cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Նոթինգհեմ
Նոթինգհեմը մարզական խոշոր կենտրոն է նաև և 2015 թվականի հոկտեմբերին ստացել է «Անգլիական սպորտի օրրան» կոչում ։ National Ice Centre-ը, Holme Pierrepont National Watersports Centre-ը և միջազգային կրիկետի Trent Bridge մրցասպարեզը գտնվում են այս քաղաքում կամ նրա մերձակայքում։ Նոթինգհեմն ունի նաև ֆուտբոլի երկու պրոֆեսիոնալ թիմ՝ Notts County-ն և Nottingham Forest-ը, որը երկու անգամ նվաճել է ՈՒԵՖԱ-ի գավաթը։ Բացի այդ, այստեղ գործում են ռեգբիի, հոկեյի, կրիկետի պրոֆեսիոնալ թիմեր, անց է կացվում թենիսի միջազգային Aegon Nottingham Open հեղինակավոր մրցաշարը, որն առաջին անգամ կայացել է այն բանից հետո, երբ Նոթինգհեմը հռչակվել է Մեծ Բրիտանիայի առաջին ֆուտբոլային քաղաք ։
2015 թվականի դեկտեմբերի 15-ին Նոթինգհմը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից հռչակվել է «Գրականության քաղաք»՝ այդպիսով ընկերակից դառնալով նման պատվի արժանացած ընդամենը չորս-հինգ քաղաքներին՝ Դուբլինին, Էդինբուրգին, Մելբուրնին ու Պրահային ։ Այդ տիտղոսն արտացոլում է Նոթինգհեմի գրական հարուստ ժառանգությունը, որն առնչվում է գրական այնպիսի հսկաների անունների հետ, ինչպես՝ Ջորջ Բայրոնը, Դեյվիդ Լոուրենսը, Ալան Սիլիթոուն։ Հաշվի է առնվել նաև գրական արդի համայնքի գործունեությունը, հրատարակչական հզոր արդյունաբերությունը, քաղաքի՝ պոետական բեմահարթակ ծառայելը ։
Քույր քաղաքները
Նոթինգհեմի քույր քաղաքներն են.
Հղումներ
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորություն Կատեգորիա:Անգլիա Կատեգորիա:600 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Բետանկուր սյուր Մեր
Բետանկուր սյուր Մեր (Béthencourt-sur-Mer), համայնք Ֆրանսիայի Պիկարդիա մարզի Սոմ գավառում ։
Բնակչությունը 2010 թվականի դրությամբ կազմում է 1042 մարդ, բնակչության խտությունը` 353.22 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2.95 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 150 կմ հյուսիս-արևմուտք, Ամյեն քաղաքից 65 կմ արևմուտք։
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 661 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 443-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 218։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 67,0 %։ 443 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 363 անձ (196 տղամարդ և 167 կին)։ Գործազուրկ են եղել 80 անձ (37 տղամարդ և 43 կին)։ 218 անաշխատունակներից 55 եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 98-ը` թոշակառուներ, իսկ 65-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Ծանրամարտի Եվրոպայի առաջնություն 2019
Ծանրամարտի Եվրոպայի առաջնություն 2019, անցկացվել է 2019 թվականի ապրիլի 3-ից 13-ը Վրաստանի Բաթում քաղաքում։
Հղումներ
Կատեգորիա:Ծանրամարտի Եվրոպայի առաջնություններ Կատեգորիա:2019 ծանրամարտում
Մասոնականությունը Ասիայում
Ասիայի և Կովկասի մասոնական կազմակերպությունների պատմություն։
Հայաստան
Հայաստանի մեծ օթյակը հիմնադրվել է 2002 թվականին Կոլումբիայի, Ֆրանսիայի և Ռուսաստանի Մեծ օթյակների ներկայացուցիչների կողմից։ Հայաստանի մեծ օթյակը ունի փոխադարձ ճանաչում Անգլիայի միացյալ մեծ օթյակի հետ։
Իսրայել
Իսրայելի մեծ օթյակը հիմնադրվել է 1953 թվականին։ Մեծ օթյակի մեջ են մտնում 56 օթյակ, որի անդամ է մոտ 2000 մասոն։ Իսրայելի մեծ օթյակը ունի փոխադարձ ճանաչում Անգլիայի միացյալ մեծ օթյակի հետ։ Իսրայելում նաև կան 2 Ֆրանսիայի մեծ օթյակի, 1 Ֆրանսիայի մեծ արևելքի և 1 Droit Humain-ի օթյակների ներկայացութչյուններ։
Իրան
Իրանի մեծ օթյակը հաստատվել է 1969 թվականին Թեհրանում և գործել է մինչև 1979 թվականի Իրանի իսլամական հեղափոխությունը։ Մեծ օթյակի անդամ էին մեծ թվով քաղաքական գործիչներ, այդ թվում նախկին վարչապետ Ջաֆար Շարիֆ-Էմամին, որը եղել է մեծ վարպետ։ Իրանի մեծ օթյակի իրավասության տակ կար 43 օթյակ։ Իսլամական հեղափոխությունից հետո մասոնականությունը իրանում արգելվեց։ Այս պահին գործում է Իրանի աքսորված մեծ օթյակը ։ Այն ստեղծվել է Լոս Անջելեսում, սակայն դրա գլխավոր տաճարը գտնվում է Բոստոնում (Մասաչուսեթս), որտեղ 1985 թվականին տեղի մեծ օթյակը թույլատրել է գործունեություն ծավալել։
Չինաստան
Մասոնականությունը Չինաստանում արգելված է Չինաստանի Կոմունիստական կուսակցության կողմից։ Չինաստանի մեծ օթյակը (Թայվան) հիմնադրվել է 1949 թվականին դրա իրավասության տակ կա 10 օթյակ, որոնց անդամ է 750 մարդ։ Չինաստանի մեծ օթյակը ևս ունի փոխադարձ ճանաչում Անգլիայի միացյալ մեծ օթյակի հետ։
Կորեա
1907 թվականի վերջին և 1908 թվականի սկզբին Կորեաում փորձ արվեց ստեղծել թերակղզում առաջին մասոնական օթյակը։ Աշխատանքներ ծավալելու իրավունք տվել էր Շոտլանդիայի մեծ օթյակը 1908 թվականի նոյեմբերի 5-ին։ Օթյակը ստացավ «Հանյանգ» անվանումը։ Սկզբնական շրջանում օթյակի անդամ էին վաճառականներ և միսիոներներ։ Բացի այս օթյակին կորեական թերակղզում գործում են նաև «Պուսան», «Գարի Թրումեն» (Շոտլանդիայի իրավասության տակ) և «Մակարթուր» (Ֆիլիպինների իրավասության տակ) օթյակները։ «Մակարթուր» օթյակը իր աշխատանքները ծավալում է Սեուլում գտնվող ԱՄՆ-ի ռազմաբազայում։
Լիբանան
Լիբանանում կան մի շարք չճանաչված օթյակներ։ Բոլոր այս չճանաչված կազմակերպությունների անդամները սակավաթիվ են, իսկ տեղեկությունները այս կազմակերպությունների մասին բավականին քիչ են։ Սրանք բոլորը Լիբեալ մասոնականության հետևորդներ են ։
Պակիստան
Պակիստանում մասոնականությունը տարածվել է Բրիտանական կայսրության ժամանակաշրջանում։ Մասոնական կազմակերպությունները այս երկրում գործում էին մինչև 1972 և 1983 թվականներին դրա արգելումը։ Պակիստանում մասոնական տաճարը կառուցվել է 1860 թվականին Լահորում հիմա կառույցը օգտագործվում է որպեսՓանջաբի ադմինիստրատիվ կենտրոն։
Թայլանդ
Մի քանի անհաջող փորձերից հետո երկրում առաջին օթյակը հիմնադրվում է 1911 թվականի հունվարի 24-ին Բանգկոկում։ Հարյուր տարի անց Թայլանդում ստեղծվեցին տասնյակ օթյակներ։
Թուրքիա
Մասնոականությունը Թուրքիայում ի հայտ է եկել XVIII դարում (1721 թվականին) և արգելվել է Մահմուդ I-ի կողմից 1748 թվականին ։ 1909 թվականին ստեղծվեց Թուրքիայի մեծ օթյակը։ 1935 թվականից մինչև 1948 թվականը մասոնականությունը կրկին արգելված էր։ Այսոր թւորքիայում կա 205 օթյակ որոնք ենթարկվում են Թուրքիայի մեծ օթյակին և որոնց անդամ է 14 000 մասոն։ Թուրիքիայի մեծ օթյակը ունի փոխադարձ ճանաչում Անգլիայի միացյալ մեծ օթյակի հետ։ 1966 թվականին երկրում հաստատվեցին նաև լիբերալ մասոնները, այս պահին երկրում կա 4000 լիբերալ մասոն ։
Ֆիլիպիններ
