cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Բանակ
Արևմտյան Միջերկրածովքի բանակներ
Հին հռոմեական սկզբունքը, ըստ որի բանակի շարքերը կարող էին մտնել միայն հռոմեական քաղաքացիները, ժամանակի հետ ենթարկվեց զգալի աղճատման։ Դեռևս Օգոստոսի կայսեր օրոք (գահակալել է Ք.ա. 27 թ. - Ք.հ. 14 թ.) խստորեն սահմանազատում էին քաղաքացիներից կազմված լեգեոնը օտարերկրացիների օժանդակ զորքերից։ Սակայն Վեսպասիանոս կայսեր ժամանակներից (Ք.հ. 69-79 թթ.) իտալիկները փաստացի ազատվեցին ռազմական ծառայությունից, և լեգեոնները սկսեցին համալրումներ ստանալ պրովինցիաներից՝ Իտալիայից դուրս գտնվող նահանգներից, որի հետևանքով տարբերությունը լեգեոնների և օժանդակ կոհորտաների միջև ավելի ու ավելի էր ջնջվում։ Չնայած համընդհանուր զինապարտության սկզբունքի գոյությանը՝ բանակի համալրումը հիմնվում էր կամավոր ծառայության անցնելու և հավաքագրման (տե՛ս ru:вербовать) վրա։
Հին Հռոմի այդպիսի բանակը, որն արդեն կորցրել էր իր մոնոէթնիկ՝ միազգ բնույթը և կազմված էր զանազան ազգերի ներկայացուցիչներից (դառնալով էթնիկական խառնարան), պետական օրգանիզմին կապվում էր միայն ի դեմս կայսեր, որպես բանակի հրամանատարի։ Նման բանակն ուներ նույնիսկ իր հատուկ, քաղաքացիականից տարբերվող սովորույթները։ Այս նոր հռոմեական բանակն արդեն ուժ էր ինքնըստինքյան, և այդ ուժը, օրենքում գահաժառանգության մասին կանոնների բացակայության պայմաններում՝ ինքն էր գահին բարձրացնում կայսրերին։
Բարբարոսական, գերմանական ժողովուրդների ամբողջ ամբոխներ սկսեցին մտցվել Հռոմեական բանակի շարքերը և Վալենտինիանոս I կայսեր օրոք (364-375 թթ.) վարձկան գերմանական զորաջոկատներն արդեն իսկ կազմում էին Հռոմեական կայսրության զորքերի կեսը։
Միջնադարի բանակներ
Գերմանացիները, որոնք կործանեցին Արևմտյան հռոմեական կայսրությունը և նրա ավերակների վրա հիմնեցին իրենց պետությունները, իրենց զորքերի բնույթով աշխարհազորային էին (Heerbann):
Եվ այստեղ էլ, ինչպես հին կամ նախնադարյան շատ ժողովուրդների դեպքում՝ «զորք» և «ժողովուրդ» հասկացությունները համընկնում էին։
Հին գերմանների ռազմական կազմակերպվածքը հիմնված էր տոհմական կապերի վրա։
Սակայն քաղաքական միավորումների՝ մեծ ցեղային միությունների վերածվելը, ժողովուրդների ռազմաշունչ գաղթերի սկիզբը և ցեղերի նվաճողական շարժումը դեպի հռոմեական սահմանները և կայսրության տարածքի խորքերը, հանգերեց գերմանական ցեղերի մեջ թագավորական կամ արքայական իշխանության ամրապնդմանը։
Արքաները պարգևական հողատարածքների՝ ֆեոդների կամ լեների, այսինքն՝ ավատների բաժանումը համարում էին հպատակներին իրենց ծառայության մեջ ներգրավելու միակ միջոցը։ Հողատարածքի նվիրումը կապված էր այդ «պարգևական հողատարածքի»՝ ավատի նոր տիրոջ` ավատատիրջ կողմից ավատական պարտականության ստանձնման հետ։ Այժմ նա պարտավոր էր զենքը ձեռքին ներկայանալ արքային, երբ որ վերջինս կպահանջեր դա։ Դա կոչվում էր ռազմական ավատական պարտավորություն։ Կար նաև պալատական ավատական պարտավորություն, երբ ստորակա ավատատերը իր գերակայի համար կատարում էր որոշակի պալատական պաշտոններ։
Թագավորական վասալները՝ ստորակաները պարտավոր էին արքայի մոտ ծառայության գալ ոչ միայն անձամբ, այլև՝ իրենց հետ բերել զորքեր, որոնց թվաքանակը կախված էր իրենց ավատի չափից։
Իրերի այդպիսի դրության անհրաժեշտ հետևանքը դարձավ այն, որ խոշոր ավատատերերը՝ սենյորները, որոնք որպես ավատ ստացել էին թագավորական կալվածքները, իրենց հերթին սկսեցին դրանց առանձին մասերը փոխանցել այլ անձանց՝ նույն այն պայմաններով, որոնցով հենց իրենք էին ստացել արքայից։
Արդյունքում խոշոր ավատատերերից ավատներ ստացածները իրենց հերթին դառնում էին իրենց գերակաների՝ սյուզերենների վասալները՝ ստորակաները կամ ենթակաները։
Վասալականության այդ միացումը հողաբաշխմանը՝ ավատատիրական կամ ֆեոդալական Եվրոպայի զինված ուժերին տալիս էր լիովին առանձնահատուկ բնույթ։ Այն առաջ բերեց ժամանակավոր տեղական աշխարհազորային զորքեր՝ ավատատերերի գլխավորությամբ, որոնք պարտավոր էին ռազմական ծառայության ներկայանալու՝ իրենց գերակայի՝ արքայի կամ այլ խոշոր կամ միջին ավատատիրոջ՝ դքսի, կոմսի, բարոնի առաջին իսկ պահանջով։ Ավատատիրական սանդուղքի ստորին աստիճանում կանգնած էին մանր ավատատերերը՝ ասպետները, որոնք, սովորաբար, գլխավորում էին ավատատիրական բանակի կազմակերպչական և մարտավարական փոքրագույն միավորը հանդիսացող շուրջ 3-12 զինված մարդուց բաղկացած ստորաբաժանումը՝ այսպես կոչված «նիզակը»։ Վերջինիս կազմում ասպետի հետ միասին, որը որպես հրամանատար և տեր գլխավորում էր այդ ստորաբաժանումը և միաժամանակ նրա հարվածային միջուկն էր, մտնում էին նրա մեկ կամ մի քանի հեծյալ զինակիրները, մեկ կամ երկու հետևակային նետաձիգ կամ նիզակակիր, մեկ կամ երկու մանկլավիկ կամ պաժ։ Տեսականորեն բարոնը կարող էր պատերազմի ժամանակ իր ստորակա ասպետներից կազմել մի քանի «նիզակից» բաղկացած զորք՝ դասակից մինչև վաշտի մեծության։ Այդ նույն կերպ կոմսը կարող էր իր հերթին ենթակա բարոնների վաշտերից հավաքել ավատատեր ասպետներից ու նրանց զինակիրներից կազմված գումարտակ, իսկ դուքսը՝ մի քանի նման գումարտակից բաղկացած զորագունդ։
Ռազմական առումով ավատատիրական կամ ֆեոդալական համակարգը նախ և առաջ հանգեցրեց նրան, որ ժողովրդական աշխարհազորը դուրս մղվեց։ Հայտնի է, որ ժողովրդական աշխարհազորը գլխավորապես կազմված էր հետևակից։ Արդյունքում ավատաիրական Եվրոպայում մարտադաշտերում դարեր շարունակ անմրցակից ձևով տեր ու տնօրինություն էր անում ասպետական ծանրազեն հեծելազորը։ Ընդ որում, վերջինս ռազմական հաջողությունների է հասնում ո՛չ թէ մարտավարական կազմակերպություններում, որոնք նախատեսված են զանգվածաբար գրոհելու համար, այլ մենամարտում («դուէլ», duel < լատիներեն՝ duellum — «մենամարտ», «երկուսի պայքար», дуэ́ль, одино'чный бой): Մենամարտում հաջողությունը կախված էր անձնական մարտարվեստից, անձնական քաջությունից։ Այսպիսով ժողովրդական աշխարհազորը կորցրեց իր նախկին ռազմական նշանակությունը, իսկ հետևակը՝ վերածվելով հեծելազորի հանդեպ երկրորդական ու նույնիսկ՝ սպասարկող, ենթակա զորատեսակի կարգավիճակում, ընդհանրապես պահպանվեց միայն միջնադարյան քաղաքներում, որտեղ արհեստավորական միությունները, համքարությունները (guilds), իսկ Միջնադարյան Հայաստանում՝ կտրիճվորաց միությունները աստիճանաբար սկսեցին իրենց ռազմական կազմակերպվածքը ստեղծել։
