cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Panic! At the Disco
Կարիերայի սկիզբ, A Fever You Can’t Sweat Out (2005—2007)
Խումբը մեկնեց շրջագայության 2006 թվականի վերջում ։ Նրա մեջ էին մտնում ելույթներ Ավստրիալիայում, Նոր Զելանդիայում և մայրցամաքային Եվրոպայում։ 2006 թվականի նոյեմբերի 7-ին նրանք մեկնեցին իրենց առաջին շրջագայությանը Bloc Party-ի և Jack’s Mannequin-ի հետ։ Plain White T’s-ը նույնպես ներգրավվեց The Nothing Rhymes With Circus Tour շրջագայության վերջին մի քանի շաբաթվա մեջ։ Նրանք սկսեցին շրջագայությունը Նյու Յորքում և շարունակեցին նոյեմբերի 26-ին Այվոնում։ ''Panic! At the Disco-ն Fall Out Boy, Marilyn Manson և այլ խմբերի հետ հայտնվեցին Թիմ Բյորթոնի «Մղձավանջ Սուրբ Ծննդից առաջ» մուլտֆիլմի սաունդթրեքում, երգելով «This Is Halloween''» երգը ։ «A Fever You Can’t Sweat Out» ալբոմի նրանց վերջին՝ «Build God, Then We’ll Talk» սինգլը թողարկվեց 2007 թվականի մարտի 5-ին։ Տեսահոլովակը ցուցադրում է երգի գլխավոր թեման՝ փոխհարաբերություններում սխալների մասին։
Pretty. Odd. և …Live in Chicago (2008)
2007 թվականի սկզբին ''Panic! At the Disco-ն սկսեց նոր ալբոմի ձայնագրությունը, սակայն մի քանի ամիս լարված աշխատանքից հետո որոշվեց, որ ամեն ինչ պետք է սկսվել նոր էջից և վերաձայանգրել ալբոմը(2007 թվականի հուլիս) ։ MTV ալիքին տված հարցազրույցի ժամանակ Ռայան Ռոսն բացատրեց, որ մինչ որոշումն ընդհունելը խումբը բացասական էր տրամադրված և երաժշտությունը կարծես լսվում էր ֆիլմից։ Նրանք ելույթ են ունեցել իրենց նոր երգերով տարբեր փառատոների և հաղորդումների ժամանակ։ Այդ երգերից են «Nine in the Afternoon»-ը և «When the Day Met the Night''»-ը ։
Հունվարի 9-ին խմբի անվանումից հեռացվեց բացականչական նշանը։ Ալբոմի պրոդյուսեր Rob Mathes-ը նկարագրեց այն, որպես ամենաէական նախագիծ, ինչ ինքն արել է և նույն ժամանակ երիտասարդական ու հետաքրքիր, նախաձեռնված ու անվերջ ստեղծագործական ։ Նա նաև ասաց, որ աշխատանքը խմբի հետ ստիպեց նրան նայել երաժշտությանը այնպես, ինչպես նա դա անում էր 16 տարեկանում։ Մինչ այդ խումբը պլանավորում էր աշխատել Դենի Էլֆմանի(Danny Elfman) հետ, ով աշխատում էր « Մղձավանջ Սուրբ Ծննդից առաջ » մուլտֆիլմի երաժշտության վրա ։
Դեկտեմբերի 11-ին Billboard.com կայքում հայտարարվեց, որ ''Panic! At the Disco-ի նոր ալբոմը կթողարկվի 2008 թվականի մարտի 25-ին։ Մի փոքր ուշ խմբի պաշտոնական կայքում հայտնվեցին մի շարք գլուխկոտրուկներ, առաջինի պատասխանն էր՝ «Դուք չպետք է անհանգստանաք»(«YOU DON’T HAVE TO WORRY»)՝ խմբի թմբկահար Սփենսր Սմիթը բացատրեց դա, ասելով որ այն «We’re So Starving''» երգի տողերից է ։
Երկրորդ գլուխկոտրուկը ցուցադրեց նոր ալբոմի երգերի փոքր հատվածներ, իսկ երրորդը թույլատրում էր տեսնել ձայնագրման պրոգրեսի մասին և լսել «We’re So Starving» երգի «հում» վերսիան։ Խումբը նաև հաըտարարեց, որ նրանք կձայագրեն ալբոմը հաջորդաբար և կմիացնեն այն Abbey Road Studios-ում։ Այնուհետև ''Panic! At the Disco-ն հաստատեց, որ երկրորդ ալբոմը կանվանվի Pretty. Odd'' և այն կթողարկվի 2008 թվականի մարտի 25-ին։ Նոր գլուխկոտրուկը հայտնվեց խմբի կայքում հունվարի 16-ին, որի տարբեր մասեր դրված էին տարբեր կայքերում, որոնք բացահայտում են նոր ալբոմի շապիկը ։
''Panic! At the Disco''-ի նոր շրջագայությունը սկսվեց ապրիլի 10-ին Սան Ֆրանցիսկոյում և ավարտվեց հունիսի 14-ին Անահայմում։
Հունվարի 28-ին «Nine in the Afternoon»-ը հասանելի դարձավ MySpace.com կայքի խմբի պաշտոնական էջում։ iTunes-ը ստեղծեց ալբոմի 2 տեսակ՝ Deluxe Edition և Standart Edition՝ նախօրոք կատարվող պատվերների համար։ Nine in the Afternoon սինգլի թողարկվելուց հետո խումբը թողարկեց տեսահոլովակ «That Green Gentleman (Things Have Changed)» երգի համար ։
Մարտի 30-ին ''Panic! At the Disco-ի ալբոմը զբաղեցրեց 2-րդ տեղը Մեծբրիտանական այլ ալբոմների միջև հիթշքերթում։ Pretty. Odd'' 2-րդ տեղը զբաղեցրեց նաև ամերիկյան հիթշքերթում, վաճառելով 139,000 պատճեն առաջին շաբաթվա ընթացքում, իսկ ապրիլին հասավ առաջին հորիզոնականին Ավստրիալական հիթշքերթում ։
Օգոստոսում ''Panic! At the Disco-ն'' ձեռնարկեց համաշխարհային՝ Pretty. Odd. World Tour շրջագայություն՝ ելույթ ունենալով Սինգապուրում, Հարավային Կորեայում, Ճապոնիայում, Հոնկոնգում, Ֆիլիպիններում, Ավստրալիայում և Նոր Ձելանդիայում։
Դեկտեմբերում խումբը թողարկեց «…Live in Chicago» DVD/CD սկավառակ։ DVD ներառում էր Չիկագոյի Honda Civic Tour շրջագայության ելույթը, կարճամետրաժ ֆիլմեր, երաժշտական տեսահոլովակներ և վավերագրական ֆիլմեր տեսահոլովակների նկարահանումների մասին, CD-ում ներառված էր Honda Civic Tour-ի ելույթի ժամանակ կատարված բոլոր երգերը, ինչպես նաև «''Pretty. Odd''» ալբոմոմից 4 երգի այլընտրանքային տարբերակ ։
Vices & Virtues (2009—2011)
2009 թվականի հուլիսի 6-ին խմբի պաշտոնական կայքում տեղադրվեց հաըտարարություն, ըստ որի Ռայան Ռոսը և Ջոն Ուոլքերը լքում են խումբը։ Այդ պահից սկսած խմբի մեջ դեռևս մտնում էին Բրենդոն Ուրին և Սփենսեր Սմիթը։ Այդ պահի դրությամբ նրանք կիթառահարի և բաս կիթառահարի փոխարինող են փնտրում։ Հուլիսի սկզբի դրությամբ խումբն արդեն ուներ 4 երգ նոր՝ երրորդ ալբոմի համար ։
Ավելի ուշ խումբը լրագրողների տեղեկացրեց, որ ալբոմը գտնվում է պատրաստման վաղ փուլում և կթողարկվի 2009 թվականի վերջին ։ Blink-182 խմբի բաս կիթառահար Մարկ Հոփուսը (Mark Hoppus) կաշխատի խմբի հետ առնվազն մեկ նոր երգի վրա։ Խումը խոստանում է միանալ Fall Out Boy-ին, Blink-182-ին և Չեսթեր Ֆրենչին(Chester French) և ելույթ ունենալ Blink-182-ի ամառային շրջագայության առաջին մասին։ «New Perspective» նոր սինգլը թողարկվեղ ռոք-ռադիոյով օգոստոսի 18-ին։ Ալբոմը խոստացվեց թողարկել 2009 թվականի գարունից ոչ ուշ ։
2011 թվականի հունվարի 18-ին Panic! (նոր ալբոմի հետ վերադարձավ նաև բացականչական նշանը) at the Disco պաշտոնապես հայտարարեսցին, որ նոր՝ «Vices & Virtues» ալբոմը կթողարկվի 2011 թվականի մարտի 29-ին, սակայն ալբոմը թղարկվեց մեկ շաբաթ շուտ (մարտի 22-ին) ։
2011 թվականի փետրվարի 1-ին թողարկվեց առաջին՝ «The Ballad of Mona Lisa» սինգլը։ Փետրվարի 8-ին թողարկվեց երգի տեսահոլովակը։ Ապրիլի 25-ին թողարկվեց «Ready To Go (Get Me Out Of My Mind)» երգի տեսահոլովակը, որի ռեժիսորը դարձավ Շեյն Դրեյքը (Shane Drake) :
Դրանից բացի Panic! At the Disco-ի Եվրոպական տուրի մեջ է մտնում Մոսկվան։ ''Panic! At the Disco-ի առաջին համերգը Ռուսաստանում տեղի ունեցավ 2011 թվականի մայիսի 9-ին GAUDI ARENA''-ում Former guitarist of pop rock band the Cab, Ian Crawford and Dallon Weekes, frontman of indie rock band the Brobecks, filled in for Ross and Walker on tour during the blink-182 Summer Tour in August 2009. :
