cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Չափահասություն
Օրինական չափահասություն
Չափահասության տարիքը միջազգային մակարդակով տատանվում է 15-ից մինչև 21 տարեկան, ընդ որում 18-ը ամենատարածված տարիքն է։ Նիգերիան, Մալին, Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետությունը և Կամերունը չափահասություն են սահմանում 15 տարեկանում, սակայն ավելի վաղ տարիքում աղջիկների ամուսնությունը սովորական երեւույթ է ։ Աշխարհի շատ երկրներում, ներառյալ Միացյալ Նահանգների մեծ մասը, Հնդկաստանը և Չինաստանը, չափահաս օրինական տարիք են համարում 18 տարեկանը (պատմականորեն 21 տարի), որոշ երկրներում այն տանատանվում է։
Մինչև 1970-ական թվականները արևմտյան երկրների մեծ մասում երիտասարդները մինչև 21 տարեկանը չափահասներ չէին համարվում։ Օրինակ, Միացյալ Նահանգներում երիտասարդ քաղաքացիները չէին կարող քվեարկել մինչև 1971 թվականի հուլիսի 21-ը, երբ ընդունվեց 26-րդ փոփոխությունը, որի համաձայն ձայնի իրավունքը չի կարող սահմանափակվել 18 տարեկանից բարձր անձանց համար։ Քվեարկության տարիքը նվազեցվել է ի պատասխան այն փաստի, որ 18-ից մինչև 21 տարեկան երիտասարդները զորակոչվել են բանակ Վիետնամի պատերազմին մասնակցելու համար, որից հետո ի հայտ եկավ հետևյալ կարգախոսը` «բավականաչափ մեծահասակ պայքարելու համար, բավականաչափ մեծահասակ քվեարկելու համար» ։
ԱՄՆ-ում մինչեւ 21 տարեկան երիտասարդները նույնպես չեն կարողացել ալկոհոլ գնել, ատրճանակներ ձեռք բերել, պարտադիր պայմանագիր կնքել կամ ամուսնանալ առանց ծնողների թույլտվության։ Այն բանից հետո, երբ քվեարկության տարիքն իջեցվել է, շատ պետություններ նույնպես անցել են ալկոհոլի օգտագործման տարիքի նվազմանը (նահանգների մեծ մասում նվազագույն տարիքը 18 կամ 19 տարեկանն է), ինչպես նաև չափահասության տարիքի նվազեցմանը մինչև 18 տարեկան։ Այնուամենայնիվ, կան օրինական գործողություններ, որոնցում 18 տարին լռելյայն չափահաս չէ։ Դեռևս կան որոշ բացառություններ, երբ 21 տարի (կամ նույնիսկ ավելի բարձր) դեռևս որոշ իրավունքների կամ պարտականությունների չափանիշ է։ Օրինակ, ԱՄՆ-ում զենքի վերահսկողության մասին 1968 թվականի օրենքն արգելում է 21 տարեկանից փոքր անձանց ատրճանակ ձեռք բերել դաշնային լիցենզիա ունեցող դիլերից (չնայած դաշնային օրենքը բացառություն է անում 18-21 տարեկան անձանց համար, որոնք կարող են այն ձեռք բերել մասնավոր դիլերից, եթե թույլ է տալիս նահանգի օրենքը) ։
1984 թվականի հուլիսից ալկոհոլի օգտագործման նվազագույն տարիքի մասին ազգային օրենքը բոլոր նահանգներին հրահանգել է ալկոհոլի օգտագործման համապատասխան տարիքը բարձրացնել մինչև 21 տարեկանը, որպեսզի ստեղծի միասնական ստանդարտ օրինական գնման, օգտագործման կամ ալկոհոլի հրապարակային տիրապետման համար՝ բացառություններով, որոնք արվել են միայն մասնավոր տներում սպառման համար՝ ծնողների հսկողության և թույլտվության ներքո։ Դա արվել է ի պատասխան ոչ սթափ վիճակում մեքենա վարելիս մահացու դեպքերի թվի կրճատման, որոնք տարածված են երիտասարդ վարորդների շրջանում։ Այն պետությունները, որոնք որոշում են չպահպանել պահանջները, կարող են կորցնել ավտոմոբիլային ճանապարհների ֆինանսավորման մինչև 10%-ը ։
Վարկային քարտերի մասին օրենքը 2009 թվականին ավելի խիստ երաշխիքներ է ներկայացրել 18-21 տարեկան երիտասարդների համար, ովքեր վարկային քարտ են ստանում։ Մինչև 21 տարեկան երիտասարդները կամ պետք է ունենան 21 տարեկանից բարձր երաշխավոր, կամ ապացույցներ ներկայացնեն (սովորաբար եկամտի աղբյուր), որ նրանք կարող են մարել իրենց վարկային քարտի մնացորդը ։ Եթե այդ պահանջը չկատարվի, պետք է սպասել մինչև 21 տարեկան, որպեսզի ինքնուրույն հաստատվի վարկային քարտ։ 2010 թվականի Մատչելի խնամքի մասին օրենքը ընդլայնում է այն տարիքը, որով երիտասարդ չափահասները կարող են մնալ իրենց ծնողների առողջության ապահովագրության ծրագրում մինչև 26 տարեկան ։
2019 թվականի դեկտեմբերի դրությամբ դաշնային կառավարությունը բարձրացրել է ծխախոտի եւ վեյփ-արտադրանքի գնման օրինական տարիքը՝ 18-ից մինչև 21 ։ Այն երկրներում, որտեղ մարիխուանան օրինականացվել է, կանխադրված տարիքը նույնպես 21 տարի է, թեև նրանք, ովքեր երիտասարդ են, կարող են դեղատոմսեր կամ բժշկական մարիխուանայի քարտեր ստանալ բժշկի այցելությունից հետո ։
Քվեբեկում (Կանադա) Քվեբեկի օրենսդիր մարմինը 2020 թվականին բարձրացրել է այն տարիքը, որում կարելի է ռեկրեացիոն մարիխուանա ձեռք բերել 18-ից մինչև 21 տարեկան, ինչը հակասում է այն երկրների մեծամասնությանը, որտեղ նվազագույն տարիքը 19 տարեկանն է (բացառությամբ Ալբերտայի, որը 18 տարեկան է)։ Քվեբեկի կառավարությունը վկայակոչել է 21 տարեկանից փոքր մարդկանց ուղեղի զարգացման համար մարիխուանայի ռիսկը ՝ որպես տարիքի բարձրացման արդարացում ։
2021 թվականի մարտին Վաշինգտոն նահանգը 5–4 որոշմամբ Վաշինգտոն նահանգի Գերագույն դատարանի դատավորները ցմահ դատապարտեցին 19-ամյա և 20-ամյա մի երիտասարդի, որոնք դատապարտվել էին առանձին գործերով։ Առաջին աստիճանի դաժան սպանություն տասնամյակներ առաջ՝ ասելով, ինչպես անչափահասների դեպքում, դատարանը նախ պետք է հաշվի առնի 21 տարեկանից ցածր անձանց տարիքը՝ նախքան նրանց մահապատժի ենթարկելը ճաղերի հետևում։ Սա տեղի է ունենում այն ժամանակ, երբ շարունակվում են քննարկումները, թե արդյոք 18-ից 21 տարեկանները պետք է ազատվեն մահապատժից   ։
Գերմանիայում դատարանները հիմնականում մեղադրում են մինչև 21 տարեկան մեղադրյալներին ՝ անչափահասների մասին օրենքին համապատասխան, ձգտելով օգնել նրանց վերաինտեգրվել հասարակության մեջ և հանցագործությանը, ինչպես նաև հանցագործին համապատասխան պատիժ նշանակել։
2021 թվականի մայիսին Տեխասի նահանգը բարձրացրել է տարիքը, երբ կարելի է էկզոտիկ պարուհի լինել, աշխատել և հովանավորել սեռական կողմնորոշում ունեցող ձեռնարկություններին՝ 18-ից մինչև 21 թվականը ։
Մեծ Բրիտանիայում բազմաթիվ առաջարկներ են եղել ծխախոտ գնելու տարիքը 18-21-ի բարձրացնելու համար՝ փորձելով սահմանափակել երիտասարդների և դեռահասների օգտագործումը՝ մինչև 2030 թվականը «առանց ծխելու» Միացյալ Թագավորություն հասնելու համար ։ Այս բոլոր օրենքները, որոնք ընդունվել են տարիների ընթացքում, արտացոլում են աճող իրազեկությունը, որ երիտասարդները, թեև ոչ երեխաները, դեռևս անցումային փուլում են դեռահասների տարիքի եւ լիարժեք հասունության միջև, և անհրաժեշտության դեպքում պետք է ճշգրտումներ մտցնել քաղաքականության մեջ կամ սահմանափակումներ մտցնել, հատկապես այն դեպքերում, երբ դա վերաբերում է այն գործունեությանը, որը կրում է որոշակի ռիսկ կամ վնաս իրենց կամ ուրիշների համար ։
