cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կատյա Կիպպինգ
Կուսակցական գործունեություն
2008 թվականից խմբագրում է իր հիմնադրած «Պրահայի Գարուն» ամսագիրը, որն ի պատիվ 1968 թվականին Չեխոսլովակիայում «մարդկային դեմքով սոցիալիզմ» կառուցելու փորձին այդ անվանումն է ստացել։ Հանդիսանում է Ժամանակակից Համերաշխության ինստիտուտի համահիմնադիրը։
2013 թվականի հունիսի 2-ին ընտրվել է «Ձախերի» համանախագահ՝ (արհմիութենական ակտիվիստ Բերնդ Ռիկսինգերի հետ միասին) Գյոթինգենում կայացած կուսակցության երրորդ համագումարում։ Կատի Քիփինգի թեկնածության օգտին քվեարկել է համագումարի 557 մասնակիցներից 371-ը (67 %)։
Պատգամավոր
1999-2003 թվականներին եղել է Դրեզդենի քաղաքային խորհրդի պատգամավոր, 1999-2004 թվականներին՝ Սաքսոնիայի Լանդթագի պատգամավոր։ 2005 թվականին առաջին անգամ բունդեսթագում մտել է« Ձախերի կուսակցություն»։
2009 թվականի նոյեմբերի 25-ից մինչև 2012 թվականի սեպտեմբերի 26-ը եղել է Բունդեսթագի աշխատանքային հարաբերությունների և սոցիալական հարցերի հանձնաժողովի նախագահը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի կին քաղաքական գործիչներ
Ժան Հակոբյան
Ժան Իշխանի Հակոբյան, կենսաքիմիկոս, ֆերմենտաբան։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1971), պրոֆեսոր (1986)։ ՀՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (2015)։
Կենսագրություն
1959 թվականին ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը։ 1971-1974 թվականներին եղել է Մոսկվայի ԲԳԱ կենսաբանական և բժշկական քիմիայի ինստիտուտի ամինների կենսաքիմիայի լաբորատորիայի վարիչ, 1974-1979 թվականներին՝ ՀՀ ԳԱԱ փորձարարական կենսաբանության ինստիտուտի տնօրեն, 1979 թվականից՝ մոլեկուլային ֆերմենտաբանության լաբորատորիայի վարիչ։ Աշխատանքները վերաբերում են մոլային կենսաբանության, ֆերմենտների կենսատեխնոլոգիայի, գործառնության և կառուցվածքի հարցերին։ Առաջինն է նկարագրել ֆերմենտների փոխակերպման երևույթը։ Նրա ղեկավարությամբ վերծանվել է կմախքային մկանների որոշ ֆերմենտների կատալիզային ակտիվ կենտրոնների կառուցվածքը։ Հակոբյանը Հայաստանի միջազգային գիտությունների ֆոնդի խորհրդի նախագահն է (1995 թվականից), Փարիզի միջազգային «Արարատ» ակադեմիայի (1993) և Հայաստանի ճարտարագիտական ակադեմիայի (1996 թվականից) ակադեմիկոս։
2015 թվականին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով Ժան Հակոբյանին շնորհվել է Հայաստանի Հանրապետության գիտության վաստակավոր գործչի պատվավոր կոչում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ կենսաքիմիկոսներ Կատեգորիա:Ստեփանավան քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:ՀՀ գիտության վաստակավոր գործիչներ Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Ֆրանկիստական Իսպանիա
Ֆրանկիստական Իսպանիա (նաև՝ ազգայնական Իսպանիա), Իսպանիայի պատմության ժամանակաշրջան, որը տևել է 1936-ից 1975 թվականներին, որի ժամանակ Իսպանիան գտնվել է Ֆրանցիսկո Ֆրանկոյի բռնատիրական վարչակարգի իշխանության ներքո   :
Ֆրանկիստական իշխանությունն Իսպանիայում հաստատվեց 1936 թվականի հոկտեմբերի 1-ին, երբ երկրում իշխանությունն անցավ Ֆրանցիսկո Ֆրանկոյին և Ազգֆային պաշտպանության կոմիտեյին: Վերջինը կազմված էր իսպանական բանակի՝ Հանրապետության դեմ ապստամբած մասից: Ֆրանկիստները կարողացան ամրապնդել իշխանությունում իրենց դիրքը քաղաքացիական պատերազմում «Nacionales» ապստամբների դաշինքին հաղթելուց հետո: Բացի երկրի ներսում աջակցությունից, Ֆրանկոյի խռովությունը սատարեցին արտաքին ուժերը, մասնավորապես՝ սալազարովյան Պորտուգալիան, Ֆաշիստական Իտալիան և Նացիստական Գերմանիան: Միևնույն ժամանակ Իսպանիայի երկրորդ հանրապետությանը հիմնականում հիմնվում էր Խորհրդային Միության աջակցության վրա :
Քաղաքացիական պատերազմում հաղթանակից հետո Իսպանիայում ազգայնականները ստեղծեցին միակուսակցական ավտորիտար պետություն գործնականում Ֆրանցիսկո Ֆրանկոյի բացարձակ իշխանությամբ: Իշխող և միակ կուսակցությունը հանդիսանում էր Իսպանական ֆալանգան: Իսպանիայում նոր կարգերի հաստատումից անմիջապես հետո սկսվեց Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը, և, չնայած Իսպանիան պաշտոնապես չեզոք դիրք էր որդեգրել, սակայն իր Կապույտ դիվիզիան ուղարկեց Խորհրդային Միություն ի աջակցություն գերմանացիների: Պատերազմում Իսպանիայի գերմանամետ դիրքորոշումը հանգեցրեց հետպատերազմյան ժամանակաշրջանում Առանցքի ուժերի կողմից երկրի մեկուսացման: Իրավիճակը փոխվեց Սառը պատերազմի սկզբից, որի համատեքստում Ֆրանցիսկո Ֆրանկոյի ընդգծված հակակոմունիստական քաղաքականության պայմաններում Իսպանիան դարձավ Միացյալ Նահանգների դաշնակից :
1947 թվականին Իսպանիա կրկին հայտարարվեց թագավորություն, սակայն «կաուդիլիո» Ֆրանկոյի ռեգենտության պայմաններում գահը թափուր էր մնում: Ֆրանկոն իրեն էր վերապահել հայտնել այն մարդու անունը, ով պետք է լինի թագավոր և դիտավորյալ ձգձգում էր այդ քայլը կատարել քաղաքական իրավիճակից ելնելով :
1959 թվականի ապրիլի 1-ին բացվեց Նահատակների հովիտ հուշահամալիրը, որը նվիրված էր քաղաքացիական պատերազմում երկու կողմերի զոհերի հիշատակին :
1950-ական թվականների սկզբներից սկսվեց Իսպանիայի պահպանողական մոդերնիզացման ժամանակաշրջանը: Ֆրանկոյի մտերիմ նախարար ադմիրալ Լուիս Կարերո Բլանկոն սատարում էր նոր քաղաքական ուղղվածությունը, որն իրենից ներկայացնում էր Եվրոպայի նկատմամբ երկրի լայն հարաբերություններ և տնտեսական արդիականացում, բայց ֆրանկիզմի սահմանած հստակ սահմաններում՝ բացառելով հասարակական-քաղաքական կյանքի ժողովրդավարացում: 1957 թվականի փետրվարին կառավարության առանցքային անձեր դարձան «Օպուս Դեյի» կրոնական կազմակերպության անդամներ Լաուրեանո Լոպես Ռոդոն, Մարիանո Նավարո Ռուբիոն (ֆինանսների նախարար) և Ալբերտո Ուլաստրեսը (առևտրի նախարար) : 1959 թվականի սկզբին նրանց կողմից ընդունվեց նախապատրաստական կայունացման պլան, որի իրականացումը հանգեցրեց տնտեսության աճի, ինչը հետագայում հայտնի դարձավ որպես «Իսպանական տնտեսական հրաշքը» անվանումով: 1964 թվականից սկսված զարգացման նախագծերը օգնեցին ընդլայնել երկրի տնտեսությունը: Զարգացում գրանցվեց պողպատածուլական, տեքստիլ արդյունաբերական, նավաշինարարական ոլորտներում: Կարևորագույն դեր կատարեց Իսպանիայի բացումը որպես համաշխարհային բուժական կենտրոն: 1960-1974 թվականներին տնտեսական ցուցանիշները աճեցին միջինը տարեկան 6,6 %: Տնտեսության աճի արդյունքում հաջողության հասած ընկերություններից էր 1956 թվականին հիմնադրված Մոնդրագոնյան կորպորատիվ կորպորացիան :
