cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Տրդատ ճարտարապետ
Տրդատի ճարտարապետական գործունեությունը Հայոց թագավորությունում
Տրդատն առաջին շենքը կառուցել է Արգինայում։ Այդ վայրը 965 թվականին դարձել էր Հայոց եկեղեցու կաթողիկոսանիստը, երբ Անանիա Ա Մոկացի կաթողիկոսը, թողնելով Վանա լճի Աղթամար կղզին, բնակություն էր հաստատել այդտեղ՝ քաղաքամայր Անիի մոտ։ Դրանից շատ կարճ ժամանակ անց, Հայոց նորընտիր կաթողիկոս Խաչիկ Ա Արշարունին որոշում է նոր աթոռանիստի համար այդ վայրում հիմնել մեծ եկեղեցի, որի կառուցումն էլ հանձնարարում է Տրդատ Ճարտարապետին։ Այդ եկեղեցուց այսօր, ցավոք, պահպանվել են հյուսիսային պատը և արևմտյանից մեկ հատվածը, իսկ մնացածն ամբողջությամբ ցիր ու ցան են եղած շրջակայքում։ Այս պատճառով այսօր հնարավոր չէ հստակ նկարագրել այդ եկեղեցու արտաքին տեսքը, սակայն տեղեկություններ է հաղորդում պարսիկ պատմիչ Մովլանա Իդրիսը, ով Շահ-Իսմայիլի զորքերի հետ հասել էր այստեղ, և իր մատյանում անչափ հիացմունքով է խոսում շինության մասին։ Դրանից հետո Տրդատ ճարտարապետը նոր հանձնարարություն է ստանում արքա Սմբատ Բ Տիեզերակալից (977-989 թթ.): Անիում պետք է կառուցվեր մեծ չափերով մի եկեղեցի, որը նվիրվելու էր Քրիստոսի ծննդյան 1000-ամյակին։ Դա Անիի հռչակավոր Մայր Տաճարն էր, որ հետագայում հայտնի է դառնում իր հոյակերտ ճարտարապետությամբ։ Սակայն Սմբատ արքան տեսնում է միայն Տրդատի գցած հիմքը։ Արքայի մահվան պատճառով տաճարի կառուցման աշխատանքները մեկառժամանակ դադարեցվում են։
Կոստանդնուպոլսի Սուրբ Սոֆիա տաճարի գմբեթի վերակառուցումը
Մայր տաճարի կառուցման ժամանակավոր դադարը Տրդատն օգտագործում է Բյուզանդիայի մայրաքաղաք Կոստանդնուպոլիս մեկնելու համար, որտեղ նրան հրավիրել էին վերականգնելու կայսրության գլխավոր եկեղեցու՝ հայտնի Սուրբ Սոֆիայի տաճարի գմբեթը։ Այն Բյուզանդական կայսրության ճարտարապետության ծաղկման ժամանակաշրջանի երևելի հուշարձան է, որը 532-537 թվականներին վերակառուցել են նշանավոր ճարտարապետներ տրալեսցի Անթիմոսը և միլեթցի Իսիդորը՝ Հուստինիանոս Ա կայսեր օրոք և նրա գործուն մասնակցությամբ։ 558 թվականի մայիսի 1-ին տեղի է ունենում ուժեղ երկրաշարժ, որից փլուզվում է տաճարի մոտ 31.5 մետր տրամագծով գմբեթը։ Հուստինիանոսը կարգադրում է նոր գմբեթ կառուցել, և քանի որ արդեն մահացած էին Անթիմոսն ու Իսիդորը, գործը հանձն է առնում վերջինիս եղբայրը՝ Իսիդոր Կրտսերը։ Նրա կառուցած գմբեթը կանգուն մնաց բավականին երկար ժամանակ, անգամ դիմացավ 869 թվականի երկրաշարժին, բայց փլուզվեց 986 թվականի երկրաշարժին։ Ահա, դրանից հետո էր, որ մեր նշանավոր ճարտարապետը հրավիրվեց Կոստանդնուպոլիս՝ դարձյալ վերակառուցելու համար Սուրբ Սոֆիայի գմբեթը։ Այս մասին տեղեկություններ է հաղորդում Ստեփանոս Ասողիկ Տարոնեցի պատմիչը։ Հայտնի է, որ կառուցման աշխատանքները կարգավորելու համար Տրդատը նախապես պատրաստում է եկեղեցու մոդելը, որի վրա նախ նա լուծում է ճարտարապետական խնդիրները։ Այնուհետև Տրդատը բարձր փայտամածներ է կանգնեցրել մինչև գմբեթը՝ այդ լուծումներն արդեն տաճարի վրա կիրառելու համար։ Տեղեկություններ են պահպանվել, որ այդ փայտամածների համար արքունի գանձարանը ծախսել է 1000 ոսկի լիվեր։ Հնարավոր է, որ գմբեթից բացի Տրդատը վերականգնման այլ աշխատանքներ էլ է կատարել, քանի որ, ինչպես հայտնի է, կառույցը վերից վար ճաք էր տվել։ Տրդատը գերազանցապես կատարեց տրված հանձնարարությունը՝ ցուցադրելով իր փայլուն վարպետությունը, որի մասին վկայում են հուշարձանի ոչ միայն ներկա վիճակը, այլև Ասողիկի վկայությունն այն մասին, որ տաճարը վերականգնումից հետո ավելի վայելչագեղ տեսք ստացավ, քան առաջ էր։ Կառուցումից ի վեր իր բազմաթիվ փլուզումներից հետո Տրդատ ճարտարապետի վերակառուցածն այդպես էլ ամուր պահպանվեց մինչև մեր օրերը՝ ավելի քան 1000 տարի։ Սուրբ Սոֆիայի տաճարում Տրդատի կատարած վերականգնումը լիովին արտացոլում է 10-11-րդ դարերի հայոց շինարարական մշակույթի զարգացման աստիճանը։ Թեև հայտնի է, որ այդ ժամանակներում Հայաստանում այդպիսի մեծ գմբեթներ չէին կառուցում, սակայն սա ցույց է տալիս, որ դրանց կառուցման եղանակներն ու ճարտարապետական լուծումները խորթ չէին հայ ճարտարապետներին։ Իսկ որպեսզի Բյուզանդական կայսրության մայրաքաղաքում այդպիսի պատասխանատու պատվեր ստանար, պարզ է, որ Տրդատը պետք է առաջնակարգ ճարտարապետի մեծ համբավ ունենար։ Ստեփանոս Ասողիկը հայտնում է, որ մինչև Տրդատին հրավիրելը, հմուտ հույն ճարտարապետները շատ էին հոգում վերականգնման համար, բայց այդպես էլ հստակ լուծումներ չէին կարողանում առաջարկել։
Անիի Մայր տաճարի կառուցման ավարտը
Այս աշխատանքն ավարտելուց հետո Տրդատը վերադառնում է Անի, որտեղ նոր արքա Գագիկ Ա-ի կինը՝ թագուհի Կատրանիդեն, որ Սյունյաց Վասակ իշխանի դուստրն էր, նրան հանձնարարում է դարձյալ ձեռնարկել Մայր տաճարի կառուցումը։ Տաճարի կառուցումն ավարտվում է 1001 թվականին և նվիրվում Քրիստոսի ծննդյան 1000-ամյակին։ Այն դառնում է Անիի աշխարհիկ ու հոգևոր բնույթի հոյակերտ շինությունների պսակը և մեծ համբավ բերում իր ճարտարապետին։ Քաղաքի հարավարևելյան մասում կառուցված շենքը վեր է բարձրանում Ախուրյան գետի կամրջի դիմաց, միջնաբերդից հյուսիս-արևելք, գետի խոր և գեղատեսիլ կիրճի վրա։ 19-20-րդ դարերում, երբ Անին աղմկալի, մեծ քաղաքից վաղուց արդեն վերածվել էր մեռյալ ավերակների, Մայր տաճարն իր վրա է գրավում հետազոտողների և ճանապարհորդների ուշադրությունը՝ դառնալով ուսումնասիրության ու բազմաթիվ նկարագրությունների առարկա։ Նրանք բոլորը հիացմունքով են խոսում ճարտարապետական այդ գլուխգործոցի մասին։
Փաթի Փեյջ
1947 թվականին Փաթիին պայմանագիր է կնքել Mercury Records ձայնագրման ստուդիայի հետ և դարձել այդ ստուդիայի առաջատար երգչուհին։ Հիթ-շքերթներում նա իր վերելքը սկսել է «Confess» (1948) երգով։ Նրա առաջին մեծ հաջողությունը գրանցվեց 1950 թվականին՝ «With My Eyes Wide Open, I’m Dreaming» բեսթսելլեր երգով։
1950-1965 թվականներին Փեյջը թողարկել է 14 հիթ, որոնցից ամենահայտնին «Tennessee Waltz» երգն է եղել (1950)։ Երգը 13 շաբաթ Billboard- ի լավագույն վաճառքի ցուցակի առաջին հորիզոնականում զբաղեցրել է 13 շաբաթ, ինչպես նաև այն դարձել XX դարի լավագույն վաճառող երգերից մեկը և Թենեսի նահանգի երկու պաշտոնական օրհներգերից մեկը ։ Ամերիկյան հիթ-շքերթի բարձր հորիզոնականներն են զբաղեցրել 1950-ականների սկզբի նրա երեք երգերը՝ «All My Love» (Bolero), «I Went to Your Wedding» ևDoggie in the Window» ։
Հարստացնելով իր ոճը քանթրի երաժշտության ժանրում, նա շարունակում էր թողարկել հիթեր նաև 1960-ականներին՝ «Old Cape Cod», «Allegheny Moon», «A Poor Man's Roses (Or a Rich Man's Gold)», «Hush, Hush, Sweet Charlotte»։