Ստորակա ավատատերերի հարստության աճման, այսինքն նրանց տնտեսական հզորացման հետ միասին մեծանում էր նաև նրանց ռազմական հզորությունը։ Հաճախ էր պատահում, որ ստորակա ավատատերերը չէին ներկայանում իրենց գերիշխանին կամ գերակային՝ այս կամ այն ծառայությունը, այդ թվում՝ ռազմական ծառայությունը կատարելու համար։ Ավելին, հատկապես խոշոր ու հզոր ավատատեր ստորակաները պայքարի մեջ էին ելնում ընդդեմ արքայի։ Այս երևույթը, որը տեղի էր ունենում միջնադարյան Եվրոպայում, ավելի շուտ ի հայտ է եկել վաղ միջնադարյան Հայաստանում, որտեղ ներից ոմանք երբեմն ապստամբում էին արքայի, իսկ սեպուհները՝ իրենց նախարարների դեմ։
Միջնադարյան Եվրոպայում ստորակա ավատատերերի հզորացման պատճառով թուլացած արքայական իշխանությունը գտնվում էր ճգնաժամային վիճակում։ Առավել կամ պակաս հուսալի որևէ զինված ուժ ունենալու նկատառումով թագավորական իշխանությունը հաճախ ստիպված էր լինում դիմելու վարձկան զորքի ստեղծմանը։
XIV—XV դարերում Եվրոպայի միապետներն ամենուրեք ձգտում էին իրենց ստորակա ավատատերերից և այլ հպատակներից անձնական ռազմական ծառայության փոխարեն ստանալ կա՛մ դրամական միջոցներ կա՛մ գոնե պարենամթերք ու այլ բնամթերքներ, և այդ ամենն օգտագործել առավել հուսալի սեփական վարձկան զորք հավաքագրելու և զինելու ու հանդերձելու նպատակով։ Վարձու զինվորականների պահանջարկը «ծնեց» համապատասխան առաջարկ։ Այդ ժամանակներում Արևմտյան Եվրոպայում հայտնվեցին ոչ թե պարզապես վարձու զինվորականներ, այլ նույնիսկ՝ ամբողջական թափառող զորաջոկատներ, որոնք իրենց ծառայություններն էին առաջարկում նրանց, ունից առավել մեծ շահ էին ակնկալում։ Ընդ որում, եթե պատերազմներ չկային, ապա այդ վարձու ռազմաջոկատները իրենց իրենց պահում էին ավազակություն անելով և զինված կողոպուտով։
Վարձկանությունը առավել վաղ ի հայտ եկավ Ֆրանսիայում։ Արդեն XI դարից սկսած այդ երկրում սկսեցին հայտնվել զգալի քանակությամբ վարձկան զորաջոկատներ, կազմված բրաբանսոններից, շվեյցարացիներից, շոտլանդացիներից և այլն։ Սկզբում այդ վարձկան ռազմաջոկատերը կիրառվում էին ի հավելումն ավատատիրական, ասպետական զորքերին, իսկ այնուհետև ինքնուրույն նշանակություն ստացան։
Ավատատիրության այսինքն ֆեոդալիզմի անկումը գնալով մեծանում էր, դրա հետ միասին մեծանում էր նաև վարձկան ռազմուժ ունենալու պահանջարկը։ Արդյունքում օտարերկրյա վարձկան զորքերի կողքին XIII դարի վերջին ի հայտ եկան նաև տեղական վարձու ռազմաձոկատները, այսպես կոչված «ազատ վաշտերը» կամ «ազատ ջոկատները»՝ compagnies franches, вольные роты, вольные банды:
Առաջին միապետը, որը եռանդուն միջոցներ ձեռնարկեց «ազատ վաշտերը» ոչնչացնելու համար, Վալուաների գահատոհմին պատկանող ֆրանսիական արքա Կարլոս VII Հաղթականն էր (Charles VII le Victorieux, ծնվ. 22 փետրվարի 1403թ., Փարիզ — վախճ.՝ 22 հուլիսի 1461թ., Մեէն-սյուր-Յեվր, արքա է հռչակվել 1422-ին, պաշտոնապես գահ բարձրացել՝ 1429-ին) ։ Այս տաղանդավոր ռազմաքաղաքական բարեփոխիչը՝ լինելով Կարլոս VI Խելահեղ անվանյալ արքայի և Իզաբելլա Բավարուհի թագուհու որդին՝ լուրջ փոփոխություններ կատարեց Ֆրանսիայի, և փաստորեն, նաև միջնադարյան Եվրոպայի ռազմական համակարգում։ Կարլոս (Շարլ) VII Հաղթականը սահմանեց հատուկ հարկ՝ զորքեր պահելու համար, որի արդյունքում հնարավորություն ստացավ կտրուկ միջոցներ ձեռնարկել և խստորեն փոխել իրեր նախկին դրությունը։ Նախ և առաջ մի ամբողջ շարք արքայական հրովարտակներով՝ օրդոնանսներով Շարլ VII-ը մասնավոր անձանց զրկեց զինված ջոկատներ կազմելու իրավունքից և այդ իրավունքը վերապահվեց բացառապես ֆրանսիական թագավորին։ Այդուհետև Ֆրանսիայում այն անձը, որը կկամենար իրեն նվիրել ռազմական արհեստին, պարտավոր էր երկրի կառավարությունից հայցել ռազմական վաշտ ստեղծելու արտոնագիր (այդ արտոնագիրը տրվում էր հատուկ հրովարտակով՝ օրդոնանսով)։ Ընդ որում՝ արտոնագիր շնորհելու հետ մեկտեղ սահմանվում էր նաև տվյալ թույլատրված ռազմական վաշտի մեծությունը, այսինքն՝ անձնակազմի թվաքանակը։ Տվյալ վաշտի կապիտանը (լատիներեն՝ caput, գլուխ բառից), այսինքն՝ «գլխապետը» կամ վաշտապետը, ստանալով կառավարական արտոնագիրը՝ պատասխանատու էր դառնում գերագույն իշխանության առջև՝ այն բոլոր անօրինությունների և օրինախախտումների համար, որոնք կատարում էր իր ենթակա վաշտը։ Այդ վաշտերը ստացան «հրովարտակային վաշտեր» կամ «օրդոնանսային վաշտեր» (compagnies d’ordonance) անվանումը ։
Օրդոնանսային վաշտերի հիման վրա կազմված մշտական բանակը կազմակերպված էր արքայի ռազմական գերակայության սկզբունքով։
Օրդոնանսային վաշտերը կազմում էին Ֆրանսիական թագավորության այդ ժամանակվա մշտական բանակի հեծելազորը։
Դրա հետ միասին Կարլոս VII Վալուան փորձում էր կազմակերպել նաև հետևակի զորատեսակը։ Այն իրենից ներկայացնելու էր հետևակ աշխարհազորը կամ հետևակային միլիցիան։ Սակայն ֆրանսիական այդ արքայի փորձերը հաջողությամբ չպսակվեցին։
Այն ժամանակներում գոյություն ունեցող հողատիրական հարաբերությունների պայմաններում գյուղացիների ձեռքը զենք տալը համարվում էր հույժ վտանգավոր գործ, ուստի և Կառլոս VII Վալուայի որդին և հաջորդը՝ Ֆրանսիայի արքա Լյուդովիկոս XI կամ Լուի Ողջախոհը (1461-1483) պարզապես ոչնչացրեց գյուղացիական աշխարհազորը և սկսեց իր բանակի հետևակազորը համալրել ի հաշիվ շվեյցարական վարձկանների հավաքագրման։
Այսպիսով Վալուաների գահատոհմի այս արքաները՝ Շարլ VII Հաղթականը և Լուի XI Ողջախոհը ամեն ինչ անում էին միասնականացնելու և հզորացնելու 100-ամյա պատերազմից նոր դուրս եկող Ֆրանսիական թագավորությունը, և նրանց բարենորոգչական պետական ու ռազմական ստեղծարար գործունեության կարևորագույն ուղղություններից մեկը եղավ մշտական բանակի կազմակերպումը։
Այնուամենայնիվ, Լյուդովիկոսը մշտական բանակի ստեղծման իր քայլերում թույլ տվեց որոշակի սխալներ։ Այդ մասին հետաքրքիր է արտահայտվել իտալացի քաղաքագետ և ռազմագետ, նոր ժամանակների քաղաքագիտության «հայր» Նիկոլո Մաքիավելին իր «Տիրակալը» գրքում. «Լյուդովիկոս XI-ի հայրը՝ Կարլ VII-ը, բարեհաճ ճակատագրի և խիզախության շնորհիվ անգլիացներից Ֆրանսիան ազատագրելով, հասկացավ, թե որքան անհրաժեշտ է զինված լինել սեփական զենքով և հրամայեց ստեղծել մշտական հեծելազոր ու հետևակ։ Ավելի ուշ, նրա որդին՝ Լյուդովիկոսը, արձակեց հետևակն ու ծառայության վերցրեց շվեյցարացիներին։ Այս սխալն ավելի խորացրին նրա հետնորդները, և հիմա դա թանկ է նստում ֆրանսիական թագավորության վրա։ Որովհետև, գերադասությունը շվեյցարացիներին տալով, Ֆրանսիան կոտրեց իր զորքերի մարտական ոգին։ Հետևակի լուծարումից հետո, վարձկան զորքի աջակցությամբ կռվող հեծելազորն արդեն վստահ չէ, որ կարող է սեփական ուժերով ճակատամարտ շահել։ Ստացվում է այնպես, որ շվեյցարացիների դեմ ֆրանսիացիները չեն կարող կռվել, իսկ առանց շվեյցարացիների ուրիշների դեմ չեն համարձակվում։ Հետևաբար, Ֆրանսիայի զորքերը խառն են մասամբ սեփական, մասամբ վարձու և այդ տեսքով մեծապես գերազանցում են ամբողջությամբ վերցված դաշնակցային կամ ամբողջությամբ վերցված վարձու զորքին, բայց մեծապես զիջում են սեփական զինվորներից կազմված զորքին։ Սահմանափակվեմ արդեն հայտնի օրինակով. Ֆրանսիան անհաղթելի կլիներ, եթե կատարելագործեր կամ թեկուզ պահպաներ Կարլի օրոք ստեղծված զորքի կառուցվածքը։ Բայց մարդիկ անխելքության պատճառով հաճախ գեղեցիկ պաճուճանքի մեջ թույնը չեն տեսնում, ինչպես վերևում արդեն ասել եմ թոքախտային տենդի առիթով» ։
