cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մեդան (Հեքյարիի գավառ)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Գավազան (այլ կիրառումներ)
Գավազան եզրը կարող է նշանակել.
Թայմս Սքվերի ամանորյա գունդ
Թայմս Սքվերի ամանորյա գունդ (Times Square Ball), այսպես ասած ժամանակի գունդ տեղադրված Նյու Յորքի Թայմս Սքվեր հրապարակի շենքերից մեկի վրա։ Այն կարևոր նշանակություն ունի ԱՄՆ-ում ամանորը տոնելու հետ։
Յուրաքանչյուր տարի դեկտեմբերի 31-ին, տեղական ժամանակով ժամը 23։59-ին այդ գունդը իջեցվում է 23 մ բարձրությունից և հենց կեսգիշերին հասնում հատակին, ինչով էլ փաստորեն խորհրդանշվում Նոր Տարվա գալուստը։ Առաջին անգամ գունդը իջեցվել է 1907 թվականին։ Այդ ժամանակից սկսած ամեն տարի անցկացվում է այս արարողությունը, բացառությամբ 1942-1943 թվականների։ Գունդը այս ընթացքում ենթարկվել է փոփոխությունների, սկզբում այն ունեցել է մետաղական և փայտե կառուցված տասնյակ շիկացման լամպերով, կշռել է 317 կգ և ունեցել է 1,5 մ տրամագիծ։
Ներկայումս այն պատրաստվում է բյուրեղիկներից և հազարավոր լուսադիոդներով։ Ժամանակակից գունդն ունի 3.6 մ տրամագիծ և կշռում է ավելի քան 5,4 տոննա, որը պատրաստված է 2,7 հազար եռանկյունիներից ։ Այն պատրաստել են Իռլանդիայի Waterford Crystal ընկերության բյուրեղապակու վարպետները ։ Ամանորի այս խորհրդանիշը ամեն տարի նորից է պատրաստվում, փոփոխվում է միայն բյուրեղապակյա եռանկյունների տեղերը ։ Գնդի իջեցմանը ներկա է լինում մինչև մեկ միլիոն հանդիսատես , իսկ արարողությունը հեռարձակվում է հեռուստատեսությամբ ու համացանցով ։
Նման միջոցառումներ անցկացվում են նաև ԱՄՆ-ի այլ նահանգներում։
Պատմություն
Ավելի քան մեկ դար անցկացվող այս հայտնի տեսարանը տեսնելու համար հրապարակում հավաքվել է ավելի քան 1 մլն մարդ, որոնց թվում եղել են և՛ քաղաքի բնակիչներ, և՛ զբոսաշրջիկներ՝ չնայած այն հանգամանքին, որ այդ ժամերին քաղաքի կենտրոնում ջերմաստիճանը մոտավորապես -11°С է եղել ։ ԱՄՆ-ի ազգային օդերևութաբանական ծառայության տվյալներով՝ ամանորյա գիշերը այստեղ այդքան ցուրտ եղել է միայն 1962 թվականին ։
2017 թվականի դեկտեմբերի 31-ի երեկոյան ամանորյա հանդիսություններ են տեղի ունենում Թայմս Սքվեր հրապարակում ։ Կեսգիշերից մի քանի ժամ առաջ Թայմս Սքվերում ելույթներով հանդես են եկել տասնյակ կատարողներ ։ Նրանց թվում եղել են Մրայա Քերին, Նիլ Դայմոնդը, Նիք Ջոնասը, Կամիլա Կաբելոն և ուրիշներ ։ Կեսգիշերից մեկ րոպե առաջ Թայմս Սքվերի երկնաքերերից մեկի տանիքից հսկա բյուրեղապակյա գունդը սկսել է աստիճանաբար իջեցվել և իր ամենացածր կետին հասել է այն ժամանակ, երբ սկսվել է 2018 թվականը, որով ազդարարվել է Ամանորի սկիզբն ԱՄՆ-ի արևելքում ։
Ելանիշ (գյուղ, Սալավատսկի շրջան)
Ելանիշ (Еланыш, Йыланыш), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Սալավատսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 348 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Սալավատսկի շրջանի բնակավայրեր
Սիփան Փաշինյան
Սիփան Արտակի Փաշինյան, հայ քաղաքական գործիչ, Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցության վարչության անդամ, ՀՀ ԱԺ 7-րդ գումարման պատգամավոր ։
Կենսագրություն
Սիփան Փաշինյանը ծնվել է 1991 թվականի ապրիլի 28-ին Տավուշի մարզի Իջևան քաղաքում։ 2008 թվականին ընդունվել է ԵՊՀ Իջևանի մասնաճյուղ՝ «Ինֆորմատիկա և կիրառական մաթեմատիկա» ֆակուլտետ։
2009-2011 թվականներին մեկնել է ժամկետային զինվորական ծառայության՝ ՀՀ ԶՈՒ հատուկ նշանակության բրիգադ։
2015-ին վերականգնել է ուսումը ԵՊՀ Իջևանի մասնաճյուղում՝ «Ինֆորմատիկա և կիրառական մաթեմատիկա» ֆակուլտետ։
2011-2013 թվականներին աշխատել է «Հայկական Ժամանակ» օրաթերթի տնօրենի օգնական, 2013-2014 թվականներին՝ «Մեր Տպարան» ՍՊԸ տպագրիչ,  2014-2015 թվականներին՝ «Մեր Տպարան» ՍՊԸ նյութա-տեխնիկական ապահովող,  2015-2018 թվականներին՝ «Մեր Տպարան»  ՍՊԸ փոխտնօրեն,
2018 թվականի մայիս-դեկտեմբեր ամիսներին՝ ՀՀ տարածքային կառավարման և զարգացման նախարարությունում՝ վարչական վերահսկողության և համայնքային ծառայության վարչության խորհրդական։
2015 թվականից՝ «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության հիմնադիր անդամ։ 2015 թվականից՝ «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության վերահսկող հանձաժողովի անդամ։ 2016 թվականից՝ «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության վերահսկող հանձաժողովի նախագահ։
Հասարակական-քաղաքացիական շարժումներին ակտիվ ներգրավված է եղել 2011 թվականից։
2017 թվականի Խորհրդարանական ընտրությունների ժամանակ առաջադրվել է «ԵԼՔ» դաշինքի պատգամավորության թեկնածու թիվ 13-րդ ընտրատարածքում։
2018 թվականի սեպտեմբերին ղեկավարել է  «Իմ քայլը»  դաշինքի նախընտրական շտաբը՝ Երևանի ավագանու ընտրություններում։
2018 թվականի դեկտեմբերի 9-ին ԱԺ պատգամավոր է ընտրվել «Իմ քայլը» կուսակցությունների դաշինքի թիվ 13 ընտրատարածքի տարածքային ընտրական ցուցակով։
2019 թվականի հունիսի 16-ին տեղի ունեցած «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության 5-րդ համագումարի ժամանակ ընտրվել է ՔՊ վարչության անդամ ։
Պարգևատրվել է ՀՀ ՊՆ պատվոգրով (2016 թվական)։
Կրթություն
2008 թվականին ընդունվել է ԵՊՀ Իջևանի մասնաճյուղ՝ «Ինֆորմատիկա և կիրառական մաթեմատիկա» ֆակուլտետ։
2009-2011 թվականներին մեկնել է ժամկետային զինվորական ծառայության՝ ՀՀ ԶՈՒ հատուկ նշանակության բրիգադ։
2015 թվականին վերականգնել է ուսումը ԵՊՀ Իջևանի մասնաճյուղում՝ «Ինֆորմատիկա և կիրառական մաթեմատիկա» ֆակուլտետ։
Աշխատանքային գործունեություն
2016 թվականի հոկտեմբերի 30-ին ընտրվել է Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցության վարչության անդամ ։
2018 թվականի Երևանի ավագանու արտահերթ ընտրությունների ժամանակ եղել է «Իմ քայլը» դաշինքի քաղաքապետի թեկնածու Հայկ Մարությանի նախընտրական շտաբի ղեկավարը ։
2018 թվականի դեկտեմբերի 9-ին կայացած Ազգային Ժողովի ընտրություններում պատգամավոր է ընտրվել «Իմ քայլը» դաշինքի համապետական ցուցակով ։
Ընտանիք
ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի եղբորորդին է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 7-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցության անդամներ Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Ուելս շրջան (Ինդիանա)
