cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Գարդար Սվավարսոն
Գարդար Սվավարսոն (Garðar Svavarsson, 'Gardar/Garthar Svavarsson), շվեդ վիկինգ, որին համարում են Իսլանդիայում ապրած առաջին սկանդինավը ։ Այդուհանդերձ, շատերը վկայում են, որ նա այնտեղ անց է կացրել մեկ ձմեռ։
Ըստ «Գիրք Իսլանդիայի բնակեցման մասին» (Landnámabók) աշխատության՝ Գարդարը տիրել է Զելանդիայի (Դանիա) ափին գտնվող հողերին։ Այդ ափերին լողալիս (860-ական թվականներին), որ ստանա հոր թողած ժառանգությունը, նա հայտնվում է փոթորկի մեջ։ Փոթորիկը նրա նավը տանում է հեռու դեպի հյուսիս` Իսլանդիայի արևելյան ափ։ Գարդարը դարձավ առաջինը, որը շրջեց կղզով մեկը։ Դողացող ծովախորշի ափին` Իսլանդիաի հյուսիսային մասում նա տուն խնդրեց և ձմեռեց այնտեղ։ Այս օրվանից այդ տեղանքն անվանում են Դոմովյան ծովածոց (Խուսավիկ)։
Ճանապարհորդի տուն վերադառնալուց հետո՝ իր հայտնաբերած տարածքը սկսեցին անվանել Գարդարի կղզի (Garðarshólmi): Գարդարի հետագա ճակատագրի մասին ոչինչ հայտնի չէ։ Նրա որդին՝ Ունին, եկավ Իսլանդիա և փորձեց գրավել երկրի մի մասը նորվեգական թագավորի համար, բայց շուտով այդ փորձի համար սպանվեց՝ տեղի ավազակախմբերի կողմից։ Ունիի որդի`Խրոար Գուդին, ապրել է Իսլանդիաում և Խամունդի որդի Գունարի քրոջ ամուսինն էր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իսլանդիայի պատմություն Կատեգորիա:Շվեդ ճանապարհորդներ
Սար (Ֆրանսիա)
Սար (Sare), կոմունա Ֆրանսիայում, որը գտնվում է Ակվիտանյա շրջանում, ատլանտյան Պիրենեյ դեպարտամենտում ։ Մտնում է Յուստարից Վալլե դը Նիվ և Նիվել կանտոնի կազմի մեջ։ Հանդիսանում է Բայոն շրջանը։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 64504։
Աշխարհագրություն
Կոմունան գտնվում է Փարիզից հարավ-արևմուտք 690 կմ հեռավորության վրա, Բորդոյից հարավ-արևմուտք 190 կմ, իսկ Պոյից արևմուտք`100 կմ ։
Կլիմա
Կլիման տաք օվկիանոսային է ։ Ձմեռը մեղմ է, հունվարի միջին ջերմաստիճանը +5°С -ից մինչև+13°С է, −10 °C-ից ցածր հազվադեպ է լինում։ Տարեկան տեղումների քանակը թափվում է 15 օրերի ընթացքում՝ նոյեմբերից ապրիլ ամիսներին՝ ձյան տեսքով։ Առավելագույն ջերմաստիճանը ամռանը 20-30 °C է, իսկ 35 °C-ից բարձր հազվադեպ է լինում։ Տեղումների տարեկան քանակը բարձր է և կազմում է 1100 մմ։ Կոմունայում գերակշռում են անհողմ եղանակները, ուժեղ քամիները հազվադեպ են։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2010 թվականին կազմում էր 2508 մարդ։
Տնտեսություն
2010 թվականի տվյալներով 1578 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 1182-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 396-ը անգործ (ակտիվության ցուցանիշը 74,9 %, 1999 թվականին եղել է՝ 70,1%)։ 1182 աշխատունակ բնակիչներից 1103-ը աշխատում էին (606 տղամարդ և 497 կին), անաշխատանք էին 79 -ը (37 տղամարդ և 42 կին)։ 396 անգործ մարդկանցից 101-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 183-ը թոշակառու, 112-ը չէին աշխատում այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կոմունաներ
Օկտյաբրսկի (քաղաքատիպ ավան, Լյուբերեցկի շրջան)
Օկտյաբրսկի (Октябрьский), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Մոսկվայի մարզի Լյուբերեցկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Մոսկվայի մարզի Լյուբերեցկի շրջանի բնակավայրեր
Ալմեղքա
Ալմեղքա, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բաբերդի գավառակում։
Պատմություն
1895 թ.-ի կոտարածների ժամանակ թուրքերն ավերել են գյուղը և կողոպտել են տեղի եկեղեցին։
Պատմամշակութային կառույցներ
Ալմեղքան ուներ հայկական եկեղեցի ։
Բնակչության մասին տեղեկություններ չեն պահպանվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Վաչելայ
Վաչելայ (Вачелай), գյուղ Ռուսաստանի Պենզայի մարզի Սոսնովոբորսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2004 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 541 մարդ։
Խոսե Ռաուլ Կապաբլանկա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շախմատի աշխարհի չեմպիոններ Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Կուբացի շախմատիստներ
Կոզենցա
Կոզենցա (Cosenza) կոմունա Իտալիայում, Կալաբրիա մարզում՝ Կոզենցա գավառում ։ Կոզենցա գավառի վարչական կենտրոնն է։
Կոզենցայի մոտ Բուզենտո գետը թափվում է Կրատիի մեջ։
Բնակչությունը կազմում է 69625 մարդ (2008 թվականի տվյալներով), բնակչության խտությունը կազմում է 1874 մարդ/կմ²։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Օպերատիվ-հետախուզական գործունեություն
Օպերատիվ-հետախուզական գործունեության հասկացությունը
Օպերատիվ-հետախուզական գործունեությունը (կրճ.՝ ՕՀԳ) պետական իրավապահ գործունեության տեսակ է։ Այս գործունեության մասին հասարակության և ինչու չէ գիտական լայն շրջանները տեղեկացան միայն ԽՍՀՄ փլուզումից հետո։ Մասնավորապես, 2007 թ.-ի հոկտեմբերի 22-ին ՀՀ Ազգային Ժողովի կողմից ընդունվեց "Օպերատիվ-հետախուզական գործունեության մասին" ՀՀ օրենքը, որում առաջին անգամ հայ իրականության մեջ օրենսդրական կարգավորման ենթարկվեց իրավապահ գործունեության այս տեսակը։ Օպերատիվ-հետախուզական գործունեության հասկացության օրենսդրական սահմանումն ամրագրվեց այդ օրենքի 3-րդ հոդվածում. "Օպերատիվ-հետախուզական գործունեությունը մարդու և քաղաքացու իրավունքներն ու ազատությունները, պետական ու հասարակական անվտանգությունը հակաիրավական ոտնձգություններից պաշտպանելու նպատակով` օրենքով նախատեսված օպերատիվ-հետախուզական գործունեություն իրականացնող մարմինների կողմից օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների անցկացումն է"։ Ի տարբերություն ՕՀԳ օրենսդրական սահմանման, ՕՀԳ տեսությունում տրվում է ՕՀԳ դոկտրինալ սահմանումը, որն առավել ծավալուն և բովանդակալից է, ներառում է պետական գործունեության այս տեսակի ավելի շատ հատկանիշներ, որոնք օրենսդիրն "աչքաթող" է արել։ Պետական գործունեության այս տեսակն առավելապես օգտագործում է գաղտնի օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներ, ինչը հանդիսանում է պետական իրավապահ գործունեության այլ տեսակներից (օր.՝ քրեադատավարական) ՕՀԳ հիմնական տարբերությունը։
Օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներ
Ինչպես երևում է ՕՀԳ օրենսդրական սահմանումից, իրավապահ գործունեության այս տեսակի բովանդակությունը (կամ՝ իրականացման մեխանիզմը) հանգում է օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների անցկացմանը։ Օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների հասկացությունը ՕՀԳ մասին ՀՀ օրենքը չի ամրագրել։ Այս հասկացության դոկտրինալ սահմանումը հանդիպում է ՕՀԳ տեսությունում #ՎԵՐԱՀՂՈւՄ։ Այսպես, օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներ ասելով հասկանում ենք օպերատիվ-մարտավարական գործողություններ կամ դրանց համակցություն, որոնց շրջանակներում կիրառվում են օպերատիվ-հետախուզական գործունեության բացահայտ և գաղտնի ուժերը, միջոցները և մեթոդները։ Օպերատիվ-մարտավարական գործողությունները նկարագրված են ՕՀԳ մասին օրենքում՝ օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների բովանդակությունը բացահայտող հոդվածներում։ ՕՀԳ մասին ՀՀ օրենքում ամրագրված են թվով 16 օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներ՝ 1) օպերատիվ հարցում. 2) օպերատիվ տեղեկությունների ձեռքբերում. 3) համեմատական հետազոտումների նմուշների հավաքում. 4) հսկիչ գնում. 5) վերահսկելի մատակարարում և գնում. 6) իրերի և փաստաթղթերի հետազոտում. 7) արտաքին դիտում. 8) ներքին դիտում. 9) անձի նույնացում. 10) շենքերի, կառույցների, տեղանքի, շինությունների և տրանսպորտային միջոցների հետազոտում. 11) նամակագրության, փոստային, հեռագրական և այլ հաղորդումների վերահսկում. 12) հեռախոսային խոսակցությունների վերահսկում. 13) օպերատիվ ներդրում. 14) օպերատիվ փորձարարություն. 15) ֆինանսական տվյալների մատչելիության ապահովում և ֆինանսական գործարքների գաղտնի վերահսկում. 16) կաշառք ստանալու կամ կաշառք տալու նմանակում։
Օպերատիվ-հետախուզական գործունեության միջոցները
ՕՀԳ միջոցներն են. 1. հատուկ տեխնիկան, 2. օպերատիվ հաշվառումները, 3. հետախուզական (ծառայողական) շները։
Քաղաքացիների և այլ անձանց մասնակցությունը օպերատիվ-հետախուզական գործունեությանը
ՕՀԳ մասին ՀՀ օրենքը սահմանում է, որ օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների նախապատրաստմանն ու անցկացմանն անվճար կամ պայմանագրի հիման վրա վճարովի հիմունքներով կարող են ներգրավվել չափահաս և գործունակ անձինք՝ պահպանելով համագործակցության գաղտնիությունը։ Համագործակցությունը հնարավոր է այդ անձանց համաձայնությամբ։ Այդ անձինք պարտավոր են չհրապարակել համագործակցության առնչությամբ իրենց հայտնի դարձած տեղեկությունները, ինչպես նաև ակնհայտ կեղծ տեղեկություններ չտրամադրել օպերատիվ-հետախուզական գործունեություն իրականացնող մարմիններին։ Օպերատիվ-հետախուզական գործունեություն իրականացնող մարմինները պարտավոր են գաղտնի պահել իրենց մոտ գաղտնի հիմունքներով համագործակցող և համագործակցած անձանց անհատական տվյալները։ Օպերատիվ-հետախուզական գործունեություն իրականացնող մարմինների հետ գաղտնի հիմունքներով համագործակցող անձանց հավաքագրման, ներդրման և վճարման կարգը սահմանվում է այդ մարմինների նորմատիվ իրավական ակտերով։ Օպերատիվ-հետախուզական գործունեություն իրականացնող մարմիններն իրավունք չունեն օպերատիվ-հետախուզական գործունեության նախապատրաստմանն ու անցկացմանը որպես համագործակցող անձ ներգրավելու՝ 1) պատգամավորների. 2) նախարարների. 3) դատավորների. 4) ազգային անվտանգության մարմինների, ոստիկանության, զինված ուժերի աշխատակիցների, քրեակատարողական ծառայողների, բացառությամբ օրենքով սահմանված կարգով իրականացվող հակահետախուզական գործունեության իրականացման նպատակով ներգրավման, ինչպես նաև դատախազության և այլ օպերատիվ-հետախուզական գործունեություն իրականացնող մարմինների օպերատիվ ստորաբաժանումների աշխատակիցների։ Օպերատիվ-հետախուզական գործունեությանը կամավորության հիմունքներով անձանց օգնության գաղտնի օգտագործումը ՕՀԳ էական հատկանիշներից է։
Կատեգորիա:Օպերատիվ-հետախուզական գործունեություն
Վիլսոն Գրեյթբաթչ
Վիլսոն Գրեյթբաթչ (Wilson Greatbatch, ), ամերիկացի ինժեներ և գյուտարար։ Ստացել է ավելի քան 350 արտոնագիր։ Գյուտարարների փառքի ազգային սրահի անդամ է։ «Լեմելսոնի մրցանակի» դափնեկիր ։
Գրեյթբաթչը ծնվել է Բուֆֆալոյում և սովորել West Seneca հանրային դպրոցում։ Հետո ընդունվել է զինվորական ծառայության և մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին, եղել է ռադիստ։ Պահեստազորի է անցել 1945 թվականին ։ Ուսումը շարունակել է Կոռնելի համալսարանում, 1950 թվականին ստացել է էլեկտրատեխնիկայի բակալավրի աստիճան։ 1957 թվականին Բուֆֆալոյի համալսարանում ստացել է մագիստրոսի աստիճան ։
Չարդակ-Գրեյթբատչի կարդիոստիմուլյատորը օգտագործվում է որպես սնդիկ-ցինկային տարրի էներգիայի աղբյուր։ Այս աղբյուրով աշխատող գեներատորը ձևավորում էր ազդակներ, որոնք էլեկտրոդների միջոցով ուղարկվում էին հիվանդի սրտի սրտամկանին։ Այս արտոնագրված նորարարությունը հանգեցրել է կարդիոստիմուլյատորների արտադրության սկզբին և հետագա զարգացմանը ։
Մահապատիժը Էստոնիայում
Մահապատիժը Էստոնիայում պաշտոնապես արգելվել է  1998 թվականի է մարտի 18-ի  Մարդու իրավունքների Եվրոպական կոնվենցիայի  թիվ 6 արձանագրության համաձայն, որին միացել է Էստոնիան։ Ավելի վաղ Էստոնիա յում  մահվան դատավճիռները ի կատար են ածվել սկսած 1920 թվականից մինչև 1992 թվականները ։
Վիլսոն Գրեյթբաթչ
Վիլսոն Գրեյթբաթչը մահացել է 2011 թվականի սեպտեմբերի 27-ին 92 տարեկան հասակում ։
Մահապատիժը Էստոնիայում
Պատմություն
1920 թվականի փետրվարի 1-ից մինչև 1940 թվականին Էստոնիան ԽՍՀՄ-ի մեջ մտնելը Հանրապետությունում ի թիվս քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված պատիժների, առկա է եղել մահապատիժը։ Առավելագույն պատժի դատապարտված հանցագործները կարող էին ընտրություն կատարել թունավորման ճանապարհով ինքնասպանության կամ կախաղան բարձրացվելով մահվան ենթարկվելու միջև ։ 1935 թվականի փետրվարի 1-ից ուժի մեջ է մտել Էստոնիայի Հանրապետության Քրեական դատավարության օրենսգիրքը, ըստ որի կախաղան բարձրացնելու ընթացակարգն ունեցել է հետևյալ նկարագրությունը.
