cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Թերապևտիկ ինդեքս
Թերապևտիկ պատուհան
Դեղի թերապևտիկ պատուհանը դեղի այն դեղաչափերի միջակայքն է, որի դեպքում դեղը ցուցաբերում է բուժիչ արդյունավետություն՝ առանց կողմնակի ազդեցությունների ։ Նեղ թերապևտիկ պատուհան ունեցող դեղերի կիրառումը պետք է իրականացվի անընդհատ հսկողության տակ, հաճախակի չափելով դեղի կոնցետրացիան արյան մեջ՝ վնասից խուսափելու համար։ Նեղ թերապևտիկ պատուհան ունեցող դեղերից են թեոֆիլինը, դիգոքսինը, լիթիումը և վարֆարինը։
Օպտիմալ կենսաբանական դեղաչափ
Օպտիմալ կենսաբանական դոզան (OBD) դեղի այն քանակն է, որն առավել արդյունավետ կերպով կապահովի ցանկալի ազդեցությունը՝ մնալով ընդունելի թունավորության միջակայքում։
Առավելագույն տանելի դեղաչափ
Առավելագույն տանելի դեղաչափը (ԱՏԴ) ճառագայթային կամ դեղաբանական բուժման ամենաբարձր չափաբաժինն է, որն ապահովում է ցանկալի ազդեցություն առանց անընդունելի թունավորության ։ ԱՏԴ -ի կիրառման նպատակն է որոշել, թե արդյոք քիմիական նյութի երկարատև ազդեցությունը կարող է հանգեցնել բնակչության առողջության վրա անցանկալի երևույթների առաջացմանը, երբ ազդեցության մակարդակը բավարար չէ վաղաժամ մահացության պատճառ դառնալու համար, կարճաժամկետ թունավոր հետևանքների պատճառով։ Ավելի ճիշտ է օգտագործել առավելագույն դեղաչափը, այլ ոչ թե ավելի փոքր դեղաչափը՝ նվազեցնելու փորձարկվողների թիվը (այդ թվում փորձարկման ծախսերը), հայտնաբերելու հազվադեպ հանդիպող ազդեցությունները։ Այս տեսակի հետազոտությունը օգատգործվում է նաև սննդամթերքում քիմիական մնացորդների թույլատրելի քանակի որոշման համար։ Առավելագույն տանելի դեղաչափի հետազոտություններ կատարվում են նաև կլինիկական հետազոտությունների ժամանակ։
Հիվանդները հաճախ չեն կարողանում տանել դեղի տեսական ԱՏԴ -ն կողմնակի ազդեցությունների առաջացման պատճառով, որոնք թունավորման դրսևորում չեն, քանի որ չեն համարվում հիվանդի առողջությանը խիստ սպառնացող ազդեցություններ, սակայն հիվանդին բավական անհարմարություն ու անհանգստություն են պատճառում, որը կարող է հանգեցնել բուժման անհամապատասխանության։ Այդպիսի օրինակներ են՝ էմոցիոնալ "բթացում"-ը հակադեպրեսանտների, քորը՝ օփիատների և տեսողության վատացումը հակախոլիներգիկ դեղերի կիրառման ժամանակ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆարմակոկինետիկա
Բելիզի վարչական բաժանում
Բելիզի տարածքը բաժանված է 6 շրջանների (district)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հյուսիսային Ամերիկայի երկրների վարչական բաժանում Կատեգորիա:Առաջին աստիճանի վարչական միավորներ
Օլիվիա Մանն
Լիզա Օլիվիա Մանն (Lisa Olivia Munn ), ամերիկացի դերասանուհի, հաղորդավարուհի, մոդել և գրող։ Իր կարիերայի սկզբում հայտնի էր Լիզա Մանն անունով, սակայն 2006 թվականի սկզբից օգտագործում է Օլիվիա Մանն անունը։
Կենսագրություն
Լիազա Օլիվիա Մաննը ծնվել է ԱՄՆ-ի Օկլահոմա նահանգի Օկլահոմա Սիթի քաղաքում։ Նա ունի չինական արմատներ մոր կողմից, իսկ գերմանական և իռլանդական արմատներ հոր կողմից։ Նրա ծնողները բաժանվել էին և, երբ Օլիվիան 2 տարեկան էր, նրա մայրը ամուսնացավ ։ Քանի որ Օլիվիայի մոր ամուսինը աշխատում էր Ճապոնիայում, նրանց ընտանիքը հաճախ էր մեկնում Տոկիո։ Այնտեղ էր գտնվում զինվորական բազան, որտեղ աշխատում էր Օլիվիայի մոր ամուսինը։ Այդ ժամանակ էլ Օլիվիան սկսում է իր մոդելի կարիերան Ճապոնիայում ։
Օլիվիան տեղափոխվում է Լոս Անջելես` շարունակելու դերասանական կարիերան։ 2004 թվականին նա սկսում է աշխատել Fox Sports Net հեռուստաալիքում։ Նա աշխատում էր որպես լրագրող։ Հետագայում նա լքում է աշխատանքը։
Կարիերան կինոյում սկսել է 2004 թվականին` նկարահանվելով 11 ֆիլմերում, ինչպես նաև տարբեր հեռուստասերիալներում։
Նա նաև Maxim ամսագրի մոդել է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հաղորդավարուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի մոդելներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կատակերգուներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական ծագմամբ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ
Ռեհավիա
Ռեհավիա, նաև Ռեխավիա (רחביה, رحافيا), թաղամաս Երուսաղեմում։ Գտնվում է քաղաքի կենտրոնի և Տալբիյա շրջանի միջև։
Անվանում
Արվարձանն իր անունը ստացել է իր առաջին բնակիչ և վաղ ճարտարապետներից մեկի՝ Էլիզեր Յելինի կողմից։ Անվանվել է Մովսեսի թոռան՝ «Ռեհավիայի»  պատվին, աստվածաշնչային համատեքստում թարգմանվում է «Ռեհաբիահ» (1 Chronicles 23:17, 24:21, 26:25):
Պատմություն
Ռեհավիա շրջանը ստեղծվել է 1921 թվականին Հունական Ուղղափառ եկեղեցուց Պաղեստինյան հողի զարգացման ընկերության (PLDC) կողմից ձեռք բերված մեծ հողատարածքի վրա։ Առաջին տունն այստեղ ավարտվել է 1924 թվականին ։ Տարածքը կոչվել է աստվածաշնչյան Ռեհավիա անունով ։ Տարածքը հայտնի է եղել Գինզարիա արաբական անունով (Երուսաղեմյան բույս, Janjirieh) : Հրեական ազգային հիմնադրամը (JNF) գնել է հողը և պատվիրել գերմանա-հրեացի ճարտարապետ Ռիխարդ Կաուֆմանին տարածքում այգի նախագծել ։ Կաուֆմանը, ով նախագիծն անվանել է Janziriah, ստեղծել է տիպիկ քաղաք-այգի, տները շրջապատող այգիներով և կանոնավոր փողոցներով ու արահետներով, որոնք տանում են դեպի գլխավոր բուլվարին ։ Իրավական պատճառներով հողը պետք է վերադարձվեր Պաղեստինյան հողի զարգացման ընկերությանը՝ Իզրեելյան հովտում գտնվող հողերի փոխարեն, սակայն  Հրեական ազգային հիմնադրամը կարողացավ պահպանել անշարժ գույքի որոշ մասը ։  Այս հողի վրա են կառուցվել Ռեհավիա գիմնազիայի ավագ դպրոցը, Եշուրուն սինագոգը, Հրեական գործակալությունը, որոնք նայում են դեպի Հին քաղաք ։ Ընդհանուր գծապատկերը մոդելավորվել է Եվրոպայի այգիների օրինակով, իսկ շենքերի ճարտարապետությունը շեշտադրում է այն ժամանակի հայտնի միջազգային ոճը ։
Ռավիա Ալեֆ կոչվող առաջին փուլն արևելքում սահմանակից էր Գևորգ թագավորի փողոցին, հարավից՝ Ռամբան փողոցին, արևմուտքից՝ Ուսիշկին փողոցին, հյուսիսից՝ Քերեն Քեյմեթ փողոցին։ Տարածքի խաղաղ բնույթը պահպանելու համար շրջանային ասոցիացիան առևտրային բիզնեսներ թույլատրել է միայն տարածքի եզրում գտնվող երկու հիմնական ճանապարհների վրա։ Երթևեկելի ճանապարհները դիտավորյալ կառուցվել են նեղ, դեպի հարավ, Ղազա փողոցի ուղղությամբ։
Իսրայելի վարչապետի պաշտոնական նստավայրը՝ Բալֆուրի փողոցի 3 հասցեում գտնվող «Բեիտ Աղիոնը», մոտ է Պերեց Սմոլենսկի փողոցի անկյունին։
