cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ուզբեկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հանրապետություններ Կատեգորիա:Ուզբեկստան Կատեգորիա:1991 կազմալուծված պետություններ և տարածքներ Կատեգորիա:Ասիայի պատմական երկրներ Կատեգորիա:Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանով պարգևատրվածներ Կատեգորիա:1924 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
ISO 3166-2
ISO 3166-2-ը - ISO 3166 ստանդարտի մի մասն է, որը բովանդակում է շրջանների անվանումների կոդեր։ Առաջին անգամ հրապարակված է եղել 1998 թվականին։
Երկուական գենդերային համակարգ
Երկուական գենդերային համակարգ (gender binary), գենդերային բինարիզմ (gender binarism), սա հասարակական սարքի միջոց է, որի դեպքում սեռը և գենդերը բաժանվում են երկու առանձին և միմյանց հակադիր կատեգորիաների՝ տղամարդկանց և կանանց  ։ Սա ընդհանուր տեսակների գենդերային համակարգերից մեկն է։
Երկուական մոդելը ենթադրում է, որ « սեռը »,« գենդերը » և «սեքսուալությունը» լռելյայն միշտ համահունչ են։ Օրինակ՝ եթե ծննդյան ժամանակ մարդուն վերագրվում է տղամարդու սեռը, ապա նրանից սպասվում է մասկուլինային տեսք, բնավորության գծեր և վարքագիծ, ինչպես նաև հետերոսեքսուալ հակվածություն «հակառակ» սեռին ։ Հիմնական մեխանիզմներից մեկը, որի օգնությամբ ստեղծվում է նման համապատասխանությունը, հպատակագրումն է, այսինքն սոցիալական գործընթացների՝ որպես բնական ներկայացումն է ։ Երկուական գենդերային համակարգը ժամանակակից աշխարհում գերիշխող է, չնայած պատմության ընթացքում գոյություն են ունեցել, իսկ շատ մշակույթներում մինչ օրս գոյություն ունեն այլ գենդերային համակարգեր ։
Ընդհանուր տեղեկություն
Բինար գենդերային համակարգում հասարակությունը մարդկանց բաժանում է տղամարդկանց և կանանց՝ նրանց վերագրելով տղամարդկանց կամ կանանց սեռը ծննդյան ժամանակ և համապատասխանեցնելով վերագրվող սեռին որոշակի գենդերային դեր, ինքնություն և հատկանիշներ։ Այս հասարակության համար ավանդական գենդերային դերերի ամրապնդման և պահպանման համար աշխատում են տարբեր սոցիալական ինստիտուտներ՝ լրատվամիջոցներ, կրոն, կրթական և քաղաքական համակարգ ։ Կա կարծիք, որ երկուական գենդերային համակարգը սոցիալական իրականությունը կարգավորելու միջոց է, չնայած որոշ հեղինակներ նշում են, որ այն կիսում և բևեռացնում է հասարակությունը ։
Որոշ երկսեռ մարդիկ բուժվում են գենդերային դիսֆորիայի միջոցով վիրաբուժությամբ կամ հորմոններով, ինչպես տղամարդիկ և կանայք
Սահմանափակումներ
Ժամանակակից գիտության մեջ հավաքված են բազմաթիվ տվյալներ, որոնք վկայում են այն մասին, որ երկուական գենդերային համակարգը ոչ բնական է, ոչ էլ միակ հնարավորը, և որ շատ առումներով այն ֆունկցիոնալ չէ։ Օրինակ՝ որոշ հետազոտողներ նշում են, որ սեռերի բաժանումը հաճախ մարդկանց համար ամենաէականը չէ, և յուրաքանչյուր սեռի խմբի մարդկանց տարբերությունները հաճախ շատ ավելի մեծ են, քան այս խմբերի միջև ։ Շատ հետազոտողներ նաև նշում են, որ գենդերային դերերն ու ակնկալիքները, որոնք մարդկանց տարբեր սոցիալական ինստիտուտներ են առաջադրում (Օրինակ՝ գենդերային պահանջները, որոնք երեխային ներկայացնում են ընտանիքում և դպրոցում), հաճախ հակասական են և չեն համադրվում միմյանց հետ ։
Շատ հետազոտողներ նույնպես քննադատաբար են վերաբերվում երկուական գենդերային համակարգին բնորոշ այն պատկերացմանը, որ տղամարդիկ պետք է լինեն առնական, իսկ կանայք՝ կանացի։ Նրանք նշում են, որ դրա պատճառով մարդիկ, որոնց ինքնադրսևորումը դուրս է գալիս իրենց վերագրված գենդերային դերի շրջանակներից, խտրականության են ենթարկվում։ Իրականում ժամանակակից հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ առնականությունը և կանացիությունը համընդհանուր չեն և չունեն բնական հիմքեր, դրանք կառուցվում են հասարակության կողմից և կախված են քաղաքական և մշակութային համատեքստից ։ Շատ հետազոտողներ նշում են, որ «մասկուլինություն» և « ֆեմինիզմ » հասկացությունները նախատեսված են վարքագծի և ինքնարտահայտման մեթոդների նկարագրության համար, և որ դրանք կարևոր են դիտարկել «տղամարդ» և «կին» հասկացություններից առանձին ։
Այլ գենդերային համակարգեր
Մարդկության պատմության ընթացքում եղել են բազմաթիվ հասարակություններ, որոնց գենդերային համակարգը ներառել է ավելի քան երկու սեռ ։ Օրինակ՝ Հյուսիսային Ամերիկայի շատ բնիկ ժողովուրդների գենդերային համակարգերը ներառում էին երեք կամ չորս սեռ։ Այս ժողովուրդներից շատերի համար «երկու հոգով մարդ» հասկացությունը (արևմտյան մարդաբանների տերմինաբանությամբ՝ բերդաշի) գոյություն ուներ և գոյություն ունի։ Այս կատեգորիան ավանդաբար ներառում է գենդերային բազմազանություն ունեցող մարդիկ, ովքեր իրենց մշակույթներում վայելում են հարգանք և ճանաչում, իսկ երբեմն էլ հատուկ դերեր են կատարում կրոնական ծեսերում ։ Ոչ երկուական կամ ոչ խիստ երկուական արական համակարգերը գոյություն ունեն նաև տարբեր մշակույթների Հարավային Ամերիկայի, Ասիայի (մասնավորապես Հիջրայի Հնդկաստանում, Քաթայում, Թաիլանդում) և Աֆրիկայում ։ Ինչպես նշում են հետազոտողները, շատ մշակույթներում, որտեղ այժմ գերակշռում է երկուական համակարգը, դրա գենդերային ավանդական բազմազանության հաստատումն ու ճնշումը կապված է արևմտյան գաղութացման հետ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գենդերային հետազոտություններ Կատեգորիա:Սեքսիզմ Կատեգորիա:Ֆեմինիստական տերմիններ
Յոզեֆ Տերբովեն
Յոզեֆ Տերբովեն (Josef Heinrich Terboven, ), գերմանացի պետական, քաղաքական գործիչ և կուսակցական առաջնորդ։
Եղել է Նորվեգիայի ռազմակալումից հետո ստեղծված Նորվեգիայի ռայխսկոմիսարիատի առաջին պաշտոնական ղեկավարը, որն ինքնին համարվում է Ադոլֆ Հիտլերի խամաճիկը։
Կենսագրություն
Յոզեֆ Տերբովենը ծնվել է 1898 թվականի մայիսի 23-ին Գերմանիայի Էսսեն քաղաքում։ Միջնական դպրոցն ավարտելուց հետո Յոզեֆը 1915 թվականին կամավոր կերպով գերմանական բանակում անցել է ծառայության։ Մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմին և պատերազմից հետո ստացել լեյտենանտի զիվորական կոչում։
