cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կոնքի բորբոքային հիվանդություն
Նշաններ և ախտանիշներ
ԿԲՀ-ի ախտանիշները տատանվում են լրիվ բացակայությունից մինչև ծանր աստիճան։ Եթե կան ախտանիշներ, ապա կարելի է նկատել տենդ, արգանդի պարանոցի շարժման ցավոտություն, ստորին որովայնային ցավ, նոր կամ տարբերվող արտադրություն հեշտոցից, ցավոտ սեռական ակտ, միզուկի ցավոտություն, ադնեքսալ (հավելումների շրջանում) ցավոտություն կամ անկանոն դաշտանային ցիկլ ։
Հիվանդության հետ կապված կարող են առաջանալ հետևյալ վիճակները՝ էնդոմետրիոզ, սալպինգիտ, փողա-ձվարանային թարախակույտ, կոնքային պերիտոնիտ, պերիապենդիցիտ և պերիհեպատիտ ։
Բարդություններ
ԿԲՀ-ն կարող է վերարտադրողական օրգաններում առաջացնել սպիացում, որը հետագայում կարող է բերել լուրջ բարդությունների առաջացման՝ կոնքի քրոնիկ ցավ, անպտղություն, արտարգանդային հղիություն (սա հանդիսանում է մեծահասակ կանանց մոտ հղիության հետ կապված մահերի գերակշռող պատճառը), և հղիության այլ բարդություններ ։ Երբեմն վարակը կարող է տարածվել մինչև որովայնամիզ՝ բերելով բորբոքման և լյարդի արտաքին մակերեսին սպիական հյուսվածքի առաջացման (Ֆիտց-Հյու-Կուրտիսի համախտանիշ) ։
Պատճառներ
Chlamydia trachomatis-ը և Neisseria gonorrhoeae-ն հանդիսանում են ԿԲՀ-ի հիմնական պատճառ։ Տվյալները փաստում են, որ ԿԲՀ-ը շատ հաճախ ունի բազմամանրեային ծագում ։ Վերին սեռական ուղիներից ստացվել են մեկուսացված անաերոբներ և պայմանական միկրոօրգանիզմներ։ N. gonorrhoeae-ն հայնտաբերվել է արգանդափողերի, իսկ ֆակուլտատիվ կամ անաերոբ օրգանիզմները հայտնաբերվել են էնդոմետրիալ հյուսվածքներում ։
Կանանց վերարտադրողական ուղու օրգանները և հյուսվածքները ունեն այնպիսի անատոմիական կազմություն, որ հեշտոցից դեպի կոնքի խոռոչ ճանապարհ են բացում ախտածին օրգանիզմների համար՝ նեղուցի միջոցով։ Հեշտոցային նորմալ միկրոբիոտայի խանգարումները, ինչը կապված է բակտերիալ վագինոզի հետ, մեծացնում են ԿԲՀ-ի ռիսկը ։
N. gonorrhoea-ն և C. trachomatis-ը ամենահաճախ հանդիպող օրգանիզմներն են։ Իսկ ամենահազվադեպ հանդիպող դեպքերը այն ինֆեկցիաներն են, որոնք հարուցվել են բացառապես անաերոբների կամ ֆակուլտատիվ ախտածին օրգանիզմների կողմից։ Նաև այն անձանց 50 %-ի մոտ, ովքեր բուժվել են քլամիդիոզից և գոնորեայից, հայտնաբերվել են անաերոբ և ֆակուլտատիվ ախտածին բակտերիաներ, այսպիսով, անաերոբ և ֆակուլտատիվ ախտածին բակտերիաները հայտնաբերվում են սեռական օրգանների վերին հատվածներում՝ ԿԲՀ-ի դեպքերի 2/3-ում ։ ԿԲՀ-ի հետ կապված միկրոօգրանիզմների ցուցակը տեղադրված է ստորև ։
Այն մարդկանց մոտ, ովքեր նշում են որ երբևէ չեն ունեցել սեռական հարաբերություններ, ԿԲՀ-ն շատ հազվադեպ է հանդիպում ։
Ախտորոշում
Կոնքի հետազոտության ժամանակ առկա է արգանդի պարանոցի շարժունակության, միզուկի կամ ադնեքսալ հատվածի ցավոտություն ։ Կարելի է նաև հայտնաբերել լորձաթարախային ցերվիցիտ և/կամ ուրեթրիտ։ Ավելի ծանր դեպքերում հնարավոր է հավելյալ հետազոտական միջոցների կարիք լինի, օրինակ՝ լապարասկոպիա, ներորովայանյին բակտերիաների նմուշ և ցանքս, կամ հյուսվածքային բիոպսիա ։
Ժուկովկա (գյուղ, Երշիչսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Երշիչսկի շրջանի բնակավայրեր
Կոնքի բորբոքային հիվանդություն
Ախտորոշում
Լապարասկոպիայի ժամանակ կարելի է տեսնել «ջութակի լարի» նման կպումներ, Ֆիտց-Հյու-Կուրտիսի պերիհեպատիտի նշաններ կամ հնարավոր է որովայնի տարբեր հավածներում հայտնաբերել թարախակույտեր ։
Նուկլեինաթթուների ամպլիֆիկացիոն թեստը, ֆլուորեսցեինի ուղղակի թեստը և ֆերմենտներով պայմանավորված իմունոսորբենտային փորձարկումը շատ զգայուն թեստեր են, որոնք կարող են օգնել հաստատել սպեցիֆիկ ախտածինների ներկայությունը։ Շիճուկի հետազոտությունը հակամարմինների քանակի համար այնքան էլ օգտակար չէ այս դեպքում, քանզի առողջ մարդկանց մոտ էլ միկրոօրգանիզմները կարող են դրդել հակամարմինների տիտրի շատացմանը, չնայած հակամարմինների մակարդակը կարող է օգնել հասկանալ վարակը թարմ է, թե արդեն առկա է երկար ժամանակ ։
Վերջնական ախտորոշիչ չափանիշ են հանդիսանում էնդոմետրիտի հիստոպաթոլոգիկ ապացույցները, հաստացած և լցված Ֆալոպյան փողերը, կամ ԿԲՀ-ի լապարասկոպիկ նշանները։ Հազվադեպ հանդիպող, ատիպիկ և համեմատաբար ավելի վտանգավոր միկրոօրգանիզմների հայտնաբերման համար օգտագործվում է քսուկի բակտերիոլոգիական հետազոտությունը և ցանքսի իրականացումը ։ Այն պացիենտների երկու երրորդը, ում մոտ լապարասկոպիկ եղանակով հաստատվել է նախկինում տարած ԿԲՀ, չեն իմացել վերջինիս առկայության մասին, բայց անգամ ասիմպտոմատիկ ԿԲՀ-ն կարող է բերել լուրջ խնդիրների։
Լապարասկոպիկ հետազոտությունը նաև օգտակար է փողային հիվանդության ախտորոշման մեջ։ ԿԲՀ-ով ախտորոշված պացիենտների մոտ առկա է դրական կանխատեսման 65-ից 90 տոկոս արժեքներ ։
Գինեկոլոգիական գերձայնային հետազոտության հնարավոր նշան է փող-ձվարանային համալիրը, ինչը իրենից ներկայացնում է այտուցված և լայնացած կոնքային կառույցներ, ինչի մասին խոսում են անհարթ եզրերը, բայց առանց թարախակույտի ձևավորման ։
Տարբերակիչ ախտորոշում
Կոնքի բորբոքային հիվանդությունը ունի կրկնվելու ավելի մեծ հակում, եթե առկա է նախկինում տարած վարակ, վերջերս տեղի ունեցած սեռական հարաբերություն, վերջերս սկսած դաշտան կամ իր տեղում գտնվող ներարգանդային պարույր, կամ եթե զուգընկերը ունի սեռական ճանապարհով փոխանցվող վարակ ։
Կոնքի սուր բորբոքային հիվանդությունը քիչ հավանական է, եթե վերջերս տեղի չի ունեցել սեռական հարաբերություն կամ չի օգտագործվում ներարգանդային որևէ սարք։ Պետք է իրականացնել հղիության շիճուկային հետազոտություն՝ ժխտելու համար արտարգանդային հղիությունը։ Կուլդոցենտեզի (ասեղի միջոցով Դուգլասյան տարածությունից հեղուկի ասպիրացիա) միջոցով կարելի է տարբերակել հեմոպերիտոնեումը (պատռված էկտոպիկ հղիություն կամ հեմոռագիկ կիստա) կոնքային սեպսիսից (սալպինգիտ, կոնքի պատռված թարախակույտ կամ պատռված ապենդիքս) ։
ԿԲՀ-ի ախտորոշման հարցում շատ օգտակար են կոնքի և հեշտոցային գերձայնային հետազոտությունները։ Վարակի սկզբնական շրջաններում սոնոգրաֆիկ պատկերը կարող է լինել նորմալ։ Հիվանդության պրոգրեսիվման հետ կարող են առաջանալ ոչ սպեցիֆիկ նշաններ՝ կոնքում ազատ հեղուկի առկայություն, էնդոմետրիումի հաստացում, արգանդի խոռոչի լայնացում հեղուկի կամ գազի կուտակման հետևանքով։ Որոշ դեպքերում արգանդի և ձվարանների սահմանները կարող են անորոշ լինել։ Լայնացած ձվարանները՝ զուգորդված մանր կիստաների առկայությամբ, կորելացվում են ԿԲՀ-ի հետ ։