Ուելս շրջան (Wells County), ԱՄՆ Ինդիանա նահանգի 92 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 958 կմ² է, բնակչությունը՝ 27.600 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Բլաֆտոն բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1837 թ.։
Կատեգորիա:Ինդիանայի շրջաններ
Նիժնետավլիկաևո
Նիժնետավլիկաևո (Нижнетавлыкаево, Түбәнге Таулыҡай), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բայմակսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 280 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բայմակսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1597 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Իոսիպ Պրիմոժիչ
Իոսիպ Պրիմոժիչ (Josip Primožič, ), հաճախ Իյոժե Պրիմոժի (Jože Primožič), հարավսլավացի մարմնամարզիկ, աշխարհի բազմակի չեմպիոն և օլիմպիական խաղերի մրցանակակիր։
Կենսագրություն
Իոսիպ Պրիմոժիչը ծնվել է 1900 թվականին Լյուբլյանայում (Ավստրիո-Հունգարիա)։ Միջնակարգ դպրոցում ծանոթացել է մարմնամարզությանը, որն այդ ժամանակ ժողովրդականություն վայելող մարզաձև է եղել։ 1918 թվականին զորակոչվել է բանակ, սակայն ֆիզիկական թուլության պատճառով երեք ամիս անց տեղափոխվել է ռազմական գործարան։ Այդտեղից փախել է Զագրադիշչե գյուղ, որտեղ երեք տարի բատրակ  է աշխատել։ 1921 թվականին վերադարձել է Լյուբլյանա և կրկին զորակոչվել բանակ՝ այս անգամ սերբերի, խորվաթների և սլովենների թագավորության բանակ։ Ծառայել է Կռալևոյում, որտեղ սկսել է ակտիվորեն զբաղվել մարմնամարզությամբ։ Նրա մարզիչն է եղել Սոկոլյան շարժման ակտիվ մասնակից Ստանե Դերգանցը։ Մեկ տարի ծառայելուց հետո ծանոթացել է Լեոն Շտուկելի հետ, ով այդ ժամանակ դատավոր է եղել Մարիբորում։
1924 թվականին Պրիմոժիչը մասնակցել է Փարիզի Օլիմպիական խաղերին։ Այդ ժամանակ նա ոչ մի մեդալ չի նվաճել, սակայն թիմային առաջնությունում Հարավսլավիայի մարմնամարզության հավաքականը զբաղեցրել է չորրորդ տեղը։ 1926 թվականի մարմնամարզության աշխարհի առաջնությունում Իոսիպ Պրիմոժիչը երկու արծաթե մեդալ է նվաճել։ 1928 թվականի Օլիմպիական խաղերում նա արժանացել է արծաթե մեդալի զուգափայտերի վրա և բրոնզե մեդալի թիմային հաշվարկում։ 1930 թվականի աշխարհի առաջնությունում նվաճել է չորս ոսկե և մեկ բրոնզե մեդալ։ 1936 թվականին Բեռլինում կայացած Օլիմպիական խաղերում Պրիմոժիչը ոչ մի մեդալ չի նվաճել, իսկ 1938 թվականի աշխարհի առաջնությունում նվաճել է երկու բրոնզե մեդալ։ Վերջին անգամ Իոսիպ Պրիմոժիչը մրցումների մասնակցել է 1940 թվականին։ Դրանից հետո նա թողել է սպորտը և զբաղվել գեղանկարչությամբ։
Վիգնանկա (գյուղ, Գորոդոկի շրջան)
Վիգնանկա (Вигнанка), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Գորոդոկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Վիգնանկա գյուղում բնակվում էր 94 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,063 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 1492,06 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Գորոդոկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Դոլգոպոլովկա (գյուղ, Ռոմնիի շրջան)
Դոլգոպոլովկա (Довгополівка), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Ռոմնիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Դոլգոպոլովկա գյուղում բնակվում էր 293 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Ռոմնիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ճշմարիտ պատմություն երեք խոզուկների մասին
Ճշմարիտ պատմություն երեք խոզուկների մասին, 2008 թվականին Ջոն Չեսշիկի հեքիաթի և Լեյն Սմիթի պատկերազարդման հիման վրա նկարահանված անիմացիոն ֆիլմ, որի ռեժիսորը Բրոնզիտ Կոնստանտինն է։ «Աշխարհի ժամանակակից հեքիաթներ» նախագիծ։
Սյուժե
Ֆիլմը սկսվում է այն բանից, որ կադրից դուրս ձայնը կարդում է․ « Բոլորը գիտեն երեք խոզուկների մասին պատմությունը։ Կամ ծայրահեղ դեպքում մտածում են, որ գիտեն»։ Հետո հայտնվում է հենց պատմողը՝ Ալեքսանդր Վոլկը՝ առաջարկելով իրեն անվանել պարզապես Սաշա։ Այսպես սկսվում է հայտնի հեքիաթի այլընտրանքային պատմությունը, որի հերոսը ողջ ուժով փորձում է արդարանալ և խղճահարություն առաջացնել։
Սյուժեի հիմքում ընկած է Գայլի՝ հարևանից պիրոգի համար մի քիչ շաքարավազ փոխ առնելու փորձը։ Նրա հարևաններն էլ միայն խոզուկներն են։ Միայն թե նրանք ապրում են տարբեր տներում․ առաջինի հյուղակը հարդից է, երկրորդինը՝ ճյուղից, երրորդինը՝ աղյուսից։ Եվ եթե հնախարխուլ հյուղակների բնակիչների «ծանոթությունը» Գայլի հետ ողբալի կերպով է ավարտվում, ապա երրորդ հարևանին այցելությունը տխուր ավարտ է ունենում հենց Գայլի համար․ նա ընկնում է վանդակը։
Փառատոններ
Ֆիլմը մասնակցել է կինո և անիմացիոն փառատոնների ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2008 մուլտֆիլմեր
Google Map Maker
Google Map Maker, քարտեզագրաֆիկական ծառայություն Google-ից, որը թողարկվեց 2008 թ. հունիսին։ Սա Google Map-ից տարբերվում է նրանով, որ Map Maker-ը հնարավորություն է տալիս օգտատերերին իրենք ավարտեն քարտեզագրաֆիկական ինֆորմացիան։ Ի տարբերություն OpenStreetMap-ի Google-ը այս քարտեզը համարում է անձնական մտավոր սեփականություն։ Այս պռոեկտի հիմնական նպատակը՝ բավականին բարձր որակի տվյալների ստացում, որից հետո նրանք հրապարակվում են և օգտագործվում են Google Maps-ի գործող ծառայության համար, սակայն Map Maker-ում կատարված միանգամից չեն արտացոլվում Google Maps-ում։
Ինտերֆեյս
Օգտատերերը կարող են խմբագրել կամ փոփոխել անմիջապես քարտեզում և հնարավոր է նաև ավելացնել նոր օբյեկտներ, ինչպիսիք են՝ ճանապարհները, գետերը և այլն։ Բացի այդ օգտատերերը կարող են ավելացնել շենքեր, անտառներ, ջրվեժներ և այլ խոշոր օբյեկտներ։ Առաջին հայացքից կայքը նման է Google Maps-ին։ Այստեղ հասանելի են 3 ռեժիմներ՝ քարտեզային, արբանյակային և հիբրիդային, որոնք հնարավորություն են տալիս օգտատերերին նայել քարտեզային տվյալներ, արբանյակային նկարներ և իրենց կոմբինացիան։ Հասանելի են նաև 3 տեսակի նկարելու գործիքներ՝ պիտակներ, գծեր (ճանապարհներ, գետեր նկարելու համար) և պոլիգոն (տների, լճերի, այգիների սահմանները բնորոշելու համար)։
Հասանելիություն
Ներկա ժամանակում այս ծառայությունը հասնալի է հետևյալ տարածքներում։ Օգտատերերը կարող են փոփոխություններ կատարել անկախ իրենց աշխարհագրական դիրքից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2008 ծրագրային ապահովումներ
Մաքսատուրքեր
