cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Միրաբիլիտ
Միրաբիլիտ, Գլաուբերի աղ (-զարմանահրաշ, անվանումը տվել է գերմանացի քիմիկոս Ի․ Ռ․ Գլաուբերը), գլաուբերյան աղ, միներալ սուլֆատների դասից։ Քիմական բաղադրությունը՝ ։ Պարունակում է ։ Բյուրեղագիտական համակարգը մոնոկլինային է։ Առաջացնում է կարճ պրիզմատիկ կամ ասեղնաձև բյուրեղներ, նաև հատիկավոր, փոշենման ագրեգատներ և մանրաբյուրեղ կեղևիկներ։ Հեշտությամբ լուծվում է ջրում, լուծույթն ունի դառնաղի համ։ Անգույն է, սպիտակ։ Փայլը՝ ապակու։ Կարծրությունը՝ 1,5-2, խտությունը՝ 1490 կգ/մ3։ Միրաբիլիտն աղային լճերի, ծանծաղ ծոցերի և տաք աղբյուրների տիպիկ քեմոգեն արգասիք է։ Օգտագործվում է հիմնականում քիմական արդյունաբերության բնագավառում սոդայի և կծու նատրիումի ստացման համար, ինչպես նաև բժշկության մեջ՝ որպես լուծողական։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Միներալներ Կատեգորիա:Նատրիումի միներալներ
Ժեներալ Կառնեյրու (Մատու Գրոսու)
Ժեներալ Կառնեյրու (General Carneiro), համայնք Բրազիլիայում՝ Մատու Գրոսու նահանգի կազմում։ Գտնվում է Մատու Գրոսու նահանգի հարավարևելյան մարզում։ Մտնում է Տեզորուի գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 5.592 մարդ՝ 2020 թվականի տվյալներով ։ Գրավում է 3 721,078 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում է՝ 1,2 մարդ/կմ2։
Արտեմ Այվազյան
Արտեմ Ալեքսանդրի Այվազյան, հայ բժիշկ, թերապևտ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1966), պրոֆեսոր (1968):
Ալեքսանդր Այվազյանի հայրը։
Կենսագրություն
Արտեմ Այվազյանը ծնվել է 1924 թվականի հունվարի 13-ին, Լենինական (այժմ՝ Գյումրի) քաղաքում։ 1950 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1956-1984 թվականներին եղել է հոսպիտալային թերապիայի ամբիոնի վարիչ։ 1969-1986 թվականներին եղել է Երևանի բժշկական ինստիտուտի հոսպիտալային թերապիայի ամբիոնին կից պարբերական հիվանդության հիմնախնդրի գիտահետազոտական լաբորատորիայի վարիչ, 1984-1993 թվականներին՝ ներքին հիվանդությունների № 1 ամբիոնի պրոֆեսոր։
Աշխատանքները վերաբերում են լյարդի հիվանդությունների ախտածնության վրա սպիտակուցային անբավարարության ազդեցությանը, ամիլոիդոզի պատճառագիտության, ախտածնության, բուժման, պարբերական հիվանդության պատճառագիտության, ախտորոշման, կլինիկաձևաբանական էության, բուժման հարցերին։ Հեղինակ է ավելի քան 70 գիտական աշխատությունների ։
Մահ
Արտեմ Այվազյանը մահացել է 1993 թվականի դեկտեմբերի 27-ին, Երևանում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ Կատեգորիա:Հայ թերապևտներ Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Ակնատափ
Ակնատափ, լեռնագագաթ Սյունիքի մարզում, Մեղրու լեռնահամակարգում, Շիշկերտ գետի աջափնյակում, Շիշկերտ գյուղից 1 կմ հարավ-արևմուտքում։ Ունի 2422 մ բարձրություն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռնագրություն
Հայ կաթողիկե միություն (Լիբանան)
Հիմնադիրներ՝ Հովհաննես Ֆարաճյան և Անդրանիկ վարդապետ Կռանյան։ Մասնաճյուղեր ունի Բեյրութում, Զահլեում և Այնճարում, որոնց աշխատանքը համակարգում է Հայ կաթողիկե միության կենտրոնական վարչությունը։
