cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ծրագրային ապահովում
Դիզայն և իրականացում
Ծրագրային ապահովում ստեղծողներին կոչում են «ծրագրավորող» կամ «ծրագրային ապահովման ճարտարագետ»։ Ավելի խոսակցական տերմիններով ծրագրավորողներին կոչում են «կոդավորողներ» կամ «հաքերներ»՝ չնայած վերջին բառի կիրառումը կարող է շփոթմունք առաջացնել, քանի որ այն ավելի հաճախ կիրառվում է բնորոշելու համար այն մարդկանց, ովքեր ոչ օրինական կերպով կոտրում են համակարգչային համակարգեր։
Արդյունաբերություն և կազմակերպություններ
Աշխարհի բազմաթիվ ծրագրային ապահովման ընկերություններ և ծրագրավորողներ կազմում են ծրագրային ապահովման արդյունաբերությունը։ Ծրագրային ապահովումը կարող է լինել բավականին շահութաբեր։ Մայքրոսոֆթի համահիմնադիր Բիլ Գեյթսը համարվում է 2009 թվականի աշխարհի ամենահարուստ մարդը՝ շնորհիվ Մայքրոսոֆթի մի շարք բաժնետոմսերի սեփականության, որը պատասխանատու է Մայքրոսոֆթ Վինդոուզ և Microsoft Office ծրագրային ապահովման արտադրանքների համար։ Շահույթ չհետապնդող ծրագրային ապահովման կազմակերպություններից են Ազատ ծրագրային ապահովման հիմնադրամը, GNU նախագիծը և Mozilla հիմնադրամը։ Համացանցի կոնսորցիումի և IETF-ի նման ծրագրային ապահովման ստանդարտ կազմակերպությունները մշակել են առաջարկվող ծրագրային ստանդարտներ, ինչպիսիք են XML, HTTP և HTML, այնպես, որ ծրագրային ապահովումը կարող է փոխգործակցել այս չափանիշներով։
Այլ հայտնի ծրագրային ապահովման ընկերություններից են Օրաքլը, Novell-ը, SAP-ը, Symantec-ը, Adobe-ը, Sidetrade-ը և Corel-ը։ Իսկ փոքր ընկերությունները հաճախ նորարարություններ են տրամադրում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հաշվարկում Կատեգորիա:Ինֆորմատիկա Կատեգորիա:Ծրագրային ապահովում
Հիդարնես Ա
Հիդարնես Ա Երվանդունի-հայ արքա Երվանդյան Հայաստանում Երվանդունիների տոհմից, ով կառավարել է մ.թ.ա. 6-րդ դարի վերջում։ Նա հիմք դրեց Երվանդունիների արքայատոհմին նվիրված տոնակատարությունների, որոնք անց էին կացվում ողջ երկրով մեկ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երվանդունիներ Կատեգորիա:Սատրապներ Կատեգորիա:Հայոց արքաներ
(3320) Նամբա
(3320) Նամբա (Namba), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1982 թվականի նոյեմբերի 14-ին Հիրոկի Կոսայի և Կիիտիրո Ֆուրուկավայի կողմից Կիսոյում ։
Դիտենհայմ
Դիտենհայմ  (Dietenheim), կոմունա Գերմանիայի Բադեն Վյուրտեմբերգ երկրամասում։
(3320) Նամբա
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,458131 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,3373 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,579 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1407,69 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,255739 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,07° անկյուն։
Դիտենհայմ
Մտնում է Ալբ Դունայ շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 6588 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի) ։ Տարածքը կազմում է 18,76 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ 08 4 25 028։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
(3320) Նամբա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1982 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Հիրոկի Կոսայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Կիիտիրո Ֆուրուկավայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Աստվածածնի վերափոխման տոն
Սուրբ Աստվածածնի Վերափոխման տոնը (հայտնի է նաև որպես Խաղողօրհնեքի տոն) Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու հինգ տաղավար տոներից չորրորդն է և Տիրամորը նվիրված տոներից ամենահինը։
Ավանդության համաձայն՝ Ս. Կույսը Հիսուս Քրիստոսի խաչելությունից հետո ապրել է Երուսաղեմում; Հովհաննես Ավետարանչի խնամատարության ներքո։ Շուրջ 12 տարի Աստվածամայրը պահքով այցելել է իր սիրասուն Որդու գերեզմանն ու անդադար աղոթել։ Այդ այցելություններից մեկի ժամանակ էլ նրան է հայտնվել Գաբրիել հրեշտակապետն ու ավետել Տիրամոր՝ երկրային աշխարհից Վերին Երուսաղեմ վերափոխվելու լուրը։
Ապա 14 օր անց կրկին ելավ Գաբրիել հրեշտակապետը և Տիրուհուն ավետեց Աստծո մոտ փոխվելու մասին, ինչից բերկրեց Մարիամ, և զվարճացավ նրա հոգին։ Նա շրջում էր բոլոր տնօրինական վայրերում ու աղոթում։ 12 օր անց եկավ Գաբրիելը և դարձյալ ասաց, որ նրան կանչում է Արարիչը։ Գաբրիելը նրան տվեց բրաբիոնի մի պսակ, որը հյուսել ու բերել էր Ադամի դրախտից, և այն դրեց սուրբ Աստվածածնի գլխին, որպեսզի առաքյալները և իմաստուն սուրբ կույսերը օրհնեն Աստծուն։ Սուրբ Մարիամը մատնանշեց իր հանգստյան տեղը՝ Գեթսեմանիի պարտեզում։
Նշվում է օգոստոսի 15-ի մերձակա կիրակի օրը (օգոստոսի 12-ից 18-ը)։ Տոնն ունի շաբաթապահք, նավակատիք և մեռելոց։
Սուրբ Աստվածածնի Վերափոխման տոնի օրը բոլոր եկեղեցիներում Պատարագ է մատուցվում։
Տոնվող անուններ
Ըստ Հայ Առաքելական եկեղեցու Աստվածածնի վերափոխման տոնին տոնելի են՝ Մարիամ, Մարո, Մարի, Մարիանույշ, Տիրուհի, Իսկուհի, Սրբուհի, Մաքրուհի, Թագուհի, Լուսիկ, Լուսածին, Լուսաբեր, Լուսամայր, Արփենիկ, Երանյակ, Երանուհի, Արեգ, Արևիկ, Լուսնթագ, Աղավնի, Մարգարիտ, Նազիկ, Նազելի, Տենչելի, Դշխո, Բերկրուհի, Պերճուհի, Անթառամ, Արուսյակ, Կուսինե, Վերգինե, Վերժին, Արշալույս, Գեղանույշ, Գեղանիկ և Երջանիկ անունները ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայաստանի տոներ Կատեգորիա:Հայ Առաքելական Եկեղեցու տոներ Կատեգորիա:Քրիստոնեություն Կատեգորիա:Քրիստոնեական տոներ Կատեգորիա:Օգոստոսի տոներ
Շենգավիթ հնավայր
Շենգավիթ, վաղ բրոնզեդարյան հնավայր-հուշարձան Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանի հարավ-արևմտյան հատվածում՝ Երևանյան լճի արևելյան հրվանդանին։ Բնակավայրը հիմնադրվել է մոտ 5 ու կես հազար տարի առաջ և լքվել է մոտ 4 հազար տարի առաջ։ Բնակավայրի բնիկ անվանումը հայտնի չէ, իսկ Շենգավիթ անունը ստացել է Երևանի թաղամասի անվան շնորհիվ, որտեղ գտնվում է։ Բնակավայրի բուն սահմանները զգալի ավելի լայն են եղել, սակայն դրանց զգալի մասը ենթարկվել է կառուցապատման, ու պահպանված տարածքը փաստացի մի բլուր է՝ կից Երևանի #6 հիվանդանոցի բակին ու Երևան բժշկական կենտրոնին ։
