cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Դաուդ Հանանիա
Ընտանեկան դրություն և կրթություն
Երուսաղեմի Ալ-Ումմայի քոլեջում և քոլեջ դե Ֆրերեսում (ֆր՝ Եղբայրների քոլեջ) իր տարրական և միջնակարգ կրթությունն ստանալուց հետո Դաուդ Հանանիան 17 տարեկանում միացավ Հորդանանի բանակին։ 1951 թ. նա գործուղվեց Անգլիա ռազմական ակադեմիայում բժշկություն ուսանելու համար։ Հանանիան իր M.B.B.S. բժշկական աստիճանը ստացել է 1957 թ. Լոնդոնի համալսարանի Սբ. Մարիամի հիվանդանոցի բժշկական դպրոցից (Սբ. Մարիամն արդեն անդամակցում է գիտության, տեխնոլոգիայի և բժշկության Բարձրագույն քոլեջին, ինչպես նաև Լոնդոնի համալսարանին)։
Ավելի ուշ՝ 1959-1961 թթ Հանանիան դարձավ Լոնդոնի Թագավորական Հյուսիսային հիվանդանոցի գլխավոր վիրաբույժը և վիրաբուժության պատասխանատուն։ Նա մասնագիտացել է սիրտ-անոթային վիրաբուժության մեջ, իսկ 1961թ. անդամակցեց Անգլիայի վիրաբույժների թագավորական քոլեջին (FRCS), 1971 թ. Վիրաբուժության ամերիկյան քոլեջին (FACS), 1977թ. Սրտաբանության ամերիկյան քոլեջին (FACC), 1979 թ. Անոթաբանության միջազգային քոլեջին (FICA) և 1980 թ. թագավորական բժշկական կազմակերպությանը։ Նա նաև դարձավ Իռլանդիայի Վիրաբույժների թագավորական քոլեջի (Hon.F.R.C.S.I.) 1980 թ., 1988թ. Գլազգոյի բժիշկների և վիրաբույժների թագավորական քոլեջի (Hon. F.R.C.S. Glasg), իսկ 1989 թ. Էդինբուրգի վիրաբույժների թագավորական քոլեջի պատվավոր անդամ։
Հանանիան կրթվել է դոկտոր Մայքլ Դե Բեյքիի և դոկտոր Դենթոն Քուլիի անմիջական ղեկավարությամբ 1960-ականների վերջին Հյուսթոնում, Տեխաս, երբ նա Բեյլորի համալսարանի բժշկական քոլեջում գլխուղեղային և սրտանոթային վիրաբուժության անդամ էր։
Կարիերա
Դաուդ Հանանիան 1970 թվականին Հորդանանում կատարեց սրտի առաջին բաց վիրահատությունը, 1972 թվականին՝ երկրում սրտի փականի առաջին փոխարինումը, ինչպես նաև նույն տարում արաբական աշխարհում երիկամի առաջին փոխպատվաստումը, 1973 թ. Հորդանանում, իսկ մի քանի տարի անց Իրաքում սրտի արյունատար անոթների առաջին փոխարկումը։ Սակայն նրա ամենակարևոր ձեռքբերումն այն է, որ 1985 թ. Ամմանում, Հորդանան, Հուսեյն թագավորի բժշկական կենտրոնում կատարեց Մերձավոր Արևելքում և արաբական աշխարհում սրտի առաջին հաջողակ փոխպատվաստումը ։
Վարչական մակարդակում Հանանիան 1973-1976 թթ Եղել է Հուսեյն թագավորի բժշկական կենտրոնի տնօրենը (KHMC): Ավելի ուշ՝ 1976-1988 թթ նա դարձավ Հորդանանի զինված ուժերի արքայական բժշկական ծառայությունների տնօրեն։ Նրա ղեկավարության ներքո Արքայական բժշկական ծառայությունները փորձարկել են ընդլայնման և կատարելագործման ինտենսիվ և կայուն ծրագիր, դառնալով տարածաշրջանում առողջապահության առաջատար հաստատություններից մեկը։ Նա 1973-1992 թթ նաև Հուսեյն թագավորի բժշկական կենտրոնի (KHMC) սրտանոթային վիրաբուժության ղեկավարն էր, իսկ 1987-1989 թթ՝ Ազգային բժշկական ինստիտուտի գլխավոր տնօրենը։
1989թ. գեներալ-լեյտենանտի կոչումով ռազմական ակտիվ պարտականությունները թողնելուց հետո Հանանիան ծառայեց վեց ժամկետ` 1989-1997 թթ և 2007-2013 թթ Հորդանանի խորհրդարանի Վերին պալատի սենատոր։ Նա եղել է Սենատի առողջության, շրջակա միջավայրի և սոցիալական զարգացման հանձնաժողովի և Սենատի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի անդամ։ Բացի այդ, նա ամերիկա-հորդանանյան, բրիտանա-հորդանանյան և լեհ-հորդանանյան բարեկամական միության անդամ է։
Հանանիան 1988-1990 թթ եղել է Հորդանանի Սրտաբանների միության նախագահ,իսկ 1989թ. Հորդանանի գիտության եւ տեխնոլոգիայի համալսարանում նշանակվել է վիրաբուժության կլինիկական պրոֆեսոր։
Հետագայում Հանանիան առաջատար դեր ունեցավ Սրտի և հատուկ վիրաբուժության արաբական կենտրոնի (ներկայումս կոչվում է Արաբական Բժշկական Կենտրոն) հիմնադրման գործում, որը նա ղեկավարել էր 1991-1999թթ։
Այսօր Հանանիան մասնավոր գործունեությամբ է զբաղվում։ Նա պարբերաբար հանդիպում է հիվանդներին նոր Հանանիայի կենտրոնում Ամմանում և իրականացնում է սիրտ-անոթային վիրահատություններ` հիմնականում Արաբական բժշկական կենտրոնում և Խալիդի բժշկական կենտրոնում,իսկ երբեմն` Իսլամական հիվանդանոցում և Ամմանի Վիրաբուժական հիվանդանոցում։
Նա 1999թ. Նշանակվել է թագավոր Հուսեյնի հիմնադրամի հոգաբարձուների խորհրդի անդամ, իսկ 2005թ. ընտրվել է Հորդանանի Սրտանոթային ընկերության նախագահ։ Նա նաև Ալ-Քուդսի համալսարանի հոգաբարձուների խորհրդի,ինչպես նաև Դենտոն Ա. Կուլիի Սրտանոթային և Մայքլ Ի. Դի Բեյքիի միջազգային սրտանոթային հասարակության կազմակերպության անդամ։
Պարգևները
Թագուհի Եղիսաբեթ 2-րդը 1984թ. Հանանիային շնորհել է Բրիտանական կայսրության պատվավոր ասպետ հրամանատարի (KBE) կոչում, նույն 1984թ. Ֆրանսուա Միտերանի կողմից՝ Պատվո լեգեոնի շքանշան, 1986թ. Սուդանի Նայլի առաջին աստիճանի մեդալ, 1989թ. Կառլ Գուստաֆ թագավորի կողմից շվեդական արքունիքի հրամանատարի (առաջին կարգ) եւ Թայվանի դրոշի/պայծառ աստղի մեդալ։ Նա նաև առաջին արաբ բժիշկն էր, որը 1998թ. Բժշկության մեջ բարձր վարպետության համար արաբա-ամերիկյան բժշկական ասոցիացիայի կողմից, Հյուստոն, արժանացավ Բեն Կուրահ պարգևի։ Նա նաև ստացել է Հորդանանում յոթ պետական գլխավոր շքանշան, որոնցից ամենաբարձրը` 1994թ. Հուսեյն թագավորից ստացած ալ-Նահդայի առաջին կարգի մեդալը։ Հանանիան առաջինն էր, 2007թ. որ գիտության և բժշկության ոլորտներում ձեռքբերումների համար ստացավ Հորդանանի պետական ճանաչման մրցանակ։ 2008 թ. Հորդանանի բժշկական ասոցիացիայի կողմից նա արժանացավ մրցանակի։ 2009 թ. Հանանիան պարգև է ստացել թագավոր Աբդուլլա II-ից Հորդանանի Թագավորական Բժշկական Ծառայություններում իր ավանդի համար։
Ընտանիքը, ընկերները և հետաքրքրությունները
Դաուդ Հանանիան 1974թ. ամուսնացավ Նադա Պիոյի հետ։ Նրանք ունեն չորս երեխա։
