cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հայաստանի ոչ նյութական մշակութային ժառանգություն
Աշուղական սիրավեպ
Տարածված է ՀՀ գրեթե բոլոր շրջաններում, հատկապես՝ ՀՀ Շիրակի մարզի Գյումրի, ՀՀ Սյունիքի մարզի Գորիս, ՀՀ Գեղարքունիքի մարզի Գավառ, Մարտունի, ՀՀ Վայոց ձորի մարզի Եղեգնաձոր, ՀՀ Արմավիրի մարզի Էջմիածին, ՀՀ Արարատի մարզի Արտաշատ, ՀՀ Արագածոտնի մարզի Ապարան համայնքներում և Երևան քաղաքում։
Սահարի
Սահարին ծիսական մեղեդի է, որը բնորոշ է պտղաբերություն (բնության, մարդկանց), սերնդաճ մարմնավորող հնամենի ծեսերին, որոնց փոխակերպումները պահպանվել են նաև մեր օրերում։ Մասնագիտական ուսումնասիրությունները փաստում են, որ մեղեդին նախաքրիստոնեական շրջանում հնչել է որպես արևագալի մեղեդի, արևի հիմն և կատարվել է որպես բնության պտղաբերության ծիսակարգի բաղադրիչ։ Այդ տեսանկյունից սահարին համեմատելի է Ներսես Շնորհալու հեղինակած հայտնի «Առավոտ լուսոյ» երգ-աղոթքի հետ։
18-20-րդ դարերում այդ մեղեդիով ազդարարվել է ավանդական հարսանեկան ծեսի սկիզբն ու ավարտը։ Հնչել է որպես հարսի անմեղության երաժշտական խորհրդանիշ, առաջնեկի ծննդյան ժամանակ՝ որպես չար ուժերին հաղթելու, պտղաբերություն ապահովելու հնչյունային մոգական միջոց։
Խորհրդային տարիներին շարունակել է կիրառվել հարսանեկան ծիսակարգում։ Բացի այդ, պահպանել է իր բնույթը որպես կանչ՝ հնչելով գյուղական շաբաթօրյակների, ընտրությունների ժամանակ՝ երաժշտության հնչյունների միջոցով մարդկանց համախմբելու նպատակով։
1988 թվականին ազգային զարթոնքի տարիներին «Սահարի» մեղեդու դարձվածները՝ շեփորի կատարմամբ, դարձան ազատագրական պայքարի, անկախության, ինքնության երաժշտական խորհրդանիշ՝ վերադառնալով մեղեդու հնամենի կանչային, վերածննդի իմաստային շերտին։
Սահարին ազատ-հանկարծաբանական բնույթի մեղեդի է։ Հայաստանում հնչում է հիմնականում ավանդական զուռնայով, դուդուկով և քամանչայով։ Պահանջում է կատարողական հատուկ վարպետություն, որի շնորհիվ 19-20-րդ դարերում հաճախ կատարվել է նաև վարպետություն ցուցադրող մրցելույթների ընթացքում։ Մեղեդին կիրառվել է նաև Գրիգոր Եղիազարյանի «Լուսաբացին» սիմֆոնիկ պատկերում, «Ինչո՞ւ է աղմկում գետը» կինոնկարի համար Արտեմի Այվազյանի հեղինակած երաժշտության մեջ։
Մեր ժամանակներում մեղեդին կատարում են ժողովրդական և պրոֆեսիոնալ երաժիշտները, ինչպես նաև ինքնուս նվագածուները տարբեր տոնակատարությունների և միջոցառումների ընթացքում, մասնավորապես, հարսանեկան ծեսի տարբեր արարողակարգերում։ Տարածված է բոլոր մարզերում և մայրաքաղաք Երևանում։
Թառ և թառագործություն
Թառը լարային կսմիթային ընտանիքի բազմալար, կոթավոր նվագարան է։ Ունի թավ, հարուստ գուներանգով, հզոր հնչողություն, ինքնատիպ տեմբր։ Դեռևս վաղ միջնադարից, ժամանակակից թառի նախատիպերը լայնորեն տարածված են եղել Հայաստանում, և արևելյան մեծ թառերի հետ միասին՝ ձևավորվել են նաև նվագարանի տեղական տարբերակները։ Նվագարանի մասին վկայություններ կան միջնադարյան մանրանկարներում, մատենագիրների մոտ, տապանաքարային պատկերագրության և ժողովրդական բանահյուսության մեջ։
18-20-րդ դարերում հայերը համարվել են Անդրկովկասի լավագույն թառագործ վարպետներից։ Հայ նվագարանագործ վարպետները և երաժիշտները հրավիրվում էին աշխատելու նաև Թիֆլիսում, Բաքվում, Կիրովաբադում, Նախիջևանում, Հյուսիսային Կովկասի, Միջին Ասիայի և Պարսկաստանի տարբեր բնակավայրերում։
Հայկական թառի տեմբրային յուրահատկությունները կապվում են նվագարանի չափերի և նախընտրելի հումքատեսակների հետ՝ իրանը թթենու ծառի միակտոր բնափայտից, կոթը՝ ընկուզենուց։ Նվագարանի պատրաստման համար առնվազն մեկ տարի ժամանակ է պահանջվում և հումքի մշակման մանրակրկիտ աշխատանք։ Նվագարանի պահպանման համար անհրաժեշտ են կայուն ջերմաստիճանային և հաստատուն պայմաններ (իրանին ձգված հորթի սրտի նուրբ թաղանթ, աղիքից, արծաթե և պղնձե լարեր), ինչը բնորոշ է նստակյաց ժողովուրդների մշակույթին։
Թառագործությունը տարածված է ՀՀ Շիրակի, Գեղարքունիքի, Արագածոտնի, Տավուշի, Վայոց ձորի և Սյունիքի մարզերի գյուղական և քաղաքային համայնքներում, ինչպես նաև Երևանում։
Ավանդական հարսանեկան ծիսակատարություն
Հայկական ավանդական հարսանեկան ծիսակատարությունը մարդու կյանքի շրջափուլերի հետ կապված սովորույթ և ծես է։ Գրավոր տեղեկությունները վերաբերում են վաղ միջնադարին, ամբողջապես նկարագրվել է 19-րդ դարից սկսած։
Ավանդական հարսանեկան ծիսակատարությունը տարածված է գյուղական և քաղաքային բնակչություն շրջանում ՀՀ տարածքում և հայկական սփյուռքի համայնքներում։ Պահպանվում է հատկապես ավանդապաշտ ընտանիքների կողմից։
Խավիծ
Խավիծի պատրաստումը մարդու կյանքի շրջափուլերից կնոջ ծննդաբերության հետ կապված սովորույթ է։ Գրավոր տեղեկությունները հանդիպում են 19-րդ դարից։
Խավիծն ալյուրից պատրաստված ուտեստ է, որն ըստ սովորույթի՝ անհրաժեշտ է համարվում նոր ծննդաբերած կանանց ուժերի վերականգնման համար։ Կապվում է հայկական երկրագործական մշակույթում հացահատիկային մշակաբույսերի սրբազան ուժի նկատմամբ հավատալիքների հետ։
Շարունակում է կիրառվել բազմաթիվ ընտանիքներում և տարածված է գյուղական ու քաղաքային բնակչության շրջանում ՀՀ տարածքում և արտերկրի հայկական համայնքներում։ Ընտանեկան միջավայրում ժառանգաբար փոխանցվում է փորձով։
Կատիկի բարձրացում
Կատիկի բարձրացումը մարդու կյանքի շրջափուլերից երեխայի ծննդյան և հասունության, մանկան խնամքի հետ կապված սովորույթ է։
Ազգագրագետների կողմից գրանցվել է 20-րդ դարում որպես ազգագրական բնույթի ծես։ Նորածին երեխաներին լողացնելիս կոկորդի՝ կատիկի մասի և քիմքի մերսման սովորություն է, որի հետևանքով բերանի խոռոչի խորքային մասում՝ կոկորդում և քիմքում, մկանների ամրացման միջոցով ձեռք է բերվում շնչուղիների ազատություն, ձայնի հնչեղություն և այլն։
Տոհմածառ
Տոհմածառը ՀՀ ոչ նյութական մշակութային ժառանգության արժեքների ցանկում ներառված է որպես ազգի պատմության, տոհմի ծագման հետ կապված հիշողության, երևույթների, դեպքերի, գործընթացների խորհրդանիշ։ Այն ամրագրում է ընտանեկան-արյունակից ազգակցական կապերի ուղղահայաց և հորիզոնական շերտերի՝ տոհմի կամ գերդաստանի մասին իրազեկվածությունը, հիշողությունը, տոհմանունների հարատևությունը։ Գրավոր տեղեկությունները հանդիպում են 19-րդ դարից։ Հայկական ընտանիքներում տոհմածառերի գրանցման ավանդույթը ծաղկում է ապրել հատկապես 20-րդ դարում և այսօր էլ շարունակում է զարգանալ։