Լապարասկոպիան շատ հազվադեպ է է օգտագործվում կոնքի բորբոքային հիվանդության ախտորոշման համար, քանզի այն այդքան էլ մատչելի և հասանելի չէ։ Ավելին, այն չի կարող հայտնաբերել Ֆալոպյան փողերի բորբոքումը, ինչպես նաև էնդոմետրիտը ։ Այնուամենայնիվ, եթե ախտորոշումը այդքան էլ հստակ չէ, կամ պացիենտը 48 ժամվա ընթացքում չի պատասխանում հակաբիոտիկային բուժմանը, ապա պետք է իրականացնել լապարասկոպիա։
Չկա ոչ մի հետազոտության մեթոդ, որը կունենա ադեկվատ զգայունություն և սպեցիֆիկություն կոնքի բորբոքային հիվանդության ախտորոշման համար։ ԱՄՆ-ում իրականացված ծավալուն հետազոտությունը ցույց է տվել, որ արգանդի պարանոցի շարժունակության ցավոտությունը հանդիսանում է կոնքի բորբոքային հիվանդության ախտորոշման նվազագույն չափանիշ ։
Կանխարգելում
Կանխարգելման համար խորհուրդ է տրվում պարբերաբար ստուգվել սեռական ճանապարհով փոխանցվող վարակների կապակցությամբ ։ Կոնքի բորբոքային հիվանդության զարգացման ռիսկը կարելի է նվազեցնել հետևյալ միջոցներով՝
Բուժում
Բուժումը հիմնականում սկսում են առանց վարակի հաստատման, քանզի ուշացած բուժումը կարող է բերել լուրջ բարդությունների առաջացման։ Բուժումը կախված է վարակի պատճառից և հիմնականում ներառում է հակաբիոտիկային թերապիա, չնայած չկա ոչ մի փաստ, թե որ հակաբիոտիկային կուրսն է ավելի արդյունավետ և անվտանգ ԿԲՀ-ի բուժման համար ։ Եթե առաջին երկու կամ երեք օրվա ընթացքում չկա առաջընթաց, ապա պացիենտը պետք է ենթարկվի հավելյալ բժշկական զննման։ Երբեմն հարկավոր է լինում հոսպիտալացնել հիվանդին, եթե առկա են բարդություններ։ Զուգընկերի մոտ սեռական ինֆեկցիաների ստուգումը կարող է օգնել բուժման և կանխարգելման հարցում ։
Կանանց մոտ թեթևից չափավոր ծանրության ԿԲՀ-ների դեպքում պարէնտերալ և բերանացի թերապիան արդյունավետ է ։ Կարևոր չէ նրան կարճաժամկետ կամ երկարաժամկետ արդյունքները, նաև կարևոր չէ թե պացիենտը բուժվում է ստացիոնարում, թե ամբուլատոր պայմաններում ։ Բուժման հիմնական սխեմաներն են ցեֆոքսիտին կամ ցեֆոտետան գումարած դոքսիցիկլին և կլինդամիցին գումարած գենտամիցին։ Այլընտրանքային պարէնտերալ սխեմա է ամպիցիլին/սուլբակտամ գումարած դոքսիցիկլին։ Կարելի է նաև կիրառել էրիթրոմիցին պարունակող պրեպարատներ ։ Ըստ մի հետազոտության ազիթրոմիցինը ավելի արդյունավետ է քան դոքսիցիկլինը ։ Այլ այլընտրանքային մեթոդ է ցեֆտրիաքսոնի կամ ցեֆոքսիտինի գումարած դոքսիցիկլինի պարէնտերալ օգտագործումը ։ Կլինիկական փորձի ուղեցույցերը խորհուրդ են տալիս դեղամիջոցների ընդունման պարէնտերալ եղանակից անցնել բերանացիին՝ կլինիկական առաջընթացից հետո 24-48 ժամվա ընթացքում ։
Կանխատեսում
Նույնիսկ եթե ԿԲՀ-ն բուժվել է, միևնույն է վարակի ազդեցությունները կարող են լինել մշտական։ Սա վաղ ախտորոշումը դարձնում է անհրաժեշտ։ Արդյունավետ բուժումը շատ կարևոր է վերարտադրողական համակարգի վնասման կանխարգելման հարցում։ ԿԲՀ-ի մեկ կամ մի քանի էպիզոդները կարող են բերել սպիերի առաջացման, որոնք կարող են բերել արգանդափողերի պաշարման, ինչի հետևանքով մեծանում է հղիանալ չկարողանալու և կոնքի/որովայնի քրոնիկ ցավի առաջացման ռիսկը ։ Որոշ դեպքերում, ինչպիսին է կոնքի վրա իրականացված միջամտության հետվիրահատական շրջանը, ծննդաբերությունից անմիջապես հետո ընկած ժամանակահատվածը (հետծննդյան շրջան), վիժումը կամ աբորտը, մեծանում է ԿԲՀ-ի բերող վարակի առաջացման հավանականությունը ։
Համաճարակաբանություն
2008 թվականին ամբողջ աշխարհում գրանցվել է քլամիդիոզի 106 միլիոն և գոնորեայի 106 միլիոն դեպք ։ Այնուամենայնիվ, ԿԲՀ-ների քանակը հայտնի չէ ։ Հաշվարվկել է, որ այն տարեկան ախտահարում է երիտասարդ կանանց մոտավորապես 1,5 %-ին ։ Միացյալ Նահանգներում ԿԲՀ-ն ախտահարում է տարեկան մոտավորապես մեկ միլիոն մարդու ։ Այն ամենաշատը հանդիպում է դեռահասների և առաջին անգամ ծննդաբերածների մոտ։ ԱՄՆ-ում ԿԲՀ-ն հանդիսանում է տարեկան 100 000 կնոջ անպտղության պատճառ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Որովայնի ցավ Կատեգորիա:Սեռական ճանապարհով փոխանցվող հիվանդություններ Կատեգորիա:Բակտերիալ հիվանդություններ Կատեգորիա:Բորբոքային հիվանդություններ Կատեգորիա:Բորբոքումներ Կատեգորիա:Գինեկոլոգիական հիվանդություններ Կատեգորիա:Վեներական հիվանդություններ Կատեգորիա:Համախտանիշներ այբբենական կարգով
Իրավահաջորդություն
Իրավահաջորդություն, իրավունքների և պարտականությունների անցումը մեկ անձից մյուսին (օրինակ, մահացածից՝ նրա ժառանգներին, միավորվող կազմակերպություններից՝ նորաստեղծին)։ Իրավահաջորդության հետևանքով իրավունքների ու պարտականությունների սուբյեկտը փոխվում է առանց նախկին իրավունքների ու պարտականությունների բովանդակության փոփոխության։ Իրավահաջորդությունը ածանցյալ իրավունք է։
Իրավահաջորդությունը լինում է ընդհանուր, երբ փոխանցվում են նախորդի բոլոր իրավունքներն ու պարտականությունները և մասնակի՝ միայն որոշ իրավունքներ ու պարտականություններ։ Որոշ իրավունքների իրավահաջորդություն, եթե ունեն խիստ անձնական բնույթ, արգելվում է։
Նյութա-իրավականից բացի, իրավահաջորդությունը լինում է դատավարական, այսինքն՝ իրավահաջորդին անցնում են նաև դատավարական իրավունքներն ու պարտականությունները։ Միջազգային իրավունքում իրավահաջորդությունը մեկ պետության իրավունքների ու պարտականությունների անցումն է մյուսին, նրա տարածքի անցման կամ դրա հետ առնչվող իրադարձությունների (նոր պետության առաջացում, պետության բաժանում, անջատում են) կապակցությամբ։
Ըստ միջազգային իրավունքի նորմերի, գաղութային ճնշումից ազատագրված պետությունները պարտավոր չեն ճանաչել իրենց տարածքում գործող նախկին պայմանագրերն ու պարտավորությունները։
Տես նաև
Կատեգորիա:Պետության և իրավունքի տեսություն
Կզըլջուղ
Կզըլջուղ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Չարսանջակի գավառակում ։ Գտնվում էր Արածանիի ստորին հոսանքի աջ կողմում։
Տարածքը լեռնային էր ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Մամալիգա
Մամալիգա (mămăligă, մեմելիգե), եգիպտացորենի ալյուրից պատրաստված թանձր շիլա, մոլդովական, ռումինական, ուկրաինական և ղազախական ազգային ուտեստ։ Մամալիգան մեծ տարածում ունի նաև կովկասյան ժողովուրդների մոտ. վրացիների մոտ կոչվում է «գոմի», աբխազների մոտ՝ «աբիստա», ադըղեների մոտ՝ «մերեմիսե», չեչենների մոտ՝ «ահիար հուդար» կամ շիլա՝ եգիպտացորենի ալյուրից, ինգուշների մոտ՝ «ժուրան-հուդար», օսերի մոտ՝ «մամելայ քեբեր» (բառացի՝ «մի կտոր՝ չմեռնելու համար») ։