1962 թվականի հուլիսի 10-ին Ֆրանցիսկո Ֆրանկոն Գլխավոր շտաբի պետ Մունոս Գրանդեսին նշանակեց կրկին ստեղծված Իսպանիայի կառավարության փոխնախագահի պաշտոնում: Նշանակման հրամանագրում նշված էր, որ կառավարության փոխնախագահը կարող է փոխարինել երկրի ղեկավարին նրա բացակայության, հիվանդության կամ անաշխատունակության դեպքում: 1966 թվականի դեկտեմբերի 14-ին հանրաքվեյում հաստատվեց «Օրգանական օրենք», որը նախատեսում էր Ֆրանցիսկո Ֆրանկոյի մահվան պարագայում ռեգենտային խորհրդի ստեղծում և թագավորի ու ռեգենտի նշանակում: Օրենքը բաժանում էր պետության ղեկավարի և կառավարության ղեկավարի պաշտոնները, և 1967 թվականի հունվարի 10-ին օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Մունյոսը դադարեց լինել կառավարության ղեկավարի տեղակալ :
1969 թվականին ապագա թագավոր հայտարարվեց Խուան Կառլոս դե Բուրբոնը՝ որպես Ֆրանցիսկո Ֆրանկոյի պաշտոնական իրավահաջորդ: 1973 թվականի հունիսին Ֆրանկոն հեռացավ կառավարության ղեկավարի պաշտոնից՝ իր փոխարեն այդ պաշտոնում նշանակելով Կարերո Բլանկոյին: 1973 թվականի դեկտեմբերի 20-ին Կարերո Բլանկոն սպանվեց ԷՏԱ ռազմական կազմակերպության ներկայացուցիչների կողմից :
1975 թվականի նոյեմբերի 20-ին Ֆրանցիսկո Ֆրանկոյի մահից հետո Խուան Կառլոսը դարձավ Իսպանիայի թագավոր: Նա անմիջապես սկսեց երկրի ժողովրդավարացման գործընթաց, որն ավարտվեց Իսպանիայում սահմանադրական միապետության ձևով խորհրդարանական ժողովրդավարության հաստատմամբ :
Սահմանադրական հիմունքներ
Ազգայնական - սինդիկալիստական Իսպանիան Ֆրանցիսկո Ֆրանկոյի ժամանակաշրջանում չուներ միասնական սահմանադրություն: Վերջինին փոխարինում էինտարբեր ժամանակ ընդունված յոթ «հիմնական օրենքները», որոնք միասին սահմանում էին ղեկավարման ձևը, պետական կարգի հիմքերը, քաղաքացիների կարգավիճակը և պաշտոնական գաղափարախոսությունը :
Այդ հիմնական օրենքներն են՝
Ֆրանկիստական վարչակարգը, ստեղծելով սինդիկալիստական կառուցվածք, «եթե ցանկանար, կարող էր ունենալ ղեկավարվող սինդիկալիստական համակարգ: Բայց չցանկացավ... Ֆրանկոն և նրա հետևորդների մեծ մասը հենց իրենք չէին հետաքրքրված այդ տեսությամբ և կարծում էին, որ այն միայն աշխատավոր դասակարգին վերահսկելու միջոց է» :
Ուղղահայաց սինդիկատներ
«Աշխատանքի խարտիան» շարադրում է Իսպանիայում «կորպորատիվ համակարգի» կարևոր սկզբունքները: Տնտեսության և արտադրության բոլոր ճյուղերում ստեղծվել էին պետական «ուղղահայաց սինդիկատներ» (այսինքն՝ կառուցված ոչ թե ըստ դասակարգային, այլ հիերարխիկ սկզբունքով) և աշխատավորներին, ձեռնարկատերերին և տեխնիկական անձնակազմը միասնական կազմակերպության մեջ միավորելով: «Ուղղահայաց սինդիկատները» հանդիսանում էին «պետությանը ծառայող զենք», որով պետությունը իր ազդեցությունն էր ունենում երկրի տնտեսության վրա: Սինդիկատները կազմակերպվում են ոլորտային սկզբունքով: Սինդիկատների սկզբնային կազմակերպությունների ղեկավար մարմինները, որոնք ստեղծվում էին յուրաքանչյուր ձեռնարկությունում կամ ձեռներեցների խմբում, տեսականորեն կոչվում էին ընտրովի, ընդ որում սինդիկատների ներկայացուցիչների մեծ մասը ձեռնարկատերեր էին :
Իսպանիայի սինդիկատներին ղեկավարում էր ֆալանգան: Այն լայնորեն ներկայացված էր պետության բարձրագույն մարմիններում: Նահանգների քաղաքացիական նահանգապետները միաժամանակ համարվում էին նահանգային ֆալանգայի ղեկավարներ: Ֆալանգայի ապարատը ակտիվություն էր ցուցաբերում սոցիալ-կուլտուրական շրջաններում, բայց քաղաքական իրականության մեջ ֆալանգան իրենից ներկայացնում էր միայն մահացած բյուրոկրատական կուսակցության կմախք: Սինդիկատների նահանգային և կենտրոնական ապարատը «Աշխատանքային խարտիային» համապատասխան «պարտադիր կարգով» զբաղվում են Իսպանական ֆալանգային ղեկավար անդամները: Կառավարությունը նշանակում է «ազգային պատվիրակ» (ղեկավար) և «սինդիկատների ազգային խորհրդի» անդամ: Այդ խորհուրդն իր հերթին նշանակում է «ճյուղային սինդիկատների ազգային պատվիրակներ (ղեկավարներ)» և նահանգներում կենտրոնական ապարատի ներկայացուցիչներ: «Նահանգային պատվիրակները» նշանակում էին տեղական սինդիկատների բաժանմունքների ղեկավարներ :
Սինդիկատներին աշխատավորների, ծառայողների և ձեռնարկատերերի անդամակցությունը պարտադիր էր: Սինդիկատներից կորտես (ինչպես նաև տեղական մարմիններ) անցնելու ընտրություններն իրականացվում էին մի քանի փուլից բաղկացած բարձ համակարգով: Առաջին փուլն իրենից ներկայացնում էր ընտրության բաժանումն ըստ «սոցիալական» (աշխատավորական) և «տնտեսական» (ձեռնարկատիրական) խունտաների աշխատավորների և ձեռնարկատերերի համար ընտրական ցենզի: Պրակուրատորների ընտրությունները նույնպես իրականացվում էին ոչ ուղիղ կերպով: Յուրաքանչյուր համայնքային խորհուրդ սկզբնապես ընտրում է ընտրիչներ, որոնք հետագայում հավաքվում էին նահանգի մայրաքաղաքում և բացարձակ մեծամասնությամբ ընտրում էին համայնքային խորհուրդների նախագահի: Պրակուրատորները դիտարկվում են ոչ թե որպես ժողովրդի ներկայացուցիչներ, և ոչ էլ որպես պատգամավորներ, այլ որպես կորպորացիաների կողմից վստահված ներկայացուցիչներ :
Կորտեսներ
Կորտեսները ներկայացնում են ոչ թե ազգը, այլ կորպորացիաները (պետական «ուղղահայաց սինդիկատներ», մունիցիպալիտետներ, համալսարաններ, մասնագիտական միավորումներ): Կորտեսների ուղիղ ընտրություններ չէին իրականացվում: Կորտեսների (պրոկուրադորների) անդամների մի մասը նշանակվում էին անուղղակիորեն կաուդիլիոյի կողմից «հատուկ ծառայությունների» համար: Պրակուրադորների ընդհանուր թվաքանակը, որը նշանակվում է կաուդիլիոյի կողմից, չպետք է գերազանցի 50 մարդ: Պետության ղեկավարը իրավասու է ցանկացած պահի չեղարկել իր նշանակումները: 191 պրոկուրադորներ ստանում են իրենց պաշտոնը կորտեսներում ex officialo տարբերակով: Այս ցանկին են առնչվում կառավարության անդամները (18 մարդ), Իսպանական ֆալանգայի ազգային խորհրդի անդամներ (103 մարդ), Պետական խորհրդի, Գերագույն դատարանի և ռազմական արդարադատության (3 մարդ), ալկալդիների 50 նահանգային կենտրոնների, Սեուտա ու Մելիլիա քաղաքների (52 մարդ) ներկայացուցիչներ, համալսարանների ռեկտորներ (12 մարդ), Իսպանական ինստիտուտի, Գիտական հետազոտությունների բարձրագույն խորհրդի և Քաղաքացիական ինժեներների ինստիտուտի նախագահներ (3 մարդ):
Պրոկուրադորների մնացած մասը ընտրվում են համապատասխան «կորպորացիաների» կողմից 3 տարի ժամկետով (վերընտրման իրավունքով):
100 պրոկուրադորներ ընտրվում են իշխանության տեղական մարմինների կողմից (յուրաքանչյուր 50 նահանգից 2 անձ): 19 պրոկուրադորներ ընտրվում են գիտական և մշակութա-լուսավորչական հաստատությունների, առևտրային պալատի և փաստաբանների, դատական աշխատողների, բժիշկների, դեղագործների, ճարտարապետների մասնագիտական միավորումների կողմից:
