cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Վլադիմիր Վիսոցկի
Արտասահմանյան ուղևորություններ
Փարիզում Վիսոցկու համար ձգողության կենտրոններից մեկը եղել է նկարիչ և քանդակագործ Միխայիլ Շեմյակինի արվեստանոցը, որի հետ բանաստեղծը ծանոթացել է 1974 թվականին Ֆրանսիա կատարած երկրորդ ուղևորության ժամանակ։ Մարինա Վլադիի խոսքով՝ Վիսոցկին ու Շեմյակինը ժամերով այնտեղ քննարկել են բազմաթիվ հարցեր։ Դերասանուհին կարծում էր, որ հոգեկանի տեսանկյունից նրանք տարբերվում էին միմյանցից. «Ձեր միակ շփման կետը, բացառությամբ տաղանդի, սերն է վայրի գինարբուքի հանդեպ»։ Վիսոցկին Շեմյակինին մի քանի երգ ու բանաստեղծություններ է նվիրել։ Դրանցից մեկը՝ «Открытые двери больниц, жандармерий…», գրվել է, ինչպես նշել է հեղինակը, «մի տարօրինակ այնպիսի խրախճանքի հետ կապված, որը տեղի է ունեցել ոչ այնքան վաղուց»։ Խոսքն այն պատմության մասին է, երբ ընկերները սկզբում հայտնվել են Ժան Տատլյանի «Երկու կիթառ» կաբարում, ապա երեկոն շարունակել են ռուսական «Ռասպուտին» ռեստորանում։ Երբ Վիսոցկին սկսել է այնտեղ կատարել «Большой Каретный» երգը, Շեմյակինը գրպանից հանել է ատրճանակը և սկսել է կրակել առաստաղին։ Այնուհետև, չսպասելով ժանդարմների ժամանմանը, բանաստեղծն ու նկարիչը ուղևորվել են «Ցարևիչ» ռեստորան։ Ինչպես ավելի ուշ պատմել է Շեմյակինը, «ամեն ինչ սարսափելի էր, ամեն ինչ հետաքրքիր էր»։ Այդ իրադարձությունները տեղի են ունեցել 1977 թվականին Ֆրանսիայում Տագանկայի թատրոնի հյուրախաղերի ժամանակ։ Վիսոցկու գլխավոր դերակատարմամբ «Համլետ» ներկայացումն այդ օրերին արժանացել է ֆրանսիացի կինոքննադատների մրցանակին որպես տարվա լավագույն արտասահմանյան ներկայացում։
1970 թվականին Վիսոցկին, պատասխանելով թատրոնում տարածված հարցաթերթիկի հարցերին, «երկիրը, որին դու համակրանքոց ես վերաբերվում» կետում, բացի Ռուսաստանից և Ֆրանսիայից, նշել է Լեհաստանը։ Այս երկրում Վիսոցկին ու Վլադին առաջին անգամ կանգ են առել 1973 թվականին՝ ավտոմոբիլային ճանապարհորդության ժամանակ։ Կազմակերպվել է ընկերական երեկո Դանիել Օլբրիխսկու, Քշիշտոֆ Զանուսիի, Անջեյ Վայդայի, Եժի Հոֆմանի մասնակցությամբ։ Ավելի ուշ, հիշելով Վիսոցկու հետ հանդիպումների մասին, Օլբրիխսկին ասել է. «Նա նստել էր Վիսլայի ափին և նայում էր վերակառուցված Հին Մյաստոյին, իսկ Վարշավան շատ էր տուժել պատերազմի ժամանակ։ Եվ հետո իմ տանը նա հորինեց երգ քառասունչորս թվականի խորհրդային տանկի մասին»։ Վիսոցկու մոտ շատ ջերմ վերաբերմունք է ձևավորվել Բուլղարիայի հանդիսատեսի նկատմամբ։ 1975 թվականին Բուլղարիան դարձել է առաջին երկիրը, որտեղ Տագանկայի թատրոնին, որը «երկրից դուրս չեկողի» համբավ ուներ, թույլատրել են հյուրախաղերի մեկնել։ Ի սկզբանե Սոֆիայում Տագանկայի թատերախմբի ներկայությունը սահմանափակվել է 12 օրով, ավելի ուշ հաջողվել է երկարացնել հյուրախաղերը ևս վեց օրով։
1975 և 1976 թվականներին Վիսոցկին ու Վլադին երկու ճանապարհորդություն են կատարել «Բելառուսիա» զբոսանավով։ Լաս Պալմասից Վիսոցկին իր ընկեր Իվան Բորտնիկին բացիկ է ուղարկել հետևյալ տեքստով. «Կարոտում եմ, Վանյա ես, / Շուրջն Իսպանիան է։ Նրանք խմում են դառը, / Լակում են ջին։ / Առանց հասկանալու / Եվ մտավախությունները. / Նրանք, Վանեչկա, / Բոլորն առանց զսպանակի են» («Скучаю, Ваня, я, / Кругом Испания. / Они пьют горькую, / Лакают джин. / Без разумения / И опасения. / Они же, Ванечка, / Все без пружин»)։ Ինչպես պարզաբանել է վիսոցկիագետ Մարկ Ցիբուլսկին, «զսպանակ» ասելով բանաստեղծը նկատի ուներ էսպերալը։ Իվան Բորտնիկին է հասցեագրված եղել նաև Վիսոցկու այն նամակը, որն ուղարկվել էր Մեքսիկայից, որտեղ Վլադիմիր Սեմյոնովիչը եղել է 1977 թվականի ամռանը Մարինա Վլադիի հետ, որն այնտեղ նկարահանվում էր «Բերմուդյան եռանկյան գաղտնիքները» ֆիլմում։
Յուկատանի ամենավերջում, ինչպես լեզվաբշտիկը լեզվի վրա, կա Կանկուն դրախտային վայրը, բայց ես այնտեղ չեմ։ Ես ևս չորս ժամ պետք է գնամ շոգենավով մինչև Կոսումել կղզին․ այն, Վանյա, քարտեզի վրա մի փնտրիր, չկա այն քարտեզի վրա, քանի որ այն փոքրիկ է, ինչպես քո մոտից մինչև Վնուկովո։ Ահա այստեղ էլ բերեց ինձ վերջերս երգված «Դժվարը»։
Վիսոցկին բազմիցս եղել է Հյուսիսային Ամերիկայում։ Մարինա Վլադին, պատմելով ամերիկյան հանդիպումների մասին, հիշել է Միխայիլ Բարիշնիկովին, որը ամուսիններին տրամադրել էր Նյու Յորքում գտնվող իր բնակարանը բնակվելու համար, Միլոշ Ֆորմանին, որը նրանց առաջարկել էր ներկա գտնվել «Մազեր» ֆիլմի փորձերին, Իոսիֆ Բրոդսկուն, որի հետ հանդիպումը տեղի է ունեցել Ներքին Մանհեթենի Բոհեմյան թաղամասում՝ Գրինվիչ-Վիլլիջում գտնվող փոքրիկ սրճարանում։ Զբոսնելուց հետո Բրոդսկին հյուրերին հրավիրել է իր փոքրիկ բնակարան և ընթրիք պատրաստել արևելյան ոճով։ «Նախքան մեր հեռանալը, նա գրում է քեզ ընծայագիր իր բանաստեղծությունների վերջին գրքի վրա»։ 1979 թվականին կայացել են Վիսոցկու ելույթները ԱՄՆ-ում և Կանադայում։ Իր ծննդյան օրը՝ 1979 թվականի հունվարի 25-ին, նա ելույթ է ունեցել երկու քաղաքներում՝ Չիկագոյում և Լոս Անջելեսում։ Նույն ձմռանը բանաստեղծին սպասում էին Տորոնտոյում, սակայն այնտեղ Վիսոցկու համերգները կայացել են միայն ապրիլին։
Մեկ տարի անց՝ 1980 թվականի գարնանը, Ամերիկա նոր ուղևորության թեման դարձել է հիմնականներից մեկը ընկերների հետ Վիսոցկու զրույցներում։ Նա ծրագրել է ոչ միայն մի շարք համերգներ տալ ԱՄՆ-ում, այլև, Միխայիլ Շեմյակինի վկայությամբ, իր ուժերը փորձել ամերիկյան կինեմատոգրաֆիայում։ Սակայն, խոսելով ուղևորության մասին, Վիսոցկին նկատի է ունեցել ոչ միայն ստեղծագործական նախագծերը։ Վալերի Յանկլովիչի հետ զրույցում բանաստեղծը, որն իրեն արդեն շատ վատ է զգացել, չի թաքցրել, որ ակնկալում է ամերիկացի բժիշկների օգնությունը։ Այդ պլանները մնացել են չիրագործված։
Հրապարակումներ և ժողովածուներ
Վիսոցկու կենդանության օրոք նրա ստեղծագործությունների ամբողջական ժողովածու լույս չի ընծայվել։ Բանաստեղծությունների ու երգերի տեքստերը պարբերաբար հայտնվել են տարբեր հրատարակություններում, բայց դրանք շատ փոքրաթիվ էին։ Համեմատաբար մանրամասն բանաստեղծական ընտրանիները լույս են տեսել միայն Արևմուտքում։ Վիսոցկուն փորձել են օգնել բանաստեղծներ Բորիս Սլուցկին, Ալեքսանդր Մեժիրովը, Դավիթ Սամոյլովը, Եվգենի Եվտուշենկոն, Անդրեյ Վոզնեսենսկին, սակայն առաջատար խմբագրությունների պոեզիայի բաժինների վարիչներին նրանց այցերն արդյունք չեն ունեցել։ Վիսոցկու բանաստեղծական ժողովածուի հրատարակումը պաշտոնական հրատարակչությունում անհնար էր նաև այն պատճառով, որ Վիսոցկին կտրականապես հրաժարվել է կրճատել կամ փոխել իր տեքստերը, իսկ խմբագրությունն ու ԽՍՀՄ գրաքննությունը միշտ պնդել են ուղղումների կամ կրճատումների վերաբերյալ։