Մաքսատուրք, պետական դրամական տուրքի ձև, որ գանձվում են տվյալ երկիր ներմուծվող ապրանքներից, ունեցվածքից և այլ արժեքներից։ Մաքսատուրքերի դրույքները սահմանվում են մաքսային տարիֆով։ Առաջացել են որպես վաճառականներին մատուցվող ծառայությունների վարձ՝ նավահանգստային շինություններից, պահեստներից, ինչպես նաև կշեռքներից օգտվելու համար։ Կապիտալիզմի ժամանակ մաքսատուրքերը փոխարկվել են ներքին առևտրի և ազգային տնտեսության որոշ ճյուղեր արտասահմանյան ապրանքների մրցակցությունից պաշապանելու միջոցի։ Ըստ հարկման օբյեկտի մաքսատուրքերը լինում են ներմուծման, արտահանման և տրանզիտային։ Վերջին երկուսը ժամանակակից կապիտալիստական երկրներում գրեթե չեն օգտագործվում։ Տիրապետող են ներմուծման մաքսատուրքերը, որոնք մոնոպոլիաների համար առևտրական պատերազմների, դեմպինգի, տնտեսապես կախյալ երկրների կողոպուտի, ազգային արտադրությունն արտասահմանյան մրցակցությունից պաշապանելու միջոց են։ Զարգացող երկրները մաքսատուրքերը օգտագործում են ազգային տնտեսության ամրապնդման, զարգացման և պետական բյուջեի եկամուտներն ավելացնելու նպատակով։ Ըստ գանձման եղանակի լինում են առանձնահատուկ մաքսատուրքեր, որի դեպքում գանձումը կատարվում է կայուն դրույքներով՝ ներմուծվող ապրանքների հատից, միավորից, չափից, կշռից են, և գնային մաքսատուրքեր, երբ գանձումը կատարվում է տոկոսներով՝ ապրանքների գներից։ Երբեմն օգտագործվում են խառը (առանձնահատուկ-գնային) և նույն ապրանքի նկատմամբ տարբեր մաքսատուրքեր։ Ըսա մաքսային տարիֆի կառուցվածքի մաքսատուրքերը լինում են տարբերական, հովանավորական, արտոնյալ, հակադեմպինգային և այլն։ Առաջին դեպքում նույն ապրանքի համար սահմանվում են մաքսատուրքերի մի քանի դրույքներ (անվանական, արտոնյալ, նվազագույն, միջին, առավելագույն)։ Օգտագործվում է որպես տնտեսության պետական մոնոպոլիստական կարգավորման, ինչպես նաև արտաքին սանտրում տարբեր երկրների միջև խտրականություն դնելու միջոց։ Հովանավորական մաքսատուրքերը կիրառվում են արտասահմանից որոշ ապրանքների ներմուծումը, ինչպես նաև սեփական հումքի ու կիսաֆաբրիկատների արտահանումը խոչընդոտելու, հայրենական արդյունաբերության համար լավագույն պայմաններ ստեղծելու, մենաշնորհային բարձր գներ սահմանելու և այլ նպատակներով։ Արտոնյալ մաքսատուրքերը սահմանվում են մեկ կամ մի քանի երկրների համար հատուկ բարենպաստ մաքսային կարգ ստեղծելու նպատակով։ Հակադեմպինգային մաքսատուրքերը, որպես լրացուցիչ, սովորականից բարձր տուրքեր, ներմուծող երկրներում կիրառում են այն դեպքում, երբ արտահանողներն արտաքին շուկաներում ապրանքները վաճառում են ներքին շուկայի գներից ցածր գներով, ներքին շուկայի և արտասահմանյան գների տարբերությունն է։
Հայաստանում
Հայաստանում մաքսատուրքեր գանձվել են անցահարկի, մաքսի նաև բաժի ձևով։ Միջին դարերում մաքսատուրքերին համապատասխանել է անցահարկը կամ մաքսը, որ սկզբում գանձվում էր վաճառականներից՝ որոշակի տերիտորիայի սահմանագլխին, կամուրջների, գետանցների մոտ և այլն, հետագայում՝ իրացված ապրանքից (վաճառավայրերում)։ Կիլիկիայի հայկական պետությունում օտարերկրյա առևտրականները մաքսատուրքեր էին վճարում տեղափոխվող կամ վաճառվող ապրանքներից՝ որոշակի տոկոսներով (սովորաբար՝ 4, արտոնությունների դեպքում՝ 1-2% կամ առանց տուրքի)։ Բացի տոկոսային հաստատուն մաքսատուրքերից կիրառվում էին մասնակի մաքսատուրքեր, որոնք գանձվում էին որոշ ապրանքներից (գինի, յուղ, անասուններ, ոսկի, թանկարժեք քարեր, պղինձ, երկաթ, բամբակ, կտորեղեն և այլն)։ Մաքսատուրքեր էին գանձվում նաև կիրճերով, լեռնանցքներով, կամուրջներով, գետանցներով, ֆեոդալների կամ ամբողջ Կիլիկիայի տերիտորիայի վրայով կատարվող փոխադրումների, շուկայում վաճառասեղան ունենալու համար, նավահանգիստներում խարսխվող նավերից, օտարերկրյա վաճառականների անձնական իրերից։ 14-18-րդ դարերում Հայաստանում մաքսատուրքերն եղել են տարատեսակ և կամայական։ Յուրաքանչյուր նվաճող կիրառում էր որոշակի մաքսային տարիֆ՝ փոփոխում դրանք իր շահերից ելնելով։ Մաքսատները ցրված էին բոլոր առևտրական ճանապարհների վրա և այնքան շատ էին, որ մաքսատուրքեր գանձելու իրավունքը հաճախ կապալով տրվում էին մասնավոր անձանց։ 19-րդ դարի սկզբից եվրոպական և ասիական երկրներից ապրանքները նպաստավոր պայմաններով ներմուծվում էին Անդրկովկաս, ապա արտահանվում Պարսկաստան և Թուրքիա։ Անդրկովկաս ներմուծվող ապրանքներից գանձվում էին 5% մաքսատուրքեր, իսկ Պարսկաստան առաքվող ապրանքները չէին հարկվում։ Ընդլայնվել էր առևտուրը Ռուսաստանի և Պարսկաստանի միջև, կարգավորվել մաքսային համակարգը։ Նախկին տարատեսակ և կամայական մաքսերի փոխարեն սահմանվել էին ընդհանուր մաքսատուրքեր՝ ապրանքի արժեքի 5%-ի չափով։ 1821 թվականից Ռուսաստանում սահմանվեց մաքսատուրքերի հովանավորական տարիֆ, որը հետագայում կիրառվեց նաև Անդրկովկասում։ Մաքսատուրքերի 5% դրույքն ուժի մեջ թողնվեց միայն ասիական երկրներից ներմուծվող ապրանքների համար։ Եվրոպական երկրների ապրանքներից գանձվում էին բարձր մաքսատուրքեր, իսկ ռուս, և տեղական ապրանքները թույլատրվում էին Անդրկովկասից արտահանել առանց հարկման։ Մինչև 20-րդ դարի սկիզբը ցարական Ռուսաստանի մաքսային քաղաքականությունն Անդրկովկասում բազմիցս փոփոխվել է։
Մաքսատուրքերը Հայաստանի Հանրապետությունում
Հայաստանի Հանրապետությունում գործող մաքսատուրքերը սահմանված եմ Մաքսային միության մաքսային օրենսգրքով, համաձայն որի․
ՄԱՔՍԱՏՈՒՐՔ՝ մաքսային սահմանով ապրանքների տեղափոխման հետ կապված՝ մաքսային մարմինների կողմից գանձվող պարտադիր վճար։ Մաքսատուրքերով հարկվող օբյեկտ են համարվում մաքսային սահմանով տեղափոխվող ապրանքները։ Մաքսատուրքերի հաշվարկման բազա է համարվում՝ կախված ապրանքների տեսակներից և կիրառվող դրույքաչափերի տեսակներից, ապրանքների մաքսային արժեքը և (կամ) դրանց ֆիզիկական հատկանիշները՝ բնաիրային արտահայտությամբ (քանակը, զանգվածը՝ դրա առաջնային փաթեթվածքի հաշվառմամբ, որը անբաժանելի է ապրանքից մինչև դրա սպառումը և որով ապրանքը ներկայացվում է մանրածախ առևտրի, ծավալը կամ այլ հատկանիշներ)։ Մաքսատուրքերի դրույքաչափերը լինում են ադվալորային (դրույքաչափերը սահմանվում են տոկոսներով` հարկման ենթակա ապրանքների մաքսային արժեքի նկատմամբ), յուրահատուկ (դրույքաչափերը սահմանվում են ըստ հարկման ենթակա ապրանքների ֆիզիկական հատկանիշների՝ բնաիրային արտահայտությամբ) և խառը (որոնցում զուգակցվում են ադվալորային և յուրահատուկ մաքսատուրքերի դրույքաչափերը)։
Կատեգորիա:Մաքսային ծառայություն
Մայիս Բարխուդարով