Too Weird to Live, Too Rare to Die! (2012—2015)
2014 թվականի սեպտեմբերի 23-ին Pure Fresh 23-ին տված հարցազրույցի ժամանակ նա հայտարարեց, որ մտքեր ունի հինգերորդ ալբոմի վերաբերյալ, բայց նա չգիտի դա կլինի իր մենակատարային ալբոմը, թե ''Panic! At The Disco''-ի ալբոմը։
Սփենսեր Սմիթի հեռանալը և Death of a Bachelor (2015—2017)
2015 թվականի ապրիլի 2-ին Սմիթը հայտարարեց, որ պաշտոնապես հեռանում է խմբից։ 2015 թվականի ապրիլի 20-ին Ուրին թողարկեց տեսահոլովակ «Hallelujah» երգի համար, առանց որևէ պաշտոնական հաըտարարության։ Այն հայտնվեց « Billboard 100 »-ի 40-րդ տեղում՝ խմբի ամենաբարձր դիրքը «I Write Sins Not Tragedies» երգից հետո։ Երկրորդ՝ «Death of a Bachelor» երգը հայտնվեց Apple Music-ում սեպտեմբերի 1-ին, իսկ հինգերորդ ալբոմի երկրորդ՝ «Victorious» սինգլը թողարկվեց սեպտեմբերի վերջում ։ 2015 թվականի հոկտեմբերի 22-ին Բրենդոն Ուրին խմբի պաշտոնական ֆեյսբուքյան էջում հայտարարել է նոր՝ «Death of a Bachelor» ալբոմի թողարկման մասին։ Նաև հայտարարվեց, որ ալբոմը կթողարկվի 2016 թվականի հունվարի 22-ին։ Հոկտեմբերի 24-ին թողարկվեց «Emperor’s New Clothes» երրորդ սինգլը։ «LA Devotee» թողարկվեց նոյեմբերի 26-ին։ 2015 թվականի դեկտեմբերի 31-ին խումբը թողարկեց «Don’t Threaten Me with a Good Time» սինգլը ։
Վերջերս տված հարցազրույցում Բրենդոն Ուրին հայտարարեց, որ ցանկանում է նկարել երաժշտական տեսահոլովակներ «Death of a Bachelor» ալբոմի բոլոր երգերի համար։
Դալոն Սմիթի հեռանալը և Pray for the Wicked (2017—ներկան)
2017 թվականի դեկտեմբերի 15-ին խումը թողարկեց չորրորդ՝ «All My Friends We’re Glorious: Death of a Bachelor Live» համերգային ալբոմը  ։ 5 օր հետո թողարկվեց ոչ ալբոմային՝ «Feels Like Christmas» երգը։ 2017 թվականի դեկտեմբերի 27-ին բաս կիթառահար Դալլոն Ուիքսը հայտարարեց ''Panic! At The Disco''-ից հեռանալու մասին ։
Ելույթներ
Panic at the Disco-ն ելույթ ունեցավ Times Square-ում Նոր Տարվա նախօրեին դեկտեմբերի 2006/հունվարի 2007-ին Քերսոն Դեյլի (Carson Daly) հետ։ Նրանք կատարել են «Lying Is the Most Fun a Girl Can Have Without Taking Her Clothes Off» (2006-ի վերջին երգը) և «I Write Sins Not Tragedies»(2007-ի առաջին երգը) երգերը ։
Երաժշտական ոճ
երաժշտական քննադատները խմբին էին վերագրում տարբեր երաժշտական ոճեր։ Մասնավորապես Փոփ-Փանկ, Փոփ-ռոք և ինդի-ռոք, իսկ Pretty. Odd. ալբոմը անվանակոչեցին որպես Բարոկկո-փոփ ։ Սակայն խմբի անդամները մտածում են, որ անիմաստ է իրենց խումբը վեևագրել ինչ-որ կոնկրետ ոճի։ ''Panic! At the Disco-ն բազմիցս է նշել, որ երկրորդ ալբոմը ոճով տարբերվելու է A Fever You Can’t Sweat Out''-ից ։
Խմբի նոր ալբոմի վերաբերյալ Ռայան Ռոսը ասել է, որ նա պատկերացնում է մարդու, ով ամբողջ օրը աշխատել է, նստում է իր մեքենան և ուղղակի միացնում է ռադիոն։ Նա նաև ասաց, որ նա կցանկանար, որ այդ մարդը գոնե 3 րոպեյով նրան երջանկացնել, այլ ոչ թե դարձներ նրան ավելի ճնշված ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան ալտերնատիվ ռոք երաժշտական խմբեր Կատեգորիա:Երաժշտական խմբեր Նևադայից Կատեգորիա:Ռոք երաժշտական խմբեր Նևադայից Կատեգորիա:2004 հիմնադրված երաժշտական խմբեր Կատեգորիա:Panic! At the Disco
Դենքլինգեն
Դենքլինգեն (Denklingen), կոմունա Գերմանիայում, Բավարիա երկրամասում։
Գտնվում է Լեխի Լանդսբերգի վարչական շրջանի ենթակայության տակ։ Մտնում է Կրոնախ շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը 2525 մարդ է (2010 թվականի դեկտեմբերի 31–ի տվյալներով )։ Զբաղեցնում է 56.76 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 1 81 113։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Հերսի Հոքինս
Հերսի Ռ․ Հոքինս կրտսեր (Hersey R. Hawkins, Jr., ), ամերիկացի նախկին պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ, որը հանդես է եկել Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայում։
Վաղ տարիներ
Ծնվել է 1966 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Իլինոյս նահանգի Չիկագո քաղաքում։ Սովորել է Վեսթինգաուսի դպրոցում, որտեղ հանդես է եկել տեղի բասկետբոլային ակումբի կազմում։
Սպորտային կարիերա
Խաղացել է հարձակվող պաշտպանի դիրքում։ Սովորել է Բրեդլիի համալսարանում։ 1988 թվականի NBA դրաֆթի ժամանակ ընտրվել է «Լոս Անջելես Կլիպերս» ակումբի կողմից՝ 6-րդ համարի ներքո, սակայն միանգամից վերավաճառվել է «Ֆիլադելֆիա-76»։ Հետագայում հանդես է եկել «Շառլոթ Հորնեթս», «Սիեթլ Սուպերսոնիքս» և «Չիկագո Բուլս» ակումբների կազմերում։ NBA-ում, ընդհանուր առմամբ, անցկացրել է 13 մրցաշրջան։ Հինգ անգամ մասնակցել է NBA բոլոր աստղերի խաղին (1990)։ Ըստ 1988 թվականի արդյունքների դարձել է Օսկար Ռոբերտսոնի անվան և Ադոլֆ Ռապի անվան մրցանակների դափնեկիր, ճանաչվել է UPI, Sporting News և Associated Press ամսագրերի ուսանողների միջև տարվա բասկետբոլիստ, ինչպես նաև ընդգրկվել է NCAA առաջին համաամերկյան հավաքականի կազմում։ Ընդգրկվել է NBA սկսնակների առաջին հավաքականի կազմում (1989)։ Երկու տարի շարունակ ճանաչվել է Missouri Valley կոնֆերենցիայի ուսանողների միջև տարվա բասկետբոլիստ (1987-1988)։ NBA կարիերայի ընթացքում, ընդհանուր առմամբ, խաղացել է 983 խաղ, որոնց ժամանակ հավաքել է 14 470 միավոր (14,7 մ/խ), կատարել 3554 անդրադարձ, 2860 փոխանցում, 1622 խլում և 302 բլոկշոտ ։
Կարիերան ԱՄՆ հավաքականում
1988 թվականին ԱՄՆ հավաքականի կազմում Սեուլում անցկացվող Ամառային օլիմպիական խաղերում գրավել է բրոնզե մեդալներ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ում ծնվածներ Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:ԲԱԱ-ի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆիլադելֆիա Սևնթի Սիքսերսի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Շառլոթ Հորնեթսի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Սիեթլ Սուպերսոնիքսի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Չիկագո Բուլսի բասկետբոլիստներ
Վարագավան
Վարագավան (նախկին անվանումը՝ Հախում), գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Տավուշի մարզում` նախկին Շամշադինի շրջանում, Երևանից՝ 182 կմ, մարզկենտրոնից՝ 49 կմ, ՀՀ պետական սահմանից՝ 4.5 կմ հեռավորության վրա։
Կլիմա
Բնակլիմայական պայմանները՝ գտնվում է բարեխառն գոտում, ամռանը միջին ջերմաստիճանը +32 C է, ձմռանը՝ 0-ից +2C։
Բնակչություն
Ըստ ՀՀ 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների` Վարագավանի մշտական բնակչությունը կազմել է 630, առկա բնակչությունը` 607 մարդ ։ Բնակիչները հայեր են, որոնց մի մասի նախնիները տարբեր ժամանակներում եկել են Արցախից։
Վարագավանի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում` ստորև.
