cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ջեյմս Ջորջ Ֆրեզեր
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շոտլանդացի գիտնականներ Կատեգորիա:Շոտլանդացի մարդաբաններ Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Գլազգոյի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Շոտլանդացի գրողներ
Չուխուր
Չուխուր, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Մեծկերտի գավառակում ։
Բնակչություն
XIX դարի վերջին ուներ 15 տուն հայ բնակիչ, իսկ XX դարի սկզբին՝ 16 տուն բնակիչ։
Պատմամշակութային կառույցներ
Չուխուրն ուներ ավերակ եկեղեցի։ Գյուղի մոտ գտնվում էր Վանքեվանք ավերակ վանքը ։
Սոլոմիդինո (գյուղ, Պերեսլավսկի շրջան)
Սոլոմիդինո (Соломидино), գյուղ Ռուսաստանի Յարոսլավլի մարզի Պերեսլավսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 27 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Յարոսլավլի մարզի Պերեսլավսկի շրջանի բնակավայրեր
Հարավային Կորդոֆան
Հարավային Կորդոֆան (جنوب كردفان [Ջանուբ Կուրդուֆան]), Սուդանի 25 նահանգներից մեկը, որը գտնվում է երկրի կենտրոնական մասում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սուդանի նահանգներ
Մարիանա Մանտովանա
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Դեկարտյան կոորդինատների համակարգ
Դեկարտյան կոորդինատների համակարգ, ամենահասարակ և ամենահաճախ օգտագործվող կոորդինատային համակարգն է հարթությունում և տարածությունում։
Դեկարտյան կոորդինատները ներմուծվել են ֆրանսիացի գիտնական Ռենե Դեկարտի կողմից 17-րդ դարում։ Այն ներմուծելուց հետո առաջին անգամ հնարավոր եղավ կապ ստեղծել Էվկլիդեսյան երկրաչափության և հանրահաշվի միջև։ Դեկարտյան կոորդինատների ներմուծումով հնարավոր եղավ երկրաչափական պատկերները նկարագրել դեկարտյան հավասարումներով՝ հանրահաշվական հավասարումներով, որոնք ներառում են պատկերին պատկանող կետերի կոորդինատները։ Օրինակի համար, 2 շառավղով շրջանագիծը կարելի է ներկայացնել որպես այն բոլոր կետերի բազմությունը, որոնց կոորդինատները բավարարում են հետևյալ հավասարմանը՝ x2 + y2 = 22։
Հարթության վրա կոորդինատները
O կետով անցնող x առանցքը կոչվում է աբսցիսների առանցք, իսկ y առանցքինը՝ օրդինատների առանցք։ Աբսցիսների և օրդինատների առանցքները փոխուղղահայց են։ Նրանց հատման O կետը՝ կոորդինատների սկզբնակետը, առանցքներից յուրաքանչյուրը տրոհում է երկու կիսաառանցքների։
Կոորդինատների առանցքները հարթությունը տրոհում են չորս քառորդների՝ I, II, III, IV։ Միևնույն քառորդի սահմաններում երկու կոորդինատների նշանները պահպանվում են։
Հարթության վրա սահմանված դեկարտյան կոորդինատները կարելի է հեշտությամբ ընդհանրացնել եռաչափ, ինչպես նաև ցանկացած n-չափանի տարածության համար։ Առանքները կարող են սահմանվել որպես փոխուղղահայաց հարթություններից ստացվող փոխուղղահայց գծերը։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Երկրաչափություն Կատեգորիա:Կոորդինատային համակարգեր Կատեգորիա:Տարրական մաթեմատիկա
The Guess Who
The Guess Who (Գուշակիր՝ ով է), կանադական առաջին աստղային ռոք խումբը, որը ձևավորվել է 1962 թվականին Վինիպեգում և պատմության մեջ է մնացել իր «American Woman» (1970) հիթի շնորհիվ, որը ամիսներ շարունակ ամերիկյան չարթեր է գլխավորել։
Խմբի պատմություն
Խմբի ստեղծողները համարվում են Չադ Ալանը և Ռենդի Բախմանը, ովքեր Chad Allan and the Expressions խմբի անդամներն էին։ Այդ խումբը հայտնի դարձավ 1965 թվականին, երբ կատարեցին Ջոնի Քիդի և  the Pirates խմբի «Shakin' All Over» երգի քավեր տարբերակը։ Այն ներառվեց ամերկյան Top 40-ում։ Դրանից հետո Expressions-ը ձայնագրեցին ալբոմ իրենց անունով և Quality լեյբլը պատկերի վրա որպես կատակ գրեց «Գուշակիր՝ ով է»։ Այդտեղից առաջացավ խմբի անվանումը ։
1970 թվականին The Guess Who-ն դարձավ առաջին կանադական խումբը, որը բարձր հորիզոնականներ զբաղեցրեց ամերիկյան Billboard Hot 100 չարթում ։ Ճակատագրի հեգնանքով այդ հաջողությունը «American Woman» երգի պատճառով համարվեց հակաամերիկյան և հակապատերազմական ։ 1970 թվականին խմբին հրավիրեցին Ռիչարդ Նիքսոնի Սպիտակ տուն, սակայն նախագահի կինը խմբին խնդրեց չկատարել «American Woman» երգը ։
Երաժշտական քննադատներից մեկը նշել է, որ կանադացի վոկալիստը երգում է Ջիմ Մորիսոնի նման ։
Դրանից որոշ ժամանակ անց խումբը լքում է կիթառահար Ռենդի Բեքմենը (ավելի ուշ դառնում է Bachman-Turner Overdrive-ի հիմանդիր)։ Նա գտնում էր, որ ռոքնռոլը անհամատեղելի է իր կրոնական համոզմունքների հետ ։ Նրա օրինակին են հետևում մի քանի այլ երաժիշտներ, որի պատճառով The Guess Who-ն շուտով դադարում է գոյություն ունենալ։
Սկավառակագրություն
Ստուդիական ալբոմներ :
1965 - Shakin' All Over
1965 - Hey Ho (What You Do To Me)
1966 - It's Time
1968 - Wheatfield Soul
1969 - Canned Wheat
1970 - Share The Land
1970 - American Woman
1971 - So Long Bannatyne
1972 - Rockin'
1973 - Artificial Paradise
1973 - #10
1974 - Road Food
1975 - Power In The Music
1975 - Flavours
1978 - The Guess Who's Back
1979 - All This For A Song
1995 - Lonely One
This Is Halloween
«This Is Halloween», 1993 թվականի Մղձավանջ Սուրբ Ծննդից առաջ մուլտֆիլմի սաունդթրեքային ալբոմի երգերից։ Երգի բառերը և երաժշտությունը գրել է Դենի Էլֆմանը։ Ֆիլմում երգը կատարում են հորինված «Հելոուինի քաղաքի» բնակիչները, որի ժամանակ ներկայացվում է քաղաքի ապրելակերպը։ Հելոուինին այն հնչում է Դիսնեյլենդի Կախարդանքների թագավորության Հելոուերազանքներ այգում։ Քելվեյ այգում այն հնչել է անիծված ամրոց ատրակցիոնում։ Այն նաև հանդիսացել է, որպես սաունդթրեք Սրտերի թագավորություն խաղի համար։
Այլ լեզուներ
Ֆիլմը թողարկվել է շատ երկրներում ենթագրերով Di, մինչ այն չսկսեցին համարել «շատ սարսափելի երեխաների համար» և թողարկվել է միայն պատանիների համար։ Այնուամենայնիվ ֆիլմի սաունդթրեքերը ձայնագրվել են համապատասխան լեզուներով։
Քավերներ
«This is Halloween» երգը կատարել է Մարիլին Մանսոնը, 2006 թվականին և ներառվել է նրա 2008 թվականի Nightmare Revisited ալբոմով։ Երգը կատարել է նաև Panic! at the Disco խումբը  ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1993 երգեր
Տալոգ
Տալոգ (Талог, Талог), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ասկինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 33 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ասկինսկի շրջանի բնակավայրեր
Տենիետ Էլ Հադ (ազգային պարկ)
Տենիետ Էլ Հադ (الحديقة الوطنية ثنية الحد), Ալժիրի ազգային պարկերից մեկը։ Գտնվում է երկրի հյուսիսում՝ Տիսսեմսիլտ մարզում։ Անվանվել է Տենիետ Էլ Հադ քաղաքի պատվին, որն էլ գտնվում է պարկի հարևանությամբ։ Պարկը լի է անտառներով։ Այն գտնվում է «Ուրսենիս» լեռնաշղթայի (Տելլ-Ատլասի մասը) գագաթնակետի (1985 մետր) ստորոտում։ Այստեղ կան ֆլորայի և ֆաունայի տարբեր ներկայացուցիչներ։ Ալժիրի բնակիչների մոտ պարկը հայտնի է հետիոտնային զբոսաշրջության համար։
Մեցակյուլա (գյուղ, Վենդռա շրջան)
Մեցակյուլա (Metsaküla), գյուղ Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Վենդռա շրջանում։
Տենիետ Էլ Հադ (ազգային պարկ)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ալժիրի ազգային պարկեր Կատեգորիա:Կատեգորիա ԲՊՀՄ II
Մեցակյուլա (գյուղ, Վենդռա շրջան)
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 14 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Վենդռա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Boom Boom Pow
