cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Նետիկ նրբագեղ
Էկոլոգիա
Ապրում են կիսաանապատային գոտու տաք, երբեմն դանդաղահոս ջրավազաններում և զարգանում՝ ջրաճահճային բուսականությամբ հարուստ ջրավազաններում։ Ձվադրում են լողացող բուսականության վրա։ Թռիչքը մայիսի վերջից մինչև հուլիսի վերջը է, երբեմն շարունակվում է մինչև սեպտեմբեր, զարգացումը տևում է մեկ տարի ։
Պահպանություն
Հազվագյուտ, ծայրահեղ սահմանափակ արեալով, եզակի առանձնյակներով տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։ Թվաքանակի փոփոխության միտումները պարզված չեն։
Վտանգման հիմնական գործոնները բացահայտված չեն։
Պահպանվում է «Արևիկ» ազգային պարկում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կենդանիներ Կատեգորիա:Միջատներ Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Մեծաչք ճպուռ
Մեծաչք ճպուռ, նետիկների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։
Նկարագրություն
Բարեկազմ մարմնով, փոքր չափի և 39-48 մմ երկարությամբ ճպուռ է։ Քիչ թե շատ լավ արտահայտված մետաղական փայլով կուրծքը, փորիկի հիմքը և գագաթը երկնագույն են։ Փորիկի միջնամասի պղնձե փայլով հատվածները մուգ կանաչ են։ Պտերոստիգման շատ խոշոր է ։
Տարածվածություն
Տարածված է Միջերկրական ծովի երկրներում, Հարավային Եվրոպայից մինչև Արևմտյան Սիբիր, Միջին Ասիայում։ Հայաստանում հանդիպում է Արարատի (Երասխ և Սիս գյուղերի մոտակայք) և Սյունիքի (Ներքին Հանդ գյուղի մոտակայք) մարզերում ։
Էկոլոգիա
Ապրում է լճացած ջրերով ոչ մեծ ջրամբարների մոտ, կիսաանապատային և անապատային գոտիներում։ Զարգանում է խիտ ճահճային բուսականությամբ ծանծաղ ջրերում, աղակալած ներքին ճահճացումներում և տափաստանային լճերում։ Զարգացման շրջանը միամյա է։ Հայաստանի պայմաններում թռիչքը դիտվել է մայիս-հունիս ամիսներին ։
Պահպանություն
Հայտնի են եզակի առանձնյակներ, որոնք հանդիպում են ծայրաստիճան ծայրահեղ։ Փոփոխության միտումները պարզված չեն ։
Պահպանվում է «Շիկահող» պետական արգելոցում ։
Ակնի գավառակ
Ակն, (թուրք. Էգին կազասը), գավառակ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Խարբերդի գավառում, այժմ՝ Թուրքիայի Երզնկայի վիլայեթում։
Աշխարհագրություն
Ակն գավառակի հյուսիս-արևմուտքից դեպի հարավ-արևելք հոսում է Արևմտյան Եփրատ (Կարասու) գետը։
Կլիմա
Կլիման բարեխառն է, առողջարար, օդը՝ մաքուր լեռնային դիրքի (բարձր. 2000 - 2300 մ), առատ ջրի և փարթամ բուսականության շնորհիվ։ Ձմեռը (հատկապես հունվարը) ցուրտ է, ամառը՝ տաք։ Աճում են ծիրան, խաղող, դեղձ, սալոր, թութ և այլն։
Պատմություն
1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ տեղի հայ բնակչությունը կոտորվեց։ Զոհ գնացին մոտ 10 200 հայեր։ ԱՄՆ գաղթած հայերը հիմնել են «Ակնա հայրենակցական միություն» և «Ակնա ուսումնասիրաց ընկերություն» հաստատությունները
Բնակչություն
Համաձայն 1885 թվականի մարդահամարի, Ակնի գավառակում հայերը կենտրոնացած էին հետևյալ բնակավայրերում՝ Ակն (5442 բնակիչ), Կամարակապ (1133), Ապուչեխ (1066), Բենկա կամ Բինկյան (874), Լիճք (507), Կարուշլա (204), Նարվեր (191), Վանք (180), Ձորակ (170), Շրզու (138) և Մուշեղկա (62)։ Այս գյուղերում բնակվում էին նաև թուրքեր։ Բացի այդ կային թուրքացած հայ գյուղեր (Խաչուկիլ, Վարդանկիլ, Կնքահայրկիլ և այլն), որոնց թիվն անցնում էր 40-ից։ Դրանց բնակիչները թուրքերից հալածվելով հարկադրաբար իսլամացել էին XVI–XVII դդ.։ Իսլամացած հայերի լեզվում, որ թուրքերենն էր, օգտագործվում էին ոչ քիչ թվով հայերեն բառեր։
Ակնեցիք խոսում էին Ակնա բարբառով և պահում էին հեթանոս կենցաղ։ Հայտնի էին իրենց ժողովրդական կենցաղով։
Ճարտարապետություն
Ակնի գավառակի հայկական գյուղերը, կառուցված լինելով սարալանջերին, ունեին ամֆիթատրոնի տեսք։ Առհասարակ տները երկհարկ էին, բայց կային 3 - 4 հարկանի ևս։ Վանք գյուղից 1 կմ դեպի հյուսիս-արևելք եղած ուրարտական ավերակները վկայում են, որ ուրարտական շրջանում որոշ բնակավայրեր են եղել Ակնի գավառակում։
Պատմամշակութային կառույցներ
Ակն գավառակը 1903 թվականին ուներ 5 վանք և 72 եկեղեցիներ։
Կրթություն
Հայաբնակ բոլոր գյուղերում հայերն ունեին դպրոց, եկեղեցի, զանազան մշակութային միություններ։ Ապուչեխում կային «Վարագա սանուց» և «Արշալույս երիտասարդաց» միությունները, թատրոն և գրադարան, հրատարակվում էր «Մտրակ» թերթը, Կամարակապում՝ «Ազգանազյան», «Դպրոցասիրաց» և «Հույսի պսակ» ընկերությունները ևն։
1883 թվականին գավառակում գործում էր 24 դպրոց և 9-ը երկսեռ վարժարան, որոնցից առավել հայտնի էին Ակն գյուղաքաղաքի Նարեկյան, Կամարակապի Արամյան, Բինկյանի Մեսրոպյան և Ապուչեխի Վարագի վարժարանները ։
Վարչական բաժանում
Վարչական տեսակետից Ակնը բաժանված էր 8 գյուղախմբերի (ընդամենը՝ 102 գյուղ)։ Գավառակը կառավարվում էր կայմակամի, իսկ գյուղախումբը՝ մյուդիրի կողմից։
Հալդի (գյուղ, Էմմաստե շրջան)
Հալդի (Haldi), գյուղ Էստոնիայի Հիյումաա նահանգի Էմմաստե շրջանում։
(4989) Ջոգոլդշտեյն
(4989) Ջոգոլդշտեյն (Joegoldstein), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1981 թվականի փետրվարի 28-ին Շելտ Բասի կողմից Սայդինգ Սփրինգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,573432 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,1 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,0469 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1507,88 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,238745 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 12,34° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1981 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Շելտ Բասի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Մեռեմիյզա դաստակերտ
Մեռեմիյզա դաստակերտ (Meremõisa mõis, Merremois), ազնվականական նախկին կալվածք Էստոնիայի հյուսիսում՝ Հարյումաա նահանգի Հառկու շրջանում։
Վիբորգի շրջան (Սանկտ Պետերբուրգ)
Վիբորգի շրջան (Выборгский район), Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքի 18 վարչական շրջաններից մեկը, որը տեղակայված է քաղաքի հյուսիսային մասում։
Մեռեմիյզա դաստակերտ
Պատմություն
