cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ադրբեջանի պատմություն
Արցախյան պատերազմ
Արցախյան պատերազմի հիմնական իրադարձություններն են «Օղակ» օպերացիան, Խոջալուի արյունահեղությունը, Մարաղայի կոտորածը և Գորանբոյ գործողությունը։ Պատերազմի ելքը վճռում է Շուշիի, Լաչինի և Քարվաճառի ազատագրումը հայկական զորքերի կողմից։ Արցախյան պատերազմի առաջին իսկ օրվանից ադրբեջանական իշխանություններն իրականացնում են Բաքվի և Սումգայիթի հայության մասսայական ջարդերը։ Պատերազմն ավարտվում է 1994 թվականին՝ հայկական կողմի հաղթանակով։ Կնքված զինադադարի պայմանագրի համաձայն Հայաստանը սկսում է տիրապետել նախկին Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզին և հարակից Շահումյանի շրջանին։ Արցախյան հակամարտությունը ներկայումս շարունակվում է։
Ադրբեջանը պատերազմից հետո
Ադրբեջանի նորանկախ հանրապետության առաջին նախագահ է դառնում ԱԽՍՀ մինիստրների խորհրդի նախագահ Այազ Մութալիբովը։ Վերջինս կառավարում է մինչև 1992 թվականը, իսկ այդ տարուց նախագահի պաշտոնը ստանձնում է «Ադրբեջանի ժողովրդական ճակատ» կուսակցության թեկնածու Աբուլֆազ Էլչիբեյը։ Լեռնային Ղարաբաղում ադրբեջանական բանակի պարտություններից հետո գործող նախագահ Էլչիբեյի հեղինակությունը սկսում է ընկնել։
Գնդապետ Հուսեյնովը, օգտագործելով երկրում սկսած համընդհանուր դժգոհություններից, զինված խռովություն է բարձրացնում։ 1993 թվականի հունիսի 4-ին Գանձակ քաղաքում Ադրբեջանի Հանրապետության անվտանգության ուժերի և Սուրաթ Հուսեյնովի զինված ուժերի միջև տեղի են ունենում բախումներ, ինչն էլ ազդարարում է Էլչիբեյի դեմ զինվորական հեղաշրջման սկիզբը։ Բանակցությունների արդյունքում Աբդուլֆազը հրաժարվել է վերադառնալ Բաքու՝ հայտնելով իր հրաժարականի մասին։ Արդյունքում՝ Միլի մեջլիսը Հեյդար Ալիևին նշանակել է հանրապետության նախագահի պաշտոնակատար։ 1993 թվականի հոկտեմբերի 3-ին համաժողովրդական քվեարկության արդյունքում՝ Հեյդար Ալիևն ընտրվում է Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահ և պաշտոնավարում մինչև իր մահը՝ 2003 թվականը։ Այդ տարիների ընթացքում, ադրբեջանցի ժողովրդի հասարակական-քաղաքական, տնտեսական և մշակութային կյանքի բոլոր ոլորտներում առաջընթացը կապված էր հատկապես նրա անվան հետ։ Նրա օրոք սկսվում է երկրի տնտեսության զարթոնքը և զարկ է տրվում նավթարդյունաբերությանը։ 2003 թվականին նրան հաջորդում է որդին՝ Իլհամ Ալիևը։ Իլհամի կառավարման ժամանակահատվածում էլ ավելի է սրվում հայ-ադրբեջանական հարաբերությունները, դիկտատուրան, կոռուպցիան, ավտորիտարիզմը և մարդու իրավունքների մասսայական ոտնահարումներն ընդունում են չափազանց մեծ ծավալներ։
Ապրիլյան (Քառօրյա) պատերազմ
Ապրիլի 6-ի լույս 7-ի գիշերը ղարաբաղա-ադրբեջանական հակամարտ զորքերի շփման գծի հյուսիսարևելյան (Թալիշի) ուղղությամբ Ադրբեջանի զինված ուժերը ձեռնարկել են դիվերսիոն հետախուզական գործողություն։ Տալով մեկ զոհ՝ հետ են շպրտվել։ Ապրիլի 8-ին, համաձայն նախօրոք ձեռք բերված պայմանավորվածության, հայկական և ադրբեջանական կողմերը Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի և ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի գործող նախագահի անձնական ներկայացուցչի դաշտային օգնականների միջնորդությամբ, իրականցրել են զոհվածների որոնողական աշխատանքներ, որոնց ընթացքում կրակի դադարեցման շուրջ պայմանավորվածությունների խախտում չի արձանագրվել։
Ապրիլի 10-ին Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության ռազմագերիների, պատանդների և անհետ կորածների հարցերով զբաղվող պետական հանձնաժողովը՝ համաձայն Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի և ԵԱՀԿ գործող նախագահի անձնական ներկայացուցչի գրասենյակի միջնորդությամբ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության և Ադրբեջանի միջև ձեռք բերված պայմանավորվածության, Բաշ Քարվենդ բնակավայրի մոտակայքում իրականացրել է դիակների փոխանակում։ Հայկական կողմին հանձնվել է 18 զինծառայողի մարմին։
Հուլիսյան բախում
Հայ-ադրբեջանական բախումները վերսկսվեցին են 2020-ի հուլիսի 12-ին։ Սկզբնական բախումները տեղի են ունեցել Տավուշի մարզի Մովսես և Հայ-ադրբեջանական պետական ​​սահմանին գտնվող Թովուզի շրջանի Աղդամ գյուղի մերձակայքում։
Արցախյան երկրորդ պատերազմ
Մարտական գործողությունները ընթացել են արցախա-ադրբեջանական շփման գծի ողջ երկայնքով, ինչպես նաև հայ-ադրբեջանական շփման գծի որոշ հատվածներում ։ Մարտական գործողություններն սկսվել են սեպտեմբերի 27-ի առավոտյան ժամը 07:10 ։ Ի պատասխան պատերազմի՝ Հայաստանում և Արցախում հայտարարվել է ռազմական դրություն և ընդհանուր զորահավաք։ Ադրբեջանի որոշ շրջաններում սկզբում հայտարարվել է ռազմական դրություն և պարետային ժամ, ապա ընդհանուր զորահավաք։
2020 թվականի նոյեմբերի 10-ին կնքվեց խաղաղության պայմանագիր, ըստ որի Արցախի հանրապետության տարածքի մեծ մասը հանձնվում է Ադրբեջանի վերահսկողության տակ՝ ԼՂԻՄ-ի տարածքից դուրս բոլոր շրջանները բացառությամբ Լաչինի միջանցքը, Շուշի քաղաքը, Հադրութի շրջանի մեծ մասը, Ասկերանի և Մարտակերտի շրջանի որոշ գյուղեր, իսկ ԼՂՀ սահմանները պահպանում են ռուս սահմանապահները։
Բազմաթիվ երկրներ և միջազգային կառույցներ խստորեն դատապարտել են հակամարտությունը՝ երկու կողմերին կոչ անելով անհապաղ դադարեցնել կրակը և վերսկսել կառուցողական բանակցությունները ։
Միջազգային վերլուծաբանները համակարծիք են, որ մարտերը սկսվել են ադրբեջանական գրոհով, և հարձակման առաջնային նպատակն է եղել գրավել Լեռնային Ղարաբաղի հարավային շրջանները, որոնք ավելի քիչ լեռնային են, և հետևաբար ավելի հեշտ է գրավել, քան շրջանի առավել ամրացված ներքին հատվածը ։
Պոջիրիդենտի
Պոջիրիդենտի (Poggiridenti), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Լոմբարդիա մարզի Սոնդրիո գավառում ։ Սահմանակից է Մոնտանիա ին Վալտելինա, Պիատեդա, Տրեզիվիո համայնքներին ։ Բնակչության թվաքանակը 2014 թվականի տվյալներով եղել է 1.894, բնակչության խտությունը կազմել է 904 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 2 կմ² տարածք։ Էլեկտրոնային փոստ՝ 23020, հեռախոսային կոդ՝ 0342։
