cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Բադազգիներ
վերարտադրություն
Բազմանացման շրջանում թռչունների մեծ մասը տարածքային է և բնադրում է որպես առանձին զույգեր, թեև կան բացառություններ։ Այդպիսի օրինակներից է սովորական ըմպանը (Somateria mollissima), որը բնադրում է մեծ գաղութներում։ Բնադրման տարածքը եռանդուն պաշտպանված է։ Օրինակ, բուծող կարապները ագրեսիվ վարքագիծ են դրսևորում այլ ջրային թռչունների և նույնիսկ մարդկանց նկատմամբ, և ներխուժողները կարող են ուժով քշվել կամ հարձակվել։ Չբուծման շրջանում բադերի մեծ մասը հավաքվում է հոտերով, իսկ շատ տեսակների արու բադերը խմբեր են կազմում ձվերից անմիջապես հետո։ Բները սովորաբար տեղակայված են ջրի մոտ, հիմնականում գետնի վրա։ Այն թռչունները, որոնք ունակ են լավ շարժվել ցամաքում, կարող են բնադրել ջրային մարմնից մի փոքր հեռավորության վրա։ Շելդուկները (Tadorna) օգտագործում են ճագարների և այլ կաթնասունների թողած փոսերը կամ ծառերի խոռոչները։ Հեղեղի բադը (Merganetta armata) բնադրում է զառիթափ գետերի երկայնքով ճեղքերում։ Բնադրման վայրերը բավականին բազմազան են. նրանք սովորաբար բնադրում են գետնին ափամերձ բուսականության մեջ, բայց եթե այն բացակայում է, նրանք կարող են բաց բույն կառուցել մարգագետնում, զբաղեցնել ագռավի կամ կաչաղակի խոռոչ կամ հին բույն կամ օգտագործել։ շենքի վերնահարկ. Hooded Merganser-ը (Lophodytes cucullatus) ցուցաբերում է յուրահատուկ վարքագիծ՝ նման է կկուին, այն միշտ ձվեր է դնում այլ թռչունների (պարտադիր չէ, որ բադերի ընտանիքից) բներում և դրանից հետո չի հոգում սերունդների մասին։ Երբեմն թռչունները նախընտրում են բույն դնել գիշատիչ թռչունների տարածքներում կամ ճայերի կամ ցամաքների գաղութների մոտ. նման մոտիկությունը լրացուցիչ պաշտպանություն է ապահովում ցամաքային գիշատիչների դեմ, որոնք հարձակվում են բների վրա։
Տաշլիկուլ (գյուղ, Բուզդյակսկի շրջան)
Բնակչություն
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմել է 360 մարդ, 2010 թվականին՝ 318 մարդ։
Ազգային կազմ
2002 թվականի մարդահամարի տվյալներով գերակշռող ազգություններն են՝ բաշկիրները (66%), թաթարները (27%)։
Բադազգիներ
Էկոլոգիա և պաշտպանություն
Ներկայումս (2008 թ.) բադերի 36 տեսակներ որոշ չափով սպառնում են գլոբալ անհետացմանը և այդ պատճառով ընդգրկված են վտանգված տեսակների միջազգային Կարմիր ցուցակում։ Բացի այդ, այս ցանկը ներառում է 6 տեսակ, որոնք համարվում են անհետացած վերջին 300 տարվա ընթացքում։ Ըստ տեղեկությունների՝ 1681թ.-ին Մավրիկիոս կղզում առատ է եղել մավրիկիական խեցգետինը (Alopochen mauritianus), սակայն ընդամենը 17 տարի անց՝ 1698 թվականին, այն ամբողջությամբ վերացվել է անվերահսկելի որսի պատճառով։ Նույն կղզուց 17-րդ դարի վերջին անհետացել է նաև մավրիկյան բադը (Անաս թեոդորի)։ 1710 թվականին Ռեյունիոն շելդգոսը (Mascarenachen kervazoi) վերացել էր որսի և Ռեյունիոն կղզում բնակավայրերի ոչնչացման պատճառով։ Ամստերդամի կղզու բադը (Anas marecula), անթռչող տեսակ, բնակվում էր Հնդկական օվկիանոսում գտնվող Ամստերդամ կղզում և ենթադրվում է, որ այն ոչնչացվել է կետորսների կողմից 1793թ.-ից հետո, երբ նմանատիպ թռչնի միակ պահպանված արձանագրությունն արվեց։ Լաբրադոր բադի (Camptorhynchus labradoricus) մասին վերջին հայտնի գրառումը, որն ապրում էր Հյուսիսային Ամերիկայի արևելյան ափի երկայնքով, թվագրվում է 1875 թվականին (կամ 1878 թվականին)։ Որպես դրա ոչնչացման պատճառ նշվում են ձմեռային վայրերում մարդկանց հետապնդումները և թակարդը։ 1902 թվականին Օքլենդի մերգանսերը (Mergus australis) հայտարարվեց անհետացած։ Սկզբում այն տեղահանվել էր Նոր Զելանդիայի Ստյուարտից և Հարավային կղզուց մաորի ցեղերի կողմից և ի վերջո վերացավ Օքլենդյան կղզիներում՝ խոզերի, առնետների, կատուների և շների ներմուծումից հետո։ Մեկ այլ տեսակ՝ արևադարձային Ասիայից վարդագույն բադը (Rhodonessa caryophyllacea), համարվում է խիստ վտանգված, սակայն 1949 թվականից ի վեր ոչ մի գրառում չի գրանցվել։ Այնուամենայնիվ, թռչնաբանները դեռ հույս ունեն հանդիպել Մյանմարի հեռավոր ճահճային տարածքներում այս թռչնի փոքր պոպուլյացիայի հետ։. Նմանատիպ իրադրությունը վերաբերում է Մանջուրիայի սրածայր ցեղատեսակին (Tadorna cristata), որը 1964 թվականից ի վեր ոչ մի գրառում չկա։ դեռ համարվում է անհետացման եզրին։ Մադագասկարի ցողունը (Anas bernieri), շագանակագույնը (Anas chlorotis), Մադագասկարի բադը (Anas melleri), Հավայան բադը (Anas wyvilliana), չինական սագը (Anser cygnoides), կարմիր կրծքամիս սագը (Branta ruficollis), սպիտակաթև բադը (Cairina scutulata), կապույտ բադը (Hymenolaimus malacorhynchos), թեփուկաթև մերգանսերը (Mergus squamatus) և սպիտակագլուխ բադը (Oxyura leucocephala) անհետացման վտանգի տակ գտնվող բադերի տեսակներից են։ Բադերի այս և այլ տեսակների անկման հիմնական պատճառները վերագրվում են մարդածին գործոններին. դիտավորյալ որս, թռչունների ապրելավայրեր ոչ բնիկ գիշատիչների ներմուծում, հարմար միջավայրերի փոփոխություն (օրինակ՝ ջրաճահճային տարածքների ցամաքեցում, ամբարտակների կառուցում, հողերի վերածում գյուղատնտեսության համար)։ և շրջակա միջավայրի աղտոտվածությունը։ Բացի այդ, ուրբանիզացիան հանգեցնում է աճելավայրերի մասնատման, որն անխուսափելիորեն հանգեցնում է գենետիկական բազմազանության կրճատմանը։
Տաշլիկուլ (գյուղ, Բուզդյակսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բուզդյակսկի շրջանի բնակավայրեր
Բադազգիներ
Էկոլոգիա և պաշտպանություն
Ռուսաստանի Կարմիր գրքում ներառված են բադերի 18 տեսակ։ Դրանց պահպանումն ու բուծումն իրականացվում է կենդանաբանական այգիների, արգելոցների կողմից, և որսորդների շրջանում իրականացվում է կրթական քարոզչություն։
Բուծում
Ամենատարածված ընտանի բադն իր ծագումն ունի վայրի մալարդի մեջ, և նրա ընտելացումը, հավանաբար, սկսվել է Արևելյան Ասիայում։ Այն հատկապես տարածված է այնտեղ, հատկապես նրա հարավարևելյան մասում։ Միայն Չինաստանում այս թռչունների արտադրությունը գերազանցում է տարեկան 2 միլիարդը, ինչը կազմում է համաշխարհային արտադրության մոտ 3/4-ը։ Բադերի բուծումը թույլ է զարգացած Մերձավոր Արևելքում, Աֆրիկայում և Լատինական Ամերիկայում։
Մոխրագույն սագը, ըստ երևույթին, ընտելացվել է դեռևս փարավոնների 11-րդ դինաստիայի ժամանակ Հին Եգիպտոսում մ.թ.ա. 2000 թվականին։ Ժամանակակից ընտանի սագերի մեկ այլ նախահայր համարվում է ասիական կարապի սագը (Anser cygnoides):
