cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Պուրիտանը
Նախապատմությունը
«Սև թզուկը» վեպի վրա Սքոթը ավարտեց իր աշխատանքը 1816 թ. օգոստոսին, և արդեն սեպտեմբերին անցել էր «Պուրիտանը» վեպը գրելուն։ Նա այն գրեց չափազանց արագ. վերջացրեց նույն թվականի նոյեմբերին։ Եթե «Ուևերլիի» դեպքում գրողը ապավինել էր բանավոր վկայություններին, ապա «Պուրիտանի» մեջ ներգրավված են նրա ծավալուն 17-րդ դարի պատմական աղբյուրների, ժամանակակից պամֆլետների և բանավոր ավանդությունների ուսումնասիրությունները։ Այդ ժամանակաշրջանի քաղաքացիական և եկեղեցական կոնֆլիկտների թեման վաղուց էր գրավում Սքոթին ։
Վեպը հրատարակվել է 1816 թ. «Old Mortality» («Գերեզմանոցի ծերուկը») վերնագրով։ Վալտեր Սքոթը ավելի ուշ հիշեցրեց, որ սկզբնական վերնագիրը եղել է «The Tale of Old Mortality» («Գերեզմանոցի ծերուկ պատմվածքը»), բայց հրատարակչությունում այն անհայտ պատճառով կրճատել էին, հավանաբար՝ սխալմունքն է եղել պատճառը։
Հրատարակչությունում այնպես էին վեպի հաջողության վրա վստահ, որ կրկնակի տպաքանակը պատվիրվել էր առաջինի վաճառքից առաջ։ Երկու տպաքանակները վաճառվեցին վեց շաբաթում։ Առևտրային հաջողությունը ուղեկցվում էր քննադատների դրական ակնարկներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1816 վեպեր Կատեգորիա:Պատմական վեպեր Կատեգորիա:Վալտեր Սքոթի վեպեր Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր Կատեգորիա:Անգլերեն գրականություն
Լա Բաստիդ Սոլաժ
Լա Բաստիդ Սոլաժ (La Bastide-Solages), համայնք Ֆրանսիայի Օքսիտանիա երկրամասի Ավերոն գավառում ։
Բնակչությունը 2010 թվականի դրությամբ կազմում է 116 մարդ, բնակչության խտությունը` 16.34 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 7.1 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 550 կմ հարավ, Թուլուզ քաղաքից` 95 կմ հյուսիս-արևելք, Ռոդեզ քաղաքից` 50 կմ հարավ։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 76 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 54-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 22։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 71,1 %։ 54 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 51 անձ (32 տղամարդ և 19 կին)։ Գործազուրկ են եղել 3 անձ (1 տղամարդ և 2 կին)։ 22 անաշխատունակներից 6-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 10-ը` թոշակառուներ, իսկ 6-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Սալսկի Կագալնիկ (Մարտինովսկի շրջան)
Սալսկի Կագալնիկ (Сальский Кагальник), գյուղ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Մարտինովսկի շրջանում։ Մտնում է Մալո-Օռլովսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Մարտինովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի խուտորներ
Քումհաուզեն
Քումհաուզեն  (Kumhausen), կոմունա Գերմանիայում, Բավարիա համայնքում։
Գտնվում է Ստորին Բավարիա, վարչական շրջանի ենթակայության ներքո։ Կոմունան գտնվում է Լանդսհուտ շրջանում։ Բնակչությունը կազմում է 5161 մարդ, (2010 թվականի տվյալներով) ։ Տարածքը ՝ 37.07 կմ²։ Պաշտոնական կոդը՝ 09 2 74 146։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Նարա (քաղաք)
Նարա (奈良市), քաղաք Ճապոնիայում, Հոնսյու կղզու հարավում։ Նարա պրեֆեկտուրայի վարչական կենտրոնը։ Ունի 365 205 բնակիչ (2010)։ Քաղաք֊թանգարան է, միջազգային նշանակության տուրիստական կենտրոն։ Նարան եղել է Ճապոնիայի առաջին մայրաքաղաքը (710-784)։
Ճարտարապետություն
Քաղաքն ունի կանոնավոր հատակագիծ։ Պահպանված ճարտարապետական հուշարձաններից են․ Ցակուսիձի (եռահարկ պագոդայով, կառուցվել է 680 թվականին, 718 թվականին փոխադրվել Նարա), Կոֆուկուձի (հիմնվել է 669 թվականին, 710 թվականին փոխադրվել Նարա, վերակառուցվել 12-13-րդ դարերում), Տոդայձի (743-752, վերակառուցվել է 12-րդ, 17-րդ և 18-րդ դարերում), Տոսյոդայձի (հիմնվել է 759 թվականին), Սին Ցակուսիձի (հիմնվել է 747 թվականին) փայտաշեն մենաստանները։
Նարայի ժամանակակից կառուցապատմանը բնորոշ են 1-2-հարկանի բնակելի տները և սակավաթիվ վարչական շենքերը։ Նարայի շրջակայքում է Խորյուձի մենաստանը։
Կրթություն
Նարա քաղաքում կան բազմաթիվ համալսարաններ, այդ թվում ազգային` Նարայի կանանց համալսարանն ու Թէնրի մասնավոր համալսարանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Սրբազան քաղաքներ Կատեգորիա:1898 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Աղձնիք
Աղձնիք, «Աշխարհացոյց »-ում հիշատակվող Մեծ Հայքի երրորդ աշխարհը ։ Ի տարբերություն նախորդող երկու նահանգների (Բարձր Հայքի ու Ծոփքի) Աղձնիքի տարածքը քանիցս ենթարկվել է  տարածքային վերափոխումների։ Այն հյուսիսում սահմանակից է Ծոփքին և Տուրուբերան ին, արևելքում Մոկքին և Կորճայքին, իսկ հարավում Հյուսիսային Միջագետքում գտնվող՝ Հայոց Միջագետքին ։ Նահանգը գտնվում էր Տիգրիսի ավազանում, որն էլ կազմում էր նրա հարավային եզրագիծը։ Աղձնիքի հյուսիսարևելյան հատվածը Հայկական Տավրոսի լեռնաբազուկների վրա էր և ցրտաշունչ ձմեռներ էր ունենում։ Իսկ հարավարևմտյան հատվածը հարթավայրային էր և կիսաանապատային կլիմա ուներ։
« Աշխարհացոյց »-ում խոսվում է Աղձնիքի բնական հարստությունների և կենդանական աշխարհի մասին, մասնավորապես՝ նավթի, երկաթի, պղնձի պաշարների մասին, որոնք ըստ այլ աղբյուրների գտնվում են գերազանցապես Արղանայի շրջանում։ Առհասարակ սկսած հնագույն սկզբնաղբյուրներից Աղձնիքը եղել է պղնձագործության և երկաթի բարձր մշակման կարևոր կենտրոն ։
Աղձնիքի տարածքում դեռևս Ք․ ա․ 2-րդ հազարամյակից հիշատակվում են վաղ պետական կազմավորումներ, իսկ հունահռոմեական սկզբնաղբյուրներում Անձիտ գավառի անվան մասին խոսում են ավելի մեծ վարչական միավորի մասին։ Ինչպես նշված է « Աշխարհացոյց »-ում Անձիտը Ծոփքի մեծագուն գավառն էր, մինչդեռ Պտղմեոսի ժամանակ « Աշխարհացոյց »-յան Աղձնիքը և Մոկքը Անձիտ գավառի հետ կազմել են մեկ նահանգ՝ Անձիտենե անունով ։
3-րդ դարում Սասանյանների վարած քաղաքականությամբ սկսվել է Աղձնիքի քայքայումը։ Իսկ 387 թվականի բաժանումից հետո Աղձնիքի մի մասը անցել է Հռոմին, իսկ գերակշիռ մասը անցել է Սասանյաններին, որոնք էլ վերացրել են Աղձնիքում եղած հայկական բդեշխությունը և դուրս բերել այն Արշակունիների Մեծ Հայքի թագավորությունից։ 7-րդ դարում աշխարհը նվաճվել է արաբների կողմից, ինչից հետո այստեղ հաստատվել են արաբական ցեղեր։ Դարեր շարունակ հայերից բացի այստեղ բնակվող ասորիների կողքին նկատելի է դարձել մահմեդական տարրը, և ձևավորվել են երկու ամիրայություններ։ Սրանց գոյությունն էլ հետագայում խանգարել է բագրատունիներին իրենց թագավորության մեջ ընդգրկելու նահանգի հարթավայրային շրջանը ։
