cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ակեացիներ
VIII դարից ակեացիները դառնում են Արծրունիների վասալներ։ Թովմա Արծրունին վկայում է, որ Արյան լճի ճակատամարտում (852) Ակեացիները Վասակ իշխանի գլխավորությամբ մարտնչում էին արաբ նվաճողների դեմ։ Նույն պատմիչը հիշատակում է նաև Թադեոս Ակեացի իշխանին, որպես Վասպուրականի քաղաքական եռանդուն գործչի և քաջ զինվորականի, որը 905 թվականին Վասպուրական ներխուժած արաբների և իսլամադավան ուրիշ ցեղերի դեմ հաղթական պայքարի ղեկավարըն էր։ X դարից հայկական աղբյուրներն Ակեացիների մասին չեն հիշատակում։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հայկական նախարարական տներ
Բոլշայա Ռժավա
Բոլշայա Ռժավա (Большая Ржава), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վելիժսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 35 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վելիժսկի շրջանի բնակավայրեր
Մալհասան
Մալհասան, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Խարբերդի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Խարբերդ
Խարբերդ, քաղաք Արևմտյան Հայաստանում, պատմական Խարբերդի նահանգի Խարբերդի գավառում։ Գտնվում է Խարբերդի դաշտում, Արածանու ձախ ափին։ Այժմ գտնվում է Թուրքիայի Էլազըղի մարզում, Էլյազըղ (պատմական Մեզիրե) քաղաքի արվարձան է։
Անվանում
«Խարբերդ» տեղանունը նախապես ստուգաբանվել է որպես քար և բերդ բառերից կազմված անվան ձևափոխություն։ Մեկ այլ տեսության համաձայն՝ այն սերում է քաղաքի այժմյան տարածքում մ. թ. շուրջ երկու հազար տարի առաջ եղած Խար գյուղի անունից (խար, խարի, խարա՝ խուրրիերենում՝ ճանապարհ), որին ավելի ուշ ավելացվել է բերդ բառը։ Այսպիսով, Խարբերդ նշանակում է ճանապարհի բերդ կամ բերդի ճանապարհ։ Սա բացատրվում է դրանով, որ դեռևս վաղ ժամանակներից Խարբերդի շրջանի միջով է անցնում Արևելքն ու Արևմուտքը կապող ճանապարհներից մեկը։
Հետագայում Դարեհ I-ի ժամանակ (մ.թ.ա. 522-484) կառուցված Աքեմենյանների մայրաքաղաք Շոշը Միջերկրականին միացնող ուղին ևս անցնում էր Խարբերդի գավառով՝ պատմական Անձիտով։ Որպես ջրային ճանապարհ օգտագործվել է Արածանիի ստորին հոսանքը։ Մեր ժամանակներում էլ Խարբերդը պահպանում է ճանապարհների հանգույցի այդ դերը։ Մի այլ վարկածի համաձայն Խարբերդը եղել է որսորդության, հողագործության և լուսնի՝ խեթա-խուրրիական աստվածուհի Խատիին նվիրված մեհենական սրբավայր, որից և՝ անվանումը։
Հ․ Մանանդյանը Խարբերդի տեղում էր դնում հին Հայասա-Ազզի ցեղային միության գլխավոր ամրոց Ուրային, իսկ ոմանք էլ այն նույնացնում են հայկական Հոռեբերդին։ Ըստ որոշ հետազոտողների՝ Խարբերդը Ստրաբոնի հիշատակած Կարկաթիակերտն է, որը Ծոփաց թագավորության առաջին մայրաքաղաքն էր։ Ն․ Ադոնցը Խարբերդը կապում էր ասորեստանյան արձանագրություններում հիշատակվող Խարտա քաղաքի հետ։
Արաբական աղբյուրներում Խարբերդ կոչվում է Խարտբիրտ կամ Հիսն Զիադ («Զիադի բերդ»)։ Թուրքերը այն կոչում են Խարպութ։
Պատմություն
Պեղված հնագույն դամբարանները թվագրվում են մ.թ.ա. XX-XVIII դարերով, երբ այդտեղ բնակվել են խուրրիական ցեղերը։ Խարբերդի բերդը հիմնադրել են ուրարտացիները մ․թ․ա․ IX-VIII դդ։ 1070-ական թթ. Խարբերդում բյուզանդական կայազորի հրամանատարն էր հայազգի զորավար Փիլարտոս Վարաժնունին։ Մանազկերտի ճակատամարտում բյուզանդացիների պարտությունից հետո (1071) նա, միավորվելով Կապադովկիայի, Կիլիկիայի, Հյուսիսային Սիրիայի և Միջագետքի հայկական իշխանությունները մի պետության մեջ, Խարբերդը դարձրեց մայրաքաղաք։
X-XIII դդ քաղաքը հայտնի էր իր ամուր բերդով։ 1185 թ․-ին Խարբերդը անցավ Որդոքյաններին։ 1236 թվականին գրավեցին մոնղոլները։ Դրանից հետո Խարբերդը հաճախ է ձեռքից ձեռք անցել. այն տիրել են Լենկթեմուրը, կարակոյունլոիները, ակ-կոյունլունները։ 1507 թվականին Խարբերդ ներխուժեց պարսից շահ Իսմայիլի զորքը, որը կողոպտեց ու ավերեց քաղաքը։ 1515 թվականին Խարբերդին տիրեց օսմանյան սուլթան Սելիմ I-ը։ Թուրքական տիրապետության շրջանում ավելի սաստկացավ բնիկների՝ հայերի կեղեքումը։ Վիճակը հատկապես ծանրացավ XVI դ վերջին, երբ իշխող վերնախավի կամայականությունների, ենիչերինների բռնությունների և կրոնական հալածանքների հետևանքներով ծայրահեղորեն քայքայվեցին արտադրողական ուժերը, մոլեգնեց ավելի քան մեկ տասնամյակ շարունակվող սովը, որի զոհ դարձան շատ խարբերդցիներ։ Ապրուստի միջոց որոնելով՝ նրա բնակչության զգալի մասը շարժվեց դեպի կայսրության արևմտյան սահմանները։
1617 թվականին Խարբերդը հիմնահատակ կործանեց և բնակիչներին սրի քաշեց Չոփան օղլի բեկը։ XVIII դարում Խարբերդը և շրջակայքը մտնում էին Սեբաստիայի վիլայեթի մեջ։ Այդ ժամանակ Խարբերդը նորից դարձավ մարդաշատ քաղաք՝ հիմնականում շրջակա գավառների հայերի հաշվին։ 1800 թ․-ին այնտեղ բնակվում էր 8000, 1850 թ․-ին՝ 6000 ընտանիք։ Թուրքիայի 1834 թ․-ի վարչական բաժանմամբ Խարբերդը մտավ Դիարբեքիրի վիլայեթի մեջ։ 1878-ին կազմվեց Խարբերդի վիլայեթը, որի վարչական կենտրոնը Մեզիրեն էր։
XX դարի սկզբին Խարբերդի թաղերին էին. հարավ-արևելքում երկու ձորի մեջ տարածված Սինամուտը, որից վեր հաջորդաբար բարձրանում էին ասորիների Ս. Ստեփանոս և Ս. Կարապետ թաղերը։ Տարածքի արևմտյան բարձունքները զբաղեցնում էր Վերի թաղը, որը անվանվում էր նաև Ս. Հակոբի կամ Միսիոներների թաղ, որովհետև այնտեղ էին գտնվում Ս. Հակոբի եկեղեցին և Եփրատ կոլեջը։ Քաղաքը կառուցապատված էր մեկ-երկհարկանի տներով։ Խարբերդի պատմական հնագույն հուշարձանը և ճարտարապետական խոշորագույն կառույցը բերդն էր, որը կառուցված էր լեռան բարձունքին և զբաղեցնում էր ավելի քան 5 հա տարածություն։ Այն հիմնադրվել է ուրարտացիների օրոք, ապա վերակառուցվել մ․թ․ա․ II դարում՝ Արտաշեսյանների ժամանակ։ Գլխավոր պարիսպը կառուցապատված էր մինչև 1.5 մ լայնությամբ և 2 մ բարձրության քարե զանգվածներով։ Բերդը ունեցել է տարբեր նշանակության բազմաթիվ սենյակներ, իսկ ստորերկրյա ճանապարհը հասել է մինչև մերձակա Քեորբե, Հյուսեյնիկ և Մեզիրե գյուղերը։ XIX դարի վերջին, XX դարի սկզբին թուրք բարբարոսները հիմնահատակ արեցին Խարբերդի բերդը՝ քարերն օգտագործելով Մեզիրեում կառավարական շենքեր կառուցելու համար։
Խարբերդի բնակչությունը զբաղվում էր արհեստներով, երկրագործությամբ, առևտրով։ Հայերը հռչակված էին որպես հմուտ դերձակներ, կոշկակարներ, դարբիններ, թիթեղագործներ, հյուսներ, կտավագործներ, ոսկերիչներ, կաշեգործներ, զինագործներ։ XIX դարի վերջին նրանք առևտրական կապեր ունեին Հալեպի, Կ.Պոլսի, Տիգրանակերտի, Այնթապի, Սեբաստիայի, Մալաթիայի, Սամսունի, Թոխաթի, Վանի, Ադանայի, Արաբկիրի, Բալուի, Բիթլիսի և այլ շատ վայրերի հետ։ Վանի Գափամաջյան առևտրական ընկերությունը մասնաճյուղ ուներ Խարբերդում։ Քաղաքում կար շուրջ 100 խանութ։
