cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մինդիշևո
Մինդիշևո (Миндишево, Миндеш), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Սալավատսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 316 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Սալավատսկի շրջանի բնակավայրեր
Պադեռնո Ֆրանչակորտա
Պադեռնո Ֆրանչակորտա (Paderno Franciacorta), կոմունա Իտալիայում, տեղակայված է Լոմբարդիա մարզի Բրեշիա գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 3382 մարդ, խտությունը՝ 676 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 5 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 25050։ Հեռախոսային կոդ՝ 030։
Կալիշենկովո (գյուղ, Կոնոտոպի շրջան)
Կալիշենկովո (Калишенкове), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Կոնոտոպի շրջանում։
Ջոնա Հիլ
Ջոնա Հիլ Ֆելսթայն (անգլ.՝ Jonah Hill Feldstein, ), առավել հայտնի որպես Ջոնա Հիլ, ամերիկացի դերասան, պրոդյուսեր, սցենարիստ և սթենդապ կատակերգու։
Հիլի մասնակցությամբ առավել հայտնի ֆիլմերն են «Սուպերվատ» (2007), «Մի քիչ հղի» (2007), «Զվարճալի մարդիկ» (2009), «Մարդ, ով փոխեց ամեն ինչ» (2011), «Ջամփ սթրիթ 21» (2012), «Ուոլ սթրիթի գայլը» (2013), «Ջամփ սթրիթ 22» (2014) և այլն։
Մեկ անգամ առաջադրվել է «Teen Choice Awards» մրցանակաբաշխության՝ «Մեզ ընդունել են» (2006) ֆիլմի դերակատարման համար, ինչպես նաև 2012 թվականին և 2013 թվականին առաջադրվել է Ակադեմիայի մրցանակի՝ երկրորդ պլանի լավագույն դերասանի անվանակարգում՝ համապատասխանաբար «Մարդ, ով փոխեց ամեն ինչ» և «Ուոլ Սթրիթի գայլը» ֆիլմերի դերակատարման համար։ Նույն թվականներին Հիլն առաջադրվել է նաև «Ոսկե Գլոբուսի» (2012) և BAFTA-ի։
Շիցզյաչժուան
Շիցզյաչժուան, Շիմեն, քաղաք Հյուսիսային Չինաստանում։ Հեբեյ նահանգի վարչական կենտրոնն է։ Բնակչությունը՝ ։ Ծանր արդյունաբերության (սև մետալուրգիա, մեքենաշինություն), ռադիոէլեկտրոնիկայի և տեքստիլ արդյունաբերության կենտրոն է։ Կան ապակու, ցեմենտի, դեղագործական գործարաններ, երկաթուղային կայարան։ Շիցզյաչժուանի շրջանում արդյունահանվում է քարածուխ, երկաթի հանքանյութ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Չինաստանի քաղաքներ
Սանտա Կրուս կղզի
Գտնվելով Գալապագոսյան կղզեխմբի կենտրոնում՝ հանդիսանում է մեծությամբ երկրորդ կղզին Իզաբել կղզուց հետո։ Սանտա Կրուս կղզու հարավային ափին է գտնվում նրա վարչական կենտրոն Պուերտո Աիորա քաղաքը։ Կղզին իր անունը ստացել է ի պատիվ Քրիստոնեական Սուրբ Խաչի, իսկ ավելի ուշ Ինդեֆատիգաբլ (Indefatigable, անխոնջ) անվանումը՝ ի պատիվ անգլիական «HMS Indefatigable» նավի ։
Աշխարհագրություն
Կզին ունի հրաբխային ծագում և գրեթե շրջանաձև տեսք։ Զբաղեցնում է 985,55 մ² տարածք, բարձրագույն կետը գտնվում է ծովի մակարդակից 864 մետր բարձրության վրա։ Գալապագոսյան կղզիների հրաբուխները պատկանում են վահանային հրաբուխների դասին։ Ենթադրում են, որ Սանտա Կրուսում վերջին ժայթքումներն եղել են ավելի քան մեկ ու կես միլիոն տարի առաջ։ Այժմ կղզին իրենից ներկայացնում է հսկա հանգած հրաբուխ։ Կղզու կենտրոնում տեղակայված հանգած հրաբուխներով սարահարթին բնորոշ է բլրապատ լանդշաֆտը, բուսական և կենդանական աշխարհի բազմազանությունը։ Կղզում է գտնվում գրեթե ամբողջական պահպանված հսկայական լավային թունելը, որն ունի 2 կիլոմետր երկարություն և մոտ 10 մետր բարձրություն։ Վերջինիս հրաբխային ծագման ապացույցը երկու հսկայական Լոս Գեմելոս (Երկվորյակներ) խառնարաններն են, որոնք առաջացել են մագմային խոռոչների փլուզումից ։
Սանտա Կրուս կղզում գտնվող Թորթուգա ծովածոցը գտնվում է Պուերտո Աիորային մոտիկ, որտեղ հնարավոր է տեսնել ծովային իգուանաների, Գալապագոսյան կղզիների էնդեմիկ թռչունների և խեցգետինների ։
Բնակչություն
Կղզու ամենախիտ բնակեցված քաղաքը Պուերտո Աիորան է, որն ունի մոտ 12 հազար բնակչություն ։ Այն միաժամանակ հանդիսանում  է Գալապագոսյան կղզեխմբի ամենախոշոր և ամենամարդաշատ քաղաքը ։ Պուերտո Աիորայում է գտնվում հռչակավոր բնագետ Չարլզ Դարվինի անունը կրող հետազոտական կենտրոնը։ Բնակչության մյուս մասը, ապրելով  փոքր գյուղերում, հիմնականում զբաղվում է հողագործությամբ և անասնապահությամբ։
Զբոսաշրջություն
Կղզիաբնակների հիմնական զբաղմունքը զբոսաշրջությունն է։ Բնական մանգրային պուրակները, հսկայական լավային թունելը, սպիտակ շնաձկների, հսկա գալապագոսյան կրիաների և այլ էնդեմիկ կենդանինիների բազմազանությունը  կղզին դարձնում է զբոսաշրջության համար ցանկալի վայր։
Զբոսաշրջության վայրերն են.
Քույր քաղաքներ
2002 թվականի հունիսի 19-ին Սանտա Կրուս կղզին և Տեխաս նահանգի Սիբրուկ քաղաքը դարձել են քույր քաղաքներ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գալապագոսյան կղզիներ
Էրլի շրջան (Ջորջիա)
Էրլի շրջան (Early County), ԱՄՆ Ջորջիա նահանգի 159 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.323 կմ² է, բնակչությունը՝ 12.354 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Բլեյկլի բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1818 թ.։
Կատեգորիա:Ջորջիայի շրջաններ
Գլադկոե (գյուղ, Գագարինսկի շրջան)
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 15 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Գագարինսկի շրջանի բնակավայրեր
Կառլեն Եսայան
Կառլեն Լազարի Եսայան (1933, դեկտեմբերի 21, Մեծշեն, Մարտակերտ, Արցախի Հանրապետություն - 2014, հունիսի 12, Երևան), հայ բժիշկ, բարերար, ՀՀ վաստակավոր բժիշկ (2006)։
Կենսագրություն
1951-1953 թվականներին սովորել է Ստեփանակերտի մանկավարժական ինստիտուտի ֆիզիկայի և մաթեմատիկայի ֆակուլտետում։ 1953-1954 թվականներին աշխատել է Թալիշ գյուղի միջնակարգ դպրոցում՝ որպես ֆիզիկայի և մաթեմատիկայի ուսուցիչ։ 1954-1957 թվականներին ծառայել է Խորհրդային բանակում։ 1958 թվականին աշխատել է Մարտակերտի շրջանի Դրմբոն գյուղի դպրոցում։ 1958-1964 թվականներին սովորել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտի բուժական ֆակուլտետում։ 1962-1979 թվականներին եղել է բուժաշխատողների արհմիության կոմիտեի անդամ։ 1964-1976 թվականներին աշխատել է Հայաստանի Հանրապետության արհմիության կոմիտեի պատասխանատու քարտուղար, 1977-2003 թվականներին` Երևանի 8-րդ բուժմիավորումում` որպես գլխավոր բժշկի փորձագիտական գծով տեղակալ, 2003-2004 թվականներին` «Դավիթ Անհաղթ» բժշկական կենտրոնի տնօրենի փորձագիտական գծով տեղակալ, 2004-2014 թվականներին «Դավիթ Անհաղթ» ԲԿ-ի ԲՓՀ-ի նախագահ։ 2006 թվականին ընտրվել է Եվրոպայի Ակադեմիայի բնական գիտությունների իսկական անդամ։
ՀՀ վաստակավոր բժիշկ Կառլեն Եսայանը կնոջ՝ ՀՀ վաստակավոր բժիշկ Սառա Եսայանի հետ միասին, տարիներ շարունակ բազմաթիվ բարեգործություններ են իրականացրել Հայաստանում և Արցախում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ Կատեգորիա:Հայ բարերարներ Կատեգորիա:ՀՀ վաստակավոր բժիշկներ Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Նովոմերչինսկի գյուղական խորհուրդ (Խարկովի մարզ)
