cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Վլադիմիր Վիսոցկի
Վլադիմիր Վիսոցկու մկրտության հարցը
Սուրբ Տիխոնի աստվածաբանության համալսարանի դասախոս Պյոտր Գեորգիևիչ Մալկովի վկայությամբ՝ Վիսոցկու հուղարկավորությանը նախորդած Կարմիր Պրեսնեի Սուրբ Ծննդյան եկեղեցում կայացած հուղարկավորման հեռակա ծեսի մասին իրեն պատմել են հոգևոր հայր Ալեքսանդր Մեշչերյակովը և նրան օգնած հոգևոր հայր Բորիս Դուբովենկոն (1980 թվականին դեռևս աստիճան չէր ստացել)։ Մոսկվայում անցկացվող Օլիմպիական խաղերի պատճառով հանգուցյալին տաճար տանելը հնարավոր չի եղել։ Հուղարկավորման ծեսի կազմակերպմամբ զբաղվել են Ֆելիքս Անտիպովը, Լեոնիդ Ֆիլատովը և Բորիս Խմելնիցկին, որոնցից ոչ մեկն այդ ընթացքում կասկած չի հայտնել, թե Վիսոցկին մկրտված է։ Հայտնի է նաև, որ հուղարկավորության օրը Վագանկովյան գերեզմանատան Հարության տաճարում հոգեհանգստյան ծես է մատուցվել։ 1980 թվականի օգոստոսին Մոսկվայի մարզի Դմիտրովսկիոե գյուղի Դիմիտրիա Սոլունսկու եկեղեցում վանահայրը սարկավագի հետ հանգուցյալ Վլադիմիրի համար հոգեհանգստյան ծես են կատարել երաժշտական ձայնագրությունների վերականգնող Ֆեոդոր Ալեքսանդրովիչ Նոլեի խնդրանքով։ Ծառայության հարցված մասնակիցներից ոչ մեկը չի ստուգել Վիսոցկու մկրտության փաստը և չի ունեցել նրա մկրտությունը հաստատող որևէ փաստ։
Վենիամին Սմեխովը, Վլադիմիր Ակիմովը, Միխայիլ Շեմյակինը, Լիդիա Սառնովան, Իրենա Վիսոցկայան, Տատյանա Իվանենկոն, ինչպես նաև Վլադիմիր Վիսոցկու մայրը՝ Նինա Մաքսիմովնան, չեն կարողացել հաղորդել որևէ տվյալ Վիսոցկու մկրտության մասին։ Օքսանա Աֆանասևան (Յարմոլնիկ) պնդել է, որ նա միրտված չի եղել։ Իզա Կոնստանտինովնա Վիսոցկայան նույնպես հակված է եղել այդ կարծիքին։ Վալերի Յանկլովիչը նշել է․ «90 տոկոս՝ մկրտված չէ»։ Կոնստանտին Սմիռնովը, որն անձամբ ճանաչել է Վիսոցկուն, հարցազրույցի ժամանակ ասել է, որ 1960-ական թվականների վերջին Վիսոցկին մկրտված չէր։ Լյուդմիլա Աբրամովայի ենթադրությամբ՝ Վլադիմիր Սեմյոնովիչը մկրտվել է Հայաստանում, քանի որ այնտեղ ուղևորվելուց քիչ առաջ նա եկել է իր մոտ՝ մարմնի վրա կրվող փոքրիկ խաչ վերցնելու։ Այդ վարկածը հերքել է Դավիթ Կարապետյանը, որը 1970 թվականին Վիսոցկու հետ մեկնել էր Հայաստան. Հայաստանում մկրտության փաստը մերժելուց բացի, Կարապետյանը, որը մոտիկից ճանաչել է Վիսոցկուն, նրան աթեիստ է համարել։
Լեոնիդ Մոնչինսկին երբեք չի հարցրել Վիսոցկուն մկրտության մասին, բայց հետագայում նշել է, որ երբ նա Իրկուտսկում ապրել է իր բնակարանում (1976), ամեն առավոտ աղոթել է իր ուղղափառ մոր հետ։ Նրա կարծիքով՝ Վիսոցկին «մահացել է որպես հավատացյալ մարդ»։ Նույն կարծիքին են եղել Վսեվոլոդ Աբդուլովը և Իգոր Շևցովը։ Վլադիմիր Սեմյոնովիչը բազմիցս այցելել է Տրոիցե-Սերգիյան մայրավանք, այլ եկեղեցիներ։ Վասիլիսա Վասիլևան պնդել է, որ իր եղբայր Միխայիլը բանաստեղծի մարմնի վրա խաչ է տեսել՝ նրա վրայից մահվան դիմակը հանելու ժամանակ։ Վիսոցկու մահվանից հետո նրա գրքերի թվում գտնվել են աղոթագրություն (1894), 1977 թվականի եկեղեցական օրացույց, Մոսկվայի Պատրիարքարանի հրատարակչության Աստվածաշունչ (1968) և Նոր Կտակարանի երկու տարբերակներ։ Պարզել, թե արդյոք այդ գրքերը նվիրվել են ինչ-որ մեկի կողմից, թե դրանք ձեռք է բերել Վիսոցկին, չի հաջողվել։
Չնայած Վիսոցկու մկրտության փաստի վերաբերյալ հավաստի տեղեկատվության բացակայությանը, «Վերջերս բանաստեղծի գերեզմանի մոտ... անմիջապես Վագանկովյան ծխի Անդրեևսկի եկեղեցու մուտքի մոտ... ծննդյան և մահվան օրը ծխական հոգևորականները կատարում են հոգեհանգստյան արարողություններ, որտեղ աղոթում են Վլադիմիր Վիսոցկու տաղանդի բազմաթիվ երկրպագուներ, նրա հարազատները և մտերիմները <...> Հիշատակի օրերին Վլադիմիր Վիսոցկու գերեզմանի մոտ հոգեհանգստի կանոնավոր կատարումը հաստատել է եկեղեցու քահանան՝ հավատացյալների խնդրանքով այն բանից հետո, երբ հարազատներն ու մտերիմները հաստատել են բանաստեղծի՝ ուղղափառ դավանանքի և մկրտված լինելու փաստը» ։
Երաժշտություն, ձայն, գործիքներ
Վիսոցկին ունեցել է յուրահատուկ տեմբր՝ խռպոտ և խուլ բարիտոն՝ երկուսուկես օկտավայի միջակայքում։ Վիսոցկիագետներն ընդգծում են, որ Վլադիմիր Սեմյոնովիչի ստեղծագործությունները պետք է ընկալել որպես մեկ գեղարվեստական ամբողջություն՝ վերլուծության ժամանակ դիտարկելով ոչ միայն տեքստն ու երաժշտությունը, այլև ռիթմը, տեմպը, կատարման ինտոնացիան։ Նրա երգերի կարևորագույն տարրերից մեկը ուսումնասիրողները համարում են մետրոռիթմը։ Առաջին կիթառը Վիսոցկուն նվիրել է մայրը՝ Նինա Մաքսիմովնան, տղայի տասնյոթամյակի առթիվ։ Վիսոցկին միշտ նվագել է յոթ լարային կիթառ։ Եթե նա ստիպված է եղել օգտագործել ուրիշի վեց լարային կիթառը, ապա նա այն վերածել է յոթ լարայինի՝ առանց բասի լարի։ Վիսոցկին հաճախ փոքր-ինչ խաթարել է կիթառի լարերը (դասական կարգավորումներից), դրանք «իջեցրել» է։ Երգիչ և երգահան Ալեքսանդր Կալյանովի կարծիքով՝ դա ներդաշնակել է երգչի ձայնին և ստեղծել յուրահատուկ, գրավիչ «բակային մթնոլորտ» համերգների ժամանակ։ 1960-ական թվականների երկրորդ կեսից կիթառը դարձել է Վլադիմիր Վիսոցկու կերպարի անբաժանելի մասը։ Վոզնեսենսկին նրա մասին գրել է. «Գնում էր ավելի ճանաչված, քան Պելեն, / Կրում էր կիթառն ուսին»։
Արձակ, սցենարներ
Վիսոցկու գրական ժառանգությունը ներառում է նաև արձակ ստեղծագործություններ և սցենարներ։ Դրանց թվում են «Լենինգրադցի շատ երիտասարդ մարդու և Շերբուրից եկած աղջկա զարմանալի պատմությունը»( «Удивительная история очень молодого человека из Ленинграда и девушки из Шербура»)․ այս սցենարը հավանաբար ստեղծվել է ապագա կինոֆիլմի համար, որում պետք է նկարահանվեին Վլադիմիր Սեմյոնովիչը և Մարինա Վլադին։ Պահպանվել է Վիսոցկու հեղինակած «Որտեղ է կենտրոնը» («Где центр?») կարճամետրաժ սցենարը՝ թվագրված ենթադրաբար 1969-1970 թվականներով։ ՌԳԱՊ-ում պահվում է Վլադիմիր Սեմյոնովիչի «Երկխոսություն սպորտի մասին» («Диалог о спорте») սցենարային ուրվագիծը, որը գրվել է «Սպորտ, սպորտ, սպորտ» (1970) ֆիլմի համար, սակայն չի վերածվել ֆիլմի ։ Վիսոցկու չիրացված նախագծերի թվում է Էդուարդ Վոլոդարսկու հետ համատեղ աշխատանքը «Արձակուրդ պատերազմից հետո» («Վիեննական արձակուրդներ», «Каникулы после войны» («Венские каникулы») սցենարի վրա և Իգոր Շևցովի հետ՝ Ալեքսանդր Կոզաչինսկու «Կանաչ ֆուրգոն» վիպակի հիման վրա նկարահանվելիք ֆիլմի սցենարի վրա։ Վիսոցկու մահից հետո նրա ձեռագրերում գտնվել է «Վեպ աղջիկների մասին» («Աղջիկները սիրում էին օտարերկրացիներին...», «Роман о девочках» («Девочки любили иностранцев…») արձակ ստեղծագործությունը, որը գրվել է ենթադրաբար 1977 թվականին։