Քլիբերնի շրջան (Արկանզաս)
Քլիբերն (Cleburne County), ԱՄՆ Արկանզաս նահանգի շրջաններից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.432 կմ² է, բնակչությունը՝ 25.97 մարդ (2007 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Հիբեր Սպրինգս բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1883 թ.։
Խարբերդ
Պատմություն
Խարբերդը եղել է հայ մշակույթի նշանավոր կենտրոն։ Դեռևս 1160 թվականի մի ձեռագրում նշվում է, որ այն գրված է «ի մայրաքաղաքին Խարբերդ»։ Ազգային-մշակութային կյանքում Խարբերդի դերը բարձրացավ XIX դարում, և պատահական չէ, որ 1880-ական թթ․ այն հիշատակվում է որպես «գավառի Աթենք»։ Համազգային հռչակ էր վայելում Աստվածաբանական ճեմարանը, որ գործել է 1859-1915 թթ․-ին։ Այստեղ դասավանդում էին հայերեն, գրաբար և աշխարհաբար քերականություն, հայոց պատմություն, աստվածաբանություն, մարդակազմություն, փիլիսոփայություն, տիեզերագիտություն։ Ավելի քան 600 շրջանավարտ է տվել Եփրատ կոլեջը։ 1865 թ․-ին կազմակերպվեց կրթական և մշակութային «Սմբատյան ընկերություն»-ը, որը բացեց երկսեռ վարժառան։ 1880-ական թթ Խարբերդում բեմադրվեց առաջին ներկայացումը՝ «Քաջն Վարդան»-ը։ 1889-ին հայերն այնտեղ հիմնադրվեցին տպագրական գործը, 1909 թ․-ին հրատարակվեց «Եփրատ» թերթը։ Կանանց շրջանում իր գործունեությունը ծավալեց «Արաքս» ընկերությունը։
Քլիբերնի շրջան (Արկանզաս)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արկանզասի շրջաններ
Խարբերդ
Պատմություն
Տնտեսական և մշակութային վերելքին զուգընթաց 1880-ական թվականներին արագորեն աճում էր Խարբերդի բնակչությունը, որի մեծ մասը հայեր էին։ Բնակվում էին նաև թուրքեր, ասորիներ, քրդեր։ Այդ ժամանակից էլ ծայր առավ խարբերդցիների արտագաղթը՝ նախապես դեպի Կանադա, ապա՝ ԱՄՆ։ Արտագաղթը ուժեղացավ հատկապես 1895-1896՝ համիդյան ջարդերի ժամանակ։ 1914 թվականին Խարբերդը ուներ 18-20 հազար բնակիչ, որից մոտ 10 000 հայ։ 1915 թ․-ի հուլիսին սկսվեց հայերի զանգվածային բնաջնջումը։ 2500 և 3000 մարդուց բաղկացած 2 քարավանով, Խարբերդ-Մեզիրե-Տիգրանակերտ-Ռաս էլ Այն ճանապարհով, բռնագաղթեցվեցին դեպի Դեյր էզ-Զոր և ոչնչացվեցին անապատներում։
Ցեղասպանությունից փրկվածները հաստատվեցին տարբեր երկրներում։ Փրկվածների մի մասը հաստատվեց Խորհրդային Հայաստանում։ 1929 թվականին՝ Համախարբերդցիական միության օգնությամբ հիմնադրվեց Նոր Խարբերդ, որի նախնական բնակիչները խարբերդցիներ էին։
Թուրքիայի Հանրապետությունում
1930-1940-ական թվականներին Խարբերդի տեղում լքված ավերակներ էին։ Իշխանություններն առաջնահերթություն էր տալիս մոտակա Էլյազըղի (նախկին Մեզիրե) զարգացմանը։ Սկսած 1950-ականներից հին քաղաքի որոշ հատվածներ վերանորոգվել են։ Որոշ պատմական հուշարձաններ վերականգնվել են, քաղաքապետարանի նոր շենք է կառուցվել և բացվել է թանգարան։ Հին Խարբերդը դարձավ ընդարձակվող Էլյազըղի փոքր մի արվարձան։ Ստեղծվեցին զբոսաշրջության և հանգստի համար հարմարություններ։ 1960-70-ական թվականներին Խարբերդի ավերված հայկական թաղամասերը հողին են հավասարեցվել։ Խարբերդում այսօր կանգուն միակ եկեղեցին ասորական Սուրբ Մարիամ եկեղեցին է, որը վերանորոգվել է 2000-ականների սկզբին։
Տես նաև
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի քաղաքներ Կատեգորիա:Թուրքիայի ասորական համայնքներ
Պրիսկուս Պանիացի
Պրիսկուս Պանիացի (Πρίσκος, Πανίτης), դիվանագետ, պատմաբան, 5-րդ դարի գրող։
Գործունեություն
Պատմաբանի կյանքի մասին հասել են սակավ տեղեկություններ։ Պրիսկուսի կյանքի  և  գործունեության հիմնական փուլերը կարելի է  վերստեղծել իր գործերի հիման վրա։ Պատմաբանի գործունեության վերաբերյալ որոշ փաստեր տրամադրում է Սուդա հանրագիտարանը։
Հեղինակի կենսագրության վերաբերյալ  աննշան տեղեկություններ կարելի է քաղել վաղ միջնադարյան  պատմիչներից, որոնք  օգտագործել են դրվագներ Պրիսկուսի ստեղծագործություններից։
Պրիսկուսը ծնվել է Պանիոմ (Πάνιον, Panium) քաղաքում, որի անունից՝ այն ժամանակների սովորության համաձայն ստացել է Պանիացի  մականունը։ Հետազոտողները  ենթադրում են, որ Պանիոնը գտնվել է Ֆրակիայում, քանի որ բյուզանդական  պատմիչներ Հովհաննես Մալալասը և Ֆեոֆանը Պրիսկուսին անվանում են ֆրակիացի։ Ամենայն հավանականությամբ Պանիոնը փոքր քաղաք է, որը տեղակայված է Մարմարա ծովի հյուսիսային ափին՝ Պերինթոս քաղաքի մոտակայքում։
Պրիսկուսը սերում էր հարուստ ընտանիքից, որը նրան տվել է հարուստ փիլիսոփայական և հռետորական կրթություն։ Նրա խորը  գիտելիքների ապացույց են հանդիսանում նրա գրած  ստեղծագործությունները, որոնց ոճը և բովանդակությունը նշում են, որ նրանք  պատկանում են նրբագեղ և խելացի հեղինակի  գրչին։ Զարմանալի չէ որ Սուդայում նշված են նրա հռետորի և սոփեստի պատվավոր  կոչումները ։
Պետական ծառայություն
Ուսումը Կոստանդնուպոլսի հռետորաբանության դպրոցում ավարտելուց հետո Պրիսկուսը անցնում է պետական ծառայության։ Նա Մակսիմինի մոտ քարտուղար էր՝ որը զբաղեցնում էր բարձր պաշտոններ Արևելյան հռոմեական կայսրության կայսր Թեոդոսիոս Բ-ի մոտ։
Պրիսկուսի ընդունակությունները նկատվել են նաև 448 թվականին։ Մակսիմինին հանձնարարվել էր  գլխավորել  բյուզանդական դեսպանությունը՝ ուղարկված գունների առաջնորդ Աթթիլայի մոտ, որի կազմում գտնվել է նաև Պրիսկուսը։ Պրիսկուսի խոսքերով դեսպանության նպատակը եղել է հաշտության և խաղաղության պայմանագրի կնքումը, ինչպես նաև նախկին պայմանագրերի հաստատումը՝ շուկաների, վճարումների և պակասորդների վերաբերյալ։ Միաժամանակ դեսպանությունն ունեցել է մեկ այլ նպատակ։ Ներքինը՝ Խրիսաֆին «գայթակղելով  հռոմեական  հարստությամբ» Էդեկոնին՝ Աթթիլայի  մտերիմին, համոզեց  նրան սպանել իր առաջնորդին։ Սակայն նա ելնելով կամ վախկոտությունից կամ հավատարմությունից առաջնորդին բացահայտեց  պլանը ։
Եզակի են համարվում Պրիսկուսի տեղեկությունները գունների երկրի, նրանց սովորույթների, լեզվի, մշակույթի և ապրելակերպի վերաբերյալ։ Պատմաբանը շատ է գրում գուննական հիերարխիայի հպատակ ցեղերի հետ փոխհարաբերությունների մասին, ինչպես նաև  համեմատում է գուննական և բյուզանդական  հասարակությունը։ Այդ համեմատությունը առավել վառ արտահայտվում է Պրիսկուսի և գերեվարված հույնի երկխոսության մեջ, որն իր հագին ուներ ճոխ սկիֆական հագուստ և նախընտրել էր բարբարոսական ապրելակերպը՝ հունականից։ Հույնը մեղադրում է բյուզանդական կառավարությանը կայսրության վատ պաշտպանության մեջ ծանր հարկերի և դատավորների անարդարությունը աղքատների հանդեպ։ Բյուզանդական հասարակական կարգի քննադատությունը, որը հնչում էր  հույն-փախստակի շուրթերից, ավելի լավ է ցույց տալիս քաղաքական հայացքները ։
