cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ֆրանսիսկո Սուրբարան
Գործունեություն
Ապրել և ստեղծագործել է Լիերենիայում (Բադախոս, 1617-1628), 1628 թվականից՝ Սևիլյա Սուրբարան «Ս․ Հուգոյի հրաշագործությունը» (1635, Սևիլյայի թանգարան)։ Սուրբարանին հատկապես բնորոշ են սրբերի վարքի թեմաներով կոմպոզիցիաները, որոնք մեկնաբանված են որպես մենաստանային կենցաղի տեսարաններ («Ս․ Բոնավենտուրի աղոթքը Գրիգոր X պապի ընտրության ժամանակ», 1629, Դրեզդենի պատկերասրահ)։ Սուրբարանի վաղ շրջանի գործերում նկատելի է Կարավաջոյի ուժեղ ազդեցությունը։ Ստեղծագործության ծաղկուն շրջանում (1630-1640-ական թվականներ) ստեղծել է դրամատիկորեն լարված, խստաշունչ, մոնումենտալ, լակոնիկ կերպարներ։ 1650-ական թվականներին նրա գործերում պարզորոշ արտահայտվել է նուրբ քնարականությամբ տոգորված հուզական խռովքը («Խաչելություն», 1660-ական թվականների սկիզբ, Էրմիտաժ, Լենինգրադ)։ Կրոն, կոմպոզիցիաներից բացի ստեղծել է նաև դիմանկարներ, նատյուրմորտներ, դիցաբանական թեմաներով նկարներ։
Վրետսիա
Վրետսիա, (Βρέτσια, Vretça) լքված գյուղ Կիպրոսի Հանրապետության Պաֆոսի շրջանում։ Գտնվում է Կիլինիա գյուղից 4 կմ դեպի արևելք։ Գյուղը եղել է թուրք կիպրոսցիներով բնակեցված գյուղ մինչ 1974 թվականը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կիպրոսի գյուղեր Կատեգորիա:Լքված գյուղեր
Կարել Պիկ
Կարել Պիչ (Karolo Piĉ, ), չեխ էպերանտիստ (էսպերանտոյի հմուտ)  , Էսպերանտոյի ակադեմիայի անդամ , բանաստեղծ և փոքր պատմությունների գրող։ Նրա նովելները էսպերանտոյով են      ։
Դերը էսպերանտո գրականության մեջ
Կարել Պիչը հայտնի ազդեցիկ գրող է էսպերանտո գրականությունում  ։ Նա ծանոթացել և օգտագործել է նորաբանություն, որը վիճելի է ։ Բացի նորաբանությունից, նա նաև նշվել է իր էպերանտոյի փորձարական օգտագործումների համար. որոշ էսպերանտիստներ ասում են, որ Պիչը այնքան հեռու էր գնացել, որ էսպերանտոյի փոխարեն օգտագործում էր այլ, նրա կողմից հորինված լեզու ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Չեխ գրողներ Կատեգորիա:Չեխ բանաստեղծներ Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ Կատեգորիա:20-րդ դարի թարգմանիչներ Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Արկադի Սախնին
Արկադի (Արոն) Յակովլևիչ Սախնին (Аркадий Яковлевич Сахнин, ), խորհրդային և ռուս արձակագիր, հրապարակախոս, ակնարկագիր։
Կենսագրություն
Արկադի Սախնինը ծնվել է 1910 թվականի հոկտեմբերի 5-ին Լուգանսկում, գրաշարի ընտանիքում։ Աշխատել է որպես «Гудок» թերթի թղթակից։
1936 թվականին ավարտել է Մոսկվայի Արտաքին առևտրի ինստիտուտը։ Աշխատել է որպես Ռուսաստանի ինֆորմացիոն հեռախոսային գործակալությունում (ТАСС), եղել Արտասահմանի հետ մշակութային կապի համամիութենական ընկերության տպագրության բաժնի պետ։ 1939 թվականից անդամակցել է Կոմունիստական կուսակցությանը։
Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին 1942 թվականի նոյեմբերից՝ զբաղեցնելով ռազմական թղթակցի պաշտոն Արևմտյան ռազմաճակատում։ Առաջին պատմվածքները հրատարակվել են 1943 թվականին ռազմաճակատային թերթում։ Ծանր վիրավորվել է։ Ապա աշխատել է որպես Ճեղքման 3-րդ գվարդիական հրետանային դիվիզիայի «Во имя Родины» թերթի պատասխանատու խմբագիր։ Մասնակցել է Արևմտյան և 3-րդ Բելառուսական ռազմաճակատներում։ Մասնակցել է Սմոլենսկ-Ռոսլավլի, Վիտեբսկ-Օրշայի, Մինսկի, Վիլնյուսի, Կաունասի, Ինստերբուրգ-Քյոնիգսբերգի, Քյոնիգսբերգի և Զեմլանդյան գործողություններին։
Մասնակցել է Ճապոնիայի դեմ պատերազմին որպես Ճեղքման 3-րդ գվարդիական հրետանային դիվիզիայի «Во имя Родины» թերթի պատասխանատու խմբագիր։ Կռվել է Անդրբայկալյան ռազմաճակատում։ Զորացրվել է մայորի կոչումով։
Ենթադրվում է, որ Արկադի Սախնինն է եղել Լեոնիդ Բրեժնևի «Փոքր երկիր» («Малая Земля») եռագրության առաջին մասի հեղինակը ։
Արկադի Սախնինը մահացել է 1999 թվականի փետրվարի 2-ին Մոսկվայում։ Թաղվել է Պերեդելկինոյի գերեզմանատանը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ Կատեգորիա:Ռուս հրապարակախոսներ Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ Կատեգորիա:Պերեդելկինոյի գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:20-րդ դարի գրողներ Կատեգորիա:Խորհրդային լրագրողներ
(1025) Ռիեմա
(1025) Ռիեմա (Riema), աստերոիդ աստերոիդների գոտի ներքին մասում։ Հայտնաբերվել է 1923 թվականի օգոստոսի 12-ին Կառլ Ռեյնմուտի կողմից Հայդելբերգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 1,978916 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9008 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,0571 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1016,81 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,354049 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 26,86° անկյուն։
Ռիեմա աստերոիդը պատկանում է Հունգարիայի աստերոիդների ընտանիքին։ Այս ընտանիքի աստերոիդները շարժվում են Արեգակի շուրջ 1,78 - 2,00 ա. մ. միջակայքում ընկած մեծ կիսաառանցքներով, ունեն 16-34° ուղեծրի թեքում և ոչ ավելին քան 0,18 էքսցենտրիսիտետ։ Հունգարիայի աստերոիդների ընտանիքը ունի միանգամից երկու մոլորակների հետ ուղեծրային ռեզոնանս՝ Մարսի հետ 3:2 և Յուպիտերի հետ 9:2։
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է E դասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս E Կատեգորիա:Հունգարիայի ընտանիքի աստերոիդներ Կատեգորիա:1923 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կառլ Ռեյնմուտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների գոտու ներքին մասի աստերոիդներ
Հոն Մյոն Հի
Հոն Մյոն Հի, կորեացի և հյուսիսկորեացի գրող, քաղաքական և հասարակական գործիչ։
Կենսագրություն
Ծնվել է Հյուսիսային Չունգչոնգ նահանգի Կվեսան շրջանի Դոնբուրի գյուղում։ Ծնվել է ապահով ընտանիքում, բայց շուտ կորցրել է մորը և դաստիարակվել է խորթ մոր կողմից։
Միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո 1908 թվականից մինչև 1910 թվականը սովորել է Տանսեի դպրոցում ՝ Տոկիոյում, 1910 թվականին Ճապոնիայի կողմից Կորեայի բռնակցումից հետո վերադարձել է Կորեա ։