« Աշխարհացոյց »-ում հիշատակվում է Աղձնիքի տարածքում թվով տաս գավառ։ Աղձնիքի գավառների մեջ անհամեմատ ավելի նշանավոր են Նփրկերտը, Արզնը, Սանասուն(ք)ը և Երխեթքը ։
Անվանում
Աղձնիք անունը նախահայկական ծագում ունի ։ Ուրարտական ժամանակաշրջանում Աղձնիքը մտնում էր Նաիրյան երկրի մեջ և հայտնի էր Ալզի (ըստ ասորեստանյան արձանագրությունների) անունով։ Հենց այդ անունն էլ ժամանակի ընթացքում հնչյունափոխվելով և ձևափոխվելով դարձել է Աղձնիք։
Աղձնիքը սեպագիր շրջանում
Աղձնիքը առաջին անգամ հիշատակվում է խեթական արձանագրություններում։ Այսպես, խեթական արքա Սուպպիլուլիումա 1-ի (Ք․ ա․ 14-րդ դար) աքքադերեն արձանագրություններից մեկում այն հիշատակվում է որպես Ալսե երկիր, որը տարածվում է Արածանիի ստորին հոսանքներում գտնվող Իսուվա երկրի և Արևմտյան Տիգրիսից հարավ գտնվող Միտաննի պետության միջև։ Ինչ վերաբերում է Աղձնիքի զուտ խեթական անվանը, ապա այն արձանագրություններում հանդիպում է Ալծիյա ձևով, որտեղ վերջին «յա»-ն խեթերենի պատկանելիություն ցույց տվող ածանցներից մեկն է։ Աքքադական արձանագրություններում Աղձնիքի տարածքը (առանց անունը նշելու), որպես շուբարիական երկիր, հիշատակվում է Ադադներարի 1-ի ( Ք․ ա․1307-1275 թվականներին) մոտ, կապված է Աշուրբալլիտ 1-ի (Ք․ ա․1365-1330 թվականներին) և Ալիշեի տիրակալի միասնական ուժերով Միտաննի պետության կործանման հետ, որը տեղի է ունեցել Սուպպիլուլիումա 1-ի ժամանակ ։ Աքքադական արձանագրություններում Աղձնիքը (Ալզե ձևով) առաջին անգամ հիշատակվում է Թուկուլթի-Նինուրթա 1-ի (Ք․ ա․ 1244-1208 թվականներ) արձանագրություններում, որպես մեկը շուբարիական այն երկրներից, որոնք պարտություն են կրել Ասորեստանի արքայից։ Աղձնիքը Ալզե ձևով հանդիպում է նաև Թիգլաթպալասար 1-ի (Ք․ ա․ 1115-1077թվականներ) արձանագրություններում, կապված մուշքերի առաջխաղացման, Աղձնիքն ու հարևան երկրները գրավելու և այնտեղ բնակություն հաստատելու հետ, իրադարձություն, որը տեղի է ունեցել Ասորեստանի արքայի գահակալությունից ուղիղ 50 տարի առաջ, այսինքն՝ Ք․ ա․ 1165 թվական։ Թիգլաթպալասար 1-ը իր արշավանքների ու ավարառությունների առնչությամբ հետագայում էլ մի քանի անգամ հիշատակում է Աղձնիքը (միևնույն Ալզե ձևով)։ Աղձնիքը Ալզե ձևով հանդիպում է նաև ավելի ուշ շրջանում  ևս՝ Ադադներարի 2-ի (Ք․ ա․ 991-891 թվականներ), Սալմանասար 3-ի (Ք․ ա․ 858-824 թվականներ) արձանագրություններում, Ասորեստանի էպոնիմների քարակոթողների վրա։ Իսկ Աշուրնածիրապալ 2-ի (Ք․ա․ 883-852 թվականներ) արձանագրություններից մեկում, Աղձնիքը նշվում է ոչ թե ընդունված Ալզե, այլ Ալշա ձևով։ Տվյալ տեղանունը, ամնեյան հավանականությամբ, ծագում է խեթական Ալշե→Ալշա ձևից, «լ» և «շ» հնչյունների աառնմանության հետևանքով՝ Ալշե→Ալշա→Աշշա ։
Աղձնիքը Ուրարտուի շրջանում
Աղձնիքը հիշատակվում է նաև ուրարտական աղբյուրներում։ Այսպես, Ուրարտուի հզոր արքաներից մեկը՝ Մենուան (Ք․ ա․ 810-786 թվականներ), Աղձնիքը (միևնույն Ալզե ձևով) հիշատակվումէ կրկնօրինակ երկու արձանագրություններում, կապված Հայկական լեռնաշխարհի հարավ-արևմուտքում իր կատարած նվաճումների հետ։ Սակայն Մենուան մի ուրիշ արձանագրության մեջ, որը, հավանաբար, մեզ չհասած նրա տարեգրության հատվածներից մեկն է։ Աղձնիքը հիշատակում է Ալզինե ձևով, այսինքն, ուրարտերենի՝ պատկանելիություն ցույց տվող -ինե ածանցով․ Ալզե+ինե=Ալզինե, որը առհասարակ բնորոշում է ուրարտերենին։ Հենց այս ձևից էլ հետագայում հայերենի տեղանվանակերտ -ք հոգնակիության ցուցիչով և ձայնավորի -ի- միջածանցով, ինչպես նաև զ→ձ փոփոխությամբ, որը հատուկ է ուրարտա-հայկական անցումային շրջանին, և լ→ղ հնչյունափոխությամբ, որը բնորոշ է հին հայերենին, ստացվում է հետագայի Աղձնիք ձևը․ Ալզե+ինե→Ալզինե, Ալզինե+ի+ք→Ալզինիք→ Ալձինիք→Ալձընիք→Ալձնիք→Աղձնիք ։
Սեպագիր աղբյուրների տվյալմները ցույց են տալիս, որ հնագույն Ալզե կամ Ալզինե երկրի տարածքը գրեթե նույնությամբ համընկնում է Մեծ Հայքի Աղձնիք նահանգի տարածքի հետ, և նրա սահմանները ավելի քան 1200 տարվա ընթացքում (Ք․ա․ 8-րդ- Ք․ հ․ 4-րդ դարեր) մեծ փոփոխություն չեն կրել ։
Աղձնիքը Տիգրան Մեծի օրոք
Աղձնիքի դերն ու նշանակությունը մեծացավ հատկապես Տիգրան 2-ի օրոք (Ք․ա․95-55 թվականներ), երբ այստեղ կառուցվեց Տիգրանակերտ մայրաքաղաքը։ Մայրաքաղաքի կառուցումից հետո ամբողջ Աղձնիքը հայտարարվեց արքունական սեփականություն և դարձավ բդեշխություն, որպիսին մնաց նաև Արշակունիների թագավոության շրջանում ։
Տիգրանակերտ
Հետագայում այս քաղաքը կրել է և այլ անուններ՝ Մարտիրոսուպոլիս, Մարտիրուպոլիս, Նփրկերտ, Մուաֆարկին։
Տիգրանակերտը գտնվում էր Բաթմանա գետի աջակողմյան փոքրիկ վտակներից մեկի՝ Ֆարկին-սուի վրա, նրա գետաբերանից ոչ հեռու, այժմյան Ֆարկին աննշան գյուղի մոտ։ Այս գյուղում մինչև օրս էլ պահպանված են Հայաստանի վաղեմիմայրաքաղաքի ավերակները, նրա խարխլված պարիսպներն ու աշտարակները և առանձին խոշոր շինությունների հետքերը։
Տիգրանակերտի դիրքը նրա կառուցման ժամանակաշրջանում նպաստավոր էր թե՛ տնտեսական, թե՛ քաղաքական և թե՛ ստրատեգիական տեսակետից։ Նա մոտ էր գտնվում « Արքայական ճանապարհին » և հեշտությամբ կարող էր կապվել ինչպես Միջագետքի, այնպես էլ Արևելքի ու Արևմուտքի երկրների հետ, մի հանգամանք, որը տնտեսական ու մշակութային բարերար ազդեցություն պետք է ունենար Տիգրանակերի զարգացման վրա ։ Քաղաքական առումով նրա դիրքը Արտաշատ ի համեմատությամբ ուներ այն առավելությունը, որ Տիգրան 2-ի օրոք այս քաղաքը գտնվում էր Հայկական պետության գրեթե կենտրոնում։ Տիգրանակերտը գտնվում էր բարձնադիր տեղում, հյուսիս-արևելքից, հյուսիսից և հյուսիս-արևմուտքից այն պաշտպանված էր Իլիջայի լեռներով, իսկ հարավի նկատմամբ ուներ իշխող դիրք ։
Տիգրանակերտը երեք կարևոր ճանապարհների խաչմերուկ էր։ Այդ ճանապարհներից մեկը Տիգրանակերտը միացնում էր Պարսից « Արքայական » կոչված ճանապարհի հետ, երկրորդը Տիգրանակերտից Արտաշատ գնացող բարեկարգ ճանապարհն էր, իսկ երրորդը դուրս գալով Տիգրանակերտից՝ այժմյան Ներջիկի և Շենիկի շրջաններով գնում էր դեպի Արածանիի հովիտը։ Դրանցից վերջինն ուներ առավելապես ստրատեգիական նշանակություն։ Տիգրանակերտը իր զարգացման գագաթնակետին է հասել հենց իր հիմնադիր՝ Տիգրան Մեծի ժամանակ։ Չնայած այն բանին, որ Լուկուլլոսը Ք․ա․ 69 թվական գրավեց և մասնակիորեն ավերեց նորակառույց քաղաքը, այնուամենայնիվ, դրանով չընդհատվեց Տիգրանակերտի զարգացումը։ Նրա կառուցումն ու զարգացումը շարունակվեց անգամ Պոմպեոսի արշավանքից հետո (Ք․ա․ 65 թվական)։ Տիգրանակերտը եղել է հելլենիստական տիպի քաղաք․ նրա բնակչության ճնշող մեծամասնությունը, չհաշված զինվորական ծառայողներին և վարչական պաշտոնյաներին, զբաղվել են արհեստագործությամբ և առևտրով։ Երկրագործությամբ այստեղ, հավանաբար, շատ քիչ են զբաղվել, այնպես որ բնակչության թիվ համեմատ քաղաքը բռնել է ավելի քան հարյուր հազար մարդու ։
