականին Իսպանիան դարձավ Եվրոպական Միության անդամ, սակայն նրա զուգահեռ զարգացման մակարդակը շարունակում է մնալ դժվարին։ 2016 թվականին Իսպանիայում աշխատավարձի միջին մակարդակը 86 %-ով ցածր է եղել, քան Գարմանիայինը և 47 %-ով ցածր, քան հարևան Ֆրանսիայում ։ Սակայն այդպիսի ցածր ծախսերը աշխատուժի վրա ներկա դրությամբ հանդիսանում են արտահանման ոլորտում առավելություն։ Իսպանիան երբեք չէր արտահանել այնքան մեծ քանակի միջոցներ և բարձր տեխնոլոգիական ապրանքներ աշխարհում, որքան ներկայում։
Արտահանման մասնաբաժնի կազմումբարձր տեխնոլոգիական ճյուղը 2-3,5 անգամ ցածր է, քան Եվրոպական Միության անդամ առաջատարների մոտ։ Արդյունաբերական արտահանման ոլորտում 2000-2002 թվականներին բարձր տեխնոլոգիական արտադրանքը կազմել է 10,4 % (որպես համեմատություն Մեծ Բրիտանիայում այն գտնվել է 38,7 %-ի, Միացյալ Նահանգներում 37,5 %-ի, Ճապոնիայում 30,9 %-ի, Գերմանիայում 20 %-ի, Ֆրանսիայում 25,1 %-ի մակարդակում ): Այդպիսի ցուցանիշը այն բանի հետևանքն է, որ Իսպանիան գիտահետազոտական և նախագծափորձարարական աշխատանքների վրա ծախսում է իր համախառն ներքին արդյունքի ընդամենը 1,4 %-ը։ Այդ ցուցանիշը Եվրոպական Միությունում միջինը կազմում է 2 %, իսկ Միացյալ Նահանգներում՝ 2,8 %: Այդ ցուցանիշների մոտավորապես կեսը ապահովում է տնտեսության պետական հատվածը, այդ թվում՝ համնալսարանները այն ժամանակ երբ առաջատար երկրներում այդ ծախսերն իրենց վրա է տնտեսության մասնավոր հատվածը։ Չնայած այն հանգամանքին, որ իսպանական հարկային արտոնությունների համակարգը Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության համար հանդիսանում է ամենից ձեռնբացներից և միասնական փոքր ձեռներեցության և խոշոր ձեռնարկությունների համար։ Այդ հնարավորությունները դեռևս օգտագործվում են ոչ լիարժեքորեն։ Ընդհանուր առմամբ, պատճառը հանդիսանում է պետական մակարդակով նորարարություններին աջակցության միջոցառումների անբավարարությունն ու պետական նախագծերի համաձայնեցումը։ Դրա վրա ազդեցություն են ունենում նաև համակարգային և ինստիտուցիոնալ բնութագիրը, այսինքն՝ մարդկային կապիտալի պակասությունը և բարձրակարգ ղեկավարման հմտությունները։
Իսպանիայի բյուջեն ավելացնող ներդրումների որոշ մասը ներգրավվում է այլ երկրների քաղաքացիներին բնակության թույլտվության (ռեզիդենտի կարգավիճակ) տրամադրման միջոցով, ովքեր կատարում են նվազագույնը 500000 եվրո արժողությամբ անշարժ գույքի գնում ։
Չնայած բազում խնդիրների առկայության՝ Իսպանիան զբաղեցնում է կարևոր դիրք նորարարությունների մի շարք ոլորտներում ինչպիսիք են վերականգնվող էներգիայի աղբյուրները, կենսատեխնոլոգիան, տրանսպորտը և արդյունաբերության տեխնոլոգիան, փոքր և միջին ձեռնարկատիրությունը, որոնք 2008 թվականի ֆինանսատնտեսական ճգնաժամից և տնտեսական մոդելի փոփոխությունից հետո հանդիսանում են տնտեսության վերականգնման ամուր հիմք։
Ֆինանսատնտեսական ճգնաժամը նաև ուշադրություն հրավիրեց իսպանական տնտեսության մի շարք ուժեղ կողմերի։ Օրինակ, չնայած ճգնաժամի առկայությանը, ապրանքների արտահանումն աճեց գրեթե 12 %-ով ։ Շարունակվում է իսպանական ընկերությունների ընդգրկվածությունն ու տարածքում ամբողջ աշխարհում, հատկապես Լատինական Ամերիկայի և Ասիայի երկրներում ։
Վերջին տարիներին Իսպանիան ամբողջ աշխարհում հասել է բարձր դիրքի։ Միջազգային գիտական ցուցանիշով նոր հետազոտությունների քանակով այն զբաղեցնում է 9-րդ հորիզոնականը։ 21-րդ դարի երկրորդ տասնամյակում 2008 թվականի ֆինանսատնտեսական ճգնաժամի պատճառով մասնավոր ընկերությունների հեռացումն արտասահման ունեցավ հետևանքներ մրցունակության և համաշխարհային շուկայում գոյատևման վրա, ինչն էլ իր հերթին հանգեցրեց հետազոտությունների ոլորտում մասնավոր ներդրումների աճին։
Իսպանական տնտեսության ավանդական խնդիրներն են հանդիսանում աշխատունակ բնակչության ռեսուրսների և ինֆլացիայի ոչ ամբողջական օգտագործումը, որոնք հանդիսանում են Իսպանիայի տնտեսության խոցելի կողմը։ Եթե 2007 թվականին ըստ Արժույթի միջազգային հիմնադրամի, տնտեսական զարգացման տեսանկյունից Իսպանիան զբաղեցնում էր աշխարհում 8-րդ հորիզոնականը, ապա 2014 թվականին այն նահանջել էր մինչև 14-րդ հորիզոնականը։
