cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Երկրորդ բարոնական պատերազմ
Պատերազմի ընթացք
Այս ֆոնին հրեաների ջարդեր տեղի ունեցան նաև Լոնդոնում, մոտ 500 հրեա սպանվեց ։ Հրաձակումներ տեղի ունեցան Վինչեսթերում Սիմոն կրտսերի գլխավորությամբ։ Հակահրեական բռնություններ տեղի ունեցան նաև Լինքոլնում և Քեմբրիջում, հրեական համայնքները նաև թիրախ դարձան Կենտերբերիում Ժիլբերտ դը Կլերությամբ և Նորթհեմփթոնում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1260-ականների հակամարտություններ Կատեգորիա:Բարոնական պատերազմներ
Մարդու իրավունքներ և կլիմայի փոփոխություն
Պատմություն
2010 թվականին ՄԱԿ-ի Կլիմայի փոփոխության շրջանակային կոնվենցիայի խորհրդաժողովը վերարահաստատել է ՄԱԿ-ի մարդու իրավունքների խորհրդի պնդումները՝ պարզաբանելով մարդու իրավունքների և կլիմայի փոփոխության միջև կապը Մեքսիկայի Կանկուն քաղաքում տեղի ունեցած ՄԱԿ-ի Կլիմայի փոփոխության 2010 թվականի համաժողովում ։ Համաժողովի արդյունքների մասին զեկույցում շեշտադրվել է, որ «Կողմերը կլիմայի փոփոխության հետ կապված բոլոր գործողություններում պետք է լիովին հարգեն մարդու իրավունքները» ։
Վերջին տարիներին նկատվում է մարդու իրավունքների և շրջակա միջավայրի միջև կապի ճանաչման աճ, սակայն դեռ շատ հարցեր կան՝ կապված նրանց միջև հարաբերությունների հետ։ Արդյունքում, 2012 թվականին ՄԱԿ-ի մարդու իրավունքների խորհուրդը սահմանել է մարդու իրավունքների պարտավորությունների մանդատ` կապված անվտանգ, մաքուր, առողջ և կայուն միջավայրի օգտագործման հետ ։ Նշանակված անկախ փորձագետ Ջոն Հ. Նոքսի նախնական զեկույցում այնուհետև նշվել է, որ անհրաժեշտ է առաջնահերթություն տալ շրջակա միջավայրի հետ կապված մարդու իրավունքների պարտավորությունների կիրառման ավելի մեծ հայեցակարգային հստակություն ապահովելու հարցին
2014 թվականին Միավորված ազգերի կազմակերպության հատուկ ընթացակարգերի բոլոր 78 մանդատակիրները համատեղ հայտարարություն են տարածել Մարդու իրավունքների օրվա կապակցությամբ՝ կոչ անելով պետություններին կլիմայի փոփոխության բանակցություններում ներառել մարդու իրավունքների շրջանակներում իրենց գործող պարտավորությունները ։ Սա կանդրադառնա կլիմայի փոփոխությունից տուժած անձանց իրավունքները բոլոր արձագանքման ռազմավարությունների առաջին պլան բերելու վրա։
2015 թվականի մարտի դրությամբ կա մարդու իրավունքների և շրջակա միջավայրի հարցերով հատուկ զեկուցող, որն իրենից ներկայացնում է անվտանգ, մաքուր, առողջ և կայուն միջավայրի իրավունքի իրացման հետ կապված մարդու իրավունքների նախկին անկախ փորձագետի մանդատի ընդլայնում ։ Հատուկ զեկուցողը, Փարիզում ՄԱԿ-ի կլիմայի փոփոխության 2015 թվականի համաժողովին ընդառաջ, տեղեկացրել է պետություններին, որ ապագա համաձայնագրերի վերաբերյալ բանակցություններում նրանք պետք է ապահովեն, որ մարդու իրավունքներում իրենց պարտավորությունները ներառեն կլիմայի փոփոխության նկատմամբ համապատասխան հեռանկար ։
2015 թվականի դեկտեմբերի 12-ին համագումարի ընթացքում ընդունված Փարիզյան համաձայնագիրը կլիմայի փոփոխության և մարդու իրավունքների փոխհարաբերությունների նկատմամբ իրազեկության բարձրացման ամենակարևոր դրսևորումն է ։ Փարիզի համաձայնագիրը կլիմայի առաջին համաձայնագիրն է, որը ճանաչում է մարդու իրավունքների արդիականությունը և նշում ․"Կլիմայի փոփոխությանը վերաբերող գործողություններ ձեռնարկելիս կողմերը պետք է հարգեն, խրախուսեն և հաշվի առնեն մարդու իրավունքների, առողջության իրավունքի, բնիկ ժողովուրդների, տեղական համայնքների, միգրանտների, երեխաների, հաշմանդամություն ունեցող անձանց և խոցելի իրավիճակներում գտնվող մարդկանց իրավունքների ու զարգացման իրավունքի, ինչպես նաև գենդերային հավասարության, կանանց հզորացման և միջսերնդային հավասարության վերաբերյալ իրենց համապատասխան պարտավորությունները։"
Մարդու իրավունքների մասին օրենք և կլիմայի փոփոխություն
Կլիմայի փոփոխությունը ոչ միայն բնապահպանական փոփոխություններ է մտցնում, այլ նաև ազդում է աշխարհի հասարակությունների սոցիալական, տնտեսական, քաղաքական, մշակութային և իրավական ասպեկտների վրա։ ՄԱԿ-ի մարդու իրավունքների խորհուրդը հաստատել է, որ մարդու իրավունքների պարտավորությունները կարող են ուժեղացնել ինչպես միջազգային, այնպես էլ ազգային քաղաքականության մշակումը կլիմայի փոփոխության ոլորտում ։ Ստոկհոլմի 1972 թվականի հռչակագիրը հիմք է ստեղծել շրջակա միջավայրի հանդեպ մարդու իրավունքի հետագա մշակման համար ։ Շրջակա միջավայրի պաշտպանությունը սովորաբար ներառված չէ մարդու իրավունքների պայմանագրերում։ Ավելի շուտ շրջակա միջավայրի պաշտպանությունը բխում է այդ պայմանագրերի պաշտպանած իրավունքներից, ինչպիսիք են կյանքի, սննդի, ջրի և առողջության իրավունքները ։ Առաջ շարժվելով` մարդու իրավունքների մասին օրենսդրությունը կլիմայի փոփոխության քաղաքականության մշակման համատեքստում կարող է օգնել հաստատել մարդու հիմնական իրավունքների նվազագույն չափանիշները, որոնք կարող են ընդունվել միջազգային և ազգային մեղմացման և հարմարվողականության միջոցառումներում։
Կյանքի իրավունք
Կյանքի իրավունքը պաշտպանված է Տնտեսական, սոցիալական և մշակութային իրավունքների միջազգային դաշնագրի 6-րդ հոդվածով, որի համաձայն յուրաքանչյուր մարդ ունի կյանքի իրավունք ։ Կյանքի իրավունքը անքակտելիորեն կապված է այլ իրավունքների իրականացման չափի հետ։ Կան ինչպես կանխատեսված, այնպես էլ դիտարկվող ազդեցություններ, որոնք կլիմայի փոփոխությունը կունենա կյանքի իրավունքի վրա։ Կլիմայի փոփոխության միջկառավարական հանձնաժողովի (IPCC) չորրորդ գնահատման զեկույցը կանխատեսում էր մահացած և վնասվածքներից տառապող մարդկանց աճ ջրհեղեղների, փոթորիկների, ջերմային ալիքների, հրդեհների և երաշտների աճից ։ Կլիմայի փոփոխությունը հավասարապես կազդի կյանքի իրավունքի վրա` սովի և թերսնման աճի և դրա հետ կապված բարդությունների արդյունքում, որոնք ազդում են երեխաների աճի և զարգացման, շնչառական հիվանդությունների վրա ։ Ծովի մակարդակի բարձրացումը կլիմայի փոփոխության հետևանքներից մեկն է, որի պատճառով Մալդիվյան կղզիներում բնակվող մարդիկ ենթակա են ջրահեղձության, վնասվածքներ ստանալու և կյանքի կորուստի։
Սննդի իրավունք
