cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ավրորա (հուշարձան, Կրասնոդար)
Պատմություն
Հուշարձանը պատկերում է կարմիրբանակային մարտիկ աղջկա, որի հագին գոտին կապած շինել է, իսկ մեջքին՝ հրացան։ Դեպի վեր բարձր պարզած աջ ձեռքում Ավրորան պահում է աստղը, որը համարվում է երկրի ապագայի հանդեպ լուսավոր հավատի խորհրդանիշ ։ Աղջկա մազերը քամուց երերվում են։ Արձանի հարևանությամբ կառուցված է շատրվան։
Երկրամասի գործադիր կոմիտեի 1975 թվականի թիվ 63В որոշմամբ հուշարձանը դասվել է արվեստի հուշարձանների թվին ։
Տեխնիկական տվյալներ
Կռածո ալյումինից պատրաստված «Ավրորայի» բարձրությունը 14 մետր է, իսկ պատվանդանի հետ արձանի ընդհանուր բարձրությունը՝ 16,8 մետր ։
Հղումներ
Կատեգորիա:Կրասնոդարի հուշարձաններ Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:1967 հիմնադրումներ
Նուրբ տարիք (ֆիլմ, 1983)
«Նուրբ տարիք» («Нежный возраст»), խորհրդային գեղարվեստական ֆիլմ Հայրենական մեծ պատերազմի մասին, որը նկարահանել է ռեժիսոր Վալերի Իսակովը   Ալեքսանդր Ռեկեմչուկի համանուն վեպի հիման վրա։
Սյուժե
Կիր Լոպուխովը և Ալյոշա Մամիկինը համադասարանցիներ են, որոնք հենց նոր են ստացել հասունության վկայական։ Տղաները միասին ընդունվում են հրետանային հատուկ դպրոց։ Սկսվում է պատերազմը։ 1944 թվականի դեկտեմբեր։ Ռազմաճակատ մեկնելուց առաջ նրանց տրվում է ընդամենը երեք օր, որոնց ընթացքում նրանք շատ բան պետք է հասցնեն։ Հրաժեշտ տալ հայրենի Սոկոլնիկիին, գտնել դասընկերներին, իսկ Կիր Լոպուխովը, ինչ էլ որ լինի, պետք է իմանա իր սիրելի՝ Օլյայի ճակատագրի մասին։ Նա, ճիշտ է, տարհանման մեջ էր, սակայն, ըստ լուրերի, վերադարձել է համալսարան ընդունվելու համար։
Մոսկվայի մետրոյում մեկնելուց մեկ օր առաջ Օլյայի հետ պատահական հանդիպումը արթնացնում է նրա զգացմունքները։ Կիրն աղջկան տանում է հայրական տուն՝ նրան թողնելով մոր խնամքին, իսկ ինքը Ալեքսեյի հետ առավոտյան մեկնում է ճակատ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:1983 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Մաքսիմ Գորկու անվան կինոստուդիայի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասին Կատեգորիա:Ֆիլմեր Հայրենական մեծ պատերազմի մասին Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Քամալա Հարիս
Քամալա Դևի Հարիս (Kamala Devi Harris, ), ամերիկացի իրավաբան և քաղաքական գործիչ, Դեմոկրատական կուսակցության անդամ։ Կալիֆոռնիայի գլխավոր դատախազ (2011-2017), Կալիֆոռնիա նահանգի ԱՄՆ սենատոր (2017 թվականի հունվարի 3)։ ԱՄՆ փոխնախագահ է սկսած 2021 թվականի հուվարի 20-ից։
Կենսագրություն
Քամալա Հարիսը ներգաղթյալների դուստր է (անունը նշանակում է «լոտոսի ծաղիկ»)։ Մայրը` հետազոտող է, բնիկ հնդկացի, հայրը տնտեսագիտության պրոֆեսոր է, ծագումով Ճամայկայից (ծնողներն ամուսնալուծվել են, երբ Քամալան հինգ տարեկան էր) ։ Կրտսեր քույրը՝ իրավաբան Մայա Հարիսն իր նախագահական ընտրությունների քարոզարշավի ընթացքում Հիլարի Քլինթոնի թիմում էր։ Քամալան ավարտել է Հովարդի համալսարանը, այնուհետև իրավագիտության դոկտորի կոչում է ստացել Հալիթինգի Կալիֆոռնիայի համալսարանից և աշխատել է որպես Ալամիդա կոմսության փաստաբանի օգնական ։
2003 թվականին ընտրվել է Սան Ֆրանցիսկոյի շրջանային դատախազ, իսկ պաշտոնը զբաղեցրել է 2004-2011 թվականներին ։
Մի քանի ամիս անց ուշադրություն է գրավել այն փաստը, որ հրաժարվել է մահապատիժ պահանջել քսաներկուամյա Դեյվիդ Հիլի համար, որը մեղավոր էր ճանաչվել ոստիկան Այզեկ Էսպինոզայի սպանության համար։ Կալիֆոռնիայի սենատորներ Բարբարա Բոքսերը և Դայան Ֆայնշտայնը, իսկ այնուհետև գլխավոր դատախազ Բիլ Լոքերը դատապարտել են նրա որոշումը, իսկ Օկլենդի քաղաքապետ Ջերի Բրաունը հետաքննություն է սկսել պաշտոնի չարաշահման կասկածանքով, սակայն ոչ մի խախտում չի հայտնաբերել։
2010 թվականին ընտրվել է Կալիֆոռնիայի գլխավոր դատախազ՝ պատմության մեջ դառնալով աֆրոամերիկյան և հարավասիական համայնքների առաջին ներկայացուցիչը, ինչպես նաև այս պաշտոնում առաջին կինը ։ 2014 թվականին վերընտրվել է երկրորդ ժամկետով։
2012 թվականի սեպտեմբերին ելույթ է ունեցել Դեմոկրատական կուսակցության ազգային կոնվենցիայում ։
2016 թվականի նոյեմբերի 8-ին ընտրություններում հաղթել է Լորետա Սանչեսին և պաշտոնը ստանձնելուց հետո պատմության մեջ դարձել է Կալիֆոռնիայից առաջին «գունավոր» սենատորը։ Սենատում քննադատել է նախագահ Դոնալդ Թրամփին և սատարել Բեռնի Սանդերսի բոլորի համար բժշկական խնամքի մասին գաղափարին ։
2020 թվականի նախագահական ընտրությունների քարոզարշավ
2019 թվականի հունվարի 21-ին հայտարարել է, որ մասնակցելու է Միացյալ Նահանգների նախագահական ընտրություններին ։ Ըստ դիտորդների, լինելով ԱՄՆ-ում սևամորթ միակ սենատորը, Հարիսը մտադիր է վստահել հիմնականում այն պետություններին, որոնք հայտնի են իրենց ռասայական մեծ բազմազանությամբ, մասնավորապես Կալիֆոռնիայում և Հարավային Կարոլինայում ։
Սենատում աշխատելիս ձեռք է բերել հանրաճանաչություն՝ լիբերալ օղակներում հաստատման գործընթացում Նախագահ Թրամփին, տարբեր պաշտոնների (մասնավորապես ՝ Ջեֆ Սեսիսի և դատավոր Բրեթ Քավանոուի) թեկնածուներին ուղղված սուր հարցերով, իսկ 2018 թվականի հոկտեմբերին աջակցել է մի օրինագծի, որը նախատեսված էր աշխատող ընտանիքներին լրացուցիչ տարեկան 6 հազար դոլար եկամուտ տրամադրման համար ։ Նա հայտարարել է, որ անհրաժեշտ է ներգաղթի վերաբերյալ քրեական օրենսգիրքն ու օրենսդրությունը բարեփոխել, ինչպես նաև խոստացել է, որ կորպորացիաներից նախընտրական քարոզչության համար գումար չի վերցնի։
Անձնական կյանք
2014 թվականի օգոստոսի 22-ին ամուսնացել է Դուգլաս Էմհոֆի (Douglas Emhoff) հետ, որը Լոս Անջելեսում գործող Venable LLP իրավաբանական ընկերությունում նրա գործընկերն էր՝ իրենց նշանադրությունից 5 ամիս անց։ Հարիսը չունի երեխաներ, սակայն առաջին ամուսինն ունի երկու երեխա ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի նախագահական ընտրություններ 2020 թեկնածուներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի դեմոկրատական կուսակցության անդամներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Հովարդի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ Կատեգորիա:Time-ի վարկածով «Տարվա մարդ» ճանաչվածներ Կատեգորիա:Ամերիկացի իրավաբաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի փաստաբաններ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի կին քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆեմինիստներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի կոնգրեսմեններ Կատեգորիա:Ամերիկացի ոչ գեղարվեստական գրողներ