Ֆիլիպինների մեծ օթյակը հիմնադրվել է 1912 թվականին։ Հիմա այն միավորում է 16 500 մասոնների ովքեր 360 օթյակների անդամ են։ Այն ունի փոխադարձ ճանաչում Անգլիայի միացյալ մեծ օթյակի հետ ։
Շրի Լանկա
Մասոնականությունը Շրի Լանկա կղզում տարածել են բրիտանացիները 1800-ական թվականներին։ Հիմա Շրի Լանկայում գործում են 10 անգլիական, 2 շոտլանդական և 4 իռլանդական օթյակներ։ Դրանց մեծ մասը իր գործունեությունը ծավալում է Կոլոմբո տաճարում ։ Բացի այդ մասոնական տաճարներ են գործում նաև երկրի այլ քաղաքներում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մասոնությունը ըստ երկրի
Էստամարիու
Էստամարիու (Estamariu), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Լեյդա պրովինցիայում (Կատալոնիա ինքնավար համայնքում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Ալտ Ուրժել շրջանում։ Տարածքը կազմում է՝ 21,2 կմ2։ Բնակչությունը՝ 118 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Օշ (շրջան)
Օշի շրջան (ֆր․՝ Arrondissement de Auch), վարչական շրջան Ֆրանսիայի հարավում՝ Օքսիտանիա երկրամասի Ժեր դեպարտամենտում։ Ունի 134 համայնք։ Զբաղեցնում է 1923,5 քառակուսի կիլոմետր տարածք, 2016 թվականի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 81․242 ։ Շրջանի սուպրեֆեկտուրան (վարչական կենտրոնը) Օշ քաղաքն է։
Պատմություն
Օշի շրջանը կազմավորվել է 1800 թվականին ։ 2017 թվականի հունվարին նրա համայնքներից տասներեքը փոխանակվել են Կոնդոմի շրջանի ինը համայնքների, 21-ը՝ Միրանդայի շրջանի հինգ համայնքների հետ ։
2015 թվականին Ֆրանսիայում տեղի ունեցած կանտոնների վերակազմավորման արդյունքում Օշի շրջանում ձևավորվել են հետևյալ կանտոնները ․
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի շրջաններ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի վարչական բաժանում
Քլիքբեյթ
Քլիքբեյթ (clickbait <  «կտտոց» +  «խայծ»),  վեբ-բովանդակությունը նկարագրող նվաստական տերմին է, որի նպատակը առցանց գովազդի հասույթ ստանալն է, հատկապես՝ տեղեկատվության որակին կամ ճշգրտությանը վնաս հասցնելով ։
Սուրբ Մարիամ Աստվածածին տաճար (Թրոմսյո)
Սուրբ Մարիամ Աստվածածին տաճար (Vår Frue kirke), կաթոլիկ եկեղեցի Նորվեգիայի Թրոմս ֆյուլքեի Թրոմսյո կոմունայի Թրոմսյո քաղաքում։ Այն ենթարկվում է Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցու Թրոմսյոյի թեմին։ Սուրբ Մարիամ Աստվածածին տաճարը համարվում է ամենահյուսիսային կաթոլիկ եկեղեցին։
Քլիքբեյթ
Նկարագիր
Օգտագործում է սենսացիոն վերնագրեր, գլխագրեր, գրավիչ պատկերներ կամ հղումներ՝ սեղմումների քանակի ավելացնելու և նյութը համացանցում՝ մասնավորապես սոցիալական ցանցերում տարածելու նպատակով։ Նպատակը ոչ թե նյութը լավագույն ձևով ընթերցողին փոխանցելն է, այլ էջ մտնելն ու հավանումներ հավաքելը։ Ընթերցողի ուշադրությունը գրավելու և հրապարակման վրա սեղմելու համար օգտագործվում են կեղծ, հոդվածի նյութին չառընչվող վերնագրեր  ։
Սուրբ Մարիամ Աստվածածին տաճար (Թրոմսյո)
Պատմություն
Սուրբ Մարիամ Աստվածածին տաճարի շինարարությունը ավարտվել է 1861 թվականին նեոգոթիկա ոճով։ Տաճարի ներքին տեսքը կառուցման սկզբից մի քանի անգամ ձևափոխության է ենթարկվել։
Քլիքբեյթ
Նկարագիր
Վերնագիր խայծը, որպես կանոն աշխատում է հետաքրքրության բավարարման խզման վրա՝ ներկայացնում է բավարար տեղեկություն, որ գրավի ուշադրությունը, բայց ոչ այնքան, որ առանց հղման նիջոցով կայք մտնելու բավարարի հետաքրքրասիրւթյունը  ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սոցիալական ցանցեր Կատեգորիա:Գովազդ
Սուրբ Մարիամ Աստվածածին տաճար (Թրոմսյո)
Պատմություն
Ներկայումս Սուրբ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցու քրիստոնեական համայնքը միավորում է տարբեր ազգությունների շուրջ 500 հավատացյալների, որոնց մեծ մասը նորվեգացիներ, լեհեր և ֆիլիպինցիներ են։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Նորվեգիայի տաճարներ
Ադամ Բոդոր
Ադամ Բոդոր (հունգարերեն՝ Ádám Bodor, ), հունգար գրող։
Կենսագրություն
Ծնվել է Ռումինիայի կազմի մեջ գտնվող Տրանսիլվանիա երկրամասում, որտեղ հունգարները ազգային փոքրամասնություն են։ Հայրը բանկային ծառայող էր, գաղափարապես՝ համոզված հակակոմունիստ։ Ադամը դաստիարակվել է հակակոմունիստական ոգով, պատանի հասակից հավատացել, որ Տրանսիլվանիան ազատվելու է կոմունիստական վարչակարգից և անկախություն է ձեռք բերելու ։ Տասնյոթ տարեկան էր, երբ ձերբակալվեց անվտանգության ծառայության՝ Securitate-ի կողմից, մեղադրվեց հակապետական գործունեության մեջ (բռնվել էր հակակոմունիստական բովանդակությամբ թռուցիկներ ցրելիս) և դատապարտվեց ազատազրկման ։ Երկու տարի բանտում անցկացնելուց հետո ազատ է արձակվել, մի տարի բանվորություն է արել բնօրրանի ֆաբրիկաներից մեկում, այնուհետև սովորել է կալվինիստական հոգևոր ճեմարանում ու Կլուժի համալսարանի աստվածաբանական ֆակուլտետում, սակայն հոգևորական չի դարձել. ծառայել է եկեղեցու արխիվային բաժանմունքում, 1960-ական թվականների առաջին կեսին աշխատել է որպես թարգմանիչ, միաժամանակ ստեղծագործել է՝ պատմվածքներ է գրել։ 1965 թվականի սկզբներին լույս է տեսել նրա առաջին պատմվածքը, այդ նույն տարում՝ նաև առաջին գիրքը՝ պատմվածքների ժողովածու։ Դարձել է Ռումինիայի գրողների միության անդամ; 1982 թվականին տեղափոխվել է Հունգարիա, բնակություն հաստատել Բուդապեշտում (որոշ ժամանակ ապրել է նաև Արևմուտքում) ։ Աշխատել է Բուդապեշտի հրատարակչություններից մեկում, միաժամանակ շարունակել է գրել, տպագրվել... Նրան լայն ճանաչում է բերել «Սինիստրի շրջանը» գրոտեսկային-ֆանտաստիկ վիպակը (1992 թ.), որը թարգմանվել է տասնյակ լեզուներով։ Ադամ Բոդորի մի շարք ստեղծագործություններ էկրանավորվել են։
Մեծարանք
Ադամ Բոդորն արժանացել է Աթիլա Յոժեֆի (1986), Տիբոր Դերիի (1989, 1992), Լայոշ Կոշուտի (2003) անվան մրցանակների և այլ պարգևների։
Գրականություն
Pozsvai Gy. Bodor Ádám. Pozsony: Kalligram, 1998.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հունգարացի գրողներ Կատեգորիա:Հունգարացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Կոշութի մրցանակի դափնեկիրներ
Մոմախոտ
Մոմախոտ, մոմածաղիկ, գաղտրիկազգիների ընտանիքի միմայա, երկամյա կամ բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 10 տեսակ։
Կենսաբանական նկարագիր
Ցողունը մերկ է՝ թխակապույտ երանգով, ճյուղավորվող։ Արմատամերձ տերևները հակադիր երկարավուն-ձվաձև են, ցողունայինները՝ ձվաձև։ Ծաղկաբույլը ոլորք է, ծաղիկները՝ բաց դեղին, հաճախ՝ մոխրագույն բծերով։ Ծաղկում է հունիս-հուլիսին։ Պտուղն ընկուզանման է։
Հայաստանում
Հայաստանում՝ 1 տեսակ՝
Տարածում
