cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոս
Սառույց
Կոլորադոյի համալսարանի «Ձյան և սառցի հետազոտության ազգային կենտրոնի» (NSIDC) տվյալներով արկտիկական ծովային սառույցը պակասում է, հատկապես արագ է անհետանում հին սառույցը, որի արդյունքում սառցածածկույթը ավելի խոցելի է դառնում։ 2012 թվականի սեպտեմբերի 16-ին օվկիանոցում դիտվել է սառցե մակերեսի օրական և ամսական մինիմումը՝ 3.61 միլիոն կիլոմետր քառակուսի, որը 13 %-ով ցածր է 1979-2000 թվականների միջին ցուցանիշից։ Այլ մինիմումներ են նկատվել 2007 թվականի սեպտեմբերի 18-ին՝ 4.24 միլիոն կիլոմետր քառակուսի և 2011 թվականի սեպտեմբերի 9-ին՝ 4.33 միլիոն կիլոմետր քառակուսի։ Այս ընթացքում լրիվ ազատվում է Հյուսիսարևմտյան անցումը, որը սովորաբար անանցանել է համարվում։ Այս տեմպերով Արկտիկան 2100 թվականին ամբողջությամբ կկորցնի ամառային սառույցը։ Սակայն վերջին ժամանակներս սառույցի հալման արագությունը մեծացել է և որոշ կանխատեսումներով ամառային սառույցը կարող է վերանալ 21-րդ դարի կեսերին.
Բուսական և կենդանական աշխարհ
Խիստ կլիմայական պայմանները մեծ ազդեցություն է ունենում Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի աղքատիկ օրգանական աշխարհի վրա։ Բացառություն են կազմում միայն Հյուսիսեվրոպական ավազանը, Բարենցի և Սպիտակ ծովերը, որոնք ունեն հարուստ բուսական և կենդանական աշխարհ։ Օվկիանոսի կենդանական աշխարհը հիմնականում իրենից ներկայացնում են լամինարիաներ, ֆուկուսներ, անֆելցիաներ, իսկ Սպիտակ ծովում նաև զոստերաներ (Zostéra): Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսում հաշվվում է ֆիտոպլանկտոնների մոտ 200 տեսակ, որոնցից 92-ը՝ դիատոմային ջրիմուռներ, որոնք լավ հարմարված են օվկիանոսի խիստ միջավայրին։ Սրանցից շատերը հաստատվում են սառույցի ներքին մակերևությին։ Դիատոմային ջրիմուռները Բարենցի ծովում կազմում են բուսականության 79 %-ը, իսկ Արկտիկական ավազանում՝ 98 %-ը ։
Խիստ կլիմայական պայմանների պատճառով աղքատիկ են նաև օվկիանոսի կենդանական պլանկտոնները։ Կարայի, Բարենցի, Նորվեգական և Գրենլանդական ծովերում հաշվվում են մոտավորապես 150-200 կենդանական պլանկտոնների տեսակներ, Արևելասիբիրական ծովում՝ 80-90 տեսակ, Արկտիկական ավազանում՝ 70-80 տեսակ։ Գերակշռում են խեցգետնանմանները (կոպեպոդներ), աղեխորշավորները, պարեգոտավորները, նախակենդանիները։ Չուկոտի ծովում հանդիպում են խաղաղօվկիանոսյան որոշ պլանկտոններ։ Օվկիանոսի հատակում կենդանական աշխարհը անհավասար է բաշխված։ Բարենցի, Նորվեգական, Սպիտակ ծովերի կենդանական բենթոսը համեմատել է Ատլանտյան օվկիանոսի մերձարկտիկական չափավոր գոտու բազմազանությանը՝ 1500-1800 տեսակ՝ 100-350 գ/ մ2 բիոմասսայում։ Լապտևների ծովում միջինում 25 գ/մ2 բիոմասսայում տեսակների քանակը նվազում է 2-3 անգամ։ Շատ աղքատիկ է Արևելյան Արկտիկայի ծովերի հատակի կենդանական աշխարհի բազմազանությունը՝ հատկապես Արկտիկական ավազանի կենտրոնական մասում։ Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսում հաշվվում է ձկների մոտավորապես 150 տեսակներ, այդ թվում մեծ մասամբ արդյունաբերական տեսակներ՝ ձողաձկներ, սաղմոնաձկներ, ծովատառեխներ, խեցգետնանմաններ, տափակաձկներ և այլն։ Արկտիկայում ծովային թռչունները հիմնականում վարում են գաղութային ապրելակերպ և բնակվում են ափերում։ Այստեղ մշտապես բնակվում են թռչունների մոտ 30 տեսակներ՝ սպիտակ որորներ, թանձրահավեր, որոշ կտցարներ, այդերուկներ, սանիտարներ, սպիտակ սագեր և այլն։ Հսկայական թռչնաշուկաների բնակիչները բացառապես սնվում են օվկիանոսի սննդային պաշարներով։ Կաթնասուններից այստեղ բնակվում են ծովառյուծներ, ծովացուլեր, կետեր (հիմնականում զոլավոր և գրենլանդական կետեր) և կենտեղջյուրներ։ Կղզիներում հանդիպում են դաշտամկներ, բևեռաղվեսներ, հյուսիսային եղջերուներ։ Օվկիանոսի կենդանական աշխարհի ներկայացուցիչ է նաև Սպիտակ արջը։ Կենդանիների և թռչունների մեծամասնությունը հիմնականում տարվա ընթացքում ունենում է սպիտակ կամ շատ բաց գունավորում ։
Հյուսիսային ծովերի ֆաունան առանձնանում է մի շարք բնորոշ առանձնահատկություններով, դրանցից մեկն էլ գիգանտիզմն է, որը բնորոշ է որոշ տեսակների։ Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսում են բնակվում ամենամեծ միդիաները, ամենամեծ մեդուզաները (մինչև 2 մետր լայնքով և 20 մետր երկարությամբ շոշոփուկներով), ամենամեծ օձապոչերը։ Կարայի ծովում հայտնի են հսկայական միայնակ կորալը և ծովասարդերը, որոնց ոտքի բացվածքը հասնում է 30 սանտիմետրի։ Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի մյուս առանձնահատկությունը կայանում է նրանում, որ օրգանիզմները երկարակյաց են։ Օրինակ՝ Բարենցի ծովում բնակվող միդիաները ապրում են մինչև 25 տարի (Սև ծովում նրանք ապրում են 6 տարուց ոչ ավել), ձողաձկները ապրում են մինչև 20 տարի, տափակաձկները՝ 30-ից մինչև 40 տարի։ Սա կապված է նրա հետ, որ սառը արկտիկական ջրերում կենսական պրոցեսները դանդաղ են ընթանում ։
Վերջին տարիներին գլոբալ տաքացման հետևանքով Արկտիկայում նկատվում է ձողաձկների քլխաքանակի ավելացում Շպիցբերգենից հյուսիս, Կարայի ծովում և Սիբիրի առափնյա մասերում։ Ձկները շարժվում են տաքացման հետևանքով հյուսիսից արևմուտք ընդարձակվող սննդի աղբյուրների ուղղությամբ.
