cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Երկնքի ու երկրի միջև (ֆիլմ, 1975)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:1975 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր
Վինցենտի Պոլի կալվածք
Վինցենտի Պոլի կալվածք (Dworek Wincentego Pola), կալվածք Լեհաստանի Լյուբլին քաղաքում։ Կալվածքում է գտնվում պոետ և աշխարհագրագետ Վինցենտի Պոլի կենսագրական թանգարանը, որը Լյուբլինի թանգարանի ստորաբաժանումն է ։
Պատմություն
Շենքը, որտեղ տեղակայված է թանգարանը, կլասիցիզմի ոճով է, կառուցվել է 18-րդ դարի վերջում Ֆիրլեյուվշիզնի կալվածքի տարածքում և կոչվում էր Կուենու կալվածք։ 1804-1810 թվականներին տունը պատկանում էր Վինցենտի Պոլի հորը՝ Ֆրանցիսկ Քսավեր Պոլին, որից հետո վաճառվել է ընտանիքի՝ Լվով տեղափոխվելու պատճառով։ 1860 թվականին Լյուբլինի վոևոդության քաղաքացիները տունը նվիրեցին Պոլերի ընտանիքին, ում սեփականության տակ այն մնաց 17 տարի ։
1969 թվականին շենքը տեղափոխեցին Լյուբլինի Կալինովշչիզնա փողոց (տուն 13), որտեղ ծրագրվում էր թանգարան ստեղծել բաց երկնքի տակ, որի առաջին օբյեկտը պետք է լիներ Վինցենտի Պոլի տունը ։
1972 թվականի դեկտեմբերի 2-ին Վինցենտի Պոլի մահվան 100 տարելիցի կապակցությամբ բացվեց նրա կենսագրական թանգարանը ։
Հավաքածու
Թանգարանում են պահվում Վինցենտի Պոլի ձեռագրերը, նրա գրքերի և նրա մասին կենսագրական հետազոտությունների հրատարակությունները, ինչպես նաև նամակագրությունը։ Բացի այդ ներկայացված են Պոլ ընտանիքի փաստաթղթերը, պոետի թոռան՝ Յուլիուշ Պոլի նկարները, 19-րդ դարի կահույքը, 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի բացիկների հավաքածուն, 19-20-րդ դարերի թերթեր ։
Վինցենտի Պոլը Կրակովի համալսարանում հիմնել է երկրի առաջին աշխարհագրության ամբիոնը, այդ պատճառով զարմանալի չէ, որ թանգարանում գտնվում է գլոբուսների մեծ հավաքածու՝ 110 ցուցանմուշ, ինչպես նաև քարտեզներ և աշխարհագրական այլ հրատարակություններ ։
Կլիպեր
Կլիպեր (clipper կամ klipper), ծովային արագընթաց առագաստանավ։ Ունի ձգված ձև, 3-4 կայմ և զարգացած առագաստային համակարգ։ Օգտագործվել է մինչև XIX դ. վերջը՝ հիմնականում ուղևորներ և թանկարժեք բեռներ (թեյ, համեմունք և այլն) փոխադրելու համար։
Կատեգորիա:Նավեր
Վիլեմ
Վիլեմ ( նիդերլանդերեն ` Willem)` գերմանական Վիլհելմ անվան նիդերլանդական տարբերակն է։
Գալայճոց գեղ
Գալայճոց գեղ, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Աքչեաբադի գավառում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Տես նաև
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Մեծ Բրիտանիայի տնային առաջնություն 1901/1902
1901/1902 մրցաշրջանի Մեծ Բրիտանիայի տնային առաջնությունը տասնիններորդն էր։ Այն նշանավորվեց արհեստավարժ ֆուտբոլի անցումով, քանի որ առաջին անգամ թե յի և թե յի հավաքականները կազմված էին բացառապես արհեստավարժ ֆուտբոլիստներից։
Մրցաշարը մեկնարկեց -  խաղով, որում իռլանդացիները Էնդի Գարայի հեթ-տրիկի շնորհիվ հաղթանակ տարան 3։0 հաշվով։ Սակայն նրանց հաղթարշավը չշարունակվեց՝ հաջորդ խաղում իռլանդացիները 1։5 հաշվով ջախջախիչ պարտություն կրեցին շոտլանդացիներից։ Նույն հաշվով հաղթելով ուելսցիներին, շոտլանդացիները դարձան մրցաշարի հաղթողի գլխավոր հավակնորդ, քանզի իրենց գլխավոր մրցակցի՝ յի հավաքականի ելույթներն ամենևին էլ տպավորիչ չէին։ Անգլիացիները գոլազուրկ ոչ-ոքի գրանցեցին ուելսցիների դեմ խաղում և դժվարությամբ նվազագույն հաշվով հաղթեցին իռլանդացիներին։ Ավանդույթի համաձայն, մրցաշարի ելքը պիտի վճռվեր - խաղում, ուր շոտլանդացիներին բավարարում էր նաև ոչ-ոքին։
Վճռորոշ խաղը և ողջ մրցաշարը մթագնվեցին 68000 տեղանոց «Այբրոքս պարկ» մարզադաշտում տեղի ունեցած ողբերգությամբ։ Խաղասկզբից 6 րոպե անց փայտից կառուցված Արևմտյան տրիբունայի մի հատվածը հանկարծակի փլվեց, ինչը նախորդ գիշեր տեղացած հորդառատ անձրևի հետևանք էր։ Զոհվեց 25, վիրավորվեց ավելի քան 500 հանդիսական։ Թեև խաղն անմիջապես դադարեցվեց, քանի որ խաղացողները, ոստիկանները և սպասարկող անձնակազմը նետվեցին տուժածներին օգնելու, այն ավելի ուշ շարունակվեց և ավարտվեց 1։1 հաշվով։ Դա տեղի ունեցավ ի հեճուկս խաղացողների՝ խաղը շարունակելու չկամությանը և չնայած այն հանգամանքին, որ խաղը բազմիցս ընդհատվում էր՝ ոստիկաններին և վիրավորներին խաղադաշտը հատելու հնարավորություն ընձեռելու նպատակով։ Խաղից հետո Անգլիայի և Շոտլանդիայի ֆուտբոլային ասոցիացիաները կայացրին խաղի արդյունքը չեղյալ հայտարարելու և այն վերախաղարկելու համատեղ որոշում։ Քանի որ աղետի հետ կապված Շոտլանդիայի ասոցիացիայում տիրում էր խառնաշփոթ, որոշվեց խաղը վերախաղարկել Անգլիայում։ Խաղը կայացավ Բիրմինհեմի «Վիլլա պարկ» մարզադաշտում, իսկ խաղից գոյացած ողջ հասույթը փոխանցվեց աղետից տուժածների աջակցության հիմնադրամին։ Խաղն անցավ կատաղի պայքարում և ավարտվեց ոչ-ոքի՝ 2։2 հաշվով, ինչը բավարարում էր յի հավաքականին, որը և նվաճեց տիտղոսը՝ տասներորդն իր պատմության մեջ։
Մրցաշարային աղյուսակ
Հաղթանակի համար շնորհվում էր 2 միավոր, ոչ-ոքիի համար՝ 1։
Արդյունքներ
Վերախաղարկում
Ռմբարկուներ
<div style="-moz-column-count: 3; -webkit-column-count: 3; -o-column-count: 3; -ms-column-count: 3; column-count: 3;">
1 գոլ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի Միացյալ Թագավորության տնային առաջնություն
Սմորշկի
2001 թվականի տվյալներով Սմորշկի գյուղում բնակվում էր 310 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1,78 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 174,16 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Իզյասլավի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ատրճանակ
Ատրճանակ, առանց խզակոթի փողավոր հրաձգային զենք, մոտ հեռավորություններով կրակ վարելու անձնական զենք։
