cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սաուդյան Արաբիա
Արվեստ և ժամանց
1970-ական թվականների ընթացքում կինոթատրոնները բազմաթիվ էին թագավորությունում՝ չնայած դրանք հակասաում էին վահաբիական նորմերին ։ 1980-ական թվականներին Իսլամական վերածննդի շարժման ժամանակ, ինչպես նաև իսլամիստական ակտիվությանը իբրև քաղաքական պատասխան 1979 թվականին Մեքքայի Մեծ մզկիթը գրավման արդյունքում կառավարությունը փակեց բոլոր կինոթատրոններն ու թատրոնները։ Սակայն 2005 թվականից թագավոր Աբդուլլահի բարեփոխումների արդյունքում մի շարք կինոթատրոններ վերաբացվել են, այդ թվում նաև Գիտության և տեխնոլոգիայի թագավոր Աբդուլլահի համալսարանում գտնվող կինոթատրոնը։
18-րդ դարից սկսած վահաբիական ֆունդամենտալիզմը չի խրախուսել արվեստի զարգացումը։ Մարդկանց կերպարներ պատկերելու սուննի իսլամի արգելքը սահմանափակել է տեսողական արվեստի ճյուղերին, որի պատճառով այս արվեստներում գերիշխում են երկրաչափական պատկերները, ծաղիկներն ու բույսերը և աբստրակտ պատկերներն ու վայելչագրությունը։ 20-րդ դարում նավթային հարստության ի հայտ գալու հետ մեկտեղ տարբեր ոլորտներ կրել են արտաքին ազդեցություն, օրինակ՝ արևմտյան ոճով տներ, կահույք և հագուստ։ Երաժշտությունն ու պարը միշտ եղել են սաուդական կյանքի կարևոր մասը։ Ավանդական երաժշտությունը հիմնականում կապված է պոեզիայի հետ, որոնք երգվում են երաժշտության ներքո։ Երաժշտական հիմնական գործիքներն են ռաբաբահը, որը որոշ նմանություն ունի եռալար ջութակի հետ, տարբեր հարվածային գործիքներ, օրինակ՝ թաբլը (թմբուկ) և դափը։ Ամենահայտնի պարերից է արդահ ռազմապարը, որը պարում են տղամարդիկ՝ հաճախ զինված սրերով կամ հրացաններով, թմբուկների և դափերի հնչյունների ներքո։ Բեդվինական պոեզիան, որը հայտնի է նաբաթի անունով, մինչ օրս շատ հայտնի է ։
Սաուդական գրականության զարգացմանը խոչընդոտում է գրաքննությունը՝ չնայած սաուդցի որոշ վիպասաններ և բանաստեղծներ Արաբական աշխարհում մեծ ճանաչում ու համբավ են ձեռք բերել՝ արժանանալով իրենց երկրի պաշտոնական թշնամական վերաբերմունքին։ Դրանց թվում են Ղազի Ալ-Կոսայբին, Աբդուլռահման Մունիֆը, Թուրքի ալ-Համադը և Ռաջա ալ-Սանան ։ 2016 թվականին ստեղծվել է Ընդհանուր ժամանցի մարմինը, որի նպատակն էր ընդարձակել սաուդական ժամանցային ոլորտը ։ Հաջորդ տարի 25 տարի դադարից հետո ալ-Ռիադում տեղի ունեցան առաջին համերգները ։ Բացի այդ տեղի ունեցած նաև կատակերգական ցուցադրություններ, պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտեր և այլն ։ 2018 թվականին 35 տարի արգելքից հետո բացվեց առաջին կինոթատրոնը՝ ծրագրելով ունենալ 2000 էկրաններ մինչև 2030 թվականը ։
Սպորտ
Սաուդյան Արաբիայում ֆուտբոլը ազգային սպորտաձև է։ Սաուդյան Արաբիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականը Ասիայում համարվում է ամենահաջողակ ազգային հավաքականը, որը կարողացել է հասնել Ֆուտբոլի Ասիայի գավաթի 6 եզրափակիչների՝ հաղթելով դրանցից երեքում (1984, 1988 և 1996), և կարողացել է որակավորվել Աշխարհի գավաթի համար 4 տարի անընդմեջ՝ սկսած 1994 թվականից։ 1994 թվականի ՖԻՖԱ Աշխարհի գավաթի ժամանակ Ջորջ Սոլարիի գլխավորությամբ Սաուդյան Արաբիան իր խմբում պարտության է մատնել Բելգիային և Մարոկկոյին, սակայն 16-րդ փուլում պարտություն է կրել Շվեդիայից։ 1992 թվականի ՖԻՖԱ Կոնֆեդերացիաների գավաթի ժամանակ, որն ընթանում էր Սաուդյան Արաբիայում, երկիրը հասել է եզրափակիչ՝ 1-3 հաշվով պարտվելով Արգենտինային։
Սաուդյան Արաբիայում հայտնի են նաև այնպիսի սպորտաձևեր, ինչպիսիք են սկուբա դայվինգը, վինդսըրֆինգը, ծովագնացությունը և բասկետբոլը (որը խաղում են և՛ կանայք, և՛ տղամարդիկ)։ Սաուդյան Արաբիայի բասկետբոլի հավաքականը 1999 թվականի Ասիայի առաջնությունում արժանացել է բրոնզե մեդալի ։ Ավանդական սպորտաձևեր ձիարշավներն ու ուղտարշավները ևս շատ հայտնի են։ Ռիադում կա մարզադաշտ, որտեղ արշավներ են տեղի ունենում ձմռանը։ 1974 թվականից սկսված ամենամյա Թագավորի ուղտարշավը սպորտային ամենահայտնի մրցույթներից է, որին մասնակցում են տարածաշրջանի տարբեր երկրների ներկայացուցիչներ։ Բազեների վարժեցումը ևս շատ գործածական և ավանդական զբաղմունք է ։
Կանանց սպորտը բանավեճերի առարկա է՝ պայմանավորված իսլամական կրոնական ղեկավարության պահպանողական վերաբերմունքով, սակայն վերջին տարիներին այս սահմանափակումը որոշ չափով թուլացել է  ։ Մինչև 2018 թվականը կանանց չի թույլատրվել ներկա գտնվել մարզադաշտում։ Խոշոր քաղաքների 3 մարզադաշտերում առանձնացված են տեղեր հատուկ կանանց համար ։
Խոհանոց
Սաուդյան Արաբիայի խոհանոցը մեծապես նման է Արաբական թերակղզու շրջակա երկրների և ընդհանրապես արաբական աշխարհի խոհանոցին՝ ազդեցություն ունենալով և միևնույն ժամանակ իր վրա կրելով թուրքական, հնդկական, պարսկական և աֆրիկյան ուտեստների ազդեցությունը։ Սննդամթերքի հետ կապված իսլամական օրենքները շատ խիստ են․ խոզի միս ուտելն արգելված է, իսկ այլ կենդանիներին պետք է մորթել հալալի պահանջներին համապատասխան։ Քաբաբը և ֆալաֆելը, ինչպես նաև շաուրման՝  գառան, ոչխարի և հավի մարինացված տապակած մսով պատրաստված ուտեսները, շատ հայտնի են։ Ինչպես Արաբական թերակղզու արաբական այլ երկրներում, այնպես էլ Սաուդյան Արաբիայում մաչբուսը (քաբսա)՝ բրնձով, գառան, հավի, ձկան կամ ծովախեցգետնի մսով պատրաստված ուտեստը, ինչպես նաև մանդին համարվում են  ազգային ուտեստներ։ Տափակ, անթթխմոր թաբուն հացը, ինչպես նաև թարմ մրգերը, արմավը, հումուսը և յոգուրտը համարվում են յուրաքանչյուր կերակուրի կարևոր բաղադրիչը։ Սուրճը, մատուցված արաբական ձևով, ավանդական խմիչք է, սակայն թեյն ու տարբեր մրգերից պատրաստված հյութերը ևս հայտնի են ։ Սուրճ ըմպելու կամ սուրճի ծառի գոյության մասին ամենավաղ փաստերը գալիս են 15-րդ դարում Արաբիայի սուֆիական մենաստաններից։
Կանայք
Թագավորությունում կանայք և տղամարդիկ հավասար իրավունքներ չունեն։ ԱՄՆ Պետդեպարտամենտը Սաուդյան Արաբիայի կառավարության խտրականությունը կանանց նկատմամբ համարում է Սաուդյան Արաբիայում «լուրջ խնդիր» և նշում է, որ կանայք կառավարության խտրականության քաղաքականության պատճառով ունեն շատ քիչ քաղաքական իրավունքներ ։ 2010 թվականի Համաշխարհային տնտեսական ֆորումի Գլոբալ գենդերային տարբերության զեկույցով Սաուդյան աշխարհի 134 երկրներից համարվել է 129-րդը սեռային հավասարության ցուցանիշով ։ Այլ աղբյուրներ դժգոհում են, որ առհասարակ չկան օրենքներ, որոնք քրեականացնում են կանանց նկատմամբ բռնությունը ։