Հանանիան Հորդանանի վերջին Հուսեյն I թագավորի և 3-րդ արքայազն Զեյդ Բին Շաքերի կյանքի ուղեկիցն էր, որոնց նա հանդիպեց, երբ երեքն էլ ուսանող էին Անգլիայում։
Նա ընթերցանության եւ ավտոմրցարշավի սիրահար է։ Հանանիան Ամմանում Թագավորական ավտոմոբիլային ակումբի հոգաբարձուների խորհրդի հիմնադիր անդամ է։ Նա նաեւ թենիսի էնտուզիաստ է և մի քանի ժամկետով հանդես է եկել որպես Հորդանանի թենիսի ֆեդերացիայի նախագահ, որի ընթացքում Հորդանանը առաջին անգամ Դևիսի գավաթի մրցաշարին է մասնակցել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հորդանանցի բժիշկներ
Բիրթվիսի բերդ
Բիրթվիսի բերդ (ბირთვისი), միջնադարյան ավերված ամրոց Վրաստանի Քվեմո Քարթլի մարզում՝ հանգրվանած Ալգետիի ձորի կրաքարե ժայռերին։ Այժմ այն գտնվում է Թեթրի Ծղարոյի մունիցիպալիտետի սահմանում՝ Ալգետի ազգային արգելոցի հարևանությամբ՝ մայրաքաղաք Թբիլիսիից հարավ-արևմուտք ։
Պատմություն
Բիրթվիսին 1 կմ երկարությամբ հիմնականում բնական ժայռերից ամրոց է՝ հաստատուն պատերով և աշտարակներով, որոնցից ամենաակնառուն Շևուպովարին է («անկոտրում», տարածքի ամենաբարձր ժայռի գագաթն է)։ Պահպանվել են տարբեր կից կառույցներ, այդ թվում նաև ջրակամուրջը ։
Գրավոր աղբյուրներում Բիրթվիսին հիշատակվում է որպես Թիֆլիսի էմուրության սեփականություն, սակայն վրացական ազնվականներ՝ Լիպարիտ 4-րդ, Իվանե Աբազձեն ազատագրում են այն 1308 թվականին ։
Միջնադարյան Վրաստանում Բիրթվիսին ձեռք բերեց անառիկ ամրոցի հեղինակություն, որի տիրակալը կարող էր ղեկավարել Ալգետի կիրճը։ Լենկթեմուրը 1403 թվականի իր արշավաքի ժամանակ նվաճեց ամրոցը ։
Վրաստանի Թագավորությունից առանձնանալուց հետո 15-րդ դարում Բիրթվիսին ընդգրկվեց Քարթլիի թագավորության կազմում՝ իշխան Բարատաշվիլիի ենթակայության ներքո ։
Վարակային հիվանդություններ
Ինֆեկցիոն հիվանդությունների յուրահատկություններից է գաղտնի շրջանի առկայությունը, այսինքն այն ժամանակահատվածը, որը ընդգրկում է վարակվելուց մինչ առաջին կլինիկական դրսևորումների ի հայտ գալը։ Այս ժամանակահատվածի տևողությունը կախված է վարակի ձևից և ախտածնի տեսակից ու կարող է տևել մի քանի ժամից մինչև մի քանի տարի (վերջինս՝ հազվադեպ)։
Այն վայրը որտեղից միկրոօրգանիզմները մուտք են գործում տիրոջ օրգանիզմ կոչվում է վարակի մուտքի դուռ։ Յուրաքանչյուր ինֆեկցիոն հիվանդության հարուցչի մուտքի դուռը տարբեր է, այսպես, օրինակ խոլերայի վիբրիոնը մուտք է գործում տիրուջ օրգանիզմ բերանի միջոցով և ունակ չէ ներթափանցել մաշկի միջոցով։
Դասակարգում
Ըստ հարուցող օրգանիզմի վարակային հիվանդությունները դասակարգվում են.
Համաճարակաբանություն
thumb|[[Годы жизни, скорректированные по нетрудоспособности|Disability-adjusted life year (DALY) տվյալները վարակային և մակաբուծային հիվանդություններից 100000 մարդ 2004 թվականին . {{legend|#b3b3b3|չկան տվյալներ}} {{legend|#ffff65|≤250}} {{legend|#fff200|250-500}} {{legend|#ffdc00|500-1000}} {{legend|#ffc600|1000-2000}} {{legend|#ffb000|2000-3000}} {{legend|#ff9a00|3000-4000}}
Յաշա Հայֆեց
Յաշա Հայֆեց (Իոսիֆ Ռոբերտովիչ), ամերիկյան ջութակահար։ 1905-1909 թվականներին Վիլնյուսում ջութակ նվագել է սովորել Իլյա Մալկինի մոտ, 6 տարեկանում հանդես է եկել Մենդելսոնի ջութակի կոնցերտի կատարումով։ 1910 թվականից սովորել է Պետերբուրգի կոնսերվատորիայում (Հ. Նալբանդյանի և Լ. Աուերի դասարաններ)։ 1912 թվականին որպես «հրաշամանուկ» ելույթ է ունեցել Բեռլինում։ 1917 թվականից ապրում է ԱՄՆ-ում։ 1959 թվականից ԱՄՆ-ի Հարավային Կալիֆոռնիայի համալսարանի (Լոս Անջելես) պրոֆեսոր է, 1962 թվականից վարում է ջութակի վարպետության դասարանը (աշակերտներից են ջութակահարներ Վ. և Մ. Գոճյան եղբայրները)։ Հայֆեցի կատարողական արվեստին բնորոշ է մոնումենտալությունը, վիրտուոզային փայլը, ոճի հստակությունը, գեղարվեստական մեկնաբանման բոլոր տարրերի հարմոնիկ հավասարակշռությունը։ Նրա երկացանկում համաշխարհային դասական երաժշտական արվեստի մեծաթիվ ստեղծագործությունների հետ տեղ են գրավել Արամ Խաչատրյանի և Կարեն Խաչատրյանի երկերը։ Կատարել է մշակումներ (այդ թվում՝ Արամ Խաչատրյանի «Սուսերով պարը» և «Այշեի պարը», «Գայանե» բալետից) և փոխադրումներ։ Ելույթներ է ունեցել բազմաթիվ երկրներում (1934 թվականին՝ ԽՍՀՄ-ում)։
Վարակային հիվանդություններ
Համաճարակաբանություն
{{legend|#ff6e00|5000-6250}} {{legend|#ff5800|6250-12500}} {{legend|#ff4200|12500-25000}} {{legend|#ff2c00|25000-50000}} {{legend|#cb0000|≥50000}} ]]
Յաշա Հայֆեց
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ջութակահարներ Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի կոմանդորներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երաժիշտներ Կատեգորիա:Ամերիկացի մանկավարժներ
Վարակային հիվանդություններ
Համաճարակաբանություն
Ստորև ներկայացված աղյուսակում թվարկված են այն վարակային հիվանդությունները. որոնցից ըստ ԱՀԿ-ի տվյալների 2002 թվականին մահացել են ավելի քան հարյուր հազար մարդ։ Համեմատության համար վերցված են 1993 թվականի տվյալները։
Մահացությամբ առաջին տեղում է ՁԻԱՀ/ՄԻԱՎ-ը, տուբերկուլյոզը և մալարիա։ Մահացության մակարդակը գրեթե բոլոր նոզոլոգիական միավորներում նվազել է, բացառությամբ ՄԻԱՎ-ի ցուցանիշի, որը որը աճել է 4 անգամ։ Երեխաների շրջանում տարածված հիվանդություններ են կարմրախտը, կապույտ հազը, պոլիոմիելիտը, դիֆթերիան, կարմրուկը և փայտացումը, ինչպես նաև մեծ տոկոս են կազմում ստորին շնչառական ուղիների և մարսողական համակարգի հիվանդությունները։
Պատմական համավարակներ
Համավարակը (կամ համաշխարհային համաճարակը) հիվանդություն, որը տարածվում է երկրագնդի հսկայական տարածքի բնակչության վրա։
Կանխարգելում
Կանխարգելման միջոցառումներ են.