1997 թվականին Փաթի Փեյջի անունն ընդգրկվել է Օկլահոմա նահանգի Երաժշտական Փառքի սրահում։
Կենսագրություն
18 տարեկանում Ֆաուլերը դարձել է Թալսա քաղաքի KTUL ռադիոկայանի  ռադիոհաղորդավար, որտեղ նա եթերում ներկայացել է Փաթի Փեյջ կեղծանվամբ ։ 1946 թվականին  սաքսոֆոնահար և նվագախմբի մենեջեր Ջեկ Ռաելը, որը  համերգով եկել էր Թալսա, ռադիոյով լսել է Փեյջին և անմիջապես հրավիրել  նրան միանալ իր Jimmy Joy Band նվագախմբին։ Ավելի ուշ, Ջեկ Ռաելը հեռացել է նվագախմբից և  դարձել երգչի անձնական մենեջերը ։
Երաժշտական կարիերա
1940-ականների կեսերին Փեյջը հյուրախաղերով հանդես է եկել Jimmy Joy Band-ի կազմում։ Խումբը 1947 թվականին վերջնականապես հաստատվել է Չիկագո քաղաքում, որտեղ Փեյջը կանոնավոր կերպով երգում էր փոքր նվագախմբում, որն այդ օրերին ղեկավարում էր Բենի Գուդմանը, որն էլ օգնել է Փեյջին պայմանագիր կնքել Mercury Records ստուդիայի հետ ։ Նրա առաջին ձայնագրած երգը եղել է «Confess»-ը՝ 1947 թվականին։ 1948 թվականին «Confess» երգը Billboard- ի ամենավաճառվածների ցուցակում զբաղեցրել է12-րդ հորիզոնականը ։
Առաջին հաջողություններ
1950 թվականին Փեյջը թողարկել է իր առաջին բեսթսելլերը՝ «With My Eyes Wide Open, I'm Dreaming»-ը, ավելի քան մեկ միլիոն օրինակով։ Դրան հաջորդել է «All My Love (Bolero)» հիթը, որը եղել է Billboard-ում տեղ զբաղեցրած իր առաջին հիթը․ երգը 5 շաբաթ գլխավորել է ցուցակը։  Նույն թվականին հիթ են դարձել «I Don’t care if the Sun Don’t Shine» և «Back in Your Own Backyard» երգերը։ 1950 թվականի վերջին թողարկվել  է երգչուհու  «Tennessee Waltz» երգը,  որը զբաղեցրել է 1-ին հորզոնականը և դարձել նրա կարիերայի ամենամեծ կոմերցիոն և ստեղծագործական նվաճումը՝ մնալով հիթ-շքերթի գագաթին 13 շաբաթ ։ 1950-ական թվականների վերջին երգը վաճառվել էր ավելի քան 7 միլիոն օրինակ՝ դառնալով բոլոր ժամանակների ամերիկյան մեծագույն բեսթսելլերներից մեկը։ Ներկայումս երգի ընդհանուր շրջանառությունը կազմում է շուրջ 15 միլիոն։ 1983 թվականին երգը հնչել է ««The Right Stuff» ֆիլմում ։
1951 թվականին հաջորդել է հիթերի շարք. ««Would I Love You (Love You, Love You)», «Mockin' Bird Hill», «Mister and Mississippi», «And So to Sleep Again», «Detour»), որին հաջորդել է «Folk Song Favorites» առաջին ստուդիական ալբոմը։ 1952 թվականին Փեյջը երրորդ անգամ է զբաղեցրել ԱՄՆ-ի հիթ-շքերթների առաջին հորիզոնականը՝ «I Went to Your Wedding» երգով, որն առաջին հորիզանականում մնացել է երկու ամիս։
1953 թվականին Փեթի Փեյջը մանկական երգերի ալբոմի համար ձայնագրել է Բոբ Մերիլի  «Doggie in the Window» հումորային երգը և չորրորդ անգամ տեղ զբաղեցրել աղյուսակի առաջին հորիզոնականում ։
1950-ականների վերջ
Փեյջի երգերի նկատմամբ հետաքրքրության անկման առաջին նշաններն ի հայտ եկան 1955 թվականին, երբ նրա սինգլներից միայն մեկը՝ «Croce di Oro» երգը հայտնվեց չարթում։ Մեկ տարի անց Փեյջը թողարկել է երեք հիթ։ 1957 թվականին նրան հաջողություն է բերել «A Poor Man’s Roses» երգը։
Այդ ամբողջ ընթացքում Փեթի Փեյջը պարբերաբար հայտնվում էր հեռուստատեսային ծրագրերում։ Նա նաև ուներ ինքնատիպ հեռուստատեսային ծրագրեր։ 1960 թվականին Փեյջը իր առաջին դեբյուտը կատարեց «Elmer Gantry» ֆիլմում, այնուհետև նկարահանվեց «Boys Night Out» ֆիլմում՝ ձայնագրելով մեկ երգ սաունդթրեքի համար ։
Կարիերայի ավարտ
Փեթի Փեյջի երաժշտական կարիերայում տեղի է ունեցել հինգ տարվա դադար։ Ակտիվ երաժշտական գործունեությանը նա վերադարձել է միայն 1980 թվականին, երբ սկսեց ձայնագրվել «Plantation Records» ստուդիայի համար և հիմնականում սկսեց ելույթ ունենալ սիմֆոնիկ մեծ նվագախմբերում ։
1988 թվականին Փեյջը համերգ է տվել Նյու Յորքում, որտեղ արդեն քսան տարի չէր եղել։ Քննադատները ջերմորեն են ընդունել նրա ելույթը։ 1990-ականներին նա հիմնադրել է իր սեփական C.A.F. Records ձայնագրությունը։ Նույն ժամանակաընթացքում նա տեղափոխվել է Սան Դիեգո, Կալիֆոռնիա։ 1998 թվականին թողարկվել է նրա առաջին՝ «Live at Carnegie Hall: The 50th Anniversary Concert», կենդանի ալբոմը, որը ստացել է  Գրեմմի երաժշտական մրցանակ։ Այն եղել է առաջինն իր կյանքում։
Անձնական կյանք և մահ
Փեթի Փեյջը մահացել 2013 թվականի հունվարի 1-ին, Կալիֆոռնիայի Էնկինիտաս քաղաքում, 85 տարեկան հասակու։ Փեյջը տառապում էր սրտի և թոքերի հիվանդություններով։ Նրան հուղարկավորեցին Սան Դիեգոյի Էլ Կամինո հուշահամալիրում  ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փոփ երգչուհիներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երգչուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգչուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ
Պիրոգովո (գյուղ, Ալնաշսկի շրջան)
Պիրոգովո (Пирогово), գյուղ Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Ալնաշսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2008 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 81 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Ալնաշսկի շրջանի բնակավայրեր
Վերսալյան էքսպրոմտ
Գործող դեմքեր
Այս կատակերգությունում Մոլիերի թատերախմբային դերասանները խաղում են ինքն իրենցով։
Սյուժե
Մոլիերի թատերախումբը թագավորական ներկայացման համար փորձում է նոր կատակերգություն բեմադրել։ Դերասանները չեն հասցնում սովորել և պատրաստել դերերը, նրանց ներկայացման փորձերը անընդհատ ընդհատվում է պարապ մնացած հետաքրքրաշարժ մարկիզների պատճառով։ Թագավորի ծառաները շտապեցնում են Մոլիերին, ասելով, որ թագավորը արդեն սրահում է և սպասում է ներկայացմանը, բայց Մոլիերը անընդհատ հետաձգում է թատրոնի սկիզբը։ Վերջ ի վերջո, բարեհոգի թագավորը թույլատրում է նրանց խաղալ ցանկացած ուրիշ պիես, իսկ նորը թողնել մեկ այլ անգամվան։
Բուրգունդյան հյուրանոցի թատրոնի քննադատությունները
«Վերսելյան էքսպրոմտ»–ում Մոլիերը Բուրգուդյան հյուրանոցի թատրոնի կողմից ենթարկվում է դաժան և հիմնականում ոչ կոռեկտ քննադատությունների, խաղալու ոճը, դերասանները (մասնավորապես Մոնֆլյորին, Բոշատոն, Վիլլեն, Օտրոշան և պարոն Բոշատոն), ռեպերտուարը։
«Վերսելյան էքսպրոմտ»–ին ի պատասխան Բուրգունդյան հյուրանոցը այդ նույն տարում ներկայացրել է «Կոնդե հյուրանի էքսպրոմտ» պիեսը, որը գրել է Մոնֆլյորին։ Այնտեղի բացման ժամանակ ծաղրանքի է ենթարկվում Մոլիերը, նրա նախասիրությունները ֆարսի հանդեպ (թատրոնի «ցածր» ժանր, որի տեղը թատրոնի բեմը չէ, այլ Պոն Նյոֆը տոնավաճառների բեմում ) և չէին կարողանում խաղալ ողբերգություններ (Մոլիերը եղել է անհատական խաղի կողմնակից, երբ որ Բուրգունդյան հյուրանոցի դերասանները խաղում էին պաֆոսնո ողբերգությունը); նաև ծաղրանքի առարկա է դառնում նրա անձնական կյանքը, մասնավորապես, պիեսում բացահայտորեն ծաղրում են նրա անհաջող ամուսնությունը և կնոջ (Արմանդի Բեժար) հանդեպ ունեցած անվստահությունը։