Միևնույն ժամանակ, չնայած այն հանգամանքին, որ երկրների մեծ մասում ընդունված չափահաս տարիքը 18 տարեկանն է, կան իրավունքներ կամ արտոնություններ, որոնք տրամադրվում են դեռահասներին, որոնք դեռ չափահաս չեն։ Միացյալ Նահանգներում երիտասարդները կարող են աշխատել 14 տարեկանում ՝ պայմանով, որ նրանք աշխատանքի թույլտվություն ունեն։ 16 տարեկանում անձը կարող է ստանալ վարորդական վկայական կամ լիցենզիա՝ կախված նահանգային օրենքներից և կարող է աշխատել շատ աշխատատեղերում (բացառությամբ նրանց, ովքեր պահանջում են ծանր տեխնիկա) և համաձայնություն տալ սեռական գործունեությանը (կախված նահանգից)։ 17 տարեկանում կարելի է զինվորական ծառայության անցնել ծնողների համաձայնությամբ, թեև մինչև 18 տարեկանը չի կարող զորակոչվել մարտական դիրքերում։
Ամերիկյան քաղաքների մեծ մասում տեղական ընտրությունների քվեարկության տարիքը18-ն է։ Բայց երկրի հինգ բնակավայրերում, որոնցից չորսը Մերիլենդում են, քվեարկելու իրավունք ունեն 16 և 17 տարեկան երիտասարդները։ Քաղաքներն են՝ Թաքոմո Պարկ, Ռիվերդալ, Գրինբելտ, Հյաթիսվիլի ։ 2020 թվականին Օքլենդում (Կալիֆորնիա) 16 տարեկան և բարձր աշակերտները իրավունք ստացան քվեարկելու դպրոցական խորհրդի ընտրություններում։ ԱՄՆ-ում և շատ այլ երկրներում աճում է 18-ից մինչև 16 տարեկան ընտրողների թվի նվազման շարժումը՝ երիտասարդների քվեարկությանը ներգրավելու և ընտրական ավելի մեծ մասնակցությունը խրախուսելու հույսով։ Որոշ երկրներում քվեարկության տարիքն արդեն 16 տարեկանն է, այդ թվում Ավստրիայում, Շոտլանդիայում, Արգենտինայում, Բրազիլիայում, Ուելսում, Կուբայում և Էկվադորում։
Գերմանիայում գարեջուր և գինի կարելի է գնել 16 տարեկանում, թեև մինչև 18 տարեկանը չի կարող գնել ոգելից խմիչքներ կամ թունդ ալկոհոլային խմիչքներ։ Գերմանիայում համաձայնության տարիքը 14 տարեկան է, եթե երկու գործընկերներն էլ 18 տարեկանից ցածր են։ 18 տարեկանից փոքր անձի հետ սեռական ակտիվությունը պատժվում է, եթե մեծահասակը անչափահասի նկատմամբ իշխանություն ունեցող անձ է դաստիարակության, կրթության, խնամքի կամ աշխատանքի հարցերում։
Հասուն տարիքի սոցիալական կառուցում
Ի տարբերություն ծերացման և չափահասության կենսաբանական հեռանկարների, հասարակագետները հասուն տարիքը պատկերացնում են որպես սոցիալապես կառուցված ։ Թեև ծերացումը հաստատված կենսաբանական գործընթաց է, չափահասության հասնելն իր չափանիշներով սոցիալական է։ Ի տարբերություն այլ տեսանկյունների, որոնք հայեցակարգում են ծերությունը և հասուն տարիքի հասնելը որպես հիմնականում համընդհանուր զարգացում` անկախ համատեքստից, ազգից, սերունդից, սեռից, ռասայից կամ սոցիալական դասից։ Հասարակագետները այս ասպեկտները համարում են առաջնային մեծահասակների մշակութային սահմանումների մեջ ։
Չափահասության՝ որպես սոցիալական կառուցվածքի հետագա ապացույցները ցուցադրվում են ժամանակի ընթացքում չափահասության փոփոխվող չափանիշներով։
Պատմականորեն, ԱՄՆ-ում չափահաս տարիքը հիմնված է եղել կրթությունն ավարտելու, ծագման, ընտանիքից հեռանալու և կարիերա սկսելու վրա  ։ Այլ հիմնական պատմական չափանիշները ներառում են ամուսնությունն ու ծնող դառնալը։ Այս չափանիշները սոցիալական և սուբյեկտիվ են. դրանք կազմակերպվում են ըստ սեռի, ռասայի, էթնիկական պատկանելության, սոցիալական դասի, ի թիվս այլ հիմնականինքնության նշանների։ Արդյունքում, որոշակի պոպուլյացիաներ իրենց չափահաս են զգում կյանքի ընթացքում ավելի վաղ, քան մյուսները ։
Երիտասարդ չափահասների ժամանակակից փորձառությունները և հետազոտություններն այսօր փոխարինում են չափահասության ավելի սուբյեկտիվ թվացող չափանիշներին, որոնք ավելի լավ են արձագանքում երիտասարդների ծերացման փորձառություններին ։
Չափորոշիչները բնութագրվում են «ինդիվիդուալիստական չափանիշների աճող կարևորությամբ և չափահասության նորմատիվ հասկացությունների ժողովրդագրական նշանների անտեղիությամբ ։ Մասնավորապես, երիտասարդ խմբերի հասուն տարիքի հասնելը կենտրոնանում է երեք չափանիշների վրա՝ պատասխանատվության զգացում ձեռք բերել, ինքնուրույն որոշումներ կայացնել և ֆինանսական անկախություն ։
Մասաչուսեթսի Քլարկ համալսարանի հոգեբան և պրոֆեսոր Ջեֆրի Առնեթը ուսումնասիրել է մեծահասակների զարգացումը և պնդում է, որ դեռահասության և հասունության միջև կա զարգացման նոր և հստակ շրջան։ Այս փուլը, որը նա անվանում է «առաջացող հասուն տարիք», տեղի է ունենում 18-ից 25 տարեկանում։ Առնեթը շարադրում է հինգ հստակ առանձնահատկություններ, որոնք հատուկ են զարգացման այս շրջանին։ Այս փուլը ինքնության ուսումնասիրության, անկայունության, ինքնորոշման, արանքում զգալու և հնարավորությունների դարաշրջան է։ Առնեթը նկարագրում է այս անհատներին որպես իրենց կյանքի համար որոշակի պատասխանատվություն ստանձնելու ունակություն, բայց դեռևս լիովին չափահաս չեն զգում։ Առնեթը նկարագրում է զարգացման այս փուլում գտնվող անհատներին, ովքեր որոշում են, թե ովքեր են և ինչ են ուզում կյանքից։ Հաճախ նրանք փոխում են իրենց բնակավայրը, քանի որ ստանում են բարձրագույն կրթություն և այլևս կապված չեն իրենց ծնողների հետ ապրելու առօրյայի հետ։ Առնեթն ասում է, որ այս անհատները, ըստ էության, կարող են գնալ այնտեղ, որտեղ ցանկանում են, երբ ցանկանում են։ Առնեթն ասում է նաև, որ «լավատեսությունը տիրում է»։ Կյանքի այս փուլում գտնվող մարդիկ վստահ են, որ կարող են իրենց համար ավելի լավ կյանք ստեղծել, քան իրենց ծնողներն են ունեցել, և կարող են ունենալ ավելի խորը, երկարատև հարաբերություններ ։
Կրոն
Ըստ հրեական ավանդույթի, հասուն տարիքը հասնում է 13 տարեկանում (Բար Միցվայի կամ Բաթ Միցվայի նվազագույն տարիքը) հրեա տղաների և աղջիկների համար։ Ակնկալվում է, որ նրանք պատրաստություն կցուցաբերեն չափահասության համար՝ սովորելով Թորան և հրեական այլ սովորույթներ։ Քրիստոնեական Աստվածաշունչը և հրեական սուրբ գրությունները չեն պարունակում տարիքային պահանջներ չափահաս դառնալու կամ ամուսնանալու համար, ինչը ներառում է սեռական գործունեությամբ զբաղվելը։