2001 թվականի տվյալներով Նովոմերչինսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 931 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 48.62 կմ²։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 19.15 մարդ/կմ²։ Խորհրդում կա 1 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր Կատեգորիա:1918 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Եգորովկա (գյուղ, Կուպյանսկի շրջան)
Եգորովկա (Єгорівка), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Կուպյանսկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1946 թվականին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Կուպյանսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1946 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Thank U, Next (ալբոմ)
Thank U, Next ՝ ամերիկացի երգչուհի Արիանա Գրանդեի հինգերերոդ ստուդիական ալբոմը, որը թողարկվել է 2019 թվականի փետրվարի 8-ին Republic Records լեյբլում ։
Ձայնագրությանը մասնակցել են Քրիս Բրաունը, Տոնի Կանելը և Գվեն Ստեֆանին ։
Նախապատմություն
2018 թվականի սեպտեմբերին գերդոզավորումից մահացել է Գրանդեի նախկին ընկեր՝ ռեփեր Մաք Միլլերը։ Դրանից հետո երգչուհին հայտնել է, որ ընդմիջում է վերցնում բոլոր երաժշտական աշխատանքներից ։ Սակայն, շուտով Գրանդեն աշխատել է երաժշտական ստուդիայում նոր երգերի վրա, ինչպես նաև ներկայացրել է Sweetener World Tour (2019) շրջագայությունը։
Հավաստագրումներ
Աղբյուր
Արձագանքներ
Ալբոմը դրական արձագանքներ է ստացել երաժշտական քննադատների և ինտերնետ հրատարակությունների կողմից` Metacritic, The Line of Best Fit, AllMusic, Los Angeles Times , The Guardian, The Independent, Slant Magazine։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արիանա Գրանդեի ալբոմներ Կատեգորիա:Արիանա Գրանդե Կատեգորիա:2019 ալբոմներ
Ռոքֆոր լե Պեն
Ռոքֆոր լե Պեն (Roquefort-les-Pins), համայնք Ֆրանսիայի հարավ-արևելքում՝ Պրովանս-Ալպեր-Լազուրե ափ երկրամասի Ծովափնյա Ալպեր դեպարտամենտի Գրաս շրջանի Վիլնյով Լուբե կանտոնում ։ Մինչև 2015 թվականի մարտը կոմունան վարչականորեն ընդգրկված էր Լե Բար սյուր Լու լուծարված կանտոնի կազմում (Գրաս շրջան)։
Կոմունայի տարածքը կազմում է 21.53 կմ², 2006 թվականին բնակչությունը կազմել է 6058 մարդ աճի միտումով, 2012 թվականին՝ 6222 մարդ, բնակչության խտությունը՝ 289 մարդ/կմ²։
Բնակչություն
Բնակչության թվաքանակի դինամիկան ։
Տնտեսություն
2010 կոմունայում հաշվառված են եղել 2364 հարկատու տնային տնտեսություններ, որտեղ ապրում էր 6089.5 մարդ։ 30 հարկատուին բաժին ընկնող շահույթը կազմել է 337 եվրո ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կոմունաներ
Նաիրա Դիվանյան
Նաիրա Միայի Դիվանյան, կոմպոզիտոր։ Հայաստանի կոմպոզիտորների միության անդամ (1996 թվականից)։
Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի Հայկանուշ Դանիելյանի անվան երաժշտական դպրոցի դաշնամուրի և կոմպոզիցիայի (1981 թվական), Առնո Բաբաջանյանի անվան երաժշտամանկավարժական ուսումնարանի տեսության և կոմպոզիցիայի (1985 թվական, ղեկավար՝ Աշոտ Սաթյան), Երևանի պետական կոնսերվատորիայի կոմպոզիցիայի, վոկալ-տեսական (1990 թվական) բաժինները և ասպիրանտուրան (1994 թվական)։
1985–1992 թվականներին դասավանդել է Երևանի Բարսեղ Կանաչյանի անվան և Ստեփան Ջրբաշյանի անվան երաժշտական դպրոցներում, Առնո Բաբաջանյանի անվան երաժշտամանկավարժական ուսումնարանում։
1996–2012 թվականներին՝ «Արևներ» մանկապատանեկան անսամբլում, 2012 թվականից՝ Հայկանուշ Դանիելյանի անվան արվեստի դպրոցի տնօրեն։
Գրել է խմբերգեր, գործիքային պիեսներ, ջութակի և դաշնամուրի սոնատ, 2 կվարտետ, մանկական և էստրադային երգեր, սիմֆոնիկ պոեմ, «Ձոն Խրիմյան Հայրիկին» կանտատը՝ խառը երգչախմբի և սիմֆոնիկ նվագախմբի համար։
Հայաստանի հանրային ռադիոյի և հեռուսատեսության բազմաթիվ երաժշտական ծրագրերի (1995 թվականից՝ «Մտորում են երաժիշտները», «Դիսոնանս», «Հակակշիռ», 1996 թվականից՝ «Արևիկ», 1997 թվականից՝ «Կամերտոն»), 2000–2008 թվականներին՝ «ԱրմենԱկոբ» հեռուստաընկերության «Համանվագ» հաղորդաշարի հեղինակ-վարող, սցենարիստ, ռեժիսոր, երաժշտական մեկնաբան, 2009 թվականից՝ ATV հեռուստաընկերության «Արևներ» մանկական հաղորդաշարի ռեժիսոր և երաժշտական խմբագիր։
ՀՀ հանրային ռադիոյի «Տարվա լավագույն երաժիշտ-մեկնաբան» (2000 թվական), Ազգային առաջին երաժշտական մրցանակաբաշխության «Տարվա լավագույն երաժշտական հաղորդավար» (2003 թվական) մրցանակներ։
Ռիմանի զետա ֆունկցիա
Ռիմանի զետա ֆունկցիան կամ Էյլեր-Ռիմանի զետա ֆունկցիան իրենից ներկայացնում է կոմպլեքս փոփոխականի ֆունկցիա, սահմանված ամբողջ կոմպլեքս հարթության վրա, որը հետևյալ Դիրիխլեի շարքի անալիտիկ շարունակությունն է.
Այս շարքը զուգամետ է s-ի միայն այն արժեքների համար, որոնց իրական մասը խիստ մեծ է 1-ից. s-ի այլ  արժեքների համար Ֆունկցիայի  ավելի ընդհանուր ներկայացումները տրված են ստորև։ Զետա ֆունկցիան էական դեր է խաղում անալիտիկ թվերի տեսությունում և ունի բազմաթիվ կիրառություններ ֆիզիկայում, հավանականությունների տեսությունում ինչպես նաև կիրառական ստատիստիկայում։
Որպես իրական փոփոխականի ֆունկցիա այն առաջինը սահմանվել և ուսումնասիրվել է Լեոնարդ Էյլերի կողմից։ Բեռնարդ Ռիմանի կողմից 1859 թվականին հրապարակվել է հայտնի Ռիմանի մենագրությունը՝ "Տրված թիվը չգերազանցող պարզ թվերի քանակի մասին" վերնագրով։ Այդ հոդվածում Էյլերի սահմանած ֆունկցիան ընդլայնվել է կոմպլեքս փոփոխականների համար, կառուցվել է դրա մերոմորֆ շարունակությունը ամբողջ կոմպլեքս հարթության մեջ, ապացուցվել է ֆունկցիոնալ հավասարումը ինչպես նաև ցույց է տրվել այդ ֆունկցիայի ոչ տրիվիալ զրոների և պարզ թվերի բաշխման առնչությունը ։
Ռիմանի զետա ֆունկցիայի արժեքները դրական զույգ կետերում հաշվվել են դեռ Էյլերի կողմից։ Դրանցից առաջինը՝  \zeta(2)-ը, այսպես կոչված, Բասելի խնդրի պատասխանն է։ Հետագայում՝ 1979 թվականին Ապերին ապացուցել է \zeta(3)-ի իռացիոնալությունը։ Էյլերին հայտնի են եղել նաև զետա ֆունկցիայի արժեքները բացասական ամբողջ կետերում։ Դրանք ռացիոնալ թվեր են և էական դեր են խաղում մոդուլյար ձևերի տեսության մեջ։ Գոյություն ունեն Ռիմանի զետա ֆունկցիայի տարատեսակ ընդհանրացումներ. Դիրիխլեի շարքերը, Դիրիխլեի L-ֆունկցիաները ինչպես նաև մի շարք այլ L-ֆունկցիաներ։
Սահմանում
Հակառակ այլ կոմպլեքս փոփոխականի ֆունկցիաների համար ընդունված նշանակմանը՝ Ռիմանի զետա ֆունկցիայի արգումենտը սովորաբար նշանակում են, որտեղ \sigma-ն և t-ն s-ի համապատասխանաբար իրական և կեղծ մասերն են։
Հետևյալ շարքը զուգամիտում է բոլոր s կոմպլեքս թվերի համար, որոնց իրական մասը խիստ մեծ է 1-ից.
