cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հղիության արհեստական ընդհատումը Հայաստանում
Հղիության արհեստական ընդհատումը Հայաստանում օրինական է դարձել 1955 թվականի նոյեմբերի 13-ին, երբ Հայաստանը Խորհրդային Միության կազմում էր ։ Ըստ 2002 թվականի դեկտեմբերի 11-ին ընդունված օրենքի՝ հղիության արհեստական ընդհատումը մինչև 12 շաբաթական հղիության ժամկետը կատարվում է կնոջ դիմումի համաձայն, մինչև 22 շաբաթական հղիության ժամկետը կարող է կատարվել բժշկասոցիալական ցուցումների դեպքում՝ կնոջ համաձայնությամբ, անչափահասի դիմումով կատարվում է նրա ծնողների կամ այլ օրինական ներկայացուցիչների համաձայնությամբ, իսկ դրա անհնարինության դեպքում՝ բժշկական հանձնաժողովի արձանագրության հիման վրա ։
Երկրում հղիության արհեստական ընդատման ամենաբարձր ցուցանիշը գրանցվել է 1996 թվականին, երբ հղիությունների 39.4 տոկոսն ավարտվել է արհեստական ընդհատմամբ։ Ամենացածր ցուցանիշը, 1980 թվականից սկսած, գրանցվել է 2004 թվականին (22.1%) :
Հայաստանում, ինչպես բոլոր նախկին Խորհրդային երկրներում, երկար տարիներ շարունակ հղիության արհեստական ընդհատումը ծնելիության վերահսկման հիմնական միջոցն է եղել։ Հղիության արհեստական ընդհատումը Խորհրդային Միությունում առաջին անգամ օրինականացվել է 1920 թվականին, սակայն արգելվել է 1936 թվականին։ Այս որոշումը վերանայվել է 1955 թվականին, երբ ոչ բժշկական ցուցումով հղիության ընդհատումը թույլատրվեց նախկին Խորհրդային Միությունում։ 2002 թվականին Հայաստանի Հանրապետության խորհրդարանը ընդունեց «Մարդու վերարտադրողական առողջության և վերարտադրողական իրավունքների մասին օրենք», որը թույլատրում էր մինչև 12 շաբաթական հղիության արհեստական ընդհատումը։ ՀԺԱՀ 2000 թվականի վերջնական արդյունքները ցույց են տալիս, որ մայրական մահացությունների 10-20 տոկոսի պատճառը հղիության արհեստական ընդհատումն է։ 2005 թվականի տվյալներով այս ցուցանիշը էապես նվազել է՝ հասնելով 5 տոկոսի ։
2005 թվական
Հղիությունների գրեթե կեսը (48 տոկոս) ավարտվել է կենդանի ծնունդով։ Մոտավորապես նույն հարաբերություն է կազմում աբորտով ելքերի թիվը (45 տոկոս)։ Բոլոր հղիությունների 7 տոկոսը ավարտվել է ինքնաբեր վիժումով, իսկ 1 տոկոսից քիչը՝ մեռելածնությամբ։ Աբորտով ավարտվող հղիություների մասնաբաժինը զգալիորեն աճում է կնոջ տարիքին զուգընթաց։ Աբորտով ավարտված հղիություններն ըստ տարիքի բաշխվել են հետևյալ կերպ՝ 15-19 տարիքային խումբ՝ շուրջ 10 տոկոս, 20-24 տարիքային խումբ՝ 27 տոկոս, 25-34 տարիքային խումբ՝ 54 տոկոս, 35-44 տարիքային խումբ՝ 72 տոկոս։ Աբորտով ավարտվող հղիություների մասնաբաժինը նաև աճում է հղիության հերթականությանը զուգընթաց. այսպես՝ առաջին հղիության միայն 2 տոկոս է ավատրվում աբորտով, մինչդեռ հիգերորդ և բարձր դեպքեում՝ 79 տոկոս։
2000-2005 թվականներին հղիության արհեստական ընդհատման ցուցանիշը նվազել է 10 տոկոսով՝ 55 տոկոս 2000 թվականին, 45 տոկոս 2005 թվականին։ Կենդանի ծնունդով ավարտված հղիությունների մասնաբաժինն ընդհակառակը՝ աճել է։
2010 թվական
Հղիությունների տասից գրեթե վեցը (63 տոկոս) ավարտվել է կենդանի ծնունդով, իսկ տասից երեքը՝ աբորտով (29 տոկոս)։ Բոլոր հղիությունների 8 տոկոսն ավարտվել է ինքնաբեր վիժումով, իսկ 1 տոկոսից քիչը՝ մեռելածնությամբ։ Աբորտով ավարտվող հղիություների մասնաբաժինը նկատելիորեն աճում է կնոջ տարիքին և հղիության հերթականությանը զուգընթաց։ Աբորտով ավարտված հղիություններն ըստ տարիքի բաշխվել են հետևյալ կերպ՝ 15-19 տարիքային խումբ՝ շուրջ 10 տոկոս, 20-24 տարիքային խումբ՝ 18 տոկոս, 25-34 տարիքային խումբ՝ 39 տոկոս, 35-44 տարիքային խումբ՝ 42 տոկոս։
2000-2010 թվականներին աբորտով ավարտված հղիությունների մասնաբաժինը նվազել է՝ ՀԺԱՀ 2000-ի արդյունքում գրանցված 55 և ՀԺԱՀ 2005-ին՝ 45 տոկոսից մինչև ՀԺԱՀ 2010-ին արձանագրված 29 տոկոս ցուցանիշը։ Կենդանի ծնունդով ավարտված հղիությունների մասնաբաժինն ընդհակառակը՝ աճել է ՀԺԱՀ 2000-ի արդյունքում գրանցված 38 տոկոսից, ՀԺԱՀ 2005-ին կազմելով 48 տոկոս, իսկ ՀԺԱՀ 2010-ի արդյունքում՝ 63 տոկոս (ՀՀ ԱՎԾ և այլք, 2001 և 2006 թ)։
Աղբյուրը՝ guttmacher.org
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վիժեցում Կատեգորիա:Հայաստանի առողջապահություն
(2374) Վլադվիսոցկի
(2374) Վլադվիսոցկի (Vladvysotskij), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1974 թվականի օգոստոսի 22-ին Լյուդմիլա Ժուրավլյովայի կողմից Նաուչնիում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,091109 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,449 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,7332 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1985,04 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,181356 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 15,02° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1974 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Լյուդմիլա Ժուրավլյովայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Բելեն (այլ կիրառումներ)
Բելեն, կարող է վերաբերել՝
Բելի (այլ կիրառումներ)
Բելի, կարող է վերաբերել՝
Պորտբոու
Ֆրանսիային սահմանակից է։ Քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ Պորբոուից հանրապետականները կապ էին պահպանում Ֆրանսիայի հետ, իսկ 1940 թվականին այստեղից Իսպանիա եկան փախստականներ (Պորբուի օկուպացիայից հետո Հիտլերի կողմից)։ Այստեղ ինքնասպանության է դիմել (ըստ որոշ աղբյուրներից մահացել է իր մահով) և թաղվել է փիլիսոփա Վալտեր Բենյամինը։
Նկարներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Բաբնի (գյուղ, Սմոլենսկի շրջան)
Բաբնի (Бабны), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սմոլենսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 174 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սմոլենսկի շրջանի բնակավայրեր
Լիվինգստոն շրջան (Միչիգան)
Լիվինգստոն շրջան (Livingston County), ԱՄՆ Միչիգան նահանգի 83 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1,515 կմ² է, բնակչությունը՝ 180,967 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Հաուվել բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1836 թ.։
Կատեգորիա:Միչիգան նահանգի շրջաններ
Կորոլյովո (գյուղ, Սաֆոնովսկի շրջան)
