cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
(7119) Հիերա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1989 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կարոլին Շումեյկերի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Յուջին Շումեյկերի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Յուպիտերի տրոյացի աստերոիդներ
Բոցասնկեր
Բոցասնկեր, թեփուկասնկեր, բազիդիավոր սնկերի ցեղ։
Գլխարկը (տրամագիծը՝ 5-18 սմ) մսոտ է, զանգակակլորաձև, ոսկեգույն կամ ժանգադեղնավուն՝ կարմրավուն թեփուկներով, կպչուն, չորացած վիճակում՝ փայլուն։ Պտղամիսը սպիտակավուն է կամ բաց դեղին։ Թիթեղները լայն են, սկզբում՝ դեղնավուն, հասունանալուց հետո՝ գորշ շագանակագույն։ Ոտիկը օղակով է, դեղնագորշավուն՝ պատված շագանակագույն թեփուկներով։ Ուտելի է։
ՀՀ-ում տարածված է 16 տեսակ, առավել հաճախ հանդիպում է բոցասունկ ոսկեգույնը (Ph. aurivella)՝ Արագածոտնի, Շիրակի՝, Կոտայքի, Վայոց ձորի մարզերում, Երևանի շրջակայքում։ Աճում է ամռանը և աշնանը՝ սաղարթավոր անտառներում, այգիներում՝ կենդանի ու փտած ծառերի վրա (1200-1800 բարձրություններում)։
Կատեգորիա:Ստրոֆարիայիններ
Օվսյանիկի (գյուղ, Վյազեմսկի շրջան)
Օվսյանիկի (Овсяники), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վյազեմսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 4 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վյազեմսկի շրջանի բնակավայրեր
Արևշատ (այլ կիրառումներ)
Արևշատ եզրը կարող է վերաբերել․
Աշվերան
Աշվերան, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայի Ուրֆայի նահանգում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Տմորիք
Տմորիք (նաև՝ Տամորիտիս, Տմորիկ, Տմորիս, Տմորյաց գավառ, Տոմաշեկ), գավառ և ռազմական ամրությունների համակարգ Մեծ Հայքի Կորճայք նահանգում։ Կոչվել է գլխավոր ամրոցի անունով ։ Գտնվում էր Կորդվաց աշխարհի և Կորդրիքի կողքին ։
Աշխարհագրական դիրք
Տմորիքը տարածքով համապատասխանում էր մի փոքր ավելի ուշ շրջանում ձևավորված Վերին, Միջին և Ներքին Կորդրիք գավառներին, որոնք գտնվում էին Տիգրիս գետի ձախակողմյան Խաբուր վտակի ավազանում։
Պատմություն
Տմորիքը ստեղծվել է հնագույն ժամանակներում (մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակ)` ընդդեմ Միջագետքից սպառնացող վտանգի ։ Մ.թ.ա. 13-7-րդ դարերում ասորեստանյան սեպաձև արձանագրություններում հիշատակվում է Նաիրի «երկրների» թվում՝ Տումե, Տումուրու անվանումներով ։ Մ.թ.ա. 4-րդ դարում եղել է առանձին գավառ՝ համանուն կենտրոնով ։ Հետագայում (հավանաբար Արշակունիների թագավորության ժամանակ) միացվել է Կորդուքին ։ Եղիշեն հաղորդում է, որ 451 թվականին, Ավարայրի ճակատամարտից հետո Տմորիքի ամրոցներում ամրացած ապստամբները տեղեկանալով արքունի զորքի կողմից իրականացվող հալածանքների մասին, նպատակահարմար չեն գտնում ամրոցներում նստելը և դուրս գալով իրենց ապաստարաններից, հասնում են պարսիկների մոտակա երկիրը, որը հավանաբար կամ Ադիաբենեն էր, կամ էլ նրա մաս կազմող Նիխորական գավառը, կոտորում են տեղացիներին, այրում նրանց բնակավայրերը, իսկ ողջ մնացածներին էլ գերի վերցնելով՝ հետ են վերադառնում իրենց ամրոցները ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կորճայքի գավառներ
Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 1998
Առաջնությունում հաղթեց Ֆրանսիան, որը եզրափակչում հաղթեց Բրազիլիային 3–0 հաշվով։ Ֆրանսիան առաջին անգամ դարձավ աշխարհի գավաթակիր՝ դառնալով յոթերորդ երկիրը, որը հաղթեց աշխարհի գավաթը և վեցերորդը, որը հաղթեց առաջնությունը տանը (Ուրուգվայից, Իտալիայից, Անգլիայից, Գերմանիայից և Արգենտինայից հետո)։ Խորվաթիան, Ճամայկան, Ճապոնիան և Հարավ Աֆրիկյան հանրապետությունը առաջին անգամ մասնակցեցին եզրափակիչ փուլին։
Անցկացման վայրի ընտրություն
Ֆրանսիան հայտարարվեց 1998 թվականի Աշխարհի առաջնության ընդունող երկիր 1992 թվականի հուլիսի 2-ին Շվեյցարիայի Ցյուրիխ քաղաքում տեղի ունեցած ՖԻՖԱ-ի գլխավոր խորհրդի նիստից հետո ։ Ֆրանսիան դարձավ երրորդ երկիրը, որը ընդունեց Աշխարհի գավաթը Մեքսիկայից և Իտալիայից հետո։ Ֆրանսիան ընդունել է նաև 1938 թվականի Աշխարհի առաջնությունը։ Անգլիան, որը նույնպես թեկնածուների ցանկում էր, դուրս եկավ պայքարից՝ ախապատմությունը տալով Եվրո 96-ին։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն Կատեգորիա:1998 ֆուտբոլում Կատեգորիա:Ֆրանսիայում անցկացվող ֆուտբոլի միջազգային մրցություններ
Կույտային ամպեր
Կույտային ամպեր (cumulus), խիտ, ցերեկով պայծառ սպիտակ գույնի ամպեր են, ուղղահայաց զարգացմամբ։ Կապված են ներքին և մասամբ միջին ներքնոլորտում կոնվեկցիաների զարգացման հետ։
Ամենից հաճախ կույտային ամպերը ծագում են ցիկլոնի թիկունքում առաջացող սառը օդային զանգվածներում, սակայն՝ հաճախ նկատվում են ցիկլոնների և անտիցիկլոնների (բացի կենտրոնական մասից) սառը օդային զանգվածներում։
Բարեխառն և ավելի բարձր լայնություններում առանձնահատուկ նկատվում են տարվա տաք եղանակներին (գարնան երկրորդ կեսին և աշնան առաջին կեսին), իսկ արևադարձային գոտում ամբողջ տարվա ընթացքում։
Կույտային ամպերի ներքին սահմանի բարձրությունը անմիջականորեն կախված են երկրի մակերևույթային օդի խոնավությունից և կազմում են 400 մմ մինչև 1500 մմ, իսկ չոր օդային զանգվածներում (հիմնականում անապատներում և տափաստաններում)  կարող են կազմել 2 կմ-3 կմ, հնարավոր է նաև 4 կմ-4,5 կմ։
Կույտային ամպերի ներքին սահմանը տափակ է, և ձևը պահպանում է ցողի կետով և օդի ճնշմամբ ։ Քանի որ օդի ճնշումը՝ բարձրությանը զուգընթաց նվազում է, ապա ամպի վերին սահմանից վեր (ցողի կետ) ջուրը գոլորշի վիճակում է, իսկ ներքին սահմանից ներքև (ցողի կետով) խտանալով դառնում է ջուր և թափվում է անձրևի տեսքով։
Կույտային ամպերի տեսակները
• Տափակ (hum., humilis)՝ ուղղաձիգ թույլ զարգացող (100 մմ-1 կմ հաստությամբ), հարթ «նրբաբլիթի» կամ «կարկանդակի» տեսք ունեցող։