Ռազմական տրիբունալը կարող էր դատապարտյալի դատապարտել մահվան գնդակահարության միջոցով։ Այդ դեպքում դատավճիռն ի կատար է բերել ութ մարդուց բաղկացած գնդակահարող թիմը։
Վեճեր
Մահապատիժը պահպանվել է Էստոնիայի քրեական օրենսգրքում մինչեւ 1998 թվականը, սակայն քաղաքական վերնախավը, որը դեռևս սատարում էր Էստոնիայի Հանրապետության հետագա եվրաինտեգրումը, հանդես է եկել մահապատժից հրաժարվելու և այն ցմահ ազատազրկմամբ փոխարինիլելու օգտին, չնայած 1990-ական թվականներին ծանր հանցագործությունների մասնաբաժնի աճին։ 1997 թվականի հունվարի 13-ին Ռիյգիկոգու ում սկսվել է մարդու իրավունքների Եվրոպական կոնվենցիայի թիվ 6 արձանագրության մահապատիժը արգելող նախագծի վավերացմանը միանալու մասին քննարկում։
2015 թվականին Էստոնիայի եկեղեցիների Խորհուրդը անցկացրել է հարցում եւ պարզել է, որ 15-ից 74 տարեկան 1002 մարդ` մոտ 70 տոկոսը կողմ է առանձնապես ծանր հանցագործությունների համար մահապատիժը վերականգնելուն  ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Էստոնիայի իրավունք Կատեգորիա:Մահապատիժ Կատեգորիա:1991 Էստոնիայում Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ ըստ երկրի Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ ըստ խնդրի
Բագնի
Բագնի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Էրզրումի գավառում ։
Վիլսոն Գրեյթբաթչ
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 6 ծնունդներ Կատեգորիա:1919 ծնունդներ Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 27 մահեր Կատեգորիա:2011 մահեր Կատեգորիա:Ամերիկացի գյուտարարներ Կատեգորիա:Կոռնելի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ճարտարագետներ
Բագնի
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ամուտա
Ամուտա, բերդ և ավան Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայի հարավ–արևվելյան ծայրամասում, Ջահան գետի աջ ափին։ Հանդիսանում էր Ամուտա գավառի վարչական կենտրոնը։
Տես նաև
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Թուրքիայի գյուղեր
(7016) Կոնանդոյլ
(7016) Կոնանդոյլ (Conandoyle), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1991 թվականի դեկտեմբերի 30-ին Տակեշի Ուրատայի կողմից Օոհիրայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,264799 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8709 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,6587 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1244,92 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,289174 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,34° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1991 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Տակեշի Ուրատայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Դե Գուայի թեորեմ
Դե Գուայի թեորեմ, Պյութագորասի թեորեմի ընդհանրացված տարբերակն է։
Արքայադուստրը և գոբլինները
Արքայադուստրը և գոբլինները (The Princess and the Goblin), ֆենտեզի ժանրի մանկական վեպ, հեղինակ՝ Ջորջ Մաքդոնալդ։ Հրատարակվել է 1872 թվականին՝ Strahan & Co հրատարակչության կողմից։ Գրքի շարունակությունն է Արքայադուստրը և Քարդին վեպը։
Դե Գուայի թեորեմ
Թեորեմը պնդում է, որ եթե խորանարդը հատենք հարթությամբ այնպես, որ նրա գագաթներից մեկը կտրվի խորանարդից, ապա այդպիսի կտրված խորանարդի մակերեսների համար կգործի հետևյալ առնչությունը (նայեք աջի նկարը)՝
Ընդհանրացում
Պյութագորասիև դե Գուայի թեորեմները n-սիմպլեքսի մասին ընդհանուր թեորեմի մասնավոր դեպքեր են (n = 2, 3), երբ անկյունը ուղիղ է։ Սա էլ, իր հերթին, ավելի ընդհանուր թեորեմի մասնավոր դեպք է, որը կարող է ձևակերպվել այսպես ՝
Արքայադուստրը և գոբլինները
Աննա Թեքստեր Իթոնը իր Մանկական գրականության քննադատական պատմություն գրքում գրում է, որ Արքայադուստրը և գոբլինները գրքում, ինչպես նաև դրա շարունակությունը հանդիսացող գրքում «յուրաքանչյուր իրադարձության մեջ ընդգծվում է խիզախության և պատվի կարևորությունը» ։
Դե Գուայի թեորեմ
Ընդհանրացում
Ենթադրենք P-ն -ի k-չափանի աֆինական ենթատարածություն է (այսպիսով k \le n) և C-ն P-ի կոմպակտ ենթաբազմություն է։ Ցանկացած բազության հստակ k տարրերի դեպում ենթադրեն, թե C_I-ն -ի գծային տարածության վրա C-ի օրթոհթնալ պրոյեցիան է, որտեղ  և -ը -ի համար ստանդարտ հիմքեր են։ Ուրեմն՝
որտեղ -ը C-ի k-չափանի ծավալն է և գումարը k-ի հստակ արժեքի դեպքում բոլոր ենթաբազմություններն են։
Արքայադուստրը և գոբլինները
Համառոտ շարադրանք
Ութամյա արքայադուստր Այրինը մեկուսացած ապրում է վայրի, ամայի և լեռնոտ թագավորությունում։ Միայն դայակ Լութին է, որ ընկերակցում է նրան։ Հայրը՝ թագավորը, սովորաբար բացակայում է, իսկ մայրը մահացած է։ Արքայադուստրը չգիտի, որ շրջակայքի հանքահորերը բնակեցված են գոբլինների ցեղով, որ երկար տարիներ է վտարված են թագավորությունից և հիմա տենչում են վրեժ լուծել հարևան մարդկանցից։ Մի անձրևոտ օր արքայադուստրը տնտղում է դղյակը և հանդիպում մի գեղեցիկ առեղծվածային կնոջ, ով ներկայանում է որպես Այրինի անվանակից և նախա-նախատատ։ Հաջորդ օրը Այրինը համոզում է դայակին, որ գնան դուրս՝ զբոսնելու։ Մութն ընկնելուց հետո նրանց սկսում են հետապնդել գոբլինները, իսկ երիտասարդ հանքափոր Քարդին փրկում է նրանց։ Արքայադուստրը ընկերանում է տղայի հետ։
Դե Գուայի թեորեմ
Պատմություն
Ժան Պաուլ դե Գուա դե Մալվեսը (1713–1785) հրատարակել է թեորեմը 1783 թվականին, սակայն նույն ժամանակ մի փոքր ավելի ընդհանրացված տարբերակ հրատարակվել է մեկ այլ ֆրանսիացի մաթեմատիկոս՝ Շարլ դե Տինսաու դ'Ամոնդանսը (1746–1818)։ Ամեն դեպքում թեորեմը Յոհան Ֆաուլհաբերին (1580–1635) և Ռենե Դեկարտին (1596–1650) հայտնի էր շատ ավելի վաղ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երկրաչափություն Կատեգորիա:Թեորեմներ
Արքայադուստրը և գոբլինները
Համառոտ շարադրանք
Աշխատանքի ժամանակ Քարդին լսում է գոբլինների խոսակցությունը, որից պարզ է դառնում, որ գոբլինների մարմնի միակ թույլ տեղը ոտքերն են.․ բոլորի ոտքերը թույլ են, փափուկ և խոցելի։ Նրանց հետևելով մինչև Մեծ դահլիճ՝ պարզում է, որ եթե նրանց ծրագրի որևէ մասը խափանվի, պատրաստվում են հեղեղել հանքահորը։ Այս լուրը հայտնում է հորը։ Պալատում արքայադուստր Այրինը վնասում է ձեռքը, իսկ նախա-նախատատը բուժում է այն։ Մեկ շաբաթ անց Այրինը կրկին գնում է տեսնելու նախա-նախատատին, բայց վախենալով երկարաոտ կատվից՝ փախչում է լեռները։ Նախա-նախատատի աշտարակից եկող լույսը Այրինին օգնում է տուն հասնել, ինչից հետո տատը նրան մատանի է տալիս, որից թել է կապված։ Այդ թելը Այրինից բացի ոչ ոք չի տեսնում և այդ մատանու շնորհիվ Այրինը միշտ կարողանում է տուն վերադառնալ։