Ժողովրդագրություն
Երբ 1936 թվականին Եթովպիայի կայսր Հայլե Սելասիեն աքսորվեց Եթովպիայից, նա ապրում էր Ալ-Հարիզի փողոցում ։ Ռեհավիան հայտնի դարձավ որպես վերին դասի Աշկենազների շրջան, որտեղ ապրում էին պրոֆեսորներն ու մտավորականներ, մասնավորապես, գաղթականներ Գերմանիայից։ Երկրի վաղեմի ղեկավարներից շատերն ապել են Ռեավիայում. Իսրայելի առաջին վարչապետը Դավիդ բեն Գուրիոնն ապրում էր Բեն Մաիմոն փողոցում, սիոնիստ առաջնորդ Արթուր Ռուպպինը, Հրեական ազգային հիմնադրամի ղեկավար Մենահեմ Ուսիշկինը, Իսրայելի չորրորդ վարչապետ Գոլդա Մեիրը, Երուսաղեմի առաջին հրեա քաղաքապետ Դանիել Օսթերը, փիլիսոփաներ Հուգո Բերգմանը և Գերշոն Շոլեմը ։ Կառավարության անդամներից այստեղ ապրել են Դով Յոսեֆը և Յոսեֆ Բուրգը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Երուսաղեմի շրջաններ
Բոնդյուգ
Բոնդյուգ (Бондюг), գյուղ Ռուսաստանի Պերմի երկրամասի Չերդինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2002 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 656 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1579 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պերմի երկրամասի Չերդինսկի շրջանի բնակավայրեր
Շոշիկ
Շոշիկ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Կարաքիլիսայի գավառակում ։ Մտնում էր Խամուրի գյուղախմբի մեջ։ Գտնվում էր Ծաղկանց լեռների շրջանում, Շողկա ջուր գետակի աջ կողմում, Խամուր գյուղաքաղաքից 18 կմ հարավ-արևելք, Շոշիկ բերդի դիմաց։
Ըստ ենթադրությունների գյուղը նույն Այրարատ աշխարհի Ծաղկոտն գավառի Շահապիվան ավանն է։
Բնակչություն
Հնում եղել է հայաբնակ մեծ գյուղ։ 1878 թվականին ուներ 8 տուն, իսկ XX դարի սկզբին` 20 տուն քուրդ բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Lamborghini Countach (երգ)
«Lamborghini Countach», ռուս հիփ հոփ արտիստ Էլջեյի երգը՝ որպես սինգլ թողարկված 2020 թվականի սեպտեմբերի 21-ին Universal Music Group լեյբլի շրջանակներում։ Երգում ռեփերը շոշափում է հարստության, շքեղության և հայտնիության թեմաները ։ Երգի պրոդյուսեր է հանդիսացել stereoRYZE-ը ։
Պատմություն
Երգի թողարկման հետ միասին Էլջեյը նաև հայտարարեց տեսահոլովակի Lamborghini Countach մեքենայի խաղարկության մասին, որտեղ մասնակցության համար անհրաժեշտ էր բաժանորդագրվել Sayonara Boy ալիքին և մեկնաբանություն թողնել «Lamborghini Countach» տեհալովակում։ 2020 թվականի սեպտեմբերի 28-ին հայտարարվել է հաղթողի անունը ։
2020 թվականի սեպտեմբերի վերջին Ռուսլան Տիխոնովը՝ ТНТ Music-ից, սինգլը դասել է «շաբաթվա երգեր» ցանկում ։
Տեսահոլովակ
Երգի տեսահոլովակի պաշտոնական հեռարձակումը տեղի է ունեցել Էլջեյի YouTube-յան պաշտոնական ալիքում 2020 թվականի սեպտեմբերին՝ սինգլի թողարկումից մի քանի ժամ անց։ Որպես ռեժիսոր հանդես է եկել Յան Բոխանովիչը ։
Տեսահոլովակում կարելի է հանդիպել տեսարանի, որտեղ Էլջեյը պառկած է ասֆալտին և փորձում է սողալ դեպի ավտոմեքենան՝ ոտքերով բացելով մեքենայի դուռը։ Մուզ ԹիՎԻ-ի տվյալներով սա հղում է Ուոլ Սթրիթի գայլը ֆիլմի «հայտնի» տեսարանին, որտեղ Լեոնարդո ԴիԿապրիոն Ջորդան Բելֆորդի դերում չարաշահել էր արգելված նյութերի քանակը և կաթվածահար եղել։ Այդ պատճառով նա չէր կարողանում մտնել իր մեքենայի մեջ, այդ իսկ պատճառով դուռը բացում է իր ոտքերի միջոցով և սողում է դեպի մեքենան ։ Գալինա Իվանովան Srsly.ru-ից նշել է, որ Էլջեյը այդ պահին այդքան էլ նման չէր Ջորդան Բելֆորդին, բայց ռեփ կատարողը «սառել էր գրեթե նույն դիրքով» ։ Մեկ օրվա ընթացքում տեսահոլովակը հավաքել է ավելի քան 870 հազար դիտում ։
Արձագանքներ
Արտյոմ Կուչնիկովը՝ ТНТ Music երաժշտական էջի լրագրողը, նկատել է, որ «Lamborghini Countach» երգում քնարական հերոսը արտահայտում է իր «անկումային տրամադրությունները», որոնք կապված են հարստության և շքեղության մեջ կյանքի կորցրած հետաքրքրությունների հետ։ Արտյոմը նաև նշել է, որ երգում ռեփերը հայտնվում է որպես «մեղեդային» թրեպի կատարող ։ Rap.ru կայքի խմբագիրներն ասում են, որ իր ստեղծագործության մեջ Էլջեյը պարծենում է իր ավտոտնակում գտնվող մեքենաների քանակով և «կարծես կարդում է հաջողակ ռեփերիի տիպիկ ներկայացուցչի մասին», բայց հարստության ու շքեղության հետևում «թաքնված են» ցավն ու «հոգու դատարկությունը» ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սինգլներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Երգեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:2020 սինգլներ Կատեգորիա:2020 երգեր
Վիտաուտաս Մոնտվիլա
Վիտաուտաս Միքոլասովիչ Մոնտվիլա (Vytautas Montvila, ), լիտվացի խորհրդային բանաստեղծ։
1906 թվականից ապրել է Լիտվայում։ 1924 թվականին երիտասարդական հակապատերազմական կազմակերպությանը մասնակցելու համար բանտարկվել է։ Ավարտել է Մարիամպոլի ուսուցչական սեմինարիան (1928), սովորել Կաունասի համալսարանում (1928)։ Բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն (1925) արգելվել է գրաքննության կողմից․ 1933 թվականին հրատարակել է «Անօթևան գիշերներ»-ը (համանուն կինոնկար, 1966)։ 1940 թվականից հետո բանաստեղծն ակտիվորեն մասնակցել է Սովետական Լիտվայի հասարակական-քաղաքական կյանքին։ 1940 թվականին լույս է տեսել նրա «Լայնարձակ երկրի վրա» ժողովածուն, 1941 թվականին՝ «Պսակ Սովետական Լիտվային» չափածո շարքը։ Գնդակահարվել է ֆաշիստների կողմից։
Կատեգորիա:Լիտվացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Փետրվարի 4 ծնունդներ Կատեգորիա:1902 ծնունդներ Կատեգորիա:Չիկագո քաղաքում ծնվածներ‎ Կատեգորիա:Հուլիսի 19 մահեր Կատեգորիա:1941 մահեր Կատեգորիա:Կաունաս քաղաքում մահացածներ‎ Կատեգորիա:Լիտվացի թարգմանիչներ Կատեգորիա:Գնդակահարվածներ
Սուխայա Գոմոլշա
Սուխայա Գոմոլշա (Суха Гомільша), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Զմիյովի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1618 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Սուխայա Գոմոլշա գյուղում բնակվում էր 25 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,325 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 76,92 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Զմիյովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1618 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ծաղիկներ և ծառեր (մուլտֆիլմ)
«Ծաղիկներ և ծառեր» (Flowers and Trees)  Silly Symphonies շարքի կարճամետրաժ մուլտֆիլմ, թողարկվել է 1932 թվականի հուլիսի 30-ին՝ «Walt Disney Studios» կողմից՝  United Artists  -ի միջնորդությամբ։
