cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Իտակարամբի
Իտակարամբի  (Itacarambi), համայնք Բրազիլիայում՝ Մինաս Ժերայս նահանգի կազմում։ Գտնվում է Մինաս Ժերայս նահանգի հարավարևմտյան մասում։ Բնակչությունը կազմում է 19 159 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 1 252,074 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում է՝ 15,3 մարդ/կմ2։
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1962 թվականի դեկտեմբերի 30-ին։
Վիճակագրություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Մինաս Ժերաիս նահանգի բնակավայրեր
Լենինականի մանկական երկաթուղի
Լենինականի մանկական երկաթուղի, ներկայումս չգործող մանկական հանգստավայր Գյումրի քաղաքի արևմտյան մասում՝ Չերքեզի ձորի կանաչ գոտու և բարձունքների շրջանում։ Գործել է 1969 թվականից մինչև 1988 թվականը։
Կառուցումն սկսվել է դեռևս 1937 թվականին, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին ընդհատվել է։ Լենինականի մանկական երկաթուղին ունեցել է 2700 մ երկարություն, երեք կայարան (Շողեր, Շուշան, Այծեմնիկ)։ Տարվա ընթացքում գործում էր մայիսի 1-ից մինչև նոյեմբերի 8-ը։ Ըստ Հայկական սովետական հանրագիտարանի, մեկ սեզոնում սպասարկել է 10 000 ուղևոր։
1988 թվականի ավերիչ երկրաշարժից հետո մանակական երկաթուղին չի գործում։ Գնացքն իր վագոններով վաճառված է, իսկ Շողեր կայարանի տարածքում հիմա գտնվում է «Ոսկե բլուր» կոչվող ռեստորանային համալիրը։
Կատեգորիա:Գյումրու տեսարժան վայրեր
Ադոլֆ Այքման
Օտտո Ադոլֆ Այքման(Otto Adolf Eichmann, ), գերմանացի սպա, գեստապոյի աշխատակից, հրեաների մասսայական ոչնչացման անմիջական պատասխանատու։ Եղել է IV-B-4 գեստապոյի բաժնի վարիչը, որը պատասխանատու էր «հրեական հարցի վերջնական լուծման» համար։ ՍՍ-ի օբերշտուրմբաննֆյուրեր (փոխգնդապետ)։
Պատերազմից հետո Նյուրնբերգյան դատավարությունից թաքնվել է Հարավային Ամերիկայում։ Այստեղ իսրայելական «Մոսսադ» հետախուզության գործակալները գտել են նրան, առևանգել և տեղափոխել Իսրայել, որտեղ էլ նա մահապատժի է ենթարկվել։
Ընտանիք, բարեկամներ
Հայրը՝ Ադոլֆ Կառլ Այքմանը (մահացել է 1960 թվականի փետրվարին), «Էլեկտրական տրամվայի ընկերություն»-ում հաշվապահ էր (Զոլինգեն), 1913 թվականին նրան տեղափոխեցին Լինցի (Ավստրիա) «Էլեկտրական տրամվայի ընկերություն», որտեղ մինչև 1924 թվականը նա աշխատեց որպես կոմերցիոն տնօրեն։ Ընտանիքը ապրում էր Բիշոֆշտրասս քաղաքի բազմասենյականոց բնակարանում։ Ամուսնացել է երկու անգամ (երկրորդը՝ 1916 թվականին)։
Մայրը՝ Մարիա Այքմանն էր (ի ծնե՝ Շեֆերլինգ), մահացել է 1916 թվականին։ Եղբայրներն էին Էմիլը, Հելմուտը, Օտտոն, իսկ քույրը՝ Իրմգարդը։
1935 թվականին Ադոլֆ Էյքմանն ամուսնացավ Վերոնիկա Լիբլի՝ գյուղացի կաթոլիկի ընտանիքից սերող մի աղջկա հետ։ Նրանք ունեցան չորս երեխա՝
Վաղ տարիներ
Մանուկ հասակից Ադոլֆը Քրիստոնյա երիտասարդության կազմակերպության անդամ էր, իսկ հետո, դժգոհ լինելով ղեկավարությունից, տեղափոխվեց «Երիտասարդ զբոսաշրջիկներ» ընկերակցության «Գրիֆ» խումբը, որը մտնում էր Երիտասարդական միություն։ Ադոլֆն այդխմբի անդամ է մնացել նաև 18 տարին լրանալուց հետո։ Կարճահասակության, մուգ մազերի և «բնորոշ» քթի համար ընկերները նրան անվանում էին «փոքրիկ հրեա» .: Մինչ չորրորդ դասարանը նա սովորում էր Լինդի տարրական դպրոցում (1913—1917), որտեղ սովորել է նաև Ադոլֆ Հիտլերը։ Այնուհետև ընդունվել է Realschule, որտեղ սովորել է կրկին մինչև չորրորդ դասարանը (1917—1921)։ 15 տարեկանում՝ դպրոցն ավարտելուց հետո, ընդունվել է Լինցի Էլեկտրոտեխնիկայի, մեքենաշինության և շինարարության ազգային բարձր ֆեդերալ դպրոցը, որտեղ սովորել է չորս կիսամյակ։
Այդ ժամանակահատվածում Ադոլֆի հայրը ժամկետից շուտ անցավ թոշակի, որովհետև բացել էր սեփական գործը։ Սկզբում Զալցբուրգում հիմնեց լեռնարդյունաբերական ընկերություն, որտեղ ուներ 51% բաժնետոմս։ Զալցբուրգում նա նաև դարձավ մեքենաշինական ընկերության համասեփականատեր, որն արտադրում էր լոկոմոբիլներ։ Նա նաև ընդգրկվեց Վերին Ավստրիայում՝ Ինն գետի ափին, ջրաղացներ կառուցող ընկերությունում։ Սակայն Ավստրիայի տնտեսական ճգնաժամի պատճառով նա կորցրեց իր ներդրած գումարը, փակեց ագրոբիզնեսի ընկերությունը։
Ադոլֆը ամենաուսումնատենչ աշակերտը չէր. հայրը հանեց նրան դպրոցից և ուղարկեց աշխատելու իր հանքում, որտեղ պատրաստվում էին խեժ հանել և թերթաքարային յուղ՝ բժշկական նպատակներով։ Արտադրությամբ զբաղված էր մոտ տասը մարդ։ Հանքում նա աշխատեց համարյա երեք ամիս։
Հետագայում նա ուսանեց «Վերին Ավստրիայի էլեկտրական ընկերություն»-ում՝ մոտավորապես երկուսուկես տարի սովորելով էլեկտրոտեխնիկա։
1928 թվականին 22-ամյա Ադոլֆը՝ ծնողների օգնությամբ, «Վակումային նավթ» ընկերությունում աշխատանքի անցավ իբրև ճամփորդ-ներկայացուցիչ։ Նրա պարտականությունների մեջ էր մտնում Վերին Ավստրիայի պահպանումը։ Հիմանականում նա զբաղվում էր բենզինի պոմպերի տեղադրմամ և կերոսինի մատակարարման ապահովմամբ, քանի որ այդ տարածքը վատ էր էլեկտրաֆիկացված։
Էյքմանը ընկերը՝ Ֆրիդրիխ ֆոն Շմիդտը, որը կապեր ուներ ռազմական շրջանում, ուղղորդեց նրան «Զինվորների երիտասարդական միություն»։
ՍՍ. 1930-ականներ
1931 թվականին Ավստրիայում աճեցին նացիոնալիստական տրամադրությունները, տեղի էին ունենում ՆՍԳԲԿ-ի հավաքներ, իսկ ՍՍ-ն հավաքագրում էր մարդկանց Լինցում։
1932 թվականի ապրիլի 1-ին Այքմանը մտնում է ՍՍ-ի շարքերը Էռնստ Կալտենբուրների խորհրդով։ Նա նստացավ կուսակցության անդամի համար՝ 889895, ՍՍ-ի համար՝ 45326:
1933 թվականին «Վակումային նավթ» ընկերությունը նրան հասցրեց Զալցբուրգ։ Ամեն ուրբաթ նա վերադառնում էր Լինց և ծառայում ՍՍ-ում։ 1933 թվականի հունիսի 19-ին Ավստրիայի կանցլեր Էնգելբերդ Դոլֆուսը արգելեց Նացիոնալ-սոցիալիստական գերմանական բանվորական կուսակցություն գործունեությունը Ավստրիայում։ Անմիջապես հետո Այքմանին հեռացրեցին «Վակումային նավթ» ընկերությունից՝ ՍՍ-ին պատկանելու համար, որից հետո նա տեղափոխվեց Գերմանիա։
Այքմանը Գերմանիա ժամանեց Կալտենբուների նամակով՝ ուղղված Անդրեաս Բոլլեկուն։ Բոլլեկը առաջարկեց ընդունվել Ավստրալիական լեգեոն՝ Կլոստեր-Լեհֆելդում գտնվող։ Այքմանը ընկավ հարձակվողական շարք, որտեղ հիմնականում սովորեց փողոցային կռիվներ ու ծեծկռտուքներ։