Սա բխում է Տնտեսական, սոցիալական և մշակութային իրավունքների միջազգային դաշնագրի II հոդվածից, երբ դաշնագրի մասնակից պետությունները պետք է առավելագույնի հասցնեն իրենց հասանելի ռեսուրսները` բավարար սննդի իրավունք ստանալու համար ։ Կլիմայի փոփոխությունն ազդելու է սննդի անվտանգության բոլոր չորս հիմնասյուների վրա. մատչելիություն, առկայություն, օգտագործում և կայունություն։ Սննդամթերքի իրավունքի վերաբերյալ հատուկ զեկուցողի 2008 թվականի զեկույցում նշվում է, որ աշխարհում սննդամթերքի աճեցման ձևն արմատական փոփոխությունների կենթարկվի` աճող բնակչության և կլիմայի փոփոխության հետևանքները հաղթահարելու համար, միաժամանակ խուսափելով բնապահպանական ճգնաժամից ։ Միավորված ազգերի կազմակերպության զարգացման ծրագրի հաշվարկով ևս 600 միլիոն մարդ կլիմայի փոփոխության հետևանքով կկանգնի թերսնման առաջ ։ Դա, ամենայն հավանականությամբ, կործանարար ազդեցություն կունենա մերձսահարայական Աֆրիկայի վրա ։
Ջրի իրավունք
Տնտեսական, սոցիալական և մշակութային իրավունքների հանձնաժողովը (CESCR) նշել է, որ ջրի իրավունքը ոչ միայն գոյատևման հիմնական պայմանն է, այլ նաև այն անքակտելիորեն կապված է այլ իրավունքների հետ, ինչպիսիք են՝ բնակարանի, առողջության հասանելի մակարդակի, համարժեք կենսամակարդակի և սննդի իրավունքները ։ Կլիմայի փոփոխության միջկառավարական հանձնաժողովի գնահատման հինգերորդ զեկույցում նշվում է, որ քաղցրահամ ջրի հետ կապված ռիսկերը զգալիորեն աճում են` ջերմոցային գազերի կոնցենտրացիայի ավելացման հետ կապված, իսկ կլիմայի փոփոխությունը 21-րդ դարի ընթացքում կանխատեսում է զգալիորեն կրճատել վերականգնվող մակերևութային և ստորերկրյա ջրերի ռեսուրսները չոր մերձարևադարձային շրջաններում ։
Առողջության իրավունք
Տնտեսական, սոցիալական և մշակութային իրավունքների միջազգային դաշնագրի (ICESCR) 12-րդ հոդվածը սահմանում է «ֆիզիկական և մտավոր առողջության բարձրագույն հասանելի ստանդարտի իրավունքը» ։ Ազգային սահմանադրությունների մեծ մասը ինչ-որ կերպ պաշտպանում է առողջության իրավունքը, և այն լայնորեն պաշտպանված է միջազգային և տարածաշրջանային այլ փաստաթղթերում ։ Կլիմայի փոփոխությունը պատրաստվում է մեծացնել առողջության անհամապատասխանությունները աշխարհի տարբեր մասերում հարուստների և աղքատների միջև։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը (WHO) հաշվարկել է, որ սկսած 1970 թվականից կլիմայի փոփոխությունը տարեկան 150,000 մահվան պատճառ է հանդիսանում, լուծի, մալարիայի և թերսնուցման տարածման դեպքերի աճի միջոցով հիմնականում Աֆրիկայում և զարգացող այլ շրջաններում ։ Գլոբալ ջերմաստիճանի ընդամենը 1 ° C բարձրացումը կարող է կրկնապատկել տարեկան մահացությունը կլիմայի փոփոխությունից (ըստ ԱՀԿ) ։
Տեղահանություն
Կլիմայով պայմանավորված հավանական ներգաղթը ներկայումս կլիմայի փոփոխության հետ կապված հոսքի ամենավիճելի հետևանքներից մեկն է։ Հետազոտությունները ենթադրում են, որ կլիմայի փոփոխությունը մինչև 2100 թվականը կարող է հանգեցնել մոտ 50-ից 200 միլիոն նոր տեղահանված և միջազգային փախստականների ։ «Մեգա-դելտաները» Ասիայում, Աֆրիկայում և փոքր կղզիներում ջրհեղեղների և փոթորիկների մեծ ռիսկի տակ են, ինչը կհանգեցնի տեղական բնակչության լայնածավալ տեղահանման ։ Կլիմայի փոփոխությամբ պայմանավորված միգրացիան կա՛մ կազդի մարդու իրավունքների միջազգային հիմնական նորմերի վրա, կա՛մ կխախտի դրանք։
Կլիմայական արդարադատություն
Միգրացիայի միջազգային կազմակերպությունը առաջարկել է բնապահպանական միգրանտի սահմանում ․"Բնապահպանական միգրանտները այն անձինք են կամ անձանց խմբերը, ովքեր հիմնականում իրենց կյանքի կամ կենսապայմանների վրա բացասաբար ազդող միջավայրի հանկարծակի կամ ընթացող փոփոխության պատճառով ստիպված են լքել իրենց տները կամ նախընտրում են անել դա՝ ժամանակավորապես կամ մշտապես, և ովքեր տարհանվում են իրենց երկրի ներսում կամ արտերկիր։"Քանի դեռ չկա իրավաբանորեն պարտադիր սահմանում այն մասին, թե ինչ է իրենից ներկայացնում բնապահպանական միգրանտը, դժվար կլինի իրականացնել ցանկացած իրական արդարադատություն։ Կլիմայի արդարադատության հայեցակարգը մարդու բոլոր իրավունքները կիրականացնի առավել թափանցիկ ձևով՝ կլիմայի փոփոխության արդյունքում ստեղծվող մի փոքր անհայտ ազդեցության պայմաններում հիմնական չափորոշիչները պահպանելու համար ։
Կոնֆլիկտ
«International Alert» միջազգային խաղաղակառույց հասարակական կազմակերպությունը անվանում է 46 երկիր, որտեղ կլիմայի փոփոխության հետևանքները (ներառյալ ջրի սակավությունը, վարելահողերի կորուստը, ծայրահեղ եղանակային պայմանները և հալվող սառցադաշտերը) կարող են փոխգործակցել տնտեսական, սոցիալական և քաղաքական ուժերի հետ՝ ստեղծելով «բռնի հակամարտության բարձր ռիսկ» ։
Բնիկ ժողովուրդներ
Բնիկ ժողովուրդները յուրահատուկ դիրքորոշում ունեն, երբ խոսքը վերաբերում է բնակչության վրա կլիմայի փոփոխության հետևանքների ազդեցությանը։ Տեղաբնիկներից շատերն ապրում են կենսապահովման կենսակերպով, որն էլ իր հերթին խիստ խանգարում է, երբ խոսքը վերաբերում է կլիմայի փոփոխության ազդեցությանը։ Շատ երկրներում քաղաքային օրենսդրությունը տարբերվում է բնիկ ժողովուրդների համար, ինչը բարդացնում է ցանկացած իրավական միջոց ։ Կլիմայի փոփոխությունն այլ կերպ է ազդում բնիկ ժողովուրդների վրա, ոչ միայն ցամաքի և ջրի հետ կապված ֆիզիկական և հոգևոր կապերի պատճառով, այլ նաև այն պատճառով, որ նրանք ունեն հատուկ էկոլոգիական և ավանդական գիտելիքներ, որոնք կարող են օգտագործվել այդ ազդեցությունների մեղմացման լավագույն ռազմավարությունը գտնելու համար ։
ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների մարմինները բնիկ ժողովուրդների իրավունքները առանձնացրել են որպես հատկապես խոցելի կլիմայի փոփոխության խաթարիչ ազդեցությունների հանդեպ ։ Կլիմայի փոփոխության պատճառով տեղաբնիկ ժողովուրդներն ազդեցություն են կրել իրենց ապրուստի միջոցների և մշակութային ինքնությն առումով Հյուսիսային Ամերիկայում, Եվրոպայում, Լատինական Ամերիկայում, Աֆրիկայում, Ասիայում և Խաղաղ օվկիանոսում։ Տուժել է մոտավորապես 370 միլիոն տեղաբնիկ ։
Երեխայի իրավունքներ
Արտասահմանյան զարգացման ինստիտուտի հետազոտողները պարզել են, որ Հարավային Ասիայում երեխաները կարող են հատկապես խոցելի լինել մարդու իրավունքների խախտումների տեսանկյունից` կլիմայի հետ կապված աղետներից հետո։ Դրանք կարող են ներառել գենդերային բռնություն, երեխաների աշխատանք, ընտանիքի փայփայումներ և զարգացման ու ուսման խոչընդոտներ։ Հետազոտողները պնդում են, որ աղետի ռիսկը նվազեցնելու կամ կլիմայի փոփոխությանը հարմարվելու քաղաքականության մեջ երեխաների իրավունքները հազվադեպ են առաջնահերթ համարվում, և որ կլիմայի փոփոխության հարմարվողականության քաղաքականությունը պետք է հարմարեցնի միջամտությունները` ուղղված երեխաների իրավունքների, մասնավորապես երեխաների պաշտպանության և կրթության կարևոր կողմերին ։
Զարգացում