1983 թվականի կանոնական իրավունքի օրենսգիրքն ասում է. «տասնվեց տարին չլրացած տղամարդը, ինչպես նաեւ տասնչորս տարին չլրացած կինը չեն կարող օրինական ամուսնանալ» ։ Ըստ Նիլ Փոստմանի «Մանկության անհետացումը»՝ միջնադարի քրիստոնեական եկեղեցին հաշվետվության տարիքը, երբ մարդուն կարող էին դատել և նույնիսկ մահապատժի ենթարկել որպես չափահաս, համարում էր 7 տարեկան։ Չնայած որոշ կրոններ ունեն իրենց ուղեցույցները, թե ինչ է նշանակում մեծահասակ լինել, ընդհանուր առմամբ, կան միտումներ, որոնք առաջանում են կրոնականության հետ կապված, քանի որ մարդիկ դեռահաս տարիքից անցնում են մեծահասակների կյանքին։ Կրոնի դերը մարդու կյանքում կարող է ազդել դեռահասների զարգացման վրա ։
Ազգային բժշկական գրադարանը (NCBI) լուսաբանում է որոշ հետազոտություններ, որոնք ցույց են տալիս, որ կրոնական մակարդակը նվազում է, քանի որ մարդիկ թողնում են տունը և ապրում են ինքնուրույն։ Հաճախ, երբ մարդիկ ապրում են ինքնուրույն, նրանք փոխում ենիրենց կյանքի նպատակները, և կրոնը, որպես կանոն, դառնում է ավելի կարևոր, քանի որ նրանք սովորում են, թե ով են նրանք. NCBI-ի այլ ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որերբ մեծահասակները ամուսնանում են և երեխաներ ունենում, նրանք սառչում են, քանի որ կրոնական աճի միտում կա։ Յուրաքանչյուր մարդու կրոնականության մակարդակը աճում է տարբեր արագությամբ, ինչը նշանակում է, որ կրոնը մեծահասակների զարգացման համեմատ տարբեր է տարբեր մշակույթների և ժամանակների միջև։ Յուրաքանչյուրի կրոնականության մակարդակը ձևավորվում է տարբեր տեմպերով, ինչը նշանակում է, որ կրոնը մեծահասակների զարգացման համեմատ տարբեր է տարբեր մշակույթների և ժամանակների միջև ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մարդու զարգացում Կատեգորիա:Կենսաբանություն Կատեգորիա:Մարդ Կատեգորիա:Կենդանաբանություն Կատեգորիա:Կենսաբանության հասկացություններ
Ռոմալ
Ռոմալ, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Արեշի գավառում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Պապիս Սիսե
Պապիս Դեմբա Սիսսե (Papiss Demba Cissé, հունիսի 3, 1985, Դակար, Սենեգալ), սենեգալացի ֆուտբոլիստ։ Անգլիական «Նյուքասլ Յունայթեդ»-ի և Սենեգալի ազգային հավաքականի հարձակվող։
Ակումբային կարիերա
Պապիս Սիսեն իր ֆուտբոլային կարիերան սկսել է Սենեգալական «Դուան» ակումբում։ 2005 թվականին տեղափոխվեց ֆրանսիական «Մեց»։ Դեբյուտը եղել է Ֆրանսիայի առաջնությունում՝ ՊՍԺ-ի դեմ խաղում։ 2004-2005 թվականներին հանդես է եկել «Մեց Բ»-ում, մրցաշրջանում խփեց 12 գոլ։
2005 թվականի վերջում նա արդեն հանդես չէր գալիս «Մեց»-ի հիմնական թիմում, այլ վարձավճարով տեղափոխվել էր «Շերբուր»։ 2007-2008 թվականներին նա շարունակեց իր վարձավճարով կարիերան և տեղափոխվեց «Շատորու»։ 2009-2012 թվականներին հանդես է եկել գերմանական «Ֆրայբուրգ»-ում։ 2012 թվականի հունվարին նա 5,5 տարվա պայմանգաիր է կնքել Անգլիայի Պրեմիեր Լիգայի «Նյուքասլ Յունայթեդ»-ի հետ։ Ակումբում դեբյուտը եղել է փետրվարի 5-ին, որտեղ Նյուքասլը եղել է տան տիրոժ կարգավիճակով, ընդդեմ «Աստոն Վիլլա»-ի, իր նոր թիմում նա խփեց առաջին գնդակը և հաղթեց Նյուքասլը 2։1 հաշվով]] .։
Կարիերան հավաքականում
Սենեգալի հավաքականի կազմում նա սկսել է խաղալ 2009 թվականից։ 2010 թվականի հոկտեմբերի 19-ին, Աֆրիկայի գավաթի խաղարկությունում, նա դարձավ հեթ-տրիկի հեղինակ Մավրիկիոսի դեմ խաղում ։
Վիճակագրությունը հավաքականում
Արդյունք։ 36 խաղ / 17 գոլ; 15 հաղթանակ, 10 ոչ-ոքի, 11 պարտություն.
Կոպտևո (գյուղ, Դոբրոպոլսկի շրջան)
Կոպտևո (Коптєве), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Դոբրոպոլսկի շրջանում։
Պապիս Սիսե
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նյուքասլ Յունայթեդի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Թուրքական Սուպեր լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ
Կոպտևո (գյուղ, Դոբրոպոլսկի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Կոպտևո գյուղում բնակվում էր 88 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Դոբրոպոլսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Աբրանե
Աբրանե (Աբրանիա), քաղաք Հնագույն Հայաստանում՝ Ուրարտուում։ Հիշատակված է ասուրական արձանագրություններում։ Եղել է Աբրանիա երկրամասի կենտրոնը ։
Բուժավայր
Բուժավայր, վայր, որն օժտված Է բնական բուժիչ միջոցներով (հանքային ջրեր, բուժիչ ցեխեր, բարենպաստ կլիմա, օդ, ծովային լոգանք) և ունի անհրաժեշտ պայմաններ վերջիններս բուժիչ և կանխարգելիչ նպատակով օգտագործելու համար։ Բուժավայրիի տերիտորիայում բուժական հիմնարկի հիմնական տեսակը առողջարանն է (սանատորիա)։
Կատեգորիա:Հանգիստ Կատեգորիա:Հանգստյան տներ
Նվարդի ալբոմից
«Նվարդի ալբոմից», Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծություններից` գրված 1917 թվականին ։
Պատմություն
Հովհաննես Թումանյանն այս բանաստեղծությունը գրել է 1917 թվականի հոկտեմբերի 27-ին։
Նվարդի ալբոմը և դրա մեջ գտնվող ինքնագիրը պահվում է Թումանյանի ընտանեկան արխիվում, վերնագրված`«Իմ Արուսյակին», հետևյալ ծանոթագրությամբ. «''Ու աղջիկներիցս ամեն մեկը մի աստղ ընտրեց կամ համաստեղություն. Նվարդն էլ ընտրեց Վեներան, Լուսաստղը, Արուսյակը''»։ Նաև նույն տեղում պահվում է Թումանյանի դուստր Աշխենի արտագրած մեկ օրինակ ։
Բանաստեղծությունն առաջին անգամ տպագրվել է 1921 թվականին «Գեղարվեստ» ամսագրի № 7-ում «Նվարդի ալբոմից» վերնագրով (էջ 66), այնուհետև` Երևանում 1940-1959 թվականներին լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի երկերի ժողովածուի գիտական հրատարակության առաջին հատորում (էջ 189)։
Հովհաննես Թումանյանի երկերի լիակատար ժողովածուի 1-ին հատորում արտատպվել է «Գեղարվեստ» ամսագրից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծություններ Կատեգորիա:Բանաստեղծություններ Կատեգորիա:1917 գրականությունում Կատեգորիա:1917 ստեղծվածներ
Կոսովոյի Հանրապետության խորհրդարան
Կոսովոյի Հանրապետության խորհրդարան (Kuvendi i Republikës së Kosovës; Скупштина Републике Косово), ի սկզբանե հաստատվել է Կոսովոյում ՄԱԿ-ի ժամանակավոր առաքելության կողմից 2001 թվականին «ժամանակավոր, ժողովրդավարական ինքնավարություն» տրամադրելու համար։
2008 թվականի փետրվարի 17-ին Կոսովոյի ժողովրդի ներկայացուցիչները հայտարարեցին, որ Կոսովոն Սերբիայից անկախ է և դրանից հետո ընդունեցին Սահմանադրություն, որն ուժի մեջ է մտել 2008 թվականի հունիսի 15-ին։
Կոսովոյի Հանրապետության խորհրդարանը կարգավորվում է Կոսովոյի Սահմանադրությամբ և ունի 120 անդամ. դրանցից 100-ը ուղղակիորեն քվեարկվում են խորհրդարանում, մնացածը սահմանվում են հետևյալ կերպ.