Կատեգորիա:Լիբանանահայ կրոնական կազմակերպություններ
Հայերը Լիմասոլում
Հայերը Լիմասոլում, Կիպրոսի ազգային փոքրամասնություններից մեկը, Հայկական սփյուռքի մասը։ Բնակվում է շուրջ Կիլիկիայի թեմը Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության հնագույն թեմերից է։
Առաջնորդանիստը Նիկոսիայի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին է։ Դեռևս 5-րդ դարի Նիկոսիայում կառուցվել է Սուրբ Գևորգ եկեղեցին։ Նշանավոր է 560 թվականին կառուցված Սուրբ Մակար վանքը, որը միջնադարում եղել Կիպրոսի թեմի առաջնորդարանի շենքը է հայ մշակութային կենտրոն։ Մեզ են հասել այնտեղ գրված կամ ընդօրինակված հայերեն ձեռագրեր։ 12-րդ դարում, երբ հայերի թիվը Կիլիկիայում ստվարացել է, ստեղծվել է առաջնորդական երկու թեմ (եպիսկոպոսություն)՝ Նիկոսիայում և Ֆամագոատայում։
Կղզու հնագույն կառույցներից են Ֆամագուստայի Կանաչվորի վանք կամ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին (կառուցվել է 1317 թվականին, ներկայումս թուրքերի բռնագրաված տարածքում է) և Սուրբ Մարիամ, Սուրբ Մարգիս, Սուրբ Վարվառա (բոլորն էլ՝ 13-րդ դարի վերջ) եկեղեցիները, որոնք չեն պահպանվել։ Հայկական եկեղեցիներ կառուցվել են նաև Կիլիկիայի գյուղերում, հայտնի է, որ Սուրբ Հրեշաակապեաաց եկեղեցին հիմնվել է ճիպս գյուղում։ Ներկայումս գործում են Նիկոսիայի Սուրբ Աստվածածին, Լառնակայի Սուրբ Ստեփանոս և Լիմասոլի Սուրբ Գևորգ եկեղեցիները։ Կիպրոսի թեմը կառավարվում է իր կանոնադրությամբ։ Գերագույն մարմինը թեմական ժողովն է, որի անդամներն ընտրվում են չորս տարով։
Իշուկը (մուլտֆիլմ)
Իշուկը (The Small One), 1978 թվականի ամերիկյան սուրբծնունդյան նկարված մուլտֆիլմ, որը նկարահանվել է ռեժիսոր Դոն Բլուտոմի կողմից՝  Walt Disney Productions ստուդիայում։ Համաշխարհային պրեմերիան կայացել է 1978 թվականի դեկտեմբերի 16-ին ԱՄՆ-ում՝ «Պինոկիո» մուլտֆիլմի երկրորդ ցուցադրման հետ միասին։ Մուլտֆիլմը հիմնված է Չարլզ Տեյզվելայի համանուն վեպի վրա, որը գրվել է 1947 թվականին ։
Սյուժե
Մուլտֆիլմը պատմում է փոքրիկ տղայի և Փոքրիկ մականունով իշուկի ընկերության մասին։ Իշուկը արդեն ծերացել է և չի կարողանում օգնել տնտեսությունում, դրա համար էր հայրն ասում է տղային, որ պետք է նրան վաճառել։ Տղան տխրությամբ համաձայնվում է, բայց խոստանում է գտնել լավ տիրոջ։ Բոլորը զվարճանում են իշուկի վրա՝ ասելով, որ նա թույլ է ու կեղտոտ, և ոչ ոք չի ուզում գնել նրան։ Սակայն տղայի մոտ է գալիս մի մարդ և ասում, որ իրեն ավանակ է պետք, որպեսզի իրեն կնոջ հետ հասցնի Բեթղեհեմ։ Տղան համաձայնվում է և հրաժեշտ է տալիս ընկերոջը։ Երբ մարդը հեռանում է իշուկի հետ, երկնքում վառվում էր պայծառ աստղը։
Գրականություն
Կատեգորիա:Դիսնեյի մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:1978 մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Սուրբծննդյան մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Walt Disney Pictures ֆիլմեր Կատեգորիա:Մուլտֆիլմեր երեխաների մասին
Դյորդ Ֆալուդի
Դյորդ Ֆալուդի (Faludy György, 22 սեպտեմբերի, 1910, Բուդապեշտ, Հունգարիա – 1 սեպտեմբերի, 2006, Բուդապեշտ), հունգարացի բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ։ Տորոնտոյի համալսարանի պատվավոր դոկտոր (1978), Կոշութի մրցանակի դափնեկիր (1994)։