Շեյսի ապստամբություն (1786-1787)
Շեյսի ապսատմբություն (Shays' Rebellion), ֆերմերների զինված ապստամբություն ԱՄՆ-ում (Վուսթերում և Արևմտյան Մասաչուսեթսում)) Անկախության պատերազմի ավարտից հետո 1786-1787 թվայաններին։
Մամալիգա
Իր համով, արտաքին տեսքով և նյութակազմվածքով տարբերվում է շիլայի մնացած բոլոր տեսակներից։ Կտրվում է մոմած թելով կամ հատուկ փայտե դանակով։
Շեյսի ապստամբություն (1786-1787)
Ապստամբության ղեկավարն էր ֆերմեր Դանիել Շեյսը (այստեղից էլ «Շեյսի ապսատմբություն» անվանումը), որն աչքի էր ընկել Անկախության պատերազմի ժամանակ, ստացել կապիտանի կոչում։ Ապստամբները (մանր ֆերմերներ, արհեստավորներ, նախկին զինվորներ, շուրջ 8-10 հազար մարդ) չունեին հստակ ծրագիր պահանջում էին հողի և հարստության բաժանում, բոլոր պարտքերի վերացում և արդարացի դատավարություն։ Մի շարք քաղաքներում ապստամբները հարձակվեցին դատարանների վրա, ոչնչացրեցին բռնագանձումների վերաբերյալ գործերը, ազատեցին պարտապաններին։
1787 թվականի հունվարի 25-ին Դանիել Շեյսն ապստամբների ջոկատով (1200 մարդ) փորձեց գրավել Սպրինգֆիլդի զինանոցը, բայց՝ անհաջող։ Փետրվարին կառավարական զորքերին հաջողվեց ճնշել ապստամբությունը։
Մամալիգա
Պատրաստում
Մամալիգան մատուցվում է թթվասերի և բրինզայի (mămăligă cu brânză şi smântână) հետ։ Երբեմն մամալիգան մատուցում են ափսեի մեջ լցված տաք կաթի հետ միասին (mămăligă cu lapte): Մամալիգայից պատրաստում են նաև եգիպտացորենի բլիթներ՝ այն կտրելով և փոքր-ինչ պահելով յուղի մեջ։
Շեյսի ապստամբություն (1786-1787)
Կատեգորիա:Ապստամբություններ
Մամալիգա
Պատրաստում
Քանի որ մամալիգան օգտագործվում էր հացի փոխարեն, այն մտնում է մեծ քանակությամբ ուտեստների բաղադրության մեջ։ Այդպիսի ուտեստներից մեկը մամալիգայով կաղամբով տոլման (sarmale, сармале) է։ Մյուս ուտեստը՝ բուլզը (bulz), իրենից ներկայացնում է թխված գնդիկներ, որոնց ներսում բրինզա և յուղ կա։
Մամալիգան կարող են մատուցել նաև խրխոզիով, կաթնաշոռով և պանիրով, խոզապուխտով, ձվով, սնկով, տապակած ձկով և այլն։
Պատմություն
Պատմականորեն մամալիգան եղել է քրիստոնյաների հիմնական սնունդը՝ փոխարինելով հացին։ Մամալիգան պատրաստել են նաև կորեկից։ Եգիպտացորենի դաշտերի մասին ամենավաղ հիշատակումը կապվում է մոլդովական իշանության, մասնավորապես՝ Կոնստանտին Դուկայի կառավարման շրջանի հետ (1693-1695): Եգիպտացորենն սկսեց շատ արագ տարածում գտնել, քանի որ զավթիչ թուրքերի կողմից հարկման չէր ենթարկվում։ Եգիպտացորենից պատրաստված մամալիգան իր որակական հատկանիշներով և կալորիականությամբ ավելի լավն էր, քան մինչ այդ կորեկից պատրաստված մամալիգան
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուտեստներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Մոլդովական խոհանոց Կատեգորիա:Համաշխարհային խոհանոց Կատեգորիա:Ռումինական խոհանոց
Լիդիա Կոյդուլա
Կենսագրություն
Լիդիա Կոյդուլան գրող և լուսավորիչ Յոհան Վոլդեմար Յանսենի դուստրն է։ Դպրոցական տարիներից Լիդիան հորն օգնել է «Պյառնույան փոստատար» (Perno postimees) թերթի հրատարակման գործում. կատարել է թարգմանություններ, հրատարակման է հարմարեցրել գեղարվեստական ստեղծագործություններ և այլն։ Այդ ժամանակ էլ նա գրել է իր առաջին բանաստեղծությունները. նախապես նա ստեղծագործել է գերմաներենով։ «Կոյդուլա» կեղծանունը նրան տվել է Կառլ Ռոբերտ Յակոբսոնը, երբ Լիդիայի բանաստեղծությունները տպագրել է իր այբբենարանում։ Թերթում աշխատելու տարիներին Լիդիա Կոյդուլան ծանոթանում է 19-րդ դարի կեսերին Էստոնիայում ծավալված ազգային շարժման մասնակից հասարակական գործիչների հետ, որոնց ազդեցությամբ էլ ձևավորվում են Լիդիայի հայացքներն ու համոզմունքները։ 1860-ական թթ. երկրորդ կեսին Լիդիա Կոյդուլան արդեն հայտնի բանաստեղծուհի էր, քաղաքական ու հայրենասիրական թեմաներով մի շարք բանաստեղծությունների հեղինակ։
1873 թվականին Լիդիա Կոյդուլան ամուսնացել է Տարտուի համալսարանի ուսանող, լատիշ Էդուարդ Միխելսոնի հետ և հետագայում ստիպված է եղել բնակվել Կրոնշտադտում, որտեղ նրա ամուսինը ծառայում էր որպես ռազմական բժիշկ։ Լիդիա Կոյդուլան ունեցել է մեկ որդի (Հանս Վոլդեմար, 1874) և երկու դուստր (Հեդվիգ, 1876 և Անա, 1878)։ Լիդիան հաճախ էր լինում Էստոնիայում, սակայն շատ էր կարոտում հայրենի երկիրը։ Լիդիա Կոյդուլան մահացել է 1886 թվականին կրծքի քաղցկեղից և թաղվել է Կրոնշդադտում։ Սակայն նրա մահվան 60-ամյա տարելիցին նրա աճյունը տեղափոխվել է Էստոնիա և վերահուղարկավորվել Տալլինի Մետսակալմիստու գերեզմանատանը։
Կրոնշդադտում հուշատախտակ է ամրացված այն տան պատին, որտեղ բնակվել է Լիդիա Կոյդուլան ։
Ստեղծագործություններ
Լիդիա Կոյդուլան մեծ ավանդ ունի հատկապես էստոնական բանաստեղծության զարգացման գործում։ Նրա հայրենասիրական բանաստեղծությունները մեծապես ոգևորել է էստոնացի ժողովրդին, իսկ բանաստեղծուհուն անվանել են «Սոխակ Էմայիգի ափերից» ("Emajõe ööbik", այդպես է կոչվել Կոյդուլայի բանաստեղծությունների ժողովածուն, որ լույս է տեսել 1867 թվականին)։ Կոյդուլայի բանաստեղծությունների մեծ մասն ունի ռոմանտիկական բովանդակություն. նա ցավում է էստոնական ժողովրդի դժբախտությունների համար, գովերգում է սերը հայրենիքի ու տան նկատմամբ, ձգտում է օգնել իր հայրենակիցներին ու թեթևացնել նրանց ցավը։
Լիդիա Կոյդուլան կատարել է ազատ թարգմանություներ, արտասահմանյան գրողների ստեղծագործությունները հարմարեցրել է թերթում տպագրելու համար։ Կոյդուլան նորություն բերեց նաև էստոնական դրամատուրգիայում. նրա առաջին կատակերգությունը, որ կոչվում էր «Զարմուհին Սարեմայից» ("Saaremaa onupoeg", 1870) գրվել է գերմանացի դրամատուրգ Տ. Կարների սյուժեով, սակայն հետագայում նա ստեղծել է ինքնուրույն կատակերգություններ՝ «Խնամախոսները» ("Kosjakased" կամ "Maret ja Miina", 1870) և «Մի տեսակ էշ» ("Säärane mulk", 1872)։ Կոյդուլայի կատակերգություններով էլ իր պատմությունն սկսել է էստոնական թատրոնը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Էստոնացի կին գրողներ Կատեգորիա:Էստոնացի բանաստեղծուհիներ Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ Կատեգորիա:19-րդ դարի կին գրողներ Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ Կատեգորիա:Տալլինի Անտառային գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Կին դրամատուրգներ
Դեղահաբը
«Հաբը» («Пилюля»), 1983 թվականի խորհրդային մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ ։
Սյուժե
