cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Նաշե վրեմյա
Գործունեություն
Ունեցել է ժողովրդավարական ուղղություն։ Լուսաբանել է Անդրկովկասի հանրապետությունների, Ռուսաստանի ներքին իրավիճակը, նրանց փոխհարաբերությունները, միջազգային դրությունը։ Բազմաթիվ նյութեր է հրապարակել Հայոց ցեղասպանության, Հայկական հարցի և դրա նկատմամբ մեծ տերությունների բռնած դիրքի վերաբերյալ։ Հատկանշական են այն նյութերը, որոնցում մերկացվել են ադրբեջանական կառավարության հակահայկական քաղաքականությունը, հայկական կոտորածները Բաքվում, Շուշիում, Նուխիում և այլուր։
Թերթին համագործակցել են հասարակական-գրական հայտնի գործիչներ Սերգեյ Ռաֆալովիչը, Սերգեյ Գորոդեցկին, Բախշի Իշխանյանը, Երվանդ Օտյանը, Զապել Եսայանը և ուրիշներ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ադրբեջանի հայկական շաբաթաթերթեր Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Հունգարիայի ֆուտբոլի առաջնություն
Հունգարիայի ֆուտբոլի առաջնություն (Nemzeti Bajnokság, «Ազգային առաջնություն») Հունգարիայի պրոֆեսիոնալ լիգա, որտեղ հանդես են գալիս ֆուտբոլային ակումբեր։ Լիգան ներկայումս հայտնի է որպես ՕՏՊ Բանկ Լիգա հովանավորի անունով, և այն երկրի ֆուտբոլի բարձարագույն լիգան է` 1901 թվականից սկսած։ ՈՒԵՖԱ ներկայիս վարկանիշով այն 29-րդն է Եվրոպայում ։
Տասներկու ակումբ մասնակցում են մրցաշարին, ամեն ակումբ երկուական անգամ խաղում է մյուս ակումբերի հետ, մեկ անգամ տանը, մեկ անգամ մրցակցի հարկի տակ։ Մրցաշրջանի վերջում լավագույն ակումբը որակավորվում է ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգա, մինչդեռ երկրորդ, երրորդ տեղ գրաված ակումները և Հունգարիայի գավաթը նվաճած ակումբը մասնակցում է Եվրոպայի լիգայի որակավորման փուլին։ Վերջին երկու ակումբները անցնում են երկրորդ լիգա, որոնց փոխարինում են երկրորդ լիգայի առաջին երկու ակումբները։
Պատմություն
1901 թվականի հունվարի 19-ին հիմնադրվեց Հունգարիայի ֆուտբոլի ֆեդերացիան ։ Առաջին խաղը կայացավ Բուդապեշտի սպորտային ակումբի և Բուդապեշտի մարզական ակումբների միջև, ինչից սկսվեց Հունգարիայի ֆուտբոլի առաջնության առաջին մրցաշրջանը 1901 թվականին։ Առաջին մրցաշրջանում հանդես եկան հինգ ակումբներ, բոլորը մայրաքաղաք Բուդապեշտից։ Առաջին մրցաշրջանում հաղթեց Բուդապեշտի մարզչական ակումբը ։ Չնայած առաջին երկու մրցաշրջաններում հաղթեց Բուդապեշտը, 1900-ականները հայտնի դարձավ Ֆերենցվարոշի և ՄՏԿ Բուդապեշտի դիմակայությամբ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Եվրոպայի ֆուտբոլի բարձրագույն լիգաներ Կատեգորիա:Հունգարիայի ֆուտբոլային լիգաներ
Կոլյա Մելիքով
Կոլյա Մելիքով, թերապևտ, ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1895 թվականին, Բաքվում։ Հետագայում գրվել է Մելիքյան Նիկոլայ Արտեմի (Արտաշեսի)։ 1914 թվականին ավարտել է Բաքվի՝ Կայսր Ալեքսանդր III-ի անվան արական գիմնազիան։ 1918 թվականին ռուսական բանակի կազմում ծառայել է Արևմտյան պարսկական ռազմաճակատում։ Զինվորագրվել է բանակ ընդհատակյա գործող բոլշևիկյան կազմակերպությանը և զինվորական հեղափոխական կոմիտեի գանձապահ ընտրվել։ 1920 թվականին ընդունվել է Կի­ևի պետական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ Բանտարկվել է ու բանտից փախել։ 1920 թվականին հոկտեմբեր-դեկտեմբեր ամիսներին Կար­սիձորի 3-րդ որբանոցում թաքնվել է թուրքերից։ 1921 թվական. ամերիկացիները որբանոցը Ալեք­սանդ­րա­պոլ են տեղափոխել։ Որբանոցի հետ էլ տեղափոխվել է։ Ուսումը շարունակել է Բաքվի պետական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում։ Համալսարանն ավարտելուց հետո մեկ տարի աշխատել է Ադրբեջանի Ուդաջուր գյուղում։ Այնուհետև տեղափոխվել է Դի­լի­ջան և աշխատել բժիշկ, ապա՝ Դիլիջանի գավառային առողջապահության բաժնի վարիչ։ 1928 թվական. տեղափոխվել է Երևանև ԵրՊԲԻ պրոֆ. Ա. Մելիք-Ադամյանի կլինիկայի ներքին հիվանդությունների ամբիոնում ասիստենտ աշխատել։ 1929 թվականին կամավոր ընդգրկվել է «Կար­միր խա­չի» ջոկատում և մասնակցել Անդրկովկասյան զորավարժություններին։ 1931 թվականի օգոստոսի 18-ին մշտական բնակություն է հաստատել Լենինականում։ Տեքստիլ կոմբինատի պոլիկլինիկայում թերապևտ է աշխատել և մասնակցություն ունեցել կոմբինատի դիսպանսերի կազմակերպմանը։ 1939 թվականին նրա ջանքերով հիմնադրվել է Լենինականի քաղաքային թիվ 2 բուժմիավորումը, որտեղ մինչև իր կյանքի վերջը գլխավոր բժիշկ և թերապևտիկ բաժանմունքի վարիչ է աշխատել։ 1958 թվականին Կոռնակ Տեր-Թորոսյանի և մյուս բռնադատվածների մասին դրական բնութագրեր է տվել։ Հիմնական աշխատանքին զուգահեռ դասավանդել է Լենինականի բժշկական ուսումնարանում, աշխատել զինվորական կոմիսարիատում։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ Կատեգորիա:1895 ծնունդներ Կատեգորիա:Լենինական քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:Հայ թերապևտներ Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկներ
Հասանմսուրի գավառակ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գավառներ
MEFV գեն
MEFV-ն մարդու գեն է, կազմված է տասը էկզոններից, որոնք կոդավորում են 781 ամինաթթվային հաջորդականությամբ սպիտակուց, որը կոչվում է պիրին կամ մարենոստրին։ Պիրինը հիմնականում էքպսրեսվում է նեյտրոֆիլներում, էոզինոֆիլներում և մոնոցիտներում, որոնք մեծ դեր ունեն բորբոքային գործընթացներում։ Այն հայտնաբերվում է արյան, հոդերի, փայծաղի ու մկանների հյուսվածքներում, ինչպես նաև մի շարք բջջային գծերում։ Բջջում պիրինը սովորաբար տեղակայվում է ցիտոպլազմայում, սակայն հայտնաբերվում է նաև բջջակմախքին կից և կորիզում։
Պիրինի ուսումնասիրությունը հաջորդականության հոմոլոգիայի վերլուծության միջոցով թույլ է տվել իդենտիֆիկացնել սպիտակուցի մի շարք դոմեններ։ N-ծայրային 6-88 ամինաթթուները կազմում են PYRIN (PYD, PAAD, DAPIN) կոչվող դոմենը, որը պատկանում է մահվան դոմենների (death domains) ընտանիքին։ 375-412 ամինաթթուները կազմում են B-box (B-box type zinc finger motif կամ zinc-binding domain) դոմենը, որը (408-594) գերպարուրված հատվածով միանում է C-ծայրային (577-757) B30.2 (PRY/SPRY) դոմենին։ ԸՄՏ մուտացիաների մեծ մասը տեղակայվում են հենց B30.2 դոմենի վրա, սակայն այս դոմենի և համապատասխան մուտացիաների դերը պիրինի ֆունկցիաների իրագործման մեջ դեռևս պարզաբանված չէ։ Պիրինի կազմում առկա են նաև երկու պոտենցիալ կորիզային տեղակայման ազդանշաններ (nuclear localization signals) 419-422, 420-437 դիրքերում։ Պիրինը դերը բջջում դեռևս բացահայտված չէ, սակայն ենթադրվում է, որ այն մասնակցում է բորբոքային գործընթացների կարգավորմանը։ MEFV գենը տեղակայված է 16-րդ քրոմոսոմի կարճ (p) թևի 13.3 դիրքում՝ 3,292,027 - 3,306,626 նուկլեոտիդներում.