Բնապահպանական խնդիրներ
Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի բնությունը մոլորակի ամենախոցելիներից է։ 1991 թվականին Կանադան, Դանիան, Ֆինլանդիան, Իսլանդիան, Նորվեգիան, ՌԴ, Շվեյցարիան և ԱՄՆ-ն Արկտիկայի շրջակա միջավայրի պաշտպանության ռազմավարություն ընդունեցին (AEPS): 1996 թվականին Արկտիկական շրջանի երկրների արտաքին գործերի նախարարությունները ստորագրեցին Օտտավայի հռչակագիրը և ստեղծեցին Արկտիկական խորհուրդը։ ՄԱԿ-ի շրջակա միջավայրի ծրագիրը (UNEP) սահմանում է Արկտիկայի հիմնական բնապահպանական խնդիրները՝ սառույցի հալում, արկտիկական կլիմայի փոփոխություն, հյուսիսային ջրերի աղտոտում նավթամթերքային և քիմիական թափոններով, արկտիկական կենդանական աշխարհի պոպուլյացիայի նվազում և տարածման վայրի փոփոխություն ։
Ամառային սառույցի հալչումը Արկտիկայում բերում է բնապահպանական շատ խնդիրների առաջացմանը։ Ծովային սառույցի սահմանների փոփոխությունը դժվարացնում է սպիտակ արջերի և ծովացուլերի գոյատևումը, որոնք սառույցը օգտագործում են որպես որսի և հանգստի վայր։ Օվկիանոսի բաց ջուրը նվազեցնում է արտացոլումը, որը բերում է արևի էներգիայի 90 % կլանմանը, ինչն էլ իր հերթին հանգեցնում է գլոբալ տաքացման։ Ընդ որում կսկսվեն հալվել նաև շրջակա ցամաքի սառցադաշտերը, և այս ջուրը թափվելով օվկիանոս կբարձրացնի ծովի մակարդակը ։
Ափամերձ ջրերի վիճակը վատթարանում է։ Հյուսիսային նավատորմում տարեկան շուրջ 10 միլիոն մ3 աղտոտված ջուր է արտահոսում։ Արդյունաբերական ձեռնարկությունների կեղտաջրերի հետ արկտիկական ջրեր են թափվում նաև նավթամթերքների, ֆենոլների, ծանր մետաղական միացությունների, ազոտի և այլ նյութերի մնացորդներ։ Վտանգ կա նաև ռադիոակտիվ աղտոտման։ Կարայի ծովում ջրասույզ են արվել միջուկային թափոններով և սուզանավերի միջուկային ռեակտորներով բեռնված արկղներ։ Կոլայի ծոցում կան 200 լքված և ջրասույզ արված նավեր, որոնք աղտոտման աղբյուր են հանդիսանում։ Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի ափերին թափված են շուրջ 12 միլիոն տակառ՝ հաճախ վառելիքով, նավթով և քիմիական հումքով լցված ։
1954-ից 1990 թվականներին Նովայա Զեմլյայի միջուկային փորձարկման տարածքում միջուկային փորձարկումներ անցկացվեցին։ Այս ընթացքում կատարվեցին 135 միջուկային պայթյուն՝ 87-ը մթնոլորտային (84 օդային, 1 ցամաքային, 2 վերջրյա), 3 ստորջրյա և 42 ստորգետնյա։ Փորձարկումների թվում էին չափազանց հզոր մեգատոնային միջուկային փորձարկումներ։ 1961 թվականին Նովայա Զեմլյայի վրա պայթեց մարդկության պատմության մեջ ամենահզոր ջրածնային ռումբը (58 մեգատոն)  ։ 1968 թվականի հունվարի 21-ին, Գրենլանդիայում գտնվող ամերիկյան Տուլե ռազմաբազայից 7 մղոն հարավ, կործանվեց ռազմական B-52 ռմբակոծիչը՝ միջուկային ռումբերով, որը կոտրելով 2 մետրանոց սառույցը՝ խորտակվեց Հյուսիսային Աստղ ծոցում։ Ռումբերը բաժանվել էին կտորներների, որն էլ հանգեցրել էր խոշոր տարածքի ռադիոակտիվ աղտոտմանը ։
Օվկիանոսի բացահայտում և առաջին հետազոտություններ
Օվկիանոսի մասին առաջին հիշատակումը կատարվել է մ.թ.ա. 4-րդ դարում, երբ հույն ճանապարհորդ Պիֆեոսը Մասիլիայից ճանապարհորդեց Թուլե երկիր, որը, ամենայն հավանականությամբ, հեռու էր Հյուսիսային բևեռի շրջանից։ Որոշ գիտնականներ կարծում են, որ Թուլե երկիրը Իսլանդիան է ։ 5-րդ դարում իռլանդացի վանականները ուսումնասիրեցին Ֆարերյան կղզիները և Իսլանդիան։ Իսկ 9-րդ դարում, առաջին սկանդինավյան ծովագնաց Օթարը, որը Հոլուգալանդից էր, մեկնեց արևելք և հասավ Սպիտակ ծով ։ 986 թվականին վիկինգները բնակեցրել են Գրենլանդիան, XI դարում՝ Սպիցբերգենը և Նովայա Զեմլյան, իսկ XIII դարում`Կանադական Արկտիկան ։
1553 թվականին անգլիացի ծովագնաց Ռիչարդ Չենսլերը շրջանցելով Նորդկինի հրվանդանը հասավ այնտեղ, որտեղ այժմ տեղակայված է Արխանգելսկը։ 1556 թվականին Սթիվեն Բարոուն հասավ Նովայա Զեմլյա։ Հոլանդացի ծովագնաց և հետազոտող Վիլեմ Բարենցը 1594-1596 թվականներին կատարել է երեք արկտիկական էքսպեդիցիա, որոնց նպատակն էր գտնել դեպի Արևելյան Հնդկաստան տանող հյուսիսային ծովային երթուղի և ողբերգորեն մահացել է Նովայա Զեմլայում։ Եվրասիայի հյուսիսային շրջանները ուսումնասիրվել են ռուսական կամ օտարերկրյա հետազոտողների կողմից։ 11-րդ դարում ռուսական ձկնորսները և հողատերերը հասել են Սպիտակ ծովի ափերին, իսկ 15-16-րդ դարերում մորթու առևտրով զբաղվողները մտան Անդրուրալ և զավթեցին այն հողերը, որտեղ մինչ այդ բնակեցված էր որսորդների, ձկնորսների և եղջերապահների կողմից։ 18-րդ դարից սկսած Ռուսաստանը սկսեց ակտիվ գիտական ​​հետազոտություններ անցկացնել Սիբիրում և Հեռավոր Արևելքում, որի արդյունքում հայտնի դարձավ Արկտիկայի օվկիանոսի ուրվագծի շատ մանրամասներ ։
1633 թվականին ռուս ծովագնացներ Իվան Ռեբրովն ու Իլյա Պերֆիլևը ծովով նավարկեցին Լենա գետաբերանից մինչև Յանա գետը։ 1636 թվականին Ռեբրովը հասավ Ինդիգիրկա գետի բերանը, որը հոսում է Արևելյասիբիրական ծով։ Միխայիլ Ստադուխինը 1643 թվականին առագաստանավով անցավ Ինդիգիրկա գետի երկայնքով գետաբերանից մինչև ծով, հասնելով Կոլիմա գետի գետաբերանը ։
1641-1647 թվականներին կազակ Ս. Ի. Դեժնյովը ուսումնասիրել է Հյուսիսային Ասիայի ափերը Կոլիմա գետի բերանից մինչև մայրցամաքի արևելյան կետը (այժմ` Դեժնյովի հրվանդան)։ 1648 թվականին Դեժնյովը Ասիայի և Ամերիկայի միջև հայտնագործեց նեղուց, որը հետագայում անվանվեց Բերինգի անունով (1728 թվականին այն կրկին հայտնագործվեց Վ Բերինգի կողմից)։ Այս հանյտնագործությունները Հյուսիսային Մեծ էքսպեդիցիայի հիմք հանդիսացան, որը 1733—1743 թվականներին պետք է գտներ Բերինգի և Սպիտակ ծովերի միջև ամենակարճ ճանապարհը։ 1742 թվականին՝ այս էքսպեդիցիայի ընթացքում Սեմյոն Իվանովիչ Չելյուսկինը հայտնագործեց Ասիայի ամենահյուսիսային կետը ։
1576 թվականին Հյուսիսարևմտյան ուղղու որոնման ընթացքում Մարտին Ֆրոբիշերը ափ դուրս եկավ Բաֆինի երկրում, որը մինչ այդ հայտնագործվել էր սկանդինավների կողմից։ 1585 թվականի օգոստոսին Ջոն Դևիսը անցավ նեղուցով, որն այժմ կոչվում է իր անունով և նկարագրեց Քամբերլանդ թերակղզու արևելյան ափը։ Ավելի ուշ, հաջորդ երկու ճանապարհորդությունների ընթացքում նա հասավ հյուսիսային լայնության 72°12' աստիճանին, սակայն չկարողացավ հասնել Մելվիլի ծովածոց։ 1610 թվականին Հենրի Հուդզոնը «Դիսքավրի» նավով հասավ ծովածոց, որն այժմ կրում է իր անունը։ 1616 թվականին Ռոբերտ Բայլոտը «Դիսքավրի» նավով հատեց ամբողջ Բաֆինի ծովը հյուսիսային ուղղությամբ և հասավ Սմիթի նեղուց՝ Էլսմիր և Գրենլանդիա կղզիների միջև։ 1771 թվականին Սամյուել Հիրնը հասավ Կոպերմայն գետի գետաբերան, իսկ 1789 թվականին Ալեքսանդր ՄաքՔենզին հասավ մի գետի գետաբերան, որը հետո կոչվեց իր անունով։ 1845 թվականին Ջոն Ֆրանկլինի էքսպեդիցիան, երկու նավով՝ «Էլբրուս» и «Տեռոր», ուղղվեց Ամերիկյան Արկտիկայի ջրերը, Վիկտորիա նեղուցում ընկնելով սառցե շրջափակման մեջ մահացան։ Բազմաթիվ էքսպեդիցիաներ, որոնք ուղղված էին Ֆրանկլինի որոնմանը, 15 տարի շարունակ, ճշգրտեցին Կանադական Արկտիկական կղզեխմբի մի շարք առափնյա շրջանների ուրվագծերը և հաստատեցին Հյուսիսարևմտյան անցումի գոյությունը։