Մւլտֆիլմը պատմում է այն մասին, թե ինչպես կենդանիները պատժեցին խաբեբա աղվեսին։
Ձմռանը արջը հիվանդանում է ռադիկուլիտով։ Նապաստակը և կուղբը նրան պատմում են, որ աղվեսը կարող է գտնել ցանկացած դեղ, բայց կվերցնի եռակի թանկ։ Արջը գնում է աղվեսի մոտ։
Աղվեսը նրան տալիս է արտասահմանյան հաբ և դրա փոխարեն պահանջում է մի տակառ մեղր։ Տան ճանապարհին արջը պատահաբար կորցնում է հաբը, բայց աղվեսը դրան ի պատասխան ասում է, որ իր պարտքը, միևնույն է մնացել է, իսկ նոր հաբ տալ մերժում է։ Իրավիճակը փրկում է նապաստակը՝ արջին տաքացուցիչ նվիրելով։
Այդ ընթացքում ոզնին խիստ վրդովվում է, որ ճաղատանալու դեմ քսուքը, որը նրան տվել էր աղվեսը, չի օգնում։ Ամռանը նապաստակի հետ  նա  որոշում է պատժել աղվեսին խաբելու  համար։ Նրանք գլորում են «կախարդական» մեղրի տակառը, գայլին համոզում են մտնել դրա մեջ։ Երբ աղվեսը բացում է կափարիչը, գայլը դուրս է ցատկում, աղվեսին մտցնում տակառի մեջ և գլորում է դեպի գետը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:1983 մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:«Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Մուլտֆիլմեր աղվեսների մասին Կատեգորիա:Ռոման Դավիդովի մուլտֆիլմեր
Սեռական երկձևություն
Սեռական երկձևություն , դիմորֆիզմ (δι — երկու,  — ձև) արուների և էգերի միջև մարմնի կառուցվածքի, գունավորման, բնազդների (ինստինկտների) և մի շարք այլ հատկանիշների տարբերություններ։ Արտահայտվելով տարբեր ֆիզիկական բնութագրերիչներով  այն դրսևորվում է մի շարք կենդանիների մոտ ։
Կրիաների և օձերի մոտ էգերն  ավելի մեծ են, քան արուները։ Իսկ մողեսների մոտ, որպես կանոն, արուներն են ավելի զանգվածեղ են քան էգերը, բացառությամբ գեկոնի, որի էգերին ևս մեծ չափսը բնորոշ է։
Որոշ կենդանիներ՝ առաջին հերթին ձկները, սեռական երկձևություն են դրսևորում միայն զուգավորման ընթացքում։ Ըստ մի տեսության՝ սեռական երկձևությունն ավելի ցայտուն է, այնքան տարբեր են երկու սեռերի ներդրումները սերունդ խնամելու գործում։ Դա նաև կենդանիների մոտ լավ արտահայտված բազմակնության մակարդակի ցուցիչ է։
Նկարագրություն
Սեռական երկձևությունն ընդհանուր կենսաբանական երևույթ է՝ տարածված կենդանիների և բույսերի երկրաբնական ձևերի մոտ։ Որոշ դեպքերում սեռական երկձևությունն արտահայտվում է այնպիսի հատկությունների զարգացման մեջ, որոնք ակնհայտորեն վնասակար են իրենց տերերի համար և նվազեցնում են նրանց կենսունակությունը։ Այդպիսիք են, օրինակ, արուների փետուրների լավ արտահայտված զարդարանքներն ու պայծառ գունավորումը շատ թռչունների մոտ։ Արու սիրամարգի, մեծ դրախտաթռչնի, քնարահավի երկար երփներանգ ու թափվող փետուրները խանգարում են նրանց թռիչքին։ Բարձր ու հատկապես հնչեղ ձայնն ու երգը, հակառակ սեռին գրավելու համար արուների կամ էգերի կողմից արձակած ուժեղ հոտերը կարող են շատ հաճախ գրավել գիշատիչների ուշադրությունը և նրանց  համար վտանգ ներկայացնել։ Նման հատկությունների զարգացումը բնական ընտրության տեսանկյունից անհասկանալի էր թվում ։ Դրանք 1871 թվականինին բացատրելու համար  Չարլզ Դարվինը առաջարկել է սեռական ընտրության տեսություն։ Տեսությունը վիճահարույց է Դարվինի օրերից ի վեր և շատ ուսումնասիրողներ բազմիցս արտահայտել են այն կարծիքը, որ դա դարվինյան ուսմունքի ամենաթույլ կողմն է ։ Ի տարբերություն կենդանիների՝ մարդկանց մոտ սեռական երկձևությունը ներառում է գենդերային տարբերություններ ։
Օրգանիզմների սեռական երկձևություն և վերարտադրողական կառուցվածք
Կենսաբանական սեռը առանձնացվում է անհատի վերարտադրողական համակարգի, արտաքին ու ներքին սեռական օրգանների կառուցվածքով և ֆունկցիայով սեռական բջիջների ու հորմոնների տեսակներով։ Ձվաբջիջը իգական սեռի միավորն է, իսկ սպերմատոզոիդը` արական սեռինը, որոնք նախատեսված են վերարտադրության համար։ Արտաքին և ներքին սեռական օրգանների հիման վրա տարանջատում ենք անհատի կենսաբանական առանձնահատկությունները։
Առանձնյակի մոտ ձևավորվող գամետների տեսակը պայմանավորված է օրգանիզմի սեռով։ Արական առանձնյակների մոտ ձևավորվում են արական գամետներ (սպերմատոզոիդներ կամ սպերմա՝ կենդանիների մոտ և ծաղկափոշի՝ բույսերի մոտ), իսկ իգական առանձնյակների մոտ՝ իգական գամետներ (ձվաբջիջներ)։ Առանձին օրգանիզմների մոտ կարող են ձևավորվել և՛ արական, և՛ իգական գամետներ։ Այս օրգանիզմներն անվանվում են հերմաֆրոդիտներ։ Ավելի հաճախ տարբեր սեռ ունեցող օրգանիզմները ֆիզիկապես տարբեր են։ Այս երևույթն անվանվում է սեռական տարբերակում (երկձևություն)։ Սեռական տարբերակումը հատուկ է կենդանիների և բույսերի հսկայական մեծամասնությանը և պայմանավորվում է բջջաբանական, ձևաբանական, կենսաքիմիական և ֆիզիոլոգիական մի շարք հատկանիշների տարբերությամբ։ Տարբեր օրգանիզմների սեռական տարբերակման աստիճանը և բնույթը տարբեր են։ Օրգանիզմների մեծամասնության, հատկապես կենդանիների արական և իգական անհատներն իրարից տարբերվում են հստակ, առաջին հայացքից հեշտորեն որոշվող հատկանիշներով, իսկ ցածրակարգ ձևերի սեռական տարբերությունները ավելի թույլ են արտահայտված և երբեմն աննկատելի են։
Օրգանիզմների վերարտադրողականության սկզբունքներ
Կյանքի հիմնական օրինաչափություններից մեկը վերարտադրությունն է կամ բազմացումը՝ նոր օրգանիզմներ ի ձևավորումը։ Սեռն, այս առումով, այս օրինաչափության մի մասն է կազմում։ Կյանքը ավելի պարզագույն ձևերից էվոլուցվել է դեպի ավելի բարդ ձևեր, որի հետևանքով ձևավորվում են նույն գենետիկական տեղեկատվությամբ օրգանիզմներ։ Բազմացման այս ձևն անվանվում է անսեռ բազմացում, այն տարածված է միաբջիջ օրգանիզմների մոտ, սակայն հանդիպում է նաև բազմաբջիջների մոտ։
Սեռական բազմացման ժամանակ սերնդի գենետիկական նյութը ձևավորվում է երկու առանձնյակների ժառանգական նյութի հիման վրա։ Այն ձևավորվել է երկարատև էվոլյուցիոն գործընթացի հետևանքով։ Բակտերիաներն, օրինակ, բազմանում են անսեռ եղանակով, սակայն իրականացնում են նաև մի գործընթաց, որի ժամանակ ժառանգական նյութը մի օրգանիզմից (դոնոր) փոխանցվում է մյուսին (ռեցիպիենտ)։
Բարձրակարգ օրգանիզմների մոտ սեռական բջիջների ձևավորումը և փոխանակումն իրականացվում է սեռական օրգանների միջոցով։ Շատ տեսակներ՝ հատկապես կենդանիները ունեն սեռական մասնագիտացում. պոպուլյացիաները բաժանվում են արական և իգական առանձնյակների։ Ի հակառակ դրան կան տեսակներ, որոնք չունեն որևէ սեռական մասնագիտացում և նույն առանձնյակը ունի ինչպես արական, այնպես էլ իգական սեռական օրգաններ և անվանվում է հերմաֆրոդիտներ։ Բույսերի երկսեռությունը շատ հաճախ հանդիպող երևույթ է։