Կորոլյովո (Королёво), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սաֆոնովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սաֆոնովսկի շրջանի բնակավայրեր
Նովոնիկոլաևսկի (Տացինսկի շրջան)
Նովոնիկոլաևսկի (Новониколаевский), գյուղ Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Տացինսկի շրջանում։ Մտնում է Վերխնեօբլիվսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 187 մարդ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Տացինսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի խուտորներ
Ասկուրե Մեծ
Ասկուրե Մեծ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Էրզրումի գավառում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Չավարտված ֆիլմ
Չավարտված ֆիլմ (שתיקת הארכיון, Shtikat haArkhion, Geheimsache Ghettofilm), 2010 թվականին նկարահանված վավերագրական ֆիլմ, որի ռեժիսորը Յաել Հերսոնսկին է։ Ֆիլմը վերաքննարկում է 1942 թվականին անավարտ մնացած գերմանական քարոզչական «Գետտո» (Das Ghetto) ֆիլմը, որը պատկերում էր Վարշավայի գետտոն` դրա բնակիչներին գերմանական Մեծ ակցիայի ընթացքում կոտորելուց երկու ամիս առաջ։ Վավերագրական ֆիլմում ներառված են հարցազրույցներ գետտոյի վերապրած բնակիչների հետ, ինչպես նաև` Վիլլի Վիսթի պնդումների վավերացումը. վերջինս եղել է Das Ghetto ֆիլմի օպերատորներից մեկը։ Ֆիլմի պրեմիերան կայացել է 2010 թվականին Սանդեյսի կինոփառատոնի ժամանակ, որտեղ այն արժանացել է «Լավագույն վավերագրական ֆիլմ» միջազգային մրցանակին։ Տորոնտոյի Hot Docs փառատոնին ֆիլմն արժանացել է Լավագույն միջազգային ցուցադրություն մրցանակին ։ Ֆիլմն ԱՄՆ-ի կինոթատրոններում թողարկվել է 2010 թվականի օգոստոսի 18-ն ։
Ֆիլմի դիստրիբյուտոր Oscilloscope-ն դիմել է Motion Picture Association-ին` ֆիլմի R վարկանիշի համար, սակայն հաջողություն չի ունեցել  ։ Oscilloscope-ն ասում է, որ R վարկանիշը նույնական չէ մշակութային նորմերի հետ, քանի որ ԱՄՆ-ի Հոլոքոստի թանգարանում, որն այցելում են դպրոցականները, առավել շատ գրաֆիկական կադրեր կան ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2010 ֆիլմեր Կատեգորիա:Գերմանական ֆիլմեր Կատեգորիա:Իսրայելական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր Հոլոքոստի մասին Կատեգորիա:Վավերագրական ֆիլմեր Կատեգորիա:Գերմաներեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Լեհերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Եբրայերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան վավերագրական ֆիլմեր
Իվ Քլեյն
Իվ Քլեյն (Yves Klein, ), ֆրանսիացի նկարիչ։ Եվրոպական մշակույթի վառ ներկայացուցիչներից մեկն է։
Կենսագրություն
Իվ Քլեյնը ծնվել է 1928 թվականի ապրիլի 28-ին Նիսում։ Հայրը և մայրը եղել են նկարիչներ։ Հայրը՝ Ֆրեդ Քլեյնը ինդոնեզական ծագումով հոլանդացի էր։ Հայրը ստեղծագործել է պոստիմպրեսիոնիզմ ժանրում։ Մայրը՝ Մարի Ռայմոնը ստեղծագործում էր տաշիզմ ժանրում։
1940-ական թվականներ
1948 թվականի ամառվա ընթացքում Իվ Քլեյնը մեկնում է Իտալիա։ Նոյեմբեր ամսին 11 ամսով մեկնում է Գերմանիա, զինվորական ծառայության։ 1949 թվականի վերջին Կլոդ Պասկալը և Իվ Քլեյնը ժամանակավոր տեղափոխվում են Լոնդոն, որտեղ զբաղվում էին ձյուդոյով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նկարիչներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քանդակագործներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լուսանկարիչներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի արվեստագետներ
Phaegopterini
Phaegopterini Arctiinae-րի ենթաընտանիք։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արջաթիթեռներ
Սենտ Ժուլիեթ սյուր Վիոր
Սենտ Ժուլիեթ սյուր Վիոր (Sainte-Juliette-sur-Viaur), համայնք Ֆրանսիայի Օքսիտանիա երկրամասի Ավերոն գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 514 մարդ, բնակչության խտությունը` 30.76 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 16.71 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 520 կմ հարավ, Թուլուզ քաղաքից` 110 կմ հյուսիս-արևելք, Ռոդեզ քաղաքից` 16 կմ հարավ։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 343 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 270-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 73։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 78,7 %։ 270 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 261 անձ (137 տղամարդ և 124 կին)։ Գործազուրկ են եղել 9 անձ (4 տղամարդ և 5 կին)։ 73 անաշխատունակներից 22-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 37-ը` թոշակառուներ, իսկ 14-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Մալայա Ռեշետիլովկա
Մալայա Ռեշետիլովկա (Мала Решетилівка), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Վելիկա Բոգաչկայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Մալայա Ռեշետիլովկա գյուղում բնակվում էր 94 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,508 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 185,04 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Վելիկա Բոգաչկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Աստերոիդների ցանկ (298501-298600)
Աստերոիդների ցանկ (298401-298500) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (298601-298700)
Ալացկիվի (Էստոնիայի շրջան)
Ալացկիվի շրջան (Alatskivi vald), շրջան Էստոնիայի Տարտումաա նահանգում։ Շրջանի կենտրոնն է Ալացկիվի գյուղական ավանը։
Բնակչություն
2011 թվականի տվյալներով շրջանում բնակվում էին 1404 մարդ։ Բնակչության խտությունը շրջանում կազմում էր 10,93 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի շրջաններ
Չիգիր
Չիգիր (Чигир), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կեմերովոյի մարզում և Նովոսիբիրսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Ինյա գետի ձախ ափին՝ 631 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 15 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Ինյա գետ, գետի ենթաավազանը՝ Վերին Օբից մինչև Տոմ։ Գետի ավազանը՝ Վերին Օբից մինչև Իրտիշ թափվելը։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Լյուս շրջան (Միչիգան)