Բնակչությունը ունեցել է խառը ազգային կազմ։ Այստեղ հայերի հետ միասին ապրում էին նաև հրեաներ, հույներ, ասորիներ, կապադովկիացիներ և այլոք։ Դրանց ճնշող մեծամասնությունը պատկանում էր այն գերիների թվին, որոնց Ք․ա․ 80-70-ական թվականներին Կապադովկիայում, Արևելյան Կիլիկիայում, Սիրիայում, Միջագետքում, Պաղեստինում և Փյունիկիայում վարած պատերազմների ընթացքում Տիգրան Մեծը գերել ու տեղափոխել էր Հայաստան և բնակեցրել նրա տարբեր մասերում ։
Տիգրանակերտում տեղի ունեցած քաղաքական անցքերի մասին բավականաչափ տեղեկություններ են տալիս հռոմեական և հունական մատենագիրները։
Նրանց նկարագրությունների համաձայն, Տիգրանակերտը շրջապատված էր 50 կանգուն բարձրություն ունեցող պարսպով։ Այդ պարիսպը այնքան լայն է եղել, որ նրա մեջ շինել են պահեստներ և ձիերի համար ախոռներ։ Քաղաքի ներսում գտնվում էր միջնաբերդը, իսկ պարիսպներից դուրս Տիգրանը կառուցել էր տվել իր փառահեղ պալատը, որը շրջապատված էր պարտեզներով, զբոսարաններով, որսատեղիներով և ձկնավազաններով։
Տիգրանակերտը ոչ միայն երկրի մայրաքաղաքը, արհեստագործության և առևտրի խոշոր կենտրոն էր, այլև անտիկ շրջանի հայկական մշակույթի հայտնի օջախներից մեկը։ Տիգրանակերտում կար մշտական գործող թատրոն, որտեղ, հայերից բացի, հանդես էին գալիս նաև զանազան քաղաքներից հրավիրված օտարազգի (գլխավորապես հույն) դերասաններ։ Տիգրանակերտն ուներ դեռևս Ք․ա․ 1-ին դարում կառուցված թատրոնի շքեղ շենք, որի հետքերը նշմարվում են մինչև օրս։
Տիգրան Մեծից հետո Տիգրանակերտն այլևս բուռն զարգացում չի ունենում։ Դա նախ և առաջ բացատրվում է նրանով, որ Տիգրանից հետո Տիգրանակերտն ընդմիշտ դադարում է մայրաքաղաք լինելուց։ Տիգրանից հետո երկրի քաղաքական կենտրոններն էին դառնում բացառապես այն քաղաքները, որոնք գտնվում էին Այրարատյան աշխարհում (Վաղարշապատ, Դվին, Կարս, Անի և այլն)։ Սակայն Տիգրանակերտի տնտեսական ու մշակութային կյանքի վրա առանձնապես բացասաբար էին անդրադառնում Հռոմի ու Պարսկաստանի միջև պարբերաբար մղվող պատերազմները, պատերազմներ, որոնց համար թատերաբեմ էին դարձել ոչ միայն Հյուսիսային Միջագետքը, այլ նաև Հայաստանի հարավարևմտյան շրջանները։ Տիգրանակերտն ավելի աննպաստ պայմանների մեջ ընկավ հատկապես Հայաստանը Հռոմի և Պարսկաստանի միջև բաժանվելուց հետո (387թվական)։ Նա գտնվում էր այս բաժանման գծի վրա, հռոմեական սահմանում։ Լինելով սահմանային, ժամանակի ընթացքում հռոմեացիները այն դարձնում են սովորական բերդաքաղաք։ Հետագա դարերում Տիգրանակերտն ավելի է կորցնում իր տնտեսական նշանակությունը ։
Տիգրանակերտի պատմական ճակատագիրը հար ու նման է Հայաստանի հելլենիստական մյուս քաղաքների ճակատագրին։ 2-3-րդ դարերից Հայաստանը վերջնականապես թևակոխում է ավատատիրության դարաշրջանը, երկրում զարգանում է ավատական ինքնաբավ տնտեսությունը։ Նախկին հելլենիստական տիպի քաղաքները՝ Արտաշատը, Երվանդաշատը, Զարիշատը, Զարեհավանը, Արշամաշատը, Արկաթիոկերտը և մյուսները, իբրև արհեստագործության, առևտրի ու հելլենիստական մշակույթի կենտրոններ, աստիճանաբար կորցնում են իրենց նախկին նշանակությունը և վերածվում ավատական քաղաքների։ Նույնպիսի ճակատագիր ունեցավ և Տիգրանակերտը։ Առաջանում են ավատական նոր քաղաքներ (Վաղարշապատ, Դվին և այլն), որոնք առաջ են անցնում այդ հին քաղաքներից ։ Տիգրանակերտը դարեր շարունակ եղել է վարչաքաղաքական կենտրոն։ Տիգրան Մեծի օրոք նա Մեծ Հայքի մայրաքաղաքն էր, նրանից հետո Ք. ա.1-ին դարից մինչև 5-րդ դարը հայկական պետության հարավային կողմի սահմանակալ իշխանության Աղձնիքի բդեշխության կենտրոնը,5-7-րդ դարերում պարսկական պետության Արևմտյան քուստակի մեջ մտնող Աղձնիքի շահարի կենտրոնը։ Նա մեծ վարչատերիտորիալ միավորների կենտրոն էր նաև արաբական և սելջուկյան տիրապետությունների ժամանակներում ։
Վաղեմի Տիգրանակերտի ավերակներում մշտական պեղումներ չեն կատարվել։ Նրա պատմությունը դեռևս անբավարար է ուսումնասիրված։
Աղձնիքը օտարազգիների ձեռքում
Ֆեոդալական հարաբերությունների ձևավորման շնորհիվ Աղձնիքի բդեշխներն աստիճանաբար դանում են խոշոր հայրենատեր կալվածատերեր։ 4-րդ դարի ընթացքում նրանք, մի քանի անգամ ապստամբություն բարձրացնելով, փորձում են անջատվել կենտրոնական իշխանությունից։ Սակայն այդ բոլոր փորձերը, մինչև Պապ թագավորի գահակալության շրջանը (368-374թվականներ), ապարդյուն են անցնում ։
Հայաստանի առաջին բաժանմամբ Աղձնիքը, Արևելյան Հայաստանի մյուս մասերի հետ, մտավ պարսկական բաժնի մեջ և իբրև «շահր» միացվեց սասանյան Պարսկաստանի Արևմտյան քուստակին։ 591 թվական բաժանմամբ Աղձնիքը միացավ Բյուզանդական կայսրությանը և նրա կազմում մնաց մինչև արաբական արշավանքները։ Արաբները 7-րդ դարում այն գրավեցին և միացրեցին իրենց աշխարհակալ պետությանը։ Արաբական խալիֆայության՝ առանձին էմիրությունների մասնատվելու շրջանում՝ 8-րդ դարի վերջերից, Աղձնիքի արաբական կառավարիչները, Աղձնիքին միացնելով շրջակա մի շարք շրջաններ, այն դարձնում են խալիֆայությունից կիսանկախ վիճակ ունեցող իշխանություն՝ էմիրայություն։ Աղձնիքի էմիրայությունը 9-րդ դարում, մասամբ նաև 10-րդ դարի սկզբին, վտանգ էր սպառնում Հայաստանի հարավային շրջաններին, հատկապես Տարոնի Բագրատունիների իշխանությանը ։
Սելջուկյան տիրապետության ժամանակաշրջանում Աղձնիքը մտնում է էյուբյանների պետության մեջ, որը կազմավորվել էր սելջուկների աշխարհակալ պետության քայքայման շրջանում (12-րդ դարի սկզբներին)։ Այդ պետությունը, Աղձնիքից բացի, գրավում էր նաև ամբողջ Հյուսիսային Միջագետքը։
Դիրք
Աղձնիք, ըստ Մովսես Խորենացու (ըստ այլ ուսումնասիրողների՝ Անանիա Շիրակացու) «Աշխարհացույցի», հանդիսանում էր Մեծ Հայքի երրորդ նահանգը։ Աղձնիքի դիրքը որոշված է բավական ճշտությամբ։ Նա տարածվում էր Չորրորդ Հայքի, Տուրուբերանի, Մոկքի, Միջագետքի միջև՝ Արևմտյան Տիգրիսի միջին և ստորին հոսանքների ավազանում։
Սահմաններ
Նրա սահմանները կազմում էին հյուսիսում Հայկական Տավրոս լեռները, արևելքում՝ Բաղեշ և Արևելյան Տիգրիս գետերի ջրաբաժան լեռնաշղթաները, հարավում՝ Մասիուս լեռները (Տիգրիսից հարավ), իսկ արևմուտքում՝ Բաթմանա և Զիբենե գետերի ջրաբաժան բարձրությունները ։
Կլիման և բնական պայմաններ