Ալբաներենը մեծամասնության պաշտոնական լեզուն է, սակայն միաժամանակյա մեկնաբանությամբ օգտագործվում են փոքրամասնությունների բոլոր լեզուները՝ սերբերեն, թուրքերեն և բոսնիերեն։
Հանձնաժողովներ
Կոսովոյի Հանրապետության խորհրդարանն ունի 19 հանձնաժողով.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կոսովոյի Հանրապետություն Կատեգորիա:Օրենսդիր մարմիններ Կատեգորիա:2001 հիմնադրումներ Կոսովոյում
Կուչերով Յար (գյուղ, Դոբրոպոլսկի շրջան)
Կուչերով Յար (Кучерів Яр), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Դոբրոպոլսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կուչերով Յար գյուղում բնակվում էր 248 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Դոբրոպոլսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Սերոս
Սերոս (կատ.՝ Seròs), համայնք Իսպանիայում՝ կատալոնական Լեյդա պրովինցիայի Սեգրիա շրջանում։ Տարածքը՝ 98 կմ2։ Բնակչությունը՝ 1867 մարդ։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 26 կմ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Նոր սերունդ մշակութային միություն (Բեյրութ)
Նոր սերունդ մշակությաին միություն (ՆՍՄՄ), հայկական մշակութային կազմակերպություն է։ Ստեղծվել է 1955 թվականին, Բեյրութում։ Հիմնադիրներն են սփյուռքահայ գրողներ և մտավորականներ Հակոբ Նորաշխարհյանը (Նորունի), Ժիրայր Թոսունյանը (Ժիրայր Նաիրի), Աբիսողոմ Կրշկյանը (Հրանտ Գանգրունի), Պեպո Սիմոնյանը, Սաբզիս Խայյանը, Գաբրիել Մոլոյանը, Արշակ Գազանճյանը, Արամ Դեմիրճյանը։ Գործում է Սոցիալ-դեմոկրատական Հնչակյան կուսակցության հովանու ներքո։ Միության անմիջական նախաձեռնությամբ Լիբանանում սկիզբ է առել «Արարատ գրական» շարժումը։ Գրական համանուն ամսագրի շուրջ համախմբված մտավորականներն իրենց հիմնական խնդիրն են համարել բացահայտել և խրախուսել մշակութասեր, շնորհալի երիտասարդներին։ Այդ նպատակով պարբերաբար կազմակերպվել են գրական և մշակութային հարցերին նվիրված հանդիպումներ, հրավիրվել լիբանանահայ մտավորականության հեղինակավոր ներկայացուցիչներ։ Իր գոյության մոտ երկու տասնամյակների ընթացքում «Արարատ գրական» ամսագրի էջերում մկրտություն են ստացել բազմաթիվ շնորհալի գրողներ՝ բանաստեղծներ, արձակագիրներ, գրաքննադատներ։ ՆՍՍՄ-ն հայապահպան գործունեություն է ծավալում մշակույթի ամենատարբեր բնագավառներում՝ գրականություն, թատրոն, երաժշտություն, պարարվեստ։ 1960-ական թվական, երբ ընդհանրապես լիբանանյան թատրոնը վերելքի շրջան էր ապրում, միությունը հրապարակ է իջել իր «Արտավազդ» թատերախմբով (հայկական թատրոնի հիմնադիր Արտավազդ Բ թագավորի անունով)։ Անդրանիկ բեմադրությունը եղել է Դերենիկ Դեմիրճյանի «Քաջ Նազարը» (բեմադրիչ՝ Լյուդվիգ Թապագյան)։ Թատերախմբի գործունեությունը, որը կաևոր նշանակություն է ունեցել լիբանանյան թատրոնի զարգացման համար, ընդհատվել է 1975 թվականին՝ Լիբանանում սկսված քաղաքացիական պատերազմի հետևանքով։ 1985 թվականին թատերախումբը կոչվել է Ալեքսանդր Շիրվանզադեի անվամբ։ 1960-ական թվականներից միությունը ծավալել է նաև երաժշտական գործունեություն։ Երևանի Կոմիտասի անվան պետական երաժշտանոցի սան Կյուրեղ Մանկրյանի ղեկավարությամբ կազմավորվել է «Գարուն» երգչախումբը, որը կարևոր դեր է ունեցել գաղութի երաժշտական կյանքում։ Նշանակալի իրադարձություն էր նաև միության երգի-պարի համույթի կազմակերպումը։ 1982 թվականից պարուսույց Նորիկ Մեհրաբյանի ղեկավարությամբ երգի-պարի համույթը հաջող ելույթներ է ունեցել՝ արժանանալով լիբանանյան հանդիսատեսի բարձր գնահատանքին։ Իր գործունեությամբ մեծ հաջողություններ է արձանագրել և հրավիրվել է ներկայացնելու հայ մշակույթն ու պարարվեստը Լիբանանի Ջիբեյլ քաղաքում կայացած 1987 թվականի փառատոնին։ 1997 թվականին կազմավորվել է նաև «Արեգ» մանկապատանեկան պարախումբը (գեղարվեստական ղեկավար՝ Ծաղիկ Խաչատրյան). 1998 թվականին ունեցել է իր անդրանիկ ելույթը և արժանացել հայ և օաար պարվեստասերների ջերմ ընդունելությանը։ ՆՍՄՄ-ի նախաձեռնությամբ նշվում են հայ մշակույթի նշանակալի տարեթվերը, գրողների հոբելյանները, կազմակերպվում նոր լույս տեսած գրքերի քննարկումներ, գինեձոներ, երգահանդեսներ, գեղարվեստական երեկոներ, ոգեկոչումներ, Արցախին նվիրված ձեռնարկներ։ ՆՍՄՄ-ի կենտրոնական վարչության գրասենյակը գտնվում է Բեյրութում։ Միության մասնաճյուղերը գործում են Դամասկոսում, Հալեպում, Կահիրեում, Լոնդոնում, Սիդնեյում, Տորոնտոյում, Լոս Անջելեսում են։
Կատեգորիա:Լիբանանահայ մշակութային կազմակերպություններ Կատեգորիա:Սոցիալ-դեմոկրատ Հնչակյան կուսակցություն
Ֆուկուի
Ֆուկուի (福井市), քաղաք Ճապոնիայում, Ֆուկուի պրեֆեկտուրայի վարչական կենտրոն։
2017 թվականի հունիսի տվյալների համաձայն՝ քաղաքնի բնակչությունը կազմում է 264 217 մարդ, իսկ բնակչության խտությունը՝ 69,2 մարդ/կմ2։ Քաղաքը զբաղեցնում է 536,41 կմ2 տարածք ։ Քաղաքի բնակիչների մեծ մասը բնակվում են քաղաքի կենտրոնական մասում։
Աշխարհագրություն
Ֆուկուին տեղակայված է համանուն պրեֆեկտուրայի հյուսիսային հատվածում։ Արևմուտքում սահմանակցում է Ճապոնական ծովի հետ, իսկ արևելքում՝ Րյոհակու լեռների։
Կլիմա
Ֆուկուիի կլիման մերձարևադարձային մուսսոնային է։ Բնութագրվում է շոգ ու չոր ամառներով և զով ձմեռներով։ Տեղումները նկատվում են ողջ տարվա ընթացքում, իսկ առավելագույն քանակի են հասնում դեկտեմբեր և հունվար ամիսներին։
Բնակչություն
Ճապոնիայի բնակչության շարժը ներկայացված է աղյուսակում ։
Պատկերասրահ
<Gallery> File:Youkoukan03s4592.jpg|Յոկոկան այգի File:Youkoukanteien.jpg|Յոկոկան Տենկեյ File:Fukui Castle04bs4592.jpg|Ֆուկուի ամրոց File:Fukui District Court01b3200.jpg|Ֆուկուիի դատարան File:Fukui International Activities Plaza03b3200.jpg| File:Harmony Hall Fukui.JPG| </Gallery>
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Ճապոնիայի պրեֆեկտուրաների վարչական կենտրոններ Կատեգորիա:Ֆուկուի պրեֆեկտուրայի քաղաքների Կատեգորիա:Ճապոնիայի նավահանգստային բնակավայրեր Կատեգորիա:Ճապոնիայի հատուկ քաղաքներ Կատեգորիա:Ճապոնիայի բնակավայրեր
Ռիչարդ Մեդդեն
Ռիչարդ Մեդլեն (Richard Madden, ), թատրոնի, կինոյի և հեռուստատեսության շոտլանդացի դերասան ։
Կուրորտաբանություն
Կուրորտաբանությունը ընդգրկում է բալնեոլոգիան, բալնեոթերապիան, բալնեոտեխնիկան, բուժիչ ցեխերի մասին ուսմունքը (ցեխաբուժություն), կուրորտային կլիմայաբանությունը և կլիմայաբուժությունը (օդա-, արևա-, ծովա- բուժություն), բուժավայրերի պլանավորման, կառուցման և կազմակերպման հարցերը։ Կուրորտաբանությունը սերտորեն առնչվում է ֆիզիոթերապիայի, ինչպես նաև կլիմայաբանության, ֆիզիոլոգիայի, կլինիկական այլ դիսցիպլինների և հիգիենայի հետ։