Ըստ 2000 թվականից իրականացվող պեղումների ղեկավար Հակոբ Սիմոնյանի՝ Շենգավիթը կարող է համարվել լիարժեք քաղաքատիպ բնակավայր, և որպես փաստարկ բերում է այստեղ պեղված սահմանային պատ՝ ամրացված քառանկյուն աշտարակներով։ Տեղում հայտնաբերվել են նաև իշխանության խորհրդանիշներ՝ կնիքներ և գավազաններ, որոնք վկայում են բարձրագույն իշխանության ներկայացուցիչների առկայության մասին ։
Շենգավիթը հիմնադրվել է Հրազդան գետի ափին, որտեղից ոչ հեռու հետագայում կառուվում են Թեյշեբաինին, Ծիծեռնակաբերդը, Երևանի բերդը, Կոնդը և որտեղ ենթադրաբար հանգրվանում են Էրեբունի բնակավայրի բնակիչները՝ տեղափոխելով իրենց հետ բնակավայրի անվանումը։ Դիրքը բարեհաջող էր առկա գետի ու դեպի Արարատ լեռը հրաշալի տեսարանի շնորհիվ։
Պատմական նկարագիր
Շենգավիթը Հայաստանում վաղ բրոնզեդարյան առավել հայտնի և լավ ուսումնասիրված բազմաշերտ, 4 մ խորությամբ հուշարձան է, զբաղեցնում է 6 հեկտար տարածությամբ անկանոն ձվաձև մի հարթակ։ Բնակատեղին շրջափակված է եղել անմշակ քարերից կառուցված հզոր պարսպով։ Պարսպի տակ` հյուսիսային կողմում, հայտնաբերվել է դեպի Հրազդան գետն իջնող սալապատ գետնուղի, իսկ պարսպից դուրս տարածվել է դամբարանադաշտը։ Շենգավթի կառույցները վկայում են ինչպես շինարարական դարավոր ավանդույթների հարատևման, այնպես էլ շինարարության որոշակի առաջընթացի մասին։
Հնավայրի կացարանները բավականին ընդարձակ էին ու բարեկարգ։ Շինարարական աղյուսը ստացել էր ավելի հաստատուն ձև, քարե շեմեր և աստիճաններ ունեցող մուտքերը զետեղված էին գերազանցապես արևելյան կողմում, հատակները պատրաստված էին մանր կոպիճի համակենտրոն շարվածքով։ Կլոր կացարաններն ունեին կոնաձև, իսկ նրանց կից կառույցները՝ տափակ տանիքներ ։
Հնավայրում 1936-1938 թվականներին հետազոտություններ, ապա պեղումներ է կատարել հնագետ Եվգենի Բայբուրդյանը։ Նրա՝«Հնագույն մշակույթների հերթագահությունը Հայաստանում՝ ըստ հնագիտական նյութի» աշխատության մեջ հեղինակը հիմնավորում և նկարագրում է Շենգավիթյան մշակույթը։ Համաձայն աշխատության՝ հնավայրը բացահայտվել է դեռևս 1924-1925 թվականներին, սակայն լայն ուսումնասիրություններ չեն իրականացվել։ Հետագայում, տարածքում պատահաբար հայտնաբերվել է կոտրված աման և կավե օջախի մնացորդներ։ Դրանից ելնելով՝ 1936 թվականին Հայաստանի պատմության թանգարանի աշխատակիցների կողմից տարածքն ուսումնասիրվել է, իսկ Պատմական հուշարձանների պահպանության պետական կոմիտեն 1936 թվականի հունիսի 14-ից սկսեց պեղումներ իրականացնել։ Հեղինակը Շենգավիթյան մշակույթը անվանում է նաև «Կուր-Արաքսյան», «Վաղ-Անդրկովկասյան» մշակույթ ։
2000 թվականի օգոստոսից ուսումնասիրություններ են կատարվել հայ-ամերիկյան միացյալ հնագիտական արշավախմբի կողմից՝ հնագետ Հակոբ Սիմոնյանի ղեկավարությամբ։
Պեղածո նյութ
Պեղումների արդյունքում հայտնաբերվել են.
Բնակավայրի անկման պատճառներ
Բնակավայրի անկման պատճառները մնում են այսօր քննարկման առարկա մասնագետների շրջանում։ Նրանց հիմնական մասը կարծում է, որ անհետացման պատճառները կարող են լինել հետևյալ երեք գործոնները, որոնք նույնն են որևէ այլ բնակավայրերի անկման դեպքում նույնպես՝
Այս ամենի արդյունքում մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակի սկզբին Շենգավիթյան բնակատեղին լքվում է։
Թանգարանի հավաքածուն
«Էրեբունի» պատմահնագիտական արգելոց-թանգարանի «Շենգավիթ» մասնաճյուղը ստեղծվել է 1968 թվականին, որի համար գիտական հիմք են հանդիսացել Շենգավիթ հնավայրը և այնտեղից հայտնաբերված գտածոները։
Պեղված նյութերի որոշ մասն այսօր գտնվում է նաև Երևան քաղաքի և Հայաստանի պատմության թանգարաններում։ Հավաքածուն ներառում է պաշտամունքային իրեր՝ օջախներ, զոհասեղաններ, հենակներ, ճրագներ, ձկան արձանիկներ, ինչպես նաև կնոջ, տղամարդու, թռչունի, խոյի, ցուլի արձանիկներ, քարե, ոսկրե աշխատանքային գործիքներ՝ կացիններ, աղորիքներ, սանդեր, գուրզեր, ասեղներ, իլիկի գլուխներ, նետասլաքներ, բրոնզե զարդեր՝ օղեր, ապարանջաններ, քորոցներ և այլն։ Հավաքածուի մաս է կազմում սև, փայլեցված, կարմիր, գորշ խեցեղենը, որը փորագրված է եղել երկրաչափական նախշերով կամ կենդանիների՝ թռչունների, այծի, ձիու, եղջերուի պատկերներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հնագիտական վայրեր Հայաստանում Կատեգորիա:Երևանի տեսարժան վայրեր
Գագիկ Հարությունյան (լուսանկարիչ)
Գագիկ Հարությունի Հարությունյան, հայ վավերագրող լուսանկարիչ, հայ գեղարվեստական լուսանկարչության հիմնադիրներից ։
Ակտիվ տուն
Ակտիվ տուն (active house, energy plus house), ինչպես նաև դրական էներգետիկ հաշվեկշիռ ունեցող տուն, ստանդարտ տուն «էներգիա +» իրենից ներկայացնում է շենք, որն արտադրում է ավելի շատ էներգիա, ավելի քան բավարար քանակով։ Էներգիայի ընդհանուր տարեկան սպառումը բացասական է՝ ի տարբերություն ցածր էներգիա սպառող տների ։
Գագիկ Հարությունյան (լուսանկարիչ)
Կենսագրություն
Գագիկ Հարությունյանը ծնվել է 1946 թվականի սեպտեմբերի 22-ին, Երևանում։ 1965 թվականին ավարտել է Երևանի Հաստոցաշինական տեխնիկումը` մետաղների սառը մշակման տեխնոլոգիայի մասնագիտացմամբ։ 1964-1971 թվականներին աշխատել է Երևանի տարբեր գործարաններում որպես հաստոցագործ և ինժեներ։ 1965 թվականին սկսել է զբաղվել լուսանկարչությամբ։ 1968 թվականին ղեկավարել է Պատանի տեխնիկների կայանի ֆոտոխմբակը ։
Ակտիվ տուն
Ակտիվ տան հիմնային պարամետրերը Պասիվ տան ինստիտուտի (Գերմանիա) և Smart House «Խելացի տուն» մշակած տեխնոլոգիաների լուծումների համադրությունն է։ Դրա շնորհիվ հնարավոր է ստեղծել մի տուն, որը ոչ միայն քիչ էներգիա է ծախսում, այլ նաև գրագետ տնօրինում է ավելորդ էներգիան ։
Գագիկ Հարությունյան (լուսանկարիչ)
Կենսագրություն
Գագիկ Հարությունյանը ինքնուս է, սկսել է լուսանկարել պատանի հասակում` հորից նվեր ստացած ֆոտոխցիկով, տարված է եղել լուսանկարչության ուսումնասիրությամբ։ Հարությունյանի հիմնական հետաքրքրությունների առարկան ու ոգեշնչման աղբյուրն են եղել լեհական, չեխական, գերմանական, հունգարական ֆոտոամսագրերում տեղ գտած հատկապես չեխ և լեհ լուսանկարիչների ավանգարդիստական աշխատանքները։
Ակտիվ տուն
Երկրորդ կարևոր տեսանկյունը տանը բարենպաստ միկրոկլիմայի ստեղծումն է` պատշաճ օդափոխություն, ջերմաստիճանի պահպանում և այլն։
Asus Padfone 2
Asus Padfone 2, սմարթֆոն, արտադրվել է «Asus» ընկերության կողմից։ Աշխատում է «Անդրոիդ 4.1» ծրագրային որակով։ Կարող է տեղավորվել հենց այս մոդելի համար նախատեսված թաբլետ-համակարգում։ «Asus Padfone 2»-ին կարող է կցվել ստեղնաշար, որը համեմատաբար քիչ էներգիա կխլի հեռախոսից։
