cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կլիմայական փոփոխությունները Աֆրիկայում
Ազդեցություններ առողջության վրա
Աֆրիկյան երկրներն ունեն աշխարհում ոչ այդքան արդյունավետ հանրային առողջապահական համակարգերը։ Վարակիչ հիվանդությունների ծանրաբեռնվածությունը, ինչպիսիք են մալարիան, շիստոսոմիազը, դենգե տենդը, մենինգիտը, որոնք զգայուն են կլիմայական ազդեցությունների նկատմամբ, ամենատարածված հիվանդություններն են Աֆրիկայի ենթասահարյան տարածաշրջանում։ Օրինակ՝ մալարիայի համաշխարհային դեպքերի տարեկան 90 տոկոսը Աֆրիկայում է հայտնաբերվում։ Կլիմայի փոփոխությունները ազդում են  վարակիչ հիվանդությունների տարածման վրա, ինչպես նաև փոխում են մարդկանց տրամադրվածությունը այդ վարակների նկատմամբ։ Ըստ IPCC-ի վեցերորդ գնահատման հաշվետվության՝ կլիմայի փոփոխությունը զգալի վտանգ է ներկայացնում տասնյակ միլիոնավոր աֆրիկացիների առողջության վրա, քանի որ նրանք այդ ընթացքում ոչ նոռմալ ջերմաստիճան են ունենում, էքստրեմալ եղանակի, ինչպես նաև վարակիչ հիվանդությունների տիրույթի ու փոխանցման բարձր մակարդակի արդյունքում։ Կլիմայի փոփոխությունը, որը հանգեցնում է ջերմաստիճանի բարձրացման, փոթորիկների, երաշտների և ծովի մակարդակի բարձրացմանը, կազդի վարակիչ հիվանդությունների տարածման  վրա որն էլ իր հերթին կարող է տարածվել  ամբողջ աշխարհում։ 2021 թվականի հուլիսին Պարենի համաշխարհային ծրագիրը (ՊՀԾ) մեղադրեց հարավային Մադագասկարում շարունակվող պարենային ճգնաժամին, քանի որ այն պայմանավորված է բացառապես կլիմայի փոփոխությամբ, այլ ոչ թե պատերազմով կամ հակամարտությամբ։ Եվ արդյունքում  կլիմայի փոփոխության հետևանքով առաջացած առաջին սովը.
Մալարիա
Աֆրիկայում մալարիան շարունակում է կտրուկ ազդեցություն ունենալ բնակչության վրա։ Քանի որ կլիմայի փոփոխությունը ևս շարունակական բնույթ են կրում, մալարիայի բարձր ռիսկայնությամբ հատուկ տարածքներերի բնակիչները կտեղափոխվեն ափամերձ Արևմտյան Աֆրիկայից դեպի Կոնգոյի Դեմոկրատական ​​Հանրապետության և Ուգանդայի միջև ընկած տարածք, որը հայտնի է որպես Աֆրիկյան լեռնաշխարհ։ Աֆրիկյան լեռնաշխարհում մալարիայի փոխանցման փոփոխվող տեմպերը ուսումնասիրելիս գիտական ​​սահմանափակումները համեմատվում են կլիմայի փոփոխության հետ։ Թեև ջերմաստիճանի փոփոխությունները ցույց են տալիս, որ ջերմաստիճանի բարձրացման և մալարիայի փոխանցման աճի միջև կապը մեծ է, սահմանափակումներ դեռ կարող են լինել։ Բնակչության ապագա տեղաշարժերը, ազդում են բնակչության խտության վրա, ինչպես նաև մոծակների փոփոխության վրա
Հարմարվողականություն
Եվրոպական միության նույնպես աջակցում է Աֆրիկայի հարմարվողականության նախաձեռնությունը։   Եվրոպական միությունը համագործակցել է Աֆրիկյան միության հետ կայուն ռեսուրսների կառավարման, շրջակա միջավայրի ճկունության և կլիմայի փոփոխության մեղմացման խթանման և բարելավման գործերում։ Տարածաշրջանային մակարդակով Աֆրիկայում հարմարվողականությանն աջակցող տարածաշրջանային քաղաքականություններն ու գործողությունները դեռ սկզբնական փուլում են գտնվում։ IPCC-ի Հինգերորդ գնահատման զեկույցը (AR5) ընդգրկում կլիմայի փոփոխության տարբեր տարածաշրջանային գործողությունների ծրագրերի օրինակներ, ներառյալ Հարավային Աֆրիկայի զարգացման համայնքի (SADC) և Վիկտորիա լճի ավազանի կոմիտեի կողմից մշակված ծրագրերը։ Ազգային մակարդակում շատ վաղ հարմարվողականության նախաձեռնություններ համակարգվել են Գործողությունների ազգային հարմարվողականության ծրագրերի (NAPAs) կամ Կլիմայի փոփոխության արձագանքման ազգային ռազմավարությունների (NCRS) շնորհիվ։ Իրականացումը դանդաղ է տեղի ունենում, սակայն, կարող ենք ասել որ այդ ընթացքում գրանվել են  տարբեր հաջողություննոր ։
Եվրոպական միությանները նույնպես խրախուսում են Աֆրիկայի հարմարվողականության նախաձեռնությունը։ Եվրոպական միություն Ենթազգային մակարդակում շատ նահանգային իշխանությունները մշակում են նաև իրենց սեփական ռազմավարությունը այս գործում, օրինակ՝ Արևմտյան Քեյփի Կլիմայի փոփոխության արձագանքման ռազմավարությունը։ Այնուամենայնիվ, պլանների իրականացման համար մատչելի տեխնիկական կարողությունների և ռեսուրսների մակարդակները սովորաբար ցածր են։ Աֆրիկայում զգալի ուշադրություն է դարձվում նաև համայնքի վրա հիմնված այս հարմարվողականության ծրագրերի ստեղծման վրա։ Կա խորը համաձայնություն, որ տեղական մակարդակի հարմարվողականության աջակցությունը լավագույնս ձեռք է բերվում՝ սկսելով առկա տեղական հարմարվողական կարողություններից և  ներգրավվելով գիտելիքների և փորձի հետ ։ IPCC-ն ընդգծում է Աֆրիկայում արդյունավետ հարմարվողականությունը խթանելու մի շարք հաջող մոտեցումներ՝ նախանշելով հինգ ընդհանուր և կարևոր սկզբունքներ։
Արժույթի միջազգային հիմնադրամի (ԱՄՀ) տվյալներերի համաձայն՝ Ենթասահարյան Աֆրիկան ամեն տարի պահանջում է 30–50 մլրդ դոլար լրացուցիչ ֆինանսավորում՝ կլիմայի փոփոխության հետևանքներին հարմարվելու համար։ Համաձայն Եվրոպական ներդրումային բանկի «Աֆրիկայում բանկինգ 2021» ուսումնասիրության, աֆրիկյան հաստատությունները ավելի շատ են գիտակցում կլիմայի փոփոխության հետևանքով տեղի ունեցող վտանգները լուծելու անհրաժեշտությունը և սկսում են կապիտալացնել կանաչ ֆինանսավորման հնարավորությունները։ Օրինակ,  ըստ հետազոտության հարցված բանկերի 54%-ը կլիմայի փոփոխությունը համարում էր ռազմավարական մտահոգություն, իսկ ավելի քան 40%-ի մոտ մարդիկ կենտրոնանում էին կլիմայի հետ կապված կարևորությունների վրա։ Ենթասահարյան աֆրիկյան բանկերը մեծացնում են իրենց թվային առաջարկները, ինչն իր հերթին արագացրել է COVID-19 համաճարակը։ Հարցված բանկերի մեծամասնությունը նշել է, որ համաճարակը արագացրել է թվային փոխակերպումը, և որ այդ տեղաշարժը մշտական ​​բնույթ է կրելու  ։
