cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ջին Շարփ
Կենսագրություն
Ազատումից հետո ինը տարի ապրել է Նորվեգիայում և Անգլիայում։ Նա աշխատել է որպես գործարանի բանվոր, կույրերին ուղեկցող սոցիալական աշխատող և ԱՄՆ պացիֆիստական շարժման առաջնորդ Ա․ Ջ․ Մասթիի քարտուղար։
Հաջորդ երկու տարիների ընթացքում Օսլոյում նա կրթությունը շարունակում է պրոֆեսոր Առնե Նաեսի (Arne Naess) մոտ, որը Յոհան Գակթունգի հետ միասին ուսումնասիրում էր Մահաթմա Գանդիի սատյագրահա նորմերը ։
Օքսֆորդի համալսարանում թեկնածուական ատենախոսություն է պաշտպանել 1964 թվականին «Ռեժիմների ոչ բռնի ուժով տապալման մեթոդներ» թեմայով, որի համար ստացել է փիլիսոփայության դոկտոր աստիճանը (PhD) ։
1968 թ-ին Օքսֆորդի համալսարանում ստացել է Քաղաքական տեսության փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորի կոչում։ 1983 թ․ Մանհեթենի քոլեջը (Manhattan College) նրան շնորհել է Իրավունքի դոկտորի պատվավոր կոչում։ 1996 թ. Ռայվեր քոլեջը (Rivier College) Շարփին շնորհել է Հումանիտար ծառայությունների դոկտորի վաստակավոր կոչում ։
Նախկինում երեք անգամ (2009 թ., 2012 թ. և 2013 թ.) Խաղաղության նոբելյան մրցանակի թեկնածու է եղել։
Ջին Շարփը 2015 թ. Խաղաղության նոբելյան մրցանակի առաջադրվածների 276-ի շարքում է։ Հոկտեմբերին կհայտարարվի դափնեկրի անունը, իսկ Ալֆրեդ Նոբելի ծննդյան օրը՝ դեկտեմբերի 10-ին կշնորհվի մրցանակը։
Ալբերտ Այնշտայնի անվան ինստիտուտ
Ջին Շարփը Հարվարդի համալսարանում միջազգային հարաբերությունների ոլորտում ավելի քան 30 տարի հետազոտական աշխատանք կատարելով, 1983 թվականին հիմնել է Ալբերտ Այնշտայի ինստիտուտ ոչ առևտրային կազմակերպությունը, որը զբաղվում է ամբողջ աշխարհի հակամարտություններում ոչ բռնի գործողությունների կիրառման մեդոթներով։
Ֆինանսավորվում է Ժողովրդավարության ազգային հիմնադրամ ի, Ֆորդի հիմնադրամ ի և Հանրապետական միջազգային ինստիտուտ ի (տնօրեն՝ Ջոն Մաքքեյն) կողմից և սերտ կապեր ունի RAND Corporation վերլուծական կենտրոնի հետ ։
Տարածված տեսակետ կա, որ Այնշտայնի ինստիտուտում են պլանավորվում պատմական հեղափոխությունները, որոնք մեծ ֆինանսավորումներ են ստանում ԱՄՆ կառավարությունից, ՆԱՏՕ-յից և այլն։ Շարփը հերքում է, լրացնելով․
Հեղափոխությունների ուղեցույց
Ռուսաստանում Ջին Շարփի անունն այս կամ այն չափով շրջանառության մեջ մտավ 2004 թ. Ուկրաինայի նարնջագույն հեղափոխությունից հետո։ Այդ ժամանակ Ռուսաստանի ներքաղաքական կյանքի ադմինիստատիվ պատասխանատու Վլադիսլավ Սուրկովը ռուսական «Իզվեստիյա» թերթին տված հարցազրույցի ժամանակ հայտարարեց.
Օքսֆորդում ուսանելու տարիներին Շարփն ուսումնասիրել է Փետրվարյան հեղափոխությունը, նաև Գանդիի աշխատությունները, որտեղ հղումներ է կատարել «բռնապետության դեմ պայքարի ռուսական մեթոդներից»։
Նյու Յորք Թայմս (New York Times) թերթի լրագրողները կարծիք են հայտնել, որ Ջին Շարփը արաբական գարնան «գաղափարական հայրը» կարող էր լինել։ Նրա աշխատությունները թարգմանվել են արաբերեն ։ Մասնավորապես այդ աշխատանքները օգտագործվել են Կահիրեի բռնի հակամարտության միջազգային կենտրոնի վերապատրաստման ընթացքում։ Այնտեղ ամերիկյան գիտնականի այդ աշխատանքներին ծանոթանալու էին եկել Թունիսի ընդդիմադիրները։ «Մուսուլման եղբայրներն» իրենց կայքում տեղադրել էին Շարփի «Դիկտատուրայից դեմոկրատիա» աշխատությունը, որպեսզի յուրաքանչյուր ցանկացող կարողանար օգտվել դրանից ։
Գործնական միջամտություն
Որպես կանոն Ջին Շարփն իր տեսության հետևորդների գործնական կիրառումներին չի մասնակցում։ Բացառություն են եղել 1990-1991 թթ. Մերձբալթյան երկրներ այցելությունը ընտրություններում հաղթած քաղաքական գործիչներին խորհրդատվական օգնության համար, որոնք ձգտում էին Մերձբալթյան երկրների անկախացմանը ԽՍՀՄ-ից։ Լիտվայում աշխատել է Աուդրյուս Բուտկյավիչյուսի, իսկ Լատվիայում՝ Տալավ Յունդզիսի հետ։ Եվ հպարտանում է դրանով, ասելով «մեղքը վերցնում եմ ինձ վրա»։ Այդպիսով բոստոնյան պատմաբան-տեսաբանը քաղտեխնոլոգ-փորձագետ է նաև։
Գունավոր հեղափոխությունների հիմքը
Ոչբռնի դիմադրության քաղտեխնոլոգն ասում է.
Այսպիսով, պետք է գտնել իշխանության թույլ կետերը՝ «Աքիլլեսյան գարշապարը»։ Իմանալով բռնապետության թուլությունները, ժողովրդավարական ուժերը միտումնավոր կերպով կարող են խորացնել «Աքիլլեսյան գարշապարը»՝ հիմք նախապատրաստելով համակարգի հիմնարար փոփոխության կամ ոչնչացման համար։
Մեթոդները
Պարզ և սխեմատիկ կառուցվածք ունեն Շարփի մեթոդները։ Նա մտածել է բաց կոդով առանձնահատուկ մի ծրագիր՝ համարակալված և համակարգված քայլերի հաջորդականությամբ։ Նա հավաքել, ի մի է բերել և մանրամասն նկարագրել է ոչբռնի պայքարի 198 մեթոդներ, ինչպես նաև դրանց փոխազդեցության որոշ տարբերակներ։ Խիստ ուղեցույց չկա. մեթոդները կիրառելի են ցանկացած երկրում, ցանկացած համադրությամբ։
Օրինակ, հեղինակն ասում է, որ իշխանությունների հետ համագործակցության չգնալու երեք կատեգորիաներ կան՝ Վերջին՝ տնտեսական կատեգորիան իր հերթին բաժանվում է բոյկոտներ (26 մեթոդների) և գործադուլներ (23 մեթոդ)։ Եվ այսպես շարունակ...