Boom Boom Pow, The Black Eyed Peas խմբի երգն է, թողարկված 2009 թվականին։ Սինգլը գլխավորել է Billboard Hot 100֊ը, որը դարձրեց սինգլը առաջինը ԱՄՆ֊ում։
Billboard ամսագիրը Boom Boom Pow երգը անվանեց № 1֊ը ԱՄՆ֊ում, 2009 թվականի դրությամբ։
Ռեմիքսներ
2009 թվականի մայիսին թողարկվել է մինի ալբոմ՝ Invasion of Boom Boom Pow (Megamix) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:The Black Eyed Peas-ի երգեր Կատեգորիա:Billboard Hot 100 գլխավորած սինգլներ Կատեգորիա:UK Singles Chart գլխավորած սինգլներ
Ռուբինովկա (գյուղ, Ջանկոյի շրջան)
Ռուբինովկա (Рубинівка, Bek Qazı), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Ջանկոյի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Բեկկազի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Ջանկոյի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Լեոպոլդ և Մստիսլավ Ռոստրոպովիչների տուն-թանգարան
Լեոպոլդ և Մստիսլավ Ռոստրոպովիչների տուն-թանգարան (Leopold və Mstislav Rostropoviçlərin ev-muzeyi), թանգարան Բաքվում, որտեղ ծնվել և իր մանկության տարիներն է անցկացրել երաժիշտ, դիրիժոր, թավջութակահար, դաշանակահար, հասարական գործիչ և դասախոս Մստիսլավ Ռոստրոպովիչը ։ Թանգարանը գործում է 2002 թվականի մարտի 4-ից ։
Թանգարանի մասին
Մստիսլավ Ռոստրոպովիչը ծնվել է 1927 թվականի մարտի 27-ին, թավջութակահար Լեոպոլդ Ռոստրոպովիչի և դաշնակահարուհի Սոֆյա Ֆեդոտովայի ընտանիքում՝ Բաքվում, որտեղ նրանց ընտանիքը տեղափոխվել էր Օրենբուրգից։ Լեոպոլդ Ռոստրոպովիչը Ադրբեջանի կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր էր։
Տուն-թանգարանը ստեղծվել է նույն տանը, որտեղ ապրել են Ռաստրոպովիչները։ Թանգարանի ցուցադրությունում կան նյութեր, որոնք արտացոլում են Ռոստրոպովիչի մանկությունը, երիտասարդությունը, կյանքը և ստեղծագործական տարիները։ Թանգարանի ցուցադրությունը բաղկացած է երկու մասից։ Առաջին մասը արտացոլում է տան այն վիճակը, երբ որ Ռոստրոպովիչների ընտանիքն ապրել է այնտեղ։ Թանգարանում ցուցադրված նմուշների շարքում կա Լեոպոլդ Ռոստրոպովիչի նամակը (1942) որդին։ Ցուցադրության երկրորդ մասում ներկայացված է Մստիսլավ Ռոստրոպովիչի կյանքն ու ստեղծագործությունը։ Թանգարանում ցուցադրվում են Մստիսլավ Ռոստրոպովիչի մասին ֆիլմեր, մաեստրոյի կողմից գրված ստեղծագործությունների ձայներիզներ և սկավառակներ։ Ռոստրոպովիչի երաժշտությունները մշտապես հնչում են թանգարանում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թանգարաններ Կատեգորիա:Ադրբեջանի թանգարաններ Կատեգորիա:Տուն-թանգարաններ Ադրբեջանում
(6285) Ինգրամ
(6285) Ինգրամ (Ingram), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1981 թվականի մարտի 2-ին Շելտ Բասի կողմից Սայդինգ Սփրինգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,680091 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,1695 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,1907 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1602,59 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,224636 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 1,99° անկյուն։
Սամվել Ադամյան (ալտահար)
Սամվել Օսիկի Ադամյան (փետրվարի 2, 1941, Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ- հուլիսի 30, 2011, Գյումրի, Հայաստան), հայ ալտահար, 2000 թվականից մինչև 2011-ը՝ Գյումրիի պետական սիմֆոնիկ նվագախմբի գեղարվեստական ղեկավար և գլխավոր դիրիժոր։
Կենսագրություն և կարիերա
Սամվել Ադամյանը ծնվել է 1941 թվականի փետրվարի 2-ին՝ Գյումրիում, զինվորական երաժշտի ընտանիքում։ Տիգրան Ադամյանի կրտսեր եղբայրը։ Երաժշտական կրթությունը ստացել է Արմեն Տիգրանյանի անվան դպրոցում։ 1956 - 65 թվականներին սովորել է նաև Գյումրիի Կարա - Մուրզայի անվան երաժշտական ուսումնարանում (Լևոն Կոստանյանի ջութակի դասարան), ապա Սարատով քաղաքի Սոբինովի անվան կոնսերվատորիայում։ Դրանից հետո ուսումը շարունակել է Երևանի Կոմիտասի անվան կոնսերվատորիայում (պրոֆեսոր Աբաջյանի ալտի դասարանում)։
1965-2000 թվականներին աշխատել է Կարա-Մուրզայի անվան երաժշտական ուսումնարանում՝ իբրև ալտի դասատու, այնուհետև՝ լարային բաժնի վարիչ։ Այս ընթացքում տվել է դափնեկիր ուսանողներ (Անահիտ Սարգսյան, Թագուհի Քինակցյան, Արտաշես Ասատրյան)։ Նրա շրջանավարտները կատարում են ԱՄՆ-ի, Մեքսիկայի, Բուլղարիայի նվագախմբերում։ Պարբերաբար ղեկավարել է նվագախմբային բաժինը և համույթի սիմֆոնիկ նվագախումբը։
2000 թվականից մինչև կյանքի վերջին օրերը եղել է Գյումրիի պետական սիմֆոնիկ նվագախմբի գեղարվեստական ղեկավարը և գլխավոր դիրիժորը։ Բազմաթիվ համերգներով հանդես է եկել հանրապետության տարբեր մարզերում։ Նվագախմբի երգացանկն այդ տարիներին ընդգրկել է համաշխարհային դասական երաժշտության յոթանասունից ավել բազմաժանր ստեղծագործություններ։ Հեղինակել է տասնյակ գործիքավորումներ, փոխադրումներ և մեթոդական աշխատանքներ։ Սամվել Ադամյանի ղեկավարած համույթը մշտապես ներկա է եղել Վանաձորում և Երևանում կազմակերպված դասական երաժշտության համերգաշարերին, նաև Շիրակի մշակութային կյանքի առավել նշանավոր իրադարձություններին։
2002 թվականին, «Անուշ» օպերայի բեմադրության 90-ամյա հոբելյանին նվիրված մշակութային ծրագրերի շրջանակում Սամվել Ադամյանը տեղի արվեստագետների ուժերով իրականացրեց օպերայի բեմադրումը։ 2005 թվականին նրան շնորհվել է դոցենտի կոչում։ Սամվել Ադամյանը մահացել է 2011 թվականի հուլիսի 30-ին։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ Կատեգորիա:Հայ դիրիժորներ Կատեգորիա:Հայ ալտահարներ
Սոզանց
Սոզանց, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խիզան գավառի Սպարկերտ գավառակում։ 1909 թվականին ուներ 20 տուն հայ բնակիչ։ Զբաղվում էին անասնապահությամբ, արհեստներով (շալագործություն, գզրարություն), հացահատիկի մշակությամբ։ Գյուղում կար եկեղեցի՝ կից դպրոցով։ Բնակիչները տեղահանվել են 1915 թվականին, Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Մեծ մասը զոհվել է գաղթի ճանապարհին։ Սակավաթիվ փրկվածներն ապաստանել են տարբեր երկրներում։
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Աստերոիդների ցանկ (214301-214400)
Աստերոիդների ցանկ (214201-214300) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (214401-214500)
Դելֆինների լեզու
Դելֆինների լեզուները բաժանվում են երկու խմբերի։ Առաջին խումբը դելֆինների լեզվի ժեստերի լեզուն է, երբ երկու և ավելի դելֆիններ մարմնի և այլ մասերի շարժումների միջոցով կարողանում են հասկացնեմ միմյանց իրենց ասելիքը։ Ավելի տարածված ձև է ձայների մեթոդը, որբ դելֆինները ձայներ արձակելով հասկանում են միմյանց ։
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում անցկացված հետազոտությունները ապացուցել են, որ դելֆինների մի մաս ունեն նաև սեփական անունը ու ազգանունը։ Այդ ապացուցումից որոշ ժամանակ անց Ֆլորիդայի գիտնականները ապացուցեցին, որ դելֆինների պես անուններ ունեն նաև կետերը, ինչպես նաև դելֆինները և կետերը խոսում են նույն լեզվով։ Դելֆինները նաև զգայուն են սուլոցների նկատմամբ։
Քննադատություն
Չնայած նրան, որ երկար տարիների հետազոտությունները գրեթե լիովին կարողացան վերծանել դելֆինների լեզուն, այս ու ամենայնիվ կան որոշ գիտնականներ, որոնք թերահավատությամբ են մոտենում այս վարկածին։ Նշանավոր ակվարիումիստ Ջո Մարտոնը ասել է.