Գրականություն
Կատեգորիա:Վարակիչ հիվանդություններ
Կոնստանցիա Արագոնացի
Կոնստանցիա Արագոնացի, Արագոնի ինֆանտ, ով ամուսնությամբ սկզբում Հունգարիայի թագուհին էր, դրանից հետո Գերմանիայի և Սիցիլիայի թագուհին և Սրբազան Հռոմի կայսրուհին։ Նա Սիցիլիայի ռեգենտն էր 1212-1220 թվականներին։
Նա Արագոնի թագավոր Ալֆոնսո II-ի և Սանչա Կաստիլիացու ինը երեխաներից երկրորդն էր և ամենաավագ դուստրը։
Հունգարիայի թագուհի
Երբ Էմերիկը մահանում էր, նա թագադրեց իր որդուն որպես համակառավարիչ 1204 թվականի օգոստոսի 26։ Թագավորը ցանկանում էր պաշտպանել իր ժառանգությունը և ստիպեց իր եղբայր Անդրաշին խոստանալ պաշտպանել երեխային և նրան փոխանցել թագը, երբ նա մեծանա։ Էմերիկը մահացավ երեք ամիս անց նոյեմբերի 30-ին։
Լադիսլաուսը ժառանգեց գահը, իսկ Անդրաշը դարձավ նրա ռեգենտ։ Անդրաշը իր ձեռքերում կենտրոնացրեց ամբողջ իշանությունը, իսկ Լադիսլաուսը և Կոնստանցիան ունեին գրեթե բանտարկյալի կարգավիճակ։ Կոնստանցիան որոշեց փախչել Վիեննա Լադիսլաուսի հետ։
Նրանք երկուսով հանգրվան գտան Ավստրիայի դուքս Լեոպոլդ VI-ի մոտ, սակայն Լադիսլաուսը շուտով մահացավ (7 մայիսի 1205)։ Նախկին ռեգենտ և այժմ թագավոր Անդրաշ II-ը վերցրեց իր զարմիկի մարմինը և հուղարկավորեց այն թագավորական գերեզմանատանը Սեկեշֆեհերվարում։ Դուքս Լեոպոլդը Կոնստանցիային ուղարկեց հետ Արագոն։
Սրբազան Հռոմի կայսրուհի
Երբ Կոնստանցիան վերադարձավ Արագոն, նա հանգրվանեց իր մոր մոտ Վիլյանուևա դե Սիխենայում գտնվող աբբայությունում։ Սանչան տեղափոխվել էր այստեղ երբ նրա ամուսինը մահացել էր և ապրում էր այստեղ։ Կոնստանցիան այստեղ մնաց հինգ տարի, մինչև նրա եղբայրը նորից որոշեց ամուսնացնել նրան։
Պեդրո II-ը ցանկանում էր լավ հարաբերություններ ունենալ Հռոմի պապ Իննոկենտիոս III-ի հետ, քանի որ նրա և Մարիա Մոնպելիացու ամուսնությունը անվավեր ճանաչելու համար անհրաժեշտ էր վերջինիս օրհնությունը։ Պապը ցանկանում էր խնդրել Կանստանցիայի ձեռքը իր աշակերտ երիտասարտ թագավոր Ֆրիդրիխ II Հոհենշտաուֆենի համար։ Արագոնի թագավորը համաձայնվեց և Կոնստանցիան լքեց մորը և ճանապարհորդվեց Սիցիլիա (1208 թվական)։ Նա երբեք չվերադարձավ Արագոն և չտեսավ իր մորը։ Սանչան մահացավ Կոնստանցիայի մեկնելուց քիչ ժամանակ անց։
Կոնստանցիան և Ֆրիդրիխը ամուսնացան Սիցիլիայի Մեսինա քաղաքում 1209 թվականի օգոստոսի 15-ին։ Արարողության ընթացքում Կոնստանցիան թագադրվեց որպես Սիցիլիայի թագուհի։ Այդ ժամանակ Կոնստանցիան երեսուն տարեկան էր և նրա նոր ամուսինը ընդամենը 14 տարեկան։ Երկու տարի անց 1211 թվականին նրանք ունեցան որդի, ում անվանեցին Հենրիխ, ով հետագայում ողբերգական վախճան ունեցավ։
1212 թվականի դեկտեմբերի 9-ին Ֆրիդրիխը թագադրվեց որպես Գերմանիայի թագավոր, ի հակադրություն Սրբազան Հռոմի կայսր Օտտոն IV-ի։ Ֆրիդրիխի բացակայության ժամանակ Կոնստանցիան մնաց Սիցիլիայում որպես ռեգենտ մինչև 1220 թվականը։
Ոնորիոս III պապը թագադրեց Ֆրիդրիխին որպես Սրբազան Հռոմի կայսր 1220 թվականի նոյեմբերի 22-ին։ Կոնստանցիան թագադրվեց որպես Սրբազան Հռոմի կայսրուհի, իսկ նրանց որդի Հենրիխը դարձավ Գերմանիայի նոր թագավոր։ Կոնստանցիան մահացավ երկու տարի անց մալարիայից Կատանիայում և թաղվեց Պալերմոյի տաճարում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սիցիլիայի միապետների կանայք
Գամբատեզա
Բնակչությունը կազմում է 1735 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 41 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 42 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 86013, հեռախոսային կոդ՝ 0874։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Մոյզե Կեն
Մոյզե Կեն (Moise Kean, ), իտալացի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ։ Ներկայումս հանդես է գալիս Էվերթոնի և Իտալիայի ազգային հավաքականի կազմում։ Խաղում է կենտրոնական հարձակվողի դիրքում ։
Յուվենտուս
Ֆուտբոլիստի կարիերան Կենը սկսել է Տորինոյում ։ 2010 թվականին նա միացավ Յուվենտուսի ակադեմիային ։ Իր պրոֆեսիոնալ դեբյուտը նշեց 2016 թվականի նոյեմբերի 19-ին՝ փոխարինելով Մարիո Մանջուկիչին Պեսկարայի դեմ խաղում  և դառնալով 2000-ական թվականներին ծնված առաջին ֆուտբոլիստը, ով խաղադաշտ է դուրս եկել Սերիա A-ում ։ Նոյեմբերի 22-ին Կենը դարձավ առաջին 2000-ական թվականներին ծնված ֆուտբոլիստը, ով հանդես է եկել Չեմպիոնների Լիգայում՝ փոխարինելով Միրալեմ Պյանիչին Սևիլիայի դեմ խաղում ։ Իր առաջին գոլը պրոֆեսիոնալ կարիերայում խփեց 2017 թվականի մայիսի 27-ին՝ Բոլոնյայի դեմ խաղում ՝ դառնալով 21-րդ դարում ծնված առաջին ֆուտբոլիստը, ով գոլի հեղինակ է դարձել Եվրոպայի 5 հիմնական առաջնություններում ։
2017 թվականի օգոստոսի 31-ին Կենը երկարաձգեց իր պայմանագիրը Յուվենտուսի հետ մինչև 2020 թվականը, ինչից հետո վարձավճարով միացավ Վերոնային   ։ Իր դեբյուտը ակումբի կազմում նշեց սեպտեմբերի 10-ին՝ Ֆիորենտինայի դեմ խաղում ։ Իր առաջին գոլը խփեց հոկտեմբերի 1-ին՝ Տորինոյի դեմ խաղում ։ 2018 թվականի հունվարի 28-ին իտալացին դուբլ ձևակերպեց Ֆիորենտինայի դեմ խաղում ՝ օգնելով իր թիմին հաղթել 4-1 հաշվով ։ Վերոնայի կազմում Կենը անցկացրեց 20 հանդիպում՝ դառնալով 4 գոլի հեղինակ ։
2019 թվականի հունվարի 12-ին Կենը գոլ խփեց Իտալիայի գավաթի Բոլոնյայի դեմ խաղում ։ Մարտի 8-ին նա 2 գոլի և 1 գոլային փոխանցման հեղինակ դարձավ Ուդինեզեի դեմ խաղում  ։ Մարտի 30-ին իտալացին խփեց Էմպոլիի դեմ հանդիպման միակ գնդակը՝ 1-0 հաշվով հաղթանակ պարգևելով Յուվենտուսին  ։ Ապրիլի 6-ին նա փոխարինման մտավ և գոլ խփեց Միլանի դեմ հանդիպման 84-րդ րոպեին՝ օգնելով իր թիմին հաղթել 2-1 հաշվով  ։ Ապրիլի 13-ին Կենը գոլ խփեց ՍՊԱԼ-ի դեմ խաղում, սակայն Յուվենտուսը պարտվեց 2-1 հաշվով  ։ 2018-19 մրցաշրջանում իտալացին դարձավ 7 գոլի հեղինակ անցկացրած 17 հանդիպումներում ՝ գրավելով միջազգային հանրության ուշադրությունը   ։
Էվերթոն
2019 թվականի օգոստոսի 4-ին Կենը 5 տարվա պայմանագիր կնքեց Էվերթոնի հետ  ։ Ակումբը նրա համար վճարեց 27.5 միլիոն եվրո   ։
Պարսից գրականություն
Պարսկական գրականություն` Իրանի հին և մասնավորապես միջնադարյան գրականությունը իրանական խմբի լեզուներով խոսող ժողովուրդների (պարսիկ, տաջիկ, աֆղան, քուրդ և այլն), մի շարք թուրքալեզու ժողովուրդների (ուզբեկ, թուրքմեն, ադրբեջանցի, թուրք) և Հին Հունաստանի որոշ ժողովուրդների սեփականությունն է։
Մոյզե Կեն
Միջազգային կարիերա
Կենը իրավասու էր ներկայացնել Իտալիան և Կոտ դ'Իվուարը միջազգային ասպարեզում ։ 2016 և 2017 թվականներին նա Իտալիայի Մ17 հավաքականի կազմում մասնակցեց Եվրոպայի առաջնություններին՝ ամեն մրցաշարում դառնալով 1-ական գոլի հեղինակ  ։ 2018 թվականին Կենը մասնակցեց Իտալիայի Մ19 առաջնությանը։ Այստեղ նա գոլի հեղինակ դարձավ խմբային փուլի Նորվեգիայի  և կիսաեզրափակչի Ֆրանսիայի  դեմ խաղերում՝ օգնելով իր թիմին հասնել մրցաշարի եզրափակիչ ։ Հուլիսի 29-ին նա փոխարինման մտավ եզրափակչի Պորտուգալիայի դեմ հանդիպման երկրորդ խաղակեսում ՝ դառնալով 2 գոլի հեղինակ և տեղափոխելով խաղը լրացուցիչ ժամանակ, որտեղ սակայն Իտալիան պարտվեց 3-4 հաշվով ։ Կենը ընդգրկվեց առաջնության պահեստային խորհրդանշական հավաքականում և դարձավ 2-րդ լավագույն ռմբարկուն՝ խփած 4 գոլերով ։ 2019 թվականի հունիսին նա մասնակցեց Եվրոպայի Մ21 առաջնությանը  ՝ անցկացնելով 2 հանդիպում ։
Պարսից գրականություն
Դասական շրջան
