cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ճառագայթային ֆոն
Ճառագայթային (ռադիացիոն) ֆոն, շրջակա միջավայրի որոշակի տեղանքում իոնացնող ճառագայթման մակարդակի չափ, որը կապ չունի ճառագայթման աղբյուրների կանխամտածված ներդրման հետ։ Ճառագայթային ֆոնը ծագում է բազմաթիվ աղբյուրներից՝ ինչպես բնական, այնպես էլ արհեստական Դրանց թվին են պատկանումում ինչպես տիեզերական ճառագայթումը, այնպես էլ բնական ռադիոակտիվ նյութերից (ինչպիսիք են ռադոնն ու ռադիումը) առաջացող շրջակա միջավայրի ռադիոակտիվությունը, ինչպես նաև արհեստական բժշկական ռենտգենյան ճառագայթումը, միջուկային զենքերի փորձարկումներից և ռադիացիոն վթարներից առաջացող գլոբալ ճառագայթային աղտոտումը։
Որոշում
Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալության կողմից ֆոնային ճառագայթումը սահմանվում է որպես «չափաբաժին՝ դոզա, կամ դոզայի հզորություն (կամ դիտարկվող չափ, որը կապված է չափաբաժնի կամ չափաբաժնի հզորության հետ), որը վերաբերում է բոլոր աղբյուրներին, բացառությամբ նշվածներից» ։ Այսպիսով՝ արվում է տարբերակում նշված տեղում արդեն եղած չափաբաժնի, որը որոշվում է այդտեղ որպես «ֆոն» և դիտավորյալ ներդրած ու նշված աղբյուրից ստացված չափաբաժնի միջև։ Սա կարևոր է, քանի որ եթե ճառագայթման չափումները կատարվում են ճառագայթման որոշակի աղբյուրից, ապա գոյություն ունեցող ֆոնը կարող է ազդել այդ չափման վրա։ Որպես օրինակ՝ կարելի է նշել աղտոտման չափումը գամմա-ճառագայթման ֆոնի վրա, որը կարող է մեծացնել ընդհանուր ցուցանիշը միայնակ աղտոտման սպասվող արդյունքից։
Այնուամենայնիվ, եթե ճառագայթման աղբյուրը չի նշվում որպես կասկածելի, ապա որոշակի վայրում ընդհանուր ճառագայթման չափաբաժնի չափումը սովորաբար կոչվում է ճառագայթային կամ ռադիացիոն ֆոն, և դա սովորաբար այն դեպքն է, երբ շրջակա միջավայրից եկող ճառագայթման հզորությունը չափվում է բնապահպանական նպատակներով։
Ճառագայթային ֆոնի ինտենսիվության օրինակներ
Ճառագայթային ֆոնը կախված է տեղից և ժամանակից։ Աղյուսակում բերվել են օրինակներ՝
Բնական ճառագայթային ֆոն
Ռադիոակտիվ նյութերը հանդիպում են բնության մեջ ամենուր՝ առկա են հողի, քարերի, ջրի, օդի և բուսականության մեջ, որտեղից նրանք, բնական ճանապարհով մտնում են օրգանիզմ։ Ի լրացումն այդ ներքին ճառագայթմանը՝ մարդիկ արտաքին ճառագայթում ստանում են նաև ռադիոակտիվ նյութերից, որոնք գտնվում են մարդկային մարմնից, ինչպես նաև տիեզերական ճառագայթումից դուրս։ Ամբողջ աշխարհում միջին բնական չափաբաժինը մարդու համար կազմում է տարեկան մոտ 2,4 մԶվ ։ Սա չորս անգամ գերազանցում է արհեստական ճառագայթման միջին տարեկան համաշխարհային մակարդակը, որը 2008 թվականին կազմել է մոտ 0,6 մԶվ/տարի։ Որոշ զարգացած երկրներում, այնպիսիք ինչպիսք են ԱՄՆ-ը և Ճապոնիան, արհեստական ճառագայթումը միջինում բարձր է բնականից՝ բժշկական վիզուալացման առավել լայն հասանելիության պատճառով։ Եվրոպայում բնական ֆոնի միջին ցուցանիշը, ըստ երկրների, տատանվում է 2 մԶվ-ից (200 մռկհ տարեկան Միացյալ Թագավորությունում) մինչև ավելին քան  7 մԶվ (700 մռկհ տարեկան Ֆինլիանդիայում մարդկանց որոշ խմբերի համար) ։
Երկնային աղբյուրներ
Երկրային ճառագայթում վերոնշյալ աղյուսակը ներառում է միայն աղբյուրներ, որոնք մարդու մարմնի համար համարվում են արտաքին։ Հիմնական ռադիոնուկլիդները, որոնք կազմում են ֆոնային ճառագայթումը, կալիումն են, ուրանը և թորիումը, ինչպես նաև դրանց տրոհման արգասիքները, օրինակ՝ ռադիումը և ռադոնը։  Սրանք շատ ռադիոակտիվ նյութեր են, որոնք հանդիպում են ցածր կոնցենտրացիաներում, բայց ունեն մեծ արժեք տրոհման արդյունքում։ Երկիր մոլորակի գոյացումից ի վեր ռադիոակտիվ տրոհման պատճառով այդ աղբյուրների մեծ մասը պակասում է, քանի որ ներկայումս երկրագնդից դուրս այդ նյութերի էական աղբյուր չկա։ Այսպիսով, Երկրի վրա ուրան-238-ի ներկայիս ակտիվությունը սկզբնականի միայն կեսն է՝ դրա կիսատրոհման պարբերության (4,5 միլիարդ տարի) պատճառով, իսկ կալիում-40 (կիսատրոհման պարբերությունը 1,25 միլիարդ տարի) կազմում է ընդամենը սկզբնականի մոտ  8 %-ը։ Սակայն մարդկության գոյությունից ի վեր ռադիացիայի քանակը աննշան է նվազել։
Ավելի կարճ կիսատրոհման պարբերությամբ շատ իզոտոպներ (հետևաբար՝ ավելի ռադիոակտիվ) ներկայումս գտնվում են երկրային միջավայրում՝ շարունակական բնական գոյության պատճառով։ Օրինակ՝ ռադիում-226-ը (թորիում-230-ի տրոհման արգասիք ուրան-238-ի տրոհման շղթայում) և ռադոն-222-ը (ռադիում- 226-ի տրոհման արգասիք նույն շղթայում) ։
Թորիումը և ուրանը (և դրանց իզոտոպները) հիմնականում ենթարկվում են ալֆա- և բետա-տրոհման, դրանք հեշտ չէ հայտնաբերել։ Սակայն տրոհման արգասիքներից շատերը հանդիսանում են գամմա-ճառագայթման ուժեղ աղբյուրներ։ Թորիում-232-ը հայտնաբերվում է կապար-212; 511; 583-ի 239 կէՎ պիկերով և թալիում-208;911-ի 2614 կէՎ պիկերով և ակտինիում-228-ի 969 կէՎ պիկերով։ Ուրան-238 դրսևորվում է որպես 609, 1120 և 1764 կէՎ բիսմութ-214-ի պիկով (նույն պիկը մթնոլորտային ռադոնի համար)։ Կալիում-40-ը հայտնաբերվում է անմիջականորեն դրա 1461 կէՎ գամմա-պիկով ։
Ծովի և այլ խոշոր ջրամբարների վրա ճառագայթման մակարդակը, որպես կանոն, կազմում է Երկրի ֆոնի տասներորդ մասը։ Ափամերձ տարածքները (և քաղցրահամ ջրին մոտ գտնվող տարածքները) նստվածքների հաշվին կարող են ունենալ լրացուցիչ ներդրում ։
Աղբյուրներ օդում
Բնական ֆոնային ճառագայթման ամենամեծ աղբյուրը հանդիսանում է ռադոնը, որը հողից ծագած օդում առկա ռադիոակտիվ գազ է։ Ռադոնը ուրանի տրոհման արգասիք է, որը համեմատաբար հաճախ հանդիպում է երկրակեղևում, բայց կոնցենտրացվում է ամբողջ աշխարհում սփռված հանքաքարային ապարներում։ Ռադոնը այդ հանքաքարերից թափանցում է մթնոլորտ կամ ստորերկրյա ջրեր կամ շենքեր։ Այն կարող է իր տրոհման արգասիքների հետ ներշնչվել թոքեր, որտեղ կմնան ազդեցությունից հետո որոշակի ժամանակահատված։ Ռադոնն ու իր իզոտոպները, ծնող ռադիոնուկլիդները և տրոհման արգասիքները միասին կազմում են միջին ներշնչվող դոզա 1,26 մԶվ/տարի (միլիզիվերտ տարին)։ Ռադոնը անհավասարաչափ է բաշխվում, գազի մակարդակը եղանակից կախված փոխվում է, առավել բարձր դոզաներ դիտվում են աշխարհի շատ երկրներում, որտեղ այն  առողջության համար էական վնաս է ներկայացնում։  Սկանդինավիայում, ԱՄՆ-ում, Իրանում և Չեխիայում գտնվող շենքերի ներսում հայտնաբերվել է համաշխարհային միջինից 500 անգամ ավելի խտություն ։