Պատմամշակութային կառույցներ
Պատմամշակութային կոթողներ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի բնակավայրեր Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գյուղեր
Մենեսես դե Կամպոս
Մենեսես դե Կամպոս (Meneses de Campos), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Պալենսիա պրովինցիայի Կաստիլա և Լեոն ինքնավար մարզերի կազմում։ Մունիցիպալիտետը մտնում է Տերրա դե Կամպոս շրջանում։Տարածքը կազմում է 28,21 կմ2, բնակչությունը՝ 126 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Չեմերիսի-Բարսկիե
Չեմերիսի-Բարսկիե (Чемериси-Барські), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Բառի շրջանում։
Քարլիկ Ստորին
Քարլիկ Ստորին, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում ։
Չեմերիսի-Բարսկիե
2001 թվականի տվյալներով Չեմերիսի-Բարսկիե գյուղում բնակվում էր 920 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 8,3 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 110,84 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Բառի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Քարլիկ Ստորին
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
M6
M6 (Metropole television), Ֆրանսիական խոշոր հեռուստաընկերություն։ Հիմնվել է 1987 թվականի Groupe M6 հոլդինգի կազմում, որը պատկանում է RTL Group մեդիաընկերությանը։ Ֆրանսիայի ամենապահանջված հեռուստաալիքներից է, ցուցանիշներով զբաղեցնում է երրորդ տեղը՝ TF1 և France 2 հեռուստաալիքներից հետո ։ Հեռուստաընկերության կենտրոնը գտնվում է Փարիզի ագլոմերացիայի Նյոյի-սյուր-Սեն քաղաքում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հեռուստաընկերություններ Կատեգորիա:RTL Group Կատեգորիա:Ֆրանսալեզու հեռուստաալիքներ
ԵՊՀ ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետ
ԵՊՀ ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետ, ԵՊՀ կազմում գործող ֆակուլտետներից մեկը։
Պատմություն
Հիմնադրվել է 1999 թվականի հոկտեմբերի 1-ին։ Նախկինում որպես բաժին ստեղծվել է 1949 թվականին, բանասիրության ֆակուլտետի կազմում ։
Ֆակուլտետում գործում է 2 ամբիոն՝ մամուլի պատմության ու տեսության և ռադիոհեռուստատեսային ժուռնալիստիկայի։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երևանի պետական համալսարան
(1317) Սիլվրետա
(1317) Սիլվրետա (Silvretta), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1935 թվականի սեպտեմբերի 1-ին Կառլ Ռեյնմուտի կողմից Հայդելբերգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,198104 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,4351 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,9612 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2088,99 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,172332 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 20,57° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս C Կատեգորիա:1935 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կառլ Ռեյնմուտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Կետա (Գանա)
Կետա (Keta), քաղաք Գանայում։ Գտնվում է նույնանուն ծովալճակի և Գվինեական ծոցի ափի միջև գտնվող նեղ շերտի վրա, Վոլտա գետի ակունքից և Ադա քաղաքից արևելք և Տոգոյի մայրաքաղաք Լոմեից հարավ-արևմուտք ։ Վոլտայում գտնվող նույնանուն մունիցիպալիտետային շրջանի վարչական կենտրոնն է։ Գեղարվեստական արհեստների (կտորների, կերամիկայի և ոսկերչական իրերի արտադրության) կենտրոն է ։
Պատմություն
Տարածաշրջանը բնակեցված է էվե ազգի անլո ենթախմբով, որոնք 17-րդ դարում գաղթել են Բենինի Կետու քաղաքի տարածաշրջանից։ Կետան 14-րդ դարում եղել է կարևոր առևտրային կետ։
1734 թվականին հոլանդացիները Կետայում կառուցել են Սինբելենբյուրգ (Fort Singelenburgh) ամրոցը ։
Անլոները տիրապետում էին Վոլտա գետի մենաշնորհին, նրանք հարկեր էին վերցնում գետի երկայնքով ապրանքներ փոխադրելու համար, և եթե վաճառականները հրաժարվում էին վճարել, նրանք պարզապես առգրավում էին ողջ ապրանքը, իսկ վաճառականներին՝ ձերբակալվում։ 1784 թվականին նրանք այդպես են վարվել դանիացի վաճառականի հետ և այդպիսով դանիացիներին պատրվակ են տվել անլոների դեմ պատերազմ սկսելու։ Դանիացիներին հաջողվել է մեծ բանակ հավաքել, որտեղ իրենց զինվորներին են ուղարկել անլոյի թշնամիները՝ գայերը, ադաները, կրոնբոները, ակվապիմները, կպեմեները և անլոներին մի քանի անգամ պարտություն են մատնել։ Արդյունքում, անլոները ստիպված է եղել համաձայնել Վոլտա գետով նավարկության ազատությանը, Կետայում դանիական ամրոցի կառուցմանը, դանիացիներին անլոների երկրում առևտրի բացառիկ իրավունք տալուն, ինչպես նաև հրաժարվել են պատերազմներ վարել իրենց հարևանների դեմ ։
1784 թվականին դանիացիները Կետայում կառուցել են Պրինսենստեն ամրոցը՝ Գանայի ափին գտնվող եվերպական ամրոցների ցանցի ամենաարևելյանը ։ Ամրոցը մինչև 1803 թվականը եղել է ստրուկների տրանսատլանտյան առևտրի կենտրոն ։ 1850 թվականին ամրոցը դանիական Ոսկե Ափի մնացած մասի հետ վաճառվել է Մեծ Բրիտանիային։ Կետան դարձել է բրիտանական գաղութների մի մասը։ Ամրոցը օգտագործվել է որպես բանտ։
Քաղաքը նկարագրված է աֆրոամերիկացի բանաստեղծուհի Մայա Անժելայի, որը չորս տարի ապրել է Գանայում, հինգերորդ ինքնակենսագրական «Աստծո բոլոր զավակներին պահանջվում են քայլարշավային կոշիկներ» (All God ' s Children Need Traveling Shoes, 1986) գրքում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գանայի քաղաքներ Կատեգորիա:Բնակավայրեր այբբենական կարգով
Հասմիկ Սիմոնյան (բանասեր)
Հասմիկ Արշալույսի Սիմոնյան, հայ բանասեր, բնագրագետ, աղբյուրագետ։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1992), պրոֆեսոր (1994)։
Կենսագրություն
Հասմիկ Սիմոնյանը ծնվել է Երևանում։ 1963 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1968 թվականից ՀՀ ԳԱԱ գրականության ինստիտուտի առաջատար գիտաշխատող, 1990-2001 թվականներին՝ միաժամանակ՝ Երևանի Կոմիտասի անվան կոնսերվատորիայի հայոց լեզվի և գրականության ամբիոնի վարիչ։