Ժողովրդագրություն
'''Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Լոմբարդիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Տույտոմ Յու
Տույտոմ Յու (Туйтом-Ю), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով, Արխանգելսկի մարզով։ Գետաբերանը գտնվում է Վաշկա գետի ձախ ափին՝ 238 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 11 կմ։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Մեզեն, գետի ենթաավազանը՝ բացակայում է, գետի գետային ավազանը՝ Մեզեն ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Կոստանդին Լամբրոնացի
Կոստանդին Լամբրոնացի (ծննդյան թվականն անհայտ է - 1250), թագադիր իշխան Կիլիկյան Հայաստանում 1226 թվականից։
Ներսես Լամբրոնացու եղբայր Հեթումի որդին։
Լամբրոն բերդի տեր Կոստանդին Լամբրոնացին իր 300 նիզակավոր հեծելակներով 1216 թվականին մասնակցելով սելջուկյան թուրքերի դեմ Շողականի ճակատամարտին՝ գերեվարվեց Իկոնիա։ 1219 թվականի սկզբին Լևոն Բ Մեծ թագավորը փրկագնով ազատեց նրան։ Իբրև հեղինակավոր և հզոր իշխան՝ Կոստանդին Լամբրոնացին ընդդիմացել է իր ազգականներին՝ նորահաստատ Հեթումյան արքայատանը և հավակնել Հայոց գահին։ Կոստանդին Լամբրոնացու հետ հաշտվելու և արքունիքին նեցուկ դարձնելու նպատակով Կոստանդին թագավորահայրը նրան շնորհեց թագադրության գործակալությունը։ 1230 ական թվականներին սատարելով Իկոնիայի սուլթանության ուժերին՝ ապստամբեց Հեթում Ա թագավորի դեմ։ Թաթար-մոնղոլներից Իկոնիայի սուլթանության պարտությունից (1243 թվականին) հետո փորձեց հաշտվել Հեթում Ա-ի հետ, բայց մերժվեց։ Քինախնդիր Կոստանդին Լամբրոնացին 1245 թվականին սելջուկյան թուրքերի գլուխ անցած՝ ավերեց երկրի մի շարք բնակավայրեր և պաշարեց Տարսոն քաղաքը։ Սակայն պարտության մատնվելով՝ փակվեց անառիկ Լամբրոնում։ 1250 թվականին հալածական Կոստանդին Լամբրոնացին սրախողխող սպանվեց իբրև դավաճան, կալվածները միացվեցին արքունիքին։ Տոհմական թշնամությունը վերացնելու համար Հեթում Ա հոր խորհրդով Կոստանդին Լամբրոնացու որդի Հեթումին վերադարձրեց Լամբրոնը, իսկ նրա դուստր Կիռ Աննային (Կեռան) պսակեց իր գահաժառանգ որդի Լևոնի հետ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կիլիկյան Հայաստանի իշխաններ
Դերիկ Ներքին
Դերիկ Ներքին, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Մարդինի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Վարսակ
Վարսակ (Avéna, αἰγίλωψ), հացազգիների ընտանիքի միամյա բույսերի ցեղ, ներառում է մեծ տարածում ունեցող ցանովի վարսակ տեսակը, որն արդյունաբերական մասշտաբներով մշակվել է որպես սննդի և կերային բույս, իսկ որոշ տեսակներ հազարամյակների ընթացքում աճեցվել են որպես սննդի աղբյուր մարդու և ընտանի կենդանիների համար ։ Այն լայնորեն տարածված է Եվրոպայում, Ասիայում և Հյուսիսարևմտյան Աֆրիկայում։ Որոշ տեսակներ կլիմայավարժեցվել են աշխարհի տարբեր երկրներում և աճում են որպես մոլախոտ։ Վարսակի տեսակներն ունեն ուտելի սերմեր, սակայն դրանք փոքր են և շատ տեսակներինը դժվար են հավաքվում ։
Բուսաբանական նկարագիր
Միամյա խոտաբույս է։ Արմատը փնջաձև է։ Ցողունը կանգուն, հանգուցավոր ծղոտ է, բարձրությունը՝ 60-120 սմ։ Տերևները նշտարաձև են, մերկ։ Ծաղկաբույլը ցրված կամ կողքի թեքված հուրան է՝ կազմված խոշոր, թեքված, կողքերից սեղմված 2-3 երկսեռ ծաղիկներով հասկիկներից։
Ծաղկում է մայիս-հունիսին։ Պտուղը թեփուկավոր կամ մերկ հատիկ է։ Հատիկի մակերեսը ծածկված է երկար, բարակ, միմյանց սեղմված մազմզուկներով։ Վարսակ հատիկակերային բույս է։
Դասակարգում
Հիմնականում տարածված է Հին աշխարհի բարեխառն երկրներում, Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկաներում շատ քիչ տեսակներ կան։
Տնտեսական տեսանկյունից վարսակի ամենակարևոր տեսակներն են ցանովի վարսակը, կերային վարսակը, սովորական վարսակը։ Վարսակի մյուս տեսակները մոլախոտեր են, դրանցից է վնասակար մոլախոտը։
Հայաստանի տարածքում վայրի վիճակում տարածված է 6 (7) տեսակ՝ խրփուկ (A. fatua), վարսակ Լյուդովիկի (A. ludoviciana), վարսակ մորուսավոր (A. barbata) և այլն։ Հանդիպում է Կոտայքի, Գեղարքունիքի, Վայոց ձորի, Շիրակի, Սյունիքի և այլ մարզերում։ Աճում է ճամփեզրերին, թփուտներում, դաշտերում, աղբոտ վայրերում և որպես մոլախոտ՝ ցանքերում։ Մշակության մեջ տարածված է վարսակ ցանովին (A. sativa)։
Տեսակներ
Մեկ տեսակն ունի կոմերցիոն մեծ նշանակություն որպես հացահատիկային բույսեր, իսկ մյուս չորսն ունեն փոքր կամ տեղային նշանակություն։
Վարսակի որոշ տեսակներ աճում են վայրի ձևով, երբեմն որպես մոլախոտ գյուղատնտեսական հողատարածքներում։ Դրանք հայտնի են որպես վայրի վարսակ։ Աճում են մշակովի վարսակի ցանքատարածություններում, և դժվար է դրանց դեմ պայքարել քիմիական եղանակով, քանի որ ցանկացած ստանդարտ հերբիցիդ, որ կարող է պայքարել դրանց դեմ, կվնասի նաև բերքը։ Այդ պատճառով էլ պետք է պետք է կիրառել հատուկ հերբիցիդներ։
Կիրառություն և նշանակություն
Օգտակար նյութերի բազմազանությունը, դրանց բավարար քանակությունը և համաչափությունը թույլ են տալիս վարսակի հատիկը, օսլան, փաթիլները օգտագործել բազմաթիվ հիվանդությունների դեպքում որպես դիետիկ կազդուրող սննդամթերք, մաշկային հիվանդությունների բուժման համար։
Բուժիչ հատկություններ ունեն նաև խոտը և հատիկի թեփը։ Արտադրվում է վարսակի դեղատնային ոգեթուրմ, որն ունի հանգստացնող հատկություն։ Վարսակի հատիկի կալորիականությունը 370 կկալ է, փաթիլներինը՝ 305 կկալ, եփված վիճակում զգալիորեն ավելի քիչ՝ 55 կկալ։ Այս ցուցանիշով հում վարսակը քիչ է տարբերվում մյուս հատիկավոր բույսերից, սակայն եփված վիճակում զգալիորեն զիջում է բրնձին (105 կկալ) և եգիպտացորենին (90)։
Պարունակում է 11-18 տոկոս սպիտակուց։ Ամինաթթուների բաղադրությամբ առավել մոտ է մարդու մկանների սպիտակուցին։ Պարունակում է մարդու օրգանիզմում չսինթեզվող ամինաթթուներ լիզին և տրիպտոֆան, շատ կարևոր է, որ, ի տարբերություն ցորենի, գարու, աշորայի (տարեկան), չի պարունակում «ալերգածին» (ցելիակիա) գլյուտեն։ Ճարպերի պարունակությամբ՝ 4-6,5 տոկոս, գերազանցում է այլ հացահատիկներին։ Վարսակում պարունակվող օսլան (40-60 տոկոս) կտրուկ չի բարձրացնում շաքարի մակարդակն արյան մեջ, քանի որ դանդաղ է յուրացվում՝ ապահովելով օրգանիզմը գլյուկոզայով և գլիկոգենով։