1919 թվականին մասնակցել է մարտի մեկի հակաճապոնական շարժմանը՝ դառնալով ղեկավարներից մեկը, շարժման ճնշումներից հետո ստիպված է եղել արտագաղթել Չինաստան և որոշ ժամանակ աղքատության մեջ ապրել Շանհայում, բայց այնուհետև վերադարձել է հայրենիք ։ 1920-ական թվականներին «Դոնա իլբո» (동아일보) թերթում զբաղեցրել է գլխավոր խմբագրի պաշտոնը։ Այդ շրջանում Հոն Մյոն Հին մի քանի անգամ ենթարկվել է կալանավորման և դատապարտվել ոչ երկար ազատազրկման՝ իր հակաճապոնական հայտարարությունների և հոդվածների պատճառով։ Համաձայն մի շարք աղբյուրների, նույն 1920-ական թվականներին նա տարվել է մարքսիզմով և նույնիսկ որոշ ժամանակ եղել է կոմունիզմի ընդհատակյա սկզբնական կազմակերպությունում ։ 1927 թվականին դարձել է «Ժամանակակից քննադատություն» (현대평론) գրական-քննադատական միության հիմնադիրներից մեկը (այլ կերպ կոչված «Հասարակության թարմացում» (신간회, Սինգանխվե) ), որը զբաղվել է հայրենասիրական հակաճապոնական գործունեությամբ։
Կորեայի ազատազրկման պահին՝ 1945 թվականին, զբաղեցրել է Գրական ասոցիացիայի ղեկավարի պաշտոնը ։ Սկզբնապես գտնվել է պետության հարավային մասում, որտեղ մասնակցել է «ձախերի» շարժմանը, մասնավորապես եղել է Կորեական թերակղզու նկատմամբ ՄԱԿ-ի խնամակալության հաստատմանը հակազդելու կոմիտեի ղեկավարության կազմում, իսկ 1947 թվականի հուլիսին՝ Յո Ուն Հյոնի սպանությունից հետո, գլխավորել է Աշխատանքի ժողովրդական կուսակցությունը ։ 1948 թվականի փետրվարին ենթադրաբար գաղտնի այցելել է Հյուսիսային Կորեա , իսկ նույն թվականի ապրիլին երկրորդ այցելությունից հետո մնացել է այդտեղ ։ Նույն թվականի սեպտեմբերին նա դարձել է Հյուսիսային Կորեայի նախարարների առանձնասենյակի նախագահի տեղակալներից մեկը և այդ պաշտոնը զբաղեցրել է մինչև 1962 թվականը։
1961 թվականի մայիսի 13-ին գլխավոր է «Խաղաղության և միավորման կոմիտե»-ն՝ Կորեայի աշխատանքային կուսակցության կազմում, զբաղվել է հարավկորեական իշխանությունների գործունեության քննադատությամբ ։ 1953 թվականից մինչև 1956 թվականը եղել է Հյուսիսային Կորեայի Գիտությունների ակադեմիայի նախագահ, 1959 թվականին՝ Օլիմպիական կոմիտեի նախագահ, իսկ 1962 թվականին ընտրվել է Գերագույն ժողովրդավարական ժողովի մշտական կոմիտեի նախագահի երրորդ տեղակալ ։ 1952 թվականին գրել է պանեգիրիկ՝ ի պատիվ Կիմ Իլ Սոնգի , ինչով վաստակել է պետության ղեկավարի բարեհաճությունը, երբեք չի ենթարկվել ճնշման։ Այնուամենայնիվ, համաձայն աղբյուրներից մեկի, Հոն Մյոն Հին իր կյանքի վերջում կարոտում էր Սեուլում անցկացրած տարիները ։
Մահացել է 1968 թվականի մարտի 5-ին։ Թաղված է հայրենասեր նահատակների գերեզմանատանը՝ Փհենյանում ։
Ստեղծագործություններ
Հոն Մյոն Հիի առավել հայտնի ստեղծագործությունը համարվում է բազմահատոր պատմական վեպ «Իմ Կոկչոնը» (임꺽정), որը XVI դարավերջի կորեացի ազգային հերոսների մասին է՝ գրված Պյոկչխո կեղծանվան տակ (벽초)։ Ստեղծագործության առաջին անավարտ տարբերակը հրապարակվել է մասերով՝ 1928 թվականի նոյեմբերի 21-ից մինչև 1939 թվականի մարտի 11-ը՝ «Չոսոն իլբո» թերթում, իսկ 1940 թվականի հոկտեմբերին դուրս է եկել «조광» հրատարակչությունում՝ առանձին գրքի տեսքով, սակայն ճապոնական գրաքննության սպառնալիքներից մեկի պատճառով Հոն Մյոն Հին որոշել է դադարել աշխատել ստեղծագործության վրա ։ Համաձայն սովետական մեծ հանրագիտարանի, 1954 թվականից մինչև1956 թվականը լույս է տեսել նրա երկրորդ ընդլայնված հրատարակությունը՝ Հյուսիսային Կորեայում, որը բաղկացած էր վեց հատորից։
Գրականություն
Կատեգորիա:Կոմունիստներ Կատեգորիա:Կորեացի գրողներ
Փռշնի լերկատերև
Փռշնի լերկատերև, թեղազգիների ընտանիքի փռշնի ցեղի բույս։
Նկարագրություն
Փոքր ծառ կամ խոշոր թուփ է՝ 3-5 մ բարձրությամբ, բաց գորշավուն, երիտասարդ ընձյուղներով։ Տերևները ձվաձև են կամ ռոմբաձև, ամուր, անհավասարակողմ (թփանման ձևերինը գրեթե սրտանման), մանր անհավասարաչափ ատամնասղոցաեզր, վերևից բաց կանաչավուն, ներքևից բաց գույնի, երկու կողմից էլ մերկ, 4֊7 սմ երկարությամբ, 4 սմ լայնությամբ, մերկ կոթունավոր։ Պտուղը կնճռոտ է, նարնջադեղին կամ կարմրավուն, ծածկված կապտավուն խավով։ Պտղակոթունները ևս լերկ են, 1 -2 սմ երկարությամբ (ավելի երկար, քան տերևակոթունները)։ Կորիզը թեթևակի կնճռոտ է, կլորավուն։ Ծաղկում է մարտ-ապրիլ ամիսներին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբեր-հոկտեմբեր ամիսներին։
Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում, Ղրիմում, սևծովյան ափերին, լեռնալանջերին և ժայռուտներում։ Հայաստանի տարածքում հանդիպում է Արագածի լեռնային զանգվածում, Վայքում, Արարատյան դաշտում, Մեղրիում և Զանգեզուրում, որտեղ աճում է քարքարոտ լեռնալանջերին, ծովի մակերևույթից 2000 մ բարձրության վրա։
Կիրառություն
Դեկորատիվ հատկանիշներով առանձնապես աչքի չի ընկնում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թեղազգիներ
Վելկա Սնեժնա քարանձավ
Վելկա Սնեժնա քարանձավ (լեհերեն՝ Jaskinia Wielka Śnieżna, բառացի թարգմանած՝ Ձյունոտ մեծ քարանձավ), կրաքարային քարանձավների համակարգ Կարպատյան լեռների Արևմտյան Տատրաներ ճյուղավորությունում, Լեհաստանի Հանրապետության հարավային մասում, Տատրաներ ազգային պարկում։ Ունի 23.723 մետր ընդհանուր երկարություն, իսկ ամենամեծ խորությունը 824 մետր է, և համարվում է ամենաերկար, ամենաընդարձակ ու ամենախոր քարանձավը Լեհաստանում , ինչպես նաև՝ ամենախորը Տատրաների ողջ լեռնահամակարգում։ Քարանձավային համակարգի որոշ հատվածներ դեռևս բավարար չափով ուսումնասիրված չեն։
Հակիրճ տեղեկատվություն
Jaskinia Wielka Śnieżna-ն ընդհանրացված անվանումն է միմյանց հետ կապված հինգ քարանձավների, որոնք ուսումնասիրվել են առանձին-առանձին, տարբեր ժամանակներում։ Դրանք են՝ Jaskinia Śnieżna-ն, Jaskinia Wielka Litworowa-ն, Jaskinia nad Kotlinami-ն, Jasny Awen-ը և Jaskinia Wilcza-ն ։ Այս հինգ քարանձավներից ամենաերկարը Jaskinia Śnieżna-ն է՝ Ձյունոտ քարանձավը։ Այն նաև գլխավորն է և ամենավաղ հայտնաբերվածն ու ուսումնասիրվածը։ Ունի մոտավորապես 14.954 մետր երկարություն և 622 մետր առավելագույն խորություն ։
Ձյունոտ քարանձավի հետազոտումը շարունակվում է։ Միաժամանակ փորձեր են արվում նրան Լեհաստանում մեծությամբ երկրորդը համարվող Śnieżna Studnia քարանձավի հետ կապելու նպատակով ։
Վելկա Սնեժնայի ուսումնասիրման ընթացքում քիչ չեն եղել դժբախտ պատահարները, որոնց արդեն իսկ զոհ է գնացել առնվազն յոթ քարանձավագետ-հետազոտող     ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բնության հուշարձաններ Կատեգորիա:Լեհաստանի աշխարհագրություն Կատեգորիա:Ազգային պարկեր
Դավիթ Սարապյան
Դավիթ Էդուարդի Սարապյան, Դև (, գյուղ Թոդան), Ազգային-արցախյան պատերազմի ազատամարտիկ, ազատագրական շարժման գործիչ, գրող։
