cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Գլեյշեր (ազգային պարկ)
Կլիմա
Գլեյշեր ազգային պարկի տարածքը ներառում է մայրցամաքային ջրբաժան և բարձրությունների 2100 մետր տարբերություններ։ Այս գործոնները ստեղծում են կլիմաների և միկրոկլիմաների բազմազանություն։ Ինչպես մյուս բարձր լայնություններում, այստեղ էլ օդի միջին ջերմաստիճանը նվազում է բարձրության հետ ։ Պարկի արևմտյան մասը, որը տեղակայված է Խաղաղ օվկիանոսի ավազանում, ունի ավելի մեղմ և խոնավ կլիմա։ Տեղումների առավելագույն քանակը թափվում է ձմռանը և գարնանը, ամսական մոտավորապես 50-80 մմ։ Ձյուն գալիս է տարվա բոլոր եղանակներին, այդ թվում նաև ամռանը, ինչը եզակի չէ մեծ բարձրություններում։ Ձմռանը այստեղ կարող են ներթափանցել երկարատև սառնամանիքներ ստեղծող սառը օդային զանգվածները, ինչը աառավել տարածված է մայրցամաքային ջրբաժանից արևելք ընկած հատվածներում։ Առավել շատ ձյուն գալիս է արևմուտքում։ Զբոսաշրջային սեզոնի ընթացքում, ցերեկային առավելագույն ջերմաստիճանները հասնում են 15-20°С-ի, իսկ գիշերային նվազագույն ջերմաստիճանները՝ մինչև 5 °С-ի։ Մեծ բարձրություններում, միջին ջերմաստիճանները ավելի ցածր են։ Պարկի առավել ցածրադիր հովիտներում, ցերեկային առավելագույն ջերմաստիճանը կարող է հասնել մինչև 30 °С ։
Բռոունին փոքրիկ քաղաքում, որը տեղակայված է պարկից արևելք, Բլեքֆուտ արգելաբնակավայրում, գրանցվում են ջերմաստիճանային կտրուկ փոփոխություններ։ 24 ժամվա ընթացքում ջերմաստիճանային կտրուկ փոփոխությունների ռեկորդը (56 °C) պատկանում է այս վայրին. 1916 թվականի հունվարի 23-ի լույս 24-ի գիշերը օդի ջերմաստիճանը 7 °C-ից իջել է մինչև - 49 °C ։
ԱՄՆ երկրաբանական ծառայությունը, որը տեղակայված է պարկի արևմուտքում, սկսած 1992 թվականից իրականացնում է կլիմայի փոփոխության հետազոտություններ։ Բացի սառցադաշտերի նահանջի ուսումնասիրությունից, հետազոտությունները ներառում են նաև այլ ցուցանիշներ, այդ թվում անտառային հրդեհների էկոլոգիական և տարբեր տեսակների բնակության վայրի փոփոխության ուսումնասիրություններ։ Բացի սրանից ուսումնասիրվում են նաև լեռնային բուսականության առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դեբիտը (աղբյուրից դուրս հոսող հեղուկի կամ գազի քանակությունը որոշ ժամանակամիջոցում) և պարկի մակերեսային ջրերի ջերմաստիճանը (սովորաբար դա արվում է մշտական տեղակայված ջրաչափական կայաններում)։ Կատարվում են օդի բաղադրության տարբեր տարրերի չափումներ և հետազոտություններ։ Այս բոլոր հետազոտությունների արդյունքում հավաքված տվյալները օգնում են հասկանալ պարկի տարածքի կլիմայական փոփոխությունները։ Ստացված տվյալների համեմատումը երկրագնդի այլ հատվածներից ստացված տվյալների հետ հնարավորություն է տալիս հասկանալ կլիմայի փոփոխության առանձնահատկությունները երկրագնդի, ընդհանուր մասշտաբով ։
Գլեյշեր ազգային պարկը բնորոշվում է օդի և ջրի լավ որակով։ Պարկի շրջակայքում բացակայում են խոշոր բնակության վայրերը։ Գործարանների, ֆաբրիկաների և այլ պոտենցիալ աղտոտող կառույցների բացակայության շնորհիվ, այս տարածքների մարդածին աղտոտումը նվազագույն է ։ Այնուամենայնիվ պարկի լճերը հեշտ աղտոտվում են մթնոլորտային տարբեր նյութերից, որը ավելի նկատելի է դառնում մթնոլորտային տեղումներից հետո։ Սակայն այս տարածքների աղտոտման աստիճանը գնահատվում է աննշան, իսկ պարկի լճերն ու գետերը ունեն ջրի A-1 որակ, որը Մոնտանա նահանգի ջրի որակի առավելագույն աստիճանն է ։
Վարչություն և զբոսաշրջություն
Գլեյշեր ազգային պարկը գտնվում է ԱՄՆ ազգային պարկերի ծառայության հսկողության տակ։ Բնության պահպանվող այս տարածքում արգելված են որսը, փայտամթերումները և օգտակար հանածոների արդյունահանումը, ինչպես նաև նավթի և գազի հանքավայրերի հետախուզումը։ Պարկի շտաբ-շինությունը գտնվում է Մոնտանա նահանգում՝ Ուեսթ Գլեյշեր թաղամասում։ Տարեկան Գլեյշեր ազգային պարկ են այցելում մոտավորապես 2 միլիոն զբոսաշրջիկ։ Պարկի բյուջեն 2008 թվականին կազմել է 13․190․000 ամերիկյան դոլար ։ 2010 թվականին՝ պարկի հարյուրամյակի շեմին, իրականացվեց նրա տարածքում գտնվող ճանապարհի վերակառուցումը ( Going-to-the-Sun Road) ։
Ազգային պարկի տարածքում տարածված է հետիոտն տուրիզմը։ Բոլոր հետիոտն ուղիների ընդհանուր երկարությունը, միասին վերցրած կազմում է 1127 կմ ։ «Continental Divide National Scenic» արահետը պարկը հատում է հյուսիսից հարավ, սակայն այստեղ կան նաև այլընտրանքային ուրիշ ուղիներ, որոնք հիմնականում օգտագործվում են բարձրլեռնային ճանապարհների ձնաբուքերից փակվելու դեպքում։ «Pacific Northwest National Scenic» արահետը պարկը հատում է արևմուտքից արևելք։ Հետիոտն ճանապարհներին շների մուտքն արգելվում են, քանի որ այստեղ կան արջեր և այլ խոշոր կաթնասուններ, սակայն դրանք թույլատրվում են քեմփինգների (վրաններով տեղակայում) և ասֆալտապատ ճանապարհների մոտակայքում գտնվող տարածքներում։ Գլեյշերը մեկ օրվա համար առաջարկում է բազմաթիվ ուղիներ։ Վրաններ խփել և խարույկ վառել թույլ է տրվում միայն ամրագրված՝ կոնկրետ տարածքներում, որոնք գտնվում են ճանապարհներին մոտ, սակայն միայն թույլտվություն ունենալու դեպքում, որը տրվում է տեղեկատվական կենտրոններում կամ նախապես պատվիրելու դեպքում։ Ուղիների զգալի մասը, ձյան կուտակումների և ձնահյուսերի վտանգի պատճառով, անհասանելի է մինչև հունիսի սկիզբը ։ Բազմաթիվ բարձրլեռնային ուղիներ մինչև հուլիսի սկիզբը թաղված են ձյան մեջ։ Բացի հետիոտն ուղիների մոտ գտնվող վրանային ճամբարների տարածքներից, կան նաև տրանսպորտային ճամբարների համար նախատեսված տարածքներ։ Սենթ Մերիի և Ափգատեի ճամբարները գործում են ամբողջ տարվա ընթացքում, սակայն ոչ նպատակահարմար սեզոնին դրանց հնարավորությունները խիստ սահմանափակ են։ Տրանսպորտային միջոցների համար հասանելի, բոլոր ճամբարների տարածքները, սովորաբար գործում են հունիսի կեսից մինչև սեպտեմբերի կեսը ։
Տարածված հանգստի տեսակ է նաև ձկնորսությունը։ Գոյություն ունեն ազգային պարկի տարածքում ձկնորսությունը կարգավորող սահմանված կանոններ, սակայն ձկնորսության համար հատուկ թույլտվություն չի պահանջվում ։ Ձմեռային հանգիստը Գլեյշեր ազգային պարկում խիստ սահմանափակ է։ Ձնագնացներ քշելը պարկի ամբողջ տարածքում արգելված է։ Դահուկներ քշել թույլ է տրվում միային հովիտներում, ոչ մեծ բարձրություններում, որտեղ չկա ձնահյուսերի վտանգ ։