Աղձնիքը ռելիեֆով և աշխարհագրական մյուս պայմաններով բաժանվում է իրարից խիստ կերպով տարբերվող երկու մասի՝ հյուսիսային և հարավային։ Հյուսիսային շրջանները ընկած են Հայկական Տավրոսի վրա և ունեն խիստ լեռնային ռելիեֆ ու կլիմայական դաժան պայմաններ։ Այստեղ ձմեռտ տևում է ավելի քան յոթ ամիս։ Բոլոր ճանապարհները, առանց բացառության, փակվում են, լինում են դաժան բքեր ։
Դրան հակառակ, երկրի հարավային մասն ունի հարթավայրային ռելիեֆ և տաք կլիմա։ Սակայն այստեղ էլ տեղումների աննշան լինելը պահանջում է արհեստական ոռոգում, մի բան, որն զգացել են դեռևս մեր նախնիները և կառուցել են ոռոգման առուներ ու ջրամբարներ։ Արհեստական ոռոգման շնորհիվ այստեղ կարելի է մշակել մերձարևադարձային շատ կուլտուրաներ։
Դաշտային մասում էին Անգեղտուն (Քեղ), Նփրկերտ և Աղձն (Արձն, Արզն) գավառները, իսկ լեռնային մասում՝ Կեթիկ, Տատիկ, Ազնվաց ձոր, Երխեթք (Խերխեթք), Գզեղխ, Սալնաձոր և Սանասունք (Սասուն) գավառները։
Աղձնիքը հարուստ է գետերով և աղբյուրներով։ Հայկական տավրոսի հարավհայաց լանջերից սկսվող և Արևմտյան Տիգրիսից մեջ թափվող այդ գետերի թիվը հասնում է մի քանի տասնյակի։
Աղձնիքը հնուց ի վեր հայտնի է եղել որպես հարուստ երկիր։ Այստեղ հիշատակվում է նավթի (Արևմտյան Տիգրիսից հարավ ընկած շրջաններում), երկաթ և կապար։ Երկաթի ու կապարի գլխավոր հանքավայրը գտնվում էր Վանա լճի հարավային ափին՝ Կապուտկող լեռան մոտ և կոչվում էր «Երկաթահատ» կամ «Կապարահատ»։ Այս հանքավայրերի շրջանում Աղձնիքը սահմանակցվում է Վասպուրականի Ռշտունիք գավառին ։
Աղձնիքի բնակչություն
Աղձնիքի բնակչությունը, Չորրորդ Հայքի բնակչության նման, բազմալեզու էր։ Հնում, հայերից բացի, այստեղ բնակվում էին նաև ասորիներ, հույներ, հրեաներ, մասամբ նաև պարսիկներ և այլ ժողովուրդներ։ 7-8-րդ դարերից Աղձնիք են մուտք գործում արաբներ և քրդեր, իսկ 11-րդ դարից՝ սելջուկ-թուրքեր։ Չնայած դրան, բնակչության մեծ մասը շարունակում էին մնալ բնիկները՝ հայերը։ Պետք է նշել, որ դեռևս արաբական տիրապետության շրջանում Աղձնիքի աշխարհագրական անունները մեծ մասամբ օտարացվում են։ Արաբները կամայական կերպով հայկական անուները հանում էին գործածությունից կամ հիմնովին աղավաղում ։
Վարչական բաժանում
Ըստ Անանիա Շրակացու « Աշխարհացոյց »–ի  Աղձնիք նահանգն ունի 10-ը գավառ․
Գավառներ
Ըստ « Աշխարհացոյց»-ի, Աղձնիքը բաղկացած էր 10 գավառից։ Դրանք են՝ Նփրկերտ, Արզն կամ Արձն, Քեղ, Կեթիկ, Տատիկ, Ազնվաց ձոր, Սերխեթք, Գզեղխ, Սալանձոր և Սասուն կամ Սանասուն։ Բնական պայմաններով բաժանվում է երկու հակադիր մասերի՝ հյուսիսային, որը Հայկական Տավրոսի շրջանում ունի դաժան կլիմա, և հարավային, որի կլիման տաք է, մակերևույթը՝ հարթավայրային ։ Աղձնիքի գավառների մեջ անհամեմատ ավելի նշանավոր են Նփրկերտը, Արզնը, Սանասուն(ք)ը և Երխեթքը ։
Նփրկերտ
Նփրկերտը տաք և չոր կլիմայով, անտառազուրկ, հարթավայրային գավառ է։ Որոշ չափով լեռնային ռելիեֆ ունի նրա հյուսիսային մի փոքր մասը միայն, որտեղ ձգվում է Իլիջայի ոչ բարձր լեռնաշղթան ։
Նփրկերտի պատմական վայրերից են՝ Տիգրանակերտը, Թուխը և Կլեսուրը։
Թուխ
Հիշատակվում է իբրև ճակատամարտի վայր։ Այդ ճակատամարտը տեղի է ունեցել 896 թվականին հայկական զորքի և Հյուսիսային Միջագետքի ու Աղձնիքի արաբական Ահմադ էմիրի բանակի միջև։
Թուխը այն գետի անունն է, որի ափին տեղի ունեցավ այդ ճակատամարտը։ Այժմյան աշխարհագրությանն անծանոթ է Թուխ անունը։ Հավանաբար նա Բիթլիս գետի աջակողմյան փոքրիկ վտակներից մեկի անունն էր։
Կլեսուր
Լեռնանցք է՝ Զիբենե գետի ակունքների շրջանում։ Կլեսուրը գտնվում էր Հայաստանի առաջին բաժանման սահմանի վրա՝ հռոմեկան մասում։ Ուներ ստրատեգիական մեծ նշանակություն։ Սահմանի այս հատվածում պարսկական մասից դեպ հռոմեական մասը տանող միակ ճանապարհը անցնում էր Կլեսուրով։ Այս պատճառով էլ հռոմեացիների կողմից ամրացվելով, Կլեսուրը վեր էր ածվել բերդի ։
Արզն
Արզն գավառն ընկած էր Նփրկերտից հարավ–արևելք։ Ամբողջապես հարթավայրային է, հռչակված էր իր արգավանդ հողերով։ Արզն գավառը երկար ժամանակ (հատկապես 4-րդ դարում) դարձել էր կռվախնձոր Հռոմի ու Պարսկաստանի միջև և պատերազմների ժամանակ բազմիցս ձեռքից ձեռք է անցել ։
Արզնը հայտնի էր նույնանուն Արզն ոչ մեծ քաղաքով, որը այժմ էլ գոյություն ունի և կոչվում է Հազրու։
Երխեթք
Երխեթքն անվանվել է նաև Սերխեթք կամ Խերխեթք։ Այն ընկած էր Բիթլիս գետի ստորին հոսանքի շրջանում՝ Արզն գավառից անմիջապես արևելք։ Իր տարածությամբ Երխեթքը Նփրկերտից և Արզնից անհամեմատ փոքր էր։ Վերջիններից նման նա ևս գտնվում էր Աղձնիքի դաշտային մասում։ Պատմագիրների և աշխարհագիրների ողմից հազվադեպ է հիշատակված։ Այս գավառում էր գտնվում Սղերթ կամ Սերխեթ փոքրիկ քաղաքը, որը միաժամանակ ճանապարհային կայան էր։ Սղերթն այժմ էլ գոյություն ունի որպես բնակավայր և գտնվում է Արևելյան ու Արևմտյան Տիգրիսի միախառնման տեղից ոչ շատ հեռու, Բիթլիս գետի ստերին հոսանքի շրջանում ։
Սանասուն(ք)
Ըստ ավանդության գավառն իր անունը ստացել է Ասորեստանի Սենեքերիմ թագավորի որդու՝ Սանասարի անունից, որը, ավանդության համաձայն, իր եղբոր հետ փախչելով այստեղ, կառուցել է բերդ և ամեն կողմից այստեղ է հավաքել բազմաթիվ բնակիչներ։
Ըստ հայկական Էպոսի՝ « Սասնա ծռեր »–ի առաջին «Սանասար և Բաղդասար» ճյուղի Սասունը կառուցել են Ծովինարի որդիները Սանասարն ու Բաղդասարը։ Բաղդադից հեռանալով, Գագիկ արքայի թոռների հետագա մանկությունն անցնում է հայոց երկրում, քանի որ Բաղդադից նրանց հեռացնելուց հետո վերջիններս հանգրվանել էին իրենց պապի մոտ։ Կարճ ժամանակահատվածում Բաղդասարն ու Սանասարը մեծանում եմ՝ վերածվելով աննկարագրելի ուժի տեր դյուցազունների։ Նրանք ուղևորվում են այն ավազանի մոտ, որտեղից կյանք են ստացել։ Շուտով եղբայրներն ականատես են լինում, թե ինչպես է լեռներից հոսող մի ուժգին առու կտրում-անցնում մի մեծ գետի ամբողջ հոսանքը։ Գայթակղված այդ ջրի զորությունից՝ Սանասարն ու Բաղդասարը գտնում են առվի հոսքի սկզբնակետը և վերջինիս ակունքների վրա վիթխարի ապառաժներից ամրոց կառուցում։ Շուտով Սանասարն ու Բաղդասարը ձեռնամուխ են լինում իրենց հիմնադրած ամրոցի հարակից տարածքների բնակեցմանը և այդ նպատակով հայոց աշխարհից 40 ընտանիք բերելով հաստատում են այստեղ։ Այսպիսով, առասպելական տեսանկյունից՝ սա է Սասուն քաղաքի հիմնադրման պատմությունը։ Շինարարական աշխատանքների ավարտից հետո եղբայրները ցանկանում են անվանում տալ իրենց հիմնադրած բնակավայրին։ Հենց այս ժամանակ էլ նրանց պատահաբար հանդիպում են ծերունի մի սերմնացանի, որից էլ խնդրում են անուն մտածել բարձրաբերձ և վահաշուք քաղաք-ամրոցի համար։ Այսպիսով, հենց այդ ծերունին էլ քաղաքի անունը կնքում է Սասուն, քանի որ այն կառուցված էր սասան քարերից։ Նա իր խոսքը մեկնաբանում է հետևյալ կերպ․
