cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ղպտի կաթոլիկ եկեղեցի
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ղպտի կաթոլիկ եկեղեցի Կատեգորիա:Կաթոլիկությունը Եգիպտոսում
Ալմոնտե (քաղաք)
Ալմոնտե (Almonte), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Ուելվա պրովինցիայի կազմում, Անդալուզիա ինքնավար մարզ։ Համայնքը գտնվում է Էլ-Կոնդադո գավառի կազմում։
Տարածքը՝ 861 քկմ։ Բնակչությունը՝ 22204 մարդ (ըստ 2010 թվականի մարդահամարի)։ Պրովինցիայի ադմինիստրացիայից ունի 51 կմ հեռավորություն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Դուբրովկա (գյուղ, Պրեչիստենսկոե գյուղական բնակավայր)
Դուբրովկա (Дубровка), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Գագարինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 0 մարդ։
Արթուր Շպիտհոֆ
Արթուր Շպիտհոֆ (Arthur Spiethoff, ), գերմանացի տնտեսագետ։
Կենսագրություն
Արթուր Շպիտհոֆը գրող Ֆրիդրիխ Շպիտհոֆի որդին է։
Սովորել է Բեռլինի համալսարանում, որտեղ մինչև 1908 թվականը եղել է Պատմական դպրոցի նշանակալի ներկայացուցիչ Գուստավ Շմոլլերի օգնականը։ Որպես օգնական աշխատելիս նա դոկտորական աստիճան է ստացել 1905 թվականի փետրվարի 18-ին` պաշտպանելով «Ներդրում ընդհանուր տնտեսական ճգնաժամերի վերլուծության և տեսության մեջ» թեմայով ատենախոսություն։ Հետագայում դասավանդել է Պրահայի Կարլ Ֆերդինանդի համալսարանում և Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո` Բոննի համալսարանում։
1953 թվականին պարգևատրվել է «Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանով։
Նա լրացրել է Տուգան-Բարանովսկու մոդելը «կապիտալագոյացման դույլեր» հասկացությամբ, որն ընդլայնվում է նոր գյուտերի և նոր շուկաների շնորհիվ (օրինակ` հետամնաց երկրներում)։ «Դույլը» լցվում է բարգավաճման ժամանակահատվածում հիմնական կապիտալի նոր տարրերի ներդրումներով, սակայն այնուհետև տեղի է ունենում գերհագեցում, և քանի որ երկարաժամկետ օգտագործման ապրանքների արտադրության համար օգտագործվող կապիտալ ապրանքների և նյութերի պահանջարկը ոչ առաձգական է, տեղի է ունենում արդյունաբերական սարքավորումների գերարտադրություն։
Շպիտհոֆը շեշտել է կապիտալիստական արտադրության ցիկլային գործընթացում հոգեբանական գործոնների կարևորությունը և առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձրել կապիտալ ներդրումների շահույթի վերադարձի ակնկալիքներին, որոնց համար ուղենիշը տոկոսի նորմն է։ Նա ամփոփել է տարիներ շարունակ տոկոսադրույքի շարժման մասին նյութը` հաստատելու համար այն եզրակացությունը, որ կապիտալի շուկայի և դրամական շուկայի միջև միջոցների տեղաշարժը քողարկում է ոլորտային զարգացման անհամաչափությունը, ինչը հանգեցնում է գերարտադրության ճգնաժամերին։
Պատմական դպրոցի բարեփոխման ավանդույթների համաձայն Շպիտհոֆը կարծում էր, որ ժամանակի ընթացքում կապիտալիստական արտադրության «կանոնակարգումը» թույլ կտա թուլացնել արդյունաբերական աղետները, մեղմել անցումները բարեկեցությունից դեպի դեպրեսիա։ Նրա մեկ ուրիշ ենթադրություն տնտեսական դինամիկայի երկու տեսակի երկարատև ժամանակաշրջանների հասկացությունն էր, որը ընդգրկում էր մի քանի փուլ. մեկը բնութագրվում է ընդհանուր վերելքի միտումով, մյուսը` ընդհանուր անկման միտումով։ Շպիտհոֆը էմպիրիկ կերպով թվագրել է անկման միտումով ժամանակաշրջանները` 1822-1843 թվականներ և 1874-1894 թվականներ, իսկ վերընթաց միտում ունեցող ժամանակաշրջանները` 1843-1874 թվականներ և 1894-1913 թվականներ` այսպիսով սահմանելով երկու ալիք` 1822-1874 թվականներ և 1874-1913 թվականներ։ Սակայն, այդպիսի միտման տեսական որևէ բացատրություն տալու փորձ նա չի արել։
Արթուր Շպիտհոֆը համարվում է տնտեսական կոնյունկտուրայի ժամանակակից հետազոտությունների ոլորտի առաջամարտիկներից մեկը, Ալբեր Աֆտալիոնի հետ առաջին անգամ ուսումնասիրել է արագացուցչի ազդեցությունը։
Գրականություն
Կատեգորիա:Գերմանացի տնտեսագետներ Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Նեելովո (գյուղ, Սաֆոնովսկի շրջան)
Նեելովո (Неелово), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սաֆոնովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 9 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սաֆոնովսկի շրջանի բնակավայրեր
Բեր (գետ)
Բեր (Bear River), գետ Վայոմինգ նահանգի հարավ-արևելքում, Այդահո նահանգի հարավ-արևելքում, Յուտա նահանգի հյուսիս-արևելքում։ Երկարությունը 760 կմ։ լողավազանի տարածքը՝ 18 197 կմ² ։ Գետաբերանից 6 կմ բարձր ջրի միջին սպառումը 68 մ³/վ ։ Այն թափվում է Մեծ աղի լիճ։
Նկարագրություն
Գետը սկիզբ է առնում Յուտա նահանգի հյուսիս-արևելքից, Սամիտի լեռնաշղթայի հյուսիսից։ Բեր անունով գետը սկիզբ է առնում երկու՝ Հայդեն-Ֆորկ և Ստիլլուոտեր-Ֆորկ վտակների միախառնումից։ Հայդեն Ֆորկ գետը սկիզբ է առնում հյուսիսից՝ Հայդենի լեռնանցքից, արևմուտքից՝ Հայդեն Պիկ լեռներից։ Ստիլլուոտեր-Ֆորկ ակունքը գտնվում է Բեյսին սարահարթի վրա, որը շրջապատված է Հայդեն Պիկ, Ագասիս և Սպրիդ-Իգլ-Պիկ լեռներով՝ բարձրությունը 3000 մ է։
Կագա
Կագա (加賀市), Ճապոնիայի Իսիկավա պրեֆեկտուրայում գտնվող քաղաք։ Քաղաքի մակերեսը կազմում է 306,00 կմ², բնակչությունը՝ 68 426 մարդ , բնակչության խտությունը՝ 223,61 մարդ/կմ²։
Բեր (գետ)
Նկարագրություն
Հայդեն-Ֆորկի և Ստիլլիուոտեր-Ֆորկի գետերի միախառնվելով հոսում են դեպի Վայոմինգ նահանգի հարավ-արևմուտք, անցնում Էվանսթոն և թեքվում է հյուսիս-արևմուտք դեպի Այդահո նահանգի Բեր-Լեյկ շրջան։ Սոդա Սպրինգ քաղաքում գետը կտրուկ շրջվում է դեպի հարավ, և նորից մտնում է Յուտայի տարածք, որտեղ հոսում է Կորնիշ և Նյուտոն քաղաքներով։ Այստեղ՝ գետի վրա կա ջրամբար, որտեղ նրան միանում է Լիտլ-Բեր վտակը։ Այնուհետև գետը հոսում է Բերի հովտով, ընդունում Մալադ վտակը և թափվում Մեծ աղի ծովի հյուսիսարևելյան ծովածոցը, Բերիգում քաղաքից մոտ 16 կմ հյուսիս-արևելք։ Իր ողջ ընթացքում գետը կազմում է մի մեծ հսկայական հանգույց և կատարում մեծատառ U տառի նման շրջադարձ՝ շրջանցելով Ուոսատչ լեռնաշղթան։
Կագա
Աշխարհագրական դիրք
Քաղաքը տեղակայված է Հոնսյու կղզու Տյուբու տարածաշրջանի Իսիսկավա պրեֆեկտուրայում։ Ավարա քաղաքի հետ սահմանակցում են Կոմացու, Կացույամա, Ավարա, Սակաի քաղաքները ։
Բեր (գետ)
Նկարագրություն
Նախկինում Բերը Սնեյկ գետի վտակն էր, բայց լավային հոսքերը գետին ստիպել են փոխել իր հունը՝ դեպի Սոդա-Սպրինգս քաղաքի հյուսիս և հոսել հարավային ուղղությամբ թափվելով Բոննեվիլ լիճ։
Կագա
Բնակչություն
Քաղաքի բնակչությունը կազմում է 68 426 մարդ (2014 թվականի հուլիսի 1-ի տվյալների համաձայն), իսկ խտությունը՝ 223,61 մարդ/կմ²։ Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունը՝ 1980-2005 թվականներին.