Գագիկ Հարությունյան (լուսանկարիչ)
Կենսագրություն
Գագիկ Հարությունյանն իր գործունեությունը սկսել է սկզբնապես ուսումնասիրելով նախ արխիվային նյութը, այնուհետև անդրադարձել է այնպիսի թեմաների, որոնցով նա փոխանցել է իր ժամանակաշրջանի նկարագիրը։ Հարությունյանի վավերագրական, ֆոտոռեպորտաժային լուսանկարները բովանդակային առումով բազմաշերտ են և այլաբանական։ Լուսանկարիչն ուղիղ ձևով չի փոխանցել իր ասելիքը, այլ թույլ է տվել, որ դիտողն ինքը մտածի, լրացնի և իր անհատական ընկալմամբ հասկանա ։
Ակտիվ տուն
Նկարագրություն
Ակտիվ տունը այն տունն է, որն ունակ է էներգիա և ջերմություն մատակարարել ոչ միայն իրեն, այլ նաև հյուրատանը, բաղնքին և լողավազանը տաքացնելուն։
Asus Padfone 2
Asus Padfone 2-ի վաճառքը Ռուսաստանում սկսվել է 2013 թվականի փետրվարի 1-ին և շարունակվում է վաճառվել մինչ օրս։ Մինչ օրս վաճառվել է շուրջ 1.000.000 կոմպլեկտ։ Ստեղնաշարի վաճառման քանակը հասել է 8.000-ի։
Գագիկ Հարությունյան (լուսանկարիչ)
Կենսագրություն
Գագիկ Հարությունյանն իր գործունեությունն սկսել է 1971 թվականին` որպես «Կոմսոմոլեց» թերթի թղթակից և աշխատել է մինչև 1974 թվականը։ 1976-1989 թվականներին Հարությունյանն աշխատել է «Արտասահմանյան երկրների հետ մշակութային կապերի հայկական ընկերությունում», բազմիցս գործուղվել է մի շարք եվրոպական ու աֆրիկյան երկրներ՝ Դանիա, Ֆրանսիա, Հունաստան, Ավստրիա, Բելգիա, Լյուքսեմբուրգ, Հունգարիա, Գվինեա, Սենեգալ, Գերմանիա, Մերձբալթյան հանրապետություններ, Ռուսաստան և այլն։ Հարությունյանը չի հետաքրքրվել ճամփորդական բնույթի թեմաներով. նա ամենուրեք փնտրել է մարդուն, փորձել ծանոթանալ նրա հոգսերին ու խնդիրներին։ Այս փնտրտուքների ընթացքում լուսանկարիչն ակնկալվող տարբերությունների փոխարեն խորը նմանություններ է գտել, ինչպես ինքն է նշել․
Ակտիվ տուն
Նկարագրություն
Աշխարհի առաջին ակտիվ տունը կառուցվել է Դանիայում, և բացի այն, որ այն քիչ էներգիա է սպառում, ինչպես Պասիվ տունը, այն նաև այնքան շատ է արտադրում, որ կարող է այն տալ կենտրոնական ցանցին, որի համար շատ երկրներում կարող են գումար ստանալ։ Այսպիսով, տունը դառնում է եկամտի աղբյուր, այլ ոչ թե ծախսերի։ Օրինակ՝ Դանիայում կառուցապատողները պնդում են, որ տունն իր ողջ արժեքը վճարելու է 30 տարվա ընթացքում ։
Asus Padfone 2
Նաև ունի հատուկ կցվող «bluetooth» խցիկ։
Գագիկ Հարությունյան (լուսանկարիչ)
Կենսագրություն
Հարությունյանի աշխատանքները շարքերով հրապարակվել են հայաստանյան ամսագրերում, մասնավորապես` «Սովետական Հայաստան», «Հայաստանն այսօր», «Գարուն» ամսագրերում, 1970-1980-ականներին ցուցադրվել են «Ժուռնալիստների տանը» և «Արտասահմանյան երկրների հետ մշակութային կապերի հայկական ընկերության» շենքում կազմակերպվող ցուցահանդեսներին ։
Մեդնոգորսկի
Մեդնոգորսկի (Медногорский), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Դաշնության Կարաչայ-Չերքեզական Հանրապետության Ուրուպի շրջանի կազմում։
Գագիկ Հարությունյան (լուսանկարիչ)
Կենսագրություն
1981 թվականին Հարությունյանի համագործակցությունը «Գարուն» ամսագրի հետ զգալի ազդեցություն է թողել գեղարվեստական լուսանկարչության ընկալումների փոփոխության վրա։
Ակտիվ տուն
Նկարագրություն
Ռուսաստանում գործող առաջին ակտիվ տունը կառուցվել է 2011 թվականին՝ Մոսկվայի մարզում ։
Asus Padfone 2
Էկրանը՝ 4,3 դյույմ է։ Պատրաստված է «Super AMOLED» տեխնոլոգիայով։ Փիքսելները՝ 137.9 x 68.9 x 9 (qHD)։
Մեդնոգորսկի
Բնակչությունը 2016 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 4131 մարդ։
Ակտիվ տուն
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վերականգնվող էներգիա Կատեգորիա:Ճարտարապետություն Կատեգորիա:Արեգակնային էներգիա Կատեգորիա:Զարգացող տեխնոլոգիաներ Կատեգորիա:Շրջակա միջավայրի պահպանություն Կատեգորիա:Էներգետիկա Կատեգորիա:Էներգիայի տնտեսություն Կատեգորիա:Կայուն զարգացում
Asus Padfone 2
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ASUS Կատեգորիա:Android համակարգ Կատեգորիա:Տեխնիկա Կատեգորիա:Տեխնոլոգիա Կատեգորիա:Սմարթֆոններ
Գագիկ Հարությունյան (լուսանկարիչ)
Կենսագրություն
1989-1991 թվականներին որպես լուսանկարիչ Հարությունյանն աշխատել է արդեն «Հայք», «Անդրադարձ» և «Զինվոր» թերթերում։ Հարությունյանի վավերագրական լուսանկարներն անընդմեջ տպագրվել են հայաստանյան, ինչպես նաև ռուսական և արևելաեվրոպական մամուլում։ 1993-1999 թվականներին դասավանդել է Մխիթար Սեբաստացու անվան կրթահամալիրում` որպես գեղարվեստական լուսանկարչության ուսուցիչ ։
Մեդնոգորսկի
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կարաչայ-Չերքեզիայի քաղաքային բնակավայրեր Կատեգորիա:Կարաչայ-Չերքեզիայի Ուրուպի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1961 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Գագիկ Հարությունյան (լուսանկարիչ)
Կենսագրություն
1990-ականների վերջերին խորը հիասթափություն վերապրելով՝ Հարությունյանը ոչնչացրել է իր տպված լուսանկարների գրեթե ամբողջ հավաքածուն։ Պահպանված սևապատկերներից շուրջ երկու հարյուրը վերականգնվել ու տպվել են վերջերս և վերականգնման համար անհրաժեշտ է եղել շուրջ վեց տարի։
1997-2009 թվականների ընթացքում Հարությունյանը ոչնչացրել է գրեթե երկու հազար ժելատին արծաթե լուսանկար և սևապատկեր` համոզված լինելով, որ դրանք այլևս որևէ մեկին չեն հետաքրքրի։ 1990-ականների վերջերին թողել է լուսանկարչությունը, սակայն, բարեբախտաբար, սևապատկերները պահպանվել են։
2000-2013 թվականներին հիմնականում աշխատել է որպես կահույքագործ ։
Հարությունյանն իր աշխատանքներով նորովի է ներկայացնում մարդուն, կյանքը, հայրենիքը, սերը, մարդկային ողբերգությունն ու մշակույթը։ Նրա արվեստի բնորոշ, ընդհանուր գիծը սերն է ։
Գրքեր
«Մշակույթների երկխոսություն» կազմակերպությունը «Ժամանակի ստվերները. Գագիկ Հարությունյանի լուսանկարչական արվեստը, 1970-1995» ցուցահանդեսին ընդառաջ նախաձեռնել և իրականացրել է Հարությունյանի ծավալուն առաջին պատկերագրքի հրատարակումը։ Պատկերագրքի հեղինակն է Վիգեն Գալստյանը։
Սան Ջորջիո ին Վելաբրո
Սան Ջորջիո ին Վելաբրո (, San Giorgio al Velabro, San Giorgio in Fonte, San Giorgio della Chiavica oder Santi Giorgio e Sebastiano), եկեղեցի Հռոմում։ Բազիլիկը գտնվում է այն վայրում, որտեղ, ըստ լեգենդի, Ֆաուստուլը գտել է Հռոմուլոս և Հռեմոս եղբայրներին։ Եկեղեցին նվիրված է հռոմեական զորավար Սուրբ Գևորգին։ Նրա մասունքները՝ գլուխը և սուրը գտնվում են ավագ խորանի տակ։ Եկեղեցու աբսիդի ֆրեսկոն Պիետրո Կավալինիի (որոշ ուսումնասիրողների կարծիքով՝ Ջոտտոյի) աշխատանքն է։
