cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Զվիադ Գամսախուրդիա
Վրասանի նախագահ
Ապրիլի 14-ին տեղի ունեցած Գերագույն խորհրդի առաջին արտակարգ նստաշրջաի ընթացքում անկախ Վրաստանի առաջին նախագահ ընտրվեց Զվիադ Գամսախուրդիան Իր առաջին հրամանագրով նա հրամայեց բոլոր պետական մարմիններին ապահովել «համընդհանուր ազգային և քաղաքացիական անհնազանդության քարոզչության համակարգված բնույթը», որպեսզի Վրաստանի լիակատար անկախության հասնելու դեպքում չտուժի հանրապետության տնտեսական շահը Մայիսի 26-ին տեղի ունեցան համընդհանուր նախագահական ընտրություններ, որում, հավաքելով 87% կողմ ձայն, հաղթանակ տարավ Զվիադ Գամսախուրդիան  ։ Գամսախուրդիայի նախագահ ընտրվելու կապակցությամբ դեռևս 1990 թվականին խորհրդային հայտնի փիլիսոփա Մերաբ Մամարդաշվիլին ասել էր. - «եթե իմ ժողովուրդը ընտրի Գամսախուրդիային, ապա ես կլինեմ դեմ ամբողջ ժողովրդին» ։
1991 թվականի օգոստոսի 19-ին Ասլան Աբաշիձե, տեղեկանալով Մոսկվայում օգոստոսյան պուտչի մասին, այդ մասին հեռախոսով հայտնում է Գամսախուրդիային, ով տվյալ պահին ընտանիքի հետ միասին հանգստանում էր բարձր լեռնային Կազբեկ բնակավայրում։ Աբաշիձեն Գամսախուրդիային համոզում է կատարել Արտակարգ դրության պետական կոմիտեյի պահանջները, մասնավորապես՝ համաձայնվել ռազմականացված խմբավորումների կազմալուծմանը ։
Օգոստոսի 19-ի առավոտյան Գամսախուրդիան կատարում է Արտակարգ դրության պետական կոմիտեյի պահանջը ռազմականացված խմբավորումների կազմալուծման վերաբերյալ՝ վերացնելով Ազգային գվարդիան և վերջինիս անձնակազմը ընդգրկելով Հանրապետական Ներքին Գործերի նախարարության կազմ։ Արտակարգ դրության պետական կոմիտեյի ձախողումից հետո նախագահը հայտարարեց, որ տվյալ որոշումն ընդունվել է ի շահ ժողովրդի և Անդրկովկասյան ռազմական շրջանի կողմից հնարավոր ռազմական գործողություններից խուսափելու համար, սակայն, գվարդիան հեռացավ դեպի Ռկոնյան անտառ ։ Նույն օրը Գամսախուրդիան պաշտոնանկ արեց վարչապետ Թենգիզ Սիգուային և արտաքին գործերի նախարար Գեորգի Խոշտարիային, ովքեր նրան մեղադրել էին դավաճանության մեջ ։ Սեպտեմբերի 1-ին Հարավային Օսեթիայի Ժողովրդական պատգամավորների խորհուրդը վերականգնում է Հարավային Օսեփիայի Հանրապետությունը, որը ձևավորվել էր 1990 թվականի սեպտեմբերի 20-ին։ Հաջորդ օրը՝ սեպտեմբերի 2-ին, Թբիլիսիի Ռուսթավելու պողոտայում տեղի ունեցավ Վրաստանի ազգային ժողովրդական կուսակցության (հակիրճ՝ ՎԱԺԿ) հանրահավաքը, որի ժամանակ հնչեցվեցին Վրաստանի նախագահի և կառավարության պաշտոնանկության, ինչպես նաև Գերագույն խորհրդի ինքնալուծարման պահանջներ։ Ռուսթավելու պողոտայում գտնվող ՕՄՈՆ-ականները կրակ բացեցին, ինչի հետևանքով հրազենային վիրավորում ստացավ 6 մարդ ։ Հաջորդ օրը ցուցարարներից նախագահի անվտանգությունն ուժեղացնելու համար Ազգային գվարդիայի հրամանատար Թենգիզ Կիտովանին հրաժարվում է մայրաքաղաք ուղարկել գումարտակ, որից հետո գվարդիականների շարասյունը Ռկոնիի կիրճից շարժվում է դեպի Թբիլիսի՝ ողջունելով նախագահի դեմ դուրս եկած ազգային ժողովրդական կուսակցությանը, և որպես տեղակայման վայր, ընտրում է Շավնաբադը (Ձերժինսկու անվան նախկին կոմսոմոլյան քաղաքային ավան)։ Արդեն սեպտեմբերի 11-ին Գամսախուրդիայի հրաժարականի պահանջը սատարում էին 25 կուսակցությունների առաջնորդներ ։ Հոկտեմբերի 4-ի լույս 5-ի գիշերը փոխհրաձգության հետևանքով սպանվում է Գամսախուրդիայի 2 կողմնակից, որից հետո՝ հոկտեմբերի 8-ին, Վրաստանի խորհրդարանի արտակարգ նիստի ընթացքում ընդունվեց որոշում, որի համաձայն այդ իրադարձությունները որակվեցին որպես պետական հեղաշրջման փորձ ։ Նոյեմբերի 11-ին նախագահ Զվիադ Գամսախուրդիան հայտարարեց ԽՍՀՄ զինված ուժերի՝ Վրաստանի տարածքում գտնվող ունեցվածքի ազգայնացման մասին ։
Տապալում
1991 թվականի դեկտեմբերի 20-ին Զվիադ Գամսախուրդիան պահանջեց Ազգային գվարդիան անմիջապես զինաթափվել և ցրել՝ սպառնալով վերջինների ռազմակայանը գրոհել «երկիր-երկիր» դասի 4 հրթիռով ։ Դեկտեմբերի 22-ի առավոտյան Թենգիզ Կիտովանիի ղեկավարությամբ Ազգային գվարդիայի ստորաբաժանումները Թբիլիսիում ընդդեմ Գամսախուրդիայի խռովություն սկսեցին։ Ապստամբները գրավեցին քաղաքի մի շարք կարևորագույն շինություններ և գրոհեցին խորհրդարանի շենքը։ Կատարվածի վերաբերյալ «ՏԱՍՍ» լրատվական գործակալությունը տվել է հետևյալ գնահատականը.
Թբիլիսիի Ռուսթավելու պողոտայում շուրջ երկու շաբաթ ընթանում էին ակտիվ ռազմական գործողություններ, որոնց ներգրավված էին հրետանային կայաններ և տանկեր։ 1992 թվականի հունվարի 6-ին Գամսախուրդիան և նրա համախոհները լքեցին Կառավարության տան ապաստարանը և հեռացան երկրից։ Տվյալ պահին Վրաստանի գործող Սահմանադրության 121.7 կետի (ընդունված 1978 թվականին) համաձայն չիրականացվեց նախագահի իմպիչմենտի արարողակարգը ։ Իշխանության եկած ռազմական խորհուրդը Սահմանադրությունը չգործող համարեց՝ հայտարարելով, որ ուժի մեջ է մտնում Վրաստանի Դեմոկրատական Հանրապետության 1921 թվականին ընդունված Սահմանադրությունը ։ Հատկանշական է, որ 1921 թվականի Սահմանադրությամբ նախագահի պաշտոն սահմանված չէր։
Արտաքսում
Այն բանից հետո, երբ Գամսախուրդիան լքեց Կառավարության շենքի ապաստարանը, փորձեց քաղաքական ապաստան ստանալ Ադրբեջանում։ 1992 թվականի հունվարի 6-ին առավոտյան ժամը 9-ին նրա ավտոշարասյունը հատեց հարևան երկրի պետական սահմանը։ Շուրջ 5 ժամ նա քաղաքական ապաստան ստանալու նպատակով հեռախոսային բանակցություններ էր վարում, սակայն Ադրբեջանի նախագահ Այազ Մութալիբովի կողմից մերժում ստացավ ։
Ադրբեջանում մերժում ստանալուց հետո նա ուղևորվեց դեպի Հայաստան, որտեղ հունվարի 10-ին նա պաշտոնապես քաղաքական ապաստան խնդրեց։ Հայաստանի իշխանությունների կողմից նրա խնդրանքը բավարարվեց։ Գամսախուրդիայի՝ Վրաստանում գտնվող համախոհները, որոնք հայտնբի են զվիադականներ անունով, չհաշտվեցին նրա արտաքսման հետ՝ դառնալով նոր իշխանությունների համար ընդդիմություն։ Գամսախուրդիայի կողմնակիցները Զուգդիդի քաղաքում գրավեցին հայ ուղևորներով ավտոբուս և առաջարկեցին նրանց փոխանակել, ըստ իրենց, «բռնի կերպով Հայաստանում պահվող» Վրաստանի նախագահի հետ ։ Հունվարի 14-ին Վրաստանում պաշտոնազուրկ նախագահին մեղադրանք առաջադրվեց «էթնիկ ատելության տարածման, հատկապես խոշոր չափերի պետական միջոցների հափշտակման ծառայողական դիրքի չարաշահման և պատմաճարտարապետական հուշարձանների ոչնչացման համար» հոդվածով ։ Հետաքննությունն ավարտվեց 1992 թվականի մայիսին։ Վրաստանի ռազմական խորհրդի վարչապետի ժամանակավոր պաշտոնակատար դարձած Թենգիզ Սիգուան հայտարարեց.