Բեր (գետ)
Պատմություն
Մինչ եվրոպացիների գալն այստեղ ապրել են շոշոնի ցեղերը։ Առաջին տրապերներն այստեղ եկել են հյուսիսից՝ Սնեյկ գետի ավազանից 1812 թվականին։ 1843 թվականին գետի ավազանը ուսումնասիրել է Ջոն Ֆրինմոտը։
Կագա
Սիմվոլիկա
Քաղաքը խորհրդանշող ծառ է համարվում սոճին, ծաղիկ՝ Iris ensata-ն, թռչուն՝ բադը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի քաղաքներ
(4068) Մենեսթեուս
(4068) Մենեսթեուս (Menestheus), աստերոիդ Յուպիտերի տրոյացիներից։ Հայտնաբերվել է 1973 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Կոռնելիս վան Հաուտենի, Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդի և Թոմ Գերելսի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 5,164927 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 4,7714 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 5,5585 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 4287,41 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,083967 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 17,54° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1973 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կոռնելիս վան Հաուտենի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Ինգրիդ Հաուտեն-Գրունենվելդի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Թոմ Գերելսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Յուպիտերի տրոյացի աստերոիդներ
Հենրիկ վան Գենտ
Ծնվել է Նիդերլանդներում։ 1928 թվականին մեկնել է Հարավային Աֆրիկա բնակվելու, որտեղ աշխատել է Յոհանեսբուրգի աստղադիտարանի Լեյդենյան հարավային կայանում։ Վան Գենտը հետազոտել է փոփոխական աստղերը, ինչպես նաև հայտնաբերել է 39 աստերոիդ և 3 գիսաստղ։
Նրա պատվին են անվանվել (1666) վան Գենտ աստերոիդը և Վան Գենտ խառնարանը Լուսնի հակադարձ կողմում։
Իսլանդական դեպրեսիա
Կլիմայական քարտեզների վրա նրա հիմնական կենտրոնը տեղադրվում է Իսլանդիայի և Հարավային Գրենլանդիայի միջև, որտեղ հունվարին մթնոլորտի ճնշումը 996 մլ բարից ցածր է։ Ձմռանը այլ կենտրոններ են ի հայտ գալիս Գրենլանդիայից արևմուտք և Բարենցի ծովի վրա։ Ամռանը Իսլանդական դեպրեսիան թուլանում և բաժանվում է երկու կենտրոնի՝ Դանիական նեղուցի վրա և Գրենլանդիայից արևմուտք։ Երկրամերձ շերտում օդային զանգվածները իսլանդական դեպրեսիան հարավային եզրով շարժվում են Ատլանտյան օվկիանոսից դեպի Եվրոպա՝ ձևավորելով Արևմտյան Եվրոպայի ծովային կլիման։
Ըստ բարձրության՝ իսլանդական դեպրեսիան արագ շարժվում է դեպի Հյուսիսային Ամերիկայի հյուսիսարևելյան շրջանները՝ վերածվելով Մերձբևեռային դեպրեսիայի լեզվակի, որն առաջացնում է օդի արևմտյան հոսք Հյուսիսային կիսագնդի տրոպոսֆերայի մեծ մասում և ստրատոսֆերայի ստորին մասում։
Կատեգորիա:Մթնոլորտային երևույթներ Կատեգորիա:Ատլանտյան օվկիանոս Կատեգորիա:Բարենցի ծով Կատեգորիա:Գրենլանդիայի աշխարհագրություն Կատեգորիա:Իսլանդիայի աշխարհագրություն Կատեգորիա:Կանադայի աշխարհագրություն
Զեդա Ճարնալի
Զեդա Ճարնալի (ზედა ჭარნალი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Աջարիայի Ինքնավար Հանրապետության Խելվաչաուրի շրջանում ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 686 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Խելվաչաուրի շրջան Կատեգորիա:Աջարիայի բնակավայրեր
Կիբինսկի գյուղական խորհուրդ (Միրգորոդսկի շրջան)
Կիբինսկի գյուղական խորհուրդ  (Кибинська сільська рада), Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Միրգորոդսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Կիբինսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 1341 մարդ։ Խորհրդում կա 2 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Բաժերգյա Մեծ
Բաժերգյա Մեծ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Հեքյարիի գավառում ։
Գյուղի մասին հիշատակել է ռուս հեղինակ Վ. Մաևսկին։
Բնակչություն
XIX դարի վերջին ուներ 43 տուն քուրդ և ասորի բնակչություն։
Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Պերեսիպկի (գյուղ, Պուտիվիլի շրջան)
Պերեսիպկի (Пересипки), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Պուտիվիլի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Պերեսիպկի գյուղում բնակվում էր 92 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Պուտիվիլի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Սուուռվյայն
Սուուռվյայն (Suur väin), նեղուց Արևմտաէստոնական կղզեխմբի Մուհու կղզու և Էստոնիայի մայրցամաքային մասի միջև։ Վյայնամերի նեղուցի հարավային մասն է և միացնում է այն Ռիգայի ծոցին։
Նեղուցի երկարությունը կազմում է 20 կմ, նվազագույն լայնությունը՝ 6 կմ, առավելագույն խորությունը կազմում է 24 մ ։ Նեղուցում են գտնվում Կեսուլայդ, Վիյռելայդ և Կիվայալայդ կղզիները։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Էստոնիայի նեղուցներ Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի նեղուցներ Կատեգորիա:Նեղուցներ այբբենական կարգով
Չավին դե Ուանտար
Չավին դե Ուանտար (Chavín de Huántar) կամ Ուանտար Չավին (Wantar Chawin), հնագիտական ավերավայր, որը գտնվում է ավելի քան 3200 մետր ծովի մակարդակից բարձրության վրա Անդերում Պերուի Անքաշ շրջանում, մոտ 250 կմ դեպի հյուսիս Լիմայից։ Վերաբերվում էր Չավինյան մշակույթին, որը իր հսկողության տակ էր պահում առևտրի ճանապարհները մինչև Խաղաղ օվկիանոս Անդերի անցումներով և դեպի արևելք մինչև Ամազոնիան։
Լիլիթ Բլեյան
Լիլիթ Բլեյան, հայ ստեղծագործող՝ երգերի հեղինակ, երգչուհի, նախկինում՝ լրագրող, հեռուստահաղորդավար։ Երգերի լեզուն՝ հայերեն, իսպաներեն, իտալերեն, անգլերեն։ Առաջին ձայնասկավառակը՝ «Ուրիշ քաղաքում», թողարկվել է Երևանում 2011 թ․ նոյեմբերին   ։ Երկրորդ սկավառակը՝ «Paciencia», իսպաներեն և անգլերեն երգերով, թողարկվել է 2013 թ․ նոյեմբերին ։
Կենսագրական տվյալներ
Ծնվել է Երևանում՝ 1978 թ․ հունիսի 2-ին։ Երգեր սկսել է գրել դեռևս մինչև դպրոց հաճախելը։ Ավարտել է երաժշտական յոթնամյա դպրոց՝ ջութակի դասարանը։ 1992-1994 թթ․ երգել է Երևանի «Ալան Հովհաննես» կանանց կամերային երգչախմբում։ 11-12 տարեկանում, տարվելով իսպանալեզու երգերով, սկսում է ինքնուրույն սովորել լեզուն, և դպրոցն ավարտելով՝ կրթությունը շարունակում է Երևանի Պետական Համալսարանի ռոմանագերմանական ֆակուլտետում՝ իսպանական բաժնում։ Համալսարանական կրթությանը զուգահեռ՝ ավարտել է հեռուստալրագրության դասընթացներ և սկսում աշխատել Երևանում հեռարձակվող անկախ «Ա1+» հեռուստաընկերությունում՝ նախ՝ որպես լրագրող, այնուհետև՝ որպես խմբագիր և լրատվական թողարկումների հաղորդավար։