Գրականություն
Կատեգորիա:Կենդանիների լեզուներ
Տերների համախտանիշ
Տերների համախտանիշ, հայտնի նաև՝ որպես 45,X կամ 45, X0,վիճակ, որի ժամանակ կնոջ մոտ մասնակի կամ ամբողջովին բացակայում է X քրոմոսոմը ։ Նշանները և ախտանշանները բավականին տարբեր են հիվադների մոտ ։ Հաճախ պարանոցը կարճ է, ունի ծալքեր երկու կողմից, ունեն ցածր տեղակայված ականջներ, պարանոցի հետին հատվածում մազերի եզրը ցածր է տեղակայված, կարճահասակ են և ունեն այտուցված ձեռքեր և ոտքեր՝ արդեն ծնվելիս ։ Սովորաբար նրանք ունենում են դաշտանային ցիկլ և կրծքագեղձերի մեծացում՝ միայն հորմոնալ բուժում ստանալուց հետո, և չեն կարող ունենալ երեխաներ՝ առանց վերարտադրողական բժշկության օգնության ։ Առավել հաճախ ունենում են սրտի արատներ, շաքարային դիաբետ և վահանաձև գեղձի հորմոնների ցածր մակարդակ ։ Հիվանդների ճնշող մեծամասնությունն ունի ինտելեկտուալ նորմալ զարգացում ։ Շատերը ունենում են տարածական պատկերման խնդիրներ, որը կարող է պետք գալ մաթեմատիկայի մեջ ։ Բավականին հաճախ լինում են նաև տեսողության և լսողության խնդրիներ ։
Տերների համախտանիշը ոչ միշտ է ժառանգվում ծնողների կողմից ։ Միջավայրի գործոնները և մոր տարիքը չեն համարվում ռիսկի գործոններ ։ Տերները առաջանում է քրոմոսոմային անոմալիայի առկայության դեպքում, որի ժամանակ ամբողջովին կամ մասնակի բացակայում է մեկ X քրոմոսոմը կամ վնասված է ։ Նորմայում քրոմոսոմների քանակը 46 է, իսկ այս հիվանդները ունեն 45 քրոմոսոմ ։ Քրոմոսոմային անոմալիաներ կարող են հայտնաբերվել միայն որոշակի քանակի բջիջների մոտ, և այդ դեպքում կկոչվի Տերների համախտանիշ մոզաիցիզմով ։ Այս դեպքերում ախտանիշները ավելի քիչ են և նույնիսկ կարող են բացակայել ։ Ախտորոշումը հիմնվում է կլինիկական նշանների և գենետիկական հետազոտության վրա ։
Տերների համախտանիշի համար չկա հայտնի բուժում ։ Այն կարող է լինել ախտանշանային ։ Մարդու աճի հորմոնի ներարկումները մանկության շրջանում կարող են կանխել հետագա կարճահասակությունը ։ Էստրոգենային փոխարինող բուժումը կարող է նպաստել կաթնագեղձերի և կոնքի զարգացմանը ։ Բժշկական օգնությունը անհրաժեշտ է Տերների համախտանիշի ժամանակ առկա այլ խնդիրները կանխարգելելու համար ։
Տերների համախտանիշի առաջացման հաճախականությունը կազմում է 1։2000 և 1։5000 ծնվելիս։ Երկրի բոլոր շրջաններում և բոլոր մշակույթներում Տերների համախտանիշը առաջանում է հավասարաչափ ։ Սրտային խնդիրների և շաքարային դիաբետի պատճառով հիմնականում հիվանդները ունեն ավելի կարճ կյանքի տևողություն ։ Առաջին անգամ Հենրի Տերներն է նկարագրել հիվանդությունը 1938 թվականին ։ 1964 թվականին հայտնի դարձավ քրոմոսոմային անոմալիայի առկայության մասին ։
Նշաններ և ախտանիշներ
Տերների համախտանիշով հիվանդները կարող են ունենալ նշված ախտանիշների տարբեր համակցումներ, ինչպես նաև հնարավոր է բոլորի առկայությունը՝
Այլ ախտանշաններից են նաև փոքր ստորին ծնոտը՝ միկրոգնատիա, դրսադարձ արմունկները, վերև շրջված փափուկ եղունգները, ափային ծալքերը և թարթիչների թափվելը։ Քիչ են հանդիպում գունակավորված խալերը, լսողության կորուստը և բարձր քմային աղեղը՝ կարճ վերին ծնոտ։ Տերների համախտանիշը դրսևորվում է ամեն ախտահարված կնոջ մոտ՝ անհատական ձևով։
Քանի որ ֆիզիկալ հետազոտությունը անվնաս է, ապա այն կարող է հայտնաբերել համախտանիշի դրսևորման նշանակալի տարբեր ախտանիշներ։ Այս բոլոր դեպքերում անհրաժեշտ է դեղորայքային կամ վիրաբուժական միջամտություն ։
Նախածննդյան
Չնայած հիանալի հետծննդյան կանխատեսմանը ՝ 99 % հիվանդների մոտ հղիությունը վերջանում է վիժմամբ կամ վաղաժամ ծննդաբերությամբ, և ինքնաբուխ վիժումների 15 %-ի մոտ առկա է 45,X կարիոտիպ ։
Այն դեպքերը, որոնք հետազոտվել են ամնիոցենտեզի կամ խորիոնային թավիկների հետազոտությամբ, ցույց են տվել, որ հետազոտված հղիների մոտ Տերների համախտանիշի առկայությունը 5,58 և 13,3 անգամ ավելի բարձր է համապատասխանաբար, քան կենդանի նորածինների մոտ՝ նույն պոպուլյացիայում ։
Սիրտ-անոթային
Սիրտ-անոթային անոմալիաների առաջացման հաճախականությունը կազմում է 17-45 % ։ Տարբեր հետազոտությունների արդյունքում հայտնաբերված բազմազանությունը էականորեն կարևոր է՝ ոչ իվազիվ սկրինինգային հետազոտությունների և տարբեր տեսակի վնասումները բնութագրելու համար ։ Այնուամենայնիվ, դա կարող է լինել քիչ քանակի նշաններով։
Տարբեր կարիոտիպեր ունեն սիրտ-անոթային անոմալիաների առաջացման տարբեր հաճախականություն։ Մաքուր 45,X մոնոսոմիայով հիվանդների երկու հետազոտության ընթացքում սիրտ-անոթային անոմալիաների առաջացման հաճախականությունը կազմում էր 30 % և 38 % ։ Հաշվի առնելով այլ կարիոտիպային խմբերը՝ հետազոտությունները ցույց են տվել տարածվածության 24.3 % և 11 % ՝ մոզաիկ մոնոսոմիայի դեպքում, և 11 %՝ X քրոմոսոմային կառուցվածքային անոմալիաներ ։
Մաքուր 45,X մոնոսոմիայով հիվանդների մոտ հանդիպման բարձր հաճախականությունը դրսևորվում է աորտալ փականի անոմալիաներով և կոարկտացիայով, որոնք համարվում են ամենահաճախ հանդիպողները։
Բնածին սրտի հիվանդություն
Ամենահաճախ հանդիպող բնածին խանգարումը սրտի ձախ խոռոչների վատ արյունամատակարարումն է։ Այն ներառում է երկփեղկ աորտալ փական և աորտայի կոարկտացիա՝ նեղացում։ Ավելի քան 50 % հիվանդների մոտ դրսևորվում են այս խանգարումները՝ միայնակ կամ կոմբինացված ։
Տերների համախտանիշ ունեցող հիվանդների մոտ տարածված է նաև երակային արտահոսքի մասնակի խանգարումը, աորտալ ստենոզը կամ աորտալ հետհոսքը։ Ամենածանր ձևը հանդիսանում է թերզարգացած ձախ սրտի համախտանիշը։
Երկփեղկ աորտալ փական
Տերների համախտանիշ ունեցող մեծահասակների 15 %-ը եռափեղկ աորտալ փականի փոխարեն ունի երկփեղկ աորտալ փական։ Այս խանագարումը կարող է չհայտնաբերվել, քանի դեռ երկփեղկ փականները կարողանում են կարգավորել արյան բնականոն հոսքը աորտայով։ Այնուամենայնիվ, երկփեղկ փականները ի վերջո չեն կատարում իրենց առաջ դրված խնդիրը։ Փականներում հայտնվում են կալցիֆիկատներ, որը կարող է բերել հարաճուն փականային դիսֆունկցիայի՝ աորտալ ստենոզի կամ հետհոսքի ։
Երկփեղկ աորտալ փականը ամենահաճախ հանդիպող բնածին խանգարումն է և ունի 12.5-17.5 % հանդիպման հաճախականություն։ Այն հիմնականում հանդիպում է միայնակ, բայց կարող է լինել նաև աորտալ կոարկտացիայի հետ կոմբինացում։
Աորտայի կոարկտացիա
