cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ինգմար Բերգման
1950-ական թվականներ
1955 թվականին նկարահանվում է «Ամառային գիշերվա ժպիտներ» կատակերգությունը։ Սկզբում ֆիլմը հաջողություն չի վայելում շվեդական լսարանում. կինոստուդիայի ղեկավարությունը ծայրաստիճան հուսահատ վիճակում էր, սակայն անսպասելիորեն Բերգմանին ժպտում է հաջողությունը. հաջորդ տարի ֆիլմն արժանանում է Կաննի կինոփառատոնի հատուկ մրցանակին, ինչը նպաստում է միջազգային հետաքրքրության աճինՖիլմը տարիների ընթացքում մոռացության չի մատնվում. 1973 թվականին Սթիվեն Սոդենհայմը Բրոդվեյում ներկայացնում է հանրահայտ մյուզիքլը` «Փոքրիկ սերենադը», իսկ Վուդի Ալենը ստեղծում է «Ամառային գիշերվա սեքսի կատակերգությունը» (1982)։ :
«Ամառային գիշերվա ժպիտներ» կատակերգության հաջողությունը թույլ է տալիս Բերգմանին նկարահանել ֆիլմ, որը դառնալու էր նրա ամենահայտնի աշխատանքներից մեկը` «Յոթերորդ կնիքը»։ Ֆիլմի սյուժեի վրա զգալի է Տեբյուի եկեղեցու Շախմատ խաղացող մահը ֆրեսկոյով ոգեշնչվածությունը։ Գործողությունները կատարվում են միջնադարյան Շվեդիայում։ Ասպետն ու նրա զինակիրը տուն են վերադառնում խաչակրաց արշավանքից և հայտնաբերում, որ երկիրը ժանտախտի ճիրաններում է հայտնվել ։ Ասպետին հայտնվում է սևահանդերձ Մահվան կերպարը` տղամարդու կերպարանքով, և նա առաջարկում Մահին շախմատ խաղալ իր հետ։ Ասպետն ու զինակիրը ճանապարհորդում են ժանտախտի ճիրաններում հայտնված երկրում, հանդիպում տարբեր կերպարների և փնտրում կյանքի իմաստի, մահվան էության, Աստծո գոյության հարցադրման պատասխանները։ Ֆիլմի վերջում Մահը տանում է բոլորին` բացի թափառական արտիստից, նրա կնոջից ու փոքրիկ երեխայից։
Ֆիլմը նկարահանվել է ոչ մեծ բյուջեով 35 օրվա ընթացքում երկու կինոստուդիաներում։ «Յոթերորդ կնիքը» ֆիլմի առաջին ցուցադրությունը կայացել է 1957 թվականի ձմռանը։ Ֆիլմը բավական դրական արձագանքներ է ստացել շվեդ կինոքննադատների կողմից` շրջադարձային կետ հանդիսանալով 27-ամյա Մաքս ֆոն Սյուդովի կարիերայում, ով կատարում էր գլխավոր դերը, և հենց Ինգմար Բերգմանի կյանքում, ով հաստատապես մտել է ժամանակակից կինոռեժիսորների առաջին շարք։ Նույն թվականին «Յոթերորդ կնիքը» հատուկ մրցանակի է արժանացել Կաննում։
Բերգմանը պակաս հաջողության չի արժանանաում և թատրոնում։ 1957 թվականին նա բեմականացնում է «Պեր Գյունտ» չորսժամանոց ներկայացումը` գլխավոր դերը հատկացնելով Մաքս ֆոն Սյուդովին, իսկ Մոլիերի «Մարդատյացը» պիեսի բեմականացումը, որը ներկայացվում է տարեվերջին, քննադատներից մեկն անվանում է «1950-ական թվականների շվեդական թատրոնի գլխավոր իրադարձություն»։
Նույն թվականին նկարահանվում է բազմաթիվ մրցանակների արժանացած «Մորու բացատը» ֆիլմը։ Իր կյանքի սխալները հիշող ծեր պրոֆեսորի դերակատարումը դառնում է Բերգմանի ուսուցչի` 78-ամյա Վիկտոր Շյոստրյոմի վերջին դերը։ Ֆիլմն արժանանում է Բեռլինի կինոփառատոնի գլխավոր մրցանակին և ամերիկյան Կինոքննադատների ազգային խորհրդի` արտասահմանյան լավագույն ֆիլմ մրցանակին։
1959 թվականի գարնանը Բերգմանը հանդիպում է էստոնացի դաշնակահար Կաբի Լարետեյին, ով նույն թվականին դառնում է նրա չորրորդ կինը։
1960-ական թվականներ
Բերգմանը Լարետայի հետ մեկնում է Դալարնա, որտեղ Ուպլա Իսակսոնի հետ աշխատում է «Աղջկական աղբյուր» ֆիլմի սցենարի շուրջ։ Այն հիմնված էր «Տյորեի դուստրերը Վենգեից» ժողովրդական բալլադի վրա։ Բերգմանը մեծ նշանակություն չէր տալիս այս ֆիլմին` այն համարելով «Կուրոսավայի խղճուկ ազդեցություն», սակայն նա օտար լեզվով լավագույն ֆիլմ անվանակարգում ստանում է Օսկար, ինչպես նաև Կաննի կինոփառատոնի ու Ոսկե գլոբուսի հատուկ մրցանակներ ։ «Աղջկական աղբյուր» կինոֆիլմից սկսվում է Բերգմանի և կինոօպերատոր Սվեն Նյուկվիստի կանոնավոր համագործակցությունը ։ Ինչպես և նախկինում, որպես հավելում «Սվենսկ Ֆիլմինդուստրիի» կողմից կոմերցիոն տեսանկյունից կասկածելի նախագիծ են առաջարկում Բերգմանին, լայն լսարանի համար նախատեսված «փոխհատուցող» ֆիլմ։ Այս անգամ այն «Սատանայի աչքը» ֆիլմն էր Դոն Ժուանի մասին, ով օգնում է սատանային գայթակղելու ամուսնացած կնոջը։
1960 թվականին Բերգմանը Դրամատենում սկսած բեմադրությունն իրականացնում է Արքայական դրամատիկական թատրոնում. դա Ա. Չեխովի «Ճայը» պիեսի բեմադրությունն էր։ Նույն թվականին Ֆորյո կղզում նա նկարահանում է «Մութ ապակու միջով» ֆիլմը` երեք կամերային ֆիլմերից առաջինը, որը հետագայում քննադատները պիտի անվանեն հավատի եռերգություն (եռագրության մեջ են մտնում հետագա երկու ֆիլմերը` «Լռություն» և «Ձմեռային լույս») ։ «Մութ ապակու միջով» ֆիլմը պատմում է շիզոֆրենիայով հիվանդ կնոջ և նրա ամուսնու, հոր ու կրտսեր եղբոր ոչ դյուրին հարաբերությունների մասին։ Ֆիլմը Բեռլինի կոնոփառատոնում արժանացել է հատուկ մրցանակի և հեղինակին բերել է երկրորդ Օսկարը։
«Ձմեռային լույս» ֆիլմը, որը եռագրության երկրորդ ֆիլմն է, նկարահանվել է 1961 թվականին։ Սյուժեի կենտրոնում գավառական քահանան է, ով հավատի կորուստ է ապրում, սակայն չի թողնում իր պաշտոնը։
«Լռություն» ֆիլմի` էկրան բարձրանալուց հետո Բերգմանն իսկական ճանաչում է ձեռք բերում Շվեդիայում. նրա հոնորարը բարձրանում է ժամանակի համար անհավանական բարձր նիշի` 35 հազար դոլար։ 1963 թվականին նրան առաջարկում են գլխավորել Դրամատենը։ Բերգմանն ընդունում է առաջարկը և թատերաշրջանն սկսում է «Ո՞վ է վախենում Վիրջինիա Վուլֆից» ստեղծագործության հաջող բեմականացմամբ։
«Բոլոր այդ կանանց մասին» կատակերգությունը (1964) Բերգմանի գունավոր առաջին ֆիլմն է։ Ֆիլմի սյուժեն ներկայացնում է քննադատի և կին ու վեց սիրուհի ունեցող նշանավոր երաժշտի հարաբերությունները: Ֆիլմը հաջողության չի արժանանում հանդիսատեսի կողմից` ստանալով նաև քննադատների բացասական արձագանքները, ովքեր Բերգմանից ակնկալում էին լուրջ ֆիլմ «Լռության» ոճով։
1965 թվականին Ինգմար Բերգմանը թոքաբորբից ապաքինվելուց հետո գրում է «Անձ» էքզիստենցիալիստական ոճով դրամայի սցենարը։ Գլխավոր դերերը կատարում են Բիբի Անդերսոնը և նորվեգացի դերասանուհի Լիվ Ուլմանը, ում հետ նկարահանման աշխատանքների ժամանակ ռեժիսորը սիրավեպ է սկսում։ Բերգմանը որոշում է հեռանալ Կաբի Լարետայից և Ուլմանի հետ հաստատվել Ֆորյո կղզում։ 1967 թվականին ֆիլմը ԱՄՆ-ի Կինոքննադատների ազգային ընկերության կողմից մի քանի մրցանակ է ստանում` լավագույն ֆիլմ, լավագույն ռեժիսոր, լավագույն կանացի դեր։ Ժամանակի հետ «Անձը» դառնում է Բերգմանի ամենից քննարկվող աշխատանքներից մեկը։