Ասոցացված հիվանդություններ
Ներկայումս հայտնի է ավելի քան 80 MEFV մուտացիա, որոնք բերում են Ընտանեկան միջերկրածովյան տենդի(ԸՄՏ) կամ Պարբերական հիվանդության զարգացմանը։ Ամենատարածված մուտացիան Met694Val-ն է, որը նաև պայմանավորում է ԸՄՏ-ով հիվանդ մարդկանց մոտ ամիլոիդոզի զարգացմանը նախահակվածությունը։
Տես նաև
Պարբերական հիվանդություն
Հղումներ
Կատեգորիա:Սպիտակուցներ
Ռեժենկոս
Ռեժենկոս ( Regencós)՝ մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Ժիրոնա պրովինցիայում (Կատալոնիա ինքնավար համայնքում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Բաշ Էմպորդա շրջանում։ Տարածքը կազմում է 6,27 կմ2, բնակչությունը՝ 315 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Սիյակ
Սիյակ (Silhac), համայնք Ֆրանսիայի Օվրեն-Ռոն-Ալպեր մարզի Արդեշ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 340 մարդ, բնակչության խտությունը` 14.97 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 22.71 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 480 կմ հարավ, Լիոն քաղաքից` 100 կմ հարավ, Պրիվա քաղաքից` 17 կմ հյուսիս։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 222 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 151-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 71։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 68,0 %։ 151 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 138 անձ (71 տղամարդ և 67 կին)։ Գործազուրկ են եղել 13 անձ (7 տղամարդ և 6 կին)։ 71 անաշխատունակներից 12-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 37-ը` թոշակառուներ, իսկ 22-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
«Ռեննտիր» օպերացիա
Օպերացիա «Ռենտիր» (Operation Renntier - «հյուսիսային եղջերու»)՝  Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ գերմանական գործողություն, որի ընթացքում  ֆաշիստական «Նորվեգիա» բանակը  ներխուժել է Պետսամո շրջանը նիկելի հանքերը գրավելու  և  բոլոր ուղղություններով ֆինական զորքերի հետ պաշտպանություն իրականացնելու մտադրությամբ ։
Նկարագրություն
Գործողության պլանավորումը սկսվեց 1940 թվականի օգոստոսի 13-ին, գերմանացիների կողմից Նորվեգիայի օկուպացումից  անմիջապես հետո և ավարտվեց նույն տարվա հոկտեմբերին։ Ծրագիրը ենթադրում  էր, որ ֆաշիստական բանակի երկու ստորաբաժանումները՝ «Նորվեգիա»   կզբաղեցնեն  ֆինական Պետսամո տարածաշրջանը և կկանխեն Խորհրդային Միության կողմից  ռազմավարական կարևոր նշանակաություն ունեցող գերմանական արդյունաբերական հանքահորերի գրավումը ։
Գործողությունը իրականացվել է որպես  Բարբարոսա ռազմական գործողության մի մաս։ Սկսվել է 1941 թվականի  հունիսի 22-ին, ընթացել է հաջողությամբ. գերմանիական 2-րդ լեռնահրաձգային դիվիզիան տարածք են զբաղեցրել Լիինախամարիի շուրջ, իսկ 3-րդ լեռնահրաձգային դիվիզիան գրավել է Լուոստարին, ինչպես նաև գրավել է Պետսամոյում Խորհրդային Միության հյուպատոսության անձնակազմը ։
Ծրագրի իրականացումը շարունակվել է «Պլատֆինկուս» (Platinfuchs - «պլատինե աղվես») գործողությամբ, որը ենթադրում էր այդ երկու ստորաբաժանումների հարձակումը  Մուրմանսկի վրա։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանիայի ճակատամարտեր
Ռոդրիգո Դե Պաուլ
Ռոդրիգո Դե Պաուլ (Rodrigo De Paul, ), արգենտինացի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ։ Ներկայումս հանդես է գալիս Ուդինեզեի և Արգենտինայի ազգային հավաքականի կազմում։ Խաղում է վինգերի դիրքում ։
Ռասինգ Կլուբ
Դե Պաուլը Ռասինգի ակադեմիայի սան է ։ Իր պրոֆեսիոնալ դեբյուտը նշեց 2013 թվականի փետրվարի 10-ին՝ փոխարինելով Մաուրո Կամորանեզիին Ատլետիկո Ռաֆայելայի դեմ խաղում ։ Առաջին հանդիպումը թիմի մեկնարկային կազմում անցկացրեց մարտի 3-ին՝ Լանուսի դեմ խաղում ։ Իր առաջին գոլը պրոֆեսիոնալ կարիերայում խփեց մարտի 10-ին՝ Սան Մարտինի դեմ խաղում ։ Իր դեբյուտը միջազգային մրցաշարերում նշեց օգոստոսի 15-ին՝ Հարավամերիկյան գավաթի երկրորդ փուլի Լանուսի դեմ խաղում ։ 2014 թվականի ապրիլի 20-ին նա խփեց Արխենտինոս Խունիորսի դեմ հանդիպման միակ գնդակը՝ 1-0 հաշվով հաղթանակ պարգևելով իր թիմին ։ Ռասինգի կազմում Դե Պաուլը անցկացրեց 57 հանդիպում՝ դառնալով 6 գոլի հեղինակ։
Վալենսիա
2014 թվականի հունիսի 6-ին Դե Պաուլը 5 տարվա պայմանագիր կնքեց Վալենսիայի հետ ։ Ակումբը նրա համար վճարեց 6․5 միլիոն դոլար  ։ Իր դեբյուտը Լա Լիգայում նշեց օգոստոսի 23-ին՝ Սևիլյայի դեմ խաղում։ Այս խաղում Դե Պաուլը փոխարինեց Պակո Ալկասերին հանդիպման 66-րդ րոպեին և կարմիր քարտ ստացավ 2 րոպե անց՝ Ալեշ Վիդալի նկատմամբ կատարած կոպիտ խախտման համար ։ Իր առաջին գոլը Վալենսիայի կազմում խփեց դեկտեմբերի 4-ին՝ Իսպանիայի գավաթի Ռայո Վալեկանոյի դեմ խաղում ։ Առաջին գոլը Լա Լիգայում խփեց 2015 թվականի ապրիլի 9-ին՝ Ատլետիկ Բիլբաոյի դեմ խաղում ։ Իր առաջին մրցաշրջանում Վալենսիայիկազմում Դե Պաուլը անցկացրեց 29 հանդիպում՝ դառնալով 2 գոլի և 4 գոլային փոխանցման հեղինակ ։
Իր առաջին հանդիպումը Չեմպիոնների Լիգայում Դե Պաուլը անցկացրեց 2015 թվականի նոյեմբերի 24-ին՝ փոխարինելով Ժուան Կանսելուին խմբային փուլի Զենիտ Սանկտ Պետերբուրգի դեմ խաղում ։ Վալենսիայի կազմում անցկացրած 44 հանդիպումներում արգենտինացին դարձավ 2 գոլի և 4 գոլային փոխանցման հեղինակ, ինչից հետո 2016 թվականի փետրվարի 1-ին մինչև մրցաշրջանի ավարտը վարձավճարով վերադարձավ Ռասինգ։ Փետրվարի 24-ին նա գոլ խփեց Լիբերտադորեսի գավաթի Բոլիվարի դեմ խաղում՝ օգնելով իր թիմին հաղթել 4-1 հաշվով ։ Վարձավճարի ընթացքում Դե Պաուլը անցկացրեց 14 հանդիպում՝ դառնալով 1 գոլի և 1 գոլային փոխանցման հեղինակ ։
Ուդինեզե
2016 թվականի հուլիսի 20-ին Դե Պաուլը 3 միլիոն եվրոյի դիմաց տեղափոխվեց Ուդինեզե  ։ Նա ակումբի հետ կնքեց 5 տարվա պայմանագիր ՝ ստանալով 10 համարի մարզաշապիկը  ։ Իր դեբյուտը Ուդինեզեի կազմում նշեց օգոստոսի 13-ին՝ Իտալիայի գավաթի Սպեցիայի դեմ խաղում՝ այս խաղում տալով նաև գոլային փոխանցում ։ Առաջին հանդիպումը Սերիա A-ում անցկացրեց օգոստոսի 20-ին՝ Ռոմայի դեմ խաղում ։ Իր առաջին գոլը Իտալիայի առաջնությունում խփեց 2017 թվականի հունվարի 29-ին՝ Միլանի դեմ խաղում ։ Ապրիլի 9-ին Դե Պաուլը գոլի և գոլային փոխանցման հեղինակ դարձավ Ջենոայի դեմ խաղում ։ Մայիսի 21-ին նա հեռացվեց խաղադաշտից Սամպդորիայի դեմ խաղում՝ կարմիր քարտ ստանալով հանդիպման 47-րդ րոպեին ։ Իր առաջին մրցաշրջանում Դե Պաուլը անցկացրեց 35 հանդիպում՝ դառնալով 4 գոլի և 5 գոլային փոխանցման հեղինակ ։