Երևանի թիվ 100 դպրոցը կրում է Դավիթ Սարապյանի անունը
Կենսագրություն
Ծնվել է 1966 թվականի փետրվարի 4-ին Երևանում, ճարտարապետի ընտանիքում։ Հայրը՝ Էդուարդ Սարապյանը, Երևանի գլխավոր ճարտարապետն էր, մայրը՝ Էմմա Սարապյանը, ականավոր գիտնական։ Ձերժինսկու անվան միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի կիբեռնետիկայի ֆակուլտետը։
1984 թվականի մայիսին մեկնել է խորհրդային բանակ, ծառայել Բայկոնուրի զորամասում, ապա՝ Խմելնիցկու մարզում։ 1985 թվականի հոկտեմբերին նրան դատապարտել են 4 տարվա ազատազրկման ազգամիջյան կոնֆլիկտի համար։ Բանտից դուրս գալուց հետո ինստիտուտ չի վերադարձել։ Աշխատել է որպես ռեժիսոր, գրել «300 վայրկյան» վիպակը ։
Մարտական ուղին
1990 թվականին մեկնել է ռազմաճակատ, առաջապահ գիծ, ընդունվել հրամանատար Լեոնիդ Ազգալդյանի «Անկախության բանակի» շարքերը, ապա՝ «Տիգրան Մեծ» ջոկատում։
Մասնակցել է Շահումյանի շրջանի Բուզլուխ, Մանաշիդ, Ղարաչինար, Սարիսու, Էրքեջ գյուղերի ինքնապաշտպանական մարտերին։ Ադրբեջանցիները նրան անվանել են «Ահեղ Դև»։
1991 թվականի հոկտեմբերի 30-ին մասնակցել է Հադրութի շրջանի Տող գյուղի ազատագրմանը։
Զոհվել է Շահումյանի շրջանի Թոդան գյուղի համար մղվող մարտում 1991 թվականի դեկտեմբերի 10-ին։ Դևի աճյունն ամփոփված է Երևանի Եռաբլուր զինվորական պանթեոնում։ Երևանի Ջոն Կիրակոսյանի անվան թիվ 20 դպրոցում (Ձերժինսկի) բացվել է Դավիթ Սարապյանի անունը կրող դասարանը։
Կյանքն արվեստի մեջ
Գրել է «300 վայրկյան» վիպակը, որը հետո վերածել է սցենարի։ «300 վայրկյան»-ն արժանացել է կինոգործիչների բարձր գնահատականին, իսկ Օդեսայի կինոստուդիան հաստատել է այն նկարահանման։
Մեջբերումներ Դավիթ Սարապյանի մասին
«Դավիթն անմիջապես աչքի ընկավ։ Բարձրահասակ, ինտելիգենտ, ներկայանալի։ Զարմացնում էր իր էրուդիցիայով, կարդացածությամբ, բայց, դրանով հանդերձ, երբեք չէր ընդգծում իր գերազանցությունը։ Բոլորիս հիացնում էր նրա հումորի զգացումը. նրանից կատակների ու սրախոսությունների տարափ էր հորդում։ Եվ, իհարկե, ապշեցնում էր նրա բնածին ռազմական տաղանդը։ Ընդունակ էր ամենաբարձր մասնագիտական մակարդակով մշակել ռազմավարական բարդ գործողություններ և նույն հաջողությամբ իրականացնել դրանք։ Օժտված էր մարտական ու մարդկային հազվագյուտ հատկություններով։ Երբեք որևէ բան ուրիշի վրա չէր գցի, ստանձնում էր ամենաբարդ ու վտանգավոր առաջադրանքները։ Իմ ամենալավ հրամանատարներից էր, ում անվերապահ վստահում էի։ Իր մարտական գերազանց կարողությունները դրսևորեց հատկապես Տող գյուղի ազատագրման ժամանակ։ Այդ գործողությունը, որ մշակեց ու ինքն էլ կատարեց, դարձավ ֆանտաստիկ իրականություն»։
Կոմանդոս
«Դավիթ Սարապյանը մեր հաղթանակի սյուներից է, մեր ազգի տաճարի անկյունաքարերից մեկը։ Դեռ կարող էր շատ հաղթանակների հասնել, շատ բարձունքներ նվաճել, բայց, ավաղ։ Նրա հերոսական մահն ավելի բարձրացրեց Դավթի լուսավոր կերպարը, որ կրում եմ իմ մեջ…»։
Արցախի թեմի առաջնորդ Պարգև արքեպիսկոպոս Մարտիրոսյան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ Կատեգորիա:1966 ծնունդներ Կատեգորիա:Փետրվարի 4 ծնունդներ Կատեգորիա:1991 մահեր Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 10 մահեր
Շահեն Ստեփանյան
Շահեն Էդուարդի Ստեփանյան (մարտի 13, 1962, Հադրութ - հուլիսի 5, 1993, Ֆիզուլի), հայ ազատամարտիկ-հետախույզ։
Կենսագրություն
1980-1982 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ Զինված ուժերում։
1990-1993 թվականներին՝ հետախուզական ջոկատի հրամանատար։ Մասնակցել է Հադրութի, Ֆիզուլիի շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Խծաբերդի մարտերում խփել է հակառակորդի առաջին տանկը։
Դուստրը լրագրող, ՀՀ ՊՆ մամուլի նախկին խոսնակ մայոր Շուշան Ստեփանյանն է։
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ Կատեգորիա:Մարտի 13 ծնունդներ Կատեգորիա:1962 ծնունդներ Կատեգորիա:Հադրութ քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Հուլիսի 5 մահեր Կատեգորիա:1993 մահեր
Սալոմե (նկար)
Պատմություն
1900-ական թվականներին Սուրենյանցի արվեստում նկատելի է ստեղծագործական մեթոդի, գեղանկարչական տեխնիկայի, գունային կառուցվածքի վերանայում ։ Սիմվոլիստ գեղանկարիչների նման Սուրենյանցի սերը դեպի ոճավորումը զուգակցվում, ներդաշնակվում է առեղծվածային այլաբանությունների` մահվան, սիրո, տառապանքի, սպասման հետ ։ Սալոմեի կերպարին անդրադարձել են բազմաթիվ արվեստագետներ։ Էդուարդ Մունքի, Գուստավ Կլիմտի, Ֆրանց ֆոն Շտուկի, Գ. Մորոյի նկարներում հանդիպող ճակատագրական կնոջ պատկերը Սուրենյանցի արվեստում Շամիրամից հետո ներկայանում է Սալոմեի կերպարով ։ 1900-ական թվականներին հայ մտավորականության ուշադրության կենտրոնում Օսկար Ուայլդի «Սալոմե» ողբերգության հերոսուհին էր։ Վահան Տերյանը թարգմանում է Ուայլդի մեկ գործողությամբ պիեսը, հայ բեմում Սալոմեի դերակատարմամբ հաջողությամբ հանդես է գալիս Եկատերինա Դուրյան-Արմենյանը, իսկ Սուրենյանցը, տարվելով «Սալոմե» դրամայով, թափանցում է Ուայլդի փիլիսոփայական խորքը և նկարում «Սալոմե» կտավը։ Սուրենյանցի «Սալոմեն» իր տիրական հմայքով ինքնատիպ համադրություն է՝ իրեն հատուկ մթնոլորտի մեջ բոլորվող, արևելյան ծանր բուրումներով և շռնդալից գույներով համակված, մղձավանջին մոտեցող էրոտիզմով լեցուն մի երազ։ «Սալոմե» կտավում սերն ու մահը ճակատագրի, նախախնամության տիրապետության տակ, ստեղծում են տարօրինակ և հայտնատեսությամբ հորինված գործողություն
Նկարագրություն
Սուրենյանցը Սալոմեին պատկերել է կտավի ձախ կողմում՝ մուգ շագանակագույն դռան ֆոնի վրա՝ կտավի մյուս դատարկ մասում թողնելով կանաչավուն, կապտաերկնագույն երանգներով տարածություն։ Հերոսուհու կերպարի ռոմանտիկ դրսևորումն ի հայտ է գալիս զարդանախշերի թրթռացող կորագծերից, կարմիր, սև, շագանակագույն վրձնահարվածներից, կտավի բնականոն մոխրաշագանակագույնը ստեղծում են գունային շքեղ միջավայր, անհանգիստ երաժշտական կշռույթ ։ Պատկերի հմայքը պայմանավորված է թաքուն երկրաչափականությամբ, որը կազմված է կորերի խաղից, որն էլ ստեղծում է դիտողի վրա ազդելու ռիթմ։ Կորերը նկատելի են դեմքի, թիկնոցի, գլխարկի ձևերի մեջ, որոնք յուրօրինակ նազանք են հաղորդում Սալոմեին։ Ուսերի, գլխարկի կորերը և դեմքի օվալն արձագանքում են նրա հագուստի կոր գծերին և նրբություն ու մեղմություն են ներմուծում պատկերի մեջ ։