Լյուս շրջան (Luce County), ԱՄՆ Միչիգան նահանգի 83 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 4,952 կմ² է, բնակչությունը՝ 6,631 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Նյուբերի բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1887 թ.։
Կատեգորիա:Միչիգան նահանգի շրջաններ
Նովոռոսոշանսկի (Տացինսկի շրջան)
Նովոռոսոշանսկի (Новороссошанский), գյուղ Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Տացինսկի շրջանում։ Մտնում է Երմակովսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 536 մարդ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Տացինսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի խուտորներ Կատեգորիա:1861 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Բաբոտկի
Բաբոտկի (Баботки), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռուդնյանսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 46 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռուդնյանսկի շրջանի բնակավայրեր
Դավիդովկա (գյուղ, Վոլոդարսկ-Վոլինկիի շրջան)
Դավիդովկա (Давидівка), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Վոլոդարսկ-Վոլինկիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Դավիդովկա գյուղում բնակվում էր 639 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 32,37 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 19,74 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Վոլոդարսկ-Վոլինկիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Գազ Շելկովնիկովի
Գազ Շելկովնիկովի, լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։
Նկարագրություն
10-40 սմ բարձրությամբ երկծայր մազիկներով ծածկված, բազմամյա ճյուղավորված բույս է։ Տերևիկները նեղ-գծային են։ Ծաղկաբույլը ունի նոսր երկարացած, փոքրաթիվ ծաղիկներ։ Պսակը կարմիր է։ Ունդերը կախված են կամ հորիզոնական ուղղված` դրանց միջև ցայտուն ուրվագծված սերմերով և սեղմվածքով։
Տարածվածություն
Աճում է Երևանի ֆլորիստիկական շրջանում (Արտաշատի շրջակայք, Գոռավան գյուղ)։ Աճում է նաև Արևելյան Անատոլիայում և Հյուսիսարևմտյան Իրանում։
Էկոլոգիա
Աճում է ծովի մակարդակից 900-1200 մ բարձրությունների վրա, ստորին լեռնային գոտում, անապատում և կիսաանապատում։ Ծաղկում է մայիս-հունիսին, պտղաբերում է հունիս-հուլիս ամիսներին։
Պահպանություն
Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Աճում է Արարատյան հարթավայրում, ինտենսիվ տնտեսական գործունեության գոտում։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Արեալը խիստ մասնատված է։ Ընդգրկված չէ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ, CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։
Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցի կազմում գտնվող «Գոռավանի ավազուտներ» արգելավայրերի տարածքում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ Կատեգորիա:Ծածկասերմեր Կատեգորիա:Լոբազգիներ Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Աստերոիդների ցանկ (123001-123100)
Աստերոիդների ցանկ (122901-123000) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (123101-123200)
Նովոպավլովկա (Տացինսկի շրջան)
Նովոպավլովկա (Новопавловка), գյուղ Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Տացինսկի շրջանում։ Մտնում է Միխայլովսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 24 մարդ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Տացինսկի շրջանի բնակավայրեր
Մեքինակ շրջան (Միչիգան)
Մեքինակ շրջան (Mackinac County), ԱՄՆ Միչիգան նահանգի 83 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 5,442 կմ² է, բնակչությունը՝ 11,113 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Սենտ Իգնեյս բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1818 թ.։
Կատեգորիա:Միչիգան նահանգի շրջաններ
Վաո (գյուղ, Վեյկե-Մաառյա շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Վեյկե-Մաառյա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Նագոմար
Նագոմար (ნაგომარი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Գուրիայի մարզի Օզուրգեթի շրջանում։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 70 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Օզուրգեթ քաղաքից հեռու է 16 կմ ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմել է 365 մարդ։ Բնակչության մեծամասնությունը վրացիներ են ։
Այս գյուղում է ապրել վրացի բանաստեղծ Սիմոն Գուգունավան (1839-1909)։
Տրանսպորտ
Գյուղը շրջկենտրոն Օզուրգեթի հետ կապված է ավտոխճուղով։ Այդտեղով է անցնում Թբիլիսի-Բաթում երկաթուղին։
Ամենամոտ նավահանգիստը Փոթին է, իսկ ամենամոտ օդանավակայանը գտնվում է Բաթում քաղաքում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Օզուրգեթի շրջան
Մալինշչինա (գյուղ, Վելիկա Բոգաչկայի շրջան)
Մալինշչինա (Малинщина), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Վելիկա Բոգաչկայի շրջանում։
1987 թվականի տվյալներով Մալինշչինա գյուղում բնակվում էր 40 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Վելիկա Բոգաչկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ռաժդեն Բաբերցյան
Ռաժդեն Պետրոսի Բաբերցյան, հայ ֆիզիկոս։ Ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր (1996), պրոֆեսոր (1996):
Կենսագրություն
Ռաժդեն Բաբերցյանը ծնվել է 1936 թվականի օգոստոսի 28-ին, Ղզլքիլիսա (Վրաստանի Ծալկայի շրջան) գյուղում։ 1960 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1965-1999 թվականներին աշխատել է նույն համալսարանում (1967 թվականից՝ նաև փորձարարահետազոտական լաբորատրիայի վարիչ)։
Փորձնական ճանապարհով հիմնավորել է ցածր ճնշման պայմաններում համասեռ մագնիսական և անհամասեռ էլեկտրական դաշտերում օսցիլացվող էլեկտրոններով էլեկտրական պարպման առկայությունը և դրա կիրառումը որպես սառը էլեկտրոններով լիցքակիր մասնիկների (իոններ, էլեկտրոններ և իոնաէլեկտրոնային հոսքեր) աղբյուր։ ԽՍՀՄ-ում առաջինն է ստեղծել իոնային շարժիչ, որն օգտագործվում է տիեզերանավերի և թռչող սարքերի կառավարման ու կողմնորոշման համակարգերում ։
Ռաժդեն Բաբերցյանը մահացել է 1999 թվականի փետրվարի 1-ին, Երևանում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Ասկուրե Փոքր
Ասկուրե Փոքր, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Էրզրումի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Մատիաս Կլաուդիոս