Սաուդական օրենքի համաձայն յուրաքանչյուր չափահաս կին պետք է ունենա մի տղամարդ «խնամակալ» (վալի) ։ 2008 թվականի դրությամբ կինը նախքան ճանապարհորդելը, կրթություն ստանալն ու աշխատելը պարտավոր էր ստանալ իր խնամակալի թույլտվությունը ։ 2017 թվականի մայիսին ընդունվել է թագավորական հրաման, որը թույլ է տվել օգտվել կառավարության ծառայություններից, օրինակ՝ կրթություն, առողջապահություն, առանց խնամակալի համաձայնության։ Հրամանը, սակայն, նշում էր նաև, որ դա թույլատրելի է միայն այն դեպքում, եթե չի հակասում շարիաթի սկզբունքներին ։
Ըստ սաուդիցի ֆեմինիստ լրագրող Վաջեհա ալ-Հուվայդերի․ «Սաուդցի կանայք թույլ են՝ անկախ իրենց բարձր կարգավիճակից, նույնիսկ նրանք, ովքեր խիստ «փայփայված են», քանի որ նրանք որևէ օրենքով պաշտպանված չեն հարձակումներից» ։
Սաուդցի կանանց շրջանում առաջին ամուսնության միջին տարիքը 25 տարեկանն է, իսկ մանկական ամուսնություններն այլևս տարածված չեն ։ 2015 թվականի դրությամբ սաուդցի կանայք կազմում են երկրի աշխատուժի միայն 13%-ը՝ չնայած համալսարանի շրջանավարտների 51% են կազմում ։ Կանանց գրագիտությունը կազմում է 81%, որն ավելի քիչ է, քան տղամարդկանցը ։
Միջին և բարձր խավի սաուդցիների մոտ, ովքեր ունեն ծառաներ ավանդական տնային գործերը կատարելու համար, գիրությունը խնդիր է, սակայն մինչև 2018 թվականը նրանց արգելված էր մեքենա վարել, ուստի նրանց՝ տնից դուրս գալու հավանականությունը շատ սահմանափակ է ։ 2014 թվականի ապրիլին կրթության նախարարությունում Շուրան (խորհուրդը) սաուդական իշխանություններին խնդրել է վերացնել կանանց համար սպորտաձևերի արգելքը՝ պայմանով, որ բոլոր սպորտաձևերը կհամապատասխանեն թե՛ հագուստով, թե՛ սեռայյին խտրականությամբ շարիաթի սկզբունքներին ։
Կրոնական ոստիկանությունը, որը հայտնի է մութավա անունով, հանրային վայրերում կանանց ենթարկում է խիստ սահմանափակումների ։ Այս սահմանափակումների մեջ է մտնում այն, որ կանայք ստիպված են ռեստորաններում նստել հատուկ առանձնացված ընտանեկան հատվածներում, կրել աբայա և ծածակել մազեր ը։
Չնայած Սաուդյան Արաբիայում կրոնական ոստիկանության միջոցով կանանց հագուստին մեծ ուշադրություն է դարձվում՝ Ալ-Արաբիա լրատվական ցանցում, որը մասամբ պատկանում է արքայազն Աբդուլազիզին՝ հանգուցյալ թագավոր Ֆահադի որդուն, աշխատող կանանց արգելված է կրել քող և, ընդհակառակը, խրախուսվում է արևմտյան հագուստ կրելը ։
2017 թվականի փետրվարին Սաուդյան Արաբիան պատմության մեջ առաջին անգամ Սաուդյան ֆոնդային բորսայի ղեկավար է նշանակել կնոջ ։ 2018 թվականի դրությամբ սաուդական կառավարությունում երկու պաշտոն զբաղեցնում են կանայք՝ դոկտոր Թամադուր բին Յուսեֆ առ-Ռամահ, ով այդ թվականին նշանակվել է աշխատանքի նախարարի տեղակալ, և Նորա բինթ Աբդալլահ ալ-Ֆայիզը, ով 2009 թվականին դարձել է կանանց հարցերով կրթության փոխնախարար ։
2010-ական թվականների քաղաքական, տնտեսական և սոցիալական փոփոխություններ
2011 թվականի սեպտեմբերի 25-ին թագավոր Աբդուլլահը հայտարարել է, որ սաուդցի կանայք իրավունք ունեն քվեարկելու (և թեկնածու լինելու) տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություններին՝ պայմանով, որ խնամակալը տալու է թույլտվություն ։ Կանայք հնարավորություն ունեցան քվեարկելու և թեկնածու լինելու 2015 թվականի դեկտեմբերի 12-ի ՏԻՄ ընտրությունների ժամանակ ։
2013 թվականի օգոստոսին օրենք է ընդունվել, որը քրեականացրել է կանանց ընտան եկան բռնությունը։ Այս հանցանքը պատժվում է 12-ամսյա դատապարտմամբ կամ 50 000 ռիալ (13000 դոլար) տուգանքով ։
2017 թվականի փետրվարին Սաուդյան Արաբիան Սաուդյան ֆոնդային բորսայի ղեկավար է նշանակել կնոջ ։
2017 թվականի ապրիլին բին Սալմանը հայտարարել է մի ծրագրի մասին, որի նպատակն է կառուցել աշխարհի ամենամեծ մշակութային, սպորտային և ժամանցային քաղաքը Ալ-Կիդիայում՝ Ռիադից հարավ-արևմուտք։ 334 կմ2 տարածք ընդգրկող քաղաքում լինելու է Վեց դրոշներ թեմատիկ պարկն ու սաֆարի, որտեղ մարդիկ կկարողանան որսալ կենդանիների ։
2018 թվականի փետրվարի դրությամբ սաուդցի կանայք իրավունք ունեն բացել սեփական բիզնեսն առանց տղամարդու համաձայնության ։
2018 թվականի մարտին ընդունվել է օրենք, ըստ որի սաուդցի մայրերը ամուսնալուծությունից հետո առանց դատավարության կարող են պահպանել իրենց երեխաների նկատմամբ խնամակալությունը ։
2018 թվականի ապրիլին Սաուդյան Արաբիայում 35 տարի տևած արգելքից հետո բացվել է հանրային առաջին կինոթատրոնը ։
2018 թվականի հունիսին թագավոր Սալմանը հրաման է արձակել՝ թույլ տալով կանանց մեքենա վարել՝ այսպիսով վերացնելով կին վարորդների նկատմամբ աշխարհում միակ արգելքը ։
Այլ բարեփոխումների մեջ են մտնում կրոնական ոստիկանության լիազորությունների սահմանափակումը և ազգային ժամանցային ընկերության ստեղծում, որը կազմակերպում է կատակերգային շոու ծրագրեր, ըմբշամարտեր և այլն։ Մշակութային հետագա զարգացումների մեջ է մտնում սաուդական առաջին հանրային համերգների կազմակերպումը կին երգիչների մասնակցությամբ, սաուդական առաջին սպորտային մարզադաշտերի ստեղծումը, ուր կթույլատրվի նաև կանանց մուտքը, ինչպես նաև կանանց ներագրավվածությունը աշխատուժի մեջ ։
Կրթություն
Կրթությունը բոլոր մակարդակներում անվճար է ։ Դպրոցական կրթական համակարգը եռաստիճան է՝ տարրական, միջնակարգ և ավագ։ Ուսումնական պլանի մեծագույն մասը նվիրված է իսլամին․ ավագ մակարդակում ուսանողները կարող են կրթությունը շարունակել երկու ուղղությամբ՝ կրոնական կամ տեխնիկական։ Տղամարդկանց շրջանում գրագիտության մակարդակը 90.4% է, իսկ կանանց շրջանում՝ 81.3% ։ ­Դասարաններում տարածված է սեռային խտրականությունը։ Բարձրագույն կրթությունը կտրուկ աճ է գրանցել, երբ 2000 թվականից ի վեր կառուցվել են բազմաթիվ համալսարաններ ու քոլեջներ։ Բարձրագույն կրթության հիմնական հաստատություններն են՝ պետության առաջին համալսարան Թագավոր Սաուդի համալսարանը՝ ստեղծված 1957 թվականին, Մադինայում Իսլամական համալսարանը՝ ստեղծված 1961 թվականին, Թագավոր Աբդուլլահի անվան Գիտության և տեխնոլոգիայի համալսարանը Ջիդդայում՝ ստեղծված վերջերս՝ 2009 թվականին։ Մյուս քոլեջներն ու համալսարանները հիմնական շեշտը դնում են գիտության և տեխնոլոգիայի, ռազմական կրթության, կրոնի և բժշկության վրա։ Բազմաթիվ են մասնավորապես իսլամական գիտություններին նվիրված հաստատությունները։ Կանայք բարձրագույն կրթություն են ստանում նրանց համար նախատեսված հաստատություններում ։