Գոբլինների տարածքներն ուսումնասիրելիս Քարդիին բռնում են։ Նա կարողանում է հաջողությամբ տրորել գոբլինների ոտքերը, բայց երբ փորձում է Թագուհու ոտքերը տրորել, քարե կոշիկների շնորհիվ Թագուհին անվնաս է մնում։ Գոբլինները բանտարկում են Քարդիին՝ մտածելով, որ սովից կմեռնի։ Բայց Այրինի կախարդական թելը նրան տանում է Քարդիին փրկելու։ Փախչելիս տղան գողանում է Թագուհու քարե կոշիկներից մեկը։ Այրինը Քարդիին տանում է նախա-նախատատի հետ ծանոթացնելու, բայց նա միայն արքայադստերն է տեսանելի։ Քարդին իմանում է, որ գոբլինները դղյակ տանող թունել են փորում, որպեսզի առևանգեն արքայադստերը և ամուսնացնեն գոբլինների արքայազնի հետ։ Քարդին այս մասին տեղեկացնում է դղյակի պահակազորին և դրա համար բանտ նետվում։ Ոտքի վնասվածքի պատճառով տենդի մեջ է ընկնում, իսկ Այրինի նախա-նախատատը բուժում է վերքը։ Այդ ընթացքում գոբլինները հասնում են դղյակ և փորձում առևանգել արքայադստերը։ Քարդին փախչում է բանտախցից և սկսում տրորել գոբլինների ոտքերը։ Գոբլինների նահանջից հետո բոլորը մտածում են, որ արքայադստերը գերի են վերցրել, բայց նրա կախարդական թելի շնորհիվ Քարդին պարզում է, որ աղջիկն իր տանն է և նրան վերադարձնում է պալատ։ Երբ գոբլինները հեղեղում են հանքավայրը, ջուրը հասնում է մինչև պալատ։ Քարդին բոլորին նախազգուշացնում է, իսկ գոբլինները խեղդվում են։ Թագավորը նրան առաջարկում է դառնալ թիկնապահ, բայց Քարդին հրաժարվում է մենակ թողնել ծնողներին և որպես պարգևատրում մայրիկի համար նոր տակի շրջազգեստ է խնդրում։
Ֆիլմի ադապտացիա
1992 թվականին Մեծ Բրիտանիայում, իսկ 1994 թ.-ին՝ ԱՄՆ-ում թողարկվեց Արքայադուստրը և գոբլինները ֆիլմը։ Սակայն այն չստացավ դրական արձագանքներ և մեծապես զիջում էր նույն ամսին ԱՄՆ-ում թողարկված Առյուծ արքան ֆիլմին, որ Դիսնեյի ամենահաջողված ֆիլմերից մեկն է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1872 գրքեր Կատեգորիա:Ֆենտեզի գրքեր Կատեգորիա:Բրիտանական ֆենտեզի վեպեր Կատեգորիա:1872 վեպեր Կատեգորիա:Մանկական ֆենտեզի վեպեր Կատեգորիա:Անգլերեն վեպեր Կատեգորիա:Հեռուստաշոուների հիմք ծառայած վեպեր Կատեգորիա:Էկրանավորված բրիտանական վեպեր
Խուան Կառլոս Մուսիո
Խուան Կառլոս Մուսիո (Juan Carlos Muzzio, ), արգենտինացի աստղագետ։ Ուսանել է Բուենոս Այրեսի համալսարանի ինժեներիայի ֆակուլտետում և Լա Պլատայի ազգային համալսարանի գեոֆիզիկական ու աստղագիտական գիտությունների ֆակուլտետում։ Մասնագիտական կարիերան անց է կացրել Արիզոնայի Ստյուարտ և Արգենտինայի Լա Պլատայի աստղադիտարաններում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արգենտինացի աստղագետներ Կատեգորիա:Բուենոս Այրեսի համալսարանի շրջանավարտներ
Կարսի մարզ (Թուրքիա)
Կարսի մարզ (Kars ili), նահանգ Թուրքիայի Հանրապետության Կենտրոնական Անատոլիա տարածաշրջանում։ Արևելքից` սահմանակից է Հայաստանի հետ, արևմուտքից` Էրզրումի մարզի հետ, հարավ-արևելքից` Իգդիրի մարզի  հետ, հարավից` Աղրըի մարզի հետ, հյուսիսից` Արդահանի մարզի հետ։
Տես նաև
Կատեգորիա:Կարսի մարզ (Թուրքիա) Կատեգորիա:1920 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Դուբայ
1954—1971 թվականներին եղել է բրիտանական Trucial States պրոտեկտորատի վարչական կենտրոնը ։ Դուբայում անցկացվում են մի շարք միջազգային գիտաժողովներ, փառատոներ, ցուցահանդեսներ ։ Նախատեսվում է նմանօրինակ միջոցառումներ անցկացնել նաև «էքսպո-2020»-ի շրջանակներում ։
Պատմություն
Դուբայը աշխարհի հնագույն քաղաքներից է։ Քաղաքի մոտակայքում գտնվող կոյուղագծերից կարելի է ենթադրել, որ մոտավորապես 7000 տարեկան է։ Մոտ 5000 տարի առաջ ջրափնյա գիծը ետ քաշվելով` քաղաքը ժամանակակից տեսքը ստացավ, իսկ տարածքը ծածկվեց ավազով. Նախքան իսլամի ի հայտ գալը, մարդիկ այս տարածաշրջանում երկրպագում էին Բաջաինին (կամ Բաջար) ։ Տարածքը, որտեղ գտնվում է քաղաքը, Ք.ա VI դարում եղել է պարսկական դինաստիայի` Աքեմենյանների ենթակայության տակ, իսկ Ք.ա III—VI դարերում` Սասանյանների։ VIII դարում Դուբայի իշխանը մասնակցում է խալիֆայության կուսակալի դեմ կազմակերպած ապստամբությանը, որի շնորհիվ էլ VIII—IX դարերում փաստացի անկախություն է ձեռքբերում։ IX դարի վերջին մի որոշ ժամանակով ընկնում են Աբբասյանների իշխանության տակ, իսկ XIII դարում` Հուլավուների։ Մինչև ХVIII դարի վերջ տարածքային կռիվներ էին մղում Պորտուգալիայի, Իրանի, Թուրքիայի, Օմանի, վահաբիստների դեմ. Վենետիկյան մարգարտավաճառ Գասպերո Բալբին, 1580 թվականին այցելելով այդ շրջանները, նկարագրել է մարգարիտների բեռների, ինչպես նաև Դուբայի մասին (Dibei) : XVIII դարում բնակչության հիմնական զբաղմունքը ծովեզրյա նավագնացությունն ու առևտուրն էին։ Հաճախ հակամարտության մեջ էին մտնում բրիտանական Արևելահնդկական ընկերության հետ, որի հետևանքով էլ բրիտանացիները այդ շրջանը կոչեցին «Ծովահենների ափ»։ 1820 թվականին Արևելահնդկական ընկերությունը ռազմական ուժ գործադրեց ծովահենների վրա:Հարցը լուծվեց գեներալի համաձայնությամբ, ինչի արդյունքում Օմանը բաժանվեց 3 մասի։ 1835, 1839, 1853 և 1892 պայմանագրերի արդյունքում ստեղծվում է բրիտանական պրոտեկտորատը, իսկ 1853 թվականին այդ տարածքի մի մասը մտնում է Trucial Oman-ի մեջ ։ Առաջին հիշատակումը Դուբայի կազմավորման մասին վերաբերում է 1799 թվականին ։ XIX սկզբին Դուբայի բնակչությունը կազմում էր մոտավորապես 1200 մարդ։ Դա մի փոքրիկ բնակավայր էր` շրջապատված պաշտպանական պարսպով, որի կենտրոնը Ալ-Ֆահիդ (Al Fahidi) ամրոցն էր ։ Մինչև 1833 թվականը եղել է Աբու-Դաբիի էմիրության կազմում,ավելի ուշ, մինչև 1971 թվականի անկախությունը, այն պատկանել է Trucial States-ին ։ 1833 թվականին Դուբայը մտնում է Ալ Մակտումի իշխանության տակ ։ XIX դարի ընթացքում երկու աղետները մեծ վնասներ են հասցնում բարեկարգ քաղաքին։ Առաջինը 1841 թվականին տարածված ծաղիկ հիվանդության համաճարակն էր, որի հետևանքով բնակչությունը ստիպված է լինում տեղափոխվել արևելք` Դեր Զոր, իսկ երկրորդը` 1894 թվականին բռնկված մեծ հրդեհն էր ։ Աշխարհագրական դիրքի շնորհիվ քաղաքը շարունակում էր գրավել վաճառականներին` տարբեր նահանգներից։ Դուբայի էմիրը, ցանկանալով գրավել արտասահմանյան առևտրականներին, իջեցնում է հարկերը, որի շնորհիվ էլ գրավում է այդ ժամանակների առտևտրական կենտրոնի` Շարջայի վաճառականներին ։ Իրանի հարևանությամբ գտնվելու շնորհիվ` Դուբայը շուտով գրավեց արտասահմանյան առևտրականների ուշադրությունը, հատկապես Իրանից, որոնցից շատերը, ի վերջո, բնակություն հաստատեցին Դուբայում, իսկ XX դարի սկզբին, դարձավ Պարսից ծոցի կարևորագույն նավահանգիստներից մեկը ։ 1910 թվականին քաղաքի բնակչությունը կազմում էր մոտ 10.000 մարդ, շուկան, որ գտնվում էր Դերիայի ափին, ուներ ավելի քան 350 խանութներ ։ Դուբայում ծաղկում էր մարգարտի արտադրությունը և արտահանումը, որը իրականցվում էր մինչև  անգամ Մեծ ճգնաժամի (1930) ժամանակ ։