Վարսակը պարունակում է նաև բավարար քանակի վիտամին E (3,4 մգ), նիկոտինաթթու (PP, 1,1 մգ), պանտոտենաթթու (B5), 0,9 մգ), ֆոլացին (B9, 29 մկգ), պիրիդոքսին (B6, 0,27 մգ), ռիբոֆլավին (B2, 0,11 մգ), վիտամին K։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հացազգիներ
Ալամեդա դել Վալյե
Ալամեդա դել Վալյե (Alameda del Valle), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, մտնում է Մադրիդ նահանգի մեջ, ինչպես նաև Մադրիդ ինքնավար մարզի մեջ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Սիերրա–Նորտե–դե–Մադրիդ շրջանում։ Տարածքը 25 կմ² է։ Բնակչությունը 239 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Կորեան ճապոնական տիրապետության տակ
Կորեան ճապոնական տիրապետության տակ(日帝强占期, 일제강점기), վերաբերում է այն շրջանին, երբ Կորեական թերակղզին գտնվում էր Ճապոնական կայսրության տիրապետութան տակ։ Ճապոնական գաղութային շրջանը տևել է գրեթե 35 տարի, երբ Կորեայի պատմության մեջ Կորեայի ժամանակակից պատմությունը բաժանվեց ժամանակաշրջանների։ 1910 թվականին՝ Կորեայի՝ Ճապոնիային միացումից հետո գաղութացումը հաստատվեց գեներալ-նահանգապետի կարգով, որը կառավարվում էր գեներալ-գնդապետի միջոցով ստացված Ճապոնիայի կայսեր հրամանով, և Կորեական քաղաքականությունը, դիվանագիտությունը և այլն պատկանում էր Ճապոնական կայսրությանը։
Անվանումներ
Կորեերենի ստանդարտ բառարանը օգտագործում է 일제강점기(日帝強占期, Ճապոնական կայսրության կողմից Կորեայի բռնի գաղութացման շրջան) անվանումը ։ Հաճախ նաև կրճատվում է և կոչվում 일제시대(日帝時代, Ճապոնական գաղութատիրական շրջան, ) և այլն։
Հյուսիսային Կորեայում այդ շրջանը նույնպես անվանում են 일제강점시기(Ճապոնական կայսրության կողմից Կորեայի բռնի գաղութացման շրջան)։ Ճապոնիայում այդ շրջանը անվանում են 일본통치시대의 조선 (Կորեայում Ճապոնական կառավարության շրջան):
Նախապատմություն
19-րդ դարի վերջին, Ճապոնական կայսրությունում, որը մի ժամանակ իմպերիալիստական գաղութային պայքարի մասին էր բղավում, Կորեայի՝ դիվանագիտական հարաբերություններից հրաժարվելուն պես Սայգո Տակամորին, դա առիթ դարձնելով, առաջ բերեց Կորեան գրավելու քննարկումը։ Բացի այդ, Ռուսական կայսրությունը միևնույն ժամանակ ծրագրում էր ներխուժել Կորեական թերակղզի իր հարավային քաղաքականությամբ։
(6876) Բեպեֆորտի
(6876) Բեպեֆորտի (Beppeforti), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1994 թվականի սեպտեմբերի 5-ին Անդրեա Բոատինիի և Մաուրա Տոմբելիի կողմից Սիմա Էկարում ։
Կորեան ճապոնական տիրապետության տակ
Նախապատմություն
Թագուհի Մին Հընգ Սոնի մեծն արքայազնի հետ իշանության համար պայքարի պատճառով սկզբում աջակցում էր ճապոնական խմբին, սակայն Քիմ Օկ Կյունի և ուրիշների՝ Գապսինյան քաղաքական հեղաշրջում բարձրացնելուն պես նա ճնշեց հեղաշրջումը՝ օգտագործելով Ցին կայսրության զորքերը և հսկողության տակ պահեց Ճապոնիան։ ԵՎ եթե Ճապոնիան հաղթեր չին-ճապոնական պատերազմում, այս անգամ Ռուսաստանը կներգրավվեր ճապոնական ուժերը վերահսկելու համար։
1876 թվականի փետրվարի 27-ին Քանգվա կղզու պայմանագրից հետո Ճապոնիան Կորեան իրենց միացնելու երկարաժամկետ ծրագիր կազմեց, և 1894 թվականին ճապոնա-չինական պատերազմում և 1905 թվականին ռուս-ճապոնական պատերազմում հաղթանակ տանելով՝ Ճապոնիան Կորեական թերակզին միարցրեց իրեն։ Դրանից հետո ճապոնացի իմպերիալիստները կնքեցին այնպիսի պայմանագրեր, ինչպիսիք են անգլո-ճապոնական դաշինքը, Թաֆտ-Կացուրա համաձայնագիրը, և սկսեցին ակտիվորեն ներխուժել Կորեա։ Ճապոնական կայսրությունը 1905 թվականի նոյեմբերի 17-ի ճապոնա-կորեական պայմանագրով Կորեական կայսրության դիվանագիտական իրավունքների ձեռքբերումից հետո աստիճանաբար կլանեց Կորեական կայսրության բացարձակ իրավունքները նոր ճապոնա-կորեական համաձայնագրով (1907 թվական) և Կորեայի արդարադատության մասին հուշագրի (1909 թվական) միջոցով։ Երկրի ներսում Իլչինհվեն և Ի Վան Յոնգը համագործակցում էին Կորեայի և Ճապոնիայի միացման շուրջ։
(6876) Բեպեֆորտի
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,285594 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9546 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,6166 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1262,11 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,285237 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 6,19° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1994 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Անդրեա Բոատինիի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Մաուրա Տոմբելիի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Կորեան ճապոնական տիրապետության տակ
Նախապատմություն
1909 թվականի հուլիսին Ճապոնիայի ներքին գրասենյակում որոշում կայացվեց Կորեայի գրավման մասին, ինչից հետո 1909 թվականի հոկտեմբերի 10-ին Ան Ջուն Գընը և Իտո Հիրոբումին գնդակահարվեցին։ Սակայն այս միջադեպը որպես հիմնավորում ընդունելով՝ Ճապոնիայի ներսում իմպերիալիստները բարձրացրին իրենց ձայնը Կորեայի միացման մասին և արագացրին միացման խթանումը։ Այս ընթացքում Յուն Չի Հոն գրել էր, որ Ան Ջունգ Գընի և Իտո Հիրոբումիի սպանությունը օգտագործվել է որպես Կորեայի և Ճապոնիայի միացումը արագացնելու պատրվակ ։ Նա նաև թողել է արձանագրություններ։
1910 թվականի օգոստոսի 29-ին կնքվեց Կորեայի՝ Ճապոնիային միանալու մասին պայամանգիրը, ընկավ Կորեայի կայսրությունը և Կորեական թերակղզին դարձավ Ճապոնական կայսրության մաս։ Այդ ընթացքում Ճապոնիան Կորեական կայսրությունը փոխեց և անվանեց «Չոսոն», իսկ Կորեայի կայսերը՝ «이왕 (իվանգ)»։ Արդյունքում Կորեական թերակղզու ամբողջ տարածքը դարձավ Ճապոնական կայսրության գաղութ, իսկ կառավարման մարմին հանդիսացող գեներալ-նահանգապետի կողմից մինչև 1945 թվականը 35 տարվա ընթացքում ստացավ իշանություն։