Աղքատներն ու խոցելի խմբերն առավել ենթակա են այս հարցին, որոնցից ամենաշատը տուժելու են աշխատանքային միգրանտները, փախստականները և այլ խմբերը։ Մեկ շնչին ընկնող ՀՆԱ-ն, ամենայն հավանականությամբ, չի իրականացվի  մինչև 2019 թվականը, քանի որ ռիսկերը թեքվում են դեպի ներքև, և ճգնաժամը կարող է հակադարձել աղքատների թվի կանխատեսվող անկմանը, ըստ ԱՄՀ-ի։ Նախաճգնաժամային կանխատեսումների համեմատ՝ սա կարող է հանգեցնել նրան, որ մինչև 2021 թվականը Ենթասահարյան Աֆրիկայում լրացուցիչ 30 միլիոն մարդ ապրի ծայրահեղ աղքատության մեջ, ինչպես նաև լրացուցիչ ինը միլիոն մարդ Մերձավոր Արևելքում և Հյուսիսային Աֆրիկայում ։
Հյուսիսային Աֆրիկայի հարմարվողականության միջոցառումներ
Հյուսիսային Աֆրիկայում գլխավոր հարմարվողականությունները առնչվում են ջրի սակավության բարձր ռիսկի հետ (կլիմայի փոփոխության համակցությամբ, որն ազդում է ջրի հասանելիության և պահանջարկի ավելացման վրա)։ Ջրի ցածր հասանելիությունը, իր հերթին, փոխազդում է ջերմաստիճանի բարձրացման հետ՝ ստեղծելով ցորենի արտադրության հարմարվողականության անհրաժեշտություն և ժամանակի ընթացքում փոփոխվող հիվանդությունների ռիսկը (օրինակ՝ լեյշմանիոզից)։ Կառավարության գործողությունների մեծ մասը ուղղված են ջրամատակարարման կողմում հարմարվողական կենտրոնի գործունեությանը, օրինակ՝ աղազերծման, միջավազանային փոխանցումների և ամբարտակների կառուցման գործողությունները։ Հայտնի է նաև, որ միգրացիան գործում է որպես հարմարվողականություն Հյուսիսային Աֆրիկայի անհատների և տնային տնտեսությունների համար։
Արևմտյան Աֆրիկայի հարմարվողականության միջոցառումներ
Ջրի առկայությունը առանձնահատուկ վտանգ է ներկայացնում Արևմտյան Աֆրիկայում, որտեղ ծայրահեղ իրադարձությունները, ինչպիսիք կարող են լինել երաշտը, հանգեցնում են մարդասիրական ճգնաժամերի՝ կապված շարունակական սովի, պարենային անապահովության, բնակչության տեղահանման, միգրացիայի և հակամարտությունների ինչպես նաև անապահովության հետ։ Հարմարվողականության ռազմավարությունները կարող են լինել բնապահպանական, մշակութային/ագրոնոմիական և տնտեսական։ Հարմարվողականության ռազմավարություններն ակնհայտ են և տեսանելի գյուղատնտեսության ոլորտում, որոնցից մի քանիսը մշակվել կամ առաջ են մղվել պաշտոնական հետազոտական ​​կամ փորձարարական կայանների կողմից։ Գանայի հյուսիսում նկատված բնիկ գյուղատնտեսական հարմարեցումները կապված են բերքի հետ, հողի հետ կամ կարող են ներառել մշակութային տարրեր։ Անասնաբուծության վրա հիմնված գյուղատնտեսական ադապտացիաները ներառում են ռազմավարություններ, ինչպիսիք կարող  են լինել անասուններին կերակրելու համար կերի քանակի ճշգրտումը, անասուններին սուղ սեզոնի ընթացքում կերակրելու համար բավականաչափ կերի պահպանումն, վերքերը բուժել որոշ ծառերի կեղևների լուծույթով և պահել տեղական ցեղատեսակներ, որոնք արդեն հարմարեցված են հյուսիսային Գանայի կլիմայական պայմաններին, և ինչպես նաև անասնաբուծության տեխնոլոգիաները՝ ներառյալ, առողջությունը, կեր/սնուցումը և բնակարանային պայմանները։ Հարմարվողականության ռազմավարությունների ընտրությունը և ընդունումը կախված է ժողովրդագրականմի շարք  գործոններից, ինչպիսիք են տնային տնտեսության, տարիքը, սեռը և տնային տնտեսության ղեկավարի կրթությունը. տնտեսական գործոններ, ինչպիսին կարող են լինել եկամտի աղբյուրը,ֆերմայի չափը,հարմարվողականության տարբերակների իմացություն, և ապագա հեռանկարների ակնկալիքը։
Արևելյան Աֆրիկայի հարմարվողականության միջոցառումներ
Արևելյան Աֆրիկայում հարմարվողականության տարբերակները բազմազան են, ներառյալ կլիմայական տեղեկատվության բարելավումը, գյուղատնտեսության և անասնաբուծության ոլորտում գործողությունները և ինչպես նաև ջրի ոլորտը։ Կլիմայի և եղանակի տվյալների, եղանակի կանխատեսումների և կառավարման այլ գործիքների ավելի լավ կիրառումը հնարավորություն է տալիս ժամանակին տեղեկացնել և պատրաստ լինել որ կարող են գործ ունենալ այնպիսի ոլորտների հետ, ինչպիսիք են գյուղատնտեսությունը, որոնք ևս կախված են եղանակի արդյունքներից։ Սա նշանակում է որ պետք է լավ յուրացվեն հիդրոօդերևութաբանական տեղեկատվության և վաղ նախազգուշացման համակարգերը։ Կա հստակ կարծիք, որ բնիկ համայնքները գիտելիք ունեն պատմական կլիմայական փոփոխությունների վերաբերյալ շրջակա միջավայրի նշանների միջոցով (օրինակ՝ որոշ թռչունների, թիթեռների տեսքը և միգրացիան), և այդպիսով բնիկ գիտելիքների խթանումը համարվում է հարմարվողականության կարևոր ռազմավարություներից մեկը։
Իսկ ինչ վերաբերում է անասնաբուծության ոլորտին՝ հարմարվողականության տարբերակները ներառում են արտադրության կառավարումը էկոհամակարգերում հողի և արոտավայրերի կայուն կառավարման շնորհիվ։ Սա ներառում է խոտի և անասնակերի արտադրության մեթոդների խթանում, օրինակ՝ ոռոգման և թափոնների մաքրված ջրի օգտագործման միջոցով, ինչպես նաև խոտի պահեստավորման վրա ներդրումներ կատարելու վրա՝ չոր սեզոններին օգտագործելու համար։ Անասուն պահելը համարվում է ավելի շուտ ապրուստի միջոց, քան տնտեսական գործունեություն։ Ամբողջ Արևելյան Աֆրիկայի երկրներում, պնդում են, որ անասունների առևտրայնացման խթանումը հարմարվողական տարբերակ կարող է լինել։ Սա ներառում է անասնաբուծական կերերի արտադրության տնտեսական մոդելների ընդունում, խթանում է անասնաբուծական արտադրանքի պահանջարկը, ինչպիսիք են միսը, կաթը և կաշին և և որոնք կարող են  բիզնեսը զարգացնելու միջոց դառնալ։ Ջրի ոլորտում, տարբերակները ներառում են ջրի արդյունավետ օգտագործումը տնային տնտեսությունների, կենդանիների և արդյունաբերական սպառման համար և միևնույն ժամանակ  ջրի աղբյուրների պաշտպանությունը։ Արշավներ են իրականացվել, ինչպիսիք են ջրահավաք ավազաններում  ծառեր տնկելը, ջրհավաք ավազանների մոտ մարդկանց գործունեությունների վերահսկելը, հատկապես հողագործությունը և, իրականացվել են ջրային ռեսուրսների պաշտպանությանը և համայնքների համար ջրի հասանելիություունը որոքն կարող են ապահով նրանց կլիմայան բարդ ժամանակներում։
Կոմորյան Կղզիներ – «NAPA-ն Աղքատության հաղթահարման ռազմավարական փաստաթղթի (ԱՀՌԾ) գործառական տարբերակն է, քանի որ այն հարմարվողականության առաջնահերթությունների թվում ներառում է գյուղատնտեսությունը, ձկնորսությունը, ջուրը, բնակարանային պայմանները, առողջապահությունը, բայց նաև զբոսաշրջությունը՝ անուղղակի կերպով՝ ավազանի վերակառուցման միջոցով,լանջերը և հողերի էրոզիայի դեմ պայքարը» "
