cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
XML
Համաշխարհային օգտագործում
XML 1.0 (հինգերորդ հրատարակությունը) և XML 1.1 թույլ են տալիս գրեթե բոլոր Յունիկոդի սիմվոլի օգտագործումը տարրերի անուններում, բնորոշիչներում, մեկնաբանություններում և սիմվոլների տվյալներում։ Հետևյալը լավ կազմված XML փաստաթուղթ է, որը ներառում է և՛ չինական և՛ կիրիլյան սիմվոլներ։
Կատեգորիա:XML Կատեգորիա:Ծրագրավորման գործիքներ Կատեգորիա:Տեխնիկական հաղորդակցություն
Բելսկի (գյուղ, Մելեուզովսկի շրջան)
Բելսկի (Бельский, Бельский), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Մելեուզովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 424 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Մելեուզովսկի շրջանի բնակավայրեր
Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց եկեղեցի (Շահումյան, Մառնեուլի շրջան)
Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց եկեղեցի, (Շահումյան Մառնեուլի շրջան),  Շուլավերի ծխական երկրորդ եկեղցին է,  գտնվում է Ղարամուրադ թաղում ։
Մանուել դե Ֆայա
Մանուել դե Ֆայա (Manuel de Falla,ամբողջական անուն՝ Manuel Maria de los Dolores Falla y Matheu, ), իսպանացի կոմպոզիտոր, երաժշտական քննադատ։
Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց եկեղեցի (Շահումյան, Մառնեուլի շրջան)
Կառուցումը
Կառուցումը սկսվել է 1839 թվականին, սակայն իշանությունների կողմից ընդհատվել է որոշ ծամանակ։ Առաջին օծմամբ կրել է '''Սբ. Պողոս-Պետրոս''' անունը։ Երկար ժամանակում է կառուցվել՝  1844-1887 թթ, քանի որ ժողովրդի կարողությունները բավարար չէին շուտ ժամանակում կառուցելու համար։ 1857 թվականին աշխատանքները հասել էին մինչև թաղակիր կամարների հիմքերը։ 1870_1878 թվականները եկեղեցին փակ է եղել։ Միայն 1880-ական թվականներին Զարամուրատեցոց թաղի բնակիչներն կարողացան վերսկսել եկեղեցու ընդհատված շինարարությունը։ Քանի որ եկեղեցու  տարածքը շատ մեծ էր,  այդ էր պատճառը, որ մի քանի անգամ հավաքած գումարը չէր բավականացրել  եկեղեցու շինարարությունը ավարտին հասցնելու։ Վերջապես 1887 թ. աշխատանքները ավարտին հասան տանիքի կառուցումով։  Ընդհանուր առմամբ եկեղեցու շինարարությունը կազմեց 16.000 ռուբ.: Եկեղեցու հանդիսավոր օծումը տեղի ունեցավ  1887 թ. հունիսի 25-ին։ Այս օծմամբ եկեղեցին վերանվանվեց '''Սբ. Մեսրոպ''' եկեղեցի։ 1926 թվականին եկեղեցու շենքը վերածվեց ակումբի։ Այդ պատճառով բեմը քանդել էին, իսկ զարդերը կողոպտել էին մինչ այդ ։
Պիետրաբրունա
Բնակչությունը կազմում է 578 մարդ (2008)։ Բնակչության խտությունը՝ 58 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 10 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 18010։ Հեռախոսային կոդ՝ 0183։
Քաղաքի հովանավորն է հանդիսանում սուրբ San Matteo-ն։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության աճ՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց եկեղեցի (Շահումյան, Մառնեուլի շրջան)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Եկեղեցի
Ադոլֆ Դիստերվեգ
Ֆրիդրիխ Ադոլֆ Վիլհելմ Դիստերվեգ (Friedrich Adolph Wilhelm Diesterweg, ), գերմանացի մանկավարժ, փիլիսոփա, գրող, հասարակական և քաղաքական գործիչ։
Ադոլֆ Դիստերվեգը 19-րդ դարի առաջին կեսի ականավոր դեմոկրատ-մանկավարժներից մեկն է, «գերմանացի ուսուցիչների ուսուցիչը»։ Նա եղել է գերմանական ժողովրդական ուսուցչության առաջնորդը, առաջին ուսուցչական ընկերությունների և միությունների կազմակերպիչը։ Նրա բազմամյա հասարակական-մանկավարժական գործունեությունը ցայտուն կերպով արտահայտված առաջադիմական բնույթ ուներ։ Դիստերվեգը պայքարել է ուսուցման դոգմատիզմի դեմ, նա ուսուցման և դաստիարակության հիմնական խնդիրները լուծում էր որպես նորարար և ձգտում իր ժամանակի դիդակտիկան ազատել ձևականության տարրերից։ Նա ձգտել է ժամանակակից կրթությունը վերակառուցել առաջավոր գաղափարների հիմունքներով, ժողովրդական ուսուցիչներին զինել գիտելիքներով և մանկավարժական վարպետությամբ, պաշտպանել նրանց քաղաքացիական իրավունքները։
Կենսագրություն
Ադոլֆ Դիստերվեգը ծնվել է 1790 թվականին Զիգեն կոչվող արդյունաբերական ոչ մեծ քաղաքում՝ Վեստֆալիայում, աստիճանավոր իրավաբանի ընտանիքում։ 18-րդ դարի վերջում Գերմանիան տիրակալ իշխանների կողմից տնտեսապես և քաղաքականապես մասնատված ֆեոդալական հետամնաց երկիր էր։
Մանուել դե Ֆայա
Կենսագրություն
Առաջին դասերը ստացել է դաշնակահար մորից (ծնված Կատալոնիայում), հայրը Վալենսիայից էր։ Այնուհետև դաշնամուրի դասեր է ստացել Խ. Տրագոյից, որի մոտ ուսանել է Մադրիդի կոնսերվատորիայում, որտեղ ուսումնասիրել է նաև հարմոնիա և ձայնակարգության տեսություն։ 14 տարեկանում Ֆայան արդեն սկսել էր ստեղծագործություններ հորինել կամերային գործիքային անսամբլի համար, իսկ 1897 - 1904 թվականներին գրել է պիեսներ դաշնամուրի համար և 5 : Բեղմնավոր են եղել այն տարիները, երբ Ֆայան ուսանել է Պեդրելի մոտ (1902 թվականից մինչև 1904 թվականը), որը երիտասարդ կոմպոզիտորին ուղղորդել է դեպի իսպանական բանահյուսության ուսումնասիրությունը։ Արդյունքում ստեղծվել է առաջին նշանավոր ստեղծագործությունը՝ «Կարճ կյանք» օպերան (1905 թվական)։
Ադոլֆ Դիստերվեգ
Տարրական և լատինական դպրոց
Տարրական դպրոցների ուսուցիչները, առանձնապես գյուղական վայրերում, սովորաբար այնպիսի մարդիկ էին, որոնք մանկավարժական աշխատանքը համատեղում էին եկեղեցական ստորին պաշտոնյայի պարտականությունների կամ արհեստի հետ։ Ֆրիդրիխ 2-րդի հատուկ հրամանագիրը պարտավորեցնում էր գյուղական ուսուցչի պաշտոնում տեղ տալ պաշտոնաթող զինվորներին։ Մանկավարժական անձնակազմի ցածր կրթական մակարդակը պայմանավորում էր ուսուցման համապատասխան մեթոդիկան, որը հանգում էր աշակերտներին սոսկ մեխանիկորեն գիտելիքներ հաղորդելուն։ Մեխանիկական ուսուցումը հատուկ էր, ինչպես տարրական, այնպես էլ լատինական դպրոցին ։
Մանուել դե Ֆայա
Կենսագրություն
Տարվել է գրականությամբ, 15 տարեկանում դարձել է 2 գրական ամսագրերի հիմնադիր։ 1893 թվականին, Կադիսում կայացած համերգին լսելով Գրիգի երաժշտությունը, որոշել է դառնալ կոմպոզիտոր։ 1889 թվականից մինչև 1895 թվականը Մադրիդում Խ. Տրագոյի մոտ դաշնամուր նվագել է սովորել։ 1896 թվականին գրել է առաջին պիեսները, այդ թվում կամերային գործիքային անսամբլի համար։ 1896 թվականին ընդունվել է Մադրիդի կոնսերվատորիան։ Նրա հիմնական ուսուցիչը եղել է Ֆիլիպ Պեդրելը՝ իսպանական մշակութային վերածննդի՝ ռենասիմենտի հիմնական գործիչներից մեկը, որը Ֆայայի մեջ սեր է սերմանել երաժշտական ֆոլկլորի (ֆլամենկո) հանդեպ։
