cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Էլիզաբեթ Բավարացի (Ավստրիայի կայսրուհի)
Ճանապարհորդություններ
1865 թվականից Էլիզաբեթը տարվա մեջ մոտ երկու ամիսը Վիեննայում էր անցկացնում։ Նա պարբերաբար (ավելի հաճախ ձմռանը՝ իր ծննդյան օրը, Սուրբ ծնունդը, վիեննական առաջին պարահանդեսը) վերադառնում էր Ավստրո-Հունգարիայի մայրաքաղաք, որ տեսնի ամուսնուն ու երեխաներին, և ամեն անգամ նրա ներկայությունը փափկացնում էր Հաբսբուրգների կյանքի խիստ վարվելակարգը։ Բայց Սիսին շուտով իրեն կրկին գերյալ էր զգում ու հեռանում։
"«Եթե ես ժամանեմ մի տեղ և իմանամ, որ այլևս երբեք չեմ կարող գնալ այդտեղից, ամեն ինչ դժոխային կթվա, թեկուզ և այն դրախտ լինի»։" Մշտապես ճանապարհորդելով՝ Էլիզաբեթը երեխաներին նվերներ էր ուղարկում, սակայն հազվադեպ էր տեսնում նրանց, միայն իր կարճ գալուստների ժամանակ։ Գիզելայի կյանքը անհամեմատ ավելի հաճելի էր, քանի Ռուդոլֆինը, որին որպես ապագա կայսր՝ խիստ էին դաստիարակում։ Էլիզաբեթը հեռվից, կողմնակիորեն էր հետևում գահաժառանգի դաստիարակությանը՝ միջամտելու հնարավորություն չունենալով։ Միայն մի անգամ նրան հաջողվեց հեռացնել դաստիարակին, որը Սիսիի կարծիքով դաստիարակության չափազանց խիստ մեթոդներ էր կիրառում (առավոտյան սառցաջրով ջրցողում և սա ամենաչնչին մասն էր այն մեթոդների, որ օգտագործվում էր գահահաջորդի դաստիարակության ժամանակ), սակայն նույնիսկ դրանից հետո նա չմոտիկացավ Ռուդոլֆի հետ։ Տղան շատ էր տառապում, որ չէր կարողանում հաճախ տեսնել իր մորը։ Ավելի միայնակ նա իրեն զգում էր 1868 թվականին Մարիա Վալերիայի ծնունդից հետո, որը դարձավ Սիսիի սիրելին։ Այս անգամ կայսրուհին իրեն վերցրեց դստեր դաստիարակությամբ զբաղվելու իրավունքը, որին ակներևաբար նախապատվություն էր տալիս մյուս երեխաներից, և արքունիքում Վալերիային անվանում էին «միակ» երեխա։ Աղջիկը դարձավ մոր բոլոր ճանապարհորդությունների ուղեկիցը։ Անփորձ «երիտասարդ մայրիկը» անհանգստանում էր ամեն մանրուքից, և նույնիսկ թեթև հարբուխը կարող էր պատճառ դառնալ հերթական դայակից հրաժարվելու համար։
BESTie
2013 — 2015 թվական։ Առաջնաելույթ և Excuse Me
2014 թվականի փետրվարի 28- ին թողարկվել է թվով չորրորդ միանձնյա սինգլը «Thank You Very Much» անվանումով ։
Էլիզաբեթ Բավարացի (Ավստրիայի կայսրուհի)
Ճանապարհորդություններ
Թերթերը հոդվածներ էին հրապարակում ձիասպորտի հանդեպ կայսրուհու սիրո, դիետաների, վարժությունների ռեժիմի և նորաձևության ճաշակի մասին։ Նա հաճախ էր գնումներ կատարում Բուդապեշտի նորաձևության տնից՝ Անտալ Ալտերից (այժմ՝ Alter és Kiss), որը չափազանց հայտնի դարձավ ոճամոլների շրջանում։ Թերթերը նաև հայտնում էին նրա բազմաթիվ հեղինակավոր սիրեցյալների մասին։ Թեպետ ոչ մի ապացույց չկար դրանց համար, սակայն նրա ենթադրյալ սիրեկանների թվում էր նաև խիզախ ձիավար անգլոսաքսոն Ջորջ «Բեյ» Միդլթոնը։ Նրան համարում էին նաև լեդի Հենրիետա Բլանշ Հոզիերի ենթադրյալ սիրեկանը և Կլեմենտինա Օգիլվի Հոզիերի (Ուինսթոն Չերչիլի կնոջ) հայրը։ Որպեսզի ամուսնու միայնակ մնալը և իր բացակայելը չխանգարի երկար ճանապարհորդություններին, Էլիզաբեթը խրախուսում էր Ֆրանց Յոզեֆի մտերմությունը դերասանուհի Կատարինա Շրատի հետ ։
(6200) Հաչինոհե
(6200) Հաչինոհե (Hachinohe), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1993 թվականի ապրիլի 16-ին Կին Էնդատեի և Կաձուրո Վատանաբեի կողմից Կիտամիում ։
Էլիզաբեթ Բավարացի (Ավստրիայի կայսրուհի)
Քաղաքականություն. Էլիզաբեթ և Հունգարիա
Էլիզաբեթը գրեթե չէր խառնվում քաղաքական հարցերին։ Միակ բացառությունը կարելի է համարել այն դեպքը, երբ նրան հաջողվեց նշանակալի դեր խաղալ 1860-ական թվականներին Ավստրիայի և Հունգարիայի միջև ծագած խնդրի կարգավորումը։ Կարելի է ենթադրել, որ եթե նա և այլ քաղաքական հարցերում օգներ կայսրին, ապա նրանց ղեկավարած կայսրությունը կպահպաներ Եվրոպայում իր քաղաքական դիրքը։
BESTie
2013 — 2015 թվական։ Առաջնաելույթ և Excuse Me
Հունիսի 27- ին BESTie խումբը Ջիմինի, ՉոԱյի, Չանմիի և Հեջոնի հետ միասին [AOA խմբից Girl’s Day խմբի հետ կատարել են «Girls’ Generation»  խմբի«Mr. Mr.» երգը Music Bank հեռուստահաղորդման ժամանակ։ left|thumb|BESTie ելույթը Multicultural Concert ժամանակ, 2014 թվականի նոյեմբերի 5- ին։ Առաջին մինի ալբոմը Hot Baby անվանումով ներկայացվել է հուլիսի 28- ին ։ Երեք օր անց YouTube- ում ներբեռնվել է "Hot Baby" երաժշտական տեսահոլովակը։ Օգոստոսի 29- ին խումբը թողարկել է թվային մինի ալբոմը, որը իր մեջ ընդգրկում էր նոր «I Need You» սինգլը, կազմված Duble Sidekick և HomeBoy երգերից։ Որպես շնորհակալություն իրենց երկրպագուներին, իրենց նվիրվածության համար BESTie կատարել է «I Need You» սինգլը M! Countdown ժամանակ, թողարկման հաջորդ օրը ։
(6200) Հաչինոհե
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,250684 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8127 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,6887 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1233,3 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,291899 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 8,62° անկյուն։
Էլիզաբեթ Բավարացի (Ավստրիայի կայսրուհի)
Քաղաքականություն. Էլիզաբեթ և Հունգարիա
Վիեննական արքունիքում Էլիզաբեթին չէին սիրում ոչ միայն կարգ ու կանոնին արհամարհանքով վերաբերելու համար, այլև նրա «չափազանց մեծ համակրանքի համար առ Հունգարիա»։ Կայսրուհին սիրում էր այդ երկիրը, սովորում էր Հունգարիայի պատմություն և հունգարերեն, մեծ հաճույքով կարդում էր հունգարական գրականություն։ Ապա Էլիզաբեթը շրջապատում էր իրեն հունգարական արքունիքի տիկնանցով։ Նա կապեր էր պահում հունգարական ընդդիմական գործիչների հետ, մասնավորապես՝ նրան առաջնորդներ Ֆերենց Դեակի և Դյուլա Անդրաշի հետ, որոնք փորձում էին կայսրուհու միջոցով ազդեցություն ունենալ Ֆրանց Յոզեֆի վրա՝ հաշվի առնելով, որ հաշվի կառնի իր պահանջները։
BESTie
2013 — 2015 թվական։ Առաջնաելույթ և Excuse Me
Որպես հաջողակ տարվա ավարտ, դեկտեմբերի 19- ին BESTie կատարել է Super Junior խմբի «Mamacita» երգը Music Bank հեռուստահաղորդման ժամանակ։
(6200) Հաչինոհե
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1993 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կին Էնդատեի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Կաձուրո Վատանաբեի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Էլիզաբեթ Բավարացի (Ավստրիայի կայսրուհի)
Քաղաքականություն. Էլիզաբեթ և Հունգարիա