Իրականում, Մոլիերի թատերախմբի և Բուրգունդյան հյուրանոցի միջև մրցանկցությունը սկսվել է դեռևս 1658 թվականին, երբ որ Մոլիերը Լյուդովիկ XIV–ի կողմից ստացել էր Պտի–Բուրբոն սցենարը և Մեսյեի պաշտպանողությունը, Ֆիլիպ I-ի եղբայրը, և շարունակվեց մինչև 1680 թվականը, երբ հենց նույն Լյուդովիկ XIV–ի հրամանով թատերախմբերը միացվել են մեկ ընդհանուր թատրոնում խաղալու համար, ստանալով Ֆրանսեզ կատակերգություն անվանումը։ Փարիզյան հասարակությունը ուշադիր հետևում էր «դուել»–ի գործունեությանը և անհամբերությամբ սպասում էր ամեն մի նոր թատրոնային ներկայացմանը։
Մոլիերի և Բուրգունդյան հյուրանոցի առավել սուր մրցակցային պահերը
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մոլիերի ստեղծագործությունները‎
Ղարաջալի
Ղարաջալի, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Ջանիկի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Արշակ Մուրադյան
Կրթություն
1976 թվականին ավարտելով Բեյրութի ամերիկյան համալսարանը, ստացել է մանրէաբանություն և քիմիա մասնագիտության բակալավրի աստիճան, իսկ 1980 թվականին՝ մագիստրոսի։ Ուսումնառության տարիներին ընտրվել է Ալֆա Օմեգա Ալֆա բժշկական միության պատվավոր անդամ, հետագայում ավագ բժշկական դպրոցում դարձել այդ միության տեղային մասնաճյուղի նախագահը։ Ավարտելով Բեյրութի ամերիկյան համալսարանի օրդինատուրան՝ երեք տարի աշխատել է Մինեսոթի համալսարանի էնդոկրինոլոգիայի բաժանմունքում, որտեղ էլ ընտրվել է Ֆի Կապպա Ֆի միության անդամ։ Արշակ Մուրադյանն ամերիկյան վիրաբույժների, էնդոկրինոլոգների, շաքարախտի և մետաբոլիզմի խորհրդի կողմից ատեստավորված վիրաբույժ է։ 1985 թվականին Մուրադյանը Լոս Անջելեսի Կալիֆոռնիական համալսարանում զբաղեցրել է բժշկության պրոֆեսորի ասիստենտի պաշտոնը։ 1988 թվականին տեղափոխվել է Արիզոնայի համալսարան՝ որպես բժշկության պրոֆեսոր, հետագայում նշանակվել ծերացման խնդրի հետազոտությունների բաժանմունքի տնօրեն։ Այնուհետև Մուրադյանը տեղափոխվել է Սենթ Լուիսի համալսարան՝ որպես բժշկության պրոֆեսոր և էնդոկրինոլոգիայի, շաքարախտի և մետաբոլիզմի բաժանմունքի տնօրեն։ Նա շուրջ 15 տարի եղել է էնդոկրինոլոգիայի բնագավառում կրթաթոշակների ծրագրի տնօրեն։ Նրա հմուտ և եռանդուն աշխատանքի շնորհիվ բաժանմունքը որակապես աճել է և 1999 թվականին US News-ի և World Report-ի կողմից ճանաչվել ԱՄՆ-ի 14-րդ լավագույն բաժանմունքը։ Արշակ Տրդատի Մուրադյանը 2002 թվականի դեկտեմբերին ընտրվել է ներքին օրգանների բժշկության Սենթ Լուիսի միության նախագահը։ Նա Սենտ Լուիսի համալսարանում անդամակցել է մի քանի հիմնական կոմիտեների, ինչպիսիք են՝ համալսարանի բժշկական խմբի ղեկավարող մարմինը (2000-2002 թվականներին նա ղեկավարել է այդ կոմիտեն), համալսարանի բժշկական խմբի կառավարչությունը և կլինիկական գործերի կոմիտեի վստահված անձանց կառավարչությունը։ 2006 թվականի մայիսից Մուրադյանը Ֆլորիդայի համալսարանի բժշկության ամբիոնի վարիչն էր և միաժամանակ UF & Shands հիվանդանոցում ղեկավարել է բժշկական ծառայությունները։
Ուսումնասիրությունները
Արշակ Մուրադյանի հետազոտական հետաքրքրությունները հիմնականում կենտրոնացված են շաքարախտի և լիպիդ հիվանդությունների ոլորտին, մասնավորապես A-I ապոլիպոպրոտեինի դրսևորմանը։ Նա էնդոկրինոլոգիայի միության և շաքարախտի ամերիկյան ասոցիացիայի անդամ է և որպես սննդի և մետաբոլիզմի խորհրդի ղեկավար, նաև մեծահասակների շաքարախտի փորձագետների խմբի ղեկավարը։ Նա եղել է Կլինե- ֆելտերի սինդրոմի ամերիկյան ընկերության գիտական ղեկավարող խմբի անդամ, իսկ ներկայումս Therapeutics, Drugs, Drugs and Aging and Academic Internal Medicine ամերիկյան ամսագրի խմբագրական կոլեգիայի անդամ է, նաև խորհրդատու է մի շարք միջազգային դեղագործական ընկերությունների։ Արշակ Տրդատի Մուրադյանը բազմաթիվ մենագրությունների և ավելի քան 400 հրապարակումների հեղինակ է, դասախոսություններ է կարդացել հարյուրավոր քաղաքներում՝ ամբողջ երկրագնդով մեկ։ Նա հրավիրված պրոֆեսոր է եղել մի շարք հաստատություններում և երկու տարի դասախոսել է Սուն Յաթ Սեն համալսարանում (Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն)։ Գոհ իր նախկին ձեռքբերումներից՝ Արշակ Տրդատի Մուրադյանը և նրա ընտանիքը շատ բարձր գնահատեցին և հպարտ են, որ 2008 թվականին Մուրադյանն ընտրվեց ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամ։ Ամենօրյա պարտականություններից և գիտական հետազոտություններից ազատ ժամանակը Արշակ Մուրադյանը սիրում է անցկացնել իր ընտանիքի հետ՝ Ջեկսոնվիլի իրենց առանձնատանը։ Նա ունի երեք զավակ։ 24-ամյա ավագ որդին տաղանդավոր կլառնետիստ է և Սենթ Լուիսում ուսանում է քիմիա։ 20-ամյա դուստրը՝ Արիանան, այս տարի ավարտում է Բոստոնի համալսարանը, իսկ ամենափոքրը՝ 15-ամյա Դիանան, սովորում է դպրոցում և նվագում դաշնամուր։ Երաժշտությունը միշտ շատ կարևոր է եղել այս ընտանիքում։ Արշակի մայրն առաջնակարգ դաշնակահարուհի էր, իսկ քույրը, որ հայտնի նյարդաբան է, միաժամանակ նաև մենակատար-դաշնակահարուհի է։ Ինքը՝ Մուրադյանը, կիթառ է նվագում։ Արշակ Մուրադյանը շատ է սիրում ճանապարհորդել, պատմական հուշարձանների ուսումնասիրությունը նրա կարևոր նախասիրություններից է։
Մուրադյանն այսօր
Այսօր պրոֆեսոր Արշակ Մուրադյանը Ֆլորիդայի համալսարանի բժշկագիտության ֆակուլտետի դեկանն է ու նաև Միացյալ Նահանգների Սննդամթերքի և նյութափոխանակման խորհրդի նախագահը, բազմաթիվ ասոցիացիաների և ընկերությունների անդամ։ ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամ Արշակ Մուրադյանն 2003 թվականից համագործակցում է ՀՀ ԳԱԱ մոլեկուլային կենսաբանության ինստիտուտի մակրոմոլեկուլային համալիրների լաբորատորիայի հետ։ Այդ համատեղ հետազոտություններն ուղղված են եղել շաքարախտի ժամանակ ուղեղ-արյունային պատնեշի ամբողջականության փոփոխության ուսումնասիրությանը։ Ահա այդ համագործակցությունից մի օրինակ է հիշում Արշակ Մուրադյանը։ «2003 թվականի նոյեմբերին այդ լաբորատորիայի աշխատակից Մերի Հովսեփյանը ԳԱՏԱՀ-ի տրամադրած դրամաշնորհի ֆինանսական միջոցների հաշվին հնարավորություն ստացավ երեք ամսով այցելելու Սենթ Լուիսի համալսարան (Միսսուրի, ԱՄՆ) և աշխատել իմ լաբորատորիայում։ Այդ ընթացքում Հայաստանից բերված շաքարախտով հիվանդների արյան նմուշներում որոշվեցին նեյրոններին յուրահատուկ էնոլազայի և S100 սպիտակուցի մակարդակները՝ որպես ուղեղ-արյունային պատնեշի ամբողջականության խախտման ցուցանիշներ։ Մեր հետազոտությունները ցույց տվեցին, որ շաքարախտի զարգացման ուշ փուլերում հիվանդների ուղեղ-արյունային պատնեշի թափանցելիությունը փոխվում է դրանից բխող բոլոր հետևանքներով։ Այդ համագործակցության արդյունքներն արտացոլվեցին երկու համատեղ աշխատանքներում, որոնք լույս տեսան հեղինակավոր միջազգային ամսագրերում (Diabetes and Neuroscience letters)»։ Մեզ մնում է ցանկանալ, որ նման համագործակցությունն արտասահմանի և հայրենիքի հայ գիտնականների միջև ավելի սերտանա՝ հօգուտ հայրենական գիտության զարգացման ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ ակադեմիկոսներ Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամներ Կատեգորիա:Բեյրութի ամերիկյան համալսարանի շրջանավարտներ