1907 թվականից մինչև 1914 թվականը Ֆայան ապրել է Փարիզում, ծանոթացել Դեբյուսիի, Ռավելի, Պոլ Դյուկայի, Ալբենիսի, Պիկասոյի հետ։ Կրել է երաժշտական իմպրեսիոնիզմի ազդեցությունը։
1919 թվականին Մադրիդից տեղափոխվել է Գրանադա, մտերմացել է Լորկայի և նրա ընկերների հետ։ 1926 թվականին իր հարազատ քաղաքի թատրոնը կոչվել է Ֆայայի անունով։ 1922 թվականին Գրանադայում Գարսիա Լորկայի հետ կազմակերպել է փառատոնը, որն ունեցել է հասարակական և մշակութային մեծ հնչեղություն ։
Ադոլֆ Դիստերվեգ
Տարրական և լատինական դպրոց
Տարրական դպրոցն ավարտելուց հետո Դիստերվեգը ընդունվում է լատինական դպրոց, որն ավարտում է 1808 թվականին։ Դիստերվեգի կենսագիր Լանգենբերգի վկայությամբ՝ Դիստերվեգը լատինական դպրոցում սովորելիս ստիպված է եղել տարիներ շարունակ սերտել աշակերտներին անհասկանալի լատինական դասականների բնագրերը։ Դպրոցական տարիները խոր ատելություն են առաջացրել Դիստերվեգի մոտ դոգմատիկական ուսման նկատմամբ։ Մանկության և պատանեկության այս տպավորություններն էլ նպաստել են Դիստերվեգի մոտ ժողովրդական դպրոցի խնդիրների նկատմամբ հետաքրքրության առաջացմանը ու այն փոխելու ուղիների մշակմանը ։
Մանուել դե Ֆայա
Կենսագրություն
Իսպանիայի երկրորդ հանրապետության պարտությունից հետո 1939 թվականից ապրել է Արգենտինայում, որտեղ էլ կնքել է իր մահկանացուն։ 1947 թվականին նրա աճյունը տեղափոխվել է Կադիս և թաղվել տեղի տաճարի ստորգետնյա խորանում (կրիպտե)։
Առավել հայտնի ստեղծագործություններ
Ֆայայի գրչին են պատկանում նվագախմբային, կամերային և գործիքային ստեղծագործություններ, ինչպես նաև Լորկայի, Բեկկերի, Գոթիեի, Գոնգորայի բանաստեղծությունների հիման վրա գրված երգեր և ռոմանսներ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանացի կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Օպերային կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Ֆլամենկո ժանրի երաժիշտներ Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Իսպանացի դաշնակահարներ
Ադոլֆ Դիստերվեգ
Հերբորնի և Թյուբինգենի համալսարան
Դիստերվեգի աշխարհայացքը ձևավորվել է 18-րդ դարի լուսավորական փիլիսոփայության և գերմանական առաջավոր գրականության՝ Գ. Հերդերի, Ֆ. Շիլլերի, Վ. Գյոթեի ստեղծագործությունների ազդեցության տակ։ «Գյոթեն՝ որպես ընդօրինակման կերպար ուսուցիչների համար» իր ճառում նա Գյոթեին բնութագրում է որպես «մարդկության մեծ դաստիարակ», ով մարդկությունն ազատագրեց միջնադարյան մոլորություններից ու նախապաշարմունքներց։ Դիստերվեգը Գ. Լեսսինգին համարում էր 18-րդ դարի «մեծ լուսավորիչ» և կոչ էր անում Լեսսինգից, Շիլլերից և Գյոթեից քաղել հումանիստական դաստիարակության իդեալները ։
Համալսարանական տարիներին Դիստերվեգը ծանոթանում է նաև Ի. Հ. Պեստալոցցու առաջավոր մանկավարժական գաղափարներին և դառնում նրա սոցիալ-մանկավարժական համոզմունքների ջերմ կողմնակիցը։
Բարձրագույն դպրոցն ավարտելուց հետո Դիստերվեգը մտադիր էր դառնալ ինժեներ և այդ նպատակով մեկնում է Դյուսսելդորֆ՝ հանձնելու համապատասխան քննությունները։ Սակայն պատերազմական իրավիճակի պատճառով հանձնաժողովը արձակված էր, և դա նրան չի հաջողվում։ Դիստերվեգը բնակություն է հաստատում Մանհեյմում, որտեղ իր եղբայրը գիմնազիայի ուսուցիչ էր։
Գործունեությունը Մանհեյմում և Ֆրանկֆուրտում
Դիստերվեգն իր մանկավարժական գործունեությունը սկսել է Մանհեյմ քաղաքում, որտեղ աշխատել է որպես տնային ուսուցիչ։ Սկզբում նա փորձում էր կիրառել Պեստալոցցու տարրական ուսուցման մեթոդիկան։ Սակայն իր իսկ խոստովանությամբ, նա այդ մասին շատ աղոտ պատկերացում ուներ, լիակատար անհաջողության հանդիպեց և ստիպված էր դիմել ուսուցման ավանդական ձևերին։
1813-1818 թվականներին Դիստերվեգն աշխատել է Ֆրանկֆուրտ քաղաքի օրինակելի միջնակարգ դպրոցում՝ որպես ֆիզիկայի և մաթեմատիկայի ուսուցիչ։ Այդ դպրոցում աշխատում էին Պեստալոցցու աշակերտներն ու հետևորդները, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել Դիստերվեգի մանկավարժական հայացքների ձևավորման վրա։ Օրինակելի դպրոցում, ընկնելով Պեստալոցցուն հետևող մանկավարժների շրջանը, Դիստերվեգը հաստատուն կերպով կանգնում է պեստալոցցիական դիրքերի վրա, որոնցով առաջնորդվում է իր մանկավարժական գործունեության ողջ ընթացքում։
Գործունեությունը Հռենոսում (Էլբերֆելդ, Մյորս)
1827 թվականից ընդհուպ մինչև կյանքի վերջը հրատարակում է «Հռենոսյան թերթիկներ դաստիարակության և ուսուցման համար» ամսագիրը ։ Այս ամսագրում զետեղվել են նրա ավելի քան 400 հոդվածները կրթության և դաստիարակության հարցերի վերաբերյալ։ Հանդեսի առաջին համարի նախաբանում Դիստերվեգը նշում է, որ դրա հիմնական խնդիրը պայքարն է ուսուցչի լիարժեք ընդհանուր կրթության համար։ Դիստերվեգը ուսուցիչներին կոչ էր անում չներփակվել ամենօրյա դպրոցական գործունեության նեղ շրջանակներում, այլ իրենց հետաքրքրությունն ուղղել այնպիսի կարևոր խնդիրների վրա, ինչպիսին են՝ մարդու կոչումը, կրթության հիմնահարցերը, ժամանակակից հասարակական զարգացման շարժիչ ուժերը։ Նա ձգտում էր, որ ուսուցիչները յուրացնեն դաստիարակության և կրթության առաջավոր սկզբունքները և իրենց սեփական դասավանդման մեջ հաղթահարեն դոգմատիզմն ու հնամոլությունը։ Դիստերվեգը «Հռենոսյան թերթիկներ»-ում կոնկրետ ցուցումներ է տալիս նաև առանձին առարկաների դասավանդման մեթոդիկաների վերաբերյալ։ Այս նույն շրջանում Դիստերվեգը գրում է մի շարք դասագրքեր, որոնք մեծ տարածում ուեցան ժամանակի դպրոցներում՝ ինչպես տարրական, այնպես էլ միջնակարգ (ռեալական դպրոցների և գիմնազիաների ստորին դասարաններում)։ Առավել մեծ հաջողություն ունեցան Դիստերվեգի կազմած երկրաչափության, թվաբանության և մայրենի լեզվի ձեռնարկները։
Գործունեությունը Բեռլինում
1832 թվականին Դիստերվեգը նշանակվում է Բեռլինի քաղաքային դպրոցների սեմինարիայի տնօրեն և այդ պաշտոնում մնում մինչև 1847 թվականը։
1832 թվականի նոյեմբերին Դիստերվեգը Բեռլինում հիմնադրում է «Մանկավարժական ընկերությունը»։ Այդ ընկերության ժողովների ընթացքում նրա անդամները հանդես էին գալիս մանկավարժության տարբեր հարցերի շուրջ զեկուցումներով։ 1840 թվականին Դիստերվեգը կազմակերպում է «Բեռլինի կրտսեր ուսուցչական ընկերությունը», որտեղ մշակվում էին պեստալոցցիական մեթոդիկայի կոնկրետ հարցերը և զեկուցումներ կարդացվում դասական և ժամանակակից մանկավարժական գրականության մասին։ 1841 թվականին Դիստերվեգը հիմնում է «Ընկերական ուսուցչական միությունը»։ Նա այս բոլոր ընկերությունների գործունյա անդամ էր, իսկ հաճախ նաև նախագահ։