Մատիաս Կլաուդիոս (Matthias Claudius, ), գերմանացի բանաստեղծ և լրագրող՝ հայտնի Ասմուս գրական կեղծանվամբ։
Կենսագրություն
Կլաուդիոսը ծնվել է Գերմանիայի Ռենֆելդ քաղաքում։ Սովորել է Ջենայում։ Կյանքի մեծ մասն անցկացրել է Ուանդսբեկ քաղաքում, որտեղ էլ վաստակել է իր գրական համբավը՝ աշխատելով Der Wandsbecker Bote ամսագրում՝ որպես խմբագիր։ Ամսագրում նա հրատարակում էր իր արձակ շարադրանքները և բանաստեղծությունները։ Կլաուդիոսի աշխատանքները գրված էին պարզ և գրական գերմաներենով։ Նրա ստեղծագործությունները միմյանցից տարբերվում էին գրելաոճով. մի մասը կատակերգություններ էին, մյուսները՝ ողբերգական և թախծալի երկեր։ Կյանքի հետագա տարիներին Կլաուդիոսը, գուցե Կլոպշտոքի հետ շփվելու արդյունքում, դարձավ ծայրահեղ պիետիստիկ, և նրա ծանր բնավորությունը սկսեց բացահայտ երևալ։ 1814 թ. նա տեղափոխվեց Համբուրգ՝ իր փեսայի՝ Ֆրիդրիխ Քրիստոֆ Պերթեսի մոտ, որտեղ էլ մահացավ 1815 թ. հունվարի 21-ին։
Աշխատություններ
Մատիաս Կլաուդիոսի "Der Tod und das Mädchen" պոեմը շատ հայտնի է, և Ֆրանց Շուբերտն այն օգտագործել է իր հեղինակավոր երգի համար, որը 1824 թ. դարձավ համանուն քառյակ։ Կլաուդիոսի ժողովածուները լույս են տեսել Ասմուս խորագրի տակ։ Նրա կենսագրությունը գրվել է Վիլհելմ Հերբստի կողմից։
Ծանոթագրություններ
__INDEX__
Կատեգորիա:Գերմանացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Ենայի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Գերմանացի լրագրողներ Կատեգորիա:Գերմանալեզու բանաստեղծներ Կատեգորիա:Գերմանացի գրողներ Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
(2375) Ռադեկ
(2375) Ռադեկ (Radek), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1975 թվականի հունվարի 8-ին Լյուբոշ Կոհոուտեկի կողմից Բերգդորֆում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,174153 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,4938 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,8545 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2065,57 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,174286 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 14,99° անկյուն։
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է D դասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս D Կատեգորիա:1975 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Լյուբոշ Կոհոուտեկի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Պալլասի մագլցող սահնօձ
Արտաքին տեսք
Մարմնի երկարությունը տարիքի հետ փոխվում է (27-180 սմ), պոչը 4-5 անգամ կարճ է։ Էգերը խոշոր են արուներից։ Մարմինը բարեկազմ է, գլուխը մարմնից լավ է տարանջատված և ծածկված է խոշոր փայլուն վահանիկներով։ Աչքերը խոշոր են, ծիածանաթաղանթը՝ մուգ, բիբը՝ կլոր։ Մեջքային թեփուկները թույլ կատարավոր են, փայլուն։ Ունի շատ խայտաբղետ տեսք։
Գլխի վրա՝ աչքերից դեպի հետ, ձգվում է մուգ զոլ։ Դեղնավուն մեջքի երկարությամբ՝ ծոծրակից մինչև պոչի ծայրը, անցնում է լայնակի ձգված, մուգ շագանակագույն կամ գրեթե սև եզրերով շղթայանման նւսխւշ, որի տարբեր հատվածներում խալերը կարող են միաձուլվելով ձևավորել զիգզագ կամ տարանջատվել։ Մուգ խալերի մեկական երկայնակի շարք է ձգվում նաև մարմնի կողքերով։ Պոչի հատվածում նախշի տարանջատված ձևը պահպանվում է։ Որովայնային մակերեսը բաց դեղնավուն է, հաճախ՝ մանր, մուգ բծերով։
Սնունդ
Սնվում է մանր ողնաշարավորներով (մողեսներ, օձեր, թռչուններ և նրանց ձվերը, կրծողներ)։ Ձմեռում է աշնան 2-րդ կեսից մինչև գարնան սկիզբը։
Բազմացում
Զուգավորումը տեղի է ունենում ապրիլ-մայիսին։ Հունիսի 2-րդ կեսից հուլիսի սկիզբը էգը դնում է 4-16 ձու։ Ձվերը խոշոր են (48-70 X 20-25 մմ) Ձագերը ծնվում են սեպտեմբերի 2-րդ կեսին։ Ի տարբերություն օձերի շատ այլ տեսակների՝ Պալլասի մագլցող սահնօձի էգը խնամում է ձագերին։
Նշանակություն
Հաճախակի խնամվում է անազատ պայմաններում։ Օգտագործվում է գիտահետազոտական նպատակով։ Բավական ագրեսիվ է։ Զայրացած ժամանակ բարձր ֆշշոցով և պոչի ծայրը արագ գետնին զարկելով՝ կարող է կատարել հարձակողական շարժումներ։ Կծածը մարդու և կենդանիների համար վտանգավոր չէ։ Որպես հազվադեպ հանդիպող տեսակ՝ առաջարկվել է գրանցել ՀՀ Կարմիր գրքում։
Կատեգորիա:Լորտուներ
Մաունթ-Նիմբա
Մաունտ-Նիմբա, (այլ անվանումն է Մոն-Նիմբա), բնապահպանական տարածք Նիմբա լեռներում՝ Գվինեայի և Կոտ դ'Իվուարի տարածքներում։ 1981 թվականին ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-յի Համաշխահային ժառանգության օբեկտների ցանկում, իսկ 1992 թվականին այն նույնպես ընդգրկված է եղել ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության վտանգված օբյեկտների ցանկում ։ 1980 թվականից գվինեական Մոն-Նիմբայի տարածքը ընդգրկվել է կենսոլորտային արգելոցների համաշխարհային ցանցում ։
Ֆիզիկական և աշխարհագրական բնութագիր
Արգելոցների զոնավորման կոնցեպցիայի համաձայն մակերեսը կազմում է 1452 կմ²։ Բաժանված է երեք հիմնական գոտիների.
Արգելոցի առավել չորային մասը գտնվում է Գվինեայում, որտեղ տեղումների քանակը կազմում է տարեկան 2000 մմ ։
Ֆլորա և ֆաունա
Արգելոցում ներկայացված են բուսականության երեք հիմնական տեսակներ.
Լեռան գագաթին աճում են մարգագետիններ, հիմնական Loudetia kagerensis տեսակով։ Լանջերին հանդիպում են Protea occidentalis, մրտազգիներ (Myrtaceae) ևCyathula cyindrica: 1000-ից 1600 մ բարձրություններում սավաննային հաջորդում է ջրային պաշտպանության անտառներով։ Անտառները  հիմնականում տեղակայված են հովիտներում և լեռան ստորոտում։ Անտառի բնորոշ տեսակներից է տրիպլոխիտոն կարծրախեժը (Triplochiton scleroxylon), Chlorophora regia, Morus mesozygia, Terminalia ivorensis, լոֆիրա թևավոր (Lophira procera), Tarrietia utilis և Mapania :
Արգելոցում բնակվում են էնդեմիկներ։ Այստեղ առկա է կենդանածին դոդոշ (Nimbaphrynoides occidentalis), ինչպես նաև արևմտյան շիմպանզեի ենթատեսակը։
Փոխարաբերությունները մարդու հետ
Գվինեայի և Կոտ դ'Իվուարի տարածքում՝ Մոն Նիմբան, 1944 թվականին հայտարարվել է արգելավայր։ 1970-ական թվականներին լեռներում իրականացվում էր օգտակար հանածոների ինտենսիվ արդյունահանում։ 1980-ական թվականների սկզբին արգելոցը դարձավ Համաշխահային ժառանգության օբյեկտ և կենսոլորտային տարածք ։