Տոհմածառի նախնական տարբերակներն առաջ են եկել ընտանիքի անդամների անունները և ծննդյան ու մահվան ժամանակագրությունը Ավետարանի կամ Սուրբ գրքի վերջին էջում գրանցելու սովորույթից։ Դրանք հետագայում սկսեցին գրի առնվել և գծվել առանձին թղթի վրա կամ որևէ այլ ձևով՝ կավե, փայտե քանդակների միջոցով՝ ներկայացնելով գերդաստանի մի քանի սերունդների ճյուղային զարգացումը, ինչից էլ առաջ եկավ «տոհմածառ»՝ «տոհմի ծառ» անվանումը։ Տոհմածառը կազմելիս աշխատում են ներառել տոհմի առնվազն յոթ սերունդ ուղղահայաց և հնարավորինս լայն՝ հորիզոնական ուղղություններով։
Տոհմածառը կիրառվում է Հայաստանի և սփյուռքի բազմաթիվ ընտանիքներում։ Ներկայումս տոհմածառեր են կազմվում զանազան գեղարվեստական և գեղագիտական լուծումներով՝ կիրառելով նաև ժամանակակից տեխնոլոգիական հնարավորությունները։
Լավաշ. ավանդական հացի պատրաստում, նշանակություն և մշակութային դրսևորումներ
Լավաշը եզակի հացատեսակ է, որը կարելի է մինչև վեց ամիս չոր վիճակում պահպանել։ Լավաշի ծիսական դերը դրսևորվում է հարսանիքի ժամանակ, երբ նորահարսի մուտքն ամուսնու ընտանիք նշվում է նորապսակ զույգի ուսերին՝ տան շեմին լավաշ դնելու արարողությամբ։ Լավաշն օգտագործվում է ժողովրդական և ընտանեկան տոների, սգո և ծիսական հացկերույթների ժամանակ։
Տարածված է ՀՀ ամբողջ տարածքում, հատկապես Արարատի, Արմավիրի, Շիրակի, Արագածոտնի, Կոտայքի, Սյունիքի, Վայոց ձորի մարզերի գյուղական բնակավայրերում։
Գաթայի պատրաստում և մշակութային դրսևորումներ
Գյուղական համայնքներում մեծ կարևորություն է տրվում գաթայի խմորի հունցմանը, թոնիրը վառելուն։ Դրանց մասնակցում են ոչ միայն տվյալ տան, այլև հարևան կանայք։ Գաթայի պատրաստման ընթացքում կարևոր գործառույթ ունի գաթանախշիչը, որը գաթայի երեսը նախշելու համար նախատեսված շրջանաձև, տափակ, հարթ մակերեսով գործիք է։
Տարի հացի խորհրդանշանային կիրառում և նախշազարդում
Տարի հացը ժողովրդական տոնական մշակույթի, ժողովրդական խոհանոցի և տոնածիսական, խորհրդանշանային համալիրի բաղկացուցիչ տարր է՝ կապված բնության վերաբերյալ պատկերացումների և գիտելիքների հետ։ Առաջին հիշատակությունները հանդիպում են 19-րդ դարի երկրորդ կեսին (Երվանդ Շահազիզ, Երվանդ Լալայան, Ա. Ահարոնյան, Քաջբերունի)։
Տարի հացն Ամանորի ծիսական հաց է, թխվում է կլոր կամ ձվաձև՝ մոտավորապես 30-40 սմ տրամագծով։ Երեսին շաղ են տալիս սերմեր կամ չրեր, որոնք խորհրդանշում են ընթացիկ երկրագործական տարվա բերքի առատությունը։ Հացի զարդանախշերը խորհրդանշորեն կապվում են տիեզերածնության, արարչագործության ու սերնդաճի գաղափարների հետ և այլն։ Հայաստանի մի շարք շրջաններում հայտնի է եղել նաև այլ անուններով՝ «տարեհաց», «կրկենե», «կրկենի», «դովլաթ կրկենի», «միջնակ կլոճ», «միջինք» և այլն։ Ավանդաբար թխվում է Նոր տարուն կամ Մեծ պասի կեսին՝ միջինքին։ Հացի մեջ դնում են միջինք՝ կորիզ, մետաղադրամ կամ լոբու հատիկ, որը խորհրդանշում է հարստություն և բախտավորություն։ Հացը կտրվում և բաժանվում է տան անդամներին Նոր տարվա գիշերը։
Պատրաստման գիտելիքներն ու հմտությունները փոխանցվում են ժառանգաբար՝ ավագ սերնդից երիտասարդներին։ Կենսունակ է, քանի որ կիրառական է և կապված է սննդի ու կենդանի տոնի հետ։ Տարածված է ՀՀ տարածքում և սփյուռքի համայնքներում՝ հիմնականում կանանց, որոշ շրջաններում նաև տղամարդկանց շրջանում։
Մածունի պատրաստման ու կիրառման ավանդույթ
Մածունն ամենահին կաթնամթերքներից է, որն օգտագործում են Հայաստանում։ Պատրաստում են կովի, ոչխարի, այծի և գոմեշի կաթից կամ դրանց խառնուրդներից։ Կաթը եռացնում են, սառեցնում մինչև 35-40 °C, մերում բնական 1.0% մակարդով կամ հին մածունից պահած մերանով։ Անցյալում գյուղերում մերան չլինելու դեպքում օգտագործել են նաև մակարդախոտ կամ կաթնախոտ։ Մածնով լի տարան փաթաթում են և դնում տաք տեղում՝ 4-5 ժամ, մինչև մակարդի առաջացումը, որից հետո պահում են սառնարանում, որպեսզի սառչի և պնդանա։
Ունի մի շարք հիվանդություններ (աղիքային կամ նյութափոխանակության խանգարումներ, թունավորումներ) կանխարգելող և բուժիչ նշանակություն։ Այն օգտագործում են բնական վիճակում, ինչպես նաև պատրաստում են տարբեր կերակրատեսակներ՝ թանապուր, մածնասպաս, մածնաջուր՝ թան։ Գյուղական բնակավայրերում պատրաստում են նաև քամած մածուն, պահածոյացված մածուն (քամված և ջրազրկված մածունը կարագով), մածունի մածուկ (քամված և ջրազրկված մածունը հալած յուղով), տոմաստ (մածունի մածուկի, կաթի և մածնակարագի խառնուրդ), հովկուլ (մածունի մածուկի, կաթի և թարմ շոռի խառնուրդ) և մածնակարագ։
Մրգից օղիների պատրաստում
Ազգագրական դաշտային գրանցումներում վկայություններ կան, որ օղի թորելու ավանդույթը հայերի մեջ տարածված է եղել վաղ ժամանակներից և գյուղերում թորման գործիքներ են պահպանվել դեռևս 19-րդ դարի վերջից։ Գյուղական տնտեսություններում օղի պատրաստելու տեխնոլոգիան ժամանակի ընթացքում համարյա փոփոխությունների չի ենթարկվել և նույնն է մնացել։ Ամռանը պատրաստում են թթից, ծիրանից և սալորից, իսկ աշնանը՝ բոլոր մրգերից։ Օղի թորում են կաթսաներում, որոնք դնում են խարույկի կամ վառվող թոնրի վրա, խմորով ծեփում են կաթսան ծածկող ձագարի և խողովակի որոշ հատվածներ, որպեսզի գոլորշին դուրս չգա։ Թորված օղին խողովակի մյուս ծայրից լցվում է հատուկ տարայի մեջ։ Այնուհետև ջերմաչափով ստուգվում է դրա խտության՝ ալկոհոլի աստիճանը։ Մաքուր և սպիրտային բարձր աստիճանի օղի ստանալու համար այն կրկնակի են թորում։
Սուրբ Սարգսի տոն
Նշվում է ոչ միայն եկեղեցական ծեսով, այլև ժողովրդական ավանդույթներով։ Տոնածիսական համալիրը կապված է ամուսնական գուշակության հետ։ Տոնին նախորդող գիշերը երիտասարդ աղջիկներն աղի բլիթ են ուտում՝ երազում ապագա փեսացուին տեսնելու ակնկալիքով։ Ընդունված է եղել նաև տան տանիքին կամ պատշգամբում ափսեի մեջ ալյուր կամ փոխինդ լցնել և սպասել, որ Սուրբ Սարգիսը կանցի ձիով՝ թողնելով ձիու պայտի հետքերը։ Ըստ ավանդույթի՝ հաջողություն է սպասվում այն մարդուն, որի ափսեի միջով կանցնի սուրբը։