Մալա Ավտո
Մալա Ավտո, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խուլփի գավառակում։
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում էր շերամապահությամբ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Եղբայրարյուն
Եղբայրարյուն, աղբերաց արյուն, ճրագախոտազգիների ընտանիքի բազմամյա, մակաբույծ խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 3-4, Հայաստանում՝ 3 տեսակ՝ եղբայրարյուն կարմիր (D. coccinea), եղբայրարյուն ելենայի (D. helenae), եղբայրարյուն տուրնֆորի (D. tournefortii)։ Հանդիպում է Արագածոտնի, Կոտայքի, Տավուշի, Գեղարքունիքի և այլ մարզերում։ Աճում է խոտածածկ և քարքարոտ լանջերին, մարգագետիններում, անտառեզրերին։ Ցողունը խողովակաձև է, թավոտ, կարմիր։ Տերևներ չունի։ Ծաղիկը թավշանման է, խոշոր, մեկական, վառ կարմիր կամ նարնջագույն։ Ծաղկում է մայիս-հունիսին։ Պտուղը երկփեղկ տուփիկ է։ Դեղաբույս է. պարունակում է ալկալոիդներ, կարմիր գունակ։ Աստղածաղկազգիների ընտանիքի բույսերի (երիցուկ, տարկավան և այլն) մակաբույծ է։
Տեսակներ
Հայտնի է 3-4, Հայաստանում՝ 3 տեսակ։
Հետաքրքիր հոդված, որտեղ նկարագրված է Տուրնըֆորի դիֆելիպեան՝ http://vahemart.livejournal.com/271162.html
Օստանկինո
Օստանիկո, 18-րդ դարի վերջի ճարտարապետական–գեղարվեստական անսամբլ (նախկինում՝ Շերեմետև կոմսերի մերձմոսկովյան դաստակերտը, 19-րդ դարի վերջից Մոսկվայի տարածքում էր, 1918 թվականից՝ ճորտերի ստեղծագործության Օստանկինոի պալատթանգարան)։ Օստանկինոի գլխավոր ճարտարապետը անսամբլը մեկ առանցքով տեղադրված, միմյանց կից, սվաղված ճակատներով փայտե կառույցների համալիրն է (1791-1798, ճարտարապետներ Ֆ․ Կամպորեզի, Պ․ Ի․ Արգունով և ուրիշներ, ուշ կլասիցիզմ), որի կենտրոնը պալատ–թատրոնն էր՝ ոչ բարձր սրահ Օստանկինո Պալատական համալիրի կենտրոնական հատվածը (1791-1798, ճարտարապետներ՝ Ֆ․ Կամպորեզի, Պ․ Ի․ Արգունով և ուրիշներ) անցումներով կապված «Եգիպտական» և «Իտալական» տաղավարներին։ Ներսում ոսկեզօծ փորագրազարդեր էին, բյուրեղապակե ջահեր, գեղանկարչության, փորագրությունների, քանդակների, կահույքի և այլ հավաքածուներ։ Մասամբ պահպանվել էր բնապատկերային պարտեզը (այժմ՝ Մոսկվայի Ֆ․ Է․ Զերժինսկու անվ․ կուլտուրայի և հանգստի զբոսայգի, 1793-1795, ճարտարապետներ Ա․ Ֆ․ Միրոնով և Պ․ Ի․ Արգունով)։ Անսամբլի կազմում էր Երրորդության եկեղեցին (1678-1692, վարպետ Պ․ Պոտեիփն)՝ պսևդոռուսական զանգաշտարակով (1877-1878, ճարտարապետներ Ն․ Վ․ Սուլտանով)։
Կատեգորիա:Ճարտարապետական անսամբլներ
Սողոմոն Ա Գառնեցի
Սողոմոն Ա Գառնեցի (ծ. թ. անհայտ, գ. Գառնի, Այրարատ նահանգի Մազազ գավառ– 792 թ.), Ամենայն հայոց կաթողիկոս 791 թվականից առ 792 թվական։ Կաթողիկոսական գահին Սողոմոն Ա Գառնեցուն նախորդել է Հովաբ Ա Դվնեցին, հաջորդել՝ Գևորգ Ա Բյուրականցին։ Ուսանել է Գեղարքունիքի Մաքենյաց, ապա՝ Ջավախքի Զրեսկ վանքում, Մաքենոցաց վանքում և դաստիարակվել Մեծ Սողոմոնի մոտ՝ հմտանալով իմաստասիրության և սաղմոսերգության մեջ։ Ընտրվել է Զրեսկի միաբանության առաջնորդ։ Աղվանից կաթողիկոս Միքայելի (707–744) հրավերով գլխավորել Բերդ վանքի եկեղեցական ժողովը (740)։ Կաթողիկոս է ընտրվել զառամյալ հասակում։ Վախճանվել է իր գահակալության տարին չբոլորած՝ 792 թվականին և թաղվեց կաթողիկոսների դամբարանում։ Սողոմոն Ա Գառնեցու գործունեության մասին որևէ տեղեկություն չի պահպանվել։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսներ
(4643) Սիսներոս
(4643) Սիսներոս (Cisneros), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1990 թվականի օգոստոսի 23-ին Հենրի Հոլտի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,363846 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8946 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8331 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1327,48 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,271191 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 1,78° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1990 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Հենրի Հոլտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Վարձու բանակներ
Վարձու բանակներ, կազմվել են պրոֆեսիոնալ զինվորներից (վարձկաններից), որոնց վարձել են պետություններ, քաղաքներ, առանձին ֆեոդալներ։
Վարձու բանակներ (ջոկատներ) գոյություն են ունեցել Հին Եգիպտոսում, Պարսկաստանում, Կարթագենում, Հին Հռոմում և այլուր։ Ֆեոդալիզմի ժամանակաշրջանում ֆեոդալները (XI դարից) օգտվել են վարձկան ջոկատների ծառայությունից։ XIV դարի սկզբից, Արևմտյան Եվրոպայում կենտրոնացված պետությունների կազմավորմամբ, թագավորներն, իրենց իշխանությունն ամրապնդելու նպատակով, ստեղծել են սեփական զորք վարձկան զինվորներից, այդ բանակը դուրս է մղել ֆեոդ. աշխարհազորը։ XVI դարից, ֆեոդ, բացարձակ միապետական պետությունների ձևավորմամբ, Արևմտյան Եվրոպայի երկրներում (Իսպանիա, Նիդերլանդներ, Ֆրանսիա, Պրուսիա) պատերազմի ժամանակվա համար ստեղծված վարձու բանակների փոխարեն սկսել են ստեղծել մշտական վարձու բանակներ, որոնցում (հատկապես՝ Ֆրանսիայում և Պրուսիայում) ծառայել են շատ օտարերկրացիներ։ Ծովային խոշոր պետությունները՝ Իսպանիան, Անգլիան, Նիդերլանդները, XVI— XVII դարերում ունեին մշտական վարձկան ռազմածովային նավատորմ։ XVII—XVIII դարերում սկսել են ստեղծել մշտական ազգային վարձու բանակներ։ ժամանակակից պայմաններում ազգային զինված ուժերի համալրումը մի շարք կապիտալիստական պետություններում (ԱՄՆ, Անգլիա, մասամբ՝ ԳՖՀ-ն) կատարվում է քաղաքացիներին վարձելու (հավաքագրելու) միջոցով, որոնց հետ կնքվում են պայմանագրերտարբեր ժամկետներով։ Կապիտալիստական մի շարք պետություններում տարբեր երկրներից հավաքագրված վարձկաններից ստեղծվում են զինվորական միավորումներ ազգային ազատագրական շարժումները ճնշելու համար։
