cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Եղիսաբեթ I
Ազդեցություն
Եղիսաբեթ I-ի մահից հետո պետության շատ հպատակներ սգում էին նրա մահը, մինչդեռ շատերն էլ իրենց ազատագրված էին համարում նրա մահով ։ Հակոբ Ա-ից սպասումները մեծ էին, սակայն դրանք շուտով անկում են ապրում, այդ պատճառով 1620-ական թվականներին Եղիսաբեթ թագուհու պաշտամունքի աճ է նկատվում ։ Նրան գովերգում էին որպես հերոսուհու, բողոքական հավատի նահատակի, որպես «Անգլիայի ոսկեդարի» կառավարչի, մինչդեռ Հակոբ Ա-ին պատկերում էին կաթոլիկների համակիր, ով նախագահում է կոռումպացված դատարանում ։ Եղիսաբեթի հաղթական կերպարը պաշտամունքի է հասցվում, նրա հեղինակությունը բարձրանում է ։ Գլոստերի եպիսկոպոս Գոդֆի Գուդմանը հիշատակել է. «Երբ մենք ունեցանք շոտլանդացի կառավարիչ, թագուհին կարծես վերածնունդ ապրեց, նրա հիշատակը մեծարանքի արժանացավ» ։ Եղիսաբեթի կառավարումը իդեալականացվում է որպես մի ժամանակի խորհրդանիշ, երբ թագավորությունը, եկեղեցին ու խորհրդարանը սահմանադրական հավասարակշռության մեջ են գտնվել ։
Եղիսաբեթի դիմանկարը, որ ներկայացրել են 17-րդ դարասկզբի բողոքականության կողմնակիցները, մեծ ազդեցություն է ունեցել ։ Նրա կերպարը ոգեկոչվել է նաև Նապոլեոնյան պատերազմների ժամանակ, երբ երկիրը դարձյալ կանգնած էր ներխուժման վտանգի առաջ ։ Վիկտորյական դարաշրջանում Եղիսաբեթի լեգենդար կերպարը հարամարացվել է ժամանակի կայսերական գաղափարախոսությանը, իսկ 20-րդ դարի կեսերին Եղիսաբեթն ընկալվել է օտար վտանգին ընդդիմացող ազգային խոհրդանիշ  ։ Այդ շրջանի պատմաբանները (Ջ. Նիլ (1934), Ա. Ռոուզ (1950)) Եղիսաբեթի կառավարման շրջանը ներկայացնում էին որպես առաջընթացի ոսկեդար։ Նիլն ու Ռոուզը իդեալականցնում էին նաև թագուհու անձը` համարելով, որ նա միշտ ճիշտ որոշումներ է կայացրել, մինչդեռ թերություններն ուղղակի անտեսվել են կամ բացատրվել ապրած սթրեսով։
Ավելի ուշ շրջանի պատմաբանները, սակայն, ավելի համակողմանիորեն են դիտարկել Եղիսաբեթի գործունեությունը։ Նրա կառավարման շրջանը փառավորվում է իսպանացիների դեմ մղված հաջող պայքարով։ Եղիսաբեթ I-ի կառավարման տարիները երբեմն անվանում են «Անգլիայի ոսկեդար», ինչպես մշակույթի աննախադեպ ծաղկման (Շեքսպիր, Քրիստոֆեր Մառլո, Ֆրենսիս Բեկոն և այլն), այնպես էլ Անգլիայի քաղաքական և տնտեսական աճող նշանակության առումներով («Անպարտելի արմադայի» ջախջախումը, Ֆրենսիս Դրեյքի և Ուոլթեր Ռալիի գործունեությունը, «Բրիտանական արևելահնդկական ընկերության» հիմնադրումը և այլն) ։ Սակայն որոշ պատմաբաններ էլ առանձնացնում են ծովում ու ցամաքում կրած ռազմական անհաջողությունները։ Իռլանդիայում Եղիսաբեթ թագուհու ուժերը գերազանցում էին, սակայն կիրառված ոչ ճիշտ ռազմավարության պատճառով դրանք ձախողվեցին ։ Փոխանակ վստահ կերպով պաշտպաներ բողոքականությունը` այն դարձնելով Իսպանիայի ու Հաբսբուրգների դեմ պայքարելու միջոց, նա հաճախ զգուշավոր արտաքին քաղաքականություն է վարել։ Նա սահմանափակ օգնություն է տրամադրել օտարերկրյա բողոքականներին և չի կարողացել բավարար միջոցներ հատկացնել իր զորավարներին, որպեսզի իրավիճակը փոխի երկրի սահմաններից դուրս ։
Չնայած Եղիսաբեթ թագուհին հիմնականում պաշտպանական քաղաքականություն է իրականացրել, Անգլիայի հեղինակությունն ու կարգավիճակը միջազգային հարթակում բարձրացել է։ «Նա ընդամենը կին է, ընդամենը կղզու կեսի սիրուհին,— նշել է Սիքստ V պապը,— և ամեն դեպքում նա վախենում է Իսպանիայից, կայսրությունից, Ֆրանսիայից, բոլորից» ։ Եղիսաբեթի օրոք ազգը ինքնավստահություն և ինքնիշխանության զգացում է ձեռք բերել, քանի որ քրիստոնեական աշխարհը մասնատվում էր  ։ Եղիսաբեթը եղել է առաջին Թյուդորը, ով խոստովանել է, որ միապետին կառավարում է ժողովրդական համաձայնությունը, այդ պատճառով նա միշտ աշխատել է խորհրդարանի ու խորհրդականների հետ, որոնց վստահում էր և նրանցից կարող էլ լսել ճշմարտությունը ։ Սա կառավարման ձև էր, որին նրան հաջորդողները չեն հետևել։ Որոշ պատմաբաններ նրան երջանիկ են համարում. նա հավատում էր, որ Աստված պահպանում է իրեն ։ Հպարտանալով, որ ինքը պարզապես անգլուհի է, նա հավատում էր Աստծուն, իր հպատակների անկեղծ սիրուն, որն իր կառավարման հաջողության գրավականն էր ։ Աստծուն ուղղված իր աղոթքում նա ասել է.
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Անգլիայի միապետներ Կատեգորիա:16-րդ դարի Եվրոպայի միապետներ Կատեգորիա:Բողոքական միապետներ Կատեգորիա:Անգլիացի բանաստեղծուհիներ
Ջիրոնիկո
Ջիրոնիկո  (Gironico), կոմունա Իտալիայում, տեղակայված է Լոմբարդիա մարզի Կոմո գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 2038 մարդ, խտությունը՝ 510 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 4 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 22020։ Հեռախոսային կոդ՝ 031։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Սկալա Կոելի
Սկալա Կոելի (Scala Coeli), քաղաք Իտալիայում, Կալաբրիա մարզում՝ Կոզենցա գավառում ։
Բոլյուլոս դե լա Միտասյոն
Բոլյուլոս դե լա Միտասյոն (Bollullos de la Mitación), բնակավայր և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Սևիլյա պրովինցիայում (Անդալուսիա ինքնավավար համայնքում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Էլ-Ալխարաֆե շրջանում։ Տարածքը կազմում է՝ 63 կմ²։ Բնակչությունը՝ 9142 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 17 կմ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սևիլյա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Անդալուսիայի բնակավայրեր
Պալաֆոլս (քաղաք)
Պալաֆոլս (Palafolls), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, մտնում է Բարսելոնա նահանգի, ինչպես նաև Կատալոնիա ինքնավար մարզի մեջ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Մարեսմե շրջանում։ Տարածքը՝ 16.47 կմ² ։ Բնակաչությունը 2873 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։
Մոսկվա (այլ կիրառումներ)