Սուրենյանցի համար մարդկային մարմինը նշանների նշանն է, այն խորհրդավորը, որով կյանքը կազմված է բազում տարածականության և բազմապիսի չափականության հետ։ «Սալոմե» կտավի շարունակությունն ասես լինի «Արևելյան պարուհի» (1912) կտավը ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ազգային պատկերասրահի նկարներ Կատեգորիա:Վարդգես Սուրենյանցի նկարներ Կատեգորիա:1907 նկարներ Կատեգորիա:Հայկական կերպարվեստ Կատեգորիա:Կանայք կտավներում
ԱՄՆ-ի պատմություն (1945-1964)
ԱՄՆ պատմության մեջ 1945-1964 թվականները տնտեսական աճի և բարգավաճման ժամանակաշրջան էին։ Քաղաքական առումով դա սառը պատերազմի ժամանակաշրջան էր, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում հաղթող մեծ տերությունների դիմակայության և Սև քաղաքացիական իրավունքների շարժման հաղթանակ, որն ավարտեց հարավային նահանգներում ռասայական տարանջատման մասին օրենքների ընդունումը ։
Այս ժամանակահատվածում ԱՄՆ-ի ակտիվ արտաքին քաղաքականությունը նպատակ ուներ ավերակներից վերացնել Եվրոպան և Ասիան և զսպել ԽՍՀՄ-ից և Չինաստանից կոմունիստական գաղափարախոսության ընդլայնումը։ Սկզբում ԱՄՆ-ը և ԽՍՀՄ-ը ներքաշվեցին միջուկային սպառազինությունների մրցավազքի մեջ։ Այնուհետև ձևավորվեցին Եվրոպայում հակադիր երկու ռազմական դաշինքներ՝ ՆԱՏՕ-ն և Վարշավայի պայմանագրի կազմակերպությունը։ ԱՄՆ-ը մասնակցել է երկու արյունալի պատերազմների՝ կորեական և վիետնամական ։ Դրանցից առաջինը մի քանի տարի անց ավարտվեց Կորեական թերակղզում հակամարտող կողմերի բաժանմամբ, իսկ երկրորդը՝ ավելի երկար, սպառեց ԱՄՆ ուժերը և ավարտվեց 1970-ականներին՝ Հարավային Վիետնամում դաշնակիցների պարտությամբ։
Միևնույն ժամանակ, ԱՄՆ տնտեսությունը բուռն աճի շրջան էր ապրում, աշխատավարձի մակարդակը բարձրանում էր, ֆերմերները գաղթում էին քաղաքներ։ Սպիտակ տունը զբաղեցնում էին հիմնականում դեմոկրատներ Հարի Թրումանը (1945-1953), Ջոն Քենեդին (1961-1963) և Լինդոն Ջոնսոնը (1963-1969)։ Կոնգրեսը նույնպես հիմնականում վերահսկվում էր դեմոկրատների կողմից, բայց դա նրանց չօգնեց իրականացնել լիբերալ օրենքներ, քանի որ օրենսդիր ժողովում գերակշռում էր «պահպանողական կոալիցիան»։ Միայն 1960-ականների երկրորդ կեսին նրան ընդդիմության մեջ մղեց «լիբերալ կոալիցիան», որն իրականացրեց մեծ հասարակության կառուցման մասին օրենքներ ։
Սկիզբ
1945 թվականի մայիսին խորհրդային, ամերիկյան, անգլիական և ֆրանսիական զորքերը հայտնվեցին Գերմանիայի կենտրոնում։ 1947 թվականին նրանց բաժանող գիծը վերածվեց սառը պատերազմի երկաթե վարագույրի։ Ասիայում կոմունիստները 1949 թվականին գրավեցին Չինաստանը, իսկ 1950 թվականին փորձեցին միավորել Կորեան իրենց վերահսկողության տակ։ 1954 թվականին հաջորդեց Վիետնամի հերթը։ Միևնույն ժամանակ, ԱՄՆ-ը, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո դառնալով համաշխարհային գերտերություն, ձևավորեց ռազմական բլոկների ցանց ամբողջ աշխարհում ։
Հետպատերազմյան աշխարհի կառուցվածքի սկզբունքների վերաբերյալ ԽՍՀՄ-ում և ԱՄՆ-ում ձևավորված գաղափարների հիմնարար տարբերությունները քիչ հնարավորություններ թողեցին փոխզիջման հասնելու համար։ ՄԱԿ-ը, որը ստեղծվել էր քաղաքական համաձայնությունների հասնելու և պատերազմները կանխելու համար, չկարողացավ հաղթահարել այդ խնդիրը ։ ԱՄՆ-ը մերժեց գաղութատիրությունը և տոտալիտար կառավարումը՝ հավատարիմ մնալով Ատլանտյան խարտիայում հայտարարված քաղաքականությանը՝ ազգերի ինքնորոշում, ազատ համաշխարհային շուկա, Եվրոպայի վերականգնում։ Նախագահ Ֆ. Դ. Ռուզվելտը կարծում էր, որ իր անձնական հարաբերությունները Ի. Ստալինի հետ կօգնեն հաղթահարել ԽՍՀՄ-ի և ԱՄՆ-ի միջև տարաձայնությունները, բայց նախագահ Գ. Թրումանը թերահավատորեն էր վերաբերվում այս գաղափարին։
ԽՍՀՄ-ում նույնպես մերժվում էին Արևմուտքի լիբերալ-դեմոկրատական սկզբունքները և իրենց շահերը տեսնում էին իրենց և դաշնակից երկրների սահմանների մոտ կապիտալիզմը զսպելու մեջ։ Սովետական առաջնորդ Ի. Ստալինը վճռական էր ԽՍՀՄ-ին միացնելու Բալթյան հանրապետությունները, չեզոքացնելու Ֆինլանդիան և Ավստրիան, խորհրդային զորքերի կողմից գրավված Լեհաստանում, Ռումինիայում, Չեխոսլովակիայում, Հունգարիայում, Արևելյան Գերմանիայում և Բուլղարիայում խորհրդային ռեժիմներ հաստատելու հարցում։ Սկզբում նա համագործակցում էր Հարավսլավիայի առաջնորդ Իոսիպ Բրոզ Տիտոյի հետ, բայց հետագայում նրանք դարձան թշնամիներ։ Ուինսթոն Չերչիլը, որն այդ ժամանակ արդեն հրաժարական էր տվել, 1946 թվականին Ստալինին մեղադրում էր Յալթայի համաձայնագրերը խախտելու և Ռուսական կայսրությունը վերակենդանացնելու մեջ ։
Զսպում և էսկալացիա
1940-ականների երկրորդ կեսին ԽՍՀՄ-ի նկատմամբ ԱՄՆ-ի գլխավոր աշխարհաքաղաքական Դոկտրինը զսպումն էր։ Ենթադրվում էր, որ կոմունիզմի ընդլայնումը կանխելու համար անհրաժեշտ է անհաղթահարելի խոչընդոտներ ստեղծել Սովետների հետ շփման յուրաքանչյուր կետում, մինչև խորհրդային իշխանությունը փլուզվի ներսից։ Այս քաղաքականությունը բարձրաձայնվեց նախագահ Գ. Թրումանի կողմից Կոնգրեսին ուղղված իր ուղերձում 1947 թվականի մարտին և հայտնի դարձավ որպես Թրումանի դոկտրին։ Դրա անցկացման համար նախագահը խնդրել է 4 միլիարդ դոլար հատկացնել։ Այդ ժամանակ Հունաստանում ընթանում էր կոմունիստների կողմից ներշնչված քաղաքացիական պատերազմը, անհանգիստ էր նաև Թուրքիայում և Իրանում, և Թրումենը կարծում էր, որ առանց ամերիկյան հրատապ օգնության այդ երկրներն անխուսափելիորեն կդառնան կոմունիստական։ Կոնգրեսում մեկուսացողները պարտություն կրեցին, և մինչև մայիս Թրումանի օրինագիծը դարձավ օրենք։ Հունաստանն ու Թուրքիան ստացել են 400 միլիոն դոլարի ռազմական և տնտեսական օգնություն։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ պատերազմի դաշտ դարձած Գերմանիայի, Ճապոնիայի և այլ երկրների պատերազմից ավերված տնտեսությունը վերականգնելու համար 1948 թվականին ԱՄՆ-ը սկսեց իրականացնել Մարշալի պլանը՝ դրա համար հատկացնելով 12 միլիարդ դոլար։ ԽՍՀՄ-ը և նրա դաշնակիցները չմասնակցեցին այս ծրագրին և դրան պատասխանեցին Արևմտյան Բեռլինի շրջափակմամբ, որը վերածվեց անկլավի Արևելյան Գերմանիայի տարածքի խորքում, որն այն ժամանակ գրավվեց խորհրդային զորքերի կողմից։ 1948-1949 թվականներին ԱՄՆ-ն և Մեծ Բրիտանիան ստիպված էին հաստատել քաղաքի օդային տրանսպորտի մատակարարումը։