Ձգտելով ժողովրդական ուսուցչության մեջ հետաքրքրություն առաջացնել մանկավարժական գործի նկատմամբ՝ Դիստերվեգը 1835 թվականին հրատարակում է իր առավել հայտնի աշխատությունը՝ «Ձեռնարկ գերմանական ուսուցիչների կրթության համար» ։ 1851 թվականին «Հռենոսյան թերթիկներ»-ին զուգահեռ հրատարակում է «Մանկավարժական տարեգիրքը»։
1850 թվականին Դիստերվեգը լիովին հեռացվում է ծառայությունից, ինչի կապակցությամբ գրում է. «Ինձ թվում էր՝ ես ապրեցի իմ սեփական մահը» ։ Սակայն պաշտոնից հեռացվելուց հետո էլ Դիստերվեգը շարունակեց մնալ գերմանական ժովորդական ուսուցիչների առաջնորդը։ Նրան սկզբում ընտրեցին Համագերմանական ուսուցիչների միության նախագահ, իսկ այնուհետև իրենց ներկայացուցիչը Պրուսական պատգամավորների պալատում ։ Դիստերվեգն իր հասարակական-քաղաքական գործունեությունը շարունակել է մինչև իր կյանքի վերջին օրերը։
Դիստերվեգը մահացել է 1866 թվականին Բեռլինում խոլերայից։
Դիստերվեգը՝ որպես միասնական դպրոցի քարոզիչ
Դիստերվեգն ակտիվ կերպով մասնակցել է դասային դպրոցների կողմնակիցների և միասնական համընդհանուր դպրոցի կողմնակիցների միջև Գերմանիայում ծավալված պայքարին։ Դասային դպրոցների կողմնակիցները գտնում էին, որ ժողովրդական կրթության գերմանական համակարգում բնակչության յուրաքանչյուր խավի համար պետք է լինի հատուկ դպրոց (ամենաաղքատ բնակչության համար՝ ժողովրդական դպրոց, բյուրգերների համար՝ միջնակարգ ռեալական դպրոց, ազնվականների ու պաշտոնյաների համար՝ դասական գիմնազիա)։ Միասնական դպրոցի կողմնակիցները, դրանց թվում նաև Դիստերվեգը, պահանջում էին ստեղծել այնպիսի դպրոց, որը միատեսակ մատչելի կլինի բոլոր երեխաների համար անկախ դասային պատկանելիությունից, նրանց ծնողների հասարակական դիրքից ու կրոնական հայացքներից։ Նա պահանջում էր դադարեցնել եկեղեցու խնամակալությունը դպրոցի վրա և դպրոցի հսկողությունը հանձնել ոչ թե քահանաներին, այլ մասնագետ մանկավարժներին ։
Բնահարմարության սկզբունք
Դիստերվեգը դաստիարակության կարևորագույն սկզբունքը համարում էր բնահարմարությունը։ Նրա մեկնաբանությամբ՝ դաստիարակության բնահարմարությունը մարդու բնական զարգացման գործընթացին հետևելն է, անհատական ու տարիքային առանձնահատկությունների հաշվառումն է ։ Նա ուսուցիչներն կոչ էր անում մանրազնին կերպով ուսումնասիրել մանկական ուշադրության, հիշողության, մտածողության առանձնահատկությունները՝ հոգեբանությունը համարելով «դաստիարակության վերաբերյալ գիտության հիմքը» ։ Սակայն Դիստերվեգը մարդկային բնությունը դիտում էր որպես անփոփոխ, վերացական էություն՝ հաշվի չառնելով, որ հասարակության զարգացման գործընթացում մարդը զարգանում և փոփոխվում է։ Ընդ որում՝ վերջինս ակտիվ դեր ունի շրջակա միջավայրի և հասարակական կյանքի փոփոխման գործում։
Մշակութահարմարության սկզբունք
Ի լրումն բնահարմարության սկզբունքի, Դիստերվեգն առաջադրում էր այն պահանջը, որ դաստիարակությունը կրի մշակութահարմար բնույթ։ Նա գրում է. «Դաստիարակության ժամանակ պետք է նկատի ունենալ տեղի և ժամանակի պայմանները, ուր ծնվել է և պիտի ապրի մարդը, մի խոսքով՝ ամբողջ ժամանակակից մշակույթը՝ այս խոսքի լայն ու համընդգրկող իմաստով…»: Չնայած՝ պատմական զարգացման ընթացքի իդեալիստական մեկանբանումը խանգարեց Դիստերվեգին լրիվ հասկանալու դաստիարակության սոցիալակսն էությունը, այնուամենայնիվ նրա՝ դաստիարակության և հասարակական կյանքի միջև սերտ կապ ստեղծելու անհրաժեշտության պահանջը առաջադիմական էր։ Ներկայում էլ Դիստերվեգի առաջ քաշած մշակութահարմարության սկզբունքը համարվում է սոցիալական մանկավարժության՝ որպես գիտության կարևորագույն սկզբունքներից մեկը ։
«Բնահարմարության և մշակութահարմարության սկզբունքը ուսուցման մեջ» հոդվածում Դիստերվեգը պնդում էր, որ բնահարմարության սկզբունքը մանկավարժության մեջ կատարում է կողմնորոշչի դեր և մշակութահարմարության սկզբունքի համեմատությամբ ավելի բարձր սկզբունք է. նրանց միջև կոնֆլիկտ առաջանալու դեպքում՝ նախապատվությունը պետք է տրվի առաջինին ։
Երեխայի տարիքային զարգացման աստիճանները
Դիստերվեգը առանձնացնում է երեխայի տարիքային զարգացման երեք աստիճան։
Տարիքային զարգացման առաջին աստիճանում (6-9 տարեկան) երեխաների մոտ գերակշռում է զգայական ընկալումը, հակվածությունը դեպի խաղային գործունեությունը։ Այս տարիքում երեխաները մեծ հետաքրքրություն են ցուցաբերում երևակայական պատմությունների, հեքիաթների նկատմամբ։ Այս տարիքային խմբի երեխաների ուսուցման գործընթացում առաջնայինը զգայական ճանաչողությունն է, զգացողությունների մարզումը։
Տարիքային զարգացման երկրորդ աստիճանում (9-14 տարեկան) երեխաներին բնորոշ է հիշողության զարգացումը և հակվածությունը դեպի պատկերացումները։ Այս փուլում ուսուցման գլխավոր խնդիրը մտքի և զգայությունների միջոցով ընկալվող նյութի միջև կապի ստեղծումն է և անհրաժեշտ հմտությունների ձևավորումը։
Դիստերվեգն առաջարկում է դաստիարակության գործընթացը կառուցել երեխայի հոգեկան զարգացման այս սխեմայի հիման վրա։
Ուսուցման գործընթացի էությունը
Դիստերվեգը ստեղծել է զարգացնող ուսուցման դիդակտիկա, որի հիմնական պահանջները շարադրել է ուսուցման 33 օրենքների ու կանոնների ձևով։
Դրանք բաժանվում են հետևյալ խմբերի. Ըստ Դիստերվեգի՝ ուսուցման գլխավոր խնդիրը երեխաների մտավոր ուժերի ու ընդունակությունների զարգացումն է։ Նշելով, որ ձևական կրթությունը սերտ կերպով կապված է նյութականի հետ, Դիստերվեգն ընդգծում էր, որ մաքուր ձևական կրթություն առհասարակ գոյություն չունի, արժեք ունեն միայն այն գիտելիքներն ու հմտությունները, որոնք աշակերտը ձեռք է բերել ինքնուրույն ճանապարհով։
Ուսուցումը պետք է նպաստի մարդու համակողմանի զարգացմանը և նրա բարոյական դաստիարակությանը։ Ուսումնական յուրաքանչյուր առարկա կրթական արժեք ներկայացնելու հետ մեկտեղ ունի նաև բարոյական նշանակություն։ Այսինքն՝ ճշմարիտ ուսուցումը պետք է ունենա դաստիարակող բնույթ։
Դիստերվեգը երեխաների կրթության գործում մեծ տեղ էր հատկացնում հայրենիքի պատմությանը և աշխարհագրությանը, մայրենի լեզվին ու գրականությանը։ Նա հատկապես բարձր է գնահատում բնական և մաթեմատիկական գիտությունները, որոնց մեջ տեսնում էր երեխաների մտավոր զարգացման կարևոր միջոց։
Դիդակտիկական սկզբունքներ
