cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Նյուր-ֆյորդ
Ֆյորդի գետաբերանը Նորվեգական ծովի կղզիներով, որոնցից ամենամեծերից են Վադսյեն և Բրեմանգերը։ Ինչպես Նորվեգիայի մյուս ֆյորդերը, Նյորդ-ֆյորդը նույնպես բաժանվում է բազմաթիվ ճյուղերի.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նորվեգիայի ֆյորդեր Կատեգորիա:Նորվեգական ծովի ծոցեր
Պորֆիրիա
Պորֆիրիաները մեծ մասամբ ժառանգական հիվանդություններ են, նրանք առաջանում են, երբ հիվանդը ունի մուտացիա հեմ սինթեզող գեներից որևէ մեկում ։ Նրանք կարող են ժառանգվել աուտոսոմ դոմինանտ, աուտոսոմ ռեցեսիվ կամ X-շղթայակցված դոմինանտ տիպով ։ Պորֆիրիայի ձևերից մեկը, որը կոչվում է մաշկային ուշ պորֆիրիա (porpyria cutanea tarda), կարող է առաջանալ նաև լյարդում երկաթի ավելցուկային կուտակման, հեպատիտ C-ի, ալկոհոլի և ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի հետևանքով ։ Հիվանդության հիմքում ընկած խանգարումները այս կամ այն եղանակով հանգեցնում են հեմի նորմալ սինթեզի խանգարման և նախորդող նյութերի ավելցուկային կուտակման ։ Պորֆիրիաները կարող են դասակարգվել նաև առավելապես լյարդի կամ առավելապես ոսկրածուծի ախտահարմամբ ։ Ախտորոշումը հիմնականում հիմնված է արյան, մեզի և կղանքի հետազոտությունների հիման վրա ։ Գենետիկ հետազոտությունը օգնում է հայտնաբերել տվյալ պորֆիրիային բնորոշ սպեցիֆիկ մուտացիան ։
Պորֆիրիայի բուժումը կախված է նրա տեսակից և հիվանդի ախտանիշներից ։ Մաշկի ախտահարումով ուղեկցվող պորֆիրիայի դեպքում հիվանդը պետք է խուսափի արևի ճառագայթներից ։ Սուր պորֆիրիայի բուժումը սովորաբար ներառում է գլյուկոզի և հեմի ներերակային ներարկումը ։ Հազվադեպ կարող է ցուցված լինել նաև լյարդի փոխպատվաստում ։
Պորֆիրիայի հստակ տարածվածությունը հայտնի չէ։ Մոտավոր հաշվարկներով այն ախտահարում է 50.000-ից 1-100 ին ։ Տարածվածությունը տատանվում է կախված աշխարհամասից ։ Ամենտարածված տեսակը համարվում է մաշկային ուշ պորֆիրիան ։ Հիվանդությունը առաջին անգամ նկարագրվել է Մ.թ.ա. 370 թվականին Հիպոկրատի կողմից ։ Հիվանդության հիմքում ընկած ախտաֆիզիոլոգիան առաջին անգամ նկարագրվել է Ֆելիքս Հոպպե-Սեյլերի կողմից 1871 թվականին ։ Պորֆիրիա բառը ծագում է հունարեն πορφύρα, porpyhria բառից, որը նշանակում է «մանուշակագույն»՝ ի պատիվ մեզի գույնի, որն առաջանում է հիվանդների մոտ գրոհների ժամանակ ։
Սուր պորֆիրիաներ
Սուր պորֆիրիաների թվում են սուր ընդմիջվող պորֆիրիան, հազվադեպ հանդիպող բազմագույն պորֆիրիան, ամինոլևուլինաթթու դեհիդրատազա ֆերմենտի անբավարարության հետևանքով առաջացող պորֆիրիան և ժառանգական կոպրոպորֆիրիան ։ Այս հիվանդություններն առաջին հերթին ախտահարում են նյարդային համակարգը, հանգեցնելով պարբերաբար զարգացող հիվանդության ախտանիշների սրացման, որոնք էլ հայտնի են որպես սուր գրոհներ։ Գրոհների հիմնական ախտանշանը որովայնային տանջող բնույթի ցավերն են, երբեմն զուգակցված փսխումով, զարկերակային ճնշման բարձրացումով և սրտխփոցով ։ Ավելի ծանր գրոհները կարող են ներառել նաև նյարդաբանական ախտանիշներ, մասնավորապես շարժողական նեյրոպաթիա (կմախքային մկանները նյարդավորող սոմատիկ նյարդերի ֆունկցիայի խանգարում), որն էլ իր հերթին կարող է հանգեցնել մկանային թուլության և/կամ բոլոր չորս վերջույթների պարալիզի։ Կենտրանական նյարդային համակարգի (ԿՆՀ) ախտահարումը կարող է ուղեկցվել ցնցումներով և կոմայով ։ Երբեմն հիվանդերի մոտ կարող են դրսևորվել հոգեկան բնույթի ախտանիշներ՝ տագնապ, ցրվածություն, հալուցինացիաներ և շատ հազվադեպ բացահայտ փսիխոզ ։ Այնուամենայնիվ, բոլոր ախտանիշները դարձելի են գրոհների վերջանալուց հետո։ Պորֆիրիայի դեպքում դիտվող ախտանիշները շատ հաճախ կարող են նմանակել այլ հիվանդությունների և հիվանդագին վիճակների դեպքում դիտվող ախտանիշներին, և հաշվի առնելով նաև պորֆիրիաների հարաբերականորեն ցածր տարածվածությունը պորֆիրիայով հիվանդները հաճախակիորեն ախտորոշվում են, որպես այլ հիվանդության կրողներ։ Օրինակի համար, պորֆիրիայի գրոհների ժամանակ դիտվող պոլինեյրոպաթիան կարող է շփոթվել Գիյեն-Բարե համախտանիշի հետ։ Այսպիսի իրավիճակներում խորհուրդ է տրվում ստուգել պորֆիրիայի հնարավոր առկայությունը նմանատիպ ախտանիշներով հիվանդների մոտ ։
Քրոնիկ պորֆիրիաներ
Ոչ սուր պորֆիրիաների թվում են X -շղթայակցված դոմինանտ պրոտոպորֆիրիան, բնածին էրիթրոպոետիկ պորֆիրիան, մաշկային ուշ պորֆիրիան և էրիթրոպոետիկ պրոտոպորֆիրիան ։ Նշվածներին բնորոշ չէ հիվանդության սուր գրոհները, նրանց հիմնականում բնորոշ է մաշկային դրսևորումները։ Այդ իսկ պատճառով վերոնշյալ 4 քրոնիկ պորֆիրիաները, ինչպես նաև ժառանգական կոպրոպորֆիրիան և բազմագույն (երփներանգ) պորֆիրիան, երբեմն անվանվում են մաշկային պորֆիրիաներ։
Մաշկային ախտահարումները հետևանք են մաշկում պորֆիրինների ավելցուկային կուտակման։ Պորֆիրինները ֆոտակտիվ նյութեր են՝ նրանց մոլեկուլներում լույսի ազդեցությամբ էլեկտրոնները տեղափոխվում են դեպի ավելի բարձր էներգետիկ մակարդակ։ Էլեկտրոնների հետադարձը դեպի հանգստի՝ ելքային էներգետիկ մակարդակ, ուղեկցվում է էներգիայի անջատումով։ Անջատվող էներգիան վնասում է մաշկը, ինչպես նաև պայմանավորում ֆլուորեսցենցիա կոչվող երևույթը, որը յուրահատուկ հատկանիշ է պորֆիրինների համար։
Պորֆիրիաների դեպքում մաշկային ախտահարումները կարող են ընթանալ 2 տարբեր ձևերով
Առաջացման պատճառներ
Պորֆիրիաները համարվում են գենետիկ հիվանդություններ։
Գենետիկա
Պորֆիրիաները բաժանվում են բազում ենթատեսակների, կախված բացակայող ֆերմենտից։
Պաթոգենեզ
Մարդկանց մոտ պորֆիրինները հեմի հիմնական նախանյութերն են, իսկ հեմը իր հերթին կարևորագույն բաղադրիչ մաս է հեմոգլոբինի, միոգլոբինի, կատալազի, պերօքսիդազի և ցիտոքրոմ P450 ֆերմենտների համար։ Օրգանիզմում հեմը սինթեզվում է պորֆիրիններից բազմաքայլ ֆերմենտատիվ փոխարկումների արդյունքում։ Պորֆիրիաների դեպքում քայլերից որևէ մեկում կա ֆերմենտի անբավարարություն (բնածին կամ ձեռքբերովի), որի պատճառով քիմիական փոխարկումների շղթան կանգ է առնում, իսկ օրգանիզմում կուտակվում են մինչ անբավարար ֆերմենտը ընկած նյութերը։ Պորֆիրիաները դասակարգվում են 2 ձևով՝ ախտանիշների համակցությամբ և ախտաֆիզիոլոգիորեն։ Ֆիզիոլոգիորեն պորֆիրիաները դասակարգվում են՝ լյարդային կամ էրիթրոպոետիկ, կախված նրանից, թե առավելապես որտեղ են կուտակվում հեմի նախանյութերը (լյարդային պորֆիրիաների համար նախանյութերի կուտակման հիմնական վայրը լյարդն է, իսկ էրիթրոպոետիկ պորֆիրիաների համար ոսկրածուծն ու էրիթրոցիտները) ։ Չնայած պորֆիրիաների ժամանակ խանգարվում է հեմի սինթեզը և որոշակիորեն խաթարվում բջջային նյութափոխանակությունը (հեմը կապում է թթվածին և տեղափոխում դեպի հյուսվածքներ էրիթրոցիտների կազմում), հիմնական պաթոլոգիան այստեղ նախանյութերի կուտակումն է, որոնց բարձր քանակները թողնում են տոքսիկ (թունավոր) ազդեցություն օրգանիզմի վրա։ Նախանյութերի քիմիական հատկությունները պայմանավորում են նրանց կուտակվելու (օրինակ մաշկում կուտակումը բերում է լուսազգայունության) կամ արտազատվելու (մեզով կամ կղանքով) հնարավորությունը։