Առավել բազմամարդ է հանդիսանում այն պրոկուրադորների խումբը, որը ընտրվում է պետական «ուղղահայաց սինդիկատների» կողմից: Համաձայն 1942 թվականի հուլիսի 17-ին ընդունված «Կորտեսների ստեղծման մասին» օրենքի պրոկուրադորների թվաքանակը, որոնք ընտրվում են սինդիկատների կողմից, չպետք է գերազանցի ընդհանուր պրոկուրադորների մեկ երրորդը: Հատուկ սահմանումը կանոնակարգում է յուրաքանչյուր կորպորացիայից ընտրության կարգը:
1956 թվականի դրությամբ պրոկուրադորների ընդհանուր թվաքանակը կազմել է 443:
Կառավարությանն էին պատկանում օրենսդրական նախաձեռնությունները, որոնք կորտեսների քննարկմանն էին ներկայացնում օրենսդրական նախագծեր: Կորտեսների հանձնաժողովներն ունեին իրենց առաջարկները քննարկման ներկայացնելու իրավունք: Սակայն, այդ նախագծերը կորտեսների աշխատանքային ընթացակարգում էին ընդգրկվում միայն կառավարության համաձայնությամբ:
Իշխանության տեղական մարմիններ
Իսպանիայի տեղական իշխանության մարմինների համակարգը հիմնականում կառուցվել է 1945 թվականի հուլիսի 17-ին ընդունված վարչական և ընտրական կարգի մասին դեկրետի դրույթի համաձայն:
Իսպանիայի տարածքը բաժանվում էր 50 նահանգներին: Որպես նահանգների ղեկավարներ հանդես են գալիս կառավարության կողմից նշանակված նահանգապետները: Յուրաքանչյուր նահանգում առկա է այսպես կոչված սկզբունքային պատգամավորություն (մարզային խորհուրդ), որի անդամների երկու երրորդը հատկացվում է մունիցիպալիտետների և մեկ երրորդը՝ «կորպորացիաների» կողմից:
Յուրաքանչյուր նահանգ միավորում է մի քանի տասնյակ մունիցիպալիտետներ: Մունիցիպալիտետների խորհրդի ղեկավարներ էին հանդիսանում ալկալդները, որոնք նշանակվում են կառավարության (նահանգային կենտրոնների դեպքում) կամ տվյալ նահանգի քաղաքացիական նահանգապետի (մնացած մունիսիպալիտետների դեպքում) կողմից:
Մունիցիպալիտետների խորհուրդները ձևավորվում էր ընտրությունների բարդ համակարգի միջոցով: Մունիցիպալիտետների խորհրդականների մի մասը ընտրվում էին ուղիղ կերպով ընտրական ցուցակից ընտրված ընտանիքների ղեկավարների կողմից: Երկրորդ մասին ընտրում էին յուրաքանչյուր շրջանի «ուղղահայաց սինդիկատների» ներկայացուցիչների կողմից: Այնուհետև, մունիցիպալիտետների խորհրդականները, որոնք ընտրվում էին ընտանիքների ղեկավարների և «ուղղահայաց սինդիկատների» ներկայացուցիչների կողմից, ընդհանուր նիստում «կորպորացիաների» ներկայացրած հատուկ ցուցակից ընտրում էին լրացուցիչ խորհրդականներ:
Ավտարկիա և սոցիալ-տնտեսական փոփոխություններ
Տնտեսական խնդիրների լուծումը Ֆրանցիսկո Ֆրանկոն և իր շրջապատը հույս ունեին գտնել տնտեսության ավատարկիայի ստեղծման միջոցով, որը կապահովեր ներկրումից առավելագույն անկախություն: 1939 թվականին ընդունվեցին մի շարք օրենքներ, որոնք ուղղված էին ազգային արդյունաբերության պաշտպանությանը, մասնավորապես սահմանափակվեցին արտասահմանյան կապիտալի ներդրումը իսպանական ձռնարկություններում 25 %-ով, ինչը գործնականում պետական վերահսկողության ներքո էր դնում նշանակալի թվով արդյունաբերական ձեռնարկություններին:
1939 թվականի հոկտեմբերի 24-ին ընդունվեց «Ազգային նշանակության հաստատությունների և ձեռնարկությունների պաշտպանության մասին» օրենքը, իսկ մեկ ամիս անց՝ 1939 թվականի նոյեմբերի 24-ին՝ «Ձեռնարկություններում պետության միջամտության սկզբունքների և սահմանների մասին» օրենքը, որոնցում հստակեցվում էր արդյունաբերության զարգացման ուղղությունները, ընդ որում, հատուկ ուշադրություն էր դարձվում լեռնահանքարդյունաբերությանը: Այդ օրենքները գործնականում պետական վերահսկողությանը ենթարկեցին մեծ թվով արդյունաբերական ձեռնարկություններ: Պետությունը արդյունաբերության նախարարության միջոցով կանոնակարգում էր հումքի բաշխումը: Վառելիքը, էլեկտրաէներգիան նոր ձեռնարկությունների բացման և գոյություն ունեցողների արդիականացման հնարավորություն էր տալիս, սահմանում էր ստանդարտներ և սահմանված գներ: Դրան զուգահեռ մեծ դեր էին կատարում «ուղղահայաց սինդիկատները»: Սինդիկատների դերը նկարագրելիս «Ինֆորմասոնես դե Մադրիդ» թերթը ներկայացրել է այդ կառույցները որպես տնտեսության ինքնակառավարվող համակարգ, որը Իսպանիայի համար բացում էր «կառավարվող տնտեսության ճանապարհ»:
Պատերազմի հետևանքով հանրապետականների փոփոխությունը, ավերը հանգեցրեցին երկրի գյուղատնտեսության անկման: Դեռևս քաղաքացիական պատերազմի ավարտը ստեղծվեց տնտեսական և սոցիալական հողերի բարեփոխումների գլխավոր դիրեկցիա: 1939 թվականի հոկտեմբերի 18-ին Բուրգասում սկսեց իր գործունեությունը գաղութացման ազգային ինստիտուտը, որը կալվածատիրոջ և գյուղացիների միջև առք ու վաճառքի հետ կապված հարցերում հանդես էր որպես միջնորդ: Գոյություն ուներ պետության վերահսկողության հին համակարգը, որը կանոնակարգում էր գյուղատնտեսական ապրանքների գները:
1941 թվականի սեպտեմբերի 25-ին ընդունված օրենքով ստեղծվեց Ազգային արդյունաբերական ինստիտուտ, որն իրենից ներկայացնում էր պետական մենաշնորհային միավորում: Այդ ինստիտուտի խնդիրն էր այն ձեռնարկությունների ձևավորումն ու կայացումը, որոնց գործունեությունը ապահովում էէր ավատարկայի համակարգի հետագա զարգացման համար անհրաժեշտ պայմաններ: Ինստիտուտի դրամական միջոցները հավաքվում էին բյուջետային հատկացումների, բանկային վարկերի ու փոխառությունների շնորհիվ: Այդպիսի միջոցներով կառուցված ձեռնարկությունների մեծ մասը ենթարկվում էին այս ինստիտուտին: 1941 թվականին ստեղծվեց «Ազգային երկաթուղային ցանց» պետական միավորումը, որին պատկանում էր երկաթուղային տրանսպորտի 5/6-րդ մասը:
1942 թվականին կատարվեց էլեկտրատեխնիկական և քիմիական արդյունաբերության «պլանավորման» առաջին փորձը: Եռամյա պլանը նախատեսում էր հետևյալ ընկերությունների ու ձեռնարկությունների ստեղծում՝ «Սեֆա Նիտրո», «Նիտրատոս դե Կաստիլիա», «Սալտոս դել Դուերո» էլեկտրատեխնիկական կոնցերն, «Հիդրոէլեկռրիկա Իսպանյոլա» էլեկտրատեխնիկական կոնցերն, «Միրանդա դել Էբրո» արհեստական մանրաթելի կոնցերն և այլն:
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:20-րդ դարն Իսպանիայում Կատեգորիա:Իսպանիայի ժամանակակից պատմություն Կատեգորիա:Եվրոպայի նախկին միապետություններ Կատեգորիա:1936 հիմնադրումներ Իսպանիայում Կատեգորիա:Ֆաշիստական երկրներ Կատեգորիա:Տոտալիտար երկրներ Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքական պատմություն
Բրեն (Էնայի գավառ)
Բրեն (Braine), Ֆրանսիայի հյուսիսում գտնվող համայնք, մտնում է Պիկարդիա մարզի մեջ, համայնքի շրջանն է համարվում Էնան, մտնում է նաև Սուասոն շրջանի մեջ, համայնքի կենտրոն է համարվում Ֆեր ան Տերդենուա համայնքը։ Համայքնը գտնվում է Սուասոն քաղաքից 18 կմ դեպի արևելք և 41 կմ դեպի արևմուտք Ռեյմս քաղաքից հեռավորության վրա։
Համայնքի բնակչությունը ըստ 2012 թվականի մարդահամարի տվյալներով կազմել է 2 231 մարդ։
Տնտեսություն
Զբաղված բնակչության կառուցվածքը.
