cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հայոց ռազմապարեր
Կռվու խաղ
Հայոց ձորի ռազմապար Կռվու խաղը հայտնի է նաև Շեխանի, Շեյխանական անունով։ Այս պարի պարաշարքը գլխավորել են իշխանները, մեծամեծները, նրանք էլ վճարել են նվագողներին, աղքատները պարել են նրանց կողքին։ Ինչպես պատմել է Արշակ Բաբայանը, այս պարը պարել են ուխտատեղիներում, Հայոց ձորի վանքերի մոտ, Վանում, Թիմարում, Բերկրիում բոլոր տոների, հարսանիքների ժամանակ։ Մասնակիցները դասավորվել ուղիղ միաշար, 12-15 մարդուց կազմված շարքը միաժամանակ շարժվել է առաջ ու ետ, ձեռքերը թևկախ, արմունկները ուղիղ, ճկույթներով բռնված, աջ ձեռքը ձախի վրա։ Շեյխանիի մեղեդին(պարեղանակը) 2/4 է։ Առաջ ու ետ շարժվող պարաշարքերը խորհրդանշել են ռազմական գրոհն ու նահանջը։
Սասնո Չոլ մայդան
Այս պարը ցուցադրել են Իրինդի բնակիչները՝ Գաբրիել Պետրոսյանի ղեկավարությամբ։ Պարը բաղկացած է հաջորդական քայլ-շասեներից։ Կատարել են առավելապես երիտասարդ տղամարդիկ։ Տեքստ չունի, պարել են զուռնա-դհոլի նվագակցությամբ։ Պարողները շարվում են լայնադիր, իրար կողքի, բռնվածքը՝ ափերով։ Կենտ հաշվին ձեռքերը ՝ետ, զույգ հաշվին՝ գալիս առաջ։ Պարողները ամբողջ մարմնով մեկ աջ են դառնում, մեկ ձախ, ասես գրոհելով։ Տեղաշարժը պարահրապարակով դեպի աջ է։ Ոտնաթաթերի զարկերը խորհրդանշում են զենքի զարկերը։
Հովն էր երկեն, հովն անուշ
Այս պարը Սասնո ռազմապար է, ցույց են տվել Աշնակ գյուղի բնակիչները՝ Գրիգոր Մարգարյանի առաջնորդությամբ։ Պարողների դասավորությունը երկշար է, դեմ դիմաց, գրոհներն ու ոտնաթաթերի զարկերը, նահանջն ու կրունկների զարկերը արտահայտել են պարի ռամական բնույթը։ Դեպի առաջ շարժը սկվել է աջ ոտքից, զարկը՝ ձախ ոտքով, զարկից հետո ոտնաթաթը կտրվում է գետնից։ Դեպի հետ գնացել են ձախ ոտքով, զարկը աջ թաթով։ Ձեռքերը՝ ճկույթներով բռնած, արմունկները ուղիղ անկյան տակ ծալած, դաստակները վեր։ Մեղեդին 3/8 է, շարժումների ռիթմը 6/8 չափով է։ Երկու շարքերը խորհրդանշում են հակառակորդ ուժերը։ Ակնհայտ է մարտի բեմականացված տեսարանը։
Շարանի
Ալաշկերտի ռազմական Շարանի պարը երկշար է։ Պարը 1933 թվականի ձմռանը Երևանում Սրբուհի Լիսիցյանին ցուցադրել է Թալինի Արլըղ (Մնջաձոր) գյուղի բնակիչ Կարո Թամոյանը։ Պարի շարժումները զուտ հայկական են, յուրաքանչյուր շարք ունի իր պարբաշին՝ պարպետը։ Պարողները դասավորվում և շարժվում են կողք կողքի։ Դիմահար են գոտեմարտում, մեկը թրով կամ փայտով խաչաձև հարվածում է հակառակորդի զենքին, մյուսը հետ է մղում հարվածը։ Ձեռքերը բռնում են ճկույթով, արմունկները ուղիղ անկյամբ ծալված։ Առաջին մասի ռիթմը հանդարտ է, ապա հետզհետե արագանում է։ Շարանին ևս պարում են այնքան, մինչև ահջողվի գցել մյուսի մորթե գդակը։ Հարգի է նաև, եթե հաղթողը կարողանու է զենքի կամ փայտի ծայրին գցել պարտվածի գլխարկը։ Շարանին հարսանիքների ժամանակ կատարել են ամենավերջինը, քանի որ ենթադրաբար հարսանիքի մասնակիցներից շատերը վերջում հեռացել են և տարածքը բաց էր ՝հնարավորություն տալով պարել այսպիսի պար։
Յար խուշտա
Սասնո Յար խուշտա պարը ցուցադրել են Աշնակ գյուղի բնակիչները՝1932 թվականին։ Անվանումը թարգմանել են որպես Անուշ սիրեցյալ, թեև պարսկերենում յար նշանակել է նաև օգնական, նեցուկ, ընկեր, ուստի համախոհ կամ զինակից նշանակությամբ՝ ավելի մոտ է այս պարի էությանը։ Պարը պատկանում է ծափ-պարերի տեսակին։
Հալա կշտա
Հայոցձորցի Արշակ Բաբայանը ցույց է տվել Հալա, կշտառազմապարը, որի անվանումը քրդերեն է, նշանակում է Դե, սպասիր կամ Դե, խփիր։ Կատտարվում է զուռնա-դհոլի նվագակցությամբ, հարսանիքի առաջին օրը, ամուրի երիտասարդների սրահում։ Պարում են Բարեկենդանին, ուխտավայրերում( Հայոց ձորի Խոսպավանք, Հերմերավանք, Չաղարթիշման, Հանգղավանք, Նարեկավանք, Մըզըլճուր, Ասպարածին) Պարwum են երկու դիմահար շարքով։ Մի շարքի պարողները ուղիղ մոտենում են մյուս շարքի պարողներին, վերադառնում՝ հետ-հետ գնալով։ Շարժվում են միայն ետ ու առաջ, առանց աջ ու ձախ տեղաշարժվելու ։ Մեղեդու չափը 2/4 է։ Գրոհի ու նահանջի հերթագայությամբ այս պարը նման է Մաչինո, Մնդո պարերին, իսկ գրոհող կողմի երկու ափերով հարվածների տեսակով նաև Սասնո Յար խուշտային։ Սական այդ պարերում մինչև հարվածելը այլ են ձեռքերի դիրքն ու ոտքերի շարժումները։
Գրականություն
Ս․Լիսիցյան, Հայակական հինավուրց պարեր, Երևան, 2013։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Պարեր ըստ երկրի Կատեգորիա:Հայկական պարեր Կատեգորիա:Ժողովրդական պարեր Կատեգորիա:Մշակութային ժառանգություն
Առինջի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Կոտայքի մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Կոտայքի մարզի Առինջ գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ. հաստատվել է ՀՀ կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 303 հուշարձան (12 միավոր)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի հուշարձանների ցանկեր
Ատակամա (տարածաշրջան)
Ատակամա (Región de Atacama), տարածաշրջան Չիլիում, երկրի առաջին մակարդակի վարչական միավորներից մեկը։ Վարչական կենտրոնն է Կոպյապո քաղաքը։ Տարածաշրջանը ղեկավարում է նախագահի կողմից նշանակված ինտենդանտը։
Աշխարհագրությունը և բնակչություն
Չիլիի Ազգային վիճակագրական ծառայության 2002 թվականին կատարված մարդահամարի տվյալներով տարածաշրջանում բնակվում է 254 336 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 3, 38 մարդ/կմ²։
Վարչական բաժանում
Ատակաման ներառում է 3 նահանգ և 9 համայնք։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Չիլիի Ատակամա տարածաշրջան
Դիզի Ռասկալ
Դիլան Կվաբենա Միլզ (Dylan Kwabena Mills, ), բրիտանացի երաժիշտ, ռեփեր, գրայմ կատարող, երաժշտական պրոդյուսեր։ Ավելի հայտնի է բեմական Դիզի Ռասկալ (Dizzee Rascal) մականունով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1984 ծնունդներ Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 18 ծնունդներ Կատեգորիա:Լոնդոն քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Բրիտանացի երաժիշտներ Կատեգորիա:NME Awards մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Brit Awards մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ Կատեգորիա:Երաժշտական պրոդյուսերներ
No Show Museum
No Show Museum, աշխարհում առաջին թանագարանը՝ նվիրված ոչնչին և նրա մարմնավորմանը պատմության մեջ ։ Թանգարանը ստեղծել է շվեյցարացի կոնցեպտուալ նկարիչ Անդրեաս Հոյսերը 2013 թվականին։ Այնտեղ ներկայացված են 20-21-րդ դարի այնպիսի աշխարհահռչակ նկարիչների աշխատանքներ, ինչպիսիք են Մարիա Աբրահամովիչը, Յոզեֆ Բոյսը, Դանիել Բյուրենը, Մաուրցիա Կատելանը, Մարսել Դյուշանը, Հանս Հաակեն և այլք։ Ամբողջ հավաքածուն ներառում է շուրջ 400 ցուցանմուշ ։
Կա թանգարանի երկու տարբերակ՝ վիրտուալ ցուցահանդես և ժամանակավոր ցուցահանդեսներին համար հարմարեցված ավտոբուսում գտնվող շարժական տարածք, որը յուրաքանչյուր տարի շրջագայություններ է կազմակերպում աշխարհի տարբեր երկրների թանգարաններում, պատկերասրահներում և այլ հասարակական վայրերում։