ԱՄՆ պետքարտուղար Դին Աչեսոնի ղեկավարությամբ 1949 թվականին ստեղծվեց Հյուսիսատլանտյան պայմանագրի կազմակերպությունը (ՆԱՏՕ)։ Ստալինը դրան պատասխանեց արևելաեվրոպական երկրների տնտեսությունների ինտեգրմամբ, Մարշալի պլանի իր անալոգով, սեփական ատոմային ռումբի փորձարկմամբ և 1950 թվականի փետրվարին Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության հետ դաշինքի ստորագրմամբ, որի կոմունիստական առաջնորդը՝ Մաո Ցզեդունը, դրա համար եկավ Մոսկվա։ 1955 թվականին ստեղծվեց Կոմունիստական երկրների եվրոպական ռազմական դաշինքը՝ Վարշավայի պայմանագրի կազմակերպությունը։
Հաշվի առնելով կոմունիզմի շարունակական ընդլայնումը, Թրումենի վարչակազմը սկսեց մշակել պատերազմի պլաններ, որոնք, մասնավորապես, նախատեսում էին զգալի միջոցներ հատկացնել բանակը վերազինելու, խորհրդային սահմանների մոտ ռազմական բազաների պահպանման և ջերմամիջուկային զենքի մշակման համար։ Նմանատիպ միջոցառումներ են ձեռնարկվել Խորհրդային Միությունում։ Բացի այդ, ԱՄՆ-ն օգնություն է ցուցաբերել Ֆրանսիային Վիետնամի պատերազմում Վիետնամի դեմ, իսկ հետագայում աջակցել է Հարավային Վիետնամի կառավարությանը ։
Կորեական պատերազմ
Ստալինի հաստատմամբ Հյուսիսային Կորեայի զորքերը 1950 թվականին ներխուժեցին Հարավային Կորեա։ Նախագահ Թրումենը որոշեց այս անգամ անցնել հետ շպրտման ռազմավարությանը և այնտեղ ամերիկյան զորքեր ուղարկեց, որոնք ՄԱԿ-ի դրոշի ներքո վայրէջք կատարեցին Ինչեոն քաղաքի մոտ ։ Հյուսիսային Կորեայի բանակը ջախջախվեց, և ամերիկյան զորքերը հարձակողական գործողություններ սկսեցին ագրեսորի տարածքում։ Այնուամենայնիվ, Հյուսիսային կորեացիներին աջակցում էին հարյուր հազարավոր մարտիկներ Չինաստանից, որոնք ամերիկացիներին հետ մղեցին դեպի Կորեայի հյուսիսն ու հարավը բաժանող 38-րդ զուգահեռը։ Այստեղ պատերազմը վերածվեց դիրքային պատերազմի։ 1953 թվականի ընտրարշավում Դուայթ Էյզենհաուերը խստորեն քննադատեց Թրումենի վարչակազմին «Կորեայի, կոմունիզմի և կոռուպցիայի» համար, խոստացավ անձամբ մեկնել Կորեա և ավարտել ԱՄՆ-ում ոչ պոպուլյար պատերազմը։ Նախագահ դառնալուց հետո Էյզենհաուերը կորեացիներին սպառնաց միջուկային զենք կիրառել և ստիպել բանակցությունների գնալ ։ Պատերազմը 33 հազար ամերիկացիների կյանք արժեցավ, 100 հազարն էլ վիրավորվեց ։
Հակակոմունիզմ և Մաքարտիզմ, 1947-1954 թվականներ
Դեռևս 1947 թվականին, սենատոր Մաքարթիի հայտնի քաղաքական արշավի մեկնարկից շատ առաջ, Կոնգրեսը ընդունեց կառավարման և արհմիությունների շահերի հավասարակշռության մասին օրենքը, որը, մասնավորապես, սահմանում էր, որ կոմունիստները չեն կարող լինել օրինական արհմիութենական առաջնորդներ ։ Ժամանակի շատ լիբերալներ, այդ թվում՝ ապագա նախագահ Ռոնալդ Ռեյգանը, որը ներկայացնում էր կինոյի դերասանների գիլդիան, ողջունեցին այս ակնհայտորեն ոչ լիբերալ օրենքը, մինչդեռ ձախերը, որոնք ընկել էին քաղաքական բռնաճնշումների ճնշման տակ, 1948 թվականի նախագահական ընտրություններում աջակցեցին Հենրի Ուոլեսի թեկնածությանը։
Հակաամերիկյան գործունեությունը հետաքննող տխրահռչակ հանձնաժողովում կենտրոնական դեր էր խաղում ԱՄՆ մեկ այլ ապագա նախագահ, իսկ այդ դարաշրջանում դեռ երիտասարդ կոնգրեսական Ռիչարդ Նիքսոնը։ Նրա որոշումներից մեկը կալանավորվեց որպես կոմունիստների լրտես հանգուցյալ նախագահ Ռուզվելտի բարձրագույն խորհրդականներից մեկը՝ Ա.Հիսը, և հակակոմունիզմը այդ ժամանակվանից դարձել է հզոր քաղաքական զենք։ Արդեն 1950 թվականին Նիքսոնն ընտրվել է սենատոր, իսկ 1952 թվականին՝ փոխնախագահ ։
Երբ 1950 թվականին Չինաստանում և Կորեայում կոմունիստների հարձակման մասին լուրերի ֆոնին հակակոմունիստական տրամադրությունները հասան գագաթնակետին, Վիսկոնսինից նախկինում քիչ հայտնի սենատոր Ջոզեֆ Մաքարթին սկսեց խորհրդարանական լրտեսության հետաքննություն կառավարական շրջանակներում։ Աշխատելով մամուլի համար՝ Մաքարթին օգտագործել է կտրուկ և անզգույշ արտահայտություններ՝ իր վրա առաջացնելով տպավորիչ հակագրոհներ քաղաքական հակառակորդների կողմից։ Մասնավորապես, նա Ռուզվելտի կառավարման բոլոր տարիները անվանել է «դավաճանության քսան տարի» և մեղադրել Է ԱՄՆ Զինված ուժերի ղեկավարությանը այն բանի համար, որ կոմունիստ է եղել բժշկական զորքերում ծառայող ատամնաբույժը։ Մաքարթիի կոշտությունը նույնիսկ ստիպեց նախագահ Էյզենհաուերին իրեն գրաքննիչներ նշանակել։ Իռլանդացի կաթոլիկները (ներառյալ Ուիլյամ Բաքլին և Քենեդիների ընտանիքը), որոնց պատկանում էր Մաքարթին, հիմնականում աջակցում էին նրան ։ Մաքարթիի հատկապես եռանդուն աջակիցը Ջոզեֆ Քենեդին էր, ով հաղթեց իր որդուն՝ Ռոբերտին, և սկսեց աշխատել Մաքարթիի կողքին։
Մաքարթիստների հարձակումները Հոլիվուդի վրա հանգեցրել են «սև ցուցակների» կազմմանը, որոնցում հայտնվածները զրկվել են աշխատանքից կոմունիստների հետ կապերի կասկածանքով։ Որոշ հայտնի մարդիկ լքել են երկիրը (այդ թվում՝ Չապլինը), մյուսները աշխատել են կեղծանունով (ինչպես Դալթոն Տրամբոն)։ Հետաքննությունների և բռնաճնշումների ճնշման տակ են հայտնվել նաև համալսարանների դասախոսները և դպրոցի ուսուցիչները ։
Էյզենհաուերի և Քենեդիի վարչակազմեր
1953 թվականին Ստալինը մահացավ, իսկ ԱՄՆ-ում իշխանության եկավ նախագահ Էյզենհաուերը, ով ավարտեց Կորեական պատերազմը, սակայն սառը պատերազմի քաղաքականությունը շարունակվեց։ Այս ժամանակահատվածում ամերիկյան արտաքին քաղաքականության գերիշխող դեմքը պետքարտուղար Ջոն Ֆոսթեր Դալեսն էր ։ Նա վերջնականապես հրաժարվեց Թրումենի զսպման ռազմավարությունից և նախաձեռնեց համաշխարհային կոմունիզմից «ազատագրման» ծրագիր, որը, առնվազն, նրա հրաժարումն էր։ Նոր արտաքին քաղաքական դոկտրինի հիմնական առանձնահատկությունները զանգվածային հատուցման պատրաստակամությունն էին, միջուկային սպառազինություններում ԱՄՆ-ի ճնշող գերազանցությունը և գաղտնի հետախուզությունը։ Ինքը՝ Դալեսը, իր մոտեցումն անվանել է եզրի հավասարակշռում ։
1957 թվականին Ամերիկան անսպասելի և դրամատիկ ցնցում ապրեց, որը ոչնչացրեց իր վստահությունը սեփական տեխնոլոգիական գերազանցության նկատմամբ։ ԽՍՀՄ-ը տիեզերական մրցավազքում հաղթեց ԱՄՆ-ին և առաջինը երկրի ուղեծիր դուրս բերեց արհեստական արբանյակ։ 1961 թվականին այս պարտությանը հաջորդեց նորը՝ առաջին սովետական տիեզերագնացի թռիչքը, և միայն 1969 թվականին ԱՄՆ-ը կարողացավ առաջ անցնել՝ իրականացնելով նախագահ Քենեդիի խոստումները տիեզերագնացներին լուսնի վրա վայրէջք կատարելու մասին ։
1950-ականների վերջին ամերիկացիները նաև հայտնաբերեցին, որ ԽՍՀՄ-ը դաշինք է կնքել Կուբայի հետ, որտեղ Ֆիդել Կաստրոն հաղթեց 1959 թվականի Կուբայի հեղափոխության ընթացքում։ 1962 թվականի հոկտեմբերին սառը պատերազմը հասավ իր ամենավտանգավոր կետին, երբ Կարիբյան ճգնաժամը բռնկվեց Կուբայում սովետական ռաքներ տեղակայելու Ն. Ս. Խրուշչովի որոշման պատճառով ։