Կենսագրություն
Դյորդ Ֆալուդին ծնվել է 1910 թվականի սեպտեմբերի 22-ին Բուդապեշտում, հրեայի ընտանիքում։ Հայրը եղել է պրոֆեսոր համալսարանում։ 1928-1933 թվականներին սովորել է Վիեննայի, Բեռլինի ու Գրացի համալսարաններում ։ 1938 թվականին մեկնել է Ֆրանսիա, այնտեղից տեղափոխվել է Մարոկկո, ապա՝ ԱՄՆ։ Հրատարակել է ամսագիր, 1943-1945 թվականներին ծառայել է ամերիկյան բանակում ։
1946 թվականին վերադարձել է Հունգարիա։ Մոտ է եղել սոցիալ-դեմոկրատների հետ, ղեկավարել է երիտասարդ բանվորների խումբը, որ քանդել է հրեատյաց եպիսկոպոս Օտոկար Պրոխազկայի հուշարձանը։ 1949 թվականին ձերբակալվել է Մատյաշ Ռակոշիի վարչակարգի կողմից և երեք տարի անցկացրել Ռեչկ հարկադիր աշխատանքի ճամբարում։ Վերադարձից հետո զբաղվել է թարգմանությամբ։ 1956 թվականին կրկին արտագաղթել է. ապրել է Մեծ Բրիտանիայում, Կանադայում, Իտալիայում, Մալթայում, 1967 թվականին հաստատվել է Կանադայում։ Որպես հրավիրված պրոֆեսոր աշխատել է Կոլումբիայի, Ֆիլադելֆիայի և այլ համալսարաններում։ 1976 թվականին ստացել է Կանադայի քաղաքացիություն, 1978 թվականին ընտրվել է Տորոնտոյի համալսարանի պատվավոր դոկտոր։ 1989 թվականին վերադարձել է Հունգարիա ։
Ստեղծագործություն
Բանաստեղծություններից բացի Դյորդ Ֆալուդին հրատարակել է Հայնրիխ Հայնեի, Ֆրանսուա Վիյոնի, Ֆրանսուա Ռաբլեի ստեղծագործությունների թարգմանությունները։ Առավել հայտնի է ճամբարային կյանքին նվիրված նրա ինքնակենսագրությունը՝ «Իմ երջանիկ օրերը դժոխքում» (My Happy Days in Hell), որ հրատարակվել է անգլերենով 1962 թվականին (Իվան Դենիսովիչի մեկ օրը ստեղծագործությունից առաջ), թարգմանվել է ֆրանսերեն և գերմաներեն։ Հունգարերենով լույս է տեսել 1987 թվականին (ինքնահրատարակություն)։
Ճանաչում
1994 թվականին Հունգարիայում Դյորդ Ֆալուդին արժանացել է Կոշութի մրցանակի։ Տորոնտոյում նրա անունով է կոչվում այն տան դիմացի այգին, որտեղ նա ապրել է ավելի քան 20 տարի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հունգարացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Հունգարացի գրողներ Կատեգորիա:Հունգարացի թարգմանիչներ Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ Կատեգորիա:Հրեա բանաստեղծներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Նինա Լյոսեթ
Նինա Լյոսեթ (Nina Haver-Løseth),, նորվեգացի լեռնադահուկորդ, մասնագիտանում է սլալոմի և հսկա սլալոմի տեխնիկայում։
Աշխարհի գավաթի առաջնությունում առաջին անգամ ելույթ է ունեցել 2006 թվականի փետրվարին և իր առաջին մրցանակը ստացել է 2015 թվականի հունվարին Զագրեբում կայացած լեռնադահուկային սպորտի աշխարհի գավաթի առաջնությունում սլալոմ ձևից։ 2016 թվականի հունվարին Սանտա Կատրինայում կայացած աշխարհի գավաթի առաջնությունում նվաճում է իր առաջին հաղթանակը սլալոմե ձևում դառնալով առաջին նորվեգուհի դահուկորդը, որը հաղթում է սլալոմեի աշխարհի գավաթը Տրինե Բաքեի տարած հաղթանակից տասնվեց տարի ընդմիջումից հետո ։