Հետագայում նրան տեղափոխեցին Պասսաու՝ ռեյխսֆյուրերի կապի շտաբի պետի՝ ստուրմբանֆյուրեր(մայոր) Կառլ ֆոն Պիխլյուի օգնական, որտեղ նա գրում էր նամակներ և հաշվետվություններ Մյունխեն՝ Գիմմլերին։ Այդ ժամանակ նա ստացավ ունտերշարֆյուրերի (ունտեր-սպայի) կոչում։ 1934 թվականին այդ շտաբը վերացրեցին, Այքմանին տեղափոխեցին Դախաուի «Գերմանիա» գումարտակ, որտեղ նա մնաց մինչև 1934 թվականը։
Այդ ժամանակահատվածում նա իմացավ մարդկանց մասին, որոնք արդեն ծառայել էին ՍՍ-ի ռեյխսֆյուրեր Գիմմելի անվտանգության ծառայությունում։ Նա հայտ ներկայացրեց և ընդունվեց ՍՍ-ի ռեյխսֆյուրերի Անվտանգության ծառայություն, սակայն նրան չվիճակվեց զբաղվել Գիմմելի անվտանգությամբ, այլ ուղղակի կարգավորել գործավարությունը։
1935 թվականի երկրորդ կեսին ՍՍ-ի ունտերստուրմֆյուրեր բարոն Լեոպոլդ Ից Էդլեր ֆոն Միլդենշտայնը Այքմանին առաջարկեց տեղափոխվել նրա՝ Անվտանգության ծառայության գլխավոր բաժնում հենց նոր ձևավորած «հրեաներ» խումբը։ Միլդենշտայնը հանձնարարեց Ադոլֆին կատարել հղումներ Թեոդոր Հերցլի «Հրեական պետություն» գրքից, որը հետագայում օգտագործվեց ՍՍ-ի ներքին գործերում։
1936 թվականի սկզբին բաժնի, որտեղ բացի Այքմանից աշխատում էր նաև Թեոդոր Դաննեկերը, կառավարիչ դարձավ Դիտեր Վիսլենցին։ Ռեյխի իշխանությունը ցանկանում էր լուծել հրեական հարցը, և այդ ժամանակ բաժնի առաջ դրված էր Գերմանիայից հրեաների արտագաղթը արագորեն խթանելու խնդիրը։
1936 թվականին Այքմանը ստացավ ՍՍ-ի օբերշարֆյուրերի կոչում, իսկ 1937 թվականին՝ ՍՍ-ի գաուպտշարֆյուրերի։
Ավելի ուշ բաժնի վարիչ նշանակվեց ՍՍ-ի օբերշարֆյուրեր Հերբերտ Մարտին Հագենը։ Սեպտեմբերի 26-ից հոկտեմբերի 2-ը Այքմանը ուղեկցում էր իր պետին Պաղեստին՝ երկրկին ծանոթանալու համար, որը հրավեր ստացել էր «Հագան»-ից՝ ռազմական-հրեական կազմակերպությունից։ Սակայն ճամփորդությունը ձախողվեց, քանի որ անգլիական հյուպատոսությունը մերժեց նրանց՝ ուղևորվել ենթամանդատային Պաղեստին ։
1938 թվականի հունվարի 20-ին Աքմանը ստացավ ՍՍ-ի ունտերմտուրմֆյուրերի կոչում։
1938 թվականին Ավստրիայի անշլյուսից հետո Այքմանին տեղափոխեցին Վիեննայի ԱԾ, որտեղ նա պիտի զբաղվեր հրեաների գպրծով։ Այքմանի հրամանով հրեական հասարակության ներկայացուցիչ դոկտոր Ռիխարդ Լյեվենհերցը կազմելու էր հրեաների արտագաղթումը արագացնելու ծրագիր։ Հետագայում Այքամնը հասավ նրան, որ Վիեննայում բացվեց հրեաների արտագաղթման հարցերով զբաղվող հաստատություններ ։
1939 թվականի ապրիլին՝ Բոհեմիայի և Մորավիայի պրոտեկտորատի ստեղծումից հետո, Այքմանին տեղափոխեցին Պրահա, որտեղ նա շարունակեց զբաղվել հրեաների արտաքսումով։
1939 թվականի օգոստոսի սկզբից Այքմանը Կայսրության անվտանգության գլխավոր կառավարության (ՌՍՀԱ) անդամներից մեկն էր։ Նույն թվականի դեկտեմբերին նա ստանձնեց IV B 4 սեկտորի ղեկավարությունը։
Գործունեությունը երկրորդ աշխարհամարտի ժամանակ
1941 թվականին այցելեց Օսվենցիմ, որից հետո լիազորեց հրեաներին մահվան ճամբար ուղարկելը։
Ռեյնհարդ Հեյդրիխի հրամանով՝ նա 1942 թվականի հունվարի 20-ին մասնակցեց Վանզեյսկու կոնֆերանսին, որում քննարկվում էր «հրեական հարցի վերջնական որոշումը»։ Այքմանը առաջարկեց հարցը լուծել՝ հրեաներին ուղարկելով Արևելյան Եվրոպա։ Այս ծրագրի ղեկավարումը վստահվեց Այքմանին։
1944 թվականի օգոստոսին նա Հիմմելին ներկայացրեց 4 մլն հրեայի ոչնչացումը հաստատող զեկույց ։
Պատերազմից հետո
Գերմանիայի պարտությունից հետո Այքմանը կարողացավ թաքնվել իրեն փնտրող դաշնակիցներից։ Նա ձերբակալվեց ամերիկացիների կողմից և չկարողացավ թաքցնել իր՝ ՍՍ-ական լինելը, սակայն ներկայացավ որպես 22-րդ դիվիզիայի կամավոր-զինծառայող ։ Հասկանալով, որ կարող է բացահայտվել, փախավ դատավարությունից։
1952 թվականին վերադարձավ Եվրոպա, նոր անունով ամուսնացավ իր կնոջ հետ և ընտանիքին տեղափոխեց Արգենտինա։ Մինչև 1960 թվականի մայիսը նա ապրում էր Բուենոս Այրեսում։
1958 թվականի մարի 19-ին ԱՄՆ-ի գլխավոր հետախուզական կառավարությունը տեղեկություններ ստացավ Այքմանի գտնվելու վայրի և կեղծ ազգանվան մասին։ Սակայն այս ինֆորմացիան որոշվեց թաքցնել, քանի որ Այքմանը կարող էր հայնտել, որ Հանս Գլոբկը, ով այդ ժամանակ դաշնային կանցելի քարտուղարության ղեկավարն էր, նախկին նացիստ է։
Այքմանի առևանգումը
1958 թվականին իսրայելական «Մոսսադ» հետախուզությանը հաջողվեց Այքմանը հետքը գտնել Արգենտինայում։ Նրանց օգնել էր հրեական ծագումով գերմանացի Լոտար Հերմանը, ով պատերազմի ժամանակ տուժել էր նացիստների կողմից։ Չնայած նրան, որ Լոտարը կույր էր, այնուամենայնիվ, ապրելով Արգենտինայում, նա հետաքրքրվում էր իրադարձություններով՝ կապված նախկին նացիստների հետ, և տեղյակ էր, որ Այքմանը թաքնվում է ու գտնվում հետախուզման մեջ։ Հենց այդ պատճառով, երբ նա աղջկանից լսում էր, որ աղջիկը ծանոթացել է Նիկոլաս Այքման անունով երիտասարդի հետ, ով պարծենում է հոր՝ Երրորդ ռեյխի համար կատարած գործով, Հերմանը, դասավորելով բոլոր փաստերը, հասկացավ, որ նա Ադոլֆի տղան է, և իր վարկածները հայտնեց պետական մարմիններին։
Այքմանի առևանգման օպերացիան ղեկավարել է «Մոսսադ»-ի գլխավորը՝ Իսսեր Հարելը։ Խմբի ղեկավար նշանակվեց Ռաֆի Էյթանը։ Բոլոր մասնակիցներին զգուշացվեց, որ Այքմանը պիտի տեղափոխվի Իսրայել ողջ և առողջ ։ Այքմանի առևանգումով զբաղվողների ամբողջական ցուցակը գաղտնի էր մնում մինչև 2008 թվականի հունվարը։
1960 թվականի մայիսի 11-ին Բուենոս Այրեսի փողոցներից մեկում Այքմանը առևանգվեց հրեա գործակալների կողմից։ Այքմանի ձերբակալումը իրականացրեց Պիտեր Մալինը, ով հայտնի է «գործակալ քառասունյոթ» և «մարդ, ով բռնեց Այքմանին» անվանումներով։ Այքմանը տեղափոխվեց Իսրայել իրբև «Էլ-Ալ» ինքնաթիռի վթարից տուժված մեկը, ով եկել էր նշելու Արգենտինայի անկախության 150-ամյակը։
Դատավարություն
Երուսաղեմում Այքմանը հանձնվեց ոստիկանությանը։ Մարի 22-ին՝ Քնեսեթի նիստի ժամանակ, Իսրայելի պրեմիեր-մինիստր Դավիթ Բեն-Գուրիոնը հայտարարեց. «Ադոլֆ Այքմաբը գտնվում է Իսրայելում և շատ շուտով կսկսվի դատավարությունը»։ Կազմվել էր Այքմանը գործունեությունը քննող հատուկ բաժանմունք՝ «Գործակալությունը 007», որը կազմած էր գերմաներենին գերազանց տիրապետող 8 սպաներից ։ Սկսվեց դատավարությունը, որի ժամանակ ներկայանում էին Հոլոքոստը վերապարած բազմաթիվ վկաներ։
Պրոցեսսի ընթացքում կանցելի աշխատակազմը փորձում էր գնել դատավորներին՝ ցանկանալով չբացահայտել կանցլերի մոտ որոշ աշխատողների նախկինում նացիստ լինելը կամ նրանց հետ համագործակցելը ։