Որոշ ժամանակ անց Զվիադ Գամսախուրդիային ընդունում է Չեչենական ինքնահռչակ Հանրապետության նախագահ Ջոխար Դուդաևը, ով իրեն սպասարկող ինքնաթիռը Գամսախուրդիայի համար ուղարկել էր Երևան։ 1992 թվականի փետրվարի 15-ին Գրոզնիում Զվիադ Գամսախուրդիային պատվով ընդունեցին և տեղաովրեցին քաղաքի կենտրոնում գտնվող առանձնատանը։
Լինելով Գրոզնիում՝ 1992 թվականի մարտին Գամսախուրդիան ստորագրեց Վրաստանի Հանրապետության կողմից Չեչենական Հանրապետության ճանաչման հռչակագիրը   ։
Քաղաքացիական պատերազմ
1993 թվականի սեպտեմբերի 24-ին Զվիադ Գամսախուրդիան վերադառնում է Վրստան, որտեղ Զուգդիդ քաղաքում (Արևմտյան Վրաստան) ստանձնում է յսպես կոչված «Վտարանդի կառավարությունը»։ 1993 թվականի հոկտեմբերի 10-ին Զվիադ Գամսախուրդիան կազմակերպեց հանրահավաք, որի ընթացքում իր համախոհների առջև հայտարարեց, որ «օրինական իշխանությունը կվերականգնվի»։ 1993 թվականի նոյեմբերին նրա հավատարիմ ուժերի հաջող գրոհի հետևանքով զվիադականների վերահսկողության ներքո հայտնվեց Արևմտյան Վրաստանի մեծ մասը, այդ թվում՝ նաև ռազմավարական կարևորագույն Փոթի նավահանգիստը ։ Վրաստանի դատախազությունն իր հերթին կարգադրեց ձերբակալել Զվիադ Գամսախուրդիային, Լ.Կոբալիային, ինչպես նաև նրանց համախոհներին։ Դատախազության եզրակացության մեջ նշված է.
Այդ ժամանակ վրացական բանակը, պարտություն կրելով Աբխազիայում, բարոյալքվել էր։ Ստանալով ռուսական խաղաղապահների դեը ստանձնած ռուսական զինվորների խոստումը կապված այն հանգամանքի հետ, որ Աբխազիայի կողմից գրոհ կդադարեցվի՝ Էդուարդ Շվարդնաձեն իրեն հավատարիմ բոլոր զորամասերը ուղարկում է զվիադիստների դեմ պայքարի :1993 թվականի նոյեմբերի 6-ին Շվարդնաձեյին հավատարիմ ուժերի կողմից գրավվում է Գամսախուրդիայի՝ Զուգդիդ քաղաքում գտնվող շտաբակայանը։ Գամսախուրդիան կարողանում է իր մի խումբ համախոհների հետ հեռանալ դեպի լեռներ ։
Մահ
1993 թվականի դեկտեմբերի վերջին Զվիադ Գամսախուրդիայի համար առավել դժվար էր թաքնվել իրեն որոնող կառավարական ջոկատներից։ 1993 թվականի դեկտեմբերի 31-ին նա մահանում է Սամեգրելո շրջանի Դզվելի Խիբուլա գյուղի տներից մեկում։ Տան սեփականատերի խոսքերով Գամսախուրդիան ինքնասպանություն է գործել՝ ատրճանակից կրակելով գլխին։ Այնուամենայնիվ ինքնասպանությունից բացի շրջանառվել է նաև վարկած, ըստ որում, նա սպանվել է ։ Գամսախուրդիայի սպանության մեջ մեղադրվել է Էդուարդ Շևարդնաձեն ։
2009 թվականին «Վրեմենի նովոստեյին» տված հարցազրույցի ժամանակ Վրաստանի վարչապետ Թենգիզ Սիգուան հիշեցրել է Գամսախուրդիայի մահվան ևս մեկ վարկած։
Մահվան հետաքննություն
2009 թվականի հոկտեմբերի 20-ին Վրաստանի խորհրդարանը ստեղծեց հանձնաժողով, որը պետք է հետաքններ Զվիադ Գամսախուրդիայի մահվան հանգամանքները ։ Սակայն Վրաստանի դատախազությունը չհաստատեց ո՛չ ինքնասպանությունը, ո՛չ սպանությունը։ Զվիադ Գամսախուրդիայի մահվան հանգամանքներն ուսումնասիրող խորհրդարանական ժամանակավոր հանձնաժողովի փորձագետ, Ներքին գործերի նախկին նախարար Միխայել Օսադձեն հայտնել է.
2011 թվականի հունվարին Վրաստանի առաջին նախագահի մահվան հանգամանքներն ուսումնասիրող Խորհրդարանական ժամանակավոր հանձնաժողովը եզրահանգման է եկել այն մասին, որ Գամսախուրդիան սպանվել է ։ Հանձնաժողովի նախագահ, նախագահի որդի Կոստանդին Գամսախուրդիան հայտարարեց, որ բազմամսյա հետաքննությունը «հնարավորություն տվեց ասել, որ կատարվել է սպանություն, այլ ոչ թե ինքնասպանություն ։
2015 թվականին Վրաստանի դատախազությունը Գամսախուրդիայի սպանության հետ կապված քրեական գործ է հարուցել ։
Զվիադ Գամսախուրդիայի հուղարկավորություն
1994 թվականի հունվարին Զվիադ Գամսախուրդիան գաղտնի կերպով հուղարկավորվել է Ջիխասկարի գյուղում՝ իր մահվան վայրից ոչ հեռու։ Սակայն, Գամսախուրդիայի ընտանիքի անդամները, անհանգստանալով, որ նրա գերեզմանը կարող է հակառակորդների կողմից ենթարկվել հարձակման, պահանջեցին նախկին նախագահի մարմինը տեղափոխել Չեչնիա։ Նույն թվականի փետրվարի 17-ին Զվիադ Գամսախուրդիայի աճյունը տեղափոխվեց Չեչնիա<ref name="Похороны">, որտեղ փետրվարի 24-ին պատվո պահակախմբի ուղեկցությամբ այն հուղարկավորվեց Գրոզնիում։ Չեչենական առաջին պատերազմի ժամանակ Գամսախուրդիայի գերեզմանը լուրջ վնասվում է։ 1999 թվականին՝ Չեչենական երկրորդ պատերազմի ժամանակ գերեզմանը կանգնած էր իսպառ ոչնչացման եզրին, այդ իսկ պատճառով Գամսախուրդիայի աճյունը տեղափոխվեց երկրորդ անգամ։
Զվիադ Գամսախուրդիայի երրորդ գերեզմանի գտնվելու վայրը գաղտնի էր պահվում, և շատերը նրա աճյունը կորսված էին համարում ։ 2007 թվականի մարտի 3-ին Գամսախուրդիայի աճյունն այնուամենայնիվ հայտնաբերվեց Գրոզնի քաղաքի Կիրովի անվան զբոսայգում և երկու օր անց փորձաքննության նպատակով ուղարկվեց Դոնի Ռոստով ։ Աճյունը հայտնաբերելու հաջորդ օրը այն Թբիլիսի տեղափոխելու հետ կապված բանակցություններ սկսվեցին Վրաստանի և Ռուսաստանի Դաշնության միջև։
2007 թվականի մարտի 27-ին փորձաքննության արդյունքները փաստեցին, որ փորձաքննության է ենթարկվել հենց Զվիադ Գամսախուրդիայի աճյունը։ Հաջորդ օրը նրա աճյունը տեղափոխվեց Թբիլիսի և տեղադրվեց նրա ընտանիքի տանը (այսպես կոչված Կոլխսյան աշտարակում) ։ Մարտի 31-ին դագաղի մեջ տեղադրված Գամսախուրդիայի աճյունը տեղափոխվեց Մցխեթում գտնվող Պատրիարքական Սվետիցխովելի տաճար, որպեսզի ցանկացողները կարողանան հրաժեշտ տան նախկին նախագահին ։ Տաճարում հոգեհանգստի արարողությունը անցկացրեց անձամբ Վրաց ուղղափառ եկեղեցու կաթողիկոս-պատրիարք Իլիա II-ը։
2007 թվականի ապրիլի 1-ին Վրաստանի առաջին նախագահի աճյունը ռազմական և պետական պատվո արարողությամբ ամփոփվեց Վրաստանի պետական և հասարակական գործիչների Մթածմինդա պանթեոնում։ Հրաժեշտի արարողությանը ներկա էին շուրջ 35000 մարդ, այդ թվում՝ Վրաստանի այն ժամանակվա գործող նախագահ Միխեիլ Սաակաշվիլին, Հարավային Օսեթիայի վրացամետ կառավարության ղեկավար Դմիտրի Սանակոյևը, Վրաստանում Ռուսաստանի Դաշնության դեսպան Վյաչեսլավ Կովալենկոն ։
Գնահատականներ և քննադատություն
Զվիադ Գամսախուրդիան անջատողականների դեմ ռազմական գործողությունների ժամանակ լրագրողների հարցերին պատասխանելիս հայտարարել էր, որ Հարավային Օսեթիայի բնակչության շատ չնչին մասն է սատարում անջատողականներին, ովքեր իրավունք չունեն որոշել տարածքի անջատման հարց ։
Վրաստանի Գիտությունների ակադեմիայի ժողովրդագրության և սոցոլոգիական հետազոտությունների ինստիտուտի տնօրենի տեղակալ Ռևազ Գաչեչիլադձեն 1992 թվականին իր հոդվածներից մեկում Զվիադ Գամսախուրդիայի կառավարման մասին վերլուծույթունում այն անվանել է որպես ավտորիտար ։