Տոնին բազմաթիվ հավատացյալներ այցելում են Սուրբ Սարգիս զորավարի անունը կրող եկեղեցիներ՝ մասնակցելու այդ օրը մատուցվող պատարագին։ Տոնը տարածված է ընտանեկան, հասարակական միջավայրում՝ հատկապես երիտասարդության շրջանում։ Նշվում է ՀՀ տարածքում և սփյուռքի համայնքներում։
Տերընդեզ
Տերընդեզը դեռևս նախաքրիստոնեական ժամանակներից եկող ժողովրդական տոնակատարություն է, որն առավել մեծ շուքով է տոնվում նորապսակների և նոր նշանվածների ընտանիքներում։ Հայտնի է դեռևս հնագույն աղբյուրներից։
Պահպանվել են տոնակատարության հետ կապված տարբեր ծեսեր, մասնավորապես՝ նորապսակ զույգերի՝ կրակով կրկնապսակը, մոմերով երթը, կրակի շուրջ յոթ շրջան պտտվելը, որոշ վայրերում՝ նաև հատուկ ծիսապարեր, կրակի վրայով ցատկելը և փեշը կրակով այրելը, աղանձ շաղ տալը։ Որոշ վայրերում պահպանվել են նաև այլ տարրեր՝ մոխրով գուշակություններ, դեպի գերեզմանոց երթ և այլն։
Միացվել է Հայ Առաքելական Եկեղեցու կողմից նշվող Տյառնընդառաջի տոնի հետ։ Տարածված է ՀՀ Գեղարքունիքի, Կոտայքի, Արագածոտնի, Շիրակի, Արարատի, Վայոց ձորի և Արմավիրի մարզերում։
Վարդավառ
Վարդավառը համաժողովրդական տոնակատարություն է։ Հայտնի է դեռևս հնագույն նախաքրիստոնեական աղբյուրներից։
Հայ ժողովրդի ամենասիրված տոներից է, որը նշվում է հունիսի 28-ից մինչև օգոստոսի 1-ն ընկած ժամանակահատվածում։ Կապվում է հայոց հեթանոսական Աստղիկ և Անահիտ դիցուհիների պաշտամունքի, նաև Մեծ ջրհեղեղից հետո Մասիսի գագաթից Նոյ նահապետի իջնելու հետ։ Միացվել է եկեղեցական տոնացույցի Քրիստոսի այլակերպության կամ պայծառակերպության տոնի հետ։
Փոխանցվում է համայնքի ներսում։ Ավանդական տոնի հիմնական բաղադրիչները պահպանվել են ամբողջ Հայաստանում, որոշ առանձնահատկություններ՝ ՀՀ Տավուշի և Լոռու մարզերում։ ՀՀ Տավուշի մարզում պահպանվել և կատարվում են տոնի համարյա բոլոր առանցքային բաղադրիչները՝ ուխտագնացություն, զոհաբերություն, ջրոցի, ծաղկաբաժանում, ծիսական թխվածք և ճլորթի։
ՀՀ Արագածոտնի մարզի Նիգավան գյուղի Սուրբ Թևաթորոսի պաշտամունք
ՀՀ Արագածոտնի մարզի Նիգավան գյուղի Սուրբ Թևաթորոսի պաշտամունքը եզակի և զուտ տեղական տոնածիսական համալիր է՝ կապված սրբի գերեզմանի պաշտամունքի, Վարդավառի տոնի ժամանակ կատարվող ուխտագնացության և մատաղների, ավանդազրույցների ու հավատալիքների հետ։
Սուրբ Թևաթորոսը բուժիչ և զավակատուր է համարվում։ Սրբի պաշտամունքի այս տարբերակը վկայված է Արևմտյան Հայաստանի Դերջան գավառում՝ Գևորգ Հալաջյանի «Դերսիմի ազգագրություն» գրքի դեռևս անտիպ հատվածում (20-րդ դարի սկիզբ)։ Փոխանցվում է համայնքի և հայրենակիցների միջավայրում։ Նշվում է ՀՀ Արագածոտնի մարզի Նիգավան գյուղի ներկայիս և նախկին բնակիչների շրջանում։
Դեյվիդ Ֆրենկել
Դեյվիդ Ֆրենկել (David Frankel, ), ամերիկացի կինոռեժիսոր, սցենարիստ և եվրոպական ծագմամբ գործադիր պրոդյուսեր։ Մարքս Ֆրենկելի՝ «The New York Times»-ի նախկին պատասխանատու քարտուղարի որդին ։
Հայաստանի ոչ նյութական մշակութային ժառանգություն
ՀՀ Արագածոտնի մարզի Քասախ գյուղի Թուխ Մանուկի պաշտամունք
ՀՀ Արագածոտնի մարզի Քասախ գյուղի Թուխ Մանուկի պաշտամունքը կապված է համանուն սրբատեղիի հետ, որը գտնվել է Քասախ (նախկինում՝ Չամռլու) գյուղում։ Հուշարձանի մասին հիշատակում է Թորոս Թորամանյանը, նոր հեղինակներից՝ Տ. Պետրոսյանցը (Հայկազուն)։
Դեյվիդ Ֆրենկել
Մինչև 2008 թվականը ապրել է Ֆլորիդայում ։
Հայաստանի ոչ նյութական մշակութային ժառանգություն
ՀՀ Արագածոտնի մարզի Քասախ գյուղի Թուխ Մանուկի պաշտամունք
1963 թվականին, հայտնվելով Ապարանի ջրամբարի տարածքում, գյուղի բնակչությունը տարահանվել է և հաստատվել ներկայիս Քասախ գյուղում, սակայն Թուխ Մանուկ սրբատեղիի պաշտամունքն ու դրա հետ կապված հավատալիքային համալիրն ամբողջովին պահպանվել են։ Գյուղի բնակիչները նշում են Համբարձում, Վարդավառ, Սուրբ Խաչ և այլ տոներ, ինչպես նաև ուխտ են անում՝ առողջանալու, զավակ ունենալու և այլ խնդրանքով։
Դեյվիդ Ֆրենկել
1996 թվականին «Թանկագին օրագիր» կարճամետրաժ ֆիլմի համար արժանացել է «Օսկար» մրցանակի, իսկ «Անտուրաժ» սերիալի համար՝ «Էմմի» մրցանակի՝ որպես կատակերգական սերիալի ականավոր ռեժիսոր։
Հայաստանի ոչ նյութական մշակութային ժառանգություն
ՀՀ Արագածոտնի մարզի Քասախ գյուղի Թուխ Մանուկի պաշտամունք
Թուխ Մանուկի պաշտամունքը պահպանվել է հիմնականում ներկայիս Քասախ գյուղի և հարևան Մռավյան, Քուչակ և այլ գյուղերի բնակիչների շրջանում։
Դեյվիդ Ֆրենկել
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Օսկարակիրներ Կատեգորիա:1959 ծնունդներ Կատեգորիա:Ապրիլի 2 ծնունդներ Կատեգորիա:Նյու Յորք քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:21-րդ դարի կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստապրոդյուսերներ Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ Կատեգորիա:«Էմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Հայաստանի ոչ նյութական մշակութային ժառանգություն
Փայտե հմայիլի պատրաստման և կիրառման ավանդույթ
Փայտե հմայիլի տեսակ է դաղդղանը։ Այն փորագրված փայտ է, որի վրա պատկերված են երկրաչափական, բուսական և տիեզերական նախշեր։ Լայն կիրառություն ունի կենցաղում. օգտագործվում է մարդկանց, տունը, կահ-կարասին, իսկ գյուղական միջավայրում նաև ընտանի կենդանիներին պաշտպանելու համար։ Փայտե հմայիլները տեղադրվում են մուտքի դռան վերևում, տան պատին կամ մոտակա սյան վրա։ Կենդանիներին պաշտպանելու համար դրանք կախում են կենդանիների պարանոցին, եղջյուրներին կամ գոմի դռանը, սյանը։ Առատ կարագ ստանալու համար այն կապում են խնոցու պարանին։ Փոքր փայտե հմայիլները կախում են նորածինների օրորոցին կամ կարում մանուկների հագուստին։ Դրանք կրում են նաև կանայք՝ ուլունքների հետ միասին։
Պահպանիչ փայտե հմայիլները կիրառությունը չար ուժերից պաշտպանելու հավատալիքից բացի ունի նաև գեղագիտական նշանակություն. ներկայումս դրանք լայն տարածում ունեն հատկապես երիտասարդության շրջանում և գործածվում են որպես զարդ կամ բնակարանի ձևավորման պարագա։ Փայտե հմայիլի պատրաստման և կիրառման ավանդույթը տարածված է հատկապես ՀՀ Գեղարքունիքի, Լոռու, Սյունիքի, Արագածոտնի, Տավուշի մարզերում, ինչպես նաև Երևան քաղաքում։ Ժամանակակից փայտագործ վարպետները կրկնօրինակում են հմայիլների հին, ավանդական ձևերը, ինչպես նաև պատրաստում են նոր ոճավորումներով փայտե հմայիլներ։
Ավանդական դարբնագործություն