Օրգանիզմում հեմի կենսասինթեզին մասնակցում են 8 ֆերմենտներ, որոնցից 4-ը (առաջինը և վերջին 3-ը) գտնվում են միտոքոնդրիումներում, իսկ մյուս 4-ը` ցիտոզոլում։ Նրանցից ցանկացածի անբավարարությունը կարող է հանգեցնել պորֆիրիայի։ Լյարդային պորֆիրիաները բնութագրվում են նյարդաբանական սուր գրոհներով (ցնցումներ, փսիխոզ, մեջքի, որովայնի ուժգին ցավ և սուր պոլինեյրոպաթիա), մինչդեռ պորֆիրիաների էրիթրոպոետիկ ձևերին առավել բնորոշ են մաշկի ախտահարումը՝ լուսազգայունությամբ ուղեկցվող բշտիկների առաջացում, մազակալում։ Բազմագույն պորֆիրիան (կոչվում է նաև երփներանգ կամ խառը), որն առաջանում է պրոտոպորֆիրինոգեն օքսիդազ (ՊՐՈՏՈ օքսիդազ) ֆերմենտի մասնակի անբավարարության պատճառով, դրսևորվում է թե մաշկային, թե սուր նյարդաբանական ախտանիշներով։ Համանման ախտանշաններով կարող է դրսևորվել նաև ժառանգական կոպրոպորֆիրիան, որի ժամանակ անբավարար է կոպրոպորֆիրիոնոգեն օքսիդազը, կոդավորված՝ CPOX գենով։ Պորֆիրիաների մնացած տեսակները ընթանում են առավելապես նյադային, կամ առավելապես մաշկային դրսևորումներով ։
Պորֆիրինների ստուգում
Պորֆիրիան ախտորոշվում է արյան, մեզի և կղանքի կենսաքիմիական հետազոտությոան հիման վրա ։ Սուր պորֆիրիաների ախտորոշման առաջին քայլը սովորաբար համարվում է մեզում պորֆոբիլինոգենի ստուգումը։ Քանի որ հեմի առաջացումը խանգարված է, իսկ հեմը հետադարձ բացասական կապով ընկճում է իր իսկ կենսասինթեզը, պորֆիրիաների դեպքում հեմի նախանյութերի առաջացումն ուժեղացած է, այդ թվում նաև պորֆոբիլինոգենի ։ Սուր պորֆիրիաների գրեթե բոլոր դեպքերում պորֆոբիլինոգենի քանակը մեզում շեշտակիորեն բարձրացած է, բացառությամբ շատ հազվադեպ հանդիպող ԱԼԹ դեհիդրատազի անբավարարության, կամ տիպ I ժառանգական թիրոզինեմիայի ։ Սնդիկով (Hg) կամ Արսենով (As) թունավորման ժամանակ առաջացող պորֆիրիան բնորոշվում է ուրոպորֆիրիններ I-ի և III-ի, կոպրոպորֆիրիններ I-ի և III-ի և պրե-կոպրոպորֆիրինների քանակի բարձրացմամբ ։ Պորֆիրիայի ախտորոշման համար, յուրահատուկ հուշում կարող է ծառայել մեզի գույնի մգացումը, որը կապված է պորֆոբիլինոգենի պոլիմերիզացիայի հետ՝ պորֆիրինների և այլ պիգմենտների առաջացմամբ։ Հիվանդության գրոհներից դուրս լաբորատոր ախտորոշման տվյալները, մասնավորապես պորֆոբիլինոգենի և ամինոլևուլինաթթվի մակարդակը մեզում, սովորաբար նորմալ են ։ Պորֆիրիաների ախտորոշման մեջ լաբորատոր տվյալներից բացի, հազվադեպ դեպքերում կիրառվում է նաև գենետիկ հետազոտություն։ Հարկավոր է նշել նաև, որ պորֆիրիաները հազվադեպ հանդիպող հիվանդություններ են, և շատ հիվանդանոցներ չունեն բավարար լաբորատոր կամ մասնագիտական հագեցվածություն նրանց ախտորոշման համար։ Ընդհանուր առմամբ ախտորոշման համար հարկավոր է համապատասխան լաբորատորիաներում արյան, կղանքի կամ մեզի նմուշների հետազոտություն ։ Նմուշները պետք է վերցվեն հիվանդության սուր գրոհների ժամանակ և լաբորատորիա ուղարկվեն պաշտպանված լույսից և ջերմությունից ։ Եթե բոլոր տեսակի պորֆիրիանային հետազոտությունները բացասական են, ախտորոշվում է պսևդոպորֆիրիա, որը կարող է առաջանալ որպես բազմաթիվ դեղերի կողմնակի արդյունք։
Հավելյալ եղանակներ
Հետազոտման հավելյալ եղանակներից է նյարդային փոխանցման ստուգումը նեյրոպաթիայի ժամանակ կամ լյարդի գերձայնային հետազոտությունը։ Կենսաքիմիական հետազոտության տվյալները օգտագործվում են լյարդի ախտահարման, լյարդաբջջային քաղցկեղի և այլ օրգանների վնասումը պարզելու համար։
Ածխաջրատներ
Բավական հաճախ, երբ կա պորֆիրիայի կասկած ցուցված է էմպիրիկ բուժում, քանի որ հիվանդության սուր գրոհները կարող են լինել մահացու։ Ածխաջրատներով հարուստ հեղուկների ներմուծումը (օր.` 10% դեքստրոզ) ճնշելով հեմի սինթեզը, հանգեցնում է պորֆիրինների առաջացման նվազման։ Այնուամենայնիվ, այսպիսի բուժումը կարող է հանգեցնել հիպոնատրեմիայի և պետք է կիրառվի չափազանց զգուշությամբ ։
Հեմի ածանցյալներ
Հեմատինը և հեմի արգինատը հեմի կառուցվածքային նմանակներն են, որոնք օգտագործվում են հիվանդության սուր գրոհների ժամանակ հեմի սինթեզը ընկճելու նպատակով։ Այս դեղերը պետք է կիրառվեն անմիջապես գրոհների սկզբում, նրանց արդյունավետությունը փոփոխական է ժամանակից և հիվանդից կախված։ Դեղերը չեն բերում հիվանդության բուժման, այլ թեթևացնում են ախտանիշները։ Կողմնակի ազդեցությունները հազվադեպ են, բայց կարող են լինել վտանգավոր։ Հեմի ածանցյալները ըստ տրամաբանության ընկճում են ԱԼԹ սինթազ ֆերմենտը հանգեցնելով պորֆիրինների սինթեզի իջեցման ։
Ցիմետիդին
Կան տվյալներ ցիմետիդինի արդյունավետության մասին ինչպես հիվանդության գրոհների, այնպես էլ երկարաժամկետ կանխարգելման տեսանկյունից ։
Ախտանիշների կառավարում
Հիվանդի կողմից անտանելի ցավը կարող է կառավարվել օպիատների օգնությամբ։ Ծանր սրտխառնոցի դեպքում կարող են կիրառվել ֆենոթիազինի ածանցյալներ, որոնք ոչ միշտ են տանելի հիվանդների կողմից։
Վաղ ախտորոշում
Պորֆիրիայով հիվանդներին խորհուրդ է տրվում կիրառել հուշող թևնոցներ, որոնք հիվանդության գրոհների ժամանակ կարող են օգնել բժշկական անձնակազմին ճիշտ և արագ կողմնորոշվել։ Թևնոցները օգնում են հատկապես այն դեպքերում, երբ հիվանդներն անընդունակ են ներկայացնել իրենց հիվանդության պատմությունն անձամբ՝ օր. ծանր գրոհ ուղեկցող նյարդաբանական ախտանիշներով։ Հիվանդության ճիշտ ախտորոշումը չափազանց կարևոր է, քանի որ բազմաթիվ դեղեր ուղղակի հակացուցված են կիրառել պորֆիրիայով հիվանդների մոտ ։
Նյարդահոգեբանական խանգարումներ
Հիվանդները, որոնց մոտ հիվանդության գրոհները հաճախակի են, կարող են գանգատվել քրած ոնիկ նեյրոպաթիկ կամ քրոնիկ որովայնային ցավից ։ Աղիքային կեղծ կամ լրիվ անանցանելիությունը, ինվագինացիան, հիպոգանգլիոնոզը և էնկոպրեզը երեխաների շրջանում, հաճախ կապված են պորֆիրիայի հետ։ Ենթադրվում է, որ պատճառը աքսոնալ վնասումներն են և վագուսի (X-րդ զույգ գանգային նյարդ) դիսֆունկցիան։ Ցավի բուժման համար կիրառվում են երկար ազդող օփիոիդները, օրինակ՝ մորֆինը, իսկ այն դեպքերը որոնք ուղեկցվում են նաև ցնցումներով և նեյրոպաթիայով, ցուցված է գաբապենտին ։
