cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ալան Կասաև
«Ռուբին»
Օգոստոսի 21-ին հայտնի է դարձել, որ Կասաևը տեղափոխվել է Կազան, իսկ նրա տրանսֆերի հետ կապված բոլոր հարցերը, արդեն որոշվել և հաստատվել են «Կուբանի» և «Ռուբինի» կողմից, պայմանագիրը կնքվել է 3,5 տարի ժամկետով ։ Որոշ տեղեկություններ կան, որ պայմանագիրը կազմել է 5 միլիոն եվրո ։ «Ռուբինում» հանդես գալու համար Կասաևը վերցրել է 88-րդ համարի մարզաշապիկը ։ Կազանի թիմի կազմում նորամուտը կատարել է օգոստոսի 30-ին՝ դուրս գալով փոխարինման Մոսկվայի «Սպարտակ» ակումբի դեմ արտագնա խաղում։ 2009 թվականի սեպտեմբերի 16-ին նորամուտը նշեց Չեմպիոնների լիգայում՝ փոխարինման դուրս գալով Ալեքսանդր Ռյազանցևին «Ռուբինի» առաջին խաղի 83-րդ րոպեին, որտեղ կազանցիները 1:3 հաշվով Կիևի «Դինամո» ակումբի դեմ արտագնա խաղում պարտություն կրեցին ։ Հոկտեմբերի 17-ին «Խիմկիի» հետ տնային խաղում առաջին գոլը խփեց կազանցիների կազմում։
2012/13 մրցաշրջանում ձախ և աջ կիսապաշտպանների փոփոխվող դիրքերում։ Մրցաշրջանի ամենաթեժ պահին խփել է մի շարք գոլեր և սկսել է ավելի հաճախ ընդգրկվել թիմի մեկնարկային կազմում։ Հոկտեմբերի 25-ին հաղթանակ է բերել «Ռուբինին» Եվրոպայի լիգայի խմբային փուլի «Նեֆտիչ» ակումբի դեմ խաղում (Բաքու, Ադրբեջան, 1:0)։ Հոկտեմբերի 28-ին Կասաևը և Կուզմինը հաղթանակ են բերել «Ռուբինին» «Անժիի» դեմ խաղում, որը գլխավորում էր առաջնությունը։
«Դինամո»
Մրցաշրջանի ավարտին հրաժարվել է ստորագրել առաջարկված երկամյա պայմանագիրը և հայտարարել է, որ կնախընտրեր վերադառնալ «Ռուբին» ։ Բայց նույն օրը՝ 2014 թվականի մայիսի 16-ին, հայտնի է դարձել, որ Կասաևը հաջորդ մրցաշրջանում պետք է հանդես գա Մոսկվայի «Լոկոմոտիվ» ակումբի կազմում ։ Տրանսֆերի արժեքը կազմել է 5 միլիոն եվրո, որը կնքվել է Կասաևի և «Ռուբինի» միջև ։
«Լոկոմոտիվ»
«Լոկոմոտիվի» կազմում նորամուտը կատարել է 2014 թվականի օգոստոսի 10-ին Տուլայի «Արսենալ» ակումբի դեմ խաղում՝ փոխարինելով Մայկոնին։ Օգոստոսի 21-ին անցկացրել է առաջին խաղը «Լոկոմոտիվի» կազմում՝ Եվրոպայի լիգայի փլեյ-օֆֆ փուլում։ Խաղի 45-րդ րոպեին գոլ է խփել Կիպրոսի «Ապոլլոն» ակումբի դարպասին (1:1)։
«Բալտիկա»
2018 թվականի հուլիսի 3-ին «Բալտիկան» և «Լոկոմոտիվը» կնքել են վարձավճարային պայմանագիր մինչև 2018/2019 մրցաշրջանի ավարտը ։
«Ավանգարդ»
2019 թվականի հունիսին պայմանագիր է կնքել Կուրսկի «Ավանգարդ» ակումբի հետ։
Կարիերան հավաքականում
2008 թվականին անցկացրել է 3 խաղ Ռուսաստանի երիտասարդական հավաքականի կազմում՝ մասնակցելու 2009 թվականի Եվրոպայի առաջնության երիտասրադական թիմերի որակավորման փուլին (մինչև 21 տարեկան)։
2010 թվականի սեպտեմբերին Կասաևին հրավիրել են Ռուսաստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքական՝ մասնակցելու 2012 թվականի Եվրոպայի առաջնության որակավորման փուլին Անդորայի հավաքականի դեմ խաղին։ Ամբողջ խաղը Ալանն անցկացրել է պահեստայինների նսատարնին։ Սլովակիայի դեմ խաղում նույնպես խաղադաշտ դուրս չի եկել, նաև հրավիրվել է Բելգիայի և Իրանի հավաքականների դեմ խաղերին։
Ձեռքբերումներ
Ակումբային
«Կուբան»
«Ռուբին»
«Լոկոմոտիվ»
Անձնական
Վիճակագրություն
2017/18 մրցաշրջանի վերջի տվյալներով
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Զենիթի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ռուբինի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Դինամո Մոսկվայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Լոկոմոտիվ Մոսկվայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ալանիայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Ստրասբուրգի դեկորատիվ արվեստի թանգարան
Ստրասբուրգի դեկորատիվ արվեստի թանգարանը գտնվում է Ֆրանսիայի Ստրասբուրգ քաղաքում։ Թանգարանը Ռոհան պալատի առաջին հարկում է, որը նախկինում եղել է Էլզաս նահանգի մայրաքաղաքի՝ Ստրասբուրգի, իշխանապետ–եպիսկոպոսների բնակավայրը։
Հավաքածուները
Թանգարանի հավաքածուները Ռոհան պալատին են հասել 1898 թվականին՝ Վիլհելմ ֆոն Բոնդի կողմից 1890 թվականին հիմնադրված Հոհենլոհ թանգարանից։ Հավաքածուն երկու մասից է կազմված․ Ռոհան պալատի կարդինալների բնակարաններն ու սենյակները և Ստրասբուրգի դեկորատիվ արվեստի կտորները՝ 1681–ից 1871 թթ․ ընկած ժամանակահատվածից։ Այս տարիներին նախորդող ժամանակահատվածին պատկանող հավաքածուները ցուցադրված են հարևան Նոթր Դամի ստեղծագործությունների թանգարանում։
Հավաքածուի ամենանշանավոր մասն են կազմում հատկապես Ստրասբուրգի հախճապակյա կերտվածքները՝ Ժան և Փոլ Հանոնգ եղբայրների ճենապակի ու հախճապակի պատրաստող գործարանում արտադրված։ Հավաքածուն նաև ներառում է Նիդերվիլեր քաղաքում արտադրված հախճապակյա արտադրանքներ ու Ստրասբուրգի հայտնի ոսկերիչներ Կրիստեյնի և Իմլինի կողմից պատրաստված գեղարվեստական կերտվածքներ։
Վերոհիշյալ իշխանապետ–եպիսկոպոսների բնակավայրերը վերականգնվել են իրենց՝ մինչև Ռոհան պալատի 1870 և 1944 թթ․ ռմբակոծությունների նախկին տեսքին։ Այս սենյակները զարդարված են ստուկկոյով, ֆրեսկոյով, տեսողական պատրանքներով, գոբելեն գորգերով, ջահերով, բնօրինակ շինուազրիով։ Կտավների ու փայտի վրա նկարված գեղանկարչությունն ու կահույքը հիշեցնում են ռոկոկո ոճը և ցուցադրում Առաջին կայսրության շրջանին տիպիկ տեխնիկական ու գեղարվեստական բարձրաստիճան ստույգությունը։
Թանգարանում են պահված նաև Ստրասբուրգի տաճարի հայտնի աստղագիտական ժամացույցի մասնիկներ, որոնցից ամենանշանավորը աքաղաղի կերպարանքով ավտոմատն է, որն աշխարհի ամենահին ավտոմատն է համարվում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի թանգարաններ Կատեգորիա:Ստրասբուրգի թանգարաններ
Լենի
Լենի (Leni), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Սիցիլիայի մարզում, Մեսինայի գավառում։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության աճ։
Համայնքի վարչակազմ
Կատեգորիա:Սիցիլիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ստեպանով (Մատվեևո-Կուրգանսկի շրջան)
Ստեպանով (Степанов), գյուղ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Մատվեևո-Կուրգանսկի շրջանում։ Մտնում է Ալեքսեևսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Մատվեևո-Կուրգանսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի խուտորներ
Էջմիածնի Մայր Տաճարի թանգարան
Էջմիածնի Մայր Տաճարի թանգարան, կառուցել է 1869 թվականին Գևորգ Դ Կոստանդնուպոլսեցի կաթողիկոսը՝ Ռուսաստանի հայ համայնքի միջոցներով։ Մայր Տաճարի թանգարանը գտնվում է տաճարի հարավարևելյան մասում։ Շինությունը ձգվում է Մայր Տաճարի Ավագ Խորանի ողջ լայնությամբ՝ հարավային և արևելյան կողմերով։