Խորհրդային ազդեցության գոտու թույլ կողմերից մեկը Արևելյան Գերմանիան էր, որտեղից ամեն շաբաթ հազարավոր մարդիկ փախչում էին Արևմտյան Բեռլին։ 1961 թվականին ԳԴՀ խորհրդային իշխանությունները Բեռլինի արևմտյան մասի շուրջ կառուցեցին հայտնի պատ, որը դարձավ երկաթե վարագույրի խորհրդանիշ։ Կոմունիստների համար դա պարտություն էր քարոզչական ճակատում, բայց օգնեց իր վերահսկողության տակ պահել Արևելյան Գերմանիայի բնակչությանը ։ Սովետա-չինական պառակտումը նույնիսկ ավելի թուլացրեց համաշխարհային սոցիալիստական ճամբարը, բայց ԱՄՆ-ին հաջողվեց օգտագործել այն իր շահերից ելնելով միայն 1969 թվականից հետո, երբ նախագահ դարձավ Ռիչարդ Նիքսոնը, ով սկսեց չին-ամերիկյան երկխոսությունը և 1972 թվականին անձամբ այցելեց այնտեղ։
1956 թվականին ՆԱՏՕ-ն հայտնվեց պառակտման եզրին։ Սուեզի ճգնաժամի ժամանակ ԱՄՆ-ը դուրս եկավ Անգլիայի և Ֆրանսիայի դեմ, որոնք փորձում էին վերահսկողություն հաստատել Եգիպտոսի նախագահ Նասերի կողմից ազգայնացված Սուեզի ջրանցքի վրա ։
1958 թվականին ԱՄՆ-ն իր զորքերն ուղարկեց Լիբանան՝ փորձելով կանխել այնտեղ քաղաքացիական պատերազմը։ Էյզենհաուերի վարչակազմը նույնպես մեծ միջոցներ ծախսեց և իր հարյուրավոր ռազմական հրահանգիչներ ուղարկեց Հարավային Վիետնամ։ Այս տարիներին ԿՀՎ-ն ակտիվորեն աշխատում էր, հատկապես Իրանում և Գվատեմալայում ։
«Առատ հասարակություն» և «Այլ Ամերիկա»
Ամերիկացիների համար հետպատերազմյան տարիները, ընդհանուր առմամբ, կայունության և բարգավաճման դարաշրջան էին։ Տնտեսության փոխանցումը զինվորականից խաղաղ արտադրության՝ զանգվածային սպառողի շահերից ելնելով, կատարվել է գրեթե ակնթարթորեն։ Քանի որ քաղաքներում կենսամակարդակը միջինում ավելի բարձր էր, քան գյուղական վայրերում, գյուղական բնակչությունը շարունակաբար նվազում էր, և ֆերմերները զանգվածաբար տեղափոխվում էին քաղաքներ։
Զանգվածային սպառողականությունը, արվարձանների աճը և, ընդհանուր առմամբ, տնտեսությունը քողարկում էին, սակայն, այն փաստը, որ ԱՄՆ-ում բարգավաճումը դեռ բոլորի վրա չէր տարածվում։ Նույնիսկ 1950-ականներին շատ ամերիկացիներ ապրում էին աղքատության մեջ, հատկապես տարեց և գունավոր բնակչությունը։ Աշխատավարձի մակարդակը բարձրանում էր, առանձնատներն ավելի ու ավելի էին մեծանում, դպրոցներն ավելի ու ավելի լավն էին դառնում, ավելի ու ավելի էին հայտնվում մեքենաներ և կենցաղային տեխնիկա, փոշեկուլներ, լվացքի մեքենաներ, հեռուստացույցներ։ Սպասուհիներն ու խոհարարներն արդեն միջին խավի տներում չէին աշխատում։ Նրանք աշխատում էին միայն հարուստների տներում։ Զանգվածային երևույթ է դարձել տաք ջրով ջրատարը և կենտրոնացված ջեռուցումը։ Նոր նորաձևության կահույքը էժան էր, գրավիչ, բաց գույնի և ոչ ծանր ։ 1946-1960 թվականներին սպառումը աճել է 42%-ով, իսկ համախառն ազգային արտադրանքը՝ 36%-ով ։ Տնային տնտեսությունների ընդհանուր թիվը 43,3 միլիոնից հասել է 56,1 միլիոնի՝ 23%-ով ավելի, սակայն նրանց միջին եկամուտը 3940 դոլարից հասել է 6900 դոլարի, անվանական արտահայտությամբ՝ 43%-ով, իսկ գնաճը հաշվի առնելով՝ 16%-ով։ Եթե նախկինում տուն և արժեքավոր իրեր ունենալը, ճանապարհորդելը, երկար արձակուրդները և զվարճանքները հասանելի էին միայն հարուստներին, ապա այժմ դրանք սովորական են դարձել ԱՄՆ բնակչության լայն զանգվածների համար ։ Այս ժամանակահատվածում կառուցվել է ավելի քան 21 միլիոն բնակելի շենք, այնպես որ մինչև 1960 թվականը քաղաքացիների 52% -ը ապրում էր իրենց տներում։ 1957 թվականին բոլոր էլեկտրաֆիկացված տներից 96%-ն ուներ սառնարաններ, 87%-ը՝ աման լվացող մեքենաներ, 67%-ը՝ փոշեկուլներ, 18%-ը՝ սառցարաններ, 12%-ը՝ էլեկտրական կամ գազի չորանոց, 8%-ը՝ օդորակիչներ։ Տնային տնտեսությունների մոտ 72%-ը մինչև 1960 թվականը ուներ մեքենա ։
40 ժամվա աշխատանքային շաբաթը սահմանվել է օրենքով, իսկ 1960 թվականին վարձու աշխատողների համար այն դարձել է գրեթե համընդհանուր։ Ֆերմերներն ու փոքր բիզնեսի սեփականատերերը, չնայած ավելի երկար են աշխատել, բայց նաև կրճատել են իրենց աշխատանքային օրը։ Կոլեկտիվ աշխատանքային պայմանագրերով մինչև 1957 թվականը նախատեսված էին վճարովի արձակուրդներ (սովորաբար ոչ ավելի, քան երեք շաբաթ)։ 1960-ականների սկզբին հանգստյան օրերին և արձակուրդներին արձակուրդը գրեթե ամենուր վճարվում էր ։ Որպես կանոն, աշխատողներն ակնկալում էին նաև իրենց աշխատավայրը զբաղեցնել ողջ կյանքի ընթացքում ։ Զգալի բարելավումներ են նկատվել առողջապահության և կենսաթոշակային ծառայությունների ոլորտում։ Մասնավոր կենսաթոշակային ֆոնդերը մինչև 1959 թվականը ծածկում էին գործարանի աշխատողների երկու երրորդը և գրասենյակային աշխատողների երեք քառորդը։ Հիվանդ լինելու արձակուրդը վճարվել է գործարանի աշխատողների 86%-ի և գրասենյակային աշխատողների 83%-ի համար։ Նրանցից 59%-ը և 61%-ը համապատասխանաբար ունեցել են առողջության ապահովագրություն ։
Արվարձանների բնակչությունը, որտեղ մինչև 1960 թվականը ապրում էր ամերիկացիների մոտ մեկ երրորդը, բնութագրվում էր շարժունակության բարձրացմամբ։ Հետևաբար, Դեթրոյթի ավտոարտադրողները ավելի ու ավելի շատ մեքենաներ էին արտադրում։ 1940-ականների վերջին, նախ Նյու Յորքի արվարձաններում, այնուհետև այլ մեծ քաղաքներում, սկսվեց մեկ ընտանիքի համար նախատեսված տներից զանգվածային ցածրահարկ շենքերի ամբողջ տարածքների պլանավորված շինարարությունը։ 1950-ականների սկզբին Նյու Յորքի արվարձաններում կառուցվեց ավելի քան 1000 տուն։ Հետպատերազմյան մանկական բումը, որը հանգեցրեց ամերիկյան ընտանիքների տպավորիչ աճին, խթանեց նրանց արագ կարգավորումը, և բոլոր քաղաքային հաղորդակցությունների առկայությունը և քաղաքային կենտրոնների հարևանությունը երաշխավորեցին ընտանիքի բարձր կենսամակարդակը ։
Քաղաքացիական իրավունքների շարժում
Վերակառուցման դարաշրջանի ավարտին շատ նահանգներ ընդունեցին Ջիմ Քրոուի խտրական օրենքները, որոնք ԱՄՆ-ում մտցրին ռասայական տարանջատում, իսկ աֆրոամերիկացիները դարձան երկրորդ կարգի քաղաքացիներ։ Պլեսին ընդդեմ Ֆերգյուսոնի 1896 թվականի դատավարության որոշմամբ ԱՄՆ Գերագույն դատարանը հաստատեց նահանգների կողմից ընդունված խտրական օրենքների համապատասխանությունը Սահմանադրությանը։ Կրթական, գույքային և այլ գրաքննություններ մտցնելով՝ նահանգները սահմանափակումներ են մտցրել նաև գունավոր բնակչության ընտրական իրավունքների վրա, ինչի արդյունքում ամերիկյան հարավում նրա 10 % -ից պակասը կարող էր մասնակցել ընտրություններին ։