Ավանդական դարբնագործությունը մետաղի մշակման ավանդական արհեստի հետ կապված հմտությունների ու գիտելիքների ամբողջությունն է։ Առաջին անգամ հիշատակվում է Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմության» մեջ, այնուհետև միջնադարյան այլ պատմիչների երկերում, մասնավորապես՝ Վանական վարդապետի և Ստեփանոս Օրբելյանի աշխատություններում։
Տեխնոլոգիական բաղադրիչներն են երկաթ տաքացնելու, կռելու, տաք կամ սառը եղանակով կոփելու, ջեռուցելու, ջրում մխելու՝ երկաթը ջրով կոփելու և նրան պողպատի հատկություն հաղորդելու տեխնոլոգիական, ինչպես նաև օժանդակ փուլերը՝ զոդելն ու գամելը։ Հաջորդական տեխնոլոգիական փուլերից յուրաքանչյուրը պահանջում է լուրջ վարպետություն՝ հիմնված գիտելիքների, փորձի ու հմտության վրա։
Մինչև 20-րդ դարի առաջին կեսը տարածված է եղել ոչ միայն քաղաքներում, այլև գյուղերում։ Ներկայումս դարբնոցային ավանդական տեխնոլոգիական հմտությունների վրա հիմնված արհեստանոցներ կան Աշտարակ, Գյումրի և Երևան քաղաքներում։ Վարպետ դարբինները դեռևս պահպանում են ավանդական դարբնոցային տեխնոլոգիաներով աշխատելու սովորույթը, սակայն ավանդական տեխնոլոգիական հմտությունները փոխանցվում են հիմնականում վարպետից որդուն կամ մերձավոր հարազատներին, ուստի ներկայումս առկա է տեխնոլոգիական շղթայի և առանձին բաղադրիչների հետ կապված գիտելիքների ու հմտությունների կորսման վտանգ։
Խաչքարագործության վարպետություն
Խաչքարագործությունը հայ ժողովրդական արվեստի յուրահատուկ դրսևորումներից է, որը հիմնված է հնագույն ավանդույթների վրա և այսօր էլ չի կորցրել արդիականությունը։ Խաչքարը համարվում է ճարտարապետական փոքր կոթող։ Խաչքարագործությունը, որի ակունքները սկիզբ են առնում վաղ քրիստոնեական շրջանից՝ 4-7-րդ դարերից, զարգացում է ապրել հատկապես 9-10-րդ դարերում և գագաթնակետին հասել 12-18-րդ դարերում։
Խաչքարի կերտման վարպետության մեջ հատուկ տեղ է գրավում հայկական յուրահատուկ զարդանախշերի կատարումը, որոնք ներկայացնում են խորհրդանիշերի մի ամբողջ համակարգ։ Խաչքարի արևմտահայաց կողմի վրա հորինվածքի հիմնական տարրը խաչն է, որի շուրջ հաճախ պատկերվում են երկրաչափական զարդանշաններ, հավերժության նշաններ, բուսական և կենդանական պատկերներ, ինչպես նաև մարդիկ, հատկապես՝ սրբապատկերներ։
Խաչքարագործության վարպետության համալիր գիտելիքները և հմտությունները ներառում են ոչ միայն տեխնոլոգիական գործողությունների հաջորդականության վերաբերյալ ավանդական փորձը, այլև խաչքարի զարդանախշերի ու խորհրդանշանների մասին գիտելիքը։ Խաչքարի վրա փորագրված ամեն մի խորհրդանիշ ունի իր նշանակությունը, որի փոխանցումը վարպետից աշակերտին խաչքարագործության մշակութային կոդի պահպանման ու վերարտադրության հիմքն է։
Ժանեկագործություն
Հայկական ժանեկագործությունը հայկական դեկորատիվ-կիրառական արվեստի ճյուղ է, ժանյակներ ստեղծելու ավանդական արհեստ։ Հայկական ժանյակը գեղարվեստական գործվածք է, առանց կտորի հիմքի՝ մետաքսյա, բամբակյա, բրդյա, մետաղյա և այլ թելերով ստեղծվող ցանցկեն մանածագործվածք։ Թելանյութի ոչ այնքան դիմացկուն լինելու պատճառով հայկական ժանյակի հնագույն նմուշներ չեն պահպանվել, սակայն դրա վաղ ծագման մասին վկայում են հնագիտական գտածոները՝ ուրարտական աստվածուհու արձանիկը, կրծքազարդերի վրա պատկերված կանանց կերպարները, և «Կեռան թագուհու ավետարանի» (Երուսաղեմի N 2563 ձեռագիր, 1272 թվական) մանրանկարները։
Հայկական ժանեկագործության մեջ միշտ ավելի հարգի է եղել ասեղնագործ ժանյակը, որը շատ ինքնատիպ է և տարբերվում է այլ ժողովուրդների ժանյակներից։ Այն առանձնանում է առաջին հերթին իր կատարման տեխնիկայով, զարդանախշերով, այնուհետև՝ դրանց դասավորման կարգով, որը խիստ առանձնահատուկ է։ Հայկական ասեղնագործ ժանյակները գործվում են հանգույց-օղակներով, որոնց շարքերը դասավորվում են միմյանց նկատմամբ շախմատաձև։ Օղակի չափսերը և ձևերը փոխելու միջոցով ստեղծվում են զարդանկարներ։
Ավանդական կենցաղում ժանեկագործությունն ունեցել է առօրյա-կենցաղային, գեղարվեստագեղագիտական և տոնածիսական գործառույթ։ Ժանյակը եղել է կնոջ ավանդական հագուստի, մասնավորապես՝ գլխի հարդարանքի բաղկացուցիչ մասը։ Հայ կանայք և աղջիկները մեծ վարպետությամբ են տիրապետել են ժանեկագործության տեխնիկական հմտություններին։ Դրանք գրեթե անփոփոխ պահպանվել են մինչ օրս, և այսօր էլ ժամանակակից հայ ժանեկագործուհիներն ստեղծում են բարձրարվեստ բանվածքներ՝ շարունակելով ու զարգացնելով ժողովրդական արվեստի այդ ինքնատիպ ճյուղի ավանդույթները։
Հայկական ժանեկագործությունը տարածված է հատկապես ՀՀ Շիրակի մարզի Գյումրի, Արթիկ, Մարալիկ և ՀՀ Տավուշի մարզի Դիլիջան, Իջևան քաղաքային համայնքներում, ինչպես նաև Երևան քաղաքում՝ տարբեր տարիքի կանանց և աղջիկների շրջանում։ Հայաստանի տարբեր պատմաազգագրական շրջանների ժանյակներն աչքի են ընկնում իրենց բնորոշ առանձնահատկություններով։
Թոնրի պատրաստման և կիրառման ավանդույթ
Թոնրի պատրաստման և կիրառման գիտելիքներն ու հմտությունները դասվում են հայկական ավանդական արհեստների շարքին։ Թոնրի ամենավաղ հուշարձանները վերագրվում են վաղ միջնադարին։ Թոնիրներ են պեղվել Արտաշատի, Դվինի և այլ հնագիտական բնակավայրերում։ Անվանման առաջին հիշատակությունը հանդիպում է Եղիշե պատմիչի (5-րդ դար) «Մեկնութիւն արարածոց գրոց Եղիշէի վարդապետի» աշխատությունում։
Թոնիրը Հայաստանի գյուղական և քաղաքային բնակավայրերում հատկապես լայն տարածում է ունեցել մինչև 20-րդ դարի առաջին կեսը։ Այն գետնափոր, կավե պատերով վառարան է, որն օգտագործվում է հացաթխման, ավանդական ճաշատեսակների պատրաստման, ինչպես նաև որոշ գյուղերում՝ որպես ջեռուցման միջոց։ Այն 100-120 սմ խորությամբ գլանաձև, վերևի մասում նեղ փոս է, որն աստիճանաբար լայնանում է։ Ըստ թոնրի պատրաստման ավանդական եղանակի՝ թոնրագործ վարպետը, թոնրի պատրաստման պատվեր ստանալիս, այցելում է պատվիրատուի տուն և որոշում թոնրի տեղը, որտեղ փոս է փորվում։ Կավը բերվում է պատվիրատուի տուն, որտեղ մի քանի կանայք ոտքերով տրորում են կավը, որպեսզի այն «հասնի», իսկ մյուս կանայք հասունացած կավը վերածում են 50 սմ երկարությամբ գլանների։ Թոնրագործ վարպետը թոնրի փոսի մեջ է մտնում և սկսում է շարել թոնրի պատերը։ Այդպես մինչև թոնրի շուրթը պատրաստում են այդ գլաններով, իսկ թոնրի շուրթի կավին խառնում են ձիու պոչի մազեր, ինչը մինչև թրծելը թոնրի շուրթն ապահովում է ճաքելուց։ 50-60 օր հետո թոնիրը թրծվում է։ Շուրթի վրա թոնրագործ վարպետը երբեմն թողնում է իր դրոշմը։ Թոնրի մակերեսից մեկ մետր և ավելի հեռավորությամբ, հողի միջով, որոշ անկյան տակ անցկացվում է ոչ մեծ խողովակ, որը միանում է թոնրի ներքևի մասում արված անցքին։ Այդ հարմարանքը ծառայում է որպես օդանցք, թոնրի կրակը թթվածնով ապահովող միջոց և կոչվում է ակ։