• Միջին (med., mediocris)՝ ուղղաձիգ չափավոր զարգացող (1 կմ-2 կմ հաստությամբ), մոտավոր խորանարդաձև տեսք ունեցող։
• Ուժեղ (cong., congestus)՝ ուղղաձիգ ուժեղ զարգացող (2 կմ-ից ավելի), աշտարակի տեսք ունեցող, նրանց վերևի հատվածները ունեն գմբեթի և քուլաների ուրվագծային տեսք, հիշեցնում են գունավոր կաղամբ։ Բարենպաստ պայմաններում զարգացման ընթացքում վերափոխվում են ստանալով կույտաանձրևային ամպերի տեսք։
Ծանոթագրություն
Կատեգորիա:Ամպերի դասակարգում Կատեգորիա:Օդերևութաբանություն
Գալլե (այլ կիրառումներ)
Նաև՝
Բարձրաշեն (այլ կիրառումներ)
Բարձրաշեն եզրը կարող է վերաբերել․
Քանաքեռ
Քանաքեռ, թաղամաս Երևանի հյուսիսարևելյան հատվածում, Հրազդանի ձախ ափին։ Վարչականորեն մտնում է Քանաքեռ-Զեյթուն համայնքի մեջ։ Նախկինում այն ավան էր ՀԽՍՀ Նաիրիի շրջանում։
Աշխարհագրություն
Գտնվելիս է եղել այժմյան Թբիլիսյան խճուղու արևելյան մասում սկսած Սուրբ Աստվածածին եկեղեցուց մինչև խաչքար-մահարձան, ապա դեպի հարավ՝ Աբովյանի տուն-թանգարանը, կոշիկի ֆաբրիկա, հետո դեպի հյուսիս մինչև շամպայն-գինիների գործարանը։
Ծովի մակերևույթից բարձր է 1262 մետր։ Ունեցել է ընդարձակ հողատարածություններ, որոնց սահմանները ձգվում հասնում էին՝ հարավից՝մինչև ներկայիս «Հաղթանակ» զբոսայգի և այնտեղից ուղիղ գծով՝ մինչև Քանաքեռի էլեկտրակայանը։ Արևելքից սահմանակից է եղել Նորքի և Ավանի դաշտերին, նրանց բաժանելով Գետառ-Չայով։ Դեպի հյուսիս, սկսած բուսաբանական այգուց մինչև Առինջ գյուղի ներկա մեծ կամուրջը, հասնելով մինչև Վիշապաքաղ Վահագնին նվիրված տուֆ քարից քանդակած կոթողը։ Այստեղից՝ ուղիղ գծով դեպի արևմուտք, մինչև Հրազդան գետը, սահմանակից լինելով Պտղնի գյուղի դաշտերին։ Արևմտյան կողմը սահմանակից է եղել Հրազդանի Կիրճին, սկսած Փիրուզան կամրջից մինչև Թաղիքենդ բերդ, որին քանաքեռցիներն անվանում են Կարմիր բերդ։ Հրազդան գետի արևմտյան կողմում մոտավորապես 500 հեկտար մշակովի դաշտեր ունեցող Մուրադ-Թափան նույնպես պատկանելիս է եղել Քանաքեռին, որը սահմանակից է Եղվարդի դաշտերին։ Գյուղը կառուցվել է բլրի հարթ գագաթին, նրա հարավային ու արևմտյան լանջերին, անջրդի տարածքում։ Հատակագիծ չի ունեցել, տները կառուցվել են անպլան, իրար շատ մոտիկ, փողոցները ծուռ ու մուռ, նեղ, առանց սալահատակի։Առնետները վխտում են ամեն ուր աղբահանությունը շատ վատ է կատարվում։
Բուն գյուղում մի ժամանակ ընդամենը երեք չինարի ծառ կար. Դրանցից երկուսը Սուրբ Հակոբ եկեղեցու բակում, իսկ մյուսը՝ Ազատենց Սարիբեկի դռանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանի թաղամասեր
ԿԱԶԱ շվեյցարական մարդասիրական հիմնադրամ
«ԿԱԶԱ» շվեյցարական մարդասիրական հիմնադրամը ոչ առևտրային կազմակերպություն է, որը սկսել է գործել 2001 թվականից։ Շվեյցարիայում այն հանդես է գալիս որպես «Կոմիտաս» Շվեյցարիա-Հայաստան բարեգործական միություն, իսկ Հայաստանում՝ «ԿԱԶԱ» շվեյցարական մարդասիրական հիմնադրամ, որն իր առաքելությունն իրականացնելու նպատակով ստեղծել է երկու կենտրոն. Երևանում՝ «Էսպաս» երիտասարդական կրթամշակութային կենտրոն և Գյումրիում՝ Սոցիալ-ուսուցողական և զարգացման կենտրոն։ «ԿԱԶԱ» շվեյցարական մարդասիրական հիմնադրամը տարբեր նվիրատվությունների, դրամաշնորհների, դրամահավաքների, այլ հիմնադրամների և անհատ բարերարների աջակցությամբ Հայաստանի տարբեր մարզերում իրականացրել և շարունակում է իրականացնել բազմազան ծրագրեր և մատուցել բազմապիսի ծառայություններ։ Իր գործունեության ընթացքում հիմնադրամն իրականացրել է 40 շինարարական ծրագրեր, 15 գյուղատնտեսական ծրագիր Հայաստանի 19 գյուղական համայնքներում, տրամադրել է 261 կրթաթոշակ, որոնց ընդհանուր բյուջեն կազմել է 30,467,981 դրամ, հովանավորել և շարունակում է հովանավորել տարեկան 34 ընտանիք, ողջ գործունեության ընթացքում՝ 55,699,160 դրամ։ Տարամադրել է բժշկական օգնություն 6,001,740 դրամ արժողությամբ և հումանիտար բեռներ՝ 57,167,367 դրամ ընդհանուր արժողությամբ։
Պատմություն
«ԿԱԶԱ» շվեյցարական մարդասիրական հիմնադրամի հիմնման պատմությունը սկսվել է դեռևս 1997 թվականին, երբ Կոմիտասի անունը կրող շվեյցարական մի երգչախումբ համերգներով հանդես է եկել Հայաստանում՝ իր գործունեության տասնամյա հոբելյանը նշելու նպատակով։ Այդ ժամանակահատվածում Հայաստանի նորանկախ պետությունն ուներ մեծ տնտեսական ու սոցիալական դժվարություններ 1988 թվականի ավերիչ երկրաշարժի, Խորհրդային միության փլուզման, 90-ականների արցախյան պատերազմի և շրջափակման հետևանքով։ Բարձր գնահատելով Հայաստանի մշակութային հարստությունը և խորապես ցնցված լինելով Հայաստանի ծանր վիճակից՝ շվեյցարական այս երգչախմբի մի քանի անդամներ 1997 թվականին Շվեյցարիայում հիմնեցին «Կոմիտաս» Շվեյցարիա-Հայաստան բարեգործական միությունը, իսկ 2001 թվականին երգչախմբի միջոցներով և ջանքերով Հայաստանում ստեղծվեց «ԿԱԶԱ» շվեյցարական մարդասիրական հիմնադրամը։
Ծրագրեր
«ԿԱԶԱ» շվեյցարական մարդասիրական հիմնադրամը շարունակում է իր գործունեությունը հատկապես հետևյալ չորս ոլորտներում՝
Մարդասիրական և սոցիալական ծրագրեր. հումանիտար օգնության կարիքավոր ընտանիքներին, բժշկական օգնություն, ուսման վարձերի հատկացում, սոցիալ-ուսուցողական խաղերի խաղասրահի ստեղծում և կահավորում, գրենական պիտույքների, համակարգչային ու դպրոցական գույքի տրամադրում դպրոցներին և գիշերօթիկներին, հոգեբանական և առողջապահական ծրագրեր գիշերթիկներում, հատուկ կրթահամալրներում.
Զարգացման և գյուղատնտեսական ծրագրեր. վերակառուցողական աշխատանքներ գյուղական համայնքներում՝ ջրամատակարարման ու գազամատակարարման համակարգերի վերականգնում, գյուղական սպառողական կոոպերատիվների ստեղծում, գյուղական համայնքների ճանապահրների բարեկարգում, այգիների տնկում, արևային չորանոցների ստեղծում, այլ ընտրանքային զբոսաշրջության զարգացում
Շինարարական ծրագրեր. գիշերօթիկ, հանրակրթական և երաժշտական դպրոցների, առողջապահական և վերականգնողական կենտրենների, գյուղական համայնքներում համայնքային կենտրոնների կառուցում, վերանորոգում և կահավորում.