Կորեայի՝ Ճապոնիային ուժով միացման առաջին փուլ
Կորեայի՝ Ճապոնիային միացվելուց անմիջապես հետո գեներալ-նահանգապետը 1910 թվականի սեպտեմբերին ստեղծեց ռազմական ոստիկանություն և անցավ հակադրված իշանության։ Ռազմական ոստիկանությունը ստանձնեց մինչև անգամ հիմնական ոստիկանության վերահսկման պատասխանատվությունը՝ սահմանափակելով մամուլի, հավաքների, հրատարակությունների, միավորումների իրավունքները, և ունեցավ իրավունքներ,ինչպիսին է անհապաղ որոշումներ կայացնելու իրավունքը։ Չոսոնի գեներալ-նահանգապետը նշանակվում էր կամ Ճապոնիայի բանակի ծառայող գեներալների, կամ էլ պահեստայիններից, ենթարկվում էր Ճապոնիայի կայսերը և ստանձնել մինչև անգամ օրենսդիր, դատական, վարչական և ռազմական ղեկավարությունը։ Ինչպես նաև, քանի որ նա անմիջապես ենթարկվում էր կայսերը,ներքին գրասենյակը կամ խորհրդարանը չէր միջամտում։ Գեներալ նահանգապետի օրոք գործում էին Կորեայի գլխավոր տեսուչները՝ պատասխանատու վարչարարության, կրթության և մշակույթի համար, և ոստիկանապետը՝ պատասխանատու հասարակական կարգի պահպանման համար։ Կորեայում գեներալ-նահանգապետը գրեթե 20 հազար ռազմական ոստիկանության սպա տեղեկայեց Կորեական թերակղզու շրջանում, կորեացիներից ռազմական ոստիկանության օգնականներ ընդունեցին և ռազմական ոստիկանության սպաներին օժանդակությամբ իրականացրին ռազմական ոստիկանությանբ կենտրոնի ճնշող կառավարում։
Ռազմական ոստիկանությունը հասարակական կարգի պահպանման հետ մեկտեղ ներգրավված էր ընդհանուր հասարակական կյանքի մեջ,ինչպիսին են օրինակ անկախության շարժման մասնակիցների որոնումները, և սրա հետ մեկտեղ, համակարգը, որը ակնհայտորեն ցույց է տալիս այդ ժամանակվա իշանության ճնշումները, Չոսոն դինաստիայի ժամանակ օգտագործված ձեռնափայտով մահապատիժը, որ Գաբո բարեփոխումների ժամանակ վերացել էր, վերականգնեց և խտրականորեն գործածեց միայն կորեացիների նկատմամբ։ Ինչպես նաև այս շրջանում լուծարվեցին կորեական տարբեր խմբավորումներ։ Կարելի է ասել, որ ներկայացուցչական էր 1911 թվականին տեղի ունեցած Սոնչոնի կամ 105 տղամարդկանց դեպքը, որը կազմալուծեց Նոր ժողովրդական ասոցացիան։ Ինչպես նաև Ճապոնական գաղութատիրությունը սահմանափակեց խոսքի, հրապարակման, հավաքների և միավորումների ազատությունը մամուլի, հրատարակման և անվտանգության մասին օրենքների միջոցով։
Ճապոնիան Չոսոնի առաջին կրթական հրամանագրում վերացրեց Սոդանգը, որը կենտրոնացած էր չինական մշակույթի վրա, և հիմնեց տարրական դպրոցներ։ Արդեն գործող դպրոցը վերածվեց մասնագիտացված դպրոցի։
Հողերի, լեռնային անտառների շահագործում
Գաղութային կառավարման համար ֆինանսներ ապահովելու և ճապոնացիների հողերի յուրացմանը հեշտացնելու համար Ճապոնիան իրականացրեց հողի հետախուզման նախագիծ, որը սկսվեց 1912 թվականին, և գործի դրվեց վերջնաժամկետների հաշվետվության համակարգ, որի մասին լավ չիմացող հողագործների հողը առգրավում էին, Անհասկանալի սեփականություն ունեցող գյուղերը, ընտանեկան հողերը, կառավարական և թագավորական հողերը և այլն նույնպես հանձնվել են Արևելյան երկրների զարգացման ընկերությանը։ Առգրավված հողերը էժան գնով վաճառվում էին ճապոնացի ներգաղթյալներին, և այդ ժամանակ անցյալի սովորույթ դարձած հողի մշակման իրավունք հանդիսացող հողի վարձակալման հայեցակարգը անտեսվեց։
Բացի այդ, հաստատվեց հրամանագիր, ըստ որի միայն Կորեայի գլխավոր կառավարության որոշմամբ կարելի էր ընկերություն հիմնել, ինչը սահմանափակում է ազգային կապիտալի աճը՝ ի վերջո թույլ տալով ճապոնական ընկերություններին մենաշնորհել ամենակարևոր արդյունաբերությունները, իսկ որոշ կորեացիների՝ բրնձի և կաշվի արդյունաբերությունները։
Կորեայում Ճապոնիայի գլխավոր կառավարության՝ գյուղատնտեսության և անտառատնտեսության Անտառների և անտառների հետազոտության մասին հրամանագիրը, Ձկնորսության մասին օրենքը և հանքարդյունաբերության կանոնադրությունը, և ճապոնացիներին առավելություն տալով ռեսուրսների զարգացման կամ ընկերության հիմնադրման թույլտվությունների հարցում՝ նրանք փաստացիորեն արտահոսեցին կապիտալը, իսկ տնտեսական վերահսկողության մեծ մասն անցավ ճապոնացիներին, իսկ Կորեան օգտագործվեց որպես հումք, նրանք փորձեցին այն վերածել մատակարարման և ապրանքների շուկայի։ Ծխախոտը, ժենշենը և աղը մոնոպոլիաները օգտագործվեցին գաղութատիրական ֆինանսական եկամուտը բարձրացնելու համար։ Նաև այս ժամանակահատվածում վերանորոգվել են նոր ճանապարհներ, մայրուղային երկաթուղիներ և նավահանգիստներ՝ հեշտացնելու սննդամթերքի և հումքի տեղափոխումը Կորեայից Ճապոնիա և բարելավելու ճապոնական արտադրանքի վաճառքի արդյունավետությունը Կորեայում։ Մյուս կողմից էլ 1920 թվականին 170 հազար ճապոնական բնակչությունը աճեց և 1940 թվականին դարձավ 700 հազար։
Որոշ կորեացի հողատերեր նույնպես զգալի օգուտներ էին քաղում բարելավված արտադրողականությունից։ Նրանցից վառ ներկայացուցիչ է համարվում Սամսունգ ընկերության հիմնադիր Ի Բյոնգ Չոլն է։ Նա Քյոնգնամում մի հողատիրոջ երկրորդ որդին է, որը Ճապոնիայում բրնձի շրջանառումից ստացած շահույթով 1938 թվականին Դեգուում հիմնադրեց Սամսունգ առևտրային ընկերությունը, որը ներկայիս Սամսունգի հիմքն է ։
Մշակույթի կառավարում (1919-1932)
Մարտի մեկյան շարժումից հետո Ճապոնիայի կառավարությունը և գեներալ-նահանգապետը ստիպված էին լրջորեն դիտարկել գործող կառավարման մեթոդը, և նահանգապետ Սայտո Մակոտոյի ուղղորդմամբ գործող ուժային կառավարումից անցան հաշտարարական կառավարման ուղղության։ Դրա արդյունքում սկսեցին թույլատրվել խմբավորումների գործունեությունն ու լրագրությունը, ընդլայնվեց բազային տարրական և հողագործական կրթությունը։ Այնուամենայնիվ, առաջացավ ժողովրդի բարձրագույն կրթությունը մերժող պատկեր, որի օրինակ է մասնավոր համալսարանների հիմնումը ճնշելը, և մնացին տարատեսակ չար օրենքներ, որոնք խտրականություն էին դրսևորում ճապոնացիների և կորեացիների նկատմամբ։
Գեներալ նահանգապետ Սաիտո Մակոտո, «Միջոցառումներ Կորեայի ազգային շարժման դեմ».