Պրիսկուս Պանիացին թողել է գունների թագավոր Աթթիլայի ամենավառ դիմանկարը, որը նկարված է իրական բնորդից։ Պրիսկուսը նրան բնութագրում է որպես իմաստուն և հզոր տիրակալ, որը վարում է ակտիվ միջազգային քաղաքականություն։ Չնայած իր պետության հզորությանը նա զգույշ է գործում և ձեռնպահ է մնում Բյուզանդիայի հետ հարաբերությունների խզումից։ Պրիսկուսի ստեղծագործություններից հետազոտողները չեն կարողանում ճշգրտությամբ նշել Աթիլայի դիրքը, քանի որ դրվագները որոնք նվիրված են դեսպանության կատարած ուղղուն չեն առանձնանում բարձր ճշգրտությամբ։ Չնայած դրան մենք կարող ենք ասել, որ այն գտնվում է ներկայիս Հունգարիայի տարածքում։
Այդ կերպ,Պրիսկուս Պանիացու տեղեկությունը համարվում է կարևոր աղբյուր ժողովորդների Մեծ Գաղթի դարաշրջանի վերաբերյալ և մտնում է«գուննագիտության» ոսկե պահուստ։
Դեսպանություն Հռոմում
Բյուզանդական գահի կասյեր փոփոխությունը չխանգարեց Պրիսկուսի գործունեությանը։Արդեն Մարկիանոսի կառավարման սկզբին՝ 450թվականին Պրիսկուսը գտնվում էր Հռոմում, որտեղ գաղտնի բանակցություններ եր վարում ֆրանկների արքա Խիլդերիկ 1-ինի որդու հետ, ենթադրաբար նպատակ ունենալով խանգարել գաղտնի համաձայնագրի կնքումը Հռոմի և Ֆրանկական թագավորության միջև։ Համաձայնագրի կնքման պատճառը եղել է ֆրանկական թագավորի մահը և որդիների միջև տարաձայնությունը առաջնորդության համար։ Ավագ որդին որոշել էր պահպանել միությունը Աթթիլայի հետ, իսկ կրտսերը Արևմուտքի հզոր հրամանատար Ֆլավիոս Աետիոսի հետ ։
Ակնհայտ է, որ տվյալ դիվանագիտական առաքելությունը չուներ հաջողություն և ֆրանկ ժողովրդի մի մասը մեկ տարի անց անցավ հռոմեացիների կողմը Կատալաունյան դաշտերի ճակատամարտում։
Առաքելություններ կայսրության Արևելյան պրովիցիաներում
Այնուհետև Մաքսիմինը և Պրիսկուսը ուղևորվում են Եգիպտոս։ Թեբաիս քաղաքում նրանք հաջող բանակցություններ են տարել նուբիացի և վլեմիացի ցեղերի միջև, ովքեր ոչ այնքան վաղ շրջանում հպատակվել են հռոմեացիներին։ Մաքսիմինը բարբարոսների հետ կնքում է հարյուր տարվա խաղաղության պայմանագիր,որի պայմանները շահավետ էին կայսրության համար։ Սակայն 453 թվականին պայմանագրի կնքումից հետո Մաքսիմինը հիվանդանում է և մահանում։ Քոչվորները իմանալով դեսպանի մահվան մասին, խախտում են պայմանագիրը և կրկին պատերազմ են սկսում կայսրության դեմ։
Մաքսիմինի մահվան տարում Պրիսկուսը ուղևորվում է Ալեքսանդրիա՝ կատարելու կառավարական ինչ որ հանձնարարություն։ Դրանք քաղաքի համար ծանր ժամանակներ էին։ Պրիսկուսը հայտնվեց ժողովրդական խռովությունների հորձանուտում, որոնք կապված էին մոնոֆիզիտների և ուղղափառների միջև պայքարի հետ։ Դիվանագետը նույնպես մասնակցել է պայքարին իհարկե կայսրության կողմից։
Եֆիմի մոտ ծառայություն
Մաքսիմինի մահից հետո Պրիսկուսն անցնում է ծառայության այդ ժամանակ մեծ ազդեցություն ունեցող մեծատոհմիկ Եֆիմի մոտ որպես դատական ատենակալ։ Պրիսկուսը գրում է․ «փառահեղ մտքով և խոսքի ուժով Եֆիմը, Մարկիանոսի օրոք ղեկավարեց քաղաքական գործերը և ձեռնարկեց շատ օգտակար գործունեություն։ Նա ընդունեց իր մոտ գրող Պրիսկուսին որպես ղեկավարության տեղեկացված մասնակցի»։ Միգուցե Պրիսկուսը մասնակցություն է ունեցել Եֆիմի որոշ բանակցություններում որպես խորհրդատու, սակայն այդպես ներկայացնել մեն չենք կարող ։
Հորինվածքներ
X դարի Սուդայի բյուզանդական բառապաշարի համաձայն, Պրիսկուսի գրչին են պատկանում«Բյուզանդական պատմություն և Աթթիլայի գործունեությունը ութ գրքում»։ Մեզ չի հասել Պրիսկուսի աշխատանքների պատմությունը,սակայն ամեն դեպքում մենք կարող ենք տեսնել Պրիսկուսի գրած ընդգրկուն ժամանակաշրջանը և իրադարձությունների շարքը։ Պարզվում է այսեղ անփոխարինելի են ուշ շրջանի պատմագիրները օգտագործելով Պրիսկուս Պանիացու աշխատանքները, ինչպիսիք են Եվագրին, Հորդանեսը, Կոստանդին Ծիրանածինը։ Այս կերպով Պրիսկուսը սկսել է 411 թվականի իրադարձությունների պատմությունը, որով Զոսիմոսն ավարտել է իր հորինվածքը և հասցրել այն մինչև 472 թվական ։
Գրականություն
Ռուսերեն թարգմանությամբ․
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բյուզանդական պատմիչներ Կատեգորիա:Հռոմեական պատմիչներ Կատեգորիա:Բյուզանդացի գրողներ Կատեգորիա:Բյուզանդացի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Հին հռոմեացի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Հույն պատմիչներ Կատեգորիա:Հին հույն գրողներ Կատեգորիա:Հույն փիլիսոփաներ
Մագիստրալնի (քաղաքատիպ ավան, Կազաչինսկո-Լենսկի շրջան)
Մագիստրալնի (Магистральный), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Իրկուտսկի մարզի Կազաչինսկո-Լենսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2011 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 7066 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Իրկուտսկի մարզի Կազաչինսկո-Լենսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1974 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Հոգեբանական գիտություն և կրթություն (ամսագիր)
Հոգեբանական գիտություն և կրթություն, գիտական հրատարակություն է, որը հրատարակում է բնօրինակ, ավարտված գիտական և գործնական ուղղվածությամբ հոդվածներ, որոնք կատարվել են մանկավարժական, տարիքային, ընդհանուր, հատուկ, իրավաբանական հոգեբանության, հոգեբանական ախտորոշման արդիական խնդիրների համատեքստում։ Բացի այդ, «հոգեբանական գիտություն և կրթություն» ամսագրում հրապարակվում են զեկույցներ կոնֆերանսների մասին, տեղեկատվություն գիտահետազոտական կենտրոնների, հոգեբանական կազմակերպությունների և միջոցառումների մասին։
Ամսագրի առաքելությունը
Ամսագրի անվիճելի գիտական նշանակությունն արտացոլվում է ամսագրի էջերում բարձրացվող և լուծվող ժամանակակից և հոգեբանական կրթության հետազոտական, մեթոդաբանական և փիլիսոփայական խնդիրների մեջ։
Ամսագրի գործնական նշանակությունն է հայրենական հոգեբաններին, ուսուցիչներին, մանկավարժներին, կրթական աշխատողներին տրամադրել մեթոդական, տեսական և կազմակերպչական բնույթի լիարժեք մասնագիտական ​​տեղեկատվություն՝ զարգացման հոգեբանության, կրթական հոգեբանության, ընտանեկան հոգեբանության, մասնագիտական ​​խորհրդատվության հոգեբանության և հոգեբանության այլ համապատասխան ոլորտներում։
Նպատակներն ու խնդիրները
«Հոգեբանական գիտություն եւ կրթություն» ամսագիրն իր առջև դնում է մասնագիտական հանրության շրջանում ժամանակին և պահանջված նպատակներ։
Միջազգային և ռուսական տվյալների բազաներ