Չնայած բնության մեջ ռադոնը հանդիպում է, այս գազի ազդեցությունը կարող է աճել կամ նվազել մարդկային գործունեության արդյունքում, հատկապես տների կառուցման ժամանակ։ Լավ մեկուսացված բնակելի տան ոչ հերմետիկ հատակը կամ չօդափոխվող նկուղը կարող են հանգեցնել տան ներսում ռադոնի կուտակմանը՝ բնակիչներին բարձր կոնցենտրացիաների ենթարկելով։ Հյուսիսային արդյունաբերական զարգացած երկրներում հերմետիկ և լավ մեկուսացված տների լայնորեն կառուցումը հանգեցրել է նրան, որ ռադոնը դարձել է Եվրոպայի և Հյուսիսային Ամերիկայի հյուսիսում գտնվող որոշ շրջանների ֆոնային ճառագայթման հիմնական աղբյուրը։ Նկուղների հերմետիկացումը և արտածծիչ օդափոխությունը նվազեցնում են դրա ազդեցությունը։ Որոշ շինանյութեր, օրինակ  ֆոսֆոգիպսով կամ իտալական տուֆով թեթև բետոնը,  կարող են  կարող են  արտանետել ռադոն, եթե դրանք պարունակում են ռադիու մ ։
Ռադոնից ճառագայթահարումը ուղղակի չէ։ Ռադոնն ունի կարճ կիսատրոհման պարբերություն (4 օր) և տրոհվում է ռադիումի շարքի ռադիոակտիվ նուկլիդների այլ պինդ մասնիկների։ Այս ռադիոակտիվ մասնիկները ներշնչվում են և մնում թոքերում՝ առաջացնելով երկարատև ազդեցություն։ Այսպիսով, ենթադրվում է, որ ռադոնը ծխելուց հետո թոքերի քաղցկեղի առաջացման երկրորդ պատճառն է, և միայն ԱՄՆ- ում մահերը քաղցքեղից տարեկան կազմում են 15,000-22,000 մահ ։ Հիմնականում մթնոլորտային ֆոնը ստեղծվում է ռադոնից և նրա տրոհման արգասիքներից։ Գամմա-սպեկտրում դիտվում է 609, 1120 և 1764 կէՎ պիկ, որը պատկանում է ռադոնի տրոհման արգասիք բիսմութ-214- ին։  Մթնոլորտային ֆոնը մեծապես կախված է քամու ուղղությունից և օդերևութաբանական պայմաններից։ Ռադոնը կարող է նաև երկրի մակերևույթից ցայթքումներով անջատվել, ապա «ռադոնի ամպեր» կազմել, որոնք կարող են հաղթահարել տասնյակ կիլոմետրեր ։ Այնուամենայնիվ, հակառակ փորձարարական արդյունքների քննարկումը դեռ շարունակվում է ։
և ռադոնի իզոտոպների հավասարակշռված էկվիվալենտային կոնցենտրացիան (EEC)՝ 40 անգամ  nSvm^3/Bqh ։
Տիեզերական ճառագայթում
Երկիրն անընդհատ ռմբակոծվում է տիեզերքից եկող ճառագայթմամբ։ Այս ճառագայթումը հիմնականում բաղկացած է դրական լիցքավորված իոններից՝ պրոտոններից, մինչև երկաթի իզոտոպներ և Արեգակնային համակարգի սահմանների դրսից Երկիր եկող ավելի մեծ միջուկներ։ Տիեզերական ճառագայթումը փոխազդում է մթնոլորտում գտնվող ատոմների հետ՝ ստեղծելով երկրորդային ճառագայթման օդային հոսք (լայն մթնոլորտային տեղատարափ), այդ թվում ՝ ռենտգենյան ճառագայթներ, մյուոններ, պրոտոններ, ալֆա մասնիկներ, պիոններ, էլեկտրոններ և նեյտրոններ։ Տիեզերական ճառագայթման ուղղակի դոզան հիմնականում գալիս է մյուոններից, նեյտրոններից և էլեկտրոններից, և այս դոզան տատանվում է աշխարհի տարբեր մասերում ՝ կախված գեոմագնիսական դաշտից և բարձրությունից։ Օրինակ, ԱՄՆ-ի Դենվեր քաղաքը (ծովի մակարդակից 1650 մետր բարձրության վրա) տիեզերական ճառագայթների դոզան ստանում է մոտ երկու անգամ ավելի, քան ծովի մակարդակում գտնվող տեղանքը ։ Տիեզերական ճառագայթումը շատ ավելի ինտենսիվ է վերին տրոպոսֆերայում` ծովի մակարդակից մոտ 10 կմ բարձրության վրա, և, այդ պատճառով, ուստի առանձնապես մտահոգում է ավիաընկերությունների անձնակազմերին և ուղևորներին, ովքեր հաճախ  են թռիչքներ իրականացնում, շատ ժամեր և տարիներ են անցկացնում այս բարձրության վրա։ Համաձայն տարբեր ուսումնասիրությունների թռիչքների ժամանակ ավիաընկերությունների անձնակազմերը սովորաբար ստանում են ճառագայթման լրացուցիչ արտադրական դոզա՝ 2.2 մԶվ/տարի (220 մռկհ) և 2,19 մԶվ/տարի սահմաններում։
Նույն ձևով, տիեզերական ճառագայթներն ավելի ուժեղ ֆոնային ազդեցություն ունեն տիեզերագնացների վրա, քան Երկրի մակերևույթի մարդկանց վրա։ Ցածր ուղեծրերում գտնվող տիեզերագնացները, ինչպիսիք են Միջազգային տիեզերական կայանում կամ տիեզերական շաթլում գտնվողները, մասամբ պաշտպանված են Երկրի մագնիսական դաշտով, բայց տառապում են նաև Վան Ալլենի ճառագայթային գոտուց, որը կուտակում է տիեզերական ճառագայթները Երկրի մագնիսոլորտի ներքին տիրույթում:Երկրամերձ ցածր ուղեծրից դուրս, «Ապոլլոն» լուսնագնացի տիեզերագնացների փորձի համաձայն, այս ֆոնային ճառագայթումն ավելի ինտենսիվ է և զգալի խոչընդոտ է հանդիսանում Լուսնի պոտենցիալ երկարաժամկետ հետազոտման կամ դեպի Մարս առաքելության համար։
Տիեզերական ճառագայթները նաև առաջացնում են մթնոլորտում տարրերի փոխակերպում, որի դեպքում տիեզերական ճառագայթների կողմից առաջացած երկրորդային ճառագայթումը միանում է մթնոլորտում գտնվող ատոմային միջուկներին՝ ստեղծելով տարբեր նուկլիդներ։ Կարող են առաջանալ բազմաթիվ, այսպես կոչված, տիեզերական նուկլիդներ, բայց դրանցից թերևս ամենաակնառուն ածխածին -14-ն է, որն առաջանում է ազոտի ատոմների հետ փոխազդեցության արդյունքում։ Այս տիեզերածին նուկլիդներն ի վերջո հասնում են Երկրի մակերևույթ և կարող են տեղավորվել կենդանի օրգանիզմներում։ Այս նուկլիդների արտադրությունը փոքր-ինչ տատանվում է արեգակնային տիեզերական ճառագայթների հոսքի կարճաժամկետ տատանումների հետևանքով, բայց գործնականում համարվում է, որ հազարավոր-միլիոնավոր տարիներ մեծ մասշտաբների դեպքում հաստատուն է։ Շարունակական վերարտադրությունը, օրգանիզմների մեջ ներառումը և ածխածնի 14-ի համեմատաբար կարճ կիսատրոհման պարբերությունը այն սկզբունքներն են, որոնք օգտագործվում են հին կենսաբանական նյութերի (ինչպիսիք են փայտե հին իրերը, մարդկային մնացորդները և այլն) ռադիոածխածնային հետազոտության համար։
Տիեզերական ճառագայթումը ծովի մակարդակում սովորաբար դրսևորվում է որպես 511 կէՎ էներգիայով գամմա-ճառագայթներ` բարձր էներգիայի մասնիկների և գամմա ճառագայթների միջուկային ռեակցիաներ ով ստեղծված պոզիտրոնների աննիհիլյացիայի արդյունքում։ Մեծ բարձրությունների վրա ներդրում ունի նաև արգելակման ճառագայթման անընդհատ սպեկտրը ։
Սնունդ և ջուր
Մարդու մարմնում հայտնաբերված երկու հիմնական տարրերը, ավելի ստույգ՝ կալիումը և ածխածինը, պարունակում են ռադիոակտիվ իզոտոպներ, որոնք էապես մեծացնում են մեր ճառագայթման դոզան։ Մարդու օրգանիզմը միջինում պարունակում է մոտ 17 միլիգրամ կալիում-40 (40К) և մոտ 24 նանոգրամ (10−9 գ) ածխածին-14 (14С), (կիսատրոհման պարբերությունը 5730 տարի)։ Բացառությամբ արտաքին ռադիոակտիվ նյութով ներքին աղտոտման, այս երկու նյութերը ներկայացնում են մարդկային մարմնի կենսաբանորեն ֆունկցիոնալ բաղադրիչներից ներքին ճառագայթահարման ամենամեծ բաղադրիչները։ Մոտ 4000 40K -ի միջուկ տրոհվում է վայրկյանում, և մոտավորապես նույնքան էլ 14C։ 40K-ի տրոհումից  առաջացած բետա-մասնիկների էներգիան մոտ 10 անգամ գերազանցում է, 14C-ի տրոհումից առաջացած բետա-մասնիկների մոտ։ Մարդու օրգանիզմում 14C առկա է 3700 Բկ (0,1 մկԿի)  մակարդակում՝ 40 օր կենսաբանական կիսատրոհման պարբերությամբ ։ Դա նշանակում է 14C-ի տրոհման արդյունքում կազմավորվում են վայրկյանում մոտ 3700 բետա-մասնիկներ։ Այնուամենայնիվ, 14C-ի ատոմը առկա է բջիջների մոտ կեսի գենետիկ տեղեկատվության մեջ, մինչդեռ կալիումը ԴՆԹ-ի բաղադրիչ չէ։ Մեկ մարդու ԴՆԹ-ում 14C-ի ատոմի տրոհումը տեղի է ունենում վայրկյանում 50 անգամ, ընդ որում ածխածնի ատոմը վերափոխվում է ազոտի ատոմի ։