Մայիս Շուխուր օղլի Բարխուդարով (Mais Şükür oğlu Bərxudarov, ), Ադրբեջանցի, զինվորական, Ադրբեջանի զինված ուժերի գեներալ-լեյտենանտ։ Մասնակցել է քառօրյա պատերազմին։
Կենսագրություն
Մայիս Բարխուդարովը ծնվել է Արցախի Քաշունիք (Կուբաթլու) գյուղում։
Ռուսական իշխանություններ
Ռուսական իշխանություններ (XII—XVI դդ), պետական կազմավորումներ ժամանակակից Ռուսաստանի, Ուկրաինայի, Բելառուսիայի և Լեհաստանի, ինչպես նաև Ռումինիայի և Լատվիայի տարածքներում (ծայրամասային երկրները), որոնց գլուխ կանգնած են եղել Ռյուրիկովիչների և Գեդիմինովիչների դինաստիաները։ Կազմավորվել են Հին Ռուսիայի՝ առանձին իշխանությունների բաժանվելու արդյունքում։ Ռուսական առանձին իշխանությունների գոյության ժամանակամիջոցը երբեմն կոչում են Ուդելային Ռուսիա տերմինով։ Մարքսիստական տեսության շրջանակներում այն նկարագրվում է որպես ավատատիրական մասնատվածություն։
Մայիս Բարխուդարով
Կենսագրություն
1998 թվականին ավագ լեյտենանտ Մայիս Բարխուդարովը պարգևատրվել է «Ադրբեջանի դրոշի շքանշանով» ։ Մրցանակը նրան հանձնել է անձամբ Ադրբեջանի նախագահ Հեյդար Ալիևը։ 2012 թվականին գնդապետ Մայիս Բարխուդարովը պարգևատրվել է «Հայրենիքի համար» մեդալով՝ Ադրբեջանի անկախության և տարածքային ամբողջականության պահպանման գործում ունեցած հատուկ ծառայության, իր պաշտոնական պարտականությունների և առաջադրված խնդիրների կատարման համար ։
Ռուսական իշխանություններ
Ընդհանուր ակնարկ
Հին ռուսական պետությունը՝ Կիևյան Ռուսիան, սկզբնապես բաղկացած է եղել ցեղային իշխանություններից, բայց Ռյուրիկովիչների կողմից տեղական ազնվականներին դուրս մղելու պատճառով սկսեցին ի հայտ գալ առանձին իշխանություններ, որոնց գլուխ կանգնած էին իշխող դինաստիայի կրտսեր ճյուղի ներկայացուցիչները։ Պետության մասնատման սկիզբ, որպես այդպիսին, ընդունված է համարել Յարոսլավ Իմաստունի կողմից Ռուսիայի բաժանումը իր որդիների միջև (1054 թվական)։ Հաջորդ կարևոր շրջափուլը եղել է իշխանների Լյուբեչյան համագումարի որոշումը՝ «յուրաքանչյուրը թող պահպանի իր հայրենական տունը» (1097), բայց Վլադիմիր Մոնոմախը և իր ավագ որդին ու ժառանգորդ Մստիսլավ Մեծը զավթումների և դինաստիական ամուսնությունների միջոցով կարողացան վերադարձնել կիևահպատակ բոլոր իշխանությունները։
Մայիս Բարխուդարով
Կենսագրություն
Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը Մայիս Բարխուդարովին շնորհել է գեներալ-մայորի կոչում՝ Լելե Թեփե բարձունքի գրավման ռազմական գործողություններին անձամբ մասնակցության պատճառով։ Բարխուդարովն առաջին սպանն է, ով վերջին 20 տարվա ընթացքում հերոսության համար նախագահի կողմից արժանացել է այս կոչմանը ։
Ռուսական իշխանություններ
Ընդհանուր ակնարկ
Մստիսլավի մահը (1132 թվական) ընդունված է համարել քաղաքական մասնատվածության ժամանակաշրջանի սկիզբ (խորհրդային մարքսիստական պատմագրության մեջ՝ ավատատիրական մասնատվածության), սակայն Կիևյան պետությունը դեռևս մի քանի տասնամյակներ շարունակում էր մնալ ոչ միայն որպես ֆորմալ կենտրոն, այլ նաև հզոր իշխանություն, որի ազդեցությունը ծայրամասերի վրա չէր անհետացել, միայն թուլացել էր՝ համեմատած XII դարի առաջին քառորդի հետ։ Կիևյան իշխանը մինչև դարի կեսերը շարունակում էր տնօրինել Տուրովյան, Պերեյասլավյան և Վլադիմիրո-Վոլինյան իշխանությունները և Ռուսիայի յուրաքանչյուր շրջանում ունեցել է թե հակառակորդներ, թե կողմնակիցներ։ Կիևից առանձնացել են Չեռնիգովո-Սևերյան, Սմոլենսկյան, Ռոստով-Սուզդալյան, Մուրոմո-Ռյազանյան, Պերեմիշլյան և Տերեբովլյան իշխանությունները և Նովգորոդյան երկիրը։ Պատմիչները սկսել են իշխանությունները կոչել այն երկրների անուններով, որոնցով նախկինում անվանվել է Ռուսիան՝ ամբողջության մեջ («Ռուսական հող») կամ այլ երկրներ («Հունական հող»)։ Երկրները միջազգային հարաբերություններում հանդես էին գալիս որպես ինքնուրույն սուբյեկտներ և, առանձին բացառություններով, ղեկավարվում էին Ռյուրիկովիչների դինաստիայի կողմից. Կիևյան իշխանությունը և Նովգորոդյան Երկիրը չունեին սեփական դինաստիաներ և այլ երկրների իշխանների միջև պայքարի օբյեկտ էին դարձել (դրանով հանդերձ Նովգորոդում իշխանի իրավունքները խիստ սահմանափակ էին՝ հօգուտ տեղի բոյարական արիստոկրատիայի), իսկ Ռոման Մստիսլավիչի մահից հետո Գալիցո-Վոլինյան իշխանության համար 40 տարի շարունակ պատերազմ է մղվել հարավռուսական բոլոր իշխանների միջև, որն ավարտվել է Դանիել Ռոնանովիչ Վոլիսկու հաղթանակով։ Միևնույն ժամանակ պահպանվել են իշխանական ընտանիքի միասնությունը և եկեղեցական միասնությունը, ինչպես նաև Կիևի՝ որպես ռուսական ֆորմալ ամենագլխավոր մայրաքաղաքի և Կիևյան Երկրի ՝որպես բոլոր իշխանների ընդհանուր սեփականություն, մասին պատկերացումները։ Մոնղոլական ներխուժումներ սկզբին (1237 թվական) իշխանությունների ընդհանուր թիվը, ներառյալ ուդելները, հասել էին 50-ի։
Նորածինների որովայնացավեր
Այս իրավիճակը սովորաբար ինքնակառավարվող է, առանց երկարատև վնասակար ազդեցությունների, այնուամենայնիվ, այն կարող է շատ մտահոգող լինել ծնողների համար։ Բուժման եղանակները այս հասարակ խնդրի համար մնում են սահմանափակված։ Վերջերս հայտարարվել է, որ պրոբիոտիկները կարող են իրենցից որոշակի օգուտ ներկայացնել։ Մեկ բաց ՊՎՓ-ն, իրականացված 83 մայրական կաթով սնվող և որովայնացավով տառապող երեխաների մոտ (որոշված որպես երեխայի մոտ >3 ժամ անհանգստություն (ցավերի պատճառով) >3 օրում/ շաբաթում), ցույց տվեց, որ L. reuteri ATCC 55730 (108 ԳՁՄ, օրական մեկ անգամ, կերեկրելուց 30 րոպե հետո) վերահսկումը համեմատած սիմետիկոն դեղամիջոցի օգտագործման հետ (60 մլգ/օր որպես 15 կաթիլ օրը երկու անգամ կերակրելուց հետո) 28 օրվա համար տվեց ցավերի պատճառով անհանգստության միջինացված անգամների նշանակալի կրճատում։ Ուսումնասիրության վերջում պրոբիոտիկ խմբի 39 հիվանդների (95%) (այն հիվանդները, որոնց մոտ տեղի է ունեցել օրական միջինացված անհանգստության ժամանակի կրճատում փորձի ընթացքի 50% ժամանակով) և սիմետիկոն դեղամիջոցի խմբի 3 հիվանդների (7%) մոտ նկատվել է ցավերի մեղմացում։ Պարզել են L. reuteri-ի ոչ անբարենպաստ ազդեցությունները։ Չնայած նրան, որ L. reuteri-ի միջոցով նորածինների որովայնացավերի բուժման գործընթացի մեխանիզմը մինչև հիմա դեռ պարզված չէ, այս արդյունքները շատ կարևոր են։ Այնուամենայնիվ, այստեղ կան ուսումնասիրության մի քանի մեթոդիկ սահմանափակումներ, որոնցից են քողարկվող, չբացատրվող և բուժման վրա չազդող վերլուծությունները։ Այդ սահմանափակումները կարող են բերել ընտրության, արդյունավետության և/կամ հյուծման նախազգուշացման և, վերջին հաշվով, անվավեր արդյունքների։ Ուսումնասիրության մեկ այլ սահմանափակում է իրական պլացեբո խմբի բացակայությունը։ Այսպիսով, առկա տվյալներով ճիշտ դատողություններ անելու համար դեռ կան շատ անորոշություններ։