Հղիությունից ամեն պատճառաբանությամբ խուսափող Էլիզաբեթը ավելի ուշ որոշում է, որ իրեն պետք է չորրորդ երեխան։ Այդ որոշումը կապված էր անձնական ընտրության և քաղաքական պայմանների քննարկման հետ. վերադառնալով ամուսնական կյանք՝ նա երաշխավոր եղավ, որ Հունգարիան, որի հանդեպ Էլիզաբեթը տածում էր ուժեղ զգացմունքային կապ, հավասար իրավունքներ ունենա Ավստրիայի հետ։
BESTie
2013 — 2015 թվական։ Առաջնաելույթ և Excuse Me
2015 թվականի մայիսի 8- ին, BESTie թողարկել է երկրորդ մինի ալբոմը «Love Options» անվանումով և երաժշտական տեսահոլովակ «Excuse Me» երգի համար։ Թողարկումից մեկ ամիս անց, «Excuse Me»  երգի դիտումների քանակը YouTube- ում հասել է 28 միլիոնի, այդպես դարձնելով ամենադիտված տեսահոլովակը, որը ձայնագրել է BESTie խումբը։ Տեսահոլովակը զբաղեցրել է չորրորդ տեղը «Most Viewed K-Pop Videos in America» մայիսյան ցուցակում և վեցերորդ հորիզոնականը «Most Viewed K-Pop Videos around the World» մայիսյան ցուցակում։ 2015 թվականի հունիսի 2- ին, BESTie զբաղեցրել է չորրորդ տեղը «The Show» երաժշտական հաղորդումում։
Էլիզաբեթ Բավարացի (Ավստրիայի կայսրուհի)
Քաղաքականություն. Էլիզաբեթ և Հունգարիա
Ծնված լինելով Բուդապեշտում՝ Մարիա Վալերիան իր գրեթե ամբողջ մանկությունն անցկացրեց Հունգարիայում։ Մայրն ուղղակի ճնշում էր վերջին երեխային իր չիրականացած մայրական զգացումներով։ Աղջկան հագցնում էին հունգարական ոճով, և երեխան նույնիսկ հոր հետ գերմաներեն թաքուն էր խոսում։ Բայց, ի տարբերություն մորը, Հունգարիան սիրել Վալերիան այդպես էլ չկարողացավ։ Միակ մարդն արքունիքում, որ կիսում էր Էլիզաբեթի վերաբերմունքը Հունգարիայի նկատմամբ, Ռուդոլֆն էր։
BESTie
2013 — 2015 թվական։ Առաջնաելույթ և Excuse Me
2015 թվականի օգոստոսի 29- ին BESTie մասնակցել է ամենամյա «Feel Korea in New Delhi» շրջագայությանը Հնդկաստանում, որտեղ ելույթ է ունեցել իր երգերով Sirifort Auditorium- ում, Նյու Դելի քաղաքում։
Էլիզաբեթ Բավարացի (Ավստրիայի կայսրուհի)
Քաղաքականություն. Էլիզաբեթ և Հունգարիա
Էրցհերցոգուհի Սոֆյայի ազդեցությունը երեխաների վրա աստիճանաբար կորավ, և նա մահացավ 1872 թվականին։
Ռուդոլֆի մահ. Մայերլինգյան ողբերգություն
1889 թվականի հունվարի 30-ին մահացավ (կամ սպանվեց) կրոնպրինց Ռուդոլֆը։ Էլիզաբեթի միակ որդին կամ ինքնասպան էր եղել իր երիտասարդ սիրուհու՝ բարոնուհի Մարիա Վեչերայի հետ, կամ նրանք դարձել էին քաղաքական սպանության զոհը։ Դեպքը տեղի էր ունեցել Ռուդոլֆի որսորդական տանը՝ Ներքին Ավստրիայի Մայերլինգ ամրոցում, որը տեղակայված է Վիեննական անտառում՝ մայրաքաղաքից 25 կմ հարավ-արևմուտք։ Որդու մահվան մասին առաջինը հաղորդեցին կայսրուհուն, նա հայտնեց այդ լուրը Ֆրանց Յոզեֆին։ Մինչև իր կյանքի վերջը Էիզաբեթը այդպես էլ չկարողացավ ուշքի գալ այդ հարվածից։ Նա կարծում էր, որ որդուն սպանել են, բայց այդ ապացուցել հնարավոր չեղավ։ Մայերլինգում կատարվածի հանգամանքները գաղտնի պահվեցին հասարակությունից, չանցկացվեց պատշաճ հետաքննությունը։ Ռուդոլֆի մահից հետո Էլիզաբեթն ավելի ներփակվեց իր մեջ և այլևս չվերականգնվեց։ Մի քանի տարվա մեջ նա կորցրեց հորը (1888), միակ որդուն (1889), քրոջը (1890) և մորը (1892)։
Հետևյալ տարին Սիսին Ավստրիայում էր, զգեստավորվում էր ամբողջովին սև և չէր հանում սգո շղարշը (թեպետ Հոֆբուրգի Սիսիի թանգարանում գտնվող բաց կապույտ և կրեմագույն զգեստները թվագրվում են այդ տարիների )։ Վարում էր փակված կենսաձև և փորձում էր հնարավորինս չերևալ հասարակության մեջ։ Մայերլինգյան ողբերգությունը սրեց հասարակության հետաքրքրությունը Էլիզաբեթի հանդեպ։ Նա կրում էր երկար սև թիկնոցներ, որոնք վերևից ներքև կոճակներով էին, և կաշվից սպիտակ շապիկ հովհարի հետ՝ իր դեմքը հետաքրքրվողներից թաքցնելու համար։
Ի հավելում այս կորուստների՝ 1890 թվականի փետրվարի 18-ին մահացավ կոմս Գյուլա Անդրաշին։ «Իմ վերջին և միակ ընկերը մեռավ»,-ցավում է նա։ Մարի Վալերիան հայտարարեց, որ «…նա կապված էր նրա հետ իսկական, հավատարիմ և հաստատուն ընկերությամբ, ինչպիսին, հավանաբար, ոչ մեկի հետ չէր» ։ Էլիզաբեթը կարճ ժամանակ եղավ Վիեննայում ամուսնու հետ։ Վերջին տարիներին նրանց նամակագրական կապն ուժեղացավ, և նրանց հարաբերությունները վերածվեցին ջերմ ընկերության։ Հանգիստ չգտնելով՝ կայսրուհին կրկին դիմեց իր հին «բուժամիջոցին»՝ մեկնեց ճանապարհորդության։ Տեղափոխվելով երկրից երկիր՝ նա միայնակ երկար քայլում էր անմարդ դաշտերով և լեռներով։ Իր կայսերական Միրամար շոգենավով Էլիզաբեթը ճանապարհորդում էր Միջերկրականով։ Նրա սիրելի վայրերն էին Լազուր ափի Կապ Մարտինը, Լիգուրիական ափի Սանռեմոն, որտեղ զբոսաշրջությունը զարգացավ միայն 19-րդ դարի երկրորդ կեսին, Շվեյցարիայի Ժնև լիճը, Ավստրիայի Բադ Իշլը, որտեղ կայսերական զույգը անցկացնում էր ամառը, և Կորֆուն։ Կայսրուհին նաև այցելում էր այնպիսի երկրներ, որտեղ այդ ժամանակներում հիմնականում չէին գնում եվրոպական արքայական ընտանիքի անդամները՝ Մարոկկո, Ալժիր, Մալթա, Թուրքիա և Եգիպտոս։ Անվերջանալի ճանապարհորդությունները կայսրուհու համար կյանքից և տառապանքներից փրկության միջոց էին դարձել։
Որդու մահից հետո Էլիզաբեթը վերցրեց Կորֆուի պալատի շենքը, որը նա անվանակոչեց Աքիլեոն՝ Հոմերոսի «Իլիականի» Աքիլլես հերոսի անունով։ Նրա մահից հետո շինությունը գնեց Գերմանիայի կայսր Վիլհելմ 2-րդը ։ Ավելի ուշ այն ձեռք բերեց Հունաստանի իշխանությունը և դարձրեց թանգարան։
Էլիզաբեթի սպանություն
Իր սեփական անվտանգության մասին Էլիզաբեթը հոգ չէր տանում, հրաժարվում էր պահապաններից, որը հուսահատության էր մատնում նրա ֆրեյլիններին և ոստիկաններին։ 1898 թվականին վաթսունամյա կայսրուհին գաղտնի կերպով ուղևորվում է Ժնև, թեպետ «Hôtel Beau-Rivage»-ից մեկը պնդում էր, որ Ավստրիայի կայսրուհին եղել էր իրենց հյուրը ։ 1898 թվականի սեպտեմբերի 10-ին՝ շաբաթ օրը երեկոյան ժամը 1.35 Էլիզաբեթը պալատական ազնվական օրիորդ, կոմսուհի Իրմա Շառայի հետ քայլում էր Ժնևի առափնյայով։ Քանի որ կայսրուհին չէր սիրում մասսայական երթեր, նրանք քայլում են առանց շրջապատողների ։ Նրանք քայլում են զբոսավայրով, երբ կայսրուհուն մոտեցավ իտալացի 25-ամյա անարխիստ Լուիջի Լուկենին՝ փորձելով լավ դիտել Էլիզաբեթին հովանոցի տակից։ Ըստ Շառայի՝ երբ նավի շչակն ազդարարեց մեկնելու մասին, Լուկենին կարծես սայթաքեց և ձեռքի շարժում արեց՝ պահպանելու հավասարակշռությունը։ Իրականում չորս դյույմանոց (100 մմ) փայտե կոթով հեսանի (սրված եռակողմ խարտոց) հարվածը, որը կրում էր Լուկենին, վայր գցեց կայսրուհուն՝ թողնելով փոքր խոցոտած վերք սրտի շրջանում ։