Պատմություն
Մինչ թանգարանի կառուցումն ավանդական սրբազան մասունքները պահվել են բեմի հետևում գտնվող Մայր Տաճարի սրահներում և արևելյան պահոցներում և դրանց դասավորվածությունը դժվարացրել է այդ իրերի ցուցադրությունը։ Թանգարանի կառուցումը հնարավորություն է տվել նմուշների ցուցադրության համար նոր պահարաններ ավելացնել, տեղեր հատկացնել ավելի մեծ իրերի համար։ Թանգարանում կան բազմաթիվ մասնատուփեր։ Ժամանակին արհեստավոր վարպետները նշխարները պահելու համար հատուկ մասնատուփեր պատրաստելու ավանդույթ են ունեցել։ Դրանք պատրաստել են տարբեր արհեստավորներ, վարպետներ։ Մասնատուփերը երբեմն օգտագործվել են եկեղեցում երկար ժամանակ պահված մասունքն ամփոփելու համար, սկզբում պատրաստվել են, հետո որոշվել է, թե ինչ մասունք է պահվելու այնտեղ։
Թանգարանում պահվող սրբազան գանձերից են՝
Ցուցադրվող նմուշները պատմում են նաև Հայոց Սփյուռքի մասին, քանի որ դրանցից շատերը ներկայացնում են այն տարածաշրջանները, որտեղից բերվել են։ Մայր Աթոռին նմուշներ են ընծայվել աշխարհի տարբեր թեմերից, հայկական համայնքներից, ընտանիքներից ու անհատներից։
1958 թ. Ավագ Խորանի վերանորոգման նպատակով կատարված աշխատանքներին զուգընթաց, տեղի ունեցած հնագիտական պեղումների ժամանակ հայտնաբերվել են 301-303 թթ. Գրիգոր Լուսավորչի հիմնած Խորանի մնացորդները։ Ճարտարապետ Ալեքսանդր Սահինյանի ղեկավարած պեղումների ժամանակ հայտնաբերվեց նաև հեթանոսական շրջանի կրակարան, որի վրա կառուցվել էր Խորանը։ Բացի դրանից հայտնաբերվեց ևս մի խորան՝ սյունաձև հիմքով, բեմով և Խորանի հիմնաքարով, որը կառուցվել էր հինգերորդ դարում՝ Վահան Մամիկոնյանի կողմից ։
Ցուցադրություն
Այժմ թանգարանում պահվում են սրբազան մասունքներ և կրոնական արվեստի ուրույն նմուշներ։
Միջոցառումներ
2013 թվականից թանգարանը մասնակցում է «Թանգարանների գիշեր» համաեվրոպական միջոցառմանը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վաղարշապատի թանգարաններ Կատեգորիա:1869 հիմնադրումներ Հայաստանում
Սևաստոպոլ
Սևաստոպոլ (Севастополь), քաղաք Ղրիմի թերակղզու հարավ-արևմուտքում, Սև ծովի ափին, դե-յուրե՝ Ուկրաինայում, դե-ֆակտո՝ Ռուսաստանում ։ Ի սկզբանե քաղաքի անվանումը եղել է Ախտիար, սակայն 1784 թվականին հույները վերանվանել են Սևաստոպոլ (հուն.՝ «Մեծ քաղաք»)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքներ Կատեգորիա:Սևաստոպոլ Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի տարածքային վեճեր Կատեգորիա:1783 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Արամ Տեր-Ղևոնդյան
Արամ Նահապետի Տեր-Ղևոնդյան , հայ խորհրդային պատմաբան, աղբյուրագետ։ Պատմական գիտությունների դոկտոր (1973 թ.), պրոֆեսոր (1983 թ.)։
Կենսագրություն
1954 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի արևելյան բաժինը։ 1981 թվականից եղել է ՀԽՍՀ ԳԱ արևելագիտության ինստիտուտի արևելյան աղբյուրագիտության բաժնի վարիչը։
Գիտական ուսումնասիրությունները վերաբերում են հայ-արաբական միջնադարյան քաղաքական և մշակութային առնչություններին («Հայաստանը և արաբական խալիֆայությունը», 1977 թ., ռուսերեն)։ Թարգմանել և «Օտար աղբյուրները Հայաստանի և հայերի մասին» մատենաշարում ներածականով ու ծանոթագրություններով հրատարակել է «Իբն ալ Ասիր» երկը (1981 թ.)։ Աշխարհաբարի է վերածել, ներածությամբ ու ծանոթագրություններով հրատարակել է Ագաթանգեղոսի «Հայոց պատմությունը» (1983 թ.), Ղևոնդի «Պատմություն»-ը (1982 թ.)։
Աշխատություններ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ Կատեգորիա:Հայ արաբագետներ Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:Հայ աղբյուրագետներ Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմաբաններ
Օվսյանիկի (գյուղ, Կազատինի շրջան)
Օվսյանիկի (Вівсяники), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Կազատինի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1755 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Օվսյանիկի գյուղում բնակվում էր 834 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 4824 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 172,89 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Կազատինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1755 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Էդվարդ Էսթլին Քամինգս
Էդվարդ Էսթլին Քամինգս (Edward Estlin Cummings, ), ամերիկացի բանաստեղծ, գրող, նկարիչ, դրամատուրգ։ Հայտնի է, որ Քամինգսը նախընտրել է իր անվան ու ազգանվան առաջին տառերը գրել փոքրատառով (ինչպես՝ e.e.cummings), թեպետ այդ տեսակետը փաստող որևէ վավերագրական հիմնավորում չկա։
Իր բանաստեղծություններում Քամինգսն արմատական փոփոխություններ է կատարել՝ կապված ձևի, կետադրության, շարահյուսության և ուղղագրության հետ։ Նրա որոշ բանաստեղծություններում մեծատառեր չեն գործածվում․ տողեր, արտահայտություններ և նույնիսկ առանձին բառեր հաճախ ընդհատվում են ամենաանսպասելի տեղերում, կետադրության նշանները կա՛մ բացակայում են, կա՛մ դրված են տարօրինակ կերպով։ Բացի այդ, Քամինգը հաճախ խախտել է անգլերեն լեզվին հատուկ բառերի դասավորվածությունը նախադասության մեջ։ Նրա շատ ստեղծագործություններ կարելի է հասկանալ միայն թղթից ընթերցելով, այլ ոչ թե բերանացի լսելով։
Չնայած իր ունեցած հակումներին՝ բանաստեղծության ձևի հետ տարվող փորձարկումներում, Քամինգսի բանաստեղծությունների զգալի մասը կրում է ավանդական բնույթ (մասնավորապես՝ Քամինգսը մեծաքանակ սոնետների հեղինակ է)։ Հասուն տարիքում Քամինգսը հաճախ է բախվել քննադատության՝ ինքն իրեն կրկնելու և իր իսկ կողմից ստեղծած ոճին մեկընդմիշտ նվիրվելու համար։ Չնայած դրան՝ նրա հասարակ լեզուն, հումորի զգացումն ու այնպիսի թեմաների շահարկումը, ինչպիսիք են սեքսն ու պատերազմը, հատկապես երիտասարդների շրջանում նրան հսկայական ճանաչում են բերել։ Իր կենդանության օրոք Քամինգսը հրատարակել է ավելի քան 900 բանաստեղծություն, երկու վեպ, մի քանի պիես և էսսե։ Բացի այդ, նա մեծ թվով գեղանկարների, գծանկարների և էսքիզների հեղինակ է։
Կրթությունը և կարիերայի սկիզբը
1911–ից 1916 թվականներին Քամինգսը սովորել է Հարվարդի համալսարանում, որտեղ էլ 1915–ին ստացել է Արվեստների բակալավրի, իսկ 1916–ին՝ Արվեստների մագիստրոսի աստիճան։ 1912–ից սկսած՝ Քամինգսի բանաստեղծությունները պարբերաբար տպագրվել են Harvard Monthly[en] համալսարանական թերթում, իսկ 1915–ից՝ Harvard Advocate[en] պարբերականում։
1914 թվականին Քամինգսն ընկել է ավանգարդիստ հեղինակների, մասնավորապես՝ Գերտրուդ Սթայնի և Էզրա Փաունդի ուժեղ ազդեցության տակ։ 1915 թվականին Քամինգսը գերազանցությամբ ավարտել է քոլեջը և դիպլոմների հանձնման արարողության ժամանակ ոչ միանշանակ ելույթ է ունեցել՝ վերնագրելով այն «Նոր արվեստ»։ Այդ ելույթը նրան վատ համբավ է բերել, քանի որ Քամինգսը հայտնի ավանգարդիստ բանաստեղծուհի Էմի Լոուելի ստեղծագործությունն անվանել է «աննորմալ», թեպետ իրականում նա ցանկացել է գովաբանել նրան։ Իր ելույթի համար Քամինգսը մեծ քննադատության է ենթարկվել մամուլում։
1917 թվականին Քամինգսի մի քանի բանաստեղծություն տպագրվել է «Ութ հարվարդյան պոետ» «կոմպիլյացիայում» (Eight Harvard Poets)։ Նույն թվականին Քամինգսը կամավոր մեկնել է Ֆրանսիա, որտեղ նա ծառայել է բժշկական զորքերում։ Շփոթության արդյունքում բանաստեղծը հինգ շաբաթ չի գրանցվել որևէ բժշկական անձնակազմում։ Այդ ժամանակը նա անց է կացրել Փարիզում։ Քաղաքն այնքան է դուր եկել նրան, որ իր հետագա կյանքի ընթացքում Քամինգսը պարբերաբար այցելել է Փարիզ։
1917 թվականի սեպտեմբերի 21–ին իր՝ Ֆրանսիա այցելությունից ընդամենը հինգ ամիս անց, Քամինգսը ձերբակալվել է լրտեսության մեղադրանքով այն բանից հետո, երբ բացեիբաց արտահայտել է իր խաղաղասիրական հայացքները։ Քամինգսին ուղարկել են Նորմանդիայում գտնվող համակենտրոնացման ճամբար, ուր անց է կացրել երեքուկես ամիս։ Այդ իրադարձությունների մասին հիշողությունները տեղ են գտել «Հրեշավոր տարածք» (The Enormous Room) վեպում։
Քամինգսն ազատ է արձակվել 1917 թվականի դեկտեմբերի 19–ին՝ հոր միջնորդությունից հետո, որը մեծ կապեր ուներ քաղաքական շրջանակներում։ Նա անմիջապես վերադարձել է ԱՄՆ։ 1918 թվականին բանաստեղծը զորակոչվել է բանակ ու ծառայել մինչև Գերմանիայի կապիտուլյացիան՝ 1918 թվականի նոյեմբերը։
Քերոլին Պորկո
Քերոլին Պորկո (Carolyn Porco, ), ամերիկացի մոլորակագետ։ 1980-ական թվականներին աշխատել է «Վոյաջեր» ծրագրի համար նախատեսված պատկերների մշակման վրա։ Ներկայումս ղեկավարում է Կասինի-Հյուգենս առաքելության պատկերների մշակման խումբը և մասնակցում է «Նոր հորիզոններ» ծրագրին ։
Էդվարդ Էսթլին Քամինգս
Կրթությունը և կարիերայի սկիզբը
1921–1923 թվականներին Քամինգսն ապրել է Փարիզում։ 20–ից 30–ական թվականներին նա շատ է ճանապարհորդել Եվրոպայով, իսկ 1931 թվականին այցելել է Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն, որն ապշեցրել է նրան, ինչպես ինքն էր կարծում, ինտելեկտուալ և գեղագիտական ազատության բացակայությամբ։ Ճամփորդությունից ստացած իր տպավորությունները Քամինգսն արտացոլել է իր «Ես կամ» գրքում (Eimi)։
Քերոլին Պորկո
2008 թվականին «Wired» ամսագիրը նրան ներառել է այն 15 մարդկանց ցանկում, որոնց պետք է լսի ԱՄՆ հաջորդ նախագահը ։ 2010 թվականին հրապարակային ելույթների համար պարգևատրվել է Կարլ Սագանի մեդալով ։
Էդվարդ Էսթլին Քամինգս
Է․ Է․ Քամինգսի պոեզիան
Իր կարիերայի սկզբում Քամինգսը գտնվել է ավանգարդիստ գրողների նկատելի ազդեցության ներքո (Գերտրուդ Սթայն, Էզրա Փաունդ, Էմի Լոուել և ուրիշներ)։ Փարիզ այցելության ընթացքում նա ինքն իր համար բացահայտել է դադաիզմն ու սյուրռեալիզմը, որոնք նույնպես ազդեցություն են թողել նրա ստեղծագործության վրա։
Հասանյան
Հասանյան, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վանի գավառում ։
Էդվարդ Էսթլին Քամինգս
Է․ Է․ Քամինգսի պոեզիան
Չնայած մոդեռնիզմի պոեզիայով նրա տարվածությանը՝ Քամինգսը քիչ բանաստեղծություններ չի գրել նաև ձևով շատ նման դասական սոնետներին։ Նրա ստեղծագործություններից որոշները տարբերվում են անսովոր գրությամբ։ Այդ բանաստեղծություններում բառերը, բառերի մասեր, փակագծերը և կետադրության նշանները ցրված են էջով մեկ։ Զբաղվելով գեղանկարչությամբ՝ Քամինգսը հրաշալի հասկանում էր, որ բանաստեղծության տեսողական փոխանցման մատուցումից են առավելապես կախված ընթերցողի տպավորությունները, և նման գրելաոճն օգտագործում էր, որպեսզի հետագայում «պատկերներ ուրվագծեր» իր որոշ ստեղծագործություններում։
Հասանյան
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Քերոլին Պորկո
Նրա պատվին անվանակոչվել է Պորկո աստերոիդը (7231), որը բացվել է 1985 թվականին Էդվարդ Բոուելի կողմից։ 2012 թվականին նա, ըստ Time ամսագրի, ճանաչվել է տարածաշրջանի 25 ամենաազդեցիկ մարդկանցից մեկը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագետներ Կատեգորիա:Կին աստղագետներ Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ Կատեգորիա:Ամերիկացի աթեիստներ
Էդվարդ Էսթլին Քամինգս
Է․ Է․ Քամինգսի պոեզիան
l(a
le af fa
ll
s) one l
iness
Քամինգսի՝ առավել հայտնի որոշ բանաստեղծություններ, բայցևայնպես, չեն առանձնանում անսովոր գրելաոճով, չնայած դրան, իրենց վրա կրում են նրա անկրկնելի ոճի կնիքը։ Քամինգսը շատ հաճախ կամայականորեն փոխում էր նախադասության մեջ բառերի դասավորվածության՝ անգլերեն լեզվում ընդունված ընկալումը։ Արդյունքում լույս աշխարհ են եկել այնպիսի հայտնի տողեր, ինչպիսիք են «why must itself up every of a park…» կամ «they sowed their isn’t»։ Որոշ բանաստեղծություններում Քամինգսը կրկին կամայականորեն խեղաթյուրել է անգլերեն բառերի ուղղագրությունը։ Բացի այդ, նա հնարամտորեն շատ է գործածել նաև բաղադրյալ բառեր, ինչպես՝ «mud-luscious» («քաղցր–կեղտոտ»)։
Քամինգսի շատ բանաստեղծություններ ունեն սոցիալական սուր նրբերանգ և ծաղրում են հասարակության կառուցվածքի թերությունները, բայց, միևնույն ժամանակ, պոետն օտար չէր ռոմանտիզմին․ շատ հաճախ նրա բանաստեղծություններում գովերգվում են սերը, ընկերությունը և միջանձնային հարաբերությունների այլ տեսակներ։
Քամինգսին հաճախ են մեղադրել այն բանում, որ ստեղծելով եզակի ոճ՝ նա կանգնեցրել է իր ստեղծագործական վերելքը։ Բայցևայնպես, քննադատները նկատում են, որ, չնայած տեխնիկական պլանում ունեցած նրա լճացմանը, Քամինգսի բանաստեղծությունների բովանդակությունը ժամանակի հետ ավելի ու ավելի էական է դարձել։
Քամինգսը՝ որպես նկարիչ
Ինքը՝ Քամինգսը, իրեն նկարիչ է համարել ոչ պակաս, քան պոետ ու գրող, հատկապես կյանքի վերջին տարիներին, որոնք անց է կացրել Նյու Հեմփշիրում, ուր ցերեկներն զբաղվում էր գեղանկարչությամբ, իսկ գիշերները բանաստեղծություններ էր գրում։
Առաջին անգամ Քամինգսն իբրև նկարիչ ճանաչում է ձեռք բերել շնորհիվ այն նկարների ու ծաղրանկարների, որոնք 20–ական թվականներին տպագրվել են Dial ամսագրում։ Հետագայում նա ճանաչում է ձեռք բերել նաև որպես գեղանկարիչ։ 1931 թվականին Քամինգսը նաև հրատարակել է մի ժողովածու, որտեղ իր աշխատանքներն էին՝ կատարված ածուխով, տուշով, կարագով, գունամատիտով և ջրաներկով։