Աշխարհի համալսարանների ակադեմիական վարկանիշով, որը հայտնի է Շանհայի վարկանիշ անունով, Սաուդյան Արաբիայի կրթական հաստատություններից 4-ը ներգրավված են եղել 2016-2017 թվականի աշխարհի 980 լավագույն համալսարանների ցանկում ։ Միևնույն ժամանակ QS Աշխարհի համալսարանների վարկանիշով սաուդական 19 համալսարաններ եղել են արբական 100 լավագույն կրթական հաստատությունների ցանկում ։ Աշխարհի համալսարանների 2018 թվականի ակադեմիական վարկանիշով սաուդական երկու համալսարաններ՝ Թագավոր Աբդուլազիզի և Թագավոր Սաուդի համալսարանները, տեղ են գտել աշխարհի 150 լավագույն համալսարանների ցանկում ։ Ըստ քննադատների՝ սաուդական ուսումնական պլանում գերիշխում է իսլամը, իսկ ավելի կոնկրետ վահաբիական քարոզչությունը, որը տարածում է ատելությունը ոչ մուսուլմանների և ոչ վահաբիականների նկատմամբ ։ Միևնույն ժամանակ ուսումնական պլանում պակասում է տեխնիկական և այլ ոլորտի կրթությունը, որն անհրաժեշտ է արդյունավետ աշխատանքի համար ։
Ուսումնական պլանի հիմքը կազմում է Ղուրանի մտապահումը, դրա ընկալումն ու մեկնաբանությունը (թաֆսիր), ինչպես նաև իսլամական ավանդույթների կիրառումը ամենօրյա կյանքում։ Այս մեթոդով դասավանդվող կրոնը պարտադիր առարկա է նաև համալսարանի ուսանողների համար ։ Արդյունքում ըստ Կենտրոնական հետախուզական վարչության, սաուդական երիտասարդությանը «պակասում են կրթությունն ու տեխնիկական հմտությունները, որոնք անհրաժեշտ են մասնավոր հատվածում» ։ Նմանապես 2010 թվականին Բարձրագույն կրթության ժամանակագրությունը գրել է, որ «պետությունը կարիք ունի կրթված սաուդցիների, ովքեր ունեն աշխատաշուկայի պահանջներին համապատասխան հմտություններ և կարողություններ նորարարության և ձեռնարկատիրության համար։ Սակայն դա այն չէ, ինչ տալիս է Սաուդյան Արաբիայի կրթական համակարգը՝ խրված Ղուրան մտապահելու և կրոնական մեկնաբանությունների մեջ» ։
2006 թվականին Freedom House-ի կողմից ներկայացված զեկույցում ուսումնասիրվել է սաուդական ազգային ուսումնական պլանի կրոնական հատվածը և եզրակացրել, որ «սաուդական հանրային դպրոցներում կրոնական ուսումնական պլանը շարունակում է քարոզել ատելության գաղափարախոսություն «անհավատների նկատմամբ, այսինքն՝ քրիստոնյաներ, հրեաներ, շիաներ, սուֆիներ, սուննի մուսուլմաններ, ովքեր վահաբիական դոկտրինային չեն հետևում, հինդուիզմի հետևորդներ, աթեիստներ և այլն» ։ Սաուդական կրոնական գիտությունների ուսումնական պլանն օգտագործվում է նաև թագավորությունից դուրս Սաուդյան Արաբիայի հետ կապված մեդրեսեներում, դպրոցներում և աշխարհի տարբեր մասերում ։ Քննադատներն այս կրթական համակարգը որակել են որպես «միջնադարյան», որի հիմնական նպատակն է «բացարձակ միապետության պահպանումը՝ ներկայացնելով այն իբրև հավատի միակ պաշտպանի, իսկ իսլամը պատերազմի մեջ է այլ հավատների և մշակույթների հետ» ։
Սաուդյան Արաբիան ֆինանսավորում և խրախուսում է վահաբիական գաղափարախոսության տարածումը, որը ընդունվում է սուննի ջիհաիստական խմբավորումների կողմից՝ ԻԼԻՊ, Ալ-Քաիդա, Ան-Նուսրա ճակատ։ Արմատական այս կրթությունը տրվում է սաուդական ֆինանսավորմամբ ստեղծված մեդրեսեներում և մզկիթներում ամբողջ իսլամական աշխարհով մեկ՝ Մարոկկոյից մինչև Պակիստան և Ինդոնեզիա ։
Հիջրայի 1435-1438 թվականների ավագ դպրոցի կրթական պլանի համաձայն աշակերտները, ովքեր ընտրում են «բնական գիտությունների» ուղղությունը պարտավոր են սովորել 5 կրոնական առարկա՝ թաուհիդ, ֆիքհ, թաֆսիր, հադիս և իսլամական կրթություն ու Ղուրան։ Ավելին՝ աշակերտները պարտավոր են վերցնել 6 գիտական առարկա՝ մաթեմատիկա, ֆիզիկա, քիմիա, կենսաբանություն, աշխարհագրություն և համակարգիչ ։
Սաուդական կրթական համակարգի մոտեցումը քննադատության է ենթարկվում, քանի որ այն խրախուսում է իսլամական ահաբեկչությունը ։ Սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչական գործողությունից հետո կառավարությունը նպատակ է դրել լուծելու երկու խնդիր՝ խրախուսվող ծայրահեղականությունն ու համալսարանական կրթության անհամապատասխանությունը ժամանակակից տնտեսությանը. կառավարությունը սկսեց աստիճանաբար արդիականացնել կրթական համակարգը «թաթվիր» կոչվող բարեփոխման ծրագրի միջոցով ։ Այս ծրագիրն ունի մոտավորապես 2 միլիարդ դոլար բյուջե և շեշտը դնում է ոչ թե սաուդական ավանդական մտապահելու և անգիր անելու մեթոդների, այլ վերլուծություն անելու և խնդիրների լուծելու մեթոդի վրա։ Այն նաև նպատակ ունի ստեղծել առավել աշխարհիկ և ժամանակակից պահանջներին համապատասխան կրթական համակարգ ։
Հանրահայտ Նեյչր գիտական ամսագրի համաձայն 2018 թվականի դրությամբ Սաուդյան Արաբիան բարձրորակ հետազոտական արդյունքներով աշխարհում 28-րդն է ։ Սրանով Սաուդյան Արաբիայում առաջատար է Միջին Արևելքում, արաբական և մուսուլմանական աշխարհում։
Ռիադի Ֆրանսիական միջազգային դպրոցը սկսում է ուսուցումը մանկապարտեզից մինչև ավագ դպրոց։
Առողջապահություն
2016 թվականի Համաշխարհային բանկի տվյալների համաձայն Սաուդյան Արաբիայում կյանքի միջին տևողությունը 74,6 տարի է (73,3 տղամարդկանց համար, 76,3 ՝ կանանց) ։ 2016 թվականին մանկական մահացությունը կազմել է յուրաքանչյուր 1000-ի մեջ 11,1 ։ Նույն տարում չափահաս բնակչության 69,7% ունեցել է ավել քաշ, իսկ 35,5%-ը եղել է գեր ։
Նշումներ
<references group="Ն" responsive="" />
Աշխարհի ամենաուժեղ մարդը
«Աշխարհի ամենաուժեղ մարդը» (The Strongest Man in the World), ամերիկան ընտանեկան ֆասնտաստիկ կատակերգություն, որը նկարահանել է ռեժիսոր Վինսենտ Մաքեվիթին  1975 թվականին։ Դեքստեր Ռայլիի (Կուրտ Ռասել արկածների մասին պատմող ֆիլմի երկրորդ շաունակությունն է 1969 թվականի «Համակարգիչներ մարզակոշիկներով» և 1972 թվականի «Հիմա դուք նրան տեսնում եք, իսկ հիմա՝ ոչ» թողարկումներից հետո։
ԱՄՆ-ում ֆիլմի պրեմիերան կայացել է 1975 թվականի փետրվարի 6-ին, Ջո Ֆլինի մահվանից կես տարի անց, որը խեղդվել էր 1974 թվականի հուլիսին։
Ֆիլմի թեգլայնը՝ «The Biggest Laff-Lifter of the Year!»։
Սյուժե
Մեդֆիլդի քոլեջի ուսանողները պատահաբար փոխել են բնության օրենքները անսպասելի և երբեմն չափազանց զվարճալի արդյունքներով։ Լաբորատոր պարապմունքների ժամանակ նրանք դուրս են բերել գիտական բանաձև, որը մարդկանց տալիս է գերմարդկային ուժ։