Ոչինչը որպես գեղագիտական կատեգերիա
20-րդ դարի ընթացքում ոչինչը սկսվեց գիտակցվել որպես ինքնուրույն գեղագիտական կատեգորիա։ Այդ ֆենոմոնի նկատմամբ հետաքրքրությունը նկարիչներին և քննադատներին դրդեց վերաիմաստավորել արվեստի գործերի ստեղծման ավանդական փորձը ։ Արդյունքում առաջացան տարածության, ժամանակի և մատերիայի մեկնաբանության նոր միջոցներ։ Գործնականորեն անհնար է որոշում տալ «ոչնչին», «ոչինչը» նկարագրելու կամ նյութական տեսք տալու ցանկացած փորձ անհաջողության է մատնվում և հենց դա է նկարիչներին դրդում, որպեսզի աշխատեն այդ հասկացության հետ, որի շնորհիվ ստեղծվեցին բազմաթիվ ստեղծագործություններ, որոնց հիմքը «ոչինչն» էր։
Ոչինչը արվեստի գործերում իմաստավորելու օրինակներ՝
Թանգաարնի կոնցեպտ
Վիրտուալ ցուցահանդեսը նման է ավանդական թանգարանի կառուցվածքը։ Այն պայամանակնորեն բաժանված է չորս հարկի, որոնցից յուրաքանչյուրում կա երկու մաս։ Թանգարանի յուրաքանչյուր մաս ներկայացնում է արվեստի մեջ «ոչինչը» մեկնաբանելու տարբերակներից մեկը։ Ամբողջ հավաքածուի մեջ ներկայացված է «ոչնչի» ութ տարբեր կատեգորիաներ՝ ոչինչը որպես մերժում, ոչինչը որպես ոչնչացում, ոչինչը որպես դատարկություն, ոչինչը որպես անտեսանելի, ոչինչը որպես ռեդուկցիա, ոչինչը որպես բաց թողնված տեղ, ոչինչը որպես խոսք և ոչինչը որպես հասկացություն։ Յուրաքանչուր բաժին ուղեկցվում է համառոտ մեկնաբանությամբ։
Ոչինչը՝ որպես մերժում
Ղեկավարը ոչինչը բնութագրում է որպես «ոչինչ չստեղծելու արվեստ»(nichts tun, կարող է թարգմանվել «անգործություն», իսկ բառացի՝ «ոչինչ չանել»)։ Այս բաժնի աշխատանքները կապված են որևէ գործունեությունից միտումնավոր հրաժարվելու դրդապատճառի հետ, օրինակ, նկարչի հրաժարվելը նկարելուց։
Ոչինչը՝ որպես ոչնչացում
Այս բաժնում հավաքված են անհետացման կամ ոչնչացման դրդապատճառով միավորված աշխատանքները։ Այստեղ է գտնվում Ռոբերտ Ռաունշենբերգի «Դե Կունինգի ջնջված նկարը» հայտնի աշխատանքը, ինչպես նաև Սանտիագո Սերերայի «Այրված պատկերասրահ» ակցիան փաստող նկարներ։
Ոչինչը՝ որպես դատարկություն
Հավանաբար դատարկությունն ավելի հաճախ ասոցվաացվում է «ոչնչի» հետ։ No Show Museum-ի ղեկավարները դատարկությունը բնորոշում են որպես «բացակայություն»։ Այն թանգարամնի ամենամեծ բաժիններից մեկն է, որը զբաղեցնում է ամբողջ «առաջին հարկը»։ Դատարկության գաղափարին անդրադարձած ամենահայտնի նկարիչն Իվ Քլեյնն է։ Այստեղ միանգամից ներկայացված են նրա աշխատանքներից մի քանիսը՝  «Դատարկ սենյակ» (The Void Room1961),  «Zone de Sensibilité Picturale Immatérielle» (1959) և «Le Saut dans le Vide »(1960)։
Շրջիկ ցուցահանդես
2015 թվականի հուլիսին մեկնարկեց No Show Museum-ի առաջին ցուցահանդեսային շրաջագայությունը։ Շարժական ցուցահանդեսն այցելեց արևելյան և կենտրոնական եվրոպայի 20 երկիր։ Շրջագայության ավարտը Վենետիկում տեղի ունեցած ցուցահանդեսն ու ներկայացումն էր՝ նվիրված 56-րդ Վենետիկի բիենալեյին ։2015 թվականի սեպտեմբերի 3-ին շրջագայության ընթացքում թանգարանը մեկ օրով կանգ է առել Ռուսաստանում։ Ներկայացումն ու ղեկավարների հետ հանդիպումն անցկացվել է Սանկտ Պետերբուրգի պատկերասրահում։ Ցուցահանդեսում ներկայացված էին Իվա Կլայնայի 24 անտեսանելի աշխատանքներ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ժամանակակից արվեստի թանգարաններ
Լիլոնգվե
Լիլոնգվեն (անգլերեն՝ Lilongwe), Մալավիի մայրաքաղաքը։ Բնակչությունը՝ ։ Քաղաքը գտնվում է Մալավիի կենտրոնական մասում՝ Մոզամբիկի և Զամբիայի սահմանի մոտ։ Մալավիի համար կարևոր տնտեսական և տրանսպորտային կենտրոն է ։ Անվանվել է Լիլոնգվե գետի անվամբ։
Պատմություն
Լիլոնգվեն դարեր շարունակ դարեր շարունակ եղել է փոքր ձկնորսական գյուղ՝ Լիլոնգվե գետի ափին։ Բրիտական գաղութային տիրապետության ժամանակ բնակավայրը դարձավ վարչական կենտրոն՝ իր ռազմավարական դիրքի շնորհիվ։ Պաշտոնապես հիմնադրվել է 1906 թվականին ՝ որպես առևտրային փոստ։ Լիլոնգվեն քաղաք է ճանաչվել 1947 թվականին ։ Անկախացումից հետո այն դարձավ Մալավիի կենտրոնական շրջանի կարևոր առևտրային կենտրոն։ Քաղաքի աճին խթանեց այն, որ երկրի նախկին ղեկավար Հասթինգս Կամուզու Բանդան այն դարձրեց Մալավիի նոր մայրաքաղաք՝ 1975 թվականին ։ Կառավարության վերջին գրասենյակները տեղափոխվել են Լիլոնգվե 2005 թվականին ։ Քաղաքի բնակչությունը տարեկան աճում է 4.3%-ով ։
Կրթություն
Լիլոնգվեում գործող 38 մասնավոր և 66 հանրային դպրոցներում սովորում են ընդհանուր առմամբ 103,602 աշակերտ։ Ինչպես նաև 30,795 աշակերտ 29 միջնակարգ դպրոցում ։
Սպորտ
Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության կողմից տրված $70 միլիոն վարկի օգնությամբ այժմ քաղաքում կառուցվում է 40,000 տեղանոց ազգային ստադիոն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մալավիի քաղաքներ
Դիդյե Կելո
Դիդյո Պատրիկ Կելո (Didier Patrick Queloz, didje kəlo),   ) շվեյցարացի աստղագետ, Քեմբրիջի համալսարանի Բնական փիլիսոփայության Ջեքսոնյան պրոֆեսոր է,  Քեմբրիջ Թրինիթի քոլեջի գիտաշխատող, ինչպես նաև Ժնևի համալսարանի պրոֆեսոր ։ Միշել Մայորի հետ 1995 թվականին նա հայտնաբերել է 51 Pegasi b՝ առաջին արտարեգակնային մոլորակը (Էկզոմոլորակ), որը պտտվում է 51 Pegasi՝ առաջին արեգակնային տիպի աստղի շուրջ ։ Այդ հայտնաբերման համար Կելոն 2019 թվականին Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակը կիսել են Միշել Մայորի և Ջիմ Փիբլսի հետ ։ 2021 թվականին Դիդյե Կելոն դարձել է Ցյուրիխի տեխնիկական բարձրագույն դպրոցի Կյանքի ծագման և տարածվածության կենտրոնի հիմնադիր տնօրեն ։
Սեն (Կանտալի գավառ)
Սեն (Saignes), համայնք Ֆրանսիայի Օվերն մարզի Կանտալ գավառում ։
Դիդյե Կելո
Կրթություն և կարիերա
Կելոnն սովորել է Ժնևի համալսարանում, որտեղ 1990 թվականին ստացել է ֆիզիկայի մագիստրոսի կոչում, 1992 թվականին բարձրագույն ուսուցման մագիստրոսի կոչում աստղագիտության և աստղաֆիզիկայի գծով, իսկ դոկտորի կոչում ստացել է 1995 թվականին՝ դոկտորական խորհրդատուն եղել է շվեյցարացի աստղաֆիզիկոս Միշել Մայորը ։
The Daily Telegraph-ը հայտնել է, որ Կելոն ասել է, որ «թեև ինքը հավատացյալ չէ, բայց «գիտությունը շատ բան է ժառանգել կրոններից» ։
Սեն (Կանտալի գավառ)
Բնակչությունը 2012 թվականի դրությամբ կազմում է 883 մարդ, բնակչության խտությունը` 129.66 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 6.81 կմ² տարածք։
Դիդյե Կելո
Կրթություն և կարիերա
Դիդյե Կելոն ունի ավելի քան 400 գիտական ​​հրապարակումներ, որոնց հղվել է ավելի քան 50․000 մարդ։ Նրա Հիրշի ինդեքսը (H-index) 115 է ։
Սեն (Կանտալի գավառ)
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 400 կմ հարավ, Կլերմոն Ֆերան քաղաքից` 70 կմ հարավ-արևմուտք, Օրիյակ քաղաքից` 50 կմ հյուսիս։
Դիդյե Կելո
Կրթություն և կարիերա
