cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ժառանգական հիվանդություններ
Էդվարդսի համախտանիշ
Եվս քրոմոսոմային հիվանդություն է, միայն այն տարբերությամբ, որ տրիսոմիա է դիտվում քրոմոսոմների 18-րդ զույգում։ Հիվանդության հաճախականությունն է՝ 1։7000 նորածին, իգական և արական սեռերի հարաբերությունը 3։1 է։ Էդվարդսի համախտանիշի ֆենոտիպային դրսևորումները բազմազան են։ Ամենաբնորոշ դրսևորումներն են՝ հոգեշարժական զարգացման հապաղումը և նույնիսկ դադարումը, սրտի բնածին արատները, կմախքի մկանունքի և ճարպային հյուսվածքի թերզարգացումը, դեմքի և գանգի կառուցվածքի շեղումները և այլն։ Կյանքի տևողությունը խիստ կարճ է, երեխաների 90%-ը մահանում է 1 տարին չբոլորած՝ զարգացման ծանր արատների և վարակիչ հիվանդությունների հետևանքով։
Պատաուի համախտանիշ
Քրոմոսոմների 13-րդ զույգում տրիսոմիայի հետևանք է։ Հիվանդության հաճախությունն է՝ 1։6000 նորածին, սեռերի հավասար բաշխմամբ։ Հիվանդ նորածինները ևս ունենում են մեծ թվով տեսանելի անոմալիաներ, որոնք արագորեն դրսևորվում են նաև գլխուղեղային, սրտային, երիկամային և այլ արատների տեսքով։ Զարգացման նման ծանր արատները հանգեցնում են մահվան 1, հազվադեպ՝ մինչև 2-3 տարեկան հասակում։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ժառանգական հիվանդություններ
Բահար Մուրադովա
Բահար Մուրադովա (Bahar Muradova, ), Ադրբեջանի ընտանիքի, կանանց և երեխաների հարցերով պետական կոմիտե նախագահ, ԱՀ Միլի Մեջլիսի նախագահի նախկին տեղակալ, նախկին պատգամավոր ։
Կենսագրություն
Բահար Մուրադովան ծնվել է 1962 թվականի մարտի 20-ին Ֆիզուլի քաղաքում։ 1977 թվականին ավարտել է Ֆիզուլիի թիվ 3 միջնակարգ դպրոցի 8-րդ դասարանը։ 1981 թվականին ավարտել է Բաքվի թեթև արդյունաբերության քոլեջը։ 1990 թվականին ավարտել է Ադրբեջանի պետական ​​համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը, իսկ 2000 թվականին `Ադրբեջանի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։
Նա իր կարիերան սկսել է 1981 թվականից։ Նա աշխատել է որպես գործադիր քարտուղար 1989-1992 թվականներին «Ադրբեջանի կամավոր գրքի սիրահարների» հասարակությունում, իսկ 1992-1993 թվականներին՝ «Խնամք» հասարակությունում։
Քաղաքական գործունեություն
2009 թվականի հոկտեմբերի 30-ին ստացել է քաղաքագիտության դոկտորի աստիճան։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ադրբեջանի նախարարներ Կատեգորիա:Ադրբեջանի Ազգային ժողովի 3-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Ադրբեջանի Ազգային ժողովի 4-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Ադրբեջանի Ազգային ժողովի 2-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Ադրբեջանի Ազգային ժողովի 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Աղավնո (գետ)
Աղավնո կամ Հագարու , գետ Հայաստանի Սյունիքի մարզի և Արցախի Քաշաթաղի շրջանի հյուսիս-արևմտյան տարածքում, Հագարիի աջակողմյան խոշոր վտակներից մեկը։ Երկու օժանդակներով սկիզբ է առնում Սյունիքի բարձրավանդակի Մեծ Իշխանասար և Ծղուկ լեռնազանգվածների լանջերից, հոսում դեպի հյուսիս-արևելք, այնուհետև վերջնականապես թեքվում դեպի հարավ-արևելք, ամբողջ հետագա ընթացքում անցնում V-աձև, մի փոքր լայնացած հովտով ու ծովի մակարդակից մոտ 780 մ բարձրության վրա թափվում Հագարիի մեջ՝ Բերձոր քաղաքից 7 կմ հարավ։ Ունի մի քանի խոշոր աջակողմյան վտակներ, ձախակողմյան վտակները կարճ են ու ժամանակավոր հոսք ունեցող։ Ջրահավաք ավազանի մակերեսը մոտ 440 կմ² է, որի մոտ 15%-ը ՀՀ տարածքում։ Երկու օժանդակներով էլ երկարությունը մոտ 43 կմ է։ Ջրի տարեկան միջին ծախսը մոտ 3,5 մ³/վրկ է։ Աղավնոյի ավազանում կան տաք ջրերի ելքեր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Քաշաթաղի շրջանի գետեր Կատեգորիա:Հագարի գետի վտակներ
Ուտյագանովո (գյուղ, Բուրաևսկի շրջան)
Ուտյագանովո (Утяганово, Үтәгән), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բուրաևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 144 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բուրաևսկի շրջանի բնակավայրեր
Անտանաս Վենցլովա
Անտանաս Վենցլովա (Antanas Venclova, ), լիտվացի խորհրդային գրող, հասարակական գործիչ։ Լիտվական ԽՍՀ ժողովրդական գրող (1965)։ Լիտվական ԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ (1949)։ ԽՄԿԿ անդամ 1950 թվականից։ Լիտվական ԽՍՀ լուսավորության ժողկոմ (1940-1943)։ Լիտվական ԽՍՀ պետական հիմնի հեղինակը։
«Բարեկամություն» (1936) վեպով և «Գիշեր» (1939) պատմվածքների ժողովածուով Վենցլովան դասվել է լիտվական առաջադիմական, հակաֆաշիստ, գրողների շարքը։ Հայրենական պատերազմի տարիներին հրատարակվել են նրա «Հայրենիքի կանչը» (1943) և «Այնտեղ, որտեղ բարձր խնձորենին Է» (1945) բանաստեղծությունների ժողովածուները։ «Հատընտիր» (1951, ռուս․) ժողովածուի համար 1952 թվականին Վենցլովան արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի։ «Ծննդյան օրը» (1959, Լիտվ․ ՍՍՀ պետ․ մրցանակ, 1960) վեպը պատմում է Լիտվայում խորհրդային կարգերի վերահաստատման շրջանում մտավորականության ճակատագրի մասին։ Գրել է նաև «Գարնանային գետ» (1964), «Երիտասարդություն որոնելիս» (1966) և «Փոթորիկը կեսօրին» (1969) ինքնակենսագրական վիպակները։ Լիտվայի կոմկուսի 7-10 համագումարներում ընտրվել է Կենտկոմի անդամ։ ԽՍՀՄ 1-5 գումարումների Գերագույն խորհրդի դեպուտատ։ Պարգևատրվել է Լենինի և 3 այլ շքանշաններով։
Վիրլյա
Վիրլյա (Вірля), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Բարանովի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1891 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Վիրլյա գյուղում բնակվում էր 747 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 15524 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 48,12 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Բարանովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1891 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
(1202) Մարինա
(1202) Մարինա (Marina), աստերոիդ աստերոիդների գոտու արտաքին մասում։ Հայտնաբերվել է 1931 թվականի սեպտեմբերի 13-ին Գրիգորի Նեույմինի կողմից Սիմեիզում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,991264 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 3,3265 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 4,656 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2912,49 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,123606 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,34° անկյուն։