Հղիության արհեստական ​​ընդհատման գործընթացը Ֆրանսիայում
[[Պատկեր:Naissances_et_avortements_en_France_-_version_légendée_en_russe.png|մինի|Հղիության դադարեցում Ֆրանսիայում (բացառությամբ վաղ վիժումների)՝ էվոլյուցիան 1965-2005 թվականներ
]]
Հղիության արհեստական ​​(կամավոր) ընդհատումը Ֆրանսիայում, արհեստական ​​աբորտ, որը կատարվում է կնոջ ցանկությամբ՝ բժշկական ցուցումների բացակայության դեպքում։ Առաջին անգամ դրա հնարավորությունը տրվել է 1975 թվականին Սիմոնա Վեյլի օրենքով։ Աբորտի իրավական հիմքը ներառված է «L.2211-1» հոդվածում և համապատասխանում է Ֆրանսիայի հանրային առողջության օրենսգրքին։
Աբորտի ժամկետ
Ըստ օրենքի՝ կինը կարող է դիմել հղիության արհեստական ​​ընդհատման համար առաջին 12 շաբաթվա ընթացքում (14 մանկաբարձական շաբաթ) ։
Բժշկական նկատառումներով աբորտը հնարավոր է հղիության ցանկացած փուլում, եթե մոր կյանքին վտանգ է սպառնում կամ եթե պտուղը լուրջ հիվանդություն ունի, որը հնարավոր չէ բուժել ախտորոշման պահին։
Պայմաններ և ընթացակարգեր
Կինը և միայն ինքն է ազատ որոշում կայացնում, անկախ նրանից, չափահաս է թե ոչ։
Անչափահաս կինը կարող է առանց ծնողների համաձայնության դիմել հղիության արհեստական ​​ընդհատման, եթե նրան ուղեկցում է չափահաս մարդ ։
Մինչև 2015 թվականը երկու բժշկական խորհրդատվությունը պարտադիր էր՝ 7-օրյա ընդմիջումով (նորից որոշման մասին մտածելու համար), որը կարող էր կրճատվել մինչև երկու օր, եթե հղիության ժամկետը մոտենար 12 շաբաթականին։
2015 թվականից երկու խորհրդակցությունները կարող են փոխարինվել մեկով։
Առաջին խորհրդակցության ժամանակ բժիշկը կլինիկական հետազոտություն է անցկացնում և հիվանդին տեղեկացնում աբորտի տարբեր մեթոդների, ռիսկերի և հետևանքների մասին։ Հղիությունն ընդհատելու ցանկություն հայտնած յուրաքանչյուր կնոջ առաջարկվում է հոգեբանական և սոցիալական զրույց ընտանեկան հոգեբանի հետ։ Այս խոսակցությունը պարտադիր է անչափահասների համար։
Հետագա խորհրդատվությունը տեղի է ունենում աբորտից 14-21 օր հետո։
Աբորտների վիճակագրություն Ֆրանսիայում
Ամեն տարի Ֆրանսիայում մոտ 200 000 աբորտ է կատարվում։ 1975-1985 թվականներին աբորտների տեսակարար կշիռը ծնունդների նկատմամբ կազմել է մոտ 33%, ապա այն նվազել է և 2000-ական թվականներին մոտեցել է 25%-ի։ Ապօրինի աբորտները զգալի երևույթ էին մինչև 1995 թվականը, հետո դրանց թիվը նվազեց։ Հղիության արհեստական ​​ընդհատումների հաճախականությունը 19-25 տարեկան տարիքային խմբում ամենաբարձրն է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մարդու վերարտադրողականություն
Վիշկուվ
Վիշկուվ (Wyszków), քաղաք Լեհաստանի արևելյան մասում՝ Մազովեցյան վոևոդությունում. նույնանուն գավառի (պովյատի) վարչական կենտրոնն է։ Ունի գյուղաքաղաքային գմինայի (շրջանի) կարգավիճակ; Տարածվում է Արևմտյան Բուգ գետի ափին՝ հենց գետահովտում, երկրի մայրաքաղաք Վարշավայից 55 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Զբաղեցնում է 20,78 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ 2012 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 27 309 ։ 16-րդ դարում եղել է հոգևոր քաղաք ։
Պատմություն
Պատմական փաստաթղթերում Վիշկուվն առաջին անգամ հիշատակվել է 1203 թվականին, որպես գյուղ։ 1502 թվականին ստացել է քաղաքի կարգավիճակ։ 1528 թվականին Բուգ գետի վրա կառուցվել է կամուրջ, որը մեծապես նպաստել է քաղաքի արագ զարգացմանն ու բարգավաճմանը։
Մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը քաղաքում եղել է շուրջ 9 հազար անդամներից բաղկացած հրեական մեծ համայնք, որն ամբողջովին ոչնչացվել է։ 1997 թվականի սեպտեմբերի 14-ին Վիշկուվում բացվել է Հոլոքոստի զոհերի հիշատակը հավերժացնող հուշարձան։
Միջազգային կապեր
Վիշկուվը գործընկերային հարաբերություններ է հաստատել հետևյալ քաղաքների հետ.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լեհաստանի քաղաքներ Կատեգորիա:Մազովեցյան վոյեվոդության քաղաքներ
(946) Պոեզիա
(946) Պոեզիա (Poesia), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1921 թվականի փետրվարի 11-ին Մաքս Վոլֆի կողմից Հայդելբերգում ։
Պոեզիա աստերոիդը պատկանում է Ֆեմիսի աստերոիդների ընտանիքին, որի մեջ ներառված են այս պահին հայտնի 535 անդամներ։ Ընտանիքի ներքին սահմանը անցնում է 3,08 ա. մ., իսկ արտաքին սահմանը՝ 3,24 ա. մ. հեռավորության վրա։ Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է F դասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս F Կատեգորիա:Ֆեմիսի ընտանիքի աստերոիդներ Կատեգորիա:1921 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Մաքս Վոլֆի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Խարույկ սպիտակ գիշերը
«Խարույկ սպիտակ գիշերը» («Костёр в белой ночи»), 1984 թվականի խորհրդային գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Բորիս Բունեևը Յուրի Սբիտնևի «Հրդեհ» վեպի հիման վրա Մաքսիմ Գորկու անվան կինոստուդիայում ։
Սյուժե
Ֆիլմի գործողություները տեղի են ունենում 1971 թվականի ամռանը Սիբիրում, որտեղ Երբոգաչյոն գյուղի մոտակայքում գործում է երկրաբանական հետախուզական արշավախումբ՝ Իվան Կոպիրևի ղեկավարությամբ։ Չոր և շոգ եղանակը նպաստում է ծրագրի իրականացմանը, սակայն աշխատանքը խոչընդոտում է հավերժական սառցույթի առկայությանը, որը խոչընդոտում է հորատման աշխատանքներին։ Խախտելով հակահրդեհային կանոնները՝ վարպետը որոշում է կրակն օգտագործել սառցույթն հալեցնելու համար։ Այնուամենայնիվ, չոր քամոտ եղանակին անհնար է վերահսկել կրակը, որի արդյունքում առաջանում է տայգայի հրդեհ։
Նկարահանումներն անցկացվել են խոշոր անտառային հրդեհից հետո մնացած տարածքում, որը տեղի է ունոցել Իրկուտսկի մարզի Երբոգաչյոն բնակավայրի մոտ 1971 թվականին
Ֆիլմի ու վեպի հերոսներից մեկի՝ Ռուչյովի նախատիպը եղել է շրջկոմի քարտուղար Գեորգի Պավլովիչ Մասյագինը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:1984 ֆիլմեր Կատեգորիա:Մաքսիմ Գորկու անվան կինոստուդիայի ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Մեծ վառ ցուցափեղկ (նկար)
«Մեծ վառ ցուցափեղկ» (Großes helles Schaufenster), գերմանացի էքսպրեսիոնիստ նկարիչ, նկարիչների « Կապույտ հեծյալ » միավորման անդամ Ավգուստ Մակե ի նկարներից։ Կտավը հեղինակը վրձնել է 1912 թվականին։ Յուղաներկով կտավի չափերն են 106,8 × 82,8 սմ ։