1995 թվականին Միշել Մայորի հետ միասին հայտնաբերել է 51 Pegasi b՝ առաջին արտարեգակնային մոլորակը (Էկզոմոլորակ), որը պտտվում է 51 Pegasi՝ առաջին արեգակնային տիպի աստղի շուր[17]։ Այդ հայտնաբերման համար Մայորը և Կելոն 2019 թվականին ստացել են Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ Կատեգորիա:Շվեյցարացի գիտնականներ Կատեգորիա:Ժնև քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Քեմբրիջի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Բրիտանական ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:21-րդ դարի շվեյցարացիներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Սեն (Կանտալի գավառ)
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 511 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 350-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 161։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 68,5 %։ 350 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 319 անձ (170 տղամարդ և 149 կին)։ Գործազուրկ են եղել 31 անձ (13 տղամարդ և 18 կին)։ 161 անաշխատունակներից 28-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 77-ը` թոշակառուներ, իսկ 56-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Մոխրագույն արտույտ
Կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը՝ 13-14 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 24-32 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 22,4-28,1 գ։ Մարմինը դեղնամոխրագույն է՝ մոխրադարչնագույն երանգով, վերին մասում՝ ավելի գորշ։ Կուրծքը և կողքերը մանր խայտերով են, թևի ծայրը՝ դուրս ցցված։ Կտուցը կարճ է ու հաստ։ Հասունի փետրածածկը խամրած է։ Երիտասարդի մարմնի վերին մասի փետուրները բաց երիզով են։ Բնակվում է կիսաանապատներում, չուի ընթացքում՝ լեռնատափաստաններում։
Սննդառություն
Սնվում է խոտաբույսերի սերմերով, անողնաշարավորներով։
Բազմացում
Գարնանային վերադարձը՝ մարտի 2-րդ կեսից։ Հարսանեկան խաղերն ու զույգերի թռիչքները տևում են ապրիլի վերջից հունիսի 3-րդ տասնօրյակը։ Բնադրում է ապրիլ-հունիսին՝ գետնին։ Բույնը փոքրիկ փոսիկ է՝ չոր խոտերից։ Դնում է սպիտակավուն կամ կավագույն՝ դարչնագույն պտերով 4-5 ձու։ Թխսակալում է էգը՝ 12-13 օր։ Ձագերին կերակրում են էգն ու արուն՝ 5-8 ր 1 անգամ։ 12-13 օրական ձագերը հեռանում են բնից։ Աշնանային չուն՝ օգոստոս-սեպտեմբերին (առանձին անհատներ՝ դեկտեմբերի վերջին)։
Կատեգորիա:Արտույտներ Կատեգորիա:Թռչուններ
Եթե դու ճիշտ ես...
«Եթե դու ճիշտ ես…» («Если ты прав…»), 1963 թվականի խորհրդային գեղարվեստական ​​ֆիլմ ։ Ֆիլմում օգտագործվել է Գեորգի Շելեստի «Բնակտոր» («Самородок») պատմվածքը։
Սյուժետ
Մշտական ​​հաճախորդներին սպասարկող Ալեքսեյը բախվում է անվստահության հետ. հաճախորդները վախենում են, որ նա «կթալանի» իրենց։ Ալեքսեյը վիրավորված է և հրաժարվում է աշխատել նրանց մոտ։ Վերադասի կողմից չհասկացվելով՝ նա թողնում է աշխատանքը։ Գալյան չի աջակցում նրան, և նրա հետ հարաբերությունները նույնպես վատանում են։
Գալյայի պապը՝ ՄՊՔՎ զորքերի բռնադատված բրիգադի հրամանատարը վերականգնվելուց հետո դառնում է գրող։ Նա զրուցում է տղայի հետ և տալիս նրան կարդալու իր աշխատանքը։ Այն նկարագրում է մի դեպք, որը տեղի է ունեցել իր հետ 1942 թվականին, երբ նա և իր ընկերները Կոլիմայում ոսկի էին լվանում․ այդ ժամանակ նրանք գտնում են մեկուկես կիլոգրամ կշռող մի բնակտոր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:Մաքսիմ Գորկու անվան կինոստուդիայի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:1963 ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային մելոդրամա ֆիլմեր
Քրդերը Թուրքիայում
Քրդերը Թուրքիայում, Թուրքիայում ծնված կամ բնակվող և քրդական ծագում ունեցող մարդիկ են։ Քրդերը Թուրքիայի ամենամեծ էթնիկ փոքրամասնությունն են։ Տարբեր գնահատականներով՝ նրանք կազմում են Թուրքիայի բնակչության 40%-ը ։ Քրդերն ապրում են Թուրքիայի ամբողջ տարածքում, սակայն հիմնականում կենտրոնացած են Թուրքիայի հարավ-արևելքում, որը քրդերի շրջանում կոչվում է Թուրքական Քուրդիստան։
1923 թվականին Թուրքիայի Հանրապետության ստեղծումից ի վեր քրդերի դեմ կատարվել են այնպիսի մասսայական սպանություններ, ինչպիսիք են Շեյխ Սայիդի, Դերսիմի ապստամբությունների ճնշումներն ու Զիլանի կոտորածը։ Թուրքական կառավարությունը քրդերին մինչև 1991 թվականը դասել է «լեռնային թուրքերի» շարքին  և ժխտել քրդերի գոյությունը ։ Թուրքական կառավարության կողմից «քրդեր» կամ «Քուրդիստան» բառերն արգելվել են ցանկացած լեզվով, թեև մարդահամարների ժամանակ արդեն «քրդերը» հիշատակվել են որպես առանձին էթնիկ խումբ ։ 1980 թվականի ռազմական հեղաշրջումից հետո քրդական լեզուները պաշտոնապես արգելվել են հասարակական և մասնավոր կյանքում ։ Շատ մարդիկ, որոնք խոսում, հրապարակում կամ երգում էին քրդերեն, ձերբակալվել են և բանտարկվել ։ Թուրքիայում արգելված է քրդերենը որպես ուսուցման լեզու օգտագործել՝ ինչպես պետական, այնպես էլ մասնավոր դպրոցներում։ Քրդերենը որպես առարկա թույլատրվում է միայն որոշ դպրոցներում ։
1980-ական թվականներից քրդական շարժումները ներառում էին ինչպես Թուրքիայում քրդերի հիմնական քաղաքացիական իրավունքների պաշտպանության խաղաղ քաղաքական գործողություններ, այնպես էլ զինված ապստամբություններ ու պարտիզանական պատերազմներ՝ ներառյալ ռազմական հարձակումները, որոնք ուղղված էին գլխավորապես թուրքական ռազմաբազաների վրա՝ պահանջելով նախ առանձին քրդական պետության ստեղծում, ապա նաև քրդերի ինքնորոշում ։ Թուրքիայի հասարակական կարծիքի վերաբերյալ պետական հարցման համաձայն՝ Թուրքիայի՝ իրեն քուրդ համարող քրդերի 59% կարծում է, որ քրդերը Թուրքիայում չեն ձգտում առանձին պետության ստեղծել (այն դեպքում, երբ իրեն թուրք համարող թուրքերի 71,3% կարծում է, որ քրդերը ձգտում են դրան) ։
Միջնադար
Մրվանյանների դինաստիան, որը քրդական ծագում ուներ, Դիարբեքիրից կառավարում էր այն տարածքները, որը 984 թվականից մինչև 1083 թվականը ներառում էր Սիրիայի և Իրաքի տարածքները։ Այյուբյան դինաստիան, որը նույնպես քրդական ծագում ուներ (բայց իրեն նախ և առաջ որպես մուսուլմաններ նույնականացնող), 12-րդ և 13-րդ դարերում ղեկավարում էր Փոքր Ասիայի տարբեր տարածքներ։
Ըստ քուրդ պատմաբան Ռոհաթ Ալաքոմի՝ Կենտրոնական Անատոլիա ժամանած առաջին քրդական ցեղը եղել է Մոդանլըի ցեղը (Մերդիսի ցեղի ենթացեղ ), որը 1184 թվականին բնակություն է հաստատել Հայանայում ։ Ըստ Ահմեդ Նեզիհի Թուրանի՝ Կենտրոնական Անատոլիայում առաջին քրդական բնակավայրն անվանակոչվել է Քյուրթլեր («քրդեր»), որը հիմնադրվել է 1463 թվականին ։ Ըստ Մարկ Սայքսի՝ քրդերի բնակչության ամենավաղ տեղափոխումը (կամ արտաքսումը) Կենտրոնական Անատոլիա իրականացվել է Սելիմ I-ի օրոք (1512-1520 թվականներ) ։
Վաղ ժամանակակից դարեր
Մահմուդին կամ «Փինյանիշին» Վանա լճի շրջանում օսմանյան-քրդական ցեղախումբ էր, որը, ըստ Էվլի Չելեբիի, ուներ 60 000 զինվոր ։ Նրանց առաջնորդ Սարի Սուլեյման բեյը 1643 թվականին ամրացրել է Հոշափ ամրոցը Վանա լճի շրջանում ։
19-րդ դար