Անձնական կյանք
Զվիադ Գամսախուրդիան տիրապետել է վրացերեն, ռուսերեն, անգլերեն, ֆրանսերեն և գերմաներեն լեզուների ։
Զվիադ Գամսախուրդիան երկու անգամ ամուսնացած է եղել։ Առաջին անգամ ամուսնացել է Դալի Միխայլովանե Լոլուայի հետ, ումից ունեցել որդի՝ Կոնստանտին Գամսախուրդիա («Ազատություն» քաղաքական ուժի ղեկավար)։ Երկրորդ անգամ ամուսնացել է Մանանե Արչվադձեյի հետ, ումից ունեցել է երկու որդի՝ Ցոտե և Գեորգի։
Գամսախուրդիայի որդիները ունեցել են չորս զավակ՝ Զվիադ և Դմիտրի (Կոստանտինի որդիներ), Թամարա և Դանիել (Ցոտնեյի զավակներ)։
Պարգևներ
2013 թվականին Զվիադ Գամսախուրդիան հետմահու պարգևատրվել է Վրաստանի ազգային հերոսի շքանշանով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի նախագահներ Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Թբիլիսիի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Վրաստանի ազգային հերոսներ Կատեգորիա:Խորհրդային այլախոհներ Կատեգորիա:Մթածմինդա պանթեոնում թաղվածներ Կատեգորիա:Պետության սպանված ղեկավարներ Կատեգորիա:Անձինք Թբիլիսիից Կատեգորիա:Անկախության ակտիվիստներ Կատեգորիա:Վրացի ազգայնականներ Կատեգորիա:Խորհրդային թարգմանիչներ Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ Կատեգորիա:Խորհրդային տղամարդ գրողներ Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Վրացի հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Վրացի գրողներ Կատեգորիա:Վրացի գիտնականներ Կատեգորիա:Վրացի պատմաբաններ Կատեգորիա:Վրացի բանասերներ Կատեգորիա:Վրաստանի գրողների միության անդամներ
Շաքարլի (Դիարբեքիրի գավառ)
Շաքարլի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Դիարբեքիրի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կրասնի Օկտյաբր (քաղաքատիպ ավան, Կարգապոլսկի շրջան)
Կրասնի Օկտյաբր (Красный Октябрь), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Կուրգանի մարզի Կարգապոլսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2012 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 4270 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Կուրգանի մարզի Կարգապոլսկի շրջանի բնակավայրեր
2012 թ. NBA դրաֆթ
'''2012 թ. NBA-ի դրաֆթը''' տեղի ունեցավ 2012 թ.-ի հունիսի 28-ին՝ Նյուարքի (Նյու Ջերսի նահանգ) Փրուդենշըլ Սենթր մարզապալատում։ Դրաֆթն ԱՄՆ-ում ցուցադրվել է ESPN սպորտային հեռուստաալիքով։ Այս դրաֆթում Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) ակումբները, նախապես բաշխված վիճակահանությամբ տրված ընտրության իրավունքներով, ընտրեցին երիտասարդ սիրողական և պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստների` ԱՄՆ-ից և այլ երկրներից։
Մայիսի 30-ին անցկացված դրաֆթ-վիճակահանության արդյունքում առաջինն ընտրելու իրավունքը ստանում է Նյու Օռլեանս Հորնեթսը, ով ընտրում է 19-ամյա Էնթոնի Դեյվիսին` Կենտակիի համալսարանից։ 2-րդ ընտրություն Մայքլ Քիդ-Գիլքրիսթը, ով ընտրվում է Շառլոթ Բոբքեթսի կողմից, նույնպես Կենտակիի համալսարանից էր։ Ընդհանուր առմամբ երկու ռաունդերում ընտրվել էին 6 կենտակցիներ, ընդ որում՝ առաջին երեքը առաջին կուրսեցիներ էին ։
Մրցաշրջանի նորեկի տիտղոսը շնորհվում է Դեմիան Լիլարդին՝ «Պորտլենդ Բլեյզերսից»:
Մասեո Բաստոն
Մասեո Դեմոնդ Բաստոն, (Maceo Demond Baston, ), ամերիկացի նախկին բասկետբոլիստ, ծանր հարձակվող։ Մասնագիտական կարիերան իսրաելյան «Բնեյ Գերցլիյա» ակումբում։ «Մակկաբի Թել Ավիվ ԲԱ» ակումբի կազմում դարձել է Իսրայելի սուպերլիգայի չեմպիոն։
2012 թ. NBA դրաֆթ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի դրաֆթներ
Մասեո Բաստոն
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1976 ծնունդներ Կատեգորիա:Մայիսի 29 ծնունդներ Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Ինդիանա Փեյսերսի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Միչիգանի համալսարանի շրջանավարտներ
Սերգեյ Մարգիև
Սերգեյ Սոսլանովիչ Մարգիև, մոլդովացի մուրճի նետող։ 2012 թվականի Օլիմպիական խաղերի մասնակից։ 2011 թվականի պատանիների միջև Եվրոպայի առաջնության մրցանակակիր ։
Կենսագրություն և կարիերա
Սերգեյ Սոսլանովիչ Մարգիևը ծնվել է 1992 թվականի նոյեմբերի 6-ին Վլադիկավկազում, Հյուսիսային Օսիա, ԽՍՀՄ, սակայն տարածաշրջանում իրավիճակի վատթարացումից հետո ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Մոլդովա։ Մարգիևին սպորտ է բերել նրա հայրը, Սոսլանը, որը այժմ համարվում է նրա անձնական մարզիչը։
2012 թվականին Մոլդովայի հավաքականի կազմում մասնակցել է Լոնդոնում անցկացվող Ամառային օլիմպիական խաղերին ։
Ընտանիք
Հայր՝ Սլամոն, այժմ համարվում է Մարգիևի մարզիչը։
Քույր՝ Զալինա Մարգիևա (ծնվ. 1988), մուրճի նետող։
Քույր՝ Մարինա Մարգիևա (ծնվ. 1986), մուրճի նետող։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մոլդովացի մարզիկներ Կատեգորիա:Ամառային օլիմպիական խաղերի մարզիկներ
Դիբարի շրջան
Դիբարի շրջան (Rrethi i Dibrës), շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչատարածքային միավոր Ալբանիայի Հանրապետությունում։ Գտնվում է երկրի հյուսիսարևմտյան մասում։ Հանդիսանում է Դիբարի գավառի երեք շրջաններից մեկը։
Աշխարհագրական դիրք
Շրջանի տարածքը գերազանցապես լեռնային է։ Այստեղ հատկապես աչքի է ընկնում Սև Դրին գետը և Լուրա լիճը։ Գետի հովտում կան բազմաթիվ գյուղեր
Բնակչություն
Վարչական կենտրոնը Պեշկոպիա քաղաքն է։ 2010 թվականի տվյալներով բնակչությունը կազմել է 62 825 մարդ ։ Քաղաքն ու շրջակա գյուղերը կազմում են 1088 քառ.կմ տարածք։ Բնակչության մեծամասնությունը մուսուլմաններ են՝ բեկթաշիներ։ 5-10 տոկոսը մակեդոնացիներ են։
Տնտեսություն
Միջերկրածովյան լեռնային կլիման նպաստում է գյուղատնտեսության զարգացմանը։ Շրջանի հիմնական բնակչությունը ապրում է 76 գյուղերում և զբաղվում երկրագործությամբ՝ այգեգործությամբ, ձիթենու ու խաղողի արտադրությամբ, իսկ լեռնային շրջաններում զարգացած է անասնապահությունը։ Հայտնի են տեղական կարմրաբուրդ ընտանի այծերը։
Շրջկենտրոն Պեշկոպիան, որն իրենից առանձին համայնք է ներկայացնում, ունի սննդի արդյունաբերություն, որոշակի զարգացման վրա է սպասարկման ոլորտը։
Վարչական բաժանում
Դիբարի շրջանը բաղկացած է 15 քաղաքային ու գյուղական համայնքներից՝ Առռաս, Զալ-Դարդհա, Զալ Ռեչ, Կալա է Դոդաս, Կաստրոիտ, Լուրա, Լուզնի, Մակելարա, Մելան, Մուհուր, Պեշկոպիա, Կենդար Տոմին, Սելիշտա, Սլովաև Ֆուշա-Չիդհան։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ալբանիայի շրջաններ Կատեգորիա:Դիբարի գավառ