Այդպիսի s-երի համար զետա ֆունկցիայի արժեքը սահմանվում է որպես շարքի գումարը։ Փոփոխականի նույն արժեքների համար զետա ֆունկցիայի համարժեք սահմանում կարելի է համարել հետևյալ ինտեգրալը.
որտեղ
հայտնի գամմա ֆունկցիան է։
Պարզվում է այս ֆունկցիան կարելի է մերոմորֆ կերպով շարունակել ամբողջ կոմպլեքս հարթության մեջ։ Երբ s-ը մոտենում է 1 կետին, զետա ֆունկցիայի արժեքը ձգտում է հարմոնիկ շարքի գումարին, այդպիսով՝ s = 1 կետը հանդիսանում է այս ֆունկցիայի բևեռ։ Այն ֆունկցիայի միակ բևեռն է և այդ կետում
Այսպիսով՝ զետա ֆունկցիան մերոմորֆ ֆունկցիա է ամբողջ կոմպլեքս հարթության մեջ։ Այն ունի միակ պարզ բևեռ՝ s=1 և այդ կետում մնացքը հավասար է 1-ի։
Իզաբել Բայրաքդարյան
2002 թվականին ձայնագրվել է կանադահայ ռեժիսոր Ատոմ Էգոյանի «Արարատ» ֆիլմի համար՝ կատարելով Կոմիտասի ստեղծագործություններից։
Կենսագրություն
Իզաբել Բայրաքդարյանը ծնվել է Լիբանանի Զահլե քաղաքում։ Հանդես է եկել Լիբանանի հայկական եկեղեցական համույթում, այնուհետև տեղափոխվել է Կանադա, շարունակել է երգել Տորոնտոյի հայկական եկեղեցական համույթում։ 1997 թվականին ավարտել է Տորոնտոյի համալսարանը։ Հանդես է եկել աշխարհի տարբեր բեմերում, արժանացել բազմաթիվ բարձրագույն պարգևների և մրցանակների՝ Դոմինգոյի վոկալիստների մրցույթի առաջին մրցանակի, Մեծ Բրիտանիայի թագուհի Եղիսաբեթ 2-րդի ոսկե մեդալի և այլն։
Բայրաքդարյաի ձայնասկավառակը Կանադայում ճանաչվել է լավագույնը։ Հանդիսանում է Նյու Յորքի «Մետրոպոլիտեն» օպերային թատրոնի մեներգչուհի, համագործակցում է աշխարհի լավագույն ֆիլհարմոնիկ նվագախմբերի հետ։ Ելույթներով հանդես է եկել Պլասիդո Դոմինգոյի, Յո-Յո Մայի, Փինչաս Զուկերմանի հետ։
2002 թվականին ձայնագրվել է կանադահայ ռեժիսոր Ատոմ Էգոյանի «Արարատ» ֆիլմի համար՝ կատարելով Կոմիտասի ստեղծագործություններից։ Նրա ձայնը հնչում է նաև «Մատանիների տիրակալը» ֆիլմում։
Հայաստան կատարած այցելությունների ժամանակ հանդես է եկել Հայաստանի պետական ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի հետ ։
Ընտանիք
2004 թվականին ամուսնացել է դաշնակահար Սերուժ Կրաջիանի հետ։ Ունեն երկու երեխա՝ որդին՝ Արի և դուստրը՝ Լեան։
Մոլինա դե Արագոն (քաղաք)
Մոլինա դե Արագոն (Molina de Aragón), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, ներառված է Գվադալախարա պրովինցիայում, Կաստիլիյա լա Մանչա ինքնավար մունիցիպալիտետ մեջ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է (Կոմարկի) Սենյորիո դե Մոլինա Ալտո Տախո համայնքում։ Տարածքը զբաղեցնում է 168 կմ²։ Բնակչությունը 3646 մարդ (2010 թվական)։ Հեռավորությունը վարչական պրովինցիայի կենտրոնից 120 կմ։ Քաղաքի հովանավորները համարվում են Կրիստո դե լա Վիկտորիան և Սուրբ Դեվա դել Կարմենը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Արցախի լեռնաշղթա
Արցախի լեռնաշղթա, Փոքր Կովկաս լեռնահամակարգի արևելյան մասը Արցախի Հանրապետությունում, ձգվում է գրեթե միջօրեականի ուղղությամբ՝ Թարթառից մինչև Արաքսի հովիտը։
Աշխարհագրություն
Կազմված է յուրայի և կավճի նստվածքային ու հրաբխային ապարներից, տեղ-տեղ՝ ուլտրահիմքային ներժայթուկներից։
Արցախի լեռնաշղթայի ամենաբարձր կետը Կուսանաց լեռն է (2832 մ)։ Լեռնաշղթայի կատարային մասը հյուսիսում ժայռոտ է, միջին մասում՝ նեղ և սրածայր, հարավում մի քանի լեռնաբազուկներով աստիճանաբար ցածրանում է դեպի Արաքսի հովիտը։ Արևմտյան լանջերը կարճ են, չոր և էրոզիոն մասնատված, կան կարստային, սողանքային երևույթներ։ Հայտնի է Ազոխի քարայրը նեանդերթալյան մարդու բրածո մնացորդներով։ Բուսականությունը ստորին գոտում ներկայացված է ֆրիգանային տիպով, շիբլյակի համակեցություններով և տափաստաններով։ Միջին բարձրությունները, հատկապես արևելյան լանջերը, ծածկված են կաղնու, հաճարի, բոխու անտառներով, որոնք հարավում փոխվում են չորասեր նոսր անտառների, 2100 - 2300 մ-ից բարձր ենթալպյան և ալպյան մարգագետիններ և այլն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արցախի լեռնաշղթաներ‎
Գոգա Աղամիրով
Գոգա (Գեորգի) Գրիգորի Աղամիրով, հայ օդաչու, գնդապետ, Խորհրդային Միության հերոս։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1916 թվականի օգոստոսի 18-ին, Գրոզնի քաղաքում։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ Ծառայել է հեռավոր գործողության ռմբակոծիչ ավիացիայում։ Կատարել է 234 մարտական թռիչք, զենք ու զինամթերք հասցրել պարտիզանական ջոկատներին։ Հատուկ առաջադրանքով 44 մարտական թռիչք է կատարել դեպի Հարավսլավիա։
Պարգևատրվել է 8 շքանշանով, ինչպես նաև մեդալներով։[1957 թվականին ավարտել է Մոնինոի ռազմաօդային ակադեմիայի (ներկայումս՝ Յուրի Գագարինի անվան ռազմաօդային ակադեմիա) բարձրագույն ակադեմիական դասընթացները։ 1940 թվականից եղել է ԽՄԿԿ անդամ։
Մահացել է 1997 թվականի ապրիլի 12-ին, Վորոնեժում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ օդաչուներ Կատեգորիա:Խորհրդային օդաչուներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Մինդյակ
Մինդյակ (Миндяк, Миндәк), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ուչալինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2896 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ուչալինսկի շրջանի բնակավայրեր
Կաշեկերներ
Կաշեկերներ (Dermestidae), բզեզների ընտանիք։
Արտաքին տեսք
Մարմինը ձվաձև է, 2-12 մմ երկարությամբ։ Գլուխը փոքր է, բեղիկները՝ կարճ, գուրզաձև։ Թրթուրը արագաշարժ է, երկար խոզաններով։
Տարածվածություն
Հայտնի է մոտ 800 տեսակ, 46-ը՝ Հայաստանում։ Առավել տարածված են հարավային շրջաններում։ Սնվում են բուսական և կենդանական չորացած մնացորդներով, որոշ մասը՝ ծաղիկների ծաղկափոշիով։
Կաշեկերների շատ տեսակներ փչացնում են մորթեղենը, կաշին, երշիկեղենը, թանգարանային հավաքածուները, բրդեղենը, չոր մրգերը, հերբարիումները։ Առավել տարածված են ապուխտի, մուշտակի, թանգարանային կաշեկերները։
Գրականություն
Կատեգորիա:Բզեզներ
Գիշերը թանգարանում 2
«Գիշերը թանգարանում 2» (Night at the Museum: Battle of the Smithsonian, բառացի «Գիշերը Թանգարանում. Սմիթսոնի պայքարը»), ամերիկյան ֆանտաստիկ, կատակերգական ֆիլմ, «Գիշերը թանգարանում» (2006) ֆիլմի շարունակությունը։ Համաշխարհային շնորհանդեսը կայացել է 2009 թվականի մայիսի 20-ին։
Սյուժեն