Ռադիոնուկլիդներից ստացված ներքին ճառագայթման միջին գլոբալ դոզան, բացառությամբ ռադոնի և դրա քայքայման արգասիքի, կազմում է 0,29 մԶվ/տարի, որից 0,17 մԶվ/տարի՝ 40К-ից, 0,12 մԶվ/տարի՝ գալիս է ուրանի և թորիումի շարքից, իսկ 12 մկԶվ/տարին գալիս է 14C- ից ։
Բարձր ճառագայթային ֆոն ունեցող շրջաններ
Երկրի մակերևույթի վրա երբևէ գրանցված բնական ճառագայթման ամենաբարձր մակարդակը եղել է 90 մկԳր/ժամ Բրազիլիայի սև լողափում (նավահանգիստ areia preta)՝ բաղկացած մոնազիտից ։ Այս ցուցանիծը կվերածվի 0.8 Գր/տարի ամբողջ տարվա անընդհատ ազդեցության համար, բայց իրականում մակարդակները տատանվում են սեզոնի հետ և շատ ավելի ցածր են մոտակա բնակելի շենքերում։ Ռեկորդային չափումները չեն կրկնօրինակվել և չեն ընդգրկվել ՄԱԿ-ի Գիտական ​​կոմիտեի վերջին զեկույցներում։ Գուարապարիի և Կումուրուկսաթիբայի հարևան զբոսաշրջային լողափերը հետագայում ստացել են 14 և 15 մկԳր/ժ ։ Նշված արժեքները տրված են Գրեյով։ Զիվերտի վերածելու (Զվ) պահանջվում է ճառագայթման կշռային գործակից, այդ գործակիցները տատանվում են 1-ից (բետա և գամմա) մինչև 20 (ալֆա մասնիկներ)։
Բնակավայրերում ամենաբարձր ճառագայթային ֆոնը նկատվում է Ռամսարում, առաջին հերթին որպես տեղական բնական ռադիոակտիվ կրաքարը որպես շինանյութ օգտագործելու պատճառով։ 1000 բնակիչ, որոնք ենթարկվում են ամենաբարձր ազդեցության, ստանում են տարեկան միջին արդյունավետ դոզա ՝ 6 մԶվ (600 մռկհ), ինչը վեց անգամ գերազանցում է արհեստական ​​աղբյուրներից բնակչության վրա ազդեցության Ճառագայթային պաշտպանության միջազգային հանձնաժողովի (International Commission on Radiological ProtectionInternational,ICRP) առաջարկած սահմանային արժեքը։ Բացի այդ, նրանք ռադոնից ստանում են ներքին ճառագայթման զգալի դոզա։ Ռադիացիայի ռեկորդային մակարդակը հայտնաբերվել է մի տանը, որտեղ արտաքին ճառագայթման դաշտի արդյունավետ դոզան տարեկան կազմել է 131 մԶվ (13,1 ռկհ) էր, իսկ ռադոնի ներքին ճառագայթման ակնկալվող դոզան՝ տարին 72 մԶվ (7,2 ռկհ) ։ Ամբողջ աշխարհում այս եզակի դեպքն ավելի քան 80 անգամ գերազանցում է մարդու վրա ռադիացիայի միջին բնական  ազդեցությանը։
Ֆոտոէլեկտրական ճառագայթում
Սպառված ուրանի զենք-զինամթերքի հետ գործ ունեցող զինվորականները  ենթարկվում են լրացուցիչ ճառագայթման բարձր ատոմային թվերով նյութերի մասնիկների հետ ֆոտոմիջուկային ռեակցիաներից։ Մասնիկները կարող են մարմին մտնել ինչպես պատահական  շփման արդյունքում, այնպես էլ նման զենք-զինամթերքից վիրավորվելիս։ Լրացուցիչ ճառագայթման ստույգ արժեքը և դրա ազդեցությունը օրգանիզմի վրա վիճաբանության առարկա են մնացել ։
Նեյտրոնային ֆոն
Բնական նեյտրոնային ֆոնի մեծ մասը մթնոլորտի հետ տիեզերական ճառագայթների փոխազդեցության արդյունք է։ Նեյտրոնների էներգիայի պիկը կազմում է մոտ 1 ՄէՎ և արագ նվազում է բարձր էներգիաների համար։ Ծովի մակարդակին նեյտրոնների արտադրությունը տիեզերական ճառագայթների հետ փոխազդող 1 կիլոգրամ նյութի համար վայրկյանում մոտ 20 նեյտրոն է (կամ վայրկյանում մոտ 100-300 նեյտրոն ՝ քառակուսի մետրի վրա)։ Հոսքը կախված է գեոմագնիսական լայնությունից, առավելագույնը մագնիսական բևեռների մոտակայքում։ Արևային նվազագույնի դեպքում, արևի մագնիսական դաշտի ցածր էկրանավորման պատճառով, հոսքը մոտավորապես երկու անգամ գերազանցում է արեգակնային առավելագույնը:Այն կտրուկ բարձրանում է նաև արեգակնային բռնկումների ժամանակ:Ավելի մեծ և ծանր օբյեկտների մոտ, ինչպիսիք են շենքերը կամ նավերը, նեյտրոնային հոսքն ավելի բարձր է. սա հայտնի է որպես « տիեզերական ճառագայթով հարուցված նեյտրոնային ստորագրություն» կամ «նավի էֆեկտ», քանի որ այն առաջին անգամ հայտնաբերվել է ծովում գտնվող նավերի վրա ։
Մթնոլորտային միջուկային փորձարկումներ
1940-1960 թվականների միջև հաճախակի ցամաքային միջուկային պայթյունները հանգեցրեցին զգալի ռադիոակտիվ աղտոտման։ Այս աղտոտվածության մի մասը տեղայնացված է՝ հարակից շրջանները դարձնելով խիստ ռադիոակտիվ։ Ռադիոնուկլիդները կարող են տեղափոխվել երկար հեռավորությունների վրա` միջուկային նստվածքների տեսքով, այս ռադիոակտիվ նյութերի մի մասը ցրված է ամբողջ աշխարհում։ Այս փորձարկումների արդյունքում  ճառագայթային ֆոնի աճը հասել է գագաթնակետին 1963 թվականին և կազմել է ամբողջ աշխարհում տարեկան մոտ 0,15 մԶվ   կամ բոլոր աղբյուրներից ստացված միջին ֆոնային դոզայի մոտ 7% -ը։ 1963 թվականի «ՄԻՋՈՒԿԱՅԻՆ ՓՈՐՁԱՐԿՈՒՄՆԵՐԻ ՀԱՄԱՊԱՐՓԱԿ ԱՐԳԵԼՄԱՆ
ՊԱՅՄԱՆԱԳՐՈՎ» արգելվել են ցամաքային փորձարկումները, ուստի մինչև 2000 թվականը  այս փորձարկումների  համաշխարհային չափաբաժինը իջել է մինչև 0,005 մԶվ/տարի ։
Մասնագիտական ազդեցություն
Ճառագայթային պաշտպանության միջազգային հանձնաժողովը խորհուրդ է տալիս սահմանափակել մասնագիտական ​​ճառագայթումը մինչև 50 մԶվ /տարի (5 ռհկ) և 5 տարի անց՝ 100 մԶվ ։
Սակայն, մասնագիտական ​​դոզանների ճառագայթային ֆոնը ներառում է ճառագայթում, որը հնարավոր չէ չափել գործիքներով՝ հնարավոր աշխատանքային ճառագայթահարման պայմաններում:Սա ներառում է ինչպես «բնական  ճառագայթային ֆոն» աշխատավայրից դուրս, այնպես էլ  բժշկական ճառագայթահարման ցանկացած դոզա:Այս արժեքը սովորաբար չի չափվում կամ հետազոտությունների արդյունքում հայտնի չէ, ուստի առանձին աշխատակիցների համար ընդհանուր դոզայի փոփոխությունները հայտնի չեն։ Սա կարող է լինել նշանակալից, շփոթեցնող գործոն, ճառագայթահարման ազդեցությունը  աշխատողների խմբի վրա գնահատելու դեպքում, որոնց մոտ կարող են զգալիորեն տարբերվել բնական ֆոնը և բժշկական ճառագայթումների դոզաները։ Սա հատկապես կարևոր է, երբ արտադրական դոզաները շատ ցածր են։
2002 թվականին IAEA-ի համաժողովում (Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալություն) առաջարկվել է՝ տարեկան 1-2 մԶվ-ից ցածր աշխատանքային դոզաները չպետք է պահանջեն կարգավորող վերահսկողություն համապատասխան օրգանների կողմից ։
Միջուկային վթարներ