Ջոջո Մոյես
Ջոջո Մոյես (Jojo Moyes, ), բրիտանացի լրագրող և ռոմանտիկ գրող։ Նա այն եզակի գրողներից է, որն արժանացել է ռոմանտիկ արձակագիրների ասոցիացիայի կողմից կազմակերպված «Տարվա ռոմանտիկ նովել» մրցանակին երկու անգամ։
Կյանքը և կարիերան
Փոլին Սառա ջո Մոյեսը ծնվել է 1969 թվականի օգոստոսի 4-ին Լոնդոնում, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիա ։ Սովորել է Լոնդոնի «Royal Holloway» և «Bedford New College» համալսարաններում։ 1992 թվականին «The Independent» թերթի կողմից նա ստացել է Լոնդոնի քաղաքային համալսարանում հետդիպլոմային թերթի լրագրության դասընթացները անցնելու հնարավորություն։ Հետագայում նա տասը տարի աշխատել է «The Independent»-ում (բացառությամբ մեկ տարվա, երբ նա աշխատել է Հոնկոնգի «Sunday Morning Post»-ում ), դառնալով լուրերի խմբագրի օգնական 1998 թվականին։ 2002 թվականին նա դարձել է «Arts» և «Media» թերթերի թղթակից ։
Ստեղծագործական աշխատանքը
2002 թվականին Մոյեսը դարձավ լիակատար վիապասան, երբ տպագրվեց նրա առաջին գիրքը՝ «Sheltering Rain»-ը։ Նա դեռևս շարունակում է հոդվածներ գրել «The Daily Telegraph»-ի համար ։ Նա կրկնակի մրցանակ է ստացել արձակագիրների ասոցիացիայի կողմից կազմակերպված «Տարվա ռոմանտիկ նովել» մրցույթում։ Առաջին մրցանակին նա արժանացել է 2004 թվականին «Foreign Fruit»-ի, իսկ երկրորդը 2011 թվականին՝ «The Last Letter From Your Lover»-ի համար ։
Մոյեսն ապրում է «Saffron Walden» ֆերմայում իր ամուսնու՝ լրագրող Չարլզ Արթուրի և երեք երեխաների հետ ։ 2013 թվականին հայտարարվեց, որ Մայքլ Վեբերը և Սկոտ Նոյսթադթերը վարձվել են «Me Before You» գրքի ադապտացիան գրելու համար ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլիացի արձակագիրներ Կատեգորիա:Անգլիացի լրագրողներ Կատեգորիա:Անգլիացի գրողներ Կատեգորիա:Անգլիացի վիպասաններ Կատեգորիա:Անգլիացի գրականագետներ Կատեգորիա:Անգլիացի կին վիպասաններ
Ռաուլ Բրավո
Ռաուլ Բրավո Սանֆելիկս (Raúl Bravo Sanfélix, ), իսպանացի ֆուտբոլիստ, հունական «Վերիա» ակումբի պաշտպանը, Իսպանիայի ազգային հավաքականի նախկին ֆուտբոլիստ։
Ակումբային կարիերա
Սկսել է խաղալ «Պալմա» և «Գանդիա» ակումբներում։ 16 տարեկանում միացել է «Ռեալ Մադրիդի» պատանեկան թիմին, որտեղ անցկացրել է շուրջ 3 տարի։ Հետո խաղացել է «Ռեալ-C» և «Ռեալ-B» ակումբներում՝ համապատասխանաբար չորրորդ և երրորդ դիվիզիոններում։ Առաջին թիմում դեբյուտել է 2001 թվականի հոկտեմբերի 6-ին «Սանտյագու Բերնաբեուում»՝ «Ատլետիկ Բիլբաոյի» դեմ խաղում (2-0)՝ ստանալով ազգային հավաքական հրավիրվելու համար իրեն լավ դրսևորելու շանս։ Սկսել է մարզվել առաջին թիմի հետ, որն այդ ժամանակ գլխավորում էր Վիսենտե դել Բոսկեն։
2003 թվականին վարձակալության հանձնվեց «Լիդս Յունայթեդում», որտեղ իրեն չկարողացավ լավ դրսևորել, խաղալով ընդամենը 5 խաղ։ Վերադառնալով «Ռեալ», նա սկսեց ավելի հաճախ դուրս գալ խաղադաշտ, բայց հիմնական կազմի խաղացող այդպես էլ չդարձավ։
2007 թվականի օգոստոսինԲրավոն քառամյա պայմանագիր կնքեց «Օլիմպիակոս» ակումբի հետ, տրանսֆերի արժեքը կազմեց 2,3 միլիոն եվրո ։
«Օլիմպիակոսում» նա խաղադաշտ էր դուրս գալիս հազվադեպ (13 խաղ երկու մրցաշրջանում)։ 2009 թվականի ձմեռային տրանսֆերային պատուհանի ընթացքում վարձակալական իրավունքներով տեղափոխվեց «Նումանսիա» ակումբ, որտեղ խաղաց 6 խաղ, ինչից հետո վերադարձավ Հունաստան։
Միջազգային կարիերա
1997-1998 թվականներին հանդես է եկել Իսպանիայի մինչև 16 տարեկանների հավաքականում, նրա հետ Ալգավրիում հաղթել է մրցաշար։ Մինչև 17 տարեկանների հավաքականի կազմում Նիմբուրկում հաղթել է միջազգային մրցաշար, որի երեք խաղերում խփել է երկու գոլ։ 2002 թվականին երիտասարդական հավաքականում անցկացրել է 3 խաղ։
Ազգային հավաքականում դեբյուտել է 2002 թվականի օգոստոսի 21-ին՝ Հունգարիայի դեմ ընկերական խաղում ։ Մասնակցել է Եվրո 2004-ին, որին իսպանացիները չկարողացան դուրս գալ խմբից, խաղացել է խմբային փուլի բոլոր երեք՝ Պորտուգալիայի, Ռուսաստանի և Հունաստանի խաղերը։ Դրանից հետո նա երբեք չհրավիրվեց հավաքական։ Ընդհանուր առմամբ այնտեղ խաղացել է 14 խաղ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Օլիմպիակոս Պիրեյոսի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Լիդս Յունայթեդի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ռայո Վալեկանոյի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իսպանիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ Կատեգորիա:Կորդովայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ
Վելդեն
Վելդեն (Welden), կոմունա Գերմանիայում, Բավարիայի տարածքում։
Մտնում է Շվաբիա շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը 3560 մարդ է (2010 թվականի դեկտեմբերի 31–ի տվյալներով)։ Զբաղեցնում է 17,96 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդը՝ 09 7 72 216։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Իսպանական գաղութների անկախության պատերազմ Ամերիկայում (1810-1826)
Կատեգորիա:Ամերիկայի պատմություն
Ռեյրյո (կանտոն)
Ռեյրյո (Reyrieux), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Ռոն-Ալպ շրջանում։ Էն դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Բուրկ ան Բրես օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2007 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 21772 մարդ էր։ Կանտոնի համարը 142 է։ Կանտոնում կա 13 կոմունա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ Կատեգորիա:Էն դեպարտամենտի կանտոններ Կատեգորիա:1984 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կրասնոե (գյուղ, Տիվրովի շրջան)
Կրասնոե (Красне), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Տիվրովի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1362 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Կրասնոե գյուղում բնակվում էր 1 110 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2001 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 554,72 մարդ/կմ²։
Բիկովո (գյուղ, Նովոդուգինսկի շրջան)
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 14 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Նովոդուգինսկի շրջանի բնակավայրեր
Հրաձգություն Բուֆֆալոյում
Ահաբեկչություն