Օրագրեր
Վիսոցկիագետներն ուսումնասիրում են նաև Վլադիմիր Վիսոցկու ստեղծագործական ժառանգության այնպիսի շերտը, ինչպիսին օրագրերն են։ Դրանք բանաստեղծը վարել է անկանոն։ Պահպանվել են հատվածներ, որոնք ենթադրաբար գրվել են 1963 թվականիի վերջին, 1967 թվականի աշնանը, 1971-1972 թվականներին և 1975 թվականի ձմռանը։ Դրանք եղել են հեղինակային նշումներ, որոնք նախատեսված չեն տպագրության համար, «անձնական օգտագործման համար նշումներ» են, որոնք անցնում են արձակի։ Առանձին նշումներ ոճով մոտ են ներդրված նովելներին։ Ուսումնասիրող Գալինա Շպիլևայի խոսքով՝ Վիսոցկու օրագիրը կազմակերպված գրական տեքստ է, որն ստեղծել է «պոետ, որը մտածում է կերպարներով, մնում է բանաստեղծական «նյարդի» վրա»։
Գրախոսություն, քննադատություն
Վիսոցկու թատերական դերերն ու էկրանային կերպարները միանգամից քննադատների ուշադրությանը չեն արժանացել։ Այնուամենայնիվ, Վլադիմիր Սեմյոնովիչի կենդանության օրոք հայտնվել են բազմաթիվ գրախոսական հոդվածներ, որոնք թույլ են տալիս հասկանալ, թե ինչպես է զարգացել նրա դերասանական կենսագրությունը։ Համամիութենական հրատարակության էջերում նրա ազգանունն առաջին անգամ հայտնվել է 1960 թվականին, երբ «Սովետսկայա կուլտուրա» թերթի թղթակից Լ. Սերգեևը նյութ է տպագրել Գորկու «Հատակում» պիեսի հիման վրա բեմադրված դիպլոմային ներկայացման մասին, որը բեմադրվել է ՄԳԱԹ-ի դպրոց-ստուդիայում։ «Տասնինը ՄԳԱԹ-ից» («Девятнадцать из МХАТ») հոդվածում հիշատակվել է նաև Վիսոցկու մասնակցությամբ դրվագը, որը կատարել է Բուբնովի դերը ։ Տագանկայի թատրոն ընդունվելուց հետո նրա ազգանունը սկսել է գրախոսականներում հայտնվել բավականին հաճախ, սակայն սկզբում նա հիմնականում հիշատակվել է այս կամ այն բեմադրությանը մասնակցած կատարողների ընդհանուր ցանկում։ 1966 թվականին Վիսոցկին Տագանկայի բեմում առաջին անգամ խաղացել է գլխավոր դեր՝ մարմնավորելով Գալիլեյին «Գալիլեյի կյանքը» ներկայացման մեջ։ Մամուլն ընդհանուր առմամբ դրական է արձագանքել և՛ Լյուբիմովի բեմադրությանը, և՛ Վիսոցկու աշխատանքին։ Արվեստաբան Ալեքսանդր Անիկստը «Մոսկովսկի կոմսոմոլեցի» էջերում գրել է, թե «Գալիլեյը մեզ համար դառնում է կենդանի մարդ, որի ճակատագրով մենք ջերմորեն հետաքրքրված ենք» ։ Թատերական քննադատ Վադիմ Ֆրոլովի խոսքով՝ թատրոնում հայտնվել է արտիստ, որն աշխատում է «մեծ նկարչի» մակարդակով ։ Միևնույն ժամանակ, գրախոսող Իննա Վիշնևսկայան նշել է, որ «Գալիլեյի կյանքում» դերասանական խառնվածքը գերիշխել է մտքի վրա ։
Թատերագետների կողմից հետաքրքրությամբ է ընդունվել նաև Վիսոցկու ստեղծած Խլոպուշայի դերը «Պուգաչով» ներկայացման մեջ։ Գրախոսականները նշել են կերպարի «պոետականությունն ու կրակոտ խառնվածքը», հերոսին անվանել են «խռովության տարերքի մարմնացում» , ընդգծել են Վիսոցկու՝ «պոեմի ամենանվիրական էությունը» հանդիսատեսին հասցնելու կարողությունը ։ Մեծ թվով հրապարակումներ են հայտնվել նաև «Համլետի» թողարկումից հետո։ Թատերագետ Վադիմ Գաևսկու կարծիքով՝ «Վիսոցկու Համլետը միայնակ Համլետ է»։ Քննադատ Վ. Շչերբակովը գրել է, որ «Վիսոցկին խաղացել է ոչ միայն Համլետի բարձր ճշմարտությունը, այլ նաև նրա ակամա, անխուսափելի, ողբերգական մեղքը»։
Վիսոցկու էկրանային աշխատանքների նկատմամբ կինոքննադատների ուշադրությունն սկսվել է «Ուղղահայաց» ֆիլմից։ Ճիշտ է, ռադիստ Վոլոդյայի դերը, որը խաղացել է դերասանը, գրեթե չի արժանացել գրախոսների արձագանքին։ Նրանք հիմնականում նշել են «փիլիսոփայությունը, նրբաճաշակությունն ու ճաշակը Վ. Վիսոցկու երգերում, որոնցով առատորեն ծաղկում է ֆիլմը»։ Հերոսի «երգ-կատարողական» ամպլուան հիմնականում հետաքրքրել է գրախոսներին նաև «Կարճ հանդիպումներ» ժապավենում. «Նա հմայիչ է, այդ Մաքսիմը՝ Վլադիմիր Վիսոցկու կատարմամբ, որը չի բաժանվում կիթառից ու երգերից, երբ լավ է և երբ վատ է»։ Ավելի բազմազան են եղել «Ծառայում էին երկու ընկեր» ֆիլմում Վիսոցկու հերոս պորուչիկ Բրուսենցովի մասին քննադատների արձագանքները։ Եթե կինոգետներ Վ. Սոլոմատինը և Մարկ Զակը կարծում են, որ Վլադիմիր Սեմյոնովիչի աշխատանքը որակյալ էր, բայց ավանդական, պրոֆեսիոնալ նորարարություններ չկրող, ապա արվեստաբան Նատալյա Կրիմովան, ընդհակառակը, նշել է, որ Բրուսենցովի կերպարը ստեղծվել է շտամպների շրջանցմամբ։ Կրիմովայի կարծիքով՝ այդ դերը դարձել է Վիսոցկու դերասանական շնորհի մասշտաբների ցուցադրումը։
Շատ լուրջ վերլուծություն է հրապարակվել «Վատ լավ մարդը» ֆիլմի թողարկումից հետո, ընդ որում՝ Վիսոցկու կերպարի՝ կենդանաբան ֆոն Կորենեի մասին գրել են ոչ միայն կինոգետները, այլև թատերագետներ՝ Կոնստանտին Ռուդնիցկին, Ալեքսանդր Սվոբոդինը և ուրիշներ, ինչը, վիսոցկիագետ Ելենա Կուզնեցովայի դիտարկմամբ, «որակի ցուցանիշ է. թատերագետները «գրիչ են վերցնում» միայն այն ժամանակ, երբ խոսքը բարձրարվեստ նյութի մասին է»։ Բավականին շատ արձագանքների է արժանացել նաև Հանդիպման վայրը փոխել չի կարելի» ֆիլմի թողարկումը։ Գրեթե ամենուրեք ընդգծվել է Վիսոցկու դերասանական աշխատանքը, որի խաղը համեմատել են «հին ՄԳԱԹ-ի դպրոցի հետ»։
«Համաժողովրդական գրականագիտության ֆենոմեն»
Վիսոցկու մահվան լուրը երգային ու բանաստեղծական բազմաթիվ տարերային արձագանքների է արժանացել. հետագայում բանաստեղծական ստեղծագործության ինքնաբուխ պոռթկումը, որն ընդգրկել է բնակչության ամենատարբեր շերտերը, կոչվել է «համաժողովրդական գրականագիտության ֆենոմեն»։ Սկզբում մարդիկ Վլադիմիր Սեմյոնովիչին ուղղված բանաստեղծություններով թերթիկներ են տարել Տագանկայի թատրոնի մոտ։ Ավելի ուշ բազմաթիվ ձոներգեր են հայտնվել Վագանկովյան գերեզմանատանը։ Դրանք արտագրել են, վերատպել գրամեքենաներով, տարածել ցուցակներում, ներառել ինքնաշեն բուկլետներում։ Այդ ժամանակ էլ առաջացել են մեծ թվով լեգենդներ՝ կապված բանաստեղծի կերպարի և կենսագրության հետ։ 1990 թվականի մարտին «Վագանտ» լրատվական տեղեկագրում ներկայացվել է նման միֆերից մեկը։ Ըստ դրա՝ Վիսոցկու շիրիմին արծաթե ծաղկեպսակ է տարել Բուլատ Օկուջավան, որի հետ «նրանք հինգ տարի նույն խցում» են նստել։ Մեկ այլ լեգենդ վերաբերում էր բանաստեղծի «վերջին» բանաստեղծությանը՝ 1980-ի ամռանը ինքնահրատ ժողովածուներում ներառված և Վլադիմիր Սեմյոնովիչին վերագրվող տեքստին, որն սկսվում է երախտագիտության խոսքերով՝ ուղղված նրանց, ովքեր եկել են այցի նրան գերեզմանին։ Այն վարկածը, որ այդ տողերը պատկանում են Վիսոցկուն, այն ժամանակ շատ տարածված էր, և առանձին շրջանային ու քաղաքային թերթեր դրանք երկար ժամանակ վերատպել են հիշատակի օրերին։