Մոտ 1800 թվականից հետո Չիհանբեյլի, Ռեսվան և Սիհբիզին ցեղերն արևելքից և հարավ-արևելքից գաղթել են Կենտրոնական Անատոլիա ։ Թուրքիայի ընդհանուր քրդական բնակչությունը 1880-ական թվականներին գնահատվում էր մոտ 1,5 միլիոն մարդ, որոնցից շատերը քոչվոր կամ հովվական կենսակերպ էին վարում ։
20-րդ դար
Թուրքիայի Հանրապետության ստեղծումից հետո, որը վերջ դրեց խալիֆայությանը և սուլթանատին Թուրքիայում, 1920-ական թվականներից տեղի են ունեցել մի քանի քրդական ապստամբություններ՝ Քոչքիրիի, Բեյիթյուսեբաբի, Շեյխ Սայիդի , Դերսիմի , Արարատյան ապստամբությունները։ Քուրդ ժողովուրդն ու նրա լեզուն շուտով ճնշվել է թուրքական կառավարությունը, քանի որ 1924 թվականին թուրքական սահմանադրությունն արգելում էր քրդական լեզվի օգտագործումը հասարակական վայրերում, և օրենք է հրատարակվել, որը թույլ է տվել սեփականազրկել քուրդ հողատերերին և հողը հանձնել թուրքալեզու ժողովրդին ։ 1927 թվականից Թուրքիայի գլխավոր տեսուչը ղեկավարել է քրդական մեծ շրջաններ։ Հաքյարիի, Մարդինի, Սիիրթի, Ուրֆայի, Վանի, Էլազըղի և Դիարբեքիրի շրջանները նրա իշխանության տակ են եղել մինչև 1952 թվականը , երբ դեմոկրատական կուսակցության կառավարությունը նոր մոտեցում է առաջարկել քրդերի նկատմամբ և փակել է գլխավոր տեսչությունները ։
1937-1938 թվականներին սպանվել է մոտ 10,000-15,000 ալևիներ ու քրդեր, իսկ հազարավոր մարդիկ աքսորվել են։ Թյուրքացման գործընթացի առանցքային բաղադրիչը բնակչության զանգվածային վերաբնակեցման քաղաքականությունն էր։ Վկայակոչելով հիմնական քաղաքական փաստաթուղթը՝ 1934 թվականի վերաբնակեցման մասին օրենքը՝ Դերսիմի տարածաշրջանին ուղղված քաղաքականությունը, որպես իր առաջին փորձարկումային դեպքերից մեկը, տեղի բնակչության համար աղետալի հետևանքներ է ունեցել ։ Նպատակը ոչ թուրքական մշակույթին հարող բնակչությանն իրենց ծագման վայրերից այլ վայրեր տեղափոխելն էր։ Նրանց փոխարեն բնակեցվել են այն մարդկիկ, որոնք պատրաստ էին հավատարիմ մնալ թուրքական մշակույթին այդ տարածքներում ։ Դերսիմի կոտորածը հաճախ շփոթում են Դերսիմի ապստամբության հետ, որը տեղի է ունեցել այդ իրադարձությունների ժամանակ ։
1960 թվականի հեղաշրջումից հետո վարչապետի վերահսկողության ներքո ստեղծվել է «Պետական պլանային կազմակերպություն» (թուրքերեն՝ Devlet Planlama Teşkilatı, DPT), որի նպատակն էր քրդական անջատողականության և հետամնացության խնդիրների լուծումը։ 1961 թվականին ՊՊԿ-ն պատրաստել է մի զեկուցում, որի վերնագիրն էր «Արևելքի և հարավ-արևելքի զարգացման պետական ծրագրի սկզբունքները» (թուրքերեն՝ Devletin Doğu ve Güneydoğu‘da uygulayacağı kalkınma programının esasları), որը կրճատվել է և դարձել «Արևելյան զեկույց»։ Նա առաջարկել է թուլացնել անջատողականությունը՝ խրախուսելով խառն ամուսնությունները միգրացիայի միջոցով (թուրքերի տեղափոխում դեպի հարավ-արևելք և քրդերի տեղափոխում հարավ-արևելքից)։ Դա քիչ բանով էր տարբերվում Միություն և Առաջադիմություն կուսակցության վարած քաղաքականությունից, ինչը տեղի էր ունենում Օսմանյան կայսրության ժամանակ։ Այն ժամանակվա աշխատանքային նախարար Բյուլենթ Էջևիթը, որը մասամբ քրդական ծագում ուներ, քննադատաբար է վերաբերվել զեկույցին ։
1970-ական թվականներին անջատողական շարժումը վերածվել է Թուրք-քրդական հակամարտության։ 1984-1999 թվականներին թուրք զինվորականները ներքաշվել են ՔԲԿ-ի դեմ հակամարտության մեջ։ Գյուղական պահակախմբային համակարգը 1984 թվականին ստեղծել և զինել է թուրքական պետությունը, որի նպատակը ՔԲԿ-ի դեմ պայքարելն էր։ Աշխարհազորայինների կազմում են եղել նաև տեղի քրդերը, և այն ունեցել է մոտ 58,000 անդամ։ Որոշ գյուղական պահակախմբեր շատ նվիրված են եղել թուրքական պետությանը, ինչը հանգեցրել է քուրդ զինյալների միջև երկպառակությունների ։
Թուրքական բանակի և ՔԲԿ-ի միջև բախումների պատճառով երկրի հարավ-արևելքում գտնվող գյուղական բնակավայրն ամայացել է, քանի որ տեղի քուրդ խաղաղ բնակիչները տեղափոխվել են տեղի պաշտպանական կենտրոններ, ինչպիսիք են Դիարբեքիրը, Վանը և Շերնակը, ինչպես նաև Արևմտյան Թուրքիայի քաղաքները և նույնիսկ Արևմտյան Եվրոպան։ Ամայացման պատճառներից են եղել քրդական բնակչության դեմ թուրքական պետության ռազմական գործողությունները, ՔԲԿ-ի որոշ վայրագությունները քրդական կլանների դեմ, որոնց նրանք չէին կարողանում վերահսկել, և հարավ-արևելքի աղքատությունը ։ 1990-ական թվականներին հակամարտության դադարեցման հույս է առաջացել, քանի որ ՔԲԿ-ն մի քանի անգամ հայտարարել է հրադադարների մասին, իսկ քաղաքական հանրությունը հաշտության համար մի քանի արշավ է կազմակերպել ։
21-րդ դար
2010 թվականին ՔԲԿ-ի և կառավարական զորքերի միջև Թուրքիայի արևելքում ու հարավ-արևելքում տեղի ունեցած բախումներից հետո՝ 2010 թվականի հունիսի սկզբին, Իրաքյան Քուրդիստանում մի քանի օբյեկտներ հարձակման են ենթարկվել թուրքական ռազմաօդային ուժերի կողմից ։ Սահմանին լարված իրավիճակը պահպանվել է 2007 թվականից ի վեր, և երկու կողմերն էլ արձագանքում են միմյանց՝ յուրաքանչյուր հարձակողական շարժման դեպքում։
Թուրքիայի ընտրական խորհրդի որոշումից հետո առաջիկա ընտրություններին մասնակցելու արգելք է դրվել այն հայտնի քուրդ թեկնածուների վրա, որոնք իբր ՔԲԿ-ի հետ կապերի շարունակական հետաքննության մաս են կազմել ։ 2011 թվականի ապրիլի 19-ին կատաղի քրդական բողոքներ են բռնկվել, որոնց հետևանքով առնվազն մեկ մարդ Է զոհվել ։
2012 թվականի նախօրեին (դեկտեմբերի 28-ին) Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը հայտարարել է, որ կառավարությունը բանակցում է բանտի մեջ գտնվող ապստամբների առաջնորդ Օջալանի հետ ։ 2013 թվականի մարտի 21-ին՝ թուրքական կառավարության հետ մի քանի ամիս բանակցություններից հետո, Աբդուլահ Օջալանի նամակը ժողովրդին ընթերցվել է ինչպես թուրքերեն, այնպես էլ քրդերեն՝ Դիարբեքիրում Նովրուզի տոնակատարության ժամանակ։ Նամակում կոչ է արվել դադարեցնել զինված պայքարը և կրակը, որը ներառում էր թուրքական տարածքից զինաթափումն ու հեռացումը։ ՔԲԿ-ը հայտարարել է, որ իրենք կենթարկվեն՝ հայտնելով, որ 2013 թվականը կամ պատերազմի, կամ խաղաղության միջոցով խնդրի լուծման տարի է։ 2013 թվականի ապրիլի 25-ին ՔԲԿ-ը հայտարարել էր, որ իր բոլոր ուժերը Թուրքիայի սահմաններից դուրս կբերի Հյուսիսային Իրաք ։