Ստեղծման պատմություն
«Ծաղիկներ և ծառերը» սկզբում նկարահանվել է սև-սպիտակ տարբերակով,  մինչև Ուոլթ Դիսնեյը նայել է եռագույն «Տեխնիկոլորի»  փորձերը, որը  հորինել էր նրա աշխատակից Հերբերտ Կալմուսը։ Որոշելով, որ  «Ծաղիկներ և ծառերը»  հիանալի փորձանմուշ կլինեն՝ Դիսնեյը հրաժարվել է սև-սպիտակ գաղափարից և կարճամետրաժ ֆիլմին գույներ է հաղորդել ։ Արդյունքում հանդիսատեսներն ու քննադատները դրական են ընկալել մուլտֆիլմը և  1932 թվականին  այն շահել է առաջին Օսկար  մրցանակը՝ լավագույն կարճամետրաժ անիմացիոն ֆիլմ անվանակարգում։
Ռոսինիի և Շուբերտի երաժշտությունը ֆիլմում տրամադրությունների փոփոխություններ են առաջ բերում ։ Արդյունքում Silly Symphonies շարքի հաջորդ բոլոր մուլտֆիլմերը նկարահանվել են եռագույն «Տեխնիկոլորով», և լավ գունահաղորդումը նպաստել է վարձույթի  պահանջարկի ավելացմանը։ Միկի Մաուսի մասին մուլտֆիլմի այլ սերիաները մնացել են սև-սպիտակ, մինչև 1935 թվականին «Համերգ» (The Band Concert)մուլտֆիլմի նկարահանումը։
Սյուժե
Անտառում բացվում է առավոտը։ Երկար քնից հետո արթնանում են անտառի բոլոր բնակիչները՝ ծառերը, ծաղիկները, սնկերը։ Երիտասարդ Թխկին սիրահարվում է Կաղամախուն և նրա համար երգ է երգում։ Այդ ընթացքում նրան հակառակորդ է դուրս գալիս՝ դա չար և ծեր Կաղնին էր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր
Մախոնովո
Մախոնովո (Махоново), գյուղ Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Դոբրովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2006 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 594 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Դոբրովսկի շրջանի բնակավայրեր
«ԴատաԼեքս» դատական տեղեկատվական համակարգ
«ԴատաԼեքս» դատական տեղեկատվական համակարգ (լատիներեն՝ datalex), համակարգը գործում է 2009 թվականից, ստեղծվել է դատաիրավական բարեփոխումների ծրագրի իրականացման շրջանակներում, որը հնարավրություն է տալիս տեղեկանալ Հայաստանի դատարանների դատական ակտերի մասին տեղեկատվություն։ Այս համակարգի միջոցով յուրաքանչյուր քաղաքացի կարող է անվճար գտնել և ծանոթանալ դատարաններում ընթացող դատավարությունների, գործի և դահլիճի համարների, գործը դատարան մուտքագրելու ժամանակի, վարույթ ընդունելու օրվա, ամսաթվի, դատավորի և կողմերի մասին տեղեկատվության։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական կայքեր Կատեգորիա:Տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ Կատեգորիա:Դատարաններ
Կատերինա Գրեմ
Կատերինա Ալեքսանդրա Գրեմ (ավելի հայտնի է Կատ Գրեմ անունով, ), ամերիկյան դերասանուհի, երգչուհի, մոդել, պրոդյուսեր և պարուհի։ Առավել հայտնի դերերից է Բոննի Բեննեթը՝ «Վամպիրի օրագրերը» հեռուստասերիալում ։
Կենսագրություն
Կատերինան ծնվել է 1989 թվականի սեպտեմբերի 5-ին Շվեցարիայի Ժնև քաղաքում։ Մեծացել է Լոս Անջելեսում (Կալիֆորնիա,ԱՄՆ)։ Նրա հայրը՝ Ժոզեֆը լիբերիացի է, իսկ մայրը՝ Նատաշան հրեա է, ռուսական և լեհական արմատներով։ Նրա պապը եղել է ՄԱԿ-ի դեսպան Լիբերիայում։ Նա սկսել է իր կարիերան 1998 թվականից, խաղալով «Թակարդ ծնողների համար» կատակերգությունում՝ Լինդսի Լոհանի հետ։ Հետագայում հայտնվել է մի քանի ֆիլմերում, որոնց թվում են «Հայրիկը կրկին 17 տարեկան է» (2009) և «Սենյակի հարևանուհին» (2010)։ 2011 թվականին ստացել է գլխավոր դեր «Քաղցրիկը 2» ֆիլմում, որը ավելի հայտնի է «Պարերի քաղաք» անունով։ Նրա ավելի հայտնի դերերից է Բոնի Բենեթը «Վամպիրի օրագրերը» սերիալում    ։ Նկարահանվել է Ջասթին Բիբերի «Somebody to love», ամերիկական ռեփեր Nelly-ի «Just a dream», Դեմի Լովատոյի «I really don’t care» տեսահոլովակներում։
Անձնական կյանք
Կատերինան և Քոթրել Գիդրին հանդիպում են 2010 թվականից։ Առաջին անգամ նրանց նկատել են միասին Լոս Անջելոսում ձեռք ձեռքի բռնած զբոսնելիս։ 2012 թվականին Քոթրել Գիդրին և Կատերինան նշանվեցին։ 2014 թվականի դեկտեմբերին զույգը բաժանվեց։
Հեռուստասերիալներ
Ձայնագրություն Երգեր
Ալբոմներ
Պաուլ Ռաուդ
Պաուլ Ռաուդ (էստ․՝ Paul Raud, ), էստոնացի գեղանկարիչ։ Գեղանկարիչ Քրիստիան Ռաուդի եղբայրը։ 1888-1894 թվականներին սովորել է Դյուսելդորֆի գեղարվեստի ակադեմիայում։ Հիմնականում ստեղծել է ակադեմիական ոգով դիմանկարներ («Ն. Իկսկյուլ», 1894), ժանրային և բնանկարչական էտյուդներ, էստոնացի գյուղացիների հավաքական դիմանկարներ («Քեռի Պաուլը ծխամորճով», 1894-1896)։
Կենսագրություն
Երկու եղբայրների մանկությունն ու պատանեկությունն անցել են Մերիկյուլա գյուղում, որտեղ նրանց հայրը՝ Յաան Ռաուդն աշխատել է որպես դաշտային հեծելապահակ։ Նա վաղ է մահացել։
1886 թվականին Ռակվեռեի գյուղական դպրոցն ավարտելուց հետո Պաուլը գնացել է սովորելու Դյուսելդորֆում, որտեղ աշակերտել է Էդուարդ ֆոն Գեբհարդտին։
1896 թվականին Ռաուդն իր եղբոր և քանդակագործ Ամանդուս Ադամսոնի հետ միասին ուղևորություն է կատարել դեպի Մուհու և Պակրի կղզիներ։ Այս շրջանում նրա ստեղծած նկարները նման էին Մաքս Լիբերմանի աշխատանքներին։ 1899 թվականին նա վերադարձել է Գերմանիա, որտեղ իր աշխատանքներում դարձյալ դիմել է իմպրեսիոնիզմի տարրերին։ Այդ ժամանակվա Ռաուդի աշխատանքների ոճի վրա մեծապես ազդել է Իլյա Ռեպինի հետ նրա համատեղ աշխատանքը։
Պաուլ Ռաուդը մահացել է 1930 թվականի նոյեմբերի 22-ին։ Թաղվել է Տալլինում՝ Ռահումյաե գերեզմանատանը։
Նկարչի գործերը պահվում են Էստոնիայի գեղարվեստական թանգարանում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնացի նկարիչներ
(3114) Էրցիլա
(3114) Էրցիլա (Ercilla), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1980 թվականի մարտի 19-ին Չիլիի համալսարանի կողմից Սեռո Էլ Ռոբլեում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1980 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Չիլիի համալսարանի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ռումինիայի դրոշ
Ռումինիայի դրոշ (ռումիներեն՝ drapelul României), կապույտ, դեղին, կարմիր (ձախից աջ), հավասարաչափ ուղղաձիգ շերտերով ուղղանկյուն պաստառ։ Լայնքի և երկայնքի հարաբերակցությունը 2։3 է։
Իրենից ներկայացնում է երեք ուղղահայաց գույներ, եզրերին՝ կապույտ ու դեղին, մեջտեղում կարմիր գույնը։
1866-1948 թ-ին Ռումինիայի դրոշը իրենից ներկայացնում էր մի պարզ եռագույն:1948-1989 եռագույնի վրա պատկերված էր ազգային զինանշանը։
