cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Եվրասիական տնտեսական միություն
Հայաստանի անդամակցությունը և հակասություններ
2013 թ սեպտեմբերի 3-ին Հայաստանի 3-րդ նախագահ Սերժ Սարգսյանը Մոսկվայում հայտարարում է, թե Հայաստանը մտնելու է Մաքսային միություն և մասնակցելու է Եվրասիական տնտեսական միության ձևավորման գործընթացին։ Մաքսային միության հիմնական տնտեսական իմաստն է միության անդամ երկրների միջև տնտեսական առևտրի ամբողջական ազատականացումը, այսինքն՝ զրոյացվում են անդամ երկրների միջև ապրանքների առևտրի մաքսային դրույքաչափերը և ներդրվում են միմյանց միջև առևտրի կազմակերպման միասնական կանոնակարգեր։ Սակայն, Հայաստանի և ԱՊՀ բոլոր երկրների միջև գործող մաքսատուրքերի դրույքաչափերն արդեն իսկ զրոյացվել էին, ուստի այս պարագայում միությանն անդամակցելուց հետո Հայաստանում ոչինչ փաստացիորեն չէր փոխվում։ Միության առանձահատկություներից է այն, որ անդամ երկրները միասնական դրույքաչափով պարտավորվում են մաքսազերծել երրորդ՝ այսինքն միության անդամ չհանդիսացող երկրներից ներմուծվող ապրանքները։ Այս կերպ ԵԱՏՄ (ինչպես և դրան նախորդող ՄՄ-ն) հավակնում է կարգավորել իր անդամ պետությունների և երրորդ երկրների միջև առևտրային հարաբերությունները, ինչը, ըստ որոշ մասնագետների, պատճառ է հանդիսանում, որ Հայաստանը չկարողանա Եվրամիության հետ ստորագրել ազատ առևտրի համաձայնագիրը, որի շուրջ մոտ 3 տարի ծավալվել էին բանակցություններ՝ համաձայնության գալով 2013 թվականի օգոստոսին։ Այս պատճառով պայմանավորված ենթադրվում է նաև, որ ԵԱՏՄ անդամակցությունից հետո Հայաստանում լրացուցիչ գնաճ կարձանագրվի, իսկ բազմաթիվ առանցքային որոշումներ Երևանի փոխարան կկայացվեն ՌԴ մայրաքաղաք Մոսկվայում։ Ի տարբերության Մաքսային միությանը, որի կարգավորումները վերաբերում են միայն առևտրի ոլորտի կարգավորումներին, Եվրասիական տնտեսական միությունն արդեն հավակնում է սահմանել տնտեսական բոլոր կարգավորումներն ու չափանիշները, ինչպես օրինակ հարկային կամ դրամավարկային քաղաքականությունը։ Առևտրին չվերաբերող տնտեսական հարաբերությունները կարգավորելու համապատասխան նորմատիվները մտցնելու համար ԵԱՏՄ ղեկավարները տարբեր ժամկետներ են առաջ քաշում (օրինակ՝ հայտարարվել է, որ տասը տարի անց հնարավոր է անցում կատարել միասնական դրամական արժույթի)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Միջազգային կազմակերպություններ Կատեգորիա:Առևտրային դաշինքներ Կատեգորիա:2015 հիմնադրումներ Ռուսաստանում Կատեգորիա:2015 հիմնադրված կազմակերպություններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի տնտեսություն Կատեգորիա:Հետխորհրդային դաշինքներ Կատեգորիա:Հայաստանի տնտեսություն Կատեգորիա:Միջազգային տնտեսական կազմակերպություններ Կատեգորիա:Միջկառավարական կազմակերպություններ Կատեգորիա:Միջմայրցամաքային միություններ Կատեգորիա:Եվրասիական տնտեսական միություն
Սմիկարևկա
Սմիկարևկա (Смикарівка), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Գլուխովի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Սմիկարևկա գյուղում բնակվում էր 34 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Գլուխովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Այիմելիկ (նահանգ, Պալաու)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Պալաուի նահանգներ Կատեգորիա:Պելելիու նահանգի բնակավայրեր
Սեն Պոլ սյուր Յուբայ
Սեն Պոլ սյուր Յուբայ (Saint-Paul-sur-Ubaye, Sant Pau d'Ubaia), համայնք Ֆրանսիայի Պրովանս-Ալպեր-Լազուր ափ մարզի Վերին Պրովանսի Ալպեր գավառում։ Մտնում է Բարսելոնետ կանտոնի կազմի մեջ։ Համայնքի շրջանը՝ Բարսելոնետ։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 04195:
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 228 մարդ։
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 135 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 80-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 55-ը անգործ (ակտիվության ցուցանիշը 59,3 %, 1999 թվականին եղել է՝ 73,7 %)։ 80 աշխատունակ բնակիչներից 78-ը աշխատում էին (45 տղամարդ և 38 կին), անաշխատանք էին 2-ը (տղամարդ)։ 55 անգործ մարդկանցից 19-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 19-ը թոշակառու, 17-ը չէին աշխատում այլ պատճառներով.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Գրեսվիլեր
Գրեսվիլեր (Gresswiller), համայնք Ֆրանսիայի Գրանդ Էստ մարզի Ստորին Հռենոս գավառում ։
Բնակչությունը 2006 թվականի դրությամբ կազմում է 1467 մարդ, բնակչության խտությունը` 158.25 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 9.27 կմ² տարածք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 1035 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 792-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 243։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 76,5 %։ 792 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 747 անձ (403 տղամարդ և 344 կին)։ Գործազուրկ են եղել 45 անձ (24 տղամարդ և 21 կին)։ 243 անաշխատունակներից 90-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 96-ը` թոշակառուներ, իսկ 57-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Իջևանի լեռներ
Իջևանի լեռներ, Իջևանի լեռնաշղթա, Կայենի լեռնաշղթա, լեռնաբազուկ Հայաստանի Տավուշի մարզում, Գուգարաց լեռների հարավ-արևելյան մասում։ Սկսվում են Հաղարծին գետի ակունքներից և ձգվում համարյա զուգահեռականի ուղղությամբ մինչև Աղստև գետը՝ Իջևան քաղաքի մոտ, երկարությունը՝ 32 կմ։ Ամենաբարձր կետը՝ Հովք լեռ (2507 մ)։
Տեկտոնական խախտումներով բարդացած հորստաձև բարձրացում է՝ կազմված էոցենի, կավճի և յուրայի ապարներից։ Կատարային մասը հարթ է, լեռնագագաթները սեղանաձև են, լանջերը՝ զառիթափ ու մասնատված։ Տիրապետում են ֆիզիկական ու քիմիական հողմնահարումները։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի լեռնաշղթաներ
Ուրախ գերեզմանատուն
Ուրախ գերեզմանատուն (Cimitirul Vesel), գերեզմանատուն Ռումինիայի Մարամուրեշ կոմսության Սեպինցա գյուղում։ Հայտնի է իր վառ ու գույնզգույն շիրմաքարերով, որոնք զարդարված են նայիվ արվեստի ոճին բնորոշ ինքնատիպ նկարներով ու բանաստեղծական տողերով, որոնցում ներկայացված են թաղված մարդիկ կամ դրվագներ նրանց կյանքից։ Գերեզմանատունը դարձել է թանգարան բաց երկնքի տակ ու զբոսաշրջության ազգային կենտրոն։
Գերեզմանատան առանձնահատկությունն այն է, որ նրա ընդհանուր տեսքը հակասում է Եվրոպայում մահվան՝ որպես սգալի ու մռայլ երևույթի ըմբռնմանը։ Գերեզմանատան առաջացումը կապվում է գետո-դակերի մշակույթի հետ, ովքեր հավատում էին հոգու անմահությանը և նրան, որ մահը լի է ուրախությամբ ու ավելի լավ կյանքի ակնկալիքով։
2009 թվականից անցկացվում է «Երկար ճանապարհ դեպի Ուրախ գերեզմանատուն» փառատոնը ։
Հիմնադիր
Ոչ սովորական գերեզմանատան հիմնադրումը կապվում է Ստան Յոան Պետրաշի (Stan Ioan Pătraş) անվան հետ։ Նա տեղաբնակ էր, որ զբաղվում էր փայտի վրա փորագրությամբ։ 1960-ական թվականներին գերեզմանատանը հայտնվեցին ավելի քան 800 կաղնե խաչեր, որ պատրաստվել էին Ստան Յոնա Պետրաշի կողմից։ Նրա շիրմաքարին գրված է.
Իմ ողջ կյանքի ընթացքում
Ես ոչ ոքի դեմ չարութուն չեմ գործել...