Աշխատությունները վերաբերում են հայ հին և միջնադարյան մատենագրությանը, հայ-բյուզանդական, հայ-արաբական գրականության աղերսներին, ձեռագրագիտության և բնագրագիտության հարցերին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ Կատեգորիա:Հայ աղբյուրագետներ Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Արամ Խաչատրյան
Արամ Եղիայի Խաչատրյան, հայ կոմպոզիտոր, դիրիժոր, մանկավարժ, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1945), ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1963), ռուսական կոմպոզիտորական դպրոցի և հայ դասական երաժշտության ներկայացուցիչ, ով ճանաչված է որպես համաշխարհային դասական   ։
Մանկությունը և պատանեկությունը անցկացրել է ցարական Թիֆլիսում՝ Կովկասի մշակութային բազմազգ մայրաքաղաքում, ապա 1921 թվականին տեղափոխվել է Մոսկվա։ Չունենալով տարրական երաժշտական գիտելիքներ՝ ընդունվել է Գնեսինի պետական երաժշտական ինստիտուտ՝ համատեղությամբ սովորելով Մոսկվայի կոնսերվատորիայում։ Առաջին մեծ գործը եղել է «Դաշնամուրի կոնցերտը» (1936), որով նա հայտնի է դարձել ԽՍՀՄ սահմաններից դուրս։ Ժամանակակիցների խոսքերով՝ Խաչատրյանի ոճը բնութագրվում է գունագեղ հարմոնիաներով, թովիչ ռիթմերով, վիրտուոզությամբ, իմպրովիզացիաներով և զգացական մեղեդիներով։
Խաչատրյանը 20-րդ դարի ամենաճանաչված հայ կոմպոզիտորն էր, ինչպես նաև հայկական առաջին բալետի, սիմֆոնիայի, կոնցերտի և ֆիլմի երաժշտության հեղինակը:
Հետևելով ռուսական երաժշտության ավանդույթներին՝ նա իր ստեղծագործություններում լայնորեն օգտագործել է հայկական և կովկասյան, Արևելյան և Արևմտյան Եվրոպայի, Միջին Արևելքի ժողովրդի ազգային երաժշտությունը։
Վաղ տարիներ (1903-1921)
Արամ Խաչատրյանը ծնվել է 1903 թվականի հունիսի 6-ին Թիֆլիս քաղաքում (ներկայիս Թբիլիսի, Վրաստան)։ Որոշ աղբյուրներ որպես նրա ծննդավայր հիշատակում են Թբիլիսիի մոտ գտնվող Կոջորի արվարձանը (այժմ կցված է Վրաստանի Գարդաբանի քաղաքապետարանին)։
Արամ Խաչատրյանի ծնողները հինավուրց Գողթան գավառից էին, որը պատմահայր Մովսես Խորենացին գովերգել էր որպես շնորհալի երգիչ-երաժիշտների հայրենիք։ Հայրը՝ Եղիան, ծնվել է Երևանի նահանգում՝ Օրդուբադի մոտակայքում (ներկայիս Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետություն, Ադրբեջան) և տեղափոխվել է Թիֆլիս 13 տարեկանում։ 25 տարեկանում նա ուներ կազմարարական աշխատանքներով զբաղվող խանութ։ Մայրը՝ Ղումաշ Սարկիսովնան, ծնվել է Ներքին Ազա գյուղում։ Խաչատրյանի ծնողները նշանված են եղել մինչև իրար ճանաչելը, երբ դեռ Ղումաշը 9 տարեկան էր, իսկ Եղիան՝ 19: Նրանք ունեցել են 5 երեխա՝ մեկ աղջիկ և չորս տղա։
Կազմարար Եղիայի ընտանիքը ապրում էր Թիֆլիսի Կոջորի արվարձանում։ Գեղարվեստական ավանդույթներով հարուստ այդ հինավուրց քաղաքում ստացած երաժշտական տպավորությունները լրացվում էին տանը՝ քաղցրահնչուն մեղեդիներով։ Արամի եղբայրները նույնպես շնորհալի էին։ Սուրեն Խաչատրյանը Մոսկվայում թատերական մեծ գործիչ դարձավ, Լևոնը լավ բարիտոն էր և հայտնի երգիչ դարձավ, Վաղինակը հաճախ էր հանդես գալիս սիրողական ներկայացումներում։ Նրանց զավակները նույնպես իրենց նվիրաբերեցին արվեստին։ Սուրենի որդին՝ Կարեն Խաչատրյանը անվանի կոմպոզիտոր է եղել Մոսկվայում, Վաղինակի դուստր Լեյլա Խաչատրյանը դերասանուհի է Երևանի Ռուսական թատրոնում, Լևոնի որդի Էմին Խաչատրյանը նշանավոր դիրիժոր էր։ Ապագա կոմպոզիտորը նախ ուսանում է Ա. Արղության-Դոլգորուկովայի վարժարանում, որտեղ նրան ամենից շատ գրավում էին հայ անվանի գրող Ղազարոս Աղայանի որդի Մուշեղ Աղայանի վարած երգի դասերը։ 10 տարեկանում ընդունվում է Թիֆլիսի առևտրական տեխնիկումը, որտեղ փողային նվագախմբում շեփոր էր նվագում։ Անհաղթահարելի էր պատանի Արամի սերը երաժշտության նկատմամբ։ Անընդհատ երգում էր, հանրահայտ մեղեդիների իմպրովիզացիաներ անում՝ միշտ զգալով երաժշտական կրթության պակասը։Արամ Խաչատրյանը երաժշտական նոտաները սովորել է 19 տարեկանում։Եվ այնքան մեծ է եղել իր սերը երաժշտական նոտաների հանդեպ,որ նա իր շան անունը նոտաների միջոցով դրել է Լյա-Դո։1921 թվականի աշնանը արդեն ճանաչված արվեստագետ դարձած Սուրեն Խաչատրյանը կրտսեր եղբորը տանում է Մոսկվա՝ ուսում ստանալու ։ Խաչատրյանը հիմնական տարրական կրթությունը ստացել է Թիֆլիսի առևտրային դպրոցում՝ դպրոց սկսնակ առևտրականների համար, որտեղ նա պայքարում էր բժշկության և ինժեների կարիերաների ընտրության միջև ։Խաչատրյանի հասուն շրջանի ստեղծագործությունների շարքում մեծ տեղ է զբաղեցնում դրամատիկ ներկայացումների համար գրված երաժշտությունը։ Այդ ժանրի լավագույն գործերից են «Վալենսիայի այրին» (ըստ Լոպե դե Վեգայի, 1940թ.) և «Դիմակահանդեսը» (ըստ Լերմոնտովի, 1941թ.): Այդ ներկայացումների երաժշտության հիման վրա գրված սիմֆոնիկ սյուիտներն ինքնուրույն համերգային կյանք են ստացել և հաճախ են կատարվում մեր օրերում։
1915 թվականին պատանի Արամ Խաչատրյանի ընտանիքը, թողնելով ամբողջ իր ունեցվածքը, գաղթում է Եկատերինոդար (Կրասնոդար)՝ Խաչատրյանի մեծ եղբոր մոտ։ Սակայն թուրքական զորքերը չեն ներխուժում Թիֆլիս, և Խաչատրյանի ընտանիքը վերադառնում է տուն։
19-րդ դարում և 20-րդ դարի սկզբներին ամբողջ Կովկասյան տարածաշրջանում Թբիլիսին (մինչև 1936 թվականը՝ Թիֆլիս) եղել է ամենամեծ քաղաքը և վարչաքաղաքական կենտրոնը։ Այստեղ եղել են տարբեր մշակույթներ ։ Քաղաքը ուներ հայկական մեծ համայնք։ Այն եղել է հայկական մշակութային կենտրոն մինչև ռուսական հեղափոխությունը։ 1952 թվականի «Երաժշտության մեջ ֆոլկ տարրերի իմ գաղափարը» նյութում, Խաչատրյանը նկարագրել է քաղաքի շրջակայքը և դրա ազդեցությունը իր կարիերայի վրա ։
1917 թվականին բոլշևիկները Ռուսաստանում հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո նոր ուժ ստացան։ Երկամյա անկախությունից հետո՝ թուրքական արշավանքի ընթացքում Հայաստանում տեղի ունեցավ իշխանափոխություն. հաստատվեցին խորհրդային կարգեր։
Վրաստանը խորհրդայնացվեց 1921 թվականի գարնանը։ 1922 թվականի դեկտեմբերին ձևավորվեց Խորհրդային Միությունը, և Հայաստանը, Վրաստանը ու Ադրբեջանը մտան նրա կազմի մեջ՝ որպես ԱԽՖՍՀ ։ Խաչատրյանը հետագայում գրել է. Խաչատրյանը մշտապես եղել է կոմունիզմի ջատագով, աթեիստ ։ Երբ նրան հարցրել են նրա՝ Վատիկան այցի մասին, Խաչատրյանը պատասխանել է.