Պատմություն
1923-1925 թվականների հնագիտական պեղումների ժամանակ աջակողմյան նավի տակ հայտնաբերվել են 2-3-րդ դարերի քարե կառույցի մնացուկներ։ 5-6-րդ դարերում այդ շինությունները բավականին ընդարձակվել են և դարձել վանական համալիր, որի բնակիչները օգնություն են ցուցաբերել ընչազուրկներին և թշվառներին։ Ներկայիս եկեղեցու հատակից 30 սմ ներքև հայտնաբերվել են նախնական եկեղեցու մնացորդները, հացահատիկի պահեստներ և վանականների կացարաններ։
Ներկայիս բազիլիկը կառուցվել է Լևոն II Պապի (682-683 թթ․) օրոք։ Պահպանված գրավոր արձանագրությունները վկայում են, որ այս պապն է առնչվում եկեղեցու կառուցման հետ։ Սակայն եկեղեցու պատերի ուսումնասիրությունները հաստատել են, որ ճակատամասի երեսապատման մեծ մասը իսկապես վերագրվում է 7-րդ դարին։ Վանական համալիրի մասին առաջին գրավոր արձանագրությունները վերագրվում են Զաքարիա Պապին (741 — 75 թթ․)։ Նա հանդիսավոր կերպով Լաթերանյան բազիլիկից այս եկեղեցի է տեղափոխել Սուրբ Գևորգի մասունքները, ինչպես նաև հռոմեական օրացույցի մեջ ներառել է Սուրբ Գևորգի հիշատակման օր՝ ապրիլի 23։ Մինչ մասունքները այստեղ բերելը եկեղեցին նվիրաբերված է եղել սուրբ Սեբաստիանին, որի անշունչ մարմինը գցված է եղել Մեծ կոյուղու մեջ։ Վերջինիս ելանցքը գտնվում է բազիլիկի կողքին։ Գրիգոր IV Պապի պապականության ժամանակ (827-844 թթ․) բազիլիկը վերանորոգվել է, նրան ավելացվել է աբսիդ, (մինչ օրս կանգուն է), սյունասրահ (12-րդ դարում փոխարինվել է ներկայիս սյունաշարով), ներկառուցվել են մարմարե պատշգամբներ (պահպանվել են միայն չնչին հատվածներ, որոնք որոշակիորեն նման են Սանտա Մարիա ին Կոսմեդին բազիլիկի պատշգամբներին)։
12-րդ դարի ընթացքում Սան Ջորջիո ին Վելաբրո եկեղեցում կառուցվել է պրեսբիտերիում, հատակի հիմնական մակարդակից քիչ բարձր, ինչպես նաև խորան։ 12-րդ դարում եկեղեցուն կցակառուցվել է ներկայիս սյունասրահը, իսկ 13-րդ դարի առաջին կեսին՝ տիպիկ հռոմեական զանգակատուն, որը կայծակի պատճառով ավերվել է, իսկ հետո՝ 1837 թվականին, վերականգնվել։ Մոտավորապես 1300 թվականին կարդինալ Յակոպո Ստեֆանեսկու պատվերով աբսիդը զարդարվել է ֆրեսկոյով, որը վերագրվում է Պիետրո Կավալինիին (որոշ հետազոտողներ վերագրում են Ջոտտոյին)։ 1704 թվականին ճարտարապետ Չիվալլին կառուցել է կենտրոնական նավի փայտե առաստաղը։
1923-1925 թվականներին եկեղեցու կարդինալ քահանա Լուիջի Սինչերոյի միջոցներով և պատվերով իրականացվել է լիակատար վերականգնում Անտոնիո Մունյոսի գլխավորությամբ։ Այդ ժամանակ հեռացվել են բոլոր բարոկկոյան շերտավորումները, հատակն էլ իջեցվել է նախկին մակարդակի։ Վերականգնման արդյունքում Սան Ջորջիո ին Վելաբրո եկեղեցին ձեռք է բերել 12-13-րդ դարերի հռոմեական եկեղեցիներին հատուկ անսովոր խիստ տեսք։
Ինտերիեր
Սան Ջորջիո ին Վելաբրոն իրենից ներկայացնում է եռանավ բազիլիկ՝ մեկ աբսիդով, որը կենտրոնական նավի վերջին հատվածում է։ Բազիլիկի հատակագիծը ոչ թե ուղղանկյուն է, այլ սեղանաձև։ Դա բացատրվում է կամ այ բանով, որ եկեղեցին կառուցվել է նախնական վանական համալիրի հիմքի վրա, կամ էլ, որ այն «սեղմվել» է իրեն հարող շինությունների պատճառով։
Կենտրոնական նավը կողայիններից առանձնացված է 16 սյուներով՝ յուրաքանչյուր կողմում ութ սյուն։ Այդ բոլոր սյուները տարբերվում են միմյանցից։ Դանցից տասը կորնթոսյան են, վեցը՝ հոնիական։ 12 սյուներ միմյանց նման են միայն հաստությամբ։ Կերտված են գրանիտից, իսկ մյուս 4-ը՝ մարմարից։ 1923-1925 թվականների վերականգնողական աշխատանքների ժամանակ, երբ հատակը իջեցվեց իր նախնական մակարդակին, պարզվեց, որ սյուների բարձրությունը նույնպես հավասար չէ, և ըստ այդմ բոլոր սյուների տակ տարբեր հենարաններ դրվեցին։
12-րդ դարում կառուցվել է եկեղեցու ներկայիս խորանը։ Այ կերտված է մարմարից, կոսմատեսկո ոճով, իսկ անկյունները զարդարված են շքեղ խճանկարով։ Խորանի տակ պահվում են Սուրբ Գևորգի մասունքները։ Նախկինում պահվում էր նաև մեկ այլ մասունք՝ Սուրբ Գևորգի դրոշը, որը 1966 թվականի ապրիլի 16-ին Պողոս VI պապը նվիրեց Հռոմի քաղաքապետարանին։ Այժմ դրոշը գտնվում է Կապիտոլիական թանգարաններում։
Աբսիդի խորշում գտնվում է բազիլիկի միակ ֆրեսկոն։ Այն 1300 թվականին պատկերել է Պիետրո Կավալինին, որոշ ուսումնասիրողներ էլ վերագրում են դա Ջոտտոյին։ Մուգ կապույտ ֆոնի վրա պատկերված է Հիսուսը, նրանից աջ՝ Մարիամ Աստվածածինն ու Սուրբ Գևորգը։ Ձախ կողմում պատկերված են Սուրբ Պետրոսն ու Սեբաստիանը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վատիկան Կատեգորիա:Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցիներ Կատեգորիա:9-րդ դարի հիմնադրումներ Իտալիայում Կատեգորիա:Ռոմանական ճարտարապետություն
Հակոբ Ա եպիսկոպոս
Հակոբ Ա եպիսկոպոս, հայ հոգևորական՝ Սյունաց եպիսկոպոս։ Աթոռակալել է 918-958 թվականներին։
Կարծիքներ
Ստեփանոս Օրբելյանը նրան բնութագրում է որպես արտաքին ակնառու բարեմասնություններ և հարուստ ներաշխարհ ունեցող անձնավորություն. :
Սյունյաց գահերեց իշխան Սմբատի խնդրանքով, Սահակ իշխանի  եղբայրն էր, Հակոբը մետրոպոլիտ է ձեռնադրվել հենց Հովհաննես Դրասխանակերտցի կաթողիկոսի կողմից 918 թվականին և աթոռակալել է մինչև 958 թվականը ` այդ պաշտոնում փոխարինելով Տեր-Հովհաննեսին    ։
Ալեքսանդրովկա (գյուղ, Յակովլևի գյուղական խորհուրդ)
Ալեքսանդրովկա (Олександрівка), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Խարկովի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1775 թվականին։
Հակոբ Ա եպիսկոպոս
Շինարարական գործունեություն
Կառուցված ջրանցքի շնորհիվ այդ փշածածկ վայրը դառնում է «վարդուտ»։ Այդ առթիվ Օրբելյանը արձանագրում է. :
Ալեքսանդրովկա (գյուղ, Յակովլևի գյուղական խորհուրդ)
2001 թվականի տվյալներով Ալեքսանդրովկա գյուղում բնակվում էր 147 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,31 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 474,19 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Խարկովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1775 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Հակոբ Ա եպիսկոպոս
Շինարարական գործունեություն