Սասունը տարածվում է Հայկական Տավրոս լեռների վրա, այդ պատճառով էլ մեր պատմագիրները նրա բնակիչներին երբեմն անվնում են ոչ թե սասունցիներ, այլև՝ «բնակիչք Տարոս լերին»։ Սասունի տարածքի մեծ մասն ընկած էր Բաթմանա գետի վերին հոսանքում։
Սասունը լեռնային գավառ է, կլիմայական պայմանները խիստ են։ Ձմեռը տևում է ավելի քան յոթ ամիս, տարվա այդ եղանակին տեղում է առատ ձյուն, և երկիրը ծածկվում է ձյան հաստ շերտով։ Լինում են սաստիկ բքեր, որոնց պատճառով նույնիսկ շատ մոտիկ գտնվող բնակավայրերի միջև միանգամայն ընդհատվում էր հաղորդակցությունը։ Մշակելի հողերը քիչ են, շատ են ապառաժները։ Այստեղ կարելի է հանդիպել մերձարևադարձայինից մինչև լեռնային ցուրտ կլիմյական գոտիների ։
Բնակչության հիմնական զբաղմունքն եղել է որսորդությունը, երկրագործությունը և անասնապահությունը։ Հացահատիներից այստեղ առավելապես մշակվել են գարի, տարեկան և կորեկ։
Սասունի բնակչությունը դարեր շարունակ զինված պայքար է մղել ոչ միայն իրենց գավառի, ալյև, Հայաստանի մյուս մասերի բնակիչների հետ միասին՝ ամբողջ երրի անկախության համար։
Սասունցիները հայրենիքի անկախության համար մղվող պայքարի հոյակապ օրինակ ցույց տվեցին 850-855 թվականներին ժողովրդական ապստամբության ժամանակ, որն ուղղված էր Արաբական խալիֆայության դեմ։
Այս ապստամբությունը իր վառ արտացոլումն է գտել «Սասունցի Դավիթ» ժողովրդական հերոսական էպոսում, որի հիմնական սյուժեն հայ ժողովրդի մղած պայքարն է արաբական տիրապետության դեմ։
9-10–րդ դարերում, հավանաբար, Սասունը ենթարկվում էր Տարոնի Բագրատունիների իշխանությանը, սակայն ուներ և իր տեղական իշխանները, որոնք, ինչպես ենթադրվում է, Մամիկոնյանների հետնորդներն էին։
Սելջուկյան տիրապետության շրջանում Սասունի իշխնությունը պահպանեց իր ինքնուրույնությունը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մեծ Հայքի նահանգներ
Կատեգորիա:Նահանգներ Կատեգորիա:Մեծ Հայք Կատեգորիա:Տիգրան Մեծ Կատեգորիա:Տիգրան Մեծի արշավանքներ Կատեգորիա:Վանի թագավորության արձանագրություններ Կատեգորիա:Աղձնիքի գավառներ Կատեգորիա:Աղձնիքի քաղաքներ Կատեգորիա:Աղձնիքի բնակավայրեր Կատեգորիա:Տիգրանակերտ Կատեգորիա:Աշխարհացոյց Կատեգորիա:Պատմական Հայաստան Կատեգորիա:Սասուն գավառ Կատեգորիա:Սասունի շրջան Կատեգորիա:Սասունի գավառի բնակավայրեր Կատեգորիա:Սասնա ծռեր
Սմոլովկա (գյուղ, Կորոստիշևի շրջան)
Սմոլովկա (Смолівка), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Կորոստիշևի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Սմոլովկա գյուղում բնակվում էր 173 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1284 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 134,74 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Կորոստիշևի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Վեսելկա (գյուղ, Նովի Սանժարիի շրջան)
Վեսելկա (Веселка), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Նովի Սանժարիի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1847 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Վեսելկա գյուղում բնակվում էր 51 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,543 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 93,92 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Նովի Սանժարիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1847 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքներ
Հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքներ, իրավունքներ են, որոնց լիարժեք իրացումից է կախված նրանց արժանապատիվ կյանքը և հասարակության մեջ լիիրավ ինտեգրումը։
Մարդիկ տարբեր են ու որքան էլ սա ակնհայտ փաստ է, միշտ չէ, որ միանշանակ ընդունելի է հասարկության կողմից։ Բազմազանությունը կյանքի բնականոն վիճակ է և ցանկացած մարդ իրավունք ունի ապրել, ստեղծագործել ու զարգանալ իրեն հարմար միջավայրում։ Հենց բազմազանությունն է ներառական հասարակության հիմքը, որի մեջ մտնում են այն բոլոր հնարավոր չափանիշները, որոնց շնորհիվ մարդիկ տարբերվում են իրարից։ Ներառական հասարակություն ունենալու գլխավոր նախապայմաններն են՝ արդարությունը, մարդկային արժանապատվության նկատմամբ հարգանքը, մարդու իրավունքերն ու ազատությունները ։
Ըստ 2018 թվականի հունվարի 1-ի «Բժշկասոցիալական փորձաքննական գործակալության» տվյալների՝ Հայաստանում գրանցված հաշմանդամություն ունեցող անձանց թիվը ավելի քան 193000 է, որից 8200-ը երեխաներ են ։
Աշխարհում հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց թիվը գերազանցում է մեկ միլիարդը, որոնցից 200000-ը իրենց ամենօրյա գործունեության ընթացքում հանդիպում են զգալի դժվարությունների։
Հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների մասին ՄԱԿ-ի կոնվենցիա
Հաշմանդամություն ունեցող  անձանց  իրավունքների  մասին  կոնվենցիան/դաշնագիրը ՄԱԿ-ի կողմից ընդունվել է 2006 թվականին, Հայաստանի կողմից վավերացվել՝ 2010-ին և ուժի մեջ է մտել նույն թվականի հոկտեմբերի 22-ին։ Դրա նպատակն է ոչ միայն նպաստել, որ հաշմանդամություն ունեցող անձինք հավասար և լիարժեք օգտվեն մարդու իրավունքներից ու հիմնարար ազատություններից, այլ նաև ապահովել նրանց արժանապատվության նկատմամբ հարգալից վերաբերմունք։ Հայաստանի կողմից այս կոնվենցիայի ընդունումը նշանակում է, որ այդ պահից սկսած՝ սույն փաստաթուղթը դառնում է ներպետական օրենսդրության անբաժան մաս։ Իսկ ներպետական օրենսդրությունն իր հերթին պետք է համապատասխանեցվի կոնվենցիային։ Կոնվենցիայում ներառված ութ սկզբունքները պետք է ուղենիշ լինեն մասնակից պետությունների կամ անհատների կողմից ներպետական օրենսդրության և ընդհանուր քաղաքականության մշակման ընթացքում։ Այդ սկզբունքներն են՝
Իրավունքները
Կոնվենցիան հստակեցնում է, որ որոշ մարդիկ խտրականության կարող են ենթարկվել ոչ միայն իրենց հաշմանդամության պատճառով, այլև սեռի, տարիքի, էթնիկ ծագման և/կամ այլ հիմքերով։ Նման դեպքերի առնչությամբ դաշնագիրը երկու հոդված է առանձնացրել հատուկ խմբերի՝ հաշմանդամություն ունեցող կանանց և երեխաների համար։ Կոնվենցիայով հստակ սահմանված իրավունքներն են՝
Հաշմանդամություն ունեցող անձանց  իրավունքների  մասին կոնվենցիային կից կամընտիր արձանագրություն
Այս արձանագրությունն ընդունվել է 2006 թվականի դեկտեմբերին, ուժի մեջ է մտել մայիսի 3-ին, իսկ Հայաստանը միացել է 2008 թվականին։ Արձանագրությունը վավերավել է 2020 թվականին ։
Մատչելիություն