Ամսագիրն առաջարկվում է ՌԴ կրթության նախարարության բարձրագույն որակավորման հանձնաժողովի (ԲՈՀ) կողմից առաջատար գիտական ամսագրերի և հրատարակությունների ցանկում՝ ատենախոսական հետազոտությունների գիտական արդյունքների հրապարակման համար։
Ամսագիրը ներառված է ռուսական և միջազգային տվյալների բազայում:
Ամսագրի թեման
Գիտական ​​աշխատողների մասնագիտությունների ներկայիս համակարգի առումով.
Հղումներ
Կատեգորիա:Category:Պարբերականներ Կատեգորիա:Category:Ամսագրեր
Նովայա Ալեկսանդրովկա (գյուղ, Բուրինի շրջան)
Նովայա Ալեկսանդրովկա (Нова Олександрівка), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Բուրինի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Նովայա Ալեկսանդրովկա գյուղում բնակվում էր 214 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Բուրինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ռոստրենան (կանտոն)
Ռոստրենան (Rostrenen), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Բրետան շրջանում։ Կոտ դ'Արմոր դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Գենգան օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2006 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 8605 մարդ էր։ Կանտոնի համարը 2243 է։ Կանտոնում կա 6 կոմունա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ
Տագարիշ (գետ)
Տագարիշ (Тагарыш), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կեմերովոյի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Ուսկատ գետի ձախ ափին՝ 11 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 23 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Տոմը գտնվում է Նովոկուզնեցկ քաղաքից մինչև Կեմերովո քաղաք, գետի ենթաավազանը՝ Տոմ։ Գետի ավազանը՝ Վերին Օբից մինչև Իրտիշ թափվելը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Բոլշայա Ռուդկա
Բոլշայա Ռուդկա (Большая Рудка), գյուղ Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Շարանգսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Շարանգսկի շրջանի բնակավայրեր
Դեթվիլեր
Դեթվիլեր (Dettwiller), համայնք Ֆրանսիայի Գրանդ Էստ մարզի Ստորին Հռենոս գավառում ։
Բնակչությունը 2006 թվականի դրությամբ կազմում է 2690 մարդ, բնակչության խտությունը` 249.77 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 10.77 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 380 կմ արևելք, Ստրասբուրգ քաղաքից` 28 կմ հյուսիս-արևմուտք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 1688 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 1297-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 391։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 76,8 %։ 1297 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 1174 անձ (626 տղամարդ և 548 կին)։ Գործազուրկ են եղել 123 անձ (58 տղամարդ և 65 կին)։ 391 անաշխատունակներից 101-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 178-ը` թոշակառուներ, իսկ 112-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Կուդիևկա (գյուղ, Դերգաչևի շրջան)
Կուդիևկա (Кудіївка), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Դերգաչևի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1850 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Կուդիևկա գյուղում բնակվում էր 22 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,64 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 34,38 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Դերգաչևի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1850 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ռիմբախ (Ստորին Բավարիա)
Ռիմբախ (Rimbach), կոմունա Գերմանիայում՝ Բավարիա երկրամասում։
Ենթարկվում է Ստորին Բավարիա վարչական շրջանին։ Մտնում է Ռոտալ Ին շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 860մարդ (դեկտեմբերի 31, 2010 թվական) ։ Զբաղեցնում է 22,69 կմ² մակերես տարածք։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 2 77 141։
Քաղաքապետարանը բաժանված է 3 գյուղական շրջանների։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Շաբրան (քաղաք)
Շաբրան (Şabran), քաղաք ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետություն, Շաբրանի շրջանի վարչական կենտրոն։ Գտնվում է Մեծ Կովկասի նախալեռներում, Սամուր-Ապշերոնյան ջրանցաքի վրա, 120 կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք հեռավորության վրա Բաքվից։ Բնակչությունը՝ ։
1961 թվականին Դիվիչին այս բնակավայրը, որը այդ ժամանակ կոչվում էր Դիվիչի, ստացել է քաղաքի կարգավիճակ, իսկ 2010 թվականին վերանվանված է եղել և ստացել է Շաբրան անվանումը պատմական շրջանի և համանուն միջնադարյան քաղաքի անվանումով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի քաղաքներ Կատեգորիա:Շաբրանի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վերանվանված քաղաքներ
(2947) Կիպենհահն
(2947) Կիպենհահն (Kippenhahn), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1955 թվականի օգոստոսի 22-ին Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդի կողմից Հայդելբերգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,30778 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,02 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,5956 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1280,53 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,281133 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,14° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1955 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ինգրիդ Հաուտեն-Գրունենվելդի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Վալերիկ Վարդանյան
Վալերիկ Իշխանի Վարդանյան (ծածկանունը՝ Շռամ, ), հայազգի հետախույզ-ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1958 թ.-ի մարտի 22-ին ՀԽՍՀ Սպիտակի շրջանի Ծաղկաբեր գյուղում ։ Վալերիկ Վարդանյանը նախնական կրթությունը ստացել է հարազատ Ծաղկաբեր գյուղի միջնակարգ դպրոցում, այնուհետև սովորել Երևանի շինարարական տեխնիկումում։ Ավարտելուց հետո աշխատել է որպես տաքսու վարորդ ։
Ընտանիք