Տարածված է Շիրակի, Լոռու, Տավուշի, Գեղարքունիքի, Սյունիքի մարզերում։ Աճում է թփուտներում և բնակավայրերի մոտ, աղբոտ վայրերում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ծաղկավոր բույսեր
Արտարժույթի շուկա
Արտարժույթի շուկա, տնտեսական հարաբերությունների հատուկ ոլորտ, որտեղ իրականացվում են օտարերկրյա արժույթի և դրանցով արտահայտված վճարման փաստաթղթերի (չեկեր, մուրհակներ, դրամական փոխանցումներ և այլն) գնման, վաճառքի, ձոխանակման գործառնություններ։
Համաշխարհային արտարժույթի շուկան, որը կազմավորվում է տարբեր երկրների բանկերի թղթակցական կապերի միջոցով, այն մեխանիզմն է, որի միջոցով իրականացվում են միջազգային դրամական հաշվարկները։ Որոշ երկրներում օտարերկրյա արժույթի առուծախը կատարում են ոչ միայն բանկերը, այլև բորսաները։
Ըստ ռեժիմի, արտարժույթի շուկաները կարող են լինել ազատ (այն երկրներում, ուր չկան ընթացիկ գործառնությունների գծով արժութային սահմանափակումներ) և անազատ (այնտեղ, ուր այդ սահմանափակումները գոյություն ունեն)։ Այն երկրներում, ուր արժութային սահմանափակումներ կան, վալյուտային գործառնությունները կատարվում են միայն պաշտոնական, Արտարժույթի շուկա այսինքն հատուկ լիազորված կազմակերպությունների կողմից։
Կատեգորիա:Արտարժույթի շուկա
Բետանկուր սյուր Սոմ
Բետանկուր սյուր Սոմ (Béthencourt-sur-Somme), համայնք Ֆրանսիայի Պիկարդիա մարզի Սոմ գավառում ։
Բնակչությունը 2006 թվականի դրությամբ կազմում է 134 մարդ, բնակչության խտությունը` 46.69 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2.87 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 115 կմ հյուսիս-արևելք, Ամյեն քաղաքից 50 կմ արևելք։
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 86 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 62-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 24։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 72,1 %։ 62 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 54 անձ (29 տղամարդ և 25 կին)։ Գործազուրկ են եղել 8 անձ (4 տղամարդ և 4 կին)։ 24 անաշխատունակներից 5 եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 12-ը` թոշակառուներ, իսկ 7-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ժան Լու Կրետյեն
Ժան Լու Ժակ Մարի Կրետյեն (Jean-Loup Jacques Marie Chrétien ), ֆրանսիացի տիեզերագնաց, բրիգադի գեներալ, Խորհրդային Միության Հերոս (1982):
Ֆրանսիացի առաջին քաղաքացի, որը տիեզերք է բարձրացել։ Սովետական տիեզերանավով օդ է բարձրացել «Սոյուզ Տ-6» և օրբիտալ կենտրոնի «Սալյուտ 7» (հունիս - հուլիս 1982 թիվ), ինչպես նաև «Սոյուզ ՏՄ-7» (թռիչք) և «Սոյուզ ՏՄ-6» (վայրէջք) և օրբիտալ կոմպլեքս «Միր» (նոյեմբեր- դեկտեմբեր 1988 թիվ)։
1959 թվականին աշխատում է Ֆրանսիայի զինված ուժերում։ 1961 թվականին ավարտել է ֆրանսիական օդային ակադեմիան։
1988 թվականի դեկտեմբերին Ժան-Լու Կրետյենը ստացավ գեներալի աստիճան։
1990-1993-ական թվականներին անցել է պատրաստման թռիչքների ԿԿ «Բուրան» և հանձնել վարժական թռիչքներ Տու-154 և ՄիԳ-25։
Ֆրանսիացի գեներալ Ժան-Լու Կրետենի երրորդ թռիչքը տիեզերք եղել է սեպտեմբերի 25-ից մինչև հոկտեմբերի 6-ը 1997 թվականին ամերիկյան տիեզերական մաքոքի «Atlantis» STS-86 ծրագրով («Мир»-ՆԱՍԱ-7)։ 1998 թվականի օգոստոսին հաղթահարելով 60 տարեկանը նա դիմել է ամերիկյան հատուկ դեմքերին ընդունել ամերիկյան քաղաքացիություն և աշխատել ամերիկյան ՆԱՍԱ աստղադիտարանում։ Իր ցանկություններին հասնելով Ժան-Լու Կրետենը աշխատել է ՆԱՍԱ-ում։
2000 թվականի սեպտեմբերին նա հաճախելով Home Depot խանութ, որը գտնվում է Տեխաս նահանգում Կրետենը ստացավ գլխի, մեջքի, թիկունքի վնասվածքներ, որովհետև նրա վրա է ընկել 3 մետր բարձրությամբ 31 կիլոգրամանոց հորատման մեքենաների դարակը։ Արդյունքում Կրետենը ստացել է վնասվածքներ և 2001 թվականի նոյեմբերին անցել թոշակի։ 2002 թվականին Home Depot ընկերությունը նրան տվել է դրամական փոխհատուցում։
Ավարտելով իր տիեզերական կարիերան Ժան-Լու Կրետյեն աշխատել է Tietronix Software Inc-ում, որպես փոխնախագահ։ 2002 թվականին նա հիմնեց Tietronix Optics-ը։
Յոդ
Յոդ (ἰώδης - «մանուշակագույն»), քիմիական տարր է, որի նշանն է I կամ J (Iodum), տարրերի պարբերական համակարգի 6-րդ պարբերության 7-րդ խմբի տարր, կարգահամարը՝ 53, ատոմական զանգվածը՝ 126,9044։
Հալոգեն է։ Յոդը p- տարր է, ատոմի էլեկտրոնային թաղանթների կառուցվածքն է 4s24p64d105s25p5, К, L, М թաղանթները լրացված են։ Բնական յոդը բաղկացած է միայն 1271 կայուն իզոտոպից։ Ստացվել են 117-139 զանգվածի թվերով 22 ռադիոակտիվ իզոտոպներ։ Քիմիական ակտիվ ոչ մետաղ է, պատկանում է հալոգեններին։
Սովորական պայմաններում յոդը մուգ մոխրամանուշակագույն, թույլ մետաղական փայլով բյուրեղական նյութ է։ Մոլեկուլը երկատոմ է (I2 բանաձևով)։
Պատմություն
Յոդը առաջին անգամ ստացել է ֆրանսիացի քիմիկոս Բ․ Կուրտուան (1811)՝ ծովային ջրիմուռներից։ Յոդի միջին պարունակությունը երկրակեղևում 4•10−5 % է (ըստ զանգվածի) ։
Անվանում և նշանակություն
Տարրի անվանումը առաջարկել է Գեյ Լուսյակը, այն ծագել է ἰώδης - «մանուշակագույն» բառից, որը կապված է տարրի գույնի հետ։ Բժշկության և կենսաբանության մեջ այս տարրը սովորաբար անվանում են յոդ, օրինակ, «յոդի լուծույթ», համաձային հինա անվանման, որը գոյություն է ունեցել դեռևս 20-րդ դարի կեսերը
Ժամանակակից քիմիական նոմենկլատուրայում օգտագործվում է յոդ անունը։ Նույն կարգավիճակը ունի նաև մի քանի այլ լեզուներով, օրինակ, գերմաներեն՝ Jod և Iod: 1950-ական թվականներին քիմիայում J տարրը փոխորինվեց I տարրով ։
Բնության մեջ
Ազատ յոդը բնության մեջ չի հանդիպում։ Նրա միներալները (հայտնի են 8-ը) առաջանում են կենսոլորտում և հազվադեպ են։ Յոդի հիմնական աղբյուրը Համաշխարհային օվկիանոսն է (5•10−5 գ/լ)։ Յոդի պարունակությունը մեծ է նավթաբեր շրջանների ստորերկրյա ջրերում (երբեմն 100 մգ/լ և ավելի)։
Յոդը հազվագյուտ քիմիական տարր է. երկրակեղևում նրա պարունակությունը, ըստ զանգվածի, կազմում է ընդամենը 4x10-5 % (մոտ 1015 տ)։ Չնայած դրան՝ բնության մեջ յոդը հանդիպում է ամենուրեք. նույնիսկ թափանցիկ քվարցի (լեռնային բյուրեղապակի) գերմաքուր բյուրեղներում առկա են յոդի միկրոխառնուրդներ։ Յոդ կա հողում, ծովերի, լճերի ու գետերի ջրերում, բուսական բջիջներում և կենդանիների օրգանիզմներում։ Յոդ պարունակող միներալներ հանդիպում են խիստ հազվադեպ։ Այդ պատճառով էլ յոդ ստանալու համար խտացնում են այն պարունակող բնական լուծույթները, օրինակ՝ աղի լճերի ջուրը, կամ վերամշակում յոդի բնական կուտակիչները՝ ծովային ջրիմուռները։