Հետաքննության ավարտից հետո՝ ղեկավարության իրավական խորհրդատու Գեդեոն Հաուզները ստորագրեց 15 կետից բաղկացած մեղադրական վճիռը։ Այքմանը մեղադրվում էր հրեաների և մարդկության նկատմամբ իրագործված ոճրագործության, հանցագործ խմբավորումներին անդամակցելու և մասը կազմելու մեջ։ Հրեաների նկատմամբ ոճիրը ընդգրկւոմ էր միլիոնավոր հրեաների ձերբակալումը, մահվան ճամբար ուղարկումը, սպանությունը և անգամ գույքը բռնագրավումը։ Մեղադրական վճռում խոսք էր գնում ոչ միայն հրեաների նկատամամբ իրագործված հանցագործության մասին, այլ նաև ուրիշ ազգերի. միլիոնավոր լեհերի աքսորումը, գնչուների ձերբակալումն ու մահվան ճամբար ուղարկումը, չեխական Լիդեցե գյուղից դեպի Լոձիի գետտո 100 երեխայի ուղարկումը և նրանց մասսայական ոչնչացումը՝ ի վրեժ Ռեյնհարդ Հեյդրիխի սպանության։
1961 թվականի դեկտեմբերի 15-ին Այքմանին դատապարտեցին մահվան՝ համարելով նրան աշխարհի, հրեաների դեմ ոճրագործ և զինվորական հանցագործ։
Մահապատիժ
Իսրայելի նախագահ Իցհակ Բեն-Ցվին մերժեց ներման համար խնդրանքը ։ Այքմանը կախաղան բարձրացվեց 1962 թվականի մայիսի 31-ի լույս 1-ի գիշերը Ռամլե քաղաքի բանտում։ Սա երկրորդ և վերջին մահապատիժն էր Իսրայելի դատական մարմնի կողմից իրագործված ։ Հրաժարվելով մահապարտի վեղարից՝ Այքմանը ասաց ներկաներին, որ շատ շուտով կրկին կհանդիպի նրանց հետ և որ մահանում է Աստծո հանդեպ հավատը չկորցնելով.
Վերջին խոսքերը
Մահապատիժը իրագործեց բանտի գլխավոր վերակացուն՝ Շալոմ Նագարը։ Կախելուց հետո Այքմանի մարմինը հրկիզեցին, իսկ մոխիրը շաղ տվեցին Իսրայելի ջրային սահմաններից դուրս՝ Միջերկրական ծովում։
Անընդունելի չարը
The New Yorker ամսագրի լրագրող Հանա Արենդտ Երուսաղեմում ներկա է եղել Այքմանի դատավարությանը։ Նրա՝ «Այքմանը Երուսաղեմում։ Չարի տափակությունը» (Eichmann in Jerusalem: A Report on the Banality of Evil) գրքում բացահայտվել է Այքմանի անձը և նրա կողմից կատարված հանցագործությունները։ Արեդնտը եկել էր այն եզրակացությանը, որ Այքմանը Հոլոքոստի գաղափարախոսը չէր, այլ պարզապես կատարողը, մի մասնիկը ամբողջատիրական մեքենայի։
Արենդտի գնահատականով՝ Այքմանը այնքան էլ հրեշային կամ հոգեկան հիվանդություն ունեցող ինչ-որ մեկը չէր։ Նա սարսափելի, սաստիկ նորմալ մարդ էր, իսկ նրա գործողությունները, որոնք պատճառ հանդիսացան միլիոնավոր մարդկանց մահվան, Արենդտի խոսքերով, պարզապես աշխատանքը լավ կատարելու խորը ցանկություն էր։ Այս դեպքում այն փաստը, որ աշխատանքը մասսայական սպանության հետ էր կապված, երկրորդ պլան էր մղվում ։
Մարդը ապակե խցում
Ֆիլմը առաջ է քաշում Հոլոքոստում զոհերի անուղղակի մեղավորության, նրանց պասիվության մասին։
Այքմանի օրագրերը
Բանտում Այքմանը պահում էր օրագրեր, որոնց ուսումնասիրել ու ծանոթանալ արգելվեց Իսրայելի կառավարության կողմից։ 1999 թվականին Այքմանի տղան խնդրանք ներկայացրեց Իսրայելի Գերագույն դատարան՝ հոր օրագրերը տպագրելու իրավունք ստանալու համար։ 2000 թվականի փետրվարի 29-ին Իսրայելի կառավարության կարգադրությամբ Այքմանի օրագրերը տպագրվեցին։
Նրանցից տեղեկատվություն առաջին անգամ հրապարակվեց 2000 թվականի մարտին՝ Դեյվիդ Իրվինգի և Դեբորա Լիշտադի դատական պրոցեսի ընթացքում՝ որպես Հոլոքոստը ապացուցող փաստեր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նացիստական Գերմանիայի համակենտրոնացման ճամբարներ Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքական գործիչներ
Միշա Դավոյան
Միշա Հովհաննեսի Դավոյան, հայ աշխարհագրագետ-գեոմորֆոլոգ և ջրաբան։ Աշխարհագրական գիտությունների թեկնածու, Լենինականի մանկավարժական ինստիտուտի դոցենտ (1971)։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։ Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով (1981), «Բուդապեշտի գրավման համար» (1945) և ԽՍՀՄ աշխարհագրական ընկերության (1956) մեդալներով։ Հեղինակ է 120 գիտական և գիտամեթոդական հոդվածների։
Կենսագրություն
Միշա Դավոյանը ծնվել է 1925 թվականի փետրվարի 25-ին Թիֆլիսում, գյումրեցի շինարարի ընտանիքում։ 1928 թվականին ընտանիքը վերադարձել է հայրենիք՝ Լենինական։ 1952 թվականին ավարտել է Լենինականի մանկավարժական ինստիտուտը։ 1953-1956 թվականներին սովորել է ասպիրանտուրայում և աշխատել ԵՊՀ աշխարհագրության ֆակուլտետում։ 1955-1958 թվականներին եղել է Երևանի պետական համալսարանի գեոմորֆոլոգիական արշավախմբի ղեկավարը Հայաստանի հյուսիսային շրջաններում։ 1953 թվականին Գյումրի քաղաքի ծայրամասում արշավախումբը հայտնաբերել է չորրորդական ժամանակաշրջանի բրածո մամոնտի մնացորդներ։ 1958-2001 թվականներին եղել է Լենինականի մանկավարժական ինստիտուտի աշխարհագրական ամբիոնի վարիչ,1971 թվականից՝ աշխարհագրական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ։
Աշխատանքները նվիրված են Ախուրյան գետի ռելիեֆի և հիդրոլոգիական ռեժիմների ուսումնասիրությանը, Շիրակի սարահարթի գեոմորֆոլոգիային և պալեոգեոգրաֆիային, Արագած լեռնաշղթայի սառցադաշտաբանությանը։ Վերջին տասնամյակներում ուսումնասիրել է Հայկական լեռնաշխարհի ջրագրագրական ցանցը։ Հեղինակ է Գյումրու պատմության վերաբերյալ մի շարք գավառագիտական և հրապարակախոսական հոդվածների ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ երկրաբաններ Կատեգորիա:Խորհրդային երկրաբաններ Կատեգորիա:Հայ աշխարհագրագետներ Կատեգորիա:Խորհրդային աշխարհագրագետներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Բյուզանդա-վրացական պատերազմ
Բյուզանդա-վրացական պատերազմ (ბიზანტიურ-ქართული ომები, Η Βυζαντινή-γεωργιανό πόλεμο), ռազմական հակամարտություն Բյուզանդական կայսրության և Վրաց թագավորության միջև ։ Պատերազմի ընթացքում, որպես վրացական կողմի դաշնակից ռազմական գործողությունների մեջ է ներգրավվել նաև Բագրատունյաց հայոց թագավորությունը։
Նախապատմություն
Ապստամբությունը վերաճում է համամերձավորարևելյան շարժման, որի ընթացքում Վարդասը և իր հետնորդները տիրանում են Խարբերդին, դաշինք կնքում Ամիդ (Ներկայում՝ Դիարբեքիր) և Մարտիրոպոլիս քաղաքների ամիրաների հետ և շարժվում դեպի Կոստանդնուպոլիս՝ կայսրության մայրաքաղաք։ Ապստամբությանը դիմագրավելու համար աքսորից ետ է կանչվում մեկ այլ հայազգի զորավար՝ Վարդաս Փոկասը, սակայն Փոկասին ևս չի հաջողվում ճնշել ապստամբությունը։