Չնայած այն հանգամանքին, որ գնողունակության համարժեքության տեսանկյունից այն հանդիսանում է աշխարհի խոշորագույններից՝ Իսպանիան շարունակում է արձանագրել համակարգային լրջագույն խոչընդոտներ և խնդիրներ (պետական պարտքը, որը 2016 թվականին 100% -ով գերազանցել է համախառն ներքին արդյունքը, կոռուպցիան, գործազրկության չափազանց բարձր մակարդակը, տնտեսության անհամամասնական շոշափելի բաժանումը, որը հանգեցնում է ակտիվ անջատողականության)։
Աշխատանքային ռեսուրսների ոչ լիարժեք օգտագործման հետևանքն է հանդիսանում պաշտոնական զբաղվածության ավանդական ցածր տոկոսը և, որպես դրա հետևանք, պաշտոնական գործազրկության բարձր մակարդակը, որը նույնիսկ տնտեսության բուռն ակտիվության տարիներին չի իջել 8-10 %-ից ցածր, ինչը երկրների մեծ մասում հանդիսանում է աղետալի ցուցանիշ, բայց Իսպանիայում ընդունվում է որպես նորմա։ Չնայած միևնույն ժամանակ պաշտոնապես գործազրկության բարձր մակարդակը որոշ չափով մեղմացվում է մեծ ստվերային տնտեսության առկայությունը, որտեղ աշխատանքի են տեղավորվել բազմաթիվ անորինական միգրանտներ։ Աշխատողների պատրաստվածության ցածր մակարդակը կամ մասնագիտական ոչ բավարար ունակությունները շատերը համարում են Իսպանիայի գլխավոր խնդիրներից մեկը։
2012 թվականից Իսպանիայի տնտեսությունում ինֆլացիան տարեց տարի անկում է գրանցում։ Վերջին մի քանի տարիներին նկատվում է դեֆլյացիա, մասնավորապես, 2014 թվականին՝ −0,2 %, 2015 թվականին՝՝ −0,6 % :
Իսպանիայի պետական ապարատն այնքան է ուռճացվել, որ վերջին 30 տարում պետական պաշտոնյաների թվաքանակը 700000-ից աճել և հասել է 3200000-ի ։
Նաև ակնհայտ նկատելի է աշխարհագրական անհամամասնությունը տնտեսապես առավել զարգացած հյուսիս-արևելյան շրջանների և երկրի մնացած տարածքների միջև։ Բացի այդ, Իսպանիայի հատկանշական բնութագրիչն է համարվում տարբեր տեսակի ճգնաժամային դրսևորումների նկատմամբ ծայրահեղ խոցելի լինելը, ինչպես նաև տարաբնույթ «օճառային պղպջակներից» ակնհայտ կախվածությունը (անշար գույթ, վերավարկավորում, ներքին փոխառություններ)։ 1993 և 2008-ից մինչև 2012 թվականների ֆինանսատնտեսական ճգնաժամերը էական ազդեցություն ունեցան երկրի տնտեսության վրա։ Այնուամենայնիվ, ճգնաժամը փոխեց այդ պայմանները։ 2014 թվականից Իսպանիան վերաձևափոխվեց դեպի մջազգայնացում և արտահանում (էքսպորտ)՝ որպես գոյատևման միջոց և ներկա դրությամբ մրցակցում է Եվրոպական Միության և աշխարհի առավել առաջատար և զարգացած տնտեսությունների հետ։
Համախառն ներքին արդյունք
Իսպանիայի համախառն ներքին արդյունքը (ՀՆԱ) 2004 թվականի դրությամբ կազմել է 798,67 միլիարդ €, իսկ աճը կազմել է 2,6 %
2007-2010 թվականներ ֆինանսատնտեսական ճգնաժամի տարիներին երկրի համախառն ներքին արդյունքը ընդհանուր առմամբ նվազել է 9 %-ով։
2008 — 0,9 % 2009 — −3,57 % 2010 — −0,3 % 2011 — 0,1 % 2012 — −1,6 % 2013 — −1,2 % 2014 — 1,4 % (Արժույթի միջազգային հիմնադրամի կանխատեսում՝ 1,3 %) 2015 — 3,1 % (Արժույթի միջազգային հիմնադրամի կանխատեսում՝ 1,7 %) 2016 — 3,2 %
1 շնչի հաշվով Իսպանիայի համախառն ներքին արդյունքը 2013 թվականի դրությամբ կազմել է 29863,18 դոլար։
Պետական հատվածի դերակատարությունը տնտեսությունում
Իսպանիայի տնտեսությունում պետական հատվածի գերակայությունը ձևակերպվել է դեռևս 1941 թվականին Արդյունաբերության ազգային ինստիտուտի ստեղծմամբ, որը պետք է ստեղծեր պետական ձեռնարկություններ այն ոլորտներում, որտեղ մասնավոր կապիտալըն անդադար հոսում էր ։ 1973 թվականին Արդյունաբերության ազգային ինստիտուտի կազմում էին ընդգրկված 58 արդյունաբերական ձեռնարկություններ էլեկտրաէներգետիկ, նավաշինության, մետալուրգիայի, ածխի արդյունաբերության և նավթամշակման ոլորտներից։ Վերջիններին բաժին էր ընկնում երկրում արտադրվող մետաղի 40 %-ը, ալյումինի 61 %-ը, նավերի 84 %-ը և էլեկտրաէներգիայի 15 %-ը ։ Պետությունն ուներ ամբողջական մենաշնորհ երկաթուղային և օդային տրանսպորտի, ինչպես նաև նավթամթերքի իրացման և ծխախոտագործության վաճառքի ոլորտներում ։
1980-ական թվականների սկզբին պետական ձեռնարկություններում աշխատում էր 550000 մարդ, ինչը կազմում էր ազգային տնտեսությունում զբաղվածություն ունեցողների ամբողջ թվաքանակի 4,9 %-ը։ Մասնավորեցման հետևանքով տնտեսությունում պետական հատվածի նշանակությունը կտրուկ կրճատվեց։ 2000-ական թվականների սկզբին պետական ձեռնարկություններում արդեն աշխատում էին ընդամենը շուրջ 100000 մարդ ։
Բազմազգ կորպորացիաներ