Մուսկովյան բադը, որը Ռուսաստանում հաճախ անվանում են «հնդկական վազորդ բադ», ընտելացրել են Հարավային Ամերիկայում՝ ժամանակակից Բրազիլիայի և Պերուի տարածքում, ինկերի նախնիների կողմից։
Այս թռչունների միսը, ձուն և ճարպը օգտագործվում են որպես սննդամթերք։ Նրանց փետուրներն ու փետուրները օգտագործվում են որպես լցոնման նյութ, օրինակ՝ բարձերի համար։ Հայտնի է սագերի՝ անծանոթ մարդկանց մոտենալու ժամանակ հնչյուններ հնչեցնելու ունակությունը, այդ իսկ պատճառով նրանց հաճախ օգտագործում են որպես «պահապան շներ»։
Բազմաթիվ վայրի թռչուններ, ինչպիսիք են թշվառ կարապը, համր կարապը, սև կարապը և մանդարինե բադը, այժմ բուծվում են այգիներում և պուրակներում՝ որպես դեկորատիվ տեսակներ։ Սինանտրոպիկ թռչունները (թռչուններ, որոնց ապրելակերպը կապված է մարդկանց և նրանց բնակության վայրերի հետ) ներառում են մոլախոտը, բադը, տուֆտա բադը և կանադական սագը, որոնք վաղուց հարմարվել են մարդու ներկայությանը։
Որս
Շատ երկրներում վայրի բադերի որոշ տեսակներ վաղուց որսի անբաժանելի մասն են եղել։ Առանձնահատուկ արժեք ունեն Անատինի ցեղին պատկանող և իրենց համեղ մսով հայտնի տեսակները։ Այդ պատճառով նրանց անվանում են նաև «ազնվական» բադիկներ։ Հին Ռուսաստանում կարապները համարվում էին այսպես կոչված «կարմիր խաղի» մի մասը, որին արքայազները որսում էին բազեների և շների հետ։ Ասիայում և Ամերիկայում բադերը ձմռանը մեծ քանակությամբ հավաքում էին` ձողերով քշելով աշնանային ձուլման ժամանակաշրջանում, երբ թռչունները կորցրին իրենց թռչելու ունակությունը։
Նշումներ
<references group="" responsive="1">
Հղումներ
Կատեգորիա:Թռչունների ընտանիքներ
Վյուրցբուրգ
Վյուրցբուրգ (Würzburg ), միջն. Վիրցեբերկ, Վյուրտցբուրգ, քաղաք Մայն գետի վրա, Գերմանիայի հարավում, Բավարիա երկրամասում։ Ունի «ազատ քաղաքի» կարգավիճակ, Ստորին Ֆրանկոնիա վարչական շրջանի, Վյուրցբուրգի շրջանի կենտրոնն է։ Առաջին գրավոր հիշատակումը 704 թվականին է եղել, 2010 թվականի դրությամբ բնակչությունը 133 799 է (Բավարիայում 5-րդը)։ Ժամանակակից Վյուրցբուրգը սննդի արդյունաբերության (գինեգործություն և գարեջրագործություն), մեքենաշինության (այդ թվում՝ ավտոմոբիլաշինության), տպագրական մեքենաների և էլեկտրատեխնիկական սարքավորումների արտադրության կենտրոն է։ Այստեղ են գտնվում բազում տպագրատներ, կոնսերվատորիա, վարչական-գյուղատնտեսական ակադեմիա, ինչպես նաև Վյուրբուրգի համալսարանը։ Վերջինիս շնորհիվ Վյուրցբուրգը համարում են Գերմանիայի դասական «համալսարանական քաղաքներից» մեկը։
Միջնադարյան ժամանակներից Վյուրցբուրգը Ֆրանկոնիայի խոշորագույն քաղաքներից մեկն էր և վաղուց արդեն հայտնի էր իր գինեգործությամբ։ Հայտնի ճարտարապետական հուշարձաններն են Մարիենբերգի ամրոցը (XI—XVI դար), Մայնֆրանկի թանգարանը (Թիլման Ռիմենշնայդերի և այլոց արձաններով), եպիսկոպոսի Վյուրցբուրգի նստավայրը (1719—53 թթ., ճարտարապետ Բալթազար Նեյման և այլք, գեղանկարներ՝ Ջովանի Բատիստա Տյեպոլո)։
Աշխարհագրություն
Քաղաքը գտնվում է Մայն գետի ափին։ Մայնի արևմտյան ափին տեղակայված է Մարիենբերգ ամրոցը, որից դուրս գալով և անցնելով Հին կամուրջը (Alte Mainbrücke)՝ կարելի է հայտնվել Հին քաղաքում։
Վյուրցբուրգում բնակչության թվով առանձնացվում է 13 շրջան.
Պատմություն
Հնագիտական պեղումների ժամանակ քաղաքի տարածքում հայտնաբերվել են կելտական շինությունների հետքեր, որ վերաբերում են մոտավորապես մ.թ.ա 1000 թվականին։
Քաղաքի վերաբերյալ առաջին գրավոր հիշատակումները թվագրվում են 704 թվականով։
Կոտուգա
Կոտուգա (Котуга), գետ Ռուսաստանում, հոսում Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Վարչուշկա գետի ձախ ափին՝ 68 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 56 կմ է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Գարշինո (գյուղ, Սակիի շրջան)
Գարշինո (Гаршине, Büyük Aqtaçı), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Սակիի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Բիյուկ-Ակտաչի։
2001 թվականի տվյալներով Գարշինո գյուղում բնակվում էր 599 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Սակիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Սենտ Լոուրենս շրջան (Նյու Յորք)
Սենտ Լոուրենս շրջան (St. Lawrence County), ԱՄՆ Նյու Յորք նահանգի 62 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 7.306 կմ² է, բնակչությունը՝ 111.944 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Քանտոն բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1802 թ.։
Երկրի ծագելը
«Երկրի ծագելը»(Earthrise), Երկրի լուսանկար, լուսանկարված «Ապոլոն-8» տիեզերանավով  Լուսնի շուրջը թռիչքի ժամանակ, ամերիկացի տիեզերագնաց, Ուիլիամ Անդերսոնի կողմից։ Տիեզերքից Երկրի ամենահայտնի լուսանկարներից մեկը։ Նկարի համարը ՆԱՍԱ-ի գրացուցակում AS8-14-2383: Լուսանկարվել է 1968 թվականի դեկտեմբերի 24ին   ։
Այսպիսով Երկիրը Լուսնի հիմնական մասում չի ծագում և մայր չի մտնում, քանի որ Լուսինը միշտ շրջված է դեպի Երկիրը մի կողմով։ Բայց կա լիբրացիա, որի առավելագույն ցուցանիշը 7°45′ : Երկրը լիբրացիայի շնորհիվ (Լուսնից տեսանելի 2° աստիճանային չափով)  Լուսնի երնկանամարում ստանում է  ուղղանկյան մեջ Լիսաժուի պատկերներ՝ 15°48′ լայնությամբ և  13°20′ երկարությամբ։ Հետևաբար կան Լուսնի որոշ հատվածներ, որտեղ Երկիրը ծագում  և մայր է մտնում  մոտավորապես 30,5 երկրային օր հարճախականությամբ։
2018 թվականի հոկտեմբերի 5ին «Ապոլոն-8» միսիայի 50-ամյակի առթիվ Միջազգային աստղագիտական միությունը յուրացրեց երկու հարվածային խառնարաններ, որոնք երևում են  «Երկրի ծագելը» լուսանկարում անվանակոչվել են Anders' Earthrise և 8 Homeward :
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ապոլոն ծրագիր Կատեգորիա:Երկիր Կատեգորիա:Լուսանկարներ Կատեգորիա:Կառավարվող տիեզերագնացություն
Սեպուհ Թումյան
Սեպուհ Ջհանգիրի Թումյան (, թաղված է Երևանում), հայ բժիշկ, վնասվածքաբան-օրթոպեդ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1963), պրոֆեսոր (1973)։ Երևանի բժշկական ինստիտուտի վնասվածքաբանության, օրթոպեդիայի և ռազմադաշտային վիրաբուժության ամբիոնի հիմնադիր-վարիչ (1971-1982): Մոսկվայի Նիկոլայ Բլոխինի անվան ուռուցքաբանական գիտական կենտրոնի ավագ գիտաշխատող։ ՀՀ առողջապահության նախարարության գլխավոր վնասվածքաբան-օրթոպեդ (1965-1989): Երևանի գլխավոր վնասվածքաբան-օրթոպեդ (1989-1993):
Մոսկվայի Նիկոլայ Բլոխինի անվան ուռուցքաբանական գիտական կենտրոնի ավագ գիտաշխատող, պրոֆեսոր Գայանե Թումյանի հայրն է։
Ստեղծագործություններ և ճանաչում