«Ես ծնունդով մանկությունից եմ» («Я родом из детства») և «Ուղղահայաց» ֆիլմերի էկրան բարձրանալուց հետո Վիսոցկու երգերի տեքստերը հայտնվել են «Սովետսկի էկրան» ամսագրի 1967 թվականի № 15 («Прощание с горами», հայ․՝ «Հրաժեշտ սարերին») համարում, «Նոր ֆիլմեր» տեղեկատվական ժողովածուում (հուլիսյան համարում՝ «Песня о друге» երգի տեքստը, իսկ փետրվարյան համարում՝ «На братских могилах» տեքստը), «Սմենա» հանդեսում («На братских могилах»՝ «Вечный огонь» («Հավերժական կրակ») վերնագրով)։ Այդ հրապարակումներից և «Մելոդիա» ֆիրմայի կողմից «Ուղղահայաց» ֆիլմի երգերով ճկուն ձայնապնակի թողարկումից հետո այդ ֆիլմերից Վիսոցկու երգերի տպագրված տեքստերը (երբեմն նոտաներով) տպագրվել են գավառական մամուլում։ Շրջանային կամ քաղաքային մակարդակի թերթերի խմբագիրները, որոնք համարձակություն են ունեցել հրապարակելու այդ բանաստեղծությունները, գրեթե ռիսկի չեն դիմել. երգերն արդեն թույլատրական վճիռ են ստացել ավելի բարձր ատյաններում։ Այսպես են տպագրվել «В суету городов и в потоки машин…» (հայ․՝ «Քաղաքների ունայնության մեջ և մեքենաների հոսքերում...», մոտ երեսուն հրատարակություն), «Если друг оказался вдруг…» (հարյուրից ավելի հրատարակություն), «Братские могилы» («Եղբայրական գերեզմաններ», ավելի քան քսան հրատարակություն), «Здесь вам не равнина, здесь климат иной…» (հինգ հրատարակություն), «Мерцал закат, как сталь клинка…» (յոթ հրատարակություն) ։
Հաճախ Վիսոցկու երգերը, երբեմն առանց հեղինակի անունը նշելու, երբեմն այլ հեղինակների անունների նշումով, տպագրվել են պիեսների և նոտաների ժողովածուների հրատարակման ժամանակ։ Այսպես է եղել «Песня Геращенко», «Моя цыганская» («В сон мне — жёлтые огни…»), «Утренняя гимнастика», «Песня Сенежина», «Корабли постоят — и ложатся на курс…», «Один музыкант объяснил мне пространно…» ստեղծագործությունների դեպքում, որոնք ընդգրկվել են Ալեքսանդր Շտեյնի «Վերջին շքերթը» («Последний парад») պիեսում, որը լույս է ընծայվել 1969 թվականին «Искусство» հրատարակչությունում առանց բանաստեղծությունների հեղինակի մասին հիշատակելու և վերահրատարակվել է 1978 թվականին (արդեն հեղինակի անվան նշումով)։ «Վտանգավոր հյուրախաղեր» («Опасные гастроли») ֆիլմի երգը 1970 թվականին հրատարակել են Ուկրաինայում Ալեքսանդր Բիլաշի նոտային ժողովածուում («Было так — я любил и страдал…»)։ 1972-1974 թվականներին «Он не вернулся из боя» երգը ներառվել է չորս երաժշտական ժողովածուներում, երբեմն՝ կոմպոզիտոր Ստանիսլավ Պոժլակովի երաժշտության նշումով։ 1976 թվականին հրատարակվել է Վենիամին Բասների երաժշտական ստեղծագործությունների ժողովածուն «Երգում է Էդուարդ Խիլը. երգեր» («Поёт Эдуард Хиль: Песни») խորագրով, որում ներառվել է Վիսոցկու «Когда я спотыкаюсь на стихах…» բանաստեղծությամբ («Դուք ինձ տարեք ձեզ հետ դեպի ծով», «Вы возьмите меня в море, моряки» վերնագրով) ։ «Միակ ճանապարհը» ֆիլմի «В дорогу — живо! Или — в гроб ложись!…» հրատարակել է Տալլինի «Ekraan» ամսագիրը (1976, № 4) ռուսերենով ու էստոներենով ։
Վլադիմիր Վիսոցկու կենդանության օրոք նրա հենց բանաստեղծության և հենց մասնագիտական բանաստեղծական պարբերականում տպագրվելու միակ դեպքը կարելի է համարել «Սպասումը երկարեց, իսկ ճանապարհումը կարճ տևեց...» («Ожидание длилось, а проводы были недолги…») ստեղծագործության կրճատված տեսքով տպագրումը «Պոեզիայի օր-1975» ժողովածուում «Սովետսկի պիսատել» հրատարակչության կողմից ։ Նրա կազմող Պյոտր Վեգինին Վիսոցկին իր «ճանապարհային» բանաստեղծությունների շարքը փոխանցել է հրատարակումից դեռ մեկ տարի առաջ։ Ստեղծագործությունը տպագրելու համար Վեգինն ու «Պոեզիայի օր» ժողովածուի խմբագիր Եվգենի Վինոկուրովն ստիպված են եղել դիմել խորամանկության. հրատարակչությունում նրանք ձևացրել են, թե չգիտեն, թե ով է Վիսոցկին։ Բայց «առաջ մղել» հաջողվել է միայն մեկ բանաստեղծական տեքստ, և այն էլ ինչ-որ ղեկավարի խմբագրական ուղղումով, որը ջնջել է երկու տող։
Բանաստեղծը երազել է իր բանաստեղծությունները տպված տեսնել, Վիսոցկու բանաստեղծական ժողովածուն պատրաստելու գաղափարը «օդում թևածում էր», բայց պաշտոնապես այն հրատարակել չի հաջողվել։ 1978 թվականին բանաստեղծ Օլեգ Տերենտևի և Բորիս Ակիմովի ծանոթները Վլադիմիր Սեմյոնովիչին նվիրել են ինքնաշեն գիրք՝ նրա երկերի տպված «ժողովածուն» երկու հատորներով։ «Իմ կարծիքով՝ դրանից ավելի թանկ նվեր Վոլոդյան երբեք կյանքում չի ստացել»,- այդ առիթով ասել է Վալերի Յանկլովիչը։
1977-1978 թվականներին Փարիզում առանց Վիսոցկու մասնակցության և գիտության «YMCA-Press» հրատարակչությունը հրատարակել է «Ռուս բարդերի երգերը» քառահատոր ժողովածուն։ Ժողովածուի կազմող Վլադիմիր Եֆիմովիչ Ալլոյը դեռևս 1976 թվականին ԽՍՀՄ-ից ստացել է տասնյակ հեղինակների մոտ հազար երգ և հույս ուներ, որ «Միությունում այդքան մեծ ժողովրդականություն վայելող ոչ պաշտոնական երգային մշակույթի ամբողջական» հատորի հրատարակությունը կունենա կոմերցիոն հաջողության։ Այս հրատարակության մեջ, որը տարածվել է 1977 թվականի մայիսին հայտարարված բաժանորդագրությունով, ներառվել է Վիսոցկու ավելի քան երկու հարյուր ստեղծագործություն։ Այն հատկանշական է նաև նրանով, որ բաժանորդները ստացել են ոչ միայն գրքերը, այլև միաժամանակ երգեր ձայներիզներով ։
Մասնակցություն «Մետրոպոլին»
«Մետրոպոլ» ալմանախի հրատարակման գաղափարը պատկանել է Վիկտոր Երոֆեևին և Եվգենի Պոպովին, որոնք աշխատանքերին մասնակից են դարձրել Վասիլի Ակսյոնովին, Ֆազիլ Իսկանդերին, Անդրեյ Բիտովին և այլ գրականագետների։ Նախագծի էությունն այն էր, որ գրաքննության չենթարկվող ժողովածուում տեղ գտնեին խորհրդային հրատարակչությունների կողմից մերժված ստեղծագործություններ։ Ոչ բոլոր բանաստեղծներն ու արձակագիրներն են, որոնց դիմել են «Մետրոպոլի» հեղինակները, համաձայնել իրենց բանաստեղծություններն ու արձակ ստեղծագործությունները տրամադրել ալմանախում տպագրելու համար։ Օրինակ, տարբեր պատճառներով հրաժարվել են մասնակցել Յուրի Տրիֆոնովը և Բուլատ Օկուջավան։ Վիսոցկին, ըստ Վասիլի Ակսյոնովի հիշողությունների, «խանդավառությամբ» է վերաբերվել առաջարկին և հրատարակման համար տրամադրել բանաստեղծությունների մեծ հավաքածու։ Ալմանախի ստեղծման անմիջական աշխատանքը տեղի է ունեցել այն բնակարանում, որը նախկինում պատկանել է Ակսյոնովի մորը՝ «Մետրոպոլի» թողարկումից կարճ ժամանակ առաջ մահացած Եվգենյա Գինզբուրգին։ Այնտեղ աշխատել են էնտուզիաստներ ու կամավոր օգնականներ, որոնք վերատպել են տեքստերը, սոսնձել մեքենագիր թերթերը, կատարել սրբագրումներ։ Մակետը մշակել է թատերական նկարիչ Դավիթ Բորովսկին, ֆրոնտիսպիսը ձևավորել է Բորիս Մեսերերը։ Վիսոցկին ալմանախի ստեղծման աշխատանքներին անմիջական մասնակցություն չի ունեցել, բայց երբեմն «խմբագրություն» է գնացել՝ իր հետ տանելով կիթառը և բնակարան մտնելիս կատակային հարց տալով. «Այստեղ կեղծ փողե՞ր են ստեղծում»։