Քննադատություն
Metacritic կայքում ֆիլմն ստացել է 63 % դրական գնահատականներ՝ հիմնված 4 կինոքննադատների արձագանքների վրա, ինչը համապատասխանում է «ընդհանուր առմամբ դրական արձագանքներ» կարգավիճակին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1975 ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Walt Disney Pictures ֆիլմեր Կատեգորիա:Կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Գիտաֆանտաստիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր դպրոցի մասին Կատեգորիա:Ամերիկյան սիքվել ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ընտանեկան ֆիլմեր Կատեգորիա:Դիսնեյյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆանտաստիկ կատակերգություններ
Պոպերեչնայա Գորա
Պոպերեչնայա Գորա (Поперечная Гора, Попөрөчная Гора), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կարաիդելսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 21 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կարաիդելսկի շրջանի բնակավայրեր
(4897) Թոմհամիլտոն
(4897) Թոմհամիլտոն (Tomhamilton), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1987 թվականի օգոստոսի 22-ին Էլեանոր Հելինի կողմից Պալոմարում ։
Մեթանթենկ
Մեթանթենկ, մեթանտենկ, մեթանթանկ (մեթան և tank - բաք), մեծ տարողության (մինչև մի քանի հզ․ մ³ ) երկաթբետոնե ռեզերվուար, նախատեսված է բակտերիաների և այլ միկրոօրգանիզմների օգնությամբ անաերոբ պայմաններում (առանց օդի մուտքի, ոչ ոդակյաց) կեղտաջրերի նստվածքի օրգանական մասի կենսաբանական վերամշակման (խմորման) համար։
(4897) Թոմհամիլտոն
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,055932 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,6744 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,4375 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1951,25 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,184497 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 11,07° անկյուն։
Մեթանթենկ
Օրգանական նյութերի քայքայումն ընթանում է երկու փուլով։ Առաջինում ածխաջրերից, ճարպերից և սպիտակուցներից առաջանում են ճարպաթթուներ, ջրածին, ամինաթթուներ և այլն։ Երկրորդ փուլում տեղի է ունենում թթուների քայքայում՝ առավելապես մեթանի և ածխաթթու գազի առաջացումով։
(4897) Թոմհամիլտոն
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1987 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էլեանոր Հելինի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Մեթանթենկ
Մեթանթենկ է լցվում սովորաբար հում (թարմ) նստվածքի խառնուրդ՝ առաջնային պարզարաններից, և ավելցուկային ակտիվացված տիղմ՝ երկրորդային պարզարաններից։ Մեթանթենկ խմորվող զանգվածը տաքացվում է և խառնվում։ Տարբերում են մեզոֆիլ (30-35 °C) և ջերմաֆիլ (50-55 °C) խմորում։ Վերջին դեպքում քայքայման պրոցեսն ավելի արագ է ընթանում, բայց խմորված նստվածքը դժվարությամբ է ջրազրկվում։ Խմորման ժամանակ անջատվող գազերի խառնուրդը բաղկացած է մեթանից (մինչև 70%) և ածխաթթու գազից (մինչև 30%)։ Մեթանը օգտագործվում է նստվածքը տաքացնող գոլորշի ստանալու նպատակով։
Կատեգորիա:Շրջակա միջավայրի պաշտպանություն Կատեգորիա:Կոյուղի
Ժուտի
Ժուտի  (Juti), համայնք Բրազիլիայում՝ Մատու Գրոսու դու Սուլ նահանգի կազմում։ Գտնվում է Մատու Գրոսու դու Սուլ նահանգի հյուսիսարևելյան մասում։ Բնակչությունը կազմում է 6.787 մարդ՝ 2020 թվականի տվյալներով ։ Գրավում է 1 584,599 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում է՝ 3,0 մարդ/կմ2։
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1987 թվականի դեկտեմբերի 14-ին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Մատու Գրոսու դու Սուլ նահանգի բնակավայրեր
Աստերոիդների ցանկ (183701-183800)
Աստերոիդների ցանկ (183601-183700) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (183801-183900)
|}
Էաստե
Էաստե (Easte), գյուղ Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Սալմե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 3 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Սալմե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Վագներ խմբի ապստամբություն
2023 թվականի հունիսի 23-ին Պրիգոժինը հայտարարել է, որ ռուս զինվորականները հրթիռային հարձակում են իրականացրել Վագներ ՄՌԿ-ի թիկունքային ճամբարների վրա։ Պաշտպանության նախարարությունը հայտարարել է, որ հարվածի մասին հաղորդագրությունները չեն համապատասխանում իրականությանը և «տեղեկատվական սադրանք» են։ Նույն օրը երեկոյան Պրիգոժինը հայտարարել է, որ փաստորեն պատրաստվում է ռազմական հեղաշրջում իրականացնել՝ այն անվանելով «արդարության երթ»։ Դրանից հետո նրա դեմ քրեական գործ է հարուցվել ՌԴ ՔՕ 279 հոդվածով («Զինված ապստամբություն»)։
Մոսկվայում և Դոնի Ռոստովում ռազմական տեխնիկա է հայտնվել փողոցներում։ Հունիսի 24-ի առավոտյան Դոնի Ռոստովը գտնվում էր Վագներ խմբի զինյալների հսկողության տակ։
Նախադրյալներ
2022 թվականին Ուկրաինա ռուսական ներխուժման ֆոնին Եվգենի Պրիգոժինի և Վագներ ՄՌԿ-ի ազդեցության կտրուկ աճ է գրանցվել։ Եթե 2017-2018 թվականներին այս ՊՄԿ-ի թիվը գնահատվում էր մի քանի հազար զինյալ, ապա 2023 թվականի հունվարին, ըստ արևմտյան հետախուզության, այն հասել էր 50 հազար զինվորի ։
Ըստ « Մեդուզա» հեռուստատեսության, Ուկրաինայի հետ լայնամասշտաբ պատերազմի նախօրեին Պրիգոժինը լարված հարաբերություններ է զարգացրել Ռուսաստանի ղեկավարության հետ. նա քննադատել է Սերգեյ Շոյգուին Սիրիայում ռազմական գործողության ժամանակ «հնացած մեթոդներ» օգտագործելու համար, իր հերթին Շոյգուին դուր չի եկել Պրիգոժինի ընկերությունների կողմից ռուսական բանակի համար սննդի մատակարարումը ։