Ցնցումները հաճախ են ուղեկցում այս հիվանդությանը։ Հակացնցումային պրեպարատներից շատերը կարող են հենց իրենք ցնցումների պատճառ հանդիսանալ։ Ցնցումների բուժումը այս պատճառով դժվար խնդիր է՝ հատկապես պետք է խուսափել բարբիտուրատներից։ Որոշ բենզոդիազեպիններ համեմատաբար անվտանգ են, և երբ կիրառվում են նորագույն հակացնցումային դեղերի, օրինակ՝ գաբապենտինի հետ համատեղ, դառնում են ցնցումների կառավարման լավ տարբերակ։ Գաբապենտինը օգտակար է նաև նեյրոպաթիկ ցավերից որոշների բուժման համար ։ Մագնեզիումի սուլֆատը (MgSO4) և բրոմիդը նույնպես կարող են կիրառվել ցնցումների բուժման համար, սակայն պորֆիրիաների ժամանակ երբեմն դիտվող էպիլեպտիկ ստատուսի ժամանակ մագնեզիումը միայնակ կարող է լինել անօգուտ։ Էպիլեպտիկ ստատուսի դեպքում, բուժմանը հավելում են հեմատին կամ հեմի արգինատ ։
Հաճախ հիվանդությունը ուղեկցվում է դեպրեսիայով, այս ախտանիշների վերացման համար արդարացիորեն կիրառվում են հակադեպրեսանտները։ Որոշ փսիխոտրոպ դեղեր պորֆիրինոգեն են, այս փաստը սահմանափակում է օգտագործվող դեղերի ցանկը։ Հոգեբանական բնույթի այլ ախտանիշներ, ինչպիսիք են՝ տագնապը, անքնությունը, մանիան, հալուցինացիաները, դելուզիաները, ցրվածությունը, կատատոնիան և փսիխոզը նույնպես հնարավոր են ։
Լյարդի հիվանդություններ
Սուր պորֆիրիայով հիվանդները լյարդաբջջային քաղցկեղի առաջացման մեծ վտանգի տակ են և կարող են ունենալ լյարդի քաղցկեղ, նույնիսկ այլ ռիսկի գործոնների բացակայության պատճառով ։
Հորմոնային բուժում
Կանանց մոտ դաշտանային ցիկլերի ժամանակ դիտվող հորմոնալ փոփոխությունները կարող են հրահրել պորֆիրիայի գրոհներ։ Այս դեպքում օգտագործվում են օրալ հակաբեղմնավորիչները և լյուտեինացնող հորմոնի անալոգները, որոնք ճնշում են դաշտանային ցիկլերի առաջացումը։ Սակայն որոշ հակաբեղմնավորիչներ առաջացնում են լուսազգայունություն, իսկ նրանց ընդունման ընդհատումը կարող է հրահրել պորֆիրիայի նոր գրոհներ։ ԱՄՆ-ում 2019 թվականին թույլատրվեց գիվոսիրանի օգտագործումը սուր լյարդային պորֆիրիայի ժամանակ ։
Էրիթրոպոետիկ պորֆիրիա
Հազվադեպ են հանդիպում և բնորոշվում են էրիթրոցիտներում պորֆիրինների կուտակմամբ։
Ցավը, այրոցը, այտուցը և քորը, որոնք բնորոշ են էրիթրոպոետիկ պորֆիրիաներին, սովորաբար պահանջում են խուսափում արևի ճառագայթներից։ Բազմաթիվ արևապաշտպան քսուկներ անօգուտ են, փոխարենը հիվանդը ցանկալի է որ կրի երկարաթև վերարկուներ, գլխարկ, ձեռնոց և այլն։ Որոշ էրիթրոպոետիկ պորֆիրիաների ժամանակ կիրառվում է քլորոքուին՝ պորֆիրինների արտազատումը մեծացնելու համար ։ Հազվադեպ կատարվում է արյան փոխներարկում, օրգանիզմում հեմի սինթեզը ընկճելու նպատակով։
2014 թվականի դեկտեմբերին աֆամելանոտիդ անունով դեղը Եվրոպական հանձնաժողովի կողմից ստացավ իրավունք կիրառվելու Էրիթրոպոետիկ պորֆիրիայի դեպքում ֆոտոտոքսիկության կանխարգելման համար ։
Համաճարակաբանություն
Բոլոր տեսակի պորֆիրիաները միասին վերցրած հանդիպում են 1-ը 25,000-ի հաճախականությամբ ԱՄՆ-ում ։ Տարածվածությունը աշխարհում տատանվում է 1-ը 500-ից մինչև 1-ը 50,000-ի ։ Պորֆիրիաները նկարագրվել են աշխարհի գրեթե բոլոր ազգերի, բոլոր ռասաների մարդկանց մոտ, բոլոր աշխարհամասերում։ Սուր ընդմիջվող պորֆիրիան առավել հաճախ հանդիպում է Հնդկաստանում և Սկանդինավիայում։ Հիվանդությունն ունի ավելի քան 200 գենետիկ տարատեսակներ, որոշները ընտանեկան։
Պատմություն
Հիվանդության հիմքում ընկած գործընթացներն առաջին անգամ նկարագրվել են Ֆելիքս Հոպե-Սեյլերի կողմից 1871 թվականին, իսկ սուր պորֆիրիաները նկարագրել է դանիացի բժիշկ Բարենդ Ստոկվիսը 1889 թվականին ։
Պորֆիրիաների և մտածողության խանգարումների միջև ընկած կապը նկարագրվել է բազմաթիվ տասնամյակներ։ 1950-ական թվականներին պորֆիրիայով հիվանդներին (երբեմն անվանվում էր «պորֆիրիկ հեմոֆիլիա» ) և նրանց մոտ դիտվող դեպրեսիան, կատատոնիան բուժում էին Էլեկտրաշոկով։
Վամպիրներ և մարդագայլեր
Պորֆիրիաները շատ են կապվել վամպիրների և մարդագայլերի մասին հյուսված լեգենդների հետ, կապված մտացածին նմանությունների և տեղի ֆոլկլորի հետ։
1964 թվականի հունվարին «բժշկության արքայական հասարակություն» կոչվող ամսագրում տպագրվեց Լ.Իլիսի «պորֆիրիան և մարդագայլերի ծագումը» հոդվածը։ Ավելի ուշ՝ 1973 թվականին, Նենսի գարդենը իր «վամպիրները» կոչվող գրքում խիստ քննադատության է ենթարկում պորֆիրիաների և վամպիրների միջև ընկած ցանկացած կապ։ 1985 թվականին կենսաքիմիկոս Դավիդ Դոլֆերը «գիտության զարգացման ամերիկյան ասոցիացիա» կոչվող թերթում տպագրեց իր «Պորֆիրիա, վամպիրներ և մարդագայլեր. Եվրոպական լեգենդների ծագումը և մետամորֆոզը» հոդվածը։ Հետագայում բոլոր այս տեսությունները մերժվեցին ֆոլկլորիստների և հետազոտողների կողմից, քանի որ ըստ իրենց այսպիսի հոդվածները ճիշտ չեն ներկայացնում վամպիրների և մարդագայլերի մասին ստեղծված ավանդական լեգենդները, ավելին խարազանում են պորֆիրիայով հիվանդներին ։
1995 թվականին «Ասպիրանտների բժշկական ամսագրում» լույս տեսած մի հոդված գրում էր՝"Քանի որ ֆոլկլորային վամպիրները ըստ հավատամքի կարող էին նաև ազատորեն տեղաշարժվել ցերակային ժամերին, ի հակառակ 20-րդ դարում տարածված տեսակետի, բնածին էրիթրոպոետիկ պորֆիրիան կարող էր միայն նմանակել 20-րդ դարի վամպիրներին։ Ի հավելումն սրա ֆոլկլորներից հայտնի վամպիրները սովորական պայմաններում ունեյին լրիվ առողջ տեսք։ Բնածին էրիթրոպոետիկ պորֆիրիայով հիվանդները չեն փափագում արյուն։ Հեմատինը, որը ունակ է ճնշել հեմի սինթեզը և վերացնել հիվանդության ախտանիշները, ստամոքսաղիքային ուղուց ուղղակի չի ներծծվում և չի կարող օգնել պորֆիրիայով հիվանդին, նույնիսկ եթե նա արյուն խմի։ Վերջին և ամենակարևոր հակափաստարկն էլ այն է, որ վամպիրների մասին պատմվածքները բավական տարածված էին 18-րդ դարում, իսկ բնածին էրիթրոպոետիկ պորֆիրիան լինելով ծայրահեղ հազվադեպ հանդիպող հիվանդություն տրամաբանորեն չէր կարող այդչափ նկարագրվել ։"
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արյան հիվանդություններ Կատեգորիա:Արյունաբանություն Կատեգորիա:Պորֆիրիաներ Կատեգորիա:Նյութափոխանակության խանգարումներ, որոնք հանգեցնում են մաշկի ախտահարման
A Skeletal Domain
A Skeletal Domain, ամերիկյան Cannibal Corpse դետ մետալ խմբի 13-րդ ստուդիական ալբոմը։ Ալբոմը ձայնագրվել է AudioHammer Studios ստուդիայում, Մարկ Լյուսիսի կողմից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2014 ալբոմներ Կատեգորիա:Անգլալեզու ալբոմներ Կատեգորիա:Ալբոմներ այբբենական կարգով
Երվանդ Ֆրանգյան
Երվանդ Ֆրանգյան, հայ փիլիսոփա։ Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր (1913):
Կենսագրություն