Ծովային ջրիմուռները կուտակում են մինչև 1 %, իսկ որոշ սպունգներ՝ 8,5 % յոդ (ըստ չոր կշռի)։ Մարդու և կենդանիների համար անհրաժեշտ միկրոտարր է։ Մարդու օրգանիզմում կուտակվում է 20-50 մգ յոդի՝ հիմնականում վահանաձև գեղձում (6-15 մգ) և մկաններում (10-25 մգ)։ Խթանում է նյութափոխանակությանը, ակտիվացնում մկանները և սեռական ֆունկցիան։
Լեռնային, անապատային, չոր տափաստանային և ոչ սևահողային անտառային գոտիներում տարածված տեղաճարակային խպիպը հողում, բույսերում և օդում յոդի անբավարար պարունակության հետևանք է։ Այդ շրջաններում անհրաժեշտ է օգտագործել յոդի պարունակող կերակրի աղ (10-25 գխ) և պարարտանյութեր ։ Ծովամերձ շրջաններում 1 մ3 օդը պարունակում է մինչև 50 մկգ յոդի (հիմնականում յոդիդներ)։
Ստացում
ԽՍՀՄ-ում յոդը ստանում էին նավթային հորանցքերի ջրերից, որոշ երկրներում՝ ծովային ջրիմուռներից և չիլիական բորակի մայր լուծույթներից։ Նավթային ջրերը մշակում են քլորով կամ ազոտային թթվով, անջատված յոդը կլանում են ածխով կամ դուրս են մղում օդի հոսանքով։
Ածխի վրա ադսորբված յոդը լուծում են ալկալիներում կամ նատրիումի սուլֆիտում, ապա անջատում քլորի միջոցով։ Օդով դուրս մղված յոդը կլանում են ՏՕ2-ի և ջրային գոլորշու խառնուրդով, ապա օքսիդացնում քլորով։ Ստացված հում յոդը մաքրում են թորելով։
Ֆիզիկական հատկություններ
Սովորական պայմաններում յոդը մուգ մոխրամանուշակագույն, թույլ մետաղական փայլով բյուրեղական նյութ է, խտությունը՝ 4940 կգ/մ3, հալման ջերմաստիճանը՝ 113,5 °С, եռմանը՝ 184,35 °С։ Հեշտ ցնդող է, դանդաղ տաքացնելիս սուբլիմվում է։
Մոլեկուլը երկատոմանի է՝ 12։ Վատ է լուծվում ջրում (0,33 գ/լ, 25 °С), լավ՝ օրգանական լուծիչներում, ծծմբածխածնում, յոդիդների ջրային լուծույթներում։ Յոդը ոչ մետաղ է, քիմիապես ակտիվ, միացություններում ունի -1, +1, +3, +5 կամ + 7 օքսիդացման աստիճան։ Ջրում վատ է լուծվում, իսկ որոշ օրգանական լուծիչներում (էթիլ սպիրտ, ծծմբաջրածին, CCl4)՝ լավ։
Տաքացնելիս գոլորշիանում է առանց հեղուկ վիճակի անցնելու(սուբլիմվում է), օսլայի հետ առաջացնում է կապույտ գույնի կոմպլեքս միացություն։ Յոդը մուգ մոխրամանուշակագույն, թույլ մետաղական փայլով բյուրեղական նյութ է։ Բյուրեղները գրաֆիտ են հիշեցնում և ունեն էլեկտրական հոսանք հաղորդելու հատկություն։ Սակայն, ի տարբերություն գրաֆիտի ու մետաղների մեծամասնության, պինդ յոդը ցնդող է և հեշտորեն վերածվում է գոլորշու։ Այդ երևույթը կոչվում է սուբլիմացում։ Յոդը ջրում լուծվում է դժվարությամբ, իսկ օրգանական լուծիչներում՝ հեշտությամբ։ Յոդը քիմիապես ակտիվ ոչ մետաղ է. անմիջականորեն փոխազդում է մետաղների մեծ մասի հետ, իսկ ածխածինը, ազոտը, թթվածինը, ծծումբը և սելենը յոդի հետ անմիջականորեն չեն փոխազդում։
Քիմիական հատկություններ
! Նախ !!Էլեկտրոնների թիվը!!էլեկտրոնային թաղանթ
Յոդը պատկանում է հալոգենների խմբին։
Ատոմի էլեկտրոնային թաղանթների կառուցվածքն է1s22s22p63s23p63d104s24p64d105s25p5։
Քիմիական ակտիվությամբ և օքսիդիչ հատկություններով զիջում է քլորին և բրոմին։ Յոդի և ջրածնի միացման ռեակցիան դարձելի է։
Նրա՝ ջրում լավ լուծվող անգույն բյուրեղները հալվում են 110 °C-ում, իսկ 195 °C-ում քայքայվում՝ առաջացնելով յոդի (V) օքսիդը՝ J2Օ5, նրա աղերը՝ յոդատները (КJO3 և այլն) ստացվում են յոդի և ալկալիների տաք լուծույթների փոխազդեցությամբ։
Պերյոդական թթուն հայտնի է հիդրատի ձևով՝ HIO4•2H2O։ Յոդի թթվածնային միացությունները օքսիդիչներ են։ Յոդի միացություններ է առաջացնում մյուս հալոգենների հետ՝ IF7, IF5, JCl3, ICl, IBr։
Հայտնի են նաև նրա այլ աղանման միացությունները՝ IClO3, ICIO4, J2(SO4)3։ Միարժեք և երկարժեք մետաղների հետ յոդը առաջացնում է ջրում լուծելի իոնական յոդիդներ (Agl, Cu2I2 և Hg2I2-ը ջրում չեն լուծվում)։
Յոդը ադսորբվում է օսլայի վրա և նրան ներկում մուգ կա պույտ գույնով։ Այդ հատկությունն օգտագործում են յոդաչափության մեջ։
Իզոտոպներ
Բնական յոդը բաղկացած է միայն 127I կայուն իզոտոպից։ Ստացվել են 117-139 զանգվածի թվերով 22 ռադիոակտիվ իզոտոպներ։ 131I ռադիոակտիվ իզոտոպը տրոհում է β-մասնիկների, ինչպես նաև γ ճառագայթում ֆոտոնների հետ՝ սկսած 0.08-ից 0,723 ՄէՎ ։
Նշանակություն
Յոդի գոլորշիները թունավոր են և գրգռում են լորձաթաղանթը։ Յոդի և նրա լուծույթները մանրէասպան են։ Յոդի ռադիոակտիվ իզոտոպներ պարունակող թափոններով միջավայրի աղտոտումը չափազանց վտանգավոր է, հատկապես երեխաների համար։
Յոդի գոլորշիների թույլատրելի պարունակությունը օդում 0,001 մգհ է։ Յոդի բծերը լվանում են նատրիումի թիոսուլֆատի կամ սոդայի լուծույթով։ Յոդը, ինչպես և կենսական կարևորություն ունեցող մյուս տարրերը, բնության մեջ կատարում է շրջապտույտ։ Յոդի միկրոքանակները բացառիկ դեր են կատարում մարդու, կենդանիների և բույսերի կենսագործունեության մեջ։ Օրինակ՝ 1854 թվականին հաստատվել է, որ մարդու վահանագեղձի գործառույթի խանգարումը խպիպ (զոբ) հիվանդության հիմնական պատճառն է։ Յոդի օրական պահանջը մարդու օրգանիզմում 100-200 մկգ է։
Բժշկության մեջ
Յոդը և նրա միացություններն օգտագործվում են հիմնականում բժշկության մեջ, որպես հակասնկային, հակաբորբոքային և ցավը մեղմացնող միջոցներ։ Նրանով ախտահանում են վերքերը և վիրահատման դաշտը։ Յոդի միացությունների ներս ընդունումն ազդում է նյութափոխանակության վրա և ուժեղացնում վահանագեղձի ֆունկցիան։ Հիվանդության ախտորոշման համար օգտագործում են յոդ պարունակող նյութեր և յոդի արհեստական ռադիոակտիվ իզոտոպներ՝ 125I, որոնք կուտակվում են վահանաձև գեղձում։ Յոդի P-ճառագայթող իզոտոպները բուժիչ են։
Յոդային դեղամիջոցների երկարատև ընդունումը կարող է առաջացնել յոդիզմ՝ հարբուխ, եղնջատենդ, արցունքահոսություն, ցան և այլն։ Յոդօրգանական միացություններն օգտագործվում են օրգանական սինթեզում, արծաթի և կալիումի յոդիդները՝ լուսազգայուն թաղանթներ պատրաստելիս։
Յոդն օգտագործում են նաև երկրաբաններն ու բուսաբանները, քիմիկոսներն ու մետաղագործները։ Այն առաջացնում է բազմաթիվ յոդօրգանական միացություններ, որոնք մտնում են որոշ ներկանյութերի բաղադրության մեջ։ Յոդի միացությունները կիրառվում են լուսանկարչության և կինոարդյունաբերության մեջ։
Ալերգիկ ռեակցիաներ
Որոշ մարդիկ գերզգայուն են յոդ պարունակող արտադրատեսակների և սննդի նկատմամբ։ Յոդի սպիրտային լուծույթի կամ բետադինի կիրառումը կարող է ցան առաջացնել, երբեմն՝ մեծ ։ Որոշ դեպքերում այն կարող է հանգեցնել անաֆիլակտիկ շոքի։
Իրականում, հենց յոդի ալերգիայի հաստատված դեպքերի մասին զեկույցներ երբեք չեն եղել, և օրգանական յոդի կամ պարզ յոդի աղի ալերգիան տեսականորեն անհնար է։ Յոդ պարունակող արտադրատեսակների և սննդի նկատմամբ հիպերզգայուն ռեակցիաները, ըստ երևույթին, վերաբերում են իրենց մյուս մոլեկուլային բաղադրիչներին ,, այսպիսով, այն անձը, ով ցուցաբերել է մեկ սննդի կամ ապրանքի մեջ պարունակող յոդի հանդեպ ալերգիա, կարող է ալերգիկ ռեակցիա ունենալ մյուսի նկատմամբ։