Ընտրվում է հիմնական ճապոնամետ անձը, այդ անձը ստիպողաբար սողոսկում է ազնվականների, յանգբանների, կոնֆուցիականների,հարուստների, մանկավարժների և եկեղեցականների մեջ և ձևավորում է ճապոնամետ տարբեր խմբավորումներ՝ հաշվի առնելով դասը և հանգամանքները։
1. Տարբեր կրոնական խմբավորումներ նույնպես կենտրոնացված են. գլխավոր ղեկավարի պաշտոնին նշանակվում են ճապոնամետ խմբավորումներ, խորհրդատուներ և գործի դրվում։
2. Կորեայի խնդրի լուծման հաջողությունը շատ ճապոնամետ գործիչների ձեռքբերման մեջ է, ուստի ճապոնամետ քաղաքացիական անձանց տրամադրվում է հարմարավետություն և օգնություն՝ շնորհալի կրթության անվան տակ երկարաժամկետ հեռանկար ունեցող շատ ճապոնամետ մտավորականների դաստիարակելու համար։
3. Յանգբանների և կոնֆուցիականների շրջանում աշխատանք չունեցող մարդկանց ապրուստի հնարավրություն տալու դիմաց օգտագործում են ամեն տեսակի քարոզչության ու քաղաքացիների կյանքը լրտեսելու գործում։ Ինչ վերաբերում է կորեացի հարուստ կապիտալիստներին, խթանում են ճապոնացի և կորեացի կապիտալիստների կապը։
4. Ֆերմերներին վերահսկելու և վերահսկելու համար ստեղծվում են ճապոնամետ կազմակերպություններ, որոնք գլխավորում են մասնավոր առաջնորդները՝ Գյոպունհոն և Ջինհյունհոն, և նրանց տրվում է ազգային անտառի մի մասը, և իրավունք է տրվում միանալու և օգտագործելու այն։
Բացի այդ, թեև ռազմական ոստիկանության համակարգը փոխվեց հիմնական ոստիկանական համակարգի, ոստիկանության թվաքանակն ու տեխնիկան էլ ավելի ամրապնդվեցին, իսկ անկախության շարժումը կանխվեց «բարձրագույն ոստիկանական համակարգի» և հանրային անվտանգության պահպանման մասին օրենքի ներդրմամբ։ Բացի այդ, շարունակվեց ազգայնականության ճնշումը,օրինակ՝ թերթերի շարունակական գրաքննությամբ, ոչնչացմամբ և փակումով, իսկ դրան հաջորդեց դրան հակառակվող ազգայնականների ուժերի ներսում անզիջում ազգայնականության և ռեֆորմիզմի բաժանումը, և ի հայտ եկավ ազգային բնավորության վերափոխման տեսությունը։ Այն զարգացավ և վերածվեց ինքնակառավարման (ընտրական իրավունքի) շարժման։
Բրնձի բերքատվության բարձրացման քաղաքականություն և բռնագրավում
Մյուս կողմից այդ ընթացքում Ճապոնական կայսրության արագ ինդուստրացմամբ պայմանավորված՝ հիմք դրվեց բրնձի բերքատվության բարձրացման ծրագրին, որը կոչված էր լուծել Ճապոնիայի ներսում սննդի պակասի խնդիրը։ Փորձեր արվեցին բարձրացնել բրնձի արտադրությունը Կորեական թերակղզում՝ բարելավելով հողը կամ մեծացնելով ոռոգման ասոցիացիաների դերը, սակայն տեղի ունեցավ հակառակը. ավելացավ արտահանվող բրնձի քանակը, այլ ոչ թե արտադրվող բրնձի քանակը, ինչով Կորեական թերակղզու սննդի խնդիրը ավելի լրջացավ։ Բացի այդ, ուժեղացավ գաղութատիրական հողային սեփականության համակարգը. օր.՝ արտադրության ծախսերը բարդելով վարձակալող հողագործների վրա՝ գլխավոր կառավարությունը աջակցում էր գաղութատիրական հողային սեփականությանը և այլն։ Այս ծրագիրը կարճ ժամանակով դադարեցվեց 1930-ականների սկզբին՝ Ճապոնիայի ներսում բրնձի ավելցուկի պատճառով, բայց վերսկսվեց 1930-ականների վերջին, մասշտաբային ներխուժումը նորից թափ հավաքեց։ Բացի այդ, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում ճապոնական արդյունաբերական կապիտալի աճի հետ մեկտեղ ավելցուկ կապիտալի միջոցով գաղութային ինդուստրացման անհրաժեշտությունը մեծացավ։ Այս ընթացքում մեծացավ փոքր և միջին կապիտալի ներդրումները թեթև արդյունաբերության մեջ, ինչպիսիք են մետաքսագործությունը և բամբակագործությունը, և որոշ ներդրումներ կատարվեցին ճապոնական խոշոր կապիտալի կողմից։ Միառժամանակ կորեական կապիտալի ընկերությունները, գործարանները և այլն նույնպ ունեցան աճ, ինչը պատճառ հանդիսացավ, որ կորեացի աշխատավորների թիվը աճի։ Այդ ընթացքում աշխատավարձի տեսանկյունից խտրկանաությունն ու վատ աշխտանքային միջավայրը պատճառ հանդիսացան աշխատողների միջև վեճերի ակտիվացմանը։
Ճապոնիայի ընդլայնումը
Ճապոնական կայսրությունը Մեծ ճգնաժամից հետո զարգացած կապիտալիստական երկրների պաշտպանական աևտրի ուժեղացմամբ բամբակյա տեքստիլի արդյունաբերության հումքի պաշարների պակաս ունեցավ։ Դրանից հետո հիմնվեց Կորեայում Հյուսիս-Հարավ քաղաքականությունը, որի շրջանակներում արդյուբաներական հումքի արտադրությունը աճեցնելու համար աջակցում էին հարավային հատվածում բամբակի մշակմանը, իսկ հյուսիսում՝ ոչխարաբուծությանը։ Ինչպես նաև ցամաքային առաջխաղացման համար ըստ ռազմաբազայի ստեղծման քաղաքականության՝ Յալուցզյան գետի և Դուման գետի ամբողջ շրջաններում հիմնեցին էլեկտրոկայաններ և աճեց հանքարդյունաբերության ոլորտը։ Սա հիմք հանդիսացավ, որ հյուսիսային շրջանում (ներկայիս Հյուսիսային Կորեայի տարածքն է) զինամթերքի գործարաններ կառուցեցին։
1937 թվականին չին-ճապոնական պատերազմով սկսվեց ներխուժման պատերազմ, ազգային մոբիլիզացիոն կարգի համաձայն վերսկսվեց բրնձի բերքատվության բարձրացման ծրագիրը և և իրագործվեց բրնձի բռնագրավման ծրագիրը, իսկ կորեացիները հայտնվեցին իրավիճակում, որ սնունդը ստանում էին կտրոնով:Պատերազմի սկզբնական օրերին անցկացվեց կամավորական ծառայության և զորակոչի համակարգը, իսկ 1940-ականներին Խաղաղօվկիանոսյան պատերազմի բռնկմամբ նմանատիպ վնասներն ավելի սրվեցին։
Կորեայի գեներալ-նահանգապետը Մանջուրիայի դեպքերի ժամանակ և չին-ճապոնական պատերազմում հավաքագրված աշխատող ուժին և հատկացումները, զինամթերքը ձեռք բերեց Կորեայից, իսկ աշխատուժը և կապիտալը ընտրվում էին տարբեր ձևերով, ինչպիսիք են զորակոչը և բռնագրավումը, մտավորականության միջոցով կամավոր զորահավաքը, բնագրավման իրականացումը, նյութական նվիրատվությունը և այլն։ Մինչև 1941 թվականը մոտ 1,6 միլիոն կորեացի աշխատում էր Ճապոնիայի գործարաններում, շինհրապարակներում, ածխի հանքերում և ֆերմաներում։ Թեև կար միջազգային համաձայնություն, որ գաղութատիրական երկրների ժողովուրդներին չի կարելի ներքաշել պատերազմի մեջ, Կորեայի գեներալ-նահանգապետը իրականացրեց զինակոչման ծրագիր և մոբիլիզացրեց կորեացիներին պատերազմին մասնակցելու, 10տարեկան պատանիներից մինչև 40 տարեկան կանանց Չոնգշինդե անվան տակ բռնի մոբիլիզացնում և ուղարկում էին զինամթերքի գործարաններ։ Նրանցից մեծ մասին ուղարկում էին Չինաստան և Նամյանգ շրջանի առաջնագիծ՝ որպես ճապոնական զորքին մխիթարող կանայք ։
Անվանափոխման հրաման և ճապոներենի հարկադրում