Դասական շրջանի Իրաքի գրականությունը (9-15-րդ դարեր) հաճախ կոչում են պարսկա-տաջիկական։ Հին պարսկերենով պահպանված հուշարձաններում («Ավեստա», աքեմենյան սեպագիր արձանագրություններ) առկա են չափածո խոսքի, հերոսական էպոսի և թագավորական ժամանակագրությունների տարրեր։
Մոյզե Կեն
Միջազգային կարիերա
Իտալիայի ազգային հավաքական Կենը առաջին անգամ հրավիրվեց 2018 թվականի նոյեմբերի 16-ին Ռոբերտո Մանչինիի կողմից՝ Միացյալ Նահանգների դեմ ընկերական խաղերի համար  ։ Իր դեբյուտը ազգային հավաքականում նշեց նոյեմբերի 20-ին՝ փոխարինելով Դոմենիկո Բերարդիին Միացյալ Նահանգների դեմ խաղում ։ Իր առաջին գոլը Կենը խփեց 2019 թվականի մարտի 23-ին՝ Ֆինլանդիայի դեմ խաղում  ՝ դառնալով Իտալիայի պատմության երկրորդ ամենաերիտասարդ ֆուտբոլիստը, ով գոլի հեղինակ է դարձել հավաքականի կազմում  ։ 3 օր անց՝ Լիխտենշտայնի դեմ խաղում նա խփեց իր երկրորդ գոլը ազգային հավաքականում  ։
Ագարակաձոր (այլ կիրառումներ)
Ագարակաձոր, կարող է վերաբերել՝
Փայտե եկեղեցիներ Փոքր Լեհաստանի հարավում
Փոքր Լեհաստանի հարավի փայտե եկեղեցիներ, պատմականորեն արժեքավոր և ճարտարապետության տեսակետից հետաքրքիր փայտե եկեղեցիներ, որոնք գտնվում են Մալոպոլյան վոյեվոդության հարավում և արևելքում (Գորլիցա, Նովիյ Տարգ և Բոխնյա քաղաքների մոտ) և Պոդկարպատյան վոյեվոդությունում (Բժոզուվի մոտ)։
Մոյզե Կեն
Միջազգային վիճակագրություն
2019 թվականի օգոստոսի 9-ի դրությամբ
Փայտե եկեղեցիներ Փոքր Լեհաստանի հարավում
Եկեղեցիների մեծ մասը կառուցված է մեծ գերաններով և ներկայացնում է գոթիկայից մինչև վերածնունդ, բարոկկո և ավելի ժամանակակից ճարտարապետական ոճեր։ Որոշ շինությունների ոճի վրա ազդեցություն է թողել հունակաթոլիկ և ուղղափառ մշակութային տարածության մոտ լինելը. դրանցից շատերն ունեն գմբեթների առանձնահատուկ տեսք և կառուցված են հունական խաչի տեսքով։
Մոյզե Կեն
Միջազգային
Իտալիա Մ19
Փայտե եկեղեցիներ Փոքր Լեհաստանի հարավում
Ամենահին կառույցները կառուցվել են 14-րդ դարում (ամենահինը համարվում է 1388 թվականին կառուցված Խաչուվի եկեղեցին)։ Եկեղեցիները լավ վիճակում պահպանվել են մինչև մեր օրերը և նորվեգիական հիմնակմախքային եկեղեցիներից հետո հանդիսանում են Եվրոպայում՝ տարիքով երկրորդ փայտե եկեղեցիների կուտակումներ։
Մոյզե Կեն
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իտալիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Յուվենտուսի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Վերոնայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Էվերթոնի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Փայտե եկեղեցիներ Փոքր Լեհաստանի հարավում
Քանի որ եկեղեցիները մեծ պատմական արժեքներ են ներկայացնում, դրանց մի մասը 2003 թվականի հուլիսի 3-ին ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում ։ Եկեղեցիների մեծ մասը մտնում է Մալոպոլյան վոյեվոդության զբոսաշրջային երթուղու մեջ։
Պարսից գրականություն
Սասանյան շրջան
9-րդ դարում Միջին Ասիայում և Խորասանում արաբալեզու գրականության կողքին զարգացել է ֆարսի լեզվով պոեզիան Հանզալե Բադղիսի, Ֆիրուզ Մաշրիղի, (Աբու Դուրգանի)։ Դրական պարսկերենը և Իրաքի դասական պոեզիայի հիմնական ժանրերը (ռուբայի, գազել, քասիդ, մասնավի, քիթա) վերջնականապես ձևավորվել են Ռուդաքիի (մահվան թվական 941) ու նրա սերնդի՝ 10-րդ դարի 1-ին կեսի բանաստեղծների գործերում։
Փայտե եկեղեցիներ Փոքր Լեհաստանի հարավում
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում առաջարկվող թեկնածու եկեղեցիների ցանկ
Ներկայումս ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում Փոքր Լեհաստանի հարավում գտնվող 9-ը փայտե հնագույն (գոթիկ) եկեղեցիներից ընդգրկված են միայն 6-ը։ Ցանկում չեն ընդգրկվել հետևյալ շինությունները.
Պարսից գրականություն
Սասանյան շրջան
Ֆիրդուսու (մոտ 940-1020) «Շահնամե»-ով ամբողջացել են 10-րդ դարի կեսից սկսած չափածո էպիկական ժողովածուներ ստեղծելու փորձերը։ 10-րդ դարի 2-րդ կեսից ֆարսին գրական լեզու է դարձել նաև Իրաքի արևմուտքում։
Փայտե եկեղեցիներ Փոքր Լեհաստանի հարավում
Այլ շինություններ
Համաշխարհային ժառանգության ցանկի մեջ չընդգրկված եկեղեցիների ցանկ
Պարսից գրականություն
Պոեզիա
11-րդ դարում Իրաքի գրականության մեջ զարգացել է ներբողագրական պոեզիան (Ֆառոխի, մահ. 1038, Ունսուրի, մահ. 1039, Մանուլահրի, մահ. 1041)։ Պարսկալեզու հումանիստական գրականության գագաթնակետը Օմար Խայամի (մոտ 1048-1121 թվականներից հետո) պոեզիան է։ 12-րդ դարում Իրաքի պոեզիայում տարածում է ստացել «իրաքյան» կոչված ճարտասանական բարդ ոճը՝ Մուիզիի (մահ. 1127), Ռունիի (մահ. 1130), Բուխարիի (մահ. 1148), Ռ. Վաթվաթի (մահ. 1182) քասիդները, խոշոր ներբողագիր էնվերիի (մահ. մոտ 1170) և խաքանիի (1120-1199) ստեղծագործությունը։ Այդ ոճը ոչ պակաս բնորոշ է 12-րդ դարի արձակի համար՝ Աբու-լալա-Մաալի, Զահիրի, Հ. Բալխի։ 12-րդ դարում Իրաքի գրականության մեջ նշանակալի երևույթ էր 1189 թվականին գրի առնված ժողովրդական «Մամաքեայար» ժողովածուն։ Մոնղոլական նվաճման (1220-1256) հետևանքով անկում ապրած Իրաքի դասական գրականությունը վերստին ծաղկեց 13-րդ դարի 2-րդ կեսին - 14-րդ դարի (Ի. Քերմանի, վահ. 1277, Հ. Թաբրիզի, մահ. 1314, Մ. Սավեջի, մոտ 1300-1375)։ Հնդկաստանի պարսկալեզու բանաստեղծներ Ա. Դեհլևին (1253-1325) և Խ. Քերմանին (1281 - մոտ 1352), շարունակելով Նիզամի Դյանջևիի ավանդույթները, վերածնեցին խրատական և հերոսական էպոսը, ընդլայնեցին գազելի թեմատիկան։ Թուրքաբնակ սուֆի բանաստեղծ և փիլիսոփա Ջ. Ռումին (1207-1273) աստվածացրեց մարդուն։ Այդ շրջանում ուժեղացավ հումանիստական գրական հոսանքը (երգիծաբան Օ. Զաքանի, մահ. 1366 թվականի և 1370 թվականի միջև, սարբեդարների ժողովրդական շարժման երգիչ Է. Ցամին, մահ. 1368, բանաստեղծներ Սաադի, Հաֆեզ)։
Փայտե եկեղեցիներ Փոքր Լեհաստանի հարավում
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լեհաստանի փայտե եկեղեցիներ Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Լեհաստանում Կատեգորիա:Մալոպոլյան վոյեվոդության շենքերն ու շինությունները Կատեգորիա:Պոդկարպատյան վոյեվոդության շենքերն ու շինությունները Կատեգորիա:Լեհաստանի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Լեհաստանի եկեղեցիներ
Պարսից գրականություն
Պոեզիա
15-րդ դարի պարսկալեզու բանաստեղծությունը զարգացման գագաթնակետին է հասնում հերաթական գրական կենտրոնի առաջնորդ Ա. Ջամիի (1414-1492) պոեզիայում։
Բանահյուսական ավանդույթներ
16-րդ դարից սկսած առանձնանում են իրանական և տաջիկական գրականությունները։ Լայնորեն տարածվում են բանահյուսական ավանդույթների վրա հիմնված ժանրերը, ինքնուրույն գրական ժանր է դառնում մարսիեն՝ շիայական միստերիական պոեզիան։ 17-18-րդ դարերին առաջին անգամ գրի են առնվում վերջինիս հետ կապված ողբերգական միստերիաները (թավիե)։
Դասական ավանդույթը զարգացել է այսպես կոչված պալատական գրականության շրջանակներում (Ա. Շիրազի, մահ. 1536, Վ. Բաֆեղի, մահ. 1583, Զ. խոնսարի, մահ. 1615)։ Իրանական շատ բանաստեղծներ փոխադրվում են Միջին Ասիա, Թուրքիա և, հատկապես, Հնդկաստան, որտեղ պարսկալեզու պոեզիան ծաղկում է ապրում Մեծ Մողոլների օրոք (17-րդ դարի 2-րդ կես - 18-րդ դարի 1-ին կես, Զեբուննիսա, 1639-1702, Բեդիլ՝ 1644-1721, Շեյխ խազին, 1692-1766)։