Միջուկային ռեակտորները նորմալ պայմաններում արտանետում են քիչ քնակությամբ ռադիոակտիվ գազեր, որոնք առաջացնում են հանրության աննշան ռադիոակտիվ ճառագայթում։ Միջուկային իրադարձությունների միջազգային սանդղակի (INES) որպես միջադեպեր դասակարգած իրադարձությունները սովորաբար չեն հանգեցնում ինչ-որ լրացուցիչ ռադիոակտիվ նյութերի արտանետման շրջակա միջավայր։ Միջուկային ռեակտորներից ռադիոակտիվության խոշոր արտանետումները ծայրահեղ հազվադեպ են։ Այս պահին տեղի է ունեցել երկու խոշոր վթար քաղաքացիական բնակչության շրջանում՝ Չեռնոբիլի ԱԷԿ-ի վթարը և « Ֆուկուսիմա-1» ԱԷԿ- ի վթարը, ինչը հանգեցրեց զգալի վարակի։ Անմիջապես մահվան ելք  ունեցող միակ վթարն է եղել Չեռնոբիլի ԱԷԿ-ի վթարը։
« Ֆուկուսիմա-1» ԱԷԿ- ի վթարի ընդհանուր դոզաները տուժված շրջանների համար կազմել են 1-ից 15 մԶվ։ Երեխաների վահանաձև գեղձում դոզան եղել է 50 մԶվ-ից ցածր։ 167 լիկվիդատորներ ստացել են 100 մԶվ-ից բարձր դոզաաներ, իսկ նրանցից 6-ը՝ ավելի քան250 մԶվ Ճապոնիայում (վթարափրկարարական ստորաբաժանումների աշխատակիցների համար սահմանային դոզա) ։
«Թրի Մայլ Այլենդ» ԱԷԿ-ի վթարի արդյունքում միջին դոզան կազմել է 0,01մԶվ ։
Բացի քաղքացիության շրջանում տեղի ունեցածաց վերը նշված  միջադեպերից, միջուկային զենքի վաղ օբյեկտներում տեղի են ունեցել մի շարք դժբախտ պատահարներ, ինչպիսիք են՝ Windscale հրդեհը, Techa գետի աղտոտումը Mayak համալիրի միջուկային թափոններով և Չելյաբինսկ-40-ի (այժմ Օզյորսկ) աղետը նույն Mayak համալիրում՝ զգալի քանակությամբ ռադիոակտիվ նյութերի արտանետում շրջակա միջավայր։ Windscale հրդեհի արդյունքում վահանաձև գեղձի դոզաները հասան 5-20 մԶվ մեծահասակների համար և 10-60 մԶվ՝ երեխաների ։ «Маяк» համալիրի վթարից առաջացած դոզաները անհայտ են։
Միջուկային կարգավորման հանձնաժողովը, ԱՄՆ շրջակա միջավայրի պահպանության գործակալությունը, ամերիկյան և միջազգային այլ գործակալություններ լիցենզավորված անձանցից պահանջում են սահմանափակել հասարակության առանձին անդամների ճառագայթահարումը  տարեկան մինչև 1մԶվ (100 մռկհ)։
Ածխի այրում
Ածխի գործարանները ստեղծում են վտանգավոր նյութեր՝ ռադիոակտիվ թռչող մոխրի տեսքով, որը ներշնչում և կուլ են տալիս մոտակայքում ապրողները, այն նաև նստում է բույսերի և ցանքատարածքներիի վրա։ Օք Ռիջի (Oak Ridge) ազգային լաբորատորիան 1978 թվականին հոդված է հրապարակել, որում ասվում է, որ ժամանակի ածուխով աշխատող էլեկտրակայանները կարող են մոտակա բնակիչներին 500 մ շառավղով ապահովել 19 մկԶվ/տարի ակնկալվող դոզա ։ ՄԱԿ-ի  Ատոմային ճառագայթման ազդեցության գծով գիտական ​​կոմիտեի1988 թվականի զեկույցում ենթադրվող  դոզան գնահատվել է 1 կմ-ի վրա 20 մկԶվ/տարի՝ հին կայանների համար կամ 1 մկԶվ/տարի՝  առավել նոր գրոծարանների  համար, բայց այդ թվերը հնարավոր չի եղել հաստատել, թեստերի օգտնությամբ ։ Ածխի այրման ժամանակ ուրանը, թորիումը և ուրանի բոլոր մնացորդները տրոհման ճանապարհով կուտակվում են, ելքը՝ ռադիում, ռադոն, պոլոնիում ։ Ածխային նստվածքներով տեղանքոում նախկինում թաղված ռադիոակտիվ նյութերը արտանետվում են թռչող մոխրի տեսքով, կամ եթե այն որսվում է, ապա այդ նյութերը կարող են դառնալ դրանից պատրաստված բետոնի բաղադրիչ։
Բժշկական
Մարդու միջին գլոբալ արհեստական ​​ճառագայթահարումը 0,6 մԶվ/տարի է, հիմնականում հիմնված բժշկական վիզուալացման տվյալների վրա։ Այս բժշկական բաղադրիչը ԱՄՆ բնակչության շրջանում կարող է լինել շատ ավելի բարձր, տարեկան միջինը 3 մԶվ ։ Մարդկային այլ գործոններից են ծխելը, ավիաչվերթները, ռադիոակտիվ շինանյութերը, միջուկային զենքի փորձարկումները, ատոմակայանների վթարները և միջուկային արդյունաբերության գործունեությունը։
Կրծքավանդակի տիպիկ ռենտգենը տալիս է 20մկԶվ (2 մռկհ) արդյունավետ դոզա ։ Ատամնաբուժական ռենտգենի դոզան 5-ից 10մկԶվ է։ Համակարգչային տոմոգրաֆիան ապահովում է արդյունավետ դոզա ամբողջ մարմնին` 1-ից 20 մԶվ (100-ից 2000 մռկհ) սահմաններում։ Միջին ամերիկացին տարեկան ստանում է մոտ 3 մԶվ ախտորոշիչ բուժական դոզա, առողջապահության ամենացածր մակարդակ ունեցող երկրները գրեթե չեն ստանում։ Տարբեր հիվանդությունների ճառագայթային թերապիան նույնպես որոշակի դոզաներ է պահանջում ինչպես հիվանդների, այնպես էլ նրանց շրջապատող մարդկանց համար։
Սպառողական ապրանքներ
Ծխախոտը պարունակում է պոլոնիում-210, որն կազմավորվում է ռադոնի տրոհման արգասիքներից, որոնք կպչում են ծխախոտի տերևներին։ Շատ ծխելը պոլոնիում-210-ի տրոհման արդյունքում հանգեցնում է 160 մԶվ/տարի ճառագայթման դոզայով թոքերում հատվածային բրոնխների բիֆուրկացիաների տեղայնացված բծերի ախտահարման:Այս դոզան համեմատելը ռադիացիոն պաշտպանության սահմանների հետ հեշտ չէ, քանի որ վերջիններս վերաբերում են ամբողջ մարմնի դոզաներին, մինչդեռ ծխելուց ստացված դոզան բաժին է հասնում մարմնի շատ փոքր մասին ։
Ճառագայթային չափագիտություն
Նույն խնդիրն առաջանում է ճառագայթային պաշտպանության սարքերի դեպքում, երբ ճառագայթային ֆոնը կարող է ազդել սարքի ցուցմունքների վրա։ Դրա օրինակն է հանդիսանում մակերեսային ռադիոակտիվ աղտոտումը վերահսկելու համար օգտագործվող սցինտիլյատորային դետեկտորը։ Բարձր գամմա-ֆոնի պայմաններում սցինտիլյատոր նյութի վրա ազդում է ֆոնային գամմա-բնութագիրը, որը գումարվում է  ցանկացած վերահսկվող աղտոտման ցուցանիշներին։ Ծայրահեղ դեպքերում, սարքավորումը կխափանվի, քանի որ ֆոնը ճնշում է աղտոտվածությունից առաջացած ցածր ճառագայթման մակարդակը։ Նման սարքավորումներում ֆոնը պետք է «Պատրաստ» վիճակում  անընդհատ վերահսկվի և հանվի «Չափել» ռեժիմում օգտագործման ժամանակ ստացված ցանկացած ցուցմունքից։
Ճառագայթահարման կանոնավոր չափումներն իրականացվում են մի քանի մակարդակներում։ Պետական ​​գործակալություները հավաքում են ճառագայթման ընթերցումները էկոլոգիական մոնիտորինգի մանդատների շրջանակում՝ դրանք հաճախ հանրությանը հասանելի դարձնելով, իսկ երբեմն` իրական ժամանակին մոտ ժամանակային ռեժիմում։ Համագործակցային խնբերը և անհատները կարող են նաև իրական ժամանակում ցուցանիշները հանրությանը հասանելի դարձնել։ Ճառագայթման չափման համար օգտագործվող գործիքները ներառում են Geiger-Muller-ի խողովակը և սցինտիլացիոն դետեկտորը։ Առաջինը, որպես կանոն, ավելի կոմպակտ և մատչելի է և արձագանքում է ճառագայթման մի քանի տեսակների, մինչդեռ վերջինն ավելի բարդ է և կարող է հայտնաբերել ճառագայթահարման որոշակի էներգիաներ և տեսակներ։ Ցուցմունքները մատնանշում են բոլոր աղբյուրների ճառագայթման մակարդակը՝ ներառյալ ֆոնայինը, իսկ իրական ժամանակում վերցված ցուցմունքները, ընդհանուր առմամբ, չեն հաստատվում, բայց անկախ դետեկտորների միջև փոխկապակցվածությունը մեծացնում է վստահությունը չափված ճառագայթման մակարդակների նկատմամբ։
