Ֆրանսիայի_պատմություն
Ֆրանկական պետություն
476 թվականին, երբ Օդոակրը գահընկեց է անում Հռոմուլոս կայսրին, Արևմտյան Հռոմեական կայսրությունը ուներ չնչին ռազմական, քաղաքական և տնտեսական ներուժ և չէր վերահսկում կայսրության մեծ մասին, որոնք ֆիկտիվ կերպով կոչվում էին հռոմեական ։ Նվաճելով կայսրությունը, բարբարոսները ստեղծում են սեփական իշխանությունը կայսրության մեծ մասում ։ Նորաստեղծ պետությունների շարքում առանձնանում էր Ֆրանկական պետությունը, որն ստեղծվում է ժամանակակից Ֆրանսիայի տարածքում։ Այն ձևավորվում է 481 թվականին, սակայն սկզբնական շրջանում որոշակի կախվածություն է ունենում Հռոմից։ 486 թվականին ֆրանկների առաջնորդ Քլոդվիգ I-ը Սուսասոնի ճակատամարտում ջախջախում է կայսերական բանակին և ոչնչացնում Գալիայի տարածքում գտնվող վերջին հռոմեական հենակետերը  ։ Այս հաղթանակից հետո Քլոդվիգին հնարավորություն է ընձեռվում իր իշխանությունը տարածել հյուսիսում գտնվող Սոմ գետից մինչև Լուար գետն ընկած տարածքների վրա։ Քլոդվիգը միավորում է երկրի բոլոր ներքին հողերը՝ Գալիայի դուրս վռնդելով ոչ միայն հռոմեացիներին, այլ նաև 496 թվականին ալեմաններին , իսկ 507 թվականին՝ վեստգոթերին ։ Քլոդվիգի օրոք քրիստոնեությունն ընդունվում է, որպես Ֆրանկական պետության պաշտոնական կրոն , իսկ լատիներենն ու ֆրանկերենը՝ պաշտոնական լեզուներ ։ Նրա կառավարման տարիներին թագավորական նստավայրը տեղափոխվում է Փարիզ ՝ ժամանակակից Ֆրանսիայի մայրաքաղաք։ Նա ամրապնդում է թագավորական իշխանությունը և այն դարձնում ժառանգական։ Քլոդվիգը կարգադրում է գրի առնել սալիական ֆրանկների սովորույթային իրավանորմերը, որի արդյունքում կազմվում է Սալիական դատաստանագիրքը  ։ Դրանով բնակչությունը բաժանվում էր ֆրանկների և տեղաբնիկների։ Տեղական բնակչությանն էլ բաժանում էր երեք խավի՝ խոշոր հողատերեր, մանր հողատերեր և հողազուրկ մարդիկ։ Վերջինս նաև հիմնադրում է Ֆրանկական պետության առաջին արքայատոհմը՝ Մերովինգների դինաստիան ։ 511 թվականին Քլոդվիգը մահանում է և ֆրանկական գահը մնում է թափուր   ։ Մերովինգ թագավորները Ֆրանկական պետության տարածքները ընդարձակում են մինչև Ալպյան լեռներ և Դնեպրի ավազան ։ Տերության մայրաքաղաքը եղել է Աախենը ։ Այս ժամանակաշրջանում Արաբական խալիֆայության գլուխ կանգնած էր Օմայյան արքայատոհմը։ Դեռևս  8-րդ դարի սկզբին Աբդ ալ-Մալիքի որդի և հաջորդ Վալիդը 711-716 թվականներին նվաճել էր Իսպանիան՝ Պիրենեյան թերակղզին և ժամանակակից Ֆրանսիայի հարավային սահմանները ։ Մուսուլմաններին Եվրոպայից վտարելու համար ֆրանկնարի մայորդոմ Կառլոս Մարտելը 732 թվականին մեծ բանակ է հանում Աբդուլ Ռահման իբն Աբդելլահի դեմ ։ Ֆրանկական և արաբական զորքերը բախվում են Տուր քաղաքի շրջակայքում։ 732 թվականի հոկտեմբերին տեղի է ունենում Պուատիե հերոսամարտը  , որտեղ ֆրանկները վռնդում են արաբներին Եվրոպայից՝ ազատագրելով ոչ միայն Սեպտիմանիայի երկրամասը, այլև Իսպանիայի մերձակա տարածքները։ 437-743 թվականներին Ֆրանկական պետությունները կտրուկ թուլանում է։ Վերջին Մերովինգյան թագավորները, որոնք հայտնի են որպես «ծույլ թագավորներ», կառավարում էին երկիրը միայն անվանապես։ Իրական իշխանությունը կենտրոնացած էր մայորդոմների ձեռքում։ Երբ 737 թվականին Թեուդերիկ IV-ը մահանում է, մայորդոմ Կառլոս Մարտելը թողնում է գահը թափուր և շարունակում կառավարել մինչև իր մահը՝ 741 թվականը։ Վերջինիս որդին՝ Պիպին Կարճահասակը, 743 թվականին վերականգնում է Մերովինգյան հարստությունը՝ թագադրելով Քիլդերիկ III-ին, սակայն 751 թվականին գահընկեց է անում նրան և ինքը դառնում թագավոր՝ Ֆրանկական պետությունում սկիզբ դնելով Կարոլինգների հարստությանը ։ Մերովինգները Ֆրանկիայում տիրում են մինչև 751 թվականը։ Փաստացիորեն, Պիպինը բազմելով Ֆրանկական պետության գահին ոչ թե շարունակում է մերովինգների գործը, այլև ստեղծում նոր