Առաջին Համաշխարհային պատերազմից առաջ սկսեցին առևտրական նավերի նավարկությունները Ատլանտյան օվկիանոսից դեպի Ենիսեյ գետ, սակայն Հյուսիսային ծովային երթուղով կանոնավոր նավարկությունները սկսվեցին 1920 թվականից։ 1932 թվականին «Ալեքսանդր Սիբիրյակով» սառցահատը մեկ նավարկության ընթացքում կարողացավ անցնել Արխանգելսկից Բերինգի նեղուց, իսկ 1934 թվականին «Ֆյոդր Լիտկե» սառցահատը անցավ հետադարձ երթուղին արևելքից արևմուտք։ Հետագայում Ռուսաստանի Արկտիկական ափերի երկայնքով առևտրական նավերի պարբերաբար նավարկությունները կատարվեցին սառցահատների ուղեկցությամբ։ Ողջ Հյուսիսարևմտյան ծովային երթուղով, առաջին անգամ 1903-1906 թվականներին, նավարկեց նորվեգացի հետախույզ Ռուալ Ամուդսենը իր «Յոա» փոքրիկ նավով։ 1940-1942 թվականներին, հակառակ ուղղությամբ, նավարկություն կատարեց կանադական «Սենտ Ռոք» ոստիկանական երկկայմ առագաստանավը, որը 1944 թվականին դարձավ առաջինը, որը հաղթահարեց երթուղին մեկ նավարկության ընթացքում։ 1980-ական թվականներին առաջին անգամ Հյուսիսարևմտյան ծովային երթուղով անցան մի քանի ոչ մեծ մարդատար և «Լինդբլեդ Էքսփլորեր» տուրիստական նավերը։
Հյուսիսային բևեռի նվաճում
Հյուսիսային բևեռի նվաճման առաջին փորձերը նախաձեռնվում էին Սմիթի ծովածոցից և Քենեդու նեղուցից, որը գտնվում է Էլսմիր և Գրենլանդիա կղզիների միջև։ 1875-1876 թվականներին անգլիացի Ջորջ Ներսուին հաջողվեց «Դիսքավրի» և «Ալերտ» նավերին հասցնել մինչև սառցե հաստ ծածկույթի եզր։ 1893 թվականին նորվեգացի հետախույզ Ֆրիտյոֆ Նանսենը Ռուսական Արկտիկայի հյուսիսում, «Ֆրամ» նավով շրջափակվեց սառցե ծածկույթով և նրա հետ դրեյֆեց դեպի Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոս։ Ամերիկացի Ռոբերտ Պիրին իր սևամորթ ծառա Մեթ Հենսոնի և չորս էսկիմոսների հետ ձմեռեց իր «Ռուզվելտ» նավի վրա և վստահեցնում էր, որ հասել է հյուսիսային բևեռին։ Մեկ ուրիշ ամերիկացի բժիշկ Ֆրեդերիկ Կուկը հայտարարել է, որ 1908 թվականի ապրիլի 21-ին հասել է բևեռին։ Սակայն այժմ շատ հետազոտողներ համարում են, որ ո՛չ Կուկին, ո՛չ Պիրիին չի հաջողվել հասնել Հյուսիսային բևեռ ։
Առաջին մարդիկ, որոնք անհերքելի հասել են Հյուսիսային բևեռ՝ սառցե մակերևույթի վրայով և չօգտագործելով շարժիչային փոխադրամիջոց, համարվում ենբրիտանական տրանսարկտիկական էքսպեդիցիայի անդամները՝ Ուոլի Հերբերտի գլխավորությամբ։ Սա տեղի է ունեցել 1969 թվականի ապրիլի 6-ին ։
1926 թվականի մայիսի 9-10-ը, ամերիկացի Ռիչարդ Իվլին Բեռդը, ինքնաթիռով թռիչք կատարեց դեպի Շպիցբերգենից Հյուսիսային բևեռ և վերադարձավ։ Թռիչքը իր հայտարարությամբ տևեց 15 ժամ։ Դեռևս Շպիցբերգենում կասկածներ առաջացան նրա հաջողության վերաբերյալ։ Այն հաստատվեց 1996 թվականին երբ հայտնի դարձան Ազգային աշխարհագրական ընկերությանը տրված պաշտոնական հաշվետվության մեջ թռիչքային տվյալների կեղծարարությունները ։
1977 թվականի օգոստոսի 17-ին սովետական «Արկտիկա» ատոմային սառցահատը առաջին անգամ հասավ երկրագնդի հյուսիսային գագաթը։ 1987 թվականի մայիսի 25-ին, «Սիբիր» ատոմային սառցահատը Մուրմանսկից ամենակարճ ճանապարհով հասավ Հյուսիսային բևեռ։ 1990 թվականի ամռանը «Ռոսիա» ատոմային սառցահատը արդեն զբոսաշրջիկներով հասավ Հյուսիսային բևեռ ։
Օվկիանոսի գիտական ուսումնասիրություն
1937-1938 թվականներին Ի․Դ․ Պապանինի գլխավորությամբ կազմակերպվեց «Հյուսիսային բևեռ» գիտահետազոտական կայանը, որը տեղակայված էր բևեռի մոտ դրեյֆող սառցաբեկորի վրա։ Իննամսյա դրեյֆի ընթացքում անցկացվեցին բազմաթիվ օդերևութաբանական և գեոֆիզիկական չափումներ, հիդրոկենսաբանական ուսումնասիրություններ, կատարվեցին օվկիանոսի խորքային չափումներ։ 1950-ական թվականներից Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսում պարբերաբար գործում են բազմաթիվ համանման դրեյֆող կայաններ։ ԱՄՆ-ի, ՍՍՀՄ-ի և Կանադայի կառավարությունների ջանքերով կազմակերպել են երկարաժամկետ հետազոտական բազաներ մեծ սառցաբեկորների վրա, որոնց հաստությունը հասնում է 50 մետրի ։ 1948 թվականին սովետական գիտնականների կողմից հայտնագործվեց Լոմոնոսովի լեռնաշղթան, իսկ 1961 թվականին ամերիկացի գիտնականները գտան Միջինատլանտյան լեռնաշղթայի շարունակությունը ։
Աստերոիդների ցանկ (219601-219700)
Աստերոիդների ցանկ (219501-219600) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (219701-219800)
Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոս
Օվկիանոսի գիտական ուսումնասիրություն
Այժմ Ռուսաստանի «Արկտիկայի և անտարկտիդայի գիտահետազոտական ինստիտուտի» կողմից կոմպլեքս գիտահետազոտական աշխատանքններ է տարվում ։ Ամեն տարի ինստիտուտի կողմից կազմակերպվում է բևեռային էքսպեդիցիաներ։ 2012 թվականի հոկտեմբերի 1-ից Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսում իր դրեյֆը սկսեց «Северный полюс-40» կայանը ։ Ինստիտուտի անմիջական մասնակցությամբ ստեղծվեց Ֆրամի անվան ռուս-նորվեգական Արկտիկական լաբորատորիան, որը ուսումնասիրում է Արկտիկայի կլիման և ռուս-գերմանական Օտտո Շմիդտի անվան բևեռային և ծովային ուսումնասիրությունների լաբորատորիան ։ Կանադայում օվկիանոսի ուսումնասիրությամբ զբաղվում է Բեդֆորդի օվկիանոսագիտության ինստիտուտը ։
Օվկիանոսը եվրասիական ժողովուրդների դիցաբանությունում
Օվկիանոսը կարևոր տեղ է զբաղեցնում հյուսիսային Եվրասիայի ժողովուրդների դիցաբանության մեջ։
Հյուսիսային օվկիանոսը հյուսիսեվրասիական ժողովուրդներիդի դիցաբանական նկարում հանդես է գալիս, որպես խավարի աշխարհ, տարտարոս, մեռյալների թագավորություն (ֆինն-ուգրիներ, սամոյեդներ, տունգուս-մանջուրներ)։ Նման տեսակետը ձևավորվել է հին ժամանակներում և հյուսիսեվրասիական տիեզերական առասպելում վերակառուցվում է որպես անդրշիրիմյան սահման։ Սիբիրի ժողովուրդները տիեզերքը բաժանում էին ոչ թե ուղղահայաց, այլ հորիզոնական` Համաշխարհային գետի համեմատ։ Գետի լեռնային ակունքներում ենթադրվում էր լույսի վերին աշխարհը, որտեղից գարնանը չվող թռչունները նորածինների հոգիները բերում էին մարդկանց աշխարհ։ Մահացածների հոգիները գետով իջնում էին ներքև՝ մեռյալների թագավորություն։ Աշխարհի այս պատկերացումը պայմանավորված էր աշխարհագրական իրողություններով, մասնավորապես` Սիբիրի խոշոր գետերը հոսում էին հարավից դեպի հյուսիս և թափվում օվկիանոս։ Սուզվող թռչունների առասպելը և դրանից աշխարհի ստեղծումը առաջացել է սառցադաշտային ժամանակաշրջանից հետո, երբ Սիբիրի գետերի ջրերը հյուսիսում կուտակվել են հետ քաշվող սառցադաշտերի դեմ և առաջացրել հսկայական ջրամբար.