2017 թվականի սեպտեմբերի 20-ին Դե Պաուլը գոլի և գոլային փոխանցման հեղինակ դարձավ Տորինոյի դեմ խաղում, սակայն Ուդինեզեն պարտվեց 2-3 հաշվով ։ Սեպտեմբերի 30-ին նա գոլի և գոլային փոխանցման հեղինակ դարձավ Սամպդորիայի դեմ խաղում ։ 2018 թվականի օգոստոսի 26-ին արգենտինացին խփեց Սամպդորիայի դեմ հանդիպման միակ գնդակը՝ 1-0 հաշվով հաղթանակ պարգևելով իր թիմին ։ Սեպտեմբերի 23-ին Դե Պաուլը գոլի և գոլային փոխանցման հեղինակ դարձավ Կիևոյի դեմ խաղում՝ օգնելով Ուդինեզեին հաղթել 2-0 հաշվով ։
Միջազգային կարիերա
Արգենտինայի ազգային հավաքական Դե Պաուլը առաջին անգամ հրավիրվեց 2018 թվականի սեպտեմբերի 28-ին՝ Իրաքի և Բրազիլիայի դեմ ընկերական խաղերի համար  ։ Իր դեբյուտը ազգային հավաքականում նշեց հոկտեմբերի 11-ին՝ թիմի մեկնարկային կազմում խաղադաշտ դուրս գալով Իրաքի դեմ խաղում   ։
Ակումբային վիճակագրություն
2018 թվականի հոկտեմբերի 21-ի դրությամբ
Միջազգային վիճակագրություն
2018 թվականի հոկտեմբերի 21-ի դրությամբ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Արգենտինացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Արգենտինայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ռասինգ Ավելյանեդայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Վալենսիայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ուդինեզեի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Էնտոնի Կրաֆտ-Բոնար
Էնտոնի Կրաֆտ-Բոնար (1869 - 1945), շվեյցարացի հոգևորական, միսիոներ։ 1896 թվականին Լոզանում կազմակերպել է կանտոնների ներկայացուցիչների ժողով, որտեղ որոշվել է ապահովել անհրաժեշտ օգնություն Օսմանյան կայսրության հայ բնակչությանը։ Ստեղծվել է Հայերի օգնության շվեյցարական կազմակերպությունը, որը գոյատևել է մինչև 1922 թվականը։
1896 թվականից եղել է Հայ որբերին ընդունող և պատսպարող շվեյցարական ընկերության ղեկավարը, Ժնևի մոտ՝ Բենյեն գյուղում հայ որբերի համար բացել է «Հայ տունը», Սեբաստիայում շենք ձեռք բերել հայ որբերի համար։ 1898-1922 թվականներին շուրջ 2 հազար հայ որբեր կրթվել ու դաստիարակվել են շվեյցարական որբանոցներում։ 1918 - 1923 թվականներին բազմիցս դիմել է տերությունների ղեկավարներին՝ հայ ժողովրդի ճակատագրի մտահոգությամբ։ Որպես Հայաստանի բարեկամների շվեյցարական կոմիտեների միության գլխավոր քարտուղար 1919 թվականի հոկտեմբերի 31-ին հեռագիր է հղել ԱՄՆ-ի պրեզիդենտ Վուդրո Վիլսոնին խնդրելով «իր պաշտպանության տակ առնել այդ նահատակ ժողովրդին», վերցնել Հայաստանի մանդատը։ 1920 թվականից եղել է Հայասերների միջազգային լիգայի գործադիր կոմիտեի անդամ։ Լոզանի կոնֆերանսից (1923) հետո Էնտոնին քանիցս դիմել է Ազգերի լիգային՝ ի պաշտպանություն հայկական հարցի հանդես գալու խնդրանքով։ Հեղինակ է հայկական հարցի վերաբերյալ մի շարք հրապարակումների։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի հոգևորականներ
Հակաառիթմիկ դեղամիջոցներ
Հակաառիթմիկ դեղամիջոցներ, դեղորայքային խումբ, որը կիրառվում է սրտի ռիթմի տարբեր խանգարումների դեպքում, ինչպիսիք են էքստրասիստոլան, շողացող առիթմիան, պարոքսիզմալ տախիկարդիան, փորոքների ֆիբրիլյացիան և այլն։
Դասակարգում
Ըստ ազդեցության տեղակայման՝
Ըստ կլինիկական պրակտիկայում կիրառման՝
Սրտի էլեկտրոֆիզիոլոգիայի հակիրճ ակնարկ
Նորմայում իմպուսլը ձևավորվում է միայն սրտի հաղորդչական համակարգի բջիջներում։ Տարբերում են գործողության պոտենցիալի մի քանի փուլ (նկար 2). ։
Նախասիրտ–փորոքային հաղորդչականության ախտաբանական ուղիների գործողության պոտենցիալ․ Քենթի և Ջեյմսի ուղիները նման են Հիսի խրձի ոտիկների և Պուրկինեի թելիկներին։ Այդ ուղիները ևս գրգռվում են նատրիումական ներհոսքով պայմանավորված։
Առիթմիաների պատճառ և ախտածագում։ Հակաառիթմիկ դեղամիջոցների հիմնական ազդեցություններ
Ֆունկցիոնալ առիթմիաները կարող են հանդիպել առողջ անձանց մոտ գերլարված ֆիզիկական ծանրաբեռվածության, փսիխոէմոցիոնալ գրգռվածության, տենդի և այլ իրավիճակների ժամանակ։ Այդ դեպքում արտազտվող ադրենալինը և նորադրենալինը հաղորդչական կարդիոմիոցիտներում բարձրացնում են նատրիում և կալցիում իոնների հոսքը։ Դա հանգեցնում է բջիջերի թաղանթային պոտնցիալի իջեցման, գրգռողականության բարձրացման և էկտոպիկ ավտոմատիզմի օջախների առաջացման։ Ֆունկցիոնալ առիթմիաների առաջացման առավել հազվադեպ պատճառ է հանդիսանում, այսպես կոչված՝ գրգիռի կրկնակի մուտքը (re-entry). Օրգանական առիթմիաները, որոնք հանդիպում են սրտի օրգանական ախտահարումների դեպքում (սրտի իշեմիկ հիվանդություն, սրտամկանի ինֆարկտ, միոկարդիտ և այլն), հախախ առաջանում են գրգիռի կրկնանի մուտքի մեխանիզմով։ Ընդ որում Պուրկինեի վերջնաթելերում առաջանում է գրգռման ոչ լրիվ, միակողմանի պաշարում՝ ուղղված դեպի նախասրտերի կամ փորոքների մկանաթելեր (նկար 3)։ Այդ հատվածում պահպանվում է իմպուլսի անտիդրոմ հաղորդելու ունակությունը։ Եթե իմպուլսը պտտվում է մեկ–երկու անգամ, առաջանում է էքստրասիստոլա, եթե երեք և ավելի՝ պարոքսիզմալ տախիկարդիա։ Դա micro re-entry մեխանիզմն է ։
WPW–համախտանիշի և CLC–համախտանիշի ժամանակ նախասիրտ–փորոքային հանգույցով իմպուլսի հաղորդման դանդաղեցման դեպքում իմպուլսը հասնում է փորոքներին նախասիրտ–փորոքային ախտաբանական, արագ ուղիներով՝ Քենթի և Ջեյմսի խրձերով համապատասխանաբար։ WPW–համախտանիշի դեպքում իմպուլսն անմիջապես Քենթի խրձով ուղղվում է փորոքների սրտամկան, հետո ռետրեգրադ, Քենթի խրձով հասնում է Պուրկինեի թելիկներին, Հիսի խրձին, նախասիրտ–փորոքային հանգույցին։ Հետագայում՝ նախասրտեր և կրկին Քենթի խրձով՝ փորոքներ (նկար4) ։ CLC–համախտանիշի ժամանակ Ջեյմսի խրձով էլեկտրական իմպուլսը, շրջանցելով նախասիրտ–փորոքային հանգույցը, ուղիղ հասնում է Հիսի խրձի ցողուն, իսկ այնտեղից՝ անտիդրոմ ձևով նախասիրտ–փորոքային հանգույց, նախասրտեր և կրկին Ջեյմսի խրձով՝ փորոքներ։ Դաmacro re-entry մեխանիզմն է։ Այս ձևով առաջացող պարոքսիզմալ տախիկարդիան կոչվում է ռեցիպրոկ։ Հակաառիթմիկ դեղամիջոցներն ունեն ազդեցության տարբեր մեխանիզմներ։ Ընդհանրություններն են՝
Խումբ I. Թաղանթ–կայունացնող դեղամիջոցներ
Ըստ գործողության պոտնեցիալ վւա ազդեցության, տարբերակվում են Ia, Ib и Ic ենթախմբերի ։
Ib ենթախումբ. Կալիումական մղանցքներն ակտիվացնողներ