Ըստ կոնվենցիայի 9-րդ հոդվածի՝
որ հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար ապահովեն տեղեկատվական ու հաղորդակցական նոր տեխնոլոգիաների ու համակարգերի, այդ թվում՝ ինտերնետի մատչելիությունը. օժանդակելու համար տեղեկատվական ու հաղորդակցական մատչելի տեխնոլոգիաների ու համակարգերի նախագծմանը, մշակմանը, արտադրությանը և տարածմանը վաղ փուլում, որպեսզի նման տեխնոլոգիաները և համակարգերը հասանելի դառնան նվազագույն ծախսերով։
Հոդված 21. Խոսքի ու կարծիքի ազատությունը և տեղեկատվության մատչելիությունը
Մասնակից պետությունները ձեռնարկում են անհրաժեշտ միջոցներ՝ ապահովելու հաշմանդամություն ունեցող անձանց խոսքի և կարծիքի ազատության իրավունքը։ Պետությունները նաև հնարավորություններ են ստեղծում փնտրել, ստանալ և տարածել տեղեկություններ ու գաղափարներ մյուսների հետ հավասար հիմունքներով և հաղորդակցության իրենց նախընտրած բոլոր միջոցներով՝ կոնվենցիայի 2-րդ հոդվածով սահմանված կարգով, այդ թվում՝
Համացանցի մատչելիության նախաձեռնություն
Համացանցի համաշխարհային համագումարը, որը համացանցի մատչելիություն նախաձեռնության կազմակերպիչն է, նախատեսում է համացանցն ավելի մատչելի դարձնել հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար։ Հաշմանդամություն ունեցող անձինք կարող են հանդիպել դժվարությունների ոչ միայն համակարգչից օգտվելու ընթացքում, այլև համացանցում տեղեկություններ/տեղեկատվություն փնտրելիս ։
Համացանցի համաշխարհային համագումար
Թեև հաշմանդամություն ունեցող անձինք հաճախ օգտագործում են մատչելի համակարգչային սարքեր (հատուկ ծրագրերի միջոցով օգտագործվող, կառավարվող համակարգիչ, օրինակ՝ Հայաստանում տեսողության խնդիրներ ունեցող մարդկանց համար գործում է Արև համակարգչային ծրագիրը)։ Այնուամենայնիվ, համացանցի մատչելիությունը զգալիորեն հեշտացնում է իրենց գործը, որովհետև անգամ այդ հատուկ սարքերը հաճախ ունենում են սահմանափակ հնարավորություններ և նոր տեղեկատվությունը անհրաճեշտ է լինում փնտրել ու գտնել համացանցից։ Բացի այդ, մատչելի կայքերը շահութաբեր են նաև կայքը ստեղծողների համար, քանի որ դրանով նրանք լայնացնում են հնարավոր օգտատերերի շրջանակը Համացանցի համաշխարհային համագումարը սկսեց զբաղվել համացանցի մատչելիության նախաձեռնությամբ 1997 թվականին՝ ներգրավելով համացանցի համաշխարհային համագումարի և ԱՄՆ-ի Սպիտակ տան անդամներին։ Հաշմանդամություն ունեցող անձանց համայնքի կողմից իրականացվող գործունեությունը ներպետական օրենսդրությանը դաշնագրում ներառված սկզբունքներին համապատասխանեցնելու համար Ի կատարումն «Հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների մասին» ՄԱԿ-ի դաշնագրում ամրագված դրույթների։ Հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների պաշտպանությամբ զբաղվող կազմակերպություններն ու անհատները զբաղված են քաղականությունների մշակման գործում պետական և տեղական օրինաստեղծ մարմիններ առաջարկներ ուղարկելով։ Բայց համատեղ արդյունավետ աշխատանքի համար պետք է հետևել դաշնագրի ընդհանուր սկզբունքների վրա հիմնված և դրանք մանրամասնող մի քանի սկզբունքների վրա, որոնք մշակվել են այդ կազմակերպությունների կողմից ։
Խոչընդոտներ, որոնց հանդիպում են  հաշմանդամություն  ունեցող  անձինք
Ելնելով կոնվենցիայում հաշմանդամություն սոցիալական մոդելի եզրույթին տրված բնորոշումից՝ հաշմանդամությունը բնութագրվում է որպես հասարակության, այլ ոչ թե անձի խնդիր։ Սա նշանակում է, որ եթե միջավայրը լինի մատչելի, անձի հաշմանդամությամբ պայմանավորված տեղաշարժման խնդիրները կվերանան և հաշմանդամություն ունեցող մարդը կկարողանա ազատորեն իրացնել իր իրավունքները՝ լիարժեք մասնակցություն ունենալով կյանքի բոլոր բնագավառներում։
Հոդված 23. Տան և ընտանիքի նկատմամբ հարգանքը
Հաշմանդամություն ունեցող մարդիկ, ինչպես բոլորը, ունեն ծնող դառնալու իրավունք։ ՄԱԿ-ի կոնվենցիայի մասնակից պետություններն ապահովում են հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքներն ու պարտականությունները` կապված երեխաների խնամակալության, հովանավորության, հոգաբարձության, որդեգրման կամ նման այլ ինստիտուտների հետ, եթե տվյալ հասկացությունները գոյություն ունեն ներպետական օրենսդրության մեջ։ Ցանկացած պարագայում երեխայի բարձրագույն շահերը համարվում են առաջնահերթ։ Մասնակից պետությունները համապատասխան աջակցություն են ցուցաբերում հաշմանդամություն ունեցող անձանց երեխաների դաստիարակության հետ կապված իրենց պարտականությունները կատարելիս։ 2005 թվականին Հայաստանի կառավարության թիվ 517 որոշման համաձայն՝ հրապարակվեց այն հիվանդույթյունների ցանկը, որն ունենալու դեպքում, անձը չի կարող երեխա որդեգրել, դառնալ խնամակալ կամ խնամատար։ Որոշման մեջ հաշմանդամություն բառը չի նշվում, սակայն ըստ Հայաստանի Բժշկասոցիալական փորձաքննության հանձնաժողովի՝ տվյալ ցանկի մեջ ընդգրկված հիվանդությունները համարվում են հաշմանդամություն ։
Կանադա
Կանադայի ամենամեծ վարչական շրջանը՝ Օտտավան, 2005 թվականին սկսեց մշակել օրենսդրություն «Մատչելիություն օտտավացի հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար» վերտառությամբ՝ 2025 թվականին համընդհանուր մատչելիության հասնելու նպատակով։ Մի քանի տարի անց երկրում ընդունվեց մեկ այլ՝ «Մատչելի Կանադա» որոշումը, որը վերածվեց օրենքի։ Սա մատչելիության մասին առաջին պետական օրենսդրական ակտն էր, որը տարածվում է Կանադայի կառավարության   կազմում գործող բոլոր նախարարությունների և պետական գործակալությունների վրա ։
Մեծ Բրիտանիա
Մեծ Բրիտանիայում հաշմանդամություն ունեցող անձանց կողմից իրենց իրավունքների իրականացման հանդեպ վերահսկողությունը սկսվել է դեռ տասնամյակներ առաջ։ «Հաշմանդամության խտրականության որոշումն» ընդունվել է 1995 թվականին (isability discriminaton Act) Ըստ դրա՝ Մեծ Բրիտանիայում խտրականությունը հաշմանդամություն ունեցող անձանց նկատմամբ համարվում է անօրինական հատկապես աշխատանքի, սպառողական, ծառայությունների մատուցման, կրթության և տրանսպորտի մատչելիության հարցերում։ Մեծ Բրիտանայում գործող «Հավասարության և Մարդու իրավունքների կոմիտեն աջակցում է այս որոշման մեջ ներառված դրույթների իրականացմանը։ Նույնանուն որոշում կա նաև Հյուսիսային Իռլանդիայում, որի կատարմանը հետևում է տեղի «Հավասարության և մարդու իրավունքների կոմիտեն»։ Համաձայն այսպես կոչված Bedroom Tax(officially the Under-occupancy penalty)-ի «Ննջասենյակի հարկի մասին» օրենքի նախաբանի, որի չկատարումը հանգեցնում է պատժի այդ օրենքի մշակման և ընդունման գործում հաշմանդամություն ունեցող ակտիվիստները ունեցել են զգալի դերակատարում։ Այս օրենքի ընդունման անհրաժեշտության մասին բարձրաձայնել են անկախ կյանքի իրավունքի իրացման համար բազմաթիվ ցույցերի ընթացքում ։