Հույն կայսրը ստիպված օգնություն է խնդրում Տայքի կյուրոպաղատ Դավթից։ Դավիթ Կյուրոպաղատը Բյուզանդիային տրամադրում է 12 000 հոգուց բաղկացած բանակ՝ Թոռնիկե և Ջոջիկա զորավարների գլխավորությամբ։
Դավիթ թագավորի մահից հետո այս հողերը պետք է վերադարձվեին բյուզանդացիներին։ Այս պայմանը ձեռնտու էր Դավթին, քանի որ իր կառավարման վերջին տարիներին այս հողերը նա կարող էր կտակել իր մանկահասակ որդուն՝ Բագրատին, ով էլ հնարավորություն կունենար շարունակելու իր իշխանությունն այս տարածքներում։
987 թվականին բյուզանդական հրամանատար Վարդա Փոկասը ընդվզում է Բարսեղ Բուլղարասպան կայսեր դեմ և իրեն հռչակում կայսր։ Դավիթ Կյուրոպաղատը օգնություն է տրամադրում ապստամբներին, այն պահանջով, որ հաղթանակի դեպքում վրացիները կունենային բացարձակ գերիշխանություն կայսեր կողմից Դավթին հանձնված տարածքներում։
Աբիդոսի մոտ մարտի ընթացքում Վարդաս Փոկասը հանկարծակի վախճանվել է։ Հետագայում պարզվում է, որ նրան թունավորել էր Բարսեղ կայսեր կողմից կաշառված մեկը։ Ապստամբության ճնշումից հետո Բարսեղ կայսրը իր զորքերը հանում է Փոկասի զինակցի՝ Դավիթ Կյուրոպաղատի դեմ։ Տեսնելով, որ ոչ մի կերպ չի կարողանում պահել թագավորությունը, Դավիթը իր բոլոր հողերը կտակում է Բյուզանդիայի կայսրին։
Հաջորդ տարում Տաշիր-Ձորագետի թագավոր Կյուրիկե Բ-ն փորձեց վերականգնել Դավթի ժառանգությունը։ Գլխավոր խոչընդոտն Անտիոքի դքսությունն էր, որը զավթել էր այդ տարածքները և դարձրել իր պետության մաս։
1008 թվականին Բագրատ III-ը դարձավ միասնական և անկախ Վրաստանի առաջին թագավոր։ Նա միավորել է վրացական գրեթե բոլոր տարածքները մեկ պետության մեջ՝ Բագրատիոնիների վերահսկողության ներքո։ Զինակցել է հայոց շահնշահ Գագիկ Ա-ին (990-1020)։ Նրան հաջորդում է Գիորգի I-ը։
Բյուզանդա-բուլղարական պատերազմների հետևանքներ և պատերազմի սկիզբ
1014 թվականին Գիորգի I-ի զորքերը ներխուժում և ռազմակալում են Տայքի կյուրոպաղատությունը։ Այս շրջանում Վասիլ II-ը զբաղված էր Արևմտաբուլղարական թագավորության դեմ մղված մարտերով և իր գրեթե ամբողջ ուժերը կենտրոնացրել էր Բալկանյան թերակղզում։
Այս ընթացքում Բյուզանդիայի կառավարությունը փորձել է կասեցնել վրացական ռազմախուժումը, սակայն չի ստացվել։ Բուլղարների դեմ մղած երկարատև պատերազմներից հետո 1018 թվականին Վասիլ II-ը վերացնում է Բուլղարական պետությունը և երկիրը վերածում է բյուզանդական նահանգի։
Դրանից հետո 15,000 բուլղար ռազմագերիների կուրացնելու պատճառով ստանում է «բուլղարասպան» մականունը։
Արևմուտքում իր հարցերը լուծելուց հետո Բյուզանդիայի կայսրը իր ուշադրությունը կենտրոնացրեց վրացական պետության վրա։ Նույն թվականին Բարսեղը պատրաստվեց հակավրացական արշավանքի։ Նա հրամայեց իր մարտիկներին գրավել ռազմավարական կարևոր նշանակություն ունեցող Կարինի բերդը։
1021 թվականին Բարսեղը մեծ բանակ մտցրեց վրացական պետության, ինչպես նաև նրա դաշնակից հանդիսացող Բագրատունյաց Հայաստանի տարածք։ Չկարողանալով դիմադրել՝ Գիորգի I-ը հրամայում է այրել Ճորոխ գետի աջակողմյան վտակ Օլթիի ափին գտնվող Օլթի քաղաքը՝ թշնամու ձեռքից ազատելու համար։
Պատերազմի ընթացք և ավարտ, իրավիճակի սրումը Հայաստանում
Գիորգի I-ը դիմում է փախուստի դեպի Հյուսիսային Վրաստան։ Բյուզանդացիները գրավում են Վրաց թագավորության տարածքները՝ ավերելով իրենց ճանապարհին հանդիպած ամեն ինչ։ Հետաքրքրական է այն, որ Տրապիզոնի գրավումից հետո Բարսեղ կայսրը գտնում է իր ձմեռային բնակարանը և օթևանում այնտեղ։
Բանակցությունների փորձերը ոչ մի կերպ չէին հանգեցնի խաղաղության։ Առավել դժվար էր իրադրությունը Վրաստանի հարավային հարևանի՝ Բագրատունյաց Հայաստանի մոտ։
Հովհաննես-Սմբատ Բագրատունին համարվում էր Գիրոգի I-ի գլխավոր ռազմական գործընկերը և զինակիցը։ Պատերազմի շրջանում Հայաստանը օժանդակում էր վրացական զորքին։ Սա իր հերթին առաջացնում է Բյուզանդիայի կառավարության զայրույթին և թշնամական վերաբերմունքին։ Բյուզանդիան սկսում է օժանդակել ենթակա թագավորություններին, մասնավորապես՝ Վասպուրականի թագավորությանը։ Գահակալական պայքարի հետագա սրման պայմաններում հայոց թագավորի ըմբոստ եղբայրը՝ Աշոտ Քաջը դիմում է Բյուզանդիայի Բարսեղ II-ին և ռազմական օգնություն ստանում նրանից ընդդեմ Հովհաննես-Սմբատի։ Բյուզանդական զորքի հարձակումը Հայաստանի վրա կանխելու նպատակով Հովհաննես-Սմբատը Բարսեղ II-ի հետ բանակցելու համար Տրապիզոն է ուղարկում Պետրոս Ա Գետադարձ կաթողիկոսին։ 1022 թվականի հունվարին կնքված պայմանագրով, համաձայն Հովհաննես-Սմբատի թողած կտակի, նրա մահից հետո Բագրատունյաց թագավորության հողերը տրվելու էին Բարսեղ II-ին։
Պայմանագրի ելքից դժգոհ Հովհաննես-Սմբատը Պետրոս Ա Գետադարձի փոխարեն կաթողիկոս նշանակեց Սանահինի հույն ուսուցչապետ Դիոսկորոսին, սակայն հետագայում վերականգնեց շնորհազրկված Պետրոս Ա Գետադարձի իրավունքները։
Ստանալով կախեթցիների զորավիգությունը՝ վրաց արքան կարողանում է պատերազմի ելքը թեքել հօգուտ իր շահերի։ 1022 թվականին Սվինդախ բնակավայրի մոտ տեղի է ունենում վճռական ճակատամարտ, որտեղ վրացիները կարողանում են լիակատար հաղթանակ տանել։
Պատերազմից հետո Գիորգին նվաճված հողերը միավորում է և կտակում իր իրավահաջորդին՝ Բագրատին։
Վլադիմիր Բակլանով
Վլադիմիր Միխայլովիչ Բակլանով (Владимир Михайлович Бакланов, ), ռուս նկարիչ-գրաֆիկ։
Կենսագրություն
Վլադիմիր Բակլանովը ծնվել է 1934 թվականի օգոստոսի 7-ին Կրասնոդարի երկրամասի Եյսկ քաղաքում : 1954 թվականին լաքապատված մանրանկարների գեղարվեստական դպրոցը։ 1961 թվականին ընդունվել է Մոսկվայի տպագրական ինստիտուտ, որն ավարտել է 1967 թվականին։ Նրա ուսուցիչն ու դաստիարակն է եղել ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ Անդրեյ Գոնչարովը։ 1966 թվականից Վլադիմիր Միխայլովիչ Բակլանովը մասնակցել է հանրապետական, համամիութենական և միջազգային ցուցահանդեսների ։ Նկարչի առավել նշանակալի գործերը կապված են Դոնի գրողների գրքերի նկարազարդման հետ։ Ռոստովի գրահրատարակչությունում Վլադիմիր Միխայլովիչը նկարազարդել է ավելի քան 250 գիրք ։ Նկարիչ-պատկերազարդող Վլադիմիր Բակլանովը նկարազարդել է Դոնի գրող Միխայիլ Ալեքսանդրովիչ Շոլոխովի ստեղծագործությունները։ 1981 թվականին նկարիչը նկարազարդել է «Հերկած խոպան» գիրքը ջրաներկով և տուշով։ 1983 թվականին Բակլանովը խիստ սև-սպիտակ գունավորմամբ նկարազարդել է «Նրանք մարտնչում էին հանուն Հայրենիքի» գիրքը` ընդգծելով վեպի հերոսների խիստ պարզությունը ։ 1984 թվականին Դնեպրոպետրովսկի  «Промiнь» հրատարակչությունը լույս ընծայեց «Նրանք մարտնչում էին հանուն Հայրենիքի» և «Մարդու ճակատագիրը» ժողովածուն ռոստովցի նկարիչ Վլադիմիր Միխայլովիչ Բակլանովի նկարազարդմամբ ։ Նա ձևավորեց «Ուղի-ճանապարհ» (1984) վիպակը, որոնց շարքում կա նրա «Հայրը սպայի հետ» աշխատանքը։ Նկարիչ Բակլանովի այս նկարների հավաքածուն պահվում է Մ. Ա. Շոլոխովի Պետական թանգարան-արգելոցում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ Կատեգորիա:Մոսկվայի տպագրական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ
Վեձաթխևի
Վեձաթխևի (ვეძათხევი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Մցխեթ-Մթիանեթ մարզի Դուշեթի շրջանում ։
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 980 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Դուշեթից հեռու է 10 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 18 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Դուշեթի շրջան
Ռիկարդո Սամորա Մարտինես
Ռիկարդո Սամորա Մարտինես (Ricardo Zamora Martínez, ), «el Divino» (աստվածային) մականվամբ իսպանացի ֆուտբոլի դապասապահ, Իսպանիայի առաջնության մի քանի բարձրակարգ ակումբների մարզիչ։ Իսպանիայի ազգային հավաքականում մասնակցել է 46 մրցախաղի և հանդես է եկել «Էսպանյոլ», «Բարսելոնա», «Ռեալ Մադրիդ», «Նիցցա» ակումբներում։ Ինչպես Իսպանական ֆուտբոլում այնպես էլ ամբողջ աշխարհում համարվում է ամենաուժեղ դարպասապահը։
Կարիերա
Զամորան սկսել է իր կարերիան 1916 թվականին հայրենի քաղաքի «Էսպանյոլ» թիմում։ Իսկ 1919 թվականից 3 տարի շարունակ եղել է Կատալոնիայի «Բարսելոնա» ակումբի դարպասապահը։ Առաջին խաղը Իսպանիայի ազգային հավաքականի կազմում անցկացրել է Օլիմպիական խաղերում՝ 1920 թվականի օգոստոսի 28-ին, Դանիայի ազգային հավաքականի հետ հանդիպման ժամանակ, որը ավարտվել է 1:0 հաշվով։ Այս մրցաշարում Իսպանիան նվաճեց արծաթե մեդալ։
Զամորան «Բարսելոնայի» կազմում երկու անգամ նվաճել է Իսպանիայի գավաթը։ 1922 թվականին վերադարձել է «Էսպանյոլ» և 1929 թվականին նրանց հետ նվաճել Իսպանիայի գավաթը։ Այդ նույն տարում Զամորան խաղալով Իսպանիայի ազգային հավաքականի կազմում հաղթել է Անգլիայի ազգային հավաքականին 4:3 հաշվով։ Առաջին անգամ ոչ բրիտանական թիմը չի պարտվել Անգլիայի ազգային հավաքականին։ Այս մրցախաղում Զամորան ստացել է ծանր վնասվածք, բայց չի լքել խաղադաշտը։
1929 թվականին Զամորան տեղափոխվել է «Ռեալ Մադրիդ»։ 1931-1932 մրցաշրջանում օգնել է ակումբին նվաճել առաջին Լա Լիգայի չեմպիոնի տիտղոսը և այն պահպանել մինչև հաջորդ տարի։ Այնուհետև «Ռեալի» հետ նվաճել է Իսպանիայի երկու գավաթ։
1936 թվականին, քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ, Զամորան տեղափոխվում է Ֆրանսիա, որտեղ էլ ավարտվում է նրա խաղային կարերիան։ Նա 38 տարեկանում ազգային հավաքականի կազմում անցկացրած խաղերի քանակով ռեկորդակիր է եղել, մինչև նրան չի գերազանցել Խոսե Անխել Իրիբարը։ Զամորան մարզել է մի շարք իսպանական ակումբներ, որոնցից են «Ատլետիկո Մադրիդ»-ը (հաղթանակները իսպանիայի առաջնություններում 1940 և 1941), «Սելտա»-ն, «Էսպանյոլ»-ը և «Մալագա»-ն, ինչպես նաև Իսպանիայի ազգային հավաքականը:
Թաղված է Բարսելոնայի Մոնժուի գերեզմատանը (Cementiri de Montjuïc):
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի դարպասապահներ Կատեգորիա:Իսպանացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իսպանիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Էսպանյոլի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բարսելոնայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Նիսի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Կատալոնիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Նասվա (գյուղ, Կաառմա շրջան)
Նասվա (Nasva), գյուղ Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Կաառմա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 340 մարդ։
(6430) 1964 UP
(6430) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1964 թվականի հոկտեմբերի 30-ին Մանուշակագույն լեռան աստղադիտարանի կողմից Նանկինում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1964 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Մանուշակագույն լեռան աստղադիտարանի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Կլյոնովկա (գյուղ, Սիմֆերոպոլի շրջան)
Կլյոնովկա (Кленівка, Tuvatay), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Սիմֆերոպոլի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Սկվորցովո, Տուատայ։
2001 թվականի տվյալներով Կլյոնովկա գյուղում բնակվում էր 955 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Սիմֆերոպոլի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Միկրոցեֆալիա
Միկրոցեֆալիա (μικρός — փոքր և — գլուխ), գանգի չափսերի և գլխուղեղի զգալի փոքրացում մարմնի մյուս մասերի նորմալ չափսերի համեմատ։ Միկրոցեֆալիան ուղեկցվում է մտավոր հետամնացությամբ։ Հանդիպում է հազվադեպ, միջինը՝ 6-8 հազար ծնունդից հանդիպում է մեկի մոտ ։
Միկրոցեֆալիայի պատճառներ
Միկրոցեֆալիան կարող են առաջանալ տարբեր գործոնների պատճառով՝ ճառագայթում, բորբոքումներ, դեղամիջոցներ, գենետիկ խանգարումներ և այլն։ Բնածին միկրոցեֆալիայի պատճառներից հիմնականը ներարգանդային վարակումն է, ինչպիսիք են՝ կարմրախտը, ցիտոմեգալովիրուսը և տոքսոպլազմոզը։ Միկրոցեֆալիան բնորոշ է այնպիսի համախտանիշներին, ինչպիսիք են՝
Բուժում
Որպես այդպիսին, Միկրոցեֆալիայի համար հատուկ բուժում գոյություն չունի։ Բուժում ուղղված է ախտանշանների առաջացումը կանխելու համար, այսինքն՝ հատկանշական է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հիվանդություններ Կատեգորիա:Հիվանդություններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Կառուցվածքային շեղումներ
Տարտիշևո (գյուղ, Բիրսկի շրջան)
Տարտիշևո (Тартышево, Тартыш), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բիրսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 0 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բիրսկի շրջանի բնակավայրեր
Սոֆյա Գալաչյան
Կենսագրություն