Կարիերայի սկիզբ (1936-1948)
Հայկական ներշնչվածությամբ առաջին սիմֆոնիան՝ որպես ավարտական աշխատանք, գրել է 1935 թվականին Մոսկվայի կոնսերվատորիան ավարտելու ժամանակ ներկայացնելու համար։ Այն գրավել է նշանավոր դիրիժորների ուշադրությունը և շուտով կատարվում էր խորհրդային լավագույն նվագախմբերի կողմից» ։ Շոստակովիչը հիացած էր ստեղծագործությամբ ։ Նա սկսում է ստեղծագործական ակտիվ կարիերան 1936 թվականին՝ կոնսերվատորիան ավարտելուց հետո ։ Խաչատրյանը նույն տարում գրում է իր առաջին մեծ գործը՝ «Դաշնամուրի կոնցերտը» ։ Ստեղծագործությունը նրան հաջողություն է բերում՝ հաստատելով որպես Խորհրդային Միության հարգված կոմպոզիտոր ։ Ստեղծագործությունը հնչել և մեծ ճանաչում է ունեցել Խորհրդային Միության սահմաններից դուրս և արտասահմանում նրան հանրաճանաչ է դարձրել ։
1936-1947 թվականներին Խաչատրյանը գրում է երաժշտություն դրամատիկ ներկայացումների և ֆիլմերի համար, ինչպես նաև երգեր, եկեղեցական երաժշտություն և սիրված «Ջութակի կոնցերտը» (1940), 1943 թվականին՝ «Երկրորդ սիմֆոնիան», 1946 թվականին՝ «Թավջութակի և սիմֆոնիկ նվագախմբի համար» կոնցերտը, 1947 թվականին՝ «Երրորդ սիմֆոնիան» («Պոետիկ սիմֆոնիա»)։
1940-ականներին նա շրջում է ամբողջ Խորհրդային Միությունը՝ Լենինգրադ (Սանկտ Պետերբուրգ), Կիև, Երևան, Թբիլիսի, Սոչի, Խարկով։ 1950 թվականին նա մեկնում է Հռոմ, որը դառնում է նրա համաշխարհային շրջագայության առաջին քաղաքը։ Հետագա տարիներին շրջագայում է 42 երկիր։ Իր շրջագայությունների ընթացքում նա հանդիպում է բազմաթիվ հանրահայտ մշակույթի գործիչների՝ Սիբելիուսի, Հեմինգուեյի, Չապլինի, Դալիի հետ։ Նրա դաշնամուրի կոնցերտը, հետագա երկու այլ կոնցերտների՝ Ջութակի կոնցերտը, որի համար նա արժանացել է պետական մրցանակի (հետագայում՝ Ստալինյան մրցանակ, որը համարվում էր Խորհրդային Միության ամենաբարձր պարգևը), և Թավջութակի կոնցերտը (1946) , հաճախ համարվում են մեծ շարք ։ «Ջութակի կոնցերտը» ստացել է համաշխարհային ճանաչում և դարձել է միջազգային երաժշտացանկի մաս ։ Առաջին անգամ այն կատարվել է Դեյվիդ Օյստրախի կողմից ։
Խաչատրյանը ԽՍՀՄ Կոմպոզիտորների միությունում վարել է կարևոր պաշտոններ՝ 1937 թվականին դառնալով Մոսկվայի բաժանմունքի փոխնախագահ, իսկ 1939-1948 թվականներին ծառայել է որպես կազմակերպչական կոմիտեի նախագահի տեղակալ (օրգկոմ) ։ 1943 թվականին նա միանում է կոմունիստական կուսակցությանը։ 1940-ականների ընթացքում նա հօգուտ խորհրդային երաժշտության կերտման օգտագործում էր այդ պաշտոնը՝ մշտապես ուշադրություն դարձնելով միայն լավագույն ստեղծագործությունների վրա։ Արդյունքում իր հուշագրություններում նա գրում է իր հպարտության մասին՝ ղեկավարելու մի ինստիտուտ, որը համակարգում է երաժշտության տարբեր ժանրերում ստեղծագործական աշխատանքը Խորհրդային Միության բոլոր պետություններում։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին նախորդող և հաջորդող տարիները Խաչատրյանի համար արգասաբեր եղան։ 1939 թվականին Խաչատրյանը 6-ամսյա ճանապարհորդություն է ունենում դեպի Հայաստան՝ իր առաջին բալետի համար հայկական ֆոլկլորային երաժշտության խորը հետազոտության և ֆոլկլորային երգերի ու պարերի մեղեդիներ գտնելու նպատակով։ Բալետը կոչվում էր «Երջանկություն»։ Հայաստանի ազգային մշակույթի հետ նրա շփումը և երաժշտական փորձը, ինչպես հետագայում ինքն է համարել, երկրորդ կոնսերվատորիան էր։ Նա սովորում, լսում ու տեսնում է բազում նորություններ՝ միևնույն ժամանակ հայերի ճաշակի ու արտիստիկ պահանջմունքների վերաբերյալ ունենալով ենթադրյալ կարծիք, 1942 թվականին՝ երկրորդ համաշխարհային պատերազմի թեժ պահին, նա վերամշակեց «Գայանե» բալետը։ Առաջին անգամ այն կատարվել է Պերմում՝ Կիրովի բալետի (այսօր՝ Մարիինսկի թատրոնի բալետի դահլիճ) բեմում, այն նույն ժամանակ, երբ Լենինգրադը պաշարման մեջ էր։ Խաչատրյանը մեծ հաջողություն է ունենում և արժանանում է Խորհրդային Միության պետական մրցանակի ։
1943 թվականին նա գրում է երկրորդ սիմֆոնիան՝ ի հիշատակ հոկտեմբերյան հեղափոխության 25-րդ տարելիցի։ Միխայիլ Լերմոնտովի «Դիմակահանդես» պիեսի հիման վրա գրում է մեկ գործողությունից բաղկացած համանուն երաժշտություն, սիմֆոնիկ հավաքակազմ՝ ռուսական շքեղ դասական երաժշտության ավանդույթներով ։ Ե՛վ «Գայանե» բալետը, և՛ երկրորդ սիմֆոնիան հաջողված էին ու ջերմորեն ընդունվեցին Շոստակովիչի կողմից ։ 1944 թվականին Խաչատրյանը գրում է Հայկական ԽՍՀ օրհներգը։
Քննադատում և հետագա գործունեություն (1948)
1947 թվականի դեկտեմբերի կեսերին ագիտացիայի և քարոզչության բաժինը (հայտնի որպես ագիտպրոպ) Անդրեյ Ժդանովին՝ Խորհրդային Միության կոմունիստական կուսակցության քարտուղարին, ներկայացում է խորհրդային երաժշտության զարգացման գործընթացում թերությունների մասին փաստաթուղթ։ 1948 թվականի հունվարի 10-ից 13-ը Կրեմլում կայացած կոնֆերանսին ներկա էին 70 երաժիշտներ, կոմպոզիտորներ, դիրիժորներ և այլ գործիչներ, որոնք հակասություն էին ունեցել Ժդանովի հետ ։
Այսպիսով, Խաչատրյանը և մյուս առաջնային կոմպոզիտորները կոմունիստական կուսակցության կողմից մեղադրվում են որպես երաժշտական ֆորմալիզմի ենթադրյալ հետևորդներ, («երաժշտության տեսակ, որը համարվել է հասարակությանը բավականություն պատճառելու համար չափից դուրս ժամանակակից կամ դժվար») , իսկ նրանց երաժշտությունը անվանվեց «հակաժողովրդական» ։ 1947 թվականին սիմֆոնիկ պոեմն էր, որը հետագայում անվանվեց «Երրորդ սիմֆոնիա», որը Խաչատրյանին կուսակցության շրջանակներում պաշտոնապես իրեն փառք բերեց ։ Որպես հեգնանք՝ նա գրում է հոկտեմբերյան հեղափոխության 30-ամյակին նվիրված գործ ։ Նա ասում է.