Պարկի խոշոր լճերում զբոսաշրջիկները հաճախ օգտագործում են նավակներ։ Մի քանի ավանդական, փայտե, զբոսաշրջային նավակներր, որոնք տեղավորում են մինչև 80 մարդ, շահագործվում են 1927 թվականից սկսած։ Պարկի հիմնական ճանապարհներով տեղափոխություններ են կատարվում ավանդական կարմիր պարկային ավտոբուսներով, որոնք հայտնի են «Red Jammers» անունով։ 2001 թվականին բոլոր ավտոբուսները ձևափոխվեցին «Ford Motor» ընկերության կողմից, ինչպես նաև շրջակա միջավայրի վրա ունեցած ազդեցությունը նվազեցնելու նպատակով վերափոխվեցին պրոպանով աշխատող շարժիչներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կատեգորիա ԲՊՀՄ II
Բարիշնիկովի դաստակերտ
Բարիշնիկովի դաստակերտ (Усадьба Барышникова), քաղաքային դաստակերտ Մոսկվայում։ Հասցեն՝ Մյասնիցկայա փողոց, տուն 42։ Մշակութային ժառանգության դաշնային նշանակության օբյեկտ է (գրանցման համար՝ 7735154000) ։
Պատմություն
Դաստակերտի շինարարության պատվիրատուն եղել է Բարիշնիկովների ազնվական հարուստ ցեղի ներկայացուցիչ պահեստազորի մայոր Իվան Իվանովիչ Բարիշնիկովը։ Շինարարությունը 1793-1802 թվականներին վարել է ճարտարապետ Մատվեյ Ֆեոդորովիչ Կազակովը ։
Շենքն ունի П-աձև հատակագիծ, կենտրոնական մասը զարդարված է կորնթոսյան սյունասրահով։ Գլխավոր բակը շրջապատում էին սյունազարդ սրահները, որոնք այժմ կորսված են։ Բակի ցանկապատը ձուլածո ճաղերով սպիտակաքար սյուներից է, այն անցնում է փողոցի գծով և միացնում է շենքի թևերը։ Շինության աջ մասի ծավալը թաքցնում է XVII դարի վերջի - XVIII դարի սկզբի երկհարկանի ապարանք։ Թեև 1812 թվականի հրդեհը չի վնասել դաստակերտը, այն կողոպտվել է ֆրանսիացի զինվորների կողմից, և Բարիշնիկովը ստիպված էր երկար ժամանակ վերականգնել իր ունեցվածքը ։
Տան հաջորդ սեփականատերերն էին ազնվականներ Բեկետովները։ Այնուհետև XIX դարի երկրորդ կեսին գույքը ձեռք է բերել պետությունը, դաստակերտում տեղակայվել է սևագործ բանվորների (նրանց թվին էին դասվում գյուղական բնակիչները, որոնք աշխատում էին Մոսկվայում) համար հիվանդանոցի Մյասնիցկայայի բաժանմունքը։ XX դարի սկզբին այստեղ, ըստ տեղեկատուների, գտնվում էր Մյասնիցկայա քաղաքային հիվանդանոցը։ 1923 թվականին հիվանդանոցը դաստակերտից տեղափոխվել է այլ շենք, իսկ նրա տեղը որոշ ժամանակ անց զբաղեցրել է ԽՍՀՄ առողջապահության ժողկոմի սանիտարական լուսավորության ինստիտուտը ։
1990-ական թվականների սկզբին երկարաժամկետ վարձակալության պայմաններով (49 տարով) շենք է տեղափոխվել «Արգումենտի ի ֆակտի» թերթի խմբագրությունը։ Իրականացվել է շենքի վերականգնում։ Պահպանվել է ներսույթի դեկորատիվ հարդարումը՝ առաստաղների որմնանկարները, խորաքանդակները, արհեստական մարմարից պատրաստված սյուները ։
Մարաջախտ
Արևմտահայերենում մարաջախտը այժմ օգտագործվում է որպես մարշալի հոմանիշ։
Կատեգորիա:Կիլիկյան Հայաստանի տիտղոսներ
Տավանյակո
Տավանյաքո (Tavagnacco), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Ֆրիուլի Վենետիկ Ջուլիա մարզի Ուդինե գավառում ։
Էտերպինի (Սոմի գավառ)
Էտերպինի (Éterpigny), համայնք Ֆրանսիայի Պիկարդիա մարզի Սոմ գավառում ։
Բնակչությունը 2006 թվականի դրությամբ կազմում է 185 մարդ, բնակչության խտությունը` 45.68 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 4.05 կմ² տարածք։
Տավանյակո
Ժողովրդագրություն
Բնակչության աճը
Էտերպինի (Սոմի գավառ)
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 125 կմ հյուսիս, Ամյեն քաղաքից 45 կմ արևելք։
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 113 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 75-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 38։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 66,4 %։ 75 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 66 անձ (42 տղամարդ և 24 կին)։ Գործազուրկ են եղել 9 անձ (4 տղամարդ և 5 կին)։ 38 անաշխատունակներից 15-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 9-ը` թոշակառուներ, իսկ 14-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Մարկոս Գաբիոս Ապիցիոս
Գրքի մասերը.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անտիկ գրողներ
Ալեքսեյ Գոնչարուկի կառավարություն
2020 թվականի մարտի 4-ին Գոնչարուկը հայտարարել է Ուկրաինայի վարչապետի պաշտոնից հեռանալու մասին։ Գոնչարուկի հրաժարականը Գերագույն Ռադայի կողմից հաստատվեց նույն օրը, ինչի արդյունքում կառավարությունը լուծարվեց։
Նախագահը և կառավարությունը
2019 թվականի հուլիսին նախագահ Զելենսկին հանձնարարել է մշակել ուկրաինական քաղաքացիություն տրամադրելու մեխանիզմ՝ որպես երկրորդ էթնիկ ուկրաինացիների համար բարեկամ երկրներից, որոնք ձգտում են մասնակցել իրենց պատմական հայրենիքի զարգացմանը։ Բացի այդ, Ուկրաինայի նախագահը հրամանագիր է ստորագրել, որի համաձայն Ուկրաինայի քաղաքացիություն կարող են ստանալ այն անձինք, ովքեր մասնակցել են «Ուկրաինայի ազգային անվտանգության և պաշտպանության ապահովման միջոցառումների իրականացմանը», ինչպես նաև անձինք, որոնք Ռուսաստանում ենթարկվել են քաղաքական հետապնդումների ։
2019 թվականի սեպտեմբերի 2-ին նախագահ Զելենսկին կարգադրել է, որ կառավարությունը մինչև 2019 թվականի հոկտեմբերի 1-ը նախապատրաստի, իսկ խորհրդարանը մինչև դեկտեմբերի 1-ը ընդունի գյուղատնտեսական նշանակության հողերի շուկայի մասին օրինագիծը և վերացնի հողի վաճառքի մորատորիումը ։ Այս օրինագիծը կառավարությունը Ռադա է ներկայացրել սեպտեմբերի վերջին ։ Նոյեմբերի 13-ին այն ընդունվեց առաջին ընթերցմամբ։ «Գյուղատնտեսական նշանակության հողերի շրջանառության մասին Ուկրաինայի որոշ օրենսդրական ակտերում փոփոխություն կատարելու մասին» օրինագիծը 2020 թվականի հոկտեմբերի 1-ից չեղյալ է հայտարարել գյուղատնտեսական նշանակության հողերի վաճառքի արգելքը ։
Զելենսկին կառավարությանը հանձնարարել է մինչև 2019 թվականի հոկտեմբերի 1-ը գործարկել «լայնածավալ սեփականաշնորհման» գործընթացը։ Առաջին մրցույթը պետք է անցկացվի ոչ ուշ, քան 2020 թվականի ապրիլի 1-ը ։
2019 թվականի սեպտեմբերի 2-ին նախագահ Զելենսկին կարգադրել է, որ կառավարությունը մինչև 2019 թվականի հոկտեմբերի 1-ը պատրաստի, Իսկ խորհրդարանը մինչև դեկտեմբերի 1-ը օրենքներ ընդունի խաղատների բիզնեսի օրինականացման և Սաթի արդյունահանման օրինականացման մասին ։