Հնդիրանական դիցաբանական ավանդույթներում կան որոշակի արձագանքներ, որոնք կապված են արիական նախահայրենիքի հյուսիսային հարևանների հետ։ Մասնավորապես, որոշ գիտնականներ, Արիական դիցաբանության համաշխարհային լեռը (հնդարիացիների Մերուն, իրանցիների Բարձր Հարան) կապում են Ուրալյան լեռների հետ։ Այս լեռան ստորոտին է գտնվում Համաշխարհային օվկիանոսը (իրանցիների Վորուկաշան), որը համեմատվում է Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի հետ, և դրա վրա` Օրհնյալների կղզին (Շվետադվիպա հնդարիացիների մոտ)։ Մահաբհարաթայում հատուկ նշվում է, որ Մերու լեռան հյուսիսային լանջը գտնվում է Կաթի ծովի ափին ։ Մի շարք հետազոտողների կարծիքով, այս պատկերի որոշ տարրեր սկյության ավանդույթների միջոցով փոխառնվել են Հին հունական ավանդույթններ և ազդել, մասնավորապես, Ռիպեյան լեռների և Հիպերբորայի կերպարների ծալման վրա ։
Հին և միջնադարյան գրքային ավանդույթներում Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսը չափազանց անորոշ էր ներկայացված, ինչի հետևանքով էլ այն ակտիվորեն ներառվել է դիցաբանության մեջ։ Մասնավորապես, նրա ափերը համարվում էին աշխարհի եզրը, հետևաբար, այնտեղ պետք է բնակեցված լինեին տարբեր հրեշներով (արիմասպներով և այլն), կուսական քաոսի ժառանգներով ։ Հին ռուսական ավանդույթներում այս առասպելները կուտակված տարածաշրջանի զարգացման և տեղական բնակչության հետ ակտիվ շփումների շնորհիվ աստիճանաբար փոխարինվում էին օբյեկտիվ տվյալներով։ Միևնույն ժամանակ, եվրոպական աշխարհագրական ավանդույթներում, որոշակի պատկերավում է ձևավորվել Արկտիկա մայրցամաքի մասին, որը, աշխարհագիտության զարգացման հետ մեկտեղ վերածվել է Արկտիկայի տեսության։ Առավել հայտնի էին Արկտիկայի խորհրդավոր կղզիների պատկերումը, որոնք մարմնավորվել են Սաննիկովի երկրի լեգենդում, և ոչ գիտական գրականության մեջ այդ առասպելները շարունակում են մնալ մինչ այսօր։
Օվկիանոսի մասին որոշ տեղեկություններ պահպանվել են նաև արաբական աշխարհագրական ավանդույթների շնորհիվ։ 12-րդ դարի կեսերին Վոլժյան Բուլղարիա այցելած արաբ ճանապարհորդ Աբու Համիդ ալ-Գարնաթին պատմում էր իր հյուսիսային հարևանի` Յուրայի (Յուգրա) երկրի մասին, որը գտնվում էր Վիսու շրջանից հետո, Խավարի ծովում, այսինքն` Արկտիկական օվկիանոսի ափին։ Արաբական տեղեկությունները զուրկ չեն նաև ֆանտաստիկ մանրամասներից, օրինակ, ասվում է, որ Բուլղարիայի հյուսիսային առևտրականների ժամանումով սարսափելի ցուրտ սկսվեց ։
Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի իրավական կարգավիճակը
Արկտիկայի տարածքի իրավական կարգավիճակը միջազգային մակարդակով կարգավորված չէ։ Մասնակի դեպքերում այն որոշված է արկտիկական երկրների ազգային օրենսդրությամբ և միջազգային իրավական համաձայնագրերով, հիմնականում շրջակա միջավայրի պահպանության ոլորտում ։ Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսին անմիջականորեն հարակից են 6 պետությունների տարածքներ. Դանիա (Գրենլանդիա), Կանադա, Նորվեգիա, Ռուսաստան, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ, Իսլանդիա։ Վերջինս Արկտիկայի հատվածի նկատմամբ սեփականության պահանջներ չի ներկայացնում։ Այսօր Արկտիկայի երկրների միջև օվկիանոսի ընդերքի համար հստակ իրավական համաձայնագրեր չկան ։
Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի համար գոյություն ունեն արկտիկական պետությունների իրավական բաժանման երկու հիմնական ուղիներ՝ սեկտորային (յուրաքանչյուր արկտիկական պետությունը ունի օվկիանոսի եռանկյուն տարածք, որի գագաթները հյուսիսային աշխարհագրական բևեռն է, պետության ափամերձ արևմտյան և արևելյան սահմանները) և կոնվենցիոն (1982 թվականի դեկտեմբերի 10-ի ՄԱԿ-ի կոնվենցիայով սահմանված ծովային տարածքների իրավունքի սահմանազատման կանոններ) ։ Կոնվենցիան պահպանելու համար ստեղծվել է մայրցամաքային խութի հարցերով զբաղվող ՄԱԿ-ի հանձնաժողով, որն ուսումնասիրում է Դանիային, Նորվեգիային և Ռուսաստանին պատկանող խութերի երկարությունը հաստատող փաստաթղթերը ։ 2008 թվականին Ռուսաստանի, Նորվեգիայի, Դանիայի, ԱՄՆ-ի և Կանադայի միջև ստորագրվեց Իլուլիսաթի հռչակագիրը, այն մասին, որ Արկտիկայի վերաբերյալ նոր միջազգային պայմանագրեր կնքելու անհրաժեշտություն չկա։ Միևնույն ժամանակ, պետությունները պայմանավորվեցին շրջակա միջավայրի բնապահպանական համագործակցության, ինչպես նաև տարածաշրջանում հնարավոր ապագա փրկարարական գործողությունների համակարգման մասին ։
Դանիա
Դանիան իր արկտկական տարածքների մեջ է ներառել Գրելանդիան և Ֆարերյան կղզիները։ Դանիայի իշխանությունը Գրնենլանդիային վրա հաստատվել է 1933 թվականին։ Դանիայի բևեռային տարածքների մակերեսը կազմում է 0,372 մլն․ կմ2 ։ Դանիան և Կանադան վիճարկում են Քենեդու նեղուցի կենտրոնում գտնվող Հանսի կղզու սեփականության իրավունքը ։ 2002 թվականին Դանիան 62 հազար կմ² մայրցամաքային խութի իրավունքի հայտ է ներկայացրել ՄԱԿ-ին (ներառյալ Հյուսիսային բևեռը) ։
Կանադա
1880 թվականին Մեծ Բրիտանիան պաշտոնապես Հյուսիսային Ամերիկայի տարածքները փոխանցեց Կանադային։ Սակայն կանադական Արկտիկայի բազմաթիվ կղզիներ հայտնաբերվել են ամերիկացի և նորվեգացի հետազոտողների կողմից, ինչն էլ կարող էր վտանգ ներկայացնել տարածաշրջանում Կանադայի ինքնիշխանության համար։ Կանադան առաջինն էր 1909 թվականին սահմանել Արկտիկայի իրավական կարգավիճակը, պաշտոնապես հայտարարելով Գրենլանդիայի արևմտյան կողմում գտնվող, Կանադայի և Հյուսիսային բևեռի միջև բոլոր հողերը և կղզիները որպես սեփականություն (ինչպես հայտնագործված այնպես էլ հետագայում հայտնագործվող) ։ 1926 թվականին այդ իրավունքը իրավաբանորեն ամրագրվեց թագավորական հրամանագրով, որը արգելում էր բոլոր օտարերկրյա երկրներին առանց Կանադայի կառավարության լիազորված թույլտվության կանադական արկտիկական հողերում և կղզիներում որևէ գործունեություն իրականացնել։ 1922 թինվական Կանադան հայտարարեց Վրանգելի կղզու՝ իրեն պատկանելու մասին։ ԽՍՀՄ-ը վիճարկեց այս հայտարարությունը և 1924 թվականին այստեղ խորհրդային դրոշ տեղադրեց։ Այսօր Կանադան սահմանում է իր ունեցվածքը Արկտիկայում, որպես մի տարածք, որը ներառում է Յուկոն գետի ջրային ավազանը, հս․ լ․ 60°-ից դեպի հյուսիս բոլոր հողերը, այդ թվում` Կանադական Արկտիկական կղզեխումբը, նրա նեղուցները և ծոցերը, Հուդզոնի և Ջեյմսի ծոցերի ափամերձ գոտիները։ Կանադայի բևեռային տիրույթների տարածքը 1.43 մլն կմ² է ։ 2007 թվականին Կանադայի վարչապետը հանդես եկավ մի նախաձեռնությամբ, որը նպատակ ուներ ամրապնդել Արկտիկայի նկատմամբ Կանադայի ինքնիշխանությունը։ Ինչի արդյունքում, 2009 թվականին Կանադայի խորհրդարանի կողմից ընդունվեց «Կանադայի Հյուսիսային ստրատեգիան», որը, ի լրումն քաղաքական բաղադրիչի, ավելի շատ ուշադրություն է դարձնում արկտիկական տարածաշրջանի տնտեսական զարգացման վրա` հիմք ունենալով գիտահետազոտական ուսումնասիրությունները ։ 2013 թվականին Կանադան դիմել է ՄԱԿ-ին` մայրցամաքային խութի (ներառյալ Հյուսիսային բևեռի) 1.2 միլիոն կմ² սեփականության իրավունքի համար ։