Գրականագետ Վլադիմիր Նովիկովի դիտարկմամբ՝ ժողովրդական «վիսոցկիանայի» հիմնական ուղերձը, որը միավորել է սիրողական հեղինակներին (հաճախ անանուն) ու պրոֆեսիոնալ գրական գործիչներին, դարձել է «իսկական հուզականությունը»։ Այսպես, Վիսոցկու հուղարկավորության նախօրեին նրա հիշատակին նվիրված բանաստեղծություն է գրել Տագանկայի թատրոնի  գլխավոր ռեժիսոր Յուրի Լյուբիմովը, որը հարցազրույցներից մեկում նշել է, որ դրանք նախատեսված չեն եղել մամուլի համար․ «Предсмертно метался, / Рвал струны и сердце / Усердно, усердно! / Крещендо! Крещендо!»։ Դերասան Լեոնիդ Ֆիլատովը 1980 թվականի հուլիսին գրել է բանաստեղծություն, որն ավարտվում է հետևյալ տողերով. «И на равных в то утро / У таганских ворот / Академик и урка / Представляли народ»։ Օլեգ Դալը, որը Վլադիմիր Սեմյոնովիչի հուղարկավորության օրը, սկանատեսների վկայությամբ, ասել է «Հիմա իմ հերթն է» արտահայտությունը, 1981 թվականի հունվարին գրել է բանաստեղծական խոստովանություն՝ «И одиночество, и злоба, / И плачу я во сне, и просыпаюсь»: Բանաստեղծությունն ունեցել է «Վ. Վիսոցկուն։ Եղբորս» («В. Высоцкому. Брату»): Երկու ամիս անց՝ մարտին, Դալը մահացել է։
Վիսոցկուն նվիրված բանաստեղծությունների ու երգերի զգալի մասը հետագայում ներառվել է «Վագանտ-Մոսկվա» ամսագրի գրադարանի կողմից հրատարակված «Վլադիմիր Վիսոցկու պայծառ հիշատակին» («Светлой памяти Владимира Высоцкого») երկհատորյակում (կազմող՝ Զինաիդա Լիխաչյովա)։ 20-րդ և 21-րդ դարերի սահմանագծին այդ ժողովածուն ներառել է առնվազն տասը հազար բանաստեղծական տեքստեր։
Հուշարձաններ
Բանաստեղծի այրին՝ Մարինա Վլադին, այն կարծիքին էր, որ Վիսոցկու գերեզմանի վրա պետք է լինի բնական քար. «Թող այն լինի տգեղ, բայց պետք է փոխանցի Վոլոդյայի կերպարը։ Բնությունը, որն ստեղծել է ոչ մեկին չնմանվող Վիսոցկուն, կարտահայտի այն, ինչ չի կարող անել ոչ մի նկարիչ...»: Վլադին դիմել է Վադիմ Տումանովին, և նրա խնդրանքով երկրաբանները Ղազախստանում գտել են վեց տոննա կշռող քար՝ ժայռի վրա արծաթե տրոկտոլիտի տարատեսակ։ Քարը տեղափոխել են Մոսկվա և տարել Տումանովի ամառանոց։ Բոլորովին այլ կարծիք ունեին Նինա Մաքսիմովնան և Սեմյոն Վլադիմիրովիչ Վիսոցկին. բանաստեղծի ծնողները ցանկանում էին, որ իրենց որդին հուշարձանի վրա «կենդանի» տեսք ունենա։
Նախագծի նախաձեռնողներն ստիպված են եղել երկու տարի ծախսել համաձայնության գալու և հաստատման համար. մշակույթի վարչության պաշտոնյաները պահանջել են փոփոխություններ կատարել, հրաժարվել քանդակի մի մասից, նվազեցնել դրա բարձրությունը։ Սեմյոն Վլադիմիրովիչ Վիսոցկին, օգտագործելով իր կապերը, այնուամենայնիվ, հասել է նախատեսված տեսքով հուշարձանի տեղադրման թույլտվությանը։ Քանդակը պատրաստվել է Եկատերինա Բելաշովայի անվան գեղարվեստական ձուլման Միտիշչինսկի գործարանում։ Աշխատանքի համար վճարել են բանաստեղծի հարազատները, Ռուկավիշնիկովը հրաժարվել է հոնորարից։ 1985 թվականի հոկտեմբերի 12-ին տեղի է ունեցել Վիսոցկու տապանաքարի բացումը Վագանկովյան գերեզմանատանը։ Հուշարձանի տեղադրման 35-ամյակի կապակցությամբ տապանաքարի հեղինակ, քանդակագործ Ալեքսանդր Ռուկավիշնիկովը փոխել է նրա բարձրությունն ու բանաստեղծի բրոնզե դեմքի արտահայտությունն այնպես, ինչպես նախապես ծրագրվել էր ։
1988 թվականին Տագանկայի թատրոնի ներքին բակում տեղադրվել է Գենադի Ռասպոպովի հեղինակած «Վիսոցկի-Համլետ» քանդակը, ինչպես նաև ամրացվել է հուշատախտակ Մալայա Գրուզինսկայա, 28 հասցեում հետևյալ գրությամբ. «Բանաստեղծն ու արտիստն այս տանն ապրել է 1975 թվականից մինչև 1980 թվականը» («Поэт и артист жил в этом доме с 1975 года по 1980 год»)։ Հետագա տարիներին Վլադիմիր Վիսոցկուն նվիրված հուշարձաններ, հուշատախտակներ և հարթաքանդակներ են տեղադրվել տարբեր քաղաքներում և երկրներում, այդ թվում՝ Չիկագոյում, Պոդգորիցայում, Վիրշեցում, Դուբնում և այլուր։
Բանավեճ Վիսոցկու վերաբերյալ
1980-ական թվականներին խորհրդային մամուլում քննարկումներ են ծավալվել Վիսոցկու ստեղծագործության և նրա երկրպագուների պահվածքի հետ կապված։ Բանավեճի նախաձեռնողը եղել է Ստանիսլավ Կունյաևը, որը, արձագանքելով «Լիտերատուրնայա գազետայի» «Մշակույթ. ժողովրդականություն և մասսայականություն» («Культура: народность и массовость») թեմայով քննարկմանը, խմբագրություն է ուղարկել «Մեծից մինչև ծիծաղելի» («От великого до смешного») հոդվածը։ Այն հրապարակվել է 1982 թվականի հունիսի 9-ին։ Հոդվածի հեղինակի խոսքով՝ Վիսոցկու տեքստերը մաքուր տեսքով, առանց ձայնի և կիթառի, ներկայացնում են «անճաշակություն, ֆելիետոնայնություն և սիրողականություն», իսկ բանաստեղծի բազմաթիվ ստեղծագործությունների քնարական հերոսը «որպես կանոն, պարզունակ մարդ է, կիսահարբեցող Վանյա, գողական Սերյոժա» ։ Երկու տարի անց Կունյաևը թեման զարգացրել է «Наш современник» ամսագրի էջերում՝ այնտեղ հրապարակելով «Ի՞նչ են երգում քեզ համար» («Что тебе поют?», 1984, № 7) նյութը։ Հոդվածում նա կանխատեսել է, որ Վիսոցկին արագ կմոռացվի, և ներկայացրել է իր տպավորությունները Վագանկովյան գերեզմանատուն այցելությունից։ Կունյաևի տվյալներով՝ բանաստեղծի երկրպագուները փաստորեն ոչնչացրել են 1940 թվականին մահացած «մայոր Պետրովի» գերեզմանը, որը թաղված է Վիսոցկու հուշարձանից չորս մետր հեռավորության վրա։ Ապա հետևել է եզրակացությունը․ «Ես չեմ կարող պատկերացնել, որ Բլոկի, Գվարդովսկու, Զաբոլոցկու կամ Պաստեռնակի երկրպագուները կարող են իրենց թույլ տալ իրենց աստվածայնության հանդեպ սիրուց անտարբերորեն ոտնատակ տալ ուրիշների գերեզմանները»։
Կունյաևին սատարել են «Երիտասարդ գվարդիա» և «Դոն» ամսագրերը։ «Наш современник»-ում մի քանի ամիս անց հայտնվել է ընթերցողական նամակների ընտրանի։ Նրանց հեղինակները Վիսոցկու երկրպագուների մասին գրել են որպես «մոլի բազմության» և «սոցիալական ուժի» մասին։ Միևնույն ժամանակ, «Юность» ամսագիրը (1986, № 7) մեջբերել է Վագանկովյան թաղումների պատմությանը ծանոթ մարդկանց հայտարարությունները։ Նրանց թվում էր Ստանիսլավ Իվանովիչ Անիսիմովը, որը ծնվել է 1935 թվականին և բնակվում էր Վագանկովյան գերեզմանատան տարածքում. «Մեր փոքրիկ փայտե տնակը գտնվում էր Վ. Ս. Վիսոցկու թաղման վայրում։ <…> Հաստատում եմ, որ 1940 թվականին վերաբերող գերեզմաններ Վիսոցկու գերեզմանի մոտ 5-7 մետր շառավղով չեն եղել»։ Բացի այդ, Մոսսովետի գործկոմին կից կենցաղային սպասարկման մասնագիտացված տրեստը տվել է պաշտոնական պատասխան։ Նամակում հաղորդվում էր, որ «Վագանկովյան գերեզմանատան 1-ին տեղամասում, որտեղ ներկայումս գտնվում է Վիսոցկու գերեզմանը, 40-ական թվականների գերեզմաններ չեն եղել։ Այդ տարածքի օգտագործումը գերեզմանոցի համար սկսվել է 60-ական թվականներին։ «Մայոր Պետրով Ա. Ս. մոտ 1940 թ.» գրությամբ մետաղական ցուցանակը անհայտ անձանց կողմից տեղադրվել է մոտակայքում աճող կեչու մոտ՝ ազատ վայրում։ Այդ ցուցանակը հանվել է 1982 թ.-ին տեղադրվելուց անմիջապես հետո» ։
