cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Երաժշտությունը Տյուիլրիում
«Երաժշտությունը Տյուիլրիում» 1862 թվականին Էդուարդ Մանեի վրձնած նկարը։  Համարվում է Լոնդոնի ազգային պատկերասրահի և դուբլինյան Հյու Լեյն պատկերասրահի համասեփականությունը, ներկայումս ցուցադրվում է Հյու Լեյն պատկերասրահում ։ Որոշ արվեստաբանների կարծիքով այն հանդիսանում է իմպրեսիոնիզմի էլեմենտներ պարունակող առաջին նկարներից մեկը ։
Նկարը պատկանում է Մանեի վաղ ստեղծագործական ոճին, որը ձևավորվել է Ֆրանս Խալսի և Դիեգո Վելասկեսի ազդեցությամբ։ Այն կանխագուշակում է նկարչի ողջ ստեղծագործության  գլխավոր թեմաներից մեկը՝  պարապ զվարճանքը։ Կուտակված մարդկանց նկարելը  շատ տարածված թեմա էր Մանեի  ժամանակակիցների շրջանում։ Նման ժանրի նկարներ են վրձնել Օգյուստ Ռենուարը, Կլոդ Մոնեն, Ֆրեդերիկ Բազիլը, ինչը նույնպես ազդել է Մոնեի ընտրած թեմայի վրա։
Նկարում պատկերված են մի խումբ փարիզեցիներ, որոնք հավաքվել են Լուվրի պալատի մոտակայքում գտնվող Տյուիլրիի այգում՝ ամենշաբաթյա համերգի համար, չնայած երաժիշտները նկարչի տեսադաշտից դուրս են մնացել, ինչը թույլ է տվել որոշ քննադատների նկարն անվանել անավարտ ։ Սակայն նկարը հաջողությամբ փոխանցում է Տյուիլրիում տիրող երաժշտական մթնոլորտն ու աղմկոտ ուրախությունը։ Տեղի ունեցող իրադարձությունների ժամանակագրությունը միանշանակ ընդգծում են մետաղական բազկաթոռները, որոնք փոխարինել են 1862 թվականի նախկին փայտե բազկաթոռներին։
Մարդկանց խմբի մեջ կարելի է տեսնել Մանեի մի քանի ընկերների, հայտնի մարդկանց, ինչպես նաև հենց իրեն՝ նկարչին, որը կանգնած է նկարի ձախ անկյունում։ Նրա մոտ կանգնած մի ականի ակնոց կրող տղամարդը նկարիչ Ալբեր դը Բալրուան է։ Նրանցից աջ՝ բազկաթոռին նստած է քանդակագործ և քննադատ Զախարիա Աստրուկը։ Առջևի պլանում՝ կենտրոնից մի փոքր դեպի աջ, սպիտակ տաբատով տղամարդը, որը թեքությամբ կանգնած է դեպի հանդիսատեսը, նկարչի եղբայրն է՝ Էժեն Մանեն։ Նրանց հետևում՝ ծառերի հիմնապաստառի վրա նստած է Ժակ Օֆենբախը՝ ակնոցներով և թավ բեղերով։ Կապույտ ժապավեններով կանանց հետևում, որոնք նկարի առջևի պլանի ձախ մասում են, երևում է ծառերի մոտ կանգնած Տեոֆիլ Գոտիեն՝ շագանակագույն վերարկուով և փարթամ մորուքով։ Նրանից ձախ՝ Շառլ Բոդլերն է։ Եվս մի քիչ ձախ հանդիսատեսին է նայում Անրի Ֆանտեն Լատուրը  ։
Նկարն առաջին անգամ ցուցադրվել է 1863 թվականին և հաջողություն  չի ունեցել, իսկ որոշ քննադատներ  նույնիսկ կշտամբում էին   «խայտաբղետության, կարմիրի, կապույտի, դեղինի և սևի խառնուրդի» համար ։ 1883 թվականին  այն գնել է օպերային երգիչ  և կոլեկցիոներ Ժան Բատիստ Ֆորը, հետո այն վաճառել է Պոլ Դյուրան Ռյուելին՝ 1898 թվականին, որից հետո 1903 թվականին այն հայտնվել է Հյու Լեյնի  հավաքածուի մեջ։ Լեյնի մահից հետո «Լուզիտանիա (նավ)»  1915 թվականին, ի լրումն նրա կտակի՝ հավաքածուն հանձնվել է Դուբլինի տեղական ինքնակառավարման մարմնի պատկերասրահին, որն այժմ հայտնի է Հյու Լեյնի պատկերասրահ անունով։ Հետո այն անվավեր է ճանաչվել և  1917 թվականին դատարանի վճռով հավաքածուն հանձնվել է Լոնդոնի ազգային պատկերասրահին։ Իռլանդիայի կառավարության միջամտությունը հավաքածուի համար երկարատև վեճերի են հանգեցրել, այն հանգուցալուծվել է 1959 թվականին՝ պատկերասրահների միջև՝ նկարները համատեղ տիրապետելու  փոխադարձ համաձայնությամբ։ Իռլանդիան իրավունք է ստանում իր մոտ ցուցադրել Լեյնովյան ժառանգության կեսը՝ յուրաքանչյուր հինգ տարի հետո փոխելով երկրորդ կեսի հետ։ 1993 թվականին  իռլանդացիները իրավունք են ստացել  մշտապես պահպանելու  հավաքածուի 39 նկարներից 31–ը։ Մնացած առավել թանկ  8 նկարները, ներառյալ՝ «Երաժշտությունը Տյուիլրիում», զուգահեռաբար ցուցադրվում են և Լոնդոնում և Դուբլինում՝ ամեն կողմում  4  նկար, փոխվելով ամեն  6  տարին մեկ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Էդուարդ Մանեի նկարներ Կատեգորիա:1862 նկարներ Կատեգորիա:Լոնդոնի ազգային պատկերասրահի նկարներ
Սրջան Լակիչ
Սրջան Լակիչ (Srđan Lakić, ), ֆուտբոլիստ Խորվաթիայից, գերմանական «Պադերբորն 07» ակումբի հարձակվող։
Ակումբային կարիերա
Լակիչը սկսեց իր պրոֆեսիոնալ կարիերան Խորվաթիայի ակումբներում՝ «Դուբրովինկում», «Խորվաթական Դրգագովլյացում» և «Կամեն Ինգրադիայում», մինչև 2006 թվականին Բեռլինի Գերտա ֆուտբոլային ակումբ գնալը։ Իր դեբյուտը Գերտայում տեղի ունեցավ 2006 թվականի օգոստոսի 10-ին՝ ՈւԵՖԱ-ի գավաթի խաղում Ամերի ակումբի դեմ։ Այդ խաղից հետո Լակիչը էլի դուրս եկավ դաշտ, բայց հիմա դա դեբյուտ էր Բունդեսլիգայում՝ Վոլֆսբուրգ ակումբի դեմ։ Պատասխան խաղում Լակիչը խփեց իր առաջին և վերջին գնդակը Գերտայում, խաղը վերջացավ 2:2 հաշվով։
Հավաքականում
2015 թվականին Լակիչը հաղթեց Եվրոպաի մինչև 21 տարեկանների առաջնությունում, խաղալով Խորվաթիայի երիտասարդական հավաքականի կազմում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ
Բեռլիներ Անսամբլ
Բեռլիներ Անսամբլ (Berliner Ensemble), դրամատիկական թատրոն Բեռլինում, Գերմանիայի ամենահայտնի թատրոններից մեկը, որը համաշխարհային ճանաչում է ձեռք բերել՝ բեմադրելով իր հիմնադրի՝ Բերտոլդ Բրեխտի պիեսները։ 1954 թ. Բեռլիներ Անսամբլ թատրոնը տեղափոխվում է մայրաքաղաքի կենտրոն՝ Շիֆբաուերդամի վրա գտնվող թատրոնի շենք։
Թատրոնի պատմությունը
Բեռլիներ Անսամբլ թատրոնը ստեղծվել է Բերտոլդ Բրեխտի կողմից 1948 թվականի աշնանը ։ ԱՄՆ-ում հակաամերիկյան գործունեությունն ուսումնասիրող կոմիտեն 1948 թ հոկտեմբերին Բերտոլդ Բրեխտին և նրա կնոջը՝ դերասանուհի Հելենա Վայգելին հարցաքննելուց հետո ջերմորեն ընդունեց Արևելյան Բեռլինում։ Թատերախմբի կազմի մեջ մտան դերասաններ Բեռլինի գերմանական թատրոնից և Ցյուրիխի դրամատիկական թատրոնից ։ Թատրոնի խորհրդանիշը դարձավ վարագույրի վրա պատկերված Պիկասոյի խաղաղության աղավնին ։
1949 թ. հունվարին կայացավ Բրեխտի «Կուրաժ մայրիկը և նրա երեխաները» պիեսի պրեմիերան՝ Էրիխ Էնգելի և հեղինակի համատեղ բեմադրությամբ։ Կուրաժի դերում հանդես եկավ Հելենա Վայգելը, Կատրինի դերը խաղաց Անգելիկա Խուրվիցը ։ Ներկայացումը մեծ հաջողություն ունեցավ, նրա ստեղծողները և գլխավոր դերակատարներն արժանացան Ազգային մրցանակի։ 1954 թ. «Կուրաժ մայրիկը» ներկայացվեց Փարիզում տեղի ունեցող Համաշխարհային թատերական փառատոնին և ստացավ առաջին մրցանակ ։