Այս խմբի պրեպարատները աննշան պաշարում են նատրիումական մղանցքները և ակտիվացնում են կալիումական մղանցքները։ 0 փուլը մի փոքր թեքվում է, 3 փուլը (վերաբևեռացում) կրխատվում է։ Դա հանգեցնում է գործողության պոտենցիալի և էֆեկտիվ ռեֆրակտեր շրջանի տևողության կարճացման (նկար 7)։ Սակայն, վերաբևեռացման փուլի տևողության կարճացումն ավելի արտահայտված է, քան ռեֆրակտեր շրջանի նվազեցումը, այսինքն, փաստացի տեղի է ունենում ռեֆրատկեր շրջանի տևողության հարաբերական մեծացում։ Պոտենցիալ–կախյալ նատրիումական մղանցքների պաշարումը, ինչպես նաև կալիումական մղանցքների ակտիվացմամբ պայմանավորված գերբևեռացումը, ակտիվացնում են դանդաղ դիաստոլիկ ապաբևեռացումը (բացի հանգույցներից), ինչը հանգեցնում է էկտոպիկ ավտոմատիզմի թուլացման, այսինքն՝ այս պրեպարատները նախասրտերի և փորոքների, ինչպես նաև նախասիրտ–փորոքային հանգույցի վրա ցուցաբերում են արտահայտված բացասական բաթմոտրոպ ազդեցություն։ Կալիումական մղանցքների ակտիվացնողները չեն ներգործում հանգույցների վրա, այդ պատճառով չեն հարուցում բրադիակարդիա և չեն դանդաղեցնում նախասիրտ–փորոքային հաղորդականությունը։ Լիդոկաինը կիրառվում է սրտամկանի ինֆարկտի հետ կապված փորոքային առիթմիաների դեպքում։ Այնուամենայնիվ, լիդոկաինը հակացուցաված է լրիվ նախասիրտ–փորոքային պաշարման ժամանակ, քանի որ նրա կիրառման դեպքում առկա է փորոքային ռիթմավարի հաճախության իջեցման ռիսկ։ Կապված կարճատև կիսադուրսբերման պարբերության հետ, լիդոկաինը կիրառվում է ներերակային։ Մեքսիլետինը կիրառվում է նույն ցուցումներով, սակայն, բացի ներերակային ներմուծումից, այն կարող է կիրառվել նաև ներքին ընդունման ճանապարհով։ Հակացուցավծ է II–III աստիճանի ՆՓ պաշարման ժամանակ։ Դիֆենինը, բացի կալիումական անցուղիների վրա ներգործելուց, ազդում է նատրիումի և կալցիումի ակտիվ տրանսպորտի վրա՝ բջջային և ենթաբջջային թաղանթների միջոցով։ Նվազեցնում է նատրիումի քանակը բջջում, նրա մուտքը բջիջ, խթանում է Na+/K+-ԱԵՖ պոմպը, թեթևացնում է նատրիումի ակտիվ տրանսպորտը բջջից։ Կալիումական անցուղիների ակտիվացնողները ցուցաբերում են շատ թույլ ինո–, խրոնո– և դրոմոտրոպ ազդեցություն։ Շնորհիվ վերջինիս, նրանք օժտված են նշանակալի քիչ առիթմոգենությամբ՝ համեմատ Ia ենթախմբի հետ։
Ic ենթախումբ. Նատրիումական մղանցքների պաշարիչներ
Այս ենթախմբի դեղամիջոցները պաշարում են պոտենցիալ–կախյալ նատրիումական մղանցքներն ավելի արտահայտված, քան Iа ենթախմբի ներկայացուցիչները, ինչը հանգեցնում է գործողության պոտենցիալի 0 փուլի ավելի պաշարման։ Բայց, ի տարբերություն վերջիններիս, գործնակաորեն չեն ազդում կալիումական մղանցքների և գործողության պոտենցիալի վրա (նկար 8)։ Ինչպես նաև դանդաղեցնում են 4 փուլը և ճնշում են սրտամկանի, Հիսի խրձի և Պուրկինեի թելիկների հաղորդչական համակարգի էկտոպիկ ակտիվությունը։ Կիրառվում են հիմնականում փորոքային առիթմիաների դեպքում։ Այս ենթախումբն օժտված է առավել արտահայտված առիթմոգենությամբ։
Հակաառիթմիկ դեղամիջոցների առիթմոգենության պատճառները
Պուրկիներ թելերում, այն հատվածները, որոնք գտնվում են դիստրոֆիայի վիճակում, էլեկտրական իմպուլսները, չնայած նրան, որ դանդաղ, բայց հաղորդվում են մկանաթելերին։ I խմբի հակառիթմիկ դեղամիջոցները պաշարելով նատրիումական մղանցքները՝ նպաստում են այդ հատվածներում մասնակի միակողմանի պաշարման և գրգիռի կրկնակի մուտքի մեխանիզմով առիթմիայի առաջացման (re-entry, նկար 9)։ Ինչքան պրեպարատի մոտ արտահայտված է նատրիումական մղանցքների վրա պաշարիչ ազդեցությունը, այնքան ավելի ուժեղ է նրա առիթմոգենությունը։ Այդ պատճառով, Ic ենթախմբի պրեպարատներն ունեն առավել արտահայտված, Ia ենթախումբը՝ չափավոր, Ib ենթախումբը՝ անշան արտահայտված առիթմոգենություն։ Առիթմիաներ առաջացնելու ունակուկությունը հանդիսանում է I խմբի դեղամիջոցների երկարատև կիրառման սահմանափակման հիմնական պատճառ։
Խումբ II. β-ադրենոպաշարիչներ
Այս դեղամիջոցները պաշարում են β1-ադրենոընկալիչները, որոնք առկա են սրտի բոլոր հատվածներում։ Նրանց պաշարումը հանգեցնում է ԳՏՖ–կապող Gs–սպիտակուցի ակտիվության իջեցման։ Gs-սպիտակուցի քայքայումը ենթամիավորների դանդաղում է։ α–ենթամիավորների դեֆիցիտը հանգեցնում է ադենիլատցիկալազ ֆերմենտի ակտիվության և ԱԵՖ–ից ցիկլիկադենոզինմոնոֆոսֆատի (ցԱՄՖ) սիթեզի իջեցման։ ցԱՄՖ, հանդիսանալով երկրորդային միջնորդ, ակտիվացնում է պրոտեինկինազա А–ն (ցԱՄՖ–կախյալ կինազա–А)։ Այդ ֆերմենտի ակտիվացման համար անհրաժեշտ են երկու մոլեկուլ ցԱՄՖ, որոնք կապվում են այդ սպիտակուցի երկու կարգավորող ենթամիավորների հետ։ Արդյունքում կարգավորող ենթամիավորները առանձնանում են կատալիտիկ մնացորդներից։ Կինազա–А ակտիվացված կատալիտիկ ենթամիավորները ֆոսֆորիլացնում են տարբեր սպիտակուցներ, ոոնք հանդիսանում նրա սուբստրատը։ Ընդ որում տեղի է ունենում ԱԵՖ–ից ֆոսֆատային խմբի տեղափոխում սպեցիֆիկ ամինաթթվային մնացորդի վրա (սերին կամ թրեոնին)։ Սրտամկանում β1-ադրենոընկալիչների ակտիվացումը մեծացնում է նատրիումական և կալցիումական մղանցքների ակտիվությունը, ցուցաբերում է դրական ինոտրոպ, խրոնոտրոպ, դրոմոտրոպ և բաթմոտրոպ ազդեցություն։ β1-ադրենպաշարիչները ցուցաբերում են բացասական բաթմոտրոպ ազդեցություն, նվազեցնում են սրտամկանի ավտոմատիզմը, դանդաղեցնում են դանդաղ դիաստոլիկ ապաբևեռացումը, ինչպես նաև ցուցաբերում են բացասական դրոմոտրոպ ազդեցություն, դժվարեցնում են նախասիրտ–փորոքային հանգույցով հաղորդականությունը։ Չնայած նրան, որ β-ադրենպաշարիչները նվազեցնում են սրտի կծկողականությունը, երկարատը կիրառման դեպքում նվազում են ընդհանուր ծայրամասային անոթային դիմադրությունը, այդ պատճառով սրտի հարվածային ծավալի իջեցում տեղի չի ունենում։ Չեն ցուցաբերում առիթմոգեն ազդեցություն։ Երկարատը կիրառման դեպքում նվազում է սիրտ–անոթային հիվանդություններից մահացությունը, այդ թվում՝ ի հաշիվ մահացու առիթմիաների ռիսկի նվազեցման։
ԽումբIII. Գործողության պոտենցիալի տևողությունը երկարացնող դեղամիջոցներ