Երաժշտագետ Բլեյր Ջոնսթոնը համոզված է, որ Խաչատրյանի երաժշտությունը պարունակում էր շատ քիչ, եթե իհարկե ընդհանրապես պարունակում էր, անցանկալի հատկանիշներ, որոնք հանդիպում էին նրա ավելի արկածախնդիր գործընկերների երաժշտությունների մեջ։ Ավելի հավանական էր, որ խորհրդային կոմպոզիտորների միությունում Խաչատրյանի ադմինիստրատիվ դերը ղեկավարության կողմից ընկալվում է որպես քաղաքականապես սխալ երաժշտության հանգրվան, այլ ոչ հենց նրա երաժշտությունը որպես այդիպիսին, որը նրան արժանացրեց 1948 թվականի սև ցուցակում տեղ գրավելուն ։ 1948 թվականի մարտին Խաչատրյանը Ժդանովի հրամանագրից հետո իր արտիստական «սխալների» համար ներողություն խնդրեց, սակայն նրա երաժշտական ճաշակը, այնուամենայնիվ, փոփոխությունների չենթարկվեց ։ Նա որպես «պատիժ» ուղարկվեց Հայաստան, և շարունակեց մնալ քննադատված ։ 1948 թվականի դեկտեմբերին նա ներվեց Լենինի մասին կենսագրական իր ֆիլմի շնորհիվ ։
Հետագա տարիներ (1950-1978)
1950 թվականին նա սկսում է աշխատել իր երրորդ և վերջին բալետի՝ «Սպարտակի» (1950-1954) վրա, որը հետագայում համարվեց նրա՝ միջազգային ճանաչում ստացած վերջին աշխատանքը ։ Նա 1954 թվականին ստացավ Խորհրդային Միության ժողովրդական արտիստի կոչում ։ «Սպարտակ» բալետը վերամշակվեց 1968 թվականին ։
1956 թվականի դեկտեմբերի 27-ին Խաչատրյանի հայտնի «Սպարտակ»-ը բեմադրվում է Կիրովի բեմում։ Խաչատրյանի 70-ամյակը պաշտոնապես նշվել է Մոսկվայում և Երևանում։
«Սպարտակ» բալետի հաջողություններից հետո մինչև 1950-ական թվականները՝ կյանքի մնացյալ տարիներն ավելի քիչ է նվիրում երաժշտություն գրելուն և ավելի շատ զբաղվում է ուսուցմամբ, ճանապարհորդությամբ, բյուրոկրատիայով և կազմակերպչական աշխատանքներով ։ Նա Լատինական Ամերիկայի նահանգների հետ բարեկամության և մշակութային համագործակցության խորհրդային ասոցիացիայի նախագահի պաշտոնում ծառայել է 1958 թվականից և եղել խորհրդային խաղաղության կոմիտեի անդամ (սկսած 1962 թվականից) ։ Խաչատրյանն իր սեփական ստեղծագործությունները ընդգրկող համերգներով շրջագայել է ավելի քան 30 երկրներում, որոնց թվում են արևելյան դաշինքի պետությունները, Իտալիան (1950), Բրիտանիան (1955, 1977), Լատինական Ամերիկան (1957) և Միացյալ նահանգները (1960, 1968). 1968 թվականին մշակութային նշանակալի ուղևորություն է ունենում դեպի Վաշինգտոն՝ ղեկավարելով ազգային սիմֆոնիկ նվագախումբը՝ իր իսկ ստեղծագործություններից բաղկացած ծրագրով ։
Խաչատրյանը կրկին շարունակում է ծառայել որպես ԽՍՀՄ կոմպոզիտորների քարտուղար՝ սկսած 1957 թվականից մինչև մահը ։ Նա նաև պատգամավոր էր Խորհրդային Միության 5-րդ գումարման Գերագույն խորհրդում (1958–1962) : Իր կյանքի վերջին քսան տարիներին Խաչատրյանը գրել է երեք համերգային ռապսոդիաներ՝ ջութակի համար (1961-1962), թավջութակի համար (1963), դաշնամուրի համար (1965) և սոլո սոնատներ թավջութակի, ջութակի և ալտի նվագակցության համար (1970-ականներ) ։ Նրա վերջին ստեղծագործությունները հաճախ քննադատվում էին որպես կրկնվող և էլեկտրական ։
Խաչատրյանը մահացել է Մոսկվայում 1978 թվականի մայիսի 1-ին՝ իր 75 ամյակի շեմին ։ Թաղվել է մայիսի 6-ին Երևանում՝ «Կոմիտասի անվան պանթեոնում»՝ հայազգի այլ մեծերի՝ Կոմիտասի, Իսահակյանի, Սարյանի կողքին։ Նա ապրել է իր որդու՝ Կարենի, դստեր՝ Նունեի, և եղբորորդու՝ Կարեն Խաչատրյանի հետ, ով ևս կոմպոզիտոր է ։
Անձնական կյանք
Առաջին կնոջ հետ Արամ Խաչատրյանը ծանոթացել է 1920-ական թվականների վերջին, ում հետ ամուսնությունից ծնվել է դուստրը՝ Նունեն։ Որոշ ժամանակ անց, ծանոթանալով կոմպոզիտոր Նինա Մակարովայի հետ, ամուսնալուծվել է կնոջից և 1933 թվականին ամուսնացել վերջինիս հետ։ 1940 թվականին ծնվել է որդին՝ Կարենը ։
Երաժշտություն
Խաչատրյանի աշխատանքները ընդգրկում են բալետներ, սիմֆոնիաներ, կոնցերտներ, ֆիլմերի երաժշտություններ և այլն։ Երաժշտական քննադատ Էդվարդ Գրինֆիլդն այն կարծիքին է, որ Խաչատրյանը նշանակալի կերպով փայլել է խորհրդային ժամանակակիցների շրջանակում՝ ստեղծելով հստակորեն ճանաչելի ոճ՝ մի բան, որը իր նախորդներն ի վիճակի չեղան անելու ։ Նա իր ստեղծագործությունների մեծ մասը ստեղծել է 10 տարվա ընթացքում՝ 1936-1946 թվականներին՝ նախորդելով և հաջորդելով երկրորդ համաշխարհային պատերազմը։ 1948 թվականի դատապարտումից և իր պաշտոնական վերականգնումից հետո Խաչատրյանն կյանքի վերջին 30 տարիների ընթացքում ստեղծել է միջազգային ճանաչում ստացած բազում ստեղծագործություններ ։
Ըստ Ջեյմս Բաքսթի՝ այն, ինչը Խաչատրյանին առանձնացրել է մյուս խորհրդային կոմպոզիտորներից, ազգային հայկական վոկալային և գործիքային ժամանակակից նվագախմբային հմտությունների միախառնումն է։ Խաչատրյանի երաժշտությունը բնութագրվում է ակտիվ ռիթմիկ զարգացմամբ, ինչը հանգեցնում է կամ հիմնական բանաձևի սոսկ կրկնման, կամ այս բանաձևի շրջանակներում շեշտի խաղի ։
Բալետներ
«Սպարտակը» ճանաչվեց այն ժամանակ, երբ 1970-ականներին BBC հեռուստաալիքը օգտագործեց այն հեռուստաալիքի կողմից նկարահանվող դրամայի սերիաներում ։ Դրա կուլմինացիան օգտագործվել է նաև «Կալիգուլա» (1979) և «Սառցե դարաշրջանը. հալոցք» (2006) ֆիլմերում ։
Ջոել Քոենի «The Hudsucker Proxy» («Հադսաքերի փոխանորդը», 1994) ֆիլմում նույնպես հնչել են «Սպարտակի» և «Գայանեի» (նաև «Սուսերով պար») երաժշտությունները ։ «Գայանեի» «Ադաջիոն» օգտագործվել է Սթենլի Կուբրիկի 1968 թ. «2001 թվականի տիեզերական ոդիսականը» ֆիլմում, ինչպես նաև մի շարք այլ ֆիլմերում ։
Նվագախմբային երաժշտություն
Խաչատրյանը գրել է երեք սիմֆոնիա. առաջինը՝ 1934-1935 թվականներին, երկրորդը՝ 1943 թվականին, երրորդը՝ 1947 :
Նա նաև գրել է երեք կոնցերտ՝ Դաշնամուրի կոնցերտ (1936), ջութակի կոնցերտ (1940) և թավջութակի կոնցերտ (1946) ։
Այլ ստեղծագործություններ
Խաչատրյանը գրել է երաժշտական գործողություններ մի քանի պիեսների համար, ինչպես օրինակ՝ «Մակբեթ» (1934, 1955), «The Widow from Valencia» (1940), «Դիմակահանդես» (1941), «Լիր արքա» (1958) ։
Նա ստեղծել է մոտ 25 ֆիլմերի երաժշտություն, այդ թվում՝ «Պեպոն (1935)՝ հայկական առաջին հնչունային ֆիլմի համար ։ 1950 թվականին նա «Ստալինգրադի ճակատամատ» (1949) ֆիլմի երաժշտության համար արժանանում է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի (Ստալինյան մրցանակ)։
Ներշնչանք
Երաժշտագետ Մարինա Ֆրոլովա Վոլկերը Խաչատրյանին նկարագրում է որպես միջազգային ճանաչում ստացած միակ խորհրդային կոմպոզիտորի, ով ի հայտ է եկել ազգայնական նախագծից։ Ջեյմս Բաքսթը բնութագրում էր Խաչատրյանի մտքերը հետևյալ կերպ.
Կոմպոզիտոր Տիգրան Մանսուրյանն ասել է, որ Խաչատրյանի երաժշտությունը ներգրավում է ամերիկյան հատկանիշներ և ԱՄՆ-ն կոչել է նրա երկրորդ հայրենիք՝ նրա երաժշտական ներշնչանքների, հատկապես՝ լավատեսության զգացողությամբ լի կենսակերպ ունենալու համար ։
Հայկական ժողովրդական երաժշտություն
Խաչատրյանը լայնորեն ճանաչված է իր ստեղծագործություններում տարբեր էթնիկ խմբերի ազգային երաժշտություններ օգտագործելու համար։ Չնայած Հայաստանում ծնված չլինելու փաստին՝ Խաչատրյանը եղել է առաջին հերթին հայկական կոմպոզիտոր, ում երաժշտական ցուցադրությունները գալիս են հայկական արմատներից։ Նրա ստեղծագործությունների մեծ մասն ունեն հայկական մեղեդային գծեր։ Սակայն նրա ստեղծագործությունները զգալիորեն տարբերվում են ավանդական նվագախմբային ֆոլկլորային թեմաներից»,- գրում է Ռուբեն Փոլ Ադալյանը։ Նա ասում է, որ Խաչատրյանի ստեղծագործությունները ուղեկցվում են Կովկասի պարային երաժշտության վառ ռիթմով և հուզիչ տեմպով, միևնույն ժամանակ դրանք օրիգինալ ստեղծագործություններ են, որոնք վերամշակվում են նոր գործիքավորումների և եվրոպական երաժշտական կանոններին համապատասխան կանոններով՝ արդյունքում կոմպոզիտորին հատուկ երաժշտության ստեղծման ։ Խաչատրյանը ներշնչվել է ազգային երգերի հավաքագրող, երաժշտագետ Կոմիտասից, Ալեքսանդր Սպենդիարյանից ու Ռոմանոս Մելիքյանից։ Խաչատրյանը գիտակցում էր, որ Կոմիտասը միայնակ հիմք է դրել Հայկական երգարվեստի դասական ավանդույթների ։ Կոմիտասի մասին 1969 թվականին լույս տեսած մի հոդվածում Խաչատրյանը անվանում է նրան «մեծագույն ուսուցիչ» ։
Նրա ծրագրերը՝ գրելու օպերա հայ ժողովրդի՝ ամբողջ աշխարհում ցրված լինելու ողբերգական ճակատագրի, նրանց տառապանքների ու պայքարի վերաբերյալ երբեք չիրականացան։ Նրա հայկական ռապսոդիան նվագախմբի և փողային գործիքների համար՝ նախատեսված մոտ ընկեր Լարի Ադլերի և Չիկագոյի սիմֆոնիկ նվագախմբի համար մնաց անավարտ։ Չնայած մտադրությանը, ոգին միշտ գոյություն ունի ։ Խաչատրյանը շեշտը դրել է իր հայկական արմատների վրա՝ ասելով.