Քենիան 2016թվականին հրապարակեց Կլիմայի փոփոխության մասին օրենքը, ., որը հաստատում է ազգային և շրջանային կառավարությունների, մասնավոր տարածքների, քաղաքացիական հասարակության կողմից կլիմայի փոփոխության դիմացկունությունը և ցածր ածխածնային զարգացումը կայուն ինչպես նաև զարգացման համար մեխանիզմների մշակումը, կառավարումը, ներդրումը և կարգավորումը վերահսկելու իրավասությունը։
Կենտրոնական Աֆրիկայի հարմարվողականության միջոցառումներ
Անգոլա – «Ադապտացիոն գործողությունների ազգային ծրագրերի նպատակն է բացահայտել և հաղորդել երկրի հրատապ և անմիջական կարիքները՝ կապված կլիմայի փոփոխության հարմարվողականության հետ, բարձրացնել Անգոլայի դիմադրողականությունըկլիմայի փոփոխության նկատմամբ՝ ապահովելու աղքատության կրճատման ծրագրերը, ինչպես նաև կայուն զարգացման նպատակները և կառավարության կողմից հետապնդվող Հազարամյակի զարգացման նպատակները»։
Հարավային Աֆրիկայի հարմարվողականության միջոցառումներ
Մի քանի նախաձեռնություններ են եղել տեղական, ազգային և տարածաշրջանային մասշտաբներով, որոնք ուղղված են կլիմայի փոփոխության ամրապնդմանը։ Դրանցից մի քանիսն են՝ Կլիմայի փոփոխության տարածաշրջանային ծրագիր։ Հարավային Աֆրիկան 2012 թվականի ապրիլից մինչև 2014 թվականի հունիսը ​​իրականացրել է երկարաժամկետ հարմարվողականության սցենարների առաջատար հետազոտական ​​ծրագիրը (LTAS) : Այս հետազոտությունը նաև պատրաստեց տեղեկատվական թերթիկներ և տեխնիկական զեկույցներ, որը վերնագրված է «Կլիմայի փոփոխության հարմարվողականության հեռանկարները Հարավային Աֆրիկայի զարգացման համայնքի համար (SADC))»։
Մադագասկար –Հարմարվողականության առաջնահերթ ոլորտներն են՝ գյուղատնտեսությունը և անասնաբուծությունը, անտառային տնտեսությունը, հանրային առողջապահությունը, ջրային ռեսուրսները և ափամերձ գոտիները։
Մալավի– սահմանում է հետևյալը որպես հարմարվողականության համար առաջնահերթ գործողություններ. «Կլիմայի փոփոխության նկատմամբ համայնքի դիմադրողականության բարելավումը կայուն գյուղական կենսագործունեության զարգացման միջոցով, Վերին և Ստորին Շիրի հովիտների ջրհավաք ավազանների, անտառների վերականգնումը՝ տիղմը և դրա հետ կապված ջրի հոսքի խնդիրները նվազեցնելու համար, ինչպես նաև գյուղատնտեսական արտադրանքի բարելավում։ Անկանոն անձրևներ և փոփոխվող կլիմայական պայմաններ, Մալավիի պատրաստվածության բարելավում երաշտներին և ջրհեղեղներին դիմակայելու համար և բարելավելու Մալավիի վաղ կանխատեսման հնարավորությունը  որոշումներ կայացնելու և Մալավի լճի և լճափնյա տարածքների ռեսուրսների կայուն օգտագործումը»։
Մավրիկիոս – Հարմարվողականությունը պետք է ներառի հետևյալ ոլորտները։ ափամերձ ռեսուրսներ, գյուղատնտեսություն, ջրային ռեսուրսներ, ձկնաբուծություն, առողջություն և բարեկեցություն, հողօգտագործման փոփոխություն և անտառային տնտեսություն և կենսաբազմազանություն
Մոզամբիկ – «Առաջարկվող հարմարվողականության նախաձեռնությունները ուղղված են տնտեսական և սոցիալական զարգացման տարբեր ոլորտներին դրանց խթանման,բարելավման վրա և նախանշում են բնական աղետների ազդեցության նվազեցման, կլիմայի փոփոխությանը հարմարվողական միջոցների ստեղծման, բարձր անապատացման և ափամերձ գոտիներում հողի էրոզիայի դեմ պայքարի հարմարվողականություն, անտառների վերականգնման հետ կապված նախագծեր։ Եվ ջրային ռեսուրսների կառավարում»։
Ռուանդա մշակել է Գործողությունների ազգային հարմարվողականության ծրագիրը (NAPA 2006), որը պարունակում է տեղեկատվություն՝ ազգային քաղաքականություն մշակողներին և պլանավորողներին ուղղորդելու կարևոր և էական  տնտեսական ոլորտներում առաջնահերթ խոցելիությունների և հարմարվողականությունների վերաբերյալ։ Երկիրը նաև մշակել է կլիմայի փոփոխությանը հարմարվելու ոլորտային քաղաքականություն, ինչպիսիք են «Vision 2020»-ը, Ազգային բնապահպանական քաղաքականությունը և ինչպես նաև գյուղատնտեսական քաղաքականությունը։
Տանզանիա Տանզանիան մշակել է ադապտացման առաջնահերթ միջոցառումներն իրենց տարածքում և ազգային տարբեր հատվածների ռազմավարություններում և հետազոտական ​​արդյունքներում։ NAPA-ն հաջողությամբ խրախուսել է կլիմայի փոփոխության ինտեգրումը ևանթամակցումը Տանզանիայի քաղաքականության մեջ։ Այնուամենայնիվ, հարմարվողականության ռազմավարությունների իրականացման համար կարևոր միջոլորտային համագործակցությունը մնում է սահմանափակ՝ ինստիտուցիոնալ մարտահրավերների պատճառով, ինչպիսիք են իշխանության անհավասարակշռությունը, բյուջեի սահմանափակումները և արմատացած ոլորտների վերաբերմունքը։ Տանզանիայի ծրագրերի մեծ մասը վերաբերում է գյուղատնտեսությանը և ջրային ռեսուրսների կառավարմանը (ոռոգում, ջրի խնայողություն, անձրևաջրերի հավաքում); Այնուամենայնիվ, էներգետիկան և զբոսաշրջությունը նույնպես կարևոր դեր են խաղում այս գործում»։
Զիմբաբե – Կարող են նաև մեկ այլ ռազմավարական միջամտությունները լինել, դա մասնավորի  դերի ուժեղացումն է հարմարվողականության պլանավորման մեջ։ Կառավարության կարողությունների զարգացում և ամրանդում` վերապատրաստումների միջոցով բանկային ծրագրեր մշակելու  ու և ստեղծելու համար, կլիմայի փոփոխության պլանավորմաններում ֆոնային կլիմայական տեղեկատվության կառավարման բարելավումը, նախաձեռնող ծրագրի ստեղծում։ ռեսուրսների մոբիլիզացման ռազմավարություն՝ բացահայտելու և կիրառելու համար կլիմայի միջազգային ֆինանսավորումը, քանի որ միջոցների խնդրանքները ներկայումս հիմնականում ռեակտիվ են՝ կենտրոնանալով արտակարգ իրավիճակների օգնության վրա, այլ որ թե փոփոխության ռիսկի նվազեցման, պատրաստվածության և հարմարվելու վրա, ծրագրերի և նախագծերի համակարգված մոնիտորինգի և գնահատման քաղաքականության մշակում։ Կառավարության ներսում շատ բնագավառներ ներկայումս չունեն մոնիտորինգի և գնահատման համակարգված մոտեցում.