Ամերիկյան բնագիտական թանգարանի նախկին գիշերային պահակ Լարի Դեյլին արդեն հաջողակ գործարար է։ Նա ունի իր սեփական ընկերությունը, որը արտադրում է և վաճառում տարբեր արտասովոր կենցաղային տեխնիկաներ։ Լարին նախատեսում է խոշոր ձեռնարկ Ուոլմարթի հետ, այդ պատճառով, լավ կենտրոնանալու համար նա գնում է իր հին աշխատավայրը, որտեղ պարզում է, որ թանգարանը գտնվում է վերանորոգման մեջ, իսկ իր ընկեր-ցուցանմուշներին պատրաստվում են ուղարկել Սմիթսոնյան ինստիտուտի Դաշնային արխիվ։
Տեղափոխման ժամանակ կապուցին-կապիկի խրտվիլակը գողանում է կախարդական ափսեն, որը կարող է կենդանացնել իրերը։ Այդ ափսեն կենդանացնում է Դաշնային արխիվի բոլոր ցուցանմուշներին, այդ թվում նաև չար փարավոն Կամունրային (Kahmunrah)՝ Ակմենրի մեծ եղբորը (Ahkmenrah), ով երազում է ստանալ կախարդական ափսեն, քանի որ այն կարող է դառնալ մեռյալների աշխարհի դարպասի բանալին։ Չար թագավորն իր համար խմբավորում է կազմում՝ բաղկացած Իվան Ահեղից, Նապոլեոն Բոնապարտից և Ալ Կապոնեից, իրենց ջատագովների՝ նետաձիգների, պահապանների և ավազակների հետ միասին։
Լարին մեկնում է Վաշինգտոն, որպեսզի փրկի իր ընկեր-ցուցանմուշներին մահացու վտանգից։ Այնտեղ նա հանդիպում է Ամելիա Էրհարթի մոմե արձանին, ով սիրում է արկածներ և ձգտում է օգնել Լարիին իր ընկերներին փրկելու հարցում։
Պարզվում է, որ կախարդական ափսեի ազդեցության տակ կենդանանում են ոչ միայն արձանները, մոմե արձանները և կենդանիների ու թռչունների խրտվիլակները, այլև նկարներն ու լուսանկարները, որոնց մեջ կարելի է մտնել, ինչպես դռնով, վերացական քանդակները, հեռախոսները և նույնիսկ ավիացիայի թանգարանի ինքնաթիռները։
Բայց Լարիին և իր ընկերներին օգնության են գալիս ԱՄՆ-ի տասնվեցերորդ նախագահ Աբրահամ Լինքոլնը և Սմիթսոնի ինստիտուտի այլ բնակիչներ։
Վիդեոխաղ
Ֆիլմի հիման վրա ստեղծված խաղի թողարկումը կայացել է 2009 թվականի մայիսի 5-ին։
Շարունակությունը
20th Century Fox կինոընկերությունը, «Գիշերը թանգարանում» և «Գիշերը թանգարանում 2» ֆիլմերի հաջող վաճառքից հետո (շահույթը համաշխարհային կինովարձույթում կազմել է գրեթե մեկ միլիարդ դոլլար), 2014 թվականի հունվարի 27-ին սկսում է նոր, երրորդ ֆիլմի արտադրությունը, իսկ դեկտեմբերի 17ին ֆիլմը դուրս է գալիս համաշխարհային կինովարձույթ «Գիշերը թանգարանում. դամբարանի գաղտնիքը» անվանումով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արկածային ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆանտաստիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:2009 ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:20th Century Fox ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:1492 Pictures ֆիլմեր Կատեգորիա:IMAX ֆիլմեր Կատեգորիա:Վանկուվերում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:2000-ականների կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ամերիկյան սիքվել ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի արկածային ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Վաշինգտոն ԿՇ-ում Կատեգորիա:Ամերիկյան արկածային կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ամերիկյան արկածային ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան մարտաֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի ֆիլմեր
Կերար (Էրզրումի գավառ)
Կերար, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Էրզրումի գավառում ։ Գտնվում էր Աշկալա գյուղաքաղաքից 17 կմ հյուսիս Եփրատի աջակողմյան վտակներից մեկի վերին հոսանքում։
Գյուղի մոտ կան լեռնային, ջրառատ ու խոտավետ ամառոնոցներ, որոնցից Կերարյայլան պատկանում էր Կերարին։
Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 60 տուն բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Պոչուկային գեղձ
Պոչուկային գեղձ, թռչունների մեծ մասի խոշոր, սովորաբար երկբիլ մաշկային գեղձ։ Տեղադրված է պոչի հիմքում՝ մեջքային կողմից։
Ուժեղ զարգացած է ջրային թռչունների, հատկապես թիոտանիների, խողովակաքթայինների և ջրարծիվի մոտ։ Գեղձի ճարպային արտադրուկը թռչունը կտուցով տարածում է փետուրների վրա, և դրանք պահպանում են իրենց դասավորությունն ու չեն թրջվում։ Որոշ թռչունների, օրինակ՝ մուսկուսային բադերի, թխսող փայտփորների և ձագերի պոչուկային գեղձի արտադրուկն ունի խիստ տհաճ հոտ, որը նրանց պաշտպանում է գիշատիչների հարձակումից։
Թռչունների առանձին տեսակների, օրինակ՝ հավերի, բադերի փետուրներին քսված արտադրուկը պարունակում է պրովիտամին D՝ էրգոստերին, որը թռչունը կլանում է փետուրները կտուցով շտկելիս։
Կատեգորիա:Թռչուններ
Ինդոնեզիա
Ինդոնեզիա (Indonesia), պաշտոնական անվանումը՝ Ինդոնեզիայի Հանրապետություն (Republik Indonesia), պետություն Հարավարևելյան Ասիայում՝ Հնդկական և Խաղաղ օվկիանոսների միջև։ Կղզիների վրա գտնվող ամենամեծ պետությունն է աշխարհում, որ ունի ավելի քան 17 հազար կղզի և 1904569 կմ² տարածք, 14-րդ երկիրն է աշխարհում ցամաքային տարածքի մեծությամբ և յոթերորդը ցամաքային ու ջրային տարածքների ընդհանուր մակերեսով ։ Ունենալով ավելի քան 261 մլն բնակչություն՝ Ինդոնեզիան բնակչության թվաքանակով չորրորդն է աշխարհում, ինչպես նաև առաջինը այն երկրների շարքում, որոնց բնակչության մեծամասնությունը կազմում են մուսուլմանները։ Ճավայում, որ ամենամեծ բնակչություն ունեցող կղզին է աշխարհում, բնակվում է երկրի բնակչության կեսից ավելին։
Ինդոնեզիան ինքնիշխան պետություն է, նախագահական, սահմանադրական հանրապետություն՝ ընտրովի խորհրդարանով։ Այն բաժանված է 34 պրովինցիաների, որոնցից հինգն ունեն հատուկ կարգավիճակ։ Ջակարտան՝ երկրի մայրաքաղաքը, երկրորդ ամենաշատ բնակչություն ունեցող քաղաքային տարածքն է աշխարհում։ Երկիրը ցամաքային սահմաններ ունի Պապուա Նոր Գվինեայի, Արևելյան Թիմորի և Մալայզիայի հետ (Կալիմանտան կղզում)։ Այն սահմանակից է նաև Սինգապուրին, Վիետնամին, Ֆիլիպիններին, Ավստրալիային, Պալաուին և Հնդկաստանին պատկանող Անդամանյան ու Նիկոբարյան կղզիներին։ Չնայած մեծ թվով բնակչությանը և խիտ բնակեցված տարածքներին՝ Ինդոնեզիան ունի վայրի բնության լայնածավալ տարածքներ, որտեղ առկա է կենսաբազմազանության մեծ մակարդակ ։ Երկիրն ունի հարուստ բնական պաշարներ, ինչպիսիք են նավթը, բնական գազը, անագը, պղինձը, ոսկին։ Գյուղատնտեսությունը հիմնականում արտադրում է բրինձ, արմավի յուղ, թեյ, սուրճ, կակաո, դեղաբույսեր, համեմունքներ և ռետին ։ Ինդոնեզիայի գլխավոր առևտրային գործընկերներն են Չինաստանը, Միացյալ Նահանգները, Ճապոնիան, Սինգապուրն ու Հնդկաստանը ։