Վալերիկ Վարդանյանը ամուսնացած էր և ունի 3 զավակ։ Ներկայումս կինը՝ Սիրանուշ Աշոտի Մամյանը, երկու զավակների՝ Արտյոմի և Անահիտի հետ բնակվում է Իսպանիայում, իսկ մյուս որդին՝ Արթուր Վարդանյանը՝ Սիրիական Արաբական Հանրապետության տարածքում գտնվող հայաբնակ Քեսաբ բնակավայրի ազատագրմանը մասնակցելուց հետո Երևանում ձերբակալվել է «ՀՀ տարածքում զինված խմբավորում ստեղծելու և ահաբեկչություն կազմակերպելու» մեղադրանքով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ Կատեգորիա:1958 ծնունդներ Կատեգորիա:1994 մահեր Կատեգորիա:Մարտի 22 ծնունդներ Կատեգորիա:Ապրիլի 14 մահեր Կատեգորիա:Հայ հետախույզներ Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Կարեն Ադոնց
Ադոնց Կարեն Վլադիկի (1962, Երևան), հայ տնտեսագետ ։
Կենսագրություն
Կարեն Ադոնցը սովորել է Ուկրաինայի Դնեպրոձերժինսկի ինդուստրիալ ինստիտուտի մեխանիկական ֆակուլտետում, որն ավարտել է 1985 թվականին։ 1985-1988 թվականներին նա աշխատել է «Հայէլեկտրամեքենա» արտադրական միավորումում որպես ինժեներ տեխնոլոգ, ապա՝ տնտեսագետ։ Տնտեսագիտական հետազոտությունների ինստիտուտի ասպիրանտուրա է ընդունվել 1989 թվականին։ 1991 թվականին տնտեսագիտության թեկնածուի աստիճան է ստացել ։ 1991-1993 թվականներին Երևանի տեխսարքավորումների արտադրական միավորման գլխավոր տնօրենի տեղակալն էր տնտեսական հարցերի գծով, ապա՝ 1993-1996 թվականներին՝ Հայ-ավստրալիական համատեղ ձեռնարկության տնօրենը։ Ղեկավարել է Տնտեսական հետազոտությունների ինստիտուտի տնտեսական վերլուծությունների կենտրոնը։ «Հայաստանի տնտեսության ռազմավարությունը» թեմայով հետազոտություններ է իրականացրել ԱՄՆ-ում՝ 1997-1998 թվականներին։ Նրա դոկտորական ատենախոսության թեման էր՝ “Проблемы стратегического развития промышленности РА в переходном периоде” նյութը, որը պաշտպանեց 1998 թվականին, ապա՝ 1999 թվականից աշխատանքի անցավ որպես ՀՀ արտադրական ենթակառուցվածքների գործունեությունը համակարգող նախարարի տեղակալ ։
Գիտական գործունեություն
Կարեն Ադոնցի գիտական հետաքրքրությունները վերաբերում են Հայաստանի արդյունաբերության զարգացման հիմնական ուղղությունների լուսաբանմանը, ինչն արտացոլվեց նրա “Стратегическое управление в промышленности (промышленность Армении. перспективы развития)”  մենագրության մեջ։ Սույն աշխատության մեջ ներկայացված է 1990-ական թվականների վերջերին Հայաստանի Հանրապետությունում առկա տնտեսության մակրոտնտեսական գնահատականը, շուկաների դրությունն ու վերլուծությունը, արդյունաբերության ներդրումային քաղաքականության նրբությունները, հեռանկարները, արդյունավետության վերլուծություն ու գնահատումը։ Հայրենական արդյունաբերության արագ զարգացման կարևոր խնդիր է դիտվում մի քանի խոշոր արդյունաբերական խմբերի ստեղծումը (յուրաքանչյուրում միավորելով 15-20 խոշոր և միջին ձեռնարկություններ)։ Ըստ Ադոնցի, այդպիսի միավորումները, հետագայում ունենալով նաև սեփական բանկերը և առևտրական ընկերությունները, հնարավորություն կտան յուրացնելու արտաքին շուկաները, կրճատելու ներգրաված կապիտալի ընդհանուր և առևտրատրանսպորտային ծախքերը, կտրուկ բարձրացնելու արտադրության արդյունավետությունը ։ “Главные рынки Армянской промышленности и основные направления структурных преобразований” աշխատության մեջ Ադոնցն անդրադարձ է կատարում  արդյունաբերության ռազմավարական կառավարման խնդիրներին, մեծ տեղ հատկացնելով կազմակերպչական վերափոխությունների բնույթին, արդյունաբերական ձեռնարկությունների շահութաբերությանն ու արդյունավետությանը։
Heavy Crown
«Heavy Crown», ավստրալիացի ռեփեր Իգի Ազալիայի երգը, որում իր մասնակցությունն ունի բրիտանացի երգչուհի Էլլի Գոլդինգը։ Այն ընդգրկվել է Ազալիայի «Reclassified» (2014) ալբոմում, որը նրա «The New Classic» (2014) անվանումը կրող առաջին ալբոմի վերաթողարկումն է ։ Երգը գրվել է Ազալիայի, Գոլդինգի, The Invisible Men-ի, Ջոն Թերների և Սոլթ Վայվսի կողմից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իգի Ազալիայի երգեր Կատեգորիա:Էլլի Գոլդինգի երգեր Կատեգորիա:2014 երգեր
Տիրամայրը մանկան և չորս հրեշտակների հետ
«Մադոննան մանկան և չորս հրեշտակների հետ», վաղ Վերածննդի դարաշրջանի իտալացի նկարիչ Ֆրա Բեատո Անջելիկոյի նկարը Պետական ​​Էրմիտաժի հավաքածուից։
Կտավում Մադոննան պատկերվել է կապույտ թիկնոցով՝ դեղին երեսպատմամբ և դեղին զարդանախշերով զարդարված կարմիր զգեստով։ Երեխան նստած է կարմիր և ոսկեգույն գորգի վրա, բշտիկներով բարձի կողքին։ Մադոննայի աջ և ձախ կողմում, վարդագույն հագուստով երկու հրեշտակ ճախրում են ոսկե երկնքում, ձեռքերը ծալված են աղոթքով, ևս երկու հրեշտակ վարդագույն, սև ու դեղին թիկնոցներով նրա առաջ են ծնկի իջնում ​​գորգի վրա և նվագում նվագարաններ։ Ներքև կենտրոնում կա շուշաններով ոսկե ծաղկաման, որը խորհրդանշում է մաքրությունը։
Նկարը նկարվել է բարդու փայտի վրա, իսկ տախտակի վերին մասը հետագայում կտրվել է, ուստի նկարի համար շրջանակը պատրաստվել է հատումը ծածկող հատուկ ծածկով։
Կտավը նկարվել է 1420-ականների սկզբին, դրա վաղ պատմությունն անհայտ է։ XIX դարի վերջին այն գտնվել է Ստրոգանովների հաշվարկների հավաքածուում, և դրա հեղինակը չի բացահայտվել։ Մի շարք հետազոտողներ կարծում էին, որ կտավը նկարել է Ջենտիլ դա Ֆաբրիանոն ։ 1909 թվականին հեղինակը դարձել է Արկանջելո դի Կոլա դա Կամերինոն, և այս վերագրմամբ 1922 թվականին նկարը մտել է Էրմիտաժ։ Անժելիկոյին որպես հավանական հեղինակ առաջինը հիշատակելլ է Լոնգին 1928 թվականին , իսկ ավելի ուշ շատ հետազոտողներ աջակցել են նրան, չնայած կասկածներ էին արտահայտվում մինչև 20-րդ դարի վերջ։ Էրմիտաժի կատալոգում 1958 թվականին նկարը նշվել էր որպես Արկանջելո դա Կամերինոյի, 1976 թվականին` որպես Ֆրա Անժելիկոյի գործ` հարցական նշանով, 1994 թվականի Ֆրայի հեղինակության հետ կապված վերջին կասկածներն անհետացան 2006 թվականին Միևնույն ժամանակ, նշվել է '' Կուստոդիևա Տ.Կ. '' XIII-XIV դարերի իտալական նկարչության աշխատանքի թվագրումը։ Պետական ​​Էրմիտաժ։ Հավաքածուի կատալոգ։ Պետական ​​Էրմիտաժի հրատարակչություն, 2011 թվական, էջ 35-37։
Ցուցադրված Մեծ (Հին) Էրմիտաժի շենքում, 209 սրահ.
Էրմիտաժի Արևմտաեվրոպական արվեստի ամբիոնի առաջատար հետազոտողը Կուստոդիևան նկարագրելով նկարը, նշել է.
«Ավելի կարևոր է նշել մի նոր բան. Անժելիկոն Մադոննային վերածել է հատուկ կնոջ՝ միայն իրեն բնորոշ հատկություններով. Նա ունի հաճելի դեմք, կրկնակի կզակ, պարզ աչքեր, փափուկ շեկ մազեր, որոնք թաքնված չեն թիկնոցով, ընկնում են փափուկ գանգուրներով ուսերին։ Մարմնի մասերի ձևերը զգացվում են հագուստի ծալքերի տակից։ Այն դառնում է և՛ ծավալուն, և՛ ծանրակշիռ։ Հրեշտակների խայտաբղետ թևերը, շքեղ զարդարված գործվածքները, ոսկեգույն հալոյի ռելիեֆային ձևը. Այս ամբողջ հիմնական, հնչեղ գունագեղ կշեռքը նպաստում է նկարի տոնական, ուրախ տպավորության ստեղծմանը .»