Վարձկանությունը Գերմանիայում կազմակերպվելով՝ վերածվեց մի ամբողջ համակարգի և XV դարի վերջին ավարտվեց՝ լանդսկնեխտական (Landsknecht) զորագնդերի ստեղծմամբ ։ Լանդսկնեխտական զորագնդերը ջանադրաբար սովորեցված էին ռազմական արհեստին կամ նեղ իմաստով ռազմական գործին։ Բացի այդ, լանդսկնեխտական զորագնդերը ստանում էին մշտական ռոճիկ։ Լանդսկնեխտները իրենց գոյության առաջին շրջանում յուրատեսակ ազնվականա-ասպետական ռազմական հաստատություն էին։ Նրանք ունեին հատուկ կազմակերպվածք՝ սեփական ներքին ինքնավարությամբ, սեփական դատավարությամբ, իրենց սեփական համայնքային սովորույթներով։ Լանդսկնեխտական զորաջոկատների ձևավորման իրավունքը համարվում էր պատվավոր իրավունք։ Այդ իրավունքից օգտնվում էին միայն այն անձինք, որոնք օծվել էին ասպետ և մարտական համբավ էին ձեռք բերել։
Հաբսբուրգների գահատոհմին պատկանող Մաքսիմիլիան I կայսեր (ծնվ.՝ մարտի 22, 1459 թ., Վիեներ Նոյշտադտ, Ավստրիա — վախճան.՝ հունվ. 12, 1519 թ., Ուելս) մահից հետո լանդսկնեխտները փոխվեցին իրենց կազմի առումով, համալրվելով գլխավորապես ուժեղ արհեստավորներով, արհեստավորների ենթավարպետներով, և շուտով վերածվեցին սովորական վարձու զորաջոկատների, որոնք շվեյցարացիների նման, սկսեցին ծառայության անցնել գրեթե բոլոր եվրոպական պետություններին, ղեկավարվելով բացառապես իրենց սեփական օգուտի մասին իրենց ունեցած պատկերացումներից ելնելով։
Սակայն իր զարգացման համար առավել նպաստավոր հողը վարձկանությունը գտավ Իտալիայում, որտեղ այն վերածվեց մի հատուկ տեսակի՝ կոնդոտյերության։ Միջնադարում Իտալիայում գրեթե ամեն քաղաք առանձին պետություն էր կազմում։ Անվերջ եղբայրասպան կռիվներն ու պայքարը նրանց միջև, առաջացրեցին վարձու զինված ուժի կարիք։ Դա իր հերթի հանգեցրեց ազատ ռազմաջոկատների առաջացմանը, որոնց պետերը (կոնդոտյերները) կա՛մ իրենց զորաջոկատներով ծառայության էին անցնում քաղաքներին կամ առանձին տիրակալ իշխաններին, կա՛մ էլ պատերազմ էին վարում իրենց սեփական շահերից ելնելով՝ նվաճելով ամբողջ քաղաքներ ու գավառներ։ Իտալական պետությունների հզորության մշտական աճն ու փոքր քաղաք-հանրապետությունների բարձրացումը հանգեցրեց աստիճանաբար այն պայմանների վերացմանը, որոնք նպաստում էին կոնդոտյերության ծաղկմանը։ Արդյունքում կոնդոտյերական վարձկան զորաջոկատները սկսեցին վերանալ XVI դարի վերջից և աստիճանաբար փոխարինվեցին ժողովրդական աշխարհազորով՝ միլիցիայով։
Արաբական խալիֆայությունում IX դարից հայտնվեց ղուլյամների զորքը, որի մի մասը վարձկաններ էին, իսկ մյուս մասը՝ ստրուկներ, որոնց գնում էին գերիների շուկաներից։ Հետագայում՝ Ֆաթիմյան Եգիպտոսում հայտնվեց նաև մի տեսակ զորք, որը կազմված էր օտերարկրացի ստրուկներից և կոչվում էր մամելյուքներ։
Հղումներ
Կատեգորիա:Զինված ուժեր Կատեգորիա:Բանակ Կատեգորիա:Ռազմական գործ Կատեգորիա:Ռազմական տերմինաբանություն Կատեգորիա:Ռազմական պատմություն Կատեգորիա:Ռազմական գիտություն Կատեգորիա:Ռազմագիտություն
Կուբա (այլ կիրառումներ)
Կուբա, կարող է վերաբերել՝
Ջոշ Ռեդնոր
Ջոշուա Թոմաս Ռեդնոր (անգլ.՝ Joshua Thomas Radnor, ), թատրոնի, հեռուստատեսության և կինոյի ամերիկացի դերասան, սցենարիստ և կինոռեժիսոր։ Հանդիսատեսին առավել հայտնի է «Ինչպես հանդիպեցի ձեր մայրիկին» հեռուստասիթքոմում գլխավոր հերոսի՝ Թեդ Մոզբիի կերպարը կերտելու համար։
Առաջին սցենարիստական և ռեժիսորական աշխատանքը կատարել է 2010 թվականին՝ «Երջանիկշնորհակալությունավելինխնդրումեմ» (Happythankyoumoreplease) ֆիլմում, ինչի համար «Սանդենս» կինոփառատոնում ստացել է հանդիսատեսի համակրանք մրցանակը, ինչպես նաև առաջադրվել բարձրագույն ժյուրիի մրցանակի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1974 ծնունդներ Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ Կատեգորիա:Նյու Յորքի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ թատերական դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասաններ
Զորանյան
Զորանյան, հայկական ազգանուն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ Կատեգորիա:Արաբերեն հիմքով ազգանուններ
Հնարակերտ
Հնարակերտ կամ Հունարակերտ, բերդաքաղաք Մեծ Հայքի Ուտիք և Գուգարք նահանգների սահմանագծին, Կուր և Խրամ գետերի միախառնման տեղում, սեպաձև հրվանդանի վրա (այժմ՝ ավերակ)։
Պատմություն
Մովսես Խորենացու վկայությամբ, Հնարակերտը եղել է Սիսակյան Առանի ժառանգության հյուսիսարևմտյան սահմանագլուխը։ Ջվանշեր պատմիչը Հնարակերտն անվանում է Կուրի բերդ, վրացիները՝ Խունանի, երբեմն՝ Խանցիխե (Խանաբերդ, Խան գետանունով)։ Հայ Արշակունիների ժամանակաշրջանում (I-V դդ.) այն եղել է Մեծ Հայքի հյուսիսային սահմանակալ բերդ։ V-VII դդ. Սասանյանները Հնարակերտը Գուգարքի հետ միացրել են Վրաց մարզպանությանը, սակայն բերդաքաղաքը մնացել է հայ եպիսկոպոսանիստ կենտրոն։ Արաբական տիրապետության թոթափումից հետո Հնարակերտը վերամիավորվել է (IX-X դդ.) Բագրատունյաց Հայաստանին։ XIII դ. սկզբին Իվանե և Սմբատ Օրբելյանները Հնարակերտն ազատագրել են սելջուկյան թուրքերից և միացրել վրաց Բագրատունիների թագավորությանը։ Ավերվել է հավանաբար թաթար-մոնղոլական արշավանքներից։
Ամրություններ
Հնարակերտն ունեցել է հաջորդաբար կառուցված երեք ամրոց, որոնք միմյանցից բաժանվել են Կուրից մինչև Խրամ փորված խրամներով։ Պարիսպներն ամրացվել են հզոր աշտարակներով։ Հնարակերտի ավերակները նկարագրել են Ս. Ջալալյանցը և Մ. Բարխուդարյանցը։
Կատեգորիա:4-րդ դարի հայկական բերդեր և ամրոցներ Կատեգորիա:Հայկական բերդեր և ամրոցներ (Վրաստան) Կատեգորիա:Ծոբոփոր գավառի բնակավայրեր
Կոտուց (գետ)
Կոտուց, գետ Հայաստանի Արարատի մարզում։ Սկիզբ է առնում Երանոսի լեռներից և Դաշտաքար գյուղում աջից միախառնվում Վեդի գետին։ Երկարությունը 18 կմ է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վեդի գետի վտակներ Կատեգորիա:Արարատի մարզի գետեր
Տերնովիե Պոդի
Տերնովիե Պոդի (Тернові Поди), ավան Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Սնիգիրյովկայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1876 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Տերնովիե Պոդի ավանում բնակվում էր 165 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Սնիգիրյովկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի ավաններ Կատեգորիա:1876 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Հիերոն II