Ռումինիայի ազգային դրոշի գույներին համապատասխանում են հետեւյալ հասկացություններն՝
Կապույտ-ազատություն (Libertate);
Դեղին-օրենք (Dreptate);
Կարմիր- եղբայրություն (Frăție):
Ամեն տարի հուլիսի 26-ին ռումինացիները տոնում են դրոշի օրը։ Ռումինիայում այն նշում են 1998թ.-ից։ Հենց այդ օրն էլ Կապույտ-դեղին-կարմիր եռագույնը դարձավ պետական դրոշի գույները:
Կատեգորիա:Ռումինիայի պետական խորհրդանիշներ Կատեգորիա:Ազգային դրոշներ Կատեգորիա:1989 դրոշներ
Լուի Թոմաս Ջորդան
Լուի Թոմաս Ջորդան (Louis Thomas Jordan, ), ամերիկացի ջազային և էստրադային երաժիշտ, բիգ- բենդի ղեկավար, երգիչ, սաքսոֆոնահար։
1940-ական թվականներին հայտնի է դարձել որպես «Ջուքսբոքսի արքա»։ «Billboard» ամսագրի գնահատմամբ ընդգրկվել է իր ժամանակի հինգ ամենահաջողակ աֆրոամերիկացի կատարողների ցանկում։ «Rolling Stone» ամսագիրը Ջորդանին ներկայացրել է ռոքնռոլի դարաշրջանի մեծագույն արտիստների իր կազմած ցուցակում ։
Պատմություն
Ջորդանը սկսել է իր գործունեությունը 1930-ական թվականներին՝ որպես բիգ-բենդի ղեկավար, որը սվինգ էր նվագում։ Իր բիգ-բենդի ճանաչվածությունը զիջել է միայն Դյուք Էլլինգտոնի և Քաունթ Բեյսի նվագախմբերին։ 1940-ական թվականներին մշակել է ավելի շատ կամերային, դինամիկ, պարային միախառնված սվինգ, բլյուզ, բուգի-վուգի, այսպես կոչված «ջամփ-բլյուզ» գործեր։ Այդ ժամանակների իր ձայնագրությունները, ինչպիսիք են «Is You ls or ls You Ain՚t My Baby» (1944) и «Caldonia» (1945), կատարվել են ոչ մեծ՝ հինգից վեց երաժիշտներից կազմված խմբերով։
Ջամփ-բլյուզային գործերում Ջորդանն անդրադարձել է ժամանակակից քաղաքային կյանքի թեմաներին, իր երգերի խոսքերը լի են հումորով և հիմնավորված են, վոկալն էլ առանձնանում է յուրօրինակ մատուցմամբ (առանձին բառերի ճիչ, որոշակի վանկերի «կրճատում» և այլն)։ Երաժշտական առումով շեշտը դրվել է ռիթմիկ հատվածների վրա ( դաշնամուր, հարվածային գործիքներ, էլեկտրակիթառ, էլեկտրական երգեհոն)։ Այս բոլոր նորարարություններով Ջորդանը դարձել է ռոքնռոլի կարևորագույն հիմնադիրը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Դանիայի վարչական բաժանում
Դանիայի վարչական բաժանումն ստեղծվել է 2007 թվականի անցած մունիցիպալ բարենորոգումների արդյունքում (օրենքը գործում է 2007 թ. հունվարի 1-ից), երկրում նախկին 16 շրջանների (amter) փոխարեն ստեղծված են 5 տարածաշրջան, որոնք բաժանվում են 98 համայնքների (kommuner)՝ նախկին 270 համայնքի փոխարեն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Առաջին աստիճանի վարչական միավորներ
Ալկասար դե Սան Խուան (քաղաք)
Ալկասար դե Սան Խուան  (Alcázar de San Juan), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Սյուդադ Ռեալ պրովինցիայի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Կաստիլիա-Լա Մանչա ինքնավար համայնքի մեջ։ Համայնքը մտնում է Կամպո դե Սան Խուան շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 666 կմ2։ Բնակչությունը՝ 31120 (2010 թվականին)։ Հեռավորությունը վարչական կենտրոնից՝ 90 կմ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Չալաբաշի
Չալաբաշի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Այնթապի գավառակում ։ Գտնվում էր Այնթապ ավանից 10 կմ հարավ-արևմուտք, խճուղային ճանապարհի վրա։
Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 30 տուն բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Թութաքի շրջանի համայնքներ
Լարի Գոմես մարզադաշտ
Լարի Գոմես մարզադաշտ (Larry Gomes Stadium) բազմաֆունկցիոնալ մարզադաշտ է Տրինիդադ և Տոբագոյի Արիմա քաղաքում։ Կրում է հայտնի կրիկետիստ, Արիմա քաղաքում ծնված Լարի Գոմեսի (Հիլարի Անջելո Գոմես, Hilary Angelo «Larry» Gomes) պատվին։ Այն գլխավորապես սպասարկում է ֆուտբոլային հանդիպումներ և ատլետիկական մրցաշարեր, նաև անց են կացվել բռնցքամարտի և կարատեի մրցումներ ։ Հանդիսանում է «Մորվա Կալեդոնիա Յունայթեդ» ֆուտբոլային ակումբի տնային մարզադաշտը։ Տեղավորում է շուրջ 10000 հանդիսականի ։
Մարզադաշտում անց են կացվել միջազգային ֆուտբոլային մրցաշարերի մի շարք հանդիպումներ։ Ընդունել է 2001 թվականի աշխարհի մինչև 17 տարեկան պատանիների առաջնության և 2010 թվականի աշխարհի մինչև 17 տարեկան աղջիկների առաջնության յոթական հանդիպումներ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ատկետիկական մարզադաշտեր Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզադաշտեր Կատեգորիա:Մարզադաշտեր Տրինիդադ և Տոբագոյում
Կոլոդեժե
2001 թվականի տվյալներով Կոլոդեժե գյուղում բնակվում էր 584 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 24,18 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 24,15 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Գորոխովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1594 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Աշոտ Փալանջյան
Աշոտ Փալանջյան, հայ երգիծաբան, թարգմանիչ, ՀԽՍՀ կուլտուրայի վաստակավոր գործիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թվականից։ Հանդես է եկել Աշփալ գրական անունով։
Կենսագրություն
Ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Կարս քաղաքում։ Ավարտել է Կարսի ռեալական դպրոցը։ Հայաստանում խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո աշխատել է կարմիր բանակի քաղվարչության կուլտուրայի բաժնում, ապա եղել է Երևան - Ջուլֆա երկաթուղու գծամասում երթևեկող գնացքին սպասարկող սահմանապահների անգրագիտությունը վերացնող դասատու։ Հետո տեղափոխվել է Լենինական, ուր աշխատել է մինչև 1932 թվականը։ Այստեղ, մի քանի ընկերների հետ, կազմակերպել է «Կապույտ բաճկոն» թատերականացված կենդանի լրագիր։ 1928-1932 թվականներին աշխատել է որպես «Զարյա վոստոկա» թերթի սեփական թղթակիցը և այդ թերթի Լենինականի բաժանմունքի վարիչ, 1932-1935 թվականներին՝ Հայաստանի կենտգործկոմի գործերի կառավարիչ։ 1935-1954 թվականներին աշխատել է «Սովետական Հայաստան» օրաթերթում, 1954-1961 թվականներին «Ոզնի» երգիծական հանդեսում։ Մահացել է Երևանում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ երգիծաբաններ Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ Կատեգորիա:1895 ծնունդներ Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 16 ծնունդներ Կատեգորիա:1979 մահեր Կատեգորիա:Հունիսի 22 մահեր Կատեգորիա:Կարս քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ Կատեգորիա:ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչներ
Օրոյզես
Օրոյզես (Օրոզես, Հորոզես, Օռիզ , Οροίζης, Ορoζσης ), Աղվանքի թագավոր մ.թ.ա. 1-ին դարում։
Գնեոս Պոմպեոսի վիրա-աղվանական արշավանք
Գնեոս Պոմպեոսը իր վիրա-աղվանական արշավանքը սկսելուց առաջ իր զորավարներից մեկին՝ Ափրիանոսին թողնում է Մեծ Հայքում, վերջինս վերահսկելու համար, իսկ ինքը 66 թվականի աշնանը գնում է հետապնդելու Միհրդատ Եվպատորին։ Պոմպեոսը, նախ ճամբարում է գրեթե այնտեղ, որտեղ գտնվում է Երևանը։ Ապա, նա Աղստևի հովտով շարունակում է իր ճանապարհը դեպի Կուր գետի ափերը։ Հռոմեական բանակը իր նպատակին հասնելու համար պետք է առանց դժվարության անցներ գետը, որը տրամադրում է Աղվանքի թագավոր Օրոյզեսը, սակայն Աղվանքի տարածքում վրա հասած ձմեռը հռոմեական բանակին անակնկալի է բերում, Օրոյզեսը օգտվելով առիթից, անցնում է գետը և հարձակվում հռոմեացիների ճամբարի վրա, այն պահին, երբ նրանք նշում էին Սատուրնալիայի տոնը՝ 66 թվականի դեկտեմբերի 17-ին։ Պոմպեոսը ետ է մղում հարձակումը, ապա ներում Օրոյզեսին՝ իր դավաճանության համար և նրա հետ հաշտություն կնքում ։
Գնեոս Պոմպեոսի դեմ մզվող կռիվների ժամանակ Աղվանից զորքերը բաղկացած էր 60.000 հետևակից և 22.000 հեծելազորից, որի հրամանատարն էր Օրոյզես թագավորի եղբայրը՝ Կոտիսը ։ Ըստ մեկ այլ տեղեկության Օրոյզեսի զորքերի թիվը հասնում էր 40.000-ի, որը նույնպես համարվում է չափազանցված ։
Ըստ վարկածներից մեկի՝ Օրոյզեսին հռոմեացիների դեմ հրահրել էր Տիգրան Կրտսերը։ Սա համարվում է խիստ հավանական, քանի որ Աղվանքը, ինչպես նաև Իբերիան, մտնում էին Տիգրան Մեծի կայսրության մեջ։ Սակայն, ամբողջությամբ հասկանալի չէ, թե ինչպես է կարողացել գերված արքայազնը աղվանների հետ հարաբերություններ հաստատել ։
65 թվականի գարնանը Պոմպեոսը մտնում է Իբերիա, ավելի ճիշտ՝ Գուգարք և գրավում Հարմոզիկա և Սևսամորա բերդամրոցները։ Իբերիայի թագավոր Արտոկեսը մինչ այդ փախել էր Կուրից այն կողմ, ապա նահանջելով մինչև Պելորոս գետը, փորձել էր կանգնեցնել հռոմեացիների առաջխաղացումը, սակայն, պարտվել էր և հանձնվել Պոմպեոսի ողորմածությանը ։
Պոմպեոսի հաղթանակից հետո, նրա հաղթական կառքի առջևից 324 պարտված վեհապետների շարքում քայլում էին նաև աղվանից երկու առաջնորդներ ։ Այդ առաջնորդներն էին՝ թագավորը և քրմապետը, իսկ Կոտիս զորավարը սպանվել էր Պոմպեոսի կողմից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Աղվանքի արքաներ
Արժանապատվություն
Արժանապատվություն, մարդու իրավունքների հիմնարար հասկացություն է, բարձրագույն և առանցքային արժեք, մարդու անքակտելի և անօտարելի իրավունք, որը հատուկ է նրան ծնված օրից։ Անձի արժանապատվությունը այն հիմքն է, որի վրա կառուցված է մարդու իրավունքների համակարգը։ Արժանապատվությունը սկզբունք է, որը ընկած է մարդու իրավունքների հիմքում և միևնույն ժամանակ պաշտպանվում է որպես իրավունք՝ առանձին և այլ իրավունքների համատեքստում։
Մարդու իրավունքների հիմնարար սկզբունք լինելուց զատ՝ այն նաև փիլիսոփայական և բարոյագիտական հասկացություն է։ Իբրև այդիպիսին այն ընկալվում է որպես մարդու հատուկ բարոյական վերաբերմունքը ինքն իր հանդեպ և նրա հանդեպ հասարակության վերաբերմունքը, որտեղ ընդունվում է անձնավորության արժեքը։ Մի կողմից, մարդու՝ սեփական արժանապատավության գիտակցումը անձնավորության ինքնագիտակցման և ինքնավերահսկման ձևն է, նրա վրա է հիմնվում ինքն իր հանդեպ մարդու պահանջկոտությունը։ Իր արժանապատվության հաստատումը և պաշտպանումը ենթադրում է նրան համապատասխանող բարոյական արարքների կատարում (կամ, ընդհակառակը, թույլ չի տալիս մարդուն վարվելու իր արժանապատվությունից ցածր)։ Այս իմաստով սեփական արժանապատվության ըմբռնումը, խղճի և պատվի հետ միասին, հանդիսանում է մարդու՝ ինքն իր առջև որպես պատասխանատվության գիտակցման եղանակներից մեկը։ Մյուս կողմից, անձի արժանապատվությունը պահանջում է նաև մյուս մարդկանցից՝ հարգել անհատին, ճանաչել մարդու համապատասխան իրավունքներն ու հնարավորությունները, նրան ներկայացվող բարձր պահանջկոտությունը ։
Թեև արժանապատվությունը համարվում է մարդուն ծնված օրից բնորոշ հատկանիշ, խոսվում է նաև սաղմի արժանապատվության մասին։ Մասնավորապես Գերմանիայի դաշնային սահմանադրական դատարանը հետևում է այն տեսակետին, որ չծնված կյանքին (nasciturus) ևս հատուկ է արժանապատվությունը, և դա ձևակերպվում է հետևյալ կերպ. «Որտեղ գոյություն ունի մարդկային կյանք, նրան հատուկ է արժանապատվությունը. վճռորոշ նշանակություն չունի, թե դրա կրողը գիտակցում է արդյոք իր արժանապատվությունը և կարող է արդյոք անձամբ պաշտպանել» ։
Գրականության մեջ կենդանիների իրավունքների համատեքստում արծարծվում է կենդանիների արժանապատվության պաշտպանության հարցը, օրինակ՝ կենդանիները կրկեսներում անում են անբնական հնարքներ, պահվում են ճաղավանդակների մեջ՝ վախի, սովի, ցավի պայմաններում ։
Հասկացության պատմական արմատները
Արժանապատվություն հասկացությունը պատմական տարբեր ժամանակահատվածներում տարբեր բովանդակություն է ունեցել։
Հին հռոմեական շրջան
Հին հռոեմական շրջանում լատինական dignitas հասկացությունը վերապահված էր գործածել հասարակական կյանքում բարձրաստիճան անձանց համար, որոնք կրում էին հատուկ պարտկանություններ, ձեռք բերում հատուկ արտոնություններ կամ արտառոց նվաճումներ։ Բարձր սոցիալական դիրք ունեցող մարդիկ, որոնք ունեին շատ կարևոր գործառույթներ ու պարտականություններ, ինչպես օրինակ պետական գործիչները, քաղաքական գործիչները, գեներալները, ունեին բարձր հեղինակություն, որը բացատրվում էր ոչ միայն իրենց համբավով, այլև արժանապատվությամբ։ Եզրույթի նմանօրինակ մեկնաբանություն կարելի է գտնել Ցիցերոնի գրություններում։ Չնայած, ինչպես ասում են, Ցիցերոնն է այն հեղինակը, որը առաջին անգամ խոսել է մի առանձնահատուկ արժանապատվության մասին, որը կարծես հատուկ է բոլոր մարդկանց ։ Թեև այդ ժամանակ եզրույթի ամենատարածված գործածությունը առանձնացնում էր հատուկ «պատվարժաններին» (dignitaries) ընդհանուրից ։
Քրիստոենական շրջան (քրիստոնեական հասարակարգերում)
Միջնադարի քրիստոնեական աստվածաբանությունն էր, որ բացահայտորեն եզրույթին տվեց համընդհանուր նշանակությունը։ Հատուկ արժանապատվության հին գաղափարը, ըստ որի դրանով օժտված էին միայն արտոնյալ մարդիկ, ընդհանրացվեց՝ փոխանցելով այս գաղափարը անձի բարձրացված դերին, ըստ որի մարդ արարածը բնության մեջ հանդես է գալիս որպես «Աստծո արարման հպարտություն»՝ չնայած մարդկանց բոլոր անհատական տարբերություններին։ Դա ենթադրում է ունենալ արժանապատվություն՝ աստվածային, բնական և մետաֆիզիկական հիմքերով, արժանապատվություն, որը այս աշխարհում մյուս արարածները չունեին, քանի որ միայն մարդկային արարածն է ստեղծված «Աստծո պատկերով» ։