2014 թվականի հոկտեմբերի 6-ին և 7-ին Թուրքիայի տարբեր քաղաքներում անկարգություններ են սկսվել՝ ի նշան Կոբանի պաշարման դեմ բողոքի ։ Ցուցարարները դիմավորել են արցունքաբեր գազով և ջրցան մեքենաներով․ բողոքի ակցիաների ընթացքում սպանվել է 37 մարդ։ 2015 թվականի հուլիսյան ճգնաժամից հետո (2015 թվականին Սուրուչում ԻՊ-ի կողմից քուրդ ակտիվիստների ռմբակոծումից հետո) Թուրքիան ռմբակոծել է Իրաքում ՔԲԿ-ի ենթադրյալ ռազմակայանները, ինչից առաջ ՔԲԿ-ը միակողմանի որոշել է դադարեցնել հրադադարը (երկար ամիսներ աճող լարվածությունից հետո)  ։ Շուտով բռնությունը տարածվել է ամբողջ երկրում։ Շատ քրդական բիզնեսներ ոչնչացվել են ամբոխի կողմից ։ Հարձակումների են ենթարկվել նաև քրդամետ Ժողովրդական դեմոկրատական կուսակցության շտաբը և մասնաճյուղերը ։ Կան քրդաբնակ մի քանի քաղաքներում ու գյուղերում խաղաղ բնակիչների զոհվելու մասին տեղեկություններ ։ Եվրոպայի Խորհուրդն իր մտահոգությունն է հայտնել քաղաքացիական բնակչության վրա հարձակումների և Գզիրայի շրջափակման կապակցությամբ ։ Մինչև 2017 թվականը Թուրքիայում ջանքեր են գործադրվել կրճատելու քրդական մշակույթի առաջխաղացմաննուղղությամբ ձեռնարկված միջոցառումները, ինչի արդյունքում քուրդ գործիչների պատվին անվանված փողոցների համար ընտրվել են այլ անուններ, հեռացվել են քուրդ հերոսների արձաններն ու փակվել են քրդերեն հեռարձակվող հեռուստատեսային ալիքները ։ 2020 թվականի հուլիսին Թուրքիայի բարձրագույն կրթության խորհուրդն արգելել է թուրքական համալսարաններում քրդերենի և գրականություն ուսումնասիրող ուսանողներին իրենց ատենախոսությունները գրել քրդերեն լեզվով ։
Քաղաքականություն
Քուրդ քաղաքական գործիչները քաղաքականություն են վարում Թուրքիայի հիմնական քաղաքական կուսակցություններում, ինչպես նաև այլ փոքր կուսակցություններում։ Մեհմեթ Մեհդի Էկերը (գյուղատնտեսություն), Մեհմեթ Շիմշեքը (ֆինանսներ) և Բեքիր Բոզդաղը (վարչապետի տեղակալ) քրդական ծագմամբ նախարարների օրինակներ են, որոնք Թուրքիայի 61-րդ կառավարությունում աշխատել են որպես նախարարների ։ Կան նաև փոքրամասնությունների քաղաքականությանն աջակցող քաղաքական կուսակցություններ, ինչպիսիք են Ժողովրդական դեմոկրատական կուսակցությունը (ԺԴԿ), որը խորհրդարանում զբաղեցնում է 600 տեղերից 58-ը ։ Քննադատները կուսակցությանը մեղադրել են այն բանում, որ այն հիմնականում ներկայացնում է Թուրքիայի հարավ-արևելքում բնակվող քրդական փոքրամասնության շահերը, որտեղ կուսակցությունը հավաքում է առավելագույն ձայներ։ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի գլխավորությամբ թուրքական կառավարությունը ԺԴԿ-ին մեղադրում է ՔԲԿ-ի զինված ուժերի հետ հարաբերությունների պահպանման մեջ և 2016 թվականից ի վեր հեռացրել և կալանավորել է տասնյակ ընտրված քաղաքապետերի, իսկ 2019 թվականի մարտին տեղի ունեցած տեղական ինքնակառավարման ընտրություններից հետո կուսակցության հաղթած 65 քաղաքապետերից հեռացրել է ևս 45-ին ։ 2016 թվականից Սելահաթին Դեմիրթաշը և Ֆիգեն Յուքսեքդաղը (այն ժամանակ ԺԴԿ-ի առաջնորդները) և մեջլիսի՝ ԺԴԿ-ի մի քանի այլ անդամներ 2016 թվականի քաղաքական զտումների արդյունքում անազատության մեջ են գտնվում Թուրքիայում ։
Քրդական ապստամբություններ
Իրավապաշտպան կազմակերպությունների տվյալներով՝ 1978 թվականին շարունակվող Թուրք-քրդական հակամարտության սկզբից ավելի քան 4000 քրդական գյուղ է ամայացվել, և սպանվել է շուրջ 40,000 մարդ ։ 2015 թվականի դեկտեմբերին թուրքական ռազմական գործողությունները քուրդ ապստամբների դեմ Թուրքական Քուրդիստանում հանգեցրել են հարյուրավոր խաղաղ բնակիչների մահվան, հարյուր հազարավոր մարդկանց տեղաշարժի և բնակելի շրջաններում զանգվածային ավերածությունների ։
Երգ
1982-1991 թվականների ընթացքում քրդերենով երգերի կատարումն ու ձայնագրությունն արգելվել է Թուրքիայում, ինչն ազդել է այնպիսի երգիչների վրա, ինչպիսիք են Շիվան Պերվերը, Մահսուն Քըրմըզըգյուլը և Իբրահիմ Թաթլիսեսը։ Սակայն Թուրքիայում արդեն վաղուց գոյություն է ունեցել սև շուկա, և ցանցահենային ռադիոկայանները և ընդհատակյա ձայնագրությունները միշտ հասանելի են եղել։ Թեև քրդերենով երաժշտություն կատարելու որևէ արգելք չի եղել, սակայն այն գրաքննության միջոցով արդյունավետորեն կանխվել է ռադիոյով կամ հեռուստատեսությամբ հեռարձակվելուց ։
Շիվան Պերվերը կոմպոզիտոր և վոկալիստ է։ Նա կենտրոնանում է հիմնականում քաղաքական և ազգային երաժշտության վրա․ նա համարվում է քրդական ազգային, դասական և ժողովրդական երաժշտության հիմնադիրը։
Թուրքիայի մեկ այլ հայտնի քուրդ երաժիշտ է Նիզամեթթին Արիչը։ Նա սկսել է թուրքերեն երգելուց և նորամուտը նշել որպես ռեժիսոր, ինչպես նաև նկարահանվել է «Klamek ji bo Beko» (թարգմանաբար՝ «Բեկոյի երգը») ֆիլմում, որը քրդերեն առաջին ֆիլմերից մեկն է։ Արիչը հրաժարվել է իր լեզուն ու մշակույթը նվաստացնելու գնով երաժշտական փառք ձեռք բերելուց։ Քրդերենով երգելու արդյունքում նա բանտարկվել է, այնուհետև ստիպված է եղել փախչել Սիրիա և, ի վերջո, Գերմանիա ։
Գրականություն
Որոշ աղբյուրներ Ալի Հարիրին (1425-1495) համարում են քրդերենով գրած առաջին հայտնի բանաստեղծը։ Նա Հակկարիից էր ։ Այլ հայտնի հեղինակներից են Շարաֆհան Բիդլիսին՝ «Շարաֆնամե»-ի հեղինակը, և Ահմադ Հանին՝ քրդական «Մեմ ու Զին» ազգային էպոսի հեղինակը ։
Ֆիլմ
2011 թվականին «Kanal D»-ն՝ Թուրքիայի խոշորագույն հեռուստատեսային կայանը, սկսել է նկարահանել «Ayrılık Olmasaydı: ben-u sen»-ը, որը նկարահանվել է քրդերով բնակեցված Դիարբեքիր քաղաքում։ Քուրդ սցենարիստի գրած շոուն հավակնում էր լինել առաջինն իր ժանրում, որպեսզի այն քրդերին ցույց տա ավելի դրական լույսի ներքո։ Շոուն պետք է դեբյուտը կատարեր 2012 թվականի սկզբին, սակայն բազմաթիվ ուշացումներ են եղել, ինչի պատճառը, ըստ որոշ աղբյուրների, վիճելի թեմա է ։
Բնակչություն
Քրդերի մեծ մասն ապրում է Թուրքիայում, որտեղ նրանց թիվը գնահատվում է 14,000,000 մարդ՝ ըստ CIA World Factbook-ի (բնակչության 18%-ը) ։ 2000 թվականին Թուրքիայի ազգային անվտանգության խորհրդի պատվերով պատրաստված զեկույցում այդ թիվը գնահատվում է 12,600,000 մարդ կամ բնակչության 15,7%-ը ։ Արևմտյան աղբյուրներից մեկի գնահատականներով՝ Թուրքիայի բնակչության մինչև 25%-ը կազմում են քրդերը (մոտ 18-19 մլն մարդ) ։ Քուրդ ազգայնականները գնահատում են այդ թիվը 20,000,000 -25,000,000 ։ Վերոնշյալ բոլոր թվերը վերաբերում են այն մարդկանց թվին, որոնք իրենց համարում են քուրդ, այլ ոչ թե նրանց թվին, ովքեր խոսում են քրդերեն, բայց ներառում են ինչպես քրդերին, այնպես էլ զազաներին ։ Ըստ մայրենի լեզուների վրա հիմնված տվյալների գնահատականների՝ քուրդ բնակչությունը կազմում է 6-ից մինչև 23 տոկոս։ Իբրահիմ Սիրքեչին պնդում է, որ ամենամոտ թիվը պետք է լինի 17,8 տոկոսից բարձր՝ հաշվի առնելով քաղաքական համատեքստը և հնարավոր կողմնակալությունը հարցումների և մարդահամարների ընթացքում արձանագրված պատասխաններում ։ 1970-ական թվականներին քրդերի բնակչության աճի տեմպը կազմել է 3,27% ։ Ըստ KONDA ընկերության կողմից անցկացված երկու ուսումնասիրությունների (2006 և 2008 թվականներ)՝ մարդիկ, որոնք իրենց համարում են քրդեր կամ զազաներ և/կամ քրդերենը կամ զազայերենն օգտագործում են որպես մայրենի լեզու, կազմում են բնակչության 13,4%-ը։ Հիմնվելով քրդերի շրջանում ծնելիության ավելի բարձր մակարդակի վրա և օգտագործելով 2000 թվականի մարդահամարի արդյունքները՝ Կոնդան ենթադրել է, որ այդ թիվը կաճի մինչև 15,7 տոկոս ։
Թուրքիայի արևմուտյան մեծ քաղաքներ ուղղված միգրացիայից հետո ազգամիջյան ամուսնությունները դարձել են ավելի տարածված։ 2013 թվականի ուսումնասիրության համաձայն՝ թուրքերի և քրդերի/զազաների միջև տեղի է ունեցել 2,708,000 ամուսնություն ։