Ստեփանոս Տարոնեցի Ասողիկ
Ստեփանոս Ասողիկ, հայտնի է նաև որպես Ստեփանոս Տարոնեցի, XI դարի հայ պատմիչ։ Սարգիս կաթողիկոսի հրամանով գրել է Տիեզերական պատմություն երկը, որը բաղկացած է երեք գրքից։ Առաջին երկու գրքերում ներկայացնում է Հայաստանի պատմությունը աշխարհի պատմության համատեքստում՝ սկսած հին ժամանակներից մինչև 9-րդ դարի կեսերը։ Օգտվում է հայ և օտար աղբյուրներից՝ Աստվածաշունչ, Եվսեբիոս Կեսարացի, Մովսես Խորենացի և այլն։ Առավել արժեքավոր է «Տիեզերական պատմության» երրորդ գիրքը, որտեղ ներկայացված են 885-1004 թթ. պատմական անցքերը։ Հայտնի է նաև որպես աշխարհագրագետ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հայ պատմիչներ Կատեգորիա:Հայ մատենագիրներ Կատեգորիա:11-րդ դարի հայեր
Խայտաբղետ ճանճորս
Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 13 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 21,5-24 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 16 գ։ Բնադրման շրջանում արուի մարմինը վերևից սև է կամ մուգ դարչնագույն, ներքևից՝ սպիտակ։ Թևին կա վառ սպիտակ հատված, արտաքին թևի թափահարող փետուրների հիմքում՝ 1 (հաճախ՝ աննկատ), ճակատին՝ 2 փոքր սպիտակ պտեր։ Էգի մարմինը վերևից դարչնագույն է, ներքևից՝ աղոտ սպիտակ, գոտկատեղը՝ ավելի բաց գույնի։ Թևին կա փոփոխական փոքր սպիտակ բիծ։ Բնակվում է անտառներում, անտառածածկ գետաձորերում, պտղատու այգիներում, թփուտներում։
Սննդառություն
Սնվում է միջատներով, որոնց որսում է ճյուղից ճյուղ տեղափոխվելով (հաճախ՝ ծառերի վերին սաղարթում)։
Չու
Գարնանային վերադարձը՝ ապրիլի 2-րդ կեսին։ Բնադրում է հիմնականում փչակներում, հաճախ զբաղեցնում է արհեստական թռչնաբները։ Բույնը կառուցում է չոր խոտերից, մամուռներից։ Դնում է 5-7 ձու։ Աշնանային չուն՝ հուլիսի վերջից օգոստոսի 2-րդ տասնօրյակը։
Կատեգորիա:Ճանճորսներ Կատեգորիա:Եվրոպայի թռչուններ
Խալդան
Խալդան (Xaldan), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Եվլախի շրջանում։
Նույն անվանումով ընդգրկված է եղել Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Արեշի գավառում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Եվլախի շրջանի բնակավայրեր
Ձկների միգրացիա
Ձկների միգրացիա, ձկների մեծ մասին բնորոշ կանոնավոր երևույթ, որի դեպքում ձկների առանձնյակները զանգվածային կերպով տեղափոխվում են տեղից տեղ՝ փորձելով գտնել այնպիսի տեղամասեր, որոնք համապատասխանում են իրենց կենսաշրջանի տվյալ փուլի պահանջներին։ Միգրացիաների տևողությունը կարող է տևել մեկ օրից մինչև տարի և ավելի, իսկ տեղափոխման տարածությունը՝ մի քանի մետրից մինչև մի քանի կիլոմետր։ Ինչպես ցամաքային կենդանիների դեպքում, ձկների միգրացիան նույնպես գլխավորապես կատարվում է սննդի հայթայթման և/կամ վերարարտադրման պատճառներով, չնայած չի բացառվում անհայտ գործոնների առկայությունը։ Միգրացիաները կարող են իրականացվել պասիվ եղանակով, որի դեպքում ձկնատեսակները տեղափոխվելիս էներգիայի մեծ պաշարներ չեն կորցնում և օգտագործում են հոսանքը։ Այնուամենայնիվ, ձկների մեծ մասին բնորոշ է միգրացիայի ակտիվ եղանակը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ձկներ
Օհմ (չափման միավոր)
Օհմ (նշանակումը՝ Օհմ, Ω), էլեկտրական դիմադրության չափման միավոր Միավորների միջազգային համակարգում։ Օհմը հավասար է այն հաղորդիչի էլեկտրական դիմադրությանը, որի երկու ծայրերի միջև առաջանում է 1 վոլտ լարում 1 ամպեր հաստատուն հոսանքի ուժի դեպքում։
Միավորը անվանվել է գերմանացի գիտնական Գեորգ Օհմի պատվին։
Կատեգորիա:Չափման միավորներ Կատեգորիա:Միավորների միջազգային համակարգ
Բոխան (գյուղ, Բոխանսկի շրջան)
Բոխան (Бохан), գյուղ Ռուսաստանի Իրկուտսկի մարզի Բոխանսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2011 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2170 մարդ։
Կինովար
Կինովար (κιννάβαρι, ), միներալ, սնդիկի սուլֆիդ ։
Ցավային շեմ
Ցավային շեմ, կամ ցավի ընկալման շեմը այն կետն է գրգռիչի ընկալման գրաֆիկի վրա, որի ժամանակ ցավի զգացողություն է առաջանում։ Դա բացառապես սուբյեկտիվ զգացողություն է։ Անհրաժեշտ է տարբերակել գրգռիչները (արտաքին գործոն, որի դեպքում կարելի է անմիջականորեն կատարել չափում, օրինակ ջերմաչափի միջոցով) և անձի կամ կենդանու ցավի ընկալման արդյունքը (ներքին, սուբյեկտիվ ցավ, որը երբեմն կարող է անուղակիորեն չափվել, օրինակ վիզուալ անալոգային սանդղակով). Չնայած Ցավի ուսումնասիրման միջազգային ասոցացիան (IASP) սահմանում է «ցավային շեմ»-ը որպես «գրգռման մինիմալ ինտենսիվություն, որն ընկլավում է որպես ցավ», տեղին է նաև ներքոնշյալը, որը թեև հակասական է տառով, բայց ոչ ոգով ։
Կինովար
Քիմիական կազմը՝ HgS, պարունակում է 86, 2% սնդիկ։ Բյուրեղագիտական համակարգը տրիգոնային է։ Առաջացնում է ռոմբոէդրիկ բյուրեղներ, հատիկավոր, կամ փոշեխառն զանգվածներ։ Գույնը՝ վառ և շագանակագույն կարմիր, փայլը՝ ալմաստի։ Կարծրությունը՝ 2-2,5, խտությունը՝ 8000 կգ/մ³։ Կինովարը սնդիկի առավել տարածված միներալն է։ Հանդիպում է հիդրոթերմալ մերձմակերևութային քվարցի, կալցիտի, բարիտի, սակավ՝ ռեալ-գարի, բնածին ոսկու հետ ։
Վիշապի արյուն
Կինովարի հունարեն, դեռևս Թեոֆրաստի կողմից օգտագործվող, անվանումը վարկածներից մեկի համաձայն առաջացել է հին պարսկերեն Zinjifrah բառից, որը նշանակում էր «վիշապի արյուն»։
Ցավային շեմ
Չնայած վերոնշյալ արտահայտությունը կարող է հստակ չներկայացնել, այնուամենայնիվ ակնհայտ ենթադրում է ցավի ընկալման և գրգռիչի միջև առկա վերը նշված տարբերությունը։ Գրգռիչի ինտենսիվություն (օրինակ՝ այրոցի զգացում, ճնշում) որի ժամանակ գրգռիչը առաջացնում է ցավազգայունություն, անվանում են առանձին տերմինով՝ շեմային ինտենսիվություն ։ Եթե տաք թավան մարդու մաշկը սկսում է վնասել 42 °C (107 °F) ում, դա տվյալ պահին, մաշկի տվյալ հատվածի ցավային շեմն է։ Դա ցավային շեմը չէ,(որը հանդիսանում է ներքին/սուբյեկտիվ), իսկ ջերմաստիճանը, որի ժամանակ հատվում է ցավային շեմը, հետևաբար առաջանում է ցավ (համարվում է արտաքին/օբյեկտիվ)։
Կինովար
Հանքավայրեր
Հանքավայրեր հայտնի են Ուկրաինայում, Ղրղզստանում, Ալթայում, Իսպանիայում, Իտալիայում, ԱՄՆ-ում ։
Ցավային շեմ
Ինտենսիվությունը, որի ժամանակ գրգռիչը առաջացնում է ցավ, փոփոխվում է անհատից անհատ, և ժամանակից կախված տարբեր է նաև նույն անհատի համար։
Այրոցի զգացում
Ջերմաստիճանը, որը հետազոտվողի մոտ առաջացնում է ցավ, անվանում են այրոցի զգացման շեմ, տվյալ անհատի համար, ժամանակի տվյալ պահին։ Կա հետազոտություն, որը վկայում է, որ ցերեկային նախատրամադրվածություն ունեցող անձիք ունեն այրոցի զգացողության ավելի բարձ շեմ, քան երեկոյան նախատրամադրվածությամբ անձիք ։
Լսողություն