«Մետրոպոլը» լույս է տեսել 1978 թվականին 12 օրինակով։ Վիսոցկու ստեղծագործությունների թվում, որոնք ընդգրկված են եղել ալմանախում, եղել են ինչպես վաղ շրջանի երգեր, այնպես էլ 1970-ականների տեքստեր։ Նրանց թվում են՝ «Ребята, напишите мне письмо», «В тот вечер я не пил, не пел…», «На Большом Каретном» և այլն (ընդհանուր առմամբ՝ քսան ստեղծագործություն)։ Ալմանախի լույսընծայման արձագանքներից մեկը հայտնվել է փարիզյան «Русская мысль» թերթում (1979, մայիսի 17)․ արձակագիր Վլադիմիր Մաքսիմովը, ի թիվս այլոց վերլուծելով Վիսոցկու տեքստերը, դրանց հեղինակին անվանել է «ապստամբ, ողբերգական, մոլեգնած»։
Ժողովածուն դարձել է իշխանական կառույցների (այդ թվում՝ գրական միջավայրում գործող) ուշադրության առարկա։ 1979 թվականի հունվարի 22-ին Գրողների միության մոսկովյան կազմակերպության քարտուղարության նիստում քննվել է «Մետրոպոլի գործը»։ Ըստ սղագրության՝ այդ կազմակերպության վարչության առաջին քարտուղար Ֆելիքս Կուզնեցովը նիստի սկզբում, հավաքվածներին ծանոթացնելով ալմանախի բովանդակությանը, երգելով կարդացել է Վիսոցկու երկու բանաստեղծություն, իսկ նրա «Գայլերի որսը» («Охоту на волков») անվանել «քաղաքական քնարերգության օրինակ»։ Արձանագրության մեջ ամրագրված է նաև բանաստեղծ Յակով Կոզլովսկու արտահայտությունը. «Իսկ Վիսոցկին ինչի՞ համար է։ Թող կինոժապավեններում պտտվի»։ Փետրվարի 27-ին «Московский литератор» թերթում, որը լույս է տեսել մայրաքաղաքի գրական կազմակերպության հովանու ներքո, հայտնվել է «Ոգու պոռնոգրաֆիա» («Порнография духа») հրապարակումը, որը դատապարտել է ալմանախի ստեղծումը։ Վիկտոր Երոֆեևին ու Եվգենի Պոպովին «Մետրոպոլի» ստեղծմանը մասնակցելու համար հեռացրել են Գրողների միությունից։ Եվս երեք գրողներ՝ Վասիլի Ակսյոնովը, Սեմյոն Լիպկինը և Իննա Լիսնյանսկայան, դուրս են եկել գրական միությունից՝ ի նշան բողոքի գործընկերների հեռացման դեմ։ Վիսոցկուն նման պատժամիջոցներ չէին սպառնում, ինչպես գրել է այդ իրադարձությունների մասնակիցներից մեկը՝ Մարկ Ռոզովսկին, Վլադիմիր Սեմյոնովիչը «Գրողների միության անդամ չէր, <...> իսկ հավատալ, որ նրան «կտամբելու» են հայրենի Տագանկայում, անհնար էր»։ Սակայն բանաստեղծը ջանում էր աջակցել ալմանախի ստեղծողներին։ Մի օր, գնալով «Մետրոպոլի» «խմբագրություն», Վիսոցկին նրանց համար երգել է «Конец „Охоты на волков“, или Охота с вертолётов» (հայ․՝ «Գայլերի որսի» վերջը կամ Որս ուղղաթիռներից» երգը։ Ակսյոնովի հիշողությունների համաձայն՝ այս երգից հետո «ամեն ինչ կախարդական կերպով փոխվեց. եղբայրության ու ոգեշնչման ալիքը տարավ մեզ»։
Ստուդիական ձայնագրություններ, ձայնապնակներ
Առաջին անգամ Վիսոցկու ձայնը ձայնապնակից հնչել է 1965 թվականին, երբ «Кругозор» ամսագրում լույս է տեսել Տագանկայի թատրոնի «Տասը օր, որոնք ցնցեցին աշխարհը» ներկայացման ձայնագրությունից մի հատված։ «Վերջին գողը» ֆիլմը, որում հնչել է Վիսոցկու բանաստեղծությունների հիման վրա գրված երեք երգ, համարվել է նրա երգային սկավառակագրության սկիզբը։ 1967 թվականին լույս է տեսել Միքայել Թարիվերդիևի ձայնապնակը Վլադիմիր Սեմյոնովիչի ստեղծագործության առաջին ձայնագրությամբ. խոսքը վերաբերում է Նիկոլայ Գուբենկոյի կատարած «Вот что: жизнь прекрасна, товарищи…» երգին: 1968 թվականին թողարկվել է ճկուն սկավառակ «Ուղղահայաց» ֆիլմի երգերով։ Դրանում տեղ են գտել «Прощание с горами», «Песня о друге», «Вершина», «Военная песня» երգերը հեղինակի կատարմամբ։ Նույն թվականին թողարկվել են «Էստրադային երգեր» երեք ճկուն ձայնապնակ-հավաքածուները, որտեղ «Песня о друге» հնչում է Վլադիմիր Մակարովի կատարմամբ։ 1973 թվականին թողարկվել է «Мелодия» ընկերության «Վլադիմիր Վիսոցկու երգերը կինոֆիլմերից» վերնագրով մինի ալբոմը, որում ներառվել են «Он не вернулся из боя», «Песня о новом времени», «Братские могилы» և «Песня о Земле» (երգեր «Ես ծնունդով մանկությունից եմ» ֆիլմից)։ 1974-1980 թվականների ընթացքում ԽՍՀՄ-ում թողարկել են Վիսոցկու ևս հինգ հեղինակային մինի ալբոմ, «Միստեր Մաք-Քինլիի փախուստը» ֆիլմի երգերի երկու ձայնապնակ և «Ալիսան հրաշքների աշխարհում» դիսկոներկայացման երկու հրատարակություն, որը ներառել է Վիսոցկու բանաստեղծություններով և մեղեդով վեց երգ հեղինակի, Վսեվոլոդ Աբդուլովի և Կլարա Ռումյանովայի կատարմամբ։ Չհաշված «Ալիսայի...» երգերը, ընդհանուր առմամբ ԽՍՀՄ-ում բանաստեղծի կենդանության օրոք պաշտոնապես թողարկվել է նրա կատարմամբ մոտ քսան երգ։
1970-ական թվականների կեսերին Էդուարդ Խիլը որոշել է իր ձայնապնակում ներառել Վիսոցկու բանաստեղծությունների հիման վրա Վենիամին Բասների երեք երգեր։ Գեղխորհուրդը ոչինչ չէր ցանկանում լսել Վլադիմիր Վիսոցկու երգերի մասին, ուստի երգիչը հեղինակին ներկայացրել է որպես Վասիլի Վիսոցկի՝ սկսնակ բանաստեղծ Լենինգրադից։ Առաջարկվող երեք երգերից ընդունվել է մեկը՝ «Вы возьмите меня в море, моряки…», որն էլ ընդգրկվել է Խիլի ձայնապնակում ։
Վիսոցկին 1974 թվականին Մարինա Վլադիի հետ «Мелодия»-ում ձայնագրած երկու ձայնապնակները նրա կյանքի ընթացքում չեն թողարկվել։ 1975 թվականի հունվարին ամուսինները հանդիպել են մշակույթի նախարարի հետ։ Պյոտր Դեմիչևը «անկեղծ տարակուսանք էր հայտել» «Мелодия»-ի  տնօրենին ձայնապնակի չթողարկվելու պատճառով, բայց դրանից հետո ձայնապնակների թողարկման ուղղությամբ իրական գործողություններ չեն հետևել։ 1979 թվականին, այնուամենայնիվ, թողարկվել է Վիսոցկու առաջին սկավառակը՝ տարբեր ժամանակներում «Мелодия»-ում ձայնագրված երգերով, բայց այն նախատեսվել է միայն արտահանման համար, երկրի ներսում վաճառքի չի հանվել։