Փոքր հասակում զրկվել է հորից։ Սովորել է Թիֆլիսի Գայանյան օրիորդաց դպրոցում, առաջին իգական գիմնազիայում և Պետերբուրգի գիմնազիայում։ Բարձրագույն կրթություն ստանալու համար մեկնել է Ցյուրիխ և ընդունվել տեղի համալսարանը։ Այնուհետև տեղափոխվել է Բեռն։ Ուսումը կիսատ թողնելով՝ վերադառնում է Թբիլիսի։ Մի քանի տարի ուսուցչություն է անում։ Դառնում է մանկական պատկերազարդ «Հասկեր» ամսագրի աշխատակից, հետաքրքիր պատմվածքներ գրում մանուկների համար («Կապիկները», «Այգեպանի մոտ» և այլն)։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին որոշ ժամանակ բուժքույր է եղել հոսպիտալում, հետո գնում է Էջմիածին՝ օգնելու եղեռնից փրկված հայ գաղթականներին։ Այնուհետև մեկնել է Մոսկվա, ավարտել բժշկական ինստիտուտը և Վահան Տերյանի, որն այդ ժամանակ Ազգությունների ժողովրդական կոմիսարիատի հայկական գործերի կոմիսարի տեղակալն էր, ստորագրությամբ գրությունը ձեռքին գալիս է Հյուսիսային Կովկաս՝ հայ գաղթականներին բժշկական օգնություն ցույց տալու համար։ Վլադիկավկազում բուժարան է բացում, բայց ինքն էլ վարակվում է տիֆով և հազիվ մահից փրկվելով՝ վերադառնում Շուլավեր։ Ապաքինվելուց հետո աշխատել է Վրաստանի առողջապահության նախարարությունում որպես համաճարակագետ, իսկ 1924 թվականին՝ վերադարձել Երևան։ 1937 թվականից մինչև կյանքի վերջը աշխատել է հանրապետական տուբերկուլոզային դիսպանսերում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ բժշկուհիներ Կատեգորիա:Հայ մանկագիրներ Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Աստերոիդների ցանկ (217101-217200)
Աստերոիդների ցանկ (217001-217100) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (217201-217300)
Մոդուբար դե լա Էմպարեդադա
Մոդուբար դե լա Էմպարեդադա (իսպ.՝ Modúbar de la Emparedada), բնակավայր և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Բուրգոս պրովինցիայում (Կաստիլիա և Լեոն ինքնավար համայնքում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է՝ Ալֆոս դե Բուռգոս շրջանում։ Բնակչությունը՝ 535 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Տարածքը ՝ 12 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Իոնային էմիսիա
Իոնային էմիսիա, պինդ մարմնի կամ հեղուկի մակերևույթից իոնների առաքումը վակուում կամ գազային միջավայր։ Նյութի մակերևույթից պոկվելու համար իոնին անհրաժեշտ էներգիան կարող է հաղորդվել տաքացնելիս (ջերմաիոնային էմիսիա), ինչպես նաև այլ իոնների փնջով (իոնի իոնային էմիսիա, որի ինտենսիվությունը կախված է նյութի տեսակից, ջերմաստիճանից, իոնների կինետիկ էներգիայից են), էլեկտրոններով (էլեկտրոնի իոնային էմիսիա, որը տեղի է ունենում հարվածող էլեկտրոնների կինետիկ էներգիայի մի մասի հաշվին) կամ ֆոտոններով (ֆոտոդեսորբում, որը տեղի է ունենում, երբ ֆոտոնների կլանման հետեանքով նյութի մոլեկուլները տրոհվում են իոնների կամ ատոմներն ու մոլեկուլները իոնացվում են, և առաջացած իոնների մի մասը պոկվում է նյութի մակերեույթից) նյութը ռմբակոծելու միջոցով։
Կատեգորիա:Իոնային էմիսիա
Գերմալի
Գերմալի, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Կարսի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Հայերը բռնությամբ տեղահանվել են 1920 թվականի հայ-թուրքական պատերազմի ժամանակ և բնակություն հաստատել Արևելյան Հայաստանում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ստամբուլի հարսնացու
Ստամբուլի հարսնացու (İstanbullu Gelin), թուրքական հեռուստասերիալ, որը ցուցադրվում է թուրքական Star TV հեռուստաընկերությամբ։ Հեռուստասերիալի գլխավոր դերերում հանդես են գալիս Ասլը Էնվերը, Օզջան Դենիզը և Սալիհ Բադեմջին։ Հեռուստասերիալի առաջին սերիան ցուցադրվել է 2017 թվականի մարտի 3-ին ։
Սցենար
Ֆարուքը և Սյուրեյյան սիրահարվում են Ստամբուլում, ամուսնանում և տեղափոխվում Ֆարուքի մորական տուն՝ Բուրսա։ Սյուրեյյան մշտապես փորձում է ձեռքբերել ամուսնու մոր վստահությունը, որը բավականին խիստ կին է և կառավարում է ընտանիքը սեփական կանոններով։ Երկրորդ եթերաշրջանում Բորան ընտանիքը կորցնում է բնակարանը, ժառանգությունը և փորձում հետ չմնալ ժամանակակից բարձրաշխարհիկ կյանքի կանոններից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թուրքական հեռուստասերիալներ
Նեցի
Նեցի (Nätsi), գյուղ Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Կոոնգա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 5 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Կոոնգա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Սուզդալևկա (գյուղ, Խիսլավիչսկի շրջան)
Սուզդալևկա (Суздалевка), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Խիսլավիչսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 19 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Խիսլավիչսկի շրջանի բնակավայրեր
Նովգորոդի հանրապետություն
Նովգորոդի Հանրապետություն, ռուսական միջնադարյան պետություն, որը գոյություն է ունեցել 1136-1478 թվականներին և ձգվում էր Բալթիկ ծովից մինչև Ուրալյան լեռներ։
Պատմություն
Նովգորոդի՝ Կիևյան Ռուսիայից անկախություն ձեռք բերելու առաջին փորձերը տեղի ունեցան 11-րդ դարում։ Նովգորոդի իշխանները քաղաքային բնակչության օգնությամբ ցանկանում էին ազատվել Կիևի հարկումից և իրենց բանակն ստեղծել։ 1136 թվականին իշխան Վսևոլոդ Մստիսլավիչի արտաքսումից հետո Նովգորոդի հողերում հաստատվեց հանրապետական իշխանություն։
Ռուսաստանի վրա մոնղոլական և Հորդայի արշավանքների ժամանակ Նովգորոդին հաջողվեց խուսափել սնանկացումից հանրապետության՝ հեռու գտնվելու շնորհիվ։ Սակայն Նովգորոդի հարավարևելյան քաղաքները (Տվեր, Տորժոկ, Վոլոկ, Վոլոգդա, Բեժեցկ) թալանվեցին և ամայացվեցին։ 1259 թվականին Նովգորոդի հողը Ալեքսանդր Նևսկու աջակցությամբ ընկավ թաթար-մոնղոլական լծի տակ։ 1236-1240 և 1241-1252 թվականներին Նովգորոդում իշխում էր Ալեքսանդր Նևսկին, իսկ 1328-1337 թվականներին՝ Իվան Կալիտան։ Մինչև 1478 թվականը նովգորոդի իշխանական գահը զբաղեցնում էին հիմնականում Սուզդալի և Վլադիմիրի, այնուհետև Մոսկվայի, հազվադեպ՝ Լիտվայի իշխանները։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմություն Կատեգորիա:Պատմական սլավոնական երկրներ
Դատախազություն
Դատախազություն, արդարադատության, վարչական թույլտվությամբ զբաղվող, քաղաքացիական և այլ կատեգորիաների համապատասխան օրենքի կոնկրետ պետական դատական գործերով զբաղվող մարմին։