Մինչև 1954 թվականը Բեռլիներ Անսամբլը չուներ սեփական շենք և ներկայացումները բեմադրվում էին հիմնականում Գերմանական թատրոնի շենքում՝ 2 բեմերից մեկում ։ Բազմիցս հյուրախաղերով հանդես է եկել ԳԴՀ-ում և այլ երկրներում։ 1954 թ. թատերախումբը տեղափոխվեց նոր շենք, որտեղ 1928 թ. օգոստոսին Էնգելը բեմադրեց առաջին ներկայացումը՝ Բրեխտ-Կուրտ Վայլի «Երեքգրոշանոց օպերան» ։
1957 թ. մայիսին Բեռլիներ Անսամբլն արդեն որպես հանրահայտ թատրոն հյուրախաղերով հանդես եկավ ԽՍՀՄ-ում և մեծ տպավորություն թողեց ։ Հյուրախաղերը բացվեցին Էնգելի և Բրեխտի համատեղ բեմադրած «Գալիլեի կյանքը» պիեսով (գլխավոր դերում Էռնստ Բուշ), որի առնչությամբ Պավել Մարկովը գրել է․ «Մենք տեսանք մի ներկայացում, որը մանրամասնորեն հղկված էր․․․Ռեժիսորները գիտեն, թե գործողության որ պահի վրա պետք է հրավիրված լինի հանդիսատեսի ուշադրությունը։ Բեմում չկա ոչ մի ավելորդ աքսեսուար։ Ճշգրիտ և շատ պարզ դեկորատիվ ձևավորում․ շագանակագույն, ողորկ, բարձր պատերը ազատ են թողնում լայնարձակ բեմական հարթակը և միայն առանձին փոքր դետալներն են փոխանցում դարաշրջանի մթնոլորտը։ Նմանապես են կառուցված նաև միզանսցենները։ Դերասաններին հարմար է խաղալ այնտեղ։ Բեմական կերպարները, նույնիսկ դրվագային կերպարները, մշակված են ճշգրիտ և բծախնդիր պահանջկոտությամբ, որը բնորոշ է ներկայացմանը» ։
Բեռլիներ Անսամբլը դարձավ ինչպես Բրեխտի, այնպես էլ նրա թատերական տեսության լավագույն քարոզիչը՝ զգալի ազդեցություն ունենալով այլ երկրների թատերական արվեստի վրա ։ 1968 թվականին ԽՍՀՄ երկրորդ հյուրախաղերի ժամանակ Մարկովը նշեց, որ, իր գոյության 20 տարիների ընթացքում վերածվելով «բրեխտյան անսաբլի», Բեռլիներ Անսամբլը չմեկուսացավ, մնաց կենդանի և միշտ նորացվող՝ պահպանելով ոչ միայն գեղարվեստական սկզբունքների միասնությունը, այլև իր աշխարհայացքը, աշխարհընկալումը ։
Թատրոնի առաջատար դերասաններն էին Հելենա Վայգելը, Էռնստ Բուշը և Էրվին Գեշոնեկը ։ Թեև թատրոնի գաղափարական ոգեշնչողը Բրեխտն էր, սակայն թատրոնը հիմնադրման օրից մինչ իր մահ՝ 1971 թվականի մայիս, գլխավորում էր Հելենա Վայգելը ։ 1956-1966 թթ. թատրոնի գլխավոր ռեժիսորն էր Էրիխ Էնգելը ։
Խաղացանկ
Բեռլիներ Անսամբլն իր գեղարվեստական պրակտիկայի ընթացքում հետևել է Բրեխտի «Դյուցազներգական թատրոն» տեսությանը, ինչպես դրամատուրգի օրոք, այնպես էլ նրա մահից հետո։ Թատրոնում բեմադրվել են նրա գրեթե բոլոր պիեսները, այդ թվում՝ Բրեխտի և Էնգելի համատեղ բեմադրած «Պարոն Պունտիլան և նրա ծառա Մատին» (1949), «Գալիլեի կյանքը» (1956), Ա․ Գորկու վեպի հիման վրա բեմադրված «Մայրը» (1951), Բրեխտի և Կասպար Նեերի համատեղ բեմադրած «Կովկասյան կավճե շրջան» (1954), «Բարի մարդը Սեզուանից» (1957), «Վախ և հուսահատություն Երրորդ կայսրությունում» (1957), «Արտուրո Ուիի կարիերան» (1959), «Երեքգրոշանոց օպերա» (1960)։ Թատրոնի առաջին ներկայացումներից էր Մաքսիմ Գորկու «Վասսա Ժելեզնովա»-ն (1949), հետագայում բեմադրվեցին նաև Նիկոլայ Պոգոդինի «Կրեմլի կուրանտները» (1952) և Վսևոլոդ Վիշնևսկու «Լավատեսական ողբերգություն»-ը (1958) : Թատրոնի խաղացանկում գերակշռում էր ժամանակակից դրամատուրգիան, սակայն բեմադրվում էին նաև դասական ստեղծագործություններ՝ Յոհան Գյոթեի «Պրա-Ֆաուստ» (1952), Մոլիերի «Դոն Ժուան» (1953), Ալեքսանդր Օստրովսկու «Սանուհին» (1955) : 1960-ական թվականներին թատրոնի լավագույն ներկայացումներց էր Ուիլյամ Շեքսպիրի «Կորիոլան» ։
Ժամանակակից թատրոն
1971 թ Հելենա Վայգելից հետո թատրոնը գլխավորեց Ռուտ Բերգհաուսը։ 1977 թ նրան փոխարինեց Մանֆրեդ Վեկվերտը, ով դեռևս Բրեխտի ժամանակ աշխատում էր թատրոնում ։ 1991 թ Վեկվերտը հեռացավ թատրոնից, և երկար ժամանակ թատրոնը ճգնաժամի մեջ էր՝ 1992-1994 թթ. փոխվեց 2 ղեկավարություն, իսկ հաջորդ մի քանի տարիների ընթացքում՝ 3 գեղարվեստական ղեկավար։ Վերջապես, 1999 թ. թատրոնը գլխավորեց Կլաուս Պայմանը ։
Ներկայումս Բեռլիներ Անսամբլը հանդիսանում է սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերություն՝ Կլաուս Պայմանի ղեկավարությամբ։
Խաղացանկը նախկինի պես կազմում են Բրեխտի պիեսները, նոր բեմադրությամբ ընթանում են «Կուրաժ մայրիկը և նրա երեխաները», «Երեքգրոշանոց օպերա», «Կովկասյան կավճե շրջան», «Վահ և հուսահատություն Երրորդ կայսրությունում», «Շվեյկը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ» և այլ ներկայացումները ։
Խաղացանկում գերակշռում է 20-րդ դարի դրամատուրգիան՝ Բրեխտից բացի Բեռլիներ Անսամբլը բեմադրում է նաև Թոմաս Բեռնհարդ, Մաքս Ֆրիշ, Սեմյուել Բեքեթ, Անտոն Չեխով («Բալենու այգին»), Մաքսիմ Գորկի («Վասսա Ժելեզնովա») ։
Հղումներ
Կատեգորիա:Թատրոններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Դրամատիկական թատրոններ Կատեգորիա:Գերմանիայի թատրոններ Կատեգորիա:Բեռլինի թատրոններ
Սուրմառիի ծուղակ
Սուրմարիի ծուղակ, ռազմական խորամանկության միջոցով թյուրք-սելջուկների բանակի ոչնչացում։ 1053 թվականին շարունակվող թյուրքական արշավանքները ավերածություններ էին պատճառում երկրին։ Երկիր ներխուժած Գթլմուշը ավելում է Կարսի շրջակայքը, սակայն չի կարողանում գրավել Կարսի միջնաբերդը։ Այս անհաջողությունից հետո նա շարժվում է դեպի Սուրմարի, որտեղ հայերը եկվորների համար ծուղակ են պատրաստում և գիշերային անակնկալ հաձակման միջոցով սպանդ իրականացնում, որից կարողանում է փրկվել հրամանատար Գթլմուշը՝ մի փոքր ջոկատի հետ միասին ։
Նախապատմություն
Բյուզանդական կայսրությունը շարունակում էր անտարբերությամբ հետևել, թե ինչպես են թյուրք-սելջուկները ասպատակում Հայաստանը։ 1045 թվականին Բյուզանդիայի կայսր Կոստանդին IX Մոնոմախոսը, տեսնելով, որ Բագրատունյաց վերջին արքա Գագիկ Բ-ն փորձեր է անում ամրացնել երկիրը, նրան կանչում է Կոստանդնուպոլիս, որեպսզի բանակցի նրա հետ Անիի հարցի շուրջ։ Գագիկը մեկնում է Բյուզանդիայի մայրաքաղաք, որտեղ, սակայն, պարզվում է, որ Կոստանդինը դավադրություն է կազմակերպել։ Գագիկ Բ-ն արգելափակվում է Բյուզանդիայի արքունիքում, որից հետո ձեռնարկվում են մի շարք արշավանքներ դեպի Անի, որի արդյուքնում է անկում է ապրում Անիի Բագրատունյաց թագավորությունը։
Այս ամենից հետո Հայաստանում ստեղծվում է այնպիսի իրավիճակ, որ հակառակորդը չի կարողանում չօգտվել դրանից ու արշավում է Հայաստան։ Սելջուկ-թյուրքերի առաջին ներխուժումները տեղի են ունենում 1047 թվականին՝ 100 հազարանոց զորքով ։ Դրանք շարունակվում են նաև հետագայում։ 1051-1052 թվականներին Հայաստանում հարաբերական անդորր էր ։