1972 թվականին ԱՄՆ-ում թողարկվել է Վլադիմիր Վիսոցկու երգերի «Underground Soviet Ballads» երգերի ձայնապնակը, որը ներառել է տասնհինգ երգ։ Այդ թողարկումը հայտնի է նրանով, որ ձայնապնակում ընդգրկվել են երգեր, որոնց ստեղծման հետ բանաստեղծը կապ չի ունեցել։ Սխալմամբ նրան են վերագրել «Бабье лето» («Клёны выкрасили город…», названная на пластинке «LETO»), «Цыганка с картами, дорога дальняя…» («TURMA NA TAGANE») и «Товарищ Сталин» («TOV STALIN») երգերը ։ Ինչպես նշում է բանաստեղծի ստեղծագործության ուսումնասիրող Մաքսիմ Կրավչինսկին, «ԽՍՀՄ-ում արգելված» կատարողների հրատարակությունն այն ժամանակ համարվում էր շահութաբեր բիզնես. «Ինչու փնտրել արտիստ, վճարել ստուդիայի վարձակալության, գործիքավորման և իրավունքների համար, եթե կարելի է վերցնել ամեն ինչ մաքսանենգային ձայներիզներից և ներդրում կատարել միայն տպաքանակի ու պարզունակ դիզայնի համար»։ Հրատարակության շապիկին զետեղված ծանոթագրության մեջ, մասնավորապես, ասվում է. «...Վիսոցկու երգերը անհավատալիորեն ժողովրդականություն են վայելում։ Դրանք լայնորեն տարածված են մագնիսական ժապավենների վրա։ Այդ ժապավենները բռնագրավելու ԿԳԲ-ի գործակալների բոլոր ջանքերը ի չիք են դառնում երգչի երկրպագուների շնորհիվ, ովքեր վճռական են տրամադրված՝ շարունակելու ձայնագրել և տարածել նրա երգերը» ։ 1974 թվականին ԱՄՆ-ում անհայտ տպաքանակով թողարկվել է մի ձայնապնակ, որն անվանում են «Անդրեևյան ալբոմ» ԽՍՀՄ-ից մի ներգաղթյալի անունով, որն ապօրինի կերպով այն թողարկել է Վիսոցկու միջակ ձայնագրությունից ։
1975 թվականի սեպտեմբերին Բուլղարիայում Տագանկայի թատրոնի հյուրախաղերի ժամանակ Վիսոցկին հրավիրվել է Սոֆիայի ռադիո։ Այնտեղ նա ստուդիաներից մեկում ձայնապնակ է ձայնագրել «Բալկանտոն» ընկերության համար։ Հյուրախաղերը տեղի են ունեցել Բուլղարիայի կոմունիստական կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի գլխավոր քարտուղար Տոդոր Ժիվկովի դստեր՝ Լյուդմիլայի հրավերով։ Վիսոցկու զբաղվածության պատճառով ձայնագրությունը կայացել է գիշերը՝ առանց փորձերի։ Վիսոցկուն նվագակցողների հետ մեքենայով ստուդիա է տարել Լյուդմիլայի ամուսինը՝ Բուլղարիայի հեռուստատեսության ղեկավար Իվան Սլավկովը։ Այդ ժամանակ, ականատեսների հուշերի համաձայն, առանց ամենաբարձր պաշտոնյաների կողմից հավանության նման միջոցառումներ կազմակերպելն հնարավոր չէր։ Թատրոնում իր գործընկերներ Դմիտրի Մեժևիչի և Վիտալի Շապովալովի կիթառային նվագակցությամբ Վիսոցկու երգերի այս ձայնագրությունը նույնպես ձայնապնակով թողարկվել է առաջին անգամ միայն Վիսոցկու մահվանից հետո (1981 թվական, «Автопортрет» ալբոմ, Բուլղարիա) ։ Նույն 1975 թվականին Վիսոցկին Փարիզում աշխատել է քսաներեք երգերի ձայնագրության վրա Le Chant du Monde ձայնագրող ընկերությունում։ Վիսոցկու երգերի կատարման «դասական» տարբերակ է համարվում կիթառի նվագակցությամբ հեղինակային կատարումը։ Կոնստանտին Կազանսկին, որը Վիսոցկու «ֆրանսիական ձայնապնակների» համար գործիքավորումների հեղինակ է, պատմել է, որ «Ձգված պարան» ալբոմի ստեղծումից առաջ իրեն է դիմել Ժակ Ուրևիչը (ձայնապնակի ձայնագրության նախաձեռնողը)։ Նա հետաքրքրվել է, թե ինչու է այս աշխատանքում Կազանսկին օգտագործել միայն երկու կիթառ։ Երբ գործիքավորողը բացատրել է, որ դա Վիսոցկու ցանկությունն ու ճաշակն է, Ուրևիչը խոսել է բանաստեղծի հետ և ստացել քարտ-բլանշ Կոնստանտինի համար. որոշ երգերի ձայնագրությանը մասնակցել է նվագախումբ ։ Վլադիմիր Վիսոցկին շատ է հավանել նվագախմբային գործիքավորումներից շատերը. «Հաջող է գործիքավորված, օրինակ, «Кони привередливые»․ ես հիմա չեմ կարող երգել այն համերգներում։ Շատ հակասական կարծիքներ կան․ որքան մարդ, այնքան կարծիք կա այդ մասին։ Ի՞նչ կարող եմ ասել։ Ես շատ ուրախ եմ «Баньки»-ի և «Большой Каретный»-ի գործիքավորման համար, որոնք կան սկավառակներից մեկում․ այնտեղ պարզ, առանց կիթառի նվագակցություններ են, ուրախ եմ, որ մենք դրանք չենք բարդացրել»։ 1977 թվականին Վիսոցկին գնացել է երգերի ձայնագրումը շարունակելու և նույն տարում թողարկվել է երկու ձայնապնակ՝ «Le nouveau chansonnier international U.R.S.S. Vladimir Vissotski» և «Ձգված պարան» (La corde raide)։
1976 թվականին՝ Կանադայում գտնվելու ժամանակ, Վիսոցկին ու Վլադին RCA Victor ստուդիայում ձայնագրել են նվագախմբային նվագակցությամբ ձայնապնակ, որը թողարկվել է 1977 թվականին Փարիզում։ Այն կոչվել է «Vladimir Vissotsky» և ներառել տասնմեկ երգ։ 1979 թվականին Ամերիկայում Վլադիմիր Վիսոցկու համերգներից հետո թողարկվել է «Վլադիմիր Վիսոցկու համերգը Նյու Յորքում» կրկնակի ձայնապնակը։
Ռադիոներկայացումներ
Վլադիմիր Վիսոցկու ստեղծագործական կենսագրության մեջ եղել է ինը ռադիոներկայացում, որոնց մեծ մասում նա խաղացել է գլխավոր դերեր։ Ուսումնասիրողները նշում են, որ հատկապես հաջող են Դամդինի Սուխե-Բատորի դերը «Մոնղոլական տափաստանների դյուցազունը» ներկայացման մեջ և Մարտին Իդենի կերպարը Անատոլի Էֆրոսի համանուն բեմադրությունում ։
Հարցազրույցներ և ելույթներ հեռուստատեսությամբ
1972 թվականին Էստոնիայի հեռուստատեսության ռեժիսոր Մատի Տալվիկը և օպերատոր Մարկ Սոխարը Վիսոցկուն հրավիրել են Տալլին՝ նրա մասին հեռուստատեսային հաղորդում նկարահանելու համար։ Չնայած այն բանին, որ ստուդիայի ղեկավարությունը ռեժիսորից պահանջել է ծրագրի վերնագրում չհիշատակել Վիսոցկու անունը և հանել «Я не люблю» երգը, հաղորդումն, այնուամենայնիվ, եթեր է հեռարձակվել 1972 թվականի երկրորդ կեսին։ 1974 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Տագանկայի թատրոնի թատերախումբը, որը հյուրախաղերով հանդես էր գալիս Լենինգրադում, մասնակցել է Լենինգրադի հեռուստատեսությամբ հաղորդման ձայնագրությանը։ Վիսոցկին կատարել է իր երեք երգերը՝«Мы вращаем Землю», «Балладу о короткой шее» և «Диалог у телевизора», ինչպես նաև Անդրեյ Վոզնեսենսկու բանաստեղծության հիման վրա գրված «Песня акына»: Բացի այդ, դերասանը կարդացել է Վոզնեսենսկու «Провала прошу, провала…» բանաստեղծությունը։
Գրոզնիում 1978 թվականի հոկտեմբերի սկզբին տեղի ունեցած հյուրախաղերի ժամանակ Չեչենա-Ինգուշեթիայի հեռուստատեսությունը ձայնագրել է հանդիսատեսի հետ Վիսոցկու հանդիպման ծրագիրը։ Հաղորդման շրջանակներում Վիսոցկին պատասխանում է հարցերի, պատմում թատրոնում և կինոյում իր աշխատանքի, երգերի վրա աշխատելու մասին։ Հանրապետության Պետհեռուստառադիոյի 1978 թվականի հոկտեմբերի 25-ի հրամանով կարգադրվել է. «Հեռուստատեսային հյուրասենյակ» հաղորդման՝ Վ. Վիսոցկու մասնակցությամբ հատվածը եթեր չհանձնել, վիդեոփաթեթը՝ ապամագնիեսլ»։ Այնուամենայնիվ, ստուդիայի աշխատակիցներից մեկը՝ Նիկոլայ Վորոնցովը, չի կատարել կարգադրությունը և պահպանել Է տեսագրության պատճենները ։