2002 թվականից սկսած իրականացնել է տարբեր հասարակական նախագծեր՝ ստեղծելով վերլուծական կայքեր, կազմակերպելով քննարկումներ հասարակական և տարածաշրջանային խնդիրների շուրջ, նկարահանելով սոցիալական տեսահոլովակներ։
2010 թվականին «Ա1+» հեռուստաընկերության ինտերնետային տարբերակի համար պատրաստում է հաղորդումների մի քանի շարք։
2010-ին որոշում է ձայնագրել իր երգերից մի քանիսը։ Հենց առաջին՝ «Սպասող գնացքներ» երգն անմիջապես սիրվում է ունկնդրի կողմից։ Առաջին ձայնասկավառակը՝ «Ուրիշ քաղաքում», թողարկվում է 2011 թ․ նոյեմբերին։
Լիլիթի երկրորդ՝ իսպաներեն և անգլերեն նոր երգերից կազմված «Paciencia» (Համբերություն) ալբոմը թողարկման է պատրաստվում 2013 թ․ նոյեմբերին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ Կատեգորիա:Հայ երգահաններ Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Դժարսար
Դժարսար, լեռնագագաթ Հայաստանի Լոռու մարզում, ամենաբարձր գագաթը Գուգարաց լեռներում։ Բարձրությունը ծովի մակարդակից 2245 մ է, հեռավորությունը մարզկենտրոն Վանաձորից՝ 36 կմ հյուսիս-արևելք, Քարինջ գյուղից 6,5 կմ հյուսիս-արևելք ։
Դուբրովկա (գյուղ, Ռոսլավլսկի շրջան)
Դուբրովկա (Дубровка), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռոսլավլսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 0 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռոսլավլսկի շրջանի բնակավայրեր
Գուրշչինա
Գուրշչինա (Гурщина), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Բելոգորսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Գուրշչինա գյուղում բնակվում էր 112 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,085 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 1317,65 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Բելոգորսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1858 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Իրականություն
Իրականությունը (realis — իրային, իրական), փիլիսոփայական տերմին է, որն օգտագործվում է տարբեր իմաստներով, նշանակում է այն ամենը, ինչ իրոք գոյություն ունի՝ օբյեկտիվ աշխարհի հայտնվելը՝ աշխարհի մի մասնիկը, որը կազմում է գիտության համապատասխան առարկայական ոլորտը, գոյություն ունեցող օբյեկտիվ երևույթները, փաստերը, այսինքն գոյություն ունեցող իրականությունը ։ Այս իմաստով իրական է ոչ միայն բնությունը, այլև ողջ մարդկայինը, այդ թվում նաև հոգևոր մշակույթը։ «Իրականություն» հասկացությունը նույնական է «ռեալությանը»։ «Իրականություն»-ից տարբերվում է «օբյեկտիվ իրականություն» («օբյեկտիվ ռեալություն») հասկացությունը, որը վերաբերում է մարդկային գիտակցությունից դուրս գոյություն ունեցողին և անկախ է իդեալականի բոլոր ձևերից։ Փոքր-ինչ այլ նշանակություն է ձեռք բերում «Իրականություն» հասկացությունը «հնարավորություն» հասկացության հետ համադրելիս։ Բնագիտության, փիլիսոփայական հարցերի շրջանակներում գործածվում է նաև «ֆիզիկական իրականություն» հասկացությունը, որը նշանակում է օբյեկտիվ իրականություն և արտացոլվում է գիտական տեսությունում ։ Տարբերում են օբյեկտիվ և սուբյետիվ իրականություն ։
Ճշմարտություն
Իմացաբանական բնութագրիչ է, որն արտահայտում է առարկայի մասին վերաբերմունք ։ Գիտության բաժիններում (ֆիզիկա, քիմիա, պատմություն, հասարակագիտություն և ուրիշներ) ճշմարտության կատեգորիան ունի երկակի բնույթ։ Մի կողմից գիտության ավանդական ճանաչման նպատակի մեջ կա ճշմարտություն, իսկ մյուս կողմից դա ինքնուրույն արժեք է, որն ապահովում է գիտական գիտելիքների համընկնումը օբյեկտիվ իրականության հետ, տալով սկզբունքային հնարավորություն լինել նվազագույնը՝ տեսական և գործնական առաջադրանքների լուծման համար հիմքային կոմպլեքս։
Փաստ
Այս տերմինը լայն իմաստ ունի և կարող է հանդես գալ որպես ճշմարտության հոմանիշ, իրադարձություն կամ արդյունք, իրական, այլ ոչ մտածած։ Գիտակցության ամուր հաստատված պարունակություն։ Փիլիսոփայության մեջ փաստը հատուկ առաջարկ է, որը հաստատված է փորձով։ Համոզմունք կամ պահանջ, որը կարող է ստուգվել։ Փաստը հակադրվում է թեորեմի կամ հիպոթեզի հետ։ Գիտական թեորեմը նկարագրում և բացատրում է փաստը, ինչպես նաև կարող է կանխագուշակել նորերը ։ Պնդումը, որը չի կարող լինել անմիջապես հաստատված կամ հերքված, կոչվում է ենթադրություն կամ կարծիք։
Աշխարհայացք
Հայացքների, գնահատականներ, սկզբունքների և պատկերացումների ամբողջությունն է, որոնք որոշում են ընդհանուր պատկերացումը, աշխարհընկալումը, մարդու տեղը ։ Աշխարհայացքը մարդկային գործունեությանը տալիս է կազմակերպված, հիմնավորված և ուղղորդված բնույթ։
Գոյություն և իրականություն
Իրականություն հասկացությունը դժվար հարաբերությունների մեջ է մտնում գոյություն հասկացության հետ
Իրականություն և վիրտուալություն
Վիրտուալություն և իրականություն հասկացությունները ուսումնասիրվում են գոյաբանական և իմացաբանական փիլիսոփայության, ինչպես նաև սոցիալական փիլիսոփայության, հասարակագիտության, հոգեբանության, ինֆորմատիկայի կողմից։ Այս դեպքում իրականություն հասկացությունը դիտարկվում է անէություն հասկացության հետ, վիրտուալ օբյեկտ գոյություն ունի, չնայած ոչ սուբստացիոնալ, բայց լիովին իրական, միևնույն ժամանակ ոչ պոտենցիալ, այլ՝ արդիական։ Վիրտուալությունը չի համընկնում ժամանակակից համակարգչային ծրագրային արտեֆակտերի հետ, նրան վերաբերում են օրինակ, երազները, հարուցինացիաները, անբնական ներշնչումները, փսիխոզները, գիտակցության մթագնած վիճակները, որոնք համարվում են վիրտուալության նույնպիսի ձևեր, ինչպիսին են կերպարանքերը։ Վիրտուալ իրականությունը, ինչպես աստիճանական իրականության կատեգորիա ունի «չծագած իրադարձություն», «չծնված կյանք»։ Հաճախ «վիրտուալություն» հասկացությունը փսիխոլոգիզացվում է, իսկ «վիրտուալիզացիա» ֆենոմենի ուսումնասիրումը տեղափոխվում է անձնական տարածք ։ Մինչդեռ դա սոցիալական գործընթաց է, որը փոխում է ոչ միայն մտածելակերպը, այլ նաև անհատականությունը։ Ժամանակակից տենդենցիան այնպիսին է, որ վիրտուալությունը ոչ միայն փսիխոլոգիզացվում և ինֆորմացվում է, այլ նաև սոցիալականացվում է, իսկ սոցիալականացումը՝ վիրտուալիզացվում։ Վիրտուալիզացվում է ոչ միայն հասարակությունը, այլ նաև նրանից ծնված անձը։ Ժամանակակից տեղեկատվական հասարակությունը շարժվում է դեպի վիրտուալություն։
Ֆիզիկական իրականություն