Կոմբինացիայի ընտրությունը կախված է տեսությունը գործնականորեն կիրառողից։ Հեղինակը պնդում է, որ հաղթանակը պայմանավորված է միայն քաղաքավիական զանգվածային անհնազանդության պայմաններում տեսությանը կոմպլեքս մոտենալու դեպքում։
Բանակցությունների մասին
Բանակցությունները ենթադրում են զիջումներ, անհնազանդության թափը կոտրել և ժամանակ շահել՝ նոր ճնշումներ կիրառելու համար։ Բռնապետների և ժողովրդավարների միջև խաղաղ բանակցությունները լի են վտանգներով։
Աշխատություններ
2012 թ. տվյալներով Շարփի գրքերը թարգմանվել են աշխարհի 44 լեզուներով։ Հետագայում, որպեսզի ստիպված չլինի պատասխանել բազմաթիվ հարցերին, Ալբերտ Այնշտայնի ինստիտուտը հրատարակել է լրացուցիչ բացատրական «Ուղեցույց» իր աշխատություններից օգտվելու մասին։ Այդ բրոշյուրը թարգմանվել է մի շարք լեզուներով չինարեն, վյետնամերեն, պարսերեն, նաև քրդերեն, արաբերեն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի քաղաքագետներ Կատեգորիա:Քաղաքականություն Կատեգորիա:Հեղափոխություն Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի դասախոսներ Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Օհայո նահանգի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի սոցիոլոգներ Կատեգորիա:Ամերիկացի փիլիսոփաներ
Ակնագարիկ
Հիվանդության նախանշաններ
Հիվանդության սկզբում կոպի եզրը դառնում է ցավոտ, կարմրավուն, այտուցված։ 3-4 օր անց առաջանում է թարախային գլխիկ, որից հետագայում թարախ է արտադրվում։ Առավել հաճախ առաջանում է հիգիենային կանոնները խախտելիս, աչքերը կեղտոտ երեսսրբիչով, թաշկինակով սրբելիս կամ ձեռքերով տրորելիս։
Երբեմն բորբոքումն արդյունք է երկարատև և ծանր հիվանդությունների հետևանքով օրգանիզմի պաշտպանական ուժերի թուլացման (օրինակ՝ հաճախ է կրկնվում շաքարախտի ժամանակ)։
Բուժում
Ակնագարիկ առաջանալիս անհրաժեշտ է անհապաղ դիմել ակնաբույժի։ Չի կարելի թարախը սեղմելով հանել, քանի որ վարակը կարող է արյունատար անոթներով տարածվել և հանգեցնել լուրջ բարդությունների՝ ուղեղապատյանաբորբի, արյան վարակման։
Կանխարգելում
Կանխարգելման նպատակով անհրաժեշտ է պահպանել անձնական հիգիենայի կանոնները, օգտագործել պաշտպանական ակնոց (փոշոտ միջավայրում աշխատելիս), ժամանակին բուժել օրգանիզմի պաշտպանական ուժերը թուլացնող հիվանդությունները։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Աչքի հիվանդություններ Կատեգորիա:Բորբոքային հիվանդություններ
Զբոսաշրջությունը Սերբիայում
Զբոսաշրջությունը Սերբիայում պաշտոնապես ճանաչվել է որպես տնտեսական և սոցիալական աճի գլխավոր ոլորտ ։ 2015 թվականին զբոսաշրջությունը կազմել է երկրի ՀՆԱ-ի մոտ 6%-ը ։ Սերբիայում զբոսաշրջության ոլորտում աշխատում է 75.000 մարդ, որը կազմում է երկրի աշխատուժի մոտ 3%-ը ։
Վերջին տարիներին Սերբիան զգալիորեն ավելացրել է օտարերկրացի զբոսաշրջիկների թիվը (տարեկան մոտ 10-15 տոկոս աճ)։ Հիմնական զբոսաշրջային ուղղությունները ներառում են քաղաքներ և էթնո գյուղեր, լեռնադահուկային հանգստավայրեր, սպա և առողջարաններ, բնության պարկեր և արգելավայրեր, հնագիտական վայրեր, կրոնական ճարտարապետության նմուշներ և երաժշտական փառատոներ ։
Բելգրադ
Բելգրադն ունի մի շարք տեսարժան վայրեր, որոնցից են Բելգրադի ամրոցը` քաղաքի ամենահին մշակութային և պատմական հուշարձանը, Սկադարլիա՝ մայրաքաղաքի ամենահին թաղամասը, Իշխան Միխեիլի փողոցը, Հին և Նոր պալատը, Դաշնային խորհրդարան, Սուրբ Սավվայի տաճար, Զեմունը և այլն։
Սավա և Դանուբ գետերի միանալու վայրում է գտնվում Կալեմեգդանի պարկը, և հենց այս տարածքը Վիկտորիա արձանի հետ կազմում են Բելգրադի ամենագեղեցիկ տեսարանը։ Գետի ափերին անցուդարձը երբեք չի դադարում, ափին գտնվող ռեստորաններում և սրճարաններում այցելուները կարող են սուրճ խմել, ուտել առանձնահատուկ ձկան տեսակներ, լսել երաժշտություն կամ պարզապես զվարճանալ։
Զեմունը ռոմանտիկ և բանաստեղծական է իր նեղ սալաքար փողոցներով։
Վիճակագրություն
1980-ական թվականներին Սերբիան կարևոր զբոսաշրջային վայր էր Բալկաններում։ Սերբիայում ամեն տարի մի ամբողջ գիշեր մնում է մոտավորապես 12 միլիոն զբոսաշրջիկ, որից 1,5 միլիոնն օտարերկրյա այցելուներ են։ Հարավսլավիայի փլուզման արդյունքում երկրի զբոսաշրջությունը խիստ անկում է ապրել ։
21-րդ դարում զբոսաշրջությունը սկսեց վերականգնել. օտարերկրյա այցելուների թիվը 2004 թվականին 90%-ով ավելի է, քան 2000 թվականին, իսկ օտարերկրյա տուրիզմից ստացած եկամուտը, համեմատած 2002-2004 թվականների հետ,եռապատկվել է՝ հասնելով մոտ 220 մլն ԱՄՆ դոլարի ։ 2010 թվականին միջազգային զբոսաշրջության եկամուտը աճել է՝ հասնելով մինչև 605 միլոն եվրոյի։ 2014 թվականը օտարազգի զբոսաշրջիկների համար նշանակալի տարի էր. նրանց թիվը գերազանցել էր մեկ միլիոնը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Զբոսաշրջությունը Սերբիայում Կատեգորիա:Սերբիայի տնտեսություն Կատեգորիա:Սերբիա
Թեք աշտարակ (Թորուն)
Թեք աշտարակ (Krzywa Wieża), միջնադարյան աշտարակ Լեհաստանի Թորուն քաղաքի Հին քաղաքում։ Հայտնի է իր զգալի թեքությամբ՝ ուղղահայաց գծից մոտ մոտ 1.46 մ։
Պատմություն
Վիսլայի ափին կանգնած աշտարակը կառուցվել է 12-րդ դարի երկրորդ կեսին։ Այդ ժամանակ այն համարվել է քաղաքային պատի մի մասը և պաշտպանական նշանակություն է ունեցել։ 18-րդ դարում էականորեն վերակռուցվել է։ Այսպես, նախապես եղած երեք պատերին ավելացվել է չորրորդը։ Փոխվել է նաև նրա նշանակությունը. աշտարակը վերափոխվել է կանանց համար նախատեսված բանտի ։
19-րդ դարում աշտարակը կիրառվել է տարբեր նշանակություններով՝ դարբնոց, զինագործ վարպետի կացարան, ուղղակի բնակարան։ 20-րդ դարում այնտեղ գործել են տարբեր կազմակերպություններ, որոնք կապված են եղել մշակույթին, ինչպես նաև սրճարան ու հուշանվերների խանութ ։
2008 թվականին կատարվել է աշտարակի վերանորոգում։ Աշխատանքների ընթացքում քիվերին բացահայտվել են որմնանկարներ, որոնք պահպանել են իրենց նախնական գույները ։ Վերանորոգման ընթացքում ամբողջովին աշտարակի ինտերիերը։
Ներկայումս աշտարակը գտնվում է Թորունի մշակույթի բաժնի վերահսկողության տակ ։ Այն բաց է այցելությունների համար. այցելուները կարող են դուրս գալ դիտահրապարակ, որտեղից Վիսլայի ափի գեղեցիկ տեսարան է բացվում, կարող են նաև ձեռք բերել հուշանվերներ, դնել հուշակնիք ։ Փողոցը, որտեղ գտնվում է աշտարակը, կոչվում է Թեք աշտարակի տակ (Pod Krzywą Wieżą):
Նկարագրություն
Աշտարակը կառուցված է կարմիր աղյուսից։ Կարմիր աղյուսից է նաև կառուցված քաղաքային պատերի մի մասը։ Սկզբնական շրջանում աշտարակը թեք չի եղել. ժամանակի ընթացքում այն զգալի թեքվել է ուղղահայաց գծից։ Դա տեղի է ունեցել ավազակավային հիմքի պատճառով ։ Թեքությունը կազմում է 5° 13' 15", այսինքն 1,46 մ ընդհանուր 15 մ բարձրության պայմաններում ։ Հետաքրքիր է, որ այն ավելի մեծ է, քան Պիզայի հայտնի աշտարակի թեքությունը, որն ընդամենը 3,97° է ։
