cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կենսազանգված
Երկրում կենսազանգվածի կազմ
Մայրցամաքային օրգանիզմներ
Օվկիանոսի օրգանիզմներ
Ստորգետնյա օրգանիզմներ
Կենսազանգվածի պտույտ
Եթե հաշվի առնենք կենսազանգվածի արդեն ունեցած զանգվածը, ապա կստացվի այսպիսի ցուցանիշ.
Ֆիտոպլանկտոնի միկրոսկոպիկ բջիջների ինտենսիվ բաժանումը, դրանց արագ աճը և գոյության կարճաժամկետությունը նպաստում են օվկիանոսի ֆիտոմասայի արագ շրջանառությանը, որը միջին հաշվով տեղի է ունենում 1-3 օրվա ընթացքում, մինչդեռ սուշի բուսականության ամբողջական նորացումն իրականացվում է 50 և ավելի տարիների ընթացքում։ Հետևաբար, չնայած օվկիանոսի ֆիտոմասայի փոքր մեծությանը, նրա ձևավորած տարեկան ընդհանուր արտադրանքը համեմատելի է սուշիի բույսերի արտադրանքի հետ։ Օվկիանոսների բույսերի փոքր քաշը կապված է այն բանի հետ, որ նրանք մի քանի օրվա ընթացքում կերակրվում են կենդանիների և միկրոօրգանիզմների կողմից, բայց նաև մի քանի օրվա ընթացքում վերականգնվում են։
Ամեն տարի կենսոլորտում ֆոտոսինթեզի ընթացքում ձևավորվում է մոտ 150 մլրդ տոննա չոր օրգանական նյութ։ Կենսոլորտի մայրցամաքային մասում առավել արդյունավետ են արևադարձային և մերձարևադարձային անտառները, օվկիանոսային մասում՝ էստուարիաները (ծովի ուղղությամբ ընդլայնվող գետաբերանները) և խութերը։ Բույսերի ցածր արտադրողականությունը բնորոշ է բաց օվկիանոսին, անապատներին և տունդրային:
Կենսազանգվածի կիրառումը էներգետիկայի մեջ
Կենսազանգվածը ներկայումս առկա էներգիայի աղբյուրների պաշարներով 6-րդն է այրվող թերթաքարերից, ուրանից, ածխից, նավթից և բնական գազից հետո։ Երկրի մոտավոր լրիվ կենսաբանական զանգվածը գնահատվում է 2,4×1012 տոննա։
Էրքեջ
Էրքեջ, գյուղ նախկին Գյուլիստանի մելիքության տարածքում, իսկ ապա գյուղական համայնք Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանում։ 1990-ական թվականների հայ-ադրբեջանական պատերազմից հետո գտնվում է հակառակորդի հսկողության տակ ։ Էրքեջ գյուղը գտնվում է Մռավ և Քյափազ լեռնագագաթներից մոտ 30 կմ դեպի հյուսիս։ Գտնվում էր Մեծ Հայքի Արցախ նահանգի արևմտյան մասում։
Կենսազանգված
Կենսազանգվածի կիրառումը էներգետիկայի մեջ
Կենսազանգվածը արտադրողականության առումով հինգերորդ վերականգնվող էներգիայի աղբյուրն է՝ ուղիղ արեգակնային, հողմային, հիդրո- և երկրաջերմային էներգիայից հետո։ Ամեն տարի երկրի վրա գոյանում է մոտ 170 մլրդ տոննա առաջնային կենսաբանական զանգված, և մոտավորապես նույն ծավալը ոչնչացվում է։
Էրքեջ
Աշխարհագրություն
Գտնվում էր խորը ձորակի մեջ։
Կենսազանգված
Կենսազանգվածի կիրառումը էներգետիկայի մեջ
Կենսազանգվածը համաշխարհային տնտեսության մեջ  օգտագործմամբ ամենամեծ վերականգնվող ռեսուրսն է (տարեկան ավելի քան 500 մլն տոննա պայմանական վառելիք)։
Կենսազանգվածը օգտագործվում է ջերմության, էլեկտրաէներգիայի, կենսագազի արտադրության մեջ։
Էրքեջ
Պատմություն
Բնակիչները մեկ անգամ գաղթել են Բոլնիս, ապա նորի վերադարձել։
Կենսազանգված
Ծանոթագրություններ
<references group="" responsive="1">
Էրքեջ
Պատմություն
Նույն անվանումով ներառված է եղել Ելիզավետպոլի նահանգի Ելիզավետպոլի գավառի մեջ ։
Կենսազանգված
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վերականգնվող էներգիա Կատեգորիա:Կենսավառելանյութեր Կատեգորիա:Էներգիա Կատեգորիա:Վառելանյութեր Կատեգորիա:Կենսաբանություն Կատեգորիա:Էկոհամակարգեր
Էրքեջ
Տես նաև
Կատեգորիա:Արցախ նահանգի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ադրբեջանի կողմի բռնազավթված տարածքներ Կատեգորիա:Շահումյանի շրջանի համայնքներ
Բերտ Բակարակ
Բերտ Բակարակ (Burt Bacharach, ), ամերիկացի դաշնակահար և կոմպոզիտոր, ով գրել է հարյուրավոր շլյագերներ անգլալեզու էստրադայի համար։ Նա եղել է առաջին կոմպոզիտորներից մեկը, որն ինքնուրույն է արտադրել իր բազմաթիվ ձայնագրությունները ։
«Լավագույն երգ», «Դրամատիկական ֆիլմի լավագույն սաունդթրեքը» անվանակարգերում «Օսկար» մրցանակի եռակի դափնեկիր է։ ԻՆչպես նաև երկու «Ոսկե գլոբուսի» և մեկ BAFTA-ի դափնեկիր է։
Կենսագրություն
Բակարակը համաշխարհային ճանաչում է ձեռք բերել 1950-ականներին՝ նվագակցելով և շրջագայելով Մառլեն Դիտրիխի հետ ։ 1957 թվականին հանդիպել է բանաստեղծ-երգահան Հել Դեյվիդին, ում հետ հիմնականում համագործակցել է հաջորդ երկու տասնամյակների ընթացքում։ Նրանց առաջին ստեղծագործություններից էր «Magic Moments» երգը, որը գրվել է Փերի Կոմոյի համար։
1960-ական թվականների ընթացքում Բակարակը ևԴեյվիդը նպաստել են երգիչ Դայոն Ուորվիկի աստղի սոուլին, որի համար գրել են երեսունութ հիթեր, ներառյալ դասական «Walk on By»֊ը (1964, 6-րդ տեղն ԱՄՆ-ում)։ Այս երգերից շատերն այժմ ավելի հայտնի են այլ երգչուհիների կատարմամբ՝ «Wishin' and Hopin'»֊ը հաջողությամբ վերագրվել է անգլիուհի Դասթի Սպինգֆիլդի կողմից, իսկ «I Say a Little Prayer»-ը հայտնի է դարձել Արետա Ֆրանկլինի մեկնաբանությամբ։
1967 թվականին Բակարակը երաժշտություն է գրել «Կազինո Ռոյալ» լրտեսական ֆիլմի համար, իսկ հաջորդ տարի Բրոդվեյում նշել է նրա «Միայն խոստումներ» մյուզիքլի նորամուտը։ 1968 թվականի ամենահայտնի մեղեդիներից մեկը նրա կողմից գրված «This guy' s in Love with You» կոմպոզիցիան էր՝ նրա A&M Records լեյբլի սեփականատեր Գերբ Ալփերտի կատարմամբ։ 1969 թվականին նրան շնորհվել է «Օսկար» մրցանակը՝ ներկայումս հանրահայտ դարձած «Raindrops Keep Fallin' On My Head» երգի համար՝ «Բուտչ Քեսիդի և Սանդենս Քիդ» տոմսարկղ վեստերներից։ 1970 թվականին Billboard Hot 100-ի գագաթին կրկին իշխում էր Բակարակի խոշոր հիթը՝ «(They Long to Be) Close to You»֊ն The Carpenters դուետի կատարմամբ։ Իր հեռուստաշոուի ժամանակ կոմպոզիտորը կատարել է այն Բարբրա Ստրեյզանդի հետ դուետում։ Այս տարին Բակարակի կարիերայի գագաթնակետն էր, որը յոթանասունական թվականներին աստիճանաբար սկսել է անկում ապրել։ Դա պայմանավորված էր Էլթոն Ջոնի և Փոլ ՄաքՔարթնիի կողմից սրված մրցակցությամբ, որոնք ամեն տարի փոփ-չարթերին նոր մեղեդիներ էին մատակարարում, որոնց հիթային ներուժը հաճախ չէր զիջում էստրադայի վետերանի լավագույն աշխատանքներին։ 1971 թվականին այն ներկայացվել է կոմպոզիտորների Ազգային փառքի սրահ։