Իրական ժամանակին մոտ ժամանակային ռեժիմում տարատեսակ սարքավորումների կիրառմամբ ռադիացիայի չափման պետական ​​կայանների ցանկ.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռադիոակտիվություն Կատեգորիա:Ֆիզիկա Կատեգորիա:Ատոմակայաններ Կատեգորիա:Ճառագայթում Կատեգորիա:Միջուկային ֆիզիկա Կատեգորիա:Տարրական մասնիկների ֆիզիկա Կատեգորիա:Էլեկտրամագնիսական ճառագայթում Կատեգորիա:Շրջակա միջավայր Կատեգորիա:Միջուկային էներգետիկա
Ալագյոզ (երկաթուղային կայարան)
Ալագյոզ, երկաթուղային կայարան էր Հայաստանի Արագածոտնի մարզում Երևան-Թբիլիսի երկաթուղագծի վրա։ Հետագայում միացվեց ՀԽՍՀ Թալինի շրջանի Արագած ավանին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երկաթուղային կայարաններ Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի աշխարհագրություն
Գորգոնձոլա
Գորգոնձոլա  (Gorgonzola), քաղաք Իտալիայում, գտնվում է Լոմբարդիա մարզի Միլան գավառում ։
Բնակավայրի հովանավորն է Սուրբ Մեծ նահատակ Եկատերինա Ալեքսանդրացին։ Տոնը նշվում է նոյեմբերի 25-ին։
Կոմունայի անունից առաջացել է իտալական ամենահայտնի կապույտ պանիրներից մեկի անունը, որն առանձնանում է իրեն բնորոշ կծու համով՝ գորգոնձոլա։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Կուռելաանե
Կուռելաանե (Kurelaane), գյուղ Էստոնիայի Տարտումաա նահանգի Կոնգուտա շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Տարտումաա նահանգի Կոնգուտա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Սելեզնյովո (գյուղ, Վիբորգսկի շրջան)
Սելեզնյովո (Селезнёво), գյուղ Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Վիբորգսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2278 մարդ։
Ես եմ (կինոփառատոն)
Երևանյան երիտասարդական «Ես եմ» կինոփառատոն, ամենամյա միջազգային երիտասարդական կինոփառատոն, որն անց է կացվում Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանում։
Պատմություն
Առաջին ամենամյա միջազգային երիտասարդական «Ես եմ» կինոփառատոնը տեղի է ունեցել Հայաստանում, 2004 թվականին ։
Փառատոնը կազմակերպվել է Հայաստանի կինեմատոգրաֆիստների միության, Կինոյի և թատրոնի ինստիտուտի, Մշակույթի և երիտասարդության նախարարության կողմից։ Փառատոնին մասնակցում են երիտասարդ ռեժիսորներ աշխարհի տարբեր երկրներից, որոնց տարիքը չպետք է գերազանցեր 35-ը։ Հաղթողներին մրցանակները շնորհվում են վեց անվանակարգերում.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կինոփառատոներ Հայաստանում Կատեգորիա:Միջազգային կինոփառատոներ
Շնորհավոր...
«Շնորհավոր...», Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծություններից` գրված 1917 թվականին ։
Պատմություն
Հովհաննես Թումանյանն այս բանաստեղծությունը գրել է 1917 թվականի հունվարի 1-ին։ Բանաստեղծությունը նվիրված է եղել Թումանյանի դուստր Թամար Թումանյանին ։
Թամարի ալբոմը և դրա մեջ գտնվող ինքնագիրը պահվում է Թումանյանի ընտանեկան արխիվում։
Բանաստեղծությունն առաջին անգամ տպագրվել է 1972 թվականին «Բանբեր Երևանի համալսարանի» № 1-ում (էջ 159-160). այն հրատարակել է Ա. Ինճիկյանը։
Հովհաննես Թումանյանի երկերի լիակատար ժողովածուի 1-ին հատորում արտատպվել է ինքնագրից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծություններ Կատեգորիա:1917 գրականությունում
Գրութ
Գրութ (Groot), Marvel Comics ընկերության կոմիքսների կերպար։ Ստեղծվել է Սթեն Լիի, Ջեք Կյորբիի և Դիք Էյրսոնի կողմից։ Առաջին անգամ հայտնվել է «Tales to Astonish» #13 կոմիքսում, 1960 թվականի նոյեմբերին։ Նա այլմոլորակային, ծառ - մարդակերպ է, որի ինտելեկտը միջինից բարձր է։ Սկզբում նա ներկայացել է, որպես զավթիչ, որը ձգտում էր առևանգել մարդկանց՝ փորձարկումների համար։ Ավելի ուշ նա ներկայացվեց որպես հերոս և հայտնվել է «Չքացում. Նվաճում» ֆիլմում, 2006 թվականին։ 2008 թվականին միացել է Գալակտիկայի Պահապանների թիմին։
Հրատարակչության պատմություն
Առաջին անգամ հայտնվել է «Tales to Astonish» #13 կոմիքսում, (նոյեմբեր, 1960թ. ): 16 տարի անց հայտնվել է «Անհնարին Հալք» #5 (նոյեմբեր, 1976 թ.), որպես «Tales to Astonish» սերայի հրեշներից մեկը։ 21 տարի անց հայտնվել է Փիթեր Փարքերի մղձավանջների մեջ՝ «The Sensational Spider-Man» կոմիքսում (հուլիս, 1997)։
2006 թվականին նա հայտնվել է «Նիք Ֆյուրիի մարտնչող թիմը» և «Չքացում. Նվաճում», ինչպես նաև «Չքացում. Նվաճում - Սթար Լորդ» վեց թողարկումներից բաղկացած սերիների մեջ։ Ավելի ուշ նա մտնում է «Գալակտիկայի պահապանների» կոմիքսների մեջ։ Նաև հայտնվել է «Թանոսի Հրաման» և Ռեակտիվ Ջրարջի հետ «Կործնողները» կոմիքսերի մեջ։ «Գալակտիկայի պահապանների» անդամների հետ միասին հայտնվել է «Վրիժառուների ժողով» կոմիքսի մեջ, որը ստեղծվել է «Վրիժառուներ» ֆիլմի ֆանատների համար, նաև «Գալակտիկայի պահապաններ. 3-րդ գլուխ», որպես Marvel NOW!-ի կրկնական գործարկումը։
Հորինված կենսագրություն
Գրութն այլմոլորակային հրեշ է, որը սկզբում ժամանում է Երկիր մոլորակ և ձգտում էր զավթել մարդկանց փորձարկումների համար։ Սակայն ոչնչացվեց տերմիտներից, որոնց օգտագործեց  Լեսլի Էվանսը։ Հեմնուն պատրաստեց Գրութի կրկնօրինակը, որպեսզի նա կռվի Հալքի դեմ։ Բայց Հալքը ոչնչացրեց կրկնօրինակը։ Ավելի ուշ՝ անհայտ ձևով, նրան բռնեց ԱՊԼԶԱն (Ամերիկայի պաշտպանությունը լրատեսություններից, զավթախուժումներից, ահաբեկչություններից) և ներգրավեց Նիք Ֆյուրիի մարտչող թիմի մեջ։
Գրութը եղել է «Չքացում»-ի անդամ, և հավանաբար նա եղել է վերջինն իր ռասայից։ Գրութը ինքնազոհաբերեց իրեն հանուն իր խմբի, որպեսզի նրանք կարողանան փախչել առանց պատերազմելու։ Բայց նրա մի ճյուղը փրկվեց և նա ենթարկվեց ռեգեներացիայի և նորից հասավ մինչև իր չափսերի։ Նաև մասնակցել է Բաբելոնյան սայրի հարձակմանը։ Երբ սայրում պայթուցիկի տեղադրման նախնական պլանը չիրականացավ, Գրութը ստիպված էր եղել վերաճել սայրի մեջ, հասնելով հսկայական չափսերի և դրանով լցնել շենքի մեծ մասը։ Աղոթարարը կարողանում է պատրաստել հյութ, որը դարձրել է Գրութին հրավտանգ և նորից նա զոհաբերելով իրեն հանուն խմբի կարողացավ օգնել կործանել Բաբելոնյան սայրը։ Հերթական ճյուղը կարողացավ պահպանել ռեակտիվ ջրարջը և դրանից հետո միացավ «Գալակտիկայի պահապանների» խմբին, տվեց ճյուղը աղոթարարին, որը կարողացավ վերականգնել Գրութին։
Հետագայում Գրութը մասնակցել է «Գալակտիկայի պահապանների» բոլոր առաքելություններում, ընդունելով իր վրա հիմնական սպառնալիքները։ Որոշիչ դեր խաղաց Թագավորների պատերազմի ժամանակ, Շի’ար և Քրիի ռասաների միջև, երբ վերջում Սև որոտը պայթեցրեց ռումբը։ Ռումբի պայթյունից առաջացել է անցք։ Առաջին էակը, որը մտել է այդ անցքի մեջ դա եղել է մի հսկա կաղամար, որը հարձակվել է Ատտիլան քաղաքի վրա։ Գրութը մտածեց մի զենք, որը կարող էր ոչնչացնել էակին։ Մաքսիմումի օգնությամբ՝ օգտագործելով բարձրագույն քվանտյան գիտություն, նա ստեղծեց հետադարձ կապ, որի օգնությամբ կարողացավ սպանել կաղամարին և փակել անցքը։