Դասակարգում
Ընդհանուր իրավասության և մասնագիտացված դատարանները լինում են ռազմական, արբիտրաժային (առևտրային, տնտեսական), մաքսային, հարկային, աշխատանքային վեճերի, վարչական, անչափահասների արդարադատության եւ այլ դատարաններ՝ համապատասխան հատուկ դեպքերի քննության։ Հատուկ դատերի տարբերությունը կիրառվում է սահմանադրական վերահսկողությամբ՝ սահմանադրական դատարանների կողմից։ Որոշ երկրներում, Սահմանադրական դատարանը համարվում է վերահսկողության հատուկ մարմնի և ոչ թե առանձին դատարան դատական համակարգում։ Որոշ երկրներում կան նաև կրոնական և մաքսային դատարաններ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Դատարաններ Կատեգորիա:Արդարադատություն Կատեգորիա:Դատական համակարգ
Սան Մամես դե Բուրգոս
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Արտաշես Ատովմյան
Արտաշես Երվանդի Ատովմյան, խորհրդային ինժեներ-կոնստրուկտոր, Ագատ գիտաարտադրական միավորման գլխավոր կոնստրուկտոր, Ստալինյան մրցանակի դափնեկիր (1943) ծովային հրետանային հրաձգության արդյունավետության բարձրացմանն ուղղված աշխատանքների համար ։ Բժշկական սարքավորումների և կայուն տեսողական և ալեհավաքային դիտակետերի և տանկային զենքերի թիրախավորման համակարգերի ստանդարտացման մասնագետ (T-34-85):
Կենսագրություն
Ծնվել է Թիֆլիսում, 1903 թվականի հունիսի 25-ին։ Ավարտել է ԼՊԻ-ն որպես մեխանիկ ճարտարագետ։ Դասավանդել է Մոսկվայի Բաումանի անվան պետական տեխնիկական համալսարանում ։ 1924 թվականին ճակատագրի բերումով նա ծանոթանում է գունավոր հեռուստատեսության և ռադիոտեղագրության գյուտարար Հովհաննես Աբգարի Ադամյանի և այն ժամանակ Ա․ Ի․ Գերցենի անվան մանկավարժական ինստիտուտի ֆիզիկամաթեմատիկական ֆակուլտետի երիտասարդ ուսանող, ԽՍՀՄ ԳԱ ապագա ակադեմիկոս, տեսական աստղագիտության դպրոցի հիմնադիր Վիկտոր Համազասպի Համբարձումյանի հետ։ 1930-1932 թվականներին աշխատել է Լենինգրադի պետական օպտիկա-մեխանիկական գործարանում, իսկ 1942 թվականից՝ թիվ 706 գործարանում։ Հետագայում աշխատել է Ագատ գիտաարտադրական միավորումում, Մոսկվայի Մորինֆորսիստեմա-Ագատ կոնցեռնում։
Մահացել է 1979 թվականին, թաղված է Մոսկվայում, Նիկոլո-Արխանգելսկի գերեզմանատանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային գյուտարարներ Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ Կատեգորիա:Խորհրդային ճարտարագետներ Կատեգորիա:Խորհրդային մեխանիկներ
Կլյուչևոե (գյուղ, Սիմֆերոպոլի շրջան)
Կլյուչևոե (Ключове, Qara Çora), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Սիմֆերոպոլի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Կարա-Չորա։
2001 թվականի տվյալներով Կլյուչևոե գյուղում բնակվում էր 264 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Սիմֆերոպոլի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Սև ավազան (հեռուստասերիալ)
«Սև ավազան» (իսպ. El internado. Laguna Negra), իսպանական միստիկ հեռուստասերիալ, որը հեռարձակվել է 2007-2010 թթ Antena 3 հեռուստաընկերությամբ։ Յուրաքանչյուր սերիայի բյուջեն կազմել է մոտ 600.000 եվրո։ Սերիալը երիտասարդ Մարկոս Նավոա Պասասի և նրա փոքր քրոջ Պաուլայի մասին է, ովքեր ծնողների մահից հետո սկսում են հաճախել Իսպանիայի էլիտար մասնավոր դպրոցներից մեկը։ Գլխավոր դերերը մարմնավորել են Լուիս Մերլոն, Նատալյա Միլիանը, Մարթա Տորնեն, Ռաուլ Ֆերնանդեսը, Մարտին Ռիվասը, Յոն Գոնսալեսը, Անա դե Արմասը և այլք։
Դերասաններ
Կատեգորիա:Իսպանիայի հեռուստասերիալներ
Զանդուկի
Զանդուկի (ზანდუკი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Մցխեթ-Մթիանեթ մարզի Դուշեթի շրջանում ։
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 1360 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Դուշեթից հեռու է 61 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 22 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Դուշեթի շրջան
Տեբիսկոե
Տեբիսկոե (Тебисское), գյուղ Ռուսաստանի Նովոսիբիրսկի մարզի Չանովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 887 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նովոսիբիրսկի մարզի Չանովսկի շրջանի բնակավայրեր
Բուլղարական խոհանոց
Բուլղարական խոհանոցը (българска кухня, bylgarska kuhnja) հարավարևելյան Եվրոպայի խոհանոցներից է։ Լինելով հարավ սլավոնական իր բնույթով, այն ունի նմանություն ուրիշ բալկանական խոհանոցների հետ։ Բուլղարական խոհանոցային ավանդույթները բազմազան են աշխարհագրական պայմաններից ելնելով, ինչպիսին են, օրինակ, կլիմայական պայմանները, որոնք նպաստում են տարբեր բանջարեղենների, մրգերի և կանաչեղենի մշակույթին։ Բացի տեղական ուտեստներից, բուլղարական խոհանոցը ընդգրկում է հունական խոհանոցի, Մերձավոր Արևելքի և իտալական խոհանոցի բաղադրատոմսերը։
Առանձնահատկություններ
Բուլղարական խոհանոցը հաճախ ընդգրկում է աղցաններ և նաև հայտնի է իր կաթնամթերքով, գինիներով և այլ ոգելից խմիչքներով, ինչպիսին է, օրինակ ռաքիան։ Այս խոհանոցը նույնպես ունի բազմատեսակ ապուրներ, օրինակ, տարատոր և խմորեղենի տեսակներով՝ բանիցա, պիտա և բազմազան բուրեկներ։
Հիմնական ճաշատեսակները սովորաբար շոգեխաշված կամ բուսական, կամ մսային՝ գառան մսից, այծի մսից, տավարի, հավի կամ խոզի մսից պատրաստված կերակրատեսակներ են։ Տապակված ուտեստները լայն տարածում չունեն, սակայն խորովածը՝ հատկապես տարբեր տեսակի երշիկներից պատրաստած, բավականին սիրված են բուլղարացիների կողմից։ Խոզը հաճախ են խառնում տավարի կամ գառան մսի հետ, և ձկնեղենն ու թռչնի միսը ունեն իրենց տեղը այս խոհանոցում։ Անասունները պահում են ավելի շատ կաթնամթերքի, քան մսի համար, հորթի միսը օգտագործում են մսային խորտիկներում և որոշ հիմնական ճաշատեսակներում։ Որպես հորթի մսի հիմնական արտահանող երկիր, Բուլղարիան իր ներքին շուկայում ունի դրա լայն սպառումը, հատկապես գարնանը ։
Կաթնամթերք
Ինչպես այլ բալկանական երկրներում Բուլղարիայում մածնի (Bulgarian: кисело мляко, kiselo mlyako, բառացի "թթու կաթ") սպառումը բնակչության կողմից ավանդաբար ավելի բարձր է, քան մյուս ևրոպական երկրներում։ Երկիրը հայտնի է իր պատմականորեն տարածված սեփական Lactobacillus bulgaricus ով՝ մի մանրէյով, որը գլխավորապես օգտագործվում է տեղական մածուն պատրաստելուց ։ Այս մածնատեսակը հայտնի է սկսած դեռևս 3000 մ.թ.ա.