Ծագում
Ըստ որոշ աղբյուրների՝ Հիերոնի հոր նախնիները սերում էին սիցիլիական բռնապետ Հիերոն I-ից։
Կենսագրություն
Ծառայել է Պյուռոսին, ում մահից հետո զավթել է Սիրակուզան և հաստատել այնտեղ բռնապետություն։ Փորձել է ընդարձակել իր տարածքները և գրավել է Ակրան, Գելորը, Մեգարը և Լեոնտինին։ Պայքարել է մամերտինցիների հետ (մ․թ․ա․ 271-269 և 266-264թթ), սակայն կարթագենացիների միջամտության շնորհիվ չկարողացավ ավարտին հասցնել նրանց ջախջախումը։ Սկզբից կարթագենացիների դաշնակիցն էր, այնուհետև Առաջին փյունիկյան պատերազմում անցավ հռոմեացիների կողմը․ կարթագենացիների՝ ծովում գերիշխող դիրք գրավելու պատճառով հնարավորություն չունեին Սիցիլիայի իրենց զորքերին սնունդ մատակարարել, որն իր վրա վերցրեց Հիերոնը։ Ապրել է մինչև 90 տարեկան հասակը՝ կարողանալով Սիցիլիան հեռու պահել Հռոմի և Կարթագենի կողմից գրավվելուց։
Հիերոնը և Արքիմեդը
Հիերոնը հայտնի է նաև մաթեմատիկոս Արքիմեդի հայտնագործությունների մասին լեգենդներով։ Հայտնի է մի պատմություն՝ ըստ որի Արքիմեդը կարողացավ որոշել, թե արդյոք Հիերոն արքայի թագը մաքուր ոսկուց է պատրաստված թե ոսկերիչը զգալի արծաթ է խառնել․ այդ հանձնարարության շնորհիվ սահմանվեց ջրակայունության հիմնական օրենքը՝ Արքիմեդի օրենքը։
Ըստ մեկ այլ առասպելի՝ Հիերոնի կողմից՝ եգիպտական Պտղոմեոս արքային որպես նվեր կառուցված բազում տախտակամածներ ունեցող «Սիրակուզիա» ծանր նավը ոչ մի կերպ չէր հաջողվում ջուր իջեցնել։ Արքիմեդը զինեց բլոկների համակարգը (բազմաճախարակ), որի օգնությամբ կարողացավ նավը ջուր իջեցնել ձեռքի մեկ շարժումով։ Ըստ առասպելի՝ Արքիմեդը հայտարարեց․ «Եթե իմ տրամադրության տակ մեկ այլ Երկիր լիներ, որի վրա հնարավոր կլիներ կանգնել, ես տեղից կշարժեի մերը» (մեկ այլ մեկնաբանությամբ՝ «Տվեք ինձ հենման կետ, և ես կտեղաշարժեմ Երկիրը»)։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հնագույն թագավորներ
Օրթուզի (Վերին Բասենի գավառ)
Օրթուզի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բասենի գավառակում : Գտնվում էր Էրզրում քաղաքից 20 կմ արևելք:
Աշխարհագրություն
Տարածքը լեռնային էր:
Պատմություն
1830 թվականին տեղի հայ բնակչությունը գաղթել և հաստատվել է Ջավախքի գավառի Բուռնաշեթ և Ղադոլար գյուղերում:
Բնակչություն
Նախկինում եղել է հայաբնակ գյուղ: 1878 թվականին ուներ 15 տուն` 105 թուրք, իսկ 1909 թվականին` 29 տուն հայ և թուրք բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Made in Heaven
Made in Heaven, բրիտանական Քուին խմբի տասնհինգերորդ և վերջին ստուդիական ալբոմը, որը թողարկվել է 1995 թվականի նոյեմբերի 6-ին «Parlophone» և «Hollywood» ստուդիաներում։ Մերկուրիի մահից հետո Դիկոնը թմբկահար Ռոջեր Թեյլորը և կիթառահար Բրայան Մեյն աշխատել են այն վոկալային և դաշնամուրային մասերի հետ, որոնք Մերկուրին ձայնագրել էր իր մահից առաջ՝ ավելացնելով նոր գործիքավորում այդ ձայնագրություններին։ Աշխատանքները ավարտին են հասցվել խմբի ստուդիայում, որը գտնվում է Montreux-ում (Շվեյցարիա)։ Ալբոմը առաջատար էր Մեծ Բրիտանիայում։ Ըստ The Guardian-ի՝ ալբոմը վաճառել է 20 միլիոն օրինակով ամբողջ աշխարհում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Քուին խմբի ալբոմներ Կատեգորիա:1995 ալբոմներ Կատեգորիա:Հետմահու ալբոմներ
Վարդան Ղազանչյան
Վարդան Վահանի Ղազանչյան, հայ գրականագետ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1970), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1938 թվականից։
Կենսագրություն
Վարդան Ղազանչյանը ծնվել է 1907 թվականի հոկտեմբերի 22-ին, Արևմտյան Հայաստանի Վան քաղաքում։ 1925 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի 72-րդ աշխատանքային դպրոցը, 1930 թվականին՝ Երևանի պետական համալսարանի սոցիալ-տնտեսագիտական ֆակուլտետը։ 1930-1932 թվականներին սովորել է նույն համալսարանի ասպիրանտուրայում։ 1929-1931 թվականներին աշխատել է Երևանի ռադիոհաղորդումների խմբագրությունում՝ որպես գաղափարական բաժնի վարիչ և գլխավոր խմբագիր։ 1933-1935 թվականներին խմբագրել է Երևանում լույս տեսնող «Տեխնիկան մասսաներին» և «Մոոպրի դրոշով» պարբերականները։ 1933-1934 թվականներին աշխատել է Հայաստանի ԿԿ Կենտկոմում որպես հրահանգիչ, ապա մամուլի սեկտորի վարիչի պաշտոնակատար, 1934-1935 թվականներին՝ Երևանի մանկավարժական ինստիտուտի ուսմասվար, 1935-1938 թվականներին՝ «Խորհրդային Հայաստան» թերթում՝ որպես արվեստի և գրականության բաժնի ցարիչ, ապա պատասխանատու քարտուղար։ 1938-1939 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ Նախարարների խորհրդի արվեստի վարչության կերպարվեստի բաժնի վարիչ։ 1939-1941 թվականներին սովորել է ԽՍՀՄ ԳԱ համաշխարհային գրականության ինստիտուտի (Մոսկվա) ասպիրանտուրայում։ 1941-1945 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1931 թվականից փիլիսոփայություն է դասախոսել Երևանի բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում։ 1952 թվականին «Սովետահայ գրականության հայրենասիրական գաղափարը» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ 1951-1952 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ ԳԱ փիլիսոփայության սեկտորի վարիչը։ 1957 թվականից ՀԿԿ Կենտկոմին կից մարքսիզմ-լենինիզմի ինստիտուտի մարքսիզմի դասականների երկերի հայերեն թարգմանության բաժնի վարիչն է եղել  ։ ԽՄԿԿ անդամ 1938 թվականից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների թեկնածուներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Ջեֆ Տարանգո
Ջեֆրի Գեյլ «Ջեֆ» Տարանգո (Jeffrey Gail «Jeff» Tarango, ծնվել է 1968 թվականի նոյեմբերի 20-ին, Մանհեթեն Բիչ, ԱՄՆ), ամերիկացի նախկին պրոֆեսիոնալ թենիսիստ, թենիսի մարզիչ, մարզական մեկնաբան։ Աշխարհի նախկին թիվ 10 ռակետ զուգախաղում, Մեծ Սաղավարտի մեկ մրցաշարի եզրափակիչի մասնակից զուգախաղում (1999 թվականի Ֆրանսիայի բաց առաջնություն), ATP 16 մրցաշարերի հաղթող (որոնցից երկուսը մենախաղում), Մեծ Սաղավարտի մեկ պատանեկական մրցաշարի եզրափակիյի մասնակից զուգախաղում (1986 թվականի ԱՄՆ բաց առաջնություն)։
Կարիերա