Մոսկվա, կարող է վերաբերել՝
Կուպալինկա
Կուպալինկա, բելառուսական ժողովրդական երգ։ Ամենամեծ համբավը ստացել է 1921 թվականի «На Купалле» պիեսի բեմական տարբերակը, որտեղ Միխայիլ Չարոտի խոսքերը ժողովրդական երգի տեքստի աննշան հեղինակային վերամշակում են, իսկ Վլադիմիր Տերավսկին երաժշտությունը գրել է բելառուսական ժողովրդական մեղեդիների հիման վրա։
Երգի սյուժեն
Երգը պատմում է մի աղջկա մասին, ում մայրը «Կուպալինկա՝ մութ գիշերն» է։ Աղջիկը կտրում է վարդի ճյուղերը, որոնք ծակում են նրա «սպիտակ ձեռքերը», իսկ հետո ճյուղերից ծաղկեպսակ է հյուսում իր համար Իվան Կուպալայի տոնին։
Երգի ժողովրդական տարբերակներում սովորաբար զրույց է տեղի ունենում աղջկա և տղայի միջև։ Աղջիկը՝ Կուպալոչկան (Կուպալենկա, Կուպալ-նոչկա, Աննա կամ Գաննա) անձնավորում է տոնի նախօրեի երեկոն և գիշերը, իսկ տղան՝ Կուպալան (Իվանը) անձնավորում է ինքնին տոնը կամ դրա առավոտը ։ Երգը կապված է տոնի համար ծաղկեպսակներ պատրաստելու ծեսի հետ։ Ծաղկեպսակն ինքնին ծառայում էր ոչ միայն որպես աղջկա զարդարանք, այլև դրա օգնությամբ նրանք գուշակում էին նշանվածին, ծաղկեպսակը փոխանակում էին տղայի հետ, ինչը նշանակում էր համաձայնություն նրա հետ արագ ամուսնության։ Ծաղկեպսակ պատրաստելը հատուկ ծես է, որը կարգավորում է կատարողների (սովորաբար աղջիկների, կանանց) կազմը, հյուսելու ծիսական ժամանակը և վայրը, ծաղկեպսակի քանակը, չափն ու ձևը, հյուսելու եղանակը, լրացուցիչ զարդարանքները (թելեր, ժապավեններ, սխտոր և այլն)։
Ժողովրդական երգի տարբերակները հաճախ սկսվում էին «Կուպալինկա, փոքրիկ գիշեր» տողով («Купалінька, ноч малінька», «Купаленька, ноч маленька»), որը բնորոշ է Կուպալայի մի շարք երգերի ։
Մեր ժամանակներում հայտնվել են նոր «ժողովրդական» մեկնաբանություններ, որոնք պնդում են, որ, իբր, բնօրինակ ժողովրդական երգի որոշ տարբերակներում հնչել է բելառուսական հողերում քրիստոնեության ձևավորման շրջանի իրավիճակը։ Այդ օրերին եկեղեցու ղեկավարությունը ակտիվորեն վերացրեց հեթանոսական Կուպալլե տոնը նշելու ավանդույթը, որի ժամանակ երիտասարդները առասպելական ծաղկող պտեր փնտրելու նպատակով գիշերը գնում էին անտառ։ Տոնի գիշերը քահանաները շրջում էին տնետուն՝ ստուգելու, թե արդյոք բոլորը տանը են, իսկ մայրը, դստեր բացակայությունն արդարացնելու համար, հայտնում է, որ, թեև մութ է, սակայն իր աղջիկը այգում ծաղիկները մաքրում է մոլախոտերից ։
Բեմական տարբերակի պատմություն
1921 թվականին բանաստեղծ Միխաս Չարոտը բելառուսական դրամատիկական թատրոնի համար գրել է «) երաժշտական պիեսը, որն այն ժամանակ ազգային երգացանկի կարիք ուներ։ Ներկայացման երաժշտությունը ստեղծել է բանահավաք և կոմպոզիտոր Վլադիմիր Տերավսկին։ Չարոտը պիեսի մեջ իր մշակմամբ մտցրել է մի շարք ժողովրդական երգեր, այդ թվում՝ «Կուպալինկան»։ Միայն 1920-ականներին պիեսը ներկայացվել է ավելի քան 400 անգամ, և դրանից շատ երգեր մեծ տարածում են գտել ժողովրդի մեջ։
Փառք
«Կուպալինկան» դարձել է ամենաճանաչված երգերից մեկը Խորհրդային Բելառուսում և ԽՍՀՄ այլ հանրապետություններում և ավելի քան մեկ դար անց չի կորցրել ժողովրդականությունը ։
Երգը կատարել են բելառուսական գրեթե բոլոր երաժշտական խմբերը, այդ թվում՝ Պեսնյարին և Սյաբրին, ինչպես նաև բազմաթիվ կատարողներ այլ երկրներից, օրինակ՝ Դիփ Փարփլը և Տարյա Տուրունեն։
Երգն ակտիվորեն օգտագործվել է 2020 թվականին Բելառուսում տեղի ունեցած բողոքի ցույցերի ժամանակ ։
Հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային երգեր Կատեգորիա:Ռուսերեն երգեր
155 մմ Մ1/Մ2/Մ59 թնդանոթ
155 Մ1/Մ2 միլիմետրանոց զենքը (ավելի ուշ Մ59), հայտնի է «Երկար Թոմ» («Long Tom») մականունով, Երկրորդ համաշխարհային և Կորեական պատերազմների ժամանակ ԱՄՆ զինված ուժերի կողմից օգտագործված դաշտային թնդանոթ։ «Երկար Թոմ»-ը զորքում փոխարինում էր այդ ժամանակվա ֆրանսիական 155 միլիմետրանոց 1917 թվականի Ֆիյյու թնդանոթի նմուշին։
Ստեղծման պատմությունը և տեխնիկական յուրահատկությունները
Մտնելով Առաջին համաշխարհային պատերազմ՝ ԱՄՆ բանակը ծանր հրետանու պակաս զգաց։ Այդ խնդրի լուծման համար սպառազինություն ընդունվեցին որոշ արտասահմանյան խոշոր տրամաչափի հրետանային համակարգերի նմուշներ, այդ թվում նաև 155 միլիմետրանոց 1917 թվականի Ֆիյյու նմուշը։ Պատերազմից հետո ԱՄՆ-ում սկսվեցին արդեն ունեցած զենքերի կատարելագործումը և սեփական ծանր հրետանու մշակումը, սակայն, 1920-ական և 1930-ական թվականներին ստեղծված շատ նախագծեր սառեցվել էին ոչ բավարար ֆինանսավորման պատճառով։ Վերջապես, 1938 թվականին սպառազինությում ընդունվեց 155 միլիմետրանոց Մ1 զենքը «Carriage M1» հրետասայլով։
Ֆիյյու թնդնանոթի փող հիշեցնող նոր զենքի փողը սարքավորված էր Օսբերիի՝ լիցքավորման մեխանիզմով։ Շարժական պատվանդան նոր հրետասայլը ուներ 4 ամիվ, որոնցից յուրաքանչյուրի վրա տեղադրվում էր 2 օդադող։ Անիվները կարող էին բարձրացվել զենքի վրա պատվանդանի վրա տեղադրման համար, ինչն էլ զենքին հաղորդում էր լրացուցիչ դիամկայունություն, և հետևաբար նար ճշտություն։
Մարտական կիրառում
Առաջին անգամ «Երկար Թոմը» կիրառվեց 1942 թվականի դեկտեմբերի 24-ին Հյուսիս-աֆրիկական պատերազմի ժամանակ դաշտային հրետանու «А» մարտկոցի 36-րդ դիվիզիայի կազմում։ Հետագայում այս զենքով հարստավցեվին շուրջ 49 դիվիզիաներ՝ ներառյալ եվրոպական ռազմաբեմում 40 և Խաղաղօվկիանոսյան պատերազմ կռված 7 դիվիզիաները։
Իսկզբանե որպես զենքի քարշակ օգտագործվում էր Mack NO 6x6 7½ ton բեռնատարը, 1943 թվականին այն փոխարինվեց Մ4 քարշակով ։
Գտնվելով ազգային-հեղափոխական բանակի սպառազինությունում, չնայած նրա՝ երկու անգամ շատ մեծ զանգավածին՝ ուներ առնվազն 4 կմ հեռավորություն և 50-ական թվականների վերջին պատրվեց Մ-46 թնդանոթին Թայվանական նեղուցում հրետանային մենամարտում։
Վերափոխություն
155mm Gun Motor Carriage M40 2.JPG British crew preparing 155 mm shells Italy 22-02-1945 IWM NA 22473.jpg, 1945 թվական]]
Թողարկվեցին զենքի հետևյալ տարբերակները.
