cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Արունա Ասաֆ Ալի
Դեպի անկախություն
1942 թվականին Արունա Ասաֆ Ալին համալրեց ընդհատակյա շարժման ակտիվիստների շարքերը։ Նրա սեփականությունն առգրավվեց և վաճառվեց։ Նա Ռամ Մանոհար Լոհիայի հետ խմբագրում էր կոնգրեսական պարտիայի Inquilab ամսագիրը։ 1944 թվականին նա հորդորում էր երիտասարդներին միանալ հեղափոխությանը։ Արունան և ակտիվիստ Ջայապրակաշ Նարայանը բնութագրվում էին որպես Գանդիի քաղաքական զավակներ և Կարլ Մարքսի վերջին ուսանողներ։ Կառավարությունը նրան առևանգելու դիմաց առաջարկում էր հինգ հազար ռուպի պարգևավճար։ Արունա Ասաֆ Ալին հիվանդացավ և թաքնվեց Դելիում։ Մահաթմա Գանդին նրան ուղարկեց մի նամակ, որով կոչ էր անում դուրս գալ թաքստոցից և հանձնվել, քանի որ իր առաքելությունն ավարտված էր։ Երբ 1946 թվականին հեռացվեց նրա դեմ մեղադրանքը, նա արդեն ազատ էր։ Արունան գանձի պես պահել էր Գանդիի իրեն ուղղված նամակը, որը զարդարում էր նրա հյուրասենյակի պատը։ Բայց նա հանդիպեց նաև Գանդիի քննադատությանը, երբ աջակցեց Հնդկաստանի ծովային խռովությանը։ Նա այս շարժումը դիտարկեց որպես Հինդուների և մուսուլմանների միավորող գործոն, հատկապես՝ Պաղեստինի լարված իրավիճակային պայմաններում։
Անկախությունից հետո
Արունան Կոնգրեսի Սոցիալիստական խմբակցության անդամ էր և Կոնգրես խմբակցության սոցիալիստական հետաքրքրություն ունեցող ակտիվիստների հետ պարբերաբար հանդիպումներ էր ունենում։ Հիասթափվելով Կոնգրես խմբակցության պասիվությունից՝ 1948 թվականին նա միացավ մեկ այլ, նոր՝ Սոցիալիստական խմբակցությանը։ Շուտով նա հեռացավ նաև այս խմբակցությունից և առանձնացավ Էդաթաթա Նարայանանից և Ռաջանի Պալմա Դուտիի հետ մեկնեցին Մոսկվա։ 1950 թվականին նրանք երկուսն էլ միացան Հնդկաստանի կոմունիստական կուսակցությանը։ 1953 թվականին, երբ մահացավ Ասաֆ Ալին, նա իրեն անօգնական էր զգում։
1954 թվականին նա օգնությամբ հիմնադրեց Հնդկաստանի կանանց ազգային ֆեդերացիան։ 1954 թվականին լքեց խմբակցությունը։ 1958 թվականին Արունան ընտրվեց Դելիի առաջին քաղաքապետ։ Նա սերտ համագործակցում էր հասարակական գործիչների և իր սերնդակիցներ Կրիշնա Մենոնի, Վիմլա Կապուրի, Գուրու Ռադհա Կիշանի, Պրեմսագար Գուպտայի, Ռաջանի Պալմե Ջոթիի և այլոց հետ՝ հանուն հասարակական կյանքի բարելավման և Դելիի զարգացման։
Արունան և Նարայանը շարունակեցին իրենց խմբագրական գործունեությունը և հրատարակեցին լրագիր, Patriot շաբաթաթերթը և նույն տարում նաև Link-ը։ Հրատարակումները մեծ հեղինակություն էին վայելում շնորհիվ այնպիսի առաջնորդների հեղինակության, ինչպիսիք են՝ Ջավահառլալ Ներուն, Կրիշնա Մենոն և Բիջու Պատնաիկը։
Ավելի ուշ նա հեռացավ տպարանից։ 1964 թվականին միացավ Կոնգրես խմբակցությանը, բայց ակտիվ քաղաքականությամբ չզբաղվեց։ Չնայած սահմանադրական փոփոխությունների ժամանակ ցուցաբերած զսպվածությանը՝ Արունան դեռևս լավ հարաբերություններ էր պահպանում Ինդիրա Գանդիի և Ռաջիվ Գանդիի հետ։ Նա մահացավ Նյու Դելիում, 87 տարեկան հասակում, 1996 թվականի հուլիսի 29-ին ։
Ժառանգություն
Արունա Ասաֆ Ալին 1964 թվականին իր ակտիվ գործունեության համար արժանացել է Լենինի խաղաղության միջազգային կրծքանշանի և 1991 թվականին՝ Ջավահառլալ Ներուի մրցանակին ։ 1992 թվականին արժանացել է Հնդկաստանի՝ իր մեծությամբ երկրորդ պետական քաղաքացիական՝ Պադմա Վիբհուշան պարգևին և վերջապես, 1997 թվականին արժանացել է ՀՆդկաստանի բարձրագույն պետական քաղաքացիական Բհարատ Ռատնա պարգևին ։ 1998 թվականին, նրան նվիրված դրոշմանիշ թողարկվեց։ Նյու Դելիի Արունա Ասաֆ Ալի Մարգն անվանվեց նրա պատվին։ Նրա անվամբ տարեկան մրցանակով են պարգևատրվում մի շարք անվանի մարդիք։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հնդկաստանի կոմունիստներ Կատեգորիա:Հնդկաստանի կին քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Հնդկական Ազգային կոնգրեսի անդամներ Կատեգորիա:Հնդիկ սոցիալիստներ Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ
Շչեդրինո (այլ կիրառումներ)
Շչեդրինո, կարող է վերաբերել՝
Թեզի
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 620 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Կասպից հեռու է 18 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 738 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Կասպի շրջան
Մելո
Մելո  (Mello), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Լոմբարդիա մարզի Սոնդրիո գավառում ։ Բնակչությունը կազմում է 956 (2008) մարդ, խտությունը կազմում է 29 մարդ/կմ²։ Տարածքը գրավում է 11 կմ²։ Էլեկտրոնային փոստ՝ 23010, հեռախոսային կոդ՝ 0342։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Լոմբարդիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Էդեսայի ջրվեժներ
Էդեսայի ջրվեժները կամ Էդեսիսի ջրվեժներ, գտնվում են Հունաստանի Էդեսա քաղաքում։ Բնական երևույթ է, որն առաջացել է ուժեղ երկրաշարժից հետո, որը հարվածել է հարակից տարածքին 14-րդ դարում։ Այդ ժամանակից ի վեր նրանց ձևաբանության մեջ շատ փոփոխություններ են տեղի ունեցել ավելի փոքր մասշտաբի երկրաշարժերի պատճառով։
Այս ջրվեժների հիմնական աղբյուրը Ագրա-Նիսիուն է, որից հոսում է հիմնական գետը՝ Էդեսայոսը։ Էդեսայոսի ճյուղերը ջրվեժներն են։ Ավելին, ջրվեժների գեոպարկը տարածվում է ավելի քան 100,000 քառակուսի մետր տարածքի վրա և ժայռի վրա գտնվող արահետի վրա 1,1 կմ հեռավորության վրա։
Ջրվեժները Էդեսա այցելողների հիմնական գրավչությունն են։ Տարածքում կա տասներկու ջրվեժ, որոնցից չորսը տեսանելի է։
Ջրվեժի զբոսայգու արահետները ներառում են քարե սալիկապատ արահետը դեպի Հին էդեսա քաղաքի հարթավայրով։ Այս հատվածը մինչև 20-րդ դարի սկիզբը Հին Էդեսան, Էդեսայի ակրոպոլիսը (Վարոսի շրջան) և Սալոնիկն իրար կապող հին Էգնատիա ճանապարհի մի մասն էր ։
Արդյունաբերական շահագործում
19-րդ դարի վերջին մի շարք գործարաններ կառուցվեցին քաղաքի ժայռի վրա, քանի որ ջրվեժները կարող էին օգտագործվել առանց ծախսերի էլեկտրաէներգիա արտադրելու համար։ Ընդհանուր առմամբ, ստեղծվեցին տեքստիլ գործարանի հինգ խոշոր գործարաններ և մի քանի լաբորատորիաներ և կաշեգործարաններ։ Յուրաքանչյուր գործարան օգտագործում էր ջրվեժը` արտադրություն իրականացնելու և ինքնավար էլեկտրական համակարգ ստեղծելու համար ։
Զբոսաշրջություն
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից և Էդեսայի քաղաքապետարանի վերահաստատումից հետո ջրվեժի տարածքն անցավ պետության ձեռքը։ Քաղաքապետարանը հավաքագրել է համագործակիցներ և այգեպաններ` տարածքը վերակառուցելու և առանձնացնելու համար, և կառուցվել են մեծ այգիներ և արահետներ։ Աշխատանքներն ավարտվել են 1953 թվականին։ Երկու մեծ ջրվեժների արանքում գտնվող կղզու վրա տեղադրվել է քաղաքային ռեստորան, որը կոչվում էր «Կետեր»։ 1960-ականներին արահետներ և նշաններ կառուցվեցին, որպեսզի այցելուները կարողանան անվտանգ մոտենալ ։