Ռուսական իշխանություններ
Ընդհանուր ակնարկ
Համընթաց շարունակվում էր նոր ուդելների ձևավորման գործընթացը (14-րդ դարում իշխանությունների ընդհանուր թիվը հասել էր 250-ի), բայց XIV—XV դարերում թափ հավաքեց նաև հակառակ գործընթացը, որի արդյունքը եղավ երկու վիթխարի ՝ Մոսկվայի և Լիտվական Մեծ իշխանությունների միավորումը ռուսական հողերի շուրջ։
Նորածինների որովայնացավեր
Գրականություն
Կատեգորիա:Մանրէաբանություն Կատեգորիա:Հիվանդություններ
Ժողովածու (1837)
Ժողովածու (1837), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 1837 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 16-րդ դարում (1762 թվականից հետո), ենթադրաբար Էջմիածնում։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 21.7×15.7 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 138 թերթից։ Գրված է երկսյուն, միասյուն, նոտրգրով։ Կազմը` կաշեպատ ստվարաթուղթ դրոշմազարդ։ Հիշատակարաններ՝ 107բ (ենթադրաբար Մատթեոս աբեղա) ։
Ռուսական իշխանություններ
Ընդհանուր ակնարկ
Հաջորդիվ ներկայացվում է այն ութ իշխանությունների (ներառյալ Նովգորոդյան հանրապետության) համառոտ պատմությունը, որոնք, որպես կանոն, հետազոտողների կողմից առանձնացվում են այն դեպքերում, երբ անհրաժեշտ չի լինում դիտարկել վերը նշված ռուսական բոլոր իշխանությունները, որոնք առաջացել են Հին Ռուսիայի անկման հետևանքով։ Որպես կանոն, ստորև թվարկվող իշխանությունները առանձնանում են զբաղեցրած բացառիկ մեծ տարածքով, քաղաքական և տնտեսական հզորությամբ, իսկ տարբեր ժամանակներում այստեղ իշխողները՝ համառուսական մասշտաբի ամբիցիաներով։ Տես նաև՝ XII-XV դարերի ռուսական իշխանությունների լրից ցանկը։
(4178) Միմեև
(4178) Միմեև (Mimeev), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1988 թվականի մարտի 13-ին Էլեանոր Հելինի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,18303 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,6263 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,7397 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2074,24 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,173557 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 1,04° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1988 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էլեանոր Հելինի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ռուսական իշխանություններ
Նովգորոդի Հանրապետություն
Նովգորոդը կիևյան իշխանների տիրապետությունից դուրս եկավ 1136 թվականին։ Ի տարբերություն ռուսական այլ երկրների, Նովգորոդյան երկիրը դարձավ ֆեոդալական հանրապետություն, որի գլուխ ոչ թե իշխանն էր կանգնած, այլ՝ մարզպետը (պոսադնիկ)։ Մարզպետը և տանուտերը ընտրվում էին վեչեի կողմից, այն դեպքում, երբ ռուսական մնացած երկրներում մարզպետին նշանակում էր իշխանը։ Նովգորոդցիները ռուսական մի քանի իշխանությունների հետ դաշինք ունեին ՝իրենց ինքնուրույնությունը մյուսներից պաշտպանելու, իսկ XIII դարի սկզբից ի վեր ՝ նաև արտաքին թշնամիների՝ Լիտվայի, մերձբալթիկայում հիմնավորված կաթոլիկ միաբանությունների դեմ պայքարելու համար։
1333 թվականից Նովգորոդ առաջին անգամ իշխելու հրավիրվեցին լիտվական իշխանական տան ներկայացուցիչները։ 1449 թվականին Մոսկվայի հետ դաշինքի համաձայն լեհական արքա և Լիտվայի մեծ իշխան Կազիմիր IV-ը հրաժարվեց Նովգորդի հանդեպ իր հավակնություններից, 1456 թվականին Վասիլի II Չարը Նովգորոդի հետ կնքեց անիրավահավասար Յաժելբիցիյան հաշտության պայմանագիրը, իսկ 1478 թվականին Իվան III-ը Նովգորոդը լրիվությամբ միացրեց իր տիրույթներին՝ լուծարելով վեչեն ։ 1494 թվականին Նովգորոդում փակվեց հանզայան առևտրի տունը ։
Վլադիմիրո-Սուզդալյան իշխանություն, Վլադիմիրի մեծ իշխանություն
Մինչև XIII դարի տարեգրություններում սովորաբար անվանվել է «Սուզդալյան երկիր», XIII դարի վերջերից՝ «Վլադիմիրյան Մեծ իշխանություն»։ Պատմագրության մեջ հիշատակվում է «Հյուսիս-արևելյան Ռուսիա» տերմինով։
Այն բանից հետո, երբ Ռոստով-սուզդալյան իշխան Յուրի Դոլգոռուկին երկարատև պայքարի արդյունքում հաստատվեց կիևյան իշխանությունում, նրա որդին Անդրեյ Բոգոլյուբսկին մեկնեց հյուսիս՝ Վիշգորոդից իր հետ վերցնելով Աստվածամոր սրբապատկերը (1155 թվական)։ Անդրեյը Ռոստով-Սուզդալյան իշխանության մայրաքաղաքը տեղափոխեց Վլադիմիր և դարձավ առաջին Վլադիմիրի Մեծ իշխանը։ 1169 թվականին նա կազմակերպեց Կիևի գրավումը և, ըստ ռուս պատմաբան Վ. Օ. Կլյուչևսկու, «ավագությունը բաժանեց պաշտոններից»՝ կիևյան իշխանի գահին նստեցնելով իր կրտսեր եղբորը, ինքն էլ մնաց իշխելու Վլադիմիրում։ Ամրապնդվելով Կիրյան երկրում՝ սմոլենսկյան Ռոստիսլավիչները կարողացան դիմադրել Անդրեյի՝ իրենց տիրույթները գրավելու փորձերին (1173 թվական)։ Անդրեյ Բոգոլյուբսկու մահից հետո իշխանության համար մղվող պայքարում հաղթող դուրս եկավ նրա կրտսեր եղբայր Վսեվոլոդ Մեծ Բույնը, ում ընդդեմ հին ռոստով-սուզդալյան բոյարության դրածոների սատարում էին իշխանության հարավարևմտյան տարածքների բնակիչները («խոլոպ-որմնադիրներ»)։ 119-ական թվականների վերջերին նրան հաջողվեց մնացյալ բոլոր, բացառությամբ՝ չեռնիգովյան և լեհական, իշխանների հանդեպ ճանաչել տալ իր ավագությունը։ 1211 թվականին, իր մահից քիչ առաջ, գահաժառանգման հարց բարձրացավ. Վսեվոլոդի ավագ որդի Կոստանտինը (ամուսնացած էր սմոլենսկյան իշխանադստեր հետ) պահանջեց իրեն տալ երկու խոշոր քաղաքները՝ Վլադիմիրը և Ռոստովը, իսկ Յուրիին՝ Սուզդալը։ Այդժամ, Վսեվոլոդը տարբեր սոցիալակն խավերի ներկայացուցիչների համագումար հրավիրեց գահաժառանգման հարցի քննարկման համար, որտեղ հաստատվեց Վսեվոլոդի՝ Կոստանտինին, ի օգուտ Յուրիի, գահից զրկելու որոշումը. Յուրին իշխեց Վլադիմիրում, իսկ Կոնստանտինը՝ Ռոստովում։ Սա նրանց միջև պատերազմի (1212—1216) պատճառ դարձավ Վսեվոլոդի մահից հետո։
1154 թվականից վլադիմիրյան իշխանների տիրապետության ներքո էր գտնվում Պերեյասլավյան իշխանությունը (բացառությամբ 1206-1213 թվականների կարճ ժամանակամիջոցի) ։