Ինդոնեզական կղզեխումբն իր պատմության ընթացքում բազմիցս ենթարկվել է օտար ուժերի ազդեցության, որոնց գրավել են երկրի բնական պաշարները։ Այն եղել է առևտրային կարևոր շրջան առնվազն 7-րդ դարից սկսած, երբ Շրիվիջայան, ապա նաև Մաջապահիտն առևտուր են արել չինական դինաստիաների և հնդկական թագավորությունների հետ։ Տեղի կառավարիչներն աստիճանաբար ընդունել են օտար մշակութային, կրոնական ու քաղաքական մոդելները՝ սկսած վաղ դարերից, և տարածում են գտել հինդուիզմն ու բուդդիզմը։ Մուսուլման առևտրականները և սուֆիզմի հետևորդները  բերել են իսլամը , իսկ եվրոպական երկրները՝ քրիստոնեությունը և պայքարել են միմյանց դեմ Մոլուքյան (Համեմունքների) կղզիներում առևտրի մենաշնորհի համար Աշխարհագրական մեծ հայտնագործությունների շրջանում։ Երկար ժամանակաընթացքում Ինդոնեզիան եղել է Հոլանդիայի գաղութ, որը նախ գրավել է Ամբոինան ու Բատավիան, ապա ամբողջ կղզեխումբը՝ ներառյալ Թիմորն ու Արևմտյան Նոր Գվինեան։ Հոլանդիայի տիրակալությունը ժամանակ առ ժամանակ ընդհատվել է պորտուգալական, ֆրանսիական և բրիտանական տիրապետությամբ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Ասիայի ապագաղութացման ընթացքում Ինդոնեզիան անկախություն է ձեռք բերել 1949 թվականին՝ Նիդերլանդների հետ զինված և դիվանագիտական կոնֆլիկտից հետո։
Անվան ստուգաբանություն
«Ինդոնեզիա» անվանումը ծագում է «Ինդիա» (Indus, «Հնդկաստան») տեղանունից ու հունարեն «նեսոս» (νῆσος – կղզի) բառից և բառացիորեն նշանակում է «Կղզային Հնդկաստան»։ Անվան օգտագործման առաջին դեպքերը վերաբերում են 18-րդ դարի վերջին ։ Սակայն այդ հասկացությունը գիտական շրջանառության մեջ դնելու վավերագրական հաստատված առաջին օրինակը հանդիպում է միայն 1850 թվականին, երբ բրիտանացի ազգագրագետ Ջորջ Վինձոր Էռլը որպես Մալայան կղզեխմբի բնակիչների ընդհանրացված անվանման տարբերակ առաջարկել է «ինդունեզացի» (Indunesians) բառը ։ Ավելի ուշ նրա աշակերտ Ջեյմս Ռիչարդսոն Լոգանը (James Richardson Logan) իր աշխատանքներում առաջին անգամ օգտագործել է «Ինդոնեզիա» (Indonesia) տեղանունը՝ որպես այդ ժամանակ օգտագործվող «Հնդկական կղզեխումբ» (Indian Archipelago) տեղանվան հոմանիշ, իսկ գերմանացի ազգագրագետ և փիլիսոփա Ադոլֆ Բաստիանը (Adolf Bastian) հրատարակել է մենագրություն «Ինդոնեզիա կամ Մալայան կղզեխմբի կղզիներ» (Indonesien oder die Inseln des Malayischen Archipels) խորագրով ։
Չնայած միջազգային ակադեմիական միջավայրում «Ինդոնեզիա» տեղանվան արագ տարածմանը՝ Նիդերլանդներում, որը այդ տարածքի գաղութատերն էր, այդ անվանումը երկար ժամանակ գործնականում չի օգտագործվել․ հոլանդացիների շրջանում գաղութը նախկինի պես կոչվել է «Հոլանդական Օստ Ինդիա» (Nederlandsch Oost Indië) կամ պարզապես «Ինդիա» (Indië), իսկ հասարակական-քաղաքական բառապաշարում նրա վերաբերյալ օգտագործվել է «Արևելք» (de Oost) բառը ։
Նիդերլանդներում և հենց Հոլանդական Օստ Ինդիայում «Ինդոնեզիա» անվան ակտիվ տարածման սկսվելը կապվում է 20-րդ դարի սկզբին գաղութի բնակչության շրջանում ազգային-ազատագրական շարժման վերելքի հետ։ Այսպես, 1913 թվականին շարժման առաջին ակտիվիստներից մեկը՝ ճավայացի լրագրող և հրապարակախոս Սուվարդի Սուրյանինգրատը Նիդերլանդներում հիմնադրել է նորությունների մասնավոր գործակալություն, որ կոչվել է «Ինդոնեզական մամուլի բյուրո» (Indonesisch Pers Bureau) ։
Հոլանդական Օստ Ինդիայում «Ինդոնեզիա» բառն իսկապես ժողովրդական բառապաշարում ընդգրկվել է միայն Ջակարտայում 1928 թվականի հոկտեմբերի 27-28-ին անցկացված ազգային-ազատագրական ուղղվածության երիտասարդական կազմակերպությունների կոնգրեսի արդյունքում։ Այդ միջոցառման ընթացքում առաջին անգամ հրապարակայնորեն կատարվել է «Մեծ Ինդոնեզիա» (Indonesia Raya) հիմնը, իսկ մասնակիցները տվել են այսպես կոչված «Երիտասարդության երդումը» (Sumpah Pemuda)՝ ուխտելով հավատարիմ մնալ միակ հայրենիքին՝ Ինդոնեզիային, միակ ազգին՝ ինդոնեզացիներին, միակ լեզվին՝ ինդոնեզերենին.
Մարդկանց բնակության սկիզբ, հնագույն շրջան (մ.թ.ա.)
Ինդոնեզիայի տարածքում գտնվում է վաղ մարդկանց բնակության ամենահին արեալներից մեկը։ Ճավայում հոլանդացի մարդաբան Էժեն Դյուբուան հայտնաբերել է ուղիղ քայլող մարդու ենթատեսակներից մեկի՝ պիտեկանտրոպի մնացորդներ, որը հայտնի է նաև որպես ճավայական կապկամարդ և վերաբերում է ստորին պալեոլիթի դարաշրջանին՝ մեր թվարկությունից 1 մլն կամ 700 հազար տարի առաջ ։
Պետությունների ձևավորում, մինչգաղութային շրջան (1-15-րդ դարեր)
Ինդոնեզիայի տարածքում պետական կազմավորումների ձևավորումը տեղի է ունեցել արդեն մեր թվարկության 1-3-րդ դարերում, սակայն առաջին պետությունները, որոնց անունները ստույգ հայտնի են՝ Քութայն արևելյան Կալիմանտանում և Թարուման արևմտյան Ճավայում, վերաբերում են միայն 4-րդ դարին ։ Առաջին պետությունը, որը տարածված է եղել մի քանի կղզու վրա, եղել է Շրիվիջայան, որը հիմնադրվել է հարավային Սումատրայում 7-րդ դարի վերջին և գոյություն է ունեցել մինչև 14-րդ դարը՝ իր առավելագույն հզորության շրջանում վերահսկելով Սումատրայի ողջ տարածքը, Ճավայի ու Մալակկա թերակղզու մեծ մասը։ Ինդոնեզիայի տարածքում 4-13-րդ դարերում գոյություն ունեցած այդ և այլ պետություններ կրել են Հնդկաստանի ուժեղ մշակութային ազդեցությունը, և նրանց մեծ մասում գերակշռող կրոնը եղել է հինդուիզմը։ Դրանից բացի նշանակալի զարգացում է ապրել նաև բուդդայականությունը, որը մասնավորապես եղել է արևելյան Ճավայում տեղակայված Մատարամ իշխանության պետական կրոնը ։
Մինչգաղութային շրջանի առավել խոշոր, հզոր ու սոցիալ-տնտեսական տեսանկյունից զարգացած պետությունը եղել է Մաջապահիտ կայսրությունը, որը հիմնադրվել է 1293 թվականին Ճավա կղզու արևելյան մասում։ Մինչ 14-րդ դարը Մաջապահիտի տարածքը կամ նրա վասալային տիրապետությունները ներառել են Ինդոնեզիայի ներկայիս տարածքի մեծ մասը։
13-րդ դարում սկսվել է իսլամի ակտիվ տարածումը, որը ներթափանցել էր գլխավորապես Մալակկա թերակղզուց և Հնդկաստանի արևելյան մերձափնյա շրջաններից։ Մինչ 14-րդ դարի վերջը իսլամը դարձել է տիրապետող կրոն Ինդոնեզիայի տարածքի մեծ մասում, թեև բազմաթիվ շրջաններում պահպանվել են բուդդայականության ու հինդուիզմի, ինչպես նաև տեղի ավանդական հավատալիքների օջախներ, որոնց կրողները, որպես կանոն, ընդհանրապես առանց կոնֆլիկտների ապրել են մուսուլմանների կողքին ։