Կյանքի վերջին տարիները
Կյանքի վերջին տասնամյակում Քամինգսն զբաղվել է ճամփորդությամբ, դասախոսություններ կարդացել և ժամանակի մի մասն անցակցրել իր ամառանոցում` Ջոյ Ֆարմում, որը գտնվում է Արծաթե լճի մոտ` Նյու Հեմփշիրում։ Մահացել է 1962 թվականի սեպտեմբերի 3–ին 67 տարեկան հասակում Նյու Հեմփշիրի Հյուսիային Քոնվեյի Հիշատակի Հոսպիտալում։ Թաղվել է Ֆորեստ Հիլլս գերեզմանատանը (Բոստոն, Մասաչուսեթս)։ Մահվան պահին արդեն իսկ ճանաչվել էր որպես ԱՄՆ-ի երկրորդ ամենաընթերցվող պոետը` Ռոբերտ Ֆրոստից հետո։
Ցուցահանդեսների ցանկ
Կյանքի ընթացքում Քամինգսը բազմաթիվ գեղանկարչական ցուցահանդեսների է մասնակցել, այդ թվում՝
Պարգևներ
Կյանքի ընթացքում Է․ Է․ Քամինգսն արժանացել է բազմաթիվ գրական մրցանակների և պարգևների։ Դրանց թվում՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հակակոմունիստներ Կատեգորիա:Մոդեռնիստ գրողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ Կատեգորիա:Ամերիկացի դրամատուրգներ Կատեգորիա:Ամերիկացի վիպասաններ
Հասանյան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ալեքսանդր Փոփ
Ալեքսանդր Փոփ, անգլիացի բանաստեղծ, ռացիոնալիստ և կլասիցիստ, ընդօրինակել է անտիկ հեղինակներին։
Հեղինակել է «Վինձորյան անտառ» հովվերգական պոեմը (1713), «Հյուսքի առևանգումը» (1712), «Դունիսական» (1728), «Նոր Դունիսական» (1742) երգիծական պոեմները, «Փորձ մարդու մասին» (1732-1734), «Փորձ քննադատության մասին» (1711) չափածո տրակտատները։
Թարգմանել է Հոմերոսի «Իլիականը» և «Ոդիսականը» ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անգլիացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Լոնդոն քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:18-րդ դարի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Տուբերկուլոզից մահացածներ Կատեգորիա:Անգլիացի թարգմանիչներ Կատեգորիա:Անգլիացի պատմաբաններ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Իսիդոր Միլեթացի
Իսիդոր Միլեթացի (Ἰσίδωρος ὁ Μιλήσιος; 442 Միլեթ, Բյուզանդիա - 537) — բյուզանդական մաթեմատիկոս և ճարտարապետ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 442 թվականին Բյուզանդիայի մաս կազմող Հոնիա պատմական երկրամասի Միլեթ քաղաքում։ 532-537 թվականներին, Հուստինիանոս I-ի հրամանով Անթեմիուս Թրալեսցու հետ միասին կառուցել է Սուրբ Սոֆիայի տաճարը ։
Աշխատանքներ
Իսիդորը հնարել էր մի գործիք պարաբոլի անընդհատ գծագրության համար, որի օգնությամբ լուծեց Խորանարդի կրկնապատկման խնդիրը։ Այդ գործիքը, ըստ Եվդոկիա Ասկալանցու, համապատասխանում էր հունական «λ» տառին։ Իսիդորյան դպրոցից դուրս է եկել այսպես կոչված «XV գիրք „Սկզբունքներ“», որովհետև այդ գրքի կազմողը Իսիդորին համարում է իր ուսուցիչը։
Գրականություն
Կատեգորիա:Բյուզանդական մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:Բյուզանդական ճարտարապետներ Կատեգորիա:6-րդ դարի մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:Հին միլեթացիներ Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ
Աղստև (գետ)
Աղստև (Ağstafacay), Ախստև, Աղաստև, Աղստաֆա, Աղստաֆինկա, գետ, հոսում է Հայաստանում և Ադրբեջանում։ Այն սկիզբ է առնում Փամբակի լեռներից ։ Սկզբում մի փոքրիկ առվակ է, սակայն Դիլիջանի մոտ հորդանալով դառնում է ջրառատ գետ։ Սնվում է գերազանցապես ձնհալքից և անձրևաջրերից։ Վտակներից հայտնի են Գետիկը և Ոսկեպարը, որոնցից առաջինը հոսում է Միափորի և Արեգունի լեռների միջև ընկած կիրճով։ Խորությունը մեծ չէ, սակայն վարարումների ժամանակ դառնում է խիստ վտանգավոր։ Երկարությունը 133 կմ է, այդ թվում Հայաստանում 99 կմ ։ Ջրի ծախսը՝ 8,22 խմ/վ, հոսքը 256 միլիոն խմ։
Հայաստանի տարածքում Աղստևի վրա կառուցված է Բերքաբերի ջրամբարը, իսկ գետի ստորին հոսանքում (Արդրբեջանի տարածքում)՝ Աղստևի ջրամբարը։ Ադրբեջանում կոչվում է «Աղստաֆաչայ»։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գետեր Կատեգորիա:Կուր գետի վտակներ Կատեգորիա:Լոռու մարզի գետեր Կատեգորիա:Ադրբեջանի գետեր Կատեգորիա:Աղստևի շրջան Կատեգորիա:Ղազախի շրջան Կատեգորիա:Ասիայի միջազգային գետեր
Ռուբեն Կարապետյան (դիվանագետ)
Ռուբեն Կառլենի Կարապետյան, դիվանագետ, պատմաբան։ ՀՀ Արտակարգ և լիազոր դեսպան, պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր ։
Կենսագրություն
Ռուբեն Կարապետյանը ծնվել է 1963թ. սեպտեմբերի 10-ին՝ Երևանում։ Ավարտել է Ա․Չեխովի անվան համար 55 դպրոցը։ Տիրապետում է անգլերեն, արաբերեն, իտալերեն և ռուսերեն լեզուների։ Ամուսնացած է, ունի մեկ դուստր և թոռնիկ։
Կրթություն
1980-1986 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի Արևելագիտության ֆակուլտետում, ստացել է մագիստրոսի կոչում՝ արաբերեն լեզու և գրականություն մասնագիտությամբ։
1993 թվականի փետրվարից հուլիսը Լիբանանում` Բեյրութի Հայկազեան համալսարանում անցել է Քաղաքագիտության հատուկ դասընթաց /Intensive Political  Science Course: 1994 թվականի մայիսից օգոստոսը Միացյալ Թագավորությունում` Օքսֆորդի, Լիդսի, Էդինբուրգի համալսարաններում մասնակցել է դիվանագիտություն և միջազգային իրավունք թեմաներով Դիվանագիտական դասընթացների /Diplomats Course/:
2009 թվականին  ստացել է պատմական գիտությունների դոկտորի աստիճան՝ «Սիրիայի տեղն ու դերը արաբ-իսրայելական հակամարտությունում 1946- 2000թթ.» թեմայով գիտական ատենախոսության պաշտպանության համար ։
Աշխատանքային գործունեություն
2013 թվականից զբաղեցնում է Հայ-իտալական «Դադիվանք» հիմնադրամի հոգաբարձուների խորհրդի նախագահի պաշտոնը։
2019-2020 թթ. զբաղեցրել է ՀՀ ԱԳ նախարարի խորհրդականի պաշտոնը ։
Գիտահետազոտական և մանկավարժական գործունեություն
Ռուբեն Կարապետյանը սկսել է դասավանդել ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետի արաբագիտության ամբիոնում 1999 թվականի սեպտեմբերից։
2003-2004 թվականներին՝ ՀՀ ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտի նորաստեղծ Հարավարևելյան Ասիայի երկրների բաժնի վարիչ (ԱԳՆ-ում համատեղության կարգով)։
Արտերկրում դիվանագիտական ծառայության ավարտից հետո 2013թ. սեպտեմբերից մինչև 2015 թվականը շարունակել է դասախոսել ԵՊՀ Արևելագիտության ֆակուլտետի, արաբագիտության ամբիոնում։
2016-2019 թվականներին՝ ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտի տնօրենի խորհրդական միջազգային համագործակցության հարցերով և «Ընդհանուր պատմության» բաժնի առաջատար գիտաշխատող։ Հայ-ռուսական համալսարանի, Իրավունքի և քաղաքականության ինստիտուտի գիտական խորհրդի անդամ է։