Ըստ Դիստերվեգի՝ ինչպես դաստիարակությունը, այնպես էլ ուսուցումը պետք է տարվեն բնահարմար ձևով, մանկական ընկալման առանձնահատկություններին համապատասխան։ Օրինակներից պետք է գնալ դեպի կանոնները, առարկաներից ու նրանց մասին կոնկրետ պատկերացումներից՝ դեպի դրանք արտահայտող բառերը։ Մեծ նշանակություն տալով երեխաներին այն առարկենիերին ծանոթացնելուն, որոնք անմիջական կերպով մատչելի են նրանց զգայարաններին, Դիստերվեգը միաժամանակ ընդգծում է երեխայի կողմից զգայական ճանապարհով ընկալված ամբողջ նյութի կշռադատման և գիտակցման անհրաժեշտությունը։ Զննական ուսուցումը նրա մոտ կապված է «պարզից դեպի բարդը», «հայտնիից դեպի անհայտը», «հեշտից դեպի ավելի դժվարը» կանոնների հետ ։
Դիստերվեգը մեծ նշանակություն էր տալիս ուսումնասիրվող նյութի գիտակցական յուրացմանը։ Նման յուրացման ցուցանիշներից մեկը աշակերտների կողմից գործի էությունը պարզ ու հստակ շարադրելու ընդունակությունն է։ Նյութի հաջող յուրացման պարտադիր պայմանը նրա մատչելիությունն է աշակերտների համար։ Չափազանց կարևոր են հետևյալ կանոնները. «Երբեք մի՛ սովորեցրու այն, ինչը աշակերտը դեռ ի վիճակի չէ յուրացնել» կամ «Ոչինչ մի՛ սովորեցրու ժամանակից շուտ» ։ Այս կանոններն ընկած են նաև տարիքային առանձնահատկությունների հաշվառման սկզբունքի հիմքում։
Ուսուցման մեթոդներ
Ուսուցման գործընթացը մեկնաբանելով որպես աշակերտների մտավոր ուժերի հրահրում՝ Դիստերվեգը մեթոդի արժեքը որոշում էր առաջին հերթին երեխայի զարգացման տեսանկյունով։ Այսինքն՝ ուսուցման այս կամ այն մեթոդի արդյունավետությունը որոշվում է նրանով, թե որքանով է այն օգնում աշակերտների մտավոր ուժերի արթնացմանը։
Դիստերվեգը ուսուցման իսկական զարգացնող մեթոդ է համարում միայն, այսպես կոչված, տարրական մեթոդը, որը համապատասխանում է «իմացության բնական ուղուն»։ Նրա կարծիքով, այդ տարրական մեթոդը ընթանում է դիտողականության ուղիով։ Նա սկսում էր եզակիից (կոնկրետից) և սովորեցնում նրանից դուրս բերել և զարգացնել ընդհանուրը։ Այսպիսով՝ Դիստերվեգը նույնացնում էր տարրական մեթոդը ինդուկտիվ մեթոդի հետ։
Նա կարևորում էր դասավանդման հարց ու պատասխանի մեթոդը և նրա լավագույն ձևը համարում էվրիստիկ զրույցը, որն առավելագույն չափով արթնացնում է աշակերտների մտավոր ուժերը։
Չնայած այս ամենին՝ Դիստերվեգը գերագնահտում էր դասավանդման հարցողական ձևի նշանակությունը (հատկապես տարրական դպրոցում) և թերագնահատում էր ուսուցչի պատմելու դաստիարակչական և կրթական դերը։
Ուսուցչին ներկայացվող պահանջները
Ուսուցման գործընթացում մանկական ինքնագործունեության զարգացումը, աշակերտներին գիտելիքներով զինելը Դիստերվեգը հնարավոր էր համարում միայն ուսուցչի ղեկավար դերի պայմաններում։ Ուսուցման մեջ նա մեծ նշանակություն էր տալիս հստակ մշակված պլանին և լավ դասագրքին։ Լավ ուսուցիչը պետք է կատարելապես տիրապետի իր առարկային և սիրի իր մասնագիտությունն ու երեխաներին։
Դիստերվեգը մեծ նշանակություն էր տալիս ուսուցչի անձնական օրինակին.
Ըստ Դիստերվեգի՝ լավ ուսուցիչն ամենից առաջ պետք է կատարելապես տիրապետի իր առարկային, սիրի երեխաներին ու դասավանդումը և այն պետք է այնպես կազմակերպի, որ նրանց մեջ ձգտում առաջ բերի դեպի գիտելիքները։
Ուսուցչի հասարակական դիրքը
Դիստերվեգի հասարակական-մանկավարժական գործունեության մեջ մեծ տեղ է գրավում ուսուցչի նյութական և իրավական վիճակի բարելավման համար նրա տարած պայքարը։ 1859 թվականին «Մանկավարժական տարեգրքի» առաջաբանում նա գրում է.
Ուսուցչի կյանքի պայմանների լավացումը, Դիստերվեգի կարծիքով, նրան հնարավորություն կտա էլ ավելի անձնվիրաբար նվիրվելու իր գործին և մանկավարժի մասնագիտության նշանակությունը բարձրացնելու թե՛ բնակչության, և թե իր սեփական աչքերում։
Դիստերվեգը ուսուցչի կոչումը համարում էր ամենակարևորը և նշում, որ ժողովրդին դաստիարակողները պետք է լինեն ազգի լավագույն մարդիկ։ Նա ձգտում էր հենց ուսուցիչների մեջ արթնացնել իրենց քաղաքացիական իրավունքների գիտակցումը, առաջարկում էր նրանց միավորվել հատուկ կազմակերպություններում՝ պայքարել սեփական մասնագիտական շահերը պաշտպանելու, ինչպես նաև մանկավարժական փորձի փոխանակաման ու ինքնակրթության համար։
Ուսուցիչների պատրաստումը
Դիստերվեգը ուսուցիչների պատրաստմանը մեծ նշանակություն էր տալիս։ Նա պահանջում էր, որ ուսուցիչների կրթությունը չսահմանափակվի միայն ապագա ուսուցիչներին գիտելիքներ հաղորդելով, այլ գիտության նկատմամբ սեր ու հետաքրքրություն առաջացնի նրանց մոտ։
Դիստերվեգը մեծ ուշադրություն էր դարձնում սեմինարիայում մասնագիտական առարկաների դրվածքին։ Ուսուցչի գիտելիքները երեխայի ֆիզիոլոգիայի և հոգեբանության մասին նա անհրաժեշտ նախապայման էր համարում դաստիարակության և ուսուցման հիմունքները հասկանալու համար։
Ապագա ուսուցիչներ պատրաստող ուսումնական հիմնարկում, Դիստերվեգի կարծիքով, դասավանդումը լիովին պետք է կառուցված լինի տեսականի և գործնականի սերտ միասնության հիման վրա։
Դիստերվեգի մանկավարժական վարպետությունը և նրա համախմբած մանկավարժական կոլեկտիվի համերաշխ աշատանքը նպաստեցին նրա գլխավորած հիմնարկները դնելու բարձր մակարդակի վրա։ Դիստաերվեգի ժամանակակիցները վկայում էին, որ նրա ղեկավարությամբ կրթություն ստացած ուսուցիչները, ինչպես իրենց ընդհանուր պատրաստությամբ, այնպես էլ դպրոցը հրաշալիորեն ճանաչելու տեսակետից, զգալիորեն տարբերվում էին գերմանական մյուս սեմինարիաների շրջանավարտներից։ Նա մեծ ուշադրություն էր դարձնում իր ուսանողների կարիքներին ու հետաքրքրող հարցերի բավարարմանը, քանի դեռ նրանք գտնվում էին սեմինարիայում, իսկ ավարտելուց հետո՝ նրանց հետ սերտ կապ էր պահում։ Դիստերվեգը նրանցից շատերի հետ նամակագրություն ուներ և պրակտիկ աշխատանքների վերաբերյալ նրանց միշտ ցուցումներ էր տալիս։
Դիստերվեգի դաստիարակած ուսուցիչների սերունդը համակված էր ժողովրդի նկատմամբ ջերմ համակրանքով, իրենց համոզմունքների համար պայքարելու պատրաստակամությամբ, դեպի գիտելիքները ունեցած ձգտումով և լիակատար մանկավարժական խանդավառությամբ։
Մանկավարժական տեսության ու պրակտիկայի նշանակությունը
Ադոլֆ Դիստերվեգի մանկավարժական գործունեությունը և ուսմունքը ոչ միայն պատմական մեծ նշանակություն ունեն, այլև արժեք են ներկայացնում նաև մեր օրերի համար։ Դիստերվեգի զարգացնող ուսուցման դիդակտիկան և նրանից բխող կանոնները, նրա մտքերը այս ուսուցման մեջ ուսուցչի ունեցած հսկայական դերի վերաբերյալ, նրա բարձր բարոյական դեմքի, նրա խոր գիտելիքների և մանկավարժական վարպետության մասին՝ մեծ արժեք ունեն։
Դիստերվեգը նպաստել է ժողովրդական դպրոցում գիտելիքների ծավալի ընդարձակմանը, նրանում դիտողականության արմատավորմանը և մի ամբողջ շարք առարկաների ուսուցման վերակառուցմանը, որոնք մինչև նրա գրքերի հրապարակ գալը դասավանդվում էին ծայրաստիճան սխոլաստիկ ձևով։ Դիստերվեգը պայքարել է ռեակցիայի դեմ՝ ժողովրդական կրթության գործում։ Պեստալոցցուց հետո նա ձգտում էր ուսուցման ողջ գործընթացը կառուցել երեխայի զարգացման օրենքների համաձայն։ Ժողովրդական դպրոցի բարելավման համար հսկայական նշանակություն է ունեցել Դիստերվեգի բեղմնավոր աշխատանքը ժողովրդական ուսուցիչների մի ամբողջ սերունդ պատրաստելու գործում։