Անաշխատունակների մակարդակը 2011 թվականին կազմել է 15,8 % (ամբողջ Ֆրանսիայում — 12,8 %, Էնա գավառում — 15,9 %)։
1 մարդու տարեկան եկամուտը 2011 թվականին կազմել է 20 048 եվրո (ամբողջ Ֆրանսիայում — 25 140, Էնա գավառում — 21 148)։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվի դինամիկան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Էնա դեպարտամենտի կանտոններ
Հայոց ցեղասպանության հուշարձան (Նոր Հաճըն)
Հայոց ցեղասպանության հուշարձան, հուշարձան Հայաստանի Կոտայքի մարզի Նոր Հաճըն քաղաքում։
Պատմություն
Հուշարձանը նվիրված է 1915-1923 թթ. Հաճընի հերոսական ինքնապաշտպանության մասնակիցներին ։ Հուշարձանը տեղադրվել է 1974 թվականին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի հուշարձաններ Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության հուշարձաններ Կատեգորիա:Արա Հարությունյանի քանդակներ
Ցեսևայնե
Ցեսևայնե (Cesvaine), քաղաք Լատվիայի Ցեսևայնե երկրամասում։ Գտնվում է Սուլա գետի մոտ։
Պատմություն
1209 թվականին Ցեսևայնեի հետ միասին այլ հողեր մտել է կենտրոնական Լատվիայի Լիվոնյան եպիսկոպության մեջ։ 1420 թվականին Ցեսևայնեի փայտե ամրոցը փոխարինվել է մի քարի։ XVI դարի վերջին քաղաքում կար ընդամենը 18 տուն։ Լիվոնյան պատերազմի ժամանակ ռուսական զորքերը վերցրել են քաղաքը և ոչնչացրել այն։ Պատերազմից հետո, 1582 թվականին Ցեսևայնե քաղաքը զիջել է Լեհաստանին։ 1656 թվականին ռուսական զորքերը կրկին ավերել են քաղաքը։ Նոր քաղաքային բնակավայր է դարձել և ձևավորվել այստեղ միայն XIX դարի սկզբին։
1949 - 1956 թվականներին քաղաքը եղել է Ցեսևայնսկիի շրջանի վարչական կենտրոնը։
Ավտոճանապարհներ
Ցեսևայնե քաղաքի միջով ընթանում է տարածաշրջանային Պլյավինյաս - Մադոնա - Գլուբենե ավտոճանապարհը։
Քաղաքով անցնում է տարածաշրջանային դժվարանցանելի Ցեսևայնե - Վելենա ավտոճանապարհը։
Միջքաղաքային ավտոբուսների գործունեություն
Հիմնական երթուղիներն են` Ցեսևայնե - Մադոնա - Ռիգա, Ցեսևայնե - Մադոնա - Էկաբպիլս, Ցեսևայանե - Ալուկսնե, Ցեսևայնե - Գլուբենե, Ցեսևայնե - Սմիլտենե - Վալմիերա, Ցեսևայնե - Ցեսիս - Սաուլկրաստի, և Ցեսևայնե - Լուբանա։
Երկաթուղային հաղորդակցություն
Ցեսևայնե կայանի մոտ է գտնվում Պլյավինյաս - Գլուբենե երկաթուղային գիծը։ Դիզել-գնացքը գործում է մինչև Մադոնա կայանը, որովհետև Մադոնա - Գլուբենե հատվածում ուղևորահոսքը շատ ցածր է և կանոնավոր հարմար չէ։ Ռիգա — Գլուբենե գնացքը գործում է միայն հատուկ կարգադրության օրերին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լատվիայի քաղաքներ Կատեգորիա:1991 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Պլազմային էկրան
Պլազմային վահանակը ինֆորմացիայի արտացոլման սարք է, էկրան, հիմնված լյումինաֆորի՝ իոնացված գազում, կամ պլազմայում էլեկտրոնների լիցքաթափումից առաջացած ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման ազդեցությամբ լուսարձակումն է։
Կառուցվածքը
Այն իրենից ներկայացնում է գազով լցված բջիջների մատրիցա՝ 2 զուգահեռ ապակե թիթեղների միջև, որոնց միջով անցնում են սկանավորման, հասցեավորման և լուսավորության համար նախատեսված թափանցիկ էլեկտրոդները։
Լյումինաֆորի բաղադրությունը՝
Պլազմային էկրանի ներքին մեխանիզմ ավտոմատ ընտրում է անհրաժեշտ փիքսելները։ Այդ գործողությունն ընթանում է ավելի արագ, քան էճս-ներում (էլեկտրոնայ-ճառագաթային սարք)։ PDP մոդելներում արդեն էկրանի նորացումը մոտ 400-600 Հց է, ինչի հետևանքով աչքը չի նկատում էկրանի թարթումը։
Աշխատանքի սկզբունքը․
Այսպիսով, էլեկտրոդներով բարձր լարում անցկացնելիս տեղի է ունենում գազի իոնացում կամ պլազմայի առաջացում։ Պլազմայով անցնում է բարձրհաճախային ուլտրամանուշակագույն ճառագայթում, որի հետևանքով լյումինաֆորը լույս է ճառագայթում՝ կարմիր, կապուտ կամ կանաչ։ Այդ լուսն էլ անցնելով ապակե թաղանթով ընկնում է դիտորդի աչքին։
== Առավելություները և թերությունները == Առավելությունները․
Հղումներ
Կատեգորիա:Էկրաններ Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ
Դոպլերի էֆեկտ
Դոպլերի էֆեկտ, ալիքի երկարության կամ հաճախականության փոփոխությունն ընդունիչի և ալիքի աղբյուրի շարժման դեպքում։ Իրարից անկախ հայտնաբերել են ավստրիացի ֆիզիկոս Քրիստիան Դոպլերը (1842 թ.) և ֆրանսիացի ֆիզիկոս Իպոլիտ Ֆիզոն (1848 թ.)։ Դոպլերի էֆեկտը դիտվում է Էներգիայի տարածման ցանկացած ալիքային պրոցեսի դեպքում։ Տատանման հաճախականության փոփոխությունը կախված է ալիքների տարածման միջավայրի նկատմամբ աղբյուրի և ընդունիչի շարժման արագությունից։ Ձայնային ալիքների համար Դոպլերի էֆեկտը դրսևորվում է ձայնի տոնի բարձրացմամբ, երբ աղբյուրն ու ընդունիչը մոտենում են իրար, և ընդհակառակը, ցածրացմամբ, երբ դրանք հեռանում են իրարից։ Վակուումում Էլեկտրամագնիսական ալիքների տարածման դեպքում հաճախականության փոփոխությունն արտահայտվում է
օրենքով, որտեղ ՝
Բեկող միջավայրում հաճախականության փոփոխման օրենքն ավելի բարդ է (հաշվի է առնվում նաև բեկման ցուցչի կախումը հաճախականությունից)։ Դոպլերի էֆեկտ հասկցությունն ընդհանրացվում է նաև ձգողական դաշտում էլեկտրամագնիսական ճառագայթման հաճախականության փոփոխման համար (Էյնշտեյնի ձգողության տեսության էֆեկտ)։
Դոպլերի Էֆեկտի կիրառումը
Դոպլերի էֆեկտն օգտագործվում է աստղերի ճառագայթային արագությունները և երկնային մարմինների պտույտը որոշելու համար։ Հեռավոր գալակտիկաների սպեկտրային գծերի դոպլերյան շեղումների հետազոտությունները հաստատեցին հարաբերականության ընդհանուր տեսությունից բխող այն տեսական դրույթը (Ա․ Ֆրիդման), ըստ որի Մետագալակտիկան ընդարձակվում է։
Դոպլերի էֆեկտն օգտագործվում է նաև ռադիոլոկացիայում, հիդրոլոկացիայում (նպատակակետի արագությունը որոշելու համար) և գիտության ու տեխնիկայի այլ բնագավառներում։
Պատմություն
Էֆեկտի մասին Դոպլերն առաջին անգամ ազդարարել է 1842 թվականին իր 1842 Über das farbige Licht der Doppelsterne und einiger anderer Gestirne des Himmels (Երկնային կրկնակի աստղերի և մի քանի այլ աստղերի գունավոր լույսի մասին) տրակտատում ։ Ձայնային ալիքների համար հիպոթեզը ստուգել է Քրիստափոր Բեյս Բալլոտը 1845 թվականին ։ Նա հաստատեց, որ երբ ձայնի աղբյուրը մոտենում է իրեն, ձայնի բարձրությունը ավելի մեծ է առաքված հաճախությունից, իսկ երբ ձայնի աղբյուրը հեռանում է, հաճախությունը ավելի փոքր է։ 1848 թվականին այս նույն երևույթը Դոպլերից անկախ հայտնաբերեց Իպոլիտ Ֆիզոն էլեկտրամագնիսական ալիքների համար (Ֆրանսիայում Դոպլերի էֆեկտը երբեմն կոչվում է Դոպլեր-Ֆիզոյի էֆեկտ, սակայն աշխարհում այս անվանումն ընդունված չէ, քանի որ Ֆիզոյի հայտնագործությունը Դոպլերի ազդարարածից վեց տարի հետո էր) ։ 1848 թվականին Բրիտանիայում Դոպլերի էֆեկտը ուսումնասիրելու համար փորձ է դրել Ջոն Սկոտ Ռասելը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ալիքային տեսություն Կատեգորիա:Ալիքային երևույթներ
Գերդինա Հենդրիկա Կուրց
Գերդինա Հենդրիկա Կուրց, հոլանդացի պատմաբան, գրող և արխիվագետ։ Հրապարակվել է Գ.Հ.Կուրց անվան տակ։
Վաղ տարիներ
Գերդա Կուրցը ծնվել է Ամստերդամում, յոթ տարեկանում ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Հաառլեմ։ Սովորել է տեղի աղջիկների դպրոցում, բայց մայրը մահացավ, երբ նա ընդամենը 13 տարեկան էր, և նա կենտրոնացավ դպրոցական աշխատանքի վրա։ Ավարտել է Հաառլեմի գիմնազիան և ընդունվել Ուտրեխտի համալսարան՝ պատմություն ուսումնասիրելու։ Ուսումնառության ընթացքում նա հաճախ վերադառնում էր Հաառլեմ` գիմնազիայում պատմության ու աշխարհագրության փոխարինող ուսուցիչ աշխատելու։ Նա հաճույքով էր դասավանդում, բայց անհանդուրժող էր իր ուսանողներից շատերի նկատմաբ։ Նա ինքն էլ շնորհալի ուսանող էր և 1929 թվականին գերազանցությամբ և պատվով (cum laude) է ավարտել պատմության (նա 5-րդ կինն էր, որը գերազանցությամբ է ավարտել Նիդեռլանդների համալսարանը)։ Նա սկսել է աշխատել որպես կամավոր Ուտրեխտի արխիվներում, իսկ 1930 թվականին հանձնեց հավաստագրման քննություն՝ որպես պաշտոնական արխիվագետ։ Նա շարունակել է իր կամավորական աշխատանքը և դասավանդում էր այս կողմերում, մինչև գտավ Գելդերսե Վալլեիի օգնականի պաշտոնը։ Միևնույն ժամանակ նա շարունակում էր փնտրել արխիվագետի պաշտոն։
Նշանակում Հաառլեմի արխիվիստի պաշտոնում
Միս Կուրցը գերազանցությամբ ավարտեց դասընթացը, սակայն շատ դժվար էր հարմար աշխատանք գտնելը։ 1913 թվականին ամուսնությունից հետո կանանց ազատելու հոլանդական օրենքը չեղյալ հայտարարվեց, բայց 1924 թվականին Թագավորական որոշում ընդունվեց՝ աշխատանքից հեռացնել 45 տարեկանից ցածր դաշնային կառավարության բոլոր աշխատողներին, ովքեր ամուսնացած էին։ 1933 թվականին, երբ միս Կուրցը աշխատանք էր փնտրում, այդ որոշումը տարածվեց տեղական իշխանությունների աշխատակիցների վրա։ Արխիվագետները աշխատել են տեղական կամ դաշնային կառավարման գործակալություններում, ուստի նրա հեռանկարները բավականին մռայլ էին։ Այս քաղաքական որոշումների պատճառները հետևյալն էին.