Տիեզերքի մատերիալ աշխարհը ըստ էության համարվում է բնական գիտությունների ուսումնասիրման հիմնական օբյեկտ։ Ներկա պահին կյանք հասկացության վերաբերյալ չկա մեկ կարծիք, միայն թե գիտնականները խոստովանում են, որ կենսաբանական կյանքի հայտնվելը բնութագրվում է նյութափոխանակությամբ, աճով, հարմարողականությամբ, գրգռին պատասխան տալու ռեակցիայով ։ Ինչպես նաև կարելի է ասել, որ կյանքը համարվում է օրգանիզմի բնութագրական վիճակը։ Ցամաքային օրգանիզմների (բույսեր, կենդանիներ, սնկեր, միաբջիջներ, արքիաներ և բակտերիաներ) համար բնութագրական են հետևյալ հատկությունները՝ նրանք կազմված են ածխաջրածնային բարդ շղթայից, ունեն նյութափոխանակություն, աճելու հատկություն, գրգռին պատասխանելու հատկություն և վերարտադրողականություն։ Ըստ էության, այդպիսի հատկություններով օժտվածը որպես կանոն համարվում է կյանք։ Սակայն ոչ բոլոր հատկությունների առկայությունն է պարտադիր կյանքի գոյության ապացուցման համար։
Սոցիալական իրականություն
Սոցիալական աշխարհի իրականություն։ Սոցիալական իրականությունը տարբերվում է ճանաչողական, կենսաբանական կամ յուրահատուկ իրականությունից և կազմված է սոցիալական միտումներից ընդունված հասարակության կողմից։ Որոշ հետազոտողներ, այդ թվում նաև Ջոն Սերլը, համարում են, որ սոցիալական իրականությունը կարող է ընդունվել ճանաչողական իրականությունից և շրջապատող միջավայրից զատ (ի տարբերություն զգայական հոգեբանության, այդ թվում Ջ.Ջ. Գիբսոնի, և ավելի շատ բնութագրական էկոլոգիական տնտեսական թեորեմների)։
Վիրտուալ իրականությունը ինֆորմատիկայում
Տեխնիկական սարքավորումներով ստեղծված աշխարհ է (օբյեկտներ և սուբյեկտներ), որը մարդուն փոխանցվում է նրա զգայության միջոցով՝ տեսողություն, լսողություն, հոտառություն, գիտակցություն և այլն։ Վիրտուալ իրականությունը նմանակում է ինչպես ազդեցությունը, այնպես էլ ազդեցության վրա ռեակցիան։ Իրականության զգայարանների համոզիչ համակարգչային սինթեզի համալիրի հատկությունների ստեղծումը և վիրտուալ իրականության ռեակցիան ստեղծվում է իրական ժամանակում։ Վիրտուալ իրականության օբյեկտները սովորաբար մոտիկ են մատերիալ իրականության վարվելակերպի անալոգ օբյեկտներին։ Օգտատերը կարող է ազդել այդ օբյեկտների վրա համաձայն ֆիզիկայի իրական օրենքների (ձգողականություն, ջրի հատկություններ, առարկաների հետ շփում, արտացոլում և այլն)։ Սակայն հաճախ զվարճալի նկատառումներից ելնելով վիրտուալ աշխարհի օգտատերերին թույլատրվում է ավելին, քան հնարավոր է իրական կյանքում (օրինակ, թռչել, ստեղծել տարբեր առարկաներ և այլն)։
Համակարգչային խաղեր
Ինտերակտիվ համակարգչային խաղերը հիմնված են խաղացողի փոխհարաբերությունից ստեղծված կամ վիրտուալ աշխարհի միջև։ Դրանցից շատերը հիմնված են խաղի գործող անձին նմանացնելով խաղացողին։ Գոյություն ունի հաստատված կարծիք, որ եռաչափ պատկերը ավելի որակով ստանալու համար այն մոտեցնում և նմանեցնում են իրական աշխարհին։ Եթե խաղի վիրտուալ աշխարհը չի տարբերվում գրաֆիկական գեղեցկությամբ, սխեմայով և նույնիսկ երկկողմանի է, օգտատիրոջ խորասուզումը այդ աշխարհ կարող է տեղի ունենալ ի հաշիվ ներգրավող խաղի ընթացքի, որի բնութագիրը ինդիվիդուալ է յուրաքանչյուր մարդու համար։ Գոյություն ունի մի ամբողջ դասարան խաղ-սիմուլյատորների՝ տարբեր գործեր կատարելու համար։ Կան ավիասիմուլյատորներ, ավտոսիմուլյատորներ, տարբեր տնտեսական և սպորտային սիմուլյատորներ, որոնք խաղային աշխարհը նմանեցնում և ստեղծում են իրական աշխարհի նման։ Հատուկ սարքավորումները, մարզասարքերը և խաղային ավտոմատների որոշակի տեսակների նկարները և ձայները համակարգչային խաղին տալիս են այլ զգացողություն։ Նմանատիպ պրոֆեսիոնալ մարզասարքերը համապատասխան իրական կառավարման սարքերով օգտագործվում են օդաչուներին սովորեցնելու համար։
Լրացուցիչ իրականություն
Տերմինը վերաբերվում է բոլոր ծրագրերին, որոնք ուղղված են իրականության լրացմանը ցանկացած վիրտուալ տարրերով։ Լրացուցիչ իրականությունը, որը մասն է կազմում խառնված իրականության (mixed reality), կազմի մեջ է մտցնում նաև «լրացուցիչ իրականությունը» (երբ իրական օբյեկտները ներգրավվում են վիրտուալ միջավայր)։ Լրացուցիչ իրականության ամենատարածված օրինակներն են դեմքերի զուգահեռ գունային գիծը, որը ցույց է տալիս դաշտում խաղացողին, որն ամենամոտն է գտնվում դարպասներին, ֆուտբոլի հեռուստատեսային հեռարձակման ժամանակ սլաքներով կարող է ցույց տալ տուգանային հարվածի վայրից մինչև դարպասներ։ Տերմինը ըստ հավանականության առաջարկվել է 1990 թվականին Թոմ Կոդելի կողմից, ով աշխատում էր Boeing հետազոտական ընկերությունում (Tom Caudell) ։ Լրացված իրականությունը ունի մի քանի պարզաբանում․ 1997 թվականին հետազոտող Ռոնալդ Ազումը (Ronald Azuma) լրացուցիչ իրականությունը սահմանեց ինչպես համակարգ, որը 1994 թվականին Փոլ Միլգրոմը (Paul Milgram) և Ֆումինո Կիսինոն (Fumio Kishino) նկարագրել են շարունակական վիրտուալություն֊իրականությունը (Milgram's Reality-Virtuality Continuum), որը իրականության և վիրտուալության միջև տարածություն է, որոնց միջև գտնվում է լրացուցիչ իրականությունը (մոտ է իրականությանը) և լրացուցիչ վիրտուալությունը (մոտ է վիրտուալին)։ Եվս մեկ պարզաբանում՝ լրացուցիչ իրականությունը իրական աշխարհից եկող երևակայական օբյեկտների զգացումների ավելացումն է։ Հաճախ օգտագործում են որպես «տարածված իրականություն», «բարելավված իրականություն», «հարստացված իրականություն» անվանումների հոմանիշ։
Կոնսենսուալ իրականություն
Հոգեբանական տերմին է, որը նշանակում է իրականության այնպիսի նկարագրություն, որի հարաբերությունը մարդկանց միջև հասել է ընդհանուր համաձայնության (գիտակցված կամ չգիտակցված)։ «Կենդանացում» գրքի մեջ Չարլզ Տարտը առաջարկել է ալտերնատիվ տերմին՝ «պայմանական իրականություն» (conditioned կամ ), որը է ցույց տալիս ոչ հստակ լինելը «կոնսենսուս իրականություն» տերմինի, քանի որ ոչ ոք չի հարցնում անհատին համաձայնությունը,․ ուզու՞մ է նա ապրել «ընդունված իրականությունում», չէ որ նրան սովորեցնում են «պայմանավորվածության» ճանապարհով, որը կազմում է պայմանական ռեֆլեքսները՝ դաստիարակման և սոցիալականացման գործընթացում ։
Օբյեկտիվություն
Տարբեր իրական երևույթների հետազոտությունների գիտական մոտեցում է, հիմնական սկզբունքներից մեկը մատերիալիստական դիալեկտիկան է, որը իրեն հակադրել է օբյեկտիվությանը։ Իմացաբանական տեսանկյունից «օբյեկտիվություն» նշանակում է օբյեկտային ճշմարտության ճանաչման հնարավորություն, որը բնութագրում է գիտելիքների պարունակությունը։ Տրամաբանական տեսանկյունից դիտարկվում է առկա տրամաբանական հնարավորությունները, առարկայի մասին ճանաչողական օբյեկտիվ ուսումնասիրության համար։
Մեդիաիրականություն
Իրականություն է, որը ստեղծում, ներկայացնում և առանձնացնում են լրատվամիջոցները ։ Հետազոտվում է մեդիափիլիսոփայության կողմից։ Մեդիաիրականության կառուցվածքը․
Օբյետիվ իրականություն