Այսօր «Մեծ վառ ցուցափեղկ» ստեղծագործությունը պահպանվում և ցուցադրվում է Շպրենգելի թանգարանում (Հաննովեր, Գերմանիա)։
Ստեղծման պատմություն
Ամենայն հավանականությամբ «Մեծ վառ ցուցափեղկ» ստեղծագործությունը հեղինակը վրձնել է 1912 թվականի նոյեմբերին։ Այն ստեղծվել է որպես արձագանք այն բանի, երբ հեղինակն առաջին անգամ Հռենոսի սալոնում տեսավ իտալացի ֆուտուրիստների ստեղծագործությունների բնօրինակները։ Հռենոսի սալոնում բերված ֆուտուրիստական աշխատանքները ցուցադրվել էին Փարիզում, Լոնդոնում և Բեռլինում։ Քյոլնում այդ ցուցադրոթյանը հեղինակը գնացել է Ֆրանց Մարկի հետ։
Մեծ քաղաքի ֆուտուրիստական հայացքները հոգեհարազատ դարձան Մակեին։ Նրա մոտ նոր մոտիվ ծնվեց՝ կինը, որը կանգնած է ցուցափեղկի մոտ։ Ավելի ուշ, 1913 թվականին նկարիչն աշխատում է այս թեմայով և բազմաթիվ տարբերակներ մշակում։ 1914 թվականին Հիլտերֆինգենում ստեղծում է « Նորաձև հագուստի խանութ » կտավը։
Նկարագիր
«Մեծ վառ ցուցափեղկ» ստեղծագործության կոմպոզիցիայի կենտրոնը համարվում է կնոջ ֆիգուրը։ Կոմպոզիցիայի մաս են կազմում նաև կրկնվող և միմյանց ձուլվող տներն ու անցորդները, որոնք, ասես մրրիկ, շրջապատում են կանգնած կնոջը և արտացոլվում են մեծ ու վառ ցուցափեղկին։ Արևի լույսով ողողված ցուցափեղկին երևում են հատվող գծեր, ինչպես նաև մեգապոլիսի փայլուն և ունայն կյանքի արտացոլումը։ Յուղաներկի վրձնահարվածները քաոսային կերպով միաձուլված են, որոնք այլաբանորեն ներկայացնում են փողոցային աղմուկը։
Մակեն կտավի ոճին նաև կուբիստական մոտեցումներ է տվել ։
Գրականություն
Կատեգորիա:1912 նկարներ Կատեգորիա:Ավգուստ Մակեի նկարներ Կատեգորիա:Էքսպրեսիոնիզմ Կատեգորիա:Գերմանիայի արվեստ Կատեգորիա:Շպրենգելի թանգարանի նկարներ
Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմ
Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմ  (1917—1922/1923)` նախկին Ռուսական կայսրության տարածքում 1917 թվականի Հոկտեմբերյան հեղափոխության արդյունքում բոլշևիկների իշխանության գալուն հետևած մի շարք ռազմական ընդհարումներ, տարատեսակ քաղաքական, էթնիկ, սոցիալական խմբերի և պետական կազմավորումների միջև։
Քաղաքացիական պատերազմը Ռուսաստանը խոցած հեղափոխական ճգնաժամի արգասիքն էր, որը սկսվել էր Ռուսաստանում 1905–1907 թվականների հեղափոխությամբ և խորացել՝ հանգեցնելով միապետության անկմանը, տնտեսության փլուզմանը, խոր սոցիալական, ազգային, քաղաքական և գաղափարական պառակտմանը և է՛լ ավելի խորացել Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում։ Պառակտման ապոգեյը հանդիսացել է ամբողջ երկրի մասշտաբով ծավալվող անողոք պատերազմը սովետական և հակաբոլշևիկյան իշանությունների միջև ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Պատերազմ
Վալյադոլիդ (Յուկատան)
Վալյադոլիդ (Valladolid), քաղաք Մեքսիկայում՝ Յուկատան նահանգում, նույնանուն մունիցիպալիտետի վարչական կենտրոնը։ Ըստ 2010 թվականի վիճակագրության տվյալների՝ բնակչության թիվը կազմել է 48973 մարդ։ Այն կարևորությամբ նահանգի երկրորդ և բնակչության թվով երրորդ քաղաքն է Մերիդայից և Կանասինից հետո։
Ակունքներ
Քաղաքը անվանվել է ի պատիվ իսպանական Վալյադոլիդ քաղաքի, որը այդ ժամանակ մայրաքաղաք էր։ Հիմնադրվել է 1543 թվականի մայիսի 28-ին Ֆրանսիսկո դե Մատեխոյի՝ հայտնի իսպանացի կոնկիստադոր Ֆրանսիսկո դե Մոնտեխոյի եղբորորդու և անվանակիցի կողմից՝ նպատակ ունենալով իսպանական վերաբնակներին ամրապնդել մայաների ցեղերից մեկի՝ Կուպուլի կողմից վերահսկվող տեղանքում։
Քաղաքի նախնական դիրքը եղել է Չաուակ հա բնակավայրի (Chauac Há)՝ մայաների Չիքինչելի ցեղի (Chikinchel) բնակատեղում, ափից ոչ հեռու։ Իսպանացի նորաբնակաները բողոքել են դեղին տենդ տարածող մոծակների առատությունից և խնդրել են բնակավայրը տեղափոխել թերակղզու խորքեր ։
1545 թվականի մարտի 24-ին Վալյադոլիդը տեղափոխվել է ժամանակակից գտնվելու վայր և կառուցվել է Մայիսյան Կուպուլ ցեղի մայրաքաղաքի տեղում, որը կոչվում է Zací, ինչը մայաների լեզվից թարգմանաբար նշանակում է «սպիտակ բազե» ։ Քաղաքի հնագույն քարե շինությունները ապամոնտաժվել են իսպանական գաղութային ոճով նոր շինություններ կառուցելու համար։ Հաջորդ տարի մայաները ապստամբել են, բայց նրանց ապստամբությունը ճնշել են Մերիդա ժամանած իսպանական զորքերը։ Հետագայում Վալյադոլիդը շարունակում էր մնալ Յուկատան թերակղզու արևելքում իսպանական գաղութատիրության զարգացման կենտրոնը։
19-րդ դար
Իսպանական ղեկավարման օրոք կաստայական համակարգ մտցվելու պատճառով բնիկ մայա ժողովուրդը իրավունքներ չուներ։ Հնդկական համայնքային հողերը նվաճում էին նոր մասնավոր սեփականատերերը։ 1847 թվականի հունվարին բնիկ մայա ժողովուրդը ապստամբել է, գործողության ընթացքում սպանվել է 80 իսպանացի, նրանց տները թալանվել են։ Այն բանից հետո, երբ մայաների առաջնորդներից մեկը՝ Մանուել Անտոնիո Այը (Manuel Antonio Ay) բռնվել և գնդակահարվել է քաղաքի գլխավոր հրապարակում, ընդվզումը վերածվել է մասսայական ապստամբության, որը գլխավորում էր Խասինթո Պատը (Jacinto Pat)՝ Սեսիլիո Չիի՝ մոտական Իչմուպ քաղաքի և Տոսկանիայի առաջնորդը ։ Վալյադոլիդ քաղաքը և շրջակա շրջանները դաժան մարտերի թատերաբեմ էին Յուկատանի ռասայական պատերազմի ժամանակ և իսպանական զորքերը ստիպված էին քաղաքը թողնել 1848 թվականի մարտին։ Հետագայում նրանք կորցրել են իրենց կազմի կեսից ավելին՝ Մերիդա վերադառնալիս ծուղակում հայտնվելով։ Քաղաքը զբաղեցված էր մայաների ապստամբների կողմից, սակայն հետագայում հետ է մղվել կառավարական զորքերի կողմից Յուկատանի նահանգապետ Միգել Բարբաչանոյի (Miguel Barbachano) ղեկավարությամբ, մասնավորապես այն պատճառով, որ հնդիկ ապստամբները, որոնք հասարակ գյուղացիներ էին, նահանջել են ցանքի աշխատանքները սկսվելու պատճառով։
20-րդ դար
1910 մայիսի 10-ին Վալյադոլիդի արվարձանում՝ Ձելկոոփում (Dzelkoop), կնքվել է Վալյադոլի (հայտնի է նաև որպես Ձելկոոփի) պլանը, որը ժողովրդին կոչ էր անում ապստամբել բռնապետության դեմ ։ Ավելի ուշ՝ 1910 թվականի հուլիսի 4-ին Վալյադոլիդում սկիզբ է առել հեղափոխական շարժում, որը դարձել է երկրի հյուսիսում Մեքսիկական հեղափոխության նախահիմքը, որն ավարտվել է գեներալ Պորֆիրիո Դիասի կառավարության տապալմամբ։ Այս շարժումը հետագայում հայտնի է դարձել «Հեղափոխության առաջին կայծ» անվամբ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մեքսիկայի քաղաքներ Կատեգորիա:Մեքսիկայի տեսարժան վայրեր Կատեգորիա:Բնակավայրեր այբբենական կարգով