Ջեֆ Տարանգոյի կարիերան ներառում է Գրան-Պրի մրցաշարի եզրափակիչ դուրս գալը 1986 թվականին՝ դեռևս սիրողական թենիսի մակարդակում։ Դա տեղի է ունեցել Լիվինգստոնի (Նյու Ջերսի) մրցաշարում, որտեղ 19-ամյա Տարանգոն, ով տղամարդկանց մենախաղի վարկանիշում տեղ է զբաղեցրել երրորդ հարյուրյակի միջնամասում, ընթացքում հաղթանակ տանելով աշխարհի 28-րդ ռակետ Սլոբոդան Ժիվոինովիչի նկատմամբ, նախքան եզրափակիչում Անդրե Աղասիին պարտվելը, ով համաշխարհային դասակարգման աղյուսակում զբաղեցնում էր 4-րդ հորիզոնականը։ Այդ ժամանակ Տարանգոն սովորում էր Սթենֆորդում, որտեղ եղել է համալսարանական թիմի առաջատար թենիսիստներից մեկը։ Երեք տարի անընդմեջ՝ 1987-ից 1989 թվականները, նա ընդգրկվել է ԱՄՆ խորհրդանշական սիրողական հավաքականի մեջ, իսկ 1988 և 1989 թվականներին համալսարանի թիմի հետ հաղթել է NCAA թիմային առաջնությունը ։ Դրանից հետո, 1989 թվականին, նա որոշում է դառնալ պրոֆեսիոնալ։
(146) Լուցինա
(146) Լուցինա (Lucina), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1875 թվականի հունիսի 8-ին Ալֆոնս Բորելիի կողմից Մարսելում ։
Ջեֆ Տարանգո
Կարիերա
1991 թվականը Տարանգոն ավարտել է առաջին հարյուրյակին մոտ, իսկ հաջորդ տարի հաղթել է ATP երկու մրցաշարում, իսկ նոյեմբերին բարձրացել է վարկանիշային 42-րդ հորիզոնական։ Մրցակիցների շարքում, որոնց նա հաղթել է այդ մրցաշարջանում, եղել են աշխարհի 8-րդ ռակետ Պետր Կորդան (Ավստրալիայի բաց առաջնության առաջին շրջանում) և մի շարք թենիսիստներ առաջին տասնյակից։ Տարանգոյի հետագա մենախաղային կարիերան իր մեջ չի ներառել հաղթանակներ ATP մրցաշարերում, սակայն նա համարյա մինչև 1999 թվականը շարունակել է մնալ վարկանիշային առաջին հարյուրյակի թենիսիստ։ Եվս երկու անգամ (1994 և 1999 թվականներին) նրան հաջողվել է դուրս գալ ATP մրցաշարերի եզրափակիչ, իսկ նրա կողմից հաղթված մրցակիցներին ավելացել են Եվգենի Կաֆելնիկովը, 1998 թվականին, աշխարհի 6-րդ ռակետ, ում Տարանգոն հաղթել է Մայամիի սուպերմրցաշարում, և աշխարհի 9-րդ ռակետ Կարոլ Կուչերան։
(146) Լուցինա
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,718001 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,5393 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8967 ա. մ., իսկ Երկրի ուղեծրին Լուցինա աստերոիդը նվազագույնը մոտենում է 1,5367 ա. մ. հեռավորության վրա ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1636,71 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,219953 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 13,09° անկյուն։
Ջեֆ Տարանգո
Կարիերա
Այնուամենայնիվ, Տարանգոյի մենախաղային կարիերայի ամենահիշարժան դրվագը դարձել է 1995 թվականի Ուիմբլդոնի մրցաշարի երրորդ շրջանի հանդիպումը։ Ամերիկացին, ով առաջին անգամ էր դուրս եկել Ուիմբլդոնի երրորդ շրջան, խաղում էր գերմանացի թենիսիստ Ալեքսանդր Մրոնցի հետ։ Դրանից առաջ նա մրցախաղ էր խաղացել զուգախաղում, որի ընթացքում նրա հակառակորդ Թիմ Հենմենը որակազրկվել էր (այդ թվում, նաև, Տարանգոյի պնդմամբ) և անգլիական հանդիսատեսը ջանասիրությամբ նրան սուլում էր, վրեժխնդիր լինելով իրենց սիրելիի համար։ Վերջապես Տարանգոն չի դիմանում և հանդիսատեսին առաջարկել է «բերանները փակել»։ Մրցախաղի մրցավարը՝ ֆրանսիացի Բրունո Ռեբյոն, նրան զգուշացում է արել՝ «հասարակական անպատշաճության համար»։ Տարանգոն վիճաբանության մեջ է մտել նախ մրցավար Ռեբյոի հետ, իսկ այնուհետև նաև մրցաշարի հսկիչի հետ, և, վերջ ի վերջո, ֆրանսիացում անվանել է «թենիսի ամենածախված մրցավարը»։ Ի պատասխան, Ռեբյոն նրան տուգանել է մեկ միավորով, որը Տարանգոյին արժեր գեյմ իր մատուցման ժամանակ։ Դրանից հետո Տարանգոն կորտ է նետել գնդակները, հավախում է ռակետները և լքում է մարզադաշտը, իսկ Ռեբյոն նրան որակազրկել է։ Տարանգոն, նաև, մեքենայաբար որակազրկվել է զուգախաղում։ Տարանգոյի կորտից հեռանալուց հետո նրա կինը՝ Բենեդիկտան, հարվածել է մրցավարի դեմքին ։ Իր արարմունքի համար Տարանգոն ընդհանուր առմամբ տուգանվել է ավելի քան 63 հազար դոլլարով, ներառյալ անմիջապես տուգանքը 15,5 հազար դոլլար, տուգանք Թենիսի միջազգային ֆեդերացիայի (ITF) կողմից՝ 28 256 դալլար չափով, և տուգանք Պրոֆեսիոնալ թենիսիստների ասոցիացիայի (ATP) կողմից՝ 20 հազար դոլլար գումարի չափով։ ITF-ը նաև նրան զրկել է Մեծ Սաղավարտի հաջորդ երկու մրցաշարերին մասնակցությունից, ներառյալ առաջիկա Ուիմբլդոնի մրցաշարը 1996 թվականին ։ Տարանգոյի նկատմամբ կիրառված տուգանքը ռեկորդային է մնացել Մեծ Սաղավարտի մրցաշարերի համար համարյա 15 տարի՝ մինչև 2009 թվականը, երբ Սերենա Ուիլյամսը տուգանվել է ավելի քան 80 հազար դոլլարով ։ 1998 թվականին Տարանգոն տուգանվել է ևս երեք հազար դոլլարով՝ Ավստրալիայի բաց առաջնության առաջին շրջանում Պատրիկ Ռաֆտերին պարտված խաղից հետո իր պահվածքի համար ։
(146) Լուցինա
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է C դասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս C Կատեգորիա:1875 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ալֆոնս Բորելիի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ջեֆ Տարանգո
Կարիերա
1990-ական թվականների կեսերից Տարանգոն հաջողությամբ ելույթ էր ունենում զուգախաղում, մինչ 2001 թվականը հաղթանակ տանելով ATP 14 մրցաշարերում։ 1999 թվականին հասել է Ֆրանսիայի բաց առաջնության եզրափակիչ, իսկ 2001 թվականին՝ կիսաեզրափակիչ։ Առավել հաջող էին նրա ելույթները չեխ Դանիել Վացեկի հետ զույգով (երեք հաղթանակ չորս եզրափակիչներում 1998 և 1999 թվականներին) և ավստրալիացի Մայքլ Հիլի հետ զույգով (երկու հաղթանակ վեց եզրափակիչներում 2000 և 2001 թվականներին, ինչպես նաև կիսաեզրափակիչ 2001 թվականի Ֆրանսիայի բաց առաջնությունում)։ 1999 թվականի Ֆրանսիայի բաց առաջնության եզրափակիչում նրա հետ միասին խաղում էր խորվաթ Գորան Իվանիշևիչը։ 1999 թվականի մրցաշարջանի վերջում Տարանգոն, ով այդ տարվա ընթացքում վեց մրցաշարում հաղթանակ էր տարել երեք տարբեր խաղընկերների հետ, կարճ ժամանակով զուգախաղի ATP վարկանիշում մտնում է առաջին տասնյակի մեջ։ Կարիերայի վերջին տարիներին նա ելույթ է ունեցել միայն զուգախաղում, 2001 թվականի հունիսից մենախաղում մասնակցելով ընդամենը մեկ խաղի։ 2003 թվականի հունվարին Տարանգոն հայտարարել է, որ սա նրա վերջին մրցաշարջանն է ATP մրցաշարերում և կարիերան ավարտել է օգոստոսին՝ ԱՄՆ բաց առաջնության ընթացքում ։
Հետագա կարիերա
Արդեն իր խաղային կարիերայի վերջին տարվա ընթացքում Ջեֆ Տարանգոն ելույթներթ համատեղել է մարզչական աշխատանքի հետ։ Այդ ժամանակ նա աշխատել է մարոկկոցի Յունես էլ Այնաուիի հետ, ով նրա ղեկավարությամբ հասել է մինչև 2003 թվականի Ավստրալիայի բաց առաջնության քառորդ եզրափակիչ։ Ավարտելով խաղային կարիերան, Տարանգոն հայտարարել է, որ մտադիր չէ մարզիչ աշխատել, քանի որ ցանկանում է հանգիստ ապրել կնոջ և հինգամյա դուստր Նինայի հետ ։ Ապահովագրական բիզնեսում մի քանի տարի աշխատելուց հետո, սակայն, նա վերադառնում է թենիս։ Տարանգոն մարզել է երկու երիտասարդ ամերիկացի թենիսիստների՝ Ռայան Թեթչեր և Էդվարդ Կելի, որի համար նույնիսկ կորտ է վերադարձել, իր խնամարկյալների հետ խաղալով զուգախաղի մրցաշարերում։ 2008 թվականին, Կելիի հետ զույգով, Տարանգոն հաղթել է ITF Futures կարգի մրցաշարում ։ Թենիսիստների շրջանում, ում հետ նա աշխատել է որպես մարզիչ, եղել է ևս մեկ ամերիկացի՝ Վինսենտ Սպեյդի և Մարիա Շարապովան ։ Ջեֆ Տարանգոն մինչ այժմ, ժամանակ առ ժամանակ, կորտ է դուրբ գալիս վետերանների մրցաշարերում և 2014 թվականին, նույնիսկ, մենախաղի մրցաշարի տիտղոս է նվաճել ԱՄՆ ազգային առաջնությունում, 45 և բարձր տարիքային խմբում։