Զենքը Մ13 քարշակի օգնությամբ տեղադրվեց Մ4 «Շերման» տանկի շասսիի վրա։ Ստացված ինքնագնացը իսկզբանե ուներ 155mm Gun Motor Carriage T83 անվանումը, սակայն հետագայում ստանդաարտավորվեց և վերանվանվեց 155 mm Gun Motor Carriage M40 ։ 155mm Gun Motor Carriage T79 զենքով սարքավորված փորձարարական T23 տանկի շասսիի վրա հիմնավորված մեկ այլ ինքնագնաց հրետանային կայանք հերթական արտադրությունում չթողարկվեց ։
Ռազմամթերքներ
Հրաձգության համար օգտագործվում էին տարբեր լիցքավորիչներ։ Թնդանոթի մեջ դրվում էր հիմնական 9.23 կգ և լրացուցիչ 4.69 կգ կշռով լիցքը։ Ներքևում բերված տվյալները պատկանում են կրկնակի լիքցերով հարստվացված արկերին։
Որտեղ կարելի է հանդիպել
— Սվերդլովյան տարածաշրջանի Վերխնայա Պիշմայում գտնվող Ռազմական տեխնիկայի թանգարան - 1944 թվականի ՄМ2 նմուշ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1930 հիմնադրումներ
Սարգիս Ա Սևանցի
Սարգիս Ա Սևանցի (, ամփոփվել է Հոռոմոսի վանքում), Ամենայն հայոց կաթողիկոս 992–1019 թվականներին։ Հաջորդել է Խաչիկ Ա Արշարունուն։ Ուսանել է Սևանավանքում։ Շողագավանքի, այնուհետև՝ Սևանավանքի վանահայրն էր։ Սարգիս Ա Սևանցուն կաթողիկոս ընտրվելը տեղի է ունեցել Հայոց թագավոր Գագիկ Ա Բագրատունու հովանավորությամբ։ 992 թվականին կաթողիկոսական աթոռը Արգինայից տեղափոխում է Անի։ 1006 թվականին Սյունյաց Վասակ թագավորի խնդրանքով և Կատրանիդե թագուհու (Գագիկ Ա Բագրատունու կինը, Սյունյաց Վասակ թագավորի դուստրը) միջնորդությամբ Սարգիս Ա Սևանցի վերահաստատել է Սյունիքի եպիսկոպոսության աթոռի նախկին առանձնաշնորհումները։
Մասնակցել է Ատրպատականի ամիրա Մամլանի Հայաստան հարձակման դեմ պայքարին (X դ. վերջ)՝ քաջալերելով ժողովրդին։ Պայքարել է Ապահունիք, Մանանաղի, Հարք գավառներում հզորացող թոնդրակյան շարժման դեմ։ Հայտնի է իր շինարարական գործունեությամբ, 1010 թվականին Անիի Մայր տաճարի հարևանությամբ հիմնել է Սբ. Հռիփսիմյանց վկայարան և Վաղարշապատից այստեղ փոխադրել սրբերի մասունքների մի մասը։ Շարակնոցում նրա գրչին է պատկանում Հանգստյան կարգի «Սարսափելի որոտմամբ» սկզբնատողով, Ահեղ դատաստանի տեսարանները պատկերող Տեր երկնիցը, որը գրված է անվանական ակրոստիքոսի ձևով և հոդում է հեղինակի անունը։
Սարգիս Ա Սևանցին 1019 թվականին ինքնակամ հրաժարվել է կաթողիկոսական աթոռից և իր ձեռքով կաթողիկոս օծել Պետրոս Ա Գետադարձին։
Արտաքին հղումներ
«Քրիստոնյա Հայաստան» հանրագիտարան, Երևան, 2002
Հայոց պատմությունը Սարգիս Սևանցի կաթողիկոսի օրոք
Կատեգորիա:Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսներ Կատեգորիա:11-րդ դարի հայեր
Ջոն Ուիլյամ Գոդվարդ
Ջոն Ուիլյամ Գոդվարդ (John William Godward, ), անգլիացի նեոդասական նկարիչ։ Սըր Լոուրենս Ալմա-Թադեմայի նման դասվում է «Մարմարի դպրոցի» շարքը, սակայն գեղանկարչության նրա ոճը ամբողջությամբ չի համապատասխանում վիկտորյական դարաշրջանի ակադեմիզմի կանոններին։ Հավանաբար նա այդպես էլ չի ստացել համակարգված գեղարվեստական կրթություն։ Նրա գրեթե բոլոր աշխատանքները անտիկ ծալազարդարանքով կանանց պատկերներ են մարմարե սանդղափուլերի և բույսերի մոտ։ Թեպետ 1887-1905 թվականներին նա ցուցադրվել է Գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայում, Գոդվարդը իր արվեստի ճանաչման չի արժանացել և չի ընդգրկվել Անգլիայի գեղարվեստական միջավայրում։ 1911-1921 թվականներին ապրել է Հռոմում, որը տարածված ավանգարդիզմի ֆոնին նեցուկ է մնացել նորդասական արվեստին։ Չպահանջվածության պատճառով ինքնասպան է եղել 1922 թվականին։ Նրա հարազատները, զբաղված լինելով ապահովագրական բիզնեսով, գրեթե ամբողջությամբ ոչնչացրել են նկարչի գործունեության հետքերը, չի պահպանվել նրա ոչ մի լուսանկար։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի անգլիացի նկարիչներ Կատեգորիա:Անգլիացի նկարիչներ Կատեգորիա:Վիկտորյական դարաշրջանի անձինք Կատեգորիա:Բրիտանացի նկարիչներ Կատեգորիա:Ինքնասպան նկարիչներ Կատեգորիա:Բրիտանացի արվեստագետներ
Լուկովկա (գյուղ, Կովելի շրջան)
Լուկովկա (Луківка), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Կովելի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Լուկովկա գյուղում բնակվում էր 247 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1,52 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 162,5 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Կովելի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ժողովածու (3355)
Ժողովածու (3355), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 3355 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է թվականին Յովհաննէս Չարստանէնց Ջուղայեցի գրիչի կողմից։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 19,7X15,7 սմ չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 263 թերթից։ Գրված է միասյուն, երկսյուն, նոտրագիր։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ։ Հիշատակարան գրչի՝ 167բ, 260բ, հետագայի՝ 262բ․ (1728-1780 թթ․) :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Սիլվա (գետ)
Սիլվա (Сылва), գետ Ռուսաստանում (Սվերդլովսկի մարզ, Պերմի երկրամաս)։
Աշխարհագրություն
Սիլվա գետը սկիզբ է առնում Միջին Ուրալից և թափվում է Չուսովյան ծոց, Կամայի ջրամբար։ Գետը պատկանում է Կասպից ծովի ավազանին։ Գետի ափին են գտնվում Պերմյակի, Սիլվա, Պլատոնովո, Կոպտելո-Շամարի, Շամարի, Ստորին Բասկայա, Ռոշչա, Մոլյոբկա, Ֆիլիպովկա, Սուկսուն, Ուստ-Կիշերտ, Սերգա գյուղերը և Կունգուր քաղաքը։
Հիդրոգրաֆիա
Սիլվա գետի երկարությունը կազմում է 493 կմ, ավազանի մակերեսը՝ 19700 կմ2 է։ Գետի ջրի ծախսը միջինում կազմում է 139 մ3։
Վտակներ
Սիլվա գետի վտակներն են ձախից՝ Վոգուլկա, Իրգինա, Իրեն, Բաբկա, Կիշերտկա, աջից՝ Բարդա, Շակվա, Լյոկ, Մոլյոբկա գետերը։
Տես նաև
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Ռեպչանսկի գյուղական խորհուրդ (Ռոմենսկի շրջան)
Ռեպչանսկի գյուղական խորհուրդ  (Ріпчанська сільська рада), Ուկրաինայի Սումիի մարզի Ռոմենսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Ռեպչանսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 1011 մարդ։ Խորհրդում կա 3 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Կառավարությունների կողմից արգելված գրքերի ցանկ
Կառավարությունների կողմից արգելված գրքերը այն գրքերն են, որոնք որոշակի ժամանակահատվածում կամ մինչ օրս արգելված են որևէ պետության կառավարության կողմից։ Արգելքի պատճառները տարբեր են, բարոյական նորմերին չհամապատասխանելուց, անպատշաճ բառաշերտեր և գռեհկաբանություններ, սեքսուալ տեսարանների նկարագրություններ պարունակելուց մինչև հակառակ գաղափարախոսությունների, քաղաքական այլախոհության դեմ հիմնավոր և/կամ անհիմն պայքար, այլակարծության լռեցում և այլն։