Մարինա աստերոիդը պատկանում է Հիլդայի աստերոիդների ընտանիքին։ Այս ընտանիքի աստերոիդները շարժվում են 3,7 - 4,2 ա. մ. մեծ կիսաառանցք ունեցող ուղեծրերով, էքսցենտրիսիտետը՝ 0,07 - 0,3, և ուղեծրի թեքումը ոչ ավելին քան 20° ։ Ընտանիքի աստերոիդները շարժվում են Յուպիտերի հետ 3:2 ուղեծրային ռեզոնանսով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հիլդայի ընտանիքի աստերոիդներ Կատեգորիա:1931 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Գրիգորի Նեույմինի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների գոտու արտաքին մասի աստերոիդներ
Միրգորոդշչինա (գյուղ, Կոզելշչինայի շրջան)
Միրգորոդշչինա (Миргородщина), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոզելշչինայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Միրգորոդշչինա գյուղում բնակվում էր 120 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոզելշչինայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Օրտու
Օրտու, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայի Պելյանի գավառակում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Տես նաև
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Երվանդ Արյան
Երվանդ Արյան (Գասպարյան, ), հայ նկարիչ։
Կենսագրություն
Սովորել է Կ.Պոլսի գեղարվեստական վարժարանում։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի շրջանում անցել է Կիպրոս, այնտեղից Կահիրե և որպես դասատու պաշտոնավարել Գալուստյան վարժարանում։ Ապա մեկնել է Գերմանիա և Ֆրանսիա, կատարելագործվել նկարչության ասպարեզում։ Մասնակցել է Փարիզի «անկախներ» հորջորջմամբ հանդես եկող նկարիչների ցուցահանդեսին։ Նրա արվեստը գերազանցապես ներշնչված է հայ կյանքով ու կենցաղով։ Նկարներից հիշատակության արժանի են «Հայ պառավը», «Կովկասյան թառիստը», «Արևելքի ծաղիկը», «Բոհեմուհին» և այլն։ Մահացել է Փարիզում Շառիթեյի հիվանդանոցում 1931 թվականին 37 տարեկանում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Խանլի
Խանլի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Թենեսի Կլաֆլին
Թենեսի Սելեստա Կլաֆլին (Tennessee Claflin, ), ամերիկացի սուֆրաժիստ, հայտնի է որպես առաջին կին, որը 1870 թվականին բրոքերային գործակալություն է բացել Ուոլ Սթրիթում ։
Վաղ կյանք
Թենեսի Կլաֆլինի ծննդյան ստույգ տարեթիվը հայտնի չէ, բայց ինչպես հայտնում են, նա ծնվել է 1843-1846-ական թվականների ընթացքում ։ Հայտնի է, որ Թենեսին Ռոքսանա Խամել Կլաֆլինի և Ռուբեն Բակման Կլաֆլինի 10 երեխաներից կրտսերն էր, որոնք ծնվել էին Օհայո նահանգում՝ Գոմերում ։ Թենեսիին այդպես են անվանել կամ նահանգի պատվին, կամ էլ այն պատճառով, որ նրա հայրը Թենեսիի այդ ժամանակվա կոնգրեսմեն Ջեյմս Պոլկի երկրպագուն էր։ Ավագ քույրը՝ Վիկտորյա Կլաֆլին Վուդհալը ծնվել է 1838 թվականին ։
Նրա հայրը՝ Ռուվիմ Բաքման Կլաֆլինը, որը հայտնի էր որպես «Բաք», օձի յուղի վաճառական էր և բժիշկ էր ձևանում։ Նա իրավաբանական պատրաստվածություն ուներ, և որոշ դեպքերում որպես իրավաբան էր ներկայանում ։
Ոգեշնչվելով Ֆոքս քույրերի հաջողությամբ` 1852 թվականից Բաքը սկսեց գովազդել Թենեսիին և Վիկտորյային որպես ոգեմիջնորդներ։
Սպիրիտիզմ և ապաքինում
1860 թվականին Թենեսին գուշակ էր հայտարարվել, որը ունակ էր բուժել հիվանդություններ՝ « հերպեսից մինչև քաղցկեղ ». : Խորհրդատվությունների արժեքը 1 դոլար էր, նա աշխատում էր օրական 13 ժամ՝ Միջին Արևմուտքի փոքր քաղաքներում ։
1863 թվականին նրա հայրը մի ամբողջ հյուրանոց էր վարձել Իլինոյս նահանգում՝ Օտտավայում ։ Նա իրեն կոչել էր «Քաղցկեղի արքա», և գովազդում էր Թենեսիի բուժական հնարավորությունները։ Իրենց փորձառության ընթացքում Կլաֆլինները ալկալիներ էին օգտագործում, որը այրել էր նրանց հաճախորդներից մեկի մաշկը։
1864 թվականի հունիսին ոստիկանությունը հարձակվել էր նրանց կլինիկայի վրա, և ընտանիքը դիմել էր փախուստի։ Իշխանությունը նրանց մեղադրել էր 9 հանցագործությունների մեջ, այդ թվում՝ խուլիգանություն և բժշկական խարդախություն։ Թենեսին մեղադրվել էր Ռեբեկա Խուո անվամբ այցելուի մահվան մեջ ։
1868 թվականի աշնանը Բակը այցելեց գործարար Կորնելիուս Վանդերբիլթին, որը հետաքրքրված էր մերսմամբ և կախարդական բուժմամբ։ Բակը Վիկտորյային ներկայացրեց որպես սպիրիտուալիստ, իսկ Թենեսիին՝ բուժարար։ Թենեսին և Կարնելյուսը միասին երկար ժամանակ էին անցկացնում ։ Միևնույն ժամանակ Վիկտորյա Վուդհալը հայտնի դարձավ Ուոլ Սթրիթի իր ներդրումներով։ Հավանական է, որ Վուդհալի գործողությունները հիմնված էին Վանդերբիլթի խորհուրդների վրա ։
Քաղաքականություն
1871 թվականին քույրերը փորձել են քվեարկել մունիցիպալ ընտրությունների ժամանակ, բայց մերժում են ստացել ։
1871 թվականի օգոստոսի 11-ին Թենեսի Կլաֆլինն իր թեկնածությունն է ներկայացրել Նյու Յորքի Կոնգրեսի ութերորդ շրջանին։ Այդ ժամանակ Կոնգրեսի Ութերորդ շրջանը հիմնականում գերմանա-ամերիկյան էր։ Կլաֆլինը իր թեկնածության մասին հայտարարել է «Irving Plaza» համերգային սրահում՝ շրջապատված ամերիկյան և գերմանական դրոշներով։ Նա ելույթ է ունեցել գերմաներենով ։
1872 թվականի մայիսի 10-ին նորաստեղծ «Հավասար իրավունքների կուսակցության» կողմից Վուդհալը առաջադրվել էր Միացյան Նահանգների նախագահի պաշտոնում  ։
1872 թվականի ամռանը Կլաֆլինն իր թեկնածությունն է առաջադրել Նյու Յորքի Ազգային գվարդիայի 9-րդ գնդի գնդապետի պաշտոնում։ Այդ պաշտոնը թափուր էր ավազակային բարոն Ջիմ Ֆիսկայի մահից հետո՝ 1872 թվականի հունվարից ։ Կլաֆլինի թեկնածությունը լայնորեն ծաղրել է մամուլը ։ Իններորդ գնդի զինվորները արհամարհել են Կլաֆլինի առաջարկությունը, բայց գնդապետ Թոմաս Գրիֆինը Կլաֆլինին առաջարկել է առաջադրվել սև զինվորների համար ստեղծված 85-րդ գնդում, որը նոր էր ստեղծվել։ Գիտակցելով նրա պրոպագանդիստական գործունեությունը անցյալում, նրա մասնագիտական հաջողությունը` 85-րդ գնդի անդամները Կլաֆլինին ընտրեցին որպես գնդապետ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆեմինիստներ Կատեգորիա:Ամերիկացի սուֆրաժիստներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքական գործիչներ
Չեբինկա (գետ, թափվում է Օնեժի լիճ)
Չեբինկա (Чебинка), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կարելական ինքնավար հանրապետությունում և Կոնդոպոժսկի շրջանում։ Թափվում է Օնեժի լիճ։ Գետի երկարությունը 20 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Բալթիկ ծովի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Օնեժի լիճ, գետի ենթաավազանը՝ Սվիր։ Գետի գետային ավազանը՝ Նևա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Պիդռա (գյուղ, Ռիուգե շրջան)