Ներխուժում
1053 թվականին Իբրահիմը ապստամբում է սելջուկների առաջնորդ Տուղրիլ բեկի դեմ, որից հետո փախչում է և պատսպարվում նույնպես ապստամբած Գթլմուշի մոտ։ Պարտություններ կրելով՝ Գթլմուշը փախուստի է դիմում դեպի Վիրքի սահմաններ՝ իր հետ տանելով սեփական 60-հազարանոց բանակը։ Վիրքի սահմաններից նա ներխուժում է Վանանդի (Կարսի) թագավորություն և պաշարում մայրաքաղաք Կարսը։ Հառակորդը կարողանում է գրավել Կարսի շրջակայքը, ավերել և թալանել այն, սակայն չի կարողանում գրավել Կարսի միջնաբերդը։
Չկարողանալով գրավել Կարսի միջնաբերդը՝ սելջուկները շարժվում են դեպի Դվին ։
Ծուղակ
Դվին գնալու ճանապարհին հակառակորդը գիշերում է Սուրմարիում (Սուրբ Մարի, հետագաում՝ Սուրմալու)։ Հայերը, իմանալով, որ հակառակորդը Կարսում մեծ ավերածություններ և թալան է կատարել, այնուամենայնիվ մեծ տոնախմբությամբ ու խնջույքներով ընդունում են հակառակորդին։ Դա ռազմավարական քայլ էր, որով հայերը թույլացնում էին հակառակորդի զգոնությունը։ Ամբողջ զորքը տեղավորվում է Սուրմարիի տներում և խնջույքից հարբած՝ քնում։
Երբ հակառակորդը գրեթե ամբողջությամբ արդեն քնած էր, երբ Սուրմարիի քաղաքապետ իշխանի ազդանշանով հայերը սկսում են գիշերային սպանդը ։ Գրեթե ամբողջովին կոտորում հակառակորդի անակնկալի եկած զինվորներին։ Կարողանում են փրկվել միայն Գթլմուշը և նրա փոքրաթիվ ջոկատը։ Հայերը, ցանկանալով իրենց գրոհը ամբողջացնել, սկսում են հետապնդել հակառակորդին, որը փոախուստի է դիմում և հեռանում Հայաստանից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի ճակատամարտեր Կատեգորիա:Սելջուկյան սուլթանության ճակատամարտեր Կատեգորիա:1053 Կատեգորիա:Սելջուկների ներխուժումները Հայաստան
Եպես
Եպես  (Yepes), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, գտնվում է Բարսելոնա պրովինցիայում՝ Կատալոնիա ինքնավար մարզի կազմում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Վալյես Օքսիդենտալ շրջանի կազմում։ Տարածքը կազմում է 85 կմ²։ Բնակչությունը՝ 5212 մարդ (ըստ 2010 թվականի)։ Քաղաքը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 39 կմ հեռավորության վրա։ Բնակչության հովանավոր սուրբն է Բենիտո Աբադը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Վիոլետա Գայդենկո
Վիոլետա Պավլովնա Գայդենկո (Виолета Павловна Гайденко, ), ռուս փիլիսոփա, մեդիևիստ, հին և միջնադարյան փիլիսոփայության և գիտության պատմաբան, միջնադարյան լատիներենից թարգմանիչ։ Փիլիսոփայական գիտությունների թեկնածու (1970)։ Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի Փիլիսոփայության ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող։ Համալսարանների համար փիլիսոփայության պատմության վերաբերյալ ուսումնական ձեռնարկների հեղինակ։  Ռուսական մեծ հանրագիտարանի և Նոր փիլիսոփայական հանրագիտարանի հեղինակներից մեկն է։
Կենսագրություն
1963 թվականին ավարտել է Մոսկվայի Մ. Վ. Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետը։ 1970 թվականին ԽՍՀՄ Գիտությունների ակադեմիայի փիլիսոփայության ինստիտուտում պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն «Անսահման հասկացությունը և դրա կապը ժամանակի խնդրի հետ. պյութագորասականների և Պլատոնի փիլիսոփայության նյութի հիման վրա» («Понятие беспредельного и его связь с проблемой времени: на материале философии пифагорейцев и Платона») թեմայով ։
Դասավանդել է Մոսկվայի համալսարաններում, այդ թվում՝ Մոսկվայի Մ. Վ. Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետի համաշխարհային մշակույթի պատմության և տեսության ամբիոնում։
Քույրը փիլիսոփա Պիամա Պավլովնա Գայդենկոն է։
Ռադոնաբուժություն
Ռադոնաբուժություն, ալֆա-թերապիայի մեթոդ, որտեղ a-ճառագայթների աղբյուրը ռադոն ռադիոակտիվ իներտգազն է։ a-ճառագայթների չափավոր քանակներն օրգանիզմում առաջացնում են կենսաբանական կարևոր փոփոխություններ (խթանում են հարմար ողական-սնուցողական պրոցեսները, ապահովում բուժական բարձր արդյունքներ)։ Բուժական նպատակներով կիրառվում են ռադոնային լոգանքների (ընդհանուր և տեղային), ռադոնային ջուրը խմելու, ռադոնով հարստացված օդը շնչելու, միկրոհոգնաների (գինեկոլոգիայում և ստոմատոլոգիայում),չոր օդառադոնային լոգանքների, ռադիոակտիվ վիրակապերի ձևով։ Ռադոնաբուժություն լայն կիրառություն ունի ռադիոակտիվ հանքաղբյուրներով հարուստ առողջարաններում (Պյատիգորսկ, Ծղալտուբո, Րելոկուրիխա, Ջետի-Օգազ են)։ ՍՍՀՄ-ում Ռադոնաբուժությունյան զարգացմանը նպաստել է Պյատիգորսկի ռադոնաբուժարանը (1972)։ Արտակուրորտային պայմաններում կիրառվում են ռադիումի (2eeRa) հատուկ լուծույթները։ Ռադոնաբուժություն լայն կիրառում է գտել ԱՍՀՄ-ում, ԳԴՀ-ում, ԳՖՀ-ում, ՉՄՄՀ-ում և այլ երկրներում, ՀՄՄՀ-ում՝ կուրորտաբանության և ֆիզիոթերապիայի ինստուտում։ Մշակվել են արհեստական ռադոնային ջրերի ստացման և կիրառման սանիտարահիգիենային կանոններ, որոնք ապահովում են ինչպես հիվանդների, այնպես էլ ռադոնային լաբորատորիաների սպասարկող անձնակազմի լրիվ անվտանգությունը։ Ռադոնային պրոցեդուրները ցուցված են՝ ծայրամասային նյարդային և սիրտանոթային համակարգերի, հենաշարժական ապարատի, գինեկոլոգիական, ներզատիչ գեղձերի հիվանդությունների, նագիաացված բժշկական կազմակերպություններ, որոնք իրագործում էին բուժկանխարգելիչ միջոց առումներ։ 20 րդ դ․ Ռադոնաբուժություն արմատականորեն վերակառուցվեց։ ՍՍՀՄ և մյուս սոցալյիական երկրների զինված ուժերի ռազմաբժշկական ապահովումը բժշկական ծառայության միջոցառումների միասնություն է, որն ուղղված է բանակի անձնակազմի առողջության պահպանմանը, վիրավորներին և հիվանդներին ժամանակին բժշկական օգնություն ցույց տալուն և մարտունակության արագ վերականգնմանը։ Ռադոնաբուժություն առաջ նորդվում է սոց․ առողջապահության միասնական սկզբունքներով։ Զորամասերի բժշկական ապահովման առանձնահատկությունները կախված են մարտական իրադրությունից, ռազմական ախտաբանության յուրորինակությունից և ռագմաբժշկական ծառայության գործունեության պայմաններից։ Ռադոնաբուժությունյան զարգացոււհւ ընթանում է տարբերակման ճանապարհով, որի հետևանքով առանձնացել են ռադոնաբուժությունան բնագավառներ (տես նաև Ռազմադաշտային վիրաբուժություն և Ռազմադաշտային թերապիա), որոնք մշակում են ռազմական ուժերի բժշկական ապահովման տեսական և գործնական որոշակի հարցեր։
Կատեգորիա:Ռադոնաբուժություն
Ամերիկյան սարսափ պատմություն։ Նյու Յորք