Ենթադրվում է, որ սեռական բազմացումն առաջին անգամ ի հայտ է եկել մեկ միլիարդ տարի առաջ։ Սեռի և սեռական բազմացման ծագման պատճառների վերաբերյալ մինչև օրս որոշակի տեսակետ չկա։ Ամենատարածված տեսություններից այն, որ սեռական բազմացումն ապահովում է գենետիկական բազմազանություն, թույլ է տալիս տարածել օգտակար և հեռացնել էվոլյուցիոն տեսակետից ոչ օգտակար հատկանիշները։
Սեռական երկձևության հակադարձում պոլիանդրիայում
Պոլիանդրիան (պոլի․․․ և հուն․՝ άνής – ամուսին), խմբամուսնության ձև է, երբ կինը կարող էր ունենալ մեկից ավելի ամուսին, մեծ մասամբ եղբայրներ։ Գոյություն է ունեցել հիմնականում տոհմատիրական հասարակարգում։ Հայաստանում բազմայրություն եղել է տոհմատիրական կարգերի վաղ շրջանում։ Կին բերող տղամարդու հետ միասին կնոջ նկատմամբ ամուսնական իրավունքներ են ունեցել նաև նույն հարկի տակ ապրող մյուս տղամարդիկ։ Հետագայում դրան փոխարինել է հարսնացուի կողմից գերդաստանի մյուս տղամարդկանց ոտքերը կամ գլուխը լվանալու սովորույթը։ Դեռևս 19-րդ դարի բազմայրություն գոյություն ուներ ալեուտների և մասամբ՝ էսկիմոսների, իսկ ավելի ուշ՝ Հնդկաստանի որոշ տարածքների և Տիբեթի ժողովուրդների որոշ խմբերի մոտ։
Սեռական գամետների տեսակները
Մարդկանց, ինչպես նաև բոլոր կաթնասունների մոտ, որոշ միջատների (օրինակ՝ դրոզոֆիլ պտղաճանճի) և մի շարք այլ կենդանիների մոտ հոմոգամետ իգական և հետերոգամետ է արական սեռը։ Հակառակ պատկերն է դիտվում թիթեռների, սողունների, թռչունների մոտ՝ հոմոգամետ է արական սեռը, հետերոգամետ՝ իգականը։ Թռչունների ZW սեռական քրոմոսոմները չունեն ընդհանուր գեներ կաթնասունների XY քրոմոսոմների հետ ։
2004 թվականին համեմատվել է հավի Z քրոմոսոմը բադակտուցի X քրոմոսոմի հետ և ենթադրվել, որ վերջիններս միանման են։ Որոշ ձկների մոտ երկձևությունն այնքան ծայրահեղ է, որ արուն մակաբույծ է, որն ապրում է էգի վրա։ Բույսերի տեսակների մոտ նույնպես հանդիպում է երկձևություն, որտեղ իգական ձևերը զգալիորեն ավելի մեծ են, քան արուները, ինչպես օրինակ Dicranum մամուռի Sphaerocarpos լյարդամամուռի մոտ է։
Կան որոշ փաստեր, որ այս ցեղերում երկձևությունը կարող է պայմանավորված լինել սեռական քրոմոսոմներով կամ իգական ձևի ազդանշանային քիմիական նյութերով։ Թռչունների օրինակով արուները հաճախ ավելի գունագեղ են և ունեն այնպիսի հատկանիշներ (օրինակ՝ սիրամարգի երկար պոչը, հնչեղ ձայնը), որը առաջին հայացքից անբարենպաստ հատկանիշ է (վառ գույները կարող են թռչունին տեսանելի դարձնել գիշատիչների համար)։ Բացատրություններից մեկը Հանդիկապի սկզբունքն է։ Այս վարկածն ասում է, որ այս թերություններով կենդանի մնալով արուն էգերին ցույց է տալիս իր գենետիկական առավելությունները։
Հանդիկապի սկզբունքը
Հանդիկապ՝ ֆորա հասկացությունը վարկած է, համաձայն որի տղամարդու գենոմի որակի վերաբերյալ տեղեկատվությունը փոխանցվում է միայն արտաքին նշաններով, որոնք խանգարում են նրա գոյատևմանը։ Այս վարկածն առաջ է քաշել իսրայելցի գիտնական Ամոց Զահավին 1975 թվականին ։ Համաձայն վարկածի, նկարագրության տակ է առնվում սիրամարգի պոչի չափը, ընդգծելով նրա գենոմի որակը, քանի որ դժվար է խուսափել գիշատիչներից ունենալով երկար պոչ, հետևաբար, միայն շատ հարմարեցված մեծ պոչ ունեցող արուները կարող են գոյատևել մինչև ծավալուն պոչով վերարտադրության պահը, որն ունի լավագույն ֆիզիկական որակները, ինչը նշանակում է լավ գեներ ։
Արուներերն ունենալով փետրածակույթի կամ մաշկի պայծառ գունավորում, բարձր երգեցիկ ձայնային տվյալներ, շարժմանն ու թռիչքին խանգարող որոշ անհարմարություններ, ավելի տեսանելի են լինում գիշատիչների համար, իսկ  գոյությունը ծանրացնող «զարդարանքների» առկայությունը իգական սեռի համար իրենց կրողի դիմացկունության ակնհայտ ապացույցն է։
Նմանապես, մարդկանց մոտ ազատ, հանդուգն և անփույթ վարքը կարծես ուժի և բարձր դիրքի նշան լինի հիերարխիայում, մինչդեռ զգույշ և զուսպ, ընդհակառակը, խոսում է նրանց գոյատևման վախի, թուլության, հիվանդության և ցածր կարգավիճակի մասին։ Դրանից ծնվում է մի տեսակ «կոտրվածք», երբ մարդիկ, ովքեր ինչ-ինչ ներքին պատճառներով կապկպված են, փորձում են ազատվել ալկոհոլի օգնությամբ և դրա շնորհիվ, հատկապես իրենց երիտասարդության տարիներին, նրանք փոխում են իրենց վերաբերմունքը իրենց նկատմամբ, (եթե դրանք նույնիսկ ավելի ցածր չեն ընկնում)։ Կենդանիների վերարտադրության հիմնական գործոնը ոչ թե արու արտաքին տեսքն է, այլ նրա համառությունը, հետևաբար ֆորայի ֆենոմենը կարող է կապված լինել այն փաստի հետ, որ վառ արտաքին նշաններն ու հոգեբանական համառությունը բխում են մեկ աղբյուրից՝ որոշակի գենոտիպից։
Գիտնականներն ապացուցել են, որ աքաղաղի մոտ տեստոստերոնի մակարդակը ուղիղ համեմատական է նրա սանրի պայծառությանը։ Ֆորան արուները հաղթում են իգական սեռի համար պայքարում ոչ թե արտաքին նշանների, այլ համառության շնորհիվ։ Դա հնարավոր չէ այն դեպքերում, երբ հաշմանդամության խոցելիությունը չափազանց վնասակար է գոյատևման համար։ Ցածր վերարտադրողական տեսակների արատավոր արական սեռը հազվադեպ է գոյատևում մինչև հասունություն, ինչը տարբեր տեսակների սեռական աղքատության տարբեր աստիճանի աղբյուր է դառնում։
Պատկերասրահ
Սեռական երկձևությունը տարբեր կենդանատեսակների մոտ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կենդանիների անատոմիա Կատեգորիա:Սեռական երկձևություն Կատեգորիա:Սեռական բազմացում Կատեգորիա:Պոպուլյացիոն գենետիկա Կատեգորիա:Վերարտադրողական առողջություն
Ստեյդե Բրուկ
Ստեյդե Բրուկ (Stede Broec ), համայնք Նիդերլանդների Հյուսիսային Հոլանդիա մարզում։ Տարածքը 14,77 կմ² է, բնակչությունը՝ 21.378 (2011 թ.)։ Մեկ շնչի տարեկան միջին եկամուտը 12.600 եվրո է։
Կատեգորիա:Հյուսիսային Հոլանդիայի համայնքներ Կատեգորիա:1979 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Էդուարդու Սոուտու դե Մոուրա
Էդուարդու Սոուտու դե Մոուրա (Eduardo Elísio Machado Souto de Moura, ), պորտուգալացի ճարտարապետ։ 2011 թվականին արժանացել է Պրիցկերի և 2013 թվականին` Վոլֆի մրցանակներին ։
Կենսագրություն
Էդուարդու Սոուտու դե Մոուրան ծնվել է 1952 թվականին՝ Պորտու քաղաքում։ Ճարտարապետություն է սովորել Պորտուի համալսարանի գեղարվեստի դպրոցում` 1980 թվականին ստանալով վկայական։ 1974-1979 թվականներին աշխատել է պորտուգալացի հայտնի ճարտարապետ Ալվարու Սիզա Վիեյրայի գրասենյակում, ում աղջկա հետ հետագայում ամուսնացել է։ 1981-1990 թվականներին դասավանդել է իր ալմա մատերում։