Կարևորելով իր կառուցած ջրանցքի նշանակությունը՝ Հակոբ եպիսկոպոսն արձանագրության մեջ սահմանում է նաև ջրանցքից օգտվելու կարգը և նշում շրջակա այն գյուղերի անունները, որոնք իրավունք չունեն օգտվել վանքապատկան ջրանցքից. :
Այս որոշումը ուժի մեջ է մնում նաև Հակոբից հետո պաշտոնավարած առաջնորդների օրոք։
Տեր Հակոբը շինարարական գործունեություն է ծավալում նահանգի տարբեր գավառներում, բայց եկեղեցաշեն գործունեության առանձնահատուկ ասպարեզ է դառնում Վայոց Ձորը՝ Սյունիքի իշխանանիստ կենտրոններից մեկը։ 929 թվականին Վայոց Ձոր գավառում` Եղեգիսի հովտում` Ոստինք գյուղից քիչ վերև, Հակոբը Սյունյաց իշխանաց իշխան Սմբատի և նրա տիկին Սոփիայի աջակցությամբ ձեռնարկում է եկեղեցու շինարարություն ։ Տեղանքը շատ հարմար էր և անվտանգ։ Սյունյաց իշխանը նորակառույց հաստատությանն է նվիրաբերում բավականաչափ կալվածքներ, ծաղկանոցներ և արտեր։ Եկեղեցին զարդարում է զանազան երանգներով ու գեղեցիկ պատկերներով :
10-րդ դարի կեսերին Սյունյաց լեռներում կային բազմաթիվ ճգնավորներ, որոնք բնակվում էին քարայրներում ու ծերպերում։ 936 թվականին գահանիստ Եղեգիս գյուղաքաղաքի շրջակայքում որս անելիս Սմբատ իշխանը Քարեվանքի մոտ հանդիպում է ճգնավորների՝ «ղօղեալ ի ծերպս»։ Հակոբ եպիսկոպոսի միջնորդությամբ Սմբատն ու իր տիկին Սոփիան նրանց համար կառուցում են եկեղեցի` սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի անվամբ։ Հերմոնի վանքի նշանավոր միաբանները մեծ դեր խաղացին 1441 թվականին հայոց կաթողիկոսական աթոռը Կիլիկիայից Էջմիածին փոխադրելու գործում։ Նախկին ճգնավորների համար հիմնադրվում է վանական նոր միաբանություն։ Սոփիա իշխանուհին նորակառույց Հերմոնի վանքին նվիրատվություններ է անում, ընծայում հասութաբեր հաստատություններ. :
Ճգնակյացների մի մեծ խումբ էլ ծվարել էր Գնդեվանք կոչված անմատչելի ձորերում։ Նրանք ամբարել էին սուրբ նահատակների մեծաթիվ նշխարներ և հրաշագործություններ էին կատարում՝ բժշկելով անբուժելի համարվող հիվանդներին։ Իշխանուհի Սոփիայի հանձնարարությամբ տեր Հակոբը 936 թվականին ձեռնարկում է նոր վանքի շինարարությունը. :
Վանքն անվանվում է Գնդեվանք, որի վերակացուն Սահակ քահանան էր, գործակալը՝ Եղիշա նկարիչ քահանան, իսկ ընդհանուր հոգաբարձությունը վարել է Հակոբ եպիսկոպոսը։ Գնդեվանքի սքանչելի եկեղեցու կառուցման կապակցությամբ Սոփիա տիկինը փորագրել է տալիս հատուկ արձանագրություն, որն ավարտվում է հետևյալ պերճախոս համեմատությամբ. : Ինչպես նախորդ վանքերի և եկեղեցիների դեպքում, այստեղ նույնպես աշխարհիկ իշխանությունները հոգ են տանում եկեղեցու տնտեսական կարիքների համար, և Սոփիա տիկինը վանքին է նվիրում բավարար չափով շարժական ու անշարժ գույք` ազատելով դրանք հարկերից և տուրքերից։
Հակոբ Ա եպիսկոպոսի նշանավոր ձեռնարկներից մեկն էլ 930 թվականին Տաթևի վանքի սուրբ Պողոս-Պետրոս եկեղեցու վերանորոգումն էր և վերջինիս նոր շուք հաղորդելը. :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ Առաքելական Եկեղեցու սրբեր Կատեգորիա:Հայ մատենագիրներ Կատեգորիա:Հայ հոգևորականներ Կատեգորիա:Սյունիքի եպիսկոպոսներ
Լև Պոնտրյագին
Լև Սեմյոնովիչ Պոնտրյագին (Лев Семёнович Понтрягин, ), մաթեմատիկոս, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1958), սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1969)։
Կենսագրություն
14 տարեկանում դժբախտ պատահարից կորցրել է տեսողությունը։ Ավարտել է Մոսկվայի համալսարանը (1929)։ 1935 թվականից՝ նույն համալսարանի պրոֆեսոր։ 1939 թվականից՝ ԽՍՀՄ ԳԱ Վ․ Ա․ Ստեկլովի անվան մաթեմատիկայի ինստիտուտի բաժնի վարիչ։ Հիմնական աշխատանքները վերաբերում են տոպոլոգիային, տատանումների տեսությանը, պրոցեսների կառավարման տեսությանը։ Տոպոլոգիայում հայտնաբերել է երկակիության ընդհանուր օրենք, և, դրա հետ կապված, կառուցել անընդհատ խմբերի խարակտերների տեսությունը։ Լև Պոնտրյագինը ստացել է մի շարք արդյունքներ հոմոտոպների տեսության մեջ։ Կառավարման տեսության մեջ Լև Պոնտրյագինը օպտիմալ պրոցեսների մաթեմատիկայի տեսության ստեղծողն է։ Ունի հիմնարար աշխատանքներ դիֆերենցիալ խաղերի տեսության մեջ։ Լև Պոնտրյագին մի շարք ակադեմիաների անդամ (կամ պատվավոր անդամ) է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:20-րդ դարի մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի դասախոսներ Կատեգորիա:Խորհրդային մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:Խորհրդային հուշագիրներ
Ժառանգման իրավունք
Ժառանգման իրավունք, քաղաքացիական իրավունքի մաս, որով կարգավորվում է մահացածի (ժառանգատուի) գույքի փոխանցումն այլ անձանց։ Ժառանգման իրավունքի նպատակն է բավարարել քաղաքացիների անձնական կարիքները։ Անձնական սեփականությունը ժառանգելու իրավունքը սահմանադրական է։ Ժառանգության իրավահարաբերությունները կարգավորում են քաղաքացիական օրենսգրքերը, պետական նոտարիատի կանոնադրությունները։
Գույքը ժառանգվում է ըստ օրենքի և ըստ կտակի։
Ըստ օրենքի ժառանգության են հրավիրվում երկհերթ. առաջին հերթին՝ մահացածի զավակները (այդ թվում որդեգրվածները), ամուսինն ու ծնողները (որդեզրողները), ինչպես նաև ժառանգատուի մահից հետո ծնված նրա երեխաները։ Եթե առաջին հերթի ժառանգներ չկան կամ հրաժարվել են ժառանգությունից, ինչպես նաև, եթե ժառանգատուն նրանց զրկել է ժառանգությունից, երկրորդ հերթի ժառանգներ են դիտվում և ժառանգության հրավիրվում մահացածի եղբայրներն ու քույրերը, պապը, տատը (ինչպես հոր, այնպես էլ մոր կողմից)։ Այս հերթին ժառանգների հետ հավասար իրավունքներով ժառանգության են հրավիրվում նաև մինչև ժառանգատուի մահը առնվազն մեկ տարի նրա խնամքի տակ գտնված անաշխատունակներն ու անչափահասները։ Ըստ օրենքի ժառանգներ են ճանաչվում նաև ժառանգատուի այն թոռներն ու ծոռները, որոնց ծնողները կենդանի լինելու դեպքում ժառանգներ կհամարվեին։ Առանձնահատուկ կարգով են ժառանգվում տնային գործածության առարկաները։ Դրանք անցնում են ժառանգատուի հետ առնվազն մեկ տարի համատեղ ապրած ըստ օրենքի ժառանգներին՝ անկախ հերթից կամ ժառանգության բաժնից։
Տես նաև
Կատեգորիա:Ժառանգման իրավունք
Ռիչարդ Գիր
Ռիչարդ Թիֆանի Գիր (Richard Tiffany Gere, ), իռլանդական ծագումով ամերիկացի դերասան   ։ Նրան մեծ ճանաչում են բերել «Սիրունիկը» և «Փախչող հարսնացուն» ֆիլմերը, որոնցում, ի դեպ, դերասանը նկարահանվել է ստիպված՝ իր պարտքերից ազատվելու համար։