Հաշվի առնելով, որ աշխարհի ամենաաղքատ քաղաքացիներից շատերն ուղղակիորեն կախված են շրջակա միջավայրից՝ իրենց ամենօրյա ապրուստի համար, զարգացման միջազգային շատ գործակալություններ կլիմայի փոփոխությունն ու զարգացումը համարում են «անքակտելիորեն կապված»  ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իրավաբանություն Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ Կատեգորիա:Կլիմայի փոփոխություն Կատեգորիա:Մարդու իրավունքների գործիքներ Կատեգորիա:Բնություն և հասարակություն
TED (համաժողովներ)
TED (հապավում անգլերենից՝ Technology, Entertainment and Design - տեխնոլոգիա, ժամանց և դիզայն), մեդիա կազմակերպություն, որը «տարածման արժանի գաղափարներ» կարգախոսի ներքո ազատ արտոնագրով ելույթներ է հրապարակում։ Այն որպես կոնֆերանս հիմնադրվել է 1984 թվականի փետրվարին, իսկ ամեն տարի կոնֆերանսներ տեղի են ունեցել 1990 թվականից սկսած ։ TED-ի սկզբնական շեշտադրումը տեխնոլոգիաների և դիզայնի վրա էր, որը կապված էր Սիլիկոնային հովտում ծագելու հետ, սակայն այն ժամանակի ընթացքում ընդլայնել է իր հորիզոնը՝ ներառելով բազմաթիվ գիտական, մշակութային և ակադեմիական թեմաներ ։
TED-ի հիմնական կոնֆերանսները ամեն տարի անցկացվում են Վանկուվերում (Բրիտանական Կոլումբիա, Կանադա)` Վանկուվերի կոնվենցիայի կենտրոնում։ Մինչև 2010 թվականը կոնֆերանսները տեղի են ունեցել Լոնգ Բիչում ։ TED իրադարձությունները անցկացվում են նաև Հյուսիսային Ամերիկայում, ինչպես նաև Եվրոպայում և Ասիայում ՝ ելույթների ուղիղ հեռարձակմամբ։ Նրանք գիտության և մշակույթի հետազոտության և պրակտիկայի մեջ ընդգրկում են թեմաների լայն շրջանակ, հաճախ նույնիսկ պատմություններ պատմելով ։ Խոսնակներին տրվում են առավելագույնը 18 րոպե իրենց գաղափարները առավել նորարարական և գրավիչ ձևով ներկայացնելու համար ։ Նախկին խոսնակների թվում են Բիլ Քլինթոնը, Ջեյն Գուդոլը, Ալբերտ Գոռը, Թեմփլ Գրանդինը, Գորդոն Բրաունը, Դևիդ Քեմերոնը, Բիլլի Գրեհեմը, Ռիչարդ Դոքինզը, Բիլ Գեյթսը, Դոլֆ Լունդգրենը, Բոնոն, Google-ի հիմնադիրներ Լարի Փեյջը և Սերգեյ Բրինը, ինչպես նաև այլ Նոբելյան մրցանակակիրներ ։ TED-ի ներկայիս հոգաբարձուն բրիտանացի նախկին համակարգչային լրագրող և ամսագրի հրատարակիչ Քրիս Անդերսոնն է ։
2006 թվականի հունիսից TED- ելույթները ներկայացվել են առցանց անվճար դիտելու Attribution-NonCommercial-NoDerivatives Creative Commons-ի լիցենզիայով արտոնագրի՝ TED.com կայքի միջոցով ։ 2018 թվականի փետրվարի դրությամբ կայքէջում հասանելի է ավելի քան 2600 TED ելույթներ ։ 2011 թվականի նոյեմբերին TED ելույթները ամբողջ աշխարհով դիտվել էին շուրջ մեկ միլիարդից ավելի անգամ ։ Այնուամենայնիվ ոչ բոլոր ԹԵԴ ելույթներն են հայտնի։ Գիտնականների կողմից տրամադրված ելույթները ավելի շատ են հակված դիտելու առցանց, իսկ արվեստի ու դիզայնի տեսանյութերը դիտվում են միջինից ավելի քիչ անգամ ։
1984-99․ հիմնադրում և վաղ տարիներ
TED-ի գաղափարը ծագել է 1984 թվականին ճարտարապետ և գրաֆիկ դիզայներ Ռիչարդ Սաուլ Ուուրմանի կողմից, ով շեշտը դրել է տեխնոլոգիայի, զվարճանքի և դիզայնի (այսինքն՝ «TED»-ի) ոլորտների կոնվերգենցիայի վրա ։ Առաջին համաժողովի ընթացքում, որը կազմակերպվել էր Հարրի Մարքսի և Ուուրմանի կողմից նույն թվականին, ներկայացվել էր Philips-ի և Sony-ի կողմից մշակված կոմպակտ սկավառակի (CD) ցուցադրությունները և Էփլ Մակինտոշ համակարգչի առաջին ցուցադրումներից մեկը ։ Ներկայացումներով է հանդես եկել հայտնի մաթեմատիկոս Բենոու Մանդելբրոտը և այլ տեղեկատվական վերնախավի այլ ազդեցիկ անդամներ, որոնցից են Նիկոլաս Նեգրոպոնտեն և Ստյուարտ Բրանդը։ Համաժողովը ֆինանսապես անհաջողություն ապրեց․ սրանից միայն վեց տարի անց իրականացավ երկրորդ TED համաժողովը ։
1990 թվականից առաջընթաց ապրող «TEDsters» համայնքը մինչև 2009 թվականը ամեն տարի հավաքվում էր Կալիֆոռնիայի Monterey Bay ազգային համալսարանում, սակայն իր մասնակիցների տարեց տարի հսկայական աճի շնորհիվ՝ այն շուտով տեղափոխվում է Լոնգ Բիչ ։ Սկզբնապես TED խոսնակները ընտրվում էին վերջինիս կարգախոսին համապատասխան, սակայն 1990-ականների ընթացքում խոսնակների ցանկը ընդլայնվում է, ներառելով գիտնականների, փիլիսոփաների, երաժիշտների, կրոնական առաջնորդների, բարերարների և այլոց ։
2000-16․ աճ
2000 թվականին Ուուրմանը 65 տարեկանում փնտրելով իրեն փոխարինողի՝ հանդիպում է նոր մեդիա գործարարի և TED-ով ոգևորված Քրիս Անդերսոնին, ապա սկսում են քննարկել հետագա իրադարձությունները։ Անդերսոնի բրիտանական Future մեդիա կազմակերպությունը գնել է TED-ը։ 2001 թվականի նոյեմբերին Անդերոսնի շահույթ չհետապնդող The Sapling հիմնադրամը (կարգախոսը`«մեծ գաղափարների տարածման խթանում») Future-ից 6 միլիոն եվրոյով գնում է TED-ը ։ 2002 թվականի փետրվարին Անդերսոնը TED ելույթ ունեցավ, որի ժամանակ նա բացատրեց կոնֆերանսի իր տեսլականը և որպես կուրատոր իր ապագա դերը ։ Ուուրմանը լքում է իր պաշտոնը 2002 թվականի կոնֆերանսից հետո։
2006 թվականին մասնակցության համար պետք էր վճարել 4,000 ԱՄՆ դոլար, և մուտքը միայն հրավերով էր ։ Անդամության մոդելը 2007 թվականի հունվարին կազմում էր տարեկան 6,000 դոլար անդամավճար, որը ներառում էր կոնֆերանսին մասնակցությունը, ակումբային փոստով առաքումը, ցանցային գործիքներ և համաժողովների DVD-ները։ 2017 թվականին կոնֆերանսին մասնակցելու համար մեկ մասնակիցի անդամավճարը կազմում էր 8,500 դոլար ։
2014 թվականին համաժողովը տեղափոխվել է Վանկուվեր։
TED-ի Նյու Յորքի և Վանկուվերի գլխավոր գրասենյակների աշխատակիցների թիվը կազմում է մոտավորապես 180 աշխատակից ։
TED մրցանակներ
TED մրցանակը ներկայացվել է 2005 թվականին։ Մինչև 2010 թվականը այն տարեկան կտրվածքով երեք անհատի տրամադրում էր 100,000 ԱՄՆ դոլար և «ցանկանում փոխել աշխարհը» ։ Յուրաքանչյուր հաղթող հանդիսավոր կերպով ամենամյա կոնֆերանսի ժամանակ ներկայացնում է իր ցանկությունը։ 2010 թվականից ընտրական գործընթացի փոփուխության պատճառով հաղթող կարող էր դառնար միայն մի անհայտ, որպեսզի TED-ը իր առավելագույն ճիգերով հաղթողի ցանկությունը ի կատար ածեր։ 2013 թվականին մրցանակը կազմում էր 1 միլիոն դոլար ։ Նախկին տարիներին TED մրցանակակիրն են․
Ted talks
Ted համաժողովի ժամանակ յուրաքանչյուր ելույթ կոչվում է Ted talk։ Ելույթների հոլովակները հրապարակում են TED.com կայքում։ Դրանք կարելի է անվճար դիտել կայքում, ներբեռնել համակարգիչ HD որակով, ինչպես նա բաժանորդագրվել։ Հոլովակները հասանելի են նաև YouTube-ում։