2022 թվականի մայիսի 15-ին, տեղական ժամանակով մոտավորապես ժամը 14:30-ին, հրաձիգը, ենթադրաբար, ժամանել է Նյու Յորք նահանգի Քոնկլին քաղաքից հիմնականում աֆրոամերիկացիներով բնակեցված Բուֆֆալոյի Ջեֆերսոն պողոտայի Tops սուպերմարկետ ։ Ահաբեկիչը կրել էր զրահաբաճկոն և ռազմական կարգի սաղավարտ, որի վրա տեղադրված տեսախցիկ է կրել, որի միջոցով իր գործողությունները ուղիղ հեռարձակել է Twitch պլատֆորմում ։ Երբ նա մոտեցել դեպքի վայրին, ուղիղ հեռարձակմամբ ասել է. «Ուղղակի պետք է գնալ դրան» ։ Ըստ Twitch պլատֆորմի ներկայացուցիչի՝ ուղիղ հեռարձակումը հեռացվել է «բռնության սկսվելուց երկու րոպեից քիչ անց» ։
Ահաբեկիչը ավտոկայանատեղիում կրակել է չորս հոգու վրա, որոնցից երեքը մահացել են։ Այնուհետև նա մտել է խանութ, որտեղ զինված անվտանգության աշխատակից, Բուֆալոյի ոստիկանության բաժնի նախկին սպա Ահարոն Սալթերը կրակել է նրա վրա ։ Կասկածյալի ծանր զրահաբաճկոնի պատճառով Սոլթերի փամփուշտները նրան չեն կանգնեցրել, և կասկածյալը կրակել է Սալթերի վրա, ով մահացել է դեպքի վայրում։ Անվտանգության տեսախցիկները նկարահանել են կրակողին, երբ նա շարունակել է շրջել խանութով, նկարահանելով աշխատակիցներին և գնորդներին։
Ժամը 14:31-ին Բուֆալոյի ոստիկանություն ահազանգ է ստացվել, որ խանութում կրակոցներ են հնչել։ Առաջին ոստիկանական սպաներն ու հրշեջները, ովքեր ժամանել են մեկ րոպե անց, հայտնել են, որ դիեր են տեսել շենքի մոտ ։
Զոհեր
Տասներեք մարդ գնդակահարվել է, որոնցից տասը մահացել են։ Զոհերից տասնմեկը աֆրոամերիկացի են եղել, իսկ երկուսը՝ սպիտակամորթ ։ Մահացածներից չորսը խանութի աշխատակիցներ են եղել, այդ թվում՝ զինված անվտանգության աշխատակիցը, որը փորձել է կանգնեցնել ահաբեկիչին ։
Ձերբակալություն
Ժամը 14:36-ին կրակողը դուրս է եկել շենքից, որտեղ պարեկները կարողացել են համոզել նրան գցել ատրճանակը այն բանից հետո, երբ նա ուղղել է այն իր պարանոցին ։ Էրի շրջանի շերիֆ Ջոն Գարսիան հայտարարել է, որ ստիկանությունը ձերբակալել է կասկածյալին և նրան տեղափոխել Բուֆալոյի ոստիկանության գլխավոր վարչություն, և որ կատարվածը ռասայական դրդապատճառներով ատելության հանցագործություն է , որը կատարել է այլ համայնքից մի անձ ։
Ահաբեկիչ
Մեղադրյալը, որը դատարանում ճանաչվել է որպես Փեյթոն Ս. Գենդրոն, 18-ամյա սպիտակամորթ տղամարդ է։ Ոստիկանությունը հայտարարել է, որ նա Բուֆֆալոյից չէ և ավտոմեքենայով երեք ու կես ժամում Բուֆֆալո է եկել իր հայրենի՝ հիմնականում սպիտակներով բնակեցված, Քոնկլին քաղաքից  ։ Նա ընդունվել է SUNY Broome Community College-ը Բինգհեմթոնում,։ Քոլեջի խոսնակը էլփոստի միջոցով հաստատել է, որ նա այլևս չի սովորում այդ հաստատությունում։ Իշխանությունները պնդում են, որ ապացույցներ ունեն, որ Գենդրոնի դրդապատճառը «ռասայական թշնամանքն» է : Ըստ Daily Intelligencer-ի, Գենդրոնը հաշիվ է ունեցել Discord հարթակում, որտեղ նա, իբր, տեղադրել է հարձակմանը նախապատրաստվելու համար անելիքների ցանկը ։
2021 թվականի հունիսին Բրում շրջանի ոստիկանությունը հետաքննություն է սկսել՝ տեղի ավագ դպրոցի համակուրսեցիներին Գենդրոնի սպառնալու առիթով. նա ուղարկվել է հոգեկան առողջության գնահատման և խորհրդատվության ։
Ենթադրյալ մանիֆեստ
Հաղորդվում է, որ Գենդրոնը գրել է 180 էջանոց մանիֆեստ, որը հրապարակվել է նախքան ահաբեկչությունը։ Այն հիմնականում վերաբերում է զանգվածային ներգաղթի թեմային՝ առաջ մղելով Ռենո Քամյուի «Մեծ փոխարինում» (Great Replacement)՝ ծայրահեղ աջակողմյան դավադրության տեսությանը, ըստ որի սպիտակամորթները ենթարկվում են ցեղասպանության՝ սպիտակ ծնելիության մակարդակը նվազելու միջոցով ։ Նա պնդում էր, որ հրեաները պատասխանատու են ոչ սպիտակամորթների ներգաղթի համար, և որ ոչ սպիտակամորթները կհաղթահարեն և կջնջեն սպիտակ ռասան և աջակցություն հայտնեց Դիլան Ռուֆին և Բրենթոն Տարանտին ։ Հեղինակը գրել է, որ նա որդեգրել է այս գաղափարական դիրքորոշումները 2020 թվականի մայիսից՝ COVID-19 համավարակի սկզբից  ։ Նա նաև գրել է, որ սկսել է հարձակումը պլանավորել 2022 թվականի հունվարին և թիրախավորել Բուֆալոն, քանի որ դա իր տան մոտակա, ամենաշատ սևամորթ բնակիչներով քաղաքն է ։
Մանիֆեստը ներառում է կենսագրական տեղեկություններ, ներառյալ ծննդյան ամսաթիվը, որոնք նույնական է կալանավորված կասկածյալի ծննդյան տարեթվին ։ Մանիֆեստը տեղադրվել է Google Docs-ում մայիսի 12-ի երեկոյան՝ հարձակումից երկու օր առաջ, և ըստ ֆայլի տվյալների՝ չի փոփոխվել այն ժամանակից ի վեր։ Այն ներառում է պլանավորված հրաձգության մասին ծավալուն մանրամասներ ։
Դատական ​​վարույթ
Հրաձգության նույն օրը կասկածյալին մեղադրանք է առաջադրվել Բուֆալոյի քաղաքային դատարանում, որը Նյու Յորք նահանգի դատարանն է։ Հանրային պաշտպանի կողմից ներկայացվող Գենդրոնը առաջին կարգի սպանության մասով մեղքը չի ընդունել և հանգիստ է եղել դատի ընթացքում։ Մայիսի 19-ին երդվյալ ատենակալների ներկայությամբ նախատեսվում է սկսել քրեական գործի քննությունը։ Գենդրոնը կալանավորված է առանց գրավով ազատվելու իրավունքի ։
Նույն օրը գլխավոր դատախազ Մերրիկ Գարլանդը հաստատել է, որ ԱՄՆ Արդարադատության դեպարտամենտը դիտարկում է հրաձգությունը «որպես ատելության հողի վրա հանցագործություն և ռասայական դրդապատճառներով կատարված բռնի ծայրահեղականության գործողություն» ։ Ներքին անվտանգության դեպարտամենտի ղեկավար Ալեխանդրո Մայորկասը նույնպես տեղեկացվել է հարձակման մասին ։
Արձագանք
Նախագահ Ջո Բայդենը և առաջին տիկին Ջիլ Բայդենը աղոթել են զոհերի և նրանց ընտանիքների համար ։ Ավելի ուշ նախագահը հրաձգությունն անվանել է «ռասայական դրդապատճառներով ատելության հանցագործություն» և «ներքին ահաբեկչություն» ։ Նահանգապետ Քեթի Հոչուլը մեկնել է Բուֆալո ։ Էրի շրջանի շերիֆի գրասենյակը թվիթթերում իր ցավակցություններն է հայտնել բոլոր զոհերին և նրանց ընտանիքներին և առաջարկել միջոցներ և անձնակազմ սպաներին օգնելու համար ։
Հրաձգությունից անմիջապես հետո Twitch-ը հայտարարություն է տարածել, որում հաստատել է, որ իր հոսքային ծառայությունն օգտագործվել է հրաձիգի կողմից՝ հրաձգությունը հեռարձակելու համար, և որ նրա մասնակցային հաշիվը անորոշ ժամանակով կասեցվել է։ Twitch-ն իր ցավակցությունն է հայտնել զոհերին, ասել է, որ ահաբեկչության կադրերը վերահեռարձակելու ցանկացած փորձ կվերահսկվի և կարգելի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Զանգվածային հրաձգություններ Կատեգորիա:Ատելության հողի վրա հանցագործություններ Կատեգորիա:2020-ականների հանցագործություններ ԱՄՆ-ում
Սինգապուրի տնտեսություն