1990-ական թվականներից իսպանական որոշ ընկերություններ ստացան անդրազգային ընկերության կարգավիճակ և սկսեցին ընդարձակել իրենց գործունեությունը՝ ընդգրկելով նախկին Իսպանական կայսրության տարածքում գտնվող մշակութային առումով մոտիկ լատինաամերիկյան երկրները, որտեղ Իսպանիան հանդիսանում է մեծությամբ երկրորդ արտասահմանյան ներդրողը Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներից հետո։ Իսպանական ընկերությունները ընդարձակել են իրենց ներկայությունը նաև Ասիայում, հատկապես Չինաստանում և Հնդկաստանում ։ Այդ վաղ համաշխարհային ընդլայնումը Իսպանիային տալիս է առավելություն իր մրցակիցների և եվրոպական հարևանների նկատմամբ։
Իսպանական անդրազգային ընկերությունները աշխատում են այնպիսի ոլորտներում, ինչպիսիք են էներգիայի վերականգնվող աղբյուրները (իսպանական Iberdrola-ն հանդիսանում է վերականգնվող էներգիայի աղբյուրների աշխարհի ամենախոշոր օպերատորը ), տեխնոլոգիաները (ինչպիսիք են Telefonica, Movistar, Gamesa, Ինդրա), երկաթուղային մեքենաշինությունը (CAF, «Տալգո»), նավթաարդյունաբերություն («Ռեպսոլ») և այլն։
Պատմություն
Քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ (1930-ական թվականներ) խորը սոցիալական հեղափոխության արդյունքում և իշխանության ու սեփականության համակարգում որակական փոփոխությունների շնորհիվ Իսպանիայում անցկացվում էին արդյունաբվերական կոլեկտիվացում (սոցիալականացում և այլն) հատկապես Կատալոնիայում և Արագոնիայում։ Այդպիսով առաջացավ տնտեսության նոր ճյուղ, որը որակապես տարբերվում էր ինչպես կապիտալիստական, այնպես էլ պետական տնտեսական ձևից՝ նախ և առաջ իր ժողովրդավարությանը հակադրվելու իր զարգացած համակարգով,որոշումների կայացմանը աշխատավորի մասնակցությամբ։ Անարխիստ-սինդիկալիստներին և ձախ սոցիալիստներին հաջողվեց ստեղծել համեմատական արդյունավետ և համեմատական ժողովրդավարական սոցիալական համակարգ (որքանով որ հնարավոր է եղել իրագործել քաղաքացիական պատերազմի պայմաններում) և որը հիմնված էր արդյունաբերական ժողովրդավարության վրա։ Չնայած դժվարին տնտեսական համակարգի առկայությանը, որը պատճառ էր պատերազմի և երկրի պառակտման, կոլեկտիվացված արդյունաբերությունը թույլ չէր տալիս ձեռնարկատիրության կտրուկ անկում։ Ժողովրդավարական ձեռնարկատիրական համակարգի ներդրումը ապահովել է այն արդյունավետ արտադրությունը, որը ընդհանուր առմամբ հնարավոր էր այն ժամանակվա իսպանական ձեռնարկություններում պատերազմական և տնտեսական մասնակի շրջափակման պայմաններում ։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Իսպանիան գտնվում էր մեկուսացման պայմաններում։ ԱՄՆ չհատկացրեց տնտեսական օգնություն (Մարշալի պլանի համաձայն), և Իսպանիան սկսեց զարգացնել պարփակված ինքնաբավ տնտեսություն։ Այդ հանգամանքը հանգեցրեց պետության միջամտության բավականին մեծ մակարդակ շուկայական հարաբերություններում, պետական սեփականության պարտքի մեծացման։ 1950-ական թվականների կեսերին արդյունաբերական աճը հասավ բավականին մեծ հատված, քան գյուղատնտեսությունը երկրի տնտեսությունում։
1959 թվականի սկզբին ընդունվեցկայունացման պլանը, որի իրագործումը հանգեցրեց տնտեսության աճին, ինչը հետագայում հայտնի դարձավ որպես «իսպանական տնտեսական հրաշք»։ Զարգացման պլանները, որոնք սկսել էին իրագործել 1964 թվականից, օգնեցին ընդլայնել տնտեսությունը։ Մեծացավ պողպատաձուլական ադրյունաբերության, նավաշինության, տեքստիլ արդյունաբերության զարգացումը։ Զբոսաշրջությունից ստացվող եկամուտը նույնպես բավականին բարձր է։ 1960-1974 թվականներին Իսպանիայի տնտեսական ցուցանիշները աճեցին տարեկան միջինում 6,6 %, ինչը ավելի բարձր էր, քան աշխարհի մյուս երկրներինը (բացառությամբ Ճապոնիայի տնտեսությունից)։ Կարևորագույն դեր կատարեց Իսպանիայի ներկայացումը որպես առողջարանային կենտրոն։
1990-ական թվականներին՝ շինարարական վերելքի ժամանակ, բազմաթիվ մարդիկ շինարարական հրապարակներում աշխատում էին որպես բանվորական ուժ (չավարտելով նույնիսկ կրթություն ստանալը), քանի որ առկա էին լավ վարձատվող աշխատատեղեր։ Սակայն հետագայում այդ մարդիկ համալրեցին գործազուրկների հսկայական բանակը։ Առաջացած շինարարական վերելքը հանգեցրեց անշարժ գույքի «փուչիկի» մեծացման, հետագայում նաև՝ 1993 թվականին, տնտեսական ճգնաժամի։
Այդ տարիներին Իսպանիան դուրս եկավ Եվրոպական Միության առաջատար դիրքեր (չնայած մինչև օրս գյուղատնտեսության ոլորտի և հասարակական հիմնադրամների աջակցության համար ստանում է սուբսիդիաներ)։