Լեսոտո –«Այս գործընթացի հիմնական նպատակները ներառում են՝ կլիմայի փոփոխության նկատմամբ առավել խոցելի համայնքների բարելավումը և ապրուստի միջոցների բացահայտում, գործողությունների ցանկի ստեղծում, որոնք կկազմեն գործողությունների ազգային հարմարվողական ծրագրի առանցքը և կարևոր կետերը, և երկրի անմիջական և հրատապ կարիքների և առաջնահերթությունների մասին հրաարակումը։ կլիմայի փոփոխությանը հարմարվելու կարողություններ ստեղծելու համար»
Նամիբիա – Հարմարվողականության համար կարևոր և էական գործոններն են՝ «Պարենային անվտանգություն և կայուն կենսաբանական ռեսուրսների բազա, Կայուն ջրային ռեսուրսների բազա, Մարդկային առողջություն և բարեկեցություն և ենթակառուցվածքների զարգացում։
Հարավային Աֆրիկա –Օգոստոս ամսին ընդունել է Կլիմայի փոփոխությանը հարմարվողականության իր ազգային ռազմավարությունը, որը «գործում է որպես Հարավային Աֆրիկայում կլիմայի փոփոխության հարմարվողականության ջանքերի ընդհանուր կետ, և այն հնարավորություն է տալիս ձևակերպվեու երկրի կլիմայի փոփոխության հարմարվողականության ազգային նպատակները, որպեսզի համապարփակ ուղեցույց տրամադրել տնտեսության բոլոր ոլորտներին»
Կենտրոնական Աֆրիկա
Կենտրոնական Աֆրիկան, ընդհանուր առմամբ, դեպի ծով ելք չունի և աշխարհագրորեն կաող է վտանգվավոր լինել կլիմայի փոփոխությամբ։ Կլիմայի բարձր փոփոխականության և անձրևային գյուղատնտեսության պատճառով Կենտրոնական Աֆրիկայում սպասվում է ավելի երկար և հաճախակի շոգեր, ինչպես նաև երբեմն խոնավություն, որը կարող է հասնել ծայրահեղությունների։ Այս տարածաշրջանում համաշխարհային միջին ջերմաստիճանը կարող է ավելանալ 1,5 °C-ով մինչև 2 °C: Կոնգոյի ավազանի անտառների ածխաթթու գազը կլանող կարողությունը նվազել է։ Այս նվազումը տեղի է ունեցել աճող շոգերի և երաշտի պատճառով, ինչը իր հերթին  հանգեցրել է ծառերի աճի նվազմանը։ Սա խոսում է այն մասին, որ նույնիսկ չհատված անտառներն են ենթարկվում կլիմայի փոփոխության ազդեցությանը։ Բնության ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ մինչև 2030 թվականը աֆրիկյան ջունգլիները 14 տոկոսով ավելի քիչ ածխաթթու գազ կներծծեն, քան 2005-2010 թվականներին, և մինչև 2035 թվականն ընդհանրապես չեն կարողանա կլանել։
Արևելյան Աֆրիկա
Գտնվելով գրեթե արևադարձային շրջաններում՝ Արևելյան Աֆրիկայում անձրևների վրա գերակշռում է արևադարձային-անձրևային գոտու սեզոնային միգրացիան։ Արևելյան Աֆրիկան ​​բնութագրվում է անձրևների մեծ տարածական-ժամանակավոր փոփոխականությամբ, քանի որ այն տարածվում է ավելի քան 30 աստիճան լայնության վրա (հասարակածի միջով)։ Այն ազդեցություն ունի և՛ Հնդկական, և՛ Ատլանտյան օվկիանոսներից և ունի հիմնական օրոգրաֆիկ առանձնահատկություններ (բարձրադիր վայրեր), ինչպես նաև ներքին ջրային տարածքներ, ինչպիսին է Վիկտորիա լիճը։ Հետևաբար, անձրևների սեզոնայնությունը տատանվում է տարվա մեկ խոնավ սեզոնից հուլիս-օգոստոս ամիսներին հյուսիս-արևմուտքի մասերում (ներառյալ Եթովպիան և Հարավային Սուդանը, որոնք օդերևութաբանորեն ավելի կապված են Արևմտյան Աֆրիկայի հետ, իսկ Արևմտյան Աֆրիկայի մուսսոնը բերում է անձրևները) մինչև մյուս խոնավ սեզոնը  և որտեղ հասարակածին մոտ գտնվող շատ տարածքներ ունեն տարեկան երկու անձրևային սեզոն, մոտավորապես մարտ-մայիս ամիսներին («Երկար անձրևներ») և հոկտեմբերից դեկտեմբեր («Կարճ անձրևներ»)։ Անձրևների սեզոնայնության  այս նուրբ մասշտաբի փոփոխականությունը հաճախ կապված է օրոգրաֆիայի և լճերի հետ։ Միջտարեկան փոփոխականությունը կարող է մեծ լինել, և որի արդյունքում գրանցվել են   տարբեր օվկիանոսների ավազանների ծովի մակերևույթի ջերմաստիճանի (SSTs) տատանումներ, փոփոխականության լայնածավալ մթնոլորտային եղանակներ, ինչպիսիք են Մադդեն-Ջուլիան տատանումը (MJO) և ինչես նաև արևադարձային ցիկլոններ։
Տարածաշրջանում բերքի աճեցման միակ հրաշալի սեզոնը երկար անձրևներերի ժամանակահատվածն է։ Այս սեզոնի միջտարեկան կանխատեսելիությունը ցածր է կարճատև անձրևների համեմատ, և վերջին չորացումը հակադրվում է ավելի խոնավ ապագայի կլիմայական կանխատեսումների հետ («Արևելյան Աֆրիկայի կլիմայի պարադոքս»)։
Արևելյան Աֆրիկան վերջին տարնեին ականատես է եղել հաճախակի և սաստիկ երաշտների, ինչպես նաև ավերիչ ջրհեղեղների։ 1980-ականներից սկսած անձրևների միտումները ցույց են տալիս մարտ-մայիս ամսիների սեզոնային անձրևների ընդհանուր նվազում՝ չնչին աճով հունիս-սեպտեմբեր և հոկտեմբեր-դեկտեմբեր  անձրևների ժամանակ, թեև, ըստ երևույթին, վերջին շրջանում վերականգնվել է։  Ապագայում  կարող են նաև ջերմաստիճանի փոփխություններ գրանցվել Արևելյան Աֆրիկայում.
Կլիմայի կանխատեսումների վերաբերյալ վերջին ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ միջին ջերմաստիճանը կարող է աճել մոտ 2–3 °C-ով մինչև դարի կեսերը և 2–5 °C-ով դարի վերջում։ Սա կախված է արտանետումներից, ինչպես նաև նրանից, թե իրական կլիման ինչպես է արձագանքում մոդելների կողմից ցուցադրվող հնարավոր արդյունքների շրջանակին։ Կլիմայական մոդելի կանխատեսումները հակված են ցույց տալ տեղումների աճ, որը նույնպես ակնկալվում է, որ տեղի կունենա ավելի ուշ։ Կարճ անձրևների սեզոնի այս ուշացումը կապված է կլիմայի փոփոխության պայմաններում Սահարայի շոգի ցածր մակարդակի խորացման հետ։ Հարկ է նշել, սակայն, որ որոշ մոդելներ կանխատեսում են անձրևների նվազում, իսկ որոշ շրջաններում ամենամեծ աճը ցույց է տվել, որ ներառում է անհավանական արդյունքներ՝ համակարգված մոդելային սխալների պատճառով։
Հավանական է, որ գլոբալ մակարդակում կլիմայի փոփոխությունը կհանգեցնի տեղումների ինտենսիվության, քանի որ տաքացման հետ մեկտեղ ծայրահեղ տեղումներն ավելանում են ավելի արագ տեմպերով, քան ընդհանուր տեղումները։ Վերջին հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ Աֆրիկայում գլոբալ մոդելները հավանական է, որ չեն կարողանա գնահտել այս տեղումների ինտենսիվացման փոփոխության տեմպերը, և տեղումների ծայրահեղությունների փոփոխությունները կարող են շատ ավելի տարածված լինել, քան կանխատեսվածները գլոբալ մոդելներով։
Արևելյան Աֆրիկայի հարավային հատվածներն իրենց տեղումների մեծ մասը գրանցում են մեկ անձրևային սեզոնի ընթացքում և դա էլ տեղի է ունենում հարավային կիսագնդում  ձմռանը.։ Տանզանիայում սասվում է, որ սեզոնային տեղումները կավելանան հետագա կլիմայի փոփոխության պայմաններում, թեև սրա վերաբերյալ այդքան էլ հավաստի տեղեկություններ չկան։ Ավելի հարավ, Մոզամբիկում,  կանխատեսվում է ավելի կարճ սեզոն, որը պայմանավորված է  եղանակային այմաններով, ապագա կլիմայի փոփոխության հետ նույնես, որը դեռևս արզ չի։
Կլիմայի հետազոտություն