Պիդռա (Põdra), գյուղ Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Ռիուգե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 12 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Ռիուգե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Լևոն Արիսյան
Լևոն Եղիայի Արիսյան, հայ պետական և կուսակցական գործիչ, փիլիսոփա, մանկավարժ։
Կենսագրություն
Լևոն Արիսյանը ծնվել է Վանում։ Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրի հայկական «Երամյան» դպրոցում։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին քույրերի հետ գաղթել է Երևան։ 1916 թվականին մեկնել է Կիսլովոդսկ՝ հորեղբոր մոտ ուսումը շարունակելու։ 1917 թվականին փոխադրվել է Թիֆլիս և ընդունվել գիմնազիա։ 1919 թվականին տեղափոխվել է Երևան, ավարտել արական գիմնազիան։ 1919 թվականին ընդգրկվել «Սպարտակ» կազմակերպության, 1920 թվականի փետրվարին՝ կոմունիստական կուսակցության շարքերը։ 1921-1925 թվականներին սովորել և ավարտել է Մոսկվայի պետական համալսարանի հասարակական գիտությունների ֆակուլտետը, որից հետո աշխատել է ՀԿ(բ) կ Կենտկոմում որպես մամուլի մասնաճյուղի վարիչ։
1927 թվականին եղել է Երևանի պետական համալսարանի ուսումնական մասի պրոռեկտորը և դասավանդել է համալսարանում։ Համալսարանում մեկ տարի աշխատելուց հետո 1928 թվականին ընդունվել է Մոսկվայի հասարակական գիտությունների գիտահետազոտական ինստիտուտի ռուսաստանյան ասոցացիայի ասպիրանտուրան։ 1933 թվականին հրավիրվել է Հայաստան և նշանակվել լուսավորության ժողովրդական կոմիսար։ 1934 թվականին եղել է ՀԿԿ Կենտկոմի պրոպագանդայի և ագիտացիայի բաժնի վարիչը։ 1936 թվականին նորից նշանակվել է լուսավորության ժողովրդական կոմիսար։ 1931 թվականին նրան շնորհվել է պրոֆեսորի գիտական կոչում։
Գիտական հետազոտությունները նվիրված են իմացաբանության հարցերին, գերմանացի նշանավոր փիլիսոփա Իմանուել Կանտի և նորկանտականների փիլիսոփայական հայացքների քննական վերլուծությանը ։
1957 թվականին Երևանում ռուսերենով լույս է տեսել Լևոն Արիսյանի «Իմացության տեսության պատմությունից» մենագրությունը ։
1962 թվականին Երևանում հիմնադրված թիվ 127 դպրոցը կոչվում է մեծ մտավորականի անունով։
Մահը
1938 թվականին, 35 տարեկանում անհիմն բռնադատվել է, գնդակահարվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումների հայ զոհեր Կատեգորիա:Հայ փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ Կատեգորիա:Կուսակցական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումների զոհեր Հայաստանում
Չունեշ (Ծղալտուբո)
Չունեշ (ჩუნეში), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Իմերեթի մարզի Ծղալտուբոյի շրջանում ։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 130 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Ծղալտուբոից հեռու է 5 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 546 մարդ ։
Սամվել Պետրոսյան (պետական գործիչ)
Սամվել Քրիստափորի Պետրոսյան, կուսակցական և պետական աշխատող, Անդրկովկասում հեղափոխական շարժումների և սովետական կարգերի հաստատման համար պայքարի մասնակից։ ԽՄԿԿ անդամ 1911 թվականից։
Կենսագրություն
Սովորել է Թիֆլիսի հաշվապահական դասընթացներում։ 1908-1913 թվականներին աշխատել է մասնավոր ձեռնարկության գրասենյակում, միաժամանակ գիտակցորեն աշխատանք տարել բանվորների և ծառայողների շրջանում։ Ընդհատակում ծանոթացել է Սուրեն Սպանդարյանի, Սերգո Օրջոնիկիձեի, Սարգիս Կասյանի, Ս․ Իոսնոյանի և ուրիշների հետ։ Նրա ծառայողական հասցեով է ստացվել արտասահմանում հրատարակվող «Սոցիալ-դեմոկրատ» անլեգալ թերթը։ 1913 թվականին զորակոչվել է բանակ, որտեղ շարունակել է հեղափոխական գործունեությունը։ 1920 թվականին Թիֆլիսում մայիսմեկյան ցույցին մասնակցելու համար ձերբակալվել է։ Որոշ ժամանակ հետո անցել է Խորհրդային Հայաստան։ 1921 թվականի դաշնակցականների փետրվարյան խռովության օրերին ձերբակալվել և բանտարկվել է։ Հայաստանում սովետական կարգեր հաստատվելուց հետո աշխատել է կուսակցական, սովետական, տնտեսական պատասխանատու մարմիններում։ Եղել է ՀԿԿ Կենտկոմի ֆինբաժնի վարիչ, ՀԽՍՀ ֆինանսների և մատակարարումների ժողկոմի տեղակալ, Պետապի կառավարիչ, Նոր Բայազետի շրջգործկոմի նախագահի տեղակալ, Հացամթերումների բազայի տնօրեն, ՀԽՍՀ կոմունալ բանակի կառավարչի տեղակալ։
Պարգևներ
Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։
Քենիայի աշխարհագրություն
Քենիայի աշխարհագրություն, Քենիան գտնվում է Աֆրիկայի արևելքում։
Տարածք և սահմաններ
Երկրի տարածքը 580 367 կմ² է, որից ցամաքայինը՝ 569 140 կմ², իսկ ջրայինը՝ 11 227 կմ²։ Քենիան սահմանակից է Սոմալիին (արևելքից), Եթովպիային (հյուսիսից), Հարավային Սուդանին (հյուսիս–արևմուտքից), Ուգանդային (արևմուտքից) և Տանզանիային (հարավ-արևմուտքից)։ Հարավ-արևելքում ափերը ողողում են Հնդկական օվկիանոսի ջրերը, արևմուտքում` Վիկտորիա լճի ջրերը։ Պետական ​​սահմանի ընդհանուր երկարությունը 3477 կմ է, որից Եթովպիայի հետ՝ 861 կմ, Տանզանիայի հետ՝ 769 կմ, Ուգանդայի հետ՝ 933 կմ, Սոմալիի հետ՝ 682 կմ և Հարավային Սուդանի հետ՝ 232 կմ. : Հնդկական օվկիանոսի առափնյա գծի երկարությունը 536 կմ է։
Երկրի ամենաբարձր կետը Քենիա լեռն է (5199 մետր), սա Կիլիմանջարոյից հետո Աֆրիկայի երկրորդ ամենաբարձր կետն է։ Քենիայի տարածքի առավելագույն ձգվածությունը հարավ-հարավ-արևելքից դեպի հյուսիս-հյուսիս-արևմուտք 1131 կմ է և արևելքից-հյուսիս-արևելք դեպի արևմուտք-հարավ-արևմուտք 1025 կմ։ Հասարակածը հատում է երկրի տարածքը և բաժանում այն ​​երկու գրեթե հավասար մասերի։
Ռելիեֆ
38-րդ միջօրեականը երկրի տերիտորիան բաժանում է երկու կտրուկ տարբեր տարածքների՝ համեմատաբար հարթ արևելք և արևմուտք, որոնք կտրուկ բարձրանում են բլուրների և սարահարթերի լեռնաշղթաներով դեպի Արևելաֆրիկյան բեկվածքային գոտի։ Արևմտյան տեղանքը մինչև բեկվածքների գոտի տարածքը թեք սարահարթ է, որի ամենացածր մասը զբաղեցնում է Վիկտորիա լիճը։ Ելնելով դրանից ՝ Քենիան կարելի է բաժանել հետևյալ ֆիզիկա-աշխարհագրական շրջանների. Վիկտորիա լճի ավազան, Արևելա– աֆրիկյան բեկվածքների գոտի և հարակից լեռնաշխարհ, արևելյան սարահարթեր, հյուսիսում և հարավում գտնվող կիսաչոր և չոր գոտիներ, ափամերձ շրջաններ։