Թուրքական կառավարության վիճակագրությունը ցույց է տալիս, որ Թուրքիայում քուրդ կանայք ծննդաբերում են մոտ չորս երեխա, ինչն ավելի քան կրկնակի գերազանցում է մնացած թուրք բնակչության ցուցանիշը ։ Քրդական բնակչությունն աճում է, մինչդեռ երկրի մնացած հատվածում ծնելիությունը ցածր է բնակչության վերարտադրության մակարդակից։ Քրդական որոշ նահանգներում կանայք միջինը 7,1 երեխա են ունենում ։ Արևելյան Թուրքիայի քրդական Նահանգներում կանայք նույնպես անգրագիտության մակարդակ ունեն մոտ երեք անգամ ավելի բարձր, քան տղամարդիկ, ինչը հարաբերակցում է ծնելիության ավելի բարձր մակարդակի հետ։ Շիրնակում 15-ամյա աղջիկների 66 տոկոսը չի կարողացել ոչ կարդալ, ոչ գրել։
Կենտրոնական Անատոլիա
Կենտրոնական Անատոլիայի քրդեր (քրդերեն՝ Kurdên Anatolyayê/Anatolê, թուրքերեն՝ Orta Anadolu Kürtleri կամ İç Anadolu Kürtleri )՝ քրդեր, որոնք մոտ 16-րդ դարից ներգաղթել և ապրում են Կենտրոնական Անատոլիայում (ներկայիս Աքսարայ, Անկարա, Չանքըրըի, Չորում, Էսքիշեհիր, Քարաման, Կայսերի, Քըրըքքալե, Քըրշեհիր, Քոնյայ, Նևշեհիր, Նիղդե, Սիվաս, Յոզղաթ) ։ Նրանք հաշվվում են 50,000-ից մինչև 100,000 մարդ։ Կենտրոնական Անատոլիայի քրդերի միջուկը կազմում են Անկարայի, Քոնյայի և Աքսարայի մարզերում բնակվող Տուզ լճի քրդերը ։ 1923 թվականի հունվարի 16/17-ին Ահմեդ Էմինին (Յալմանին) տված հարցազրույցի մեջ Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրքը նրանց հիշատակել է որպես «Konya çöllerindeki Kürtler» (Քոնյայի անապատների քրդեր) ։
Ըստ Հերման Վենցելի՝ Անգորայի այծերի սկզբնական բուծողները Ներքին Անատոլիայի քրդերն էին ։
Քրդերենի հիմնական 4 բարբառներից 2-ն օգտագործվում է Կենտրոնական Անատոլիայի քրդերի կողմից։ Դրանք Կուրմանջին և Դիմիլի/Զազան է։ Որպես կանոն, նրանց մայրենի լեզուները քրդերեն է։ Կուրմանջի խոսող մարդիկ դժվարությամբ են հասկանում այն լեզուն, որով խոսում են Հայմանում, որտեղ ապրում են Շեյխբիզին ցեղի անդամները ։ Կան տեղեկություններ, որ քրդերի նոր սերունդը որոշ բնակավայրերում արդեն քրդերեն չի խոսում ։
Մարդու իրավունքներ
1970-ական թվականներից Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (ՄԻԵԴ) Թուրքիային դատապարտել է մարդու իրավունքների հազարավոր խախտումների համար ։ Այդ որոշումները վերաբերում են քուրդ քաղաքացիական անձանց մահապատիժներին, խոշտանգումներին , բռնի տեղահանություններին , ավերված գյուղերին , կամայական ձերբակալություններին , քուրդ լրագրողների սպանություններին և անհետացումներին ։ ՄԻԵԴ-ը պահանջել է ազատ արձակել Սելահաթին Դեմիրթաշին և Թուրքիային պարտավորեցրել նրան 25 հազար եվրո վճարել, սակայն Թուրքիան հրաժարվել է նրան ազատ արձակել։ Թուրքիան հրաժարվել է ազատ արձակել նրան  ։
Ռասիզմի և անհանդուրժողականության դեմ եվրոպական հանձնաժողովը (ECRI) տեղեկացնում է, որ 2010 թվականի ապրիլի դրությամբ «պաշտոնյաների կողմից քրդերենի բացահայտ օգտագործումը նրանց բաց է դարձնում դատական հետապնդման համար, իսկ առանձին անձանց կողմից քրդերի կամ փոքրամասնությունների շահերի հրապարակային պաշտպանությունը նույնպես հաճախ հանգեցնում է քրեական օրենսգրքի համաձայն դատական հետապնդման ։ 1994 թվականի մարդու իրավունքների միջազգային խմբի բրիֆինգում ասվում է․ «Խնդիրը Թուրքիայում կայանում է նրանում, որ Սահմանադրությունն ուղղված է քրդերի դեմ, այդ սահմանադրությունը շատ նման է ռասայական խտրականության» ։
1998 թվականին Լեյլա Զանան դատապարտվել է ազատազրկման ։ Դա ԱՄՆ Ներկայացուցիչների պալատի անդամներից մեկին՝ Էլիզաբեթ Ֆերսին, դրդել է Թուրքիային մեղադրել ռասիստական պետություն լինելու մեջ, որը շարունակում է մերժել քրդերին պետության մեջ ձայնի իրավունքից։ Նյու Մեքսիկոյի Հայլենդս համալսարանից Աբաս Մանաֆին պնդում է, որ «քրդերին իրենց մշակույթից, լեզվից և ավանդույթներից զրկելն անհամատեղելի է ժողովրդավարական նորմերի հետ։ Այն արտացոլում է ռասիստական համակարգը, որը հետապնդում է այնպիսի փոքրամասնությունների, ինչպիսիք են հայերը, քրդերն ու ալևիները» ։
Յավուզ Բինգյոլ
Յավուզ Բինգյոլ, թուրք երգիչ և դերասան։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1964 թվականի հոկտեմբերի 7-ին Ստամբուլում՝ ուսուցիչ Յիլմազա Բինգյոլի և երգչուհի Սենեմ Ակաշի ընտանիքում, որն առավել հայտնի է Շախսենեմ Բադջի անվամբ ։
1977 թվականին՝ մոր առաջարկով, Յավուզ Բինգյոլը ընդունվում է Անկարայի կոնսերվատորիա ։ 1979 թվականին՝ ծնողների ամուսնալուծությունից հետո, Բինգյոլը լքեց կոնսերվատորիան, ապա մոր հետ տեղափոխվեց Իզմիր, որտեղ ընտանիքը պահելու համար ստիպված եղավ աշխատել ցածր աշխատավարձով ։ 1983 թվականին Յավուզ Բինգյոլը վերսկսում է ուսումը երաժշտության ոլորտում, 1989 թվականին նա իր ընկեր Նիհաթ Այդինի հետ հիմնում է «Atmacalar» նվագախումբը։ 1991 թվականին նվագախումբը վերանվանվում է «Umuda Ezgi» ։ 1995 թվականին նա հեռանում է խմբից և ձայնագրում իր «Sen Türkülerini Söyle» անվամբ առաջին սոլո ալբոմը։
Որպես դերասան՝ Յավուզ Բինգյոլը նկարահանվել է մի շարք թուրքական մինի-սերիալներում, այդ թվում ՝ «Բայանլար Բայլարում», «Ախ Բե Ստամբուլում» և «Յանուկ Կոզայում» ։ Բինգյոլը նկարահանվել է նաև «Zerda» և «Eşref Saati» ռոմանտիկ սերիալներում։ Յավուզ Բինգյոլի մասնակցությամբ նկարահանված ֆիլմերը հաջողակ էին․ «Երեք կապիկներ» ֆիլմը ցուցադրվեց 2008 թվականի Կաննի կինոփառատոնում, իսկ ռեժիսոր Ջեյրան Նյուրի Բիլգը ճանաչվեց լավագույն ռեժիսոր։ Մյուս ֆիլմը, որտեղ նկարահանվել է Բինգյոլը, «Նա հիմա բանակում է» ֆիլմն է, որը առաջադրվել է Ստամբուլի միջազգային կինոփառատոնի «Լավագույն թուրքական սերիալ» մրցանակին։
Անձնական կյանք
2015 թվականի օգոստոսի 4-ին Յավուզ Բինգյոլը չորրորդ անգամ ամուսնացավ երգչուհի Օյկյու Գյուրմանի հետ ։ Բինգյոլը ունի մեկ դուստր Թյուրքյու Սինեմի հետ առաջին ամուսնությունից։ Ուսումնառությունն անց է կացվել Միացյալ Նահանգներում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ստամբուլում ծնված անձինք Կատեգորիա:Թուրք կինոդերասաններ Կատեգորիա:Թուրք հեռուստադերասաններ Կատեգորիա:Ստամբուլում ծնված երաժիշտներ Կատեգորիա:Թուրք երգիչ-երգահաններ Կատեգորիա:Թուրք տղամարդ երգիչներ
Մոսադ
Մոսադ (‏המוסד למודיעין ולתפקידים מיוחדים, հա-Մոսադ լե-մոդիին ու-լ-տաֆկիդիմ մեյուխադիմ – Հետախուզության և հատուկ առաջադրանքների վարչություն), Իսրայելի քաղաքական հետախուզություն, որն իր դերակատարումով և գործառույթներով համեմատվում է ամերիկյան Կենտրոնական հետախուզական վարչության հետ ։
Կազմակերպության գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Թել Ավիվում, Շաուլ Խա Մելեխ ծառուղում։ Հիմնական օպերատիվ ստորաբաժանումները 1989 թվականից տեղակայված են Թել Ավիվի արվարձաններում։ Աշխատող անձնակազմի թիվը ենթադրաբար 1200 մարդ է։
Հիմնական նպատակներ և խնդիրներ
«Մոսադ» կազմակերպությունը զբաղվում է հետախուզական տեղեկատվության հավաքումով և վերլուծությամբ, ինչպես նաև Իսրայելի սահմաններից դուրս գաղտնի հատուկ գործողություններով։
«Մոսադ»-ի գործունեության հիմնական ուղղություններն են.