1926 թվականին, Ն. Սեմաշկոյի նախաձեռնությամբ, Մոսկվայում հիմնվեց Կուրորտաբանության կենտրոնական ինստիտուտը։ 1976 թվականին ԽՍՀՄ-ում գործել է կուրորտաբանության և ֆիզիոթերապիայի 14 ԳՀԻ։ Կուրորտաբանության հարցերով զբաղվում են նաև ԽՍՀՄ ԲԳԱ և միութենական հանրապետությունների այլ ինստիտուտներում ու լաբորատորիաներում, բժիշկների կատարելագործման ինստիտուտների ամբիոններում և արհմիությունների խոշոր բուժավայրերի հատուկ լաբորատորիաներում։ Կուրորտաբանության բնագավառում գիտական գործունեությունը կոորդինացնում էր կուրորտաբանության և ֆիզիոթերապիայի կենտրոնական ինստիտուտը, կուրորտաբանների և ֆիզիոթերապևտների համամիութենական գիտական բժշկական ընկերությունը, ԽՍՀՄ ԲԳԱ ընդհանուր միութենական պրոբլեմային հանձնաժողովը։
Ռիչարդ Մեդդեն
Կենսագրություն
Ռիչարդ Մեդլենը ծնվել և մեծացել է Շոտլանդիայի Էլդեռսիլե գյուղում։ Վաղ տարիքից նա մասնակցել է Paisley Arts Centre’s ծրագրին, որտեղ ստացել է բեմի փորձ ավագ դպրոց մտնելուց առաջ։ 2007 թվականին ավարտել է Շոտլանդիայի թագավորական երաժշտական ակադեմիան ։
Կուրորտաբանություն
Կուրորտաբանության և ֆիզիոթերապիայի կենտրոնական ինստիտուտի բազայի վրա, կուրորտաբանության և ֆիզիոթերապիայի վերաբերյալ գիտական հետազոտությունները համաձայնեցնելու նպատակով սոցիալիստական ճամբարի երկրներում ստեղծվեց կոորդինացիոն կենտրոն։
Ռիչարդ Մեդդեն
Ստեղծագործություն
Իր դերասանական կարիերան սկսել է 11 տարեկանում, որպես երիտասարդ Էնդի՝ նա հանդես է եկել Իենա Բենկսի «Գործընկերներ» վեպում, որից հետո նա նկարահանվել է Barmy Aunt Boomerang հեռուստատեսային շարքի Սեբաստյան Սիմպկինսա գլխավոր դերում, 6 դրվագներում, որոնք դուրս են եկել հեռուստատեսային էկրանին 1999-2000 թվականներին։
Կուրորտաբանություն
Հայաստանում խորհրդային ռեժիմի հաստատումից հետո պետության տրամադրության տակ անցած շինությունների մի մասը վերածվեցին առողջարանա-բուժավայրային հիմնարկների։ Ձեռնարկվեցին միջոցառումներ նոր առողջարանների և հանգստյան տների կազմակերպման, դրանց բարեկարգման ու կանաչապատման ուղղությամբ, և սկսվեցին Խորհրդային Հայաստանի տարածքի բուժավայրային պաշարների բազմակողմանի հետազոտությունները։ Հայաստանում կուրորտաբանության հիմնադիրներն են համարվում Լ.Ա.Հովհաննիսյանը, Արտաշես Մելիք-Ադամյանը, Ա.Հ.Հակոբյանը, Սերգեյ Լազարևը, Գևորգ Ղևոնդյանը, Ռուբեն Գյանջեցյանը, Գրիգոր Մեդնիկյանը, Ալեքսանդր Դեմյոխինը։ 1921 թվականին Դիլիջանում հիմնվեց տուբերկուլոզային առողջարան, 1925 թվականին՝ Արզնու սրտաբանական առողջարանը։ 1930 թվականին սկսվեցին Ջերմուկի թերմերի ուսումնասիրությունները, որոնց հիման վրա 1940 թվականին կազմակերպվեց բարձրլեռնային բալնեո-ըմպելային առաջին առողջարանը։ 1930 թվականին Երևանում հիմնվեց կուրորտոլոգիայի և ֆիզիկական մեթոդներով բուժման ինստիտուտը։ 1976 թվականի տվյալներով Հայաստանում գործում էին մեծահասակների՝ 12, մանկական 10 առողջարան, 6 հանգստյան տուն և 10 պրոֆիլակտորիում։
Կատեգորիա:Կուրորտաբանություն
Ռիչարդ Մեդդեն
Ստեղծագործություն
Շոտլանդական թագավորական երաժշտական ակադեմիայում ` Գլազգոյում, վերապատրաստման ընթացքում համագործակցել է The Arches շահույթ չհետապնդող կազմակերպության հետ, ինչպես նաև թատերական արտադրությունների հետ, հետագայում խաղացել է Tom Fool պիեսի Ֆրանց Խավիեր Կրոետտսա դերը շոտլանդական քաղաքացիական թատրոնում, որն այնքան ջերմորեն է ընդունվել հանրության կողմից, որ նա որոշեց պիեսը ցուցադրել Լոնդոնում, որտեց Մեդլեն խաղում էր «Գլոբուս» թատրոնում ։ Վերապատրաստման վերջին տարիներին նա «Գլոբուս» թատրոնում «Ռոմեո եւ Ջուլիետ» պիեսում խաղացել է Ռոմեոյի դերը, որը Լոնդոնի պրեմիերայից հետո, տեղի է ունեցել 2007 թվականի ամառային շրջագայության ընթացքում, և դարձավ ժամանակակից աշխարհում առաջին այդ տեսակի շրջագայությունը ։
Հետո նա ստացել է 2009 թվականի արտադրության BBC «Հույս-Սպրինգս» սերիալում Դին Մակկենզի դերը, 2010 թվականին Ռիպլի (Ripley) դերը «Chat» ֆիլմում » ։
Ռիչարդը հաղթել է HBO ալիքի «Գահերի խաղը» ֆիլմի Ռոբ Ստարկի դերում՝ հարմարեցված Ջորջ Մարտինի Սառույցի և Կրակի Երգ վեպի  ։ 2011 թվականից նա նկարահանվել է «Sirens» բրիտանական կատակերգության շարքում, որտեղ խաղում է Էշլինի դերը։
Դերասանական աշխատանքի համար նա ստացել է դրական մեկնաբանություններ, որոնք տպագրվել են բրիտանական մամուլում։
Աստերոիդների ցանկ (78001-78100)
Աստերոիդների ցանկ (77901-78000) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (78101-78200)
Սաբուր (Արեշի գավառ)
Բնակչություն
1908 թվականին գյուղն ունեցել է 18 կովկասի թաթար բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Նորիկ Մուրադյան
Նորիկ Գրիգորի Մուրադյան, հայ խոշոր արդյունաբերական, քաղաքական գործիչ, տնտեսական գիտությունների դոկտոր, բարեգործ ։
Կենսագրություն
Նորիկ Մուրադյանը ծնվել է 1941 թվականի հուլիսի 26-ին Վրաստանի Մարնեուլ քաղաքում՝ Կարսի Թայլամուտ գյուղից գաղթած Գրիգոր Մուրադյանի բազմազավակ ընտանիքում։ 1947 թվականին ընտանիքով տեղափոխվել և բնակություն են հաստատել Սպիտակ քաղաքում։ Սովորել է Սպիտակի թիվ 2, այնուհետև՝ 3 դպրոցում, զուգահեռ ավարտել է Երևանի մեքենաշինության տեխնիկումը։ 1957-1960 թվականներին աշխատել է Սպիտակի շաքարի գործարանում, սկզբում որպես փականագործ, հետո՝ բրիգադիր, արտադրամասի վարպետ։
(8434) Քոլումբիանուս
(8434) Քոլումբիանուս (Columbianus), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1960 թվականի սեպտեմբերի 24-ին Կոռնելիս վան Հաուտենի, Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդի և Թոմ Գերելսի կողմից Պալոմարում ։
Նորիկ Մուրադյան
Կենսագրություն
1963-1966 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում, մասնակցել է Միութենական նշանակության օբյեկտների շինարարությանը։ Զորացրվելուց հետո, 1966-1972 թվականներին մասնակցել է Սպիտակի «Կոնդիցիոներ» գործարանի հիմնադրմանը, որտեղ աշխատել է որպես վարպետ, արտադրամասի պետ։
(8434) Քոլումբիանուս
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,973689 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,2329 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,7145 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1873,02 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,192203 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,13° անկյուն։
Նորիկ Մուրադյան
Կենսագրություն
1972 թվականին Կրասնոյարսկի տեխնոլոգիական ինստիտուտում ստացել է տեխնոլոգ-ինժեների որակավորում և 1973 թվականին վերադառնալով Սպիտակ, աշխատանքի անցել Սպիտակի կաշվի փոխարինիչների գործարանում, որպես գլխավոր տեխնոլոգ։
(8434) Քոլումբիանուս