1966 թվականին Բերգմանը որոշում է թողնել Դրամատենը։ Նույն թվականին իր որդու` Դանիելի ծննդյան երկրորդ տարեդարձի առթիվ ընտանեկան կինոարխիվի հիման վրա ստեղծում է կարճամետրաժ ֆիլմ։ 1967 թվականին այն մտնում է տարբեր ռեժիսորների ութ կինոնովելից բաղկացած «Խթանում» շարքի մեջ։ Բերգմանն Օսլոյի ազգային թատրոնում բեմադրում է Լուիջի Պիրանդելլոյի «Վեց կերպարներ հեղինակի որոնումներում» գործը` այն անվանելով «իր հրաժեշտի աշխատանքը թատրոնում», սակայն ներկայացումը առաջինն էր հետագա մի քանի բեմադրություններից Եվրոպայի տարբեր թատրոններում։
1968 թվականին էկրան են բարձրանում «Գայլի ժամը» և «Ամոթ» ֆիլմերը։ Երկուսն էլ ԱՄՆ-ի Կինոքննադատների ազգային ընկերության կողմից արժանացել են լավագույն ռեժիսուրայի մրցանակին։ Նույն թվականին Բերգմանը հիմնում է իր սեփական կինոընկերությունը` Cinematograph, որի առաջին ֆիլմը դառնում է «Ծիսակարգը»։ Այն նկարահանվել է ընդամենը ինն օրում։ Ֆիլմը պատմում է երեք դերասանների հարցաքննության մասին, ովքեր մեղադրվում էին ոչ պատշաֆ ֆիլմ ստեղծելու մեջ։ Աշնանն ավարտվում են «Կիրք» ֆիլմի նկարահանման աշխատանքները, որը հետագայում կինոքննադատները «Գայլի ժամ» և «Ամոթ» ֆիլմերի հետ ընդգրկել են Բերգմանի երկրորդ եռագրության մեջ։
Հաջորդ տարի Ինգմար Բերգմանը վերադառնում է շվեդական թատրոն` Դրամատենում ներկայացնելով Գեորգ Բյուխների «Վոյցեկ» պիեսի բեմադրությունը, ապա ձեռնամուխ է լինում «Ֆորյո-վավերագիր» վավերագրական ֆիլմի նկարահանմանը` Ֆորյո կղզու բնակիչների խնդիրների մասին։
1970-ական թվականներ
1970 թվականը իր ստվերն է գցում Բերգմանի վրա հոր մահով և Լիվ Ուլմանից բաժանումով. վերջինս իրենց դստեր հետ մեկնում է Օսլո։ Դերասանուհու հետ բարեկամական հարաբերությունները, սակայն, պահպանվում են, և Լիվ Ուլմանը նկարահնվում է ռեժիսորի ևս վեց ֆիլմում։
1970-ական թվականների սկզբին Բերգմանն ինտենսիվ աշխատում է թատրոնում։ 1970 թվականին նա կրկնում է 1964 թվականի` Հենրիկ Իբսենի «Գեդա Գաբլերի» հաջող բեմադրությունը լոնդոնյան թատրոնի համար, իսկ հաջորդ տարի Դրամատենում բեմադրում է Լարս Ֆոսելի «Շոուն» և Լոնդոնում «Երազների խաղերը»։ «Գեդա Գաբլերի» փորձի ժամանակ Բերգմանը ABC Pictures ընկերության հետ պայմանագիր է կնքում «Հպում» ֆիլմի նկարահանման համար։ Աշխատանքի ավարտից հետո Բերգմանը հայտարարում է, որ ինքը ծրագրում է մեկ-երկու տարուց, որի ընթացքում կնկարահանի 4-5 ֆիլմ, մեկընդմիշտ թողնել կինոն։
Անձնական կյանքում վրա են հասնում հերթական փոփոխությունները։ Ամուսին ունեցող Ինգրիդ ֆոն Ռոզենի հետ սիրավեպն ավարտվում է 1971 թվականի նոյեմբերին նրանց հարսանիքով: Ամենավերջին ամուսնությունը դառնում է ամենատևականը` ավարտվելով գրեթե քառորդ դար անց Ինգրիդի մահով 1995 թվականին։
«Շշուկներ և ճիչեր» ֆիլմի սյուժեում ընկած է երեք քույրերի պատմությունը, որոնցից մեկը երկարատև ու տանջալից մահվան է ենթարկվում։ Ֆիլմի աշխատանքները դժվարությամբ էին առաջ գնում ֆինանսական խնդիրների պատճառով։ Ռեժիսորը ստիպված օգտագործում է սեփական միջոցները և պարտք վերցնում Կինոինստիտուտից։ Որպեսզի ծախսերը ծածկի և միջոցներ գտնի «Ամուսնական կյանքի դրվագներ» ֆիլմի աշխատանքները շարունակելու համար, Բերգմանը մեկ տարի անօգուտ փորձում էր դիստրիբյուտորներ գտնել ԱՄՆ-ում։ Արդյունքում ֆիլմն էկրան է բարձրանում 1972 թվականին Ռոջեր Կորմանի ընկերության կողմից, ով Բ-կարգի ֆիլմերի նշանավոր «արքան» էր։ Ֆիլմի առաջին ցուցադրությունը մեծ հաջողություն է ունենում. այն Օսկարի մրցանակի է առաջարկվում չորս անվանակարգերում և արդյունքում ստանում մի քանի հեղինակավոր մրցանակներ ։
Թատրոնում գործերը նույնպես հաջող էին ընթանում. «Վայրի բադի» բեմադրությունը Դրամատենում Մաքս ֆոն Սյուդովի և Լենա Նյումանի դերակատարմամբ ճանաչվում է Բերգմանի թատերական ամենանուրբ աշխատանքներից մեկը։ 1973 թվականին հաջողության է արժանանում «Ուրվականների սոնատը», իսկ «Վայրի բադը» բեմադրում են Լոնդոնում։
«Ամուսնական կյանքի դրվագներ» վեցսերիանոց շարքի պրեմիերան կայացել է 1973 թվականին շվեդական հեռուստատեսությունում ։ Այն պատմում է ոչ դյուրին ամուսնության 12 տարիների մասին։ Հերթական կամերային ֆիլմը, որում ամուսինների դերերը կատարել են Լիվ Ուլմանը և Էրլանդ Յուզեֆսոնը, լավ է ընդունվում շվեդ հեռուստադիտողի ու կինոքննադատների կողմից։
1974 թվականին Բերգմանը Դրամատենում բեմադրում է Ստրինբերգի «Ճանապարհ Դամասկոս» եռագրության երկու մասերը։ Հաջորդ տարի նա կրկնում է իր հաջողությունը հեռուստատեսւթյունում` այս անգամ Մոցարտի «Կախարդական սրինգ» օպերայի բեմադրությամբ։ 1976 թվականին ներկայացվում է «Երես առ երես» դրաման, որը սեփական հոգեկան հիվանդությունից աստիճանաբար ճնշվող կին հոգեբանի մասին է։ Ինչպես և «Ամուսնական կյանքի դրվագներում», ֆիլմը նախ մինիսերիալի ձևով ներկայացվում է շվեդական հեռուստաընկերությանը, այնուհետև կարճ տարբերակը` արտասահմանյան կինոթատրոններին։ «Երես առ երես» ֆիլմը հաջողություն չի ունենում, սակայն ուշադրության է արժանանում գլխավոր դերը կատարած Լիվ Ուլմանը, ով ներկայացվում է մի քանի մրցանակների` արդյունքում ստանալով ԱՄՆ-ի Կինոքննադատների ազգային խորհրդի մրցանակը:
Հարկային խնդիրներ և հեռացում Շվեդիայից
1976 թ. հունվարի 30-ին Ստոկհոլմի դրամատիկական թատրոնում «Մահվան պար» բեմադրության փորձերի ժամանակ Ինգմար Բերգմանը ձերբակալվում է ոստիկանների կողմից հարկեր վճարելուց խուսափելու մեղադրանքով։ Ձերբակալությանը հաջորդած երեքժամյա հարցաքննությունը, խուզարկությունը ռեժիսորին հասցնում են նյարդային պոռթկման, որն ավարտվում է հոգեբուժական կլինիկայում երեքշաբաթյա բուժմամբ։
Մեղադրանքը կազմել էին Բերգմանի Cinematorgraf ընկերության և նրա Persona բաժանմունքի միջև (այն ստեղծվել էր միջազգային ծրագրերը հովանավորելու համար) տրանսակցիայի շուրջ։ Persona-ն լուծարվել էր 1974 թվականին, և 500 000 շվեդական կրոնը փոխանցվել էր Cinematorgraf ընկերությանը։ Հարկային ծառայությունների կարծիքով Բերգմանը պետք է լրացուցիչ գումար վճարեր այդ գործարքի համար, ինչը չանելու դեպքում նրան սպառնում էր խոշոր չափի տուգանք` մի քանի հարյուր հազար կրոնի չափով, կամ երկու տարվա բանտարկություն։ Սակայն հետագայում պարզվում է, որ Բերգմանը 1974 թվականին տեղեկացրել էր այդ մասին Շվեդիայի կենտրոնական բանկին։ 1976 թվականի մարտի 23-ին տվյալ գործով մեղադրող դատախազ Անդերս Նորդսենադլերը հանեց մեղադրանքը, սակայն առաջադրվում են նորերը. հարկային ծառայությունը հետաքրքրվում է Cinematorgraf ընկերության եկամուտներով, որոնք ստացվել էին «Շշուկներ և ճիչեր» և «Դրվագներ ամուսնական կյանքից» ֆիլմերի միջազգային վարձույթից։ Հարկային ծառայությունների պահանջած գումարն այս անգամ հասնում էր կես միլիոն դոլարի ։