Եղել է ճարտարապետության բնագավառում ամենահեղինակավոր Պրիցկերի մրցանակի ժյուրիի անդամ։ Մոուրան հայտնել է այն տեսակետը, որ ճարտարապետն իր աշխատանքներում կարող է համատեղել այնպիսի հակադիր հասկացություններ, ինչպիսիք են հզորությունն ու զսպվածությունը, խրոխտությունն ու քնքշությունը։ Մորուայի նախագծերից են Պորտուգալիայի Բրագա քաղաքի մարզադաշտը` կառուցված ժայռի վրա, Պաուլա Ռեգոյի թանգարանը` «Պատմության տունը», որի բաղկացուցիչ մասերն են երկու բուրգերը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Պորտուգալացի ճարտարապետներ Կատեգորիա:Բեռլինի գեղարվեստի ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի դասախոսներ Կատեգորիա:Պորտուի համալսարանի շրջանավարտներ
(4699) Սուտան
(4699) Սուտան (Sootan), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1986 թվականի նոյեմբերի 4-ին Ռոբերտ ՄաքՆոտի կողմից Սայդինգ Սփրինգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,5522 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0775 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,0269 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1489,26 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,241731 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 12,69° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1986 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ռոբերտ ՄաքՆոտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ժուկովշչինա (գյուղ, Դեմիդովսկի շրջան)
Ժուկովշչինա (Жуковщина), գյուղ Ռուսաստանի, Սմոլենսկի մարզի Դեմիդովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 0 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Դեմիդովսկի շրջանի բնակավայրեր
Պյատերնիկովո
Պյատերնիկովո (Пятерниково), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Նովոդուգինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 0 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Նովոդուգինսկի շրջանի բնակավայրեր
Օթոբրուն
Օթոբրուն  (Ottobrunn), համայնք Գերմանիայում՝ Բավարիա հողում։ Ենթարկվում է Վերին Բավարիա շրջանին։ Գտնվում է Մյունխենի շրջանում։ Բնակչությունը կազմում է 20 105 մարդ (դեկտեմբերի 31, 2009) : Զբաղեցնում է 6,87 կմ² մակերես։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 1 84 136:
Քաղաքը կառուցվել է 1955 թվականին։
Ժողովածու (611)
Ժողովածու (611), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 611 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 18-րդ դարում (1737-ից առաջ)։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 17,5 x 13,5 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 231 թերթից։ Գրված է Երկսյուն, նոտրգիր, բոլորգրով։ Պահպանակը ունի 4 էջ, գրված է՝ մագաղաթի վրա՝ երկաթագրով։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ, աստառը՝ ոսկեթել ծաղկազարդ մետաքս։ Հիշատակարաններ՝ 226բ (1737թ., Աբրահամ վրդ) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Վոյլենդ
Վոյլենդ, էստոնական փոքրիկ անմարդաբնակ կղզի Բալթիկ ծովում ։ Այն գտնվում է Մուհու կղզուց հարավ-արևելք և զբաղեցնում է 2,5 km² տարածք։ Ամենաբարձր գագաթը ծովի մակարդակից 3,6 մ է բարձր։ Ծովի ջրերի խաղաղված ժամանակ հնարավոր է լինում հարևան կղզուց ոտքով հասնել այստեղ։ Գարնանը և ամռանը կղզին օգտագործվում է անասունների արածեցման և ձիարշավներ կազմակերպելու համար ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ Կատեգորիա:Անմարդաբնակ կղզիներ
Ժիլինցի (գյուղ, Շեպետովի շրջան)
Ժիլինցի (Жилинці), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Շեպետովի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Ժիլինցի գյուղում բնակվում էր 490 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 125 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 3920 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Շեպետովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Իլյա Ժիգուլյով
Իլյա Կոստանտինովիչ Ժիգուլյով, ռուս ֆուտբոլիստ, «Կրասնոդար» ակումբի կիսապաշտպան, վարձավճարային հիմունքներով հանդես է գալիս Եկատերինբուրգի «Ուրալ» ակումբում ։
Կենսագրություն
«Կրասնոդար» ֆուտբոլային ակումբի ակադեմիայի առաջին հավաքի սան է (2009 թվական)։ 2012 թվականից խաղացել է երիտասարդական թիմում՝ անցկացնելով 53 խաղ և խփելով 4 գոլ։ 2013/14 և 2015/16 մրցաշրջաններում ՖԱԼ առաջնությունում անցկացրել է 56 խաղ և խփել 7 գոլ «Կրասնոդար-2» ակումբի կազմում։ 2017 թվականի հունվար-փետրվարին անցկացրել է երկու հավաք «Կրասնոդար» ակումբի հիմնական կազմի հետ, խփել 2 գոլ չորս ընկերական խաղերերում և փետրվարի 13-ին կնքել է պայմանագիր մինչև 2021 թվականի դեկտեմբերի 31-ը։ «Կրասնոդար» ակումբի կազմում իր նորամուտը նշել է փետրվարի 28-ին՝ փոխարինման դուրս գալով Ռուսաստանի գավաթի խաղարկության 1/4 եզրափակչի՝ «Ուրալ» ակումբի դեմ խաղի 71-րդ րոպեին։ Մարտի 5-ին կատարել է իր նորամուտը Պրեմիեր լիգայում՝ մոսկովյան «Սպարտակ» ակումբի դեմ խաղի 30-րդ րոպեին փոխարինելով Յուրի Գազինսուն։ 2017 թվականի մարտի 9-ին ընդգրկվել է ոիմի հիմնական կազմում՝ մասնակցելովԵվրոպայի Լիգայի 1/8 եզրափակչի առաջին խաղին ընդդեմ իսպանական «Սելտա» ակումբի։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Կրասնոդարի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Ֆեոֆան Գրեկ
Ֆեոֆան Գրեկ, բյուզանդական նկարիչ։ Ստեղծագործել է Բյուզանդիայում և Ռուսիայում։ Որմնանկարների, սրբապատկերների, մանրանկարների հեղինակ է։ Որմնանկարել է Կոստանդնուպոլսի, Գալատայի (Ղալաթիա), Քաղկեդոնի, Կաֆայի (Թեոդոսիա) եկեղեցիներում, Ռուսիայում՝ Նովգորոդի Փրկչի եկեղեցում (1378), Մոսկվայի Կրեմլում Սիմեոն Չյոռնիի հետ՝ Աստվածածնի ծննդյան եկեղեցում (1395), Հրեշտակապետաց (Արխանգելսկի) տաճարում (1399), Անդրեյ Ռուբլյովի և Պրոխոր Գորոդեցցու հետ՝ Ավետման (Բլագովեշչենսկի) տաճարում (1405)։ Աշխատել է նաև Սերպուխովում, Նիժնի Նովգորոդում և, թերևս, Կոլոմնայում ու Պերեսլավլ Զալեսսկիում։
Ֆեոֆան Գրեկին են վերագրում Մոսկվայի Կրեմլի Ավետման տաճարի պատկերակալի «Փրկիչ», «Աստվածամայր», «Հովհաննես Մկրտիչ» սրբապատկերները, ինչպես և՝ «Դանիել հրեշտակապետ», «Պողոս առաքյալ», «Հովհան Ոսկեբերան» գործերը (օգնականների հետ)։ Ֆեոֆան Գրեկի արվեստանոցին (մի շարք ուսումնասիրողների կարծիքով՝ իրեն՝ Ֆեոֆան Գրեկին) են վերագրվում «Դոնի Տիրամայրը», հակառակ երեսին՝ «Ննջումն Աստվածամոր» (1380 կամ 1392), «Քառամաս» և Պերեսլավլ Զալեսսկիից 1913 թվականին Մոսկվա բերված «Պայծառակերպություն» սրբապատկերները (բոլորը՝ Տրետյակովյան պատկերասրահում, Մոսկվա)։