Սննդային տարբեր ալերգիկ հիվանդություններ ունեցող հիվանդները (խեցգետինների, ձվի, կաթի և այլ մթերքների հանդեպ) կամ ասթմայով հիվանդները ավելի հավանական է, որ տառապում յոդի հակազդեցություն պարունակող մթերքներից։ [UCSF Department of Radiology & Biomedical Imaging, Iodine Allergy and Contrast Administration – Յոդի ալլերգիա] Ինչպես բոլոր դեղամիջոցների դեպքում, պետք է ուսումնասիրվի հիվանդի ալերգիայի պատմությունը և խորհրդակցվի նախքան որևէ յոդ պարունակող դեղամիջոց ընդունելը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ոչ մետաղներ Կատեգորիա:Հալոգեններ Կատեգորիա:Յոդ
Անդակի լեզու
Անդակի լեզու (Aguanunga, Andaki, Andaqui, Churuba, Jirara), մահացած, արդեն անօգտագործելի Պաեսյան լեզու, որի միջոցով հաղորդակցվում էի ադակի կոչվող ժողովուրդը։ Նրանք ապրում էին Սուասա հովտի Ուիլա, Գրագուա հովտի Կաուկա (դեպարտամենտ) ինչպես նաև Կաուկա գետի վերին հոսանքում, Կոլումբիայում՝ Կակետա դեպարտամենտի լեռնային շրջաններում։
Բրիտանի Մեյնարդ
Բրիտանի Լորեն Մեյնարդ (Brittany Lauren Maynard, ), ամերիկացի հասարակական ակտիվիստուհի, որը հիվանդ էր վերջին փուլում գտնվող գլխուղեղի ուռուցքով և հանդես էր եկել էֆթանազիայի օրինականացման օգտին ։
Վաղ տարիներ
Բրիտանի Մեյնարդը ծնվել է 1984 թվականի նոյեմբերի 19-ին Անահայմ քաղաքում։ 2006 թվականին ավարտել է Բերկլիի Կալիֆորնիայի համալսարանի գրականության և գիտության քոլեջը՝ ստանալով հոգեբանության բակալավրի աստիճան, իսկ 2010 թվականին Իրվայնի Կալիֆոռնիայի համալսարանի մանկավարժության ֆակուլտետը՝ մագիստրոսի աստիճան ստանալով կրթության ոլորտում ։
Հիվանդություն և հասարակական գործունեություն
2014 թվականի հունվարի 1-ին Բրիտանիի մոտ ախտորոշվել էր ֆիբրիլյարային աստրոցիտոմա, որից հետո անցկացվել էր գանգի մասնակի տրեպանացիա և քունքային բաժնի մասնահատում ։ 2014 թվականի ապրիլին տեղի է ունեցել հիվանդության ռեցիդիվ, բայց արդեն չարորակության 4-րդ աստիճանի աստրոցիտոմայի տեսքով, որը նաև հայտնի է որպես գլիոբլաստոմա, ինչից հետո բժիշկների կարծիքով նրան մնացել էր ապրելու վեց ամսից ոչ ավելի ։
Բրիտանին Կալիֆոռնիայից տեղափոխվել է Օրեգոն նահանգ, որտեղ գործում էր արժանապատիվ մահվան մասին օրենքը ՝ որոշելով, որ «արժանապատվորեն մահանալը լավագույն տարբերակն է ինձ և իմ ընտանիքի համար» ։ Նա իր մտադրությունների բացատրությամբ տեսաուղերձ է հրապարակել YouTube-ում, որը հավաքել է ավելի քան 3 միլիոն դիտում ։ Բրիտանին սկսել է համագործակցել «Կարեկցանք և ընտրություն» ոչ առևտրային իրավապաշտպանական կազմակերպության հետ և «Brittany Maynard Fund» հիմնադրամի շրջանակներում քարոզել ինքնասպանությամբ օգնությունն օրինականացնել այն նահանգներում, որտեղ այն անօրինական է, մասնավորապես՝ Նյու Ջերսիում, Մասաչուսեթսում, Կոնեկտիկուտում, Կոլորադոյում և Կալիֆոռնիայում ։ Բացի այդ, Մեյնարդը «CNN»-ին «29 տարեկանում մահվան իմ արժանապատիվ իրավունքը» (My Right to Death with Dignity at 29) վերնագրով նամակ է գրել, որում ասել է․
Բացի հասարակական գործունեությունից, Բրիտանին շատ է ճամփորդել. մեկնել է Կոստա Ռիկա, եղել է Նեպալում, Վիետնամում, Կամբոջայում, Լաոսում, Սինգապուրում, Թաիլանդում, Տանզանիայում, որտեղ նվաճել է Կիլիմանջարոն, Էկվադորում զբաղվել է ժայռամագլցմամբ և Գալապագոսյան կղզիներում` դայվինգով ։ Կյանքի վերջին ամիսներին այցելել է Ելոուսթոնի ազգային պարկ և եղել Ալյասկայում ։ Բացի այդ, Բրիտանին երկու շուն է ունեցել և Կենդանիների պաշտպանության տեղական կազմակերպությունում եղել կամավոր ։
2014 թվականի հոկտեմբերի 29-ին Բրիտանին ասել է, որ «կարծես թե եկել է ժամանակը» ։ Նա մտադիր է եղել կյանքից հեռանալ նոյեմբերի 1-ին՝ ընդունելով բուժող բժշկի նշանակած դեղերը ։
Մահ
2014 թվականի նոյեմբերի 1-ին` մահվան օգնությունից հրաժարվելուց հետո, Բրիտանի Մեյնարդը մահացել է Պորտլենդում   ։ Նա ինքն է հատուկ ընտրել այդ օրը, որպեսզի իրեն և իր ընտանիքին ազատի հիվանդության հետևանքներից և վեց օր առաջ տեղի ունեցած ամուսնու ծննդյան օրը նշել է ուրախությամբ ։ Բրիտանին ընդունել է բժշկի կողմից նշանակված շնչառության գործառույթը ճնշող տրանկվիլիզատորների և նյութերի խառնուրդ, որից հետո խոր քնի մեջ է ընկղմվել և 30 րոպե անց մահացել սեփական ննջարանում՝ հարազատների` լավագույն ընկերուհու, ամուսնու՝ Դենիելի և նրա եղբոր՝ Էդրիանի ներկայությամբ   ։ Ինքնասպանության օգնության վերաբերյալ Օրեգոն նահանգի օրենքի համաձայն` որպես պաշտոնական պատճառ մահվան վկայականում արձանագրվել է գլխուղեղի ուռուցքը ։ Ֆեյսբուք սոցիալական ցանցում նրա վերջին գրառումը հետևյալն էր․
Ներեք ինձ իմ սիրելի ընկերներ և ընտանիք, ես սիրում եմ ձեզ։ Այսօր ես որոշեցի արժանապատվությամբ մահանալ իմ անբուժելի հիվանդությամբ` ուղեղի այս սարսափելի քաղցկեղի դեմ պայքարելով, որն ինձանից այնքան շատ բան խլեց... բայց կարող էր շատ ավելին խլել։ Աշխարհը գեղեցիկ վայր է, ճանապարհորդությունն իմ ամենամեծ ուսուցիչն էր, իմ մտերիմներն ու հարազատները հիմնական նվիրատուներն են։ Ես նույնիսկ իմ անկողնում աջակցության շրջանակ ունեմ, երբ մահանում եմ... Ներիր աշխարհ։
Բրիտանիի հուղարկավորության վայրի և ամսաթվի մասին տեղեկություններ չեն հրապարակվել ։ Բրիտանի Մեյնարդ Դենիել Դիասի ամուսինը ավելի ուշ պատմել է նրա վերջին օրերի և ժամերի մասին «NBC News»-ին և «People»-ին տված հարցազրույցում։ Նա նշել է, որ իր վերջին օրը Բրիտանին երկար զբոսանքի է դուրս եկել ընտանիքի, ընկերների և իր շների հետ, սակայն առավոտյան կրկին հերթական ուժեղ նոպան է վերապրել։ «Մենք վերադարձանք տուն, և նա պարզապես գիտեր, որ իր ժամանակը եկել է»։ Դիասն ասել է, որ իր կյանքի վերջին րոպեներին երդվել է շարունակել կնոջ սկսած գործը և խոստովանել է, որ ամեն օր մտածում է նրա մասին  ։
Անձնական կյանք
2012 թվականի սեպտեմբերին Բրիտանին ամուսնացել է Դենիել Էստեբանի «Դեն» Դիասի հետ, որի հետ ծանոթացել էր 2007 թվականի ապրիլին։ Նրանք փորձել են երեխա ունենալ  ։ Մայրը՝ Դեբորան ասել է, որ Բրիտանին երազում էր այցելել Պերու ։
Ժառանգություն
Մահից մի քանի շաբաթ առաջ Բրիտանի Մեյնարդը էֆթանազիայի իրավունքի մասին բանավեճում դարձել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների խորհրդանիշը՝ իր պատմությունը ներկայացնելով հանրության ուշադրությանը ։ «People»-ում նրա կյանքի մասին պատմող հոդվածը կարդացել է ավելի քան 16 միլիոն մարդ, հոդվածով կիսվել են ավելի քան 300 հազար անգամ և թողել 5900 մեկնաբանություն ։ Նյու Յորքի համալսարանի բժշկական էթիկայի բաժնի գիտաշխատող Արթուր Քափլանը գրել է, որ Մեյնարդը «երիտասարդ էր, աշխույժ, գրավիչ... մարդու բոլորովին այլ տեսակ», որը «փոխեց բանավեճի տեսակետը»` ցույց տալով, որ կան իր սերնդի մարդիկ, որոնք հետաքրքրված են այս հարցով ։