Այս երկրորդ կետը քաղաքական օրակարգ մտցվեց միայն այն բանից հետո, երբ ավելի շատ կանայք սկսեցին աշխատել պետական պաշտոններում։ Դրանից առաջ այս կետը օրենսդիր մարմնում երբեք չէր քննարկվում՝ կապված ֆերմերային տնտեսության կամ արտադրության երիտասարդ կին աշխատողների հետ ։ Ամեն դեպքում այս օրենքները հուսալք էին ցանկացած աշխատանքի վայրում կանանց նշանակումները, քանի որ սպասվում էր, որ նրանք վաղ թե ուշ ամուսնանալու են ։
Հրապարակումներ
Նշանակման պահից նա դարձել է Հաառլեմ պատմական ընկերության անդամ և մասնակցել է տարբեր հրապարակումներ գրելու գորխընթացին։ Առաջին չորս տարիներին նա գրել է տասը գիրք։ Ահա նրա առավել հանրաճանաչ գրքերից մի քանիսը.
Ուշ տարիներ
Միս Կուրցը իր վերջին գիրքը հրապարակել է 80 տարեկան հասակում, մահացել է 90 տարեկան հասակում՝ Հաառլեմում երկարատև հիվանդության պատճառով։ Թաղված է Վեստերֆելդի գերեզմանատանը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կին գրողներ Կատեգորիա:Հոլանդացի կանայք Կատեգորիա:Հոլանդացի կին գրողներ Կատեգորիա:Արխիվագիտություն Կատեգորիա:Հոլանդացի պատմաբաններ Կատեգորիա:Գրադարանավարներ
Վոսերե
Համայնքի INSEE կոդ՝ 02771։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2010 թվականին կազմում էր 112 մարդ։
Տնտեսություն
2010 թվականի տվյալներով 72 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 54-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 18-ը անգործունակ (Ակտիվության ցուցանիշը - 75,0 %, 1999 թվականին եղել է՝ 70,8 %)։ 54 աշխատունակ բնակիչներից 49-ը աշխատում էին (30 տղամարդ և 19 կին), անաշխատանք էին 5-ը (2 տղամարդ և 3 կին)։ 18 անգործունակ մարդկանցից 4-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 5-ը թոշակառու, 9-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Լոս Ալամոսի Ազգային լաբորատորիա
Լոս Ալամոսի Ազգային լաբորատորիան (ԼԱԱԼ, անգլերեն՝ Los Alamos National Laboratory կամ LANL), ազգային գիտնական կենտրոն է ԱՄՆ-ի Նյու Մեքսիկո նահանգում։ Նրա նախկին անվանումներից են եղել Վայր Վայ (Site Y), Լոս Ալամոս լաբորատորիա (Los Alamos Laboratory), և Լոս Ալամոսի Գիտական լաբորատորիա (Los Alamos Scientific Laboratory)։ Լաբորատորիան աշխարհի ամենամեծ գիտական և տեխնոլոգիայի հաստատություններից է, որ բազմակարգ ուսումնասիրություն է վարում ազգային անվտանգության, տիեզերքի, նորացող էներգիայի, բժշկության, նանոտեխնոլոգիայի, և գերհաշվարկման բնագավառներում։
Լաբորատորիան ամենամեծ հիմնարկություն և ամենամեծ գործատուն է հյուսիսային Նյու Մեքսիկոյում, մոտավորապես 12,500 աշխատողնենրով գումարած մոտ 3,300 կապալառու անձնակազմով։ Ավելին, մոտ 120 Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Էներգիայի նախարարության ծառայողներ կամ լաբորատորիայում։ Լաբորատորիայի տեխնիկական աշխատողների մոտավորապես մեկ երրորդը ֆիզիկոսներ են, մեկ չորրորդ ճարտարագետներ, մեկ վեցերրորդը քիմիկոսներ և նյութագետներ, և մյուսները աշխատում են մաթեմատիկայում և հաշվողական գիտությունում, կենսաբանությունում, երկրագիտությունում, և այլ բնագավառներում։ Պրոֆեսիոնալ գիտնականները և ուսանողները նաև այցելում են լաբորատորիան նրա գիտական նախագծերում մասնակցելու համար։ Աշխատողները նաև համագործակցում են համալսարանների և արդյունաբերության հետ թե հիմնական և թե կիրառական հետազոտության մեջ՝ ապագայի համար ռեսուրսներ զարգացնելու համար։ Լաբորատորիայի տարեկան բյուջեն 2.2 բիլիոն դոլար է։
Լոս Ալամոսը ԱՄՆ-ի երկու լաբորատորիաներից մեկն է, որը դասակարգված աշխատանք է վարում միջուկային զենքերի նախագծման համար։ Մյուս լաբորատորիան, 1952 թվականից, Լավրենս Լիվերմոր Ազգային լաբորատորիան է։
Կեղտոտ պարեր
«Կեղտոտ պարեր» (Dirty Dancing), ռոմանտիկական ամերիկյան մելոդրամա, 1987 թվական, Պատրիկ Սուեյզիի և Ջենիֆեր Գրեյի մասնակցությամբ, պատմում է երկու երիտասարդների ծանոթության և տարբեր սոցիալական դեպքերի մասին։ Կինոնկարը, որը սկզբում թվում էր, թե շահույթով քիչ կլինի, դարձավ առաջինը բոլոր վաճառքի տեղերում, շահույթը կազմում էր ավելի քան 170 միլիոն դոլար թողարկումից հետո։ 2009 թվականի դրությամբ ֆիլմի շահույթը կազմում էր 214 միլիոն դոլար ամբողջ աշխարհում։ Ֆիլմը դարձավ առաջինը տանը դիտվող ֆիլմերից և մոտ կես միլիոն պատճեն ունեցավ։
Ֆիլմի սաունդթրեքը դարձավ պլատինե սկավառակ, իսկ «(I've Had) The Time of My Life» ստեղծագործությունը Օսկար և Ոսկե գլոբուս ստացավ «Լավագույն երգ» անվանակարգում, իսկ Գրեմմիում, որպես լավագույն դուետ։ Ֆիլմը թողարկեց պրիկվելը՝ «Կեղտոտ պարեր 2։ Հավանային գիշերներ» և մյուզիքլ՝ «Կեղտոտ պարեր»։
Սյուժեն
1963 թվական, ամառ։ Տասնյոթ տարեկան մի հարուստ աղջիկ՝ Ֆրենսիս Հաուսմանը Բեբի մականունով, ծնողների և մեծ քրոջ՝ Լիզայի հետ ամառային արձակուրդներին մեկնում է Մաքս Քելերմենի պանսիոնատ հանգստանալու։ Ծնողները իրենց աղջկան այդպես էին անվանում ի պատիվ Ֆրենսիս Պերկինսի, ով ԱՄՆ–ի նախագահների պալատի առաջին կին անդամն էր։ Բեբին պլանավորել էր սովորել տնտեսագիտություն «Մաունթ Հոլոկ»–ի քոլեջում, իսկ ուսումն ավարտելուց հետո աշխատել Խաղաղության կորպուսում։
Երեկոյի ժամանակ Բեբին գրավում է մի պարող զույգի ուշադրությունը, ովքեր զվարճանք էի պատճառում պանսիոնատի հարուստ հյուրերին։ Պատահաբար ստացվում է, որ նա հայտնվել է աշխատակազմի երեկույթին, որտեղ պարեր են կատարվում։ Հանկարծ հայտնվում է հենց այդ զույգը, և Բեբին ծանոթանում է Ջոն Քասթլի՝ արհեստավարժ պարողի հետ, ում նա տեսել էր պարային սրահում։ Բայց Ջոնին բավարարված չէր նրա ներկայությունից։