Ֆեոֆան Գրեկի ստեղծագործությանը բնորոշ է մոնումենտալությունը, կերպարների դրամատիզմը, ազատ, համարձակ նկարելակերպը, կոլորիտի յուրօրինակությունը, կոնստրուկտիվ գծանկարը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բյուզանդական նկարիչներ Կատեգորիա:Հույն նկարիչներ Կատեգորիա:Հույն արվեստագետներ
Ստեյնբերխեն (համայնք)
Ստեյնբերխեն (Steenbergen ), համայնք Նիդերլանդների Հյուսիսային Բրաբանտ մարզում։ Տարածքը 146,61 կմ² է, բնակչությունը՝ 23.249 (2011 թ.)։ Մեկ շնչի տարեկան միջին եկամուտը 13.300 եվրո է։
Տոռես դե Ալբանչես
Տոռես դե Ալբանչես (իսպաներեն՝ Torres de Albanchez), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում՝ Խաեն պրովինցիայում (Անդալուսիա ինքնավար համայնքում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Սիեռա դե Սեգուրա շրջանում։ Զբաղեցնում է 65 կմ2 տարածք։ Բնակչությունը 978 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Գտնվում է պրովինցիայի վարչական կենտրոնից 156 կմ հեռավորության վրա։
Շոգեուժային տեղակայանք
Շոգեուժային տեղակայանք, նախատեսված է վառելիքի այրումից ստացված ջերմային էներգիան գոլորշու ճնշման էներգիայի փոխակերպելու համար։ Վերջինս իր հերթին շոգետուրբինի կամ շոգեմեքենայի օգնությամբ փոխակերպվում է մեխանիկական էներգիայի։ Շոգեուժային տեղակայանքը բաղկացած է մեկ շոգեկաթսայից կամ շոգեկաթսաների խմբից և մեկ կամ մի քանի շոգեշարժիչներից (շոգեմեքենա, շոգետուրբին)՝ լրացուցիչ մեխանիզմներով, ապարատներով ու սարքերով։ Ամենապարզ և փոքր հզորության շոգեուժային տեղակայանքը շոգեուժային լոկոմոբիլն է։ Միջին հզորության շոգեուժային տեղեկայանքներն օգտագործվում են շոգենավերում ու շոգեքարշերում, հզոր շոգեուժային տեղեկայանքները ջերմային և ատոմային էլեկտրակայաններում և հնարավորություն են տալիս տուրբինի ռոտորի պտտման էներգիան գեներատորի միջոցով փոխակերպելու էլեկտրական էներգիայի։
Կատեգորիա:Ֆիզիկական էֆեկտներ և երևույթներ
Հավսիկ Վերին
Հավսիկ Վերին, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Չարսանջակի գավառակում ։ Գտնվում էր Մնձուր գետի աջ կողմում, Մեծկերտ գյուղաքաղաքից հարավ-արևմուտք։
Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 40 տուն բնակիչ, որից՝ 25-ը՝ հայ, իսկ 15—ը՝ քուրդ։
Պատմամշակութային կառույցներ
Հավսիկ Վերինն ուներ Ս. Մինաս անունով եկեղեցի։
Կրթություն
Գյուղն ուներ վարժարան ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ֆանարլի
Ֆանարլի, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Ջանիկի գավառում :
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Աննա Գերման
Աննա-Վիկտորիա Գերման-Տուխոլսկայա (Anna Wiktoria German-Tucholska), ), գերմանական ծագմամբ լեհ երգչուհի, ով ապրել և ստեղծագործել է ԽՍՀՄ-ում։
Ընտանիքը, մանկությունը։ Աննայի մայրը ՝ Իրմա Դավիդովան, ռուսաստանաբնակ գերմանուհի էր։ Աշխատում էր գերմաներենի ուսուցչուհի։ Հայրը՝ Օյգեն Հյորմանը, նույնպես ռուսաստանաբնակ գերմանացի էր. մասնագիտությամբ՝ հաշվապահ։ 1937 թ ձերբակալվել է ՝ մեղադրվելով լրտեսության մեջ և գնդակահարվել 1938 թ, Տաշքենտում։ Արդարացվել է միայն 1985 թ.: Աննան ծնվել է 1936 թ փետրվարի 14-ին, Ուզբեկստանի Ուրգենիչ քաղաքում։
1960-1980 թվականներին եղել է էստրադային աստղ, հանրահայտ է դարձել հիմնականում աշխարհի տարբեր լեզուներով երգեր կատարելով՝ առաջին հերթին լեհերենով և ռուսերենով։ Հյուրընկալվել է ԳԴՀ-ում, ԳՖՀ-ում, Չեխիայում-ում և ԽՍՀՄ-ում, շրջագայել է ԱՄՆ-ում, Կանադայում, Մեծ Բրիտանիայում, Ավստրալիայում, Ֆրանսիայում, Պորտուգալիայում, Իտալիայում, Հունգարիայում, Մոնղոլիայում։ Եղել է մի շարք ազգային և միջազգային փառատոնների մրցանակակիր (Մոնտե Կարլո, Վիսբադեն, Բրատիսլավա, Սան Ռեմո, Նեապոլ, Կան, Օստենդ, Օպոլ, Օլշտին և այլն)։
2012 թվականին նկարահանվել է «Աննա Գերման։ Սպիտակ հրեշտակի գաղտնիքը» (Анна Герман. Тайна белого ангела, Anna German. Tajemnica Białego Anioła) հեռուստասերիալը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեհ երգչուհիներ Կատեգորիա:Լեհ կոմպոզիտորներ
Կյուրեղ և Մեթոդիոս
Կյուրեղ և Մեթոդիոս (826-869, 815-885,, Кирилл и Мефодий), բյուզանդացի աստվածաբան եղբայրներ, բյուզանդական միսիոներներ։ Իրենց քարոզչական աշխատանքի շնորհիվ մեծապես նպաստեցին բոլոր սլավոնների զարգացմանը, ինչի համար էլ կոչվեցին Սլավոնական առաքյալներ։ Քրիստոնեության քարոզիչներ, սլավոնական այբուբենի ստեղծողները, ժամագրքերը հունարենից սլավոներենի առաջին թարգմանիչները։ Կյուրեղը (մինչև 869 թվականին կուսակրոնություն ընդունելը՝ Կոստանդին), մոտ 827-869 թվականներ) և նրա ավագ եղբայր Մեթոդիոսն (մոտ 815-885 թվականները) ծնվել են Սալոնիկում (Սոլոն)։ Կյուրեղը կրթություն է ստացել Կոստանդնուպոլսում, բյուզանդական կայսր Միքայել III-ի արքունիքում։ Տիրապետել է սլավոներենին, հունարենին, լատիներենին, եբրայերենին և արաբերենին։
Սովորել է նաև Կոստանդնուպուսի Մագնավրա բարձրագույն ուսումնական հաստատությունում, որտեղ նրան դասավանդել են հայազգի գիտնականներ՝ փիլիսոփա-աստվածաբան Փոտը և անվանի մաթեմատիկոս Լևոնը։ Հրաժարվելով կայսրի առաջարկած վարչական ասպարեզից՝ դարձել է պատրիարքարանի գրադարանավար, այնուհետև դասավանդել փիլիսոփայություն։ 850-ական թվականներին եղել է Սիրիայում, որտեղ հաղթել է մուսուլմանների հետ ունեցած աստվածաբանական վեճերում։
Մեթոդիոսն վաղ հասակից ընդունվել է զինվորական ծառայության, այնուհետև մտել է վանք։ 863 թվականին բյուզանդական կայսրը Կյուրեղին և Մեթոդիոսին ուղարկել է Մորավիա՝ սլավոներեն լեզվով քրիստոնեություն քարոզելու։ Մեկնելուց առաջ Կյուրեղը ստեղծել է սլավոներեն այբուբենը և Մեթոդիոսի օգնությամբ հունարենից սլավոներենի թարգմանել մի քանի ժամագրքեր։
882-884 թվականներին ապրել է Բյուզանդիայում, այնուհետև վերադարձել Մորավիա և զբաղվել Աստվածաշնչի սլավոներեն թարգմանությամբ։ Կյուրեղը և Մեթոդիոսն իրենց գործունեությամբ հիմք են դրել սլավոներեն գրին ու գրականությանը։
Կատեգորիա:Սլավոնացի թարգմանիչներ Կատեգորիա:Սլավոնացի լուսավորականներ Կատեգորիա:Հին-սլավոներեն Կատեգորիա:Եկեղեցու հայրեր Կատեգորիա:Անձինք Սալոնիկից
Կերի միավոր
Կերի միավոր, կերամիավոր, կերերի ընդհանուր սննդարարության չափման և համեմատման միավոր։