Թոնրագործությունը ներկայումս կենսունակ, սերնդեսերունդ փոխանցվող մասնագիտություն է։ Այսօր թոնիրն օգտագործվում է ՀՀ ամբողջ տարածքում, հատկապես՝ ՀՀ Արարատի, Արմավիրի, Շիրակի, Արագածոտնի, Կոտայքի, Գեղարքունիքի, Սյունիքի, Վայոց ձորի մարզերի գյուղական բնակավայրերում, ինչպես նաև ազգային խոհանոց ներկայացնող հանրային սննդի կետերում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական մշակույթ Կատեգորիա:Մշակութային ժառանգություն Կատեգորիա:Հայաստանի մշակութային պատմություն
Արամ Քոչարյան (քաղաքական գործիչ)
Արամ Վոլոդյայի Քոչարյան, ՀՀ պետական գործիչ։
Պարգևներ
Պարգևատրվել է ՀՀ վարչապետի պատվոգրով և հուշամեդալով։
Ամուսնացած է։ Ունի երկու երեխա։ Հայաստանի Հանրապետական կուսակցության անդամ է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լոռու մարզպետներ Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:ՀՀԿ անդամներ Կատեգորիա:ՀՀ վարչապետի հուշամեդալակիրներ Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Սոնասար (համայնք, Քաշաթաղի շրջան)
Սոնասար, համայնք Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում ։ Ներկայում համայնքի ամբողջ տարածքը գտնվում է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո    և Արցախի Հանրապետության կողմից համարվում է օկուպացված ։
Աշխարհագրություն
Համայնքը տեղաբաշխված է Արցախի Հանրապետության արևմտյան մասում։ Ունի լեռնային տեղանք։ Համայնքի տարածքն 1204,4 հա է, որից 756,2 հա-ն անտառային հողեր են։ Համայնքի սահմաններով է հոսում Հոչազ գետը ։
Բերձոր շրջկենտրոնից հեռու է 32 կմ, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից` 82 կմ ։
Վարչատարածքային բաժանում և համայնքային կյանք
Համաձայն Արցախի Հանրապետության վարչատարածքային բաժանման՝ Սոնասար համայնքն իր մեջ ներառում է Սոնասար և Մարգիս գյուղերը ։
Համայնքում գործում էր գյուղապետարան, բուժկետ, միջնակարգ դպրոց ։
Համայնքն ապահովված էր էլեկտրաէներգիայով, հասանելի էին բջջային, ինտերնետ կապի միջոցներն ու ռադիոհեռուստատեսությամբ ։
Գործում էր ինքնահոս ջրամատակարարման համակարգ, որը սնվում էր տարբեր բնական աղբյուրներից։ Առկա են նաև խմելու ջրի համար պիտանի բնական աղբյուր-առվակներ ։
2015 թվականի դրությամբ համայնքային ճանապարհները բնահողային էին ։
Պատմամշակութային հուշարձաններ
Սոնասար համայնքի տարածքում առկա են բազմաթիվ հայկական պատմամշակութային հուշարձաններ։ Դրանցից են՝ մ․թ․ա․ 2-րդ դարով թվագրվող «Սոնասար» անունով դամբարանադաշտը, 12-ից 13-րդ դարերով թվագրվող և «Սոնասար» անունով գերեզմանոցը, 11-րդ դարով թվագրվող խաչքարը, 1056 թվականով թվագրվող խաչքարի պատվանդանը, 14-րդ դարերով թվագրվող 2 տապանաքարերը, 14-րդ դարով թվագրվող խաչքարը, 11-ից 14-րդ դարերով թվագրվող կամուրջը և այլն ։
Բնակչություն
Սոնասար համայնքի բնակչությունը 2015 թվականի դրությամբ կազմել է 101 մարդ, որոնք կազմել են 14 տուն։ Նույն թվականի դրությամբ Սոնասար գյուղում բնակվել է 89 մարդ, որոնք կազմել են 12 տուն։ Մարգիս գյուղում բնակվել է 12 մարդ, որոնք կազմել են 2 տնտեսություն ։
Կրթություն
Սոնասար համայնքում գործում էր միջնակարգ դպրոց, որտեղ 2015 թվականի դրությամբ սովորում էր 15 աշակերտ ։
Տնտեսություն
Համայնքի տարածքում հայտնաբերվել են իսլանդական շպատի հանքային պաշարներ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Քաշաթաղի շրջանի համայնքներ
Ֆրանկա Վիոլա
Ֆրանչեսկո Վիոլա (Francesca Viola), ավելի հայտնի՝ Ֆրանկա Վիոլա (Franca Viola, ), Սիցիլիայի առաջին բնակչուհին, որը բռնաբարության և առևանգման զոհ դառնալուց հետո հրաժարվել է հարկադիր ամուսնությունից:
Կենսագրություն
Ֆրանկա Վիոլան ծնվել է Սիցիլիայում, մանր հողատարածքների վարձակալների ընտանիքում: Երբ նա դարձավ տասնհինգ տարեկան, ծնողները որոշեցին ամուսնացնել նրան Ֆիլիպո Մելոդիայի հետ, որը խոշոր կալվածատիրոջ որդի էր: Որոշ ժամանակ անց Մելոդիան մեղադրվում է իշխանությունների կողմից մաֆիայի մեջ ներգրավված լինելու մեջ և գաղթում է Գերմանիա, իսկ Ֆրանկա Վիոլայի հայրը որոշում է չեղյալ հայտարարել ամուսնության պայմանավորվածությունը: Այնուամենայնիվ, որոշ ժամանակ անց Մելոդիան վերադառնում է հայրենիք, կարճ ժամանակ անցկացնում է բանտում ու ազատ արձակվելուց հետո հայտնում է իր՝ հարսնացուի նկատմամբ ունեցած իրավունքների մասին :
Նկարագրված իրավիճակը հիմնվում էր սիցիլիական ավանդույթների հիման վրա. «fuitina» (երիտասարդ սիրահարների փախուստը նպատակ ունենալով ստիպել իրենց ծնողներին օրհնել իրենց ամուսնությունը) և այսպես կոչված «ռեաբիլիտացիոն ամուսնությունը» (matrimonio riparatore): Աղքատ ընտանիքները` աղջկա համար օժիտ գնելու համար բավարար միջոցներ չունենալով, որպես կանոն դիմում էին այդ քայլին, որպեսզի խուսափեն առաջինից, նախօրոք պայմանավորվելով ապագա ամուսնության մասին: Ֆրանկա Վիոլայի դեպքում խոսքը գնում էր հենց «ռեաբիլիտացիոն ամուսնության» մասին:
Այդ միջադեպը համաշխարհային հայտնիություն ստացավ ի շնորհիվ Associated Press գործակալության լրատվական հաղորդագրության մի կնոջ մասին, որը մարտահրավեր է նետել Սիցիլիայում տիրող հազարամյա ավանդույթին, որտեղ օրիորդի առևանգումը և բռնաբարումը դարեր շարունակ վստահելի միջոց էր վերջինիս ստիպել ամուսնանալ, քանի որ վերջինս համարվում էր արատավորված և այլևս չէր կարող հույս ունենալ այլ տղամարդու հետ ամուսնության մասին: Այնուամենայնիվ Ֆրանկան ավելի հեռուն գնաց և պաշտոնապես մեղադրեց Մելոդիային բռնաբարության մեջ, թեպետ վերջինիս հայրենակիցների կարծիքով, մեղադրանքի արժանի էր հենց Վիոլայի ընտանիքը, որոնց այդ թվում սպառնում էին նաև արյան վրեժով` պատվի բազմադարյա կոդեքսը խախտելու համար:
1968 թվականի դեկտեմբերի 4-ին Ֆրանկա Վիոլան ամուսնացավ Ջուզեպպե Ռուիսիի (Giuseppe Ruisi) հետ : Ամուսինները մնացին Ալկամոյում, նրանք ունեցան երեք զավակ: Ֆիլիպպո Մելոդիան դատապարտվեց 10 տարվա բանտարկման և Մոդենա 2 տարվա արտաքսման: 1976 թվականին ազատ արձակվեց, վերադարձավ հանցավոր գործունեությանը և 1978 թվականին սպանվեց անհայտ պայմաններում :
2014 թվականի փետրվարի 13-ին Իտալիայի նախագահի հրամանով Ֆրանչեսկա Վիոլան պարգևատրվեց Մեծ սպայի աստիճանով `«Իտալիայի Հանրապետության առջև ունեցած իր վաստակի համար» շքանշանով .:
Կերպարի արտացոլումը մշակույթում
Ֆրանկա Վիոլայի ողբերգական պատմությունը հիմք հանդիսացավ Դամիանո Դամիանիի «Ամենագեղեցիկ կինը» ֆիլմի սյուժեի համար, որը նկարահանվեց 1970 թվականին:
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բռնություն կանանց նկատմամբ Կատեգորիա:Ֆեմինիստներ Կատեգորիա:Իտալացի ֆեմինիստներ
Միխայիլ Կոպեյկին
Միխայիլ Կոպեյկին (Копейкин Михаил Семёнович, ), խորհրդային գեղանկարիչ, գծանկարիչ և մանկավարժ, Լենինգրադի նկարիչների միության անդամ ։
Կենսագրություն
Միխայիլ Կոպեյկինը ծնվել է 1905 թվականի փետրվարի 14–ին, Մոսկվայի մարզի Կլինսկի գավառի Բորշչովո գյուղում։ 1926–1930 թվականներին սովորել է Մոսկվայի Անատոլի Լունաչարսկու անվան Արվեստի աշխատավորի ֆակուլտետի գեղանկարչության ֆակուլտետում, իսկ 1934–1939 թվականներին սովորել է Գեղարվեստի համառուսական ակադեմիային կից Ի. Ե. Ռեպինի անվան գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտում՝ Վարվառա Յակովլևայի, Ալեքսանդր Լյուբիմովի և Իսահակ Բրոդսկու մոտ։ 1939 թվականին ավարտել է ինստիտուտը՝ Իսահակ Բրոդսկու արվեստանոցում՝ որակավորված գեղանկարչի կոչումով։ Դիպլոմային աշխատանքը եղել է «Մեր կոլտնտեսությունների կանանց և նրանց երեխաների կյանքը» նկարը։
1935 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների` ցուցադրելով իր աշխատանքները Լենինգրադի կերպարվեստի առաջատար վարպետների աշխատանքների հետ։ 1946 թվականին ընդունվել է Լենինգրադի նկարիչների միություն` դառնալով գեղանկարչության բաժնի անդամ։ Պատերազմից հետո դասավանդել է Սանկտ Պետերբուրգի Շտիգլիցի անվան գեղարվեստաարդյունաբերական ակադեմիայում (1946–1950 թվական) և Ի. Ե. Ռեպինի անվան գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտում (1950–1981 թվական)։ Նկարել է թեմատիկ և ժանրային կոմպոզիցիաներ, դիմանկարներ և բնանկարներ։ «Աղջիկների դիմանկարը» (1941 թվական), «Վիենայի փողոցներում» (1945 թվական), «ՌԽՖՍՀ վաստակավոր ուսուցչուհու՝ Ա․ Սերկովայի դիմանկարը» (երկուսն էլ՝ 1950 թվական), «Պիոներական ջոկատավար՝ Ռաի Շիբանովայի դիմանկարը» (1951 թվական), «Ի․ Կազինայի դիմանկարը» (1958 թվական) և այլ նկարների հեղինակն է։
Մահացել է 1983 թվականի մարտի 29–ին, Լենինգրադում՝ 79 տարեկան հասակում։
Միխայիլ Կոպեյկինի ստեղծագործությունները պահվում են Ռուսական պետական թանգարանում, Ռուսաստանի և այլ երկրների թանգարաններում և մասնավոր հավաքածուներում։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի նկարիչների միության անդամներ Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ
Շայտանովո
Շայտանովո (Шайтаново), գյուղ Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Ալնաշսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2008 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 227 մարդ։
Կարոլին Ունգեր
Կարոլին Ունգեր (Caroline Unger, ), ավստրիացի օպերային երգչուհի։
Կենսագրություն
Կարոլին Ունգերը ծնվել է 1803 թվականի հոկտեմբերի 28-ին, Շտուլվեյսենբուրգում։ Երգեցողության դասեր առել է Ա. Լանգի և Մ. Ֆոգլի ղեկավարությամբ, ապա Ջ. Ռոնկոնիի մոտ՝ Միլանում։ Կարոլինի առաջին բեմելը կայացել է 1821 թվականին Վիեննայում, որտեղ նա հանդես է եկել Մոցարտի «Այդպես են վարվում բոլորը» օպերայում Դոնաբելլայի դերում։ Ունգերը մտերիմ էր Բեթհովենի հետ, ով նշանակալի դեր ունեցավ երգչուհու արտիստական գործունեության ասպարեզում. Կարոլինը մասնակցեց Բեթհովենի Իններորդ սիմֆոնիայի և այլ ստեղծագործությունների պրեմիերաներին։ Հայտնի է, որ Իններորդ սիմֆոնիայի պրեմիերան ղեկավարել է լսողությունն ամբողջովին կորցրած Բեթհովենը։ Ավարտին, մինչ դահլիճը թնդում էր ծափահարություններից ու իրեն ուղղված ողջույնի կանչերից, մեծ կոմպոզիտորը հապաղում էր շրջվել դեպի հանդիսատեսը, քանի որ վախենում էր բոլորովին նոր մոտեցմամբ գրված այս ստեղծագործության համար իրեն խիստ քննադատող դեմքեր ու սառն ընդունելություն տեսնել։ Եվ Կարոլին Ունգերը մոտեցել է Բեթհովենին, ու բռնած նրա ուսերից, շրջել դեպի դահլիճը։ 1825-1833 թվականներին Կարոլին Ունգերի արտիստական գործունեությունը ծավալվեց Իտալիայում։ 1825 թվականին երգել է Միլանի «Դել Ֆոնդո» և «Սան Կարլո» թատրոններում, 1827-1830 թվականներին Միլանի Լա Սկալա թատրոնում, ապա Հռոմի, Ֆլորենցիայի, Բոլոնիայի, Վենետիկի և Թուրինի թատրոններում։ 1830-1833 թվականներին հանդես է եկել Փարիզում, որտեղ, սակայն, ունեցավ նվազ հաջողություններ։ Այստեղ նա խաղացել է Ռոմեոյի դերը՝ Ռոսսինիի «Կապուլետներ և Մոնտեքյուներ» օպերայում։ Այնուհետև խաղացել է Վիեննայի (1837-1840 թթ.) և Դրեզդենի (1840-1842 թթ.) օպերային թատրոններում։ Կարոլինը հանդես է եկել նաև որպես համերգային երգչուհի։ Կարոլին Ունգերը բեմը թողել է 1843 թվականին։ Վախճանվել է 1877 թվականի մարտի 23-ին, Ֆլորենցիայից ոչ հեռու գտնվող մի վիլլայում։
Եսեն
Եսեն (Есень), գյուղ Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Ուժգորոդի շրջանում։
Կարոլին Ունգեր
Գործունեություն
Կարոլին Ունգերը համարում է բելկանտո դպրոցի ակնառու ներկայացուցիչներից մեկը։ Տիրապետում էր հյութեղ և զորեղ ձայնի։ Հանդիսատեսին գրավում էր աչքի ընկնող ջերմ խաղով և պաթոսով լեցուն կատարողականությամբ։ Նրա արտիստական և ձայնային տվյալների առանձնահատկությունները հաշվի առնելով են իրենց մի շարք ստեղծագործություններ գրել կոմպոզիտորներ Վինչենցո Բելլինին («Օտարերկրուհին», 1829 թ.), Գաետանո Դոնիցետին («Փարիզուհին», 1833 թ. և «Բելիսարիուս», 1836 թ.) և Սավերիո Մերկադանտեն («Երկու հանրաճանաչ հակառակորդները», 1838 թ.): Կարոլին Ունգերն այս բոլոր ստեղծագործությունների կատարման ընթացքում հանդես էր գալիս իբրև գլխավոր դերակատար։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ավստրիացի երգչուհիներ
Եսեն