ՄՌԿ «Վագների» ազդեցության աճը պայմանավորված էր Ուկրաինային արագ ջախջախելու ռուսական ղեկավարության սկզբնական պլանների ձախողմամբ։ Ուկրաինայի հետ լայնամասշտաբ պատերազմի առաջին ամիսներին ռուսական բանակը զգալի կորուստներ է ունեցել, մինչդեռ ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը չէր շտապում զորահավաք հայտարարել։ Նման պայմաններում ռուսական իշխանությունները սկսել են ակտիվորեն հավաքագրել վարձկաններ՝ Ուկրաինայում ռազմական գործողություններին մասնակցելու համար։ Պրիգոժինը ստացել է զգալի ռեսուրսներ, այդ թվում՝ սեփական ավիացիա, և իրավունք՝ հավաքագրել ռուսաստանցի բանտարկյալներին Վագների ՄՌԿ-ում։ Վերջինս փաստացի վերածվել է Եվգենի Պրիգոժինի մասնավոր բանակի, որը գործում էր ռուսական օրենսդրությունից դուրս և Ռուսաստանի Դաշնության ռազմական հիերարխիայից դուրս։ Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարությունը և Ռուսաստանի գլխավոր շտաբը դժգոհել են այս իրավիճակից և սկսել են փորձել սահմանափակել Պրիգոժինի աճող ազդեցությունը ։ Պրիգոժինը սկսել է հրապարակայնորեն քննադատել Ռուսաստանի Դաշնության պաշտպանության նախարարությանը կոշտ արտահայտություններով ։
Հունիսի 23-ի ցերեկը Եվգենի Պրիգոժինը հրապարակել է երկար հարցազրույց՝ կոշտ մեղադրանքներով Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարության ղեկավարության հասցեին, որում նա հայտարարել է, որ ՌԴ Պաշտպանության նախարարությունը միտումնավոր խաբել է ռուս հանրությանը և Վլադիմիր Պուտինին՝ Ուկրաինայի զինված ուժերի ՆԱՏՕ-ի աջակցությամբ 2022 թվականի պատրաստվող հարձակման մասին մինչև 2022 թվականի փետրվարի 24-ին Ուկրաինա Ռուսաստանի լայնամասշտաբ ներխուժման մեկնարկը։ Պրիգոժինը ենթադրել է, որ Ուկրաինայի նախագահ Վլադիմիր Զելենսկին պատրաստ է բանակցություններ վարել Կրեմլի հետ, սակայն Ռուսաստանի ղեկավարությունը մերժել է նրանց՝ «մաքսիմալիստական դիրքորոշումների» պատճառով։ Վագները մեղադրել է օլիգարխներին և ռուսական ռազմական ղեկավարությանը լայնամասշտաբ ներխուժում սկսելու համար՝ օկուպացված ուկրաինական տարածքներից ակտիվներ, բարձրագույն զինվորական կոչումներ, ռազմական պարգևներ և «ինքնագովազդ» ստանալու նպատակով ։
Հունիսի 23
Վագների խմբի հետ կապված Տելեգրամ ալիքները տարածել են տեսանյութ, որն արվել է, ըստ Եվգենի Պրիգոժինի, վարձկանների ճամբարի վրա հրթիռային հարձակման վայրում ։ Նույն օրը երեկոյան Եվգենի Պրիգոժինը հայտարարել է Պաշտպանության նախարարության հետ զինված հակամարտություն սկսելու մասին։ Հաղորդագրությունը հայտնվել է նրա մամուլի ծառայության Տելեգրամ ալիքում։ Պրիգոժինը լսարանին հորդորել է միանալ Պաշտպանության նախարարության դեմ հակամարտությանը, Շոյգուին մեղադրել է Վագներ խմբիի դիրքերին հարվածելու համար հրետանու և ուղղաթիռների օգտագործման մեջ և որից հետո իբր «երեկոյան Դոնի Ռոստովից վախկոտի նման փախել է» ։ Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարությունը հերքել է Վագների խմբիի թիկունքային ճամբարների վրա հարձակվելու մեղադրանքները ։ Դրանից հետո ՌԴ գլխավոր դատախազությունը հայտնել է, որ Պրիգոժինի դեմ գործ է հարուցվել ՌԴ ՔՕ 279 հոդվածով (զինված ապստամբություն) ։
Եվգենի Պրիգոժինի խոսքով, հունիսի 23-ի կեսօրին նա հայտարարություն է գրել Քննչական կոմիտեին Սերգեյ Շոյգուի և Վալերի Գերասիմովի դեմ՝ նրանց «ռուս ժողովրդի ցեղասպանության համար» պատասխանատու հայտարարել ։ 2023 թվականի հունիսի 23-ի երեկոյան Եվգենի Պրիգոժինը մեղադրել էՌԴ Պաշտպանության նախարարությանը Վագներ ՊՄԿ վարձկանների սպանության մեջ, Ռուսաստանի Դաշնության պաշտպանության նախարար Սերգեյ Շոյգուին անվանել է «անասուն» (тварь) և ասել. «Մենք 25 հազար ենք, և մենք պարզելու ենք, թե ինչու է երկրում քաոս տեղի ունենում», իրադարձությունը բնութագրելով «արդարության երթ» մեղմասությամբ ։ Եվգենի Պրիգոժինի խոսքով՝ իր զինյալներին հարվածը հասցվել է թիկունքից ։
Սրան ի պատասխան Եվգենի Պրիգոժինի դեմ քրեական գործ է հարուցվել Ռուսաստանում զինված ապստամբության կոչ անելու համար ։
Դմիտրի Պեսկովը նշել է, որ «Կրեմլը տեղյակ է Պրիգոժինի շուրջ ստեղծված իրավիճակին» և «ձեռնարկվում են բոլոր անհրաժեշտ միջոցները» ։
«Ռոսիա 24» հեռուստաալիքն ընդհատել է հեռարձակումը` կարդալով պաշտպանության նախարարության մեկնաբանությունը այն մասին, որ Պրիգոժինի խոսքերը «չեն համապատասխանում իրականությանը» ։
Մոսկվայում ուժեղացվել են անվտանգության միջոցառումները. Տագնապով բարձրացվել են ՕՄՕՆ և ՍՕԲՌ ստորաբաժանումները։ Գիշերը Մոսկվայում և Ռոստովում նկատվել են ռազմական տեխնիկա և ավտոմատավորներ ։ Դոնի Ռոստովի կենտրոնում որոշ փողոցներ արգելափակվել են ։ 161.ru կայքը, վկայակոչելով ականատեսներին, հայտնում է, որ զինվորականները սկսել են փակել դաշնային մայրուղիներից քաղաքի մուտքերը։ Մասնավորապես, արգելափակվել են հյուսիսային և արևմտյան մուտքերը ։
Հունիսի 24
«Ռազմական թղթակից» Անդրեյ Ռուդենկոյի Տելեգրամ ալիքում հրապարակվել են գեներալներ Սերգեյ Սուրովիկինի և Վլադիմիր Ալեքսեևի կոչերը։ Սուրովիկինը հորդորել է «դադարեցնել» և չմասնակցել ապստամբությանը։ Ալեքսեևը հայտարարել է, որ վարձկանների գործողությունները պետական հեղաշրջում են և դա անվանել է «դանակի հարված երկրի և նախագահի թիկունքին» ։
Մոսկվայի ժամանակով ժամը 01:30-ին Առաջին ալիքը հեռարձակել է մի քանի րոպե տևողությամբ արտակարգ լրատվական հաղորդում։ Հաղորդավար Եկատերինա Անդրեևան կարդացել է Պաշտպանության նախարարության և Անվտանգության դաշնային ծառայության պաշտոնական հաշվետվությունները, որոնցում Պրիգոժինի հրամաններն անվանվել են «հանցավոր և դավաճանական» ։
Ըստ բրիտանական ռազմական հետախուզության՝ Վագների խմբի զինյալները հատել են սահմանը Ռուսաստանի կողմից օկուպացված Ուկրաինայի տարածքներից առնվազն երկու տեղով ։ Հունիսի 24-ի գիշերը Եվգենի Պրիգոժինը հայտարարել է, որ իր ստորաբաժանումները մտնում են Դոնի Ռոստով։ Նա պնդել է, որ ՌԴ ԶՈւ ժամկետային զինծառայողները, որոնք պետք է խոչընդոտեին Վագներ ՊՄԿ զորքերի առաջխաղացմանը, «մի կողմ են քաշվել»։ Այնուհետ Պրիգոժինը Շոյգուին մեղադրել է «երեխաների սպանության» մեջ՝ չվարժված զինվորներին, այդ թվում՝ ժամկետային զինծառայողներին պատերազմ ուղարկելով։ Միաժամանակ Պրիգոժինն ասել է, որ եթե ինչ-որ մեկը կանգնի իր ճանապարհին, ապա «բոլորին կկործանենք» ։
Առավոտյան Մոսկվայի քաղաքապետ Սոբյանինը և Մոսկվայի մարզի նահանգապետ Անդրեյ Վորոբյովը հայտարարել են, որ քաղաքում և տարածաշրջանում հակաահաբեկչական միջոցառումներ են իրականացվում ։ Ավելի ուշ Ազգային հակաահաբեկչական կոմիտեն հայտարարել է Մոսկվայում, Մոսկվայի մարզում և Վորոնեժի մարզում հակաահաբեկչական գործողության ռեժիմի իրականացման մասին ։