1976 թվականին ապրիլի 22-ին Բերգմանը Expressen թերթում հրապարակում է բաց նամակ, որում հայտնում է Շվեդիան լքելու իր մտադրության մասին ։ Բերգմանը հայտարարում է, որ չի կարող աշխատել բյուրոկրատական անդադար ճնշման տակ, սակայն հեղինակության պահպանման համար նա խոշոր գումար է թողնում շվեդական բանկերից մեկում Cinematorgraf-ի դեմ գործում իր պարտության դեպքում։
Բերգմանը կնոջ հետ մեկնում է Փարիզ, ապա Լոս Անջելես, որտեղ Դինո դե Լաուրենտիսի հետ քննարկում է «Օձի ձու» ապագա ֆիլմը։ 1977 թվականին էկրան բարձրացած ֆիլմի գործողությունները կատարվում են 1920-ական թվականների Բեռլինում, նկարահանումները կազմակերպվում են Մյունխենում, ուր մի քանի տարով հաստատվում է ռեժիսորը։ «Օձի ձուն» հաջողություն չի ունենում. Բերգմանին մեղադրում են կերպարների ոչ բավականին մշակված լինելու մեջ։ Մեկ տարի անց Բերգմանին հաջողվում է վերաշահել քննադատների վստահությունը. «Աշնանային սոնատ» կամերային դրաման, որը մոր և աղջկա հարաբերությունների մասին էր (գլխավոր դերեում` Լիվ Ուլման, Ինգրիդ Բերգման), ստանում է մի քանի հեղինակավոր մրցանակ։
Շվեդիան լքելուց հետո Բերգմանը չի թողնում թատրոնը. նա Մյունխենի Ռեզիդենց թատրոնում կրկին բեմադրում է «Երազների խաղը» (1977), Չեխովի «Երեք քույրը» և Մոլիերի «Տարտյուֆը»։
Շվեդիայի հարկային ծառայության պետ Գյոստա Էկմանը ափսոսանք հայտնեց նրա` երկիրը լքելու մասին ։ Չնայած Շվեդիայի վարչապետ Ուլոֆ Պալմի նաև պետական և հասարակական բարձրաստիճան շատ պաշտոնյաների խնդրանքների` Բերգմանը խոստացավ այլևս չաշխատել Շվեդիայում և փակեց Ֆորյո կղզում գտնվող իր ստուդիան, նաև դադարեցվեցին նախապես հայտարարված ֆիլմերի նախագծերի աշխատանքը։
Շվեդական ազգային կինոինստուտի տնօրեն Հարրի Շեյնի խոսքերով Ինգմար Բերգմանի` երկիրը լքելու արդյունքում երկիրը կրեց մոտ 10 միլիոն շվեդական կրոնի վնաս, փակվեցին հարյուրավոր աշխատատեղեր ։
Ընտանիք և անձնական կյանք
Բերգմանն ամուսնացած է եղել 5 անգամ։
Այսպիսով Բերգմանը 4 անգամ բաժանվել է իր կանանցից, իսկ վերջին 5-րդ կինը մահացել է ստամոքսի քաղցկեղից։ Բերգմանը նաև ռոմանտիկ հարաբերություններ է ունեցել դերասանուհիներ Հարիեթ Անդերսոնի (1952-55), Բիբի Անդերսոնի (1955-59) և Լիվ Ուլմանի հետ (1965-70), ումից նա ունեցել է մեկ երեխա՝ Լին Ուլման (մասնագիտությամբ գրող)։
1980-ական թվականներ
«Ֆաննին և Ալեքսանդրը» ֆիլմը դարձավ Բերգմանի ամենամասշտաբային նախագիծը. նկարահանումների համար ծախսվել է կես տարի և վեց միլիոն դոլար։ Ֆիլմի գործողությունները կատարվում են 20-րդ դարի սկզբին։ Սյուժեի հիմքում երկու երեխաների` եղբոր ու քրոջ ճակատագրերն են։ Բազմասերիանոց տարբերակը ցուցադրվել է շվեդական հեռուստատեսությամբ 1982 թվականի Ծննդյան տոների նախօրեին` արժանանալով մեծ հաջողության: Այլ երկրներում ցուցադրվել է ֆիլմի կրճատ տարբերակը, որը հավաքել է ամենից շատ թվով մրցանակներ` չորս Օսկար, Սեզար, Ոսկե գլոբուս, BAFTA, Դավիդ դի Դոնատելո և այլն։
1983 թվականին Բերգմանը մոր հիշատակին նկարահանել է «Կարինի դեմքը» կարճամետրաժ վավերագրական ֆիլմը մոր մասին` ընտանեկան ալբոմի լուսանկարների հիման վրա։
Վերջին աշխատանքներ
«Ֆաննին և Ալեքսանդրը» ֆիլմի ավարտից հետո Բերգմանը որոշում է թողնել մեծ կինոն ։ 1980-ական թվականներին նա նկարահանում է երկու հեռուստաֆիլմեր` «Փորձից հետո», որը կամերային ֆիլմ է թատերական ռեժիսորի և դերասանուհու փոխհարաբերությունների մասին, և «Օրհնյալները»։ Այս շրջանի թատերական հայտնի բեմադրություններից են` «Արքա Լիր», «Յուն Գաբրիել Բորքման» և «Համլետ»։
1987 թվականին լույս է տեսնում «Լատերնա Մագիկա» ինքնակենսագրական վեպը` իր մանկական հիշողությունների, վաղ շրջանի բեմադրությունների ու ֆիլմերի մասին։
1990-ական թվականներին Բերգմանի սցենարով թողարկվում են մի քանի ֆիլմեր, այդ թվում` «Կիրակնօրյա երեխան»։ 1997 թվականին Բերգմանը էկրանավորում է սեփական պիեսը իր քեռուէ Կարլ Օկերբլումի մասին` «Ծաղրածուի ներկայությամբ» վերնագրով։ 2003 թվականին էկրան է բարձրանում «Դրվագներ ամուսնական կյանքից» ֆիլմի շարունակությունը` «Սարաբանդան»։
Վերջին տարիներ և մահ
Կինոյից նա վերջնականապես հեռացավ 2003 թվականին։ 2006 թվականին նա ծանր վիրահատություն տարավ, որից հետո նրա առողջությունը շատ դժվար էր վերականգնվում։ Ինգմար Բերգմանը մահացավ քնի մեջ, Ֆորյո կղզու իր տանը 2007 թվականի հուլիսի 30-ին, 89 տարեկան հասակում ։ Նույն օրը Հռոմում մահացավ իտալացի նույնպես աշխարհահռչակ ռեժիսոր Միքելանջելո Անտոնիոնին։ Բերգմանը հուղարկավորվեց կղզում 2007 թվականի օգոստոսի 18-ին։
2011 թվականի ապրիլի 6-ին Շվեդիայի կենտրոնական բանկը հայտարարեց, որ նոր շվեդական 200 կրոնանոց թղթադրամի վրա պատկերվելու է Բերգմանի դիմանկարը ։ Այդ թղթադրամները, որոնց վրա պատկերվելու են նաև գրող Աստրիդ Լինդգրենը, օպերային երգչուհի Բրիջիտ Նիլսոնը և դերասանուհի Գրետա Գարբոն թողարկվել են 2014-15 թվականներին։
Առաջին ֆիլմերը
Ինգմար Բերգմանն առաջին անգամ մասնակցություն ունեցավ «Թունավորում» ֆիլմի նկարահանմանը որպես սցենարիստ և ռեժիսորի օգնական։ Դրանից հետո «Svensk Filmindustri» կինոընկերության տնօրենը նրան հնարավորություն տվեց նկարահանելու սեփական կինոնկար։ Այդպիսով Բերգմանի ամենաառաջին ֆիլմը դարձավ «Ճգնաժամը», որը շատ բարդությունների առջև կանգնեց, մինչև էկրան դուրս եկավ։ Պրեմիերայից հետո էլ ֆիլմը ընդհանրապես «տապալվեց»։ Սակայն Բերգմանն ուներ նաև շատ խորհրդականներ, որոնք ամեն ինչով օգնում ու սովորեցնում էին իրեն։ Հարկ է նշել, որ Բերգմանի առաջին ֆիլմի անվանումը՝ «Ճգնաժամ», շատ խորհրդանշական էր ռեժիսորի հետագա բոլոր ֆիլմերի ժանրերի համար։
Յոթերորդ կնիքը