Նոր կառավարության ներկայացրած տնտեսական ռազմավարությունը, բացի հողերի վաճառքի մորատորիումի շուտափույթ չեղարկումից, նախատեսում էր նաև ավտոճանապարհների, նավահանգիստների և օդանավակայանների վերանորոգում։ Մինչև 2019 թվականի վերջը պետք է ընդունվեն օրենքներ, որոնք օրինականացնում են խաղային բիզնեսը և կարգավորում են սաթի արդյունահանումը Ուկրաինայի արևմտյան մի շարք շրջաններում։ Արդյունքում, Գոնչարուկի կարծիքով, արդեն 2021 թվականից ուկրաինական տնտեսությունը կաճի միջինը 7 %-ով, իսկ հինգ տարվա ընթացքում այն պետք է աճի մոտավորապես 40 %-ով։ ՀՆԱ աճը կապահովվի, մասնավորապես, օտարերկրյա ներդրումների և տնտեսության ազատականացման հաշվին։ Առաջնահերթ խնդիրներ Գոնչարուկը համարել Է ԱՄՀ առաքելության՝ Ուկրաինա կատարելիք այցի նախապատրաստումը և գազի տարանցման շուրջ Ռուսաստանի և ԵՄ-ի հետ բանակցություններին, 2020 թվականի բյուջեի մշակումը, «պետական ակտիվների կառավարման և մեծ սեփականաշնորհման բարեփոխման» սկիզբը, ինչպես նաև «էներգաարդյունավետության խթանման գործիքների գործարկումը և ռեյդերության հաղթահարումը» ։
Սեպտեմբերի 29-ին կառավարությունը, կատարելով նախագահի հանձնարարականը, հավանություն է տվել Ուկրաինայում խաղային բիզնեսի օրինականացման մասին օրենքի նախագծին, հաղորդվում է ուկրաինական կառավարության պաշտոնական կայքում։ Օրինագիծը նախատեսում է, որ «ազարտային խաղեր կանցկացվեն բացառապես հյուրանոցների տարածքում, խաղային սարքավորումներում՝ ծրագրային ապահովման օգտագործմամբ, որը համապատասխանում է միջազգային չափանիշներին» ։ Այդ ժամանակ էլ ընդունվել է օրենքների նախագծերի փաթեթը՝ սաթի արդյունահանման աշխատանքները կանոնակարգելու համար ։
Դեկտեմբերի 2-ին նախագահ Զելենսկին իր հրամանագրով կառավարությանը հանձնարարել է մինչև 2020 թվականի հուլիսի 1-ը դիվերսիֆիկացնել նավթի, գազի և այլ վառելիքի (բացի միջուկային) մատակարարումները, որպեսզի մեկ աղբյուրից մատակարարումները լինեն 30 տոկոսից ոչ ավելի։ Բացի այդ, Ուկրաինայի կառավարությունը պետք է միջոցներ ձեռնարկի 2020 թվականի հունվարի 1-ից հետո Ուկրաինայի տարածքով բնական գազի տարանցումը պահպանելու համար, ինչպես նաև Ռուսաստանի կողմից պատժամիջոցների տնտեսության վրա բացասական ազդեցությունը նվազեցնելու համար. Խոսքը այն ապրանքների մասին է, որոնց արտահանումը սահմանափակվել է կամ արգելվել է. օրինակ, նավթ և նավթամթերք ։
Դեկտեմբերի 27-ին Ալեքսեյ Գոնչարուկը հայտնել էր, որ կառավարությունը որոշում է ընդունել դյուրացնել այն օտարերկրացիների կողմից երկրի քաղաքացիություն ստանալու ընթացակարգը, որոնք Դոնբասում մասնակցել են ԴԺՀ և ԼԺՀ զինված ուժերի դեմ զինված հակամարտությանը ։
Սկանդալ
Հրապարակումը հանգեցրել է աղմկահարույց քաղաքական սկանդալի։ Նրանք ենթադրություններ են անում Իգոր Կոլոմոյսկիի մասնակցության մասին, որը կցանկանար կառավարության ղեկավարի պաշտոնում տեսնել ավելի լոյալ մարդու ։
Հունվարի 17-ին Ալեքսեյ Գոնչարուկը հրաժարականի դիմում է գրել և այն փոխանցել նախագահ Զելենսկուն։ Այդ ժամանակ էլ նա Ֆեյսբուքում գրել էր, որ դա արել է «նախագահի հանդեպ մեր հարգանքի և վստահության վերաբերյալ ցանկացած կասկած վերացնելու համար» ։ Զելենսկին նույն օրը հանդիպել է Գոնչարուկի հետ և, ինչպես հաղորդում է նախագահի մամուլի ծառայությունը, հայտարարել է, որ քննարկել է իր դիմումը և որոշել է իրեն և իր կառավարությանը շանս տալ, «եթե որոշեք որոշակի բաներ, որոնք այսօր շատ կարևոր են և անհանգստացնում են մեր հասարակությանը։ Ես կարծում եմ, որ նա կարող է օգնել իրեն և իր կառավարությանը։ Այժմ այն ժամանակը չէ, որ պետությունը տնտեսապես և քաղաքականապես խարխլվի» ։
Զելենսկին կառավարությունից պահանջել է «ներկայացնել նախարարությունների, գերատեսչությունների, պետական ընկերությունների ղեկավարների և նրանց տեղակալների աշխատավարձերի նոր հայեցակարգ՝ հաշվի առնելով երկրում տիրող իրավիճակը։ Այն նախարարները, որոնք չեն համաձայնի աշխատել կառավարության առաջարկած աշխատավարձի դիմաց, ստիպված կլինեն հրաժեշտ տալ կառավարությանը» ։
Զելենսկին նաև Գոնչարուկին հանձնարարել է կարգավորել պարգևավճարների հետ կապված իրավիճակը ։
Զելենսկին կարևորել է կառավարության ամրապնդումը՝ կադրային փոփոխությունների և որոշ նախարարությունների վերաձևակերպման միջոցով, ինչպես նաև բոլոր խմբակցությունների ժողովրդական պատգամավորների և խորհրդարանական հանձնաժողովների հետ շփումների հաստատումը ։
Հունվարի 17-ին, ինչպես հաղորդել Է Ուկրաինայի նախագահի մամուլի ծառայությունը, Վլադիմիր Զելենսկին իրավապահ մարմիններից պահանջել է երկու շաբաթվա ընթացքում հաստատել Ալեքսեյ Գոնչարուկի, նախարարների և Ուկրաինայի Ազգային բանկի ներկայացուցիչների հանդիպման ժամանակ ձայնագրություններին առնչություն ունեցողներին։ Զելենսկին պահանջել է մշակել անհրաժեշտ միջոցներ, որպեսզի բացառի նման միջադեպերը ապագայում և տեխնիկապես ապահովի տեղեկատվության պաշտպանությունը պետական իշխանության մարմինների բոլոր մակարդակների շինություններում՝ չթույլատրված գաղտնալսումից և խոսակցությունների ֆիքսումից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքականություն
Վերսալ-Վաշինգտոնյան համակարգ
Վերսալ-Վաշինգտոնյան համակարգ, պայմանագրերի համակարգ, որ հաստատել էին հաղթող պետությունները (գլխավորապես Մեծ Բրիտանիան, Ֆրանսիան, ԱՄՆ և Ճապոնիան) առաջին համաշխարհային պատերազմից (1914-1918) հետո։ Նպատակն էր ամրապնդել աշխարհի ետպատերազմյան վերաբաժանումը։ Ուղղված էր ոչ միայն պարտված պետությունների, այլև սովետական երկրի և գաղութային ու կախյալ երկրներում ազգաազատագական շարժման դեմ։ Վերսալ-Վաշինգտոնյան համակարգի հիմքում ընկած էին Վերսալի հաշտության պայմանագիրը (1919) և նրան առնչվող Սեն-Ժերմենի (1919), Նյոյի (1919), Տրիանոնի (1920) ու Սևրի հաշտության պայմանագրերը (1920), Վաշինգտոնի կոնֆերանսը 1921—1922, թվականներին ստորագրված մի շարք համաձայնագրեր և այլն։ Վերսալ-Վաշինգտոնյան համակարգը չկարողացավ վերացնել գերտերությունների միջև հակասությունները։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը (1939—1945) վերջնականապես քայքայեց Վերսալ-Վաշինգտոնյան համակարգը։
Վերսալի հաշտության պայմանագիր
Փարիզյան խաղաղության կոնֆերանսի ժամանակ որոշված պայմաններով 1919 թվականի հունիսի 28-ին կնքվեց Վերսալյան հաշտության պայմանագիրը՝ մի կողմից Անգլիայի, Ֆրանսիայի, ԱՄՆ-ի և մյուս հաղթանակած երկրների, մյուս կողմից պարտված Գերմանիայի միջև, ընդ որում վերջինիս համար խիստ ծանր պայմաններով։ Ընդհանուր առմամբ Գերմանիան կորցնում էր իր տարածքի 1/8 մասը և իր բնակչության 1/12 մասը, դաշնակիցներին էին անցնում գերմանական բոլոր գաղութները։ Բանակը չպետք է գերազանցի 100 հազարը, սուզանավեր ու օդային ունենալը Գերմանիային արգելվում էր, սակայն Գերմանիան ազատվում էր շրջափակումից։