Առաջին անգամ Ասիայում և Եվրոպայում գործածվել է 16-րդ դարում։ Մարտականից բացի, գոյություն ունեն քաղաքացիական, մարզական, որսորդական և ազդանշանային ատրճանակներ։ Ժամանակակից մարտական (ինքնաձիգ, կիսաինքնաձիգ և ոչ ինքնաձիգ) ատրճանակների քաշը 0,7-1,0 կգ է, տրամաչափը՝ 535-11,43 մմ, պահեստատուփի տարողությունը՝ 8-12 փամփուշտ։ Մարտական ատրճանակները արդյունավետորեն խոցում են կենդանի ուժը 50-70 մ հեռավորությամբ, արագաձգությունը՝ 30-40 կրակոց/րոպե, զանգվածը՝ 1 կգ։ Ղարաբաղյան պատերազմի ժամանակ օգտագործվել են Մարգոլինի, Տոկարևի, Ռդուլտովսկու կառուցվածքների, նաև 9 մմ տրամաչափով ՊՄ (Մակարով) և ԱՊՄ մակնիշների ատրճանակներ։
XV—XIX դարերի ատրճանակները
Առաջին ատրճանակները հայտնվել են XV դարում։ Ատրճանակները այն ժամանակ իրենց նշանակությամբ և սարքավորմամբ շատ տարբեր էին։ Կարճ ատրճանակները կիրառվում էին դիպուկ կրակելու համար։ Երկար ատրճանակները հնարավորություն էին տալիս 30-40 մետր հեռավորության վրա գտնվող անպաշտպան թիրախին ոչնչացնել։ Ծանր զենքերն հազվադեպ էին դիպում նշանակետին, իսկ գնդակի արագությունը հազվադեպ անգամներ գերազանցում էր 150-160մ/վրկ արագությունը։ Ատրճանակները բարելավելու համար արվել են տարբեր փորձեր դրանց կրակային արագությունը մեծացնելու համար։ Դա հանգեցրել է երկփեղկանի ատրճանակների և նույնիսկ բազմափողանիների առաջացմանը։ Սակայն այն տարածում չի ստացել, քանի որ շատ թանկ էր և պատրաստելը շատ բարդ էր՝ զենքի գազամխոցը հաճախ խափանվում էր։
Հաճախ մեկ անգամ լիցքավորվող ատրճանակները պատրաստվում էին զույգերով, որը թույլ էր տալիս կատարել առնվազն մեկ կրակոց՝ մեկը մյուսի ետևից։ Ավելի ուշ մշակվել է մի տեխնոլոգիա, որը թույլ է տալիս ավելի մեծ ճշգրտությամբ հարվածել թիրախին։
Դուելային ատրճանակներ
XIX դարի սկզբին ամենօրյա կենցաղային ապրանքների նման ատրճանակները դարձել են տարածված, հիմնականում դուելային (մենամարտ) զենքերը։ Նման մենամարտերը լավ նկարագրված են Պուշկինի «Եվգենի Օնեգին» չափածո վեպում։ Պուշկինը նույնպես մահացել է մենամարտի ժամանակ։
ХХ դարում մենամարտերի ժամանակ դեռ շարունակում էին օգտագործել մեկ անգամ լիցքավորվող ատրճանակները, սակայն կյանքի մյուս փուլերում նրանք փոխարինվեցին ավտոմատ ատրճանակներով։
Ինքնալիցքավորվող ատրճանակներ
Ինքնալիցքավորվող ատրճանակները ինքնուրույն կերպով լիցքավորվում են՝ օգտագործելով գազամխոցում եղած գազերի էներգիան։ Դրանով նրանք տարբերվում են ոչ ավտոմատ ատրճանակներից։
XIX դարի վերջում բազմաթիվ փորձեր են արվում այդպիսի ատրճանակներ ստեղծելու համար։ XX մշակվում է Luger P08 և Mauser C96 մոդելները։ 1909 թվականի Ավստրալիական սպառազինությունը ընդունում է Roth-Steyr M1907 ատրճանակը ։ Դա առաջին դեպքն էր, երբ խոշոր ռազմական ձևավորումը ընդունել է ինքնալիցքավորվող սպառազինություն։ Համաշխարհային պատերազմների ժամանակահատվածում ինքնալիզքավորվող ատրճանակները մեծ տարածում են ստանում։
Ներկայումս, ժամանակակից ատրճանակների մեջ գերակշռում են ինքնալիցքավորվող ատրճանակները ։
Ավտոմատ ատրճանակներ
Որոշ ինքնալիցքավորվողներ ունեն նաև լիովին ավտոմատ կրակ վարելու կարողություն (խորհրդային АПС, ավստրիական Glock-18), կամ մշտական հերթականությամբ կրակը (իտալերեն Բերետտա 93R), սակայն այդ հնարավորությունը օգտագործվում է բավականին հազվադեպ, քանի որ փոքր զանգվածով ատրճանակը հանգեցնում է ավելի մեծ քանակով փամփուշտների կորստի, իսկ զենքի չափերը մեծացնելով այն արդեն համարվում է դասական ատրճանակ-գնդացիր։
Կան ատրճանակներ, որոնք հնարավորություն ունեն պահել շարունակական կրակ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հրազեն
Նովինի (գյուղ, Վլադիմիր-Վոլինի շրջան)
Նովինի (Новини), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Վլադիմիր-Վոլինի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Նովինի գյուղում բնակվում էր 111 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 0,06 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Վլադիմիր-Վոլինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Մարի Կյուրի
Մարիա Սկլոդովսկա-Կյուրի (Marie Curie, Maria Salomea Skłodowska-Curie, ), ֆիզիկայից (1903) և քիմիայից (1911) Նոբելյան մրցանակի կրկնակի դափնեկիր, Փարիզում և Վարշավայում Կյուրիի ինստիտուտների հիմնադիր։
Ականավոր ֆրանսիացի ֆիզիկոս և քիմիկոս Պիեռ Կյուրիի կինը։
Ամուսնու հետ ուսումնասիրել են ռադիոակտիվության երևույթը, հայտնաբերել են ռադիում ( - ճառագայթող) և պոլոնիում ( (Polonia - «Լեհաստան») քիմիական տարրերը։ Մարի Կյուրին առաջարկել է ուրանի հանքաքարի մշակման և զտման դասական մեթոդ, երկար տարիներ ուսումնասիրել է ռադիոակտիվ ճառագայթման հատկությունները, նրա ազդեցությունը կենդանական բջիջների վրա։ Առաջին կինն է, որ ստացել է Նոբելյան մրցանակ, առաջինը և միակ կինը, որ ստացել է կրկնակի Նոբելյան մրցանակ և միակ մարդը, որ Նոբելյան մրցանակ է ստացել երկու տարբեր գիտական բնագավառներից։
Նա նաև եղել է Փարիզի համալսարանի առաջին կին պրոֆեսորը, իսկ 1995 թվականին, երբ նրա աճյունն ամփոփվել է Փարիզի Պանթեոնում, դարձել է առաջին կինը, որն այնտեղ թաղված է սեփական արժանիքների և գիտական ձեռքբերումների համար։
Մարի Կյուրին ծնվել է Վարշավայում, Լեհական թագավորությունում, որն այն ժամանակ Ռուսական կայսրության մի մասն էր կազմում։ Նախնական կրթությունը ստացել է Վարշավայի «Թռիչք» համալսարանում (գաղտնի գործող ուսումնական հաստատություն, որը պահպանում էր լեհական ավանդույթները), ապա սկսել է զբաղվել բնագիտության գործնական ուսումնասիրմամբ։ 1891 թվականին, 24 տարեկան հասակում նա հետևում է ավագ քրոջը՝ Բրոնիսլավային և մեկնում Փարիզ՝ ուսումը շարունակելու։ Այնտեղ նա բարձրագույն կրթություն է ստանում և շարունակում իր հետագա գիտական ուսումնասիրությունները։ 1894 թվականին Մարիան հանդիպում է Պիեռ Կյուրիին, իսկ 1895 թվականին նրանք ամուսնանում են։ Միասին սկսում են ուսումնասիրել ուրանի աղերի արձակած անսովոր ճառագայթները։ 1903 թվականին ամուսնու՝ Պիեռ Կյուրիի և ֆիզիկոս Անրի Բեքերելի հետ մեկտեղ ստանում է Նոբելյան մրցանակ ֆիզիկայի բնագավառում։ 1911 թվականին Նոբելյան մրցանակ է ստանում քիմիայի բնագավառում։ Նրա ձեռքբերումները ներառում են «ռադիոակտիվության» տեսության զարգացումը (տեսություն, որի անունը ինքն էր հորինել   ),  ռադիոակտիվ իզոտոպերի մեկուսացման տեխնիկան և երկու քիմիական տարրերի՝ ռադիումի և պոլոնիումի հայտնագործումը։ Նրա ղեկավարությամբ աշխարհում առաջին անգամ սկսվեցին ուսումնասիրություններ կատարվել նորագոյացությունները ռադիոակտիվ իզոտոպերով բուժելու ուղղությամբ։ Նա հիմնադրել է Փարիզի և Վարշավայի Կյուրիի անվան ինստիտուտները, որոնք մինչև օրս հանդիսանում են բժշկական հետազոտությունների գլխավոր կենտրոններ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա մշակեց ռենտգենյան ճառագայթներով զինված շարժական ռադիոգրության միավորներ՝ դաշտային հիվանդանոցների համար։