Լուկենին մտադիր էր սպանել Օռլեանի դքսին, սակայն ֆրանսիական գահի թեկնածուն Վալե մեկնելու համար ավելի վաղ էր գնացել Ժնևից։ Չգտնելով նրան՝ մարդասպանը ընտրել էր Էլիզաբեթին, երբ Ժնևի թերթը հայտնեց, թե «Հոհենեմսի դքսուհի» կեղծանվամբ ճանապարհորդող նրբաոճ կինը Ավստրիայի կայսրուհի Էլիզաբեթն է ։ "Ես համոզմունքով անարխիստ եմ… Ես եկել էի Ժնև, որ սպանեմ միապետի, դրանով օրինակ ծառայել նրանց համար, ովքեր տառապում են և ոչինչ չեն անում իրենց սոցիալական վիճակը բարելավելու համար. ինձ համար նշանակություն չուներ, թե որ միապետին կսպանեի ես… ես կնոջը չէ, որ հարվածել եմ, այլ կայսրուհուն. դա թագն էր, որ ես նկատի ունեի ։" Էլիզաբեթը չհասկացավ կատարվածի իրական իմաստը։ Մտածելով, թե հարձակվողը միայն ցանկանում էր գողանալ իր զարդերը, ոտքի ելավ և կոմսուհուն հենված փորձեց շարունակել զբոսանքը դեպի կամրջակ՝ անցնելով մոտ 100 յարդ (91 մետր) և նավակ նստելով։ Միայն մի քանի րոպե անց նա սուր թուլություն զգաց, ցավ սրտում, գլխապտույտ։ Շառան բժիշկ է կանչել, սակայն միայն մի նախկին բուժքույր կար տեղում։ Նավակի կապիտան Ռուն, որ չգիտեր Էլիզաբեթի անձի մասին և քանի որ շատ շոգ էր տախտակամածի վրա, խորհուրդ է տալիս կոմսուհուն իջնել և վերադառնալ հյուրանոց։ Այդ ժամանակն նավակն արդեն հասնում էր կանգառին։ Երեք տղամարդ Էլիզաբեթին տարան վերին տախտակամած և դրեցին նստարանին։ Շառան բացեց նրա հագուստը, կտրեց կորսետի ժապավենները, որպեսզի կարողանա շնչել։ Էլիզաբեթը մի պահ ուշքի եկավ և Շառան հարցրեց նրան, թե արդյոք ցավ է զգում, նա պատասխանեց՝ ոչ։ Այնուհետև նա հարցրեց. «Ի՞նչ է պատահել» և կրկին կորցրեց գիտակցությունը ։Կոմսուհի Շառան կայսրուհու ձախ կրծքի վերևում նկատում է մի փոքրիկ շագանակագույն բիծ։ Անհանգստանալով, որ Էլիզաբեթը գիտակցության չի գալիս, նա նավապետին հայտնում է իրենց ինքնությունը, և նավը վերադառնում է Ժնև։ Վեց նավաստիներ առագաստից, բարձիկներից ևերկու թիակներից պատրաստված պատգարակով Էլիզաբեթին տանում են Beau-Rivage հյուրանոց։ Ֆանի Մայերը՝ հյուրանոցի տնօրենի կինը, այցելած բուժքույրը և կոմսուհին հանում են Էլիզաբեթի զգեստները և կոշիկները, և Շառան նկատում է արյան մի քանի մանր կաթիլներ և փոքր վերք։ Երբ նրանք պատգարակից կայսրուհուն տեղափոխում են անկողին, նա արդեն մեռած էր։ Ֆրաու Մայերը կարծում էր, որ կայսրուհուն սենյակ բերելիս շնչառության իր լսած երկու ձայները վերջինն էին։ Երկու բժիշկներ՝ Գոլայը և Մայերը, ժամանեցին քահանայի հետ, որը ուշացել էր՝ մեղքերի թողություն տալու։ Մայերը երեսանց ճեղքեց նրա ձախ թևի շնչերակը և արյուն չտեսավ։ Նրա մահը վրա էր հասել երեկոյան ժամը 2:10։ Բոլորը ծնկի եկան և աղոթեցին կայսրուհու հոգու փրկության համար, կոմսուհին փակեց Էլիզաբեթի աչքերը և միացրեց ձեռքերը ։ Անկախ նրանից, թե որքանով էր գոհ կամ դժգոհ իր տիտղոսից, Էլիզաբեթը Ավստրիայի կայսրուհին էր 44 տարի շարունակ։ Երբ Ֆրանց Յոզեֆն ստացավ Էլիզաբեթի մահվան մասին տեղեկացնող հաղորդագրությունը, առաջին հերթին վախեցավ, որ դա ինքնասպանություն է եղել։ Սպանության մանրամասների մասին հաղորդող ավելի ուշ ուղարկված նամակից հետո միայն նա հրաժարվեց այդ մտքերից։ Հետաքննության գործողությունները սկսելու թույլտվությունը տրվեց միայն շվեյցարական օրենսդրությանը հավատարիմ մնալու պայմանով ։
Բացահայտումը կատարեց Գոլայը հաջորդ օրը, որը հայտնաբերեց, որ Էլիզաբեթի կրծքավանդակը ծակած ու դեռևս չգտնված զենքն ունեցել է 3.33 դյույմ (85 մմ) երկարություն և կոտրել է չորրորդ ողը, ծակել է թոքը և սրտապարկը, վերևից ներթափանցել սիրտ մինչև ձախ փորոքից դուրս գալը։ Զենքի սրության և բարակության պատճառով վերքը շատ նեղ էր և Էլիզաբեթի կորսետի չափազանց ամուր սեղմելու հետևանքով արյունահոսությունը սրտապարկային ուռուցքապատիճից մինչև սիրտ դանդաղել էր մինչև մի քանի կաթիլի։ Մինչև այս բուշտի լցվելը նրա սրտի աշխատանքը չէր ընդհատվել, դրա համար էլ Էլիզաբեթը կարողացել էր դեպքի վայրից հասնել մինչև նավակ։ Եթե ծակող գործիքը չհանվեր, ապա նա ավելի երկար կապրեր, քանի որ դա կգործեր որպես արյունազեղումը դադարեցնող կալնիչ ։ Գոլայը լուսանկարեց վերքը, սակայն լուսանկարը հանձնեց շվեյցարական գեներալ-հավատարմատարին, որն այն դիահերձման գործիքների հետ ոչնչացրեց Ֆրանց Յոզեֆի հրամանով ։
Էլիզաբեթի մարմինն ամփոփվեց եռակի դագաղի մեջ՝ երկուսը ներսից արճճապատ, մեկը՝ բրոնզապատ՝ ամրացված առյուծի ճանկերի վրա։ Երեքշաբթի, նախքան դագաղները կնքելը, Ֆրանց Յոզեֆի պաշտոնական ներկայացուցիչները ժամանեցին՝ ճանաչելու մարմինը։ Դագաղը տեղադրված էր երկու ապակե վահանակներին, որոնք դռներ ունեին և դրանցով հնարավոր էր տեսնել կնոջ դեմքը ։
Չորեքշաբթի առավոտյան Էլիզաբեթի մարմինը տարվեց Վիեննա հուղարկավորության գնացքով։ Նրա դագաղին գրված էր. «Էլիզաբեթ, Ավստրիայի կայսրուհի»։ Հունգարացիները վիրավորվել էին դրանից և արագ կերպով ավելացվեցին «և Հունգարիայի թագուհի» բառերը ։ Ողջ Ավստրո-Հունգարական կայսրությունը գտնվում էր խոր սգի մեջ. 82 միապետներ և բարձրաստիճան անձինք հետևում էին նրա դիակառքին սեպտեմբերի 17-ի առավոտյան դեպի Վիեննայի Կապուցին եկեղեցի ։
Ետմահու
Հարձակումից հետո Լուկենին փախավ Ալպ փողոց, որտեղ նա նետեց հեսանը № 3 մուտք։ Նրան բռնեցին երկու կառապաններ և մի նավաստի ու հանձնեցին ոստիկանությանը։ Դռնապանը հաջորդ օրը առավոտյան մաքրության ժամանակ հայտնաբերեց զենքը։ Նա մտածել էր, որ այն պատկանում է նախորդ օրը եկած բանվորին և չէր հաղորդել ոստիկանությանը մինչև հաջորդ օրը։ Հեսանի վրա արյուն չկար, իսկ ծայրը կոտրված էր, ինչը պատահել էր դեն նետելու հետևանքով։ Հեսանն այնքան բութ էր տեսքից, որ ենթադրվում էր, որ դիտավորյալ էր այդպես ընտրվել, որպեսզի ավելի քիչ նկատելի լինի մինչև հարձակվելը ։ Լուկենին պլանավորում էր ձեռք բերել դաշույնիկ, սակայն 12 ֆրանկ չունենալու պատճառով ուղղակի սրել էր տնայնագործական դաշույնի հին հեսանը և վառելափայտից բռնակ կտրել ։
Թեպետ Լուկենին պարծենում էր, որ ինքը մենակ է գործել, իսկ քանի որ շատ քաղաքական փախստականներ ապաստան էին գտել Շվեյցարիայում, հավանական էր որ նա եղել էր պայմանավորվածության մասնիկ և որ կայսեր կյանքը ևս վտանգի տակ էր։ Երբ պարզ դարձավ, որ իտալացին էր Էլիզաբեթին սպանողը, Վիեննայում անկարգություններ տիրեցին, ճնշումներ սկսեցին իտալացիների դեմ։ Ցնցման, սգի և վիրավորանքի ալիքը շատ ավելին էր, քան Ռուդոլֆի մահվան ժամանակ էր։ Զայրույթը նաև այդ աստիճանի էր կայսրուհու թերի պաշտպանվածության պատճառով։ Շվեյցարիայի ոստիկանությունը լավ գիտեր նրա ներկայության մասին, և հաղորդագրություններ էին ուղարկվել համապատասխան մարմիններին, որոնք խորհուրդ էին տվել՝ ձեռնարկել նախազգուշական բոլոր միջոցառումները։ Վո կանտոնի ոստիկանապետ Վիրյուն կազմակերպել էր Էլիզաբեթի պաշտպանությունը, բայց սպանության նախորդ օրը կայսրուհին հայտնաբերել էր նրա սպաներին հյուրանոցի շրջակայքում և բողոքել, որ հսկողությունը տհաճ է, ուստի Վիրյուն այլընտրանք այլևս չէր ունեցել։ Նաև հնարավոր է, որ եթե Էլիզաբեթը չհեռացներ իր ծառայողներին այդ օրը, մեկից ավելի սպասավոր կանանց ներկայությունը Լուկենիին վհատեցներ, որը մի քանի օր շարունակ հետևել էր կայսրուհուն՝ սպասելով հնարավորության ։