Կատեգորիա:Ռամագիտություն Կատեգորիա:Ռազմական իրավունք
Առավոտ (Թումանյան, 1892)
Պատմություն
Հովհաննես Թումանյանն այս բանաստեղծությունը գրել է 1892 թվականի մարտի 12-ին ։
Ինքնագիրը չի պահպանվել։
Վերջին զոհը
«Վերջին զոհը» («Последняя жертва»), խորհրդային գեղարվեստական լայնաֆորմատ ֆիլմ, որը նկարահանվել է Պյոտր Տոդորովսկին  Ա. Ն. Օստրովսկու համանուն պիեսի հիման վրա ։
Առավոտ (Թումանյան, 1892)
Պատմություն
Թումանյանի ընտանեկան արխիվում պահվում է Մոսկվայում՝ 1892 թվականին լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծությունների երկրորդ հատորի մեկ օրինակ՝ «Յուր պատվարժան բարեկամ Մեսրոպ Ք․ Մելյանին Հովհաննես Թումանյանից» ընծայականով, որտեղ բանաստեղծը կատարել է մեկ ուղղում ։
Վերջին զոհը
Սյուժե
Հարուստ վաճառականի այրի Յուլյա Պավլովնա Տուգինան ապրում է հանգիստ ու մեկուսի կյանքով, նրա միակ ուրախությունն ու կյանքի իմաստը դառնում է սերը աղքատ գեղեցկատես ազնվական Վադիմ Դուլչինի նկատմամբ։ Բայց նրա սիրեկանը, որը ունակ չէ լուրջ զգացմունքների, հակված է շքեղ կյանքի և տարված է մոլեխաղերով, ինչի պատճառով աստիճանաբար Յուլյա Պավլովնային կանգնեցնում է սնանկացման եզրին։
Առավոտ (Թումանյան, 1892)
Պատմություն
Առաջին անգամ տպագրվել է Մոսկվայում՝ 1892 թվականին լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծությունների երկրորդ հատորում (էջ 147)՝ թվագրված «1892 թ․ մարտի 12»։ Այնուհետև Երևանում՝ 1940-1959 թվականներին լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի երկերի ժողովածուի գիտական հրատարակության առաջին հատորում (էջ 86)։
Վերջին զոհը
Սյուժե
Իրավիճակին միջամտում է Տուգինայի հանգուցյալ ամուսնու ընկերը՝ միլիոնատեր վաճառական Ֆլոր Ֆեդուլիչ Պրիբիտկովը, որի հետ ամուսնությունը միակ ելքն է Յուլիա Պավլովնայի համար, որը հասկանում է, որ Դուլչինը երբեք չի սիրել իրեն։
Առավոտ (Թումանյան, 1892)
Պատմություն
Տպագրվել է Մոսկվայում՝ 1892 թվականին լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծությունների երկրորդ հատորի՝ Թումանյանին ուղղած բնագրից ։
Վերջին զոհը
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:1975 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Պյոտր Տոդորովսկու ֆիլմեր
Մատանի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի
Մատանի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի, հայկական եկեղեցի, որը գտնվում է Վրաստանի Կախեթի մարզի Ախմետայի շրջանի Մատան գյուղում։
Պատմություն
Եկեղեցու կառուցման ստույգ ժամանակը հայտնի չէ, սակայն վավերագրերում եկեղեցու մասին առաջին հիշատակությունը նշվում է 1818 թվականից։ Եկեղեցին բազմիցս հիշատակվել է նաև հետագա վավերագրերում՝ մինչև 20-րդ դարի սկիզբ։ Այն կառուցվել է հասարակության միջոցներով։ 1923 թվականին եկեղեցին փակվել է ։
Ճարտարապետություն
Սբ. Աստվածածին եկեղեցին եղել է փայտածածկ։ 1988 թվականին այն եղել է կիսավեր վիճակում, կանգուն են եղել աղյուսով, անմշակ քարով ու կրաշաղախով կառուցված պատերը։ Եկեղեցին ուղղանկյուն հատակագծով է, արևելյան կողմում կա խորան և երկու ավանդատուն, հարավային արևմտյան կողմերից՝ մեկական մուտք, 9 լուսամուտ։ Եկեղեցու վրա չկա հարդարանք և արձանագրություն, այն միանավ շենք է։ Արևմտյան ճակտոնի գագաթին կանգնած է զանգակատունը։ Շենքի արտաքին չափերն են՝ 12,78 x 7,55 մետր։
Վիճագրեր
1818 թվականից պահվող բազմաթիվ իրերի շարքում եղել են նաև արձանագրված իրեր։ Դրանցից էին արծաթյա սկիհը և ձեռաց խաչը։
Սկիհի վրայի արձանագրություն
Յիշատակ է սուրբ Դաւութբէկեանց Կարապետի դուստր Շուշան կուսին, իւր հոգևոր եւ մարմնաւոր ծնողացն և մասնակցած ձեռամբ ձրի շինօղաց, որ ընծայեցի Տէր Յոհաննէս քահանայի 1809, յունվարի 1 ։
Ձեռաց խաչի վրայի արձանագրություն
Յիշատակ Պէպանի ։
Քահանա
Ըստ վերոնշյալ սկիհի վրայի արձանագրության 1809 թվականին քահանա է եղել Տեր Հովհաննեսը, 1908-1910 թվականներին՝ Հովսեփ Տերտերյանցը, ով հովվել է նաև Խորխել և Քիսթաուր գյուղերին ։
Արտաքին աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայկական եկեղեցիներ ըստ երկրի Կատեգորիա:Վրաստանի Հայ Առաքելական գործող եկեղեցիներ և վանքեր Կատեգորիա:Հայկական ճարտարապետություն
Կոհակ (թերթ)
Լուսաբանել է հասարակական կյանքը, հնչակյան կուսակցության գործունեությունը, անդրադարձել ժամանակի մամուլի նյութերին, թղթակցություններ տպագրել Թիֆլիսից, Բաքվից, Սոֆիայից, Բուրգասից, Իրանից և այլ վայրերից։ Պրոպագանդել է ընդհանուր, պարտադիր, աշխարհիկ կրթությունը։ «Կոհակը» ներկայացրել է Ն.Տաղավարյանի Օսմանյան խորհրդարանում արտասանած ճառը երկրագործության և բնական հանածոների օգտագործման ուղիների մասին, վիճակագրական տվյալներ Արևմտյան Հայաստանի վերաբերյալ։ Տպագրել է Հ. Արամյանի «Անմահ Ժիրայր կամ Մեծ հեղափոխականը» վեպը, Մ. Մնակյանի «Դերասանը» հոդվածաշարը, Գ. Օզանյանի «Դրվագներ Փոքր Հայքի հեղափոխական կյանքեն», «Հայ հեղափոխությունը և ազգային մեծ վիպասանը» (Րաֆֆի, Շ. Կուրղինյանի, Հ. Մառքի, Ե. Օտյանի, Ա. Թեոդիկի հոդվածներն ու գեղարվեստական գործերը։ 1913-1914 թվականներին (դեկտեմբեր-հունվար) լույս է տեսել «Դայլայլիկ» անվամբ։
Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական շաբաթաթերթեր Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ Կատեգորիա:Հայկական տնտեսական պարբերականներ Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Խոսիր նրա հետ
«Խոսիր նրա հետ» ( Hable con ella) Պեդրո Ալմոդովարի ֆիլմն է, որի պրեմիերան կայացել է 2002 թ․ Կաննի կինոփառատոնում։ Ինչ -որ չափով հեռանալով իր ռեժիսորի ձեռագրից և դասական մելոդրամայից տեխնիկա վերցնելով՝ Ալմոդովարը զուգահեռաբար տանում է մի քանի պատմվածքներ, որոնք միմյանց մոտենում, միահյուսվում և արտացոլվում են՝ ինչպես Քշիշտոֆ Կիեսլովսկու պատմությունները ։ Ռեժիսորը կենտրոնանում է սիրահարների միջև լիարժեք հաղորդակցության կարևորության և այս հաղորդակցության բացակայության հետևանքով առաջացած խնդիրների վրա ։
Սցենարը գրելու խթանը իրական պատմություն էր ռումինական դիահերձարանի աշխատակցի մասին, ով փորձել էր սեռական հարաբերություն ունենալ մի կնոջ հետ, ով ընկել էր լեթերգիկ քնի մեջ, և բժիշկները նրան համարում էին մահացած, և դրանով իսկ կյանքի բերեց նրան, որի համար նա քրեական պատասխանատվության ենթարկվեց՝ չնայած վերածնվածի և նրա ընտանիքի շնորհակալությանը ։ Պատմության նատուրալիստական պահերը մեղմացնելու համար Ալմոդովարը, ըստ իր խոստովանության, իր վրա վերցրեց ֆիլմում պատմողական կառուցվածքը բարդացնելու վտանգը՝ հարստացնելով այն տարբեր ներդրումներով, որոնք պատկերում էին  գործողության զարգացումը քողարկված ձևով.