Տերների համախտանիշը 5-10 % դեպքերում դրսևորվում է աորտալ կոարկտացիայով՝ բնածին վայրէջ աորտայի նեղացում, հիմնականում ձախ ենթանրակային զարկերակի սկզբնավորման տեղից հեռակա և զարկերակային ծորանի դիմաց՝ հարծորանային։ Հանդիպման հաճախականությունը կազմում է 6.9-12.5 % ։ Աորտայի կոարկտացիայի հայտնաբերումը կանանց մոտ ցուցում է կատարել հետագա հետազոտություններ, այդ թվում և կարիոտիպի որոշում։
Մասնակի երակային արտահոսքի խանգարում
Այս խանգարումը հանդիպում է բավականին հազվադեպ ընդհանուր բնակչության շրջանում։ Տերների համախտանիշի դեպքում հաճախականությունը ևս ցածր է՝ մոտավորապես 2,9 %։ Այնուամենայնիվ, հարաբերական ռիսկը կազմում է 320՝ ի տարբերություն ընդհանուր բնակչության։ Տարօրինակ է այն, որ Տերների համախտանիշը կապված է ոչ նոմալ երակային արտահոսքի անսովոր ձևերի հետ ։
Ձախ սրտային արատները կարող են բերել վարակային էնդոկարդիտի զարգացման։ Ուստի կանխարգելիչ հակաբիոտիկային բուժում է պետք անցկացնել, երբ էնդոկարդիտի բարձր ռիսկ ունեցող միջամտություններ են կատարվում, օրինակ՝ ատամների մաքրում ։
Տերների համախտանիշը մանկության շրջանում հաճախ ուղեկցվում է կայնուն զարկերակային գերճնշմամբ։ Հիվանդների մեծամասնության մոտ հստակ պատճառ հայտնաբերված չէ։ Այն կարող է կապված լինել սիրտ-անոթային կամ երիկամային ախտահարումների հետ։
Աորտայի լայնացում, շերտազատում և պատռվածք
Երկու հետազոտություններ ցույց են տվել աորտայի լայնացում Տերների համախտանիշով հիվանդների մոտ, որը հիմնականում ներառում է վերել աորտայի արմատը և տարածվում է աորտայի աղեղով դեպի վայրէջ աորտա կամ աորտայի վերականգնման հատվածը, որտեղ նախկինում եղել է աորտայի կոարկտացիա ։
Աորտալ արատների հաճախականություն
Աորտայի արմատի լայնացման հաճախականությունը կազմում է 8.8 -42 % Տերների համախտանիշով հիվանդների մոտ։ Չնայած աորտայի արմատի լայնացումը ոչ միշտ է բարդանում աորտայի շերտազատմամբ՝ ներքին շերտի շրջանաձև կամ երկայնակի շերտազատում, և աորտայի պատռմամբ։ Աորտայի արմատի լայնացման բնական պատմությունը դեռ անհայտ է, բայց դրա հետևանքով առաջացած աորտայի շերտազատումը և պատռվածքը ունեն բարձր մահացություն ։
Աորտայի շերտազատումը հանդիպում է 1-2 % դեպքերում։ Հետևաբար, աորտալ արմատի լայնացում ունեցող հիվանդները պետք է դինամիկ հսկվեն։ Դինամիկ հսկման պարագայում բարձր ապրելիությունը երաշխավորված է ։
Աորտայի շերտազատման և պատռվածքի ախտաֆիզիոլոգիա
Հիմնական պատճառը, թե ինչու են այս գործոնները բերում աորտայի պատռման, անհայտ է։ Աորտալ արմատի լայնացումը, ենթադրվում է, որ կապված է մեզենխիմալ զարգացման արատի հետ, որը ախտաբանորեն հայտնաբերվում է որպես միջային շերտի կիստոզ մեռուկ։ Մարֆանի համախտանիշը մանրամասն ներկայացնում է այս արատի և աորտայի լայնացման կապը։ Տերների համախտանիշ ունեցող հիվանդների մոտ կարող են լինել մեզենխիմալ զարգացման այլ արատներ, օրինակ՝ ոսկրային մատրիքսի և ավշային անոթների կառուցվածքային խանգարումներ ։ Այնուամենայնիվ, ապացույցներ չկան, որ Տերների համախտանիշ ունեցող հիվանդները ունեն աորտայի լայնացման և շերտազատման նշանակալի բարձր ռիսկ՝ առանց նախատրամադրող գործոնների։ Այսպիսով՝ աորտայի շերտազատումը սիրտ-անոթային կառուցվածքային արատների և հեմոդինամիկ խանգարումների հետևանք է, և ավելի քիչ ազդեցություն ունեն շարակցական հյուսվածքի բնածին խանգարումները։ Մահացու ելքի պատճառով այն պետք է զգուշորեն հսկվի։
Հենաշարժիչ
Նորմալ կմախքային զարգացումը ընկճվում է տարբեր գործոնների ազդեցությամբ, առավելապես՝ հորմոնային։ Տերների համախտանիշ ունեցող կանանց հասակը՝ աճի հորմոնով բուժման բացակայության դեպքում, կազմում է 140 սմ։ Մոզաիցիզմ ունեցող Տերներով հիվանդները կարող են ունենալ նորմալ հասակ։
4-րդ, երբեմն 5-րդ նախադաստակային ոսկրը կարող է լինել անսովոր կարճ։
Էստրոգենների ոչ ադեկվատ արտադրման պատճառով հիվանդների մոտ կարող է առաջանալ օստեոպորոզ։ Այս ամենը կարող է նվազեցնել հասակի հետագա զարգացումը, բերել ողնաշարի ծռվածությունների՝ սկոլիոզի առաջացման։ Այն կապված է նաև ոսկրերի կոտրվածքների բարձր ռիսկի հետ։
Երիկամ
Այս խանգարումներից որոշները կարելի է շտկել վիրահատական եղանակով։ Նույնիսկ այս անոմալիաների առկայությամբ շատերի երիկամներն իրենց գործառույթը կատարում են նորմալ։ Այնուամենայնիվ, երիկամների հետ կապված խնդիրները կարող են բերել զարկերակային գերճնշման։
Վահանաձև գեղձ
Տերներով հիվանդ կանանց մոտավորապես 1/3-ն ունի վահանաձև գեղձի խնդիր ։ Սովորաբար լինում է հիպոթիրեոիդիզմ, մասնավորապես՝ Հաշիմոտոյի թիրեոիդիտ։ Հայտնաբերելու դեպքում այն հեշտությամբ բուժվում է հորմոնային հավելումների միջոցով։
Շաքարային դիաբետ
Տերների համախտանիշ ունեցող կանայք ունեն բավականին մեծ ռիսկ տիպ 1 շաքարային դիաբետի առաջաման համար փոքր տարիքում և էականորեն մեծացած ռիսկ՝ տիպ 2 շաքարային դիաբետի մեծահասակների մոտ։ Մարմնի զանգվածի կարգավորումը էականորեն նվազեցնում է տիպ 2 շաքարային դիաբետի առաջացման ռիսկը։
Ճանաչողական
Տերների համախտանիշը չի առաջացնում առանձնահատուկ ինտելեկտուալ խնդիրներ կամ ճանաչողական խնդիրներ։ Այնուամենայնիվ, կանանց մոտ ուսուցման հետ կապված խնդիրները բավականին տարածված են, հատկապես տարածական պատկերացումները, ինչպիսին է ոչ խոսքային ուսուցման խանգարումը։ Այս ամենը կարող է դրսևորվել շարժողական վերահսկման կամ մաթեմատիկայի հետ կապված խնդիրների տեսքով ։ Հիմնականում առօրյա գործունեությանը այս ամենը չի խանգարում և ուղղելի չէ։ Տերների համախտանիշով հիվադները աշխատում են բոլոր առողջ մարդկանց նման և վարում են արդյունավետ կյանք։
Բացի այդ, Տերների շատ հազվադեպ տեսակ է օղակ-X Տերների համախտանիշը, որը ունի մոտ 60 % կապ ինտելեկտուալ խնդիրների հետ։ Այս տարբերակը հանդիպում է Տերների համախտանիշ ունեցողների 2–4 %-ի մոտ ։
Հոգեբանական
Կանանց մոտ հնարավոր է լինի կողմնակի հոգեսոցիալական խանգարումների դրսևորում։ Հետազոտությունները ցույց են տվել հնարավոր կապ ախտորոշման ժամանակ տարիքի և մեծ քանակի դեղորայքի օգտագործման և ընկճախտային ախտանիշների միջև ։
Վերարտադրողականություն