2007 թվականին Շվեդիայում կայացած աշխարհի առաջնությունում Նինա Լյոսեթը ճանաչվում է նորվեգացի լավագույն մարզուհի, հսկա սլալոմում զբաղեցնում է 30-րդ հորիզոնականը և տասներորդը՝ սլալոմում։
Ծնվել է Օլեսունում։ Նինա Լյոսեթի քույրերը ևս լեռնադահուկորդներ են ։ Ներկայացնում է Spjelkavik IL ակումբը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի լեռնադահուկորդներ
Լունա 21
Լունա-21, կամ Ե-8 համար 204 (Луна 21), Սովետական Միության տիեզերքի հետազոտության ծրագրի շրջանակներում իրականացվող Լունա ծրագրի հերթական առաքելությունը, որով նախատեսվում էր Լուսնի մակերևույթին հասցնել ռոբոտացված ամենագնաց։ Արձակվել է 1973 թվականի հունվարի 8-ին Բայկոնուր տիեզերակայանից, Պրոտոն-Կ կրող հրթիռով։ Առաքելության հաջող ավարտի արդյունքում Լուսնի մակերևույթ է իջեցվել Լունոխոդ-2 ռոբոտացված ամենագնացը, որը իր հերթին կատարել է Լուսնի հետազոտություններ ավելին քան 4 ամիս, և ճանապարհորդել Լուսնի մակերևույթով մոտ 42 կմ։
Կայանի կառուցվածք
Լունա 21-ը նախագծվել է Լավոչկինի անվ. բյուրոում, կառուցվածքի նշանակումն էր՝ Ե-8։ Այն բաղկացած էր երկու մասերից՝ վայրէջքի հարթակից, և նրա վրա տեղադրված ռոբոտացված ամենագնացից։ Վայրէջքի հարթայի վրա նաև տեղադրված էին երկու թեքահարթակներ, Լունոխոդի մակերևույթ իջեցնելը ապահովելու համար։
Կայանի վրա տեղադրված սարքավորումներով կատարվել է մերձլուսնային տարածության, Լուսնի գրավիտացիոն դաշտի, Լուսնի մակերևույթի կազմության քիմիական վերլուծության հետազոտություններ։ Կայանի վրա տեղադրված տեսախցիկներով նաև կատարվել են Լուսնի նկարահանումներ։
Լունոխոդ սարքը ուներ 836 կգ զանգված։ Նրա անիվներից ամեն մեկը կարող էր կառավարվել անկախ մյուսներից չորս արագություներով, երկու դեպի առաջ և երկու դեպի ետ։ Առավելագույն հնարավոր արագությունը կազմում էր 100 մ/ժ։ Ղեկավարող անձնակազմը գտնվում էր Երկրի վրա, և կազմված էր հինգ օպերատոր-վարորդներից, նրանք ստիպված էին վարել ամենագնացը 5 վայրկյան ուշացումով։ Ամենագնացի վրա տեղադրված գիտական սարքավորումները և շարժիչները սնվում էին արևային մարտկոցներով, որոնք տեղադրված էին բացվող ծածկի վրա, ինչպես նաև քիմիական մարտկոցներով։ Ի տարբերություն Լունոխոդ-1-ի, Լունոխոդ-2-ի վրա տեղադրված արսեն-գալիումային արևային մարտկոցներ, սիլիկատայինի փոխարեն, ինչպես նաև ավելացվել էր երրորդ տեսախցիկը, որը տեղակայված էր սարքի պատյանից դուրս մարդու աչքի բարձրության վրա։ Սա արվել էր ամենագնացի կառավարելիության բարելավման համար ։
Թռիչք
«Լունա 21» կայանը արձակվեց 1973 թվականի հունվարի 8-ին Բայկոնուր տիեզերակայանից, Պրոտոն-Կ կրող հրթիռով։ Այն հաջողությամբ դուրս եկավ Երկրի ուղեծիր։ Կատարված ուղեծրի կարգաբերումից հետո կայանը շարունակեց թռիչքը դեպի Լուսին և առանց խնդիրների դուրս եկավ ուղեծիր հունվարի 12-ին։ Երկու ուղեծրի կարգաբերումներից հետո հունվարի 15-ին ժամը 23:35-ին կայանը վայրէջք կատարեց Լուսնի Լեմոնյե խառնարանում։
Վայրէջքից երեք ժամ անց, ժամը 01:14-ին ամենագնացը իջավ Լուսնի մակերևույթին։ Ամենագնացի կառուցվածքային բարելավումների հաշվին նրա շարժունակությունը զգալիորեն բարելավվել էր, միայն առաջին լուսնային օրվա ընթացքում այն արդեն անցել էր ավելի մեծ ճանապարհ, քան Լունոխոդ-1-ը 11 ամիսների ընթացքում։