Լեգենդներ
Թեք աշտարակի հետ բազմաթիվ լեգենդներ են կապված։ Առավել տարածում ունեցողներից մեկը պատմում է Տևտոնական օրդենի ասպետի մասին, որի համար ոչ մի սուրբ բան չի եղել, և որն անընդհատ չարագործություններ է արել քաղաքում ։ Թորունի բնակիչները վեջապես էլ չեն դիմանում. նրանք ասպետին կապում ու զնդան են նետում։ Ասպետը զնդանում անընդհատ աղոթում է, ներողություն խնդրում գործած չարիքների համար ու խոստանում ուղղվել։ Ի վերջո բուրգոմիստրը խղճում է ասպետին ու քաղաքացիներին պատվիրում բաց թողնել նրան։ Սակայն վերջիններս չէին ցանկանում ասպետին բաց թողնել առանց ապաշխարելու և պահանջում են, որ նույնքան թեք աշտարակ կառուցի, որքան իր մեղքերն են։ Ասպետն անցնում է աշխատանքի, սակայն մեկ ամսվա ընթացքում նրան հաջողվում է կառուցել ընդամենը մեկ մետրից ոչ ավել։ Այսպես նա աշխատում է 15 ամիս և պատրաստում 15-մետրանոց աշտարակ, իսկ թեքության ամեն աստիճանը խորհրդանշում էր նրա մի մեղքը։ Այդ ժամանակից ի վեր Թոսունի բնակիչները աշտարակի միջացով ստուգում են, թե որքան մաքուր է ամեն մեկի խիղճը։ Դրա համար անհրաժեշտ է մեջքով ամուր հպվել աշտարակի պատին, թևերն առաջ պարզել և մնալ այդ դիրքով՝ հաշվելով մինչև տասը։ Աշտարակի խիստ թեքության պատճառով այդ ամենն անելը բավական բարդ է ։ Նրանք, ում հաջողվում է դա կատարել, ստանում են վկայագիր, որը հավաստում է նրանց մաքուր խղճի մասին ։
Իրականում աշտարակը կառուցվել է քաղաքային պատերի հետ և նույն տեսքն է ունեցել, ինչ պատի մյուս աշտարակները։ Թեքումը կատարվել է ավելի ուշ, հնարավոր է արդեն 13-րդ դարում։ Անցյալում որոշ մարդիկ կարծում էին, որ աշտարակի թեքությունը Աստծո պատիժն է Կոպեռնիկոսի «սրբապիղծ բացահայտման» համար, որը ծնունդով Թորունից է եղել։ Այս կարծիքը հասել է մինչև Հռոմ և դարձել հիմնական պատճառներից մեկը, որ Կոպեռնիկոսի ստեղծագործություններն ընդգրկվեն եկեղեցու կողմից արգելված գրքերի ցանկում ։
Սուրբ Խաչ եկեղեցի (Ախալքալաք)
Սուրբ Խաչ եկեղեցի, հայկական առաքելական գործող եկեղեցի Վրաստանի Սամցխե-Ջավախեթի մարզի Ախալքալաքի մունիցիպալիտետի վարչական կենտրոն Ախալքալաք քաղաքի կենտրոնում ։
Պատմություն
Սուրբ Խաչ եկեղեցու կառուցման մասին շինարարական արձանագրությունը, որը տեղադրված է եղել եկեղեցու արևմտյան ճակատին, տարիներ առաջ ոչնչացվել է, այնուամենայնիվ շինարարության պատմությանն առնչվող պատմական վկայություններ են պահպանվել Հայ առաքելական եկեղեցու դիվանական վավերագրերում։ Վերջիններիս ուսումնասիրությունից պարզվել է, որ եկեղեցին կառուցվել է 1830-ական թվականներին Կարին քաղաքից տեղափոխված հայ գաղթականների կողմից ։
Թեք աշտարակ (Թորուն)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեհաստանի տեսարժան վայրեր Կատեգորիա:Թեք աշտարակներ
Սուրբ Խաչ եկեղեցի (Ախալքալաք)
Պատմություն
Հայտնի է, որ 1854 թվականին եկեղեցին քայքայված էր այն աստիճան, որ ախալքալաքաբնակ մահտեսի (Երուսաղեմ ուխտի գնացած քրիստոնյա հայ) Կարապետ Յաղուբյանցը դիմում է հոգևոր իշխանությոններին, որպեսզի ստանա իր միջոցներով քայքայված եկեղեցու տեղոմ նոր եկեղեցի կառուցելու թույլտվություն։ Ստանալով Ներսես Ե կաթողիկոսի թույլտվությունը` Կ․ Յաղուբյանցը սկսում և 1856 թվականին ավարտում է նոր եկեղեցու կառուցումը ։
Եկեղեցու արևելյան ճակատին ագուցված է 9-ից 10-րդ դարերին բնորոշ գեղարվեստական առանձնահատկություններով գեղաքանդակ խաչքար, որի չափերն են 76 x 60 սմ։ Նույն ժամանակաշրջանին վերաբերող մեկ այլ խաչքար էլ ագուցված է խորանի մեջ։
Սուրբ Խաչ եկեղեցին նախքան տարածաշրջանոմ ԽՍՀՄ կարգերի հաստատոմը, ունեցել է եկեղեցապատկան եկամտաբեր որոշ շինություններ։
Եկեղեցո բակում է գտնվում եկեղեցական-հասարակական գործիչ, արքեպիսկոպոս Կարապետ Բագրատունու արձան
Վերանորոգումներ
1870, 1880, 1895 թվականներին Սորբ Խաչ եկեղեցում կատարվել են որոշակի վերանորոգումներ ։
Հայտնի է, որ 1884 թվականին Ախալցխայի կրոնական առաջնորդ Խորեն վարդապետ Ստեփանեն Ախալքալաք կատարած կարճատև այցի ընթացքում իրականացրել է մանրածավալ վերանորոգումներ 1895 թվականին եկեղեցու տանիք նորոգելու նպատակով կազմվել է շինարարութան նախագիծ և հաստատման նպատակով ներկայացվել նահանգային վարչությանը ։ 1899 թվականին հաստատվել է եկեղեցու հողածածկ ցածր տանիքը նոր, ավելի բարձր փայտամածով փոխարինելու վերաբերյալ նախագիծը, և նույն թվականին էլ աշխատանքները մոտեցել են ավարտին։ Շինարարության համար ծախսվել է շորջ 6000 ռուբլի, որից 4000-ը տրամադրել է եկեղեցին, իսկ մնացածը հավաքվել է հանգանակությունների շնորհիվ ։
Վերջին նորոգումներից մեկը կատարվել է 1977 թվականին տեղական իշխանության միջոցներով ։
Ճարտարապետություն
Սուրբ Խաչ եկեղեցին 24,7 x 16 մ արտաքին չափեր ունեցող ընդարձակ դահլիճով գմբեթավոր տաճար է։ Ծածկերն ու գմբեթը ներքուստ պահում են երեք զույգ սյուները։ Ավագ խորանի երկու կողմում գտնվում են երկուական ավանդատները։ Ունի մեկ մուտք, որը գտնվում է եկեղեցու արևմտյան կողմում։ Մուտքի դիմաց կա է 1856 թվականին կառուցված երկհարկ զանգակատուն։ Եկեղեցին կառուցված է հիմնականում անմշակ քարով, կրաշաղախով, փայտով։ Ներսից և դրսից սվաղված է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու Վիրահայոց թեմի վանքեր և եկեղեցիներ Կատեգորիա:Ախալքալաք Կատեգորիա:1856 հիմնադրումներ Հայաստանում Կատեգորիա:1856 հիմնադրումներ Վրաստանում Կատեգորիա:Ախալքալաքի շրջան
Արտուշ Հարությունյան
Արտուշ Թադևոսի Հարությունյան, ԽՍՀՄ և ՀՀ ռազմական գործիչ, գեներալ-մայոր (1989)։ Գորիս քաղաքի պատվավոր քաղաքացի։
Կենսագրություն
Արտուշ Թադևոսի Հարությունյանը ծնվել 1942 թվականի հունիսի 8-ին, Հայկական ԽՍՀ-ի Ախուրյանի շրջանի Գետք գյուղում, գյուղացու ընտանիքում ։ Հարությունյանը սովորել է Ախուրյանի շրջանի Ախուրիկ գյուղի միջնակարգ դպրոցում, 10-րդ դասարանն ավարտել է ք. Երևանի թիվ 44 միջնակարգ դպրոցում։ 1960 թ. ավարտելով միջնակարգ դպրոցը աշխատել է որպես խառատ Երևանի կոմպրեսորային գործարանում (1960-1961 թթ.) :
1961 թ-ին ընդունվել է Բաքվի բարձրագույն համազորային հրամանատարական ուսումնարան, որն ավարտելուց հետո՝ 1965 թ.-ին ուղարկվել է Թուրքեստանի ռազմական օկրուգի հրամանատարի տրամադրության տակ։ 1965 թ. սեպտեմբերից մինչև 1966 թ. հունվար՝ 78-րդ տանկային դիվիզիայի 374-րդ մոտոհրաձգային գնդի մոտոհրաձգային դասակի հրամանատար։ 1966 թ. հունվարից մինչև 1968 թ. նոյեմբեր՝ 80-րդ ուսումնական գվարդիական մոտոհրաձգային դիվիզիայի 372-րդ ուսումնական գվարդիական գնդի ուսումնական դասակի հրամանատար, իսկ 1968 թ. նոյեմբերիից՝ նույն դիվիզիայի ուսումնական վաշտի հրամանատար։