Ի պաշտպանություն Վիսոցկու այդ ժամանակ ելույթ են ունեցել ամենատարբեր ոլորտների ներկայացուցիչներ։ Այսպես, փիլիսոփա Վալենտին Տոլստիխը գրել է. «Ս. Կունյաևը և նրանք, ովքեր համաձայն են նրա հետ, դեռ պետք է հասկանան, թե ինչու է այդքան հուզում Վիսոցկին իր երգերով (և ոչ միայն պատերազմի ու տղամարդկանց ընկերության մասին) բժշկության պրոֆեսորներին և փիլիսոփաներին, բանվորներին և տիեզերագնացներին, ինժեներներին և ուսանողներին՝ չխանգարելով բոլորին սիրել և հասկանալ Պուշկինին, Մոցարտին և Բլոկին»։ Ալեքսեյ Գերմանի խոսքով՝ Վիսոցկին «եղել է անողոք, բայց երբեք չար չի եղել։ Նրա մոտ ամեն ինչ խառնված է սիրո, մարդկային հոգու հանդեպ հավատի վրա»։ Ալեքսանդր Մենը խոստովանել է, որ անձամբ չճանաչելով Վիսոցկուն՝ միշտ հաճույքով է լսել նրա երգերը․ նա «առաջին ժողովրդական բանաստեղծն է, որն արտացոլել է վերջին տասնամյակի ժամանակաշրջանի ողջ կտրվածքը»։
Վիսոցկու գրական ժառանգության օրինականացում
Վիսոցկին, իր մոր՝ Նինա Մաքսիմովնայի խոսքով, հավատում էր, որ իր երգերն ու բանաստեղծությունները ժամանակի ընթացքում կհասնեն ոչ միայն ունկնդիրներին, այլև ընթերցողներին․ մի անգամ նրա ներկայությամբ բանաստեղծն ասել է. «Բայց, միևնույն է, ինձ տպագրելու են։ Նույնիսկ մահից հետո, բայց կանեն»։ 1981 թվականին «Սովրեմեննիկ» հրատարակչությունը թողարկել է Վիսոցկու «Նյարդ» ստեղծագործությունների առաջին ժողովածուն (տպաքանակը՝ 25 000 օրինակ)։ Հրատարակման տվյալներում զետեղված «ստորագրված է տպագրության» («Подписано в печать») բառերը նշանակում էին այդ թվում, որ գրքում ներառված բոլոր տեքստերը նախապես ստացել են գրաքննության թույլտվություն։ «Նյարդ» ժողովածուի կազմողը՝ բանաստեղծ Ռոբերտ Ռոժդեստվենսկին, չի եղել Վլադիմիր Սեմյոնովիչի ընկերների թվում և մոտ չի եղել Տագանկայի թատրոնին։ Լեոնիդ Ֆիլատովը, որը դեռ 1975 թվականին մի շարք պարոդիաներ էր գրել «Ժանրի որոնումներում» ներկայացման համար, Ռոսդեստվենսկու անունից կատակային բանաստեղծությունն սկսել է այսպես. «Գուցե դա կհնչի / կտրուկ, / Գուցե դա կհնչի / հանդուգն, / Բայց թատրոն ես գնում եմ / Հազվադեպ / Իսկ Տագանկան չեմ սիրում / Մանկուց...» : Այնուամենայնիվ, հենց Ռոժդեստվենսկու նախաբանով «Նյարդի» լույսընծայումը, Վլադիմիր Նովիկովի դիտարկմամբ, դարձել է «առաջին վճռական բեկումը», որը մեծապես որոշել է խորհրդային մշակութային պատմության հետագա զարգացումը։
1981 թվականին Վիսոցկու ստեղծագործությունների փոքր ընտրանիներ են տպագրվել նաև «Дружба народов» (№ 5) և «Литературная Грузия» (№ 8) ամսագրերում։ Միևնույն ժամանակ, բանաստեղծի անվան արգելքները շարունակել են գործել այլ քաղաքներում և խմբագրություններում։ Օրինակ, երբ գրող Բորիս Դրույանն առաջարկել է «Նևա» ամսագրի էջերում հրապարակել Վլադիմիր Սեմյոնովիչի մի քանի ռազմական երգեր, այդ հրատարակության գլխավոր խմբագիր Դմիտրի Խրենկովը ոչ առանց ափսոսանքի հայտնել է, որ «Վիսոցկին սև ցուցակում է, իսկ ցուցակը կազմել են ամենավերևում»։
Վլադիմիր Վիսոցկու երգային-բանաստեղծական արվեստի օրինականացման և նրա՝ բանաստեղծի պաշտոնական կարգավիճակ ստանալու հարցում բեկումը տեղի է ունեցել 1986 թվականին, երբ ԽՍՀՄ գրողների միությանն առընթեր ստեղծվել է Վիսոցկու գրական ժառանգության հանձնաժողով։ Նրա նախագահ է դարձել Ռոբերտ Ռոժդեստվենսկին, պատասխանատու քարտուղար՝ արվեստաբան Նատալյա Կրիմովան, որն Վլադիմիր Սեմյոնովիչի մասին իր առաջին հոդվածը հրապարակել էր դեռևս 1968 թվականին։ Հանձնաժողովն անցկացրել է միայն մեկ՝ կազմակերպչական նիստ, որի ընթացքում որոշում է կայացվել «բանաստեղծի ժառանգության շուտափույթ և ամբողջական հրատարակման» անհրաժեշտության մասին։ Այդ մարմնի ստեղծման մասին տեղեկատվությունը, որը հայտնվել է «Լիտերատուրնայա գազետայում» (1986, մարտի 19), դարձել է յուրօրինակ ազդանշան այն բանի համար, որ Վիսոցկու տեքստերի հրապարակման արգելքն այլևս արդիական չէ։ Նույն տարվա աշնանը   «Дружба народов» (№ 10) և «Ավրորա» (№ 9) ամսագրերում տպագրվել են բանաստեղծի ստեղծագործությունների՝  Կրիմովայի պատրաստած ժողովածուն։ Այնուամենայնիվ, գրաքննությունը դեռևս շարունակել է գործել։ Այսպես, «Օգոնյոկ» ամսագիրը (1986, № 28) Վալերի Զոլոտուխինի՝ «Банька по-белому» երգի ստեղծման պատմության մասին ակնարկը հրապարակելիս մեջբերվող երգից հանել է «И наколка времён культа личности / Засинеет на левой груди» (թարգմ․՝ «Եվ անձի պաշտամունքի ժամանակների դաջվածքը / Կկապտի ձախ կրծքին») տողը։ Միայն 1987 թվականին՝ ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի հետմահու շնորհումից հետո, տեղի է ունեցել «երբեմնի շնորհազրկված արտիստի ամբողջական պաշտոնական ճանաչումը»։
Ստեղծագործության արդիականություն։ Ազդեցություն
Կոմպոզիտոր Ալֆրեդ Շնիտկեն, խոսելով Վիսոցկու մասին, նշել է․ «Վիսոցկին կմնա, քանի որ նա հսկայական ազդեցություն է ունեցել բազմաթիվ մարդկանց վրա։ Դժվար է նույնիսկ ասել, թե ուրիշ ով կարող էր նման ազդեցություն ունենալ»։ 21-րդ դարում Վլադիմիր Սեմյոնովիչի բանաստեղծությունների և երգերի արդիականության վկայությունն են հասարակական կարծիքի հարցման արդյունքները, որն անցկացվել է ՀԿՈՒՀԿ-ի կողմից 2018 թվականի հունվարին։ Սոցիոլոգների տվյալների համաձայն՝ Վլադիմիր Սեմյոնովիչը «20-րդ դարի ռուսական կուռքերի» թվում է (ժողովրդական վարկանիշում նրան գերազանցում է միայն Յուրի Գագարինը), բանաստեղծի ստեղծագործությունը «ամբողջ ժողովրդի կողմից սիրված է»․ հարցվածների երկու երրորդը կարծում է, որ Վիսոցկին «ուժեղ ազդեցություն է ունեցել իր ժամանակակիցների և հաջորդ սերունդների հայացքների ձևավորման վրա»։ Այն ստեղծագործությունների թվում, որոնք հարցման մասնակիցների կողմից նշվել են որպես սիրելի կամ ամենից շատ հիշվող, ներառված են՝ «Песня о друге», «Скалолазка», «Кони привередливые», «Охота на волков» և այլն ։
Վիսոցկին այն գրականագետներից է, որի տողերը ներառվել են ժամանակակից մեջբերումների և թևավոր արտահայտությունների ժողովածուներում։ Այսպես, առօրյա գործածության մեջ մտած աֆորիզմների քանակով «Диалог у телевизора» երգը համեմատելի է Գրիբոյեդովի «Խելքից պատուհաս» կատակերգության հետ։ Ռուսաստանցիների ամենօրյա բառապաշարում ընդգրկվել են Վիսոցկու ստեղծագործություններից այնպիսի արտահայտություններ, ինչպիսիք են՝ «Սարերից ավելի լավ կարող են լինել միայն սարերը» («Лучше гор могут быть только горы»), «Իսկական խելահեղները քիչ են, այդ պատճառով էլ չկան առաջնորդներ» («Настоящих буйных мало — вот и нету вожаков»), «Եթե ես ինչ-որ որոշել եմ, ապա կխմեմ պարտադիր» («Если я чего решил, то выпью обязательно») և այլն։