1979 թվականի սեպտեմբերի 14-ին Պյատիգորսկի հեռուստատեսության ստուդիայում Վադիմ Տումանովի կնոջ՝ Ռիմա Վասիլևնայի նախաձեռնությամբ ձայնագրվել է Վիսոցկու հարցազրույցը, որը նա տվել է լրագրող Վալերի Պերևոզչիկովին։ Բանաստեղծը պատմել է երգերի, կիթառների, հանդիսատեսի հետ շփումների մասին։ «Ի՞նչ հարց կցանկանայիք ուղղել ինքներդ ձեզ» հարցին Վլադիմիր Սեմյոնովիչը պատասխանել է. «Ստեղծագործելու համար քանի՞ տարի, ամիս, օր, ժամ է մնացել ինձ։ Ահա այսպիսի հարց կուզենայի տալ ինքս ինձ։ Ավելի ճիշտ՝ իմանալ նրա պատասխանը»։ Հաղորդումը քաղաքի բնակիչներին ցուցադրվել է  մեկ անգամ՝ 1979 թվականի հոկտեմբերին, որից հետո տեսանյութի մեծ մասը ջնջվել է։ Պահպանվել է միայն հարցազրույցի մի փոքր հատված և ամբողջական ֆոնոգրաման (որի մի մասը հետագայում օգտագործվել է Տագանկայի թատրոնի «Վլադիմիր Վիսոցկի» ներկայացման մեջ) ։
1980 թվականի հունվարի 22-ին Վիսոցկին հրավիրվել է Կենտրոնական հեռուստատեսություն։ «Կինոպանորամա» հաղորդման ռեժիսոր Քսենյա Մարինինան պատրաստել է սյուժե՝ նվիրված «Հանդիպման վայրը փոխել չի կարելի» ֆիլմի ստեղծմանը։  Նրա մտահղացմամբ՝ Վլադիմիր Սեմյոնովիչը ծրագրում պետք է կատարեր իր երգերը։  Տարբեր ստեղծագործական եզրեր ցուցադրելու համար Վիսոցկին ընտրել է ստեղծագործություններ մի քանի թեմատիկ շարքերից։  Մարինինայի հիշողությունների համաձայն՝ նկարահանումներն ուշ են ավարտվել, սակայն տեսաինժեներները, ցանկանալով ցուցադրել Վլադիմիր Սեմյոնովիչի նկարահանած աշխատանքը, աշխատել են գիշերը. «Եվ ոչ ոք չգնաց, բոլորը մնացին»։ «Կինոպանորամայի» պլանավորված թողարկման մեջ Վիսոցկու երգերը չեն ընդգրկվել, իսկ ձայնագրությունը պահվել է «դարակում»։ Նրա ամբողջական տարբերակը՝ «Մենախոսություն» («Монолог») անվանումով, հանդիսատեսը հեռուստատեսությամբ տեսել է բանաստեղծի մահից հետո՝ 1987 թվականին ։
Հեռուստադիտողների հետ իր անձնական հանդիպմանը դերասանը շատ լուրջ էր պատրաստվում։ Մենք տեսնում էինք, որ Վիսոցկին շատ էր անհանգստանում նկարահանումից առաջ և կրկնում էր. «Ես մտածել եմ ամեն ինչ մինչև մանրուքներ... Արդյո՞ք կհաջողվի ինձ իրականացնել այն ամենը, ինչ ես մտածել եմ»։ Հավանաբար հաջողվել է։ Քանի որ նկարահանման ավարտից անմիջապես հետո նա բարձրացել է տեսագրության ապարատային սենյակ, որպեսզի տեսնի, թե ինչպես է ամեն ինչ ստացվել, և դիտելո՝ ասել է. «Որքան ուրախ եմ, որ մենք սա նկարահանեցինք, և որ դա հիմա կմնա ժապավենի վրա»։
Օքսանա Աֆանասևա
Վիսոցկու կյանքի վերջին երկու տարիների ընթացքում նրա «մերձավոր շրջապատի» մեջ եղել է Մոսկվայի տեքստիլ ինստիտուտի ուսանողուհի Օքսանա Աֆանասևան։ Նրանց ծանոթությունը տեղի է ունեցել 1977 թվականի վերջին Տագանկայի թատրոնում, որտեղ Օքսանան գնացել էր Վենիամին Սմեխովի հրավերով։ Օքսանայի վկայությամբ՝ դա Վլադիմիր Սեմյոնովիչի կյանքում բավականին ներդաշնակ ժամանակաշրջան էր, և սկզբում նա հիվանդության ոչ մի նշան չէր նկատում։ Բանաստեղծի հարազատներից և բարեկամներից ոչ բոլորն են ընդունել նրա նոր ծանոթին, օրինակ՝ Վիսոցկու ծնողները՝ Նինա Մաքսիմովնան և Սեմյոն Վլադիմիրովիչը, մինչև վերջ Աֆանասևային վերաբերվել են որոշակի զգուշավորությամբ։ Միևնույն ժամանակ Տագանկայի թատրոնի ադմինիստրատոր Վալերի Յանկլովիչը պնդել է, որ Օքսանան «նրան [Վիսոցկուն] էներգիա էր տալիս, ներսից ջերմացնում»։ Ամերիկացի սլավոնագետ Բարբարա Նեմչիկի վկայությամբ, որը 1980 թվականի գարնանը հաճախ է եղել Մալայա Գրուզինսկայա փողոցում գտնվող բնակարանում, նրա տանը շատ մարդիկ են հայտնվել, բայց «ջերմություն է ճառագել միայն մեկ Օքսանայից»։ Սցենարիստ Էդուարդ Վոլոդարսկին հիշել է Վիսոցկու խոստովանություններից մեկի մասին. «Եթե ինձ հետ ինչ-որ բան պատահի, ու ես մեռնեմ, ամենից շատ խղճում եմ Քսյուխային, ախր ես նրա համար և՛ հայր եմ, և՛ սիրեկան, և՛ հոգաբարձու»։ Ուսումասիրող Վիկտոր Բակինը բանաստեղծի և Աֆանասևայի փոխհարաբերությունները համեմատել է «Կարճ հանդիպումներ» ֆիլմի հերոսների պատմության հետ, որտեղ Վիսոցկին նկարահանվել էր տասը տարի առաջ։ Ըստ Բակինի՝ Օքսանան հիշեցրել է այդ ֆիլմի երիտասարդ հերոսուհուն՝ Նադյային։
1979 թվականի հուլիսին Վիսոցկին հյուրախաղերի է մեկնել Միջին Ասիա։ Նրա հետ երկարատև շրջագայության են մեկնել Վալերի Յանկլովիչը, Վսեվոլոդ Աբդուլովը և բժիշկ-ռեանիմատոլոգ Անատոլի Ֆեդոտովը, որը ձևակերպվել է որպես «Ուզբեկկոնցերտի» արտիստ։ Որոշ ժամանակ անց Մոսկվայում գտնվող Օքսանային զանգահարել է Յանկլովիչն ու հայտնել, որ Վլադիմիրը լավ չի զգում և խնդրել է պրոմեդոլ բերել։ Աֆանասևան մեկնել է Տաշքենդ, այնտեղից հասել է Զերավշան և Վիսոցկու ու նրա ընկերների հետ հասել է հյուրախաղերի պլանում ընդգրկված հաջորդ քաղաք՝ Բուխարա։ Այնտեղ տեղի շուկայում զբոսնելուց հետո Վլադիմիր Սեմյոնովիչի ինքնազգացողությունը կտրուկ վատացել է, նա կորցրել է գիտակցությունը։ Ինչպես հետագայում հայտարարել է Ֆեդոտովը, «դա իսկական կլինիկական մահ էր»։ Օքսանայի խոսքով՝ վերակենդանացման միջոցառումներն անցկացրել են ինքն ու Ֆեդոտովը։
Իր քառասունամյակը՝ վերջին ծննդյան օրը Վիսոցկին նշել է 1980 թվականի հունվարի 25-ին նեղ շրջանակում. նրա կողքին են եղել Վալերի Յանկլովիչը, Վսեվոլոդ Աբդուլովի զարմիկը՝ Վլադիմիր Շեխտմանը և Օքսանա Աֆանասևան, որը ծննդյան օրը Վիսոցկուն նվիրել է իր ձեռքով պատրաստված նվեր՝ տիկնիկ թեյնիկի համար։ Այդ խոհանոցային իրը Վլադիմիր Սեմյոնովիչը հետագայում փոխանցել է Վոլոդարսկուն («Վերցրու, թե չէ Մարինան կգա, կսկսի հարցուփորձ անել»)։ Վլադին հավանաբար թեյի աքսեսուարը տարել է Ֆրանսիա։ Վիսոցկու կյանքի վերջին շաբաթներին Օքսանան, հազվադեպ բացառությամբ, գրեթե միշտ գտնվել է նրա կողքին։ Օքսանայի խոսքով՝ «նրանք [ընկերները] եկան, աչքի ընկան և հեռացան, իսկ ես մնացի։ Չէ՞ որ ոչ ոք չէր ուզում ոչ նստել նրա հետ, ոչ էլ երկար զբաղվել նրանով»։ Աֆանասևան բժիշկ Անատոլի Ֆեդոտովի հետ Վիսոցկու բնակարանում է եղել նաև նրա մահվան պահին։ Նա էլ ստիպված է եղել բանաստեղծի մահվան մասին ասել նրա մորը՝ Նինա Մաքսիմովնային, որը 1980 թվականի հուլիսի 25-ին գնացել է Մալայա Գրուզինսկայա․ «Նա տաքսուց դուրս եկավ, ես մոտեցա նրան։ «Ի՞նչ, Վոլոդյա՞ն»,։ «Այո, Նինա Մաքսիմովնա»։ Եվ նա սկսեց նստել, ընկնել»։
Վիսոցկու մահվանից երկու տարի անց Օքսանան ծանոթացել է Տագանկայի թատրոնի դերասան Լեոնիդ Յարմոլնիկի հետ և դարձել նրա կինը։ 1983 թվականի նոյեմբերին նա դուստր էր ունեցել, որին կոչել են Ալեքսանդրա։
Վերջին նախագծեր, ձայնագրություններ, նկարահանումներ