Մինչև 1921 թվականի մայիսի 1-ը Գերմանիան պարտավորվում է վճարել դաշնակիցներին 20 միլլիարդ մարկ ոսկով։ 10 տարվա ընթացքում նա պարտավորվում է տրամադրել Ֆրանսիային 140 միլլիոն տոննա քարածուխ, 80 միլլիոն տոննա՝ Բելգիային, 77 միլլիոն տոննա՝ Իտալիային։ Գերմանիան հրաժարվում էր իր սեփականություններից և իրավունքներից Չինաստանում, Սիամում, Լիբերիայում, Մարոկկոյում, Եգիպտոսում։ Նա պարտավորվում էր հրաժարվել Բրեստ-Լիտովսկի և Բուխարեստի պայմանագրերից։
Պատերազմի արդյունքում և Վերսալի պայմանագրով հակասությունները դաշնակիցների միջև ավելի խորացան։ Սրվեցին հարաբերությունները Անգլիայի և Ֆրանսիայի, ԱՄՆ-ի և Անգլիայի, ԱՄՆ-ի և Ճապոնիայի և այլն։ Այս ամենին գումարվեցին արմատական հակասությունները կապիտալիզմի և սոցիալիզմի միջև։ Վերսալյան խաղաղությունը պետք է ավարտեր պատերազմը։ Իրականում այն դարձավ իրական վտանգ՝ կախված ամբողջ աշխարհի վրա։
Վաշինգտոնյան համաժողով
1921 թվականի հուլիսի 10-ին ԱՄՆ պետքարտուղար Հյուզը հանդես եկավ հայտարարությամբ Վաշինգտոնում հրավիրել համաժողով քննարկելու համար հարցեր ռազմածովային ուժերի սահմանափակման և լուծելու խաղաղ օվկիանոսյան ու հեռավորարևելյան խնդիրները։ Հրավիրվեցին Անգլիան, Ճապոնիան, Ֆրանսիան, Իտալիան, Բելգիան, Հոլանդիան, Պորտուգալիան և Չինաստանը։ Խորհրդային ղեկավարությունը չհրավիրվեց այս համաժողովին, ինչին նրանք հայտնեցին իրենց բողոքը, որ առանց իր ներկայության մասնակիցները փորձում են որոշումներ կայացնել Խաղաղ օվկիանոսի հետ կապված։ Ի պատասխան այս բողոքի ԱՄՆ դեսպանատունը Վլադիվաստոկում փաստաթուղթ տարածեց, որում ասվում էր, որ քանի որ չկա Ռուսական միասնական կառավարություն Ռուսաստանի շահերի պաշտպանությունը տրվում է ամբողջ համաժողովին։ ԱՄՆ-ն հասկացնել տվեց, որ ամեն դեպքում համաժողովը կայանալու է։ Այն նախատեսում էր իրականացնել նոյեմբերի 11-ին։ 1921 թ նոյեմբերի 12-ին բացվեց Վաշինգտոնի համաժողովը։ ԱՄՆ-ի պատվիրակությունը գլխավորում էր պետքարտուղար Հյուզը, նա էլ դարձավ համաժողովի նախագահ և առաջինն էլ նա հանդես եկավ։ Ամերիկյան կառավարության անունից նա առաջարկություն արեց՝ դադարեցնել գերհզոր ռազմական նավերի կառուցումը։ ԱՄՆ-ի պատճառները բավականին ակնհայտ էին։ Նա շահագրգռված էր, որպեսզի ժամանակավորապես դադարեցներ իր նավատորմի կառուցումը, դրա համար ԱՄՆ-ն դեռևս չուներ անհրաժեշտ կադրեր։ Բացի այդ կարողացավ հասնել հաջողության, որպեսզի կրճատվի հսկայական նավերի քանակությունը, որոնք չէին կարողանում անցնել Պանամայի ջրանցքը։
Պատերազմի տարիներին Մեծ Բրիտանիան կառուցել էր հսկայական նավատորմ և այն պահանջում էր հսկայական ծախսեր, ուստի համաձայնեց նախագծին։ Բրիտանիայի օրինակին է հետևում Ճապոնիան, այնուհետև Ֆրանսիան։ Սակայն Անգլիան հայտարարում է, որ կսկսի զինաթափումը, երբ Ֆրանսիան կկրճատի իր ցամաքային ուժերը։ Այս եղանակով անգլիական դիվանագիտությունը արհեստականորեն իրար դեմ էր փորձում հանել ԱՄՆ-ին և Ֆրանսիային։ ԱՄՆ-ն չէր ցանկանում սահմանափակել Ֆրանսիայի ցամաքային ուժերը, որպեսզի թույլ չտա Անգլիային մեծ ազդեցություն տարածել Եվրոպայում և պահել Գերմանիային բռունցքի մեջ։ Բայց ԱՄՆ-ին մեկ այլ երկրի ցամաքային ուժերի կրճատումն էր հետաքրքրում՝ դա Ճապոնիան էր։
Վաշինգտոնյան համաժողովը ավարտեց երկրագնդի բաժանման գործընթացը։ Այս իմաստով այն լրացնում էր Վերսալին։ Բայց ի տարբերություն Փարիզի, որտեղ անգլիացի և ֆրանսիացի դիվանագետները կարողացան շրջանցել ամերիկացիներին, այստեղ ամերիկացի դիվանագետները կարողացան հաջողության հասնել հեռավորարևելյան հարցերում։ Ճապոնիան ստիպված էր զիջումների գնալ չինական հարցում և հայտարարեց, որ կհանի իր զորքերը Սիբիրից։ Այս համաժողովը նշանակում էր, որ միջազգային քաղաքականության մեջ տեղի ունեցավ ուժերի վերադասավորում հօգուտ ԱՄՆ-ի։
Համակարգի բնորոշում
Վերսալյան համակարգը աշխարհի կարգավիճակի հաստատման համակարգն էր։ Նրա հիմնական առանձնահատկությունը հակասովետական ուղղվածությունն էր։ Վերսալյան համակարգում ամենամեծ օգուտը ստանում են Մեծ Բրիտանիան, Ֆրանսիան։ Ռուսաստանն այդ ժամանակ զբաղված էր քաղաքացիական պատերազմով, որի ժամանակ հաղթանակ են տանում բոլշևիկները։ Վաշինգտոնյան համաձայնությունները ստեղծվել էր հետպատերազմյան շրջանում Խաղաղօվկիանոսյան շրջանի երկրների փոխհարաբերությունները կարգավորելու և ծովային զինված ուժերը կրճատելու համար։
Պայմանագրերը, որոնք կնքվել են Վաշինգտոնյան կոնֆերանսում, լրացնում էին համաշխարհային պատերազմում հաղթանակած և պարտված երկրների միջև 1919-1920 թթ ստորագրված պայմանագրերի համակարգը։
Ճամբարակի լեռնանցք
Ճամբարակի լեռնանցք, լեռնանցք Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, Միափորի լեռնաշղթայի արևելյան մասում, 2060 մ բարձրության վրա։ Միացնում է Խնձորուտ և Գետիկ գետերի ավազանները ։
Վերսալ-Վաշինգտոնյան համակարգ
Համակարգի բնորոշում
1919-1920 թվականներին մշակվեց միջազգային հարաբերությունների Վերսալ-Վաշինգտոնյան համակարգը, որը կոչված էր ամրապնդել Առաջին համաշխարհային պատերազմի արդյունքը։
Ճամբարակի լեռնանցք
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնանցքներ Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռնագրություն
Վերսալ-Վաշինգտոնյան համակարգ
Համակարգի փլուզում
1930–ական թվականներին սկսվեց Վերսալյան համակարգի փլուզման գործընթացը։ Հեռավոր Արևելքում Ճապոնիային հաջողվեց հօգուտ իրեն փոխել Վաշինգտոնում հինգ տերությունների միջև կնքված պայմանագրի՝ վերջրյա և ստորջրյա նավատորմին վերաբերող դրույթները։ Նա ձեռնամուխ եղավ Չինաստանին նվաճման ծրագրին, իսկ Ազգերի լիգան արտահայտվեց ճապոնա–չինական հարաբերությունները կարգավորելու օգտին։ Ի պատասխան՝1933 թվականի Ճապոնիան դուրս եկավ Ազգերի լիգայից։ Խաղաղության Վաշինգտոնյան հահամակարգը Հեռավոր Արևելքում տապալվեց, Ճապոնիան ստացավ ազատություն պատերազմի սանձազերծման համար։ Նման իրադարձություններ էին տեղի ունենում նաև Եվրոպայում։ Հանրաքվեի արդյունքում Սաարի մարզը, որ 15 տարի Ազգերի լիգայի կառավարման ներքո էր 1935 թվականին անցավ Գերմանիային։ Վերջինս Ֆրանսիայից գնեց Սաարի հանքերը։ Դա մեծացրեց Գերմանիայի տնտեսական ներուժը։ Միակողմանիորեն խախտելով Վերսալյան պայմանագրի հոդվածները՝ 1935 թվականին Հիտլերը երկրում մտցրեց ընդհանուր զինվորական ծառայություն, ձեռնամուխ եղավ ուժեղ բանակի ու օդուժի ստեղծմանը։ Գերմանական ռազմամոլության վերածնմանը նպաստեցին նաև արևմտյան տերությունների կառավարությունները։
1935 թվականի հունիսին Մեծ Բրիտանիայի և Գերմանիայի միջև ստորագրվեց ծովային համաձայնագի։ Այն թույլ էր տալիս Գերմանիային ռազմածովային նավերի բեռնատարողությունը մեծացնել շուրջ հինգ անգամ, ինչպես նաև կառուցել ստորջրյա նավատորմ։ 1935 թվականի իտալական բանակը ներխուժեց Ազգերի լիգայի անդամ Եթովպիաև գրավեց նրա մայրաքաղաք Ադիս-Աբեբան։ Հաջորդ տարի Եթովպիան միացվեց Իտալիային։ Իտալիան նույնպես դուրս եկավ Ազգերի լիգայից 1937 թվականին։
1936 թվականին Գերմանիան գրավեց Հռենոսյան ապառազմականացված գոտին։ Սակայն դրանով խրախուսելով Հիտլերին շարունակելու Վերսալյան համակարգի վերանայման գործընթացը։ 1938 թվականին մարտին գերմանական զորքերն առանց դիմադրության մտան Ավստրիա։ Ավստրիան որպես ինքնուրույն պետություն դադարեց գոյություն ունենալուց։ Մեծ Բրիտանիա, Ֆրանսիան և Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներն կրկին գործնական ոչինչ չարեցին։
Մեծ Բրիտանիան այն կարծիքին էր, որ Գերմանիայի, Իտալիայի և Ճապոնիային նպատակը ոչ թե խոշոր պատերազմի սանձազերծումն էր, այլ պատերազմի սպառնալիքի միջոցով որոշակի տարածքների ու ազդեցության ձեռքբերումը։ Անպատժելիությունը ոգևորեց Գերմանիային անցնելու տարածքային 76 նոր ձեռքբերումների։ Նրա հայացքն ուղղվեց դեպի Չեխոսլովակիա, որը բարենպաստ ռազմավարական դիրք էր գրավում Եվրոպայի կենտրոնում և ուներ զարգացած արդյունաբերություն։
Գերմանիան պահանջեց Չեխոսլովակիայից հօգուտ իրեն հրաժարվել գերազանցապես գերմանական բնակչություն ունեցող Սուդեթի մարզից։ Մեծ Բրիտանիան և Ֆրանսիան մտադիր չէին Չեխոսլովակիայի համար պատերազմելու Գերմանիայի հետ։ Խորհրդային Միությունը պատրաստ էր օգնության հասնելու Չեխոսլովակիային։
Այդուհանդերձ, անգլիացիների և ֆրանսիացիների ճնշման ներքո Չեխոսլովակիան հրաժարվեց խորհրդային օգնությունից և ընդունեց Գերմանիայի պայմանները։ 1938 թվականի սեպտեմբերի 29–30-ը Մյունխենում տեղի ունեցավ հանդիպում՝ Չեմբեռլենի, Դալադիեի, Հիտլերի և Մուսսոլինիի մասնակցությամբ։ Արդյունքում կայացավ «Մյունխեն­յան գործարքը»։ Սուդեթի մարզը և Չեխոսլովակիայի մի շարք շրջաններ (երկրի տարածքի 1/3–ը) տրվեցին Գերմանիային, Լեհաստանին և Հունգարիային։ Հիտլերին հանձնելով չեխական հողերը՝ Մեծ Բրիտանիան և Ֆրանսիան հույս ունեին, որ Եվրոպայում կայունությունն ապահովվածէ։ Սակայն արդեն 1939 թվականին Գերմանիան զավթեց Չեխոսլովակիայի նաև մնացած մասը։ Չեխիան և Մորավիան դարձան գերմանական պրոտեկտորատ, իսկ Սլովակիայում ստեղծվեց ֆաշիստական կառավարություն։ Այսպես Եվրոպայում ուժերի հարաբերակցությունը փոխվում էր հօգուտ ֆաշիստական երկրների։ 1939 թվականին մարտին Գերմանիան զավթեց Լիտվայի Մեմել (ժամանակակից Կլայպեդա) նավահանգստային քաղաքը։ Իսկ այնուհետև գրավեց Ազգերի լիգայի վերահսկողության ն տակ գտնվող Դանցիգ (ժամանակակից Գդանսկ) անկախ քաղաքը։ Իտալիան իր հերթին բռնազավթեց Ալբանիան։ Վերսալ–վաշինգտոնյան համակարգը փլուզված էր, իսկ ագրեսորին խաղաղեցնել ու քաղաքականությունը՝ ձախողված։ Միայն այդ ժամանակ Մեծ Բրիտանիան և Ֆրանսիան բանակցություններ սկսեցին Խորհրդային Միության հետ՝ ագրեսորի դեմ համատեղ գործողությունների վերաբերյալ։
Մեծ Բրիտանիան և Ֆրանսիան հույս ունեին, որ իրենց կհաջողվի ֆաշիստական ագրեսիան ուղղել Խորհրդային Սոցալիստական Հանրապետություններ Միության դեմ։ Անգլիական կառավարությունը Լոնդոնում գաղտնի բանակցություններ էր վարում Գերմանիայի հետ։ Այդ իսկ պատճառով ԽՍՀՄ–ի հետ բանակցություններ սկսելով՝ Մեծ Բրիտանիան և Ֆրանսիան ձգձգում էին դրանք։ ԽՍՀՄ–ի վիճակը բարդանում էր, քանզի 1939 թվականին գարնանը Ճապոնիան ռազմական գործողություններ սկսեց նրադ աշնակից Մոնղոլիայի դեմ։ Դա ամեն պահի կարող էր վերաճել խորհրդա–ճապոնական պատերազմի։ Արդյունքում՝ ԽՍՀՄ–ը բանակցություններ սկսեց Գերմանիայի հետ։ 1939 թվականին օգոստոսի 23–ին Մոսկվայում կնքվեց չհարձակման վերաբերյալ խորհրդա–գերմանական համաձայնագիր, ինչպես նաևԱրևելյան Եվրոպայում ազդեցության ոլորտների սահմանագծման վերաբերյալ գաղտնի արձանագրություն։
Բացառվում էր նաև նոր «Մյունխենյան գործարքի» հավանականությունը, այնէ՝ ԽՍՀՄ–ի հաշվին Գերմանիային խաղաղեցնելու Մեծ Բրիտանիայի և Ֆրանսիայի հնարավոր փորձերը։ Պայմանագրին կից գաղտնի արձանագրությամբ Խորհրդային Սոցալիստական Հանրապետությունը նախկին Ռուսական կայսրության որոշ տարածքների վերադարձի հնարավորություն էր ստանում։ Սակայն ապագայում ԽՍՀՄ–ը պետք է տեղ գրավեր հակաֆաշիստական երկրների շարքում։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմ Կատեգորիա:Միջազգային հարաբերություններ
Հաճախորդ պետություն
Հաճախորդ պետությունը պետություն, որը տնտեսապես, քաղաքական կամ ռազմական առումով ենթակա է մեկ այլ ավելի հզոր պետության (այս հոդվածում այն կոչվում է վերահսկող պետություն) ։ Հաճախորդի պայմանների տեսակները ներառում են` հետևորդ պետություն, համատեղ գործող պետություն, խամաճիկ պետություն, նեոգաղութատիրական, պրոտեկտորատ, կախյալ պետություն և ենթակա պետություն։
Պարսկաստան, Հունաստան և Հռոմ
Հին պետությունները, ինչպիսիք են Պարսկաստանն ու Պարթևստանը, Հունական քաղաք-պետություններն ու Հին Հռոմը, երբեմն հաճախորդ պետություններ էին ստեղծում՝ ստիպելով այդ պետության ղեկավարներին ենթարկվել, հարգանքի տուրք մատուցել նաև զինվորներին։ Օրինակ, դասական Աթենքը ստիպեց թույլ պետություններին մտնել Աթենական ծովային միություն և որոշ դեպքերում նրանց պարտադրում էին ժողովրդավարական կառավարություն։ Ավելի ուշ Փիլիպոս II Մակեդոնացին նույն կերպ սահմանեց Կորնթոսյան միություն։ Հաճախորդ պետությունների առավել բեղմնավոր օգտատերերից մեկը Հռոմեական հանրապետությունն էր, որը կայսրությունը նվաճելու և կլանելու փոխարեն որոշեց հաճախորդ պետություններին դարձնել այն մարդկանցից, ում նա հաղթել էր (Օրինակ ՝ Դեմետրիյոս Ֆարոս), քաղաքականություն, որը տևել էր մինչև Մ.թ. ա. 1-ին դարը, երբ նա դարձավ Հռոմեական կայսրություն։ Երբեմն հաճախորդը ոչ թե նախկին թշնամի էր, այլ հավակնորդ, որին օգնեց Հռոմը, հայտնի օրինակ՝ Հերովդես I Մեծը։ Հաճախորդ պետությունների օգտագործումը շարունակվել է միջնադարում, երբ ֆեոդալական համակարգը սկսեց ամրապնդվել։
Օսմանյան կայսրություն
Կախյալ կամ ենթակա պետությունների թիվը փոխվել է ժամանակի ընթացքում, սակայն նկատելի են եղել Ղրիմի խանությունը, Վալախիան, Մոլդովան, Տրանսիլվանիան, Մեքքայի Շարիֆաթը և Աչեհի Սուլթանատը։
Ռուսաստան և Սերբիա
Մեծ Բրիտանիան և Ավստրիան Սերբիան դիտարկել են որպես Ռուսաստանի կողմից վերահսկվող հաճախորդ պետություն ։ Շատ պատմաբաններ Սերբիան անվանում են հաճախորդ պետություն, սակայն պատմաբան Քրիստոֆեր Քլարկը համաձայն չէ։ Նա ասում է, որ ռուսները սխալվեցին՝ մտածելով, որ Սերբիան հաճախորդ պետություն է։ Չհրապարակված մեկնաբանության մեջ Քլարկը հաստատում է․