Լուկենին Ժնևի դատարանի առջև կանգնեց հոկտեմբերին։ Քանի որ մահվան դատավճիռը հանվել էր Ժնևից, նա պնդեց, որ դատվի Լյուցերն կանտոնի օրենքներով, որոնք դեռևս պահպանում էին մահապատժի կիրառումը՝ նամակն ստորագրելով. «Լուիջի Լուկենի, անարխիստ և ամենավտանգավորներից մեկը» ։
Քանի որ Էլիզաբեթը հայտնի էր նրանով, որ նախընտրում էր ոչ թե արքունական, այլ հասարակ կյանքը, բարեգործություններ էր անում, ապա այդպիսի անմեղ թիրախի ընտրությունը հարցականի տակ էր դնում Լուկենիի ողջամտությունը ։ Էլիզաբեթի կամքով իր զարդերի հավաքածուի մեծ մասը պետք է վաճառվեր, իսկ ստացածը, որը գնահատվում էր ավելի քան £600,000, պետք է փոխանցվեր տարբեր կրոնական և բարեգործական կազմակերպությունների։ Ֆրանց Յոզեֆը իրենց ընտանիքի նվիրյալ Լիխտենշտեյնի արքայազնին գրում է. «Ինչպիսի մարդը կկարողանար հարձակվել այնպիսի կնոջ վրա, որն իր ողջ կյանքն անցկացրել էր բարին գործելոով և երբեք չի նեղացրել ոչ մեկի, ինձ համար անհասկանալի է այդ». ։ Ամենը, սկսած թագի ակնեղենից մինչև պետական ունեցվածք, որոնք Էլիզաբեթի ձեռքի տակ էին, թողնվեց նրա թոռնուհուն՝ էրցհերցոգուհի Էլիզաբեթին՝ Ռուդոլֆի դստերը. ։
Լուկենին առողջ ճանաչվեց, բայց նրան դատեցին որպես սովորական մարդասպան, այլ ոչ թե քաղաքական հանցագործ։ Ցմահ բանտարկված լինելով և զրկված լինելով քաղաքական հայտարարություններ անելու հնարավորությունից՝ 1900 թվականի փետրվարի 20-ին նա փորձեց ինքնասպան լինել սարդինաձկան թիթեղատուփից սրած բանալու միջոցով։ Տասը տարի անց նա գոտու միջոցով կախվեց իր խցում 1910 թվականի հոկտեմբերի 16-ին այն բանից հետո, երբ բանտապահը բռնագրավեց և ոչնչացրեց նրա անավարտ հիշողությունները ։
Ֆիզիկական ռեժիմ
172 սմ հասակով (5 ֆուտ, 8 դյույմ) Էլիզաբեթը չափազանց բարձրահասակ էր։ Նույնիսկ չորս հղիությունից հետո նա իր քաշը պահում էր մոտ 50 կգ (110 ֆունտ, 7,5 կգ) ամբողջ կյանքի ընթացքում։ Նա հասնում էր դրան ձիավարության և վարժանքների միջոցով։
Էլիզաբեթն ուժգին կապված էր ծնողների, հատկապես՝ մոր հետ, և դեռ սեփական անհատականության որոնման ճանապարհին գտնվող երեխա էր, երբ հասուն դեր ստանձնեց՝ անսովոր պարտականություններով և հարկադրող սահամանափակումներով։ Նա իշխանություն չուներ սեփական նոր կյանքի նկատմամբ և անկարող էր ճանաչել իրեն և՛ որպես կայսեր կողակից, և՛ որպես երիտասարդ մայր։ Արդյունքում նա փորձում էր վերստեղծել իր մանկությունը, որը զերծ էր պարտականություններից։ Միակ առանձնահատկությունը, որով նա իրեն բարձր էր զգում և որը կարողանում էր կարգավորել, իր ֆիզիկական տեսքն էր, այդ իսկ պատճառով նա սկսեց զարգացնել այդ որպես իր ինքնագնահատականի հիմնական աղբյուր։ Սևեռուն կողմնորոշում-նվաճումը և գրեթե հարկադիր կատարելապաշտությունը կեցվածքի հանդեպ նրան դարձրին սեփական գեղեցկության և կերպարի գերին։
Խոր սգի մեջ գտնվելով դստեր՝ Սոֆիի մահից հետո՝ Էլիզաբեթը մի քանի օր շարունակ ոչինչ չէր ուտում, ավելի ուշ նրա վարքի մեջ ի հայտ եկան մելանխոլիայի և դեպրեսիայի նշաններ։ Եթե առաջ նա ճաշում էր ընտանիքի հետ, ապա այժմ սկսել էր խուսափել դրանից, և երբ նա ստիպված ուտում էր նրանց հետ, ապա դա անում էր արագ և շատ քիչ էր ուտում։ Ամեն անգամ, երբ որ նրա քաշը սպառնում էր գերազանցել 50 կիլոգրամը, անմիջապես հաջորդում էին «գիրանալու դեղերը» կամ «սովածության դեղերը», որը ներառում էր նաև գրեթե լրիվ սովածությունը։ Գարշում էր հենց մսից, այդ իսկ պատճառով նա կամ կիսաեփ ճզմած բիֆշտեքսի ջրիկացրած ապուրի հյութն էր խմում, կամ կաթով և ձվերով դիետա էր պահում ։
Էլիզաբեթն ընդգծում էր իր արտակարգ նրբագեղությունը «ձիգ ժանյակների» շնորհիվ։ 1859–60 թվականների պիկ ժամանակաշրջանում, որը զուգադիպեց Իտալիայում Ֆրանց Յոզեֆի քաղաքական և ռազմական պայքարի հետ, երեք հղիությունից հետո ամուսնու հեռացումը և իր երեխաների դաստիարակության հարցում առաջնության պայքարում պարտությունը սկեսրոջից պատճառ եղան, որ նրա գոտկատեղի շրջանագիծը հասնի 16 դյույմի։ Այդ ժամանակների իրանակալները երկճեղքված տեսակի էին, կոճկվում էին դիմացից ճարմանդների և աչքերի միջոցով, բայց Էլիզաբեթն ուներ ավելի պինդ, ամուր առաջնամասով կորսետներ, որոնք կաշվից պատրաստվել էին Փարիզում՝ «ինչպես փարիզյան կուրտիզանուհիները», հավանաբար որպեսզի պահեն այդպիսի ծանր ժանյակների ուժը, «գործընթաց, որը կարող էր տևել մինչև մեկ ժամ»։ Այն փաստը, որ «նա կրել էր դրանք մի քանի շաբաթ», կարող է ցույց տալ, որ նույնիսկ կաշին անբավարար էր նրա պահանջների համար ։ Էլիզաբեթի ընդգծված չափերի արտակարգ ճկունությունը բարկացնում էր նրա սկեսրոջը, որն ենթադրում էր, թե նա մշտապես հղի կլինի։
Թեպետ 1862 թվականի օգոստոսին Վիեննա վերադառնալիս պալատական ազնվական օրիորդներից մեկը հայտնում էր, որ «նա ճիշտ է սնվում, լավ է քնում և կորսետներ չի կրում այլևս», նրա հագուստները այս ժամանակներից մինչև մահը չափվում են գոտկատեղում 18 1/2 – 19 1/2 դյույմ, ինչը դրդել է Հեսսեի արքայազնին՝ նրան նկարագրել որպես «գրեթե անմարդկային նրբությամբ» ։ Նրան սկսել էին սարսափեցնել գեր կանայք և փոխանցեց այդ վերաբերմունքը կրտսեր դստերը, որը չափազանց վախեցել էր, երբ դեռևս փոքր ժամանակ հանդիպել էր Վիկտորյա թագուհուն ։
Երիտասարդ տարիներին Էլիզաբեթը հետևում էր ժամանակի նորաձևությանը, որը երկար տարիներ վանդակավոր կրինոլինով (կանացի լայն շրջազգեստ՝ հագուստի տակից կրելու համար) օղակավոր կիսաշրջազգեստներն էին, բայց երբ նորաձևությունն սկսեց փոփոխվել, նա առաջին հերթին հրաժարվեց լայն կիսաշրջազգեստներից՝ ընտրելով ավելի ձիգ և կիպ գծեր հագուստի համար։ Նա չէր սիրում հագուստի թանկարժեք պիտույքներ, նաև հագուստի մշտապես թելադրվող փոփոխությունները՝ նախընտրելով հասարակ, մեներանգ հագուստները, ինչպիսին էր ձիավարելու համար նախատեսված հանդերձանքը ։ Նա երբեք չէր կրում տակի շրջազգեստներ կամ նմանատիպ «ներքնահագուստներ», որոնք ծավալ էին ավելացնում և երբեմն բառացիորեն կարված էր լինում իր հանդերձանքին՝ ամրացնելու գոտիները, ծալերը, փոթերը և որպեսզի ավելի ընդգծի «կրետային գոտկատեղը», ինչը նրա այցեքարտն էր ։