Հայտնի կոմպոզիտոր Էդուարդ Միրզոյանը մի առիթով Արամ Խաչատրյանի մասին ասել է.
Այլ ժողովրդական երաժշտություն
Համալսարանական տարիներին Խաչատրյանը հայկական, ռուսական, հունգարական, թուրքական և այլ ժողովրդական երգեր է արտագրել (տառադարձել)։ Այս կայացած ստեղծագործություններում Խաչատրյանը օգտագործել է կովկասյան երաժշտության տարրեր։ Նրա առաջին բալետը՝ «Երջանկությունը», իր մեջ պարունակում է ուկրաինական, վրացական, հայկական, ռուսական պարեր և լեզգինկա՝ մի շարք կովկասցիների էներգետիկ պար։ «Պարահանդեսը» ներառում է «Մազուրկա»՝ լեհական ժողովրդական պար ։ «Գայանե» բալետը, ինչպես իր նախկինը, իրենից ներկայացնում է «Լեզգինկա» «Գայանեի» երկրորդ ակտը լցված է քրդական պարերով»։
Ռուսական դասական երաժշտություն
Խաչատրյանը երաժշտագետների կողմից նշվում է որպես ռուսական դասական ավանդույթների հետևորդ։ Ըստ Տորոնտոյի սիմֆոնիկ նվագախմբի՝ Խաչատրյանը 20-րդ դար է բերում գունագեղ, ժողովրդական երգերից ներշնչված ոճով 19-րդ դարի այդպիսի ռուսական կոմպոզիտորներին, ինչպիսիք են Դմիտրի Կորսակովը և Պյոտր Չայկովսկին ։ Կոմպոզիտորների հնգյակի նման, հատկապես Ալեքսանդր Բորոդինը և Նիկոլայ Ռիմսկի-Կորսակովը, ում ստեղծագործությունները նրա համար որոշ դեպքերում օրինակ են ծառայել, Խաչատրյանը ուշադրությունը սևեռել էր տարբեր եվրոպական ծագման դասական ոճերում արևելյան նյութերին։ Բայց Խաչատրյանի մշակութային ինքնությունը և խորհրդային շրջանակներում երաժշտական խիստ վերապատրաստումը թույլ տվեցին նրան թափանցելու արևելյան և կովկասյան երաժշտության ավելի խորը շերտեր և իր հասունացած գործերում (ներառյալ բալետները) ընդգրկել դրանք ավելի լիարժեք կերպով։ «Երբեք իրեն ռուսական երաժշտության ավանդույթներից հեռու չգնալով՝ Խաչատրյանը, միասին հավաքելով բոլոր տարբեր ավանդույթները մեկ հիմնական ընդհանրացման մեջ, Մոսկվայում սկսեց արժևորվել որպես ողջ խորհրդային արևելքի խոսափող»,- եզրակացնում է Մարիա Ֆրոլովա Վոլկերը։
Ճանաչում
Խաչատրյանը համարվում է Խորհրդային Միության առաջատար կոմպոզիտորներից ։ Դմիտրի Շոստակովիչի և Սերգեյ Պրոկոֆևի հետ մեկտեղ նա մշտապես նշվել է որպես խորհրդային ժամանակաշրջանի երեք մեծագույն կոմպոզիտորներից մեկը ։ Դեռ 1957 թվականին Time ամսագիրը Պրոկոֆևին, Շոստակովիչին և Խաչատրյանին անվանեց «Խորհրդային միության երեք ժամանակակից հսկաներ» ։ Նրանք հավաքական կերպով հաճախ անվանվում են խորհրդային երաժշտության «տիտաններ» ։ «Հայտնի չէ, պատմությունը կսատարի այն գաղափարը, որ Խաչատրյանը իր կյանքի ընթացքում եղել է խորհրդային կոմպոզիտորների շարքում երրորդը՝ Շոստակովիչից և Պրոկոֆևից հետո, թե՝ ոչ»,- գրել է երաժշտական քննադատ Ռոնալդ Քրայթոնը 1978 թվականին ։ Ըստ Լոս Անջելեսի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի՝ նրա ստեղծագործությունները նույն միջազգային հեղինակությունը չէին վայելում, ինչ Շոստակովիչի և Պրոկոֆևի ստեղծագործությունները ։ Բացի նախորդ երկուսից և Դմիտրի Կաբալևսկուց, Արամ Խաչատրյանը եղել է այն քչերից, ով հայտնի է դարձել միջազգային ավելի լայն հանրության» ։ Ըստ երաժշտության պատմաբան Հարլոու Ռոբինսոնի՝ «պրոլետարիատի ակունքները, ոչ ռուսական էթնիկ ծագումը և խորհրդային մարզումը նրան խորհրդային բազմազգ մշակութային դիմագծի հզոր խորհրդանիշ են դարձրել, մի դիմագիծ, որը արտիստին թույլ էր տալիս գործել թե՛ տանը, թե՛ արտասահմանում։ Ի տարբերություն Պրոկոֆևի և Շոստակովիչի՝ Խաչատրյանը ամբողջությամբ եղել է խորհրդային երաժշտության և պարի հիմնադիրը։
Ջոզեֆ Վուդարդը Los Angeles Times թերթում նշում է, որ նա «երկար ժամանակ Խաչատրյանի մասին մտածել է որպես 20-րդ դարի «թեթև քաշային» կոմպոզիտորի, մինչդեռ դասական երաժշտության հեռարձակող Նորման Գիլիլանդը նրան նկարագրում է որպես «20-րդ դարի «մեծ» կոմպոզիտոր» ։ 2003 թվականի տված հարցազրույցի ժամանակ դիրիժոր Մարին Ալսոփը արտահայտել է կարծիք, որ Խաչատրյանը «շատ թերակատարված կոմպոզիտոր է, ինչ-որ բան նաև թերագնահատվում է»։ Նա ասել է. «Նրա երաժշտությունը, իհարկե, մի փոքր ունի 20-րդ դարի ձայնին հատուկ նյարդայնացնող բնույթ, աններդաշնակություններ են ի հայտ գալիս»։ Բայց միևնույն ժամանակ այն միավորում է հրաշալի նեոռոմանտիզմը և հարուստ նվագախումբը ու ավելի ֆորմալ մոտեցումը, այսպիսով կարծում եմ Խաչատրյանը այժմ կարող է արդիական լինել ։ Ըստ The Guardian ամսագրի խմբագիր Թիմ Էշլիի՝
Հայաստանում
Խաչատրյանը եղել է 20-րդ դարի ամենաճանաչված հայ կոմպոզիտորը և խորհրդային Հայաստանի մշակույթի ամենաճանաչված ներկայացուցիչը ։ Նրան նկարագրել են որպես «հայկական ամենակարևոր կոմպոզիտոր», հայ «Չայկովսկին», և ոմանց կողմից համարվել է 20-րդ դարի հայկական մշակույթի կենտրոնական դեմք» ։ Նա մնում է միակ հայ կոմպոզիտորը, ով հասնում է միջազգային մեծ նշանակության։ Արամ Խաչատրյանը եղել է առաջին և վերջին հայ կոմպոզիտորը, ով հասել է համաշխարհային ճանաչման Խաչատրյանը բարձր է գնահատվում Հայաստանում և համարվում է «ազգային հարստություն»։ Խաչատրյանը հայերի կողմից ընդունվում և հարգվում է որպես «հայտնի զավակ, ով վաստակել է համաշխարհային ճանաչում»։ Շահան Արծրունին Խաչատրյանին նկարագրել է որպես «Հայաստանի մշակույթի երաժշտական դեսպան» ։
Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել Հայաստանի 20-րդ դարի երաժշտական զարգացման վրա։ «Իրականում նա միանգամից օրինակ դարձավ երիտասարդ կոմպոզիտորների համար, ինչպես նաև դարձավ Հայաստանի հերոս»,- ասում է Մայա Փրիթսքերը ։ Խաչատրյանի ազդեցությունը կարելի է նկատել հայկական դասական երաժշտության բոլոր ուղղություններում (սիմֆոնիկ և կամերային)՝ գումարելով ուշխորհրդային շրջանի նշանակալի կոմպոզիտոր Առնո Բաբաջանյանին ։ Նրա յուրօրինակ սիմֆոնիկ մեկնաբանությունները ներշնչել են Երվանդ Միրզոյանին, Կոնստանտին Օրբելյանին և այլոց ։ Խաչատրյանը հիշատակվում է հայկական երաժշտությունը համաշխարհային ճանաչման հասցնելու համար։ Բանաստեղծ Համո Սահյանը Խաչատրյանի մասին ասել է. «Նա դարձել է մեր փոքր լինելու առասպելի մեծ հերքում, դարձել է մեր փոքր ժողովրդին մեծերի հետ չափելու խորհրդանիշ... դարձել է մեր քաղաքակրթության վկայականը» ։