Տերներով հիվանդ կանայք գրեթե ամբողջովին անպտուղ են։ Չնայած այս ամենին, նկարագրվել են հաջողությամբ ընթացող հղիություններ, բայց դրանք շատ հազվադեպ դեպքեր են և ընդհանրապես սահմանափակ են 45,X կարիոտիպ չունեցող կանանց  համար  ։ Նույնիսկ եթե կանայք հղիանում են, միջինից բարձր է վիժումների կամ բնածին արատների առաջացման հավանականությունը, օրինակ՝ Տերների կամ Դաունի համախտանիշ ։Կանանց մի մասը, ովքեր չեն կարողանում հղիանալ առանց բժշկական միջամտության, օգտագործում են անպտղության համար տարբեր դեղեր և արտամարմնային բեղմնավորման եղանակը ։
Սովորաբար էստրոգենային թերապիան կիրառում են խթանելու երկրորդային սեռական հատկանիշները սեռահասունացումը սկսելու ժամանակ։ Շատ քիչ հիվանդ կանանց մոտ է լինում ինքնաբուխ դաշտան և էստրոգենային բուժման հետ միասին խթանում են դաշտանը՝ գերաճից խուսափելու համար։ Հարուցված արյունահոսությունը կարող է լինել ամսական, ինչպես դաշտանը, կամ ավելի հազվադեպ՝ 3 ամիսը մեկ, եթե կինը կցանկանա։ Էստրոգենային բուժումը ձվարանների հետ կապված խնդիրների դեպքում չի կարող բերել հղիության, բայց ունի շատ կարևոր դեր վերարտադրողականության վրա՝ արգանդի նորմալ գործառույթը պետք է պահել էստրոգեններով, եթե  Տերների համախտանիշով կինը ցանկանում է արտամարմնային բեղմնավորման եղանակով երեխա ունենալ։
Տերների համախտանիշի մոզաիկ ձևերի դեպքում, հատկապես եթե առկա է Y քրոմոսոմ ( 45,X/46,XY) խորհուրդ է տրվում կատարել սեռական գեղձերի հեռացում, քանի որ կա ձվարանային քաղցկեղի առաջացման մեծ ռիսկ, մասնավորապես, գոնադոբլաստոմա ։ Տերների համախտանիշը բնութագրվում է առաջնային դաշտանի խանգարմամբ, անհաս ձվարանի գործառույթի խանգարում՝ հիպոգոնադոտրոպ հիպոգոնադիզմ, սեռական գեղձերի ֆիբրոզ և անպտղություն։ Երկրորդային սեռական հատկանիշների զարգացման խանգարումը շատ բնութագրական է։
Տերներով հիվանդ կանանց անպտղությունը շնորհիվ ժամանակակից տեխնիկաների այժմ հաղթահարելի է, բայց կան ապացույցներ, որ հղիությունը մայրիկի համար հանդիսանում է բարձր ռիսկի գործոն սիրտ-անոթային համակարգի բարդությունների տեսանկյունից։ Որոշ հետազոտություններ ներկայացրել են աորտայի շերտազատման բարձր ռիսկ հղիների մոտ ։ Էստրոգենների ազդեցությունը քննարկվում է, բայց դեռ ամբողջական պարզ չէ։ Ենթադրվում է, որ աորտայի շերտազատման առաջացումը հղիության ժամանակ ավելի շատ կապված է հեմոդինամիկ ծանրաբեռնվածության հետ, քան էստրոգենների մակարդակի հետ ։ Իհարկե, այս  ամենը պետք է հաշվի առնել Տերների համախտանիշով հիվանդ հղի կին վարելիս։
Պատճառներ
Տերների համախտանիշը առաջանում է որոշ կամ բոլոր բջիջներում X քրոմոսոմի ամբողջական կամ մասնակի բացակայության պատճառով։ Ոչ նորմալ բջիջները կարող են ունենալ միայն մեկ X քրոմոսոմ (45,X) կամ կարող է լինել մասնակի մոնոսամիայի տեսակներ՝ X  քրոմոսոմի կարճ p թևի դելեցիա 46,X,del(Xp)) կամ իզոքրոմոսոմների առկայություն երկու q թևեր (46,X,i(Xq)) ։ Կեղծ աուտոսոմալ շրջանների բացակայության պատճառով, Տերների համախտանիշը ունի դրսևորման տարբեր ձևեր ։ Մոզաիցիզմով հիվանդները կարող են ունենալ X մոնոսոմիայով (45,X) բջիջներ, նորմալ բջիջներ (46,XX), մասնակի մոնոսոմիայով բջիջներ կամ բջիջներ, որոնք պարունակում են Y քրոմոսոմ (46,XY) ։Մոզաիցիմի տարածվածությունը բավականին մեծ է (67–90%) ։
ժառանգականություն
Դեպքերի մեծամասնության մոտ մոնոսոմիայի ժամանակ X քրոմոսոմը ժառանգվում է մայրիկից ։ Սա կարող է առաջանալ հայրական քրոմոսոմի հետ չմիաձուլվելու արդյունքում։ Մեյոզի խանգարման արդյունքում առաջանում է X քրոմոսոմ p թևի դելեցիայով կամ ոչ նորմալ Y քրոմոսոմներ՝ հայրիկից ։ Այլ տեսանկյունից  X իզոքրոմոսոմը կամ օղակաձև  X քրոմոսոմը հավասարապես ձևավորվում են երկու ծնողներից ։ Ամեն դեպքում ֆունկցիոնալ  X քրոմոսոմը ժառանգվում է մայրիկից։
Տերների համախտանիշը մեծ մաս դեպքերում հանդիպում է սպորադիկ ձևով և Տերներ ունեցող երեխայի ծնողների մոտ համախտանիշի կրկնվելու ռիսկը մեծ չէ հետագա հղիությունների դեպքում։ Հազվադեպ բացառություն է կազմում X քրոմոսոմի հավասարակշռված տրանսլոկացիա ծնողի մոտ կամ երբ մայրը ունի 45,X մոզաիցիզմով սեռական բջիջներ ։
Նախածննդյան
Տերների համախտանիշը կարող է ախտորոշվել ամնիոցենտեզի՝ ամնիոտիկ հեղուկի հետազոտություն, կամ խորիոնային թավիկների հետազոտում հղիության ընթացքում։
Սովորաբար Տերներով հիվանդ պտուղը կարելի է հայտնաբերել ուլտրաձայնային հետազոտության միջոցով՝ սրտի արատ, երիկամի կառուցվածքային խանգարում, կիստոզ հիգրոմա, ասցիտ։ 19 եվրոպական շրջաններում Տերների համախտանիշի ախտորոշումը նախածննդյան շրջանում 67.2% դեպքերում կատարվել է ուլտրաձայնային հետազոտության միջոցով։ 69.1% դեպքերում առկա է մեկ անոմալիա, իսկ  30.9% դեպքերում՝ երկու ։
Տերների համախտանիշի առաջացման բարձր ռիսկը կարելի է հայտնաբերել նաև մայրական շիճուկի եռակի կամ քառակի սկրինինգային հետազոտությունների միջոցով։ Այս եղանակով հայտնաբերված Տերների համախտանիշը առավել հաճախ ունի մոզաիկ կարիոտիպ, քան ուլտրաձայնով հայտնաբերվածները, և մոզաիկ կարիոտիպով հիվանդները ունեն ավելի քիչ ուլտրաձայնային անոմալիաներ ։
Հետծննդյան
Տերների համախտանիշը հետծննդյան շրջանում կարելի է հայտնաբերել ցանկացած տարիքում։ Սովորաբար այն հայտնաբերվում է ծնվելուց հետո սրտի հետ կապված խնդիրների առկայության դեպքում, լայն պարանոցի և ձեռքերի ու ոտքերի այտուցվածության դեպքում։ Այնուամենայնիվ, ավելի բնութագրական է, որ այն տարիներով չի հայտնաբերվում մինչև աղջիկը հասնում է սեռահասունացման տարիքի և ունենում է սեռական հատկանիշների ձևավորման խնդիրներ։ Մանկության շրջանում բնութագրական է կարճ հասակը ։
Կարիոտիպի հետազոտումը ևս կարևոր ախտորոշիչ մեթոդ է քրոմոսոմային հաջորդականությունը հայտնաբերելու համար։ Այս եղանակը համարվում է ընտրության մեթոդ Տերների համախտանիշ ախտորոշելու համար։
Բուժում
Քրոմոսոմային անոմալիա լինել Տերների համախտանիշի համար չկա բուժում։ Այնուամենայնիվ շատ մեթոդներ կան ախտանիշները մեղմելու համար։ Օրինակ՝
Համաճարակաբանություն
Տերների համախտանիշի առաջացման հաճախականությունը կազմում է 1։2000 և 1։5000 ծնվելիս ։
Պատմություն
Համախտանիշի անունը տվել է ներզատաբան Հենրի Տերները Իլինոյսից 1938 թվականին ։ Եվրոպայում այն կոչում է նաև Ուլրիչ-Տերների կամ Բոնևե-Ուլրիչ-Տերների համախտանիշ, որը խոսում է այն մասին, որ հիվանդությունը նկարագրվել է նաև եվրոպացի բժիշկների կողմից։