Ուսումնասիրել է դրսածուռ ծնկի (Ceni Valgum) կլինիկան և բուժումը։ Առաջինը Հայաստանում կատարել է բազկի, նախաբազկի, սրունքի, անրակի կոտրվածքների ներոսկրային համակցում՝ մետաղաձողերի միջոցով։
ՀՀ առողջապահության նախարարության (1965-1989 թվականներ) և Երևանի գլխավոր վնասվածքաբան-օրթոպեդ (1989-1993 թվականներ)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ Կատեգորիա:Հայ օրթոպեդներ Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:Թեհրանի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայ վնասվածքաբաններ
(6337) Շիոտա
(6337) Շիոտա (Shiota), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1992 թվականի հոկտեմբերի 26-ին Կին Էնդատեի և Կաձուրո Վատանաբեի կողմից Կիտամիում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,087809 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,6629 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,5127 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1981,86 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,181647 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,88° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1992 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կին Էնդատեի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Կաձուրո Վատանաբեի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ամենածանր աստղերի ցանկ
Ցանկում ներառված են դեռևս հայտնաբերված ամենածանր աստղերը։ Ցանկը կարգավորված է աստղի զանգվածի նվազման ուղղությամբ։ Որպես միավոր ընտրված է արեգակի զանգվածը։
Անորոշություններ և վերապահումներ
Ստորև թվարկված ամենածանր աստղերը շարունակական հետազոտության առարկա են հանդիսանում, և դրանց բնութագրերը անընդհատ վերանայվում են։
Ստորև բերված աղյուսակում ներկայացված զանգվածները ստացվում են այն տեսություններից, որոնք օգտագործում են բարդ տեխնիկաներ՝ աստղի ջերմաստիճանի և բացարձակ մեծության չափման համար։ Նշված բոլոր զանգվածներն ունեն զգալի անորոշություններ, քանի որ չափումները և (կամ) տեսական մոդելները կարող են սխալ լինել։ Օրինակ VV Ցեֆեոսի զանգվածը, կախված աստղի ուսումնասիրման եղանակից, կարող է լինել 25-40 կամ մինչև 100 արևի զանգված։
Ծանր աստղերը չափազանց քիչ են, ստորև թվարկված բոլոր աստղերը Երկրից շատ, հազարավոր լուսային տարի հեռավորության վրա են, և այդ գործոնն արդեն իսկ դժվարացնում է չափումները։ Բացի այդ, այդպիսի մեծ զանգված ունեցող աստղերի մեծ մասը շրջապատված է արտանետվող գազի ամպերով, որոնք թաքցնում են աստղի մակերեսը, ինչը դժվարություններ է ստեղծում աստղերի ջերմաստիճանն ու պայծառությունը չափելու համար, և նաև էապես բարդացնում է դրանց ներքին քիմիական կազմը որոշելու գործընթացը։ Որոշ մեթոդների համար աստղերի տարբեր քիմիական բաղադրությունները հանգեցնում են դրա զանգվածի տարբեր գնահատականների։
Ընդ որում, աստղի շուրջը գազի ամպերը կասկածի տակ են դնում՝ գոյություն ունի միայն մեկ գերհզոր աստղ, թե կոմպակտ բազմակի աստղերի համակարգ։ Երկրորդ դեպքում, յուրաքանչյուր աստղ ինքնին մեծ է, բայց պարտադիր չէ, որ գերծանր լինի։ Բացի այդ, հնարավոր են մի քանի աստղերի համակարգեր, որտեղ մեկ գերծանր աստղն ունի շատ ավելի փոքր ուղեկից կամ դրա համակարգ։
Զանգվածներն առավել հուսալիորեն որոշվել են NGC 3603-A1 և WR 20a աստղերի համար, որոնք կրկնակի համակարգերի աստղեր են, ինչը հնարավորություն է տալիս ճշգրիտ հաշվարկել աստղերի զանգվածները Կեպլերի օրենքների միջոցով` որոշելով յուրաքանչյուր բաղադրիչի փոխադարձ ուղեծրային շարժումները` չափելով դրանց ճառագայթային արագությունները և լույսի կորերը, քանի որ երկու աստղերն էլ խավարող փոփոխականներ են ։
Աստղային էվոլյուցիա
Որոշ աստղեր գուցե սկզբում ունեցել են ավելի մեծ զանգված, քան այժմ․ դրանց զանգվածների կորուստները բացատրվում են աստղային քամու պատճառով գազի հոսքերի ցրմամբ, ինչպես նաև նոր և պսևդոնոր պայթյունավտանգ իրադարձություններով, որոնց արդյունքում աստղերը կորցնում են իրենց նյութի տասնյակ արևային զանգվածներ։
Ամենազանգվածային աստղերը հիմնական հաջորդականության ամենակարճ կյանքի տևողություն ունեցող աստղերն են, ուստի նրանք առաջնային թեկնածուներ են ապագա II տիպի գերնոր աստղերի համար (կամ Ib / Ic տիպի գերնոր աստղեր Վոլֆ-Ռայեի աստղերի համար)։
Ամենազածանր աստղերի ցանկ
Հայտնի աստղերը, որոնց զանգվածը 25 կամ ավել անգամ գերազանցում է արեգակի զանգվածը. նշված զանգվածները դիտվել են, ոչ թե այդ աստղերի առաջացման պահի զանգվածներն են։
Սև խոռոչներ
Սև խոռոչները զանգվածային աստղերի էվոլյուցիայի վերջին փուլերն են։ Իրականում դրանք աստղեր չեն, քանի որ չեն արձակում ջերմություն և լույս, դրանցում այլեւս տեղի չեն ունենում ջերմամիջուկային ռեակցիաներ։
Էդինգթոնի զանգվածային սահմանը
Զանգվածի սահմանափակումն առաջանում է այն պատճառով, որ մեծ զանգվածով աստղերն ունեն շատ բարձր էներգիայի արտանետում՝ գերազանցելով բուն աստղի գրավիտացիոն ձգողությունը։ Այսինքն՝ բավականաչափ ծանր աստղի միջուկում ջերմամիջուկային սինթեզի արդյունքում առաջացած ճառագայթային էներգիայի արտաքին ճնշումը գերազանցում է ներքին շերտերի ձգողականությանը։ Սա սահմանում է Էդինգթոնի սահմանը։ Այս սահմանի պատճառով աստղը պետք է ինքն իրեն բաժանի կամ գոնե արտանետի այնքան զանգված, որպեսզի իր ներքին էներգիայի արտադրությունը հասցնի այն մակարդակի, որը կարող է պահվել գրավիտացիայով։
Կամար կուտակումը՝ մեր Գալակտիկայի հայտնի ամենախիտ աստղային փնջի ուսումնասիրությունը հաստատեց ավելի քան 150 արևային զանգված ունեցող զանգված ունեցող աստղերի բացակայությունը։
Տես նաև
Կատեգորիա:Թոփ ցանկեր Կատեգորիա:Աստղ
Կայ
Կայ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Սպերի գավառակում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
23-րդ հարավային զուգահեռական
23-րդ հարավային զուգահեռականը հասարակածից 23° դեպի հարավ գտնվող լայնությունների շրջանագիծն է։
Անցնում է Աֆրիկայով, Հնդկական օվկիանոսով, Խաղաղ օվկիանոսով, Հարավային Ամերիկայով, Ավստրալիայով և Ատլանտյան օվկիանոսով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հարավային զուգահեռականներ
Գործազուրկը (նկար)
Գործազուրկը կամ Անգործը , նկարիչ Էդգար Շահինի ստեղծագործություններից է (1903 թ․), որում, ի տարբերություն նկարչի մինչ այդ ստեղծած գործերի, գործազուրկի կերպարը գերազանցում է գաղափարական նպատակասլացությամբ, հոգեբանական խորությամբ, կերպարի արտահայտչականությամբ, ներգործող տպավորությամբ։
Նկարագրություն