1980 թվականին Բակարակը բաժանվել է հայտնի դերասանուհի Էնջի Դիկինսոնից։ Նրա նոր մուսան (իսկ 1982-ից՝ կինը) դարձել է բանաստեղծուհի Քերոլ Բայեր Սեյջերը։ Միասին նրանք գրել են բազմաթիվ նոր հիթեր, ներառյալ «Արթուր» կատակերգության երգը, որը Քրիստոֆեր Քրոսի կատարմամբ հասել է հիթ-շքերթների առաջին հորիզոնականին և արժանացել է «Օսկարի», որպես կինոֆիլմի լավագույն երգ, և «That' s What Friends Are For» բարեգործական սինգլը, որը կատարել է Սթիվի Ուանդերի, Էլթոն Ջոնի, Դայոն Ուորվիկի և Գլեդիս Նայթի մասնակցությամբ աստղային քառյակը և ստացել է «Գրեմմի»՝ «Տարվա լավագույն երգ» անվանակարգում։
Սվիստովկա (գյուղ, Կրասնենսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բելգորոդի մարզի Կրասնենսկի շրջանի բնակավայրեր
Ակիհիտո
Ակիհիտո (明仁, ), Ճապոնիայի գործող կայսր, 125-րդը (1989-2019) դինաստիայում։ Նրա հետմահու անունը կլինի Խեյսեյ։ Ներկայումս Ակիհիտոն հանդիսանում է աշխարհում միակ գործող կայսրը։
Կենսագրություն
Ակիհիտոն՝ արքայազն Ցուգունոմիան, ծնվել է 1933 թվականի դեկտեմբերի 23-ին ստանդարտ ճապոնական ժամանակով 06։39 Տոկիոյում։
Ակիհիտոն Խիրոխիտո կայսրի և Կոձյուն կայսրուհու ավագ որդին և հինգերորդ զավակն է։ 1940-1952 թվականներին արքայազն Ակիհիտոն սովորել է արիստոկրատ ընտանիքների երեխաների համար Գակուսյուին համալսարանի դպրոցում։ Կայսերական ընտանիքի ճապոնական ավանդական դաստիարակ Ս. Կոիձումիի հետ զուգահեռ արքայազնը ուներ նաև ամերիկուհի դաստիարակ Էլիզաբեթ Գրեյ Վինինգը՝ մանկական գրքերի հայտնի հեղինակ, որը օգնեց արքայազնին ուսումնասիրել անգլերեն լեզուն և արևմտյան մշակույթը։
1956 թվականի մարտին հաջողությամբ ավարտում է համալսարանը, իսկ 1959 թ. թագաժառանգը ամուսնանում է խոշոր ֆրեզերային ընկերության նախագահ Խիդեսաբուրո Սյոդիի դստեր՝ Միտիկո Սյոդեի հետ։ Դրանով խախտվում էին կայսրական ընտանիքի անդամների կողմից ընդունված բազմադարյա ավանդույթը, ըստ որի, պետք է կին ընտրել միայն արիստոկրատ ծագումով աղջիկներից։
Միտիկո Սյոդան ծնվել է 1934 թվականի հոկտեմբերի 20-ին Տոկիոյում։ Նրա ընտանիքը բաղկացած է մտավորականության ներկայացուցիչներից։ Այդ ընտանիքի երկու անդամ արժանացել են «Մշակույթում ունեցած արժանիքների համար» բարձր ակադեմիական կոչում ունեցող շքանշանին, որը կայսրը հանձնում է ակնառու գիտնականներին։
Ակիհիտոն և Միտիկոն իրենց ընտանեկան կյանքում հասցրել են հասցնել հարաբերական ազատության՝ իրենց պալատական ավանդույթների կարծրությունից։ Կնոջ հետ միասին Ակիհիտոն փոխեց կայսերական կյանքի ռեժիմը։ Պաշտոնական իրադարձություններով մշտական զբաղվածության հետ մեկտեղ, նրանք ինքնուրույն են դաստիարակել իրենց երեխաներին՝ երկու որդիներին և դստերը, չհանձնելով նրանց դաստիարակների հսկողությանը։
Լինելով գահաժառանգ, Ակիհիտոն կատարում է պաշտոնական այցեր աշխարհի 37 երկրներ՝ դրանց կառավարիչների հրավերով։ Նա նաև հանդիսանում է XI Խաղաղօվկիանոսյան գիտական կոնգրեսի պատվավոր ներկայացուցիչը 1966 թվականին, Ունիվերսիադայում՝ 1967 թվականին Տոկիոյում, Էքսպո-70 ցուցահանդեսին Օսակայում։ Կայսր Խիրոխիտոյի 1971 թվականին Եվրոպա և 1975 թվականին Միացյալ Նահանգներ արքայազնը ստանձնել էր հոր պետական պարտականությունները։
1989 թվականի հունվարի 7-ին Ակիհիտոն դարձավ Ճապոնիայի կայսր՝ ժառանգելով գահը հոր մահվանից հետո ։ Այդ օրվանից սկսվեց Խեյսեյի նոր ազգային ժամանակագրությունը։
Կայսեր կարգավիճակ ստանալուց երկու օր անց՝ առաջին հրապարակային ելույթի ժամանակ, կայսրը երդվեց անվերապահորեն կատարել իր առջև դրված պարտականություններն. «Երդվում եմ, որ միշտ կլինեմ իմ ժողովրդի կողքին և կպահպանեմ Սահմանադրությունը»,- հայտարարեց նա։ Ինչպես և իր հայրը, Ակիհիտո կայսրը նույնպես հետաքրքրված էր կենսաբանությամբ և իխտիոլոգիայով ։ Արդեն հրապարակված են նրա 25 գիտական աշխատանքները ծովային ցուլերի մասին։ 1986 թվականին նա ընտրվեց Լինեյի Լոնդոնյան Համաժողովում (կենսաբանների միջազգային համաժողով)։
Բացի այդ, Ակիհիտոն հետաքրքրված է պատմությամբ, սպորտաձևերից՝ զբաղվում է թենիսով (ապագա կնոջ հետ ծանոթացել է թենիսի դաշտում), նրան ուրախություն է պատճառում նաև ձիավարությունը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի կայսրեր Կատեգորիա:Պետության գործող ղեկավարներ Կատեգորիա:«Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետներ Կատեգորիա:Կապիչի շքանշանի ասպետներ
Ալադին (Բշերիկի գավառ)
Ալադին, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Բշերիկի գավառակում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ալկոն կապտաթիթեռ
Ալկոն կապտաթիթեռ, կապտաթիթեռների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։
Նկարագրություն
Ոչ խոշոր չափի թիթեռ է, որի արուի առջևի թևի երկարությունը 15-19 մմ է, իսկ էգինը՝ 13-18 մմ։ Արուն վերևից փայլատ մանուշակագույն է՝ արտաքին եզրի մգացումով, լայն արտահայտված դիսկալ և հետդիսկալ պտերի շարքով։ Թույլ արտահայտված դիսկալ պուտով էգը վերևից միատարր մուգ շագանակագույն է։ Դիսկալ և հետ դիսկալ սև պտերից կազմված լավ արտահայտված նախշով թևերի ստորին մակերեսը միատարր մուգ մոխրագույն է ։
Տարածվածություն
Տարածված է Եվրոպայում, Կենտրոնական Սիբիրում, Փոքր Ասիայում և Անդրկովկասում։ Հայաստանում հայտնի է Շիրակի (Ջաջուռի լեռնանցք), Տավուշի (Դիլիջան և Իջևան քաղաքների շրջակայք, Աճարկուտ գյուղ), Սյունիքի (Քաջարան քաղաքի շրջակայք, գյուղ Շվանիձոր) մարզերից, Արագած լեռն հարավային լանջերից և «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցից ։
Էկոլոգիա
Ապրում են ծովի մակարդակից 1400-2300 մ բարձրությունների վրա, չոր մարգագետիններում, բացատներում, քարքարոտ տափաստաններում։
Տալիս են մեկ սերունդ՝ հուլիսի կեսից մինչև օգոստոսի կեսը։ Էգը ձվադրում է Gentiana cruciata բույսի ծաղկաբույլերում։ Երկրորդ, երրորդ հասակի թրթուրները մրջյունների միջոցով տեղափոխվում են մրջնանոց, որտեղ էլ ձմեռում են։ Ուտելով մրջյունների թրթուրներին և հարսնյակներին՝ ձմեռումից հետո ավարտում են սնվելը։ Հարսնյակավորվում են մրջնանոցում ։
Պահպանություն
Հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։
Թվաքանակը բարձր չէ, իսկ թվաքանակի փոփոխության միտումները բացահայտված չեն։
Վտանգման հիմնական գործոննեն են հողերի հերկումը, կետաբույսի ծաղկման շրջանում խոտհունձը, ինքնաթիռներով թունաքիմիկատներով անտառային տարածքների մշակումը։