Պատմամանկավարժական աշխատություններում (Դեյտերս, Զիբերտ) Դիստերվեգը բնութագրվում է որպես հումանիստ, դեմոկրատ, առաջավոր մանկավարժ, ում դերը բարձր է գնահատվում մանկավարժության տեսության զարգացման գործում։
Դիստերվեգի առաջավոր գաղափարները համամարդկային դաստիարակության, ուսուցման բնահարմարության մասին մեծ տարածում են գտել ոչ միայն Գերմանիայում, այլև դրա սահմաններից դուրս։ 1866 թվականին Ի. Ի. Պաուլսոնը Դիստերվեգին նվիրված իր հոդվածում գրում է. «Իմ ամբողջ մանկավարժական գիտությամբ, իմ համոզմունքների մշակմամբ ես առավելապես պարտական եմ Դիստերվեգի երկերին»։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանացի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Գերմանացի մանկավարժներ Կատեգորիա:Գերմանացի հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Գերմանացի գրողներ Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքական գործիչներ
Ժորա Հարությունյան
Ժորա (Գևորգ) Սաղաթելի Հարությունյան, հայ դրամատուրգ։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1975)։ ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր (1979, «Խաչմերուկ» ներկայացման համար)։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1964 թվականից։ ԽՄԿԿ անդամ 1970 թվականից։
Կենսագրություն
Առաջին պիեսը «Սրտի արատ» կատակերգությունն է (բեմադրում՝ Գաբրիել Սունդուկյանի անվան թատրոնում, 1957, ռեժիսոր Վարդան Աճեմյան)։ Հայաստանի տարբեր թատրոնների խաղացանկում տեղ են գտել նրա «Հիվանդ N 199» (1960), «Ղազարը գնում է պատերազմ» (1968), «Հարսնացու հյուսիսից» (1973, Երևանի Գաբրիել Սունդուկյանի անվան թատրոն), «Խաչմերուկ» (1978, ՀԽՍՀ պետական մրցանակ 1979, բեմադրվել է նաև Հունգարիայում, 1980), «Քո վերջին հանգրվանը» (Հրաչյա Ղափլանյանի անվան դրամատիկական թատրոն, Գյումրիի Վարդան Աճեմյանի անվան թատրոն, ՀԳՄ Գաբրիել Սունդուկյանի անվան մրցանակ 1983), «Բախտավոր մարդիկ» (1987), «Մեր այս տարիքում» (1991) և այլ կատակերգություններ, որոնց մի մասը բեմադրվել է Արցախում և արտասահմանում։ Հարությունյանի պիեսներին բնորոշ են կյանքի հրատապ խնդիրների արծարծումը, կատակերգական ցայտուն իրավիճակները։ Նա վեր է հանում ժամանակակից իրականության սոցիալական և մարդկային հարաբերությունների ստվերոտ կողմերը՝ դրանց հակադրելով ազգային բարոյականության ավանդներն ու հոգևոր կայուն արժեքները   ։
Ֆիլմեր Ժ. Հարությունյանի սցենարով
Հարությունյանի սցենարներով Հայֆիլմ և հեռուստատեսային ֆիլմերի «Երևան» ստուդիաներում նկարահանվել են մի շարք կարճամետրաժ և լիամետրաժ գեղարվեստական կինոնկարներ, այդ թվում՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ դրամատուրգներ Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ Կատեգորիա:ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ Կատեգորիա:ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Բաշկիրական էպոս
Բաշկիրական էպոս, բաշկիր ժողովրդի բանահյուսություն, էպիկական հեքիաթների շարք, որոնք բանավոր հարուստ ավանդույթներով արտացոլում են տարբեր էթնիկ շերտեր և մշակութային ավանդույթներ ։ Ծնվելով նախնադարյան հասարակական համակարգի խորքերում, էպոսը ուղեկցել է բաշկիր ժողովրդին ողջ պատմության ընթացքում ։
Էպիկական ստեղծագործությունների տեսակներ
Բաշկիրական էպոսում կարելի է առանձնացնել սյուժեներ, որոնք.
Բաշկիրական էպոսի հիմնական ժանրերն են.
Եռագրություն
Բաշկիր ժողովրդի ժողովրդական էպիկական ավանդույթն արտացոլված է «Ուրալ-Բատիր», «Ակբուզատ», «Բաբսակ և Կուսեկ» ստեղծագործություններում, որտեղ բաշկիրների պատմական անցյալը բաժանված է երեք հսկայական ժամանակաշրջանի.
Կատարողներ
Դյուցազներգական հեքիաթներ ստեղծողներն ու պահողները ժողովրդական պատմող-սեսեներն են։ Նրանց միջոցով է փոխանցվել և մեր օրերը հասել հոգևոր մշակույթի անմեռ հուշարձանները։ Սեսեները ժողովրդի մտքերի ու ձգտումների իսկական արտահայտողներն էին։ Սեսեների առաքելությունը՝ գեղարվեստորեն արտացոլել մարդկանց կյանքն ու իդեալները, բերել է նրանց ժողովրդականություն և հարգանք ։
էպիկական ստեղծագործություններ
Ուրալ-Բատիր, Ակբուզատ, Բաբսակ և Կուսեկ, Իդել և Յայիկ, Կոնգուր-Բուգա, Զայատուլյակ և Խիուխիլու, Իդուկայ և Մուրադիմ, Ակխակ-կուլա, Կարա Յուրգա, Ալպամիշա և Բարսինխիլու, Տարգին և Կուջակ, Էք-Մերգեն, Մերգեն և Մայան, Ակխա-կոլա, Կուզիկուրպես և Մայանխիլիու, Ալդար և Զուխրա, Յուսուֆ և Զուլեյխա և այլն։
Հղումներ
Կատեգորիա:Բաշկիրական էպոսներ Կատեգորիա:Ժողովրդական բանահյուսություն Կատեգորիա:Բաշկորտոստան
Կալիումի կարբոնատ
Կալիումի կարբոնատը (ավանդական անվանում՝ պոտաշ,, pottasche, potasse), ածխաթթվի կալիումական աղ է։ Քիմիական բանաձևը՝ K2CO3։ Անգույն բյուրեղ է, խտությունը՝ 2300 կգ/մ3, հալման ջերմաստիճանը՝ 894°С։
Կալիումի կարբոնատը խիստ խոնավածուծ է։ 100 գ ջրում 20°С-ում լուծվում է 113, 5 գ կալիումի կարբոնատ, 100 °C-ում՝ 156 գ։ Ջրային լուծույթներն ունեն հիմնային ռեակցիա։
Ստացումը
Հնում պոտաշն անջատել են ծառերի և խոտաբույսերի մոխրից։ Արտադրության մեջ ստացվում է գլխավորապես կալիումի բնական աղերից։
2KOH + CO2 → K2CO3 + H2O
Կիրառություն
Կիրառվում է հեղուկ օճառ, դժվարահալ ապակի ու բյուրեղապակի պատրաստելու համար, ներկման գործում, լուսանկարչության մեջ և որպես կալիումական պարարտանյութ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կալիումի միացություններ Կատեգորիա:Կարբոնատներ Կատեգորիա:Սննդային հավելումներ Կատեգորիա:Լուսանկարչական ռեակտիվներ
Նեոհեգելականություն
Նեոհոգելականություն, նորհեգելականություն, XIX դարի վերջի — XX դարի սկզբի իդեալիստական փիլիսոփայության տարասեռ հոսանք, որը Գ․ Հծգնչի ուսմունքի նորացված մեկնաբանության հիման վրա ձգտել է ստեղծել ամբողջական աշխարհայացք։ Տարածվել է եվրոպական համարյա բոլոր երկրներում, ԱՄՆ-ում, հասարակական-քաղաքական պայմաններից և տեսական նախադրյալներից կախված, ընդունել տարբեր ձևեր։ Նեոհոգելականության կենտրոնում պատմության և մշակույթի, պետության, իրավունքի փիլիսոփայության պրոբլեմներն են։ Դիալեկտիկական մեթոդը իռացիոնալիգմի ոգով մեկնաբանվել է որպես տարբերությունների էկլեկտիկական համադրություն, հակադրությունների «հաշտեցում»։ Նեոհոգելականություն ունեցել է բուրժական-ազատամտական (հատկապես ամերիկական և անգլիական նեոհոգելականություն), պահպանողական (իտալական և գերմանական նեոհոգելականությունում այն միակցվում էր ֆաշիզմի գաղափարախոսությանը) միտումներ։ Նեոհեգելականները ստեղծել են «Հեգելական միություն» (1930 թվական), հրավիրել հեգելյան կոնգրեսներ (1930 թվականին՝ Հաագայում, 1931 թվականին՝ Բեռլինում, 1934 թվականին՝ Հռոմում)։