Տարանգոն ակտիվորեն մասնակցում է Միացյալ Նահանգների թենիսի ասոցիացիայի (USTA) աշխատանքներին, որտեղ 2011 թվականին մտնում էր տնօրենների խորհրդի մեջ։ Նա նաև եղել է USTA-ի ներկայացուցիչը ԱՄՆ Օլիմպիական կոմիտեում, իսկ ավելի ուշ՝ նրա փոխ-նախագահը։ Տարանգոն որպես մեկնաբան է աշխատում այնպիսի հեռուստատեսային ցանցերում, ինչպիսին են BBC, ESPN, Fox Sports և Tennis Channel։ Նա ապրում է իր հայրենի Մանհեթեն Բիչ (Կալիֆորնիա) քաղաքում՝ կնոջ և հինգ երեխաների հետ ։
Արտաքին հղումներ
Ջեֆ Տարանգոն ATP կայքում Ջեֆ Տարանգոն ITF կայքում
Կատեգորիա:Ամերիկացի թենիսիստներ Կատեգորիա:Ավստրալիայի թենիսի բաց առաջնություն Կատեգորիա:Ֆրանսիայի թենիսի բաց առաջնություն Կատեգորիա:Ուիմբլդոնի մրցաշար Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի թենիսի բաց առաջնություն Կատեգորիա:Մեծ սաղավարտի (թենիս) մրցաշարեր Կատեգորիա:1968 ծնունդներ Կատեգորիա:Նոյեմբերի 20 ծնունդներ Կատեգորիա:Սթենֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
(7385) Ակցինովիա
(7385) Ակցինովիա (Aktsynovia), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1981 թվականի հոկտեմբերի 22-ին Նիկոլայ Չեռնիխի կողմից Նաուչնիում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,389592 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0899 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,6893 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1349,22 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,26682 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,73° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1981 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Նիկոլայ Չեռնիխի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Կարել Տեյգե
Կարել Տեյգե (Karel Teige, ), չեխ գրող, թարգմանիչ, գրաքննադատ, հրապարակախոս, նկարիչ-գրաֆիկ, գրքերի ձևավորող, արվեստի տեսաբան։ Զբաղվել է ճարտարապետությամբ, լուսանկարչությամբ, կինոյով։ Արևելաեվրոպական ավանգարդի խոշորագույն ներկայացուցիչն է։
Կենսագրություն
Կարել Տեյգեն ծնվել է 1900 թվականի դեկտեմբերի 13-ին Պրահայում։ Պրահայի գլխավոր արխիվարիուսի որդին է։ Սովորել է Կարլի համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետում, հարել է ձախ ուժերին, սկսել է զբաղվել լրագրությամբ։ 1924 թվականին հանդես է եկել «պոետիզմի» մանիֆեստով։ Ավանգարդիզմի գեղարվեստական Դևետսիլ խմբակի (գործել է 1920-1930 թվականներին) կազմակերպիչներից մեկն է, հրատարակել է խմբակի ամսագիրը (1927-1930 թվականներ)։ Կարել Տեյգեի նախաձեռնությամբ Պրահայում ելույթներով հանդես են եկել Լե Կորբյուզեն, Ման Ռեյը, Պաուլ Կլեեն, Վլադիմիր Մայակովսկի, Անդրե Բրետոնը, Վալտեր Գրոպիուսը։ 1929-1930 թվականներին սովորել է Բաուհաուզում։ 1934-1938 թվականներին անդամակցել է «Չեխական սյուրռեալիստական խմբակին», որ ինքն էր կազմակերպել Վիտեզսլավ Նեզվալի հետ միասին։
Իր տեսական աշխատություններում միավորել է նեոմարքսիստական սոցիոլոգիան հոգեբանական վերլուծության հետ, մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել ուրբանիստիկայի, քաղաքի առօրյա կյանքի, մասսայական մշակույթի։ Ֆրանսերենից թարգմանել է Շառլ Բոդլեր, Լոտրեամոնի, Վերհարնի, Ապոլիների, Մալյերոյի, Իլյա Էրենբուրգի ստեղծագործությունները, Լուի Դելյուկի աշխատությունները, Ն. Բուխարինի հոդվածները գրականության վերաբերյալ։ Հեղինակել է «Ֆիլմ» (1925), «Խորհրդային մշակույթ» (1927) գրքերը, մենագրություններ Արխիպենկոյի (1923), Մայակովսկու, ռուսական ֆուտուրիզմի (1936) և այլնի մասին։
1948 թվականին սոցիալիստական իշխանությունների ճնշման տակ հեռացել է հասարակական կյանքից։ Ենթարկվել է պաշտոնական զրպարտության իբրև «տրոցկիական այլասերված»։ Մահացել է 1951 թվականի հոկտեմբերի 1-ին սրտի կաթվածից։ Նրա արխիվը ենթարկվել է խուզարկության գաղտնի ոստիկանության կողմից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Չեխ գրողներ Կատեգորիա:Չեխ լրագրողներ Կատեգորիա:Չեխ թարգմանիչներ Կատեգորիա:Չեխ գրաքննադատներ Կատեգորիա:Չեխ նկարիչներ Կատեգորիա:20-րդ դարի թարգմանիչներ Կատեգորիա:Չեխ արվեստագետներ Կատեգորիա:20-րդ դարի լրագրողներ
Հայ-վրացական սահման
Հայ-վրացական սահման (სომხეთ-საქართველოს საზღვარი), Հայաստանի և Վրաստանի միջև միջազգային սահմանն է։ Այն ունի 219 կմ երկարություն (136 մղոն) և անցնում է արևմուտքում Թուրքիայի հետ սահամանային հատման կետից մինչև արևելքում Ադրբեջանի հետ սահամանային հատման կետ։
Նկարագրություն
Սահմանն արևմուտքում սկսվում է Թուրքիայի հետ սահամանային հատման կետից և ցամաքային ճանապարհով շարունակվում մինչև Ադրբեջանի հետ սահմանային հատման կետ՝ մի շարք անկանոն գծերով, և արևելքում գտնվող փոքր հատվածով՝ Դեբեդ գետի երկայնքով։ Սահմանի արևմտյան, ավելի լեռնային հատվածում կա երկու լիճ, որոնք գտնվում են սահմանին բավականին մոտ՝ Մադաթափա (Վրաստանում) և Արփի (Հայաստանում)։
Պատմություն
19-րդ դարի ընթացքում Կովկասը հակամարտության գոտի էր դարձել անկում ապրող Օսմանյան կայսրության, Պարսկաստանի և Ռուսաստանի միջև․ վերջինս ընդարձակվում էր դեպի հարավ ։ Ռուսաստանը 1801 թվականին պաշտոնապես բռնակցել է Քարթլի-Կախեթիի արևելավրացական թագավորությունը, իսկ այնուհետև Իմերեթի արևմտավրացական թագավորությունը 1804 թվականին։ 1800-ական թվականների ընթացքում Ռուսաստանն իր հարավային սահմանները ընդարձակել է դեպի հարավ՝ ի հաշիվ Պարսկաստանի և Օսմանյան կայսրության ։ Ռուս-պարսկական պատերազմի (1804-1813) և դրան հաջորդած Գյուլիստանի պայմանագրի արդյունքում Ռուսաստանը ձեռք է բերել ժամանակակից Ադրբեջանի տարածքի մեծ մասը և ժամանակակից Հայաստանի հարավային Սյունիքի մարզի տարածքները ։ Ռուս-պարսկական պատերազմից (1826-1828) և Թուրքմենչայի պայմանագրից հետո Պարսկաստանը ստիպված Ռուսաստանին է զիջել Նախիջևանը և մնացած հայկական տարածքները ։ Ռուսաստանը իր վրացական և հայկական տարածքներից կազմավորել է Թիֆլիսի, Քութայիսիի և Երևանի նահանգները։