ԱՄՆ
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների համար 1945 թվականը շրջադարձային էր հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների պայքարի տեսանկյունից։ Հենց այդ ժամանակ մեծ թափ առան քննարկումները միջավայրային և համակարգային խոչընդոտների մասին, որոնց հանդիպում էին հաշմանդամություն ունեցող ամերիկացիները։ Որպես ապացույց՝ ներկայացվում էին այն օժանդակ սարքերի կամ անհրաժեշտ, նվազագույն հարմարեցումների պակասը, որը  հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար կապահովեր գոնե նվազագույն մատչելիություն։ Օրինակ՝  շենքերը, որոնք հեռու էին հանրային տրանսպորտի կայանատեղիներից, չունեին թեքահարթակներ։ Տեսողության և լսողության խնդիրներ ունեցող անձանց համար որևէ հարմարություն նախատեսված  չէր, ինչն ավելի էր խորացնում նրանց մեկուսացումը, ինչպես նաև դժվարացնում նրանց՝ բոլորի հետ հավասար պայմաններում հասարակական կյանքին ակտիվ մասնակցելու և անկախ կյանք վարելու հնարավորությունները։ ANSI  Barrier Free Standard-ը ԱՄՆ-ի պատմության մեջ կաևոր տեղ է զբաղեցնում նաև խոչընդոտներից զերծ չափորոշչի մշակումը Թիմոթի Նյուդժենթի կողմից, որի նպատակն էր ապացուցել միջավայրի անմատչելիությունը հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար։ Այդ չափորոշիչը պետք է շենքերն ու շինությունները դարձներ մատչելի, որպեսզի ֆիզիկական հաշմանդամություն ունեցող անձինք անարգել կարողանային  օգտվել դրանցից։ Այն բազմաթիվ ֆիզիոթերապեֆտների, կենսաբան-բժիշկների, կենսաինժեներների և հաշմանդամություն ունեցող անձանց կողմից իրականացված շուրջ 40 տարվա հետազոտւթյունների արդյունք է։ Հենց սրա շնորհիվ ի հայտ եկան որոշակի չափանիշներ, որոնք իրենց հերթին փոխեցին առկա ծրագրերը և  շինությունները, որոնք պետք է նպաստեին անկախ տեղաշարժման  իրավունքի իրացմանը։ Չափորոշիչը լայն տարածում ստացավ նաև արտասահմանում և արդեն 1960-ականներին ակտիվ կիրառվում էր նաև Ասիայում, Ճապոնիայում, Ավստրալիայում և Կանադայում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հաշմանդամություն Կատեգորիա:Հասարակական շարժումներ Կատեգորիա:Հաշմանդամության իրավունքներ
Վիֆլյանցև (Կոնստանտինովսկի շրջան)
Վիֆլյանցև (Вифлянцев), գյուղ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Կոնստանտինովսկի շրջանում։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Կոնստանտինովսկի շրջանի բնակավայրեր
Քրոմոսոմների պարուրացում
Կատեգորիա:Կենսաբանություն
Իմիրի
Իմիրի (იმირი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Քվեմո Քարթլիի մարզի Մառնեուլի շրջանում ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 1235 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Մառնեուլի շրջան
Ագաֆոնովո (գյուղ, Դանիլովսկի շրջան)
Ագաֆոնովո (Агафоново), գյուղ Ռուսաստանի Յարոսլավլի մարզի Դանիլովսկի շրջանի կազմում։
Սուուռեստա
Սուուռեստա (Suuresta), գյուղ Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Ռաե շրջանում։
Ագաֆոնովո (գյուղ, Դանիլովսկի շրջան)
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1 մարդ։
Սուուռեստա
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 49 մարդ։
Ագաֆոնովո (գյուղ, Դանիլովսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Յարոսլավլի մարզի Դանիլովսկի շրջանի բնակավայրեր
Ֆունդուքլի
Ֆունդուքլի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Ամասիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Թուրքիայի գյուղեր
Սուվորով (ֆիլմ)
«Սուվորով» («Суворов»), գեղարվեստական պատմա-կենսագրական ֆիլմ, որը նկարահանվել է 1940 թվականին (պրեմիերան կայացել է 1941 թվականի հունվարի 23-ին ) ռեժիսորներ Վսեվոլոդ Պուդովկինի և Միխայիլ Դոլլերի կողմից ։
Սյուժե
Ֆիլմը պատմում է ռուս մեծ զորավար, գեներալ-ֆելդմարշալ Ալեքսանդր Վասիլևիչ Սուվորովի մասին։ Ֆիլմը սկսվում է լեհական արշավից (Սոկուլկայի մարտից հետո), որը շատ արդիական էր 1939 թվականին Լեհաստանի ջախջախումից հետո: Այնուհետև հաջորդում են Պավել I-ի հետ դիմակայությունը, աքսորից վերադարձը ծառայությունից Կոնչանսկոեի մոտ և շվեյցարական արշավը, որի ժամանակ Սուվորովի շտաբում լրտես է հայտնվում, նրան բացահայտում են և գնդակահարում առանց դատարանի: Ֆիլմը վերջանում է Սատանայի կամրջի գրոհի տեսարանով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:1941 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային սև-սպիտակ ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային կենսագրական ֆիլմեր Կատեգորիա:«Մոսֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային պատմական ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր
(9669) Սիմերտիա
(9669) Սիմերտիա (Symmetria), աստերոիդ աստերոիդների գոտու արտաքին մասում։ Հայտնաբերվել է 1997 թվականի հուլիսի 8-ին Պաուլ Կոմբայի կողմից Պրեսկոտում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,219066 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,6131 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,8251 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2109,57 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,170651 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 0,44° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1997 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Պաուլ Կոմբայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների գոտու արտաքին մասի աստերոիդներ
Սիխանյիզո Դլամինի
Սիխանյիզո Դլամինի (Sikhanyiso Dlamini; ), Սվազիլենդի տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և կապի նախարարն է, թագավոր Մսվատի Երրորդի ավագ դուստրը։
Կենսագրություն
Սիխանյիզո Դլամինին ծնվել է 1987 թվականի սեպտեմբերի 1-ին։ Նա Մսվատի Երրորդի 30 երեխաներից ավագն է։ Նրա մայրը՝ Ինխոսիկատի Լա Մբիկիզան է (Սիբոնելո Մնգոմետուլու)։ Արքայադուստրը ունի 200 մորաքույր-հորաքույր և քեռի-հորեղբայր՝ չհաշված նրանց ամուսիններին ։
Կրթությունը ստացել է Մեծ Բրիտանիայի Հարդուորդշիրի Սուրբ Էդմունդի քոլեջում։ Հետո Կալիֆորնիայի Բիոլի համալսարանում սովորել է դերասանի վարպետություն ։ 2012 թվականին արքայադուստր Սիխանյիզոն ավարտել է Սիդնեյի համալսարանը, և ստացել թվային հաղորդակցության մագիստրոսի աստիճան ։