Վլադիմիրյան իշխանները Նովգորոդյան հանրապետության անկախությունը օգտագործում էին գյուղատնտեսական Օպոլյեից Տորժոկով պարենամթերք հայթայթելու համար, որպեսզի իրենց իշխանությունը տարածեին նաև նրա վրա։ Միաժամանակ, Վլադիմիրյան իշխանները իրենց ռազմական հնարավորութունները օգտագործում էին Նովգորոդին հարավից սպառնացող վտանգի դեմ պաշտպանական նպատակով, և 1231 և 1333 թվականներից անփոփոխ իշխել են Նովգորդում։ Ինչպես վերը նշվեց, 1333 թվականին Նովգորդը առաջին անգամ իշխելու հրավիրեց լիտվական իշխանական տան ներկայացուցչին։
1237-1238 թվականներին Վլադիմրյան իշխանությունը ենթարկվեց մոնղոլական ավերածությունների։ 1243 թվականին Բաթու խանը կանչեց վլադիմիրյան իշխան Յարոսլավ Վսեվոլոդովիչին և ճանաչեց Ռուսիայի ավագագույն իշխան։ 1250-ական թվականների վերջին մարդահամար անցկացվեց և սկսվեց իշխանության պարբերաբար շահագործումը մոնղոլների կողմից։ Նրա որդու՝ Ալեքսանդր Նևսկու մահից (1263 թվական) հետո Վլադիմիրը դադարեց մեծ իշխանների նստավայրը լինելուց։ XIII դարի ողջ ընթացքում նրա տարածքում կազմավորվեցին ուդելային
իշխանություններ՝ իրենց սեփական իշխանական տոհմերով՝ Բելոզերյան, Գալիցո-Դմիտրովյան, Գորոդեցկյան, Կոստրոմյան, Մոսկովյան, Պերեյասլավյան, Ռոստովյան, Ստարոդուբյան, Սուզդալյան, Տվերյան, Ուգլիցկյան, Յուրևյան, Յարոսլավյան (ընդհանուր՝ մոտ 13 իշխանություններ), ընդ որում՝ XIV դարում Տվերյան, Մոսկովյան և Նիժեգորոդյան-սուզդալյան իշխանները տիտղոսավորվեցին որպես «մեծ» ։
1299 թվականին համայն Ռուսիո մետրոպոլիտը Կիևից տեղափոխվեց Վլադիմիր, իսկ 1327 թվականին՝ Մոսկվա։
Կիևյան իշխանություն
Մստիսլավ Մեծի մահվանը (1132 թվական) հաջորդեց նրա կրտսեր եղբայրների և որդիների միջև ծայր առած բացահայտ պայքարը, ինչի շնորհիվ չեռնիգովյան Օլեգովիչները կարողացան ոչ միայն վերականգնել նախորդող ժամանակաշրջանում կորցրած իրենց դիրքերը, այլ նաև պայքար ծավալել նաև Կիևի համար։ XII դարի կեսերին տեղի ունեցան երկու խոշոր քաղաքացիական պատերազմներ (1146—1154 և 1158—1161), որի արդյունքում Կիևը կորցրեց Տուրովյան, Պերեյասլավյան և Վլադիմիրո-Վոլինյան իշխանությունների վրա իր անմիջական վերահսկողությունը։
Ինքը՝ Կիևյան երկիրը ևս մասնատվեց։ Մստիսլավ Իզյասլավիչի (1167—1169)՝ կառավարումն իր ձեռքում կենտրոնացնելու փորձը զայրացրեց ուդելային իշխաններին, ինչն էլ թույլ տվեց Անդրեյ Բոգոլյուբսկուն ստեղծել մի միություն, որի կողմից Կիևը, առաջին անգամ պատմության մեջ, ջախջախվեց քաղաքացիական կռիվների (1169) ժամանակ. այդ ընթացքում Անդրեյ Բոգոլյուբսկին, իր ազդեցությունը ամրապնդելով հարավում, շարունակեց զբաղեցնել վլադիմիրյան իշխանի գահը։
1201 թվականին Կիևյան երկրի հանդեպ իր իրավունքները ներկայացրեց Գալիցո-Վոլինյան իշխանության իշխան Ռոման Մստիսլավիչը։ Ռյուրիկ Մստիսլավիչի և նրա դաշնակիցների դեմ պայքարի արդյունքում Կիևը երկրորդ անգամ պարտություն կրեց։ Միաժամանակ, ընդհուպ մինչև Վսեվոլոդ Մեծ Բույնի մահը (1212) հարավռուսական իրականության վրա իրենց ազդեցությունը պահպանել են նաև վլադիմիրյան իշխանները ։
Կիևը շարունակում էր պայքարի կենտրոն լինել։ Չնայած փաստացի անկախությանը՝ մյուս իշխանությունները (Գալիցյան, Վոլինյան, Տուրովի, Սմոլենսկի, Չեռնիգովի, Սեվերյան, Պերեյասլավյան) զինուժեր էին ուղարկում կիևյան զորքահավաքի ժամանակ։ Այսպիսի վերջին զորահավաքն իրականացվել է 1223 թվականին պոլովցիների խնդրանքով՝ ընդդեմ նոր ընդհանուր թշնամու՝ մոնղոլների։ Սակայն Կալկայի ճակատամարտում դաշնակիցները պարտվեցին. կիևյան իշխան Մստիսլավ Ծերը իր 10 հազար զինվորների հետ զոհվեց, մոնղոլները հաղթանակից հետո ներխուժեցին Ռուսաստան, թեև չհասան Կիևին, ինչը նրանց արշավանքի նպատակներից մեկն էր։
1240 թվականին Կիևը այնուամենայնիվ զավթվեց մոնղոլների կողմից։ 1243 թվականին Բաթուն ավերված Կիևը հանձնեց «Ռուսական ցեղերի մեջ բոլոր իշխանների մեջ ամենահին» վլադիմիրյան իշխան Յարոսլավ Վսեվոլոդովիչին ։ Յարոսլավի մահից հետո Կիևն անցավ նրա որդուն՝ Ալեքսանդր Նևսկուն։ Սա տարեգրությունների մեջ Կիևի մասին, որպես Ռուսիայի կենտրոն, վերջին հիշատակությունն է Նոգայ ուլուսի անկումից (1300) հետո Դնեպրի ձախափնյա հսկայական տարածքները մտան Կիևյան երկրի կազմի մեջ, ներառյալ՝ Պերեյասլավլը և Պոսեմյեն, իշխանությունում ամրապնդվեց պուտիվլյան դինաստիան (Սվյատոսլավ Օլեգովիչի ժառանգները)։
Մոտ 1320 թվականին Կիևյան իշխանությունը հայտնվեց Լիտվական Մեծ իշխանության ազդեցության ներքո, և թեպետ պահպանեց իր ամբողջականությունը, այդ ժամանակից ի վեր այստեղ իշխում էին լիտվական դինաստիայի ներկայացուցիչները ։
Գալիցո-Վոլինյան իշխանություն
Յարոսլավիչների միջև Ռուսիայի բաժանումից հետո (1054) երկրի ողջ հարավ-արևմուտքը հայտնվեց Իզյասլավ Յարոսլավիչի ժառանգների իշխանության տակ։ 1086 թվականին ամենաավագ Յարոսլավիչի՝ Վլադիմիրի ժառանգները Պերեմիշլը և Տերեբովլը դուրս բերեցին վոլինյան իշխանների ազդեցության ոլորտից և 1140 թվականին այս երկրները միավորեցին որպես Գալիցյան իշխանություն։ Վոլինը XII դարի սկզբին հայտնվեց Վլադիմիր Մոնոմախի ժառանգների ավագ ճյուղի իշխանության տակ։ Սրա ներկայացուցիչները, վայելելով կիևցիների համակրանքը, ակտիվորեն պայքարում էին պոլովցիների դեմ՝ հանուն Կիևյան իշխանության, ընդդեմ սուզդալյան իշխանների։
Ռոման Մստիսլավիչը խաչակրաց չորրորդ արշավանքի ժամանակ իր մոտ ապաստանել է խաչակիրների կողմից արտաքսված բյուզանդական կայսր Ալեքսեյ III Հրեշտակին։ 1204 թվականին նա Հռոմի Ինոկենտիոս III պապից արքայական թագի առաջարկ է ստացել, բայց չի ընդունել։ Ըստ «ռուս առաջին պատմաբան» Վ. Ն. Տատիշչևի՝ Ռոման Մստիսլավիչը եղել է
ռուսական բոլոր հողերի քաղաքական համակարգման նախագծի հեղինակը։ Այս նախագծի համաձայն Կիևյան Մեծ իշխանը պետք է ընտրվեր վեց իշխանների՝ վլադիմիրյան (Վլադիմիր-Վոլինյան), չեռնիգովյան, գալիցյան, սմոլենսկյան, պոլոցկյան և ռյազանյան, կողմից։ Այս մասին այսպես է գրված հենց Ռոման Մստիսլավիչի նամակներ ցուցակում՝ : Նրանց իշխանությունը պետք է փոխանցվեր ժառանգաբար ավագ որդուն։ Տարեգրությունների մեջ Ռոման Մստիսլավիչը անվանվել է «ողջ Ռուսիայի ինքնակալ միապետ»։
1205 թվականին Ռոման Մստիսլավիչի մահից հետո երկարատև պայքար սկսվեց իշխանության համար, որից հաղթանակած դուրս եկավ նրա ավագ որդի և ժառանգորդ Ռոման Դանիելը, ով մինչ 1240 թվականը կարողացավ վերականգնել իր վերահսկողությունը հոր բոլոր տիրույթների նկատմամբ։ 1240 թվականի սկզբին սկսվեց մոնղոլների արևելյան արշավանքի վերջին փուլը, որն ուղղված էր Կիևի, Գալիցո-Վոլինյան իշխանության և Կենտրոնական Եվրոպայի դեմ։ 1250-ական թվականներին Դանիելը պայքարում էր մոնղոլների դեմ, բայց և այնպես նա հարկադրված եղավ ընդունել իր կախյալությունը նրանցից։ Գալիցո-Վոլինյան իշխանները տուրք էին վճարում և որպես ստորադրյալ դաշնակիցներ մասնակցում էին Լիտվայի, Լեհաստանի և Հունգարիայի դեմ Հորդայի ձեռնարկած արշավանքներին, բայց պահպանում էին գահի ժառանգման իրենց սեփական ընթացակարգը։