Աշխարհագրական դիրք
Գտնվում է Պարսից ծոցի ափին, մայրաքաղաք Աբու-Դաբիից հյուսիս-արևելք՝ Շարջա քաղաքի հարևանությամբ։ Աշխարհագրական կոորդինատներ` հյուսիսային լայնության 25°27' և արևելյան երկայնություն 55°33': Քաղաքի երկարությունը՝ 134 կմ, լայնությունը՝ 35 կմ։
Կլիմա
Կլիման չորային է, չափազանց տաք։ Դուբայը համարվում է աշխարհի ամենաշոգ քաղաքներից մեկը։ Միջին ջերմաստիճանը օգոստոսին (ամենատաք ամիս) +35,1 °C է, իսկ միջին առավելագույնը, որպես կանոն +40 °C է, օդի ջերմաստիճանը երբեմն կարող է լինել մինչև 50 °C: Ձմեռը զով է, մոտավորապես ջերմաստիճանը կազմում է այնքան, որքան ամռանը կենտրոնական Ռուսաստանում։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը +19 °C է (ամենացուրտ ամիսը)։ Տեղումները Դուբայում հազվադեպ են (տարեկան մոտ 80 մմ), հիմնականում ձմռան երկրորդ կեսին (փետրվար-մարտ), իսկ մայիսից մինչև հոկտեմբեր ընկած ժամանակահատվածում գրեթե չկան։
Օդային տրանսպորտ
Դուբայի միջազգային օդանավակայանը (IATA: DXB) Emirates Airlines և FlyDubai ավիաընկերությունների բազան է, որը ծառայում է Դուբայի և այլ երկրի համար։ 2014 թվականին սպասարկել է 70.4 մլն ուղևորի, տեղափոխել 2.37 մլն տոննա բեռ և այդ ցուցանիշներով աշխարհում զբաղեցրել է 7-րդ տեղը ։ Emirates Airline համաշխարհային ավիաընկերություն է։ Աշխատում է միջազգային ստանդարտներով, 2014 թվականին սպասարկել է 70 երկրների 142 կետեր ։
Քույր քաղաքներ
Դուբայի քույր քաղաքները `:
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դուբայ Կատեգորիա:Ասիայի քաղաքներ Կատեգորիա:ԱՄԷ-ի քաղաքներ Կատեգորիա:1833 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Շախմատային օլիմպիադաներ հյուրընկալած քաղաքներ
Կնոջ արձանիկ (մ․թ․ա․ 6-5-րդ դարեր, Այրում)
Կնոջ արձանիկ, մ․թ․ա․ 6-5-րդ դդ. Այրումում հայտնաբերված բրոնզե արձանիկ, որը ներառված է Հայաստանի պատմության թանգարանի հավաքածուում 2225-1 համարի ներքո։
Նկարագրություն
Քառանկյունաձև հարթակին կանգնած կնոջ մինատյուր ձուլածո մերկ ֆիգուրա է, որն ունի երկար ոտքեր, բարձր սանրվածք, տափակ դեմք, ուղիղ խոշոր քիթ։ Կլորակ փոսիկով ընդգծված են ականջները, աչքերը։ Վզին ունի ոլորուն հաստ մանյակ։ Առաջ մեկնած ձախ ձեռքում տանձաձև սափոր է, արմունկում ծալված աջում բռնել է եղջյուրաձև գավաթ։ Կանացի աստվածություն կերպավորող այսպիսի ֆիգուրաները տաճարներում օգտագործվում էին ծիսական տարբեր արարողությունների համար։ Մերկամարմին կանանց արձանները կապված էին ծիսական պտղաբերության հավատալիքների հետ և միավորում էին Անահիտ աստվածուհուն, որն իբրև մայր-աստվածուհի` ներառում էր նաև ռազմի, պտղաբերության և սիրո աստվածուհու ֆունկցիաները` հանդիսանալով այգեգործության, հացահատիկի և կենդանիների հովանավոր դիցուհի ։
Հիյու (Էստոնիայի շրջան)
Հիյու շրջան (Hiiu vald), շրջան Էստոնիայի Հիյումաա նահանգի արևմուտքում։ Շրջանի կենտրոնն է Կեռդլա քաղաքը։
Ստեղծվել է 2013 թվականին, Կեռդլա քաղաքի և Կիռգեսաառե շրջանի միավորումով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի շրջաններ
Վաչկովո (գյուղ, Կարդիմովսկի շրջան)
Վաչկովո (Вачково), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Կարդիմովսկի շրջանի կազմում։
Օկտյաբրսկի (գյուղ, Կիրովսկ քաղաքային օկրուգ)
Օկտյաբրսկի (Октябрьский), գյուղ Ռուսաստանի Մուրմանսկի մարզի Կիրովսկ քաղաքային օկրուգի կազմում։
Վաչկովո (գյուղ, Կարդիմովսկի շրջան)
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 409 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Կարդիմովսկի շրջանի բնակավայրեր
Օկտյաբրսկի (գյուղ, Կիրովսկ քաղաքային օկրուգ)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Մուրմանսկի մարզի Կիրովսկ քաղաքային օկրուգի բնակավայրեր
Հեշտիա
Հեշտիա (ეშტია), գյուղ Վրաստանի Սամցխե-Ջավախեթի մարզի Նինոծմինդայի մունիցիպալիտետում։
Հիմնադրվել է 1830 թվականին՝ Արևմտյան Հայաստանից եկած գաղթականների կողմից։ Ջավախքի ամենամեծ հայաբնակ գյուղերից մեկն է։ Գյուղում գործում է Սբ. Աստվածամոր կաթոլիկ եկեղեցին (կառ. 1856 թ.)։ Ունի երկու միջնակարգ դպրոց մոտ 500 աշակերտով։ Գյուղի բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է անասնապահությամբ և գյուղատնտեսությամբ։ 1987 թ. ուներ 3.630, սակայն այս թիվը վերջին տասնամյակների ընթացքում զգալիորեն նվազել է արտագաղթի պատճառով ։
Պատմություն
Գյուղը հիմնադրել են հիմնականում Էրզրումի (Կարին) նահանգի Խնուս գավառի Քյուլլի գյուղից եղած գաղթականները, ինչպես նաև մոտ հիսուն ընտանիք Մշո, Սասունի, Ալաշկերտի, Սալմաստի, Կարսի գավառների գյուղերից։ Դրա պատճառ է հանդիսացել 1828-1829 թթ. Ռուս-թուրքական պատերազմից հետո ռուս գեներալ Պասկևիչի և Կարապետ արքեպիսկոպոս Բագրատունու կողմից կազմակերպած գաղթը, որը թույլատրված էր Ադրիանոպոլիսի հայտնի պայմանագրով։ Գաղթականների այստեղ կանգ առնելու պատճառներն են եղել սառնորակ աղբյուրները, մոտիկից հոսող Փարվանա գետը և տարածքի նմանությունը իրենց թողած երկրին։ (Քյուլլին «որտեղից հիմնականում եկել էին գաղթականները, գտնվում է ծովի մակերևույթից 1800մ բարձրության վրա, Արաքս գետի ձախ ափին, Գայլ գետի հարևանությամբ, որի ջրերը գոյանում են Բինգյոլի աղբյուրների ջրերից։)
Հեշտիան թերևս մ.թ.ա. 2-րդ դարում հույն աստղագետ, աշխարհագետ Կլավդիոս Պտղոեմոսի կողմից կազմած քարտեզների մեջ Շտեա բնակավայրն է։ Թեև Հեշտիա գյուղի տարածքը նախքան գաղթականների հաստատվելը բնակեցված չի եղել և հայտնի չէ, այն նախկինում եղել է բնակեցված, թե ոչ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նինոծմինդայի շրջանի բնակավայրեր
Օչերետնյա (գյուղ, Կրիվոե Օզերոյի շրջան)
Օչերետնյա (Очеретня), գյուղ Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Կրիվոե Օզերոյի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1784 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Օչերետնյա գյուղում բնակվում էր 846 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 3076 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Կրիվոե Օզերոյի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1784 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ջորջ Պալադե