Բրիտանական հետախուզությունն իր ամենօրյա հրապարակման մեջ նշել է, որ վագներականները «գրեթե անկասկած» գրավել են Դոնի Ռոստովում գտնվող անվտանգության առանցքային կայանքները, այդ թվում՝ Ռուսաստանի զինված ուժերի Հարավային ռազմական օկրուգի շտաբը, որը ղեկավարում է ռուսական ռազմական գործողությունները Ուկրաինայում. Հարավային ռազմական օկրուգի շտաբում Եվգենի Պրիգոժինը Դոնի Ռոստովում հանդիպել է պաշտպանության փոխնախարար Յունուս-Բեկ Եվկուրովի և Գլխավոր շտաբի պետի տեղակալ Վլադիմիր Ալեքսեևի հետ։ Զրույցում Պրիգոժինն ասել է, որ մինչև «չստանա» Գլխավոր շտաբի պետ Վալերի Գերասիմովին և պաշտպանության նախարար Սերգեյ Շոյգուին, նրա զինվորները «կշրջափակեն Ռոստով քաղաքը» և «գնան Մոսկվա» ։ Պրիգոժինը հայտարարել է Ռոստովի ռազմական օբյեկտների նկատմամբ վերահսկողության մասին, և որ Վագների խմբի գործողությունները չեն խանգարում Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև պատերազմի շարունակմանը ։ ՕՄՕՆ-ը և Ազգային գվարդիան մտել են Սանկտ Պետերբուրգում Վագների խմբի կենտրոնի շենք ։
Առավոտյան ժամը 9-ին ՌԴ Պաշտպանության նախարարությունը հրապարակել է Վագների խմբի վարձկաններին ուղղված «խոհեմության» կոչ։ Դիմումում ասվել է, որ մարտիկներին խաբելով են ներգրավել զինված ապստամբության, և որ շատերն արդեն «հասկացել են իրենց սխալը» ։
Բրիտանական հետախուզության տվյալներով՝ Ռոստովի գրավումից հետո Վագների ստորաբաժանումները սկսել են շարժվել դեպի հյուսիս՝ Վորոնեժի շրջան՝ «գրեթե վստահաբար փորձելով հասնել Մոսկվա» ։ Վորոնեժի մարզում M4 Դոն մայրուղին կմ 464 կմ-ից մինչև 777 կմ փակվել է ։
Մոտ ժամը 10-ին Վլադիմիր Պուտինը պետական հեռուստաալիքներով ելույթի ժամանակ ապստամբությունն անվանել է «դավաճանություն», ինչպես նաև «հարված թիկունքին»՝ իրավիճակը համեմատելով 1917 թվականի հոկտեմբերի հետ և խոստացել, որ բոլորը, ովքեր ապստամբության ուղին են բռնել՝ «անխուսափելի պատիժ են կրելու» Պուտինը Վագների խմբի վարձկաններին բաժանել է ճակատում կռվող «հերոսների» և ապստամբների, որոնք «դավաճանել են և կազմակերպել են ապստամբությունը»։ Պուտինը Եվգենի Պրիգոժինի անունը չի տվել  ։ Պետդումայի պատգամավորները և շրջանների ղեկավարները Վլադիմիր Պուտինի կոչից հետո սկսել են նույն տիպի գրառումներ հրապարակել իրենց սոցիալական ցանցերում՝ ի պաշտպանություն նրա ։ Եվգենի Պրիգոժինը մեկնաբանել է Վլադիմիր Պուտինի ուղերձը. «Նախագահը խորապես սխալվում է հայրենիքի դավաճանության հարցում. . Եվ ոչ ոք չի պատրաստվում հանձնվել նախագահի, Անվտանգության դաշնային ծառայության կամ որևէ մեկի պահանջով» ։
Ռուսաստանի մի քանի շրջաններում բոլոր հանրային միջոցառումները չեղյալ են հայտարարվել ։
Վորոնեժի նահանգապետ Ալեքսանդր Գուսևը հայտարարել է, որ տարածաշրջանում «օպերատիվ և մարտական միջոցառումներ» են իրականացվում։ Միևնույն ժամանակ Տելեգրամ ալիքները հրապարակել են Վորոնեժի մարզում Վագներ խմբիի և ՊՆ-ի միջև մարտերի մասին տեղեկություններ ։
2023 թվականի հունիսի 24-ին, Միացյալ Թագավորության ռազմական հետախուզությունն իր ամենօրյա ամփոփագրում նշել է, որ «վագներականների և ռուսական անվտանգության ուժերի միջև կռիվների մասին սահմանափակ ապացույցներ կան, հավանաբար ոմանք լռելյայն համաձայնել են Վագների հետ» ։
Ապստամբության ավարտ
Հունիսի 24-ի երեկոյան Ալեքսանդր Լուկաշենկոյի մամուլի ծառայությունը հայտարարել է, որ Պրիգոժինն ընդունել է Լուկաշենկոյի առաջարկը՝ դադարեցնել Ռուսաստանում Վագների ապստամբությունը և հետագա քայլեր ձեռնարկել լարվածությունը թուլացնելու համար։ Նշվել է, որ այս պահին կա Վագների խմբի հետ կապված իրավիճակի ընդունելի լուծման նախագիծ՝ նրա մարտիկների անվտանգության երաշխիքներով։ Դրան հանգեցրել են Լուկաշենկոյի և Պրիգոժինի բանակցությունները, որոնք ընթացել են Պուտինի հետ համաձայնությամբ ։
Պրիգոժինըլ հայտարարել է նահանջի մասին՝ «Ուզում էին ցրել Վագների խումբը։ 200 կիլոմետր էր մնում, որ հասնեինք Մոսկվա։ Այս ընթացքում մեր մարտիկների արյունից ոչ մի կաթիլ չի թափվել։ Հիմա հասել է այն պահը,, երբ կարող է արյուն թափվել։ Ուստի, գիտակցելով ողջ պատասխանատվությունը այն բանի, որ որևէ կողմից կարող է ռուսական արյուն  թափվել, մենք հետ ենք շրջում մեր շարասյուները դեպի դաշտային ճամբարներ՝ ըստ պլանի» ։
Ռուսաստանի արձագանք
Ըստ BBC-ի ռուսական ծառայության, եթե նախկինում ռուսական իշխանությունները դժկամությամբ էին արձագանքում Վագների խմբի և ՊՆ-ի միջև հասարակական հակամարտություններին, ապա ապստամբության հետ կապված իրավիճակը հանգեցրել է նրանց «աննախադեպ արձագանքի» ։ Հունիսի 24-ին Չեչնիայի ղեկավար Ռամզան Կադիրովը ապստամբությունն անվանել է «զզվելի դավաճանություն» և նաև ասել, որ «Չեչնիայի Հանրապետության պաշտպանության նախարարության և Ռուսաստանի գվարդիայի մարտիկներն արդեն մեկնել են լարվածության գոտիներ» ։
Միջազգային արձագանք
Հունիսի 23-ին ԱՄՆ Ազգային անվտանգության խորհրդի խոսնակ Ադամ Հոջը հայտարարեց, որ ԱՄՆ-ը հետևում է Ռուսաստանում տեղի ունեցող զարգացումներին և «այդ զարգացումների շուրջ խորհրդակցելու է դաշնակիցների և գործընկերների հետ» ։ Ֆլորիդայից ամերիկացի սենատոր Մարկո Ռուբիոն Թվիթթերում գրել է, որ ապստամբությունը «կունենա նշանակալի և պոտենցիալ պատմական հետևանքներ», ինչպես նաև նշել է, որ ով վերահսկում է Դոնի Ռոստովը, վերահսկում է Ուկրաինայում ռուսական զորքերի մատակարարումների մեծ մասը ։
ԱՄՆ Ազգային անվտանգության խորհրդի խոսնակ Ադամ Հոջը, ՆԱՏՕ-ի խոսնակ Օանա Լունգեսկուն, Գերմանիայի դաշնային կառավարությունը, Ռումինիայի նախագահ Կլաուս Յոհանիսը և Ելիսեյան պալատը ասել են, որ հետևում են զարգացումներին, նշելով Ուկրաինային աջակցելու առաջնային ուշադրությունը :
Եվրոպական խորհրդի նախագահ Շառլ Միշելը հայտարարել է, որ ինքը «ուշադրությամբ» հետևում է Ռուսաստանում տիրող իրավիճակին և կապի մեջ է Եվրամիության այլ առաջնորդների և G7-ի գործընկերների հետ։ Նա նշել է, որ «դա ակնհայտորեն ներքին ռուսական խնդիր է» և հավելել, որ ԵՄ-ի աջակցությունն Ուկրաինային և նախագահ Վլադիմիր Զելենսկուն մնում է «անդրդվելի» ։
Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Ռիշի Սունակն ասել է, որ ուշադիր հետևում է Ռուսաստանում տիրող իրավիճակին և կապ է պահպանում դաշնակիցների հետ, քանի որ Մոսկվան բախվել է տասնամյակների ընթացքում առաջին զինված ապստամբությանը։ Լրագրողներին տված մեկնաբանությունում նա նշել է, որ իր հիմնական մտահոգությունը խաղաղ բնակիչների անվտանգությունն է, և բոլոր կողմերին կոչ է արել պատասխանատվությամբ գործել։ Մեծ Բրիտանիայի Արտաքին գործերի նախարարությունը նախազգուշացրել է Ռուսաստանում անկարգությունների վտանգի մասին՝ Ռուսաստանում Միացյալ Թագավորության քաղաքացիների համար նորացված խորհրդատվությամբ։ Միևնույն ժամանակ, այն մատնանշել է «Մեծ Բրիտանիա վերադառնալու համար մատչելի թռիչքների տարբերակների» պակասությունը ։
Լեհաստանի նախագահ Անջեյ Դուդան իրավիճակի շուրջ խորհրդակցություններ է անցկացրել վարչապետի, պաշտպանության նախարարության և դաշնակիցների հետ ։
Ուկրաինայի նախագահ Վլադիմիր Զելենսկին ասել է. «Ռուսաստանի թուլությունն ակնհայտ է» ։ Ուկրաինայի նախագահի աշխատակազմի ղեկավարի խորհրդական Միխայլո Պոդոլյակն իր Թվիթթերյան էջում գրել է, որ Ռուսաստանում ամեն ինչ նոր է սկսում ։
Էստոնիան ուժեղացրել է սահմանների անվտանգությունը և կոչ է արել մարդկանց չմեկնել հարևան Ռուսաստանի որևէ հատված ։
Կրեմլի խոսնակ Դմիտրի Պեսկովի զեկույցի համաձայն՝ ապստամբության ֆոնին Վլադիմիր Պուտինը հեռախոսազրույց է ունեցել Ղազախստանի, Ուզբեկստանի և Բելառուսի ղեկավարների հետ։ Ղազախստանի նախագահի մամուլի ծառայությունը, մեկնաբանելով այս հաղորդագրությունը, հայտարարել է. « Կասիմ-Ժոմարտ Տոկաևը նշել է, որ տեղի ունեցող իրադարձությունները Ռուսաստանի ներքին գործն են» ։
Reform.by հրատարակությունը, վկայակոչելով radarbox.com ծառայության տվյալները, նշել է, որ կառավարական EW-301PJ համարով, Canadair CL-600-2B19 Challenger 850 ինքնաթիռը, որն օգտագործում են Բելառուսի բարձրաստիճան պաշտոնյաները, կառավարության անդամները, ինչպես նաև Ալեքսանդր Լուկաշենկոյի ընտանիքի անդամները, հունիսի 24-ի առավոտյան ժամը 00.01-ին Մինսկից թռել է Թուրքիա ։
Ծանոթագրություննե
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ներխուժումն Ուկրաինա (2022) Կատեգորիա:2023 հակամարտություններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմություն Կատեգորիա:Ընդդիմություն Վլադիմիր Պուտինին Կատեգորիա:Հետխորհրդային հակամարտություններ Կատեգորիա:21-րդ դարը Ռուսաստանում Կատեգորիա:Վագների խումբ Կատեգորիա:21-րդ դարի ապստամբություններ
Սլանցի
Սլանցի, քաղաք (1949 թվականից) Ռուսաստանում, Լենինգրադի մարզի Սլանցևսկի շրջանի և Սլանցևսկի քաղաքային բնակավայրի վարչական կենտրոն։
Ռուսաստանի Դաշնության Կառավարության 2014 թվականի հուլիսի 29-ի «Մենաշնորհ ունեցող քաղաքների ցանկը հաստատելու մասին» № 1398-ռ հրամանով քաղաքը ներառված է  «Ռուսաստանի Դաշնության բազմապրոֆիլ մունիցիպալ կազմավորումներ, որոնցում առկա են սոցիալ-տնտեսական իրավիճակի վատթարացման ռիսկեր» կատեգորիայում.
Պատմություն
Սլանցին հիմնադրվել է կապված Գդովսկի՝ 1926 թվականին բացված դյուրավառ թերթաքարի հանքավայրի շահագործման հետ։ Սլանցևցիները քաղաքի հիմնադիր համարում են Ս. Մ. Կիրովին՝ ԽՄԿԿ Լենինգրադյան շրջկոմի նախկին առաջին քարտուղարին։ Նրա նախաձեռնությամբ 1930 թվականի ապրիլի 9-ին սկսվեց հանքավայրի փորձնական շահագործումը։ 1996 թվականից այդ օրը նշվում է որպես քաղաքի ծննդյան օր, թեպետ  ավանի շինարարությունը փաստացի սկսվել է 1932 թվականին։ Առաջին բացված հանքավայրերից մեկը և քաղաքի կենտրոնական փողոցը կրում են Ս. Մ. Կիրովի անունը։
Այժմյան քաղաքի տեղում գոյություն են ունեցել մի քանի գյուղական բնակավայրեր, որոնցից առավել նշանակալիները՝ Նիկոլշչինան և Ռուդնյան, գտնվել են Պլյուսսա գետի աջ ափին։ Բանավանի շինարարությունը սկսվել է ձախ ափին, անմիջապես Կիրովի անվան հանքավայրի մոտ։ Հանքափորերով բնակեցված բարձր երկհարկանի բարաքներով փողոցը ստացել է Գոռնյակով անվանումը։ Ինժեներա-տեխնիկական բանվորները բնակություն էին հաստատում երկու ընտանիքի համար նախատեսված միահարկ տներում, որոնք մեկ այլ՝ ԻՏՐ փողոցի վրա էին։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ շինությունների մեծ մասն ավերվեց։
1941 թվականի մարտի 11-ից Սլանցի ավանը դառնում է Սլանցևյան շրջանի կենտրոնը։ 1949 թվականին այն վարչական առումով միավորվեց մեկ այլ բանավանի՝ Բոլշիե Լուչիկիի հետ և ստացավ քաղաքի կարգավիճակ ։
Աշխարհագրական դիրք
Քաղաքը տեղակայված է Սանկտ-Պետերբուրգից 180 կմ-ի վրա գտնվող (41К-005) ավտոմայրուղու վրա` տարածաշրջանի արևմտյան մասում ։ Քաղաքի միջով հոսում է Պլյուսա գետը։
Ժամային գոտի
Սլանցի քաղաքը, ինչպես և ողջ Լենինգրադյան մարզը, գտնվում է միջազգային ստանդարտներով նշված Moscow Time Zone (Մոսկավոյան ժամանակ)։ Համաշխարհային կոորդինացված ժամանակի (UTC) հետ համեմատ տարբերությունը +3:00 է։ Սլանցիում ժամանակը աշխարհագրական ժամային գոտուց առաջ է մեկ ժամով։
Սիմվոլիկա
Սլանցևյան շրջանն ունի իր գերբը՝ հաստատված 2010 թվականի սեպտեմբերի 8-ին Լենինգրադյան մարզի «Սլանցևյան շրջան» տեղական ինքնակառավարման մարմնի ներկայացուցիչների Խորհրդի որոշմամբ։ Գերբի զինանիշագիտական նկարագրությունը՝ «Երկնագույն ծաղկաթեփով պատված դաշտ, անմիջապես առջևում հինռուսական իշխանուհու զգեստ հագած կին՝ աջ ձեռքի արմունկով հենված ոսկե երկար գավազանին, ձախով նա պահում է այն, ուսին նստած է դեպի աջ հակված ոսկե բազե, ալիքաձև արծաթե կողմնամասը ծանրաբեռնված է ծիրանագույն սյունով՝ երկու ծաղիկներով և նրանց միջև փետրաձև տերևով, սա միացված և շրջապատված է ծիրանագույն սրերով, որոնք տերևներով և ծաղիկներով պատված դուրս են գալիս վերևից և ներքևից »։
Գերբը ներառված է Պետական զինանիշագիտական ռեգիստրում № 6292 ներքո։
Սլանցիի պատմա-գավառագիտական թանգարան
Թանգարանը հիմնադրվել է 1975 թվականի սեպտեմբերի 24-ին և այցելուների համար բաց է եղել սկսած 1978 թվականի նոյեմբերի 6-ից։ Հիմնադիրը և կազմակերպիչը եղել է Սլանցի քաղաքի Պատվավոր քաղաքացու կոչմանն արժանացած Նիկոլայ Դենիսովիչ Սիմչենկովը։ Թանգարանը երկրամասի ֆաունային նվիրված մեծ բաժին ունի, որտեղ ներկայացված են գազանների և թռչունների 40 խրտվիլակներ. դրանք պատրաստել է քաղաքի բնակչուհի Լ.Ն. Մանդռիկը։ Թանգարանում կա ցուցասրահ  (մակերեսը՝ 200 մ2), որտեղ արդեն ավելի քան 150 ցուցահանդեսներ են անցկացվել։
Տրանսպորտ
Քաղաքն ու շրջանը ավտոմոբիլային տրանսպորտով կապված են Սանկտ-Պետերբուրգի, Պսկովի, Լուգայի, Գդովի, Նովգորոդի, Իվանգորոդի հետ։ Ավտոմոբիլային ճանապարհների ընդհանուր երկարությունը Սլանցևյան մունիցիպալ շրջանում կազմում է 1874,44 կմ.