2003 թվականից ի վեր գիշերները ջրվեժները լուսավորվում են ծիածանի գույներով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հունաստանի աշխարհագրություն Կատեգորիա:Ջուրը Եվրոպայում Կատեգորիա:Ջրվեժներ Կատեգորիա:Ջրվեժներ այբբենական կարգով
Էդգարդո Բաուսա
Էդգարդո Բաուսա (Edgardo Bauza, ), արգենտինացի ֆուտբոլիստ, մարզիչ։ Հանդես է եկել Արգենտինայի ազգային հավաքականի կազմում, դարձել է 1990 թվականի աշխարհի փոխչեմպիոն։
Ասիագո-DLR աստերոիդների հետազոտություն
Ասիագո-DLR աստերոիդների հետազոտություն (Asiago-DLR Asteroid Survey, ADAS), աստղագիտական հետազոտությունների ծրագիր, որն անց է կացվում 2001 թվականից։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է աստերոիդների և գիսաստղերի որոնումը, հատուկ ուշադրություն դարձնելով Երկրին մոտեցող աստերոիդների վրա։ Փոքր մոլորակների կենտրոնի տվյալներով ADAS ծրագիրը գրանցված է որպես ավելին քան 200 աստերոիդների հայտնաբերող ։
Հետազոտությունը համատեղ անց է կացվում Պադուայի համալսարանի Աստղագիտության բաժին (օգտագործելով Ասիագո աստղադիտարանի Սիմա Էկարի դիտարկումների կայանը) և Գերմանական ավիա-տիեզերական կենտրոնի Տիեզերական տվիչների տեխնոլոգիայի և մոլորակային հետազոտությունների ինստիտուտի կողմից։ ADAS ծրագրին շնորհվել է «209» ՄԱՄ կոդը։ Հիմնական հետազոտողներն են Սեզարե Բարբերին (Պադուա/Ասիագո) և Գերհարդ Հանը (Բեռլին/DLR): Հետազոտությունը համագործակցում է Ուպսալա-DLR աստերոիդների հետազոտություն (UDAS) ծրագրի հետ։
Էդգարդո Բաուսա
Կենսագրություն
Որպես մարզիչ գլխավորել է «Վելես Սարսֆիլդ»-ը, «Կոլոն»-ը, հարազատ «Ռոսարիո Սենտրալ»-ը, Պերուի «Սպորտինգ Կրիստալ»-ը և Էկվադորի «ԼԴՈՒ Կիտո»-ն։ 2005 թվականին «Սպորտինգ Կրիստալ»-ը դարձել է Պերուի չեմպիոն, 2007 թվականին «ԼԴՈւ»-ն դարձել է Էկվադորի չեմպիոն, իսկ 2008 թվականին Լիբերտոդորեսի գավաթի հաղթող։ Բաուսան հենց «ԼԴՈւ»-ի կազմում է հասել մեծագույն նվաճումների՝ որպես մարզիչ։ 20113 թվականին Բաուսան հայտարարել է ֆուտբոլից ժամանակավոր հեռանալու մասին, սակայն տարեվերջին՝ դեկտեմբերին, հայտնի է դարձել, որ նա նշանակվել է «Սան Լորենսո»-ի գլխավոր մարզիչ։
Ասիագո-DLR աստերոիդների հետազոտություն
Արտաքին հղումներ
Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում հրապարակումներ՝
Էդգարդո Բաուսա
Կենսագրություն
2014 թվականին «Սան Լորենսո»-ին բերել է ակումբի պատմության մեջ առաջին հաղթանակը Լիբերտադորեսի գավաթի խաղարկությունում։
Ասիագո-DLR աստերոիդների հետազոտություն
Արտաքին հղումներ
NASA ADS տվյալների բազայում հրապարակումներ:
Էդգարդո Բաուսա
Կենսագրություն
2015 թվականի դեկտեմբերի 7-ին նշանակվել է բրազիլական «Սան Պաուլու» ակումբի մարզիչ։ Պայմանագիրը ստորագրվել է մինչև 2016 թվականի ավարտը ։ Բաուսան դարձել է 4-րդ արգենտինացի մարզիչը «Սան Պաուլու»-ի պատմության մեջ, Հիմ Լոպեսից, Արմանդո Ռենգանեսկիից և Խոսե Պոյից հետո ։
Ասիագո-DLR աստերոիդների հետազոտություն
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Փոքր մարմինների որոնման ծրագրեր
Էդգարդո Բաուսա
Կենսագրություն
2016 թվականի օգոստոսի 1-ին, տարբեր թեկնածուների հետ երկարատև բանակցություններից հետո, Բաուսան նշանակվել է Արգենտինայի հավաքականի գլխավոր մարզիչ  ։ 2016 թվականի օգոստոսի 4-ին դուրս է եկել Սան Պաուլու ակումբի կազմից «Ատլետիկո Մինեյրո»-ի դեմ Բրազիլիայի առաջնության 18-րդ տուրի տնային խաղից հետո (1:2) ։ Էդգարդո Բաուսան 5-րդ մարզիչն է, որը «Սան Պաուլու»-ից գնացել է ազգային թիմ Ժորեկայից (Բրազիլիայի հավաքական), Վիսենտե Ֆեոլայից (Բրազիլիայի հավաքական), Այմորե Մորեյրայից (Բրազիլիայի հավաքական) և Խուան Կառլոս Օսորիոյից (Մեքսիկայի հավաքական) հետո ։ 2017 թվականի ապրիլի 11-ին Բաուսան հեռացվել է իր պաշտոնից։ Նրա ղեկավարությամբ թիմն անցկացրել է 8 հանդիպում, որոնցից 3-ը հաղթել է, 2-ը ոչ ոքի է խաղացել և 3-ը պարտվել է ։
2017 թվականի մայիսին Բաուսան գլխավորել է ԱՄԷ-ի հավաքականը, սակայն աշխատելով ընդամենը երեք հանդիպում՝ տեղափոխվել է Սաուդյան Արաբիայի հավաքական, որի հետ աշխատել է ընդամենը երկու ամիս։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Արգենտինայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ռոսարիո Սենտրալի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ինդեպենդիենտեի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Արգենտինացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Հին Գորիսի հրաբխային ապարներ
Հին Գորիսի հրաբխային ապարներ, երկրաբանական բնության հուշարձան Հայաստանի Հանրապետությունում։ Գտնվում է Սյունիքի մարզում, Գորիս քաղաքի արևելյան մասում, Վարարակ գետի ձախ ափին։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Բնապահպանության նախարարության բնության պետական հուշարձանների ցանկում։ Բնության պետական հուշարձանների ցանկում ներառվել է 2008 թվականի օգոստոսի 14-ին ընդունված «Հայաստանի Հանրապետության բնության հուշարձանների ցանկը հաստատելու մասին» ՀՀ Կառավարության որոշման համաձայն ։
Տես նաև
Կատեգորիա:Բնության հուշարձաններ Սյունիքի մարզում
Հայերը Թաիլանդում
Սիամում հայերի մասին առաջին հիշատակությունը վերաբերում է 17-րդ դարին։ Վերջին տվյալներով՝ Թաիլանդում բնակվում է 1.000 հայ, ովքեր հաստատված են հիմնականում Բանգկոկում։ Նրանք զբաղվում են շինարարությամբ, ոսկերչությամբ, տեքստիլ արդյունաբերությամբ։ Թաիլանդում հայկական կազմակերպություններ և եկեղեցիներ չեն գործում։ Կրոնական արարողությունները կազմակերպվում են Բանգկոկի ավետարանական եկեղեցիներում՝ Ավստրալիայի և Նոր Զելանդիայի Հայոց թեմի առաջնորդի մասնակցությամբ։ Հայերը համախմբված են Հայաստանի Հանրապետության պատվավոր հյուպատոսության շուրջ (ՀՀ պատվավոր հյուպատոս՝ Նորայր Տեր-Գևորգյան)։
Յունաս Լի
Յունաս Լի (Jonas Lie, ), նորվեգացի ականավոր գրող, դրամատուրգ և բանաստեղծ։
Հայերը Թաիլանդում
Կատեգորիա:Թաիլանդի ազգեր թ թ
Յունաս Լի
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նորվեգացի գրողներ Կատեգորիա:Օսլոյի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ Կատեգորիա:19-րդ դարի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Նորվեգացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Նորվեգացի լրագրողներ Կատեգորիա:Նորվեգացի դրամատուրգներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Շչելկանովո (այլ կիրառումներ)
Շչելկանովո, կարող է վերաբերել՝