Թեև Աֆրիկան ​​լինելու է կլիմայի փոփոխությունից առավել շատ տուժած մայրցամաքներից մեկը, համակարգված անհավասարությունը և գիտական ​​հետազոտությունների և ֆինանսավորման հետ կապված այլ կողմնակալությունները նշանակում են, որ կլիմայի փոփոխության և կլիմայի հետազոտության ֆինանսավորման մասին հրապարակված գիտության շատ քիչ մասն են կազմում։ Կլիմայի փոփոխության համար 1990-ից 2020 թվականների հետազոտությունը ցույց է տվել, որ Աֆրիկայում կլիմայի փոփոխության հետազոտության համար  ​​գումարների 78%-ը ծախսվել է եվրոպական և հյուսիսամերիկյան հաստատություններում, և ավելի շատ ծախսվել է բրիտանական նախկին գաղութների համար, քան այլ երկրներում։  Գիտության այս օրինաչափությունը, իր հերթին, թույլ չի տալիս տեղացի հետազոտողներին կատարել բեկումնային աշխատանք, քանի որ նրանք չունեն փորձարարական գործունեության ֆինանսավորում և որոնք իրենց հերթին նվազեցնում են ներդրումները տեղացի հետազոտողների համար և գլոբալ հարավի համար կարևոր թեմաներում, ինչպիսիք են կլիմայի փոփոխության հարմարվողականությունը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:ԲՊՀ հոդվածներ 2023 Կատեգորիա:Աֆրիկայի բնություն Կատեգորիա:Կլիմայի փոփոխություն
Միրզաի
Միրզաի, միրզեի, հայկական և, որոշ առումով, կովկասյան մենապար։ Կատարել են միայն տարիքով կանայք՝ հարսանիքների ժամանակ։ Մեր օրերում կատարվում է տարբեր առիթներով։ Պարեղանակը մեկն է, չափը՝ 6/8։ Համարվում է ծանր (դանդաղ) մենապար։
Կատեգորիա:Հայկական պարեր
Ադրբեջանի ճարտարապետություն
Ադրբեջանի ճարտարապետություն, ժամանակակից Ադրբեջանի տարածքում շինարարական կառույցների համալիր, ներկայացնելով ճարտարապետական ​​և պատմական նշանակություն։ Ադրբեջանի ճարտարապետությունը ներառում է այն ժողովուրդների ճարտարապետությունը, որոնք ապրել և ապրում են երկրում։ Ըստ օգտագործված շինանյութերի տեսակի, Ադրբեջանի ճարտարապետական ​​կառույցները կարելի է բաժանել երկու խմբի. քարաշեն շենքերի խումբ՝ Բաքվում, Շամախիում և նրանց շրջակայքում, և երկրորդ խումբը՝ Նախիջևանում, Գանձակում, Բարդայում և այլ շրջաններում, որտեղ հիմնականում աղյուս են օգտագործում ։
Պատմություն
Փոքր Կովկասի նախալեռներում և Նախիջևանի տարածքում մեգալիթյան և ցիկլոպյան կառույցները, նախապատմական բնակավայրերի մնացորդները (ժողովրդի բնակարանի նախատիպը՝ քարադամը) բնութագրում են էնեոլիթի և վաղ բրոնզի դարաշրջանի կառուցումը Ադրբեջանի տարածքում ։
VII դարում արաբական նվաճումից և իսլամի տարածումից հետո մուսուլմանական մշակույթը սկսեց զարգանալ. կառուցվեցին մզկիթներ, մինարեներ, մեդրեսեներ և դամբարաններ ։
IX-X դարերում, Արաբական խալիֆայության թուլացման հետ, Ադրբեջանի տարածքում առաջացան շատ փոքր պետություններ, որոնց քաղաքներում (Բարդա, Շամախի, Բայլական, Գանձակ, Նախիջևան) ստեղծվել էին տեղական ճարտարապետական ​​և արվեստի դպրոցներ, այդ թվում՝ նախիջևանյանը, որը բնութագրվում է շենքերի կերամիկական զարդարման հոյակապությամբ, շիրվանա-ապշերոնյանը, որն առանձնանում է քարե պատերի հարթ մակերեսի կոնտրաստով և ճարտարապետական ​​տարրերի պլաստիկ դիզայնով։
Ադրբեջանի XII-XIII դարերի արվեստի ականավոր հուշարձաններից են՝ Մոմինե Խաթունը, Յուսուֆ իբն Կուսեյիրի դամբարանը և Ջուղայի դամբարանը (Նախիջևանում), Բաքվի կույսի աշտարակը, XIII դարի ամրոցները Մարդակյանում և Նարդարանում, ինչպես նաև Խանեգայում՝ Պիրսագաթ գետի ափին ։
XIV-XVI դարերում քաղաքների աճի հետ զարգանում է աղյուսի և քարի ճարտարապետությունը, որի օրինակներից մեկը Շիրվանշահերի ապարանքներն է Բաքվում։ Տեղական դպրոցների ավանդույթները շարունակվել են XIV դարի աշտարակային դամբարաններում Բարդայում և Կարաբագլյարում, 12-կողմյան վրանաձև դամբարանում՝ Խաչեն Դորբաթլի գյուղում (1314 թվական, ճարտարապետ Շահենզի), XIV դարի Ռամանա գյուղի ամրոցի ճարտարապետության մեջ։ Հետաքրքիր է Մարազա քաղաքում գտնվող Դիրի Բաբայի երկաստիճան գմբեթավոր դամբարանը (1402 թվական, ճարտարապետը՝ Ուստադ Գաջիի որդին) ։
XVII-XVIII դարերում, թուրք-պարսկական պատերազմների և քաղաքացիական բախումների ժամանակ, մոնումենտալ շինարարությունը զգալիորեն կրճատվեց. Գանձակում ավարտին հասավ իմանջադե մշակութային համալիրի կառուցումը, XVIII դարում կառուցվել է նկարներով զարդարված Շաքիի խաների պալատը։ Ժողովրդական ճարտարապետության մեջ պահպանվել են նաև ճարտարապետական ​​և շինարարական ավանդույթները :
Կույսի աշտարակ
Կույսի աշտարակը (Ադրբեջան. Գիզ գալասի) 12-րդ դարի հուշարձան է Բաքվի Հին քաղաքում, Ադրբեջանում։ 2000 թվականին Շիրվանշահերի ապարանքները, որը թվագրվել է 15-րդ դարին, քաղաքի պատմական մասի հետ միասին, որը շրջապատված է եղել բերդի պարիսպներով և Կույսի աշտարակով, ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցուցակում։ Կույսի աշտարակում կա թանգարան, որը պատմում է Բաքու քաղաքի պատմական զարգացման պատմության մասին։ Այն ունի նաև հուշանվերների խանութ և ծածկված է գաղտնիքների և առասպելների ամպով, որոնք հիմնված են Ադրբեջանի պատմության և Ադրբեջանի ազգային մշակույթի վրա։ Աշտարակի էպոսների և առասպելների ավազանը Ադրբեջանի մշակույթի և ազգային ժառանգության մի մասն է։ Իրոք, որոշ էպոսներ դարձել են բալետների և թատերական ներկայացումների սցենարի առարկա։ Կույսի աշտարակը (բալետ) համաշխարհային կարգի ադրբեջանական բալետ է, որը ստեղծվել է Աֆրասիաբ Բադալբեկլիի կողմից 1940 թվականին, իսկ 1999 թվականին ներկայացվեց բալետի ռեմիքս տարբերակը։
Մզկիթներ
Ադրբեջանում ճարտարապետական ​​շենքերի շարքում առանձնանում են խանակաները, որոնցից յուրաքանչյուրում անպայման կային մզկիթներ, որոնց կառուցումը վերագրում են IX-X դարերին։ Խանակաները ապաստան էին ծառայում իրենց տները չունեցող սուֆիների համար, որպես համատեղ կրոնական ծեսերի և սուֆիական արարողությունների վայր։ Շատ դեպքերում խանակաները ժամանակ ստեղծվում էին սրբերի գերեզմանների մոտակայքում։ Ճարտարապետական ​​և տարածական լուծման կատարելագործման և ֆունկցիոնալ բեռի խստության տեսանկյունից՝ Պիր Հուսեյնի խանական առանձնանում է Ադրբեջանի խանակաների շարքում, որը ազգային նշանակության հուշարձան է։ Այն գտնվում է Հաջիկաբուլի շրջանի Գուբալիբալոգլան գյուղում, Պիրսաաճայ գետի ափին և կապված է 11-րդ դարի հայտնի սուֆի շեյխ Պիր Հուսեյն Ռավանիի (Շիրվանի) անվան հետ, ով սուֆիական մեծ բանաստեղծ և փիլիսոփա Մուհամեդ Բակուվի (948-1050) կրտսեր եղբայրը, ով հայտնի էր Մերձավոր Արևելքում Բաբա Կուհի անունով և թաղված է Շիրազում ։
Կամուրջներ
Կամուրջները առաջատար տեղ էին գրավում հին և միջնադարյան Առանի և Շիրվանի ճարտարագիտական ​​կառույցների շարքում։ Դրանք կառուցվում էին ճանապարհների վրա, որոնք կապում էին առևտրի կենտրոններ Բաքուն, Շամախին, Գանձակը, Թավրիզը, Արդաբիլը համաշխարհային տարանցիկ ուղիների հետ։
Բաղնիքներ
Ադրբեջանի ամենատարածված հասարակական կառույցներից մեկը բաղնիքներն էին։ Բացի քաղաքում սանիտարահիգիենիկ գործառույթի կատարումից, նրանք միաժամանակ ծառայում էին նաև որպես հանդիպման և հանգստի վայր։ Բաղնիքները երբեմն նաև օգտագործվում էին որպես մարզական գործունեության վայր։ Բաղնիքների վերին մասում թեթև ծխի համար անց էին թողնում։ Ադրբեջանի տարածքում մեծ քանակությամբ բաղնիքներ կան.