Կրթական և մշակութային ծրագրեր. երիտասարդական, սոցիալական և կրթամշակութային կենտրոնների, ինչպես նաև Համայնքային ինտերնետային կենտրոնների ստեղծում, կահավորում և վերահսկում Երևանում, Գյումիրում, Թալինում և Հայաստանի Լոռու մարզի Գոգարան գյուղում, օտար լեզուների, համակարգչային հմտությունների, հեռահար ուսուցման դասընթացների, զբոսավարների վերապատրաստման, աշխատանքային հմտությունների դասընթացներ, մշակութային միջոցառումների, կլոր սեղանների, քննարկում-բանավեճեր, գրական երեկոների, գրքերի շնորհանդեսների, համերգների, ցուցահանդեսների կազմակերպում և իրականացում։
Սկզբնաղբյուր
ԿԱԶԱ հիմնադրամի գլխավոր կայք էջ
Կատեգորիա:Հիմնադրամներ
Արևի խավարումներ 19-րդ դարում
Սա 19-րդ դարի արևի խավարումների ցանկն է։ 1801 թվականից մինչև 1900 թվականը եղել է 242 արևի խավարումներ, որոնցից 87-ը՝ մասնակի, 77-ը օղակաձև, 63-ը լրիվ և 15-ը հիբրիդային։
Ամենաշատ խավարումների քանակը մեկ տարվա ընթացքում գրանցվել է հինգ հատ 1805 թվականին։ Երկու խավարում մեկ ամսվա ընթացքում եղել է կրկնակի անգամ. 1805 թվականի հունվարին և 1880 թվականի դեկտեմբերին։
Ցանկը պարունակում է, ամենաշատ խավարումները դինամիկական ժամանակում (տվյալ դեպքում լուսնի կոնաձև ստվերի գագաթի առավելագույն մոտենալը Երկրի կենտրոնին), ժամանակը ներկայացված է UТС-ում։ Լրիվ և օղակաձև խավարումների համար ցուցադրված են տարածաշրջաններ, որոնցում հնարավոր է եղել դիտել խավարումները (Առավելագույն ցուցմունքով տարածաշրջանը առանձնացված է )։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արևի խավարումներ Կատեգորիա:19-րդ դար
Վելիկայա Դուբրովա
Վելիկայա Դուբրովա (Великая Дуброва), գյուղ Ռուսաստանի Բրյանսկի մարզի Մգլինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 306 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բրյանսկի մարզի Մգլինսկի շրջանի բնակավայրեր
Արսեն Ճանյան
Արսեն Ճանյան, հայ բանաստեղծ, Հայաստանի գրողների միության անդամ (1989) ։
Կենսագրություն
Արսեն Ճանյանը ծնվել է 1938 թվականի հունվարի 10-ին, Մուսալեռ գավառի Վագըֆ գյուղում (Թուրքիա)։ Նախնական կրթություն ստացել է տեղի վարժարանում, այնուհետև՝ Պոլսի Սկյուտարի դպրեվանքում։ Հաճախել է Պոլսի Մխիթարյան վարժարան։ Ավարտել է Ստամբուլի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի մանկավարժության և փիլիսոփայության բաժինը։ Ստամբուլի հայկական դպրոցներում դասավանդել է հայոց լեզվու և գրականություն։ Աշխատել է Պոլսի հայ մամուլում և հրատարակել մի քանի բանաստեղծական հատորներ ։
1978 թվականին ընտանիքով տեղափոխվել է Հայաստան։ Երևանի պետական համալսարանի արևելագիտության ֆակուլտետում դասավանդել է թուրքական լեզու և գրականություն։ 2010 թվականին Երևանում լույս է տեսել Ճանյանի արձակ ստեղծագործությունների հատորյակը՝ «Ես գալիս եմ իմ պապի գրկից» խորագրով ։
Ճանյանի միակ որդին՝ Կարեն Ճանյանը, զոհվել է Արցախյան ազատամարտի ժամանակ։ Որդու մասին հրատարակել է «Մտավորական մարտիկը» ։
Մաղաջուր
Մաղաջուր, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Երզնկայի գավառում ։ Գտնվում էր Տուժիկ լեռան ստորոտին, Մաղաջուր գետակի ափին, Երզնկա քաղաքից հարավ-արևելք։
Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 70-80 տուն բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Դիբրովնոե (գյուղ, Գորոդնյայի շրջան)
Դիբրովնոե (Дібрівне), գյուղ Ուկրաինայի Չեռնիգովի մարզի Գորոդնյայի շրջանում։
2006 թվականի տվյալներով Դիբրովնոե գյուղում բնակվում էր 708 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 125,38 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Չեռնիգովի մարզի Գորոդնյայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ռոբեկո սուլ Նավիլիո
Ռոբեկո սուլ Նավիլիո (Robecco sul Naviglio)` կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լոմբարդիա մարզի Միլան գավառում ։
Բնակչությունը 6174 մարդ։ Բնակչության խտությունը` 309 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 20 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 20087։ հեռախոսային կոդ՝ (+39) 02։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Մակալու
Գագաթը բարձրացողների պատմություն
Առաջին անգամ գագաթը մագլցել է ամերիկյան խմբի ղեկավար Ուիլիամ Սիրին 1954 թվականի գարնանը։ Արշավախումբը կազմված էր Սիերա ակումբի անդամներից։ Արշավախումբը կոչվում էր «Կալիֆոռնիայի Հիմալայան արշավախումբ դեպի Մակալու» ։ Արշավախմբի անդամներից էր Ալեն Սթեքը։ Նրանք շարժվում էին դեպի հյուսիսարևելյան ծայրը, բայց անվերջանալի փոթորիկների պատճառով վերադարձան 7100 մ բարձրությունից։ Նորզելանդական թիմից Էդմունդ Հիլարին նույնպես ակտիվ էր գարնանը, բայց չկարողացավ նվաճել գագաթը վնասվածքի և հիվանդության պատճառով։ 1954 թվականի աշնանը ֆրանսիական հետախուզական արշավախումբը կատարում է առաջին վերելքը դեպի Կենգչունցի գագաթ ։ Մակալուն առաջին անգամ մագլցել են ֆրանսիական արշավախմբի անդամներ Լիոնել Թերեյը և Ջին Քոուզին 1955 թվականի մայիսի 15-ին։ Խմբի ղեկավարն էր Ջին Ֆրանկոն։ Ֆրանսիական թիմը մագլցեց Մակալուն հյուսիսային մասով և հասավ հյուսիսարևելյան ծայրը՝ անցնելով Մակալուի և Կենգչունցիի լեռնանցքով, որն ունի 7200 մ երկարություն։ Մակալուն համարվում է դժվար անցանելի լեռներից մեկը և մագլցող արշավախմբերի միայն 30 տոկոսն է հասնում հաջողության։
Դոստոևսկի (այլ կիրառումներ)
Անձինք՝
Նաև՝
Պատմագիրք հայոց (2865)
Պատմագիրք հայոց (2865), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 2865 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1567 թվականին Քոհան Ա, Իգնատիոս Ղարասվեցի (Բ) գրիչի կողմից Ղարասուում։ Ստացողը եղել է Ներսես Գնունեցին (Բ)։ Կազմող՝ Դավիթ Ճնճղուկ և որդին՝ Ստեփանոս սարկավագ։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 33.5X24.7 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 312 թերթից։ Գրված է երկսյուն բոլորգրով։ Ունի նկար Մովսես Խորենացու և Սահակ Բագրատունու, կիսախորան, լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Պահպանակը ունի 2 էջ, գրված է՝ մագաղաթի վրա՝ ուղղագիծ երկաթագրով։ Կազմը` կաշվեպատ տախտակ դրոշմազարդ, աստառը՝ դրոշմազարդ կտավ։ Հիշատակարաններ՝ 242ա (14-րդ դար), 8ա, 8բ, 23ա, 35բ, 135ա (1567 թվական), 136բ (1684 թվական), 312բ (1714 թվական), 1բ (1725, 1758 թվականներ), 1ա, 312ա (18-րդ դար) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Ուլյու