Լաշկովկա
Լաշկովկա (Лашківка), գյուղ Ուկրաինայի Չեռնովցիի մարզի Կիցմանի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Լաշկովկա գյուղում բնակվում էր 1 643 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Չեռնովցիի մարզի Կիցմանի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ալտլանդսբերգ
Ալտլանդսբերգ (Altlandsberg), քաղաք Գերմանիայում, Բրանդենբուրգի տարածքում։ Գտնվում է Բեռլինի քաղաքային ագլոմերացիայի կազմի մեջ, սերտորեն կապված է մայրաքաղաքի հետ (Verflechtungsraum)։
Քաղաքը ստորաբաժանվում է 6 քաղաքային համայնքների։ {|
Արտաքին հղում
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Մեծ Եղեռնի զոհերի հիշատակի օր
Մեծ Եղեռնի զոհերի հիշատակի օր, նշվում է ամեն տարի ապրիլի 24-ին (1915-ի այդ օրը թուրքական իշխանությունները Կ. Պոլսում ձերբակալել և աքսորել են հայ մտավորականների մի մեծ խմբի)։ Մշտապես նշվել է սփյուռքահայ համայնքներում։ Խորհրդային Հայաստանում ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օրն առաջին անգամ պետական մակարդակով նշվել է 1965-ի ապրիլի 24-ին՝ Մեծ եղեռնի 50-ամյա տարելիցին։
Երևանում տեղի է ունեցել բազմահազարանոց ցույց՝ Թուրքիայի կառավարող շրջանների հրեշավոր ոճրագործության դեմ բողոքի և պատմական արդարությունը վերականգնելու պահանջի կարգախոսներով։ Ցույցն ավարտվել է Կոմիտասի գերեզմանի մոտ հանրահավաքով։ Նույն օրը կայացել է ցեղասպանության հիշատակին նվիրված ժողով, որին մասնակցել են հասարակայնության, պետական մարմինների և հոգևորականության ներկայացուցիչներ։ Հանրապետության կառավարությունը որոշում է ընդունել Երևանում ցեղասպանության զոհերի հուշահամալիր կառուցելու մասին։ Մայրաքաղաքի Ծիծեռնակաբերդի բարձունքում Մեծ Եղեռնի զոհերի հուշահամալիրի կառուցումից հետո, ամեն տարի ապրիլի 24-ին համաժողովրդական երթ է կատարվում դեպի համալիր։ 1988-ի նոյեմբերի 22-ին ՀԽՍՀ Գերագույն խորհուրդը ընդունել է 1915-ի Հայոց ցեղասպանությունը դատապարտող օրենք, որով ապրիլի 24-ը հայտարարվել է Մեծ Եղեռնի զոհերի հիշատակի օր և համարվել ոչ աշխատանքային օր։
Միմա Իտո
Միմա Իտո(ճապ.՝ 伊藤 美誠, ), ճապոնացի մարզուհի, սեղանի թենիս խաղացող , Օլիմպիական խաղերի չեմպիոն (2020) խառը զուգախաղերում (Ձյուն Միզութանիի հետ միասին), օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիր թիմային առաջնությունում (2020), օլիմպիական խաղերի կրկնակի բրոնզե մեդալակիր՝ թիմային առաջնությունում (2016) և մենախաղերում ( 2020)  : Իտոն և Միզութանին դարձել են սեղանի թենիսի առաջին օլիմպիական չեմպիոնները Ճապոնիայից ։
Կենսագրություն
10 տարեկանում Միմա Իտոն դարձել է պատմության մեջ ամենաերիտասարդ խաղացողը, որը հաղթել է սեղանի թենիսի մեծահասակների Ճապոնիայի առաջնությունում և ամենաերիտասարդ խաղացողը ITTF Junior Circuit սերիայի պատանեկան մրցաշարում ։ 11 տարեկանում հաղթել է այն խաղացողին, որն այդ ժամանակ համաշխարհային վարկանիշային աղյուսակում 50-րդ տեղում էր ։
2014 թվականի մարտին Միմա Իտոն Միու Հիրանոյի հետ նվաճել է զույգի տիտղոսը Գերմանիայում անցկացվող Գերմանիայի բաց առաջնությունում։ Երկու աղջիկներն այդ ժամանակ 13 տարեկան էին և դարձել են ITTF World Tour-ի սերիայի մրցաշարի զույգով մրցության ամենաերիտասարդ հաղթողներ ։ Նաև 2014 թվականին Միու Հիրանոյի հետ հաղթել է ITTF համաշխարհային տուրի Գրանդ մրցաշարում (ITTF World Tour Grand Finals): 2015 թվականի մարտին Գերմանիայի բաց առաջնությունում նվաճել է չեմպիոնի տիտղոսը՝ հաղթելով, ի թիվս այլոց, Ֆեն Տյանվեյին ։
Միմա Իտոն արժանացել է բրոնզե մեդալի Ռիո դե Ժանեյրոյի Ամառային օլիմպիական խաղերում, իսկ 2017 թվականին Գինեսի ռեկորդների գրքի հաջորդ հրատարակությունում ճանաչվել է պատմության մեջ ամենաերիտասարդ օլիմպիական մեդալակիրը։ Բացի այդ, Միմա Իտոն ունի ևս երեք Գինեսի ռեկորդ՝ ITTF World Tour (German Open 2014) զույգերի մրցության ամենաերիտասարդ հաղթողը, ITTF World Tour-ի մենախաղի ամենաերիտասարդ հաղթողը, աշխարհի ամենաարագ խաղ սեղանի թենիսում՝ 180 հարված 1 րոպեում ։
2018 թվականին Միմա Իտոն հաղթել է Ճապոնիայի առաջնության բոլոր երեք անվանակարգերում՝ մենախաղ, զուգախաղ և խառը։ Նա դարձել է Ճապոնիայի պատմության մեջ չորրորդ մարզուհին, որին հաջողվել է հասնել դրան, իսկ 17 տարեկանում՝ ամենաերիտասարդը ։
Միմա Իտոնը հաղթել է մենախաղերում «ITTF World Tour»-ի յոթ էտապներում` German Open 2015, Austria Open 2016, Czech Open 2017, Japan Open 2018, Swedish Open 2018, Austria Open 2019 և Hungarian Open 2020 :
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի մարզիկներ Կատեգորիա:2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ Կատեգորիա:2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիրներ Կատեգորիա:2016 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիրներ
Նովի Ակբուլյակ
Նովիյ Ակբուլյակ (Новый Акбуляк, Яңы Аҡбүләк), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կարաիդելսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 301 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կարաիդելսկի շրջանի բնակավայրեր
(7469) Կրիկալյով
(7469) Կրիկալյով (Krikalev), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1990 թվականի նոյեմբերի 15-ին Լյուդմիլա Չեռնիխի կողմից Նաուչնիում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,059712 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,7358 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,3836 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1954,88 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,184155 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 7,78° անկյուն։
Կոմոնդոր
Կոմոնդոր (հունգարական հովվաշուն), հովվաշների ցեղատեսակ։ Նրա չափսերը տեսողական առումով մեծանում են իր մորթու հաշվին։ Կոմոնդորը լավ հարմարեցված է հովվի աշխատանքին․ նրանից գիշատիչի հոտ չի գալիս և իր մորթու շնորհիվ կարողանում է թաքնվել ոչխարների հոտի մեջ։
Անդրեյ Ֆոմին
Անդրեյ Ֆոմին (Андре́й Андро́нович Фоми́н, ), խորհրդային և ռուս դիվանագետ։ Արտակարգ և լիազոր դեսպան։
Կոմոնդոր
Կոմոնդորները ունեն թեթև ոսկորներ, այդ պատճառով բավականին թեթև է իր չափերի այլ շներից։
Անդրեյ Ֆոմին
Կենսագրություն
1943 թվականին ավարտել է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության Նիկոլաևսկի նավաշինարարական ինստիտուտը։
Կոմոնդոր
Արտաքինը
Կոմոնդորը համարվում է ամենախոշոր շներից աշխարհում, վզակոթի երկարությունը արուների մոտ կազմում է 80 սմ, իսկ երկար սպիտակ մորթին դարձնում է շանը ավելի զանգվածային և տպավորիչ։