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1960 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կոռնելիս վան Հաուտենի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Ինգրիդ Հաուտեն-Գրունենվելդի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Թոմ Գերելսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Նորիկ Մուրադյան
Կենսագրություն
1974 թվականին Սպիտակում հիմնադրել է Կիրովականի կարի արտադրական միավորման մասնաճյուղ, որտեղ աշխատել է որպես տնօրեն, իսկ 1981-1988 թվականներին՝ որպես Սպիտակի կարի արտադրական միավորման (ՍԿԱՄ) գլխավոր տնօրեն։ Այդ տարիներին ՍԿԱՄ-ը դառնում է ՀԽՍՀ խոշորագույն և առաջատար ձեռնարկություններից մեկը, շուրջ 10 000 աշխատողներով և 40 մասնաճյուղերով, 150 միլիոն ռուբլի համախառն արտադրանքով։ Մասնաճյուղեր են բացվում ոչ միայն Սպիտակի շրջանի գրեթե բոլոր բնակավայրերում, այլև Ստեփանավանում, Լեռնային Ղարաբաղում։ Միաժամանակ մեծ ուշադրության է արժանանում աշխատավորների սոցիալ-կենցաղային պայմանների բարելավումը։ Սեփական շինարարական տրեստի կողմից կառուցվում են բնակելի շենքեր, մանկապարտեզներ, հանգստյան տներ,ջերմոցային տնտեսություն և այլն։ Բնակարաններ են տրամադրվում նաև Ադրբեջանից փախստականներին, հատկացվում օգնություն։ Օգնություն է տրամադրվում նաև Լեռնային Ղարաբաղին։ Ն.Մուրադյանը 1988-1990 թվականներին նշանակվել է Սպիտակի շրջկոմի առաջին քարտուղար, իսկ երկրաշարժից հետո էպիկենտրոնում երկրաշարժի հետևանքների վերացման շտաբի պետ։  Երկու տարիների ընթացքում Սպիտակում ստեղծվում է հզոր շինարարական բազա քաղաքի վերակառուցման համար, կազմավորվում են 7 շինարարական տրեստներ, 4 երկաթ/բետոնի կոմբինատներ, ներկրվում է 7000 մեքենա-մեխանիզմներ, 3500 կռունկներ։ Սկսվում է շինարարությունը կամ վերականգնվում են 22 արտադրական ձեռնարկություններ, այդ թվում Սպիտակի թռչնաբուծարանը՝ գերմանական կոնստրուկցիաներով, ՍԿԱՄ-ը՝ 3 միլիոն դոլարի ներկրված կարի մեքենաներով, մեխանիկական գործարանը և այլն։ Սակայն հետագա տարիներին, ինչպես հանրապետության ամբողջ արդյունաբերությունը, այդ ամենը թալանի ենթարկվեց, յուրացվեց տնօրենների ու իշխանավորների կողմից։ 1989-1991 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ ժողպատգամավոր, 1991-1993 թվականներին՝ ՌԴ Ժողտնտեսության ակադեմիայի պրոֆեսոր, մինչև 2010 թվականը՝ գիտխորհրդի անդամ։ 1993-1997 թվականներին եղել է ՌԴ արտաքին առևտրի նախարարի տեղակալ, կազմակերպել է Հայաստանին օգնության տրամադրում։ 1998 թվականից մինչև այժմ հանդիսանում է «Ինվեստվնեշտորգ» միավորման տնօրեն, Հանդիսանում է «Սպիտակսկիյ Մեմորիալ» ֆոնդի ղեկավար։ Պարգևատրվել է «Ժողովուրդների բարեկամություն» շքանշանով։
2015 թվականի դեկտեմբերի 7-ին, Նորիկ Մուրադյանի նախաձեռնությամբ, Սպիտակում բացվեց երկրաշարժի հետևանքները վերացրած զինվորներին նվիրված հուշարձան ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ տնտեսագետներ Կատեգորիա:Հայ գործարարներ Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ
Կուտուզովկա (գյուղ, Դոբրոպոլսկի շրջան)
Կուտուզովկա (Кутузовка), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Դոբրոպոլսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կուտուզովկա գյուղում բնակվում էր 68 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Դոբրոպոլսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Շախմատային օլիմպիադա 1986
Մրցաշարին մասնակցել է 108 թիմ, պատմության մեջ առաջին անգամ չեն ներկայացել Դանիան և Շվեդիան։ Մրցաշարին մասնակցել են 641 շախմատիստներ, որոնցից 59-ը գրոսմայստերներ էին, 90-ը՝ միջազգային վարպետներ։
Անցկացվել է 3024 պարտիա (4 պարտիա չեղյալ է հայտարարվել) շվեյցարական մրցակարգով, 14 տուրով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շախմատ
Էթամբուտոլ/իզոնիազիդ/պիրազինամիդ/ռիֆամպիցին
Էթամբուտոլ/իզոնիազիդ/պիրազինամիդ/ռիֆամպիցին, նաև հայտնի է որպես էթամբուտոլ/իզոնիազիդ/պիրազինամիդ/ռիֆամպին, տուբերկուլոզի դեմ օգտագործվող դեղորայք ։ Այն էթամբուտոլի, իզոնիազիդի, պիրազինամիդի և ռիֆամպիցինի ֆիքսված դեղաչափերով կոմբինացված դեղամիջոց է ։ Oգտագործվում է առանձին կամ այլ հակատուբերկուլոզային դեղերի հետ միասին ։ Այն օգտագործվում է պերօրալ ։
Այն ԱՀԿ դեղերի ցանկում է որպես առողջապահական համակարգում անհրաժեշտ ամենաանվտանգ և արդյունավետ դեղամիջոցներից մեկը ։ 2015 թվականին Անգլիայում արժեքը 98.75₤ է արժեցել՝ 1 ամսվա օգտագործման դեպքում ։ Այն նաև վաճառվում է Որակտիվ և Ռիմսթար անվանումներով Անգլիայում ։
Karma Chameleon
«Karma Chameleon», անգլիական Culture Club խմբի երգը՝ 1983 թվականի իրենց «Colour by Numbers» երկրորդ ստուդիական ալբոմից։ Հեղինակներն են խմբի վոկալիստ Բոյ Ջորջը (նույն ինքը՝ George O’Dowd), հարվածային գործիքներ նվագող Ջոնաթան Մոսսը, կիթառահար Միկի Քրեյգը, ստեղնահար Ռոյ Հեյը և Phil Pickett Alfie Malone-ը (Sailor խմբի նախկին ստեղնահար)։ Երգը, որը թողարկվել է 1983 թվականի սեպտեմբերին, դարձել է միջազգային հիթ՝ գլխավորելով աշխարհի շատ երկրների հիթ-շքերթները, այդ թվում՝ ամերիկյան (Billboard Hot 100-ում № 1), Բրիտանական (6 շաբաթ № 1 UK Singles Chart-ում) և այլ (№ 1՝ Ավստրալիա, Կանադա, Իռլանդիա, Նոր Զելանդիա, Նիդեռլանդներ, Ճապոնիա) ։ Karma Chameleon-ը Մեծ Բրիտանիայի UK Singles Chart հիթ-շքերթի երկրորդ առաջատարն է դարձել խմբի կարիերայում նրա  նախորդ՝ «Do You Really Want to Hurt Me» հիթից հետո, իսկ ԱՄՆ-ում այն դարձել է խմբի կարիերայում առաջին և միակ չարթոպերը և 3 շաբաթ գլխավորել համազգային հիթ-շքերթը  ։
Երգը պարգևատրվել է Brit Awards մրցանակով «Best British Single» (1984) անվանակարգում։ Մեծ Բրիտանիայում այն դարձել է 1983 թվականի ամենահաջողակ հիթ, անգլիական երաժշտության ողջ պատմության ընթացքում 31-րդ բեսթսելլերը՝ ավելի քան 1,4 մլն օրինակի վաճառքով Միացյալ Թագավորությունում ։ Աշխարհում վաճառվել է 5 մլն օրինակ ։ Տեսահոլովակի ռեժիսորը Peter Sinclair-ն է, իսկ պրոդյուսերը՝ Սթիվեն Բերոնը, ով նկարահանել է նաև Dire Straits խմբի «Money for Nothing» և a-ha խմբի «Take on Me» երգերի տեսահոլովակները ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Irish Singles Chart գլխավորած սինգլներ Կատեգորիա:UK Singles Chart գլխավորած սինգլներ
Աստերոիդների ցանկ (260801-260900)
Աստերոիդների ցանկ (260701-260800) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (260901-261000)
Թաիլանդական սեն
Պատմություն
«Սեն» անունով մետաղադրամը հայտնվել է Թաիլանդում 1943 թվականին, ճապոնական օկուպացիոն իշխանությունների կողմից, ամբողջ երկրում օգտագործելու համար։ Սակայն այդ դրամն այնպես էլ չներկայացվեց ընդհանուր շրջանառության, այլ օգտագործվեց միայն ճապոնական ռազմական անձնակազմի Բանգկոկի ակումբներում, ընդամենը երկու տարի ժամանակահատվածում։ Թաիլանդի սենի կարճատև կյանքն ավարտվեց 1945-ին, Ճապոնիայի կապիտուլյացիայի հետ միաժամանակ։