Սինգապուրի տնտեսություն, բարձր զարգացած ազատ շուկայական տնտեսություն ։ Սինգապուրի տնտեսությունը Համաշխարհային տնտեսական ֆորումի կողմից դասվել է որպես աշխարհում ամենաբաց, ամենաքիչ կոռումպացված ։ Սինգապուրն ունի ցածր հարկային դրույքաչափեր և աշխարհում երկրորդ ամենաբարձր ՀՆԱ-ն մեկ շնչի հաշվով՝ գնողունակության պարիտետի (Purchasing power parity (PPP)) առումով։ Ասիական և խաղաղօվկանոսյան տնտեսական խորհուրդի (APEC) կենտրոնակայանը գտնվում է Սինգապուրում։
Երկրի հիմնական արտահանումը ներառում է էլեկտրոնիկա, քիմիական նյութեր և ծառայություններ։ Սինգապուրը մասնավոր կապիտալի կառավարման տարածաշրջանային հանգույցն է  ։ Սինգապուրում ջուրը սակավ է, և ջրի զգալի տոկոսը ներմուծվում է Մալայզիայից, հետևաբար այն համարվում է թանկարժեք ռեսուրս։
Փոքր և միջին ձեռնարկությունները (ՓՄՁ) Սինգապուրի տնտեսական հիմքն են։ ՓՄՁ-ից է գոյանում Սինգապուրի ՀՆԱ-ի գրեթե կեսը և դրանցում է զբաղված է տեղի աշխատուժի մոտ 70%-ը ։
Սինգապուրն ունի սահմանափակ վարելահողեր, ինչը նշանակում է, որ Սինգապուրը պետք է ապավինի ագրոտեխնոլոգիաների ներդրմանը գյուղատնտեսական արտադրության համար ։ Մարդկային ռեսուրսները ևս մեկ կենսական խնդիր է Սինգապուրի տնտեսության համար ։ Սինգապուրի տնտեսությունը 2014 թվականին Science American Biotechnology վարկանիշում ընդհանուր 2-րդ տեղն է զբաղեցրել՝ Biopolis-ով։
Սինգապուրն ունի ռազմավարական նավահանգիստ, որը նրան դարձնում է ավելի մրցունակ, քան իր հարևաններից շատերին։ Սինգապուրի առևտրի և ՀՆԱ հարաբերակցությունը ամենաբարձրներից է աշխարհում՝ միջինը մոտ 400% 2008-2011 թթ. : Սինգապուրի նավահանգիստը բեռնաշրջանառությամբ երկրորդն է աշխարհում։ 2021 թվականի օգոստոսի 17-20-ը Սինգապուրում նախատեսվում էր անցկացնել Համաշխարհային տնտեսական ֆորումը ։
Իր միջազգային դիրքը պահպանելու և 21-րդ դարում իր տնտեսական բարգավաճումը շարունակելու համար Սինգապուրը միջոցներ է ձեռնարկել՝ խթանելու նորարարությունը, խրախուսելու ձեռներեցությունը և վերապատրաստելու իր աշխատուժը ։ Աշխատուժի նախարարությունը (MoM) կրում է հիմնական պատասխանատվությունը օտարերկրյա աշխատողների ներգաղթի կանոնների սահմանման, ճշգրտման և կիրառման համար։
Տնտեսական վիճակագրություն
Ստորև բերված աղյուսակը ցույց է տալիս 1980–2019 թվականների հիմնական տնտեսական ցուցանիշները (Արժույթի միջազգային հիմնադրամի՝ ԱՄՀ, 2020–2026 թթ. նախահաշիվներով)՝ 2%-ից ցածր գնաճը նշված է կանաչ գույնով ։
Աղյուսակում.
GDP - ՀՆԱ
GDP per capita - մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ
GDP (PPP) per capita - ՀՆԱ (PPP) մեկ շնչի հաշվով
Purchasing power parity (PPP) - գնողունակության պարիտետ
US$nominal - ԱՄՆ դոլար անվանական
GDP growth - ՀՆԱ-ի աճ
Inflation rate - Գնաճի մակարդակը
Government debt - Պետական պարտք
Բրիտանական գաղութացում
1819 թվականին Սթեմֆորդ Ռաֆլզը, ով ժամանակին Բենկուլենի փոխնահանգապետն էր, առևտրային կետ հիմնեց Սինգապուրում ։ Ռաֆլզը փնտրում էր նոր բնակավայր, որը կարող էր օգտագործվել որպես Բրիտանական կայսրության ֆորպոստ։ Նա թողեց Կալկաթան և ուղևորվեց ուսումնասիրելու Հարավարևելյան Ասիան։ Այդ ժամանակ Հոլանդական կայսրությունը և Բրիտանական կայսրությունը տնտեսական մրցակիցներ էին։ Գաղութացումը հնարավորություն տվեց երկու կողմերին ձեռք բերել հսկայական վերահսկողություն քաղաքակրթությունների ռեսուրսների վրա, որոնց տնտեսական հզորությունը այնքան էլ զարգացած չէր։ Ռաֆլզը փնտրում էր նոր բնակավայր, որը կփոխարինի Մալակկային, որը կարող էր հիմնական տնտեսական առավելություն ապահովել Հոլանդական կայսրության նկատմամբ։ Առաջինը հանձնվել է հոլանդացիներին Վիեննայի պայմանագրով ։ Ռաֆլզը Սինգապուրը կատարյալ վայր համարեց, որը գտնվում է Մալակկայի ուղիղ գծի եզրին, որն այժմ աշխարհի ամենակարևոր նավագնացության ուղիներից մեկն է։ Տարածքն ուներ առանցքային տնտեսական ռեսուրսներ, որոնք օգուտ կբերեին բրիտանացիներին։ Այնտեղ կար առատ փայտանյութ և քաղցրահամ ջուր, և բնական խորը ջրային նավահանգիստ, որը շահավետ կլիներ բրիտանական նավատորմի համար։ Նա հասավ Սինգապուր գետի գետաբերան, որտեղ մի փոքրիկ մալայական բնակավայր կար։ Ուիլյամ Ֆարկուհարի ուղեկցությամբ Ռաֆլզը հանդիպեց բնակավայրի առաջնորդ Թեմենգգոնգ Աբդուլ Ռահմանին՝ բանակցելու առևտրային կետ հիմնելու իրավունքի շուրջ։ Կղզին կառավարում էր Ջոհորի սուլթանը՝ Թենգկու Ռահմանը, ով ենթարկվել էր հոլանդացիների և բուգիների մեծ ազդեցության։ 1819 թվականի փետրվարի 6-ին Ռաֆլզը հաջողությամբ կազմակերպեց տարածքը Բրիտանական կայսրության մեջ որպես առևտրային կետ ընդգրկելու համար ։
Առևտրի ընդլայնում
1869 թվականի նոյեմբերի 17-ին բացվում է Սուեզի ջրանցքը, որը միացնում է Միջերկրական ծովը Կարմիր ծովին։ Սա թույլ տվեց կրճատել ճանապարհորդության ժամանակը, ինչը հանգեցրեց առևտրի ծավալների աճին ։
Առևտրի ծավալը 1879 թվականին հասավ 105 միլիոն Նեղուցների դոլարի (Straits dollar) ՝ առևտուրը եկամտի հիմնական աղբյուրն էր, և միայն առևտուրը կազմում էր ՀՆԱ-ի ավելի քան մեկ երրորդը։
Անկախություն
1955 թվականին ստեղծվել է Սինգապուրի տեղական օրենսդիր ժողովը՝ ընտրված 35 անդամներից ։
1965 թվականին Մալայզիայից անկախանալուց հետո Սինգապուրը բախվեց փոքր ներքին շուկայի, գործազրկության և աղքատության բարձր մակարդակի։ Սինգապուրի տնային տնտեսությունների 70 տոկոսն ապրում էր ծանր գերբնակեցված պայմաններում, բնակչության մեկ երրորդը ապրում էր քաղաքի ծայրամասերում գտնվող աղքատ թաղամասերում։ Գործազրկությունը միջինը կազմել է 14 տոկոս, մեկ շնչին բաժին ընկնող ՀՆԱ-ն՝ 516 ԱՄՆ դոլար, իսկ բնակչության կեսը անգրագետ է։
Արդյունաբերական բում և փոփոխություն