1992 թվականին ներառվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության վտանգված օբյեկտների ցանկում։ Հիմնական պատճառներից մեկը նշվել է օգտակար հանածոների արդյունահանումը, ինչպես նաև փախստականների ներհոսքը։ Տարածքի դիտարկման արդյունքում 1993 թվականին ընդունվել են Գվինեայում համաշխարհային ժառանգության օբեկտ Մոն Նիմբա արգելոցի նոր սահմանները ։ Ներկայումս արգելոցի տաժածքը 125,4 կմ² է ։
Հիմնական խնդիրները կապված են տարածաշրջանում օգտակար հանածոների արդյունահանման, ինչպես նաև Nzérékoré և Danane բնակավայրերի միջև ավտոճանապարհի շինարարությամբ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գվինեայի արգելոցներ Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Գվինեայում Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Կոտ դ'Իվուարում
Կորոխոտկինո
Կորոխոտկինո (Корохоткино), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սմոլենսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 104 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սմոլենսկի շրջանի բնակավայրեր
Կուրկուրան հիասքանչ
Կուկուրան հիասքանչ, լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։
Նկարագրություն
Բազմամյա, անցողուն բույս է, որն ունի 6-25 սմ բարձրություն։ Տերևիկները 1-4-ական զույգերով են, երկու կողմից արծաթավուն-մազոտ, ձվաձև-էլիպսաձև։ Ծաղկաբույլը խիտ է, բազմածաղիկ։ 14-20 մմ երկարությամբ պսակը ծիրանագույն-մանուշակագույն է։ Ունդը կազմված է 3-6 մասերից, որոնք առանց խոզանաձև փշերի են, թմբիկավոր ։
Տարածվածություն
Հանդիպում է Շիրակի (Ջաջուռ, լեռնագագաթ՝ Մեծ Սարիար), Լոռու (Սպիտակ քաղաքի շրջակայք) և Դարեղեգիսի (Խաչիկ, Գնիշիկ, Մոզրով գյուղերի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է նաև Նախիջևանում, Հյուսիսային և Արևելյան Անատոլիայում ։
Էկոլոգիա
Աճում է վերին լեռնային և ենթալպյան գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 1800-2700 մ բարձրությունների վրա, տափաստաններում, քարքարոտ և խճաքարոտ լանջերին, ժայռերի ճեղքերին։ Ծաղկում է մայիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հունիս-օգոստոսին ։
Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է, որի տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ ։
Անհրաժեշտ է ստեղծել նոր ԲՀՊՏ Շիրակի լեռնաշղթայի վրա ։
Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ Կատեգորիա:Ծածկասերմեր Կատեգորիա:Լոբազգիներ Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Ռոմանտիզմ
Չնայած նրան, որ շարժումը սկզբնավորվել է գերմանական «փոթորիկի և հարձակման» (Strum und Drang) շարժումից, որտեղ բնազդն ու զգացմունքները գերադասվոմ էին լուսավորության շրջանի ռացիոնալիզմից, ֆրանսիական հեղափոխության դեպքերն ու գաղափարները նույնպես ձևավորման անմիջական գործոն են հանդիսացել։ Ռոմանտիզմը մեծապես արժևորում էր «հերոս» անհատների և արվեստագետների ձեռքբերումները, որոնց օրինակները կարող էին բարձրացնել հասարակության մակարդակը։ Այն նաև առաջ քաշեց անհատական երևակայությունը՝ որպես արվեստի դասական ձևերի մասին պատկերացումներից ազատվելու վճռորշ հիմք։ Գաղափարների ներկայացման մեջ մեծապես ապավինում էին պատմական և բնական անխուսափելիության, այսինքն՝ Zeitgeist-ի (դարի շունչ) վրա։ 19-րդ դարի երկրորդ կեսին ռոմանտիզմի միանգամայն հակադիր բևեռ առաջարկվեց համարել ռեալիզմը։ Այս շրջանում ռումանտիզմի անկումը կապված էր բազմաթիվ գործընթացների՝ այդ թվում՝ սոցիալ-քաղաքական փոփոխությունների և ազգայնականության տարածման հետ։
Հիմնական առանձնահատկություններ
Ռոմանտիկները համարում էին, որ այս զգացմունքներն արտահայտելու համար արվեստի բովանդակությունը պետք է գար արվեստագետի երևակայությունից, «արհեստական» կանոնները հնարավորինս քիչ պետք է միջամտեին աշխատանքի ձևավորմանը։ Սամուել Թեյլոր Քոլրիջն ու մյուսները հավատացած էին, որ կան բնական օրենքներ, համենայն դեպս, եթե չխանգարեն, ապա լավ, ստեղծարար արվեստագետի երևակայությունը նրան ենթագիտակցորեն կհանգեցնի գեղարվեստական ոգեշնչման ։ Համարվում էր, որ ինչպես կանոնները, այնպես էլ այլ գործերի մոդելների ազդեցությունը խափանում են ստեղծագործողի սեփական երևակայությունը, այնպես որ ինքնատիպությունը խիստ կարևոր էր։ Ռոմանտիզմում առանցքային էր հանճարի կամ արվեստագետի կոնցեպտը, ով կարող էր ստեղծագործական գործընթացի արդյունքում ոչնչից ստեղծել իր սեփական յուրօրինակ աշխատանքը, իսկ պարզ (և կրկնվող) լինելը համարվում էր ամենամեծ հանցանքը  ։ Այս գաղափարը հաճախ կոչվում է «ռոմանտիկ ինքնատիպություն» ։ Թարգմանիչ և նշանավոր ռոմանտիկ Ավգուստ Վիլհելմ Շլեգելը իր «Դասախոսություններ դրամատիկ արվեստների և նամակների շուրջ» աշխատությունում պնդում է, որ մարդկային էության բացառիկ ուժը կայանում է նրանում,  որ մարդիկ կարող են հակառակ ուղղությունների բաժանվել և տարանջատվել ։ Ռոմանտիզմում ոչ կարևոր, սակայն, նորմա լինելու աստիճան տարածված էր բնության նկատմամբ ուժեղ հավատն ու հետաքրքրությունը։ Սա հատկապես վերաբերում էր բնության ազդեցությանը արվեստագետի վրա, երբ նա բնության գրկում էր, ցանկալի է՝ միայնակ։ Ի տարբերություն լուսավորության շրջանի՝ սովորաբար խիստ սոցիալական բնույթի արվեստի՝ ռոմանտիկները չէին վստահում մարդկանց աշխարհին և հավատում էին, որ բնության հետ սերտ կապը հոգեբանական և բարոյական տեսանկյունից օգտակար է։ Ռոմանտիկ արվեստում լսարանի առջև հանդես էին գալիս նրանով, ինչ նախատեսված էր, որ պետք է ընկալվի որպես արվեստագետի սեփական ձայն։ Այսպիսով, գրականության մեջ «ռոմանտիկ պոեզիայի մեծ մասում ընթերցողին առաջարկվում էր բանաստեղծին նույնականացնել գլխավոր հերոսների հետ» ։
Եսայի Բեռլինի խոսքերով, ռոմանտիզմը «նոր և անհանգիստ ոգի է, որը կատաղորեն ձգտում է դուրս պրծնել հին ու խճճված ձևերի միջից, նյարդային խառնաշփոթ է, որն անընդհատ փոխում է  գիտակցության ներքին վիճակները, կարոտ՝ դեպի անսահմանն ու  անորոշը, դեպի հավերժական շարժում  և փոփոխություն, ճիգ է՝ վերադառնալու կյանքի մոռացված ակունքներին, անհատական և հավաքական ինքնահաստատման անսասան մղում է, անհասանելի նպատակների անհագուրդ ձգտումը արտահայտելու միջոցների փնտրտուք է» ։
Ստուգաբանություն