Վաղ դարի ճարտարապետություն
Ապշերոնյան թերակղզում նավթահորերի արդյունաբերական հորատումը սկսվել է XIX դարի վերջին, ինչը նպաստեց Բաքվի նահանգի մյուս բոլոր արդյունաբերություններում արտադրության աճին։ XX դարի սկզբին Բաքուն վերածվեց Ռուսական կայսրության առաջատար արդյունաբերական քաղաքներից մեկի։ Բաքվի արագ տնտեսական աճն ուղեկցվեց հարուստ արդյունաբերողների մի մեծ շերտի առաջացմամբ, որոնց շարքում աչքի ընկան Էմանուել Նոբելը, Հաջի Զեյնալաբդին Թագիևը, Մուսա Նագիևը, Մուրթուզա Մուխթարովը, Շամսի Ասադուլաևը, Ալեքսանդր Մանթաշյանցը, ովքեր քաղաքում նոր շենքեր և շինություններ էին կառուցում։ Մեկենասությունը հիմք է դարձել հսկայական թվով հանրային շենքերի, դպրոցների և հիվանդանոցների կառուցման համար։ Այդ ժամանակ կանգնեցված շենքերի շարքում առանձնանում էր Իսմայիլիան (այժմ՝ Ադրբեջանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի շենք), Մայիլով եղբայրների թատրոնը (այժմ՝ Մ.Ֆ. Ախունդովի անվան Ադրբեջանի օպերայի և բալետի պետական ակադեմիական թատրոնի շենք) և Մուխթարովի պալատը (այժմ՝ Հարսանյաց պալատ)։
Բաքվում ծառեր և այգիներ տնկելը սկսվել է 1920-ականներից։ Մ. Է. Սաբիրի արձանը փոխարինվեց ներկայիս հուշարձանով (քանդակագործ Ջ. Գարյագդի, ճարտարապետ Գ. Ալիզադե, Ա. Իսմայլով)։ 1930-ականներին նոր ծովափնյա բուլվարի (հին բուլվարի երկարացում) կառուցումը ազդեց քաղաքի գլխավոր հատակագծի կենտրոնական մասի բարելավման վրա։ Խոշոր հասարակական տների ընդլայնումը և 1924-1927 թվականների ընդհանուր պլանով նախատեսված կանաչապատման ընդլայնումը բնութագրում են այս ժամանակահատվածում Բաքվի ճարտարապետության զարգացմանը։ Ընդհանուր հատակագծի իրականացման կարևոր միջոցառումներից մեկը մայիսի 28-ի փողոցն ու Բյուլբյուլ բուլվարը միավորող տարածքի կառուցումն էր։ Մի շարք դպրոցներ կառուցվել են Բաքվում և Ադրբեջանի այլ քաղաքներում։ Բաքվում և երկրի այլ քաղաքներում Ս.Դադաշովի և Մ. Ուսեյնովի նախագծած քառահարկ շենքերն առանձնանում են ճարտարապետական ​​լուծումների արտահայտչությամբ։ Այս նախագծերը բնութագրվում են դասական ձևերով՝ ազգային ճարտարապետության ավանդույթների հետ միասին ։ Նոր ճարտարապետությունը ազգային ճարտարապետությանը հարմարեցնելու միտումը բնութագրում է այդ ժամանակի ադրբեջանցի ճարտարապետի ստեղծագործական որոնումը։ Այս ուղղության զարգացման մեջ առաջատար տեղ գրավեց Ս.Դադաշովի և Մ. Ուսեյնովի համատեղ գործունեությունը։
Խորհրդային Ադրբեջանի ճարտարապետություն
1920-ականների ադրբեջանական սովետական ​​ճարտարապետությունը ձևավորվեց որպես մահմեդական արևելքի ճարտարապետություն (Բաքվի երկաթուղային կայարանի շենք), 1920-1930-ականները ներծծված էին կոնստրուկտիվիզմի գաղափարով, որը բնութագրվում էր նախագծերի հստակ գծերով և ճակատների ուղիղ եզրերով։ Այս ժամանակահատվածը սերտորեն կապված է ճարտարապետներ Ալեքսեյ Շչուսևի, Վեսնին եղբայրների, Ս. Ս. Պեն, Գ. Մ. Տեր-Միքելյանի աշխատանքի հետ։ Միքաել Ուսեյնովի վաղ աշխատանքները նույնպես կոնստրուկտիվիզմի ոճում էին։ 1934 թվականին Ադրբեջանի Կոմունիստական ​​կուսակցության Կենտրոնական կոմիտեն որոշում կայացրեց, որով քննադատում էր այս ոճը և կոչ անում վերադառնալ ազգային ավանդույթներին և արմատներին ։ «Կոնսրուկտային» ոճը երկար չապրեց, և արդեն 30-40-ական թվականներին այն փոխարինվեց ճարտարապետներ Ս.Ա.Դադաշևի, Վ.Ա.Մունցի և Միքաել Ուսեյնովի աշխատանքներով, որոնք իրենց շինարարական նախագծերում համատեղում էին դասական և ազգային ճարտարապետական ​​առանձնահատկության ձևերը։ Այս շարքում առանձնանում է Միքայել Ուսեյնովի արվեստը։ Ուսեյնովի «դասական-ազգային ոճով» աշխատանքները ներառում են Սովետների պալատը (1934), Ադրբեջանի պետական ​​երաժշտական ​​ակադեմիան (1936), Նիզամիի թանգարանը (1940), Ա.Ֆ. Ախունդովի անվան Ազգային գրադարանը (1947) և НАНА շենքերի համալիրը (1948-1960): 1936 թվականին ստեղծվեց Ադրբեջանի ճարտարապետների միությունը։ Ադրբեջանի ԽՍՀ Կոմունիստական ​​կուսակցության Կենտրոնական կոմիտեի առաջին քարտուղար Հեյդար Ալիևը, որը ղեկավարում էր հանրապետությունը 1969-1982 թվականներին, կոչ արեց ադրբեջանցի ճարտարապետներին համատեղել ժամանակակից աշխարհի ճարտարապետության տարրերը ադրբեջանական ազգային ոճի հետ։ Ուսեյնովի այդ ժամանակաշրջանի աշխատանքներում ներառված են Նարիման Նարիմանովի (1968), Նիզամի Գյանջավիի (1970) մետրոյի կայարանները և Գիտությունների ակադեմիան (1976), Զագուլբայի Հյուրատունը, Ազադլըգ պողոտայի բնակելի շենքերը և Գանձակի Կյապազ հյուրանոցը (1973):
Ժամանակակից Ադրբեջանի ճարտարապետություն
Ադրբեջանի ժամանակակից ճարտարապետությունը մարմնավորում է նախորդ տարիների ամբողջ ժառանգությունը, նոր կանգնեցված շենքերում և կառույցներում օգտագործվում են «մահմեդական», «գոթական», «դասական», «մոդեռնիստական» ոճեր՝ «ազգային» ճարտարապետության տարրերի ներդրմամբ։ Վերջին տարիներին կառուցված շենքերն առավել հաճախ երեսապատվում են ագլայ քարով, որի հանքավայրերը գտնվում են հիմնականում Ապշերոնի թերակղզում, և նաև օգտագործվում են որպես արտաքին երեսպատման նյութ՝ մարմար, գրանիտ և ալյումինե կոմպոզիտային վահանակներ։ Համաձայն Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի նախաձեռնած «Ադրբեջանի տարածաշրջանների զարգացման պետական ​​ծրագրի»՝ ամենուրեք աշխատանքներ են տարվում Ադրբեջանի գրեթե բոլոր քաղաքներում նոր շենքերի կառուցման և նշանակալի ճարտարապետական ​​օբյեկտների հիմնանորոգման ուղղությամբ։
Պետությունը նպատակասլաց քաղաքականություն է վարում Բաքու քաղաքի արտաքին տեսքը բարելավելու համար, կառուցվում են նոր բնակելի և վարչական շենքեր, վերականգնվում են հին ճարտարապետական ​​շենքերի ճակատները, բարեկարգվում են քաղաքի պարկերի և աղբյուրների գոտիները։ Բաքվի ճարտարապետական ​​տեսքը արագորեն փոխվում է։ Վերջին տարիներին հայտնված շենքերի շարքում առանձնանում է Flame Towers-ը՝ քաղաքի լեռնային մասում կառուցված 3 շենքերից բաղկացած համալիրը՝ կրակի բոցերի տեսքով, որոնք անձնավորում են Ադրբեջանի խորհրդանիշը՝ «Կրակի երկիր» («Odlar Yurdu»), համալիրը ներառում է գրասենյակներ, բնակավայրեր և Fairmont Baku հյուրանոցը ։ Բացի Flame Towers-ից, կարելի է նշել Եվրատեսիլ 2012 երգի մրցույթի համար կառուցված «Crystal Hall» համերգասրահը, բրիտանացի ճարտարապետ Զահա Հադիդի գլուխգործոցը։ «Հեյդար Ալիև» մշակութային կենտրոն, Port Baku towers, Port Baku residence, Azure, Trump tower Baku աշխատանքները ևս պատկանում են նրան։ Մոտ ապագայում պետք է ավարտվեն Բաքվի և Ադրբեջանի համար նոր խորհրդանշական շենքերի՝ The Crescent Development Project և SOCAR tower, կառուցումը ։
Ադրբեջանի գորգերի թանգարան
