cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կուրգանովկա (գյուղ, Շեպետովի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Կուրգանովկա գյուղում բնակվում էր 350 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 68 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 5147,06 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Շեպետովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Թագասար
Թագասար, լեռ Ադրբեջանի Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շահբուզի շրջանում,, Կամրջաթաղ և Շադա գյուղերի միջև, Կամրջաթաղ գյուղից 2 կմ հարավ-արևելք։ Սակավ բուսականությամբ լեռ է և ունի մոտ 2890 մ բարձրություն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ Կատեգորիա:Շահբուզի շրջան
Վանդլից
Վանդլից (Wandlitz), կոմունա Գերմանիայում։ Գտնվում է Բրանդենբուրգի տարածքում։
Մտնում է Բարնիմ շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 21704 մարդ (2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով) ։ Տարածքը կազմում է 164,13 կմ2։ Պաշտոնական կոդը՝ 12060269։
Համայնքը բաժանվում է 9 գյուղական շրջանների։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
(4713) Ստիլ
(4713) Ստիլ (Steel), աստերոիդ աստերոիդների գոտի ներքին մասում։ Հայտնաբերվել է 1989 թվականի օգոստոսի 26-ին Ռոբերտ ՄաքՆոտի կողմից Սայդինգ Սփրինգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 1,926249 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,7839 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,0686 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 976,49 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,368668 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 22,67° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի ընտանիքի աստերոիդներ Կատեգորիա:1989 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ռոբերտ ՄաքՆոտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների գոտու ներքին մասի աստերոիդներ
Իվան Աբրամով
Իվան Աբրամով, բելառուս տնտեսագետ, տնտեսագիտության դոկտոր։
Կենսագրություն
Ծնվել է Մինսկում 1955 թվականի մարտի 14-ին։ 1976 թվականին ավարտել է Բելառուսի պետական տնտեսագիտական համալսարանը։ Թեկնածուական ատենախոսությունը պաշտպանել է 1982 թվականին «Նոր տեխնիկայի մշակների նյութական խթանումը»։ 1994 թվականի պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն «Տնտեսական շրջափուլերը և ժողովրդական տնտեսության ուղղությունները (խորհրդային տնտեսության զարգացման օրինակով. 1951-1990 թթ.)»:
1977-2008 թվականներին աշխատել է Բելառուսի գիտությունների ազգային ակադեմիայի տնտեսագիտության ինստիտուտում, եղել նույն ինստիտուտի արդյունաբերական ներուժի արդյունավետության բաժնի վարիչ։
Աբրամովը զբաղվել է ԽՍՀՄ օրինակով տնտեսության շրջափուլերի հետազոտությամբ, ուսումնասիրել է ժողովրդական տնտեսության անհամաչափ զարգացման պատճառները, մշակել տնտեսության զարգացման տարբերակները մինչև 2000 թվականը։ Հիմնականում վերլուծելով արևմտաեվրոպական երկրների փորձը՝ փորձել է մշակել Բելառուսի տնտեսության զարգացման տարբերակները։ Հետազոտել է նաև ֆինանսաարդյունաբերական խմբերը, ներդրումային քաղաքականությունը, արտադրական ներուժի արդյունավետությունը։
Եղել է Բելառուսի գիտությունների ազգային ակադեմիայի դոկտորական ատենախոսությունների պաշտպանության խորհրդի քարտուղար, Բելառուսի պետական համալսարանի և Բելառուսի տնտեսագիտական համալսարանի ատենախոսությունների պաշտպանության խորհրդի անդամ, տնտեսագիտական բազմաթիվ հրատարակությունների փորձագիտական խմբի անդամ։ Հեղինակ է ավելի քան 140 գիտական աշխատանքի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Բելառուս տնտեսագետներ Կատեգորիա:Բելառուսի պետական տնտեսագիտական համալսարանի շրջանավարտներ
Նորշեն (Դերջանի գավառ)
Նորշեն, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Դերջանի գավառակում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Մալյորկայի բռնազավթումն իտալացիների կողմից
Պատմություն
Իսպանիայում բռնկված քաղաքացիական պատերազմում իտալական դիվերսիոն խմբերը ղեկավարում էր Արկոնովալյդո Բոնակորսին, որ մասնակցել էր Մալյորկա կղզու գրավմանը։
Կղզու գրավումից հետո Բոնակորսկին Մալյորկայում հայտարարել է իտալական անժամկետ տիրապետություն։
Կղզու ռազմակալման ընթացքում իտալացի ռազմահրամանատարը եղել է Մալյորկայի դաժան ահաբեկչության նախաձեռնողը, որի զոհ գնացին ավելի քան 3000 մարդ, որոնց մեծ մասը կոմունիստներ էին։ Այդ թվում էին նաև բոլոր բանտարկյալները ։
Նա վերանվանել է Մալյորկայի գլխավոր փողոցը, այն կոչելով հռոմեական փողոց ։ Ավելի ուշ կղզու ռազմակալման գործողությունների մասնակիցները պարգևատրվել են արիության մեդալներով։
1939 թվականի ապրիլի 11-ին Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմն ավարտվեց գեներալ Ֆրանկոյի հաղթանակով։ Իտալական ուժերը ռազմախուժեցին Ալբանիա և սկսեցին բռնազավթել Բալկանյան թերակղզու տարածքը։ Իտալիայի ֆաշիստական առաջնորդ Բենիտո Մուսոլինին հրամայեց դուրս բերել իտալական զորքերն Իսպանիայի անդրծովյան տարածքներից։ Պատճառն այն էր, որ Իտալիայի կառավարությունը չէր ուզում հրահրել հարաբերությունները Իսպանիայի հետ, իսկ իտալական զորքերը պետք էին արևելաեվրոպական, մասնավորապես՝ չեխոսլովակական ճակատում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի ռազմական պատմություն Կատեգորիա:Քաղաքացիական պատերազմ Իսպանիայում Կատեգորիա:1936 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Իտալիայի թագավորություն (1861–1946)
Թաթերք (լեռ)
Թաթերք, Թրքեշ, լեռ Շահապոնք գավառամասի և Ճահուկ գավառի սահմանագոտում, այժմյան Թրկեշ գյուղի մոտ, Նախիջևան - Սիսիան խճուղու ձախ կողմում՝ նրանից 3 կմ հարավ-արևելք։ Լեռնոտ ու սակավ բուսականությամբ լանջերով լեռ է։ Բարձրություն 1409 մ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռներ
Ռոքֆոր լա Բեդուլ
Ռոքֆոր լա Բեդուլ (Roquefort-la-Bédoule), համայնք Ֆրանսիայի Պրովանս Ալպեր Լազուր ափ մարզի Բուշ դյու Ռոն գավառում ։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 680 կմ հարավ, Մարսել քաղաքից` 19 կմ արևելք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 3148 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 2229-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 919։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 70,8 %։ 2229 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 2009 անձ (1032 տղամարդ և 977 կին)։ Գործազուրկ են եղել 220 անձ (112 տղամարդ և 108 կին)։ 919 անաշխատունակներից 295-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 362-ը` թոշակառուներ, իսկ 262-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Աղպելեն