«Ամերիկյան սարսափ պատմություն։ NYC», FX հեռուստաընկերությամբ հեռարձակվող «Ամերիկյան սարսափ պատմություն» անտոլոգիական հեռուստասերիալի 11-րդ եթերաշրջանը, որի հեղինակներն են Ռայան Մերֆին և Բրեդ Ֆելչաքը, պրեմիերան կայացել է 2022 թվականի հոկտեմբերի 19-ին։ Վերնագիրը ներկայացվել է որպես NYC :
Նախկին եթերաշրջաններից վերադարձած դերասաններն են՝ Բիլլի Լուրդը, Այզեք Քոլ Փաուելը, Զաքարի Քուինտոն, Սանդրա Բերնհարդը, Փեթի Լյուպոնը, Դենիս Օ'Հերը, Լեսլի Գրոսմանը, Ռեբեկա Դայանը, Նիկո Գրեթհեմը և Դոթ-Մեր Ջոնսը, նորեկներից են Ջո Մանտելլոն, Ռասել Թովին և Չարլի Քարվերը։
Զարգացում
2020 թվականի հունվարի 9-ին «Ամերիկյան սարսափ պատմություն» հեռուստասերիալը երկարացվել է մինչև 12-րդ եթերաշրջանը ։ 2022 թվականի փետրվարին FX-ի տնօրեն Ջոն Լանդգրաֆը հայտարարել է, որ 11-րդ եթերաշրջանը ունենալու է ընդամենը մեկ պատմություն, ի տարբերություն երկակի տեսակի և այն լինելու է տարբեր ժամանկահատվածներում ։ 2022 թվականի սեպտեմբերի 29-ին եթերաշրջանի պաշտոնական անվանումը հայտարարվել է՝ New York City և պրեմիերան նշանակվել է 2022 թվականի հոկտեմբերի 19-ին ։ 2022 թվականի հոկտեմբերի հոկտեմբերի 6-ին եթերաշրջանի մասին հրապարակվել է սոցիալական տարբեր կայքերում ։
Նկարահանումներ
Նկարահանումները սկսվել են 2022 թվականի հունիսի 14-ին Նյու Յորքում ։
Թողարկում
Պրեմիերան կայացել է հոկտեմբերի 19-ին ։ Հեռուստասերիալի շրջանակում առաջին անգամ նույն շաբաթում թողարկվել է միանգամից երկու էպիզոդ ։
Քրդերն Իրանում
Քրդերն Իրանում հաստատվել են անհիշելի ժամանակներից։ 21-րդ դարի սկզբին նրանք կազմում էին երկրի բնակչության մոտ 15%-ը ։ Հանդիսանում են Իրանի բնիկներ, մեծամասնություն են կազմում երեք նահանգներում (Քուրիդստան՝ 98%, Քերմանշահ՝ 93%, Իլամ՝ 86%), որտեղ ապրում են իրանաբնակ քրդերի կեսը ։ Թուրքիայի, Իրաքի, Սիրիայի քրդաբնակ տարածքները, ինչպես նաև Իրանի վերոհիշյալ նահանգներն ընկած են «Մեծ Քուրդիստանի» ձևավորման նախագծում, ինչը մշտապես շահարկվում է արտաքին ուժերի կողմից ։ Իրաքյան Քուրդիստանում 2017 թվականին անցկացված հանրաքվեն Հասան Ռոհանին և Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը անօրինական են հայտարարել ։ Այդ առիթով Ռոհանին նշել էր, որ իրենք ցանկանում են անվտանգություն ու կայունություն տեսնել Մերձավոր Արևելքում ։
Քրդերը բնակվել են երկրի արևմտյան նահանգներում, խոսել քրդերենի սորանի բարբառով և կրոնական տեսանկյունից եղել են շիադավան ։ Միջնադարի ընթացքում պետության ղեկավարները հաճախ զինվորականության էին վերցնում քրդերին, որոնք հաճախ բարձրանում էին իրենց պաշտոններում՝ հասնելով ոչ միայն ամիրաների, խաների, բեկլարբեկերի (Շադդադյաններ, Ռավվադիներ), այլև՝ մինչև շահերի աստիճանի (Սեֆյաններ, Զանդեր)։ Ուշ միջնադարում սահմանամերձ շրջաններում հաստատվել են քուրմանջի բարբառով խոսող քրդեր, որոնք երբեմն պաշտպանել են Օսմանյան կայսրության քաղաքականությունը։ Այդ պատճառով շահ Աբբաս I-ը նրանց մեծ մասին արտաքսել է երկրի հեռավոր շրջաններ՝ Խորասան, որտեղ բնակչությունը հասնում է կես միլիոնի ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո քրդական հոծ խմբեր հաստատվել են Արևմտյան Ադրբեջան նահանգում, որտեղ նրանք այժմ կազմում են բնակչության 21%-ը ։
Այժմ գլոբալիզացման հետևանքով քրդական հոծ բնակչություն կա երկրի խոշորագույն քաղաքներում՝ Թեհրան, Սպահան, Մաշհադ, Բանդեր Աբբաս և այլն։ Այդուհանդերձ, քրդերի հիմնական մասը բնակվում է գյուղերում և զբաղվում անասնապահությամբ, ինչպես նաև՝ երկրագործությամբ ու այգեգործությամբ։ Ի տարբերություն Թուրքիայի քրդերի, Իրանում քրդերը առավելապես նստակյաց են, ունեն մշակույթի ու արվեստի կոթողներ։ Նրանք իրենց առավել շատ համարում են «իրանցիներ», մշակութային առումով առավել մոտ են պարսիկներին, ընդհուպ մինչև ընդհանուր տոներ (Նովրուզ ) և քիչ են հակված անջատողական ձգտումների հանդեպ, քանի որ իրենց իրավունքներն Իրանում առավել բարձր մակարդակի վրա են ։
Պատմություն
Քրդերը Եփրատ և Տիգրիս գետերի հովտում՝ Միջագետքի դաշտավայրում հաստատվել են հնագույն ժամանակներից։ Որոշ գիտնականների համոզմամբ՝ Մարաստանը (մ.թ.ա. 678 - մ.թ.ա. 550) եղել է քրդական պետություն ։ Դաշնակցելով Բաբելոնի թագավորության հետ՝ մարերը կործանել են Ասորեստանը և գերիշխող դիրք գրավել Իրանական ու Հայկական բարձրավանդակներում։ Մարաստանի մայրաքաղաքն էր Էքբատան (այժմ` Համադան) քաղաքը։ Քուրդ ազգայնականները մ.թ.ա. 612 թվականը համարում են քրդական պետականության սկիզբ ։ Իրաքյան Քուրդիստանի ազգային օրհներգում ասվում է. «մենք զավակներն ենք մարերի ու Կիաքսարի» ։ Մարաստանը կործանել են Աքեմենյանները (մ.թ.ա. 550 - մ.թ.ա. 331), սակայն մարերը շարունակել են գոյատևել ամբողջ հելլենիստական դարաշրջանում՝ սելևկյանների ու պարթևների օրոք։ Այս ժամանակահատվածում «քուրդ» (քորդ) եզրույթի օգտագործումը, ամենայն հավանականությամբ, հասարակական բնույթ էր կրում, որը նշանակում էր ոչ թե բուն կոնկրետ էթնիկ խումբ, այլ հյուսիսարևմտյան իրանական քոչվորներ ։ Միջին պարսկերեն (պահլավերեն) «քուրդ» եզրույթը թարգմանվում էր որպես «քոչվոր» ։ Մեծ Հայքի գավառներից Կորդուքը (Կորճայքի կազմում) նույնպես այդպիսի իմաստ ունի ։ Վաղ ասորական աղբյուրները օգտագործում են հուրդանայե, քուրդանայե, քուրդայե եզրույթները՝ անվանակոչելով ժամանակակից քրդերին։ Ըստ Միքայել Ասորու, 9-րդ դարում հուրդանայե ցեղերը ապստամբեցին Արաբական խալիֆայության դեմ և ապաստան խնդրեցին բյուզանդական կայսր Թեոփիլոսից (829-842)։ Տեղեկություն կա նաև այդ ցեղերի բնակության վայրի՝ Կարդուի մասին, որտեղ 841 թվականին նրանց և պարսկական զորքերի միջև ճակատամարտ էր եղել ։ Աբբասյան խալիֆներն իրենց բանակ էին զորակոչում քրդերի, հաճախ նրանց տալիս զանազան տիտղոսներ ու կոչումներ։ Առաջին դինաստիան, որ հասավ բարձրագույն իշխանության, Բուիներն էին (934-1062) ։ Նրանք իրենց իշխանությունն են հաստատել գրեթե ամբողջ ժամանակակից Իրանի տարածքում, արշավել Ասորիք, Միջագետք, Արաբական թերակղզի, Միջին Ասիա ։ Պետությունը հզորության գագաթնակետին հասավ Ադուդ-ադ-Դաուլայի օրոք (949-983), որի նստավայրը Շիրազ քաղաքն էր ։
Զարգացած միջնադարում՝ Բագրատունիների թագավորության թուլացմանը զուգընթաց, քրդերը Իրանից թափանցում են Հայկական լեռնաշխարհ։ Ամիրա-իշխանների աստիճանի հասան հետևյալ քրդական տոհմերը.