Հենց այդ երեկո Բեբին իմանում է, որ Պենին՝ Ջոնիի պարընկերուհին, սպասում է մատուցող Ռոբիի երեխային, ով արդեն սիրավեպ էր ունեցել Լիզայի՝ նրա ավագ քրոջ հետ։ Պենին ստիպված էր ազատվել երեխայից, սակայն գումար չուներ։ Ջոնին փորձում է մի ելք գտնել այդ իրավիճակում։ Բեբին առաջարկում է իր օգնությունը՝ հորից գումար խնդրելով, առանց ասելու, թե ինչի համար է գումարը։
Բժիշկի հետ հանդիպումտ պետք է լիներ այն օրը, երբ Ջոնիին ու Պենին ելույթ էին ունենալու հարևան հյուրանոցում։ Պենին Բեբիին ուղարկում է իր փոխարեն պարի մնացած մասը սովորեցնելու։ Բեբին սկսում է Ջոնի հետ փորձել պարել և երիտասարդ զույգի մոտ համակրանք է առաջանում։
Նրանց ելույթը մեծ հաջողություն է ունենում։ Բայց վերադառնալով իմանում են, որ Պենին լավ վիճակում չէ գտնվում երեխայից ազատվելու հետևանքով և Բեբին ստիպված դիմում է հորը բժշկական օգնություն խնդրելով։ Բժիշկ Հաուսմանը արգելում է Պենիին շփվել Ջոնի և նրա ընկերների հետ։ Բեբին գնում է Ջոնիի մոտ պանսիոնատ հորից ներողություն խնդրելու համար։ Ջոնին տեսնելով իր նկատմամբ անկեղ վերաբերմունքը, պատմում է Բեբիին, թե ինչքան դժվար էբ աղքատ պարողին պահպանել մարդկային արժանիքները այն մարդկանց մոտ, ովքեր նրան նայում են ինչպես ժամանակավոր զվարճանքի։
Հյուրանոցի հարուստ հյուրերից մեկը, Ջոնիի նախկին սիրուհին, որը թողել էր Ջոնին Բեբիի պատճառով այնպես է անում, որ Ջոնին մեղադրեն դրամապանակի գողության մեջ։ Ջոնին սպասվում էր հեռացում։ Որպեսզի օգնի իր սիրելի տղամարդուն, Բեբին ստիպված խոստովանում է, իր և Ջոնիի հարաբերությունների մասին։ Բայց միևնույնն է Ջոնիին հեռացնում են հյուրանոցի կարգերի խախտման համար։ Նա ստիպված պետք է հեռանար առանց կատարելու պարը։ Բեբիին հրաժեշտ տալով, Ջոնին նրան ասում է, որ ոչնչի համար չի ափոսոսում։
Ֆիլմի վերջում, Ջոնին ընդհատելով համերգային ծրագիրը, դուրս է գալիս բեմ, անկախ արգելքի վտանգից, որպեսզի կատարի վերջին պարը, արդեն Բեբիի հետ։ Կարճ ելույթից հետո Ջոնին և Բեբին կատարում են հաղթական պարը «(I've Had) The Time of My Life» երգի ներքո։ Բժիշկ Հաուսմանը իմանալով ճշմարտությունը՝ ներողություն է խնդրում Ջոնիից։ Ֆիլմը ավարտվում է երկարատև պարային ելույթներով, և պանսիոնատի հյուրերը, և անձնակազմը պարում են միասին։
Շահույթ
Վեց միլիոն դոլար բյուջեով նկարահանված ֆիլմը հավաքել է 214 միլիոն դոլար ամբողջ աշխարհում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1987 ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Lionsgate ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան անկախ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր հասունացման տարիքի մասին Կատեգորիա:Ֆիլմեր ընտանիքի մասին Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1960-ականներին
Մատանիների տիրակալը (ֆիլմաշար)
«Մատանիների տիրակալը» ֆիլմաշար (The Lord of the Rings, 2001-2003), ռեժիսոր Փիթեր Ջեքսոնի եռագրությունը, որն ունի մեկ ընդհանուր սյուժե և ստեղծված է Ջոն Ռոնալդ Ռուել Թոլքինի «Մատանիների տիրակալը» վեպի հիման վրա։
«Մատանիների տիրակալը» հանդիսանում է համաշխարհային կինոյի ամենամեծ նախագծերից մեկը։ Նրա իրականացումը տևել է 8 տարի, բոլոր երեք ֆիլմերը միաժամանակ նկարահանվել են Նոր Զելանդիայում` Ջեքսոնի հայրենիքում։ Յուրաքանչյուր ֆիլմ ունի իր ընդլայնված տարբերակը, որը դուրս է եկել DVD տարբերակով՝ օրիգինալ ֆիլմից մեկ տարի հետո։ Ֆիլմերը հետևում են գրքի սյուժեին, բայց բաց են թողնում որոշ դրվագներ։
Եռագրության գլխավոր հերոսը հոբիթ Ֆրոդո Բեգինսն է, որը գնում է արշավի Մատանու եղբայրության հետ՝ Մատանին ոչնչացնելու նպատակով։ Դա անհրաժեշտ է Սաուրոնի դեմ լիարժեք հաղթանակ տանելու համար։ Եղբայրությունը բաժանվում է, և Ֆրոդոն ճանապարհը շարունակում է իր հավատարիմ ընկեր Սեմի և Գոլլումի հետ։ Միաժամանակ Գոնդորի գահի ժառանգորդ Արագորնը և կախարդ Գենդալֆը միավորում են Միջերկրի ազգերին՝ Մատանու ճակատամարտին մասնակցելու և Սաուրոնի զորքերին հաղթելու համար։
Ֆիլմաշարը ունեցավ մեծ ֆինանսական հաջողություն և այժմ համարվում է ամենաահաջողված ֆիլմաշարերից մեկը։ Քննադատները դրականորեն ընդունեցին այն և եռագրությունը ստացավ «Օսկար»ի 17 մրցանակ և առաջադրվեց 30 անվանակարգում։ Վերջին ֆիլմը՝ «Թագավորի վերադարձը», ստացավ բոլոր 11 օսկարները, որոնց առաջադրվել էր։ Սա մեկ ֆիլմի համար ռեկորդային ցուցանիշ է (կինոյի ամբողջ պատմության մեջ այդքան օսկար ստացել են միայն «Բեն-Հուր» և «Տիտանիկ» ֆիլմերը)։ Ֆիլմաշարը նաև հայտնի է իր նորարական վիզուալ էֆեկտներով , որոնք հիմնականում կապված են Գոլլումի կերպարի ստեղծման հետ։
Նախապատմություն
Ֆիլմերի իրադարձություններն սկսվեցին Իշխանության մատանիների բաժանումից։ Երեքը հանձնվեցին անմահ էլֆերին, յոթը՝ թզուկներին, իսկ ինը՝ մարդկային ցեղի արքաներին։ Բայց Օրոդրուինի հրաբխի մեջ խավարի տիրակալ Սաուրոնը գաղտնի ստեղծեց ևս մեկ՝ Համիշխանության մատանի, որի միջոցով պետք է տիրանար ամբողջ Միջերկրին։ Այս Մատանու մեջ էր դրված Սաուրոնի ողջ չարությունն ու հզորությունը։ Մարդկանց և էլֆերի վերջին դաշինքը կանգնեցին Մորդորի բանակի դեմ։ Մարդկանց արքայի որդուն՝ Իսիլդուրին հաջողվեց կտրել Սաուրոնի մատը և տիրանալ Մատանուն։ Սակայն Մատանին նրան մահվան հասցրեց և 2500 տարի այն մնաց գետի ջրերի մեջ։ Հետո այն ընկավ Գոլլում անունով արարածի ձեռքը, որը տիրացավ նրան մոտ 100 տարի, մինչև Բիլբո Բեգինսի հայտնվելը և նրա կողմից Մատանու գողացումը։
Մատանու եղբայրություն
60 տարի անց Բիլբոն թողնում է Մատանին իր զարմիկ Ֆրոդո Բեգինսին։ Իմանալով, թե դա ինչ Մատանի է, կախարդ Գենդալֆը զգուշացնում է Ֆրոդոյին, որ Սաուրոնը կփորձի գտնել այն։ Ֆրոդոն իր այգեպան Սեմի հետ լքում է Շիրը։ Գենդալֆը մասնակցում է կախարդների ժողովին, որի գլխավոր Սարումանը հայտարարում է, որ Մինաս Մորգուլ ամրոցից Սև հեծյալները՝ Նազգուլները, որսի են դուրս եկել՝ գտնելու համար Մատանին։ Ինքը Սարումանը անցել էր Մորդորի կողմը։ Գենդալֆը հրաժարվում է միանալ նրան և գերի է ընկնում։