Աշխատանքի ավարտ
Հունիսի 3 ԽՍՀՄ ՏԱՍՍ գործակալությունը հայտարարեց, որ Լունոխոդ-2-ի առաքելությունը ավարտվել է։
Մինչ աշխատանքների ավարտը ամենագնացը հաջողությամբ փոխանցել էր 80,000 հեռուստալուսանկարներ, 86 համայնապատկերային լուսանկարներ և կատարել էր Լուսնի մակերևույթի հարյուրավոր մեխանիկական և քիմիական հետազոտություններ։
Ներկայիս սեփականությունը
1993 թվականի դեկտեմբերին Լունա 21-ը և Լունոխոդ-2-ը գտնվելով Լուսնի վրա, վաճառվել են Սոթբիս աճուրդում Լավոչկինի անվ. ԳԱՄ-ի կողմից 1993 թվականի դեկտեմբերին։ Գնորդն էր աստղագնացի որդի Ռիչարդ Գարիոթը, գործարքի արժեքը կազմել էր 68 500 ԱՄՆ դոլլար, ով հետագայում, 2008 թվականի հոկտեմբերին ռուսական Սոյուզ ՏՄԱ-13-ով կատարեց թռիչք դեպի Միջազգային տիեզերական կայան տիեզերական զբոսաշրջիկի կարգավիճակով։
Գրականություն
Կատեգորիա:Լունա ծրագիր Կատեգորիա:1973 թվականին արձակված տիեզերանավեր
Աբուղնակ
Աբուղնակ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի նահանգի Վերին Քղիի գավառակում։
Գյուղը թուրքերի կողմից ավերվել է առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին։ Բնակիչների մի մասը զահվել է 1915 թվականի Մեծ Եղեռնի ժամանակ, իսկ մազապուրծ եղածները գաղթել են տարբեր վայրեր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ելգոնա
Ելգոնա (Елгона), գյուղ Ռուսաստանի Հյուսիսային Օսիա-Ալանիա հանրապետության Ալագիրսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Հյուսիսային Օսիա-Ալանիա հանրապետության Ալագիրսկի շրջանի բնակավայրեր
Ժողովածու (1926)
Ժողովածու (1926), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 1926 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1660 թվականին Գրիգոր քահանա գրիչի կողմից, Տաթևում։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 19,2 x 15,2 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 371 թերթից։ Գրված է միասյուն, բոլորգրով։ Ունի կիսախորան, լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Պահպանակ՝ մագաղաթ 2, բոլորագիծ երկաթագիր, Աւետարան։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ, աստառը՝ դրոշմազարդ կտավ։ Հիշատակարաններ՝ գրչի՝ 1ա, 369ա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Դերաժնյա (քաղաք, Ուկրաինա)
Դերաժնյա (Деражня), քաղաք Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Դերաժնյայի շրջանում, շրջկենտրոն։ Հիմնադրվել է 16-րդ դարում։
2001 թվականի տվյալներով Դերաժնյա քաղաքում բնակվում էր 10 446 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Դերաժնյայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքներ Կատեգորիա:16-րդ դարում հիմնադրված բնակավայրեր
Նեվգյուզան
Նեվգյուզան, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Հեքյարիի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Շչուրին