Այֆոն և Անդրոիդ սարքավորումների համար հասանելի են, ինչպես պաշտոնական, այնպես էլ՝ ոչ պաշտոնական հավելվածները։ Մինչև 2013 թվականը հավելված ռուսական տարբերակը բացակայում էր։ Տարվա վերջում, «TED Open Translation Project» նախագծի շրջանակներում արվել է թարգմանություն։ Հավելվածը ունի պարզ նավիգացիա, որը թույլ է տալիս նայել հոլովակները սուբտիտրներով, ինչպես նաև լսել համացանցային TED ռադիո։ 2009 թվականից TED-հոլովակները հասանելի են անվճար ներբեռման Ovi/Ovi Store համացանցային խանութում։
TED Open Translation նախագծի շրջանակներում ավելի քան 8000 կամավորներ թարգմանում են ելույթները մի քանի տասնյակ լեզուներով։ 2012 թվականի հոկտեմբերին թարգմանվել է ավելի քանի 32 հազար ելույթ։ Թարգմանությունները հասանելի են ենթագրերի ձևաչափով։
TED Prize
2010 թվականից սկսսած տրվում է մեկ պարգև ։
TEDx
TEDx-ը համարվում է TED-ի ծրագրերից, որը թույլ է տալիս մարդկանց կամ խմբերի տարբեր երկրներում, քաղաքներում, համալսարաններում, հասարակական կազմակերպություններում կազմակերպել TED-ի ոճի համաժողովներ։ TED համաժողվները համարվում են անկախ միջոցառումներ, որոնց անցկացվում է TED լիցենզիայով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Միջազգային կազմակերպություններ Կատեգորիա:Ոչ առևտրային կազմակերպություններ
Պլեշևսկի գավառ
Պլեշևսկի գավառ (Powiat pleszewski), գավառ (շրջան) Լեհաստանում, որպես վարչական միավոր մտնում է Մեծ լեհական վոյևոդության կազմի մեջ։ Գավառի կենտրոնը Պլեշև քաղաքն է։ Զբաղեցնում է 711,91 կմ2 տարածք։ Բնակչությունը` 63 252 մարդ (2015 թվականի դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ) ։
1898
Մահեր
Կատեգորիա:1898 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Սամբոյի Եվրոպայի առաջնություն 2014
Սամբոյի Եվրոպայի առաջնություն 2014, անցկացվել է 2014 թվականի մայիսի 16-ից 18-ը Ռումինիայի մայրաքաղաք Բուխարեստում։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:2014 սամբոյում Կատեգորիա:Սամբոյի Եվրոպայի առաջնություններ
Չիվիչյան
Չիվիչյան, հայկական ազգանուն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Մականվանական հիմքով ազգանուններ Կատեգորիա:Թուրքերեն հիմքով ազգանուններ Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Մոնտելաբատե
Մոնտելաբատե (Montelabbate), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Մարկե շրջանում՝ Պեզարո է Ուրբինո պրովինցիայում։ Բնակչությունը կազմում է 6482 մարդ (2008 թվականի տվյալներով), բնակչության խտությունը՝ 331 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 20 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 61025։ Հեռախոսային կոդ՝ 0721։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության գրաֆիկը.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Սիրոն
Սիրոն, (西戎), արևմտյան Չժոու դինաստիայի ընդհանուր հիշատակումն իր սահմանների արևմուտքում գտնվող ցեղերին։ Շանի դինաստիան կոչվում էր Ցիան (羌) կամ Դի Ցիան (氐羌) : Ըստ լեգենդի, Յան կայսրից հետո այն եղել է տիբեթյան Հան և Ցյան ազգությունների նախնիներից մեկը ։ Պատերազմող պետությունների ժամանակաշրջանից հետո Սիրոնը փոխվեց, նկատի ունենալով Հան ազգությունից արևմուտք գտնվող տարբեր ոչ Հան էթնիկ խմբերին։ Չորս բարբարոսներից մեկն է։
Ցինից առաջ
Ք.ա. 6000-4000 տարի առաջ Լոնգսի, Հըհուան և այլ շրջաններ կլիմայական խոնավությամբ և ջերմությամբ ամենահարմար շրջաններն էին։ Յանգշաոյի մշակույթի տարածումը, որը հիմնականում հենվում է չոր հողագործության վրա, մեծապես ընդլայնվել է։ Բնորոշ վայրերն են Դադիվանը Ցինանում, Սիշանփինը Տյանշույում, Շիճաո գյուղը, Գաոսիրոուն Լիսիանում, Նանծոուծիլիանգը Ցինյանում, Փինգլիանի տաճարները։ Միաոդիգոուի մնացորդները հայտնաբերվել են նաև Ցինհայի արևելքում գտնվող Սյունհուա կոմսությունում։ Յանգշաոյի մշակույթի մարդիկ, շարժվելով դեպի արևմուտք, ստեղծեցին Մածիայաոյի մշակույթը, որտեղ ներկայացված էին նրբագեղ խեցեղեն Հուանգշուեյ և Դաթոնգ գետերի ավազաններում։ Մաչանգի տեսակը, որը ներկայանում է ուշ Մածիայաոյի մշակույթի զարգացման ամենաբարձր մակարդակը, տարածված է դեպի արևմուտք, դեպի Ծյուցյուան՝ Հըսի միջանցքի արևմտյան վերջում, Անսի և այլ վայրեր, նույնիսկ բաշխված են դեպի հյուսիս, դեպի Թենգեր անապատ և Էծինա տարածք։ Գան և Ցին շրջաններում, հիմնականում նեոլիթյան դարաշրջանում, չոր գյուղատնտեսական մշակույթը, կորեկ տնկելը, գտնվում էր շարունակական և աստիճանաբար զարգացման վիճակում։ Չնայած Սիրոնը (西戎), Դոնգյին (東夷), Բեյդին (北狄), Նանմանը (南蠻]]) միասին կոչվում են որպես 4 բարբարոսներ, բայց իրականում և Սիրոնը և Բեյդին առաջացել են նույն աղբյուրից, ինչ աբորիգենները կենտրոնական հարթավայրերում ։
Երբեմն այն նաև կոչվում է Գուի Ռոնգ։ Վու Դիի 35-րդ տարում Չժոու թագավոր Ծին հարձակվեց արևմուտքում գտնվող Գուեյ Ռոնգի վրա և գերևարեց 12 թագավորներին։ Երգերի գրքում (詩經) հաճախ հանդիպում են էպոսներ, Չժոու դինաստիայի և Սիրոնի միջև պատերազմի մասին «Հեհե Նանճոնգ և հարձակումը Սիրոնի վրա» (赫赫南仲，薄伐西戎)։
Լեգենդն ասում է, որ Ցյուան Ռոնգը կայսրի հետնորդն է ։ Նա և բոլոր Ծի ազգանուն ունեցողները սերում են նույն նախնիներից ։
Չժոուի թագավոր Պինի (平) 21-րդ տարում Ցինի դուքս Վենը հաղթեց Սի Ռոնգին արևմուտք կատարած արշավանքով և վերականգնեց Չժոու դինաստիայի հին երկիրը։
Ցինի դուքս Մուի ժամանակ Սիրոնում կար 8 թագավորություն։ Այսինքն՝ Միենճու (緜諸) (այժմ Գանսուից արևելք), Գուն (緄) (այժմ Գանսուից արևելք), Չժայ և Լայճիրոն (翟、豲之戎) (այժմ Շանսիից հյուսիս), Ցիշան (岐山), Լիենշան (梁山) (այժմ Հանչենգի և Լուոչուանի միջև), Ծինգշույ և Ցիշույ (泾水、漆水)՝ Ցիցյուից հյուսիս (այժմ Նինսյանից հյուսիս-արևմուտք, Գանսու), Դալի (大荔) (այժմ Դալիի արևելլք՝ Շանսի), Վուշի (烏氏 )(այժմ Փինլիանի հյուսիս-արևմուտքում գտնվող Գանսուի և Նինսիայի հանգույցում, Գանսու), Ցյույան (朐衍) (այժմ Յանչիի տարածքը Նինսիայում)։ Դրանք բոլորը գտնվում են Լոնգշանի (陇山) մոտ (այժմ Լիուպան լեռը Նինսիայում)։ Նրանք բոլորը նվաճվեցին Ցինի դուքս Մուի կողմից։
Լեզվաբաններ Բայ Յիպինգը (白一平) և Շածիարը (沙加爾) վերակառուցեցին հին չինարենի արտասանությունը և կարծում էին, որ «Ռոնգ»-ը հին չինարենում արտասանվում է「*nuŋ」 :
Ցին և Հան դինաստիաներից հետո
Օտարերկրյա ռասսաները կամ երկրները Հան ազգության կողմից նշված են որպես «Սիրոն»։ Դրանք են Տույհուն (吐谷渾), Տուբոն (吐蕃), Յանցինը (焉耆), Ցիուցին (龜茲), Դավանը (大宛), Կանծիուն (康居國), Դացինը (大秦國), Նիփոլուոն (泥婆羅), Դանգսիանգցյանը (党項羌), Գաոչանգը (高昌), Շուլեյը (疏勒), Յութիենը (于闐), Տյանչժուն (天竺), Ծիբինը (罽賓), Կանգգուոն (康國), Բոսին (波斯), Ֆուլոնգը (拂菻), Դաշին (大食) , Շիծին (獅子), Յանցայը (奄蔡), Հեդան (嚈噠), Տուհուոլուոն (吐火羅) , Ցյանգծուն (吐火羅):
Գրականություն
Կատեգորիա:Ցեղեր Կատեգորիա:Ցեղախմբեր
Պոկրովսկ