Երիտասարդ տարիքում (մինչև երկուտարեկան) կոմոնդորի բուրդը դեռ պարանների հյուսված չէ։ Սկզբում այն փափուկ է և ալիքավոր, տարիքի ընթացքում դառնում է գանգուր, և հետո նոր առաջանում են հյուսված պարանները։ Հունգարական հովվաշան մորթին աճում է ամբողջ կյանքի ընթացքում և ծերության ժամանակ հասնում է գետնին։ Այդ տարիքում նրա մորթին կշռում է յոթ կիլոգրամ և կազմված է 2000 հյուսված պարաններից։
Անդրեյ Ֆոմին
Կենսագրություն
1974 թվականից զբաղվել է դիվանագիտական գործունեությամբ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կոմոնդոր
Արտաքինը
Կոմոնդորները նախաբուրդ չունեն, միայն աղվամազ, որը թափվում է երկու տարին մեկ։
Հունգարիա
Կոմոնդորների համաշխարհային տարածումը սկսվել է հունգարական «KARCAGPUSZTAI» կենդանուց և իր տիրոջից՝ Յոզեֆ Բուկովսկիից։ Նա պահել է շատ առողջ և գեղեցիկ շներ, և նրա շնորհիվ հունգարական հովվաշունը տարածվել է ամբողջ Եվրոպայում։ 1994 թվականին Յոզեֆը մահացել է։ Հիմա նրա գործը շարունակում է նրա աղջիկը։
Ամերիկա
Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո հուգարական հովվաշները գրեթե ոչնչացման եզրին էին, և Ամերիկան օգնեց Հուգարիային վերականգնել տեսակը, և նույնիսկ հայտնվեց իրենց՝ կոմոնդորի ամերիկական տեսակը։
Ռուսաստան
Ռուսաստանում այս ցեղատեսակով շատ լուրջ են զբաղվում։ Այս կենդանիներին պահում են Մոսկվայում, Դոնի Ռոստովում, Նիժնի Տագիլում և այլ քաղաքներում։ Ընդհանուր առմամբ այս շների թիվը Ռուսաստանում 500 է։
Գրականություն
Կատեգորիա:Շներ
Հրեական գործակալություն
Հրեական գործակալություն Իսրայելի համար ՀԳԻՀ (JAFI) (הסוכנות היהודית לארץ ישראל ա-Սոհնութ ա-Յեուդիթ լե-Էրեց-Իսրայել), հայտնի է նաև որպես Հրեական գործակալություն կամ Սոհնութ, դեպի Իսրայել հայրենադարձի (Ալիայի) հարցերով զբաղվող Իսրայելի պետության պաշտոնական կազմակերպություն
Ալեքսեյ Շվեդ
Ալեքսեյ Վիկտորովիչ Շվեդ (ռուս.` Алексей Викторович Швед, ), ռուս պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ, պաշտպան, օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիր (2012)։ Ներկա պահին հանդես է գալիս ռուսական «ԲԿՄԱ Մոսկվա» ակումբում։ Ժամանակին ելույթներ է ունեցել Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայում (NBA)։
Պրոֆեսիոնալ կարիերան
2007 թվականի հունվարի 17-ին Շվեդը կատարում է իր նորամուտը Բասկետբոլի Եվրալիգայում` ընդդեմ լիտվական «Ժալգիրիսի» ։ Նույն թվականի փետրվարին Շվեդը վարձակալության հիմունքներով «ԲԿՄԱ»-ից տեղափոխվում է «Խիմկի»։ Մինչ 2007-08 մրցաշրջանի մեկնարկը Շվեդը վերադառնում է «ԲԿՄԱ»։ 2008 թվականի դեկտեմբերին, կրկին վարձակալությամբ, Շվեդը տեղափոխվում է Մոսկավայի «Դինամո» և վերադառնում «ԲԿՄԱ»` մինչև 2010-11 խաղաշրջանի մեկնարկը։
2012 թվականի հուլիսի 23-ին, «ԲԿՄԱ» ակումբի ղեկավարությունը պաշտոնապես հայտարարում է Շվեդի հեռանալու և Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիային միանալու մասին ։ 2 օր անց Շվեդը 3 տարվա 10 միլիոն ԱՄՆ դոլարի պայմանագիր է կնքում «Մինեսոտա Թիմբերվուլվզի» հետ։ «Թիմբերվուլվզին» է միանում նաև Շվեդի համերկրացի և «ԲԿՄԱ»-ի թիմակից Անդրեյ Կիրիլենկոն ։
Ազգային հավաքական
Շվեդը պատանի հասակում մի քանի անգամ հանդես է եկել Ռուսաստանի երիտասարդական հավաքականի կազմում. 2006 թվականին մասնակցել է ՖԻԲԱ-ի մինչև 18 տարեկանների և 2007 և 2008 թվականներին՝ մինչև 20 տարեկանների աշխարհի առաջնություններին։
Բացի այդ եղել է նաև ազգային հավաքականի անդամ, որի կազմում 2011 թվականին հաղթել է բրոնզե մեդալ ՖԻԲԱ-ի Եվրոպայի առաջնությունում, իսկ Լոնդոնի 2012 թվականի օլիմպիական խաղերում դարձել է բրոնզե մեդալակիր՝ Արգենտինայի դեմ խաղում իր հաշվին գրանցելով 25 միավոր և 81-77 հաշվով գրավելով երրորդ տեղը՝ զիջելով Միացյալ Նահանգներին և Իսպանիային։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1988 ծնունդներ Կատեգորիա:Ռուս բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի 2-րդ աստիճանի մեդալով պարգևատրվածներ Կատեգորիա:2012 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիրներ
Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 2018 Խումբ C
Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 2018 խումբ C խաղերը տեղի կունենան 2018 թվականի հունիսի 16-ից 26-ը ։ Խմբում ընդգրկված են Ֆրանսիայի, Ավստրալիայի, Պերուի և Դանիայի հավաքականները։ Լավագույն երկու հավաքականները կանցնեն 1/8 եզրափակիչ ։
Դիրք
1/8 երզափակչում`
Ֆրանսիա-Ավստրալիա
Երկու հավաքականները նախկինում հանդիպել են չորս անգամ, վերջին անգամ 2013 թվականին ընկերական հանդիպման արդյունքում հաղթել է Ֆրանսիան 6-0 հաշվով ։
Գոլազուրկ առաջին խաղակեսից հետո խաղը ակտիվացավ և երկրորդ խաղակեսի սկզբից քիչ անց մրցավար Անդրես Կունհա վիդիո օգնականի միջոցով նշանակեց 11 մետրանոց Ավստրալիայի դարպասին, երբ Ջոշ Ռիդսոնը տուգանայինում խախտեց կանոններն Անտուան Գրիզմանի նկատմամբ։ Այս տասնմեկ մետրանոցը դարձավ առաջինը Աշխարհի առաջնության մեջ, որը նշանակվեց վիդեո օգնականի միջոցով։ Գրիզմանը 11 մետրանոցով բացեց հաշիվը։ Մի քանի րոպեից մեկ այլ 11 մետրանոց հարված նշանակվեց այս անգամ Ֆրանսիայի դարպասին, երբ Սամուել Ումտիտին ձեռքով խաղաց տուգանայինում և ոչ ոքի հաշիվը պահպանվեց մինչև Պոլ Պոգբայի հարվածից հետո գնդակը անցավ դարպասային գիծը ։
Երկու տասնմեկ մետրանոցներըի միջև ժամանակը կազմեց չորս րոպե, յոթ վայրկյան, ինչը Աշխարհի գավաթի պատմության մեջ ամենակարճ ժամանակն էր։ Դանիել Արզանին դարձավ Ավստրալիայի կազմում ամենաերիտասարդ ֆուտբոլիստը, ով հանդես է եկել աշխարհի առաջնություններում (19 տարի 163 օր)։ 19 տարեկան 178 օրական Կիլիան Մբապպեն իր հերթին դարձավ Ֆրանսիայի ամենաերիտասարդ ֆուտբոլիստը Աշխարհի գավաթներում ։
Պերու-Դանիա
Երկու հավաքականները մինչ այդ ՖԻՖԱ-ի կազմակերպած մրցույթներում չեն հանդիպել, սակայն ընկերական հանդիպում են ունեցել 1997 թվականին (Դանիան հաղթել է 2-1 հաշվով) ։
Դանիան հաղթել է հարավամերիկացիների դեմ չորս խաղերից երեքում, միայն պարտվել են Բրազիլիային 1998 թվականի Աշխարհի գավաթի քառորդ եզրափակչում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 2018 Կատեգորիա:2018 ֆուտբոլում
Աշոտ Կասպարով
Աշոտ Ջումշուդի Կասպարով, Խորհրդային Միության հերոս , ավիացիայի մայոր, ԽՄԿԿ անդամ (1932)։
Ավարտել է Բաքվի Օրջոնիկիձեի անվան ռազմա-հետևակային դպրոցը (1934), Օրենբուրգի օդաչուական դպրոցը (1935)։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ եղել է ինքնաթիռի, ջոկատի, ապա էսկադրիլիայի շտուրման։ Աչքի է ընկել հատկապես Ուկրաինայի և Բելառուսիայի պարտիզանական ջոկատները զինամթերքով և պարենով մատակարարելու գործում, ինչպես նաև Կուրսկում, Օրյոլում, Սմոլենսկում, Լվովի երկաթուղային հանգույցում, Դնեպրի վրա, Տիլգիտում, Քյոնիգսբերգում (Կալինինգրադ) մղված մարտերի ժամանակ։ Կատարել է 300-ից ավելի մարտական թռիչք (Բեռլինի վրա՝ 16)։