Պետության կողմից եկամուտներին գերազանցող երկարամյա ծախսերի իրականացումը արդյունքում 2000-ական թվականների վերջերին հանգեցրեց պետական բյուջեի պակասորդի համախառն ներքին արդյունքի ավելի քան 11 % չափաբաժնով (այն երեգ անգամ մեծ է, քան Եվրոպական Միության օրենքներով է թույլատրվում, բայց երեգ անգամ փոքր է, քան Իռլանդիայում)։ Երկրի արտաքին առևտրի պակասորդը կազմում է տնտեսության ընդհանուր ծավալի 5 %-ը։ Կառավարության կողմից իրականացվող տնտեսմանն ուղղված գործողությունները, մասնավորապես, պետական ապարատի որոշակի կրճատումը (2013 թվականի դրությամբ 22 միլիոն բնակչությանը բաժին է ընկնում 6 միլիոն պետական աշխատող) ակնհայտ է, որ բավարար չէ ճգնաժամային իրավիճակը հաղթահարելու համար ։
Ճգնաժամը չսահմանափակվեց միայն ֆինանսական ոլորտով։ Անշարժ գույքի գները նվազեցին, ինչն իր հերթին հանգեցրեց գործազրկության ավելացմանը։ Martinsa-Fadesa շինարարական ընկերությունը հայտարարեց իր սնանկության մասին, քանի որ նրան չէր հաջողվում վերաֆինանսավորել 5,1 միլիարդ եվրոյի պարտքը։ Երկրորդ եռամսյակում Իսպանիայում բնակարանների գները նվազեցին 20 % ։ Կաստիլիա-Լա Մանչա շրջանում դեռևս չեն վաճառվել մոտավորապես բոլոր շինությունների 69 %, որոնք կառուցվել էին վերջին երեք տարիներին։ Deutsche Bank-ը կանխատեսում էր 2011 թվականին Իսպանիայում անշարժ գույքի գների 35 տոկոս անկում։ Իսպանիայի վարչապետ Խոսե Լուիս Սապատերոն մեղադրեց Եվրոպական կենտրոնական բանկին տոկոսների բարձրացման հետ կապված դժվարին իրավիճակի խորացման համար։
Միևնույն ժամանակ տնտեսական զարգացման վրա դրականորեն անդրադարձավ «մերձեցում» ծրագրի վերաթողարկումը, որը առաջարկվել էր Իսպանիայի կառավարության կողմից որպես 2004-2008 թվականների պլան։ Ծրագիրը նախատեսում էր ամբողջ տնտեսական շրջափուլի ընթացքում պետական բյուջեի կայություն պրոֆիցիտի (բյուջեի ավելցուկ) ոչ բարձր մակարդակում 2005 թվականի համախառն ներքին արդյունքի 0,1 %-ից մինչև 2008 թվականի համախառն ներքին արդյունքի 0,4 %։ Սակայն, դրանից անմիջապես հետո՝ 2008 թվականից սկսած, Իսպանիայի տնտեսությունը խոցվեց դաժան ճգնաժամը, որը կապված էր անշարժ գույքի շուկայի օճառային պղպջակի պայթյունի, ինչպես նաև բնակչության վերավարկավերման հետ։ Համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամի տարիներին երկրի համախառն ներքին արդյունքը ընդհանուր առմամբ կրճատվել է 9 %-ով (2015 թվականի վերջում այն դեռևս ավելի ցածր էր, քան 2007 թվականի մինչճգնաժամային շրջանում) ։
Իսպանական տնտեսությունում ռեցեսիան շարունակվեց 1.5 տարի և ավարտվեց 2013 թվականի աշնանը։ 2012 թվականին Իսպանիան ստիպված էր դիմել Եվրոպական Միությանը իր մի շարք բանկերին ֆինանսական օգնություն տրամադրելու համար, որպեսզի կանխի երկրում բանկային ճգնաժամը։ Եվս 1.5 տարի անց Իսպանիան ցուցադրեց Եվրոպական Միությունում տնտեսության աճի ամենաբարձր մակարդակներից ։
Իսպանիան հանդիսանում է այն քիչ թվով զարգացած երկրներից, որոնց հաջողվել է վերջին տարիներին ընդլայնել իրենց արտահանումը՝ իրականացնելով դիվերսիֆիկացիա (նվաճելով նոր շուկաներ Ասիայում և Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում, մեծացնելով նաև մատակարարումը Եվրոպայում) ։ Արժույթի միջազգային հիմնադրամի գործադիր տնօրեն Քրիստիան Լագարդը գովաբանեց Իսպանիային՝ հայտարարելով, որ «այն եվրոտարածքի միակ երկիրն է, որի տնտեսությունը աճում է իրականացված բարեփոխումների շնորհիվ»։
Ռուսաստանի կողմից Եվրոպական երկրների սահմանած տնտեսական պատժամիջոցներին ի պատասխան 2014 թվականին սահմանված ներմուծման արգելքըառաջին հերթին հարվածեց Լեհաստանին, Լիտվային, Նիդերլանդներին, Գերմանիային և Իսպանիային ։ Իսպանական El Pais պարբերականը կանխատեսել է, որ Իսպանիան կհայտնվի ռուսական ներմուծման արգելքից տուժած երկրների 5-րդ հորիզոնականում։ Հատկապես կտուժի բանջարեղենի և մրգերի արտահանումը (Իսպանիայի սննդամթերքի արտահանման 68 %-ը բաժին է ընկնում Ռուսաստանի Դաշնությանը); Վնասի ընդհանուր չափը գնահատվել է ընդամենը 1,2 միլիարդ եվրո ընդհանուր արտահանման 234 միլիարդ եվրոյից (2013 թվականի դրությամբ), այսինքն՝ 0,14 %: Հատուկ ընդգծվում է, որ 2013 թվականի ապրիլից Ռուսաստանը 2013 թվականից ի վեր արդեն երրորդ անգամ արգելում է Իսպանիայից խոզի մսի ներկրումը։ Կատալոնիայի գյուղատնտեսության նախարար Ժոզեփ Մարիա Պելեգրին հայտարարել էր, որ ռուսական արգելքը «խորտակել է շուկան, որն արդեն տառապում էր գնային լուրջ ճգնաժամից»։ Կատալոնիան կարող էր Ռուսաստան արտահանել իր մրգերի 40-ից 50 տոկոսը ։ 2015 թվականի փետրվարին Իսպանիայի Արտաքին գործերի նախարարությունը հայտարարեց, որ տնտեսական պատժամիջոցները մեծ վնասներ են հասցրել բոլորին և որ Եվրոպական Միությունը արտահանումից կորցրել է 21 միլիարդ եվրո ։