Պոկրովսկ (Покровськ), քաղաք Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Պոկրովսկիում, շրջանային նշանակության քաղաք։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Գրիշինո, Պոստիշևո։ Հիմնադրվել է 1875 թվականին։
2012 թվականի տվյալներով Պոկրովսկ քաղաքում բնակվում էր 65 325 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 29,7 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 2328 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Պոկրովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքներ Կատեգորիա:1875 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:1880 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Պլյուս-մինուս նշան
Պլյուս-մինուս նշան (±), մաթեմատիկական նշան, որը դրվում է որոշակի արտահայտության առջև և նշանակում է, որ այս արտահայտության արժեքը կարող է լինել ինչպես դրական, այնպես էլ բացասական։ Հաճախ օգտագործվում է, օրինակ, նշելու համար․
Օրինակներ
Օրինակ 1․ «Ցանցում լարումը պետք է լինի 220 ± 4,5 վոլտ» արտահայտությունը նշանակում է, որ լարումը պետք է լինի 215,5-ից 224,5 վոլտ միջակայքում։
Օրինակ 2․ Այստեղ «պլյուս-մինուս» նշանը պետք է հասկանալ բառացիորեն, երբ նշվում է երկու տարբերակները որպես այլընտրան, օրինակ՝ քառակուսային հավասարման երկու արմատները հաշվարկելու բանաձևը․ Այս բանաձևը կրճատ տարբերակ է հավասարման երկու արմատների հաշվարկման համար․
Օրինակ 3․ Եռանկյունաչափական․
Օրինակ 4. Այստեղ պլյուս-մինուս նշանի մեկնաբանությունն այլ է. պետք է ընտրել միանդամի նշանը՝ կախված շարքում դրա համարից․
Պատմություն
Պլյուս-մինուս նշանը հայտնվել է Ալբեր Ժիրարի մոտ, որն այն գրել է հետևյալ կերպ՝ (ֆրանսերեն ou բառը թարգմանաբար նշանակում է «կամ»)։ Նշանին ժամանակակից տեսք է տվել Ուիլյամ Օտրեդը 1631 թվականին ։
Մինուս-պլյուս նշան
Պլյուս-մինուս նշանն ունի տարբերակ՝ \mp (մինուս-պլյուս) նշանը։ Այն օգտագործվում է մեկ կամ մի քանի պլյուս-մինուս նշանների հետ համատեղ և նշանակում է, որ պլյուս-մինուս նշանի պլյուսը խստորեն համապատասխանում է մինուս-պլյուս նշանի մինուսին և հակառակը։ Օրինակ․
Սա երկու բանաձևերի կրճատ գրությունն է․
Երբեմն նույն կերպ օգտագործվում են այլ նշաններ, օրինակ՝ փոքր-մեծ \gtrless․ նշանակում է երկու անհավասարություն․
(8839) Նովիչկովա
(8839) Նովիչկովա (Novichkova), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1989 թվականի հոկտեմբերի 24-ին Լյուդմիլա Չեռնիխի կողմից Նաուչնիում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,10445 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,553 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,6559 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1997,91 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,180189 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,96° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1989 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Լյուդմիլա Չեռնիխի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ֆեոդոր Պուստովոյտով
Ֆեոդոր Ստեպանովիչ Պուստովոյտով (Фёдор Степанович Пустовойтов, ), խորհրդային նկարիչ և մանկավարժ, Լենինգրադի նկարիչների միության անդամ ։
Կենսագրություն
Ֆեոդոր Ստեպանովիչ Պուստովոյտովը ծնվել է 1912 թվականի փետրվարի 12-ին Չեռնիգովի նահանգի Նովոզիբկով քաղաքում, բանվորական ընտանիքում։ 1930 թվականին մանկավարժական թեքումով միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել է Դոնի Ռոստովի գեղարվեստամանկավարժական տեխնիկում։ 1932 թվականին Ռոստովի տեխնիկումից տեղափոխվել է Լենինգրադի համառուսաստանյան գեղարվեստի ակադեմիայի նախապատրաստական դասարաններ, որոնք ավարտելուց հետո 1935 թվականին ընդունվել է Ի. Ե. Ռեպինի անվան գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտի գեղանկարչական ֆակուլտետի առաջին կուրս։ Սովորել է Պավել Նաումովի, Միխայիլ Բերնշտեյնի, Հենրիխ Պավլովսկու, Ալեքսանդր Օսմյորկինի մոտ։ 1941 թվականին ավարտել է ինստիտուտը Ա. Օսմյորկինի արվեստանոցում՝ գեղանկարչության նկարչի որակավորման շնորհմամբ։ Դիպլոմային աշխատանքը եղել է  «Վերադարձ աշխատանքից» («Возвращение с работы») նկարը ։
Պատերազմից հետո աշխատել է որպես շրջանային թերթի աշխատակից, ավագ դպրոցի ուսուցիչ, ՀամԿ(բ)Կ Վսևոլոժսկի շրջանային կոմիտեի կուսկաբինետի նկարիչ։ 1942 թվականի օգոստոսին զորակոչվել է բանակ։ 220-րդ տանկային բրիգադի կազմում կռվել է Լենինգրադի, Մերձբալթյան և 2-րդ Բելառուսական ճակատներում որպես աշտարակային հրաձիգ և Տ-34 տանկային ռադիստ։ Մասնակցել է Պուլկովոյի, Պսկովի ճակատամարտերին, Մերձբալթիկայի և Լեհաստանի ազատագրմանը։ Պարգևատրվել է «Լենինգրադի պաշտպանության համար», «Գերմանիայի նկատմամբ հաղթանակի համար» մեդալներով։ Զորացրվել է կրտսեր սերժանտի աստիճանով։
1946 թվականին Ֆեոդոր Պուստովոյտովը դարձել է Լենինգրադի խորհրդային նկարիչների միության անդամ։ 1948 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների՝ ցուցադրելով իր աշխատանքները Լենինգրադի կերպարվեստի առաջատար վարպետների ստեղծագործությունների հետ միասին։ Ստեղծել է ժանրային նկարներ, բնանկարներ, նատյուրմորտներ ։ 1946-1959 թվականներին Լենինգրադի գեղարվեստամանկավարժական ուսումնարանում գեղանկարչություն և նկարչություն է դասավանդել։ Երկարամյա մանկավարժական գործունեության համար պարգևատրվել է Պատվո նշան շքանշանով։
Մահացել է 1989 թվականի հունվարի 16-ին Լենինգրադում՝ կյանքի 77-րդ տարում։
Քրիսթեն Նյուգոր
Քրիսթեն Նյուգոր (Kristen Nygaard, ), նորվեգացի գիտնական հաշվողական համակարգերի տեսության բնագավառում, Թյուրինգի մրցանակի դափնեկիր։ Օլե-Յոհան Դալի հետ մեկտեղ հանդիսանում է օբյեկտ կողմնորոշված ծրագրավորման, ինչպես նաև առաջին «Սիմուլա» օբյեկտ կողմնորոշված ծրագրավորման լեզվի հիմքերի մշակողներից մեկը։
Կյանք
1951 թվականի հունվարի 27-ից Նյուգորն ամուսնացած է եղել «The Norwegian Agency for Aid to Developing Countries» բարեգործական ընկերության գործընկերոջ` Յոհաննա Նյուգորի հետ (Johanna Nygaard): Միասին դաստիարակել են երեք երեխա։ Ունեն յոթ թոռ ։
Քրիսթեն Նյուգորը մահացել է 75 տարեկան հասակում` իր գործընկեր Դալի մահվանից մեկ ամիս անց, սրտամկանի ինֆարկտից։
Գործունեություն