Մեյնարդի մահվան պահին միայն Միացյալ Նահանգների երեք նահանգներում գործել են անբուժելի հիվանդների համար մահվան մասին օրենքներ. Օրեգոն, Վերմոնտ, Վաշինգտոն, Մոնտանա և Նյու Մեքսիկո նահանգներում կայացվել են դատական որոշումներ, որոնք պաշտպանել են իրենց հիվանդներին կյանքից հեռանալուն օժանդակող բժիշկներին, իսկ յոթ նահանգներում նմանատիպ օրենքներ են ընդունվել ։ Միևնույն ժամանակ այդ օրենքների ընդունման վերաբերյալ հարցումներում ամերիկյան հասարակությունը բաժանվել է երկու հակամարտող ճամբարի ։ Մեյնարդի կողմնակիցները շեշտը դրել են այն բանի վրա, որ նա Կոնեկտիկուտում ոգեշնչել է այլ մարդկանց մահվան կամավոր օգնությունն օրինականացնելու փորձերում, մասնավորապես` կողմնային ամիոտրոֆիկ սկլերոզով տառապող 59-ամյա Սառա Մայերսին  ։ Մայնարդի մահից հետո երեք օրվա ընթացքում Վատիկանի բարձրաստիճան պաշտոնյաներից մեկը դատապարտել է նրա որոշումը՝ ինքնասպանության մեթոդն անվանելով «անհեթեթություն»  ։ Բրիտանիի մայրը պաշտպանել է իր դստեր որոշումը ։
2014 թվականին արժանապատիվ մահվան մասին օրենքներն ընդունվել են Միացյալ Նահանգների միայն երեք նահանգներում՝ Օրեգոնում, Վաշինգտոնում և Վերմոնտում, իսկ 2015 թվականին դրանց միացել են Մոնտանա և Կալիֆոռնիա նահանգները ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Էֆթանազիա Կատեգորիա:Ամերիկացի կանայք
Կոնեստաբիլեի տիրամայր
«Կոնեստաբիլեի տիրամայր» (Madonna Connestabile), 20-ամյա Ռաֆայել ի վրձնին պատկանող մանրանկար, որտեղ պատկերվել են Կույս Մարիամը և մանուկ Հիսուսը։ Այն, հավանաբար, մնացել է անավարտ։ Կարծիք կա, որ մանրանկարը նկարչի՝ Ումբրիայում ստեղծած վերջին նկարներից է, որն, ամենայն հավանականությամբ, անավարտ է մնացել Ռաֆայելի՝ Ֆլորենցիա տեղափոխվելու պատճառով։
Նկարը, որը հին ժամանակներում անվանվել է «Տիրամայրը գրքով» (Madonna del Libro), պատկանել է Պերուջայի իշխան Կոնեստաբիլեի ընտանիքին, մինչև որ 1871 թվականին այն գնել է Ալեքսանդր II-ը։ Կայսրը նկարը նվիրել է կնոջը՝ Մարիա Ալեքսանդրովնա յին։ Այդ օրվանից նկարը ցուցադրվել է Սանկտ Պետերբուրգում՝ Էրմիտաժի հավաքածուում։
Հին վարպետների՝ Էմիտաժում գտնվող աշխատանքները խիստ վնասվել են կտավի վրա փոխադրելու ժամանակ։ Այս մեթոդը XIX դարի թանգարաններում սովորական երևույթ էր։ Ճիշտ է, այս գործողության արդյունքում շատ նկարներ վնասվեցին, սակայն եղան նաև ուշագրավ բացահայտումներ։ Այժմ նկարում պատկերված է Տիրամայրը, որը, հավանաբար, ընթերցում է Սուրբ Գիրքը։ 1881 թվականին, երբ նկարը փոխադրվել է կտավի վրա, պարզվել է, որ սկզբնապես տիրամոր ձեռքին եղել է ոչ թե գիրք, այլ՝ նուռ, որը հանուն քրիստոնեական հավատի հեղված արյան խորհրդանիշն է։ Նկարի փոխադրման գործընթացն ամենայն մանրամասնությամբ իր «Գեղարվեստական վիրաբուժություն» ակնարկում նկարագրել է Վ. Ստասովը։
Խորհրդային շրջանում, երբ էրմիտաժյան հավաքածուից որոշ նկարներ վաճառքի են հանվել, այս նկարը «Ալբայի տիրամոր» հետ միասին ուղարկվել է Եվրոպա։ Չնայած նկարի համար պահանջվող համեստ գնին, այս «կասկածելի» աշխատանքի համար այդպես էլ գնորդ չի հայտնվում ։ Ինչի շնորհիվ «Կոնեստաբիլեի տիրամայրը» Ռաֆայելի վրձնին պատկանող միակ աշխատանքն է, որը պահպանվում է ռուսական հավաքածուներում ։
Մինչ կտավի վրա փոխադրվելը աշխատանքն ամբողջանում էր գրոտեսկային շքեղ շրջանակով, որը, հավանաբար, նկարի հետ միաժամանկ ստեղծվել էր անձամբ Ռաֆայելի կողմից ։ Այժմ էլ «Կոնեստաբիլեի տիրամայրը» այդ շրջանակով ցուցադրվում է այն սրահի հարևանությամբ, որտեղ ցուցադրված են Վերածննդի դարաշրջանի այնպիսի կտավներ, ինչպիսիք են Լեոնարդո դա Վինչիի « Տիրամայր Բենուան » և « Տիրամայր Լիտտան »։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էրմիտաժի նկարներ Կատեգորիա:Ռաֆայել Սանտիի նկարներ Կատեգորիա:1504 նկարներ Կատեգորիա:Վերածննդի կերպարվեստ
Դիվոն լե Բեն
Դիվոն լե Բեն (Divonne-les-Bains), կոմունա Ֆրանսիայում, մտնում է Ռոն Ալպեր մարզի կազմի մեջ։ Մտնում է Ժեկս կանտոնի կազմի մեջ։ Կոմունայի օկրուգը Ժեկսն է։
Կոմունայի INSEE կոդը՝ 01143։
Աշխարհագրություն
Կոմունան Փարիզ քաղաքից գտնվում է 400 կմ հարավ-արևելք, Դեպի հյուսիս-արևելք՝ Լիոն քաղաք, 125 կմ է և 45 կմ արևելք Բուրկ ան Բրեսից։
Կոմունայի տարածքում հոսում է Վերսուա գետը։ Կոմունայի Հյուսիս-արևմտյան մասը ծածկված է անտառներով։
Կլիմա
Կլիման Ցամաքային է ցուրտ ձմեռներով և տաք ամառներով։ Անձրևներ լինում են հիմնականում ամռանը։
Բնակչություն
Կոմունայի բնակչությունը 2010 թվականին կազմել է 8160 մարդ։
Տնտեսություն
2010 թվականին աշխատունակ տարիքի (15-64 տարեկան) ունեցող 5313 մարդկանցից 4204-ը տնտեսապես ակտիվ են եղել, 1109-ը՝ պասիվ (ակտիվության ցուցանիշը` 79,1% է, 1999 թվականին՝ 72,9%)։ 4204 ակտիվ բնակիչներից աշխատել են 3858-ը (2037 տղամարդ, 1821 կին), գործազուրկ եղել են 346-ը (160 տղամարդ, 186 կին)։ 1109 պասիվներից 396 հոգի եղել են աշակերտ կամ ուսանող, 243-ը՝ թոշակառու, 470 պասիվ են եղել այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Մալյորկա ՖԱ
Մալյորկա ՖԱ (իսպ.՝ Real Club Deportivo Mallorca, S. A. D.), իսպանական ֆուտբոլային ակումբ Պալմայից, Բալեարյան կղզիներ։ Թիմը ստեղծվել է 1916 թվականի մարտի 5-ին։ Ներկայումս հանդես է գալիս Սեգունդա Դիվիզիոն B-ում, իսկ տնային խաղերն անցկացնում է Իբերոստար մարզադաշտում։
Մալյորկան 1 անգամ հաղթել է Իսպանիայի գավաթը և 2 անգամ՝ Սեգունդա Դիվիզիոնը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանական ֆուտբոլային ակումբներ
Պիցցետտա
Պիցցետտա, փոքր պիցցա, որի չափսերը մոտ երեք դյույմ են տրամագծով, սակայն կարող են հասնել մինչև փոքր անձնական պիցցաների չափսերին ։
Բետամբո
Բետամբո (Bettembos), համայնք Ֆրանսիայի Պիկարդիա մարզի Սոմ գավառում ։
Բնակչությունը 2010 թվականի դրությամբ կազմում է 98 մարդ, բնակչության խտությունը` 23.56 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 4.16 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 115 կմ հյուսիս, Ամյեն քաղաքից 32 կմ արևմուտք։
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 67 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 44-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 23։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 65,7 %։ 44 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 40 անձ (24 տղամարդ և 16 կին)։ Գործազուրկ են եղել 4 անձ (2 տղամարդ և 2 կին)։ 23 անաշխատունակներից 10 եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 6-ը` թոշակառուներ, իսկ 7-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Սևախայտ քարաթռչնակ