Գալիցո-Վոլինյան իշխանները իրենց ազդեցությունը տարածել էին նաև Տուրովի իշխանության վրա։ 1254 թվականին Դանիել Ռոմանովիչ Գալիցկին, Հորդայի դեմ պայքարում կարևորելով և ակնկալելով արևմտյան դաշնակիցների օգնությունը, համաձայնեց Պապից ընդունել հռոմեական արքայական տիտղոս և սկսեց կոչվել «Ռուսիայի թագավոր»։ Դանիել Ռոմանովիչի իշխանության ժամանակաշրջանը եղել է տնտեսական և մշակութային խոշորագույն վերելքի և Գալիցո-Վոլինյան Ռուսիայի քաղաքական ամրապնդման տարիներ։
Լև Դանիլովիչի օրոք Գալիցո-Վոլինյան իշխանությանը միացվել են Անդրկարպատը՝ Մուկաչևո քաղաքով, և Լյուբլինյան երկիրը (մոտ 1292 թվական)։
Ժողովածու (1837)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Մեդրիսալ
Մեդրիսալ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Հեքյարիի գավառում ։ Գտնվում էր Դիզա գյուղաքաղաքից 25 կմ հյուսիս-արևելք, մի գետակի լեռնային ակունքում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ռուսական իշխանություններ
Գալիցո-Վոլինյան իշխանություն
1299 թվականին Համայն Ռուսիո մետրոպոլիտի նստավայրը Կիևից Վլադիմիր տեղափոխելուց հետո Յուրի Լվովիչ Գալիցկին 1303 թվականին հասավ նրան, որ կասր Անդրոնիկոս II Պալեոլոգի և Կոստանդնուպոլսի պատրիարք Աֆանասի I –ի կողմից ստեղծվեց Գալիցյան թեմը, որը ընդմիջումներով գոյատևեց մինչև XIV դարը։ Գալիցյան թեմի մեջ մտնում էին Գալիցյան, Խելմսկյան, Պերեմիշլյան, Լուցկյան, Վլադիմիրյան և Տուրովի թեմերը։ Յուրի Լվովիչի որդիներ Լևը և Անդրեյը իշխել են համատեղ և զոհվել են 1323 թվականի գարնանը, ճակատամարտում։
1340 թվականին արդեն թուլացած (փլուզվել է 1349 թվականին) Գալիցո-Վոլինյան իշխանության տարածքները տիրապետալու համար զինված պայքար ծայր առավ Լեհական Թագավորության և Լիտվայի Մեծ իշխանության միջև։ Գալիցո-Վոլինյան հողերը Լիտվայի և Լեհաստանի միջև վերջնականապես բաժանվեցին 1392 թվականին։
Սմոլենսկյան իշխանություն
Իշխանությունն առանձնացել է Վլադիմիր Մոնամախի թոռան՝ Ռոստիսլավ Մստիսլավիչի օրոք։ Սմոլենսկյան իշխանները առանձնանում էին իրենց իշխանության սահմաններից դուրս իշխանություն ձեռք բերելու ձգտումներով, որի շնորհիվ այն գրեթե չի մասնատվել առանձին ուդելների և հետաքրքրություն է վայելել Ռուսիայի բոլոր շրջաններում։ Ռոստիսլավիչները եղել են Կիևի մշտական հավակնորդները և ամուր կառչած են եղել նրա արվարձանային (քաղաքամերձ) իշխանություններից։ 1181 թվականից մինչև 1194 թվականը Կիևյան երկրում հաստատվել է երկապետություն, երբ քաղաքում իշխում էր Սվյատոսլավ Վսեվոլոդովիչ Չեռնիգովսկին, իսկ մնացյալում՝ Ռյուրիկ Ռոստիսլավիչը ։ Սվյատոսլավի մահից հետո Ռյուրիկը մի քանի անգամ տիրեց կորցրեց Կիևը, իսկ 1203 թվականին, ինչպես մինչ այդ՝ Անդրեյ Բոգոլյուբսկին, քաղաքացիական կռիվների արդյունքում երկրորդ անգամ պատմության մեջ կործանեց Ռուսիայի մայրաքաղաքը։
Սմոլենսկյան իշխանության հզորության գագաթնակետը դարձան Մստիսլավ Ռոմանովիչի իշխանության տարիները. նա կիևյան իշխան է եղել 1214 թվականից մինչև 1223 թվականը։ Այս ընթացքում Ռոստիսլավիչների ազդեցության և վերահսկողության տակ էին գտնվում Նովգորորդը, Պսկովը, Պոլոցկը, Վիտեբսկը և Գալիչը։ Ըստ էության հենց Մստիսլավ Ռոմանովիչի, որպես կիևյան իշխան, հովանու ներքո է կազմակերպվել մոնղոլների դեմ Կալկայի ճակատամարտում պարտությամբ ավարտված համառուսաստանյան արշավանքը։
Մոնղոլների արշավանքներին ենթարկվել են միայն իշխանության արևելյան ծայրամասերը, բուն Սմոլենսկ նրանք չեն հասել։ Սմոլենսկյան իշխանները ճանաչել են իրենց կախյալությունը Հորդայից, 1275 թվականին իշխանության ներսում մոնղոլների կողմից մարդահամար է կատարվել։ Այլ իշխանությունների հետ համեմատած Սմոլենսկյան իշխանության վիճակը բավականին բարվոք է եղել։ Թաթարական արշավանքներին այն համարյա չի ենթարկվել, և շարունակել է մնալ սմոլենսկյան իշխանի վերահսկողության ներքո։ XIII դարի 90-ական թվականներին իշխանության տարածքն ընդարձակվել է Չեռնիգովյան երկրից Բրյանսկի իշխանության միացման հաշվին, միևնույն ժամանակ սմոլենսկյան իշխանները դինաստիական ամուսնության շնորհիվ ամրապնդվել են Յարոսլավյան իշխանությունում։ XIV դարի 1-ին կիսամյակում Իվան Ալեքսանդրովիչ իշխանի օրոք սմոլենսկյան իշխանները սկսեցին կոչվել «մեծ»։ Սակայն այդ ժամանակաշրջանում իշխանությունը բուֆերային գոտի էր դարձել Լիտվայի և Մոսկովյան իշխանության միջև, որոնց իշխանները ձգտում էին կախյալության մեջ առնել սմոլենսկյան իշխաններին, և աստիճանաբար գրավում էին նրանց տիրույթները։ 1395 թվականին Վիտովտը գրավեց Սմոլենսկը։ 1401 թվականին սմոլենսկյան իշխան Յուրի Սվյատոսլավիչը Ռյազանի աջակցությամբ վերականգնեց իր գահը, սակայն 1404 թվականին Վիտովտը կրկին պաշարեց քաղաքը և վերջնականապես այն միացրեց Լիտվային։
Չեռնիգովյան իշխանություն
Իշխանությունն առանձնացել է 1097 թվականին Սվյատոսլավ Ռոստիսլավիչի ժառանգների իշխանության ներքո, նրանց իրավունքները իշխանության նկատմամբ ճանաչվել են ռուսական այլ իշխանների կողմից Լյուբիչյան համագումարի ժամանակ։ Այն բանից հետո, երբ 1217 թվականին Սվյատոսլավիչներից կրտսերը զրկվեց իշխանությունից և նրա ժառանգների օրոք Չեռնիգովից առանձնացան ներքին Օկայի ափամերձ հողերը, իսկ 1167 թվականին ընդհատվեց Դավիդ Սվյատոսլավիչի ժառանգական գիծը, Օլեգովիչների դինաստիան ամրապնդվեց Չեռնիգովյան երկրի բոլոր իշխանություններում. հյուսիսային և վերինօկյան հողերին տիրում էին Վսեվոլոդ Օլեգովիչի ժառանգները (նրանք նաև Կիևի մշտական հավակնորդներն էին), Նովգորոդ-Հյուսիսային իշխանությունում՝ Սվյատոսլավ Օլեգովիչի ժառանգները։ Չեռնիգովում իշխում էին այս երկու ճյուղերի ներկայացուցիչները (մինչև 1226 թվականը)։
Բացի Կիևից և Վիշգորոդից, XII դարի վերջին և XIII դարի սկզբին Օլեգովիչներին կարճ ժամանակով հաջողվել է իրենց իշխանությունը տարածել Գալիչի և Վոլինի, Պերեյասլավլի և Նովգորոդի վրա։
1223 թվականին չեռնիգովյան իշխանները մասնակցել են մոնղոլների դեմ առաջին արշավանքին։ 1238 թվականի գարնանը մոնղոլական ներխուժման արդյունքում ավերվել են իշխանության հյուսիսարևելյան, 1239 թվականի աշնանը՝ հարավարևմտյան տարածքները։ Հորդայում 1246 թվականին չեռնիգովյան իշխան Միխայիլ Վսեվոլոդովիչի մահից հետո իշխանության տիրույթները բաժանվել են նրա որդիների միջև, ընդ որում՝ նրանցից ավագը՝ Ռոմանը, դարձել է Բրյանսկի իշխանը։ 1263 թվականին նա ազատագրել է Չեռնիգովը լիտվացիներից և այն միացրել է իր տիրույթներին։ Ռոմանից սկսած՝ Բրյանսկի իշխանները սովորաբար կրել են նաև Չեռնիգովի Մեծ իշխանի տիտղոսը։