Արգելված գրքերի բովանդակությունը կարող է պարունակել բազմաբովանդակ և բազմաշերտ տեղեկատվություն։
Սովորաբար որևէ գրքի արգելքը, որն ուղղված է տվյալ գրքի բովանդակության տարածումը կանխելուն, հակառակ արդյունքն է ունենում. արգելքի գործընթացը, ինչպես նաև արգելման փաստը մարդկանց մոտ առաջացնում է հետաքրքրություն, և հետևաբար, գիրքը կարդալու ցանկություն։
Արգելված գրքերի ցանկ
Ստորև ներկայացված են տարբեր երկրների կառավարությունների, պետական այլ հաստատությունների կողմից արգելված գրականության ցանկի մի հատված։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գրքեր Կատեգորիա:Կրոնական գրքեր Կատեգորիա:Քաղաքական գրքեր Կատեգորիա:Սև ցուցակ
Յանաուլ (գյուղ, Շուշնուրսկի գյուղխորհուրդ)
Յանաուլ (Янаул, Яңауыл), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կրասնոկամսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 11 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կրասնոկամսկի շրջանի բնակավայրեր
Բենե Լարիո
Բենե Լարիո (Bene Lario), կոմունա Իտալիայում, տեղակայված է Լոմբարդիա մարզի Կոմո գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 310 մարդ, խտությունը՝ 62 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 5 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 22010։ Հեռախոսային կոդ՝ 0344։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Նիկոլաևկա (գյուղ, Ապոլոնովի գյուղական խորհուրդ)
Նիկոլաևկա (Миколаївка), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Սախնովշչինսկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1870 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Նիկոլաևկա գյուղում բնակվում էր 47 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,41 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 114,63 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Սախնովշչինսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1870 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Պետական մեղադրող
Պոտական մեղադրող, անձ, որը պետության անունից դատարանում պաշտպանում է մեղադրանքը։ Մեղադրանքի պաշտպանությունը օրենքի ճշգրիտ և միատեսակ կատարման նկատմամբ պետական հսկողության ձևերից է։
Պարտականություններ
Դատաքննությունն ավարտվելուց հետո, դատական վիճաբանությունների փուլում, պետական մեղադրողն իր ճառում վերլուծում է գործի բոլոր հանգամանքները՝ զգալի տեղ հատկացնելով հանցագործությունների պատճառների ու դրանց կատարմանը նպաստող պայմանների պարզաբանմանը, դրանց վերացման ուղղությամբ անհրաժեշտ միջոցառումների իրականացման հարցերին։
Եթե պետական մեղադրողը համոզվում է, որ դատաքննության տվյալներով չի հաստատվում ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքը, պարտավոր է հրաժարվել՝ դատարանին ներկայացնելով շարժառիթները։ Սակայն մեղադրանքից պետական մեղադրողի հրաժարումը դատարանին չի ազատում գործի քննությունը շարունակելու և ամբաստանյալի մեղավորության հարցը ըստ էության լուծելու պարտականությունից։
Տարբեր երկրներում
Կապիտալիստական պետություններում պետական մեղադրանքը պաշտպանում են քրեական գործեր քննող տարբեր պաշտոնյաներ։
ԱՄՆ գերագույն դատարանում կարևորագույն գործերով պետական մեղադրանքը պաշտպանում է գլխավոր աթոռնին (State's Attorney – արդարադատության նախարարության ղեկավարը, գլխավոր դատախազը), մյուս ֆեդերալ դատարաններում՝աթոռնին (attorney – փաստաբան, պետական մեղադրողի կամ պաշտպանի պարտականություններ կատարող պաշտոնատար անձ)։
Մեծ Բրիտանիայում պետության շահերը շոշափող գործերով պետական մեղադրանքը պաշտպանում է հանրային հետապնդման դիրեկտորը, ինչպես նաև այլ պաշտոնատար անձինք։
Ֆրանսիայում, Շվեյցարիայում, Գերմանիայում, Բելգիայում, Մեքսիկայում, Վենեսուելայում և այլ երկրներում պետական մեղադրանքը պաշտպանում է դատախազը։
ԽՍՀՄ-ում և սոցիալիստական մյուս երկրներում որպես պետական մեղադրող դատարանում հանդես են եկել դատախազը, նրա տեղակալներն ու օգնականները։
Տես նաև
Կատեգորիա:Իրավունք
Դարինո (գյուղ, Յարցևսկի շրջան)
Դարինո (Дарьино), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Յարցևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 4 մարդ։
Աբդուլալի բեկ Ամիրջանով
Աբդուլալի բեկ Շիրալի բեկ օկլի Ամիրջանով (Əbdüləli bəy Şirəli bəy oğlu Əmircanov, ), Ադրբեջանի քաղաքական և պետական գործիչ, Ադրբեջանի ազգային խորհրդի անդամ, Ադրբեջանի Դեմոկրատական հանրապետության Ֆինանսների նախարար ;
Կենսագրություն
Աբդուլալի բեկը ծնվել է 1870 թվականին Շաքիում։ 1876-1883 թվականին սովորել է Շաքի քաղաքային դպրոցում։ 1888 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի Ուսուցիչների ինստիտուտը։ Ավարտելուց հետո նա աշխատել է Շաքիում, Լենքորանում և Բաքվում որպես ուսուցիչ։ Նա իրականացրել է բազմաթիվ մշակութային և կրթական աշխատանքներ։ Եղել է «Նաշրի-Մաարիֆ» հասարակության անդամ, Բաքվի մուսուլմանական բարեգործական ընկերության նախագահի տեղակալ։ Ռուսաստանում փետրվարյան հեղափոխությունից հետո նա ներգրավվել է քաղաքական գործընթացների մեջ։ Նա եղել է Բաքվին մուսուլմանական հասարակական կազմակերպությունների ժամանակավոր գործադիր կոմիտեի անդամ ։
Ամիրջանովը եղել է ֆինանսների նախարար (1918, հունիս-հոկտեմբեր) և պետական տեսուչ (1918, հոկտեմբեր-դեկտեմբեր) Ադրբեջանի Դեմոկրատական հանրապետության երկրորդ կաբինետում։ 1918 թվականին ընտրվել է Ադրբեջանի Ժողովրդական Հանրապետության խորհրդարան ։
Ապրիլյան արշավանքից հետո նա մեկնել է Ստամբուլ և անդամակցել Ադրբեջանի ազգային կենտրոնի։ Մահացել է 1948 թվականին Ստամբուլում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ադրբեջանի պետական գործիչներ Կատեգորիա:Ադրբեջանի նախարարներ
Շինարար (ամսագիր)
«Շինարար», հասարակական, քաղաքական պարբերաթերթ։ Հանդիսացել է ՀՕԿ-ի Ամերիկայի շրջանի կենտրոնի վարչության հրատարակությունը։ Լույս է տեսել 1927—1931-ին, Նյու Յորքում։ Ծանոթացրել է ՀՕԿ-երի ստեղծման շարժառիթներին, լուսաբանել դրանց գործունեությունը և դերը Խորհրդային Հայաստանում և սփյուռքում, զետեղել Հայաստանի վերակառուցմանը նվիրված հոդվածներ, անդրադարձել հայրենակցական միությունների ձեռնարկումներին։
Տպագրել է հայ խորհրդային և ամերիկահայ գրողների գեղարվեստական գործեր, հրապարակախոսական հոդվածներ։
