Հայ-վրացական_պատերազմ
Զինադադարի նախապատրաստում և հաստատում
Հայ-վրացական պատերազմի ելքի սխալ կանխորոշումը Վրաստանի իշխանություններին ստիպում է դիմել Եվրոպայի գերտերությունների միջամտությանը։ Շուտով Վրաստանի դեմոկրատական հանրապետության վարչապետ Նոյ Ժորդանիան հանդիպում է ունենում Անդրկովկասում Անգլիայի և Ֆրանսիայի ներկայացուցչության անդամների հետ։ Կապիտալիստական հասարակության օժանդակությունն ստանալու համար վրացիները հատկապես արտասահմանյան ներկայացուցչության ուշադրությունը սևեռում են այն հանգամանքի վրա, որ Հայաստանի հաղթանակը կուժեղացնի սոցիալիստական Ռուսաստանի դիրքերը հարավկովկասյան տարածաշրջանում։ Այս փաստն ակնհայտորեն ինչ-որ չափով ուղղորդում է եվրոպացիներին իրենց միջնորդական առաքելության ուղղվածության կողմնորոշման հարցում։ Չնայած ստեղծված իրավիճակին՝ պաշտոնական Երևանը չէր փոխել իր դիրքորոշումը պատերազմական գործողությունները հնարավորինս շուտ ավարտելու հարցում։ Մարտաճակատում ունեցած ակնհայտ հաջողությունների լուրը ստանալուն պես դեմոկրատական Հայաստանի կառավարության ղեկավար Հովհաննես Քաջազնունին հրավիրում է կառավարության արտահերթ նիստ, որի ժամանակ քննարկվում է հետագա գործողությունների պլանը։ Ելույթների ժամանակ ընդգծվում է, որ Դրոյի ղեկավարած բանակը գրավել է բացառապես հայկական տարածքներ և վերջացրել իր առաքելությունը։ Նույն օրը Քաջազնունին հայտարարում է, որ «հայկական կողմը պատերազմը շարունակելու շարժառիթ այլևս չի տեսնում»։ Արտահերթ նիստի ընթացքում որոշվում է ստեղծել հատուկ հանձնաժողով, որը կզբաղվի զինադադարի շուրջ բանակցություններով։ Նորաստեղծ մարմինը, որպես առաջնահերթություն նամակ է հղում վրաց կառավարությանը, նշելով, որ հայկական զորքերին հրաման է տված չանցնել Բորչալուի գավառի այն հատվածը, ուր վերջանում է Հայաստանին պատկանող տարածքների սահմանը։ Հայկական կողմը ևս շահագրգռված էր Անգլիայի և Ֆրանսիայի աջակցությամբ արագացնել Վրաստանի հետ բանակցային գործընթացի սկիզբը։ Իր դիմումում հայկական կողմն անգամ պատրաստակամություն է հայտում գնալ փոխզիջումների՝ վրացական բանակին թույլատրելով մնալ Ախալքալաքում։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է նշել, որ ռազմաճակատում պատերազմական գործողությունները մասնակիորեն շարունակվում էին։ Հովհաննես Քաջազնունու հրամանով ոչ ոք իրավունք չուներ հատել Շուլավեր-Սադախլոյի սահմանագիծը։ Կառավարական բավականին սթափ այս որոշումը հասարակայնության որոշակի շրջանակների մոտ քննադատաբար է ընդունվում, քանզի վերջիններս պնդում էին, որ հայկական բանակը պետք է զարգացնի ռազմավարական հաջողությունները՝ ճանապարհ բռնելով դեպի այդ ժամանակ հայկական սոցիալ-քաղաքական և մշակութային կենտրոն հանդիսացող վրաց քաղաքամայր Թիֆլիս։ Չնայած այս ամենին՝ հայկական կողմը հակված էր ռազմական հաջողություններն օգտագործել Վրաստանի տնտեսական շրջափակումը վերացնելու նպատակով՝ հընթացս կայուն հարաբերություններ հաստատելով դարավոր հարևան պետության հետ։ Այնուամենայնիվ, խնդրի հանգուցալուծումը մեծ մասամբ կախված էր նաև վրացական կողմի դիրքորոշումից, քանի որ նախկինում վերջիններս բազմիցս տապալել էին բանակցային գործընթացը՝ հայերին մեղադրելով պատերազմի սանձազերծման մեջ։ Դեկտեմբերի 24-ին այլընտարնք չունենալով Վրաստանի կառավարությունը ստիպված է լինում ընդունել դաշնակիցների միջնորդությունը։ Հաջորդ օրը Նոյ Ժորդանիան Մեծ Բրիտանիայի պատվիրակ Ռիկրոֆտի և ֆրանսիական բանակի գնդապետ Շարդինի հետ ստորագրում է համաձայնագիր, համաձայն որը նախատեսում էր ժամ առաջ դադարեցնել պատերազմական գործողությունները ռազմաճակատում։ Համաձայնագրի ստորագրմանը զուգահեռ Թիֆլիսից նոր համալրում ստացած վրացական բանակը հարձակում է գործում ռազմաճակատի ողջ երկայնքով։ Փոփոխական հաջողություններով ընթացող մարտերը որևէ կերպ չեն ազդում պատերազմի ելքի վրա, քանզի դեկտեմբերի 31-ին դրանք վերջնականապես ավարտվում են։ Նախքան զինադադարի վավերացումը, Վրաստանի կառավարությունը չէր հաշտվում ընդհանրացված արդյունքների հետ և փորձում էր բեկումնալից կերպով փոխել իրավիճակը։