Իր կյանքի վերջին տարիներին Էլիզաբեթը դարձավ ավելի անհանգիստ և մոլեգին՝ կշռվելով օրական երեք անգամ։ Նա պարբերաբար շոգեբաղնիք էր ընդունում, որպեսզի քաշի ավելացման առաջն առնի, 1894 թվականին նա լրիվ հյուծվել էր՝ հասնելով նվազագույն քաշին՝ 95.7 ֆունտ (43.5 կգ)։ Լինում էին շեղումներ Էլիզաբեթի դիետայից, որը ուտելուն հանձնվելու նշան էր ։ Մի անգամ 1878 թվականին կայսրուհին ապշեցրեց իր ուղեկիցներին, երբ անսպասելիորեն այցելեց ռեստորան, որտեղ խմեց շամպայն, կերավ տապակած ճուտ և մի իտալական սալաթ, ապա վերջացրեց «զգալի չափերի թխվածքով»։ Հավանաբար նա այլ առիթներով ևս գաղտնի կերպով բավարարում էր իր ուտելու կիրքը։ 1881 թվականին նա Անգլիայում ամառանոց գնեց և պարույրաձև սանդուղք սարքել տվեց իր հյուրասենյակից մինչև խոհանոց, որպեսզի առանձին կերպով այնտեղ կարողանա հասնել ։
Գեղեցկություն
Ի լրումն խիստ վարժանքների՝ Էլիզաբեթը կիրառում էր այսպես կոչված իրական գեղեցկության պաշտամունքը, որը բավականին խստակյաց էր, մեկուսացած, հակված արտառոցության, տարօրինակ և գրեթե միստիկ հնամոլություններով։ Նրա ճոխ և չափազանց երկար մազերի խնամքը, որոնք ժամանակի հետ նրա երիտասարդական տարիների մուգ շիկահերից դարձան շագանակագույն սևահեր, տևում էր առնվազն երեք ժամ։ Նրա մազերն այնքան երկար և առատ էին, որ նա հաճախ գանգատվում էր, թե զույգ բարդ հյուսքերի և հերակալների քաշն իրեն գլխացավ է պատճառում։ Նրա վարսահարդար Ֆրանցիսկա Ֆայֆալիկը սկզբում եղել էր Վիեննայի մեծ թատրոնի բեմական վարսավիրը։ Պատասխանատու լինելով Էլիզաբեթի բոլոր զարդարուն սանրվածքների համար՝ նա մշտապես ուղեկցում էր կայսրուհուն ճանապարհորդությունների ժամանակ։ Ֆայֆալիկին արգելված էր կրել մատանիներ և պատվիրված էր միշտ հագնել սպիտակ ձեռնոցներ. հագնվելուց հետո կայսրուհու խոպոպները հյուսվում և կապվում էին, իսկ թափված մազերը ներկայացվում էին կայսրուհուն արծաթե գավաթով, որպեսզի զննի այն։ Երբ նրա մազերը լվացվում էին ձվերի և կոնյակի հատուկ «բնահյութերով» ամեն երկու շաբաթը մեկ, ապա այդ օրվա բոլոր գործերը և պարտականությունները հետաձգվում էին։ Մինչև որդու մահը նա Ֆայֆալիկին նրբունելիով հանել էր տալիս սպիտակած մազերը, սակայն կյանքի վերջում նրա մազերը նկարագրում էին որպես «խիտ, թեև շերտ-շերտ արծաթե թելերով» ։
Էլիզաբեթն իր ազատ ժամանակն օգտագործում էր լեզուներ սովորելու համար. նա տիրապետում էր անգլերենի և ֆրանսերենի և ավելացրել էր ժամանակակից հունարենը իր հունգարերենի դասերին։ Նրա հունարենի մասնավոր ուսուցիչ Կոնստանտին Խրիստոմանոսը այսպես է նկարագրում արարողությունը.
"Վարսահարդարումը տևում էր մոտ երկու ժամ, և նա ասում էր, որ քանի դեռ իր մազերն զբաղված են, իր միտքը մնում է պարապ։ Եվ որ ինքը վախենում է, որ իր խելքը մազերով կփախչի և դուրս կգա վարսահարդարի մատներով, ու որ իր գլխացավը հենց այդտեղից է։ Կայսրուհին նստում էր սեղանի մոտ, որը սենյակի մեջտեղում էր և պատված էր սպիտակ սփռոցով։ Նա հագած էր լինում սպիտակ, ժանեկազարդ գիշերազգեստ, իսկ մազերը՝ արձակ և մինչև հատակ հասնող, ամբողջովին ծրարում էին նրա մարմինը ։"
Ի տարբերություն իր ժամանակի կանանց՝ Էլիզաբեթը քիչ շպար և օծանելիք էր օգտագործում, քանի որ ցանկանում էր ցուցադրել իր բնական գեղեցկությունը, բայց նա նաև այն պահպանելու համար փորձարկել էր անհաշիվ գեղամիջոցներ արքայական դեղատնից կամ իրենց տներում պալատական ազնվական օրիորդների պատրաստած միջոցներից։ Նրա սիրելի միջոցներից մեկը՝ "Crème Céleste", բաղկացած էր սպիտակ մեղրամոմից, կետաճարպից, քաղցր նշի յուղից և վարդաջրից։ Նա քիչ կարևորություն էր տալիս քսուկներին և փափկեցնող միջոցներին, փորձում էր դեմքի տոնիկների և ջրերի բազմաթիվ տեսակներ, որոնցից կարծես թե ավելի մեծ սպասումներ ուներ։ Էլիզաբեթը քնում էր առանց բարձի մետաղե մահճակալում, որպեսզի պահպանի իր ձիգ կեցվածքը, կիսաեփ հորթի մսով կամ ճմլած ելակով դեմքին գիշերային դիմակներ էր դնում ։ Նա խոր մերսումներ էր ընդունում և հաճախ քնում էր շորերով՝ ազդրերի վերևում ներծծված մանուշակի կամ խնձորօղու քացախով, որպեսզի պահպանի իր բարակ իրանը, իսկ վզի հատվածի կտորները ներծծված էին Կումերֆելդի հանքային լվացվելու ջրով ։ Որպեսզի հետագայում պահպանի իր մաշկի երանգը, նա ամեն առավոտ սառը ցնցուղ էր ընդունում (ինչը հետագայում սրեց նրա հոդացավը) և ձիթապտղի յուղով լոգանք՝ ամեն երեկո ։
Երեսուներկու տարեկանից հետո նա այլևս չէր նստում, որ անեն իր դիմանկարը և թույլ չէր տալիս, որ լուսանկարեն իրեն, որ իր հավերժական գեղեցկության հրապարակային պատկերը երբեք չվիճարկվի։ Շատ քիչ լուսանկարիչներ առանց նրա գիտության լուսանկարել են նրան՝ ցույց տալով կնոջ, որը «նրբագեղ էր, բայց չափազանց թույլ» ։
Ամուսնական կյանք
Ֆրանց Յոզեֆը կրքոտ կերպով սիրում էր կնոջը, բայց վերջինս նրա զգացմունքներին ամբողջապես փոխադարձաբար չէր պատասխանում և ավելի ու ավելի խեղդված էր իրեն զգում արքունական կյանքի կարծրությունից։ Կայսրը երևակայությունից զուրկ և զգաստամիտ մարդ էր, քաղաքականապես հետադիմական, դեռևս ղեկավարվում էր իր մորից և իսպանական արքունական հանդիսակարգին (Spanisches Hofzeremoniell) և՛ հասարակական, և՛ ընտանեկան կյանքում նրա որոշակի նվիրվածությամբ, մինչդեռ Էլիզաբեթն ընդհանրապես այլ աշխարհում էր ապրում։ Գերակտիվության աստիճան անհանգիստ, ի բնե ինտրովերտ և ամուսնուց զգացմունքային առումով տարբեր Էլիզաբեթը փախչում էր ամուսնուց այնպես, ինչպես արքունիքից՝ հնարավորինս խուսափելով երկուսից էլ ինչքան կարող էր։ Կայսրը ներողամիտ էր կնոջ թափառումների նկատմամբ, բայց մշտապես և անօգուտ փորձում էր գրավել նրան դեպի ընտանեկան կյանքն իր հետ ։
Էլիզաբեթը քնում էր շատ քիչ և գիշերվա ժամերն անցկացնում էր կարդալով կամ գրելով և նույնիսկ ծխում էր՝ վրդովեցուցիչ սովորություն կնոջ համար, ինչն ավելի շատ բամբասանքների առիթ էր տալիս։ Նա առանձնահատուկ հետաքրքրություն ուներ պատմության, փիլիսոփայության և գրականության հանդեպ, խոր հարգանք ուներ գերմանացի բանաստեղծ և արմատական մտածող Հայնրիխ Հայնեի հանդեպ, որի նամակները նա հավաքում էր ։
Նա փորձում է անուն հանել՝ ոգեշնչվելով Հայնեի քնարերգությունից։ Վերաբերվելով իրեն որպես Տիտանիայի՝ Շեքսպիրի Կախարդական թագուհու, Էլիզաբեթն արտահայտում էր իր խիստ անձնական մտքերը և իղձերը մեծաքանակ ռոմանտիկ պոեմների միջոցով, որոնք գաղտնի օրագրի դեր էին կատարում ։ Պոեմների մեծ մասը կապված էր նրա ճանապարհորդությունների հետ, դասական հունական և ռոմանտիկ թեմաներով էին, և հեգնական մեկնաբանություններ կային Հաբսբուրգների արքայատոհմի վերաբերյալ։ Ճանապարհորդության հանդեպ նրա տենչը ուրվագծվում է նաև սեփական ստեղծագործություններում.