Շամիլ Մահմուդբեկով
Շամիլ Ֆերեմեզ օղլի Մահմուդբեկով (Şamil Fəraməz oğlu Mahmudbəyov, ), ադրբեջանցի դերասան և ռեժիսոր, սցենարիստ; Ադրբեջանական ԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր (1969), Ադրբեջանական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1976) ;
Կենսագրություն
Շամիլ Մահմուդբեկովը ծնվել է 1924 թվականի դեկտեմբերի 5-ին Նախիջևանում։ 1954 թվականին ավարտել է Կինեմատոգրաֆիայի համամիութենական պետական ինստիտուտը։ 1955 թվականից աշխատել է «Ադրբեջանֆիլմ» կինոստուդիայում։ 1969 թվականից Խորհրդային Միության կոմունիստական կուսակցության անդամ էր։ Մահմուդբեկովը վավերագրական, կարճ և լիամետրաժ գեղարվեստական ֆիլմերի ռեժիսոր է. «Ռոմեոն իմ հարևան է» (1963), «Սև աղջիկը» (1963), «Երկիր, ծով, կրակ, երկինք» (1967), «Հավասարապես հաց» (1969), «Կյանքը մեզ փորձարկում է» (1971), «Դերվիշը պայթեցնում է Փարիզ» (1976, Քամիլ Ռուստեմբեկովի հետ միասին), «Կրակի վրա» (1978) և այլն ։
1969 թվականին Շամիլ Մահմուդբեկովին շնորհվել է Ադրբեջանական ԽՍՀ պետական մրցանակ, իսկ 1976 թվականին ՝Ադրբեջանական ԽՍՀ վաստակավոր գործչի կոչում։
Ռեժիսորական աշխատանքներից բացի, Մահմուդբեկովը խաղացել է նաև գեղարվեստական ֆիլմերում։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի ռեժիսորներ Կատեգորիա:Ադրբեջանցի դերասաններ Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ Կատեգորիա:Ադրբեջանցի սցենարիստներ Կատեգորիա:ՎԳԻԿ-ի շրջանավարտներ
Հոկտեմբերյան հեղափոխությունը և Հայաստանը
1917 թվականի հոկտեմբերի 24-25-ին (նոր տոմարով՝ նոյեմբերի 7-8-ին) բոլշևիկյան կուսակցությունը՝ Վլադիմիր Լենինի ղեկավարությամբ, զինված ապստամբության միջոցով Պետրոգրադում տապալել է ժամանակավոր կառավարությունը։ Խորհուրդների (սովետ) 2-րդ համառուսաստանյան համագումարում ստեղծվել է ժողովրդական կոմիսարների խորհուրդ (ժողկոմխորհ)՝ Վ. Լենինի նախագահությամբ, որն ստացել է երկիրը կառավարելու լիազորություններ՝ մինչև Սահմանադիր ժողովի հրավիրումը։
Անդրկովկասի արձագանքները
Իրավիճակի կտրուկ շրջադարձն անակնկալի է բերել Անդրկովկասի ազգ-քաղաքական ուժերին։ Թիֆլիսի պատգամավորների խորհրդի և գործկոմի համատեղ նիստն ընդունել է բանաձև՝ ժողովրդավարական իշխանություն ստեղծելու և Սահմանադիր ժողով հրավիրելու մասին։ ՀՅԴ-ն, որ նույնպես սոց. ուղղվածության կուսակցություն էր, քննադատել է բոլշևիկների քայլերը, իսկ ամբողջ աշխարհում սոցիալիզմի հաստատման Վ. Լենինի թեզը համարել է պատրանք։ Շուտով Անդրկովկասի քաղաքական ուժերի զգուշավոր դիրքը բոլշևիկների նկատմամբ վերածվել է անվստահության, նույնիսկ թշնամության։ Երբ պարզ է դարձել պատերազմի նկատմամբ բոլշևիկների մոտեցումը՝ պատերազմը պետք է դադարեցնել, իսկ գրավված բոլոր տարածքներն առանց որևէ պայմանի վերադարձնել իրենց նախկին տերերին, Անդրկովկասում ուժեղացել է Ռուսաստանից անջատվելու ձգտումը։ Մինչդեռ հայ քաղաքական կուսակցությունները հույս ունեին ռուսների արդեն գրաված Արևմտյան Հայաստանը միացնել Ռուսաստանին կամ վերջինիս հովանավորությամբ ստեղծել ինքնավարություն։ Տրապիզոնի նահանգի նկատմամբ հավակնություն ունեցող վրացիները նույնպես դեմ էին գրավված հողերի վերադարձմանը։ Այս և այլ հանգամանքներ դրդել են Անդրկովկասի ազգային կուսակցություններին՝ երկրամասում ստեղծելու իրենց իշխանության մարմինները։
1917 թվականի նոյեմբերի 15-ին Թիֆլիսում կազմավորվել է իշխանության նոր մարմին՝ Անդրկովկասի կոմիսարիատը՝ Պետդումայի անդամ վրաց մենշևիկ Եվգենի Գեգեչկորու նախագահությամբ։ Կոմիսարիատը բաղկացած էր 12 կոմիսարից, որոնցից 3-ը հայ էին՝ Խաչատուր Կարճիկյան (ֆինանսների կոմիսար), Համո Օհանջանյան (խնամատարության կոմիսար), Գևորգ Տեր-Ղազարյան (պարենավորման գործերի կոմիսար)։ Դադարեցվել է ժամանակավոր կառավարության օրոք ստեղծված Աևդրկովկասյան հատուկ կոմիտեի (ՕՁԱԿՈՍ) գործունեությունը, և Անդրկովկասը, որպես դաշնային (ֆեդերատիվ) երկրամաս, սկսել է բոլշևիկյան Ռուսաստանից անջատվելու գործընթացը։ 1917 թվականի դեկտեմբերի 16-ին Վ. Լենինի կառավարությունը քննարկել է իրադրությունն Անդրկովկասում և դատապարտել կոմիսարիատի անջատողական քաղաքական գիծը։ ժողկոմխորհը չի ճանաչել կոմիսարիատի իրավասությունը և, որպես կենտրոնի լիազոր ներկայացուցիչ, բոլշևիկ Ստեփան Շահումյանին նշանակել է Կովկասյան գործերի արտակարգ կոմիսար՝ մինչև խորհրդային կարգերի հաստատումը երկրամասում։ Վերջինիս նշանակման մանդատը և 500 հազար ռուբլի (ոսկով) Թիֆլիս է հասցրել բոլշևիկ-հեղափոխական Կամոն (Սիմոն Տեր-Պետրոսյան)։ Քանի որ 1917 թվականի աշնանը Բաքվում հռչակված խորհրդային իշխանությունը տապալվել էր, Ս. Շահումյաևը տեղափոխվել է Թիֆլիս և այնտեղ պայքար սկսել Անդրկովկասում խորհրդային իշխանություն հաստատելու համար։ 1918 թվականի հունվարի 26-ին կոմիսարիատն սկզբում հրաման է արձակել նրան ձերբակալելու մասին, ապա զիջել է և պահանջել հեռանալ Անդրկովկասից։ Երկրամասի բոլշևիկների ղեկավար կորիզը Թիֆլիսից տեղափոխվել է Բաքու, որտեղ 1918 թվականի ապրիլի 25-ին ստեղծել է Բաքվի կոմունան՝ Ս. Շահումյանի նախագահությամբ։
Կոմիսարիատի առաջնահերթ խնդիրը Թուրքիայի հետ հարաբերությունների կարգավորումն էր. 1917 թվականի դեկտեմբերի 5-ին Երզնկայում կնքվել է զինադադար։ Կովկասյան ճակատի երկայնքով՝ Տրապիզոնից մինչև Սիրիա, դադարեցվել են ռազմական գործողությունները։ Թուրքական կողմը «երաշխավորել» է հայերի անվտանգությունն իր վերահսկած տարածքում։ Թուրքերի համար այդ զինադադարը չափազանց նպաստավոր էր ժամանակ շահելու և նոր հարձակում սկսելու համար (բանակը բարոյալքված էր ու գրեթե քայքայված)։ Միաժամանակ, բոլշևիկների հաշտության մասին դեկրետը, նաև զինվորականության (հիմնականում գյուղացիներ էին) համար հող ստանալու հեռանկարն ընդամենը մի քանի ամսվա ընթացքում կազմալուծել էին ռուսական բանակը։ Դրան նպաստել է նաև Անդրկովկասի կոմիսարիատի վրաց-թաթարական (ադրբեջանական) մեծամասնության հակառուսական գործակցությունը։ 1918 թվականի հունվարի 12-13-ին Շամխորում վրաց մենշևիկներն ու թաթար-ադրբեջանցի մուսավաթականները զինաթափել են հեռացող մի քանի ռուսական զորամասերի։ Ընդհարումների ընթացքում սպանվել են բազմաթիվ ռուս զինվորներ։ Վերջիններից բռնագրավվել են 15 հազար հրացան, 70 գնդացիր, 20 հրանոթ։ Հայ ազգային կուսակցությունները, ողջ հայ ժողովուրդը դեմ էին ռուսական զորքերի հեռանալուն՝ այն համարելով չափազանց վտանգավոր Հայաստանի համար։