Կորեացիներին կատարյալ ճապոնացիների վերածելու համար իրականացվեց ազգային բնաջնջման կառավարում, և իրականացվեց կորեացի ժողովրդին կայսրությանը ենթարկելու քաղաքականությունը՝ հիմնված Նեսոն Իլչեի (ներքին միասնության գաղափար) և Իլսոն Դոնգջորոնի (ընդհանուր ծագման տեսություն) վրա։ Համապատասխանաբար, Ճապոնիան պարտադրեց անգիր սովորել Կայսեր երկրի հպատակի երդումը, երկրպագել սինտոիզմի տաճարները, օգտագործել ճապոներենը։ Հայերնասերների խմբերի միջոցով վերահսկվում էր քաղաքացիների ամբողջ առօրյան, դպրոցներում դադարեցվեց հանգըլով կրթությունը, Կորեայի պատմության ուսումնասիրությունը դարձավ անհնար, բռնի կերպով ուժի մեջ մտավ անվանափոխման հրամանը։ Փակվեցին կամ հարկադրաբար վերանվանվեցին ազգային լուրջ պատկանելություն ունեցող մասնագիտական դպրոցները։
Ինչպես նաև «քանի որ Կորեան Ճապոնիայի տարածք է, կորեերենն էլ ճապոներենի բարբառ է, միայն բարբառ, անպայման պետք է վերացվի», հիմնվելով համոզմունքիվրա ՝ ըստ որի կորեերենը բարբառ է,ճապոնացի լեզվաբանների կողմից կարծիք էր առաջ քաշվել հարկադրաբար կորեերենի օգտագործումը դադարեցնելու, ճապոներենը մայրենի լեզու դարձնելու։ 1938 թվականին կրթության մասին 3-րդ օրենքով սկզբի համար կորեերենը դարձավ ընտրովի առարկա, իսկ հետո «պետական լեզվի (ճապոներենի) ամենօրյա օգտագործում» շարժումը սկսեց լրջորեն իրականացվել. կորեերենը դարձավ պատժելի և սկսեց մերժվել հանրային կրթության մեջ ։
1942 թվականի հոկտեմբերին տեղի ունեցավ կորեալեզու հասարակությանն միջադեպը, երբ կորեալեզու հասարակության գլխավոր անդամը ձերբակալվեց հանրային անվտանգության օրենքը խախտելու համար։ Դա է հիմք հանդիսանում որպես փաստարկ, որ Ճապոնական կայսրությունը փորձ է կատարել վերացնել կորեերենը։ Նաև 1945 թվականին անկախացման պահին Հարավային և Հյուսիսային Կորեաների 12 տարեկանից բարձր բնակչության 78 տոկոսը կորեերենից անգրագետ էին, ինչը նույնպես փաստարկ է, կա նաև փաստարկ, որ մատնանշում է ճապոներենը պարտադրաբար մասսայականացնելու քաղաքականության խնդրահարույց լինելը։ Սակայն իրականում կորեերենը չէր կարող լիովին դուրս մնալ առօրյայից կամ թերթերից։ Անգամ Կորեայում Ճապոնիայի գլխավոր կառավարությունում էլ 1921 թվականից-1945 թվականի անկախացումը կորեերեն լեզվի իմացության թեստը հանձնած աշխատակիցները բարենպաստ վերաբերմունք են ստացել առաջխաղացման և աշխատավարձի առումով։ Հետևաբար պնդում են, որ կորեերենը նպատակադրված վերացնելու հետք էլ չկա։ Այնուամենայնիվ, հաշվի առնելով, որ բոլոր դասերը, բացի կորեերենից, դպրոցում անցկացվել են ճապոներենով, կարելի է հասկանալ, որ ճապոներենը օգտագործվել է պարտադիր կրթության դասընթացների մեծ մասում։ Այնուամենայնիվ, կան տվյալներ, որոնք փաստում են, որ 1943 թվականի դրությամբ էլ ճապոներեն հասկանում էին 1000 կորեացուց 221.5 հոգուց ոչ ավելին ։
Ճապոնիայի պարտություն, Խորհրդային և ԱՄՆ-ի ռազմական կառավարում ու անկախություն
1945 թվականի օգոստոսի 15-ին Խաղաղօվկիանոսյան պատերազմում ճապոնական կայսրությունը պարտություն կրեց, իսկ Կորեական թերակղզին ողջունեց անկախությունը։ Այնուամենայնիվ գեներալ-նահանգապետը այնպես չէ, որ անհապաղ դուրս եկավ իր պաշտոնից. նա ԱՄՆ և Խոհրդային զորքերի ռազմական կառավարման ուժի մեջ մտնելուց առաջ որոշ ժամանակ պահպանեց իր իշխանությունը։ Դաշնակցային ուժերի կողմից մահապատժի են ենթարկվել նաև կորեացի ռազմական հանցագործները։ 1946 թվականին Թոնգվայի միջադեպով անկախության բանակը ճնշեց ճապոնական ջախջախված բանակի զինվորներին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անեքսիա Կատեգորիա:Կորեայի պատմություն Կատեգորիա:1910 հիմնադրումներ Կատեգորիա:1945 կազմալուծումներ Կատեգորիա:Ճապոնիայի պատմություն Կատեգորիա:1910 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:ԲՊՀ հոդվածներ 2023
Դիսոցման հաստատուն
Ընդհանուր ռեակցիան տրվում է հետևյալ ձևով՝ որտեղ նյութը դիսոցվում է x գործակցով A նյութի և y գործակցով B նյութի։ Այս դեպքում դիսոցման հաստատունը արտահայտվում է հետևյալ կերպ. որտեղ [A], [B] և [AxBy] համապատասխանաբար A, B և AxBy նյութերի կոնցենտրացիաներն են։
Սահմանում
Թույլ էլեկտրոլիտների դեպքում էլեկտրոլիտիկ դիսոցումը, ըստ Արենիուսի թեորեմի դարձելի ռեակցիա է, որը սխեմատիկորեն կարելի է ներկայացնել հետևյալ ձևով. KA↔K++A−, որտեղ՝ Հավասարակշռության հաստատունը այս դեպքում արտահայտվում է այս հավասարումով. որտեղ՝ Հավասարակշռության հաստատունը կիրառվում է դիցոցման ռեակցիաներում և կոչվում ՝ դիսոցման հաստատուն։
Էլեկտրոլիտների դիսոցումը միավալենտ իոնների
Էլեկտրոլիտի դիսոցումը միավալենտ իոնների հաճախ տեղի է ունենում մի քանի փուլով։
Օրինակ. 1 փուլ.
2 փուլ.
Դիսոցման հաստատունի և դիսոցման աստիճանի կապը
КА էլեկտրոլիտի դիսոցման հաստատունի և դիսոցման աստիճանի կապը արտահայտվում է հետևյալ կերպ՝ [A−]=[K+]=α·c, [KA]=c-α·c=c·(1-α), որտեղ α էլեկտրոլիտի դիսոցման աստիճանն է։ Այդ դեպքում՝ Այս հարաբերությունը անվանում են Օսվալդի նոսրացման կանոն։ Շատ փոքր α-ի (α«1) դեպքում՝ K=cα², որտեղից.
Դիսոցման հաստատունը ուժեղ էլեկտրոլիտներում
Ուժեղ էլեկտրոլիտները պրակտիկայում դիսոցվում են ամբողջությամբ, այս պատճառով արտահայտության հայտարարը հավասարվում է զրոյի, որի պատճառով արտահայտությունը ձգտում է անվերջության։ Այս դեպքում ուժեղ էլեկտրոլիտների համար «դիսոցման հաստատուն» արտահայտությունը կորցնում է իր իմաստը։
Ջրի դիսոցումը
Ջուրը հանդիսանում է թույլ էլեկտրոլիտ և նրա դիսոցումը տեղի է ունենում այս հավասարումով.
Դիսոցման հաստատունը 25 °C կազմում է՝ Քանի որ ջրային լուծույթների մեծ մասում հանդես է գալիս մոլեկուլային ջուրը, և հաշվի առնելով, որ ջրի մոլային բաժինը 18,0153 գ/մոլ է, խտությունը՝ 25 °C-ում, 997,07 գ/լ է, և մաքուր ջրի կոնցենտրացիան՝ [H2O]=55,346 մոլ/լ է՝ Եթե ջրածնի իոնների և հիդրօքսիլ իոնների կոնցենտրացիաները հավասար են, կարող ենք գրել՝ Այստեղից կարող ենք գտնել ջրի ջրածնական ցուցիչը.
Թույլ թթուների դիսոցումը
Եկեք հաշվենք 0,01 Մ ֆտորաջրածնի դիսոցման աստիճանը և pH-ը։ Նրա դիսոցման հաստատունը կլինի՝ Հաշվենք դիսոցման աստիճանը α-ի միջոցով։ Քանի որ [H+]=[F−] =Cα, իսկ [HF]=C(1-α), հետևաբար այս հարաբերությունը տեղադրելով բանաձևի մեջ կստանաք՝ Լուծենք քառակուսային հավասարումը α-ի նկատմամբ. Այս բանաձևի օգտագործումով ստանում ենք սխալ պատասխան մոտ 15 %-ով։
Արդեն ունենք դիսոցման հաստատունը և դիսոցման աստիճանը, կարող ենք որոշել լուծույթի ջրածնական ցուցիչը.