Աշխատանքի մեթոդներ
Շիլոախը կազմավորել է այսպես կոչվող պերիֆերիկ տեսլական՝ առաջնահերթություն տալով հարաբերությունների հաստատմանը և զարգացմանը Աֆրիկայի և Ասիայի երկրների հետ, որոնք Իսրայելի մերձակա հարևաններ չեն ։
Ընդհանուր տեղեկություններ և առանձնահատկություններ
«Մոսադ»-ի գործունեությունը խիստ գաղտնի է, իսկ այդ հատուկ ծառայության և նրա աշխատանքի մասին տեղեկատվությունը ի հայտ է գալիս, որպես կանոն, կամ իրադարձություններից շատ տարիներ անց կամ անհաջողությունների և ձախողումների արդյունքում։ Մինչ 1990-ական թվականները պաշտոնապես հայտնի չէր նույնիսկ ծառայության պետի անունը ։
«Մոսադ» ծառայությունը քաղաքացիական կառույց է, և այդ պատճառով այնտեղ չեն օգտագործվում զինվորական կոչումներ ։ Այնուամենայնիվ, նրա աշխատակիցների մեծամասնությունը ծառայել է բանակում և ունի զինվորական կոչում։ Այսպես, «Մոսադ»-ի նախկին տնօրեն Մեիր Դագանը (2002-2011 թվականներ) ունի գեներալ-մայորի կոչում։
«Մոսադ»-ի և Շաբակի համատեղ ծախսերը 2013 թվականին կազմել են 6,63 միլիարդ շեկել (մոտ 1,9 միլիարդ դոլար), 2012 թվականին՝ 5,91 միլիարդ շեկել, իսկ 2006 թվականին հատուկ ծառայությունների ծախսերի վրա հատկացվել էր ընդամենը 4,28 միլիարդ շեկել։ Այդ միջոցներից 871 միլիոն շեկելը վճարվում է որպես թոշակ նախկին աշխատակիցներին ։
«Մոսադ»-ի կառուցվածքը
«Մոսադ»-ի ամբողջ գործունեությունը ղեկավարում է տնօրինությունը, որի կազմի մեջ մտնում է տնօրենը, նրա տեղակալը և վարչական ծառայությունները։ «Մոսադ»-ի տնօրենը մտնում է «Հետախուզական ծառայությունների ղեկավարների կոմիտեի»-ի կազմի մեջ (ועדת ראשי השירותים‏‎‎‎‏‎‎‎, Վաադատ ռաշեյ հա-Շերուտիմ) կամ համառոտ «Վարաշ» և ուղղակիորեն ենթարկվում է Իսրայելի վարչապետին։
Տնօրինությանը ենթարկվում են հետևյալ վարչությունները.
Բացի վերը թվարկված վարչություններից՝ «Մոսադ»-ի կազմի մեջ աշխատում են նաև արտաքին հակահետախուզության ստորաբաժանումները և նախկին նացիստների որոնմամբ զբաղվող ոչ մեծ խումբ։
Կադրային քաղաքականություն
Իր կադրային քաղաքականությամբ «Մոսադ»-ը էապես տարբերվում է այլ երկրների նմանատիպ հատուկ ծառայություններից։ Կազմակերպությունում աշխատում է ընդամենը մոտ 1200 հաստիքային աշխատող՝ ներառյալ տեխնիկական անձնակազմը։ Ըստ ունեցած տեղեկատվության՝ «Մոսադ»-ում կան ընդամենը մի քանի տասնյակ օպերատիվ սպաներ, որոնք ցանկացած պահին պատրաստ են գործողությունների իրականացմանը աշխարհի ցանկացած երկրում։ Միևնույն ժամանակ, կազմակերպության գործունեության մեջ կիրառվում են նաև մեծ քանակության ամբողջ աշխարհով մեկ հավաքագրված գործակալներ, որոնց թիվը գնահատվում է մոտ 35 հազար մարդ։ Համեմատության համար՝ 1990-ական թվականների սկզբներին ՊԱԿ-ի աշխատակիցների թիվը կազմում էր 250 հազար, իսկ կուբայական հետախուզությունը միայն իր արտասահմանյան ներկայացուցչություններում ունի մոտ 2000 աշխատակից ։
Աշխատակիցներ և գործակալներ
«Մոսադ»-ի աշխատակիցների հավաքը, որպես կանոն, կատարվում է Իսրայելի բնակիչների շրջանում, ովքեր արդեն ծառայել են բանակում, ինչպես նաև բուհերի շրջանավարտների շրջանում։ Նախնական փորձությունները և ստուգումները տևում են մի քանի ամիս։ Այդ գործով զբաղվում է կադրային վարչության հավաքագրող բաժանմունքը։ Փորձություններն անցած մարդկանց անդամագրում են «Մոսադ»-ի ակադեմիա, որը կոչվում է «Միդրաշ» ։
Ակադեմիան բացվել է 1960-ական թվականների կեսերին՝ կապված աշխատակիցների թվի աճի հետ։ Ակադեմիայի անունը գաղտնի է և չի արտասանվում նույնիսկ ակադեմիայի պատերի ներսում։ Կուրսանտները ի սկզբանե կեղծանուն և լեգենդ են ստանում, որին նրանք պետք է հետևեն իրենց ուսման ընթացքում։ «Միդրաշ»-ի ծրագիրը նախատեսում է պրոֆեսիոնալ լրտեսների պատրաստում, որոնք ունակ կլինեն կատարել ցանկացած գործողություն, աշխարհի ցանկացած վայրում և ցանկացած հանգամանքներում ։ Մեկ տարվա ուսուցումից հետո կուրսանտները վերապատրաստում են անցնում «Մոսադ»-ի ստորաբաժանումներում։ Այնուհետև կուրսանտները վերադառնում են հաջորդ կուրսը անցնելու նպատակով ։ Կազմակերպության գործող աշխատակիցներ են դառնում միայն նրանք, ովքեր հաջողությամբ անցել են ուսուցման բոլոր աստիճանները և հանձնել քննությունները։
Ամենատարբեր տարածաշրջաններից Իսրայել ժամանած մարդկանց հսկայական թիվը հետախուզությանը թույլ է տալիս կադրեր ընտրել, որոնք առավել հարմար են այս կամ այն երկրում աշխատելու համար՝ արտաքինով, մշակութային առանձնահատկություններով, երկրի և լեզվի իմացությամբ՝ ներառյալ տեղական բարբառները։ Դրա շնորհիվ անօրինականների մուտքը համակարգ «Մոսադ»-ից խլում էր ոչ թե տարիներ և տասնամյակներ, այլ ամիսներ, իսկ երբեմն՝ նույնիսկ հաշված օրեր։ Միևնույն ժամանակ գործակալության օպերատիվ աշխատանքներում տեղական հրեաների օգտագործումը միշտ խիստ սահմանափակ էր, քանի որ այդպիսի գործակալի ձախողումը համարյա միշտ կապված էր հակասեմականության աճի հետ։ Այդպիսի մեթոդները համարվում են բացառություն և կիրառվում են միայն առանձնահատուկ դեպքերում, երբ անհնար է օգտագործել այլ տարբերակներ ։
1990-ական թվականներից սկսած «Մոսադ»-ը իսրայելական թերթերում պարբերաբար հայտարարություններ է տեղադրում կազմակերպությունում աշխատանքի տեղավորման վերաբերյալ ։ 2000 թվականին հրապարակվել է հայտարարություն հետևյալ բովանդակությամբ. ««Մոսադ»-ը բաց է ոչ բոլորի համար, բայց, հնարավոր է, բաց է քեզ համար»։ Հայտարարությանը արձագանքել է մոտ հազար հոգի, սակայն ընդունվել է միայն մեկը ։ «Մոսադ»-ի պաշտոնական կայքում կարելի է նաև գտնել հարցաթերթ լրացնելու համար ։