Քրիսթեն Նյուգորը մաթեմատիկայի մագիստրոսի աստիճան է ստացել 1956 թվականին։ Նրա մագիստրոսական ատենախոսությունը կրում էր «Մոնտե-Կարլոյի մեթոդների տեսական ասպեկտները» վերնագիրը (Theoretical Aspects of Monte Carlo Methods): 1948-1960 թվականներին Նյուգորը աշխատել է նորվեգական ռազմական գիտահետազոտական ինստիտուտում, որտեղ վերջին երեք տարիներին գլխավորել է օպերացիաների ուսումնասիրության բաժանմունքը։ 1960 թվականից զբաղեցրել է Նորվեգական հաշվողական կենտրոնի տնօրենի պաշտոնը։ 1975-1976 թվականներին դասավանդել է Դանիայում` Օրհուսի համալսարանում։ 1977 թվականից Օսլոյի համալսարանում ստացել է պրոֆեսորի կոչում և Օլե-Յոհան Դալի հետ աշխատել օբյեկտ կողմնորոշված ծրագրավորման լեզուների վրա։ Նրանք միասին մշակել են առաջին օբյեկտ կողմնորոշված «Simula I» ծրագիրը, ապա նաև` «Simula 67»-ը։ Դալը և Նյուգորն առաջ են քաշել ծրագրավորման հետ կապված մի շարք հասկացություններ` դաս, օբյեկտ, ժառանգում, օբյեկտների դինամիկ ստեղծում և այլն։ Ներկայումս այս հասկացություններն ընկած են ծրագրավորման լեզուների, մասնավորապես, Ջավայի, C++-ի հիմքում։ 1975-1992 թվականներին մասնակցել է «Սիմուլա»-յի գաղափարները շարունակող և զարգացնող հաջորդ ծրագրի` «BETA»-ի մշակմանը։
1987 թվականին Քրիսթեն Նյուգորը որպես հրավիրված դասախոս աշխատել է Ստենֆորդի համալսարանում, ինչպես նաև «Xerox PARC», «Palo Alto» և «Apple» ընկերություններում։
2000 թվականի օգոստոսից Նյուգորը հանդիսանում է Սուրբ Օլաֆի շքանշանի կոմանդոր։ 2001 թվականին Դալի հետ պարգևատրվել է Թյուրինգի մրցանակով, իսկ 2002 թվականին` Ջոն ֆոն Նեյմանի շքանշանով ինֆորմատիկայի զարգացման ոլորտում էական ներդրման համար ։ Նորվեգիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամ է ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի գիտնականներ Կատեգորիա:Օսլոյի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Նորվեգիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ծրագրավորման լեզվի հետազոտողներ Կատեգորիա:Նորվեգացի մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ
1834
Մահեր
Կատեգորիա:1834 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Թատրոնի սոցիոլոգիա
Թատրոնի սոցիոլոգիա, արվեստի սոցիոլոգիայի բնագավառ, որն ուսումնասիրում է հասարակության և թատրոնի փոխկապակցվածությունն ու փոխազդեցությունը։
Այն առաջացել է սոցիոլոգիայի, սոցիալական հոգեբանության, թատրոնի պատմության ու թատրոնի տեսության սահմանագծում, և առավել կոնկրետ ուսումնասիրում է թատրոնի դերը որոշակի սոցիալական պայմաններում, ինչպես նաև այն, թե ինչպես է սոցիալական իրականությունն արտացոլվում թատրոնում ։
Ընդունված է, որ թատրոնի գործընթացը չի կարելի դիտարկել հասարակական կյանքի համատեքստից դուրս։ Ըստ հետազոտող Վ. Ն. Դմիտրիևսկու՝ «տեխնոլոգիական առաջընթացի և մշակույթի կապը որոշակիորեն պայմանավորում է և թատերական գործընթացի զարգացումը. նրա հարաբերությունները արվեստի այլ ձևերի հետ և, իհարկե, թատրոնի և հասարակության հարաբերությունները» ։
Պատմություն
20-րդ դարում գեղարվեստական կյանքի ինտենսիվության աճը և զանգվածային լրատվության միջոցների համակարգում արվեստի ձևերի զարգացումը նպաստեցին ընդհանուր առմամբ արվեստի սոցիոլոգիայի, այդ թվում նաև թատրոնի սոցիոլոգիայի նկատմամբ հետաքրքրության աճին ։
Արևմտյան երկրներում թատրոնի սոցիոլոգիան իր արտացոլումն է գտել այնպիսի սոցիոլոգների աշխատություններում, ինչպիսիք են Մաքս Հերմանը, Գեորգ Զիմելը, Ֆրենսիս Ֆերգյուսոն, Ժան Դյուվինիոն, Իրվինգ Գոֆմանը։
Անցյալ դարի սկզբին թատրոնի սոցիոլոգիայի ձևավորման գործում հսկայական ներդրում է ունեցել Մաքս Գերմանը. նրա մի շարք գործեր նվիրված են, այսպես կոչված, թատերական տարածական-իրադարձությանը, այսինքն՝ գործող գեղարվեստական տարածքին և իրական թատերական տարածքին, որը նախատեսված է հանդիսատեսի համար։ Նման վերլուծությունը, ըստ գիտնականի, թույլ է տալիս վերհանել պատմական դարաշրջանների ինչպես նմանությունները, այնպես էլ տարբերությունները, որոնց սոցիալական համատեքստում ստեղծվել է այս կամ այն թատերական ներկայացումը ։
Թատրոնի սոցիոլոգիայի ֆրանսիական ավանդույթների հիմնադիր Ժան Դյուվինիոն ուսումնասիրել է թատրոնի սոցիալական դերը, ինչպես նաև այնպիսի ասպեկտներ, ինչպիսիք են երևակայությունը, բեմական խաղը և դերասանի դերը ոչ միայն ներկայացման, այլև հասարակության մեջ (հիմնական աշխատությունները՝ «Թատրոնի սոցիոլոգիա», 1965 թվական, «Արվեստի սոցիոլոգիա», 1969 թվական) ։
Հետագայում թատրոնի սոցիոլոգիայի զարգացմանը նպաստել են Իրվինգ Հոֆմանի ուսումնասիրությունները։ Նա մշակել է «սոցիալական դրամա» հայեցակարգը և գտել, որ ցանկացած մարդկային գործունեություն «անհատական ներկայացում» է և «անհատականության ինքնաներկայացման» միջոց ։
Կիրառություն
Ներկա փուլում փորձագետներն առանձնացնում են թատրոնի սոցիոլոգիայի հետևյալ հիմնական ուղղությունները՝ հանդիսատեսի հետ թատերական կոլեկտիվների փոխգործողության առանձնահատկությունների ուսումնասիրում, թատրոնի դերը՝ որպես գեղարվեստական հաղորդակցման «կենդանի» միջոց՝ հեռուստատեսության և կինեմատոգրաֆիայի համեմատությամբ, ինչպես նաև թատերական ոլորտի նոր միտումների ուսումնասիրություն ։ Նման նոր միտումների օրինակ է իմերսիվ թատրոնը, որը հիմնված է պիեսի բեմադրությունում հանդիսատեսի ամբողջական խորասուզման վրա։
«Գրեթե շեմից իմերսիվ թատրոնի այցելուն դառնում է տեղի ունեցող դեպքերի մասնակիցը. նրան հնարավորություն է տրվում թափառել հատուկ նախապատրաստված սրահներում, փոխազդել դերասանների հետ՝ «օգնելով» նրանց ներկայացման ընթացքում և «զարգացնելով» առաջարկված սյուժետային գիծը» ։
Դա առավելագույնս մոտեցնում է հանդիսատեսին ու թատերական ներկայացումը և դառնում սոցիումի վրա թատրոնի ազդեցության ուսումնասիրման ամենահարմար օբյեկտը։
Ուսումնասիրելով թատերական խաղացանկի բովանդակությունն ու հիմնական միտումները՝ կարելի է դրանցում նկատել սոցիալ-պատմական օրինաչափությունների արտահայտություններ, ինչպես նաև իրական սոցիալական արժեքների արտացոլում ։ Օրինակ՝ խորհրդային ուսումնասիրողները («Սոցիոլագիան և թատրոնը» խմբի անդամները) բեմադրության թատերական ներկայացումների սոցիոլոգիական ուսումնասիրությունների ժամանակ դասակարգումը կատարել են դրանցում սոցիալական արժեքների չորս խմբերի իրացման տեսանկյունից, որոնք են արդիական հասարակական արժեքները, համընդհանուր մարդկային արժեքները, գեղարվեստական մշակույթի արժեքները և զանգվածային ընկալման արժեքները ։
Քննարկում
Ընդունված է, որ այն հասարակության մեջ, որն ավելի ու ավելի գլոբալացվում է, և որում ձևավորվում է հանդիսատեսի նոր տեսակը, կինոյի և թատրոնի սոցիոլոգիական ուսումնասիրությունը դառնում է առավել հրատապ ։
Շեշտը դրվում է նաև այն փաստի վրա, որ թատերական բեմադրությունների ուսումնասիրության սոցիոլոգիական մոտեցման ժամանակ պետք է հաշվի առնել ոչ միայն ստեղծագործության արվեստագիտական գնահատականները.