Պատերազմից հետո Գրութը կռվել է Կախարդի հետ, նա կյանքի և գալակտիկական կառավարության գործակալի մարմնավորումն էր, որի պատճառով կորցրել է ձեռքը։ Բայց ձեռքը շուտով աճեց։ Դրանցի հետո «Գալակտիկայի պահապանների» հետ միասին օգնեց պաշտպանել Լուսնային Վիշապին Ունիվերսալ Ճշմարտության Եկեղեցուց (Ու. Ճ. Ե.): Ինչպես նաև Պահապանների հետ կռվել է Թանոսի հետ։ Մասնակցել է վերջի պատերազմին Կապիտան Մարվելի և Թանոսի միջև։ «Գալակտիկայի պահապանների» անկումից հետո Գրութը ճանապարհորդել է Ռեակտիվ Ջրարջի հետ։ Դիմում է ներակայցրել, որպես Լյուք Քեյջի երեխայի դայակ, բայց նրանք ընտրել են աղջիկ Սկյուռիկին։
Ուժեր և կարողություններ
Գրութը կարողանում է կլանել փայտը, որպեսզի վերականգնի իր ուժերը և մեծանալ չափսերով։ Նա նաև կարողանում է կառավարել ծառերը, օգտագործել նրանց, ուրիշների վրա հարձակվելու համար, ինչպես նաև նա հրակայուն է։
Մաքսիմումն ասում էր, որ երբ Գրութը արտաբերում է իր միակ արտահայտությունը. «Ես Գրութն եմ», ապա դա կարող է նշանակել ամեն ինչ։ Գրութի ռասայի հասուն ձևը շատ ամուր, կանգուն և ծանր է,  այն դրա ակուստիկական օրգաններրը ոչ ճկուն և կոշտ է դարձնում։ Մարդիկ, որոնք շփվում են նրա հետ հիմնականում ուշադրություն չեն դարձնում նրա խոսքի նյուանսներին    ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Marvel Comics-ի սուպերհերոսներ Կատեգորիա:Մուլտֆիլմերի կերպարներ Կատեգորիա:Marvel-ի կինեմատոգրաֆիական տիեզերքի կերպարներ Կատեգորիա:Հորինված հանճարներ
Աայրաղ
Աայրաղ, ավերակ գյուղ Լեռնային Ղարաբաղում, նախկին Ջրաբերդի գավառում, Վաչաղան գյուղի մոտակայքում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության բնակավայրեր Կատեգորիա:Ջրաբերդի գավառի բնակավայրեր
Բառա Լոնգա
Բառա Լոնգա (Barra Longa), համայնք Բրազիլիայում՝ Մինաս Ժերայս նահանգի կազմում։ Գտնվում է Զոնա դա Մատայի հարավարևմտյան մասում։ Բնակչությունը կազմում է 6558 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 386,101 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում է՝ 17,0 մարդ/կմ2։
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1939 թվականի հունվարի 1-ին։
Վիճակագրություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Մինաս Ժերաիս նահանգի բնակավայրեր
Գրիգոր (մանրանկարիչ, 13-րդ դար)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ մանրանկարիչներ Կատեգորիա:13-րդ դարի անձինք
Զորավոր Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Մեխակավան)
Մեխակավանի Զորավոր Սուրբ Աստվածածին կամ Սուրբ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցի, 2017 թվականին կառուցված հայ առաքելական եկեղեցի Արցախի Հանրապետության Հադրութի շրջանի Մեխակավան բնակավայրում, որն Ադրբեջանի կողմից հիմնահատակ ավերվել է 2021 թվականին ։ Եկեղեցին գտնվել է Մեխակավանի զորամասի հարակից տարածքում, բլրի վրա ։
Պատմություն
Եկեղեցին կառուցվել է գնդերեց Սարգիս սարկավագ Աբյանի ջանքերով և բարերար Գրիգոր Մովսիսյանի միջոցներով, օծվել է 2017 թվականի հոկտեմբեր 1-ին ՀՀ ԶՈՒ հոգևոր առաջնորդ գերաշնորհ Տ. Վրթանես եպիսկոպոս Աբրահամյանի կողմից։
2020 թվականի Արցախյան երկրորդ պատերազմի ընթացքում Ադրբեջանը օկուպացրեց Մեխակավանը, որից հետո տեսանյութեր հրապարակվեցին ադրբեջանցի զինվորների կողմից Զորավոր Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու պղծման մասին։ Այդ տեսանյութերում եկեղեցին կանգուն էր, իսկ վրայի խաչը ադրբեջանցի զինվորները կոտրում են հենց տեսանյութում ։
2021 թվականի մարտ ամսին BBC-ի հրապարակած ռեպորտաժում եկեղեցին հիմնահատակ ավերված է ։ Տեսանյութում ադրբեջանցիները պնդում են, որ իբր հայերն ենք քանդել այնտեղից հեռանալուց առաջ, մինչդեռ կան հակառակը ապացուցող տեսանյութեր։ BBC-ի լրագրող Ջոնահ Ֆիշերն փաստում է, որ եկեղեցին չէր կարող ոչնչացվել պատերազմի ժամանակ, քանի որ կան տեսանյութեր, որտեղ երևում է, որ երբ այստեղ եկան ադրբեջանցիներ, եկեղեցին կանգուն էր ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայկական վանքեր և եկեղեցիներ Կատեգորիա:Ադրբեջանում ոչնչացված հայկական հուշարձաններ
(5843) 1986 UG
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,210445 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8856 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,5353 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1200,38 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,299906 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,39° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1986 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կենձո Սուզուկիի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Տակեշի Ուրատայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Էսկվիլին (բլուր)
Էսկվիլին բլուր (, Esquilino), Հռոմի յոթ բլուրներից մեկը։ Էսկվիլին բլուրը ընդգրկում է երեք լեռնագագաթ՝ Ցիսպիուս (հյուսիսային), Օպպիոս (հարավային) և Ֆագուտալ (արևմտյան)։ Էսկվիլինը շքեղ բնակելի շրջան էր, քանի որ մոտ էր այն հովտին, որտեղ հետագայում կառուցվեց Կոլիզեումը։
Ստուգաբանություն
Էսկվիլին անվան առաջացումը դեռևս վիճելի է։ Կան տարբեր տեսակետներ։ Մեկն այն է, որ բլուրն անվանվել է տեղի իտալական կաղնիների՝ aesculi առատության պատճառով։ Մեկ այլ տեսակետով էլ՝ նորաստեղծ Հռոմի ժամանակաշրջանում Կապիտոլիումը, Պալատինը և Ցելիումի հյուսիսային եզրերը ամենաբնակեցված տարածքներն էին, որոնց բնակիչները համարվում էին քաղաքաբնակներ (inquilini), իսկ Ավրելիան, Օպյան, Ցիսպյան և Ֆագուտալ շրջաններում ապրողները՝ արվարձանաբնակներ (exquilini)։
Պատմություն