Պանամական փաստաթղթերը 2016 թվականի ապրիլին Իսպանիայի Արդյունաբերության նախարարի հրաժարականի պատճառ դարձան։
Գյուղատնտեսություն
Իսպանիայի տնտեսության մեջ առանձնահատուկ դեր ունի գյուղատնտեսությունը (ավանդաբար Իսպանիան համարվում է գյուղատնտեսական երկիր և բացի այդ հանդիսանում է Արևմտյան Եվրոպայի գյուղատնտեսական արտադրանք արտադրող առաջատար երկրներից)։ Իսպանական գյուղատնտեսությունը ապահովում է երկրի աշխատունակ բնակչության 2,3 %-ը ։ Հողատերերի ոչ մեծ խումբ տնօրինում է բավականին ընդարձակ հողատարածքներ երկրի հարավում։
Իսպանիան հանդիսանում է աշխարհում երրորդը գինու արտադրության ոլորտում, չորրորդը ցիտրուսային մրգերի արտադրության ոլորտում, ինչպես նաև ապահովում է ձիթապտղի և ձիթապտղի յուղի համաշխարհային արտադրության ¼-ը։
Իսպանիայի գյուղատնտեսության առաջատար ճյուղը համարվում է բուսաբուծությունը, որը տալիս է արտադրանքի արժեքի ավելի քան 1/2-ը։ Գյուղատնտեսները աճեցնում են ցորեն (որը կազմում է ընդհանուր ցանքատարածությունների 20 %-ը), գարի, եգիպտացորեն (աճեցվում է հիմնականում երկրի կենտրոնական և հարավային շրջաններում), բրինձ (աճեցվում է Միջերկրծովյան ափամերձ տարածքներում, Իսպանիայում բրնձի բերքատվությունը աշխարհում ամենաբարձրներից մեկն է), կարտոֆիլ, շաքարի ճակնդեղ, լոբազգիներ։
Խաղողագործությամբ զբաղվում են հիմնականում Միջերկրծովյան ափամերձ տարածքներում և Կաստիլիա-Լա Մանչա, Էստրեմադուրա շրջաններում։
Իսպանիայում զարգացած է նաև բուսաբուծությունը։ Բանջարեղենների ցանքատարածությունները զբաղեցնում են մշակովի ցանքատարածությունների շուրջ 60 %-ը։ Աճեցվում է լոլիկ, սոխ, տաքդեղ, սմբուկ և այլն։ Բանջարաբուծությամբ զբաղվող խոշոր ջերմոցներ կան Ալմերիա շրջանում, որոնց զբաղեցրած ընդհանուր տարածքը կազմում է 400000 քառակուսի կիլոմետր։
Իսպանիայում ակտիվորեն աճեցնում են ձիթենի (երկիրը հանդիսանում է ոլորտի առաջատարն աշխարհում), ցիտրուսայիններ և ծխախոտ։ Երկրի ծայր հարավում աճեցնում են նուշ (ոլորտում Արևմտյան Եվրոպայում զբաղեցնում է առաջատար դիրք), խուրմա, շաքարի ճակնդեղ (Եվրոպայի տարածքում աճում են միայն Իսպանիայում), թուզ, նուռ, բամբակենի։
Իսպանիայում զարգացած է անասնաբուծությունը։ Այծերին և ոչխարներին աճեցնում են չորային շրջաններում, իսկ խոշոր եղջերավոր կենդանիները՝ երկրի հյուսիսում։
Չնայած որ գյուղատնտեսությունը կարևոր դեր ունի իսպանական տնտեսության մեջ՝ այնուամենայնիվ վերջին 100 տարվա վիճակագրական ցուցանիշները ցույց են տալիս, որ այդ դերակատարությունը աստիճանաբար նվազում է ։
Իսպանական տնտեսության յուրահատուկ ճյուղ է խցանե հյուսվածքի պատրաստումն ու արտահանումը։
Ձկնաբուծություն
Իսպանիան մտնում է աշխարհի երկրների տասնյակում ձկնորսության, ծովամթերքի (1996 թվականի տվյալներով տարեկան 1,1 միլիոն տոն) որսի և վերամշակման ոլորտում։ Հանդիսանում է թարմ ձկան և ձկնային պահածոների խոշորագույն արտահանող։ Յուրաքանչյուր տարի որսված ձկան 20-25 %-ը պահածոյացման նպատակով վերամշակվում է։ Իսպանիային է պատկանում Եվրոպայի ամենախոշոր ձկնորսական նավատորմը։
Ձկնորսության հիմնական մասն իրականացվում է Կանտաբրիայի, Բասկերի Երկրի և Գալիսիայի ափամերձ ջրերում։ Ամենից շատ որսվում է սարդինա, սկումբրիա, անձրուկ, ձողաձուկ և այլն։
Հանքաարդյունաբերություն
Իսպանիայի արդյունաբերության հնագույն ճյուղը հանդիսանում է հանքարդյունաբերությունը։ Երկիրը հարուստ է օգտակար հանածոներով Հանդիսանում է համաշխարհային առաջատարը սնդիկի (տարեկան շուրջ 1,5 հազար տոննա, գլխավոր կենտրոնն է Ալմադենը) և պիրիտի (տարեկան շուրջ 3 հազար տոննա, հիմնական կենտրոնն է Ուելվան) արդյունահանման ոլորտում։