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական ամսագրեր Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Խցանահանի կանոն
Խցանահանի կանոն, որոշում է էլեկտրական հոսանքների և դրանց ստեղծած մագնիսական դաշտերի փոխադարձ ուղղությունները։ Ձևակերպվում է այսպես, եթե խցանահանը (աջ պարույրով) ներպտուտակվի հոսանքի ուղղությամբ, ապա խցանահանի բռնակի պտտման ուղղությունը կհամընկնի այդ հոսանքի ստեղծած մագնիսական դաշտի ուղղությանը։
Կատեգորիա:Ֆիզիկայի օրենքներ
Ժողովածու (3702)
Ժողովածու (3702), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 3702 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 15-րդ դարում։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 25×18 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 210 թերթից։ Գրված է երկսյուն, բոլորգրով։ Ունի կիսախորան, լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ ստվարաթուղթ, աստառը՝ ծաղկազարդ կտավ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Ամֆիլոխիա (քաղաք)
Ամֆիլոխիա (Αμφιλοχία), փոքր քաղաք Հունաստանում, Էտոլիայի և Ակարնանիայի հյուսիս-արևմտյան մասում։ Քաղաքը գտնվում է ամֆիթատրոնում ՝ Ամվրակիկոս ծովածոցի Ամֆիլոհիա (Կարվազարա) ծովածոցի հարավային ափին գտնվող բլրի լանջին, ծովի մակարդակից 14 մետր բարձրության վրա։ Ամփիլոքիայի մունիցիպալիտետի վարչական կենտրոնը՝ Էտոլիայի և Ակարնանիայի ծայրամասայինը միավորում է ՝ Արևմտյան Հունաստանի ծայրամասում։ Բնակչության թիվը ըստ 2011 թվականի ՝ 3817 մարդ։
Պատմություն
Քաղաքը գտնվում է ռազմավարական դիրքում, քանի որ դա արևմտյան կենտրոնական Հունաստանից դեպի Էպիրոս տանող արևմտյան Հունաստանի միակ երթուղին է (բացառությամբ Ակտիոն-Պրեվեզա ժամանակակից ստորջրյա թունելի)։
1908 թվականին քաղաքը կոչվել է Կարվասարազ (Καρβασαράς), իսկ հետո վերանվանվել է Ամֆիլոխիա։ Օսմանյան տիրապետության տարիներին ժամանակակից քաղաքի տեղում գործում էր հյուրանոց (քարվանսարա), որը տվել է ծովածոցին և քաղաքի ներկայիս անվանումը (Kervansaray)։ Քաղաքն իր ժամանակակից անվանումը ստացել է համանուն հնագույն քաղաքից, որի կենտրոնը եղել է Ամֆիլոխիան Արգոսը, որը գտնվում է ժամանակակից Ամֆիլոխիայի հյուսիսում։ Ըստ առասպելի, Ամֆիլոխյան Արգոսը հիմնադրել է Ամֆիարայի և Էրիֆիլայի որդի Ամֆիլոխոսը, ով Տրոյական պատերազմից վերադարձել է Արգոս, բայց ստիպված է եղել տեղափոխվել Ակարնանիա, որի հյուսիսային մասը հիմա անվանում են Ամֆիլոխիա։
Ամֆիլոխիա գյուղը գտնվում է Էտոլիայի միությունում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հունաստանի քաղաքներ
Ուվոդ (գետ)
Ուվոդ (Уводь), գետ Ռուսաստանում։
Աշխարհագրություն
Ուվոդ գետը սկիզբ է առնում Անդրեևսկոյե ճահճուտից և թափվում է Կլյազմա։ Գետը պատկանում է Կասպից ծովի ավազանին։ Գետի ափին են գտնվում Իվանովո և Կոխմա գետերը։
Հիդրոգրաֆիա
Ուվոդ գետի երկարությունը կազմում է 185 կմ, ավազանի մակերեսը 3770 կմ2 է։ Գետի ջրի ծախսը միջինում կազմում է 19 մ3։
Վտակներ
Ուվոդ գետի վտակներն են ձախից՝ Ուրոժ, Տալկա, աջից՝ Վոստրա, Ուխտոխմա, Վյազմա, Տալշա, Նարոմշա գետերը։
Տես նաև
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Բրոդոկ (գյուղ, Նեդրիգայլովի շրջան)
Բրոդոկ (Бродок), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Նեդրիգայլովի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Բրոդոկ գյուղում բնակվում էր 117 մարդ։
Կամաս
Կամաս (Camas), բնակավայր և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Սևիլյա պրովինցիայում (Անդալուսիա ինքնավար համայնքում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Մեծ Սևիլյա շրջանում։ Տարածքը կազմում է 12 կմ2։ Բնակչությունը՝ 28086 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 4 կմ հեռավորության վրա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Խցանակաղնի
Նկարագրություն
Մշտադալար ծառեր են՝ մինչև 20 մ բարձրությամբ։ Սաղարթը վրանաձև է, հզոր ճյուղերով։ Բունը և հաստ ճյուղերը ծածկված են հաստ խցանաշերտով։ Բողբոջները մանր են, կլորավուն, ծածկված դեղնամոխրավուն թաղիքանման աղվամազով։ Նույնպիսի աղվամազով են ծածկված նաև երիտասարդ ընձյուղները։ Տերևակոթունների երկարությունը հասնում է 1-1,5 սմ-ի։ Տերևները օվալաձև են կամ էլիպսաձև, 3- 7 սմ երկարությամբ և 1,5—3,5 սմ լայնությամբ, ամբողջաեզր, կամ թեթևակի ատամնաեզր, վերևի կողմից մուգ կանաչ է, փայլուն, Ներքևից մոխրաթաղիքանման աղվամազով ծածկված (հազվադեպ գրեթե մերկ), կաշվեկերպ, որոնք թափվում են երկու տարուց հետո։ Կաղինները 1 -3-ական հատ Նստած են կարճ պտղակոթունների վրա և հասունանում են առաջին տարում, ունեն 3 սմ երկարություն և 1,5 սմ տրամագիծ։ Շրջապատված են պտղագավաթով, որը արտաքինից ծածկված է խիտ մոխրաթաղիքանման մազմզուկներով։ Նրա վերևի մասի թեփուկները երկարավուն-նշտարաձև են, մինչև 5 մմ երկարությամբ ուղղաձիգ, ներքևինները ավելի կարճ են։
Տարածվածություն
Մշակվում է Ղրիմում և Կովկասում։ Հայաստանի պայմաններում լավ է աճում մերձարևադարձային գոտում, ծովի մակերևույթից մինչև 700 մ բացարձակ բարձրության վրա։ Ներմուծվել է 1950-ական թվականներին։ Մինչև Աղստաֆա-Իջևան երկաթգծի շինարարության սկսվելը 20 տարեկան մի խոշոր (10 մ բարձրությամբ և 18 սմ բնի հաստությամբ) ծառ էր աճում Իջևանի տարածաշրջանում Այգեհովիտի տնկարանում։ Թեթևակի ցրտահարվում էր միայն արտակարգ ցուրտ ձմռան դեպքում։ Առաջացնում էր հաստ խցանաշերտ։ Այդ եզակի նմուշը հատվեց երկաթուղու շինարարության կապակցությամբ։ Ներկայումս երիտասարդ ծառեր կան Իջևանի դենդրարիում, որոնք բավականին լավ են աճում և չեն ցրտահարվում։
Կիրառություն
Հեռանկարային է որպես դեկորատիվ ծառատեսակ Հայաստանի մերձարևադարձային շրջանների համար ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հաճարազգիներ Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Ռոգինսկի գյուղական խորհուրդ (Ռոմենսկի շրջան)
Ռոգինսկի գյուղական խորհուրդ  (Рогинська сільська рада), Ուկրաինայի Սումիի մարզի Ռոմենսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Ռոգինսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 2085 մարդ։ Խորհրդում կա 3 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Կորոնավիրուսային համավարակով պայմանավորված տնտեսական ցնցումները