Ռիչարդ Գիրի ստեղծագործական հաջողություններից են համարվում նրա տպավորիչ դերակատարումները «Միստր Գուդբարին փնտրելիս» (1977), «Երկնային օրեր» (1978), «Ամերիկյան ժիգոլո» (1980), «Սպա և ջենտլմեն» (1982), «Քոթթոն ակումբը» (1984), «Սիրունիկը» (1990), «Նախասկզբնական ահ» (1996), «Չիկագո» (2002), «Այնտեղ չեմ» (2007), «Հաչիկո՝ մի շան պատմություն» (2009) և մի շարք այլ կինոնկարներում։ Դեռ 1980 թվականից, երբ էկրան բարձրացավ «Ամերիկյան ժիգոլո» ֆիլմը, նա ձեռք է բերել սեքս սիմվոլի համբավ։
«Չիկագո» ֆիլմում Բիլլի Ֆլինի դերը մեծ վարպետությամբ կատարելու համար Գիրն արժանացել է «Ոսկե գլոբուս» մրցանակի։ Այդ հեղինակավոր կինոմրցանակով պարգևատրվելու է առաջադրվել «Սպա և ջենտլմեն», «Սիրունիկը» և «Արատավոր կիրք» (2012) ֆիլմերում գլխավոր հերոսների կերպարները մարմնավորելու համար, իսկ «Ձգձգված երաժշտություն» ֆիլմում նրա դերակատարումը ներկայացվել է «Էմմի» մրցանակի (1994)։
Անձնական կյանք
1991 թվականի դեկտեմբերի 12-ից մինչև 1995 թվականի դեկտեմբերի 1-ը Ռիչարդ Գիրն ամուսնացած է եղել դերասանուհի և մոդել Սինդի Քրոուֆորդի հետ։
2002 թվականի նոյեմբերի 9-ից մինչև 2016 թվականի հոկտեմբերի 18-ը ամուսնացած է եղել դերասանուհի և մոդել Քերի Լոուելի հետ, ումից ունեցել է մեկ որդի՝ Հոմեր Ջեյմս Ջիգմի Գիրին (ծնվ.06.02.2000) :
2018 թվականի ապրիլից ամուսնացած է հրապարակագրուհի Ալեխանդրա Սիլվայի հետ, ումից ունի մեկ որդի՝ Ալեքսանդր Գիրին (ծնվ.11.02.2019) :
Ռիչարդ Գիրը «Հանուն Կովկասում խաղաղության» ամերիկյան կոմիտեի անդամ է ։ Դավանում է բուդդայականություն։ 2004 թվականին Մոսկվայում անցկացվող «Տիբեթ. ավանդույթներ, արվեստ, փիլիսոփայություն» փառատոնի շրջանակներում ներկայացրել է իր լուսանկարչական աշխատանքների անհատական ցուցահանդեսը՝ «Ուխտավորը» խորագրով, որն անձամբ էլ բացել է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասաններ Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասաններ Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի իրավապաշտպաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի լուսանկարիչներ Կատեգորիա:Իռլանդացի դերասաններ
Աշխարհագրական մեծ հայտնագործություններ
Աշխարհագրական մեծ հայտնագործությունների կամ հետազոտությունների ժամանակաշրջանը (15–րդ դարի սկզբից 17–րդ դարի վերջը) Եվրոպայի պատմության այն ժամանակահատվածն է, երբ իրականացվեցին ծովային շրջագայություններ, որոնք ազդեցին եվրոպական մշակույթի վրա և սկիզբ դրեցին գլոբալացմանը։ Այդ ընթացքում եվրոպացիները հայտնաբերեցին նախկինում անհայտ շատ տարածքներ, չնայած շատերը արդեն բնակեցված էին։ Հայտնագործությունների ժամանակաշրջանում սկսվեց նաև ոչ եվրոպացի զավթիչների ժամանումը անհայտ մայրցամաքներ ։
Աշխարհագրական մեծ հայտնագործությունները սկսվել են պորտուգալացիների հայտնաբերումներով՝ Մադեյրա ատլանտյան կղզեխումբ (1419) և Ազորյան կղզիներ (1427), ապա Աֆրիկայի առափնյա շրջաններ 1434 թ-ից հետո, Հնդկաստան տանող ծովային ուղի (1498), Կաստիլիայի թագավորություն (Իսպանիա), Քրիստափոր Կոլումբոսի՝ դեպի Ամերիկա անդրատլանտյան ճանապարհորդություններ 1492 թ-ից 1502 թ․ և շուրջերկրյա ճանապարհորդություն 1519-1522թթ․։ Այս հայտնագործություններին հետևեցին բազմաթիվ ծովային շրջագայություններ Ատլանտյան, Հնդկական և Խաղաղ օվկիանոսներով և ցամաքային արշավներ Ամերիկայում, Ասիայում և Ավստրալիայում, որոնք շարունակվեցին մինչև 19-րդ դարի վերջ, իսկ 20-րդ դարում՝ Բևեռային շրջանների հետախուզում։
Սկիզբ են առնում միջազգային առևտուրը և գաղութային կայսրությունը՝ կապ հաստատելով Հին աշխարհի (Եվրոպա, Ասիա և Աֆրիկա) և Նոր աշխարհի (Ամերիկաներ և Ավստրալիա) միջև՝ ստեղծելով Կոլումբոսյան փոխանակումը, բույսերի, կենդանիների, բնակչության, այդ թվում նաև ստրուկների, վարակների և մշակույթների փոխանցումը արևելյան և արևմտյան կիսագնդերի միջև։ Տարածվեց նաև քրիստոնեությունը աշխարհով մեկ․ միսիոներական գործունեության շնորհիվ այն դարձավ աշխարհի ամենատարածված կրոնը։
Ընդհանուր պատկեր
Պորտուգալացիները Աֆրիկայի արևմտյան ափերով ծրագրված սկսում են նավարկել 1418 թվականից Արքայազն Հենրիխի հովանավորությամբ։ Հիմնական հայտնագործությունները հայտնվում են 1488 թվականից հետո, երբ այդ տարի Բարդուղիմեոս Դիաշը հասնում է Հնդկական օվկիանոս։ Դեպի Ասիա տանող ծովային ճանապարհներ գտնելու մրցակցության մեջ Իսպանիայի միապետերը հովանավորում են Քրիստափոր Կոլումբոսին, ով իր առաջին ուղևորությունը կատարում է 1492 թվականին։ Նրա գաղափարը միշտ դեպի արևմուտք նավարկելն էր. այդպես նա հասնում է Հյուսիսային Ամերիկայի ափերին, իսկ նոր տարածքները ճանաչվում են որպես Նոր աշխարհ։ 1494 թվականին, հետագա քաղաքական առճակատումից խուսափելու համար Իսպանիայի և Պորտուգալիայի միջև կնքվում է Տորդեսիլայի պայմանագիրը, որով աշխարհը բաժանում էին հետազոտությունների երկու շրջանի, իսկ հայտնաբերվող տարածքները յուրաքանչյուրն իրեն կցելու իրավունք էր ունենում։
1498 թվականին Հնդկաստան է հասնում Վասկո դա Գաման։ Ավելի հեռուն գնալով՝ պորտուգալացիները 1513 թվականին հասնում են Չինաստանի ափերին։ 1522 թվականին շուրջերկրյա ճանապարհորդություն է կատարում Ֆեռնան Մագելանը՝ ամբողջացնելով արևմուտքի ու արևելքի նավարկությունները։ Այդ ժամանակներում իսպանացի կոնկիստադորները հետազոտում են Ամերիկա աշխարհամասն ու Հարավ-խաղաղօվկիանոսյան կղզիները։
1495 թվականից սկսած ֆրանսիացիները, անգլիացիները, ավելի ուշ նաև հոլանդացիները միանում են Հայտնագործությունների շրջանի մրցավազքին։ Այդպիսով 1606 թվականին հայտնաբերվում է Ավստրալիան, 1642 թվականին՝ Նոր Զելանդիան, 1778 թվականին՝ Հավային։ Սիբիրի հետախուզմամբ տարված էին ռուսները 1580-1640-ական թվականները։
Նախադրյալներ (1241֊1438)