2001 թվականին «Մոսադ»-ի կադրերի բաժնի պետը առաջին անգամ հրապարակել է արտաքին հետախուզություն դիմողների նկատմամբ իրենց պահանջները։ Եթե 30 տարի առաջ «Մոսադ»-ը ընդունում էր մարդկանց արևելյան արտաքինով և արաբերեն լեզվի իմացությամբ, ապա ժամանակի ընթացքում պահանջները փոխվել են ։
Սայանիմ (կամավոր օգնականներ)
«Մոսադ»-ը, բացի իր աշխատակիցներից և գործակալներից, իր գործողություններում կիրառում է նաև կամավոր օգնականների միջազգային ցանցը, որն այլ կերպ անվանում են սայանիմ։ Սայանիմ կարող են լինել միայն զտարյուն հրեաները, ովքեր պահպանել են օրինապահությունն իրենց երկրի նկատմամբ, սակայն համակրում են Իսրայելի Հանրապետությանը ։ Սայանիմը գործում է կամավորական հիմունքներով և միայն իրենց երկրի տարածքում։ Սակայն պետք չէ շփոթել սայանիմ ցանցը գործակալային ցանցի հետ։ Կամավոր օգնականը կատարում է արտահաստիքային աշխատակցի գործառույթներ, ինչպես նաև աջակցում է «Մոսադ»-ի գործակալներին իր ունեցվածքով և հասարակական կապերով։ Գոյություն ունի օրենք, ըստ որի սայանիմը պետք է վստահ լինի, որ գործողությունը չի իրականացվում ընդդեմ այն երկրի, որի քաղաքացին է նա ։
Օրինակ՝ «Մոսադ»-ը Գերմանիայում անց է կացնում վտանգավոր ահաբեկչի ոչնչացման գործով ոչ օրինական գործողություն։ Գործակալներին գործողության համար անհրաժեշտ է օրինական ավտոմեքենա։ Այդ նպատակով սայանիմներից մեկին խնդրում են իր ավտոմեքենան թողնել պայմանական վայրում։ Գործողությունը ավարտելուն պես ավտոմեքենան վերադարձվում է տիրոջը և նա երբեք չի իմանա, թե ով կամ ինչ նպատակներով է օգտագործվել նրա ավտոմեքենան։ Գործողության ձախողումից հետո ավտոմեքենայի տիրոջ մոտ արդեն պատրաստ է լինում դիմում այն մասին, որ նրա ավտոմեքենան գողացվել է։
Կանանց օգտագործում
Մերձավորարևելյան մտածելակերպի առանձնահատկությունների հետ կապված՝ երկրում անօրինական հիմքով գտնվող կանանց օգտագործումը սահմանափակ էր։ Այնուամենայնիվ, ինչպես գրում է պատմաբան Իոսիֆ Թելմանը, հղում անելով իսրայելական ԶԼՄ-ների վրա, «Մոսադ»-ում օպերատիվ աշխատակիցների 20%-ը կանայք են։ «Մոսադ»-ի ամենաբարձրաստիճան կանանցից մեկն էր դարձել Ալիզա Մագենը, ով հասել էր փոխտնօրենի պաշտոնի։ Ոչ իրավական հիմքով գործակալներ են համարվում Լիլի Քաստելը, Իոլանդա Հարմերը, Սիլվիա Ռաֆայելը և ուրիշներ ։
2015 թվականի հունիսի 3-ին կազմակերպության կադրերի վարչության պետ առաջին անգամ կին է նշանակվել։ Նրան բանակային գեներալ-մայոր կոչմանը համապատասխան կոչում է տրվել։ Պաշտոնի նշանակվելուց առաջ նա ծառայել է Մոսադի անձնակազմի բաժնում ։
Ստեղծում
Իսրայելի Հանրապետության պաշտոնական հռչակումից առաջ՝ 1948 թվականի մայիսի 14-ին, «Հագանա» հրեական ինքնապաշտպանական կազմակերպության շրջանակներում 1942 թվականից գոյություն ուներ «Շերուտ եդիոտ» միասնական ծառայություն, որն այլ կերպ անվանում են «Շայ», կատարում էր հետախուզական և հակահետախուզական գործառույթներ։ «Շայ»-ը Բրիտանական մանդատի իշխանական մարմիններում հավաքագրում էր գործակալներին և արաբական միջավայրում տեղեկատուներին, հակազդում էր թշնամական գործակալների ներթափանցումը «Խագանա»-ի և «Հրեական գործակալության» շարքեր, պայքարում էր «Լեխի» նման հրեական ծայրահեղական կազմակերպությունների դեմ։
1948 թվականի հունիսի 30-ին «Շայ» ղեկավար Իսսեր Բեերին վարչապետ Դավիդ բեն Գուրիոնի նախաձեռնությամբ բաժանմունքների պետերի խորհրդակցություն է հրավիրել, որի ժամանակ նա հայտարարել է այդ ծառայության բրիտանական օրինակով վերակազմակերպելու մասին։ Արտաքին հետախուզությունը ստանձնել են Ռազմական հետախուզությանը և Արտաքին գործերի նախարարության քաղաքական վարչության «Մախլեկետ հա-Միխկար» ստորաբաժանմանը։ Հակահետախուզությամբ և ներքին անվտանգությամբ սկսեց զբաղվել «Ընդհանուր անվտանգության ծառայությունը»։
1949 թվականի դեկտեմբերի 13-ին Իսրայելի վարչապետ Դավիթ Բեն Գուրիոնը Արտաքին գործերի նախարարությունում գաղտնի նամակ է ստորագրել, որտեղ հայտնում էր, որ բոլոր հետախուզական ծառայությունները միավորվում են Ռեուվեն Շիլոախի ղեկավարության տակ՝ վարչապետին անձնական ենթարկվածությամբ։ Արդյունքում Շիլոախը դարձել է վարչապետի արտաքին քաղաքականության և ռազմավարական հարցերով խորհրդատու ։
Ռազմական հետախուզությունում և «Մախլեկետ հա-Միխկար»-ի աշխատանքում կրկնօրինակումը հանգեցրել էր հակամարտության և խնդիրների առաջացմանը աշխատանքում։ 1951 թվականի մարտի 2-ին Բեն Գուրիոնի հրամանով ստեղծվել է անկախ կենտրոնական մարմին՝ արտասահմանում հետախուզական գործունեություն իրականացնելու համար։ Այդ մարմինը ստացավ «Խա-Ռաշուտ» անվանումը («Վարչություն»)։ Նրա ղեկավարն է նշանակվել Խայիմ Յաարին ։ «Խա-Ռաշուտ»-ը իր հիմնվելու առաջին օրվանից համարվում էր «Մոսադ»-ի հիմնական ստորաբաժանումը, ինչպես նաև ներառում էր երկու այլ հատուկ ծառայությունների ներկայացուցիչների՝ ինչպես շտաբային, այնպես էլ օպերատիվ մակարդակով։ «Մախլեկետ հա-Միխկար» օպերլիազորները հանձնվել են ռազմական հետախուզության ենթակայությանը։ Այսպիսով, արտաքին հետախուզությունը դուրս է եկել Արտաքին գործերի նախարարության ենթակայությունից՝ անցնելով վարչապետի ղեկավարության տակ։ Հատուկ ծառայությունների աշխատանքի այդ սխեման, որը ստեղծվել է ամերիկյան օրինակով, ընդհանուր առմամբ պահպանվում է մինչ այսօր ։
Մինչ 1957 թվականը «Մոսադ»-ի կազմում չկային օպերատիվ ստորաբաժանումներ, այդ պատճառով գործողությունները անց էին կացվում այլ հատուկ ծառայություններից օպերլիազորների ներգրավմամբ ։
«Մեմունե» ժամանակաշրջան
Ռեուվեն Շիլոախը լավ տեսաբան էր, սակայն պատրաստ չէր ամենօրյա մանրակրկիտ աշխատանքին։ Շիլոախը ինքն էլ էր հասկանում, որ իր տեղում չէ գտնվում և հրաժարական է տվել 1952 թվականի սեպտեմբերի 12-ին ։