Քրդական տոհմերից առավել մեծ հաջողությունների հասան Սեֆյանները ։ Հաստատվելով Ատրպատականում՝ նրանք աստիճանաբար դարձել են թյուրքախոս և դարձել են մի քանի ցեղերի՝ ղզլբաշների կրոնական ղեկավարները ։ Նրանք մեկ պետության մեջ են ներառում ոչ միայն ամբողջ Իրանական լեռնաշխարհը, այլև հարևան այլ երկրներ։ Քրդաբնակ բոլոր տարածքները հայտնվում են Սեֆյանների պետության կազմում։ 1514 թվականի Չալդրանի ճակատամարտից հետո Իրանն իր ժամանակակից սահմաններից դուրս կարողանում է պահպանել միայն Իրաքյան Քուրդիստանի տարածքը, որից վերջնականապես զրկվում է 1639 թվականի Ղասրե Շիրինի հաշտությունից հետո ։ Իրանի արևմտյան սահմանը տարածքային մեծ փոփոխություններ չի կրում։ Օսմանյան քաղաքականությունը սատարելու պատճառով Իրան անցած քրդերին շահ Աբբասը աքսորում է Խորասան։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում օսմանյան զորքերը գրավում են Իրանի հյուսիսը։ Տեղի է ունենում հայ և ասորի բնիկ բնակչության ցեղասպանություն։ Հազարավոր բնակիչներ դուրս են գալիս այդ տարածքներից, որոնք արագորեն բնակեցնում են սուննիադավան քրդերը։ Երկրորդ աշխարհամարտի ընթացքում Կարմիր բանակն օկուպացնում է Իրանի հյուսիս-արևմուտքը։ 1945 թվականին հիմնվում է Իրանական Քուրդիստանի ժողովրդավարական կուսակցությունը ։ Իրանի և Թուրքիայի սահմանին ստեղծվում է Մահաբադի հանրապետությունը (1946)՝ Թուրքիան ու Իրանական Ադրբեջանը իրարից անջատելու նպատակով ։ Վերջին հատվածում էլ ստեղծվում է Ադրբեջանի Ժողովրդական Հանրապետությունը (1945-46)։ Հետագայում ստեղծվում են մեկ տասնյակ քրդական կուսակցություններ, որոնք հակված էին պաշտպանելու քրդերի շահերը Իրանում։ 1946 թվականի Իրանի կառավարական ուժերը ընդամենը մի քանի ամսում ոչնչացրին Մահաբադի հանրապետությունը, իսկ 1979 թվականին Իրանի իսլամական հեղափոխությունից հետո քրդական ապստամբությունը ճնշվեց՝ թողնելով շուրջ 10.000 զոհ ։ Այժմ քրդերը կենտրոնացած են հիմնականում արևմտյան նահանգներում՝ Քուրդիստան, Իլամ և Քերմանշահ, ինչպես նաև դրանց շրջակա գավառներում։
Լեզու
Սորանի քրդերենի գրավոր տարբերակը բացառապես արաբատառ է, ի տարբերություն քուրմանջի քրդերենի, որը գրվում է մի քանի այբուբեններով (կյուրեղագիր կամ ռուսատառ՝ Հարավային Կովկասում, մեսրոպատառ՝ Խորհրդային Հայաստանում, լատինատառ՝ Թուրքիայում, արաբատառ՝ Սիրիայում և Իրաքում) ։ Լեզուն խոսակցական է գերազանցապես Իրանում և Իրաքում՝ մոտ 4-ական միլիոն ։ Սորանի բարբառի անվանումը ծագում է նախկին Սորանի Էմիրության անունից (19-րդ դար), և գործածական է 1920-ական թվականներից՝ Սայիդ Սիդկի Քաբանի և Թաուֆիկ Վահիի կողմից սորանի 34 տառանոց այբուբենի գրավոր ձևի մշակման տեսանկյունից ։ Այն շատ մոտ է պարսկերենի այբուբենին (արաբերենի այբուբենի 28 տառեր և ևս չորսը՝ փե, ժե, գաֆ, չե), սակայն ունի մի քանի հավելյալ հնչյուններ՝ արաբերենի հնչյունների փոխարեն ։ Սորանի բարբառը առավել ընդգծվում է, քանի որ Իրանի կազմում եղել է Արդալանի կիսանկախ քրդական իշխանությունը (1169-1867) ։
Քուրմանջի քրդերենը խիստ հարուստ է բարբառներով. առանձնացվում է հինգ խոշոր խումբ ։ Իրանաբնակ քրդերը խոսում են քուրմանջիի հյուսիսային (Ուրմիո լճի շրջան) և Խորասանի բարբառներով ։ Գործածական է ինչպես լատինատառ, այնպես էլ արաբատառ այբուբենով։ Լեզվակիրների թիվը մոտ 2 միլիոն է, կամ իրանաբնակ քրդերի մեկ քառորդը։ Սորանի բարբառով խոսող քրդական տարածքներում՝ Իրաքի սահմանին, բնակվում են յարսանիականության հետևորդները։ Նրանք խոսում են սորանիին մոտ՝ գորանի բարբառով ։
Ի տարբերություն հարևան երկրների՝ Իրանում քրդերեն խոսելն ու քրդական մշակույթի քարոզումը քրեորեն հետապնդելի արարք չեն համարվում, իսկ տնտեսական աճի մակարդակով Իրանական Քրդստանն ավելի նախընտրելի վիճակում է, քան Իրաքի և Թուրքիայի քրդաբնակ շրջանները ։ Իրանը վարում է առավել զգուշավոր քաղաքականություն ։
Կրոն
Իրանում քրդերի մեծ մասը շիա մուսուլմաններ են ։ Նրանք բնակվում են հիմնականում Քերմանշահի և Իլամի նահանգներում, ինչպես նաև Քուրդիստանի և Համադանի նահանգների որոշ հատվածներում (սորանի բարբառ)։
Շիադավան է նաև Հյուսիսային Խորասան նահանգի քուրմանջի քուրդ բնակչությունը։ Շիադավան լինելու և շիական պետության կազմում մնալու հետևանքը իրանցի քրդերի շրջանում հանգեցրել է նրան, որ այստեղ չի նկատվում քաղաքական կամ առավել ևս ռազմական լարվածություն, քրդերի ինքնագիտակցությունը և հասարակական գիտակցությունն առավել թույլ են զարգացած ։
Ծանոթագրություններ
ի Կատեգորիա:Իրանի ազգեր
Դիսլիպիդեմիա
Դիսլիպիդեմիա, արյան մեջ լիպիդների (oրինակ՝ եռգլիցերիդներ, խոլեստեոլ, ֆոսֆոլիպիդներ) ոչ նորմալ քանակություն ։ Դիսլիպիդեմիան՝ աթերոսկլերոտիկ սրտանոթային հիվանդության (ԱՍՍԱՀ) առաջացման գլխավոր ռիսկի գործոներից է ։ Աթերոսկլերոտիկ սրտանոթային հիվանդությունը ընդգրկում է՝ պսակային զարկերակների ախտահարումը, ուղեղանոթային ախտահարումը, ծայրամասային զարկերակների ախտահարումը ։ Չնայած նրան, որ դիսլիպիդեմիան աթերոսկլերոզի առաջացման ռիսկ է՝ չի նշանակում, որ պետք է միանգամից դեղորայքային բուժում սկսել։ Նախ և առաջ դիսլիպիդեմիայի շտկումը պետք է սկսել ա կենսակերպի փոփոխությունից ։ Զարգացած երկրներում դիսլիպիդեմիաներից ամենատարածվածը հիպերլիպիդեմիան է՝ լիպիդների խտության բարձացումը արյան մեջ։ Առավել հաճախ դա պայմանավորված է լինում սննդով և կենսակերպով։ Երկարատև ինսուլինային դիմակայունությունը նույնպես կարող է հանգեցնել դիսլիպիդեմիայի ։ Ինչպես նաև, դիսլիպիդեմիա կարող է  առաջացնել O-GlcNAc  տրանսֆերազի (OGT) շատացումը։
Դասակարգում
Դիսլիպիդեմիաները դասակարգվում են երկու եղանակներով։ Առաջին տարբերակը՝ օրգանիզմում իրենց քանակության գնահատումն է ( նշելով լիպիդի անվանումը, որն ավելացել է)։ Իսկ երկրորդ եղանակը՝ պատճառաբանությամբ դասակարգումն է (օր՝ գենետիկ, երկրորդային կամ այլ պատճառներով)։ Այս դասակարգումն կարող է լինել խնդրահարույց, քանի որ սովորաբար պատճառը գենետիկայի և կենսակերպի զուգակցումն է ։ Չնայած դրան, կան մի քանի հստակ ախտրոշվող գենետիկական խնդիրներ, որոնց հեշտ է նկատել և ախտորոշել ։ Դիսլիպիդեմիայի ժամանակ չափվող հիմնական միացություններն են՝ եռգլիցերիդները, բարձր խտության լիպոպրոտեինի խոլեստերոլ (ԲԽԼ-Խ), ցածր խտության լիպրոտեինի խոլեստերոլ (ՑԽԼ-Խ) ։ Բարձր եռգլիցերիդների խտությունը  (>1.7 մմոլ/լ ) նույնպես կարող է ախտորոշել դիսլիպիդեմիան ։ Եռգլիցերիդները փոխադրվում են արյան մեջ գտվող շատ ցածր խտությամբ լիպոպրոտեիդներով՝ ՇՑԽԼ-ների միջոցով։ ՇՑԽԼ-ի մակարդակը չափելուց առաջ պետք է սոված մնալ 8-10 ժամ, քանի որ սննդի ընդունումը կարող է