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Էրմիտաժի նկարներ Կատեգորիա:Ֆրա Բեատո Անջելիկոյի նկարներ Կատեգորիա:Մարիամ Աստվածածինը գեղանկարչության մեջ
Հենրի Ֆերֆիլդ Օսբորն
Կենսագրություն
Հենրի Օսբորնը ծնվել է Կոնեկտիկուտ նահանգի Ֆերֆիլդ քաղաքում։ Սովորել է Փրինստոնի համալսարանում։ 1883-1890 թվականներին եղել է համեմատական անատոմիայի պրոֆեսոր։ 1891 թվականին աշխատանքի է ընդունվել Կոլումբիա համալսարանում, ինչպես նաև բնության պատմության ամերիկյան թանգարանում։ 1896 թվականին դարձել է համալսարանի կենսաբանության պրոֆեսոր, 1908 թվականին՝ բնապատմության թանգարանի տնօրեն և այդ պաշտոնը վարել է մինչև 1933 թվականը։ Ստեղծել է հնէաբանների ու պրեպարատորների հմուտ թիմ, գիտարշավներ կազմակերպել ԱՄՆ-ի հարավ-արևմուտքում, Մոնղոլիայում, կուտակել բրածո մնացորդների՝ այն ժամանակների ամենալավ հավաքածուներից մեկն աշխարհում, որոնումներ իրականացրել մարդու նախնիների բրածո մնացորդներ հայտնաբերելու ուղղությամբ։
1909-1925 թվականներին եղել է Նյու Յորքի կենդանաբանական ընկերության նախագահը։
1929 թվականին Օսբորնը ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի կողմից պարգևատրվել է Դանիել Ժիրո Էլիոթի մեդալով ։
Նրա որդին՝ Հենրի Ֆերֆիլդ Օսբորն կրտսերը (1887—1969), նույնպես ճանաչված գիտնական էր. երկար տարիներ ղեկավարել է Նյու Յորքի կենդանաբանական ընկերությունը։
Օսբորնի առավել նշանակալի գիտական աշխատությունը The Proboscidea: A Monograph of the Discovery, Evolution, Migration and Extinction of the Mastodonts and Elephants of the World խորագիրը կրող երկհատոր մենագրությունն է, որը հրատարակվել է նրա մահից հետո՝ 1936 թվականին ։
Բնության պատմության ամերիկյան թանգարան
Օսբորնը մեծ ավանդ է ներդրել բնության պատմության ամերիկյան թանգարանի կայացման ու կատարելագործման ասպարեզում։ Կենսագիր Ռոնալդ Ռեյնջերը նրան բնորշել է որպես «գիտության առաջնակարգ կառավարչի և երրորդական կարգի գիտնականի» ։ Թերևս Օսբորնի ամենամեծ ներդրումը գիտության մեջ իսկապես էլ կայանում է նրանում, որ նա դիտողական միջոցներով հանրահռչակել է այն։ Նրա հորդորով բնության պատմության ամերիկյան թանգարանի աշխատակիցները նոր էներգիա են ներդրել ցուցադրության էական բարեփոխման համար, և արդյունքում թանգարանը դարձել է 20-րդ դարասկզբի տեսարժան առաջնահերթ վայրերից մեկը։ Թանգարանում նրա պաշտոնավարման ընթացքում արված որմնանկարները, դիորամաները և դիտողական այլ նյութերը գրավել են միլիոնավոր այցելուների և ոգեշնչել այլ թանգարանների՝ ընդօրինակելու նրա նորարարությունները ։ Բայց թանգարանի ցուցանմուշները և կրթական ծրագրերը իր ռասիստական ​​ու եվգենիստական ​​համոզմունքներով թաթախելու, ներծծելու նրա ջանքերը անհանգստացրել են իր ժամանակակիցներից շատերին և խաթարել նրա ներդրումների դերն ու նշանակությունը ։
Եվգենիկա
Օսբորնը, ով 1922 թվականին ակտիվորեն մասնակցել էր Ամերիկյան եվգենիստական ընկերության հիմնադրմանը, պաշտպանում էր այդ ժամանակների հասարակության վերին խավերում տարածում ստացած այն տեսակետը, որ ժառանգականությունը գերազանցում է շրջակա միջավայրի ազդեցությանը։ Նա ընդունում էր, որ գոյություն ունեն տարբեր ռասաներ ՝ ֆիքսված ժառանգական հատկանիշներով, և համարում էր, որ սկանդինավյան կամ անգլո-սաքսոնական «ռասան» ամենաբարձրն է։ Դրանից ելնելով՝ Օսբորնը եռանդուն կերպով պաշտպանում էր եվգենիկայի՝ «լավ» ռասայական պաշարը պահպանելու գաղափարը։ Իր այդ հայացքները նա առավել ցայտուն արտահայտել է Մեդիսոն Գրանտի The Passing of the Great Race գրքի երկրորդ և չորրորդ հրատարակությունների համար գրած ներածություններում ։ Ի դեպ, այդ գիրքը մեծապես ազդել է նաև Ադոլֆ Հիտլերի վրա, ով The Passing of the Great Race-ն անվանել է «իր Աստվածաշունչը», քանի որ այն քարոզում էր ընտրության կոշտ համակարգի ներդրում՝ վերացնելու համար նրանց, ովքեր, ըստ գրողի կարծիքի, պետք է դիտվեն որպես «թույլ» կամ «ոչ պիտանի» ։
Ի պատիվ Հենրի Օսբորնի անվանված տաքսոններ
Saurolophus osborni դինոզավր - անվանվել է Բարնում Բրաունի կողմից, 1912 թվականին։
Osteolaemus osborni աֆրիկյան գաճաճ կոկորդիլոս - անվանվել է Կարլ Պատերսոն Շմիդտի կողմից, 1919 թվականին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թանգարանային աշխատակիցներ Կատեգորիա:Հնէաբաններ Կատեգորիա:Կենսաբաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի երկրաբաններ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի դասախոսներ Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կենդանաբաններ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Մագիստրալնի (Կրասնոդարի երկրամաս)
Մագիստրալնի (Магистральный), գյուղ Ռուսաստանի Դաշնության Կրասնոդարի երկրամասի Բելայա Գլինայի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 200 մարդ։
Կարինե Բաղրամյան
Կարինե Ալբերտի Բաղրամյան, հայ կենսաֆիզիկոս։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (2004):
Կենսագրություն
Կարինե Բաղրամյանը ծնվել է 1962 թվականի մարտի 28-ին, Վրաստանի Ախալքալաքի շրջանում։ Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1985 թվականից աշխատել է նախ Երևանի պետական համալսարանում, ապա՝ ՀՀ ԳԱԱ ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտում, այնուհետև՝ ԵՊՀ կենսաբանական կենսաֆիզիկայի ամբիոնում, 2004 թվականից եղել է առաջատար գիտաշխատող ։
Աշխատանքները վերաբերում են ակտիվ փոխադրող համակարգերի մոլեկուլային մեխանիզմներին անօդակյաց ֆերմենտացնող միկրոօրգանիզմների կենսաֆիզիկային, թաղանթային սպիտակուցների առանձնահատկություններին։ Հեղինակ է «Կենսաբանական թաղանթների կենսաֆիզիկա և կենսաէներգետիկա» (2003) բուհական ձեռնարկի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ կենսաֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Պողոսյան մրցանակի դափնեկիրներ
Մամաֆիլի
Մամաֆիլի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Խարբերդի գավառում ։ Մտնում էր Քեբանի գավառակի մեջ։ Գտնվում էր Արաբկիր գյուղաքաղաքից 27 կմ հարավ, Արևմտյան Եփրատի ավազանի գետակներից մեկի ափին, սարավանդի վրա։
Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 30 տուն բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Դեմիդովկա (գյուղ, Տրոստյանեցի շրջան)
Դեմիդովկա (Демидівка), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Տրոստյանեցի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1700 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Դեմիդովկա գյուղում բնակվում էր 844 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1,4 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 602,86 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Տրոստյանեցի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1700 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Գետաբեկ
Կեդաբեկ անվանումով ընդգրկված է եղել Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Ելիզավետպոլի գավառում ։
Անվան ստուգաբանություն
Գետաբեկ բնակավայրի անվան մի քանի տեսակետներ կան, որոնցից առավել հայտնին ու հավանականը համարվում է այն, որ Գետաբեկն իր (հին ու նախնական անվանաձևը՝ Գետաբակ) անունը ստացել է Շամքոր և Փառիսոս գետերի միախառնման տեղից ։
Բնակավայրի հայկական անվանումներից են՝ Հայի Գետաբեկ, Նոր Գետաբեկ, Հայի Գետաբակ, Նոր Գետաբակ, իսկ ադրբեջանցիների մոտ տարածված անվանումներից՝ Ղազախ-Գետաբեկ, Ղազախլի ։
Պատմություն
Հայ մատենագրության մեջ տեղանունն առաջին անգամ հանդիպում է 7-րդ դարի դեպքերի առնչությամբ՝ իբրև բերդանուն։ Հայտնի է, որ քաղկեդոնականությանը հարած Դվինի Սուրբ Գրիգոր եկեղեցու փակակալ Հովհան Մայրավանեցի վարդապետը, Եզր Ա Փառաժնակերտցի կաթողիկոսից (630-641թթ.) հալածվելով, նախ հանգրվան է գտնում Սոլակի վանքում, ապա գնում Գարդմանի Գետաբակ բերդի կողմերը.