1970 թ. հունիսից՝ Ալմա-Աթայի բարձրագույն համազորային հրամանատարական ուսումնարանի կուրսանտների վաշտի հրամանատար։ 1973 թ. հուլիսին նշանակվում է Միջինասիական զինվորական օկրուգի 17-րդ բանակային կորպուսի 860-րդ առանձին Պսկովյան մոտոհրաձգային գնդի 3-րդ մոտոհրաձգային գումարտակի հրամանատար (ք. Օշ, Կիրգիզական ԽՍՀ)։ 1974 թ. հունիսին ընդունվել է Ֆրունզեի անվ. ռազմական ակադեմիայի հեռակա բաժինը, որն ավարտել է 1978 թ.։
Մասնակցությունը Աֆղանական պատերազմում
1977 թ. հունվարին նշանակվել է 860-րդ առանձին մոտոհրաձգային գնդի հրամանատարի տեղակալ։ Գունդը 1979 թ. դեկտեմբերին մտել է Աֆղանստան և տեղակայվել է Բադախշանի շրջանում։ 1979 թ. դեկտեմբերին Ա. Հարությունյանին շնորհվել է փոխգնդապետի զինվորական կոչում։ 1980 թ. փետրվարից՝ 860-րդ առանձին մոտոհրաձգային գնդի հրամանատարի պաշտոնակատար, իսկ 1980 թ. դեկտեմբերից մինչև 1982 թ նոյեմբեր՝ նույն գնդի հրամանատար։ 1982 թ. Ա. Հարությունյանին վաղաժամ շնորհվել է գնդապետի զինվորական կոչում։ Պարտականությունների պատշաճ կատարման՝ գնդի հաջող մուտքը Աֆղանստան, և Աֆղանստանում մարտական ​​ծառայությունները կատարելու համար Ա. Հարությունյանը պարգևատրվել է ԽՍՀՄ-ի «Լենինի», «Կարմիր դրոշի» շքանշաններով և Աֆղանստանի Դեմոկրատական Հանրապետության III աստիճանի «Աստղ» շքանշանով։ ​​ 1982 թ. դեկտեմբերից մինչև 1983 թ. մայիս՝ Անդրկովկասյան ռազմական օկրուգի 31-րդ բանակային կորպուսի 10-րդ գվարդիական մոտոհրաձգային դիվիզիայի 28-րդ գվարդիական գնդի հրամանատար (ք. Վալե, Վրաստանի ԽՍՀ)։ 1983 թ. մայիսից մինչև 1986 թ. մարտ՝ Անդրկովկասյան ռազմական օկրուգի 31-րդ բանակային կորպուսի 147-րդ մոտոհրաձգային դիվիզիայի հրամանատարի տեղակալ (ք. Ախալքալաք, Վրացական ԽՍՀ)։ 1986-1991 թթ. Հայկական ԽՍՀ զինվորական կոմիսար։ 1989 թ-ին ԽՍՀՄ Մինիստրների խորհրդի որոշմամբ Ա. Հարությունյանին շնորհվել է գեներալ-մայոր զինվորական կոչումը։
Մասնակցությունը Ղարաբաղյան պատերազմում
1991 թ. դեկտեմբերին գեներալ-մայոր Ա. Հարությունյանը նշանակվել է Հայաստանի Հանրապետության ՊՆ նախարարի առաջին տեղակալ։
1992-1993 թթ. գեներալ - մայոր Ա. Հարությունյանը ղեկավարել է հայկական զորքերը Մարտակերտի, Հադրութի և Հարավ-Արևելյան (Լաչինի միջանցք և Գորիսի շրջան) օպերատիվ ուղղություններով։ Արցախի պաշտպանության ժամանակ մարտական ​​առաքելությունների հաջող կատարման և դրսևորած քաջության համար գեներալ-մայոր Արտուշ Հարությունյանը պարգևատրվել է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության «Մարտական ​​խաչ» II աստիճանի շքանշանով, ինչպես նաև այլ պետական ​​և գերատեսչական մեդալներով։
Հարավ-արևելյան ուղղությամբ պաշտպանությունը հաջողությամբ կազմակերպելու համար գեներալ-մայոր Ա. Հարությունյանին շնորհվել է Գորիս քաղաքի պատվավոր քաղաքացու կոչումը։ 1993 թ. սեպտեմբերին գեներալ-մայոր Ա. Հարությունյանը նշանակվել Գլխավոր Շտաբի Գլխավոր կազմակերպչական և զորահավաքային վարչության պետ, ՀՀ Զինված ուժերի Գլխավոր Շտաբի պետի տեղակալ։ 1996 թ. գեներալ-մայոր Ա. Հարությունյանը կրկին նշանակվել է Հայաստանի Հանրապետության զինվորական կոմիսար։ Այդ պաշտոնում ծառայել է մինչև 2007 թ.։ 2007-2012 թթ. գեներալ-մայոր Ա.Հարությունյանը եղել է Հայաստանի Հանրապետության Պաշտպանության նախարարին կից Բարձրագույն սպայական հանձնաժողովի անդամ։ Մահացել է 2012 թ. դեկտեմբեր 4-ին Երևանում։ Նա թաղված է Երևանի քաղաքային պանթեոնում։
Պարգևներ
Պարգևատրվել է ԽՍՀՄ, ՀՀ պետական և ՀՀ ՊՆ գերատեսչական մի շարք մեդալներով, պատվոգրերով և շնորահակալագրերով։
Հիշատակի հավերժացում
Ի պատիվ գեներալ-մայոր Արտուշ Հարությունյանի հայրենի Գետք գյուղի միջնակարգ դպրոցը կրում է նրա անունը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ գեներալներ Կատեգորիա:ՀՀ գեներալներ Կատեգորիա:Գետք գյուղում ծնվածներ Կատեգորիա:1942 ծնունդներ Կատեգորիա:2012 մահեր Կատեգորիա:Հայ ռազմական գործիչներ Կատեգորիա:Բաքվի բարձրագույն համազորային հրամանատարական ուսումնարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայ գեներալ-մայորներ
Բաբկեն Սարկիսով
Բաբկեն Սարկիսովը ծնվել է Շուշի քաղաքում, ծառայողի ընտանիքում։ Հայրը՝ Սարկիսով Եսայու Մկրտչի, մայրը՝ Սարկիսով Հայկանուշ Ստեփանի։ Ավարտել է Ադրբեջանի ինդուստրիալ ինստիտուտի էներգետիկայի ֆակուլտետը (Բաքու, 1938) և ԽՄԿԿ ԿԿ-ին կից կուսակցական բարձրագույն դպրոցը (Մոսկվա, 1944)։ ԽՄԿԿ անդամ 1939 թվականից։
Աշխատանքային գործունեությունը
Աշխատանքային գործունեությունն սկսել է՝ Եղել է ԽՄԿԿ 21-րդ, 25-րդ 26-րդ համագումարների պատգամավոր, ԽՍՀՄ 9-11-րդ, ՀԽՍՀ 5-րդ 10-րդ գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 9-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 11-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 21-րդ համագումարի պատվիրակներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 25-րդ համագումարի պատվիրակներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 26-րդ համագումարի պատվիրակներ Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ Կատեգորիա:Խորհրդային կուսակցական գործիչներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Իլեանա Դե Քրուզ
Իլեանա Դե Քրուզ (Ileana D'Cruz, ), հնդիկ դերասանուհի և ֆոտոմոդել, որը ֆիլմերում մեծամասամբ նկարահանվում է տելուգու և հինդի լեզուներով։ Առաջին ֆիլմը՝ «Դևդասը», նրան լավագույն դեբյուտի համար բերել է «Filmfare Awards South» մրցանակը։ Երկրորդ ֆիլմը՝ «Զինված և շատ վտանգավոր», դարձել է տելուգու լեզվով ամենաշահութաբեր ֆիլմը։ Հետագայում, արժանանալով Թոլիվուդի առաջավոր դերասանուհու կոչմանը, նա որոշել է փորձել իրեն հինդի լեզվով կինոյում։ Նրա առաջին դերը Բոլիվուդյան «Բարֆի» ֆիլմում արժանացել է «Filmfare Award» մրցանակի՝ կանացի լավագույն դեբյուտային դերի համար։
Կենսագրություն
Իլեանա Դե Քրուզը ծնվել է 1987 թվականի նոյեմբերի 1-ին Բոմբեյում (Մումբայ) և կոչվել է ի պատիվ Հեղինե Չքնաղի՝ հունական դիցաբանության կերպարներից մեկի ։ Նրա հայրը՝ Ռոնալդը, կաթոլիկ է և աշխատել է որպես ինժեներ, իսկ մայրը՝ Սամիրան, մուսուլման է, ով ընդունել է քրիստոնեություն ։ Դերասանուհին ունի եղբայր՝ Ռիս, և երկու քույր՝ Ֆարա և Էյլին ։ Մոտ 10 տարեկան հասակում նա, ընտանիքի հետ միասին, տեղափոխվել է Գոա և ապրել այնտեղ յոթ տարի  ։
Կինոինդուստրիայում դերասանուհին կրում է «Գեղեցկուհի Գոա» (Goan beauty) կեղծանունը ։
Հարավ-հնդկական կինոյում
Երբ նա սովորել է 12-րդ դասարանում, հյուրանոցի մենեջերը, որի մոտ նրա մայրը կառավարիչ է աշխատել, Իլեանային առաջարկել է փորձել իրեն մոդելային բիզնեսում և հանդիպում է կազմակերպել նախկին մոդել Մարկ Ռոբինսոնի հետ։ Վերջինս խորհուրդ է տվել նրան պորտֆոլիո հավաքել, որի շնորհիվ 2003 թվականին նա Գոայում պայմանագիր է կնքել«Hyatt Hotels Corporation»-ի հետ ։ Ավելի ուշ նրա ընտանիքը որոշել է վերադառնալ Մումբայ, որտեղ Իլեանան նկարահանվել է «Electrolux»-ի և «Fair and Lovely» կրեմի գովազդում ։