Կորոնավիրուսային համավարակով (COVID-19 pandemic) պայմանավորված տնտեսական ցնցումները ունեցան լայնածավալ և լուրջ ազդեցություն ֆինանսական շուկաների վրա՝ ներառյալ ֆոնդային, պարտատոմսերի և ապրանքային (ներառյալ հում նավթի և ոսկու) շուկաները։ Հիմնական իրադարձությունները ընդգրկեցին Ռուսաստանի և Սաուդյան Արաբիայի միջև նավթի գնով պայմանավորված պատերազմը, ինչը չհաջողելով հասցնել Նավթ արտահանող երկրների կազմակերպության համաձայնագրի կնքմանը, հանգեցրեց հում նավթի գների անկման և ֆոնդային բորսայի անկման 2020 թվականի մարտ ամսին։ Շուկաների վրա ունեցած ազդեցությունը կորոնավիրուսային համավարակի ազդեցության մի մասն է և կրում է բազմաթիվ տնտեսական հետևանքներ։
Ֆինանսական ռիսկ և երկրի ռիսկ
Եվրոպայում և ԱՄՆ-ում կորոնավիրուսով պայմանավորված սահմանափակումներով պայմանավորված՝ տնտեսագետները, վարկային և երկրի ռիսկի փորձագետները փորձեցին փոխել իրենց գնահատականները ճգնաժամի հետեւանքով առաջացած աննախադեպ աշխարհատնտեսական խնդիրների լույսի ներքո։ Համաշխարհային կենսաթոշակային խորհրդի (World Pensions Council) տնօրեն եւ Համաշխարհային բանկի գլոբալ ենթակառուցվածքային հիմնադրամի խորհրդատվական խորհրդի անդամ Մ.Նիկոլաս Ֆիրցլին դա անվանում է "մեծ ֆինանսական ճգնաժամ" եւ ասում, որ այն բացահայտում է բազմաթիվ զսպող ֆինանսական եւ աշխարհաքաղաքական դիսֆունկցիաներ։
Ըստ Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության (ՏՀԶԿ), տարբեր երկրներում գործող բազմաթիվ ընկերություններ ունեն մեծածավալ պարտքեր, քանի որ փոխառությունների ցածր տոկոսադրույքը և դրամավարկային մեղմ քաղաքականությունը հանգեցրին կազմակերպությունների պարտքի ձևավորման ։
Հետևաբար, Մեծ Քսանյակի (G20) անդամ երկրներից շատերում կորպորատիվ պարտքը բավականին մեծ է։ Բացի այդ, առավել ցածր տոկոսադրույքով փոխառություններ թողարկվում էին BBB պարտատոմսերի, ոչ ներդրումային դասի պարտատոմսերի տեսքով, իսկ վարկային միջոցների ծավալն աճեց, մինչդեռ ՏՀԶԿ-ն զգուշացնում է, որ ձեռնարկությունները այլ ընտրություն չեն ունենա, քան ծախսերի և զբաղվածության կրճատումը՝ դիմագրավելու անվճարունակության ճնշմանը ։
Ֆոնդային բորսա
2020թ. փետրվարի 24-ին՝ երկուշաբթի օրը, Դոու-Ջոնսի արդյունաբերական ցուցանիշը և FTSE 100 ցուցանիշը նվազեցին ավելի քան 3%-ով, քանի որ շաբաթվա վերջին օրերին կորոնավիրուսի բռնկումը տարածվեց նաև Չինաստանի սահմաններից դուրս ։ Նշվածին հետևում է Ասիայից հետո նաև Եվրոպական մայրցամաքում հիմնական ցուցանիշների կտրուկ անկումը ։  DAX, CAC40 և IBEX 35 ցուցանիշներից յուրաքանչյուրի անկումը կազմեց մոտ 4%, իսկ FTSE MIB ցուցանիշը՝ ավելի քան 5%։ Նվազեց նաև նավթի գինը, իսկ ոսկու գինը բավականին աճեց՝ արձանագրելով մինչև 7 տարվա առավելագույն ցուցանիշ։ Փետրվարի 27-ին, կորոնավիրուսի բռնկման կապակցությամբ աճող անհանգստության պատճառով, ԱՄՆ ֆոնդային բորսայի տարբեր ինդեքսներ՝ ներառյալ NASDAQ-100-ը, S&P 500 Index-ը, Դոու-Ջոնսի արդյունաբերական ցուցանիշը, արտացոլեցին 2008 թվականից ի վեր իրենց ամենասրընթաց անկումը՝ արձանագրելով Դոու-Ջոնսի ցուցանիշի 1.191 կետով անկում՝ 2008թ. ֆինանսական ճգնաժամից հետո մեկօրյա կտրվածքով իր ամենամեծ անկումը ։ 2020թ. փոտրվարի 28-ին ամբողջ աշխարհում ֆոնդային բորսաները հաղորդեցին 2008 թվականի ֆինանսական ճգնաժամից հետո տեղի ունեցած իրենց խոշորագույն մեկշաբաթյա անկման մասին  ։
Հաջորդ շաբաթվա ընթացքում, մարտի 6-ին, ամբողջ աշխարհում ֆոնդային բորսաները փակվեցին ,  մինչդեռ տասը և 30 տարի ժամկետայնության ԱՄՆ գանձապետական արժեթղթերի գինը ռեկորդային կերպով անկում է գրանցել՝ նվազելով համապատասխանաբար 0.7% և 1.26%-ով ։ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը ստորագրել է հատկացումների եւ համաճարակի դեմ պայքարի միջոցառումների մասին օրենքը, ինչը ներառում է 8.3մլրդ ԱՄՆ դոլլարի պետական ծախս ։
Այն բանից հետո, երբ մարտի 5-ին ՕՊԵԿ և ՌԴ միջև նավթի արդյունահանման կրճատման վերաբերյալ համաձայնագիրը ձախողվեց, իսկ մարտի 7-ին Սաուդյան Արաբիայի ու Ռուսաստանի կողմից հայտարարվեց նավթի արդյունահանման ավելացման մասին տեղեկատվությունը, նավթի գինը նվազեց 25%-ով ։ Ժամանակակից տնտեսության մեջ ապրանքնային անդրսահմանային հոսքերի դերը, որը պայմանավորված է տասնամյակներ շարունակ տրանսպորտային, կոմունիկացիոն ծախսերի, իսկ վերջերս նաև սակագների կրճատմամբ, ևս մեծ դեր է խաղացել ֆոնդային շուկայի վրա ազդեցության գործում ։
Ընդհանուր առմամբ, ֆոնդային բորսաների թիվը մարտ ամսին կրճատվեց ավելի քան 30%-ով, բաժնետոմսերի և նավթի ակնկալվող փոփոխությունները հասան ճգնաժամային մակարդակի, իսկ ոչ ներդրումային վարկային սպրեդը կտրուկ ընդլայնվել էր, քանի որ ներդրողների կողմից նվազեցվեցին ռիսկերը։ Համաշխարհային ֆինանսական շուկաներում ցնցումները տեղի են ունենում՝ չնայած G20-ի կողմից հետճգնաժամային բարեփոխումների վերաբերյալ էական և ընդգրկուն համաձայնության ։
2020թ. մարտի 9-ի շաբաթ
Մարտի 9-ի առավոտյան S&P 500 ցուցանիշը նվազեց 7%-ով՝ բորսայի բացումից չորս րոպե անց՝ 2007-08թթ. ֆինանսական ճգնաժամից հետո առաջին անգամ միացնելով անջատիչը և 15 րոպե տևողությամբ կանգնեցնելով առևտուրը ։ Առեւտրի վերջում ամբողջ աշխարհում ֆոնդային շուկաներում զանգվածային անկում է գրանցվել (STOXX Europe 600 ցուցանիշը նվազել է ավելի քան 20%-ով՝ հասնելով տարվա իր ամենացածր կետին) ,իսկ Դոու-Ջոնսի ցուցանիշը իր նախորդ մեկօրյա ռեկորդային կրճատումը գերազանցել է փետրվարի 27-ին՝ կրճատվելով 2.014 կետով կամ 7.8%-ով ։ ԱՄՆ տասը և 30 տարի ժամկետայնության գանձապետական արժեթղթերի եկամտաբերությունը գրանցեց իր նոր ռեկորդային անկումը՝ պատմության մեջ առաջին անգամ 30 տարի ժամկետայնությամբ արժեթղթերի գինը նվազելով մինչև 1% ։
Մարտի 12-ին, Ասիական-Խաղաղօվկիանոսյան ֆոնդային բորսաները փակվեցին (Տոկյոյի ֆոնդային բորսայի Nikkei 225 ցուցանիշը նույնպես կրճատվեց ավելի քան 20%-ով), Եվրոպայի ֆոնդային շուկաները կրճատվեցին 11%-ով (պատմության մեջ մեկօրյա ամենաշատ անկումը) , իսկ Դոու-Ջոնսի արդյունաբերական ցուցանիշը կրճատվեց ևս 10%-ով (գերազանցելով մարտի 9-ին սահմանած մեկօրյա ռեկորդային անկումը), NASDAQ Composite-ը կրճատվեց 9.4%-ով, իսկ S&P 500-ը՝ 9.5%-ով (NASDAQ and S&P 500 ցուցանիշները կրճատվում են ևս ավելի քանի 20%-ով ավելի իրենց <<գագաթնակետից>>), և այդ նվազումը ակտիվացրել է Նյու Յորքի ֆոնդային բորսայում առևտրային ակտիվությունը շաբաթվա մեջ արդեն երկրորդ անգամ ։ Նավթի գինն ընկավ 8%-ով , իսկ ԱՄՆ տասը և 30 տարի մարման ժամկետայնություն ունեցող գանձապետական արժեթղթերի գինն աճեց 0.86% և 1.45%-ով, և դրանց եկամտաբերության կորը հասավ իր նորմալ դիրքին ։ Մարտի 15-ին, նվազեց բազային տոկոսադրույքը ամբողջական տոկոսային կետով՝ նպատակային միջակայք սահմանելով 0%-ից 0.25%-ը։ Սակայն, ի պատասխան դրան, S&P 500-ի և հում նավթի ֆյուչերսների գները նվազել են շուկայում շարունակական մտավախությունների հետևանքով ։ Հեջավորման հիմնադրամների մոտ 75%-ը կրել է լուրջ վնասներ այս ընթացքում ։