Աղպելեն, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Տրապիզոնի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Եմիշճան
Եմիշճան, գյուղը գտնվում է Արցախի Հանրապետության Մարտունու շրջանում։ Վարչական կենտրոն Մարտունի շրջկենտրոնից հեռու է 15 կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից` 50 կմ։։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Արցախի լեռնաճյուղի հյուսիսային ստորոտի սարահարթի անտառապառ լեռնալանջին՝ 900 մետր բարձրության վրա։ Եմիշճան գյուղի հողային տարածությունը կազմում է 1419,90 հա։
Կլիմա
Կլիման չոր մերձարևադարձային է, օդի տարեկան միջին ջերմաստիճանը +10 աստիճան է, հուլիսի միջին ջերմաստիճանը կազմում է +18 աստիճանից մինչև +22 աստիճան, առավելագույն ջերմաստիճանը հասնում է +37 աստիճանի, լեռներում՝ +32 աստիճանի։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը կազմում է -8 աստիճանից մինչև -12 աստիճան։ Տեղումների տարեկան միջին քանակը կազմում է 410-520 մմ ։
Պատմություն
Եմիշճան գյուղը հնում եղել է Արցախ նահանգի Վարանդայի մելիքության, ապա Ելիզավետպոլի նահանգի Շուշիի գավառի մեջ։
Արցախյան ազատամարտ (1991-1994)
1988 թվականին Եմիշճան գյուղում կազմավորվել է ինքնապաշտպանական մարտական ջոկատ Գ․ Հովհաննիսյանի հրամանատարությամբ, որը միավորվել է այլ ջոկատների հետ, ստեղծելով, վաշտ, ապա՝  գումարտակ։ Ջոկատն 1992 թվականին ներառվելով Մարտունու պաշտպանական շրջանի ստորաբաժանումների կազմում, մասնակցել է Աղդամի, Մարտունիի և Արցախի այլ շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրման մարտերին։ Գյուղի բնակիչները մասնակցել են նաև 1941-1945 թվականների պատերազմին։ Գյուղից ԼՂՀ «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանով պարգևատրվել է Լ. Շումանյանը, «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով՝ Գ. Հովհաննիսյանը, «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալով ՝ Է. Աբրահամյանը։ Գյուղից զոհվել է 1 ազատամարտիկ ։շ
Պատմամշակութային հուշարձաններ
Գյուղում պահպանվել են 16-17-րդ դարերի «Թազա սուրբ» խաչքարը, 16-17-րդ դարերի «Թազա սուրբ» մատուռը, 13-14-րդ դարերի «Երե չփրներ» գերեզմանոցը, 13-14-րդ դարերի «Երե չփրներ» խաչքարը կառուցված եկեղեցին, 13-17-րդ դարերի գյուղատեղիների մնացորդները, 17-18-րդ դարի «սբ․ Ստեփանոս» եկեղեցին։
Անվանում
Նախկինում անվանվել է Եմեշջան, նաև Եմիշա, Եմիջա, Եմիշջան վերանվանվել Եմիշճան։
Տնտեսություն
Գյուղի բնակիչները զբաղվել և զբաղվում են անասնապահությամբ, հացահատիկային, կերային, բանջարաբոստանային կուլտուրանների մշակությամբ, խոզապահությամբ, մեղվապահությամբ, այգեգործությամբ։
Հասարակական կառույցներ
Գյուղում գործել և գործում են ութամյա դպրոց, ակումբ, բուճմանկաբարձական կետ։
Համեմատական պատմություն
Համեմատական պատմություն, համեմատություն տարբեր հասարակությունների միջև, որոնք գոյություն են ունեցել նույն ժամանակաշրջանում կամ նման մշակութային պպայմաններ ունեն։ Հասարակությունների համեմատական պատմությունը առաջացել է որպես կարևոր բնագավառ մտավորականության շրջանում 18-րդ դարում Լուսավորության դարաշրջանում, որի տիպիկ օրինակ են հանդիսանում Շառլ Լուի Մոնտեսքյոն, Վոլտերը, Ադամ Սմիթը և այլք։ 19-րդ դարի հասարակագետները և տնտեսագետները հաճախ են ուսումնասիրել համեմատական պատմությունը, ինչպես նշում են Ալեքսիս դը Տոկվիլը, Կարլ Մարքսը և Մաքս Վեբերը ։
20-րդ դարի առաջին կեսին, մի մեծ ընթերցասեր հասարակություն հետևեց Օսվալդ Շպենգլերի, Պիտիրիմ Սորոկինի , Առնոլդ Թոյնբիի համեմատական պատմություններին։ Սկսած 1950-ական թվականներից, այնուամենայնիվ, համեմատական պատմությունը մոռացվեց հանրության կողմից, և հիմա անհատահապես աշխատող մասնագիտացած գիտնականների ոլորտն է ։
Բացի վերը նշված անձանցից, համեմատական պատմության վաղ օրինակները ներառում են ամերիկացի պատմաբաններ Հերբերտ Բոլտոնին, Քերրոլ Քուիգլին և բրիտանացի պատմաբան Ջեոֆրի Բարրաքլուղին։ Որոշ հասարակագետներ նույնպես հայտնի են այս ոլորտում, ներառելով Բարրինգտոն Մուրին, Էյզենշտադտ Շմյուելին, Լիպսետ Սեյմուր Մարտինին, Չարլզ Տիլլիին և Միշել Մաննին ։
Ատլանտյան պատմություն
Ատլանտյան պատմությունը ուսումնասիրում է ատլանտյան աշխարհը վաղ ժամանակակից շրջանում։ Սա հիմնված է այն գաղափարի վրա, որ 16-րդ դարում, հետևելով նոր աշխարհի հետ Եվրոպայի կայուն աճող կապին, Ատլանտյան օվկիանոսին սահմանակից մայրցամաքները՝ Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկաները, Եվրոպան և Աֆրիկան հաստատեցին սահմանային կարգ կամ տնտեսական և մշակութային փոխանակությունների ընդհանուր ոլորտ, որը կարելի է ուսումնասիրել որպես ամբողջություն։ Այս ընդհանուր ոլորտի թեման Եվրոպայի և Ամերիկայի գաղութացման միջև կոմպլեքս փոխազդեցությունն է։ Այն պարունակում է ժողովրդագրական, սոցիալական, տնտեսական, քաղաքական, օրինական, ռազմական, մտավոր և կրոնական թեմաներ, որոնք համեմատական ուսումնասիրության են ենթարկվում Ատլանտյան օվկիանոսի երկու կողմերում էլ։ Կրոնական վերածնունդները բնութագրում էին Բրիտանիան և Գերմանիան, ինչպես նաև Մեծ զարթոնքը ամերիկյան գաղութներում։ Միգրացիան և ստրկությունը ևս կարևոր թեմաներ են եղել ։
Չնայած համեմատաբար նոր ոլորտ լինելուն, այն հարաբերական պատմության մեջ բազում ուսումնասիրությունների է խթանել, հատկապես վերաբերելով գաղափարներին, ստրկությանը, տնտեսական պատմությանը և քաղաքական հեղափոխություններին 18-րդ դարում Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկայում, Եվրոպայում և Աֆրիկայում ։
Արդիականացման կաղապարներ
Սկսած 19-րդ դարից, գերմանացի և ֆրանսիացի հասարակագետները արդիականացման կաղապարները զարգացրել են ցույց տալու ավանդական հասարակությունից դեպի ժամանակակից և իհարկե պոստմոդեռն հասարակության անցման հաջորդականությունը։ Այս հետազոտությունը զարգացավ հատկապես 1960-ական թվականներին, Պրինստոնի համալսարանում տեղի ունեցած դասընթացների շնորհիվ, որոնք համեմատում էին արդիականացման ընթացքը Չինաստանում, Ճապոնիայում, Ռուսաստանում և այլ ազգերում   ։ Արդիականացման տեսությունը և պատմությունը բացահայտ կերպով օգտագործվել են որպես ուղեցույց այն երկրների համար, որոնք ցանկանում էին արագ զարգանալ, օրինակ Չինաստանը։ Իհարկե, արդիականացումը առաջարկվել է որպես ամենաարդյունավետ կաղապար Չինաստանում համաշխարհային պատմության համար, որպես ամենաարագ զարգացող երկիրներից մեկը, որը ուշ է սկսել այդ ընթացքը․ «Չինաստանի արդիականացումը պետք է, որ հիմնված լինի այլ երկրների փորձությունների և դասերի վրա» ։