Ներկայացված է սովամահության դատապարտված, անելանելի կացության մեջ գտնվող գործազուրկ մարդու ծանր հոգեվիճակը։ Նա տուն է վերադառնում աշխատանք գտնելուց լիովին հույսը կտրած, հուսահատ, խռովահույզ հոգով։ Գործազուրկը քայլում է տարերային մղումով, ձեռքերը՝ գրպանում, գլուխը` բարձր, աչքերը՝ չռած, այլայլված և այնպիսի բուռն զայրույթով համակված, որ կարծես պատրաստ է մեկն ումեկին առճակատելու։ Նրա կրքոտ ցասումը հասնում է ապստամբ հոգու ընդվզումի գագաթնակետին, պատրաստ է պոռթկալու։ Դա ալեկոծ հոգու բուռն մակընթացություն է՝ ընդունակ սոցիալական հեղաշրջում կատարելու։ Շահինը ստեղծել է զորեղ բնավորությամբ, անսասան կամքի տեր անձնավորության կերպար՝ օժտելով նրան այնպիսի համընդհանուր մարդկային բարեմասնություններով և դասին համապատասխան տվյալներով, որ այն կարելի է համարել որպես ընչազուրկ դասի ներկայացուցչի կերպար։
Մտահղացում
Գործազուրկը դիմանկարային կոնկրետ անձնավորություն է, որը նպաստել է ստեղծելու անհատականությամբ կոնկրետ կերպար։ Գործազուրկի հոգեխռով տրամադրությունը, անելանելի ողբերգական կացությունը կանխազգացող մարդու անզոր կսկիծով համակված հոգեկան ապրումները, չարիքի պատճառը գիտակցող մարդու սթափվածությունը լիովին իմաստավորում է մտահղացումը։
Կերպարի մշակման ոճ
Շահինը գործազուրկի կերպարին համապատասխան մշակման ձև է ընտրել՝ աշխատելով չոր ասեղով, խորը փորագրության եղանակով, մուգ բծերով՝ ընդգծելու համար նրա հուզական ներաշխարհը, դրամատիկական անհանգիստ հոգեվիճակը։ Առանց մանրամասների, մեծ ընդհանրացումներով մշակումը ֆիգուրին հաղորդում է միաձույլ ամբողջականություն։ Գերազանցորեն է տրված նրա պլաստիկական կառուցվածքը։ Խորապես տրամաբանված է կոմպոզիցիան։ Նրա տրամադրությանը համապատասխան՝ առաջ թեքված կեցվածք կա, որը ֆիգուրին տալիս է սրընթաց շարժում, նպատակամղում ունեցող մարդու տպավորություն։ Այդ ամենը գործազուրկի կերպարին տալիս են թափ, ուժ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1903 նկարներ Կատեգորիա:Հայաստանի ազգային պատկերասրահի նկարներ Կատեգորիա:Էդգար Շահինի նկարներ
Նարիման Ազիմով
Նարիման Աբասկուլի օղլի Ազիմով (Nəriman Abbasqulu oğlu Əzimov, ), ադրբեջանցի կոմպոզիտոր և դիրիժոր, երաժշտագետ, Ադրբեջանի Հանրապետության ժողովրդական արտիստ ;
Կենսագրություն
Նարիման Աբասկուլի օղլի Ազիմովը ծնվել է 1936 թվականի հունիսի 1-ին Գանձակում։ Ավարտել է Ադրբեջանի պետական կոնսերվատորիայի ներկա [[Բաքվի երաժշտական ակադեմիա]] դիրիժորական ֆակուլտետը։ Ուսանող տարիներին նա սկսեց գործել որպես թառահար ՛Ադրբեջան Հեռուստատեսության և ռադիոյի ժողովրդական գործիքների նվագախմբում։ Նրա կյանքը 60 տարիներն է կապված եղել ադրբեջանական հեռուստատեսության և ռադիոյի հետ։
Հետագայում աշխատել է Սեիդ Ռուսթամովի անվան ժողովրդական գործիքների նվագախմբի գեղարվեստական ղեկավար և գլխավոր դիրիժոր։
1991 թվականին արժանացել է «Ադրբեջանի Հանրապետության ժողովրդական արտիստ»ի պատվավոր կոչմանը։ Պարգևատրվել է Փառքի շքանշանով, Նախագահի 2016 թվականի նոյեմբերի 7-ի հրամանագրով։
Նարիման Ազիմովը մահացել է 2016 թվականի նոյեմբերի 19-ին ։
Ռաֆիկ Մուրադյան
Ռաֆիկ Մարտիրոսի Մուրադյան, հայ մանկավարժ։ ԽՄԿԿ անդամ (1943): Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։
Կենսագրություն
Ռաֆիկ Մուրադյանը ծնվել է 1921 թվականին, Արթիկի շրջանի Փանիկ գյուղում, ուսուցչի ընտանիքում։ Հայրենի գյուղի միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո, 1940 թվականի հունվարին, զորակոչվել է կարմիր բանակ։ Մասնակցել է շատ ճակատամարտերի։ 1943 թվականին ռազմաճակատում ընդունվել է կուսակցության շարքերը։ Ռաֆիկը ակտիվ մասնակցություն է ունեցել Բելոռուսիայի, Լեհաստանի ազատագրման, Բեռլինի գրավման հաղթական մարտերին ։
Մուրադյանը զորացրվել է 1946 թվականի մայիսին։ Ավարտել է Երևանի Ժդանովի անվան մանկավարժական ինստիտուտի երկամյա բաժինը։ Աշխատել է Գուգարքի շրջանի Մեղրուտի միջնակարգ դպրոցում՝ միաժամանակ հեռակայելով Երևանի պետական մանկավարժական ինստիտուտի ռուսաց լեզվի և գրականության ֆակուլտետում։ Երկար տարիներ գյուղի միջնակարգ դպրոցում դասավանդել է ռուսաց լեզու և գրականություն, իսկ վերջին տարիներին միաժամանակ կատարել է դպրոցի տնօրենի՝ ուսումնադաստիարակչական աշխատանքի գծով տեղակալի պարտականությունները։ Մուրադյանի ծառայությունները բարձր է գնահատվել հայրենիքի կողմից։ Նա  արժանացել է  Կարմիր աստղի շքանշանի, «Մոսկվայի պաշտպանության համար», «Բեռլինի գրավման համար», «Վարշավայի ազատագրման համար», «Արիության համար», «Աշխատանքային գերազանցության համար», «Աշխատանքի վետերան» մեդալների ։
Ռաֆիկ Մուրադյանը մահացել է 1979 թվականին ։
Սասունցի Դավիթ (տանկային շարասյուն)
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ
Թվայլա Թարփ
Թվայլա Թարփ (Twyla Tharp, ), ամերիկացի պարուհի և խորեոգրաֆ, որն ապրում և աշխատում է Նյու Յորքում։ «Թոնի» (2003) և «Էմմի» (վերջինս՝ երկու անգամ) մրցանակակիր, արվեստի բնագավառում ԱՄՆ ազգային մեդալի դափնեկիր (2004) ։
Վաղ տարիներ
Ծնվել է Ինդիանա նահանգի Պորտլենդ քաղաքում՝ ֆերմայում։ Անունը ստացել է Թվայլա Թորնբուրգի՝ մանսիական 89-րդ ամենամյա տոնավաճառի թագուհու պատվին։ Մանուկ հասակում ամեն տարի մի քանի ամիս անցկացրել է քվակերներին պատկանող տատիկի ու պապիկի մոտ՝ նույն նահանգում գտնվող իրենց ֆերմայում։ Իր մոր պնդմամբ սկսել է տարբեր ժանրերի պարերի դասեր վերցնել, այդ թվում՝ բալետ և ժամանակակից պար, սովորել է նվագել երաժշտական գործիքներով՝ դաշնամուր, հարվածային երաժշտական գործիքներ, ջութակ, ալտ, ինչպես նաև յուրացնել սղագրություն, գերմաներեն և ֆրանսերեն։
1950 թվականին Թարփի ընտանիքը (Թվայլան և նրա կրտսեր քույրը՝ Թվանեթան, երկվորյակ եղբայրներ Սթենլին և Սթենֆորդը, մայրը՝ Լեսիլը և հայրը՝ Ուիլյամը) տեղափոխվել են Ռայելտո (Կալիֆոռնիա) ։ Ծնողներն ավտոկինոթատրոն են բացել քաղաքի գլխավոր ճանապարհին, որը մտնում է 66 մայրուղի ։ Թվայլան սկսել է օգնել ծնողներին ութ տարեկանից։
Թվայլա Թարփը դպրոց է հաճախել Սան Բերնարդինոյում և պարեր է սովորել Վերա Լիննի դպրոցում։ Նա լիովին ընկղմվել է պարապմունքների մեջ և քիչ ժամանակ է հատկացրել հասակակիցների հետ շփմանը ։ Թարփն ընդունվել է Կլերմոնտի Պոմոնա քոլեջ, բայց հետո տեղափոխվել է Նյու Յորքի Բարնարդ քոլեջ, որտեղ 1963 թվականին ստացել է արվեստի պատմության բակալավրի աստիճան։ Նյու Յորքում սովորել է Մարթա Գրեմի, Մերս Կանինգեմի և Ռիչարդ Թոմասոնի հետ միասին ։ 1963 թվականին Թարփը ընդունվել է Փոլ Թեյլորի թատերախումբ։
Պար և բալետ