1990 թվականին «Ավրորա» ամսագիրը հիշատակել է դերասան Ռոլան Բիկովի կանխատեսումը, որն արվել էր 10 տարի առաջ և վերաբերում էր Վիսոցկու ստեղծագործությանը. «Ես կարծում եմ, որ դպրոցներում շատ շուտով դպրոցներում կուսումնասիրեն նման բանաստեղծի»։ Հետագա տասնամյակներում Վիսոցկու բանաստեղծություններն ու երգերն իսկապես ներառվել են դպրոցական ծրագրերում, այդ թվում՝ ֆակուլտատիվ։ Օրինակ՝ «Банька по-белому» 2000 թվականին ներառվել է Ռուսաստանի հանրակրթական դպրոցների 11-րդ դասարանի համար «XX դարի ռուս գրականություն» ուսումնական ձեռնարկում։ Վիսոցկիագետ Անատոլի Կուլագինի խոսքով, որն այդ դասագրքի համար գրել է «Հեղինակային երգ» գլուխը, «Банька по-белому» կարող է ուսումնասիրվել այսպես կոչված համակցված դասերում՝ «Սառը անցյալի մառախուղից...» («Из тумана холодного прошлого…») պայմանական անվանումով, Ալեքսանդր Գալիչի «Ամպերի» և Տվարդովսկու «Հիշողության իրավունքով» («По праву памяти») պոեմի հետ միասին ։ 2005 թվականին մանկավարժների համար հրատարակվել է «Ուսուցչի պորտֆել» մեթոդական ձեռնարկը՝ «Գրականություն։ Վիսոցկին դպրոցում։ 5-11-րդ դասարաններ» թեմայով դասերի ու արտադասարանային պարապմունքների համար։ Նույն թվականին Անատոլի Կուլագինը բարձր դասարանցիների համար տպագրության է նախապատրաստել «Զրույցներ Վիսոցկի մասին» («Беседы о Высоцком») գիրքը։
Վիսոցկին զգալի ազդեցություն է ունեցել նաև ռուսական ռոքի զարգացման վրա։ Ռոք-անդերգրաունդի հիմնադիրներից մեկը՝ Իլյա Սմիռնովը, նկարագրելով «զանգակների ժամանակի»՝ որպես 1980-ականների ռուսական ռոք-պոեզիայի այցեքարտի ծագումը, նշել է, որ «ռոքերների համար <...> Վիսոցկին տեղ է զբաղեցնում պանթեոնում՝ Ջոն Լենոնի կողքին»։ Մի շարք երաժիշտներ՝ Կոնստանտին Կինչևը, Յուրի Շևչուկը, Ալեքսանդր Բաշլաչյովը, բանաստեղծին ընդունել են որպես «ռուսական ռոքի հայր»։ Իլյա Սմիռնովը նշել է, որ «Վլադիմիր Վիսոցկին եղել է և՛ պանկ-մտածողության պիոներ, և՛ գործիքավորման մեջ ռոք հեղափոխությունն սկսել է երկարամազ ու «ճաղատագլուխ» փորձարարների շատ առաջ։ Յուրի Շևչուկը խոստովանել է. «Ես Վլադիմիր Սեմյոնովիչին համարում եմ իմ ուսուցիչներից մեկը, բայց միշտ չէ, որ ես գերազանցիկ եմ»։ Ալեքսանդր Բաշլաչյովի պոեզիայի վրա Վիսոցկու ստեղծագործության ազդեցության մասին հետազոտող Ս. Վ. Սվիրիդովը գրել է.
Տագանկայի երգիչն անցողակի գցում է փոխաբերություն, Բաշլաչյովը բարձրացնում է այն, մշակում, ակտիվացնում է նրա փոխաբերական ներուժը, արդյունքում հեռանալով նախնական նմուշից։ «Կյանք – լող – ջուր» փոխաբերական շարքը նա մոտեցնում է «ջուր – խմել – կյանք» շարքի հետ և ներառում է իր գլխավոր թեմայի բանաստեղծական գործիքակազմում, որն է ճշմարիտ և կեղծ գոյությունը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս երգիչներ Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ Կատեգորիա:Ռուս դերասաններ Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Վագանկովյան գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ Կատեգորիա:ՄԳԱԹ դպրոց-ստուդիայի շրջանավարտներ Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Ռուս գրողներ Կատեգորիա:Ռուս կինոդերասաններ Կատեգորիա:Ռուս կիթառահարներ Կատեգորիա:Ռուս կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Ռուս սցենարիստներ Կատեգորիա:Ռուս արձակագիրներ Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս բանաստեղծներ Կատեգորիա:Խորհրդային դերասաններ Կատեգորիա:Ռուս երաժիշտներ Կատեգորիա:Խորհրդային երաժիշտներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս գրողներ Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային այլախոհներ Կատեգորիա:Դերասաններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Խորհրդային կիթառահարներ Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա Կատեգորիա:Ռուսաստանի հեռուստատեսության դերասաններ Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Միխայիլ Լոմոնոսով
Միխայիլ Վասիլևիչ Լոմոնոսով (Михаил Васильевич Ломоносов, ), ռուս գիտնական, բնախույզ Միխայիլ Լոմոնոսովը ձևակերպել է բնության մեջ մատերիայի (նյութի) և շարժման (էներգիայի) պահպանման սկզբունքը։ 1755 թվականին հիմնել է Մոսկվայի պետական համալսարանը, որը հետագայում կոչվել է նրա անունով։
1731 թվականին ընդունվել է Մոսկվայի Սլավոնա-հունա-լատինական ակադեմիան, ապա սովորել Կիևի Հոգևոր ակադեմիայում և Սանկտ Պետերբուրգի ակադեմիական համալսարանում։ 1736 - 1741 թվականներին Գերմանիայում ուսանել է քիմիա և մետաղաձուլական գործը։
1748 թվականին Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիային կից հիմնադրել է քիմիական լաբորատորիա, մշակել նյութի կառույցի ատոմամոլեկուլային ուսմունքը և հաստատել, որ ջերմությունը պայմանավորված է մասնիկների (կորպուսկուլներ) շարժումով։ Բացատրել է 2 շարք օգտակար հանածոների, այդ թվում նաև նավթի, գազի, քարածխի առաջացումը։
Նա նպաստել է նաև ռուս գրական լեզվի զարգացման, նրա գիտական ուսումնասիրության հիմքի ստեղծմանը, զբաղվել ռուս ժողովրդի պատմության հարցերով, նկարչությամբ և մասնավորապես խճանկարչությամբ։ Նրա խճանկարներից հայտնի են «Պետրոս Առաջինի դիմանկարը» և «Պոլտավայի ճակատամարտը» մոնումենտալ աշխատանքները։
Եղել է Սանկտ Պետերբուրգի, Շվեդիայի և Բոլոնիայի ակադեմիաների ակադեմիկոս, երկրում լուսավորության և գիտության զարգացման ջատագով։
Լոմոնոսովի անունով են կոչվել Ատլանտյան օվկիանոսում ջրի ենթամակերևութային հակահոսանքները և ստորջրյա լեռնաշղթան Հյուսիսային Սառուցյալ օվկիանոսում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ Կատեգորիա:Ռուս քիմիկոսներ Կատեգորիա:Ռուս բնախույզներ Կատեգորիա:Հռետորներ Կատեգորիա:Պոլիգլոտներ Կատեգորիա:Ռուս լեզվաբաններ Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ռուսագետներ Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Ռուս աստղագետներ Կատեգորիա:Ռուս երկրաբաններ Կատեգորիա:Ռուս գրողներ Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ Կատեգորիա:Ռուս պատմաբաններ Կատեգորիա:Ռուս փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Ռուս գյուտարարներ Կատեգորիա:Ռուս աշխարհագրագետներ Կատեգորիա:Ռուս մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի դասախոսներ Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ռուս թարգմանիչներ Կատեգորիա:Ռուս ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Կենտրոնական գործադիր կոմիտե (ԽՍՀՄ)