Դրանից հետո նա ստացել է մի քանի առաջարկ հինդի կինոյում նկարահանվելու համար և հրավիրվել է ռեժսոր Տեջայի տելուգու լեզվով ֆիլմի քասթինգին։ Սակայն նախագիծը չեղարկվել է, և Իելանան պայմանագիր է կնքել «Դևդաս» ֆիլմի համար՝ Ռամ Փոտիենիի հետ գլխավոր դերերում դեբյուտ ունենալով։ Ռեժիսորը ընտրել է նրան չնայած այն բանին, որ նա չի իմացել լեզու և տեսախցիկի առջև խաղալ և պարել։ Նկարահանումներից առաջ աղջիկը գրանցվել է դերասանական դասընթացների, որպեսզի ինչ-որ բան սովորի ։ «Դևդաս» ֆիլմը թողարկվել է 2006 թվականի սկզբին և քննադատները դրական են արձագանքել դերասանուհու խաղին՝ շեշտադրելով նրա հիանալի կազմվածքը, իսկ կինոընկերությունը պարգևատրել է նրան «Filmfare Awards South» մրցանակով՝ լավագույն դեբյուտի համար ։
Դեռ առաջին ֆիլմի նկարահանումների ժամանակ նա հաստատվել է պրոդյուսեր Ռաթնամի թամիլական ֆիլմում և ռեժիսոր Պուրի Ջագանթի թելուժական ֆիլմում։ Նրանցից վերջինը՝ «Զինված և շատ վտանգավոր» մարտաֆիլմը Մահեշ Բաբուի հետ, թողարկվել է ապրիլին՝ շրջանցելով Թոլիվուդի մյուս բոլոր ռեկորդները․ կինոթատրոնների էկրաններին է մնացել ավելի քան մեկ տարի ։ Ֆիլմի մեջ նա խաղացել է երիտասարդ աերոբիկա դասավանդողի դեր, ով սիրահարվում է ավազակի, ով փրկում է նրան կորումպացված ոստիկանի բռնությունից։ Ֆիլմի գրախոսականներում նշվել է, որ Իլեանան, համեմատած առաջին աշխատանքի հետ, աճ է ապրել դերասանական վարպետության մեջ ։ Նրա թամիլական «Kedi» դեբյուտը ընդհակառակը, ձախողվել է, սակայն Rediff.com պորտալի գրախոս Շյամ Բալասուբրամանիամը իր արձագանքում նրա հանգիստ խաղն անվանել է Թամանիի խաղից հետո ֆիլմի լավագույն մասը ։
2007 թվականին, Պարբհասի հետ զույգով, հայտնվել է «Մունա» մարտաֆիլմում՝ խաղալով քոլեջի ուսանողուհու դեր, ով դառնում է երկու եղբայրների կռվի պատճառը։ Idlebrain.com պորտալն իր արձագանքում ափսոսանք է հայտնել այն մասին, որ Իլեանայի դերը պայմանավորված է եղել երաժշտական համարների հայտնվելով ։ Այդ տարվա մեկ այլ աշխատանք է եղել «Խաղ» ֆիլմը, որտեղ հերոսուհին ստիպված է եղել թաքնվել նախարարի ամենակարող և երես առած որդուց։ Սկսելով ոչ այնքան լավ՝ ֆիլմը ժամանակի ընթացքում հաջողություն է ձեռք բերել ։ Գրախոսության համաձայն՝ «դերասանուհին հիանալի է խաղացել իր դերը և նույնքան լավն է եղել, որքն առաջին երկու ֆիլմերում» ։
Գրեթե մեկ տարի անց կինոթատրոնների էկրան է բարձրացել Տրիվիկրամ Շրինիվասի «Զվարճանք» ֆիլմը՝ Պավել Կալյանի հետ, որտեղ Իլեանան խաղացել է մի աղջկա դեր, որը հասնելով տղայի սիրուն, իմանում է, որ տղան իր ավագ քրոջ նախկին սիրեցյալն է։ Ֆիլմը դարձել է տելուգուի տարվա խոշորագույն դրամարկղային հիթը ։ IndiaGlitz-ը նշել է, որ դերասանուհին «լավ է աշխատել սիրային տեսարաններում Պավանի հետ։ Նրանք նման են իրական զույգի» ։ Նրա աշխատանքները պարգևատրվել են «Santosham» մրցանակով՝ կանացի լավագույն դերի համար ։ Նույն թվականին նկարահանվել է Թարունի հետ Վիջա Բհասկարի Bhale Dongalu ֆիլմում։ Ֆիլմը հավաքել է միջին տոմսաըրկղ և խառը արձագանքներ, բայց նրա խաղը գնահատվել է դրական ։
Մեկ տարի անց թողարկվել է կատակերգական գործողությունների ֆիլմը՝ Սուրենդեր Ռեդիի «Փնտրում եմ հուզմունք»։ Նա ոչ միայն հիթ է դարձել, այլև Իլեանային թույլ է տվել գեղեցկությունից բացի նաև դերասանական հմտություններ ցուցադրել ։ Այնուհետև հաջորդել են Նիտինի «Գողությունը», որը ձախողվել է , և նույնքան անհաջող Saleem-ը՝ Վիշնա Մանչուի հետ ։ Իլեանայի բոլոր ջանքերը չէին կարող շտկել երկու ֆիլմերի թույլ սցենարները  ։
Հաջողությունը նրան ժպտացել է 2012 թվականին՝ թամիլական «Երեք ապուշներ» ֆիլմի ռեմեյքի՝ «Ընկեր» ֆիլմի թողարկմամբ, որը դարձել է տարվա խոշորագույն հիթերից մեկը ։ Նկարահանումների ժամանակ դերասանուհին ձգել է ազդրի մկանը, ինչի պատճառով չի կարողացել 4 օր քայլել, բայց հետո շարունակել է նկարահանումները ։ Times Of India-ն նշել է, որ Իլեանան ֆիլմում «Վիջայի հետ հիանալի փոխգործակցություն ունի, իսկ այն տեսարանը, որտեղ նա ներխուժում է հանրակացարանի սենյակ, հարբած վիճակում շատ ավելի լավ է, քան բնօրինակ ֆիլմում համանման տեսարանը՝ Կարինա Կապուրի հետ» ։ Ֆիլմի համար 15 միլիոն ռուփի ստացած հոնորարը դե Քրուզին դարձրել է Հարավային Հնդկաստանի ամենաբարձր վարձատրվող դերասանուհիներից մեկը։ Նրա երկրորդ ֆիլմը, որի ռեժիսորը Տրիվիկրամ Շրինիվասն է, նույնպես անսովոր հաջողություն է ունեցել վարձույթում ։ Բայց երրորդ Devudu Chesina Manushulu ֆիլմը, որտեղ նկարահանվել է Փուրի Ջագանաթհի, Ռավի Թեջայի հետ և խաղացել է տաքսու վարորդի դեր, ձախողվել է ։ 2012 թվականի վերջին թողարկումն Իլեանայի համար դարձել է նրա դեբյուտային Բարֆի հինդի ֆիլմը, որի ռեժիսորն Անուրագա Բասուն է, իսկ գլխավոր դերերը խաղացել են Ռամբիր Կապուրը և Պրիյանկա Չոպրան։ Նրանց հետ էկրանին ներդաշնակ լինելու համար Դե Քրուզը ստիպված է եղել 6 կիլոգրամ նիհարել։ Թարան Ադրաշը Bollywood Hungama -ից դերասանուհում մասին գրել է. «Նա ամեն ինչ անում է հեշտությամբ, վստահությամբ, շքեղությամբ և պարկեշտությամբ, և դա դժվար գործ է ցանկացած չափանիշով» ։ Իր դերի համար Իլեանան առաջադրվել է Filmfare Award մրցանակի երկրորդ պլանի լավագույն կանանց դերի համար և լավագույն դեբյուտի համար ստացել է մի քանի մրցանակ։
Բոլիվուդում
«Բարֆիում» հաջողությունիվ հետո դերասանուհին ամբողջությամբ կենտրոնացել է Բոլիվուդում աշխատանքի վրա։ 2013 թվականին նա նկարահանվել է «Հերոսը պաստառի վրայից» ֆիլմում Շահիդ Կապուրի հետ։ 2014 թվականին նկարահանվել է «Ես քո հերոսն եմ» ֆիլմում՝ Վարուն Դհավանի և «Երջանիկ ավարտ» ֆիլմում՝ Սաիֆ Ալի Խանի հետ։ Վերջինս, ստանալով քննադատների խառը կարծիքը, ընկել է վարձույթի մեջ ։ Հաղորդումներ են եղել այն մասին, որ նա կվերադառնա Տելուգուի կինեմատոգրաֆ՝ հայտնվելով Սատյամուրտի որդին ֆիլմի item-համարում, սակայն դա տեղի չի ունեցել ։ Չի հաստատվել նաև այն տեղեկությունը, որ դերասանուհին Շահրուխ Խանի հետ կհայտնվի «Երկրպագու» ֆիլմում ։ Իլեանի այլ հաղորդագրությունների համաձայն՝ Ջեքի Չանի նոր ֆիլմում պետք է գլխավոր դերերում խաղար կնոջ դեր։ Ի վերջո, նա էկրան է վերադարձել 2016 թվականի օգոստոսին Rustom քրեական թրիլերում Ակշայ Կումարի գլխավոր դերում  ։ Քննադատները համաձայնել են, որ նա վատ չէր, բայց նրա դերը սահմանափակվում էր «գեղեցկության և զղջման արցունքների» ցուցադրությամբ  ։