շեղել ստացված տվյալները ։ Եթե եռգլիցերիդների մակարդակը ավել է քան 10 մմոլ/լ-ը, դա պետք է շտկվի, քանի որ դա պանկրեատիտի առաջացման ռիսկի գործոն է։ Արյունից ստացվող այլ տվյալ է՝ ԲԽԼ-ն, որը մեծ մասը ներկայացված է սպիտակուցներով, իսկ փոքր մասը՝ լիպիդներով ։ Իր գործառուկթի մեջ է մտնում վերցնել հյուսվածքներից ավելորդ խելոստերինը և ճարպերը։ Քանի որ այն ունի դրական ազդեցություն օրգանիզմի վրա, այն կոչվել է «լավ խոլեստերոլ», քանի որ այն խոչընդոտում է աթերոսկլերոտիկ վահանիկի առաջացումը ։ ԲԽԼ-ի այլ գործառույթ է հակաօքսիդանտային ազդեցությունը, պաշտպանությունը թրոմբոզներից, էնդոթելիալ ֆունկցիայի պաշտպանությունը, ինչպես նաև արյան ցածր մածուցիկության պահպանումը ։ Այսպիսով, ԲԽԼ-ի մակարդակի նվազումը մատնանշում է դիսլիպիդեմիան և սրտանոթային հիվանդությունների առաջացման ռիսկի գործոն է ։ Այլ ստացվող տվյալ է՝ ՑԽԼ-ների մակարդակը, իրենք կազմված են՝ խոլեստերոլից, եռգլիցերիդներից և ապոլիպոպրոտեիններից ։ ՑԽԼ-ները կապվում են էնդոթելի հետ և հարուցում աթերոսկլերոտիկկ վահանիկի առաջացումը ։   Երբ վահանիկը առաջանում է, ՑԽԼ-ները շարունակում են կապվել իր հետ, ինչի արդյունքում այն մեծանում է ։ Բացի դրանից, ՑԽԼ-ները կարող են ենթարկվել օքսիդացման, ինչի արդյունքում խթանվի բորբոքային ցիտոկինների սինթեզը, որը կարող է հավելյալ վնասել արյունատար անոթների էնդոթելը   ։ Այսպիսով, ՑԽԼ-ի բարձրացումը մեծացնում է սրտանոթային հիվանդությունների առաջացման ռիկսը, ինչպես նաև մատնանշում է դիսլիպիդեմիաները ։
Դիսլիպիդեմիաները դասակարգվում են նաև ըստ էթիոլոգիայի՝ առաջնային, երկրոդային և համակացված։ Առաջնային դիսլիպեդմիաները հարուցված են գենետիկական արատներով, որոնք կարող են առաջացնել աննորմալ լիպիդների քանակություն, առանց կողմնակի ռիսկի գործոնների։ Առաջնային դիսլիպիդեմիաներով տառապող մարդկանց մոտ՝ երիտասարդ տարիքում աթերոսկլերոտիկ սրտանոթային հիվանդության զարգացման ռիկսը ավելի մեծ է։ Ամենատարածված առաջնային դիսլիպիդեմիաներն են՝ հոմոզիգոտ և հետերոզիգոտ հիպերխոլեստերոլեմիան, ընտանեկան հիպերտրիգլիցերիդռմիա, զուգակցված հիպերլիպիդեմիան, ինչպես նաև ԲԽԼ-ի մետաբոլիզմի խնդիրները ։ Ընտանեկան հիպերխոլեստերոլեմիան LDLR, PCSK9, APOB գեների մուտաղիան է, որի արդյունքում նկատվում է ՑԽԼ-ների բարձր մակարդակ ։ Համակցված հիպերլիպիդեմիաները առաջանում են apoB-100 սպիտակուցի գերարտադրությունից, ինչի պատճառով ՑԽԼ-ների և ՇՑԽԼ-ների մակարդակը մեծանում է ։ Դիսլիպիդեմիաների յուրահատուկ նշաններից է սուր պանկրեատիտը և մաշկի, կոպերի, եղջերաթաղանթի վրա քսանտոմաների առկայությունը ։ Ի տարբերություն առաջնային դիսլիպիդեմիաների, երկրոդային դիսլիպիդեմիաները պայմանավորված են փոփոխական գործոններով՝ միջավայրև կենսակերպ ։ Դիսլիպիդեմիաների առաջացման ռիսկ են նաև որոշ հիվանդություններ, որոնցից են՝ շաքարային դիաբետը, լեղականգային լյարդային հիվանդությունը, քրոնիկական երիկամային անբավարարություն ը և ձվարանների պոլիկիստոզ համախտանիշը ։ Դիսլիպիդեմիաների առաջացման ռիսկ է նաև՝ ալկոհոլի չարաշահումը, ածխաջրերի շատ օգտագործումը, հագեցած ճարպերով հարուստ սնունդը ։ Որոշ դեղամիջողներ նույնպես առաջացնում են դիսլիպիդեմիա՝ թիազիդային միզամուղները, բետտա բլոկատորները, օռալ հակաբեղմնավորիչները, ատիպիկ հակահոգեգարային դեղերը (clozapine, olanzapine), կորտիկոստերոիդները, տակրոլիմուսը  և ցիկլոսպորինը  ։ Չժառանգվող ռիսկի գործոններից են նաև՝ ծխելը, հղիությունը, ճարպակալումը  ։
Ստորև ներկայացված է դիսլիպիդեմիաների Ֆրիդրիքսոնի դասակարգումը։
Սքրիննինգ
Դեռևս չկա հստակ համաձայնեցում՝ երբ պետք է սկսվի դիսլիպիդեմիայի սքրիննինգը։ Ընդհանուր առմամբ, այն մարդիկ, որոնք ունեն սրտանոթային հիվանդությունների զարգացման բարձր ռիսկ՝, պետք է սկսեն հետազոտվել՝ տղամարդկանց դեպքում՝ 25-30 տարեկանում, իսկ կանանց դեպքում՝ 30-35 տարեկանում ։ Համատարած 40-ից փոքր  բնակչության հետազոտումը դեռևս հստակ առավելություններ չունի։
Ռիսկի գործոններ
Ռիսկի գործոնները ներառում են
Ոչ դեղաբանական լուծումները
Դիսլիպիդեմիաների ոչ դեղաբանական գլխաvոր լուծումը՝ սննդակարգի պաhպանումն և ինչպես նաև հավելյալ քաշի կորուստը։ Սննդակարգի վերահսկումը պետք է իրականանա դիետոլոգների կողմից, և վերահսկվի երեք ամիսների ընթացքում։ Դրական արդյունքներ չստանալու դեպքում միայն պետք է անցնել դեղորայքային բուժմանը ։
Խորհուրդ տրվող դիետաները ընդգրկում են՝ DASH դիետան, Մեդիտերրեական դիետան, ցածր գլիկեմիկ ինդեքսով դիետաները, Պորտֆոլիո դիետան և վեգետարիանական դիետան։ Բուժառուները պետք է նվազեցնեն հագեցած ճարպերի օգտագոծումը, խոլեստերոլի, ալկոհոլի և մանրաթելերի օգտագոծրումը (<u» 30գ/օր), ինչպես նաև մածուցիկ լուծվող մանրաթելերի  (<u» 10գ/օր), և օմեգա-3-ի քանակությունը ։
Կենսակերպի այլ փոփոխությունները պետք է ուղղված լինեն քաշի կորստին (5 - 10% նախնական քաշից) և որովայնային ճարպակալման նվազեցմանը։ Օրական 30-60 րոպե պետք է կատարել չափավոր ծանրաբեռնվածության վարժություններ, թողնել ծխելը, կարգավորել սթրեսսի մակարդակը, ինչպես նաև ապահովել 6-8 ժամ գիշերային քուն ։
Ֆազալ Իլահի Չոուդհուրի
Ֆազալ Իլահի Չոուդհուրի (فضل الہی چوہدری, ), պակիստանցի պետական գործիչ, եղել է Պակիստանի նախագահը (1973-1978 թվական)։
Դիսլիպիդեմիա
Դեղաբանական լուծումները
Գոյություն ունի Ֆրանմինգհամյան Ռիսկի Սանդղակ, ըստ որի հնարավոր է հասկանալ,արդյոք պետք է սկսել դեղորայքային բուժումը։ 20%-ը համապատասխանում է սրտանոթային հիվանդությունների զարգացման բարձր ռիսկի, 10-19%` միջին, 10%-ը ցածր ռիսկին։ Բարձր ռիսկի գոտում գտնվող բուժառուներին ցուցված է բուժումը ստատիններով և ոչ դեղորայքային եղանակներով, միջանյալ կամ ցածր ռիսկի խմբում գտվող մարդկանց դեպքում ստատիններով բուժումը պետք է անհատականացվի ։ Ստատինները համարվում են առաջին գծի դեղորայքներ, սակայն իրենց կարելի է փոխարինել, եթե ցանկալի արժեքների հնարավոր չի լինում հասնել ։
Ֆազալ Իլահի Չոուդհուրի
Կենսագրություն
Տարրական կրթություն է ստացել իր հայրենի քաղաքում, դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել է Ալիգարհի համալսարան։ 1925 թվականին քաղաքագիտության մագիստրոս է ստացել, իսկ 1927 թվականին գիտական աստիճան է ստացել Փենջաբի համալսարանում` իրավունքի ոլորտում։ Համալսարանն ավարտելուց հետո նա վերադարձել է Գուջրաթ, որտեղ միության խորհուրդ է ընտրվել ։
Դիսլիպիդեմիա
HMG-CoA ռեդուկտազի ինհիբիտորներ (ստատիններ)