Մեռեմիյզա դաստակերտը հիմնադրվել է 1580 թվականին։ Նրա առաջին սեփականատերը եղել է Հանս Վառտմանը (Hans Wartmann) ։ 18-րդ դարում դաստակերտը պատկանել է Պիլառ ֆոն Պիլհաուին (Pilar von Pilchau), ֆոն Կլյուգենների (von Klugen) ընտանիքին և ֆոն Կոսկուլների (von Koskull) ընտանիքին ։
1837 թվականին Մեռեմիյզա դաստակերտը գնել է մոտակա Կեյլա-Յոա դաստակերտի սեփականատեր Ալեքսանդր Բենկենդորֆը, որը կառուցել է դաստակերտի՝ նեոգոթական ոճի պալատը ։ Սակայն դաստակերտի նոր սեփականատերը չի ավարտել նոր գլխավոր մասնաշենքի շինարարությունը, այլ կիսակառույցը թողել է որպես գեղեցիկ ավերակներ Կեյլա-Յոա այգու ծայրին։ Մեռեմիյզե դաստակերտն իրավաբանորեն դարձել է է 500 մետր դեպի արևմուտք գտնվող Կեյլա-Լոա դաստակերտի մի մասը, և նրա կիսակառույց շինությունների մի մասն այդպես էլ մնում են կիսատ։
Վիբորգի շրջան (Սանկտ Պետերբուրգ)
Պատմություն
1917 թվականի մարտ-մայիս ամիսներին Վիբորգի շրջանը Պետրոգրադում ձևավորված առաջին 15 շրջաններից մեկն էր։
Մեռեմիյզա դաստակերտ
Պատմություն
Ներկայումս պահպանվում են Մեռեմիյզե դաստակերտի ավերակները։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի դաստակերտներ
Վիբորգի շրջան (Սանկտ Պետերբուրգ)
Պատմություն
1922 թվականի հուլիսի 12-ին Վիբորգի շրջանին միացվեց Պորոխովսկոյ շրջանը։
1936 թվականի ապրիլի 9-ին Վիբորգի շրջանից առանձնացավ Կրասնոգվարդեյսկի շրջանը։
1952 թվականի հունվարի 28-ին ՌԽՖՍՀ Գերագույն խորհրդի հրամանով շրջանը վերանվանվեց Ստալինսկի։
1954 թվականի ապրիլի 3-ին Լենինգրադի մարզի Պարգոլովսկի շրջանի վերացումից հետո Ստալինսկի շրջանին անցան Լևաշովո և Պարգոլովո գյուղերը։
1958 թվականի հունվարին շրջանը կրկին վերանվանվեց Վիբորգի ։
Տնտեսություն
Շրջանում տեղակայված է տարբեր բնույթի 30 722 ընկերություններ, որոնցից փոքր կազմակերպություններ են 11 154-ը, անհատ ձեռնարկություններ՝ 5024։ Շրջանում աշխատում է մոտ 140 000 մարդ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի շրջաններ Կատեգորիա:1917 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Սարգիս Բեգլարյան
Կենսագրություն
Սարգիս Բալասանյանը ծնվել է 1898 թվականին  Նախիջևանի Ագուլիս քաղաքում։ Մահացել է 1949 թվականին ։
Երաժշտական մրցույթ
Երաժշտական մրցույթներ, երաժիշտների (անհատ կատարողների, համույթների, կոմպոզիտորների, նաև գործիք պատրաստող վարպետների) մրցույթ, որը, որպես կանոն, անցկացվում է նախօրոք հայտարարված ծրագրի համաձայն։
Մրցույթը կարող է ընդգրկել որոշակի թվով ունկնդրում-մրցաշրջան։ Ելույթները գնահատում է մասնագիտական ժյուրին։ Լավագույն մասնակիցներին շնորհվում են մրցանակներ, դափնեկրի կոչում։
Գեղարվեստական մրցույթները հայտնի են եղել դեռևս Հին Հունաստանում։ Հին Հռոմում այդ ավանդույթը շարունակվել է, հաղթողները կոչվել են դափնեկիրներ, որովհետև պարգևատրվել են դափնեպսակով։ Միջին դարերում լայն տարածում են գտել տրուբադուրների, տրուվերների, մայստերզինգերների և միննեզինգերների երաժշտական մրցույթներ։ Վերածննդի դարաշրջանից կիրառվել են երաժշտական մրցույթներ․ իմպրովիզացիայի արվեստում (երգեհոն, կլավեսին, ավելի ուշ՝ դաշնամուր, ջութակ)։ XVIII—XIX դարերում մրցույթների մասնակցել են խոշորագույն երաժիշտներ Յո․ Ս․ Բախը, Գ․ Ֆ․ Հենդելը, Ա․ Սկարլատտին, Վ․ Ա․ Մոցարտը, Մ․ Կլեմենտին, Զ․ Վիոտտին, Յո․ Յոախիմը և ուրիշներ։
Մերձավոր Արևելքի երկրներում, նաև Հայաստանում տարածված են եղել աշուղների մրցույթները։ Ժամանակակից իմաստով մրցույթները վերականգնվել են XIX դարում։ 1803-ից Փարիզի Գեղեցիկ արվեստների ակադեմիան սահմանել է ամենամյա, այսպես կոչված, հռոմ. մրցանակ՝ լավագույն ստեղծագործության համար։ Այդ մրցանակի դափնեկիրներից են Հ․ Բեռլիոզը, Ժ․ Բիզեն, Կ․ Դեբյուսին։
Ներկայումս լայն տարածում են գտել 2 տեսակի երաժշտական մրցույթներ՝ ազգային, որոնց մասնակցում են մեկ երկրի երաժիշտներ և միջազգային, որտեղ մրցում են տարբեր երկրների երաժիշտներ։ Առաջին ազգային երաժշտական մրցույթը կայացել է 1803-ին Ֆրանսիայում։ 1856-ին ռուս կիթառահար Ն․ Պ․ Մակարովի նախաձեռնությամբ անց է կացվել առաջին միջազգային երաժշտական մրցույթը, դրան մասնակցել են 31 երկրների կոմպոզիտորներ՝ ներկայացնելով կիթառի համար գրված ստեղծագործություններ։ 1890-ին Պետերբուրգում Ա․ Գ․ Ռուբինշտեյնի նախաձեռնությամբ կայացել է պատմության մեջ առաջին կանոնավոր միջազգային երաժշտական մրցույթը (այնուհետև անցկացվել է 5 տարին մեկ անգամ մինչև 1910-ը)։
Միշազգային խոշորագույն երաժշտական մրցույթներ են՝ Ֆ․ Շոպենի անվան՝ դաշնակահարների (1927-ից, Վարշավա), Մ․ Լոնգի և Ժ․ Տիբոյի անվան՝ դաշնակահարների և ջութակահարների (1943-ից, Փարիզ), բելգիական Ելիզավետա թագուհու անվան՝ ջութակահարների, դաշնակահարների, կոմպոզիտորների (1951-ից, Բրյուսել), Ն․ Պագանինիի անվան՝ ջութակահարների (1954-ից, Ջենովա), Պ․ Չայկովսկու անվան՝ դաշնակահարների, ջութակահարների, թավջութակահարների, վոկալիստների (1958-ից, Մոսկվա), Ռ․ Շումանի անվան՝ դաշնակահարների և վոկալիստների (1956-ին և 1960-ին՝ Բեռլին, 1963-ից՝ Ցվիկաու), Հ․ Կարայանի անվան՝ դիրիժորների և երիտասարդական նվագախմբերի (1969-ից, Արևմտյան Բեռլին) և այլն։
Երաժշտական մրցույթներին բազմիցս մասնակցել են հայ երաժիշտները։ Միջազգային և համամիութենական երաժշտական մրցույթների դափնեկիրներ են՝ Կոմիտասի անվան կվարտետը (Ա․ Գաբրիելյան, Ն․ Բալաբանյան, Մ. Տերյան, Մ․ Ասլամազյան), Ա․ Մելիք-Փաշաևը (դիրիժորություն), Մ․ Աբրահամյանը, Տ․ Ալիխանովը, Ս․ Ալումյանը, Ռ․ Այվազյանը, Ա․ Թաթուլյանը, Ե․ Թաթուլյանը, Յու․ Հայրապետյանը, Վ․ Մերժանովը, է․ Միանսարովը, Մ․ Նավասարդյանը, Ա․ Ներսիսյանը, Վ․ Պապյանը, Հ․ Փափազյանը, Կ․ Օհանյանը (դաշնամուր), Ռ․ Ահարոնյանը, Ա․ Գաբրիելյանը (Տեր-Գաբրիելյան), Է․ Թադևոսյանը, Հ․ Հարությունյանը, Ա․ Մկրտչյանը, (ջութակ), Մ․ Աբրահամյանը, Ա․ Այվազյանը, Կ․ Գեորգիանը, Դ․ Գրիգորյանը, Վ․ Մարաշյանը, Վ․ Սարկիսովը (թավջութակ), Գ․ Գրիգորյանը, Ս․ Գույումշյանը, Ա․ Դավթյանը, Ռուզաննա և Ռուբեն Լիսիցյանները, Ա․ Ժամագործյանը, Ա․ Հարությունյանը, Է․ Չախոյանը, Է․ Սարկիսյանը (վոկալ), Ռ․ Բաղդասարյանը, Զ․ Վարդանյանը (կլառնետ), Ա․ Աբաշյանը, Ա․ Գալուստյանը (ֆագոտ) և ուրիշներ։
Երաժշտական մրցույթները մտնում են նաև երիտասարդության և ուսանողների համաշխարհային փառատոների ծրագրերում։ Դափնեկիրներ են՝ Մ․ Աբովյանը, Ա․ Աթաբեկյանը, Լ․ Ալոյանը, Ս․ Ամեդյանը, Ա․ Այդինյանը, Ի․ Ավետիսյանը, Ա․ Բոգդանյանը, Զ․ Գասպարյանը, Ս․ Գևորգյանը, Զ. Դոլուխանովան, Յու․ Եդիգարյանը, Ա․ Կարապետյանը, Գ․ Սահակյանը, Հ․ Սմբատյանը և ուրիշներ։