Ուլյու  (Улью), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Լիժա գետի աջ ափին՝ 137 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 40 կմ։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթաավազանը՝ Պեչորա գետի ավազաների վտակները մինչև թափվելը Ուսա, գետի գետային ավազանը՝ Պեչորա ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Օվսյանիկի (գյուղ, Տյոմկինսկի շրջան)
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 10 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Տյոմկինսկի շրջանի բնակավայրեր
Արծվանիստ (գետ)
Արծվանիստ (վերին հոսանքում՝ Մայրառու), գետ Գեղարքունիքի մարզում՝ Սևանա լճի ավազանում։ Սկիզբ է առնում Վարդենիսի լեռնաշղթայի հյուսիսային լանջերից՝ 3200 մ բարձրությունից և թափվում Սևանա լիճ։ Երկարությունը 20, 1 կմ է, ջրհավաք ավազանը՝ 86 կմ²։ Գետահովիտը վերին հոսանքում V-աձև է, միջինում՝ Ս-աձև։ Սնումը հիմնականում ստորերկրյա (61%) է, վարարումը՝ գարնանը։ Տարեկան միջին ծախսը 0, 6 մ³/վ է։ Ջրերն օգտագործվում են ոռոգման նպատակով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր Կատեգորիա:Սևանա լճի ավազանի գետեր
Տերցդեցիմա
Տերցդեցիմա (tredecimus՝ տասներեքերորդ), երաժշտական ինտերվալ 13 աստիճան մեծությամբ, նշանակվում է 13 թվով։
Գերազանցում է օկտավայի ծավալը։ Ամենից հաճախ դիտարկվում է որպես բաղադրյալ ինտերվալ, որը բաղկացած է օկտավայից և սեքստայից։ Սեքստայից պես՝ կարող է լինել մեծ կամ փոքր։
Մեծ տերցդեցիման պարունակում է 21 կիսատոն, փոքր տերցդեցիման՝ 20 կիսատոն։
Եզրը երբեմն օգտագործվում է նաև սեքստայից և երկու ու ավելի օկտավաներից բաղկացած ինտերվալների համար։
Ջազային հարմոնիայում տերցդեցիման գործառութորեն նշանակում է վեց տերցիա հիմնական տոնից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Երաժշտական ինտերվալներ
Ինֆորմացիայի տեսություն
Ինֆորմացիայի տեսություն, ինֆորմատիկայի, ռադիոտեխնիկայի և կիրառական մաթեմատիկայի բաժին, որն ուսումնասիրում է ինֆորմացիայի քանակի չափումը, նրա հատկությունները, և որը սահմանում է տվյալների փոխանցման սահմանային հարաբերակցությունը։ Ինչպես և ցանկացած մաթեմատիկական տեսություն, այս տեսությունը օգտագործում է մաթեմատիկական մոդելները, այլ ոչ թե ֆիզիկական օբեկտները (կապի գծեր և աղբյուրներ)։ Գլխավորապես օգտագործում է մաթեմատիկական վիճակագրության և հավանականությունների տեսության մաթեմատիկական ապարատները։
Ինֆորմացիայի տեսության հիմնական բաժիններն են աղբյուրի կոդավորումը (ինֆորմացիայի սեղմում) և կապուղային կոդավորումը (խանգարակայուն)։ Ինֆորմացիայի տեսությունը սերտ կապված է ինֆորմացիոն էնտրոպիայի, հեռախաղորդակցության համակարգերի, ծածկագրման և այլ նմանատիպ բնագավառների հետ։
Ներածություն
Ինֆորմացիայի տեսությունը կապված է 1984 թվականին Կլոդ Շենոնի կողմից «Կապի մաթեմատիկական տեսություն» աշխատության հրապարակման հետ։ Ըստ Շենոնի՝ ինֆորմացիայի տեսությունը կապի մաթեմատիկական տեսության բաժին է։ Ինֆորմացիայի տեսությունը սահմանում է ինֆորմացիայի փոխանցման համակարգերի հնարավորությունների հիմնական սահմանները, սահմանում է նրանց աշխատանքի և գործնական իրագործման ելակետային սկզբունքները։ Ինֆորմացիայի տեսության խնդիրների շղթան ներկայացվում է կառուցվածքային սխեմայի տեսքով, որը ինֆորմացիայի պահպանման և փոխանցման սովորական համակարգ է։ Պատկերում՝ աղբյուր կարող է լինել տիեզերքի յուրաքանչյուր օբյեկտ, որը ծնում է հաղորդագրություններ, և որոնք պետք է տեղափոխվեն տարածության և ժամանակի միջով։ Սկզբնապես ֆիզիկական բնությունից անկախ, փոխանցման ենթակա բոլոր հաղորդագրությունները սովորաբար փոխակերպվում են էլեկտրական ազդանշանների։ Ինֆորմացիայի կոդավորիչը ինֆորմացիան ներկայացնում է ավելի սեղմ տեսքով։ Կապուղու կոդավորիչը ինֆորացիան մշակում է, հաղորդագրություները կապուղով փոխանցելու ժամանակ, հնարավոր խանգարումներից և ինֆորմացիայի պապհպանման ժամանակ հնարավոր աղավաղումներից պաշտպանելու համար։ Մոդուլյատորը կապուղու կոդավորիչի ձևավորած հաղորդագրությունները փոխակերպում է կապուղու ֆիզիկական բնության կամ ինֆորմացիայի կուտակիչի միջավայրի հետ համաձայնեցված ազդանշանի։ Ինֆորմացիայի տարածման միջավայրը (կապուղի) ինֆորմացիայի փոխանցման գործընթացում մի փոքր աղմուկ է ներմուծում, որը աղավաղում է հաղորդագրությունը և դրանով իսկ դժվարացնում է նրա կարդալը։ Ստացող կողմում գտնվող սարքերը հակառակ գործողություններն են կատարում և ստացված ինֆորմացիան ներկայացնում են ընկալման համար հարմար տեսքով։ Հաղորդագության փոխանցման դժվարությունը կախված չէ նրա պարունակությունից, այնպես որ անիմաստ հաղորդագրությունները նույնքան դժվար է փոխանցել, որքան՝ իմաստալից հաղորդագրությունները։
Ինֆորմացիան կարելի է ներկայացնել և՛ որպես օբյեկտների հատկություն, և՛ որպես նրանց փոխազդեցության արդյունք։ Ինֆորմացիայի օբյեկտիվ գոյության փաստը՝ անկախ մեր գիտակցությունից, որոշ հետազոտողների համար բավականին արտառոց կարծիքների առիթ հանդիսացավ, ըստ որոնց՝ ինֆորմացիան նյութական աշխարհի երրորդ սուբստանցիան է (նյութի և էներգիայի կողքին)։ Բայց ինֆորմացիայի համար դեռ ձևակերպված չեն պահպանման և նյութի կամ էներգիայի՝ համարժեք քանակի անցման օրենքներ։ Ներկայումս ընդունված է, որ ինֆորմացիան գոյություն ունի անկախ նրանից, թե ընկալվում է այն, թե չէ, սակայն դրսևվորվում է միայն փոխազդեցության դեպքում։
Պատմություն
Ինֆորմացիայի տեսության զարգացումը սովորաբար կապում են 1948թ․ հուլիս֊օգոստոս ամիսներին Կլոդ Շենոնի կողմից «Կապի մաթեմատիկական տեսություն» անունով՝ «Bell System» հեռախոսային ընկերության ամսագրում հրապարակված աշխատության հետ։ Սակայն պետք է նշել, որ ինֆորմացիայի տեսության ձևակերպման և ստեղծման գործում իրենց ավանդն են ունեցել նաև ականավոր այլ գիտնականներ։ Շենոնը իր հոդվածի սկզբում նշել է, որ «Այս տեսության որոշ հիմնական կետեր առկա են Նայքվիստի և Հարթլիի կարևոր աշխատություններում»։ Ներկայումս տեսությունը ընդլայնված է նրանով, որ նրանում որոշ նոր գործոններ են ներառվել, մասնավորապես՝ աղմուկի ազդեցությունը կապուղում։
Հիմնականում Շենոնը զարգացրել է Հարթլիի աշխատանքները՝ օգտագործելով «ինֆորմացիա» հասկացությունը, բայց բուն տերմինը չի պարզաբանում, այլ միայն նախապայման է որոշում, որ հաղարդագրությունները կարող են որոշակի «արժեք» ունենալ, այսինքն՝ իր հայեցողական կամ ֆիզիկական բնությունը ունեցող համակարգի մաս լինել (կիբեռնետիկ համակարգ)։ Շենոնի տեսությունը ի սկզբանե դիտարկվում էր՝ որպես ճշգրիտ ձևակերպված մաթեմատիկական խնդիր և հնարավորություն է տվել որոշելու աղմուկով լի հեռահաղորդակցային կապուղու թողունակությունը։
Ինֆորմացիայի հատկությունները
Համապատասխանությունը՝ սպառողի համար ինֆորմացիայի ներքին հատկություն է, որն իրեն դրսևորում է հավաստիության միջոցով։