Վիկտորիա լիճը իրականում գտնվում է սարահարթի տարածքում, որն այստեղ գտնվում է ծովի մակարդակից 900-1200 մ բարձրության վրա։ Արևելքում լիճը տարածվում է Քենիայի ներքին շրջաններ՝ դեպի Ուինամ ծովածոց։ Ծովածոցի հյուսիսային և հարավային մասերում բարձրավանդակներ են, իսկ լճի ավազանից հյուսիս՝ Ուգանդայի սահմանին, բարձրանում է Էլգոն լեռը՝ 4321 մ բարձրությամբ։ Մեծ բեկվածքային գոտին լեռնաշխարհը բաժանում է 2 շրջանի ՝ արևմուտքում Մաուի ճյուղավորումը և արևելքում ՝ Աբերդարի լեռնաշղթան։ Հովիտը ունի 50-ից 130 կմ լայնություն։ Դրա հատակի բարձրությունը ծովի մակարդակից 450 մ բարձրության հասնում է հյուսիսում գտնվող Թուրկանա լճի մոտակայքում մինչև գրեթե 2100 մ բարձրության Նաիվաշա լճի շրջանում, բայց կրկին իջնում ​​է մինչև 600 մետր Տանզանիայի սահմանների մոտ։ Հովտի հատակը զբաղեցնում է փոքր լճերի շղթան, որոնք բաժանված են հանգած հրաբուխներով, որոնցից ամենանշանավորը Նաիվաշա լիճն է։ Լեռնաշխարհը շարունակվում է դեպի արևելք ՝ անմիջապես մինչև երկրի ամենաբարձր կետ՝ Քենիա լեռ։ Սարահարթի արևելյան մասն աստիճանաբար ձուլվում է դեպի ափամերձ դաշտը, որն անցնում է լեռնոտ մի քանի շրջաններով։
Հյուսիսում գտնվող չոր և կիսաչոր տարածքները մաս են կազմում հսկայական տարածաշրջանի, որը տարածվում է Ուգանդայի հետ սահմանից` Ռուդոլֆ լճից այն կողմ՝ Քենիայի և Եթովպիայի լեռնաշխարհների միջև։ Առավել անապատային և չորային շրջան է կավա– աղակալած Չալբի անապատը, որը տարածվում է Ռուդոլֆ լճից արևելք։ Առափնյա հարթավայրը ձգվում է ավելի քան 400 կմ Հնդկական օվկիանոսի առափնյա երկայնքով, լայնությունը տատանվում է հարավում 16 կմ-ից մինչև հյուսիս հասնելով 160 կմ-ի։ Երկրի հյուսիսարևելյան մասում առափնյա հարթավայրն անցնում է Սոմալիի ցածրավայրով։ Մոմբասայի բնական նավահանգիստը լավագույններից մեկն է ողջ Արևելյան Աֆրիկայում ։
Ներքին ջրեր
Աֆրիկայի ամենամեծ լիճը Վիկտորիան է։ Քենիայի երկրորդ ամենամեծ լիճը՝ Ռուդոլֆ (Թուրկանա) լիճն է, որը ձգվում է գրեթե 240 կմ երկարությամբ և 30 կմ լայնությամբ և գտնվում է երկրի հյուսիսային մասում։ Մյուս լճերը համեմատաբար փոքր են։
Հողեր
Կենտրոնական բարձրավանդակի հրաբխային ապարների վրա կան բերրի շագանակագույն հողեր, մարգագետնային կարմիր-շագանակագույն հողերը տարածված են Վիկտորիա լճի ափամերձ հատվածում։ Հնդկական օվկիանոսի ափին կան սև և մոխրագույն հողեր։ Արևելյան սարահարթերում և հյուսիսում գտնվող չոր դաշտերում տարածված են ավազոտ, հաճախ աղակալած և քիչ արգավանդ հողերը։
Կլիմա
Հնդկական օվկիանոսը կարևոր ազդեցություն ունի երկրի կլիմայի ձևավորման վրա ։ Հասարակածից հյուսիս՝ դեկտեմբերից մարտ ընկած ժամանակահատվածում գերակշռում են հյուսիսարևելյան քամիները, հասարակածից հարավ այդ ժամանակաընթացքում գերակշռում են հարավ-արևելյան քամիները։ Այդ ամիսների ընթացքում բավական չոր է, չնայած որոշ տարածքներում կարող են թույլ տեղումներ լինել։ Անձրևային սեզոնը տևում է մարտի վերջերից մինչև մայիս ամիսներ, երկու կիսագնդերում արևելյան օդային զանգվածների գերակշռությամբ։ Հունիսից օգոստոս լինում են համեմատաբար քիչ տեղումներ, հյուսիսում գերակշռում են հարավ-արևմտյան քամիները, հարավում` հարավ-արևելյան:
Վիկտորիա լճի ավազանում տարեկան տեղումները տատանվում են 1000 մմ լճի ափին և մինչև 1800 մմ լճից արևելք գտնվող լեռնային շրջաններում։ Օրվա առավելագույն ջերմաստիճանը տատանվում է 27°C հուլիսից մինչև 32°C հոկտեմբեր և փետրվար ամիսներին։ Մեծ բեկվածքների գոտում միջին ջերմաստիճանը տատանվում է հյուսիսում 29°C- ից հարավում 16° C՝ Նակուրու և Նաիվաշա լճերի շրջակայքում։ Հարակից լեռնային շրջանները բնութագրվում են համեմատաբար մեղմ կլիմայով, միջին ջերմաստիճանը տատանվում է 13-ից 18°C: Հովտի հատակը բավականին չոր է՝ չնայած հարակից լեռնաշխարհը տարեկան ստանում է ավելի քան 760 մմ տեղումներ։
Սարահարթի արևելյան շրջանները տարեկան ստանում են շուրջ 500-760 մմ տեղումներ։ Երկրի հյուսիսում, հյուսիս-արևելքում և հարավում գտնվող չոր շրջանները բնութագրվում են բավական անկայուն անձրևներով։ Այս շրջանների մեծ մասը, որոնք ունեն մոտավորապես 29°C և ավելի բարձր ջերմաստիճաններ, հարավում տարեկան ունենում են 500 մմ-ից պակաս տեղումներ, իսկ հյուսիսում ՝ ընդամենը մոտ 250 մմ։ Ափամերձ շրջանների մեծ մասում, որտեղ միջին ջերմաստիճանը մոտ 27° C է ամբողջ տարվա ընթացքում համեմատաբար խոնավ է։ Ծովափնյա շրջաններում միջին տարեկան տեղումները տատանվում են 760-ից 1270 մմ, իսկ դեպի արևմուտք աստիճանաբար նվազելով հասնում 500 մմ։
Օգտակար հանածոներ
Քենիայում օգտակար հանածոներն են՝ սոդա, կերակրի աղ, կրաքար, ոսկի, սուտակ, ցինկ, գիպս, ֆլյուորիտ, կալցիումի ֆտորիդ և այլն։
Բուսական և կենդանական աշխարհ
Լեռներում՝ ծովի մակարդակից 2100-ից մինչև 2700 մ բարձրության վրա, բուսականությունը ներկայացված է մշտադալար անտառների փոքր տարածքներով, որոնք առանձնացված են խոտածածկ տարածքներով։ Անտառային գոտու վերին գոտում՝ մինչև մոտ 3000 մ կան հնդկեղեգի թավուտներ, իսկ դրանից վեր կան ծառանման հալևորուկի, էրիկայի ծառի թփուտներ, հսկա լոբելիաներ, տարածված են նաև տարբեր խոտաբույսեր։ Լեռնաշխարհի արևելքում և արևմուտքում անտառները փոխարինվում են խոտածածկ տարածքի վրա ցրված ցածր, առանձնացված ծառերով։ Երկրի կիսաանապատային շրջաններում ծովի մակարդակից 900 մ բարձրության վրա բաոբաբը բավականին բնորոշ է բաոբաբը, իսկ հյուսիսում ավելի չոր շրջաններում աճում են անապատային փշոտ թփեր։ Առափնյա հարթավայրը սավանա է՝ մնացորդային անտառի տարածքներով։ Իսկ հյուսիսային ափամերձ շրջաններում անտառային տարածքները դեռ պահպանվում են, հարավում դրանք գրեթե ամբողջությամբ ոչնչացվել են մարդկության դարավոր գործունեության հետևանքով։
Քենիայի տարածքի գրեթե մեկ երրորդը, մասնավորապես՝ արևմտյան շրջաններում և ափամերձ գոտում տարածված են ցեցե ճանճ և մոծակներ, որոնք առաջացնում են քնելախտ հիվանդությունը և մալարիա։ Քենիան հայտնի է իր հարուստ կենդանական աշխարհով։ Ի տարբերություն որոշ այլ երկրների վայրի բնության պոպուլյացիան տարածված է այստեղ և՛ ազգային պարկերից, և՛ արգելոցներից դուրս։ Օրինակ ՝ կենդանիներ, ինչպիսիք են պավիաներն ու վագերաձիերը, կարելի է հանդիպել Նայրոբի-Նակուրու մայրուղու երկայնքով, մարդկային բնակավայրերի մոտ և նույնիսկ քաղաքային բնակավայրերում։ Այս մոտ հարևանությունը որոշակի խնդիրներ է ստեղծում հատկապես խիտ բնակեցված տարածքներում։ Լեռնային անտառներում հանդիպում են խոշոր կաթնասուններ, ինչպիսիք են փղերը և ռնգեղջյուրները, որոնց քանակը մեծապես կրճատվել է որսագողության և անտառահատումների արդյունքում։ Լեռնաշխարհի գիշատիչները ներկայացնում են առյուծներ, ընձառյուծներ և վայրի կատուներ։ Հատկապես հանդիպում են կենդանիների բազմաթիվ պոպուլյացիաներ երկրի խոտածածկ դաշտերում, նրանց մեջ՝ զեբրեր, գազելներ, կապույտ գնու, եզնայծեր, իմպալաներ, բուբալներ, այծքաղներ, գոմեշներ։ Գիշատիչներին այստեղ ներկայացնում են ընձառյուծները, հեպարդները, բծավոր բորենիները, վայրի շները։ Որոշ լճերում և գետերում բնակվում են քիչ քանակությամբ գետաձիեր և կոկորդիլոսներ։ Քենիայի հյուսիսային չորային շրջանները բնութագրվում են այծքաղների տարբեր տեսակներով (այդ թվում գերենուկ, իմպալա, դիկ–դիկ, կուդու), ընձուղտներ, ընձառյուծներ, առյուծներ և այլն։