«Նրանք, որպես կանոն, հաշվի չեն առնում զանգվածային լսարանում աշխատանքի գործառույթի առանձնահատկությունները, մասամբ կամ միակողմանիորեն արտացոլում են այդ գործառույթի բնույթը։ Թատերական հոսքը վերլուծելու սոցիոլոգիական մեթոդ մշակելիս պետք է նկատի ունենալ, որ թատերական ներկայացումը պետք է դիտարկել որպես արվեստի գործի յուրահատկությունը պարունակող ֆենոմեն և լայն լսարանի կողմից մշակութային սպառման առարկա» ։
(409) Ասպասիա
(409) Ասպասիա (Aspasia), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1895 թվականի դեկտեմբերի 9-ին Օգյուստ Շարլուայի կողմից Նիցայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,575041 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,3882 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,7619 ա. մ., իսկ Երկրի ուղեծրին Ասպասիա աստերոիդը նվազագույնը մոտենում է 1,3777 ա. մ. հեռավորության վրա ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1509,3 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,238522 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 11,26° անկյուն։
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է C դասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս C Կատեգորիա:1895 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Օգյուստ Շառլուայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Էմին Օզդիլեք
Էմին Ֆահրեթին Օզդիլեք (Emin Fahrettin Özdilek, ), թուրք ռազմական և պետական գործիչ։ 1960 թվականի պետական հեղաշրջման առանցքային դեմքերից մեկը։ Ազգային միասնության կոմիտեի անդամ, Թուրքիայում հեղաշրջումից հետո իշխանությունը վերցրած խունտին ԱՄԿ-ի կառավարությունում մի շարք նախարարական պաշտոններ է զբաղեցրել։ 1961 թվականի հոկտեմբեր-նոյեմբեր ամիսներին աշխատել է Թուրքիայի վարչապետի պաշտոնակատար (1961)։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1898 թվականին Բուրսայում։ Ավարտել է Էդիրնի ռազմական թեքումով միջնակարգ դպրոցը։ 1916 թվականին ծառայության է անցել բանակում, հաջորդ տարի ստացել է լեյտենանտի կոչում ։ Կովկասում կռվել է Կովկասի իսլամական բանակի շարքերում, մասնակցել է Թուրքիայի անկախության համար մղվող պատերազմին և, մասնավորապես, նրա արևմտյան ճակատում։
1936 թվականին ավարտել է ռազմական ակադեմիան։ 1958-1960  թվականներին եղել է 1-ին բանակի հրամանատար։ 1959 թվականին նրան շնորհվել է բանակի գեներալի կոչում։
Մասնակցել է 1960 թվականի պետական հեղաշրջմանը։ Հեղաշրջումից հետո մտել է Ազգային միասնության կոմիտեի կազմի մեջ, միաժամանակ դարձել պաշտպանության նախարար և փոխվարչապետ (Թուրքիայի վարչապետ և նախագահ դարձավ ԱՄԿ-ի նախագահ Ջեմալ Գյուրսելը)։ Շուտով տեղափոխվել է ներքին գործերի նախարարություն՝ միաժամանակ մնալով վարչապետի տեղակալ։ Դեմ է հանդես եկել Գյուրսելի կողմից Ջելալ Բայարի, Ադնան Մենդերեսի և դեմոկրատական կուսակցության տապալված վարչախմբի մյուս անդամների նկատմամբ կազմակերպված դատավարություններին ։
1961 թվականի հոկտեմբերի 30-ին Թուրքիայում ուժի մեջ է մտել նոր սահմանադրությունը, որով Գյուրսելը դարձել է նախագահ, իսկ Օզդիլեքը՝ կառավարության ղեկավարի պաշտոնակատար մինչև նոր խորհրդարանական ընտրությունները ։ 1961 թվականի նոյեմբերին Օզդիլեքը իշխանությունը փոխանցել է ընտրություններում հաղթած Ժողովրդահանրապետական կուսակցության առաջնորդ Իսմեթ Ինյոնյույին և հրաժարական տվել։
Կառավարությունից հեռանալուց հետո դարձել է Հանրապետության Սենատի ցմահ անդամ։ Այդ պաշտոնը զբաղեցրել է մինչև 1980 թվականի պետական հեղաշրջումը, որը վերացրել է Սենատը։ 1983 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում ընտրվել է Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի պատգամավոր Քոնյայի մարզից, ներկայացրել է Ժողովրդական կուսակցությունը։  Առաջին նիստը նախագահում էր որպես ամենատարեց պատգամավոր։ Մահացել է 1989 թվականի մարտի 13-ին Անկարայում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի վարչապետներ Կատեգորիա:Թուրքիայի պաշտպանության նախարարներ Կատեգորիա:Անձինք Բուրսայից Կատեգորիա:Թուրքիայի պետնախարարներ Կատեգորիա:Թուրք ռազմական գործիչներ Կատեգորիա:Թուրք պետական գործիչներ Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքական գործիչներ
Կլես
Կլես (Cles), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Տրենտինո Ալտո Ադիջե մարզի Տրենտո գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 2471 մարդ, բնակչության խտություն՝ 165 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 39 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 38023։ Հեռախոսային կոդ՝ (+39) 0463։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Իբն Խալդուն
Իբն Խալդուն (հիջրաամբողջական անուն՝ أبو زيد عبد الرحمن بن محمد بن خلدون الحضرمي, Աբու Զեյդ ‘Աբդ առ-Ռահման բնու Մուհամմադ իբն Խալդուն ալ-Հադրամի, ), արաբ մուսուլման պատմագիր և պատմաբան, ժամանակակից պատմագրության , սոցիոլոգիայի և տնտեսագիտության հիմնադիրներից մեկը։
Նրա գրքերից հատկապես հայտնի է ալ-Մուկադդիմա (որը հայտնի է նաև Պրոլեգոմենա անվամբ)։ Գիրքն իր ազդեցությունն է ունեցել Օսմանյան կայսրության 17-րդ դարի պատմաբանների վրա, ինչպիսիք են Հաջի Խալիֆան և Մուստաֆա Նաիման, ովքեր գործածել են գրքում առկա տեսությունները Օսմանյան կայսրության թուլացումը և ծաղկումը վերլուծելու համար ։ Թեև Իբն Խալդունը համարվում էր մուսուլմանական աշխարհի մեծագույն փիլիսոփաներից մեկը, 17-րդ դարի եվրոպացի սքոլարները ևս կրթվում էին այս գրքով ։
Կենսագրություն
Հայտնի է, որ Իբն Խալդունը ծնվել է Թունիսում 1332 թվականին, անդալուսյան արաբական բարձրաշխարհիկ ընտանիքում  : Նրա ընտանիքի ներկայացուցիչները բազմազան բարձր պաշտոններ են զբաղեցրել Անդալուսում։ 1248 թվականին Սևիլյայի անկումից հետո իսկ բանու Խալդուն ընտանիքը գաղթում է Թունիս։ Թունիսյան Հաֆսիների դինաստիայի իշխանության տակ բանու Խալդուն  ընտանիքի որոշ անդամները զբաղեցրել են քաղաքական պաշտոններ. Նախկին պալատական աշխատանքի պաշտոնին են վերականգնվում գիտնականի պապը, այնուհետև՝ հայրը։ Նրա եղբայրը՝ նույնպես պատմաբան Յահյա իբն Խալդունը, աշխատանքի է ընդունվում դատարանում ։
Իր ինքնակենսագրականում Իբն Խալդունը հիշատակում է իր արմատները՝ հասցնելով մինչև Մուհամմադ մարգարեի ժամանակները՝ պատմելով, որ սերում է Եմենի արաբական ցեղերից, մասնավորապես՝ Հադրամաութից։ Արաբական նվաճումների դարաշրջանում՝ 7-րդ դարի իր նախնիները եկել էին Սևիլյա և հաստատվել այնտեղ։ ( 2429, Al-Waraq): Հետագայում նրանք տեղափոխվում և հաստատվում են Թունիսում՝ Իսպանիայի վերանվաճման կամ Ռեկոնկիստայի դարաշրջանում։