Ժվակինո
Ժվակինո (Жвакино, Жвакин), գյուղ Ռուսաստանի, Բաշկորտոստան հանրապետության Մեչետլինսկի շրջանի կազմում։
Համեմատական պատմություն
Փոքրամասնությունների համեմատական պատմություն
Մորդեչայ Զեյքընը համեմատել է Քուրդիստանի երկու ոչ մուսուլման փոքրամասնություններին, հրեական և ասորական քրիստոնյաներին մուսուլման կառավարիչների և ցեղապետների հետ իրենց հարաբերություններում 19-րդ և 20-րդ դարերում։ Նրա համեմատական ուսումնասիրությունը ավելի պարզ պատկերացում տվեց փոքրամասնությունների հասարակական դիրքի և նրանց կառավարիչների հետ հարաբերությունների վերաբերյալ Քուրդիստանի տարածքում և այլուր։ Նրա դոկտորական դիսերտացիան և այն գիրքը, որի վրա հիմնված է եղել, թարգմանվել են տեղի լեզուներով Քուրդիստանում և հարակից տարածքներում ։
Ժվակինո
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1 մարդ։
Համեմատական պատմություն
Ռազմական պատմություն
Ռազմական պատմաբանները հաճախ համեմատել են տարբեր ազգերի զինվորականության կազմակերպվածությունը, մարտավարական և ստրատեգիական գաղափարները, առաջնորդությունը և ազգային աջակցությունը ։
Ժվակինո
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Մեչետլինսկի շրջանի բնակավայրեր
Համեմատական պատմություն
Ստրկություն
Համեմատական տեսանկյունից ստրկության ուսումնասիրությունը սկսած անտիկ աշխարհից մինչև 19-րդ դար, 1960-ական թվականներից ի վեր գրավել է բազմաթիվ պատմաբանների ուշադրությունը ։
Տնտեսագիտություն
Տնտեսության պատմության մեծ մասը վերջին տարիներին իրականացվել է մոդելավորող տնտեսագետների կողմից, ովքեր ցուցաբերեցին հատուկ հետաքրքրասիրություն համեմատական տվյալների վերլուծության հանդեպ։ Նշանակալի աշխատանք է տարվել պատմաբանների կողմից «Մեծ անհամաձայնության» բանավեճի վերաբերյալ՝ իրականացված Քեննեթ Պոմերանզի կողմից 2009 թվականին ։ Անհամաձայնությունն այն է, թե ինչու Եվրոպան այդքան արագ առաջ գնաց 1700-ական թվականներից հետո, մինչ Ասիան ոչ ։ Ավելի ավանդական հետազոտության մեթոդաբանություններ միաձուլվել են էկոնոմետրիկայի հետ, օրինակ վաճառականների միության համեմատության մեջ Եվրոպայում ։
Քանակական մեթոդներ
Սորոկինի աշխատանքից սկսած, հարաբերական պատմության գիտնականները, հատկապես եթե հասարակագետներ կամ քաղաքագետներ էին, հաճախ օգտագործել են քանակական և վիճակագրական տվյալներ համեմատելու համար բազմաթիվ հասարակություններ տարբեր չափումներով ։ Որոշ ջանքեր են եղել կառուցելու համար մաթեմատիկական դինամիկ մոդելներ, բայց դրանք չեն թափանցել համեմատական պատմության մեջ ։
Համեմատական և համաշխարհային պատմություններ
Կատեգորիա:Պատմագրություն
Շանթ Սարգսյան (նկարիչ)
Շանթ Վարոսի Սարգսյան, նկարիչ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1978)։
Կենսագրություն
Շանթ Սարգսյանը ծնվել է 1919 թվականին Ալեքսանդրապոլում։ 1937 թվականին ավարտել է ԵԳԱՏ-ը, 1953 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1945-1978 թվականներին եղել է Գյումրիի գեղարվեստի դպրոցի տնօրեն, 1945-1977 թվականներին՝ Հայաստանի նկարիչների միության Գյումրիի մասնաճյուղի ղեկավար, 1978 թվականից՝ ՀԱՊ-ի մասնաճյուղի տնօրեն ։
Անհատական ցուցահանդեսներ
Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Երևանում և Գյումրիում (1979)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1919 ծնունդներ Կատեգորիա:2000 մահեր Կատեգորիա:Հուլիսի 1 ծնունդներ Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 2 մահեր Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչներ Կատեգորիա:Ալեքսանդրապոլ քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Գյումրի քաղաքում մահացածներ
Իոնոլորտ
Իոնոլորտ, մթնոլորտի տիրույթ սկսած 50-60 կմ երկրագնդի մակերևույթից, որտեղ գազը մասամբ կամ լրիվ իոնացված է և պարունակում է մեծ թվով ազատ էլեկտրոններ։
Որպես իոնոլորտի վերևի սահման ընդունում են 15-20 հզ կմ բարձրության տիրույթը, որտեղ գազի խտությունը մոտ է միջմոլորակային տարածության խտությանը։ Ռադիոալիքների բեկումը և մթնոլորտի վերին շերտից անդրադարձումը տեղի է ունենում էլեկտրոնների և իոնների առկայության շնորհիվ։ Օդի մեկ խորանարդ ծավալի պարունակած էլեկտրոնների թիվը կոչվում է էլեկտրոնային խտություն նշանակվում է Nէ։ Համապատասխանաբար՝ դրական և բացասական իոնների խտությունը նշանակում են Nէ+ և Nէ-։ Որպեսզի տեղի ունենա գազի իոնացումը, անհրաժեշտ է կատարել որոշակի աշխատանք, որը կոչվում է իոնացման աշխատանք։ Հիմնական աղբյուրը, որը էներգիա է տալիս մթնոլորտի իոնացման համար, Արևն է, որը ճառագայթում է էլեկտրամագնիսական տատանումների լայն սպեկտրով։ Բացի Արևից իոնացված ճառագայթման աղբյուր հանդիսանում են աստղերը։ Բայց մեծ հեռավորության պատճառով իոնացումը աննշան է։ Իոնացում ստեղծում են նաև երկնաքարերը, որոնք ներխուժում են մթնոլորտ 11-72 կմ/վրկ արագություններով։
Ավելի շատ ուսումնասիրված է ներքին իոնոլորտը։ Ներքին իոնոլորտում գոյություն ունի մի քանի լիցքերի ոչ վառ արտահայտված համակենտրոնացում, որոնք կոչվում են իոնոլորտի գոտիներ կամ շերտեր։ Շերտերն ընդունված է նշանակել D, E, F պայմանանշաններով։
D շերտ
Իոնոլորտի ամենացածր շերտն է, որը տեղակայված է 60-80 կմ բարձրության վրա։ Էլեկտրոնային խտությունը չի գերազանցում 103 - 104 էլ/սմ3, բացի դրանից, այստեղ կան մեծ թվով բացասական իոններ, մոտավորապես 108 իոն/սմ3։
E շերտ
Հետազոտողների կողմից առաջին բացահայտված շերտն է։ Այս շերտի ներքին սահմանը գտնվում է 100 կմ բարձրության վրա, էլեկտրոնային խտությունը ցերեկը հասնում է Nէmax=1.5 105 էլ/սմ3, գիշերը՝Nէmax=5 103էլ/սմ3։ Էլեկտրոնային խտությունը գիշերային ժամերին մնում է հաստատուն մակարդակի վրա։ Գիշերային իոնացման պատճառը մինչ այժմ հայտնաբերված չէ։ Ենթադրում են, որ այն առաջանում է մասամբ ասուպներից, մասամբ էլ չեզոք մոլեկուլներին էլեկտրոնների բախումներից։ E շերտի էլեկտրոնային խտությունն ունի օրինաչափ սեզոնային ընթացք՝ Nէmax առավելագույն արժեքը դիտվում է ամառվա ամիսներին։ Այս շերտի բնորոշ հատկանիշը՝ նրա հաստատուն հատկություններն են այն քիչ է ենթարկվում պատահական փոփոխություններին։
F շերտ