Մետաղ պարունակող հումքի արդյունահանման ոլորտում Իսպանիան աշխարհում զբաղեցնում է 9-րդ և Եվրոպական Միության երկրների շարքում 1-ին հորիզոնականը։ Եվրոպայում աչքի է ընկնում բազմամետաղային հանքաքարի, ուրանի, արծաթի արդյունահանմամբ։ Կորզում են երկաթ (1996 թվականի դրությամբ տարեկան 1,4 մլիոն տոննա, հիմնականում Բասքեյում, Սանտանդերում, Լուգոյում, Օվիեդոյում, Գրանադայում, Մուրսիայում), կապար, ցինկ, վոլֆրամ, պղինձ, տիտան, ոսկի, ինչպես նաև կալիումի աղ և այլն։
Մեքենաշինություն
Իսպանիայում ավանդաբար բավականին զարգացած է նավաշինությունը։ Նավաշինական հին կենտրոններ տեղակայված են երկրի հյուսիսում, մասնավորապես՝ Բիլբաոյում, Խիխոնում, Սանտանդերում։ Նոր կենտրոնները տեղակայված են երկրի հյուսիս-արևմուտքում՝ Ֆեռոլում, Վիգոյում, արևելքում՝ Նոր Կարթագենում, Վալենսիայում, Բարսելոնայում և հարավում՝ Սևիլյայում, Կադիսում։
Իսպանիայում ակտիվ է ավտոմոբիլաշինությունը։ Երկրում արտադրվում են մի շարք ֆիրմաների ավտոմոբիլներ, այդ թվում՝ Volkswagen կոնցերնի SEAT ավտոմոբիլներ։ 1996 թվականին արտադրվել է SEAT-ի 2,2 միլիոն օրինակ։ Արտադրական կենտրոններն են Բարսելոնան, Մադրիդը, Վալյադոլիդը, Վիտորիան, Պամպլոնան, Վիգոն։
Ավիացիոն արդյունաբերության ոլորտում Իսպանիան հանդիսանում է եվրոպական նոր ռազմա-տրանսպորտային Airbus A400M ինքնաթիռի վերջնական հավաքում, որը տեղի է ունենում CASA (EADS) ավիաընկերության՝ Սևիլյայի մոտ գտնվող Սան Պաբլո քաղաքում տեղակայված գործարանում։ Ինքնաթիռի մասերը արտադրվում են Գերմանիայում, Ֆրանսիայում, Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունում, Թուրքիայում և Մեծ Բրիտանիայում։
Երկրում զարգացած է էլեկտրատեխնիկական արդյունաբերությունը։ Մասնավորապես արտադրվում է քիմական, թեթև, սննդային և շինարարական սարքավորումներ և տեխնիկա։
Թեթև արդյունաբերություն
Իսպանական թեթև արդյունաբերության ոլորտում առավել կարևորություն ունեն տեքստիլ և կաշվե կոշիկի արդյունաբերությունը։ Թեթև արդյունաբերության ոլորտում Իսպանիային բաժին է ընկնում կոշիկի համաշխարհային արտահանման 4 %-ը։
Սննդի արդյունաբերություն
Իսպանիայի սննդի արդյունաբերության ոլորտում հատկապես առանձնանում է գինեգործությունը (խաղողի գինիների արտադրության ոլորտում Եվրոպայում Իսպանիան զիջում է միայն Ֆրանսիային և Իտալիային), բուսական յուղի արտադրությունը (1996 թվականի դրությամբ 1,7 միլիոն տոննա)։ Իսպանիան հանդիսանում է համաշխարհային առաջատար ձիթապտղի յուղի (տարեկան մոտավորապես 0,5 միլիոն տոննա), միրգ-բանջարեղենի և ձկնային պահածոների արտադրության ոլորտներում։
Հին Ակրոպոլիս թանգարան
Հին Ակրոպոլիս թանգարան (Παλαιό μουσείο της Ακρόπολης), եղել է հնագիտական թանգարան Ակրոպոլիսի տարածքում, Աթենք, Հունաստան։ Կառուցվել է ժայռի արևելյան եզրի խորշում։ Համարվել է Աթենքի ամենախոշոր հնագիտական թանգարաններից մեկը։ Սահմանափակ տարածքի պատճառով հունական կառավարությունը 1980 թվականին նոր թանգարան կառուցելու որոշում կայացրեց։ Նոր Ակրոպոլիս թանգարանը կառուցվել է Ակրոպոլիսի ստորին հատվածում։ 2007 թվականին հին թանգարանը փակվեց և բոլոր հին առարկաները տեղափոխվեցին նոր թանգարան, որը բացվեց 2009 թվականի հունիսի 20-ին ։
Իսպանիայի տնտեսություն
Վառելիքա-էներգետիկ համալիր
Վառելիքա-էներգետիկ համալիրի ոլորտում Իսպանիայի խնդիրն այն է, որ ունենալով Եվրոպայում աճի ամենաբարձր մակարդակը, չի կարողանում ամբողջապես ապահովել իր էներգետիկ ինքնաբավությունը և գտնվում է արտասահմանյան ներկրողներից կախվածության մեջ ։ 2004 թվականին երկիրը ներկրել է իրեն անհրաժեշտ էներգակիրների 78,9 %-ը։
Հին Ակրոպոլիս թանգարան
Պատմություն
Թանգարանում են գտնվում աշխարհի հնագույն հունական մասունքները, որոնք պեղումների ժամանակ հայտնաբերվել են Ակրոպոլիսի տարածքից։ Կառույցի ճարտարապետն է եղել Պանագիս Կալկոսը։ Շինությունը կառուցվել է 1865-1874 թվականներին։ 1950 թվականին շենքի տարածքն ընդլայնվել է հույն ժամանակակից ճարտարապետ Պատրոկիոս Կարանատինոսի կողմից ։
Իսպանիայի տնտեսություն
Վառելիքա-էներգետիկ համալիր
2013 թվականի դրությամբ երկրում առաջնային էներգառեսուրսների օգտագործումը կազմել է 133,7 միլիոն տոննա նավթային համարժեքով, որից 44,4 %-ը բաժին է ընկել նավթին, 19,5 %-ը՝ բնական գազին, 9,6 %-ը միջուկային էներգետիկային, 7,7 %-ը՝ ածխին, 6,2 %-ը՝ հիդրոէներգետիկային, 12,6 %-ը՝ այլ տեսակի վերականգնվող աղբյուրներին ։
Հին Ակրոպոլիս թանգարան
Պատմություն