Թողարկում
Թողարկման քանակը հայտնի չէ։
Նումիզմատական արժեք
Այս դրամի՝ շրջանառությունից զրկվելու հետևանքով այն հիմնականում ոչնչացվել է, կամ զանվածաբար ձուլման ենթարկվել։ Հետևաբար միայն պահպանվել են այս մետաղադրամի եզակի նմուշներ, և կատալոգները Թաիլանդի օկուպացիոն 1 սեն դրամը գնահատում են 2250 դոլար։
Նկարագրություն
5 սեն դրամի երեսի կողմը և դարձերեսը նույնն են, ինչ և 1 սեն դրամի երկու կողմերը, միայն մեկ տարբերությամբ՝ «1»-ի փոխարեն դրվաց է «5» թվանշանը։
10 սեն դրամի երեսի կողմը և դարձերեսը նույնն են, ինչ և 1 սեն դրամի երկու կողմերը, միայն մեկ տարբերությամբ՝ «1»-ի փոխարեն դրվաց է «10» թվանշանը։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Դրամական միավորներ Կատեգորիա:Մետաղադրամ Կատեգորիա:Թաիլանդի մետաղադրամներ Կատեգորիա:Ճապոնիայի մետաղադրամներ Կատեգորիա:Օկուպացիոն մետաղադրամներ Կատեգորիա:Անագե դրամներ
Ալֆես
Ալֆես (Alfés, Alfes), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, մտնում է Լեյդա նահանգի մեջ և Կատալոնա ինքնավար միության կազմի մեջ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Սեգրիա համայնքի կազմում։ Տարածքը զբաղեցնում է 31.9կմ2։ Բնակչությունը 337 մարդ(ըստ 2010 թվականի)։
Քաղաքի հովանավորը համարվում է ՛՛Սանտ Պերեն՛՛։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
(8435) Անսեր
(8435) Անսեր (Anser), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1960 թվականի սեպտեմբերի 26-ին Կոռնելիս վան Հաուտենի, Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդի և Թոմ Գերելսի կողմից Պալոմարում ։
Հայերը Վաշինգտոնում
Վաշինգտոնի հայ համայնքը ձևավորվել է 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին, երբ այստեղ են հաստատվել Արևմտյան Հայաստանից գաղթած հայեր։ Հիշատակվում է 1887 թվականին Իրանից Վաշինգտոն եկած Տիգրան Վարժապետյանի անունը, զբաղվել է արևելյան ապրանքների առք ու վաճառքով, 1890 թվականին հիմնել «Վարժապետյան և ընկերություն» վաճառատունը։ Վաշինգտոն եկած (1895 թվականին) հաջորդ հայը Պողոս Գասպարյանն է, որը հիմնել է Արևելյան գորգերի նորոգման ընկերություն։ Գաղութը ստվարացել է 1894-1896 թվականների համիդյան ջարդերից և Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո այստեղ ապաստանած հայ գաղթականների հաշվին։ 1885-1910 թվականներին Վաշինգտոնում բնակվող հայերից հայտնի էին ԱՄՆ-ի գաղտնի ծառայության թարգմանիչ Արամ-Քերամ Մինասյանը, դոկտորներ Նշան Հինդլյանը, Նազարեթ Քյուրքչյանը, Դոլմաջը, Միհրան Նագաշյանը, նավատորմի մեխանիկ Բաստեքյանը, գործարարներ Մովսես Հեքիմյանը, Ավագ-Հակոբ Փանոսյանը, Իչիլյանը։
(8435) Անսեր
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,220629 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8459 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,5954 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1208,68 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,297845 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,8° անկյուն։
Հայերը Վաշինգտոնում
Գաղթած հայերը և գործող կազմակերպությունները
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Վաշինգտոնում հաստատվել են ԱՄՆ-ի այլ քաղաքներից և Միջին Արևելքի երկրներից եկած հայեր։ 1940-ական թվականներին Վաշինգտոնում կար 200 հայ ընտանիք։ Գործում էին ՀՀԴ, ՍԴՀԿ, ՀԲԸՄ (1915 թվականից), Տիկնանց օգնության ընկերությունը, Հայ Կարմիր խաչը (1931 թվականից), ՀՕՄ-ը, Վարդանանց ասպետներ կազմակերպությունը (1942 թվականից), Վարդանանց դուստրերի Տիգրանուհի օթյակը (1953 թվականից), Հայ երիտասարդաց դաշնակցության Անի մասնաճյուղը։
1960-1970-ական թվականներին վաշինգտոնահայ համայնքը համալրել են Լիբանանից, Սիրիայից, Եգիպտոսից, Իրանից, իսկ 1990-ական թվականներին՝ նաև Հայաստանից գաղթած հայերը։ Ներկայումս (2016) Վաշինգտոնում բնակվում է շուրջ 20 հզ. հայ։ Հիմնականում գործարարներ են, պետական, գրասենյակային ծառայողներ, մասնավոր ընկերություններում աշխատող մասնագետներ, նաև արհեստավորներ, առևտրականներ են։ Առաջին եկեղեցական ծառայությունը Վաշինգտոնում մատուցվել է 1923 թվականին՝ ավետարանական եկեղեցում։ 1963 թվականին կառուցվել և օծվել է Ս. Աստվածածին եկեղեցին։ Համայնքում գործում են նաև Սուրբ Մարիամ (էջմիածնապատկան), Սուրբ Խաչ (անթիլիասապատկան) եկեղեցիները՝ կից շաբաթօրյա դպրոցներով։ Առաջին հայկական տարրական դպրոցը բացվել է 1932 թվականին՝ Սուրբ Հովհաննես եկեղեցու աղոթասրահում։ Ներկայումս գործում է Շնորհալի դպրոցը (ունի 100 աշակերտ)։
Գործում են նաև հայ քաղաքական կուսակցությունների տեղական կազմակերպություններ, համագաղութային և բարեգործական միությունների մասնաճյուղեր, Հայ-ամերիկյան մշակութային միությունները, ՀԲԸՄ տեղեկատվական գրասենյակը, «Արարատ» տարեցների միությունը, Հայ եկեղեցու երիտասարդաց կազմակերպությունը, Հայ ակումբը՝ իր մարզական և ընկերային խմբերով, Բալթիմորի հայ մշակութային ընկերությունը։ Վաշինգտոնում են Ամերիկայի հայկական համագումարի կենտրոնական գրասենյակը և Հայ դատի հանձնախմբի մասնաճյուղն իր գրասենյակով։ Գործում են նաև «Վասպուրական» և «Հայկական» ժողովրդական պարախմբերը։
Հայկական ազգային ինստիտուտը Վաշինգտոնում
1980 թվականին հիմնվել է Ամերիկայի հայ ուսանողների ակումբների ֆեդերացիան։ 1996 թվականից գործում է "ANI" ("Armenian National Institute" - (Հայկական ազգային ինստիտուտ) հաստատությունը, որը զբաղվում է հայերի ցեղասպանության վերաբերյալ փաստաթղթեր հավաքելու, ուսումնասիրելու և օտարներին ներկայացնելու աշխատանքով։ 2000 թվականին Վաշինգտոնի կենտրոնական մասում գնվել է շենք՝ Հայոց ցեղասպանության թանգարանի համար։ Վաշինգտոնի հրապարակներից մեկում կանգնեցված է Ֆրիդ Սողոյանի Մայր երկիր (Հայաստան) հուշաքանդակը՝ նվիրված Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակին։
վ Կատեգորիա:Վաշինգտոն նահանգ
(8435) Անսեր
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1960 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կոռնելիս վան Հաուտենի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Ինգրիդ Հաուտեն-Գրունենվելդի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Թոմ Գերելսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Սալամաուր
Սալամաուր, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Արեշի գավառում ։
Բնակչություն
1908 թվականին գյուղն ունեցել է 632 կովկասի թաթար բնակիչ ։
ՖԻԲԱ