Պահպանվում է «Սևան» ազգային պարկում և «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Միջատներ Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Հայաստանի Բարձրագույն խումբ 2000 (ֆուտբոլ)
«Հայաստանի Բարձրագույն խումբ 2000-ը» Հայաստանի ֆուտբոլի առաջնության Բարձրագույն խմբի 9-րդ առաջնությունն է ։
Անվանափոխումներ
«Ցեմենտ» ՖԱ → «Արաքս» ՖԱ
«Միկա-Քասախ» ՖԱ → «Միկա» ՖԱ
Աղյուսակ
<FONT color="red">1</FONT> «Միկա», «Զվարթնոց-ԱԱԼ», և «Դինամո» ակումբները հրաժարվեցին մասնակցել վերջին 2 փուլերին։ Այդ 2 հանդիպումներում գրանցվել են 0-3 պարտություն։
<FONT color="red">2</FONT> Հայաստանի Անկախության Գավաթ 2001-ի հաղթող։
Գրականություն
Բարձրագույն խումբ 2000
Բասկան (այլ կիրառումներ)
Բասկան, կարող է վերաբերել՝
Հոկայդո (նահանգապետություն)
Ստուգաբանություն
Մինչև 1869 թվականը կղզին կոչվում էր Էզոգաշիմա (ճապ.՝ 蝦夷ヶ島 Էզոգաշիմա, «այնուների կղզի»), կամ պարզապես Էզո (蝦夷地 Էզո-չի), այն բնակեցված էր այներով։ 1869 թվականի օգոստոսի 15-ին Ճապոնիայի կառավարությունը կղզին վերանվանեց Հոկայդոի (ճապ.՝ 北海道, Հոկայդո՝ «Հյուսիսային ծովի նահանգապետություն»), և հետագայում ստեղծեց համանուն վարչական միավոր ։ Այս անվանումը տրվել է Ճապոնիայի հին վարչատարածքային բաժանման սկզբունքով՝ Գոկիշիչիդո (ճապ. 五畿七道 Gokishichido, «հինգ գավառ, յոթ արահետ») անվանումով, ըստ որի կազմվում են շրջանները. մայրաքաղաքային շրջանը կոչվում էր գավառ (ճապ.՝ 畿 ki), իսկ երկրի կենտրոնից հեռու գտնվող շրջանները՝ արահետներ (ճապ.՝ 道)։ Յոթ ուղիներին ութերորդի ավելանալու հետևանքով, վարչատարածքային բաժանումը սկսեց կոչվել Գոկիհատիդո (ճապ.՝ 五畿八道 Gokihatido, «հինգ գավառ, ութ ճանապարհ») ։ Ներկայումս միայն Հոկայդոյի «ճանապարհը» գոյություն ունի, և «ճանապարհը» սկսեց թարգմանվել որպես նահանգապետություն ։
Համառոտ տեղեկատվություն
Հոկայդոն Ճապոնիայի ամենամեծ և ամենահյուսիսային նահանգապետությունն է։ Այս վարչական միավորի տարածքը երկրի տարածքի 22%-ն է զբաղեցնում։ Սա Ճապոնիայի բարձրահույն մակարդակի միակ վարչական միավորն է, որն ունի ելք դեպի Օխոտի ծով։ Այն գտնվում է ռազմավարական նշանակություն ունեցող տարածաշրջանում։ Հոկայդոյով է ընկնում Ճապոնիայից դեպի Ռուսաստան և ԱՄՆ ամենակարճ ճանապարհը։ Ի տարբերություն մնացած ճապոնական կղզեխմբերի, նահանգապետության կլիման չափավոր ցուրտ է, նման է Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայի կլիմային։ Հոկայդոյի կլիմայական առանձնահատկությունները ձևավորեցին կենդանական և բուսական աշխարհի յուրահատկութհունը երկրի մնացած տարասքներից։ Նահանգապետության զարգացման գործընթացը համեմատաբար ուշ է սկսվել, ինչի շնորհիվ պահպանվել է Հոկայդոյի նախնական լանդշաֆտը, և օրինակ՝ Շիրետոկոն, դասվում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների շարքին։ Ճապոնիայի մյուս շրջաններին համեմատ Հոկայդոն սակավաբնակ է։ Նահանգապետության ընդհանուր բնակչության մոտ 33%-ը բնակվում է նահանգապետության մայրաքաղաք՝ Սապորոյում։ Նահանգապետության տարածքում է գտնվում Ճապոնիայի ամենթերբնակեցվաց քաղաքը՝ Ուտասինայը։
Հոկայդոն այնու ժողովրդի ծննդավայրն է։ Պալեոլիթի ժամանակներից նրանք վարել են որսորդ-հավաքող ապրելակերպ։ Ճապոնացիները կղզի են ժամանել միջնադարում։ Նրանք այս բնիկ ժողովրդին անվանել են «Էզո», իսկ իրենց երկիրը՝ «Էզոյի երկիր» (ճապ.՝ 蝦夷地, えぞち ezō-chi, Էզո-չի)։ Էդոյի ժամանակաշրջանում (1603-1868) ճապոնացիները ապրում էին միայն Հոկայդոյի հարավում և այցելում էին հյուսիսային շրջաններ հիմնականում այնուների հետ առևտուր անելու համար։ Գաղութատիրական բնակավայրը վերահսկում էր Մացումաե ինքնավար իշխանությունը։ 19-րդ դարի սկզբից կղզին անցել է Ճապոնիայի կենտրոնական կառավարության, անմիջական տիրապետության տակ Ռուսաստանի կայսրության կողմից տարածաշրջանի գաղութացման վտանգի պատճառով։ Ճապոնիայի կառավարությունը բազմաթիվ արշավախմբեր ուղարկեց Հոկայդո և հարակից տարածքներ ուսումնասիրության համար։ 1869 թվականին Մացուուրա Տակեշիրոյի առաջարկով Մացումաե կղզին վերանվանվել է «Հյուսիսային ծովի նահանգապետություն»՝ Հոկայդո։ 19-րդ դարի երկրորդ կեսից սկսվեց Հոկայդոյի հյուսիսային տարածքների ակտիվ զարգացումը, ճապոնացիների քանակը Հոկայդոյում գերազանցեց այնուներին։ Կղզում ստեղծվեց զարգացման բաժին, որը հետագայում վերանվանվեց նահանգապետարանի։
Պատմություն
Հոկայդո նահանգապետության պատմությունը տարբերվում է Ճապոնիայի այլ շրջանների պատմությունից, ինչպես նաև Օկինավա նահանգապետության պատմությունը։ Ի տարբերություն Հոնսյուի, Սիկոկուի և Կյուսյուի, Հոկայդոյում և հարակից կղզիներում մ.թ.ա. 6-րդ հազարամյակից մինչ 13-րդ դարում կար մշակույթների ժառանգորդություն։ Բնիկ Ջյոմոն մշակույթն իր զարգացումն առավ հետջոմոն մշակույթի մեջ։ Մեր դարաշրջանի սկզբում այն ​​վերածվել է Սացումոն մշակույթի, որի կրողներն են եղել նախաայնուները։ 13-րդ դարում այս մշակույթի հիման վրա առաջացել է այնու մշակույթը։
Առաջին ճապոնացիները Հոկայդո են ժամանել 12-րդ դարում։ Նրանք ժամանել են հարավային Հոնսյու կղզուց։ Այնուների հետ առճակատման ընթացքում ճապոնացիները իշխանություն հաստատեցին կղզու հարավում։ 17-րդ դարում ճապոնացիները ձևակերպեցին իրենց ունեցվածքները Մացումաե ինքնավար իշխանությամբ, որը կախված էր կենտրոնական Ճապոնիայի կառավարությունից՝ Տոկուգավայի սյոգունւթյունից։
Բոշին պատերազմի ընթացքում սյոգունի կողմնակիցները, որոնք պարտություն կրեցին կայսերական բանակի կողմից, փախան այն ժամանակվա սակավաբնակ կղզի և այնտեղ հիմնեցին Էձոյի Հանրապետությունը, որը գոյատևեց ընդամենը մեկ տարի։ Գորյոկակու ամրոցի կայազորի հանձնվելուց հետո, հունիսի 27-ին հանրապետությունը պաշտոնապես դադարեցրեց իր գոյությունը, իսկ օգոստոսի 15-ին կղզին վերանվանվեց Հոկայդոի։ Նույն 1869 թվականին ստեղծվել է Հոկայդոյի նահանգապետարանը։ Մեյձիի վերականգնումից հետո ստեղծվեց « Հոկայդոյի գաղութացման հանձնաժողովը », որը նպաստեց նոր գաղութատերերի ներհոսքին և կղզու զարգացմանը ։
Ճապոնական հիմնական կղզիներին ավելի մոտ գտնվող տարածքները բնակեցրել են գյուղացիները, արհեստավորները և աղքատ սամուրայները։ Հոկայդոյի հեռավոր տարածքները ծառայում էին որպես աքսորավայր՝ ռուսական Սիբիրի կամ բրիտանական Ավստրալիայի օրինակով։ Հոկայդոյի ճապոնացումը ավարտվեց 20-րդ դարի կեսերին։