Տեղակայված է 250-400 կմ բարձրության վրա և ունի առավելագույն էլեկտրոնային խտությունը։ Այս շերտի օրական և տարեկան իոնացման ընթացքը ավելի բարդ է, քան E շերտինը։ Ավելի օրինաչափ իոնացման խտության և F շերտի բարձրության օրական ընթացքը դիտվում է ձմռան ամիսներին, երբ ցերեկվա ժամերին իոնացումը խիստ ավելանում է, հասնելով կեսօրից հետո առավելագույն արժեքի՝ 6 105 - 2 106 էլ/սմ3։ Գիշերը էլեկտրոնային խտությունը չի գերազանցում 2.5 105 էլ/սմ3-ը։ F շերտի բարձրությունը փոքրանում է ցերեկային ժամերին մինչև 220-240 կմ և մեծանում է գիշերը մինչև 300-330 կմ։ Ամռան ամիսներին (մայիս-սեպտեմբեր) F շերտի պարամետրերի օրական փոփոխությունը ունի միանգամայն այլ բնույթ։ Ցերեկային ժամերին F շերտը ճեղքվում է երկու շերտի, որոնցից մեկը՝ F2, տեղակայված է 300-400 կմ բարձրության վրա, իսկ երկրորդը՝ F1-ը 200-230 կմ բարձրության վրա։ F1 շերտի էլեկտրոնային խտությունը կազմում է 4 105 - 9 105 էլ/սմ3, իսկ F2-ը 2 105 - 4 105 էլ/սմ3։ F1 շերտը իր հատկություններով նման է E շերտին։ Այստեղ էլեկտրոնային խտությունը համախափ փոփոխվում է Արևի զենիթի անկյան հետ և իոնացիայի մաքսիմումը դիտվում է ուղիղ կեսօրին։ F2 շերտի էլեկտրոնային խտության օրական մաքսիմումի կտրուկ փոփոխություն չկա։ Ամռանը գիշերային ժամերին գոյություն ունի միայն մեկ շերտ, 300 կմ բարձրության վրա, ընդ որում նրա էլեկտրոնային խտությունը, ինչպես և ձմռան ժամանակ չի գերազանցում Nէmax=2.5 105էլ/սմ3։ F շերտի շրջանում էլեկտրոնային խտությունը ենթարկվում է խիստ փոփոխության և նույնիսկ հանգիստ օրերին օրվա միևնույն ժամին էլեկտրոնային խտությունը միջին արժեքից էականորեն շեղվում է։ F շերտի անսովոր վարքի պատճառը ամառվա ամիսներին դեռ չի հայտնաբերված։ Գիտնականները գտնում են, որ այստեղ մեծ դեր է խաղում մթնոլորտի տաքացումը, որն առաջացնում է իոնացված օդի լայնացում, բարձրացվող և տեղափոխվող մթնոլորտի ավելի նոսր շրջան, որի արդյունքում F2 շերտի էլեկտրոնային խտությունը նվազում է։ F շերտի իոնացումը կախված է աշխարհագրական լայնությունից և երկարությունից, որը կապված է տեղի գեոմագնիսական լայնության ազդեցության հետ։ Այս շերտի իոնացումը կատարվում է ոչ միայն Արևի ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների հաշվին, այլև լիցքավորված մասնիկների հոսքի հաշվին, որոնց հետագծի վրա ազդում է Երկրի մագնիսկան դաշտը։ Նկատվում է F շերտի իոնացման տարեկան փոփոխություն ամբողջ Երկրագնդի համար։ Ձմռանը սովորաբար F2 շերտի իոնացումը մեծանում է հյուսիսային կիսագնդում։ F շերտը հիմնական շերտն է, որը անդրադարձնում է կարճ ալիքները և շատ մեծ նշանակություն ունի ռադիոկապի համար։
Հետազոտության պատմություն
1901 թ-ին Գուլիելմո Մարկոնին 152 մ-ոց անտենայի միջոցով ֆիքսեց անդրանտլանտիան ռադիոազդանշան Նյուֆաունդլենդ կղզու Սենտ-Ջոնս քաղաքում (այժմ այն պատկանում է Կանադային)։ Անգլիայում գտնվող Կոռնուոլ հաղորդող կայանը օգտագործում էր այն ժամանակվա համար շատ հզոր հաղորդիչ, որը հաղորդում էր ազդանշաններ մոտ 500 կՀց հաճախությամբ։ Հաղորդագրությունը, որը ստացավ Մարկոնին, բաղկացած էր երեք կետից, Մորզեի այբուբենի սիմվոլներ, որոնք նշանակում էին անգլերեն S տառը։ Մինչ ազդանշանը կհասներ Նյուֆաունդլենդ, այն երկու անգամ անդրադարձել էր իոնոլորտից։ Չնայած բոլոր կասկածներին և թյուր լուրերին, որոնք առաջացրել էր Մարկոնիի փորձը, նա հաջողությամբ կրկնեց այն մեկ տարի անց՝ ընդունելով ազդանշան Գլեյսի անդունդում (Նոր Շոտլանդիա, Կանադա)։
Անգլիացի ֆիզիկ Օլիվեր Հևիսայդը 1902 թվին ենաթադրեց, որ մթնոլորտում գոյություն ունի իոնացված շերտ։ Նրա տեսությունը ներառում էր ռադիոազդանշանի տարածում Երկրի շուրջ՝ չնայած Երկրի թեքությանը։ Հևիսայդից անկախ կարճ ալիքների հեռահար ընդունումը Եվրոպայի և Ամերիկայի միջև Ատլանտյան օվկիանոսով, կատարեց ամերիկակացի ինժեներ-էլեկտրիկ Արթուր Կեննելին։ Նրանք ենթադրեցին, որ Երկրի շուրջը գոյություն ունի մթնոլորտի իոնացված շերտ, որը կարող է անդրադարձնել ռադիոալիքներ։ Այն կոչեցին Հևիսայդ-Կեննելիի շերտ, որից հետո՝ իոնոլորտ։ Հնարավոր է, որ նրանց ենթադրությունը Պլանկի բացարձակ սև մարմնի ճառագայթման տեսության հետ համատեղ նպաստեցին ռադիոաստղագիտության շատ արագ զարգացմանը սկսած 1932 թ-ից։
1926 թ-ին շոտլանդացի ֆիզիկ Ռոբերտ Ուոթսոն-Վատտը իոնոլորտ տերմինը օգտագործեց նամակում, որը հրատարակվեց միայն 1969 Nature հանդեսում։ 1927 թ-ին Էդուարդ Վիկտոր Էփլթոնը հաստատեց իոնոլորտի գոյությունը և 1947 թ-ին ստացավ Նոբելյան մրցանակ ֆիզիկայի ասպարեզում հետևյալ տեքստով. «Մթնոլորտի վերին շերտի ֆիզիկայի հետազոտության և հատկապես Էփլթոնի շերտի հայտնագործության համար»։
Լոյդ Բերկները առաջինն էր ով չափեց իոնոլորտի բարձրությունը և խտությունը, որը անկասկած ազդեց կարճ ռադիոալիքների տարածման տեսության վրա։ Մորիս Ուիլքսը և Ջոն Ռետկլիֆը ուսումնասիրեցին շատ երկար ռադիոալիքների տարածումը իոնոլորտում։ Վիտալի Գինզբուրգը ստեղծեց էլեկտրամագնիսական ալիքի՝ պլազմայում և հատկապես իոնոլորտում տարածման տեսությունը։ 1962 թ-ին իոնոլորտի ուսումնասիրման համար բաց թողնվեց Alouette-1 կանադական արբանյակը։ Վերջինիս հաջողությունից հետո իոնոլորտի չափման և հետազոտության համար ուղարկվեցին Alouette-2 1965 թ-ին և ISIS երկու արբանյակները 1969 և 1971 թ-ին։
Կատեգորիա:Երկրի մթնոլորտ
Ջեյմս
Ջեյմս ( անգլերեն ` James)` անգլիական արական անուն է, անգլերենին է անցել եբրայական יעקב ([Յա'աքով], հայերեն ` Հակոբ) անունից հունարեն Ἰάκωβος [Յակոբոս] և լատիներեն Iacobus [Իակոբոս] անունից ձևափոխված և Iacomus [Իակոմոս] դարձած, այնուհետ հին ֆրանսերենով James գրվող անունից։
Որպես ազգանուն
Կատեգորիա:Ճամբարի ժամանակավոր
Պոբեդա (գյուղ, Վիբորգսկի շրջան)
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1836 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Վիբորգսկի շրջանի բնակավայրեր
Թակալակ
Թակալակ, լեռ Ադրբեջանի Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շահբուզի շրջանում, Զարին գյուղատեղից 5 կմ արևելք։ Մերձալպյան բուսականությամբ ու թփուտներով լեռ է և ծովի մակարդակից ունի 2892 մ բարձրություն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռներ Կատեգորիա:Շահբուզի շրջան
(4714) Տոյոհիրո
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,019187 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,6381 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,4003 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1916,17 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,187875 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 9,84° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1989 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Տեցույա Ֆուջիի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Կաձուրո Վատանաբեի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Կրասնոսյոլկա (գյուղ, Շեպետովի շրջան)