Կատեգորիա:Երաժշտական մրցույթներ
Խիկար (ամսագիր)
«Խիկար», երգիծական ամսագիր։ Լույս է տեսել 1884-1885, 1886-1888 թվականներին, Կոստանդնուպոլսում և Ադրիանապոլսում։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Հակոբ Պարոնյան։ 1880-ական թթ վերջերին համիդյան խստագույն գրաքննության պայմաններում «Ծիծաղ» և «Թատրոն» հանդեսների քաղաքական երգիծանքը այստեղ հիմնականում իր տեղը զիջել է կենցաղային թեմատիկային։ Խարազանել է եվրոպական նորամուծությունները կենցաղում, քաղքենիական սովորությունները, պաշտպանել արհեստավոր խավին։ Առաջին անգամ այստեղ են տպագրվել Հակոբ Պարոնյանի «Քաղաքավարության վնասները», «Պաղտասար աղբար», «Խիկար և ծիծաղ», «Ծիծաղ և Բարոյական», «Առտնին տեսարաններ» և այլ ստեղծագործություններ։ Կարևոր արժեք է ներկայացնում նաև «Այլակերպություն բառարանի» աֆորիզմների շարքը, ուր քննադատվում են ազգային մարմինների գործունեությունը, հոգևորական դասը։ «Խիկարը» ժամանակի երիտասարդության ամենակարդացվող պարբերականներից էր։ Աշխատակցել են Կոստանդնուպոլսի, Զմյուռնիայի, Ադրիանուպոլսի և այլ քաղաքների հայ մտավորականները՝ ինքնուրույն և թարգմանական գործերով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական ամսագրեր Կատեգորիա:Հայկական երգիծական պարբերականներ Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Բիրա (այլ կիրառումներ)
Բիրա, կարող է վերաբերել՝
Աստերոիդների ցանկ (185501-185600)
Աստերոիդների ցանկ (185401-185500) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (185601-185700)
|} Աստերոիդների ցանկ (185401-185500) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (185601-185700)
Դոբրյանկա (այլ կիրառումներ)
Դոբրյանկա, կարող է վերաբերել՝
Պուզիկովո (գյուղ, Խոլմ-Ժիրովսկի շրջան)
Պուզիկովո (Пузиково), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Խոլմ-Ժիրովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 37 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Խոլմ-Ժիրովսկի շրջանի բնակավայրեր
Բիրկալեն (այլ կիրառումներ)
Բիրկալեն, կարող է վերաբերել՝
Վարդանկիլ
Վարդանկիլ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Ակնի գավառակում։
Տեղի հայերը թուրքերից հալածվելով հարկադրաբար իսլամացել էին XVI–XVII դարերում։ Իսլամացած հայերի լեզվում, որ թուրքերենն էր, օգտագործվում էին ոչ քիչ թվով հայերեն բառեր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Մխիթար Կազմիչ
Մխիթար Կազմիչ (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ են), 12-րդ դարի հայ քարգործ վարպետ։ Աշխատել է Սանահինում։ Գործերից նշանավոր է Գրիգոր Տուտեորդու հուշարձան-խաչքարը Սանահինի վանքի Սբ․ Հարություն եկեղեցու հյուսիսային պատի տակ (1184)։ Խաչքարի պատվանդանը չորս կողմից մշակված է, յուրաքանչյուր երեսին կան երկսյուն կամարներով երկուական խորաններ։ Սեղանաքարը երիզված է «սելջուկյան շղթա» ունեցող քիվով, որի վրա դրված է ավելի նեղ պատվանդան, վերջինի վրա բարձրանում է գեղաքանդակ խաչքարը։ Հուշարձանի ետին երեսին գրված է Տուտեորդու հիշատակարան-արձանագրությունը, ըստ որի, նույն թվականներին նորոգվել է Կաթողիկե եկեղեցին, որին հավանաբար մասնակցել է Մխիթար Կազմիչի օգնական (կամ արձանագրության փորագրիչ) Ավետիսը։
Նիկոլաևկա (գյուղ, Ստարոսինյավսկի շրջան)
Նիկոլաևկա (Миколаївка), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Ստարոսինյավսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Նիկոլաևկա գյուղում բնակվում էր 246 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1704 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 144,37 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Ստարոսինյավսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1910 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կավիժան
Կավիժան, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Շիրվանի գավառակում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Լեոն Թոմաս III
Լեոն Ջ. Թոմաս III (Leon G. Thomas III, օգոստոսի 1, 1993, Բրուքլին, Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), ամերիկացի երգահան, երաժիշտ, դերասան և պարող, որն առավել հայտնի է Nickelodeon-ի Վիքտարիուս հեռուստասերիալում Անդրե Հարիսի դերով։
Կենսագրություն և կարիերա
Լեոն Ջ. Թոմաս III-ը ծնվել է 1993 թվականի օգոստոսի 1-ին Բրուքլինում։ Նրա առաջին խաղացած դերը եղել է 2003 թվականին բրոդվեյի «Առյուծ արքա» ֆիլմում երիտասարդ Սիմբան ։ 2004 թվականին նա մասնակցել է Էնթոնի Ռոբերտի «Քերոլայն կամ Փոփոխություն» ֆիլմի նկարահանման պրոցեսում։ Նա նաև մասնակցություն է ունեցել «The Color Purple» մյուզիքլում։ 2007 թվականին Թոմասը հայտնվեց « Ավգուստ Ռաշ » ֆիլմում Արթուրի դերում՝ կատարելով «La Bamba» երգը ։ Թոմասը նաև հյուր է եղել «Jack's Big Music Show»-ում և «Just Jordan»-ում ։ Նա նաև հայտնվել է Հարփերի դերում ԱյԿառլի հեռուստասերիալում։ 2010 թվականի մարտի 27-ին Վիքտարիուս նոր հեռուստասերիալի ներկայացումը կայացավ Nickelodeon- ում, որտեղ նա խաղաց գլխավոր դերերից մեկը մինչև 2013 թվականը։ Նա նաև հայտնվեց Անդրեի դերում ԱյԿառլի հեռուստատեսային հատուկ «Party with Victorious» հաղորդումում։
2012 թվականից նա սկսեց իր երաժշտական կարիերան՝ թողարկելով «Metro Hearts» միքսթեյփը ։ Նա գրել է «Ain't No Other Me» երգը բրիտանական Stooshe խմբի համար, ինչպես նաև 4 երգ Արիանա Գրանդեի Yours Truly ալբոմի համար։ 2013 թվականի սեպտեմբերի 24-ին նա թողարկեց նոր սինգլ «Hello How Are You» ռեփեր Վիզ Խալիֆայի մասնակցությամբ։ 2014 թվականի հունվարի 1-ին նա թողարկեց նոր միքսթեյփ՝ V1bes ։
Դիսկոգրաֆիա
Միքսթեյփներ
Սինգլեր
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:«Երիտասարդ դերասան» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի պարողներ Կատեգորիա:Բրուքլինում ծնվածներ Կատեգորիա:Ապրող անձինք Կատեգորիա:1993 ծնունդներ Կատեգորիա:Օգոստոսի 1 ծնունդներ Կատեգորիա:Ամերիկացի տղա երեխա դերասաններ
Ճպուռ-ծառա
Նկարագրություն