Պարգևատրվել է Լենինի, Կարմիր աստղի, Կարմիր դրոշի 2 և «Հայրենական պատերազմի» I աստիճանի շքանշաններով։ Պատերազմի ավարտից հետո զորացրվել է, աշխատել հայրենի գյուղում, ապա՝ Բաքվում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հայազգի հերոսներ Կատեգորիա:Հայ օդաչուներ Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Հայկական ֆիլմարվեստի միություն (ԱՄՆ)
Հայկական ֆիլմարվեստի միություն
Հայկական ֆիլմարվեստի միությունը հիմնվել է 1991 թվականին Լոս Անջելեսում՝ Զ. Արևշատյանի և Ա. Պետրոսյանի նախաձեռնությամբ։ Նպատակն է հանրությանը ծանոթացնել հայկական ֆիլմ արվեստին, ապահովել հայկական ֆիլմերի մասնակցությունը միջազգային կինոփառատոներին։
Հայաստան համար վերլուծությունների հետազոտման և պլանավորման հիմնարկություն՝ ԱՐՓԱ
Միությունը ստանձնել է Երևանի Հայֆիլմ ընկերության հեղինակային իրավունքների պաշտպանությունը։ Հայաստանի համար վերլուծությունների հետազոտման և պլանավորման հիմնարկություն՝ ԱՐՓԱ (Analyses Research and Planning for Armenia- ARPA), հիմնվել է 1992 թվականին, Լոս Անջելեսում։ Նպատակն է կատարած ոաումնասիրությունների հիման վրա Հայաստանի կառավարությանն առաջարկել ծրագրեր և միջոցառումներ՝ հանրապետությունում ժողովրդավարության և ազատ շուկայական տնտեսության զարգացմանը նպաստելու համար։ Ոաումնասիրվում են նաև սփյուռքի հնարավորություններն ու կառույցները, սփյուռք-հայրենիք հարաբերությունները։
Կալիֆորնիայի հայ ատամնաբուժական միություն
Կալիֆորնիայի հայ ատամնաբուժական միությունը հիմնվել է 1993 թվականին, Լոս Անջելեսում։ Նպատակն է օժանդակել Հայաստանի և սփյուռքի ատամնաբույժներին, ֆինանսական օգնություն ցուցաբերել անապահով ատամնաբույժ ուսանողներին։ Համագործակցելով Արևելյան Ամերիկայի և Կանադայի նույնանուն միությունների հետ՝ մշակել է ատամնաբուժական նոր սարքավորումներ Հայաստան առաքելու և Երևանի բժշկական համալսարանում դասաիասություններ կազմակերպելու ծրագրեր։
Ֆրեզնոյի համագաղութային խորհուրդ
Ֆրեզնոյի համագաղութային խորհուրդը, հիմնվել է 1993 թվականին։ Ընտրվում է տարին մեկ անգամ ընդհանուր ժողովում, որին մասնակցում են ստեղծված կառույցի մաս կազմող միությունների, եկեղեցիների, քաղաքական կուսակցությունների, կրթական հաստատությունների ներկայացուցիչները։ Նպատակն է ամեն տարի միասնաբար ոգեկոչել Մեծ եղեռնի հիշատակը, կազմակերպել համագաղութային միջոցառումներ, օգնություն ցույց տալ Հայաստանին։
«Մենք» հայ երիտասարդական միություն
«Մենք» հայ երիտասարդական միությունը հիմնվել է 1994 թվականին էնսինոյում։ Հիմնադիր՝ Վ. Բալուլյան։ Նպատակն է համախմբել ամերիկահայ մասնագետներին և ուսանողներին, աջակցել բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում սովորող հայ երիտասարդներին, համագործակցել նմանատիպ ուրիշ միությունների հետ։ Հրատարակում է «Մենք» պարբերականը։
Հայկական պատմական ընկերակցություն
Հայկական պատմական ընկերակցություն (Armenian Historical Association), հիմնվել է 1997 թվականին, Փրովիդենսում։ Նպատակն է պահպանել հայկական մշակույթը, ժառանգությունն ու պատմությունը։ Ընդգրկում է համայնքային բոլոր կառույցների ներկայացուցիչներին (ՀՕՄ, Վարդանանց ասպետներ, Հայ առաքելական և Հայ ավետարանական եկեղեցիներ և այլն)։ Ընկերակցության նյութական աջակցությամբ Փրովիդենսի Հերիթիջ Արբըր (ժառանգության խարիսխ) թանգարանում հիմնվել է (2003 թվականի գարնանը) Հայկական ցուցահանդես։ Այստեղ ներկայացվելու են հայկական արվեստի նմուշներ, լուսանկարներ, ինչպես նաև հայ ընտանիքների, երևելի անհատների վերաբերյալ տվյալներ, որոնք կվկայեն հայերի շուրջ մեկուկես դարյա ներկայությունը Ռոդ Այլենդի նահանգում։ Ցուցահանդեսում գործելու է հայկական ընտանեկան տվյալների բազա ներառող էլեկտրոնային համակարգ, որտեղ այցելուները կարող են ներմուծել իրենց ընտանեկան պատմությունները և փաստացի տվյալները՝ արխիվում պահվելու և ուսումնասիրողներին հասանելի դարձնելու համար։
Թեքեյան մշակութային միության
Թեքեյան մշակութային միության (ԹՄՄ) Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ-ի մասնաճյուղ, գործում է ՌԱԿ-ի հովանավորությամբ 1947 թվականին Բեյրութում հիմնված ԹՄՄ-ի կազմում։ Իրականացնում է մշակութային և կրթական ծրագրեր, քաջալերում հայ արվեստագետներին, ուսուցիչներին, օժանդակում հայագիտություն ուսումնասիրող ուսանողներին։ Ունի Արևմտյան և Արևելյան շրջանային վարչություններ, որոնք գործում են ԹՄՄ-ի Միացյալ Նահանգների և Կանադայի կենտրոնական վարչության հովանու ներքո (կենտրոնը՝ Բոստոն)։ Նյու Յորքում, Դետրոյտում, Ֆրեզնոյում, Փասադենայում, Գլենդելում, Սան Ֆեռնանդո հովտում գործող մասնաճյուղերը կազմակերպում են մշակութային փառատոներ, դասախոսություններ, ցուցահանդեսներ, հոբելյանական հանդիսություններ, հրատարակում գրական ֊գեղարվեստական և գիտական գործեր։
Միության հովանավորությամբ է գործում Լոս Անջելեսի Արշակ Տիգրանյան վարժարանը։ Ունի նաև երգչախմբեր, թատերախմբեր, պարախմբեր։ Դետրոյտում գործում է ռադիոժամ։ Համազգային հայ կրթական և մշակութային միության Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների մասնաճյուղ, գործում է Հայ Հեղափոխական Դաշնակցություն կուսակցության հովանու ներքո՝ 1928 թվականին Կահիրեում հիմնված Համազգայինի կազմում։ Նպատակը ամերիկահայերի կրթական մակարդակը բարձրացնելն է, հայագիտության զարգացմանը նպաստելը, մշակութային արժեքները պահպանելը և զարգացնելը, օտար հասարակությանը Հայ դատին ծանոթացնելը սփյուռք-հայրենիք կապերի ամրապնդումը։ Գործում են միության թատերախմբերը (Նյու Յորք, Բոստոն, Դետրոյտ, Նյու Ջերսի, Լոս Անջելես, Սան Ֆրանցիսկո), երգչախմբերը (Նյու Յորք, Նյու Ջերսի, Լոս Անջելես, Ֆրեզնո), պարախմբերը (Դետրոյտ, Նյու Ջերսի, Լոս Անջելես, Գլենդել, Փասադենա)։
Կատեգորիա:Հայկական միություններ
Ֆրեդերիկ Ժոլիո-Կյուրի
Ժան Ֆրեդերիկ Ժոլիո-Կյուրի (Jean Frédéric Joliot-Curie, ), ֆրանսիացի գիտնական և հասարակական գործիչ։
Կնոջ՝ Իրենի հետ 1934 թվականին հայտնագործել է արհեստական ռադիոակտիվությունը։ Նեյտրոնների հայտնագործման համար մեծ նշանակություն ունեցան α-մասնիկների ազդեցությամբ բերիլիումի ճառագայթման ուսումնասիրման աշխատանքները։ Ֆրեդերիկ Ժոլիո-Կյուրին աշխատակիցների հետ 1939 թվականին առաջինը որոշեց ուրանի ատոմի միջուկի բաժանման ընթացքում դուրս թռած նեյտրոնների միջին թիվը և ցույց տվեց էներգիայի անջատմամբ շղթայական միջուկային ռեակցիայի սկզբունքային հնարավորությունը։