1980 թվականի հունվարին Վիսոցկին դիմել է Յուրի Լյուբիմովին՝ խնդրելով «մեկ տարի ժամկետով ստեղծագործական արձակուրդ տրամադրելու մասին»։ Այդ տարի Վլադիմիր Սեմյոնովիչը նախատեսել է օգտագործել «Կանաչ ֆուրգոն» ֆիլմի վրա աշխատելու համար։ Ռեժիսորը համաձայնել է, և հունվարի 13-ին Տագանկայի թատրոնում հրապարակվել է համապատասխան հրաման։ Նոր կինոնախագծի նկատմամբ հետաքրքրությունն Վլադիմիր Սեմյոնովիչի մոտ առաջացել էր դեռևս 1979 թվականին, երբ Իգոր Շևցովը, որն Օդեսայի կինոստուդիայի պատվերով աշխատում էր Ալեքսանդր Կոզաչինսկու համանուն վիպակի սցենարի վրա, Վիսոցկուն առաջարկել է երգեր գրել ապագա կինոնկարի համար։ Վերջինս ի պատասխան հայտնել է, որ պատրաստ է ձեռնամուխ լինել «Կանաչ ֆուրգոնի» էկրանավորմանը՝ հանդես գալով որպես ռեժիսոր և սցենարի համահեղինակ։ Դերասանն ինքը հույս է ունեցել ֆիլմում խաղալ Կրասավչիկի դերը։ Իգոր Շևցովի վկայությամբ՝ նոր տարբերակի վրա համատեղ աշխատանքն ընթացել է բավականին ինտենսիվ, և 1980 թվականի հունվարի երկրորդ կեսին վերամշակված սցենարը փոխանցվել է կինոստուդիայի գեղխորհրդին։ Ապրիլին Վիսոցկին Շևցովին հայտնել է նախագծին մասնակցելու ցանկություն չունենալու մասին. «Թույլ չեն տա նկարահանել այն, ինչ մենք ուզում էինք»։ Հունիսին տեղեկություն է ստացվել Վիսոցկու՝ որպես «Կանաչ ֆուրգոնի» ռեժիսոր հաստատվելու մասին, իսկ սցենարը, ըստ հանձնաժողովի որոշման, վերամշակման կարիք ուներ։ Ֆիլմի արտադրությունը նախատեսվել է իրականացնել նույն տարվա սեպտեմբերին։ Մինչև նկարահանման շրջանի սկիզբը Վիսոցկին արդեն կենդանի չէր։
Վերջին նկարահանումը, որտեղ Վիսոցկին երգել է, տեղի է ունեցել ապրիլի 16-ին Լենինգրադում, ուր բանաստեղծը ժամանել էր «Այն ակնթարթն եմ հիշում ես պայծառ» («Я помню чудное мгновенье») ֆիլմի ռեժիսոր Վլադիսլավ Վինոգրադովի հրավերով։ Ֆիլմը նվիրված էր ռոմանսի պահապաններին։ Եզրափակիչ մասում Վլադիմիր Սեմյոնովիչը պետք է երգեր «Кони привередливые»։ Վինոգրադովին թվում էր, թե այս երգը նման է քաղաքային ռոմանսի։ Բանաստեղծը Լենինգրադ էր ժամանել Վալերի Յանկլովիչի հետ։ Նկարահանումներն անցկացվել են ՄԴԹ փոքր բեմում։ «Кони привередливые» երգի ձայնագրությունից հետո ռեժիսորը Վիսոցկուն առաջարկել է կատարել ևս մի քանի երգ, Վլադիմիր Սեմյոնովիչը երգել է «Охоту на волков», «Купола», պատերազմի մասին ստեղծագործություններ։ Հեռուստատեսությամբ «Այն ակնթարթն եմ հիշում ես պայծառ» ֆիլմը ցուցադրվել է 1980 թվականի ամռանը, սակայն Վիսոցկու մասնակցությամբ տեսարանը ֆիլմում բացակայում էր։ Հետագայում նկարահանված նյութն ընդգրկվել է Վլադիսլավ Վինոգրադովի «Ես վերադարձնում եմ ձեր դիմանկարը» («Я возвращаю ваш портрет») վավերագրական կինոնկարում, որը թողարկվել է 1983 թվականին։
1980 թվականի ապրիլին կայացել է Վիսոցկու վերջին ձայնագրությունը երաժիշտների հետ։ Այդ ժամանակ Իգոր Շևցովը՝ որպես սցենարիստ, մասնակցել է «Մերսեդես» ֆիլմի նկարահանման աշխատանքներին։ Նա ֆիլմը նկարահանած Ա. Դովժենկոյի անվան կինոստուդիայի հետ համաձայնություն է ձեռք բերել Վիսոցկու «О конце войны» երգը ֆիլմում ներառելու վերաբերյալ։ Վիսոցկին իր հերթին ներկայացրել է իր պահանջը․ «Ես ուզում եմ, որ ինձ համարեն ոչ միայն տեքստի, այլ նաև երաժշտության հեղինակ, այն էլ գոռում են՝ կոմպոզիտոր չէ, կոմպոզիտոր չէ։  Իմ երգն է, իմ մեղեդին, իսկ գործիքավորումը նրանց գործը չէ»։ Պայմանն ընդունվել է։ Երաժիշտ Անատոլի Բալչևի խոսքով՝՝ Վլադիմիր Սեմյոնովիչն ինքն է զանգահարել նրան՝ խնդրելով հավաքել կոլեկտիվին երգի ձայնագրման համար։ Մի քանի տարբերակների (վալս, բալլադ, լրիվ, կրճատված) ձայնագրությունը տեղի է ունեցել նույն երեկոյան Մալայա Գրուզինսկայայի բնակարանում։ «Մերսեդեսը» խույս է տալիս հետապնդումից» («„Мерседес“ уходит от погони») ֆիլմում երգը չի ընդգրկվել։
Հանդիպումներ Մարինա Վլադիի հետ, վերջին տողեր
Մարինա Վլադիի խոստովանությամբ՝ վերջին տարում Վիսոցկու հետ «որոշակիորեն լարված հարաբերություններ են ունեցել»։ 1980 թվականի գարնանը նա նկարահանվել է Իտալիայում։ Մարտին Վիսոցկին մեկնել է Վենետիկ։ Այս հանդիպման մասին Վլադին այսպես է հիշել. «Այդ գիշեր ասվեց ամեն ինչ, և վերջապես մեր միջև այլևս գաղտնիք չկա»։ Խոսքը վերաբերում էր մորֆինի առաջին ներարկմանը, որը բանաստեղծը կատարել էր ոմն ընկերոջ առաջարկությամբ՝ ալկոհոլ չօգտագործել չկարողանալու պատճառով առաջացած ծանր հետևանքներից ազատվելու համար. աստիճանաբար չափաբաժիններն սկսել են ավելանալ։ Մարինան գրել է. «Հիմա ես գիտեմ ամեն ինչ։ Դու համարձակվեցիր արտասանել «արգելված» բառերը»։ Կան տարբեր վարկածներ՝ կապված «առաջին ներարկման» հետ։ Դա, Սկլիֆոսովսկու ինստիտուտի բժիշկ Լեոնիդ Սուլպովարի կարծիքով, կարող էր արվել Վիսոցկուն «պիկեից դուրս գալու» ժամանակ. «Երբ և որտեղ՝ ես չգիտեմ»։ Վալերի Յանկլովիչը պնդել է, որ 1975 թվականի վերջին թմրանյութերն արդեն առկա են եղել Վլադիմիր Սեմյոնովիչի կյանքում։ Այս տեղեկությունը հաստատել է բժիշկ-ռեանիմատոլոգ Անատոլի Ֆեդոտովը, որը բանաստեղծի հետ ծանոթացել է 1975 թվականի դեկտեմբերին. «Նա արդեն լավ գիտեր՝ ինչ և ինչպես։ < ... > Կարող է վերացնել խումհարի զգացումը։ Կախվածությունը զարգանում է շատ արագ»։ Օքսանա Աֆանասևայի տվյալներով, որը վկայակոչել է Վիսոցկու խոստովանությունը, առաջին ներարկումը 1977 թվականին նրան արել է Գորկու քաղաքում ոմն կին բուժաշխատող, որը հավաստիացրել է, որ հենց այդպես է ամուսնուն օգնել հաղթահարել հարբեցողությունը։ Ինչպես ենթադրել է Վիսոցկու կենսագրության ուսումնասիրող Վալերի Պերեևոզչիկովը, 1975 թվականի վերջին կամ 1976 թվականի սկզբին թմրամիջոցների մշտական պահանջարկ դեռևս չի եղել, և բանաստեղծը մինչև որոշակի պահը կախվածություն չի զգացել։
Թմրանյութերի օգտագործումը Պերևոզչիկովը կապել է Վիսոցկու ստեղծագործական գերծանրաբեռնվածության հետ, որը սովոր էր թե՛ բեմում, թե՛ համերգային հարթակներում աշխատել լիարժեք նվիրումով. «Որոշ ժամանակ թմրանյութերը կարող են փոխհատուցել այդ ծախսերը»։ Բժիշկ-ռեանիմատոլոգ Ստանիսլավ Շչերբակովի վարկածով՝ Վիսոցկու մոտ «սովորական թմրամոլություն չի եղել. դա սոցիալական պաշտպանության ձև էր, յուրահատուկ քիմիական հենակ»։ Օքսանա Աֆանասևան կարծում էր, որ 1970-ական թվականների վերջին Վիսոցկին մի շարք հանգամանքների պատճառով, որոնք պայմանավորված էին այդ թվում հասարակական բարձր հեղինակությամբ, ձգտում էր հրաժարվել ալկոհոլից. «Իսկ թմրանյութերն սկզբում թույլ էին տալիս արտաքուստ նորմալ ապրել ու աշխատել»։
1980 թվականի գարնանը Վիսոցկին արդեն սկսել էր գիտակցել իրավիճակի ողջ բարդությունը և կարիք ուներ Մարինայի աջակցության՝ հիվանդության դեմ պայքարելու համար։ Նրանց հաջորդ հանդիպումը տեղի է ունեցել երկու ամսից էլ քիչ ժամանակ անց։ Վլադիմիր Սեմյոնովիչը ժամանել է Ֆրանսիա և մայիսի 11-ին կնոջ պնդմամբ սկսել բուժվել Շարանտոնի մասնագիտացված կլինիկայում, որը գտնվում է Փարիզից ոչ հեռու։ Մայիսի 22-ին նա, առանց բուժման լրիվ կուրս անցնելու, մեկնել է Մոսկվա, մեկ օր անցկացրել խորհրդային մայրաքաղաքում և մեկնել Լեհաստան, որտեղ ընթանում էին Տագանկայի թատրոնի հյուրախաղերը, և որտեղ սպասում էին Վիսոցկի-Համլետին։