Նավթի գին
Կորոնավիրուսային համավարակը և դրանով պայմանավորված սահմանափակումները պատճառ դարձան տնտեսական ակտիվության աննախադեպ նվազման և նավթի ու նավթամթերքի նկատմամբ պահանջարկի կրճատման։ Արդյունքում տեղի է ունեցել էներգետիկ շուկայում ամենամեծ գնային ցնցումներից մեկը՝ 1973թ. նավթային առաջին շոկի ժամանակներից ի վեր։ Նավթի գինը ընկավ 20 ԱՄՆ դոլլարից ներքև (Brent տեսակի նավթը) մեկ բարելի դիմաց՝ կորցնելով իր արժեքի մոտ 70%-ը, իսկ պահեստային տարողությունները մոտեցել են իրենց լիմիտին ։ Ուղևորությունների նկատմամբ պահանջարկի կրճատումը և արդյունաբերական ակտիվության բացակայությունը զգալիորեն ազդել է նավթի պահանջարկի վրա՝ բերելով նավթի գների նվազման ։ Փետրվարի կեսերին էներգետիկայի միջազգային գործակալությունը կանխատեսեց, որ նավթի նկատմամբ պահանջարկի աճը 2020 թվականին ամենացածրն է լինելու 2011 թվականից ի վեր ։ Չինաստանում պահանջարկի անկումը հանգեցրեց Նավթ արտահանող երկրների կազմակերպության (ՆԱԵԿ կամ ՕՊԵԿ) կողմից արդյունահանման ծավալների կրճատման հարցի քննարկման, որպեսզի պահանջարկի կորուստը բերվի հավասարակշռության ։ 2020թ. մարտի 5-ին Վիեննայում կնքվեց նախնական համաձայնագիր օրական 1.5մլն բարելով նավթի արդյունահանման ծավալների կրճատման վերաբերյալ, ինչը կհանգեցնի Իրաքի պատերազմից ի վեր արդյունահանման ծավալների ամենացածր մակարդակին։ Մինչդեռ IHS Markit վերլուծական ընկերությունը կանխատեսել էր նավթի նկատմամբ պահանջարկի համաշխարհային մակարդակով կրճատում օրական 3.8մլն բարելի չափով 2020թ. առաջին եռամսյակում, ինչը մեծապես պայմանավորված էր համաճարակի պատճառով Չինաստանի տնտեսական ակտիվության կրճատմամբ։ Այն նաև կանխատեսել էր նավթի առաջին տարեկան պահանջարկի անկումը 2007-08թթ. ֆինանսական ճգնաժամից հետո ։ Սակայն Ռուսաստանը հրաժարվեց ՕՊԵԿ-ի հետ համագործակցել՝ փաստացի դադարեցնելով 2016 թվականից պահպանված ՕՊԵԿ-ի հետ համաձայնագիրը։ Ռուսաստանը հրաժարվեց, քանի որ կարծում էր, որ ԱՄՆ-ում նավթի արդյունահանման աճը, որը ՕՊԵԿ որևէ համաձայնագրի մաս չի կազմում, տեսանելի ապագայում կբերի արդյունահանման ծավալների կրճատման պահանջի։ Գների կրճատումը կվնասեր նաև ԱՄՆ նավթարդյունահանման գործընթացին՝ ստիպելով որոշ արդյունահանողների համար գները սահմանել կատարված ծախսերից ավելի քիչ՝ այսպիսով հատուցում ստանալով Ռուսաստանի և ՕՊԵԿ ֆինանսներին հասցված վնասի համար։ Բանակցությունների տապալումը նաև հանգեցրեց արդյունահանման ծավալների (օրական 2.1մլն բարել) կրճատման ժամկետի երկարաձգման, որը սահմանված էր մինչև մարտ ամսվա վերջ ։
2020թ. մարտի 13-ին ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի կողմից հայտարարված պլանները, որ հանձնարարում է ԱՄՆ էներգետիկայի նախարարությանը գնել նավթ ԱՄՆ ռազմավարական նավթային պաշարների համար, կասեցվել է դրանից գրեթե երկու շաբաթ անց, երբ Կոնգրեսի կողմից գնման ֆինանսավորում չի իրականացվել ։ Նշվածը թույլ կտար ձեռք բերել մինչև 92մլն բարել նավթ։ Այդ ժամանակ պահուստում առկա էր 635 մլն բարել նավթ՝ 727 մլն հզորությամբ։ Washington Post-ը այն բնութագրել է որպես հայրենական նավթային ընկերությունների երաշխիք, թեև սպասվում էր, որ գների վրա ազդեցությունը աննշան կլինի՝ 100 մլն բարել մեկ շուկայական օրում ։
Ի տարբերություն ԱՄՆ անգործության, Ավստրալիան ապրիլի 22-ին հայտարարեց, որ կօգտվի 21 տարվա ընթացքում նավթի ամենացածր գներից՝ կուտակելու վառելիքի պաշար՝ գնելով 60մլն ԱՄՆ դոլար արժողությամբ հում նավթ և պահելով ԱՄՆ նավթի ռազմավարական պաշարներում (US SPR):
Մարտի 14-ին Goldman Sachs-ը կանխատեսել է, որ ԱՄՆ նավթային և նավթահանքերի ընկերությունների մեկ երրորդը կգնվեն մրցակիցների կողմից կամ դուրս կբերվեն շուկայից հում նավթի ցածր գների պատճառով ։ Նավթային ընկերությունները, որոնք սնանկության ճանաչման դիմում են ներկայացրել համաճարակի ընթացքում, ընդգրկում են Whiting Petroleum -ը(ապրիլի 1-ին) և Diamond Offshore -ը (ապրիլի 27-ին) ։
Ապրիլի 9-ին ՕՊԵԿ-ը, Ռուսաստանը և այլ արդյունահանողներ նախապես պայմանավորվել են պատմության մեջ նավթի արդյունահանման ամենախոշոր կրճատման վերաբերյալ։ Որոշվեց մայիս և հունիս ամիսներին շուկայից դուրս բերել օրական 10մլն բարել կամ համաշխարհային արդյունահանման 10%-ը, ինչը G20-ի էներգետիկայի նախարարների կողմից աջակցվող ևս մեկ քայլ էր ։
2021թ. մարտին նավթի գներն աճեցին՝ հասնելով 71.38 ԱՄՆ դոլար մեկ բարելի նկատմամբ։ Սա 2020թ. հունվարի 8-ից հետո առաջին դեպքն էր, երբ սկսվել էր Covid-19 համաճարակը ։ Նավթի գներն աճեցին այն բանից հետո, երբ Եմենի հուսիթ ապստամբները հարձակվեցին Սաուդյան Արաբիայի Aramco նավթային օբյեկտի վրա՝ հրթիռների և ԱԹՍ-ների միջոցով ։
WTI նավթային բացասական ֆյուչերսներ (20 ապրիլ, 2020)
2020թ. ապրիլի 20-ին, West Texas Intermediate նավթի ֆյուչերսային գինը մայիս ամսվա մատակարարումներով դարձել է բացասական, ինչը աննախադեպ իրադարձություն է համարվում։ Սա անընդհատ կերպով ձևավորվող առաջարկի և բավականին անկում ապրած պահանջարկի արդյունք է, քանի որ նավթամթերքը հասնում էր իր առավելագույն հզորությանը։
Այս երևույթը բնութագրվեց որպես մայիս ամսվա ֆյուչերսային շուկայի փակման անոմալիա՝ զուգորդվելով տվյալ ժամանակահատվածում հասանելի պահուստների բացակայությամբ։ Նավթի ավելի վաղ արձանագրված ցածր կետերը եղել են 1931թ. Մեծ ճգնաժամի և Տեխասի <<նավթային բումի>> ընթացքում` 6 ԱՄՆ դոլար, և 1862թ. հունվար-փետրվար ամիսներին 2.50 ԱՄՆ դոլար՝ ԱՄՆ-ում քաղաքացիական պատերազմի և Փենսլիվանիայի <<նավթային տենդի>> ընթացքում ։ WTI նավթի ֆյուչերսները, մայիս ամսվա մատակարարմամբ, վերականգնվել են առևտրի վերջին օրը՝ ապրիլի 21-ին, մեկ բարելի դիմաց հասնելով 10.01 ԱՄՆ դոլարի։ Չնայած այս հանգամանքին՝ նույն  օրը Brent հում նավթի ֆյուչերսները հունիսի մատակարարմամբ նվազել են 24%-ով՝ հասնելով մեկ բարելի դիմաց 19.33 ԱՄՆ դոլարի, ինչը 2002թ. ի վեր գրանցված ամենացածր արժեքն է, մինչդեռ WTI հունիս ամսվա մատակարարմամբ ֆյուչերսները նվազեցին 43%-ով՝ հասնելով մեկ բարելի դիմաց 11.57 ԱՄՆ դոլարի։ Նոր ռեկորդ էր այն փաստը, որ ապրիլի 21-ին իրականացվել է ավելի քան 2 մլն ֆյուչերսային պայմանագրի առևտուր։ Նավթի արդյունահանման վերաբերյալ վերլուծաբանները շուկայում մոտալուտ կայունությանը թերահավատորեն էին մոտենում, իսկ OANDA-ի կողմից նշվել է հետևյալը. <<Ոչինչ չի կարող էներգետիկ արդյունաբերությամբ զբաղվողներին ստիպել հավատալ պահեստների սահմանափակ լինելուն, ներդրումների ավելացմանը և պահանջարկի խնդիրների վերացմանը>> :