17-րդ դարին Հնդկաստանի պարսկալեզու գրականության ազդեցությամբ իրանական պոեզիայում հաստատվեց հնդկական բարդ ոճը (սաբքե հինդի), առաջացան ձևապաշտական դպրոցներ։ Գրականությունը կյանքին մոտեցնելու առաջին քայլերն արեցին 18-րդ դարում, «Բազգաշթ» («վերադարձ») գրական ուղղության կողմնակիցները (Իսֆահանի, Քաշանի, Իսֆահանի)՝ ձգտելով վերածնել իրանական վաղ դասականների պարզ ոճը։ Այս ուղղությունը շարունակում են բանաստեղծներ Ֆարահանին (1778-1835), Իսֆահանին (1758-1828), Վիսալը (մահ. 1846), Ղաանին (1808-1854) և Իսֆահանին (մահ. 1865)։ 19-րդ դարում երևան է եկել ուղեգրությունների և հուշագրությունների ժանրը։ Դարավերջին սկսել է տարածվել լուսավորական գրականությունը, որի հետ է կապվում թատերագրության, հրապարակախոսա կան վեպի ու վիպակի, պամֆլետի ու ֆելիետոնի (1879-1956) սկզբնավորումը Իրաքի գրականության մեշ։
Երգիծական պոեզիա
1905-1911 թվականների իրանական հեղափոխության և 1918-1921 թվականների ազգային-ազատագրական պայքարի շրջանում դեմոկրատական գաղափարների արտահայտիչը դարձավ հրապարակախոսության հետ սերտորեն կապված երգիծական պոեզիան (Դեհխոդա, Ֆարահանի, 1861-1917, Բահար, 1886-1951, Իրաջ-Միրզա, 1874-1926, Ղազվինի, մոտ 1882-1933)։ Հակաֆեոդալական և հակագաղութատիրական նպատակաուղղվածությամբ աչքի ընկավ բանաստեղծներ Ցազդիի (1889-1939) և Էշղիի (1894-1924) ստեղծագործությունը։
Սոցիալիստական գաղափարներ
Սոցիալիստական գաղափարներն արտահայտություն գտան Ա. Լահութիի (1887-1957) պոեզիայում։ Այս ժամանակին է վերաբերում պատմա վեպի (Բաղեր, Շեյխ Նաթարի, Քերմանի) և նորավեպի ժանրի սկզբնավորումը (Զամալզադե, ծնված 1890)։ 1920-ական թվականների սկզբին հեղափոխական շարժման անկումը և բռնության ուժեղացումը պայմանավորեցին առաջին սոցիալական վեպերի հոռետեսական տրամադրությունը (Քազեմի, ծնված 1887, Խալիլի, Դովլաթաբադի, Հեջազի, ծնված 1896, Խոդադադե)։ 1930-ական թվականներին երկրում տիրող ռեակցիայի պայմաններում պոեզիայում աշխուժացավ ներբողագրական հոսանքը, պատմավեպը ստացավ ազգայնական ոգի, սոցիալական վեպը սահմանափակվեց բարձրաշխարհիկ կյանքի նկարագրությամբ։
Ռեգաշահի վարչակարգի անկումից (1941) հետո Իրաքի գրականությունը, մասնավորապես արձակը, նոր վերելք ապրեց (Հեդայաթ, 1903-1951, Ալավի, ծնված 1904)։ Զարգացավ նորավեպի ու պատմվածքի ժանրը (Չուբաք, Բեհազին, ծնված 1914, Նուշին, 1910-1971, Սադեղ), ստեղծվեցին սոցիալական վեպեր ու վիպակներ (Զամալզադե, Նաֆիսի, Ֆազել), աշխուժություն նկատվեց դրամատուր գիայում (Չուբաք, Նուշին) և թարգմանա կան գրականության բնագավառում։
1940-ական թվականների վերջին և 50-ականների սկզբին պոեզիայում տիրապետող դարձան հակաիմպերիալիստական տրամադրությունները (Թավալոլի, ծնված 1917, Սայե, ծնված 1927, Սոլթանի, ծնված 1922, Զալի, ծնված 1906), ձևավորվեց ու հաստատվեց «շերենոու» (նոր բանաստեղծություն) ուղղությունը (Աֆրաշթե, 1908-1959)։ Իրաքի պոեզիայի դասական ուղղությունը շարունակում են զարգացնել Շահրիարը (ծնված 1906), Սոայերին (ծնված 1909), Համիդին (ծնված 1914), Խանլարին (ծնված 1913) և ուրիշներ։
1950-ական թվականների 2-րդ կեսից Իրաքի պոեզիայում ճանաչում գտած «նոր բանաստեղծության» ներկայացուցիչներ Նադերփուրի, Օմիդի, Ֆառոխզադի, Քեսրայիի պոեզիային բնորոշ է պարսից բանաստեղծության ավանդույթների ստեղծագործական յուրացումը, հումանիստական հնչեղությունը։ Դրականագիտությունը Իրաքում եղել է դեռևս վաղ միջնադարում։ 12-րդ դարից սկսած կազմվել են մատենագիտական յուրօրինակ անթոլոգիաներ՝ թազքերե։ Զարգացել է տաղաչափության մասին գիտությունը («էլամե արուզ»)։ Նոր ուղղության գրականագիտությունը սկզբնավորվել է 20-րդ դարի 20-ական թվականներին։ 1950-1960-ական թվականներին Իրաքի գրականագիտության մեջ դրսևորվում է գրական պրոցեսը տեսականորեն իմաստավորելու միտում (միթրա, դաստեղեյբ, զարենքուբ)։
Կատեգորիա:Պարսկերեն գրականություն
Թագմերսհայմ
Թագմերսհայմ  (Tagmersheim), կոմունա Գերմանիայում, Բավարիա երկրամասում։
Գտնվում է Ստորին Բավարիա վարչական շրջանի ենթակայության ներքո։ Մտնում է Դոնաու Ռիս շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը 1042 մարդ է (2010 թվականի դեկտեմբերի 31–ի տվյալներով )։ Զբաղեցնում է 15.95 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 7 79 217։
Ացիջկվա
Ացիջկվա  (აციჯქვა), գյուղ Վրացական Հանրապետության Կախեթի մարզ երկրամասի Գագրայի մունիցիպալիտետում։ Ըստ 2002 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 454 մարդ ։ Գյուղի ամենաբարձր կետը 90 մետր է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Ագարլու (այլ կիրառումներ)
Ագարլու, կարող է վերաբերել՝
Ագենոր (այլ կիրառումներ)
Ագենոր, կարող է վերաբերել՝
Ագշեհեր (այլ կիրառումներ)
Ագշեհեր, կարող է վերաբերել՝
Ալեսանդրո Մանձոնի
Ալեսանդրո Ֆրանչեսկո Տոմազո Մանձոնի (Alessandro Francesco Tommaso Manzoni, ), իտալացի գրող, վիպասան։
Գործունեություն
Վաղ շրջանի ստեղծագործություններում Մանձոնին հավատարիմ է մնացել Լուսավորականության ավանդույթներին։ 1820-ական թվականներին Ալեսանդրո Մանձոնին անցել է ռոմանտիզմի դիրքերը։ Նրա «1821 թվականի մարտը» և «Մայիսի 5-ը» (1821) ներբողները, հայրենասիրությամբ, ազատասիրությամբ տոգորված «Կոմս Կարմանյոլա» (1820) և «Ադելգիգ» (1822) պատմական ողբերգությունները արձագանքն են ռիսորջիմենտոյի գաղափարների։ Մանձոնիի լավագույն գործը «Նշանվածները» վեպն է, որը նշանակալի տեղ է գրավում 19-րդ–20-րդ դարերում իտալական ռեալիստական արձակում։ 1827 թվականից Մանձոնին հանդես է եկել միայն լեզվի ու գրականության մասին տեսական հոդվածներով։
Հայերեն հրատարակություններ
Ալեսանդրո Մանձոնիի «Նշանվածները» վեպը իտալերենից թարգմանել և ծանոթագրել է ականավոր դերասանուհի Արուս Ոսկանյանի հարազատ եղբայրը՝ Վահրամ Դարպասյանը։ Վեպը լույս է տեսել 1965թվականին «Հայաստան» հրատարակչությամբ, գրքի կազմը ձևավորել է ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ Վաղինակ Մանդակունին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալացի գրողներ Կատեգորիա:Իտալացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Վիպասաններ
Ագորա (այլ կիրառումներ)
Ագորա, կարող է վերաբերել՝
Ագուա Բոա (այլ կիրառումներ)
Ագուա Բոա, կարող է վերաբերել՝
Ագուա Բրանկա (այլ կիրառումներ)
Ագուա Բրանկա, կարող է վերաբերել՝
Օխչի (հանքավայր)
Օխչի, պղնձի հանքավայր Հայաստանի Սյունիքի մարզում, նախկին Օխչի գյուղի մոտ, որն այժմ մտնում է Քաջարան քաղաքի տարածքի մեջ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հանքավայրեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի հանքավայրեր Կատեգորիա:Պղնձի հանքավայրեր
Թափֆհայմ
Թափֆհայմ  (Tapfheim), կոմունա Գերմանիայում, Բավարիա երկրամասում։
Գտնվում է Ստորին Բավարիա վարչական շրջանի ենթակայության ներքո։ Մտնում է Դոնաու Ռիս շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը 4000 մարդ է (2010 թվականի դեկտեմբերի 31–ի տվյալներով )։ Զբաղեցնում է 44.28 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 7 79 218։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Մակրոֆագեր
Մակրոֆագեր (մակրո... և հունարեն φάγος — խժռող, լափող), կենդանական օրգանիզմում գտնվող մեգենքիմային բնույթի բջիջներ, որոնք ընդունակ են ակտիվորեն բռնել ու մարսել բակտերիաները, մահացած բջիջների մնացորդները և օրգանիզմի համար թունավոր ու օտար այլ մասնիկներ։ «Մակրոֆագեր» տերմինն առաջարկել է Մեչնիկովը (1892 թվական)։ Մակրոֆագերներ են արյան մոնոցիտները, շարակցական հյուսվածքի հիստիոցիտները, արյունաստեղծ օրգանների մազանոթների էնդոթելային բջիջները, լյարդի, թոքերի որոշ բջիջներ և այլն։ Կաթնասուն կենդանիների մակրոֆագերի նախորդները գոյանում են ոսկրածուծում։ Ակտիվ ֆագոցիտային հատկությամբ են օժտված նաև արյունաստեղծ օրգանների ցանցանման հյուսվածքի բջիջները, որոնք մակրոֆագերի հետ համախմբվում են ռետիկուլո-ցանցանման համակարգում և օրգանիզմում կատարում պաշտպանական ֆունկցիա։