Աշխարհի գոյությունն է անկախ մարդու գիտակցությունից (այսինքն սուբյեկտի)։ Աշխարհընկալումը սուբյեկտի տեսանկյունից դուրս, այսինքն իրականությունը շրջապատող աշխարհը կախված չէ նրա վերաբերյալ մարդու պատկերացնումներից, այլ այն տեսանկյունից, որ ամեն ինչ գոյություն ունի մեր գիտակությունից դուրս և այն արտացոլվում է նրանց վրա (գիտակցության վրա)։ «Շարժումը, տարածությունը, ժամանակը և այլն, այդ ամբողջը հատկությունն է կամ հատկության դրսևուրումն է և մատերիաների տեսակների տարբեր աստիճանի բարդության փոխներգործությունն է, որոնք ամբողջություն են և ձևավորում են ամբողջական աշխարհը կամ ամբողջ օբյեկտիվ իրականությունը (կյանքը)» ։
Սուբյեկտիվ իրականություն
Փիլիսոփայության մեջ դիալեկտիկական մատերիալիզմն է՝ իդեալի իրականություն, այսինքն մտածողական գործընթացների պարունակությունը։ Սուբյեկտիվ իրականության մասին պատկերացումներն առաջացել են մատերիայի լենինյան սահմանման հիման վրա, որպես օբյեկտիվ իրականություն։ Եթե կա օբյեկտիվ իրականություն, ապա տրամաբանական քայլ դարձավ սուբյեկտիվ իրականության գոյության մասին ենթադրությունները։ Սակայն խորհրդային փիլիսոփայության մեջ առաջացավ խնդիրների շարան կապված օբյեկտիվ իրականության գոյության հետ։ Այսպես, օրինակ, վիճաբանական էր կենդանիների մոտ այդպիսի իրականության գոյության հարցը, ինչպես նաև սուբյեկտիվ իրականության կառուցվածքը։
Իրականության մեկնաբանում
Գոյություն ունի իրականության երկու հիմնական մեկնաբանություն․ ռեալիզմ՝ օբյեկտիվ իրականության գոյության հաստատում, որը միայն բացահայտվում է մարդու մոտ, ով գտնվում է իմացության գործընթացի մեջ, և ֆենոմենալիզմ՝ հաստատում է, որ իրականությունը կախված է մարդու իմացական ակտիվությունց և նախագծվում է վերջինիս մեջ։ Օրինակ, հակառեալիզմի տեսանկյունից օլիմպիական աստվածները հին հույների համար եղել են այնպես իրական, ինչպես հիմա ժամանակակից գիտնականների համար էլեկտրոնը։
Ռեալիզմ
Փիլիսոփայական տերմին է, որն օգտագործվում է ուղղության նշանակման համար, կանխադրում է իրականության գոյությունը, անկախ սուբյեկտի ճանաչումից։ Փիլիսոփայության մեջ ռեալիզմ տերմինը օգտագործվում է երեք իմաստով․
Ֆենոմենալիզմ
Փիլիսոփայական գիտություն է այն մասին, որ մենք ճանաչում ենք ոչ թե իրերի էությունը, այլ միայն հայտնագործումը։ Ֆենոմենալիզմի հիմքում ընկած է օբյեկտների ճանաչողական ուսումնասիրումը օնտոլոգիական (անհատական) և իմացաբանական տեսանկյունից։ Առաջին դեպքում օբյեկտները ուսումնասիրվում են անկախ գիտակցության մեջ վերարտադրված հարցերից, բացառությամբ փոխկապակցվածության տեսանկյունից և իր հայտնի ձևերի և կյանքի ցուցաբերման հատկությունների համեմատական իմաստից։ Միաժամանակ գտնում են, որ որոշ հատկություններ կարող են ընդունվել որպես մշտական և առաջնային, ուրիշները՝ փոփոխական և ածանցյալ։ Այսպես, օրինակ, խտությունը և քաշը ներկայացնում են բոլոր մատերիալ օբյեկտների հիմնական հատկությունները՝ գույնի, ձևի և ուրիշ զգայական հատկությունների ընդունման հետ համեմատած։ Վերջինները կարող են ընդունել ընդամենը քաշի տարբեր դրսևորումներից՝ հայտնի տեսանկյունից ելնելով։
Իրականությունը որպես ըմբռնում
Առօրյա խոսքի մեջ «իրականությունը» կարող է նշանակել «իրականության վերաբերմունք, համոզմունք և ըմբռնում», ինչպես անհատի սուբյեկտիվ հայացքները շրջապատող աշխարհի վերաբերյալ ըստ «իմ իրականությունը չի համարվում ձեր իրականությունը» սկզբունքով։ Այս արտահայտությունը երբեմն օգտագործվում է վիճելի հարցերի շուրջ քննարկումների ժամանակ, թե ինչն է իրական, ինչը՝ ոչ, երբ բանավիճող կողմերը չեն կարողանում գալ համաձայնության։ Օրինակ, ընկերների միջև կրոնական գիտական վեճի ժամանակ կարող են կատակել․ «Դուք կարող եք չհամաձայնվել, բայց իմ իրականության մեջ բոլորը գնում են դրախտ»։
Ֆիզիկայից, փիլիսոփայությունից, հասարակագիտությունից, գրականագիտությունից և ուրիշ ոլորտներից որոշ մտքեր ձևավորում են իրականության վերաբերյալ տարբեր թեորեմներ։ Այդպիսի համոզմունքներից համարվում է պատկերացումները, որ գոյություն չունի այլ իրականություն յուրաքանչյուրիս ընկալման և համոզմունքի սահմաններից դուրս։ Արևմուտքում իրականությանը տրված է յուրօրինակ վերաբերմունք այսպիսի արտահայտությամբ․ «Իրականությունը, դա ըմբռնում է» կամ «Կյանքը այն է, ինչը դուք ընդունում եք որպես իրականություն»։ Այս արտահայտւթյունները ուղղված են դեպի հակառեալիզմը, այսինքն, համարվում է, որ չկա ոչ մի օբյեկտի իրականություն, ընդունված է այն բացահայտ, թե՝ ոչ։
Գիտության և փիլիսոփայության շատ կոնցեպցիաներ հաճախ որոշվում են մշակութային և հասարակական տեսանյունից։ Այդ միտքը մշակվել է Թոմաս Կունի կողմից 1962 թվականին «Գիտական հեղափոխությունների կառուցվածքը» գրքում, իսկ 1966 թվականին լույս տեսավ սոցիոլոգիական գիտելիքների մասին գիրք․ «Իրականության սոցիալական հիմնում»(«The Social Construction of Reality»), որի հեղինակներն են Փիթեր Բերգերը և Թոմաս Լուկմանը։
Փիլիսոփայության պատմության մեջ իրականության վերաբերյալ հայացքներ
Իրականության սահմանումը կարևոր դեր է խաղացել դեռևս անտիկ փիլիսոփայոււթյունում։ Ըստ Դեմոկրիտեսի ուսմունքի, միայն ընդհանուրի կարծիքի մեջ կա գույն, քաղցրություն, դառնություն, իսկ իրականությունում կան միայն ատոմներ և դատարկություն։ «Ընդհանուրի կարծիքով» դա նշանակում է այն, ինչը «համաձայն հասարակական կարծիքի» և «մեզ համար» ընդհանուր իրերի բնույթի չէ։ Հենց իրերի բնույթը, նա, իր հերթին, արտահայտում է «իրականություն» հասկացութամբ։ Դեմոկրիտեսի մոտ այդ տարբերակումը համընկնում է՝ «իրեր բնույթի» տարբերակմամբ, որը գոյություն ունի օբյեկտիվորեն և նրա սուբյեկտի ձևերի զգայական ընկալմամբ։
Ըստ Պլատոնի իրական են միայն գաղափարները (էյդոս)։ Այն ամենը ինչը գտնվում էր գաղափարների աշխարհից դուրս, Պլատոնը հայտարարում էր ընդամենը ստվեր, պատրանք։ Արիստոտելը նույնպես ընդունում էր գաղափարների իրականությունը, բայց միայն իրերի։ Այդպիսի մտքերը բնութագրական են նաև հնդակական փիլիսոփայության դասական դպրոցի համար, որտեղ պնդվում էր, որ իրականության իմաստ ունի միայն Բրահման, միևնույն ժամանակ մարդկանց հայտնի աշխարհը և նույնիսկ աստվածները պատրանք են։
Միջնադարյան փիլիսոփայության մեջ կարևոր հարցերի մեջ առանձնանում են վեճերը ռեալիստների և նոմինալիստների մեջ։ Ռեալիստները պնդում էին այն տեսանկյունը, որ ընդհանուր հասկացությունները իրականությունում գոյություն ունեն, այսինքն համարվում են իրական։ Նոմինալիստերը համարում են, որ ընդհանուր հասկացությունները գոյություն ունեն միայն որպես անվանումներ, անուններ։