Անգլիայում Ուորդսվորթը 1815 թ. բանաստեղծությունների գրքի նախաբանում գրել է «ռոմանտիկ տավիղի» և «դասական քնարի» մասին, սակայն 1820 թ. Բայրոնը դեռևս գրում է, միգուցե ոչ այնքան անկեղծորեն․ «Ես հասկանում եմ, որ Գերմանիայում, ինչպես նաև Իտալիայում, մեծ պայքար կա «դասական» և «ռոմանտիկ» տերմինների շուրջ, որոնք Անգլիայում դասակարգման առարկա չէին, առնվազն այն ժամանակ, երբ երկիրը լքեցի չորս կամ հինգ տարի առաջ» ։ Միայն 1820-ականներից է, որ Ռոմանտիզմը հայտնի է դառնում հենց այդ անունով, 1824 թ.-ին Ֆրանսիական ակադեմիան միանգամայն անօգուտ քայլ ձեռնարկեց՝ այն գրականության մեջ դատապարտող հրամանագիր արձակելով։
Ժամանակաշրջան
Ռոմանտիկ կոչվող ժամանակաշրջանը մեծապես տարբերվում է տարբեր երկրներում և գեղարվեստական կամ մտածողության ոլորտների մեջ։ Մարգարետ Դրաբելը գրականության մեջ այն նկարագրել է որպես «մոտ 1770-1848 թվականների միջև» տեղի ունեցած ։ 1770 թ-ից վաղ տարեթվեր էլ կարելի է գտնել, թեև շատ քիչ։ Անգլիական գրականության մեջ Մ.Հ. Աբրամսը այն տեղակայել է 1789-ի կամ 1798-ից (երկրորդն ավելի ընդունված տեսակետ է) մինչև 1830 թ., թերևս մի փոքր ավելի ուշ, քան այլ քննադատներն են նշել ։ Մյուսները առաջարկել են 1780-1830 թթ. ։ Այլ ոլորտներում և երկրներում շրջանը, երբ գերիշխող է եղել ռոմանտիզմը, կարող է նշանակալիորեն տարբերվել, օրինակ՝ համարվում է, որ երաժշտական ռոմանտիզմը, ընդհանուր առմամբ, որպես հիմնական գեղարվեստական ուժ,     դադարել է գոյություն ունենալ միայն  1910 թ-ին, սակայն խիստ ընդլայնման դեպքում Ռիխարդ Շտրաուսի «Չորս Վերջին երգերը» ոճային առումով բնութագրվում է որպես «ուշ ռոմանտիզմ» և ստեղծվել է 1946-48թթ. ։ Այնուամենայնիվ, ասում են, որ շատ ոլորտներում ռոմանտիզմի դարաշրջանը ավարտվել է մոտավորապես 1850-ին կամ ավելի վաղ։
Ռոմանտիզմի վաղ փուլը պատերազմների շրջան էր․ ֆրանսիական հեղափոխությանը (1789-1799թթ.) մինչև 1815 թ․ հաջորդել են Նապոլեոնյան պատերազմները։ Այդ պատերազմները, դրանց ուղեկցող քաղաքական և հասարակական խառնաշփոթը ռոմանտիզմի նախադրյալներից էին ։ 1795-1805 թթ. ծնված ֆրանսիացի ռոմանտիկների առանցքային սերունդը, դրա ներկայացուցիչներից մեկի՝ Ալֆրեդ դը Վինյի խոսքով․ «ծնվել է ճակատամարտերի միջև, դպրոց գնացել թմբուկի հարվածների ներքո»։ 1795-1805 թթ. ծնված ֆրանսիացի ռոմանտիկների առանցքային սերունդը, դրա ներկայացուցիչներից մեկի՝ Ալֆրեդ դը Վինյի խոսքով․ «ծնվել է ճակատամարտերի միջև, դպրոց գնացել թմբուկի հարվածների ներքո»։
Համատեքստը և տեղը պատմության մեջ
Ռոմանտիզմի ավելի հստակ բնորոշումը և կոնկրետ սահմանումը եղել է բանավեճի առարկա մտավոր պատմության և գրականության պատմության մեջ ողջ 20-րդ դարի ընթացքում՝ առանց որևէ զգալի կոնսենսուսի ձեռքբերման։ Ներկայիս գիտության մեջ հիմնականում ընդունված է, որ այն հակալուսավորչականության՝ լուսավորության դարաշրջանի դեմ արձագանքի մի մասն էր։ Նրա կապը Ֆրանսիական հեղափոխության հետ, որը սկսվել էր 1789-ին, վաղ փուլերում կարևոր է, բայց խիստ տարբերվում է՝ կախված աշխարհագրությունից և  անհատական արձագանքներից։ Շատ ռոմանտիկների մասին կարելի է ասել, որ ունեցել են հիմնականում առաջադիմական հայացքներ, սակայն զգալի թվով ներկայացուցիչներ միշտ ունեցել կամ զարգացրել են պահպանողական տեսակետների լայն շրջանակ, և շատ երկրներում ազգայնամոլությունը նույնացվում էր ռոմանտիզմի հետ, ինչը մանրամասնորեն քննարկվում է ստորև։
Ըստ Եսայի Բեռլինի՝ Փիլիսոփայության և գաղափարների պատմության մեջ Ռոմանտիզմն  ընկալվում էր որպես Արևմտյան ռացիոնալիզմի և բարոյական բացարձակ և համաձայնեցված արժեքների քայքայում շուրջ մեկ դար, որը հանգեցրեց․ «օբյեկտիվ ճշմարտության պատկերացումների լղոզման նման մի բանի» Ըստ Եսայի Բեռլինի՝ Փիլիսոփայության և գաղափարների պատմության մեջ Ռոմանտիզմն  ընկալվում էր որպես Արևմտյան ռացիոնալիզմի և բարոյական բացարձակ և համաձայնեցված արժեքների քայքայում շուրջ մեկ դար, որը հանգեցրեց․ «օբյեկտիվ ճշմարտության պատկերացումների լղոզման նման մի բանի» Ռոմանտիկների մասին Բեռլինն ասում է."«Էթիկայի, քաղաքականության, գեղագիտության ոլորտում կարևորվում էր ​​ ներքին նպատակների հետապնդման իսկականությունն ու անկեղծությունը, դա հավասարապես կիրառվում էր անհատների և խմբերի՝ պետությունների, ազգերի, շարժումների նկատմամբ։ Սա առավել ակնհայտ է ռոմանտիզմի գեղագիտության մեջ, որտեղ հավերժական մոդելների հասկացությունը, իդեալական գեղեցկության պլատոնական տեսլականը, որը չնայած ոչ կատարյալ կերպով արվեստագետը ձգտում է փոխանցել  կտավի կամ ձայնի միջոցով,  փոխարինվում է հոգևոր ազատության և անհատական ստեղծարարության նկատմամբ ջերմեռանդ հավատով։ Որքան էլ բնությունը կատարյալ է,  նկարիչը, բանաստեղծը, կոմպոզիտորը այն չեն արտացոլում, այլ ստեղծում են,  նրանք չեն ընդօրինակում (միմիկրիայի հայեցակարգ), այլ ստեղծում են ոչ միայն նպատակների հասնելու միջոցներ, այլև հենց նպատակները, որոնք հետապնդում են, այս նպատակները ներկայացնում են արվեստագետի յուրահատուկ, ներքին տեսլականի ինքնատիպ արտահայտությունը, որի անտեսումը ի պատասխան «արտաքին» ձայների՝ եկեղեցու, պետության, հասարակական կարծիքի, ընտանիքի, ընկերների, ճաշակ թելադրողների  պահանջների` դավաճանություն է մի բանի նկատմամբ, որն ինքնին արդարացնում է ցանկացած իմաստով ստեղծագործ մարդու գոյությունը» ։" Արթուր Լավջոյը փորձեց ցույց տալ ռոմանտիզմը սահմանելու դժվարությունը իր «Ռոմանտիզմների խտրականության շուրջ» կառուցողական հոդվածում, որ ամփոփված է «Գաղափարների պատմություն» էսսեներում (1948)։ Որոշ գիտնականներ կարծում են, որ ռոմանտիզմը, ըստ էության, շարունակական է ներկայում, ոմանք, ինչպես Ռոբերտ Հյուզը, դրանում տեսնում են մոդեռնիզմի սկզբնավորումը, իսկ որոշները, ինչպես Շատոբրիանը, Նովալիսը և Սամուել Թեյլոր Քոլրիջը այն ընկալում են որպես լուսավորական ռացիոնալիզմին դիմադրելու ավանդույթի սկիզբը՝ Հակալուսավորականությունը , որն ավելի սերտորեն կապվում է գերմանական ռոմանտիզմի հետ։ Ավելի վաղ  Շառլ Բոդլերն է տվել մի սահմանում. «Ռոմանտիզմը կայանում է ոչ թե առարկայի ընտրության կամ հստակ ճշմարտության մեջ, այլ զգալու ձևի մեջ» ։