"Քո շուրջը, ինչպես քո սեփական ծովային թռչունները,// Ես պտտվում եմ անդադար,/ Ինձ համար աշխարհը չունի անկյուն,// Որ կառուցեմ տևական հանգրվան։"
Էլիզաբեթը զգացմունքային առումով խճճված կին էր և մելանխոլիայի և էքսցենտրիկության պատճառով, որը բնորոշ գիծ էր համարվում Վիտտելսբախների տոհմում (ընտանիքից ամենահայտնի անդամը նրա սիրելի զարմիկն էր՝ էքսցենտրիկ Լյուդվիգ II Բավարացին ) նա հետաքրքրվում էր մտավոր հիվանդությունների բուժմամբ։ 1871 թվականին, երբ կայսրը հարցրեց նրան, թե ինչ կուզի Սրբերի օրը որպես նվեր, նա թվարկեց երիտասարդ վագր և մեդալիոն, բայց. «...ամբողջովին հանդերձավորված խելագար կացարանն ինձ ամենաշատը կուրախացնի» ։
Ժառանգություն
Էլիզաբեթի մահից հետո Ֆրանց Յոզեֆը ի հիշատակ նրա հիմնադրեց Էլիզաբեթի շքանշանը։
Բազմաթիվ աղոթարաններ անվանակոչվել են նրա պատվին՝ կապելով նրա անունը սուրբ Եղիսաբեթի անվան հետ։ Նրանից հետո անվանակոչվել են այգիներ, ինչպես՝ Հարավային Տիրոլում գտնվող Մերանի Կայսրուհի Էլիզաբեթի այգին։
Էլիզաբեթի այցելած տարբեր բնակարաններ, ինչպես Հոֆբուրգի տունը և Վիեննայի Շյոնբրուն պալատը, Իշլի արքայական ամառանոցը, Կորֆուի Աքիլեոնը և Հունգարիայի Գյոդյոլյոյում նրա ամառանոցը պահպանվում են և բաց են հասարակության առաջ։
Հունգարիայի որոշ տեղանուններ անվանակոչված են նրա պատվին՝ Բուդապեշտի երկու շրջաններ՝ Էլիզաբեթվարոսը և Պեստերշեբետը, և Էլիզաբեթ կամուրջը։
Կայսրուհի Էլիզաբեթ երկաթուղին (Արևմտյան երկաթուղի) անվանակոչվել են նրա պատվին։
1988 թվականին Վիեննայի Շյոնբրուն պալատում կայսրուհու մահվան 100-ամյակին նվիրված Կոկերտի ցուցադրությունից Ջերալդ Բլանշարը գողացել է ադամանդաշարը, որը հայտնի էր Սիսիի աստղ անունով, և իրենից ներկայացնում էր տասծայրանի ադամանդապատ աստղ, որը պատված էր հսկա մարգարիտի շուրջը։ Դա մոտավորապես 27 զարդ պատրաստած արքունական ոսկերիչ Յակոբ Հայնրիխ Կյոխերտի աշխատանքներից էր մազերին կրելու համար, որը երևում է Ֆրանց Քսավյե Վինթերհալթերի ամենահայտնի դիմանկարի մեջ ։ Աստղը 2007 թվականին հայտնաբերել է Կանադայի ոստիկանությունը և հանձնել Ավստրիային ։
Բեմ
1932 թվականին Վիեննայում կայացավ «Սիսսի» կոմիկ օպերետի առաջնախաղը։ Կոմպոզիտորը Ֆրից Կրեյսլերն էր, լիբրետտոյի հեղինակները՝ Էրնստ և Հուբերտ Մարիշկաները, նվագախմբի համար նոտայագրել էր Ռոբերտ Ռասել Բենեթը ։ Թեպետ կայսրուհու փաղաքշական անունը «Սիսի» էր արտասանվում, և ոչ երբեք «Սիսսի», անվան այս սխալ տարբերակը շարունակեց գոյություն ունենալ նրա մասին հետագա գործերում։
1943 թվականին Ժան Կոկտոն պիես գրեց Էլիզաբեթի և մարդասպանի հանդիպման մասին «L'Aigle à deux têtes» («Երկգլխանի արծիվը») վերնագրով։ Այն առաջին անգամ բեմադրվեց 1946 թվականին։
Բալետ
1978 թվականի իր «Մայերլինգ» բալետում Քենեթ Մակմիլանը պա-դե-դե պարային ձևով կերտել է Էլիզաբեթի կերպարն իր որդու՝ արքայազան Ռուդոլֆի հետ, որը բալետի առանցքային հերոսն է։
1993 թվականին բալետի ֆրանսիացի պարուհի Սիլվի Գիլեմը հանդես է եկել Յոհան Շտրաուսի «Կայսերական վալսի» բեմադրված «Sissi, l'impératice anarchiste» (»Սիսսի, անարխիսը կայսրուհի») հատվածում, խորեոգրաֆ՝ Մորիս Բեժար։
Ֆիլմեր
1936 թվականին Columbia Pictures-ը թողարկեց «Թագավոր հեռանում է» ֆիլմը, որը «Սիսսի» օպերետի ֆիլմային տարբերակն էր, ռեժիսոր՝ Ջոզեֆ ֆոն Շտեռնբերգ։ Գլխավոր դերերում էին օպերային աստղ Գրեյս Մուրը և Ֆրանշո Տոունը։
Ժան Կոկտոն 1948 թվականին ֆիլմի վերածեց իր «Երկգլխանի արծիվը» պիեսը։ Միքելանջելո Անտոնիոնիի 1981 թվականի «Օբերվալդի գաղտնիքը» ֆիլմը պիեսը մեկ այլ տարբերակն է։
1955 թվականին տեղի ունեցավ «Լյուդվիգ II. թագավորի փառքն ու անկումը» ֆիլմի պրեմիերան, ռեժիսոր՝ Հելմուտ Կոյնտեր, Էլիզաբեթի դերակատար՝ Ռութ Լոյվերիկ։
Գերմանալեզուների շրջանում Էլիզաբեթի անունն ավելի հաճախ զուգորդվում է նրա կյանքի մասին ռոմանտիկ ֆիլմերի եռագրության հետ, որոնց ռեժիսորը Էրնստ Մարիշկան է, գլխավոր դերում՝ պարմանուհի Ռոմի Շնայդերը։
Վաղ բեմադրություններում Էլիզաբեթը հանդես է գալիս ամուսնու և որդու համար անկարևոր անձ, և միշտ որպես հասուն կերպար։ Շնեյդերի կերպավորում է Էլիզաբեթին որպես երիտասարդ կին, որն առաջին անգամ էր էկրանին։ Եռագրությունն առաջինն էր, որտեղ պարզորոշ պատկերված է Սիսիի ռոմանտիկ միֆ և որը կտրուկ ավարտվում է առանձին ապրելու նրա որոշմամբ։ Վերջերս վերաթողարկված երեք ֆիլմերն էլ ամեն Սուրբ ծնունդի ցուցադրվում էին Ավստրիայի, Գերմանիայի, Հոլանդիայի և Ֆրանսիայի հեռուստաեթերներում։ 2007 թվականին ֆիլմերը «Սիսսիի հավաքածուն» անունով լույս ընծայվեցին անգլերեն ենթագրերով։ Շնեյդերը զզվում էր իր դերից՝ բացատրելով, որ «Սիսսին սոսձվել է ինձ ինչպես շիլա (Grießbrei)»։ Ավելի ուշ նա հանդես եկավ որպես ավելի իրական և դյութիչ Էլիզաբեթ՝ Լուկինո Վիսկոնտիի 1972 թվականի «Լյուդվիգ» ֆիլմում, որը Էլիզաբեթի զարմիկ՝ Լյուդվիգ II Բավարացու մասին էր։ Շնեյդերի պատկերն այստեղ միայն մեկ անգամ էր, վերցված նրա դերերից, որը ցուցադրված էր իր տանը։
1968 թվականի «Մայերլինգ» ֆիլմում կայսրուհու դերը խաղում է Ավա Գարդները, իսկ Օմար Շարիֆը՝ թագաժառանգ արքայազն Ռուդոլֆին։
1991 թվականի գերմանական «Սիսի/Վերջին րոպե» (բնօրինակ անունը՝ «Sisi und der Kaiserkuß»՝ «Սիսին և կայսեր համբույրը») ֆիլմում Սիսիի դերում հանդես է եկել դերասանուհի Վանեսա Վագները, կայսր Ֆրանց Յոզեֆի դերում՝ Նիլս Տավերնիերը, իսկ Հելենայի դերում՝ Սոնյա Կիրխբերգերը։
Էնդրյու Լլոյդ Վեբերի «Օպերայի ուրվականը» ֆիլմի հերոսուհի Քրիստինան կրում է թիկնոց, որը ներշնչված էր Էլիզաբեթի ամենահայտնի դիմանկարից, որը Վինթերհալթերի աշխատանքն էր։
2007 թվականին գերմանացի կատակերգակ և ռեժիսոր Մայքլ Հերբիգը թողարկեց համակարգչային անիմացիոն ծաղրապատճենային ֆիլմ Էլիզաբեթի մասին «Lissi und der wilde Kaiser» վերնագրով («Լիսսի և վայրի կայսրուհին»)։ Դրա հիմքում ընկած էին Սիսի ծաղրանմանային էսքիզները նրա «Bullyparade» հեռուստատեսային շոուի ընթացքում։