«Թուրքահայաստանի մասին» դեկրետ
1. ռուսական զորքերի դուրսբերում Արևմտյան Հայաստանից և երկրամասում կարգուկանոն հաստատելու համար ժողովրդական միլիցիայի ստեղծում
2. հայրենիքից բռնագաղթած հայերի վերադարձը Թուրքահայաստան,
3. տարագիր հայերի վերադարձից հետո Ռուսաստանը պարտավորվում է Թուրքիայի հետ բանակցություններում պնդել հօգուտ Արևմտյան Հայաստանի ազատ ինքնորոշման իրավունքի,
4. ժողովրդավար, եղանակով Արևմտյան Հայաստանի ժամանակավոր իշխանության մարմնի՝ ժամանակավոր վարչության ստեղծում՝ հայ և մուսուլման բնակչության հավասար տեղերով։ 2-րդ և 4-րդ կետերի իրականացումը հանձնարարվել է Կովկասի գործերի արտակարգ և լիազոր կոմիսար Ս. Շահումյանին, որի իրավասություններն Անդրկովկասի կոմիսարիատը չէր ճանաչում։
Դեկրետով Արևմտյան Հայաստանին ինքնորոշում տալը պատրանք էր, քանի որ ցեղասպանված ու հայաթափված երկրում ինքնավար պետություն ստեղծելն անհնար էր՝ մանավանդ ռուսական բանակի դուրսբերումից հետո։ Վահան Տերյանն այդ մասին իր մտավախությունն է հայտնել Վ. ԼԵնինին։ Իսկ իրականում բոլշևիկները ոչ մի քայլ չեն արել դեկրետը կենսագործելու ուղղությամբ։ Ավելին՝ 1918 թվականի մարտի 3-ին Բրեստ-Լիտովսկում կնքված պայմանագրով ՝ Լենինի կառավարությունը թուրքերին է թողել ոչ միայն Արևմտյան Հայաստանը, այլև Կարսի մարզը, որը մինչ այդ Արևելյան Հայաստանի կազմում էր։
Դեկրետի միակ դրական կողմն այն էր, որ խորհրդային Ռուսաստանը ճանաչել է հայերի օրինական իրավունքներն Արևմտյան Հայաստանի նկատմամբ։
Արևապսակ
Արեգակնային պսակը, արևի մթնոլորտի վերին, բարակ և ամենաթեժ շերտն է։ Բաղկացած է պլազմայից (էլեկտրոններ և իոններ) ։
Նկարագրություն
Արեգակի պսակի վերին սահմանը դեռ հաստատված չէ։ Երկիրը, ինչպես մյուս մոլորակները, պսակի ներսում են։ Պսակի օպտիկական ճառագայթումը ձգվում է 10-20 արևային շառավիղներ՝ տասնյակ միլիոնավոր կիլոմետրերի և միաձուլվում կենդանակերպի լույսի ֆենոմենի հետ։
Պսակի ջերմաստիճանը միլիոն կելվինի կարգի է։ Ավելին, քրոմոսֆերայից այն հասնում է մինչև երկու միլիոնի՝ Արեգակի տեսանելի մակերեսից մոտ 70,000 կմ հեռավորության վրա, իսկ հետո սկսում է նվազել ՝ հասնելով հարյուր հազար կելվին Երկրի մոտ ։
Արեգակնային պսակի ճառագայթում
Պսակի ինտեգրալ պայծառությունը Արեգակի պայծառության 0,8  ից 1,3  մասն է։ Հետևաբար, այն տեսանելի չէ խավարումներից դուրս կամ առանց տեխնոլոգիական շտկումների։ Արեգակնային պսակը խավարումներից դուրս դիտելու համար օգտագործվում է էքս-խավարման պսակագիր ոչխավարման պսակագիր։
Պսակի ճառագայթումը հիմնականում ընկնում է ուլտրամանուշակագույն և ռենտգենյան ճառագայթների վրա, որոնք անթափանց են երկրի մթնոլորտի համար, ուստի կարևոր նշանակություն ունի տիեզերական ապարատների օգտագործմամբ արեգակնային պսակի ուսումնասիրությունը։
Ճառագայթում տեսանելի տիրույթում
Երկարաժամկետ դիտումների ընթացքում լրացուցիչ պսակագրի օգնությամբ L-պսակը, պարզվել է, որ իզոֆոտների փոփոխականությունը տեղի է ունենում մոտ չորս շաբաթվա ընթացքում, ինչը ցույց է տալիս, որ պսակը, որպես ամբողջություն, պտտվում է նույն կերպ, ինչպես Արեգակը։
Պսակի K- բաղադրիչը հայտնվում է արևի ճառագայթման կողմից ազատ էլեկտրոններով թոմսոնյան ցրման ժամանակ։ Անընդհատ սպեկտրում հայտնաբերվել են H և K Ca II ծայրահեղ խիստ ցրված (մինչև 100Å) գծեր, ինչը ցույց է տալիս արտանետվող մասնիկների չափազանց բարձր ջերմային արագությունը (մինչև 7500 կմ/վ)։ Էլեկտրոնները նման արագություններ են ձեռք բերում մոտ 1.5 մլն ջերմաստիճանում։ Այն փաստը, որ K սպեկտրը պատկանում է էլեկտրոններին, վկայում է այն փաստը, որ ներքին պսակի ճառագայթումը խիստ բևեռացված է, ինչը կանխատեսվում է Թոմսոնի ցրման տեսության միջոցով։
L- պսակի ճառագայթման գծերի դիտումը նույնպես հաստատում է դրանում բարձր ջերմաստիճանի առկայությունը։ Այս սպեկտրը երկար ժամանակ առեղծված է մնացել աստղագետների համար, քանի որ դրա ուժեղ գծերը չեն վերարտադրվել հայտնի նյութերից որևէ մեկի լաբորատոր փորձերի ժամանակ։ Երկար ժամանակ ճառագայթումների այս սպեկտրը վերագրվում էր կորոնիում նյութին, և գծերն իրենք էլ դեռ կոչվում են կորոնային։ Պսակի սպեկտրը ամբողջովին վերծանեց շվեդ ֆիզիկոս Բենգտ Էդլենը, ով ցույց տվեց, որ այդ գծերը պատկանում են բազմակի իոնացված մետաղի ատոմներին ( Fe X, Fe XI, Fe XIII, Ca XV, Ni XIII, Ni XV, Ni XVI և այլն)։ Ավելին, այս բոլոր գծերն արգելված են և դրանց արտանետման համար անհրաժեշտ են նյութի չափազանց ցածր խտություններ, որոնք անհասանելի են երկրային լաբորատորիաներում։ Գծերի մեծ մասի ճառագայթման համար պահանջվում է մոտ 2.5 միլիոն աստիճան ջերմաստիճան։ 6.3 միլիոն աստիճան ջերմաստիճան պահանջող 5694.42 Å Ca XV գիծը պահանջում է հատուկ ուշադրություն։ Այս գիծը խիստ փոփոխական է և, հավանաբար, հայտնվում է միայն պսակի ակտիվ շրջանների հետ կապված տեղերում։
Պսակի F սպեկտրը ձևավորվում է միջմոլորակային փոշու մասնիկների կողմից արեգակնային ճառագայթման ցրման պատճառով։ Փոշին չի կարող գոյություն ունենալ Արեգակի անմիջական հարևանությամբ, ուստի F-պսակը սկսում է իրեն դրսևորել արևից որոշակի հեռավորության վրա։
Ռադիոճառագայթում
Արեգակնային պսակը ուժեղ ռադիոճառագայթման աղբյուր է։ Այն փաստը, որ արևը արձակում է ռադիոալիքներ, հայտնի դարձավ 1942-1943 թվականներին, բայց որ այդ աղբյուրը պսակն է, հայտնի դարձավ հինգ տարի անց՝ արևի խավարման ժամանակ։ Ռադիո տիրույթում Արեգակի խավարումը սկսվեց շատ ավելի վաղ և ավարտվեց շատ ավելի ուշ, քան տեսանելիից։ Ավելին, խավարման ընդհանուր փուլում ռադիոճառագայթումը չի հասցվել զրոյի։ Արեգակնային ռադիոճառագայթումը բաղկացած է երկու բաղադրիչներից` մշտական և սպորադիկ։ Մշտական բաղադրիչը ձևավորվում է իոնների էլեկտրական դաշտում էլեկտրոնների ազատ անցումներով։ Սպորադիկ բաղադրիչը կապված է Արեգակի վրա ակտիվ կազմավորումների հետ։
Կառուցվածքի տարրեր
Պսակի մեջ նկատվող հիմնական կառույցներն են՝ պսակի խոռոչներ, պսակի խտացումներ, պսակաձև կամարներ, պսակաձև օղակներ, ճառագայթներ, փետուրներ, սաղավարտներ, պայծառ կետեր ։ Պսակի խոռոչները հատկապես ուժեղ արևային քամու աղբյուրներ են : Պսակային կամարները պլազմայի խտությամբ ավելացված մագնիսական դաշտի օղակների օղակ են։ Մեծածավալ երևույթներ հաճախ են տեղի ունենում, որ արևային պսակի - պսակի զանգվածների ժայթքումներ.