Որոշ ոլորտներում ռոմանտիզմի դարաշրջանի ավարտը նշանավորվում է ռեալիզմի նոր ոճի առաջացմամբ, որը ազդել է գրականության, հատկապես վեպի և դրամայի, նկարչության և նույնիսկ երաժշտության վրա `վերիզիմո օպերայի տեսքով։ Այս շարժումը ղեկավարում էր Ֆրանսիան. Բալզակն ու Ֆլոբերը՝ գրականության մեջ, Կուրբեն՝ կերպարվեստում։ Ստենդալը և Գոյան ռեալիզմի կարևոր առաջամարտկներն էին համապատասխան ոլորտներում։ Այնուամենայնիվ, ռոմանտիկ ոճերը, որոնք հաճախ ներկայացնում էին հաստատված և փորձված ոճը, որին ընդդիմանում էին ռեալիստները, շարունակում էին ծաղկել բազմաթիվ ոլորտներում մինչև դարավերջ և դրանից հետո։ Նման երաժշտական ստեղծագործությունները, որոնք գրվել են 1850-ից հետո, որոշ հեղինակներ անվանում են «ուշ ռոմանտիզմ» մյուսները՝ «նեոռոմանտիզմ» «հետռոմանտիզմ», անգլիական գրականության և կերպարվեստի մեջ գործածվող հարմար «Վիկտորիական» եզրույթը թույլ է տալիս խուսափել եզրույթների հետագա սահմանումից։
Հյուսիսային Եվրոպայում վաղ շրջանի ռոմանտիզմի լավատեսությունը, հավատն առ այն, որ աշխարհը գտնվում է մեծ փոփոխությունների և բարելավման գործընթացի մեջ, հիմնականում վերացավ, և որոշ արվեստներ դարձան  ավանդական քաղաքական և պոլեմիկ, քանի որ դրա ստեղծողները ավելի քննական հայացքով էին մոտենում աշխարհին։ Այլուր, այդ թվում` Միացյալ Նահանգներում և Ռուսաստանում դեռևս տարբեր կերպերով արտահայտվում էին այն զգացողությունները, թե մեծ փոփոխություններ են տեղի ունենում կամ հնարավոր են։ Արվեստում ինտենսիվ զգացումների ցուցադրումն ակնհայտորեն մնաց կարևոր այնպես, ինչպես ռոմանտիկների կողմից ստեղծված էկզոտիկ և պատմական շրջանակները, սակայն ձևերի և տեխնիկայի փորձարկումները նվազեցին՝ հաճախ փոխարինվելով մանրակրկիտ տեխնիկայով, ինչպես Թեննիսոնի բանաստեղծություններում կամ շատ նկարներում։ 19-րդ դարի վերջի արվեստը, եթե ​​ռեալիզմի ուղղության չէր, ապա հաճախ չափազանց մանրակրկիտ էր, և  խիստ գնահատվում էր ճշգրիտ մանրամասների հավելումը, ինչի վերաբերյալ վաղ շրջանի ռոմանտիկները չէին մտահոգվում։ Արվեստի բնույթին և նպատակին վերաբերող  ռոմանտիզմի շատ գաղափարներ և ամենից առանցքայինը՝ ինքնատիպության նախապայմանի առաջնահերթությունը, մնացին կարևոր հետագա սերունդների համար և չնայած տեսաբանների ընդդիմությանը՝ հաճախ ընկած են ժամանակակից հայացքների հիմքում։
Գրականություն
Գրականության մեջ Ռոմանտիզմի կրկնվող թեմաներից էր անցյալի քննադատությունը,  «զգայունության» պաշտամունքը՝ կանանց և երեխաների շեշտադրմամբ, արվեստագետի կամ գրողի մեկուսացումը, բնության նկատմամբ հարգանքը։ Բացի այդ, մի քանի ռոմանտիկ հեղինակներ, ինչպիսիք են Էդգար Ալան Պոն և Նաթանիել Հոթորնը, իրենց գրվածքները հիմնեցին գերբնականի/խորհրդավորի և մարդկային հոգեբանության վրա։ Ռոմանտիզմը երգիծանքը դիտարկում էր որպես ուշադրության ոչ արժանի բան. մի նախապաշարմունք, որ մինչ օրս ազդեցիկ է ։ Գրականության մեջ ռոմանտիզմի շարժումը նախորդում էր լուսավորությանը, իսկ դրան հաջորդում է ռեալիզմը։
Որոշ հեղինակներ մատնանշում են 16-րդ դարի բանաստեղծ Իզաբելլա դի Մորրային ` որպես ռոմանտիզմի գրականության վաղ շրջանի ներկայացուցչի։ Նրա բանաստեղծությունները, որ արծածում են մեկուսացման և միայնության թեմաներ և արտացոլում իր կյանքի ողբերգական իրադարձությունները, համարվում են «ռոմանտիզմի տպավորիչ նախաբան» ՝ տարբերվելով այն ժամանակվա՝ սիրո փիլիսոփայության վրա հիմնված Պետրարկայական ոճից։
Անգլիական պոեզիայում ռոմանտիզմի հիմքը դրվել է դեռևս 18-րդ դարի կեսերից՝ ընդգրկելով այնպիսի գործիչներ, ինչպիսիք են Ջոզեֆ Ուորթոնը (Վինչեսթերի քոլեջի տնօրենը) և նրա եղբայր, Օքսֆորդի համալսարանի պոեզիայի դասախոս Թոմաս Ուորթոնը ։ Ջոզեֆը հավաստիացրեց, որ նորարարությունը և երևակայությունը բանաստեղծի հիմնական հատկանիշներն են։ Թոմաս Չաթերթոնը, ընդհանուր առմամբ, համարվում է առաջին անգլիացի ռոմանտիկ բանաստեղծը ։ Շոտլանդացի բանաստեղծ Ջեյմս Մաքֆերսոնը ռոմանտիզմի վաղ շրջանի ձևավորման վրա ազդել է 1762-ին տպագրված իր «Օշին» բանաստեղծությունների շարքի միջազգային հաջողությամբ՝ ոգեշնչելով Գյոթեին և երիտասարդ Վալտեր Սքոթին։ Չաթերթոնի և Մաքֆերսոնի աշխատանքներում կային ավանտյուրայի տարրեր, քանի որ այն, ինչ նրանք ներկայացնում էին իբրև իրենց կողմից հայտնաբերված և հավաքագրած վաղ շրջանի գրականություն, իրականում ամբողջովին նրանց հեղինակածն էր։
Ծանոթագրություններ
<references group="" responsive="1">
Կատեգորիա:Գրական ուղղություններ
Դոբրին (գյուղ, Վոլոդարսկ-Վոլինկիի շրջան)
Դոբրին (Добринь), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Վոլոդարսկ-Վոլինկիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Դոբրին գյուղում բնակվում էր 420 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 13,19 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 31,84 մարդ/կմ²։
Լիպյագի (Կաշարսկի շրջան)
Լիպյագի (Липяги), գյուղ Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կաշարսկի շրջանում։ Մտնում է Վյաժինսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Կաշարսկի շրջանի բնակավայրեր
Բաբստովո
Բաբստովո (Бабстово), գյուղ Ռուսաստանի Հրեական ինքնավար մարզի Լենինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 4465 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1863 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Հրեական ինքնավար մարզի Լենինսկի շրջանի բնակավայրեր
Փընար Սելեք
Փինար Սելեք (Pınar Selek, ), թուրք սոցիոլոգ, ֆեմինիստ և հեղինակ ։ Հայտնի է խոցելի խմբերի հետ իր աշխատանքով, այնպիսիք, ինչպիսիք են կանայք, աղքատները, փողոցային երեխաները, սեռական փոքրամասնությունների ներկայացուցիչները և քրդական համայնքները։ Նա մի քանի գրքերի հեղինակ է, որոնք հրատարակվել են թուրքերենով, գերմաներենով և ֆրանսերենով։ Թուրքական ֆեմինիստական Amargi թերթի հիմնադիր խմբագիրներից մեկն է ։ Ներկայումս բնակվում է Ֆրանսիայում։
Սելեքը Թուրքիայում 15 տարի ենթարկվել է դատական հետապնդումների` 1998 թվականին Ստամբուլի Եգիպտական շուկայում տեղի ունեցած պայթյունի պատճառով։ 2013 թվականի հունվարի 24-ին դատապարտվել է ցմահ ազատազրկման ։ Սելեքի դատապաշտպանները բողոքարկել են դատավճիռն ու հայտարարել նրա գործը Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան տեղափոխելու մասին ։
Կրթություն
Սելեքը հաճախել է ֆրանսիական բարձրագույն դպրոց Ստամբուլում, ուսումը շարունակել է Միմար Սինանի անվան գեղարվեստի համալսարանի հասարակագիտության բաժնում։ Այժմ քաղաքագիտության ոլորտում գիտական հետազոտություն է հեղինակում Ստրասբուրգի համալսարանում։
Ձերբակալություն, բանտարկություն և ազատ արձակում, 1998-2000