2019 թ․ Ռուբեն Կարապետյանին շնորհվել է Հայ-ռուսական համալսարանի պատվավոր պրոֆեսորի կոչում։
2019-2020թթ. եղել է ԵՊՀ Հոգաբարձուների խորհուրդի անդամ։
ՀՀ  ԳԱԱ  «Լրաբեր Հասարակական գիտությունների» ամսագրի խմբագրական խորհրդի անդամ է։
2011 թվականից Հռոմի Աշխարհաքաղաքական ուսումնասիրությունների և Հարակից գիտությունների  ինստիտուտի (Istituto di Alti Studi in Geopolitica e Scienze Ausiliare, IsAG)   միջազգային գիտական կոմիտեի անդամ է։
ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետի «Արևելագիտության հարցեր» /Journal of Oriental Studies/ եւ «Արաբագիտական ուսումնասիրություններ» /Journal of Arabic Studies/ գիտական պարբերականների խմբագրական խորհուրդների անդամ է։
Ռ.Կարապետյանը ղեկավարել է հինգ ասպիրանտների թեկնածուական ատենախոսությունները՝ ՀՀ ԳԱԱ Արևելագիտության և պատմության ինստիտուտներում։
Տարբեր դասախոսություններով հանդես է եկել Եգիպտոսի, Լիբանանի, Սիրիայի, Իտալիայի համալսարաններում։
Հեղինակ է 7 մենագրությունների և երեք տասնյակից ավելի գիտական հոդվածների։ Ինչպես նաև, ՀՀ ԿԳՄՍ նախարարության կողմից երաշխավորված ԲՈՒՀ-երի ուսանողների համար «Արաբական երկրների նոր և նորագյուն պատմություն» բուհական առաջին դասագրքի հեղինակն է։ (գրքի հղումը՝ http://publishing.ysu.am/hy/1579238485  Երևան, ԵՊՀ հրատարակչություն)․
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ արևելագետներ Կատեգորիա:Հայ դիվանագետներ Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ Կատեգորիա:Հայաստանի դեսպաններ Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:ՀՀ արտակարգ և լիազոր դեսպաններ
(9803) 1997 GL8
(9803) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1997 թվականի ապրիլի 2-ին ԼԻՆԵԱՐ ծրագրի կողմից Սոկոռոյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,444554 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0517 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8374 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1396,04 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,257872 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,74° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1997 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:ԼԻՆԵԱՐ ծրագրի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Մեզոն
Մեզոններ ( հունարեն` μέσοç — միջին, միջանկյալ), ուժեղ փոխազդող անկայուն տարրական մասնիկներ, որոնք, ի տարբերություն բարիոնների, ունեն զրոյական բարիոնային լիցք և զրոյի կամ ամբողջ թվի հավասար սպին (ենթարկվում են Բոզե-Այնշտայնի վիճակագրությանը)։
Ընդհանուր տեսակետից մեզոնները համարվում են ուժեղ (միջուկային) փոխազդեցության տարածողներ։ Այդ տեսակետի հիման վրա Հիդեկի Յուկավան 1935 թվականին կանխագուշակել էր, մասնավորապես, π-մեզոնի գոյությունը, որը հետագայում (1947) հայտնաբերվել է տիեզերական ճառագայթներում։ π-մեզոնն իր զանգվածով (մոտավորապես 1/7 պրոտոնի զանգված) միջանկյալ տեղ է գրավում էլեկտրոնի և պրոտոնի միջև, այստեղից էլ ծագել է «մեզոն» անվանումը։ Բարձր էներգիայի ժամանակակից արագացուցիչներում ծնվում են տարբեր տեսակի մեզոններ։ Դրանց մեծ մասն ունի կարճատև կյանք (~10−23 վրկ) և տրոհվում է ուժեղ փոխազդեցությամբ (այսպես կոչված, մեզոնային ռեզոնանսներ)։ Մեզոնների դասակարգման օրինաչափությունները պարզ և հիմնավոր ձևով բացատրվում են քվարկների մոդելով, ըստ որի՝ մեզոնները կարելի է պատկերացնել որպես երկու սկզբնական մասնիկների՝ քվարկի և հակաքվարկի կապված համակարգեր։ Բոլոր հայտնի մեզոնները ընդգրկելու համար անհրաժեշտ է դիտարկել առնվազն չորս տեսակի քվարկներ (u, d, s, с)։ Տարբեր մեզոնների նույն հատկությունները համապատասխանաբար որոշվում են իրենց քվարկային կազմով։ Օրինակ, չորրորդ՝ с-քվարկն օժտված է հմայքով (տարրական մասնիկների հմայք)։ "Հմայված" մեզոնները, որոնց կազմի մեջ մտնում է с-քվարկը, հայտնաբերվել են 1974-1976 թվականներին. դրանք ունեն մոտավորապես 2 պրոտոնի զանգված և կյանքի համեմատաբար երկար տևողություն (≈10−12-10−13 վրկ), քանի որ հմայքի պահպանումն արգելում է նրանց արագ տրոհումը ուժեղ փոխազդեցությամբ։ 1976-1978 թվականներին ստացված փորձնական տվյալները չեն բացառում բոլորովին նոր տիպի մեզոնների գոյությունը, որոնց դասակարգման համար անհրաժեշտ է ավելացնել քվարկների տեսակների թիվը։
Կատեգորիա:Տարրական մասնիկներ
Բրոքիես
Բրոքիես (Broquiès), համայնք Ֆրանսիայի Օքսիտանիա երկրամասի Ավերոն գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 644 մարդ, բնակչության խտությունը` 16.95 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 37.99 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 540 կմ հարավ, Թուլուզ քաղաքից` 110 կմ հյուսիս-արևելք, Ռոդեզ քաղաքից` 40 կմ հարավ։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 341 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 228-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 113։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 66,9 %։ 228 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 213 անձ (119 տղամարդ և 94 կին)։ Գործազուրկ են եղել 15 անձ (7 տղամարդ և 8 կին)։ 113 անաշխատունակներից 21-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 58-ը` թոշակառուներ, իսկ 34-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Լևոն Օրբելի
Լևոն Աբգարի Օրբելին (Леон (Левон) Абгарович Орбели, ), հայ ֆիզիոլոգ, էվոլյուցիոն ֆիզիոլոգիայի ուսմունքի ստեղծողներից է։ ԽՍՀՄ ԳԱ (1935), ՀԽՍՀ ԳԱ (1943), ԽՍՀՄ ԲԳԱ (1944) ակադեմիկոս, ՌԽՖՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1934), սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1945), բժշկական ծառայության գեներալ-գնդապետ ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1822 թվականի հունիսի 25-ին (հին տոմարով) Դարաչիչակում։ Հովսեփ Օրբելու և Ռուբեն Օրբելու եղբայրը։ Ավարտել է Պետերբուրգի ռազմաբժշկական ակադեմիան (1904)։ 1907-20 թթ-ին աշխատել է Պետրոգրադի փորձառական բժշկագիտության ինստիտուտում։ 1909-11 թթ-ին գործուղվել է արտասահման, աշխատել Անգլիայի, Գերմանիայի խոշորագույն ֆիզիոլոգիական լաբորատորիաներում և Նեապոլի ծովային կենսաբանական կայանում։ 1918-57-ին ղեկավարել է Պ. Ֆ. Լեսգաֆտի անվան ինստիտուտի ֆիզիոլոգիայի լաբորատորիան, 1920-31-ին եղել է Լենինգրադի 1-ին բժշկական ինստիտուտի պրոֆեսոր, 1925-50-ին՝ Ս. Մ. Կիրովի անվան ռազմաբժշկական ակադեմիայի ֆիզիոլոգիայի ամբիոնի պետ, նույն ակադեմիայի պետ (1943-50), ԽՍՀՄ ԳԱ Պավլովի անվան ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտի տնօրեն (1936-50), ԽՍՀՄ ԲԳԱ Պավլովի անվան էվոլյուցիոն ֆիզիոլոգիայի և բարձրագույն նյարդային գործունեության ախտաբանության ինստիտուտի տնօրեն (1939-50), ԽՍՀՄ ԳԱ կենսաբանական գիտությունների բաժանմունքի ակադեմիկոս քարտուղար (1939-48), փոխնախագահ (1942-46)։ 1956 թ-ին կազմակերպել և ղեկավարել է ԽՍՀՄ ԳԱ Ի. Մ. Սեչենովի անվան էվոլյուցիոն ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտը։ Օրբելին Իվան Պավլովի մերձավորագույն աշակերտն ու աշխատակիցն էր, և նրա մահից (1937) հետո եղել է նրա անվան ֆիզիոլոգիական համամիութենական ընկերության կենտրոնական վարչության նախագահը։