1965 թվականին Թարփը բեմադրել է իր առաջին պարը՝ Tank Dive-ը։ 1966 թվականին նա ստեղծել է սեփական Twyla Tharp Dance խումբը։ Իր պարերի համար Թարփը հաճախ օգտագործել է դասական երաժշտություն, ջազ և ժամանակակից փոփ երաժշտություն։ 1971-1988 թվականներին Թվայլա Թարփի խումբը շրջագայել է ամբողջ աշխարհով՝ ներկայացնելով իր պարերը։
1973 թվականին Թարփը Ջոֆրի բալետի համար The Beach Boys երաժշտության հիման վրա բեմադրել է Deuce Coupe բալետը։ Այն համարվում է առաջին քրոսովեր բալետը։ 1976 թվականին Թարփը հանդես է եկել որպես Push Comes to Shove բալետի խորեոգրաֆ, որում պարել է Միխայիլ Բարիշնիկովը։ Այն ճանաչվել է լավագույն քրոսովեր բալետներից մեկը։
1988 թվականին Թվայլա Թարփի խումբը ներառվել է Ամերիկյան բալետի թատրոնի կազմում։ Այդ պահից սկսած թատրոնը 16 անգամ ներկայացրել է Թարփի պրեմիերային բեմադրությունները։ 2010 թվականին թատրոնը թատերացանկում ուներ Թարփի 20 բեմադրություն։ Բացի այդ, Թվայլա Թարփը որպես խորեոգրաֆ համագործակցել է այնպիսի կոլեկտիվների հետ, ինչպիսիք են Փարիզի ազգային օպերան, Թագավորական բալետը, Նյու Յորք Սիթի բալետը, Բոստոնի բալետը, Ջոֆրի բալետը, Խաղաղօվկիանոսյան հյուսիսարևմտյան բալետը, Մայամի Սիթի բալետը, Հաբարդ սթրիթ-դենս Չիկագոն և Մարթա Գրեմի բալետային խումբը։ Թարփը նաև բեմադրել է Միխայիլ Բարիշնիկովի մասնակցությամբ Cutting Up (1991) պարային շոուն, որը երկու ամսվա ընթացքում ցուցադրվել է 28 քաղաքներում։
2012 թվականին Թվայլա Թարփը հանրությանն է ներկայացրել «Արքայադուստրը և գոբլինը» բալետը (The Princess and the Goblin), որը հիմնված է Ջորջ Մաքդոնալդի սյուժեի վրա։ Թարփի համար այն դարձել է երեխաների համար նախատեսված առաջին բեմադրությունը։ Նրա ստեղծմանը մասնակցել են Ատլանտայի բալետն ու Վինիպեգի թագավորական բալետը, որոնք այն ցուցադրել են իրենց բեմերում։
Թվայլա Թարփը դարձել է Խաղաղօվկիանոսյան հյուսիսարևմտյան բալետ հրավիրված առաջին խորեոգրաֆը, որտեղ ռիթմ ընդ բլյուզ կատարող Ալեն Թուսեյնթի երաժշտության հիման վրա և իր վաղեմի ընկերոջ՝ Սանտո Լոկուաստոյի հագուստներով ու դեկորացիաներով բեմադրել է Waiting At The Station բալետը։
Կարիերան Բրոդվեյում
1980 թվականին կայացել է Թվայլա Թարփի դեբյուտը Բրոդվեյում․ նրա խումբը կատարել է When We Were Very Young-ը։ 1981 թվականին հանրությանն է ներկայացվել The Catherine Wheel պարը, որը ստեղծվել է երաժիշտ Դեյվիդ Բիրնի հետ համագործակցությամբ և ցուցադրվել «Ձմեռային այգի» թատրոնում։ Public Broadcasting Service-ը (PBS) կազմակերպել է ներկայացման հեռարձակումը, իսկ սաունդթրեքը հետագայում թողարկվել է ձայնասկավառակի տեսքով։
1985 թվականին «Անձրևի տակ երգողները» մյուզիքլը Ջորջ Գերշվինի թատրոնի բեմում ցուցադրվել է 367 անգամ։
2001 թվականին Չիկագոյում տեղի է ունեցել Movin' Out պարային մյուզիքլի պրեմիերան Բիլլի Ջոելի երաժշտության և բանաստեղծությունների հիման վրա։ Բրոդվեյում ներկայացումը հայտնվել է 2002 թվականին։ Այն ցուցադրվել է 1331 անգամ, իսկ ազգային հյուրախաղերը սկսվել են 2004 թվականի հունվարին։ Մյուզիքլը ստացել է «Թոնի» մրցանակի 10 անվանակարգ և հաղթել երկուսում, այդ թվում՝ «Լավագույն խորեոգրաֆիա» անվանակարգում։
2005 թվականին Թարփը թողարկել է նոր շոու, որը վերնագրված էր The «Times They Are a-Changin'», որում օգտագործվել է Բոբ Դիլանի երաժշտությունը։ Պրեմիերան տեղի է ունեցել Սան Դիեգոյում՝ The Old Globe Theatre-ում։ 2006 թվականի մարտին՝ փակման ժամանակ, մյուզիքլը ռեկորդներ է սահմանել գումարային հավաքների և վաճառված տոմսերի քանակով ։ Շոուի պատմության մեջ առաջին անգամ հավելում է ստացել նույնիսկ նախքան նախադիտումը։ Սան Դիեգոյում ունեցած հաջողությունից հետո մյուզիքլը ցուցադրվել է Կալիֆոռնիայում և Նյու Յորքում։
2009 թվականին Թարփը օգտագործել է Ֆրենկ Սինատրայի երգերը, որպեսզի ստեղծի Come Fly with Me նոր բեմադրությունը։ Նրա պրեմիերան կայացել է Ատլանտայի «Էլայանս» թատրոնում։ 2009 թվականին՝ փակման ժամանակ, ներկայացումը չորս շաբաթվա հավաքների արդյունքում լավագույնն է եղել ։ 2010 թվականին Բրոդվեյում «Մարկիզ» թատրոնում բացվել է Come Fly Away անվանումով շոուն։ Այն ունեցել է 26 նախադիտում և 188 ներկայացում։ 2011 թվականին բեմադրությունը կրկին փոխել է անվանումը՝ Sinatra: Dance with Me, և ցուցադրվել է The Wynn Las Vegas-ում։ 2011 թվականի օգոստոսին Come Fly Away ներկայացումն Ատլանտայից մեկնել է ազգային հյուրախաղերի։
Կինոյում և հեռուստատեսությունում
Թվայլա Թարփը կինոռեժիսոր Միլոշ Ֆորմանի հետ աշխատել է «Մազեր» (1978), «Ռեգթայմ» (1980) և «Ամադեյ» (1984) ֆիլմերի վրա։ Կինոռեժիսոր Թեյլոր Հեքֆորդի հետ համատեղ ստեղծվել է «Սպիտակ գիշերներ» (1985) ֆիլմը, Ջեյմս Բրուքի հետ՝ «Ես համաձայն եմ ամեն ինչի» (1994)։
Թարփի հեռուստատեսային կարիերան ներառում է Sue's Leg (1976) բեմադրությունը PBS-ի Dance in America ծրագրի առաջին թողարկման համար, Making Television Dance (1977) ֆիլմի ստեղծումը, որը ստացել է Չիկագոյի միջազգային կինոփառատոնի մրցանակը և The Catherine Wheel (1983) ֆիլմի ռեժիսորական աշխատանքը BBC Television-ի համար։ Թարփը նաև հանդես է եկել որպես Baryshnikov by Tharp (1984) ֆիլմի համառեժիսոր։
Թվայլա Թարփն ունի որդի և թոռ ։
Մրցանակներ
Նվաճել է երկու «Էմմի» (1985) մրցանակ, լավագույն խորեոգրաֆիայի համար արժանացել է «Թոնի» մրցանակի և «Դրամա Դեսկ» մրցանակի՝ աչքի ընկոկղ խորեոգրաֆիայի համար։
Ստացել է Մակ-Արթուրի և Գուգենհայմի կրթաթոշակներ (վերջինը երկու անգամ՝ 1971 և 1974 թվականներին) ։
1982 թվականին Բարնարդ քոլեջն արժանացրել է նրան բարձրագույն մրցանակի՝ գերազանցության մեդալի։ 1990 թվականին արժանացել է Սեմյուել Սկրիպսի մրցանակին։
Հրատարակություններ
Հրատարակել է երեք գիրք․
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 1 ծնունդներ Կատեգորիա:1941 ծնունդներ Կատեգորիա:Ամերիկացի պարուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի խորեոգրաֆներ Կատեգորիա:«Էմմի» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:«Թոնի» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Սոպինի
Սոպինի (Сопины), գյուղ Ռուսաստանի Նովգորոդի մարզի Բորովիչսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նովգորոդի մարզի Բորովիչսկի շրջանի բնակավայրեր
Բուստիլյո դե լա Վեգա
Բուստիլյո դե լա Վեգա (իսպ.` Bustillo de la Vega), բնակավայր և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Պալենսիա գավառում, ինքնավար Կաստիլյա և Լեոն մարզում։ Մունիցիպալիտետի մի մասը գտնվում է Վեգա Վալդավիա շրջանում։ Բնակչությունը` 332 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։
Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակ
Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակ (նաև՝ Արցախի Հանրապետության զինված ուժեր, Արցախի ՊԲ, նախկինում՝ Արցախի ինքնապաշտպանական ուժեր), Արցախի Հանրապետության զինված ուժեր, որի սահմանադրական նպատակն է Արցախի պաշտպանությունը, անվտանգությունը, տարածքային ամբողջականությունը և սահմանների անձեռնմխելիությունը ։ Այն ձևավորվել է Արցախի Ինքնապաշտպանական ուժերի վերակազմավորմամբ ։
Արցախի Հանրապետության պաշտպանության բանակը գործում է Հայաստանի զինված ուժերի աջակցությամբ և սերտ համագործակցությամբ ։
Պատերազմներ և ռազմական գործողություններ
Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակը ձևավորվել է լայնածավալ պատերազմի ընթացքում և մշտապես եղել է պատերազմական վիճակում։ Այն մասնակցել է Արցախի Հանրապետության դեմ կազմակերպված բազմաթիվ պատերազմների և պատերազմական գործողությունների ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակ Կատեգորիա:Հայաստանի ռազմական պատմություն Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության կառավարություն
Սարատոգա շրջան (Նյու Յորք)
Սարատոգա շրջան (Saratoga County), ԱՄՆ Նյու Յորք նահանգի 62 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 2.186 կմ² է, բնակչությունը՝ 219.607 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Բալստոն Սպա բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1791 թ.։
Օնիներ (դևեր)
Օնի, ճապոնական դիցաբանության մեջ մեծ չար, ժանիքավոր և կոտոշավոր կարմիր, կապույտ կամ սև մաշկով դևեր, որոնք ապրում են Ջիկոգույում, որը ճապոներենում դժոխքի համանունն է ։
Օնիի եվրոպական անալոգիան չորտեն ու դևերն են։
Նրանք շատ ուժեղ են և նրանց շատ դժվար է սպանել՝ մարմնի կտրված մասերը միանգամից վերաճում են։ Մարտում օգտագործում են սեպերով երկաթե մական (կանաբո)։ Կրում են վագրի մորթուց պատրաստված գլխակապ (ֆունդոսի)։ Չնայած իրենց հիմար տեսքին, նրանք շատ խորամանկ և խելացի են, կարող են կերպարանափոխվել և նմանվել մարդու:
Ենթադրվում է, որ մարդիկ, որոնք չեն վերահսկում իրենց զայրույթը, կարող են վերածվել օնիների։ Երբեմն (շատ հազվադեպ) նրանք բարի են մարդկանց հանդեպ և նույնիսկ ծառայում են իրենց պաշտպաններին:
Տարին մեկ անգամ՝ փետրվարի 3-ին, Ճապոնիայում տեղի է ունենում օնիներին վտարելու արարողություն։
Բռնուկի խաղը Ճապոնիայում կոչվում է «օնիգոկկո» («օնիի խաղ»)։ Խաղացող բռնուկը կոչվում է օնի։
Ծագում
«Օնի» բառը ենթադրաբար գալիս է «օն»-ից՝ 隠 հիերոգլիֆից (օնյոմի), որը նշանակում է թաքնվել, իսկ օնիները ի սկզբանե ներկայացնում էին իրենցից անտեսանելի հոգիների՝ աղետների, հիվանդությունների և այլ աղետների աստվածների: Այս մթին արարածները մարդկանց խաբելու համար կարող են նաև ընդունել տարբեր կերպարանքներ (նույնիսկ կարող են սպանել մարդկանց)։ Այսպիսով, չինական հիերոգլիֆը (鬼, փինյին՝ guǐ), որը նշանակում է «ուրվական», սկսել է օգտագործվել այդ անկերպարան արարածներին նկարագրելու համար:
Անտեսանելի օնիները, ի վերջո, դարձել են մարդակերպ արարածներ և ընդունել ժամանակակից աստվածանման տեսք, որոնք նման են բուդդիզմի ասվածային կերպարների, ինչպիսիք են հնդկական ռակշասներն ու յակշաները։ Օնիները նման են նաև գակի կոչվող քաղցած հոգիներին և Ջիգոկույում (դժոխք) մեղսավորներին պատժող Էմմայի սպասավորներին։
Դիվային դարպասներ
Մեկ այլ աղբյուրի նկարագրությամբ՝ օնիները Չինաստանի ետ կապված են օմմյոդոյի՝ հին ճապոնական էզոտերիկական կոսմոլոգիա հայեցակարգով։ Հյուսիսաևելյան ուղղությունը կոչվում էր կիմոն( 鬼门, «դիվային դարպասներ»), և համարվում է աշխարհի ամենադժբախտ կողմը, որտեղից գալիս են չար ոգիները: Կենդանակերպի նշանների հիմնական 12 մասերում կիմոնի լուսավոր կողմը հայտնի է եղել որպես Ուսիտորա (丑寅) կամ «ցուլ և վագր»։ Հնարավոր է, որ օնիները իրենց մարմնի վրա կրում են այնպիսի մասեր, ինչպիսիք են ցլի կոտոշը, կատվի ժանիքը ու ճանկերը և վագրի մորթուց պատրաստված գլխակապը ։
Տաճարները հաճախ կառուցվել են հյուսիսարևելյան կողմում, իսկ ճապոնական տաճարները երբեմն հյուսիսարևելյան կողմում ունեին Г-աձև սիմվոլներ՝ դրանք օնիների քշելու համար էին: Որպես օրինակ կարելի է համարել Կիոտոյի կենտրոնից հյուսիս-արևելք ընկած Էնրյակու-ձի լեռան վրա գտնվող և Էդո ամրոցի մոտ գտնվող Կանեիջի տաճարները: Ճապոնիայի մայրաքաղաքը 8-րդ դարում Կիտոյից տեղափոխվել է հարավ-արևմուտք՝ Նագաոկա-կե (长冈京) ։
Ավանդական մշակույթ
Որոշ գյուղեր կատարում են օնիների վտարման ամենամյա արարորղություններ, որոնք տեղի են ունենում հիմնականում գարնան սկզբին։ Սեցուբունի տոնի ժամանակ մարդիկ իրենց տներից դուրս են նետում սոյա և գոչում «Օնի-վա սօտօ, ֆուկու-վա ուտի» (鬼は外! 福は内! «Օնիները հեռանում են, Օրհնությունը գալիս է») ։ Կապիկի արձանը նախատեսված է օնիներից պաշտպանվելու համար, քանի որ ճապոներեն կապիկ՝ «սարու», բառը համարվում է «թողնել» բառի համահնչյունը։ Բանահյուսությունը ասում է, որ դրանցից պաշտպանվելու համար օգտագործվում է սղոցի ։
Ավելի ուշ ժամանակներում նրանք կորցրել են իրենց բուն չարության մի մասը՝ երբեմն իրենց վրա վերցնելով պաշտպանական գործառույթներ։ Ճապոնիայում օնիների տարազներով տղամարդիկ հաճախ մասնակցում են ճապոնական շքերթներին, որպեսզի վանեն ցանկացած անհաջողություն: Ճապոնական շենքերը երբեմն ներառում են կրիայի վրա օնիների դեմքի պատկերներ, որոնք կոչվում են օնիգավարա ː Ենթադրվում է որ դրանք կանխում են անհաջողությունները և քշում արևմտյան ավանդույթում հանդիպող գորգուլներին ։
Օնիները հանդիպում են Մոմոտարո (Դեղձե տղա) և Իսսումբոսի ճապոնական պատմություններում և Արլեն Մոսելի «The Funny Little Woman» գրքի վրա հիմնված զրույցում։
Օնիները հիշատակվում են նաև ճապոնական շատ արտահայտություններում և ասացվածքներում։
Հղումներ
Կատեգորիա:Դևեր Կատեգորիա:Ճապոնական դիցաբանություն Կատեգորիա:Ճապոնական ժողովրդական բանահյուսություն
Կարել Էյտինգ
Կարել Էյտինգ (Carel Eiting, ), հոլանդացի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ։ Ներկայումս հանդես է գալիս Այաքսի կազմում։ Խաղում է հենակետային կիսապաշտպանի դիրքում ։
Այաքս
Էյտինգն Այաքսի ակադեմիայի սան է ։ Իր առաջին պրոֆեսիոնալ պայմանագիրը կնքեց 2015 թվականի ապրիլի 30-ին ։ Յոնգ Այաքսի կազմում իր դեբյուտը նշել է 2016 թվականի օգոստոսի 12-ին՝ Ալմերե Սիթիի դեմ խաղում ։ Այաքսի առաջին թիմի կազմում իր դեբյուտը նշեց 2016 թվականի հոկտեմբերի 26-ին՝ Նիդերլանդների գավաթի Կոզակեն Բոյզի դեմ խաղում ։ Էրեդիվիզիում իր դեբյուտը նշեց 2017 թվականի դեկտեմբերի 14-ին՝ Էքսելսիորի դեմ խաղում ։