Նորվեգիա
Նորվեգիան չի ներկայացնում իր հյուսիսային տարածքների պաշտոնական սահմանումը։ 1997 թվականին արկտիկական պետությունների շրջակա միջավայրի նախարարները որոշեցին, որ Նորվեգիայի արկտիկական տարածքը ձևավորում են Նորվեգական ծովի՝ հյուսիսային լայնության 65°-ից հյուսիս ընկած տարածքները։ Նորվեգիայի բևեռային տարածքը կազմում է 0,746 միլիոն կմ²։ 1922 թվականին Փարիզում 42 երկրներ ստորագրեցին Սվալբարդ կղզեխմբի նկատմամբ նորվեգական իշխանությունը հաստատող պայմանագիր։ Սակայն քանի որ Շպիցբերգենում մի քանի երկրներ ածուխ են արդյունահանում, կղզեխումբը ստացավ ապառազմականացված գոտու կարգավիճակ։ 1925 թվականին Նորվեգիան պաշտոնապես հայտարարեց Շպիցբերգենի միացումը իր տարածքներին և կղզեխմբի շուրջ ստեղծեց 200 մղոնանոց տնտեսական գոտի, որը սակայն Խորհրդային Միությունը և ապա Ռուսաստանը չճանաչեցին։ 1957 թվականի Փետրվարի 15-ին ԽՍՀՄ-ն և Նորվեգիան Բարենցի ծովում երկու երկրների միջև ծովային սահմանի մասին համաձայնագիր ստորագրեցին ։ 2010 թվականին Նորվեգիայի և Ռուսաստանի Դաշնության միջև ստորագրվեց համաձայնագիր «ծովային սահմանների սահմանազատման, Բարենցի ծովում և Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսում համագործակցության» մասին, ինչի արյունքում որոշվեց հսկայական՝ մոտ 175 հազար կմ 2 ծովային տարածքների պատկանելիության հարցը ։
Ռուսաստան
Ռուսական արկտիկական գոտու կարգավիճակը առաջին անգամ սահմանվել է 1916 թվականի սեպտեմբերի 20-ին Ռուսական կայսրության արտաքին գործերի նախարարության հայտագրում։ Այն սահմանում է Սիբիրյան մայրցամաքային հովիտի հյուսիսում գտնվող բոլոր ռուսական հողային տարածքերի կարգավիճակը։ 1924 թվականի նոյեմբերի 4-ին ԽՍՀՄ արտաքին գործերի կոմիսարիատի հուշագիրը հաստատեց 1916 թվականի հայտագրի դրույթները։ 1926 թվականի ապրիլի 15-ին ԽՍՀՄ-ի ԿԸՀ նախագահության «Հուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի ԽՍՀՄ հողերի և կղզիների մասին» հրամանով սահմանվեց Խորհրդային Միության արկտիկական տարածքների իրավական կարգավիճակը։ ԿԸՀ-ի հրամանագիրը հայտարարում էր, որ «ԽՍՀՄ-ի տարածք են հանդիսանում ԽՍՀՄ-ի ափերից մինչև հյուսիսային բևեռ Գրինվիչի արևելյան երկարության 32° 4′ 35″-ի, որն անցնում է Վայդա ծովախորշի արևելյան կողմով, Կեկուրի հրվանդանով և Գրինվիչի արևմտյան երկարության 168° 49′ 30″-ի, որն անցնում է Բերինգի նեղուցի Դիոմեդա կղզեխմբի Ռաթմանովա և Կռուզենշտերն կղզիերի միջով, արդեն հայտնագործված տարածքները և հետագայում հայտնագործվելիք հողերը և կղզիները, որոնք հռչակման հրապարակման պահին չեն կազմել Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսում օտարերկրյա պետությունների տարածքը։ ԽՍՀՄ բևեռային ընդհանուր տարածքը կազել է 5.842 մլն կմ² ։ 2001 թվականին Ռուսաստանը առաջինն էր, որ ՄԱԿ-ի հանձնաժողովին փաստաթղթեր ներկայացրեց մայրցամաքային խութի մինչև 1,2 մլն կմ² ընդլայնված սահմանների մասին (ներառյալ Հյուսիսային բևեռը) ։
ԱՄՆ
1924 թվականին ԱՄՆ-ն նպատակադրվել էր Հյուսիսային բևեռը միացնել իր տարածքներին, հենվելով այն բանի վրա, որ Հյուսիսային բևեռը Ալյասկայի շարունակությունն է։ Այսօր ԱՄՆ-ն Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսում իր տարածքները սահմանում է Հյուսիսային շրջանից դեպի հյուսիս Պորկյուպայն, Յուկոն և Կուսկոկվիմ գետերով սահմանազատված տարածքները ինչպես նաև բոլոր կից ծովերը, ներառելով Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսը, Բոֆորտի և Չուկոտի ծովերը։ ԱՄՆ-ի բևեռային տարածքները կազմում են 0.126 միլիոն կմ² ։ ԱՄՆ-ն և Կանադան վիճարկում են Բոֆորտի ծովով անցնող սահմանի հարցը։ Բացի այդ ամերիկացիները պնդում են, որ Հյուսիսարևմտյան անցումը ծովային օրենքով պատկանում է միջազգային ջրերին, ի տարբերություն կանադացիների՝ որնք կարծում են, որ դա իրենց է պատկանում ։ 1990 թվականի համաձայնագրով Ռուսաստանի և ԱՄՆ-ի ծովային սահմանն անցնում է Չուկոտի ծովով, որը շարունակվում է դեպի հարավ Բերինգի ծովով։ Այս համաձայնագիրը չի վավերացվել Ռուսաստանի կողմից, սակայն ստորագրման պահից կիրառվում է երկու կողմերի կողմից ։
Տրանսպորտ և նավահանգստային քաղաքներ
Տարվա մեծ մասը Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսը օգտագործվում է ծովային բեռնափոխադրման համար, որոնք իրականացնում են Ռուսաստանը՝ Հյուսիսային ծովային ուղղով, ԱՄՆ-ն և Կանադան՝ Հյուսիսարևմտյան անցումով։ Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի հիմնական ծովային նեղուցներն են՝ Բերինգի, Լոնգի, Դմիտրի Լապտևի, Վիլկիցկու, Կարայի դարպասներ, Մատոչկին Շար, Յուգորսկի Շար, Դանիական և Հոդզոնի ։ Սանկտ Պետերբուրգից մինչև Վլադիվոստոկ ծովային ուղղին ունի 12,3 հազար կիլոմետր երկարություն։ Հյուսիսային ծովային ուղղու ամենադժվար անցանելի հատվածը հանդիսանում է Մուրմանսկից մինչև Բերինգի նեղուց ընկած հատվածը։ Արկտիկային ռուսական բեռնաշրջանառության 60 %-ն իրականացնում են Մուրմանսկի և Արխանգելսկի նավահանգիստները։ Հյուսիսային ծովային ուղղու կարևորագույն բեռներն են հանդիսանում անտառահումքը, ածուխը, պարենամթերքը, վառելիքը, մետաղական կոնստրուկցիաները, մեքենաները, ինչպես նաև հյուսիսի բնակիչների համար առաջին անհրաժեշտության ապրանքները։ Արկտիկայի ռուսական հատվածում բեռնափոխադրումների քանակով առանձնանում են Կանդալակշան, Բելոմորսկը, Օնեգան, Դուդինկան, Իգարկան, Տիկսին, Դիկսոնը, Խատանգան, Պևեկը, Ամդերման, Զելյոնի Միսը, և Շմիդտի Միսը ։
Նորվեգական ափի երկարությամբ տարածված է նավահանգիստների և նավահանգստային կենտրոնների խիտ ցանց, որտեղ զարգացած է մշտական նավարկությունը։ Նորվեգական կարևորագույն նավահանգիստներից են՝ Տրոնհեյմը (անտառամթերքներ), Մու ի Ռանան (հանքաքար, ածուխ, նավթամթերք), Բուդյոն (ձուկ), Օլեսուն (ձուկ), Նարվիքը (երկաթի հանքաքար), Կիրկենեսը (երկաթի հանքաքար), Թրոմսյոն (ձուկ), Համերֆեստը (ձուկ)։ Իսլանդիայի ափամերձ տարածքում զարգացած է առափնյա նավարկությունը։ Նշանակալի նավահանգիստներն են Ռեյկյավիկը, Գրունդարտանգին (ալյումին), Աքուրեյրին (ձուկ)։ Շպիցբերգենի նավահանգիստներն են Լոնգյիրը, Սևան, Բարենցբուրգը, և Պիրամիդան, որը մասնագիտացած է քարածխի բեռնափոխադրման մեջ ։
Նավթ և գազ
Տարածաշրջանի ամենակարևոր նավթի և գազի արդյունահանման ծրագրերը հետևյալն են.
Ածուխ
Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի ռուսական առափնյա հատվածը հարուստ է քարածխի և գորշածխի պաշարներով։
Սիբիրի արկտիկական ածուխի պաշարները գերազանցում են 300 մլրդ տոննան, որոնց 90 %-ը տարբեր տիպի քարածուխներ են։ Ածուխի հարուստ պաշարներ կան նաև Կանադայի և ԱՄՆ-ի արկտիկական առափնյա հատվածներում։ Գրենլանդիյում՝ Բաֆինի ծովափին հայտնաբերել են ածուխի և գրաֆիտի հանքավայրեր ։
Հանքանյութեր
Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի ափերը հարուստ են տարատեսակ հանքանյութերով․
Ռազմական օգտագործում
Դանիական նավատորմը երկու փոքր և մեկ պարեկային նավ է օգտագործում Գրենլանդիայի ափերի պարեկության համար։ Դանիայի թագավորական նավատորմի բազան գտնվում է Գրենլանդիայի հարավում՝ Կանգիլինգուիթում։ Նորվեգիայի թագավորական նավատորմն ունի 6 «Ուլա» տիպի սուզանավ, 5 «Ֆրիտյոֆ Նանսեն» տիպի եռակայմ հետախուզանավ, որի վրա տեղակայած է գերձայնային NSM հականավային հրթիռներ։ Նորվեգական առափնյա պահակազորը նույնպես ունի մի քանի պարեկային նավեր, որոնք կարող են լողալ բարակ սառույցի պայմաններում, ոչ մի նորվեգական նավ չի կարող կոտրել հաստ սառույցը։ Կանադայի հյուսիսային ջրերի պարեկությունը իրականացնում է առափնյա պահակազորը, որն իր օգտագործման տակ ունի 11 անզեն սառցահատ, և որից երկուսը հագեցված են հետազոտական ծրագրերի համար։ Կանադայի թագավորական նավատորմն ունի 15 նավ և 4 սուզանավ, որորնք կարող են նավարկել միայն ամռանը։ Մոտակա ծովային բազան գտնվում է Հալիֆաքսում, սակայն նախատեսվում է նաև Նունավուտում և Ռեզոլյուտ Բեյում ։
Արկտիկայի ռուսական նավատորմը կենտրոնացված է Կոլսկի թերակղզու հյուսիսարևմուտքում։ Ռուսաստանի Հյուսիսային նավատորմը երկրի 5 նավատորմերից ամենախոշորն է, և տեղակայված է Բարենցի և Սպիտակ ծովերի ռազմական բազաներում։ Հյուսիսային նավատորմի զինանոցում կա սուզանավեր, այդ թվում միջուկային բալիստիկ հրթիռներով, «Адмирал флота Советского Союза Кузнецов» Ռուսաստանի միակ ավիակիրը, ինչպես նաև «50 лет Победы» խոշոր սառցահատը։ Բացի այս Հյուսիսային և Խաղաղօվկիանոսյան նավատորմերը կազմված են փոքրածավալ 97 և 97П տիպի սառցահատներով։ Տարածաշրջանում ռազմական ներկայությունը ուժեղացված է ռուսական «Мистраль» տիպի դեսանտային ուղղաթիռակիրներով։ Ինչպես նաև Արկտիկական ջրերում աշխատում են 20 քաղաքացիական սառցահատներ։ Ալյասկայի առափնյա ջրերը գտնվում են ԱՄՆ-ի Խաղաղօվկիանոսյան ռազմածովային ուժերի պատասխանատվության գոտում։ Նավատորմն ունի 39 ատոմային սուզանավ, որից 10-ը՝ «Ohio» տիպի, 6 ատոմային ավիակիր, և այլ նավեր։ Նավերը հիմանակնում հարմարեցված չեն սառույցներում լողալու համար, բացառությամբ M/V Susitna փորձարարական նավի։ Միևնույն ժամանակ նրանք լավ հագեցած են հյուսիսային լայնություններում աշխատելու համար։ Սուզանավերի մեծ մասը կարող են աշխատել Արկտիկայի սառույցների տակ և իրականացնում են մշտական շրջայցեր, ներառյալ նավարկություն Հյուսիսային բևեռի շուրջ։ ԱՄՆ-ի առափնյա պարեկային «Legend» նավը հատուկ նախագծվել է Արկտիկայում գործողություններ իրականացնելու համար։ Առափնյա պարեկազորը ունի նաև 3 անզեն սառցահատ, որոնք հիմնականում օգտագործվում են հետազոտական նպատակներով ։
2008 թվականից Կանադան ամեն տարի արկտիկական վարժանքներ է իրականացնում։ Ռուսաստանը տարածաշրջանում ակտիվացրել է իր ներկայությունը, մի շարք բալիստիկ հրթիռներ արձակելով սուզանավերից, ինչպես նաև Բոֆորտի ծովում Ту-95 ստրատեգիկ ռմբակոծիչներով թռիչքներ իրականացնելով։ 2007 թվականից ԱՄՆ-ն և Մեծ Բրիտանիան պարբերաբար իրականացնում են համատեղ վարժանքներ։ 2009 թվականին ԱՄՆ-ի ռազմածովային ուժերը ընդունեցին Արկտիկական ստրատեգիան։
Աշխարհի խնդիրների հետազոտման Ստոկհոլմյան ինստիտուտը նշում է, որ իրականացվում է նավերի վերազինում և վերատեղաբաշխում՝ քաղաքական և տնտեսական իրականության համապատասխան։ Խոսել Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի ռազմական հակամարտության մասին վաղաժամ է, միևնույն ժամանակ, տարածաշրջանի հարուստ պաշարների, ռազմական և տնտեսական ակտիվացման պատճառով, հնարավոր է անկանխատեսելի միջադեպեր, որից խոսափելու համար ինստիտուտը խորհուրդ է տալիս առափնյա երկրներին վարել բաց քաղաքականություն ։
ԱՄՆ-ի ստրատեգիական և միջազգային հետազոտությունների կենտրոնը նկատում է, որ ակտիվացման հետ կապված ավելացել է վթարներն ու աղետները՝ նման 2010 թվականի օգոստոսին Նունավուտի ափերի մոտ «Clipper Adventurer» ծովաշրջիկային նավի միջադեպի, որի կանխարգելման համար հարկավոր է բոլոր առափնյա երկրների ջանքեր ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոս
Սուրեն Գրիգորյան (այլ կիրառումներ)
Սուրեն Գրիգորյան անուն-ազգանունը կարող է վերաբերել՝
Տիմիրովո (գյուղ, Շարանսկի շրջան)
Տիմիրովո (Тимирово, Тимер), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Շարանսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 88 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Շարանսկի շրջանի բնակավայրեր
Ուտլան
Ուտլան (Утлан), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Պեչորա գետի ձախ ափին՝ 1648 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 24 կմ։
Ջրագրության տվյալներ
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Վալերի Գրիգորյան (այլ կիրառումներ)
Վալերի Գրիգորյան անուն-ազգանունը կարող է վերաբերել՝
Դրոթթնինգհոլմ
Դրոթթնինգհոլմ (Drottningholms slott - «թագուհու պալատ»), Շվեդիայի մայրաքաղաք Ստոկհոլմի նշանավոր պալատական համալիրներից մեկը, 1981 թվականից ի վեր Շվեդիայի թագավորների պաշտոնական նստավայրն է։ Դրոթթնինգհոլմը 1991 թվականին ներառվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում։
Պատմություն
XVI դարում Շվեդիայի թագավոր Յոհան III-ը Լուվյեն կղզու վրա իր թագուհու պատվին կառուցում է Դրոթթնինգհոլմ անունով ամրոցը։ 1662 թվականին ամրոցն այրվում է, սակայն ընդամենը մեկ տարի անց թագուհի Էլեոնորա Հեդվիգը հրամայում է նույն տեղում նոր շինություն կառուցել՝ այս անգամ պալատ, որը պետք է հասարակ լիներ, առանց ավելորդ ճոխությունների, բայց աչքի ընկներ էլեգանտությամբ ու համաչափությամբ։