Համամիութենական կենտրոնական գործադիր կոմիտե, Կենտգործկոմ (Всесоюзный Центральный исполнительный комитет), նախկին Խորհրդային Միության, միութենական և ինքնավար հանրապետությունների պետական իշխանության բարձրագույն մարմին (1917-1936)։ Ունեցել է օրենսդիր, կարգադրիչ, գործադիր և վերահսկիչ ֆունկցիաներ։ Գործել է Խորհուրդների համագումարների միջանկյալ շրջանում և իր գործունեությամբ պատասխանատու եղել համագումարին։
Միութենական և ինքնավար հանրապետությունների Կենտգործկոմներն ընտրվել են համապատասխան խուրհուրդների համագումարներում։
Կազմված է եղել երկու իրավահավասար պալատներից՝ Միութենական սովետ (կազմավորվում էր Խուրհուրդների համամիութենական համագումարում՝ հանրապետությունների ներկայացուցիչներից, ըստ բնակչության թվի, համագումարի սահմանած քանակությամբ) և Ազգությունների խորհուրդ (կազմավորվում էր միութենական և ինքնավար հանրապետությունների (5-ական) և ինքնավար մարզերի (1-ական) ներկայացուցիչներից)։
Բացի Միխայիլ Կալինինից և Գրիգորի Պետրովսկուց, 1938 թվականին (խորհրդային բռնաճնշումների ժամանակ) կենտգործկոմի բոլոր անդամները ձերբակալվեցին և մահապատժի ենթարկվեցին։ Ռեպրեսիաներից խուսափելու համար Ալեքսանդր Չերվյակովը նույնիսկ դիմեց ինքնասպանության։
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ կառավարություն Կատեգորիա:Կազմալուծված երկպալատանի օրենսդիր մարմիններ Կատեգորիա:1922 հիմնադրումներ ԽՍՀՄ-ում
Կիրովի հրապարակ (Սամարա)
Կիրովի հրապարակ (Площадь Кирова), հրապարակ Սամարայի Կիրովի շրջանում։ Այստեղ է գտնվում Վիկտոր Լիտվինովի անվան մշակույթի տունը։ Հրապարակը սահմանփակվում է Ֆիզկուլտուրայի, Հաղթանակի, Կախովսկու փողոցներով և Կիրովի պողոտայով։
Պատմություն
1961 թվականի հունվարի 12-ին Կիրովի ավտոմայրուղու հրապարակին տրվել է խորհրդային պետական և քաղաքական գործիչ Սերգեյ Կիրովի անունը։
1940 թվականին Կույբիշև քաղաքի համար մշակված գլխավոր հատակագծով նախատեսում էր Կիրովի շրջանի հրապարակում կառուցել դրամատիկական թատրոն ։ Սակայն Հայրենական մեծ պատերազմից հետո երկրի տնտեսության վերականգնման ժամանակահատվածում մշակութային օջախի կառուցելու խնդրին միայն հնարավոր եղավ անդրադառնալ 1950-ական թվականների վերջին։ Կիրովի անվան հրապարակում մշակույթի պալատի կառուցումը կատարվել է մոսկվացի ճարտարապետ Ա. Վ. Տարասովի նախագծի հիման վրա 1958 թվականից ։ Շինարարական աշխատանքներին մասնակցել են «Պրոգրես» գործարանի բազմաթիվ աշխատանքային խմբեր ու աշխատակիցներ (աշխատանքների 50%-ը կատարվել է գործարանի կողմից)։ Պալատը կառուցվել է գործարանի տնօրեն Վիկտոր Յակովլևիչ Լիտվինովի անմիջական հսկողության ներքո։ Մշակույթի պալատի առաջին հերթը (650 տեղանոց կինոթատրոնով) սկսել է գործել 1959 թվականից։
1961 թվականի հոկտեմբերի 30-ին տեղի է ունեցել Մշակույթի պալատի պաշտոնական բացումը (այն ժամանակ` արհմիության ակումբ)։
1967 թվականին հրապարակում տեղադրվել է Սերգեյ Կիրովի հուշարձանը։ Գրանիտե պատվանդանի վրա կանգնած քանդակի հեղինակը քանդակագործ Օ. Ն. Իվանովն է ։
Կիրովի անունով էր կոչվում ոչ միայն հրապարակը, այլև նրան հարակից մայրուղին (այժմ՝ Կիրովի պողոտա), և այնտեղ գտնվող մշակույթի պալատը և քաղաքի ամբողջ շրջանը (Կիրովի)։ 2002 թվականին Մշակույթի պալատը ի պատիվ Վիկտոր Լիտվինովի վերանվանվեց նրա անունով   ։
Կիրովի հրապարակի տարածքը երկար ժամանակ համարվում էր գործարանային աշխատողների բնակավայր. ժամանակին այստեղ իրականացվել է բնակելի տարածքի ակտիվ շինարարություն։ Դեռևս խորհրդային ժամանակներում այստեղ բացվել է ժամանակակից առևտրի կենտրոնների «նախատիպը` «Երիտասարդություն» հանրախանութ-սրահը ։
Մշակույթի տան հետևում Կախովսկի փողոցի կենտ հասցեում՝ Ֆիզկուլտուրայի և Հաղթանակի փողոցների միջև 1948 թվականից գործել է «Սոկոլ» փայտե թատրոնը (այն գտնվել է վերանորոգված երկտակ բարաքաշենքում, որը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին օգտագործվել է որպես ճաշարան), 1990 թվականի սկզբին այն քանդվել է, քանի որ նրա տեղում պետք է կառուցվեր «Պրոգրես» գործարանի «Լեկորտ» սպորտային համալիրը։ Սակայն ֆինանսական միջոցների բացակայության պատճառով 1992 թվականին շինարարությունը կասեցվել է և վերսկսվեց միայն 2004 թվականին՝ տեղական բյուջեի հաշվին։ Համալիրը շահագործվել է 2008 թվականին և բացմանը ստացել է նոր անուն՝ «Գրացիա»։
Վերակառուցում
Վերակառուցման աշխատանքները սկսվեցին 2012 թվականի հուլիսի 16-ին ։ Աշխատանքների շրջանակներում փոխվեց ասֆալտե ծածկույթը, մայթերի սալիկները, տեղադրվեցին 140 լուսավորության սյուներ, տեղադրվեցին զուգարանային շինություններ և կատարվեցին կանաչապատման աշխատանքներ։ Այդ բոլոր աշխատանքները կատարվեցին քաղաքային բյուջեի միջոցների հաշվին։ Ներդրողների միջոցներով նախկին սրճարանի տեղում կառուցվեց մանկական հրապարակ ։
Վերակառուցում սկսելուց առաջ լայնամասշտաբ աշխատանքներ իրականացվեցին անօրինական առևտրի լիկվիդացման ուղղությամբ։ Երկար ժամանակ նույնիսկ շրջանային պատվո տախտակը ծանրաբեռնված էր չարտոնված կրպակների մասին նյութերով և շատերը արդեն մոռացել էին դրանց գոյության մասին։ Արդյունքում այստեղ լիկվիդացվեցին ավելի քան 80 անօրինական օբյեկտներ, այդ թվում ստացիոնար սրճարան ։
Սեպտեմբերի 25-ին հրապարակը դարձրեցին հետիոտնային գոտի և տեղադրեցին համապատասխան նշաններ, իսկ մի քանի օր առաջ հայտնվեցին հակաերթևեկային սարքեր ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սամարայի հրապարակներ
Ռուդիկ Հարոյան
Ռուդիկ Զավենի Հարոյան, հայ բանահավաք, պարուսույց, ազգագրագետ, տնտեսագետ, տնտեսագիտական գիտությունների թեկնածու ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1948 թվականի հուլիսի 3-ին Արթիկում, խնուսցի և գյումրեցի ծնողների՝ Զավենի ու Մանիկի ընտանիքում ։
Գործունեություն
Լինելով Հայրիկ Մուրադյանի երգերի երկրպագու` Ռուդիկ Հարոյանը 1978 թվականին անդամագրվում է նրա դստեր` լեզվագետ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու և երաժիշտ Մարո Մուրադյանի` դեռևս անանուն (հետագայում` «Ակունք») տոհմիկ երգի սիրողական խմբին ։ Առաջին բանը, որ զարմացնում է նրան, «Հով, հով, հովն ընկավ» պարերգի կատարման ճիգն էր։ Գիտեին, որ պարերգ է, բայց ոչ մեկը հստակ չգիտեր պարի քայլերը։ Ցանկությունը մեծ էր գեղջկական պարերին տիրապետելու, բայց հրավիրված մասնագետները չէին գոհացրել ։
Գիտակցելով ավանդական պարի անհրաժեշտությունը, Ռուդիկ Հարոյանը իր առջև նպատակ է դնում ազատ ժամերին ուսումնասիրել և գյուղական միջավայրում գործնականում տիրապետել ավանդական պարի հիմունքներին ։