Միջազգային կարիերա
Նիդերլանդների մինչև 19 տարեկանների հավաքականի կազմում Էյտինգը մասնակցել է 2016 թվականի Եվրոպայի առաջնությանը ՝ անցկացնելով 3 հանդիպման ։ 2018 թվականի մարտին Էյտինգն առաջին անգամ հրավիրվեց Նիդերլանդների մինչև 21 տարեկանների հավաքական՝ Բելգիայի և Անդորրայի դեմ խաղերի համար ։ Իր դեբյուտը նշեց մարտի 22-ին՝ Բելգիայի դեմ խաղում  ։
Ակումբային վիճակագրություն
2018 թվականի մարտի 31-ի դրությամբ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Հոլանդացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Այաքսի ֆուտբոլիստներ
Մոկա (գյուղ, Մյառյամաա շրջան)
Մոկա (Moka), գյուղ Էստոնիայի Ռապլամաա նահանգի Մյառյամաա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 71 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Ռապլամաա նահանգի Մյառյամաա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Տաշլիկուլ (գյուղ, Մելեուզովսկի շրջան)
Տաշլիկուլ (Ташлыкуль, Ташлыкүл), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Մելեուզովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 178 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Մելեուզովսկի շրջանի բնակավայրեր
(6338) Իզաոսատո
(6338) Իզաոսատո (Isaosato), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1992 թվականի հոկտեմբերի 26-ին Կին Էնդատեի և Կաձուրո Վատանաբեի կողմից Կիտամիում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,16644 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,8743 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,4585 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2058,05 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,174923 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 15,32° անկյուն։
Հաունդորֆ
Հաունդորֆ  (Haundorf), քաղաք Գերմանիայի Բավարիա երկրամասում։
Ենթարկվում է Միջին Ֆրանկոնիա վարչական շրջանին։ Գտնվում է Վայսենբուրգ Գունցենհաուզեն շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 2683 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի) ։ Տարածքը կազմում է 51,34 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 5 77 138։
Կոմունան բաժանված է 4 գյուղական համայնքի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Նովա Միլանեզե
Նովա Միլանեզե (Nova Milanese), քաղաք կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լոմբարդիա մարզում՝ Մոնցա և Բրիանցա գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 22566 մարդ (2004 թվականի տվյալներով)։ Խտությունը՝ 4178, 88 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 5, 4 կմ²։ Էլեկտրոնային փոստ՝ 20054։ Հեռախոսային կոդ՝ 0362։
Բնակավայրի հովանավորն է համարվում՝ սուրբ Սանտ Անտոնիոն։
Գերոյսկոե (գյուղ, Սակիի շրջան)
Գերոյսկոե (Геройське, Aşağı Camin), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Սակիի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Աշագա-Ջամին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Սակիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Կամար կուտակումը
Կամարի կուտակումը մեր Գալակտիկայի ամենախիտ աստղային խմբավորումներից մեկն է։ Այն երիտասարդ աստղերի խումբ է, գտնվում է Ծիր Կաթինի կենտրոնում գտնվող գերծանր սեւ խոռոչից ընդամենը 100 լուսային տարի հեռավորության վրա։ Որոշ ժամանակ անց, դրա գրավիտացիայի ազդեցության տակ կուտակումը կփլուզվի։ Կամարի կուտակումն իր անունը ստացել է քանի որ իր ռենտգենյան պատկերները ցույց են տալիս գոյացություններ՝ կամարների տեսքով, որոնք 60 միլիոն աստիճանի տաք գազերի ամպեր են։ Փնջը ընկած է Աղեղնավոր համաստեղությունում, Երկրից 25000 լուսատարի հեռավորության վրա։ Այն պարունակում է 150 հատ O դասի աստղեր, որոնք գտնվում են միմյանց մոտ` մոտ մեկ լուսային տարի հեռավորության վրա։ Եթե մենք ապրեինք այս կլաստերում, գիշերը ֆանտաստիկորեն գեղեցիկ և պայծառ աստղային երկինք կբացվեր մեր հայացքի առջև. սակայն մոտակա աստղերի լույսը մեծապես կխոչընդոտեր խոր տարածությունը դիտելուն։ Փնջի աստղերը 2-4 միլիոն տարեկան են։ 2006 թվականին, կլաստերը չորս տարի դիտելուց հետո, գիտնականները պարզեցին, որ կամարի կլաստերը տեղափոխվել է աստիճանի յոթ միլիոներորդերորդական մասով, ինչը համապատասխանում է 200 կմ/վ-ից ավելի արագության։
Սմ. նույնպես
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:Վիքիտվյալների արժեքների վերաձևակերպմամբ հոդվածներ Կատեգորիա:Համաստեղություններ Կատեգորիա:Աստղ
Բոսնիա և Հերցեգովինայի Դաշնության համայնքներ
Բոսնիա և Հերցեգովինայի Դաշնությունը իր մեջ ներառում է 79 համայնք, որոնք բաշխված են 10 կանտոններում։ Չորս համայնք միասին կազմում են Սարաևո քաղաքը՝ որպես անկախ վարչական միավոր (Նովի Գրադ, Ստարի Գրադ, Ցենտար և Նովո Սարաևո)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի բնակավայրեր
Պուերտո լա Կրուս
Պուերտո լա Կրուս (Puerto la Cruz, պաշտոնական անվանումը՝ Puerto de la Santa Cruz, իսպաներենից բառացի թարգմանած՝ նշանակում է «Սուրբ խաչի նավահանգիստ»), նավահանգստային քաղաք Վենեսուելայի Անսոատեգի նահանգում , Կարիբյան ծովի ափին։ Առավել կարևոր և մեծ բնակավայրերից մեկն է այդ երկրի արևելքում։ Խուան Անտոնիո Սոտիլիո (Juan Antonio Sotillo) համայնքի վարչական կենտրոնն է ։ Այնտեղ է գտնվում Վենեսուելայի նավթավերամշակման խոշորագույն ձեռնարկություններից մեկը։ Զարգացած են նաև սննդի և տեքստիլ արդյունաբերությունը ։ Պուերտո լա Կրուսը միաժամանակ զբոսաշրջային գրավիչ կենտրոն է, ունի հյուրանոցային զարգացած ցանց, հարմարավետ լողափեր։ Քաղաքի մերձակայքում է սկսվում Մոչիմա ազգային պարկը։
Բնակավայրն զբաղեցնում է մոտավորապես 244 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ Բնակչության թվաքանակը 2011 թվականի տվյալներով եղել է 243 572, 2017 թվականի տվյալներով՝ 300.231 :
Պատմություն
Քաղաքի ներկայիս տարածքում 1780 թվականին հիմնվել է Պոսուելոս (Pozuelos) քրիստոնեական միսիան։ 1862 թվականի ապրիլի 9-ին Մարգարիտա կղզուց այստեղ է տեղափոխվել 26 ընտանիք, հիմնել բնակավայր և անվանել Պուերտո դե լա Սանտա Կրուս։
Արտաքին հղումներ
Զբոսաշրջային տեղեկատվություն Պուերտո լա Կրուսի մասին
Կատեգորիա:Վենեսուելայի քաղաքներ Կատեգորիա:Վենեսուելայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Նավահանգիստներ Կատեգորիա:Առափնյա բնակավայրեր Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Հենիգսդորֆ