Երկրորդ վարկածը հիմնված է Իգոր Շևցովի հիշողությունների վրա, որը պատմել է Վիսոցկու հետ զրույցների մասին․ նրանց հանդիպումը տեղի է ունեցել Մալայա Գրուզինսկայա փողոցի բնակարանում հուլիսի 18-ին։ Այդ օրը բանաստեղծը հիշատակել է այն մասին, որ «երկու երգ է գրել այն ֆիլմի համար, որը նկարահանում է Գենա Պոլոկան»․ խոսքը «Մեր կոչումը» («Наше призвание») ֆիլմի մասին էր։ Հաջորդ օրը՝ հուլիսի 19-ին, Վլադիմիր Սեմյոնովիչը զանգահարել է Պոլոկային և երգել նրա համար առաջին երգը՝ «իր վերջին երգը, ինչպես պարզ դարձավ հետո»։ Այնուհետև Վիսոցկին բացատրել է ռեժիսորին, թե ինչպիսին պետք է լինի երաժշտական նվագակցությունը, և խոստացել է երկու օր անց տանել տեքստը։ Խոսքը «Հիմն դպրոցին» («Гимн школе» կամ «Гимн бузовиков») ստեղծագործության մասին էր, որը սկսվում էր հետևյալ տողերով. «Դասարանից դասարան մենք կգնանք դեպի վեր, ինչպես աստիճաններով․․․»։ Հուլիսի 25-ին Պոլոկան, իմանալով Վլադիմիր Վիսոցկու մահվան մասին, չեղյալ է հայտարարել նկարահանումը և վերադարձել Մոսկվա։ Հաջորդ օրը նա գնացել է Մալայա Գրուզինսկայա, և Մարինա Վլադին նրա խնդրանքով երկար ժամանակ ձեռագրերի մեջ փնտրել է այդ երգը։ «Գտավ, և իմ օգնականը շտապ կերպով արտագրեց այն»։ Վալերի Պերեվոզչիկովի դիտարկմամբ՝ «միանգամայն հնարավոր է, որ այդ տողերը Վ. Վ. ձեռքով գրված ամենավերջին տողերն են»։
Վերջին հյուրախաղեր, համերգներ, ներկայացումներ
Վիսոցկու վերջին հյուրախաղերը կայացել են Կալինինգրադում հունիսի 18-22-ը, ընդ որում՝ բանաստեղծը հանդես է եկել «Զեմլյանե» խմբի և «Դիապազոն» ջազ-համույթի հետ նույն ծրագրում։ Այդ օրերին «Կալինինգրադսկայա պրավդա» թերթը տպագրել է հայտարարություն, որը վկայում է այն մասին, որ հինգ օրվա ընթացքում երկու ստացիոնար հարթակներում արտիստներն ստիպված են եղել աշխատել բավական կոշտ ռեժիմով՝ «Համերգների սկիզբը՝ 13.30, 16.00, 18.30, 21.00»։ Վերջին համերգից առաջ Վիսոցկու ձայնը կորել է, և նա բեմ է բարձրացել առանց կիթառի։ Մեկ ժամվա ընթացքում Վլադիմիր Սեմյոնովիչը հանդիսատեսին պատմել է իր թատերական դերերի, կինեմատոգրաֆիական փորձի մասին, կարդացել Համլետի մենախոսությունը՝ «Լինե՞լ, թե՞ չլինել», պատասխանել հարցերի։ Բանաստեղծի վերջին մենահամերգը տեղի է ունեցել հուլիսի 16-ին մեկ այլ Կալինինգրադում՝ Մերձմոսկովյան շրջանում։ Երեկոյի միջանցիկ թեման եղել է Վլադիմիր Սեմյոնովիչի հիշողություններն իր երիտասարդության, Բոլշայա Կարետնայայի, ընկերների մասին։ «Баллады о детстве» երգի կատարումից առաջ նա ասել է․ «Դա իսկապես իմ մանկության և իմ տան մասին է»։ Համերգն ավարտվել է «Я не люблю» երգով։ Այնտեղ Վիսոցկին պայմանավորվել է Թռիչքների կառավարման կենտրոնի ներկայացուցիչների հետ՝ տիեզերագնացների հետ ուղիղ կապի սեանսին մասնակցելու վերաբերյալ, որը նախատեսված էր հուլիսի 24-ին։
Չնայած Վիսոցկին պաշտոնապես եղել է ստեղծագործական արձակուրդում, նա, Լյուբիմովի հետ պայմանավորվածության համաձայն, պարբերաբար բեմ է դուրս եկել։ «Համլետին» մասնակցելու համար նա մայիսին ընդհատել էր բուժումը ֆրանսիական Շարանտոն կլինիկայում և ժամանել Վարշավա, որտեղ այդ ժամանակ հյուրախաղերով հանդես էր գալիս «Տագանկան»։ Մայիսի 26-ին Վիսոցկին խաղացել է «Բարի մարդը Սեզուանից», մայիսի 27-ին և 28-ին՝ «Համլետ» ներկայացումներում։ Լեհ դերասան Դանիել Օլբրիխսկին, որը դիտել է ներկայացումը դահլիճից, նշել է, որ «դա շատ հոգնած մարդ էր, բայց նա ֆենոմենալ էր խաղում։ Առանց դույզն-ինչ ավելորդ շարժման, ծամածռության»։ Հենց «Համլետով» է ավարտվել Վիսոցկու թատերական կենսագրությունը. Շեքսպիրյան ողբերգության հիման վրա իր վերջին ներկայացումը նա խաղացել է հուլիսի 18-ին արդեն Տագանկայի բեմում։ Ալլա Դեմիդովայի հիշողությունների համաձայն, որը բեմադրության մեջ կատարել է Գերտրուդայի դերը, դերասանն իրեն «շատ վատ» էր զգում։ Լեոնիդ Ֆիլատովը, որը գիտեր Դանիայի արքայազնի տեքստն ու նկարը, Վլադիմիր Սեմյոնովիչի հետ միասին պատրաստվել է բեմ դուրս գալ կուլիսներից՝ «քանի որ այնտեղ շատ անցումներ կան...»։ Երեք օր անց՝ հուլիսի 21-ին, Վիսոցկին պետք է խաղար «Ոճիր և պատիժ» ներկայացման մեջ։ Նա եկել է թատրոն, բայց բեմ դուրս գալ չի կարողացել, և նրան փոխարինել է Միխայիլ Լեբեդևը՝ Սվիդրիգայլովի երկրորդ դերակատարը։ Թատրոնի կադրերի բաժնի վարիչ Ելիզավետա Ավալդուևայի վկայությամբ՝ այդ երեկո ինքը, ուշադրություն դարձնելով Վիսոցկու արտասովոր գունատությանը, հարցրել է նրան. «Ի՞նչ է պատահել քեզ, Վոլոդյա», ինչին դերասանը պատասխանել է. «Ելիզավետա Ինոկենտևնա, ես շուտով կմեռնեմ»։
Վերջին օրեր
Վլադիմիր Վիսոցկու մահվան պահին բնակարանում եղել են Օքսանա Աֆանասևան և Անատոլի Ֆեդոտովը։ Վիսոցկու սիրտը կանգ է առել, Ֆեդոտովի խոսքով, հուլիսի 25-ին գիշերվա ժամը երեքի և առավոտյան չորսն անց կեսի միջև։ Որպես մահվան պատճառ Ֆեդոտովը նշել է քնած ժամանակ տեղի ունեցած սրտամկանի ինֆարկտը։ Սուլպովարը և Շչերբակովը կարծում էին, որ բանաստեղծը մահացել է ասֆիքսիայից), որն առաջացել է «հանգստացուցիչ դեղամիջոցների չափից ավելի օգտագործումից»։ Սեմյոն Վիսոցկու կամքի համաձայն՝ դիահերձում չի կատարվել։ Բժշկական վկայականում որպես մահվան պատճառ նշվել է սուր սիրտ-անոթային անբավարարությունը։
Հուլիսի 25-ի առավոտյան ժամը 4-ին արթնանում եմ քրտինքի մեջ, լույս եմ վառում, նստում եմ մահճակալի վրա։ Բարձի վրա կարմիր հետք է, ես հսկայական մոծակ եմ ճզմել։ Ես առանց կտրվելու նայում եմ բարձին, ինձ կարծես կախարդել էր այդ վառ բիծը։  Անցնում է բավականին շատ ժամանակ, և երբ հեռախոսը զանգահարում է, ես գիտեմ, որ ես կլսեմ ոչ քո ձայնը։ «Վոլոդյան մահացավ»։ Ահա և բոլորը, երկու կարճ բառերը, որոնք ասվում են անծանոթ ձայնով։ Քեզ ճզմեց սառույցը, քեզ չհաջողվեց կոտրել այն։
Հուղարկավորություն
1980 թվականի հուլիսի 25-ի առավոտյան Վիսոցկու հարազատների և մտերիմների առջև ծառացած հարցերից մեկը կապված էր բանաստեղծի թաղման վայրի հետ։ Վսեվոլոդ Աբդուլովը օգնության համար դիմել է Իոսիֆ Կոբզոնին, և նա Մոսկվայի խորհրդում կարողացել է Վլադիմիր Սեմյոնովիչին Վագանկովյան գերեզմանատանը թաղելու թույլտվություն ստանալ։ Կոբզոնի աջակցությամբ հաջողվել է կազմակերպել նաև կարճ հաղորդագրությունների հրապարակում «Երեկոյան Մոսկվա» և «Սովետսկայա կուլտուրա» պարբերականներում (այդ երկու թերթերը խորհրդային միակ հրատարակություններն են, որոնք հիշատակել են Վիսոցկու մահվան մասին)։ № 6 դագաղը, այսպես կոչված, «վեցյակը», որը մինչ այդ հատուկ պատվերով պատրաստվել էր միայն իշխանական բարձրագույն կառույցների ներկայացուցիչների համար, պատրաստել են էլիտար գործարանում, բավական երկար ժամանակ է պահանջվել երեսպատման համար որակյալ սպիտակ նյութ գտնելու համար։