Առաջին հոդվածը 45,X կարիոտիպ ունեցող կնոջ մասին տպագրվել է 1959 թվականին  Չարլզ Ֆորդինրա կոլեգաների կողմից Հարվելում՝ Օքսֆորդին մոտ, և Գայի անվան հիվանդանոցում՝ Լոնդոնում։ Ախտանիշները հայտնաբերվել է 14 տարեկան աղջկա մոտ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Համախտանիշներ Կատեգորիա:Գենոդերմատոզներ
Մասլեևո
Մասլեևո, լիճ Կրասնոյարսկի երկրամասի հարավում գտնվող Ձեռժինսկու շրջանի Դենիսովսկի գյուղական համայնքի տարածքում։ Լճի մակերեսը գտնվում է ծովի մակարդակից 170,5 մետր բարձրության վրա։
Աշխարհագրական դիրք
Լիճը գտնվում է շրջկենտրոնից դեպի հյուսիս 18,9 կիլոմետր, իսկ Կոլոն գյուղից՝ դեպի հարավ-արևելք 6,8 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Նախկինում լճի շրջակայքում եղել են Սոսնովկա և Մասլեևո բնակավայրերը, որոնք ներկայումս չկան։ Լիճը շրջապատված է սոճու և խառը անտառներով։ Լճի արևմտյան և հարավարևմտյան ափերը ճահճացած են։ Հյուսիսարևելյան ափին գործում է հանգստի կենտրոն (նախկինում՝ պիոներական ճամբար), իսկ հարավարևմտյան ափին նախկինում գործում էին տաղավարներ և տնակներ։ Լճափից 1,15 կիլոմետր դեպի արևելք տեղակայված է Լինկովո լճակը, որին հաջորդում է բավականին մեծ ճահիճ։ Լճից 1,15 կիլոմետր դեպի հյուսիս և ջրամբարից 1,4 կիլոմետր դեպի հարավ-արևմուտք հոսում է Աբան գետը։
Աշխարհագրական բնութագրեր
Լիճն ունի ձվաձև տեսք, ձգվում է արևմուտքից մինչև արևելք։ Լճի տարածքը 1,92 կմ² է, չկա ջրբաժան, երկարությունը 2,9 կիլոմետր է, իսկ լայնությունը՝ 1 կիլոմետր։ Լճի խորությունը կենտրոնական մասում գերազանցում է 6 մետրը։ Ջրամբարի ջուրը մաքուր է, ունի բարձր թափանցիկություն։ Տեղի բնակիչների ցուցմունքների համաձայն՝ 1970-1980-ականներին լճի ջրի որակը մոտ էր աղբյուրի ջրի որակին։ Լճի ափերը հարթ են և զառիվայր։ Արևելյան ափն ավազոտ է, կան լողափեր։ Լճի հատակն անհավասար է, կան փոսեր, որոնցից հոսում են աղբյուրներ։ Այն ծածկված է նեխատիղմով և տիղմով, հատկապես լճի արևմտյան մասում, ինչի պատճառով էլ այն բավականին ճահճոտ է։ Ջրամբարի միջին մասում սապրոպելային շերտի հաստությունը հասնում է 3,48 մետրի։ Մասլեևոյի նեխատիղմն ունի բուժիչ հատկություններ։ Տեղի բնակիչների խոսքով՝ լիճն ունի երկու հատակ։ Ապացույցներ կան, որ նախահեղափոխական տարիներին հետազոտությունների արդյունքում լճի հատակի տակ հայտնաբերվել է օդային պղպջակ ։
Կենդանական աշխարհ
Լճում ապրում են ձկների այնպիսի տեսակներ, ինչպիսիք են կարասը, լինը, գայլաձուկը, գետածածանը և այլն։ Գետածածանը լճում բնակեցվել է հատուկ ձկնորսության համար։
Սեղանք
Սեղանք, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Մեծկերտի գավառակում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ամերիկյան տնտեսական ասոցիացիա
Ամերիկյան տնտեսական ասոցիացիան, ԱՏԱ (АЕА, American Economic Association), ամերիկացի տնտեսագետ Ռիչարդ Էլիի նախաձեռնությամբ 1885 թվականին ստեղծված տնտեսագետ գիտնականների ասոցիացիա է։ Ասոցիացիան մի շարք պարբերականներ է հրատարակվում, այդ թվում՝ The American Economic Review, Journal of Economic Literature, Journal of Economic Perspectives և այլն, նաև շնորհում է Ֆրենսիս Վոքերի և Ջոն Բեյթս Քլարքի մեդալները։ Ասոցիացիայի ինտերնետային պորտալներն են Resources for Economists on the Internet-ը և EconLit-ը։ ԱՏԱ-ի շրջանակներում գործում է Տնտեսական մասնագիտությունում կանանց կարգավիճակի կոմիտեն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Միջազգային տնտեսական կազմակերպություններ Կատեգորիա:Ամերիկացի տնտեսագետներ
Հռիփսիմյան օրիորդաց դպրոց (Վաղարշապատ)
Հռիփսիմյան օրիորդաց դպրոց, հիմնվել է 1872-ին, Վաղարշապատում՝ մասնավոր տան մեջ։ Կաթողիկոսի հատուկ կոնդակով 4 խնամակալուհիներից հոգաբարձություն է ստեղծվել։ Առաջին տեսուչը եղել է Վահան Բաստամյանը։ Սկզբում եղել է մեկդասյան, այնուհետև՝ երկդասյան։ Դասավանդվել են կրոն, հայ., ռուս., թվաբանություն, տնարարություն, ձեռագործ, երգեցողություն, պատմություն։ Մայր աթոռի ծախսերով դպրոցի համար շենք է կառուցվել։ Սկզբում ունեցել է 26 աշակերտ, հետագայում՝ մինչև 300։ Մի քանի անգամ փակվել է ցարական կառավարության կողմից։ Դադարել է գործել 1918-ին։
Սերնովոդսկոե (գյուղ, Ջանկոյի շրջան)
Սերնովոդսկոե (Сєрноводське, Car Quyu), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Ջանկոյի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Ջար-Կույու։
2001 թվականի տվյալներով Սերնովոդսկոե գյուղում բնակվում էր 446 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Ջանկոյի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ժողովածու (969)
Ժողովածու (969), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 969 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1720-1721 թվականներին Աբրահամ Կրետացի գրիչի կողմից Երուսաղեմում։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 22x16.5 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 237 թերթից։ Գրված է երկսյուն, նոտրգրով։ Ունի լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ։ Հիշատակարաններ՝ գրչի՝ 205ա, 215բ, 222բ, 233ա, 235ա, հետագայի՝ աստառ Բ (1727 թ․), կնիք՝ 12 ա (Ղազար վարդապետ) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Սուրբ Մինաս եկեղեցի (Նոր Ջուղա)
Սուրբ Մինաս , հահ առաքելական եկեղեցի Իրանի Սպահանի նահանգում՝ Նոր Ջուղա քաղաքում։ Պատկանում է Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսութհան Սպահանի թեմին։ Գտնվում է Թավրիզ (Դավրեժ) թաղում ։
Պատմություն
Եկեղեցին կառուցվել է 1659 թվականին՝ չորս տարի անց այն բանից հետո, մայրաքաղաք Սպահանի Շամսաբադ թաղից տեղափոխվել են Նոր Ջուղայի հարավարևմտյան հատվածներ։ Նրանք այդտեղ ունեցել են իրենց սուրբ Աստվածածին եկեղեցին։ Այդ պատճառով այս կրոնական կառույցը նույնպես կոչվել է սուրբ Աստվածածին, ինչպես և ի սկզբանե Հովհաննես Մկրտիչ և սուրբ Նիկողայոս եկեղեցիները։ Հետագայում սուրբ Մինասի (285-309) մասունքը նվիրվել է եկեղեցուն, կոչվել է սրբի անունով ։
Բակի արևելյան մասում կա նաև մի մատուռ (ամռան եկեղեցի), որը կառուցվել է 1713 թվականին և դարձյալ կոչվել է «սուրբ Աստվածածին»։ Մատուռի հյուսիսահին ու հարավային պատերին կան հախճապակիներ։ Մատուռի կառուցումից հետո այստեղ դրվել են մի քանի տապանաքարեր։
Սուրբ Մինասի արևմտյան և հարավային կողմերում կան սենյակներ։ Դրանցից մի քանիսը անցյալում ծառայել են որպես դպրոց։ Եկեղեցին բերանորոգվել է 1909 թվականին։