Հետմահու պարգևներ և հարգանքի տուրք
Թանգարանի հիմքը հանդիսացավ այն առանձնատունը, որտեղ ապրում էր Ա. Խաչատրյանի ավագ եղբայրը՝ Վաղինակը, իր ընտանիքի հետ։ Հենց այդտեղ էր հաճախ իջևանում կոմպոզիտորը, երբ ժամանում էր Երևան։
Առանձնատունը պահպանվել է անփոփոխ, իսկ նրան համալրող տուն-թանգարանի երկհարկանի շենքը կառուցվել է այգու տարածքում։ Երաժշտական մի շարք դպրոցներ անվանված են Խաչատրյանի անունով։ Այդպիսի դպրոցներ կան Վրաստանում, Մոսկվայում (հիմնված 1967 թվականին, անվանակոչված 1996 թվականին) , Երևանում , Լեռնային Ղարաբաղի հանրապետության Մարտունի քաղաքում , ԱՄՆ Մասաչուսեթս նահանգում, Վոթերթաունում (գործում է Համազգային հայկական կրթական և մշակութային ընկերության շնորհիվ) ։ Խաչատրյանի անունով են կոչված փողոցներ Երևանում , Թբիլիսիում , Մոսկվայում, Աստանայում (Ղազախստան) և Սիմֆերոպոլում (Ղրիմ) ։ Նիժնի Նովգորոդում արվեստի դպրոցը 2015 թվականից կրում է Արամ ծաչատրյանի անունը ։ 2021 թվականի օգոստոսին դպրոցի բակում տեղադրվել է Միքայել Սողոյանի հեղինակած Արամ Խաչատրյանի կիսանդրին ։
1999 թվականի հուլիսի 31-ին Խաչատրյանի՝ 3,5 մետր բարձրություն ունեցող արձանը 19-րդ դարի ռեալիստական ոճով, քանդակված Յուրի Պետրոսյանի կողմից, հանդիսավոր բացվել է Խաչատրյանի անվան Երևանի ֆիլհարմոնիկ համերգասրահի առջև՝ Երևանի օպերայի և թատրոնի շենքի հետնամասում ՀՀ 2-րդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի, Ազգային ժողովի նախագահ Կարեն Դեմիրճյանի, բանաստեղծուհի Սիլվա Կապուտիկյանի ներկայությամբ ։ Խաչատրյանի արձանը, որը քանդակել է Գեորգի Ֆրանգուլյանը, 2006 թվականի հոկտեմբերի 31-ին ներկայացվել է Մոսկվայում։ Հյուրերի շարքում են եղել նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը, Մոսկվայի քաղաքապետ Յուրի Լուժկովը և Ռուսաստանի առաջին տիկին Լյուդմիլա Պուտինան ։ 2013 թվականի ապրիլի 30-ին՝ նրա 110 ամյակի կապակցությամբ Երևան քաղաքի Արաբկիր վարչական շրջանում՝ Խաչատրյանի անունը կրող փողոցում, կանգնեցվել է քանդակագործ Գևորգ Գևորգյանի կողմից քանդակված կիսանդրին ։
1998 թվականին Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկը թողարկել է հայկական 50 դրամանոց թղթադրամ, որը պատկերում էր Խաչատրյանի դիմանկարը և Երևանի օպերայի թատրոնի շենքը։ Հակառակ կողմում պատկերված է «Գայանե» բալետից դրվագ և Արարատ լեռը։ Այն գործածության մեջ մնացել է մինչև 2004 թվականը, այնուհետև փոխարինելու եկան մետաղադրամները ։ Խաչատրյանը միակ կոմպոզիտորն է, ով պատկերվել է հայկական դրամի վրա։
1983 թվականին «Երևան» ստուդիան Խաչատրյանի մասին թողարկեց փաստագրական ֆիլմ ։ 2003 թվականին Խաչատրյանի մասին 83 րոպե տևողությամբ փաստագրական յուրօրինակ ֆիլմ է նկարահանում Էրիկ Բոգոսյանը ։ Ֆիլմը 2003 թվականին Հոլիվուդյան ֆիլմերի փառատոնում հաղթել է «լավագույն փաստագրական ֆիլմ» անվանակարգում ։ 2004 թվականին ռուսական պետական «Կուլտուրա» հեռուստաալիքը Արամ Խաչատրյանի մասին նկարահանել է փաստագրական ֆիլմ և կոչել այն «Խաչատրյանի դարը» ։
1993 թվականին Երևանում կայացել է «Արամ Խաչատրյան-93» սիմֆոնիկ երաժշտության փառատոնը ։ Արամ Խաչատրյան միջազգային մրցույթը Երևանում տեղի է ունենում ամեն տարի՝ սկսած 2003 թվականից ։
2009 թվականին Ռուսաստանի ավիափոխադրող Աերոֆլոտ ընկերությունն իր Airbus A319-112 ինքնաթիռներից մեկը անվանեց Խաչատրյանի անունով ։
2013 թվականին UNESCO կազմակերպությունը հավաքագրում է Խաչատրյանի ձեռագիր նոտաների և ֆիլմերի երաժշտությունների հավաքածու և գրանցում դրանք «Աշխարհի հիշողության գրանցամատյանում» ։
Խաչատրյանի գործերը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի «Աշխարհի հիշողություն» ծրագրում
2013 թվականի հունիսի 18-ին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի «Աշխարհի հիշողություն» ծրագրի կոմիտեի նիստում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Գլխավոր տնօրենի որոշմամբ և Միջազգային խորհրդատվական կոմիտեի եզրակացության հիման վրա ծրագրի հիշողության համաշխարհային միջազգային ռեգիստրում (Memory of the World International Register) գրանցվել են «Արամ Խաչատրյանի ձեռագիր նոտաները և կինոերաժշտությունը» ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներ Կատեգորիա:Անձինք թղթադրամների վրա Կատեգորիա:Հայ աթեիստներ Կատեգորիա:Հայ ակադեմիկոսներ Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Օրհներգերի հեղինակներ Կատեգորիա:Գյումրու պատվավոր քաղաքացիներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ կոմպոզիտորների միության անդամներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 5-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ Կատեգորիա:Խորհրդահայեր Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Խորհրդային հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Արամ Խաչատրյան
Սապիենցա համալսարան
Սապիենցա (պաշտոնական անունը՝ Sapienza — Università di Roma, «Սապիենցա — հռոմեական համալսարան»), աշխարհի ամենահին համալսաններից մեկը (կառուցվել է 14-րդ դարի սկզբին), որը գտնվում է իտալական Հռոմ քաղաքում։
Սեպենցան Իտալիայի ամենահեղինակավոր համալսարաններից մեկն է։ Պաշտոնապես զբաղեցնում է առաջին հորիզոնականը Իտալիայի և Հարավային Եվրոպայի ամենալավ համալսարանների վարկանշային աղուսյակում ։ Մտնում է Եվրոպայի լավագույն համալսարանների մեջ։ Այն առկա սովորողների ուսանողների հաշվով Եվրոպայի ամենամեծ համալսարանն է ։
Պատմություն
Հիմնել է 1303 թվականին Հռոմի պապ Բոնափակիոս VIII-ը որպես ուղղակիորեն Վատիկանին հաշվետու ուսումնական հաստատություն։ 1431 թվականին Հռոմի պապ Եվգեն IV-ը անցկացրել է ուսումնական հաստատության վերակազմավորում։ Արդյունքում համալսարանում ստեղծվել են նոր ֆակուլտետներ՝ իրավունքի, բժշկության, փիլիսոփայության և աստվածաբանության։
Հռոմի կողոպտման ժամանկաշրջանում համալսարանը փակվում է, մի քանի պրոֆեսորներ՝ սպանվում։ Հռոմի պապ Պողոս III-ը 1534 թվականին պապ ընտրվելուց հետո միանգամից վերաբացում է համալսարանը։