Տես նաև
Կատեգորիա:Ֆիզիկական հաստատուններ Կատեգորիա:Ֆիզիկական քիմիա
Ստարոշարիպովո
Ստարոշարիպովո (Старошарипово, Иҫке Шәрип), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Դաոլեկանովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 119 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Դաոլեկանովսկի շրջանի բնակավայրեր
Դորկ Սահակյան
Տորք Սահակյան, ամերիկահայ կլիմայագետ ։ Փենսիլվանիայի Բեթղեհեմ քաղաքի Լիհայ համալսարանի Բնապահպանական նախաձեռնության տնօրեն (գնահատում է տեխնոգեն գործոնների պատճառով կլիմայի գլոբալ փոփոխությունների ռիսկերը) ։ Հարվարդի համալսարանի պատվավոր պրոֆեսոր (2004): Ստեղծել, մշակել է անցյալում Երկրի օդային ճնշումը հաշվարկելու տեխնիկան` հիմնված սառեցված հրաբխային լավայի պղպջակների չափի տարբերության վրա ։
Տորք Սահակյանը նպաստել է Կլիմայի փոփոխություններով զբաղվող փորձագետների միջկառավարական խմբի գնահատման չորս զեկույցներից երեքին, որի համար 2007 թվականի հոկտեմբերի 12-ին ԱՄՆ նախկին փոխնախագահ Ալբերտ Գորի հետ համատեղ արժանացել է Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի։
Կենսագրություն
Տորք Սահակյանը ծնվել է 1954 թվականին, Փենսիլվանիա նահանգում, հայկական ընտանիքում։ Դպրոցական տարիքից հատուկ հետաքրքրասիրություն է ցուցաբերել բնական գիտությունների նկատմամբ։ Սովորել է Ռենսելերի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում, որն ավարտել է 1977 թվականին՝ ստանալով ֆիզիկայի բակալավրի աստիճան։ Մագիստրոսի կոչում ստացել է Ռատգերսի համալսարանից, երկրաֆիզիկայի մագիստրոսի աստիճան՝ Չիկագոյի համալսարանից։ Համալսարանն ավարտելուց հետո որպես օվկիանոսագետ ծառայել է ԱՄՆ-ի ռազմածովային ուժերում, միաժամանակ դասավանդել է Կոլումբիական համալսարանում և աշխատել Օհայոյի հետազոտական կենտրոնում։ 994 թվականին նշանակվել է Նյու Հեմփշիրի համալսարանի Երկրի, օվկիանոսի ու տիեզերքի ուսումնասիրման ինստիտուտի բիոսֆերայի միջազգային ծրագրի գլոբալ վերլուծական, ինտեգրացիոն ու մոդելային աշխատանքային խմբի գործադիր տնօրեն, 2002 թվականից՝ Կլիմայի փոփոխություններով զբաղվող փորձագետների միջկառավարական խմբի տնօրեն, 2004 թվականից՝ ՄԱԿ-ում կլիմայի փոփոխություններով զբաղվող փորձագետների միջկառավարական խմբի նախագահ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ամերիկահայեր Կատեգորիա:Չիկագոյի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ամերիկահայ գիտնականներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կլիմայագետներ Կատեգորիա:Լիհայ համալսարանի շրջանավարտներ
Սուրբ Նարեկ մատուռ (Վարդենիս)
Սուրբ Նարեկ մատուռ, Հայ առաքելական եկեղեցու մատուռ Արագածոտնի մարզի Վարդենիս գյուղում։ Սուրբ Նարեկ մատուռը կառուցվել է 2012 թվականին «Պապեի Նարեկ» անվամբ հայտնի սրբավայրի տեղում։ Մատուռը օծվել է 2012 թվականի օգոստոսի 25-ին։
Պատմություն
Ապարանի Քյուլուջա (այժմ Վարդենիս) գյուղում դարեր շարունակ կար մի Ավետարան, որը կոչվում էր «Պապեի Նարեկ»։ Գիրքը պատկանում էր մի ընտանիքի, որի նախահոր անունը Պապե էր, իսկ Նարեկ էր կոչվում ոչ թե նրա համար, որ Գրիգոր Նարեկացու «Մատյան ողբերգության» աշխատությունն էր, ինչպես ժողովրդի մեջ կար սովորություն այն այդպես անվանելու, այլ որովհետև չնայած Ավետարան լինելուն՝ իր մեջ ուներ բժշկող հատկություն, ինչի համար էլ գյուղացիներն այն «Պապեի Նարեկ» էին կոչում։ Խոսքը 1710 թվականին Կոստանդնուպոլսում տպագրված հրաշագործ բժշկության Ավետարանի մասին էր։ Այդ գիրքը գտնվում էր Պապեի, իսկ հետագայում՝ նրա հարազատների տանը՝ տեղակայված գյուղի Սուրբ Հակոբ եկեղեցու հարևանությամբ ։
Ավանդություն
Ժամանակի ընթացքում Պապեի ժառանգները հետզհետե լքում են այդ տունը և բնակություն հաստատում աշխարհի տարբեր ծայրերում՝ բնականաբար իրենց հետ տանելով նաև Սուրբ գիրքը՝ Պապեի Նարեկը։ Տունը մնում է կիսավեր վիճակում, սակայն, չնայած դրան՝ գյուղացիները գալիս են և կիսախարխուլ տան մեջ՝ մոտավորապես այն տեղում, որտեղ դրված էր գիրքը, սրբապատկերներ են դնում, մոմեր վառում և աղոթքներ ասում ։
Մատուռի կառուցում
Սկսած 2010 թվականից, երբ կայացվեց գյուղի «Սուրբ Հակոբ» եկեղեցին վերակառուցելու որոշումը, որոշվեց նաև փլուզման եզրին գտնվող այն տան տեղում, որն արդեն սրբավայր էր դարձել նաև առանց սուրբ գրքի, կառուցել մատուռ, որտեղ հետագայում կդրվեր Պապեի Նարեկը։ Ավելի ուշ կապեր հաստատվեցին արտերկրում գտնվող Պապեի ժառանգների հետ, որոնց հետ ձեռք բերված պայմանավորվածությունների արդյունքում՝ գիրքը տեղափոխվեց Հայաստան և շուրջ երկու տարի Մատենադարանում վերականգնողական աշխատանքներ անցնելուց հետո հատուկ պահպանման պայմաններում դրվեց «Սուրբ Նարեկ» մատուռում։
Նկարագրություն
Բարերար Արթուր Ջանիբեկյանի նախաձեռնությամբ 2011 թվականին մեկնարկվեցին «Սուրբ Նարեկ» մատուռի շինարարական աշխատանքները։ Դրանք ավարտին հասցվեցին 2012-ին և նույն թվականի օգոստոսի 25-ին տեղի ունեցավ մատուռի օծման արարողությունը։ Սուրբ Նարեկն իրենից ներկայացնում է փոքր շինություն՝ 4,15 մետր երկարությամբ, 3,10 մետր լայնությամբ և 4,60 մետր բարձրությամբ։ Մատուռը ետևի հատվածում՝ սուրբ սեղանի հետևում ունի խաչի տեսքով պատուհան։ Ներսի մակերեսը 7 քառ․ մետր է, ունի մոմավառության համար նախատեսված սեղան։ Սուրբ Նարեկում տեղադրվել է 173 սմ բարձրություն և 90 սմ լայություն ունեցող փայտե դուռ, որի վրա փորագրված է հայկական խաչը։ Ներսում դրված է նաև Գրիգոր Նարեկացու «Մատյան ողբերգության» աշխատության տպագրություններից մի օրինակ՝ ոսկեզօծ կազմով։
Ավանդույթ
Ամեն տարի օգոստոսի վերջին կիրակի օրը Վարդենիս գյուղի Սուրբ Հակոբ եկեղեցում մատուցվելիք պատարագից առաջ հավատացյալների թափորը հոգևոր դասի առաջնորդությամբ շարժվում է դեպի Սուրբ Նարեկ մատուռը, որտեղից տարվա մեջ միայն այդ օրը դուրս է բերվում և Սուրբ Հակոբ եկեղեցի է տեղափոխվում 1710 թվականին Կոստանդնուպոլսում տպագրված հրաշագործ բժշկության Ավետարանը։ Այդ օրը ուխտագնացության օր է, որի ժամանակ հավատացյալները հնարավորություն են ունենում հաղորդակվցել «Պապեի Նարեկի» հետ, իսկ Սուրբ Հակոբ եկեղեցում կատարվում է հաղորդության պատարագ և հաղորդության կարգ ։
Հետաքրքիր փաստեր
2016 թվականին Հռոմի պապ Ֆրանցիսկոսի Հայաստան կատարած այցի շրջանակում ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը Պապին նվիրել է Գրիգոր Նարեկացու արձանի մանրակերտը՝ որպես առաջին քրիստոնյա երկիր Պապի ուխտագնացության խորհդանիշ, և հույս է հայտնել, որ դրա մեծ տարբերակը կտեղադրվի Վատիկանում ։ Գրիգոր Նարեկացու արձանը Վատիկանի պարտեզում կանգնեցվել է 2018 թվականի մարտի 21-ին ՝ Վատիկանում ՀՀ արտակարգ և լիազոր դեսպան Միքայել Մինասյանի և գործարար Արթուր Ջանիբեկյանի բարերարությամբ։ Հուշարձանի ետնամասում պատկերված է Սուրբ Նարեկ մատուռը։ Հուշարձանի վրա կա գրություն ըստ որի՝ պատկերված մատուռը գտնվում է Հայաստանում, Արագածոտնի մարզի Վարդենիս գյուղում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արագածոտնի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Ահաբեկչությունը Պակիստանում