Խավարումների ժամանակ, երբ սպիտակ լույսի տակ դիտելիս, պսակը տեսանելի է որպես ճառագայթային կառույց, որի ձևն ու կառուցվածքը կախված են արեգակնային շրջանի փուլից։ Արևի բծերի առավելագույն շրջանի ընթացքում այն ունի համեմատաբար կլորացված ձև ։ Պսակի ճառագայթները, որոնք ուղիղ և ուղղված են Արեգակի շառավղով, դիտվում են ինչպես արևային հասարակածում, այնպես էլ բևեռային շրջաններում։ Երբ արևի բծերը քիչ են, պսակաձև ճառագայթները առաջանում են միայն հասարակածային և միջին լայնություններում։ Պսակի ձևը դառնում է երկարաձգված ։ Բևեռներում հայտնվում են բնորոշ կարճ ճառագայթներ, այսպես կոչված, բևեռային խոզանակներ ։ Այս դեպքում պսակի ընդհանուր պայծառությունը նվազում է։ Արեգակնային ցիկլում արեգակնային պսակի փոփոխությունները հայտնաբերվել են 1897 թվականին Պուլկովոյի աստղագետ Ալեքսեյ Պավլովիչ Գանսկու կողմից։
Արեգակնային պսակի տաքացման խնդիրը
Արեգակնային պսակը տաքացման խնդիրը մնում է չլուծված ։ Կան շատ ենթադրություններ պսակի անսովոր բարձր ջերմաստիճանի վերաբերյալ` քրոմոսֆերայի և ֆոտոսֆերայի համեմատ։ Հայտնի է, որ էներգիան գալիս է հիմքում ընկած շերտերից, ներառյալ, մասնավորապես, ֆոտոսֆերան և քրոմոսֆերան ։ Այստեղ պսակի տաքացմանը նպսատող որոշ հնարավոր տարրեր են․մագնիսաձայնային և ալֆենային ալիքների, մագնիսական վերամիավորման, միկրոճառագայթումներ։
Հնարավոր է, որ պսակի տաքացման մեխանիզմը նույնն է, ինչ քրոմոսֆերայի համար։ Արևի խորքից բարձրացող կոնվեկտիվ բջիջները, որոնք ֆոտոսֆերայում հայտնվում են հատիկավորման տեսքով, հանգեցնում են գազի տեղային անհավասարակշռության, ինչը հանգեցնում է տարբեր ուղղություններով շարժվող ակուստիկ ալիքների տարածմանը։ Այս պարագայում այդ ալիքների տարածման նյութի խտության, ջերմաստիճանի և արագության քաոսային փոփոխությունը հանգեցնում է այն փաստի, որ ակուստիկ ալիքների արագությունը, հաճախականությունը և լայնությունը փոխվում են, և փոփոխությունները կարող են այնքան բարձր լինել, որ գազի շարժումը դառնում է գերձայնային։ Առաջանում են ցնցող ալիքներ, որոնց տարածումը բերում է գազի տաքացման։
Արեգակնային պսակը տաքացնելու հնարավոր մեխանիզմներից մեկը Արեգակի կողմից խոռոչների կամ խոռոչի նման մասնիկների արտանետումն է, որոնք ուժեղ մագնիսական դաշտ ունեցող շրջաններում վերածվում են ֆոտոնների ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Արեգակ Կատեգորիա:Պլազմայի ֆիզիկա Կատեգորիա:Լույսի աղբյուրներ Կատեգորիա:Արեգակնային երևույթներ
Խոզնավարի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Սյունիքի մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Սյունիքի մարզի Խոզնավար գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 14 հուշարձան (9 միավոր)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի հուշարձանների ցանկեր
Հայկ Վարդանյան
Հայկ Վարդանի Վարդանյան, հայ արձակագիր, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1958 թվականից։
Կենսագրություն
Հայկ Վարդանյանը ծնվել է 1926 թվականի հուլիսի 1-ին, ՌՍՖՍՀ Ստավրոպոլի երկրամասի Կիսլովոդսկ քաղաքում։ 1933-1946 թվականներին ապրել է Իրանի Թեհրան քաղաքում։ Սովորել է Թեհրանի Դավթյան դպրոցում, ֆրանսիական և ամերիկյան քոլեջներում։ 1946 թվականին ներգաղթել է Խորհրդային Հայաստան։ 1950 թվականին ավարտել է Երևանի թատերական ինստիտուտի դերասանական ֆակուլտետը, 1963 թվականին՝ Մոսկվայի սցենարական բարձրագույն դասընթացները։ 1950-1951 թվականներին խաղացել է Նոր Բայազետի (այժմ՝ Գավառ) դրամատիկական թատրոնում, 1951-1956 թվականներին՝ Երևանի Հակոբ Պարոնյանի անվան երաժշտական կոմեդիայի թատրոնում, աշխատել Հայաստանի պետական երգչախմբում, Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի պետական ակադեմիական թատրոնում։ 1959-1962 թվականներին եղել է Երևանի ռադիոկոմիտեի ռեժիսոր, 1965-1966 թվականներին՝ կինեմատոգրաֆիայի պետական կոմիտեի խմբագիր։ 1966 թվականից աշխատել է Երևանի ռադիոկոմիտեում։ Ռուսերեն լույս է տեսել Վարդանյանի «Կամուրջը գետակի վրա» գիրքը (Մոսկվա, 1965): Նրա սցենարով «Հայֆիլմ»-ը նկարահանել է «01-99» կինոնկարը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
(947) Մոնտերոզա
(947) Մոնտերոզա (Monterosa), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1921 թվականի փետրվարի 8-ին Առնոլդ Շվասմանի կողմից Բերգդորֆում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,750183 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0603 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,44 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1665,87 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,216103 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 6,71° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1921 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Առնոլդ Շվասմանի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Գեորգի Դիմիտրովի հուշարձան (Կրասնոդար)
Գեորգի Դիմիտրովի հուշարձան (Памятник Георгию Димитрову), հուշարձան Ռուսաստանի Կրասնոդար քաղաքում, որը նվիրված է բուլղարացի պետական և քաղաքական գործիչ, բուլղարական և միջազգային կոմունիստական շարժման գործիչ Գեորգի Դիմիտրովին։ Հուշարձանի հեղինակներն են քանդակագործ Մ. Գեորգիևը և ճարտարապետ Վ. Տ. Գոլովերովը։ Կրասնոդարի երկրամասի «Կրասնոդարի երկրամասի տարածքում գտնվող մշակութային ժառանգության օբյեկտների (պատմության և մշակույթի հուշարձանների) ցանկի» մասին 2000 թվականի օգոստոսի 17-ի թիվ 313-КЗ օրենքի համաձայն՝ դասվել է տարածաշրջանային նշանակության հուշարձանների շարքին ։
Պատմություն
Կուբանը երկար տարիներ սերտ հարաբերություններ է պահպանել Բուրգասի օկրուգի հետ, իսկ Կրասնոդարը և Բուրգասը քույր քաղաքներ էին ։ Բուլղարացի պետական և քաղաքական գործիչ Գեորգի Դիմիտրովի հուշարձանը բացելու մասին որոշումը կայացվել է Կոմունիստական կուսակցության կենտրոնական կոմիտեում և ԽՍՀՄ նախարարների խորհրդում։ Հուշարձանը բացվել է 1980 թվականի սեպտեմբերի 9-ին՝ Բուլղարիայի ազատագրման 36-ամյակի առթիվ։ Հուշարձանի բացմանը ներկա է եղել բուլղարական պատվիրակությունը ։