Կրասնոսյոլկա (Красносілка), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Շեպետովի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կրասնոսյոլկա գյուղում բնակվում էր 395 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 47 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 8404,26 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Շեպետովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ուտրեխտ (համայնք)
Ուտրեխտ (Utrecht ), համայնք Նիդերլանդների Ուտրեխտ մարզում։ Տարածքը 95,67 կմ² է, բնակչության թվաքանակը՝ 347.574 (2018 թ.) ։ Մեկ շնչի տարեկան միջին եկամուտը 13.600 եվրո է։
Ուտրեխտում է գտնվում Նիդերլանդների ամենամեծ համալսարանը, ինչպես նաև՝ բարձրագույն կրթության մի շարք խոշոր այլ հաստատություններ։ Գտնվելով երկրի կենտրոնում՝ քաղաքը դարձել է երկաթուղային ու ավտոմոբիլային ճանապարհների կարևորագույն հանգույց։ Ուտրեխտը նաև մշակութային բազում միջոցառումների անցկացման վայր է և դրանց քանակով Նիդերլանդներում զիջում է միայն Ամստերդամին ։
Զբոսաշրջային տոմսերի իրացմամբ զբաղվող Lonely Planet ընկերությունը 2012 թվականին Ուտրեխտն ընդգրկել է աշխարհի ամենաուշագրավ տասը վայրերի ցանկում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ուտրեխտի համայնքներ
Բեկոն
Սպառումը աշխարհում
Բեկոնը հաճախ մատուցվում է ձվի և երշիկեղենի հետ՝ որպես ամբողջական անգլիական նախաճաշի մի մաս ։
Ավստրալիա և Նոր Զելանդիա
Ամենատարածված ձևը՝ միջին չափի բեկոնն է, որը պատրաստված է խոզի թիկունքային մասից և ունի յուղային շերտեր։ Հատուկ սննդակարգ ունեցող և պահող սպառողների աճի հետ պայմանավորված՝ որոշ սուպերմարկետներ նաև առաջարկում են միայն փափկամիս։ Այն վաճառվում է որպես կարճ կտրված բեկոն և սովորաբար արժեքը  մի փոքր ավելի բարձր է, քան միջին բեկոնինը։ Երկու սորտերն էլ սովորաբար հասանելի են առանց կեղեվի ։
Կանադա
Կանադայում «բեկոն» տերմինն սովորաբար վերաբերում է կողային բեկոնին ։ Կանադական բեկոնը խոզի մսի բարակ կտոր է,որը պարունակում է քիչ քանակի յուղայնություն ։ Բեկոն ոլորի ալյուրով, չծխեցված թիկունքային բեկոն, աղիացված աղաջրի մեջ։ Իսկ մակերեսին ցանվաում է մանրեցված եգիպտացորենի ալյուր (պատմականորեն այն ցողվել է աղացած չոր ոլոռով) ։ Այն հայտնի է հարավային Օնատարիոյում։ Բեկոնը հաճախ ուտում են նախաճաշին, օրինակ՝ խաշած ձու կամ նրբաբլիթ։ Կանադայում թխկիի օշարակը հաճախ օգտագործվում է որպես բեկոնի բուրավետիչ։
Գերմանիա
Բեկոնի որոշ իմաստներ համընկնում են գերմանալեզու Speck տերմինի հետ (խոզապուխտ)։ Գերմանացիները օգտագործում են «բեկոն» տերմինը Frühstücksspeck-ի համար (նախաճաշի բեկոն), այսինքն՝ խոզի չորացված կամ ապխտած շերտ։ Ավանդական գերմանական մսի տեսականի նախապատվությունը տալիս է խոզապուխտին, սակայն Wammerl-ը (խոզի փոր պատրաստված գրիլով) շարունակում է տարածված մնալ Բավարիայում։
Բեկոնի փոքր խորանարդները (Ավստրիայում և հարավային Գերմանիայում կոչվում են Grieben կամ Grammerln) բավականին կարևոր բաղադրիչ են Հարավային Գերմանիային բնորոշ տարբեր ուտեստների համար։ Դրանք օգտագործվում են ապուրներին և աղցաններին համ հաղորդելու, ինչպես նաև խոզապուխտով պելմենիներ պատրաստելու համար։ Օգտագործվում է նաև արիշտայով և կարտոֆիլով տարբեր ուտեստներ պատրաստելու համար։ Դրանք տանը մսի ավելի մեծ կտորներով պատրաստելու փոխարեն, դրանք վաճառվում են որպես վերամշակված Baconwürfel (բեկոնի խորանարդներ) գերմանական խանութներում։
Ճապոնիա
Ճապոնիայում բեկոնը աղած և ապխտած կրծքամիս է, որը նման է ԱՄՆ-ին և վաճառվում է կամ ստանդարտ չափով կամ էլ կիսված։ Ճապոնական բեկոնը տարբերվում է ԱՄՆ-ում եղած բեկոնից նրանով, որ այն չի վաճառվում հում վիճակում, այլ նախապես անցնում է ջերմային մշակում, իսկ եփելիս ստանում էխոզապուխտի տեսք ։ Չմշակված, կտրատած խոզի փորը, որը կոչվում է բարա, շատ տարածված է Ճապոնիայում և օգտագործվում է տարբեր ճաշատեսակների պատրաստման համար (օրինակ՝ յակիտորի և յակինիկու)։
ԱՄՆ
Ինքնին «բեկոն» տերմինը սովորաբար վերաբերում է կողային մսից պատրաստված բեկոնին, որը ԱՄՆ-ում վաճառվող բեկոնի ամենատարածված տեսակն է։ թիկունքային մսից պատրաստված բեկոնը հայտնի է որպես «կանադական բեկոն» և սովորաբար վաճառվում է նախապես եփած և կտրատված հաստ շերտի ։  Ամերիկյան բեկոնը ներառում է բեկոնի տեսակներ, որոնք ապխտվում են համեմված տարբեր համեմունքներով կարիենու կամ խնձորենու ծխի մեջ։ Որպեսհամեմունք օգտագոծվում են չիլի, շագանակագույն շաքարավազ, մեղր կամ մաթ ։ Չկտրված բեկոնը հայտնի է որպես «բեկոնի կտոր» ։
USDA-ի կանոնակարգերը ճանաչում են բեկոնը որպես պահածոյացված միայն այն դեպքում, եթե այն մշակվել է սինթետիկ նիտրիտներով կամ նիտրատներով (օրինակ՝ նատրիումի նիտրատ կամ կալիումի նիտրատ )։ Սա նշանակում է, որ նեխուրից կամ ճակնդեղից  ստացված նիտրիտներով մշակված բեկոնը (որն ունի նույն քիմիական արդյունքը) պետք է պիտակավորվի որպես ոչ պահածոյացված և ներառի այնպիսի պիտակ, ինչպիսին է «ոչ ավելացված նիտրատներ կամ նիտրիտներ, բացառությամբ նեխուրում բնականաբար հայտնաբերված նիտրատների»:Վաճառքի կան նաև բեկոններ, որոնք չեն մշակվել նիտրիտներով ։
Բեկոնային կախվածություն
Մեկնաբանները բեկոնի նկատմամբ հետաքրքրության այս աճը կապում են ամերիկյան մշակույթային յուրահատկությունների հետ։ Էլիսոն Քուքը, լրագրող, որը գրում է Houston Chronicle-ի համար, պնդում է բեկոնի ամերիկյան քաղաքացիությունը՝ վկայակոչելով բեկոնի պատմական և աշխարհագրական օգտագործումը ։ Վաղ ամերիկյան գրականության մեջ, Էբենեզեր Կուկի 1708 թվականի «Մոլախոտի գործոնը» պոեմում, որը երգիծանք է վաղ գաղութատիրական Ամերիկայի կյանքի մասին, պատմողն արդեն ողբում է, որ Ամերիկայի գրեթե ողջ սնունդը պատրաստված է բեկոնից ։
Բեկոնի պահանջարքի աճի պատճառով 2016 թվականի դեկտեմբերի դրությամբ ԱՄՆ-ում սառեցված խոզի մսի ազգային պաշարը կազմում էր 8,1 միլիոն կգ, ինչը ամենացածրն է վերջին 50 տարվա ընթացքում ։
Բեկոնով ուտեստներ