Սևախայտ քարաթռչնակ (Oenanthe hispanica), կեռնեխների ընտանիքի թռչուն։ Հայաստանում բնադրող-չվող է, տարածված։
Բետամբո
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Սևախայտ քարաթռչնակ
Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 14,5 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 25-27 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 17-26 գրամ։ Պոչի եզրային փետուրների սպիտակ հատվածը լայն է, սև ծայրաշերտը՝ նեղ։ Հանդիպում են մուգ և բաց գույնի կոկորդով անհատներ։ Բնադրման շրջանում հասուն արուի մեջքն ու մարմինը ներքևից աղոտ սպիտակ են, սև ակնադիմակը չի միաձուլվում թևի սև հատվածին, կոկորդը սև է կամ սպիտակ։ Էգը վերևից դարչնագույն է, կուրծքը՝ նարնջագույն երանգով, ակնադիմակը և թևերը՝ ավելի մուգ։ Հետբնադրման շրջանում արուի և էգի գլխի ու թևերի փետուրները լայն, բաց գույնի երիզով են։ Երիտասարդը նման է էգին, սակայն մարմինը վերևից պտավոր է։
Կենսակերպ
Հաճախ նստում է թփուտներին կամ քարերին։ Զոհին բռնելու համար կատարում է կարճ թռիչքներ։ Բնակվում է չոր քարքարոտ կիսաանապատներում։ Սնվում է անողնաշարավորներով։
Բնադրում
Գարնանային ամենավաղ վերադարձը՝ ապրիլի 2-րդ կեսից մայիսի 1-ին տասնօրյակին։ Բները հայտնվում են՝ սկսած մայիսի կեսերից։ Բույնը գավաթաձև է (տրամագիծը՝ 93-128 մմ)՝ խոտաբույսերից։ Բնադրում է գետնին։ Առաջին ձվերը հայտնվում են հունիսի ընթացքում։ Դնում է 20 մմ տրամագծով, բաց կապույտ՝ կարմիր-դարչնագույն պտերով 4-6 ձու։ Ամենավաղ թխսակալումը՝ ապրիլի վերջին։ Ձագերը բներում հայտնվում են հունիսի սկգբին, միաժամանակ առկա են թարմ ձվերով բներ։ Ձագերը թռիչքի պատրաստ են հունիսի վերջին տասնօրյակից։
Աշնանային չուն ավարտվում է հոկտեմբերի 1-ին կեսին։
Կատեգորիա:Կեռնեխներ
Կայո Ժունիոր
Լուիս Կարլոս Սարոլի (Luiz Carlos Saroli), ավելի հայտնի որպես Կայո Ժունիոր ), բրազիլացի ֆուտբոլիստ և մարզիչ։
Կենսագրություն
Բրազիլիայում հայտնի է «Պարանա», «Պալմեյրաս», «Բահիա», «Գոյաս», «Ֆլամենգո», «Բոտաֆոգո», «Գրեմիո», «Վիկտորիա» և «Քրիսիումա» թիմերի հետ աշխատանքով։ Կայո Ժունիորը աշխատել է նաև հայրենիքից դուրս՝ մարզել է Ճապոնական «Վիսսել Կոբե», Կատարի «Ալ Գարաֆա», «Ալ Ջազիրա» ու «Ալ Շաբաբ», որոնք ներկայացնում են Արաբական Միացյալ Էմիրությունները։
Արուտանի
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի լեզուներ Կատեգորիա:Վենեսուելայի լեզուներ Կատեգորիա:Մեռած լեզուներ
Քաշմիր
Քաշմիր (քաշմիրի՝ कॅशीर, کٔشِیر, դոգրի՝ कश्मीर, բալթի, کشمیر, Դևանագարի՝ कश्मीर), վիճելի տարածք Հինդուստան թերակղզու հյուսիս-արևմտյան հատվածում, պատմական նախկին իշխանություն Հիմալայներում։ Քաշմիրի բաժանումներն ամրագրված չեն սահմանների մասին պաշտոնական համաձայնությամբ, իսկ կոնկրետ շրջանը համարվում է լարվածության օջախ այն զբաղեցնող երկրների, առավելապես Հնդկաստանի և Պակիստանի միջև։
Քաշմիրը հյուսիսում սահմանակցում է Աֆղանստանին, արևելքում՝ Չինաստանի Սինչզյան-Ույղուրական և Տիբեթի ինքնավար շրջաններին, հարավում՝ Հնդկաստանի Հիմաչալ-Պրադեշ և Փանջաբ նահանգներին, իսկ արևմուտքում՝ Պակիստանին։
Ներկայումս Քաշմիրը բաժանված է հնդկական Ջամմու և Քաշմիր նահանգի (ներառյալ Լադախ պրովինցիան), որի տարածքը 101 387 կմ² և բնակչությունը՝ 10,1 մլն մարդ, Պակիստանի վերահսկողության տակ գտնվող Ազադ Քաշմիր ինքնահռչակ չճանաչված պետության («Ազատ Քաշմիր»), որի տարածքը 13 000 կմ², իսկ բնակչությունը՝ 3,6 մլն մարդ, Պակիստանի վերահսկողության տակ գտնվող Գիլգիտ-Բալիստան շրջանի («հյուսիսային տարածքներ»), որի տարածքը 72 500 կմ² և բնակչությունը՝ 1 մլն մարդ և իրավասորեն Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության տարածքների, որի մակերեսը 37 555 կմ² և բնակչությունը մի քանի հազար են։ Քաշմիրի ընդհանուր տարածքը 222 236 կմ² է։
Ստուգաբանություն
«Նիլամաթա Պուրանեում» ասվում է, որ Քաշմիր անվանումը գալիս է का «ջուր» և शिमिरि śimiri «չորացնել» բառերից, որը նշանակում է «չորացրած ջուր»։ Մեկ այլ վարկածի համաձայն՝ Քաշմիրը համարվում է Քաշյապա-միր (Քաշյապմիր կամ Քաշյապմերու) անվանման հապավում, որը նշանակում է «Քաշյապի ծով» կամ «Քաշյապի լեռ»։ Լեգենդի համաձայն, Քաշյապա իմաստունը ցամաքեցնում է ներկայիս Քաշմիրի հովտի տեղում եղած Սատիսար լիճը։ Նիլամաթա Պուրանը հայտնում է, որ «Քաշմիրա» անվանումը նախորդում է ներկայիս «Քաշմիր» անվանմանը։ Այնուամենայնիվ, քաշմիրցիները խոսակցականում ասում են «Քյոշիր», որը «Քաշմիր» անվանման հնչյունային հապավումն է։
Պատմական քաշմիրյան «Ռաջատարանգինի» ժամանակագրության մեջ նկարագրված է Կալհանը 12-րդ դարում, նաև ասված է, որ Քաշմիրի հովտում եղել է լիճ։ Այն ցամաքեցվել է մեծ իմաստուն Քաշյապի կողմից։
Պատմություն
Քաշմիրի ակունքները գալիս են Սրինգար հնագույն առևտրային քաղաքից, որը տեղակայված է բարձրալեռնային Հիմալայներում։
Իր երկար և ամբողջական պատմության ընթացքում քաղաքը եղել է քարավանային ուղիների խաչերուկ (այդ թվում պատմական Մետաքսի ճանապարհ) Հեռավոր Արևելքի, Միջին Ասիայի, Մերձավոր Արևելքի և Հարավային Ասիայի միջև։ Քաշմիրի հյուսիսը բնակեցվել է հիմնականում իսլամի հետևորդներով, հարավը՝ հինդուիզմի, իսկ արևելքը՝ բուդդիզմի։ Սակայն, ընդհանուր առմամբ, ենթադրվում է, որ դավանանքները կարողացել են պահպանել հարաբերակցության անհրաժեշտ հավասարակշռությունը և ընդհանուր ինքնությունը։
1846 և 1947 թվականների ընթացքում եղել է մեծ կիսանկախ պետություն, որը բրիտանացի գաղութատիրական վարչակազմը պաշտոնապես վաճառել է հինդուիստական մահառաջաներին, էթնիկ դոգրային։ 1949 թվականին Հնդկաստանի և Պակիստանի միջև պակիստանա-հնդկական առաջին պատերազմի արդյունքում Քաշմիրը նրանց միջև բաժանվեց գրեթե հավասարապես և այդ կարգավիճակում է մինչև այժմ։ Նահանգի շուրջ հակամարտությունը հանգեցրել է 1965 թվականին պակիստանա-հնդկական երկրորդ պատերազմին և 1999 թվականին Կարգիլյան պատերազմին։
Բուդդայականությունը և հինդուիզմը Քաշմիրում
Մաուրյաների պետության կայսր-բուդդիստ Աշոկա Մեծը, լեգենդի համաձայն, հիմնադրել է Քաշմիրի հին մայրաքաղաք Շրինագարին, որի ավերակները ժամանակակից Սրինագար քաղաքի ծայրամասում է։ Քաշմիրը երկար ժամանակ մնացել է Հնդկաստանում բուդդայականության ամրոց ։