Բերգմանի հաջողության հասած հաջորդ կինոնկարը դարձավ «Յոթերորդ կնիքը» ֆիլմը։ Ինքնուրույն Բերգմանն այս գործը համարում էր իր լավագույն ստեղծագործությունը և ամենասիրելի ֆիլմը։ Այն նկարահանվեց 1957 թվականին «Svensk Filmindustri» կինոընկերությունում։ Նկարահանվեց ռեժիսորի սեփական պիեսի մոտիվներով։ Այն պետք է ավելի շուտ նկարահանվեր, բայց չստացվեց առաջացած խնդիրների պատճառով։ Հետագայում «Ամառային գիշերվա ժպիտներից» հետո, Բերգմանի ջանքերի շնորհիվ, կինոընկերությունում որոշվեց իրականացնել այդ գործը կարճ ժամանակում և փոքր բյուջեով։ Ֆիլմը համարվում է փիլիսոփայական առակ։ Ֆիլմում խաղում են՝ Մաքս ֆոն Սյուդովը, Հուննար Բյորնսթրանդը, Բիբի Անդերսոնը և այլք։
«Յոթերորդ կնիքը» ֆիլմը պատմում է մի ասպետի մասին, որն իր զինակցի հետ, վերադառնում է հայրենիք, երկար Խաչակրաց արշավանքներից հետո։ Ասպետը հիասթափված ու հոգնած է ամեն ինչից, ուզում է հասկանալ կյանքի իմաստն ու պարզել՝ կա արդյոք Աստված, ցանկանում է մի անկեղծ սխրագործություն անել։ Ճանապարհին նրան այցելում է մահը, որը պատրաստվում է տանել ասպետին, սակայն վերջինս շախմատի խաղ է սկսում մահի հետ մի պայմանով. եթե ինքը հաղթի մահին, ապա նա բաց կթողնի իրեն։ Երկրում էլ տարածվել է մահացու ժանտախտ հիվանդությունը, որը հարյուրավոր մարդկանց է տանում։ Ոմանք խելագարվում և աշխարհի վերջին են սպասում, ոմանք էլ պարզապես գոյատևում են։ Ներկայացված են շատ կերպարներ, տարբեր հետաքրքիր բնավորություններով։
«Յոթերորդ կնիքը» ֆիլմն արժանացավ մի քանի մրցանակների, այդ թվում Կաննի կինոփառատոնի հատուկ մրցանակի։ Ֆիլմը, իրոք, մեծ հաջողություն ու ճանաչում բերեց Բերգմանին և ճանապարհ բացեց դեպի անկախ կինո։
Մորու բացատը
«Մորու բացատը» ֆիլմը համարվում է Բերգմանի լավագույն ու հանրահայտ գործերից մեկը։ Այն նկարահանվել է 1957 թվականին հենց «Յոթերորդ կնիքը» ֆիլմից հետո։ Այստեղ խաղում են ռեժիսորի արվեստում ամենաշատը հանդիպող դերասանները` Բիբի Անդերսոնը, Ինգրիդ Թուլինը, Հուննար Բյորնսթրանդը, Մաքս ֆոն Սյուդովը (էպիզոդիկ դեր) և այլք։ Գլխավոր դերում հանդես եկավ հին ռեժիսոր ու դերասան, շվեդական կինոյի հիմնադիրներից մեկը՝ Վիկտոր Շյոսթրյոմը, որը նաև Բերգմանի ուսուցիչն էր։ Հենց նա էր խորհուրդ տալիս Բերգմանին, որ նա իր ֆիլմերում ամեն մի տեսարանը խորիմաստ ու ծանր չկառուցի, թե չէ հանդիսատեսը «կխեղդվի»։
«Մորու բացատը» պատմում է մի հայտնի, ծեր բժշկի մասին, ով պետք է պարգևատրման ուղևորվի։ Իր հետ նա վերցնում է իր որդու կնոջը, ճանապարհին էլ նրանք հանդիպում են շատ մարդկանց, որոնց ուղեկցում են մեքենայով տարբեր տեղեր։ Ամեն մեկը մի հետաքրքիր կերպար է, և իրար միջև հերոսները քննարկում են տարբեր գլոբալ հարցեր, խնդիրներ։ Ծեր բժիշկն անցնում է այն տեղերով, որտեղ անցկացրել էր իր մանկությունը, երիտասարդությունը։ Հուշերի ու պատկերացումների մեջ, նա հիշում է, թե ինչ սխալներ ու բացթողումներ է գործել, իր երկար կյանքի ընթացքում։ Հիմա նա ուզում է ապաշխարել։ Ֆիլմում Բերգմանը վարպետորեն օգտագործում է ռետրոսպեկտիկական արվեստը, երբ գլխավոր հերոսի կյանքն անցնում է հանդիսատեսի աչքերով։
«Մորու բացատը» ֆիլմն արժանացավ Ոսկե գլոբուս մրցանակի, Բեռլինի կինոփառատոնի՝ Ոսկե արջ մրցանակի և այլն։
Աղջկական աղբյուր
Բերգմանի հաջողակ ֆիլմերից է «Աղջկական աղբյուրը», որը նկարահանվել է 1960 թվականին և արժանացել է «Օսկար» մրցանակի՝ լավագույն օտարերկրյա ֆիլմ անվանակարգում։ Արժանացել է նաև այլ մրցանակների։ Ֆիլմում խաղում է ռեժիսորի սիրված դերասան Մաքս ֆոն Սյուդովը։ Պրեմիերայից հետո, քննադատները խստորեն արձագանքեցին ֆիլմում առկա բռնաբարության տեսարանին։ Շատ ցուցադրումների ժամանակ այդ դրվագը կրճատվում էր։
«Աղջկական աղբյուր» ֆիլմի սյուժեն հիմնված է շվեդական ժողովրդական բալլադի վրա՝ «Թյորեյի դուստրերը Վենգեյից»։ Նաև սյուժեն հղում են ժողովրդական երգին՝ «Գնում էր աղջիկն աղբյուրի մոտ»։ Բերգմանը պաշտում էր իր երկրի ժողովրդական հեքիաթներն ու բալլադները։ Նա նաև հայտնի Ճապոնացի ռեժիսոր Ակիրա Կուրոսավայի վառ երկրպագու էր, և այս ֆիլմում զգացվում է հետաքրքրությունը Կուրոսավայի ոճի հանդեպ։
Ֆիլմում իրադարձությունները տեղի են ունենում միջնադարում, սյուժեն մի գյուղական ընտանիքի մասին է, որտեղ կա խորթ աղջիկ, ով չի սիրում իր երես առած, կույս խորթ քրոջը։ Վերջինիս մի օր ուղարկում են եկեղեցի, որպեսզի աղջիկը մոմեր հասցնի քահանային։ Ճանապարհին աղջկան բռնաբարում ու սպանում են աղքատ հովիվները։ Նրանք պատահմամբ ընկնում են աղջկա ընտանիքի տուն։ Ոճիրը բացահայտվում է, և ընտանիքի հայրը վրեժ է լուծում։
Մութ ապակու միջով
1961 թվականին Բերգմանը նկարահանում է իր մյուս հաջողակ ֆիլմը՝ «Մութ ապակու միջով»։ Այն նույնպես արժանացավ «Օսկար» մրցանակի՝ լավագույն օտարերկրյա ֆիլմի համար։ Ֆիլմի առաջին պրեմիերան տեղի է ունեցել 1961 թվականի հոկտեմբերի 16-ին։ Այն արժանացավ նաև Բեռլինի կինոփառատոնի մրցանակի։ Ֆիլմում խաղում են՝ Մաքս ֆոն Սյուդովը, Հուննար Բյորնսթրանդը, Հարիեթ Անդերսսոնը և ոչ հայտնի դերասան Լարս Փասգորդը։
Ֆիլմը պատմում է չորս հոգու մասին և պատկերում է երկու-երեք օր նրանց հետ, այդ օրերը նրանք անցկացնում են կղզում։ Չորս հոգին են ընտանիքի հայրը, նրա որդին, դուստրը և վերջինիս ամուսինը։ Նրանց միջև բարդ հարաբերություններ են ծավալվում` պահերով ոչ անկեղծ, պահերով բարի... Բարեկամները որպես հայելի են ծառայում միմյանց համար։ Աղջկա մոտ հոգեկան հիվանդություն է ի հայտ գալիս։ Ֆիլմը հոգեբանական դրամա է և հետաքրքիր ձևով է կառուցված։ Ֆիլմի ամբողջ ընթացքում էկրանին, բացի չորս հոգուց, ոչ ոք չի հայտնվում։
Ֆիլմի անվանումն էլ հղվում է «Աստվածաշնչից»։ Այնտեղ այդ արտահայտությունը համեմատվում է նրա հետ, թե ինչ բարդ ձևով է մարդը ճանաչում Աստծուն։ Ֆիլմում դա խորհրդանշական է։
Ֆիլմագրություն
Բերգմանը ընդհանուր առմամբ 63 ֆիլմի ռեժիսոր է, 68 ֆիլմի սցենարիստ, խաղացել է 13 ֆիլմում, 9 ֆիլմի պրոդյուսեր է։ Նրա ստեղծագործության հիմնական թեմաներն են կրոնի, ավանդական ընտանիքի, անհատականության ճգնաժամերը, մարդկանց միջև իսկական հարաբերությունների որոնումները։ Հիմնական շեշտը դնելով դեմքերի խոշոր պլանի վրա, որը փոխանցում է զգացմունքների բարդ նրբերանգները` ռեժիսորը դերասանների միջոցով արտահայտում է մարդու էքզիստենցիալիստական հանդիպումը իր ներսում և իր շուրջը եղած ճշմարտության հետ։
Որպես կանոն, Բերգմանը ֆիլմեր էր նկարահանում սեփական սցենարներով՝ շոշափելով դրանցում փիլիսոփայական և բարոյական խնդիրների լայն շրջանակ։
Թատերական բեմականացումներ
Մինչև կինոռեժիսորի կարիերան Բերգմանն աշխատել է թատրոնում, գրել է պիեսներ և բեմադրել է ներկայացումներ։ Ուսումնառության շրջանից հետո (1938-1943) Բերգմանը ռեժիսորի հաստիքով աշխատել է հետևյալ քաղաքների թատրոններում.