34-37 մմ երկարությամբ, փոքր չափի ճպուռ է։ Էգերի և ոչ սեռահասուն արուների մարմնի գունավորումը քիչ թե շատ մուգ ոսկեդեղնավուն է, իսկ սեռահասուն արուներինը՝ վառ կարմիր։ Փորիկի հատվածների (բացի 10-րդից) միջնագծի երկարությամբ վերևից ձգվում է նեղ, փոքր-ինչ անհավասար և մուգ գույնի զոլ ։
Տարածվածություն
Տարածված է Հարավային Ասիայում, արեալի արևելքում հասնում է Ճապոնիա, արևմուտքում՝ Հարավարևելյան Թուրքիա և Իսրայել, Անդրկովկասում հայտնի են մեկուսացած օջախներ։ Հայաստանում գտնվել է միայն Մեղրի քաղաքի մոտակայքում (Սյունիքի մարզ) ։
Էկոլոգիա
Ապրում և զարգանում է գրեթե բոլոր տաք և կանգնած ջրերով բաց ջրամբարներում, գերադասում են ափամերձ բուսականությունը։ Հայաստանում հայտնաբերվել է Արաքս գետի մոտ գտնվող լճակից ։
Պահպանություն
Արեալի սահմանաեզրին գտնվող ծայրահեղ հազվագյուտ տեսակ է, որը Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակում գրանցված է որպես վտանգված տեսակ ։
Հայտնի է հայտնաբերման մեկ փաստ։ Թվաքանակի փոփոխության միտումները պարզված չեն ։
Տեսակին սպառնացող վտանգ է համարվում ջրամբարների աղտոտումը թունաքիմիկատներով ։
Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կենդանիներ Կատեգորիա:Միջատներ Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Բիրյուլյա (այլ կիրառումներ)
Բիրյուլյա, կարող է վերաբերել՝
Ինքնաներշնչում
Ինքնաներշնչում, ներշնչում, որի նպատակը իր (հոգեկան այդ գործընթացն իրագործող անձի) մեջ ցանկալի մտքերի, հոգեվիճակների առաջացումն է կամ իրեն որոշակի գործողությունների մղելը։ Ինքնաներշնչումը հոգեկան ինքնակարգավորման մեխանիզմներից մեկն է։ Այս դեպքում ներշնչողն ու ներշնչվողը նույն անձն է։ Ինքնաներշնչումն օգտագործվում է աուտոգեն մարզման գործընթացում։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հոգեբանական հասկացություններ Կատեգորիա:Հոգեթերապիա
Բարսեղ Փառակեցի
Բարսեղ Փառակեցի (անհայտ, Փառակա - 1771, Զմյուռնիա), հայ կրոնական գործիչ ։
Կենսագրություն
Բարսեղ Փառակեցին ծնվել է Գողթն գավառի Փառակա գյուղում։ Մահացել է 1771 թվականի՝ Զմյուռնիայում։ Հուղարկավորված է այդտեղի Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցու գերեզմանատանը ։
Գործունեություն
Մինչև 1743 թվականին եղել է Ռուսաստանի և Աստրախանի թեմերի առաջնորդ։ Թողել է 2 հատոր մատենագրական նյութեր, գրել է մի շարք ձեռագրեր ։ 1751 թվականին Փառակա գյուղում գրչագրել է «Ծառ մեռոնի» մատյանը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1771 մահեր Կատեգորիա:Զմյուռնիա քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:Հայ կրոնական գործիչներ
Հայերը Ղրղզստանում
Հայերը Ղրղզստանում, 2012 թ.-ի պաշտոնական տվյալներով բնակվում է 3.500 հայ որոնց կեսը քրիստոնյա համշենահայեր են։
Հայերի առնչությունները Ղրղզստանի հետ հիշվում են վաղ ժամանակներից, սակայն հայերը զանգվածաբար սկսել են Ղրղզստանում բնակվել 19-րդ դարի 2-րդ կեսից։ Նրանք Ղրղզստան են եկել Արցախից, Զանգեզուրից, Նախիջևանից, Իրանից, 20-րդ դարի 20-ականներից՝ նաև Ուզբեկստանից, Թուրքմենստանից, Ղազախստանից։
Ղրղզստանում հայերը կենտրոնացված են գլխավորապես մայրաքաղաք Բիշկեքում. հիմնականում ձեռներեցներ են, արհեստավորներ, ուսուցիչներ, դասախոսներ, բժիշկներ։ Բիշկեքում գրանցված է մեկ համայնքային կազմակերպություն։ Համայնքն ունի ազգային մշակութային կենտրոն, կիրակնօրյա դպրոց։
Հայերը որոշակի նպաստ են բերել Ղրղզստանի տնտեսական կյանքի զարգացմանը, զբաղեցրել պետական բարձր պաշտոններ (եղել են երկու հայ նախարարներ)։ Ներկայումս կան գիտությունների դոկտորներ, գիտության և մշակույթի ոլորտների վաստակավոր գործիչներ։
1994 թ.-ին Բիշկեքում է հաստատվել Լեռնային Ղարաբաղի զինադադարի համաձայնագիրը։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Ղրղզստանի ազգեր ղ ղ
Իվովո
Իվովո (Ивово), գյուղ Ռուսաստանի, Լիպեցկի մարզի Լիպեցկի շրջանի կազմում։ Իվովսկի գյուղսովետի կենտրոնն է։
Գյուղը նախկինում կոչվում էր Իվովոե։ Այդ պատճառով անվան ծագումնաբանությունը կարելի է կապել ռուսերեն «ива» բառի հետ, որը թարգմանաբար նշանակում է «ուռենի»։ Այդ տարածքում գետի երկայնքով տնկված էին ուռենիներ։
Բնակավայրը հիմնադրվել է XVII դարում։ 1860 թվականին այն արդեն գյուղ էր, որտեղ գործում էր եկեղեցի։
Իվովո գյուղի հարավում գտնվում է գերեզմանատուն։ 4 կմ դեպի հարավ-արևմուտք գտնվում է Պատրիարշայա կայարանը։
Գյուղում ծնվել է ԽՍՀՄ հերոս Նիկոլայ Մուրավլյովը։
Բնակչություն
2010 թվականի դրությամբ բնակչության թիվը կազմում էր 376 մարդ, իսկ 2012 թվականին՝ 436 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:17-րդ դարում հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Լիպեցկի շրջանի բնակավայրեր
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն (կրճատ՝ ՀՅԴ), հայ ազգային սոցիալիստական կուսակցություն ։ Հիմնադրվել է 1890 թվականին Թիֆլիսում Քրիստափոր Միքայելյանի, Սիմոն Զավարյանի և Ստեփան Զորյանի կողմից ։ Կուսակցությունը գործում է Հայաստանում, Արցախում և սփյուռքի ավելի քան 40 երկրներում։ Ներկայացված է Հայաստանի, Արցախի, Վրաստանի, Կիպրոսի, Լիբանանի, Իրանի, Սիրիայի խորհրդարաններում (Հայաստանում, Արցախում և Լիբանանում խմբակցության մակարդակով )։
Դիրքերի ամրապնդում
ՀՅԴ առաջին ընդհանուր ժողովը, հաշվի առնելով հայ իրականության առանձնահատկությունը՝ հայ բնակչության սփռվածությունը՝ կուսակցության կազմակերպական կառուցվածքում որդեգրեց ապակենտրոնացման սկզբունքը։ Կարճ ժամանակում կուսակցության կազմակերպություններ ստեղծվեցին Արևելյան Հայաստանում՝ Ալեքսանդրապոլ, Կարս, Երևան, Արցախ Գանձակ, Անդրկովկասի հայաշատ քաղաքներում՝ (Թիֆլիս, Բաքու), Հյուսիսային Կովկասում (Նոր Նախիջևան), Արևմտյան Հայաստանում՝ Մուշ, Սասուն, Վան, Կիլիկիայում, Կոստանդնուպոլսում, Իզմիրում, Եգիպտոսում, Եվրոպայում, Ամերիկայում։
Մինչև երիտթուրքական հեղափոխություն