2017 թվականին նա խաղացել է երկվորյակներից մեկի սիրեցյալի՝ Արջուն Կապուրի դերը, Mubarakan կատակերգությունում և թագավորական ընտանիքի ժառանգորդուհի՝ Baadshaho մարտաֆիլմում Աջայ Դևգանի հետ։ Երկու ֆիլմերն էլ ձախողվել են վարձույթում և ստացել քննադատների խառը գնահատականը ։ Такy Bollywood Hungama-ն նշել է, որ Իլեանան «գլամուրային է և վստահորեն կատարում է իր դերը» և «հեշտությամբ գերիշխում է ֆիլմի առաջին կեսին» ։ Դերասանուհին նաև համաձայնել է Batti Gul Meter Chalu ֆիլմի գլխավոր դերակատարությանը Շահիդ Կապուրի հետ, սակայն հեռացել է նախագծից՝ գրաֆիկում անհամապատասխանությունների պատճառով, իսկ նրա տեղը զբաղեցրել է Յամի Գաուտամը ։
2018 թվականին նրա մասնակցությամբ թողարկվել է Ռեյդ ֆիլմը, որում նա կրկին խաղացել է Աջայ Դևգանի հետ։ Ֆիլմը կոմերցիոն հաջողություն է ունեցել և արժանացել քննադատների դրական գնահատականին  ։ Նույն թվականին Իլեանան նկարահանվել է «Amar Akbar Anthony» ֆիլմում՝ մարմնավորելով անձի երկատում ունեցող մի աղջկա։ Այս ֆիլմը նրա համար դարձել է վեց տարվա ընդմիջումից հետո «Telugu» ֆիլմ վերադառնալու և Ռավի Թաջայի հետ աշխատանքի չորրորդ փորձը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1987 ծնունդներ Կատեգորիա:Հնդիկ դերասանուհիներ Կատեգորիա:Դերասանուհիներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Մոդելներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հնդիկ կինոդերասաններ
Հունգարիայի մշակույթ
Հունգարիայի մշակույթ, հունգարական մշակույթը բազմազան է՝ սկսած մայրաքաղաք Բուդապեշտից մինչև ուկրաինական սահմանի հարթավայրեր։ Հունգարիան ունի հարուստ ժողովրդական արհեստների ավանդույթ, օրինակ ասեղնագործություն, խեցեգործություն, փորագրություն։ Հունգարիայի երաժշտությունը դասակագրվում է Ֆերենց Լիստի ռապսոդիաներից, ժողովրդական երաժշտությունից մինչև ժամանակակից երգեր, որոնք իրենց վրա են կրում ժողովրդական և հռոմեական երգերի ազդեցությունը։ Հունգարիան ունի հարուստ և բազմազան գրականություն։
Ճարտարապետություն
Հունգարիայի տարածքում պահպանվել են նոր քարեդարյան կավե քանդակներ, սկյութների և կելտերի արվեստի հուշարձաններ։ Հռոմեական բնակավայրերում (Աքվինկ, Ակարբանցիա) հայտնաբերվել են մենատների, ամֆիթատրոնների, որմնանկարների, խճանկարների մնացորդներ, արձաններ, սկահակներ, ապակե իրեր։ 9-րդ դարում Հունգարիայի տարածքում վերաբնակված հունգարները բերել են մետաղամշակման ավանդույթներ։ 11-13-րդ դդ. կառուցվել են ռոմանական ոճի եկեղեցիներ (բազիլիկներ Պեչում, Ժամբեկում, Լեբենիում)։ Քանդակային հարուստ հարդարանքով ուշագրավ է Յակի տաճարը (1220-1256)։ Նրբագեղությամբ առանձնանում է էստերգոմի վաղ գոթական պալատական կապելլան։ 12-րդ դ. ծաղկում է ապրել Պեչ քաղաքի քանդակագործական արվեստանոցը։ 11- 12-րդ դդ. դեկորատիվ արվեստը ներկայանում է ոսկերչական իրերով, արծնով, գործվածքով։ 13-15-րդ դդ. կառուցվել են գոթական եկեղեցիներ (Շոպրոնում, Պեշտում), բարձր պատերով ու աշտարակներով կանոնավոր (Դիոշդյոր) և անկանոն (Վիշեգրադ) հատակագծերով դղյակներ։ Մարաոն և Դյորդ Կոլոժվարի եղբայրները ստեղծել են (14-րդ դ. 2-րդ կես) հունգար թագավորների և սրբերի տպավորիչ արձաններ։
Արվեստը բարձր զարգացման է հասել Մատյաշ Հունյադի թագավորի օրոք (15-րդ դ. 2-րդ կես), տարածվել է Վերածննդի մշակույթը (հատկապես քանդակագործությունը)։ Հունգարիայում Վերածննդի ուրույն ճարտարապետություն ձևավորվել է 16-րդ դ., երբ երկրի մշակութային կենտրոն է դարձել էստերգոմը (լավագույն կառույցներից է Բակոցեն կապելլան, 1506-1507)։ Վերելք են ապրել որմնանկարչությունը, դեկորատիվ արվեստը, գրքի նկարազարդումը։ Թուրքական արշավանքները խոչնդոտել են հունգարական մշակույթի առաջընթացին, բազմաթիվ քաղաքներ և հուշարձաններ ավերվել են։ 17-րդ դ. վերջից Հունգարիայի արվեստում ուժեղացել է ավստրիական մշակույթի ազդեցությունը, որն արտահայտվել է բարոկկո ոճի տարածմամբ։ Հիմնականում կառուցվել են եկեղեցիներ և մագնատների պալատներ (Ռացկևի պալատը, 1700-1702, ճարտարապետ՝ Ցա. Լ. Հիլդեբրանդ, Պեշտի, էգերի, էստերգոմի եկեղեցիները)։ 18-րդ դ. սկզբին, ժողովրդական-ազատագրական շարժման վերելքի շրջանում, գեղանկարիչ Ա. Մանյոկին սկզբնավորել է հունգարական դիմանկարչությունը։ 18-րդ դ. կեսին բարոկկոյի ճարտարապետությունը Հունգարիայում ծաղկում է ապրել՝ ձեռք բերելով ավելի զուսպ ձևեր (ճարտարապետ Ա. Մայերհոֆերի կառուցած պալատները Գյոդյոլյոյում և Պեշտում, էստերհազիի պալատը Ֆերտյոդում, 1760 -1772)։ 19-րդ դ. սկզբից ճարտարապետության և քանդակագործության մեջ իշխողը կլասիցիստական ոճն էր։ 1850-1860-ական թթ. առաջին պլան է մղվել ազգային-ազատագրական զաղափարներով տոգորված պատմանկարչությունը։ Զարգացել է գրաֆիկան (Մ. Զիչի) և քանդակագործությունը (Մ. Իժո)։ Առաջատար դեր է խաղացել ժանրային ռեալիստական գեղանկարչությունը։ Հունգար խոշորագույն նկարիչ-դեմոկրատ Մ. Մունկաչիի ստեղծագործություններին բնորոշ է հոգեբանական խորությունն ու դրամատիզմը։
19-րդ դ. վերջին կազմավորվել են Բուդապեշտի ճարտարապետական կերպարի բնորոշ գծերը՝ լայնահուն պողոտաներ, նեոգոթիկոյի, նեոբարոկկոյի, նեոռենեսանսի ոճերով կառուցված շենքեր (Պառլամենտը, 1884-1904, ճարտարապետ՝ Ի. Շտեյնդլ, Օպերային թատրոնը, 1875-1884, ճարտարապետ՝ Միկլոշ Իբլ)։ 19-20-րդ դդ. սահմանագծին երևան է եկել «մոդեռն» ոճը (Կիրառական արվեստի թանգարանը Բուդապեշտում, 1893-1896, ճարտարապետ՝ Է. Լեհներ)։ Բուդապեշտի հրապարակներում և պուրակներում կանգնեցվում են հուշարձաններ (Հունգարիայի 1000-ամյակի ճարտարապետական-քանդակագործական համալիրը, քանդակագործ՝ Դ. Զալա)։ 1900-1910-ական թթ. հունգարական արվեստը շարունակել է ազգային մշակույթի դեմոկրատական ավանդույթները (հայազգի Շ. Հոլոշի, Կ. Ֆերենցի, Ցա. Տորմա)։ Ա. Ֆենյեշի և Լ. Մեդնյանսկու ժանրային նկարները առանձնանում են հոգեբանական նրբագծերի հարստությամբ։ Ֆրանս. «Նաբի» խմբավորմանը մոտ է դիմանկարիչ և ժանրիստ Յո. Ռիպլի-Ռոնաին։ Ավանգարդիստական «Ութ» խմբավորման նկարիչները դիմել են էքսպրեսիոնիզմի և սեզանիզմի հնարքներին (Կ. Կեռնշտոկ, Ռ. Բերեն)։ 1915-1916 թթ. հանդես են եկել «հունգարացի ակտիվիստներ» հակամիլիտարիստական խմբավորման նկարիչները (Բ. Ուիտց, Շ. Բորտնիկ և ուրիշներ)։
Հունգարիայի գեղարվեստական կյանքում կարևոր դեր է խաղացել Հունգարական Խորհրդային Հանրապետության ստեղծումը (1919)։ Ֆաշիստական կարգերի հաստատումից հետո մի շարք հունգար արվեստագետներ հեռացել են Հունգարիայից։ Երկրում ստեղծագործել են նկարիչներ Դ. Դերկովիչը, Ի. Դեշի-Հուբերը, քանդակագործներ Դ. Դոլդմանը, Լ. Մեսերոշը, ինչպես նաև 1934 թվականին ստեղծված «Սոցիալիստական նկարիչների խումբ»։ Արվեստի պաշտոնական ուղղություններ են դարձել նատուրալիզմը, ակադեմիզմը և նեոբարոկկոն։