Բրիի ճանապարհին Ֆրոդոն և Սեմը պատահաբար հանդիպում են հոբիթներ Մերրիին և Պիպինին։ Նրանք հազիվ են կարողանում ազատվել Սև հեծյալների ձեռքից և դուրս գալ Շիրից։ «Ցատկոտող պոնի» պանդոկում Ֆրոդոն հանդիպում է հետախույզ Արագորնին, որը խոստանում է նրանց ուղեկցել դեպի Ռիվենդել։ Ճանապարհորդության ժամանակ նազգուլները հարձակվում են հոբիթների վրա։ Արագորնը վռնդում է նրանց, սակայն Ֆրոդոն մահացու վիրավորվում է։ Էլֆուհի Արվենին հաջողվում է Ֆրոդոյին հասցնել Ռիվենդել և բուժել նրան։ Այդ ժամանակ Գենդալֆը փախչում է գերությունից և գալիս Ռիվենդել։ Խորհրդի ժամանակ Էլրոնդն առաջարկում է ոչնչացնել Մատանին՝ տանելով այն Մորդոր։ Ֆրոդոն խոստանում է անել դա։ Նրան որոշում են ուղեկցել Սեմը, Մերրին, Պիպինը, Գենդալֆը և Արագորնը, որոնց միանում են էլֆ Լեգոլասը, թզուկ Գիմլին և Բոռոմիրը՝ Գոնդորի արքայի որդին։ Էլրոնդն այս խումբն անվանում է Մատանու եղբայրություն։
Քարանձավներից դուրս գալով եղբայրությունը հայտնվում է Լորիենում, որտեղ նրանց ընդունում են Քելեբորնը և Գալադրիելը։ Էլֆերը նրանց ապահովում են անհրաժեշտ ամեն ինչով և ուղարկում առաջ։ Կանգառի ժամանակ Բոռոմիրը հրամայում է Ֆրոդոյին Մատանին տալ իրեն, սակայն Ֆրոդոն հրաժարվում է։ Բոռոմիրը փորձում է խլել այն, սակայն հոբիթը հագնում է այն, դառնում անտեսանելի և փախչում։ Այդ ժամանակ խմբի վրա են հարձակվում օրկերը։ Բոռոմիրը, հոբիթներին պաշտպանելու ժամանակ, նետահարվում է և մահանում։ Օրկերը գերի են վերցնում Մերրիին և Պիպինին։ Արագորնը, Գիմլին և Լեգոլասը որոշում են հետևել օրկերին և ազատել ընկերներին։ Ֆրոդոն և Սեմը անցնում են Անդուին գետը և ուղևորվում են դեպի Մորդոր։
Երկու ամրոց
Եղբայրությունը քայքայվեց և յուրաքանչյուրին տրվեց իր սեփական ճանապարհը։ Մատանու պահապան Ֆրոդոն իր հավատարիմ ընկեր Սեմի հետ շարունակում է ճանապարհը դեպի Մորդոր։ Ընկերներին է հետևում Գոլլումը՝ մի արարած, որը տարիներ առաջ տիրել էր Մատանուն։ Նրա հիմնական նպատակը Մատանուն նորից տիրանալն էր։ Սեմին և Ֆրոդոյին հաջողվում է բռնել չարագործին և ստիպել նրան երդվել, որ իրենց չի վնասի և կուղեկցի դեպի Մորդոր։
Ռոհանը պատրաստվում է մարտի։ Կանայք, երեխաները և ծերերը թաքնվում են քարայրներում, իսկ տղամարդիկ պատրաստվում են մարտի։ Սակայն նրանցից շատ քչերն էին տիրապետում զենքին և ոչ ոք չէր մտածում, որ նրանք կհաղթեն ուրուկ-հայերի դեմ մարտում։
Մոտենում էր Միջերկրի վերջին մարտի ժամը։ Սարումանի տասհազարանոց բանակը պատրաստվում էր գրավել սպիտակ քաղաքը՝ Մինաս-Տիրիթը, Գոնդորի մայրաքաղաքը։ Գենդալֆը և Արագորնը զգուշացնում են Ռոհանի արքա Թեոդենին մոտալուտ վտանգի մասին։ Մոգը ուղևորվում է Գոնդոր, իր հետ տանելով Պիպինին։ Գոնդորի արքա Դենեթորը՝ Բոռոմիրի հայրը, չի պատրաստվում մարտին, չնայած որ կրտսեր որդի Ֆարամիրը բազմիցս հայտնել էր մոտեցող զորքի մասին հորը։ Եվ երբ մարտը սկսվում է, այն ղեկավարում է Գենդալֆը։ Ռոհանցիները հաղորդագրություն են ստանում մարտի սկզբում և շտապում են օգնության։
Բայց չարի հետ իրական մարտն այդտեղ չէր ընթանում։ Այն ընթանում էր երկու փոքրիկ հոբիթների մոտ, որոնք Գոլլումի ուղեկցությամբ գնում էին դեպի իրենց նպատակը։ Ֆրոդոն, ընկնելով մատանու ազդեցության տակ, Գոլլումի չարախոսմամբ սկսում է կասկածել Սեմի հավատարմությանը և վռնդում է նրան։ Շուտով պահապանը հայտնվում է մի մեծ քարայրում, որը հսկում էր Շելոբ սարդը։
Ժուպան
Ժուպան (Župan), իշխան կամ ավագանի հարավայի սլավոնների մոտ, որևէ մարզի կառավարիչ։
Մատանիների տիրակալը (ֆիլմաշար)
Թագավորի վերադարձը
Սեմին հաջողվում է վերադառնալ և վնասազերծել սարդին։ Սակայն Ֆրոդոն արդեն վիրավոր էր, և Սեմը, կարծելով, որ նա մահացել է, վերցնում է մատանին և շարունակում է ճանապարհը։ Ֆրոդոն գերվում է օրկերի կողմից, և Սեմը, հասկանալով, որ նա ողջ է, գնում է նրանց ետևից, որպեսզի ազատի իր տիրոջը։ Հոբիթներին հաջողվում է ազատվել և Սեմը ետ է վերադարձնում Մատանին։
Ժուպան
Պատմություն
Ըստ Կոստանդին Ծիրանածինի մերձդդնեպրյան սլավոնները կառավարվում էին ժուպանների կողմից, Նրա մոտ նաև ասվում է, որ երկրները բաժանված էին ժուպանությունների, իսկ ժուպաններ անվանվում էին մարզերի կամ պետությունների կառավարիչները։ Դալմաթների մոտ ժուպանները կազմել էին առանձին իշխանական դաս՝ թագավորի խորհրդականները։ Հունգարիայում ժուպանները կոչվել են իշպան, այսինքն կոմս։
Մատանիների տիրակալը (ֆիլմաշար)
Թագավորի վերադարձը
Ֆարամիրը պատմում է հորն իր Ֆրոդոյի և Սեմի հետ հանդիպման մասին; Դենետորն, իմանալով, որ որդին ձեռքից բաց է թողել մատանին, ուղարկում է նրան օրկերի դեմ փոքր զորախմբով։ Ամբողջ զորախումբը ջախջախվում է, իսկ Ֆարամիրը վերադառնում է լուրջ վնասվածքներ ստացած։ Կարծելով, որ որդին մեռած է, Դենետորը փորձում է այրել իրեն և որդուն։ Սակայն, ի շնորհիվ Պիպինի և Գենդալֆի, Ֆարամիրը փրկվում է, բայց Դենետորը՝ մահանում։ Շուտով օգնության են հասնում Ռոհանի զորքերը, Թեոդենի գլխավորությամբ։ Արքան զոհվում է այդ մարտում։ Մինաս-Տիրիթին օգնության են հասնում նաև մեռյալների զորքը՝ Արագորնի, լեգոլասի և Գիմլիի գլխավորությամբ։ Նրանց շնորհիվ մարդիկ հաղթում են այդ ճակատամարտում։ Արագորնը ազատում է նրանց և հոգիներն անհետանում են։
Հաղթողները խորհրդի են նստում և որոշում են գնալ և Սաուրոնի հետ մարտի բռնվել Մորդորի դարպասների մոտ, որպեսզի նրա ուշադրությունը շեղեն Ֆրոդոյից։ Իսկ այդ ընթացքում Ֆրոդոն և Սեմը կարողանում են հասնել լեռան գագաթ և ոչնչացնել Մատանին։ Վերջինիս հետ Օրոդրուինի խառնարան է ընկնում և մահանում նաև Գոլլումը։ Սեմին և Ֆրոդոյին փրկում են արծիվները։