"Խոսիր նրա հետ"-ի բոլոր գլխավոր հերոսներին մարմնավորում են դերասաններ, որոնց հետ ռեժիսորը նախկինում երբեք չէր աշխատել։ Ֆիլմը ստացել է բազմաթիվ կինոմրցանակներ, այդ թվում ՝ « Օսկար »՝ լավագույն օրիգինալ սցենարի համար և «Տարվա լավագույն ֆիլմ» եվրոպական կինոմրցանակներ ։
Սյուժե
Ֆիլմի առաջին կադրում կա դեղնակարմիր թատրոնի վարագույր՝ այն նույն պատկերը, որով ավարտվեց ռեժիսորի նախորդ ֆիլմը ՝  « Ամեն ինչ մորս մասին» (1999)։ Ահա նա վեր է կենում, և մի տարօրինակ տեսարան է հայտնվում հեռուստադիտողի աչքի առջև. Գիշերային զգեստներով 2 միջին տարիքի կանանց սոմնամբուլիստական շարժումներ, որոնք, կարծես կույր, բախվում են խոչընդոտների՝ սեղանի և աթոռների տեսքով։ Տղամարդը մտնում է բեմ և հեշտացնում նրանց շարժումները՝ կահույքը հեռացնելով ճանապարհից։ Հնչում է Պուրսելի բարոկկո երաժշտությունը « Հեքիաթ թագուհուց » ։ 2 տղամարդ նստած են դահլիճում, նրանցից մեկի վրա կատարումն այնքան ուժեղ է ազդում, որ արցունքները գալիս են նրա աչքերից։
Հետո մի ձայն է լսվում, որը նկարագրում է այն, ինչ նա հենց նոր տեսավ։ Երկրորդ անձը, որը դահլիճում էր, պատմում է ներկայացման բովանդակությունը անշարժ կնոջ համար, որին նա խնամքով մատնահարդարում է հիվանդասենյակում. "Ինձ հետ նստած էր մոտ 40 տարեկան մի տղամարդ, նա նույնիսկ մի քանի անգամ լաց եղավ․․․Ես հասկանում եմ նրան»։ Տղամարդը (անունը Բենինյո է) աշխատում է որպես հիվանդապահ՝ 4 տարի խնամելով կոմայի մեջ գտնվող Ալիսիա անունով աղջկան։ Բենինյոն իր հիվանդին ցույց է տալիս այդ ներկայացման ժամանակ հանդես եկած պարուհու՝ լեգենդար Պինա Բաուշի ինքնագիրը։
Բենինյոն հույս ունի, որ Ալիսիային կվերականգնի՝ անընդհատ խոսելով նրա հետ, սիրալիր լինելով այնպիսի քնքշությամբ, կարծես նա կարող էր գնահատել նրան և փոխադարձել։ Նույն խորհուրդը. «Խոսիր նրա հետ», նա տալիս է կողքի սենյակի իր սիրելի Լիդիայի մահճակալի մոտ հերթապահ տղամարդուն։ Այս մարդը՝ Մարկոն, նա է, ով նստել է Բենինյոյի կողքին՝ ֆիլմի առաջին տեսարանում։ Ինչպես Ալիսիան, այնպես էլ նրա ցլամարտիկ ընկերուհին կոմայի մեջ է՝ ցլամարտում տեղի ունեցած ողբերգության պատճառով։ Այն տղամարդիկ, ովքեր հերթապահում են իրենց սիրելիի հիվանդասենյակներում, բավական ազատ ժամանակ ունեն, և նրանց միջև բարեկամություն է ծագում՝ փոխադարձ դժբախտությունների հիման վրա։
Բենիգնոն և Մարկոն տրվում են հիշողություններին, և իսկ միջոցով Խճանկար հմուտ ֆլեշբեքերի ու ֆլեշֆորվարդների գեղադիտակի միջոցով դիտողի աչքերի առջև հառնում է սիրելիի հետ իրենց ծանոթության նախապատմությունը։ Ֆիլմի գագաթնակետային տեսարանում Բենինյոն Ալիսիային պատմում է նախորդ օրը տեսած սյուրռեալիստական ֆիլմի մասին, որի գլխավոր հերոսը փոքրանում է առնանդամի գլխի չափով և ընդմիշտ անհետանում էր ընկերուհու հեշտոցի մեջ ։ Այդ ընթացքում Մարկոն Լիդիայի հիվանդասենյակում հանդիպում է իր նախկին սիրեկանին, ով նույնպես իրեն է մեղադրում Լիդիայի մահվան մեջ, քանի որ, ինչպես պարզվեց, ճակատագրական պայքարից կարճ ժամանակ առաջ նա քայլեր ձեռնարկեց նրա հետ հաշտվելու համար։
Մարկոն դուրս է գալիս հիվանդանոցից և լիցքաթափվելու համար մեկնում է Մերձավոր Արևելք։ Այնտեղ նա իմանում է Լիդիայի մահվան մասին։ Մինչդեռ Բենինյոյի պատմությունը անսպասելի շրջադարձ է ունենում. Այն գիշերվանից հետո, երբ նա Ալիսիային պատմեց տարօրինակ ֆիլմի բովանդակությունը, նրա դաշտանի օրերը դադարում են։ Շուտով պարզ է դառնում, որ նա հղի է, և երեխայի հայր կարող էր դառնալ միայն Բենինյոն, ով հերթապահում էր իր անկողնու մոտ։ Նա մեղադրվում է բռնաբարության մեջ և կալանավորվում է. Սեգովիայի բանտում նրան այցելում է Իսպանիա վերադարձած Մարկոն։
Մարկոն բանակցություններ է վարում Բենինյոյի հետ` նրա բնակարանը վարձակալելու համար։ Նա պատուհանից հայացք է նետում դիմացի տան բալետի ստուդիայի վրա և այնտեղ տեսնում Ալիսիային։ Պարզվում է, որ նա ուշքի է եկել ծննդաբերության ժամանակ, թեև երեխան մահացած է ծնվել։ Իրավաբանի խորհրդով Մարկոն թաքցնում է այս տեղեկատվությունը Բենինյոյից. Նրան տեղեկացնում են, որ Ալիսիան դեռ կոմայի մեջ է։ Չհավատալով դատական գործի երջանիկ ելքին և ազատ արձակվելու հնարավորությանը՝ Բենինյոն որոշում է միանալ սիրելիի ներկայիս վիճակին և ընդունում է դեղահաբերի դոզա, որը ճակատագրական է դառնում։
Ֆիլմի վերջին տեսարանում մենք կրկին տեսնում ենք Պինա Բաուշի ելույթը՝ այս անգամ լավատեսությամբ ներծծված. Սա «սեռերի միասնության պարն է» ։ Բեմի վրա սիրահարված զույգեր են պարում, տղան ծանոթանում է աղջկա հետ։ Հավանաբար, վերհիշելով ծանոթությունը, որը փոխել էր իր կյանքը նախորդ ներկայացումից հետո, դահլիճում նստած Մարկոն ետ է շրջվում։ Նրանից մի շարք այն կողմ նստած է ժպտացող Ալիսիան։ Նա չի հիշում, որ Մարկոն իր կողքին էր, երբ նա կոմայի մեջ էր։ Նրանք դեռ պետք է ծանոթանան ։
Նախապատմություն
Բազում հիշատակումներ, որոնք համընկնում էին հիվանդանոցում հերոսների գտնվելու հետ («հիվանդանոցը իդեալական վայր է հիշողությունների համար, ժամանակն այնտեղ այլ կերպ է հոսում, քան սովորական կյանքում», - նշում է ռեժիսորը ), բացահայտում է Բենինյոյի ծանոթության պատմությունը Ալիսիայի, իսկ Մարկոյինը՝ Լիդիայի հետ։ Ֆլեշբեքների հյուսվածքը հոսուն է, դրանք խառնվում են ֆլեշֆորվարդների հետ, և նույն տեսարանը կարող է կրկնվել 2 անգամ ։ Հիշողությունների շարքից դիտողը տեղեկանում է ֆիլմի գլխավոր հերոսների քառյակի մասին հետևյալ փաստերին։
Հոգեբանություն
Ֆիլմի պատմողական ճարտարապետությունը հիմնված է 2 զույգ սիրահարների փոխկապակցվածության վրա՝ Բենինյոն՝ Ալիսիայի և Մարկոն Լիդիայի հետ։ Մարկոյի՝ Լիդիայի հետ և Բենինյոյի Ալիսիայի հետ հոգեվոր սերտացման պահերն ընդգծված են "Մարի և Լիդիա" և "բենինյո և Ալիսիա" տիտրերի ներմուծմամբ։ «Ալիսիա և Լիդիա» տիտրը հայտնվում է այն ժամանակ, երբ տղամարդիկ անվասայլակներով կանանց տանում են հիվանդանոցի բակ «զբոսանքի». նրանց կեցվածքից կարելի է կարծել, թե կոմատիկ վիճակում գտնվող կանայք խոսում են միմյանց հետ։ «Այս զույգը ոչ ամոթ ունի, ոչ խիղճ։ Կանայք կիսում են բացարձակապես ամեն ինչ»,- կատակում է Բենինյոն։ «Մարկ և Ալիսիա» տիտրերը հայտնվում են ֆիլմի վերջին տեսարանում՝ ակնարկելով նրանց հնարավոր մերձեցումը ֆիլմի ժամանակից դուրս ։ Այդ ժամանակ Մարկոն արդեն զբաղեցրել էր Բենինյոյի տեղը նրա բնակարանում և անկողնում, և այժմ, ըստ երևույթին, կփոխարինի իր ընկերոջը Ալիսիայի հետ իր երևակայական հարաբերություններում ։