"«Դա եղել է նախաձեռնություն [Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարար Սերգեյ Սազանովի կողմից], որի նպատակն էր բարձրացնել ռիսկը թույլ տալու, որ Սերբիան դառնա տեսնելու Սերբիան, որպես հաճախորդ; ... Որքան ինձ հայտնի է, Սերբիան երբեք որևէ մեկի հաճախորդը չի եղել։ [...] Սա սխալ է, երբ մեծ տերությունները կարծում են, որ կարող են ապահովել «հաճախորդ պետությունների» ծառայությունները, որ այդ «հաճախորդները» երբեք էլ փաստացի «հաճախորդներ» չեն։ Սա սխալ է, որը, հավանաբար, այսուհետ էլ կկատարվի մեր քաղաքական առաջնորդների կողմից, թեև հույս ունեմ, որ մի օր դա կդադարի» ։"
Ֆրանսիա
Հեղափոխական և նապոլեոնյան դարաշրջանում (1789-1815) Ֆրանսիան նվաճեց Արևմտյան Եվրոպայի մեծ մասը և հիմնեց մի քանի հաճախորդ պետություններ։ Սկզբում, Ֆրանսիական հեղափոխական պատերազմների ժամանակ, այդ պետությունները ստեղծվեցին որպես հանրապետություններ (այսպես կոչված ՝ «հանրապետական ​​դաշնակիցներ» կամ «եղբայրական հանրապետություններ»)։ Դրանք ստեղծվել էին Իտալիայում (Իտալիայի հյուսիսում գտնվող Սիսալպյան հանրապետությունը, Իտալիայի հարավում գտնվող Պարթենոպյան հանրապետությունը), Հունաստանում (Սեպտինսուլար Հանրապետություն), Շվեյցարիայում (Հելվետյան հանրապետություն և Ռոդանիկ հանրապետություն), Բելգիայում և Նիդեռլանդներում (Բաթավյան հանրապետություն)։
Առաջին Ֆրանսիայի կայսրության ժամանակ, երբ Նապոլեոնը և ֆրանսիական բանակը նվաճեցին Եվրոպան, այդպիսի պետությունները փոխվեցին, և ստեղծվեցին մի քանի նոր պետություններ։ Իտալական հանրապետությունները վերածվեցին Իտալիայի Թագավորության՝ հյուսիսում Նապոլեոնի անմիջական վերահսկողության և հարավում՝ Նեապոլի Թագավորության տակ, նախ՝ Ժոզեֆ Բոնապարտի, իսկ հետո՝ մարշալ Յոախիմ Մյուրատի օրոք։ Իտալական թերակղզում՝ Էտրուրիայի թագավորությունում ստեղծվեց երրորդ պետություն։ Բաթավյանի հանրապետությունը փոխարինվեց Հոլանդիայի թագավորությամբ, որը ղեկավարում էր Նապոլեոնի երրորդ եղբայրը՝ Լուի Բոնապարտը։
Ընդհանուր 35 գերմանական նահանգներից, բոլոր ֆրանսիացիները, առանձնացվել են Սրբազան Հռոմեական կայսրության կողմից՝ Հռենոսյան միություն ստեղծելու համար, հաճախորդ պետությունը ստեղծվել է Ֆրանսիայի և արևելքի իր երկու ամենամեծ թշնամիների՝ Պրուսիայի և Ավստրիայի միջև բուֆերով ապահովելու համար։ Այս նահանգներից երկուսը նապոլեոնյան արարչություններ էին. Վեստֆալիայի հսկայական թագավորությունը, որը ղեկավարվում էր կայսրի կրտսեր եղբոր՝ Ժերոմ Բոնապարտի կողմից և Վյուրցբուրգի Մեծ դքսությունը։
Պիրենեյան պատերազմներից հետո Իսպանիան նույնպես վերափոխվեց Իսպանիայի թագավորության՝ Ժոզեֆ Բոնապարտի օրոք․ Ինչպես Լեհաստանը, որից հետո էլ Վարշավայի դքսությունը։
20-րդ դարում Ֆրանսիան սկսեց կիրառել Ֆրանսաֆրիկի հայեցակարգը, նրա անունը իր նախկին աֆրիկյան գաղութների համար, որոնք երբեմն տարածվում էին նախկին Բելգիական գաղութներում։ Ներկայումս այս տերմինը օգտագործվում է Աֆրիկայում գտնվող Ֆրանսիայի նախկին գաղութների հետ կապված, իբր նեոգաղութային հարաբերությունները որոշ դեպքերում քննադատելու համար։
Ներգրավված երկրները մատակարարում են նավթ և հանքանյութեր, որոնք կարևոր են Ֆրանսիայի տնտեսության համար։ Բացի այդ, ֆրանսիական ընկերությունները առևտրային հետաքրքրություններ ունեն մայրցամաքի մի քանի երկրներում։ Կարծես դա բավարար չէր, Աֆրիկայի ֆրանսախոս երկրները օգնում էին պահպանել Ֆրանսիայի իմիջը որպես համաշխարհային տերություն՝ քվեարկելով ՄԱԿ-ում ֆրանսիական նախաձեռնություններին աջակցելու օգտին ։
Բրիտանական կայսրություն
Բրիտանական կայսրությունում Հնդկաստանի Իշխանական Նահանգները տեխնիկապես անկախ էին և 1947-ին տեխնիկական անկախություն ստացան (թեև Հայդարաբադի նիզամն իսկապես ընտրեց անկախությունը, բայց չկարողացավ պահպանել իր անկախությունը Հնդկաստանից)։ 1922 թվականին Եգիպտոսի անկախությունը տեխնիկապես վերջ դրեց Եգիպտոսում Մեծ Բրիտանիայի պաշտպանությանը։ Սուդանը շարունակում էր իշխել որպես անգլո-Եգիպտական ​​Սուդան` մինչև Սուդանի անկախությունը՝ 1956 թվականը, մինչև Սուեզի ճգնաժամը չավարտվեց, Բրիտանիան նույնպես հետաքրքրված էր Եգիպտոսով։ Իրաքը թագավորություն դարձավ 1932 թվականին։ Յուրաքանչյուր դեպքում տնտեսական և ռազմական իրողությունները ի հայտ եկան ոչ թե ամբողջականացնելու անկախությունը, այլ կարգավիճակը, երբ տեղի իշխանները բրիտանացի հաճախորդներ էին։ Նմանապես, Աֆրիկայում (օրինակ՝ Հյուսիսային Նիգերիան՝ Լորդ Լուգարդի օրոք) և Մալայան՝ Մալայզիայի դաշնային պետությունների և Մալայզիայի ոչ դաշնային պետությունների հետ; անուղղակի օրենքի քաղաքականություն։
Գերմանիա
Ֆրանսիական ռազմագործողությունում Ֆրանսիայի պարտությունից հետո, Վիշի-Ֆրանսիան ստեղծվեց որպես նացիստական Գերմանիայի հաճախորդ պետություն, որը այդպես մնաց մինչև 1942 թվականը, երբ այն վերածվեց խամաճիկ կառավարության մինչև 1944-ի ազատագրումը։ Գերմանիան իր նոր նվաճած Արևելյան տարածքներում նաև ստեղծեց հաճախորդ պետություններ, ներառյալ Սլովակիայի Հանրապետությունը, Խորվաթիայի պետությունը և Ալբանիայի Թագավորությունը։
Միավորված ազգերի կազմակերպություն
Սառը պատերազմի տարիներին Միացյալ Նահանգների հետ սերտ կապ ունեցող ավտորիտար ռեժիմների նկատմամբ կիրառված տերմինը, ավելի նպատակահարմար անվանում էին ԱՄՆ վստահված պետություններ, ինչպիսիք էին Հարավային Վիետնամը, Ինդոնեզիան (1966-1998) Սուհարտոյի ռեժիմի ներքո, Իրանը մինչև 1979 թվականը, Կամբոջան՝ համաձայն Լոն Նոլի ռեժիմի ներքո 1970-ից 1975 թվականներին, Ֆիլիպինները՝ Ֆերդինանդ Մարկոսի գլխավորությամբ՝ 1965-ից 1986 թվականներին և Սաուդյան Արաբիան։ ԱՄՆ-Իրան հարաբերությունները Մոհամմադ Ռեզա Փահլավի շահի կողմից (թագադրվելով 1941-ից 1979 թվականներին) անվանվեց ժամանակակից քաղաքագիտության օրինակ ։
Մտքի դպրոցը տեսավ Կանադայի ավելի վաղ մարմնավորումը որպես Միացյալ Նահանգների հաճախորդ պետություն ։
Այդ տերմինը կարելի է օգտագործել նաև այն պետությունների համար, որոնք տնտեսապես չափազանց կախված են ավելի հզոր ազգից։ Խաղաղ օվկիանոսի երեք երկրները, որոնք կապված են Միացյալ Նահանգների հետ, համաձայն Ազատ ասոցիացիայի համաձայնագրի (Միկրոնեզիայի Դաշնային Նահանգներ, Մարշալյան կղզիներ և Պալաու), կարող են որոշ չափով ընկնել այս կատեգորիայի տակ։
Ճապոնիա
19-րդ դարի վերջին ճապոնական կայսրությունը աստիճանաբար նվազեցրել Էր Կորեայի Ջոսիոնի կարգավիճակը մինչև հաճախորդ պետություն։ 20-րդ դարի սկզբին այն վերափոխվեց ուղղակի կառավարման։ Մանջոու-Գոն, ընդհակառակը, խամաճիկային պետություն էր մնացել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում։
Խորհրդային միություն