Այդ խմբի պրեպարատները պաշարում են կալիումական մղանցքները։ Շնորհիվ դրա երկարում է վերաբևեռացման պրոցեսը (3 փուլ) և էֆեկտիվ ռեֆրակտեր շրջանը ։ Առավել լավ հետազոտված պրեպարատներից է հանդիսանում ամիոդարոնը։ Բացի կալիումական մղանցքների պաշարումից, ամիոդարոնը պաշարում է նատրիումական, կալցիումական մղանցքները։ Ազդեցություն է ունենում սրտամկանի և սրտի հաղորդչական համակարգի բոլոր հատվածների վրա։ Ցուցաբերում է բացասական բաթմոտրոպ, ինոտրոպ, խրոնոտրոպ և դրոմոտրոպ ազդեցություն։ ԷՌՇ նշանակալի երկարեցման շնորհիվ (նկար 10), ամիոդարոնը օժտված է արտահայտված հակաառիթմիկ ազդեցությամբ, որն ամրապնդվում է նաև նատրիումական մղանցքների պաշարմամբ։ Ի տարբերություն I խմբի պրեպարատների, ամիոդարոնը ցուցաբերում է աննշան առիթմոգենություն։ Դա կապված է նրա հետ, որ նատրիումական և կալիումական մղանցքների միաժամանակյա պաշարման ժամանակ առաջանում է հաղորդականության դանդաղում և ԷՌՇ տևողության աճ, ինչը պաշարում է գրգիռի կրկնակի մուտքը և դանդաղ հաղորդականության հատվածները դարձնում է լրիվ, երկկողմանի պաշարում (նկար 11)։ Ամիոդարոնը նաև ոչ մրցակցային կերպով պաշարում է α–ադրենոընկյալիչները՝ նվազեցնելով ԸԾԱԴ և սրտի նկատմամբ ծանրաբեռնվածությունը, β–ադրենոընկյալիչները՝ ցուցաբերելով հավելյալ հակառիթիկ ազդեցություն։ Կալցիումական մղանցքների մասնակի պաշարման շնորհիվ, ամիոդարոնը ճնշում է սինոատրիալ հանգույցը՝ առաջացնելով բրադիկարդիա և նախասիրտ–փորոքային հանգույցը՝ նվազեցնելով հաղորդականությունը։ Սրտամկանի ինֆարկտի դեպքում, իշեմիայի ենթարկված հատվածներում առաջանում է մկանաբջիջների կայուն ապաբևեռացում։ Ընդ որում, փակվում են նատրիումական մղանցքները, քանի որ նրանք «աշխատում» են 90մՎ–ից ցածր հանգստի պոտենցիալի պայմաններում։ Եթե հանգստի պոտենցիալը Պուրկիների թելերում բարձրանում է մինչև 70մՎ ակտիվանում են դանդաղ կալցիումական մղանցքները։ Նրանց գործողության պոտենցիալը դառնում է հանգուցային գործողության պոտենցիալի պես։ Նատրիումական մղանքցերի պաշարիչնեչն այս դեպքում չեն աշխատում։ «Դանդաղ կալցիումական ախտաբանական պոտենցիալով» պայմանավորված առիթմիաների դեպքում էֆեկտիվ են ամիոդարոնը և կալցիումական մղանցքների պաշարիչները։ Սակայն ամիոդարոնի կիրառումը սահմանափակվում է ինչպես սրտային (սրտային անբավարարության դեկոմպենսացիա, նախասիրտ–փորոքային պաշարում), այնպես էլ արտասրտային կողմնակի ազդեցություններով (վահանաձև գեղձի ֆունկցիայի խանգարում, քանի որ յոդ է պորունակում, ֆիբրոզացնող ալվեոլիտի զարգացում, եղջերաթաղանթում դեղամիջոցի նստեցումներ, պարէսթեզիաներ, տրեմոր, ֆոտոսենսիբիլիզացիա, երբ մաշկը արևի լույսի ազդեցությամբ դառնում է կապույտ գույն)։
Խումբ IV. Կալցիումական մղանցքների պաշարիչներ
Օրգանիզմում կալցիումի դերը տարատեսակ է։ Այն մասնակցություն է ցուցաբերում էկզոկրին, էնդոկրին սեկրեցիաներում, թրոմբոցիտների ագրեգացիայում, հարթ և միջաձիգ զոլավոր մկանների, այդ թվում՝ սրտամկանի կծկման հարցում։ Նորմայում, սրտի հաղորդչական համակարգում կալցիումը մասնակցություն է ցուցաբերում սինոատրիալ և նախասիրտ–փորոքային հանգույցների պոտենցիալի ծագման հարցում։ Այն պատասխանատու է դանդաղ դիաստոլիկ ապաբևեռացման և արագ վերաբևեռացման փուլերի համար։ Սրտի կծկման հաճախությունը և նախասիրտ–փորոքային հաղորդականության արագությունը կախված է հանգույցներում կալցիումական մղանցքների ակտիվության աստիճանից։ Բջջի ցիտոզոլում Ca+կոնցենտրացիան, ինչպես և Na+, շատ չէ։ Նրա հիմնական պահուստը հանդիսանում է սարկոպլազմատիկ ցանցը։ Երբ Ca+ իոնները մտնում են բջիջ, նրանք, ինչպես արդեն նշվել է, առաջացնում են մկանաբջիջների ցիտոպլազմատիկ թաղանթի ապաբևեռացում։ Այն, շփվելով սարկոպլազմատիկ ցանցըի հետ, առաջացնում է նրա ապաբևեռացում և Ca+ իոնների ելք դեպի ցիտոզոլ։ Կալցիումը ակտիվացնում է ակտին–միոզին կոմպլեքսը՝ հանգեցնելով կարդիոմիոցիտների կծկման։ Սրտամկանի իշեմիայի և 60 մՎ–ից ցածր թաղանթային պոտենցիալի նվազեցման դեպքում, փորոքների և Պուրկինեի թելերի կարդիոմիոցիտներում սկսում է ձևավորվել դանդաղ կալցիումական ախտաբանական պոտենցիալ, որն ուղեկցվում է կալցիում–կախյալ փորոքային առիթմիաների ձևավորմամբ։ Կալցիումական մղանցքները լինում են երկու տեսակի՝
Ուոթերհաուս-Ֆրիդերիքսենի համախտանիշ
Ուոթերհաուս-Ֆրիդերիքսենի համախտանիշ (ՈՒՖՀ) (անգլ․՝ Waterhouse–Friderichsen syndrome (WFS)), սահմանվում է որպես սուր մակերիկամային անբավարարություն, որը զարգանում է ծանր ինֆեկցիայի պատճառով՝ մակերիկամներում մասիվ արյունազեղման հետևանքով։ Հիմնականում այն առաջանում է Neisseria meningitidis-ով ծանր ինֆեկցիայի հետևանքով ։
Հակաառիթմիկ դեղամիջոցներ
Խումբ IV. Կալցիումական մղանցքների պաշարիչներ
Կալցիումական մղանցքների պաշարիչները (ԿՄՊ), որոնք կիրառվում են առիթմիաների բուժման համար, ազդում են L-տիպի անցուղիների վրա։ Այն գտնվում է ոչ միայն սրտի բջիջներում, այլ նաև անոթներում։ Այդ պատճառով գործնականում բոլոր ԿՄՊ–ը, այս կապ այն չափով նվազեցնում են զարկերակային ճնշումը։ Առիթմիայի դեպքում կիրառվում են միայն երկու խումբ ԿՊՄ․ ֆենիլալկիլամիններ (վերապամիլ գալլոպամիլ) և բենզոթիազեպիններ (դիլթիազեմ)։ ԿՄՊ–ը կիրառվում են վերփորոքային առիթմիաների բուժման համար՝ սինուսային տախիկարդիա (ցուցաբերում է բացասական խրոնոտրոպ ազդեցություն), վերփորոքային պարոքսիզմալ տախիկարդիա, շողացող առիթմիա և այլն։ Իջեցնում է հանգույցների և միջնախսրտային արագ ուղիների գրգռողականությունը, խոչնդոտում է 0 և 3 փուլերը (նկար 12)։ ԿՄՊ–ը նախասիրտ–փորոքային հանգույցի վրա ցուցաբերում են բացասական դրոմոտրոպ և բացասական բաթմոտրոպ ազդեցություն։ Մեծացնելով ԷՌՇ–ի տևողությունը՝ մասնակի պաշարում են իմպուլսների հաղորդումը նախասրտերից դեպի փորոքներ և տախիսիստոլան վերածում են էուսիստոլայի։ Հակացուցված են WPW–համախտանիշի և CLC–համախտանիշի դեպքում, քանի որ նվազեցնելով հանգուցային հաղորդականությունը, կարող են խթանել ռեցիպրոկ պարոքսիզմալ տախիկարդիայի առաջացումը․ իմպուլսն անտիդրոմ արագ հասնում է նախասիրտ–փորոքային հանգույց։ ԿՄՊ–ը սրտամկանի վրա ցուցաբերում են բացասական ինոտրոպ ազդեցություն, որը կոմպեսացվում է ԸԾԱԴ իջեցմամբ, այդ պատճառով արտամղումն աննշան է փոխվում։ Ընդհանուր առմամբ, ԿՄՊ–ը լավ են տարվում հիվանդների կողմից և օժտված են ցածր առիթմոգենությամբ։
Ուոթերհաուս-Ֆրիդերիքսենի համախտանիշ
Բակտերիալ ինֆեկցիան հանգեցնում է մեկ կամ, ավելի հաճախ, երկու մակերիկամներում մասիվ արյունազեղման ։ Այն բնութագրվում է ծանր մենինգոկոկցեմիայով, որը հանգեցնում է մասիվ արյունազեղումների, բազմաօրգանային անբավարարության, կոմայի, ցածր զարկերակային ճնշման և շոկի, դիսեմինացված ներանոթային մակարդման (տարածուն պուրպուրայով), կտրուկ զարգացող մակերիկամի կեղևային անբավարարության և մահվան։
Հակաառիթմիկ դեղամիջոցներ
Խումբ V. Այլ դեղամիջոցներ