Էկոլոգիական հիմնախնդիրներ
Քենիայում բնապահպանական հիմնախնդիրներն են`անտառահատումները, հողի էրոզիան, անապատացումը, ջրի սակավությունը, որսագողությունը, արդյունաբերական աղտոտումը և այլն։
Բնակչության աճին զուգընթաց աճում է ջրի պահանջարկը գյուղատնտեսության մեջ, որն առաջիկա տարիներին Քենիայի համար ջրի սակավության լուրջ խնդիրներ է առաջացնելու։ Բացի այդ, երկրի ջրային ռեսուրսները մեծապես աղտոտված են ինչպես արդյունաբերական, այնպես էլ կենցաղային թափոններով։ Անտառահատումները Քենիայում մեկ այլ առաջնային հիմնախնդիրխնդիր է։ Այսպես՝ այսօր երկրի տարածքի միայն 2,5% -ն են զբաղեցնում անտառները, մինչդեռ տարեկան ոչնչացվում է մոտ 50 կմ² անտառ։ Բնական անտառային ծածկույթի կորուստը նպաստում է հողատարածքների հողի էրոզիայի, ջրհեղեղի և կենսաբազմազանության նվազման։ Անտառահատումները բացասաբար են ազդում նաև գյուղական բնակչության վրա, որոնք հաճախ ավելի դժվար են գտնում իրենց անհրաժեշտ վառելափայտը։ Կան ծառատնկում իրականացնող շարժումներ, որոնց ակտիվորեն աջակցում են տեղի բնապահպանները։ Անտառահատման խնդրից բացի կարևոր է նաև անապատացման խնդիրը, որը սրվում է նաև վերջին տասնամյակներին բնակչության արագ աճի և հաճախակի երաշտների պատճառով։ Բացի այդ, անտառների անհետացման և մարդու ակտիվ գործունեության պատճառով կենդանիների և նրանց բնական միջավայրի կորուստը դառնում է կարևոր խնդիր, որը սպառնում է երկրի հարուստ կենդանական աշխարհին։
Քենիայում որսագողությունը հատկապես ազդում է այնպիսի տեսակների վրա, ինչպիսիք են փղերը և ռնգեղջյուրները։ Չնայած կառավարության ձեռնարկած կոշտ միջոցառումներին, այս խնդիրը լուծում չի ստացել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Քենիայի աշխարհագրություն
Ժողովածու (5084)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Ադատկան
Ադատկան (Адаткан), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի երկրամասում, Ալթայի Հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Պեսչանայա գետի ձախ ափով՝ 248 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 21 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Բիա գետն է, գետի ենթաավազանը Բիա և Կատուն գետերն են։ Գետի գետային ավազանը (Վերին) Օբ գետն է՝ մինչև Իրտիշի.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Մինչև 50 կմ երկարությամբ գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Վլադիմիրովկա (գյուղ, Բարանովի շրջան)
Վլադիմիրովկա (Володимирівка), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Բարանովի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1936 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Վլադիմիրովկա գյուղում բնակվում էր 119 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1405 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 84,7 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Բարանովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1936 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Արգենտինական տանգո
20-րդ դարի վերջին, արգենտինական Բուենոս Այրես քաղաքը դարձավ հայտնի տարբեր երկրներից ժամանած գաղթականների մեջ, ովքեր եկել էին այստեղ ավելի լավ կյանք փնտրելու նպատակով։ Այդ մարդիկ իրենց հետ բերել էին երաժշտական գործիքներ իրենց հայրենիքներից, ջութակներ, կիթառներ, ֆլեյտաներ և իհարկե բերել էին նաև իրենց երաժշտական ավանդույթները և ֆոլկլորը։ Եվ այսպես, Բուենոս Այրեսում, այդ տարբեր կուլտուրաների համադրումից ստեղծվեց նոր պար՝ տանգո։ Աֆրիկյան տանգանոի ռիթմը, արգենտինական միլոնգան, հավանայի հաբաներան, իսպանական ֆլամենկոն, հնդկացիների ծիսական պարերը, լեհական մազուրկան, գերմանական վալսը միաձուլվեցին հայրենիքի կարոտի, դժբախտ սիրո, կրքի և միայնակության հետ, ստեղծելով տանգոն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Տանգո
Ուտյագանովո (գյուղ, Կարմասկալինսկի շրջան)
Ուտյագանովո (Утяганово, Үтәгән), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կարմասկալինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 469 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կարմասկալինսկի շրջանի բնակավայրեր
Ֆենք
Ֆենք, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայի Պելյանի գավառակում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Տես նաև
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
TRT 4
TRT 4, Թուրքիայի պետական TRT հեռուստառադիոընկերության ալիքներից էր։
Ցուցադրում էր հիմնականում ուսուցողական հաղորդաշարեր և ազգային երաժշտության համերգներ։ Եթեր էր հեռարձակվում 1990 թվականի հուլիսի 30-ից։ Լուծարվել է 2011 թ. հունվարի 31-ին, և հեռուստաալիքի բազայի հիման վրա հիմնվեց TRT Okul ալիքը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի հեռուստաընկերություններ Կատեգորիա:Հեռարձակումը դադարեցրած հեռուստաալիքներ Կատեգորիա:Թուրքալեզու հեռուստաալիքներ Կատեգորիա:TRT Կատեգորիա:Թուրքիայի փակված հեռուստաընկերություններ
Գերհամակարգիչ
Գերհամակարգիչը համակարգիչ է, որն իր արտադրության պահին գերազանցում է գոյություն ունեցող համակարգիչները իր հաշվողական հնարավորությամբ՝ մասնակիորեն հաշվարկների արագությամբ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Համակարգիչներ Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ
Յուրկի (գյուղ, Կոզելշչինայի շրջան)
Յուրկի (Юрки), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոզելշչինայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Յուրկի գյուղում բնակվում էր 239 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոզելշչինայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Յուջին Նայդա