Ըստ Տիտոս Լիվիոսի՝ Էսկվիլինի վրա բնակավայրը տարածվեց Հռոմի 6-րդ թագավոր Սերվիոս Տուլիոսի օրոք Ք.ա. 6-րդ դարում։ Արքան ևս իր բնակավայրը տեղափոխեց բլրի վրա, որպեսզի բարձրացնի նրա հեղինակությունը ։ Քաղաքական հարցերով խորհրդատու և արվեստի հովանավոր Գայոս Մեկենասը (մ.թ.ա. 74-64 - մ.թ. 8) իր հանրահայտ այգիները տեղակայեց Էսկվիլին բլրի վրա, Սերվիան Պատի վերևում, Լամիայի պարտեզների կողքին։ Այն ներառում էր պատշգամբներ, գրադարաններ և հռոմեական մշակույթի այլ ասպեկտներ։ Օպյան լեռնաճյուղի վրա Ներոնը (37-68 թթ.) առգրավում է ունեցվածք, որպեսզի կառուցի իր «Ոսկե Տունը», իսկ հետագայում Տրայանոսը (53-117 թթ.) կառուցեց իր բաղնիքային համալիրը, և այսօր երկուսի ավերակներն էլ տեսանելի են այնտեղ։ 3-րդ դարում Horti Liciniani այգիների խումբ հիմնվեցին Էսկվիլին բլրի վրա։ Հետագայում բլրի հյուսիսարևելյան մասում, Ցիսպիուսի գագաթին կառուցվեց Սանտա Մարիա Մաջորե բազիլիկը։ 1781 թվականին Միրոնի հայտնի մարմարե «Սկավառականետորդ» արձանը հայտնաբերվեց Էսկվիլին բլրի վրա Վիլլա Պալոմբարայում՝ Մասսիմո ընտանիքի կալվածքում։ Հանրահայտ Tesoro dell'Esquilino (բառացի՝ Էսքվիլին գանձը), որը ներկայումս Բրիտանական թանգարանում է, նույնպես հայտնաբերվել է Էսկվիլին բլրի վրա։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հռոմի տեսարժան վայրեր Կատեգորիա:Հին Հռոմի ճարտարապետություն Կատեգորիա:Բլուրներ այբբենական կարգով
Վերխնի Ալիշտան
Վերխնի Ալիշտան (Верхний Алыштан, Үрге Алаштан), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ֆեոդորովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2011 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 471 մարդ։
Գուդանելեբի
Գուդանելեբի (გუდანელები), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Մցխեթ-Մթիանեթ մարզի Թիանեթի շրջանում ։
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 1040 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Թիանեթից հեռու է 29 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 50 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Թիանեթի շրջան
Աստերոիդների ցանկ (204401-204500)
Աստերոիդների ցանկ (204301-204400) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (204501-204600)
Բալատոն (լիճ)
Բալատոն (Balaton, Plattensee, Pelso), լիճ է Հունգարիայում։ Կենտրոնական Եվրոպայում ամենամեծ լիճն է։ Մակերեսը 594 մ² է, միջին խորությունը 3.6 մետր է, ամենախոր կետը 12.5 մետր։ Ջրահավաք մակերեսը 5 181 մ² է, ափի երկարությունը 236 կմ։ Գտնվում է ծովի մակերևույթից 104 մետր բարձրության վրա, երկարությունը 74 մետր է, լայնությունը՝ 1,3-12,4 մետր ։
Աշխարհագրություն
Լիճը գտնվում է Միջինդանուբյան դաշտավայրի տարածքում։ Ծագումը տեկտոնական է։ Ունի լավ արտահայտված հարավ-արևմուտք-հյուսիս-արևելք ձգվածություն։ Հյուսիսային ափերը համեմատաբար ուղիղ են իսկ հարավայինը՝ կտրատված. կան խորշեր և նույնիսկ մեծ թերակղզի՝ Տիհան անվամբ։ Թերակղզու ծայրակետից դեպի դիմացի ափ հեռավորությունը կազմում է 1,2 կմ։ Վերջինս լճի ամենանեղ մասն է։
Հղումներ
Կատեգորիա:Լճեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հունգարիայի լճեր Կատեգորիա:Դանուբի ավազան Կատեգորիա:Եվրոպայի լճեր Կատեգորիա:Հունգարիայի աշխարհագրություն
Սնեժկովո (գյուղ, Սվետլովոդսկի շրջան)
Սնեժկովո (Сніжкове), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Սվետլովոդսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Սնեժկովո գյուղում բնակվում էր 145 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Սվետլովոդսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Դաշտոփ
Դաշտոփ (Taştop), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Գյոզալդարայի գավառակում։
1882 թվականին ուներ 70 տուն հայ բնակիչ։ Գյուղն ունեցել Ս. Սարգիս եկեղեցի, որը կողոպտվել ու պղծվել է 1895 թվականի հայ կոտորածի ժամանակ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Դատվանի շրջանի համայնքներ
Արդարադատության երրորդ դասի պետական խորհրդական
Արդարադատության երրորդ դասի պետական խորհրդական, Հայաստանի Հանրապետության դատա- դատախա-քննչական, արդարադատության և իրավապահ համակարգում շնորհվող բարձրագույն դասային աստիճան, որը բարձր է «արդարադատության առաջին դասի խորհրդական» դասային աստիճանից և ցածր է «արդարադատության երկրորդ դասի պետական խորհրդական» դասային աստիճանից։ Աստիճանը շնորհում է Հայաստանի Հանրապետության Նախագահը։ Աստիճանը մարզի, Երևան քաղաքի վարչական շրջանների դատախազի, կայազորի զինվորական դատախազի, գլխավոր դատախազության վարչության պետի տեղակալի, գլխավոր դատախազության բաժնի պետի, գլխավոր դատախազության ավագ դատախազի, Երևան քաղաքի դատախազի տեղակալի պաշտոններին համապատասխանող դատախազության դասային աստիճանների վերին սահմանն է։
2008 թ. հունվարի 1-ից 2014 թ. հունիսի 28-ը աստիճանը շնորհվում էր նաև ՀՀ Հատուկ քննչական ծառայությունում, որտեղ այն բարձրագույնն էր (բարձր «արդարադատության առաջին դասի խորհրդական» դասային աստիճանից)։ 2014 թ. հունիսի 28-ից ՀՀ Հատուկ քննչական ծառայությունում շնորհվում են սպայական հատուկ կոչումներ։
Արդարադատության երրորդ դասի պետական խորհրդականները
Հիմնական հոդված՝ Արդարադատության երրորդ դասի պետական խորհրդականների ցանկ
Կատեգորիա:Դատախազություն Կատեգորիա:ՀՀ բարձրագույն դասի դասային աստիճաններ
Տիչինետո
Տիչինետո  (Ticineto), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Ալեսանդրիա գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 1397 մարդ (2008)։ Բնակչության խտությունը՝ 171 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 8 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 15040։ Հեռախոսային կոդ՝ 0142։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության աճ։
Ջորջ Ֆրամփթոն
Սըր Ջորջ Ջեյմս Ֆրամփթոն, Գեղարվեստի թագավորական ակադեմիա, հանրահայտ բրիտանացի քանդակագործ և «Նոր քանդակ» շարժման առաջնորդ անդամ ։
Վաղ կյանք և կարիերա
Ծնվել է 1860 թվականի հունիսի 18-ին Լոնդոնում որմնադրի ընտանիքում ։ Սկսել է ճարտարապետություն ուսումնասիրել նախքան Լոնդոնի գեղարվեստի դպրոցում (նախկինում Լամբեթի արվեստի դպրոց) Ուիլյամ Սիլվեր Ֆայթի մոտ սովորելը։ Սովորել է Գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայում, որտեղ արժանացել է ոսկե մեդալի և կրթաթոշակի։ 1887 - 1890 թվականներին Ֆրամփթոնը աշխատել է Փարիզում Անտուան Մերսիյեի արվեստանոցում ։
Ֆրամփթոնը վերադարձել է Անգլիա և 1893 թվականից սկսել դասավանդել Սլեյդ արվեստի դպրոցում ։ Մինչ այդ Ֆրամփթոնը հանդիսացել է, ըստ քննադատ Մ.Հ. Սփիլմանի, «Սպիտակ քանդակի դեմ բացահայտ ապստամբության մասնակից»։ 1895 թվականին Թագավորական ակադեմիայում նա ցուցադրել է «Մայրը և երեխան» բազմաժանր աշխատանքը, որտեղ ներկայացված էին բրոնզե կերպարները պղնձե հարթության ֆոնի վրա, որի գլխավերևում սպիտակ դիսկ էր։ «Տիկին Ալիս Օուեն» արձանում (1895) նա համադրել է բրոնզն ու մարմարը, իսկ «Լամիայում» հակադրել է փղոսկրե գլուխը և պարանոցը բրոնզե հագուստին։ Նա պատրաստել է շատ կիսանդրիներ և ռելիեֆներ` հիմնականում որպես հուշահամալիրներ։ Նրա արձանների թվում են 1901 թվականին Կալկաթայում տեղադրված Վիկտորյա թագուհու բրոնզե արձանը և 1904 թվականին Վինիպեգում տեղադրված թագուհի Վիկտորյայի արձանը ։