Նավթ արդյունահանող բազմաթիվ երկրների ֆինանսական համակարգերը լուրջ սթրեսի են ենթարկվել։ Իրաքը, որի բյուջեի 90%-ը ձևավորվում է նավթից ստացվող եկամտից և կարող էր շահութաբեր կերպով իրականացնել նավթի արտահանում քանի դեռ դրա գինը մեկ բարելի դիմաց կազմում էր 60 ԱՄՆ դոլարից ավելի, հայտարարեց, որ մայիս ամսվանից սկսած կարձանագրի 4.5մլրդ ԱՄՆ դոլարի ամսական դեֆիցիտ։ Ակնկալվում է, որ նավթ արտահանող այլ երկրներ` Մեքսիկան, Վենեսուելան, Էկվադորը և Նիգերիան, կկնքեն որոշ պայմանագրեր կամ կպայքարեն ֆինանսական հետևանքների դեմ։ Այնպիսի երկրներ, ինչպիսիք են Սաուդյան Արաբիան և Ռուսաստանը, ունեն տարիներ շարունակ կուտակած դրամական պահուսներ, սակայն ղեկավարությունը ևս մտահոգված է ստեղծված իրադրությունով ։
Պարտքային շուկաներ
Մինչ կորոնավիրուսային համավարակը, կազմակերպությունների կողմից ներգրավվող փոխառությունները զուգորդվում էին նաև հետզհետե աճող վարկերով, ինչը ընկերություններին բերեց պարտավորությունների մեծ ծավալի և ստեղծեց ֆինանսական համակարգի անկայունություն։ Կորպորատիվ պարտքի փլուզումը պոտենցիալ վնաս է ընկերությունների վճարունակության համար, ինչը կխորացնի հաջորդ անկումը։ Հունվար ամսին ԱՄՆ կորպորատիվ վարկերի ծավալը կրճատվեց 10%-ով նախորդ տարվա համեմատ, ինչը ցույց է տալիս ներդրողների կողմից առավել զգուշավոր մոտեցումը ։ Քանի որ կորոնավիրուսի ազդեցությունը տնտեսության վրա սկսեց իր ազդեցությունն ունենալ, ֆինանսական նորությունների բազմաթիվ աղբյուրներ ահազանգում էին գոյություն ունեցող տասը տրիլիոն կորպորատիվ պարտավորության վրա հնարավոր ազդեցության մասին ։ Փետրվարի կեսերից մինչև մարտ ամսվա սկիզբը ներդրողները ավելացրել են իրենց րացուցիչ եկամտաբերությունը՝ չապահովված պարտատոմսերը պահելու համար չորս անգամ ավելի բարձր պահանջարկ ունեցող վարկատուներից, ինչը ցույց է տալիս աճող մտահոգությունը ։
2020թ. ֆոնդային բորսայի անկման ընթացքում, որը սկսվեց մարտի 9-ի շաբաթվա ընթացքում, պարտատոմսերի գները անսպասելիորեն շարժվեցին բաժնետոմսերի գների հետ նույն ուղղությամբ։ Ընդհանուր առմամբ պարտատոմսերը համարվում են առավել անվտանգ, քան բաժնետոմսերը, ուստի բարձր ռիսկ նախընտրող ներդրողները կնախընտրեն վաճառել պարտատոմսերը, որպեսզի ձեռք բերեն բաժնետոմս, իսկ զգուշավոր (ցածր ռիսկ նախընտրող) ներդրողները կվաճառեն բաժնետոմս՝ պարտատոմս ձեռք բերելու նպատակով։ Բաժնետոմսերի հետ զուգընթաց պարտատոմսերի անսպասելի տեղաշարժերի հետ մեկտեղ արձանագրվեց, որ դժվարացել են պարտատոմսերի տարբեր տեսակների առևտուրը՝ ներառյալ կորպորատիվ, նույնիսկ ԱՄՆ գանձապետական պարտատոմսերը։ Ըստ New York Times-ի, նշվածը պայմանավորված է ոսկու ֆյուչերսների գների անկմամբ և արտահայտում է ներդրողների շրջանում առկա է իրացվելիության խնդիրը, ուստի վերջիններս ձգտում են վաճառել իրենց ակտիվները ։ Քանի դեռ խոշոր ներդրողները փորձում էին վաճառք իրականացնել, վաճառողների և գնորդների կողմից ակնկալվող գների տարբերությունը հետզհետե ընդլայնվում էին։ Քանի որ բանկերը ի վիճակի չէին վաճառել իրենց պարտատոմսերը, ուստի դադարեցրին պարտատոմսերի գնման գործընթացը։ Առևտրի մասնակիցների թվի կրճատման հետևանքով բորսայում մնացած շատ քիչ թվով մասնակիցները սկսեցին կտրուկ կերպով փոխել պարտատոմսերի գները։ Գանձապետական արժեթղթերի շուկայի խորությունը հասավ 2008 թվականից ի վեր իր ամենացածր կետին ։ Մարտի 9-ի շաբաթվա ընթացքում ներդրողները պարտատոմսերի ներդրումային ֆոնդից 15.9 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի ռեկորդի էին հասնում, իսկ բարձր եկամտաբերությամբ պարտատոմսերի ֆոնդից՝ 11.2 միլիարդ ԱՄՆ դոլար՝ երկրորդ ամենաբարձր ռեկորդը ։ Բացի այդ, բորսայում վաճառվող պարտատոմսերի ֆոնդերի գները սկսեցին նվազել՝ արձանագրելով իրենց զուտ ակտիվների արժեքից ցածր արժեք ։
Մարտի 12-ին ձեռնարկվեցին անսպասելի գործողություններ՝ լուծելու գանձապետարանի ֆինանսավորման շուկաների ձախողումները՝ պայմանավորված կորոնավիրուսային համավարակով ։ Նյու Յորքի դաշնային պահուստային բանկը հայտարարել է, որ կարող է առաջարկել 1.5 տրիլիոն ԱՄՆ դոլարի ԱՄՆ գանձապետական արժեթղթերի հետգնման պայմանագրեր՝ կարճաժամկետ շուկայի գործառույթները հարթեցնելու նպատակով, որը բանկերն օգտագործում են միմյանց վարկավորելու համար, որից հետո հայտարարվեց, որ հաջորդ ամսվա ընթացքում կգնի 60 մլրդ ԱՄՆ դոլարի գանձապետական պարտատոմս, որպեսզի պահպանի պարտատոմսերի շուկայի գործունեությունը։ Շուկաների գրավումը վճռական քայլ էր հիփոթեքային շուկայի ճգնաժամի համար, ինչը հանգեցրեց 2007-07թթ. ֆինանսական ճգնաժամի, և Դաշնային պահուստային բանկը կարծես սկսում էր արագորեն գործել ։ Մարտի 15-ին տոկոսադրույքի նվազեցման հետ մեկտեղ տրվեց հաջորդ մի քանի ամսվա ընթացքում առնվազն 500 մլրդ ԱՄՆ դոլարի գանձապետական արժեթղթի և առնվազն 200 մլրդ ԱՄՆ դոլարի՝ պետության կողմից երաշխավորված հիփոթեքային արժեթղթերի գնման մասին հայտարարություն ։ Մարտի 16-ին, ֆոնդային բորսայի անկմամբ պայմանավորված, պարտատոմսերի գները կտրուկ աճեցին ։
Մարտի 17-ին Դաշնային պահուստային բանկը հայտարարեց, որ կօգնագործեն առևտրային արժեթղթերի ֆինանսավորման գործիքը (CPFF): Այն առաջին անգամ օգտագործվել է 2007-08թթ. ֆինանսական ճգնաժամի ժամանակ՝ մոտ 250 մլրդ ԱՄՆ դոլարի առևտրային արժեթուղթ (CP) գնելու նպատակով՝ դրանով իսկ ավելացնելով կանխիկ փողի քանակը CP շուկայում, որն օգտագործվում էր ընկերությունների կողմից վճարումների իրականացման և կարճաժամկետ պահանջմունքների բավարարման նպատակով։ Այն մեծ հաշվով ազդում է հիփոթեքի և ավտովարկավորման շուկաների, ինչպես նաև փոքր և միջին բիզնեսին տրամադրվող վարկերի վրա։ ԱՄՆ գանձապետարանի կողմից լիազորվել է Դաշնային պահուստային բանկի կողմից գանձապետարանի բորսայի կայունացման ֆոնդի կիրառմամբ պայմանավորված ցանկացած կորստի կանխման նպատակով  10 մլրդ ԱՄՆ դոլարի օգտագործումը  ։
Մարտի 19-ին Եվրոպական կենտրոնական բանկը հայտարարեց 750մլրդ եվրոյի (820 մլրդ ԱՄՆ դոլար) պարտատոմսերի գնման ծրագրի մասին, որը կոչվում է «Գնման ծրագիր համավարակային արտակարգ իրավիճակում», որի նպատակը շուկայի ցնցումների մեղմումն է։ Ի տարբերություն Եվրոպական կենտրոնական բանկի (ECB) կողմից ակտիվների նախորդ գնման, Հունաստանի պետական պարտատոմսերն այստեղ ևս ներառված էին։ Այս գործընթացին շուկաները դրական կերպով արձագանքեցին՝ Իտալիայի պետական պարտատոմսերի եկամտաբերությունը նախորդ օրվա 2.5%-ից հասցնելով 1.542%-ի ։