ՀՅԴ-ն մեծ կարևորություն էր տալիս Հայկական հարցի լուծման գործում արևմտյան տերությունների դերին։ «Դրոշակի» շուրջը համախմբված գործիչները կապ հաստատեցին եվրոպական երկրների քաղաքական ու հասարակական շրջանների հետ՝ հույս ունենալով եվրոպական տերությունների միջամտությամբ վերաբացել և ապա լուծել Հայկական հարցը։ 20-րդ դարի սկզբին գլխավորեց Անդրկովկասում հայ ժողովրդի հուժկու ընդվզումը ցարական կառավարության քաղաքականության դեմ, հատկապես հայ եկեղեցու ունեցվածքի բռնագրավման մասին 1903 օրենքի կապակցությամբ։ 1905-1906-ին Անդրկովկասում հրահրված հայ-թաթարական ընդհարումների ժամանակ ՀՅԴ-ն շատ վայրերում գլխավորեց հայ բնակչության ինքնապաշտպանությունը, իրագործեց զինված գործողություններ անընդունելի ցարական իշխանավորների նկատմամբ։ Ցարական կառավարությունը դատական գործ («Դաշնակցության գործ») հարուցեց ՀՅԴ-ի դեմ, բանտարկեց կուսակցության շատ ակտիվ անդամների։
Երիտթուրքական հեղափոխությունից հետո
Ռուսական կայսրությունում գործող կուսակցություններից իր գաղափարախոսությամբ և գործելակերպով ՀՅԴ-ն մոտ էր էսէռներին (2-րդ Պետական դումայում դաշնակցականներն ու էսէռները կազմում էին ընդհանուր ֆրակցիա)։ 1907 թվականին ՀՅԴ մտավ (էսէռների երաշխավորությամբ) 2-րդ ինտերնացիոնալի մեջ։ Ռուսաստանում ծավալված հեղափոխական դեպքերի ազդեցության ներքո ՀՅԴ վերանայել է իր ծրագիրը (1907), հստակեցրել նրա սոցիալիստական դրույթները։ 19-րդ դարի վերջին - 20-րդ դարի սկզբին ՀՅԴ-ն կապ հաստատեց Օսմանյան կայսրության հակասուլթանական որոշ ուժերի, մասնավորապես երիտթուրքերի հետ։ ՀՅԴ ներկայացուցիչները մասնակցեցին երիտթուրքերի 1903 և 1907 թվականների համաժողովներին։ Հայ հասարա-քաղաքական որոշ շրջաններ քննադատեցին այս գործելակերպը։ Իրականում այն կրում էր սոսկ տակտիկական բնույթ և ուղղված էր Աբդուլ Համիդ Բ-ի վարչակարգի դեմ։ 1908 թվականի հեղաշրջումից հետո, երբ իշխանության գլուխ անցան երիտթուրքերը, դաշնակցականներից նույնիսկ ընտրվեցին սահմանադրական Օսմանյան կայսրության խորհրդարանի անդամներ։ Սակայն շուտով Կիլիկիայում տեղի ունեցած դեպքերը, 1909 թվականի Ադանայի կոտորածը ցույց տվեցին, որ երիտթուրքերը դահիճ սուլթանների արժանի հետնորդներն են։ 1912 թվականին ՀՅԴ Արևմտյան բյուրոն հայտարարեց նրանց հետ վերջնական խզման մասին, մերժեց նաև երիտթուրքերի առաջարկը գալիք պատերազմում Ռուսաստանի դեմ համագործակցելու վերաբերյալ։
Առաջին համաշխարհային պատերազմ
Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին ՀՅԴ-ն ակտիվորեն մասնակցեց հայկական կամավորական շարժման կազմակերպմանը, բազմաթիվ դաշնակցականներ զինվորագրվեցին, մարտական գործողությունները հմտորեն ղեկավարեցին Անդրանիկ Օզանյանը, Դրաստամատ Կանայանը (Դրո), Համազասպ Սրվանձտյանը, Վարդան Մեհրաբյանը, Արշակ Գաֆավյանը և ՀՅԴ մարտական դպրոցն անցած այլ գործիչներ։ Մեծ Եղեռնի ժամանակ շատերը մասնակցեցին հայ բնակչության ինքնապաշտպանական մարտերին Արևմտյան Հայաստանում և Կիլիկիայում, շատերն էլ ցեղասպանության զոհ դարձան։
Պատերազմի ժամանակ և հատկապես Ռուսաստանում 1917 թվականի Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո ՀՅԴ գործունեության հիմնական ասպարեզը վերստին Անդրկովկասն էր։ Աջակցելով Ռուսաստանի Ժամանակավոր կառավարության քաղաքականությանը՝ դաշնակցությունը մասնակցեց Անդրկովկասում ստեղծված բանվորների, զինվորների և գյուղացիների խորհուրդների գործունեությանը․ նա ազդեցիկ դիրք ուներ Հայոց ազգային խորհրդում և նրա մասնաճյուղերում։
1917-ի Հոկտեմբերյան Սոցիալիստական Հեղափոխությունից հետո ՀՅԴ մասնակցեց Անդրկովկասում իշխանության նոր մարմինների՝ Անդրկովկասյան կոմիսարիատի, ապա՝ Անդրկովկասյան սեյմի ստեղծմանը, երկրամասը Խորհրդային Ռուսաստանից անջատելուն և ինքնուրույն Անդրկովկասյան Դեմոկրատական Ֆեդերատիվ Հանրապետության (ԱԴՖՀ) կազմավորմանը։ Ներքին տարաձայնությունների և արտաքին քաղաքական գործոնների ազդեցության հետևանքով ԱԴՖՀ շուտով (1918-ի մայիսի 26) տրոհվեց, կազմավորվեցին Վրաստանի (մայիսի 26), Ադրբեջանի (մայիսի 27), Հայաստանի (մայիսի 28) ինքնուրույն հանրապետությունները։
Հայաստանի Առաջին Հանրապետություն
Հայաստանի Հանրապետությունում հաստատվեց բազմակուսակցական համակարգ։ ՀՅԴ-ն նորաստեղծ պետության առաջատար քաղաքական ուժն էր. նրա ներկայացուցիչները՝ Հովհաննես Քաջազնունին, Ալեքսանդր Խատիսյանը, Համո Օհանջանյանը, Սիմոն Վրացյանը, հաջորդաբար գլխավորեցին հանրապետության կառավարությունը։
Առաջին համաշխարհային պատերազմում Գերմանիայի և նրա դաշնակիցների պարտությունը նոր իրադրություն ստեղծեց, ինչը փորձեց օգտագործել Հայաստանի կառավարությունը՝ կողմնորոշվելով դեպի արևմտյան տերությունները։ 1918-1919 թվականի ընթացքում Հայաստանի Հանրապետության տարածքը նշանակալիորեն ընդարձակվեց։ Թուրքական զորքերի հեռացումից հետո Հայաստանին վերադարձվեցին Ալեքսանդրապոլի գավառը՝ Շիրակն ու Լոռու հարավային մասը, Կարսի մարզը, Սուրմալուի, Շարուր-Դարալագյազի և Նախիջևանի գավառները և վերականգնվեցին 1914 թվականի սահմանները։
1919 թվականի մայիսի 28-ին կառավարությունը Հայաստանը հռչակեց «միացյալ և անկախ հանրապետություն»՝ դրանով հաստատելով հայ ժողովրդի պահանջատիրությունը Արևմտյան Հայաստանի նկատմամբ։
Հանրապետության ներքին ու արտաքին ծանր վիճակը հնարավորություն չտվեց զարգացնել ստեղծարար աշխատանքը, հաղթահարել երկրում մոլեգնող սովը, անիշխանականության դրսևորումները։ Դրությունն ավելի էր բարդանում դրսից՝ Թուրքիայի և Ադրբեջանի կողմից հրահրվող թուրք-մուսուլման բնակչության խռովություններով։ 1920 թվականին իրադրությունը հանրապետությունում խիստ վատացավ։ Ակնհայտ դարձավ խորհրդային Ռուսաստանի և քեմալական Թուրքիայի մերձեցումը։ 1920 թվականի աշնանը բռնկած հայ-թուրքական պատերազմի ժամանակ Հայաստանը մեկուսացվեց, նրան լքեցին արևմտյան դաշնակիցները, օգնության չհասավ նորաստեղծ Ազգերի լիգան։ Իր ճնշումն ուժեղացրեց նաև Խորհրդային Ռուսաստանը։ Պատերազմում պարտվելով՝ Հայաստանը ստիպված ստորագրեց Ալեքսանդրապոլի պայմանագիրը (1920-ի դեկտեմբերի 2), որով տարածքային մեծ կորուստներ կրեց։ Միաժամանակ կառավարությունը հայտարարեց, որ հրաժարվում է իշխանությունից և այն հանձնում բոլշևիկներին։ Մինչ այդ, Խորհրդային Ադրբեջանում կազմավորված Հայաստանի ռազմահեղափոխական կոմիտեն՝ կարմիր բանակի զորամասերի հետ անցավ հանրապետության սահմանը և Հայաստանը հռչակեց խորհրդային հանրապետություն։
Դաշնակցությունը սփյուռքում