Մինչև 1945 թվականը Կուրիլյան կղզիները ներառված էին Հոկայդոյի նահանգապետության մեջ ։
Բնակչություն
2020 թվականի նոյեմբերի 30-ի դրությամբ Հոկայդո նահանգի բնակչությունը կազմում է 5,231,685 մարդ, իսկ բնակչության խտությունը՝ 62,7/կմ²։ Հոկայդոյի բնակչության խտությունը ամենացածրն է Ճապոնիայի բոլոր 47 նահանգապետությունների մեջ։
Ճապոնիայի մարդահամարի տվյալներ 1920-2005 թվականների համար ։ 21-րդ դարի սկզբում Հոկայդոն դարձել է երկրի ժողովրդագրական առումով ամենավտանգավոր շրջաններից մեկը. գրեթե ամենուր նկատվում է բնակչության նվազում ։ Արդյունքում Հոկայդոն շարունակում է մնալ Ճապոնիայի խոշոր կղզիներից ամենաքիչ բնակեցվածը։ Չնայած մեծ տարածքին, այստեղ ապրում է երկրի բնակչության միայն 4%-ը։
Տրանսպորտ
Հոկայդոյի և մնացած Ճապոնիայի միջև միակ ցամաքային կապը Սեյկան թունելն է։ Ճանապարհորդների մեծ մասը ժամանում է կղզի օդային ճանապարհով։ Հոկայդոյի գլխավոր օդանավակայանը Սապորոյից հարավ գտնվող Տիտոսե քաղաքում գտնվող Նյու Տիտոսե օդանավակայանն է։ Հոկայդո կարելի է հասնել նաև լաստանավով Սենդայից, Նիգատայից և որոշ այլ քաղաքներից։ Տոկիոյից միայն բեռնատար լաստանավերը են ժամանում։
Հոկայդոն ունի բավականին զարգացած երկաթուղային ցանց (Հոկայդոի երկաթուղային ընկերություն), սակայն շատ քաղաքներ կարելի է հասնել միայն ավտոմոբիլային ճանապարհով։ Սինկանսեն գիծն անցնում է Սեյկան թունելով՝ Հոկայդո-սինկանսեն։
Կրթություն
Հոկայդոյի նահանգն ունի 37 համալսարան (7 ազգային, 5 տեղական և 25 մասնավոր, Հոկայդոյի համալսարանը, Ասահիկավայի բժշկական համալսարանը և Սապորո համալսարանը ներառյալ), 34 քոլեջ և 5 տեխնոլոգիական քոլեջ (4 ազգային և 1 տեղական)։
Սպորտ
1972 թվականի ձմեռային օլիմպիական խաղերն անցկացվեցին Սապորոյում։
Սպորտային ակումբներ
Ֆուտբոլ՝ Կոնսադոլ Սապորո (Սապորո)
Բեյսբոլ՝ Հոկայդո Նիպոն Համ Ֆայթերս (Սապորո)
Հոկեյ՝ Նիփոն Փեյփ Քրենս (Կուշիրո), Օջի Իգլս (Տոմակոմաի)
Բասկետբոլ՝ Ռերա Կամույ Հոկայդո (Սապորո)
Արտաքին հղումներ
* Կատեգորիա:Ճապոնիայի տարածաշրջաններ
Տլյարատա (գյուղ, Տլյարիտինսկի շրջան)
Տլյարատա (Тлярата), գյուղ Ռուսաստանի Դաղստան հանրապետության Տլյարիտինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2002 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1773 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1926 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Դաղստան հանրապետության Տլյարիտինսկի շրջանի բնակավայրեր
Աստերոիդների ցանկ (39301-39400)
Աստերոիդների ցանկ (39201-39300) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (39401-39500)
Մաքսվելի հրեշ
Մաքսվելի հրեշ, 1867 թվականի մտավոր փորձ և այդ փորձի գլխավոր հերոս՝ մանր չափսերի բանական, երևակայելի արարած, որը հորինել է բրիտանացի ֆիզիկոս Ջեյմս Քլարք Մաքսվելը, որպեսզի ցույց տա ջերմադինամիկայի երկրորդ օրենքի թվացյալ պարադոքսը։
Պարադոքսի էություն
Մտավոր փորձը հետևյալն է․ ենթադրենք՝ գազով լի անոթը անանցանելի պատով բաժանված է երկու մասի՝ աջ և ձախ։ Պատը բացվող և փակվող անցք ունի (այսպես կոչված Մաքսվելի հրեշը), որը թույլ է տալիս գազի (տաք) արագ մոլեկուլներին տեղափոխվել միայն ձախից աջ, իսկ դանդաղ (սառը) մոլեկուլներին՝ միայն աջից ձախ։ Եվ այսպես՝ երկար ժամանակ հետո «տաք» (արագ) մոլեկուլները կլինեն աջ մասում, իսկ «սառը» մոլեկուլները՝ ձախ։
Այդ կերպ՝ ստացվում է, որ Մաքսվելի հրեշը թույլ է տալիս տաքացնել անոթի աջ կողմը և սառեցնել ձախը՝ առանց համակարգին ավելորդ էներգիա տալու։ Ձախ և աջ մասերից կազմված անոթի սկզբնական վիճակի դեպքում համակարգի էնտրոպիան ավելին է, քան վերջնական վիճակի դեպքում, որը հակասում է փակ համակարգերում էնտրոպիայի չնվազելու ջերմադինամիկական սկզբունքին։
Պարադոքսը լուծելի է, եթե փակ համակարգը դիտարկենք այնպես, որ համակարգի մեջ մտնի նաև անոթը և Մաքսվելի հրեշը։ Մաքսվելի հրեշի գործելու համար հարակավոր է նրան էներգիա փոխանցել լրացուցիչ աղբյուրից։ Հենց այդ էներգիայի հաշվին է, որ տեղի է ունենում տաք և սառը մոլեկուլների առանձնացումը անոթում, այսինքն՝ անցումը ավելի քիչ էնտրոպիայով վիճակի։ Պարադոքսի մանրակրկիտ վերլուծությունը՝ նրա՝ մեխանիկական իրագործմամբ (արգելանիվ և շնիկ), ներկայացված է ֆիզիկայի մասին Ֆեյնմայնան դասախոսություններում, նաև Ֆեյնմանի հայտնի «Ֆիզիկական օրենքների բնույթը» դասախոսություններում ։
Ինֆորմացիայի տեսության զարգացմանը զուգընթաց՝ պարզվեց, որ չափման գործընթացը կարող է և չհանգեցնել էնտրոպիայի աճին, պայմանով, որ այն լինի հակառակ ուղղությամբ։ Սակայն այդ դեպքում հրեշը պետք է հիշի արագությունների չափումների արդյունքները (հիշողությունից ջնջելու դեպքում գործընթացը անդառանալի է դառնում)։ Քանի որ հիշողությունը անվերջ չէ, որոշակի պահին հրեշը ստիպված է լինելու ջնջել հին արդյունքները, որը և վերջիվերջո հանգեցնում է ամբողջ համակարգի էնտրոպիայի աճին  ։
2010 թվականին մտավոր փորձը հաջողվեց իրականցնել Թյու (中央大学) համալսարանի և Տոկիոյի համալսարանի ֆիզիկոսներին ։
Մաքսվելի պարադոքսի բացատրություն
Մաքսվելի պարադոքսը առաջին անգամ լուծել է Լեո Սիլարդը 1929 թվականին ՝ հետևյալ անալիզի հիման վրա։
Հրեշը պետք է ինչ որ չափիչ գործիքի օգնությանը դիմի՝ մոլեկուլների արագությունները գնահատելու համար, օրինակ՝ էլեկտարական լապտերի։ Այդ պատճառով հարկավոր է համակարգի էնտրոպիան դիտարկել գազից կազմված՝ հրեշի և լապտերի T_{0}, մշտական ջերմաստիճանով, որը ներառում է լիցքավորված մարտկոցը և էլեկտրական լամպը։ Մարտկոցը պետք է լամպի թելիկը հասցնի բարձր ջերմաստիճանի   էներգիայով լույսի քվանտների ստացման համար, որպեսզի T_{0} ջերմաստիճանով ջերմային ճառագայթման մեջ լույսի քվանտները ճանաչվեն։
Հրեշի բացակայության դեպքում՝ E էներգիան, որը ճառագայթվում է լամպի կողմից T_{1} ջերմաստիճանում, գազում կլանվում է T_{0} ջերմաստիճանում, և, ընդհանուր առմամբ, էնտրոպիան աճում է քանի որ  իսկ
Հրեշի առկայության դեպքում էնտրոպիայի փոփոխությունը է։ Այստեղ առաջին գումարելին նշանակում է էնտրոպիայի ավելացում, երբ որ լապտերի կողմից ճառագայթված լույսի քվանտը ընկնում է հրեշի աչքերին, իսկ երկրորդ գումարելին նշանակում է էնտրոպիայի նվազում՝ համակարգի \Omega_{0} կշռի՝ p մեծությամբ նվազման հետևանքով, որը հանգեցնում է էնտրոպիայի նվազմանը  մեծությամբ։