Նաև՝ ինֆորմացիայի հատկությունները կարելի է որոշել ըստ նրա սպառողի․ քաղաքական, քիմիական, կենսաբանական, տեխնիկական, տնտեսագիտական և այլն։ Ինֆորմացիան ունի նաև ներքին հատկություններ՝ ինֆորմացիայի ներքին կազմակերպություն (կառուցվածք) և ծավալ (քանակ)։ Ինֆորմացիան կազմված է մի քանի առանձին տարրերից, որոնք կարող են լինել և՛ բարդ և՛ պարզ։ Պարզ տարրերը հետագա մասնատման չեն ենթարկվում, իսկ բարդերը ձևավորվում են որպես մի քանի տարրերի համադրություն և ներկայացվում են որպես ինֆորմացիոն ամբողջութուններ։
Ինֆորմացիայի կառուցվածքը բավականին բարդ է, և կարող է ներառել ինֆորմացիոն ամբողջությունների տարբեր համակցություններ, որոնք տարբեր բովանդակություն ունեն։ Իսկ ինֆորմացիայի քանակը, ինֆորմացիոն հաղորդագրություններ ստանալու ժամանակ գիտելիքի անորոշության նվազման չափն է։ Ինֆորմացիայի քանակի միավորն է բիթը։ Դա ինֆորմացիայի քանակն է, որի դեպքում ընտրության տարբերակների թիվը փոքրանում է երկու անգամ (դա որոշակի հարց է, որին պատասխանելու համար անհրաժեշտ է պատասխանել ընդամենը այո կամ ոչ)։ Հավասարահավանական իրադարձությունների ինֆորմացիայի քանակը որոշվում է Հարթլիի բանաձևով, որտեղ ինֆորմացիայի ստացման գործընթացը դիտակվում է որպես՝ նախօրոք սահմանված հավասարահավանական հաղորդագրությունների բազմության միջից մեկ հաղրոդագրության ընտրություն։
Էնտրոպիական, ալգորիթմական, կոմբինատորական տեսակները բնորոշում են դիտարկվող օբյեկտի կամ երևույթի բարդության քանակական սահմանումը, և հիմնվում ինֆորմացիայի հետևյալ հատկությունների վրա՝ ամբողջականություն, հասանելիություն, հարմարավետություն։ Բովանդակային տեսակը նկարագրում է ստացողի համար՝ փոխանցվող հաղորդագրության արդի և իմաստալից լինելը (որոնման համար հասանելիության և համապատասխանության հատկություներ)։ Պրագմատիկ տեսակը ուշադրություն է դարձնում օգտագործողի համար՝ ստացված հաղորդագրության օգտակարության վրա (ամբողջականության, արդիականության, հարմարավետության և համապատասխանության հատկություններ)։
Ինֆորմացիայի կոդավորում
Կոդավորումը՝ հաղորդագրության՝ կապուղու մուտքից մինչև ելք՝ կոդով անցման գործընթացն է։ Ընդ որում հաղորդագրության ինֆորմացիոն արժեքը պետք է անփոփոխ մնա։ Ինֆորմացիայի տեսության մեջ կարելի է ընգծել կոդավորման հետևյալ տեսակները։
1. Դիսկրետ աղբյուրների կոդավորում։ Դա ինֆորմացիայի «առանց կորուստների» կոդավորման ենթադրյալ մոդել է, որը կապուղով անցնում է առանց աղմուկի՝ ինֆորմացիայի սեղմումով։
2. Ինֆորմացիայի կոդավորում, նրա՝ աղմուկով լի կապուղով անցնելու ժամանակ։ Այդ մեթոդն հաշվի է առնում և պաշտպանում է ինֆորմացիան կապուղում առկա խանգարումներից։
Կոդը միանշանակ ապակոդավորվող է, եթե կոդի այբուբենից (հիմնականում դա 0 կամ 1 է) սիմվոլների ցանկացած հաջորդականություն բաժանվում է առանձին բառերի։ Եթե ոչ մի կոդային բառ մյուսի սկիզբը չէ, ապա կոդը անվանում են պրեֆիքսային, և նա միանշանակ ապակոդավորվող է։ Հետևապես՝ պրեֆիքսությունը միանշանակ ապակոդավորվելու բավարար, սակայն ոչ անհրաժեշտ պայման է։ Պրեֆիքսության պահանջը սահմանափակում է կոդային բառերի բազմաթիվ երկարություններ և հնարավորություն չի տալիս շատ կարճ կոդային բառեր ընտրել։ Կոդային բառերի l_1,...,l_M երկարություններով, M ծավալով պրեֆիքսային կոդի գոյության անհրաժեշտ և բավարար պայման է Քրաֆտի անհավասարության կատարումը։
Նաև անհրաժեշտ է դիտարկել Շենոն֊Ֆանոյի կոդը՝ պրեֆիքսային անհամասեռ կոդավորման ալգորիթմը։ Կոդավորման այդ մեթոդը օգտագործում է հաղորդագրության ավելորդությունը, որը ներառված է իր այբուբենի սիմվոլների հաճախականության անհամասեռ բաշխվածության մեջ, այսինքն՝ ավելի հաճախ հանդիպող սիմվոլները փոխարինում է կարճ երկուական հաջորդականություններով, իսկ ավելի հազվադեպ հանդիպող սիմվոլները՝ ավելի երկար երկուական հաջորդականություններով։ Դիտրակենք աղբյուրը, որը ընտրում է տառերը X=M բազմությունից՝ p_M հավանականություններով։ Ենթադրենք, որ տառերը դասավորված են հավանականության նվազման կարգով։ Շենոնի կոդի կոդային բառը՝ M համարով հաղորդագրության համար երկուական հաջորդականությունն է, որն իրենից ներկայացնում է q_M թվի երկուական տեսքով գրանցված թվի՝ ստորակետից հետո առաջին  թվանշանակարգերը։
3. Կոդավորում՝ որակի տվյալ չափանիշներով։ Հաշվի առնելով այն, որ անալոգային աղբյուրների ինֆորմացիան չի կարող ներկայացվել թվային տեսքով՝ առանց աղավաղումների, կոդավորման այս մեթոդը ինֆորմացիայի փոխանցման որակի և ծախսերի միջև լավագույն փոխզիջումն է ապահովում։ Այն օգտագործվում է այն դեպքերում, երբ աղբյուրի կոդավորումը իրականցվում է այն կերպ, որ կոդավորված հաղորդագրությունները վերականգնվում են որոշակի արժեքից ոչ մեծ որոշակի սխալով։ Այն կոդավորման ամենաարդիական մեթոդներից մեկն է, քանի որ լայն տարածում է գտել տեսա և ձայնային ինֆորմացիայի թվային փոխանցման մեջ։
5. Գաղտնի կապ, ինֆորմացիայի՝ չարտոնված մուտքից պաշտպանման համակարգեր։ Այս տեսակը գործածվում է ակտիվ կերպով և շատ արդիական է։ Ներառում է ինֆորմացիայի տեսությունը, ալգորիթմների հաշվողական հզորության տեսությունը, օպերացիաների ուսումնասիրություն և թվերի տեսություննները։
Ինֆորմացիոն էնտրոպիա
Ինֆորմացիոն էնտրոպիան (H) ինֆորմացիայի քաոսի չափն է, առաջնային այբուբենի ինչ֊որ սիմվոլի հայտնվելու անորոշությունը։ Ինֆորմացիոն կորուստների բացակայության դեպքում էնտրոպիան հավասար է փոխանցվող հաղորդագրության մեկ սիմվոլի համար պահանջվող ինֆորմացիայի քանակին։ Էնտրոպիան տվյալների աղբյուրի համար, հավանականությունների մոդելի համատեքստում, որոշված քանակն է։ Տվյալների աղբյուրի էնտրոպիայի աստիճանը՝ տվյալների մեկ տարրի համար, բիտերի միջին քանակն է, որը պահանջվում է նրա ծածկագրման համար՝ առանց ինֆորմացիայի կորուստի՝ լավագույնս կոդավորելու դեպքում։ Էնտրոպիան սահմանափակում է առավելագույն հնարավոր, առանց կորուստների սեղմումը, որը կարող է իրագործվել տեսականորեն՝ սովորական հավաքածույի օգտագործման դեպքում, կամ գործնականում՝ Հաֆմանի կոդավորման, Լեմպել֊Զիվա֊Վելչայի կոդավորման, կամ հանրահաշվական կոդավորման օգտագործման դեպքում։
Սահմանում սեփական ինֆորմացիայի միջոցով
Սեփական ինֆորմացիան պատահական դիսկրետ մեծության ստատիկ ֆունկցիա է։ Կարելի է որոշել պատահական մեծության էնտրոպիան՝ նախապես ներմուծելով X պատահական մեծության բաշխվածության հասկացությունները, որոնք ունեն վերջավոր թվով նշանակումներ և սեփական ինֆորմացիա, այդ ժամանակ էնտրոպիան կսահմանվի հետևյալ կերպ՝
Հաղորդագրության միջին էնտրոպիան