Ճարտարապետության մեջ առաջադիմական էին Բ. Լայտայի ֆունկցիոնալիստական կառույցները, քանդակագործության ասպարեզում՝ Ֆ. Մեդյեշիի, Բ. Ֆերենցիի և Դ. Բոկրոշ-Բիրմանի, գեղանկարչության ոլորտում՝ Վ. Աբա- Նովակի ռեալիստական աշխատանքները։ Հունգարիայում ժողովրդա-դեմոկրատական կարգերի հաստատումից հետո, շինարարության բուռն վերելքի հետ, զարգացել է մոնումենտալ արվեստը։ Ժամանակակից ճարտարապետությանը բնորոշ են հատակագծման նպատակայնությունը, պարզ ծավալների, բազմազան ձևերի զուգորդումը, հարդարանքում քանդակագործության, խճանկարչության, որմնանկարչության կիրառումը։
Լավագույն կառույցներից են՝ Բուդապեշտի ժողովրդական ստադիոնը (1948-1853, ճարտարապետ՝ Կ. Դավիդ և ուրիշներ), Շինարարական արդյունաբերության աշխատողների արհմիության տունը (1948-1949, ճարտարապետ՝ Լ. Դադորոշ և ուրիշներ), Էրժեբետ կամուրջը (1965, ճարտարապետ՝ Պ. Շալի) և այլն։ Շինարարությունը լայն թափ է ստացել ինչպես հին (Միշկոլց, Դյոր), այնպես էլ նոր (Դունաույվարոշ, Կոմլո, Տիսապալկոնիա և այլն) քաղաքներում, Բալատոն լճի առողջավայրերում։ Նոր քաղաքներն ունեն ռացիոնալ, ազատ հատակագծում, բնակելի թաղամասերն ուշագրավ են աշտարակային տիպի և հորիզոնական ձգված տների ռիթմիկ համադրությամբ։ Իրականացվում է Բուդապեշտի վերակառուցումը, բարեկարգվում են քաղաքի հին և նոր շրջանները։ ՀԺՀ կերպարվեստում նշանակալի է ազգային ռեալիստական ավանդույթները շարունակող ավագ սերնդի վարպետների գործունեությունը (գեղանկարիչ՝ Ի. Սյոնյի, քանդակագործ՝ Ժ. Կիշֆալուդի-Շտրոբլ)։ Մեծ տարածում է գտել պատմահեղափոխական և սոցիալիստական շինարարության թեմատիկան։ Նվաճումներ են արձանագրվել մոնումենտալ արվեստում։ 1960-ական թթ. արվեստին բնորոշ է գեղարվեստական որոնումների բազմազանությունը, ժողովրդին հոգեհարազատ աշխատանքների ստեղծումը (Ի. Դ. Կուրուց, Մ. Շոմոշ)։ Միաժամանակ վերջին տարիների արվեստում նկատելի է ձգտումը դեպի հուզաարտահայտչական լուծումները (գեղանկարիչ՝ Տ. Դուրաի, քանդակագործ՝ Ցո. Շոմոդյի, գրաֆիկ՝ Բ. Կոնդոր), սիմվոլիզմի և սյուրռեալիզմի տարրերի առկայությունը։ Ֆ. Մարտինի գեղանկարչությանը և Ցո. Բարչայիի մոնումենտալ խճապատկերներին բնորոշ են դեկորատիվ-վերացական և կառուցողական որոնումները։ Խոշոր նվաճումներ են արձանագրվել քանդակագործության ասպարեզում (Ե. Կերենյի, Ի. Կիշ) և դեկորատիվ արվեստում (Մ. Կովաչ, Ն. Ֆերենցի)։
Երաժշտություն
Հունգարիայի երաժշտական մշակույթը սկզբնավորվել է երաժշտական հարուստ բանահյուսության հիման վրա։ Հունգար ժողովրդական երգասացների (էպիկական երգեր, բալլադներ) մասին առաջին տեղեկությունները վերաբերում են 10-րդ դ.։ Քրիստոնեության ընդունումից (10-րդ դ.) հետո հունգարական երաժշտության զարգացման վրա մեծ ազդեցություն է գործել գրիգորյան խորալը։ 13-րդ դ. սկսել է զարգանալ պրոֆեսիոնալ երաժշտական արվեստը։ 15-րդ դ. Բուդայում և եպիսկոպոսների խոշոր պալատներում գոյություն են ունեցել կապելլաներ։ Չնայած օսմանյան արշավանքների հարուցած խոչընդոտներին, այդ շրջանում երևան են եկել առաջին աշխարհիկ երաժշտական երկերը (հունգարական տեքստերով ժողովածուներ)։ Ռեֆորմացիայի շրջանում տարածվել է հունգարական հոգևոր երգը։
17-18-րդ դդ. հունգարական արիստոկրատական շատ տներ ունեին գործիքային և երգչախմբային կապելլաներ (օրինակ, իշխան Պ. Էստերհազիի նշանավոր կապելլան Յո. Հայդնի ղեկավարությամբ)։ Արևմտաեվրոպական ազդեցությամբ զարգացել է քաղաքային երաժշտական կյանքը։ Հունգարական առաջին երաժշաաբեմական ստեղծագործության հեղինակն է Դ. Մատրաին («Դյորդ Չեռնի», 1812)։ 18-րդ դ. վերջին քաղաքային միջավայրում ծագել է պարային գործիքային երաժշտության, այսպես կոչված, վերբունկոշ ոճը, որը 19-րդ դ. կեսերին դարձել է հունգարական ռոմանտիզմի հիմնական ոճը, օգտագործվել խոշորագույն կոմպոզիտորների (Հայդն, Մոցարտ, Բեթհովեն, Բրամս, Լիստ և ուրիշներ) երկերում։ Վերբունկոշին բնորոշ տարրերի մշակման հիման վրա Ցո. Ռուզիչկան ստեղծել է հունգարական առաջին օպերան («Բելայի փախուստը», 1822)։
18 -19-րդ դդ. սկզբին Հունգարիայի երաժշտական արվեստում երևան են եկել ազգային միտումներ, որոնք առավել վառ արտահայտվել են ռոմանտիկական ազգային օպերայում (հիմնադիրն է Ֆ. էրկեչը)։ 1834 թվականին ստեղծվել է առաջին, այսպես կոչված, Ազգային երաժշտական դպրոցը, որի հիման վրա Ֆերենց Լիստը 1875 թվականին հիմնադրել է Երաժշտական ակադեմիա (նախագահ՝ Ֆերենց Լիստ, տնօրեն՝ Ֆ. էրկել, 1918 թվականից՝ Ֆերենց Լիստի անվան երաժշտական արվեստի բարձրագույն դպրոց)։ 1837 թվականին Պեշտում հիմնադրվել է օպերային թատրոն, 1840 թվականին՝ Ազգային կոնսերվատորիա, 1853 թվականին՝ Ֆիլհարմոնիկ ընկերություն։
Հունգարական ազգային երաժշտական մշակույթի զարգացմանը մեծապես նպաստել է Ֆերենց Լիստի ստեղծագործական և հասարակական գործունեությունը։ Ազգային երաժշտական ավանդույթևերը զարգացրել է Մ. Մոշոնին (երկու օպերա, վոկալ-սիմֆոնիկ ստեղծագործություններ) ։
19-րդ դ. վերջին հանդես են եկել նշանավոր կատարողներ, հատկապես հռչակված էր ջութակի հունգարական դպրոցը (է. Ռեմենյի, Ե. Հուբաի և ուրիշներ)։
Հունգարիայում են ծնվել և գործել նշանավոր ջութակահարներ Յո.Յոահիմը, Մ. Հաուզերը, Լ. Աուերը, դաշնակահարներ Ա. Սեկեյը, Ա. Աենդին, դիրիժորներ Դ. Ռիխտերը, Ա. Նիկիշը։ 20-րդ դ. 1-ին կեսին համաշխարհային ճանաչում ստացան Ֆ. Լեհարի և Ի. Կալմանի օպերետները։ Հունգարական նոր երաժշտությունը (20-րդ դ. սկիզբ) կապված է Բ. Բարաոկի և Զ. Կոտսյի գործունեությանը։ 1945 թվականից Հունգարիայի երաժշտական կյանքը նշանավորվում է ազգային-դեմոկրատական մշակույթի ընդհանուր վերելքով, ինքնագործ արվեստի (երգչախմբեր, Փողային և սիմֆոնիկ նվագախմբեր, պարային կոլեկտիվներ) և երաժշտական կրթության զարգացումով։ Ժամանակակից կոմպոզիտորներից են՝ Պ. Կադոշան, Ռ. Մարոշը, Ա. Միհայը, Է. Սերվանսկին, Ֆ. Ֆարկաշը, Շ. Սոկոլային, Դ. Կուրտագան, Ֆ. Սաբոն։ Երաժշտական մշակույթի կենտրոնը Բուդապեշտն է, որտեղ գործում են՝ Ֆերենց Լիստի անվան հունգարական ազգային երաժշտական ակադեմիան, Բ. Բարտոկի անվան կոնսերվատորիան, Հունգարիայի օպերային թատրոնը և Օպերետայի մայրաքաղաքային թատրոնը, սիմֆոնիկ նվագախմբեր, ժողովրդական պարի պետական անսամբլը, «Բուդապեշտ» պարային անսամբլը, պրոֆեսիոնալ և սիրողական բազմաթիվ կոլեկտիվներ, հունգար երաժիշտների ասոցիացիան (1949), Հունգարական ԴԱ-ին կից ժողովրդական երաժշտության բաժանմունքը (1953), «Բարտոկի արխիվ» ընկերությունը (1961), երաժշտության ինստ. (1969) և այլև։ Երաժշտական կյանքի նշանավոր կենտրոններ են նաև Պեչը, Սեգեդը, Դեբրեցենը, Միշկոլցը։ Ժամանակակից նշանավոր երաժիշտ-կատարողներից են՝ դիրիժոր Ցա. Ֆերենչիկը, դաշնակահարուհի Ա. Ֆիշերը, ջութակահարներ Դ. Կովաչը և Վ. Տատիաին, օպերային երգիչ-երգչուհիներ Ա. Ֆարագոն, Դ. Մելիշը, Մ. Լասլոն, Օ. Սենին, օպերետային՝ Ռ. Ռատոնյին, Պ. Կերտեսը, է. Դալամբոշը, երաժշտագետներից և երաժշտական քննադատներից՝ Բ. Սաբոլչին, Ա. Մոլնարը և ուրիշներ։