XIV դարի սկզբին Բրյանսկում, ենթադրաբար՝ դինաստիական ամուսնության շնորհիվ հաստատվեցին սմոլենսկյան իշխանները։ Բրյանսկի համար պայքարը տևել է մի քանի տասնամյակ, մինչև 1357 թվականին լիտվական մեծ իշխան Օլգերդ Գեդիմինովիչը գահ բարձրացրեց դրա հավակնորդներից մեկին՝ ռոման Միխայլովիչին։ XIV դարի երկրորդ կեսին բրյանսկյան երկրում նրա զուգահեռաբար իշխում էին նաև Օլգերդի երկու որդիները՝ Դմիտրին և Դմիտրի-Կորիբուտը։ Օստրովյան համաձայնությունից հետո Բրյանսկի իշխանության ինքնավարությունը վերացավ, Ռոման Միխայլովիչը Սմոլենսկում դարձավ լիտվական դրածոն, որտեղ էլ սպանվեց 1401 թվականին։
Լիտվական մեծ իշխանություն
XIII դարում Մինդովգ իշխանի կողմից մի շարք տարածքներ տիրապետելու արդյունքում ձևավորվեց նոր պետության հիմք դարձած, այսպես կոչված,Լիտվա Մինդովգան։ Պետության ձևավորման մեջ համախմբման գործոններ են համարվում խաչակիրների ագրեսիան, որի դեմ Լիտվական մեծ իշխանությունը գրեթե երկու հարյուր տարիների ընթացքում հաջողությամբ պայքարել է, և Հորդայից եկող մշտական վտանգը։ 1320 թվականից 1323 թվականը Լիտվայի մեծ իշխան Գեդիմինը հաջող արշավանքներ է իրականացրել դեպի Վոլին և Կիև։ 1362 թվականին Օլգերդ Գեդիմինովիչի կողմից Հարավային Ռուսիայի վրա Լիտվայի վերահսկողությունը հաստատելուց հետո իշխանությունը վերածվեց պետության, որտեղ լիտվական հեթանոս բնակչության առկայության պայմաններում անգամ բնակչության մեծագույն մասը ռուսներ էին, տիրապետող կրոնը՝ ուղղափառությունը։ Իշխանությունը եղել է այդ ժամանակների ռուսական երկրների մեկ այլ կենտրոն հանդիսացող Մոսկվայի հակառակորդը։ Օլգերդի և նրա հաջորդների փորձերը ընդարձակելու իրենց ազդեցությունը հյուսիսարևելյան Ռուսիայում ավարտվել են անհաջողությամբ։
Լիտվայի մեծ իշխանության պատմության մեջ արմատական է եղել 1385 թվականին Լեհական Թագավորության հետ ունիան։ Լիտվայի մեծ իշխան Յագայլոն, ամուսնանալով լեհական գահի ժառանգորդ Յադվիգայի հետ, թագադրվել է որպես լեհական արքա։ Յագայլոյի ստանձնած պարտավորություններից մեկը եղել է չորս տարիների ընթացքում հյուսիսարևմտյան հեթանոսական երկրների քրիստոնեացումը։ Այս ժամանակներից ի վեր պետական ուժեղ աջակցություն ունեցող կաթոլիկության ազդեցությունը Լիտվական Մեծ իշխանությունում աճեց։ Ունիա կնքելուց մի քանի տարի անց դինաստիական պայքարի արդյունքում Յագայլոն փաստացի կորցրեց իր ազդեցությունը Լիտվական մեծ իշխանության վրա, բայց, այդուհանդերձ, ձևականորեն շարունակեց մնալ այդ պետության ղեկավարը։ Լիտվայի մեծ իշխան դարձավ նրա զրմիկ Վիտովտը, որի գրեթե քառասունամյա կառավարումը համարվում է Լիտվական մեծ իշխանության վերելքի ու ծաղկման ժամանակաշրջան։ Նրա օրոք լիովին կախյալության մեջ են առնվել Սմոլենսկը և Բրյանսկը, որոշակի ժամանակամիջոց Լիտվական մեծ իշխանության ազդեցության ոլորտում են եղել նաև Տվերը, Ռյազանը, Պրոնսկը, Մեծ Նովգորդը և մի շարք այլ ռուսական քաղաքներ։ Վիտովտին գրեթե հաջողվել է թոթափել լեհական ազդեցությունը, բայց նրա ծրագրերը ի չիք են դարձել Վորսկլի ճակատամարտում թաթարների կողմից կրած ջախջախիչ պարտության պատճառով։ Ժամանակակիցները նշել են, որ դեռևս կենդանության օրոք ճանաչվելով Մեծ՝ շատ ավելի ազդեցիկ կերպար էր, քան Յագայլոն։
1430 թվականին թագադրման նախօրեին Վիտովտի անսպասելի մահվանից հետո մեծ իշխանությունում կրկին պայքար սկսվեց իշխանությանը տիրելու համար։ Ուղղափառ ազնվականությանը գրավելու անհրաժեշտությունը հանգեցրեց ուղղափառների և կաթոլիկների իրավունքների հավասարեցմանը։ Իրավիճակը կայունացավ 1440 թվականին, երբ մեծ իշխան ընտրվեց Յագայլոյի երիտասարդ որդին՝ Կազիմիրը, ում ավելի քան կես դար տևած գահակալումը համընկնում է իշխանության կենտրոնացվածության ժամանակաշրջանի հետ։ 1458 թվականին կազիմիրի ենթակայության ռուսական հողերում ձևավորվեց մոսկովյանից անկախ կիևյան մետրոպոլիա։
Իշխանության աստիճանական թուլացումը և ուժեղացած Մոսկովյան պետության դեմ պայքարելու անհնարինությունը հանգեցրեց Լեհական Թագավորությունից ավելի մեծ կախյալության առաջացմանը։ Նյութական առումով ծանր Լիվոնյան պատերազմը Լիտվական մեծ իշխանության և Լեհական Թագավորության կողմից նոր ունիա կազմելու պատճառ դարձավ. այն հայտնի է Ռեչ Պոսպոլիտա անունով։ Չնայած Լիտվական մեծ իշխանության ինքնավարության զգալի սահմանափակմանը, ինչպես նաև մի շարք տարածքներ կորցնելուն, իշխանությանը անջատողական միտումներ չեն սպառնացել, որն արտահայտվել է 1588 թվականին կանոնադրության երրորդ խմբագրության ընդունմամբ։ մեծ իշխանության այս ժամանակահատվածում նկատելի են եվրոպական վերածնության ազդեցությունները, որոնք ուղղակիորեն կապված էին գերմանական Ռեֆորմացիայի հետ։
Լիտվական մեծ իշխանությունը Լիվոնյան պատերազմից հաղթանակած դուրս եկավ, և չնայած սրան, դրա հետևանքները երկրի համար բավականին ծանր էին։ հետագա դարերը նշանավորվում են լիտվականության աստիճանաբար տարալուծմամբ՝ լեհականության աճով։ Լեհականությունը ուղեկցվում էր կաթոլիկական հավատքի ակտիվացմամբ, որը հարվածի տակ էր դնում ուղղափառ եկեցին։ Ռազմական առումով Լիտվական մեծ իշխանությունը բավակնին թույլ էր, XVII և XVIII դարերի բազմաթիվ պատերազմները հիմնականում անհաջող ընթացք էին ունեցել։ Տնտեսական դժվարությունները, արտաքին ու ներքին հակամարտությունները, ինչպես նաև, ընդհանուր առմամբ միջակ կառավարումը հանգեցրեցին Ռեչ Պոսպոլիտայի թուլացմանը, որը շուտով ընկավ ավելի հզոր հարևանների ազդեցության տակ և ժամանակի ընթացքում զրկվեց քաղաքական ինքնուրույնությունից։ Պետության բարեփոխման փորձերը հանդիպում էին հարևան պետությունների բացահայտ հակազդեցությանը և ներքին ռեակցիայի։ Ընդհանուր առմամբ, բավականին թույլ և անկազմակերպ ջանքերը արտաքին միջամտության հանգեցրեցին, և շուտով պետությունը տրոհվեց Ռուսաստանի, Լեհաստանի և Ավստրիայի միջև։ Պետությունը, ընդ որում՝ թե Ռեչ Պոսպոլիտան, թե Լիտվական մեծ իշխանությունը, վերականգնելու բազմակի փորձերը ավարտվել են անարդյունք։
Մոսկվայի մեծ իշխանություն
1439 թվականին «համայն Ռուսիո» մոսկովյան մետրոպոլիտը չընդունեց հունական և հռոմեական եկեղեցիների Ֆլորենտական ունիան և փաստացի դարձավ ինքնակառավարվող։