Ճնշումը, որի ժամանակ ձայնը ունկընդրի մոտ առաջացնում է ցավային զգացողություն, համարվում է ցավային շեմի ճնշում՝ տվյալ անհատի մոտ, տվյալ պահին։ Ձայնի համար շեմային ճնշումը փոփոխվում է հաճախականությունից, և կարող է լինել տարիք կախյալ։ Այն անհատները, որոնք ենթարկվել են աղմուկի/երաժշտության շատ չափաբաժնի, ունեն լսողության առավել բարձր շեմային ճնշում ։ Ցավային շեմի տեղաշարժը ևս կարող է հանգեցնել շեմային ճնշման փոփոխության ։ Ձայնի ցավային զգացողություն հարուցող երկարատև ազդեցությունը կարող է ֆիզիկական վնասներ պատճառել, և պոտենցիալ կարող է հանգեցնել լսողության վատացման։
Ձայնի բարձրության աստիճանը վերաբերում է աղմուկին։ Դա ձայնի ամպլիտուդի կամ ձայնային ճնշման աստիճանի ընդհանուր տերմին է։ Գրականության մեջ հանդիպում են ցավի շեմային մակարդակի տարբեր արժեքներ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ցավ Կատեգորիա:Ցավազգացողություն
Գոգարանց լեռներ
Գոգարանց լեռներ, Աղլախան, Աղլաղան, Գոգարանի լեռնաշղթա, Բազումի լեռնաշղթայի արևմտյան, ամենաբարձր հատվածը։ Երկարությունը 24 կմ է Ուրասարից մինչև Սալուտ լեռնագագաթը, առավելագույն բարձրությունը՝ 2992 մ (Ուրասար), միջին բարձրությունը՝ 2700–2800 մ։ Կազմված է կավճի և էոցենի մերգելային կրաքարերի և հրաբխածին նստվածքների շերտախմբերից։ Լանջերը զառիթափ են (20°–40°)՝ մասնատված էրոզիոն խոր հովիտներով, ծածկված ալպյան մարգագետիններով։ Կազմված է կավճի և էոցենի մերգելային կրաքարերի և հրաբխային նստվածքների շերտախմբերից։ Լանջերը զառիթափ են, մասնատված էրոզիոն խոր հովիտներով, որոնք ծածկված են ալպյան մարգագետիններով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լոռու մարզի լեռնաշղթաներ
Մաչիդ
Մաչիդ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Դիադինի գավառակում ։ Գտնվում էր Առուն գետի վերին հոսանքի աջ ափին, Դիադին քաղաքից 20 կմ հյուսիս։
Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 17 տուն բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Տարածական իզոմերիա
Տարածական իզոմերիա, ստերեոիզոմերիա, միևնույն տեսակի և հաջորդականության քիմիական կապեր պարունակող, միևնույն բաղադրությունը և տարբեր տարածական կառուցվածքն ունեցող մոլեկուլների գոյության երևույթը։
Ստերեոիզոմերները իրենց հերթին կարող են լինել կոնֆիգուրացիոն և կոնֆորմացիոն տիպի։ Կոնֆիգուրացիա տերմինը նշանակում է, որ հայտնի կառուցվածք ունեցող մոլեկուլում գոյություն ունի ատոմների և կապերի որոշակի հաջորդականություն, որը պայմանավորված չէ մոլեկուլի հատվածների պտույտով պարզ C-C կապերի շուրջը։
Կոնֆիգուրացիան տվյալ մոլեկուլում ատոմների որոշակի տարածական դասավորությունն է, օրինակ՝ sp³</tt>-քառանիստ կոնֆիգուրացիա, sp²</tt>-հարթ կոնֆիգուրացիա։
Տարբեր կոնֆիգուրացիա ունեցող իզոմերները կոչվում են կոնֆիգուրացիոն իզոմերներ, օրինակ՝ D- և L- գլիցերինային ալդեհիդները, ցիս- և տրանս-բութենները։
Տարածական իզոմերիայի տարատեսակներ
Տարբերում են՝
և այլ տարածական իզոմերիաներ։
Օպտիկական իզոմերիա
Օպտիկական իզոմերիան (հայելային իզոմերիա, էնանտամերիա) հետևանք է մոլեկուլում քիրալային տարրերի առկայության և արտահայտվում է բևեռացած լույսի հարթությանը տարբեր ուղղություններով պտտելու նյութի ունակությամբ։
Մոլեկուլում մեկ քիրալային տարրի՝ կենտրոնի, առանցքի կամ հարթության առկայության դեպքում մոլեկուլը կարող է գոյություն ունենալ երկու իզոմերների՝ օպտիկական անտիպոդների ձևով, որոնք տարբերվում են իրարից ինչպես ասիմետրիկ մարմինը (օրինակ, աջ կամ ձախ ձեռքը) իր հայելային պատկերից (1–ին և 2–րդ)։ Նրանք օպտիկապես ակտիվ են․
նրանցից մեկը բևեռացած լույսը պտտում է դեպի ձախ (L կամ (—) ձև), մյուսը՝ դեպի աջ (D կամ (+) ձև)։ Քիմիական և ֆիզիկական հատկություններով նման են, բայց կարող են ունենալ կենսաբանական տարբեր ակտիվություն։ Նրանց հավասար քանակների խառնուրդն առաջացնում է օպտիկապես ոչ ակտիվ ռացեմատ։
Մոլեկուլում քիրալային տարրի առկայության դեպքում կարող են առաջանալ 2ո իզոմերներ, որոնցից ոչ բոլորն են օպտիկապես ակտիվ։ Օրինակ․ երկու ասիմետրիկ ատոմ (քիրալային կենտրոն) պարունակող գինեթթուն առաջացնում է չորս իզոմեր, որոնցից երկուսն օպտիկապես ակտիվ չեն (մեզո-ձև)։ Եթե ասիմետրիկ կենտրոններից մեկի կոնֆիգուրացիաներն իզոմերներում համընկնում են, իսկ մյուսինը՝ ոչ, ապա էնանտամերները կոչվում են դիաստերեո-իզոմերներ։ Սրանք տարածական իզոմերներ են, որոնք օպտիկական անտիպոդներ չեն և ունեն տարբեր ֆիզիկական հատկույթյուններ (հալման և եռման ջերմաստիճան, խտություն, լուծելիություն և այլն)։
Երկրաչափական իզոմերներ
Երկրաչափական իզոմերները դիաստերեոմերների մասնավոր դեպքեր են։ Այդպիսի իզոմերիա առաջացնում են կրկնակի կապեր կամ փոքր օղակներ պարունակող մոլեկուլները և պայմանավորված են կրկնակի կապի շուրջ և օղակում ատոմների ազատ պտույտի անհնարինությամբ։ Տեղակալիչները կարող են գտնվել կրկնակի կապի կամ օղակի հարթության միևնույն (ցիս) կամ տարբեր (տրանս) կողմերում։ Օրինակ․ էթեն –1,2 երկկարբոնաթթուն գոյություն ունի ցիս (մալեինաթթու,3–րդ ) և տրանս (ֆումարաթթու, 4–րդ) ձևերով։ Ցիս (5–րդ) և տրանս (6–րդ) իզոմերներ է առաջացնում նաև ցիկլոպրոպան –1,2 երկկարբոնաթթուն։
C=N և N=N կապեր պարունակող մոլեկուլներում ցիս և տրանսի փոխարեն հաճախ օգտագործվում են սին ն անտի (օրինակ՝ սին-բենզալդօքսիմ՝ 7–րդև անտի-բենզալդօքսիմ՝ 8–րդ)։
Երկրաչափական իզոմերները տարբերվում են ֆիզիկական հատկություններով։ Նրանք կարող են մի ձևից մյուսը փոխարկվել լույսի, ջերմության, քիմիական ռեագենտների ազդեցությամբ կամ ինքնաբերաբար։
Կոնֆորմացիոն իզոմերներ
Կոնֆորմացիոն (պտտական) իզոմերներն (կոնֆորմերներ, պտտական իզոմերներ) առաջանում են պարզ կապի շուրջն ատոմների կամ ատոմական խմբերի ազատ պտույտի շնորհիվ (մոլեկուլի կոնֆիգուրացիան, կապերի երկարությունը և արժեքավոր անկյունները չեն փոխվում)։ Նրանց գոյությունը հետևանք է տարածական փոխազդեցությունների և հնարավոր է, եթե մոլեկուլի երկու կամ ավելի վիճակներին համապատասխանում է նվազագույն էներգիա։ Կոնֆորմերները կարող են փոխարկվել իրար (կոնֆորմացիոն անցում)։ Նրանք առավել կայուն են, եթե մեծ է անցման էներգետիկ արգելքը։ էթանի մոլեկուլի կոնֆորմացիաներից կայուն է միայն մեկը, որին նվազագույն էներգիա է համապատասխանում։ Ցիկլոհեքսանի չորս կոնֆորմերներից կայուն են երկուսը, որոնց միջև իրականանում է կոնֆորմացիոն անցում՝ «բազկաթոռ» + «տաշտակ»։ Մոլեկուլի կոնֆորմացիոն վիճակն ազդում է նյութի ֆիզիկական հատկությունների և ռեակցիոնունակության վրա։
Կոնֆորմացիոն իզոմերներ։Բաց շղթայով միացությունների կոնֆորմացիաները
Ինչպես վերը նշեցինք, ատոմների տարբեր տարածական դասավորվածության հետևանքով, որը առաջանում է պարզ կապերի շուրջ  կատարվող պտույտի ժամանակ, առաջանում են կոնֆորմացիոն իզոմերներ (կոնֆորմերներ)։ Կոնֆորմացիոն իզոմերները ընդունված է պատկերել Նյումենի բանաձևերով, որոնց վրա նշվում են տեղակալիչների դիրքերը C-C կապերի շուրջ պտույտ կատարելու դեպքում։ Էթանի օրինակի վրա քննարկենք հնարավոր կոնֆորմերների թիվը, ընդունելով մինիմալ պտույտը հավասար 60°։ Կոնֆորմացիաները, որոնցում տեղակալիչները գտնվում են միմյանց դիմաց (պտտման աստիճանը 0°,կամ 360°),առավել մոտ դիրքում, օժտված են բարձր էներգիայով և կոչվում են «ծածկված»։ Կոնֆորմացիաները, որոնցում տեղակալիչները գտնվում են առավել մեծ հեռավորության վրա (պտտման անկյունը 180°),գտնվում են ցածր էներգետիկ մակարդակի վրա և կոչվում են «արգելակված»։