Գյոթեբորգի քաղաքապետարանի թատրոն
1946 - 1950 թվականներին այս թատրոնում բեմադրել է 10 ներկայացում.
Մալմյոյի քաղաքապետարանի թատրոն
1946-1958 թվականներին այս թատրոնում Բերգմանը բեմադրել է 22 ներկայացում.
Ստոկհոլմի Արքայական դրամատիկական թատրոն` Դրամատեն
1951 - 2002 թվականներին Բերգմանն այս թատրոնում բեմադրել է 37 ներկայացում.
Մյունխենի Ռեզիդենց թատրոն
1977 - 1985 թվականներին այս թատրոնում Բերգմանը բեմադրել է 9 ներկայացում.
Ստոկհոլմի Արքայական թատրոն
Բեմադրվել է երկու օպերա։
Այլ թատրոններ ու ներկայացումներ
Ինգմար Բերգմանը որպես ռեժիսոր հրավիրվել է մոտ մեկուկես տասնյակ թատրոններ Ստոկհոլմում և Նորչյոպինգում (Շվեդիա, 1938-2002), Օսլոյում (Նորվեգիա, 1967), Լոնդոնում (Մեծ Բրիտանիա, 1970), Կոպենհագենում (Դանիա, 1973), Զալցբուրգում (Ավստրիա, 1983), ինչպես նաև ներկայացումներ է բեմադրել ռադիոյի ու հեռուստատեսության համար, բեմադրել է երկու օպերա, օպերետ, մասնակցել է բալետի բեմադրման աշխատանքներին։
Ինգմար Բերգմանն ընդհանուր առմամբ բեմադրել կամ մասնակցել է մոտ 170 ներկայացման աշխատաներին։
Մրցանակներ
Ընդհանուր թվով մոտ 70 տարբեր կինոմրցանակ է ստացել, ներկայացված է եղել ևս 17-ի։
Օսկար
9 անգամ ներկայացվել է Օսկարի, ստացել Իրվինգ Թալբերգի անվան 1 պատվավոր Օսկար։
Նրա ֆիլմերից երեքը՝ «Աղջկական աղբյուր», «Մութ ապակու միջոցով» և «Ֆաննին և Ալեքսանդրը» արժանացել են Օսկար լավագույն օտարալեզու ֆիլմի համար հեղինակավոր մրցանակին, ընդհանուր թվով 7 ֆիլմ 6 անգամ ներկայացված են եղել Օսկարի տարբեր անվակարգերում։
Կաննի կինոփառատոն
7 անգամ արժանացել է Կաննի կինոփառատոնի տարբեր մրցանակների, ներկայացված եղել ևս 4-ի
Սիրած ֆիլմեր
Ինգմար Բերգմանի սիրած ֆիլմերն են `
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շվեդ կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Օսկարակիրներ Կատեգորիա:«Սեզար» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ստոկհոլմի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Շվեդ սցենարիստներ Կատեգորիա:Շվեդ դերասաններ Կատեգորիա:Շվեդ ռեժիսորներ Կատեգորիա:Շվեդ գրողներ
Սանկտ Պետերբուրգի թանգարաններ
Սանկտ Պետերբուրգում գործում են ավելի քան 200 թանգարաններ ու թանգարանների մասնաճյուղեր։
Ցանկում ընդգրկված են Սանկտ Պետերբուրգի՝ հասարակությանը հասանելի թանգարանների մեծ մասը (բացառություն են կազմում առանձին կազմակերպությունների, ուսումնական հաստատությունների, զորամասերի ու հասարակական կազմակերպությունների պատմությանը նվիրված թանգարանները)։
Հենց Սանկտ Պետերբուրգում են բացվել Ռուսաստանի առաջին հասարակական թանգարանները։ 1702 թ-ից հրապարակվել են Պետրոս Ι-ի հրամանները մոդելների ու հազվագյուտ տարբեր իրերի հավաքման ու պահպանման մասին։ 1714 թ. հիմնվել է հասարակական առաջին պետական թանգարանը՝ Կունտսկամերա, որի կազմի մեջ ընդգրկված էին «Կունսկաբինետը» (Ռուսաստանի առաջին գեղարվեստական թանգարանը) ու «Մյունսկաբինետը» (դրամագիտական առաջին թանգարանը) ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի թանգարաններ
Երվանդ Նիկողոսյան
Երվանդ Հովհաննեսի Նիկողոսյան, հայ նկարիչ։
Կենսագրություն
Երվանդ Նիկողոսյանը ծնվել է Օդեսայում։ 1941-1948 թվականներին ԽՍՀՄ իշխանությունների կողմից ընտանիքի հետ աքսորվել է Ղազախստան և Սիբիր։ 1948 թվականից բնակվել և ստեղծագործել է Ռումինիայում։ 1954 թվականին ավարտել է Բուխարեստի Ն. Գրիգորեսկուի անվան պլաստիկ արվեստների ինստիտուտը։ Եղել է Ռումինիայի նկարիչների միության անդամ։ 1948 թվականից մասնակցել է Ռումինիայի պաշտոնական սալոնների, ինչպես նաև արտասահմանյան երկրներում ռումինական արվեստի ցուցահանդեսներին։ 1970 թվականին անհատական ցուցահանդես է ունեցել Բուխարեստում ։
Գործերից են՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ Կատեգորիա:1920 ծնունդներ Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 6 ծնունդներ Կատեգորիա:Օդեսա քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:2014 մահեր Կատեգորիա:Մայիսի 26 մահեր Կատեգորիա:Բուխարեստ քաղաքում մահացածներ
Դեգենդորֆ (այլ կիրառումներ)
Դեգենդորֆ, կարող է վերաբերել՝
Տամարքի եկեղեցի
Տամարքի եկեղեցի, Հայ առաքելական եկեղեցու տաճար Հայ առաքելական եկեղեցու տաճար Հայաստանի Տավուշի մարզում գտնվող միջնադարյան Տամարք գյուղատեղում, Կիրանց գյուղից 5 կմ հարավ-արևելք։ Գտնվում է լքված գյուղի կենտրոնական մասում, պահպանվել են միայն կիսավեր պատերը։ Եկեղեցու արևելյան կողմի խորանում դրված են ավազաքարե դեղնագույն երեք քանդակազարդ խաչքար, որոնց ոճը համապատասխանում է 12-13-րդ դարերին։ Տամարքի գյուղատեղում հայտնաբերվել է ավազաքարե՝ թևավոր մի ուրիշ խաչքար, որը 13-րդ դարի երկրորդ կեսից է։ Մի քանի տարի առաշ մատուռից 15 մետր հարավ գտնվել Է խաչքարի արձանագրությունը։ Խաչթևերից վերև, ճակատային մասը քիվի հետ ծածկված են երկրաչափական մանրաչափական զարդանախշերով։ Սա երրորդ թևավոր խաչքարն է Կիրանց ձորում։
Գրականություն
Կատեգորիա:Տավուշի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ Կատեգորիա:12-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ Կատեգորիա:12-րդ դարի հիմնադրումներ Հայաստանում
Տինայա
Տինայա (Тинна), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Դունաևցիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Տինայա գյուղում բնակվում էր 775 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 3304 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 234,56 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Դունաևցիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Դոնիֆան շրջան (Կանզաս)
Դոնիֆան շրջան (Doniphan County), ԱՄՆ Կանզաս նահանգի 105 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.015 կմ² է, բնակչությունը՝ 8.249 մարդ (2000 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Տրոյ բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1855 թ.։
Կատեգորիա:Կանզասի շրջաններ
Որդուարի Բաբայանների մետաքսի գործարան
Որդուարի Բաբայանների մետաքսի գործարան, գործարան Գողթն գավառի Գողթն քաղաքում։ Եղել է այս քաղաքի մետաքսի յոթ գործարաններից ամենանշանավորը 19-րդ և 20-րդ դարերի առաջին տասնամյակներում։ Գործարանը ստեղծվել է 1849 թվականին Հանդամեջ գյուղի բնակիչ Կարապետ Բաբայանի կողմից։ Ունեցել է 210-220 բանվոր, մետաքսի 30 մեքենա և տարեկան միջին հաշվով տվել է ընտիր մետաքսաթել՝ 66760 ռուբլուն համարժեք։
Ուրասար (այլ կիրառումներ)
Ուրասար, կարող է վերաբերել՝
Երմոլաևո (գյուղ, Կույուրգազինսկի շրջան)