Ջորջ Էմիլ Պալադե (George Emil Palade, ), բջջային կենսաբանության ամերիկացի մասնագետ։ 1974 թվականին երկու գործընկերների հետ համատեղ ստացել է Ֆիզիոլոգիայի կամ բժշկության Նոբելյան մրցանակ «Բջջի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ գործունեությանը վերաբերող հայտնագործությունների համար»։ Ուսումնասիրել է բջջի արտազատական ցիկլը ենթաստամոքսային գեղձի բջիջների օրինակի վրա՝ կիրառելով նշված ամինաթթուներ։
ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիայի (1961), Գիտությունների պապական ակադեմիայի (1975) անդամ, Լոնդոնի թագավորական ըկերության օտարերկրյա անդամ (1984) ։
1992 թվականին ստորագրել է «Նախազգուշացում մարդկությանը» մանիֆեստը ։
Բրիոն (այլ կիրառումներ)
Բրիոն, կարող է վերաբերել՝
Վասիլի Ստրուվե (աստղագետ)
Վասիլի Յակովլևիչ Ստրուվե (Василий Яковлевич Струве, Friedrich Georg Wilhelm Struve, ), ռուս աստղագետ և գեոդեզիստ, Պետերբուրգի ԳԱ ակադեմիկոս (1832)։
Ավարտել է Դորպատի (այժմ՝ Տարտու) համալսարանը (1810)։ 1818-1839 թվականներին եղել է Դորպատի համալսարանի աստղադիտարանի տնօրենը։ 1833 թվականից ղեկավարել է Պուլկովոյի աստղադիտարանի կազմակերպման և սարքավորման գործը, 1839-1862 թվականներին եղել է այդ աստղադիտարանի տնօրենը։ Հիմնարար աստղաչափության բնագավառում Ստրովեի ստացած կարևորագույն արդյունքների, երկնային լուսատուների կոորդինատների որոշման և Ստրովեի ղեկավարությամբ կազմված աստղացուցակների շնորհիվ Պուլկովոյի աստղադիտարանը համաշխարհային ճանաչում ստացավ։ Կրկնակի և բազմակի աստղերի վերաբերյալ Ստրուվեի խոր ուսումնասիրությունների արդյունքները տեղ են գտել «Միկրոմետրական չափումներ․․․» (1837) և «Աստղերի միջին դիրքերը» (1852) աշխատություններում։ Ստրուվեին են պատկանում 27 աստղերի պարալաքսների առաջին հուսալի գնահատականները (1822) և a Քնարի անհատական պարալաքսի ճշգրիտ որոշումը (1837)։ Ստրուվեն ստեղծել է աստղաչափության պուլկովյան դպրոցը։ Նրա անմիջական ղեկավարությամբ ստեղծվել է այսպես կոչված աստղագիտական հաստատունների համակարգ, որը ժամանակին լայն ճանաչում է ստացել։ Ստրուվենը մեծ ավանդ ունի նաև գեոդեզիայի զարգացման գործում։ Նրա ղեկավարությամբ որոշվել է երկրի միջօրեականի մի հատվածի երկարությունը Ռուսաստանի արևմտյան մասում։ Եղել է միջազգային մի շարք ակադեմիաների և ընկերությունների պատվավոր անդամ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս աստղագետներ Կատեգորիա:Ռուս գեոդեզիստներ Կատեգորիա:Տարտուի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամներ Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Բրիստոլ
Բրիստոլը կամ Բրիսթոլը (Bristol), քաղաք է Մեծ Բրիտանիայի արևմտյան մասում, Անգլիա երկրամասում ։ Քաղաքն ունի «սիթիի» կարգավիճակ և գտնվում է Ատլանտյան օվկիանոսի ափին։ Տարածքը՝ 160 քառ. կմ է, իսկ բնակչությունը՝ 416 400 (2007 թ-ի տվյալներով)։ Դեռևս Հռոմեական կայսրության ժամանակներից Բրիստոլի տեղում եղել է հռոմեական բնակավայր։ Քաղաքում գործում է ֆուտբոլային Բրիստոլ Սիթի հայտնի ակումբը։
Հղում
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի քաղաքներ Կատեգորիա:1155 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Անգլիայի քաղաքներ
Անապազար
Անապազար, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայի Ադանայի նահանգում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականին Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Թուրքիայի գյուղեր
Կիլիկիայի հայկական իշխանություն
Կիլիկիայի հայկական իշխանություն կամ Կիլիկիայի հայոց իշխանապետություն (արևմտյան գրականության մեջ նաև՝ Փոքր Հայք կամ Փոքր Հայաստան), հայկական միջնադարյան պետություն՝ Ռուբինյան իշխանների գլխավորությամբ (1080-1198)։ Այն ստեղծվել էր սելջուկ-թուրքերի արշավանքների հետևանքով Կիլիկիա գաղթած հայերի կողմից ։ Գտնվելով Մեծ Հայքից դուրս՝ այն զբաղեցնում է պատմական Կիլիկիա շրջանը։
Կիլիկիա անվան ստույգ ծագումնաբանություն չկա, սակայն որոշ գիտնականների կարծիքով Կիլիկիա անունը ծագել է եբրայերեն «քելկիմ», «քալեկ» կամ հունական «կալիս», «կալիկա» բառերից, որոնք թարգմանաբար նշանակում են «քարքարոտ» ։
Իշխանության հիմքը դրվել է 1080 թվականին Բագրատունիների շառավիղ՝ Ռուբինյանների կողմից։ Մայրաքաղաքը սկզբնապես Բարձրբերդն էր, իսկ 1098 թվականից՝ Վահկա ամրոցը։ Դաշտային Կիլիկայի նվաճումից հետո մայրաքաղաքն է դառնում Սիսը, որը վարչաքաղաքական ու մշակութային դերը չի կորցնում նաև թագավորություն շրջանում (13-14–րդ դարեր)։ Կիլիկյան Հայաստանը մեծ օգնություն է ցուցաբերել Խաչակրաց արշավանքների մասնակիցներին և որոշ ժամանակ միակ քրիստոնյա պետությունն էր ողջ Մերձավոր Արևելքում։ Իզուր չէ, որ նրան երբեմն անվանում էին «քրիստոնյա կղզի մուսուլմանական ծովում»։ Քանի որ Մեծ Հայքը գտնվում էր սելջուկների իշխանության տակ, կաթողիկոսի նստավայրը տեղափոխվեց Կիլիկիա և հաստատվեց Հռոմկլա քաղաքում։ 1198 թվականին Լևոն Բ Մեծագործի թագադրմամբ իշխանապետությունը վերածվեց թագավորության։
Աշխարհագրական դիրքը
Կիլիկիան գտնվում է Միջերկրական ծովի հյուսիս-արևելքում, ունի տաք և խոնավ մերձարևադարձային կլիմա, որը թույլ է տալիս աճեցնել բազմաթիվ մշակաբույսեր։ Հարավից պաշտպանված է ծովով, իսկ հյուսիսից՝ անմատչելի լեռներով։ Հին և միջին դարերում Կիլիկիան, լինելով Արևելքն Արևմուտքին միացնող ծովային և ցամաքային ուղիների խաչմերուկում, ուներ կարևոր ռազմավարական նշանակություն։
Կիլիկիան բաղկացած է հիմնականում երկու շրջաններից՝ Լեռնային Կիլիկիա կամ ըստ Ներսես Լամբրոնացու՝ «Գահ Կիլիկիոյ» և Դաշտային Կիլիկիա։
Հայկական աղբյուրներում Կիլիկիան անվանել են Կիլիկյան աշխարհ կամ Հայոց աշխարհ, ինչպես բուն Հայաստանը։ 12-րդ դարի ճանապարհորդ Բենիամին Տուդելցին գրում է, որ Կիպրոսից չորս օրում Կոռիկոս են հասնում, որ Հայաստան կոչվող երկրի սկիզբն է։
Կիլիկիա մտնող ճանապարհներն անցնում էին բերդերով վերահսկվող կիրճերով, որոնցից կարևորագույններն էին Դրունք Կիլիկիո և Դրուն Ասորվոց կամ Դրունք Անտիոքայ կիրճերը ։
Հայերը Կիլիկիայում մինչև Ռուբինյանների իշխանապետության հաստատումը
Սակայն մ.թ.ա. 27 թվականին Հռոմեական կայսրությունը նվաճեց Կիլիկիան և դարձրեց այն իր արևելյան պրովինցիաներից մեկը ։ Հնագույն ժամանակներից Կիլիկիայի պատմությունը կապված է Առաջավոր Ասիայի պատմության, այդ թվում՝ Մեծ Հայքի, ինչպես և Եգիպտոսի, Հունաստանի ու Հռոմի պատմության հետ։