Բալետ
Մեծ ուշադրություն է դարձվում ժողովրդական պարի զարգացմանը։ Ամենախոշոր բալետային խումբը գործում է Հունգարայի օպերային թատրոնում (Բուդապեշտ)։ 1960 թվականից Պեչում գործում է Ի. էկի ղեկավարած բալետային խումբը։ Բալետի առաջատար դերասաններից են՝ Բ. Բորդին, Ի. Օտրուբսփն, Կ. Սալաին, Վ. Ռոնան, Ժ. Կունը և ուրիշներ։ 1950 թվականին Բուդապեշտում բացվել է Բալետային արվեստի ինստիտուտ։
Թատրոն
Հունգարական թատերարվեստը արմատներով կապված է քոչվոր հունգարների հեթանոսական ծեսերին։ Քրիստոնեության ընդունումից հետո կաթոլիկ եկեղեցին արմատախիլ է արել հին մշակույթի տարրերը և փորձել երկրում արմատացնել լիթուրգիական դրաման։ Հունգարական դրաման ծնունդ է առել Ռեֆորմացիայի տարիներին։ 1790 թվականին կազմակերպվել է առաջին պրոֆեսիոնալ թատրոնը (Պեշտ)։ 1792 թվականին սկսել է գործել Ֆեյեր եղբայրների թատրոնը (Կլուժ, Տրանսիլվանիա)։ XIXtդ. սկզբին մեծ տարածում է գտել «շրջիկ» թատրոնը, որը լուսավորական նպատակներ ուներ, պայքարում էր հունգարերենի ճանաչման, ազգային մշակույթի զարգացման համար։ XIX դ. 1-ին կեսին գրվել են ազգային-ազատագրական թեմայով ռոմանտիկական դրամաներ։ 1837 թվականին բացվել է Պեշտի հունգարական թատրոնը (1840 թվականից՝ Հունգարիայի ազգային թատրոն), որն արագացրել է ազգային թատերարվեստի զարգացումը։ Այդ թատրոնի առաջադեմ դերասաններից էին Դ. էգրեշին, Մ. Լենդվաին, Ռ. Լաբորֆալվին և ուրիշներ։ Կապիտալիզմի զարգացումը ուժեղացրել է բուրժուական մշակույթի ազդեցությունը հունգ. թատրոնի վրա այդ շրջանում։ Դեմոկրատական ավանդույթների միակ պահպանողը Ազգային թատրոնն էր, որը մեծ վերելք է ապրել 1878֊-1894 թթ., երբ այնտեղ աշխատում էին ռեժիսոր (նաև տնօրեն) է. Պաուլաին, դրամատուրգ Դ. Չիկին և ողբերգակ դերասանուհի Մ. Ցասաին։
XIX դ. 60֊ 70-ական թթ. մայրաքաղաքում և գավառներում բացվել են նոր թատրոններ՝ Բուդայի ժողովրդական թատրոնը (1861֊-1864, 1867—1870), Պեշտի «Նեպսինհազը» (1875), Բուդապեշտի «Վիգսինհազը» (1896) և այլն։ XX դ. սկզբին ռեժիսոր Շ. Հևեշին կազմակերպել է նորարարական «Տալիա» թատրոնը (1904—1908)։ Ժողովրդա-դեմոկրատական կարգերի հաստատումից հետո Հունգարիայում նոր պայմաններ են ստեղծվել ազգային թատերարվեստի զարգացման համար։ 1949 թվականին Հունգարիայի բոլոր թատրոնները ազգայնացվել են։ Բացվել են նոր՝ Երիտասարդական, Տիկնիկային, Շրջիկ և այլ թատրոններ, ուր բեմադրվել են ինչպես ժամանակակից հունգար դրամատուրգներ Լ. Նեմետի, է. Ուրբանի, Ցո. Դարվաշի և այլոց գործերը, այնպես էլ խորհրդային պիեսներ։ Հունգարական թատրոնում ռեալիստական ավանդույթների ամրապնդմանը նպաստել է ռեժիսոր է. Դելերտը՝ բեմադրելով Ա. Չեխովի և Մ. Դորկու պիեսները։ 1970 թվականին Հունգարիայում գործել է 33 (19-ը՝ Բուդապեշտում) դրամատիկական թատրոն։ 1950—1970-ական թթ. առաջատար դերասաններից են եղել՝ Մ. Դաբորը, Շ. Պեչին, Հ. Դոբին, Տ. Մայորը, Կ. Լատաբարը և ուրիշներ։ Բուդապեշտում ստեղծվել է թատրոնի ԴՀԻ (1958), ինչպես նաև Թատրոնի և կինոյի ինստիտուտ։
Կինո
19-րդ դ. վերջին Հունգարիայում թողարկվել են առաջին փաստագրական ֆիլմերը։ 1901 թվականին նկարահանվել է առաջին խաղարկային «Պար» (ռեժիսոր՝ Բ. ժիտկովսկի) ֆիլմը, 1912 թվականից սկսվել է կանոնավոր կինոարտադրությունը։ Երկու համաշխարհային պատերազմների միջև ընկած ժամանակաշրջանում հունգարական կինոարվեստի վրա ազդել է ամերիկյան շահութաբեր կինոարտադրանքը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին թողարկվել են ազգայնական և ֆաշիստական տեսակետներ պրոպագանդող ֆիլմեր։ Երկրի ազատագրումից հետո ուղիներ են բացվել կինոյի գեղարվեստական զարգացման համար։ 1947 թվականին ստեղծվել է «Ինչ-որ տեղ Եվրոպայում» (ռեժիսոր՝ Դ. Ռադվանյի) հակապատերազմական թեմայով նշանավոր կինոնկարը։ Ազգայնացված (1948) կինեմատոգրաֆիայի խոշոր նվաճումներից էր «Մի թիզ հող» (1948, ռեժիսոր՝ Ֆ. Բան) ֆիլմը։ 1950-ական թթ. կինոստեղծագործությունների մեծ մասին բնորոշ էր սխեմատիզմը, իսկ 60-ական թթ. ֆիլմերին՝ հարցադրումների սրությունը, ճշմարտացիությունը։ Կարևոր խնդիրներ է շոշափում «20 ժամ» (1964, ռեժիսոր՝ Զ. Ֆաբրի), մարդկային բարդ փոխհարաբերություններ են վերլուծում «Հորձանուտում» (1963, ռեժիսոր՝ Ի. Գաալ) և «Հայրը» (1966, ռեժիսոր՝ Ի. Մաբո) կինոնկարները։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հունգարիա Կատեգորիա:Հունգարիայի մշակույթ
Բերեգովո (Ազովի շրջան)
Բերեգովո (Береговой), գյուղակ Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Ազովի շրջանում։ Մտնում է Պեշկովսկովո գյուղական համայնքի կազմի մեջ։ Ազով քաղաքից գտնվում է 40 կմ հեռավորության վրա։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Ազովի շրջանի բնակավայրեր
Կոնֆլիկտ (այլ կիրառումներ)
Կոնֆլիկտ, կարող է վերաբերել՝
Միգել Վարոնի
Միգել Վարոնի (ծնյալ Միգել Ամերիկո Բելլոտա Գուտիերես, իսպաներեն՝ Miguel Varoni (Miguel Américo Belloto Gutiérrez. ), Կոլումբիա-Արգենտինական հաղորդավար, դերասան և ռեժիսոր։ Ամուսնացած է Կոլումբիացի դերասանուհի Կատերին Սիաչոկի հետ. դերասանուհի Տերեսա Գուտիերեսի որդին է։
Ֆիլմագրություն
Կատեգորիա:Կոլումբիացի հաղորդավարներ Կատեգորիա:Կոլումբիացի դերասաններ Կատեգորիա:Կոլումբիացի ռեժիսորներ
Օրգանական միացություններ
Օրգանական միացությունները այն նյութերն են, որոնք պարունակում են ածխածնի ատոմներ` այլ նյութերի հետ միացություններում։ Օրգանական միացությունների որոշ օրինակներ են սպիտակուցները, ճարպերը, ածխաջրերը։
Օրգանական միացությունների առանձնահատկությունները
Ի տարբերություն անօրգանական նյութերի օրգանական նյութերն ունեն մի շարք բնորոշ առանձնահատկություններ։ Ամենից առաջ ածխածնի ատոմները ընդունակ են միանալու իրար հետ՝ առաջացնելով շղթաներ կամ օղակներ, որն այնքան էլ բնորոշ չէ անօրգանական միացություններին։ Դա օրգանական միացությունների բազմազանության պատճառներից մեկն է ։
Օրգանական մոլեկուլներում ատոմների միջև կապը կովալենտային է։ Ուստի օրգանական նյութերը սովորաբար հանդիսանում են ոչ էլեկտրոլիտներ ։
Եթե իոնային (անօրգանական) միացությունները հեշտությամբ ջրում դիսոցվում են իոնների և դրանց միջև ռեակցիաները ընթանում են շատ արագ, ապա պարզ (միակի) C-C և C-H կապեր պարունակող օրգանական նյութերը ռեակցում են իրար հետ մեծ դժվարությամբ կամ ընդհանրապես չեն փոխազդում ։
Օրգանական միացությունները 400-600°С տաքացնելիս ամբողջապես քայքավում և ածխանում են, իսկ թթվածնի ներկայությամբ՝ այրվում։ Դա բացատրվում է ածխածնի ատոմների միջև կապերի համեմատաբար ոչ մեծ ամրությամբ (355,6 կջ/մոլ) ։
Օրգանական միացությունների կարևոր առանձնահատկությունը հանդիսանում է այն, որ դրանց մոտ շատ տարածված է իզոմերիայի երևույթը ։