արքայատոհմ ։ 754-755 թվականներին Պիպինը կազմակերպում է ալպիական արշավանք՝ Իտալիայի լանգոբարդներին ծնկի բերելու նպատակով։ 756 թվականին նա վերստին ռազմախուժում է Ապենինյան թերակղզու տարածք ։ Այս անգամ նրան աջակցում էր նաև Բավարիայի դուքսը։ Պիպինի կյանքի վերջին տարիներին Աքվիտանիան կռվախնձոր է դառնում Ֆրանկական պետության և հարևանների միջև։ Հաղթելով սաքսերին՝ Պիպինը հաստատում է իր դիրքերը տարածաշրջանում և 760 թվականին պատերազմ հայտարարում Աքվիտանիայի դքսությանը։ 761 թվականին պատերազմն ավարտվում է ֆրանկների հաղթանակով։ 768 թվականին Պիպին Կարճահասակը մահանում է և սեպտեմբերի 24-ին նրան փոխարինում է Կառլոս I-ը, ով Պիպինի ավագ որդին էր։ Նրա անունով Պիպինների հարստությունը սկսում է է կոչվել Կարոլինգյան։ Կառլոսը «Մեծ» է հորջորջվել դեռևս կենդանության օրոք՝ լինելով մարդկության պատմության ամենահեղինակավոր կայսրերից մեկը։ Շարունակելով հոր՝ Պիպին Կարճահասակի պատերազմները լանգոբարդների դեմ, նա երկու արշավանք է կազմակերպում դեպի Իտալիա ։ Այդ ընթացքում նա գերի է վերցնում լանգոբարդների արքային և երկրի հյուսիսային շրջանները միացնում իր թագավորությանը։ 789 թվականին նա պաշտպանում է իր երկիրը սլավոնական ցեղերի ոտնձգություններից ։ Նշանվոր էր Կառլոսի մղած մարտերն ընդդեմ Իսպանիայում վերստին հաստատված արաբների։ 793 թվականին ֆրանկների հեծելազորը ջախջախում է օմայյան բանակին և երկրից դուրս վռնդում Կորդովայի խալիֆին։ 800 թվականին Ֆրանկական պետությունում տեղի է ունենում դարակազմիկ մի իրադարձություն. մայորդոմ Կառլոսը թագադրվում է կայսերական թագավոր և վերջ դնում Ֆրանկիայի պատմության թագավորական փուլին ։ Ֆրանկական թագավորությունը վերածվում է ընդարձակ կայսրության։ Կայսր հռչակվելուց հետո Կառլոս Մեծն ամրապնդում է երկրի սահմանները։ Նա վերջնականապես Իսպանիայից դուրս է մղում արաբներին, իսկ հյուսիսային Իսպանիան՝ Բարսելոնա կենտրոնով, անցնում է Ֆրանկական կայսրությանը։ Արաբներին Պիրենեյներում մնում է միայն Գրանադան, որն ազատագրվում է Ռեկոնկիստայի ընթացքում։ Կառոս Մեծի մղած պատերազմներից ամենաերկարատևը Սաքսոնիայի նվաճումն էր, որը տևում է ավելի քան 30 տարի։ 804 թվականին սաքսերը նահանջում են և անձնատուր լինում ֆրանկների կայսերական բանակին։ Հաջորդիվ նա ձեռնամուխ է լինում Բավարիայի գրավմանը։ Գահակալության վերջին տարիներին նրա իշխանությունը տարածվում էր ամբողջ Կենտրոնական և Արևմտյան Եվրոպայի վրա՝ Հյուսիսային ծովից մինչև Միջերկրական և Ատլանտյան օվկիանոսից մինչև Ադրիատիկ ծովի արևելյան ափը։ Կառլոսը արշավանքներ է կատարել Իսպանիա և Արևելյան Եվրոպա, իսկ Բալկաններում մոտեցել է անմիջականորեն Բյուզանդական կայսրության տիրույթներին։ 814 թվականին Կառլոսը մահանում և գահընկեց է արվում ։ Կառլոսի մահից հետո երկրում բռնկվում են գահակալական կռիվներ։ Վերջինիս օրինական ժառանգները պայքար են սկսում ֆրանկական գահի համար։ Նրան փոխարինում է իր որդին՝ Լյուդովիկոս Բարեպաշտը , ով չի կարողանում պահպանել հոր ստեղծած աշխարհակալ տերությունը։ 843 թվականին Լյուդովիկոս Բարեպաշտը ստիպված է լինում երկիրը կիսել իր երկու եղբայրների հետ  ։ Վերդենի դաշնագրով Ֆրանկական կայսրության տարածքը տրոհվում է ։ Այս պայմանագիրը հող է նախապատրաստում ապագա Ֆրանսիա, Գերմանիա և Իտալիա պետությունների կազմավորման համար  ։ Վերդենի դաշնագրով Արևմտաֆրանկական (ֆրանսիական) հիմնական տարածքի մեջ էին մտնում Նեյստրիայի, Աքվիտանիայի, Բուրգունդիայի, Վասկոնիայի, Սապտիմանիայի մարզերը և Իսպանիայի մարկան, որը հանդես էր գալիս որոշակի ինքնավարությամբ  ։ Թագավորության մայրաքաղաքը Փարիզն էր։ Այս պառակտումը վատ է անդրադառնում երկիրը կառավարող Կարոլինգների վրա։ 987 թվականին Լյուդովիկոս V Ծույլը գահընկեց է արվում՝ Ֆրանսիայում վերջ դնելով Կարոլինգների արքայատոհմի գերիշխանությանը։