2001 թվականի տվյալներով Եսեն գյուղում բնակվում էր 1 677 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,032 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Ուժգորոդի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1470 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ինոզիտոլ օքսիգենազ
Ինոզիտոլ օքսիգենազ, ոչ հեմային դիերկաթային ֆերմենտ, որը կատալիզում է հետևյալ քիմիական ռեակցիան Այն նաև կատալիզում է ավելի քիչ տարածված խիրո իզոմերի օքսիդացումը ։ Այս ֆերմենտը մտնում է ինոզիտոլի կատաբոլիզմի մեջ ։ Այն մարդկանց մոտ արտադրվում է երիկամներում  ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ՖՀ 1.13.99
Սիմոն Երեմյան
Սիմոն Երեմյան, հայ բնագետ, գրող, բանասեր։
Կենսագրություն
Ուսանել է ծննդավայրում, ապա Վենետիկի Մխիթարյանների մոտ, 1895 թվականին դարձել միաբանության անդամ։ 1899-1905 թվականներին խմբագրել Է «Բազմավեպ»-ը, 1901 թվականից՝ նաև «Գեղունի» հանդեսը։ 1896 թվականին Վենետիկում հրատարակել է «Նոր կենդանաբանութիւն եւ մարդաբանութիւն պատմական եւ նկարագրական», 1898 թվականին «Տարվինականութիւն կամ տեսակաց եւ մարդուս ծագման խնդիրը», 1901 թվականին՝ «Հայ բժշկարանք» աշխատությունները։
Աշխատություններ
Ուշագրավ է «Պատկերազարդ բառգիրք գործնական գիտութեանց» (1900) աշխատություն-հանրագիտարանը։ Հրատարակել է գեղարվեստական ստեղծագործություններ՝ «Տուրկին» (1903), «Տագնապը» (1904) վիպակները, «Անէծք» (1903), «Սաթենիկ» (1904), «Ուխտը» (1905) ողբերգությունները, արձակ բանաստեղծություններ, հուշեր։ Լույս է ընծայել գրականագիտական ուսումնասիրություններ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ բնագետներ Կատեգորիա:Հայ գրողներ Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Մինեսունի երկաթուղային կամուրջ
Մինեսունի երկաթուղային կամուրջ  (Minnesund jernbanebru), երկաթուղային կամուրջ Մյոսա լճի վրա՝ Էյդսվոլ կոմունայում՝ Նորվեգիայում։ Այն կապում է մայրաքաղաք Օսլոն Տրոնհեյմի հետ։ Մոտավոր հեռավորությունը երկրի մայրաքաղաքից կազմում է 60 կմ դեպի հյուսիս-արևելք։ Կամուրջը բացվել է 1879 թվականին։
կամրջի պատմություն
Մինեսունի երկաթուղային կամուրջը կառուցվել է 1879 թվականին։ Այն բացվեց, քանի որ Համար և Էյդսվոլ քաղաքների միջև երկաթուղային հաղորդակցություն էր ստեղծվել։ կամրջի հեղինակներն են համարվում ճարտարապետ Բ Լանգեն (B. Lange) և ճարտարագետ Աքսել Յակոբ Պետերսոնը (Axel Jacob Petersson) : 1913 թվականին Մյոսա լճում կարգավորվեց ջրի մակարդակը։ Դրա հետ կապված Մինեսունի երկաթուղային կամրջի գլխավոր թռիչքը մեծացվեց եղած 62 մետրից մինչև 82 մետրի։ 1925 թվականին կամուրջը վերակառուցվում է որպես ավտոմոբիլային-երկաթուղային՝ յուրաքանչյուր կողմից մեկ գոտիով։ 1940 թվականի ապրիլին Ֆաշիստական Գերմանիան հարձակվեց Նորվեգիայի վրա։ Այդ ժամանակ, հընթացս Դանիա-Նորվեգական ռազմագործողության, նահանջող նորվեգացի զինվորները պայթեցրին կամուրջը։ 1965 թվականին հարևանությամբ կառուցվեց նոր ավտոմոբիլային կամուրջ։ Այդ ժամանակ Մինեսունի երկաթուղային կամրջի վրա դադարեց ավտոմոբիլային երթևեկությունը։ 2006 թվականին կամուրջը ենթարկվեց վերականգնման. հատկապես թարմացվեցին թռիչքի հատվածներն ու միջնական հենասյուների հատվածները։ Ծրագրավորում են, որպեսզի Մինեսունի երկաթուղային կամուրջը մտնի Նորվեգիայի համաշխարհային ժառանգության հուշարձանների ցանկի մեջ ։
կամրջի կառուցվածք
Մինեսունի երկաթուղային կամուրջն ունի 12 թռիչք։ Գլխավոր թռիչքը վերածածկված է միջանցիկ մետաղական կամարակապ ձողակառույցով ներքևի անցումային գոտու հետ միասին։ Թռիչքի երկարությունը կազմում է 82 մետր։ Կողմնային թռիչքներն իրենցից ներկայացնում են վանդակավոր ձողակառույցներ։ Գլխավոր թռիչքի երկու միջնական հենասյուները կառուցված են աղյուսով։ Արտաքին հատվածը երեսապատված է չմշակված գրանիտե սալերով։ Հենասյուներն ունեն սլաքաձև որմնախոռոչներ։ Դրանց վերևի հատվածներում կառուցված են դեկորատիվ հրակնատներ։ Մնացած հենասյուները մետաղական են։ կամրջի ընդհանուր երկարությունը կազմում է 362 մետր։
Մինեսունի երկաթուղային կամուրջը մենուղի է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նորվեգիայի կամուրջներ
Քարոզիչ (հեռուստասերիալ)
«Քարոզիչ» (Preacher), ամերիկյան հեռուստասերիալ, որի արտադրությամբ զբաղվել են Էվան Գոլդբերգը, Սեթ Ռոգենը և Սեմ Քեթլինը, AMC հեռուստաալիքի պատվերով ։ Պիլոտային էպիզոդը պատվիրվել է AMC հեռուստաալիքով 2014 թվականի փետրվարի 7-ին ։ Հանդիասանում է համանուն կոմիքսաշարի ադապտացիան, որը ստեղծել են Գարթ Էնիսը և Սթիվ Դիլոնը, հրատարակումը կատարել է Vertigo-ն, իսկ ինպրինտը՝ DC Comics-ը։
Հեռուստասերիալի պրեմիերան կայացել է 2016 թվականի մայիսի 22-ին ։ 2016 թվականի հունիսի 29-ին AMC հեռուստասերիալը երկարացվել է երկրորդ եթերաշրջանով ։ 2017 թվականի հոկտեմբերի 27-ին հեռուստասերիալը երկարացվել է երրորդ եթերաշրջանով ։
2018 թվականի նոյեմբերին հեռուստասերիալը երկարացվել է չորրորդ՝ եզրափակիչ եթերաշրջանով, որի նկարահանումները անցկացվել են Ավստրալիայում։
Սինոփսիս
Տեխասցի քարոզիչ Ջեսի Քասթերը, միավորվում է երկնքից փախած ամենակարող արարածի հետ։ Նա և իր նախկին զուգընկերուհի Տյուլպանը և իռլանդական ծագմամբ վամպիր Քեսիդին, միասին ուղևորվում են ճանապարհորդության, որպեսզի բառիս բուն իմաստով գնտեն Աստծուն ։
Մշակում
2013 թվականի անոյեմբերի 16-ին հայտարարվել է, որ AMC հեռուստաալիքը զարգացնում է հեռուստասերիալի միտքը, որը պետք է հիմնված լինի Vertigo հրատարակության և DC Comics իմպրինտի Preacher կոմքիսների հիման վրա ։ 2013 թվականի նոյեմբերի 18-ին BleedingCool ռեսուրսը հաստատել է, որ Սեթ Ռոգենը և Էվան Գոլդբերգը հրավիրվել են կոմիքսի պաշտոնական ադապտացիայի համար և Սեմ Քեթլինի մասնակցությամբ գրվել է հեռուստասերիալի պիլոտային էպիզոդի սցենարը, որը, ինչօպես ենթադրվում է, տարածվելու է Sony Pictures Television լոգոտիպով ։ 2014 թվականի փետրվարի 6-ին հեռուստաալիքը պաշտոնապես թույլատրել է Ռոգենի և Գոլդբերգի մասնակցությամբ պիլոտային էպիզոդի ստեղծումը և նշանակել է Սեմ Քեթլինին որպես շոուրաններ ։ 2014 թվականի դեկտեմբերի 3-ին պատվիրվել են պիլոտային էպիզոդի նկարահանումները ։ Պաշտոնական կոմքիսների հեղինակ Սթիվ Դիլոնը և Գարթ Էնիսը նաև հանդես են եկել որպես շոուի համապրոդյուսերներ ։