Ռենե Դեկարդը, ով գլխավորելով ունիվերսալ կասկածների սկզբունքները, եկավ այն եզրակացության, որ միակ բանը, որ պետք չէ կասկածել դրա գոյությանը, հենց հետազոտողի իրական լինելն է՝ cogito ergo sum (մտածում եմ, հետևաբար գոյություն ունեմ)։ Բազմաթիվ փիլիսոփաներ և փիլիսոփայական դպրոցներ Դեկարդից հետո սկսեցին դիտարկել աշխարհի իրականությունները զգայությունից դուրս լինելու հարցը, տեղափոխելով հիմնական շեշտադրումը իմացաբանական ոլորտ (էպիստոմոլոգիա), փիլիսոփայության ոլորտ, որն ուսումնասիրում է ճանաչողական խնդիրները։ Մարքսիստ֊լենինյան փիլիսոփայությունը այս փիլիսոփաներին և փիլիսոփայական դպրոցներին դասում է սուբյեկտիվ իդեալիստերի շարքին, չնայած նրանք իրենց այդպես չեն անվանում։ Մասնավորապես, դա վերաբերվում էր Ջորջ Բերկլիին և Դևիդ Յումին։ Սուբյեկտիվ իդեալիստները պարտադիր չէ, որ ժխտեն աշխարհի իրականությունները զգայությունից դուրս լինելը, նրանք կամ հայտարարում են այդ հարցը մետաֆիզիկական, կամ ինչպես Իմանուիլ Կանտը, համարում են, որ այս հարցի պատասխանը պահանջում է տրանսցենզուս՝ փորձարարական սահմաններից դուրս։
Գեգելը իր հայացքները զարգացնելով պլատոնյան և միջնադարյան ռեալիզմի ոգով, հայտարարեց, որ առաջնային իրականությունը ունի բացարձակ գաղափար, որը ծնունդ է տալիս փորձարարական զգայության իրականությանը։ Մարքսիստ֊լենինյան փիլիսոփայությունը նմանատիպ հայացքները դասակարգեց որպես օբյեկտիվ֊իդեալիստական։
Մատերիալիզմի գաղափարակիցները պնդում են ոչ միայն իրականությունը, այլ նաև ներքին մատերիալ աշխարհի առաջնայնությունը, դրա պատճառով նրանց համար իրականությանը վերաբերվող հարցերի շեշտադրումը խառնվում է իդեալի իրականության, գիտակցության հարցի հետ։ Գռեհիկ մատերիալիզմը այդ հարցը լուծել է արմատապես, պնդելով, որ գիտակցությունը ոչ միայն գոյություն ունի, այլ նաև ունի մատերիալ բնություն։
Նեզաբուդկինո
Նեզաբուդկինո (Незабудкино), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Շումյաչինսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Շումյաչինսկի շրջանի բնակավայրեր
Իսլանդական շպատ
Իսլանդական սպաթ (iceland spar ― Իսլանդիա կղզու անվանումից), միներալ, կալցիտի անգույն, թափանցիկ տեսակը։ Իսլանդական սպաթի առաջացումը հիմնականում կապված է հիդրո-թերմալ լուծույթների գործունեության հետ։ Ամենաարժեքավոր կուտակումները հանդիպում են բազալտներում։ Հանքավայրերը հայտնի են Իսլանդիայում, Ռուսաստանում՝ Յակուտիայում, Միջին Ասիայում, Հեռավոր Արևելքում։
Հանքավայրեր Հայաստանում
Հայաստանում կա Տավուշի մարզում։ Իսլանդական սպաթի օգտագործվում է օպտիկայում՝ մանրադիտակների նիկոլների, ինչպես նաև հնչուն կինոյի, հեռուստատեսության և ֆոտոհեռագրման ապարատների բևեռացնող պրիզմաների պատրաստման համար։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Միներալներ Կատեգորիա:Կալցիումի միներալներ
(4069) Բլակի
(4069) Բլակի (Blakee), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1978 թվականի նոյեմբերի 7-ին Էլեանոր Հելինի և Շելտ Բասի կողմից Պալոմարում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1978 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էլեանոր Հելինի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Շելտ Բասի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Դիտակ (ամսագիր)
Դիտակ, հանրամատչելի ամսագիր։ Լույս է տեսնում 1996 թվականի մայիսից, 2000 թվականի մայիսից՝ երկամսյա։ Սեփականատեր և գլխավոր խմբագիր՝ Սեմ Բագուսլյան։ Գործադիր տնօրեն՝ Ավետիս Չափարյան։
Աշխատակցել են Մարտիրոս Գաշաքճյանը, Վարուժան Թենպելյանը, Սալբի Ճուլֆայանը, Լենա Գարայան-Բագուպրսնր, Սոնյա Նիկոլրսնը, Պետրոս Անպդյանը, Վաչե Վասիյանը, Մկրտիչ Պուրոուքյանը, Հակոբ Պեքյարյանը, Վարդան Զորենցը և ուրիշներ։ Լույս է ընծայում Հայաստանից և սփյուռքահայ տարբեր համայնքներից ազգային, հասարակական, տնտեսական, մարզական, մշակութային և այլ լուրեր ու հոդվածներ, գեղարվեստական ստեղծագործություններ։
Կատեգորիա:Լիբանանի հայկական ամսագրեր Կատեգորիա:Հայկական մարզական պարբերականներ Կատեգորիա:Հայկական հայագիտական պարբերականներ Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Իսլանդական թատրոն
19-րդ դարի երկրորդ կեսից գործել են սիրողական թատերախմբեր։ 1897 թվականին ստեղծվել է Ռեյկյավիկի թատերական ընկերությունը, որ բեմադրել է իսլանդական խոշոր դրամատուրգներ Գ. Կամբանի, է. Կվարանի և ուրիշների պիեսները։ 1950 թվականին ընկերության բազայի վրա ստեղծվել է Ազգային թատրոնը, որտեղ տրվում են դրամատիկական և երաժշտական ներկայացումներ։
Նշանակալի երևույթ են Հ. Կ. Լաքսնեսի պիեսների բեմադրությունները։ Խաղացանկում են նաև Հ. Իբսենի, Բերնարդ Շոուի, Ա․ Ստրինդբերգի, Անտոն Չեխովի, Ալեքսեյ Արբուզովի և ուրիշների երկերը։ Թատերարվեստի գործիչներից են՝ Ի. Վոգեն, Լ. Պաուլսոնը, Խ. Բյոռնսոնը։
Կատեգորիա:Իսլանդիայի արվեստ Կատեգորիա:Թատրոն ըստ երկրի
Գրիգոր Նարեկացու հուշարձան (Երևան)
Գրիգոր Նարեկացու հուշարձան, գտնվում է Մալաթիա-Սեբաստիա համայնքում։ Տեղադրվել է 2002 թվականին ։
Տվյալներ
Հուշարձանը կառուցված է բրոնզից, գրանիտից, բազալտից։
Ռայմոնդա դե Լարոշ
Ռայմոնդա դե Լարոշ (Raymonde de Laroche, իսկական անունը Էլիզա Լեոնտինա Դերոշ Élisa Léontine Deroche, ), ֆրանսիացի կին օդաչու, Ռայմոնդա դե Լարոշն ու Թերեզա Պելտերը համարվում են առաջին կանայք, որոնք օդից ծանր թռչող  ապարատով օդ են բարձրացել։
Լա Կոլ սյուր Լու
Լա Կոլ սյուր Լու (La Colle-sur-Loup), համայնք Ֆրանսիայի հարավ-արևելքում՝ Պրովանս-Ալպեր-Լազուրե ափ երկրամասի Ծովափնյա Ալպեր դեպարտամենտի Գրաս շրջանի Վիլնյով Լյուբի կանտոնում ։ Մինչև 2015 թվականի մարտը կոմունան վարչականորեն ընդգրկված էր Արևմտյան Կան սյուր Մեր լուծարված կանտոնի կազմում (Գրաս շրջան)։
Ռայմոնդա դե Լարոշ
Կենսագրություն
Էլիզա Լեոնտինա Դերոշը ծնվել է Փարիզում՝ ջրմուղագործ-փականագործի ընտանիքում։ Դառնալով դերասանուհի՝ նա իր անունը փոխում է «Բարոնուհի» Ռայմոնդա դե Լարոշ  «ազնվական» բեմական կեղծանվան ։
Լա Կոլ սյուր Լու
Կոմունայի տարածքը կազմում է 9.82 կմ², 2006 թվականին բնակչությունը կազմել է 7434 մարդ աճի միտումով, 2012 թվականին՝ 7726 մարդ, բնակչության խտությունը՝ 786.8 մարդ/կմ²։
Ռայմոնդա դե Լարոշ
Կենսագրություն
Մի քանի անգամ օդապարիկով թռչելուց հետո նա Շալոն ան Շամպայն քաղաքում ծանոթանում է օդածու Շառլ Վուազենի հետ և 1909 թվականի հոկտեմբերի 22-ին նա Շառլի օդանավով ինքնուրույն օդ է բարձրանում։ Կա վարկած, որ Շառլը թույլատրել է Ռայմոնդային օդանավը վարել միայն գետնին, սակայն Ռայմոնդան չի ենթարկվել նրան և մի քանի հարյուր  մետր օդ է բարձրացել ։
Լա Կոլ սյուր Լու
Բնակչություն
Կոմունայի բնակչությունը 2011 թվականին կազմել է 7701 մարդ, 2012 թվականին՝ 7726 մարդ.