Հովհան Մայրավանեցին Գետաբակում գրել է երեք աշխատություն՝ «Խրատ վարուց», «Համատարմատար» և «Նոյեմակ» ։
Այնուհետև բերդը նվաճվում է Հարավային Կովկաս ներխուժած մոնղոլ-թաթարների կողմից։ Գետաբակը, հարակից բերդերի հետ միասին բաժին է ընկնում Չարմաղան Ղատաղան-նոյին զորավարին  ։
Պետրոսցի կաթողիկոսի մահից հետո սկսված աթոռակալական պայքարին մասնակից են դարձել նաև գետաբակցիները։ 1691 թվականին հասարակական մյուս խավերի ներկայացուցիչների հետ, ի պաշտպանություն Երեմիա կաթողիկոսի, «Դաշնադրության թուղթն» ստորագրել են Գետաբակից Դավիթ եպիսկոպոսը, Ազարիա վարդապետը, Թամրազը և Խաչատուրը ։
1702 թվականին պարսից Հուսեյն Ա շահը Գետաբակ գյուղն իր բնակչությամբ, մշակովի հողերով ու արոտավայրերով որոշակի ծառայությունների համար նվիրել է հայազգի Հովհաննես բեկին և կարգադրել Գանձակի խանության կառավարչին «ո՛չ գրչով, ո՛չ էլ գործով» ոտնձգություն չկատարել բեկի կամ նորընծա բնակավայրի հանդեպ, իսկ գյուղացիներին շահը պարտավորեցրել է Հովհաննեսին համարել իրենց տեր, չխախտել նրա խոսքն ու որոշումները ։
Մինչև 1770-ական թվականներին հայաթափ լինելը բնակավայրի մասին գրավոր աղբյուրներում հիշատակություններ չեն հայտնաբերվել ։
1861 թվականին Կոթի, Ոսկեպար և Ղալաչա գյուղերից փոխադրված շուրջ երկու տասնյակ հայ ընտանիքներ բնակություն են հաստատում հայաթափ գյուղատեղիում  ։
1905-1906 թթ. հայ-թուրքական ընդհարումներ
Գետաբեկը Գանձակի նահանգի հայաբնակ այն գյուղերից մեկն էր, որն ամբողջությամբ թալանվել, ավերվել ու հրկիզվել էր մերձակա գյուղերի թուրք բնակչության կողմից։ Խժդժությունները սկսվում են 1905 թվականի նոյեմբերի 17-ին, երբ Փարաքենդ գյուղի բնակիչները հրդեհում են գետաբակցի անտառապահ Աբբաս Հաջիևի 60 սայլ խոտը՝ տեղի հայերի վրա հարձակվելու պատրվակ ստեղծելու համար։ Մի քանի օր անց Ֆրեզևկա ռուսական գյուղի քահանան հայտնում է Սլավյանկայում գտնվող նորանշանակ պրիստավ (ոստիկան) Ալ. Շեպիլլոյին, որ թուրքերը պատրաստվում են հարձակվել Գետաբեկի վրա։ Նոյեմբերի 22-ին Սոգութլու, Միսկինլի և այլ գյուղերի թուրքերը շրջապատում են Գետաբեկը ու հանքերի շուկան։ Այդ ժամանակ արդեն հայերի խանութները փակված էին, իսկ ժողովուրդը՝ հավաքված եկեղեցու մոտ։ Շուկայի մոտ թուրքերի թվաքանակը կազմում էր շուրջ 500 հոգի ։
Պրիստավ Ալ. Ի. Շեպիլլոյի տվյալներով՝ տներում ողջակիզվում են շուրջ 50 հայեր՝ կանայք, տղամարդիկ, երեխաներ։ Թուրքերն ավերում ու կողոպտում են նաև հայկական Սուրբ Գևորգ եկեղեցին       ։
Ջարդից փրկված հայերը ճանապարհին էլ ենթարկվում են թուրքերի հարձակումներին։ Սարսափելով թուրքերից՝ գետաբեկցի հայերին չեն օգնում Սլավյանկա ռուսական գյուղի բնակիչները, որոնք հրաժարվում են ոտքով դեպի Չարդախլու փախչող գյուղացիներին սայլեր տրամադրել ։
Ըստ «Արարատ» թերթի հրապարակման՝ Գետաբեկի ողբերգական իրադարձությունների կազմակերպիչներն ու ամենագործուն մասնակիցներն էին պրիստավի պաշտոնակատար Ալիևն ու Միսկինլի գյուղի տանուտեր Մահմեդը ։ Որոշ ժամանակ անց, երբ գետաբեկցի, բադեցի, չարդախլվեցի հայերը տեսնում են, որ կառավարությունը ոչինչ չի ձեռնարկում ջարդերի կազմակերպիչներին և մասնակիցներին պատժելու համար, որոշում են վրեժ լուծել գոնե առավել վայրագ թուրքերից։ Հայտնի էր, որն Սոգութլու գյուղում էին թուրքերը կենտրոնացրել գետաբակցի հայերից խլված ողջ թալանը ։
1905 թվականի դեկտեմբերի 31-ի գիշերը հայերի արշավախումբը, մոտենալով Սոգութլու գյուղի մատույցներին, կարևոր դիրքեր է զբաղեցնում։ Օժանդակ խմբերը դիրքեր են զբաղեցնում շրջակա ձորերում։ 1906 թվականի հունվարի 1-ի վաղ առավոտյան խմբապետի շեփորի ազդանշանից հետո հարյուրավոր կամավորներ հարձակվում և շրջապատում են թուրքական գյուղը։ Թուրքերը դիմում են ինքնապաշտպանության։ Հայկական արշավախմբի խմբապետը առաջ է նետվում և մտնում գյուղ։ Վերջինիս հետևից գյուղ են մտնում ղազախեցի Բեգլարը, բանանցեցի Մակիչը, փիփեցի Թավաքալյան Համբարձումը, ախալքալաքցի Պետրոսը, վանեցի ղասաբ Գրիգորը, վանեցի Կարապետ Մելքոնյանը, մշեցի Վարդանը՝ յուրաքանչյուրն իրենց զորախմբերով։ Մեկ ժամվա ընթացքում Սոգութլուն հայտնվեց հայերի վերահսկողության ներքո։ Թուրքերը, թողնելով իրենց բոլոր իրերը, ընտանի կենդանիները, փախչում են գյուղից։ Գյուղի տգրավման գործողության ընթացքում սպանվում են Սոգութլուի գրեթե բոլոր արական սեռի չափահաս ներկայացուցիչները։ Կանայք, ծերերն ու երեխաները չեն սպանվում։ Երեք ժամից հետո Սոգութլուն և հարակից տարածքները ամբողջությամբ հայերի հսկողության ներքո են հայտնվում ։
Գետաբեկի բնակչության վիճակագրական տվյալներ 1861-1914թթ.