Բրաունն ընդդեմ Կրթության խորհրդի և «զանգվածային դիմադրության»
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Գերագույն դատարանը կայացրեց մի շարք նոր որոշումներ, մասնավորապես 1954 թվականին Բրաունն ընդդեմ Տոպեկա քաղաքի (Կանզաս) կրթության խորհրդի, որը ճանաչեց կրթության ռասայական տարանջատումը Սահմանադրությանը հակասող։ Այս որոշումներին հաջորդեց գունավոր բնակչության զանգվածային արշավը, որը բոյկոտեց ավտոբուսները, նստացույցեր, հավաքույթներ և ցույցեր կազմակերպեց՝ փորձելով ավելի ու ավելի շատ զիջումներ ստանալ սպիտակամորթներից իրենց սահմանադրական իրավունքների համար պայքարում։
Քաղաքացիական իրավունքների համար պայքարող կազմակերպություններ
Ռասայական տարանջատման դեմ բողոքները չեն կազմակերպվել մեկ կենտրոնից։ Չնայած դրանք զանգվածային բնույթ ունեին, դրանք արտացոլում էին գունավոր բնակչության ընդհանուր տրամադրությունը, որոնք տարբեր վայրերում օգտագործում էին դրա արտահայտման տարբեր ձևեր։ Որոշ խմբեր և անհատ ակտիվիստներ, ինչպիսիք են Մալքոլմ Իքսը, պաշտպանում էին «սևամորթ իշխանությունը», այսինքն՝ ստեղծելով հատուկ քաղաքական և մշակութային հաստատություններ, որոնք արտացոլում էին սևամորթ բնակչության շահերը, սև անջատողականությունը կամ նույնիսկ զինված ապստամբությունը։ Մյուսները հավատարիմ էին ոչ բռնի մեթոդներին և սահմանափակվում էին հասարակական կարծիքի ուշադրությունը գրավելով՝ օգտագործելով լրատվամիջոցները ։ Գունավոր բնակչության զանգվածային շարժումների առաջնորդները կրոնական գործիչներ էին, ինչպիսիք են Մարտին Լյութեր Քինգը, որը Time ամսագրի 1963 թվականի մարդը և Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրն է։ Այս շարժումներում ակտիվ դեր են խաղացել նաև ճեմարանի ուսանողներն ու աշակերտները։ Գոյություն ունեցող և նախկինում գունավոր մշակութային և քաղաքական կազմակերպությունները, ինչպիսիք են գունավոր բնակչության առաջընթացի խթանման ազգային ասոցիացիան, աճել են, հայտնվել են բազմաթիվ նորեր, որոնք հաճախ միաձուլվել են՝ միավորելով իրենց հիմնադրամներն ու ջանքերը զանգվածային բողոքի ակցիաներին աջակցելու, այդ թվում՝ իրավական, և իրենց շարժման առաջնորդներին կրթելու գործում։
Նախագահ Քենեդիի վարչակազմը խրախուսում էր դպրոցներում և հասարակական վայրերում ռասայական տարանջատման վերացումը։ Գլխավոր դատախազ Ռոբերտ Քենեդին չորս նահանգներում ավելի քան 50 դատական գործ է հարուցել՝ ի պաշտպանություն գունավոր մարդկանց ընտրական իրավունքների։ Բայց ՀԴԲ տնօրեն Էդգար Հուվերը վախենում էր կոմունիստական ազդեցությունից սևամորթ ակտիվիստների շրջանում և անձամբ դեմ էր Մարտին Լյութեր Քինգին։ Նա օգտագործել է ծառայողական լիազորությունները քաղաքացիական իրավունքների համար պայքարողներին վարկաբեկելու համար ։
Քենեդիի վարչակազմ (1961-1963)
1960 թվականի նախագահական ընտրություններում հանրապետական թեկնածու փոխնախագահ Նիքսոնը պարտվեց դեմոկրատ Ջոն Քենեդիին, ով Ամերիկային խոստացավ վերացնել տիեզերական մրցավազքում ԱՄՆ-ի հետամնացությունը։ Այնուամենայնիվ, որոշ պատմաբաններ Քենեդիի հաղթանակը բացատրում են նրանով, որ այս դարաշրջանում նյութապաշտական հայացքների տարածման պատճառով ԱՄՆ-ում բողոքականների թիվը նվազել է և գործնականում հավասարվել կաթոլիկների թվին (Քենեդին պատկանում էր ազդեցիկ կաթոլիկ ընտանիքին), որոնք նախկինում կրոնական փոքրամասնություն էին ։ Բացի այդ, Քենեդին առաջինն էր, ով լայնորեն օգտագործեց հեռուստատեսությունը ընտրարշավում  ։
Ներքին քաղաքականության մեջ նախագահ Քենեդին լիբերալ էր, իսկ արտաքին քաղաքականության մեջ՝ պահպանողական։ 1961 թվականի ապրիլին նա զորքեր ուղարկեց Կուբա. Քենեդին կիսում էր սովետական առաջնորդ Խրուշչովի հետ Կարիբյան ճգնաժամի պատասխանատվությունը։ Բայց հենց նա էր, որ 1963 թվակնաին սկսեց «լիցքաթափումը»՝ ստորագրելով միջուկային փորձարկումների սահմանափակման մասին համաձայնագրեր։ Կոնգրեսի պահպանողական կոալիցիան արգելափակեց նրա գրեթե բոլոր օրենսդրական նախաձեռնությունները, և միայն քաղաքացիական իրավունքների շարժումները որոշ չափով շահեցին նրա կառավարման ընթացքում ։ 1963 թվականի նոյեմբերի 22-ին Քենեդին սպանվեց, ինչը ցնցեց ամբողջ աշխարհը և նրան դարձրեց հերոս և նահատակ։
Ջոնսոնի վարչակազմ (1963-1969)
Քենեդիի սպանությունից հետո նրա պաշտոնը զբաղեցրել է փոխնախագահ Լինդոն Ջոնսոնը։ Նա նախաձեռնել է մի շարք լիբերալ օրենքներ, ինչպես ինքն էր անվանում, մեծ հասարակություն կառուցելու և քաղաքացիական իրավունքների մասին, ինչը վերջ է տվել ԱՄՆ-ում ռասայական տարանջատման երկարատև դարաշրջանին։ Այս միջոցները Ջոնսոնին ապահովեցին հաղթանակ հանրապետական Բարի Գոլդուոթերի նկատմամբ 1964 թվականի նախագահական ընտրություններում ։ Արտաքին քաղաքականության մեջ Ջոնսոնը պատերազմ սկսեց Վիետնամում, ինչը, ի վերջո, նրան դարձրեց ոչ պոպուլյար։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի պատմություն Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի պատմություն ըստ ժամանակաշրջանի Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքական պատմություն
Սվարանցի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Սյունիքի մարզ)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի հուշարձանների ցանկեր
Չինաստանի զինանշան
Չինաստանի զինանշանը ընդունվել է 1950 թ. սեպտեմբերի 20-ին։ Այն բաղկացած է Երկնային խաղաղության դարպասից, որը հանդիսանում է մուտք Արգելված քաղաք, որն էլ իր հերթին գտնվում է Պեկինի Տյանանմըն հրապարակում ։ Այս դարպասները խորհրդանշում չին ժողովրդի հնագույն ավանդույթները։
Դրա վերևում գտնվում են 5 աստղերը, որոնք կան նաև դրոշի վրա։ Շրջանակը պարուրված է բրնձի և ցորենի հասկերով, որոնք արտացոլում են մաոիստական փիլիսոփայությունը, ագրարային հեղափոխությունը։ Ներքևի մասում գտնվում է ատամնավոր անիվ, որը խորհրդանշում է արդյունաբերական աշխատողներին։
Զինանշանի կենտրոնում պատկերված է Տյանանմըն հրապարակը Պեկինում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Չինաստանի պետական խորհրդանիշեր
Էրիկ Շիկահերի երկիր