Բենինյո անունը (թարգմանվում է որպես «բարի, բարեհոգի, անվնաս») այս համատեքստում հեգնական ենթատեքստ է ստանում, սակայն ռեժիսորը պնդում է իր կերպարի հիմնարար «անմեղությունը»՝ այս աշխարհի գործերում նրա կատարյալ անփորձության իմաստով։ Թեև հասարակությունը նրան մեղադրում է  հակառակ սեռի անձի հետ առանց վերջինիս համաձայնության սեռական հարաբերության, այսինքն՝ բռնաբարության մեջ, Բենինյոյի համար նման տրամաբանությունն անիմաստ է, քանի որ ակամայից Ալիսիայի հետ հարաբերություններին փոխանցելով իր մոր հետ միակողմանի շփման փորձը, նա ինքն իրեն ներշնչում է, որ Ալիսիան վաղուց իրեն "այո" է ասել ։ Երբ նրան մերժում են սիրելիի հետ շփման մեջ, Բենինյոն ինքնասպան է լինում։
Ռեժիսորը կենտրոնանում է ոչ միայն հետերոսեքսուալ սիրահարների, այլ նաև երկու տղամարդկանց հոգևոր շփման վրա, ովքեր արտաքուստ սեռական գրավչություն չեն արտահայտում ։ Լիդիայի մահից հետո Մարկոն ավելի մտերիմ մարդ չունի, քան Բենինյոն, ով խրվել է քրեական պատմության մեջ։ Մարկոյի՝ բանտ այցի ժամանակ, որտեղ նստած է Բենինյոն, նրանց բաժանում է ապակե միջնորմը։ Այժմ, երբ երկու տղամարդիկ էլ կորցրել են իրենց կանանց, նրանց միջև զգացմունքի կայծ է բռնկվում ։ Բենինյոն հայտնում է, որ նա շատ է մտածել Մարկոյի մասին, հատկապես գիշերները, երբ կարդում էր իր գրած ուղեցույցները։ Նրան գրկելու համար նա պատրաստ է անձնական հանդիպում խնդրել, բայց դրա համար ստիպված կլինի ստել՝ հարցաթերթիկում նշելով, որ Մարկոն իր սեռական զուգընկերն է։ Զրույցի ընթացքում ռեժիսորի ընտրած լավ լուսավորության շնորհիվ Բենինյոյի դիմագծերը ապակու մեջ դրվում են նրա զրուցակցի դեմքի վրա։ <blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote"> Զգացողություն է առաջանում, թե երկու մարմինները մեկ են դարձել։ Այդ պահին աշխարհում ոչ ոք Բենինյոյին այնքան չէր սիրում, ինչքան Մարկոն։ Դա համարյա ռոմանտիկ գրավչության պահ է։ <div class="ts-Конец_цитаты-source">— Ալմադովար
Սադրիչություն
«Խոսիր նրա հետ» ֆիլմի հոգեբանական հիմքը, ինչպես և Ալմոդովարի նախկին ֆիլմերինը, « հաղորդակցության խնդիրն է և իր ձևերի տարօրինակությունը» ։ Ռեժիսորը հեռուստադիտողին սադրիչ հարցեր է տալիս՝ որքանո՞վ է հնարավոր կոմայի մեջ գտնվող մարդու հետ շփվել, ինչպիսի՞ն է նման հաղորդակցության բնույթը՝ դա մենախոսությո՞ւն է, թե՞ երկխոսություն, ի՞նչ արարքներ, չնայած իրենց օբյեկտիվ բարոյականությանը և նույնիսկ հանցավորությանը, կարող են արդարացվել հանուն սիրո և կյանքի։
Սցենարը հիմնված է հին քնած գեղեցկուհու մասին հեքիաթի վրա, որի տարբերակներից մեկը նկարահանվել է Ռոմերի կողմից « Մարկիզ ֆոն Օ-ում» (1975) ։ Ռոմերի ֆիլմում հեգնանքը կայանում էր նրանում, որ, թեև գեղեցիկ արքայազնը պարզվեց, որ բռնաբարող է, այնուամենայնիվ ամեն ինչ ավարտվեց հեփի-էնդով։ Կան նաև սյուժետային նմանություններ Բունուելի "Վիրիդիանայի" հետ, որտեղ տարեց հորեղբայրը քնեցնում է երիտասարդ նորեկին՝ երազում նրան կուսությունից զրկելու համար։ Ալմոդովարի հեքիաթային իրավիճակն էլ ավելի է շրջվում. անմեղ համբույրի տեղը զբաղեցնում է այն, ինչ կինոքննադատներից մեկն անվանեց « նեկրոֆիլ բռնություն» ։
Ինքը՝ ռեժիսորը, խոսում է այն բանի օգտին, որ կողմերից միայն մեկի կամքն ու ջանքերը բավարար են երկու անհատների միջև հարաբերություններ պահպանելու համար, թեև Բենինյոյի հանցագործության ներման հարցի որոշումը թողնում է հեռուստադիտողի հայեցողությանը։  Քննադատներն այս հարցում տարակարծիք են։ Ոմանց կարծիքով՝ Բենինյոն արդարանում է նրանով, որ իր արարքների շնորհիվ Ալիսիան վերադառնում է կյանք, մինչդեռ Մարկոյի «նորմալությունը» հանգեցնում է ճիշտ հակառակ արդյունքի ։
Մյուսները Բենինյոյի հոգեկան ճակատագրական թերությունը տեսնում են պարապ խոսակցություններն իրական փոխադարձությունից տարբերելու անկարողության մեջ՝ նկարագրելով նրան որպես զուգընկերոջով այնքան տարված անձնավորություն, որ իր երևակայության մեջ նա «կառուցում է մեկ այլ արարած, որի միջոցով նա ձեռք է բերում ճնշված ցանկությունները բավարարելու և  կենցաղային բարեկեցության մասին երազանքները իրականացնելու ունակություն» ոչ թե կենդանի մարդու, այլ ֆանտազմի կերպարի ընկերակցությամբ [1]։
Կառուցվածք
Ռեժիսորի խոստովանությամբ՝ ֆիլմի կառուցվածքի առանձնահատկությունը կայանում է ներդիրների առատության մեջ, որոնք կոչված են շարադրանքին լրացուցիչ իմաստ հաղորդելու ։ Այդպիսին են ֆիլմի սկզբում և վերջում Պինա Բաուշի ներկայացումների հայելային տեսարանները, որոնք նախանշում են պատմության հետագա զարգացումը, և համր ֆիլմը, որը նախատեսված է փոխարինելու Ալիսիայի հետ Բենինյոյի հարաբերությունների տեսարանը ։ Այս խումբը ներառում է նաև «Խրամատներ» բալետի կադրերը, որը բեմադրում է Կատերինան, և բրազիլացի երգիչ Կաետանո Վելոսոյի սրտառուչ կատարումը, ում մասին հիվանդանոցում հիշում է հուզված Մարկոն։ Ռեժիսորը փորձում է այս ներդիրները տեղավորել պատմվածքի մեջ այնպես, որ այն նոր իմաստներով հարստացնելով՝ դրանք չխաթարեն դրա ուղղակի տեղակայման տպավորությունը.
<blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote"> Բենինյոն ինձ համար կարծես ընկեր է դարձել՝ չնայած ես ինքս եմ հորինել նրան։ Երբեմն դուք չեք ցանկանում տեսնել այն, ինչով զբաղվում են ձեր ընկերները։ Ես ցանկություն չունեի ցույց տալու այն, ինչով զբաղվում էր Բենինյոն հիվանդանոցում։ Եվ ահա ես ներդրեցի համր ֆիլմ՝ եղելությունը քողարկելու համար։ Այստեղ ես օգտվեցի կինեմատոգրաֆի՝ իրականությունը քողարկելու տաղանդից՝ միևնույն ժամանակ հեռուստադիտողին զվարճացնելով։.
Գնահատականներ և մրցանակներ
Համաշխարհային կինովարձույթում «Խոսիր նրա հետ» ֆիլմը հավաքեց ավելի քան 51 միլիոն դոլար ։ Ռեժիսոր Պեդրո Ալմոդովարը առաջադրվել է «Օսկար»-ի «Լավագույն ռեժիսոր» անվանակարգում և արժանացել այս մրցանակին « Լավագույն օրիգինալ սցենար» անվանակարգում ։ « Ոսկե գլոբուս» մրցանակը նրան բաժին է հասել « Լավագույն օտարալեզու ֆիլմ» անվանակարգում ։ Բրիտանական կինոակադեմիայի կողմից ճանաչվել է և՛ լավագույն օրիգինալ սցենար, և՛ լավագույն օտարալեզու ֆիլմ։ Ռուսաստանում «Խոսիր նրա հետ» ֆիլմը նույնպես արժանացել է «Ոսկե Խոյ » կինոքննադատների մրցանակին՝ որպես տարվա լավագույն արտասահմանյան ֆիլմ ։
Պրոֆեսիոնալ քննադատների սակավաթիվ բացասական ակնարկներից կարելի է առանձնացնել Village Voice հրատարակության նյութը, որտեղ Ալմոդովարին մեղադրում էին սենտիմենտալության և « միստիկական քնքշությամբ» խանդավառվելու մեջ ։ Մյուսները ֆիլմի հիմնական գաղափարը տեսնում էին նրանում, որ միայն գեյը (որը ենթադրաբար Բենինյոն է՝ ռեժիսորի ալտեր էգոն ) կարող է իսկապես հասկանալ և սիրել կնոջը ։ Ազդեցիկ The New York Times-ը նշել է, որ թեև կիսամեռ ընկերուհիների մարմինների մոտ հիվանդանոցում երկու տղամարդու մտերմացումը ցույց տալու գաղափարը ոմանց կվանի առաջին դիտման ժամանակ, այնուհետև այս ֆիլմն այլևս "չի լինի ջնջել սրտից"։.