1744 թվականին Շվեդիայի թագաժառանգ Ադոլֆ Ֆրեդրիկի հետ ամուսնության կապակցությամբ Դրոթթնինգհոլմը նվիրում են Պրուսիայի արքայադուստր Լուիզայ Ուլրիկեին։ Լուիզան ոճափոխության է ենթարկում պալատը՝ մոտեցնելով ֆրանսիական ռոկոկոյին, ինչպես նաև հիմնում է արքունական թատրոնը։ 1777 թվականին նա Դրոթթնինգհոլմը վաճառում է շվեդներին, ինչի շնորհիվ նրա որդին՝ Գուստավ III-ը, և նրա ժառանգները շարունակելու էին ապրել պալատում։
XIX դարում Դրոթթնինգհոլմը գրեթե չէր բարեփոխվում և քիչ էր գործածվում, սակայն 1907 թվականին համալիրի վերանորոգման մեծ ծրագիր է մշակվում, ինչի արդյունքում Դրոթթնինգհոլմը թարմ ու նախկինի պես գեղեցիկ տեսք է ստանում ։ Այս վերանորոգումից հետո պալատը կրկին դառնում է շվեդ միապետների նստավայրը։
Շինություններ
Համալիրի գլխավոր շինություններն են՝ պալատը, եկեղեցին, թատրոնը, չինական տաղավարն ու այգիները։
Արքունական եկեղեցի
Արքունական եկեղեցին կառուցվել է 1746 թվականին Տեսսին Կրտսերի կողմից։ Յուրաքանչյուր ամսվա վերջին կիրակի օրն այստեղ պատարագ է մատուցվում։ Ներսից եկեղեցին զարդարում են 1730 թվականին ստեղծված երգեհոնն ու Շվեդիայի թագավոր Գուստավ V -ի ձեռքերով ստեղծված գոբելենը (գորգանկար)։
Պալատական թատրոն
Պալատական թատրոնը կառուցվել է 1766 թվականին։ Ի տարբերություն XVIII դարի այլ եվրոպական թատրոնների` նրանում պահպանվել են ժամանակին բնորոշ իտալական այն սարքավորումներն ու մեխանիզմները, որոնց շնորհիվ բեմի վրա կահույք էին տեղաշարժում, ձայնային ու ջրային էֆֆեկտներ ապահովում ներկայացումների ժամանակ և այլն։ 1922 թվականին թատրոնը վերաբացվում է նորոգումից հետո։
Չինական տաղավար
Չինական տաղավարը եվրոպացիների՝ չինական միջնադարյան մշակույթով հետաքրքրվածության առաջին օրինակներից է։ Տաղավարի կառուցումն ավարտվել է 1769 թվականին։ Շվեդիայի թագավոր Ադոլֆ Ֆրեդերիկի զարմուհին՝ ռուս կայսրուհի Եկատերինա II-ը, տպավորվելով այս նախագծից, Ռուսաստանում երկար տարիներ աշխատող իտալացի  ճարտարապետ Անտոնիո Ռինալդիին պատվիրում է չինական ոճով գյուղ կառուցել Ցարսկոյե Սելոյում (ներկայումս՝ Պուշկին քաղաքը)։
Ինչպես Դրոթթնինգհոլմում, այստեղ ևս թատրոն է կառուցվում պալատական ներկայացումների համար։ 1989-1996թթ. ընթացքում համալիրի չինական տաղավարը մանրակրկիտ վերանորոգման է ենթարկվում, ինչից հետո այն այցելուներին ներկայանում էր իր սկզբնական կառուցվածքով։
Այգիներ
Պահպանվել են ֆրանսիական բարոկկոյի ոճով կառուցված զբոսայգին, որտեղ գտնվում են հոլանդացի քանդակագործ Ադրիան դե Բրիսի աշխատանքները։ Գուստավ III թագավորի նախաձեռնությամբ բացվում է համալիրի Անգլիական այգին` մեծ սիզամարգերով ու երկու լճակից` իր կապուղիներով ու կամուրջներով։ Անգլիական այգին զարդարված է մեծ քանակությամբ հռոմեական անտիկ քանդակներով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Շվեդիայում Կատեգորիա:Պաշտոնական նստավայրեր Կատեգորիա:Ստոկհոլմի պալատներ
Խորզոն
Խորզոն, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Սևերեկի գավառակում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ռոնդանինի պիետա
Ռոնդանինի պիետա (Rondanini Pietà), մարմարե քանդակ, որի վրա Միքելանջելոն աշխատել է 1550-ական թվականներից մինչև իր կյանքի վերջ՝ 1564 թվական։ Գտնվում է Միլանի Սֆորցա ամրոցի Ռոնդանինի պիետա թանգարանում ։
Պատմություն
Այս վերջնական քանդակը կրկին անդրադառնում է մահացած Քրիստոսի վրա Սուրբ Մարիամի ողբի թեմային, որին Միքելանջելոն առաջին անգամ իր ստեղծագործություններում անդրադարձել էր 1499 թվականին՝ կերտելով Պիետա քանդակը։ Խաչելության թեմայով նկարների շարքի և իր շիրիմի համար նախատեսված Պիետա Ֆլորենցիա (Pietà Bandini) քանդակի նմանությամբ այս քանդակը ևս ստեղծվել է այն ժամանակ, երբ Միքելանջելոյի մոտ աճում էր մահի զգացումը։
Ռոնդանինի պիետա քանդակի վրա Միքելանջելոն սկսել է աշխատել նախքան Պիետա Ֆլորենցիա քանդակը։ Մարիամի և Քրիստոսի տեսիլային, անօթևան պատկերները Միքելանջելոն կերտել է պարզունակ ձևով, ինչը բնորոշ է նրա վաղ շրջանի ոճին, և առավել նկատելի կրում է գոթիկա քանդակների քան Վերածննդի ազդեցությունը։
Քանդակն անավարտ չի համարվում, այլ գտնվում է շարունակական գործընթացում, որը դիտողի համար տեսանելի է այն բազմաթիվ անկյուններից նայելիս ։
Թիկունքի կողմից նայելիս կարծես Քրիստոսն իր մեջքով սատարում է Մարիամին։ Միքելանջելոն այս կերպով ներկայացրել է՝ ինչպես Քրիստոսը կմխիթարի Մարիամին իր մահից հետո։
Հարավաֆրիկացի նկարիչ Մառլեն Դյուման «Ռոնդանինի պիետա» քանդակի հիման վրա 2012 թվականին ստեղծել է Homage to Michelangelo (Ի պատիվ Միքելանջելոյի) կտավը ։
Իգնատիոս Անտիոքացի
Իգնատիոս Անտիոքացի, նաև՝ Իգնատիոս Աստվածազգյաց (Ιγνάτιος ο Θεοφόρος, ), Անիտոքի եպիսկոպոս, առաքելական այր, քրիստոնյա մարտիրոս, աստվածաբան, համաքրիստոնեական սուրբ։ Հովհաննես առաքյալի աշակերտը։ Գրել է բազմաթիվ նամակներ՝ ուղղած քրիստոնեական տարբեր համայնքների, որոնցից պահպանվել են 7-ը։ Այդ նամակներից մեկն ուղղված է Պոլիկարպոս Զմյուռնացուն, իսկ մյուսները Եփեսոսի, Մագնեզիայի, Տրալլայի, Ֆիլադելֆիայի, Զմյուռնիայի և Հռոմի եկեղեցիներին։ Նշանավոր է հատկապես՝ քրիստոնյաներին ուղղված նամակը։ Լսելով, որ Հռոմի քրիստոնյաները ձեռնարկում են իր ազատագրման գործը, Իգնատիոսը դիմում է նրանց և խնդրում, որ թույլատրեն իրեն մահանալու Քրիստոսի համար։ Հայ եկեղեցին Իգնատիոս Անտիոքացուն դասել է սրբերի կարգը։
ԱՄՆ փոխնախագահների ցանկ
ԱՄՆ փոխնախագահ (Vice President of the United States), նախագահից հետո կարևորությամբ երկրորդ պաշտոնյան է ԱՄՆ դաշնային կառավարության գործադիր համակարգում։ ԱՄՆ առաջին փոխնախագահը Ջոն Ադամսն էր, գործող փոխնախագահը Մայք Փենսն է։ Ամբողջ պատմության մեջ այս պաշտոնը զբաղեցրել է 48 մարդ։
Իգնատիոս Անտիոքացի
Նամակները
Պահպանված են Իգնատիոսի նամակների 3 տարբեր խմբագրություններ.