Կրթություն
Իբն Խալդունի ազնվական ծագումը թույլ է տալիս նրան մեկնել Մաղրիբ և ուսանել լավագույն ուսուցիչների մոտ։ Նա ստանում է իսլամական դասական կրթություն, սերտում է Ղուրանը, սովորում արաբական քերականությունը, հադիսները, շարիաթը և ֆիկհը (իրավագիտություն) և ի հաստատումն այս ամեն ինչի՝ ստանում է վկայական ։ Մաթեմատիկոս և փիլիսոփա, ալ-Աբիլիի մոտ նա սովորում է իսլամական մաթեմատիկային, տրամաբանությանը և փիլիսոփայությանը, ուսանում Իբն Ռուշդի, Իբն Սինայի, Ֆախր ալ-Դին ալ-Ռազիի և ալ–Թուսիի գրքերը։ 17 տարեկանում նա կորցնում է ծնողներին, ովքեր մահացել էին 1348-49 թվականներին Թունիսում բռնկված սև մահ համաճարակից։
Ռիչարդ Անդերսոն
Ռիչարդ Նորման Անդերսոն (Richard Norman Anderson, ), հեռուստասերիալի և ֆիլմերի ամերիկացի դերասան։
Կենսագրություն
Ռիչարդ Անդերսոնը ծնվել է 1926 թվականի օգոստոսի 8-ին Նյու Ջերսի նահանգի Լոնգ Բրենգչ քաղաքում, Օլգա և Գարրի Անդերսոնների ընտանիքում ։
Իբն Խալդուն
Վաղ շրջան՝ Ֆես, Թլեմսեն, Գրանադա
20 տարեկանում Իբն Խալդունը իր քաղաքական կարիերան սկսում է Թունիսի կառավարիչ Իբն Թաֆրակինի մոտ՝ որպես գեղագիր քարտուղար՝ պաշտոնական փաստաթղթերը գրելու աշխատանքով։ 1352 թվականին Կոստանդնուպոլսի սուլթան Աբու Զեյդը արշավում է Թունիս և գրավում այն։ Իբն Խալդունը իր ուսուցիչ ալ-Աբիլիի հետ մեկնում է Մաղրիբ՝ Ֆես։ Այստեղ Աբու Ինան Ֆարես I Մարինի սուլթանը նրան նշանակում է թագավորական հայտարարությունների գրագիր։ 1357 թվականին սրանից բխած հետևանքներով նա 25 տարեկանում դատապարտվում է 22-ամսյա բանտարկության։ Սուլթանի մահվան ժամանակ՝ 1358 թվականին, վեզիր ալ-Հասան իբն Օմարը ազատում է նրան և նշանակում իր մոտ գրագիր աշխատանքի։ Այնուհետև Իբն Խալդունը նշանակվում է նախարարական պաշտոնի։ Տարաձայնություններ ունենալով մաղրիբյան վերնախավի հետ՝ Իբն Խալդունը որոշում է հեռանալ Գրանադա։ Ֆեսում նա օգնել էր Գրանադայի սուլթան Մուհամմադ 5-րդ Նասրիին, ուստի այնտեղ ակնկալում էր ջերմ ընդունելություն։ 1364 թվականին սուլթանը նրան դիվանագիտական առաքելության է ուղարկում Կաստիլիայի արքա Պեդրո Դաժանի մոտ՝ հաշտության պայմանագիր ստորագրելու համար։ Նա ոչ միայն հաջողությամբ կատարում է իր հանձնարարականը, այլև մերժում Պեդրո թագավորի առաջարկը՝ մնալ Իսպանիայում և տիրանալ նախնիների ժառանգությանը։ Գրանադայում Իբն Խալդունը տարաձայնությունների մեջ է մտնում վեզիր Իբն ալ-Խատիբի հետ, ով դեմ էր նրա և սուլթանի մերձեցմանը։ Շուտով Իբն Խալդունը ետ է ուղարկվում Հյուսիսային Աֆրիկա, իսկ վեզիրը հետագայում սպանվում է։
Աֆրիկայում Բուջի սուլթան Աբու Աբդալլահ Հաֆսին, ում հետ Իբն Խալդունը եղել էր բանտում, նրան նշանակում է իր վեզիրը։ Նա զբաղվում է բերբերական ցեղերի հարկահանությամբ։ 1366 թվականին՝ սուլթանի մահից հետո Իբն Խալդունը մերձենում է Թլեմսենի սուլթան Աբու ալ-Աբբասի հետ։ Տարիներ անց նա բանտարկվում է Աբու Ֆարիս Աբդ-ալ-Ազիզի կողմից, ով հաղթում է սուլթանին և գրավում գահը։ Վերջինիս մահից հետո նա հեռանում է Ֆես։
Ռիչարդ Անդերսոն
Կարիերա
Անդերսոնի առաջին խոշոր աշխատանքը կինոյում եղել է 1956 թվականին «Արգելափակված մոլորակը» և «Փառքի արահետներ» (1957) զինվորական ֆիլմերում, որի ռեժիսորը Սթենլի Կուբրիկն է։ Նա 1958 թվականին «Երկար ու շոգ ամառ» ֆիլմում խաղացել է Կլառա Ուօրների (Ջոան Վուդվարդ) սիրեցիալի դերը։ 1964 թվականին Անդերսոնը Ջոն Ֆրանկենհայմերի «Յոթ օր մայիսում» ֆիլմում ստացել է Բեն Մյորդոկի գնդապետի դերը։
1960 թվականի Անդերսոնը նկարահանվել է Փերրի մեյսոն հեռուստասերիալի քսաներեք էպիզոդներում։ Այստեղ նա խաղում էր ոստիկանության լեյտենանտ Սթիվ Դրամի դերը։ Նրա կերպարը դարձավ լեյտենանտ Արտուր Տրեգի կերպարի փոխարինողը, որը խաղացել էր հանգուցյալ Ռեյ Կոլինզը 1965 թվականին։ Հեռուստատեսությունում դերասանի վերջին աշխատանքները եղել են «Չշոշափվածները», «Սլաք», «Հանրակարքեր արևմուտքում» և «Կանաչ ձիաբոռ» հեռուստասերիալներում։ 1961-1962 թվականներին դերասանը նկարահանվել է Կանգառ հեռուստադրամայում, որտեղ նրա խաղակիցը նկարահանման հրապարակում Մերիլին Մակսվելն էր։
Իբն Խալդուն
Վաղ շրջան՝ Ֆես, Թլեմսեն, Գրանադա
Իբն Խալդունի քաղաքական կարողությունները բարձր էին գնահատվում հյուսիսաֆրիկյան կառավարիչների կողմից, մինչդեռ նա ինքը հոգնել էր այդ քաղաքականությունից։ Իբն Խալդունը վերադառնում է Ալժիր, որտեղ ապրում է երեք տարի և գրում Մուկադդիման։ 1378 թվականին նա վերադառնում է Թունիս, որը նվաճվել էր Աբու ալ-Աբբասի կողմից, և անցնում նրա մոտ աշխատանքի։ Սակայն կրկին տարաձայնությունների մեջ ընկնելով՝ սուլթանի՝ Հաջից վերադառնալուց հետո՝ նա հեռանում է Թունիսից Ալեքսանդրիա, ապա Կահիրե, և հաստատվում մամլուքյան տիրապետության ներքո գտնվող Եգիպտոսում։
Ռիչարդ Անդերսոն
Կարիերա
Անդերսոնը նկարահանվել է նաև «Հավայի 5.0», «Փողից ծուխ», «Կոլոմբո» և «Սիրո նավակ» սերիալների էպիզոդներում։ 1985 թվականին Անդերսոնը խաղացել է «Փերրի մեյսոնը վերադառնում է» հեռուստասերիալի երկու ժամ տևող էպիզոդում, մարդասպանի դերում։
1990 թվականից Անդերսոնը եղել է նավթային «Shell Oil Company» առևտրային ընկերության ներկայացուցիչ։ Նկարահանվել է նաև ընկերության գովազդում ։
2007 թվականին Պալ-Սպրինգս քաղաքում, Փառքի ծառուղում, Ռիչարդ Անդերսոնը արժանացել է Ոսկե աստղի ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստապրոդյուսերներ
Իբն Խալդուն
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արաբ փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Արաբ իրավագետներ Կատեգորիա:14-րդ դարի արաբներ Կատեգորիա:Ինքնակենսագիրներ Կատեգորիա:Արաբ պատմաբաններ Կատեգորիա:Արաբ քաղաքական գործիչներ
Սևակ Աղաջանյան
Սևակ Սուրիկի Աղաջանյան, արցախցի ռազմական և քաղաքական գործիչ, Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի «Միասնական Հայրենիք» կուսակցության պատգամավոր։
Կենսագրություն
Սևակ Աղաջանյանը ծնվել է 1975 թվականի հուլիսի 9-ին, Հայաստանի Կիրովական քաղաքում։ Այնուհետև տեղափոխվել և բնակվել է Արցախի Հանրապետության Մարտունու շրջանի Սպիտակաշեն գյուղում։ 1992 թվականին ավարտել է գյուղի միջնակարգ դպրոցը։
1992-1994 թվականներին մասնակցել է Արցախյան ազատամարտին։ 1995 թվականին Սևակ Աղաջանյանին շնորհվել է սպայի կոչում։ Նա մինչև 2019 թվականը զբաղեցրել է տարբեր պաշտոններ։
2006 թվականին ավարտել է Երևանի Մեսրոպ Մաշտոց համալսարանի «Իրավագիտություն» բաժինը ։