Գիտական ներդրում
Օրբելու աշխատանքները հիմնարար ներդրում են ֆիզիոլոգիայի տարբեր բաժինների զարգացման գործում և ունեն համաշխարհային ճանաչում։ Զարգացնելով բարձրագույն նյարդային գործունեության մասին Պավլովի ուսմունքը, նա ցույց տվեց, որ պայմանական ռեֆլեքսների մշակման գործընթացը կարող է բացատրել ֆիզիոլոգիական ֆունկցիաների համադասեցման զարգացման ընթացքը։ Նույն էվոլյուցիոն մոտեցումը նկատվում է նաև նրա՝ մարդու, առանձնապես՝ երեխաների, բարձրագույն նյարդային գործունեությանը վերաբերող աշխատանքներում։ Ֆունկցիաների համադասեցման մասին Օրբելու ստեղծած ուսմունքից էլ սկիզբ են առել հետագայում նրա ստեղծած գիտական ուղղությունները էվոլյուցիոն ֆիզիոլոգիայի և վեգետատիվ նյարդային համակարգի ֆիզիոլոգիայի բնագավառներում։
Օրբելին, լինելով ֆիզիոլոգիայում էվոլյուցիոն ուղղության հիմնադիրը, ձևակերպել է այդ ուղղության մեթոդներն ու խնդիրները, որոնք պարզաբանում են կենդանի օրգանիզմների ֆունկցիաների զարգացման ողջ պատմությունը՝ կապված արտաքին և ներքին միջավայրերի շարժուն փոխանակության հետ։ Օրբելու մշակած էվոլյուցիոն ֆիզիոլոգիայի սկզբունքները, որպես հզոր հետազոտական միջոց, լայնորեն կիրառվում են ժամանակակից հետազոտություններում։ Օրբելին նշանակալի աշխատանքներ է կատարել ուղեղիկի ֆիզիոլոգիայի բնագավառում, ցույց տվել, որ օրգանիզմի ռեֆլեքտոր գործունեության համընդհանուր կարգավորումն իրագործվում է հիմնականում այդ օրգանի արգելակիչ ֆունկցիայի շնորհիվ։ 1930-ական թվականներից Օրբելին լայն հետազոտություններ է կատարել ստորջրյա և ավիացիոն ֆիզիոլոգիայի բնագավառներում, որոնք անմիջականորեն կապվում էին ոչ միայն տեսական, այլև գործնական, այդ թվում նաև ռազմական, խնդիրների հետ։
Օրբելին հիմնավորել է ողնուղեղային կոորդինացիաների դինամիկության տեսությունը, բազմաթիվ կարևոր ընդհանրացումներ կատարել բարձրագույն նյարդային գործունեության ֆիզիոլոգիայի բնագավառում։ Նրա ղեկավարությամբ հիմնարար հետազոտություններ են կատարվել զգայարանների ֆիզիոլոգիայի, հարմարվողականության պրոցեսների, աֆերենտ համակարգերի փոխներգործությունների բնագավառներում ևն։
Օրբելին ստեղծել է ֆիզիոլոգիական ամենաընդարձակ դպրոցներից մեկը։ Նա կարևոր ավանդ ունի Հայաստանում ֆիզիոլոգիայի զարգացման գործում։ Նրա անունով է կոչվում ՀՀ ԳԱ ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտը։
Օրբելի-Գինեցինսկու ֆենոմեն
Օրբելի-Գինեցինսկու ֆենոմենը 1923 թ-ին նկարագրվել է Լևոն Օրբելիի և Ա. Գինեցինսկու կողմից, և այն է, որ կմախքային մկանի եկրարատև կծկումներից առաջացած հոգնածությունը գորտի մոտ հնարավոր է վերականգնել սիմպաթիկ նյարդաթելի գրգռումով։ Ֆենոմենի հայտնաբերմամբ ստեղծվեց նոր տեսություն սիմպաթիկ նյարդային համակարգի հարմարվողական-սնուցողական ֆունկցիայի մասին։ Պավլովը գտնում էր, որ Օրբելու տվյալները լուծում են սնուցողական նյարդավորման մասին եղած հարյուրամյա հանելուկը։ Լևոն Օրբելին գտնում էր, որ սիմպաթիկ նյարդավորումը կմախքային մկանների վրա կարող է ունենալ այնպիսի ազդեցություն, ինչպիսին ունի ներքին օրգանների հարթ մկանների և սրտամկանի վրա։ Նշված ազդեցության մեջ առանձնացվում է հարմարվողական ազդեցությունը և սիմպաթիկ նյարդերի սնուցողական ֆունկցիան։ Վերջինս առնչվում է հյուսվածքի ֆիզիկա-քիմիական վիճակի և նրա նյութափոխանակության դինամիկ փոփոխությունների հետ։ Սիմպաթիկ նյարդը գրգռելիս անուղղակի դրդումից հյուծված կմախքային մկանի ֆունկցիան նորմալանում է, բարձրանում է գրգռականությունը և կծկողունակությունը, մեծանում մկանային կծկումների ուժը։ Պարզված է, որ Օրբելի-Գինեցինսկու երևույթի հիմքում ընկած է հումորալ կարգավորման մեխանիզմը՝ կապված անոթաշարժիչ նյարդերից կատեխոլամինների արտազատման հետ, որն ի հայտ է գալիս սիմպաթիկ նյարդը գրգռելիս։
Պարգևատրություններն ու միջազգային ճանաչում
Օրբելին եղել է Փարիզի կենսաբանական ընկերության (1930), բնախույզների գերմանական «Լեոպոլդինա» ակադեմիայի (1931), անգլիական ֆիզիոլոգիական ընկերության պատվավոր (1946) և արտասահմանյան այլ ակադեմիաների ու ընկերությունների անդամ։ Պարգևատրվել է Պավլովի անվան (1937) և ԽՍՀՄ պետական (1941) մրցանակներով, Մեչնիկովի անվան ոսկե մեդալով (1946), ինչպես նաև Լենինի 4, Կարմիր դրոշի 2, Աշխատանքային կարմիր դրոշի և Կարմիր աստղի շքանշաններով ու մեդալներով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ ֆիզիոլոգներ Կատեգորիա:Հայ գեներալներ Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ Կատեգորիա:Ծաղկաձոր քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:Օրբելիներ Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Դեբեդ
Դեբեդ (დებედა), գետ Հայաստանի Հանրապետության Լոռու մարզում և Վրաստանում։ Կազմավորվում է Ձորագետ և Փամբակ գետերի միախառնումից ։ Թումանյան կայարանից 2 կմ հյուսիս՝ Վրաստանի սահմանին մոտ, աջից թափվում է Խրամ գետը ․ Կուրի ավազանի գետ է ։ Երկարությունը 178 կմ է (Հայաստանում՝ 152 կմ), ավազանը՝ 4080 կմ², որից 3790 կմ²՝ Հայաստանում։ Գետի ափին են տեղակայված Ալավերդի, Ախթալա, Թումանյան, Շամլուղ քաղաքները ։
Անվանում
Գետն ունեցել է մի շարք անուններ։ Հայկական աղբյուրներում այն կոչվում է Դեբեդ։ Օգտագործվել են նաև Դեբետ, Դևբեդ անվանաձևերը։ Հնում գետի ստորին հոսանքը անվանվել է Բերդահոջ ։
Վրացիները գետն անվանում են Դեբեդա ((დებედა), հնում կոչվել է Բորչալա, որի անունով էլ կոչվել է Բորչալուի շրջանը   ։
Ըստ ավանդության՝ գետի անունը ծագել է Դև Բեթ բառակապակցությունից․ «Առասպել կա, թե Լոռու Դև-հսկաները – Դև Բեթը (Դեբեդ գետը), Դև-Ալը (Դվալ սարը) և ուրիշները հափշտակել են Ծաղկունքի (Արագածի) աղջիկը, բերել Լոռի» ։