Ինֆորմացիոն էնտրոպիան՝ n հնարավոր վիճակներով՝ X պատահական անկախ իրադարձությունների համար (1-ից մինչև n) հաշվում են հետևյալ բանաձևով՝ Այդ կերպ՝ X իրադարձության էնտրոպիան i իրադարձության տեղի ունենալու հարաբերական հաճախականությունների հակառակ նշանով բոլոր արտադրյալների (որոնք բազմապատկված են իրենց սեփական երկուական լոգարիթմներին) գումարն է։
Մասնակի էնտրոպիա
մեծությունը անվանում են մասնակի էնտրոպիա, որը բնորոշում է միայն i-րդ տարրի արժեքը։
Շենոնի բանաձևը
Շենոնի էնտրոպիայի չափը պատահական փոփոխականի իրագործման նկատմամբ անվստահություն է արտահայտում։ Այդ կերպ՝ էնտրոպիան տարբերությունն է հաղորդագրությունում պարունակվող ինֆորմացիայի և ինֆորմացիայի այն մասի, որը հաստատ հայտնի է հաղորդագրության մեջ։ Շենոնը ենթադրեց, որ ինֆորմացիայի աճը հավասար է կորցված անորոշությանը, և, նրա չափման համար նոր պահանջներ սահմանելով, ստացավ հետևյալ բանաձևը որտեղ K֊ն հաստատուն է, որը անհրաժեշտ է չափման միավորների ընտրության համար։
Այլընտրանքային սահմանում
H էնտրոպիայի սահմանման այլ տարբերակ է ապացույցը, որ H֊ը միանշանակ որոշված է, եթե H֊ը բավարարում է հետևյալ պահանջներին՝
2. n ամբողջ դրական թվերի համար, պետք է կատարվի հետևյալ անհավասարությունը՝
3. b_i ամբողջ դրական թվերի համար, որտեղ, պետք է կատարվի հետևյալ պայմանը՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ինֆորմացիայի տեսություն
Անգլիայի տնտեսություն (1066-1509)
1066 թվականի Անգլիայի նորմանդական նվաճումից մինչև 1509 թվականին թագավոր Հենրիխ VII-ի մահը անգլիական տնտեսության հիմքը բնական գյուղատնտեսությունն էր, բացի այդ՝ մինչև երկրում նորմանների հաստատումը զարգացում ապրեցին շուկայական հարաբերությունները։ Նորմանդական հասարակական ինստիտուտները, մասնավորապես՝ ճորտատիրությունը, դրվեցին բաց դաշտերի համակարգի և միջազգային առևտրով զբաղվող քաղաքային ցանցերի զարգացման վրա։ Նորմանդական արքայատոհմի և առաջին Պլանտագենետների կառավարման ժամանակաշրջանում անգլիական տնտեսությունը զարգացում էր ապրում։ Տնտեսական աճին զուգորդում էր հաստատուն բնական աճը, ինչպես նաև վարելահողերի մակերեսի մեծացումը։ Առաջանում էին հարյուրավոր նոր քաղաքներ, այդ թվում՝ պլանային, ինչը նպաստում էր գիլդիաների՝ թագավորի կողմից լիազորված տոնավաճառների, և միջնադարին հատուկ այլ ինստիտուտների ստեղծմանը։ Զարգանում էր ինչպես ներքին, այնպես էլ արտաքին առևտուրը։
Այն դադարեց հաստատուն լինելուց 20-րդ դարի վերջին։ Պատճառը այնպիսի գործոնների անհամապատասխանությունն էր, ինչպիսիք էին հողերի պակասը և վերացումը, գերբնակեցվածությունը։ 1315-1317 թվականների Մեծ սովից առաջացած կորուստները խաթարեցին անգլիացիների ժողովդագրական պոտենցիալը։ Իրավիճակը առավել բարդացավ 1348 թվականին՝ Սև մահի համաճարակից հետո. ժանտախտը դարձավ երկրի բնակչության կեսի մահվան պատճառը, ինչը մեծ ազդեցություն ունեցավ երկրի տնտեսության զարգացման վրա։ Կրճատված գյուղատնտեսական ոլորտում բարձրացավ աշխատանքի գինը, գները անկում ապրեցին և, հետևաբար, կրճատվեցին շահույթների չափերը։ Այդ ամենը վերջնականապես խարխլեցին ճորտատիրության հին համակարգը և վերջինիս փոխարինելու եկավ ագարակատիրության ժամանակակից ինստիտուտը՝ հիմնված հողերի օգտագործման համար տրվող վճարների վրա։ 1381 թվականի Գյուղացիական ապստամբությունը ազդեցություն ունեցավ ավատատիրական կարգերի վրա և սահմանափակեց թագավորական հարկահանության մակարդակը՝ գրեթե մեկ դար առաջ անցնելով։ 15-րդ դարում երկրում աճեց կտորների արտադրությունը։ Հենց այդ ժամանակ ձևավորվեց անգլիացի վաճառակնների նոր սոցիալական շերտ, որ մասնագիտանում էին ոչ թե ներքին առևտրում, այլ միջազգային գործարքներում առավել մեծ ազդեցություն ունեին Լոնդոնը և Անգլիայի հարավարևմտյան քաղաքները, մինչդեռ հին արևելյան քաղաքները աստիճանաբար ստագնացիայի էին ենթարկվում: Նոր առևտրային համակարգերը վերջ դրեցին միջազգային տոնվաճառների տարածմանը և բերեցին այսպես կոչված լիվրե ընկերությունների ստեղծմանը. վերջիններս երկրի մայրաքաղաքում գտնվող արտոնյալ առևտրային միություններ են։ Լիվրե ընկերությունների ստեղծումը մետաղամշակման և նավաշինարարության տեխնոլոգիաների կատարելագործման հետ միասին ցույց են տալիս անգլիական տնտեսության միջնադարյան շրջանի ավարտը և Նոր ժամանակների սկիզբը։
1066-1100 թվականներ
Վիլհլմ I Նվաճողը գրավեց Անգլիան 1066 թվականին՝ հաղթելով անգլոսաքսոնյան արքա Հարոլդ II Հոդվինսոնին Հասթինգսի մենամարտում և հաստատելով իր կառավարումը անգլիական պետության մեջ։ Շուտով Վիլհելմը մի քանի այլ զինվորական միջոցառումներ ձեռնարկեց (Harrying of the North) հյուսիսում բրիտանական տիրապետության ընդլայնման համար։ Հողերի ստացման կարգը՝ ներդրված Վիլհելմի կողմից, ավատատիրական բնույթ էր կրում. հողերը հանձնում էին թագավորի ծառաների տիրապետությանը։ Մյուս կողմից՝ նորմանների ներխուժումը գրեթե ոչ մի հետք չթողեց հասարակական կյանքի շատ ոլորտներում։ Անգլիական գյուղատնտեսության և ֆինանսական համակարգերի շատ առանձնահատկություններ անփոփոխ էին մնում դեռ տասնյակ տարիներ։ Ներխուժումից առաջացած վնասները մեծավ մասամբ վերաբերում էին Անգլիայի հյուսիսի և արևմուտքի բնակիչներին։
Հողագործություն
Հողագործությունը նորմանների ներխուժման ժամանակ անգլիական տնտեսության խոշորագույն ճյուղերից մեկն էր։ Ներխուժումից 20 տարի անց երկրի տարածքի 35 %-ը զբաղեցնում էին վարելահողերը, 25 %-ը նախատեսված էր արոտավայրի համար, 15 %-ը անտառներ ստեղծելու համար էր, իսկ մնացյալ 25 %-ը օգտագործվում էր ցամաքի և ճահճային տարածքների վրա։ Ցորենը հիմնական մշակաբույսն էր, միևնույն ժամանակ ակտիվորեն մշակում էին վարսակ և գայլուկ։ Առավել բերքառատ հողերը, օրինակ Թեմզայի հովիտը, Միդլենս շրջանը և երկրի արևելյան հատվածի հողերը հատիկավոր մշակաբույսերի աճեցման համար էին գործածվում։ Անասնապահության առաջատար ճյուղը ոչխարների և խոշոր եղջերավոր անասունների բուծումն էր։ Հարկ է նշել, որ վերը նշված կատեգորիաները բնորոշվում էին ավելի փոքր չափերով, քան նրանց ժամանակակից տեսակներն են։ Կենդանիների մեծ մասը, հնարավոր է և ամենամեծ մասը, մորթում էին ձմռանը։
Ավատական համակարգ