Իրականացվում է միջքաղաքային ավտոբուսային հաղորդակցություն Սանկտ-Պետերբուրգի, Պսկովի, Կինգիսեպի, Գդովի հետ։ Գործում են մերձքաղաքային և քաղաքային ավտոբուսային երթուղիներ, ինչպես նաև՝ երթուղային տաքսիներ։ Ուղևորափոխադրումների ծավալը 2012 թվականին կազմել է  1654 հազար մարդ., այդ թվում՝
Կան երկու բեռնատար կայաններ՝ Սլանցի-Ապրանքային և Ռուդնիչնայա, ինչպես նաև երկաթուղային կայարան։ Քաղաքը տեղակայված է Վեյմարն-Գդով երկաթգծային ուղու վրա։ Այս ուղղությամբ փոխադրումները 2009 թվականի հոկտեմբերի 8-ից իրականացվում է շաբաթը հինգ անգամ,  ԴՏ1 դիզել-էլեկտրագնացքով։
Կապի և զանգվածային լրատվության միջոցներ
Քաղաքում լույս են տեսնում տեղական նշանակության «Աշխատանքի դրոշակ» թերթը, «Սլանցի քաղաքի կրակներ» թերթը (անվճար գովազդային-տեղեկատվական հրատարակություն է, տարածվում է փոստարկղերում, տպաքանակը՝ 12 հազար)։
Սլանցիի կոդը՝ +7 81374, քաղաքային համարները հնգանիշ են։ Բջջային կապի ծառայությունները տրամադրում են «ՄՏՍ», «Բիլայն», «Մեգաֆոն», «Sky Link» և «Tele2» ընկերությունները։
Սլանցիի փոստային ինդեքսներն են՝ 188560—188565.
Ինտերակտիվ հեռուստատեսությունը տրամադրում է «Էլեկտրոնիկ» ԲԲԸ-ն։
Քաղաքային բյուջե
2011 թվականին քաղաքային բյուջեի եկամուտները կազմել են 331194,2 հազար ռուբլի, դրանց աղբյուրները բերվում են ստորև ներկայացված աղյուսակում՝
Ծախսային պարտավորությունները 2010 թվականին կազմել են 296 566,1 հազար ռուբլի։ Միջոցների ծախսման ուղղությունները ներկայացված են ստորև՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1934 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Լենինգրադի մարզի քաղաքներ
Տավուշի հրետանային կամավորական ջոկատ
Գրականություն
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի պատմություն Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Սղրջի
Սղրջի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բաբերդի գավառակում ։ Գտնվում էր Բաբերդ քաղաքից 22 կմ հարավ-արևելք, Սղրջի գետի ձախ ափին, Բաբերդ-Էրզրում ճանապարհի աջ կողմում։
Պատմություն
Գյուղն ավերվել իսկ հայերը կոտորվել կամ բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։
Բնակչություն
1872-1873 թվականներին ուներ 22 տուն, իսկ 1914 թվականին` 45 տուն` 450 բնակչով։ Բնակչության մեծամասնությունը հայեր էին։
Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը հացահատիկների մշակություն, անասնապահություն, այգեգործություն, մեղվաբուծությունն ու շերամապահությունն էր։
Պատմամշակութային կառույցներ
Սղրջին ուներ 1288 թվականին կառուցված Ս. Խաչ անունով եկեղեցի։
Կրթւոյթուն
Գյուղում գործում էր հայկական վարժարան ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բուտենկի (այլ կիրառումներ)
Բուտենկի, կարող է վերաբերել՝
Կրթությունն Ադրբեջանում
Կրթությունն Ադրբեջանում կարգավորվում է Ադրբեջանի կրթության նախարարության կողմից։
Պատմություն
Մինչխորհրդային ժամանակաշրջանը Ադրբեջանի կրթությունը ներառում էր իսլամական կրոնների ուսուցում, որը սկսվում էր վաղ տարիքից։ Սկսած մոտավորապես հինգ տարեկանից, հաճախ մինչև քսան տարեկան հասակը՝ երեխաները հաճախում էին մեդրեսներ՝ մզկիթներին առընթեր կրթական հաստատություններ։ Տասնյոթերորդ և տասնութերորդ դարերում մեդրեսները հիմնվում էին մեծ քաղաքներում՝ որպես առանձին կրթական հաստատություն, բայց կրթության կրոնական բաղադրյալը շարունակում էր մնալ կարևոր։ 1865 թվականին Բաքվում բացվել են տեխնիկական ավագ և կանանց ավագ դպրոցները։ Տասնիններորդ դարի վերջում ադրբեջանցիների համար սկսվեցին ստեղծվել աշխարհիկ տարրական դպրոցները (էթնիկ ռուսների համար դպրոցները հիմնվել էին ավելի վաղ), սակայն բարձրագույն ուսումնական հաստատությունները և ադրբեջաներենի կիրառումը միջնակարգ դպրոցներում ցարական ողջ ժամանակաշրջանում արգելված էին ամբողջ Անդրկովկասում։ Էթնիկ ադրբեջանցի երեխաների մեծամասնությունը այս ժամանակաշրջանում կրթություն չի ստացել և ադրբեջանի գրագիտության մակարդակը եղել է շատ ցածր, հատկապես կանանց շրջանում։ Շատ քիչ կանանց էր թույլատրվում հաճախել դպրոց։
Խորհրդային ժամանակաշրջանում գրագիտությունը և կրթության միջին մակարդակը իրենց սկսեց նշանակալիորեն բարձրանալ։ Նաև 1920-ական թվականների գրերը փոխվեցին արաբականից լատինականի, 1930-ականներին՝ լատինականից կիրիլիցայի։ Ըստ սովետական տվյալների՝ տղամարդկան և կանանց հարյուր տոկոսը (9-ից 49 տարեկան միջակայքում) 1970 թվականին գրագետ էր։ Համաձայն ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագրի 2009 թվականի հաշվետվության՝ Ադրբեջանում գրագիտության մակարդակը կազմում է 99.5 տոկոս ։
Խորհրդային ժամանակաշրջանում ադրբեջանական կրթական համակարգը հիմնված էր Մոսկվայի կողմից պարտադրվող ստանդարտի վրա, որը իրենից ներկայացնում էր բոլոր կրթական հաստատությունների պետական կառավարում և մարքսիստական-լենինյան ծանր ազդեցություն ունեցող գաղափարախոսություն։
Անկախությունից հետո առաջին օրենքներից մեկը, որը ադրբեջանական ազգային ժողովը ընդունել է, եղել է փոփոխված լատինական այբուբենը կիրիլիցայով փոխարինելու վերաբերյալ ։ Ադրբեջանական համակարգը ենթարկվել փոքր կառուցվածքային փոփոխությունների։ Սկզբնական փոփոխությունները ներառում էին կրոնական կրթության վերաձևավորումը (արգելված խորհրդային ժամանակաշրջանում) և կրթական ծրագրերի փոփոխումը, ինչը կրկին շեշտը դրեց ադրբեջաներենի օգտագործման վրա և վերացրեց գաղափարախոսական բովանդակությունը։ Բացի տարրական դպրոցներից, կրթական հաստատությունները ներառում էին նաև նախադպրոցներ, միջնակարգ դպրոցները, մասնագիտական դպրոցները, ինչպես նաև միջնակարգ մասնագիտական և տեխնիկական դպրոցները։ Կրթությունը մինչև ութերորդ դասարան պարտադիր է։ Խորհրդային ժամանակաշրջանի ավարտից հետո ուսուցման մոտ 18 տոկոսը ռուսերենով էր, սակայն սկսած 1988 թվականից ռուսերենի օգտագործումը սկսվեց կայունորեն արգելվել։ Այսօր ռուսերենը և անգլերենը ուսուցանվում են որպես երկրորդ և երրորդ լեզուներ։
Համալսարաններ
Ադրբեջանում գործում են 36 պետական և 15 մասնավոր համալսարաններ։ Նախարարության զեկույցները ցույց են տալիս, որ 2009 թվականին բակալավրիատի ուսանողների թիվը, որ ընդունվել են համալսարան, կազմել է 20,953, իսկ մագիստրատուրայի ուսանողների թիվը՝ 3,526։ Ներկայումս բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում սովորող բակալավրիատի և մագիստրատուրայի ուսանողների թիվը կազմում է 104,925, որտեղ ներառված չեն բարձրագույն մասնագիտական դպրոցների ուսանողների տվյալները։ Համալսարաններում աշխատում են 11,566 պրոֆեսորներ և 12,616 դասախոսներ ։ Քանի որ ադրբեջանական մշակույթը միշտ մեծ հարգանք է վայելել աշխարհիկ կրթության համար, Խորհրդային Միության մուսուլմանների համար ավանդաբար եղել է կրթական կենտրոն։ Այս, ինչպես նաև ադրբեջանի էկոնոմիկայի մեջ նավթի արդյունաբերության դերի արդյունքում ադրբեջանցիների զգալի տոկոսը ստացել է բարձրագույն կրթության որևէ տարատեսակ։ Դրանցից հատկանշականներն են գիտական և տեխնիկական առարկաները ։ Մասնագիտական որոշ ինստիտուտներ նավթային և այլ առաջնակարգ արդյունաբերությունների համար պատրաստում են տեխնիկների։