Յուջին Նայդա (Eugene Nida, ), ամերիկացի լեզվաբան, ով ստեղծել է Աստվածաշնչի թարգմանության դինամիկ համարժեքության տեսությունը։ Նա թարգմանության տեսության հիմանդիրներից մեկն էր։
Կենսագրություն
Նայդան ծնվել է Օկլահոմայի Օկլահոմա Սիթի քաղաքում 1914 թվականի նոյեմբերի 25-ին։ Քրիստոնյա է դարձել երիտասարդ տարիքում, երբ խորանի մոտ «ընդունեց Աստծուն որպես իր Փրկիչ» ։ Նա ավարտել է Կալիֆորնիայի համալսարանը 1936 թվականին։ Ավարտելուց հետո մասնակցել է Վիկլիֆ ճամբարին, որտեղ ուսուցանվում էր թարգմանության տեսություն։ Նա կարճ ժամանակով աշխատել է Մեքսիկայի Չիուաուա նահանգում Տարահումարա հնդկացիների հետ, մինչև որ անկանոն սնվելու և ծովի մակարդակից չափազանց բարձր լինելու պատճառով առողջական խնդիրներ ունեցավ և ստիպված էր հեռանալ։ Այս ընթացքում Նայդան դարձավ «Վիկլիֆ Աստվածաշնչի Թարգմանիչներ» կազմակերպության հիմնադիր անդամներից մեկը։ Այդ կազմակերպությունը կապ էր հաստատում Լեզվաբանության ամառային ինստիտուտի հետ։
Վիկլիֆը շատ հաճախ առնչվում է Քրիստոնեության Բողոքականություն ճյուղի հետ։ Ներկայումս աշխարհի վաթսուն երկրներում կան Վիկլիֆի ավելի քան հարյուր կազմակերպություններ ։
Նայդան Հարավային Կալիֆորնիայի համալսարանում դասընթացներ է անցել 1939 թվականին։ Նա ստացել է հունարեն Նոր Կտակարանի մագիստրոսի աստիճան։ Այդ նույն տարում նա դարձավ Կալիֆորնիայի նահանգի Սանտա Անա քաղաքի Քալվրի եկեղեցու ժամանակավոր քահանան՝ դրա հիմնադիր քահանայի հրաժարականից հետո ։ 1943 թվականին Նայդան ստացավ լեզվաբանության գիտության թեկնածուի աստիճան Միչիգանի համալսարանի կողմից։ Նա ձեռնադրվեց որպես մկրտող քահանա։ Նա ամուսնացավ Ալֆեա Լուսիլ Սփռագի հետ, ով մահացավ 1993 թվականին։ 1997 թվականին նա ամուսնացավ Մարիա Ելենա Ֆերնանդես-Միրանդայի հետ, ով իրավաբան էր և դիվանագետ։ Նայդան ծառայությունից հեռացավ 1980-ականների սկզբին, չնայած նա շարունակեց դասընթացներ ներկայացնել աշխարհի բոլոր համալսարաններում։ Ապրում էր Իսպանիայի Մադրիդ քաղաքում և Բելգիայի Բրյուսել քաղաքում Մահացել է 2011 թվականի օգոստոսի 25-ին Մադրիդում 96 տարեկանում ։
Գործունեություն
Սկսել է իր գործունեությունը 1943 թվականին որպես լեզվաբան՝ հիմնադրելով «Աստվածաշնչյան Ամերիկյան Հասարակություն» կազմակերպությունը։ Նայդան մեծ ներդրում ուներ Վատիկանի և «Աստվածաշնչյան Միացյալ Հասարակություններ» կազմակերպության համագործակցության գործում, որի նպատակն էր ամբողջ աշխարհում թարգմանության միջոցով ստեղծել միջդավանային Աստվածաշնչեր։ Այս աշխատանքը սկսեց 1968 թվականին և իրականացվում էր ըստ Նայդայի գործնական համարժեքության սկզբունքի։
Տեսություններ
Նայդան կարևոր ներդրում է ունեցել թարգմանության տեսության և լեզվաբանության բնագավառում։ Նրա՝ անգլերենի շարահյուսության ընդհանուր տեսություն վերնագրով թեկնածուական թեզը լեզվի առաջին մեծամասշտաբ վերլուծություն էր՝ ըստ անմիջական բաղադրիչների (immediate constituent) տեսության։ Շարահյուսությանը նվիրված նրա դասագիրքը՝ «Բառերի բնութագրական վերլուծությունը», ամերիկյան կառուցվածքաբանությանը նվիրված նշանավոր աշխատություն էր։ Այն տասնամյակներ շարունակ պահպանեց իր արդիականությունը և դեռևս արժեքավոր է իր բազում օրինակներով և վարժություններով։ Թարգմանությանը նվրիված նրա մեծագույն ավանդը եղել է դինամիկ համարժեքության (dynamic equivalence) տեսությունը, որը նաև հայտնի է ֆունկցիոնալ համարժեքություն (functional equivalence) անվամբ։ Առավել շատ տեղեկատվության համար տե՛ս «դինամիկ և ֆորմալ համարժեքություն» (dynamic and formal equivalence)։ Նայդան նաև ստեղծել է բաղադրիչների վերլուծության (componential analysis) տեխնիկան, որի համաձայն բառերը պետք է բաժանել բաղկացուցիչ մասերի, որի շնորհիվ կարելի է որոշել թարգմանության համարժեքությունը։ Հաճախ լեզվաբանները դեմ են Նայդայի դինամիկ համարժեքության տեսությանը։ Նրանք պնդում են, որ բնագիր տեքստը կարելի է հասկանալ՝ հաշվի առնելով բոլոր բառերը միասին, և իմաստը ամբողջական է միայն տեքստային մակարդակում, այսինքն առավել կարևորում են իմաստային համարժեքությունը։ Այս տեսությունը թարգմանական համարժեքության այլ տեսությունների հետ միասին տեղ է գտել նրա «Համարժեքության սկզբունեներ» գրական ակնարկում ,, որում նա պնդում է, որ ոչ մի երկու լեզու նույնական չեն Համապատասխան նշաններին տրված են տարբեր իմաստներ, և այդ նշանները արտահայտություններում և նախադասություններում տարբեր կերպով են դասավորված Սա փաստում է, որ լեզունների մեջ չկա բացարձակ համարժեքություն Ուստի ամբողջապես ճշգրիտ թարգմանություններ չկան ։ Թեպետ թարգմանության ազդեցությունը կարող է մոտ լինել բնօրինակին, մանրամասնություններում չի կարող լինել բացարձակ նույնություն։
Յազեպ Վիտոլ
Կենսագրություն
1886 թվականին ավարտել է Պետերբուրգի կոնսերվատորիայի Ն. Ա. Ռիմսկի-Կորսակովի կոմպոզիցիայի դասարանը։ 1886- 1918 թվականներին դասավանդել է նույն կոնսերվատորիայում, 1901 թվականից՝ պրոֆեսոր։ Աշակերտներից են Ս. Ս. Պրոկոֆևը, Ն. Մյասկովսկին, Վ. Վ. Շչերբաչյովը, Ա. Տեր-Ղևոնդյանը և ուրիշներ։ Մասնակցել է «Բելյաևյան խմբակ»-ին։ 1897-1914 թվականներին եղել է «Սանկտ Պետերսբուրգեր ցայտունդ» («St. Petersburger Zeitung») թերթի երաժշտական գրախոսը։ 1918 թվականին՝ Ռիգայի լատիշական օպերային թատրոնի տնօրեն։ Ռիգայում Լատվիայի կոնսերվատորիայի (ներկայումս՝ Վիտոլի անվան) հիմնադիրներից է, (1919-1944 թվականներին՝ ռեկտոր և պրոֆեսոր, ընդմիջում՝ 1935-1937)։ 1920-1930-ական թվականներին ղեկավարել է լատիշական երգի տոները։ Վիտոլի ստեղծագործությունը ձևավորվել է 19-20-րդ դարերի սահմանագծին, ազատագրական ձգտումների և ռուսական դասական երաժշտության ազդեցությամբ։ Նրա ստեղծագործության մեջ մեծ զարգացում են գտել խմբերգի (100-ից ավելի) և մեներգի (մոտ 100) ժանրերը։ Գործերից են՝ 6 կանտատ, «Լիգո տոմաաիկական նախերգանք» (1895), «Սպիրիդիտիս» սիմֆոնիկ նախերգանքը (1907), «Թանկագին քարեր» սիմֆոնիկ սյուիտը (1924) և այլն։ Ստացել է Գլինկայի անվան մրցանակ (1905, 1907, 1910, 1911)։ Պետերբուրգի կոնսերվատորիայի մասին Վիտոլը գրել է հուշեր, որտեղ խոսում է նաև Մակար Եկմալյանի մասին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լատիշ կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Լատիշ դիրիժորներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Լատիշ դաշնակահարներ
Դավիթ Հովհաննիսյան (երգիչ)
Դավիթ Բարսեղի Հովհաննիսյան, հայ երգիչ (բարիտոն)։ Ռումինիայի վաստակավոր արտիստ (1952)։