Նվաճմանը նախորդող հարյուր տարիների ընթացքում թագավորի, եպիսկոպոսների, մենաստանների և թեևերի խոշոր հողատարածքները աստիճանաբար բաժանվում էին ավելի ու ավելի շատ տարածքների։ Հողային իրավունքի բաժանումը պայմանավորված էր ամեն հնարին իրավական փաստերով, որոնք վերաբերում էին սուբյեկտների ունեցվածքին (ժառանգություն, հարսանիքներ, եկեղեցիների կողմից հողերի ձեռքբերում)։ Փոքր հողերի սեփականատերերը բնակվում էին հենց իրենց հողատարածքներում, ղեկավարում էին դրանք և ստանում էին որոշակի միջոցներ այդ հողերի գոյությունը պահպանելու համար։ Եթե նախկինում Անգլիայում բնակեցման ամենատարածված ձևը մեկուսացված գյուղն էր, ապա նվաճումից որոշ ժամանակ առաջ արդեն անգլիական բնակավայրերի ամենատարծված ձևը խոշոր գյուղերն էին, որոնք գտնվում էին տվյալ մշակահողերի վրա։ Նմանատիպ գյուղերի շղթան ձգվում էր երկրի հյուսիսից մինչև հարավ։ Նոր բնակավայրերի բնակիչները օգտագործում էին բաց դաշտերի համակարգը, որի դեպքում մշակվող դաշտերը մի քանի փոքր հատվածների էին բաժանվում, որոնցից յուրաքանչյուրը գտնվում էր մասնավոր սեփականության ներքո։ Բացի այդ՝ անցկացվում էր հացահատաիկային մշակաբույսերի ամենամյա շրջանառություն հողի հատվածների միջև, իսկ անտառների և ընդհանուր հողերի միջև կատարվում էր մանրակրկիտ պահպանություն։ Յուրաքանչյուր մանորի գյուղատնտեսական հողերը բաժանվում էին ինչպես գյուղացիների կողմից մշակվող հողերի, այնպես էլ հողի սեփականատիրոջ անձնական դաշտերի՝ նրա դոմենների։ Գյուղացիները աշխատում էին մեծ մակերես ունեցող հողերի վրա և սեփականատիրոջը վճարում էին հողային ռենտա։ Վճարը կարող էր կատարվել ավատատիրոջ հողամասում կամ բնամթերքի ու դրամական միջոցների ձևով։ Նշված ժամանակաշրջանում Անգլիայի տարածքում գտնվում էր շուրջ վեց հազար տարբեր ուժ և արտադրողականություն ունեցող ջրաղացներ․ տնտեսության մեջ նման ջրաղացների օգտագործումը ոչ միայն դրական կերպով էր անդրադառնում նրա բարեկեցության վրա, այլև գյուղացիների աշխատանքը առավել հեշտացնում էր։ Մեծավ մասամբ, շնորհիվ նյութա-տեխնիկական շտեմարանի զարգացման՝ գյուղացիները կարողացան առավել մեծ քանակով արտադրանք արտադրել․ ավելին, քան պահանջվում էր իրենց համայնքում, իսկ ավելացած պաշարները կարող էին վաճառել իրենց հայրենի անգլիական քաղաքներում։
Սկզբնապես նորմանները չէին ցանկանում ավատական համակարգը զգալի փոփոխությունների ենթարկել։ Սակայն Վիլհելմը որոշակի իրավունքներ վերապահեց հողի առավել մեծ տարածքների համար՝ հօգուտ նորմանական վերին խավի՝ ստեղծելով խոշոր կալվածքներ վալիական սահմանի մոտ, Սուսեքսում և այլ մարզերում։ Վիլհելմի կառավարման առավել նշանակալի հետևանքը սոցիալական հարաբերությունների ոլորտում դարձավ ստրուկների թվի կտրուկ նվազեցումը։ Դեռ 10-րդ դարում ստրուկների դասակարգի թիվը բավականին մեծ էր, բայց հետո տնտեսական և կրոնական ճնշման պատճառով՝ այն սկսեց նվազել։ Չնայած դրան՝ նոր նորմանական ազնվականությունը բավականին խիստ էր գյուղացիների նկատմամբ վերաբերմունքի հարցում։ Նախկինում հարուստ անգլոսաքսոնյան գյուղացիները արագորեն տնտեսական աստիճանակարգությամբ անկում էին ապրում։ Գյուղացիների դրության խստացման պատճառով ավելանում էր այն մարդկանց թիվը, որոնք սահմանափակված էին շարժումների ազատության և այլընտրանքային աշխատանքի փնտրման հարցում։ Անգլոսաքսոնյան բարձր խավի՝ արգելքներին դիմակայած անդամները արագորեն ներգրավվեցին նոր խավի մեջ կամ էլ տնտեսական առումով ճնշվեցին։
Անտառների ստեղծում
Նորմանական կառավարությունը արգելեց թագավորական անտառների ստեղծումը։ Անգլոսաքսոնյան անկախության տարիներին որոշ անտառներ հատուկ կերպով առանձնացվեցին որսի համար․ դրանք կոչվեցին «հեյս» (hays)։ Նորմանների անտառները, որոնք նախատեսված էին նույն նպատակի համար, զբաղեցնում էին առավել մեծ տարածքներ, և բացի այդ՝ նրանց գոյությունը ուներ իրավական հիմք։ Նոր անտառները ոչ միշտ էին խիտ, բայց նրանց օգտագործումը թագավորական տան անդամների կողմից լավ պաշտպանություն էր։ Նորմանների անտառները հատուկ իրավական պաշտպանության ներքո էին գտնվում, բայց անտառային իրավունքը գտնվում էր միապետի տիրապետության ներքո, որի խիստ որոշումները ձևական բնույթ էին կրում։ Անտառների ստեղծման ծրագիրը ենթադրում էր, որ նոր հատվածները կապահովեն թագավորին որսորդական իրերով, նյութերով, ապրանքներով և փողերով։ Անտառային ռենտան և դրան զուգորդող տուգանքները դարձան միապետական մոտեցման կարևորագույն մասը, իսկ ստացվող անտառային ռեսուրսները օգտագործվում էին ամրոցների և նավերի կառուցման համար։ Որոշ անտառներում կատարվում էր օգտակար հանածոների արդյունահանում։ Օրինակ, երկաթի արդյունահանման և մշակման կենտրոն դարձավ Դինա անտառը, կապարը ևս արդյունահանցում էր անտառում։ Անտառների մակերեսի ընդլայնումը արդյունավետ էր և որոշ այլ դասակարգերի համար։ Շատ մենաստաններ հատուկ որսորդական իրավունքներ ունեին և անտառահանման իրավունքներ որոշ առանձնացված անտառներում։ Թագավորական անտառների առաջացումը զուգակցվում էր եղնիկների այգիների և այլ պահպանվող գոտիների թվի աճով։
N-Z
Կատեգորիա:Անգլիայի տնտեսություն Կատեգորիա:Տնտեսական պատմություն
Արճակ (այլ կիրառումներ)
Արճակ եզրը կարող է վերաբերել՝
Ասփալի
Ասփալի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայի Ուրֆայի նահանգում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կոյպեր (այլ կիրառումներ)
Նաև՝
Վելիկայա Տոպալ
Վելիկայա Տոպալ (Великая Топаль), գյուղ Ռուսաստանի Բրյանսկի մարզի Կլինցովսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բրյանսկի մարզի Կլինցովսկի շրջանի բնակավայրեր
Պատմութիւն եկեղեցական (3123, Սոկրատ Սքոլաստիկոս)
Սոկրատ Սքոլաստիկոս, Պատմութիին եկեղեցական  (3123), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 3123 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1746 թվականին Կոստանդուպոլսում։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 21.4×16 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 106 թերթից։ Գրված է միասյուն, նոտրգրով։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ։ Հիշատակարաններ գրչի՝ 94ա, հետագայի՝ 104ա, 104բ, (1844 թ) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
(7120) Դևիդգավայն
(7120) Դևիդգավայն (Davidgavine), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1989 թվականի հունվարի 4-ին Ռոբերտ ՄաքՆոտի կողմից Սայդինգ Սփրինգում ։
Անվանումն ստացել է ի պատիվ շոտլանդացի աստղագիտության պատմագետ Դևիդ Մայլս Գևայնի (David Myles Gavine)։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,8648 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,7015 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,0281 ա. մ., իսկ Երկրի ուղեծրին աստերոիդը նվազագույնը մոտենում է 1,7107 ա. մ. հեռավորության վրա ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1771,09 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,203265 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 1,16° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1989 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ռոբերտ ՄաքՆոտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Սառցե կրկես