1918 թվականին զորացրվել է, իսկ 1923-1925 թվականներին աշխատել է բանկում։ Այդ ընթացքում 1923 թվականին նա միացել է Նացիոնալ-սոցիալիստական ​​գերմանական բանվորական կուսակցությանը։
1928 թվականին նշանակվել է հայրենի Էսսեն քաղաքի կառավարիչ։ 1930 թվականի սեպտեմբերի 14-ին դարձել է Գերմանիայի Ռայխստագի պատգամավոր Արևմտյան Դյուսելդորֆից, իսկ 1933 թվականից՝ պրուսական խորհրդարանական է։ Համարվում է Ադոլֆ Հիտլերի առավել մոլեռանդ կողմնակիցներից մեկը։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին մասնակցել է, որպես ռազմական առաջնորդ։ 1940 թվականի ապրիլի 19-ին նշանակվել է Նորվեգական ռազմագործողության հանձնակատար։ Նորվեգիայի գրավումից հետո Հիտլերի որոշմամբ դարձել է նորաստեղծ Նորվեգիայի ռայխկոմիսարիատի առաջին կոմիսարը։
Աբլխարիբ Հավնունի
Աբլխարիբ Հավնունի (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ, 10-րդ դար), Իշխանաց իշխան և սպարապետ Վասպուրականի թագավորությունում, Աշոտ Արծրունի (968-991) թագավորի կառավարման ժամանակ, Վասպուրականի զորավար Ապլղարիպ Հավնունիի եղբորորդին Հավնունիների իշխանական տոհմից։
Յոզեֆ Տերբովեն
Կենսագրություն
Սակայն նրա իշխանավարությունը երկար չի տևում։ 1945 թվականին Անտանտի դաշնակից ուժերը ներխուժում են Նորվեգիա։ Վախենալով վերահաս գերությունից նա ինքնասպան է լինում՝ նռնակի միջոցով պայթեցնելով իրեն։ Մահացել է մայիսի 8-ին։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ինքնասպաններ Կատեգորիա:Ֆաշիստ առաջնորդներ Կատեգորիա:Մյունխենի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Գերմանացի պետական գործիչներ Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքական գործիչներ
Աբլխարիբ Հավնունի
Աբլխարիբ Հավնունուն Իշխանաց իշխան էր կարգել Վասպուրականի թագավոր Աշոտ Արծրունին։ Վերջինիս հրամանով 983 թվականին իր ընկերներ Գրիգոր իշխանի և Տիգրան մարզպանի հետ գնացել է Գողթանի Աբուտլուփ ամիրայի հարձակմանը դիմադրելու։ Հասնելով Վասպուրականի Ճուաշ գավառ, Աբլխարիբ Հավնունու զորքը բանակ է դնում Բակյար (Բակեար) վայրում։ Իրենց ձիերին արձակելով արածելու համար, զորքը սկսում է հանգստանալ, ոմանք էլ քնում եմ։ Այդ ժամանակ Աբուտլուփ ամիրայի զորքը հասնելով այդ վայր, չորս կողմից հարձակվելով պաշարում են Հավնունու բանակը։ Հայ զինվորները արագորեն փախչելով ամրանում են մերձակա Բակյար ամրոցում և այնտեղ արգելվում։ Ամիրայի զորքը հափշտակելով նրանց ձիերը, ուղարկում է Աբլխարիբ Հավնունու մոտ խոստանալով անվնաս թողնել նրանց եթե նրանք վայր դնեն զենքերը։ Հավատալով թշանմու խոստումներին՝ նրանք հանձնում են իրենց զենքերը։ Ամիրան դրժելով իր երդումը, բոլորին կոտորում է բացի Աբլխարիբից, Գրիգորից և Տիգրանից։ Վերջիններից ձերբակալելով տանում են Գողթն գավառ։ Աբուտլուփը վերցնելով փրկագին՝ ազատ է արձակում նրանց։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ իշխաններ Կատեգորիա:Հավնունիներ Կատեգորիա:Հայ զորավարներ Կատեգորիա:Վասպուրականի թագավորություն Կատեգորիա:Վասպուրականի իշխանաց իշխաններ Կատեգորիա:Վասպուրականի սպարապետներ
Դրոշմ (խորհուրդ)
Դրոշմ, Հայ առաքելական եկեղեցու յոթ խորհուրդներից։ Նշանակում է մկրտվածի օծում կամ կնիք, այստեղից էլ՝ Մկրտությունը և դրոշմը միասին կոչվում են նաև կնունք։ Դրոշմը Մկրտության խորհրդի անբաժան մասն է։ Դրոշմի արարողությունը Հայ եկեղեցին կատարում է Մկրտության հետ միասին։ Դրոշմը հույսի, Սուրբ Հոգին ընդունելու խորհուրդն է, յուրաքանչյուր քրիստոնյայի համար հոգեգալուստ, որով Սուրբ Հոգու շնորհը, պարգևները բաշխվում են հավատացյալ անհատին։ Եթե մարդը Մկրտությամբ Սուրբ Հոգին ընդունում է մաքրվելու, Աստծուն որդեգրվելու և սկզբնական մեղքը քավելու համար, ապա դրոշմի խորհրդով Սուրբ Հոգին և նրա շնորհները տրվում են քրիստոնեական կյանքի մեջ զորանալու, կյանքի բոլոր փորձություններին ընդդիմանալու համար։
Հիսուսի մկրտությունը
Հիսուս Քրիստոսի մկրտվելուց հետո Սուրբ Հոգին աղավնակերպ իջել է նրա վրա, որով Հիսուսը ստացել է Սուրբ Հոգու օծումն ու կնիքը (Մատթեոս 3.16–17, Ղուկաս 3.21–22, Հովհաննես 1.30–34)։ Առաքյալները Մկրտությունից անմիջապես հետո մկրտվածի վրա ձեռք են դրել և աղոթել, որպեսզի Սուրբ Հոգին ստանան, Սուրբ Հոգով կնքվեն ու դրոշմվեն (Գործք 8.14–17, 19.5–7, Եբրաայացի 6.2–4)։ Սուրբգրային այս վկայություններն ու արարողությունները նկատի ունենալով՝ եկեղեցին հետագայում հաստատել է դրոշմի խորհուրդը և միացրել Մկրտության հետ, որպես նրա շարունակություն ու ավարտ։ Առաքյալների ժամանակ Սուրբ Հոգով դրոշմումը կոչվում էր օծում, օծություն (Ա Հովհաննես 2.27, Բ Կորնթոս 1.21–22), օգտագործվում էր նաև կնքել բառը (Եփեսոս 1.13, 4.30)։
Դրոշմի խորհուրդը
Հայ եկեղեցին, ինչպես նաև Արևելքի մյուս եկեղեցիները, դրոշմի խորհուրդը կատարում է Մկրտությունից անմիջապես հետո, ըստ Ընդհանրական եկեղեցու հնավանդ սովորության՝ համաձայն առաքյալների և սուրբ հայրերի օրենքների։ Կաթոլիկ եկեղեցին 13–րդ դարի վերջից այս ընդհանուր սովորությունը փոփոխության է ենթարկել և դրոշմը բաժանել Մկրտությունից՝ կատարելով այն շատ ավելի ուշ։ Անգլիկան եկեղեցին դրոշմը կատարում է միայն ձեռք դնելով։ Բողոքական եկեղեցիները չունեն այս խորհուրդը։
Դրոշմի խորհրդի զգալի նշանը սուրբ Մյուռոնն է, որը խորհրդանշում է Սուրբ Հոգին։ Խորհուրդը կատարվում է չորս մասով։
Առաջին մաս
Խորհրդի կատարման առաջին մասը զգայարանների և մարմնի մասերի օծումն է սուրբ Մյուռոնով, որով էլ նրանցից յուրաքանչյուրին տրվում է մասնավոր շնորհ։
(Կաթոլիկ եկեղեցին միայն խաչաձև դրոշմում է ճակատը)։
Երկրորդ մաս
Երկրորդ մասը ընծայումն է սուրբ Սեղանին, նվիրումը Աստծուն՝ երեք անգամ երկրպագելով։
Երրորդ մաս
