Էրեբունու_սեպագրեր
Պատմական ակնարկ
Հին Մերձավոր Արևելքում գիրն ուներ նաև սրբազան իմաստ։ Այն ուներ նաև տեղեկատվական բնույթ, իսկ հաճախ ուղղակիորեն մատնանշում էր խորհրդանշական իշխանություն։ ՈՒրարտական արքաները իրենց թողած սեպագրերի մի մասը կերտել են ժայռերի վրա՝ յուրօրինակ ներդաշնակություն ստեղծելով սեպագրի և տարածքի լանդշաֆտի միջև։ Սեպագիր գրային համակարգը ստեղծվել է Ք. ա. IV հազարամյակի երկրորդ կեսում Շումերում։ Այնուհետև՝ Հին Մերձավոր Արևելքում այն կիրառվել է Աքքադում, Էբլայում, Խեթական տերությունում, Ասորեստանում, Բաբելոնում և այլուր։ Այս առումով բացառություն չէ նաև ուրարտական պետությունը:Սկզբնական շրջանում Վանի թագավորությունում օգտագործվում էր հարևան Ասորեստանի սեպագիր համակարգն ու լեզուն։ Այդ մասին են վկայում ուրարտական միապետ Սարդուրի I-ի Վանա ժայռի ստորոտին տեղակայված կառույցի պատերին թողնված ասսուրերեն վեց նույնիմաստ արձանագրությունները, ինչպես նաև՝ Վերին Անձավ հնավայրից նույն լեզվով արձանագրված նվիրատվական շղթան։ Սակայն, Իշպուինի արքայի և այնուհետև վերջինիս ու նրա որդի Մենուայի համատեղ գահակալության շրջանում անցկացվում է գրային բարեփոխում։ Վերցվում է ասսուրական սեպագիր համակարգը, պարզեցվում և հարմարեցվում ուրարտերեն լեզվին, ինչի արդյունքում ստեղծվում է ՈՒրարտուի սեպագիր գրային համակարգը։ Ի տարբերություն ասսուրական գրային համակարգի՝ ուրարտերենը ավելի պարզեցված էր։ Եթե ասսուրական բազմաթիվ սեպանշաններ պարունակում են տասից ավելի իմաստ, ապա ուրարտականի դեպքում հազվադեպ է դրանց թիվն անցնում մեկից։ Ասորեստանյան գրային համակարգի սեպերը կարծես թե մեխի են նման։ Ի տարբերություն դրա՝ ուրարտական սեպագրերը մեծամասամբ նման են եռանկյունիների։ ՈՒրարտացիները գրում էին ձախից աջ և վերևից ներքև։ ՈՒնեին չորս ձայնավոր (a, e, i, ú, u), իսկ մնացածը վանկեր էին։ Եթե օրինակ գրեին Մարինա, պետք է դնեին ma-, այնուհետև՝ ri- և na- վանկերը։ Բացի այդ՝ յուրաքանչյուր կարևոր երևույթից առաջ դնում էին դրան համապատասխան ցուցիչը։ Օրինակ՝ տղամարդու անունից առաջ դրվում էր արական ցուցիչը, քաղաքի անվանը նախորդում էր քաղաքի ցուցիչը և այլն։ Բացի դրանից օգտագործում եին հատուկ լոգոգրամներ, որոնք կիրառվում էին «միջազգային սեպագիր համակարգում» և ունեին կոնկրետ իմաստ:Իշպուինիի և Մենուայի համատեղ կառավարման շրջանի ամենանշանավոր սեպագիր տեքստը արձանագրված է նշանավոր Մհեր Դռան ժայռափոր խորշին։ Այստեղ ամփոփված է այդ ժամանակաշրջանի ուրարտական դիցարանի աստվածների, աստվածուհիների և աստվածությունների ցանկը և նրանց զոհաբերվելիք կենդանիների տեսակներն ու քանակը:ՈՒրարտական արքաները սեպագրեր են թողել ժայռերի, քարերի, տարբեր տեսակի կառույցների պատերի, մետաղե առարկաների, կավի, կնիքների և նույնիսկ անգամ ուլունքահատիկների վրա։ Մեծամասամբ ուրատական սեպագիր արձանագրությունները լինում են տեղեկատվական, ռազմական, նվիրատվական, տնտեսական, շինարարական և ծիսապաշտամունքային բնույթի:Բազմաթիվ սեպագիր արձանագրություններ բաղկացած են ներածական մասից, բուն տեքստից, և վերջում՝ արքայի տիտղոսաշարից կամ «անեծքի բանաձևից»։ ՈՒրարտական սեպագիր գրային համակարգում կարևոր տեղ են զբաղեցնում տարեգրությունները։ Դրանցում Վանի թագավորության միապետները պատմում են իրենց կառավարման տարիներին իրականացրած իրադարձությունների մասին ։ Այս առումով, հատկապես հիշարժան է Վանի ժայռին արված Արգիշթի I-ի Խորխորյան տարեգրությունը։ Այն բաղկացած է շուրջ 400 տողից և համարվում է Հին Մերձավոր Արևելքի ամենաընդարձակ արձանագրություններից մեկը։ Գիրը, այդ թվում՝ սեպագիրը համարվում է խորհրդանշական իշխանության կարևորագույն ձևերից մեկը։ Այս առումով սեպագիրը մեծապես նպաստում էր ուրարտական տերության արքայական գաղափարախոսության հանրահռչակմանն ու տարածմանը։ ՈՒրարտական սեպագիրը անհետանում է պետության կործանման հետ միաժամանակ։ Ըստ որոշ կարծիքների՝ այն որոշակի ազդեցություն է ունեցել աքեմենյան սեպագիր համակարգի վրա։