Ամենատարածված բեկոնով ուտեստներն են՝ ձվածեղ, սենդվիչ, տարբեր աղցաններ։ Կոբբի աղցանը և բեկոնով փաթաթված տարբեր մթերքներ, ինչպիսիք են սկալոպ]ը], [[ծնեբեկը կամ ծովախեցգետինը  ։ Վերջերս հայտնագործված բեկոնային կերակրատեսակներն են՝ «տապակած հավի ոճով բեկոն», շոկոլադապատ բեկոն, բեկոն ջեռկի, բեկոն պաղպաղակ և «բեկոնի պայթյուն»։ Վաճառվում է նաև բեկոնի մուրաբա և բեկոնի մարմելադ։ ԱՄՆ-ում և Եվրոպայում բեկոնը սովորաբար օգտագործվում է որպես հավելում այլ մթերքների համար, հաճախ բարակ կտորների տեսքով։ Գծավոր բեկոնն ավելի հաճախ օգտագործվում է ԱՄՆ-ում՝ որպես պիցցայի, աղցանների, սենդվիչների, համբուրգերների, թխած կարտոֆիլի, հոթ-դոգերի և ապուրների գլխավոր լցոնիչ։ ԱՄՆ-ում ապխտած բեկոնն ավելի քիչ է օգտագործվում, քան գծավոր բեկոնը, բայց երբեմն հանդիպում է պիցցայի, աղցանների և ձվածեղի մեջ։
Բեկոնն օգտագործվում է նաև զանազան ուտեստներ պատրաստելու համար։ Օրինակ՝ բեկոնով փաթաթված մսային ռուլետ, որը կարելի է խառնել կանաչ լոբիի հետ կամ մատուցել տապակած սպանախով։
Բեկոնի ճարպ
Բեկոնի ճարպը տաքացնելիս վերածվում է հեղուկ վիճակի, իսկ սառչելուց՝ վերածվում է ճարպի։ Այն ունի ուժեղ բուրմունք և օգտագործվում է խոհարարության մեջ տարբեր նպատակներով։ Բրիտանական և հարավային ԱՄՆ-ի խոհանոցում բեկոնի ճարպը օգտագործվում է որպես հիմք և որպես ունիվերսալ համային միջոց ամեն ինչի համար՝ սկսած եգիպտացորենի հացից մինչև աղցանի սոուս ։
Գերմանիայում Griebenschmalz-ը օգտագործվում է որպես բեկոնի մածուկ։
Բեկոնը հաճախ օգտագործվում է պատրաստման այն եղանակի մեջ, որը կոչվում է բարդինգ։ Այդ մեթոդով բեկոնի շերտերը դրվում կամ փաթաթվում է է անյուղ մսի վրա ճաշատեսակի մեջ ճարպի քանակն ավելացնելու համար։ Այն հաճախ օգտագործվում է որսամիսը տապակելու ժամանակ,որը եփելուց առաջ փաթաթվում է բեկոնի շերտերով։ Այնուհետև բեկոնը հետագայում կարելի է դեն նետել։
Սննդարար նյութեր
Եփած բեկոնի 10 գրամանոց կտորը պարունակում է 4,5 գ ճարպ, 3,0 գ սպիտակուց և 205 մգ նատրիում ։ Ճարպի, սպիտակուցի և նատրիումի պարունակությունը տատանվում է՝ կախված կտրվածքից և պատրաստման եղանակից։ Բեկոնի սննդային էներգիայի 68%-ը ստացվում է ճարպերից, որոնց գրեթե կեսը հագեցած ճարպեր են  : Բեկոնի երեք շերտի մեկ բաժինը պարունակում է 30 մգ խոլեստերին (0,1%) ։
Առողջական խնդիրներ
Հետազոտությունները հետևողականորեն ցույց են տալիս, որ վերամշակված միս ուտելը կապված է մահացության աճի և մի շարք լուրջ հիվանդությունների ռիսկի հետ, ներառյալ քաղցկեղը, սիրտ-անոթային հիվանդությունները և շաքարային դիաբետը :Թեև 2017 թվականի դրությամբ այս ենթադրությունները միանշանակ չեն հաստատվել որպես պատճառ, բայց ամենայն հավանականությամբ, ունեն իրենց ազդեցությունները ։
Բեկոնը կարող է պարունակել նիտրիտներ, որոնք կարող են առաջացնել քաղցկեղածին նիտրոզամիններ։ Միացյալ Նահանգներում բեկոնում պարունակվող նատրիումի նիտրիտը չի կարող գերազանցել որոշակի մակարդակը։ Բեկոնին կարելի է ավելացնել վիտամին С, ինչը զգալիորեն նվազեցնում է նիտրոզամինների առաջացումը։ Ինչպես նաև քաղցկեղածին այդ տարրի նվազեցմանը նպաստում է վիտամին Е-ն։ Ավելի բարձր ջերմաստիճանում տապակված բեկոնը պոտենցիալ պարունակում է ավելի շատ նիտրոզամիններ, քան ցածր ջերմաստիճանում տապակված բեկոնը ։
Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության տվյալներով՝ վերամշակված մսի, ինչպիսին է բեկոնը, կանոնավոր օգտագործումը մեծացնում է կոլոռեկտալ քաղցկեղի զարգացման հավանականությունը 18%-ով ։
Այլընտրանքային տարբերակներ
Նրանց համար, ովքեր չեն կարող կամ նախընտրում են չուտել ստանդարտ խոզի բեկոն, մշակվել են տավարի, հավի, հնդկահավի, սոյայի և այլ մթերքների բեկոնի մի քանի այլընտրանքներ և փոխարինիչներ։
Հնդկահավի բեկոն
Հնդկահավի բեկոնն այլընտրանք է խոզի բեկոնին ։ Մարդիկ կարող են նախընտրել հնդկահավի բեկոնը իսկական բեկոնից՝ առողջական օգուտների, կրոնական արգելքների կամ այլ պատճառներով ։ Հնդկահավի բեկոնն ունի ավելի քիչ ճարպ և սննդային էներգիա, քան իսկական բեկոնը, և կարող է օգտագործվել տարբեր սնունդների մեջ (օրինակ՝ BLT սենդվիչում) ։ Հնդկահավի բեկոնի միսը պատրաստվում է մի ամբողջ հնդկահավից և կարող է լինել թե պահածոյացված թե ոչ ինչպես նաև ապխտած և մանրացված։ Այնուհետև այն վերամշակվում է բեկոնի նման շերտերով։ Հնդկահավի բեկոնը եփում են թավայի մեջ ։ Մուգ մսից պատրաստված հնդկահավի պահածոյացված բեկոնը կարող է պարունակել 10%-ից պակաս ճարպ ։ Հնդկահավի բեկոնի ցածր յուղայնությունը նշանակում է, որ այն չի տապակվում եփելու ընթացքում և ամենայն հավանականությամբ կկպչի թավային ։
Մեկոն
Մեկոնը բեկոնի մեկ այլ այլընտրանք է, որը պատրաստվում է բեկոնի նման գառան կտորները պահածոյացնելով ։ Պատմականորեն արտադրվել է Շոտլանդիայում, այն տարածվել է ամբողջ Մեծ Բրիտանիայում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ սննդի ռացիոնալացման արդյունքում ։ Այսօր այն հասանելի է որպես բեկոնին այլընտրանք, որը արտադրվում է մուսուլմանական շուկայի համար և վաճառվում մսագործական խանութներում։ Արտաքինով այն շատ է նման խոզի բեկոնին, բացառությամբ,որ ունի ավելի մուգ գույն ։
Բուսական բեկոն
Բեկոնի մեկ այլ այլընտրանք բուսական բեկոնն է, որը նաև կոչվում է ֆեկոն կամ վեկոն ։ Այն ցածր յուղայնությամբ է, չի պարունակում խոլեստերին, բայց հարուստ է սպիտակուցներով և ցանցաշերտերով ։ Բուսական բեկոնի երկու կտորում կա մոտավորապես 74 կիլոկալորիա ։ Բուսական բեկոնը սովորաբար պատրաստվում է սոյայի սպիտակուցի մարինացված շերտերից։
Քննադատություն
«Բեկոնով ամեն ինչ էլ ավելի համեղ է» խոհարարական գիրք է որի հեղինակն է Սառա Փերիին։ Այդ գրքում նա բազմաթիվ հաճոյախոսություններ է տալիս բեկոնին և դրա օգտագործմանը խոհարարության մեջ ։
Մյուս կողմից, ինչպես մսամթերք արտադրողների մեծ մասի դեպքում, բեկոն արտադրողները քննադատության են ենթարկվել գյուղատնտեսական կենդանիների նկատմամբ իրենց վատ վերաբերմունքի համար։ Բազմաթիվ ստորագրահավաքներ և բողոքի ակցիաներ են սկսվել՝ բարձրացնելու հասարակության իրազեկությունը և փոխելու արտադրողների վերաբերմունքը իրենց խոզերի նկատմամբ։ Այս բողոքներից շատերը հաջող էին. օրինակ, NBC News-ի զեկույցից հետո խոզաբուծական ֆերմայում չարաշահումների գաղտնի հետաքննության մասին, Tyson Foods-ը խզեց պայմանագիրը խոզաբուծական ֆերմայի հետ ։ NBC-ի հետաքննության նման, Միացյալ Նահանգների կենդանիների պաշտպանության հասարակությունը (HSUS) ուսումնասիրել է խոզաբուծական ընկերություններից մեկի Seaboard Foods-ի հետաքննության վիճակը, որը արտադրանք է մատակարարում Walmart ցանցին ։ Ըստ HSUS-ի ՝ խոզերի հետ վատ են վարվել և ենթարկել են բռնության։ Walmart-ի խոսնակ Դայան Դժին ասաց. «Երբ մենք տեղեկացանք մեղադրանքների մասին, մենք անմիջապես դիմեցինք Seaboard-ին, որպեսզի սկսենք հետաքննել հարցը։ Մինչև հավաստի տվյալների առկայության պահ, մենք կձեռնարկենք անհրաժեշտ քայլեր»։ Կան նաև խոզերի նկատմամբ վատ վերաբերմունքի դեմ միջնորդություններ, որոնցից շատերը նշում են, որ ֆերմաներում խոզերի նկատմամբ ներկայիս վերաբերմունքը դաժան է և ոչ բարոյական ։