Ահաբեկչությունը Պակիստանում, ըստ ՆԳՆ-ի, էական սպառնալիք է Պակիստանի ժողովրդի համար։ Ենթադրվում է, որ ահաբեկչության ներկայիս ալիքը սկսվել է 2000 թվականին և գագաթնակետին հասել 2009 թվականին։ Այդ ժամանակվանից այն կտրուկ կրճատվել է Պակիստանի բանակի կողմից իրականացվող ռազմական գործողությունների արդյունքում ։ Հարավասիական ահաբեկչության պորտալի (SATP) տվյալներով՝ 2009 թվականից ի վեր 2017 թվականին Պակիստանում ահաբեկչությունը նվազել է 89 %-ով ։
2001 թվականից Պակիստանի զինվորականները մի շարք ռազմական հարձակումներ են սկսել դաշնային կառավարվող ցեղային տարածքներում ահաբեկչական խմբավորումների դեմ։ Հարձակումը խաղաղություն բերեց այս տարածքներին և երկրի մնացած մասերին ։ Սպանվել են տարբեր ահաբեկչական խմբավորումներին պատկանող բազմաթիվ ահաբեկիչներ։ Սակայն որոշ զինյալների հաջողվել է փախչել Աֆղանստան  ։ Աֆղանստանից այս զինյալները շարունակում են հարվածներ հասցնել սահմանի մոտ գտնվող Պակիստանի ռազմական դիրքերին ։ 2017 թվականին Աֆղանստանի գլխավոր գործադիր տնօրեն Աբդուլլահ Աբդուլլահը խոստովանեց, որ Պակիստանի «Թեհրիք-ի-Թալիբան Պակիստանը» (TTP) ունի հենարան Աֆղանստանում ։ 2019 թվականին ԱՄՆ պաշտպանության նախարարությունը հայտարարեց, որ Աֆղանստանում են գտնվում ԹԹՊ-ին պատկանող մոտ 3000-5000 ահաբեկիչներ ։
Բրաունի համալսարանի Միջազգային և հանրային կապերի Ուոթսոնի ինստիտուտի զեկույցի համաձայն՝ ահաբեկչության դեմ պատերազմում զոհվել է 23.372 պակիստանցի խաղաղ բնակիչ և 8.832 պակիստանցի անվտանգության աշխատակից ։ Բացի այդ, ըստ Պակիստանի կառավարության տվյալների, ահաբեկչության ուղղակի և անուղղակի տնտեսական ծախսերը 2000-2010 թվականներին կազմել են 68 միլիարդ դոլար ։ 2018 թվականին պակիստանյան Dawn News թերթը հաղորդել է, որ 2001 թվականից ահաբեկչության դեմ պատերազմի պատճառով Պակիստանի տնտեսությունը կրել է 126,79 միլիարդ դոլար ընդհանուր վնաս ։
Պատճառները
Պակիստանում ահաբեկչության արմատները կարելի է գտնել 1979 թվականին, երբ ԽՍՀՄ-ն իր զորքերը ուղարկեց Աֆղանստան ։ Ահաբեկչությունը Պակիստանում առաջացավ այն բանից հետո, երբ Պակիստանը պաշտոնապես աջակցեց աֆղանական մոջահեդներին Աֆղանստանի պատերազմի և դրան հաջորդած քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ, որը բռնկվեց Աֆղանստանում:Մոջահեդների մարտիկները վերապատրաստվել են Պակիստանի զինվորականների, ԱՄՆ ԿՀՎ-ի և այլ արևմտյան հետախուզական գործակալությունների կողմից, որոնք պատերազմի պաշտոնական ավարտից հետո շարունակել են գործողությունները այդ տարածքում։
Ահաբեկչության դեմ պատերազմ
Ահաբեկչության ներկայիս ալիքը գագաթնակետին հասավ 2009 թվականին։ Այդ ժամանակվանից այն նվազել է Պակիստանի բանակի կողմից իրականացվող ընտրովի ռազմական գործողությունների արդյունքում ։ Հարավային Ասիայի ահաբեկչության պորտալի (SATP) ինդեքսի համաձայն՝ 2017 թվականին Պակիստանում ահաբեկչությունը նվազել է 89 %-ով՝ 2009 թվականի իր բարձրագույն տարիների համեմատ ։
Շարունակվող ահաբեկչությունների հետ կապված՝ 2013 թվականի վերջին Պակիստանի քաղաքական ղեկավարությունը ռազմական գործողություն սկսեց ահաբեկիչների դեմ, որը կոչվում էր «Զարբ-է-Ազբ» գործողություն; համատեղ ռազմական հարձակում տարբեր զինյալ խմբավորումների դեմ, ինչպիսիք են Պակիստանի «Թեհրիք-ի-Թալիբան»-ը (TTP), Լաշքար-է-Ջանգվի, Ջունուդ Ալլահը, Ալ-Քաիդան, Արևելյան Թուրքստանի իսլամական շարժումը, Ուզբեկստանի իսլամական շարժումը (IMU) և «Հաքանի» ցանցը ։ Գործողությունը մեկնարկել է Պակիստանի զինված ուժերի կողմից 2014 թվականի հունիսի 15-ին Հյուսիսային Վազիրիստանում (Աֆղանստանի սահմանի երկայնքով Դաշնային կառավարվող ցեղային տարածքների մաս)՝ որպես գրոհայինների դեմ պայքարի նոր փորձ՝ հունիսի 8-ին Կարաչիի Ջիննա միջազգային օդանավակայանի վրա հարձակումից հետո, որի պատասխանատվությունը ստանձնել են TTP-ն և IMU-ն ։
Զարբ-է-Ազբը բնութագրվել է որպես Պակիստանի ահաբեկչության դեմ պատերազմի շրջադարձային կետ։ Գործողությունը հաջող է անցել, Պակիստանում դրա իրականացման սկզբից ահաբեկչության մակարդակը կտրուկ իջել է ։ Ահաբեկչության դեմ պայքարի ազգային գործակալության (Nacta) տվյալներով՝ Պակիստանում ամենամեծ թվով ահաբեկչություններ են իրականացվել 2010 թվականին։ 2014 թվականից ի վեր Պակիստանում ահաբեկչությունների թիվը զգալիորեն նվազել է։ Պակիստանի պաշտոնյաներն ասում են, որ ահաբեկչությունը Պակիստանում էլ ավելի կնվազի, երբ ավարտվի պակիստանա-աֆղանական սահմանի ցանկապատումը ։
Պակիստանյան Dawn News թերթը հայտնում է, որ ահաբեկչության դեմ պատերազմի պատճառով Պակիստանի տնտեսական կորուստները 2014-ից 2018 թվականներին նվազել են 62 %-ով։ Պակիստանի տնտեսությունը 2010-2011 թվականներին տուժել է 23,77 միլիարդ դոլար՝ ահաբեկչության դեմ պատերազմի հետ կապված ծախսերի պատճառով։ 2011-2012 թվականներին այդ գումարը կրճատվել է մինչև 12 միլիարդ դոլար։ 2016-2017 թվականներին Պակիստանի տնտեսությունը տուժել է 5,47 միլիարդ դոլարով, իսկ 2017-2018 թվականներին՝ 2,07 միլիարդ դոլարով։ Պակիստանի կառավարությունը գնահատում է, որ 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ի հարձակումներից հետո Պակիստանը կրել է 126,79 միլիարդ դոլար ընդհանուր վնաս ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ահաբեկչական գործողություններ
Ծովակի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Գեղարքունիքի մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Գեղարքունիքի մարզի Ծովակ գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 26 հուշարձան (5 միավոր)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի հուշարձանների ցանկեր
Դեյն Ջեֆրի Քուկ
Վաղ կյանք և կրթություն
Քուկը ծնվել է Մասաչուսեթս նահանգի Քեմբրիջ համալսարանական քաղաքում։ Ունի մեկ եղբայր և հինգ քույր։ Նա մեծացել է իռլանդական ծագմամբ կաթոլիկ ընտանիքում։ Քուկը մեծացել է Մասաչուսեթս նահանգի Արլինգթոն քաղաքում, հաճախել է տեղի ավագ դպրոցը։
Քուկն իրեն նկարագրել է որպես «բավականին լուռ ու ամաչկոտ» երեխա մանուկ հասակում, թեև տանը «վայրի երեխա» էր։ Նա իր ամաչկոտությունը հաղթահարեց ավագ դպրոցում, երբ սկսեց խաղալ և զբաղվել սթենդ ափ կատակերգությամբ։ Դպրոցն ավարտելուց հետո, որպես պահեստային մասնագիտություն քոլեջում սովորեց գրաֆիկական դիզայն։