Տեխնիկական տվյալներ
Հուշարձանի հեղինակներն են քանդակագործ Մ. Գեորգիևը և ճարտարապետ Վ. Տ. Գոլովերովը ։
Հուշարձանը պատրաստված է բրոնզից, տեղադրված է մարմարե սալիկներով ոչ բարձր պատվանդանի վրա։
Դիմիտրովը պատկերված է տարեց հասակում, վերնազգեստով՝ կոճակներն արձակած թիկնոցով, կոստյումով և շալվարի փողքերը ներքևից ծալած ։
Հուշարձանը տեղադրվել է Կրասնոդարի «Կոսմոս» կինոթատրոնի մոտի հրապարակում։ Կինոթատրոնն այդ պահից ստացավ «Բուլղարիա» անվանումը, իսկ հրապարակը կոչվեց Գեորգի Դիմիտրովի անունով ։ Հուշարձանի տարածքը բարեկարգված է։
Հղումներ
Կատեգորիա:Կրասնոդարի հուշարձաններ Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:1980 հիմնադրումներ
Գրոնգի շրջան
Գրոնգի շրջան (Grong kommune՝ գրոնգ կոմունե)՝ երկրորդ մակարդակի վարչական միավոր Նորվեգիայի Թագավորությունում։ Մտնում է Նուր Թրյոնդելագի մարզի մեջ։
Բնակչությունը խոսում է նորվեգերենով, սակայն պետական լեզուն նինորսկի ու բոքմալի միջև հստակ ընտրված չէ։
Պատմություն
Գրոնգի շրջանը հիմնադրվել է 1838 թվականի հունվարի 1-ին, երբ վարչական շրջանը դեռ գտնվում էր Շվեդիայի և Նորվեգիայի միացյալ թագավորության կազմում։
1874 թվականին կառուցվում է Գրոնգի եկեղեցին, 1877 թվականին՝ Հառռանի եկեղեցին, իսկ առավել հին եկեղեցին կառուցվել է ավելի քան երեք դար առաջ (Գլյոսհաուգի եկեղեցի, 1689)։ 1901 թվականի հունվարի 1-ին հյուսիսարևմտյան շրջան Հյոյլանդետը, որն ուներ 1046 մարդ բնակչություն, անջատվում է Գրոնգի շրջանից։
Նորվեգիայի անկախության շրջանում արդեն՝ 1923 թվականի հունվարի 1-ին Գրոնգի շրջանից անջատվում են հյուսիսարևելյան շրջան Ռյորվիկը (392 բնակիչ), հյուսիսարևմտյան շրջան Նամսկոգանը (469 բնակիչ), և կենտրոնական շրջան Հառանը (630 բնակիչ)։ Դրա արդյունքում Գրոնգի բնակչությունը հասնում է 1,272 մարդու։ 1964 թվականի հունվարի 1-ին Հառանի շրջանը (1,085 բնակիչ) դարձյալ միացվում է Գրոնգին ։
Աշխարհագրություն
Գրոնգի շրջանը ընկած է Նամսեն գետի երկայնքով՝ Նամդալենի հովտում։ Այդ գետի երկու հիմնական վտակները՝ Սանդյոլա և Նեսելվա, նույնպես հոսում են այս շրջանի տարածքով։
Բանգսյոյնեի լճերը գտնվում են Սնոսայի և Օվերհալայի շրջանների հետ ունեցած սահմանին։ Շրջանի հարավարևելյան մի հատված գտնվում է Բլոյֆյելա Սկյակերֆյելա ազգային պարկը։
Նորվեգիայի բոլոր շրջանները, այդ թվում Գրոնգը, ունեն տասնամյա կրթական համակարգ, առողջապահական ու քաղաքացիական կառույցներ, սոցիալ-տնտեսական ծառայություններ և շրջանային ենթակայության ճանապարհներ։ Գրոնգը ղեկավարվում է շրջանային ղեկավարի միջոցով, ով իր հերթին ընտրում է քաղաքապետին։
Շրջանն ունի երեք հիմնական գյուղական բնակավայր՝ Հառանը, Բերգսմոյենը և Մեդյոն ։
Տնտեսություն
Եվրոպայի E6 մայրուղին անցնում է այս տարածքով. այն կտրում է Նամսեն գետը՝ այս շրջանի տարածքում։
Նույն կերպ այստեղով անցնում է Նուրլանսբանեն երկաթուղագիծը։ Այս տարածքում են գտնվում վերջինիս երկու երկաթուղային կայաններ՝ Գրոնգը Մեդյո քաղաքում և Հառանը՝ Հառան գյուղում։ Այժմ փակ է հին՝ Նամսոս երկաթգիծը, որը կապում էր Գրոնգը Նամսոսի հետ։
Գրոնգի շրջանից ոչ հեռու գտնվում են երեք տարածաշրջանային (Սնոսա, Նամսոս, Ռյորվիկ) և մեկ միջազգային (Թրոնհեյմ) օդանավակայաններ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նուր Թրյոնդելագի շրջաններ
Օլգա Սուվորովա
Կենսագրություն
1937-1969 թվականներին եղել է Ղազախստանի Աբայի անվան մանկավարժական ինստիտուտի քիմիայի ամբիոնի վարիչը: Նրա ղեկավարությամբ ամբիոնը շուրջ երեսուն տարի ակտիվորեն զբաղվել է ինչպես քիմիայի դասավանդման ուսումնա մեթոդական հարցերի մշակմամբ, այնպես էլ գիտական աշխատանքներով:
Օլգա Ալեքսանդրովնա Սուվորովան հանդիսանում է մի շարք ուսումնա-մեթոդական ձեռնարկների հեղինակ (համահեղինակ)՝ «Քիմիայի դասավանդման կապը սոցիալիստական շինարարության պրակտիկայի և խնդիրների հետ» (1940), «Քիմիայի գծով խնդիրները և աշխատանքները» (1941), որոնցում շարադրված են քիմիական խնդիրների լուծման մեթոդներն ու եղանակները, նկարագրվում է ուսումնական պրոցեսում օգտագործվող գազանման և այլ նյութերի լաբորատոր փորձերի տեխնիկան և մեթոդիկան ինչպես նաև քիմիական գիտության նվաճումները ուսումնական պրոցեսում և արդյունաբերության մեջ օգտագործելու մեթոդները: Օլգա Սուվորովայի ղեկավարությամբ Ղազախստանի մանկավարժական ինստիտուտի քիմիայի ամբիոնը դարձել է Ղազախստանում քիմիայի գծով հիմնական ուսումնա-մեթոդական կենտրոն, որի գործունեությունը հետագայում հաջողությամբ շարունակեցին նրա ուսանողները` Ի. Ն. Նուգումանովը, Ա. Ֆ. Սեյտժանովը, Ս. Ն. Մուսաբեկովը, Ա. Միրզաբաևը, Բ. Ն. Ալմաշևը, Կ. Ա. Նուրումբետովը և ուրիշներ: Ուսումնա-մեթոդական հետազոտությունների թվում կարելի է առանձնացնել երկու հիմնական ուղղություն, միջառարկայական կապեր և քիմիայի դասավանդման դիդակտիկ հիմունքներ :
1944 թվականից մինչև 1952 թվականը Ղազախստանի մանկավարժական ինստիտուտում աշխատելու հետ միաժամանակ, Օլգա Ալեքսանդրովնա Սուվորովան եղել է ԽՍՀՄ ԳԱ մետալուրգիայի ինստիտուտի ղազախական բաժամունքի գիտաշխատող:
Սուվորովայի գիտական աշխատանքների հիմնական ուղղությունը եղել է Ղազախստանի արդյունաբերության համար կարևոր գիտական հետազոտությունների մշակումները, մասնավորապես, էլեկտրաքիմիական եղանակով հազվագյուտ մետաղների ստացումը, առանձնապես ռենիումի էլեկտրաքիմիական ուսումնասիրությունները, ռենիումի վերականգնումը մետաղական ցինկի և երկաթի միջոցով, հեղուկ խառնուրդներից ռենիումի կորզման նպատակով: Օլգա Ալեքսանդրովնան մշակեց և արտադրության մեջ ներդրեց  գործարանային մետաղախարամներից ռենիումի ստացման տեխնոլոգիան:  Այդ աշխատանքի համար  Օլգա Ալեքսանդրովնա Սուվորովան 1950 թվականին արժանացել է ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի: Ջրային լուծույթներից ռենիումի էլեկտրանստեցման մեթոդի նյութերը հիմք են հանդիսացել Սուվորովայի դոկտորական ատենախոսության համար, որը նա պաշտպանել է 1963 թվականին:
1970 թվականին Սուվորովային շնորհվել է պրոֆեսորի կոչում: Սուվորովայի ղեկավարությամբ էլեկտրաքիմիայի բնագավառում գիտական հետազոտություններ են կատարել Կ. Ա. Ախանբաևը, Վ. Ա. Բոբրովը, Բ. Ն. Ալմաշին, Կ. Ա. Նուրումբետովը, Յա. Ն. Սուշկովը: Օլգա Սուվորովան ավելի քան 34 գիտական աշխատանքների և 4 հեղինակային իրավունքների վկայականների հեղինակ է:
1976 թվականից հետո Օլգա Ալեքսանդրովնա Սուվորովայի ճակատագիրն անհայտ է: Նրա մահվան և թաղման վայրի մասին նույնպես տվյալներ չկան:
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային քիմիկոսներ Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Քիմիական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Պրոֆեսորներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի պետական մանկավարժական համալսարանի շրջանավարտներ
Ֆիդայական շարժում
Հայ ազգազատագրական պայքարին բնորոշ է նաև ֆիդայական կամ հայդուկային շարժումը (անունը ծագել է բալկանյան ժողովուրդների հակաթուրքական պարտիզանական՝ հայդուկային պայքարի անվանումից, իսկ «ֆիդայի» կամ «ֆեդայի» արաբերեն բառ է, նշանակում է «զոհ», բայց ընկալվում է «անձնազոհ» իմաստով)։ Շարժումն առաջացել է Արևմտյան Հայաստանում՝ տարերայնորեն (թելադրված էր հայ ժողովրդի քաղաքական և տնտեսական ծանր ու օրհասական վիճակով) 1880-ական թվականների կեսերին՝ հայ ազգային կուսակցությունների հրապարակ գալուց առաջ։ Զինվորագրվելով հայրենիքի ազատագրությանը՝ ֆիդայիները երդվել են. «Այսուհետև իմ բարձը լինելու է Հայաստանի լեռները, իսկ բաղձալի երազանքը՝ հայրենիքի համար մեռնելը»։ Րաֆֆին նրանց անվանել է ժողովրդական վրիժառուներ ու հեղափոխականներ։
Ֆիդայական շարժում
Հայ առաջին ֆիդայիներից էին Կարապետը՝ Սեբաստիայում, և ֆիդայական շարժման ռահվիրա Արաբոն (Առաքել, Ստեփանոս Մխիթարյան)՝ Սասունում։ Առաջին հայդուկային խմբերն ստեղծվել են Տարոնում, Սասունում, Վասպուրականում, Կեսարիայում։ Առավել հայտնի են Մարգար Վարժապետի (Մարգար Ամիրյան), Արաբոյի, Ռուբեն Շիշմանյանի (Դերսիմի քեռի), Գալուստ Արխանյանի (Մնձուրի առյուծ), Արամ Աչըքպաշյանի (Գրիգոր Կարապետյան), Մինասօղլու (Հովհաննես Մինասյան) խմբերը։ 1880-ական թվականների վերջին Սեբաստիայի վիլայեթում կազմավորվել են զինված ջոկատներ՝ չելլոներ, որոնք ներկայացել են իբրև քրդեր (թուրքերի վրեժխնդրությունը հայերի նկատմամբ չսրելու համար)։ Այս շրջանում որոշ ֆիդայապետներ (Արամ Աչըքպաշյան և ուրիշներ) փորձել են համաձայնեցնել կամ նույնիսկ միավորել անջատ գործող հայդուկային խմբերի գործողությունները։ Սակայն շոշափելի արդյունքի չեն հասել։ Չի իրականացել որոշ հայ գործիչների գաղափարը՝ օսմանյան կայսրության ոչ թուրք ժողովուրդների, մասնավորապես քրդերի ազգազատագրական շարժման հետ դաշինք ստեղծելը։
Ֆիդայիների` ժողովրդին միավորելու փորձերը
Ֆիդայիներն զգալի աշխատանք են կատարել հայ ժողովրդի 2 հատվածների միջև կապերն ամրապնդելու համար, այցելել են Թիֆլիս, տեսակցել արևելահայ նշանավոր գործիչների հետ, նրանց օգնությամբ զենք ու զինամթերք ձեռք բերել, կամավորներ հավաքագրել Արևմտյան Հայաստան ուղարկելու համար։ 1880-90-ական թվականներին կովկասաբնակ և ռուսաստանաբնակ հայերի շրջանում մեծացել է հետաքրքրությունն արևմտահայերի ազատագրական պայքարի նկատմամբ, և ծավալվել է օգնության շարժում։ Հայ երիտասարդները (հիմնականում՝ ուսանողներ) Թուրքիային սահմանակից շրջաններում (Ալեքսանդրապոլ, Կարս, Երևան, Իգդիր, Ախալցխա և այլն) կազմել են հայդուկային խմբեր և զենք ու զինամթերքով զինված փորձել են անցնել Արևմտյան Հայաստան, հայտնի են Սարգիս Կուկունյանի, Վարդան Գոլոշյանի նախաձեռնությունները։ Կազմակերպվել են նաև զինատար խմբեր, որոնք զենք են փոխադրել Ռուսաստանից, Այսրկովկասից, Իրանից։
Արևմտյան Հայաստանի ազատագրումը
1890-ական թվականների սկզբից Արևմտյան Հայաստանում նոր թափ են ստացել ազատագրական շարժումը, զինված ելույթներն ու ինքնապաշտպանական մարտերը՝ պայմանավորված հնչակյան և դաշնակցություն կուսակցությունների ստեղծումով ու Արևմտյան Հայաստանում նրանց տեղական կազմակերպությունների տարածմամբ։ Ազգային կուսակցությունների հիմնական, նպատակը Հայկական հարցի լուծումն էր՝ Արևմտյան Հայաստանի ազատագրումը, հետևաբար նրանք տեղերում համագործակցել են հայդուկային խմբերի հետ՝ շարժմանը տալով համազգային բնույթ։ Կուսակցություները ֆիդայիներին նախապես համարել են իրենց մարտական, ուժը, իսկ ֆիդայիները պատրաստ էին ընդունելու նրանց գաղափար, ղեկավարությունը։ Ֆիդայիների՝ հնչակյաններին կամ դաշնակցականերին հարելը սկզբնական շրջանում պայմանավորված էր նրանով, թե այդ կուսակցություններից որն էր ազդեցիկ Արևմտյան Հայաստանի այս կամ այն շրջանում։
1890-ական թվականների 2-րդ կեսից ՀՅԴ-ն, հասարակականքաղաքական կյանքում դառնալով ամենաազդեցիկը, ղեկավարել է հայդուկային շարժումը, և բազմաթիվ ֆիդայիներ դարձել են դաշնակցության անդամներ։ Շարժումը ծավալվել էր նաև Կիլիկյան Հայաստանում։ Աբդուլ Համիդյան ջարդերի ժամանակ (մեծ չափերի է հասել Արաբո (Առաքել, Ստեփանոս Մխիթարյան, 1863-1893) Աղբյուր Սերոբ (Վարդանյան, 1864-1899) Սոսե Մայրիկ (Վարդանյան, 1868-1953)
Քրդական ցեղերն ու ցեղապետերն ընդդեմ հայերի
1894-96 թվականին ֆիդայիները գործուն մասնակցություն են ունեցել հայերի ինքնապաշտպանությանը Խլաթում, Սասունում, Վանում, Շապին-Գարահիսարում և այլուր։ Ֆիդայիների հաջող գործողությունները նորից հույս են ներշնչել Արևմտյան Հայաստանում ընդհանուր ապստամբություն նախապատրաստելու և սկսելու, ինչպես նաև սուլթանական բռնության դեմ կայսրության բոլոր ճնշված ժողովուրդների միացյալ ճակատ ստեղծելու համար։ Սակայն քրդերի հետ միություն կազմելու փորձն արդյունք չի տվել։ Ավելին, Թուրքիայի կառավարող շրջաններին հաջողվել է իրենց կողմը գրավել քրդական ցեղերին ու ցեղապետներին՝ ընդդեմ հայերի։
Հայտնի են Բաբշենի (1898), Խաստուրի (1899), Սպաղանքի (1899 և 1900), Ցրոնքի (1899), Բերդակի, Նորշենի, Առաքելոց վանքի (Երեքն էլ՝ 1901) կռիվները։ Ֆիդայական շարժման նշանավոր դեմքերից են Աղբյուր Սերոբը (Սերոբ Վարդանյան), Անդրանիկ Օզանյանը, Գևորգ Չավուշը (Գևորգ Ղազարյան), Նիկոլ Դումանը (Նիկողայոս Տեր-Հովհաննիսյան), Ժիրայրը (Հարություն-Մարտիրոս Պոյաճյան), Հրայր Դժոխքը (Արմենակ Ղազարյան), Սպաղանաց Մակարը (Մակար Տոնոյան), Վազգենը (Տիգրան Տերոյան), Գուրգենը (Բաղդասար Մալյան), Քեռին (Արշակ Գավաֆյան), Իշխանը (Հովսեփ Արղության) և ուրիշներ։