Վաղ մոդեռնիզմի շրջան
Իտալական Վերածննդի շրջանում հատկապես Ջովանի Պիկո դելլա Միրանդոլան (նա հեղինակել է «Ճառ մարդու արժանապատվության մասին» երկը) և ավելի ուշ՝ Լուսավորության շրջանում առաջին հերթին Իմանուիլ Կանտը արժանապատվության այս արդեն համընդհանրացված գաղափարը ավելի ու ավելի աշխարհիկ դարձրին՝ այն «ազատելով» աստվածաբանական երանգներից։ Այնպես չէ, որ Պիկոյի և Կանտի կրոնական հավատալիքները քրիստոնեական չէին, բայց նրանք կատարեցին մի տարբերակում. նրանք համոզված էին, որ որպես մարդկային արարածներ մենք մեր արժանապատվության համար պարտական չենք նրան, որ արտացոլում ենք աստվածային վեհությունը, այլ որովհետև մենք ինքներս ի վիճակի ենք ինչ-որ մեծ բանի՝ «բանականության» և «բարոյական ինքնավարության»։ Ուստի մենք աստվածահաճ ենք և արժանի ենք վեհացման ։
1945 թվականից հետո
Հուբրիս կամ անձի պաշտամունք. ռենեսանսյան և լուսավորության շրջանի մարդկային արժանապատվության գաղափարը, որպես քվազի-աստվածային ինքնավարություն, գրեթե հակառակին փոխակերպվեց՝ ֆաշիստական բարբարոսության և ստալինյան տեռորի հրեշավոր փորձերով։ Ինչ-որ բան պետք է սխալ լիներ բարոյական ինքնավարության մեջ, որ նման բան հնարավոր լիներ։ Միայն Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո հայտնվեց այն, ինչ կարելի է անվանել արժանապատվության վրա հիմնված մարդու իրավունքների գաղափար։ Այդուհետ ասվում էր, որ բոլոր մարդիկ ունեն իրենց արժանապատվության պաշտպանության համար հատուկ իրավունքներ, քանի որ բռնապետական անմարդկայնությունը ապացուցել էր այդ իրավունքների ծայրահեղ խախտումը, ինչպես նաև մարդկային արժանապատվության հիմնարար փխրունությունը՝ ընդհուպ մինչև դրա ամբողջական ոչնչացում։ Դա հիմնականում մարդկային արժանապատվության այն հասկացությունն է, որը մենք կարող ենք գտնել 1945 թվականից հետո ՄԱԿ-ի կողմից ընդունված մարդու իրավունքների հռչակագրերում և պայմանագրերում ։
Արժանապատվության ոտնահարման տեսակները
Գրականության մեջ առանձացվում են մարդու արժանապատվության ոտնահարման տարբեր տեսակներ։
Տարբեր աղբյուրներում և համակարգերում արժանապատվության ոտնահարման եղանակներ են համարվում խոշտանգումը, բռնաբարությունը, սոցիալական բացառումը, բացարձակ աղքատությունը, հարաբերական աղքատությունը, աշխատանքային շահագործումը, հարկադիր աշխատանքը, խտրականությունները, որոնք ժխտում են խտրականության ենթարկվողի մարդ լինելը, մարդկանց հավասարության զանգվածային խախտումները, ստրկությունը, ճորտությունը, մարդկանց առևտուրը, կտտանքները, մարմնական պատիժները, ուղեղի լվացումը, դեղամիջոցների ու հիպնոսի օգնությամբ մարդու կամքը կոտրելը, գաղտնի կամ բռնի բժշկական գիտափորձերը հետազոտական կամ բազմացման նպատակով և այլն ։
Արժանապատվությունը միջազգային իրավական փաստաթղթերում
Մարդու արժանապատվությունը հիմնարար արժեք է նաև միջազգային իրավունքի տեսանկյունից։ Արժանապատվության իրավական պաշտպանությունը արտահայտված է մի շարք միջազգային իրավական փաստաթղթերում։ ՄԱԿ-ի գլխավոր ասամբլեայի 1948 թվականին հռչակած Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրի 1-ին հոդվածը սահմանում է.
Իսկ 5-րդ հոդվածով նաև արձանագրելով իրավունքը՝ մասնավորապես նշում է, որ ոչ ոք չպետք է ենթարկվի խոշտանգման կամ դաժան, անմարդկային, իր արժանապատվությունը նսեմացնող վերաբերմունքի ու պատժի ։ Ընդ որում՝ հռաչակագրի 2-րդ հոդվածը սահմանում է, որ յուրաքանչյուր մարդ պետք է ունենա այնտեղ հռչակված բոլոր իրավունքներն ու ազատություններն առանց որևէ տարբերության, անկախ ռասայից, մաշկի գույնից, սեռից, լեզվից, կրոնից, քաղաքական և այլ համոզմունքներից, ազգային կամ սոցիալական ծագումից, գույքային, դասային և այլ վիճակից։ Բացի այդ, չպետք է դրվի որևէ տարբերություն այն հիմունքով, թե ինչպիսին է այն երկրի կամ տարածքի, որին պատկանում է մարդը, քաղաքական, իրավական կամ միջազգային կարգավիճակը, անկախ, խնամարկյալ, ոչ ինքնավար, թեև ինքնավարության մեջ որևէ այլ ձևով սահմանափակ ։
Արժանապատվությունը որպես հիմնարար սկզբունք ամրագրված է նաև մի շարք միջազգային կոնվենցիաներում։ Մասնավորապես Տնտեսական, սոցիալական և մշակութային իրավունքների պաշտպանության մասին միջազգային դաշնագրի, Քաղաքական և քաղաքացիական իրավունքների պաշտպանության մասին միջազգային դաշնագրի , Երեխայի իրավունքների մասին կոնվենցիայի , Կանանց նկատմամբ խտրականության բոլոր ձևերի մասին կոնվենցիայի , Հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների մասին կոնվենցիայի , Ռասայական խտրականության բոլոր ձևերի վերացման մասին միջազգային կոնվենցիայի նախաբաններում նշվում է, որ մարդկային ընտանիքի բոլոր անդամներին ներհատուկ արժանապատվության և հավասար ու անօտարելի իրավունքների ճանաչումն աշխարհում ազատության, արդարության և խաղաղության հիմքն է։
Գրականության մեջ խոսվում է նաև բնապահպանական խնդիրների՝ երեխաների արժանապատվության իրավունքի վրա ունեցած հետևանքների մասին ։
Արժանապատվության պաշտպանությունը Հայաստանում
Անձի արժանապատվությունն իրավական հարթությունում կարելի է քննարկել լայն և նեղ առումներով։
Լայն առումով այն հանդես է գալիս որպես անձի բոլոր իրավունքների նախահիմք, որպես անձի իրավունքների շրջանակը կանխորոշող աղբյուր։ Այլ կերպ ասած՝ արժանապատվությունը դիտարկվում է որպես արժեքաբական գործառույթ, իսկ անձի արժանապատվության պաշտպանությունն իրակացվում է միջնորդավորված կերպով՝ այլ հիմնական իրավունքների պաշտպանության միջոցով ։
Նեղ՝ իրավունքի իմաստով արժանապատվությունը որպես առանձին իրավունք դիտարկելն է։ Այս երկու մոտեցումներն էլ առկա են Հայաստանի իրավական համակարգում։
Մարդու արժանապատվությունը հիմնարար սկզբունք ամրագրված է Հայաստանի Սահմանադրությամբ։ Հայաստանում մարդը բարձրագույն արժեք է։ Մարդու անօտարելի արժանապատվությունն իր իրավունքների և ազատությունների անքակտելի հիմքն է։ Մարդու արժանապատվությունը անխախտելի է ։ Մարդու արժանապատվության ճանաչումը՝ որպես համապարփակ և բացարձակ, պետության կողմից պաշտպանվող սահմանադրական արժեք, հանդիսանում է Հայաստանի Հանրապետությունում անձի իրավական կարգավիճակի կարևորագույն բնութագիրը ։