Ակրոպոլիսի թանգարանում են գտնվել Ակրոպոլիսի հուշարձանների քարե արձաններ, բրոնզե գործիքներ, պեղված առարկաներ ։ Շինությունը գտնվում է Ակրոպոլիսի հարավարևելյան անկյունում։ 1974 թվականին վարչապետ Կոստանտինոս Կարամանտիսն առաջարկել է կառուցել նոր թանգարան։ 2007 թվականին թանգարանի հին շենքը փակվել է և տեղափոխվել է թանգարանի նոր շենք։
Նոր շենք
Ակրոպոլիս թանգարանի նոր շենքը նախագծել են Բերնարդ Չումին և Միխալի Ֆոտիադեսը։ Կառուցվել է 2002-2007 թվականներին Areopagitou փողոցում։ Հանդիսավոր բացումը կատարվել է 2009 թվականի հունիսի 20-ին։ Առաջին տարում մուտքի վճարը եղել է մեկ եվրո, այնուհետև՝ հինգ եվրո։
Իսպանիայի տնտեսություն
Վառելիքա-էներգետիկ համալիր
Գործնականում Իսպանիան իրեն անհրաժեշտ ամբողջ գազը (99 %) ներկրում է։ Այդ հումքի կարիքները բավարարվում են խողովակաշարերով ներկրվող բնական գազով (մատակարողներն են Ալժիրն ու Նորվեգիան), ինչպես նաև սեղմված բնական գազով, որը ներկրվում է Ալժիրից, Կատարից, Նիգերիայից և Եգիպտոսից։ Իսպանիան մտնում է աշխարհում սեղմված բնական գազի խոշոր ներկրողների տասնյակում՝ զիջելով միայն Ճապոնիային և Հարավային Կորեային (2010 թվականի տվյալներով՝ 27,5 միլիարդ կուբամետր)։ Իսպանիայում տեղակայված են սեղմված բնական գազի վեց կայան, որոնցից չորսը՝ ատլանտիկական ափամերձ տարածքում, երկուսը՝ միջերկրածովյան ափամերձ տարածքում ։
Իսպանիայում նավթի օգտագործումը 2009 թվականի տվյալներով կազմել է 63,673 միլիոն տոննա։ Գրեթե ամբողջ նավթը ներկրվել է արտասահմանից ։
Հին Ակրոպոլիս թանգարան
Վնասներ Ակրոպոլիսին
Հին Ակրոպոլիս թանգարանի դրենաժային խողովակները քայքայել են Ակրոպոլիսը, և Պարթենոնի փլուզման վտանգ կա ։
Իսպանիայի տնտեսություն
Վառելիքա-էներգետիկ համալիր
Իսպանիան ունի իր նավթայն պաշարները, որոնց հետ կապված աշխատանքները սկսվել են 1964 թվականին։ 2005 թվականի հունվարին ապացուցված նավթի պաշարները կազմել են 21,6 միլիոն տոննա։ 1990 թվականին նավթի արդյունահանումը կազմել է 1,4 միլիոն տոննա, իսկ 2004 թվականին այդ ցուցանիշը նվազել է մինչև 255 հազար տոննա ։ Երկրում շահագործվում են նավթային յոթ հանք (Alga, Ayoluengo, Barracuda, Boqueron, Casablanca, Chipiron, Rodaballo), որոնցից ամենախոշորը Casablanca-ն է, որը գտնվում է Իսպանիայի հյուսիս-արևելյան ափին՝ կատալոնական Տառագոնա քաղաքի մոտ ։ 2010 թվականին նավթային պաշարներ են հայտնաբերվել Կանարյան կղզեխմբի շրջանում։ Նոր հանքավայրը գտնվում է Իսպանիայի և Մարոկկոյի ատլանտյան ջրերում ։
Հին Ակրոպոլիս թանգարան
Հավաքածու
Թանգարանում պահվում են իրեր, որոնք հայտնաբերվել են Աթենյան Ակրոպոլիսի տարածքից, հիմնականում Պարթենոնից, Էրեխտեյնոնից, Պրոպիլեյներից, Նիկեի տաճարից, Աթենքի հին տաճարից ։
Իսպանիայի տնտեսություն
Վառելիքա-էներգետիկ համալիր
Վերջին տարիներին իսպանական կառավարությունը մեծ ուշադրություն է դարձնում այլընտրանքային էներգիայի աղբյուրներին և հիդրոէներգետիկային։ Այն մտնում է այլընտրանքային էներգիայի ոլորտում ներդրող երկրների հնգյակում ։
Հին Ակրոպոլիս թանգարան
Տես նաև
Ակրոպոլիս
Իսպանիայի տնտեսություն
Վառելիքա-էներգետիկ համալիր
Զարգացման ցանկացած փուլում Իսպանիայի տնտեսության առանձնահատկությունը կայանում է նրանում, որ երկիրն ունի բնական հանածոների ապահովվածության ցածր մակարդակ։ Սակայն, մետաղական հումքի արդյունահանման տեսակետից Իսպանիան զբաղեցնում է առաջին հորիզոնականը Եվրոպայում։ Ակտիվորեն շահագործվում են երկաթի հանքաքարի, պիրիտի, պղնձի, անագի, վոլֆրամի, սնդիկի, արծաթի, ոսկու, ուրանի, քվարցի, ածխի հանքավայրերը։
Հին Ակրոպոլիս թանգարան
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աթենքի թանգարաններ Կատեգորիա:2009 հիմնադրված թանգարաններ Կատեգորիա:Հին Հունաստանի թանգարաններ
Իսպանիայի տնտեսություն
Բանկային ոլորտ
Իսպանիայի բանկային համակարգը հանդիսանում է Եվրոպայի ամենակայուններից։ Վերջինիս տարբերակիչ առանձնահատկություններից կարելի է ընդգծել հետևյալը՝ բանկային կապիտալի չափազանց մեծ կենտրոնացում ոչ մեծ քանակի վարկային կազմակերպություններին զուգահեռ (395), արժույթի պաշարների բարձր մակարդակը (13,9 միլիարդ եվրո), մասնավոր բանկերի մասնաճյուղերի և պետական խնայողական դրամարկղերի ճյուղավորված ցանցի առկայություն։ Գերակա դեր են կատարում 100 տոկոսանոց իսպանական կապիտալով ազգային բանկերը։ Աշխատանքային ակտիվներով առաջատարն է «Բանկո Ստանդարտ Սենտրան Իսպանո» ֆինանսական խումբը, որըձևավորվել է 1999 թվականին երկու խոշոր բանկերի միաձուլումից։