Լի Կուան Յուն ընտրվելուց հետո վերահսկում է երկրի զգալի տնտեսական բարեփոխումները։ Նրա պաշտոնավարման ընթացքում կառուցվածքային փոփոխությունները և մեխանիզմները խթանեցին տնտեսությունը։ Սինգապուրը փոքր և խիտ բնակեցված երկիր էր՝ շատ քիչ բնական ռեսուրսներով։ Սա գիտակցելով՝ Լին բացահայտեց, որ Սինգապուրի հիմնական առավելությունը նրա մարդկային կապիտալն է և նրա կարողությունը ապահովելու կրթված քաղաքացիներ, որոնք կարող են մրցակցել համաշխարհային արդյունաբերության և առևտրի մեջ։ 1961 թվականի օգոստոսի 1-ին Սինգապուրի կառավարությունը ստեղծեց Տնտեսական զարգացման խորհուրդ, որը պետք է խթաններ ստեղծեր Սինգապուրն օտարերկրյա ներդրումների համար գրավիչ ուղղություն դարձնելու համար ։ Օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների ներհոսքը մեծապես աճել է հաջորդ տասնամյակների ընթացքում, և մինչև 2001 թվականը օտարերկրյա ընկերություններին բաժին է ընկել արտադրանքի 75%-ը և արտահանման 85%-ը։ Իսկ այդ ընթացքում, Սինգապուրի խնայողություններն ու ներդրումային տոկոսադրույքները աճեցին` հասնելով աշխարհում ամենաբարձր ցուցանիշներին, մինչդեռ տնային տնտեսությունների սպառման և աշխատավարձերի մասնաբաժինը ՀՆԱ-ի մեջ նվազել է` հայտնվելով ամենացածր ցուցանիշների շարքում   ։ Լիի պաշտոնավարման սկիզբը նշանավորվեց հաջողությամբ, և 1965-1973 թվականներին իրական ՀՆԱ-ի տարեկան աճը կազմեց 12,7% ։ Նա ծախսերն ուղղեց ենթակառուցվածքների վերանորոգմանը և բարելավմանը։ Այս ջանքերը խթանեցին արտադրության արդյունավետությունը և դրեցին այն հիմքերը, որոնք անհրաժեշտ էին բազային արդյունաբերությունը կառուցելու համար։ 2019 թվականի դրությամբ Սինգապուրի ենթակառուցվածքը լավագույնն է որակի առումով՝ 100-ից 95,4 միավորով ։ 1973-1979 թվականների ժամանակահատվածը նշանավորեց պայքար Սինգապուրի համար, քանի որ նրանք հեռացան հիմնական ենթակառուցվածքային ծախսերից և շարժվեցին դեպի ավելի կայուն տնտեսական առաջընթաց։ 1973 թվականի նավթային ճգնաժամը բարձրացրեց կառավարության իրազեկվածությունը այնպիսի խնդիրների վերաբերյալ, ինչպիսիք են տնտեսական կենտրոնացումը։ Դա ստիպեց կառավարությանը նոր ֆորում անցկացնել՝ քննարկելու երկրների տնտեսությունը տնտեսական փոփոխություններին հարմարեցնելու ուղիները։ ՀՆԱ-ի աճն այս ընթացքում մի փոքր ավելի ցածր է եղել, քան նախորդ տարիներին՝ տարեկան 8,5%։ Այնուամենայնիվ, գործազրկությունը գրեթե 0% էր, և բնակչության մեծ մասը մեծ հաջողություններ էր գրանցել արտադրողականության մեջ ։ Կառավարությունը կարևորեց տեխնոլոգիայի և կրթության վրա կենտրոնացումը, որպես տնտեսական շահույթի նոր ալիք ։ Բացի այդ, նրանք բացահայտեցին ֆինանսական ծառայությունները որպես առանցքային ոլորտ, որտեղ Սինգապուրը կարող է դիվերսիֆիկացնել և ներգրավել նոր աճ։ Այս ընթացքում կառավարությունը մեծ ներդրումներ կատարեց ֆինանսական ծառայությունների ոլորտում։ Հաջողվեց նվազագույնի հասցնել գնաճը և աշխատողներին տրամադրել համապատասխան սարքավորումներ և մեքենաներ՝ աճը պահպանելու համար։
Աճ ծառայությունների ոլորտում
Այս ներդրումային շարժման արդյունքում Սինգապուրի կապիտալի պաշարը 1992 թվականին աճել է 33 անգամ և հասել կապիտալ-աշխատուժ հարաբերակցության տասնապատիկ աճի ։ Կենսամակարդակը անշեղորեն բարձրանում էր, ավելի շատ ավելի ցածր եկամուտ ունեցող կարգավիճակից անցնում էին միջին եկամուտ ունեցող ապահովության՝ տնային տնտեսությունների եկամուտների ավելացմամբ:1987 թվականին Լին պնդում էր, որ սինգապուրցիների 80%-ն այժմ կարող է համարվել միջին խավի ներկայացուցիչներ։ Լիի օրոք Սինգապուրն ուներ և՛ ցածր գնաճ, և՛ գործազրկություն։ Լիի օրոք Սինգապուրն ուներ ցածր գնաճ և գործազրկություն։ Այնուամենայնիվ, ի տարբերություն Հունաստանի և Եվրոպայի մնացած երկրների տնտեսական քաղաքականության, Սինգապուրը հետևեց սոցիալական ապահովության ցանցի անհատականացման քաղաքականությանը։ Սա հանգեցրեց միջինից բարձր խնայողությունների և երկարաժամկետ հեռանկարում շատ կայուն տնտեսության։ Առանց ծանրաբեռնված սոցիալական պետության կամ դրա հավանականության, Սինգապուրը զարգացրել է շատ ինքնաապահով և հմուտ աշխատուժ, որը քաջատեղյակ է համաշխարհային տնտեսությանը ։
1990-ականները Սինգապուրի համար մեծ հարց դրեցին այն մասին, թե ինչպես նրանք կվերագտնեն իրենց տնտեսությունը։ Հարավարևելյան Ասիայում 1990-ականներին արդյունավետ արտադրական ընկերությունների ի հայտ գալը մարտահրավեր է նետել երկրին այդքան փոքր աշխատուժով և հողային սահմանափակումներով։ Չնայած արտադրական հատվածում առկա պայքարին, Սինգապուրը բարգավաճում էր համաշխարհային ֆինանսների, առևտրի ոլորտում և հանդիսանում էր միջազգային առևտրի արդյունաբերական հանգույց ։
Սինգապուրի տնտեսական ռազմավարությունը 1960-1999 թվականներին իրական աճ է ապահովել՝ միջինը 8,0%։ 1965 թվականին երկրի անկախացումից ի վեր Սինգապուրի ՀՆԱ-ն աճել է միջինը 9,5%-ով ։ Տնտեսությունը վերելք ապրեց 1999 թվականին Սինգապուրի վարչապետ Գոհ Չոկ Տոնգի օրոք՝ տարածաշրջանային ֆինանսական ճգնաժամից հետո՝ 5,4%, որին հաջորդեց 9,9% աճ 2000 թվականին։ Այնուամենայնիվ, ԱՄՆ-ի, Ճապոնիայի և Եվրամիության տնտեսական դանդաղումը, ինչպես նաև էլեկտրոնիկայի համաշխարհային անկումը նվազեցրին 2001 թվականին գնահատված տնտեսական աճը մինչև բացասական 2,0%։
Տնտեսությունն աճել է 2,2%-ով հաջորդ տարի, իսկ 1,1%-ով 2003 թվականին, երբ Սինգապուրը տուժեց SARS-ի բռնկումից։ Հետագայում, 2004 թվականին տեղի ունեցած մեծ շրջադարձը թույլ տվեց նրան զգալի վերականգնում կատարել՝ 8,3% աճ, թեև փաստացի աճը կիսով չափ պակաս է տարվա նպատակային աճից՝ ընդամենը 2,5%-ով։ 2005 թվականին տնտեսական աճը կազմել է 6,4%, իսկ 2006 թվականին՝ 7,9%։
2013 թվականի հունիսի 8-ի դրությամբ Սինգապուրում գործազրկության մակարդակը կազմում էր մոտ 1,9%, իսկ երկրի տնտեսական աճի տեմպը ավելի ցածր էին՝ 1,8% եռամսյակային՝ 2010 թվականի 14,8%-ի համեմատ։
Երկիրի տնտեսությունը անկում ապրեց 2015 և 2016 թվականներին, քանի որ ՀՆԱ-ի աճը նվազել է մինչև 2 տոկոս։ Չնայած աճի տեմպերի դանդաղմանը, երկիրը դեռ բացասական աճի տեմպեր չի ցուցաբերել, ինչը դրական նշան է։
Ակնկալվում է, որ 2019 թվականին Սինգապուրը կունենա տնտեսական դանդաղում, ընդ որում ՀՆԱ-ի աճը կդանդաղի մինչև 1,9%՝ 2018 թվականի 3,1%-ից՝ պայմանավորված ԱՄՆ-ից և Չինաստանից մաքսատուրքերի բարձրացումներով ։
COVID-19 համաճարակի առաջին ամիսներին՝ 2020 թվականի մարտի 26-ին, Սինգապուրի Առևտրի և արդյունաբերության նախարարությունը հայտարարեց, որ կարծում է, որ 2020 թվականին տնտեսությունը կնվազի 1-4%-ով։ Սա տեղի է ունենում այն ​​բանից հետո, երբ 2020 թվականի առաջին եռամսյակում տնտեսությունը կրճատվել է 2,2%-ով՝ 2019 թվականի նույն եռամսյակի համեմատ ։ Մայիսի 26-ին նախարարությունը հայտարարեց, որ վերանայում է 2020 թվականին Սինգապուրի տնտեսության անկման ցուցանիշները 4%-ից մինչև 7%-ի իր ակնկալիքները ։ Տնտեսագետները ստիպված եղան նվազեցնել իրենց կանխատեսած թվերը՝ նախկինի համեմատ, և ոմանք ենթադրեցին, որ տնտեսական վերականգնումը կարող է որոշ ժամանակ տևել ։ Ի պատասխան տնտեսական ճնշման՝ Moody's գործակալությունը  նույն տարում ժամանակավորապես նվազեցրեց Սինգապուրի բանկային հատվածի վարկանիշը «կայունից» մինչև «բացասական» ։