Մյուս խոհանոցների ազդեցություն
Բուլղարիան ունի նաև հնդկական կերակրատեսակներ։ Այս մշակութային փոխանակումը սկսվել էր VII դարից, երբ առևտրականները սկսեցին բերել համեմունքներ և կանաչեղեն Առաջին Բուլղարական կայսրություն Հնդկաստանից և Պարսկաստանից Հռոմեական, այնուհետև Բյուզանդական կայսրությունների տարածքով ։ Դա ակնհայտ է դառնում չանախ (պանիր), քյուֆթա և փախլավա ուտեստներից, որոնք այժմ տարածված են Մերձավոր Արևելքում։ Պանիրը, որը կոչվում է "сирене" /սիրենե/ աղցանների և թխվածքների լայն տարածում ունեցող բաղադրամասն է։
Տոների հետ կապված պատրաստվում են հատուկ ճաշատեկասներ։ Օրինակ, Սբ.Ծննդյան տոներին անպայման են կանաչ և կարմիր բիբառով և կաղամբով պասուց տոլման։ Նոր Տարվա ուտեստներից են կաղամբով ճաշատեսակներ, դեկտեմբերի 6-ին Սբ.Նիկողոսի տոնի առթիվ պատրաստում են ձկնեղեն, իսկ մայիսի 6-ին Սբ.Գևորգի օրվա առթիվ՝ խորոված գառան մսով։
Կատեգորիա:Բուլղարական խոհանոց
(6431) 1967 UT
(6431) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1967 թվականի հոկտեմբերի 30-ին Լյուբոշ Կոհոուտեկի կողմից Բերգդորֆում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,390708 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,2568 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,5246 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1350,17 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,266633 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,44° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1967 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Լյուբոշ Կոհոուտեկի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Աբայ Կունանբաևի հուշարձան (Մոսկվա)
Աբայ Կունանբաևի հուշարձան (Памятник Абаю Кунанбаеву, Абай Құнанбаев ескерткіші), հուշարձան Ռուսաստանի Դաշնության մայրաքաղաք Մոսկվայում, որը նվիրված է ղազախ լուսավորիչ-բանաստեղծ, ղազախական գրականության հիմնադիր Աբայ Կունանբաևին։ Տեղադրվել է Չիստոպրուդնի բուլվարում, Ռուսաստանում Ղազախստանի դեսպանատան մոտակայքում ։
Պատմություն
2006 թվականին Ռուսաստանի և Ղազախստանի նախագահներ Նազարբաևը և Պուտինը հայտարարեցին Պուշկինի տարի Ղազախստանում և Աբայի տարի Ռուսաստանում ։ Աստանայում և Մոսկվայում տեղադրվեցին երկու բանաստեղծների բրոնզե հուշարձանները։
Մոսկվայի հուշարձանը Ղազախստանի նվերն է Ռուսաստանի մայրաքաղաքին։ Աբայ Կունանբաևի հուշարձանը տեղադրելու մասին որոշումը կայացվել է Նուրսուլթան Նազարբաևի և Վլադիմիր Պուտինի հանդիպման ժամանակ՝ Ղազախստանի նախագահի Ռուսաստանի Դաշնություն 2005 թվականի հունվարին կատարած պաշտոնական այցի շրջանակներում։ Նախագիծը ֆինանսավորել է ղազախական կողմը։ Հուշարձանի ընդհանուր արժեքը կազմել է մոտ 162 մլն տենգե՝ ավելի քան 1,25 մլն դոլար։ Հուշարձանի բացմանը, որը կայացել է 2006 թվականի ապրիլի 4-ին, մասնակցել են Ռուսաստանի և Ղազախստանի նախագահներ Վլադիմիր Պուտինն ու Նուրսուլթան Նազարբաևը ։
Իր հերթին ռուս մեծ բանաստեղծ Ալեքսանդր Պուշկինի կիսանդրին տեղադրվել է Ալմաթիում դեռևս 1999 թվականի հոկտեմբերի 29-ին՝ նրա ծննդյան 200-ամյակի առթիվ (հեղինակն է ռուս քանդակագործ Անատոլի Բիչուկովը, ղազախ ճարտարապետները՝ Տ. Երալիևը, Ա. Անչուգովը) ։
2012 թվականի մայիսին Աբայի հուշարձանի մոտ՝ Չիստիե պրուդիում, տեղի են ունեցել ռուսական ընդդիմության #ОккупайАбай հեշթեգով աղմկահարույց բողոքի ակցիաները, որոնք ռուսաստանցիների ուշադրությունը կրկին ուղղեցին Աբայի պոեզիային։
Նկարագրություն
Հուշարձանը պատրաստված է բրոնզից, ներկայացնում է ազգային նախշերով զարդարված քարե պատվանդանին նստած բանաստեղծին։ Պատվանդանին արված է հետևյալ մակագրությունը. «Հավերժ է անմահ խոսքի արարիչը» ։ Բացի բուն հուշարձանից հորինվածքի կազմի մեջ մտնում են երկու քարե կուռքեր, որոնք ստեղծված են ղփչաղական կուռքերի ոճով ։
Հղումներ
Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:2006 հիմնադրումներ Ռուսաստանում Կատեգորիա:Մոսկվայի հուշարձաններ
Աշոտ Գառնակերյան
Աշոտ Գեորգիի Գառնակերյան (Ашот Георгиевич Гарнакерьян, ), խորհրդային բանաստեղծ, գրաքննադատ։
Կենսագրություն
Աշոտ Գառնակերյանը ծնվել է 1907 թվականին։ Սովորել է Ռոստովի պետական մանկավարժական ինստիտուտում ։ Գրել սկսել է 1930-ական թվականներից։ ԽՍՀՄ Գրողների միության անդամ է եղել 1944 թվականից, Խորհրդային Միության կոմունիստական կուսակցության անդամ՝ 1940 թվականից։
Հընթացս հիսնամյա ստեղծագործական կյանքի՝ հրապարակել է բանաստեղծությունների և պոեմների ավելի քան 50 ժողովածու։ Հեղինակի մի շարք բանաստեղծություններ նվիրված են Դոնի շրջանին, նրա բնությանը, մարդկանց, ռուսական մշակույթին ու պատմությանը, ինչպես նաև բանաստեղծի նախնիների ծննդավայրին՝ Հայաստանին ։
Անատոլի Գրիցենկոյի, Ալեքսեյ Կորկիշչենկոյի և այլոց ստեղծագործությունների գրաքննադատն է եղել։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ Կատեգորիա:Ռոստովի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Գյադիկ-Սաթըլմըշ
Գյադիկ-Սաթըլմըշ, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Կարսի գավառում ։
1913 թվականի հունվարի 1-ի տվյալներով ուներ 794 (92 ընտանիք) հայ բնակիչ։ Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։ Հայերը բռնությամբ տեղահանվել են 1920 թվականի հայ-թուրքական պատերազմի ժամանակ և բնակություն հաստատել Արևելյան Հայաստանում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Կատաֆրակտոս
Կատաֆրակտոս, (κατάφρακτος, թարգ.՝ «զրահապատված»), ծանր հեծելազորային Հին աշխարհում։ Կատաֆրակտոսի հայրենիքն է համարվում Սկյութիան (մ.թ.ա. 2-1-ին դարեր)։ Կատաֆրակտոսները գրավոր աղբյուրների համաձայն հայտնի են պարթևների, հայերի, սարմատների և իբերների մոտ։
Առաջին անգամ «կատաֆրակտոս» եզրը հանդիպվում է Հելենիստական Եգիպտոսի փաստաթղթերում, որտեղ այդ բառի տակ նշվում էր ծանր հեծելազորայինի զրահը։ Տիտոս Լիվիոսը կատաֆրակտոս էր անվանում Անտիոք Գ թագավորի ծանր հեծելազորայիններին։ Կատաֆրակտոսներին ոչ թե սովորական զրահապատված հեծելազոր է, այլ հատուկ տակտիկա, շարվածք և գործողություններ կիրառող միավոր։
Կատեգորիա:Հեծելազոր
Ռադիոհեդ
Ռադիոհեդ (Radiohead), բրիտանական ռոք խումբ։ Խումբը հիմնադրվել է 1985 թ., և նրա կազմը մինչ այսօր չի փոփոխվել։ Ռադիոհեդի ոճը ավանդաբար բնորոշվում է որպես ալտերնատիվ ռոք, չնայած նրանց կատարումների մեջ կարելի է հանդիպել բրիթ փոփից մինչև արթ-ռոք և էլեկտրոնային երաժշտություն։