Լինելով Ֆրանսիայի քաղաքացի՝ Մարիա Սկլոդովսկա Կյուրին, որն օգտագործում էր երկու ազգանուններն էլ, երբեք չի մոռացել իր ազգային ինքնության մասին։ Նա իր դուստրերին լեհերեն էր սովորեցնում և նրանց հետ այցելում էր Լեհաստան ։ 1898 թվականին նրա հայտնաբերած պոլոնիում քիմիական տարրը այդպես է կոչվել ի պատիվ նրա հայրենի Լեհաստանի։ Մարի Կյուրին մահացել է 1934 թվականին Ֆրանսիայում, Վերին Սավոյի առողջարաններից մեկում, ապլաստիկ անեմիայից։ Նրա մահվան պատճառը երկար տարիներ ռադիացիայից չպաշտպանված կենսակերպ վարելն էր և առաջին համաշխարհայինի տարիներին դաշտային հիվանդանոցներում ռադիոգրության սարքերով աշխատելը ։ Աշխատելով ռադիոակտիվ նյութերի հետ՝ Մարի Կյուրին զգուշություն չէր ցուցաբերում և նույնիսկ որպես կախազարդ օգտագործում էր ռադիումով անոթ։ Մարի և Պիեռ Կյուրիների գործը շարունակել են նրանց դուստր Իրեն Կյուրին և նրա ամուսինը՝ Ֆրեդերիկ Ժոլիո-Կյուրին։
Մանկություն
Մարիա Սկլադովսկան ծնվել է Վարշավայում, Լեհաստանի ռուսական մասում, 1867 թվականի նոյեմբերի 7-ին։ Նա Բրոնիսլավա և Վլադիսլավ Սկլոդովսկիների հինգ երեխաներից ամենաերիտասարդն էր ։ Մարիայի ավագ քույրերն էին Սոֆյան (ծնված 1862 թվականին), Բրոնիսլավան (ծնված 1865 թվականին) և Հելենան (ծնված 1866 թվականին), իսկ միակ եղբայրը Յոզեֆ Սկլոդովսկին էր (ծնված 1863 թվականին) ։ Թե՛ հայրական և թե՛ մայրական կողմերը իրենց ունեցվածքը կորցրել էին լեհական ապստամբությունների ժամանակ, որոնք նպատակ ունեին պահպանել Լեհաստանի անկախությունը Ռուսաստանից ։ Սա հետագա սերունդներին, ներառյալ Մարիային և նրա ավագ քույրերին ու եղբորը, դատապարտեց դժվարին պայքար մղելու ապրուստի և կրթության համար ։ Մարիայի հայրական պապը՝ Յոզեֆ Սկլոդովսկին, Լյուբլինում հարգված ուսուցիչ էր եղել և դասավանդել էր երիտասարդ Բոլեսլավ Պրուսին, որը հետագայում առաջատար գրական գործիչ դարձավ Լեհաստանում։ Մարիայի ծնողները սերում էին Սցլախտայից և համարվում էին լեհ մտավորականներ։ Վլադիսլավը մաթեմատիկայի և ֆիզիկայի ուսուցիչ էր, սովորել էր Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանում, դասավանդել էր տարբեր պետական և ոչ պետական դպրոցներում և եղել էր Վարշավայի երկու արական գիմնազիաների տնօրենը։ Երբ ռուսական իշխանությունները լեհական դպրոցներից վերացրեցին լաբորատոր սարքակազմը, Վլադիսլավը իր դպրոցների լաբորատոր սարքերի և նյութերի մեծ մասը բերեց տուն և իր երեխաներին ծանոթացրեց դրանց գործածությանը ։ Բրոնիսլավան՝ Կյուրիի մայրը, կրթությունն ստացել էր Վարշավայի միակ օրիորդաց դպրոցում՝ (Ulica Freta), որտեղ էլ սկզբում աշխատել է որպես ուսուցչուհի և ապա տնօրեն։ Մինչև Մարիայի ծնունդը նրա ընտանիքն ապրում էր հենց այս դպրոցում։ 1868 թվականին Մարիայի հայրը նշանակվում է հասարակական մի դպրոցի տնօրենի օգնական, որից հետո ընտանիքը տեղափոխվեց Նովոլիպկի փողոց (Ulica Nowolipki)։ Մոտավորապես հենց այս ժամանակ Մարիայի մայրը հիվանդանում է տուբերկուլյոզով և ստիպված հրաժարվում իր պաշտոնից։ Եվ քանի որ Մարիայի հայրը 1873 թվականին նույնպես լքում է իր պաշտոնը, ընտանիքի ֆինանսական վատ դրության պատճառով նրանք բացում են մասնավոր ուսումնարան, որտեղ սկզբում 2 և ապա մինչև 10 երեխաներ էին սովորում ։ Մարիան 6 տարեկանից հաճախել է նույն դպրոցը, ինչ իր մայրը։ Երկու տարի անց նա փոխում է դպրոցը և հաճախում՝ Յադվիգա Սիվորսկա մասնավոր դպրոցը։ Անհաջողության մատնված հունվարյան ապստամբությունից հետո 1863 թվականից սկսած Լեհաստանի ռուսների կողմից կառավարվող հատվածում սկսում է մեծանալ ռուսերենի ազդեցությունը։ Ուսուցումը պետք է անցկացվեր միայն ռուսերենով, միայն լեհական պատմությունը և մշակույթն էր թույլատրված դասավանդել մայրենի լեզվով։ 1878 թվականի մայիսին, երբ Մարիան ընդամենը տասը տարեկան էր, տուբերկուլյոզից  մահանում է նրա մայրը ։ Մոտ երեք տարի դրանից առաջ տիֆից մահացել էր ընտանիքի ավագ դուստրը՝ Սոֆյան ։ Մարիայի հայրը աթեիստ էր, մայրը՝ կաթոլիկուհի ։ Քրոջ, ապա մոր մահը ստիպում է Մարիային հրաժարվել կաթոլիկություն դավանելուց և դառնալ ագնոստիկ ։ Մոր մահից կարճ ժամանակ անց Մարիան կրկին փոխում է դպրոցը։ 1883 թվականին, 15 տարեկան հասակում Մարիան ավագ դպրոցի լավագույն աշակերտներից էր։ 1884 թվականին ազգականները տանում են նրան գյուղ, քանի որ Մարիայի մոտ դրսևորվում էին գերհոգնածության ախտանիշներ ։
Առաջին տարիները Փարիզում
1891 թվականին Մարիա Սկլոդովսկան ճանապարհորդում է դեպի Ֆրանսիա և ապրում քրոջ՝ Բրոնիայի և քրոջ ամուսնու Կազիմիր Դլուսկիի հետ Rue d'Allemagne փողոցի վրա։ Նոյեմբերի 3-ին նա գրանցվում է Սորբոնի համալսարանում ֆիզիկայի բարձրագույն կրթություն ստանալու համար։ Այդ տարվա համալսարանի 9000 ուսանողներից միայն 250-ն էին կանայք, գիտությունների ֆակուլտետի Faculté des sciences 1825 ուսանողներից՝ միայն 23-ը ։ Գիտություններ սովորող կանայք հիմնականում արտասահմանից էին, քանի որ այդ ժամանակվա ֆրանսիական օրիորդական դպրոցներում չէին սովորում ֆիզիկա, կենսաբանություն, լատիներեն, գերմաներեն կարևոր առարկաները ։ Մարիան նախնական քիչ գիտելիքներ ուներ, իսկ նրա ֆրանսիացի համակուրսեցիներն ու լեզվական խնդիրները ավելի էին դժվարացնում ուսուցման գործընթացը։ 1891-1892 թվականների ձմռանը Մարիան խաղում է հակառուսական թատերական մի ներկայացման մեջ, որի պատճառով նրա հայրը շատ է զայրանում ։ Սովորելուն զուգընթաց Մարիան երեկոյան մասնավոր դասեր էր տալիս՝ ապրուստը վաստակելու համար։ Խնայողության համար չջեռուցվող սենյակում ապրելով նա հաճախ էր տառապում ձմռան ցրտից, իսկ երբեմն էլ թուլանում էր քաղցից ։
1892 թվականի մարտին Մարիա Սկլոդովսկան տեղափոխվում է Rue Flatters փողոցի վրա գտնվող մի փոքրիկ սենյակ, որտեղ նա ավելի հանգիստ է կարողանում սովորել և ավելի մոտ է լինում համալսարանի սարքերին։ Առաջին ուսումնական տարում Մարիայի դասախոսներն էին մաթեմատիկոս Պոլ Ապելը, ֆիզիկոս Գաբրիել Լիպմանն ու Էդմոնդ Բուտին։ 1893 թվականի հուլիսին ֆիզիկայի հավաստագրի քննությանը Մարիան ցուցաբերում է լավագույն արդյունքները։ Ամռանը նա ստանում է Ալեքսանդրովիչի կրթաթոշակ՝ ավելի քան 600 ռուբլու չափով, որը հնարավորություն է տալիս շարունակել կրթությունը Փարիզում ։ 1894 թվականի հուլիսին մաթեմատիկայի հավաստագրի քննություններում նա ստանում է երկրորդ աստիճանը ։
Պիեռ Կյուրի
«Ազգային արդյունաբերության աջակցության ընկերությունը» 1894 թվականի սկզբում Մարիա Սկլոդովսկային վարձում է, որ իրականացնի պողպատի տարբեր տեսակների մագնիսական հատկությունների ուսումնասիրությունը ։ Նա աշխատում է իր դասախոս Գաբրիել Լիպմանի լաբորատորիայում, որտեղ սակայն ունենում է դժվարություններ և սկսում է փնտրել մեկ այլ վայր իր փորձերի իրականացման համար։ Մարիան դիմում է Ժոզեֆ Կովալսկուն՝ իր ֆիզիկայի պրոֆեսորին, որ վերջինս օգնի նրան այդ հարցում։ Կովալսկին Մարիային ծանոթացնում է Պիեռ Կյուրիի հետ, որը դասավանդում էր Փարիզի արդյունաբերական քիմիայի և ֆիզիկայի բարձրագույն դպրոցում և ուներ սեփական լաբորատորիա ։ Լաբորատորիան թեև ընդարձակ չէր, սակայն Պիեռը Մարիային տարածք է տրամադրում, որտեղ նա կարող էր աշխատել ։ Մարիան սկսում է աշխատել Պիեռ Կյուրիի հետ և բնագիտության նկատմամբ նրանց ընդհանուր հետաքրքրությունները մտերմացնում են նրանց ։ Հետզհետե նրանց հարաբերությունները լրջանում են և ի վերջո Պիեռը նրան ամուսնության առաջարկ է անում, որը, սակայն, Մարիան մերժում է, քանի որ դեռ ծրագրում էր հայրենիք վերադառնալ։ Պիեռը հայտարարում է, որ պատրաստ է նրա հետ Լեհաստան մեկնել ։ Այդ ընթացքում, 1894 թվականի ամառային արձակուրդներին Մարիան վերադառնում է Վարշավա՝ ընտանիքին այցելելու ։ Նա դեռ հույս ուներ, որ հայրենիքում կարող էր իր ընտրած բնագավառում աշխատել, սակայն նրան մերժում են ընդունել Կրակովի համալսարան, քանի որ կին էր ։ Պիեռի նամակը համոզում է նրան վերադառնալ Փարիզ և հետամուտ լինել դոկտորական թեզի պաշտպանությանը ։ 1895 թվականի մարտին, Մարիայի պնդմամբ Պիեռը գրել էր մագնիսականության մասին ուսումնասիրություն և ստացել էր սեփական դոկտորական աստիճանը։ Նրան նաև պրոֆեսորի աշխատանք էր առաջարկվել ։ 1895 թվականի գարնան վերջին Մարիան, «Պիեռի մեծագույն գյուտը» վերադառնում է Փարիզ ։ 1895 թվականի հուլիսի 26-ին Մարիա Սկլոդովսկան և Պիեռ Կյուրին ամուսնանում են Սեոյի քաղաքապետարանում ։ Նրանցից ոչ մեկը եկեղեցական արարողություն չցանկացավ ունենալ ։ Հարսանեկան զգեստի փոխարեն Մարիան կրում էր մուգ կապույտ շրջազգեստ, որը դեռ երկար էր ծառայելու որպես լաբորատոր համազգեստ ։ Զույգը տեղափոխվում է և սկսում է ապրել Rue de la Glacière փողոցի վրա գտնվող երեք սենյականոց բնակարանում։ Նրանք ունեին ազատ ժամանակի երկու ընդհանուր հետաքրքրություն՝ հեծանիվով երկար ճանապարհորդություններ և ուղևորություններ արտասահման, որոնք նրանց ավելի էին մտերմացնում։ Հանձին Պիեռի Մարիան գտնում է նոր սեր, ընկեր և գիտահետազոտական աշխատանքների գործընկեր, որին կարող էր վստահել ։
Ամուսնության առաջին տարիներին Մարի Կյուրին պատրաստվում է աշխատել ավագ օրիորդաց դպրոցում, սեփական գումարը վաստակելու նպատակով։ 1896 թվականի ամռան քննություններում Մարիան իր կուրսում ցուցաբերում է լավագույն արդյունքները։ Մարին սկսում է հետազոտություններ կատարել ֆիզիկայի բնագավառում։ Նա այցելում է Մարսել Բրիլուենի դասախոսություններին և ուսումնասիրում վերջինիս հետազոտությունները պողպատի տեսակների մագնիսականության մասին։ Սրանք եղել են նրա առաջին գիտական հետազոտությունները։ 1897 թվականի սեպտեմբերի 12-ին Մարի Կյուրին ունենում է իր առաջնեկին՝ Իրենին։
Գիտական հետազոտություններ
1895 թվականին Վիլհելմ Ռենտգենը հայտնագործեց կարճալիք էլեկտրամագնիսական ճառագայթումը՝ ռենտգենյան ճառագայթները, թեև դրանց առաջացման մեխանիզմը դեռ պարզ չէր ։ 1896 թվականին Անրի Բեքերելը հայտնագործեց, որ ուրանի աղերը արձակում են ճառագայթներ, որոնք իրենց ներթափանցման ուժով նման են ռենտգենյան ճառագայթներին ։ Նա ցույց տվեց, որ ուրանի աղերի ճառագայթները, ի տարբերություն ֆոսֆորեսցիայի, կախված չեն էներգիայի արտաքին աղբյուրից, այլ բխում են հենց ուրանից։ Այս երկու հայտնագործություններից ոգևորված Մարի Կյուրին որոշում է ուրանի աղերի արձակած ճառագայթները ընտրել որպես իր ապագա թեզի թեմա ։ Նա փորձանմուշները ուսումնասիրելու մի նոր տեխնիկա է օգտագործում։ Տասնհինգ տարի առաջ նրա ամուսինը և ամուսնու եղբայրը մշակել էին էլեկտրական լիցքավորումը չափող սարքի՝ էլեկտրոմետրի մի տարբերակ ։ Օգտագործելով Պիեռի էլեկտրոմետրը, նա հայտնագործեց, որ ուրանի ճառագայթները փորձանմուշի շրջապատի օդին էլեկտրականություն են հաղորդում։ Այս տեխնիկան օգտագործելով նրա ստացած առաջին արդյունքը ցույց տվեց, որ ուրանի բաղադրության ակտիվությունը կախված է միայն ներկա գտնվող ուրանի քանակից ։ Նա առաջ քաշեց մի հիպոթեզ, որ ճառագայթումը ոչ թե որոշ մոլեկուլների փոխազդեցության արդյունք է, այլ մեծ մասամբ հենց ատոմների ։ Այս հիպոթեզը կարևոր քայլ էր հերքելու համար նախկինում գոյություն ունեցող ենթադրությունը, թե ատոմներն անշարժ են ։ 1897 թվականին ծնվում է Պիեռի և Մարիի առաջնեկը՝ Իրեն Կյուրին։ Ընտանիքի կարիքները հոգալու համար նա աշխատանքի է անցնում Փարիզի բարձրագույն նորմալ դպրոցում (École Normale Supérieure) : Կյուրիները մասնագիտացված լաբորատորիա չունեին. գիտահետազոտական աշխատանքների մեծ մասը նրանք իրականացնում էին ֆիզիկայի և քիմիայի բարձրագույն դպրոցին կից մի նկուղային տարածքում, որը ձևափոխել և դարձրել էին լաբորատորիա ։ Այդ տարածքը, որը նախկինում եղել էր բժշկական դպրոցի դիահերձարանը, շատ վատ էր օդափոխվում և անգամ տեղումներից պաշտպանված չէր ։ Նրանք անտեղյակ էին ճառագայթման վնասակար հետևանքների մասին, որոնք կարող էին ունենալ ռադիոակտիվ նյութերի հետ շարունակ առանց պաշտպանության աշխատելու պատճառով։ Դպրոցը որևէ կերպ չէր հովանավորում նրա ուսումնասիրությունները, սակայն նա սուբսիդիաներ էր ստանում տարբեր մետալուրգիական և հանքային ընկերություններից, զանազան կազմակերպություններից և երկրների կառավարություններից  ։ Կյուրիի համակարգային ուսումնասիրությունները ներառում են ուրանի երկու միներալների՝ ուրանինիտի և տորբերնիտի հետազոտությունները ։ Նրա էլեկտրոմետրը ցույց է տալիս, որ ուրանինիտը չորս անգամ, իսկ տորբերնիտը կրկնակի անգամ ավելի ակտիվ են, քան ուրանը։ Նա եզրակացրեց, որ եթե իր նախկին արդյունքները ուրանի քանակի հետ կապված ճիշտ են, ապա այս երկու միներալները պետք է որ պարունակեն քիչ քանակությամբ ինչ-որ մի ուրիշ նյութ, որը ուրանից շատ ավելի ակտիվ է ։ Նա սկսեց համակարգային ձևով որոնել այլ նյութեր ևս, որոնք ճառագայթներ են արձակում և մինչև 1898 թվականը հայտնագործեց, որ թորիում տարրը նույնպես ռադիոակտիվ է ։ Պիեռն ավելի ու ավելի էր հետաքրքրվում նրա հայտնագործություններով։ 1898 թվականի կեսերին նա նույնիսկ որոշում է թողնել բյուրեղների հետազոտության հետ կապված իր աշխատանքը և միանալ կնոջ ուսումնասիրություններին ։
Մարին շատ լավ էր հասկանում իր հետազոտությունները շտապ հրապարակելու և այդպիսով իր գիտական հեղինակությունը հաստատելու կարևորությունը։ Եթե Բեքերելը երկու տարի դրանից առաջ իր հայտնագործությունը մեկ օր ուշ ներկայացներ Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիային, ռադիոակտիվության գյուտի հեղինակությունը, անգամ Նոբելյան մրցանակը կստանար Սիլվանուս Թոմսոնը։ Կյուրին նույնպես որոշեց շտապ հրատարակել իր աշխատությունը։ Այն գիտությունների ակադեմիային ներկայացրեց նրա նախկին պրոֆեսորը՝ Գաբրիել Լիպմանը, 1898 թվականի ապրիլի 12-ին ։ Անգամ այդքան շտապելով նա չկարողացավ ձեռք բերել թորիումի՝ ուրանի նման ճառագայթներ արձակելու ունակության մասին իր գյուտի հեղինակությունը, քանի որ երկու ամիս առաջ Գերհարդ Կարլ Շմիդտը Բեռլինում արդեն իսկ հրատարակել էր իր հեղինակած նույն հետազոտությունը ։
Առաջին համաշխարհայինի տարիներին
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Կյուրին հասկացավ, որ վիրավոր զինվորներին ամենից լավ կարելի է օգնություն ցուցաբերել հնարավորինս շտապ գործելով ։ Նա գիտակցում էր ռազմաճակատի գծի մոտ դաշտային ռադիոլոգիական կենտրոնների անհրաժեշտությունը, որոնք պետք էին տեղում վիրահատություններ կատարելու համար ։ Արագ ուսումնասիրելով ճառագայթաբանություն, անատոմիա և փոխադրային մեխանիզմներ, նա ձեռք է բերում ռենտգենյան ճառագայթման սարքեր, փոխադրամիջոցներ, օժանդակ գեներատորներ և ստեղծեց շարժական ռադիոլոգիական միավորներ, որոնք հայտնի դարձան որպես «փոքրիկ Կյուրիներ» (petites Curies) : Նա դառնում է Կարմիր խաչի ռադիոլոգիայի ծառայության տնօրենը և հիմնում է Ֆրանսիայի առաջին ռազմական ռադիոլոգիական կենտրոնը, որը սկսում է գործել 1914 թվականի վերջից ։ Պատերազմի առաջին տարում, նախ մի զինվորական բժշկի, ապա իր 17-ամյա դստեր՝ Իրենի օգնությամբ, Կյուրին ղեկավարում է 20 շարժական ռադիոլոգիական միավորների և 200 ռազմադաշտային միավորների գործունեությունը ։ Ավելի ուշ նա ուրիշ կանանց ևս ընդգրկում է այդ գործում՝ սովորեցնելով և պատրաստելով նրանց որպես բուժքույրեր ։ 1915 թվականին Կյուրին ստեղծում է խոռոչային ասեղներ, որոնք պարունակում էին ռադիումի ճառագայթում՝ անգույն, ռադիոակտիվ գազ, որ արձակում է ռադիումը և որը հետագայում կոչվեց ռադոն։ Այդ ասեղներն օգտագործվում էին ախտահարված հյուսվածքն ստերիլիզացնելու համար։ Ասեղների համար անհրաժեշտ ռադիումը նա տրամադրեց իր ստացած մեկ գրամ ռադիումի պաշարից ։ Մոտավորապես հաշվարկել էին, որ մոտ մեկ միլիոն վիրավոր զինվորների օգնություն է ցուցաբերվել Կյուրիի ստեղծած ռենտգենյան միավորների շնորհիվ  ։ Այս ժամանակահատվածում, զբաղված լինելով նման գործունեությամբ, նա շատ քիչ ժամանակ էր տրամադրում գիտական հետազոտություններին ։ Չնայած այս ամբողջ մարդասիրական ներդրումներին, որ նա կատարեց ի շահ ֆրանսիական բանակի, Կյուրին երբեք որևէ պաշտոնական պարգևի կամ ճանաչման չարժանացավ ֆրանսիական կառավարության կողմից ։ Բացի դրանից, պատերազմն սկսվելուց անմիջապես հետո, նա փորձեց իր Նոբելյան ոսկե մեդալները նվիրաբերել պատերազմական ֆոնդին, սակայն Ֆրանսիայի ազգային բանկը հրաժարվում է ընդունել դրանք ։ Այնուամենայնիվ, օգտագործելով Նոբելյան մրցանակների իր գումարը, նա գնում է պատերազմական պարտատոմսեր ։ Նա ասել է.
Կյուրին նաև ակտիվորեն անդամակցում էր ֆրանսիայում լեհական կոմիտեներին, որոնք նվիրված էին լեհական հիմնահարցի լուծմանը ։ Պատերազմի ավարտից հետո, նա իր պատերազմական տարիների գործունեությունը շարադրում է «Ճառագայթաբանությունը պատերազմում» գրքում (1919 թվական) ։
Հետպատերազմական տարիներ
1920 թվականին, ռադիումի հայտնագործման 25-րդ տարեդարձին ֆրանսիական կառավարությունը կրթաթոշակ է սահմանում Կյուրիի համար․ նախորդ ստացողը Լուի Պաստյորն էր (1822–95) ։ 1921 թվականին նա ցնծագին ընդունելության է արժանանում Միացյալ Նահանգներում, ուր ուղևորվել էր ռադիումի հետազոտման համար ֆոնդ հիմնելու նպատակով։ Մարի Մելոնին, Կյուրիից հարցազրույց վերցնելուց հետո, ստեղծեց «Մարի Կյուրիի ռադիումի ֆոնդը» և նրա ուղևորությունը հրապարակավ լուսաբանելով սկսեց գումար հավաքել ռադիում գնելու համար ։ 1921 թվականին Միացյալ Նահանգների նախագահ Ուորեն Հարդինգը ընդունեց նրան Սպիտակ տանը, որպեսզի նվիրի նրան Միացյալ Նահանգներում հավաքված 1 գրամ ռադիումը ։ Հանդիպումից առաջ, հասկանալով, որ Կյուրիի հռչակը արտասահմանում ավելի ու ավելի է մեծանում և շփոթված այն փաստից, որ վերջինս ֆրանսիական որևէ շքանշան չունի, որ կարող էր պաշտոնապես կրել, ֆրանսիական կառավարությունը նրան Պատվավոր Լեգեոնի շքանշան է առաջարկում, սակայն Կյուրին հրաժարվում է ընդունել այն ։ 1922 թվականին նա դառնում է Ֆրանսիայի բժշկության ակադեմիայի խորհրդի անդամ ։ Նա նաև ճանապարհորդում է արտասահմանում, դասախոսություններ տալիս Բելգիայում, Բրազիլիայում, Իսպանիայում և Չեխոսլովակիայում ։ Կյուրիի ղեկավարությամբ ինստիտուտը տալիս է չորս Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ ևս, ներառյալ դստերը՝ Իրեն Կյուրիին և փեսային՝ Ֆրեդերիկ Ժոլիո-Կյուրիին ։ Ի վերջո Կյուրիի հիմնադրած ինստիտուտը դարձավ ճառագայթաբանության հետազոտական չորս հիմնական լաբորատորիաներից մեկը։ Մյուսներն էին Ռեզերֆորդի  Կավենդիշի անվան լաբորատորիան, Վիեննայի «Ռադիումի հետազոտական ինստիտուտը»՝ Ստեֆան Մեյերի ղեկավարությամբ և «Քիմիայի Մաքս Պլանկի ինստիտուտը»՝ Օտտո Հանի և Լիզա Մեյտների ղեկավարությամբ ։ 1922 թվականի օգոստոսին Կյուրին դառնում է Ազգերի լիգայի այդ ժամանակ նոր հիմնած «Ինտելեկտուալ համագործակցության միջազգային կոմիտեի» անդամ ։ 1923 թվականին Կյուրին գրում է Պիեռի կենսագրական գիրքը՝ «Պիեռ Կյուրի» ։ 1925 թվականին նա այցելում է Լեհաստան, մասնակցելու Վարշավայում «Ռադիումի ինստիտուտի» հիմնարկեքի արարողությանը ։  Ամերիկա կատարած նրա երկրորդ ուղևորությունը 1929 թվականին, նշանավորվեց Վարշավայի ռադիումի ինստիտուտի համար ռադիումի պաշարի ձեռք բերմամբ։ Ինստիտուտը բացվեց 1932 թվականին և տնօրեն նշանակվեց Կյուրիի քույրը՝ Բրոնիսլավան  ։ Հետազոտական աշխատանքներից այս հաճախակի շեղումները և հանրաճանաչությունը թեև խանգարում էին նրան երբեմն, սակայն ապահովում էին նաև աշխատանքի համար անհրաժեշտ ռեսուրսներով ։ 1930 թվականին նա ընտրվում է «Ատոմական կշռի միջազգային ինստիտուտի» անդամ, որտեղ ծառայում է մինչև իր մահը ։
Մահ
Կյուրին վերջին անգամ Լեհաստան է այցելում 1934 թվականին ։ Մի քանի ամիս անց, 1934 թվականի հուլիսի 4-ին Մարի Կյուրին մահանում է Սանսելմոզի Վերին Սավոյի առողջարաններից մեկում։ Մահվան պատճառ էր նշվում ապլաստիկ անեմիան, որը հավանաբար ճառագայթումից երկար տարիներ չպաշտպանված լինելու հետևանք էր ։ Իոնային ճառագայթման վնասակար ազդեցությունը նրա աշխատանքի տարիներին ոչ-ոքի հայտնի չէր։ Հետագայում այդ աշխատանքներն իրականացվում էին անվտանգության միջոցառումներ ապահովելուց հետո, մինչդեռ Մարի Կյուրին տարիներ շարունակ աշխատել էր առանց այդ անվտանգության միջոցների ։ Նա գրպանում պահում էր ռադիոակտիվ իզոտոպեր պարունակող փորձանմուշների պարկուճներ, նաև լցնում էր դրանք իր գրասեղանի դարակի մեջ, քանի որ այդ նյութերը մթության մեջ աղոտ լույս էին արձակում ։ Պատերազմի ժամանակ, դաշտային հիվանդանոցներում առանց պաշտպանիչ բաճկոնների աշխատելիս, Կյուրին շարունակ ենթարկվում էր Ռենտգենյան ճառագայթների վտանգավոր ազդեցությանը ։ Չնայած տասնամյակներ շարունակ ճառագայթումից չպաշտպանվելը առաջացրել էր քրոնիկ հիվանդություններ (ներառյալ գրեթե կուրությունը կատարակտի հետևանքով) և ի վերջո մահը, նա երբեք իրականում չէր գիտակցել ճառագայթումից չպաշտպանված լինելու ռիսկերը ։ Մարի Կյուրին թաղվեց Օ-դե-Սենի գերեզմանատանը ամուսնու՝ Պիեռ Կյուրիի կողքին ։ Վաթսուն տարի անց, 1995 թվականին ի պատիվ նրանց գիտական ձեռքբերումների, նրանց մասունքները տեղափոխվեցին և ամփոփվեցին Փարիզի պանթեոնում։ Նա առաջին կինն էր, որ այնտեղ թաղվեց սեփական արժանիքների և ձեռքբերումների և ոչ թե ժառանգական տիտղոսների շնորհիվ ։ 2015 թվականին ևս երկու կին թաղվեցին այնտեղ սեփական ձեռքբերումների համար ։ Նրա թղթերը ռադիոակտիվ աղտոտվածության մակարդակի պատճառով վտանգավոր էր դիպչելու համար ։ Անգամ նրա խոհարարական բաղադրատոմսերի գիրքն էր ճառագայթված ։ Նրա թղթերը պահվում են կապարով պատված տուփերում և նրանք, ովքեր ցանկանում են ուսումնասիրել դրանք, պետք է կրեն պաշտպանիչ բաճկոններ ։ Կյանքի վերջին տարում նա գրում էր ճառագայթման մասին գիրք, որը հրատարակվեց հետմահու՝ 1935 թվականին ։
Հիշատակ
Եթե Կյուրիի աշխատանքը օգնել է տապալել ֆիզիկայի և քիմիայի վերաբերյալ սահմանված նախկին գաղափարները, այն նաև հավասարապես խորքային ազդեցություն է ունեցել հասարակական ոլորտում։ Իր գիտական հետազոտություններն իրականացնելու համար նա ստիպված էր զանազան խոչընդոտներ հաղթահարել, թե՛ հայրենիքում և թե՛ այն երկրում, որտեղ մեկնել էր մշտական բնակության, խոչընդոտներ, որոնք փակում էին նրա ճանապարհը, քանի որ նա կին էր։ Նրա կյանքի այդ դրվագները նկարագրվում են Ֆրանսուազ Ժիրուի «Մարի Կյուրի. կյանք, որը շեշտեց Մարիի դերը որպես ֆեմինիզմի նախակարապետ» գրքում ։ Նա հայտնի էր իր ազնիվ և համեստ կենսակերպով ։ 1893 թվականին մի փոքրիկ կրթաթոշակ ստանալով, նա վերադարձնում է այն 1897 թվականին, հենց որ սկսում է իր ապրուստի համար գումար վաստակել ։ Առաջին Նոբելյան մրցանակի գումարի մեծ մասը նա տվել է ընկերներին, ընտանիքի անդամներին, ուսանողներին և հետազոտական ընկերություններին ։ Արտասովոր որոշմամբ Կյուրին հրաժարվում է արտոնագրել ռադիումի ճառագայթման գործընթացի գյուտը, որպեսզի գիտական համայնքը կարողանա հետազոտությունկատարել առանց որևէ խոչընդոտի ։ Նա պնդում էր, որ դրամական պարգևները և կրթաթոշակները տրվեն իր հիմնադրած գիտահետազոտական հաստատություններին և ոչ թե իրեն ։ Նա և իր ամուսինը հաճախ հրաժարվում էին պարգևներից և մեդալներից ։
Մրցանակներ և պարգևներ
Որպես ամենանշանավոր կին գիտնականներից մեկը, մարի Կյուրի անունը խորհրդանիշ է դարձել գիտական աշխարհում և հարգանքի բազմաթիվ դրսևորումների է արժանացել անգամ փոփ մշակույթում ։ 2009 թվականին «New Scientist» անգլալեզու շաբաթաթերթի կազմակերպած հարցման արդյունքում Մարի Կյուրին ճանաչվեց ամենաազդեցիկ կինը գիտության բնագավառում։ Կյուրին հավաքել էր բոլոր քվեների  25.1%-ը, ինչը երկու անգամ ավելին է քան երկրորդ տեղը զբաղեցրած Ռոզալինդ Ֆրանկլինը (14.2%)  : 2011 թվականը Լեհաստանը և Ֆրանսիան հայտարարել էին Մարի Կյուրիի տարի, իսկ ՄԱԿ-ը հայտարարեց, որ դա կլինի քիմիայի միջազգային տարի ։ Նույն թվականի դեկտեմբերի 10-ին Նյու Յորքի գիտությունների ակադեմիան հանդիասավորությամբ նշեց Կյուրիի երկրորդ Նոբելյան մրցանակի ստացման 100-րդ տարեդարձը, որին ներկա գտնվեց Շվեդիայի արքայադուստր Մեդլինը ։ Մարի Կյուրին առաջին կինն էր, որ Նոբելյան մրցանակ ստացավ, առաջին մարդը, որ երկու Նոբելյան մրցանակ է ստացել և միակ կինը, որ երկու տարբեր բնագավառներից է Նոբելյան մրցանակ ստացել ։ Կյուրիի ստացած մրցանակները ներառում են.
Հարգանքի տուրք
1995 թվականին Կյուրին դարձավ առաջին կինը, որի աճյունն ամփոփվեց Փարիզի պանթեոնում՝ իր սեփական գիտական նվաճումների և ձեռքբերումների և ոչ ժառանգական տիտղոսների համար : Ռադիոակտիվության աստիճանի չափման միավորը՝ կյուրին (Ci) այդպես է կոչվել նրա և Պիեռի պատվին (թեև միավորի անունը որոշող կոմիտեն այդպես էլ որոշակիորեն չսահմանեց, թե դա Մարիի՞, Պիեռի՞, թե՞ նրանց երկուսի պատվին է կոչվելու) ։ Պարբերական աղյուսակի 96 ատոմային թվով տարրը կոչվեց Կյուրիում ։ Երեք ռադիոակտիվ միներալներ կոչվել են նրա անունով՝ կյուրիտ, սկլոդովսկիտ և կուպրոսկլոդովսկիտ ։ Աշխարհի տարբեր համալսարաններից Կյուրին ստացել է գիտության պատվավոր աստիճաններ ։ Եվրոպական Միության սահմանած «Մարիա Սկլոդովսկա-Կյուրիի գործունեություն» կրթաթոշակը նախատեսված է այն երիտասարդ գիտնականների համար, ովքեր ցանկանում են աշխատել արտասահմանում ։ Լեհաստանի և Ուկրաինայի մի շարք ուսումնական հաստատություններ նրան պատվավոր դոկտորի աստիճան են շնորհել՝ Լվովի պոլիտեխնիկականը (1912), Պոզնանի համալսարանը (1922), Կրակովի համալսարանը (1924) և Վարշավայի պոլիտեխնիկական համալսարանը(1926) ։ 1921 թվականինՄիացյալ Նահանգներում կին գիտնականների «Iota Sigma Pi» ասոցիացիան նրան շնորհեց պատվավոր անդամի աստիճան ։ Նրա անունը ներառված է 1936 թվականին Գերմանիայի Համբուրգ քաղաքում կանգնեցված «Ռադիոլոգիայի հուշահամալիրի» անունների ցանկում ։ Մարի Կյուրիի անունով են կոչվում տարբեր վայրեր աշխարհի բոլոր կողմերում։ Կյուրիին են նվիրված երկու թանգարաններ՝ Վարշավայի Ուլիցա Ֆրետա փողոցում 1967 թվականին բացված տուն-թանգարանը և Փարիզի Կյուրիի լաբորատորիան, որը վերածել են թանգարանի և հասարակության առաջ բաց է 1992 թվականից ։ 1935 թվականին Վարշավայի ռադիումի ինստիտուտի առջև տեղադրվեց Մարի Կյուրիի արձանը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին, 1944 թվականին, գնդակոծությունից վնասվեց արձանը և պատվանդանը, սակայն պատերազմից հետո որոշվեց գնդակոծության հետքերը թողնել այնպես, ինչպես որ կային ։ Կյուրին Լոուրենս Արոնովիչի «Սխալ ենթադրություններ» պիեսի թեման է, որտեղ երեք կին գիտնականների ուրվականներ հետևում են նրա կյանքի իրադարձություններին ։ Կյուրիի նկարը հաճախ պատկերվել է նաև աշխարհի շատ երկրների հուշադրամների, թղթադրամների և դրոշմանիշերի վրա ։ Նրա երկրորդ Նոբելյան մրցանակի հարյուրամյակի առթիվ, 2011 թվականին Վարշավայի Կյուրիի տուն-թանգարանի ճակատամասին տեղադրվեց խորհրդանշական որմնանկար։ Այնտեղ պատկերված է փոքրիկ Մարիան՝ ձեռքին բռնած փորձանմուշներով սրվակներ, որոնցից դուրս են բխում այն քիմիական տարրերը, որ նա պիտի հայտնագործեր չափահաս դառնալով՝ պոլոնիումը և ռադիումը։ 2011 թվականին  Վիսլա գետի կամուրջներից մեկը Վարշավայում կոչվեց նրա անունով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լեհ կին ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Լեհ քիմիկոսներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կին ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կին քիմիկոսներ Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի բազմակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի կին դափնեկիրներ Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Փորձարարական ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Կին գյուտարարներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ Կատեգորիա:19-րդ դարի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նոբելյան մրցանակակիրներ Կատեգորիա:Լեհ կին քիմիկոսներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գյուտարարներ
Ալոճ Շովիցի
Նկարագրություն
1-2 մ բարձրությամբ, գորշ մոխրագույն կեղևով, փոքրաթիվ բարակ փշերով թուփ է կամ ոչ մեծ ծառ։ Տերևները պինդ են, թխակապույտ, առսեղմ թավոտ, կազմված 3-5 նեղ բլթակներից՝ լայն ձվաձև ռոմբանման ուրվագծով։ 10-12 ծաղիկներով ծաղկաբույլերը խիտ են, սպիտակ, թաղիքավոր։ 3-4 կորիզով պտուղները համարյա գնդաձև են, կողավոր, կարմրավուն, թեթևակի թավոտ ։
Տարածվածություն
Հանդիպում է Դարեղեգիսի ֆլորիստիկական շրջանում, Եղեգնաձորի շրջակայքում։ Աճում է նաև Նախիջևանում, Արևելյան Անդրկովկասում, Ղարաբաղում, Անատոլիայում և Իրանում ։
Էկոլոգիա
Աճում է միջին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1200-1300 մ բարձրությունների վրա, անտառի եզրերին, թփուտներում։ Ծաղկում է մայիս ամսին, պտղաբերում՝ հունիս-հոկտեմբերին ։
Պահպանություն
Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է, որի տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ։
Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում ։
Էդուարդ Երզնկյան
Էդուարդ Լևոնի Երզնկյան, ուրոլոգ։ Բժշկական գիտությունների թեկնածու (1996)։
Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը (1978)։ 1970-1972 թվականներին ծառայել է ԽՄՀՄ ԶՈՒ-ում։ 1978-2000 թվականներին աշխատել է Երևանի հանրապետական հիվանդանոցում, 6-րդ բուժմիավորումում, 2000-ից՝ Երևանի Մխիթար Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանի վիրաբուժական հիվանդությունների 2-րդ ամբիոնի դոցենտ։ Այժմ աշխատում է Ուրոլոգիյաի կենտրոնում որպես բաժնի վարիչ։
1988-1994 թվականներին կամավոր մեկնել է Ստեփանակերտ, Շահումյանի, Մարտակերտի, Հադրութի շրջաններ, բուժել և վիրահատել է հարյուրավոր ազատամարտիկների և խաղաղ բնակիչների։
Աշխատություններ
Աշխատությունները վերաբերում են միզաքարային հիվանդությունների հարցերին։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ ուրոլոգներ Կատեգորիա:1950 ծնունդներ Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների թեկնածուներ
Հայտարարում եմ ձեզ Չակ և Լարի
«Հայտարարում եմ ձեզ Չակ և Լարի» (I Now Pronounce You Chuck and Larry), կատակերգություն նկարահանված 2007 թվականին։ Գլխավոր դերերը կերտել են Ադամ Սենդլերը և Քևին Ջեյմսը։
Սյուժե
Երկու պարապ մնացած հրշեջներ ապրում էին Բրուքլինում։ Լարին ցանկանում էր միայն պաշտպանել իր ընտանիքը։ Նրա ընկերը՝ Չակը ևս ցանկանում էր օգնել իր ընկերոջը այդ հարցում։ Չակը անչափ պարտական էր Լարիին, քանի որ նա է Չակին փրկել հրդեհից։
Որպեսզի նրանք ստանային սոցիալական նպաստները, նրանք գնում են ծայրահեղ քայլի՝ ձևացնելով, որ միասեռական զույգ են։ Բայց, երբ տեղային բծախնդիր պաշտոնյան սկսում է բացահայտել այդ հիմարության գաղտնիքները, այդ դավադրությունը դառնում է քաղաքի համար մեկ սոցիալական խնդիրը, այն նույնիսկ հայտնվում էր քաղաքի բոլոր թերթերում և ամսագրերում։ Նրանք ստիպված էին տանել այդ, հանդես գալով որպես միմյանց սիրող զույգ, Չակը և Լարին պետք է անցնեին կասկադի միջով, և հենց այստեղ էլ նրանք հայտնվում են ծիծաղաշարժ դրությունների մեջ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2007 ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Դենիս Դուգանի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Նյու Յորքում Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Universal Pictures ֆիլմեր Կատեգորիա:2007 թվականի ԱՄՆ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ամերիկյան ԼԳԲՏ ֆիլմեր Կատեգորիա:2000-ականների ռոմանտիկ կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Relativity Media ֆիլմեր Կատեգորիա:ԼԳԲՏ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ռիմեյք ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Նյու Յորքում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Բադի մուվի Կատեգորիա:2000-ականների կինոկատակերգություններ
Ժողովածու (1748)
Ժողովածու (1748), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 1748 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 14-րդ դարում (1370-ից առաջ)։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 16․4x12․2 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 299 թերթից։ Գրված է միասյուն, բոլորգրով։ Պահպանակը ունի 4 էջ, գրված է մագաղաթի վրա՝ ուղղագիծ երկաթագրով։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ, աստառը՝ դրոշմազարդ կտավ։ Հիշատակարաններ՝ հետագայիէ 121բ, 289ա, (1370 թ․), կնիք՝ պահպանակ Գ (1628 թ․ Խաչատուր) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Չամկա
Չամկա (Чамка), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ուրժումսկի շրջանում Կիրովի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Բույ գետի ձախ ափին՝ 29 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 10 կմ է։
Գետը հոսում է արևելք, Պետրուշինո գյուղում և թափվում է Բույ՝ Զոտկինո գյուղում։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Կամսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Վյատկա, գետի ենթաավազանը՝ Վյատկա։ Գետի ավազանը՝ Կամա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Սուրեն Աղբալյան (մանկավարժ)
Սուրեն Մեխակի Աղբալյան, հայ մանկավարժ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի («Հայրենական մեծ պատերազմ», 1941-1945) մասնակից։ ԽՄԿԿ անդամ (1944):
Կենսագրություն
1941 թվականին դպրոցը նոր ավարտած Սուրենը կամավոր մեկնել է կարմիր բանակ։ Մարտական ծառայություններն անցել է 89-րդ հայկական հրաձգային դիվիզիայի 400-րդ գնդում, որի կազմում մասնակցել է Հյուսիսային Կովկասի պաշտպանությանը, այնուհետև՝ ազատագրմանը։ 1943 թվականին վիրավորվել է, ապաքինվելուց հետո մասնակցել է Նովոռոսիյսկի ազատագրման համար մղված մարտերին։ Թշնամու դեմ մարտնչել է Դոնբասում, ուր երկրորդ անգամ է վիրավորվել, պարգևատրվել է «Արիության համար» մեդալով։ Մարտերով անցել է Դնեպրը, Դնեստրը։ Դնեստրն անցնելու նախօրյակին, 1944 թվականին, ընդունվել է կոմունիստական կուսակցության շարքերը։ Եղբայրական Մոլդավիայի ազատագրման օրերին նա ավագ լեյտենանտ էր, դասակի, ապա՝ վաշտի հրամանատար։ Յասսի-Քիշինևյան օպերացիայի հաջող ավարտումից հետո պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով։ Սուրենը հերոսաբար կռվել է Լեհաստանի ազատագրման, Վարշավայում մղված փողոցային մարտերում ։
1945 թվականին, բանակից զորացրվելուց հետո, Աղբալյանն ընդունվել է Երևանի պետական համալսարանի աշխարհագրության ֆակուլտետը։ Համալսարանն ավարտելուց հետո գործուղվել է Ալավերդի քաղաքը։ Շուրջ երեսուն տարի մանկավարժական աշխատանք է կատարել այդ քաղաքի դպրոցներում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Կարմիր աստղի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:«Արիության համար» մեդալով պարգևատրվածներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կոլտնտեսություն
Կոլտնտեսություն, կոլխոզ (Колхоз, коллективное хозяйство [կոլեկտիվ տնտեսություն] բառարմատներից), գյուղական համայնքներում ընդունված կոլեկտիվ տնտեսվարման ձև Խորհրդային Միությունում ։
1928-30-ական թվականներին, «կոլեկտիվացման» մասին որոշումների հիման վրա, գյուղական բնակչության ունեցվածքը և աշխատանքը տրվեց կոլտնտեսություններին։ Կոլեկտիվացման համակարգի համաձայն գյուղական արտադրության միջոցները (հողը, գործիքները, անասունները, սերմացուն և այլն) համարվում էին կոլխոզի բոլոր անդամների ընդհանուր սեփականություն, աշխատանքը ղեկավարում էր կոլխոզի անդամների կողմից ընտրված մարդը` կոլխոզի նախագահը։ 1976 թվականի դրությամբ ԽՍՀՄ-ում կար 27,9 հազար կոլտնտեսություն (ՀԽՍՀ-ում՝ 371)։
Կոլտնտեսությունները ստեղծվել են Վլադիմիր Լենինի կոոպերատիվ պլանի համապատասխան։ Խորհրդային գաղափարախոսության համաձայն, կոլտնտեսությունների մարտահրավերները կայանում էին «հանրային տնտեսության համակողմանի ամրապնդման և զարգացման, աշխատանքի արտադրողականությունը և հանրային արտադրության արդյունավետությունը բարձացնելու, կոլտնտեսային արտադրության ինտենսիվացման և տեխնիկայի հետագա վերազինման, կոմպլեքս մեքենայացման ու էլեկտրիֆիկացման, հողի քիմիացումն ու մելիորացումն իրագործելու ուղիով արտադրության և պետության գյուղատնտեսական մթերքների վաճառքն ինտենսիվացնելու» և այլնի մեջ։
Գյուղատնտեսական արտադրության հիմնական միջոցներից մեկը՝ հողը, ԽՍՀՄ-ում պետական սեփականություն էր։ ԽՍՀՄ սահմանադրությանը համապատասխան կոլտնտեսություններին այն ամրացնում են հատուկ ակտով, անվճար և անժամկետ՝ առհավետ օգտագործման համար։ Կոլտնտեսությանն ամրացված հողերը ստորաբաժանվում էին հանրային օգտագործման և տնամերձ հողերի։ Վերջինս հատկացվում էր կոլտնտեսականների ընտանիքին (ծխին) որպես բանջարանոց, այգի և այլ կարիքների համար օգտագործելու նպատակով (միջինում՝ 0,5 հա)։ Կոլխոզնիկներին թույլ էր տրվում նաև սահմանափակ քանակով սեփական անասուններ պահել (մինչև Ստալինի մահը` մեկ կով, երկու հորթ, տասը ոչխար և այծ, մեկ մայր խոզ) Կոլտնտեսության մեջ էին ներառվում նաև դրա ձեռնարկությունները, շենքերը, կառույցները, տրակտորները, կոմբայնները և մյուս մեքենաները, սարքավորումները, փոխադրամիջոցները, բանող ու մթերատու անասունները, բազմամյա տնկարկները, մելիորատիվ ու ոռոգման կառույցները, արտադրված արտադրանքը, դրամական միջոցները, ինչպես նաև միջկոլտնտեսային, պետական-կոլտնտեսային կազմակերպությունների ունեցվածքն ու միջոցները։
Իր գործունեությունն իրականացնելու համար կոլտնտեսությունը ստեղծում էր հիմնական և շրջանառու արտադրական ֆոնդեր, որոնք պետք է օգտգործվեին միայն նպատակային կարգով։ Հիմնական և շրջանառու ֆոնդերի համալրման մասհանումների չափերը որոշում էին կոլտնտեսականները։ Արտադրության և աշխատանքի կազմակերպման ձևերը (բրիգադ, ֆերմա, օղակ և այլն) ստեղծվում ու կիրառվում էին՝ ելնելով տնտեսության կոնկրետ պայմաններից, մասնագիտացումից, արտադրության տեխնոլոգիայից ու մեքենայացման մակարդակից։ Արտադրական ստորաբաժանումներն իրենց գործունեությունը վարում են ներտնտեսային հաշվարկի հիման վրա։
Կոլտնտեսության ընդհանուր ղեկավարությունը իրականացնում էր ԽՍՀՄ գյուղատնտեսության մինիստրությունը և դրա տեղական մարմինները։ Ջրային կառույցների շինարարության և շահագործման, գյուղաանտեսական մթերքների մթերման, նյութատեխնիկական մատակարարման հարցերով զբաղվում են (համապատասխանաբար) ջրային տնտեսության և մելիորացիայի, մթերումների մինիստրությունները, համամիութենական «Գյուղտեխնիկա» միավորումը և դրանց տեղական մարմինները։
ԽՍՀՄ-ում զանվգվածային կոլեկտիվացումը իրականացվել է 1929-1933 թվականներին։ Մինչև կոլտնտեսությունների կազմավորումը, զգալի չափով գյուղացիներ հող էին ստացել 1920 թվականի դեկտեմբերի 28-ի «Հողի մասին դեկրետի», այնուհետև 1923 թվականի Հողային օրենսգրքի համաձայն, որոնց հետևանքով ԽՍՀՄ-ում բռնագրավվեցին կալվածատիրական հողերը (կուլակաթափություն), կատարվեց հողատարածքների համատարած ազգայնացում, այնուհետև դրանք բաժանվեցին գյուղացիական տնտեսությունների միջև ։ Հողը որպես «համաժողովրդական ունեցվածք» չէր կարող լինել առք ու վաճառքի, կապալով տալու և այլ գործարքների առարկա։ Կոլտնտեսության եկամուտները բաշխելիս հաշվի էին առնվում անդամների ընդհանուր ժողովի որոշումները, որոնք խստորեն կարգավորված էին ։ Մասնավորապես, արդյունքի որոշակի մասը վաճառվում էր պետությանը՝ վերջինիս կողմից որոշված խիստ ցածր գնով, պետական բանկերին վերադարձվում էին գարնանային աշխատանքների համար տրամադրված վարկերը, վճարվում էին մեխանիզատորների աշխատավարձերը, ամբարվում էր կոլխոզի գյուղատնտեսական կենդանիների կերապաշարը, իսկ մնացյալը բաշխվում էր կոլխոզի անդամներին՝ ըստ աշխատած օրերի հաշվարկի (աշխօր)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գյուղատնտեսական աշխատանք Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գյուղատնտեսական կազմակերպություններ
Գալատին շրջան (Կենտուկի)
Գալատին շրջան (Gallatin County), ԱՄՆ Կենտուկի նահանգի 105 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 256 կմ² է, բնակչությունը՝ 8.589 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Վարշավա բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1798 թ.։
Կատեգորիա:Կենտուկիի շրջաններ
Արտեմիզիա Ջենտիլեսկի
Արտեմիզիա Ջենտիլեսկի (Artemisia Gentileschi, Artemisia Lomi, ), իտալացի նկարչուհի։
Պաժեն (գյուղ, Ելեցկի շրջան)
Պաժեն (Пажень), գյուղ Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Ելեցկի շրջանի կազմում։
Արտեմիզիա Ջենտիլեսկի
Կենսագրություն
Արտեմիզիան՝ տոսկանցի նկարիչ Օրացիո Ջենտիլեսկիի և Պրուդենցիա Մոնտոնեի ավագ դուստրը, ծնվել է Հռոմում 1593 թվականի հուլիսի 8-ին։ Միևնույն ժամանակ քաղաքի արխիվում պահվող նրա ծննդյան վկայականում նշված է, որ նա ծնվել է 1590 թվականին։ Մայրը մահացել է, երբ դուստրը տասներկու տարեկան էր։
Պաժեն (գյուղ, Ելեցկի շրջան)
Բնակչությունը 2008 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 97 մարդ։