Ադրբեջանի Հանրապետության Նախագահ Իլհամ Ալիևը հրամանագիր է ստորագրել Պրիմորսկի ազգային պարկի տարածքում թանգարանի համար նոր շենք ստեղծելու մասին՝ Ադրբեջանի Հանրապետության մշակույթի և զբոսաշրջության նախարարության, Հեյդար Ալիևի հիմնադրամի և ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համատեղ ծրագրի շրջանակներում։ 2014 թվականին ավստրիացի ճարտարապետ Ֆրանց Յանցի ղեկավարությամբ ավարտվեց թանգարանի կառուցումը, որը համապատասխանում է բոլոր ժամանակակից պահանջներին։ Տարիների ընթացքում թանգարանը անընդհատ զարգացել և դարձել է Ադրբեջանի ազգային մշակույթի նմուշների հիմնական պահոցներից մեկը ։ Թանգարանը դարձել է գիտական, կրթական, մշակութային կենտրոն՝ հյուրընկալելով բազմաթիվ միջոցառումներ, ինչպիսիք են ցուցահանդեսները, միջազգային սիմպոզիումները և գիտաժողովները։ Իր գոյության 50 տարվա ընթացքում թանգարանը կազմակերպել է ավելի քան 30 ցուցահանդես աշխարհի տարբեր երկրներում։ 1983 թվականին Հեյդար Ալիևի նախաձեռնությամբ և ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կազմակերպչական աջակցությամբ Ադրբեջանի գորգերի թանգարանում տեղի ունեցավ «Արևելյան գորգագործության արվեստը» խորագրով միջազգային սիմպոզիում (միջազգային գիտական համախորհրդակցություն)։ Ավելի ուշ, թանգարանի մասնակցությամբ, անցկացվեցին միջազգային սիմպոզիումներ, ինչպիսիք են՝ Ադրբեջանի գորգագործությունը (1988), Ադրբեջանի գորգը և կիրառական արվեստը (2003)։ Բացի այդ, 2007 թվականին թանգարանը մասնակցեց Փարիզի ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կենտրոնակայանում կայացած Լյաթիֆ Քերիմովի ծննդյան 100-ամյակին նվիրված «Ադրբեջանի գորգագործության արվեստը» միջազգային սիմպոզիումին ։
<!-- == Имена архитекторов, каменщиков, мастеров по орнаменту из Азербайджана, живших в X—XIV веках ==
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի ճարտարապետություն
Ստարոկոստեևո
Ստարոկոստեևո (Старокостеево, Иҫке Кәстәй), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բակալինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 447 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բակալինսկի շրջանի բնակավայրեր
Պաբլո Կոտենո
Պաբլո Կոտենո (Pablo Cottenot, ), ֆրանսիացի աստղագետ և աստերոիդների հայտնաբերող, աշխատել է Մարսելի աստղադիտարանում։ 1878 թ. փետրվարի 2-ին հայտնաբերել է (181) Էվքարիդե աստերոիդը, որը և նրա կողմից հայտնաբերված միակ աստերոիդն էր ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի աստղագետներ Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Ողջամտություն
Ողջամտություն, ողջախոհություն, փիլիսոփայության և հոգեբանության մեջ՝ իրականության վերաբերյալ այն հայացքները, տեսակետները և կարծիքները, որոնք հիմնված են կենսափորձի ու առօրեական գիտելիքների վրա և համապատասխանում են կշռադատության տրամաբանական հանրաճանաչ եղանակներին։ Դրանք դառնում են մոտեցման տիպար և չափանիշ յուրաքանչյուր նոր հայացքի ու կարծիքի և դրա համաձայն կատարվող գործողության համար։
Ողջամտությանը հակադրվում է երևակայական և իռացիոնալ մտակառուցումներին, ուստի և պատմականորեն օգտագործվել է կրոնի, սխոլաստիկայի և սնահավատության քննադատության մեջ (Ռենե Դեկարտ, Միշել Մոնտեն, Պ․ Բել, 18-րդ դարի ֆրանսիացի մատերիալիստներ և այլն)։ Բայց միշտ գիտակցվել է, հատկապես դիալեկտիկայի դասականների կողմից, ողջամտության սահմանափակությունը, որը որոշվում է փորձնական գիտելիքի շրջանակներով։
Ողջախոհությունը չի կարող թափանցել փորձից վերացած տեսական մտածողության ոլորտը, ուստի և նրա չափանիշները չեն կարող փաստարկներ լինել գիտության և փիլիսոփայության խնդիրների լուծման համար։ Ողջախոհության բացարձակացման վրա են հիմնված շոտլանդական դպրոցի փիլիսոփայությունը, նեոռեալիստական որոշ ուսմունքներ և այլն։ Ողջախոհությունը և նրանով պայմանավորված ռացիոնալությունը պայմանական մշակութային երևույթ են, նոր գիտելիքներն ու պատկերացումները պատմական զարգացման ընթացքում խախտում են կենսափորձի, առօրեական գիտելիքների և մտածելակերպի հիման վրա կայունացած շրջանակները։
Կատեգորիա:Փիլիսոփայություն Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Տրուբետչինո (գյուղ, Դոբրովսկի շրջան)
Տրուբետչինո (Трубетчино), գյուղ Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Դոբրովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2006 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2071 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Դոբրովսկի շրջանի բնակավայրեր
Բախվան
Բախվան, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Մարդինի գավառում ։
Փալագկղաու
Փալագկղաու (ფალაგყაუ), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Մցխեթ-Մթիանեթ մարզի Ղազբեգի շրջանում ։
Բախվան
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Փալագկղաու
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 1670 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Ստեփանծմինդայից հեռու է 50 կմ։
Բախվան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Մովչինով
Մովչինով (Мовчинів), գյուղ Ուկրաինայի Չեռնիգովի մարզի Բախմաչի շրջանում։
Փալագկղաու
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 0 մարդ ։
Մովչինով
2006 թվականի տվյալներով Մովչինով գյուղում բնակվում էր 203 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 8120 մարդ/կմ²։
Փալագկղաու
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ղազբեգի շրջան
Մովչինով
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Չեռնիգովի մարզի Բախմաչի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ֆլավորքս
Ֆլավորքսը մասնավոր դեղագործական ընկերություն է, որը հիմնվել է Կոլումբիաում, Մերիլենդում ։ Մատակարարում է շաքարավազ, ոչ ալերգենիկ և աներկրային բժշկական բուրմունք և բուրավետիչ համակարգեր դեղատներում ։ Ընկերությունը հիմնադրվել է 1995 թվականին Վաշինգտոնում ։ Այն առաջարկում է 18 մանկական բուրմունք և 17 անասնաբուժական համային տեսականի, որոնք կարող են ավելացվել դեղաբույսերի և դեղատոմսերի հեղուկ դեղամիջոցներին     ։ Հոտավետ նյութեր, որոնք նախատեսված են, որպեսզի բարելավեն համային որակի ընդունող դեղորայքը, զսպելով դառնությունը, ավելացնելով, քաղցրավենիքը, և/կամ բարձրացնեն խմիչքի համը ։ Այս ապրանքները հեղուկ դեղերի բուրմունք են ցուցադրում, որը բարելավում է մանկաբուժությունը թմրանյութերից ։ Ընկերությունը նաև վաճառում է Pill Glide, բուրավետ սփրեյ, որը նախատեսված է բերանն ու կոկորդը քսելու համար, դա ստիպում է հաբ ավելի հեշտ կուլ տալ   ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան ընկերություններ
Սոնա Ղազարյան (այլ կիրառումներ)
Սոնա Ղազարյան անուն-ազգանունը կարող է վերաբերել հետևյալ անձանց.