Երվանդ Ֆրանգյանը ծնվել է 1878 թվականի փետրվարի 3-ին, Իգդիրում։ 1913 թվականին ավարտել է Բեռլինի համալսարանը։ Ֆրանգյանը էմպիրիոկրիտիցիզմի փիլիսոփայության ներկայացուցիչ է։ Ըստ նրա՝ փիլիսոփայությունը գիտությունների գիտություն չէ. ամեն մի գիտություն ունի իր փիլիսոփայությունը։ Փիլիսոփայության պատմությանը բնորոշ է «միարմատեան» և «Երկարմատեան» վարդապետությունների՝ մոնիզմի և դուալիզմի հակադրությունը։ Նրա կարծիքով՝ մատերիալիզմը և իդեալիզմը չեն բավարարում որոնող ու քննադատող մտքին. անհրաժեշտ է մի երրորդ ուղղություն, որը զերծ է այս երկուսի հիմնական թերություններից։ Այդպիսի ուղղություն է «համադրական մոնիզմի» կամ քննադատական ռեալիզմի փիլիսոփայությունը, ըստ որի՝ ճանաչողության հիմքում ընկած է փորձը՝ որպես արդյունք «Եսի» և «միջավայրի» փոխհարաբերության։ Մատերիան և հոգին, օբյեկտը և սուբյեկտը հանդես են գալիս որպես փորձի համարժեք անդամներ։ «Նիւթական գոյակը չէր կարող աւելի շուտ տրուած լինել, քան հոգեկանը։ Մէկն առանց միւսի՝ անմտածելի է եւ անհասկանալի» («Մեր փիլիսոփայական աշխարհայեացքը», 1929, էջ 37)։ Այս սկզբունքով Ֆրանգյանը բացատրում է նաև տնտեսական և հոգևոր կյանքի, տնտեսության ու գաղափարախոսության փոխհարաբերությունը և մերժում Մարքսի «տնտեսական մատերիալիզմի» այն դրույթը, թե հասարակության զարգացումը կախված է բացառապես նյութական գործոնների, այն է՝ արտադրողական ուժերի զարգացումից։ Ըստ Ֆրանգյանի՝ հասարակության զարգավման հարցում մեծ է սուբյեկտիվ գործոնների՝ գիտակցության ձևերի, գաղափարախոսության դերը ։
Մահ
Մահացել է 1928 թվականի մարտի 15-ին, Թավրիզում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Բեռլինի համալսարանի շրջանավարտներ
Դավաթի Ստելա
Դավաթի Ստելան թվագրվում է 4-6-րդ դարերին։ Երեք տառերին՝ კ (կ), ტ (տ) և ჭ (ճ), կան նշումներ նշանի տեսքով։ Ռ․ Ռամիշվիլու կարծիքով դրանք համապատասխանում են որոշակի թվերի։ 5000, 300 և 20 հավասար է 5320 (հին վրացական տեքսերում թվերը նշանակվում էին տառերով)։
Գրականություն
Կատեգորիա:Վրացական գիր ու գրականություն Կատեգորիա:Ստելաներ
Գազանի սիրտը
Գազանի սիրտը (Сердце зверя), ռուսական մուլտֆիլմ, որը նկարահանվել է 2006 թվականին, «Օդաչու» ստուդիայում։ Ռեժիսոր Անդրեյ Սոկոլովը մուլտֆիլմը ստեղծել է ամուրյան ժողովրդական հեքիաթների հիման վրա։
Սյուժե
Այս ամենը տեղի է ունեցել շատ տարիներ առաջ։ Այդ ժամանակ Ամուրում Ուդագա անունով մի նանայացի էր ապրում։ Նա հաջողակ և ճկուն որսորդ էր։ Կենդանիներին հենց այնպես չէր սպանում և չէր նեղացնում մարկանց։ Ուդագան քանի օր էր` որս էր անում տայգայում։ Հիշում էր իր հարազատ գյուղը, կախարդ ծերունուն և նրա թոռնուհուն` Չոլչինային։ Դեռ մանկուց Ուդագան և Չոլչինանա իրար սիրում էին։ Նաև հիշում էր նաև իր փոքր եղբորը և թե ինչպես էր Չոլչինային նվիրել հաջողության հմայիլը։ Ուդագան կարոտում է և որոշում շուտ վերադառնալ իր հայրենի գյուղ։
Ուդագան հաղթում է ջոկատին, սայլակի վրայի վանդակի մեջ է մտնում, իսկ նրա եղբայրը և կախարդը նրան տանում են ամրոց։ Ամրոցում նրանք կարողանում են ազատել աղջկան, իսկ Ուդագան զավթիչների գլխավորի հետ մենամարտում հաղթում է։ Երբ սուրը խրվում է Ուդագայի կրծքավանդակի հմայիլի մեջ, հմայիլը շողում է, Ուդագան նորից մարդ դառնում, իսկ նրա հակառակորդը վերածվում է առնետի։ Եվ ընկերները վերադառնում են տուն։ Դրանից հետո Ամուրում ասում են. «Եթե դու ունես քաջ սիրտ և պաշտպանում ես թույլերին, ապա դու ձեռք կբերես արջի ուժ և վագրի ճկունություն։»
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսական մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:2006 մուլտֆիլմեր
Էլհաիդա Դանի
Էլհաիդա Դանի, ալբանացի երգչուհի է։ Նրա հայտնիությունը աճեց 2009 թվականին ալբանական Star Academy և 2012 թվականին Top Fest մրցույթներում հաղթելուց հետո։ Այդ տարի ավելի ուշ նա մասնակցեց իտալական The Voice նախագծին և դարձավ մրցույթի հաղթող ավելի քան 70% ձայների հեռուստատեսային քվեարկությամբ ։
Նա ձայնագրեց իր առաջին սինգլը՝ "Baciami e Basta"-ն, Իտալիայի Universal Music-ում։ 2014 թվականի դեկտեմբերին նա հաղթեց ամենամյա Festivali i Këngës փառատոնի 53-րդ թողարկման մեջ իր "Diell" (Արև) երգով և իրավունք ստացավ ներկայացնել Ալբանիան Եվրատեսիլ 2015 երգի մրցույթում ։ Նա մրցույթին ներկայացավ "I'm Alive" (Ես ողջ եմ) երգով և զբաղեցրեց 17-րդ հորիզոնականը։
Կյանքը և կարիերան
Էլհաիդա Դանին ծնվել է 1993 թվականի փետրվարի 17-ին Ալբանիայի հյուսիսում գտնվող Շկոդեր քաղաքում։ Սկսել է դաշնամուր սովորել դեռ 6 տարեկանից։ Նրա նորամուտը մեծ էկրանին տեղի ունեցավ հանրային հեռուստաընկերությունում 2008 թվականից, երբ մասնակցեց Kënga Magjike մրցույթին "Fjala e fundit" (Վերջին բառը) երգով։ 2009 թվականին մասնակցեց ալբանական Star Academy մրցույթին և հաղթեց այն։ Այնուհետև շարունակեց երգել Բալկանյան երկրների մի շարք այլ մրցույթներում և համերգներում։ 2009 թվականին Էլհաիդան Չեռնոգորիայում մասնակցեց Sunčane Skale մրցույթին և հաղթեց երիտասարդների կատեգորիայում ։ Դրանից հետո հաղթեց ևս երկու մրցույթներում՝ Բուլղարիայում և Ռումինիայում։ Նա նաև մասնակցեց ալբանական Festivali i Këngës-ի 50-րդ թողարկմանը։
Վաղ 2012 թվականին երգչուհին համագործակցեց Threedots Music Albania-ի հետ, որը բավականին հանրահայտ լեյբլ է Ալբանիայում, և ձայնագրեց "S'je më" (Դու այլևս նույնը չես) երգը ու մասնակցելով ալբանական հանրահայտ Top Fest երաժշտական մրցույթին հաղթեց մրցույթում ։ Բալկանյան երկրներում միջազգային կարիերա սկսելու փորձեր անելուց հետո նա որոշեց որոշ ժամանակով տեղափոխվել Հռոմ՝ Իտալիա, և մասնակցել իտալական The Voice նախագծին։ Մասնակցեց «Կույր լսումներ» փուլին Jessie J-ի "Mamma Knows Best" (Մայրիկը ամենալավը գիտի) երգով ու արժանացավ ժյուրիի և հանդիսատեսի մեծ համակրանքին։ Նա հաղթահարեց «Մենամարտ» և «Նոքդաուն» փուլերը և մայիսին մասնակցեց եզրափակչին Լառա Ֆաբիանի "Ադաջիո" երգով և hաղթանակ տոնեց ։
2014 թվականին Դանին հայտարարեց, որ նա պատրաստվում է մասնակցել Festivali i Këngës-ի 53-րդ թողարկմանը այն հույսով, որ հենց ինքը կներկայացնի Ալբանիան Վիեննայում կայանալիք Եվրատեսիլ 2015 երգի մրցույթում։ Նրա "Diell" (Արև) երգը այլ 28 երգերի հետ ներկայացվեց մրցույթին. Էլհաիդան ֆավորիտների ցանկում էր։ Երգչուհին վստահ հաղթանակ տոնեց (82 միավոր) և իրավունք ստացավ մասնակցել Եվրատեսիլին։ Թերևս կանոնների համաձայն նա ներկայանալու էր հենց "Diell" (Արև) երգով, այնուամենայնիվ երգչուհին փետրվարի 23-ին հանդես եկավ պաշտոնական հայտարարությամբ՝ նշելով, որ երգի հեղինակը անդառնալի և անձնական որոշ նկատառումներից ելնելով հրաժարվել է, որ այն ներկայացվի Եվրատեսիլում։ Էլհաիդան ներկայացավ "I'm Alive" (Ես ողջ եմ) երգով, որը, եզրափակչում հավաքելով 34 միավոր, զբաղեցրեց 17-րդ հորիզոնականը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2015 երգի մրցույթ
Կոնստանտին Լիստով
Կոնստանտին Յակովլևիչ Լիստով,, ծնողները կրկեսի արտիստներ էին (հայրը՝ մարմնամարզիկ, մայրը՝ պարուհի) և ընտանիքը հաճախ էր տեղից տեղ տեղափոխվում ։