Ֆրամփթոնի առաջին տունը և արվեստանոցը գտնվել են Թագուհու պուրակի 32 հասցեում, բայց նա հետագայում կառուցել է ավելի մեծ տուն Կարլթոն Հիլի մոտակայքում ,երկուսն էլ գտնվում են Լոնդոնում։ Ամուսնացել է նկարչուհի Քրիստաբել Կոկերելի հետ և ունեցել մեկ որդի` նկարիչ և օֆորտիստ Մերեդիտ Ֆրամփթոնը ։ Եղել է Արվեստի գործիչների համքարության ակտիվ անդամ և 1902 թվականին դարձել է վարպետ։ Նա արծաթից քանդակել է Արվեստի գործիչների համքարության վարպետի խորհրդանիշը, որի իմաստն էր «Արվեստը միասնություն է»։
Մահացել է 1928 թվականի մայիսի 21-ին և մայիսի 25-ին դիակիզվել է Գոլդերս Գրինի դիակիզարանում։ Նրա մոխիրը գտնվում է Էռնեստ Ջորջ Կոլումբարիումի արևելյան կողմի առաջին հարկի որմնաշորշերից մեկում։ 1930-ին Էռնեստ Գիլիկի քանդակած հուշարձանը, որում պատկերված է բրոնզե երեխա, որը պահում է Ֆրամփթոնի Փիթեր Պան արձանի կրկնօրինակը, գտնվում է Սուրբ Պողոսի տաճարում։
Հայտնի գործեր
Ֆրամփթոնի նշանավոր քանդակների շարքում են Փիթեր Պենի արձանը, Բրիտանական թանգարանի առյուծները և Էդիթ Քեյվլի հուշահամալիր, որը գտնվում է Լոնդոնի Դիմանկարների ազգային պատկերասրահից դուրս ։ Լոնդոնի Քենսինգթոնյան այգիներում գտնվող Փիթեր Պենի սկզբնական արձանը հանձնարարվել է Ջեյմս Մեթյու Բարրին 1912 թվականին։ Արձանն ունի վեց կրկնօրինակ, որոնք գտնվում են՝
Նրա մի շարք գործեր կարելի է տեսնել Արևելյան Յորքշիրի Ուարթերի վերականգնված Սուրբ Ջեյմս եկեղեցում։ Ֆրամփթոնը ստեղծել է բժիշկ Բարնարդոյի հուշահամալիրը, 1908 թվականին Լոնդոնի Բարկինգսեյդ թաղամասում. մի գործ, որը նա ստանձնել է առանց վճար պահանջելու։
Ֆրամփթոնը Էդվին Լաչենսի հետ աշխատել է ճարտարապետի պատերազմական երկու հուշահամալիրների վրա՝ Հուվ ծովափնյա քաղաքում գտնվող հուշահամալիրը Արևելյան Սասիքսում և Ֆորդհեմի պատերազմի հուշահամալիրը Քեմբրիջշիրում (որոնք բացվել են համապատասխանաբար 1921 թվականի փետրվարին և օգոստոսին)։ Երկուսն էլ ներկայացնում են Ֆրամփթոնի հեղինակած Սուրբ Ջորջի արձանը Լաչենսի նախագծած սյունի վրա։
1901 թվականի սկզբին Վիկտորիա թագուհու մահից հետո Ֆրեմփթոնին ընտրել են մինչև 1911 թվականը Բրիտանական Հնդկաստանի մայրաքաղաք հանդիսացած Կալկաթա քաղաքում հանգուցյալ թագուհու բրոնզե արձանը ստեղծելու համար։ Այն բացվել է 1902 թվականի մարտին, այնուհետև տեղադրվել Վիկտորյա Մեմորիալ թանգարանի սահմաններից դուրս։ Նա նաև ստեղծել է հանգուցյալ Վիկտորիա թագուհու քանդակը, որը տեղադրված Նյուքասլում գտնվող Թագավորական Վիկտորիա հիվանդանոցից դուրս և բացվել է նույն թվականին նրա որդու՝ Էդուարդ VII-ի կողմից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1860 ծնունդներ Կատեգորիա:1928 մահեր Կատեգորիա:Լոնդոն քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:20-րդ դարի քանդակագործներ
Արցախի Հանրապետության ոստիկանություն
Արցախի Հանրապետության ոստիկանություն (կամ Լեռնային Ղարաբաղի ոստիկանություն, նաև Արցախի ոստիկանություն), Արցախի Հանրապետության պետական մարմին, որի գործունեությունը կարգավորվում է «Ոստիկանության մասին» Արցախի Հանրապետության օրենքով և որի համաձայն պետք է առաջնորդվի օրինականության, անձի իրավունքների և ազատությունների, պատիվն ու արժանապատվությունը հարգելու, մարդասիրության և հրապարակայնության սկզբունքներով։ Այն փաստացի պետք է իրականացնի երկրում ոստիկանական գործառույթներ ։
Օրենսդրություն
Արցախի Հանրապետության ոստիկանությունն իր գործունեությունը պետք է իրականացնի 2001 թվականի նոյեմբերի 30-ին երկրի ազգային ժողովի կողմից ընդունվված և 2002 թվականի հունվարի 12-ին երկրի նախագահ Բակո Սահակյանի կողմից ստորագրված «Ոստիկանության մասին» Արցախի Հանրապետության օրենքով ։
«Ոստիկանության մասին» օրենքը սահմանում է Արցախի Հանրապետության ոստիկանության հասկացությունը, խնդիրները, իրավական հիմքերն ու սկզբունքները, պարտականություններն ու իրավունքները, կառուցվածքը, պատասխանատվության կարգը, իրավական ու սոցիալական ապահովության պետական երաշխիքները, ինչպես նաև ոստիկանության ֆինանսավորման, նյութատեխնիկական ապահովման և գործունեության վերահսկողության սկզբունքները ։
Պատմական ակնարկ
2001 թվականի նոյեմբերի 30-ին Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի կողմից ընդունվել է «Ոստիկանության մասին» և 2003 թվականի նոյեմբերի 26-ին «Ոստիկանությունում ծառայության մասին» Արցախի Հանրապետության օրենքները, համաձայն որոնց Արցախի Հանրապետության ներքին գործերի նախարարությունը վերակազմավորվել է Արցախի Հանրապետության ոստիկանության, իսկ ներքին գործերի նախարարության միլիցիայի աշխատակիցը դարձել ոստիկանության ծառայող ։
Արցախի Հանրապետության կառավարությունը 2003 թվականի մարտի 11-ին թիվ 67 որոշումով ապրիլի 16-ին, իսկ 2014 թվականի մարտի 4-ին թիվ 124-Ն որոշումով արդեն նոյեմբերի 30-ին նշվում է Արցախի Հանրապետությունում ոստիկանության մասնագիտական օր ։
Ռեյդային ստուգումներ
2015 թվականի հունվարի 31-ին Արցախի Հանրապետության ոստիկանության կողմից Գորիս-Ստեփանակերտ ավտոճանապարհի Բերձորի հատվածում իրականացվեց զինված հարձակում «Հիմնադիր խորհրդարան» քաղաքացիական շարժման շուրջ 150 անզեն անդամների և համակիրների վրա, ովքեր Երևանից Ստեփանակերտ էին մեկնում բնակչության հետ հանդիպումներ ունենալու համար։ Բռնությունների ենթարկվեցին Արցախյան ազատամարտի մասնակից ազատամարտիկներ, այդ թվում՝ Պավլիկ Մանուկյանը, Ժիրայր Սեֆիլյանը, ՀՀ զինված ուժերի պահեստազորի գնդապետ Վարուժան Ավետիսյանը, Հայաստանի ազատագրության հայ գաղտնի բանակի բացահայտված անդամ Ալեք Ենիգոմշյանը, մշակույթի հայտնի գործիչներ, այդ թվում՝ կոմպոզիտոր Վարդան Հակոբյանը, նրանց ընտանիքի անդամներ, այդ թվում՝ կանայք և անչափահաս երեխաներ, Հայաստանի Հանրապետության այլ քաղաքացիներ, հայկական սփյուռքից եկած երիտասարդներ։ Հարձակման ենթարկվածներին հասցվեց ֆիզիկական և նյութական զգալի վնաս, այդ թվում՝ մարմնական տարբեր աստիճանի վնասվածքներ, ավտոմեքենաների և անձնական այլ գույքի ոչնչացում։ Մարմնական վնասվածքներ են ստացել նաև Ստեփանակերտ մեկնող խմբին ուղեկցող լրագրողներ  ։
Վարսավիրանոցներում սանրվածքների սահմանում
Համաձայն լրատվամիջոցների 2016 թվականի հրապարակումների՝ Արցախի Հանրապետության ոստիկանությունը այցելում է Ստեփանակերտ քաղաքում գտնվող տղամարդկանց վարսավիրանոցներ, որտեղ ոստիկաններն վարսավիրներից պահանջում են դեռահասներին աբստրակտ սանրվածքներ չանել։ Այս խնդիրը ներկայացվել է որպես միասեռականության դեմ պայքարի համատեքստում ։