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական ուղղություններ և դպրոցներ
Դինամիտ
Դինամիտ՝ պայթուցիկ խառնուրդ։ Հիմնական բաղադրիչը նիտրոգլիցերինն է։ Ըստ մնացած խառնուրդների, տարբերում են խառը դինամիտ և դոնդողդինամիտ, իսկ ըստ ևիտրոգլիցերիևի քանակի՝ ցածր և բարձր տոկոսայնությամբ գներ։ Խառը գուրդինամիտ սովորաբար պարունակում է 75% նիտրոգլիցերին և 25% ինֆուզորահող փխրուն, խոնավ զանգված է նման ճարպոտ սևահողի։ Ցածր տոկոսայնությամբ դինամիտը (դետոնիտ) բաղկացած է նիտրոգլիցերինից, Էթիլեև-գլիկոլի դինիտրատից 6—15%, ամոնիումի բորակից, տրոտիլից, ալյումինի փոշուց։ Փխրուև փոշի է։ Խառը դինամիտը այնքան էլ կայուն չէ և ջրից քայքայվում է։
Գոևդողդիևամիտը պլաստիկ, գերխիտ զանգված է բաղկացած մասնավորապես նիտրոգլիցերինից, կոլլօքսիլինից 2,5%, չիլիական բորակից 27% և փայտի ալյուրից 8%։ Նիտրոգլիցերինի և 7—10% կոլլօքսիլինի խառնուրդից ստացվում է առաձգական, կաուչուկանման զանգված, որը կոչվում է շառաչող դոնդող և համարվում է գերհզոր պայթուցիկ միջոց։ Պնդացմաև ջերմաստիճանը ցածրացնելու համար դինամիտին հաճախ խառնում են գլիկոներիդինիտրատ։ Դինամիտ պատրաստում են մեխանիկական խառնարաններում, այնուհետև զանգվածը տեղավորում 2—3 սմտրամագծով 10 սմ երկարությամբ թղթե գլաններում։ Դինամիտը օգտագործվում գլխավորապես լեռնային արդյունաբերության մեջ և ստորգետնյա աշխատաևքևերում։
Կատեգորիա:Պայթուցիկ նյութեր
Մալախովսկիներ
Մալախովսկիներ (Małachowski, Малаховские, կամ Մալխասօվսքի), հայկական ծագումով՝ լեհական կոմսերի նշանավոր ազնվական տոհմ՝ սկզբում Լիտվայում, այնուհետև Լեհաստանում։ Սերվել են Խորխոռունիների նախարարական տոհմից։
Հայկական ծագումը
Նույնը նաև հաստատվում է Ղուկաս Ինճինճյանի «Հնախոսություն» աշխատությունում, որտեղ նա նշում է, որ Մալախովսկի կամ Մալխասովսկի անունը Մաղխազունիների հին տոհմի նոր անունն է ։
Տոհմի պատմությունը
Մալախովսկի կոմսերի տոհմը ծագում է Նալենչի զինանշանի հին լեհական ազնվական տոհմերից, սկզբնական շրջանում բնակություն հաստատելով Սիերաձի վոևոդությունում և զբաղեցնելով բարձր տեղեր պետությունում։ Կոմսական արժանավորթույուն առաջինը ստացել է Մեծ Թագի Կանցլեր Յան Մալախովսկու (1698-1762) որդին՝ Ստանիսլավ Մալախովսկին (1736-1809)։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Մալախովսկիներ Կատեգորիա:Խորխոռունիներ Կատեգորիա:Հայ ազնվական տոհմեր Կատեգորիա:Լեհական ազնվական տոհմեր Կատեգորիա:Կոմսական տոհմեր
Կուրշչինա
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 8 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Երշիչսկի շրջանի բնակավայրեր
(2669) Շոստակովիչ
(2669) Շոստակովիչ (Shostakovich), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1976 թվականի դեկտեմբերի 16-ին Լյուդմիլա Չեռնիխի կողմից Նաուչնիում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,780203 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,1744 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,386 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1693,22 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,212613 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 7,79° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1976 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Լյուդմիլա Չեռնիխի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
531
Մահեր
Կատեգորիա:531 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Արթուրը և մինիպուտները
Արթուրը և մինիպուտները (Arthur et les minimoys), 2006 թվականին Լյուկ Բեսոնի կողմից նկարահանված ֆիլմ։ Հնչյունավորումը կատարել են այնպիսի հայտնի աստղեր, ինչպիսիք են Միլեն Ֆարմերը (արքայադուստր Սելենիա), Մադոննան, Ռոբերտ Դե Նիրոն, Դեվիդ Բոուն, Բիլլ Կաուլիտցը (Արթուր)։
Սյուժե
Ֆիլմը տասամյա տղային բաժին հասած դժվարությունների մասին է։ Արթուրի տատիկի տունը պարտքերի դիմաց փորձում էին խլել նրանից և ոչ ոք չէր կարողանում օգնել նրան հաղթահարելու այս ամենը։ Թերևս խնդրի լուծման միակ տարբերակ բանալին գտնվում էր Արթուրի պապիկի գանձերի մոտ, որը գտնվում էր ինչ որ հեքիաթային փոքրիկ արարածների՝ մինիպուտների երկրում։
Մինիպուտների երկրում Արթուրը ծանոթանում է արքայադուստր Սելենայի և նրա եղբոր հետ։ Այնտեղ նրանց սպասում էր վտանգավոր, արկածային և ինտրիգներով հարուստ ճանապարհ, որը նրանց տարավ արգելված Նեկրոպոլիս քաղաք։ Այնտեղ այս երեխաների խմբին սպասվում էր բնավ ոչ մանկական սարսափ՝ ի դեմս սարսափազդու Ուրդալակի։
Հերոսներ
Արքայադուստր Սելենա, (Princesse Selénia) հորինված կերպար, Լյուկ Բեսոնի ֆիլմի մինիպուտների արքայադուստրն է։
Արքայադստեր արտաքինը նախագծվել է Եվրոպա ընկերության կողմից, որը ներկայացրել է նրան որպես ժամանակակից ցանկացած գեղեցիկ աղջկա օրինակ։ Մինիպուտների արքայադուստրը ուներ հրակարմիր մազեր, բարեկազմ մարմին, ծիածանագույն աչքեր՝ ոսկեգույն փայլով։ Ինչպես նաև, նա էլ բոլոր մինիպուտների նման ուներ շատ երկար ականջներ։ Սելենան մինիպուտների արքայի աղջիկն էր։ Առաջին հայացքից թվում էր, թե Սելենան կոպիտ և ամբարտավան աղջիկ է, սակայն դա ամենևին էլ այդպես չէր, նա խիզախ ու բարի անձնավորություն էր և քանի որ սիրահարված էր պատանի Արթուրին օգնում էր նրան փրկել մինիպուտներին ոճրագործ Ուրդալակից։
Ֆրանսիական տարբերակում Սելենային հնչյունավորել է Միլեն Ֆարմերը, որի համար ստացել է NRJ Ciné Award (2007) մրցանակը, որպես լավագույն կրկնօրինակող։ Ֆիլմի ռուսական տարբերակում Սելենային հնչյունավորել է Նելլի Ուվարովան։
Պարգևներ
NRJ Ciné Award (2007) - Ամենալավ դուբլյաժ - Միլեն Ֆարմեր
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2006 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆանտաստիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:Համակարգչային անիմացիոն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆրանսիական ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆրանսիական ֆիլմեր Կատեգորիա:EuropaCorp ֆիլմեր
Թիակավոր մեքենա