Ստատինները մրցակցային ձևով արգելակում են հիդրօքսիմեթիլգլյուտարիլ (HMG) CoA- ռեդուկտազը, որը մասնակցումէ խոլեստերոլի կենսասինթեզին և ընդգրկում են՝ ատորվաստատինւ, լովաստատինը, սիմվաստաինը, ռոսուվաստատինը, պռավաստատինը, ֆլուվաստատինը և պիտվաստատինը :Այս դեղերը մասնակցում են ՑԽԼ-ների քանակության նվազեցմանը, հետևաբար նվազեցնում սրտանոթային հիվանդությունների առաջացման ռիսկը և մահացությունը։ Ունեն նաև նվազ ազդեցություն ԲԽԼ-ների վրա ։
Ֆազալ Իլահի Չոուդհուրի
Կենսագրություն
1942 թվականին միացել է Մուսուլմանական լիգային։ 1945 թվականին դարձել է Գուջրաթի Մուսուլմանական լիգայի նախագահը։ Նա կարևոր դեր է խաղացել Մուսուլմանական լիգայի գաղափարների տարածման գործում իր քաղաքի բնակչության շրջապատում ։
Պրիդորոժնոե (ավան, Ամվրոսիևսկի շրջան)
Պրիդորոժնոե (Придорожнє), ավան Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Ամվրոսիևսկի շրջանում։
Դիսլիպիդեմիա
Խեժեր
Խեժերը լեղաթթուների սեկվեստրանտներ են, որոնք խոչընդոտում են լեղաթթուների կրկնակի ներծծումը աղիներում՝ մեծացնելով իրենց կորուստը կղանքի միջոցով ։ Խեժերը ընդգրկում են խոլեստերամին,կոլեստիպոլ և կոլեսեվալեմ։ Իրեննք բոլորը բարձրացնում են ԲԽԼ-ների մակարդակը և նվազեցնում ՑԽԼ-ների մակարդակը ։
Պրիդորոժնոե (ավան, Ամվրոսիևսկի շրջան)
Չճշտված տվյալներով Պրիդորոժնոե ավանում բնակվում էր 34 մարդ։
Դիսլիպիդեմիա
Ֆիբրատներ
Ֆիբրատների՝ խոլեստերինը իջեցման հատկությունը պայմանավորված է նրանով, որ իրենք կարողանում են ակտիվացնել կորիզային ընկալիչ՝ որը կոչվում է ալֆա-ընկալիչ։ Այս դեղախումբը ընկդրկոմւմ է ֆենոֆիբրատ, հեմֆիբրոզիլ և բեզաֆիբրատ։ Իրենք նվազեցնում են եռգլիցերիդների մակարդակը, մեծացնում ԲԽԼ-ների մակարդակը և նվազեցնում ՑԽԼ-ների մակարդակը։
Պրիդորոժնոե (ավան, Ամվրոսիևսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Ամվրոսիևսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի ավաններ
Դիսլիպիդեմիա
Խոլեստերոլի աբսոբցիայի ինհիբիտորներ
Էզետիմիբը արգելակում է խոլեստերոլի աղիքային ներրծծումը, այն կարող է օգտագործվել անհատական և ստատինների հետ զուգորդված
Այկոսապենտ էթիլ
Այս միացությունը պարունակում է էյկոզապենտաթթու (EPA)՝ օմեգա-3-ի ճարպաթթուն՝ ձկներից, որը կարողանում է նվազեցնել լյարդի կողմից եռգլիցերիդների առաջացումը ։
Միկրոսոմալ եռգլիցերիդների փոխադրիչ սպիդակուցների ինհիբիդորներ
Լոպիտամիդը արգելակում է միկրոսոմալ եռգլիցերիդների փոխադրիչը, ինչի արդյունքում նվազում է արյան պլազմայում ՑԽԼ-ների մակարդակը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նյութափոխանակության խանգարումներ Կատեգորիա:Ժառանգական հիվանդություններ Կատեգորիա:Սիրտ-անոթային հիվանդություններ Կատեգորիա:2023 երիտասարդական ամառային վիքիճամբարի դասընթացի ժամանակ ստեղծված կամ բարելավված հոդվածներ
Ֆազալ Իլահի Չոուդհուրի
Կենսագրություն
Պակիստանի անկախացումից հետո Ֆազալը դարձել է հանրապետության խորհրդարանի քարտուղարը։ Ավելի ուշ նա կրթության և առողջապահության ոլորտում նախարար է նշանակվել։ 1951 թվականին ընտրվել է Փենջաբի ազգային ասամբլեայի անդամ։ 1956 թվականին ընտրություններում ընտրվել է որպես Պակիստանի ազգային ասամբլեայի խոսնակ, այդ պաշտոնին է մնացել մինչև 1958 թվականը ։
1970 թվականին Պակիստանի ժողովրդական կուսակցությունից ընտրվել է Ազգային ասամբլեայի անդամ և ավելի ուշ հաստատվել է որպես դրա խոսնակ։ 1973 թվականին սահմանադրության ընդունումից հետո դարձել է Պակիստանի նախագահը։ 1977 թվականի հուլիսի 5-ին երկրում իշխանության են եկել զինվորականները, իսկ 1978 թվականի սեպտեմբերի 16-ին Ֆազալ Իլահին հրաժարվել է պետության ղեկավարի պաշտոնից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Պակիստանի քաղաքական գործիչներ
Սև սեր
Սև սեր (Kara Sevda), թուրքական հեռուստասերիալ, որը ցուցադրվել է Star TV-ով ։ Հեռուստասերիալի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2015 թվականի հոկտեմբերի 14-ին։ Գլխավոր դերերում հանդես են գալիս Բուրակ Օզչիվիտը և Նեսլիհան Աթագյուլը։ Հեռուստասերիալի ռեժիսորը Հիլալ Սարալն է, իսկ պրոդյուսերը` Կերեմ Չաթայը։ Յուրաքանչյուր սերիան տևում է 1 ժամ 45 րոպեից մինչև 2 ժամ 15 րոպե։ Սև սերը Թուրքիայի ամենադիտվող հեռուստասերիալներից մեկն է։ Այն դիտում են նաև Բալկաններում, հատկապես Հունաստանում և Բուլղարիայում, Հայաստանում, Ռուսաստանում, Ուկրաինայում, Իրան և այլ երկրներում։ Ավելի քան 30 արտասահմանյան ալիք Ay Yapım ընկերությունից գնել է հեռուստասերիալը իրենց երկրում ցուցադրելու իրավունքը։
Սցենար
Քեմալը աղքատ ընտանիքի տղա է, ով սովորում է Ստամբուլի համալսարանում։ Մի օր նա ավտոբուսում ծանոթանում է Նիհանի հետ, ով լողալով հարստության մեջ, ցանկանում է մոտիկից ծանոթանալ հասարակ ժողովրդի կյանքին։ Նրանք սիրահարվում են։ Քեմալը չգիտի, որ Նիհանը հարուստ ընտանիքի զավակ է։ Նիհանի մայրը դեմ է լինում աղջկա և Քեմալի հարաբերություններին։ Նա ցանկանում է իր աղջկան ամուսնացնել հարուստ միլիարդատեր Էմիրի հետ, ով խենթի պես սիրահարված է աղջկան։ Քեմալը լքում է Ստամբուլը, մեկնում աշխատելու հանքերում։ Այդ ընթացքում Նիհանը պարտադրաբար ամուսնանում է Էմիրի հետ։ Մի քանի տարի անց Էմիրի գլխավորած կազմակերպությունը նոր պայմանագիր կնքելու առթիվ հանդիպում է նորահայտ մի կազմակերպության ներկայացուցչի հետ, ով նոր է ժամանել Ստամբուլ։ Պարզվում է, որ այդ կազմակերպության գլխավոր տնօրեն է նշանակվել Քեմալը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թուրքական հեռուստասերիալներ
Գաջի-Օբասի
Գաջի-Օբասի, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Արեշի գավառում ։
Բնակչություն
1908 թվականին գյուղն ունեցել է 91 կովկասի թաթար բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ադրիան Փայփեր
Ադրիան Փայփեր (Adrian Piper, ), ամերիկացի նկարիչ և փիլիսոփա։ Նրա ստեղծագործությունը նվիրված է «մեգապոլիսի բազմազգ միջավայրում ապրող անհատի սոցիալական, ազգային և սեռային ինքնաընկալման դժվարություններին» ։ Փայփերն օգտագործում է մի շարք ավանդական ու ոչ ավանդական մեդիայի միջոցներ՝ ինքնավերլուծություն իրականացնելու համար։ Որպես օրինակ նա oգտագործում է իր սեփական կարիերայի անդրադարձը։
Կենսագրություն
Փայփերը մեծացել է սևամորթների միջին դասի ընտանիքում և հաճախել է մի դպրոց, որտեղ հիմնականում հարուստ ընտանիքներից սպիտակամորթ սովորողներ էին։ Նա արվեստ է ուսումնասիրել Կերպարվեստի դպրոցում, որն ավարտել է 1969 թվականին։ Այնուհետև Փայփերը փիլիսոփայություն է ուսումնասիրել Նյու Յորքի քաղաքային քոլեջում՝ 1974 թվականին ստանալով բակալավրի աստիճան։ 1977 թվականին փիլիսոփայության մագիստրոսի աստիճան է ստացել Հարվարդի համալսարանում, իսկ 1981 թվականին Ջոն Ռոլզի ղեկավարությամբ ստացել է դոկտորի աստիճան ։