Ժուպան
Խորվաթիայում
Ժամանակակից Խորվաթիայում ժուպան կոչվում են ժուպանությունների ղեկավարները և Զագրեբի քաղաքապետը։ Ընտրվում է 4 տարվա ժամկետով՝ ժուպանության սկուպշչինայի կողմից։ Այժմ Խորվաթիայում հաշվվում է 20 ժուպան։
Կատեգորիա:Ազնվական տիտղոսներ Կատեգորիա:Ազգային և էթնիկ առաջնորդման կոչումներ
Մատանիների տիրակալը (ֆիլմաշար)
Նախագծի զարգացումը
«Մատանիների տիրակալ»-ի հետ Փիթեր Ջեքսոնի առաջին ծանոթությունը տեղի ունեցավ այն ժամանակ, երբ նա դիտեց Ռալֆ Բաքշիի համանուն մուլտֆիլմը։ Գիրքը նա կարդաց Վելինգտոնից Օքլենդ 12-ժամանոց ուղևորության ժամանակ ։
Ջեքսոնինն նախագիծը հետաքրքրում էր դեռևս 1995 թվականից։ «Յուրայի դարաշրջանի այգի» ֆիլմի ստեղծումից հետո Ջեքսոնը որոշեց ստեղծել ֆենտեզի ֆիլմ, որը կլիներ լուրջ և իրականին մոտ։ Հոկտեմբերին նա և իր կինը՝ Ֆրենսիս Ուոլշը միացան Miramax Films կազմակերպության տնօրեն Հարվի Վայնշտեյնի հետ, որպեսզի էկրանավորեն «Հոբիթ»-ը (մեկ ֆիլմում) և «Մատանիների տիրակալը» (երկու ֆիլմում)։ Նրանք որոշեցին քննարկել դա Սաուլ Զեյնցի հետ, որին էլ պատկանում էր գրքի հեղինակային իրավունքները՝ սկսած 1970-ականներից։ Քննարկումները դադարեցվեցին, քանի որ Universal Studios-ը առաջարկեց Ջեքսոնին նկարահանել Քինգ-Քոնգ ֆիլմի ռիմեյքը ։ Հետագայում պարզվեց, որ Զեյնցը իրավունքներ չունի «Հոբիթ»-ի վրա։ Մինչև 1996 թվականի ապրիլը դեռևս որոշված չէր իրավունքների հարցը ։
Երբ Universal-ը չեղարկեց «Քինգ-Քոնգ»-ի նախագիծը, Ջեքսոնն անմիջապես ստացավ Վայնշտեյնի օգնությունը և անցավ գործի։ Նա խնդրեց իր ընկերոջը՝ ռեժիսոր Քոսթ Բոութսին գրել վեպի համառոտագրված տարբերակը, իսկ ինքը սկսեց վերընթերցել այն։ Երկու-երեք ամիս անց Ջեքսոնը կնոջ հետ սկսեց աշխատել ֆիլմի սցենարի վրա ։ Առաջին ֆիլմը նախատեսվում էր ավարտել Սարումանի մահվամբ և Գենդալֆի ու Պիպինի Մինաս-Տիրիթ մեկնելով։ Այս տարբերակում Բիլբոն մասնակցում էր Էլրոնդի խորհրդին, Գոլլումը հարձակվում էր Ֆրոդոյի վրա, երբ եղբայրությունը դեռ չէր քայքայվել, Սեմը նայում է Գալադրիելի հայելուն, բացակայում էին Մեգգոթը, Գլորֆինդելը, Ռադագաստը, Էլլադանը և Էլրոհիրը և այլն ։ Նրանք ցույց տվեցին իրենց նախագիծը Հարվի և Բոբ Վայնշտեյններին և հավանության արժանացան։ Որոշվեց նկարահանել երկու ֆիլմ՝ 75 միլիոն դոլար բյուժեով ։
1997 թվականին Ջեքսոնը և Ուոլշը՝ Սթիվեն Սինկլերի հետ սկսեցին սցենար գրել ։ Սինկլերի գործընկեր Ֆիլիպպա Բոյենսը միացավ հեղինակներին, երբ ծանոթացավ նախագծի հետ ։ 13-14 ամիս պահանջվեց երկու ֆիլմի սցենար գրելու համար։
Խնդիրները սկսվեցին այն ժամանակ, երբ պարզվեց, որ Miramax ընկերությունը չի կարող ֆինանսավորել նախագիծն ամբողջությամբ (արդեն ծախսվել էր մոտ 15 միլիոն դոլար)։ Որոշվեց երկու ֆիլմը միացնել և նկարահանել մեկ ֆիլմ։ 1998 թվականի հունիսի 17-ին Բոբ Վայնշտեյնը ներկայացրեց մեկ՝ երկուժամանոց ֆիլմի համար իր գրած սցենարը։ Նա առաջարկում էր հանել Բրին, միացնել Ռոհանը և Գոնդորըև այլն ։ Այս ծրագիրը չեղարկվեց Ջեքսոնի կողմից և Miramax-ը հայտարարեց, որ յուրաքանչյուր աշխատանք՝ կատարված Weta Workshop-ով, պատկանում է իրեն ։ Որոշ ժամանակ անց, Ջեքսոնը հանդիպեց Մարկ Օրդեսկիի հետ՝ New Line Cinema-ից ։ Այնտեղ պրոդյուսեր Ռոբերտ Շեյը հարցրեց, թե ինչու են նրանք աշխատել երկու ֆիլմի վրա, եթե գրքերը երեքն են. նա ցանկանում էր եռագրություն նկարահանել։ Եվ Ջեքսոնը, Ուոլշը և Բոյենսը սկսեցին աշխատել նոր սցենարի վրա ։
Երեք ֆիլմի առկայությունը հնարավորություն ընձեռեց սցենարիստներին իրենց գաղափարներին ազատություն տալ։ Երեք ֆիլմերն ամբողջությամբ չեն համապատասխանում գրքերին, այլ ներկայացնում են երեքմասանոց ադապտացիա։ Ֆրոդոյի ճամփորդությունը ֆիլմերի գլխավոր սյուժետային գիծն է, իսկ Արագորնը՝ մյուս գլխավոր գիծն է, և մնացած դեպքերը, որոնք կապված չեն այս երկու կերպարների հետ, տեղ չեն գտել ֆիլմերում։ Նույնիսկ նկարահանումների ժամանակ ֆիլմի սյուժեն հաճախ փոփոխվում էր շնորհիվ դերասանների, որոնք սովորում էին իրենց կերպարի առանձնահատկությունները ։ Այդպիսի վառ օրինակ դարձավ Արվենի կերպարը, որը պետք է լիներ մարտատենչ-արքայադուստր, սակայն այն վերադարձավ իր գրքային կերպարին ։
Դերասաններին սրից օգտվել սովորեցնելու համար հրավիրվեց հայտնի սուսերամարտիկ Բոբ Անդերսոնը։ Նրա դերը ֆիլմում ցուցադրված է «Reclaiming the Blade» վավերագրական ֆիլմում, որտեղ սրից օգտվելու արվեստին տիրապետում են նաև դերասաններ Վիգգո Մորտենսենը և Կարլ Ուրբանը, ֆիլմի նկարիչ Ջոն Հոուն և Weta Workshop-ի ղեկավար Ռիչարդ Թեյլորը։
Ստեղծում
Ջեքսոնը հրավիրեց իր նախկին համախոհ Ռիչարդ Թեյլորին՝ նրա Weta Workshop ընկերության ծառայություններից օգտվելու համար։ Դրա շնորհիվ ֆիլմում պետք է ստեղծվեր դիզայնի հինգ տարրերը՝ զենքերը, զրահները, գրիմը, արարածները և մանրանկարները։ 1997 թվականի նոյեմբերին Թոլքինի հայտնի նկարազարդողներ Ալան Լին և Ջոն Հոուն միացան նախագծին։ Ֆիլմի կերպարներից շատերը ստեղծվել են հենց նրանց կողմից ։ Աշխատանքներին միացան նաև Հրանտ Մեյջորը և Դեն Հաննան՝ ֆիլմի համակարգչային ձևավորման նպատակով։
Միջերկիրը ռեժիսորների կողմից ստեղծվեց որպես իրական և ռացիոնալ աշխարհ։ Այսպես, օրինակ, Հոբիթոնը ստեղծվեց նորզելանդական բանակի օգնությամբ՝ նկարահանումներից մոտ մեկ ամիս առաջ, իսկ բույսերը հասցրին աճել աննկարագրելի արագությամբ ։ Կենդանի արարածները ստեղծվեցին իրականին մոտ, մասնավորապես մեծ թռչուններն ունեին իրենց մարմնին համապատասխան թևեր և այլն ։ Weta Workshop-ը ստեղծեց 48000 զրահի կտոր, 500 աղեղ և 10000 նետ ։ Նաև ստեղծվեց 1800 ոտնաթաթ հոբիթների համար, մեծ քանակությամբ ականջներ, քթեր և գլուխներ։ Կարվեց և օգտագործվեց մոտ 19000 հագուստ ։