Ահաբեկչություն Գաոյում (2017)
Ահաբեկչություն Գաոյում, 2017 թվականի հունվարի 18-ին տեղի ունեցած ահաբեկչություն, երբ մահապարտ ահաբեկիչը պայթուցիկով լցված տրանսպորտային միջոցով մտել է Գաո, Մալիի մերձակա ռազմական ճամբար՝ սպանելով 77 և վիրավորելով առնվազն 11 մարդու։ Միջադեպը Մալիի պատմության մեջ ամենամահաբեր ահաբեկչությունն է ։
Միջադեպ
Տեղական ժամանակով ժամը 9:00-ի սահմաններում պայթուցիկով լցված մեքենան մտել է բազա, որտեղ գտնվել են մալիական բանակի` կառավարության հետ խաղաղ պայմանագիր ստորագրող անդամներն ու զինյալները ։ Ըստ բանակի մամուլի քարտուղարի՝ մեքենան ունեցել է զորամասի տարբերանշան ։ Տասնյակ մարդիկ են սպանվել, սակայն ճշգրիտ թիվն սկզբնապես հայտնի չի եղել. Մալիի ORTM պետական ալիքը հայտարարել է, որ զոհվել է 47 մարդ, մինչդեռ նախագահի ծառայությունը նշել է, որ ահաբեկչությանը զոհ է գնացել 60 մարդ և վիրավորվել են 115-ը։ Հունվարի 19-ին ֆրանսիական բանակի ներկայացուցիչը հայտարարել էր, որ զոհերի թիվը հասել է 77-ի ։
Իսլամական Մագրիբում Ալ Քաիդան ստանձնել է Ալ Մուրաբիտուն կազմակերպության միջոցով հարձակման պատասխանատվությունը, որը հայտարարել է, թե պայթյունը պատիժ էր Ֆրանսիայի հետ Մալիի համագործակցության համար։
Հետևանքներ
Մալիի նախագահ Իբրահիմ Բուբակար Կիթան եռօրյա սուգ է հայտարարել։ ԱԳ նախարար Աբդուլայ Գիոթը հայտարարել է, որ հարձակումը կատարվել է հանցագործի, վախկոտի և բարբարոսի կողմից, սակայն նա չի կարող վերջ դնել ապստամբների հետ խաղաղության հասնելու կառավարության ջանքերին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2017 ահաբեկչություններ Կատեգորիա:2017 սպանություններ Կատեգորիա:Զանգվածային սպանություն
Կավալիա
Կավալիա  (Cavaglià), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Բիելլա գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 3675 մարդ (2008)։ Բնակչության խտությունը՝ 147 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 25 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 13881։ Հեռախոսային կոդ՝ 015։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Ստարոկուբովո
Ստարոկուբովո (Старокубово, Иҫке Ҡобау), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Իգլինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 545 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Իգլինսկի շրջանի բնակավայրեր
Կելվին-Ռեբութ ռոբոտացված աստղադիտարան
Քանի որ Միչիգանում եղանակային պայմանները նպաստավոր չեն դիտարկումներ կատարելու համար, այս աստղադիտարանը թույլ է տալիս ուսանողներին կատարել հեռահար դիտարկումներ Նյու Մեքսիկոյի տարածքից, նախապես սովորելով դիտարկումներ կատարել Միչիգանում։ Սա ստեղծում է գիտական մակարդակի դիտարկումների հնարավորություն համալսարանի ուսանողների համար ։
Աստղադիտարանում են հայտնաբերվել 110 նոր աստերոիդներ, որոնցից (145475) Ռեբութը անվանվել է դպրոցի պատվին, որտեղ և գտնվում է աստղադիտարանը , իսկ (134244) Դե Յանգը անվանվել է Ռեբութ քրիստոնեական դպրոցի նախկին գիտությունների ուսուցչի պատվին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ ԱՄՆ-ում Կատեգորիա:2004 հիմնադրումներ ԱՄՆ-ում
Շևչենկովո (գյուղ, Ժովտնևի շրջան)
Շևչենկովո (Шевченкове), գյուղ Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Վիտովսկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1909 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Շևչենկովո գյուղում բնակվում էր 595 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Վիտովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1909 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Լեանդրո Բարբոզա
Լեանդրո Մատեուշ Բարբոզա (պորտ.` Leandro Mateus Barbosa, ), բրազիլացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ, խաղարկող։ Ներկա պահին հանդես է գալիս Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Գոլդեն սթեյթ Ուորիորս» ակումբում։
Հայրենի Բրազիլիայում հայտնի է «Լեանդրինյո» (Leandrinho, թարգ.՝ Փոքրիկ Լեանդրո), իսկ Միացյալ Նահանգներում՝ «Բրազիլական հետագիծ» (The Brazilian Blur) մականվամբ ։
«Ուորիորսի» կազմում 2015 թվականին ճանաչվել է NBA չեմպիոն։
Անձնական կյանք
Բարբոզան հանդիպում է բրազիլացի դերասան Սամարա Ֆելիպոյի հետ։ 2009 թվականի հունիսի 25-ին Ռիո դե Ժանեյրո քաղաքում նրանց մոտ Ալիսիա անունով աղջիկ ծնվեց ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1982 ծնունդներ Կատեգորիա:Բրազիլացի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆինիքս Սանսի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Ինդիանա Փեյսերսի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Բոստոն Սելտիքսի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Գոլդեն Սթեյթ Ուորիորսի բասկետբոլիստներ
Տրուբի (գյուղ, Օկուլովսկի շրջան)
Տրուբի (Трубы), գյուղ Ռուսաստանի Նովգորոդի մարզի Օկուլովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2006 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նովգորոդի մարզի Օկուլովսկի շրջանի բնակավայրեր
Սոնինո
Կոմունայի հովանավորներն են Սուրբ Կույսը, տոնը նշվում է հոկտեմբերի 21-ին, սուրբ առաքյալ և ավետարանիչ Մարկոսը, տոնը նշվում է ապրիլի 25-ին և Սան Գասպարե դել Բուֆալոն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Փոստային կապը Հայաստանում
«Հայփոստ» (Haypost, «ՀայՓոստ Թրասթ Մենեջմենթ»), Հայաստանի փոստային կապի ազգային օպերատոր, որը տրամադրում է փոստային, ֆինանսական և մանրածախ առևտրային ծառայություններ։ «Հայփոստ» փակ բաժնետիրական ընկերությունն իր գործունեությունն իրականացնում է Հայաստանի ամբողջ տարածքում գործող 900 փոստային բաժանմունքներում։
Պատմություն
Հայաստանում փոստը հիմնադրվել է 1828 թվականին։ Ի սկզբանե զարգացել է Ռուսական կայսրության փոստային համակարգի շրջանակներում, այնուհետև Խորհրդային Միության, 1991 թվականից՝ որպես անկախ Հայաստանի Հանրապետության փոստային բաժանմունք։
Գործունեություն
2006 թվականի նոյեմբերի 30-ին «Հայփոստի» հավատարմագրային կառավարումն անցել է «ՀայՓոստ Թրասթ Մենեջմենթ» ՓԲԸ-ին։
«ՀայՓոստ»-ի կողմից առաջարկվող ծառայություններն են`
ՀայՓոստը համագործակցում է մի շարք միջազգային փոստային օպերատորների, միջազգային և մասնավոր բեռնափոխադրող ընկերությունների հետ ։