Ճարտարապետություն
Շինությունը կառուցված է աղյուսով ու կավով, ունի երեք մուտք։ Հարավային՝ գլխավոր մուտքի առջև, ունի երկսյունով ծածկված գավիթ։ Կառուցվել է չորս հիմնասհուների վրա, կամարակապ ձևով։ Գլխավոր գմբեթն ունի ութ պատուհան։ Տանիքի հարավարևմտյան կողմում գտնվում է եկեղեցու զանգակատունը։
Որմախորշերն ուսյունեզրերը հարուստ են գունավոր զարդանկարներով։ Խորանն ամբողջովին նկարազարդված ու ծաղկազարդված է, կամարի մասում նկարված են դրախտն ու դժոխքը։ Պատի ցածր մասերը պատված են հախճապակիով ։
Արտաքին հղումներ
մ մ մ
Ռոբերտ Սարգսյան (դերասան)
Ռոբերտ Ռաֆիկի Սարգսյան, հայ դերասան, տիկնիկավար։ Երևանի Հովհաննես Թումանյանի անվան պետական տիկնիկային թատրոնի տիկնիկավար-դերասան։
Կրթություն
1967-1977 թվականներին սովորել է Դսեղի Հովհաննես Թումանյանի անվան միջնակարգ դպրոցում, 1976-1978 թվականներին՝ Վանաձորի Հովհաննես Աբելյանի անվան պետական դրամատիկական թատրոնին կից թատերական ստուդիայում։ 1978-1979 թվականներին աշխատել է Վանաձորի քիմիական գործարանում, 1981-1983 թվականներին՝ Երևանի ավտոդողերի գործարանում։ 1983-1987 թվականներին սովորել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի թատերական ֆակուլտետի դերասանական բաժնում և ստացել է դրամատիկ թատրոնի և կինոյի դերասանի մասնագիտություն։ 1987 թվականից աշխատում է Երևանի Հովհաննես Թումանյանի անվան պետական տիկնիկային թատրոնում որպես տիկնիկավար դերասան։ 1988-1989 թվականներին թատրոնին զուգահեռ աշխատել է «Թատրոն անիվների վրա» շրջիկ թատերախմբում։ 1988-1995 թվականներին Հայաստանի հանրային հեռուստաընկերությունում վարել է «Հեքիաթն է կանչում» հաղորդաշարը։ 1992 թվականից աշխատում է նաև "UNIMA" տիկնիկային գործիչների միջազգային միության հայկական կենտրոնում որպես դերասան։ Ունեցել է շուրջ 100 դերակատարումներ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դսեղ գյուղում ծնվածներ Կատեգորիա:Հայ դերասաններ Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայ տիկնիկավարներ Կատեգորիա:ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալակիրներ
Լա Տրամբլադ
Լա Տրամբլադ (La Tremblade), համայնք Ֆրանսիայում՝ Պուատու-Շարանտ երկրամասի Ծովափնյա Շարանտ գավառի Ռոշֆոր շրջանում։ Մտնում է Լա Տրամբլադ կանտոնի կազմի մեջ։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 17452։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2010 թվականին կազմում էր 4584 մարդ։
Տեսարժան վայրեր
2015 թվականի հունվարի 7-ի Փարիզի ահաբեկչության առթիվ քաղաքային գրադարանը անվանվեց պարբերականի անվամբ՝ «Շառլի Էբդո»։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Մեցակյուլա (գյուղ, Տահկուռաննա շրջան)
Մեցակյուլա (Metsaküla), գյուղ Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Տահկուռաննա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 70 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Տահկուռաննա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Սոլոմինո (գյուղ, Բելգորոդի շրջան)
Սոլոմինո (Соломино), գյուղ Ռուսաստանի Բելգորոդի մարզի Բելգորոդի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:17-րդ դարում հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բելգորոդի մարզի Բելգորոդի շրջանի բնակավայրեր
Տալովկա (գյուղ, Յաշկինսկի շրջան)
Տալովկա (Таловка), գյուղ Ռուսաստանի Կեմերովոյի մարզի Յաշկինսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1845 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Կեմերովոյի մարզի Յաշկինսկի շրջանի բնակավայրեր
Կոստա դե Նոբիլի
Բնակչությունը կազմում է 370 մարդ (2008 թվական)։ Խտությունը կազմում է 34 մարդ/կմ²։ Տարածքը 11 կմ² է։ Փոստային ինդեքս՝ 27010։ Հեռախոսային կոդ՝ 0382։
Ժողովրդագրություն
Բնակչություն
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Օշական (գյուղ)
Օշական, գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Արագածոտնի մարզի Աշտարակ համայնքում ՝ Աշտարակ քաղաքից 3 կմ հարավ-արևմուտք։ Համայնքի մակերեսը կազմում է 16.96 կմ², իսկ բնակչությունը՝ 5962 մարդ։ Ունի հնագույն պատմություն։ Այստեղ են գտնվում Հայոց պատմության ամենահայտնի անձանցից մեկի՝ Մեսրոպ Մաշտոցի գերեզմանը։ Բնակավայրի Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց եկեղեցին Հայ առաքելական եկեղեցու հետևորդների համար համարվում է կարևորագույն սրբավայր։ Այստեղ պահպանվել են նախաքրիստոնեական և քրիստոնեական ժամանակաշրջանների բազմաթիվ պատմական հուշարձաններ։
Պատմություն
Ըստ ավանդության՝ Նոյ նահապետն ու իր ընտանիքը Մասիսի գագաթից իջնելուն պես տեսնում են Օշականը ջրից ազատված և բացականչում են. «Օշ ական», որ նշանակում է «Երանի մեր աչքերին»։ Գտնվելով Արշակունիների արքայական ոստանում՝ Օշականը եղել է նրանց սեփականությունը։ Ըստ Կորյունի՝ Օշականում գտնվում է գերեզմանատուն, որտեղ թաղվում էին քրիստոնեական հավատի համար նահատակվածները։ Վահան Ամատունի իշխանն իր ուսուցիչ Մեսրոպ Մաշտոցի դին Էջմիածնից տեղափոխում է Օշական, որտեղ էլ նրա աճյունը հանձնվում է հողին։ Երեք տարի անց՝ 442-443 թթ., գերեզմանի վրա կառուցում են եկեղեցի-դամբարանը, որը 1875-1879 թթ. վերածվում է եկեղեցու։ Գյուղի շրջակայքում է գտնվում մ.թ.ա. 7-5-րդ դարերում կառուցված Օշականի բերդ-ամրոցի ավերակները։
Արագածոտնը վաղ միջնադարում Ամատունիների նախարարական տան եպիսկոպոսների տեսչության տակ էր։ Օշականն Ամատունի նախարարների կենտրոն է դարձել Հայոց թագավոր Խոսրով Բ Արշակունու օրոք (330–338 թթ.)։
Օշականը՝ որպես բերդ, առաջին անգամ հիշատակվում է պատմիչ Փավստոս Բուզանդի կողմից 4-րդ դարի 1-ին կեսի անցքերի կապակցությամբ։ Գտնվելով Արշակունիների արքայական ոստանում՝ Օշականը եղել է նրանց սեփականությունը։ 336 թ.-ին Մազքթաց Սանեսան թագավորի դեմ կռիվներում ցուցաբերած սխրագործությունների համար Հայոց թագավոր Խոսրով Բ Կոտակն այն ընծայել է Վահան Ամատունուն։ Վկայություններ կան, որ Մեսրոպ Մաշտոցը Օշականում հիմնադրել է դպրոց։ Ամատունիների նախաձեռնությամբ Օշականում է թաղվել Մեսրոպ Մաշտոցը․ 442 թ.-ին նրա գերեզմանի վրա կառուցվել է գմբեթավոր կլոր եկեղեցի։ Իր կառույցներով և բերքառատ այգիներով Օշականը հետագայում էլ եղել է Հայաստանի նշանավոր գյուղերից մեկը։
Օշականի ճակատամարտ 336 թ.