Սառցե կրկես, լեռներում սառցե գոգահովիտ ամֆիթատրոնի տեսքով, որը վերևից շրջափակում է սառցե դաշտը։ ժամանակակից կրկեսը կարող է պահպանել իր մեջ ձյունասառցե զանգված ,որը սովորաբար սնուցում է հարթավայրային սառցադաշտերը ։
Տերմին
«Սառցե կրկես» (Cirques) տերմինը մեծ գործածություն ունի նաև արևմտյան շատ երկրներում։ Այսպես, «Երկրամակերևույթի գիտության հիմքերը» Ռ.Ժ.Ռայսի  հայտնի դասագրքում  «կրկեսը» նկարագրում են, որպես հարթ կտրվածքով բարձրադիր սառցե ավազան։ Սակայն, և՛ Ռ.Ժ. Ռեյսը, և՛ ավելի նոր հեղինակները նշում են, որ շատ երկրներում «Սառցե կրկես» տերմինը ունի իր անվանումը, ինչպես օրինակ՝  «ко́рри» (corríes)  Շոտլանդիայում և Անգլիայի  մի քանի շրջաններում, «Kar»  Գերմանիայում և «cwms» ՈՒելսում, և այլ ուրիշ բառերով։ Շատ աղբյուրներում «кар» և «սառցե կրկես» տերմինները համարվում են համարյա լրիվ հոմանիշներ։ Վ.Մ. Կոտլյակովի խմբագրությամբ «Գլյացիոնական բառարանում», Մ.Գ. Գրոսվալդան իր հոդվածում նշում է այս երկու հայտնի տերմինների հոմանիշությունը։ Իր դասագրքում Մատիաս Կուլեն նույնպես չի գրում սառցե կրկեսների մասին, ամեն տեղ այն նշելով որպես Կար
Նկարագրություն
Ի.Ս. Շուկինի ընդհանուր երկրամակերևույթային հիմնարար դասագրքում սառցե կրկեսը՝ ամֆիթատրոնը, որը ներառում է մի քանի «կարեր» (սառցե կրկեսներ)։ «Սառցե կրկես» և «Կար» տերմինները Ռուսաստանում հաճախ օգտագործվում են գիտական և գործնական առօրյայում։ Կարը զբաղեցնող սառցադաշտը համապատասխանաբար կոչվում է կարային սառցադաշտ։ Կրկեսում տեղավորվող սառցադաշտերը բաժանվում են առանձին կարային սառցադաշտերի, բայց ինչպես կանոն արդեն անվանվում են ընդհանուր անունով։
Ենթադրվում է, որ այդպիսի, բարձր մակարդակի ավանդաբար, «Սառցե կրկես» տերմինի հասկացումը որպես առանձին կարերի ամբողջություն, հարմար է նաև ռելիեֆի նկարագրության և ուսումնասիրման համար։
Մերթեկլի
Բնակչություն
XX դարի սկզբում ուներ հայ և թուրք բնակչություն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կանդիբինո (գյուղ, Նովայա Օդեսայի շրջան)
Կանդիբինո (Кандибине), գյուղ Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Նովայա Օդեսայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1815 թվականին։
Անդըրընսու
Անդըրընսու, գետ Կիլիկիայում, Ջահանի ավազանում ։
Կանդիբինո (գյուղ, Նովայա Օդեսայի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Կանդիբինո գյուղում բնակվում էր 457 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,567 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Նովայա Օդեսայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1815 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Անդըրընսու
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կիլիկիայի գետեր
Գալուստյան
Գալուստյան, հայկական ազգանուն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ Կատեգորիա:Հայերեն հիմքով ազգանուններ Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Պրիանկա Գանդի
Վաղ տարիներ և կրթություն
Պրիանկա Գանդին ծնվել է 1972 թվականի հունվարի 12-ին Դելիում։ Գանդին կրթություն է ստացել Հիսուսի և Մարիավի վանքում և ժամանակակից դպրոցում, որից հետո հոգեբանություն է սովորել Դելիի համալսարանի Մարիրամի և Հիսուսի քոլեջում ։
Կարիերա
Գանդին պարբերաբար հաճախում էր իր մոր և եղբոր ընտրական շրջաններ՝ Ռայ Բարելի և Ամետի, որտեղ ընտրողների միջև ագիտացիա է անցկացրել ։
Ամետիի բոլոր ընտրություններում Գանդիի հայտնի նշանաբանը եղել է «Amethi ka danka, bitiya Priyanka» ։
2004 թվականի հնդկական համընդհանուր ընտրություններում ղեկավարել է իր մոր ընտրարշավը և նախընտրական արշավում օգնել է իր եղբայր Ռահուլ Գանդիին ։ Ուտար Պրադեշ նահանգի ասամբլեա 2007 թվականի ընտրությունների ժամանակ, երբ Ռահուլ Գանդին ամբողջ նահանգում ղեկավարում էր քարոզարշավը, Պրիանկան կենտրոնանում էր Ամետիի և Ռայ Բարելիի ընտրատարածքներում տասը տեղի համար պայքարի վրա՝ թեկնածուների տեղերը բաշխելու հարցի շուրջ կուսակցության ներքին տարաձայնությունների հարթմանը նվիրելով երկու շաբաթ։
Անձնական կյանք
Գանդին ամուսնացել է Նյու Դելիից գործարար Ռոբերտ Վադրայի հետ։ Հարսանիքի արարողությունը տեղի է ունեցել 1997 թվականի փետրվարի 18-ին Գանդիի տանը՝ Նյու Դելիի 10 Janpath հասցեում գտնվող կուսակցության պաշտոնական նստավայրում, և անցկացվել է ավանդական հինդուիստական արարողության համաձայն ։ Ամուսիններն ունեցել են երկու երեխա՝ որդի Ռայհան և դուստր Միրայա։ Պրիանկա Գանդին համարվում է բուդիստական փիլիսոփայության հետևորդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հնդկաստանի կին քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:20-րդ դարի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Դելիի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հնդիկ պետական գործիչներ
Բոսսինի
Բոսսինին (堡獅龍), նորաձևության տուն Հոնգկոնգում։ Վաճառում է կանացի, տղամարդու և երեխաների հագուստ՝ միջազգային ասպարեզով, այդ թվում նաև Հայաստանում։ Այժմ այն ունի ավելի քան 1,000 խանութներ տարբեր երկրներում, որոնցից ամենահայտնիներն են Հոնգկոնգը, Չինաստանը, Թայվանը, Մալազիան, Դոմինիկյան Հանրապետությունը, Լիբանանը, Սաուդյան Արաբիան, Հնդկաստանը և այլն ։
Պատմություն
Ընկերությունը հայտնաբերել է Լոու Տինգ–պոնգը 1987 թվականին, որի ընտանիքի անդամները նույնպես զբաղեցնում են գլխավոր պաշտոններ ընկերության կազմում ։
Ատազանավիր
Ատազանավիր, վաճառվում է ռեյատազ անվան տակ, հակառետրովիրուսային դեղամիջոց, որն օգտագործվում է ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ բուժելու և կանխելու համար ։ Սովորաբար խորհուրդ է տրվում օգտագործել այլ հակառետրովիրուսայինների հետ ։ Կարող է օգտագործվել ասեղով վնասման և այլ պոտենցիալ ազդեցությունների դեպքերում ։ Տրվում է պեր օրալ (բերանացի) օրվա մեջ մեկ անգամ ։
Հիմնական կողմնակի ազդեցություններն են գլխացավը, սրտխառնոցը, դեղնավուն մաշկը, որովայնային ցավը, խնդիրներ քնի հետ և տենդը ։ Ծանր կողմնակի ազդեցություններն են ներառում են բազմաձև էրիթեման և գլյուկոզի բարձր քանակը արյան մեջ ։ Ատանազավիրը անվնաս է հղիության ընթացքում ևս ։ Պատկանում է պրոտեազայի ինհիբիտորներին, հետևաբար ընկճում է պրոտեազա ֆերմենտը ։
Բոսսինի
Պատմություն
Բոսսինին հայտնի է իր բաց կանաչ լոգոյով և գույներով։
Հասնելով հաջողությունների, 2015 թվականի ապրիլին Քուինի Ռոսիտա Լոուին՝ Լոու Տինգ–պոնգի թոռնուհուն, ով ընտանիքի ժառանգորդ է, առևանգում են և պահանջում 28 միլիոն դոլար, որպես փրկագին ։