Գետաբակի հայ բնակչության թվի մասին վիճակագրական տվյալներն առկա են վերաբնակեցումից ի վեր ։
Ստորև ներկայացված վիճակագրական աղյուսակից հստակ երևում է, որ 1901-1902 թվականներին Գետաբակի հայերի բնակչության թվաքանակը կտրուկ նվազել է, որը արդյունք էր բնակչության մի մասի արտագաղթի։ Հարկ է նշել, որ վայրը հայտնի էր իր պղնձի հանքերով, բայց արդեն 19-րդ դարավերջին հանքանյութի սպառման հետևանքով շատ հանքավայրերում աշխատանքները դադարեցվել էին, հայ բնակիչներն էլ, առավելապես հանքագործներ լինելով, վերածվել գործազուրկների ու սկսել էին դիմումներ հղել կառավարությանը՝ այլ վայր փոխադրվելու թույլտվություն ստանալու խնդրանքով։ Վերաբնակվելու համար գետաբակցիները նախընտրում էին իրենց բնակավայրից 3 կմ հեռու՝ Չարեք վանքի կալվածքի սահմաններում գտնվող Մոկոշանոց հին գյուղատեղին ։
Ըստ հուշարձանագետ Սամվել Կարապետյանի՝ 1874, 1914 թվականների ներկայացված փոքր-ինչ ուռճացված տվյալները կառավարության իրականացրած մարդահամարի արդյունք են, ուստի դրանցում արտացոլված է Գետաբակի ողջ բնակչությունը ։
Պատմամշակութային հուշարձաններ
Գետաբեկի տարածքում գտնվել են հարյուրավոր հայկական պատմամշակութային հուշարձաններ, որոնց մեծ մասը ոչնչացվել են ։
Գյուղում եղել են մի քանի հնագույն գերեզմանոցներ։ Բնակավայրի հարավային կողմում տեղակայված գերեզմանոցը պատմական մեծ արժեք ուներ, քանի որ տեղում թաղումներն անընդմեջ իրականացվել են բազում դարեր շարունակ առնվազն միջնադարից։ Ադրբեջանի ԽՍՀ իշխանությունների կողմից ավերվել է 1960-1970 թվականներին՝ Գետաբեկի շրջանային հեռուստատեսության համար կայան կառուցելու պատրվակով։ Գյուղի տարածքում և հարևանությամբ գտնվող բոլոր վանքերի, եկեղեցիների ու մատուռների շրջակայքում նույնպես եղել են հնագույն գերեզմաններ ։
Գետաբեկի մերձակայքում գտնված կարևոր հնագիտական հուշարձաններից է նաև կիկլոպյան ամրոցը, որը տեսել և նկարագրել է հնագետ Լեհման-Հաուպտ
Գյուղի տարածքում էին գտնվում նաև Սուրբ Աստվածածին և Սուրբ Գևորգ եկեղեցիները, Սուրբ Սարգիս վանքը ։
Գետաբեկից ոչ հեռու՝ Շամխոր գետի մոտ են գտնվում հռչակավոր Չարեք բերդը (Սահակ Սևադայի բերդ), Չարեք վանքը, Հարանց մատուռը, Աշոտ Երկաթի կամուրջը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի քաղաքներ Կատեգորիա:Գետաբեկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Գարդմանք գավառի բնակավայրեր Կատեգորիա:Նախկին հայաբնակ բնակավայրեր Ադրբեջանում
Ականանետ
Ականանետ, ողորկափող (չակոսված) հրանոթ, որից գագաթնահար հրաձգություն են կատարում ականներով։ Առաջին անգամ կիրառել են ռուսական զորքերը 1904-1905 թվականներին ռուս–ճապոնական պատերազմում։
Ի տարբերություն մյուս հրանոթների, ականանետը ունի պարզ կառուցվածք, սպասարկման հեշտ ձև, փոքր կշիռ, մեծ մանևրայնություն, կարճ տարածությունների վրա հրաձգություն կատարելու հնարավորություն։
Տեսակներ
Ականանետը լինում է՝ Վերջինը հրաձգություն է կատարում ռեակտիվ արկերով (ականներով)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Զենք այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ականանետներ
Կիզաս
Կիզաս (Кызас), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Պիժմա գետի ձախ ափում՝ 158 կմ հեռավորության վրա Գետի երկարությունը 32 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Կամսկոմու ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Վյատա գետն է, գետի ենթաավազանը Վետկա գետն է։ Գետի գետային ավազանը Կոտելնիչ գետն է՝ մինչև Կամ.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Ագնես Սորել
Ագնես Սորել կամ Ագնեսսա Սորել (Agnès Sorel, ), Տիկին դը Բիութե (Dame de Beauté՝ Գեղեցկության Տիկին), Ֆրանսիայի Կարլոս VII թագավորի սիրուհին, ծնվել է Տուրենի Ֆրոմանտո գյուղում ազնվականի ընտանիքում, ինչի համար էլ կոչվել է դեմուազել Ֆրոմանտոյից (demoiselle de Fromenteau), 1431 թվականին եղել է Անժուի դքսուհի Իզաբելլա Լոթարինգացու ֆրեյլինան։ Իր գեղեցկությամբ գերել է Կարլոս VII-ին, ում միջոցով էլ մտել է թագուհու շքախմբի մեջ, թագավորից նվեր է ստացել Բիութե-սյուր-Մարնի դղյակը (Beauté-sur-Marne):
Կենսագրություն
Ագնես Սորելին են վերագրվում շատ նորամուծություններ նորաձևության մեջ՝ չթագադրված անձանց կողմից ադամանդներ կրելը, կրծքերի շրջանում չափից դուրս մեծ բացվածքով հագուստը, հատակին քսվող, շատ երկար փեշով զգեստը։ Նրա վարքագիծը և թագավորի հետ կապի բացահայտ ընդունումը հաճախ վրդովմունք էին առաջացնում, սակայն Սորելին շատ բան էր ներվում թագավորի պաշտպանության և կատարյալ գեղեցկության շնորհիվ, որի մասին Հռոմի Պապն ասել. «Նրա դեմքը ամենաչքնաղն է, որ կարելի է տեսնել այս աշխարհում»։
Ունեցել է երեք երեխա։ Չորրորդ հղիության ժամանակ անսպասելի մահացել է։ Սկզբում ենթադրվում էր, որ Ագնեսը մահացել է դիզենտերիայից, սակայն շուտով նրա մահվան մեջ մեղադրեցին Ժակ Քյորին՝ Կարլոս VII-ի խորհրդատուին։ Այդ վարկածը մեծ աջակցություն չստացավ, քանի որ համարվում էր դավադրություն նրան վարկաբեկելու համար։ Այժմ գիտնականները վստահ են, որ Սորելի մահվան պատճառը սնդիկով թունավորումն էր։ Մարդասպանը կարող էր ավելացնել սնդիկը սննդի մեջ, նաև կա հավանականություն, որ սնդիկը դիտավորությամբ չի հայտնվել Ագնես Սորելի օրգանիզմում, քանի որ այն ժամանակ այն հաճախ ավելացվում էր կոսմետիկայի մեջ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա: Թագավորների սիրուհիներ Կատեգորիա:Վալուաներ Կատեգորիա:Ծննդաբերելիս մահացածներ Կատեգորիա:Բնորդուհիներ Կատեգորիա:Միջնադարյան Ֆրանսիայի կանայք Կատեգորիա:Ֆրանսիայի ազնվականություն
Էլիզաբեթ դե Բուրգ
Էլիզաբեթ դե Բուրգ (անգլերեն՝ Elizabeth de Burgh, ), թագավոր Ռոբերտ Բրյուսի երկրորդ կին ու թագուհի։ Էլիզաբեթը ծնվել է մոտավորապես 1284 թվականին, Իռլանդիայի հավանաբար Դաուն կամ Անթրիմ կոմսությունում ։ Նա հանդիսանում էր այդ ժամանակի ամենահզոր իռլանդական ազնվականներից մեկի՝ Ուլստերի 2-րդ կոմս Ռիչարդ Օգ դե Բուրգի դուստրը։ Նրա հայրը Անգլիայի Էդվարդ I թագավորի մոտ ընկերն ու դաշնակիցն էր։