1981 թվականին Փայփերը հրապարակել է «Գաղափարախոսություն, առճակատում և քաղաքական ինքնագիտակցություն» վերնագրով էսսեն, որի մեջ նա քննարկում է մտքեր, որոնք ուսումնասիրել է իր արվեստի միջոցով։ Իր էսսեում նա քննարկում է մարդու ինքնավերլուծության և պնդումների վերաբերյալ այն պատկերացումները, որոնք օգնում են «տարանջատել ինքդ քեզ այլոցից» ։
Նաև սովորել է Հայդելբերգի համալսարանում։ Իր փիլիսոփայական ուսումնասիրությունների ժամանակ նա կենտրոնացած է եղել Իմանուիլ Կանտի «Պարզ գիտակության քննադատություն» աշխատանքի վրա ։
Փիլիսոփայական հետաքրքրություններն ազդել են նրա ստեղծագործության վրա, և իր արվեստում Փայփերը միշտ քննարկում է ռասայական անհավասարությունը մարդու իրավունքների համատեսքստում։ Փայփերը կասկածով է վերաբերվում «ռացիոնալության և օբյետիվության ուժեղ գործիքներից» հրաժարվելու պոստմոդեռնիզմի փորձերին, որոնք անհրաժեշտ են ռասիզմի «պսևդոռացիոնալության» քննադատության համար ։
Ստեղծագործություն
Փայփերի ստեղծագործական ուղին սկսվել է 1960-ականների վերջին և 70-ականների սկզբին։ Այս ընթացքում Փայփերը համագործակցել է հայտնի գալերեիստ Սեթ Սիգելաուբի հետ՝ աջակցելով կոնցեպտուալիզմը, իսկ 1970 թվականին նա ցուցահանդես է ունեցել Նյու Յորքի Ժամանակակից արվեստի թանգարանում (ցուցահանդեսի անունը եղել է «Տեղեկատվություն»)։
Փայփերի մասին առաջին հիշատակումը որպես նկարիչ մամուլում լույս է տեղել 1969 թվականի մարտի 27-ին, Village Voice ամսագրում, երբ նա 19 տարեկան էր։ Դա անդրադարձ էր նրա առաջին անհատական ցուցահանդեսին՝ «Երեք անանուն նախագիծ» փոստային արթ-պրոյեկտին ։
Փայփերն ասում է, որ այդ ժամանակ նրան արվեստի աշխարհից դուրս են մղել իր սեռի ու ռասայի պատճառով։ Այդ ժամանակ նա իր աշխատանքներում սկսում է անդրադառնալ այնպիսի թեմաների, ինչպիսիք են օստրակիզմը, այլախոհությունն ու ռասիզմի հանդեպ վերաբերմունքը։ Մորիս Բերժեի հետ հարցազրույցում, որը հրապարակվել է «Մաքուր ռասիզմի քննադատություն» վերնագրով, Փայփերը հայտարարել է, որ չնայած ինքը կարծում է, որ ռասիզմի վերլուծությունը գովասանքի արժանի է, նա ուզում է, որ իր ստեղծագործությունն օգնի մարդկանց դիմակայել ռասիստական հայացքներին ։
1970-ական թվականներին նա սկսել է «Catalysis» ընդհանուր անունով փողոցային ներկայացումների շարք, որի մեջ են մտել այնպիսի գործողություններ, ինչպիսիք են իր հագուստը սպիտակ ներկելն ու «Թաց ներկ» գրությամբ ցուցանակ կախելն ու այդ տեսքով գնումների համար խանութ գնալը և այլն։ Փերֆորմանսները նպատակ ունեին սոցիալական ոլորտում կարգուկանոն հաստատելու կոչեր անել «հագուստի, խելամտության և հանրային ու մասնավոր գործողությունները տարբերակելու մակարդակում» ։
«Դիցաբանական գոյություն» շարքում (1973-1975) նա փերֆորմանսներ է կազմակերպել հանրային վայրերում՝ նպատակ ունենալով ցուցադրել աֆրոամերիկացի տղամարդու՝ գաղափարապես ձևավորված «դիցաբանական» կերպարը։ Ինքը հանդես է եկել հենց այդ կերպարում ։
1982-1984 թվականներին Փայփերը կազմակերպել է «Funk Lessons» անվանումով միջոցառումների շարք, որոնց ընթացքում մասնակիցներն իմացել են ֆանկ պարերի տեսակների, մշակույթի ու երաժշտության պատմության մասին։ Փայփերը ֆանկի արմատները գտել է աֆրիկյան ցեղային երաժշտության մեջ և դա ներկայացրել է որպես Ամերիկայի մշակույթում սևամորթ գործիչների աճող ներկայության ու հավասար իրավունքների համար պայքարի անբաժանելի մաս։ Տարաբնույթ հանդիսատեսին ներկայացնելով աֆրոամերիկացների մշակույթի երաժշտությունը՝ Փայփերը ձգտել է ռասաների ու ինքնության մշակութային արժեքների երկխոսություն ստեղծել։
«Իմ №1 այցեքարտ» (1986) աշխատանքի մեջ նա օգտագործել է գրավոր հայտարարության կոնցեպտուալ տեխնիկան. որևէ մեկից ռասիստական արտահայտություն լսելով՝ նա վերջինիս է տվել իր այցեքարտը, որը տեղեկացրել է այն մասին, որ Փայփերը սևամորթ է ։
2002 թվականին Բեռլինում հիմնել է Ադրիան Փայփերի հետազոտական արխիվը։
Փայփերն ամուսնալուծված է, երեխաներ չունի։
Ներկայումս ապրում և աշխատում է Բեռլինում, որտեղ ղեկավարում է իր հիմնած հետազոտական արխիվը։
2015 թվականին պարգևատրվել է Ոսկե առյուծ մրցանակով՝ որպես Վենետիկի բիենալե միջազգային ցուցահանդեսի լավագույն նկարչուհի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ժամանակակից արվեստագետներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի դասախոսներ
Վաղարշակ Մեյրոյան
Վաղարշակ Մեյրոյան, արմատներով Ջավախքցի, տնտեսագետ։
Կենսագրություն
Վաղարշակ Մեյրոյանը ծնվել է Երևանում բանվորի ընտանիքում 1964 թվականի փետրվարի 1-ին՝ Փարիզ և Վանանուշ Մեյրոյանների ընտանիքում, ովքեր բնակություն հաստատելու նպատակով Ջավախքի Սուլդա գյուղից տեղափոխվել էին Երևան։ Հայրը՝ վարորդ էր, իսկ մայրը՝ տնային տնտեսուհի։ Մանկուց սիրել է քանդակագործությունը, նկարչությունն ու երաժշտությունը։ 1981 թվականին ավարտել է դպրոց և արդեն 1982 թվականին ընդունվել է Երևանի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտի Ֆինանսների և հաշվապահության ֆակուլտետ, տնտեսագետ-հաշվապահ մասնագիտությամբ։ Այնուհետև 1983-1985 թվականներին ծառայել է Սովետական բանակում և ստացել սերժանտի կոչում։ Բանակից զորացրվելուց հետո շարունակել է ուսումը և 1988 թվականին ավարտել է Երևանի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտը՝ ստանալով տնտեսագետ-հաշվապահի որակավորում։ Զուգահեռ նաև սովորել է Հասարակական մասնագիտական ֆակուլտետում որպես տնտեսագետ-թարգմանիչ (1985-1988 թվականներին)։ 2009-2013 թվականներին սովորել է «Եվրոպական կրթական տարածաշրջանային ակադեմիա»-ում առաջադրվել է որպես տնտեսագիտության թեկնածու, թեման՝ «Բարձրագույն կրթության Ֆինանսական կառավարման հիմնախնդիրները ՀՀ ում» ։ Ունի հարուստ աշխատանքային կենսագրություն, տիրապետում է չորս լեզուների՝ հայերեն, ռուսերեն, ֆրանսերեն, անգլերեն։ Հանդիսանում է Հայաստանում ֆրանսիական համալսարան հիմնադրամի վարչաֆինանսական տնօրեն։ «Ջավախքին աջակցություն» հիմնադրամի հոգաբարձուների խորհրդի անդամ է ։
Ընտանիք
Ամուսնացած է, ունի երկու դուստր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ տնտեսագետներ
Կարլայլ (Անգլիա)
Կարլայլ (կամ Կարլեյ, Carlisle), քաղաք Մեծ Բրիտանիայի արևմտյան մասում, Անգլիա երկրամասում։ Կարլայլը գտնվում է Շոտլանդիայի սահմանից 16կմ հեռավորության վրա։ Քաղաքը տեղակայված է Իդեն գետի վրա։ Ժամանակին Կարլայլը եղել է Շոտլանդիայի կազմում։ 2011 թ-ի տվյալներով քաղաքի բնակչությունը կազմում է 75306 մարդ։ Քաղաքում զարգացած է տեքստիլ և սննդի արդյունաբերությունը։