Ռայմոնդա դե Լարոշ
Կենսագրություն
1910 թվականի մարտի 8-ին՝ Հելիոպոլիսում տեղի ունեցած մրցումների շրջանակներում (փետրվարի 6-10, 1910 թվական), Ֆրանսիայի Աերոակումբը Ռայմոնդա դե Լարոշին հանձնել է № 36 օդաչուի վկայական և  պաշտոնապես ստանձնել  Ֆրանսիայի առաջին կին օդաչուի տիտղոսը։
Մի քանի շաբաթ անց նա բախվել է թռիչքի ժամանակ  իր առաջին միջադեպին․ 1910  թվականի հուլիսի 8-ին նրա օդանավաը բախվել է ծառին և կատարել  կոշտ վայրէջք։ Միջադեպի արդյունքում  նա ուղեղի ցնցում և անրակի կոտրվածք է ստացել։
Լա Կոլ սյուր Լու
Բնակչություն
Բնակչության թվաքանակի դինամիկան ։
Ռայմոնդա դե Լարոշ
Կենսագրություն
Երկու տարի բուժվելուց հետո՝ 1912 թվականի սեպտեմբերի 26-ին նա նորից է վթարի ենթարկվել՝ այս անգամ ավտոմեքենայով։ Վթարի հետևանքով մահացել է Շառլ Վուազենը։
1910 և 1913-1914 թվականներին Ռայմոնդան «թռչող կրկեսի» հետ շրջագայել է Եվրոպա, ելույթներ ունեցել Կահիրեում և Սանկտ-Պետերբուրգում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին, երբ կանանց պաշտոնապես արգելված էր թռիչքները, նա որպես վարորդ ծառայության է անցել ֆրանսիական բանակում։
Լա Կոլ սյուր Լու
Տնտեսություն
2010 թվականին աշխատունակ տարիքի (15-64 տարեկան) 4751 բնակիչներից 3472-ը եղել են տնտեսապես ակտիվ, 1279-ը՝ ոչ ակտիվ (ակտիվության գործակիցը կազմել է 73.1 %, 1999 թվականին եղել է 66.7 %: Աշխատունակ տարիքի 3472 ակտիվ բնակիչներից աշխատում էին 3185-ը (1616 տղամարդ և 1567 կին), 287 հաշվառված էին որպես գործազուրկ (136 տղամարդ և 151 կին)։ Աշխատունակ տարիքի 1279 ոչ ակտիվ բնակիչներից 512-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 390-ը՝ թոշակառուներ, իսկ 377-ը՝ ոչ ակտիվ են եղել այլ պատճառներով ։
Ռայմոնդա դե Լարոշ
Կենսագրություն
1919 թվականին դը Լարոշը սահմանել է թռիչքի բարձրության և հեռավորության երկու կանացի համաշխարհային ռեկորդ։ 1919 թվականի հուլիսի 18-ին դը Լարոշն ու երկտեղանի օդանավի օդաչուն մահացել են ավիավթարից՝ Կրոտաուի օդանավակայանում (Le Crotoy), երբ փորձել է քննություն հանձնել պրոֆեսիոնալ թռիչքների թույլտվություն ստանալու համար։ Թերթերի առաջին լուրերը հաստատել են, որ դը Լարոշն անձամբ է ղեկավարել օդանավը, հետագայում հստակեցվել է, որ նա թռչել է որպես ուղևոր։ Հուղարկավորվել է Փարիզի  Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը ։
Լա Կոլ սյուր Լու
Տնտեսություն
2010 կոմունայում հաշվառված են եղել 3062 հարկատու տնային տնտեսություններ, որտեղ ապրում էր 7958.5մարդ։ Մեկ հարկատուին բաժին ընկնող շահույթը կազմել է 26005 եվրո ։
Ռայմոնդա դե Լարոշ
Կենսագրություն
Նրա հուշարձանը կանգնցվել է Փարիզի Լե Բուրժե միջազգային օդանավակայանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կին օդաչուներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի օդաչուներ Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ
Լա Կոլ սյուր Լու
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կոմունաներ
Մաքս Մաքսուդյան
Մաքս Մաքսուդյան, ֆրանսահայ դերասան։
Կենսագրություն
Մաքս Մաքսուդյանը ծնվել է Իզմիրում։ 12 տարեկանում ծնողների հետ արտագաղթել է Ֆրանսիա։ 1904 թվականին ավարտել է Փարիզի կոնսերվատորիայի դրամատիկական բաժինը, աշակերտել «Կոմեդի ֆրանսեզ» նշանավոր դերասան Սիլվենին։ Տրիպուլեի (Վիկտոր Հյուգոյի «Արքայն զբոսնու») մենախոսության համար արժանացել է ողբերգության առաջին մրցանակին։ Դերասանի արվեստին բնորոշ է եղել ողբերգական խաղաոճը, ներքին մեծ թափը, հստակ առոգանությունը, շարժուձևի ներդաշնակությունը, անկեղծ կատարումը, որոնց շնորհիվ էլ ընդունվել է Փարիզի «Օդեոն» ազգային թատրոն, հանդես եկել Մոլիերի «Ագահ», «Տարտյուֆ» և այլ պիեսներում։ Խաղացել է Սառա Բեռնարի խմբում՝ կատարելով գլխավոր դերեր, շրջագայել Եվրոպայում, Ամերիկայում (1911) ։
1912-1949 թվականներին նկարահանվել է մի քանի տասնյակ կինոնկարներում `
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ դերասաններ Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում Կատեգորիա:Ֆրանսիայում օսմանյան ներգաղթյալներ Կատեգորիա:Զմյուռնիայի հայեր Կատեգորիա:Ֆրանսիացիներ հայկական սերմամբ
Կլյուշնիկովսկի գյուղական խորհուրդ (Միրգորոդսկի շրջան)
Կլյուշնիկովսկի գյուղական խորհուրդ  (Клюшниківська сільська рада), Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Միրգորոդսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Կլյուշնիկովսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 1501 մարդ։ Խորհրդում կա 12 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Բակ (Հեքյարիի գավառ)
Բակ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Հեքյարիի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Խաբարիշչե
Խաբարիշչե (Хабарище), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Ռատնովի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Խաբարիշչե գյուղում բնակվում էր 97 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,554 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 175,09 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Ռատնովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Զեդա Էրգե
Զեդա Էրգե (ზედა ერგე), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Աջարիայի Ինքնավար Հանրապետության Խելվաչաուրի շրջանում ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 1276 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Խելվաչաուրի շրջան Կատեգորիա:Աջարիայի բնակավայրեր
Վարդան Գրիգորյան (ազատամարտիկ)
Վարդան Ալեքսեյի Գրիգորյան, ազատամարտիկ-հրամանատար։
Կենսագրություն
1984-1986 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ ԶՈՒ-ում։ Ավարտել է Աշխաբադի շինարարական տեխնիկումը (1983)։ 1990-1993 թվականներին 5-րդ վաշտի (հրամանատար) և Կենտրոնական ՊՇ առանձին մոտոհրաձգային գումարտակի (հրամանատարի տեղակալ) կազմում մասնակցել է Կրկժանի, Կարագյավի, Շուշիի, Մարտակերտի (Դրմբոն, Կիչան, Մաղավուգ), Քելբաջար, Ջաբրայիլի ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Հետմահու պարգևատրվել է ԼՂՀ «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանով։