Կատեգորիա:Բջիջներ Կատեգորիա:Օրգանիզմներ Կատեգորիա:Բջջաբանություն
Արես Խաձինիկոլաու
Պոզնանի երաժշտական ակադեմիայում դասախոսում է հունարեն։ Հրատարակել է երկու տասնյակից ավելի գիրք, որոնցից են՝ «Արևի դեմքով», «Պրոմեթևսի որդին», «Ափերի միջև», «Հունական առասպելների գիրք» (հոր՝ Նիկոս Խանձինիկոլուայի հետ միասին)։ Հունական և լեհական պոեզիայի տասնյակ հատոր է թարգմանել։ Հունաստանում Պոեզիայի և երաժշտության առաջին թատրոնն է կազմակերպել։ Բանաստեղծական մատենաշարի (230 հատոր) և «Poeticon» գրական հանդեսի խմբագիրն է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեհ դաշնակահարներ Կատեգորիա:Լեհ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Լեհ կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Լեհ թարգմանիչներ Կատեգորիա:Պոզնան քաղաքում ծնվածներ
Սոցիալական հեռավորություն
Սոցիալական հեռավորություն (կամ ֆիզիկական հեռավորություն), ոչ դեղորայքային բնույթի սանիտարահամաճարակաբանական միջոցառումների համալիր, ուղղված վարակիչ հիվանդության տարածման կանգնեցմանը կամ դանդաղեցմանը, մարդկանց միջև ֆիզիկական տարածությունը մեծացնելու և շփումների թվի նվազեցման միջոցով ։ Սոցիալական հեռավորությունը իրենից ենթադրում է մարդկանց միջև առնվազն 1.5-ից 2 մետր հեռավորություն և զանգվածային կուտակումների խուսափում  ։ Նվազեցնելով հավանականությունը, որ պայմանականորեն առողջ մարդը ֆիզիկական շփման մեջ կմտնի վարակված անձի հետ, կհաջողվի կանխարգելել վարակի տարածումը և դրանով իսկ նվազեցնել մահացության ցուցանիշը ։ Առավել մեծ արդյունքի հասնելու համար սոցիալական հեռավորություն պահելը պետք է լրացվի շնչառական հիգիենայի միջոցառումներով և ձեռքերի լվացմամբ ։ ԱՀԿ-ն ներկայիս COVID-19 համավարակի շրջանում առաջարկել է օգտագործել «սոցիալական հեռավորություն» եզրույթը, որն ավելի նախընտրելի է, քանի որ այս շրջանում առաջնային նպատակը վարակի տարածման կանխարգելումն է, մինչդեռ հասարակությունը իրար հետ կարող է կապված լինել տեխնոլոգիաների միջոցով  ։ Որպեսզի վարակիչ հիվանդությունների տարածումն ու դրանից խուսափումը նվազի, ապա սոցիալական հեռավորությունը իր մեջ ներառում է մի քանի պաշտպանական գործողություններ. չեղյալ հայտարարել զանգվածային գործողությունները, փակել դպրոցները, աշխատանքը կատարել տնից հեռավար կերպով, սահմանափակել հասարակական տրանսպորտի աշխատանքը, որը վարակի տարածման աղբյուրներից է և սահմանափակել մարդկանց տեղաշարժը ։
Կարանտինային միրոցառումների կիրառման առաջին քայլերը եղել են Մ.թ.ա. 5-րդ դարում։ Լեվիտի գրքում ասվում է. «Բոլոր այդ օրերին նա պետք է միշտ մաքուր լինի և ապրի առանձին» ։ Հուստինիանոսյան ժանտախտի տարիներին Հուստինիանոս առաջինը Բյուզանդիայի ողջ տարածքում կարանտին հայտարարեց, երբ մարդկային դիակերը ծովն էին նետում և վարակի տարածման մեղավորներ էին համարում բոլոր հրեաներին, սամարացիներին, հեթանոսներին, հերետիկոսներին, արիացիներին, մոնթանիստներին ու համասեռամոլներին ։ 1918 թվականին իսպանական գրիպի համաճարակի ժամանակ Սենթ Լուիսի իշխանությունները փակեցին դպրոցները, արգելեցին հասարակական միջոցառումները և սոցիալական հեռավորությանը նմանօրինակ միջոցներ ձեռնարկեցին քաղաքում հիվանդության առաջին իսկ դեպքերի հայտնաբերումից անմիջապես հետո։ Արդյունքում զոհերի թիվը զգալիորեն ավելի քիչ է եղել, քան Ֆիլադելֆիայում, որտեղ կարանտինային միջոցները ձեռնարկվել են երկու շաբաթ ուշ։
Ֆիզիկական հեռավորության միջոցներն առավել արդյունավետ են օդակաթիլային ճանապարհով տարածվող հիվանդությունների (հազի կամ փռշտոցի միջոցով), ուղղակի ֆիզիկական շփման, անուղղակի ֆիզիկական շփման (կոնտամինացված օբյեկտների կամ մակերեսների միջոցով) և աերոգեն (եթե միկրոօրգանիզմները կարող են օդում երկար ժամանակ գոյատևել) ճանապարհներով ։ Վարակը կարող է տարածվել նաև միջատների միջոցով ։
Ֆիզիկական հեռավորության մեթոդի հիմնական բացասական հետևանքներից մեկը մարդկանց միայնության զգացումն է, քանի որ մարդկանց համար դա այդքան էլ հարմարավետ չէ ։
Որոշում
2009 թվականին ԱՀԿ-ն ենթադրում էր, որ սոցիալական հեռավորությունը մարդու ձեռքի ձգված չափի հեռավորությունն է և մարդկանց զանգվածային կուտակումների չեղարկումը ։ Ամերիկյան CDC ասոցացիան սահմանեց սոցիալական հեռավորություն հասկացությունը որպես մարդկային շփման հաճախականության նվազեցում, որոնք միտված են համաճարակի կանխարգելմանը ։ 2019-2020 թվականներին ի հայտ եկած կորոնավիրուսի հետ կապված CDC-ն վերանայեց ձևակերպումը և բնութագրեց որպես հասարակական վայրերից մարդկային զանգվածային կուտակումների չեղարկում և մարդկանց մինչև 2 մետր հեռավորության պահպանում  ։
Տեսական հիմունքներ
Համաճարակաբանության տեսանկյունից սոցիալական հեռավորության հիմնական նպատակը վերարտադրողականության բազային ցուցանիշի նվազեցումն է, այսինքն՝ երկրորդային վարակված անձանց միջին թիվը, որոնք վարակվել են մեկ առաջնային վարակված անձի պոպուլյացիայում, որտեղ բոլոր մարդիկ հավասարապես ենթակա են հիվանդանալու։ Կա հատուկ բանաձև, որտեղ f-ը — սոցիալական հեռավորության մեջ ներգրավվող բնակչության մասնաբաժինն է,  a -ն այն գործակիցն է, որի հետ նվազում է միջանձնային շփումների քանակը սոցիալական հեռավորության մեջ ներգրավվող անձի համար, և վերարտադրության նոր արդյունավետ ցուցանիշ է, իսկ R -ը որոշվում է բանաձևով.Օրինակ, եթե բնակչության 25 %-ը սոցիալական շփումները կրճատում է մինչև դրանց նորմալ մակարդակի 50%, ապա վերարտադրության արդյունավետ ցուցանիշը կկազմի 81%։ Նման նվազումը առաջին հայացքից աննշան է, բայց խիստ դանդաղեցնում է վարակի տարածումը   ։
Միջոցառումներ ու արդյունավետություն
Այն տեղեկատվությունը, որ վարակիչ հիվանդությունները շրջանառվում են հասարակության շրջանում, առաջացնում է մարդկանց վարքագծի փոփոխություն։ Նման փոփոխությունները կարող են օգտակար լինել համաճարակը հաղթահարելու համար, բայց միաժամանակ կարող են վնաս հասցնել տնտեսությանը։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ սոցիալական հեռավորության միջոցառումները պետք է իրականացնել անհապաղ և շատ լրջորեն ։ Սոցիալական հեռավորությունը ներառում է  աշխատատեղերի ու դպրոցների փակում, հասարակական տրանսպորտի գործունեության չեղարկում, հասարակական հանգստի վայրերի, հասարակական միջոցառումների չեղարկում, մեկուսացում, կարանտին և սանիտարական պայմանների պահպանում   ։
Ձեռքսեղմման այլընտրանքներ
[25][25] Ֆիզիկական հեռավորությունը իրենից ենթադրում է մարդկանց միջև երկու մետրի հեռավորություն ։ Նման հեռավորությունը խորհուրդ է տրվում բոլոր աշխատատեղերին և հանդիսանում է հիգիենայի ստանդարտ միջոցներից մեկը ։Սոցիալական հեռավորության պահպանման դեպքում Արևմտյան մշակույթում ավանդական ձեռքսեղմումը ուղղակի անընդունելի է։ Դրա համար, որպես այլընտրանք առաջարկվում է Նամաստե ժեստը, որը իրենից ենթադրում է ձեռքի մատների միացում կրծքավանդակի առաջ։ 2020 թվականի կորոնավիրուսի համաճարակի ժամանակ այդ ժեստը որպես ողջույն օգտագործել է արքայազն Չարլզը, նույն ժեստը խորհուրդ են տվել Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության գլխավոր տնօրեն Թեդրոս Ադհան Գեբրայեսուսը և Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուն ։ Ձեռք սեղմման այլընտրանքի ձևեր են.