Անձի արժանատապվությունը որպես առանձին իրավունք պաշտպանվում է Հայաստանի քաղաքացիական օրենսգրքով (հոդված 19)։ Օրենսգրքի հոդված 162-ը անձի արժանապատվությունը դասում է քաղաքացուն ի ծնե կամ օրենքի ուժով պատկանող անձնական ոչ գույքային իրավունքների և ոչ նյութական բարիքների շարքում, որոնք անօտարելի են ու անփոխանցելի։ Հոդված 1087.1-ը սահմանում է պաշտպանության եղանակը՝ անձը, որի պատիվը, արժանապատվությունը կամ գործարար համբավը արատավորել են վիրավորանքի կամ զրպարտության միջոցով, կարող է դիմել դատարան՝ վիրավորանք հասցրած կամ զրպարտություն կատարած անձի դեմ։ Քաղաքացիական օրենսգրքի իմաստով վիրավորանքը խոսքի, պատկերի, ձայնի, նշանի կամ այլ միջոցով պատիվը, արժանապատվությունը կամ գործարար համբավը արատավորելու նպատակով կատարված հրապարակային արտահայտությունն է։ Զրպարտությունը անձի վերաբերյալ այնպիսի փաստացի տվյալներ (statement of fact) հրապարակային ներկայացնելն է, որոնք չեն համապատասխանում իրականությանը և արատավորում են նրա պատիվը, արժանապատվությունը կամ գործարար համբավը։ Վիրավորանքի և զրպարտության դեպքում անձի դատական կարգով պահանջվող պատասխանատվության ձևերը նույնպես սահմանված են նույն հոդվածում (հոդված 1807.1-ի 7 և 8-րդ կետեր) ։
2010-2012 թվականների զրպարտության և վիրավորանքի հիմքերով գործերի ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ «ամենաշատը հայցվող իրավական պաշտպանության միջոցը հանդիսացել է զրպարտության կամ վիրավորանքի դիմաց դրամական փոխհատուցման պահանջը, որը հայցվել է 52 գործերից 45-ում (86.5%), այնուհետև հերքումը, որը հայցվել է 32 գործով (61.5%), դրան հաջորդում է դատական ծախսերի փոխհատուցման պահանջը, որը հայցվել է 25 գործով (48%), այնուհետև վիրավորանքի դիմաց ներողություն խնդրելու պահանջը՝ հայցվել է 11 գործով (21%), պատասխանի հնարավորություն տրամադրելը՝ հայցվել է 7 գործով (139%) և վճռի հրապարակման պահանջը, որը հայցվել է 4 գործով (9%) ։
ՀՀ քրեական օրենսգիրքը արժանապատվության պաշտպանությունը ներկայացնում է որպես սկզբունք՝ մարդասիրության սկզբունքի համատեքստում։ Հոդված 11-ի 2-րդ կետը սահմանում է՝ ոչ ոք չպետք է ենթարկվի խոշտանգումների կամ դաժան, անմարդկային կամ իր արժանապատվությունը նվաստացնող վերաբերմունքի կամ պատժի։ Այլ հոդվածների համատեքստում նույնպես Հայաստանի քրեական օրենսգիրքը պաշտպանում է անձին՝ արժանապատվությանը ուղղված ոտնձգություններից և ու դրանց հետևանքներից, որոնք քրական օրենսգրքի կարգավորման դաշտում են (հոդված 110-ինքնասպանության հասցնելը, հոդված 226-ազգային, ռասայական կամ կրոնական թշնամանք հարուցելը, հոդված 359-զինծառայողների փոխհարաբերությունների կանոնագրքային կանոնները խախտելը նրանց միջև ստորադասության հարաբերությունների բացակայության դեպքում, հոդված 360-զինծառայողին վիրավորանք հասցնելը, հոդված-390-միջազգային մարդասիրական իրավունքի նորմերի լուրջ խախտումները զինված ընդհարումների ժամանակ, մասնավորապես՝ 390.1-դիտավորությամբ լուրջ տառապանք պատճառելը կամ անձի ֆիզիկական կամ հոգեկան վիճակին սպառնացող այլ գործողություններ կատարելը) ։
Հայաստանի ոստիկանության մասին օրենքի հոդված 3-ը սահմանում է ոստիկանության գործունեության սկզբունքները, ըստ որի ոստիկանության գործունեությունը հիմնվում է օրինականության, անձի իրավունքների և ազատությունների, պատիվն ու արժանապատվությունը հարգելու, մարդասիրության ու հրապարակայնության սկզբունքների վրա (հոդված 5-ոստիկանության գործունեությունն ու մարդու անձեռնամխելիության երաշխիքները, հոդված 10-ոստիկանության պարտականությունները մարդու իրավունքներն ապահովելիս և նրա իրավունքներն ու ազատությունները պաշտպանելիս) ։
Անձի արժանապատվությանն ուղղված ոտնձգությունների արգելքը ամրագրված է նաև հասարակության առանձին խմբերին և իրավահարաբերություններին վերաբերող իրավական ակտերում, որոնք պաշտպանում են անձին հասարակական որոշակի վերաբերմունքով կամ այլ իրավիճակներով պայմանավորված արժանապատվության ոտնահարման հնարավոր ռիսկերից։
Դրանցից են.
Հայաստանում հաշմանդամների սոցիալական պաշտպանության մասին գործող օրենքում չկա շեշտադրում արժանապատվության մասին, սակայն օրենքի 3-րդ հոդվածը սահմանում է, որ հաշմանդամներն ունեն Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությամբ և օրենքներով սահմանված նույն իրավունքները, ազատությունները և պարտականությունները, ինչպես այլ անձինք ։
Հայաստանի Մարդու իրավունքների պաշտպանը, որը հանդիսանում է ՄԱԿ-ի Խոշտանգումների և այլ դաժան, անմարդկային կամ արժանապատվությունը նվաստացնող վերաբերմունքի կամ պատժի դեմ կոնվենցիայի 2002 թվականի դեկտեմբերի 18-ին ընդունած կամընտիր արձանագրությամբ սահմանված կանխարգելման ազգային մեխանիզմ, 2019 թվականի իր տարեկան զեկույցում 2019 թվականի ընթացքում մարդու իրավունքների համակարգի մեծագույն մարտահրավերը համարում է վիրավորանքը, արժանապատվությունը վիրավորող և ատելության խոսքի աճը հատկապես սոցիալական մեդիայում։ Ցանկացած ատելության խոսք, սպառնալիք, բռնության կոչ, բռնության ցանկացած դրսևորում, ինչպես նաև անձի արժանապատվությունը նվաստացող հրապարակային ցանկացած խոսք անթույլատրելի է։ Ատելությունը, սպառնալիքը կամ բռնության կոչը չի պաշտպանվում խոսքի ազատության երաշխիքներով ։
Արժանապատվությունը կրոնում և արվեստում
ի մշակույթի քաջությունը, հաստատակամությունն ու իմաստությունը ։]]
Քրիստոնեական փիլիսոփայությունը մարդու արժանապատվությունը պայմանավորում է մարդու՝ Աստծո պատկերով ստեղծված լինելու հանգամանքով։
Հուդայականության մեջ նույնպես արժանապատվությունը (kevod ha-beriyot) ունի կենտրոնական նշանակություն։ Թալմուդը՝ հրեական քաղաքացիական ու կրոնական իրավունքի ու բարոյական նորմերի ժողովածուն, զգուշացնում է բարեգործությունը չտալ հրապարակայնորեն՝ ստացողի արժանապատվությունը վիրավորելուց խուսափելու նպատակով։ Միջնադարյան հրեա փիլիսոփա Մայմոնիդը Հալախայում զգուշացնում է դատավորներին հարգել իրենց առջև եկած մարդկանց ինքնասիրությունը ։
Իսլամի տեսակետից արժանապատվությունը արտահայտվում է Նոյի, Աբրահամի, Հովսեփի, Դավթի, Մովսեսի, Հիսուսի և ուրիշների կենսագրություններում (պատումը տարբերվում է աստվածաշնչյան պատումից, որը Ղուրանը համարում է աղավաղված), որոնք ներկայացվում են որպես արժանապատվության դերային մոդելներ, քանի որ նրանք չեն հրաժարվել իրենց ինքնասիրությունից՝ խոնարհվելով սոցիալական ճնշումների առջև ։