Կենսագրություն
Հինգ տարեկան հասակից սովորել է երաժշտություն (մանդոլինի|մանդոլինի) և ելույթ է ունեցել բեմում։ Մանկուց սիրել է ծովը, ավելի ուշ նա շատ երգեր է նվիրել ծովին ու նավաստիներին։ 1917 թվականին ավարտել է ռուսական երաժշտական ընկերության երաժշտական ուսումնարանը (Ցարիցին։ 1918-1919 թվականներին ծառայել է 32-րդ գնդացրային գնդում (աշխատավոր-գյուղացիական Կարմիր բանակ), մասնակցել է Ցարիցինի ռազմաճակատի մարտերին։ Նրա հայրը գնդացրային գնդի զինկոմիսար էր, իսկ մայրը՝ հոսպիտալի զինվորական կոմիսար։ 1919 թվականին ռևվոենխորհրդի ղեկավարության կողմից գործուղվել է սովորելու Լ. Վ.Սոբինովի անվան Սարատովի պետական կոնսերվատորիայում։ Ավարտել է կոնսերվատորիան 1922 թվականին, միաժամանակ աշխատել է դաշնակահար և դիրիժոր Սարատովի մանրանկարների թատրոնում։ 1923 թվականին տեղափոխվել է Մոսկվա, աշխատել է Համառուսաստանյան Պրոլետկուլտի թատրոնում, գրում է ներկայացումների երաժշտությունը։ 1925 թվականից «Կապույտ վերնաշապիկի» երաժշտական թատրոններից մեկի ղեկավարն է եղել։ 1934 թվականից  Մամուլի տան տեսարանների թատրոնի երաժշտական ղեկավար և դիրիժոր էր։ Երաժշտություն է գրել թատրոնի մի քանի ներկայացումների համար։ 1930-ականներից սկսվում է Լիստովի փառքը որպես առաջին կարգի երգահանի։ Նա նաև հիանալի դաշնակահար էր, հանդես էր գալիս համերգներով։ 1938 թվականից եղել է դիրիժոր Մոսկվայի օպերետտա թատրոնում։ Պատերազմի տարիներին եղել է երաժշտական խորհրդատու Կարմիր բանակի ռազմածովային ուժերի գլխավոր քաղաքական կառավարումում։ Մահացել է սեպտեմբերի 6-ին (1983 թվական), թաղված է Մոսկվայում Կունցևսկի գերեզմանատանը։
Ստեղծագործական
Կոնստանտին Լիստովը երաժշտություն է գրել ռադիոհաղորդումների և ներկայացումների համար (տարբեր նվագախմբային գործիքային ստեղծագործություններ)։ Բայց նրա տաղանդի գլխավոր ուղղությունը զանգվածային երգն էր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային երաժիշտներ Կատեգորիա:Խորհրդային դիրիժորներ Կատեգորիա:Խորհրդային կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Խորհրդային դաշնակահարներ
Ստարի Խուտոր (գյուղ, Գլոբինոյի շրջան)
Ստարի Խուտոր (Старий Хутір), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Գլոբինոյի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Ստարի Խուտոր գյուղում բնակվում էր 252 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,863 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 292 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Գլոբինոյի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Յոսեֆ Սկուպա
Ցոսեֆ Սկուպա (Josef Skupa, ), չեխ թատերական գործիչ, տիկնիկային թատրոնի դերասան, ռեժիսոր, նկարիչ։ ՉԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1948)։
Կենսագրություն
Սովորել է Պրահայում՝ կիրառական արվեստ ֆակուլտետում։ 1916 թվականից աշխատել է որպես նկարիչ, բեմադրող Պլեզենյան քաղաքային թատրոնում և դիզայներ Շկոդ ընկերությունում։ 1920 և 1926 թվականներին նա ստեղծել է իր ամենահայտնի 2 տիկնիկները. ուրախ հոր՝ Սպեյբլի և նրա չարաճճի որդի Գուրվինեկի։ 1930 թվականին նա հիմնադրեց ժամանակակից պրոֆեսիոնալ տիկնիկային թատրոն։ 1933-1957 թվականներին եղել է Միջազգային տիկնիկային թատրոնների միության անմահ նախագահ։
Ստեղծագործական ուղին
Ստեղծագործական գործունեությունն սկսել է 1916 թվականին, Պլզենի մարիոնետային թատրոնում իբրև նկարիչ, նաև տիկնիկավար՝ հանդես է եկել Կաշպարեկ տիկնիկով։ 1930 թվականին Պլզենում կազմակերպել է «Պեյբլի և Դուրվինեկի թատրոն», որի գլխավոր հերոսները ստեղծվել են Սկուպայի էսքիզներով (Սպեյբլը՝ 1920 թվականին, Դուրվինեկը՝ 1926 թվականին)։ 1944 թվականին հիտլերականները ձերբակալել են Սկուպեն (բանտից փախել է ռմբակոծության ժամանակ)։ 1945 թվականից հանդես է եկել Պրագայում։ 1929 թվականից թատրոնի հետ հաճախ հյուրախաղերի է մեկնել արտասահման (1949 թվականին՝ ԽՍՀՄ) ։ 1933-1957 թվականներին եղել է տիկնիկային թատրոնի դերասանների միջազգային միության նախագահ։ ՉԽՍՀ պետական մրցանակ (1955)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Չեխ թատերական գործիչներ Կատեգորիա:Չեխ դերասաններ Կատեգորիա:Չեխ ռեժիսորներ Կատեգորիա:Չեխ նկարիչներ
A Star Is Born
A Star Is Born (Աստղ է ծնվել), սաունդթրեքների ալբոմ։ Ձայնագրել են ամերիկացի երգչուհի Լեդի Գագան և Բրեդլի Քուփերը՝ 2018 թվականի « Աստղ է ծնվել» ֆիլմի համար։ Ալբոմը թողարկվել է նույն թվականի հոկտեմբերի 5-ին Interscope Records լեյբլում և գլխավորել է ԱՄՆ-ի, Մեծ Բրիտանիայի և այլ երկրների հիթ-շքերթները։
Առևտրական հաջողություն
Ալբոմը հայտնվել է Billboard 200 հիթ-շքերթի առաջին հորիզոնականում և ունեցել է 231 000 օրինակ վաճառք, ներառյալ 162 000 իրական ձայնապնակի վաճառք։ Վերջին երեք տարում ցանկացած սաունդթրեքի համար գրանցել է լավագույն ցուցանիշ, իսկ Լեդի Գագայի համար ալբոմը դարձել է փառքի մեծությամբ հինգերորդ հիթը (իսկ Բրեդլի Քուփերի համար՝ առաջին հաջողակ դեբյուտը)։ Գագան ավելացրել է իր վարկանիշը 2010-ականներին կանանց շրջանակում ամենաշատ առաջին հորիզոնականը զբաղեցրած ալբոմների քանակով, առաջ անցնելով Թեյլոր Սվիֆթից, որն ուներ 4 ձայնապնակ, տղամարդկանց շրջանակում առաջինը Դրեյքն է, որն ունի 8 ձայնապնակ։ Բացի իրական ալբոմային վաճառքից, ալբոմը հավաքել է 37 000 սթրիմ էքվիվալենտային և 32 000 թրեք էքվիվալենտային օրինակի վաճառք։ Ավելի վաղ Գագան եղել է ԱՄՆ-ի հիթ-շքերթի առաջին հորիզոնականում՝ Joanne (2016), Cheek to Cheek (Թոնի Բենետի հետ, 2014), ARTPOP (2013) և Born This Way (2011) ալբոմներով ։ Սաունդթրեքը գլխավորել է Կանադայի երաժշտական հիթ-շքերթը 18 000 օրինակ վաճառքով, դառնալով Գագայի երրորդ հիթ-փոփերն այդ երկրում՝ Born This Way (2011) ալբոմից հետո ։
Մեծ Բրիտանիայում A Star Is Born սաունդթրեքը մրցակցել է Twenty One Pilots խմբի Trench ալբոմի հետ և վերջին պահին առաջ է անցել։ Համաձայն Music Week ամսագրի խմբագիր Ալան Ջոնսի սաունդթրեքն զբաղեցրել է Մեծ Բրիտանիայի հիթ-շքերթի առաջին հորիզոնականը՝ 31 816 օրինակ վաճառքով (ներառյալ 6 178 սթրիմ էքվիվալենտային օրինակով), դառնալով երգչուհու չորրորդ չարթփոփերը Artpop (2013) ալբոմից հետո, այն եղել է նաև չարթփոփեր Քուփերի համար ։ Սաունդթրեքը նաև զբաղեցրել է առաջին հորիզոնականը Իռլանդիայի և Շոտլանդիայի հիթ-շքերթներում ։ Ֆրանսիայում այն դեբյուտացվել է SNEP Albums Chart հիթ-շքերթի 7-րդ հորիզոնականում՝ 8 700 օրինակ վաճառքով, իսկ Ավստրալիայի ARIA Albums Chart հիթ-շքերթի երրորդ հորիզոնականում ։
2019 թվականի տվյալներով աշխարհում վաճառվել է 7 միլիոն էքվիվալենտային ալբոմի օրինակ՝ թրեքի և սթրիմինգի վաճառքի օրինակով ։