Դիտարկենք այդ գործընթացն ավելի մանրամասն։
Դիցուք՝ գազով լի անոթը բաժանված է երկու մասի՝ A և B, ջերմաստիճաններով։ Ենթադրենք, որ հրեշը ընտրում է արագ շարժվող մոլեկուլը՝  կինետիկական էներգիայով, որը գտնվում է ցածր ջերմաստիճանով A գոտում, և ուղղում է այն B գոտի։ Դրանից հետո նա ընտրում է դանդաղ շարժվող մոլեկուլը՝  կինետիկական էներգիայով, որը գտնվում է բարձր ջերմաստիճանով B գոտում, և ուղղում է այն A գոտի։
Որպեսզի հրեշը նախապես ընտրի այդ մոլեկուլները, նրան անհրաժեշտ է նվազագույնը լույսի երկու քվանտ, որոնք նրա աչքին հասնելուց հետո կհանգեցնեն էնտրոպիայի ավելանալուն ։
Մոլեկուլների փոխանակումը կհանգեցնի էնտրոպիայի ամբողջական նվազմանը ։
\epsilon{1} և \epsilon{2} մեծությունները, ամենայն հավանականությամբ, փոքր են ֊ից և այդ պատճառով ։
Այդ կերպ՝ էնտրոպիայի ամբողջական փոփոխությունը է։
Հրեշի ջերմաստիճանը կարող է և ցածր լինել գազի ջերմաստիճանից ։ Ընդ որում նա կարող է էներգիայով լույսի քվանտներ ընդունել, որոնք ճառագայթվում են գազի մոլեկուլների կողմից T_{0} ջերմաստիճանում։ Այդ ժամանակ վերոնշյալները կարելի է կրկնել՝  պայմանները փոխարինելով -ով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկական պարադոքսներ Կատեգորիա:Թերմոդինամիկա Կատեգորիա:Ֆիզիկայի հասկացություններ
(6591) Սաբինին
(6591) Սաբինին (Sabinin), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1986 թվականի սեպտեմբերի 7-ին Լյուդմիլա Չեռնիխի կողմից Նաուչնիում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,758308 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,4235 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,0931 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1673,26 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,215149 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,52° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1986 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Լյուդմիլա Չեռնիխի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Պլանկի մասնիկ
Պլանկի մասնիկ, հիպոթետիկ տարրական մասնիկ։ Սահմանվում է որպես սև խոռոչ, որի Կոմպտոնի ալիքի երկարությունը հավասար է իր Շվարցշիլդի շառավղին ։ Անվանումը ստացել է Մաքս Պլանկի պատվին։ Պլանկի մասնիկի զանգվածը մոտավորապես հավասար է Պլանկի զանգվածին, իսկ Շվարցշիլդի շառավիղը՝ Պլանկի երկարությանը ։ Երբեմն Պլանկի մասնիկը կիրառվում է Պլանկի զանգվածը և Պլանկի երկարությունը սահմանելու համար ։ Տիեզերքի էվոլյուցիայի որոշ մոդելներում դրանք հանդես են գալիս Պլանկի դարաշրջանի ընթացքում ։
Պլանկի մասնիկը խիստ փոքր է՝ համեմատած, օրինակ, պրոտոնի հետ (քանի որ շառավիղը հավասար է Պլանկի երկարությանը, որը պրոտոնի շառավղի մոտ 10−20 մասն է կազմում), բայց ծանր է (քանի որ Պլանկի զանգվածը պրոտոնի զանգվածից 1019 անգամ մեծ է)։
Արտածում
Պլանկի մասնիկի ճշգրիտ սահմանման վերաբերյալ կարծիքները տարբեր են։ Ըստ ամենատարածված սահմանման՝ Պլանկի մասնիկն այն մասնիկն է, որի Կոմպտոնի ալիքի երկարությունը հավասար է իր Շվարցշիլդի շառավղին։ Արդյունքում տեղի ունի հետևյալ առնչությունը՝
որտեղից այդպիսի մասնիկի զանգվածը՝
Այս զանգվածը \sqrt{\pi } անգամ մեծ է Պլանկի զանգվածից, այսինքն՝ Պլանկի մասնիկը 1,772 անգամ ծանր է Պլանկի միավոր զանգվածից։ Շառավիղը կլինի Կոմպտոնի ալիքի երկարությունը՝
Չափականություններ
Կիրառելով վերը բերված սահմանումը՝ կարող ենք տեղադրել h, G և c հիմնարար հաստատունների արժեքները և որոշել մասնիկի զանգվածը և շառավիղը։ Ենթադրելով, որ խոսքը համասեռ խտություն ունեցող գնդի շառավղի մասին է, կարող ենք որոշել նաև մասնիկի ծավալը և խտությունը։
Պլանկի մասնիկը հիպոթետիկ մասնիկ է։ Վերը բերված մեծությունները որևէ հայտնի ֆիզիկական օբյեկտի կամ նյութի չեն համապատասխանում։
Կատյուշա (ՀԿՌՀ)
Անծուխ վառոդով աշխատող ռեակտիվ արկերի (ՌԱ) մշակումը սկսվել է 1921 թվականին։ Տարբեր տրամաչափերի ՌԱ-ի ՝ «Կատյուշա»-ի արկերի նախատիպերի պաշտոնական փորձարկումներն ու մշակումն իրագործվել են 1929-1933 թվականներին։ ՌԱ ռազմաօդային ուժերում սկսել են օգտագործվել 1937-1938 թվականներին։ 1938-1941 թվականներին ստեղծվել է բեռնատար ավտոմոբիլի վրա մոնտաժված գործարկման բազմալիցք տեղակայանք։ Սովետական հրետանին Մ-13 ՌԱ-ով և ԲՄ-13 գործարկման տեղակայանքներով սկսել է զինվել Հայրենական մեծ պատերազմի նախօրեին։ Պատերազմի ընթացքում ստեղծվել են ՌԱ-ի և գործարկման տեղակայանքների զանազան տարբերակներ (ԲՄ13-ԱՆ, ԲՄ8-48, ԲՄ31-12 և այլն)։ «Կատյուշան» մեծ դեր է խաղացել մարտական գործողություններում։ 1941-1944 թվականներին ԽՍՀՄ-ում արտադրվել են ավելի քան 100 հազար «Կատյուշա» և նրանց համար 12 միլիոն ՌԱ։
Պատկերասրահ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ինքնագնաց հրետանի Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ինքնագնաց հրետանի Կատեգորիա:Համազարկային կրակի ռեակտիվ համակարգեր Կատեգորիա:Ինքնագնաց հրետանին այբբենական կարգով Կատեգորիա:Սպառազինության համակարգեր Կատեգորիա:Խորհրդային հայտնագործություններ
Իֆիգենիա կապտաթիթեռ
Իֆիգենիա կապտաթիթեռ, կապտաթիթեռների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։
Նկարագրություն
Ոչ խոշոր չափի թիթեռ է։ Արուների առջևի թևի երկարությունը 15-20 մմ է։ Մետաքսային փայլով թևերի ընդհանուր երանգը երկնագույն է, իսկ ստորինի մակերեսն ունի հետին թևերի վրա լավ արտահայտված սեռին բնորոշ դիսկալ ուղղությամբ լայնացող սպիտակ մանրագծեր ։
Տարածվածություն
Տարածված են Հարավային Եվրոպայում, Թուրքիայում, Հարավային Կովկասում։ Հայաստանում հայտնի է միայն Վայոց ձորի (Աղնջաձոր և Գնիշիկ գյուղերի շրջակայք) և Սյունիքի (Բիչանագի լեռնանցքից դեպի հյուսիս գտնվող լանջեր) ։
Պահպանություն
Սահմանափակ արեալով, ոչ բարձր թվաքանակով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։
Թվաքանակի փոփոխության միտումները բացահայտված չեն։
Վտանգման հիմնական գործոններ են հանդիսանում խոպան հողերի հերկումը, անասունների գերարածեցումը։
Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Միջատներ Կատեգորիա:Կապտաթիթեռներ Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ Կատեգորիա:Հազվագյուտ տեսակներ Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Նովոսերգեևկա (գյուղ, Բաշտանկայի շրջան)