Քննադատների մեծամասնությունը Ալմոդովարի նոր ֆիլմը համարեց անվերապահ գլուխգործոց, ինչպես, օրինակ, Time ամսագրի կինոգրախոս Ռիչարդ Քորլիսը, ով «Խոսիր նրա հետ»-ն անվանել էր տարվա լավագույն ֆիլմ ։ Նիհարող տղամարդու մասին զետեղված կարճ պատմվածքում նրանք տեսան «ցանկության ամենազվարճալի - մինչև փորացավ - և միևնույն ժամանակ խելամիտ պատկերներից մեկը, որը երբևէ մարմնավորվել է կինոարվեստում» ։ Rolling Stone ամսագիրը ժապավենի վերաբերյալ իր վերանայման մեջ այն համարել է «եզակի և անմոռանալի»՝ տանելով «արցունքների մյուս կողմ», իսկ Անդրեյ Պլախովը ֆիլմն անվանել է լավագույնը Ալմոդովարի պատմության մեջ՝ սահմանելով այն որպես կրքերով, ցավով և միևնույն ժամանակ շողշողացող հումորով լի մելոդրամա" ։
Կատեգորիա:Իսպաներեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Pages with unreviewed translations
Բերյոզովկա (գյուղ, Նովոուշիցկի շրջան)
Բերյոզովկա (Березівка), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Նովոուշիցկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Բերյոզովկա գյուղում բնակվում էր 749 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2952 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 253,73 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Նովոուշիցկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Մաաստրիխտ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լիմբուրխի համայնքներ
Գլիկոգեն
Գլիկոգեն, կենդանական օսլա, մարդու, կենդանիների և սնկերի հիմնական էներգետիկ պահեստային շաքար։ Մարդու մոտ գլիկոգենն առաջին հերթին կուտակվում է լյարդի բջիջներում։ Սննդից հետո գլիկոգենը կազմում է հեպատոցիտների զանգվածի 8%-ը (100–120 գ մեծահասակի մոտ) ։
Հայտնաբերել է ֆրանսիացի ֆիզիոլոգ Կլոդ Բեռնարը (1857 թվականին)։ Մեծ քանակությամբ պարունակվում է կենդանիների լյարդում (1—20%), ավելի պակաս՝ մկաններում ու որոշ սնկերում և բակտերիաներում։ Գլիգոկենը հոմոբազմաշաքար է, կազմված a-D գլյուկոզի 6—20 հազարանոց մնացորդներից։ Սինթեզվում է լյարդում, մկաններում և այլ օրգաններում արյան գլյուկոզից հատուկ ֆերմենտների, կոֆերմենտների մասնակցությամբ, ճեղքվում է a ամիլազով կամ ֆոսֆորիլազով նա գոյացնում է գլյուկոզ ու գլյուկոզ-ֆոսֆատ։ Արյան շաքարի կայուն մակարդակը (80— 120 Վգ %) ապահովում եկ հիմնականում լյարդի գլիկոգեն սինթեզող ու քայքայող ֆերմենտները։ Վերջիններիս ակտիվությունը կարգավորվում է կենտրոնական նյարդային և ներզատիչ համակարգերի միջոցով։ Ադրենալինը և գլյուկագոնը ակտիվացնում են գլիկոգոկենի ճեղքումը, իսկ ինսուլինը՝ սինթեզը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բազմաշաքարներ Կատեգորիա:Հեպատոլոգիա Կատեգորիա:Սնունդ
Բուդվա
Բուդվա (չեռն.՝ Budva / Будва), քաղաք Չեռնոգորիայում, երկրի արևմտյան ափամերձ շրջանում՝ Ադրիատիկ ծովի ափին։ Քաղաքը համարվում է նույնանուն շրջանի վարչական կենտրոնը։
Բուդվա քաղաքը հիմնադրվել է մոտ 2500 տարի առաջ և համարվում է Ադրիատիկ ծովի ափին գտնվող հնագույն բնակավայրերից մեկը։ Բուդվան Չեռնոգորիայի ամենամեծ զբոսաշրջային կենտրոնն է։
Այն հայտնի է իր ավազե լողափներով, գիշերային կյանքով և յուրօրինակ միջերկրածովային ճարտարապետությամբ։
Պատմություն
Բուդվա քաղաքի մասին առաջին հիշատակումները եղել են դեռևս մ.թ.ա. 5-րդ դարում։ Ըստ լեգենդի, քաղաքը հիմնադրել է Կադմոսը, ով սպանելով տիրակալ Վիշապ հրեշին՝ Արեսի որդուն, փախչել է Հունաստանից։ Հաստատվելով հյուսիսում՝ նա բնակվել է այնտեղ իր կնոջ՝ Հարմոնիի հետ։
Քաղաքը իրենից ներկայացնում է երկու քաղաքակրթությունների (հունական և հռոմեական) ներդաշնակություն։
Արևմտյան Հռոմեական կայսրության անկումից և Հռոմեական կայսրության պառակտումից հետո քաղաքը բաժանվեց երկու մասի, որտեղ մի մասում սկսեցին կառավարել բարբարոսական ցեղերի ստեղծած իշխանությունները, իսկ արևելյան հատվածը անցավ Բյուզանդիային։
Միջնադարի ժամանակահատվածում Բուդվա քաղաքը եղել է Դուկլայի թագավորության, Սերբիայի և սլովանական Զետայի իշխանության ներքո։ 1420-1797 թվականներին քաղաքում իշխել են վենետիկցիները։
Այս ժամանակահատվածում քաղաքը ստացավ Բուդվա անվանումը։ Այն համարվում է վենետիկյան Ալբանիայի խոշոր քաղաքներից մեկը։ Այս շրջանում քաղաքի հարևանությամբ՝ Բալկանյան թերակղզում, զարգանում էր Օսմանյան կայսրությունը։
Միջնադարի կեսերին՝ վենետիկյան տիրապետության շրջանում, քաղաքը փոքր էր և նրա բնակչությունը չէր գերազանցում 1000 մարդը։
1815 թվականին կայացած Վիեննայի վեհաժողովի արդյունքում իտալացիները քաղաքից նահանջեցին և այս հողերը տրվեցին Ավստրիային։ 1815-1867 թվականներին Բուդվան համարվում էր Ավստրիայի թագավորության մասը։
1867 թվականին Ավստրիան դարձավ երկիշխանություն՝ Ավստրո-Հունգարիայի թագավորություն անվան տակ և քաղաքում հաստատվեցին նոր իշխանություններ։
1930-ական թվականներին քաղաքը աստիճանաբար սկսեց զարգանալ որպես առողջարան։ 1941 թվականին քաղաքը ռազմակալեց Ֆաշիստական Իտալիան։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավերածությունների հետրևանքով քաղաքի բնակչության ավելի քան կեսը մահացան, սակայն 1944 թվականի նոյեմբերի 22-ին քաղաքը ազատագրվեց նացիստներից։
1970-80-ականներին քաղաքում կտրուկ զարգացել է զբոսաշրջային արդյունաբերությունը։ Բուդվան սկսեց ձեռք բերել արևմտյան զբոսաշրջային առողջարանի կարգավիճակ։ 1979 թվականի ապրիլի 15-ին քաղաքում տեղի է ունեցել հզոր երկրաշարժ, որի արդյունքում ավերվեց քաղաքի մեծ մասը։ Սակայն հիմա դժվար է գտնել հետքեր, թե ինչ է տեղի ունեցել, քանի որ բոլոր շենքերը վերականգնվել են։
2006 թվականին քաղաքը ազատագրվեց Սերբիա և Չերնոգորիա պետությունից և անցավ Չեռնոգորիա անկախ պետության կազմ։
Աշխարհագրություն
Բուդվա քաղաքը զբաղեցնում է 122 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ Ափամերձ շրջանները արագ փոխվում են լեռնային լանդշաֆտի։ Լեռները՝ կազմված նստվածքային ապարներից, ծածկված են նոսր, ծակող մացառուտներով։
Քաղաքը, որը գտնվում է ծովափի երկայնքում գտնվող փոքրիկ ծովախորշի հարակից տարածքներում, գտնվում է հրվանդանի վրա։
Բուդվանը գտնվում է ծովի մակարդակից 0 մետր բարձրության վրա՝ Ադրիատիկ ծովի ափին։ Քաղաքը գտնվում է UTC+1 ժամային գոտում, իսկ ամառը՝ UTC+2: Բուդվան քաղաքը ավտոմայրուղիներով միացած է Հունաստանի, Ալբանիայի, Բոսնիա և Հերցեգովինայի, Խորվաթիայի և Չեռնոգորիայի շատ քաղաքների հետ։
Կլիմա
Բուդվան քաղաքին բնորոշ է Միջերկրածովյան կլիմային տաք կլիման՝ տաք ամառներով և մեղմ ձմեռներով։ Ամբողջ տարվա օրերից 297-ը արևոտ են։ Այն համարվում է Միջերկրական ծովի ամենաջերմ և արևոտ քաղաքներից մեկը։
Տարվա ամենացուրտ ամսին՝ հունվարին, ջերմաստիճանը միջինում հասնում է 8 °C-ի։ Իսկ ամենատաք ամսին՝ հուլիսին ջերմաստիճանը գտահատվում է միջինում մինչև 23,9 °C: