cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ռաֆայել Հովհաննիսյան (զինծառայող)
Արցախա-ադրբեջանական ռազմական գործողություններ
2016 թվականի ապրիլի 1-ի լույս 2-ի գիշերը արցախա-ադրբեջանական շփման գծի ողջ երկայնքով հակառակորդի զինված ուժերի ստորաբաժանումները լայնամասշտաբ հարձակումներ են կատարում։
Ապրիլի 1
Ապրիլի 1-ին Ռաֆայելը բարձրանում է մարտական դիրքեր։
Ադրբեջանական կողմն անցնում է սադրիչ գործողությունների և տարբեր տրամաչափի զինատեսակներից կրակոցներ է արձակում հայկական դիրքերի ուղղությամբ։
Ադրբեջանական կողմի դիպուկահարի կրակոցից զոհվում է սերժանտ, դասակի հրամանատարի տեղակալ Վլադիմիր Մելքոնյանը։
Ապրիլի 2
Ապրիլի 1-ի լույս 2-ի գիշերը ադրբեջանական կողմը սկսում է հարձակում և ոչ միայն տարբեր տրամաչափի զինատեսակներից կրակ բացում հայ դիրքապահների ուղղությամբ, այլև արկակոծության է ենթարկում հայկական դիրքերը։
Առավոտյան 08։30-ի սահմաններում մարտական դիրքից հաղորդում են, որ 12-14 տանկեր գյուղից շարժվում են հայ դիրքապահների ուղղությամբ։
Ռաֆայելը՝ որպես հակատանկային հաշվարկի օպերատոր, հակատանկային դասակի հրամանատարի տեղակալ, դասակի հրամանատարի՝ Տոնիկ Մարտիրոսյանի հետ շտապում է վերցնել ֆագոտ հաշվարկը և շարժվել տանկերի ուղղությամբ։
Սակայն տեսնելով, որ տանկերը կրակ են արձակում Թալիշ գյուղի ուղղությամբ, Ռաֆայելը հասկանում է դառը ճշմարտությունը և գործի դնում իր զենքը։
09։00 – 09։30 ի սահմաններում Ռաֆայելն արձակում է առաջին հրթիռը և խողում առաջին T-80 տանկը։ Ապա առաջին հրթիռին հետևում է երկրորդը և խոցվում է հաջորդ տանկը։
Ողջ ընթացքում տանկերը շարունակում են ակտիվ կրակ վարել հայկական Թալիշ գյուղի ուղղությամբ, իսկ Ռաֆայելի ուղղությամբ կրակ են արձակում տարբեր տեսակի և տրամաչափի զինատեսակներից։
Երրորդ հրթիռի կրակոցից հետո Ռաֆայելը գումարտակի հրամանատարից թույլտվություն է հարցնում չորրորդ հրթիռն արձակելու համար։ Գումարտակի հրամանատարը թույլատրում է և Ռաֆայելը արձակում է չորրորդ հրթիռը և խոցում ադրբեջանական երրորդ տանկը։
Ապրիլի 2-ի ցերեկը, ապրիլի 3-ին և 4-ին Ռաֆայելն ու իր ծառայակից ընկերնեը մարտեր են վարել հայկական մարտական դիրքերում։ Ադրբեջանական կողմին մերթընդմերթ հաջողվել է մտնել հայկական դիրքեր, սակայն նրանց պատասխան գործողությունների արդյունքում դիրքերը հետ են գրավվել։
Ռաֆայելը շարունակում է զինվորական ծառայությունը մարտական դիրքերում մինչև հունիսի վերջ։ 2016 թ․ հուլիսի 15-ին Ռաֆայելը զորացրվում է բանակից։
Պարգևներ
Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության նախագահի ապրիլի 15-ի հրամանագրով Ռաֆայել Գևորգի Հովհաննիսյանը բացառիկ արիության և խիզախության համար պարգևատրվում է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։
Կյանքն ապրիլից հետո
2016թ․ սեպտեմբերին Ռաֆայելն ընդունվում է Գյումրու մանակավարժական համալսարանի ինֆորմատիկայի ֆակուլտետ։ Ռաֆայելը վայելում է բոլոր ազգակիցների սերն ու համակրանքը և սիրելի հերոսներից մեկն է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ զինվորականներ
Ատլանտյան շեմք
Ատլանտյան շեմք, բարձրություն Ատլանտյան օվկիանոսի հատակում, ձգվում է Գրենլանդիայի, Իսլանդիայի, Ֆարերյան և Շետլանդական կղզիների միջև։ Օվկիանոսի խորությունը Ատլանտյան շեմքի վրա չի անցնում 600 մ–ից։
Շեմքը խոչընդոտում է խորքային ջրերի փոխանակությանը Ատլանտյան և Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսների միջև։ 700–800 մ խորության վրա շեմքի հարավային լանջին ջրի ջերմաստիճանը 3°C–ից 5°C է, հս. լանջին՝ 0°C–ից ցածր։
Կատեգորիա:Օվկիանոսագիտություն Կատեգորիա:Ատլանտյան օվկիանոս
Կանետո Պավեզե
Կանետո Պավեզե (Canneto Pavese), կոմունա Իտալիայի Լոմբարդիա մարզի Պավիա գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 1447 մարդ (2004 թվական)։ Խտությունը կազմում է 249 մարդ/կմ²։ Տարածքը 6 կմ² է։ Փոստային ինդեքս՝ 27044։ Հեռախոսային կոդ՝ 0385։
Ժողովրդագրություն
Բնակչություն
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Լյուք Հեմսվորթ
Լյուք Հեմսվորթ (Luke Hemsworth, ), ավստրալիացի դերասան։
Կենսագրություն
Լյուք Հեմսվորթը ծնվել է 1980 թվականի նոյեմբերի 5-ին Ավստրալիայի Մելբուրն քաղաքում՝ անգլերեն լեզվի ուսուցչուհի Լեոնիի և հասարակական ծառայության խորհրդատու Քրեյգի ընտանիքում։ Լյուքն ունի երկու կրտսեր եղբայր՝ Քրիս Հեմսվորթը (ծնված 1983 թվականին) և Լիամ Հեմսվորթը (ծնված 1990 թվականին), որոնք նույնպես դերասաններ են  ։  1998 թվականին Հեմսվորթների ընտանիքը Մելբուրնից տեղափոխվել է Ֆիլիպիններ։
Լյուքը հեռուստատեսությամբ դեբյուտ է ունեցել 2001 թվականին «Հարևաններ» սերիալում խաղացած դերով։ 2014 թվականին նկարահանվել է «Սպանիր ինձ երեք անգամ» ֆիլմում ։
2016 թվականին նկարահանվել է «Վայրի արևմուտքի աշխարհը» հեռուստասերիալում։ 2017 թվականին դրանում խաղացած դերով ներկայացվել է անվանակարգի «ԱՄՆ-ի կինոդերասանների գիլդիա» մրցանակաբաշխությունում՝ «դրամատիկական սերիալում լավագույն դերասանական կազմ» կատեգորիայում։
Անձնական կյանք
2007 թվականի Լյուքը ամուսնացել է Սամանտայի հետ։ Զույգն ունի չորս աղջիկ՝ Հոլլի (ծնված 2009 թվականին), Էլլա (ծնված 2010 թվականին), Հարպեր Ռոուզ (ծնված 2012 թվականին) և Ալեքսանդրա (ծնված 2012 թվականին) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 5 ծնունդներ Կատեգորիա:1981 ծնունդներ Կատեգորիա:Ավստրալիացի դերասաններ Կատեգորիա:Ավստրալիացի մոդելներ Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասաններ
Դավիթ Նալչաջյան
Դավիթ Նալչաջյան, հայ սաքսոֆոնահար, ջազային երաժիշտ։
Կենսագրություն
Դավիթ Նալչաջյանը ծնվել է 1979 թվականի օգոստոսի 31-ին՝ Երևանում ։ Երաժշտական կրթությունը ստացել է Երևանի Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան երաժշտական մասնագիտական դպրոցում՝ սաքսաֆոնահար Ալեքսանդր Մանուկյանին դասարանում։ 1996-2001 թվականներին ուսումը շարունակել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայում։
Արմեն Հյուսնունցի և Վահագն Հայրապետյանի մոտ սովորել է ջազի վարպետություն։ Որպես ուսուցիչ աշխատել է Երևանի Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան երաժշտական մասնագիտական դպրոցում, իսկ որպես երաժիշտ՝ «Արարատ» փողային և Մանկական ֆիլհարմոնիկ սիմֆոնիկ ջազային նվագախմբերում։
Դավիթ Նալչաջյանը եղել է «Նոր անուններ» միջտարածաշրջանային բարեգործական հասարակական հիմնադրամի անդամ, որի հետ զուգահեռ ջազ է նվագել ակումբներում։ նվագել է նաև երաժիշտ Արսեն Ներսիսյանի ղեկավարած «Ֆանքի բրաս» խմբում, ինչպես նաև Հայաստանի հեռուստառադիոընկերության պետական ջազային նվագախմբում ։
1998 թվականից հանդիսացել է «Armenian Navy Band» խմբի անդամ։ Խմբի հետ լԴավիթ Նալչաջյանը մասնակցե է աշխարհի մի շարք հեղինակավոր երաժշտական փառատոների, նվագել է ի երաժիշտներ Ջո Զավինուլի, Քարիմ Զիադի, Իգոր Բութմանի, Բորիս Գրեբենշիկովի հետ։
Որպես սաքսաֆոնահար 2001 թվականից աշխատել է Հայաստանի պետական ջազ նվագախմբում։ Ընդգրկվել է երաժիշտ, սաքսոֆոնահար, գործիքավորող, կոմպոզիտոր,Արմեն Հյուսնունցի հիմնած «Արտասաքս» կվարտետի խմբում։
2004-2009 թվականներին Դավիթ Նալչաջյանը նվագել է «Կատուներ» խմբում, ձայնագրվել է ձայնասկավառակներում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայեր ըստ դարի և մասնագիտության Կատեգորիա:Ջազմեններ ըստ ազգության Կատեգորիա:Հայ սաքսոֆոնահարներ
Յան դե Վիտե
Յան դե Վիտե (Jan de Witte, ), լեհ, հոլանդական ծագմամբ ռազմական ինժեներ և ճարտարապետ, Իվան Վիտեի թոռը։
Կենսագրություն
Կյանքի վաղ շրջանի մասին շատ քիչ տեղեկություններ են պահպանվել։ Ինժեներական ուսում ստանալուց հետո ընդունվում է աշխատանքի թագավորական ճարտարապետների Կորպուսում։ 1767 թվականին Վիտեն ստանում է Գրաֆի տիտղոս, 1776 թվականին պարգևատրվել է Սբ․ Ստանիսլավի շքանշանով։ Դե Վիտեն եղել է Կամենց Պադոլսկի հրամանատարը, թագավորական զոորքերի գեներալ֊լեյտենանտ և հարգված ճարտարապետ։ Նա բարոկկո ոճի ստեղծագործող է։ Յան դե Վիտեն իր կնոջ Մարինայի հետ, ով ծնունդով Լյուբանսկից է, թաղված են Սբ․ Պետրոսի և Պավելի եկեղեցու բակում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լեհ ճարտարապետներ
Սորգո
Սորգո (Sorghum, ՝ բարձրանալ), հացազգիների ընտանիքի միամյա և բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Ներառում է ավելի քան 30 տեսակ, որոնք աճում են Ասիայում, Աֆրիկայում, Հարավային և Հյուսիսային Ամերիկաներում, Եվրոպայում և Ավստրալիայում։ Սորգոյի որոշ տեսակներ աճեցնում են որպես մշակաբույսեր՝ հացահատիկային, տեխնիկական և կերային ։
Բուսաբանական նկարագիր
Ջերմասեր, երաշտադիմացկուն, աղադիմացկուն խոտաբույս է, արտաքին տեսքով նման է եգիպտացորենին։ Հեշտությամբ հարմարվում է տարբեր հողերում ։
Ուղիղ և կանգուն ցողունը կարող է ունենալ 0,5 մետրից (գաճաճ ձևերը) մինչև 7 մետր (որոշ արևադարձային տեսակներ) բարձրություն ։ Ներքին խոռոչը բացակայում է ։ Ներքին մասը լցված է պարենքիմով ։ Շատ տեսակների ցողունը հասունանալու հետ չորանում է, իսկ շաքարի սորգոն մնում է հյութալի։ Սորգոյի մշակովի տեսակները սովորաբար ունենում են մի քանի ցողուն։ Արմատային համակարգը լավ է զարգացած, նրա խորությունը կարող է հասնել 2-2,5 մետրի։ Տերևաթիթեղը նշտարաձև է, սուր ծայրերով։ Ծաղկաբույլը հուրան է, ուղղաձիգ, ճյուղավոր, խոնարհված կամ թեքված։ Խաղկաբույլի սովորական երկարությունը 10-70 սմ է, որոշ դեպքերում կարող է լինել ավելին։ Սերմերը՝ հատիկները, որպես կանոն, օվալաձև են կամ ձվաձև, կարող են լինել մերկ կամ թեփուկավոր։ Գույնն սպիտակ է, վարդագույն, կարմիր կամ դեղին։ Սերմնահատիկի զանգվածը 5-32 մգ է ։
Փոշոտումը խաչաձև է, վեգետացիայի շրջանը՝ 120-130 օր։
Տարածվածություն
Մշակովի կամ վայրի ձևերը հանդիպում են Ասիայում, հիմնականում նրա հարավարևմտյան մասում, Հասարակածային և Հարավային Աֆրիկայում, Հարավային և Հյուսիսային Ամերիկաներում, Եվրոպայի հարավում և Ավստրալիայում։
Սորգոյի հայրենիքը Հասարակածային Աֆրիկան է, տարածման երկրորդային կենտրոններն են Հնդկաստանը և Չինաստանը, Հնդկաստանում սորգո աճեցրել են մեր թվարկությունից առաջ 3-րդ հազարամյակից, իսկ Չինաստանում և Եգիպտոսում՝ մեր թվարկությունից առաջ 2-րդ հազարամյակից։ 15-րդ դարում սորգոն տարվել է Եվրոպա, իսկ 17-րդ դարում՝ Ամերիկա ։
Ակադեմիկոս Նիկոլայ Վավիլովը Աֆրիկան և Չինաստանը համարել է սորգոյի մշակովի ձևերի առաջացման անկախ օջախներ։ Վավիլովը նրա մշակության երկրորդային օջախ է նշել Հնդկաստանը, որտեղ այն մինչ օրս համարվում է կարևորագույն հացահատիկային բույսերից մեկը։
Մշակաբույսի ընդհանուր բնութագիր
Ըստ կենսաբանական բնութագրերի՝ սորգոյի խմբերի միջև մեծ տարբերություններ չկան։ Սորգոն ջերմասեր, ջերմա- և երաշտադիմացկուն մշակաբույս է։ Սերմերի ծլման, բույսի աճի և զարգացման ամենաբարենպաստ ջերմաստիճանը +20…+30°С է։ Բույսը զարգացման ոչ մի փուլում ցրտահարություն չի հանդուրժում։ Գարնանային ցրտահարությունները կարող են ամբողջությամբ ոչնչացնել կամ զգալիորեն վնասել ցանքսերը, այդ պատճառով էլ չպետք է շուտ ցանել։ Ցրտելը ծաղկման շրջանում, նույնիսկ դրական ջերմաստիճանի դեպքում, կարող է հանգեցնել հատիկընմիջության։
Սորգոն խոնավություն չի պահանջում։ Նրա սերմերի ուռչելու համար անհրաժեշտ ջուրը կազմում է սերմերի ընդհանուր կշռի 35 %-ը (եգիպտացորենի համար՝ 40 %, չումիզայինը՝ 42 %, մոգարինը՝ 58 %, ցորենինը՝ 60 %)։ Ապացուցվել է նաև, որ սորգոյի չոր նյութի մեկ մասի ձևավորման համար ծախսվում է 300 մաս ջուր (Սուդանի խոտ՝ 340, եգիպտացորեն՝ 338, ցորեն՝ 515, գարի՝ 534, վարսակ՝ 600, ոլոռ՝ 730, առվույտ՝ 830, արևածաղիկ՝ 895, տզկանեփ՝ 1200)։
Սորգոյի անատոմիական կառուցվածքի, կենսաբանական և ֆիզիոլոգիական բնութագրերի ուսումնասիրությունները ցույց են տվել նրա բարձր քսերոֆիտայնությունը, որը պայմանավորված է ոչ միայն արմատային համակարգի հզորությամբ և ընտրողական ունակությամբ, այլ նաև տերևի մակերևությի կառուցվածքի առանձնահատկություններով, խիտ էպիդերմիսի և սպիտակ մոմե ծածկույթի առկայությամբ։
Սորգոյի առանձնահատկությունն սկզբնական շրջանում աճի ցածր արագությունն է, ինչպես նաև աճի ու զարգացման համար անբարենպաստ պայմաններում աճը դադարեցնելու և մինչև բարենպաստ պայմանների առաջացումն անաբիոզ վիճակում մնալը ունակությունը։
Սորգո մշակաբույսը լավ է աճում հնձելուց հետո, որը լայնորեն կիրառվում է անասնակերի արտադրության մեջ։ Ստավրոպոլի երկրամասի պայմաններում ոռոգմամբ մեկ սեզոնում կարելի է կատարել մինչև 4 լիարժեք հունձ։
Չնայած բարձր երաշտադիմացկունությանը՝ սորգոն մեծապես արձագանքում է ջրի առկայությանը և տալիս մեծ քանակով հավելյալ բերք։ Ղազախստանի նախալեռների չոր տափաստանային գոտու պայմաններում ոռոգման միջոցով հացահատիկային սորգոն կարող է տալ 52,6-62,5 ցենտներ/հա հատիկ։
Սորգոն կարճ օրվա լուսասեր բույս է։ Դա պայմանավորված է նրա բարձր արևակայությամբ և կապված է կարճ ալիքի ճառագայթման ինտենսիվության բարձր պահանջկոտությամբ։ Սորգոյի տարբեր ձևերի մեծ մասի մոտ կարճ օրվա ընթացքում աճը կրճատվում է, իսկ երկար օրերին (ավելի քան 15 ժամ)՝ ավելանում։ Միաժամանակ կան սորգոյի՝ օրվա տևողության նկատմամբ չեզոք և թույլ զգայուն տեսակներ ու ձևեր։
Սորգոն բավականին անպահանջկոտ մշակաբույս է և կարող է աճել արգավանդ ավազակավերում, թեթև ավազուտում և լավ գազավորված կավոտ, մոլախոտերից զուրկ հողերում։ Հաճախ սորգոն օգտագործում են խոպան և ռեկուլտիվացիոն հողերի յուրացման համար։ Բացի այդ, ունենալով ուժեղ արմատային համակարգ, սորգոն կարող է մի քանի տարի բավարար և լավ բերք տալ հատիկավոր մյուս բույսերի համար աղքատ հողերում։ Սորգոն չի աճում միայն սառը, ճահճացած հողերում և վատ է աճում թթու հողերում։ Հողի նկատմամբ պահանջկոտ չլինելը թույլ է տալիս սորգոն օգտագործել որպես առաջին մշակաբույս լանջերի ողողաշերտերը յուրացնելու ժամանակ։
Սորգոն, հողի նկատմամբ պահանջկոտ չլինելով, դրականորեն է արձագանքում հանքային սնուցման պայմանների բարելավմանը, հատկապես աղքատ հողերում։
Կիրառություն
Սորգոյի հատիկներից ստանում են ձավար, ալյուր, օսլա և սպիրտ։ Կանաչ զանգվածից ստանում են անասնակեր, այդ թվում նաև սիլոս, բայց ոչ բոլոր տեսակներից, քանի որ սորգոյի շատ տեսակների երիտասարդ բույսերը թունավոր են ։
Չոր խոտերն օգտագործվում են որպես վառելիք, որոշ տեսակների ծաղկաբույլերը՝ որպես մեղրամոմի և կաշվի համար կարմիր ներկի ստացման հումք ։ Ծղոտից պատրաստում են հյուսկեն արտադրանք, թուղթ, ավել, օգտագործում են որպես շինանյութ տանիքների ու ցանկապատերի համար ։
Չորային և կիսաչոր շրջաններում սորգոյի մշակության նպատակահարմարությունը պայմանավորված է նրա ունիվերսալությամբ և բարձր արտադրողականությամբ։ Կանաչ զանգվածն ու հատիկները լավ կեր են գյուղատնտեսական կենդանիների բազմաթիվ տեսակների համար։ Սորգոն ոչ միայն բարձր բերքատվությամբ մշակաբույս է, այլև այն հարուստ է ածխաջրերով, սպիտակուցներով, կարոտինով, դաբաղանյութերով, վիտամիններով, որոնք կարևոր դեր են խաղում կենդանիների մթերատվության բարձրացման գործում։ Սննդային հատկություններով սորգոյի հատիկները և կանաչ զանգվածը գրեթե չեն զիջում եգիպտացորենին, իսկ որոշ շրջաններում նրան գերազանցում են։ Բացի կերից, սորգոյի հատիկներն օգտագործվում են սպիրտի և օսլայի արտադրության մեջ։ Զարգացող երկրներում տեխնիկական սորգոն լայնորեն օգտագործվում է տարբեր ցախավելների ու ավելների արտադրության համար։
Սորգոյի որոշ տեսակների մատղաշ բույսերը հատիկներում պարունակում են տանին և ցիանական թթու տերևներում ու ցողուններում, ինչը որոշ դեպքերում հանգեցնում է կենդանիների թունավորման։
Շաքարի սորգոն և Սուդանի խոտը ցանում են նաև լոբազգիների, եգիպտացորենի, արևածաղկի հետ խառնած։ Հյութալի ցողունը, որ հարուստ է շաքարով, թույլ է տալիս ստանալ հաշվեկշռված սիլոս և սենաժ, ընդ որում ցանքի բերքատվությունը մնում է շատ բարձր։
Արդյունաբերություն
Համաձայն Պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպության տվյալների՝ 2006 թվականին սորգոյի խոշորագույն արտադրողը եղել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները (9,7 միլիոն տոննա)։ Նրանից հետո սորգոյի հիմնական արտադրողներն են Նիգերիան, Սուդանը, Մեքսիկան, Եթովպիան և Հնդկաստանը։ Մեծ քանակությամբ սորգո են աճեցնում նաև հետևյալ երկրներում՝ Ավստրալիայում, Բրազիլիայում, Չինաստանում, Բուրկինա Ֆասոյում, Արգենտինայում, Մալիում, Կամերունում, Եգիպտոսում, Նիգերում, Տանզանիայում, Չադում, Ուգանդայում, Մոզամբիկում, Վենեսուելայում և Գանայում ։ 2007 թվականին Ռուսաստանում արտադրվել է 351 հազար տոննա սորգո, իսկ 2016 թվականին՝ 313 հազար տոննա ։
2010 թվականին ամբողջ աշխարհում հավաքել են 55,6 միլիոն տոննա սորգո, իսկ 2016 թվականին՝ 63,9 միլիոն տոննա ։ Միջին բերքատվությունը կազմել է հեկտարից 1,37 տոննա։ Առավել բերքատու է եղել Հորդանանի ֆերմերային տնտեսությունը, որտեղ բերքատվությունը 1 հեկտարում եղել է 12,7 տոննա։ Սորգոյի խոշորագույն արտադրող ԱՄՆ-ում միջին բերքատվությունը կազմել է հեկտարից 4,5 տոննա ։
Սորգոյի մշակության տարածքները նվազում են, միևնույն ժամանակ բերքատվությունը 1 հեկտարից աճում է։ Վերջին 40 տարվա ընթացքում աշխարհում ամենաշատ սորգո արտադրվել է 1985 թվականին՝ 77,6 միլիոն տոննա։
Սորգոյի դասակարգում
Չնայած բույսն օգտագործվում և ուսումնասիրվում է հնագույն ժամանակներից սկսած, երկար ժամանակ չի հաջողվել համընդհանուր դասակարգում մշակել։ Դա պայմանավորված է բազմաթիվ տեսակներով ու միջանկյալ ձևերով, դրանց լայն տարածվածությամբ և աճի էկոլոգիական ու աշխարհագրական պայմանների բազմազանությամբ ։ Թ. Սնոուդենը, Դե Վետտը, Ջ. Պ. Հյուքբեյը և ուրիշները սորգոյի ցեղը բաժանել են 2 մասի, որոնցից մեկը ներառում էր 28 մշակովի, մյուսը՝ 24 վայրի ազգակից ենթատեսակ։ Օտտո Շտապֆը և Սնոուդենը բաժիններն առանձնացրել են 2 ենթաբաժինների. առաջինը ներառում էր միամյա տեսակները, երկրորդը՝ բազմամյա։
Սորգոյի գիտական կենսաբանական դասակարգման հիմունքները մշակել են Սնոուդենը, Շտապֆը և Իվանյուկովիչը։ 1969 թվականին Յակուշևսկին առաջարկել է սորգոյի տարբեր ձևերը խմբերում միավորել՝ կախված նրանց տնտեսական կիրառությունից, և ոչ թե կենսաբանական առանձնահատկություններից։ Այդպիսի դասակարգումն ավելի հարմար է գործնական կիրառման համար, չնայած այն տեսական ուսումնասիրություններում նպատակահարմար չէ օգտագործել։
Սորգոն երկգույն հավաքական տեսակ է, ներառում է մի քանի ձևեր, այդ թվում շաքարի սորգո , տեխնիկական սորգո  և նեգրական (Sorghum bantuorum Jakuschev), գվինեական , չինական  և կաֆրիական  հատիկային սորգո ։
Յակուշևսկու դասակարգում
Մի շարք երկրներում տարածված է 1969 թվականին Ե. Յակուշևսկու առաջարկած դասակարգումը, որտեղ սորգոյի բոլոր ձևերը, ըստ տնտեսական կիրառման սկզբունքի, ստորաբաժանված են 4 խմբերի (հատիկային, շաքարի, խոտային և ավելի ) և 8 տեսակների (գվինեական հատիկային սորգո, կաֆրիական հատիկային սորգո, նեգրական հատիկային սորգո, հացահատիկային սորգո, չինական հատիկային սորգո, շաքարի սորգո, խոտային սորգո, տեխնիկական կամ ավելի սորգո)։
Հատիկային սորգո
1. Գվինեական հատիկային սորգո (Sorghum guineense Stapf., Jakuschev.) – ավելի շատ տարատեսակներ հանդիպում են Արևմտյան Հասարակածային Աֆրիկայի երկրներում՝ հարավային Սահարայում, այդ թվում Գվինեայի ծոցի հարևանությամբ։
2. Կաֆրիական հատիկային սորգո  – բնորոշ է Հարավային Աֆրիկայի այն վայրերին, որոնք ընկած են 10° հ. լ. հարավ, այստեղ առկա է տեսակային ամենամեծ բազմազանությունը։ Նախկին ԽՍՀՄ տարածքի ամենատարածված տեսակն է ։
3. Նեգրական հատիկային սորգո (Sorghum bantuorum Jakuschev.) – առավել մեծ բազմազանություն հանդիպում է Կենտրոնական և Արևելյան Հասարակածային Աֆրիկայի երկրներում։ ԱՊՀ տարածքում նեգրական սորգոն լայն տարածում չի ստացել։
Շաքարի սորգո
Շաքարի սորգո (Sorghum saccuratum Jakuschev.) – ունիվերսալ մշակաբույս է, կարելի է օգտագործել կերերի, սննդի և կենսավառելիքի արտադրության մեջ։ Մեկ հեկտար ցանքից կարելի է ստանալ 220-500 ցենտներ ցողունի կենսազանգված և 25-50 ցենտներ, երբեմն մինչև 100 ցենտներ հատիկ ։ Հյութը կարող է պարունակել մինչև 20 % շաքար։ Շաքարի սորգոյի 100 կիլոգրամը պարունակում է 24-25 սննդային միավոր։ Ցողունը պարունակում է 14-15 % շաքար ։ Շաքարի սորգոյի հյութը, որ ստացվում է գլանի ճզմումից, շաքարեղեգից ոչ պակաս շաքար է պարունակում, բայց, բացի բուսաշաքարից, պարունակում է զգալի քանակությամբ գլյուկոզա, ֆրուկտոզա և լուծելի օսլա։ Լուծելի օսլան կանխում է բյուրեղացումը, այդ պատճառով էլ շաքարի սորգոյի հյութից ստանում են ոչ թե բյուրեղային շաքար, այլ մաթ կամ օշարակ, որ պարունակում է մոտ 75 % չոր նյութ։ Այդպիսի հյութը կազմում է ցողունի զանգվածի մոտ 20 %-ը։
Խոտի սորգո
Ներառում է մի շարք միամյա և բազմամյա վայրի ձևեր, որոնցից 2 տեսակը մշակվում է ։
Տեխնիկական սորգո
Տեխնիկական կամ ավելի սորգո – ունի 110-120 սմ երկարությամբ և չոր միջուկով ցողուն ։ Օգտագործվում է ավել, խոզանակ, ցախավել պատրաստելու համար։
Առանձնացնում են 2 տեսակ.
Ժամանակակից դասակարգում
Ըստ The Plant List կայքի տվյալների՝ ցեղն իր մեջ պարունակում է հետևյալ տեսակները.
Սերգեյ Օկոև
Օկոև Սերգեյ Գրիգորիի, հայ բժիշկ-էնդոկրինոլոգ, մանրանկարիչ։
Կենսագրություն
Սերգեյ Օկոևը ծնվել է Թբիլիսիում, բժիշկ Օկոևների ընտանիքում։ Հայրը՝ Գրիգորի Օկոևը երկար տարիներ ղեկավարել է Հայաստանի մանկաբարձության և գինեկոլոգիայի գիտահետազոտական ինստիտուտը ։
1973-79 թթ․ Սերգեյ Օկոևը սովորել է Երևանի պետական բժշկական համալսարանում՝ ստանալով վիրաբույժի որակավորում։ 1985 թվականին ավարտել է կլինիկական օրդինատուրան էնդոկրինոլոգիա մասնագիտությամբ։ Օկոևը զբաղվում է պրոֆեսիոնալ մանրանկարչությամբ և երկու տասնամյակից ավել համատեղում է բժշկությունը մանրանկարչության հետ։ Նկարում է մագաղաթի, փայտի, կիսաթանկարժեք քարերի, մետաղի, ապակու և այլ նյութերի վրա, օգտագործում է հայկական բնական ներկեր, այդ թվում և որդան կարմիր։
Առաջին շրջան
1989 թվականից զբաղվում է կիրառական և դեկորատիվ արվեստով՝ մանրանկարչական տարբեր ժանրերը, այդ թվում զարդանախշ, մանրանկար, դիմանկար համադրելով փայտի, մետաղի, քարի հետ։ Այս շրջանում Օկոևը ստեղծել է հարյուրից ավել արվեստի գործեր, այդ թվում փայտե հավկիթը «Հայկական այբուբեն»-ի և 12 հայ մեծ արվեստագետների դիմանկարների վերարտադրությամբ, «Աքիլեսի հաղթանակը Հեկտորի դեմ» փայտե սամշիթե զարդատուփը, «Լավաշ թխողները» զարդատուփը օբսիդիանից և այլ գործեր։
Երկրորդ շրջան
Իր ստեղծագործական գործունեության երկրորդ փուլում Օկոևը սկսել է աշխատել մագաղաթի վրա՝ կիրառելով նրբաթերթ ոսկի և բնական ներկեր՝ պատրաստված միջնադարյան բաղադրատոմսերով։ Նա հավասար վարպությամբ ստեղծում է մանրանկար պատկերներ և կատարում կալիգրաֆիկ աշխատանքներ։ Իր պատկերազարդումներում Օկոևը հարազատ է մնացել մանրանկարչության դասական ավանդույթներին, որոնք հաջողությամբ համադրում է ժամանակակից թեմատիկայի և լուծումների հետ։
Անհատական ցուցահանդեսներ
Օկոևի աշխատանքները տեղ են գտել բազմաթիվ մասնավոր հավաքածուներում։
Դուքս Դե Բերիի ժամագիրք
2008-2009 թթ.-ին Երևանի Մատենադարանում տեղի է ունեցել Սերգեյ Օկոևի անհատական ցուցահանդեսը, որտեղ ներկայացվել է նկարչի կողմից վերարտադրված ֆրանսիական միջնադարյան ձեռագրության կոթող՝ «Դուքս Դե Բերիի ժամագիրքը» ձեռագրի նույնքան շքեղ կրկնօրինակը (Les Tres Riches Heures du duc de Berry) Ժամագիրքը համարվում է ֆրանսիական մանրանկարչության գլուխգործոցն ու համաշխարհային պատմության ընթացքում ստեղծված ձեռագրերի թագավորը, որն իր գեղարվեստական և պատմամշակութային արժեքով համեմատելի է Լեոնարդո դա Վինչիի «Մոնա Լիզա» գեղանկարի հետ ։
Ժամագիրքը, որ ստեղծվել է 80 տարվա ընթացքում (15-րդ դար), պահպանվում է Փարիզից դեպի հյուսիս շուրջ 60 կմ հեռավորության վրա գտնվող Շանտիլյե թանգարան-ամրոցում և ներառում է 65 մեծ և 64 փոքր մանրանկար, 1000-ից ավելի զարդանախշ, և գոթական տառերով կատարված կալիգրաֆիա։ Ժամագրքի վրա աշխատել է 5 նկարիչ Ժան, Պոլ, Հերման Լիմբուրգ եղբայրները, Բարտելեմյու դ’Էյք։ Այս աշխատանքը Սերգեյ Օկոևը կատարել է 8 տարվա ընթացքում։
Ժամագրքի այս եզակի վերարտադրությունը բարձր գնահատականի է արժանացել թե' հայազգի և թե' այլազգի մասնագետների կողմից (այդ թվում Կանադայից, Բելգիայից, Ֆրանսիայից, ԱՄՆ–ից, ինչպես նաև Լուվրի փորձագետների կողմից)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1957 ծնունդներ Կատեգորիա:Մայիսի 3 ծնունդներ Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ Կատեգորիա:Հայ մանրանկարիչներ Կատեգորիա:Թբիլիսի քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարան
Հոգիս
Հոգիս (Hokis), հայկական երաժշտական խումբ Մեծ Բրիտանիայից։
Երգերը ձայնագրում են լոնդոնյան Airtank Studios-ում։ Կազմված է Բոստոնի, Բեյրութի և Լոնդոնի մի քանի հայ երաժիշտներից։ Նրանք հին հայկական մեղեդիները միացրել են ժամանակակից ռեփ և փոփ ոճերի հետ ։
Խումբը ունի մեկ ձայնասկավառակ, որը կոչվում է Volue Meg.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բրիտանահայ մշակութային կազմակերպություններ Կատեգորիա:Հայկական հիփ հոփ խմբեր Կատեգորիա:Բրիտանահայ երաժշտություն
(8318) Էվերոս
(8318) Էվերոս (Averroes), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1973 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Կոռնելիս վան Հաուտենի, Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդի և Թոմ Գերելսի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,187984 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,6944 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,6816 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2079,09 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,173153 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 0,51° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1973 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կոռնելիս վան Հաուտենի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Ինգրիդ Հաուտեն-Գրունենվելդի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Թոմ Գերելսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Բնիձորի փոքր վանք
Եկեղեցին միանավ շինություն է։ Միակ մուտքը բացված է հարավային կողմից։ Պատերի պահպանված առավելագույն բարձրությունը 2 մ է։ Պահպանվել է մեկ զույգ որմնասյուներ։ Կանգուն վիճակում եղած ժամանակ թաղը կանգնած է եղել թաղակիր կամարի վրա։ Եկեղեցին կառուցված է մեծ չափերի կիսամշակ քարերից և կրաշաղախով։ Ունի 8.50x4.85 մ արտաքին չափեր ։
Եկեղեցու շուրջ տարածված է գերեզմանոց, որտեղ առկա տապանաքարերը նման են մոտակա հնավայրերում պահպանված 17-րդ դարով թվագրվող գերեզմանաքարերին։ Տապանաքարերի շարքում հանդիպում են զարդանախշերով քարեր։ Այդպիսիններից են 145x55x26 սմ չափեր ունեցող ուղանկյունաձև շիրմաքարը, որի վրա պատկերված է մարդ, սափոր, դաշույններ և այլ առարկաներ, 170x57x25 սմ չափեր ունեցող շիրմաքարը, որի վրա ծիսական հագուստներով երկու անձի պատկերաքանդակներ են՝ շրջապատված խորհրդանշական այլ իրերի պատկերներով։ Գերեզմանաքարերը չունեն գրավոր արձանագրություններ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շահումյան (Մառնեուլի շրջան) քաղաքի վանքեր և եկեղեցիներ Կատեգորիա:Հայկական առաքելական կիսավեր վանքեր և եկեղեցիներ (Վրաստան)
Կվիտսյոյ
Կվիտսյո (Kvitsøy), կոմունա (համայնք) Նորվեգիայի Ռուգլան ֆյուլքեյում (մարզում)։ Կոմունայի վարչական կենտրոնը Իդստեպյոհան քաղաքն է։ Պաշտոնական լեզուների ընտրության ժամանակ 3 լեզուներից որևէ մեկը չի ընտրել, այսինքն՝ չեզոք է։ Զբաղեցնում է 6.2 կմ² տարածք ։
Կվիտսյոյի զինանշանը
Կվիտսյո կոմունայի զինանշանը իրենից ներկայացնում է կապույտ գույնով ներկված վահան, ներքևի մասը սուր, որի վրա սպիտակ գույնով պատկերված է 3 օդապարիկ ։
Բնակչություն
Համաձայն 2016 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ Կվիտսյո կոմունայում բնակվում է 524 մարդ։ Վերջին 60 տարում բնակչության թվաքանակը արձանագրել է նվազում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուգլանի ֆյուլքեի կոմունաներ
Մահաբոդհի
Մահաբոդհի տաճար (महाबोधिमन्दिर, Mahabodhi Temple), հայտնի բուդդիսկան տաճար Բիհար նահանգի Բոդհ Գայայում, որը տեղակայված է այն տեղում, որտեղ Գուատամա Սիդհարտհան հասել է լուսավորվածության և դարձել Բուդդա։ Բոդհ Գայան գտնվում է Պատնա քաղաքից 96 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Տաճարային համալիրի մեջ է մտնում նաև սուրբ Դոբհայի ծառը։ Այս ծառն աճեցվել է Շրի Մահա Բոդհի ծառի սերմերից Շրի Լանկայում , որն, իր հերթին, առաջացել է Մահաբոդհայի իրական ծառից, որի տակ լուսավորվածության է հասել Բուդդան։ 2002 թվականին Մահաբոդհի տաճարն ընգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում ։
Աղբյուրներ
1.https://www.buddhistdoor.net/news/bodh-gayas-mahabodhi-temple-to-receive-new-hi-tech-illumination-system
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Հնդկաստանում Կատեգորիա:Բուդդայականություն Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 3-րդ դարի հիմնադրումներ Կատեգորիա:Հնդկաստանի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Հինդուիստական տաճարներ
Վահան Հապեշյան
Վահան Հապեշյան, հայ թատերական գործիչ։
Կենսագրություն
Վահան Հապեշյանը ծնվել է 1876 թվականին, Պոլսում։ Կրթություն է ստացել է Էսայան վարժարանում։ Գրականությամբ սկսել է զբաղվել օսմանյան երկրորդ սահմանադրության ընդունման տարիներին (1908-1914)։
Թղթակցել է թերթերի։
Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո ապրել է Եգիպտոսում։
Պիեսի է վերածել Վիկտոր Հյուգոյի «Թշվառները» վեպը։ Ֆրանսերենից թարգմանել է Գարեգին Մելոյանի  «Արմանույշ» ստեղծագործությունը։
Թղթակցել է սփյուռքահայ մի շարք թերթերի։
Վահան Հապեշյանն իր ստեղծած օտարալեզու թատերական գրականությա հավաքածուն նվիրել է Հայաստանին, որն այժմ պահվում է Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանում։
Մահացել է 1953 թվականին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլիս քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Հայ թատերական գործիչներ
Տարոն Սահակյան
Կենսագրություն
Տարոն Սահակյանը ծնվել է 1962 թվականի հուլիսի 7-ին Արմավիր քաղաքում ։ 1985 թվականին ավարտել է Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարանը։ Ստացել է տնտեսագետի որակավորումը։ 1979-1980 թվականներին աշխատել է Արմավիր քաղաքի Ռելեի գործարանում, 1985-1991 թվականներին՝ խորհրդային և կուսակցական մարմիններում ։ 1991-1997 թվականներին ձեռնարկատիրական գործունեությամբ է զբաղվել արտասահմանում ։ 1970 թվականինհ հիմնադրել է «ԻԳՄԱ»-ն, 1988 թվականին «ԷԿՈՆՈՄԻՆՎԵՍՏԲԱՆԿ» փակ բաժնետիրական ընկերությունը, 1999 թվականին՝ «ԱՖԱ կոնցեռնը»։ 1999 թվականի մայիսի 30-ին ընտրվել է Ազգային ժողովի պատգամավոր 39 ընտրատարածքից։ Եղել է Ազգային Ժողովի ֆինանսավարկային, բյուջետային և տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ Եղել է «Կայունություն» պատգամավորական խմբի անդամ, 2000 թվականի դեկտեմբերից խմբակցություններում և պատգամավորական խմբերում չի ընդգրկվել։ Ոչ մի կուսակցության չի պատկանում ։
Անձնական Կյանք
Ամուսնացած է, ունի երեք երեխա։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ տնտեսագետներ Կատեգորիա:ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավորներ Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Բրահմանանդա Ռեդի
Կասու Բրահմանանդա Ռեդի (కాసు బ్రహ్మానందరెడ్డి, Kasu Brahmananda Reddy, ), հնդիկ քաղաքական և պետական գործիչ, 1970-ական թվականներին կեսերին Հնդկական ազգային կոնգրես կուսակցության ղեկավարներից մեկը։ Ինդիրա Գանդիի կառավարությունում զբաղեցրել է նախարարական պաշտոններ։ Գլխավորել է Անդհրա-Պրադեշ նահանգի կառավարությունը, իսկ արդյունքում՝ Մահարաշտրա նահանգի վարչությունը։
Կենսագրություն
Բրահմանանդա Ռեդին ծնվել է 1909 թվականի հուլիսի 28-ին Նարասարաոպետում, Բրիտանական Հնդկաստան։ Իրավաբանական կրթություն է ստացել Մադրասում։ Ուներ որակյալ փաստաբանի հռչակ։ Մասնակցել է հակագաղութական շարժմանը, որը գլխավորում էր Մահաթմա Գանդին։
1946 թվականից Բրահմանանդաան եղել է Հնդկական ազգային կոնգրես կուսակցության ակտիվիստ։ Անկախության հռչակումից հետո պաշտոններ է զբաղեցրել Հնդկական ազգային կոնգրեսի քաղաքական համակարգում։ Եղեկ է Փենջաբի օրենսդրական ժողովի պատգամավոր, ղեկավարել է Հնդկական ազգային կոնգրեսի շրջանային կազմակերպությունը։ 1956 թվականից մտնում էր Անդհրա-Պրադեշ նահանգի շրջանային կառավարության կազմում, իսկ 1964 թվականից մինչև 1971 թվականը եղել է այդ նահանգի գլխավոր նախարարը։ Այդ պաշտոնում Ռեդին պայքարում էր արտադրության ինտեսվիցման քաղաքականության համար ։
Բրահմանանդա Ռեդիի ղեկավարության շրջանում արձանագրվել է արդյունաբերության աճ և նահանգի ինֆրակառուցվածքի զարգացում։ Հատուկ ուշադրություն էր դարձնում էլեկտրական և հաղորդակցական կլաստերներին, պաշտպանական կոմպլեքսի ձեռնարկություններին։ Նրա ղեկավարության ներքո նահանգի հյուսիսային շրջաններում ճնշվել է ապստամբական շարժումը։
Կուսակցական կարիերա
Բրահմանանդա Ռեդին ներկուսակցական ընդհարումների ժամանակ ժամանակին անցնում էր Ինդիրա Գանդի կողմը, որը 1974 թվականին նրան թույլ է տվել մտնել Հնդկական ազգային կոնգրեսի կենտրոնական ղեկավարություն և դառնալ Հնդկաստանի կառավարության անդամ։ Այդ շրջանում զբաղեցրել է ֆինանսների և արտաքին գործերի նախարարների պաշտոնները։ Հանդես էր գալիս Գանդիի ավտորիտար կառավարման համար։ Ռեդին կարևոր դեր է խաղացել 1975-1977 թվականներին արտակարգ իրավիճակի դրության պատժամիջոցների քաղաքականության մեջ ։
1988 թվականից մինչև 1990 թվականը Ռեդին զբաղեցրել է Մահարաշտրայի նահանգապետի պաշտոնը։
Բրահմանանդա Ռեդին մահացել է 1994 թվականի մայիսի 20-ին Հայդարաբադում՝ 84 տարեկան հասակում։
Հիշատական և ժառանգություն
Կասու Բրահմանանդա Ռեդին Հնդկաստանում դիտարկվում է որպես ավտորիտար քաղաքական գործիչ։ Մեծ հայտնիություն է վայելում Անդհրա-Պրադեշում, որտեղ 1964 թվականից մինչև 1971 թվականը զբաղեցրել է գլխավոր նախարարի պաշտոնը ։
Բրահմանանդա Ռեդիի անունով կոչվել է Հայդարաբադի ազգային պարկը ։ Նրա ազգակից Կասու Վենկատա Կրիշնա Ռեդին նահանգի կառավարություն զբաղեցնում է նախարարական պաշտոն ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հնդկական ազգային կոնգրեսի անդամներ Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա Կատեգորիա:Հնդկաստանի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:20-րդ դարի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Հնդիկ պետական գործիչներ Կատեգորիա:Մադրասի համալսարանի շրջանավարտներ
Մետալլիստ (ավան, Ամվրոսիևսկի շրջան)
Մետալլիստ (Металіст), ավան Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Ամվրոսիևսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Մետալլիստ ավանում բնակվում էր 1 298 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Ամվրոսիևսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի ավաններ
Վերգայոլ
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթավազանը՝ Պեչորա գետի ավազաների վտակները մինչև թափվելը Ուսա, գետի գետային ավազանը Պեչորա ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կոմի Հանրապետության գետեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Էննիո դե Կոնչինի
Էննիո դե Կոնչինի (Ennio De Concini, ), իտալացի սցենարիստ և ռեժիսոր, 1962 թվականին ստացել է Ամերիկյան կինոակադեմիայի մրցանակ` «Լավագույն օրիգինալ սցենար» անվանակարգում` «Ամուսնալուծություն իտալական ձևով» ֆիլմի համար։
Նա եղել է 1969 թվականին նկարահանված «Կարմիր վրան» ֆիլմի սցենարիստներից մեկը, որի գլխավոր դերում էր Շոն Քոններին։ Ֆիլմը հիմնված էր 1928 թվականին «Իտալիա» դիրիժաբլով դեպի Հյուսիսային բևեռ Ումբերտո Նոբիլեի ձախողված արշավի մասին պատմող պատմվածքի վրա։
Նրա 60 այլ ֆիլմերից են «Շեղում» (1976), «Ապոկալիպսիսի չորս հեծյալները» (1975), «Հիտլեր. վերջին 10 օրերը» (1973), «Աշխարհների պատերազմ» (1961), «Սատանայի դիմակը» (1960), «1943 թվականի երկար գիշերը» (1960), «Ճիչ» (1957), «Պատերազմ և խաղաղություն» (1956) և «Մամբո» (1954)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Իտալացի կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Տուբերկուլոզից մահացածներ Կատեգորիա:Օսկարակիրներ
Անո լիդ
Անո լիդ (Անոյի երգը, Գերմաներեն-Das Annolied)՝ բավարական ասք է գրված շուրջ 1080 թվականին և պատմում է Բավարիայի Անո եպիսկոպոսի մասին։
Բավարացիների հայկական ծագումը
Ասքը հետաքրքիր է նրանով, որ այն պատմում է բավարացիների հայկական ծագման մասին։ Այս արժանահավատ բացահայտման հեղինակը Հայ Առաքելական եկեղեցու վարդապետ Հայր Կոմիտաս Հովնանյանն է ։
Փաստարկ
Ihr Stamm (die Baiern) war vormals dorthin gekommen
aus dem hochgelegenen Armenien,
wo Noah aus der Arche ging,
als er den Ölzweig von der Taube empfangen hatte,
auf den Bergen Ararat. (Das Annolied, Herausgegeben von Eberhard Nellmann, Stuttgart 1999, s. 27)
Նույն վկայությանն ենք հանդիպում նաև 1170 թ. գրված «Կայզերքրոնիկ»-ում («Կայսերական ժամանակագրություն»), որի մեջ բավարացիների մասին նշված է, որ նրանք եկել են Հայաստանից։
Das Geschlecht der Baiern,
Hergekommen von Armenien,
Und den Ölzweig von der Taube empfing,
Die Spuren der Arche kann man noch sehen
Auf den Bergen, die da heißen Ararat. (Hans F. Nöhbauer “Die Bajuwaren” Weltbild Verlag, Augsburg 1990, s. 15)
Անշուշտ այդ մասին այլ տեղերում էլ կան նշումներ, բայց ամենակարևոր տեղեկությունը կարդում ենք Վայթ քահանա Առնփեկի 1492 թվականին գրված «Chronica Baioariorum» (Բավարական ժամանակագրություն) գրքի մեջ, ուր կարդում ենք՝ «Baioarius mit seinem fraisamen volk hat seinen ursprung aus dem land Armenia und ist mit in ausgezogen mit grosser macht, und sind komen in das land und funden darin paurenvolk, di sich nerten mit vischen und jagen der wilden thire, und ließen sich da nider und nennten das land nach irem fürsten und herfürer Bavaria։(Veit Arnpeck Sämtliche Chroniken, herausgegeben von Georg Leidinger München 1915, s. 447)» թարգմանաբար՝ «Բայոարիուսն իր ազատատենչ ժողովրդի հետ միասին, որի ծագումը Հայաստանից է, որտեղից դուրս են եկել մեծ ուժով, և եկել են այս երկիրը, ուր գտել են խեղճ մի ժողովուրդ, որը սնվում էր ձկնորսությամբ և վայրի կենդանիների որսով։ Հաստատվելով այնտեղ, այդ երկիրն անվանում են իրենց իշխանի և առաջնորդի անունով՝ Բավարիա։ Հարկ է նշել նաև Վայթ քահանա Առնփեկի «Chronica Baioariorum»-ից մեկ այլ տեղեկություն, որի համաձայն Բայոարիուս իշխանն ունեցել է երկու զավակ՝ Բոհեմ կամ Բոհեմունդ և Ինգրամ կամ Ինգրամանդ անուններով (Veit Arnpeck Sämtliche Chroniken, Cap. 7, s.25)»: Իսկ Հանս Նոբաուերի Բավարացիները գրքի մեջ կարդում ենք, որ համաձայն Յոհաննես Թուրմայերի (որը համարվում է բավարական պատմագրության հայրը(1477-1534)) (Der Vater der bayerischen Geschichtsschreibung), 1522: բավարական իշխաններ Վիլհելմի և Լյուդվիգի (Herzöge Wilhelm und Ludwig) պատվերով գրված «Annales ducum Baioaria» (բավարական իշխանների տարեգրություն) գրքում նշում է, որ Բոհեմիան (այժմյան Չեխիայի Հանրապետություն) անտիկ գրքերում կոչվել է «Հերմենիա» որը նշանակում է Արմենիա։ Եվ ինչպես այսօրվա Բավարիայի տարածքն անվանվել է հայ իշխան Բայոարիուսի անունով, նույն կերպ էլ նախապես Հերմենիա-Արմենիա կոչված տարածքը վերանվանվել է Բավարիուս իշխանի ավագ որդու անունով՝ Բոհեմիա։ «Der gelerte Johannes Turmaier aus Abensberg in Niederbayern war jedenfalls schon zu Luther Zeiten davon uberzeugt, dass ursprunglich Hermenien war – so nannten antike Schriftsteller Böhmen -, und das daraus dann Armenien geworden sei¦ (Hans F. Nohbauer “Die Bajuwaren”, Weltbild Verlag, Augsburg 1990, s. 20)»։ Այս տեղեկությունները մենք հանդիպում ենք Ավենտիուսի մոտ, որը մինչ այսօր դժբախտաբար ուսումնասիրված չէ։ Ըստ Վարդապետի՝ ժամանակն է, որ կատարվեն ուսումնասիրություններ Մյունխենի արխիվներում, որտեղ բազմաթիվ փաստաթղթեր կան, որոնք անծանոթ են մեզ։
Աղբյուրներ
Mathias Herweg, Ludwigslied, De Heinrico, Annolied։ Die deutschen Zeitdichtungen des frühen Mittelalters im Spiegel ihrer wissenschaftlichen Rezeption und Erforschung, Wiesbaden։ Reichert, 2002.
Կարբոնարա ալ Տիչինո
Կարբոնարա ալ Տիչինո (Carbonara al Ticino), կոմունա Իտալիայի Լոմբարդիա մարզի Պավիա գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 1489 մարդ (2004 թվական)։ Խտությունը կազմում է 106 մարդ/կմ²։ Տարածքը 14 կմ² է։ Փոստային ինդեքս՝ 27020։ Հեռախոսային կոդ՝ 0382։
Ժողովրդագրություն
Բնակչություն
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ձիթապտղի ծառ (խմբակցություն)
Ձիթապտղի ծառ (L'Ulivo) հանդիսանում է 1995-2007 թվականներին իտալական մի շարք քաղաքական կուսակցությունների և ընտրական դաշինքների համար օգտագործված անվանում է։
Այս կոալիցիայի պատմական առաջնորդը և գաղափարախոսն է հանդիսացել Ռոմանո Պրոդին, ով եղել է տնտեսագիտության պրոֆեսոր և ձախակողմյան Քրիստոնյա Դեմոկրատների անդամ, 1995 թվականին անվանեց դաշինքը Ձիթապտղի ծառ և ձևավորեց դաշինքի խորհրդանիշը Արտուրո Պարիսիի հետ միասին։ 2006 թվականի ընդհանուր ընտրություններում Ձիթապտղի ծառ դաշինքը համեմատաբար զիջում էր «Միություն» դաշինքին։
Պրոդիի կառավարություն (1996–1998)
1996 թվականի ապրիլի 21-ին Ձիթապտղի ծառ կոալիցիան հաղթեց համընդհանուր ընտրությունները, դաշինք կազմելով Կոմունիստական վերածնունդ կուսակցություն հետ և արդյունքում Ռոմանո Պրոդին դարձավ Իտալիայի վարչապետ։ Սա առաջին ագամ էր 1946 թվականից սկսած, երբ իտալական կոմունիստական կուսակցությունը մասնակցություն ստացավ երկրի կառավարման հարցում և նրանց առաջնորդում էր Վալտեր Վելտրոնիին, ով էլ դարձավ փոխվարչապետ։
1996 թվականի կոալիցիան ձևավորվել է վեց կուսակցություններից։
դ'Ալեմայից մինչև Ռուտելլի (1998–2004)
1998 թվականի հոկտեմբերի 9-ին Պրոդիի կառավարությունը հրաժարական ներկայացրեց։ 1998 թվականի հոկտեմբերի 21-ից սկսած Ձիթապտղի ծառը գլխավորել է կառավարությունը Մասսիմո դ'Ալեմայի (1998–2000) և Ջուլիանո Ամատոյի (2000–2001) գլխավորությամբ։ Երբ դ'Ալեման դարձավ վարչապետ, նա դարձավ առաջին վարչապետը Իտալիայում և Եվրոպայում, որն ուներ կոմունիստական դիրքորոշում։
2001 թվականի մայիսի 13-ին Ֆրանչեսկո Ռուտելլի գլխավորությամբ կոալիցիան պարտվեց ընդհանուր ընտրություններում Սիլվիո Բերլուսկոնիին և նրա Ազատ տուն կոալիցիային։ 2001 թվականի ընտրությունների կոալիցիան կազմված էր վեց կուսակցություններից։
Ձիթապտղի ծառի ցանկը և դաշնություն
2004 թվականի հունիսի 12-ին Ձիթապտղի ծառը, որպես Միավորված ձիթապտղի ծառի մեջ (Uniti nell'Ulivo), մասնակցեց Եվրոպայի Խորհրդարանական ընտրություններին ստանալով ձայների 31.1%-ը։ Այս ընտրություններում դաշինքը կազմված էր չորս կուսակցություններից։
2004 թվականի սեպտեմբերի 13-ին Ձիթապտղի ծառը վերակազմավորվեց Ձիթապտղի ծառ դաշնության, որն կազմված էր այն չորս կուսակցություններից, որոնք մասնակցում էին եվրոպական ընտրություններում։
Ազատ Հակոբյան
Ազատ Հակոբյան, հայ ինքնուս կոմպոզիտոր։
Կենսագրություն
Ազատ Հակոբյանը ծնվել է 1910 թվականին Թիֆլիս քաղաքում։ Սովորել է Երևանի պետական համալսարանի տեխնիկական ֆակուլտետում, որն ավարտել է 1932 թվականին։ Աշխատել է որպես կառուցող, ինժեներ։
1954 թվականին 1954 թվականից հեռակայել է Մոսկվայի Կրուպսկայայի անվան համամիութենական ժողովրդական տանը կից գործող երաժշտական ուսումնարանի դասընթացներին, որն ավարտել 1958 թվականին։ Հորինել է մի քանի տասնյակ տարբեր ժանրի երգեր՝ քնարական, կատակային, աշխատանքային, մանկական, քայլերգեր։ Գրել է «Կովածաղիկ» չորս գործողությամբ երաժշտական կատակերգությունը՝ թատերագետ Արարատ Բարսեղյանի տեքստով ։ Գրել է աշխատություններ դաշնամուրի, թավչութակի, սիմֆոնիկ նվագախմբի համար։ Առավել հայտնի են Ազատ Հակոբյանի «Հանուն առատության», «Անուշ յար», «Գարնան ջրեր», «Ինչու թողիր ինձ մենակ», «Սպասում եմ քեզ», «Ծիծեռնակեր» և այլ երգեր ու պարեղանակներ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայեր ըստ դարի և մասնագիտության Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ ըստ ազգության
Էլեկտրական դաշտ
էլեկտրամագնիսական դաշտի երկու բաղադրիչներից մեկը էլեկտրական դաշտն է։
Այն տարածությունը, որտեղ գործում են էլեկտրական ուժերը, կոչվում են էլեկտրական դաշտ: Վեկտորական դաշտ է, առաջանում է լիցքավորված մարմինների կամ մասնիկների շուրջ, ինչպես նաև մագնիսական դաշտի փոփոխության ժամանակ։ Անմիջականորեն չի դիտվում (տեսանելի չէ), սակայն հնարավոր է հայտնաբերել լիցքավորված մարմինների վրա իր թողած ազդեցության միջոցով։
Էլեկտրական դաշտը քանակապես բնութագրվում է իր ուժային բնութագիրով՝ էլեկտրական դաշտի լարվածությամբ, որը վեկտորական ֆիզիկական մեծություն է, հավասար է տարածության տվյալ կետում տեղադրված փորձնական լիքցի վրա ազդող ուժի հարաբերությանը, այդ լիցքի մեծությանը։ Էլեկտրական դաշտի լարվածության վեկտորը տարածության յուրաքանչյուր կետում համընկնում է դրական փորձնական լիցքի վրա ազդող ուժի ուղղության հետ։
Դաշտի բնութագրերից է նաև պոտենցիալային արժեքը։ Դա այն աշխատանքն է,որ պետք է կատարել,միավոր դրական լիցքն անվերջությունից տվյալ կետ բերելու համար:Այն սկալյարն մեծություն է:Եթե սահմանափակվենք միայն դատարկության մեջ հետազոտություն անելով,ապա միայն \vec{E} իմանալը տարածության ամեն կետում բավական է։ Բայց նյութական որևէ միջավայրում(օրինակ դիելեկտրկում) էլեկտարամագնիսկան ալիքի նկարագրումը պահանջում է երկրորդ դաշտի իմացություն՝\vec{D},որը կոչվում է էլեկտրական շեղման (կամ էլեկտրական ինդուկցիայի) վեկտոր։Ֆ/մ
-միջավայրի հարաբերական դիէլեկտրիկ թափանցելիություն
Դասական ֆիզիկայում, որը կիրառվում է խոշարամասշտաբ (ատոմի չափերից մեծ) փոխազդեցությունների դիտարկման ժամանակ, էլեկտրական դաշտը դիտարկվում է որպես միասնական էլեկտրամագնիսական դաշտի բաղադրիչներից մեկը և էլեկտրամագնիսական փոխազդեցության դրսևորումը։ Քվանտային էլեկտրադինամիկայում այն էլեկտրաթույլ փոխազդեցության բաղադրիչ է։