Կիլիկիայի պատմությունը սկիզբ է առնում խոր հնադարից, սակայն Կիլիկիայի հին ժամանակների պատմությունը համարյա անհայտ է ոչ միայն գրավոր աղբյուրների, այլև նյութական մշակույթի հուշարձանների անբավարարության պատճառով, քանի որ լայն իմաստով հնագիտական պեղումներ այս երկրում չեն կատարվել։ Միայն Կիլիկիայի միջազգային հարաբերություններն են չնչին չափով լուսաբանվում խեթական, եգիպտական, ասորեստանյան և հունական աղբյուրներում։ Դա բացատրվում է գլխավորապես նրանով, որ Կիլիկիան պայքարի առարկա է եղել խեթական, եգիպտական, ասորեստանյան և այլ նվաճողների համար։ Ք.ա. առաջին հազարամյակը համընկնում է Փոքր Ասիայում խեթերի իշխանության ամրապնդման հետ, որն ուղեկցվում է Միկենյան հարստության ներքո միավորված Հունաստանի բավական համեստ ազդեցությամբ։ Հուստինյանոսն ունի արժեքավոր մի վկայություն այն մասին, որ Ասորիքի բնակչությունը, որը Դաշտային Կիլիկիայի հետ գտնվում էր Սելևկյանների իշխանության ներքո, իշխանության համար այդ դինաստիայի անդամների գժտություններից ու պայքարից հոգնած՝ որոշեց փնտրել նոր կառավարիչներ երկրի սահմաններից դուրս և քննարկելով Պոնտոսի թագավոր Պտղոմեոսի ու Հայոց թագավոր Տիգրան II-ի թեկնածությունը՝ նախընտրեց վերջինիս՝ նրան հրավիրելով Ասորիք։ Ակադեմիկոս Հ. Մանանդյանը ենթադրում է, որ Տիգրանի կոմնակիցներն այստեղ ըստ երևույթին Անտիոք քաղաքը և միջազգային տարանցիկ առևտրով շահագրգռված նրա վաճառականներն են եղել։ Ընտրությունն ընկավ Տիգրանի վրա, Հուստինյանոսի ասելով այն պատճառով, որ նա ուներ իր սեփական ուժերը և դրա հետ միասին պարթևների դաշնակիցն էր ու Միհրդատի փեսան ։
Մակեդոնական դինաստիայի դարաշրջանում, մանավանդ X դարում, հայոց զորքերը նշանակալի դեր էին խաղում բյուզանդական բանակում։ Ռազմական տաղանդով առանձնապես աչքի էին ընկնում ծագումով հայ բյուզանդական զորավարներ Յոհան Կուրկասը (Հովհաննես Չմշկիկ)։ 920-942 թթ..-ին բյուզանդական բանակը Գուրգենի հրամանատարությամբ նշանակալի հաջողությունների հասավ Արևելքում։ Նա մի քանի անգամ մտավ Հայաստան և արաբներից ետ խլեց մի նշանակալի տարածք, այդ թվում և Մելիտինեն։ Արշավանքի ելնելով Բաղդադի խալիֆայության դեմ՝ Չմշկիկը իր բանակով նախ գրավեց Հայաստանի հարավարևմտյան գավառներից մեկը՝ Տարոնը, որն արդեն գտնվում էր Բյուզանդիայի քաղաքական ազդեցության ներքո։ Հայ իշխանները ի մի բերեցին իրենց բոլոր ռազմական ուժերը և Աշոտ III-ի զորքի հետ եկան Մանազկերտ՝ Հովհաննես Չմշկիկի մոտ։ Նա Աշոտ III-ից ստացավ 10 հազարանոց օգնական զորք, բարեկամության դաշինք կնքելով Աշոտ Բագրատունու հետ՝ Հովհաննես Չմշկիկը 974 թ. աշնանը արշավանքի ելավ արաբների դեմ։
Մաթեոս Ուռհայեցու մոտ պահպանվել է Չմշկիկի նամակը Աշոտ III-ին։ Նամակում նկարագրվում են բյուզանդական զորքերի նվաճումները Սիրիայում ու Պաղեստինում։ Այդ նամակում Չմշկիկը գրում է. «Մեծ Հայքի շահնշահ Աշոտ, իմ հոգևոր որդի, լսի’ր և իմացի’ր, թե ինչքան հրաշքներ գործեց աստված` մեզ անօրինակ հաղթանակներ պարգևեց։ Անհնարին է պատկերացնել աստծո բարությունն ու անչափ մարդասիրությունը, որ ցուցաբերեց նա իր ժողովրդի նկատմամբ…Մեր թագավորությունը ճոխանում է անունով և մեծությամբ, իսկ աստծո զորությունը մեր շուրթերով փառաբանվում և գովաբանվում, քազի նրա կամքով մեզ ենթարկվեցին։ Թող միշտ օրհնյալ լինի Իսրայելի տեր աստվածը» ։
Բյուզանդիայի ու Բաղդադի խալիֆայության համարյա անընդմեջ պայքարը Հայաստանի, Կիլիկիայի, Սիրիայի ու Միջագետքի համար ձգվում էր ավելի քան երեք դար (VII-X)։ Երկու թշնամական կողմերի պատերազմները, արշավանքները, ներխուժումները և հարձակումները ուղեկցվում էին վերոհիշյալ երկրների տարածքների ամայացմամբ։ Առաջավոր Ասիայի եկրների համար բյուզանդական կայսրերի և արաբական խալիֆների երեքդարյա պայքարի ժամանակ սաստիկ տուժում էին խաղաղ բնակիչները և, գլխավորապես, հայերը, որոնք ապրում էին ոչ միայն Հայաստանում, այլև սահմանամերձ մարզերում, այսինքն հենց այն երկրներում, որոնց համար թշնամական կողմերը համառ պայքար էին մղում։ Քաղաքներն ու գյուղերը հրկիզվում էին, թալանվում, բնակիչները մասամբ կոտորվում էին կամ գերի քշվում, մասամբ բռնի գաղթեցվում կամ իրենք էին լքում իրենց հայրենի վայրերը։ Այս դարաշրջանում հայ ժողովուրդը հաճախ էր ապստամբում արաբական տիրապետության, բայց պարտություն էր կրում, և ապստամբներից շատերը ստիպված էին լինում տեղափոխվել բյուզանդական տարածք։ Ազատագրական կամ գյուղացիական ապստամբությունները ճնշելիս բյուզանդացիները Հայաստանից բռնագաղթեցնում էին տասնյակ հազարավոր հայերի։ Հայտնի է հայերի՝ պավլիկյանների աղանդի հետևորդների զանգվածային գաղթեցումը Փոքր Ասիա ու Բալկանյան թերակղզի, որտեղ նրանք նպաստեցին բոգոմիշների շարժմանը։
VIII-XII դարերի հայ, արաբ, հույն և ասորի ժամանակագիրները բավարար չափով նյութ են տալիս դատելու Հայաստանից դեպի Փոքր Ասիա հայերի արտագաղթի ու բռնագաղթի մասին, մանավանդ դեպի Կապադովկիա (VII-IX), իսկ ապա Միջագետք, Կիլիկիա ու Սիրիա՝ Բյուզանդիայի կողմից այդ երկրների նվաճմանը զուգընթաց։ Երբ Բյուզանդիան, օգտվելով Դամասկոսի խալիֆայությունում տեղի ունեցող երկպառատչական պատերազմներից, 688 թ.-ին գրավեց Հայաստանը, բյուզանդական զորավար Լևոնը ավերեց 25 շրջաններ և 8000 ընտանիք Հայաստանից գաղթեցրեց Փոքր Ասիա։
747 թ.-ին հայերն ապստամբեցին արաբական տիրապետության դեմ։ Ապստամբությունը դաժանորեն ճնշվեց։ Շուտով Կոստանդին Կոպրոնիմոսը ներխուժեց Հայաստան։ Հայ շատ իշխաններ անցան նրա կողմը և նրա անհաջողություններից հետո գնացին նրա նահանջող բանակի հետևից՝ վախենալով արաբների վրեժխնդրությունից։ 751 թ.-ին, երբ Կոստանդինը գրավեց Մելիտինեն ու եփրատամերձ մի շարք այլ քաղաքներ, հեռանալիս հայերին գաղթեցրեց Փոքր Ասիա։ Սա վկայում է, որ VIII դարում հայերն այդտեղ բնակչության նշանակալի խավն էին կազմում։ 752 թ.-ին բյուզանդական զորքերը գրավեցին ու կործանեցին Թեոդոպոլիսը (Կարին, այժմ՝ Էրզրում)։ Այս մարզի հայերից շատերը կայսրին խնդրեցին թույլ տալ գաղթելու Բյուզանդիա, որովհետև նրանք վախենում էին բյուզանդական զորքի նահանջից հետո արաբների հնարավոր բռնություններից։
Առանձնապես ամայացուցիչ էին բյուզանդական զորքերի արշավանքները 830-ական թվականներին, որոնք զուգակցվում էին Հայաստանի ու Միջագետքի շատ շրջանների ու քաղաքների կողոպուտներով և խաղաղ բնակչության գերեվարությամբ։