Բուդդայականության մեջ մահանայա բուդդիզմում մարդկային արժանապատվությունը համարվում է բուդդայություն, այն հիմնված է այն գաղափարի վրա, որ մարդկային արարծն ունակ է ընտրելու իր ինքնակատարելագործման ուղին ։
Պատվին ու արժանապատվությունը, լինելով մարդու կյանքում կենտրոնական նշանակություն ունեցող երևույթ, բնականաբար իր արտահայտություններն է գտել նաև արվեստում և մշակույթում։
Պատվին ու արժանապատվությանը առնչվող հասարակական երևույթներ են մենամարտելու սովորությունը (դուել) և հարակիրին ։
Միացյալ Թագավորության Մանչեստր քաղաքի շենքերից մեկի պատին 2016 թվականի մայիսին արվել է մի սթրիթ արտ՝ գլխահակ մարդու պատկերով։ Աշխատանքը կոչվում է «Մարդու արժանապատվությունը անձեռնամխելի է» ։
Թեման արտահայտվել է նաև հայ գրականության մեջ։ Ալեքսանդր Շիրվանզադեի «Պատվի համար» և Գաբրիել Սունդուկյանի «Պեպո» ստեղծագործություններում, օրինակ, այն ունի կենտրոնական նշանակություն։ Հարստահարված անհատի համար առաջնային պլան է մղվում ոչ այնքան իր ունեցվածքի վերադարձի հարցը, որքան արդարություն հաստատելու միջոցով սեփական պատիվն ու արժանապատվությունը վերականգնելու ձգտումը։ «Գնա՛, Պեպո, գե՛դինը լզե, խալխի վուտներուն պա՛չ արա, նրանց վուտի ցի՛խը լկե... Ո՞վ իս դուն. ի՞նչ իս դուն, ի՞նչ մարթահեսաբումն իս դուն, ի՞նչ անում ունիս դուն... 'Եփոր գ'ուզի՜ն, վուտի տակը կու գցին քիզ, վրետ կու ման գան, գեդնի հիդ կու հավսըրին... ի՞նչ հաջաթ, ջիանճվելի վրա ինչո՞վ իս ավել... Դուն խո՛ մարթ չիս, մարթկերանց համա կերակուր է ստիղծի քիզ աստուաձ....» ,- աղաղակում է Պեպոյի խոցված արժանապատվությունը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բարոյագիտություն Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ Կատեգորիա:Սահմանադրական իրավունք
Կարպիս Ճանճիկյան
Կարպիս Ճանճիկյան, հայ բանաստեղծ։
Սովորել է Կ. Պոլսի Սահակ-Նունյան, իտալական և Կեդրոնական վարժարաններում՝ ընդհատումներով։ Աշակերտական տարիներին խմբագրել է «Արաքս» խմորատիպ հանդեսը։ Հյուծախտը ստիպում է հեռանալ դպրոցից 1943 թվականին։ 1942 թվականին հրատարակել է (Հայկազուն Գալուստյանի հետ) թուրքերեն բանաստեղծությունների «Պալքըս» գրքույկը։ Հայերեն բանաստեղծությունները լույս են տեսնում մամուլում, Բագրատ Թևյանի «Պատկեր»-ում՝ առաջինը 1939 թվականին, Արաքս Սողոմոն ծածկանունով։ Հետագա տարիներին՝ Ավետիս Ալիքսանյանի «Պատկեր» պարբերականում, «Նոր օր» շաբաթաթերթում և «Ժամանակ» օրաթերթում։ Մահվանից հետո նրա մի շարք անտիպ բանաստեղծություններ լույս են տեսել «Այսօր», «Ճառագայթ» շաբաթաթերթերում և «Ժամանակ» օրաթերթում։
1950 թվականին լույս է տեսել հայերեն բանաստեղծությունների ժողովածու («Օրէ օր»)։ 1990 թվականին Ռուբեն Մաշոյանի խմբագրությամբ Ստամբուլում հրատարակվել է «Կարպիս Ճանճիկյանի հետքերով» գիրքը, որը պարունակում է Կարպիս Ճանճիկյանի հայերեն և թուրքերն անտիպ և լույս տեսած բոլոր գործերը, ինչպես նաև՝ թուրքերեն բանաստեղծությունների հայերեն թարգմանությունները։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Պոլսահայ բանաստեղծներ
Երաժշտական պոեմ
Պոեմ երաժշտության մեջ, քնարադրամատիկական կամ քնարապատմողական բնույթի միամաս պիես, որին հատուկ է հուզական հագեցվածությունը, անբռնազբոս ծավալումը, ձեվի ազատությունը։ Գործիքային պոեմները սովորաբար գրվում են դաշնամուրի (Սկրյաբին, Խաչատրյան, Բաբաջանյան), որևէ այլ նվագարանի համար՝ դաշնամուրի կամ նվագախմբի նվագակցությամբ (Ֆիբիխի, Խաչատրյանի «Երգ-պոեմ»-ը ջութակի և դաշնամուրի համար, է․ Շոսսոնի Պոեմներ ջութակի և նվագախմբի համար են)։ Այդպիսի պիեսներին երբեմն տրվում են գաղափարը կամ բնույթը պարզաբանող ենթավերնագրեր (Սկրյաբինի «Հրո պոեմ» են)։ Նվագախմբային Պոեմները հաճախ ունենում են հայտարարված գրական ծրագիր։ Ծրագրային սիմֆոնիկ պոեմների ժանրի հիմնադիրն է Լիաոը, որն իր «Տասսո», «Պրելյուդներ», «Մագեպա», «Օրփեոս» և այլ պոեմներում միահյուսել է երաժշտական ձեվի զարգացման և սյուժետային-գաղափարական բովանդակության պահանջները, կիրառել միաթեմայնության սկզբունքը։ Ծրագրային սիմֆոնիկ պոեմներըներ են գրել նաև Ֆրանկը («Ջիներ»՝ դաշնամուրի մենանվագով), Սեն Սանսը, Շտրաուսը («Դոն ժուան», «Տիլ Ուլենշպիգել» են), Սկրյաբինը, Սմետանան, Սիբելիուսը և ուրիշներ։ Լինում են նաև վոկալ, խմբերգային, վոկալ-գործիքային Պոեմներ (Շոստակովիչի «10 պոեմ երգչախմբի համար» Խաչատրյանի «Վոկալ-սիմֆոնիկ պոեմը» են)։
Կատեգորիա:Երաժշտության տեսություն
Աթեն (Ստորին Հռենոսի գավառ)
Աթեն (Hatten), համայնք Ֆրանսիայի Գրանդ Էստ մարզի Ստորին Հռենոս գավառում ։
Բնակչությունը 2006 թվականի դրությամբ կազմում է 1953 մարդ, բնակչության խտությունը` 103.28 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 18.91 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 420 կմ արևելք, Ստրասբուրգ քաղաքից` 40 կմ հյուսիս-արևելք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 1345 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 1028-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 317։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 76,4 %։ 1028 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 907 անձ (494 տղամարդ և 413 կին)։ Գործազուրկ են եղել 121 անձ (58 տղամարդ և 63 կին)։ 317 անաշխատունակներից 90-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 100-ը` թոշակառուներ, իսկ 127-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Վենի Սոլդան-Բրոֆելդթ
Վենդլա (Վենի) Իռեն Սոլդան-Բրոֆելդթ (Vendla (Venny) Irene Soldan-Brofeldt, ), ֆինն նկարչուհի, գրաֆիկական նկարչուհի, նկարազարդող, քանդակագործուհի, դիզայներ և ֆեմինիստ։
Կենսագրություն
Եղել է Ֆինլանդիայի դրամահատարանի առաջին տնօրեն (1861-1885)՝ Օգոստոս Ֆրիդրիխ Սոլդանի դուստրը։ Նրա եղբայրը՝ Օգոստոս Լեոպոլդ Սոլդանը նույնպես նկարիչ է եղել։
1880-1884 թվականներին սովորել է Ֆիննական արվեստի միության (այժմ ՝ Գեղարվեստի ակադեմիա) նկարչության դպրոցում, մասնավոր դասեր է առել նկարչուհի Մարիա Վիկից։ 1883 թվականին Էերո Յարնեֆելտի հետ միասին մեկնել է Սանկտ Պետերբուրգ և մինչև 1885 թվականը սովորել է Սանկտ Պետերբուրգի Շտիգլիցի անվան գեղարվեստաարդյունաբերական ակադեմիայում։
Ավելի ուշ, Փարիզում սովորել է Կոլարոսի ակադեմիայում։ Ուսումնական ճամփորդությունների է մեկնել Իսպանիա և Իտալիա, որտեղ ուսումնասիրել և պատճենել է հին վարպետների գործերը։ Վերադառնալով հայրենիք՝ աշխատել է որպես նկարչության ուսուցիչ։