Բեկոնի համով մթերքներ
Բեկոնի հանրաճանաչությունը Միացյալ Նահանգներում հանգեցրել է մի շարք կոմերցիոն ապրանքների, որոնք խոստանում են ավելացնել բեկոնի համը ցանկացած ուտեստին՝ առանց բեկոնին բնորոշ բացասական հատկությունների։
Բեկոնի կտորներ
Բեկոնի կտորները հաճախ ավելացնում են աղցանների կամ կարտոֆիլի մեջ։ Դրանք նաև կարևոր բաղադրիչ են աղցանների մեջ։ Դրանք պատրաստվում են բեկոնի մանր փշրված կտորներից ։ Արդյունաբերական ձեռնարկություններում դրանք պատրաստում են միկրոալիքային վառարաններում։ Բեկոնի նման արտադրանքը պատրաստվում է խոզապուխտից կամ հնդկահավից, մինչդեռ բեկոնի նման արտադրանքը պատրաստված է հյուսվածքային բուսական սպիտակուցից, որին էլ արհեստականորեն տրվում է բեկոնի համ ։
Բեկոնի համով այլ ապրանքներ
Գոյություն ունի նաև բեկոնի համով այլ ապրանքների լայն տեսականի, այդ թվում՝ բեկոնի համով աղ (Bacon Salt), բեկոնեզ (բեկոնի համով մայոնեզ) ,պաղպաղակներ բեկոնի համով։
Գրականության ցանկ
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:ԲՊՀ հոդվածներ 2023 Կատեգորիա:Մսով ուտեստներ
Անձավաբացատ
Անձավաբացատ, լեռնագագաթ Հայաստանի Տավուշի մարզում, Գուգարաց լեռնահամակարգում, Դիլիջան քաղաքից 4,5 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Բարձրություն 2420 մ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեռնագագաթներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ Կատեգորիա:Տավուշի մարզի լեռներ
Գլիպտիկա
Գլիպտիկա, ( γλφκσ-փորագրել), թանկարժեք և կիսաթանկարժեք քարերի վրա փորագրելու, քանդակելու արվեստ։ Գլիպտիկայի հայտնի հնագույն նմուշները ստեղծվել են մ․թ․ա․ 4-րդ հազարամյակում՝ Մի Հեծյալի և հետևակի մենամարտի պատկերով գեմմա, սարդիոն, թռչունի պատկերով գեմմա, սարդիոն Միջագետքում, Առաջավոր Ասիայում և Եգիպտոսում։ Փորագրված այդ քարերը հիմնականում գլանաձև կնիքներ են՝ մարդկանց և կենդանիների ռեալիստա Դիմապատկերով գեմմա կան պարզունակ պատկերներով, կենցաղային ու դիցաբանական տեսարաններով, երկրաչափական նախշերով։
Միջագետքի գլիպտիկայի ավանդույթներին սերտորեն կապված են Ուրարտուի և Աքեմենյան Պարսկաստանի գեմմաները։ Ուրարտական կնիքների վրա հաճախ հանդիպում են պաշտամունքային պատկերներ, խորհրդանշաններ, երբեմն՝ թագավորի, քրմապետի, նրանց մերձավոր Զկնկուլի պատկերով սարդիոնե գեմմայի կնքադրոշմների, ինչպես և առյուծի նկարներ։ Եգիպտոսի կնիքները ունեն բզեզի՝ սուրբ կոյաբնդեռի ձև, որոնց ստորին մասում կան գաղափարագիր տեքստեր կամ դիցաբանական կերպարներ։ Հին Տունաստանոլմ և Տռոմում գլիպտիկայի արվեստը հասել է բացառիկ նրբության և գծանկարի գեղեկցության։
Մ․թ․ա․ 5-4-րդ դարերում, երբ կազմավորվել են անտիկ գլիպտիկայի դասական ձևերը, մեծ նշանակություն է ստացել քարերի տարբեր դեկորատիվ հատկությունների կիրառումը։ Այդ ժամանակի գեմմաների պատկերները աչքի են ընկնում զուսպ կոմպոզիցիայով, պարզությամբ և ներդաշնակությամբ։ Մ․թ․ա․ 4-րդ դարում տարածում են գտել կամեյոնները՝ ուռուցիկ պատկերներով գեմմաները։ Հելլենիզմի շրջանում բարձր ծաղկման է հասել դիմանկարներով գլիպտիկան։ Դանուբի, Տռենոսի, Մերձսևծովյան հյուսիսային շրջաններում, Անդրկովկասում գոյություն են ունեցել գլիպտիկայի տեղական դպրոցներ։ Հայաստանի պատմության պետական թանգարանում պահվում են կիսաթանկագին քարերից բազմաթիվ կնիքներ, որոնց վրա փորագրված են կամ անուններ, կամ արձանագրություններ, բանաձևեր կամ նրանց տերերի նշանները։ Միջին դարերում գլիխպտիկան գլխավորապես զարգացել է Արևելքում։ Եվրոպայում այն կրկին վերելք է ապրել Վերածննդի դարաշրջանում, առանձնապես՝ կլասիցիզմի շրջանում։ 19-րդ դարում գլիպխտիկան որպես արվեստի տեսակ անկում է ապրել։
Կատեգորիա:Գլիպտիկա
Աանդու
Աանդու (Aandu), գյուղ Էստոնիայի Ռապլամաա նահանգի Կոհիլա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 58 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Ռապլամաա նահանգի Կոհիլա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Մադուրա
Մադուրա (ինդոն.՝ Madura, Mad. Mâdhurâ), Ինդոնեզիայի կազմում գնտվող կղզի (Մալայան կղզեխմբում)։ Գտնվում է Ճավա կղզու հյուսիս-արևելյան ափին, բաժանված է Մադուրյան նեղուցով։ Ճավայի հետ միացած է Սուրամադուի կամուրջով (այն Ինդոնեզիայի ամենաերկար կամուրջն է)։
Կղզու տարածքը 4290 քառ. կմ է։ Ռելիեֆը հիմնականում լեռնային է, ծովի մակարդակից առավելագույն բարձրությունը 471 մետր Է։ Բնակչությունը մոտ 4 միլիոն է, որոնց մեծ մասը բնիկ մադուրցիներ են։ Վարչական տարածքը պատկանում է Արևելյան Ճավային։ Ամենամեծ բնակավայրերն են Բանկալան,  Սամպանգը, Պամեկասանը  և Սումենեփը՝ չորս համանուն շրջանների կենտրոններով։
Կղզին և նրա շրջակա նեղուցը հարուստ են օգտակար հանածոներով։ Առավել կարևոր է նավթի, բնական գազի, կրաքարի և դոլոմիտի արդյունահանումը։ Հողի բերրիությունը հիմնականում ցածր է, ինչն էլ դժվարացնում է հողագործության զարգացումը։  Հիմնական զբաղվածությունը տավարաբուծությունն ու աղի արդյունահանումն է։ Կղզու ամենահայտնի էթնոմշակութային արարողակարգը  ցլերով մրցավազքն է։
Միջնադարում կղզին կարևոր դեր է խաղացել տեղական ռազմաքաղաքական դասավորություններում, բազմիցս դարձել է մարտական գործողությունների թատերաբեմ։ Դեռևս նախնական գաղութային շրջանում խիտ բնակեցված Մադուրայի բնակիչները զգալի քանակով տեղափոխվել են կղզու սահմաններից դուրս։ Դա շարունակվել է Նիդեռլանդների գաղութարարների կողմից, իսկ հետագայում՝ անկախ Ինդոնեզիայի իշխանությունների կողմից։ 1948-1950 թվականներին կղզում գոյություն է ունեցել Նիդեռլանդների աջակցությամբ ստեղծված Մադուրա մարիոնետային պետությունը։
Աշխարհագրական դիրք
Մադուրան գտնվում է Յավա կղզու հյուսիս-արեւելյան ափին, որը պատկանում է Մալայան կղզեխմբի մեծ Զոնդյան կղզիներին։ Հյուսիսային կողմում Ճավայի ծովն է, հարավից՝ Մադուրայի նեղուցը, որը բաժանում է այն Ճավայից։ Ծովի և նեղուցի ջրերը պատկանում ենեն Խաղաղ օվկիանոսի ավազանին։ Մադուրայի նեղուցի լայնությունը ամենանեղ վայրում ՝ Մադուրայի արևմտյան վերջավորության և արևելաճավայան Սուրաբայա քաղաքի միջև, կազմում է ավելի քան 3 կիլոմետր։ 2009 թվականին երկու կղզիները միացվել են Սուրամադու կամրջով, որը դարձել Է Ինդոնեզիայի ամենաերկար կամուրջը և 2018 թվականի դրությամբ մնում է այդպիսին ։