Նկարագրություն
Դեբեդը և նրա վտակները սկիզբ են առնում հյուսիս արևմուտքում Վիրահայոց լեռնաշղթայից և հարավ արևելքում՝ Գուգարաց լեռներից ։ Այն Հայաստանի տարածքի ամենաջրառատ լեռնային գետն է և հոսում է հիմնականում նեղ կիրճով, որը կոչվում է Դեբեդի կիրճ և ունի 250-350 մետր խորություն ։ Ունի խառը սնուցում (ձնհալքների ջրեր, անձրևաջրեր և գրունտային ջրեր ), անհավասարաչափ ռեժիմ. հորդանում է գարնանը (մարտից հունիս )՝ բարձրանալով մինչև 1 մ։ Տարեկան հոսքը՝ 995 մլն. մ³, հոսքի մոդուլը՝ 9,21 լ/վրկ կմ², միջին հանքայնացումը՝ 225 մգ/լ։ Մինչև Բագրատաշեն սահանքավոր է, կատարում է խորքային էրոզիա։
Կիրճի խորությունը Թումանյան կայարանի մոտ 350 մ է։ Ջրերն օգտագործվում են ոռոգման և էլեկտրաէներգիա ստանալու նպատակով։ Դեբեդից սկիզբ են առնում Էրմանի և Լաբաուի ջրանցքները, կառուցվել են մի շարք ջրհան կայաններ։ Նշանավոր վտակներն են՝ Մարցը, Աչերը, Շնողը։ Դեբեդի ափամերձ տարածքներում են գտնվում բազմաթիվ պատմական հուշարձաններ՝ Հաղպատ, Սանահին, Ախթալա, Քոբայր, Քառասնից Մանկանց վանքը, Բարձրաքաշ Սբ. Գրիգոր եկեղեցին և այլն։ Դեբեդի հովիտն աչքի է ընկնում հետևյալ առանձնահատկությամբ․ այն երկհարկանի է։ Հովտի լանջերին նկատվում են լավային դարավանդներ։ Առանձնացնում են դարավանդների 12⁰, որոնք արդյունք են բազմածին հրաբխականության ։
Լուբումբաշի
Լուբումբաշի (Lubumbashi, մինչև 1966 թվականը՝ Էլիզաբեթվիլ),  Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության երկրորդ խոշորագույն քաղաքը, Վերին Կատանգա նահանգի վարչական կենտրոնը (1971 թվականից մինչև 1997 թվականը նահանգը կոչվել է Շաբա)։ Պղնձի արդյունահանման և ձուլման կենտրոն։ Բնակչությունը՝ ։
Դեբեդ
Նկարագրություն
Տեղատարափ անձրևների ժամանակ հաճախ գետի վարարած ջրերը դուրս են գալիս հունից և մեծ ավերածություններ գործում։ Այդ պատճառով Դեբեդի ափերը վտանգավոր տեղերում պատնեշավորված են։ Դեբեդն ունի նաև ոռոգման կարևոր նշանակություն։ Հիմնականում նրա ջրերով է ոռոգվում ցածրադիր վայրերի պտղատու այգիների մեծ մասը։
Լուբումբաշի
Բելգիական գաղութարարների և գործարանների առկայությունը տարածաշրջանում պայմանավորված է պղնձի հանքավայրերով և Հարավային Աֆրիկայում երկաթուղու շինարարությամբ։ Երկաթուղին Կոնգոյի սահմանին (ներկայիս Զամբիայի կողմից) մոտեցել է 1908 թվականին և ապագա քաղաք է հասել 1910 թվականի սեպտեմբերի 27-ին, իսկ հարևան «L’Etoile du Congo» («Congo Star», «Կոնգոյի աստղ», նախկինում՝ Կուլուկուլուկու (Kalukuluku) հանքին՝ հոկտեմբերի 1-ին ։ Համապատասխանաբար 1910 թվականի սեպտեմբերի 1-ին բելգիական գաղութային իշխանություններն այդ ժամանակ Լուբումբաշի գետի ափին կառուցվող նոր քաղաքը հայտարարել են Կատանգա նահանգի մայրաքաղաք։ Քաղաքը կոչվել է Էլիզաբեթվիլ ի պատիվ Էլիզաբեթ Բավարացու (1876-1965)՝ դրանից կարճ ժամանակ առաջ թագադրված Ալբերտ I-ի կնոջ։ Էլիզաբեթն Ալբերտի հետ այցելել են այդ վայրերը 1909 թվականին՝ Ալբորտի հորեղբոր մահանալուց և նրա գակալաությունից ընդամենը մի քանի ամիս առաջ ։
Իր ներկայիս անվանումը, որը հիմնված է քաղաքի մոտ հոսող գետի անվան վրա, բնակավայրն ստացել է 1966 թվականին՝ համաձայն նախագահ Սեսե Սեկո Մաբուտուի քաղաքականության, որը նպատակ ուներ վերադառնալ Կոնգոյի սկաբնական անվանումներին։ Գետի անվանումը իր հերթին ծագում է bumba բառից, որը նշանակում է «կավ» բեմբա տեղական լեզվով և ազգակցական այլ լեզուներով ։
Լուբումբաշին երկաթուղային հանգույց է (չնայած երկաթուղիները վատ վիճակում են)։ Այստեղ կա միջազգային օդանավակայան։
Դեբեդ
Կենդանական աշխարհ
Դեբեդ գետում և նրա ավազանի լճակներում հանդիպում է վեց տեսակի ձուկ՝ հայկական տառեխիկ, Քուռի բեղլու, Քուռի կողակ, կարմրախայտ, մուրծա, սովորական քառթակ ։
Լուբումբաշի
Քաղաքն ունի համալսարան, Կենտրոնական Աֆրիկայի արդյունաբերության զարգացման հետազոտությունների կենտրոն, Աֆրիկյան լեզուների ուսումնասիրության և ազգագրության կենտրոն։
Դեբեդ
Աղտոտվածություն
Նախկինում Դեբեդ գետի աղտոտմանը նպաստել են հիմնականում Վանաձորի քիմիական համալիրը, Ալավերդու պղնձաձուլական գործարանը, Ախթալայի լեռնահարստացման կոմբինատը և այլ խոշոր ու միջին արդյունաբերական ձեռնարկություններ ։ Ներկայում Վանաձորի քիմիական համալիրը գործում է մասամբ և դեպի ջրային ավազան գործնականորեն արտանետումներ չունի։ Ալավերդու պղնձաձուլական կոմբինատը աշխատում էր ներքին ջրաշրջանառության սկզբունքով, որը նպատակ կար կրճատել ջրի կորուստները և նվազեցնել ծանր մետաղների արտահոսքը դեպի գետը ։ Սակայն գետի աղտոտվածության մակարդակը բարձր է աղտոտման այլ աղբյուրների պատճառով  ։
Լուբումբաշի
Զարգացած են պղնձաձուլությունը, տեքստիլ, քիմիական արդյունաբերությունները։
Կլեմյատինո (գյուղ, Խոլմ-Ժիրովսկի շրջան)
Կլեմյատինո (Клемятино), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Խոլմ-Ժիրովսկի շրջանի կազմում։
Լուբումբաշի
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության քաղաքներ Կատեգորիա:1910 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Պատմական երկրների մայրաքաղաքներ Կատեգորիա:Բնակավայրեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Աֆրիկայի քաղաքներ Կատեգորիա:Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության համալսարանական քաղաքներ Կատեգորիա:Աֆրիկայի բնակավայրեր
Կլեմյատինո (գյուղ, Խոլմ-Ժիրովսկի շրջան)
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 3 մարդ։
Դեբեդ
Արվեստում
Դեբեդ գետը պատկերված է Փանոս Թերլեմեզյանի համանուն նկարում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լոռու մարզի գետեր Կատեգորիա:Խրամ գետի վտակներ Կատեգորիա:Վրաստանի գետեր Կատեգորիա:Հայ-վրացական սահման Կատեգորիա:Ասիայի միջազգային գետեր Կատեգորիա:Սահմանային գետեր
Կլեմյատինո (գյուղ, Խոլմ-Ժիրովսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Խոլմ-Ժիրովսկի շրջանի բնակավայրեր
Տիլգու
Տիլգու (Tilgu), գյուղ Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Ռիուգե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 14 մարդ։
Իմ երեխաները (նկար, Արփենիկ Նալբանդյան)
«Իմ երեխաները», ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարչուհի Արփենիկ Նալբանդյանի 1959 թվականին ստեղծած կտավը։ Գտնվում է Իսաբեկյան ընտանիքի հավաքածուում։
Տիլգու
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Ռիուգե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Իմ երեխաները (նկար, Արփենիկ Նալբանդյան)