Սիսիի վերաբերող վերջին ֆիլմերից է 2012 թվականի Լյուդվիգ II Բավարացու մասին կենսագրական «Լյուդվիգ II» կինոնկարը, որտեղ կայսրուհու դերը խաղում է Հաննա Հերցշփրունգը։
2014 թվականի դեկտեմբերին, զուգակցելով մինչաշնանային 2015 «Metier d'arts» հավաքածուի հետ, որի ցուցադրությունը տեղի ունեցավ Լեպոլդսկրոն պալատում նորաձևության «Շանել» ընկերության ստեղծագործական տնօրեն Կարլ Լագերֆելդը ներկայացրեց կայսրուհի Էլիզաբեթի մասին պատմող կարճամետրաժ ֆիլմ, որտեղ հանդես էին գալիս Կարա Դելևինը՝ Ֆարել Վիլյամսի ուղեկցությամբ։ Ապա նրանք հանդես եկան զուգերգով, որի հեղինակը Վիլյամսն էր՝ վերնագրված «CC the World» («ՍիՍի աշխարհ»)՝ կապելով այն նորաձևության տան միահյուսված տառերով լոգոյի հետ, որը խորհրդանշում է տան հիմնադիր Կոկո Շանելի անվան սկզբնատառերը, ինչպես նաև կայսրուհու «Սիսի» մականունը։ Լագերֆելդը վերստեղծել էր Վինթերհալթերի հայտնի դիմանկարում պատկերված Էլիզաբեթի զգեստը, իսկ Ֆարելը կրում էր Ֆրանց Յոզեֆի հանդերձանքին նմանվող զգեստ։
Հեռուստատեսություն
1974 թվականին Բրիտանական հեռուստաընկերության «Արծիվների անկումը» բազմասերիանոց ֆիլմում պատկերվել է կայսրուհի Էլիզաբեթը։ Երիտասարդ կայսրուհու դերը խաղում էր Դայան Քինը, իսկ Ռեյչել Գարնին մարմնավորում էր կայսրուհուն Ռուդոլֆի մահվան ժամանակ։
1993 թվականին WGBH-TV Ագաթա Քրիստիի միսս Մարփլի շարքի «Եվ շրմփալով հայելին կզնգա» գրքի ադապտացված տարբերակի հիմքում ընկած է Էլիզաբեթի կեղծ սպանության մասին ֆիլմը։ Դերասանուհու կերպարում, որը խաղում էր կայսրուհու դերը, Կլեր Բլումն է։
Ավստրիական դետեկտիվ «Հետախույզ Ռեքս» (1994) հեռուստասերիալի եզրափակիչ՝ հինգերորդ եթերաշրջանի դեպքերն ընթանում են մոլորության մեջ գտնվող մի կնոջ շուրջ, որը տառապում է կայսրուհու մասին պատմությամբ։ Էպիզոդը համապատասխանաբար անվանակոչված է «Սիսսի»։
Էլիզաբեթի երիտասարդ տարիների մասին բավականին հնարված պատմությունը տեղ է գտել 1997 թվականի անիմացիոն մանկական «Արքայադուստր Սիսսի» սերիալում։
Արիել Դոմբալը խաղացել է Էլիզաբեթի դերը 2004 թվականի հեռուստատեսային «Sissi, l'impératrice rebelle» ֆիլմում, որտեղ պատկերված է նրա կյանքի վերջին հինգ օրերը։
Սանդրա Չեկարելին մարմնավորել է տարիքն առած Էլիզաբեթին 2006 թվականի Մայերլինգյան ողբերգության մասին հեռուտատեսային դրամատիկ «Կրոնպրինցը» ֆիլմում։ Էլիզաբեթի որդու և վերջինիսի սիրուհու դերերը խաղացել են Մաքս ֆոն Թունը և Վիտորյա Պուչինին։
2009 թվականի դեկտեմբերին «Սիսի» երկմասանոց մինի սերիալի պրեմիերան կայացել է Եվրոպական հեռուստաընկերությամբ, նկարահանվել է գերմանական, ավստրիական և իտալական համատեղ պրոդյուսերական խմբով, դերերում՝ Քրիստիանա Կապոտոնդի (Էլիզաբեթ), Դևիդ Ռոթ (կասր Ֆրանց Յոզեֆ)։ 1997 թվականի անիմացիոն սերիալի պես, սրանում ևս տեղ է գտել Էլիզաբեթի և Ֆրանց Յոզեֆի դժբախտ ամուսնության մասին հորինված պատմությունը, բայց կայսրության քաղաքական խնդիրները և հիմնական կերպարների անձնական հարցերը շատ ավելի մանրամասնորեն են ներկայացված, քան շատ այլ դրամաներում։
Գրականություն
Կոնստանտին Քրիստոմանոսը (1867-1911), որը եղել էր ժամանակակից հունարենի Էլիզաբեթի մասնավոր ուսուցիչը 1891-1893 թվականներին և ուղեկցում էր նրան Կորֆուում մնալից, հրատարակել է իր հուշերը կայսրուհու մահից կարճ ժամանակ առաջ՝ 1899 թվականին «Tagebuchblätter» («Օրագրային էջեր») վերնագրով։ Թեպետ նա ներկայացրել է Էլիզաբեթին իդեալական և բարեհաճ ձևով՝ որպես հեքիաթային արքայադուստր, նրա գիրքը դուր չեկավ կայսերական արքունիքում և նրա անձը հռչակվեց անցանկալի (persona non grata), ստիպեցին նրան հրաժարվել Վիեննայի համալսարանում դասավանդելուց և լքել Ավստրիան։
Էլիզաբեթի պատմության մասին է Սյուզան Էփլյարդի «Ոսկե վանդակում» («In a Gilded Cage») էլեկտրոնային գիրքը։
Էլիզաբեթի երիտասարդության և հասուն շրջանի վաղ տարիների մասին դրամատիկ պատմությունն է ընկած Ուիլյամ Ս. Աբրահամսի «Կայսերական վալս» («Imperial Waltz», Dial Press, 1954) նովելի հիմքում։
Էլիզաբեթը Գարի Ջենինգսի 1987 թվականի «Փայլազարդ» նովելի գլխավոր հերոսներից մեկն է։ Նորավեպի հիմքում մի կրկեսի ճանապարհորդության պատմություն է ողջ Եվրոպայով 1800-ականներին և ներկայացնում է Էլիզաբեթի հետաքրքրությունը դեպի կրկես և կասկադյորական ձիավարություն։
Կայսրուհու պատմությունը ոգեշնչել է՝ 2003 թվականի «Արքայական օրագրեր. Էլիզաբեթ, արքայադուստր հարսնացուն» մանկական գրքի համար։
Էլիզաբեթը հանդես է եկել Բարբարա Քարթլենդի ռոմանտիկ արկածային «Իմ սրտի աստղերը» նովելում։
Ալեքսանդր Լերնեթ Հոլենիայի «Մեյերլինգ» (1960) նովելի հերոսներից է եղել։
Հանդես է եկել կամեոյով Ջորջ Մաքդոնալդ Ֆրեյսերի «Ֆլեշմենը և վագրը» գրքի «Ճանապարհ դեպի այրված խաչ» պատմվածքում (1999)։ Պատմության վերջում նա պարում է հակահերոս Հարի Ֆլեշմենի հետ պարահանդեսի ժամանակ, որից հետո Ֆլեշմենը օգնում է նրա կայսր ամուսնուն սպանության փորձից։
Մարկ Տվենը գրել է Ավստրիայի կայսրուհու սպանության մասին «Հիշարժան սպանություն» վերնագրով հոդվածում, որը նա չի տվել տպագրության ։
Երաժշտություն
Հոլանդացի երգիչ Պետրա Բերգերի «Eternal Woman» («Հավերժական կանայք») ալբոմը ներառում է «If I Had a Wish» («Եթե ես երազանք ունենայի») երգը, որը Էլիզաբեթի մասին է։
Շոտլանդական Վաշինգթոն Իրվինգ խմբի «Sisi» («Սիսի») երգը գրվել է՝ ոգեշնչված Էլիզաբեթի կյանքի պատմությունից։
Ճարտարապետություն
Ուկրաինայի Լվով քաղաքի Էլիզաբեթ եկեղեցին (չշփոթել հունական կաթոլիկ Սուրբ Օլյա և Էլիզաբեթ եկեղեցու հետ) հիմնադրվել է 1903 թվականին՝ ի հիշատակ կայսրուհի Էլիզաբեթի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի թագուհիներ Կատեգորիա:Ավստրիայի կայսրուհիներ Կատեգորիա:Էլիզաբեթ Բավարացի Կատեգորիա:19-րդ դարի ավստրիացիներ