Ցիկլիկ միացությունների կոնֆորմացիաներ
Ցիկլոալկաններում, տորսիոն և Վան-դեր-Վալսի լարվածությանը գումարվում է Բայերի անկյունային լարվածությունը։ Վերջինս պայմանավորված է ցիկլում վալենտային անկյունների շեղումով՝ նորմալ տետրաէդրի անկյունից։ Օրինակ, առավել պարզ ներկայացուցչի, ցիկլոպրոպանի վալենտային անկյունները կազմում են 60°,որի հետևանքով առաջանում է մեծ լարվածություն։
Ցիկլոպենտանի համար հայտնի է երկու կոնֆորմեր, հարթ ձևի մոտ բացակայում է անկյունային լարվածությունը, քանի որ վալենտային անկյունները հավասար են 108°,որը մոտ է նորմալ արժեքին։ Սակայն հարթ ձևի մոտ ուժեղ է դրսևորվում տորսին լարվածությունը (ծածկման լարվածությունը),որը ծրարի կոնֆորմացիայի դեպքում ավելի ցածր է։
Բացարձակ և հարաբերական կոնֆիգուրացիա
Բոլոր խիրալ կենտրոն ունեցող միացությունները ընդունված է բաժանել երկու ստերեոքիմիական շարքերի՝ D և L։ Օրգանական միացությունների բացարձակ կոնֆիգուրացիան դա տեղակալիչների իրական տարածական դասավորվածությունն է խիրալ կենտրոնի շուրջը, որը որոշվում է ճշգրիտ, մասնավորապես ռենտգենոկառուցվածքային անալիզի եղանակով։ Սակայն, որոշելով մի շարք հանգուցային միացությունների, որոնք հայտնի են այժմ որպես էտանոլային միացությունների, բացարձակ կոնֆիգուրացիաները, ապա համեմատելով անհայտ կոնֆիգուրացիա ունեցող միացության հետ, կարելի է որոշել վերջինիս հարաբերական կոնֆիգուրացիան։ Մինչ ճշգրիտ եղանակների ի հայտ գալը, որպես կոնֆիգուրացիոն էտալոն էին ընդունվել D(+) և L(-)-գլիցերինային ալդեհիդները։D-ստերեոքիմիական շարքին են պատկանում խիրալ կենտրոնի այնպիսի կոնֆիգուրացիա ունեցող միացությունները, որոնցում ֆունկցիոնալ խմբերը (OH,NH2,հալոգենները) Ֆիշերի պրոյեկցիաներում գտնվում են ուղղահայաց գծից աջ, իսկ L-շարքին-ձախ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Իզոմերիա Կատեգորիա:Ստերեոքիմիա
Մոխրոտիկը (մուլտֆիլմ, 1950)
«Մոխրոտիկը» (Cinderella), ամերիկյան լիամետրաժ, երաժշտական, անիմացիոն ֆիլմ, ստեղծված «Ուոլթ Դիսնեյ» ընկերության կողմից, 1950 թվականին՝ Շառլ Պերոյի համանուն հեքիաթի հիման վրա։ Դիսնեյ ստուդիան մուլտֆիլմի վրա ծախսել է 2.5 միլիոն դոլար և 6 տարի ժամանակ (1944-1950 թթ.)։ Ֆիլմի համար գրվել է 6 երգ, որոնք կապված են սյուժեի հետ և ընդգծում են առավել կարևոր տեսարանները։
Սյուժե
Մուլտֆիլմի գլխավոր կերպարը Մոխրոտիկ անունով մի աղջիկ է, որն ապրում է իր իրական հոր, խորթ մոր և երկու խորթ քույրերի հետ։ Հոր մահից հետո խորթ մայրը ցույց է տալիս իր ողջ ատելությունը դեպի Մոխրոտիկը և նրան դարձնում է իրենց տան սպասուհին։ Օր օրի Մոխրոտիկն ավելի էր գեղեցկանում և բացի դրանից նա ուներ չափազանց բարի սիրտ և հոգի։ Նա ուներ շատ ընկերներ, որոնք կենդանիներ էին։ Մի օր թագավորը հրաման է տարածում, որ թագավորության բոլոր երիտասարդ աղջիկները պետք է գան պալատ, որպեսզի արքայազնը ընտրի իր ապագա կնոջը։ Մոխրոտիկը ևս ստանում է հրավեր, բայց խորթ մայրն ասում է, որ նա կարող է մասնակցել պարահանդեսին միայն այն ժամանակ, երբ կմաքրի ամբողջ տունը և կգտնի իր համար համապատասխան զգեստ։ Զգեստի հարցը լուծում են մկնիկները՝ կարելով նրա համար գեղեցիկ զգեստ։ Բայց քույրերը տեսնելով այդ գեղեցիկ զգեստը պատռում են այն և գնում պարահանդեսի իրենց մոր հետ։ Այդ ժամանակ հայտնվում է փերին և տալիս է մոխրոտիկին այն ամենը, ինչ որ պետք է պարահանդեսի համար։ Վերջացնելուց հետո Փերին զգուշացնում է, որ կեսգիշերից հետո կախարդանքը կանհետանա։ Պարահանդեսի ժամանակ, երբ արքայազնը տեսնում է Մոխրոտիկին, անմիջապես բռնում է նրա ձեռքը և այլևս բաց չի թողնում։ Բայց շուտով մթնում է և դառնում կեսգիշեր։ Մոխրոտիկը զարկերը լսելով փախչում է աստիճանների վրա թողնելով իր կոշիկը։ Արքան հրամայում է ամբողջ թագավորությունով փնտրել անհայտ գեղեցկուհուն կոշիկի միջոցով։ Հաջորդ առավոտյան թագավորությունում լուր է տարածվում, թե ում ոտքին եղավ կոշիկը նա էլ կդառնա արքայազնի հարսնացուն։ Խորթ մայրը հասկանում է, որ այդ գեղեցկուհին Մոխրոտիկն է եղել և փակում է նրան սենյակում։ Մինչ երկու աղջիկները փորձում էին իրենց մեծ ոտքերին հարմարեցնել փոքրիկ կոշիկը, մկնիկները խորթ մոր գրպանից հանում են սենյակի բանալին և ազատում Մոխրոտիկին։ Մոխրոտիկը մտնում է հյուրասենյակ, որպեսզի փորձի կոշիկը, բայց խորթ մայրը կոտրում է այն։ Բայց պարզվում է, որ մյուս ոտքի կոշիկը դեռ Մոխրոտիկի մոտ էր։ Մուլտֆիլմը ավարտվում է հարսանիքի տեսարանով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1950 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Walt Disney Pictures ֆիլմեր Կատեգորիա:Շառլ Պերոյի ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ֆիլմերի ազգային գրանցամատյանի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Ֆրանսիայում
Թբիլիսիի բարբառ
Թբիլիսիի բարբառ, ըստ Հրաչյա Աճառյանի դասակարգման՝ հայերենի ում ճյուղի, իսկ Արարատ Ղարիբյանի՝ ում և կը ճյուղերի միջճյուղային բարբառ։
Ներկան կազմվում է ու և կը մասնիկներով (ասում իմ, կօսիմ)։ Բաղաձայնական համակարգը՝ անտեղաշարժ։ Բնորոշ է ֆ հնչյունի բացակայությունը։ Վրացերենից փոխ առնված բառերում պահպանվում է կոկորդային պայթական ղ հնչյունը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ում ճյուղի բարբառներ Կատեգորիա:Հայերենի միջճյուղային բարբառներ
Հիշողության լապտերներ (Ժնև)
«Հիշողության լապտերներ» (Les réverbères de la mémoire), հայոց ցեղասպանության զոհերին նվիրված հուշարձան Շվեյցարիայի Ժնև քաղաքում։ Տեղակայված է Ազգերի պալատից (ՄԱԿ-ի կենտրոնակայանը Ժնևում) ոչ հեռու՝ Թրամբլեյ զբոսայգում։
Պատմություն
2004 թվականին շվեյցարահայ համայնքը դիմել է Ժնևի քաղաքային խորհրդին՝ Հայոց ցեղասպանության իննսունամյա տարելիցի կապակցությամբ Ժնևում հուշակոթող տեղադրելու խնդրանքով։ Քաղաքային խորհուրդը 2008 թվականին միաձայն որոշում է կայացրել հուշակոթողը կառուցելու մասին։ Հայտարարված մրցույթի արդյունքում ութ հոգուց բաղկացած ժյուրին միաձայն մրցույթի հաղթող է ճանաչել ֆրանսահայ արվեստագետ Մելիք Օհանյանի ներկայացրած նախագիծը։
Հուշարձանը նվիրված է Հայոց Ցեղասպանության զոհերի հիշատակին։ Բացվել է 2018 թվականի ապրիլի 13-ին։ Բրոնզաձույլ հուշարձանը բաղկացած է 10 մետր բարձրությամբ արցունքի տեսք ունեցող 9 լապտերներից ։