Շչուրին (Щурин), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Ռոժիշչեի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1604 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Շչուրին գյուղում բնակվում էր 673 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2,15 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 313,02 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Ռոժիշչեի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1604 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Եգոր Առաքելյան
Եգոր Հովսեփի Առաքելյան, հայ մանկավարժ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ (1978): ԽՄԿԿ անդամ (1941): Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի («Հայրենական մեծ պատերազմ», 1941-1945) մասնակից։
Կենսագրություն
Եգոր Առաքելյանը ծնվել է 1919 թվականին Կալինինոյի շրջանի Սարչապետ գյուղում։ 1938 թվականին ավարտել է Ստեփանավանի միջնակարգ դպրոցը և աշխատանքի անցել Սարչապետ գյուղի միջնակարգ դպրոցում։ 1942 թվականին մեկնել է բանակ, տեղափոխվել նոր կազմակերպվող 409-րդ հայկական հրաձգային դիվիզիայի 684-րդ հրաձգային գնդի հակատանկային վաշտ, որտեղ ընտրվել է կոմերիտական կազմակերպիչ։ 1942 թվականի դեկտեմբերին Առաքելյանը մարտնչել է Մոզդոկի շրջանում, այնուհետև մասնակցել՝ Կովկասի շատ բնակավայրերի ազատագրմանը ։
1943 թվականի հունիսին սովորել է քաղաքական աշխատողների դասընթացներում, նշանակվել է 53-րդ հրաձգային դիվիզիայի 12-րդ գնդի կոմերիտական կազմակերպիչ։ 1944 թվականի փետրվարին Կիրովոգրադի մարզի Պերվոմայսկ քաղաքի մոտ Առաքելյանը վիրավորվել է, ապաքինվելուց հետո նշանակվել է 36-րդ գվարդիական հրաձգային դիվիզիայի 104-րդ գնդի 2-րդ գումարտակի կուսակցական կազմակերպիչ։ 1944 թվականի օգոստոսին զորամասը գտնվել է Ռումինիայի Տուրգոն-Ֆորմոս քաղաքի արևելյան շրջանում, որտեղ էլ գրավել է 126-րդ բարձունքը։ Առաքելյանը պարգևատրվել է «Հայրենական պատերազմի» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։ Մասնակցել է Հունգարիայի մայրաքաղաք Բուդապեշտի ազատագրմանը և Բալատոն լճի շրջանում տեղի ուեցած մարտերին ։
Պատերազմի ավարտից հետո Առաքելյանը լեյտենանտի կոչումով զորացրվել է բանակից ։
Որպես ուսմասվար աշխատել է Սարչապետ գյուղի միջնակարգ դպրոցում, մինչև 1979 թվականը՝ դպրոցի տնօրեն։ 1979 թվականին Առաքելյանը անցել է կենսաթոշակի և շարունակել դասավանդել նույն դպրոցում ։
Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով, Խաչատուր Աբովյանի անվան մեդալով, 1978 թվականին նրան շնորհվել է ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցչի կոչում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչներ Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշանակիրներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:Դպրոցի տնօրեններ
Կոլորադոյի սարավանդ
Կոլորադոյի սարահարթ (Colorado Plateau), սարահարթ ԱՄՆ հարավ-արևմուտքում, Կոլորադո, Նյու Մեքսիկո, Արիզոնա և Յուտա նահանգների տարածքում։ Տարածությունը 375 հզ. կմ2 է։ Կազմված է բյուրեղային ապարներից։ Կոլորադոյի սարավանդի տեղամասերն ունեն սեղանաձև մակերևույթ և զառիթափ լանջեր։ Տարածքը հատվում է Կոլորադոյի ու նրա վտակների կանիոններով։ Կլիման չոր մերձարևադարձային է, ցամաքային, տարեկան տեղումները՝ 200-500 մմ։ Բուսածածկույթը տափաստանային և անապատային է։ Կան ուրանի, վանադիումի, բազմամետաղային և ոսկու հանքավայրեր։ Զարգացած է զբոսաշրջությունը։