Միջնադարում եվրոպացիների՝ Բյուզանդական կայսրությունից սահմաններից այն կողմ գտնվող Ասիայի մասին պատկերացումները հիմնված էին առանձին լուրերով, որոնք հաճախ վերածված էին լեգենդների, որ գալիս էին Ալեքսանդր Մակեդոնացու ու նրա հաջորդների նվաճողական արշավանքների ժամանակներից։ Տեղեկությունների աղբյուր էին ծառայում նաև եվրոպացի վաճառականները, որ խաչակիրների ժամանակներից սկսած առևտուր էին կատարում եվրոպացիների ու իսլամադավան ժողովուրդների մեջ։ 1154 թվականին արաբ աշխարհագրագետ Ալ-Ինդրիսին, ով աշխատում էր Սիցիլիայի արքա Ռոջեր II-ի արքունիքում, գրեց այդ ժամանակ հայտնի աշխարհի քարտեզի՝ մեկնաբանությունը՝ Ռոջերի գիրքը, սակայն Աֆրիկան մասամբ էր հայտնի քրիստոնյա, ինչպես նաև արաբ ծովագնացներին, իսկ երկրագնդի հարավային մասը մնում էր չուսումնասիրված։ Չնայած այն հանգամանքին, որ Եվրոպայում պատմում էին Սահարայից այն կողմ գտնվող հսկա տերությունների մասին, եվրոպացիների գործնական գիտելիքները սահմանափակվում էին սոսկ Միջերկրական ծովի ափամերձ տարածքներով։ Իսկ արաբների՝ հյուսիսային Աֆրիկան գրավելուց հետո վերջինիս ցամաքային ուսումնասիրությունը դարձավ անհնար։ Աֆրիկայի՝ Ատլանտյան օվկիանոսի ափամերձ տարածքների մասին տեղեկությունները լիարժեք չէին, իսկ դրանց աղբյուրները գլխավորապես հին հունական ու հռոմեական քարտեզներն էին, որ հիմնված էին կարթագենացիների գիտելիքների, ինչպես նաև՝ հռոմեացիների կողմից Մավրիտանիայի գրավման ժամանակ ձեռք բերված տեղեկությունների վրա։ Կարմիր ծովի մասին եվրոպացիներին հայտնի էր շատ քիչ, և միայն ծովամերձ պետությունների, հատկապես Վենետիկի առևտրականների շնորհիվ էր պատկերացում կազմվում ծովային ճանապարհների վերաբերյալ ։
15-րդ դարում Եվրոպայի քաղաքային բնակչության թիվը բավական աճեց, որ նպաստեց արհեստների ու առևտրի զարգացմանը։ Մեծ թափ ստացավ միջազգային առևտուրը։ Խաչակրաց արշավանքների արդյունքում առևտրական կայում կապեր ձևավորվեցին Արևելքի երկրների հետ, որտեղից Եվրոպա էին բերում շքեղության պարագաներ ու համեմունքներ։ Այդ ժամանակ ոսկու հայտնի հանքավայրերը գրեթե սպառվել էին, և եվրոպական ղեկավարները մետաղադրամներ ձուլելու համար ոսկու պակասություն ունեին։ Բացի այդ՝ Միջերկրական ծովի ափերը գերբնակեցված էին այդ ժամանակի համար։
15-րդ դարում կատարված տպագրության գյուտը խթանեց տեխնիկական ու փիլիսոփայական գիտելիքների տարածումը, ավելի ու ավելի շատ էին օգտագործվում պարզ մեխանիզմներն ու էներգիայի նոր աղբյուրները։ Տարածում գտան Արիստոտելի ու Էրատոսֆենի հայացքներն այն մասին, թե Հնդկաստան կարելի է հասնել՝ նավարկելով արևմուտք։
Գնդացիրների ու հրաձգային զենքերի ի հայտ գալը թույլ տվեց զգալիորեն անվտանգ դարձնել հեռավոր ճանապարհորդությունները։ 15-րդ դարում ստեղծվեց առագաստանավի նոր տիպ՝ կարավելա։ Այս նավերը շատ հարմար էին ծովային երկարատև նավարկությունների համար. դրանք ոչ մեծ չափերի էին, ունեին ոչ մեծ անձնակազմ, բայց տարողունակ էին։ Բացի այդ՝ արագ էին մանևրում, ինչը հարմար էր անծանոթ ափերն ուսումնասիրելու համար։
Նոր ձեռքբերումներ կային նաև քարտեզագրության բնագավառում։ Քարտեզները դարձան ավելի ճշգրիտ, դրանցում նշվում էին լայնությունները, ափերի գծերը, նավահանգիստների տեղադրությունը (այդպիսի քարտեզներն ստացան պորտուլան անվանումը)։ Նավարկությունների ժամանակ օգտագործվում էր կողմնացույց, որի որակը նշանակալիորեն կատարելագործվեց մինչ 16-րդ դարը։
Օսմանների կողմից Բալկանների ու Փոքր Ասիայի (ներկայում՝ Թուրքիա) գրավումից հետո եվրոպացինների համար դժվարացավ նախկին առևտրական ճանապարհներով (ցամաքային ու ծովային) երթևեկելը։ Սակայն Արևելքի հետ առևտուրը մեծ եկամուտ էր բերում (700—800% շահույթ), այդ պատճառով էլ ավելի էր մեծանում դեպի Հնդկաստան ու Չինաստան տանող ծովային նոր ճանապարհ (արևելյան ու արևմտյան) գտնելու անհրաժեշտությունը։
Ատլանտյան օվկիանոս (1419–1507)
8-րդ դարից 15-րդ դարն ընկած ժամանակահատվածում Վենետիկի Հանրապետությունը և հարակից ծովային հանրապետությունները առևտրային ուղիներ ստեղծեցին դեպի Միջին Արևելք։ Մետաքսի և համեմունքների ճանապարհները դարձրեցին միջերկրական այս քաղաք-պետությունները չափազանց հարուստ։ Համեմունքները ամենաթանկ և ամենապահանջված ապրանքներից էին, քանի որ օգտագործվում էին միջնադարյան դեղամիջոցների, կրոնական ծեսերի, շպարի, օծանելիքի, ինչպես նաև սննդային հավելումների և կոնսերվանտների մեջ ։ Այս ամենը ներմուծվում էին Աֆրիկայից և Ասիայից։
Մուսուլման առևտրականները՝ հիմնականում Յեմենի և Օմանի արաբ նավաստիների հետնորդները իշխում էին ծովային ճանապարհները Հնդկական օվկիանոսի ողջ տարածքում ՝ հասնելով Հեռավոր Արևելք՝ Ինդիա, հիմնականում Կոժիկոդե, արևմտյան Օրմուս Պարսից ծոցում և Ջիդդա Կարմիր ծովում։ Վենետիկի վաճառականները ապրանքներ էին մատակարարում Եվրոպայում մինչ Օսմանյան Կայսրության ստեղծումը, որին հաջորդում է Կոստանդնուպոլսի անկումը 1453 թ․՝ այսպիսով վերջ դնելով եվրոպացիների ցամաքային-ծովային առևտուրին ։
Կրճատելով սևծովյան առևտրական գործունեությունը և լինելով Վենետիկի հետ պատերազմում՝ ջենովացիները անցան Հյուսիսային Աֆրիկայում ցորենի, ձիթապտղի յուղի (գնահատվում է նաև որպես էներգիայի աղբյուր) առևտուրին և արծաթի ու ոսկու որոնմանը։ Եվրոպացիները ոսկու և արծաթի մշտական պակաս ունեին, եվրոպական մի շարք հանքեր սպառվել էին , ձուլակտորի պակասն էլ հանգեցնում է բանկային համակարգի զարգացմանը, որպեսզի կառավարեն առևտրային ռիսկերը։ 1407 թ-ին ստեղծվում է առաջին պետական բանկը Ջենովայում՝ Սան Ջորջոյի բանկը։ Նավարկելով նաև Բրյուգգեի և Անգլիայի նավահանգիստներ՝ ջենովական համայնքներ ստեղծվեցին Պորտուգալիայում ։
Պորտուգալական հետազոտություն
Պորտուգալիայի թագավոր Դինիշը, առևտրական մեծ հետաքրքրություն ունենալով, 1317 թ․ համաձայնագիր է կնքում ջենովացի առևտրական-նավաստի Էմանուելե Պեսսանյոյի (Emanuele Pessagno) հետ՝ նշանակելով նրան պորտուգալական նավատորմի գլխավոր ադմիրալ՝ նպատակ ունենալով պաշտպանել երկիրը մուսուլման ծովահենների արշավանքներից ։ 14–րդ դարի երկրորդ կեսին բուբոնիկ ժանտախտի տարածումը բնակչության մեծ կորուստների պատճառ է հանդիսանում․ այլընտրանքը ձկնորսության և առևտրային ծովային տարածքներում բնակեցումն էր ։ 1325 - 1357 թթ․ Պորտուգալիայի Աֆոնսո IV-ը խրախուսում էր ծովային առևտուրը և պատվիրում առաջին հետազոտությունները ։ Ջենովացիներին արդեն հայտնի Կանարյան կղզիները պաշտոնապես բացահայտված հայտարարվեցին Պորտուգալիայի տիրապետության տակ, բայց 1344 թ․ գրավվեց Կաստիլիայի կողմից ։
1415 թ․ պորտուգալացիները գրավում են Սեուտան՝ նպատակ ունենալով կառավարել Աֆրիկայի ափերը։ Երիտասարդ արքայազն Հենրիխ ծովագնացը տեղյակ էր Տրանս-Սահարական առևտրական ուղիների հնարավոր շահույթների մասին․ դարեր շարունակ ստրուկների և ոսկու առևտրական ուղիները, արևմտյան Աֆրիկան կապելով Միջերկրական ծովի հետ, անցնում էին արևմտյան Սահարա անապատով և վերահսկվում Հյուսիսային Աֆրիկայի մավրերի կողմից։
Նա ներդրումներ է կատարել և հովանավորել Մավրիտանիայի ափերին իրականացվող ճանապարհորդությունները՝ հավաքելով մի խումբ առևտրականներ, նավաստիներ, ովքեր հետաքրքրված էին նոր ծովային ուղղություններով։