2003 թվականի դեկտեմբերի 14-ին «Թայմս օֆ Սվազիլենդ» թերթում տպագրված հոդվածը պնդել է․ թե արքայադստեր ԱՄՆ և Անգլիա ճանապարհորդությունների համար երկրի բյուջեից ծախսվել է 1 000 000 000 սվազիլենդյան լիլանգենի (մոտավորապես 100 000 ԱՄՆ դոլար)։ Հոտո Սվազիլենդի վարչապետը հերքել է այս տեղեկությունը ։
2005 թվականի Ումխլանգի փառատոնից առաջ արքայադուստրը երեկույթ է կազմակերպել իր մոր նստավայրում։ Երեկույթի ժամանակ աղջիկները ալկոհոլ են օգտագործել և աղմկել։ Մասնակիցների մեջ է եղել Միսս Սվազիլենդը։ Պալատի աշխատակիցների կարգի հրավիրելուց հետո աղջիկները պահանջը չեն կատարել, և նրանց փայտերով ծեծել են։ Արքայադուստրը հրապարակել է իր կապտուկներով լուսանկարը ։
2013 թվականի սեպտեմբերի վերջին արքայադուստրը Թվիթթերում երկար երկխոսություն է ունեցել Սվազիլենդում արգելված Դեմոկրատական շարժման ժողովրդական միավորման հետ, ինչից հետո նրա թվիթթերյան մասնակցային էջը փակվել է։
Թագավորի հովանավորությամբ՝ Սիխանյիզոն 2014 թվականի ապրիլին հիմնել է Իմբալի հիմնադրամը, որը զբաղվում է առողջապահությամբ և կրթությամբ։ Արքայադուստրը կազմակերպում է «Միսս Սվազիլենդի տուրիզմ» գեղեցկության մրցույթը ։  Սիխանյիզոյի շնորհիվ Սվազիլենդի խուլերի ընկերությունը կարողացել է ստանալ կառավարության աջակցությունը Միսս խուլ Սվազիլենդ գեղեցկության մրցույթը կազմակերպելու գործում ։
Արքայադուստրը աֆրիկյան MTN շարժական ցանցի օպերատորի տնօրենների խորհրդի անդամ է ։ 2018 թվականի նոյեմբերի 3-ից նա Սվազիլենդի տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և կապի նախարարն է ։
Ստեղծագործական կյանք
Արքայադուստր Սիխանյիզոն իր երկրում հայտնի դերասանուհի և ռեպեր է՝ Pashu մականվամբ ։
2013 թվականին Մալայզիայի համալսարանում կարճատև վերապատրաստման ժամանակ նա իր հոր պատվին սինգլ է ձայնագրել «Կեցցե՛, Ձերդ Գերազանցությունը»։ Երգը առաջին անգամ կատարվել է թագավոր Մսվատի Երրորդին Լիմկոկվինգի համալսարանի պատվավոր դոկտորի աստիճան շնորհելու հանդիսավոր արարողության ժամանակ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Էսվատինիի նախարարներ Կատեգորիա:Սիդնեյի համալսարանի շրջանավարտներ
Աստղային դարպասներ: ԱԳ-1
"Աստղային դարպասներ ԱԴ-1" (Stargate SG-1), հաճախ անվանում են պարզապես ԱԴ-1, — գիտա-ֆանտաստիկ հեռուստատեսային սերիալ, որը նկարահանվել է ԱՄՆ-ի և Կանադայի մասնակցությամբ և արժանացել է "Էմմիի" մրցանակի, նկարահանված է MGM ընկերության աստղային դարպասներ թեմատիկայի հիման վրա. Սերիալը ստեղծվել է Բրեդ Րայթմ և Ջոնաթան Գլասսների կողմից 1994 թվականին Դինա Դեվլինի և Րոլանդ Էմմերիհայի "Աստղային դարպասներ" պատմության թեմայով։ Դրվագները նկարահանվել են ՝ Կանադայի Վանկուվերում։ Բրեդ Րայթը, Ջոնաթան Գլասսները և Ռոբերտ Քուպերը հանդիսանում են տարբեր փուլերում սերիալի արտադրության հիմնական ներշնչողները։ Առաջին հինգ սեզոնները' սկսած 1997 թ-ից, "Աստղային դարպասներ ԱԴ-1", հեռարձակվում էր Showtime հեռուստաալիքով, մնացած հինգ սեզոնները ցուցադրվեց Sci-Fi Channel ալիքով։ Ցուցադրության եզրափակիչ դրվագը տեղի ունեցավ Sky1 անգլիական հեռուստաալիքով 2007 թ-ի մարտի 13-ին, ամերիկյան պրեմիերաից երեք ամիս առաջ։ Հենց նույն տարվա մեջ "Աստղային դարպասներ ԱԴ-1" հեռուստասերիալը, որը բաղկացած է 10 սեզոններից (214 սերիա), նոր ռեկորդ են սահմանեց անցնելով "Գաղտնի նյութեր" սերիալից, համարվելով ամերիկյան ամենաերկար գիտա-ֆանտաստիկ սերիալը։
Սերիալը սկսվում է գեղարվեստական ֆիլմի իրադարձություններից մեկ տարի անց։ Սարքավորումների ցանցը "աստղային դարպասներ" անվամբ, ստեղծված հնագույններ ռասայի կողմից, թույլ է տալիս ակնթարթորեն տեղափոխվելու տարբեր մոլորակների միջև։ "աստղային դարպասներ ԱԴ-1" սերիալը, դա պատմություն է ԱԴ-1 ջոկատի արկածների մասին(SG-1), որը այլ 24 ջոկատների հետ միասին (որոնց անդամները որոշ սերիաներում խաղում են երկրորդական և երրորդական դերեր) ուսումնասիրում են մեր գալակտիկան և պաշտպանում են Երկիրը տարբեր այլմոլորակային սպառնալիքներից։ ԱԴ-1 ջոկատի կազմը առաջին հինգ տարիների ընթացքում անփոփոխ էր, աստիճանաբար սկսեց փոփոխվել հաջորդ սեզոններում։ Սերիալը իր մեջ ընդգրկում է Երկիր մոլորակի հնագույն ժողովուրդների դիցաբանության (եգիպտական, նորվեգական, լեգենդներ Արթուր թագավորի մասին) մասնիկներ։ 2008 թ-ին տեսասկավառակների վրա դուրս եկան "Աստղային դարպասներ։ ճշմարտության տապանը" և "Աստղային դարպասներ։ ժամանակային կոնտինուում" գեղարվեստական ֆիլմերը, որոնք ԱԴ-1 ջոկատի արկածների և սերիալի շարունակությունն են։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անգլերեն հեռուստասերիալներ Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի հեռուստասերիալներ
Գապկին (Կոնստանտինովսկի շրջան)
Գապկին (Гапкин), գյուղ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Կոնստանտինովսկի շրջանում։ Գապկինսկի գյուղական համայնքի վարչական կենտրոնն է։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Կոնստանտինովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի խուտորներ
Կիզիլ Յար (գյուղ, Գաֆուրիյսկի շրջան)
Կիզիլ Յար (Кызыл Яр, Ҡыҙылъяр), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Գաֆուրիյսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 52 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Գաֆուրիյսկի շրջանի բնակավայրեր
Տատանումների փուլ
Տատանումների փուլ, տատանողական պրոցեսի վիճակը ժամանակի ցանկացած պահին որոշող մեծություն։ Օրինակ, ներդաշնակ տատանումներ կատարող լարման
Կատեգորիա:Տատանումների տեսություն
Վիլգա (Շույայի վտակ)
Վիլգա (Вилга), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կարելական ինքնավար հանրապետությունում և Պրիօնեժսկի շրջանում։ Ակունքը արևելքում Յանդրի լիճ։ Հոսում է հիմնականում դեպի հյուսիս։ Գետաբերանը տեղակայված է Շույա գետի աջ ափին՝ 21 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 26 կմ է, ավազանի տարածքը 142 կմ2։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Բալթիկ ծովի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Շույա, գետի ենթաավազանը՝ Սվիր։ Պատկանում է Նևա ավազանային շրջանին։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Տորգաու
Տորգաու (Torgau), քաղաք Գերմանիայում, Լայպցիգի շրջանում, Էլբա գետի վրա։
Պատմություն
Սկզբնապես քաղաքի տարածքում գոյություն ուներ սլավոնական գյուղական ավան։
Քաղաքի տարեգրությունից որոշ տարեթվեր.
Տեսարժան վայրեր
Քաղաքի ամենակարևոր տեսարժան վայրերից է Հարթենֆելսի ամրոցը` Գերմանիայի վաղ վերածննդի միակ փրկված ամրոցը ։
Հարկ է նշել նաև.