Շվեյցարիայի Ազգային խորհուրդը և Ժնև քաղաքն առանձին բանաձևով ճանաչել են Հայոց ցեղասպանությունը։ Նմանատիպ հուշարձան կառուցելու ծրագրերը նախատեսված են եղել վաղուց, սակայն բազմիցս հանդիպել են թուրքական հակազդեցությանն ու հետաձգվել են ։ 2008 թվականին Ժնևը քվեարկել է Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձան կառուցելու համար։ Շվեյցարիայի Ազգային խորհուրդը` պառլամենտի ստորին պալատը, 2003 թվականի դեկտեմբերի 16-ին ընդունել է մի բանաձև, որով ճանաչել է Հայոց ցեղասպանությունը։ Շվեյցարիայում գործում է նաև Հայոց ցեղասպանության ժխտումը քրեականացնող օրենք` հակառակ ծայրահեղ աջակողմյանների ներկայացուցիչներից մեկի կողմից օրենքը մեղմացնելու (ցեղասպանության սահմանումը փոխելու) խորհրդարանին ուղղված հայցի  ։
Բացման արարողությանը ներկա են գտնվել Շվեյցարիայում ՀՀ դեսպան Շառլ Ազնավուրը, Ժնևի քաղաքապետ Ռեմի Պագանին, Ժնևի 2014-2015 թվականներին քաղաքապետ, մշակութային հարցերով փոխքաղաքապետ Սամի Կանաանը, Ժնևի Հանրապետության և կանտրոնի պետական խորհրդի անդամ Անտոնիո Օջերսը, ՄԱԿ-ի Ժնևյան գրասենյակի գլխավոր տնօրենի տեղակալը, Ժնևում հավատարմագրված դեսպաններ, Շվեյցարիայի դաշնային խորհրդարանի պատգամավորներ, Ժնևի Հանրապետության օրենսդիր մեծ պալատի անդամներ, Ժնևի քաղաքային խորհրդի անդամներ, լրագրողներ, հայ համայնքի ներկայացուցիչներ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի հուշարձաններ Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության հուշարձաններ
Զագաի
Զագաի (Загаї), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Գորոխովի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Զագաի գյուղում բնակվում էր 126 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 6,57 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 19,18 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Գորոխովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Համլետ
Ողբերգական պատմություն Համլետի՝ դանիական արքայազնի մասին (The Tragicall Historie of Hamlet, Prince of Denmarke), աշխարհահռչակ անգլիացի գրող Ուիլյամ Շեքսպիրի պիեսը։ Համարվում է նրա ամենահաջող ու նշանավոր ստեղծագործությունը։ «Համլետ»-ը գրվել է 1600-1602 թվականներին։ Առաջին անգամ հրատարակվել է 1603 թվականին։
Սա Շեքսպիրի ամենաերկար պիեսն է. պարունակում է 4 042 տող և 29 551 բառ։ Այս պիեսի հիման վրա նկարահանվել են բազմաթիվ կինոնկարներ և բեմադրվել բազում ներկայացումներ։ Համլետի դերով հանդես են եկել հայտնի դերասաններ, նաև դերասանուհիներ, իսկ Համլետի դերը համարվում է ամենացանկալի ու բարդ դերերից մեկը։ Հայկական թատրոնում Համլետի առաջին դերակատարը եղել է մեծանուն հայ դերասան՝ Պետրոս Ադամյանը ։
Գործողության վայր
Գործողությունները ծավալվում են Հելսինգյոր քաղաքում, որը գտնվում է Դանիային և Սկանդինավյան թերակղզուն բաժանող ափին։
Սյուժե
Ողբերգության գլխավոր հերոսը վերջերս մահացած թագավորի՝ Կլավդիոսի և նրա կնոջ՝ Գերտրուդի որդին է՝ Համլետ արքայազնը։
Դրանից հետո Համլետը ընկալում է ողջ ճշմարտությունը և նրա գերագույն նպատակն է դառնում վրեժխնդիր լինել հոր համար։ Նա մոռանում է բոլոր որոշումները, սկսում իրեն այլակերպորեն պահել և մտածում է՝ ինչպես վարվել արքա հորեղբոր հետ։ Կոմս Պոլոնիուսը, որը նույնպես պալատում էր ապրում, հետևում է արքայազնին և նկատում նրա տարօրինակ պահվածքը։ Դրա մասին տեղեկանում են նաև թագավորն ու թագուհին։ Նրանք մտածում են, թե ինչպես բուժել արքայազնին, բայց չեն հասկանում, թե բանն իրականում ինչն է։ Պալատ են հաճախում Համլետի ծանոթներ Ռոզենկրանցը և Գիլդենշտերնը, որոնք փորձում են աշխուժացնել արքայազնին, սակայն՝ ապարդյուն։ Պոլոնիուսի դուստր Օֆելյան, որին ժամանակին սիրահարված էր Համլետը, նույնպես սկսում է անհանգստանալ արքայազնի առողջության համար։
Սակայն Համլետը դեռ տարակուսանքի մեջ է և համոզված չի, որ ուրվականը իսկապես իր հոր ոգին է եղել։ Նա համոզվելու հնարավորություն է գտնում, երբ պալատ է ժամանում մի թատերախումբ, որի անդամներից ոմանք լավ ճանաչում էին երիտասարդ արքայազնին։ Համլետը որոշում է նրանց միջոցով ակնարկ հասցնել թագավորին և ստուգել վերջինիս անմեղությունը։ Նա դերասանների համար մի ներկայացում է կազմակերպում, որի սցենարը նման է իր հոր սպանությանը. եթե ուրվականի ասածը ճիշտ դուրս գար, ապա թագավորը կմատներ իրեն դիմախաղի արձագանքով։ Սցենարում ուրվականը պատմում է նաև, որ երբ նա քնած էր պարտեզում, իր եղբայրը մոտեցավ և իր ականջը թույն թափեց։ Ներկայացման մեջ այդ տեսարանը հաջողությամբ խաղարկվում է, և թագավորը, գլխի ընկնելով, որ մատնվել է, վեր է կենում և հանկարծակիորեն լքում բեմախաղը։ Դա Համլետի համար դառնում է ուրվականի ասածներին ապացույց։
Ներկայացումից հետո Գերտրուդը կանչում է Համլետին՝ իր առանձնատանը բացատրություններ պահանջելու։ Ծագած բանավեճի ընթացքում ստացվում է այնպես, որ Համլետը դանակահարում է գոբելենի ետևը թաքնված Պոլոնիուսին։ Սպանությունից հետո Համլետը թաքցնում է սպանվածի դիակը։ Պոլոնիուսի դուստր Օֆելյան, հետագայում իմանալով հոր սպանության մասին, դա շատ ծանր է տանում, խելագարվում է և արդյունքում դժբախտաբար մահանում։ Նրա եղբայր Լաերտը որոշում է վրեժխնդիր լինել հոր ու քրոջ համար և արքայազնին մենամարտի է հրավիրում։ Թագավորը տեսնում է, որ իսկ պահն է, որպեսզի ոչնչացնի Համլետին և պայման է կապում Լաերտի հետ։ Լաերտի սուրը պետք է թունավորված լինի, իսկ եթե դա անհաջող անցնի, ապա Համլետին կթունավորեն թունավորված գինով։
Մենամարտը սկսվում է։ Երբ թագավորը նկատում է, որ Համլետը հաղթանակելու է, նա իրեն թունավորված գինի է առաջարկում, սակայն արդյունքում գավաթները խառնվում են և թունավորված գավաթից խմում է թագուհին։ Մեկ րոպեից նա ընկնում է և վախճանվում։ Իսկ Լաերտը, արքայազնին սրով թունավորելով, վերջինից նույնպես հարված է ստանում և վայր ընկնելով խոստովանում ամեն ինչ։ Նա նաև հասցնում է ասել, որ սուրը թունավորված է և արքայազնին մոտ կես ժամվա կյանք է մնացել։ Ինքն էլ, ծանր վիրավորված լինելով, վախճանվում է այդ խոսքերից հետո։ Այս ամենին թագավորի մասնակցության մասին տեղեկացվելով՝ Համլետը դանակահարում է նրան Լաերտի սրով և նրա մահվան մեջ համոզված լինելու համար ստիպում է նրան ըմպել թունավորված գավաթից։ Մինչ սեփական վախճանը Համլետը հասցնում է շարադրել Հորացիոյին ողջ պատմությունը և հրամայում թագադրել Ֆարտենբրասին։
Համլետի էկրանավորումներ
Համլետը բազմիցս էկրանավորվել է (մոտ 20 անգամ) տարբեր երկրների կինեմատոգրաֆիստների կողմից։
Դրանցից առավել հայտնիներն են.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շեքսպիրի ողբերգություններ Կատեգորիա:Ուրվականներն արվեստում Կատեգորիա:Ինքնասպանությունը հորինվածքներում
Աշխարհի տիրակալը (վեպ, Ժյուլ Վեռն)
«Աշխարհի տիրակալը» (Maître du monde), Ժյուլ Վեռնի գիտա-ֆանտաստիկ վեպը, որը գրվել է 1904 թվականին։ Առաջին անգամ վեպը հրատարակվել է Էտցելի «Magasin d'Éducation et de Récréation» ամսագրում՝ 1904 թվականի հուլիսի 1-ից մինչև դեկտեմբերի 15-ը։ Առանձին գրքով այն հրատարակվել է 1904 թվականի նոյեմբերի 10-ին՝ Լեոն Բենետտի նկարազարդումներով։ Վեպը մտնում է «Անսովոր ճանապարհորդություններ» շարքի մեջ։ Վեպը հանդիսանում է Ժյուլ Վեռնի վերջին ստեղծագործություններից մեկը և «Ռոբուր նվաճողը» վեպի շարունակությունն է։ Վեպի գրման ժամանակ հեղինակի առողջությունը վատթարանում է։