Հենինգսդորֆ (Hennigsdorf), կոմունա Գերմանիայում, Բրանդենբուրգի հողատարածքում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Ազոխ (քարանձավ)
Ազոխի քարանձավը (ավելի հին անվանումը՝ Որվան, Որվանի անձավ) գտնվում է Արցախի հարավային մասում, Հադրութի շրջանում։ Կրաքարե այս քարանձավը ունի շուրջ 8000 քառ. մետր մակերես, և պարունակում է ութ լայն այրերով 600 մ երկարությամբ խճճված անցքեր։ Այն տարածաշրջանի հնագիտության և հնէաբանության կարևոր հնավայրերից է, որով կուսումնասիրվեն նախնադարի մարդկանց տեղաշարժերը Հայկական լեռնաշխարհով ։ Այժմ գտնվում է Ադրբեջանի օկուպացիայի տակ։
1968 թ. պեղումներով հայտնաբերվել է նեանդերթալյան նախամարդու ծնոտոսկրը, որը 300.000 տարեկան էր և աշխարհի այս մասի նեանդերթալյան մարդու ամենահին մնացորդն է։ Մինչև այդ այդպիսի գտածոներ եղել են 4 երկրամասում՝ Սիդի-Աբդ Էրագման (Մարոկո), Շտայնհայմ (Գերմանիա), Սպանոկոմբե (Անգլիա) և Սադիադելլե Դիոբոլոն (Իտալիա)։ Ազոխում հայտնաբերված գտածոն զբաղեցնում է 5-րդ տեղը, գտնվել են նաև բազմաթիվ գործիքներ։ Նախապատրաստական պեղումները վերսկսվել են 1990-ական թթ.: 2002 թվականից Թանիա Քինգի ղեկավարությամբ հնագետների միջազգային արշավախումբը ծավալուն պեղումներ կատարեց Ազոխի քարանձավում։ Գտնվեցին չխաթարված մուտքեր, ինչպես նաև նախնադարյան շրջանի բազմաթիվ գտածոներ, որոնց թվում կան գործիքներ և կենդանիների բրածոներ, որ կրում են այս գործիքների հետքերը ։ Գտածոների ուսումնասիրությամբ հնէաբանների խումբը ենթադրում է, որ մարդը Հայաստանի տարածքում ապրել է շուրջ երկու միլիոն տարի առաջ ։
Ազոխի քարանձավ
Ազոխից հայտնաբերված ծնոտը մեզ է հասել այն ժամանակաշրջանից, որը անցումային էր Հոմո-հայդելբերգենեզիսից, Հոմո-նեադերտալեզիսի և Հոմո-նեադերտալեզիսից, Հոմո-սապիենս։ Վերջին հնագիտական պեղումները և Կովկասում իրականացրած հայտնագործությունները վկայում են այն մասին, որ նախամարդը զբաղեցրել է այս տարածքը մոտավորապես 2.000.000 տարի։ Հնէաբանները առաջարկում են պեղումնային ամենացածր շերտի գտածոները ամրագրել վաղ պալեոլիթյան ժամանակաշրջանի (Նախաաշելյան), աշխարհի ամենահին ժամանակաշրջանին (730,00-1,500,000 տարի) և որը շատ կողմերով նման է Օլդուվայան մշակույթին՝ Տանզանիայի Օլդուվա կիրճից, և մշակույթ, որը ստեղծել է հանրահայտ Լասկո քարանձավը Ֆրանսիայի հարավ-արևելքում։ Ազոխ քարանձավը կարևոր հնագիտական վայր է, որը նաև նշանակալի է մարդու էվոլյուցիայի, հնամարդաբանական ուսումնասիրություններում։ Քարանձավը գտնվում է Արցախի Հանրապետության Հադրութի շրջանի Ազոխ գյուղի մոտ։ Այն գտնվում է գետահովտի վերևում (827 մ ծովի մակարդակից), նույնանուն գյուղից շուրջ 200 մ բարձրության վրա (N 39°37.14', E 46°59.31), հովտի արևմուտքում վեր է խոյանում Մեծ Քիրսը (3000 մ), իսկ արևելքից, հյուսիսից և հարավից շրջափակված է խիտ անտառներով։
Հարավարևմտյան ուղղություն ունեցող ազոխյան այս հնավայրը բաղկացած է բազմաթիվ քարացուկային խոռոչներից, որոնք կազմում են ընդարձակ կրաքարե կարստային համակարգ։ Այն հայտնաբերվել է 1960 թվականին, և քարանձավի մուտքերից մեկը (Ազոխ 1) նախորդ արշավախմբի կողմից տարիներ շարունակ ենթարկվել է ինտենսիվ պեղումների՝ անեղծ թողնելով այս սրահի հետնամասի և կողմնային հատվածների նստվածքաշերտերը։ Նշված պեղումների ընթացքում հայտնաբերվել է հնագույն մարդու ստորին ծնոտի մի հատված։ Այն համապատասխանում է ուղիղ քայլող մարդու և նեանդերթալյան մարդու դարաշրջաններին, որը ներկայումս համարվում է հայդելբերգյան մարդու դարաշրջան։ Հայտնաբերված հատվածը, որը շուրջ 300,000 տարեկան է, կարևոր նշանակություն ունի, քանի որ այն պատկանում է հնագույն մարկանց այս խմբի ամենաարևելյան ներկայացուցչին։ Այն կարևոր լրացում է նաև Կովկասի տարածաշրջանում հնագույն մարդկանց բրածո մնացորդների ուսումնասիրության ոլորտում ։
Ազոխի քարանձավի պեղումները 2002-2006
Բավականին մեծ տեղեկատվություն է կորել սկզբնական պեղումների ժամանակ, քանի որ դրանք համակարգված և միջդիսցիպլինար բնույթ չէին կրում։ Ազոխի քարանձավի ծրագիրը վերսկսվել է ներկայիս միջազգային և բազմադիսցիպլինար գիտահետազոտական արշավախմբի կողմից 2002 թվականին՝ ԼՂՀ կառավարության հրավերով և շարունակվում է առ այսօր։ Արշավախմբի կողմից 2002 թվականին մեկնարկած աշխատանքում կիրառվում են պեղումների արդի և համակարգված մեթոդներ. գտածոների եռաչափ արձանագրում՝ գտածոների տարածական և ժամանակային բաշխվածության տվյալներ ստանալու, նստվածքաշերտերի զննում՝ մանր կաթնասունների հայտնաբերման նպատակով, երկրաբանական մանրազնին աշխատանք՝ ուղղված քարանձավի շերտագրության ուսումնասիրմանը, ինչպես նաև հաջորդականության ռադիոմետրիկ թվագրում։ Ներկայումս Ազոխի քարանձավում աշխատում են գիտնականներ Լեռնային Ղարաբաղի և Հայաստանի Հանրապետությունից, Մեծ Բրիտանիայից, Իսպանիայից և Իռլանդիայի Հանրապետությունից։ Աշխարհի ավելի քան 30 երկրներից գիտնականները հետազոտում են պեղված նյութը և իրականացնում այլ բնույթի աշխատանքներ։ Նոր հետազոտական խմբի հիմնական նպատակն է՝ համապարփակ կերպով բնութագրել պլեյստոցենից մինչև հոլոցեն ընկած ժամանակահատվածում հնագույն մարդկանց գաղութները և բնակեցումը Փոքր Կովկասում։ Առ այսօր իրականցված աշխատանքի արդյունքում բացահայտվել են տեղանքի վերաբերյալ նոր հանգամանքներ, որոնք պեղումների նախորդ փուլում հայտնի չէին։ Պեղումների այս նոր փուլը հայտնաբերել է պլեյստոցենից մինչև հոլոցեն ընկած ժամանակահատվածի երկար և գրեթե շարունակական շերտագրական հաջորդականությունը։ Բացի այդ, վկայություն կա, որ տարբեր ժամանակներում քարանձավում բնակվել են հնագույն մարդկանց երեք տեսակ՝ հայդելբերգյան մարդը, նեանդերթալյան մարդը և մարդ բանականը։ Հայտնաբերվել են բազմաթիվ նոր քարանձավային մուտքեր, այդ թվում՝ Ազոխ 5-ը, որը քարացուկային և հնագիտական չվնասված մնացորդներով անեղծ սրահ է։ Շերտագրական և ժամանակագրական առումով այն նման է նախկինում հայտնաբերված Ազոխ 1-ին, ուստի, այստեղ ևս հնագույն մարդու բնակման վկայություններ գտնելու հավանականություն կա։ Ազոխ 2-ի ամենահին շրջանը (շուրջ մ.թ. 780 թվական) ներկայացնում է արաբական արշավանքների ժամանակաշրջանը։ Այս սրահում հայտնաբերվել են խեցեղենի նմուշներ, որոնք կրում են Իսպանիայում գտնված նույն ժամանակաշրջանի արաբական խեցեղենին բնորոշ հատկանիշներ։ Ազոխ 5-ի ամենավաղ ժամանակաշրջանը թվագրվում է մոտ մ.թ.ա. 384 թվականը, որը նշանավորում է երկաթի դարաշրջանի վերջը և հելլենիստական քաղաքակրթության սկիզբը ։