Նովոսերգեևկա (Новосергіївка), գյուղ Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Բաշտանկայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1870 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Նովոսերգեևկա գյուղում բնակվում էր 469 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1,17 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Բաշտանկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1870 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Մեծ փոքր ստեր (վեպ)
«Մեծ փոքր ստեր» («Big Little Lies»), վեպ, որը գրել է Լիանա Մորիարթին 2014 թվականին: Այն հրապարակվել է 2014 թվականի հուլիսին Penguin Publishing հրատարակչության կողմից : Վեպն ընդգրկվել է New York Times-ի բեսթսելերների ցանկում : 2015 թվականին արժանացել է Դավիթ մրցանակի։
Ստեղծման պատմություն
Այս պատմության ստեղծման համար Մորիարթին հիմնականում ոգեշնչվել է իր լսած ռադիոհարցազրույցից, որում կինը պատմել է իր ծնողների դաժան վերաբերմունքի մասին: Կինը պատմել է, թե ինչպես է ինքը նույնիսկ հասուն տարքիում թաքնվել մահճակալի տակ, որպեսզի խուսափի ծնողների ծեծկռտուքից։ Մորիարթին, ի վերջո, այս դրվագը օգտագործել է որպես գրքի տեսարան ։ Սկզբում գիրքը ներառել է երեք գլխավոր հերոսներից յուրաքանչյուրի պատմությունը առաջին դեմքով, սակայն Մորիարթին շուտով հրաժարվել է դրանից՝ փոխարենը պատմության մասերի միջև դնելով երկրորդական կերպարների արտահայտությունները ։
Քնադատություն
Գիրքը, ընդհանուր առմամբ, դրական արձագանք է ստացել քննադատների կողմից, որոնք բարձր են գրքում հումորի և ավելի լուրջ խնդիրների հավասարակաշռումը, ինչպիսին է ընտանեկան բռնությունը: The New York Times-ից Ջանեթ Մասլինը գրել է․ «Առաջին հայացքից մեղմ գիրքը հանկարծակի բախվում է արատավոր իրականության հետ, և դա կարող է «Մեծ փոքրիկ ստերին» հաղորդել նույնիսկ ավելի մեծ ուժ, քան «Ամուսնուս գաղտնիքը» գիրքը [Մորիարթիի նախորդ գիրքը]» : USA Today-ից Ռոբերտա Բեռնստայնը վեպին տվել է չորս աստղերից երեքը՝ այն համարելով «զվարճալի, հետաքրքիր ու երբեմն տագնապալի» ։ Entertainment Weekly-ից Լիա Գրինբլատը վեպին տվել է յոթ աստղից հինը և նշել, որ թեև գիրքը հայտնվել է «չիկլիտ» կատեգորիայում, Մորիարթին նախկինի պես առաջարկել է «իմաստուն, ճշմարիտ» գաղափարներ ։ Washington Post-ից Քերոլ Մեմոթը գրել է․ «նա վճռականորեն դեմ է հանդես գալիս ընտանեկան բռնությանը, նույնիսկ եթե ստիպում է մեզ ծիծաղել մեծահասակների վրա, որոնց զգեստավորված հիմար երեկույթներն ավելի շատ հիշեցնում են ավագ դպրոցի պարեր»:
Էկրանավորումներ
«Big Little Lies» վեպի հիման վրա հեռուստատեսային մինի-սերիալ է նկարահանվել Կալիֆորնիայի Մոնտերեյ նահանգի HBO ալիքով: Սերիան ստացել է «Էմմիի» 8 մրցանա ։
Չնայած այն կոչվել է մինի-սերիալ, HBO-ն 2017 թվականի դեկտեմբերին հայտարարել է, որ սերիալը կունենա երկրորդ եթերաշրջան, որը հիմնված կլինի Մորիարթիի գրքի վրա ։
Սվիստունի (գյուղ, Ռժևսկի շրջան)
Սվիստունի (Свистуны), գյուղ Ռուսաստանի Տվերի մարզի Ռժևսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Տվերի մարզի Ռժևսկի շրջանի բնակավայրեր
Ասաթիանի
Ասաթիանի (ასათიანი), վրացական ազգանուն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրացական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Ամսո
Ամսո, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Բշերիկի գավառակում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Գերի Գիլմոր
Հանցագործություններ
Գիլմորն առաջին հանցագործն էր, որ գլխատվել էր այն բանից հետո, ինչ ԱՄՆ Վերին ատյանի դատարանը վերականգնել էր մահապատիժը, որը անվավեր էր ճանաչվել ավելի վաղ՝ 1972 թվականին։ Գիլմորը սեփական կամքով ընտրել էր մահը, հրաժարվել էր ներում խնդրելուց, չնայած նրան խնդրել էին փոխել դիրքորոշումը, օրինակ, փոփ աստղ Ջոնի Քեշը։ Գիլմորը գնդակահարվել էր Յուտա նահանգում 1977 թվականի հունվարի 17-ին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մարդասպաններ
Փոսթ-գրանջ
Փոսթ-գրանջը (Post-grunge), ալտերնատիվ ռոքի և հարդ ռոքի ենթաժանրն է, որը ձևավորվել է 1990-ականների կեսերին՝ օգտագործելով էսթետիկ գրանջը, սակայն հանրությանն ավելի ընդունելի հնչողությամբ։ Այս ժանրում առաջին ստեղծագործոներն են Foo Fighters-ը, Nickelback-ը, Bush-ը և Matchbox Twenty-ն, որոնք 90-ականների 2000-ականներին ունեցան մեծ հաջողություններ ռոք երաժշտության մեջ։ Շատ փոսթ-գրանջ խմբեր հետագայում սկսում են ստեղծագործել փոփ ռոք, փոփ-փանկ և ալտերնատիվ մետալ ժանրերում։
Պատմություն
Ժանրի վերափոխման՝ գրանջից փոսթ, գոյություն ունի տարեթիվ՝ 1994 թվականի ապրիլը, երբ մահացավ Nirvana խմբի լեգենդար վոկալիստ Կուրտ Քոբեյնը։ Դրանից հետո սկսեց գրանջի մեծածավալ զարգաման փուլը։ Ստեղծվեցին մի շարք խմբեր, ինչպիսիք են՝ Smile Empty Soul-ը, Godsmack-ը, Foo Fighters-ը, Seether-ը, Shinedown-ը, Staind-ը, Nickelback-ը, Breaking Benjamin-ը, Three Days Grace-ը և Candlebox-ը։
Տարատեսակներ
Փոսթ-գրանջը կարելի է պայմանականորեն բաժանել երկու խմբի․
Ժանրի խմբավորման հետ զուգընթաց, գոյություն ունի նաև դասական տարանջատում՝ առաջին, երկրորդ և երրորդ ալիքներ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռոք երաժշտության ժանրեր
Ջեք Քիլբի
Ջեք Քիլբի (Jack St. Clair Kilby, ), ամերիկացի գիտնական, աշխատել է Թեքսաս Ինստրումենտսում։ 2000 թվականի Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր, մրցանակը ստացել է 1958 թվականին Ինտեգրալ սխեմայի ստեղծման համար։ Նա նաև ստեղծել է գրպանի հաշվիչը և ջերմային տպիչը 1967 թվականին։ Քիլբին ստացել է մրցանակի կեսը, մյուս կեսը բաժանվել է Հերբերտ Կրեմերի և Ժորես Ալֆերովի միջև ։
Կենսագրություն
Բակալավրի աստիճանը ստացել է Ուրբան-Շամպեյնի իլինոյսի համալսարանում։ 1947 թվականին ստացել է էլեկտրոտեխնիկայի մագիստրոսի աստիճան Վիսկոնսին-Միլուոկի համալսարանում, դրան զուգահեռ աշխատել է Centralab ընկերությունում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նոբելյան մրցանակակիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Աստերոիդների ցանկ (220301-220400)
Աստերոիդների ցանկ (220201-220300) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (220401-220500)