Ունեն I–IV խումբ դեղամիջոցներից տարբերվող ազդեցության մեխանիզմ, այդ պատճառով որոշ հեղինակներ այս դեղամիջոցները միավորում են որպես V խումբ ։ Այն հավաքական խումբ է, որն իր մեջ է ներառում սրտամկանի վրա տարբեր ազդեցություն ունեցող դեղամիջոցներ։
Կալիումական դեղամիջոցներ
Օժտված են թույլ արտահայտված հակառիթմիկ ազդեցությամբ։ Հիմնականում կիրառվում են հիպոկալեմիայով հարուցված առիթմիաների (օր․՝ հիպերալդոստերոնիզմ), ինչպես նաև սրտային գլիկոզիդներով թունավորման դեպքում։ Կալիումի իոնները արյան մեջ Na+/K+-ԱԵՖ–ազի մասնակցությամբ ակտիվ տեղափոխվում են բջիջներ, այդ թվում՝ կարդիոմիոցիտներ։ Քանի որ Na+/K+-ԱԵՖ–ազը մագնեզիում կախյալ է, ներքին ընդունման կալիումի պրեպարատները համակցվում են մագնեզիումի հետ (օր.՝ պանանգին և ասպարկամ)։ Կալիումի պրեպարատները նպաստում են թաղանթային պոտենցիալի մեծացման և նվազեցնում են սրտամկանի գրգռողականությունը և ավտոմատիզը։ Ներերակային K+ և Mg2+ ոչ հազվադեպ ներմուծվում են, այսպես կոչված՝ բևեռեացնող խառնուրդների բաղադրության կազմի մեջ (ինսուլին+գլյուկոզ+կալիում+մագնեզիում)։ Ինսուլինը նպաստում է արյան պլազմային գլյուկոզի անցմանը բջիջ K+ իոնների հետ միասին։ Այդ խառնուրդն իր անվանումը ստացել է շնորհիվ թաղանթային պոտենցիալի վերականգման, այսինքն՝ կարդիոմիոցիտների բևեռացման մեծացման։
Ուոթերհաուս-Ֆրիդերիքսենի համախտանիշ
Նշաններ և ախտանիշներ
Ուոթերհաուս-Ֆրիդերիքսենի համախտանիշը կարող է զարգանալ նաև մի շարք այլ մանրէներից։ Եթե համախտանիշի հիմքում մենինգոկոկային վարակն է, ապա ՈՒՖՀ-ն հանդես է գալիս որպես մենինգոկոկալ սեպսիսի ծանրագույն դրսևորում։ Հիվանդության սկիզբը ոչ սպեցիֆիկ է, նկատվում են`տենդ, կարկամություն, սրտխառնոց, փսխում և գլխացավ։ Հետո ի հայտ է գալիս ցան՝ սկզբում բծային, որը քիչ է տարբերվում որովայնային տիֆին բնորոշ վարդագույն ցանավորումից և արագ վերածվում է մուգ գորշավուն պետեխիալ, ապա՝ պուրպարային բնույթի ցանի։ Արագ իջնում է զարկերակային ճնշումը ու կտրուկ անցնում սեպտիկ շոկի։ Վերջույթների ցիանոզը կարող է լինել խիստ արտահայտված։ Պացիենտները մեծ մասամբ խիստ շփոթված են կամ կոմատոզ վիճակում։ Հատկանշական է, որ մենինգոկոկային այս տեսակ վարակի պարագայում, մենինգիտ հազվադեպ է զարգանում։ Գլյուկոզի և նատրումի ցածր մակարդակը, հիպերկալեմիան, և ԱԿՏՀ-ով դրդման թեստը արձանագրում են սուր մակերիկամային անբավարարություն։ Որպես կանոն չպետք է լինի արտահայտված լեյկոցիտոզ, իսկ լեյկոպենիան հանդիսանում է շատ վատ կանխատեսական (պրոգնոստիկ) նշան։ C-ռեակտիվ սպիտակուցի մակարդակը լինում է որպես կանոն նորմայի սահմաններում, որոշ դեպքերում՝ բարձրացած։ Երբեմն լինում է ծայրահեղ թրոմբոցիտոպենիա, որը փոփոխում է պրոթրոմբինային ժամանակ (PT) և մասնավոր թրոմբոպլաստինային ժամանակ (PTT) ցուցանիշները, ինչը փաստում է զարգացող դիսեմինացված ներանոթային մակարդման (ԴՆՄ) զարգացման մասին։ Ինչպես ցանկացած ծանր աստիճանի սեպսիսի պարագայում, այս դեպքում էլ կարող են զարգանալ ացիդոզ և սուր երիկամային անբավարարություն։ Մենինգոկոկերը կարելի է արագ հայտնաբերել արյան կամ ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկի մեջ, իսկ որոշ դեպքերում՝ նաև մաշկային ախտահարումներից վերցված նմուշներում։ Այլ ախտանիշներից են կլման դժվարացումը, լեզվի ատրոֆիան և բերանի անկյան շրջանում առաջացող ճեղքերը։
Հակաառիթմիկ դեղամիջոցներ
Ադենոզին
Ադենոզինը հանդիսանում է էնդոգեն հակաառիթմիկ ։ Ներգործելով А1–ադենոզինային ընկալիչների վրա՝ ճնշում է ադենիլատցիկլազը և նվազեցնում է ցԱՄՖ– քանակը, այսինքն՝ ցուցաբերում է β-ադրոնոխթանիչներին և մեթիլքսանտիններին հակառակ ազդեցություն։ Այն բացում է կալիումական մղանցքները և առաջացնում է բջիջների գերբևեռացում, ինչը բերում է նրանց գրգռողականության և հաղորդականության իջեցման։ Սակայն, եֆեկտիվ ռեֆրակտեր շրջանի տևողության իջեցումը կարող է բերել գրգռողականության մեծացման և առիթմիաերի առաջացման։ Ադենոզինը կիրառվում է հիմնականում վերփորոքային և հանգուցային տախիառիթմինարի, այդ թվում՝ re-entry մեխանիզմով առաջոցող առիթմիաների դեպքում։ Որոշ դեպքերում ադենոզինի միջոցով հնարավոր է նախասրտային ծագման առիթմիայի վերացում։
Շնորհիվ ընկալիչ կախյալ կալիումական մղանցքների ակտիվացման՝ ադենոզինը կրճատում է նախասրտերի էֆեկտիվ ռեֆրակտեր շրջանի տևողությունը։ Դա անցանկալի ազդեցություն է, քանի որ կարող է հանգեցնել նախասրտերի շողացման, հատկապես՝ ներերակային ներմուծման դեպքում։ Հաղորդականության հավելյալ ուղիներ ունեղող անձանց մոտ այն կարող է նախասրտերի շողացումը վերացել փորոքների շողացման։
Ուոթերհաուս-Ֆրիդերիքսենի համախտանիշ
Պատճառներ
Որոշ դեպքերում մակերիկամների ախտահարման հիմքում ընկած են վիրուսներ՝
Հակաառիթմիկ դեղամիջոցներ
Ադենոզին
Նախասրտային կամ փորոքային տախիկարդիայի դեպքում, երբ նախասիրտ–փորոքային հանգւյցը ներառված չէ առիթմիային ծագման մեջ, ադենոզինի ներերակային ներմուծումից հետո սովորաբար չի վերանում, սակայն, դանդաղեցնելով նախասիրտ–փորոքային հաղորդականությունը՝ այն կարող է առաջացնել փորոքային պատասխանի արագության ժամանակավոր իջեցում։ Ադենոզինի ներերակային ներմուծումից հետո այն ժամանակավորապես առաջացնում է նախասիրտ–փորոքային հաղորդականության լրիվ պաշարում։
Ադենոիզնի՝ որպես հակաառիթմիկ դեղամիջոց կիրառման ժամանակ, նորմալ պատասխան է հանդիսանում մի քանի վայրկյան առաջացող փորոքների ասիստոլիան։ Այդ ազդեցությունը կարող է շփոթեցնել պարզ գիտակցության ունեցող պացիենտին և կապված է կրծքավանդակում տհաճ զգաղողության հետ։
Ուոթերհաուս-Ֆրիդերիքսենի համախտանիշ
Ախտորոշում
Ախտորոշումը հիմնվում է մակերիկամային անբավարարությանը բնորոշ կլինիկական պատկերի, ինչպես նաև հիմքում ընկած պատճառային գործոնի (ինֆեկցիա) հայտնաբերման վրա։ Եթե կա մենինգիտի կասկած, ապա անհրաժեշտ է կատարել գոտկային պունկցիա։ Եթե կա տարածուն վարակի կասկած, անհրաժեշտ է իրականացնել արյան ցանքս և արյան ընդհանուր անալիզ։ Մակերիկամների ֆունկցիոնալ վիճակը գնահատելու համար, անհրաժեշտ է անց կացնել ԱԿՏՀ-ով դրդման թեստ։
Հակաառիթմիկ դեղամիջոցներ
Մագնեզիումի սուլֆատ