1917 թվականի ռուսական հեղափոխությունից հետո Հարավային Կովկասի ժողովուրդները 1918 թվականին հռչակել են Անդրկովկասյան Ժողովրդավարական Դաշնային Հանրապետության անկախությունը, ինչից հետո օսմանյան թուրքերի հետ սկսվել են խաղաղ բանակցություններ ։ Ներքին տարաձայնությունները հանգել են նրան, որ 1918 թվականի մայիսին Վրաստանը դուրս է եկել միության կազմից, իսկ շուտով դրան հաջորդել են Հայաստանն ու Ադրբեջանը, սակայն երեք հանրապետությունների միջև սահմանները եղել են վիճարկելի ։ Բաթումի հաշտության պայմանագիրը 1918 թվականի հունիսին վերջ է դրել ԱԺԴՀ-ի և Օսմանյան կայսրության միջև ընթացող ռազմական գործողություններին։ Երբ 1918 թվականի հոկտեմբերին օսմանյան թուրքերը լքել են ժամանակակից Լոռու մարզի տարածքը, այդ տարածքը վիճելի է դարձել Հայաստանի և Վրաստանի միջև, որի հիմնական մասը նախկին Թիֆլիսի նահանգի Բորչալուի գավառի և Ախալքալաքի գավառների մեջ էր մտնում  ։ Վրաստանը հայտարարեց, որ նախկին Թիֆլիսի նահանգի հարավային սահմանները պետք է ձևավորեն Հայաստանի և Վրաստանի նոր միջպետական սահմանը, մինչդեռ Հայաստանը հայտարարեց, որ սահմանը պետք է վերաձևակերպվի այնպես, որ տեղերում արտացոլի էթնիկ իրադրությունը ։ Սահմանային հարցի կարգավորման խաղաղ բանակցությունների անհաջողությունից հետո հոկտեմբերին տեղի ունեցան բախումներ, ինչին դեկտեմբերին հաջորդեց կարճատև պատերազմ  ։ 1919 թվականի հունվարի 17-ին անգլիացի Ուիլյամ Մոնտգոմերի Թոմսոնի միջնորդությամբ կնքվեց հաշտություն, և վիճելի շրջանը հայտարարվեց չեզոք գոտի՝ մինչև հետագա խաղաղ բանակցությունները  ։ Դրանից հետո Հայաստանն ու Վրաստանը մտան ժամանակակից արևելյան Թուրքիայի՝ Կարսի տարածքի մեջ՝ միացնելով ցամաքային տարածքներ և հետագայում առաջացնելով տարածքի սեփականության շուրջ վիճելի հարցեր;
Այս հարցը վիճելի դարձավ նաև այն ժամանակ, երբ 1920 թվականին ռուսական կարմիր բանակը ներխուժեց Ադրբեջան և Հայաստան՝ վերջ դնելով երկու երկրների անկախությանը, ապա 1921 թվականի փետրվար-մարտին խորհրդայնացվեց նաև Վրաստանը։ Թուրքիան, օգտվելով Հայաստանի արևելքում հողեր գրավելու հնարավորությունից, ներխուժեց Հայաստան, իսկ Վրաստանը Հայաստանի համաձայնությամբ զորքեր մտցրեց Լոռիի չեզոք գոտի, որպեսզի թույլ չտա, որ այն հայտնվի Թուրքիայի ձեռքում, սակայն դա չէր առաջացնում ոչ մի նոր իրավունք Լոռու չեզոք գոտու հանդեպ։ ԽՍՀՄ-ի և Թուրքիայի սահմանը վերջնականապես ձևակերպվեց 1921 թվականի հոկտեմբերին Կարսի պայմանագրով, որն այդպիսով ամրագրեց հայ-վրացական սահմանի արևմտյան սահմանը ։ Երբ 1921 թվականի սկզբին երկու երկրներում հաստատվել են խորհրդային իշխանություններ, նրանք հանդես են եկել Հայաստանի և Վրաստանի միջև սահմանի վերջնական սահմանազատման օգտին՝ Լոռու չեզոք գոտին բաժանելով երկու մասի (հիմնականում հօգուտ Հայաստանի) և սահմանելով ներկայիս սահմանը, պայմանավորվածությունը վերջնական տեսքի բերվեց 1921 թվականի նոյեմբերի 6-ին ։ 1922 թվականին բոլոր երեք պետություններն ընդգրկվեցին Անդրկովկասի Խորհրդային Սոցիալիստական Դաշնային (Ֆեդերատիվ) Հանրապետության մեջ՝ ԽՍՀՄ կազմում, որի կազմում մնացին մինչև 1936 թվականին առանձնանալը ։
Սահմանը դարձավ միջազգային սահման 1991 թվականին Խորհրդային Միության փլուզումից և նրա կազմի մեջ մտնող հանրապետությունների անկախացումից հետո ։ 1994 թվականին երկու երկրներն էլ սկսեցին իրենց սահմանի սահմանազատման աշխատանքները։ Վրաստանում գոյություն ունի հայկական մեծ փոքրամասնություն, հատկապես կենտրոնացած Սամցխե-Ջավախքի սահմանային նահանգում  ։ Սակայն ոչ հայկական, ոչ էլ վրացական կառավարությունները չեն պնդել, որ իրենց միջև հին խորհրդային սահմանը վերականգնվի ։
Սահմանին կից բնակավայրեր
Հայաստան
Վրաստան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի սահմաններ Կատեգորիա:Հայաստանի սահմաններ Կատեգորիա:Հայ-վրացական սահման
Կոնրադ Յուստինգեր
Կոնրադ Յուստինգեր (Konrad Justinger,  ), շվեյցարացի մատենագիր, քաղաքային գրագիր, նոտար և Բեռն քաղաքի տարեգիր։ «Բեռնյան ժամանակագրության» (Bernese Chronicle) ենթադրյալ հեղինակ ։
Կենսագրություն
Ծնվել է մոտավորապես 1370 թվականին Ռոթվայլում (Բադեն-Վյուրթեմբերգ), բյուրգերի ընտանիքում։ Նրա նախնիները Ռոտվայլում հայտնի են եղել առնվազն 1300 թվականից ։ Ստրասբուրգում (Ստորին Հռենոս) աշակերտել է տեղացի մատենագիր Յակոբ Թվինգեր ֆոն Քյոնիգշոֆենի ՝ «Համաշխարհային տարեգրության» հեղինակի մոտ՝ վերաշարադրելով նրա ժամանակագրության դասագիրքը 1388 թվականին ։ Կրթության մասին այլ տվյալներ չկան, բայց նա, անկասկած, տիրապետել է լատիներենին։
1390 թվականին եղբոր՝ Վերների հետ, բնակություն է հաստատել Բեռնում, որտեղ եղբայրը 1384-1393 և 1411-1416 թվականներին զբաղեցրել է քաղաքային գրագրի պաշտոնը ։ Եղբոր նման հաստատվելով քաղաքապետարանում որպես գրագիր՝ 1391 թվականին ստացել է քաղաքացիական իրավունքներ, ապա դարձել քաղաքային նոտար և մագիստրատ։ 1400 թվականին տեղական  փաստաթղթերում նա հիշատակվում է որպես քաղաքային մատենագիր, իսկ 1406-1407 թվականներին՝ որպես շինթույլտվություն տվող նոտար։
1426 թվականից հետո ամուսնացել է Աննա Վիրցի հետ, 1432 թվականին նրա հետ տեղափոխվել է նրա հայրենի քաղաք՝ Ցյուրիխ, որտեղ մահացել է 1438 թվականի ապրիլին ՝ հավանաբար սերունդ չթողնելով ։
Ստեղծագործություններ
Յուստինգերի հիմնական պատմական պաշտոնական աշխատությունը համարվում է «Բեռնյան ժամանակագրությունը» (Cronicka der Stadt Bern կամ Bernese Chronicle), որը կազմվել է մոտ 1430 թվականին միջին վերինգերմաներեն լեզվով՝ տեղական քաղաքային իշխանությունների, մասնավորապես՝ քաղաքապետ Ռուդոլֆ Հոֆմայստերի կարգադրությամբ, որն ընդգրկում է քաղաքի պատմությունը հիմնադրման պահից՝ 1191 թվականից  մինչև 1421 թվականը ։ Դրա հիման վրա, ենթադրաբար, հենց Յուստինգերի կամ նրա անանուն իրավահաջորդի կողմից կազմվել է «Փոքր Բեռնյան  ժամանակագրությունը» (Kleine Berner Chronik) կամ «Անանուն քաղաքային ժամանակագրությունը» (Anonyme Stadtchronik) ։
Յուստինգերի համար որպես հիմնական աղբյուր, բացի Քյոնիգսհոֆենի «Կայսրերի ժամանակագրությունից», հավանաբար ծառայել են համառոտ «Բեռնյան ժամանակագրությունը» , որը 1309 թվականից իրականացվել  էր տեղական տաճարում, քաղաքային արխիվի նյութերը, ինչպես նաև առանձին  անձանց մասին գրառումները, ինչպիսիք են Լաուպենի պատմական ճակատամարտի մասին պատմությունը (Narratio conflictus apud Laupen) ։ Հավանաբար նա օգտագործել է նաև Ստրասբուրգի, Բազելի, Ցյուրիխի և Կոնստանցի տեղական քաղաքային տարեգրությունները ։