Երմոլաևո (Ермолаево, Ермолаевка), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կույուրգազինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 6971 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կույուրգազինսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1783 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Նիկիտինո (գյուղ, Ստարոսելսկոե գյուղական բնակավայր)
Նիկիտինո (Никитино), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սաֆոնովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմել է 1 մարդ ։
Գտնվում է շրջանի կենտրոնական մասում՝ Սաֆոնով քաղաքից 38 կմ հյուսիս-արևելք, M1 Բելառուս մայրուղուց 13 կմ հյուսիս, Վյազմա գետի ափին։ Գյուղից 17 կմ հարավ գտնվում է Մոսկվա-Մինսկ գծի Ալֆերովո երկաթուղային կայարանը։ Մտնում է Ստարոսելսկի գյուղական բնակավայրի կազմի մեջ։
Պատմություն
Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ՝ 1941 թվականի սեպտեմբերին, գյուղը գրավել են նացիստական զորքերը, ազատագրվել է 1943 թվականին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սաֆոնովսկի շրջանի բնակավայրեր
Դեդփուլ (այլ կիրառումներ)
Դեդփուլ, կարող է վերաբերել՝
Հակոբ Մելքումյան
Հակոբ Արշակի Մելքումյան (Мелькумов Яков Аркадьевич, ), հայազգի խորհրդային ռազմական գործիչ, Քաղաքացիական պատերազմի ակտիվ մասնակից, դիվիզիայի հրամանատար (1935)։ «Թուրքեստանցիներ» («Туркестанцы» (1960 г.)) ռազմական հուշերի գրքի հեղինակ։
Կենսագրություն
Ծնվել է Շուշիի գավառի Խերխան գյուղում, որմնադրի ընտանիքում։ 1890 թվականին ընտանիքը տեղափոխվել է Աշխաբադ, որտեղ Հակոբը սովորել է թուրքմեներեն և ձիավարություն։ 1906 թվականին ավարտել է Աշխաբադի գիմնազիայի 6-րդ դասարանը ։
Բանակ է զորակոչվել 1907 թվականին։ 1910 թվականին ավարտել է Նիկոլաևի հեծելազորային ուսումնարանը, ստացել է շտաբս-ռոտմիստրի կոչում։ Մասնակցել է Առաջին աշխարհամարտին որպես գնդացրային անձակազմի հրամանատար ։ 1917 թվականի Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո անցել է բոլշևիկների կողմը։ 1918 թվականի ամռանից եղել է 1-ին մոսկովյան հեծելազորային գնդի հրամանատար, որը մարտեր է մղել հարավային ուղղության վրա, 1919 թվականի վերջերից՝ 1-ին Տուրկեստանական դիվիզիայի 1-ին բրիգադայի հրամանատար։ Մասնակցել է Բուխարայի գրավմանը։ 1920-1923 թվականներին մասնակցել է բասմաչների խմբերի ոչնչացմանը։ 1921 փետրվարին նրա ղեկավարությամբ հեծելազորային բրիգադը գրավել է Դենաու և Յուրչի քաղաքները, ինչի համար նա արժանացել է Կարմիր Դրոշի շքանշանի։ Էնվեր փաշայի և նրա գլխավորած հրոսակախմբի ոչնչացման համար (1922 թվականի ամառ) ստացել է Կարմիր դրոշի երկրորդ շքանշանը։ 1924 թվականին նշանակվել է Թուրքեստանյան հեծելազորային բրիգադայի 8-րդ բաժնի հրամանատար։ 1924-1931 թվականներին նրա ղեկավարած ստորաբաժանումը ոչնչացրել է Տաջիկիստանում և Թուրքմենիայում բասմաչության մնացուկները։ 1935 թվականին ստացել է կոմդիվի (դիվիզիայի հրամանատարի) կոչում։ 1934-1937 թվականներին զբաղեցրել է Միջինասիական ռազմական օկրուգի ղեկավարի օգնականի պաշտոնը ։
1937 թվականի հունիսին ձերբակալվել է։ 1940 թվականի ապրիլին «Ռազմա-ֆաշիստական դավադրությանը» մասնակցելու մեղադրանքով դատապարտվել է գնդակահարության՝ Միջինասիական ռազմական օկրուգի զինվորական տրիբունալի կողմից։ Մեղադրյալի բողոքարկելուց հետո, ԽՍՀՄ Գերագույն դատարանի զինվորական կոլեգիայի որոշմամբ՝ պատիժը փոխարինվեց 15 տարվա ազատազրկմանբ և 5 տարով քաղաքացիական իրավունքներից զրկմանբ։ 1954 թվականին ազատ է արձակվել և 1955 թվականին ռեաբիլիտացվել է։ Մահացել է 1962 թվականին՝ Մոսկվայում ։
Հիշատակի հավերժացում
ի անունը փորագրված է Երևանի Օղակաձև զբոսայգու չորրորդ հատվածում 2023 թվականի ապրիլի 25-ին բացված «Ազգային արժանապատվության ասպետներին» աղբյուր-հուշակոթողին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ ռազմական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ վրիժառուներ Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումների հայ զոհեր Կատեգորիա:1885 ծնունդներ Կատեգորիա:1962 մահեր Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումների զոհեր Ռուսաստանում
Սեդլիշչե (գյուղ, Ստարովիժևի շրջան)
Սեդլիշչե (Седлище), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Ստարովիժևի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1570 թվականին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Ստարովիժևի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1570 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Աստվածատրիկ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական արական անձնանուններ
Նիկիտոչկինո
Նիկիտոչկինո (Никиточкино), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ելնինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 23 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ելնինսկի շրջանի բնակավայրեր
Վալենտինա (ֆիլմ, 1981)
«Վալենտինա» («Валентина»), խորհրդային գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Գլեբ Պանֆիլովն   Ալեքսանդր Վամպիլովի «Անցյալ ամռանը Չուլիմսկում» պիեսի հիման վրա։
Բելառուսի գիտությունների ազգային ակադեմիա
Բելառուսի գիտությունների ազգային ակադեմիա (Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Национальная академия наук Беларуси, НАН Беларуси, НАНБ) ազգային ակադեմիա Բելառուսում։
Պատմություն
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ակադեմիան տարհանվեց Ռուսաստան և այլ խորհրդային պետություններ։ Ակադեմիան մեծ նյութական վնասներ կրեց։
Պատերազմի ավարտից հետո 8 ինստիտուտներ սկսեցին իրենց գործունեությունը։ 1951 թվականին ակադեմիան ուներ 29 ենթաբաժին, 1234 հոգանոց անձնակազմ, 33 ակադեմիկոսներ։ Ակադեմիային աջակցում էր Բելառուսիայի կառավարությունը և ԽՍՀՄ-ը, ինչպես նաև Մոսկվայի, Սանկտ Պետերբուրգի և խորհրդային այլ քաղաքների առաջատար գիտական կենտրոնները։
Տարիների ընթացքում Բելառուսի գիտությունների ազգային ակադեմիան դարձել է առաջատար գիտական կենտրոն։
Գիտա-պրակտիկ կենտրոններ
Գիտա-պրակտիկ կենտրոնները ներկայացվեցին 2006 թվականին Լուկաշենկոյի հրամանագրով ։ Շեշտադրված էին երկրի տնտեսական զարգացումների կենսական խնդիրները։2006 թվականին ստեղծվեցին գյուղատնտեսության վրա կենտրոնացված կենտրոններ, հետագայում՝ էլեկտրոնային առևտրի վրա կենտրոնացված կենտրոններ։
"Belarusian Science" publishing house
Previously known as Navuka i Tekhnika ("Science and Technology").
