Ուժերի_հավասարակշռություն
Պատմական ակնարկ
Ուժերի հավասարակշռություն տերմինը սկսվել է գործածվել Նապոլեոնյան պատերազմների ավարտից սկսված մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմ՝ ցույց տալով Եվրոպական պետական համակարգում գոյություն ունեցող ուժային հարաբերությունները։ Եվրոպական ուժերի հավասարակշռության ընթացքում Մեծ Բրիտանիան խաղում էր «հավասարակշռողի» կամ «հավասարակշռության պահապանի» դերը։ Հավասարակշռությունը պահպանելու համար Մեծ Բրիտանիան կարող էր դաշնակցել Եվրոպական որևէ երկրի հետ հետ։ Ծովային գերիշխանությունը և արտաքին ներխուժումից պաշտպանվածությունը նրան հնարավորություն էր տալիս իրականացնել այդ գործառույթը, ինչը եվրոպական ուժերի հավասարակշռությունը դրաձրեց ճկուն ու կայուն ։ Ուժերի հավասարակշռությունը 20-րդ դարի սկզբից և դրանից հետո ենթարկվեց կտրուկ փոփոխությունների, որոնք ոչնչացրին միջնադարի վերջից գոյություն ունեցող եվրոպական ուժային կառույցը։ 20-րդ դարից առաջ քաղաքական աշխարհը բաղկացած էր ուժերի հավասարակշռության մի շարք առանձին ու անկախ համակարգերից, ինչպիսիք էին՝ եվրոպականը, ամերիկյանը, չինականը և հնդկականը։ Բայց Առաջին աշխարհամարտը և տեղի ունեցող քաղաքական դասավորությունները սկսեցին մի գործընթաց, որը, ի վերջո, հանգեցրեց աշխարհի ժողովուրդների մեծամասնության ինտեգրմանը ուժերի հավասարակշռության միասնական համակարգին։ Այս ինտեգրումը սկսվեց Առաջին աշխարհամարտի ժամանակ Մեծ Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի, Ռուսաստանի և Միացյալ Նահանգների դաշինքով՝ ընդդեմ Գերմանիայի և Ավստրիոո-Հունգարիայի։ Ինտեգրումը շարունակվեց նաև Երկրորդ աշխարհամարտի ժամանակ, որի ընթացքում Գերմանիայի, Ճապոնիայի և Իտալիայի ֆաշիստական ​​ժողովուրդներին հակադրվում էր Խորհրդային Միության, ԱՄՆ-ի, Մեծ Բրիտանիայի և Չինաստանի դաշինքը։ Երկրորդ աշխարհամարտը ավարտվեց ուժերի հավասարակշռության մեծ փոփոխություններով․ փոխվեցին ուժային կենտրոնները, աշխարհը դարձավ երկբևեռ՝ Արևմտյան և Կենտրոնական Եվրոպայից անցում կատարվեց երկու ոչ եվրոպական երկրներին` ԱՄՆ-ին և Խորհրդային Միությանը։ Արևմտյան Եվրոպայի երկրները ՆԱՏՕ-ի ռազմական դաշինքով միացան Միացյալ Նահանգներին, իսկ Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայում ԽՍՀՄ-ի դաշնակիցները խորհրդային ​​ղեկավարության ներքո, Վարշավայի պայմանագրով միավորվեցին ։ Քանի որ ուժերի հավասարակշռությունն երկբևեռ էր, երկու գերտերությունների ու մյուս ժողովուրդների միջև իշխանությունների մեծ անհավասարության պատճառով եվրոպական երկրները կորցրին շարժման այն ազատությունը, որը նախկինում ունեին ճկուն համակարգի շնորհիվ։ Մի շարք փոփոխվող և ըստ էության անկանխատեսելի դաշինքների (միմյանց հետ և իրար դեմ) փոխարեն Եվրոպայի երկրներն այժմ խմբվել էին երկու գերտերությունների շուրջ։ 20-րդ դարի վերջին երրորդ աշխարհի որոշ երկրներ դիմադրեցին գերտերությունների առաջխաղացումներին և չեզոքություն պահպանեցին միջազգային քաղաքականության մեջ։ ԽՍՀՄ ազդեցությունից Չինաստանի անջատումը և նրա գաղտնի հակախորհրդային դիրքորոշումը հետագայում բարդություն առաջացրին երկբևեռ ուժերի հավասարակշռության պահպանման համար։ Ուժերի հավասարակշռության ամենակարևոր փոփոխությունները սկսվեցին 1989-1990-ական թվականներին, այն ժամանակ, երբ Խորհրդային Միությունը կորցրեց վերահսկողությունը իր արևելաեվրոպական դաշնակիցների նկատմամբ և թույլ տվեց, որ այդ երկրներում իշխանության գան ոչ կոմունիստական կառավարությունները։ 1991 թվականին Խորհրդային Միության փլուզումը եվրոպական ուժերի հավասարակշռության հայեցակարգը ժամանակավորապես անտեղի դարձրեց, քանի որ Ռուսաստանի նոր ինքնիշխան կառավարությունն ի սկզբանե ընդունեց Միացյալ Նահանգների և Արևմտյան Եվրոպայի կողմից հավանության արժանացած քաղաքական և տնտեսական ձևերը։ Թե՛ Ռուսաստանը, և թե՛ Միացյալ Նահանգները պահպանել են իրենց միջուկային զինանոցները, այդպիսով նրանց միջև միջուկային սպառնալիքի հավասարակշռությունը մնում է ուժի մեջ ։