Իսպանիայի դիրքերը համաշխարհային տնտեսության մեջ որոշելու հարցում էական ազդեցություն է ունենում ազգային վարկային-ֆինանսական ինստիտուտների միջազգայնացումը։ Իսպանիայի բանկային համակարգի ակտիվների շուրջ մեկ չորրորդը գտնվում են արտասահմանում, ընդ որում, վերջինի կեսը բաժին է ընկնում Լատինական Ամերիկային, իսկ մյուս կեսը՝ եվրոպական երկրներին։ Իսպանական հիմնական երկու բանկային խմբերը՝ «Santander»-ը և «BBVA»-ն, դասվում են աշխարհի խոշորագույն բանկերի շարքին։ Վերջինների հզորության ապացույց կարելի է նշել 2004 թվականին «Santander» խմբի կողմից 13 մլիարդ եվրոյով «Abbey National Bank»-ի գնման հանգամանքը։ Վերջինին էր պատկանում Մեծ Բրիտանիայի բանկային շուկայի 11 %-ը ։ Ներկա դրությամբ Իսպանիայի բանկերին անհրաժեշտ է շուրջ 59,3 միլիարդ եվրոյի վերակապիտալիզացիա, ինչի մասին ապացուցում են ֆինանսական սթրես փորձարկումների արդյունքները, որոնք տեղադրված են իսպանական կենտրոնական բանկի կայքում ։
2008-2013 թվականների Իսպանիայի ֆինանսական ճգնաժամը հանգեցրեց այն բանի, որ դրա դեմ պայքարում իշխանությունները ստիպված էին դիմեր հասարակության համար ոչ հեղինակավոր գործողությունների՝ աշխատավարձերի նվազեցում և սոցիալական ոլորտում տարաբնույթ վճարումներ, հարկերի բարձրացում և աշխատանքի շուկայի սանացիա։ Բացի այդ, ճգնաժամը հանգեցրեց անջատողականության պայթյունի, և տնտեսական ճգնաժամը սկսեց աստիճանաբար վերածվել քաղաքականի։ Մի կողմից, շրջաններն իրենց թույլ բանկերով կարիք ունեն կառավարության օգնությանը, մյուս կողմից՝ որոշ տարածքներ, մասնավորապես, Կատալոնիան կարծում է, որ առանց Մադրիդի ղեկավարման ու ուղղորդող ձեռքի իրենց կզգային առավել լավ ։
2010 թվականին Արժույթի միջազգային հիմնադրամի և Եվրոպական կենտրոնական բանկի կողմից Պորտուգալիան ստացավ 78 միլիարդ եվրո։ 2012 թվականին Իսպանիան ստիպված էր իր մի շարք բանկերի համար ֆինանսական օգնություն ստանալու նպատակով դիմել Եվրոպական կենտրոնական բանկին, որպեսզի կանխի երկրում բանկային ճգնաժամը։ Իսպանիայի ֆինանսական օգնության դիմումն իրենից ներկայացնում էր 100 միլիարդ եվրոյի օգնություն, բայց իրականում անհրաժեշտ էր այդ գումարի կեսը։ 2013 թվականի նոյեմբերին Եվրոպական Միության ֆինանսների նախարարները որոշում կայացրեցին արտաքին օգնության ծրագրի վաղաժամ դադարեցման մասին ։ Բացի այդ, Մադրիդը ստացավ Եվրամիության վարկեր (չնայած կառավարությունը օգնության նպատակով պաշտոնապես չէր դիմել եվրոպական հիմնադրամին), ինչից հետո Իսպանիայի իշխանությունները սկսեցին իրականացնել բարեփոխումներ և որդեգրել կոշտ բյուջետային խնայողության քաղաքականություն ։
Իսպանիայի կառավարության կողմից երկրում ֆինանսա-տնտեսական իրավիճակի կայունացմանն ուղղված քայլերից մեկը դարձավ 2012 թվականի կեսերին իր նշանակությամբ երկրի չորրորդ բանկը համարվող «Բանկիայի» ազգայնացումը։ Այն ստեղծվել էր ընդամենը մի քանի տարի առաջ մի քանի ֆինանսա-վարկային կազմակերպությունների միաձուլմամբ, սակայն հետագայում պարզվեց, որ վերջինի ակտիվները «թունավոր են»։ Բնականոն գործունեության վերականգնման համար մասնագետների հաշվարկներով «Բանկիային» անհրաժեշտ էր 23 միլիարդ եվրո։ Պետությունը մշակել էր նախագիծ այս բանկի փրկության համար ։
Զբոսաշրջային ոլորտ
Իսպանիան հանդիսանում է համաշխարհային զբոսաշրջության խոշոր կենտրոններից։ Երկրի հիմնական զբոսաշրջային կենտրոններն են Մադրիդը և Բարսելոնան, ինչպես նաև Կոստա Բրավա, Կոստա Դաուրադա, Կոստա Բլանկա, Կոստա դել Սոլ առողջարանային շրջանները, Կանարյան կղզիները և այլն։
1997 թվականին Իսպանիա են հաճախել շուրջ 62 միլիոն մարդ։ 2004 թվականի տվյալներով Իսպանիա այցելած զբոսաշրջիկների թիվը կազմել է 53,6 միլիոն (աշխարհում 2-րդ հորիզոնականը), որոնց մեծ մասը՝ շուրջ 65 %-ը եղել են Եվրոպական Միության անդամ երկրներից։ 2010 թվականին Իսպանիա է այցելել շուրջ 65 միլիոն մարդ։
Զբոսաշրջության ոլորտի եկամուտը 2004 թվականի տվյալներով կազմել է մոտավորապես 35 միլիարդ եվրո։ Այս ոլորտում երկրում աշխատում են 1,3 միլիոն մարդ։
Արտաքին տնտեսական կապեր
2014 թվականի տվյալներով 150000 արտահանող ձեռնարկություններ ապահովում են արտահանման ընդհանուր համախառն ներքին արդյունքի շուրջ 35 %-ը։ 2004 թվականին իսպանական արտահանումը կազմել է ավելի քան 135 միլիարդ եվրո, իսկ ներկրումը՝ մոտ ավորապես 190 միլիարդ եվրո։