Բասկետբոլի միջազգային ֆեդերացիա (ֆրանսերեն՝ Fédération Internationale de Basketball, անգլերեն՝ International Basketball Federation), կրճատ՝ ՖԻԲԱ, համաշխարհային բասկետբոլը կարգավորող սպորտային կառույց։ ՖԻԲԱ-ի կազմում են ընդգրկված աշխարհի գրեթե բոլոր պետությունների ազգային բասկետբոլային ֆեդերացիաները։
ՖԻԲԱ-ին է ընձեռված բասկետբոլային կանոնների սահմանումն ու կարգավորումը, երկրների միջև բասկետբոլիստների փոխանակումը (տրանսֆեր), ինչպես նաև բասկետբոլային հանդիպումների անցկացման համար անհրաժեշտ մարզադաշտերի և այլ բաղադրիչների չափորոշումը և մի շարք այլ գործառույթներ։ 1989 թվականից ի վեր ՖԻԲԱ-ի կազմում առկա են 213 ազգային ֆեդերացիաներ, որոնք հանդես են գալիս կառույցի աշխարհամասային գոտիներում՝ Եվրոպայում, Ասիայում, Ամերիկայում, Աֆրիկայում և Օվկիանիայում։
ՖԻԲԱ բասկետբոլի աշխարհի առաջնությունն անցկացվում է ամեն չորս տարին։ Մրցակցող հավաքականները մրցում են բասկետբոլի հիմնադիր Ջեյմս Նեյսմիթի անունը կրող գավաթը նվաճելու համար։ Բասկետբոլի աշխարհի առաջնությունը ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության հետ մեկտեղ մեկնարկել է 1970 թվականից ի վեր, սակայն սկսած 2019 թվականից բասկետբոլի առաջնությունը կանցկացվի ֆուտբոլի առաջնությունից մեկ տարի անց։
ՖԻԲԱ-ի գրասենյակը գտնվում է Շվեյցարիայի Ժնև քաղաքում։ Պաշտոնական լեզուներն են անգլերենը, ֆրանսերենը, գերմաներենը, ռուսերենը և իսպաներենը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1932 հիմնադրված ընկերություններ Կատեգորիա:ՖԻԲԱ Կատեգորիա:Սպորտի միջազգային ֆեդերացիաներ
Կարանդաշ
Կարանդաշ (իսկական անունը և ազգանունը՝ Միխայիլ Նիկոլաևիչ Ռումյանցև (Михаил Николаевич Румянцев), Նոյեմբերի 27, 1901, Սանկտ Պետերբուրգ - մարտի 31, 1983), կրկեսի խորհրդային արտիստ, ծաղրածու, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1969)։
Կրասնոյարսկոե (ավան, Դոբրոպոլսկի շրջան)
Կրասնոյարսկոե (Красноярське), ավան Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Դոբրոպոլսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կրասնոյարսկոե ավանում բնակվում էր 814 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Դոբրոպոլսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի ավաններ
Կարանդաշ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ծաղրածուներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ Կատեգորիա:Կունցևոյի գերեզմանատանը թաղվածներ
Նոր Օռլեան
Նոր Օրլեան (New Orleans կամ, տեղական՝  կամ , La Nouvelle-Orléans ), ԱՄՆ Լուիզիանա նահանգի խոշորագույն քաղաքը, Միսիսիպի գետի Մեքսիկական ծոցին թափման տեղը։ 2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով քաղաքում բնակվում է 343,829 մարդ, իսկ ագլոմերացիայով՝ 1,167,764: 2005 թվականի աշնանը տեղի ունեցած ավերիչ «Կատրին» փոթորիկից հետո քաղաքի բնակչությունը նվազել է։ 2000 թվականին այն կազմում էր 484 674 մարդ, ագլոմերացիայով՝ 1 337 726)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լուիզիանա Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքներ Կատեգորիա:1718 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Աշոտ Ասատրյան
Ասատրյան Աշոտ Մկրտչի (ծնվել է 10.08.1951, Երևան), հելմինթոոգ-մակաբուծաբան։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1998) ։
Կենսագրություն
Ավարտել է Հայկական Պետական Մանկավարժական Ինստիտուտի կենսաբանաքիմիական ֆակուլտետը (1979)։ 1979–2001 թվականներին աշխատել է Հայաստանի Հանրապետության Գիտությունների Աազգային Ակադեմիա Կենդանաբանության ինստիտում, 2001 թվականից՝ Մոլեկուլային կենսաբանության ինստիտուտի մոլեկուլային կենսաբանության հիմունքների լաբորատորիայի հիմնադիր վարիչ։ Աշխատանքները վերաբերում են զոոնոզների կանխարգելման, վաղ ախտորոշման և բուժման հարցերին։
Պարույր Սահակյան
Պարույր Տիգրանի Սահակյան, հայ գրականագետ։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր (1971)։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1965 թվականից։
Կենսագրություն
Պարույր Սահակյանը ծնվել է 1922 թվականի փետրվարի 22-ին, Այգեզարդ գյուղում։ 1938 թվականին ավարտել է Ղամարլուի մանկավարժական ուսումնարանը։ 1938-1941 թվականներին սովորել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտում։ 1941-1943 թվականներին ծառայել է Կարմիր բանակում, մասնակցել Հայրենական մեծ պատերազմին։ 1943 թվականին շարունակել է ուսումը և 1944 թվականին ավարտել նույն ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետը։ 1945-1948 թվականներին սովորել է այդ ինստիտուտի ասպիրանտուրայում։ 1947 թվականից սկսել է դասախոսական աշխատանքը։ 1950 թվականին «Փոքր մարդու ողբերգական կերպարը Պուշկինի և Գոգոլի ստողծագործություններում» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ 1969 թվականին « 1812 թվականի Հայրենական պատերազմի գեղարվեստական պատկերումը ռուս գրականության մեջ. ազատագրական շարժման առաջին շրջան» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել (Թբիլիսիում) և ստացել բանասիրական գիտությունների դոկտորի աստիճան։ 1949-1950 թվականներին, համատեղության կարգով, աշխատել է Երևանի ռադիոյի վերջին լուրերի խմբագրությունում։ 1950-1951 թվականներին եղել է Երևանի Խ. Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտի ասպիրանտուրայի վարիչ ու գիտքարտուղար, 1953-1957 թվականներին՝ նույն ինստիտուտի ռուս և արտասահմանյան գրականության ամբիոնի վարիչը, 1965-1966 թվականներին՝ բանասիրական ֆակուլտետի դեկանը, 1970-1973 թվականներին՝ ռուս գրականության ամբիոնի վարիչը, 1971-1978 թվականներին՝ բանասիրական ֆակուլտետի դեկանը ։ ԽՄԿԿ անդամ 1947 թվականից։
Չիուաուա (քաղաք)
Չիուաուա (Chihuahua), Մեքսիկայի հյուսիսում գտնվող քաղաք, Չիուաուա նահանգի վարչական կենտրոն, ընդգրկված է համանուն քաղաքապետարանի կազմում և նաև նրա վարչական կենտրոնն է։ 1864-1867 թվականներին Մեքսիկայի հանրապետական կառավարության տեղակայման վայրն է եղել։ 2010 թվականի դրությամբ բնակչությունը կազմել է 809232 մարդ։
Պարույր Սահակյան
Կենսագրություն
== Երկեր ==
Չիուաուա (քաղաք)
Գաղութային պատմություն
Մինչկոլումբոսյան դարաշրջանում ներկայիս Չիուաուա նահանգի տարածքում բնակվել են հնդկական ցեղեր, որոնք խոսել են աստեկական լեզուներով, զբաղվել են որսորդությամբ, հավաքագրմամբ և (նրանցից ոմանք) պարզունակ գյուղատնտեսությամբ։ Ենթադրվում է, որ «Chihuahua» անունը եկել է բնիկների լեզվից, սակայն դրա ճշգրիտ իմաստը հայտնի չէ։  Հիմնական հիպոթեզներ՝ չոր վայր կամ երկու գետի միջև։
Այստեղ հայտնված առաջին սպիտակամորթները Ֆրանցիսկո դե Իբարի գիտարշավի իսպանացիներն են (1562)։