Մադուրայի հրապարակը 4290 կմ² է ։ Կղզին ձգվում է արևմուտքից արևելք և ունի երկարավուն տեսք։ Ափամերձ տարածքը հյուսիսային ափին հիմնականում հարթ է, իսկ արևմտյան, հարավային և հարավ-արևելյան ափերին կան ծոցեր և թերակղզիներ։ Կղզու առավելագույն երկարությունը արևելքից արևմուտք շուրջ 160 կմ է, լայնությունը հյուսիսից հարավ՝ շուրջ 40 կմ։
Ռելիեֆ, երկրաբանական կառուցվածք, օգտակար հանածոներ և հողեր
Մադուրայի ռելիեֆը հիմնականում լեռնայինէ, հարավ-արևմուտքում համեմատաբար լայն դաշտավայր է, որը ձգվում է ափի երկայնքով։ Առավել բարձր է կղզու հյուսիս-արևելյան մասը, որտեղ բլուրները ձևավորելեն մի քանի փոքր լեռնաշղթաներ և լեռնազանգված։ Այստեղ են կղզու ամենաբարձր բլուրները՝ Տամբուկու (Gunung Tambuku - 471 մ ծովի մակարդակից բարձր, Մադուրայի ամենաբարձր կետը ), Պաջուդան (Gunung Pajudan -449 մ), Ռոմպենգ (ինդոն.՝ Gunung Rompeng-433 մ), Մերանգան (ինդոն.՝ Gunung Merangan-398 մ), Վարու (ինդոն. Gunung Baru-389 մ)։ Կղզու հարավային ափը հիմնականում կիսաանապատ է, հյուսիսային բազմաթիվ հատվածներում՝ զառիթափ, տեղ-տեղ՝ անմիջապես ափին, առկա են ավազաթմբեր։
Մադուրայի տարածքը կազմում է ռեմբանգ-մադուրյան գեոանտիկլինալ կենտրոնական մասը, որը Ինդոնեզիայի տարածքում ամենախոշորներից մեկն է՝ ունենալով ավելի քան 670 կմ երկարություն։ Այն գրավում է նաև Ճավայի հյուսիս-արևելյան մասը և Կանգեան կղզեխումբը։ Կղզին կառուցված է հիմնականում մերգելներով և կրաքարերով։ Կրաքարային նստվածքները շատ տեղերում դուրս են գալիս մակերևույթ, հատկապես բլուրների և ափամերձ ժայռերի լանջերին։ Կղզու արևմուտքում՝ Բանկալան շրջանում, կա խոշոր ցեխի հրաբուխ, որի արտանետումները փոքր բլուր են առաջացրել։ Լայնորեն տարածված են կարստային երևույթները ։ Բացի այդ, մի քանի ցեխահրաբուխներ են հայտնաբերվել Մադուրայի նեղուցում գտնվող կղզու առափնյա ծանծաղուտում ։
Մադուրայի միոցեն-պլիոցենային կրաքարների հանքակուտակները Ինդոնեզիայում ամենախոշոր և արժեքավոր հանքավայրերից են։ Բացի այդ, կղզու հյուսիսային մասում գտնվում է Ինդոնեզիայի տարածքում առկա դոլոմիտների և դոլոմիտային կրաքարերի երկու հանքավայրերից մեկը, երկրորդ խումբը գտնվում է Ճավայի հյուսիսային ափին։
Կղզու տարածքում և հարակից տարածքներում մի շարք փոքր կղզյակներ են հետախուզվել և գտնվել են նավթի և բնական գազի զգալի պաշարներ։ Բացի այդ, կղզու տարբեր շրջաններում կան ֆոսֆատների, քվարցի, գիպսի, կաոլինի և կավի հանքավայրեր  ։
Բնական պայմաններ
Կղզու կլիման հասարակածային-մուսոնային է, մի փոքր ավելի քիչ խոնավ է, համեմատած հարևան Ճավայի հետ, սակայն, ընդհանուր առմամբ, բավականին բնորոշ է Ինդոնեզիայի հիմնական մասի համար։ Չոր սեզոնը, ինչպես Մալայան կղզեխմբի կղզիների մեծ մասում, շարունակվում է մայիսից մինչև հոկտեմբեր, խոնավ՝ նոյեմբերից մինչև ապրիլ, տեղումների մեծ մասը, որպես կանոն, ընկնում է դեկտեմբեր–փետրվար ամիսներին։ Տեղումների միջին քանակը՝ մոտ 1500 մմ տարեկան։ Ջերմաստիճանի տատանումները շատ աննշան են, միջին տարեկան ցուցանիշը կազմում է մոտ 27 °C:
Կղզու երկայնքով հոսում են մի քանի տասնյակ փոքր գետեր և գետակներ, որոնց մեծ մասը ցամաքում են չոր սեզոնին, իսկ մնացած դեբիտն ունի էական սեզոնային տատանումներ։ Ջրահոսքերի առավելագույն քանակը սովորաբար լինում է դեկտեմբերին, նվազագույնը՝  հուլիս-օգոստոս ամիսներին. այդ ժամանակահատվածներում ջրի ծախսի տարբերությունը սովորաբար լինում է բազմակի։ Մշտական հոսող գետերի ընդհանուր երկարությունը կազմում է 2729 կմ, պարբերաբար՝ 3938 կմ։ Մադուրայում գետային ցանցի միջին խտությունը 1,5 կմ/կմ2 է, այդ թվում՝ մշտական ջրահոսքերի ցանցի խտությունը՝ 0,6 կմ / կմ² և սեզոնային ջրահոսքերի ցանցը՝ 0,9 կմ/կմ² ։
Մադուրայում ջրամատակարարման և ոռոգման կարիքների համար ստեղծվել են մի քանի ջրամբարներ։  Դրանցից ամենամեծը 1976 թվականին կղզու կենտրոնական մասում՝ Սամպանգ շրջանի Կրամատ գյուղի մոտ կառուցած Կլամպիս ջրամբարն է։ Դրա մակերեսը կազմում է 26 կմ², ջրի ծավալը՝ 10,25 մլն մ³ :
Կղզու հարավային մասի համար բնորոշ է սավաննայի բուսականությունը՝ իր բազմաթիվ թփերով ու թփուտներով։ Կղզու մնացած մասերում բավականին զգալի տարածքներ են ծածկված եղել արևադարձային փոփոխական խոնավ անտառներով, սակայն դրանց ինտենսիվ հատումը՝ գյուղատնտեսական հողերի համար տարածքն ազատելու և փայտանյութի մթերման նպատակով, սկսվել է դեռեւս 19– րդ դարում։ Այս ոլորտում առաջին սահմանափակող միջոցները սահմանվել են դեռևս Նիդեռլանդների գաղութային վարչակազմի կողմից՝ 1930-ական թվականներին, իսկ ավելի ուշ համանման ջանքեր են գործադրվել Ինդոնեզիայի իշխանությունների կողմից։
Սակայն, Մադուրայի անտառային տարածքները շարունակում են աստիճանաբար կրճատվել։ 2009 թվականի դրությամբ անտառները զբաղեցնում էին Մադուրայի տարածքի 471,2 կմ²՝ մոտ 11%, ընդ որում անտառային զանգվածների զգալի մասը բաժին էր ընկնում ոչ թե բուն այդ կղզուն, այլ մերձակա ոչ մեծ կղզյակների, որոնք վարչական կարգով մտնում են չորս մադուրյան շրջանների կազմի մեջ ՝ նախևառաջ Կանգեան կղզեխմբին ։ 2016-2017 թվականներին կղզու տարբեր շրջաններում տնկվել է Albizia saman տեսակի ավելի քան 15 հազար ծառ ։
Յոախիմ Շուբարտ
Յոախիմ Շուբարտ (Joachim Schubart, ), գերմանացի աստղագետ, աշխատել է Զոնենբերգի աստղադիտարանում։
Մադուրա
Բնական պայմաններ
Առանձին ափամերձ տարածքներում, որպես կանոն, գետաբերաններում, կան մշտադալար անտառներ։ Առավել խոշոր զանգված գտնվում է Բանկալան շրջանի Լաբուխա գյուղի մոտ գտնվող կղզու հյուսիսային ափի արևմտյան մասում. այստեղ ստեղծվել է զբոսայգի, որը պահպանվող բնական տարածքի կարգավիճակ չունի ։ Մադուրայի կենդանական աշխարհը բավականին աղքատ է, առաջին հերթին, կղզու տարածքի մեծ մասի վրա մարդու ազդեցության պատճառով, որը հանգեցնում է բնական լանդշաֆտի լուրջ փոփոխությունների և շատ տեսակների բնակության միջավայրի կրճատման։ Այսպես, նշված գործոնների արդյունքում 20-րդ դարի վերջին այստեղ անհետացավ ճավայական խոզը (լատ.՝ Sus verrucosus), որը կղզու վրա ապրող ամենախոշոր վայրի կաթնասունն էր ։ Կղզում գրանցվել է թռչունների 210 տեսակ, որոնցից 5-ը պատկանում են բնաջանջման ենթակա թռչունների դասին ։
Յոախիմ Շուբարտ
Կյանք
Յոախիմ Շուբարտ սովորել է աստղագիտություն Բեռլինի Հումբոլդտի համալսարանում և Բաբելսբերգի աստղադիտարանում։ 1952 թվականին նրա ավարտական աշխատությունը կոչվում էր Ռեֆրակցիա և միջին օրական շերմաստիճանի տատանում (Refraktion und mittlerer täglicher Temperaturgang) աշխատությունը ։