1921 թվականի Փետրվարյան հակախորհրդային ապստամբության պարտությունից հետո ՀՅԴ-ն իր գործունեությունը հիմնականում շարունակեց արտասահմանում։ 1921 թվականի ապրիլին Բուխարեստում հրավիրված ՀՅԴ խորհրդաժողովը որոշեց, որ պատրաստ է հանուն Հայաստանի վերաշինության համագործակցել խորհրդային իշխանության հետ։ Նույն թվականի հուլիսին Ռիգայում կայացան բանակցություններ ՀՅԴ և ՌԿ (բ) կ միջև։ Թեև ձեռք բերվեց համաձայնություն, ըստ որի ՀՅԴ պարտավորվեց համակողմանի օգնել և աջակցել Խորհրդային Հայաստանի կառավարությանը, սակայն 1921 թվականի հուլիսի 22-ին Հայաստանի կոմկուսի ԿԿ իր բողոքը հայտնեց համաձայնության կապակցությամբ և բացառեց ՀՅԴ հետ որևէ բանակցություն վարելը։ Բողոքից հետո ՌԿ (բ) կ ԿԿ մերժեց համաձայնագրի նախագիծը։ 1923 թվականի նոյեմբերին խորհրդային իշխանությունների պահանջով Երևանում գումարված նախկին դաշնակցականների համահայաստանյան համագումարի որոշմամբ ՀՅԴ լուծարքի ենթարկվեց ԽՍՀՄ-ում, իսկ 1933 թվականին ՀՅԴ 12-րդ ընդհանուր ժողովը պաշտոնապես լուծարեց իր ընդհատակյա կազմակերպությունը Հայաստանում:
9-րդ ընդհանուր ժողովից հետո ՀՅԴ հետևողականորեն իրականացնում էր Մեծ Եղեռնի երիտթուրք պատասխանատուների ահաբեկման Նեմեսիս գործողությունը:
1925 թվականին Փարիզում կայացած ՀՅԴ 10-րդ ընդհանուր ժողովը որոշեց պահպանել ԽՍՀՄ հանդեպ որդեգրած «լոյալ ընդդիմադիրի» քաղաքականությունը, սփյուռքում հետևողականորեն տանել հայապահպան կազմակերպչական աշխատանք։ ՀՅԴ հովանավորությամբ ստեղծվեցին բարեգործական, մշակութային, կրթական, մարզական, երիտասարդական և այլ կազմակերպություններ։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի նախօրյակին ՀՅԴ 13-րդ ընդհանուր ժողովը (Կահիրե, 1938) որոշեց, որ պատերազմի բռնկման պարագայում՝ «Դաշնակցութիւնը իր պայքարին մէջ ելակէտ պէտք է ունենայ բացառաբար հայ ժողովուրդի ֆիզիքական փրկութեան հարցը և ըստ այնմ ալ վարէ իր քաղաքականութիւնը՝ զայն չկաշկանդելով Հայ դատին վերաբերող առաջադիմութիւններով» ։ Որոշ դաշնակցական ղեկավարներ դեպի Արևելք հիտլերյան զորքերի առաջխաղացման մեջ տեսան ԽՍՀՄ-ի քայքայման և Հայաստանի անկախության վերականգնման հնարավորություն։ Պատերազմի ընթացքում ՀՅԴ բյուրոն վարեց դաշնակիցներին ի նպաստ քաղաքականություն, որոշ գործիչներ համագործակցեցին հիտլերականների հետ, սակայն ՀՅԴ տրամադրության տակ եղած որևէ հայկական զորամաս չմասնակցեց ռազմական գործողություններին։ Պատերազմի վերջին փուլում ՀՅԴ պաշտպանեց Կարսի և Արդահանի շրջանները ՀԽՍՀ-ին կցելու ԽՍՀՄ պահանջը։
Հետպատերազմյան շրջան
1959-ին կայացած ՀՅԴ 17-րդ ընդհանուր ժողովը եզրակացրեց, որ անցած տասնամյակում կուսակցության վարած հակախորհրդային քաղաքականությունը չի հասել սպասված արդյունքին, իսկ 1967-ին 19-րդ ընդհանուր ժողովը որոշեց ԽՍՀՄ քննադատությունը սահմանափակել միայն հայ իրականության և Հայ դատի հետ կապված խնդիրների շուրջ։ 1970-ական թվականներին Արևելքում տեղի ունեցած քաղաքական իրադարձությունները միավորեցին սփյուռքի հասարա-քաղաքական շրջանները՝ հանուն հայ համայնքների անվտանգության միասնական ճակատով հանդես գալու համար։
ՀՅԴ և հատկապես նրա Հայ դատի հանձնախմբերի գործունեությունը նպաստեց Հայկական հարցի քննարկմանը Եվրոխարհրդարանում (1987-ի հունիս), Հայոց Ցեղասպանության հարցի քննարկմանը ԱՄՆ-ի Կոնգրեսում։
Հայաստանի Հանրապետություն
Հաշվի առնելով անկախ Հայաստանի Հանրապետության ստեղծումը, Հայաստանում կատարվող արմատական փոփոխությունները՝ ժողովրդավարության և հրապարակայնության զարգացումը, բազմակուսակցական համակարգի ձևավորումը, Ղարաբաղյան ազգային ազատագրական շարժումը, ՀՅԴ 24-րդ ընդհանուր ժողովը (1988 թ.) առաջ քաշեց «Դեպի երկիր» կարգախոսը, որով ՀՀ–ում ստեղծեց ՀՅԴ բջիջներ, իսկ հետագայում նաև՝ գրանցված կուսակցություն։ 1988 թվականի հոկտեմբերին ՀՅԴ–ն, հնչակյան և ռամկավար ազատական կուսակցությունների հետ, հանդես եկավ հայտարարությամբ՝ միանգամայն արդարացի ճանաչելով Արցախի հայ բնակչության պահանջը Հայաստանի հետ վերամիավորվելու վերաբերյալ։ 1990 թվականի օգոստոսի 8-ին ՀՅԴ բացահայտեց իր կազմակերպական ներկայությունը Հայաստանում։ 1994 թվականի դեկտեմբերի 28-ին ՀՀ նախագահ Լևոն Տեր–Պետրոսյանի հրամանագրով կասեցվել է ՀՅԴ գործունեությունը Հայաստանում՝ հանրապետությունում գործող քաղաքական կուսակցությունների մասին օրենքը խախտելու մեղադրանքով։ ՀՀ Գերագույն դատարանը հաստատել է ՀՀ նախագահի հրամանագիրը, որը չեղյալ է հայտարարվել 1998 թվականին ՀՀ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի կողմից։ 2003 թվականին տեղի ունեցած երրորդ գումարման Ազգային Ժողովի ընտրությունների արդյունքում Հայ Յեղափոխական Դաշնակցությունը կոալիցիա է կազմել Հայաստանի Հանրապետական և Օրինաց Երկիր կուսակցությունների հետ։ 2007 թվականին տեղի ունեցած չորրորդ գումարման Ազգային Ժողովի ընտրությունների արդյունքում Հայ Յեղափոխական Դաշնակցությունը կոալիցիա է կազմել Հայաստանի Հանրապետական և Բարգավաճ Հայաստան կուսակցությունների հետ։ 2009 թվականին հայ-թուրքական արձանագրությունների պատճառով դուրս է եկել կոալիցիայից և դարձել ընդդիմություն։ 2016 թվականին Հայաստանի Հանրապետական կուսակցության հետ ստորագրվել է համագործակցության համաձայնագիր, որի արդյունքում Հայ Յեղափոխական Դաշնակցությունը ստացել է 3 նախարարական, 2 մարզպետական և համեմատաբար ավելի ցածր բազմաթիվ այլ պաշտոններ։
Գաղափարախոսություն
Մարդկությունը հասել է ներկա հանգրվանին ընկերային, տնտեսական, քաղաքական և մշակութային նվաճումների հոլովույթով։ Մարդկության առաջադիմությունը, սակայն, անկատար է այնքան ժամանակ, քանի դեռ մարդկային մտքի և աշխատանքի նվաճումներն ի նպաստ իրենց բարօրության գործադրելու հավասար հնարավորություն չունեն բոլոր անհատները, ընկերային հավաքականությունները և ազգերը։ Պատմության ընթացքում դրսևորվել են մարդու նկատմամբ մարդու տիրապետությունը և աշխատանքի շահագործումը։ Տիրապետության և շահագործման տարբեր ձևերն են դրամատիրությունը, կայսերապաշտությունը, ամբողջատիրությունը, գաղութատիրությունը, որոնք դրսևորվում են ռազմապաշտությամբ, ցեղապաշտությամբ, սակավապետությամբ, տնտեսական, գաղափարական և մշակութային ծավալապաշտությամբ։ Դրանց հետևանքն են` տնտեսական մենաշնորհները, ազգային իրավունքների ոտնահարումները, մարդկային իրավունքների բռնաբարումը և այդ նույն մարդկային իրավունքների պաշտպանության անունով կատարվող քաղաքական շահարկումները, կենսոլորտի և բնական միջավայրի ավերումները։ Ազատագրության բնական ու գիտակից այդ պայքարն ընթանում է մարդու և հասարակության կյանքի զարգացման զույգ գործոնների` առարկայական և ենթակայական ազդակների փոխներգործությամբ։ Այդ պատմական ճանապարհին է, որ տեղի են ունենում և ազգային ազատագրական պայքարներ, և մարդկային ընկերության հոլովութային կամ հեղափոխական առաջընթաց դեպի քաղաքական, ընկերային և տնտեսական իրավունքների հավասարությունը կենսագործող արդար կարգեր։