Հուլիսի 25-28-ը «Տագանկայի» մոտ շուրջօրյա կանգնած են եղել մարդիկ։ Նրանք թատրոնի մոտ ծաղիկներ են տարել, մոմեր վառել, արտագրել «Եվ ներքևից է սառույց և վերևից․․․»։ Վալերի Յանկլովիչը լուսանկարիչ Վալերի Նիսանովի հետ միասին, որն ապրում էր Վիսոցկու հետ նույն տանը, ֆոտոձեռնարկությունում տպագրել են Վիսոցկու 10 000 դիմանկարներ՝ նրա ինքնագրով։ Այս լուսանկարներն անվճար բաժանել են նրանց, ովքեր եկել էին հրաժեշտ տալու բանաստեղծին։ Հուլիսի 26-ին կայացած «Տասը օր, որոնք ցնցեցին աշխարհը» ներկայացումից առաջ բեմ է դուրս եկել Յուրի Լյուբիմովը և ասել. «Մեզ մեծ դժբախտություն է պատհել․․․ Մահացել է Վիսոցկին․․․»։ Հուլիսի 27-ին նախատեսված «Համլետը» չեղյալ է հայտարարվել։ Լյուբիմովի և թատրոնի տնօրեն Նիկոլայ Դուպակի խոսքով՝ հանդիսատեսներից ոչ մեկը չի վերադարձրել գնած տոմսը։ Ուսումնասիրող Վալերի Պերեվոզչիկովի տվյալներով՝ մի քանի հանդիսատես հուղարկավորության հետ կապված բոլոր միջոցառումների ավարտից հետո, այնուամենայնիվ, տոմսարկղ են վերադարձրել տոմսերը, հետագայում դրանք որպես հիշատակ վերցրել են «Տագանկայի» արտիստներ։
Հուլիսի 28-ի վաղ առավոտյան Վիսոցկու դագաղը Մալայա Գրուզինսկայայից տեղափոխել են թատրոն և տեղադրել սև թավշով պատած բեմում։ Երաժշտությունից (Սերգեյ Ռախմանինովի «Всенощное бдение», Մոցարտի ««Ռեքվիեմը») բացի հնչել են Վիսոցկու ձայնով «Համլետի» դրվագների ձայնագրությունները։ Ժամը 10-ին սկսվել է հրաժեշտի արարողությունը։ Ինչպես հիշել է Արթուր Մակարովը, հերթը, որը շարժվում էր դեպի «Տագանկա», ձգվել է 9 կմ։ Ըստ Մոսկվայի ոստիկանության ամփոփագրերի՝ Տագանկայի հրապարակում և դրան հարող տարածքներում այդ օրը հավաքվել է 108 հազար մարդ։
Փողոցի ձախ դատարկ կողմով, համախմբված և միաժամանակ առանձացած, իրենց կլաններով, նրանք քայլում էին արագ, ինչպես երթի ժամանակ, իսկ առջևում քայլում էին նրանց կապիտանները։ Այդ ռուսական թատրոններն էին գնում արտիստին հրաժեշտ տալու։ Քայլում էին ՄԳԱԹ-ը և «Սովրեմեննիկը», Փոքր Բրոննայայի թատրոնն ու Երմոլովայինը, Փոքրը, Վախթանգովի թատրոնը․․․
Քաղաքացիական հոգեհանգիստը բացել է Յուրի Լյուբիմովը, որն ստիպված է եղել երկու անգամ հրաժեշտի խոսք ասել․ առաջին ներածական խոսքերից հետո նրա ձայնը դողացել է։ Ռեժիսորը, պատմելով Վիսոցկու ժողովրդականության մասին, հիշել է, թե ինչպես էր նա քայլում «ԿամԱԶի փողոցներով»՝ լսելով իր երգերը, որոնք հնչել են բոլոր բաց պատուհաններից։ Միխայիլ Ուլյանովը հայտարարել է, թե «անփոխարինելի մարդիկ չկան» արտահայտությունը Վիսոցկուն չի վերաբերում․ «Իսկ ումո՞վ կփոխարինենք մենք նրան։ Որտեղի՞ց վերցնենք նրան հավասար մեկ այլ տաղանդ։ Որտեղի՞ց վերցնենք մեկ ուրիշ, նրա նման ձայն»։ Հոգեհանգստի ժամանակ ելույթ են ունեցել նաև Վալերի Զոլոտուխինը, Գրիգորի Չուխրայը, Նիկիտա Միխալկովը։
Վագանկովյան գերեզմանատանը կայացած հուղարկավորությունից հետո տեղի է ունեցել հոգեհանգստյան արարողությունը։ Բանաստեղծի ընկերներն ու հարազատները հավաքվել են Մալայա Գրուզինսկայայում՝ Վիսոցկու բնակարանում։ «Վարպետը և Մարգարիտան» երեկոյան ներկայացումից հետո հոգեհանգստի արարողություն է անցկացվել նաև թատրոնում. սեղանի շուրջ նստել են բեմադրության մասնակից արտիստները։ Ինչպես հիշել է Յուրի Կարյակինը, հնչել են «Վոլոդյայի երգերն ու Համլետի մենախոսությունը մահվան մասին։ Եղել է Վոլոդյայի բաժակ՝ մինչև եզրերը լի օղով»։ Այդ օրերին թատրոնում ստացվել են հեռագրեր են ամբողջ երկրից։ «Նովոսիբիրսկ։ Սգում ենք։ Այլևս նմանը չի լինի։ Բոլորը, ովքեր սիրում են նրան Ակադեմգորոդոկում», «Լենինգրադ։ Սգում եմ բոլոր նրանց հետ, ովքեր գիտեին, սիրում էին, գնահատում էին թանկագին Վոլոդյային։ Իոսիֆ Խեյֆից», «Կոմարովո, Լենինգրադի։ Երբեք չենք մոռանա Վոլոդյային։ Աչքերը, ժպիտը, ձայնը, երգերը, կիթառը․․․ Ռաիսա Օռլովա, Լև Կոպելև»։
Համաշխարհային մամուլը Վիսոցկու մահվան մասին
Վիսոցկու մահվանն առաջիններից մեկն արձագանքել է Ֆրանսպրես լրատվական գործակալությունը, որը հուլիսի 25-ին ժամը 10 անց 28 րոպեին հայտնել է, որ «խորհրդային դերասան և երգիչ Վլադիմիր Վիսոցկին՝ ֆրանսիացի դերասանուհի Մարինա Վլադիի ամուսինը, ուրբաթ օրը մահացել է սրտի կաթվածից։ Վլադիմիր Վիսոցկին հայտնի էր Խորհրդային Միությունում ինչպես Տագանկայի՝ Մոսկվայի ավանգարդիստական թատրոնու կատարած դերերով, այնպես էլ իր երգերով»։ Հաջորդ շաբաթվա ընթացքում համաշխարհային լրատվամիջոցները հրապարակել են մահախոսականներ, ռեպորտաժներ, ակնարկներ՝ նվիրված բանաստեղծի հիշատակին։ 1980 թվականի հուլիսի 27-ին «Նյու Յորք Թայմս» թերթը հոդված է հրապարակել, որում Վիսոցկու կենսագրության հետ ներկայացվել է նրա հերոսների պատմությանը. «Նա պատիժ է կրել ճամբարներում երիտասարդության տարիներին, բայց ազատ է արձակվել Նիկիտա Խրուշչովի օրոք՝ 1953 թվականին Ստալինի մահվանից հետո»։ Անգլիական Morning Star հրատարակությունը հուլիսի 28-ին հրապարակված նյութում հաղորդել է, որ «ռուսների սերնդի համար նա եղել է այն, ինչ Բոբ Դիլանը Արևմուտքի սերնդի համար»։ Կանադական «The Globe and Mail» օրաթերթի թղթակիցը հուլիսի 29-ի համարում, պատմելով Վիսոցկու հրաժեշտի արարողության մասին, հիշատակել է մի արտահայտություն, որն ասել է Տագանկայի հրապարակում գտնող մի մարդ. «Սա քաղաքական ցույց չէ։ Մենք պարզապես սիրում էինք նրան»։
Այդ օրերին Վիսոցկու մահվանը նվիրված հոդվածներ են տպագրել Լեհաստանի գրեթե բոլոր խոշոր թերթերը, որտեղ դեռ թարմ էին 1980 թվականի մայիսին կայացած Տագանկայի թատրոնի հյուրախաղերի տպավորությունները։ Մեծ թվով հրապարակումներ են եղել նաև Բուլղարիայում։ Այսպես, «Գրական ճակատը» հուլիսի 31-ի համարում տպագրել է մի քանի արտահայտություններ, որոնք գրի էր առել այդ հրատարակության թղթակիցը Վիսոցկու հետ հանդիպման ժամանակ․ բանաստեղծը կյանքը կոչել է վերք, «որը բուժվում է ինքնին։ Ինձ համար թանկ են տառապանքները, որովհետև նրանց են ծնվում ուրախությունները»։ Հուղարկավորությունն ինքը ցնցել է Մոսկվան․ այդպիսին դեռ չի եղել։ Սիրո ու վշտի այդ տարերային պայթյունը ակնհայտորեն մեծ տպավորություն է թողել օտարերկրյա թղթակիցների վրա։ Ցնցված Կլաուս Բեդնարդը՝ ԳԴՀ 1-ին ծրագրի մոսկովյան թղթակիցը, նույնիսկ անցել է իրեն ոչ հատուկ պաթոսի․ «Ժողովուրդը, որը կարողանում է այսպես հրաժեշտ տալ իր բանաստեղծներին, անմահ է»։