Ֆրեդերիկ Ժոլիո-Կյուրիին 1935 թվականին և նրա կնոջը՝ Իրենին շնորհվել է Նոբելյան մրցանակ քիմիայի բնագավառում արհեստական ռադիոակտիվության հայտնագործության համար։
Շչեկինո (այլ կիրառումներ)
Շչեկինո, կարող է վերաբերել՝
Թելաթգորի
Թելաթգորի (თელათგორი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Շիդա Քարթլի մարզի Կասպի շրջանում ։
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 740 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Կասպից հեռու է 18 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 211 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Կասպի շրջան
Այդարասի (գետակ, Կարսի մարզ)
Այդարասի, գետակ Թուրքիայի Արդահանի մարզի հյուսիսում։ Հավանաբար պատկանում է Կուրի ավազանին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր Կատեգորիա:Արդահանի մարզ
Կարմիր Կոնտ
Կարմիր Կոնտ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բայազետի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ջաղացի (աղբյուր)
Ջաղացի աղբյուր, ջրաերկրաբանական բնության հուշարձան Հայաստանի Հանրապետությունում։ Գտնվում է Արագածոտնի մարզի Ղազարավան գյուղի հարավ ծայրամասում, ծովի մակարդակից 1180 մ բարձրության վրա։ Այն գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Բնապահպանության նախարարության բնության պետական հուշարձանների ցանկում։ Բնության պետական հուշարձանների ցանկում ներառվել է 2008 թվականի օգոստոսի 14-ին ընդունված «Հայաստանի Հանրապետության բնության հուշարձանների ցանկը հաստատելու մասին» ՀՀ Կառավարության որոշման համաձայն ։
Տես նաև
Կատեգորիա:Բնության հուշարձաններ Արագածոտնի մարզում
Մանդուռա հանգիստ գերեզմանոց
Աշխարհագրական դիրք
Մանդուռա հանգիստ գերեզմանոցը գտնվում է անտառապատ լեռներով շրջապատված ձորակում՝ Խրխափոր գյուղից 2,5 կմ հեռու դեպի հարավ՝ Գյուլիստան-Խրխափոր ճանապարհի աջ կողմում։ Հին Խրխափոր գյուղատեղիից հեռու է 0․4 կմ ։
Պատմություն և նկարագրություն
Մանդուռա հանգիստ գերեզմանոցը թվագրվում է 11-ից 13-րդ դարերով։ Հայտնի է, որ գերեզմանոցի տարածքի մեծ մասն ավերվել է Խորհրդային Ադրբեջանի իշխանությունների կողմից կառուցվող ճանապարհի և ջրամբարի շինարարության ժամանակ։ 1980-ական թվականների սկզբին հուշարձանագետ Սամվել Կարապետյանի կողմից իրականացված ուսումնասիրությունների ժամանակ գերեզմանոցի տարածքում հայտնաբերվել են մի շարք խաչքարեր և ուղղանկյունաձև տապանաքարեր։ Հայտնաբերված խաչքարերից մեկը ստորին մասում փորագրված է եղել երկու կանանց պատկերներ, որոնցից մեկի ձեռքին եղել է կուժ։ Նրանց կողքին պահպանվել է հայերեն արձանագրություն   ։
Գերեզմանոցի տարածքում է գտնվել նաև Մանդուռ անունով հայտնի եկեղեցին։ Այն միանավ շինություն էր 6,50x4,40 մ չափերով։ Կառուցվել է 1252 թվականին։ Եկեղեցին կառուցվել է անմշակ և կոպտատաշ քարերով ու կրաշաղախով։ Միակ սրբատաշ քարը եղել է արևմտյան մուտքի բարավորը։ Եկեղեցին ավերվել է 1985-1986 թվականներին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շահումյանի շրջանի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Խարխափուտ Կատեգորիա:Հայկական գերեզմանատներ
Թամարա Պոլոսատովա
Թամարա Վլադիմիրովնա Պոլոսատովա (Тамара Владимировна Полосатова, ), ռուս խորհրդային գեղանկարիչ, գրաֆիկ և մանկավարժ, Սանկտ Պետերբուրգի նկարիչների միության անդամ (մինչև 1992 թվականը՝ ՌԽՖՍՀ Նկարիչների միության Լենինգրադի կազմակերպության անդամ) ։
Կենսագրություն
Թամարա Պոլոսատովան ծնվել է 1936 թվականի մարտի 7-ին Տուլայում։ Ավարտել է Լենինգրադի գեղարվեստա-մանկավարժական ուսումնարանը։ 1961 թվականին ընդունվել է Լենինգրադի Ի․ Ռեպինի անվան գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտի գեղանկարչության բաժինը, որն ավարտել է 1967 թվականին Ի. Ա. Սերեբրովսկայայի արվեստանոցում՝ գեղանկարչության նկարչի որակավորման շնորհմամբ։ Դիպլոմային աշխատանքը եղել է Լենինգրադի լանդշաֆտների շարքը ։
1966 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների՝ ցուցադրելով իր աշխատանքները Լենինգրադի կերպարվեստի առաջատար վարպետների ստեղծագործությունների հետ միասին։ Ստեղծել է բնանկարներ (հիմնականում Լենինգրադի), դիմանկարներ, հազվադեպ ժանրային կոմպոզիցիաներ և նատյուրմորտներ։ 1972 թվականին ընդունվել է Լենինգրադի նկարիչների միության անդամ։ 1969 թվականից դասավանդել է Լենինգրադի Վ. Մուխինայի անվան գեղարվեստա-արդյունաբերական բարձրագույն ուսումնարանի ընդհանուր գեղանկարչության ամբիոնում։ Թամարա Պոլոսատովայի ստեղծագործությունների թվում են՝ «Ռազմաճակատի համար» (1967), «Литейный двор» (1968), «Վ․ Մաքսիմիխինի դիմանկարը», «Ալուպկա։ Քաոս», «Սոճիներ» (բոլորը 1969), «Զոյա» , «Բանաններ», «Նատյուրմորտ» (բոլորը 1971), «Հոր դիմանկարը» , «Երեկո», «Կոսոգորսկի մետաղաձուլական գործարան» , «Մոր դիմանկարը» , «Նատյուրմորտ դահուկներով» (բոլորը 1972), «Տուլայի բակեր» (1973), «Կիրովի գործարան» (1975), «Ново-Калинкин мост» (1976), «Проспект Стачек», «Առավոտ» (երկուսն էլ 1977), «Երկնագույն երեկո» (1978), «На Мойке», «Բելինսկու կամուրջ» (երկուսն էլ 1980), «На Волхове» (1983), «Львиный мостик» (1984), «На Обводном» (1989), «На Неве» (2000), «Лебяжья канавка» (2002), «Бело-розовые гладиолусы» (2006) և այլն։
Թամարա Պոլոսատովայի ստեղծագործությունները գտնվում են Ռուսաստանի, Մեծ Բրիտանիայի, Նորվեգիայի, Գերմանիայի և այլ երկրների թանգարաններում ու մասնավոր հավաքածուներում։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ Կատեգորիա:Ռուս գրաֆիկներ Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ Կատեգորիա:Ռուս բնանկարիչներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի նկարիչների միության անդամներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ
Շչետկինո (այլ կիրառումներ)
Շչետկինո, կարող է վերաբերել՝
Աստերոիդների ցանկ (239401-239500)
Աստերոիդների ցանկ (239301-239400) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (239501-239600)
Մալարիա
Մալարիա (mala aria - «վատ, աղտոտված օդ», նախկինում հայտնի էր նաև «ճահճային տենդախտ» անվամբ ), վարակիչ հիվանդություն, տրանսմիսիվ (ինֆեկցիոն փոխանցման ուղի արյան միջոցով) փոխանցման ուղիով ինֆեկցիոն հիվանդություն, որը տարածված է առավելապես ճահճային գոտիներում։ Տարածվում է Anopheles ցեղի մոծակների միջոցով։ Հիվանդությունն արտահայտվում է տենդով, դողով, սպլենոմեգալիայով (փայծաղի չափերի մեծացում), հեպատոմեգալիայով (լյարդի չափերի մեծացում) և անեմիայով (սակավարյունություն)։ Բուժվում է քինին ալկալոիդով, որը ստանում են քինածառի կեղևից։ XXI դ. սկզբին տարեկան գրանցվում էր հիվանդության 350-500 մլն դեպք, որից 1.3-3 մլն ավարտվում էր մահվամբ։ 85-90% վարակման դեպքերը գրանցվում են Աֆրիկայի` Սահարայից հարավ ընկած հատվածներում, մինչև 5 տարեկան երեխաների շրջանում։