ԱՄՆ փոխնախագահների ցանկ
Փոխնախագահը շատ լիազորություններ չունի, փոխնախագահի հիմնական սահմանադրական գործառույթն այն է, որ նա ԱՄՆ նախագահին փոխարինում է նրա մահվան, հրաժարականի կամ պաշտոնից հրաժարվելու դեպքում։ Ութ փոխնախագահներ զբաղեցրել են նախագահի պաշտոնը նախորդների մահվան հետևանքով և պաշտոնաթողության պատճառով։ Բացի այդ, փոխնախագահը Սենատի պաշտոնական ղեկավարն է։
Իգնատիոս Անտիոքացի
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Եկեղեցական հայրեր Կատեգորիա:Եկեղեցու հայրեր
ԱՄՆ փոխնախագահների ցանկ
7 փոխնախագահները մահացել են պաշտոններում (բոլորն իրենց մահով, վերջինը՝ Շերմանը 1912 թվականին), 2-ը պաշտոնաթող են եղել (Կալխուն և Ագնյու), 9-ը նախագահ են դարձել նախագահի հրաժարականի կամ մահվան արդյունքում (ընդ որում նրանցից 4-ը հետագայում վերընտրվել են)։ 4 գործող փոխնախագահներ ընտրվեցին նախագահներ (Ադամս, Ջեֆերսոն, Վան Բյուրեն և Բուշ ավագ), ևս մեկը՝ Նիքսոնը, նախագահ ընտրվեց փոխնախագահության ավարտից 8 տարի անց։
1973 թվականին Ջերալդ Ֆորդը նշանակվեց Ռիչարդ Նիքսոնի՝ ԱՄՆ փոխնախագահի պաշտոնում Սպիրո Ագնյուի հրաժարականից հետո։ Նոյեմբերի 27-ին Ֆորդը հաստատվեց Սենատի կողմից, դեկտեմբերի 6-ին՝ ԱՄՆ Ներկայացուցիչների պալատի կողմից, որից հետո ստանձնեց պաշտոնը։ Ավելի քիչ, քան մեկ տարի անց՝ 1974 թվականի օգոստոսի 9-ին, Ֆորդը ստանձնեց ԱՄՆ-ի նախագահի պաշտոնը, երբ արդեն հրաժարական տվեց Նիքսոնը՝ Ուոթերգեյթի գործով հետաքննության կապակցությամբ։ Այսպիսով, Ֆորդը դարձել Է ԱՄՆ-ի միակ նախագահը, որը ինչպես նախագահի, այնպես էլ փոխնախագահի պաշտոնն ստացել է ոչ համաժողովրդական ընտրության կարգով։
1861-1865 թվականների քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ գոյություն ուներ Ամերիկայի Համադաշնային Նահանգների փոխնախագահի պաշտոն, երբ Հարավային Նահանգներն իրենց անկախ հայտարարեցին և դուրս եկան ԱՄՆ-ի կազմից։ Ամերիկայի Համադաշնային Նահանգների առաջին և միակ փոխնախագահն էր Ալեքսանդր Սթիվենսը, որն ընտրվել էր նախագահ Ջեֆերսոն Դևիսի հետ 1861 թվականի նոյեմբերի 6-ին ։
Այժմ ապրող նախկին փոխնախագահներ
2019 թվականի սեպտեմբերի դրությամբ ողջ են ԱՄՆ 5 նախկին փոխնախագահներ։
ԱՄՆ-ի նախկին փոխնախագահ Ջորջ Բուշ ավագը մահացել է 2018 թվականի նոյեմբերի 30-ին 94 տարեկան հասակում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի փոխնախագահներ
(6552) Հիգինսոն
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,667318 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,2893 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,0453 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1591,15 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,226252 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 12° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1989 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էլեանոր Հելինի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ադամ Խուդոյան
Կենսագրություն
Նրա ստեղծագործությունները հնչել են Ֆինլանդիայում, Գերմանիայում, Լեհաստանում, Ֆրանսիայում, Հնդկաստանում, Անգլիայում, Ավստրիայում, Չեխոսլովակիայում։ Ստեղծագործել է հիմնականում սիմֆոնիկ («Սևան», 1951, «Արա լեռ», 1994) և կամերային ժանրերում՝ Տիգրան Պետրոսյանին նվիրված սիմֆոնիա, սիմֆոնիկ պատկերներ, թավջութակի երեք կոնցերտներ, ջութակի, թավջութակի մենանվագ սոնատներ, լարային կվարտետներ, պիեսներ ջութակի, դաշնամուրի համար, ռոմանսների շարք ըստ Եղիշե Չարենցի և այլ գործեր ։
Արթուր Ահարոնյան
Արթուր Ահարոնյան, հայ դաշնակահար, կոմպոզիտոր, Փարիզի Դարյուս Միյոի անվան կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր ։
Ադամ Խուդոյան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:1921 ծնունդներ
Արթուր Ահարոնյան
Կենսագրություն
Արթուր Ահարոնյանը ծնվել է 1962 թվականի հունվարի 2-ին Երևանում։ Նախնական երաժշտական կրթությունը ստացել է հայրենիքում՝ Երևանի Պ. Չայկովսկու անվան հատուկ երաժշտական դպրոցը, սովորելով պրոֆեսոր Հակոբ Զարգարյանի դաշնամուրային դասարանում։ 1981-1987 թվականներին սովորել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայում միաժամանակ երկու մասնագիտություններով. որպես դաշնակահար՝ պրոֆեսոր Սերգեյ Սարաջյանի դասարանում և որպես կոմպոզիտոր՝ պրոֆեսոր Էդուարդ Բաղդասարյանի, ապա Տիգրան Մանսուրյանի դասարանում ։ 1986 թվականին Երևանի պետական կոնսերվատորիայում տեղի ունեցած դաշնամուրի, նվագակցության և կամերային երաժշտության մրցույթի ժամանակ նա ստացել է Առաջին մրցանակը։ 1987 թվականին մասնակցել է կոմպոզիցիա, հարմոնիա, պոլիֆոնիա, ֆուգա և գործիքավորում մրցույթին և ստացել Առաջին մրցանակը։ 1987 թվականին դարձել է Հայաստանի կոմպոզիտորների միության անդամ։ Միևնույն ժամանակ որպես դաշնակահար համերգներով հանդես եկել տարբեր երկրներում․ Ռուսաստան, Եվրոպա, Կանադա, ԱՄՆ և այլուր։ 1993 թվականին տեղափոխվել է Փարիզ ։ Այնտեղ սովորել է Սորբոնի համալսարանում՝ երաժշտագետություն մասնագիտությամբ, մագիստրոսական թեզը պաշտպանել է «Կոմիտասի դաշնամուրային երկերը» թեմայով։ 1996 թվականին ջութակահար Հայկ Դավթյանի հետ մասնակցել է Պիեռ Լանտիեր կամերային երաժշտության միջազգային մրցույթին արժանանալով Առաջին մրցանակին։ 1983 թվականին ուսանողական տարիներին գրված դաշնամուրային «Մանրանվագները» 1996 թվականին մտան Իտալիայում անցկացվող դաշնակահարների Գրամշիի անվան մրցույթի պարտադիր ծրագրի մեջ։ 2002 թվականից սկսած համարվում է Փարիզի Դարիուս Միյոյի անվան կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր։ 2006 թվականին Ռիչարդ Բախի «Ջոնաթան Լիվինգստոն անունով ճայը» պատմվածքի հիման վրա ստեղծված «Բալլադ Ջոնաթանի մասին» ստեղծագործությունը Լյուտեսի ակադեմիայի մրցույթում արժանացել է երկրորդ մրցանակի (առաջին մրցանակին ոչ ոք չի արժանացել),  իսկ նույն թվականի վերջերին Անտիբի միջազգային մրցույթում ստացել է առաջին մրցանակը։
2007 թվականին Հոլիվուդի Southern Motion Council կատարողական արվեստում ունեցած ավանդի համար շահել է Golden Star Halo Award և Emerald Award մրցանակը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայաստանի կոմպոզիտորների միություն Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Դաշնակահարներ
Ինյացիո Վիսկո
Կենսագրություն
Ծնվել է Նեապոլում 1949 թվականի նոյեմբերի 21-ին, 1971 թվականին ավարտել է Հռոմի Լա Սապիենցա համալսարանը՝ «Տնտեսություն և առևտուր» մասնագիտությամբ, 1972 թվականին սկսել է աշխատել Իտալիայի բանկում և ստաժավորման համար մեկնել Փենսիլվանիայի համալսարան, որտեղ 1974 թվականին ստացել է արվեստի մագիստրոսի աստիճան (Master of Arts), իսկ 1981 թվականին՝ տնտեսագիտության գծով փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան։ 1974 թվականին վերադարձել է Իտալիա, աշխատել է Իտալիայի բանկի (Servizio Studi) հետազոտական ծառայությունում, իսկ 1990 թվականին գլխավորել է այն ։
Դասավանդել է «Լա Սապիենցա» համալսարանում էկոնոմետրիկա (1983-1985) և քաղաքատնտեսություն (1989)։ European Economic Review-ում եղել է խմբագրի օգնական (1986-1991), Էնրիկո Մատտեի անվան հիմնադրամի գիտական կոմիտեների անդամ (1994-2001), Ռաֆայելե Մատտիոլիի անվան դասընթացների (1996-2004) և ISAE-ի դասընթացների անդամ ։
Եղել է Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության տնտեսական դեպարտամենտի ավագ տնտեսագետ և տնօրեն (1997-2002)։ Իտալիայի բանկի արտասահմանյան գործառնությունների գծով տնօրեն (2004-2006), տնտեսական հետազոտությունների գծով տնօրեն (2006-2007) և գլխավոր տնօրենի տեղակալ (2007-2011), 2011 թվականին նշանակվել է Իտալիայի բանկի կառավարիչ ։
Մրցանակներ
«Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի հինգ աստիճանների ասպետ ՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալացի տնտեսագետներ Կատեգորիա:«Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետներ Կատեգորիա:Հռոմի Սապիենզա համալսարանի շրջանավարտներ
Ռոնսբերգ
Ռոնսբերգ  (Ronsberg), կոմունա Գերմանիայի Բավարիա երկրամասում։