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գիտությունների ազգային ակադեմիաներ Կատեգորիա:Բելառուսի գիտական կազմակերպություններ Կատեգորիա:Գիտությունը Բելառուսում Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ
Հեռուստատեսությունն Էստոնիայում
Հեռուստատեսությունն Էստոնիայում ստեղծվել է 1955 թվականին, երբ ԽՍՀՄ կառավարության 1953 թվականի որշմամբ ։ 2006 թ. պաշտոնապես սկսվել է թվային հեռարձակումը։ Ներկայումս հեռուստատեսությունը հանդիսանում է երկրի ամենապահանջված ԶԼՄ-ի տեսակը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հեռուստատեսություն ըստ երկրի
Չարլզ I-ը երեք կողմերից
«Չարլզ I-ը երեք կողմերից» կամ «Չարլզ I-ի եռակի դիմանկար», հոլանդացի գեղանկարիչ Անտոնիս վան Դեյքի նկարը՝ ստեղծված 1635—1636 թվականներին։ Ներկայումս նկարը Թագավորական հավաքածուի մաս է հանդիսանում ։
Նկարում երեք դիտանկյունից պատկերված է Անգլիայի թագավոր Չարլզ I Ստյուարտը։ Թագավորի պատկերը տարբերվում է հագուստի գույներով և օձիքի ժանյակի նախշով, սակայն Կապիչի միաբանության երկնագույն ժապավենը առկա է յուրաքանչյուրում ։
Դիմանկարն ստեղծվել է հետագայում Հռոմ ուղարկելու համար, որտեղ դրա հիման վրա իտալացի քանդակագործ Լորենցո Բերնինին պետք է քանդակեր թագավորի կիսանդրին։ 1638 թվականին Հռոմի պապ Ուրբանոս VIII-ը ուղարկել է քանդակը թագուհի Հենրիետա Մարիային այն հույսով, որ դա կնպաստի Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցու և Անգլիայի եկեղեցու հաշտեցմանը ։ Արքունիքում նկատել են Բերնինիի հեղինակած կիսանդրու վարպետությունը և նմանությունը։ Թագուհի Հենրիետա Մարիան հետագայում պատվիրել է իր արձանը, սակայն քաղաքացիական պատերազմի պատճառով պատվերն այդպես էլ չի կատարվել։ Հեղափոխությունից հետո Չարլզ I-ի կիսանդրին վաճառվել է, այնուհետև վերադարձվել Թագավորական հավաքածու, սակայն 1698 թվականին ոչնչացել է Ուայթհոլ պալատի հրդեհի ժամանակ։
Դիվանագիտական ներկայացուցչությունների ցանկ Հայաստանում
Այս էջը ներկայացնում է Հայաստանում գտնվող դեսպանատները և հյուպատոսարանները։ Ընդամենը 39 օտարերկրյա դեսպանություն կա Հայաստանում։
Չարլզ I-ը երեք կողմերից
Նկարը մնացել է Բերնինիի մոտ և հետագայում ժառանգություն անցել նրա ընտանիքին։ Մոտ 1802 թվականին քանդակագործի սերունդներից այն ձեռք է բերել բրիտանացի հավաքորդ Ուիլյամ Բյուկենանը։ 1822 թվականին նկարը գնվել է Թագավորական հավաքածուի լրացման համար, այժմ դիմանկարը ցուցադրվում է Վինձոր ամրոցում։
Դիվանագիտական ներկայացուցչությունների ցանկ Հայաստանում
Այցելել նաև
Կատեգորիա:Հայաստանի արտաքին հարաբերություններ Կատեգորիա:Ցանկեր:Հայաստան Կատեգորիա:Երկրների ցանկեր
Չարլզ I-ը երեք կողմերից
Ենթադրաբար նկարն ստեղծվել է 1530 թվականին Լորենցո Լոտտոյի հեղինակած եռակի դիմանկարի ազդեցությամբ ։ Իր հերթին վան Դեյքի ստեղծած դիմանկարն կարող է ազդած լինել «Կարդինալ Ռիշելյեի դիմանկարը» (1642) և Դանթե Գաբրիել Ռոսսետտիի հեղինակած «Rosa Triplex» նկարի (1874) ստեղծման վրա ։
Հետագայում մոտավորապես 1750 թվականին ստեղծվել են դիմանկարի բազմաթիվ պատճեններ, պահվում են Վիկտորիայի և Ալբերտի թանգարանի հավաքածուում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անտոնիս վան Դեյքի նկարներ Կատեգորիա:Թագավորական հավաքածուի նկարներ Կատեգորիա:1635 նկարներ
(4273) Դանհանգ
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,394053 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8514 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9367 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1353 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,266075 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,03° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1978 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Մանուշակագույն լեռան աստղադիտարանի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ռիչարդ Սթոլման
Ռիչարդ Մեթյու Սթոլման (Richard Matthew Stallman, հաճախ օգտագործվում է անվան սկզբնատառերից կազմված հապավումը՝ rms, )՝ հանդիսանում է ազատ ծրագրերի շարժման (free software movement) նախաձեռնողը և ԳՆՈՒ (GNU) նախագծի ու Ազատ ծրագրային ապահովման հիմնադրամի (Free Software Foundation) հիմնադիրը։
1983 թ. Սթոլմանը սկսեց ազատ օպերացիոն համակարգ ստեղծելու ԳՆՈՒ նախագիծը՝ իբրև գլխավոր ճարտարապետ և կազմակերպիչ։ Նշված նախագծով սկիզբ դրվեց նաև ազատ ծրագրերի շարժմանը, որը ֆորմալիզացվեց 1985 թ. Ազատ ծրագրերի հիմնադրամի ստեղծմամբ։
Նա հանդիսանում է ազատ ծրագրերի շարժման գաղափարների իրագործմանը ուղղված քոփիլեֆթ (copyleft) գաղափարի առաջամարտիկներից և մի քանի քոփիլեֆթ արտոնագրերի հիմնական հեղինակ, մասնավորապես՝ ներկայումս տարածված ԳՆՈՒ հանրային արտոնագրի (GNU General Public License)։
Սթոլմանը բավականին հայտնի ծրագրավորող է և հեղինակ այնպիսի կարևոր ծրագրերի, ինչպիսիք են Էմակսը (Emacs), ԳՆՈՒ կոմպիլյատորների հավաքածուն (GNU Compiler Collection), ԳՆՈՒ վրիպազերծիչը (GNU Debugger) և շատ այլ գործիքներ ԳՆՈՒ հիմնական գործիքների հավաքածուի (GNU Coreutils) մեջ։
1990-ական թթ. կեսերից սկսած Սթոլմանը ավելի շատ ժամանակ է հատկացնում ազատ ծրագրերի գաղափարների տարածմանը և իր տեսլականով՝ ծրագրային խոչընդոտող պատենտների ու հեղինակային իրավունքների ավելորդ ընդլայնման դեմ պայքարին։
Ռիչարդ Սթոլմանի պատվին է անվանվել (9882) Սթոլման աստերոիդը։
Այցելությունը Հայաստան
2010 թ. նոյեմբերին այցելել է Հայաստան և հանդես եկել հանրային դասախոսություններով.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Քոփիրայթի ակտիվիստներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ծրագրավորողներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գյուտարարներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ճարտարագետներ Կատեգորիա:Ամերիկացի աթեիստներ Կատեգորիա:Ամերիկացի սյունակագիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի վիպասաններ Կատեգորիա:Գիտաֆանտաստիկ գրողներ Կատեգորիա:Ամերիկացի բլոգերներ
Չհոնջու
Չհոնջու (կոր. 청주시, 淸州市,Չհոնջու-սի), Չհունչհոն-Պուկտոյի ենթակայության տակ գտնվող քաղաք, Հարավային Կորեայում։ Քաղաքը համարվում է այդ նահանգ մայրաքաղաքը։
Պատմություն
Կորեական երեք պետությունների դարաշրջանում ժամանակակից Չհոնջուի տարածքը մտել է Պեկչե պետության կազմի մեջ։ Այդ ժամանակ այդտեղ է գտնվել Սանդան (Սանդան-հյոն) տարածաշրջանը։ Նահանգի կառավարությունը 1908 թվականին տեղափոխվել է քաղաք։ Այն բանից հետո, երբ Սիլլա պետությունը Կորեական թերակղզին մտցրել է իր իշխանության ներքո՝ 757 թվականին, իրականացվել է վարչական վերափոխություն, որից հետո այդ հողերի վրա կազմավորվել է Սովոնհյոն տարածաշրջանը։ 940 թվականին Գորյո դինաստիայի ժամանակաշրջանում կազմավորվել է Չհոնջու (Չհոնջումոկ) տարածաշրջանը։ Ավելի ուշ Չոսոն դինաստիայի ժամանակաշրջանում՝ 1895 թվականին,, Չհոնջուն ստացել է շրջանի (գուն կամ կուն) կարգավիճակ։ 1905 թվականից, երբ Չհոնջուով անց է կացվեկ երկաթուղի, սկսվել է շրջանի արագ զարգացումը։ 1908 թվականին այստեղ է տեղափոխվել նահանգի կառավարությունը։ 1949 թվականին Չհոնջուն ստացել է քաղաքի (սի) կարգավիճակ ։
Աշխարհագրություն
Քաղաքը տեղակայված է Սեուլից 128 կմ դեպի հարավ-արևելք։ Սահմանակցում է Չհոնանի, Կվեսանի և Փոնինի հետ։ Քաղաքի տարածքի ամենաբարձր լեռը Ուամսանն է։ Տարածքով է անցնում Մուսիմչհոն գետը։ Քաղաքի կլիման ունի ցամաքային կլիմային բնորոշ գծեր, քան Կորեայի մնացած մասերի կլիմաները։ Միջին տարեկան ջերմաստիճանը 11,6 ℃ է, ինչը 0,6 ℃ բարձր է երկրի միջին ջերմաստիճանից։ Տեղումների տարեկան միջին քանակը կազմում է 1200մմ, տեղումների մեծ մասը տեղում է հունիսից սեպտեմբեր ընկած ժամանակում՝ անձրևային եղանակներին ։
Վարչական բաժանում
Չհոնջուն վարչականորեն բաժանված է 4 գուերի (կուերի).