2015 թվականի սեպտեմբերի 9-ին պատվիրվել է առաջին եթերաշրջանը՝ բաղկացած 10 էպիզոդից, որի պրեմիերան կայացել է 2016 թվականի մայիսի 22-ին ։ 2016 թվականի հունիսի 29-ին AMC հեռուստաալիքը երկարացրել է հեռուստասերիալը երկրորդ եթերաշրջանով՝ բաղկացած 13 էպիզոդից, որի պրեմիերան կայացել է 2017 թվականի հունիսի 25-ին ։ 2017 թվականի հոկտեմբերի 26-ին հայտարարվել է, որ հեռուստասերիալը երկարացվել է երրորդ եթերաշրջանով , որի պրեմիերան կայացել է 2018 թվականի հունիսի 24-ին և այն կազմված է 10 էպիզոդից ։ 2018 թվականի նոյեմբերին հեռուստասերիալը երկարացվել է չորրորդ՝ ավարտական եթերաշրջանով։
Քասթինգ
2015 թվականի փետրվարի 12-ին Superhero Hype-ը հայտնել է այն մասին, որ Տյուլիպ Օ’Հարայի կերպարը կատարելու է աֆրոամերիկացի դերասանուհի ։ 2015 թվականի մարտի 12-ին The Tracking Board ռեսուրսը հրապարակել է ինֆորմացիա այն մասին, որ AMC հեռուստաալիքը Ջեսի Քասթերի դերի համար դիտարկում են Դոմինիկ Կուպերին ։ 2015 թվականի մարտին Քասթերի դերակատարման համար հաստատվել է Ռութ Նեգան, իսկ Ջոզեֆ Գիլգանը ներառվել է հիմնական կազմի մեջ վամպիր Քեսիդիի դերի համար ։ 2015 թվականի ապրիլի 9-ին պաշտոնապես հայտարարվել է, որ Լյուսի Գրիֆիթսը կատարելու է Էմիլի Վուդրոյի, Ջեսի օգնականի դերը ։ Նույն օրը հրապարակվել է ոչ պաշտոնական տեղեկություն, որը Դոմինիկ Կուպերը պայմանագիր է կնքել Ձեսի Քասթերի դերի համար, բայց այդ մասին պաշտոնապես հայտարարվել է 2015 թվականի ապրիլի 17-ին ։
Ադապտացիայի նախկին փորձեր
Հեռուստաէկրանի համար «Քարոզիչ»-ի առաջին ադապտացիայի փորձը եղել է ֆիլմ, որի արտադրությամբ սկսել է զբաղվել Electric Entertainment ստուդիան։ Ռեժիսորի տեղը զբաղեցրել է Ռեյչել Թալալեյը, իսկ սցենարիստ է դարձել Գարթ Էնիսը, որը պետք է սցենարի համար ադապտացներ կոմիքսի սյուժեն։ Ռուպերտ Հարվին և Թոմ Ասթորը նշանակվել են պրոդյուսերներ։ 1998 թվականի մայիսին Գարթ Էնիսը սցենարի համար պատրաստել էր երեք տարբերակ, որոնցից յուրաքանչյուրը հիմնականում հիմնվել է «Տեխաս փախածները» (Gone to Texas) սյուժետային կամարի վրա ։ Բյուջեյի հետ խնդիրների և պաշտոնական կոմիքսնի կրոնական ոչ միարժեքության պատճառով ֆիլմի արտադրությունը սառեցվել է։
Ավելի ուշ «Քարոզիչ» հեռուստասերիալի էկրանավորման իրավունքը Electric Entertainment-ից գնել է Miramax Films-ը, որը վերաթարմացրել է ֆլմի արտադրությունը, բայց նաև շուտով հրաժարվել է էկրանավորումից բյուջեի հետ կապված խնդիրների պատճառով։
2006 թվականի նոյեմբերին, Miramax Films-ը թողել է նախագիծը, HBO հեռուստաալիքը հայտարարել է հեռուստատեսային շարքի պիլոտային էպիզոդի արտադրության մասին, որը հիմնված է «քարոզիչ» կոմիքսաշարի հիման վրա։ Սցենարը սկսել է գրել Մարկ Սթիվեն Ջոնսոնը, իսկ Հովարդ Դոյչը պետք է զբաղեցներ ռեժիսորի աթոռը ։ HBO-ի ղեկավարությունը տպավորվել է Ջոնսոնի փորձարարական սցենարով և պատվիրել է նրան ստեղծել կանոն առաջին եթերաշրջանի համար։ Ջոնսոնի պաշտոնական մտահղացմամբ՝ «կոմիքսի ցանկացած թողարկում պետք է դառնար մեկ լրիվ էպիզոդ», ըստ «դրվագը դրվագում» կանոնի։ Ջոնսոնը նշել է. «Ես [HBO]-ին տվել եմ կոմիքսներ և ասել. «Մեկ թողարկում՝ մեկ ժամ»։ Ի պատասխան Գարթ Էնիսը ինձ ասել է. «Դուք գերագնահատում եք կոմիքսը»»։ 2008 թվականի օգոստոսին HBO-ի ղեկավարությունը հրաժարվել է հեռուստասերիալի արտադրությունից, քանի որ պատմության մթնոլորտը համարել է մռայլ և ոչ միանշանակ կրոնական ։
2008 թվականի հոկտեմբերին ֆիլմի տեսքով էկրանավորման իրավունքը գնել է Columbia Pictures-ը և նշանակել Սեմ Մենդեսին որպես ռեժիսոր։ Նիլ Մորիցն ու Ջեյսոն Նեթերը պետք է հանդես գային որպես պրոդյուսերներ։ Ստուդիայի հայտարարությունների համաձայն Էնիսի սկբնային սցենարները չպետք է օգտագործվեին։ Սակայն ֆիլմի ստեղծման մասին հայտարարելուց անմիջապես հետո, նախագիծը կրկին անորոշ ժամանակով հետաձգվել։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2010-ականների ամերիկյան հեռուստասերիալներ Կատեգորիա:Անգլերեն հեռուստասերիալներ Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա հեռուստասերիալներ Կատեգորիա:Հեռուստասերիալներ վամպիրների մասին Կատեգորիա:Ամերիկյան հեռուստասերիալներ Կատեգորիա:HBO-ի բնօրինակ ծրագրեր
Մոնտկլար (Բարսելոնա)
Մոնտկլար (Montclar, Montclar, Montclar), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Բարսելոնա պրովինցիայում՝ Կատալոնիա ինքնավար համայնքում ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Բերգեդա շրջանում։ Տարածքը կազմում է 21,9 կմ²։ Բնակչությունը կազմում է 112 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։
Հրեա երեխաների թանգարան
Պատմություն
Ի պատասխան Քրոուն Հեիթսի 1991 թվականի տխրահռչակ երթի և 1994 թվականի 16-ամյա հրեա աշակերտ Արի Հալբերսթամի` Բրուքլինյան կամրջի վրա ահաբեկչական սպանության, թանգարանը կառուցվել է` սովորեցնելու տեղացի երեխաներին ավելի լավ հասկանալ իրենց հարևաններին։
Ժորժ Դեմիրճյան
Ժորժ Դեմիրճյան, հայ գեղանկարիչ։
Հրեա երեխաների թանգարան
Պատմություն
Թանգարանի ցուցադրությունը կազմելիս օգտագործվել են տարբեր կրոնական և աշխարհիկ ուղեցույցներ, և վերջին խոսքն ասվել է թանգարանի ուղղափառ տնօրինության կողմից։
Ժորժ Դեմիրճյան
Կենսագրություն
1952 թվականին հաճախել է Բուենոս Այրեսի մասնավոր նկարչական ստուդիաները։ Ցուցահանդեսների մասնակցել է 1957 թվականից։ Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել 1959, 1960, 1961, 1962 թթ. ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ Կատեգորիա:1932 ծնունդներ Կատեգորիա:Բուենոս Այրես քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Հրեա երեխաների թանգարան
Պատմություն
Համայնքային ակտիվիստ Դևորահ Հալբերսթամը` Արիի մայրը, կարևոր դեր է խաղացել թանգարանի ստեղծման գործում։ Թանգարանը պաշտոնապես նվիրված է Արիի հիշատակին ։
Թանգարանի առջևի մասում ցուցադրվում է երեխաների նկարների հսկա կոլաժ։ Հեռվից նայելիս նկարների կոլաժը ստեղծում է մի երեխայի պատկեր։
Ութ (վեպ)
«Ութ» (The Eight), Քետրին Նևիլլի վեպը՝ գրված 1970-ական թվականներին։ Համարվում է հեղինակի առաջին ստեղծագործությունը։ Վեպի ժանրն է՝ պոստմոդեռնիստական թրիլլեր։