Նկարագրություն
Մալարիայի հայրենիքն է համարվում Արևմտյան Աֆրիկան (P. falciparum) և Կենտրոնական Աֆրիկան (P. vivax): Մալարիան վարակիչ պրոտոզոային հիվանդություն է բնորոշվում է պարբերաբար ընթացող տենդային նոպաներով (Տենդ), հետզհետե աճող սակավարյունությամբ, պարենքիմային օրգանների (փայծաղ, լյարդ) և ոսկրածուծի ախտահարմամբ, երկարատև ընթացքով ու կրկնություններ տալու հատկությամբ։ Հարուցիչը պլազմոդիում սեռի միաբջիջ նախակենդանիներն են, որոնք իրարից տարբերվում են մորֆոլոգիապես և առաջացրած հիվանդության բնույթով։ Մալարիայի մակաբույծներն անցնում են զարգացման երկու փուլ՝ անսեռ (շիզոգոնիա) և սեռական (սպորոգոնիա)։ Շիզոգոնիայի դեպքում վարակված մոծակի խայթոցի ժամանակ թքից մարդու արյան մեջ են անցնում պլազմոդիումների սպորոզոիտներ, որոնք արյան կամ ավշի հոսքով հասնում են լյարդի բջիջներ, ուր կատարվում է հյուսվածքային (արտաէրիթրոցիտային) շիզոգոնիա։ Առաջացած հյուսվածքային մերոզոիտների մի մասը թափանցում է էրիթրոցիտների մեջ և էրիթրոցիտային շիզոգոնիայի փուլում վերածվում շիզոնաների, որոնց հետագա զարգացումից և բաժանումից առաջանում են էրիթրոցիտային մերոզոիտներ։ Այնուհետև էրիթրոցիտները քայքայվում են, և ազատված մերոզոիտները ախտահարում նոր էրիթրոցիտներ։ Մերոզոիտների մի մասը վերածվում է գամևաոցիտների (սեռական ձևեր), որոնց հետագա զարգացումը հնարավոր է միայն փոխանցողի՝ մոծակի օրգանիզմում։ P1. vivax-ի և P1. malariae-ի շիզոգոնիայի բոլոր փուլերը հայտնաբերվում են ծայրամասային արյան մեջ, P1. falciparum-ինը՝ խորանիստ օրգանների մազանոթներում։ Հիվանդության շատ ծանր ընթացքի դեպքում, բացի երիտասարդ շիզոնտներից, արյան մեջ հայտնաբերվում են նաև կիսահասուն, հասուն և այլ ձևեր։
Սպորոգոնիան կատարվում է անոֆելես սեռի մոծակների մոտ, արյուն ծծելիս վերջիններիս օրգանիզմ են ներթափանցում մակրո և միկրոգամետոցիտները։ Սպորոգոնիայի տևողությունը կախված է արտաքին միջավայրի ջերմաստիճանից (բարձր ջերմաստիճանում ավելի արագ է կատարվում, ամենանպաստավոր ջերմաստիճանը 28-30 °C է)։
Փաստեր և վիճակագրություն
Մալարիան եղել է և մնում է մարդկության ամենավտանգավոր հիվանդություններից մեկը։
Երկրագնդի մալարիայի առավել տարածված շրջաններում ապրող ընդհանուր բնակչության թիվը կազմում է մոտավորապես 2.4 միլիարդ մարդ կամ աշխարհի բնակչության գրեթե 40%-ը։ Մալարիայով ամեն տարի վարակվում է 350-500 միլիոն մարդ և այդ թիվը ավելանում է տարեկան 16%-ով, տարեկանում մահացության թիվը կազմում է 1.3-3 մլն մարդ ։
Ներկայումս հիվանդությանը առավել տարածված է Աֆրիկայում, Արևելյան Ասիայում և Հարավային Ամերիկայում, մասնավորապես՝ Կոտ դ'Իվուար, Կոնգո, Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետություն, Չադ, Մալի, Սոմալի և Հնդկական Գվինեա, Շրի-Լանկա, Վիետնամ, Բրազիլիա, Կոլոմբիա և Սողոմոնի կղզիներ երկրներում։
Աշխարհում մահացության ամենաշատ դեպքեր թերևս գրանցվում են հենց մալարիայի հետևանքով՝ տարեկան 1.5-ից մինչև 3 միլիոն մարդ։ Վերջին հազարամյակի ընթացքում մահացու ելքով հիվանդությունների ցանկում մալարիայով դարձավ 1-ինը վարակիչ հիվանդությունների շարքում։
Մահացու ելքով հիվանդությունների ավելի քան 80%-ը տեղի է ունենում Աֆրիկայի հարավային մասում՝ Սահարայի տարածաշրջանում։ Հատկապես շատ են մինչև 5 տարեկան երեխաների վարակվածության և մահացության դեպքերը։
Շատ հայտնի մարդիկ են մահացել այս հիվանդությունից, որոնց թվում՝ Ալեքսանդր Մակեդոնացին, Վեստգոթերի արքա Ալարիխը, Չինգիզ խանը, սբ. Ավգուստինը, իտալացի հայտնի բանաստեղծ Դանթե Ալիգիերին և նկարիչ Կարավաջոն, Սրբազան Հռոմեական կայսրության կայսր Կառլ V-ը, Քրիստափոր Կոլումբոսը, անգլիական հեղափոխության առաջնորդ Օլիվեր Կրոմվելը, հայտնի գրող Ջորջ Բայրոնը, գերմանացի բանաստեղծ Ֆրիդրիխ Շիլլերը, Հռոմի պապերից 5 հոգի և այլք ։
Հիվանդության առաջացման բացահայտումներ
1880 թվականին ֆրանսիացի ռազմական բժիշկ Շառլ Ալֆոնս Լավերան աշխատելով Ալժիրում հայտնաբերեց հիվանդի արյան գնդիկներում մալարիա բիաբջիջ օրգանիզմը։ Մեկ տարի անց գիտնականը հայտարարեց իր հոդվածում (Մալարիա մակաբույծային տիպի հիվանդություն), նկարագրելով նոր մակաբույծի առկայությունը հիվանդի արյան մեջ։ Սա առաջին դեպքն էր երբ հեշտությամբ հայտնաբերվել էր հիվանդության պատճառը ։ Սրա համար և այլ հայտնաբերումների նա ստացավ Նոբելյան մրցանակի ֆիզիկայում և բժշկության մեջ կատարած իր աշխատությունների համար 1907 թվականին։ Մակաբույծի անվանումը Plasmodium տրվեց 1895թ իտալացի գիտնական Էթթորե Մարկիաֆեվայի Ettore Marchiafava (Ettore Marchiafava) կոզմից :1894 թվականին մակաբուծաբան Պաթրիկ Մենսոնը առաջին անգամ առաջարկեց, որ մալարիան կարող է փոխանցվել մարդուն մոծակների միջոցով։ 1896 թվականին բժիշկ Կառլոս Ֆինլեյը ով բուժում էր դեղին տենդով հիվանդներին, առաջ քաշեց նույն հիպոթեզը։ 1898թ Ռոնալդ Ռոսսը աշխատելով Հնդկաստանում ցույց տվեց, որ մոծակների բազմաթիվ տեսակները փոխանցում են մալարիան թռչուններին։ Ինչպես նաև նրան հաջողվեց հայտնաբերել մոծակների աղիներում մակաբույծներ, որոնք սնվել էին հիվանդ մարդու արյամբ, բայց դեռ չէին հայնտաբերել փոխանցումը մոծակներից մարդուն։ Ջովանի Բատիսա Գարիսսը 1898թ կարողացավ ի կատար ածել փորձաքննությունը՝ մարդու ախտահարումը մալարիայով մոծակի խայթոցի միջոցով(նա կատարել է փորձեր ինքնակամ համաձայնեցված մարդկանց վրա ինչպես նաև ինքն իր վրա)։ Նա ապացուցեց նաև, որ միայն Anopheles տեսակի մոծակը հանդիսանում է մալարիայի փոխանցողը Իտալիայում։ 1902թ Նոբելյար մրցանակ ստացավ Ռոնալդ Ռոսսը նկարագրելով մալարիայի մակաբույծի կենսական ցիկլը։
Դեղամիջոցի հայտնաբերում
Եվ այսպես Կորդինալ Խուան դե Լուգոն ստացավ Ինոկենտիոս X պապից հավաքել տեղեկություններ բույսի արմատների մասին quinquina (քինածառի արմատներում խինին։ Հետագայում դա ուսումնասիրեց բժիշկ Գբրիել Ֆոնսեկան, ով ամբողջովին հետաքրքրված էր փոշու ազդեցությամբ։ Այս ամենից հետո Կորդինալ դե Լուգոն մեծ հայտագործությունը հեղաշրջեց խինինի առաջացման համար ։ Արդյունքում դեղամիջոցը անվանեցին «կախարդական» կամ «կարդինալ» փոշի, ժողովուրդը անվանում էր նաև «Դե Լուգոյի փոշի»։