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Հիլսբորո (գետ)
Աշխարհագրություն
Գետը սկիզբ է առնում Էդուարդ արքայազնի կղզու հյուսիսային ափից ոչ հեռու գտնվող Հեդ օֆ Հիլսբորոյից, որը հիմնականում հոսում է հարավ-արևմուտքով, Շառլոթաուն գավառական քաղաքի մոտով, թափվում է Շառլոթաուն Հարբոր ծոցում և առաջանում է երեք գետերից՝ Հիլսբորոյից (Իսթ Ռիվեր), Յորքից (Նորթ Ռիվեր) և Էլիոթից (Ուեսթ Ռիվեր)։ Շառլոթաուն Հարբորը ջրանցքով կապված է Նորթամբերդլենի ծոցին, որը պատկանում է Սուրբ Լավրենտիոս ծոցի ջրավազանին։ Գետը կղզին բաժանում է երկու մասի, որը դարեր շարունակ եղել է տրանսպորտային հարմար ճանապարհ։ Գետի գրեթե 75%-ը ունի մակընթացային ազդեցություն (մինչև Մաունթ Սթյուարտ)։ Գետը ունի կիլոմետր երկարությամբ գետաբերան։
Բնություն
Հիլսբորոյի ջրավազանը, որտեղ կան աղի և քաղցրահամ ջրեր, տալիս է բնական միջավայր վայրի կենդանիների համար։ Այսեղ հիմնականում շատ են ջրային թռչունները, մշկառնետները և աղվեսները։ Գլենֆանան կղզում բնակվում են հարյուրավոր զույգ կապույտ ձկնկուլներ։ Ջրերում բնակվում են ոչ միայն քաղցրահամ ջրերում ապրող, այլ նաև ծովային ձկներ, այդ թվում՝ իշխանը, բծավոր պերկեսը, եվրոպական սաղմոնիկը, թյունոսը և օձաձուկը։
Գետավազանում կան բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ որտեղ աճում են հասուն կարմիր կաղնիները։ Հիլսբորոյի ավազանում նաև աճում են 57 հազվագյուտ տեսակի անոթավոր բույսեր ։
1997 թվականին Հիլսբորո գետը ներգրավվել է Կանադայի մեծ գետերի ցանկին (Canadian Heritage Rivers) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կանադայի գետեր
Դանիլովկա (գյուղ, Բելոգորսկի շրջան)
Դանիլովկա (Данилівка), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Բելոգորսկի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Բելոգորսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Դուբրովկա (գյուղ, Սմետանինսկոե գյուղական բնակավայր)
Դուբրովկա (Дубровка), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սմոլենսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 0 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սմոլենսկի շրջանի բնակավայրեր
Ռոնալդ Մատառիտա
Ռոնալդ Մատառիտա (Rónald Matarrita, հուլիսի 9, 1994, Ալաջուելա, Կոստա Ռիկա), պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։ Հանդես է գալիս ամերիկյան «Նյու Յորք Սիթի»-ի և Կոստա Ռիկայի հավաքականի կազմում։
Ակումբային կարիերա
2016 թվականի հունվարի 20-ին Ռոնալդ Մատառիտան պայմանագիր է կնքել ամերիկյան «Նյու Յորք Սիթի»-ի հետ։ Թիմի կազմում իր նորամուտը Ռոնալդը նշել է 2016 թվականի մարտի 20-ին՝ «Չիկագո Ֆայր» ֆուտբոլային ակումբի դեմ խաղում ։
Թիմի կազմում իր առաջին գոլը Մատառիտան խփել է 2016 թվականի հունիսի 25-ին՝ «Սիթլ Սաունդերսի» դեմ խաղում ։
Միջազգային կարիերա
Կոստա Ռիկայի հավաքականի կազմում Ռոնալդ Մատառիտան իր դեբյուտը նշել է 2015 թվականի սեպտեմբերի 5-ին՝ Բրազիլիայի հավաքականի դեմ ընկերական խաղում ։ Հավաքականի կազմում նա իր առաջին գոլը խփել է 2016 թվականի սեպտեմբերի 6-ին՝ Պանամայի հավաքականի դեմ խաղում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նյու Յորք Սիթիի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Կոստա Ռիկայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Տաղարան (1639)
Տաղարան (1639), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 1639 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 17-րդ դարում (1650 թվականից առաջ), Ալէքսիանոս և Աւետիս գրիչների կողմից։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 15x10,8 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 251 թերթից։ Գրված է միասյուն, նոտրագրով։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ, աստառը՝ շագանակագուն կտավ։ Հիշատակարան գրչի՝ 86բ, 211ա, հետագայի՝ 81բ (1650 թ․) :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Ֆուկոքսանտին
Ֆուկոքսանտին ( - գորշ ջրիմուռ և հունարեն - ոսկեդեղին), քիմիական բանաձը՝ C42H58O6, գորշ, ոսկեգույն և դիատոմային ջրիմուռների դեղին, քսանթոֆիլների խմբի պիգմենտ։
Մասնակցում է ֆոտոսինթեզին, ապահովում կլանված լույսի տեղափոխությունը քլորոֆիլին և այլն։
Հոկայդոյի համալսարանում առնետների և մկների վրա անցկացված մետաբիոլոգիական և սննդային հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ֆուկոքսանտինը նպաստում է ճարպի այրմանը օգանիզմում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գունանյութեր
Մաչու Պիկչու
Մաչու Պիկչու (   կամ  ,  , Machu Pikchu , թարգմանաբար «հին գագաթ» ), քաղաք հին Ամերիկայում, գտնվում է ժամանակակից Պերուի տարածքում` Ագուաս Կալիենտես ավանից 6 կմ հեռու ։ Տեղակայված է լեռնաշղթայի գագաթին՝ ծովի մակերևույթից 2500 մետր բարձրության վրա  , իշխում է Ուրուբամբա գետի հովտի վրա։ 2007 թվականին արժանացել է Աշխարհի նոր յոթ հրաշալիքներ կոչմանը ։
Մաչու Պիկչուն անվանում են «քաղաք ավերակներում» կամ «քաղաք ամպերի մեջ», ինչպես նաև «ինկերի կորուսյալ քաղաք»։ Որոշ հնագետներ ենթադրում են, որ այս քաղաքը ստեղծել է ինկերի մեծն տիրակալ Պաչակուտեկը՝ որպես լեռնային սուրբ ապաստան, իր կայսրության նվաճումից հարյուրամյակ առաջ, այսինքն՝ մոտավորապես 1440 թվականին, և գործել է մինչև 1532 թվականը, երբ իսպանացիները ներխուժեցին ինկերի կայսրության տարածք ։ Սակայն իսպանացի կոնկիստադորները այդպես էլ չհասան Մաչու Պիկչու։ Քաղաքը չի ավերվել։ Անհայտ են այս քաղաքի կառուցման նպատակը, բնակչության թիվը, և նույնիսկ իրական անվանումը։ 1532 թվականին քաղաքի բոլոր բնակիչները խորհրդավոր կերպով անհետացան։ Մաչու Պիկչուի նմանությամբ բարձրալեռնային Չոկեկիրաո քաղաքը գոյատևել է ավելի երկար՝ մինչև 1570-ական թվականները։
Պատմություն
Պաչակուտեկի կողմից կառուցվելով որպես կայսրության աթոռանիստ, ինչպես նաև պատմության մեջ իր անունը հավերժացնելու նպատակով, Մաչու Պիկչուն դարձել է երրորդը այդպիսի գահանիստ-տաճարների շարքում։ Ենթադրվում է, որ քաղաքում և դրա շուրջը ապրել է մոտ 1200 մարդ, ովքեր այնտեղ երկրպագում էին Արևի աստված Ինտիին, մշակում նոր հողեր և կառուցում քաղաքներ։