Սյուժե
Մի շարք տարօրինակ և անբացատրելի դեպքեր են տեղի ունենում ԱՄՆ-ի արևելյան մասում՝ Քարքարոտ լեռների Արծվի Բույն լեռան վրա։ Գյուղերից մեկի բնակիչները գիշերները այնտեղ կրակ են տեսնում, իսկ, երբեմն, երկրակեղևը սկսում է տատանվել՝ ինչպես երկրաշարժի ժամանակ։ Մի անգամ գիշերը բնակիչները երկնքում լսեցին թևերի թափահարումի ձայն և դրանից հետո ամեն ինչ հանդարտվեց։ Տեսուչ Ստրոկին ուղարկում են այնտեղ՝ պարզելու այդ ամենը։
Տեսուչը գերի է ընկնում սարքի տիրոջը, որը պարզվում է, Ռոբուր Նվաճողն է։ Նա հենց նոր վերջացրել է իր վերջին հայտնագործության կատարելագործումը։ Ռոբուրը տանում է նրան իր սարքով։ Ռոբուրի մոտ սկսում են նկատվել հոգեկան անհավասարակշռության նշաններ։ Վերջ ի վերջո սարքը զոհ է գնում կայծակին և ընկնում է Մեքսիկական ծոցը։ Ստրոկը փրկվում է, իսկ Ռոբուրի մարմինը այդպես էլ չեն կարողանում գտնել։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսերեն վեպեր Կատեգորիա:1904 վեպեր
ԲՑԺ պատվաստանյութ
Կալմետ-Գերինի բացիլ (ԲՑԺ) պատվաստանյութ Bacillus Calmette–Guérin (BCG)՝ պատվաստանյութ է, որը օգտագործվում է տուբերկուլոզի դեմ ։ Այն երկրներում, որտեղ տուբերկուլոզը հաճախ է հանդիպում՝ խորհուրդ է տրվում օգտագործել 1 չափաբաժին՝ առողջ նորածիններին։ Պատվաստումը ցանկալի է անել ծնվելուց հետո, հնարավորինս շուտ ։ Այն երկրներում, որտեղ ռիսկը ցածր է՝ իմունիզացիա չի կատարվում, իսկ առանձին դեպքերը հայտնաբերվում են և բուժվում ։ Այն մեծահասակները, որոնք չեն հիվանդացել և չեն պատվաստվել, բայց հաճախակի կոնտակտի մեջ են եղել հարուցչի հետ՝ նույնպես լինում են իմունիզացված ։ ԲՑԺ-ն նաև արդյունավետ է Բուրուլիի խոցերի և այլ ոչ տուբերկուլոզային միկոբակտերիաներով հարուցված ինֆեկցիաների դեմ ։ Այն նաև օգտագործվում է, որպես միզապարկի քաղցկեղի բուժման մի մաս ։
Տուբերկուլոզից պաշտպանության աստիճանը տարբեր է լինում և պաշտպանությունը տևում է մինչև 20 տարի ։ Կանխարգելում է երեխաների 20%-ի ինֆեկցումը, իսկ ինֆեկցվածների կեսի մոտ կանխարգելում է հիվանդության առաջացումը ։ Պատվաստումը կատարվում է ներմաշկային ներարկումով ։ Հավելյալ դոզաների արդյունավետության ապացույցներ չկան ։
Լուրջ կողմնակի ազդեցությունները հազվադեպ են։ Հաճախ լինում է կարմրություն, ուռածություն ներարկման տեղում ։ Կարող է առաջանալ նաև փոքր խոց, որը առողջանալուց հետո թողնում է փոքր սպի ։ Կողմնակի ազդեցությունները հաճախ են լինում թույլ իմունիտետով մարդկանց մոտ ։ Հղիության ժամանակ օգտագործումը վտանգավոր է ։ Պատվաստանյութը ստանում են Mycobacterium Bovis-ից, որը հաճախ է հայտնաբերվում կովերի մոտ ։ Այն թուլացած է, բայց կենդանի է։ ԲՑԺ պատվաստանյութը համարվում է կենդանի պատվաստանյութ ։
ԲՑԺ պատվաստանյութը առաջին անգամ բժշկական նպատակներով օգտագործվել է 1921 թվականին ։ Այն ԱՀԿ-ի հիմնական դեղերի ցուցակի մեջ է, որպես առողջապահության համակարգի ամենաարդյունավետ և պահանջված դեղամիջոցներից մեկը ։ 2011 և 2014 թվականների միջև գինը $0.16-ից մինչև $1.11-է եղել զարգացող երկրներում ։ ԱՄՆ-ում արժեքը $100-ից մինչև $200 է ։ 2004 թվականի դրությամբ պատվաստանյութը տարեկան տրվում է 100 միլիոն երեխաների ամբողջ աշխարհում ։
Տուբերկուլոզ
ԲՑԺ-ի ամենահակասական կողմը դա իր արդյունավետության տարբերությունն է՝ կախված այն աշխարհամասից, որտեղ կատարվում է հետազոտությունը։ Մեծ Բրիտանիայում կատարված հետազոտությունները ցույց են տվել 60%-80% արդյունավետություն, բայց շատ տեղերում ԲՑԺ-ն պաշտպանիչ հատկությունը չի դրսևորվել։ Արդյունավետությունը ընկնում է տարածաշրջանի՝ հասարակածին մոտենալու հետ մեկտեղ ։
1994 թվականին կատարված հետազոտությունը պարզեց, որ ԲՑԺ-ն իջեցնում է տուբերկուլյոզով հիվանդանալու ռիսկը 50%-ով ։ Կան արդյունավետության տարբերություններ՝ կախված տարածաշրջանից, ժառանգական տարբերություններից, միջավայրի փոփոխություններից, այլ բակտերիալ ինֆեկցիաների հետ կոնտակտից, լաբորատորիայի նորմերից, որտեղ արտադրվում է պատվաստանյութը ։
2014 թվականին կատարված հետազոտությունը ցույց տվեց, որ ԲՑԺ պատվաստանյութը իջեցրել է ինֆեկցիաները 19-27%-ով և ակտիվ տուբերկուլոզի առաջնթացը 71%-ով ։ Այս հետազոտության մեթոդները սահմանափակվել են ինտերֆերոն գամմայի անջատման փորձով։
ԲՑԺ-ի պաշտպանության տևողությունը հստակ հայտնի չէ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Քաղցկեղի դեմ պատվաստանյութեր
Գևորգ Քոքչյան
Գևորգ Մկրտչի Քոքչյան, հայ մանկավարժ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Խորհրդա-գերմանական ճակատի («Հայրենական մեծ պատերազմ», 1941-1945) մասնակից, ԽՄԿԿ անդամ։
Կենսագրություն
Գևորգ Քոքչյանը ծնվել է 1915 թվականին, Վրացական ԽՍՀ Ախալցխայի շրջանի Սուֆլիս գյուղում։ 1934 թվականին ավարտել է Ախալցխայի մանկավարժական ուսումնարանը և աշխատանքի անցել ծննդավայրում։ Եղել է դպրոցի տնօրեն։ 1939 թվականին զորակոչվել է կարմիր բանակ։ Մասնակցել է սպիտակ ֆինների դեմ մղված կռիվներին։ 1940 թվականի փետրվարի 27-ին վիրավորվել է, ապաքինվելուց հետո շարունակել է զինվորական ծառայությունը։ 1940 թվականի դեկտեմբերին վերադարձել է և նշանակվել Ախալցխայի շրջժողկրթբաժնի տեսուչ ։
Պատերազմից հետո Քոքչյանն աշխատել է որպես ուսուցիչ, գյուղխորհրդի գործկոմի նախագահ, դպրոցի տնօրեն։ 1968 թվականին Քոքչյանը տեղափոխվել է Երևան, աշխատել ուսուցիչ և արհեստանոցի վարիչ մայրաքաղաքի հենաշարժողական խախտում ունեցող երեխաների գիշերօթիկ դպրոցում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա: «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալով պարգևատրվածներ Կատեգորիա:Կարմիր աստղի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:«Խիզախության համար» մեդալով պարգևատրվածներ (ԽՍՀՄ)
Գրիգորիս Մակոս
Գրիգորիս Մակոս (Γρηγόρης Μάκος, ), հույն ֆուտբոլիստ, «Տրիկալա» ակումբի կիսապաշտպան։ Հանդես է եկել Հունաստանի հավաքականում, 2012 թվականի Եվրոպայի առաջնության մասնակից է։
Ակումբային
Մակոսն «Իլիուպոլի» երիտասարդական թիմի սան է։ 2003 թվականին դարձել է «Պանիոնիոս» ակումբի խաղացող։ Առաջին թիմում իր նորամուտը կատարել է 2004 թվականի մայիսի 23-ի «Պրոոդեֆտիկի» ակումբի դեմ խաղում ։ Իր առաջին գոլը «Պանիոնիոսում» խփել է 2005 թվականի հոկտեմբերի 1-ին՝ գրավելով «Լևադիակոս» ակումբի դարպասը ։ Մակոսն արագ դարձել է «Պանիոնիոսի» կարևոր խաղացողներից մեկը, իսկ արդեն 2006 թվականին 19 տարեկան հասակում ընտրվել է թիմի ավագ։ Մակոսի վստահ խաղի շնորհիվ նրանով հետաքրքրվել են Հունաստանի առաջատար ակումբները, ինչպես նաև արտասահմանյան թիմեր, ինչպիսիք են գերմանիական «Մյունխեն-1860» ակումբը ։ Արդյունքում «Պանիոնիոսը» համաձայնել է վաճառել Մակոսին Աթենքի ԱԵԿ ակումբին.