Եվրոպացիների ներգաղթ, ՀԱՀԸ գաղութացում (1512-1798 թվականներ)
Եվրոպացի գաղութարարների ներխուժումն Ինդոնեզիա, որ սկսվել է 16-րդ դարում, պայմանավորված է եղել համեմունքների մեծ պահանջարկով, որ աճում են Մալայան կղզեխմբի արևելյան հատվածում՝ Մոլուքյան ու Փոքր Զոնդյան կղզիներում, Սուլավեսիում, և հենց այդ տարածաշրջանն է եղել եվրոպացիների հիմնական հետաքրքրության առարկան։ Առաջինն այդտեղ հիմնավորվել են պորտուգալացիները․ 1512 թվականին ծովագնաց Ֆրանսիշկու Սերանին հաջողվել է կարգավորել համեմունքների մատակարարումը Մոլուքյան կղզիներից և իր խմբի մի մասի հետ մնալ Տերնատե կղզում։
17-րդ դարում տեղական համեմունքների առևտրի վերահսկման համար պայքարին միացել են եվրոպական այլ տերություններ, որոնց շարքում առավել մեծ ակտիվություն է ցուցաբերել Նիդերլանդները։ Մի քանի տասնամյակի ընթացքում հոլանդացիներին հաջողվել է մրցակիցներին դուրս մղել կղզեխմբից․ պորտուգալացիները կարողացել են պահպանել միայն Թիմոր կղզու մի մասը։ 1602 թվականին հիմնադրվել է Հոլանդական արևելահնդկական ընկերությունը (ՀԱՀԸ), որն սկսել է ներկայիս Ինդոնեզիայի ոչ միայն արևելյան, այլև արևմտյան տարածքների յուրացումը։ Ընկերությունն ունեցել է սեփական զինված ուժերը և իր տիրապետության տակ գտնվող տարածքում, որ կոչվել է Հոլանդական Օստ Ինդիա, ստեղծել է գաղութային վարչության զարացած համակարգ գեներալ-նահանգապետի գլխավորությամբ։ 1619 թվականին Ճավայի հյուսիս-արևմուտքում՝ սուլթան Դեմակի կողմից հիմնադրված և հետագայում ավերված Ջակարտայի տեղում, հոլանդացիները հիմնադրել են գաղութի մայրաքաղաքը՝ Բատավիան (Batavia) ։
18-րդ դարի վերջին՝ 1780-1784 թվականների հոլանդա-անգլիական պատերազմի հետևանքների և միջազգային տնտեսական կոնյուկտուրայի ազդեցությամբ ՀԱՀԸ-ն հայտնվել է խորը ճգնաժամի մեջ, որը կործանարար է եղել նրա համար. 1796 թվականին սնանկացած ընկերության ղեկավարությունը հանձնվել է Նիդերլանդների կառավարությանը, 1798 թվականին Բատավայի հանրապետությունն իր վրա է վերցրել ՀԱՀԸ-ի բոլոր համաձայնագրերն ու պարտավորությունները, իսկ 1800 թվականին վերջինս լուծարվել է ։
Նիդերլանդների տիրապետության տակ (1798-1942 թվականներ)
ՀԱՀԸ-ի տիրապետությունը փոխարինվել է գաղութի նմանատիպ կախվածությամբ ուղղակի Նիդերլանդներից, սակայն գաղութային կառավարման համակարգում նշանակալի փոփոխություններ տեղի չեն ունեցել․ Օստ Ինդիայի վարչությունը նախկինի պես գլխավորել է գեներալ-նահանգապետը, որն արդեն ներկայացրել է ոչ թե ՀԱՀԸ-ն, այլ Նիդերլանդների կառավարությունը։ Միևնույն ժամանակ, հաշվի առնելով այն, որ այդ ժամանակ Նիդերլանդները ենթարկվել է նապոլեոնյան Ֆրանսիային, հերթական գեներալ-նահանգապետ Հերման Վիլհելմ Դանդելս այդ նշանակումն ստացել է 1808 թվականին Լյուդովիկ Բոնապարտից և սկսել է հետևել ֆրանսիական գաղութային հետաքրքրությունների պահանջների բավարարմանը ։
1811 թվականին գաղութն անցել է Մեծ Բրիտանիայի տիրապետության տակ, որն զբաղեցրել է հոլանդական արևելահնդկական տարածքները, որպեսզի կանխի դրանց վերջնական գրավումը Ֆրանսիայի կողմից։ Բրիտանական նահանգապետ Սթեմֆորդ Ռաֆլզի կողմից կարճ ժամանակում անցկացվել են մի շարք վարչական վերափոխումներ, ընդ որում՝ ղեկավարման և տնտեսվարման նոր մեթոդները, որպես կանոն, իրենց արդյունավետությամբ զգալիորեն գերազանցել են նիդերլանդականներին։ Դրանից բացի, բրիտանական օկուպացիայի ընթացքում գաղութի վարչական կենտրոնը Բատավիայից տեղափոխվել է Բեյտենզորգ  ։
Օստ Ինդիան վերադարձվել է Նապոլեոնից ազատագրված Նիդերլանդներին 1814 թվականի Լոնդոնի պայմանագրով ։ Նիդերլանդական վարչակարգի վերականգնման ժամանակ չեղարկվել է բրիտանացիների կողմից կատարված վերափոխումների մեծ մասը։ Հոլանդացիները շարունակել են իրենց տիրապետության սահմաններն ընդլայնելու և ձևականորեն անկախ տեղական պետությունների ինքնավարության առավելագույնս սահմանափակման քաղաքականությունը։ Գաղութում արտադրված մթերքների արտահանումից բացի ապահովվել է նրա վերածումը նիդերլանդական ապրանքների սպառման շուկայի։ Ընդ որում՝ հոլադացիները նախկինի պես ստիպված են եղել հաղթահարել տեղի բնակչության ակտիվ դիմադրությունը․ առավել խոշոր հակագաղութային ելույթներն եղել են Պադրի պատերազմն արևմտյան Սումատրայում 1821-1837 թվականներին, Ճավայական պատերաազմը 1825-1830 թվականներին և Աչեխի պատերազմը 1873-1913 թվականներին։ 1906 թվականին Հոլանդական Օստ Ինդիային է միացվել Աչեխը, 1920 թվականին՝ Նոր Գվինեա կղզու արևմտյան հատվածը, ինչից հետո այն միավորել է ներկայիս Ինդոնեզիայի ողջ տարածքը ։
Գաղութի տնտեսական շահագործման մեթոդները փոխվել են Նիդերլանդների տնտեսական զարգացմանը զուգահեռ. հարկադիր աշխատանքներին 19-րդ դարի երկրորդ կեսին փոխարինել է պլանտացիոն տնտեսությունը, գնալով ավելի մեծ նշանակություն է ձեռք բերել հոլանդական ապրանքների իրացումը։ 20-րդ դարի սկզբից Հոլանդական Օստ Ինդիայի յուրացմանը մասնակցել Հաագայի կողմից թույլատրվել է եվրոպական այլ երկրների ու ԱՄՆ մոնոպոլիաների ։
Այդ ժամանակաշրջանին է վերաբերում գաղութում կազմակերպված ազգային-ազատագրական շարժման սկզբնավորումը․ 1900-1910-ական թվականներին ստեղծվել են մի շարք կազմակերպություններ, որոնք իրենց նպատակն են հայտարարել պետական անկախության հասնելը։ Եվրոպայում տեղի ունեցող գործընթացների ազդեցությամբ ձևավորվել է բավական ակտիվ շարժման ձախ թև․ 1914 թվականին ձևավորվել է առաջին սոցիալ-դեմոկրատական կազմակերպությունը, 1920 թվականին՝ Ինդոնեզիայի կոմունիստական կուսակցությունը։ 1927 թվականին ստեղծվել է Ինդոնեզիայի ազգային կուսակցությունը Սուկառնոյի՝ երկրի ապագա նախագահի գլխավորությամբ, որը ձևակերպել է մարխաէնիզմի սկզբունքները՝ դրույթներ, որոնք նախատեսում էին Ինդոնեզիայի անկախ զարգացումը սոցիալիստական ուղով և ազգային յուրահատկությամբ, որը դարձել է ազգային-ազատագրական շարժման շրջանակներում առավել հզոր շարժման գաղափարախոսությունը ։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբում Նիդերլանդների չեզոքության պայմաններում Ինդոնեզիան չի ներքաշվել պատերազմական գործողությունների կամ դրանց նախապատրաստման մեջ։ Սակայն 1940 թվականի մայիսին գերմանացիների կողմից Նիդերլանդների օկուպացիայից հետո նիդերլանդական կառավարությունը, որ տեղափոխվել էր Լոնդոն, հայտարարել է գաղութներում մնացած իր զինված ուժերի՝ Հակահիտլերյան խմբավորման կողմից պատերազմին միանալու մասին ։