Մեկ կերի միավորի սննդարարությունը (ըստ խոշոր եղջերավոր կենդանու օրգանիզմում կուտակված ճարպի քանակի) հավասար է 150 գ ճարպի կամ 1414 կկալ։
ԱՄՆ-ում, Գերմանիայում, Մեծ Բրիտանիայում և այլ երկրներում կերը գնահատում են մարսվող սննդանյութերի քանակով (feed conversion rate)։ Կերամիավորով հաշվարկվում են գյուղատնտեսական կենդանիների կերային նորմաները։
Ժուկովո (գյուղ, Ուֆիմսկի շրջան)
Ժուկովո (Жуково, Жуков), գյուղ Ռուսաստանի, Բաշկորտոստան հանրապետության Ուֆիմսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1631 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ուֆիմսկի շրջանի բնակավայրեր
Ստեյնվեյկերլանդ
Ստեյնվեյկերլանդ (Steenwijkerland ), համայնք Նիդերլանդների Օվերեյսել մարզում։ Տարածքը 291,12 կմ² է, բնակչությունը՝ 43.183 (2011 թ.)։ Մեկ շնչի տարեկան միջին եկամուտը 12.100 եվրո է։
Կատեգորիա:Օվերեյսելի համայնքներ Կատեգորիա:2001 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Մայքլ Չիմինո
Մայքլ Չիմինո (Michael Cimino, ), ամերիկացի ռեժիսոր, սցենարիստ և պրոդյուսեր։ «Օսկար» մրցանակի դափնեկիր, ավելի շատ հայտնի է որպես «Եղնիկի որսորդը» կինոնկարի ռեժիսոր։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1939 թվականի փետրվարի 3-ին (այլ տվյալներով՝ 1943 թվականի նոյեմբերի 16-ին) Նյու Յորքում։ Ավարտել է Եյլի համալսարանը, որից հետո աշխատել հեռուստատեսության գովազդային գործակալությունում։ Իր կարիերան կինոմատոգրաֆիայում սկսել է սցենարներ գրելով (հիասքանչ կինոժապավեն՝ Դուգլաս Տրամբալլի «Լուռ վազք» ստեղծագործության հիման վրա)։ Նրա առաջին հայտնի գործը եղել է «Շանթաձիգն ու Արագավազը» ֆիլմը (1974 թվական), որտեղ խաղացել է Քլինթ Իսթվուդը:
Չորս տարի անց Չիմինոն նկարահանել է վիետնամական պատերազմի մասին «Եղնիկի որսորդը» ֆիլմը, որը նրան ամենամեծ հաջողությունն է բերել։ Ֆիլմում նկարահանվել են Ռոբերտ դե Նիրոն և Քրիստոֆեր Ուոքենը։ «Եղնիկի որսորդը» ֆիլմը ստացել է հինգ «Օսկար» (այդ թվում՝ լավագույն ֆիլմ և լավագույն ռեժիսոր անվանակարգերում), իսկ անձամբ Չիմինոյին «United Artists» գործակալության կողմից ֆինանսական հնարավորություն է տրվել հաջորդ՝ «Դրախտի դարպասները» ֆիլմի նկարահանման աշխատանքներն սկսելու համար։
Սակայն այն ժամանակ շատ մեծ ՝ 40 միլիոն դոլարով նկարահանված «Դրախտի դարպասները» ֆիլմը(1981 թվական) սարսափելի ձախողվել է։ Դա էլ բերել է «United Artists» գործակալության սնանկացման և շատ լուրջ ազդել Չիմինոյի հեղինակության վրա։
1980-ական թվականներին ռեժիսորը ներկայացրել է «Վիշապի տարին» ֆիլմը (1985 թվական)` գլխավոր դերում Միքի Ռուրկը, և Մարիո Պյուզոյի վեպի հիման վրա նկարահանված «Սիցիլիացին» (1987 թվական) ֆիլմը՝ Քրիստոֆեր Լամբերի մասնակցությամբ։ 1990 թվականին ներկայացրել է Ուիլյամ Ուայլերի «Հուսահատության ժամեր» նույնանուն ֆիլմի վերափոխված տարբերակը, որտեղ խաղացել են Միքի Ռուրկը և Էնթոնի Հոփքինսը։ 1996 թվականին ռեժիսորը նկարահանել է «Արև որսացողը» սրընթաց գործողություններով դրաման։
2007 թվականին Չիմինոյի նկարահանած «Թարգմանություն չի պահանջվում» կարճամետրաժ ֆիլմը ներկայացվել է «Յուրաքանչյուրին՝ իր կինոն» կինոալմանախի ցանկում։
Մահացել է 2016 թվականի հուլիսի 2-ին՝ 78 տարեկան հասակում,իր տանը՝ մտերիմներով շրջապատված։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Եյլի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Օսկարակիրներ Կատեգորիա:«Ոսկե ազնվամորի» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Լավագույն ռեժիսոր Օսկարի մրցանակակիրներ
Կալաշնիկովի ձևափոխված ավտոմատ
ԿՁԱ (АКМ) կամ Կալաշնիկովի ձևափոխված ավտոմատ (Автомат Калашникова Модернизированный), հրաձգային զենք, որի խնդիրն է հակառակորդին մարդկային կորուստներ պատճառելը։ Այս ավտոմատը 1959 թվականին մտավ ԽՍՀՄ սպառազինություն՝ ԿԱ -ին փոխարինելու նպատակով։ Զենքի տրամաչափն է 7.62 մմ է, իսկ քաշը առանց փամփուշտների 3.1 կգ է։ Լիցքավորված պահեստատուփով 3.6 կգ է։ 1 պահեստատուփը պարունակում է 30 փամփուշտ։ 1 զենքի հետ տրվում է 4 պահեստատուփ դրանց համար նախատեսված պայուսակով, այսինքն 120 փամփուշտ։ 1 փամփուշտի քաշը 16.2 գ է։ Զենքի երկարությունը 880 մմ է, իսկ տեղադրված սվին դանակով 1020 մմ է։ Կրակի նշանառու հեռավորությունը 1000 մ է, իսկ է մահացու հեռավորությունը 1500 մ է։ Մարտական արագաձգությունը մենահատ կրակի դեպքում կազմում է 40 կր/ր, իսկ ավտոմատ կրակի դեպքում 100 կր/ր։ Հրաձգության տեմպը 600-660 կր/ր է։ Փամփուշտի գնդակի սկզբնական արագությունը կազմում է 715 մ/վ։
Կալաշնիկովի ձևափոխված ավտոմատի ավտոմատիկայի աշխատանքի նկարագրությունը
Կալաշնիկովի ձևափոխված ավտոմատի ավտոմատիկայի աշխատանքը հիմնված է վառոդային գազերի էներգիայի վրա։ Կրակի ժամանակ վառոդային գազերի մի մասը, որոնք դուրս են մղում փամփուշտի գնդակը, շարժվում են փողի խողովակի միջոցով գազային խուց և ճնշում են գործադրում գազային մխոցի դիմային պատին շարժելով մխոցը, փակաղակային ձողիկը և փակաղակը ետնամասային դիրք։ Փակաղակը բացում է փողի խողովակը, վառոդային գազերի ճնշումը փամփուշտից առանձնացնում է պարկուճը՝ դուրս նետելով այն։ Հետադարձ մեխանիզմի միջոցով փակաղակային ձողիկը և փակաղակը վերադառնում են առաջնային դիրք։ Փակաղակը նոր փամփուշտը ուղարկում է փամփշտանոց և փակում է փողի խողովակը։
Տարատեսակներ
ԿՁԱ-ի տարատեսակներ են համարվում ԿՁԱՆ (АКМН) (Կալաշնիկովի ձևափոխված ավտոմատ գիշերային (Автомат Калашникова Модернизированный Ночной), այսինքն գիշերային նշանառման հարմարանքով), ԿՁԱԾ (АКМС) (Կալաշնիկովի ձևափոխված ավտոմատ ծալովի (Автомат Калашникова Модернизированный Складный), այսինքն ծալովի կոթով), սրանք էլ իրենց տարատեսակները ունեն։
Կալաշնիկովի ձևափոխված ավտոմատի կառուցվածքը
Կալաշնիկովի ձևափոխված ավտոմատը ունի հետևյալ կառուցվածքը.
Շահագործող երկրներ
• 2
Կերոն
Կերոն,, ծիսական մեծ մոմ։
Կատեգորիա:Եկեղեցի
Պյոտր Ստոլիպին
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս պետական գործիչներ Կատեգորիա:Հրաձգային զենքից մահացածներ Կատեգորիա:Սպանվածներ Կատեգորիա:Ռուսաստանում հրազենից մահացածներ Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Քաման
Քաման, քամանի, ժողովրդական լարային աղեղնային նվագարան։ Տարածված է Սև ծովի ափերին ապրող, Արևմտյան Հայաստանի Տրապիզոնի, Օրդուի և Ջենիկի շրջաններից գաղթած համշենահայերի կենցաղում, ինչպես նաև՝ Մերձավոր Արևելքի երկրներում։ Լինում են մեծ, միջին և փոքր (պիկոլո) չափերի, 3-4 լարով քամանիներ։