XX մինչև հակաբիոտիկների բացահայտումը, փորձաքննում էին պացիենտների մալարիայով ախտահարվածներին, սիֆիլիսով հիվանդներին։ Մալարիան առաջացնում էր մարմնի ջերմության բարձրացում, որի դեպքում սիֆիլիսը եթե չէր անցնում, ապա համենայնդեպս իր ակտիվությունը թուլացնում էր և անցնում էր գաղտնի (լետալ) փուլի։ Հսկելով տենդը խինինի միջոցով, բժիշկները այդ միջոցով փորձում էին նվազեցնել սիֆիլիսի բացասական ազդեցությունը։ Չնայան այն ամենին, որ որոշ հիվանդներ մահացան, դա համարվեց սիֆիլիսի հետևանք ։
Մակաբույծի բացահայտման փուլեր
Չնայած այն բանի, որ մակաբույծի կենսական ցիկլը անցնելով մարդկանց արյան հուն և մոծակի մարմին, նկարագրվել էին XIX դ. վերջին և XX դ. սկզբին, սակայն միայն 1980 թվականներին հայտնի դարձավ իրական տարածվածության փուլերի մասին. : Մակաբույծի այս տեսակի ազատ գտնվելու հետևանքով մարդիկ կարող էին բուժվել և տարիներ անց արյան հունից պլազմոլդների բջիջների վերացումից հետո նորից վարակվել։
Տարածվածություն
Մալարիայի մոծակը ապրում է բոլոր կլիմայական գոտիներում, բացառությամբ արկտիկական և անապատային մասերից։ Մալարիայով վարակվելու ռիսկը պահանջում է մոծակի առկայությունը (խայթոցը)։ Նման պայմաններ լինում են այնպիսի վայրերում, որտեղ ցածր ջերմություն չի լինում, առկա են ճահիճներ։ Ռուսաստանում մալարիա մոծակը ապրում է ամբողջ տարածքներում, բացառությամբ Սիբիրի արևելյան մասից։
Ռուսաստան և ԽՍՀՄ
Սոչիի տարածքում մալարիան 20-րդ դարի սկզբին մեծ խնդիր էր հանդիսանում մինչև Սերգեյ Սոկոլովի նկարագրությունը, որ հիվանդություն տեղամասային տարածվածության մասին, և պայքարել մալարիայի մոծակի ոչնչացման դեմ հանգստյան գոտիներում ։ Ռուսաստանում և ԽՍՀՄ-ում մինչև 1950 թվականների սկզբը մալարիայով հիվանդությունը համատարած խնդիր էր ոչ միայն Կովկասում, այլ նաև Ասիայի տարածքներում։ Հիվանդության պիկը դիտվել է 1934-1935 թվականներին, երբ նկարագրվել էր 9 մլն դեպք ։
Հետագայում մալարիան ամբողջովին վերացվեց ԽՍՀՄ-ի տարածքից 1960 թվականին, բայց դեպքեր կային (մի քանի տասնյակ տարվա մեջ), որոնք կապված էին Աֆղանստանից մոծակների թռիչքով։ 1979-1989 թվականներին Աֆղանական պատերազմը բերեց մալարիայով հիվանդության դեպքերի մեծացման ԽՍՀՄ-ի տարածքում 1986-1990 թվականներին, որի ժամանակ նկարագրվել էր 1314 դեպք։ Տաջիկստանում քաղաքացիական պատերազմը հանգեցրեց մալարիայի համաճարակի (էպիդեմիա)։ 1997 թվականին գրանցվել էր 29.794 դեպք։ Հետագայում Տաջիկիստանում վիճակը կարգավորվեց և 2011 թվականին գրանցվել էր միայն 78 դեպք, իսկ 2013 թվականին միայն 14 դեպք ։ ԽՍՀՄ-ում 1955 թվականից մալարիան վերացվել է որպես զանգվածային հիվանդություն, իսկ 1962 թվականից ՀԽՍՀ-ում չի արձանագրվել մալարիայի տեղական ծագում ունեցող ոչ մի դեպք, դրա վերացման աշխատանքներում մեծ ավանդ ունեն Ք. Փիրումովը, Շ. Մաթևոսյանը, Մ. Սարգսյանը, Ա. Ծատուրյանը, Ա. Չուբկովան և ուրիշներ։
Ախտածագում
Մալարիայի ախտածին գործոնը՝ պլազմոդիում նախակենդանիների տեսակին է պատկանում։ Մարդու համար ախտածին են համարվում հետևյալ չորս տեսակները P.vivax, P.ovale, P.malariae, P.falciparum : Վերջին տարիներին նկարագրվե է, որ մալարիան Ասիայի Հյուսիս արևելքում բաժաննում են հինգ տեսակի Plasmodium knowlesi   : Մարդը վարակվում է դրանով պատվաստման ժամանակ, հենց մալարիայի մոծակով կենսական ցիկլի սպորոզոիդներով արյան հուն անցնելով կամ լիմֆատիկ համակարգով։ Կարճ ժամանակի ընթացքում արյան մեջ անցնելուց հետո մալարիայի սպորոզոիտները անցնում են լյարդի հեպատոցիտների մեջ, առաջացնելով էկզոէրիթրոցիտար մակարդակի հիվանդություն։ Վերարտադրության գործընթացի դեպքում, սպորոզոիդներից մեկը շիզոգոնիա անունով, որը լյարդի բջիջում վերափոխվում է շիզոնտի, արդյունքում նկարագրվում է 2000-40.000 լյարդային մերոզոիտներով։ Մեծ մասամբ այդ դուստր մերոզոիտները 1-6 շաբաթ անց անցնում են արյան հուն։ Ինֆեկցիայի առկայության դեպքում որոշ հյուսիսաֆրիկյան շճատիպ(շտամների), մերոզոիտների առաջնային անցումը լյարդից արյան մեջ կատարվում է մոտավորապես 10 ամիս անց, ախտահարման պահից։ Ինֆեկցիայի դեպքում,առաջացնող  և , մակաբույծի զարգացման և լյարդային փուլի ավարտն է։ Ինֆեկցիան որ ընթանում է մալարիայի այլ տեսակներով «քնած» լյարդային փուլը մնում է երկարատև լյարդում, նրանք կարող են արտահայտվել վարակվելուց ամիսներ կամ տարիներ անց, առաջացնելով հիվանդության ախտադարձ (ռեցիդիվ) և նոր մակաբույծը անցնի արյան հուն (պարազիտեմիա):Էրիթրոցիտար կամ կլինիկական փուլը մալարիայի սկսվում է մերոզիտների արյան հետ կոնտակտով յուրահատուկ(սպեցիֆիկ) բջջային ռեցեպտորնեով էրիթրոցիտների թաղանթի։ Մկների վրա կատարված հետազոտության ժամանակ մալարիայի մակաբույծը փոխեցին մկան մարմնի հոտը, դարձնելով այն հաճելի ։
Կլինիկական նշաններ և ախտորոշում
Մալարիայի նշաննրեն են՝
Հնարավոր է մաշկի դող, հատկապես P. falciparum տեսակի դեպքում։ Մալարիան առավել վտանգավոր է երեխաների և հղիների համար։
Ախտորոշումը դրվում է մալարիայի հիմնական արտահայտվածությունների վրա։ Հիմնականում օգտվում են երկու տեսակի քսուկներց՝ բարակ և հաստ (կամ այսպես կոչված Ռոմանովսկի Գիմզայի ներկման եղանակով)։ Բարակ քսուկը հնարավորություն է տալիս լավ տարբերակել տարբեր ձևերը մալարիայի սպիտակուցի։ Հաստ քսուկի դեպքում մանրադիտակային հետազոտությամբ հնարավություն է տալիս մեծ ծավալով արյուն հետազոտել։ Տալ հստակ ախտորոշում այս դեպքում քիչ բարդանում է, քանի որ դժվար են տարբերակվում մալարիայի պլազմոիդները։ Ներկայումս օգտվում են արագ ախտորոշիչ մեթոդից զուգակցած իմունաքիմիական հավաքածույով (ավելի թանկ մեթոդ է, սակայն տալիս է արդյունք 5-15 րոպեների ընթացքում, և չի պահանջում մանրադիտակային հետազոտություն) և պոլիմերազային շղթայական ռեակցիա(ՊՇՌ) թեստի միջոցով ։
Տեսակներ
Ախտանշաննները կախված են պլազմոիդի տեսակից, որը հանդիսանում է հիվանդության պատճառական գործոնը
Մալարիայի այս ձևերը տարբերվում են նաև իրենց գաղտնի (ինկուբացիոն) շրջաններով, պլազմոիդների կենսական ցիկլով, ախտանշաններով և ընթացքով ։
Բուժման ժամանակակից դեղամիջոցներն են՝ գալոխինը, քլորոխինը, ռեզոխինը, դելագիլը, պլակվենիլը, ամոդիախինը և այլն, որոնք արդյունավետ են մալարիայի բոլոր տեսակների ժամանակ։
Կանխարգելումը կատարվում է վարակի աղբյուրի և հիվանդների վաղ հայտնաբերումով՝ բնակչության հետազոտման, ջերմող հիվանդների և մալարիայի տեսակետից անբարենպաստ բնակավայրերից ժամանած անձանց արյան ստուգման միջոցով։ Պայքարը կատարվում է փոխանցողների դեմ անոֆելոգեն ջրականգերի վերացում, մոծակների թրթուրները ոչնչացնելու նպատակով՝ լարվիցիդների օգտագործում, թևավոր ձևերի դեպքում՝ միջատասպան (ԴԴՏ, հեքսաքլորան, քլորոֆոս և այլն) և մոծակներին վանող (ռեպելենտ) միջոցներ։ Մալարիան ամենատարածված հիվանդություններից է, Հայաստանի երկրամասային ախտաբանությունում նախկինում գրավել է առաջնակարգ տեղ։