Տնտեսագետ Չ ուա Հակ Բինի գնահատմամբ՝ ի պատասխան համաճարակի ձեռնարկվող միջոցները, որոնք կիրառվում են ապրիլի 7-ից սկսված, կարող են ազդել տնտեսության վրա մինչև 10 միլիարդ S$ (սինգապուրյան դոլար) ։ Շինարարների համար սահմանված կարանտինի պատճառով մտավախություններ են եղել, որ շինարարական ծրագրերը կարող են հետաձգվել մինչև վեց ամսով ։ Առևտրի և արդյունաբերության պետնախարար Չի Հոնգ Թաթը հայտարարեց, որ մոտ 3,800 ընկերություններ փակվել են 2020 թվականի ապրիլին, ինչը միայն մի փոքր ավելին է, քան վերջին 5 տարվա ընթացքում նույն ամսվա միջին 3,700-ը։ Թեև նա զգուշացրել է, որ առաջիկա ամիսներին այս ցուցանիշը, ամենայն հավանականությամբ, կաճի։ Չնայած փակվող ընկերությունների թվի աննշան աճին, նոր ընկերությունների թիվը նվազել է մոտ մեկ երրորդով` համեմատած 2015 թվականի ապրիլի միջին ցուցանիշի հետ ։
Պետական ձեռնարկություն և ներդրում
Հանրային հատվածն օգտագործվում է և որպես ներդրող, և որպես տնտեսական զարգացման և նորարարության կատալիզատոր։ Սինգապուրի կառավարությունն ունի երկու սուվերեն հիմնադրամներ՝ Temasek Holdings-ը և GIC Private Limited-ը, որոնք օգտագործվում են երկրի պահուստները կառավարելու համար ։ Սկզբում պետության դերն ավելի շատ կենտրոնացած էր արդյունաբերության կառավարման վրա՝ տնտեսական զարգացման նպատակով, սակայն վերջին տասնամյակներում Սինգապուրի ինքնիշխան հիմնադրամների նպատակները տեղափոխվել են առևտրային հիմքի վրա ։
Կառավարության հետ կապված կորպորացիաները զգալի դեր են խաղում Սինգապուրի ներքին տնտեսության մեջ։ 2011 թվականի նոյեմբերի դրությամբ Սինգապուրում գրանցված GLC-ների լավագույն վեցը կազմում էին Սինգապուրի բորսայի (SGX) ընդհանուր կապիտալիզացիայի մոտ 17 տոկոսը։ Այս ամբողջությամբ կամ մասամբ պետական ​​ձեռնարկությունները գործում են առևտրային հիմունքներով և չունեն որևէ մրցակցային առավելություն մասնավոր ձեռնարկությունների նկատմամբ։ Պետական ​​սեփականությունն աչքի է ընկնում տնտեսության ռազմավարական ոլորտներում, ներառյալ հեռահաղորդակցությունը, լրատվամիջոցները, հասարակական տրանսպորտը, պաշտպանությունը, նավահանգիստները, օդանավակայանի գործառնությունները, ինչպես նաև բանկային գործերը, նավագնացությունը, օդային ճանապարհորդությունը, ենթակառուցվածքները և անշարժ գույքը ։
2014 թվականի դրությամբ Temasek-ը Սինգապուրում ունի 69 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի ակտիվներ, ինչը կազմում է Սինգապուրում գրանցված ընկերությունների ընդհանուր կապիտալիզացիայի 7%-ը ։ 2017 թվականին GSK-ն իր ասիական կենտրոնակայանը տեղափոխեց Սինգապուր ։
Բոլոր թվերը միլիարդավոր սինգապուրյան դոլարներով են։
Ոլորտներ
Մրցունակ մնալու համար, չնայած աշխատավարձերի բարձրացմանը, կառավարությունը ձգտում է խրախուսել ավելի բարձր ավելացված արժեքով գործունեությունը արտադրական և սպասարկման ոլորտներում։ Այն նաև բացել է կամ ընթացքի մեջ է ֆինանսական ծառայությունների, հեռահաղորդակցության, էլեկտրաէներգիայի արտադրության և մանրածախ առևտրի ոլորտները օտարերկրյա ծառայություններ մատուցողների համար և մեծացնում է մրցակցությունը։ Երբ 2006 թվականին կենտրոնական բիզնես թաղամասում վարձավճարները եռապատկվեցին, կառավարությունը նաև ձեռնարկել է որոշ միջոցներ, ներառյալ աշխատավարձի սահմանափակումները և չօգտագործվող շենքերի ազատումը, վերահսկելու առևտրային վարձավճարների աճը՝ նվազեցնելու բիզնեսով զբաղվելու արժեքը Սինգապուրում։
Բանկային գործ
Սինգապուրը համարվում է համաշխարհային ֆինանսական կենտրոն բազմաթիվ առաջատար ֆինանսական վերլուծաբանների, տնտեսագետների և քաղաքականություն մշակողների կողմից, իսկ Սինգապուրի բանկերն առաջարկում են համաշխարհային մակարդակի կորպորատիվ բանկային հաշիվների ծառայություններ։ 2020 թվականի Համաշխարհային ֆինանսական կենտրոնների ինդեքսում Սինգապուրը զբաղեցրել է վեցերորդ տեղը աշխարհում և չորրորդը՝ Ասիայում ։ Դրանք ներառում են բազմաթիվ արժույթներ, ինտերնետ-բանկինգ, հեռախոսային բանկինգ, չեկային հաշիվներ, խնայողական հաշիվներ, դեբետային և կրեդիտ քարտեր, ժամկետային ավանդներ և ակտիվների կառավարման ծառայություններ ։
Սինգապուրը նաև ներգրավել է ակտիվներ, որոնք նախկինում պահվում էին շվեյցարական բանկերում մի քանի պատճառներով, ներառյալ շվեյցարական հաշիվներից գանձվող նոր հարկերը և շվեյցարական բանկային գաղտնիքի թուլացումը։ Շվեյցարական երկրորդ խոշորագույն բանկը՝ Credit Suisse-ը, 2005 թվականին Սինգապուր տեղափոխեց միջազգային մասնավոր բանկերի ղեկավարին։ Դրա համար երկիրը նաև անվանվել է «Ասիական Շվեյցարիա». ։
Կենսատեխնոլոգիա
Սինգապուրն ակտիվորեն զարգացնում է կենսատեխնոլոգիական արդյունաբերությունը։ Հարյուր միլիոնավոր դոլարներ են ներդրվել ոլորտում՝ ենթակառուցվածքների կառուցման, հետազոտությունների և զարգացման ֆինանսավորման և առաջատար միջազգային գիտնականների Սինգապուր ներգրավելու համար։ Դեղորայք արտադրող առաջատար ընկերությունները, ինչպիսիք են GlaxoSmithKline (GSK), Pfizer-ը և Merck & Co-ն, գործարաններ են բացել Սինգապուրում։ 2006 թվականին GSK-ն ներդրեց ևս 300 միլիոն սինգապուրյան դոլար՝ մանկական պատվաստանյութերի մեկ այլ գործարան կառուցելու համար, որն իր տեսակի մեջ առաջինն էր Ասիայում ։ Ներկայումս դեղագործությունը կազմում է երկրի արդյունաբերական արտադրանքի ավելի քան 8%-ը ։ 2022 թվականին Սինգապուրի կենսադեղագործական արդյունաբերությունն արտադրել է տարեկան 18 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի արտադրանք, որը երկու տասնամյակի ընթացքում եռապատկվել է ։
Էներգետիկա և ենթակառուցվածքներ
Սինգապուրը գնագոյացման կենտրոնն է և Ասիայի նավթի առևտրի առաջատար կենտրոնը։ Նավթային արդյունաբերությունը կազմում է Սինգապուրի ՀՆԱ-ի 5%-ը, ընդ որում Սինգապուրը հանդիսանում է վերամշակման արտահանման առաջատար երեք կենտրոններից մեկն աշխարհում։ 2007 թվականին արտահանել է 68,1 մլն տոննա նավթ։ Նավթային արդյունաբերությունը հանգեցրեց քիմիական արդյունաբերության զարգացմանը, ինչպես նաև նավթի և գազի սարքավորումների արտադրությանը ։ Սինգապուրին բաժին է ընկնում ինչպես jackup սարքերի, այնպես էլ փոխարկված լողացող արտադրության պահեստավորման և բեռնաթափման միավորների համաշխարհային շուկայի 70%-ը։ Նրան է պատկանում նավերի վերանորոգման համաշխարհային շուկայի 20 տոկոսը, իսկ 2008 թվականին ծովային և օֆշորային արդյունաբերությունում աշխատում էր մոտ 70,000 աշխատող ։