Տնտեսություն
Քաղաքում կա 414 ձեռնարկություն։ Չհոնջու միջազգային օդանավակայանն ապահովում է ներքին և միջազգային թռիչքներ։ Օդանավակայանի ընդհանուր ուղևորաշրջանառությունը տարեկան կազմում է ավելի քան 2 միլիոն մարդ։ 1980-ական թվականներին կառուցվել է Չհոնջու արդյունաբերական համալիրը, որի ընդհանուր մակերեսը կազմում էր ավելի քան 4 միլիոն մ²։ Համալիրի հիմնական արդյունաբերություններն են սննդի, տեքստիլ, քիմիական և կիսահաղորդչային արդյունաբերությունները։ Ընդհանուր առմամբ համալիրում աշխատում է շուրջ 30 հազար մարդ ։
Սպորտ
2010 թվականի հուլիսի 4-ից 8-ը տեղի ունեցող թեկվոնդոյի աշխարհի XV և IX ITF առաջնությունները անց են կացվել Չհոնջու քաղաքում։ Այս իրադարձությանը նախորդել է Կորեայի դասական թաեկվոնդոյի բաց միջազգային XI փառատոնը, որը շարունակվել է 2010 թվականի հունիսի 30-ից հուլիսի 4-ը։
Քաղաք-եղբայրներ
Չհոնջուն ունի քույր քաղաքներ.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բնակավայրեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հարավային Կորեայի քաղաքներ
Դուգլաս շրջան (Կանզաս)
Դուգլաս շրջան (Douglas County), ԱՄՆ Կանզաս նահանգի 105 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.184 կմ² է, բնակչությունը՝ 99.962 մարդ (2000 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Լոուրենս բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1855 թ.։
Կատեգորիա:Կանզասի շրջաններ
Չապաևի փողոց (Կրասնի Սուլին)
Չապաևի փողոց (Улица Чапаева), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքում։ Անվանվել է խորհրդային ռազմական գործիչ, Կարմիր բանակի հրամանատար, Առաջին համաշխարհային և Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակից Վասիլի Իվանովիչ Չապաևի (1887-1919) պատվին։ Սկիզբ է առնում Կունդրյուչյա գետի մոտից և, ձգվելով նրան զուգահեռ, ավարտվում` թիվ 64 բնակելի շենքի մոտ։ Երկարությունը 480 մետր է։
Նկարագրություն
Կրասնի Սուլին քաղաքի Չապաևի փողոցը սկսվում է Կունդրյուչյա գետի մոտից, հատում է Գոռնյացկայա փողոցը և, ձգվելով գետին զուգահեռ, ավարտվում` թիվ 64 բնակելի շենքի մոտ։ Զուգահեռ է Օգորոդնայա փողոցին։ Կարճ փողոց է. երկարությունն ընդամենը 480 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 49 շինություն։
Չապաևի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 346359։
Փողոցն անվանվել է խորհրդային ռազմական գործիչ, Կարմիր բանակի հրամանատար, Առաջին համաշխարհային և Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակից Վասիլի Իվանովիչ Չապաևի (1887-1919) պատվին։ 1919 թվականի սեպտեմբերի 5-ի գիշերը սպիտակգվարդիականները հանկարծակի հարձակվել են Չապաևի դիվիզիայի շտաբի վրա։ Նա իր զինակիցների հետ արիաբար կռվել է մինչև վերջին փամփուշտը, այնուհետև վիրավոր փորձել է լողալով անցնել Ուրալ գետը, սակայն խփվել է և զոհվել։ Պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի շքանշանով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կրասնի Սուլինի փողոցներ
Անի Փաշայան
Փաշայան, հայ գրականագետ, այվազյանագետ, խմբագիր, լրագրող, բանասիրական գիտությունների թեկնածու (2007), ԱՄՆ-ի հայ գրողների միության պատվավոր անդամ, Հանրային խորհրդի մշակույթի ենթահանձնաժողովի անդամ։
Կենսագրություն
Ծնվել է Երևանում, մտավորականների ընտանիքում։ Բնագիտության պատմաբան Ասատուր Փաշայանի դուստրն է, արևելագետ Արաքս Փաշայանի քույրը։ Ավարտել է Երևանի Հրանտ Մաթևոսյանի անվան միջնակարգ դպրոցը։ Սովորել և ավարտել է Երևանի Առնո Բաբաջանյանի անվան երաժշտա-մանկավարժական ուսումնարանի դաշնամուրային բաժինը։ 1994 թ. ավարտել է ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետը, այնուհետև սովորել է ասպիրանտուրայի լեզվաբանության բաժնում։ 1995 թվականից աշխատել է Երևանի Մխիթար Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանի հայոց լեզվի և բժշկական տերմինաբանության ամբիոնում՝ որպես ավագ դասախոս։ 2002 թվականից Հայ-ռուսական (Սլավոնական) համալսարանի հայագիտության ամբիոնի դոցենտ է։ 2007-ին ԳԱԱ Մանուկ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտում պաշտպանել է գիտական ատենախոսություն՝ «Աղասի Այվազյանի արձակի արվեստը»՝ ստանալով բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ Երկու մենագրության և մեկ տասնյակիցից ավելի գիտական հոդվածների հեղինակ է։ Գիտական աշխատանքները նվիրված են գրականության տեսական հարցերին, մասնավորապես ժամանակակից գրականության խնդիրներին, Աղասի Այվազյանի ստեղծագործությունների քննությանը, ինչպես նաև լեզվաբանության տարբեր բաժիններին։ Հանդես է եկել պարբերական մամուլում։ Հոդվածները հիմնականում լույս են տեսել ««Հանդես Երևանի համալսարանի», «Նոր-Դար», «Նորք», «Կանթեղ», «Անդին» գրական ամսագրերում, «Գրական թերթում», «Ազգ» օրաթերթում։
Մասնակցել է բազմաթիվ միջազգային գիտաժողովների։ Կազմել և խմբագրել է 30-ից ավելի գեղարվետական և գիտական գրքեր, բանաստեղծական ժողովածուներ, վեպեր, գրել գեղարվեստական գրքերի առաջաբաններ։ Որպես երաժշտագետ՝ խմբագրել է յոթ հատորից բաղկացած ‹‹Գրպանի երգարանը››:
2004 թվականին լույս է տեսել «Գիտության և ոգու ասպետը» մենագրությունը՝ նվիրված ակադեմիկոս, հասարակական գործիչ Էմիլ Գաբրելյանի կյանքին և գործունեությանը, որ նաև անդրադարձ է Հայաստանի բժշկական, քաղաքական և մշակութային կյանքին։