Մաքսվելի հավասարումներով դասական ֆիզիկայում նկարագրվում են էլեկտրական և մագնիսական դաշտերի փոխազդեցությունները և լիցքերի ազդեցությունը այդ դաշտերի համակարգի վրա։
Էլեկտրական դաշտի հիմնական ազդեցությունը ուժային փոխազդեցությունն է դիտորդի նկատմամբ անշարժ լիցքավորված մարմինների կամ մասնիկների վրա։ Շարժվող լիցքերի վրա ուժային ազդեցություն է թողնում նաև մագնիսական դաշտը (Լորենցի ուժի երկրորդ բաղադրիչը)։
Համասեռ դաշտ
Համասեռ էլեկտրական դաշտը այն դաշտն է, որում էլեկտրական դաշտի լարվածությունը տարածության ցանկացած կետում ունի նույն մեծությունը և ուղղությունը։ Մոտավորապես համասեռ կարելի է համարել տարանուն լիցքավորված թիթեղների միջև գտնվող էլեկտրական դաշտը։ Համասեռ էլեկտրական դաշտում լարվածության գծերը զուգահեռ են միմյանց։
Ուժագծերը կամ լարվածության գծերը  կոչվում են այն գծերը, որոնց  յուրաքանչյուր կետում դաշտի լարվածությունը  ունի այդ կետից տարված  շոշոփողի ուղղությունը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Էլեկտրամագնիսականություն
Techland
Պատմություն
Techland-ը իր գործուենությունը սկսել է, ինչպես ծրագրային ապահովման դիստրիբյուտոր, իսկ ստուդիա կողմից մշակված առաջին խաղը դարձավ Crime Cities, որ թողարկվեց 2000 թվականին։ 2003 թվականին Techland թողարկեց նոր կրակային խաղ՝ Chrome։ Խաղի նոր տարբերակը՝ Chrome SpecForce, թողարկվեց 2005 թվականին։
Ընկերությունը 2003 թվականին թողարկում է խաղերի համար նախատեսված իր սեփական շարժիչը՝ Techland Chrome Engine։ 2006 թվականին թողարկվեց Chrome Engine 4-ը, որում արդեն ներգրավված է PlayStation 3 խաղային համակարգի աջակցումը։
2011 թվականին ընկերությունը թողարկեց Dead Island խաղը survival horror ժանրում։ Իսկ խաղի նոր տարբերակը՝ Dead Island: Riptide թողարկվեց արդեն 2013 թվականին։
2015 թվականին Techland թողարկեց Dying Light խաղը, որը նախատեսված էր Windows, PlayStation 4, Xbox One պլատֆորմների համար։ 2016 թվականին արդեն հրապարակվեց խաղի հավելումը, որը ստացավ Dying Light: The Following անվանումը։
2018 թվականին Call of Juarez: The Cartel և Call of Juarez: Gunslinger խաղերը հեռացվեցին Steam, Xbox Live և PlayStation Network-ից։ Պատճառը դարձավ Techland և Ubisoft միջև առաջացած տարածայությունները ։ 2018 թվականի ապրիլին խաղը կրկին վերադարձավ նշված ծառայությունների ցանկերը, և որպես միակ հրատարակիչ նշվեց Techland-ը  ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ընկերություններ Կատեգորիա:Խաղեր Կատեգորիա:Համակարգչային խաղեր Կատեգորիա:Համակարգչային խաղեր արտադրողներ այբբենական կարգով
Հիմեձի (այլ կիրառումներ)
Հիմեձի, կարող է վերաբերել՝
Մերեժկի (ավան, Ամվրոսիևսկի շրջան)
Մերեժկի (Мережки), ավան Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Ամվրոսիևսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Մերեժկի ավանում բնակվում էր 82 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Ամվրոսիևսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի ավաններ
Մնայդրա
Մնայդրա (Mnajdra), եկեղեցական մեգալիթյան համալիր Միջերկրական ծովում` Մալթա կղզու հարավային ափին։ Մնայդրան գտնվում է մեգալիթյան մեկ ուրիշ շատ հայտնի կառույցից` Հաջար-Կիմից 0.5 կմ հեռավորությամբ։ Համալիրը կառուցվել է Ք. ա. մոտ 4 հազար տարի առաջ։ Եկեղեցական համալիրի ավերակները հայտնաբերվել են Ջ. Վենսի ղեկավարած հնագիտական աշխատանքների արդյունքում 1840 թվականին` Հաջար-Կիմի հայտնաբերումից մեկ տարի անց ։ 1871 թվականին Ջեյմս Ֆերգյուսոնը կազմել է Մնայդրայի առաջին հատակագիծը, որը, սակայն, բազմաթիվ սխալներ էր պարունակում։ 1901 թվականին դոկտոր Ալբերտ Մայրը կազմում է առաջին ճիշտ հատակագիծը ։ 1910 թվականին դոկտոր Թոմաս Էշբին կատարում է լրացուցիչ հետազոտություններ և հայտնաբերում հնագիտական կարևոր իրեր։ 1949 թվականի հնագիտական ուսումնասիրությունների ընթացքում հայտնաբերվում են ոչ մեծ երկու քանդակներ, երկու մեծ կարասներ, զենքեր և մեկ մեծ կլորավուն քար, որն ամենայն հավանականությամբ օգտագործվել է եկեղեցու մեծ քարերը տեղափոխելու համար ։
1992 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն Մալթայի մեգալիթյան կառույցները, այդ թվում` Մնայդրան, ընդգրկել է Համաշխարհային ժառանգության ցանկում ։
Արտաքին տեսք
Մնայդրան կառուցված է կորալային կրաքարի բեկորներից, որը շատ ավելի կարծր է, քան այն կրաքարը, որով կառուցված է Հաջար-Կիմը։ Մնայդրան կառուցված է ոչ մեծ քարերի աստիճանական դասավորության եղանակով, պարունակում է նաև կրաքարի մեծ կտորներ։
Մնայդրայի նախագծումը երեքնուկի տերևի տեսքով ավելի ճիշտ ձև ունի, քան Հաջար-Կիմը։ Նախապատմական կառույցը կազմված է իրար շատ մոտ գտնվող երեք կառույցներից` վերին, միջին և ներքին, որոնք միացված չեն անցումներով ։
Վերին կառույցը համալիրի ամենահին կառույցն է` ստեղծված Ք. ա. 3600-3200 թվականներին ։ Այն եռաբսիդ կառույց է, որի դուռը բացվածքի տեսք ունի` փորված կրաքարե խոշոր քարի մեջ։ Այս ձևը բնորոշ է Մալթայի մեգալիթյան այլ կառույցներին։ Ամենայն հավանականությամբ, տաճարը սկզբում ունեցել է կամարակապ տանիք, սակայն ներկայումս միայն պահպանվել է դրա հիմքը։ Որպես հենասյուն ծառայող քարերը զարդարված են եղել հորիզոնական շարքերով փորվածքներով ։
Միջին կառույցը ստեղծվել է Ք. ա. 3150-2500 թվականներին` դառնալով Մնայդրայի համալիրի ամենաերիտասարդ կառույցը։ Այն կառուցված է քարե բեկորներից, որոնց գագաթներին հորիզոնական ձևով տեղադրվել են քարերի շարքեր։