Օշականի ճակատամարտը տեղի է ունեցել 336 թ.-ին, Մազքթաց Արշակունիների և Մեծ Հայքի Արշակունյաց թագավորության բանակների միջև։ Սասանյան Պարսկաստանի դրդմամբ Կովկասյան վաչկատուն ցեղերից (հոներ, փոխեր) կազմված բանակով մազքթաց արքա Սանեսանը, ցանկանալով նստել Հայոց գահին, 335 թ.-ին արշավում է Հայաստան և գրավում Մեծ Հայքի մայրաքաղաք Վաղարշապատը։ Ճակատամարտն ավարտվել է հայոց զորքի հաղթանակով։
Օշականի ճակատամարտ 1827 թ.
Ավելի ուշ Օշականում ևս մի ճակատամարտ է տեղի ունեցել՝ հայ-ռուսական և պարսկական զորքերի միջև 1827 թ.-ի օգոստոսի 17-ին։ Ճակատամարտն ավարտվեց հայ-ռուսական զորքերի հաղթանակով։ 1827 թ. գարնանը Երմոլովին փոխարինած գեներալ Իվան Պասկևիչի գլխավորությամբ վերսկսվեցին պատերազմական գործողությունները։ Ապրիլի սկզբին ռուսական բանակի առաջապահ զորամասը շարժվեց դեպի Երևան և նույն ամսվա կեսերին առանց դիմադրության գրավեց Էջմիածինը։ Շուտով անձնատուր եղավ նաև Նախիջևանի խանը։ Արաքսի ափին գտնվող Աբասաբադ բերդը գրավելու համար կատաղի մարտերում պարսիկները ջախջախիչ պարտություն կրեցին։
Պատմաճարտարապետական հուշարձաններ
Այս համալիրների փլատակների վրա բացվել է մ.թ.ա. 3-րդ դարում անտիկ դամբարանադաշտ, որը գոյատևել է մինչև II դար։ Բլրի արևելյան, հարավային և մասամբ հյուսիսային լանջերին սփռված են երկաթի դարի և ուրարտական 1000-ից ավելի դամբարան, որոնցից պեղվել են շուրջ 70 կրոմլեխներ, քարարկղեր և խոշոր դամբարանախցեր։ Հայտնաբերվել են մեծ քանակությամբ գործիքներ, զենքեր, ոսկե, արծաթե, բրոնզե զարդեր, ագաթե, սարդիոնե ուլունքներ, բազմատեսակ խեցեղեն և փայտե զանազան իրեր։
Բլրի արևմտյան լանջին գտնվում է միջնադարյան դամբարանադաշտը (տապանաքարերի վրա պահպանվել են արձանագրություններ, բարձրաքանդակներ և բազմաթիվ խաչքարեր)։ Հայտնաբերված նյութերի մի մասը ցուցադրված է ՀՀ պատմության թանգարանում։
Բլրի վրա է գտնվում Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ մատուռը։ Այն համարելով 12-14-րդ դարերի կառույց ճարտարապետ Թորոս Թորամանյանը իր «Հայկական ճարտարապետություն» աշխատության մեջ այն անվանում է Թուխ Մանուկ։ Այն բիայնական ամրոցի ներսում է, ինչից էլ ենթադրվում է, որ նրա տեղում եղել է ավելի հին սրբատեղի, որի հիմքերի վրա էլ կառուցվել է մատուռը ։
Ամեն տարվա կրկնազարդի օրը՝ Հիսուս Քրիստոսի Հարության օրը՝ Զատիկին հաջորդող կիրակին, Կոնդի ուխտն է։
Հնագիտական պեղումներ
Պեղումների ընթացքում գտնվել են մեծ քանակությամբ խեցեղեն, քարե, ոսկրե գործիքներ, զարդեր, կուռքերի և այլ 100-ից ավելի արձաններ։ Այս համալիրների փլատակների վրա բացվել է մ․թ.ա․ III դ․ անտիկ դամբարանադաշտ, որը գոյատևել է մինչև II դ․: Բլրի արևելյան, հարավային և մասամբ հյուսիսային լանջերին սփռված են երկաթի դարի և ուրարտական 1000-ից ավելի դամբարան, որոնցից պեղվել են շուրջ 70 կրոմլեխներ, քարարկղեր և խոշոր դամբարանախցեր։ Հայտնաբերվել են մեծ քանակությամբ գործիքներ, զենքեր, ոսկե, արծաթե, բրոնզե զարդեր, ագաթե, սարդիոնե ուլունքներ, բազմատեսակ խեցեղեն և փայտե զանազան իրեր։ Բլրի արևմտյան լանջին գտնվում է միջնադարյան դամբարանադաշտը (տապանաքարերի վրա պահպանվել են արձանագրություններ, բարձրաքանդակներ և բազմաթիվ խաչքարեր)։
Աշխարհագրություն և վարչատարածքային բաժանում
Օշականը գտնվում է Քասաղ գետի հովտում՝ ծովի մակարդակից 1020 մ բարձրության վրա։ Քասաղ գետն էլ գյուղը բաժանում է 2 մասի։ Համայնքային կառուցվածքով սահմանակից է Ոսկեվազ, Աշտարակ, Սասունիկ, Դաշտ համայնքների վարչական տարածքներին։ Ոչ պաշտոնապես բաժանված է հին և նոր թաղամասերից։ Հին թաղամասում են ընդգրկված Խերեսի, Մոծակի, Չոլչոլանի, Դպրոցի, Մատուռի, Ոսկեվազի, Ժամի, Քարեկալի, Արեգունիքի, Թթենուտի, Ղըռի, Մանկանոց թաղերը։ Նոր թաղամասում ընդգրկված են Մեսրոպ Մաշտոց, Վահան Ամատունի, Միսաք Հովհաննիսյան, Այգեստան, Հոկտեմբերյան, Միքայել Նալբանդյան, Դպրոցականներ փողոցներն ու Ձախ ափ կոչվող թաղը։
Կլիմա
Կլիման մերձարևադարձային, չոր ցամաքային է, շոգ ու չորային ամառներով, չափավոր ցուրտ ձմեռներով։ Հուլիսին միջին ջերմաստիճանը տատանվում է 25-26 °C սահմաններում, հունվարին՝ -4 °C է։ Տարեկան մթնոլորտային տեղումները կազմում են 350 մմ։ Ոռոգման արդյունքում բնական լանդշաֆտները, որոնք չոր տափաստանային էին, վերափոխվել են կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտների։ Գյուղում է գտնվում Դիդի կոնդ կոչվող բլուրը, որն առաջացել է լավային գոյացումներից։