Ճապոնական օկուպացիայի շրջան (1942-1945 թվականներ)
1942 թվականի փետրվար-մարտ ամիսներին՝ այնտեղ տեղաբաշխված ամերիկա-բրիտանա-հոլանդա-ավստրալիական ուժերի կարճատև դիմադրությունից հետո, Հոլանդական Օստ Ինդիան օկուպացվել է Ճապոնիայի կողմից։ Օկուպացիոն ղեկավարությունը եղել է ապակենտրոնացված և իրականացվել է ճապոնական զինված ուժերի տարբեր զորամիավորումների համապատասխան կազմավորումների միջոցով․ Ճավան և Մադուրան հանձնվել են 16-րդ բանակի, Սումատրան ու մոտակա մի քանի կղզիները՝ 25-րդ բանակի, իսկ մնացած տարածքները՝ 2-րդ նավատորմի վերահսկողությանը ։
Հարավարևելյան Ասիայի մյուս գրավված տարածքների նման Ինդոնեզիայում նույնպես ճապոնական ղեկավարությունը, ձգտելով ստանալ տեղի բնակչության աջակցությունը, ընտրել է հակաեվրոպական տրամադրությունների խրախուսման ուղղությունը՝ ընդգծելով ինդոնեզացիների ու ճապոնացիների ազգային-մշակութային մոտ կապը։ Ազգային-ազատագրական շարժման առաջնորդները հրավիրվել են համագործակցության․ օկուպացիոն իշխանությունների վերահսկողության ներքո նրանց թույլատրվել է ստեղծել ազգայնական ուղղվածության հասարակական-քաղաքական կազմակերպություններ ։
Պատերազմի ավարտական փուլում, երբ ճապոնական ուժերը կրել են խոշոր պարտություններ դաշնակիների կողմից, ճապոնական օկուպացիոն իշխանությունները որոշել են ստանալ ինդոնեզացիների աջակցությունը և քայլեր են ձեռնարկել անկախ պետություն ստեղծելու նրանց ցանկությանն ընդառաջ։ 1945 թվականի մարտին ճապոնական ղեկավարությունը հայտարարել է Ինդոնեզիային անկախություն շնորհելու գործընթացի նախապատրատումն սկսելու մասին։ Այդ նպատակով մարտին ձևավորվել է Ինդոնեզիայի անկախության նախապատրաստման հետազոտական կոմիտե (Badan Penyelidik Usaha Persiapan Kemerdekaan Indonesia, BPUPKI), որը միավորել է ազգային ազատագրական շարժման ակտիվիստներին (այդ թվում նաև Սուկառնոյին և երկրի ապագա փոխնախագահ Մոհամադ Հաթային) և նախապատրաստել ինդոնեզական սահմանադրության նախագիծը։ Նրա հուլիսյան նիստում Սուկառնոն հռչակել է Պանչա Սիլա սկզբունքները, որոնք հետագայում դարձել են Ինդոնեզիայի պետական գաղափարախոսությունը։ 1945 թվականի օգոստոսին Հետազոտական հանձնաժողովի աշխատանքը քննելու համար ստեղծվել է Ինդոնեզիայի անկախության նախապատրաստման հանձնաժողով (Panitia Persiapan Kemerdekaan Indonesia, PPKI) Սուկառնոյի նախագահությամբ։
Ձևականորեն Ինդոնեզիայի ճապոնական օկուպացիան ավարտվել է 1945 թվականի օգոստոսի 15-ին՝ կապիտուլյացիայի պայմաններն ընդունելու վերաբերյալ Խիրոխիտո կայսեր պաշտոնական հայտարարությունից հետո։ Սակայն ճապոնական զորքերը շարունակել են մնալ Ինդոնեզիայի տարածքում ևս մի որոշ ժամանակ, մինչև դաշնակիցների կողմից նրանց զինաթափումն ու տարհանումը ։
Անկախության համար պայքարի շրջան (1945-1950 թվականներ)
1945 թվականի օգոստոսի 17-ին Սուկառնոն ու Հատան Ինդոնեզիան հռչակել են անկախ պետություն ։ Որպես պետության ժամանակավոր ներկայացուցչական մարմին Անկախության նախապատրաստման հանձնաժողովի հիմքի վրա ստեղծվել է Ինդոնեզիայի կենտրոնական ազգային կոմիտեն (Komite Nasional Indonesia Pusat, KNIP), որը Սուկառնոյին ու Հատային ընտրել է համապատասխանաբար երկրի նախագահ և փոխնախագահ ու հաստատել սահմանադրությունը, որը նախատեսել է ունիտար նախագահական հանրապետության ստեղծում։
1945 թվականի օգոստոս-սեպտեմբերին Սուկառնոյի կառավարությանը հաջողվել է ձևավորել հիմնական պետական ինստիտուտները։ Սակայն հոկտեմբերին հանրապետության զինված կազմավորումները կոնֆլիկտի մեջ են մտել Մեծ Բրիտանիայի զորքերի հետ, որոնք ափ էին իջել Ճավայում ճապոնացիների զինաթափման համար, իսկ 1946 թվականի հունվարին ռազմական գործողություններ են սկսել իրենց նախկին գաղութ վերադարձած հոլանդացիների դեմ, որովետև Հաագան հրաժարվել է ճանաչել երկրի ակախությունը։ Հոլանդացիների կողմից զբաղեցված Ջակարտայից հանրապետության մայրաքաղաքը տեղափոխվել է Ջոկյակարտա ։
Տասը ամիս տևած մարտերից հետո՝ 1946 թվականի նոյեմբերին, ստորագրվել է Լինգաջատիի պայմանագիրը, ըստ որի՝ Նիդերանդները դե ֆակտո ճանաչել է Ինդոնեզիայի Հանրապետության ինքնիշխանությունը Ճավայի, Սումատրայի ու Մադուրայի սահմաններում։ Սակայն 1947 թվականի հուլիսին նրանց զորքերը նորից ներխուժել ե Ճավա և Սումատրա։ Լայնածավալ մարտական գործողություններից հետո, որոնց ընթացքում հոլանդացիներն օկուպացրել են հանրապետության տարածքի մեծ մասը, միջամտել է ՄԱԿ-ը, և 1948 թվականի հունվարին կնքվել է Ռենվիլի հաշտության պայմանագիրը, որով վերականգնվել են Լինգաջատիի համաձայնության հիմնական դրույթները։ Այնուամենայնիվ, այդ պայմանավորվածությունը նույնպես խախտվել է․ 1948 թվականի դեկտեմբերին հոլանդացիները վերսկսել են ռազմական գործողությունները՝ գրավելով Ջոկյակարտա (հանրապետության մայրաքաղաքը տեղափոխվել է Բուկիտինգի) ։
ՄԱԿ-ի նոր միջամտությունից հետո կողմերն սկսել են բանակցություններ։ 1949 թվականի նոյեմբերին տեղի ունեցած Հաագայի կլոր սեղանի կոնֆերանսից հետո հայտարարվել է Ինդոնեզիայի Միացյալ Նահանգներ (ԻՄՆ, Republik Indonesia Serikat, RIS) դաշնային պետության ստեղծման մասին, որտեղ Ինդոնեզիայի Հանրապետությունից բացի, որի տարածքը սահմանափակվել է Սումատրայի մեծ մասով և Ճավայի մոտավորապես կեսով, ընդգրկվել են նաև հոլանդացիների հովանավորությամբ իրենց պահած արևելահնդկական տարածքներում ստեղծված կեղծ-անկախ պետություններ։
ԻՄՆ-ն գոյություն է ունեցել ոչ երկար․ 1950 թվականի փետրվարից մայիս գրեթե բոլոր նահանգները կամավոր կամ կարճատև ռազմական բախումներից հետո ընդգրկվել են Ինդոնեզիայի Հանրապետության կազմում։ 1950 թվականի օգոստոսի 17-ին Ջակարտայում Ինդոնեզիայի Հանրապետությունը կրկին հռչակվել է ունիտար պետություն, որն ընդգրկել է նախկին Հոլանդական Օստ Ինդիայի հիմնական տարածքը (Մոլուքի հարավային մասի միացումը հանրապետությանն ավարտվել է հոկտեմբերին, և հոլանդացիների տիրապետության տակ մնացել է Նոր Գվինեայի արևմտյան հատվածը) ։
«Լիբերալ դեմոկրատիայի» և «Ուղղորդված դեմոկրատիայի» շրջաններ (1950-1965 թվականներ)