Կանոնադրություն
1890 թվականի հիմնադիր ժողովից մինչև օրս տեղի է ունեցել Հայ Յեղափոխական Դաշնակցության 28 ընդհանուր ժողով։ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցության կանոնադրությամբ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցության բարձրագույն մարմինը ընդհանուր ժողովն է, որը գումարվում է չորս տարին մեկ անգամ։ Ընդհանուր ժողովն իրավասու է ՀՅԴ-ին վերաբերող ցանկացած հարց քննարկել և այդ մասին որոշում կայացնել։ Նրա որոշումներն անառարկելի ու պարտադիր են ՀՅԴ բոլոր ժողովների, մարմինների և անդամների համար։ Ընդհանուր ժողովն իրավասու է ձայների երկու երրորդի մեծամասնությամբ ծրագրային կամ կանոնադրական փոփոխություններ կատարելու։ ՀՅԴ գերագույն գործադիր մարմինը՝ բյուրոն, ընտրվում է գաղտնի քվեարկությամբ, ընդհանուր ժողովի կողմից։ Բյուրոն մեկնաբանում է ՀՅԴ ծրագիրը, կազմակերպական կանոնները և ընդհանուր ժողովի որոշումները, հսկում նրանց գործադրումը, ղեկավարում կուսակցության ընդհանուր քաղաքականությունը, վերահսկում կուսակցական մամուլի ընթացքը։ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցությունը ավելի օպերատիվ գործելու համար միաժամանակ ունեցել է երկու (և նույնիսկ երեք) բյուրոներ։ Միաբյուրո կարգը վերջնականապես հաստատվել է 1919 թվականին։ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցությունը տարածքային առումով բաժանվում է շրջանների։ 500-ից ավելի անդամ ունեցող շրջանները ընտրում են իրենց կենտրոնական կոմիտեները, որոնք ինքնուրույնաբար վարում են տեղական գործերը, տնօրինում իրենց շրջաններում օտար և ազգային իշխանությունների և կազմակերպությունների հետ փոխհարաբերությունները՝ ռազմավարական հարցերում մնալով ենթակա ընդհանուր ժողովի որոշումներին։
Կազմակերպություներ
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն կազմակերպությունուները առաջին հերթին գործում է հայկական սփյուռքում։ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցությունը և իր ուղեկից կազմակերպությունները համարվում են հայության հիմնական շարժիչ ուժը Մերձավոր Արևելքում, Եվրոպայում և Ամերիկայում։ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցությունը գլխավոր ուժ չի հանդիսանում նախկին ԽՍՀՄ անդամ պետություններում բացի Վրաստանից։ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցությունը ստեղծվել է բազմաթիվ հայկական դպրոցներ, համայնքային կենտրոններ, հետախուզուական և մարզական խմբեր, Երիտասարդական Միություների խմբեր, ճամբարներ, և այլ օրգաններ Հայաստանում, Արցախում և Սփյուռքում։ Արգենտինայում, Ավստրիայում, Կանադայում, Կիպրոսում, Ֆրանսիայում, Գերմանիայում, Հունաստանում, Լիբանանում, Շվեյցարիայում, Ուրուգվայում և այլ երկրներում շատ լուրջ դեր է խաղացել Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործում ։
ԱՄՆ և Կանադա
Հայ Դատի Ամերիկյան Հանձնախումբ, Հ.Յ.Դ.-փոխկապակցված կազմակերպություն, ամենաուժեղ հայկական լոբբիստական կազմակերպությունն է Միացյալ Նահանգներում ։ Նրա քույրը կազմակերպությունը Հայ Դատի Հանձնախումբ Կանադայում ։
Հայ Դատ
Հայ դատը՝ որպես համապարփակ ծրագիր, ձևավորվել է Հայ Հեղափոխական Դաշնակցություն կուսակցության կողմից՝ Մեծ եղեռնից հետո, երբ Արևմտյան Հայաստանն ամբողջությամբ հայաթափվեց, իսկ Արևելյան Հայաստանի առանձին տարածքներ նրանից խլվեցին և կցվեցին հարևան հանրապետություններին։<br/ > Հայ դատն ունի քաղաքական, բարոյական, տարածքային, մշակութային, սոցիալ-տնտեսական, իրավական և այլ հայեցակետեր։ Դրանց լուծումն առանձին-առանձին հետամտելու և ի վերջո ամբողջական լուծման հասնելու նպատակով 1944-ից Հայ Հեղափոխական Դաշնակցությունը ձևավորել է Հայ դատի շարժումը. կազմավորվել են նույնանուն կազմակերպություններ՝ Հայ դատի հանձնախմբեր (գրասենյակներ), Հայ ազգային կոմիտեներ են ստեղծվել ԱՄՆ-ում՝ (Վաշինգտոնում, Բոստոնում, Լոս Անջելեսում, Ֆրեզնոյում), հայաշատ այլ վայրերում, ավելի ուշ՝ Եվրոպայի, Մերձավոր Արևելքի, Լատինական Ամերիկայի մի շարք երկրներում, Ռուսաստանում, 1991 թ-ից՝ Երևանում։ <br/ > Հայ դատի հանձնախմբերը Հայկական հարցի պահանջատերերն են առանձին երկրներում և գործուն աջակցում են Հայոց ցեղասպանությունը դատապարտող օրենսդրական ակտերի ու բանաձևերի ընդունման գործընթացին, պայքարում պատմական Հայաստանի տարածքում հայկական հուշարձանների և մշակութային այլ արժեքների ոչնչացման դեմ, սատարում արցախահայության արդարացի պայքարին։ Նրանց ջանքերի շնորհիվ ԱՄՆ-ի Կոնգրեսի Ներկայացուցիչների պալատը (1975, 1984, 1996 թթ.), Եվրոպայի խորհրդարանը (1987 թ.) և բազմաթիվ երկրների խորհրդարաններ Հայոց ցեղասպանությունը դատապարտող բանաձևեր են ընդունել, իսկ ԱՄՆ-ի Սենատը՝ կարևոր հանձնարարական (1989 թ.) Լեռնային Ղարաբաղի վերաբերյալ։ ԱՄՆ-ի 42 նահանգներում ապրիլի 24-ը հայտարարվել է Ցեղասպանության հիշատակի օր, Կալիֆոռնիայի նահանգի դպրոցներում դասավանդվում է «Հայ դատ» առարկան։ Հանձնախմբերն աջակցում են նաև ցեղասպանության մասին ֆիլմերի նկարահանմանը, գրականության տպագրմանը, բողոքի գործողություններ կազմակերպում Թուրքիայի և Ադրբեջանի հակահայկական գործողությունների դեմ։
Հայ Դատի Հանձնախմբեր կան աշխարհի ավելի քան 30 երկրներում։
Մամուլ
1890 թվականից սկսած ՀՅԴ տարբեր մարմինների, ինչպես նաև անհատ դաշնակցականների հրատարակած պաշտոնաթերթերի, կիսապաշտոնաթերթերի ու պարբերականների ընդհանուր թիվը շուրջ 250 է։ Այսօր լույս են տեսնում կուսակցության պաշտոնաթերթեր «Դրոշակ»-ը, «Ասպարեզ»-ը, «Հուսաբեր»-ը, «Ազդակ»-ը, «Ալիք»-ը, «Արմենիա»-ն, «Ազատ օր»-ը, «Հորիզոն»-ը, «Երկիր»-ը, «Հայոց աշխարհ»-ը։
Ներկայիս անդամներ
'''2019 թ. հունվարին ընտրված ՀՅԴ Բյուրոյի անդամներ են .'''
2016 թվականի Ապրիլի 29-ից Մայիսի 1-ը կայացած ՀՅԴ Հայաստանի կազմակերպության 20-րդ Գերագույն ժողովում ընտրվել է ՀՅԴ Գերագույն Մարմին հետևյալ կազմով.