Խորհրդային լիազորները կամ «հաճախորդ» պետությունները ներառում էին Վարշավայի պայմանագրի կազմակերպություն երկրների մեծ մասը, որոնց քաղաքականությունը Խորհրդային ռազմական հզորության և տնտեսական օգնության ուժեղ ազդեցության տակ էին։ Երրորդ աշխարհի այլ երկրները մարքսիստական-լենինյան կառավարությունների հետ պարբերաբար քննադատվել են որպես Խորհրդային լիազորներ, այդ թվում Կուբան, Կուբայական հեղափոխությունից հետո, Կորեայի Ժողովրդա-Դեմոկրատական Հանրապետությունը, Անգոլայի Ժողովրդական Հանրապետությունը, Մոզամբիկի Ժողովրդական Հանրապետությունը, Աֆղանստանի Ժողովրդավարական Հանրապետությունը և Վիետնամի Դեմոկրատական Հանրապետությունը (Հյուսիսային Վիետնամ)։ Խորհրդային Միությունում Ուկրաինական ԽՍՀ-ն և Բելառուսական ԽՍՀ-ն տեղ են ունեցել Միավորված ազգերի կազմակերպությունում, բայց փաստացի եղել են բուն խորհրդային տարածք։
Իրան
Լիբանանը, Սիրիան և Իրաքը որոշ չափով կոչվում էին Իրանի հաճախորդ պետություններ։
Միավորված ազգերի կազմակերպություն
Համաձայն ազատ Ասոցացման համաձայնագրի կան երեք խաղաղ կղզի պետություններ․
Վալտեր Լադվիգ III-ը՝ Լոնդոնի Թագավորական քոլեջի միջազգային հարաբերությունների ամբիոնի դոցենտը, Իրաքը և Աֆղանստանը դասակարգում է որպես Միավորված ազգերի կազմակերպության «ժամանակակից հաճախորդ պետություններ» ։ 2011 թվականին Ատլանտիկան ընդգրկել է Աֆղանստանը, Պակիստանը, Իրաքը, Իսրայելը, Սաուդյան Արաբիան, Թայվանը, Կոլումբիան, Հարավային Կորեան, Եմենը և Բահրեյնը որպես Ամերիկայի հաճախորդ պետություններ ։ Այս տերմինը օգտագործվել է նաև Ուկրաինան, Վրաստանը , Բրազիլիան , Ճապոնիան , Մյանմարը և Ավստրալիան նկարագրելու համար ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Աշխարհառազմավարություն Կատեգորիա:Ինքնիշխանություն Կատեգորիա:Անկախություն
Բլիյո
Բլիյո (Blieux), համայնք Ֆրանսիայում, որը գտնվում է Պրովանս Ալպեր Լազուր ափ մարզի Վերին Ալպերի Պրովանսի գավառում։ Մտնում է Բարեմ կանտոնի կազմի մեջ։ Կոմունայի շրջանը՝ Դին լե Բեն։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 04030։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 57 մարդ։
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 37 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 22-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 15-ը անգործ (ակտիվության ցուցանիշը 59,5 %, 1999 թվականին եղել է՝ 75,7 %)։ 22 աշխատունակ բնակիչներից 15-ը աշխատում էին (7 տղամարդ և 8 կին), անաշխատանք էին 7-ը (5 տղամարդ և 2 կին)։ 15 անգործ մարդկանցից 4-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 5-ը թոշակառու, 6-ը չէին աշխատում այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Էտինհամ
Էտինհամ (Étinehem), համայնք Ֆրանսիայի Պիկարդիա մարզի Սոմ գավառում ։
Բնակչությունը 2006 թվականի դրությամբ կազմում է 319 մարդ, բնակչության խտությունը` 28.79 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 11.08 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 125 կմ հյուսիս, Ամյեն քաղաքից 29 կմ արևելք։
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 220 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 161-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 59։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 73,2 %։ 161 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 141 անձ (77 տղամարդ և 64 կին)։ Գործազուրկ են եղել 20 անձ (10 տղամարդ և 10 կին)։ 59 անաշխատունակներից 12-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 22-ը` թոշակառուներ, իսկ 25-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Սուտրիո
Սուտրիո (Sutrio), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Ֆրիուլի Վենետիկ Ջուլիա մարզի Ուդինե գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 1373 մարդ 2008 թվականի մարդահամարի տվյալների, բնակչության խտություն՝ 66 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 21 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 33020։ Հեռախոսային կոդ՝ 0433։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ճակտոն
Ճակտոնը հայկական ճարտարապետության մեջ
Հայկական ճարտարապետական հուշարձաններից ճակտոն ունեն Գառնիի տաճարը, (մ.թ. 1-ին դար), Քասաղի (4-րդ դար), Աշտարակի Ծիրանավոր (5-րդ դար) եռանավ բազիլիկները, Տեկորի գմբեթավոր բազիլիկը (5-րդ դար), Լեռնակերտի (4-րդ դար), Կուրթանի, Գյուլագարակի (6-րդ դար) միանավ եկեղեցիները և այլն։
Կատեգորիա:Ճարտարապետական ​​տարրեր Կատեգորիա:Տանիք Կատեգորիա:Շինարարական տարրեր և կառուցվածքներ
Սաքսոնիա
Սաքսոնիա (Sachsen (Զաքսեն); սորբերեն Sakska (Սակսկա); (Սաքսոնիա)) Գերմանիայի մարզ է։ Սաքսոնիայի մայրաքաղաքը Դրեզդենն է։Սահմանակցում է հյուսիսից Բրանդերբուրգ,հյուսիս-արևմուտքից Սաքսոնիա-Անհալթ,արևմուտքից Թյուրինգիա,հարավ-արևմուտքից Բավարիա երկրամասերին,հարավից Չեխիա յին,արևելքից՝ Լեհաստան ին։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:1990 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Զինվորական գերեզմանատուն № 1 (Օժեննա)
Զինվորական գերեզմանատուն № 1 (Օժեննա) (Cmentarz wojenny nr 1 - Ożenna), զինվորական գերեզմանատուն, որը գտնվում է Օժեննա գյուղի մերձակայքում՝ Անդրկարպատյան վոևոդությունում, Լեհաստան։ Գերեզմանը մաս է կազմում Արևմտագալիցիական զինվորական գերեզմանոցի, որը ստեղծվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին։ Գերեզմանոցում հուղարկավորված են Ռուսական բանակի զինծառայողները, ովքեր զոհվել են այդ պատերազմի ժամանակ։
Պատմություն
Գերեզմանատունը հիմնվել է 1914 թվականին սլովակ ճարտարապետ Դուշան Յուրկովիչի նախագծով։ Այն իրենից ներկայացնում է մեկ ընդհանուր եղբայրական գերեզման, որտեղ հուղարկավորել են շուրջ 130 Ռուսական բանակի զինծառայողներ (ըստ գերեզմանաքարի արձանագրության նշված է 150 թիվը), ովքեր նահատակվել են 1914 թվականի նոյեմբերի 21-ին։
Զինվորական գերեզմանատուն № 1-ը գտնվում է Չերեմխի լեռան լանջերին՝ դժվարամատչելի մի վայրում։ Ներկայից դրությամբ գերեզմանը գտնվում է ոչ բարվոք վիճակում։ 2011 թվականին եղբայրական գերեզմանոցի տարածքը մաքրվեց մացառուտներից և բոլորեքյան ցանկապատ անցկացվեց։
Գերեզմանատան տարածքը կազմում է 25 քառակուսի մետր։ Գերեզմանին դրված է քարե ուղղափառ խաչ, որը երկար տարիների ընթացքում կիսով չափ անցել է հողի տակ։
Զինվորական գերեզմանատուն № 1-ում այսօր պահպանվում է նաև քարե բնօրինակ ցուցանակը, որի վրա կա գերմաներեն գրություն.