Այդ շրջանի համար բնութագրական է եղել քաղաքական կայունության ցածր մակարդակը, ինչը պայմանավորված էր ինչպես սոցիալ-տնտեսական խնդիրների սրությամբ, այնպես էլ քաղաքական տարբեր կուսակցությունների միջև առկա կոնֆլիկտային հարաբերություններով։ Խորհրդարանի ակտիվ ու անկախ գործունեությունը հաճախ հակասել է գործադիր իշխանության շահերին։ 1950-ական թվականների կեսերից Սուկառնոն էլ ավելի է հակվել տնտեսությունը ղեկավարման սոցիալիստական մեթոդների ներդրման և Խորհրդային Միության հետ քաղաքականապես մոտենալու անհրաժեշտությանը, ինչն արժանացել է աջակողմյան և մուսուլմանական կուսակցությունների դժգոհությանը։ Միաժամանակ իրականացվել է զարգացող երկրների շարքում Ինդոնեզիայի առաջատար դիրքի ամրապնդմանն ուղղված արտաքին քաղաքականություն, և այդ առումով կարոևրագույն քայլ է դարձել 1955 թվականի ապրիլին Բանդունգում Ասիայի և Աֆրիկայի երկրների կոնֆերանսի անցկացումը ։
1957 թվականի փետրվարին՝ նախագահի ու խորհրդարանի հակադրության պատճառով սկիզբ առած հերթական քաղաքական ճգնաժամի պայմաններում Սուկառնոն, ստանալով զինվորականների աջակցությունը, հրապարակել է «Նասակոմ» դոկտրինանա, որը նախատեսել է փաստացի հրաժարում խորհրդարանական վարչակարգից, և հայտարարել, որ երկիրն անցնում է այսպես կոչված «Ուղղորդված դեմոկրատիայի» (Demokrasi Terpimpin), ինչն արտահայտվել է առաջին հերթին նախագահի լիազորությունների ընդլայնմամբ և օրենսդիր իշխանության մարմինների դերի նշանակալի սահմանափակմամբ ։ Մեկ տարվա ընթացքում վերականգնվել է 1945 թվականի սահմանադրությունը, որն Ինդոնեզիան հայտարարել է նախագահական հանրապետություն, հանվել է վարչապետի պաշտոնը և ցրվել խորհրդարանը։ Խորհրդարանի նոր կազմում, որը հաստատել է անձամբ Սուկառնոն, ընդգրկվել են միայն նախագահին կողմնակից կուսակցությունների ներկայացուցիչներ ։
Սուկառնոյի անձնական իշխանության ամրապնդմանը զուգահեռ ավելի արտահայտիչ է դարձել արտաքին քաղաքականության բնագավառում Ինդոնեզիայի հակվածությունը դեպի սոցիալիստական երկրները և Արևմուտքի նկատմամբ նրա օտարացումը։ 1960 թվականին Ինդոնեզիան Խորհրդային Միության ռազմատեխնիկական օգնության և քաղաքական աջակցության շնորհիվ զինված բախման մեջ է մտել Նիդերլանդների հետ, որը պահպանում էր Նոր Գվինեայի արևմտյան հատվածը․ կոնֆլիկտն ավարտվել է 1962 թվականին այդ տարածքի՝ ՄԱԿ-ի տնօրինությանը փոխանցելով (1963 թվականին այն պաշտոնապես ընդգրկվել է Ինդոնեզիայի Հանրապետության կազմում)։ Սուկառնոյի հակաիմպերիալիստական քաղաքականության մեկ այլ դրսևորում է եղել 1963 թվականին նրա նախաձեռնած հակամարտությունը Մալայզիայի հետ․ Ջակարտան կտրուկ դեմ է հանդես եկել այդ երկրի կազմավորմանը Մալակկա թերակղզում և Կալիմանտանում ազատագրված բրիտանական գաղութների միավորման միջոցով՝ զգուշանալով, որ այն կվերածվի տարածաշրջանում արևմտյան ազդեցության տարածողի ։
Սուկառնոյի ներքին ու արտաքին քաղաքականության նմանատիպ ուղղվածությունն ակտիվորեն սատարվել է կոմկուսի կողմից, որն զգալիորեն ամրապնդել էր իր ազդեցությունն այդ ժամանակաշրջանում, սակայն արժանացել է կտրուկ մերժման աջակողմյան կուսակցությունների և զինվորական վերնախավի մեծ մասի կողմից։ 1965 թվականի սեպտեմբերին այդ դրությունը վերածվել է քաղաքական սուր ճգնաժամի, որի հանգուցալուծումն են դարձել Սեպտեմբերի 30-ի շարժումն ու նրան հաջորդած հակահեղաշրջումը, որն իրականացվել է զինվորականների կողմից ։
«Նոր կարգի» շրջան (1965-1998 թվականներ)
Իշխանությունից նախագահ Սուկառնոյի հեռացումը տեղի է ունեցել փուլ առ փուլ․ 1966 թվականի մարտին զինվորականների ճնշման տակ նա Սուհարտոյին իրավունք է տվել ձեռնարկել երկրում անվտանգության և կարգի պահպանման համար անհրաժեշտ ցանկացած միջոցառում, իսկ 1967 թվականի մարտին Ժողովրդական խորհրդակցական կոնգրեսը նրան ազատել է պաշտոնից՝ Սուհարտոյին նշանակելով նախագահի պաշտոնակատար։ 1968 թվականի մարտին կայացած Ժողովրդական խորհրդակցական կոնգրեսի ևս մեկ արտահերթ նիստում Սուհարտոն ընտրվել է Ինդոնեզիայի նախագահ։ Նրա ձևավորած կառավարությունը ձեռնարկել է զանգվածային վերափոխումներ երկրի կյանքի բոլոր ոլորտներում․ 1965 թվականի հեղաշրջման ճնշմանը հաջորդած ժամանակաշրջանը պաշտոնապես կոչվել է «Նոր կարգի» ։ Նոր վարչակարգը վայելել է Միացյալ Նահանգների աջակցությունը  և խրախուսել արտասահմանյան ուղղակի ներդրումները , ինչը պայմանավորել է երկրի տնտեսության աճը հետագա երեք տասնամյակի ընթացքում։ Այնուամենայնիվ, այդ վարչակարգը մեղադրվել է կոռուպցիայի և քաղաքական ընդդիմությանը ճնշելու մեջ։
Կարճ ժամանակում երկրում կառուցվել է գործադիր իշխանության խիստ համակարգ, որտեղ որոշիչ դեր է կատարել բանակը, որին պաշտոնապես տրվել են «սոցիալ-քաղաքական գործառույթներ»։ Ընդ որում՝ օրենդիր մարմինների դերը նշանակալիորեն նվազեցվել է։ Տնտեսության մեջ ընտրվել է շուկայական մեխանիզմների արագացված զարգացման ուղղությունը պետության ակտիվ դերի ապահովմամբ։ Կտրուկ շրջադարձ է տեղի ունեցել նաև արտաքին քաղաքականության մեջ․ դեռ Սուհարտոյի՝ պաշտոնապես իշխանության գալուց առաջ սկսվել է Ինդոնեզիայի հակումը դեպի Միացյալ Նահանգներն ու Արևմուտք և հարաբերությունների սառեցումը Խորհրդային Միության, Չինաստանի և սոցիալիստական երկրների մեծ մասի նկատմամբ։ Միաժամանակ նոր իշխանությունները հարթել են հարաբերությունները Մալայզիայի ու հարևան մյուս պետությունների հետ, երկիրն ակտիվորեն միացել է տարածաշրջանային ինտեգրման գործընթացներին․ 1967 թվականի օգոստոսին Ջակարտայի նախաձեռնությամբ ստեղծվել է Հարավարևելյան Ասիայի պետությունների ասոցիացիա ։
Երկրի ներքին քաղաքական կյանքի ապալիբերալացման շրջանակներում Սուհարտոյի կառավարությունը խստացրել է քաղաքական կուսակցությունների գործունեության վերահսկողությունը։ Որպես «քաղաքական վերնաշենք» զինվորականներն ու նրանց մոտ աջակողմյան քաղաքացիական ուժերն օգտագործել են Գոլկար կազմակերպությունը, որը 1964 թվականից միավորել է գործադիր իշխանությանը կողմնակից հասարակական կազմակերպությունների մեծ մասը․ այն զգալիորեն ամրապնդել է իր դիրքերն ու վերածվել քաղաքական բլոկի, որը հետագայում ստացել է ձայների բացարձակ մեծամասնությունը 1971 թվականից սկսած հինգ տարին մեկ անցկացվող բոլոր խորհրդարանական ընտրություններում։ Խորհրդարանի կազմում ընդգրկվել է զինված ուժերի ֆրակցիա, որի անդամները նշանակվել են նախագահի կողմից ։
1975 թվականի դեկտամբերին ինդոնեզական զորքերը գրավել են Արևելյան Թիմորը, որը դրանից կարճ ժամանակ առաջ հռչակվել էր անկախ Պորտուգալիայից։ 1976 թվականի հուլիսին այդ տարածքը պաշտոնապես ընդգրկվել է Ինդոնեզիայի կազմում պրովինցիայի կարգավիճակով ։