Երրորդ մասը, ի լրումն այս բոլորի, Քրիստոսի Սուրբ Մարմնի և Արյան ճաշակումն է (Հաղորդություն), նոր՝ աստվածային անվախճան կյանքի ընդունումը։ Քահանան օծում է «Կնիքս հանուն Հիսուս Քրիստոսի» բառերով, իսկ վերջում ասում. «Խաղաղություն քեզ, Աստծո փրկյալ, խաղաղություն քեզ Աստծո օծյալ» խոսքերը։ «Պահպանիչ»-ով և «Հայր մեր»-ով ավարտվում է արարողությունը։ Հայ եկեղեցում դրոշմի խորհուրդը կատարում է քահանան կամ եպիսկոպոսը, մինչդեռ Կաթոլիկ եկեղեցում այն վերապահված է միայն եպիսկոպոսին։ Դրոշմը, ինչպես և Մկրտությունը, անկրկնելի է։ Հայ եկեղեցին այն մատակարարում է միայն չմկրտվածներին։
Կատեգորիա:Հայ Առաքելական Եկեղեցի Կատեգորիա:Հայ Առաքելական Եկեղեցու խորհուրդներ
Միխեիլ
Միխեիլ (վրացերեն` მიხეილი)` վրացական արական անուն է, համապատասխանում է հայկական Միքայել անվանը։
Գանիչի
Գանիչի (Ганичі), գյուղ Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Տյաչևի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Տյաչևի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1402 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ծաղկաշեն (Գեղարքունիքի մարզ)
Ծաղկաշեն, գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Գեղարքունիքի մարզի Գավառ համայնքում ։
Գտնվում է Գեղամա լեռների արևելյան լանջին, Գելոյիձոր գետի ափին, մարզկենտրոն Գավառից մոտ 6 կմ հարավ-արևմուտք։ Բնակավայրը գտնվում է ծովի մակարդակից 2120-2180 մ բարձրության վրա։ Բնակչությունը` 470 մարդ (2011 թ.), հայեր։
Քյարիմքենդ անվան տակ ընդգրկված է եղել Ցարական Ռուսաստանի Երևանի նահանգի Նոր Բայազետի գավառում։ Խորհրդային տարիներին մասն է կազմել Հայկական ԽՍՀ Նոր Բայազետի գավառի, 1930 թվականից` Նոր Բայազետի շրջանի։ Վերանվանվել է Ծաղկաշեն 1942 թ. մարտի 2-ին ։ 1995 թվականից մտնում է ՀՀ Գեղարքունիքի մարզի մեջ։
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ։ Ծաղկաշենի արևմտյան մասում կա Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի (9-10 րդ դդ.), 9-16-րդ դդ. խաչքարերով գերեզմանոց։ Գյուղից 3 կմ հարավ-արևմուտք գտնվում են «Ուխտավեր» գյուղատեղին (13-17-րդ դդ.) և համանուն մատուռը (13-14 րդ դդ.) ։
Բնակչություն
Ըստ ՀՀ 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների` Ծաղկաշենի մշտական բնակչությունը կազմել է 470, առկա բնակչությունը` 414 մարդ ։ Բնակիչները հայեր են, որոնց նախնիների մեծ մասը գաղթել է Ալաշկերտի Արծափ գյուղից, մնացածները՝ Գանձակից ։ Ծաղկաշենի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում` ստորև.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի բնակավայրեր Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գյուղեր
Շչելկանովո (գյուղ, Ռոսիյսկե գյուղական բնակավայր)
Շչելկանովո (Щелканово), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վյազեմսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վյազեմսկի շրջանի բնակավայրեր
Տիտալ Ջնդոյան
Տիտալ Հուսեինի Ջնդոյան, իրավաբան, ՀՀ պետական գործիչ։
Ընտանիք
Ամուսնացած է, ունի երեք զավակ։ Որդին՝ Թեմուր Ջնդոյանը, ՀՀ քննչական կոմիտեի Արմավիրի մարզային քննչական վարչության պետն է, դուստրը՝ Զինաիդա Ջնդոյանը, ԵՊԲՀ թերապիայի թիվ 2 ամբիոնի վարիչը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ՀՀ դատախազներ Կատեգորիա:ԵՊՀ իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների թեկնածուներ Կատեգորիա:Եզդիներ Կատեգորիա:ՀՀ պետական գործիչներ
Գառնիկ Ալեքսանյան (այլ կիրառումներ)
Գառնիկ Ալեքսանյան անվամբ հայտնի են մի քանի անձնավորություններ.
Կաթողիկե (այլ կիրառումներ)
Կաթողիկե,
Վանի թագավորության գիրը
Վանի թագավորության գիրը, գրային համակարգ Վանի թագավորությունում։
Վանի թագավորության լեզուն
Վանի թագավորության և նրա ազգակից խուրրիերեն լեզվով խոսող ժողովուրդները մ. թ. ա. 2-1-ին հազարամյակներում լայնորեն տարածված էին Հայկական բարձրավանդակի վրա։ Վանա լճից հարավ-արևելք, ներկայիս Ռևանդուզ քաղաքի շրջանում ընկած Մոոսասիրի շրջանը, հավանաբար, տարածման հարավային սահմանն էր։ Այն անմիջապես հարում էր ասորեստանյան լեզվի տարածման տերիտորիային և Վանա լճի հյուսիսային ափերին գտնվող Ջիուկոլնի երկրի բնակչությունը նույնպես ուրարտական պիտի լիներ։ Խուրրի-ուրարտական բնակչության հյուսիսային սահմանը պարզ չէ, հավանական Է, որ այն անցնում Էր անդրարաքսյան շրջաններով։ Ուրարտերեն լեզվի ուսումնասիրության համար հիմնական նյութ են ծառայում ուրարտական արձանագրությունները։ Լրացուցիչ տեղեկություններ կարելի է քաղել ասորեստանյան աղյուսներից, որտեղ զգալի թվով հատուկ անուններ են վկայված, որոշակի օգնություն են ցույց տալիս խուրրիերեն լեզվի տվյալները, որի հետ ուրարտերենը մոտ ազգակցություն ունի։ Մեզ հասել են ուրարտական միքանի հարյուր արձանագրություններ, գրված քարի, մետաղի, ոսկրի, վերջապես կավե սալիկների վրա։
Ուրարտական սեպագիր արձանագրություններ
Ուրարտական սեպագիր արձանագրությունները ծայրահեղորեն միանման են մեծ մասամբ պարունակում են հաղորդումներ արշավանքների և հաղթանակների, տեղեկություններ շինարարական աշխատանքների (ամրոցների, պալատների, տաճարների կառուցման, ջրանցքների անցկացման, խաղողի և պտղատու այգիներ գցելու մասին։ Արձանագրություննեի մի փոքր մասը պարունակում է կրոնական և պաշտամունքային բովանդակությամբ տեքստեր, արձանագրություններ այդ միանմանությունը դժվարացնում է լեզվական շատ հարցերի լուծումը, ուստի և միշտ չէ, որ հաջողվում է տեքստը թարգմանելլի անկատար վավերականությամբ և հիմնավոր։ Ամենից ավելի մեծ դժվարություններ է հարուցում կավե սալիկների տեքստերի մեկնաբանությունը։ Դրանք ուրարտական թագավորների նամակներն են փոխարքաներին կամ տնտեսական դիվանների վավերագրեր։
Լեզու և սեպագրություն