Թիակավոր մեքենա, հեղուկի կամ գազի շարժվող շիթերի էներգիան պտտվող լիսեռի էներգիայի (օրինակ, հիդրավլիկական տուրբինը) կամ հակառակը (օրինակ, օդափոխիչը) փոխակերպող մեքենա։ Ըստ կառուցվածքի տարբերում են մի– և բազմաստիճան թիակավոր մեքենաներ, ըստ գործողության սկզբունքի՝ ակտիվ և ռեակտիվ։
Կատեգորիա:Տուրբիններ Կատեգորիա:Պոմպեր Կատեգորիա:Մեքենաներ
Աստերոիդների ցանկ (129901-130000)
Աստերոիդների ցանկ (129801-129900) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (130001-130100)
Բենյովա
Բենյովա (Біньо́ва), գյուղ Ուկրաինայի Լվովի մարզի Տուրկայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Բենյովա գյուղում բնակվում էր 59 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 163,93 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Լվովի մարզի Տուրկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1491 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Բելսկոե (գյուղ, Ստերլիտամակսկի շրջան)
Բելսկոե (Бельское, Бельское), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ստերլիտամակսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1186 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ստերլիտամակսկի շրջանի բնակավայրեր
Ալբերտ Խորոզյան
Ալբերտ Մարտիրոսի Խորոզյան, հայ քանդակագործ։
Կենսագրություն
1956 թվականին՝ Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը, 1963 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1960 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների։ Գործերից են՝ «Մարզիկ Դ. Սարգսյանի դիմաքանդակը», «Գիքոր», «Ձուլողը», «Մարմնամարզիկը», «Բանվորի դիմաքանդակը», «Զարթոնք», «Խաղաղություն» ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Միխայլովկա (գյուղ, Վիննիցայի շրջան)
Միխայլովկա (Михайлівка), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Վիննիցայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1510 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Միխայլովկա գյուղում բնակվում էր 906 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2184 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 414,84 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Վիննիցայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1510 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Օզի զարմանահրաշ կախարդը
«Օզի զարմանահրաշ կախարդը» (The Wonderful Wizard of Oz), ամերիկացի գրող Լայմըն Ֆրենկ Բաումի մանկական ստեղծագործությունը, որն առաջին անգամ տպագրվել է 1900 թվականին։ Հայերեն հրատարակվել է 2020 թվականին «Դարակ» հրատարակչությունում։ Թարգմանիչ` Նանե Գաբրիելյան։
Սյուժե
Գործողությունները տեղի են ունենում 1900 թվականին։ Դորոթին, որը որբ էր, ապրում էր Կանզասում հորեղբայր Հենրիի և հորաքույր Էմի հետ։ Մի անգամ ցիկլոնը պոկում է այն խրճիթը, որտեղ գտնվում էին Դորոթին ու Տոտո շնիկը, և այն տանում-հասցնում Օզի երկրում գտնվող Ծամողների երկիր։ Ընկնող խրճիթը սպանում է Ծամողների երկրի տիրակալին` Արևելքի չար կախարդին։ Բռնակալից ազատված ծամողների հետ Դորոթին հանդիպում է Հյուսիսի բարի կախարդուհուն։ Դորոթին ցանկանում է տուն վերադառնալ։ Հյուսիսի բարի կախարդը Դորոթիին է տալիս սպանված կախարդի արծաթե կոշիկները և խորհուրդ է տալիս դեղին աղյուսե արահետով քայլել դեպի Զմրուխտե քաղաք, որի տիրակալը մեծ կախարդ Օզն էր, որը, ըստ նրա, կարող էր օգնել Դորոթիին։
Ճանապարհին Դորոթին ազատում է ձողի վրա կախված Խրտվիլակին, յուղում է Անագե Անտառահատին, որը ժանգոտել էր և անշարժունակ դարձել։ Նրանք երկուսն էլ, ինչպես նաև Վախկոտ Առյուծը, միանում են Դորոթիին և ուղևորվում Զմրուխտե քաղաք, քանի որ Խրտվիլակին ուղեղ էր անհրաժեշտ, Անագե Անտառահատին` սիրտ, Վախկոտ Առյուծին` քաջություն։
Զմրուխտ քաղաքի դարպասների մոտ պահակը ճանապարհորդներին ստիպում է կանաչ ակնոցներ դնել, որպեսզի զմրուխտների փայլը նրանց չկուրացնի։ Կախարդը ընդունում է Դորոթիին և նրա ընկերներին, բոլորին ներկայանալով յուրովի. Դորոթիին` որպես խոսող գլուխ, Խրտվիլակին՝ որպես գեղեցիկ կին, Անտառահատին` որպես հրեշ, Վախկոտ Առյուծին՝ որպես հրե գնդակ։ Կախարդը խոստանում է կատարել բոլոր խնդրանքները, այն պայմանով, որ նրանք սպանեն Արևմուտքի չար կախարդին։
Դորոթիի և նրա ընկերների դեմ Արևմուտքի չար կախարդը հաջորդաբար ուղարկում է քառասուն գայլ, նույնքան ագռավ, սև մեղուների պարս և Թարթող զինվորներ։ Փայտահատը սպանում է գայլերին, Խրտվիլակը սպանում է ագռավին, և մեղուները մահանում են, երբ փորձում են խայթել Փայտահատին, իսկ մնացած ճանապարհորդներին պատսպարել էր Խրտվիլակի ծղոտները։ Երկչոտ Թարթողները փախչում են Առյուծի առաջին իսկ մռնչոցի ժամանակ։
Այնուհետև կախարդը Ոսկե գլխարկի օգնությամբ է կանչում Թռչող Կապիկներին և հրամայում ոչնչացնել իր երկրում գտնվող բոլոր օտարականներին, բացի Առյուծից, քանի որ ցանկանում է Առյուծին ձիու նման լծել ու ստիպել աշխատել։ Կապիկներից մի քանիսը բռնում են Անագե Անտառահատին ու նրան բարձրից նետում են սուր քարերի վրա, որի հետևանքով նա չէր կարողանում ոչ շարժվել, ոչ ձայն հանել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1900 գրքեր Կատեգորիա:Հայերեն թարգմանված գրքեր Կատեգորիա:Դարակ հրատարակչության գրքեր
563
Մահեր
Կատեգորիա:563 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Օրբեկ (կանտոն)
Օրբեկ (Orbec), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Ներքին Նորմանդիա շրջանում։ Կալվադոս դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Լիզյո օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2006 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 9189 մարդ էր։ Կանտոնի համարը 1426 է։ Կանտոնում կա 19 կոմունա։
Հիլլ
Հիլլը Հյուսիսային Մարիանյան կղզիների կենտրոնն է, գտնվում է Սայպան կղզու վրա։ Բնկաչությունը չի անցնում 1100-ից։ Հիլլը Հյուսիսային Մարիանյան կղզիների մայրաքաղաքն է 1962 թ.-ից։ Մայրաքաղաք Հիլլը կառուցվել է 1942 թ-ին։
Կատեգորիա:Հյուսիսային Մարիանյան կղզիների բնակավայրեր Կատեգորիա:1948 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Պետրուշկա (շոկոլադե ձու)
«Պետրուշկա», անակնկալով շոկոլադե ձու, որն իր մեջ պարունակում է պլաստիկ տարայով խաղալիք, «Կինդեր Սյուրպրիզի» ռուսական նմանօրինակը ։ Թողարկվել է «Ландрин» ընկերությունների կողմից, և ըստ արտադրողի հայտարարության՝ պատրաստված է կաթնային և սպիտակ շոկոլադից ։ Արտադրությունը սկսվել է 1999 թվականին գործարար Իգոր Մարկիտանտովի կողմից ։ Ի սկզբանե ձվի կիսահումքը գնում էին արտերկրից, քանի որ Ռուսաստանում դրանց արտադրության տեխնոլոգիան դեռ չկար ։ Շոկոլադե ձվերը պատրաստվում էին Իսպանիայում, իսկ խաղալիքները՝ Չինաստանում ։ 2003 թվականին Սանկտ Պետերբուրգում ստեղծվել է շոկոլադե ձվերի արտադրության սեփական գիծը՝ «Պետրուշկա»–ն։