Փինար Սելեքը ձերբակալվել է 1998 թվականի հուլիսի 11-ին` Ստամբուլի Եգիպտական շուկայում տեղի ունեցած պայթյունի գործի մեղադրանքով. պայթյունի հետևանքով զոհվել էր 7, վիրավորվել` մոտավորապես 100 մարդ ։ Ձերբակալությունը մեծապես ընկալվել է որպես նրա` ակադեմիական ուսումնասիրության համար քրդերի հետ ունեցած կապի հետևանք ։ Նրա աշխատանքն առգրավվել է, և նա հրաժարվել է անվանել այն մարդկանց, ում հետ ինքը հարցազրույցներ է վարել իր հետազոտության ընթացքում ։ Մեկ այլ կասկածյալ, Աբդյուլմեջիթ Օզթյուրքը, ձերբակալվել է Սելեքից երկու շաբաթ անց և խոստովանել է ոստիկանությանը, որ իրենք երկուսով են տարել պայթուցիկը, չնայած հետո հրաժարվել է իր պնդումից ու հավաստիացրել, թե ինքը ոստիկանության կողմից կտտանքների է ենթարկվել ։ Օզթյուրքը հետագայում ազատվել է բոլոր մեղադրանքներից և Սելեքի դեմ արված նրա հայտարարությունները անընդունելի են համարվել  ։ Երկուսուկես տարի բանտում անցկացնելուց հետո, որի ժամանակ նա կտտանքների է ենթարկվել, Սելեքը 2000 թվականի դեկտեմբերի 22-ին ազատ է արձակվել, երբ մի խումբ փորձագետներ վստահեցել են, որ պայթյունը տեղի է ունեցել գազի հանկարծակի բռնկումից ։ Երեք փորձագետներ վկայություն են տվել դատարանում, որ պայթյունը տեղի է ունեցել գազի արտահոսքի պատճառով ։
Արդարացումներ, գործի վերաքննություն և դատապարտում
Ստամբուլի N 12 բարձրագույն քրեական դատարանն արդարացրել է Սելեքին երեք դեպքերով (2006, 2008 և 2011 թվականներին)` վկայակոչելով նրա մեղքն ապացուցող վկայությունների բացակայությունը ։ Այնուամենայնիվ 2012 թվականի նոյեմբերի 22-ին դատարանը որոշել է ուղղում մտցնել նախկինում իր ընդունած արդարացման որոշումներում և վերաբացել նրա դատավարությունը, մի բան, որ նրա պաշտպաններն անվանել են «աննախադեպ Թուրքիայի իրավունքի պատմության համար» ։ 2013 թվականի հունվարի 24-ին, ազատ արձակվելուց մեկ ժամ հետո, դատարանը նրան դատապարտել է ցմահ ազատազրկման` շուկայի պայթյունի համար ։ Մինչև Սելեքը փորձում էր բողոքարկման հասնել, ավելի քան 30 հասարակական կազմակերպությունների ու քաղաքական կուսակցությունների ներկայացուցիչներ Ֆրանսիայից, Գերմանիայից, Իտալիայից և Ավստրիայից մասնակցում էին լսումներին և ավելի քան 150 մարդ բողոքի ակցիա էին անում դատարանի դիմաց ։ Ստրասբուրգի համալսարանից չորս դիտորդ, այդ թվում և պրոռեկտորը, նույնպես մասնակցում էին լսումներին ։
Աջակցություն ակադեմիական հաստատություններից և միջազգային կազմակերպություններից
Մարդու իրավունքների միջազգային ֆեդերացիան և Ընդդեմ կտտանքների համաշխարհային կազմակերպությունը կոչ են արել Թուրքիայի իշխանություններին վերջ տալ Սելեքի դեմ տարվող 14-ամյա «դատական բռնությանը»` նրա գործողություններն անվանելով «մտքի և համոզմունքների արտահայտման ազատության օրինական դեպքեր» ։ PEN միջազգային կազմակերպությունը մտահոգություն է արտահայտել Սելեքի դեմ տարվող դատական արշավը` որակելով այն պատժամիջոց նրա կողմից Թուրքիայում փոքրամասնությունների հետ տարվող շարունակական աշխատանքի ու աջակցության համար ։
Հյուսիսային Ամերիկայի Միջին Արևելքի ուսումնասիրությունների ասոցիացիան իր աջակցությունն է արտահայտել Սելեքին և վրդովմունքն է արտահայտել արդարացման նրա դիմումի հետաձման առթիվ ։ Ասոցիացիայի կողմից Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանին ուղղված նամակում նշվել է, որ գործի ընթացքը ցույց է տվել, որ Սելեքը 14 տարի դատական քաշքշուկների մեջ է հայտնվել քրդական PKK կազմակերպության վերաբերյալ կատարած իր հետաքննության պատճառով ։ Human Rights Watchը դատավարությունը կոչել է «դատական գործընթացի աղավաղում» և պնդել է, որ «անհիմն դատավարությունները պետք է մեկընդմիշտ վերացվեն» ։ Թուրք լրագրող Թենգիզ Ցանդարը 2013 թվականի հունվարը կոչել է «ծաղր» և «անշնորհակալ դատ» ։
Բացի Amnesty International-ը, Սելեքին աջակցություն հայտնած այլ կազմակերպություններից են Transnational Work Group on Academic Liberty և Freedom of Research in Turkey-ն , French Sociological Association-ը և Committee of Concerned Scientists-ը ։
Ստրասբուրգի համալսարանի նախագահ Ալեի Բերետցը պաշտպանել է համալսարանի դիրքորոշումը Սելեքին աջակցելու հարցում` նրա դատապարտումը համարելով «անարդար և զայրացուցիչ» ։ Դատավճռին հաջորդած մամուլի ասուլիսում Սելեքը երդվել է շարունակել պայքարն արդարության համար ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թուրք մանկագիրներ Կատեգորիա:Կին սոցիոլոգներ Կատեգորիա:Ստամբուլում ծնված անձինք Կատեգորիա:Ստամբուլում ծնված գրողներ Կատեգորիա:Թուրք կին գրողներ Կատեգորիա:Թուրք կին ակադեմիկոսներ Կատեգորիա:Թուրք ակադեմիկոսներ Կատեգորիա:Մարդու իրավունքների թուրք ակտիվիստներ Կատեգորիա:Կին մանկագիրներ
Քթահոսություն
Քթահոսություն, ռինորեա կամ ոչ ֆորմալ հարբուխ, դա քթից լորձային հեղուկի ազատ արտահոսքն է ։ Դա ալերգիայի (ալերգիկ ռինիտ) կամ որոշ վիրուսային վարակների, օրինակ՝ սովորական մրսածության կամ ԿՈՎԻԴ-19-ի ընդհանուր ախտանիշ է։ Դա կարող է լինել լացի, ցուրտ ջերմաստիճանի ազդեցության, կոկաինի չարաշահման կամ թմրամիջոցներից հանման համախտանիշի օրինակ՝ մեթադոնից կամ այլ օփիոիդներից, հետևանք ։ Ռինորեայի բուժումը սովորաբար չի իրականացվում, սակայն կան մի շարք բուժիչ և կանխարգելիչ մեթոդներ։
Տերմինը ստեղծվել է 1866 թվականին հունարեն rhino- («քիթ») և -rhoia («արտահոսք» կամ «հոսում») բառերից ։
Նշաններ և ախտանիշներ
Քթահոսությունը բնութագրվում է քթի խոռոչների լորձաթաղանթների կողմից լորձի ավելցուկային արտադրությամբ։ Թաղանթները լորձ են ստեղծում ավելի արագ, քան այն կարելի է մշակել՝ առաջացնելով լորձի կուտակում քթի խոռոչներում։ Երբ խոռոչը լցվում է, այն փակում է օդի անցումը, ինչը դժվարացնում է քթով շնչելը։ Քթի խոռոչներում, մասնավորապես, սինուսային խոռոչներում հայտնված օդը չի կարող ազատվել, և արդյունքում առաջացող ճնշումը կարող է գլխացավ կամ դեմքի ցավ առաջացնել։ Եթե սինուսային խոռոչներ անցուղին մնում է արգելափակված, ինչը կարող է հանգեցնել սինուսիտի առաջացման ։ Եթե լորձը անցնում է եվստախյան թողի միջոցով, դա կարող է հանգեցնել ականջի ցավի կամ ականջի վարակի։ Ավելորդ լորձը, որը կուտակվում է կոկորդում կամ քթի հետևի հատվածում, կարող է առաջացնել հետքթային կաթոց՝ կոկորդի ցավի կամ հազի պատճառ ։ Լրացուցիչ ախտանիշները ներառում են փռշտոց, քթից արյունահոսություն և քթից արտահոսք ։