Կտավն ունի 85 սմ բարձրություն, 64 սմ լայնություն, նյութը՝ կտավ, յուղաներկ ։
Շալաուրի (Սաչխերեի շրջան)
Շալաուրի (შალაური), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Իմերեթի մարզի Սաչխերեի շրջան‎‎ում ։
Իմ երեխաները (նկար, Արփենիկ Նալբանդյան)
Նկարագրություն
Արփենիկ Նալբանդյանի դիմանկարային աշխատանքների մեջ գեղարվեստական հիանալի գծեր են դրսևորվում։ Իր երեխաների` Մհերի և Արամի դիմանկարում, որը Արփենիկ Նալբանդյանը ստեղծել է կյանքի վերջին տարիներին, կոմպոզիցիոն անմիջական ընկալմամբ հեղինակը ներկայացրել է երկու եղբայրների, որոնցից մեծն արդեն պատանի է և իր հետաքրքրությունների, մտածումների ուրույն աշխարհն ունի, իսկ փոքրը` զգայուն և ջերմ, ավելի անմիջական է ։ Մեծի դիմանկարում նկարչուհին ցույց է տալիս հոգատարությունը դեպի կրտսեր եղբայրը։
Շալաուրի (Սաչխերեի շրջան)
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 640 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Սաչխերեից հեռու է 12 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 147 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Սաչխերեի շրջան‎‎
Իմ երեխաները (նկար, Արփենիկ Նալբանդյան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արփենիկ Նալբանդյանի նկարներ Կատեգորիա:1959 նկարներ
Լատաշի
Լատաշի (Латаші), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Նարոդիչի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Լատաշի գյուղում բնակվում էր 318 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1,31 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 242,75 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Նարոդիչի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Վասպուրական
Վասպուրական, Մեծ Հայքի 8-րդ նահանգը։ Ընկած էր Տուրուբերանի, Այրարատի, Սյունիքի, Պարսկահայքի, Կորճեքի, Մոկքի և Աղձնիքի միջև։Նահանգն ուներ հետևյալ սահմանները․ արևմուտքում՝ Վանա լիճն ու Մասսից Թոնդուրեկ ձգվող բլրաշարքը,հարավում՝ Հայկական Տավրոսի մի հատված,արևելյան սահմանն անցնում էր մոտավորապես Ուրմիա լճի ու Տիգրիսի և Ուրմիա լճի ու Արաքսի ջրբաժան բարձրություններով,իսկ հյուսիսում Վասպուրականն իր մեջ ընդգրկում էր Նախիջևան և Գողթն գավառները։
Անվանում, դիրք, սահմաններ և բնական պայմաններ
V-րդ դարի պատմիչների մոտ Վասպուրական անունը հիշատակված չէր, բայց դրան հակառակ, շատ էր նշվում Տոսպ, Ռշտունիք,Արտազ, Ազբակ և այլ գավառների անունները։ Այլ կերպ լինել չէր կարող,քանի որ Վասպուրականը, որպես վարչաքաղաքական միավոր այն սահմաններով, ինչ-որ նկարագրված է «Աշխարհացոյց»-ում, արդյունք էր Հայաստանի 591 թվականի բաժանման։ Հավանաբար, Վասպուրական բառը փոխառված է հին պարսիկներից, և բաղկացած է վասպուր (հայերեն՝ իշխանական,ազնվական) արմատից և երկիր ցույց տվող «ական» վերջավորությունից։ Ըստ դրա էր, Վասպուրական բառը նշանակում է ազնվական երկիր, իշխանական երկիր։ Վասպուրականն ընկած էր Տուրուբերանի, Այրարատի, Սյունիքի, Պարսկահայքի, Կորճեքի, Մոկքի և Աղձնիքի միջև։Նրա սահմանները,երկրի քաղաքական դրության անկայուն լինելու պատճառով ,տարբեր ժամանակներում կրել են զգալի փոփոխություններ։ «Աշխարհացոյց»-ի տվյալներով, Վասպուրականը ուներ հետևյալ սահմանները․ արևմուտքում՝ Վանա լիճն ու Մասսից Թոնդուրեկ ձգվող բլրաշարքը, հարավում՝ Հայկական Տավրոսի այն հատվածը, որը ձգվում էր Կապուտկող գագաթից դեպի արևելք, արևելյան սահմանն անցնում էր մոտավորապես Ուրմիա լճի ու Տիգրիսի և Ուրմիա լճի ու Արաքսի ջրբաժան բարձրություններով, իսկ հյուսիսում Վասպուրականն իր մեջ ընդգրկում էր Նախիջևան և Գողթն գավառները,որոնք ընկած էին Արաքսի ձախ կողմում։ Ֆիզիկաաշխարհագրական տեսակետից Վասպուրականը մասնատված է բազմաթիվ շրջանների, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի ռելիեֆի, կլիմանի, ջրագրության, հողերի և բուսական աշխարհի յուրահատուկ պայմաններ։Երկրում փռված են մի քանի ընդարձակ դաշտեր, որոնք ունեն խիստ ցամաքային կլիմա, առանձնապես նշանավոր են Հայոց ձորի (Խոշաբի հովտում),Արճակի(Արճակ լճի շրջակայքում), Աղաբայի(Բերկրի գետի ձախ կողմում), Մակուի և Նախիջևանի դաշտերը։ Այդ դաշտերում արհեստական ոռոգումն ապահովելու դեպքում կարելի է աճեցնել բազմատեսակ կուլտուրաներ։ Արհեստական ոռոգման համար Վասպուրականն ունի հոսող ջրի մեծ պաշար։ Նրա միջով են անցնում Արաքսի, Տիգրիսի և Վանա լճի ավազաններն պատկանող բազմաթին գետեր և հորդաբուխ աղբյուրներից կազմված առվակներ։ Վասպուրականն անտառների առումով աղքատ է։ Համեմատաբար ընդարձակ անտառներ կան նրա հարավային և հարավ-արևմտյան լեռնային շրջաններում։ Նահանգն ունի նավթ, պղինձ, անագ, կապար, երկաթ, աղ և այլ հանածոներ։ Նրա լճերը(հատկապես Վանա լիճը) և գետերը ձկնառատ են։
Վարչական բաժանում
Վասպուրականը հին Հայաստանի ամենաընդարձակ նահանգն էր։ Հնագույն ժամանակներում ամբողջապես մտնում էր Ուրարտական պետության մեջ՝ կազմելով նրա հիմնական մասը։ Արտաշեսյանների թագավորության շրջանում (Ք․ա․189-1 թվականներին) Վասպուրականի հարավային շրջանները Պարսկահայքի հետ միասին կազմում էին Նոշիրական կամ Նոր Շիրական բդեշխությունը։	Հայաստանի թե՛ առաջին (387 թվականին), թե՛ երկրորդ (591 թվականին) բաժանման ժամանակ Վասպուրականը մտավ սասանյան Պարսկաստանի գերիշխանությանը ենթակա Արևելյան Հայաստանի կազմի մեջ։
IV դարին վերաբերող վկայություններից պարզվում է, որ Վասպուրականն արդեն մասնատվել էր մի շարք նախարարությունների։ Սակայն այս լայնածավալ երկիրը հիմնականում գտնվում էր չորս հզոր նախարարական տների ձեռքին։ Դրանք էին՝ Մարդպետունի, Արծրունի, Ամատունի և Ռշտունիի նախարարական տները։ Մարդպետունիներն իշխում էին Վասպուրականի հյուսիս-արևմտյան գավառներում։ Վերջինները միասին, բացառությամբ Արտազի, ընդհանուր անունով կոչվում էր Մարդպետական աշխարհ։ Սակայն Մարդպետունի նախարարական տան գոյությունը երկար չտևեց։ Այդ նախարարական տունը, որն ամենից մոտ է կանգնած Արշակունիների արքունիքին և վարում էր մարդպետի պաշտոնը (մարդպետը արքունի գանձերի, ունեցվածքի և կանանոցի գլխավոր կառավարիչն էր), V-րդ դարի առաջին կեսին, Արշակունիների թագավորության անկման հետ միասին, վերանում է քաղաքական ասպարեզից, իսկ նրա իշխանության տակ գտնվող բոլոր գավառները՝ Մարդպետական աշխարհը, անցնում է Արծրունիների ձեռքը։
Արծրունի նախարարները սկզբնական շրջանում իշխում էին միայն Մեծ Աղբակ գավառում։
Ամատունիներն իշխում էին Արտազում (այժմյան Մակուի շրջանը)։ Արշակունիների անկումից հետո նրանք կալվածքներ ձեռք բերեցին նաև Այրարատի Արագածոտն գավառում։