Հայաստանից դեպի Սիրիա կատարված գաղթի փաստեր կան VIII դարի առաջին քառորդում և ավելի վաղ։ Ասորվոց միտրոպոլիտ Մար Դիոնիսոսը, որն ապրել է XII դարի երկրորդ կեսին, ասում է. «…անցել է 440 տարի այն ժամանակվանից, ինչ հայերը բնակություն են հաստատել Ասորիքում և տիրում են մեր հողերին, գյուղերին ու վանքերին։ Այն ժամանակվանից, ինչ պարսիկները ոչնչացրին նրանց թագավորությունը, հայերն սկսեցին աստիճանաբար տեղափոխվել Ասորիք։ Երբ Աֆանասիոս պատրիարքը տեսավ, որ Հայաստանից Ասորիք եկող հայերը քահանաներ ու եպիսկոպոսներ չունենալու պատճառով միանում են քաղկեդոնականներին կամ հուլիանոսականներին, գրեց Հովհաննես կաթողիկոսին, որ նա եպիսկոպոս ուղարկի հեյերի համար։ Մեր պատրիարքը հայ-ասորական սահմանի վրա մի վանք տվեց կաթողիկոսին, որտեղ հայ ու ասորի աշակերտները սովորում էին երկու լեզուներով»։
Հայերի գաղթը Կիլիկիա Բյուզանդիայի օրոք
VIII դարում հայ իշխանները Մեծ Հայքի այն շրջաններից, որոնք պատկանում էին Բյուզանդիային, հալածվելով բյուզանդական կառավարությունից Քաղկեդոնի որոշումը չընդունելու համար, գաղթում էին Բաղդադի խալիֆայության տարածք։ Նրանք իրենց ենթակա մարդկանցով բնակություն էին հաստատում Միջագետքում՝ բյուզանդական սահմանի մոտ։ IX դարում դաժան հալածանքի ենթարկվելով արաբների մոտ էին փախչում ու սահմանամերձ մարզերում բնակություն հաստատում հայ պավլիկյանները։ Հայերը արաբական տարածքի այն մարզերում էին բնակվում, որոնք X դարում գրավվեցին Բյուզանդիայի կողմից։
IX դարում արդեն նշանակալիորեն մեծացել էր հայ բնակչության թիվը Բյուզանդիայի սահմանամերձ շրջաններում։ Հայ շատ ստրատիոտներ կային Լեռնային Կիլիկիայից մինչև Մելիտինե ձգվող պաշտպանական շերտում։ Այդ ժամանակաշրջանում էլ ավելի մեծ դեր սկսեցին խաղալ հայ զորապետները բյուզանդական բանակում։ Նրանցից մեկը, Մլեհ անունով, IX դարի վերջում իր նախաձեռնությամբ, հենվելով հայ բնակչության վրա, գրավեց Լիկանդոս քաղաքը և ամրացրեց պարիսպներով ու աշտարակներով։ Լիկանդոսը ռազմաստրատեգիական նշանակություն ուներ։ Սա դեպի Սամոսատ, Մելիտինե, Կիլիկիա տանող ճանապարհների սկզբնակետն էր հանդիսանում։ Մլեհը հաջողությամբ պատերազմում էր արաբների դեմ և ընդլայնեց նվաճած մարզը, որը նշանակալի չափով բնակեցված էր հայերով։ Այդ մարզը վերակազմավորվեց բանակաթեմի։ Մլեհը դարձավ դրա ստրատեգոսը և Կոստանդին VIII-ից ստացավ մագիստրոսի կոչում։
Հայերի թիվը Սիրիայում և Կիլիկիայում շարունակում էր մեծանալ նաև Վասիլ II-ի թադավորության օրոք։ Գրավելով Շեյզարը՝ նա այդ քաղաքում բնակեցրեց հայերին։ Սահմանամերձ պրովինցիաները բնակեցնելով Հայաստանից քշված կամ կայսրության այլ մարզերից բերված հայերով՝ բյուզանդական կառավարությունը ոչ միայն ձգտում էր թշնամական մուսուլման բնակաչության փոխարեն ստաղծել ավելի բարեհույս էթնիկական խավ, այլև հետապնդում էր ռազմական նպատակներ։ Հայ գաղթականները հողամասեր էին ստանում Կիլիկիայում ու Կապադովկիայում և պարտավոր էին զինվորական ծառայություն կատարել։ Սահմանամերձ մարզերում նման նորաբնակ հայերի թիվը, անտարակույս, զգալի է եղել։ Սա հաստատվում է նրանով, որ Նիկեփոր Փոկասը հատուկ օրենք է հրապարակել հայ ստրատիոտների մասին ։
Կիլիկիայում և դրան սահմանակից երկրներում հայ տարրի ուժեղացումը բավականին նշանակալից երևույթ դարձավ X դարում, ինչը երևում է Միքայել Ասորու հետևյալ տողերից. «Այն դարաշրջանում, երբ հույները արաբներից գրավեցին Կապադովկիայի, Հայաստանի և Սիրիայի քաղաքները, նրանք Մեծ Հայքից բազմաթիվ հայերի դուրս հանեցին։ Վերջիններս հաստատվեցին վերոհիշյալ վայրերում և բազմացան»։ Այս նույն երևույթը նշում է նաև XI դարի հայ պատմիչ Ստեփանոս Ասողիկը. «Իսկ յաւուրս Տեառն Խաչկայ հայրապետի Հայոց (հայոց կաթողիկոս` 973-992 թթ.) աիռեալ տարածեցաւ ազգս հայոց զկողմամբքն արևմտից, մինչև ձեռնադրել նմա եպիսկոպոսունսյ Անտիոք Ասորւոց ի Տարսոն Կիլիկեցւոց և ի Սուլդնայ և յամենայն գաւառան յայնոսիկ»։
Այսպիով, XI դարի սկզբներին Կիլիկիայում, Կապադովկիայում և Բյուզանդիայի՝ Եփրատից արևմուտք ընկած այլ մարզերում հայ բնակչությունը նշանակալիորեն մեծացավ։ Հայերի գաղթը Փոքր Ասիա ավելի լայն թափ ստացավ՝ կապված հայ ավատական տիրույթների ոչնչացման քաղաքականության հետ, որն սկսեց կիրառել Վասիլ II Բուլղարասպանը XI դարի սկզբին։ XI դարի կեսին էլ հայերի ներգաղթն այդ երկրներ, հատկապես Կիլիկիա, ուժեղացավ՝ կապված Հայաստանում սելջուկների ավերիչ արշավանքների հետ։
395 թվականին՝ Հռոմեական կայսրության կիսումից հետո, Կիլիկիան ընդգրկվեց Արևելյան Հռոմեական կայսրության կազմում, որ հետագայում կոչվեց Բյուզանդական կայսրություն։ 6-րդ դարում մի շարք հայկական ազնվական տոհմերի ներկայացուցիչներ տեղափոխվեցին Բյուզանդիա։ Դրանցից շատերը հետագայում զբաղեցրեցին բարձր զինվորական և պալատական պաշտոններ Բյուզանդիայի արքունիքում ։
7-րդ դարում Կիլիկիան ընկավ արաբների իշխանության տակ և մտավ Ռաշիդյան խալիֆայության կազմի մեջ Սակայն արաբներին չհաջողվեց այնտեղ վերջնականապես հաստատվել, և 965 թվականին Կիլիկիան վերանվաճվեց Բյուզանդական կայսրության կողմից։ Դրանից հետո հայերի գաղթը դեպի Կիլիկիա նոր թափ ստացավ ։ Բյուզանդիան արևելյան սահմանների պաշտպանության համար մեծ քանակությամբ հայ ընտանիքներ էր վերաբնակեցնում այդ վայրերում ։ Շուտով բյուզանդական կայսրը Կիլիկիայից արտաքսեց մուսուլմաններին և խրախուսեց քրիստոնյաների և, հատկապես՝ հայերի գաղթը Մեծ Հայքից և Ասորիքից։ 1021 թվականին Վասպուրականի թագավորության անկման հետևանքով, Սենեքերիմ Արծրունին, բազմաթիվ իշխաններ և գյուղացիներ վերահաստատվեցին Կապադովկիայում և Փոքր Ասիայում ։
Կիլիկիայում և հարակից շրջաններում 11-րդ դարի վերջին և 12-րդ դարի սկզբին ձևավորված պետական կազմավորումները
Թուրք-սելջուկյան ռազմարշավների դարաշրջանում Անիի Բագրատունյաց թագավորության կործանման հետ միասին Բագրատունիների և հայկական իշխանական տների ռազմական ուժերը Բյուզանդական կայսրության անհեռատես հակահայկական քաղաքականության հետևանքով դուրս բերվեցին Մեծ Հայքի տարածքներից։ Հայ իշխանները նոր ավատներ ստացան և տեղաբաշխվեցին Կապադովկիա-Գամիրքում և Եփրատացիք-Հյուսիսային Ասորիքում։
Բագրատունյաց Հայաստանի նվաճումը Բյուզանդիայի կողմից 1045 թվականին, պարտությունը Մանազկերտի ճակատամարտում և Մեծ Հայքի նվաճումը սելջուկ-թուրքերի կողմից առաջ բերեց մի քանի նոր հզոր գաղթերի ալիք ։ Հայերը չկարողացան վերականգնել պետականությունը Հայկական լեռնաշխարհի սահմաններում, այդ պատճառով էլ իրենց հայացքն ուղղեցին դեպի Կիլիկիա, որտեղ արդեն մեծամասնություն էին կազմում ։