Բանահավաքչություն
Շուրջ երեք տասնամյակ Ռուդիկ Հարոյանը լրջորեն զբաղվել է բանահավաքչությամբ ։ Շրջել է հանրապետության և արտերկրի հայասփյուռ շատ վայրերում, գրառել, հավաքագրել ազգագրական տարբեր շրջանների 300-ից ավելի պար ու պարերգ ։ Իսկ Սև ծովի ափին հաստատված համշենահայերի բնակավայրերում, գրառելով նրանց հնօրյա երգն ու պարը, աջակցել է նրանց՝ հայրենիքում իրենց ավանդական երգերն ու պարերը ներկայացնելուն։ 1984 թվականին, Երևանում՝ ի մի բերելով համշենցիներին, հիմնադրել է «Համշեն» ազգագրական անդրանիկ խումբը ։
«Պարատուն»
1987-1991 թվականներին, Երևանում, «Նարոյ» համույթի բազայի հիման վրա, ազգային պարը, երգը, ծեսը ժողովրդին հասու դարձնելու նպատակով, նախաձեռնում է «Պարատան» թեմատիկ երեկույթ-հավաքներ` նվիրված հայոց այս կամ այն գավառի ազգագրական մշակույթին` իրականացնելով միաժամանակ գեղջկական պարերի, պարերգերի զանգվածային ուսուցում։ Ջավախքի ավանդական մշակույթին նվիրված «Պարատան» խանդավառ երեկույթը խթանում է «Ջավախք» հարենակցական միության ստեղծմանը, որի վարչության անդամ է ընտրվում Ռուդիկ Հարոյանը` Ջավախքի ավանդական մշակույթի վերհանման և հանրայնացման ավանդի համար ։
Ավանդական պարերի, խաղերի, պարերգերի ուսուցման նպատակով պարբերաբար հրավիրվել է Ֆրանսիա, Պարսկաստան, ԱՄՆ։ Եղել է առաջիններից էր, որ հեռուստատեսությամբ պարբերաբար ներկայացրել է ազգային պարարվեստի խնդիրները, մեկնաբանել և սովորեցրել պարը եթերում ։
Նկատի ունենալով «Պարատան» փորձը, մտահոգ հինավուրց պարերի ճակատագրով՝ Ռուդիկ Հարոյանը 1987 թվականին մամուլում հարց է բարձրացնում ազգային ավանդական պարի ժառանգությունն ըստ ամենայնի ուսումնասիրելու նպատակով ստեղծել գիտագործնական և մշակութային «Պարատուն» կենտրոն, որը հիմնովին կզբաղվի և կհամակարգի ազգագրական պարերի, պարանմուշների հավաքագրման, մեկնաբանման, պահպանման, հանրայնացման, սերնդեսերունդ փոխանցման խնդիրները ։
Ակադեմիկոս Վարազդատ Հարությունյանի նախաձեռնությամբ և ղեկավարությամբ՝ պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ուսանողները դիպլոմային հինգ աշխատանք են պաշտպանում այդ թեմայով։ Երքաղսովետը Զանգվի ձորում տեղ է հատկացնում «Պարատան» կառույցի համար։ Շինարարությունը թափ է առնում, բայց 1990 թվականին, երկրի անկախացումից հետո, նորաստեղծ իշխանությունը թաղում է «Պարատան» գաղափարը` կիսակառույցը մասնավորեցնելով ։
«Սրբուհի Լիսիցյանի անվան ավանդական պարի դպրոց»
1993 թվականին, կամովին հրաժարվելով ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարությունում իր բարձր պաշտոնից, Երևանի պետական կոնսերվատորիայի ժողովրդական երաժշտական ստեղծագործության կաբինետի, ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի երաշխավորությամբ և մասնակցությամբ «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրում հիմնադրում է հայ պարագիտության հիմնադիր «Սրբուհի Լիսիցյանի անվան ավանդական պարի դպրոցը», ըստ էության, առաջինը հանրապետությունում գործնականում իրականացնելով Կոմիտասի փափագը` ավանդական պարը դարձնել հանրակրթական առարկա ։
Ներդրումը այլ համույթներում
Որպես պարուսույց, գեղարվեստական ղեկավար՝ անուրանալի ներդրում է ունեցել նաև «Մարաթուկ» (1984-1986), Երևանի տնտեսագիտության ինստիտուտի «Մասունք» (1986-1989), Երևանի պետական կոնսերվատորիայի հայ երաժշտական ֆոլկլորագիտության ամբիոնի «Նարոյ» (1987-2000), «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրի մանկապատանեկան «Գոհար» (1993-1995), «Հայրիկ Մուրադյան» մանկապատանեկան ազգագրական երգի-պարի (1997-2004), Աշտարակի «Փերիա» (1988-1994), Արաբկիրի Հայորդաց տան մանկապատանեկան «Նիգ» (2001-2004) խմբերում, որոնցից յուրաքանչյուրը ժամանակին իր յուրօրինակությամբ եղել են անկրկնելի ։
Ստեղծագործական աշխատանքներ
Ռուդիկ Հարոյանը բանահավաքչական, բեմադրական, մանկավարժական գործունեությանը զուգահեռ, հրատարակել է նաև հայկական ավանդական երգերի, խաղ-պարերի ուսուցման «Զորի-Զորի» (1995), «Զատիկ» (1996, 2008), «Շեկլիկ փիսիկը» (2004) գրքերը, հեղինակել է ավանդական պարին, պարերգին նվիրված հոդվածներ, բեմականացված «Պաս, թե՞ ուտիս», «Տիկնի պսակ» թատերախաղերը, Ամանորին, Տրնդեզին, Ծառզարդարին, Զատիկին, Վարդավառին և ազգային այլ տոների հեռուստատեսային նկարահանումները։ Գործնական աշխատանքներ է տարել ֆոլկլորիկ թատրոնի կայացման, խաղերի միջոցով ազգային երգի, պարի ուսուցման մեթոդական նյութերի հրատարակման ուղղությամբ։ Եղել է Հայաստանի ազգային պարարվեստի վարչության անդամ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ բանահավաքներ Կատեգորիա:Հայ պարուսույցներ Կատեգորիա:Հայ ազգագրագետներ Կատեգորիա:Հայ տնտեսագետներ Կատեգորիա:Տնտեսագիտական գիտությունների թեկնածուներ
Սարիբաբա
Սարիբաբա, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Տրապիզոնի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Հեթում Բ
Հեթում Բ (1266 - նոյեմբերի 17, 1307, Անարզաբա ), 1289 թվականից Կիլիկիայի Հայոց թագավոր։ Հեթումյանների արքայատոհմից։
Գործունեություն
1289 թվականին, Լևոն Գ-ի մահից հետո, հայոց գահը, համաձայն ավատատիրական օրենքի, ժառանգում է նրա ավագ որդին` Հեթում Բ-ն։ Հեթումը ամուսնացել էր Մարգարիտի հետ, ով Կիպրոսի թագավոր Հուգո Գ-ի դուստրն էր։
Բախում մամլուքների հետ
Հեթում Բ-ի կառավարման սկիզբը համընկավ Քելավունի և Աշրաֆի արգեսիայի ակտիվացման հետ։ Նրանք որոշել էին մեկընդմիշտ վերջ տալ խաչակիրներին, Արևելքում վերջին հարվածը հասցնել ֆրանկների տիրապետությանը։ Արևելքում հզոր թշնամու դեմ մնում են երկու քրիստոնյա պետություններ` Կիլիկյան Հայաստանը և Կիպրոսի թագավորությունը։ Խաչակիրների հետ հաշվեհարդար տեսնելուց հետո, մամլուքյան սուլթանը զենքն ուղղում է Կիլիկյան Հայաստանի դեմ։ Սպառնացող վտանգը կանխելու համար, Հեթում Բ-ն զորք է ուղարկում Ամանոսյան լեռներ` թագավորությունը պաշտպանելու մամլուքների հանկարծակի ներխուժումից։ Օգնության խնդրանքով դիմում է Հռոմի պապին ու մոնղոլներին, սակայն օգնություն չի ստանում։ Մամլուքները առաջին հարվածն ուղղում են Հռոմկլային, որը սեպի պես խրված էր մահմեդականներին պատկանող տարածքների մեջ։ Մաքրիզիի տեղեկության համաձայն, 20 պատերազմական մեքենա է բարձրացվել Հռոմկլայի դեմ։ 33 օր տևած պաշարումից հետո, 1292 թվականի բերդաքաղաքը գրավվում է և սուլթանը քաղաքին տալիս է Կալաատ ալ-Մուսլիմին անվանումը։ Շուրջ 12 հազար մարդու գերի են տանում Հռոմկլայից։ Հռոմկլայի անկումը Ստեփանոս Օրբելյանը համարում