Երգացանկ
Նշումներ
Հավաստագրումներ
!scope="row"| Աշխարհ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան ալբոմներ Կատեգորիա:Անգլալեզու ալբոմներ Կատեգորիա:Սաունդթրեքներ Կատեգորիա:2018 ալբոմներ Կատեգորիա:Լեդի Գագայի ալբոմներ Կատեգորիա:Billboard 200 գլխավորած ալբոմներ
Պավել Շեստակով
Պավել Ալեքսանդրովիչ Շեստակով (Павел Александрович Шестаков, ), ռուս գրող ։ Խորհրդային հոգեբանական դետեկտիվի հիմնադիրներից։ ԽՍՀՄ Գրողների միության անդամ (1971)։
Կենսագրություն
Պավել Շեստակովը ծնվել և կյանքի մեծ մասն ապրել է Դոնի Ռոստով քաղաքում։ Հայրենական մեծ պատերազմի և տարհանման պատճառով սովորել է բազմաթիվ դպրոցներում։ 1954 թվականին ավարտել է Ռոստովի պետական համալսարանի պատմաբանասիրական ֆակուլտետը։ Պերվոմայսկում (Ուկրաինա) աշխատել է որպես դպրոցի ուսուցիչ, այնուհետև վերադարձել է Ռոստով, եղել Ռոստովի տարածաշրջանային տեղական թանգարանի աշխատակից, Ռոստովի գրքի հրատարակչության և Դոն ամսագրի գրական խմբագիր։ 1970-1982 թվականներին եղել է Ռոստովի մարզի «Լիտերատուրնայա գազետայի» սեփական թղթակից։
1966 թվականին «Ուրալ» (Սվերդլովսկ) ամսագրում լույս է տեսել Շեստակովի դետեկտիվ ժանրում առաջին «Լաբիրինթոսի միջով» վիպակը։ «Ուրալ» ամսագիրը առանձնահատուկ տեղ է ունեցել Շեստակովի գրական ճակատագրում։ Նրա աշխատությունների մեծ մասն առաջին անգամ տպագրվել են այս ամսագրում։ «Լաբիրինթոսի միջով» պատմվածքը ուշադրության է արժանացել սյուժեի ինքնատիպությամբ և գլխավոր հերոսի` տեսուչ Իգոր Նիկոլաևիչ Մազինի կերպարով։ Նրա անունով Շեստակովի հետագա գործերը կազմում են «մազինսկու ցիկլը»։ Դրանք են՝ «Վախ բարձունքից», «Խաղ բոլորի դեմ», «Վաղեմի պատմություն», «Տեսուչի զեկույցը», «Կանգառ», «Գանձ», «Ավազակաբույն» և այլն։
1971 թվականին Շեստակովը դարձել է ԽՍՀՄ Գրողների միության (1991 թվականից՝ Ռուսաստանի գրողների միություն) անդամ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:Ռոստովի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Դետեկտիվ արձակի հեղինակներ Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Բսյիքի
Բսյիքի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Կարկառի գավառակում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Լոռի (հեռուստաընկերություն)
ԼոռիTV, Վանաձորի ոչ պետական հեռուստառադիոընկերություն, հիմնվել է 1995 թվականին Վանաձորում։ Եթեր է հեռարձակվում Վանաձորի տարածքում։ 2008 թվականին «Լոռի հեռուստառադիոընկերությունը անդամակցել է «Սիրկոմ ռեգիոնալ հեռարձակողների եվրոպական ասոցիացիային։ Պոտենցիալ հեռուստադիտողների թիվը շուրջ 100.000 է։
Նովովարշավկա
Նովովարշավկա (Нововаршавка), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Օմսկի մարզի Նովովարշավսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 6254 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:1901 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Օմսկի մարզի Նովովարշավսկի շրջանի բնակավայրեր
Տոնկե Դրախտ
Անտոնիա Տոնկե Յոհաննա Վիլեմինա Դրախտը( առավել հայտնի Տոնկե Դրախտ անվանումով) հոլանդացի հայտնի մանկագիր և մանկական գրքերի նկարազարդող է՝ ծնված 1930 թվականի նոյեմբերի 12-ին Բատավիում(հիմա՝  Ջակարտա, Ինդոնեզիայի մայրաքաղաքը)։ Տոնկեն ընտանիքում եղել է մեծը։ Ընտանիքի անդամները ևս հետաքրքրված են եղել գրականությամբ։ Տոնկեն ունեցել է երջանիկ մանկություն մինչև 1942 թվականը, երբ պատերազմի հետևենաքով քույրերի ու մոր հետ հայտնում  է  ճապոնական ճամբարում, իսկ հայրը՝ մեկ այլ –ճամբարում։ Անսահման սերը ընթերցանության նկատմամբ և գրքերի պակասը դրդում են Տոնկեին անձամբ գրքեր գրել այդ տարիներին․ թղթի պակասի պատճառով  նա  գրում էր հնարավոր ամեն բանի վրա։ Պատերազմից հետո ազատություն ստանալով՝ ընտանիքը վերամիավորվում է և տեղափոխվում է Նիդերլանդներ։ Տոնկե Դրախտը այլևս երբեք չի վերադառնում հայրենի Ինդոնեզիա։ Տոնկեն սկսում է սովորել Հաագա քաղաքի Կերպարվեստի պետական ակադեմիայում, որից հետո աշխատանքի է անցնում Ռեյսվեյկի միջնակարգ դպրոցում։  Դասավանդելու տարիներին Տոնկեն հասկանում  է, որ  պատմություններ պատմելով՝ երեխաներին կարելի է հանգստացնել։ Շուտով այդ պատմությունները տպագրվում են ամսագրերում։ 1961 թվականին լույս է տեսնում  նրա առաջին գիրքը՝ «Պատմություններ երկվորյակ եղբայրների մասին»։ Իսկ հաջորդ տարի՝ 1962 թվականին, լույս է տեսնում  նրա՝ «Նամակ թագավորին» գիրքը, որը  հեղինակին բերում է մեծ հաջողություն։
Ֆրենկի Էդգար
Կենսագրություն
Ծնվել և մեծացել է Թոմս Ռիվեր քաղաքում, Նյու Ջերսիում, Ֆրենկ Էդգարի և Մերի Աննիսի ընտանիքում, 3 երեխաներից ավագն է։ Ֆրենկին մենամարտել է դպրոցում, երեք անգամ հաղթել է Նյու Ջերսիի նահանգի առաջնությունում, զբաղեցրել է նաև երկրորդ տեղը կրտսեր և հինգերորդ տեղը ավագ տարիքային խմբում։ Շարունակել է մարտը Clarion University of Pennsylvania-ում։ Եղել է ըմբշամարտի ազգային հավաքականի մարզիչ Rutgers University-ի օգնականը։ Ֆրենկին ունի իտալական ծագում մորական գծով, և խորթ հորից, ով դաստիարակել է նրան։ Բացի այդ, Ֆրանկն իր հորից գերմանական արմատներ ունի, ինչը արտացոլվել է նրա ոչ իտալական ազգանվան մեջ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ընդհանուր մենամարտիկներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ըմբշամարտիկներ
Քարվաճառ
Քարվաճառ (նախկինում՝ նաև Քարավաճառ, բնակավայրի ադրբեջանական անունը Քելբաջար է), քաղաք Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանում    , որը ներկայում գտնվում է Ադրբեջանի Հանրապետության զինված ուժերի վերահսկողության ներքո    և Արցախի Հանրապետության կողմից համարվում է օկուպացված ։ Ըստ Արցախի Հանրապետության վարչատարածքային բաժանման՝ այն հանդիսանում է Շահումյանի շրջանի վարչական կենտրոնը, իսկ ըստ Ադրբեջանի վարչաատարածքային բաժանման՝ համարվում է Քելբաջարի շրջանի վարչական կենտրոնը ։
Բնակավայրի անուն և ստուգաբանություն
5-16-րդ դարերում բնակավայրն ունեցել է գյուղի կարգավիճակ և կոչվել Քարվաճառ, որտեղ բնակվել են հայեր   ։ 1812-1920 թվականներին այնտեղ բնակություն հաստատած քրդերի կողմից տեղանունը աղավաղվել է, և բնակավայրը սկսել է կոչվել Քյարվաջար, զուգահեռաբար 19-րդ դարից՝ Քյալբաջար ։ Խորհրդային տարիներին բնակավայրը սկսել է կոչվել Քելբաջար։ Արցախյան պատերազմի ժամանակ՝ 1993 թվականին տեղի ունեցած Քարվաճառի ազատագրման ռազմագործողությունից հետո, երբ բնակավայրը ներառվեց Արցախի Հանրապետության կազմում, սկսեց կրկին կոչվել Քարվաճառ     ։ Խորհրդային Միության փլուզումից հետո ադրբեջանցիները շարունակել են կոչել Քելբաջար։