Մագնեզիումի սուլֆատի ազդեցության մեխանիզմը ենթադրաբար կապված է Na+/K+-АТФ-ազի և կալիումական մղանցքների ակտիվացմամբ։ Այն հանդիոսանում է ընտրության դեղամիջոց փորոքային տախիկարդիայի հատուկ տեսակ հանդիսացող «Պիրուետ» տախիկարդիայի դեպքում (torsade de pointes) , որը նաև կոչվում է իլիկաձև, երկու ուղղություներով ընթացող փորոքային տախիակարդիա։ Այն, ոչ հազվադեպ, առաջանում է QT ինտերվալի երակարելու դեպքում։ Այս տախիկարդիայի դեպքում QRS կոմպլեքսի մորֆոլոգիան, ուղղվածությունը, ամպլիտուդան և երկարությւոնը անընդհատ փոփոխվում է, կարծես «շրջվում» է իզոգծի շուրջ։ QT ինտերվալի երակարացումը կարող է պայմանավորված լինել էլեկտրոտային հավասարակշության խանգարմամբ (առաջին հերթին՝ հիպոկալեմիա, հիպոմագնեմիա), Ia և Ic ենթախմբի հակառիթմիկ դեղամիջոցների, ինչպես նաը որոշ դեղամիջոցների ընդունմամբ, որոնք երկարացնում են QT ինտերվալիը, օրինակ՝ տերֆենադին, աստեմիզոլ, ֆենոթիազին, եռցիկլիկ հակադեպրռեսատներ։ «Պիրուետ» տախիկարդիան կարող է առաջանալ հեղուկ սպիտակուցային սննդակարգով սնվելու դեպքում։ Ոչ հազվադեպ, այնպիսի հիվանդություններ, ինչպիսիք են կաթվածը, բրադիառիթմիաները (հատկապես՝ նախասիրտ–փորոքային հաղորդականության 2:1 պաշարում), կարող են բարդանալ իլիկաձև, երկու ուղղություներով ընթացող փորոքային տախիակարդիայով։ Այս տեսակի տախիկարդիան կարող է լինել նաև իդիոպաթիկ։
Ուոթերհաուս-Ֆրիդերիքսենի համախտանիշ
Կանխարգելում
Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնների կողմից ցուցված է մենինգոկոկի դեմ պլանային պատվաստում 11-18 տարեկան բոլոր անձանց շրջանում, ինչպես նաև փայծաղի հետ խնդիրներ ունեցողների շրջանում (օր՝ փայծաղի հեռացման դեպքում, կամ մանգաղաբջջային անեմիայի ժամանակ, քանի որ վնասվում է փայծաղը) կամ որոշ իմուն խանգարումների ժամանակ, օրինակ՝ կոմպլեմենտի անբավարարություն ։
Հակաառիթմիկ դեղամիջոցներ
Սրտային գլիկոզիդներ
Սրտային գլիկոզիդները, ցուցաբերելով արտահայտված դրական ինոտրոպ ազդեցություն, ուժեղացնում են սիստոլլիկ արտամղումը։ Արդյունքում ակտիվանում են սրտի (կարդիո–կարդիալ ռեֆլեքս), աորտայի աղեղի և քնային կծիկի բարոռեցեպտորները (բարոռեցեպտոր ճնշիչ ռեֆլեկս)։ Թափաղող նյարդի վերել ճյուղերով իմպուլսները հասնում են միայնակ ուղու կորիզ (սոլիտար ուղի, սոլիտար խուրձ)՝ գրգռելով այն։ Հետագայում, թափաղող նյարդի վերել ճյուղերով իմպուլսներն ուղղվում են թափառող նյարդի հետին կորիզ (nucleus dorsalis nervi vagi)։ Արդյունքում գրգռվում են սիրտը նյարդավորող թափառող նյարդի վայրէջ պարասիմպաթիկ թելերը։ Այս ամենի հետևանքն է հանդիսանում սրտի կծկման հաճախության իջեցումը և նախասիրտ–փորոքային հաղորդականության դժվարեցումը։ Վերջին ազդեցությունը, ոչ հազվադեպ, կիրառվում է սրտային անբավարարարության ժամանակ բարդացող շողացող առիթմիայի դեպքում, քանի որ սրտի կծկողունակության վերականգնումն ուղեկցվում է սրտի կծկման հաճախության նորմալացմամբ։ Սակայն անոթազարկը դեռևս առիթմիկ է լինում։ Սրտային գլիկոզիդները վերացնում են տախիկարդիան նաև ի հաշիվ սիներակների սկզբնամասում ճնշման իջեցմամբ՝ կանխելով Բեյնբրիջի ռեֆլեքը, որը կապված է սիմպաթիկ նյարդային համակարգի ակտիվացմամբ։
Ուոթերհաուս-Ֆրիդերիքսենի համախտանիշ
Բուժում
Մենինգոկոկային ծագման արյան կայծակնային վարակումը պահանջում է անհետաձգելի բժշկական օգնություն, անհապաղ ցուցված է կիրառել անոթասեղմիչներ, ծավալ-պահպանիչ թերապիա հեղուկներով և համապատասխան հակաբիոտիկային բուժում։ Բենզիլպենիցիլինը ընտրության պրեպարատ է, իսկ ալերգիայի դեպքում կարելի է այն փոխարինել քլորամֆենիկոլով։ Այսօր լայնորեն կիրառվում է ցեֆտրիաքսոնը։ Հիդրոկորտիզոնը որոշ դեպքերում կարող է կանխել մակերիկամային անբավարարությունը։ Ծանր ինֆեկցիայի դեպքում, երբեմն կարող է զարգանալ վերջույթների հյուսվածքների նեկրոզ՝ մեռուկացում, որի ժամանակ անհրաժեշտ է իրականացնել ամպուտացիա, ռեկոնստրուկտիվ վիրահատություն և հյուսվածքների փոխպատվաստում։
Հակաառիթմիկ դեղամիջոցներ
Սրտի հաղորդականության տարբեր խանգարումների դեպքում կիրառվող դեղամիջոցներ
Առավել հաճախ դիտվում են ներփորոքային հաղորդականության խանգարումներ։ Հիսի խրձի ոտիկներից մեկի պաշարումը բուժում չի պահանջում։ Երկու ոտիկների պաշարումը զուգացկված նախասիրտ–փորոքային հաղորդականության խանգարմամբ անհապաղ պահանջում է սրտի արհեստական ռիթմավարի տեղադրում։ Ներնախասրտային հաղորդականության խանգարման դեպքում սպեցիֆիկ բուժում ևս չի պահանջվում, քանի որ իմպուլսը նախասրտերից գործող սրտամկանին տարածվում է ինչպես այնտեղ առկա երեք խրձերով, այնպես էլ դիֆուզ ձևով և լրիվ պաշարումը այստեղ հազվադեպ է հանդիպում։ Կլինիկական պրակտիկայում առավել վտանգավոր է նախասիրտ–փորոքային հաղորդականության խանգարումը։ Նախասիրտ–փորոքային հանգույցը հաղորդչական համակրգի առավել նեղ հատվածն է։ Նրա վնասման դեպքում հնարավոր է ինչպես նախասիրտ–փորոքային հաղորդականության դանդաղում, այնպես էլ հաղորդականության լրիվ դադար՝ իմպուլսների հաղորդման լրիվ պաշարմամբ։ Վերջինիս դեպքում բուժման միակ մեթոդն է հանդիսանում սրտի արհեստական ռիթմավարի տեղադրումը։ Ոչ լրիվ պաշարման դեպքում, որպես պալիատիվ միջոց, կարող են կիրառվել հետևյալ դեղամիոցները՝
Այս դեղամիջոցները արագացնում են սրտի հաղորդչական համակարգով իմպուլսի անցումը՝ մեծացնելով սրտի հաղորդչական համակարգի գրգռողականությունը։
Ուոթերհաուս-Ֆրիդերիքսենի համախտանիշ
Պատմություն
Ուոթերհաուս-Ֆրիդերիքսենի համախտանիշը իր անունը ստացել է ի պատիվ անգլիացի բժիշկ Ռուպերտ Ուութերհաուսի (1873–1958) և դանիացի բժիշկ Կառլ Ֆրիդերիքսենի (1886–1979), ովքեր առաջին անգամ նկարագրել են այդ հիվանդությունը ։
Հակաառիթմիկ դեղամիջոցներ
Սրտի հաղորդականության տարբեր խանգարումների դեպքում կիրառվող դեղամիջոցներ
М–խոլինոպաշարիչները կանխում են թափառող նյարդի ազդեցությունը, որի տոնուսն էականաորեն բարձրանում է սրտամկանի ստորին պատի ինֆարկտի, ինչպես նաև ստամոքս–աղիքային ուղու վրա կատարված վիրահատությունների դեպքում։ Ացետիլխոլինը, որն արտազատվում է թափառող նյարդի վայրէջ թելերի վերջավորություններից, բացում է ընկալիչ կախյալ կալիումական մղանցքները և առաջացնում է սինոատրաիլ և նախասիրտ–փորոքային հանգույցների բջիջների գերբևեռացում։ Այս ամենի հետևանքն է հանդիսանում բացասական խրոնոտրոպ, բացասական բաթմոտրոպ և բացասական դրոմոտրոպ ազդեցությունը, որոնք կանխվում են ատրոպինի և սկոպոլամինի կողմից։ Ատրոպինն օժտված է ոչ մեծ թերապևտիկ կիրառման հնարավորություններով և գերդոզավորման դեպքում կարող է առաջացնել տախիկարդիա, լորձաթաանթների չորություն, միզակապություն, հատկապես շագանակագեղձի բարորակ գերաճ ունեցող տղամարդկանց մոտ, ինչպես նաև հոգեկան խանգարումներ։ Կողմնակի ազդեցություններն ավելի քիչ են արտահայտված սկոպոլամինի և գործնականում բացակայում են պլատիֆիլինի մոտ։
Գրականություն
1.
Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հակաառիթմիկ դեղամիջոցներ
Վավերագրական թատրոն
Դոկումենտալ (վավերագրական) թատրոն, կամ փաստերի թատրոն, թատերարվեստի տեսակ է, որն ամբողջությամբ կամ մասամբ օգտագործում է վավերագրական նյութ (ամսագրերի, Կառավարության զեկույցների, հարցազրույցների և այլնի նյութեր) որպես ներկայացման հիմք` հիմնականում առանց փոփոխելու այն։
Պատմություն
Փիթսբուրգի համալսարանի թատերարվեստի պրոֆեսոր Աթթիլիո Ֆավորինին թվագրում է առաջին դրամատիկական վավերագրական ներկայացումը մ.թ.ա. 492 թվականին, երբ անտիկ հույն գրող Ֆրինիխը գրել է իր «Միլեթի գերեվարումը» պիեսը Պարսկական պատերազմի մասին։ Նա տեսնում է ժանրի հետքերը եվրոպական միջնադարյան առեղծվածային պիեսներում, Եղիսաբեթյան Անգլիայի և Շեքսպիրի պատմական ողբերգություններում, ֆրանսիական հայրենասիրական հեղափոխական դրամաներում, բրիտանական և ամերիկյան 1930-ական թվականների թերթերում և Հոլոքոսթի մասին գերմանական պիեսներում։ Դրա ժամանակակից ձևը, վավերագրական թատրոնը, սկսել է զարգանալ 1920-ական թվականներին։ Առաջնամարտիկները գերմանացի երկու ռեժիսորներ էին, Բերտոլդ Բրեխտն ու Էրվին Փիսքաթորը, ովքեր կենտրոնացած էին սոցիալական հակասությունների, դասակարգային լարվածության և իշխանական համակարգերի խնդիրների վրա։ Հիմնականում ներշնչվելով Բրեխտի և Փիսքաթորի Էպիկ թատրոնից` Փիսքաթորը զարգացրեց իր անձնական «Ապրող թերթը» 1930-ականներին։ Իր «Ձայներ. 10 ներկայացում վավերագրական թատրոնից» ("Voicings: Ten Plays from the Documentary Theater") հավաքածուի մեջ Ֆավորինին հավաքել է այս ժանրով 20-րդ դարում ստեղծված բոլոր կարևոր օրինակները ։
Թեորիայում
Վավերագրական թատրոնը փորձում է սոցիալական խնդիրները բեմ հանել` գեղարվեստական մեթոդներով շեշտելով փաստերը։ Պիեսի հեղինակը փորձում է հանդիսատեսի հետ երկխոսության մեջ մտնել` շեշտելով տվյալ իրադարձության հոգեբանական ու միջանձնային ասպեկտները։ Դրաման կարող է ինքը դառնալ տվյալ իրադարձության մասին երկրորդական աղբյուր կամ մեկնաբանություն։ Վավերագրական թատրոնը գտնվում է քաղաքականության ու արվեստի մեջտեղում և կարող է սոցիալական փոփոխությունների համար կատարսիս հանդիսանալ։
Գործնականում
Վավերագրական թատրոնն օգտագործում է սոցիալական ուժը դրամատիկական արտահայտչամիջոցներով` գոյություն ունեցող վավերագրական նյութը որպես պիեսի աղբյուր ծառայեցնելով։ Այստեղ պիեսի տեքստը հիմնված է հարցազրույցների վրա։ Հարցազրույցներն անփոփոխ ներկայացնող թատրոնը հայտնի է վերբատիմ թատրոն անունով։ Սովորաբար մի դերասանը կատարում է մի քանի դեր։ Դերասանները ներկայացման ժամանակ փոխում են հագուստն ու օգտագործում են մարմնի լեզուն` բեմի վրա մի քանի կերպար ստեղծելու համար։ Իրադարձությունները երբեմն հաղորդվում են հարցազրույց տվողի տեսանկյունից։ Ներկայացումների մեջ սովորաբար շատ երաժշտություն չի ընդգրկվում` թույլ տալով հանդիսատեսին կենտրոնանալ խոսքերի վրա։ Մի նորություն կամ հարցազրույց մյուսից ավելի բարձր չի դասվում։ Դերասանները ճշգրտորեն ներկայացնում են այն ամբողջ տեղեկությունը, որն ունեն` թույլ տալով հանդիսատեսին եզրակացություններ անել։
Պիեսի հեղինակը հնարավորություն ունի կառուցելու բարդ թեմաներն այնպես, ինչպես հարմար է գտնում։ Գեղարվեստական հատվածը ևս ներկայացման կարևոր մաս է, ինչպես դա կարևոր է վավերագրական ֆիլմի դեպքում։ Որոշ հեղինակներ պնդում են, որ օբյեկտիվությունն այստեղ միանգամայն հնարավոր է, մյուսները հարցականի տակ են դնում, թե ի՞նչ է հանդիսատեսը ցանկանում իմանալ և իրականում ի՞նչ տեղեկություն է ստանում։
Ժամանակակից օրինակներ
Ժամանակակից վավերագրական թատրոնի հայտնի արվեստագետներից են Աննա Դիվերե Սմիթը, Սառա Ջոնսը, Նիլայա Սանը, Բրուք Հեյքոք Մայք Վիլիին և "Culture Clash", "Erasing the Distance" և "Tectonic Theater Project" թատերախմբերը։ Այս արվեստագետներից շատերն ստեղծում են ներկայացումներ, որոնք հայտնի են վերբատիմ թատրոն անունով` օգտագործելով հարցազրույց տված մարդկանց օգտագործած բառերն առանց փոփոխության։
Հրդեհներ հայելու մեջ
Հրդեհներ հայելու մեջ ("Fires in the Mirror") պիեսի հեղինակը դերասանուհի, պրոֆեսոր Աննա Դիվերեն է։ Ներկայացման մեջ խոսվում է Քրոուն Հեիթս ցույցերի (1991 թվական, Բրուքլին) մասին։ Տեքստը հիմնված է ցույցերին մասնակից մարդկանց պատմվածի վրա։ Ներկայացումը կազմված է մենախոսությունների շարքից։ Աննան հարցազրույց է վարել 26 մասնակիցների հետ և դրանցից կազմել է 29 մենախոսություն։
Լարամի նախագիծ
1998 թվականի նոյեմբերին Մոիսես Քաուֆմանը և Tectonic Theater Project խմբի անդամները մեկնեցին Լարամի և սկսեցին հարցազրույցներ վարել 1998 թվականին հոկտեմբերին Մեթյու Շեփարդի առևանգման և սպանության դեպքի վերաբերյալ։ Շեփարդը Վյոմինգի համալսարանի ուսանող էր։ Քաուֆմանն ու իր խումբը անցկացրին մոտ մեկ տարի Լարամիում շրջելով և վարեցին ավելի քան 200 հարցազրույց։ Այս բոլոր հարցազրույցները հավաքվեցին «Լարամի նախագծի» մեջ։ Ներկայացումը հիմնված է ողբերգական դեպքի հետ առնչված մարդկանց հետ վարած հարցազրույցների վրա։ Ներկայացման մեջ խաղում են մի քանի դերասան, որոնցից յուրաքանչյուրը մի քանի դեր են կատարում։ Լարամի նախագիծը տարբերվող է նրանով, որ ներկայացման հեղինակները, դերասանները պիեսի կերպարներ են դառնում։ Նրանք իրենց կարծիքն են արտահայտում իրադարձության վերաբերյալ։ Նրանց մտքերն ու կարծիքները ներկայացման մաս են դարձել, և դերասանները խաղում են իրենք իրենց։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թատրոն
Նիդերշյոնենֆելդ
Նիդերշյոնենֆելդ (Niederschönenfeld), կոմունա Գերմանիայում, Բավարիա երկրամասում։
Գտնվում է Ստորին Բավարիա վարչական շրջանի ենթակայության ներքո։ Մտնում է Դոնաու Ռիս շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը 1368 մարդ է (2010 թվականի դեկտեմբերի 31–ի տվյալներով )։ Զբաղեցնում է 14.39 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 7 79 192։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Կարկառի գավառակ
Կարկառ, գավառակ Փոքր Հայքում, իսկ ապա Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթում։ Գտնվում էր Մալաթիա քաղաքից Կենտրոնը Կարկառ (Քյախթա) գյուղաքաղաքն էր ։
Պատմություն
1086 թվականին սելջուկ տիրակալ Մելիքշահի ժամանակ գավառակը ձևավորվեց որպես կիսանկախ մուսուլմանական ֆեոդալական իշխանության։ Մինչև 1829 թվականը գավառակը մտնում էր Մարաշի փաշայության կազմի մեջ, իսկ այնուհետև՝ Մալաթիա նահանգի մեջ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գավառներ
Ակուստիկոֆոբիա
Ակուստիկոֆոբիա  (ἀκουστικός՝ «ձայնին վերաբերվող» + ֆոբիա, կամ ֆոնոֆոբիա. φωνή՝ ձայն և φόβος՝ ֆոբիա)՝ վախ բարձր ձայներից։ Այն կարող է լինել նաև վախ մարդկանց ձայներից, ներառյալ սեփական ձայնը ։
Որոշ մարդիկ կարող են վախ զգալ սարքավորումներից, որոնք կարող են հանկարծակի բարձր ձայն արձակել՝ օրինակ, հրդեհային ազդանշանը։ CD սկավառակով երաժշտություն լսելը, որը կարող է սկսվել լռությամբ, այնուհետև անսպասելի դառնալ շատ բարձր, կարող են ծանր ընկալել ակուստիկոֆոբիայով տառապող մարդիկ։ Բարձր ձայների ազդեցության, բարձրաձայն խոսակցության արդյունքում կարող է առաջանալ ցնցումների նոպա։
Ակուստիկոֆոբիան կատաղության ախտանիշ է։
Կարդիոֆոնոֆոբիա
Կարդիոֆոնոֆոբիան ֆոնոֆոբիայի տեսակ է։ Կարդիոֆոնոֆոբիայով տառապող մարդիկ անհանգիստ են զգում իրենց և/կամ այլ մարդկանց անոթազարկը և սրտխփոցը լսելիս։ Պատճառը հաճախ կարող է լինել վախը սրտամկանի ինֆարկտ ստանալուց, կամ սրտի կանգ զգալուց։ Սա կարող է երբեմն առաջացնել տագնապ և խուճապային նոպաներ, սակայն հաճախ անձը կարող է պարզապես նյարդայնանալ սրտխփոց լսելուց և փորձել խուսափել դրանից։ Վերջինս լուրջ խնդիր չէ։
Տես նաև
Ֆոբիաների ցանկ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆոբիաներ
Ժամանակ (ֆիլմ)
Ժամանակ (In Time), ֆանտաստիկ թրիլեր։ Պրեմիերան կայացել է ԱՄՆ-ում 2011 թվականի հոկտեմբերի 28-ին։