2009 թվականի հունիսի 24-ին Մակոսը հնգամյա պայմանագիր է կնքել ԱԵԿ-ի հետ ։ Գրիգորիսը նշել է, որ ԱԵԿ տեղափոխվելու պատճառներից մեկը եղել է թիմի գլխավոր մարզիչ Դուշան Բաևիչը ։ Նոր թիմում Մակոսը շարունակել է հանդես գալ 14 համարով, որով նա խաղում էր երիտասարդ տարիներից սկսած.
Օգոստոսի 20-ին Գրիգորիս Մակոսը կատարել է իր նորամուտը ԱԵԿ-ի կազմում Եվրոպայի լիգայի՝ ռումինիական «Վասլույ» ակումբի դեմ խաղում ։ Հունաստանի առաջնությունում իր առաջին խաղը անցկացրել է օգոստոսի 30-ին ընդդեմ «Ատրոմիտոս» ակումբի և օգնել է իր թիմին հաղթել 1:0 հաշվով ։ Ընդհանուր առմամբ Մակոսն առաջին մրցաշրջանում ԱԵԿ-ի կազմում անցկացրել է 28 խաղ, որոնցից 21-ը՝ առաջնությունում, 1-ը՝ Հունաստանի գավաթի խաղարկությունում, 6-ը՝ Եվրոպայի լիգայում։ Հաջորդ մրցաշրջանը Մակոսն անցկացրել է բարձր մակարդակում և եղել է ակումբի այն քիչ ֆուտբոլիստներից մեկը, որոնք չեն ենթարկվել քննադատության երկրպագուների կողմից։ Տարվա վերջին նվաճել է առաջին տիտղոսը ԱԵԿ ակումբում՝ հաղթելով Հունաստանի գավաթի խաղարկությունում ։
Հավաքականում
«Պանիոնիոս» ակումբի հիմնական ֆուտբոլիստներից մեկը դառնալուց հետո Մակոսն սկսել է հրավիրվել Հունաստանի երիտասարդական հավաքական։ Երիտասարդական հավաքականում անցկացրել է 17 խաղ։ 2008 թվականի փետրվարի 5-ին կայացած Չեխիայի հավաքականի դեմ խաղում կատարել է իր նորամուտը Հունաստանի ազգային հավաքականում ։ Մակոսն ընդգրկվել է հավաքականի հայտացուցակում 2010 թվականի աշխարհի առաջնությունից առաջ, բայց վերջնական հայտացուցակում չի ընդգրկվել ։
Մակոսը ընդգրկվել է Հունաստանի հավաքականի հայտացուցակում՝ մասնակցելու 2012 թվականին Եվրոպայի առաջնությանը ։ Մրցաշարում անցկացրել է երկու խաղ և թիմի հետ միասին հասել մինչև քառորդ եզրափակիչ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հույն ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Հունաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Մյունխեն 1860-ի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2012-ի ֆուտբոլիստներ
Չիկլանա դե լա Ֆրոնտերա
Քաղաքի հովանավորներ են համարվում Սուրբ Անտոնիոն և Սուրբ կույս դե լոս Ռեմեդիոսը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Կադիս պրովինցիայի բնակավայրեր
Էթնոս
Ծագումնաբանություն
Հայերենում ազգ բառը փոխառություն է պահլավերեն «azg» ճյուղ բառից, որը ծագում է հնդեվրոպական նախալեզվի azgho «ճյուղ» ձևից ։ Հայերենում ազգային պատկանելությունը նշող բառերը կոչվում են ազգական անուններ կամ ազգականական բառեր (հունարեն՝ ἐυνιχόν ὄνομα) :
Պատմական ձևեր
Էթնոսի պատմական ձևերից է ազգը, որը ձևավորվում և վերարտադրվում է տարածքի ընդհանրության, տնտեսական կապերի, լեզվի, մշակույթի, հոգեկերտվածքի հիմքի վրա(որոշ դեպքերում ազգը դիտվում է որպես մարդկանց համախմբություն հանդիսացող յուրահատուկ քաղաքական ուժ, որը միավորվում է հայրենիքի և նրա շահերի պաշտպանությամ ընդհանուր հիմքի վրա)։
Տերմինաբանություն
Էթնոսը պատմականորեն ձևավորված բավական կայուն մարդկանց հանրույթ է, որոնք ունեն ընդհանուր պատմական տարածք, ընդհանուր նախնու մասին պատկերացում, ընդհանուր լեզու, մշակույթ, պատմական ընդհանուր ճակատագիր, ընդհանուր էթնիկ «ինքնագիտակցություն», պատմական հիշողություն։ Էթնիկ հանրույթներն իրապես գոյություն ունեցող խմբեր են, որոնք ծագում, գործառնում և փոխազդում են միմյանց հետ և վերջապես մեռնում։ Նման հայեցակարգի համաձայն՝ առաջին էթնոսները համարվում են մարդկության սկզբնական բնութագիրը և ծագել են մարդու ժամանակակից տեսակի երևան գալու հետ նախնադարյան հասարակարգի ժամանակաշրջանում։
Ընդունված է էթնոսները բաժանել երեք տեսակներ։ Ամենավաղ տեսակին վերաբերում են տոհմը և ցեղը՝ բնորոշ նախնադարյան հասարակարգին։ Էթնոսի երկրորդ տեսակը ժողովուրդն է, որը սովորաբար կապվում է ստրկատիրական և ֆեոդալական հասարակարգերի հետ։ Էթնոսի երրորդ տեսակը ազգն է, ծագում է կապիտալիստական հարաբերությունների և տնտեսական կապերի համաշխարհային ինտենսիվացման հետ ։
Հնարավոր է ազգագրական խմբի ստորաբաժանում ավելի փոքր խմբերի։ Կարող են ազգագրական խմբերի վերածվել տվյալ ազգի հետ ձուլված, բայց իրենց էթնիկական որոշ գծերը պահպանած ցեղեր կամ այլազգի բնակչության առանձին խմբեր, ինչպես նաև պատմական հանգամանքների բերումով մայր ժողովրդից մեկուսացած որոշ հատվածներ։ Վերջիններս ձեռք են բերում լեզվական, սովորութային, կրոնական կամ զբաղմունքային նոր երանգներ ու առանձնահատկություններ։ Այդպիսի ուրույն ազգագրական խմբեր են, օրինակ, տարբեր վայրերում հաստատված հայկական ֆռանգները, զոկերը, ռուսական կազակները, մալականները և այլն։ Սակայն, ազգագրական խումբը էթնիկական կայուն ամբողջություն չէ։
Իհարկե, էթնոսների նման բաժանումը չի արտացոլում Երկրի վրա գոյություն ունեցող էթնիկ հանրույթների ողջ բազմազանությունը, և չի նշանակում, որ նրանց ձևավորման գործընթացը պարտադիր հասնում է վերջնական փուլին։
Լև Գումիլյովն էթնոսը դիտարկում է որպես աշխարհագրական, բնական, բայց ոչ սոցիալական երևույթ։ Այս հետազոտողի համար էթնոսը մարդկանց այս կամ յան կոլեկտիվն է (դինամիկ համակարգ), որը հակադրում է իրեն բոլոր համանման կոլեկտիվներին («մենք» «ոչ մենք»), որն ունի իր առանձնահատուկ ներքին կառուցվածքը և վարքի յուրօրինակ կարծրատիպը։ Այս կերպ, էթնոսի հատկանիշները նա համարում է հոգեբանական բնութագրեր՝ ինքնագիտակցություն կամ նույնականություն և վարքի ստերոտիպ՝ որպես անհատների միջև հարաբերությունների կարգավորման նորմ։ Վարքի ստերեոտիպերը ձևավորվում են երեխայի մոտ կյանքի առաջին տարիներին, այսինքն՝ էթնոսին պատկանելիությունը բնածին չէ, այլ ձեռք է բերվում սոցիալականացման ընթացքում ։
Ըստ Գումիլյովի՝ էթնոսի գոյության մասին վկայող ոչ պարտադիր հատկանիշներ են՝ սոցիալական, հասարակական, տնտեսական, գաղափարախոսական, մշակութային և լեզվական կատեգորիաները։ Էթնոսները կարող են ձևավորվել տարբեր միջոցներով՝ կրոնի ազդեցության արդյունքում, տարածական ձուլման հետևանքով։ Էթնոսը որպես համակարգ կարող է կարող է վերլուծվել ընտանիքի՝ որպես համակարգի միջոցով, որումմ իրապես գոյություն ունեցող և գործող գործոններ են ոչ թե առարկաները, այլ առանձին մարդկանց միջև կապերը։ Համակարգում կապերը կարող են լինել և՛ դրական, և՛ բացասական։
Գումիլյովն առանձնացնում է էթնոսի՝ որպես համակարգի, հետևյալ բնութագրերը.