'''ՀՅԴ ԱԺ խմբակցությունն ունի հետևյալ նախնական կազմը (2017-2018)
ԼՂՀ Ազգային ժողովում ՀՅԴ խմբակցության թիվը կազմում է 7
Լիբանան-ի խորհրդարանում Մարտի 8-ի դաշինքի անդամներից երկուսը ՀՅԴ ներկայացուցիչներ են։
Նշումներ
<references group="Ն"/>
Արտաքին հղումներ
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն Կատեգորիա:1890 հիմնադրումներ Վրաստանում Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության քաղաքականություն Կատեգորիա:Օսմանյան Հայաստան Կատեգորիա:Հակակոմունիստական կազմակերպություններ
Դվիջեն Շարմա
Կենսագրություն
Շարման ծնվել է Մաուլվիբազար ոչ մեծ գյուղական համայնքնում, գյուղական բժշկի ընտանիքում։ Մանկության տարիներին սիրում էր անտառ այցելել և ուսումնասիրել դրանք։
Կալկաթայի քաղաքային համալսարանում ստացել է բակալավրի, իսկ Դաքքայի համալսարանում` մագիստրոսի աստիճան։ 1962-1974 թվականներին Դվիջենն աշխատել է Դաքքայի Նոտր-դամյան քոլեջում։ Այնուհետև տեղափոխվել է Մոսկվա և որպես թարգմանիչ աշխատել «Прогресс» թերթում։
2000 թվականին վերադարձել է Բանգլադեշ, որտեղ միացել է Ասիական ընկերության «Banglapedia»-յին (Բանգլադեշի ազգային հանրագիտարան)` որպես խմբագիր և կենսաբանության ոլորտի թարգմանիչ։ Երեք տարի եղել է Ասիական ընկերության փոխնախագահ։ Բանգլադեշի ֆլորայի և ֆաունայի 56 հատորանոց հանրագիտարանը ընկերության կողմից հրապարակվել է այն ժամանակ, երբ նա եղել է հրատարակող կոմիտեի անդամ ։
Դվիջեն Շարման ավելի քան 30 գրքերի հեղինակ է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի գրողներ Կատեգորիա:21-րդ դարի գրողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի թարգմանիչներ Կատեգորիա:Բանգլադեշցի գրողներ
Հալդռեկա
Հալդռեկա (Haldreka), գյուղ Էստոնիայի Հիյումաա նահանգի Էմմաստե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 2 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Հիյումա նահանգի Էմմաստե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Լաիգերա
Լաիգերա (իսպ.՝ Lahiguera), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում` Խաեն պրովինցիայում (Անդալուսիա ինքնավար համայնքում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Էլ Կամպինիա դե Խաեն շրջանում։ Զբաղեցնում է 44,4 կմ2 տարածք։ Բնակչությունը` 1878 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Գտնվում է պրովինցիայի վարչական կենտրոնից 11 կմ հեռավորության վրա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խաեն պրովինցիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Անդալուսիայի բնակավայրեր
Nobody Wants to Be Lonely
«Nobody Wants to Be Lonely», Ռիկի Մարտինի երկրորդ անգլալեզու Sound Loaded ալբոմի երկրորդ սինգլը, որը թողարկվել է 2001 թվականի հունվարի 16-ին։ Ռիկի Մարտինը սինգլը ձայնագրել է նաև իսպաներեն լեզվով` «Sólo Quiero Amarte» անվամբ։ Երգի մյուս տարբերակը ձայնագրվել է Քրիստինա Ագիլերայի հետ դուետով։ Սինգլը ամենից շատ հայտնի է նրանով, որ եղել է վաճառքի առաջատարը, ինչը հիանալի ցուցանիշ է այն սինգլների համար, որոնք չունեին որևէ խոշոր առևտրային թողարկում (որն օգնել է ԱՄՆ-ում նշանավորել ժամանակակից սինգլների սոցիալական նորմը)։ Այս դուետը հետագայում ներառվել է Մարտինի երեք ժողովածուներում «The Best of Ricky Martin», «17» և «17: Greatest Hits» և Ագիլերայի «Keeps Gettin' Better: A Decade of Hits» լավագույն հիթերի միջազգային ալբոմում։
Տեսահոլովակ
Տեսահոլովակը, որը թողարկվել է 2001 թվականի հունվարի 15-ին նկարահանել է Ուեյն Այշենը Սուրբ Ծնունդից առաջ՝ 2000 թվականի դեկտեմբերի վերջին։ Տեսահոլովակի երկու տարբերակ կա՝ անգլալեզու դուետ և իսպանալեզու մենակատարային երգ՝ Ագիլերայի հետ դուետից հատվածներով։
Դիրքեր հիթ-շքերթներում
«Nobody Wants to Be Lonely» երգը առաջին բազմանշանակ սինգլներից մեկն է, որը չի թողարկվել ԱՄՆ-ի առևտրային CD-ում։ Չնայած երգը առանց թողարկման 1998 թվականի վերջից մտել է Billboard Hot 100 հիթ-շքերթ (Ագիլերայի մասնակցությամբ «Lady Marmalade» երգից անմիջապես հետո Ալիի «Try Again» երգը դարձել է №1 հիթը) և այժմ հիթն այնքան հայտնի է, որ թողարկվում է մինչ օրս։ Այս սինգլից, որը դարձել է այդ տարվա ամենանշանավոր դուետներից մեկը, երաժշտական համայնքը ցնցվել է այն պահին, երբ հայտարարվել է, որ այս երգի համար ոչ CD, ոչ CD մաքսի սինգլ է թողարկվել։
Մտնելով Hot 100 Airplay-ի թոփ 10՝ «Nobody Wants to Be Lonely» երգը հասել է ԱՄՆ Billboard Hot 100 հիթ-շքերթի տասներեքերորդ հորիզոնականին ։ «Solo Quiero Amarte» անվամբ իսպանալեզու տարբերակը Hot Latin Songs (չորս շաբաթ), Latin Pop Songs (յոթ շաբաթ) և Tropical Songs (երկու շաբաթ) հիթ-շքերթներում հասել է առաջին հորիզոնականին։
Սինգլը շատ երկրներում մտել է թոփ 10. առաջին հորիզոնական Նոր Զելանդիայում (երկու շաբաթ), չորրորդ Մեծ Բրիտանիայում և վեցերորդ Ավստրալիայում։ Երգը Նիդեռլանդներում, Շվեդիայում և Շվեյցարիայում հավաստագրվել է ոսկե հավաստագրերով։
Մրցանակներ
Երգը առաջադրվել է 44-րդ «Գրեմմի» մրցանակի «Լավագույն համատեղ վոկալային փոփ կատարում» անավանակարգում, սակայն զիջել է Քրիստինա Ագիլերայի, Lil' Kim-ի, Mýa-ի և Փինկի «Lady Marmalade» երգին։ «Բացառիկ երաժշտական տեսահոլովակ» անվանակարգում «Nobody Wants to Be Lonely» երգը արժանացել է «ALMA Award» մրցանակի։
Ձևաչափեր և երգացանկ
Australian CD maxi-single
European CD single
European CD maxi-single #1
European CD maxi-single #2
Japanese CD maxi-single
UK CD maxi-single
UK Cassette single
Unknown CD Single
Ջոն Էվանս
Ջոն Մարշալ Էվանս (անգլերեն՝ John Marshall Evans, ), ԱՄՆ արտակարգ և լիազոր դեսպանը Հայաստանում` 2004-2006 թվականներին։
Էվանսը սկսեց դեսպանի լիազորություններով աշխատանքի անցնել 2004 թվականի օգոստոսի 8-ին, սակայն 2006 թվականիի մայիսի 24-ին հեռացվեց պաշտոնից՝ նախագահ Ջորջ Ու. Բուշի հրամանագրով և մինչ այժմ չբացահայտված պատճառներով ։
Ծնված լինելով Վիրջինիա նահանգում՝ Էվանսը Յեյլի համալսարանում անցկացրած տարիներին ուսումնասիրել է Ռուսաստանի պատմությունը և ստացել բակալավրի աստիճան։ Կոլումբիայի համալսարանում կատարել է դոկտորական հետազոտություններ, սակայն կիսատ է թողել։ Տիրապետում է մի քանի լեզուների։
Ազատումը դեսպանի պաշտոնից
Էվանսն ազատվում է պաշտոնից այն պատճառով, որ խոսել էր հօգուտ Հայոց ցեղասպանության ճանաչման։ Ենթադրվում է, որ Թուրքիան, որն հանդիսանում է Միացյալ Նահանգների համար բավականին կարևոր դաշնակից միջին արևելքում, ինքն է ճնշում գործադրել պետդեպարտամենտին՝ հեռացնելու Էվանսին դեսպանի պարտականություններից, քանի որ վերջինս առաջ էր բերել իր սեփական կարծիքը և հավատալիքները ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դիվանագետներ Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանություն Կատեգորիա:Եյլի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայաստանում ԱՄՆ դեսպաններ
Կատեգորիա (մաթեմատիկա)
Մաթեմատիկայում, կատեգորիաները յատուկ մաթեմատիկական կառուցուածքներ են՝ հանրահաշուային ըստ բնոյթի, որ լայն կիրառում ունեն մաթեմատիկայի տարբեր ճիւղերում։ Կատեգորիաների հիմնական առաւելութիւնն այն է, որ նրանք ներառում են շատ մաթեմատիկական գաղափարները մի ընդհանրական լեզուի ներքոյ։ Բացի դրանից կատեգորիական մեթոդներով հնարաւոր է ապացուցել մեծ քանակով փաստեր առանց երբևիցէ խօսելու, թէ ինչ է տեղի ունենում դիտարկուող օբյեկտների ներսում։ Միևնոյն ժամանակ՝ մաթեմատիկոսներին հետաքրքրող օբյեկտներից շատերը պահպանում են կատեգորիական կառուցուածքը․ որպէս օրինակ՝ ֆունդամենտալ խումբը, հոմոլոգիայի, կոհոմոլոգիայի մոդուլները, հոմոտոպիայի խմբերը, և այն։ Մոնոիդները, խմբերը, խմբոիդները, մասնակի կարգաւորուած բազմութիւնները կարող են սահմանուել կատեգորիաների միջոցով։ Մեզ առաւել հետաքրքրող կատեգորիաներից կլինեն, բազմութիւնների կատեգորիան՝, խմբերի կատեգորիան՝ , օղակների կատեգորիան՝ , տոպոլոգիական տարածութիւնների կատեգորիան՝ , որոնք մենք կսահմանենք յաջորդիւ։
Սահմանում
Կատեգորիա -ն բաղկացած է հետևեալ մասերից և պայմաններից։