Էրիկ Շիկահերի երկիրը (նորվեգերեն։ Eirik Raudes Land) անուն է, որը տվել են նորվեգացիները արևելյան Գրենլանդիայի առափնյա հատվածին՝ օկուպացված Նորվեգիայի կողմից 1930-ականների սկզբին։ Այն անվանվել է 10-րդ դարում Գրենլանդիայում առաջին սկանդինավյան բնակավայրերի հիմնադիր Էրիկ Շիկահերի անունով։ Արդարադատության Միջազգային Դատարանը 1933 թվականին որոշում կայացրեց ընդդեմ Նորվեգիայի և վերջինս հետագայում հրաժարվեց իր պահանջներից։
Պահանջի ծագումը
Առաջին եվրոպական բնակավայրը Գրենլանդիայում հիմնադրվել է Իսլանդիայից ժամանած սկանդինավյան գաղութարարների կողմից շուրջ 1000 թվականին։ Գրենլանդիայում եղել են երկու հիմնական սկանդինավյան բնակավայրեր, բայց վերջիններս եղել են կղզու հարավարևմտյան ափին, Էրիկ Շիկահերի երկիր անվանվելիք տարածքից մեծ հեռավորության վրա։ 1260-ականներից Գրենլանդիայում սկանդինավյան գաղութը ճանաչեց Նորվեգիայի Թագավորին որպես իր տիրակալ։ Երբ Նորվեգիան գտնվում էր դանիական տիրապետության տակ՝ Միջին դարերից մինչև 1814 թ․, պաշտոնական փաստաթղթերում հստակեցվել է, որ Գրենլանդիան Նորվեգիայի մաս է։ Այնուամենյանիվ, բնակավայրերը կորսվեցին ուշ միջնադարում, իսկ հավանաբար շուրջ 1500 թ․ ոչնչացավ սկանդինավյան բնակչությունը։
Նորվեգիայի և Դանիայի միության ժամանակահատվածում հարաբերությունները Գրենլանդիայի և պետության միջև կազմակերպվել են տարբեր ձևերով։ Ժամանակակից պատմաբանները տարակարծիք են, թե Գրենլանդիայի պատմության որ պահից է Գրենլանդիան նորվեգական տիրապետությունից դարձել դանիական։ Այնուամենայնիվ 1814 թ․ կնքված Քիլի պայմանագիրը ցույց է տալիս, որ Գրենլանդիան, առնվազն քաղաքական առումով, համարվել է նորվեգական։ "․․․Նորվեգիայի Թագավորությունը ․․․ ինչպես նաև իրենից կախվածության մեջ գտնվող տարածքները (Գրենլանդիան, Ֆարերյան կղզիները և Իսլանդիան չներառված) ․․․ պետք է այսուհետ պատկանեն ․․․ Նորին Մեծություն Շվեդիայի Թագավորին ․․․"։ Նորվեգիան երբեք չի ճանաչել Քիլի պայմանագրի վավերականությունը։
Պատմություն
1919 թ․ Դանիան Նորվեգիայի համաձայնությամբ Գրենլանդիան հայտարարեց իր տարածք (տես՝ Իհլենի հայտարարություն)։
1931 թ․ հունիսին նորվեգական Արկտիկական առևտրային ընկերության նախագահ Հալվարդ Դեվոլդը նորվեգական դրոշը բարձրացրեց Միգբուկտայում և 1931 թ․ հուլիսի 10-ին տարածվեց նորվեգական թագավորական հռչակագիր, որով Արևելյան Գրենլանդիան հայտարարվեց Նորվեգիայի տարածք։ Նորվեգիան հայտարարեց, որ տարածքը եղել է terra nullius, չի ունեցել մշտական բնակչություն և հիմնականում օգտագործվել է նորվեգական կետորսների կողմից։ Տարածությունը բնորոշվեց տեղակայված "հարավից Կարլսբերգի ֆյորդի և հյուսիսից Բեսսելի ֆյորդի միջև ընկած", փռվելով հյուսիսային լայնության 71°30'-ից մինչև 75°40' "։ Թեև այդ մասին հստակ հայտարարություն չի արվել, համարվել է, որ տարածքը սահմանափակված էր արևելյան ափով, այնպես, որ Գրենլանդիայի սառցե շերտը համարվել է տարածքի արևմտյան սահման (Սառցե շերտը ծածկում է Գրենլանդիայի ընդհանուր տարածքի հինգ վեցերորդ մասը, այնպես որ ափի երկարությամբ տարբեր լայնությամբ միայն մի նեղ շերտ է մշտական սառույցից ազատ)։
1933 թ․ Նորվեգիան և Դանիան պայմանավորվեցին Արևելյան Գրենլանդիայի շուրջ իրենց վեճը կարգավորել Արդարադատության միջազգային դատարանի միջոցով։ Նորվեգիան պարտվեց և որոշումից հետո հրաժարվեց իր պահանջից։
Նացիստական Գերմանիայի կողմից Նորվեգիայի՝ 1940-45 թթ․ օկուպացիայի ընթացքում տարածքային պահանջը կարճ ժամանակով նորից առաջ քաշվեց խամաճիկային Քիսլինգի ռեժիմի կողմից, ով այն տարածեց ամբողջ Գրենլանդիայի վրա։ Վիդկուն Քիսլինգի կողմից առաջարկվեց փոքրամասշտաբ ներխուժում կղզին "վերանվաճելու" համար, սակայն գերմանացիները մերժեցին այն՝ համարելով աննպատակահարմար համաժամանակյա Ատլանտյան օվկիանոսի համար պայքարի լույսի ներքո։
Կատեգորիա:Գրենլանդիայի աշխարհագրություն Կատեգորիա:Դանիայի պատմություն Կատեգորիա:Նորվեգական կայսրություն Կատեգորիա:Նորվեգիայի պատմություն Կատեգորիա:Պատմական մարզեր
Գրադա Կիլոմբա
Գրադա Կիլոմբա (Grada Kilomba, ), պորտուգալացի միջդիսցիպլինար նկարչուհի և գրող, ում ստեղծագործությունները քննադատորեն ուսումնասիրում են հիշողությունը, տրավման, գենդերը, ռասիզմը և հետգաղութատիրությունը ։ Նա օգտագործում է տարբեր ձևաչափեր՝ արտահայտվելու համար՝ սկսած տեքստից մինչև բեմական ընթերցանություն և կատարում (կատարողական գիտելիքներ)։ Ավելին, նա համատեղում է ակադեմիաան և քնարերգությունը։ 2012 թվականին նա հրավիրյալ պրոֆեսոր է եղել Բեռլինի Հումբոլդտի համալսարանում գենդերային և հետգաղութային հետազոտությունների գծով ։
Կենսագրություն
Գրադա Կիլոմբան ծնվել է Լիսաբոնում, ծագումով Արևմտյան Աֆրիկայից է (Սան Տոմե և Պրինսիպի և Անգոլա)։ Լիսաբոնի Կիրառական հոգեբանության ինստիտուտում (ISPA) նա սովորել է կլինիկական հոգեբանություն և հոգեվերլուծություն։ Պորտուգալիայում որպես հոգեբան աշխատելու ընթացքում նա աշխատել է հոգեբուժությամբ պատերազմից տուժած մարդկանց հետ (Անգոլայից և Մոզամբիկից) և նախաձեռնել է տարբեր գեղարվեստական ​​և թերապևտիկ նախագծեր տրավմայի և հիշողության, ինչպես նաև Ֆրանց Ֆանոնի աշխատանքների վերաբերյալ։ Գրադա Կիլոմբան ստացել է կրթաթոշակ Հայնրիխ Բյոլ հիմնադրամից՝ ասպիրանտուրայի համար, որը նա ավարտել է 2008 թվականին Բեռլինի ազատ համալսարանում, որտեղ նա նաև աշխատել է որպես հրավիրյալ դասախոս ։
2009-2010 թվականներին եղել է Բեռլինի մշակութային հետազոտությունների ինստիտուտի անդամ։ Հետագա տարիներին նա դասավանդել է հետգաղութային ուսումնասիրություններ, հոգեվերլուծություն և Ֆրանց Ֆանոնի աշխատանքը տարբեր համալսարաններում, այդ թվում՝ Բեռլինի ազատ համալսարանում, Բիլեֆելդի համալսարանում և Գանայի համալսարանում։ Նա նաև եղել է Բեռլինի Հումբոլդտի համալսարանի գենդերային և հետգաղութային հետազոտությունների պրոֆեսոր։ Այնտեղ նա ուսումնասիրություններ է անցկացրել աֆրիկյան սփյուռքների վերաբերյալ, ի թիվս այլ թեմաների, և դասավանդել է ապագաղութային ֆեմինիզմի, գիտելիքի ապագաղութացման և կատարողական գիտելիքի մասին։ Նա դասախոսություններ է կարդում Եվրոպայում և շարունակաբար ցուցադրում է իր արվեստը տարբեր խմբակային և անհատական ​​ցուցահանդեսներում։
Կիլոմբան մեկնաբանել է, թե ինչպես են 1970-ական և 1980-ական թվականներին հետֆաշիստական ​​Պորտուգալիայում ռասիզմի վաղ փորձառությունները ձևավորել նրա աշխարհընկալումը ։ 2009 թվականին գերմանական Bundeszentrale für politische Bildung-ը մեկնաբանել է. «Նրա գրական ստեղծագործությունը միավորում է հետգաղութային դիսկուրսը և քնարական արձակը՝ ստրկության, գաղութատիրության և առօրյա ռասիզմի հետքերով» ։