Յուստինգերի տարեգրությունը պարունակում է բազմաթիվ ժամանակագրական սխալներ, սակայն առանձնանում է աշխույժ պատմվածքով և պարզ, բայց արտահայտիչ լեզվով ։ Առանձնահատուկ արժեք են ներկայացնում դրանում ընդգրկված ժողովրդական պատմական երգերը։ Այն դարձել է տեղական քաղաքային պատմագրության հիմքը և մասնավորապես, օգտագործվել է Դիբոլդ Շիլլինգ Ավագի, Բենեդիկտ Չախթլանի, Հենրիխ Դիտլինգերի և 15-16-րդ դարերի այլ մատենագիրների և պատմաբանների կողմից։
Յուստինգերի ժամանակագրության մեկնաբանված գիտական ​​հրատարակությունը լույս է տեսել 1871 թվականին Բեռնում Գեորգ ֆոն Վիսի կողմից, որը խմբագրել է աստվածաբանության պրոֆեսոր Գոտլիբ Լյուդվիգ Շտուդերը ։ Նորագույն ակադեմիական հրատարակությունը պատրաստել է Ֆրայբուրգի համալսարանի պատմաբան Պասկալ Լադները։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի մատենագիրներ
Նովայա Պանիկա
Նովայա Պանիկա (Но́вая Пани́ка), խուտոր Ռուսաստանի Վոլգոգրադի մարզի Ֆրոլովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը վերջին գրանցված տվյալներով կազմում էր 310 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի խուտորներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Վոլգոգրադի մարզի Ֆրոլովսկի շրջանի բնակավայրեր
Կուբիյա (այլ կիրառումներ)
Կուբիյա, կարող է վերաբերել՝
Կուզմինո (այլ կիրառումներ)
Կուզմինո, կարող է վերաբերել՝
Մալյա (Բարսելոնա)
Մալյա  (Malla), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, գտնվում է Բարսելոնա պրովինցիայում (Կատալոնիա ինքնավար համայնքում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Օկոնա շրջանում։ Տարածքը կազմում է 11 կմ²։ Բնակչությունը՝ 255 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Կուդմա (այլ կիրառումներ)
Կուդմա, կարող է վերաբերել՝
Կուզ Յոլ (այլ կիրառումներ)
Կուզ Յոլ, կարող է վերաբերել՝
Կուզմինսկոե (այլ կիրառումներ)
Կուզմինսկոե, կարող է վերաբերել՝
Կիրիգուա
Կիրիգուա (Quiriguá), հին մայաների քաղաք, այժմ՝ Գվատեմալայի Իսաբալ դեպարտամենտի տարածքում պեղումների վայր։ Գտնվում է Մոտագուա գետի հովտում մոտավորապես 3 կմ² տարածքի վրա, քաղաքի հանդիսավոր կենտրոնը գտնվում է գետի հյուսիսային ափին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Գվատեմալայում Կատեգորիա:Հնագիտություն Գվատեմալայում
Շիրովցի
Շիրովցի (Ширівці), գյուղ Ուկրաինայի Չեռնովցիի մարզի Խոտինի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Չեռնովցիի մարզի Խոտինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1476 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կուզեգա (այլ կիրառումներ)
Կուզեգա, կարող է վերաբերել՝
Կուզնեչիկի (այլ կիրառումներ)
Կուզնեչիկի, կարող է վերաբերել՝
Հայատառ թուրքերեն պարբերական մամուլ
Հայատառ թուրքերեն պարբերական մամուլ, 1840-1947 թվականներին Կ. Պոլսում և հայկական գաղթավայրերում տպագրվել են շուրջ 130 անուն հայատառ թուրքերեն պարբերականներ։ Դրանց հեղինակությունն այնքան մեծ է եղել, որ թուրք և Թուրքիայի ազգային փոքրամասնությունների մտավորականները նախընտրել են դրանք օսմաներենով հրատարակվողներից, այդ պարբերականներն ընթերցելու համար սովորել են հայերեն այբուբենը։
Պատմություն
Հայկական թերթերի և թուրքական պաշտոնաթերթերի առաջին տպագրիչը Պողոս Արապյանն է, որ եղել է նաև Կայսերական տպարանի ղեկավարը (1832-1840)։ Հայտնի էին նաև տպագրիչ Հովհաննես Մյուհենտիսյանը, լրագրող ու հրատարակիչ Միհրան Նագգաշյանը և ուրիշներ։
Հայատառ թուրքերեն պարբերական մամուլը տպագրվել է հայկական տպարաններում։
Հայատառ թուրքերեն առաջին պարբերականը՝ «Թագվիմի Վէգայի»-ն («Օրացույց դեպքերի»), «Լրոյ գիր Մեծի Տէրութեանն Օսմանեան» պաշտոնաթերթի հայատառ թուրքերեն տարբերակն է. լույս է տեսել 1840 թվականին (11 համար)։ Հայտնի են նաև «Ճէրիտէի Հավատիս» («Բանբեր նորությունների», 1843-1847), «Մէճմաայը Հավատիս» («Ծաղկաքաղ լուրերի», 1852–77), «Զօհալ» («Երևակ», 1855–56), «Միւնատիյի Էրճիյաս» («Արգեոսի մունետիկ», 1859-1862), «Վարագայի Հավատիս» («Նորությունների թերթ», 1864-70), «Էնվարը Շարգիյէ» («Արևելքի ճառագայթ», 1866-1877, Կարին), «Մանզումէի Էֆքեար» («Մտածումների շար», 1866–1917), «Աւետաբեր» (1872–1911), «Խէյալ» («Անուրջ», 1873) «Թէրճեմանը Էֆքեար» («Թարգման մտածումների», 1877-1885), «Ճիհան» («Աշխարհ», 1884-1885), «Մէճմուայը Ախպար» («Հավաքածո լուրերի», 1884–1914), «Ճէրիտէի Շարգիյէ» («Օրագիր արևելյան», 1885-1913) և այլ պարբերականներ. բոլորը լույս են տեսել Կ. Պոլսում։ Վերջին՝ «Փարոս» ժողովրդական շաբաթաթերթը հրատարակվել է Ֆիլադելֆիայում 1921 թվականին։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հայկական մամուլ
Արգաուս
Արգաուս (նաև՝ Արագավան, Արգաս, Արգավան, Արգաութ, Արգաուն, Արկա), քաղաք Փոքր Հայքում, Մելիտենե քաղաքից 40 կմ հյուսիս, Եփրատի աջ կողմում ։
Հիշատակություն
Բյուզանդական աղբյուրներում հիշատակվում է Արգաուս, Արգաութ, Արգաուն ձևերով, որոնց տարընթերցմամբ հետագայում առաջացել են քաղաքի Արգաս և Արկա անվանումները։ Արգաուսը նույնացվում է նրա տեղում գտնվող նոր ժամանակների Արգովան (Արգուվան) բնակավայրի հետ, որը նրա հին՝ Արգավան, Արագավան անվան հավանական տարընթերցումներից և աղավաղումներից է ։
Պատմություն
Արգաուսը նաև հիշատակվում է որպես սովորական բնակավայր և բերդ (ամրոց)։ 4-րդ դարում՝ Բյուզանդական տիրապետության ժամանակ մտնում էր Երկրորդ Հայքի, իսկ 6-րդ դարում՝ Հուստինիանոս Ա-ի օրոք, Երրորդ Հայքի մեջ։ 4-րդ դարի վերջերին այն Երկրորդ Հայքի նշանավոր քաղաքներից մեկն էր, իսկ մինչև 855 թվականը Արգաուսը և Աբարա (Սմարա) գյուղը Բյուզանդիայի դեմ Պավլիկյանների վարած հարձակումների կենտրոններից էր։ Պատերազմական ընդհարումների ժամանակ Արգաուսը ամուր հենակետերից էր։ Արգաուսը կործանվել է Պավլիկյանների դեմ բյուզանդական Բարսեղ Ա Մակեդոնացի կայսեր ձեռնարկած արշավանքների ժամանակ՝ 872 թվականին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Փոքր Հայքի բնակավայրեր
Կուզնեչիխա (այլ կիրառումներ)
Կուզնեչիխա, կարող է վերաբերել՝
Աղափ
Աղափ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բասենի գավառակում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Տես նաև
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բլեյք Փիրոնի
Բլեյք Փիրոնի(Blake Pieroni, ), ամերիկացի լողորդ, Օլիմպիական խաղերի եռակի չեմպիոն (2016 և 2020 թվականներ) 4×100 մ փոխանցումալողում, աշխարհի քառակի չեմպիոն, կարճ ջրում աշխարհի առաջնության եռակի չեմպիոն։
Կարիերա
Փիրոնին ծնվել է 1995 թվականի նոյեմբերի 15-ին Ինդիանա նահանգի Քրաուն Փոյնթ քաղաքում և մեծացել է Չեստերտոնում, որտեղ նա ավարտել է Չեստերտոնի միջնակարգ դպրոցը 2014 թվականին։ Ավարտել է Ինդիանայի համալսարանը ։