Գերեզմանատնից հարյուր մետր հեռավորության վրա գտնվուևմ է մեկ այլ՝ Զինվորական գերեզմանատուն № 2 (Օժեննա) գերեզմանատունը, որտեղ կրկին Առաջին համաշխարհային պատերազմի զոհ դարձաձ Ռուսական բանակի զինվորների աճյուններն են ամփոփված։
Մոտակայքում է նաև Զինվորական գերեզմանատուն № 3 (Օժեննա) գերեզմանատունը, որտեղ ամփոփված են ավստրիացի և ռուս զինվորների աճյունները։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի հուշարձաններ
Նիկոլո դել Աբատե
Նիկոլո դել Աբատե (Abbate, ), իտալացի բնանկարիչ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1512 թվականին (այլ տարբերակով 1509 թվականին) Մոդենայում, քանդակագործ-գեղազարդիչի ընտանիքում։ Մոդենայում արված իր բնանկարը եղել է ֆերրարական դպրոցի նկարիչ Գարոֆալոյի և Դոսո Դոսիի ուշադրության տակ։ 1547 թվականին նա գնացել է Բոլոնիա, որտեղ կրել է Կորեջիոյի և Պարմիջանինոյի ազդեցությունը։
1552 թվականին տեղափոխվել է Ֆրանսիա, որտեղ էլ անց է կացրել իր մնացած տարիները։ Ֆոնտենբլոյում Պրիմատիչոյի ղեկավարությամբ աշխատել է թագավորական պալատի պատկերազարդման վրա (այսպես կոչված «Ֆոտնտենբլոյի դպրոցի» ոճով)։
Պրիմատիչչիոյի հետ պատկերազարդել է Ֆոնտենբլոյի ֆրեսկաների մեծ մասը, ամենահայտնին «Պետրոս և Պողոս առաքյալների մահապատիժը» նկարն է (Դրեզդենի պատկերասրահ), որը Կորեջիոյի ուժեղ ազդեցությամբ է արված։
Կյանքի վերջին տարիներին աշխատել է իր 4 տղաների հետ։
Աբատեն մահացել է 1571 թվականին Ֆոնտենբլոյում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալացի նկարիչներ Կատեգորիա:16-րդ դարի իտալացի նկարիչներ
Սան Ջովանի դեի Լեբրոզի
Սան Ջովանի դեի Լեբրոզի (San Giovanni dei Lebbrosi), եկեղեցի ներկայիս Պալերմոյի հարավային մասում, որը արաբա-նորմական ոճի ամենահին օրինակներից մեկն է։
1920-1934 թվականներին եկեղեցին հիմնովին վերանորոգվել է։ Եկեղեցին եռանավ բազիլիկ է՝ երկթեք տանիքով և երեք աբսիդներով։ Արտաքին տեսքը խիստ է, առանձնանում է միայն կամարաձև արաբական պատուհաններով։ Եկեղեցու երկհարկանի զանգակատունը, որը կառուցվել է մեկ դար հետո, նույնպես ունի տիպիկ արաբական տեսք՝ կամարաձև պատուհաններ, կարմիր կիսագնդաձև գմբեթ։ Եկեղեցու ինտերիերը, որի նավերը միմյանցից առանձնացված են սյունաշարով, նույնպես զուրկ է ձևավորումից։ Սյուների վրա առկա են կուֆիկական գրեր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի եկեղեցիներ Կատեգորիա:Իտալիայի ճարտարապետություն
Վերահսկիչ-չափիչ միջոցներ
Վերահսկիչ-չափիչ միջոցներ տեխնիկայում, դետալների և պատրաստի շինվածքների գծային և անկյունային չափերը չափելու և վերահսկելու համար կիրառվող միջոցների խմբի ընդհանրացված անվանում։
Տեսակներ
Վերահսկիչ-չափիչ միջոցներ պայմանականորեն բաժանվում են՝
Ըստ գործողության սկզբունքի տարբերում են մեխանիկական, օպտիկական, էլեկտրական և պնեմատիկ կամ համակցված (օպտիկամեխանիկական, պնեմաէլեկտրական, պնեմալօպտիկական են) չափիչ սարքեր։ Մարքի գործողության սկզբունքը հաճախ արտացոլվում է նրա անվանման մեջ, օրինակ, էլեկտրաինդուկտիվ պրոֆիլաչափ, ներքին չափերը չափելու պնեմաիկ սարք են։ Կախված գործողության սկզբունքից՝ չափիչ սարքերն ունեն տարբեր փոխակերպիչ տարրեր (օրինակ, մեխանիկական սարքերում օգտագործում են մեխանիկական փոխակերպիչ հարմարանքներ, օպտիկական չափիչ սարքերում փոխակերպիչ հարմարանքների գործողության սկզբունքը հիմնված է լուսային երևույթների, էլեկտրական սարքերում՝ էլեկտրական երևույթների վրա են)։
Սարքի շահագործման բնութագրեր
Սարքի շահագործման բնութագրերը որոշող հիմնական չափաբանական ցուցանիշներն են սանդղակի բաժանման արժեքը, չափումների տիրույթը, սահմանը և սխավանքը։ Պայմանականորեն տարբերում են՝
Ըստ դետալի նկատմամբ տեղադրման դիրքի տարբերում են՝
Ըստ դետալների հետ փոխազդեցության բնույթի տարբերում են՝
Կախված չափման պրոցեսում օպերատորի մասնակցության աստիճանից՝ վերահսկիչ-չափիչ միջոցները լինում են ձեռքի, մեքենայացված, կիսաավտոմատ և ավտոմատ (տես վերահսկում ավտոմատ)։ Վերահսկիչ-չափիչ միջոցներ զարգացման հիմնական ուղղություններից է անմիջականորեն աշխատատեղերում օգտագործելու համար նախատեսված չափերի և սարքերի ստեղծումը։ Ընդ որում մեծ նշանակություն է արվում մեծ մաշակայունություն և ճշգրտություն ունեցող նեղ մասնագիտացված վերահսկիչ-չափիչ միջոցների մշակմանը, օրինակ, որոշ Վերահսկիչ-չափիչ միջոցների կոնտակտային մասերը հանդերձվում են կարծր համաձուլվածքներից և ալմաստից պատրաստված թիթեղներով, էլեկտրական փոխակերպիչ հարմարանքներով սարքերն ունեն 1 մկմ և պակաս բաժանման արժեքով հաշվարկային համակարգեր։ Առավել հեռանկարային են մշակման տեխնոլոգիական պրոցեսին անմիջականորեն մասնակցող (տես վերահսկում ակտիվ) վերահսկիչ-չափիչ միջոցները պարամետրերը, դետալների՝ կլորությունից շեղումները վերահսկելու, ատամնամշակման հաստոցների կինեմատիկ սխալանքը չափելու և այլ սարքերի ստեղծումը։
Կատեգորիա:Չափիչ սարքեր
Գրուդե
Գրուդեն քաղաք է արևմտյան Բոսնիա և Հերցեգովինայում։
Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի քաղաքներ
Վիկարիոս
Վիկարիոս (լատ.` vicarius-տեղակալ)
Տես նաև
Վիդամ
Կատեգորիա:Ուղղափառություն Կատեգորիա:Հոգևոր կոչումներ Կատեգորիա:Հին Հռոմ Կատեգորիա:Կաթոլիկություն
Վանդալություն
Վանդալիզմ, «գործողություն, որը ներառում է անձնական կամ հանրային սեփականության վնասում կամ ոչնչացում» ։ Տերմինը ներառում է սեփականության վնասումը, ինչպիսիք են գրաֆիտին և սեփականության կամայական ոչնչացումը առանց սեփականատիրոջ թույլտվության։ Տերմինի ծագումը կապված է լուսավորության դարաշրջանի հետ, երբ կործանարարներ էին առանձնապես գերմանացի վանդալները։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վանդալիզմ Կատեգորիա:Ֆրանսերեն բառեր և արտահայտություններ Կատեգորիա:Ֆրանսերենից փոխառյալ բառեր Կատեգորիա:Սեփականության դեմ հանցագործություններ Կատեգորիա:Հանցագործություններ