է աստվածային պատիժ` նախորդ կաթողիկոսի հանդեպ թագավորի ցուցաբերած թշնամական վերաբերմունքի համար։ Մամլուքները զավթելով Հռոմկլան, շարժվում են Կիլիկյան Հայաստանի սահմանների ուղղությամբ, նրանց նպատակն էր պաշարել Բեհեսնի բերդը։ Մոնղոլների ու Եվրոպայի օգնության վրա հույս չդնելով Հեթում թագավորը ստիպված եղավ Մարաշը, Թիլ-Համդունը և Բեհեսնին հանձնել Եգիպտոսի սուլթանին։ Հեթում թագավորը 1294 թվականին հրաժարվում է գահից և այն հանձնում է եղբորը` Թորոսին։ Կարճ ժամանակով Կիլիկյան Հայաստանը ազատվել էր մամլուքների ներխուժումների սպառնալիքներից։ Իրենց քույր Զաբելին` Հեթումը Բ-ն և Թորոս արքան ամուսնացնում են Կիպրոսի թագավոր Հենրի Բ-ի եղբոր` Ամորիի հետ։ Այստեղ հայ մեծամեծերը Թորոսի գլխավորությամբ համոզում են Հեթումին կրկին կառավարման ղեկը վերցնել իր ձեռքը։ Գալով իշխանության` Հեթումը մեկնում է Իրան Քեյղաթուին հաջորդած Բայդու խանի մոտ` օգնություն խնդրելու ընդդեմ մամլուքների։ Սակայն մինչ նա կհասներ Իրան` Բայդուի փոխարեն իլխան էր դարձել Ղազանը։ Իրականում Ղազան խանը բավական լավ է ընդունում Հեթումին  ։
Պայքար իշխանության համար
Շուտով Հեթումի համար ի հայտ է գալիս առիթ` ազգակցական ու բարեկամական հարաբերություններ հաստատել Բյուզանդիայի հետ։ Իրանից վերադառնալուց հետո Հեթումը իր տանը գտավ բյուզանդական կայսր Անդրոնիկոս Բ-ի դեսպաններին, որոնք եկել էին Հեթումի քրոջ` Մարգարիտայի ձեռքը խնդրելու թագաժառանգ Միքայելի համար։ Այդ առաջարկը Հեթումը ընդունեց մեծ բավականությամբ, հուսալով, որ ի դեմս բյուզանդական կայսեր` կունենա աջակից միջազգային հարբերություններում։
Հեթումը իր եղբորը` Սմբատին 1296 թվականին նշանակում է երկրի կառավարիչ, իսկ ինքը մյուս եղբոր Թորոսի հետ գնում է Կոստանդնուպոլիս քրոջը հյուր, կամ գուցե փորձելու բանակցություններ վարել Բյուզանդիայից օգնություն ստանալու հնարավորության մասին մամլուքների հարձակման դեպքում։ Սմբատը օգտվելով թագավորի մեկնումից` իր կողմն ունենալով Գրիգոր կաթողիկոսին և մի քանի իշխանների աջակցությունը, Սսում օծվում է թագավոր։ Քանի որ Սմբատը նրանց արգելել էր մուտք գործել Կիլիկիա, Հեթումը սկզբում գնում է Կիպրոս, այնուհետև` Կոստանդնուպոլիս։ Այստեղ ստանալով որոշակի քանակությամբ ոսկի, Հեթումը ուղևորվում է Ղազան խանի մոտ։ Սմբատը կանխելով նրանց` ամուսնանում է մի մոնղոլ իշխանուհու հետ, ով Ղազան խանի ազգականներից էր։ Դրանից հետո Սմբատը Կեսարիայում ձերբակալում է Թորոսին ու Հեթումին։ Վերջինս կուրացվում է, իսկ Թորոսը սպանվում է բանտում։ Շուտով այս ամենին միջամտում է նրանց չորրորդ եղբայրը` Կոստանդինը։ Նա ձերբակալում է Սմբատին և թագավորում մինչև Հեթումը վերահաստատվեր գահին։ 1298 թվականին մամլուքները կրկին հարձակում են գործում Կիլիկյան Հայաստանի վրա։ Չնայած այս ամենին 1299 թվականին, Հեթումը բուժվում է և հայ ավատատերերի ու հիվանդապահների ուխտի օգնությամբ իշխանությունը վերցնում է իր ձեռքը, իսկ եղբայրներին` Կոստանդինին և Սմբատին ուղարկում է Կոստանդնուպոլիս, հենց այստեղ էլ բանտարկության մեջ նրանք մահանում են։ Իշխանության համար մղվող այդ հանցավոր պայքարը տևելով մոտ երեք տարի նպաստում է մամլուքների կողմից երկրի ավերմանը և ժամականավորապես քայքայում է տնտեսությունը, ինչի հետևանքով Կիլիկիայում սկսվում է սով ։
Կառավարման վերջին շրջան
1299 թվականին, երրորդ անգամ Հեթումի կողմից իշխանության անցնելը համընկավ Ղազան խանի Սիրիա կատարած արշավանքի հետ, որին նա պատրաստվում էր վաղուց։ Մոնղոլների արշավանքին մասնակցում էր նաև Հեթում Բ-ն։ Սակայն իլխանը երկար չի մնում Սիրիայում ու նրանց տիրապետությունը այստեղ տևում է մի քանի ամիս։ Հեթումը մասնկացում է նաև 1300 և 1303 թվականների սիրիական արշավանքներին, որի ընթացքում ժամանակավորապես վերանվաճեց հայ-մամլուքյան պատերազմի հետևանքով Կիլիկիայի կորցրած տարածքների մի մասը։ Կիլիկիայի հայկական թագավորության և Եգիպտոսի մամլուքյան սուլթանության հարաբերությունները ավելի սրվեցին Ղազան խանի սիրիական արշավանքների ձախողումից հետո։ Հայոց արքան երբ սիրիական արշավանքից հետո վերադարձավ հայրենիք, շարունակվեց տագնապալից վիճակը։ Գրեթե ամեն ամիս մամլուքյան զորամասերը ներխուժում էին երկիր և կատարում էին ասպատակություններ հարթավայրային շրջաններում։ Մամլուքյան զորքերը 1305 թվականին հերթական անգամ արշավում են Կիլիկիա։ Հայկական զորքերը փայլուն հաղթանակ են տանում, սակայն հայ-եգիպտական հակամարտության պատմության մեջ մամլուքյան զորքերի նկատմամբ դա վերջին լուրջ հաղթանակն էր։ Մամլուքները մոտ 15 տարի դրանից հետք այլևս չհամարձակվեցին ներխուժել Կիլիկիա։ Մամլուքների ձեռնպահ մնալը նոր ավերիչ արշավանքներից հնարավորություն տվեց Կիլիկիայի հայկական թագավորությանը զբաղվելու երկրի ներքին զարգացման խնդիրներով, սակայն նպատակասլաց կերպով երկրի կառավարող վերնախավը չկարողացավ օգտվել տրված դադարից և հաղթահարել տևական ճգնաժամը։ Հեթում Բ-ն 1305 թվականին գահը զիջում է իր եղբորորդուն` Լևոն Դ-ին, իսկ թագավորահոր տիտղոսը վերապահում է իրեն, չնայած շարունակում էր միջամտել պետական ու եկեղեցական գործերին։ Երբ ավարտին է հասնում հայ-մոնղոլական դաշինքը, մոնղոլական հրամանատար Փիլարղուն, 1307 թվականի նոյեմբերի 17-ին Անարզաբա քաղաք է հրավիրում Հեթում թագավորահորը, Լևոն Դ թագավորին և մի շարք նշանավոր իշխանների ու սպանում է նրանց։ Մոնղոլներին Կիլիկիայից վտարում է Լևոն Գ-ի որդիներից Օշինը, որի արդյուքնում խզվում են երբեմնի բերկամական հարաբերությունները մոնղոլների հետ  ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հեթումյաններ Կատեգորիա:Կիլիկյան Հայաստանի թագավորներ Կատեգորիա:14-րդ դարում սպանված միապետներ Կատեգորիա:Կիլիկյան Հայաստան Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:ԵՊՀ ԻՄ հոդվածներ 2023 բարելավում
Գուանչժոու հեռուստաաշտարակ
Արտասովոր ճարտարապետությունը բաղկացած է երկու օպտիկական էլիպսերի հիպերբոլիկ կառուցվածքից և մշակվել է Լոնդոնում գործող Արուպ (Արուբա) ճարտարապետական ընկերության հետ համատեղ ։
Պատմություն
Գուանչժոու հեռուստաաշտարակը կառուցվել է Guangzhou New Television Tower Group-ի կողմից։ Հեռուստաաշտարակը նախագծված է հոլանդացի ճարտարապետներ Մարկ Հեմելիի և Բարբարա Կուիտի կողմից ։ 2004 թվականի ապրիլ-օգոստոս ամիսներին հեռուստաաշտարակը դիտորդական աշտարակի տեղի է ունեցել Գուանչժոու շինարարական Investment & Development Co., Ltd, Guangzhou հեռուստաընկերության գովազդներում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կրող ցանցաթաղանթներ Կատեգորիա:2010 կառույցներ
Ամիրյանց
Ամիրյանց, հայկական ազգանուն։