Կենսագրություն
Սովորել է Բուխարեստի կոնսերվատորիայում (1947), ավարտել Կլուժ-Նապոկայի կոնսերվատորիան (1952)։ 1950 թվականից՝ Կլուժ-Նապոկայի, 1958 թվականից՝ Բուխարեստի, 1968-1977 թվականներին՝ միաժամանակ, Համբուրգի օպերային թատրոնների մեներգիչ։ Դերերգերից են Տոնիո (Լեոնկավալլոյի «Պայացներ»), Մեֆիստոֆել (Գունոյի «Ֆաուստ»), Ռիգոլետտո, Ամոնասրո (Վերդիի «Ռիգոլետտո», «Աիդա»), Սկարպիա (Պուչինիի «Տոսկա»), Բորիս Գոդունով (Մուսորգսկու «Բորիս Գոդունով»), Օնեգին (Չայկովսկու «Եվգենի Օնեգին»), Մոսի (Ա. Տիգրանյանի «Անուշ»-ի համերգային կատարում՝ Բուխարեստի «Կոմիտաս» երգչախմբի և նվագախմբի հետ)։ Գլուխգործոցը Էդիպ արքայի դերերգն է (Էնեսկուի «Էդիպ»)։ Հյուրախաղերով հանդես է եկել Եվրոպայի և ԱՊՀ երկրների օպերային բեմերում։ 1958 թվականից պարբերաբար ելույթներ է ունեցել Երևանում։ Ռումինիայի պետական մրցանակ (1952), ինչպես և «Էդիպ»-ի ձայնապնակի՝ Գրան պրի (1974, Փարիզ) և 1-ին մրցանակ (1976, Տոկիո)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ երգիչներ Կատեգորիա:Բարիտոններ
Գարեգին Բ
'''Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ Ծայրագույն Պատրիարք և Կաթողիկոս Ամենայն Հայոց''' (ավազանի անունը՝ Կտրիճ Գրիգորի Ներսիսյան, )։ Հայ ազգային եկեղեցական գործիչ, 1999 թվականի նոյեմբեր 4-ից Հայաստանյայց Առաքելական Եկեղեցու 132-րդ Կաթողիկոս։
Կենսագրություն
1979 թվականին Գերմանիայից տեղափոխվել է Խորհրդային Ռուսաստան և իր ուսումը շարունակել Ռուս Ուղղափառ Եկեղեցու Մոսկվայի հոգևոր ակադեմիայի ասպիրանտուրայում։ 1980 թվականին վերադարձել է Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին և նշանակվել Արարատյան հայրապետական թեմի Առաջնորդական փոխանորդի օգնական, իսկ 1983 թվականի ապրիլին՝ փոխանորդ։ 1983 թվականի հոկտեմբերի 23-ին Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Վազգեն Ա-ի կողմից արժանացել է եպիսկոպոսական ձեռնադրության ։ Գարեգին եպիսկոպոսը 1992 թվականին ստացել է արքության պատիվ։ Վազգեն Ա Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի վախճանից հետո 1995 թվականի կաթողիկոսական ընտրությունների ժամանակ համարվում էր Հայոց Հայրապետական աթոռի ամենահավանական թեկնածուն, սակայն ընտրության երկրորդ փուլում Գարեգին արքեպիսկոպոսը հանում է իր թեկնածությունը՝ հօգուտ Մեծի Տանն Կիլիկիո Գարեգին Բ Կաթողիկոսի։ 1998 թվականի նոյեմբերի 30-ին Գարեգին Ա Ամենայն հայոց Կաթողիկոսի կողմից նշանակվել է Կաթողիկոսական ընդհանուր փոխանորդ , իսկ վերջինիս մահից հետո՝ 1999 թվականի հոկտեմբերի 27-ին տեղի ունեցած Ազգային-եկեղեցական ժողովի կողմից ընտրվել է Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս և նոյեմբերի 4-ին արժանացել կաթողիկոսական ձեռնադրության և օծման։
Գործունեություն
1989 թվականին Արարատյան Հայրապետական թեմի հովանու ներքո Տ. Գարեգին արքեպիսկոպոս Ներսիսյանը հիմնել է Սևանի Վազգենյան Դպրանոցը։ 1990 թ.-ին Արարատյան Հայրապետական թեմում հիմնել է «Քրիստոնեական դաստիարակության կենտրոնը», որը համակարգում է Առաքելական եկեղեցու կողմից թեմի տարածքում իրականացվող քրիստոնեական ուսուցումը։ Այն ներկայումս ընդգրկում է ավելի քան 56 հանրակրթական դպրոց։ 1992 թվականին նրա նախաձեռնությամբ Երևանում գտնվող նախկին պիոներ-պալատներից երեքը սեփականաշնորհվել են Հայ Առաքելական եկեղեցու կողմից և դարձել «Հայորդյաց տներ», որտեղ բազմաթիվ երեխաներ ստանում են կրոնական ու գեղագիտական կրթություն։ Նա հանդիսանում է մի շարք հասարակական կազմակերպությունների հոգաբարձուների խորհրդի անդամ, այդ թվում՝ «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի, Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության հոգաբարձուների խորհրդի (պատվո անդամ), Միջազգային ինֆորմատիզացիայի ակադեմիայի անդամ (2000 թվական)։
Կաթողիկոսական գործունեություն
Գարեգին Բ կաթողիկոսի գահակալության ընթացքում կառուցվել են 100-ից ավել եկեղեցիներ, վերանորոգվել ավելի քան 40։ Մեծածավալ շինարարական աշխատանքներ է կատարել Էջմիածնի Մայր Աթոռում։
Կոչումներ, շքանշաններ
Գարեգին Բ կաթողիկոսը պարգևատրվել է հետևյալ շքանշաններով և մեդալներով՝
Ծանոթագրություններ
Գարեգին Բ Կատեգորիա:Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանի սաներ Կատեգորիա:Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Հայաստան) Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի կոմանդորներ Կատեգորիա:Բարեկամության շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան) Կատեգորիա:Բոննի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցական գործիչներ
(1203) Նաննա
(1203) Նաննա (Nanna), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1931 թվականի հոկտեմբերի 5-ին Մաքս Վոլֆի կողմից Հայդելբերգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,88827 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,1754 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,6012 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1792,9 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,200792 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 5,96° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1931 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Մաքս Վոլֆի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
(9067) Կացունո
(9067) Կացունո (Katsuno), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1993 թվականի ապրիլի 16-ին Կին Էնդատեի և Կաձուրո Վատանաբեի կողմից Կիտամիում ։
Տաբորի (գյուղ, Բարանովի շրջան)
Տաբորի (Табори), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Բարանովի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Տաբորի գյուղում բնակվում էր 438 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 14001 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 31,28 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Բարանովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Զանգվածային սպանություն № 175 գիմնազիայում
Զանգվածային սպանություն № 175 գիմնազիայում (Կազան, Թաթարստան) տեղի է ունեցել 2021 թվականի մայիսի 11-ի առավոտյան։ Պայթյունի և հրաձգության հետևանքով 9 մարդ Է զոհվել, 32-ը՝ վիրավորվել։ Ենթադրյալ հանցագործը ձերբակալվել է։
Իրադարձությունների ընթացք
Մոտ 11 ժամ գիմնազիայի մոտ է եղել Թաթարստանի Հանրապետության նախագահը ։