Դայխթորհալեն
Դայխթորհալեն (Deichtorhallen, նավամատույցի մուտքի սրահներ), Եվրոպայի ժամանակակից արվեստի և լուսանկարչության արվեստի խոշորագույն կենտրոններից մեկը Գերմանիայի Համբուրգ քաղաքում։ 1911-1913 թվականներին թվագրվող երկու պատմական շենքերն իրենց բաց պողպատ-ապակի կառույցներով պատկերավոր ոճ ունեն։ 2011 թվականից Համբուրգի Kunstmeile և Hafencity երկու շենքերը համալրվել են Համբուրգի Հարբուրգ թաղամասում։
Սոցիալական հեռավորություն
Ձեռքսեղմման այլընտրանքներ
Բացի այդ, կիրառվում են սահմանափակ և կոնտակտային ողջույններ, որոնց դեպքում, չնայած ֆիզիկական շփմանը, վիրուսի փոխանցման հավանականությունը էլի քիչ է։
Դայխթորհալեն
Պատմություն
1911-1914 թվականներին «Deichtorhallen» («նավամատույցի մուտքի (դարպասի) սրահներ») կառուցվել է որպես շուկայի սրահներ, նախկին Berliner Bahnhof երկաթուղային կայարանի տեղում։ Դրանք Art Nouveau-ի և 20-րդ դարի ոճերի միջև անցումային շրջանի արդյունաբերական ճարտարապետության մի քանի օրինակներ են։ Երկու սրահները բաց պողպատե կառույցներ են, հյուսիսային դահլիճը երեք անվակունդով կառույց է, ունի 3800 քմ տարածք, հարավային դահլիճը (1800 քմ) լապտերային տանիք ունեցող շենք է։ Ռուպրեխտ Մատիսը ստեղծել է երկու «գլաններ», որոնց միջով այցելուները կարող են քայլել դեպի Դայթորպլաց, որտեղ գտնվում է Ռիչարդ Սերայի ստեղծած քանդակը։ Հյուսիսային սրահում կա Մարիո Մերցի նեոնային գրության տող և Իմի Նոեբելի «Կապույտ սկավառակը»։
Սոցիալական հեռավորություն
Դպրոցների փակում
Մաթեմատիկական հաշվարկները ցույց  են տալիս, որ վարակի տարածումը կարող է հանգեցնել դպրոցների փակմանը։ Դպրոցների երկրարատև փակումը կարող է սոցիալական և կրթական ցնցումներ առաջացնել ։ Հաշվարկների համաձայն՝ Մեծ Բրիտանիայում  գրիպի համաճարակի ժամանակ դպրոցների փակումը շաբաթական 1,2 մլրդ ֆունտ ստեռլինգ Է արժել, իսկ ԱՄՆ-ի համար դպրոցների փակման 4 շաբաթներն արժեն ՀՆԱ-ի մինչև 0,3 տոկոսը (մինչև 47 մլրդ դոլար)։
Դայխթորհալեն
Պատմություն
Կյորբեր հիմնադրամը վերականգնված Դայթոհալենը նվիրել է Համբուրգ քաղաքին։ 1989 թվականին կառույցի պատասխանատու է նշանակվել Deichtorhallen-Ausstellungs GmbH սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերությունը։ 1989 թվականի նոյեմբերի 9-ին «Einleuchten» ցուցադրությամբ բացվել է Դայթոհալենի միջազգային արվեստի ցուցահանդեսը, համադրող՝ Հարալդ Զեեման։ Դայթոհալեն Համբուրգը ստեղծվել է որպես լուսանկարչության և ժամանակակից արվեստի ցուցահանդեսային կենտրոն` երեք սրահներով, երեք կառույց Դայթոհալենի անվան ներքո։ 2009 թվականից Դայթոհալեն Համբուրգի գեղարվեստական ղեկավարը Դիրկ Լուկովն է։
Սոցիալական հեռավորություն
Դպրոցների փակում
1918 թվականին վիրուսի տարածման ժամանակ ԱՄՆ-ում, երբ փակվեցին դպրոցները մահացության աստիճանը նվազեց 25%-ով, իսկ 1957-58 թվականների ասիական գրիպի ժամանակ՝ 90%-ով, 2004-2008 թվականների գրիպի ժամանակ՝ 50% : Բացի այդ, դպրոցների պարտադիր փակումը և սոցիալական հեռահարության այլ միջոցները նպաստել են 2009 թվականին Մեքսիկայում H1N1 գրիպի համաճարակի ժամանակ գրիպի փոխանցման նվազեցմանը 29%  մինչև 37% ։
Դայխթորհալեն
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Համբուրգի թանգարաններ Կատեգորիա:Ժամանակակից արվեստի թանգարաններ
Սոցիալական հեռավորություն
Աշխատատեղերի փակում
Աշխատատեղերի փակումը ենթադրում է «ոչ առաջնային կարևորության» ձեռնարկությունների փակում, այսինքն՝ այնպիսի ձեռնարկությունների, որոնք կենսական անհրաժեշտ ծառայություններ և ապրանքներ չեն մատակարարում բնակչությանը ։ ԱՄՆ-ի տվյալների հիման վրա հաշվարկներն ու մոդելավորումները ցույց են տալիս, որ աշխատատեղերի 10%-ի փակումը, որտեղ աշխատակիցների շրջանում հիվանդության դեպքեր են տեղի ունեցել, վարակի ընդհանուր տարածումը կազմում է 11,9%, իսկ համաճարակի գագաթնակետը փոքր-ինչ ուշ է տեղի ունեցել։ Աշխատանքի 33 %-ի փակման դեպքում վարակի տարածումը նվազել է մինչև 4,9 %, իսկ համաճարակի գագաթնակետը հետաձգվել է մեկ շաբաթով ։
Աշխատատեղերի փակումը լուրջ տնտեսական և սոցիալական հետևանքներ ունի։ ԱՀԿ-ն խորհուրդ է տալիս գործատուներին աշխատակիցներին հատկացնել հեռավար աշխատանքի՝ վարձատրության պահպանմամբ։ Հիմնական բացասական տնտեսական ազդեցությունը այն է, երբ ձեռնարկությունների փակումը բաժին է ընկնում անհատ ձեռնարկատերերի, ցածր եկամուտ ունեցող ընտանիքների։ ԱՄՆ-ում հավաքված վիճակագրության համաձայն՝ մարդկանց 28%-ը համաճարակի ընթացքում 7-10 օրվա ընթացքում կարող է կորցնել աշխատավանքը։
Կարանտին
2003 թվականին Սինգապուրում SARS համաճարակի ժամանակ 8000-ից ավելի մարդ է անցել պարտադիր տնային կարանտինի, իսկ 4300 մարդ պարտավոր էր հետևել իր ախտանշաններին և հեռախոսով ամեն օր տեղեկացնել բժիշկներին։ Թեև արդյունքում միայն 58-ի մոտ է ախտանիշ հայտնաբերվել, իշխանությունների հրամանով արձակած կարանտինը համարել են վարակի դեմ պայքարի հաղթահարման լավագույն միջոցներից մեկը ։ Պեկինում H1N1 համաճարակի օրինակով պարզվել է, որ պարտադիր կարանտինը վիրուսի բռնկման գագաթնակետի դեպքում վարակվածների թիվը հինգ անգամ նվազեցրել է։
Սանիտարական գոտի
1995 թվականին սանիտարական պատնեշը կիրառվել է Կիկվիտում Էբոլա տենդի բռնկման ժամանակ ։ Հետևելով նախագահի հրամանագրին՝  զորքերը շրջապատել են ողջ քաղաքը, արգելել ավիահաղորդակցությունը, քաղաքի ներսում ԱՀԿ-ի օգնությամբ ստեղծել են լրացուցիչ սանիտարական գոտիներ, բուժման և զոհվածների թաղման գոտիները մեկուսացրել են ազգաբնակչությունից։ Բոլոր այդ միջոցներն օգնել են հաղթահարել բռնկումը եւ թույլ չտալ վարակի հետագա տարածումը ։
Պաշտպանիչ մեկուսացում