Այս առանձնահատկությունների շնորհիվ էթնոսը դառնում է առավել առաձգական, այսինքն՝ ընդունակ մեղմացնելու կամ երբեմն վերականգնելու արտաքին ազդեցությունները։
Ֆրեդրիկ Բարտն էթնոսը դիտարկել է որպես սոցիալական կազմակերպության հատուկ ձև, որի կառուցվածքը ստեղծվում է մարդու կողմից՝ սոցիալական կատեգորիզացիայի գործընթացում՝ ինքն իրեն և ուրիշներին որոշակի կատեգորիաների վերագրում։ Էթնիկ կատեգորիաները հանրույթի էությունն են, որոնք փոխվում են պատմական, տնտեսական, քաղաքական հանգամանքների և իրավիճակային ազդեցությունների արդյունքում, իսկ նրանց միջև սահմանները կրում են «համաձայնեցման» բնույթ ։
Էթնիկ հանրույթի վերլուծության գործիքային մոտեցումն այն սահմանում է որպես սոցիալական կառուցվածք, որը ծագում է և գոյություն ւոնի մարդկանց կողմից նպատակաուղղված ջանքերի արդյունքում և նրանց կողմից ստեղծված ինստիտուտներով՝ հատկապես պետությամբ ։
Էթնոհոգեբանական մոտեցմամբ՝ էթնոսը մարդկանց խումբ է, հոգեբանական հանրույթ, որոնք իրենց գիտակցում են որպես անդամներ ցանկացած հատկանիշի հիման վրա, որոնք ընկալվում են որպես բնական և կայուն էթնոտարբերակիչ բնութագրեր։ Էթնոսն ունակ է իրականացնելու յուրաքանչյուր մարդու համար կարևոր գործառույթներ.
Էթնոսը ժամանակի մեջ կայուն միջսերնդային խումբ է, որին բնորոշ է կայունությունը, իսկ յուրաքանչյուր մարդ օժտված է հաստատուն էթնիկական կարգավիճակով, նրան հնարավոր չէ «հանել» նրա էթոսից։ Այս որակների շնորհիվ էթնոսը համարվում է հուսալի աջակից խումբ ։
Սահմանումներ և հայեցակարգի պատմություն
Ազգերի համախմբման պրոցեսի խորացման հետ ազգագրական խմբերը, աստիճանաբար կորցնելով իրենց առանձնահատկությունները, ձուլվում են մայր ժողովրդին։ Կյանքի առանձնահատուկ պայմաններում հայ ժողովրդի կազմում հարատևել են բազմազան ազգագրական խմբեր։ Միաժամանակ արտաքին գործոնների ազդեցությամբ դրանք հաճախ տեղաշարժվել, միախառնվել ու ենթարկվել են զանազան ազդեցությունների։
Հայաստանում
Այդ երևույթը հստակորեն արտահայտվել է 19-րդ դարում (արևմտահայերի և պարսկահայերի ներգաղթը Արևելյան Հայաստան), մանավանդ Մեծ Եղեռնից հետո, երբ Արևմտյան Հայաստանից ամբողջությամբ տարագրվեց հայ բնակչությունը, և նրա վերապրող ազգագրական խմբերը, ցրվելով աշխարհով մեկ, նոր միջավայրում աստիճանաբար կորցրին իրենց նախկին տեղային առանձնահատկությունները՝ պահպանելով, սակայն, հայ ժողովրդի գլխավոր էթնիկական գծերը։
Զգալիորեն փոխվել է ազգագրական խմբերի կազմն Արևելյան Հայաստանում։ Ներգաղթերի ու բռնի տեղաշարժերի հետևանքով այստեղ բնակություն են հաստատել վանեցի, սասունցի, մշեցի, բայագետցի և այլ հայեր, ովքեր, խառնվելով տեղական հայերին, ստացել են էթնիկական նոր որակ։ Համեմատաբար «անաղարտ» են մնացել Սյունիքն ու Արցախը։
Յուրօրինակ ազգագրական խմբեր են Սև ծովի Կովկասյան ափերին բնակվող համշենցիները և Հյուսիսային Կովկասի հայերը, ինչպես նաև հայերին ձուլված հայ բոշաները։
Միջէթնիկ հարաբերություններ
Միջէթնիկ հարաբերություններն առաջին հերթին էթնոսների հաղորդակցական եղանակներն են, որոնք ուղեկցվում են յուրաքանչյուր էթնիկական խմբի և նրա առանձին ներկայացուցիչների անհատական և սոցիալական հատկանիշների փոփոխությամբ։
Ընդհանրապես միջէթնիկ հարաբերությունների ուսումնասիրությունը էթնոսոցիոլոգիայի առանցքային ոլորտներից է, գիտաճյուղի ձևավորման հենց առաջին օրից։ Հենց սոցիոլոգիական ուսումնասիրության զարգացմանը զուգընթաց, հետազոտողները էթնիկական հանրույթների ուսումնասիրությունը կատարեցին մի քանի մակարդակներում՝ ինստիտիուցիոնալ, միջխմբային և միջանձնային։ Իստիտուցիոնալ մակարդակի հարաբերությունները արտահայտում են ժողովուրդների փոխհարաբերությունները, որոնք դիտարկվում են մակրոսոցիոլոգիական մակարդակում և որոնք ազդում են միջանձնային և միջխմբային հարաբերությունների վրա։ Ինստիտուցիոնալ մակարդակի հարաբերությունները ներառում են պետական-կրթական ոլորտները, պետական ինստիտուտները, միջպետական փոխհարաբերությունները։ Նման փոխհարաբերությունները հաճախ անվանում են նաև միջազգային հարաբերություններ։
Էթնիկական խումբը, ժողովուրդը, էթնոսը մեծ և բարդ խմբեր են և ակնհայտ է, որ ամբողջ խումբը անմիջականորեն չի կարող մասնակցել հաղորդակցությանը։ Փոխհարաբերությունների հաջորդ մակարդակը միջանձնային հարաբերություններն են, երբ տարբեր ազգությունների ներկայացուցիչների փոխազդեցությունը կատարվում են տարբեր ոլորտներում։ Միջխմբային հարաբերությունների ազդեցությունը միջանձնային հարաբերությունների վրա կախված է նրանից, թե ինչպես են այդ խմբերում ներառված մարդիկ ընկալում իրենց և ուրիշներին, որպես ինչ-որ խմբի ներկայացուցիչ։ Հատկապես այդ հարաբերությունները վառ արտահայտություն են ստանում հատկապես այն դեպքում, երբ ստեղծվում են կոնֆլիկտային իրավիճակներ