Շուտով արքայազն Հենրիխ ծովագնացի հրամանով նավարկություններ են իրականացվում դեպի ատլանտյան կղզիներ Մադեյրա (1419) և Ազորյա (1427)։ Արշավախմբի առաջնորդը, որը բնակավայրեր հաստատեց Մադեյրա կղզում, Ժուան Գոնսալվիշ Զարկուն էր ։
Այդ ժամանակ եվրոպացիները դեռ չգիտեին՝ ինչ կար Աֆրիկայի ափերին Կապե Նոնից (Կապե Չաունար) այն կողմ, և թե արդյոք հնարավոր էր հետ վերադառնալ անցնելով այն ։ Ծովային առասպելները պատմում էին օվկիանոսի հրեշների մասին և որ աշխարհն ավարտվում է այդտեղ, սակայն արքայազն Հենրիխի նավարկությունը հաղթահարում է նման համոզմունքները։ 1421 թ-ից սկսած նավարկություններ են իրականացվում, և 1434 թ․ արքայազն Հենրիխի նավաստիներից Ժիլ Էանեշը հասնում է Կապե Բոխադոր։
Մեծ առավելություն էր Կարավելլայի ներմուծումը 15-րդ դարում․ այն փոքր նավ էր, որն այն ժամանակ քամու ուղղությամբ լողում էր շատ ավելի երկար, քան որևէ այլ նավ Եվրոպայում ։ Աստղագիտական նավարկության համար պորտուգալացիներն օգտագործում էին Էֆիմերտեներ, որոնք լայն տարածում գտան 15-րդ դարում։ Սրանք աստղաբաշխական գծապատկերներ էին, որոնք նշում էին աստղերի գտնվելու վայրը որոշակի ժամանակահատվածում։ 1496 թ․ հրեա աստղագետ, աստղագուշակ, մաթեմատիկոս Աբրահամ Զակուտոն հրապարակում է Ալմանախ Պերպետուումը (Almanach Perpetuum), որը ներառում էր աստղերի շարժման վերաբերյալ աղյուսակներից մի քանիսը ։
1456 թ․ Դիոգո Գոմեսը հասավ Կաբո Վերդե կղզեխումբ։ Հաջորդ տասնամյակում արքայազն Հենրիխի մի շարք նավաստիներ, այդ թվում նաև ջենովացի Անտոնիո դա Նոլին և վենետիկցի Ալվիզե Կադամոստոն, հայտնաբերեցին մնացյալ կղզիները, որոնք բնակեցվեցին 15-րդ դարի ընթացքում։ Գվինեական ծոց հասան 1460 թ․։
Պորտուգալական հետազոտությունը արքայազն Հենրիխից հետո
1460 թ․ Պեդրո դե Սինտրան հասնում է Սիերա Լեոնե։ Նույն տարվա նոյեմբերին մահանում է արքայազն Հենրիխը, և 1469 թ․ եկամուտներն ու հետախուզումը տրվում է Լիսաբոնի վաճառականին Ֆերնաո Գոմեսին, ով առևտրի մենաշնորհի դիմաց պետք է 5 տարի շարունակ տարեկան հետազոտեր 100 մղոն (161 կիլոմետր) տարածք ։ Իր հովանավորությամբ հետախույզներ Ժոանո դե Սանտարեմը, Պեդրո Էսկոբարը, Լոպո Գոնչալվեսը, Ֆերնաո դո Պոն և Պեդրո դե Սինտրան անցան նույնիսկ սահմանված նպատակից։ Նրանք հասան Հարավային կիսագունդ և Գվինեական ծոցի կղզիներ՝ ներառյալ Ոսկե ափի Սան Տոմե և Պրինսիպին և Էլմինան 1471 թ․։ Ոսկե ափը այժմյան Գանան է, որտեղ բնիկ արաբներն ու բերբերները զբաղվում էին ոսկու առևտրով։
1481 թ․ վերջերս թագադրված Ժուան II-ը (João II) որոշեց կառուցել Սան Ժորժի դե Մինա (São Jorge da Mina) գործարանը։ 1482 թ․ Դիոգո Կաոն հետազոտում է Կոնգո գետը և 1486 թ․ շարունակում դեպի Կապե Կրոսս՝ ներկայիս Նամիբիա։
Հաջորդ վճռական առաջընթացը տեղի ունեցավ 1488 թ․, երբ Բարդուղիմեոս Դիաշը շրջանցեց հարավային Աֆրիկան, որը նա անվանեց "Փոթորիկների հրվանդան" (Cabo das Tormentas), խարիսխ գցելով Մոսսել Բայում, ապա շարունակելով դեպի արևելք մինչև Մեծ Ձուկ գետը՝ ապացուցեց, որ Հնդկական օվկիանոսը ավելի հասանելի էր, քան Ատլանտյանը։ Միևնույն ժամանակ Պիերո դե Կովիլյան գաղտնի կերպով ուղարկվեց ցամաքային ճանապարհորդության և հասնելով Եթովպիա՝ ձեռք բերեց կարևոր տեղեկություններ Կարմիր ծովի և Քուենիա ափի վերաբերյալ՝ ենթադրելով, որ շուտով ծովային ճանապարհ է լինելու դեպի Հնդկաստան ։ Շուտով թագավոր Ժուան II-ը հրվանդանն անվանում է Բարեհուսո հրվանդան (Cabo da Boa Esperança), դեպի Հնդկաստան ծովային ճանապարհի հնարավորության հանդեպ ունեցած մեծ լավատեսության համար՝ ապացուցելով, որ կեղծ է Պտղոմեոսից ի վեր ունեցած այն տեսակետը, որ Հնդկական օվկիանոսը շրջափակված է ցամաքով։
Հիմք ընդունելով Բակալաո Ուրվական կղզու և Դայթոն ժայռի փորագրությունները՝ ոմանք ենթադրել են, որ Ժոաո Վազ Կորտե-Ռեալը 1473 թ․ հայտնաբերել է Նյուֆաունդլենդը, սակայն պատմաբանների կողմից նշված աղբյուրները հավաստի չեն ։
Իսպանական հետազոտություն․ Կոլումբոս և Ինդիան
Իսպանիան սկսել է նոր առևտրային ուղիների որոնումը միայն 15-րդ դարի ավարտին՝ Կաստիլիայի և Արագոնի թագերի միավորումից հետո։ Արագոնյան թագը կարևոր ծովային ուժ էր Միջերկրածովյան շրջանում և իշխում էր արևելյան Իսպանիայի տարածքներից, հարավ-արևմտյան Ֆրանսիան, խոշոր կղզիներ, ինչպիսիք են Սիցիլիան, Մալտան, Նեապոլի թագավորությունը և Սարդինիան։ 1492 թ․ միացյալ կառավարիչները նվաճեցին Գրանադայի ամիրայությունը, որը տուրքի միջոցով Կաստիլիային ապահովում էր աֆրիկյան ապրանքներով, և որոշեց ֆինանսավորել Քրիստափոր Կոլումբոսի արշավախմբին, որպեսզի դեպի արևմուտք ճանապարհորդելով հասնեն "Ինդիաներ" ՝ արևելյան և հարավային Ասիա ։ Մինչ այդ Կոլուբոսը երկու անգամ (1485, 1488 թթ․) իր ծրագիրը ներկայացրել էր Պորտուգալիայի թագավոր Ջոն II-ին, բայց մերժում ստացել։
1492 թ․ օգոստոսի 3-ին, Կոլումբոսը ճանապարհ ընկավ Պալոս դե լա Ֆրոնտերայից 3 նավերով՝ մեկ մեծ կարակկա՝ Սանտա Մարիան, կեղծանունը՝ Գալլեգա, և երկու ավելի փոքր կարավելլաներ՝ Պինտան և Սանտա Կլառան, կեղծանունը՝ Նինյա։ Կոլումբոսը նախ նավարկեց Կանարյան կղզիներ, կատարելով 5 շաբաթյա ճանապարհորդություն՝ հատեց Ատլանտյան օվկիանոսի մի հատվածը, որը հայտնի դարձավ Սարգասյան ծով անվանմամբ։
Ցամաքը երևան եկավ 1492 թ․ հոկտեմբերի 12-ին, և Կոլումբոսն այն անվանեց Սան Սալվադոր (այժմյան Բահամյան կղզիներ), որն էլ համարում էր «Օստ Ինդիա»։
Կոլումբոսը հետազոտեց նաև Կուբայի հյուսիս-արևելյան շրջանը՝ ափ հասնելով հոկտեմբերի 28-ին, և Էսպանյոլայի՝ Հայիթի կղզու հյուսիսային շրջանը։ Նրան ընդունեց ցեղապետ (Cacique) Գուականագարին, ով նրան թույլ տվեց թողնել այնտեղ իր մարդկանցից մի քինիսին։  Կոլումբոսը թեղեց 39 մարդկանց և հիմնեց այնտեղ Լա Նավիդադ բնակավայրը՝ այժմյան Հայիթին ։ Իսպանիա վերադառնալիս նա իր հետ բերեց 10-25 տեղացիներ։ Նրանցից միայն  7 կամ 8 հնդկացիներ ողջ հասան Իսպանիա ։
Վերադարձի ճանապարհին փոթորկի պատճառով նա ստիպված եղավ կանգ առնել Լիսաբոնում 1493 թ․ մարտի 4-ին։ Պորտուգալիայում մեկ շաբաթ անցկացնելուց հետո նա նավարկեց դեպի Իսպանիա և 1493 թ․ մարտի 15-ին հասավ Բարսելոնա, որտեղ նա հայտնեց ամենի մասին Իզաբելլա թագուհուն և Ֆերդինանդ թագավորին։ Իր հայտնագործության լուրը արագ տարածվեց ամբողջ Եվրոպայում ։
Կոլումբոսը և իսպանացի այլ հետախույզներ սկզբում հիասթափված էին իրենց հայտնագործություններից. ի տարբերություն Աֆրիկայի կամ Ասիայի, Կարիբյան կղզիների բնակիչները առևտրի համար քիչ բան ունեին մինչ Իսպանիան ինքը գտավ իր փնտրած հարստությունը։