Համակեցություն
Համակեցություն, պայմանավորվածություն, երբ մարդիկ՝ սովորաբար զույգերն, ովքեր ամուսնացած չեն, ապրում են միասին։ Նրանք հաճախ ներգրավված են ռոմանտիկ կամ սեռական ինտիմ հարաբերությունների մեջ երկարաժամկետ կամ մշտական հիմունքներով։ Նման պայմանավորվածությունները ավելի ու ավելի տարածված են դարձել արեւմտյան երկրներում 20-րդ դարի վերջին, առաջնորդվելով սոցիալական հայացքների փոփոխությամբ, հատկապես ամուսնության, գենդերային դերերի եւ կրոնի վերաբերյալ։
Սոցիալական աճի հանգեցնող փոփոխություններ
Այսօր համակեցությունը սովորական է դարձել արևմտյան աշխարհի մարդկանց միջև։ Եվրոպայում սկանդինավյան երկրներն առաջինն են սկսել այս առաջատար միտումը, թեև դրանից հետո շատ երկրներ են հետևել դրան ։ Միջերկրական Եվրոպան ավանդաբար շատ պահպանողական է եղել, որտեղ կրոնը մեծ դեր է խաղում։ Մինչև 1990-ականների կեսերը այս տարածաշրջանում համակեցության մակարդակը ցածր էր, բայց դրանից հետո աճել է ։
Վերջին տասնամյակների ընթացքում արևմտյան երկրներում գրանցվել է չամուսնացած զույգերի համակեցության աճ։ Պատմականորեն արևմտյան շատ երկրներ ենթարկվել են սեռական հարաբերությունների վերաբերյալ քրիստոնեական վարդապետությունների ազդեցությանը, որը դեմ է դեռ չամուսնացած համատեղ կյանքին։ Քանի որ սոցիալական նորմերը փոխվել են, նման համոզմունքները դարձել են ավելի քիչ տարածված բնակչության կողմից, և որոշ քրիստոնեական դավանանքներ այսօր համակեցությունը դիտարկում են որպես ամուսնության նախադրյալ ։ Հռոմի պապ Ֆրանցիսկոսն ամուսնացել է համատեղ ապրող մարդու հետ, ով երեխաներ ուներ, մինչդեռ Քենթերբերիի նախկին արքեպիսկոպոս Ռոուեն Ուիլյամսը և Յորքի արքեպիսկոպոս Ջոն Սենտամուն տոլերանտություն են հայտնել համակեցության նկատմամբ ։
Վերջին տասնամյակների ընթացքում, աշխատուժում կանանց մասնակցության բարձր տեմպերը և բարձր արդյունավետության երկարաժամկետ գործող հակաբեղմնավորիչների լայն տարածումը հանգեցրել են նրան, որ կանայք անհատական ընտրություն կատարեն իրենց որոշումներում՝ ֆինանսական կայունության համար տղամարդ զուգընկերներից կախվածության նվազմամբ։ Այս բոլոր փոփոխությունները նպաստում էին ամուսնությանը այլընտրանքային կենսապայմանների ։
Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայում 1980-ականների վերջին և 1990-ականների սկզբին տեղի ունեցան խոշոր քաղաքական փոփոխություններ, ինչպիսիք էին կոմունիստական կառավարությունների անկումը։ Այս հասարակությունները թեւակոխեցին սոցիալական ազատության, ավելի քիչ խիստ կանոնների և ավելի քիչ ավտորիտար կառավարությունների նոր դարաշրջան։ Նրանք շփվեցին Արևմտյան Եվրոպայի հետ, և ոմանք դարձան Եվրամիության անդամ։ Արդյունքում, ընտանեկան կյանքի օրինաչափությունները սկսել են փոխվել, ամուսնությունների թիվը նվազել է, իսկ մարդիկ ավելի մեծ տարիքում են ամուսնանում։ Աճել են համակեցությունները և չամուսնացած մայրերի ծնունդները, իսկ որոշ երկրներում աճը շատ արագ է եղել ։
Ամուսնության ապաինստիտուցիոնալացումը վերաբերում է ամուսնության հարցում մարդկանց վարքագիծը կարգավորող սոցիալական և իրավական նորմերի թուլացմանը :Համակեցության աճը մաս է կազմում այլ հիմնական սոցիալական փոփոխությունների, ինչպիսիք են՝ ամուսնալուծությունների մակարդակի բարձրացումը, առաջին ամուսնության և երեխա ունենալու համեմատաբար մեծ տարիքը և ամուսնությունից դուրս համեմատաբար շատ ծնունդները։ Այս սոցիալական փոփոխություններին նպաստել են այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են աշխարհիկացումը, աշխատուժում կանանց մասնակցության ավելացումը, ամուսնության իմաստի փոփոխությունը, ռիսկերի նվազեցումը, ինդիվիդուալիզմը և սեռականության վերաբերյալ տեսակետների փոփոխությունը ։ Փոփոխություն է տեղի ունեցել նաև ժամանակակից սեռական էթիկայի մեջ՝ կենտրոնանալով համաձայնության վրա, այլ ոչ թե ամուսնական կարգավիճակի (այսինքն՝ դավաճանության և անառակության ապաքրեականացում, ամուսնական բռնաբարության քրեականացում), արտացոլելով սեռական փոխազդեցության դերի և նպատակի մասին նոր հայեցակարգեր, ինչպես նաև կանանց սեռականության և ինքնորոշման նոր հայեցակարգեր ։ Առարկություններ են եղել կանանց սեռականության իրավական և սոցիալական կարգավորման դեմ, նման կարգավորումները հաճախ դիտվում են որպես կանանց իրավունքների խախտում ։ Բացի այդ, որոշ անհատների թվում է, որ ամուսնությունն ավելորդ է կամ հնացած, ինչը հանգեցնում է նրան, որ զույգերը չեն պաշտոնականացնում իրենց հարաբերությունները ։ Օրինակ, 2008 թվականի Եվրոպական արժեքների ուսումնասիրության (EVS) ժամանակ հարցվածների տոկոսը, ովքեր համաձայնել են այն պնդմանը, որ «Ամուսնությունը հնացած է» եղել է 37.5% Լյուքսեմբուրգում, 35.4% Ֆրանսիայում, 34.3% Բելգիայում, 31.2%՝ Բելգիայում։ Իսպանիա, Ավստրիայում՝ 30,5%, Գերմանիայում՝ 29,2%, Շվեյցարիայում՝ 27,7%, Բուլղարիայում՝ 27,2%, Նիդեռլանդներում՝ 27,0%, Սլովենիայում՝ 25,0% :
Այն փաստը, որ շատ զույգեր ընտրում են միասին ապրել առանց իրենց հարաբերությունները պաշտոնականացնելու, ընդունում է նաև Եվրոմիությունը։ 2004 թվականի հրահանգը ԵՄ անդամներին արգելում է մտերմանալ կամ բնակություն հաստատել այն զուգընկերոջ հետ, «ում հետ Միության քաղաքացին պատշաճ կերպով հաստատված հարաբերություններ ունի» ։
ԱՄՆ-ում համակեցության պատճառներ
Այսօր ԱՄՆ-ում համակեցությունը հաճախ ծանոթությունների գործընթացի մի մասն է կազմում ։ Փաստորեն, «համակեցությունը գնալով դառնում է երիտասարդների միջև ձևավորված առաջին համախմբված միությունը» ։ 1996 թվականին ԱՄՆ-ում ամուսնացած զույգերի ավելի քան երկու երրորդը ասաց, որ նրանք միասին են ապրել նախքան ամուսնանալը ։ «1994 թվականին ԱՄՆ-ում կար 3,7 միլիոն համատեղ ապրող զույգ» ։ Սա մեծ աճ է մի քանի տասնամյակ առաջվա համեմատ։ Ըստ դոկտոր Գալենա Ռոադեսի՝ «մինչև 1970 թվականը մինչև ամուսնությունը միասին ապրելը հազվադեպ հանդիպող էր, բայց 1990-ականների վերջին զույգերի առնվազն 50-60%-ը միասին էին ապրում մինչամուսնական շրջանում» ։
Մարդիկ կարող են միասին ապրել մի շարք պատճառներով։ Նրանք կարող էին միասին ապրել՝ գումար խնայելու համար՝ ուրիշի հետ ապրելու հարմարության կամ բնակարան գտնելու անհրաժեշտության պատճառով ։ Ավելի ցածր եկամուտ ունեցող անձինք, ովքեր կանգնած են ֆինանսական անորոշության մեջ, կարող են հետաձգել կամ խուսափել ամուսնությունից ոչ միայն հարսանիքի համար վճարելու դժվարության, այլև ֆինանսական դժվարությունների վախի պատճառով, եթե ամուսնությունն ավարտվի ամուսնալուծությամբ ։