Դիանա (աստվածուհի)
Դիանա (Diana), բուսական և կենդանական աշխարհի, որսի, կանացիության և պտղաբերության աստվածուհի ։ Համապատասխանում է հունական դիցաբաության մեջ Արտեմիս և Սելենե աստվածուհիներին։
Հռոմեական պաշտամունքի մեջ Դիանան համարվել է «օտար» և տարածված չի եղել պատրիկների շրջանում,  բայց ժողովրդականություն է վայելել ստրուկների շրջանում, ովքեր Դիանայի անվան տաճարներում ունեցել են անձեռնմխելիություն։ Սերվիոս Տուլլիոս թագավորը, ըստ լեգենդի, ծնված լինելով ստրկության մեջ՝ հռոմեական Ավենտին  բլուրի վրա  աստվածուհու պատվին տաճար է կառուցել։ Տաճարի կառուցման մեկ տարին ստրուկների համար տոն է եղել։
Ավենտինի վրա գտնվող նրա տաճարի հետ է կապվում արտասովոր կովի մասին մի պատմություն, ում տիրոջն ասվել էր, որ նա, ով կովին կզոհաբերի տաճարին, Իտալիայում իշխանություն կունենա։ Սերվիոս Տուլլիոս թագավորը, իմանալով այդ պատմությունը, խորամանկությամբ տիրանում է կենդանուն, զոհաբերում է տաճարին ու եղջյուրներն ամրացնում է տաճարի պատին։
Դիանա աստվածուհու պատվին են անվանակոչել աստերոիդ` (78) Դիանա, որը բացահայտվել է 1863 թվականին։
Ստուգաբանություն
Դիանա գոյականն ի սկզբանե ծագել է հին  divios բառից, ավելի ուշ համապատասխանել է divius, dius բառերին՝ ինչպես Dius Fidius,  Dea Dia աստվածների անունների մեջ։ Ինչպես նաև dium, նշանակում է երկինք ։ Բառի հիմքում ընկած են հնդեվրոպական  dei-, deiǝ-, dī-, dia- արմատները ։
Հին հռոմեական հեղինակներ Մարկոս Տերենտիոս Վառոն և Մարկոս Տուլիոս Կիկերոնը համարում էին, որ Դիանա անվան ստուգաբանությունը սերտ կապված է dies (օր) բառի հետ ։
Գործառույթներ
Համաձայն ֆրանսիացի լինգվիստ, դիցաբան, լեզվաբան, ֆիլոլոգ Ժորժ Դյումեզիլի, Դիանան ունեցել է նախահնդեվրոպական ծագում։ Նրա կարծիքով աստվածուհու առաջնային գործառույթները ներառել են երկնային աշխարհի միավորումը ժամանակի շարունակության հետ, սերունդների անընդհատության ապահովումը, որտեղից էլ և ձևավորվել է պտղաբերության հետ կապված նրա գործառնությունը։ Ինչպես նաև՝ նրա գործառույթներից է համարվել թագավորների խաղաղ հերթափոխությունը և թագավորական իշխանության բնականոն գործունեությունը։
Դիանան մարմնավորել է Լուսնին, այնպես ինչպես նրա եղբայր Ապոլլոնը Անտիկ շրջանում մարմնավորել է Արևին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դիցաբանական կերպարներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Կերպարներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Աստվածուհիներ Կատեգորիա:Դիցաբանություն Կատեգորիա:Որսորդության աստվածուհիներ
Սկոմորոխովո (գյուղ, Պերեսլավսկի շրջան)
Սկոմորոխովո (Скоморохово), գյուղ Ռուսաստանի Յարոսլավլի մարզի Պերեսլավսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Յարոսլավլի մարզի Պերեսլավսկի շրջանի բնակավայրեր
Կհանդիպենք շատրվանի մոտ
«Կհանդիպենք շատրվանի մոտ» («Встретимся у фонтана»), խորհրդային կատակերգական գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Օլեգ Նիկոլաևսկին Սվերդլովսկի կինոստուդիայում ։
Սյուժե
Վարպետ Սերգեյ Դոլգանովը (Վլադիմիր Սմիրնով) թափառում է երկրում՝ երջանկության որոնելով։ Բոլոր քաղաքներում, որտեղ նա լինում է, նա ստեղծում է շատրվաններ։ Ստեղծում է ոչ թե վաստակի համար, այլ հոգու համար․ այդպես նա ուրախություն է պատճառում և՛ իրեն, և՛ ուրիշներին։
Մի օր, հայտնվելով տափաստանային սովխոզում, նա ծանոթանում է Լյուբայի (Վալենտինա Տելիչկինա) հետ։ Վերջինս շատ է դուր գալիս Սերգեյին, բայց նա զբաղված է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:1976 ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Բարիա
Բարիա (վիետն.՝ Bà Rịa), նահանգային ենթակայության քաղաք, տեղակայված Վիետնամի Բարիա Վունգտաու նահանգում։
Տեղադրություն և վարչական բաժանում
Բարիան գտնվում է Հոշիմին քաղաքից 90 կմ հեռավորության վրա. հարավից սահմանակից է Վունգտաուին, արևելքից Լոնգդիեն (Long Điền) շրջանին, հյուսիսից Թյաուդիկ (Châu Đức) և Թանթխան (Tân Thành) շրջաններին, իսկ վերջինիս հետ նաև արևմուտքում։
Հիմնադրվել է 1994 թվականի հունիսի 2-ին, երբ Թյաութխան (Châu Thành) նահանգը բաժանվեց Բարիա քաղաքի և Թյաուդիկ և Թանթխան շրջանների ։ Դրանից հետո վարչական շատ գործառույթներ տեղափոխվեցին նոր քաղաք։ 2007 թվականին Բարիան 3-րդ կարգի քաղաք էր ։ Բարիան նահանգային ենթակայության քաղաքի կարգավիճակ է ստացել 2012 թվականին ։
Բարիան ներառում է ութ թաղամաս (phường, ֆիոնգ). ,, , , , , , և երեք գյուղեր (xã, սա). ,, :
Դերը դավանանքի պատմության մեջ
Խոնավ կլիմայի և հեռավորության համար Բարիան դարձավ աքսորավայր Կոդայական կրոնի քարոզիչ համար ։
1934 թվականին այստեղ՝ Թհենթհայ (Thiên Thai) մեհյանում, հիմնադրվեց չան-բուդդայական աղանդների միությունը ։
Բարիայում կա համանուն կաթոլիկ թեմ, որը գլխավորում է Ֆոմա Նգուեն Վան Չամը (Thomas Nguyễn Văn Trâm), հավատքի համար նահատակների հավաքական գերեզմանը գտնվում է մոտակայքում (այն կառուցվել է բանտի տեղում, որտեղ ավելի քան 300 կաթոլիկներ ողջ-ողջ այրվել էին 1862 թվականին)  ։
Տնտեսություն
Բարիայի բրնձի դաշտերի մասին նշել է բանաստեղծ, իսկ քաղաքը շրջապատող աղուտները արտադրում են գերազանց որակի աղ ։
Արդյունաբերությունն ու շինարարությունը քաղաքի տնտեսական կառուցվածքի 62,59%-ն են կազմում, 2011 թվականից այս ոլորտի մասնաբաժինն աճել է 18,41%-ով, ծառայություններին և առևտրին բաժին է ընկնում 34,07%-ը, գյուղատնտեսությանը և ձկնորսությանը՝ 3,33%: Քաղաքում կա 822 արդյունաբերական ձեռնարկություն, նրանցում աշխատում է ավելի քան 7000 բանվոր։ Կա շինաքարի, էլեկտրականության, խմելու ջրի արտադրություն։
Տնտեսական տարեկան աճը 18,16% է։