2004 թվականին Զատկի ժամանակ վաճառքի են հանվել օծված «Պետրուշկա» ձվերը, որոնց վրա կար «ՔՀ» նշանը և «Օծված են Սպասա–Պարգոլովյան տաճարում» գրությունը, ինչը առաջացրել է հավատացյալների դժգոհությունը ։ Ընդհանուր առմամբ, արտադրվել է 150 հազար նման ձու ։ Ձվերի մեծ մասը վաճառվել է Մոսկվայում և Եկատերինբուրգում․ ներսում «Անառակ թութակի վերադարձը» շարքի խաղալիքներից էին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խաղալիքներ
Գրիգոր Հովհաննիսյան (ֆուտբոլիստ)
Գրիգոր Հովհաննիսյան , հայ ֆուտբոլիստ, «Փյունիկ» ֆուտբոլային ակումբի պաշտպան։ Հայաստանի պատանեկան և երիտասարդական հավաքականների խաղացող։
Ակումբային կարիերա
Գրիգորը «Փյունիկ» ֆուտբոլային ակումբի սան է։ Բավականին արագ հայտնվել է հիմնական կազմում։ 2010 թվականից Գրիգորը հանդես է եկել «Փյունիկ»ում։ Նորամուտը նշել է 2010 թվականի սեպտեմբերի 27-ին։ 22-րդ տուրում՝ «Շիրակ»ի դեմ խաղում, Գրիգորը խաղադաշտ է դուրս եկել 86-րդ րոպեին Վահան Մինասյանի փոխարեն։ Այդ խաղում «Փյունիկ»ը խոշոր՝ 5:0 հաշվով հաղթել է «Շիրակ»ին ։ Ընդամենը խաղացել է 2 խաղ, ինչպես նաև 2011 թվականի մրցաշրջանում։ Բացի դրանից, 2010 և 2011 թվականներին մասնակցել է Հայաստանի սուպերգավաթին։ Փյունիկի կազմում դարձել գավաթակիր ։ 2012/13 մրցաշրջանից սկսած Գրիգորը խաղացել է հիմնական կազմում։
Ելույթների վիճակագրություն
2012 թվականի հոկտեմբերի 28-ի տվյալներով
Թիապտուտակ
Թիապտուտակ, նավի շարժասարք, կազմված է հորիզոնական առանցքին ամրացված կունդից, որը կրում է հավասար անկյունային հեռավորությամբ դասավորված թիեր (2–8 հատ)։ Թիապտուտակները լինում են ամբողջական (այսինքն՝ կունդը և թիերը միաձույլ են կամ միասին դրոշմված), հանովի կամ շրջուն թիերով։ Պտտվելիս թիապտուտակը ետ է նետում ջրի շիթ, որով և ստեղծում է քարշի ուժ։ Թիապտուտակը և նավի իրանը հիդրոդինամիկորեն փոխներգործում են, ուստի թիապտուտակի օգտագործվող հզորությունը կախված է նավի իրանի շրջագծի ձևից և իրանի վրա թիապտուտակի տեղադրությունից։ Թիապտուտակ պատրաստում են արույրից, բրոնզից, պողպատից, պլաստմասսաներից։
Կատեգորիա:Նավաշինություն
Էրեբունի ամրոց
Պատմական ակնարկ
Երևանի հարավ-արևելյան ծայրամասում տեղակայված Արին բերդ բլրի վրա են պահպանվում Հայաստանի Հանրապետության հնագիտական ժառանգության ամենանշանավոր հուշարձաններից մեկի` Էրեբունի բերդաքաղաքի մնացորդները։ Այն կառուցվել է Ք․ ա․ 782թ. ուրարտական տերության հզորագույն արքաներից մեկի ՝ Արգիշտի I-ի (Ք․ ա. մոտ. 786-765/764 թթ.) կողմից, ով, համաձայն Խորխորյան արձանագրության, Հայկական լեռնաշխարհի արևմտյան մասում գտնվող Խաթե և Ծուփանի երկրներից այստեղ է  վերաբնակեցրել 6600 զինվորների։ Դեռևս 1879-ին բլրի ստորոտից հայտնաբերված առաջին սեպագիրը, այնուհետև   ռուս հնագետ Ա. Ա. Իվանովսկու ուսումնասիրությունները, միանշանակ, ձևավորում են մասնագիտական հետաքրքրություն հնավայրի նկատմամբ, իսկ 1950-ին սկսվում են Էրեբունի ամրոցի կանոնավոր պեղումները՝ Կ. Հովհաննիսյանի ղեկավարությամբ։ Հենց առաջին իսկ տարում հայտնաբերված սեպագիր արձանագրությունից պարզվում է, որ այս ամրոցը կառուցվել է Արգիշտի I արքայի կողմից իր թագավորության հինգերորդ տարում` Ք․ ա․ 782թ., և անվանվել Էրեբունի (Էրբունի)։ Այսօր արդեն  2800-ամյա Երևանը` Հայաստանի Հանրապետության և համայն հայության մայրաքաղաքը, այդ բերդաքաղաքի ուղղակի ժառանգորդն է և ի հպարտություն բոլոր երևանցիների` մեկը աշխարհի հնագույն մայրաքաղաքներից։ Էրեբունին այսօր լայն հասարակության համար բաց հայտարարված միակ  հնագիտական հուշարձանն է  Երևան քաղաքում, իսկ «Էրեբունի» պատմահնագիտական արգելոց-թանգարանը` ուրարտագիտության կարևոր կենտրոններից մեկը մեր տարածաշրջանում ։
Ամրոցի կառուցվածքը
Էրեբունին ամփոփ ճարտարապետական համալիր է` պալատական, կրոնական և տնտեսական  կառույցներով։ Կրոնական հատվածում է գտնվել որմնանկարներով զարդարված Վանի թագավորության գերագույն աստված Խալդիի տաճարը, որի մի հատվածն ավելի ուշ շրջանում (Ք․ ա․ VIդ.) վերակառուցվել ու վերածվել է սյունասրահի` ապադանայի։ Վերակառուցումներ են կատարվել նաև տնտեսական մասում։ Դատելով հայտնաբերված հնագիտական նյութերից` այն հանդիսությունների մեծ դահլիճ է եղել` զարդարված ծիսական ու կենցաղային բնույթի բազմերանգ որմնանկարներով։ Մասնավորապես, այդ  են վկայում նաև տեղում պահպանված 5 բազալտե սյունախարիսխները, որոնց վրա արձանագրած տեքստերը հաղորդում են, որ այդ պալատը կառուցել է Արգիշտի I-ը։ Հավանաբար Սարդուրի II ի կամ նրա հաջորդների օրոք, երբ Վանի թագավորությունը կորցրել է իր դերն ու հզորությունը, դահլիճը վերածվել է հսկայական մառանի, ուր տեղադրվել են մոտ 40 000 լ ընդհանուր տարողություն ունեցող 40 և ավելի հսկայական կարասներ` գարեջրի և գինու համար։ Վարչապալատական հատվածում են գտնվել կառավարչի` 3 սենյակներից կազմված կառույցը, Իվարշա աստծուն նվիրված Սուսի ուղղանկյունաձև տաճարը և, հավանաբար, վերջինիս գործունեությանն առնչվող կցակառույց սենյակների համալիրը, որը դարձյալ մասնակի վերակառուցումների է ենթարկվել Ք, ա. VI դարում ։
Հայ-ֆրանսիական համատեղ պեղումներ
Էրեբունի ամրոցում հնագիտական ուսումնասիրությունները շարունակելու և ընդլայնելու անհրաժեշտությունից ելնելով՝ 2008 թվականից արգելոց-թանգարանը գիտական և տեխնիկական համագործակցություն է իրականացնում Բրետանի (Ֆրանսիա) հնագիտական առաքելության հետ` Ֆրանսիայի արտաքին գործերի նախարարության կողմից 2008-2016թթ. համար արտոնված ծրագրի շրջանակում և Ֆրանսիայի մշակույթի և հաղորդակցության նախարարության ու Գիտական ուսումնասիրությունների ազգային կենտրոնի աջակցությամբ։ Այդ համագործակցության նպատակը կողմերի միջև պարբերաբար գիտական և տեխնիկական տվյալների փոխանակությունն է` հնավայրի լավագույնս գիտական ճանաչման, հայտնաբերված և դեռևս հայտնաբերման ենթակա մնացորդների անվտանգ պահպանության, ինչպես նաև գիտական տվյալների հիման վրա հնավայրի ու թանգարանի հանրահռչակման և մշակութային ծրագրերի  խթանման համար։ Համագործակցության առանցքում դրված են հնավայրի ուսումնասիրության պատմությանը վերաբերող փաստավավերագրական նյութի ամբողջացումը և գիտակրթական նշանակության կարևորումը` մասնավորապես մասնագիտական կրթություն ստացող ուսանողներին պեղումների գործաշրջանին ներգրավելու միջոցով ։