Քաղաքի տեղանվան ստուգաբանության վերաբերյալ առկա են բազմաթիվ տեսակետներ, այդ թվում՝ գիտական և ժողովրդական ։
Ըստ ժողովրդական տեսակետի՝ «Քարվաճառ» անվանումը բացատրվում է իբրև քար վաճառելու վայր լինելով։ Սակայն այս տեսակետը հիմնավորում չունի ։
Գիտական տեսակետներից մեկի համաձայն՝ հավանական է, որ տեղանվան ծագումն առաջացել է հին Արևելքում տարածված «քար» (գաղութ, ավան) բառից, որը հանդիպում է Միջագետքում և նրա շրջակայքում։ Այդպիսի օրինակներ են Քար-Դունիաշ (Բաբելոնի կասիտերեն անվանումը), Քար-Բաշշի (կասիտական բնակավայր Մեդիայում), Քար-Նիելիլ (քաղաք Ասորեստանում), Քար-Թուքուլթի-Նինուլթա (բնակավայր Ասորեստանում), Քար-Շամաշնասիր (բնակավայր Ասորեստանում), Քար-Նուրի (բնակավայր Ասորեստանում), Քար-Շուրմանուաշաբեդ (Թիլ-Բարսիբ քաղաքի վերանվանված ձևը ասուրերենում), Քար-Ռրիգալլի (Մեդիայի Քիշասա քաղաքի ասուրերեն անվանումը), Քար-Սիպպուր (ամրոց և մարզ Մեծ Զաբ գետի ավազանում) և այլն ։
Վերջին հետազոտությունների համաձայն՝ «Քարվաճառ» տեղանվան ձևավորումն ունի միանգամայն այլ բովանդակություն։ Մասնավորապես՝ Հայկական լեռնաշխարհում հայտնի են բազմաթիվ բերդեր, որոնց անվան մասն է «քար» բառը, ինչը բոլոր այդ դեպքերում փոխարինում է և համարժեք է «բերդ» բառին, այսինքն՝ տեղանունների կիրառման մեջ «քար» կամ «բերդ» (ամրոց) բառերը նույնիմաստ են։ Այդպիսի օրինակներ են Վասպուրականի Քարհերձը (բերդ Զակամում), Քար Ամյուկը («Քար Ամկոյ») և Քար Մանակերտը, Կիլիկիայի բերդեր Քարն Սարվանդին և Դեղնքարը։ Ուստի «Քարվաճառ» տեղանվան ծագումը պայմանավորված է նրա բերդ լինելու հանգամանքով։ Բացի այդ, Քարվաճառի տեղանքն ունի միջնադարյան բերդերին բնորոշ բոլոր կարևոր հատկանիշները՝ տեղանքի դժվարամատչելիություն, ջրի առկայություն, ձորերն ու ճանապարհները հսկելու հնարավորություն ։
Աշխարհագրություն
Արցախի Հանրապետության Քարվաճառ համայնքը տեղաբաշխված է հանրապետության կենտրոնական հատվածում։ Մայրաքաղաք Ստեփանակերտից գտնվում է 125 կմ հեռավորության վրա ։ Համայնքը բարձրլեռնային է ։ Քարվաճառ համայնքի սահմանային գոտով հոսում է Թարթառ գետը ։ Բնակավայրը գետի ափից բարձր է գրեթե 180 մ, իսկ ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 1600 մ է ։ Կադաստրային չափագրումներ չիրականացնելու պատճառով վարչական և գյուղատնտեսական նշանակության հողատարածքների մասին ստույգ տեղեկություններ չկան ։
Քարվաճառ քաղաքի հարակից լեռներն ու ձորերը մեծամասամբ ծածկված են եղել անտառներով։ Քաղաքի արևմտյան կողմում՝ ձորալանջը կազմված է եղել բազալտե ժայռերից և բազալտե երգեհոն հիշեցնող սյուներից, որտեղ առկա են բազմաթիվ քարանձավախորշեր։ Հարակից ձորում է գտնվում շրջանի հանքային տաք ջրերի աղբյուրներից մեկը։
Հին դարեր
Հին դարերում Քարվաճառ բնակավայրը եղել է Ծար գավառի կարևոր և պատմական գյուղերից մեկը ։ Գավառը Ծար անունն ստացել է 12-13-րդ դարերում, իսկ մինչ այդ կոչվել է Վայկունիք։ Վերջինը Մեծ Հայքի Արցախ նահանգի 12 գավառներից մեկն էր։ Ըստ ուսումնասիրությունների՝ Քարվաճառ բնակավայրի պատմությունն սկսվում է առնվազն 5-րդ դարից։ 5-16-րդ դարերում այն ունեցել է Քարվաճառ անունը։ Բնակավայրը տարբեր դարերում հիշատակվում է հենց այդ անունով, ինչպես օրինակ՝ 1402 թվականի մատենագրության մեջ, 15-րդ դարում Թումա Սյունեցու հիշատակարանում , 1661 թվականի հիշատակարանում, 1873 թվականի մի գրության մեջ և այլն ։
Ռուսական կայսրություն ժամանակաշրջան
1805 թվականին Քարվաճառ բնակավայրը տարածաշրջանի հետ միասին Ղաջարական Պարսկաստանի տիրապետությունից անցել է Ռուսական կայսրությանը։ 1840 թվականին այն ընդգրկվել է Ռուսական կայսրության Կասպիական մարզի Շուշիի գավառի կազմում, իսկ 1867 թվականից՝ Ելիզավետպոլի նահանգում։
Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի ժամանակաշրջան
Տարածաշրջանի խորհրդայնացումից հետո Քարվաճառն այլ տարածքների հետ միասին ընդգրկվեց Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի կազմում։ 1923-1929 թվականներին այն ընդգրկված էր Խորհրդային Ադրբեջանի իշխանությունների կողմից ստեղծված Կարմիր Քուրդիստան շրջանի կազմում։
1930 թվականին քրդերով բնակեցված Քարվաճառը, որն արդեն կոչվում էր Քյալբաջար, Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի կողմից վերածվեց նորաստեղծ շրջանի վարչական կենտրոնի։ 1960 թվականի հունվարի 20-ին փոքր գյուղի կարգավիճակ ունեցող Քյալբաջարը Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի իշխանությունների կողմից ստացավ քաղաքատիպ ավանի, իսկ 1980 թվականից՝ քաղաքի կարգավիճակ ։
1960 թվականներից սկսած ադրբեջանական իշխանությունները հսկայական ներդրումներ կատարեցին, և սկսվեց փոքր գյուղակի աննախադեպ չափերով ընդարձակումը։ Կառուցապատման ակտիվ աշխատանքներն ահռելի չափերի հասան հատկապես 1980-1992 թվականների ընթացքում։ Այդ աշխատանքների շնորհիվ շրջկենտրոնն ընդարձակվեց 6-7 անգամ։ Գրեթե նույնքան էլ ավելացավ բնակչությունը ։ Ըստ պնդումների՝ այդպիսի մեծ ծավալով շինարարական աշխատանքները պայմանավորված էին այն քաղաքական հանգամանքով, որ Քյալբաջար բնակավայրը գտնվում էր Հայաստանի ԽՍՀ-ի և Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի միջև, իսկ ադրբեջանական իշխանություններին պետք էր ամրացնել երկու հայկական կազմավորումների միջև գտնվող տարածքը ։
Արցախյան պատերազմ (1991-1994)
Արցախյան պատերազմի ընթացքում՝ 1993 թվականի մարտի 27-ից ապրիլի 2-ը, տեղի է ունեցել Քարվաճառի ռազմական գործողությունը, որն իրականացրել են Արցախի պաշտպանության բանակի ստորաբաժանումներն ընդդեմ Ադրբեջանի զինված ուժերի լաչին-քելբաջարյան խմբավորման։ Այս ռազմագործողության ընթացքում Քարվաճառ քաղաքն ամբողջությամբ անցնում է հայկական ուժերի վերահսկողության ներքո և հռչակվում է Շահումյանի շրջանի վարչական կենտրոն ։
1993 թվականի մարտի վերջին Արցախում հայ-ադրբեջանական շփման գծի հյուսիսարևմտյան ռազմաճակատում սրվում է իրավիճակը։ Հայկական ուժերի ուշադրությունը շեղելու նպատակով Ադրբեջանի բանակի ղեկավարությունը Քարվաճառում տեղակայված ուժերին հրամայում է թիկունքից հարվածել Մարտակերտի շրջանում տեղակայված հայկական ուժերին։ Այդ գործողությունը ստիպել է Արցախի պաշտպանության բանակի հրամանատարությանը հետաձգել «Պուշկենյալ» կոչվող բարձրունքի գրոհը և զբաղվել Արցախի Հանրապետության հյուսիս-արևմտյան շփման գծի պաշտպանությամբ։ Կարճ ժամանակում Պաշտպանության բանակը կարողանում է վերախմբավորել իր ուժերն ու կանխել ադրբեջանական բանակի ստորաբաժանումների խորացումը դեպի Մարտակերտի շրջան ։