Երբ նրանց համատեղ ապրելու պատճառների վերաբերյալ հարցում է տրվել, զույգերի մեծամասնությունը նշել է այնպիսի պատճառներ, ինչպիսիք են միասին ավելի շատ ժամանակ անցկացնելը, հարմարության վրա հիմնված պատճառները և իրենց հարաբերությունները փորձարկելը, մինչդեռ քչերն են պատճառաբանել, որ չեն հավատում ամուսնությանը ։ Բնակարանների չափազանց բարձր գները և այսօրվա տնտեսության սուղ բյուջեները նույնպես գործոններ են, որոնք կարող են ամուսիններին տանել դեպի համատեղ բնակություն ։
Այսօր ողջ ամուսնությունների վաթսուն տոկոսին նախորդում է համատեղ կյանքի շրջանը ։ Հետազոտողները առաջարկում են, որ զույգերն ապրում են միասին՝ որպես ամուսնությունը փորձարկելու միջոց՝ իրենց զուգընկերների հետ համատեղելիությունը ստուգելու համար՝ միևնույն ժամանակ ունենալով հարաբերությունները դադարեցնելու հնարավորություն՝ առանց իրավական հետևանքների ։1996թ.-ին «Բոլոր համակեցողների ավելի քան երեք քառորդը հայտնում են, որ մտադիր են ամուսնանալ իրենց զուգընկերների հետ, ինչը ենթադրում է, որ նրանցից շատերը համակեցությունը դիտարկում էին որպես ամուսնության նախերգանք» ։ Ամուսնության հետ համակեցությունը շատ ընդհանրություններ ունի, հաճախ միասին բնակվող զույգերը կիսում են բնակավայրը, անձնական ռեսուրսները, բացառում են ինտիմ հարաբերությունները ուրիշների հետ և միասին ապրող զույգերի ավելի քան 10%-ի մոտ երեխաներ են ծնվում ։ «Շատ երիտասարդներ կարծում են, որ համատեղ կյանքը լավ միջոց է նախքան ամուսնությունը ստուգելու իրենց հարաբերությունները» ։ Զույգերը, ովքեր մտադիր են ամուսնանալ նախքան միասին ապրելը կամ ովքեր նշանված են մինչև համատեղ ապրելը, սովորաբար ամուսնանում են միասին ապրելուց հետո երկու տարվա ընթացքում ։ Զույգի համակեցությունը  հաճախ ավարտվում է կամ ամուսնությամբ կամ բաժանմամբ։ 1996 թվականի ուսումնասիրության համաձայն՝ համատեղ ապրողների մոտ 10%-ը մնացել է այս կարգավիճակում ավելի քան հինգ տարի ։ Առողջապահության վիճակագրության ազգային կենտրոնի կողմից անցկացված հարցման համաձայն՝ «1990-1994 թվականներին կանանց շրջանում ամուսնությունների կեսից ավելին սկսվել է համակեցությունից» ։
Համակեցությունը կարող է այլընտրանք լինել ամուսնությանը այն իրավիճակներում, երբ հնարավոր չէ ամուսնանալ ֆինանսական կամ ընտանեկան պատճառներով (օրինակ՝ միասեռական, միջռասայական կամ միջկրոնական ամուսնություններ) ։
Համակեցութունը, որը երբեմն կոչվում է դե ֆակտո ամուսնություն, ավելի տարածված է որպես ավանդական ամուսնության փոխարինող։ ԱՄՆ-ում ընդհանուր իրավունքով ամուսնությունները դեռևս կարող են կնքվել ԱՄՆ ինը նահանգներում, իսկ երկուսում՝ սահմանափակման տակ ։ Սա օգնում է միասին ապրած զուգընկերոջը օրինական հիմք տրամադրել մահացածի ունեցվածքը ժառանգելու համար՝ իրենց հետ ապրող զուգընկերոջ մահվան դեպքում։ Այսօրվա համատեղ հարաբերություններում քառասուն տոկոսը երեխաներ ունեն, ինչը մեզ պատկերացում է տալիս, թե ինչպես կարող է համակեցությունը համարվել ընտանեկան դինամիկայի նոր նորմատիվ տեսակ ։ 2012 թվականի դրությամբ ԱՄՆ-ում բոլոր ծնունդների 41%-ը եղել է չամուսնացած կանանցից ։ Երեք նահանգներում (Միսսիսիպի – 55%, Լուիզիանա – 53%, և Նյու Մեքսիկո – 52%) արտամուսնական ծնունդները մեծամասնություն էին կազմում։ Ամուսնությունից դուրս ծնունդների ամենացածր տոկոսը եղել է Յուտայում՝ 19% ։ 2006-2010 թվականներին ամուսնությունից դուրս ծնունդների 58%-ը եղել է համատեղ ապրող ծնողներից ։
Ժամանակակից առարկություններ համակեցության դեմ
Միասին բնակվող զույգերի դեմ ժամանակակից առարկություններն են ոչ ամուսնական միությունների դեմ կրոնական հակադրությունը, զույգերի ամուսնության սոցիալական ճնշումը և համակեցության հնարավոր ազդեցությունը երեխայի զարգացման վրա։
Արևմտյան աշխարհում միասին բնակվող զույգերի և արտաամուսնական կապից ծնված երեխաների թվի աճը համատեղ ապրելակերպը դարձրել է սոցիոլոգիական հետազոտությունների հիմնական կենտրոնը ։ Միացյալ Նահանգներում համատեղ ապրող զույգերի աճը՝ 1960-ի 450,000-ից մինչև 7,5 միլիոն 2011-ին ուղեկցվել է համատեղ բնակվող տնային տնտեսություններում երեխաների զարգացման վերաբերյալ ԱՄՆ-ի հետազոտություններով ։ Համակեցության ոչ կողմնակիցները նշում են, որ ոչ ամուսնական դաստիարակությունը ոչ պիտանի միջավայր է երեխայի զարգացման համար։ 2002թ.-ի մեկ ուսումնասիրություն փոխկապակցում էր ավելի ցածր թվային հմտություններ և ավելի բարձր հանցավորություն համատեղ ապրող զույգերի երեխաների համար, այնուամենայնիվ, վերջին ուսումնասիրությունները, որոնք վերահսկում են այն գործոնները, ինչպիսիք են աղքատությունը, ծնողների կրթական մակարդակը և ընտանեկան բռնությունը, ցույց են տվել, որ համատեղ ապրող զույգերի երեխաները զարգացման առումով նման են իրենց հասակակիցներին՝ ամուսնացած զույգերի երեխաներին ։
Ազդեցությունը երեխաների վրա
1995 և 2002 թվականների Ընտանիքի ընդլայնման ազգային հետազոտության ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ չամուսնացածների համակեցության տարածվածության և տևողության աճ է գրանցվել ։ Հետազոտությունը ցույց է տվել, որ Միացյալ Նահանգներում երեխաների 40%-ը մինչև 12 տարեկանը կապրեն համատեղ ապրողների մոտ, և միայնակ մայրերից ծնված երեխաները ավելի հավանական է, որ ապրեն համատեղ ընտանիքում, քան ամուսնացած մայրերից ծնվածները։ 19-44 տարեկան կանանց՝ երբևէ համատեղ ապրածների տոկոսը աճել է 1995թվականի 45%-ից մինչև 54% 2002թվականը ։
2002 թվականին միջնակարգ դպրոցն ավարտած կանանց 63%-ը որոշ ժամանակ անցկացրեց համակեցության մեջ՝ համեմատած քոլեջի չորսամյա կրթություն ունեցող կանանց միայն 45%-ի հետ ։ Համատեղ ապրող զույգերը, ովքեր երեխաներ ունեն, հաճախ ամուսնանում են։ Ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ 90%-ով ավելի հավանական է,որ համատեղ ապրող ծնողներից ծնված երեխաները ի վերջո ապրեն ամուսնացած ծնողների հետ, ոչ թե միայնակ մայրերից ծնված երեխաները։ Ակնկալվում է, որ չամուսնացած իսպանախոս մայրերի 67%-ը կամուսնանա, իսկ աֆրոամերիկացի մայրերի 40%-ը ։