Ամերիկյան Կոլորադո նահանգի Գանիսոն քաղաքը 1918 թվականին իսպանական գրիպի համաճարակի ժամանակ մեկուսացվել է երկու ամսով, որպեսզի թույլ չտա վարակի ներթափանցումն իր սահմաններ։ Միջքաղաքային մայրուղիներում բարիկադներ են կառուցել, իսկ գնացքներով ժամանող բոլոր ուղևորներին ուղարկել են հնգօրյա կարանտինի։ Ոստիկանության մամուլի ծառայությունից հայտնել են, որ մարմնական վնասվածքներով շատ ուղևորներ տեղափոխվել են հիվանդանոց ։
Զանգվածային միջոցառումների չեղարկում
Զանգվածային միջոցառումների չեղարկումը ենթադրում է մարզական իրադարձությունների, կինոսեանսների, երաժշտական և ժամանցային շոուների չեղարկում ։ Որոշ հետազոտողներ կարծում են, որ մարդկանց զանգվածային կուտակումները կարող են և վարակի տարածմանը չնպաստել ։ Սակայն, նախադեպերը վկայում են այն մասին, որ զանգվածային կուտակումները կարող են ոչ միայն հանգեցնել վարակի ավելացման տարածմանը, այլև վարակը տարածել այլ շրջաններ ։ Այսպես, 1918 թվականին Ֆիլադելֆիայում և Բոստոնում զինվորական շքերթները գրիպի տարածման պատճառ են դարձել, քանի որ քաղաքացիական հանդիսատեսի բազմության մեջ եղել են նավաստիներ, որոնց թվում եղել են վարակվածներ ։ Զանգվածային հավաքների սահմանափակումը սոցիալական հեռավորության այլ միջոցներից է, որը օգնում է կանխել վարակների տարածումը ։ Ֆիզիկական հեռավորության բոլոր միջոցները միտված են  մարդկանց զանգվածային կուտակումների վերացմանը։ Չնայած ապացուցողական հետազոտությունների որակը ցածր չէ, սակայն ընդհանուր միտումը մեկն է. մեծ թվով մարդկանց միաժամանակյա կուտակման բացառումը թույլ է տալիս հարթել հիվանդացության աճի կորը հետաձգել համաճարակի գագաթնակետին հասնելուն։
Ճանապարհորդական սահմանափակումներ
Փակ սահմաններն ու միջազգային ավիաթռիչքների արգելքը կարող են հետաձգել ինֆեկցիաների տարածումը ավելի քան 2-3 շաբաթով, իսկ մեծ ժամկետների համար պահանջվում է սահմանների վերահսկման խստություն առնվազն 99%-ով ։ 1770-1871 թվականներին սահմանների խստագույն վերահսկողության շնորհիվ Ավստրիայում հաջողվել է թույլ չտալ ժանտախտի բռնկում, մինչդեռ հարևան Օսմանյան կայսրությունը տառապել է այդ հիվանդության հաճախակի համաճարակներից մինչև XIX դարի կեսերը ։ 2020 թվականին հրապարակվել է հետազոտություն, որի համաձայն՝ դեպի Չինաստան ուղևորությունների սահմանափակումը և դրա ուղղությամբ հասարակական և անձնական մակարդակներում ձեռնարկվող ջանքերի համադրությամբ կարողացել են միայն դանդաղեցնել COVID-19-ի տարածումը ։ Պարզվել է, որ դեպի Ուհան ուղևորության արգելքը կարողացել է դանդաղեցնել Չինաստանի մնացած տարածքի վարակման հավանականությունը 3-5 օրով, սակայն 80 տոկոսով նվազեցրել է երկրում հիվանդացածների թիվը։ Տեղաշարժերի վերահսկման ցածր արդյունավետությունը բացատրվում է նրանով, որ հիվանդության վաղ փուլերում վարակվածների մոտ ախտանշաններ չեն արտահայտվել ։
Ըստ հաշվարկների ՝ միջազգային ճանապարհորդների մարմնի ջերմաստիճանի ստուգումն օգնում է համաճարակը հետաձգել 2 շաբաթով, սակայն նախասիմպտոմատիկ շրջանում վարակվածներին հնարավոր չէ հայտնաբերել։
Վաղ շրջանի օրինակներ
Լեպրոզիաները 7 լազարետները հիշատակվում են որպես սոցիալական հեռավորության օրինակ այն ժամանակներում, երբ վարակների տարածման մեխանիզմները դեռևս չէին ուսումնասիրվել, և արդյունավետ բուժման մեթոդները չէին հորինվել ։ Միջնադարի ամենահայտնի գրական ստեղծագործություններից մեկի՝ Ջովաննի Բոկաչոյի «Դեկամերոն»-ի հերոսներն իրենց պատմություններն են վարում՝ թաքնվելով 1348 թվականի ժանտախտի մոլեգնող համաճարակի ընթացքում ։
1918 թվականի գրիպի համաճարակ
«Իսպանուհի» համավարակի ժամանակ գրեթե կես միլիարդ մարդ է վարակվել, իսկ 100 միլիոն մարդ մահացել է։ Մարդիկ այդ վիրուսից մեծ դասեր քաղեցին և դեռևս այդ ժամանակվանից իրականացվեցին կարանտինային միջոցառումներ ։ Հետագա վերլուծությունը ցույց է տվել, որ բարձր մահաբերության մակարդակը կարող է նվազել, սակայն վատ սանիտարական պայմանները, մարդկանց անվերահսկելի տեղաշարժը շարունակել են իրենց վատ ազդեցությունը թողնել վիրուսի հաղթահարման վրա ։
1918 թվականին համավարակի ժամանակ ԱՄՆ-ում սոցիալական հեռավարության պլաններ են մշակվել, Ֆիլադելֆիա և Սենտ Լուիս քաղաքներում փակվել են դպրոցները, արգելվել են հանրային ժողովների անցկացումը։ Ընդ որում, Ֆիլադելֆիայում միջոցառումների նախաձեռման հինգ օրվա ձգձգումը նպաստել է վարակի առավել արագ տարածմանը, մինչդեռ Սենտ Լուիսում ճիշտ ժամանակին արված կանխարգելման միջոցառումները դրական են ազդել վիրուսի տարածման արագության վրա ։ 1918 թվականի համաճարակի վերաբերյալ ամերիկյան 16 քաղաքներում իրենց հետազոտություններն են կատարել Բուտսմի և Ֆերգյուսոնի հետաղոտողները և պարզել, որ սոցիալական հեռավորության առկայությունը նպաստել է մահացության ցուցանիշի աննշան նվազմանը։ Այդ միջոցառումները շատ հաճախ իրենց բացասական հետևանքներն են ունենում սոցիալական հեռավարության ուշ ներդրման կամ վաղ դադարեցման պատճառով ։
«Իսպանուհի» համավարակը Ռուսական կայսրությունում շարունակվեց տիֆ հիվանդությամբ։ Ամենահամեստ հաշվարկներով մահացածների թիվը կազմել է 3 միլիոն։ Դա կապված է այն բանի հետ, որ վարակվածների առաջին մեծ խումբը եղել են զինվորականները։ Հիվանդության տարածման հիմնական աղբյուր է ծառայել նաև գնացքի վագոնները ։
SARS 2003 թվականի համաճարակ
SARS-ի 2002—2004 թվականների բռնկամ ժամանակ կիրառվել են սոցիալական հեռավորության այնպիսի միջոցառումներ, ինչպիսիք են զանգվածային միջոցառումների արգելումը, դպրոցների, թատրոնների և այլ հասարակական վայրերի փակումը, վարակվածների հայտնաբերումն ու մեկուսացումը, նրանց հետ շփվածների կարանտինի ապահովումը։ Այդ ընթացքում Կանադայում իրագործվել են հանրային կարանտինի միջոցառումներ, իսկ դրանց արդյունավետությունը որոշ ժամանակ անց որակվել է միջին աստիճանի։ Մարդկանց որոշակի խումբ ստիպված բժշկական դիմակ է կրել ։ Լինելով ոչ ասիական երկիր՝ Կանադան ամենից շատ տուժած երկիրն էր ։