Նույն թվականի մարտի 27-ին Արցախի Պաշտպանության բանակի ստորաբաժանումները երեք ուղղություններով սկսում են Քարվաճառի ադրբեջանական հենակետի ոչնչացման գործողությունը։ Մարտի 27-ին, 29-ին և 30-ին հայկական ուժերն իրենց վերահսկողության ներքո են վերցնում մի շարք բնակավայրեր, որտեղից ադրբեջանական ուժերը հրթիռահրետանային հարվածներ էին հասցնում Մարտակերտի շրջանին։ Արդեն ապրիլի 2-ին Պաշտպանության բանակը վերահսկողություն է հաստատում Քարվաճառ-Գանձակ ավտոճանապարհի խաչմերուկի նկատմամբ և շրջափակման մեջ գցում ադրբեջանական բանակի քելբաջարյան խմբավորմանը։ Վերջիններիս աջակցելու նպատակով ադրբեջանական 8 միավոր զրահատեխնիկա և 250 հետևակ հարձակման են անցնում խաչմերուկի ուղղությամբ, սակայն հանդիպում են Պաշտպանության բանակի 30 զինվորներից բաղկացած ստորաբաժանմանը և կորցնում 3 միավոր զրահատեխնիկա ու մոտ 60 զինվոր։ Ադրբեջանական բանակի քելբաջարյան խմբավորման դեմ մարտերին մասնակցում են Մարտակերտի, Մարտունու, Շուշիի պաշտպանական շրջանների և կենտրոնական ենթակայության ուժերի ստորաբաժանումները։ Ռազմագործողության ընթացքում ջախջախվում է Ադրբեջանի զինված ուժերի լաչին-քելբաջարյան խմբավորումը։ Ռազմագործողությունն ավարտվում է ապրիլի 5-ին հայկական ուժերի՝ Օմարի լեռնանցք հասնելով ։
1993 թվականի աշնանը Ադրբեջանի բանակին աջակցելու համար Աֆղանստանից Բաքու են ժամանում մոջահեդներ, ինչպես նաև տարբեր երկրներից հավաքագրված ռազմական փորձագետներ, ինչից հետո ադրբեջանական ուժերը լայնամասշտաբ հարձակում են սկսում Շահումյանի և Մարտակերտի շրջանների ուղղությամբ։ 1994 թվականի փետրվարին ադրբեջանական ստորաբաժանումներն արդեն մոտեցել էին Քարվաճառ քաղաքին։ Ադրբեջանական զինված ուժերի այս հարձակումը ձախողվում է ։
Հայ-ադրբեջանական պատերազմ (2020)
2020 թվականի հայ-ադրբեջանական պատերազմի ընթացքում Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահ Իլհամ Ալիևի, Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինի համատեղ ստորագրված համաձայնագրով Քարվաճառը հայաթափվել և 2020 թվականի նոյեմբերի 25-ից անցել է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո   ։
եռակողմ համաձայնագրի ստորագրումից և տարածքը Ադրբեջանի զինված ուժերին հանձնելու ժամկետները նշելուց հետո բնակչությունը սկսել է լքել Քարվաճառը։ Հայերի հեռանալն ուղեկցվել է տների հրդեհներով և ենթակառուցվածքների ոչնչացմամբ «որպեսզի չանցնի թշնամուն» ։
Պատմամշակութային հուշարձաններ
Քարվաճառ քաղաքի տարածքում առկա պատմամշակութային հուշարձանների մասին շատ քիչ տեղեկություններ կան, քանի որ մեծամասամբ այլևս գոյություն չունեն։
Քարվաճառ քաղաքում եղել է հայկական եկեղեցի և հին գերեզմանոց, որոնք, ըստ ենթադրության քանդվել են բնակավայրում հաստատված թուրքերի և թրքացած քրդերի կողմից։ Եկեղեցուց պահպանվել է միայն երեսապատ սալաքարի 37x26x13 սմ չափեր ունեցող արձանագիր բեկոր, որն ունեցել է հետևյալ հայատառ արձանագրությունը՝ «Ս(ՈՒՐ)Բ ՊՌԱՒ...|...ԿԱՒՊԻՈ ...|..'ԶՄԵԾ Տ(Է)Ր'...» ։
Բնակավայրի արևելյան կողմում ձգվող ժայռերի մեկում կան բազմաթիվ քարայրեր, որոնցից մեկը նախնադարյան ժամանակաշրջանում օգտագործվել է որպես բնակատեղի-կացարան ։
Քաղաքում և հարակից տարածքներում են գտնվում հիմնականում թուրքական անուններ ստացած Ալոլար, Արմուդլու, Բոյախլի, Բորմախբինա, Գլխավոր Ղարաշանլի, Միջին Ղարաշանլի, Վերին Ղարաշանլի, Դարաղշլաղ, Ելիջա, Թաթլար, Թաքդամ, Իմամբինասի, Ղարախանբինա, Ղլըչլի, Մամեդուշաղի, Շափլար, Քեյշթաղ կամ Քեշդեկ, Օթղշլաղ անուններով գյուղատեղիները ։
Թանգարան
Խորհրդային ժամանակաշրջանում Քարվաճառի ընդլայնման ժամանակ Ադրբեջանական ԽՍՀ իշխանությունների կողմից հիմնվում է նաև թանգարան։ Ցուցանմուշների մեջ էին նաև մի շարք խաչքարեր, ժայռապատկերներ պարունակող քարեր, ձիթհանների (ձեթ քամող հարմարանքի) կլոր քարեր, տապանաքարեր և այլն։ Ըստ հուշարձանագետ Սամվել Կարապետյանի վկայությունների՝ թանգարանում խաչքարերը ներկայացվում էին «աղվանական խաչդաշ» գրությամբ, երբեմն էլ խաչերը քերված տեսքով ։ Արցախյան պատերազմի ժամանակ Ադրբեջանի իշխանությունները թանգարանի ցուցանմուշների մեծ մասը տեղափոխեն են Բաքու։
Բնակչություն
Քարվաճառի բնակչությունը տարբեր տարիների ենթարկվել է տատանումների, այդ թվում՝ ազգային կազմի տեսակետից։ Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ ամենայն հավանականությամբ Քարվաճառ բնակավայրը շարունակել է հայաբնակ մնալ մինչև 1730–ական թվականները և ամայացել գավառի շատ գյուղերի հետ միաժամանակ։
19-րդ դարի կեսերին Քարվաճառում հաստատվել են անասնապահությամբ զբաղվող քրդեր։ Խորհրդային տարիներին, երբ Քարվաճառն ընդգրկված էր Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի Քելբաջարի շրջանում, քաղաքում բնակվում էին ադրբեջանցիներ։
Համաձայն «Կովկասյան օրացույց» պարբերականի՝ 1908 թվականին Քարվաճառ գյուղում բնակվել են 263, իսկ 1912 թվականին 300 ադրբեջանցիներ, որոնք նշված են եղել որպես «թաթարներ» ։ Ըստ Խորհրդային Միության 1989 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ քաղաքն ունեցել է 7246 բնակիչ ։
Արցախյան ազատամարտի ժամանակ տեղի ունեցած Քարվաճառի ազատագրման ռազմագործողությունից հետո քաղաքն ուներ հայ ազգաբնակչություն։ 2005 թվականին Արցախի Հանրապետությունում անցկացված համընդհանուր մարդահամարի տվյալներով Քարվաճառում բնակվել է 491 մարդ ։ 2015 թվականի դրությամբ համայնքի բնակչությունը կազմել է 742 մարդ (171 տնտեսություն) ։
Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
Համայնքային կյանք
2020 թվականի նոյեմբերի 25-ից Քարվաճառում չեն գործում Արցախի Հանրապետության պետական ինստիտուտները, քանի որ Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահ Իլհամ Ալիևի, Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինի համատեղ ստորագրված համաձայնագրով Շահումյանի շրջանի՝ Արցախի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքը, այդ թվում՝ Քարվաճառ քաղաքը հանձնվել է Ադրբեջանին   ։
Քարվաճառում գործում էր միջնակարգ դպրոց, մշակույթի տուն, բժշկական հաստատություն, քաղաքապետարան։ Համայնքային հիմնական ճանապարհները մասսամբ ասֆալտապատ, խճապատ և գրունտային էին։ Կոմունիկացիաների տեսակետից քաղաքը զարգացած էր․ հասանելի էր հեռուստատեսությունը, ռադիոն, համացանցը, ապահովված էր էլեկտրաէներգիայով, գազամատակարարմամբ և ջրամատակարարմամբ։ Գործում էին առևտրի բազմաթիվ օբյեկտներ, բանկի մասնաճյուղ ։
Հանքային պաշարներ
Քարվաճառի տարածքում առկա են մոլիբդենի, բազալտի, պորֆիրիտի, կավի և ծծմբային կրաքարի հանքային պաշարներ ։
Կրթություն
1980-ականներին Ադրբեջանական ԽՍՀ իշխանությունները Քարվաճառում բացում են 2 դպրոց և հանրային գրադարան ։
Արցախյան պատերազմից հետո, երբ քաղաքը անցնում է հայկական ուժերի վերահսկողության ներքո, Արցախի Հանրապետության իշխանությունները բացում են միջնակարգ դպրոց, որտեղ 2015 թվականի դրությամբ սովորում է 133 աշակերտ ։