Ժամը 11-ին Ռուսաստանի ՆԳՆ մամուլի ծառայությունը հայտնել է հանցագործի ձերբակալության և հակաահաբեկչական գործողության ռեժիմի սահմանման մասին ։
Հարուցվել է քրեական գործ ՌԴ ՔՕ 105-րդ հոդվածի 2-րդ մասի հատկանիշներով (երկու կամ ավելի անձանց սպանություն մասայական վտանգավոր եղանակով) ։
Կասկածյալի ինքնություն
Ենթադրյալ հանցագործը հանձնվել է, որից հետո ձերբակալվել է ։ Լրատվամիջոցները հայտնել են, որ կասկածյալը ավարտել է այս նույն գիմնազիան 2018 թվականին, որից հետո ուսանել է «ՏԻՍԲԻ» համալսարանի քոլեջում ։ Թաթարստանի նախագահ Ռուստամ Միննիխանովը հայտնել է, որ ենթադրյալ հանցագործը 19 տարեկան է եղել, և իր մոտ պաշտոնապես գրանցված զենք է ունեցել ։ Պետական դումայի պատգամավոր Ալեքսանդր Խինշտեյնը հայտնել է, որ կասկածյալը զենք պահելու թույլտվություն է ստացել ապրիլի 28-ին՝ հարձակումից 13 օր առաջ։
Մի շարք անանուն Տելեգրամյան ալիքներ տարածել են ոստիկանության բաժնում ձերբակալվածի տեսագրությունը, որում նա հայտարարել է, որ ինքն Աստված է, և հայտնել է, որ իր մեջ հրեշ է արթնացել և այդ հրեշը բոլորի հանդեպ ատելություն է սերմանում    ։ ՏԱՍՍ-ի աղբյուրի տվյալներով՝ հարձակվողին համալիր հոգեբանա-հոգեբուժական փորձաքննություն կնշանակվի ։
Հաղորդվում էր երկրորդ կասկածյալի սպանության մասին, սակայն Թաթարստանի ՆԳՆ-ն հերքել է հարձակվողի հանցակիցների առկայությունը ։
Զոհեր և վիրավորներ
Հարձակման հետևանքով սպանվել է 9 մարդ՝ 7 հոգի 8-րդ դասարանցիներ և 2 կին։
Մայիսի 11-ի դրությամբ հոսպիտալացվել է 3 մեծահասակ և 18 երեխա, որոնցից 6-ը գտնվում են վերակենդանացման բաժանմունքում ծայրահեղ ծանր վիճակում ։
Տարածաշրջանի կառավարությունը կազմակերպում է զոհվածների և վիրավորների ընտանիքներին վճարումներ ։ Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հանձնարարականի համաձայն՝ նաև աջակցություն կցուցաբերվի տուժածներին և զոհվածների հարազատներին, ինչպես նաև կապահովվի բժշկական և հոգեբանական օգնություն ։
Մայիսի 12-ը Թաթարստանում հայտարարվել է սգո օր՝ ի հիշատակ զանգվածային սպանության զոհերի ։
Օրենսդրական նախաձեռնություններ
ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը ցավակցություն է հայտնել զոհվածների հարազատներին և կառավարությանը կարգադրել խստացնել երկրում զենքի մասին օրենքները ։ Ռուսաստանի Պետական Դումայի անվտանգության և կոռուպցիայի հակազդման կոմիտեի նախագահ Վասիլի Պիսկարևը հայտարարել է, որ զենքի լիցենզիա ստանալու սահմանափակումների խստացման մասին օրինագիծը կքննարկվի մայիսի 12-ին ։
Մարդու իրավունքների հանձնակատար Տատյանա Մոսկալկովան առաջարկել է զենքի ստացման տարիքը բարձրացնել մինչև 21 տարեկան ։ Նման առաջարկ նույնպես արվել է 2018 թվականին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2021 Կատեգորիա:Զանգվածային սպանություններ Ռուսաստանում Կատեգորիա:Մայիսի 11 Կատեգորիա:Հանցագործություններ Կատեգորիա:Ահաբեկչական գործողություններ Ռուսաստանում
Խանծառ
Խանծառ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում ։ Գտնվում էր Սեբաստիա քաղաքից 13 կմ հյուսիս-արևելք, լեռան ստորոտին, Սեբաստիա-Էրզրում խճուղու վրա։
Պատմություն
Խանծառը հիշատակվում Է XVI դարից։ 1499 թվականին Երուսաղեմից բերվել և այս գյուղին է նվիրվել մի ավետարան։
Բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է բռնագաղթի ճանապարհին։
Բնակչություն
1914 թվականին ուներ 120 տուն՝ 1050 հայ բնակչով։
Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ, անասնապահությամբ և արհեստներով։
Պատմամշակութային կառույցներ
Խանծառն ուներ Ս. Սարգիս (կամ Ս. Աստվածածին) անունով եկեղեցի։ Գյուղի մոտակայքում պահպանվում էին Աթանագինեի վանքի ավերակները։
Կրթություն
Գյուղում գործուր Աթանագինեյան վարժարանը, որն ուներ 60 աշակերտ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բրովելո-Կարպունինո
Բրովելո-Կարպունինո (Brovello-Carpugnino), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Պիեմոնտ մարզի Վերբանիո Կուզիո Օսոլայի գավառում ։ Բնակչությունը ՝ 671 մարդ (2008 թվականի տվյալներով), բնակչության խտությունը 80 մարդ./կմ²։ Տարածքը ՝ 8 կմ²։ Փոստային ինդեքս 28010 ։ Հեռախոսային կոդ ՝ 0323։ Պետրենի կարգավորող է համարվում Սան Պոկոն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Պիդռա (գյուղ, Վառա շրջան)
Պիդռա (Põdra), գյուղ Էստոնիայի Տարտումաա նահանգի Վառա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 23 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Տարտումաա նահանգի Վառա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Սպիտակուցներ
Սպիտակուցներ (պրոտեիններ, պոլիպեպտիդներ), բարձրամոլեկուլային օրգանական միացություններ, որոնք կազմված են պեպտիդային կապով իրար միացած ալֆա-ամինաթթուներից։ Կենդանի օրգանիզմներում սպիտակուցների ամինաթթվային հաջորդականությունը որոշվում է գենետիկական կոդով, սինթեզելիս հիմնականում օգտագործվում է ամինաթթուների 20 տեսակ։ Ամինաթթուների տարբեր հաջորդականություններն առաջացնում են տարբեր հատկություններով օժտված սպիտակուցներ։ Ամինաթթվի մնացորդները սպիտակուցի կազմում կարող են ենթարկվել նաև հետատրանսլյացիոն ձևափոխությունների, ինչպես բջջում ֆունկցիայի իրականացման ժամանակ, այնպես էլ մինչև ֆունկցիայի իրականացումը։ Հաճախ կենդանի օրգանիզմներում սպիտակուցի երկու տարբեր մոլեկուլներ միանում են միմյանց՝ առաջացնելով բարդ սպիտակուցային կոմպլեքսներ, ինչպիսին, օրինակ, ֆոտոսինթեզի սպիտակուցային կոմպլեքսն է։
Կենդանի օրգանիզմներում սպիտակուցների գործառույթները բազմազան են։ Սպիտակուց ֆերմենտները կատալիզում են օրգանիզմում ընթացող կենսաքիմիական ռեակցիաները և կարևոր դեր են խաղում նյութափոխանակության մեջ։ Որոշ սպիտակուցներ կատարում են կառուցվածքային և մեխանիկական գործառույթ՝ առաջացնելով բջջային կմախքը։ Սպիտակուցները կարևոր դեր են կատարում նաև բջիջների ազդանշանային համակարգում, իմունային պատասխանում և բջջային ցիկլում։
Սպիտակուցները մարդու և կենդանիների սննդի կարևոր մասն են կազմում (միս, թռչնամիս, ձուկ, կաթ, ընկուզեղեն, ընդավոր, հացահատիկային բույսեր), քանի որ այս օրգանիզմներում սինթեզվում է միայն անհրաժեշտ սպիտակուցների մի մասը։ Մարսողության գործընթացում սննդի մեջ պարունակվող սպիտակուցները քայքայվում են մինչև ամինաթթուներ, որոնք հետագայում օգտագործվում են սպիտակուցի կենսասինթեզում՝ օրգանիզմի սեփական սպիտակուցների սինթեզի համար, կամ քայքայման գործընթացը շարունակվում է էներգիա ստանալու համար։