Համաձայն բուդդայական աղբյուրների, Քաշմիրում հաղթեց Սարվաստիվադա փիլիսոփայական դպրոցը ։ Արևելյան և կենտրոնաասիական վանականները նկարագրել են իրենց այցելությունները Քաշմիր։ Մեր թվարկության 4-րդ դարի ավարտին հայտնի վանական Կումարաջիվան Քաշմիրում Բանդահադատայի մոտ ուսանել է Դիրգհագմա և Մադհայագամա։ Նա դարձել է մեծ թարգմանիչ և շնորհիվ նրա աշխատանքների բուդդայականությունը տարածվել է Չինաստան։ Նրա մայրը՝ Ջիվան, ամենայն հավանականությամբ, Քաշմիրում մեկուսի կյանք է վարել։ Բուդդայական վանական Վիմալակշան ճանապարհորդել է Քաշմիրից Կուչա և հետո դասավանդել է Կումարաջիվային։
Շանկարան 8-րդ դարի վերջում կամ 9-րդ դարի սկզբում Քաշմիրում այցելել է  տաճար։
Մշակույթ և խոհանոց
Քաշմիրի խոհանոցն իր մեջ ներառում է դում-ալուն (խաշած կարտոֆիլը մեծաքանակ համեմունքներով), չամանը (կոշտ պանիր), ռոգան ջոշը (գառան միսը համեմունքներով), յակինը (գառան միսը, պատրաստված կաթնաշոռով և քիչ համեմունքներով), լակխը (սպանախի նման տերևներ), ռիստա-գուշտաբան (լոլիկով և կաթնաշոռով կոլոլակ), դանիվալ-կորմը և, իհարկե, պանիրը։ Ավանդական վազվանը պատրաստում են տոներին, որը տևում է մի քանի օր, երբ տապակում են բանջարեղենը և միսը՝ սովորաբար գառան։ Խոհարարները կարող են բաղադրատոմսն ընտրել իրենց հայեղոցությամբ։
Շատ տեղերում ալկոհոլն արգելված է։ Թեյը պատրաստում են երկու տարբեր եղանակներով․ նուն-չայ կամ աղի թեյ, որն ստացվում է վարդագույն (անվանում են դեղձի գույնով թեյ) և կախվախ, որը տոնական թեյ է, պատրաստվում է զաֆրանով, համեմունքներով (հիլ, դարչին), շաքարով և մի քանի տեսակ թեյի տերևներով։
Զբոսաշրջության պատմությունը Քաշմիրում
19-րդ դարում Քաշմիրն իր մեղմ կլիմայով գրավեց զբոսաշրջիկներին։ Հինդուսներից բացի ազատ Քաշմիր սկսեցին այցելել նաև եվրոպացի մարզիկները և ճանապարհորդները։ Ռավալպինդիի երկաթգիծն արագ հասանելիություն ապահովեց դեպի Սրինագար։ Երբ հունիսի սկզբին Սրինագարում եղանակը տոթ է դառնում, ապահովված անգլիացիները և հինդուսները տեղափոխվում են Քաշմիրի ամառային «մայրաքաղաք» դարձած առողջարանային Գուլմարգ քաղաք։ Մեկ այլ հայտնի հանգստավայր է դարձել Ռավալակոտ բնակավայրը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Քաշմիր Կատեգորիա:Ասիայի վիճելի տարածքներ Կատեգորիա:Իսլամը Ասիայում Կատեգորիա:Հինդուիզմն Ասիայում Կատեգորիա:Հնդկաստանի աշխարհագրություն Կատեգորիա:Պակիստանի աշխարհագրություն Կատեգորիա:Բաժանված տարածաշրջաններ Կատեգորիա:Պատմական մարզեր
Թաթար Տերե
Թաթար Տերե, գետակ, ձորակ Կիլիկիայում, Զեյթունի շրջանում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Էնդիձոր
Էնդիձոր գետակ և ձոր Հայկական լեռնաշխարհում, Արածանիի ավազանում։ Հոսում է Խարբերդի նահանգի Չմշկածագի գավառակով։ Միանալով Սարխոշինդերե գետակին, թափվում է Թաղարաձոր գետը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր Կատեգորիա:Թաղար Մեծ գետի վտակներ
Սթրայֆ
Կենսագրություն
Խումբը հիմնադրվել է Կարեն Խուրշուդյանի, Ալիկի ու Վիլենի կողմից 2003 թ. Երևանում, ովքեր որոշել են լրջորեն զբաղվել երաժշտությամբ ու խմբում ունենալ աղջիկ մենակատար։ Խմբի բոլոր անդամներն իրենց աշխատանքն ունեն ու փորձերն անում են աշխատանքից հետո։ Կարենը բանկում է աշխատում, մասնագիտությամբ տնտեսագետ է՝ սովորում է ասպիրանտուրայում, խմբի բաս կիթառահար Գևորգը Ճարտարագիտական համալսարանն է ավարտել, մյուս կիթառահար Հովհաննեսը ֆիզիկոս է, վերջերս է իր թեզը պաշտպանել։ Մասնագիտությամբ երաժիշտ են Եվան ու հարվածային գործիքներ նվագող Կորյունը, ով Կոնսերվատորիայի ջութակի բաժինն է ավարտել։ Կարենը գտնում է, որ երաժշտություն արարելու համար կարևորը «ներքինն է, զգայականը», նա օրինակ է բերում շատ հանճարեղ ռոք խմբերի, որոնց անդամները երաժշտական կրթություն չունեն, բայց պրոֆեսիոնալ երաժիշտներ են։ 2008 թ. թողարկվել են "Cursed Theatre" (Անիծված թատրոն) ձայներիզը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայկական մետալ խմբեր
Հենրի Սիգեր
Հենրի Ռոջերս Սիգեր (Henry Rogers Seager, ), ամերիկացի տնտեսագետ, Կոլումբիայի համալսարանի պրոֆեսոր, 1922 թվականին Ամերիկյան տնտեսական ասոցիացիայի նախագահ, Աշխատանքային իրավունքի ամերիկյան ասոցիացիայի նախագահ։
Կենսագրություն
Հենրին ծնվել է 1870 թվականի հուլիսի 21-ին Լանսինգում, Միչիգան, ամերիկացի իրավաբան Շայլեր Ֆիսկա Սիգերի և Ալիսայի ընտանիքում ։
Դասախոսական գործունեությունը սկսել է 1894 թվականին Ուորտոնի բիզնես դպրոցում, 1896 թվականին դարձել է պրոֆեսորի ասիստենտ, իսկ 1902 թվականին ասոցացված պրոֆեսոր Ուորտոնի բիզնես դպրոցում։ 1905 թվականին Կոլումբիայի համալսարանում անցել է Պոլիտէկոնոմիայի պրոֆեսորի պաշտոնին ։
Սիգերը Ամերիկյան աշխատանքային իրավունքի ասոցիացիայի հիմնադիրներից մեկն էր և երեք անգամ նշանակվել է նախագահ, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ եղել է նավաշինարարական ոլորտի աշխատանքային վեճերի խորհրդի քարտուղար։ 1919-1920 թվականներին՝ նախագահական երկրորդ արդյունաբերական խորհրդաժողովի քարտուղար։ Եղել է Political Science Quarterly ամսագրի խմբագրական խորհրդի անդամ ։
1930 թվականի օգոստոսի 23-ին Հենրիին մահացել է երկշաբաթյա թոքաբորբից հետո՝ Խորհրդային Ռուսաստանի արդյունաբերական և ագրարային կենտրոնների վեցշաբաթյա շրջագայության ժամանակ, տեղեկություններ հավաքելով առաջին հնգամյա պլանի արդյունքների մասին՝ ի թիվս ամերիկացի տնտեսագետների հանձնաժողովի 28 անդամների ։
Ընտանիք
Հենրին ամուսնացել է Ֆիլադելֆիայից Հարիեթ Հենդերսոնի հետ 1899 թվականի հունիսի 5-ին, որը մահացել է 1928 թվականին։ Ունեցել են մեկ որդի՝ Շայլեր Ֆիսկա Սիգերը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տնտեսագետներ
Վահանադնչիկներ
Վահանադնչիկներ, շառաչող օձերի ընտանիքի սողունների սեռ։ Մարմնի երկարությունը մինչև 1 մ է։ Հայտնի է վահանադնչիկների 13 տեսակ, տարածված ինչպես արևելյան, այնպես էլ արևմտյան կիսագընղերում։ Ընդհանուր հատկանիշներով նման են իժերին, որոնցից տարբերվում են աչքի և քթանցքների միջև տեղավորված փոսիկի (ջերմակարգավորիչ օրգան) առկայությամբ։ Մարմինը ծածկող թեփուկներն ունեն կողիկներ։ Աչքի բիբն ուղղաձիգ է։ Գլուխը պատված է խոշոր վահանիկներով։ Պոչի ծայրին չունեն շառաչող օձերին հատուկ ձայն արձակող օրգան։
Վահանադնչիկները թունավոր են, սակայն նրանց խայթոցից մարդկանց մահվան դեպքեր հայտնի չեն։ Թույնն օգտագործվում է դեղագործության մեջ։
Կատեգորիա:Սողուններ
Բետանկուր Ռիվեր
Բետանկուր Ռիվեր (Bettencourt-Rivière), համայնք Ֆրանսիայի Պիկարդիա մարզի Սոմ գավառում ։
Բնակչությունը 2006 թվականի դրությամբ կազմում է 226 մարդ, բնակչության խտությունը` 30.62 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 7.38 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 130 կմ հյուսիս, Ամյեն քաղաքից 26 կմ հյուսիս-արևմուտք։