Ինչպես ցույց են տվել լեզվաբանները, վանյան սեպագիր արձանագրությունների լեզուն ազգակից է խուռիերենին։ Վանյան սեպագիրը փոխ է առնված ասսուրականից։ Սեպագիրն այբուբենային գրից տարբերվում է նրանով, որ այնտեղ մի քանի տասնյակ տառերի փոխարեն (օրինակ՝ ա, դ, ժ, թ) հանդիպում են վանկեր նշանակող հարյուրավոր սեպախմբեր՝ բա, բի, բու, ագ, իգ, ուգ կամ դապ, զիլ, կուռ և այլն։ Սեպախմբերը կարող են և բառեր նշանակել՝ տուն, ձի, ուտել, գնալ և այլն։ Հարկ է խոստովանել, որ մենք այսօր էլ օգտվում ենք այդպիսի նշաններից, օրինակ՝ գրում ենք 2 և կարդում ենք երկու, թեև այնտեղ գրված չէ ե-ր-կ-ու։ Կամ գրում ենք § և կարդում պարագրաֆ։ Սակայն սեպագրերում այդպիսի նշանները բազմաթիվ են։ Վանյան արձանագրություններն իրենց բովանդակությամբ նվաճումների կամ ռազմական հաջող արշավանքների նկարագրություններ են կամ էլ շինարարական ու կրոնական բնույթի գրություններ։ Սեպագրով գրել են սովորաբար քարի վրա, թեև սեպագիր արձանագրություններ պահպանվել են նաև մետաղե իրերի և կավից պատրաստված սալիկների վրա։ Չնայած գիտնականների մեծ սպասելիքներին, մինչև օրս կավից պատրաստված սալիկների վրա գրված գրությունների գրադարաններ չեն հայտնաբերվել։Տերության տարածքային աճի հետ մեկտեղ այդ լեզուն, որպես արքունի գրագրության լեզու, տարածվել է տերության նվաճված երկրամասերում ևս։ Տերության բնակչության մեծ մասի համար այն անհասկանալի էր։ Վանյան սեպագիրը տերության սահմաններից դուրս երբեք չի օգտագործվել։ Հայերենի ազդեցության հետևանքով վանյան լեզվում հայտնվում են արծիվ, ծառ, թիվ և այլ բառեր, իսկ հայերը փոխ են առնում այնպիսի բառեր, ինչպիսիք են բուրգը, ծովը, ուղտը և այլն ։
Կարմիր բլուր ժողովրդի պատմություն Ուրարտերեն ունեցել Է և իր հիերոգլիֆ գիրը, որը սահմանափակ տարածում ուներ և դուրս չէր գալիս նեղ տնտեսական ու պաշտամունքային կարիքների սահմաններից։ Կարելի Է ենթադրել, որ ուրարտացիները, ինչպես և ասորեստանցիները քարի և կավի վրա արձանագրելու համար օգտագործվող սեպագրերին զուգահեռ կիրառում Էին նաև արամենական գիրը պապիրուսի վրա և Կարմիր բլուրում գտնվել Է մեկրուլլա կնիքի դրոշմվածքով, ՛որով, դատելով նրա ստորին մասում եղած դրոշմից, կնքված Է եղել հենց պապիրուսի փաթեթը, որն այրվել է հրդեհի ժամանակ։ Վիպագիր արձանագրություններից դատելով, ուրարտական սեպագիրը փոխ Է առնվել նոր-ասորեստանյան սեպագրից 9-րդ դարում է, սակայն մի շարք առանձնահատկություններ, որոնք հատկապես աչքի են ընկնում կավե սալիկների գրության ձևերի մեջ, թույլ են տալիս խոսելու ուրարտական սեպագրին այլ ավելի հին մ. թ. ա. 2-րդ հազարամյակին վերաբերող խեթախոլրիական ակունքների մասին։
Ուրարտական գրի պատմություն
Գեղարվեստական ու գիտական բնույթի ուրարտական գրավոր տեքստեր մեզ չեն հասել։ Այդ պատճառով էլ մենք տեղեկություններ չունենք Ուրարտուում գոյություն ունեցող գեղարվեստական գրականության, գիտության և հոգևոր մշակույթի մյուս բնագավառների մասին։
Մեզ հասած արձանագրություններ
Մեզ են հասել միայն ռազմական, շինարարական, տնտեսական ու կրոնական բնույթի ավելի քան 400 մեծ ու փոքր արձանագրություններ, որոնք փորագրված են ժայռերի, բազալտե սրբատաշ քարակոթողների, շենքերի պատերի, կավե աղյուսների, մետաղե իրերի վրա։ Այդ արձանագրությունները գրեթե բացառապես պետական կամ թագավորական վավերագիր են, որոնք գրված են պաշտոնական չոր լեզվով և միանման ոճով ։
Արձանագրությունների վերծանում
Ուրարտական սեպագրերը գրված են ձախից աջ, առանց բառանջատման և տողադարձի:Նրանք բաղկացած են մոտ հարյուր վանկագրերից, նույնքան գաղափարագրերից և քիչ թվով բացահայտող նշաններից։
Գաղափարագրերի վերծանում
Եթե գաղափարագրերը, մի կողմից, ուսումնասիրողներին հնարավորություն են տալիս հեշտությամբ վերծանելու ուրարտական արձանագրությունների իմաստը, ապա մյուս կողմից՝ զրկում են ու անհնարին դարձնում, այն փաստը, թե այդ գաղափարագրերի տակ թաքնված բառերը ուրարտացիները ինչպես են արտասանել կամ անվանել։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Վանի թագավորության գիր Կատեգորիա:Մեռած լեզուներ Կատեգորիա:Վանի թագավորության արձանագրություններ Կատեգորիա:Վանի թագավորության արքաներ
Արսեն Ավետիսյան (այլ կիրառումներ)
Արսեն Ավետիսյան անվամբ հայտնի են մի քանի անձնավորություններ.
Կուսանաց անապատ (Շինուհայր)
Շնհերի կուսանաց անապատ, Հայաստանի Հանրապետության Սյունիքի մարզի Շինուհայր գյուղի հին գյուղատեղիի հարավային ծայրին։ Հիմնվել է 17-րդ դարում։ Հայ ճանապարհորդ, վաճառական Զաքարիա Ագուլեցու՝ 1669 թվականի այցելության ժամանակ անապատն ուներ 60 միանձնուհի։ Ըստ շինարարական արձանագրության, անապատի Սուրբ Աստվածածին՝ մեկ զույգ խաչաձև մույթերով, կիսաշրջանաձև խորանի երկու կողմերում ուղղանկյուն ավանդատներով երկթեք ծածկով եռանավ բազիլիկը կառուցել է ագուլիսցի մահտեսի Ազարիան 1676 թ.-ին՝ վասպուրականցի ճարտարապետ Ուստա Մուրադի ձեռքով։ Հարավային կողմում կանգուն երկու թաղակիր կամարներով սեղանատունը կառուցել են ցղնեցի Հովհաննեսը և նրա որդի Աստվածատուրը՝ 1720 թվականին։ Անապատը 17-րդ դարի վերջին դարձել է գրչության կենտրոն, իսկ միանձնուհիների թիվն անցել է 100-ից։ Այստեղ 1694 թվականին գրված Ավետարանի հիշատակարանում նշվում է, որ այն գրչագրել է Հռիփսիմե կրոնավորը Շնհերի կուսանաց անապատ, որտեղ կար 120 միանձնուհի։ Սակայն18-րդ դարի մենաստանը անմխիթար վիճակում էր, Աբրահամ Գ Կրետացի կաթողիկոսի 1735 թվականի այցելության ժամանակ կար ընդամենը 20 միանձնուհի, իսկ շինությունները կիսավեր էին։ 19-րդ դարի վերջին անապատի համալիրի ներսում կառուցվել է դեպի ընդհանուր պատշգամբ բացվող դասասենյակներով եկեղեցական-ծխական դպրոց։
Կատեգորիա:Հայաստանի վանքեր
Ռիմենգա (գետ)
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Հանդես (հանդես, Թեհրան)
«Հանդես», գրական-գեղարվեստական եռամսյա պարբերական։ Լույս է տեսնում 2001 թվականիի դեկտեմբերից, Թեհրանում։ Արտոնատեր և խմբագիր՝ Վարուժ Սուրենյան։
Կատեգորիա:Իրանի հայկական հանդեսներ Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Գոնցի (գյուղ, Լուբնիի շրջան)
Գոնցի (Гінці), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Լուբնիի շրջանում։
2012 թվականի տվյալներով Գոնցի գյուղում բնակվում էր 140 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Լուբնիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ռուբեն Մուրադյան (այլ կիրառումներ)
Ռուբեն Մուրադյան անվամբ հայտնի են մի քանի անձնավորություններ.
Աշոտ Դանիելյան (այլ կիրառումներ)
Աշոտ Դանիելյան անվամբ հայտնի են մի քանի անձնավորություններ.
Հրուշակային պատերազմ
Հրուշակային պատերազմ (Guerra de los pasteles, նաև «Ֆրանսիական առաջին ներխուժումը Մեքսիկա»), 1838 թվականին ֆրանսիական զորքերի ներխուժումը Մեքսիկա։
1838 թվականին ֆրանսիացի հրուշակագործ Ռեմոնտելը՝ պնդելով, որ Մեխիկոյում գտնվող իր խանութն ավերվել է 1828 թվականին՝ մեքսիկացի թալանիչ սպաների անկարգությունների ժամանակ, պաշտպանության խնդրանքով դիմեց Ֆրանսիայի թագավոր Լուի Ֆիլիպին։ Պաշտպանելով իր քաղաքացուն՝ Ֆրանսիան 600 հազար պեսո պահանջեց որպես բարոյական վնասի փոխհատուցում։ Այդ գումարը չափազանց մեծ էր՝ ի համեմատ միջին աշխատողի օրական եկամուտի, որը մոտ մեկ պեսո էր։ Ի լրումն այս ամենի՝ Մեքսիկան հայտարարեց միլիոնավոր դոլարների հասնող ֆրանսիական վարկերի պարտավորություններից հրաժարվելու մասին։
Ֆրանսիան պահանջեց վերադարձնել պարտքերը։ Այն բանից հետո, երբ վճարումը չստացվեց, թագավորը Շառլ Բոդենի հրամանատարությամբ նավատորմ ուղարկեց՝ մեքսիկական բոլոր՝ Յուկատանից մինչև Ռիո Գրանդե, նավահանգիստները շրջափակելու, մեքսիկական Սան Խուան դե Ուլուա ամրոցը ռմբակոծելու և Վերակրուս նավահանգիստը գրավելու համար։ Գրեթե ամբողջ մեքսիկական նավատորմը Վերակրուսում գրավվեց մինչ 1838 թվականի դեկտեմբեր։ Մեքսիկան պատերազմ հայտարարեց Ֆրանսիային։
Առևտրական ուղիներից կտրված մեքսիկացիները ներմուծում կատարում էին Տեխասում՝ Կորպուս Քրիստիում, ապա Մեքսիկայում։ Դրա արդյունքում էլ Ֆրանսիան արգելափակեց տեխասյան նավահանգիստները, իսկ Տեխաս Հանրապետության գումարտակը ձեռնամուխ եղավ Կորպուս Քրիստի ծոցի պարեկմանը, որպեսզի խոչընդոտի մեքսիկացի մաքսանենգերի գործունեությանը։ Միացյալ Նահանգները ֆրանսիացիներին օգնության ուղարկեցին «Վուդբերի» երկկայմ առագաստանավը։ Տեխասցիների հետ բանակցություններից հետո Ֆրանսիան խոստացավ չներխուժել Տեխասի հանրապետության տարածք կամ ջրային տարածք։
Մեծ Բրիտանիայի դիվանագիտական միջամտության արդյունքում նախագահ Բուստամանտեն ի վերջո համաձայնեց վճարել պարտքը, և 1839 թվականի մարտի 9-ին ֆրանսիացիները հետ կանչեցին իր ուժերը։
Գեներալ Սանտա Աննայի մասնակցություն
Մեքսիկական կառավարությունը Անտոնիո Լոպես դե Սանտա Աննային վստահեց բանակի հրամանատարությունը և հրամայեց նրան պաշտպանել ազգը ցանկացած եղանակով։ Վերակրուսի մոտ ֆրանսիական արիեգարդի հետ բախման ժամանակ Սանտա Աննան մանրագնդակից վիրավորվեց ձեռքից և ոտքից։ Նրա կոճը կոտրվել էր, և ոտքի մի մասը ստիպված էին հեռացնել։ Նա անդամահատված վերջույթը թաղեց զինվորական պատիվներով ։ Այս փաստն իր Նոբելյան դասախոսություններում հիշատակել է Գաբրիել Գարսիա Մարկեսը։
Գրականություն
Կատեգորիա:19-րդ դարի պատերազմներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի պատերազմներ Կատեգորիա:Մեքսիկայի պատերազմներ
Շչելկանովո (գյուղ, Վյազեմսկի շրջան)
Շչելկանովո (Щелканово), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վյազեմսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վյազեմսկի շրջանի բնակավայրեր
(8156) Ցուկադա
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,697001 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,4229 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9711 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1617,78 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,222527 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,41° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1988 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կին Էնդատեի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Կաձուրո Վատանաբեի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Աստերոիդների ցանկ (254001-254100)
Աստերոիդների ցանկ (253901-254000) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (254101-254200)
Լի Յոն Է
Լի Յոն Է (կոր․ 이영애, ), հարավկորեացի դերասանուհի և մոդել։ Կատարել է գլխավոր դեր այնպիսի ֆիլմերում, ինչպիսիք են՝ «Կարեկցանք տիկին Վրեժին» (2005), «Միասնական անվտանգության գոտի» (2000), «Մի անգամ գարնանը» (2001) ֆիլմերը, ինչպես նաև «Պալատի մարգարիտը» հեռուստասերիալում (2003—2004)։ «Կարեկցանք տիկին Վրեժին» ֆիլմում լավագույն դերակատարման համար արժանացել է «Կապույտ վիշապ» մրցանակի։
Կենսագրություն
Լին սկսել է իր կարիերան հեռուստատեսությունում՝ նկարահանվելով գովազդներում ու սերիալներում։ 2000 թվականին Պակ Չհան Ուկի «Միասնական անվտանգության գոտի» ֆիլմում կատարել է ռազմական քննիչի դերը, որտեղ նրա հետ նկարահանվել են Լի Բյոն Հոն և Սոն Կան Հո։ 2003 թվականին դերասանուհին Յու Չժի Տեի հետ խաղաց «Մի անգամ գարնանը» մելոդրամայի գլխավոր դերը։ Ֆիլմում «Լավագույն դերասանուհի» անվանակարգում Լին արժանացավ Պուսանի կինոակադեմիայի (Pusan Film Critics Awards) մրցանակի .:
2004 թվականին Լին նկարահանվեց կորեական հայտնի  «Պալատի մարգարիտը» հեռուստասերիալում, որը իննսուն տարբեր երկրների երեք միլիարդ մարդ էր դիտում ։ 2005 թվականին Հոնգկոնգի բնակչության գրեթե կեսը դիտեց  դրամայի վերջին դրվագը , իսկ Չինաստանում հարյուր միլիոն հեռուստադիտող հետևում էին դրամայի իրադարձություններին, չնայած նրան, որ ցուցադրվում էր ուշ գիշերին ։
2005 թվականին Վենետիկի կինոփառատոնում թողարկվեց Պակ Չհան Ուկի «Կարեկցանք տիկին Վրեժին» վրեժի մասին եռագրության վերջին մասը, որի գլխավոր դերը խաղում էր Լին։ Կինոփառատոնում ֆիլմը ստացավ «Փոքր ոսկե առյուծ» և «CinemAvvenire» մրցանակներ, իսկ Կորեայում լավագույն ֆիլմ և լավագույն դերասանուհի անվանակարգում Լին արժանացավ «Երկնագույն վիշապ» մրցանակի ։ 2006 թվականին Լին ընդգրկվեց Բեռլինի 56-րդ միջազգային կինոփառատոնի ժյուրիի կազմի մեջ։ Նա դարձավ այն առաջին հարավկորեացի դերասանուհին, ում հրավիրեցին Բեռլինի կինոփառատոնի ժյուրիի կազմում ։
Լի Յոն Էն զբաղվում է բարեգործությամբ․ 1997 թվականին նա մեկնել է Եթովպիա՝ որպես բարի կամքի դեսպան, 2004 թվականին նշանակվել է ՄԱԿ-ի ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի Մանկական հիմնադրամի բարի կամքի դեսպան։ Նա հրատարակել է ինքնակենսագրական գիրք «A Most Special Love» վերնագրով, և պատճենների վաճառքից ստացած շահույթը նվիրաբերել է դպրոցներին ու հիվանդանոցներին։
Անձնական կյանք
2009 թվականի օգոստոսի 24-ին Լին Հավայան կղզիներում գաղտնի ամուսնացավ կորեական ծագմամբ ամերիկացի գործարար Չոն Հո Յոնաի հետ, իսկ սեպտեմբերի 2-ին վերադարձավ Կորեա, որպեսզի սկսի Հանյանի համալսարանում սովորել թատերական արվեստի և կինեմատոգրաֆիայի ֆակուլտետում ։ 2011 թվականի փետրվարին նրանք ունեցան երկվորյակներ՝ տղա և աղջիկ ։
Դերասանուհին ազատ տիրապետում է գերմաներեն և անգլերեն լեզուներին .:
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Հարավկորեացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Հարավկորեացի մոդելներ
ԽՍՀՄ-Արևելյան Գերմանիա հարաբերություններ
ԽՍՀՄ-Արևելյան Գերմանիա հարաբերություններ, դիվանագիտական հարաբերությունները Խորհրդային Միության և Արևելյան Գերմանիայի (ԳԴՀ) միջև։ Խորհրդային Միությունը եղել է Արևելյան Գերմանիայի հիմնական տնտեսական և քաղաքական հովանավորը։
Պատմություն
Դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվել են 1949 թվականի հոկտեմբերին։ Խորհրդային Միությունն առաջինը ճանաչեց Արևելյան Գերմանիայի (պաշտոնապես՝ Գերմանիայի Դեմոկրատական Հանրապետություն) անկախությունը։ 1950 թվականին Արևելյան Գերմանիան ընդունվեց Տնտեսական փոխօգնության խորհրդի մեջ։
Պատմության ընթացքում կնքվել են համաձայնագրեր գիտատեխնիկական համագործակցության (1951 թ.), Արևելյան Գերմանիայի քաղաքացիների՝ ԽՍՀՄ-ի բուհերում սովորելու մասին (1952 թ.), ստորագրվել արձանագրություն գերմանական ռեպարացիաների դադարեցման վերաբերյալ (1953 թ.), Արևելյան Գերմանիայի ժողովրդի տնտեսության կարիքների համար ատոմային էներգիան օգտագործելու և ատոմային հետազոտություններում օգնության մասին (1955 թ.)։ Խորհրդային Միությունն ու Արևելյան Գերմանիան սոցիալիստական ճամբարի մյուս երկրների հետ կնքեցին Վարշավայի պայմանագիրը։
Համաձայնագրեր են ստորագրվել նաև օդային հաղորդակցության (1956 թ.), Արևելյան Գերմանիայի տարածքում սովետական զորքերի ժամանակավորապես գտնվելու (1958 թ.) վերաբերյալ։ Կնքվել են պայմանագրեր առևտրի և ծովագնացության (1957 թ.), բարեկամության, փոխօգնության և համագործակցության (20 տարով) (1964 թ.) վերաբերյալ, Արևելյան Գերմանիային տեխնիկական օգնության, մշակութային և գիտատեխնիկական համագործակցության (1964 թ.), ռադիոհաղորդումների և հեռուստատեսության բնագավառում համագործակցելու (1967 թ.), գիտատեխնիկական համագործակցության ընդլայնման (1968 թ.), գազի և նավթի ասպարեզում Արևելյան Գերմանիային տեխնիկական աջակցություն ցույց տալու մասին (1970 թ.)։
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ արտաքին հարաբերություններ
Վահան Քոչար
Վահան Անդրանիկի Քոչար (Քոչարյան, ), հայ գեղանկարիչ և լուսանկարիչ։ ԽՍՀՄ ժուռնալիստների միության անդամ (1980)։
Կենսագրություն
Վահան Քոչարը ծնվել է 1949 թվականին լուսանկարիչ Անդրանիկ Քոչարի ընտանիքում։ 1965 թվականին ավարտել է Ղազարոս Աղայանի անվան միջնակարգ հանրակրթական և Հակոբ Կոջոյանի անվան նկարչական դպրոցները։ 1969 թվականին ավարտել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի կուլտուրայի ֆակուլտետի նկարչագծագրական բաժնի լրիվ դասընթացը ։ Մեկ տարի աշխատել է որպես ուսուցիչ Լուսավանում (այժմ՝ Չարենցավան), 1970 թվականին՝ ազատ նկարիչ։ Աշխատակցել է «Պետհրատ» հրատարակչությունում և այլ հիմնարկներում ։ 1977 թվականին աշխատանքի է անցել ՀԿԿ Կենտկոմի հրատարակչության տպարանում (այժմ՝ «Տիգրան Մեծ» հրատարակչություն) որպես լուսանկարիչ, ուր աշխատել է 25 տարի ։
Ցուցահանդեսներ
Քոչարը լուսանկարել է բազմաթիվ դիմանկարներ, ինչպես նաև բնանկարներ, ճարտարապետական հուշարձաններ, նատյուրմորտներ, կոմպոզիցիաներ։ Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Երևանում (1962, 1964, 1973), Բեյրութում (1965), Մոսկվայում (1966), Սալոնիկում (1996, միջազգային ցուցահանդես, հայր և որդի),  Լոնդոնում (1999, «Ձեր կյանքի ժամանակը», հայր և որդի), ինչպես նաև խմբակային ցուցահանդեսներ՝ Ռիգայում (1983), Զապորոժիեում (1986), Դնեպրոպետրովսկում (1988), Երևանում (1995), Բոխումում (1995), Մոսկվայում (1995)։
Ընտանիք
Մահացել է Երևանում 2020 թվականի հոկտեմբերի 17-ին ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հայ լուսանկարիչներ Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ
Գորոբի (գյուղ, Լուբնիի շրջան)
Գորոբի (Горобії), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Լուբնիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Գորոբի գյուղում բնակվում էր 98 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Լուբնիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Գլուբոկի Պոտոկ
Գլուբոկի Պոտոկ (Глибокий Потік), գյուղ Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Տյաչևի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Գլուբոկի Պոտոկ գյուղում բնակվում էր 5 531 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,048 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Տյաչևի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1946 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Հայ-լեհական հարաբերություններ
Հայ-լեհական հարաբերություններ, երկկողմ դիվանագիտական հարաբերություններ Հայաստանի և Լեհաստանի միջև։ Վարշավայում գործում է Հայաստանի դեսպանատուն։ Երևանում գործում է Լեհաստանի դեսպանատուն։ Լեհաստանը 2005 թվականին ճանաչել և դատապարտել է Հայոց ցեղասպանությունը ։
Դիվանագիտական հարաբերություններ
Լեհական կազմակերպությունները, օրինակ՝ «Lubawa SA»-ն, համագործակցում է Հայաստանի կառավարության հետ։ «Lubawa-Հայաստանը» և ՀՀ Պաշտպանության նախարարությունը հաջողությամբ ստեղծել են ձեռնարկություն՝ Հայաստանի զինված ուժերի համար ապահովելով զրահաբաճկոններ, սաղավարտներ, տրանսպորտի միջոցներ և վրաններ, ինչը լեհական ընկերությունների համար պորտալ է բացում եվրասիական շուկաներ մտնելու թույլտվություն ստանալու և աջակցելու համար։
Ռուսական, լեհական և հայկական լրատվական միջոցները հայտնում են, որ լեհական ընկերությունն սկսել է «PT72U»-ում հայկական Տ-72-ի արդիականացումը ։
Լեհաստանից Հայաստան ներմուծման հիմնական արտադրանքը բալն է ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լեհաստանի երկկողմ հարաբերություններ Կատեգորիա:Հայաստանի երկկողմ հարաբերություններ
Յուոզաս Վայչկուս
Վայչկուս Յուոզաս Իոնասովիչ (Juozas Vaičkus, ), լիտվացի թատերական գործիչ։
1905 թվականին ստեղծել է սիրողական շրջիկ թատերախումբ, մինչև 1914 թվականը հյուրախաղերով հանդես է եկել Լիտվայում։ 1916 թվականին ավարտել է Պետերբուրգի համալսարանի իրավաբանական, ֆակուլտետը և Ալեքսանդրյան թատրոնի ստուդիան։ Նույն թվականին ստեղծել է լիտվական դրամատիկական ստուդիա, որը դարձել է լիտվական առաջին պրոֆեսիոնալ թատրոնը։ 1918 թվականից թատրոնը գործել է Վիլնյուսում, 1919 թվականից՝ Կաունասում։ 1920 թվականին այդ կոլեկտիվի հիման վրա ստեղծվել է «Արվեստի արարիչներ» ընկերության դրամատիկական թատրոնը (1922 թվականին վերակազմավորվել է Պետերբուրգի թատրոնի), ուր Վայչկուսը եղել է ռեժիսոր։ 1923–1932 թվականին Վայչկուսն ապրել է ԱՄՆ-ում։ 1932 թվականին վերադարձել է հայրենիք, աշխատել կինոյում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լիտվացի ռեժիսորներ
Շչելկինո (գյուղ, Ելնինսկի շրջան)
Շչելկինո (Щелкино), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ելնինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ելնինսկի շրջանի բնակավայրեր
(8157) 1988 XG2
(8157) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1988 թվականի դեկտեմբերի 15-ին Յոսիակի Օշիմայի կողմից Գեկկոյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,798388 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,2503 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,3465 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1709,86 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,210544 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 7,09° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1988 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Յոսիակի Օշիմայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Գրաունո
Գրաունո (Grauno), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Տրենտինո Ալտո Ադիջե մարզի Տրենտո գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 152 մարդ (2008), բնակչության խտություն՝ 21 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 7 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 38030։ Հեռախոսային կոդ՝ 0461։
Տուրի սուրբ Մարտինը հարգվում է որպես կոմունայի հովանավոր։
Ժողովրդագրություն
Բնակչություն
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ամուսնությունը միջնադարյան Հայաստանում
Ամուսնությունը միջնադարյան Հայաստանում, ամուսնական իրավունքի պատմությունը միջնադարյան Հայաստանում։ 4-րդ դարից սկսած մինչև 451 թվականը՝ նախքան ընդհանրական եկեղեցուց բաժանվելը հայ եկեղեցին ղեկավարվել է Աստվածաշնչով, առաքելական ու եկեղեցական ավանդույթներով ու կանոններով, Նիկիայի, Կոստանդնուպոլսի ու Եփեսոսի տիեզերական ժողովների (325-431), Անկյուրիայի, Կեսարիայի Նեոկեսարիայի, Գանգրայի, Անտիոքի, Լավոդիկեի ու Սարդիկեի արտաքին տեղական ժողովների (313-370), օտարազգի սուրբ հայրեր Բարսեղ Կեսարացու, Աթանաս Ալեքսանդրացու, ինչպես նաև հայ ազգային-եկեղեցական ժողովների և հոգևոր առաջնորդների կանոններով։
Հայ պատմիչներ Ագաթանգեղոսի, Բուզանդի և Խորենացու վկայությամբ՝ միջնադարում օտարածին կանոնախմբեր են ընդունվել ու կիրառվել, որոնք 8-րդ դարի սկզբներին Հովհան Օձնեցին ամբողջացրել է իր «Կանոնագիրք Հայոց» աշխատության մեջ։
Հայ կնոջ իրավական վիճակը
Միջնադարում որպես հասարակական-արտադրական միավոր գերիշխում էր նահապետական գերդաստանի ձևը, ուր ժառանգական իրավունքի նույնպես գերիշխող օրենքով՝ գերդաստանի ավագը գտնվում էր ղեկավարի դերում, իսկ կրտսեր անդամները՝ տղամարդ թե կին, հավասարապես ենթարկվում էին տան ավագի իշխանությանը։
Ինչպես միջնադարյան հայ դատաստանագրքերում, այնպես էլ նրանց հոդվածների կիրառման վերաբերյալ արխիվային և այլ օժանդակ աղբյուրներում իրավական ոչ մի սահմանափակում չկա կանանց վերաբերյալ, ընդհակառակը՝ ինչպես դատարանի առաջ, այնպես էլ հասարակական գործունեության բոլոր բնագավառներում կինը հանդես է գալիս որպես լիիրավ քաղաքացի։ Բացառություն են կազմում այն բնագավառները (զինվորական, վարչաքաղաքական և այլն), որոնց կատարումը միջնադարի անապահով դրության, կանանց ֆիզիկական առանձնահատկության և ընտանիքի ու երեխաների հոգսի պատճառով վեր էին կնոջ ուժից։
Հայ կինն օրենքով հավասար մասնաբաժին է ունեցել ինչպես հայրենական տան ընդհանուր, այնպես էլ ամուսնությամբ առաջացած նոր ընտանիքի ունեցվածքից․ տնտեսական այդ անկախությունը ապահովել է նրան տղամարդուն հավասար իրավական վիճակ։
Սովորութական և ժառանգական գերիշխող իրավունքով կնոջ տնտեսական շահերի պաշտպանությունը դրված է եղել ընտանիքի մայր անդամների վրա, իսկ Մխիթար Գոշը դրան ավելացրել է նաև այրի կնոջ նկատմամբ դատարանի պաշտպանությունը։
Պսակադրության կարգը 4-րդ դարում
Պսակադրության վերաբերյալ առաջին կարգադրություններն արտահայտված են Հայոց կանոնագրքի «Առաքելականք»-ի ԼԳ և «Հարանց հետևողաց»-ի ԺԹ կանոններում։ ԼԳ կանոնի համաձայն՝ պսակադրությունը պետք է կատարվեր քահանայի օրհնությամբ։ ԺԹ կանոնը պսակադրությունը որակում էր պատվական, իսկ հարսանիքը՝ սուրբ։ Պսակը պատվական որակելն արտահայտում էր Ավետարանի պատվիրանը և ուղղված էր պարզ ձևով ամուսնանալու հեթանոսական կարգի դեմ, որը չէր նպաստում ընտանիքի կայունությանը։ Հոգևորականները, պսակը որակելով պատվական միություն, ցանկանում էին ընդգծել դրա բարձր լինելը։ Հարսանիքը սրբագործելով՝ նրանք նպատակ են ունեցել պսակադրությունը շաղկապել հարսանյաց հանդեսի հետ՝ քահանայի մասնակցությունն ապահովելու համար։ «Կանոնագիրք Հայոց»-ի ոչ մի այլ կանոնագիրք հարսանյաց հանդեսը սուրբ չի որակել։ Լավոդիկեի ԾԱ կանոնը նույնիսկ պատվիրում էր քահանաներին և ուխտավորներին ներկա չլինել հարսանյաց խաղերին ու երգերին և հեռանալ մինչև վարձակների և կատակիչների ժամանելը։
4-րդ դարում պսակի օրհնությունը հաճախ կատարվում էր ամուսնացողների տանը՝ հարսանյաց հանդեսի ժամանակ։ Հոգևորականությունը փորձեց բարձրացնել հարսանյաց հանդեսի կարևորությունը՝ ի շահ պսակի եկեղեցական օրհնության, քանի որ 4-րդ դարում տարածված ամուսնալուծության և բազմամուսնության ազատության պայմաններում առանց հարսանյաց հանդեսի ամուսնանալը սովորական երևույթ էր ազատների և շինականների շրջանում։ Դարաշրջանի կանոնախմբում չկար կանոնական նորմ պսակը եկեղեցում օրհնելը պարտադիր կարգ սահմանելու համար։ Պատճառն այն էր, որ Հայաստանն այդ ժամանակ հարուստ չէր եկեղեցիներով։
Պսակադրության կարգը 5-րդ դարում
5-րդ դարում սահմանափակվում է պսակի օրհնությունն ամուսնացողների տանը։ Թեև Շահապիվանի ժողովը կանոն չէր ընդունել պսակադրությունը եկեղեցում կատարելը պարտադիր ճանաչելու վերաբերյալ, Գ և ԺԳ կանոնների վկայությամբ՝ պսակադրությունը կատարվում էր եկեղեցում մեծ հանդիսավորությամբ՝ եկեղեցու գլխավորների և քահանաների մասնակցությամբ։ Եկեղեցում պսակադրելու փաստը հավաստում է Բարսեղ Կեսարացուն վերագրված «Վասն պէսպէս և բիւրապատիկ ախտից» կանոնախումբը ։
Ըստ Շահապիվանի կանոնների և Խորենացու «Օրհնութիւնաբեր ցուցակ»-ի՝ 5-րդ դարում եղել են եկեղեցու ծիսական կարգերը մանրամասն սահմանող ժողովածուներ, որոնք հայտնի էին «կանոն պսակ օրհնելոյ», «կանոն մկրտութիւն առնելոյ» և այլ անուններով։ Դրանք ամբողջացվեցին մեկ ծիսարանում, որը հետագայում ստացավ Մաշտոց անունը։ Ծիսարանն իրենից ներկայացնում էր հրահանգ, թե հոգևոր առաջնորդն ինչ գործողություն պետք է կատարի պսակադրությունը եկեղեցում օրինականացնելիս։ Ծիսարանում պսակը և մյուս ծեսերն անվանվում են կանոն, որը շեշտում է դրա պարտադիր և կանոնական լինելը։ Թեև ծիսարանի այս և մնացած կանոններն իրենց կառուցվածքով ու բովանդակությամբ նման չէին «Կանոնագիրք Հայոց»-ի կանոններին, քանի որ կրում էին կանոն անունը, պարտադիր էին հոգևորականների և հավատացյալների համար։
Օձնեցու օրոք Կանոնագրքում կանոնադրվեց պսակադրությունը պարտադրաբար եկեղեցում կատարելը, սակայն նա այսքանով չբավարարվեց։ Գիտակցելով, որ պսակադրության պարտադիր լինելը դառնում է անապահով և ոտնահարելի, եթե նրա կիրառումը երաշխավորված չէ ներգործության իրավական միջոցով և հետևանքով, հայ կանոնական իրավունքում՝ Իմաստասերի ԺԵ կանոնում, առաջին անգամ ծանր ու ազդու ներգործության միջոցներ սահմանվեցին նրանց համար, որոնց մեղքով ոտնահարվում էր պսակադրության ծիսական կարգը։ Օձնեցին իր ԺԶ կանոնով նորմավորեց նաև երկրորդ պսակը եկեղեցում օրինականացնելու խնդիրը ։ Քանի որ դարաշրջանի կանոնական օրենսդրությունը երրորդ և ավելի անգամ ամուսնացողներին չէր ճանաչում և դիտում էր որպես «եկեղեցուց դուրս ընկած հարաբերություն», այդպիսի ամուսնությունը եկեղեցում չէր օրհնվում և օրինականացվում ։
Պսակադրությունը սրբությամբ և օրենքով օրհնել իրավասու էին հոգևոր դասի միայն որոշ պաշտոնյաներ․ ըստ «Առաքելականք» կանոնախմբի՝ քահանաներին (ԷԳ), ըստ Գրիգոր Լուսավորչի՝ առաջնորդներին (Ի), ըստ Սահակի կանոնների՝ քահանաներին (ԻԷ, ԻԸ), Շահապիվանի կանոնների համաձայն՝ քահանային (երեցին), եպիսկոպոսին (Գ, Է, ԺԳ), ըստ Օձնեցու կանոնների՝ քահանային (ԺԵ, ԺԶ) և այլն։ Եկեղեցու այլ սպասավորները՝ վարդապետները, սարկավագները, դպիրները, գրակարդացները և այլք պսակն օրինականացնելու իրավունք չունեին։
Կանոնական օրենսդրությունը որոշակի պահանջներ ներկայացրեց պսակադրության իրավունք ունեցող քահանային։ «Սուրբ» պսակը կարող էր օրհնել կենցաղում և հասարակության մեջ իր վարքով պատվական հոգևորականը։ 4-րդ դարում հավատացյալները հրապարակավ խորշում էին ամուսնացած երեցներից, անարժան էին համարում նրանց կողմից պսակն օրինականացնելը։ Անդրադառնալով այդ անցանկալի երևույթին՝ Գանգրայի ժողովը հատուկ կանոն ընդունեց, որով սահմանեց. «Ոյք երկմտեն և խորշեն յերիցուէ, որ ամուսնացեալ իցէ, որպէս թէ ոչ իցէ արժան ի նոցանէ աւրէնս առնուլ՝ նզովեալ լիցին» (Դ)։
Հայ կանոնական իրավունքն անապատականին, ուխտավորին ևս արգելում էին պսակ դնել։ Ուխտավորը եկեղեցական ուխտին, վանքին պատկանող վանական կամ կրոնավոր էր։ Նրանք ունեին իրենց ուրույն կոչումը, չունեին եկեղեցական աստիճան և քահանայագործությամբ զբաղվելու իրավունք։ Սրանից հետևում է, որ Լուսավորչի ժամանակներից սկսած սկսում էին տարբերություն դնել անապատականի (ուխտավորի) և առաջնորդի (քահանայի) միջև, գերադասում էին պսակադրության խնդրով դիմել աշխարհիկ վայելքներից իրենց հեռացրած ճգնավորներին։
Պսակադրության օրվա ընտրություն
Իրավիճակը փոխվեց նոր դավանանքի հաղթանակի պատճառով։ Հոգևոր ավագանին՝ ի պատիվ «Տեառն», սահմանեց տոնական օրեր, պահքի, սգո օրեր, որոնք պարտադիր էին «իսկական» աստծո բոլոր հավատացյալների համար։ Այս խնդիրները կանոնակարգված էին «Առաքելականք»-ի Բ, Գ, Դ, Ե, Է, Ը, Է, Թ, Ժ, ԺԱ, Երկրորդ Առաքելականի՝ ԿԴ, Նիկիայի՝ Ի, Գանգրայի՝ ԺԸ, ԺԹ, Ի, ԻԱ, Սահակ Պարթևի՝ Խ և այլ կանոնախմբերում։ Դրանց կիրառումը երաշխավորվեց ներգործության կանոնական միջոցներով։ Այդ գործում թերացող հոգևորականները պաշտոնազրկվում էին։ Գանգրայի տվյալ կանոնների համաձայն այն հավատացյալները, ովքեր արհամարհում էին կիրրակնօրյա, քառասունքի պահքը և այլն, նզովվում էին եկեղեցու կողմից։ Արդյունքում կանոններ ընդունվեցին պսակադրության և հարսանյաց հանդեսի թույլատրված և արգելված օրերի մասին։ Քահանան չպետք է պսակադրեր՝
Պսակադրության ծիսակարգեր
Դեռևս Գրիգոր Լուսավորչի օրոք մշակված պսակի օրհնության անհայտ ծեսը շաղկապված էր հարսանյաց հանդեսի հետ։ Հայաստանում նախարարները, ազատները և շինականները հարսանյաց հանդեսը կատարում էին հանդիսավորությամբ և շուքով, ինչի մասին նշված է Խորենացու «Ողբ»-ում։ Հարսանյաց ծեսերը հարազատ են եղել ժողովրդին և ունեցել են չգրված օրենքի ուժ։ Դա լավ հասկանալով՝ Հայաստանի հոգևոր դասը պարտավոր է զգացել հարգել դրանք ։
Հայաստանի տարբեր գավառներում հարսանյաց հանդեսները նման էին միմյանց, ունեին տրամաբանված համակարգ, որոշակի կոչում։ Այդ ծեսերի առանձին մասերը, ըստ առաջացման աղբյուրի, կապված էին նախնական հավատալիքների, բարի և չար ոգիների, աշխարհիկ և կանոնաիրավական նորմերի ու բարոյական պատկերացումների հետ, արտահայտում էին սեփականության հարաբերություններ, չարիքի դեմ պայքար, կնոջ նվաստ կացություն, ամուսնության հասարակական ճանաչում և այլն։
Ազգագրության համաձայն՝ Վասպուրականի, Հարքի, Մուշ-Տարոնի, Նախիջևանի, Վայոց ձորի, Լոռվա, Նոր Բայազետի, Վարանդայի, Զանգեզուրի, Բորչալուի, Ջավախքի, Գանձակի և այլ վայրերի հայերը իրենց զավակներին նշանելիս կատարում էին փոխայցելություններ, տոն օրերին միմյանց ուղարկում էին նվերներ, որոնք տարբեր վայրերում տարբեր կերպ էին կոչվում՝ տարեք֊բերեք (Բորչալու), խոնչա (Զանգեզուր, Վարանդա, Գանձակ), խոնչա֊բոխչա (Մուշ֊Տարոն), փայ (Վասպուրական, Նոր Բայազեդ, Ջավախք), բարգյահ (Վայոց ձոր) և այլն։ Փեսայի և հարսի ծնողները որոշում էին փոխադարձ նյութական պարտավորությունները՝ կապված հարսանյաց հանդեսի, վարձանքի և բաժինքի հետ, որոշում էին հարսանիքի օրը, կատարում հարսանյաց զգեստի կարելու, հացթուխի (տաշտադրեքի), հանդերձ օրհնեքի, սափրելու, հինա դնելու, եզ մորթելու, քահանայի կողմից հարսնացուի հարսանյաց զգեստի օրհնության, քավորի կողմից գոտին կապելու և այլ ծեսեր, որոնց մասնակցում էր տոհմական քավորը կամ խաչեղբայրը։
Հարսանյաց հանդերձի օրհնություն
Հայ կանոնական իրավունքի, մասնավորապես՝ «Մաշտոց» ծիսարանի մի շարք ձեռագրերի ուսումնասիրությունները վկայում են, որ հայկական եկեղեցին առանձնակի ուշադրություն է դարձրել հարսանյաց հանդերձն օրհնելու ծեսին։ «Մաշտոց»-ում հատուկ կանոն կա նվիրված այս ծեսին՝ «Կանոն հանդերձ օրհնելոյ»։ Հեթանոս հայերը հարուստ ծեսերով ցանկացել են վնասազերծել հարսանյաց հանդերձը կախարդական և սատանայական չարքերից, որոնք, իբր, մտնելով հարսանյաց հանդերձի մեջ, անուղղելի մարմնական վնաս էին պատճառում հարսին և փեսային։ Հեթանոսական այդ պատկերացման դեմ, ինչպես նաև կողմերին այդ վտանգից փրկելու համար էր նախատեսված հարսանյաց հանդերձի օրհնության կանոնը ։
Հարսանյաց հանդերձն օրհնելը քահանայի կանոնա-իրավական պարտականությունն էր։ Վերցնելով խաչն ու Մաշտոցը, քահանան գնում էր նախ փեսայի, ապա հարսի տուն՝ հանդերձն օրհնելու։ Հանդերձն օրհնելու կանոնի համաձայն՝ քահանան կատարում էր «Մաշտոցով» սահմանված մի շարք գործողություններ։ Այդ ծեսը սովորաբար կատարվում էր ուրբաթ օրը, նախ փեսայի, ապա հարսի տանը, որից հետո մարդիկ գնում էին եկեղեցի պսակի խորհուրդը կատարելու համար։