Կատեգորիա:Հարթավայրեր
(4186) Տամաշիմա
(4186) Տամաշիմա (Tamashima), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1977 թվականի փետրվարի 18-ին Հիրոկի Կոսայի և Կիիտիրո Ֆուրուկավայի կողմից Կիսոյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,107553 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,9109 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,3042 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2000,9 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,179919 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 24,09° անկյուն։
Ալ-Բուկայայի ճակատամարտ
Ալ֊Բուկայայի ճակատամարտ, 1163 թվականին, խաչակիրները և նրանց դաշնակիցները Նուր ադ - Դին Զանգիին՝ Հալեպի և Դամասկոսի ամիրային փոքրաթիվ պարտություններից մեկին մատնեցին։ Ամորի I արքան գլխավորում էր Երուսաղեմի թագավորության բանակը՝ համալրված հյուսիսային խաչակրաց պետություններից զորախմբերով, նշանակալի ուխտավորների քանակով, ովքեր նոր էին ժամանել Ֆրանսիայից, և բանակով, որը գլխավորում էր Կիլիկիայի բյուզանդացի կառավարիչը։ Քրիստոնյաներն այս հաղթանակը միայն կարճատև հանգիստ տվեց մուսուլմանական կայուն հարձակման ֆոնի վրա։
Ենթատեքստ
Նուր ադ - Դինը համարվում էր ամենավտանգավոր հակառակորդներից մեկը, ում հետ երբևէ բախվել էր ֆրանկական թագավորությունը։ Իր գործունեությունը սկսելով որպես Հալեպի ամիրա՝ Նուր ադ ֊ Դինը մշտապես իրեն ենթակա տարածքները ընդարձակում էր իր քրիստոնյա և մուսուլման հարևանների հաշվին, մինչև նա 1154 թվականին չգրավեց Դամասկոսը։ Նա, 1157 թվականի Հուլ լճի ճակատամարտում գլխովին ջախջախեց խաչակիրների բանակը, սակայն դրանից անմիջապես հետո ծանր հիվանդացավ։ Այդ պատահականությունը ֆրանկերին թույլ տվեց պարտությունից հետո վերականգնվել, և Թյերի Էլզասցու և իր ուխտավորների բանակի օգնությամբ գրավել Հարիմ բերդը հենց նույն թվականին։ Այդ ամենով հանդերձ, Շայզարի վրա հարձակումը պսակվեց անհաջողությամբ, երբ Ռենո դը Շատիլյոնը, Անտիոքի դուքսը վիճաբանության մեջ մտավ մյուս ֆրանկների հետ։ Ինչպես և սպասվում էր, Շայզարը շուտով դարձավ Նուր ադ - Դինի սեփականությունը։ 1158 թվականին Թյերին և Բալդուին III արքան Նուր ադ֊Դինի հետ ճակատամ տվեցին Բուտայխում՝ Տիբերիայից հյուսիս֊արևելք ։ 1160 թվականին Ռենոն գերեվարում է Նուր ադ֊Դինի կողմից, որտեղ մնաց հաջորդող 16 տարիներին։ 1161 թվականի դեկտեմբերին բյուզանդացի կայսր Մանուել I Կոմնենոսը ամուսնացավ Մարիա Անտիոքցու հետ, և այդ ամուսնությունը ուժեղ պաշտպան տվեց Անտիոքին ի դեմս կայսեր ։
Նիժնիե Լիպկի
Նիժնիե Լիպկի (Нижние Липки), խուտոր Ռուսաստանի Վոլգոգրադի մարզի Ֆրոլովսկի շրջանի կազմում։
Ալ-Բուկայայի ճակատամարտ
Ենթատեքստ
Ամորի I֊ին և Նուր ադ֊Դինին շուտով հայտնի դարձան Ֆաթիմյան Եգիպտոսի թուլության մասին լուրերը, որի կառավարությունը անկման իրավիճակում էր գտնվում։ Ալ֊Զաֆիր խալիֆի սպանությունից և պալատական հեղաշրջումներից հետո 1162 թվականին Շավարը իր ձեռքն է վերցնում իշխանությունը, սակայն շուտով գահընկեց է արվում։ Դրանից հետո նա օգնության խնդրանքով դիմում է Նուր ադ֊Դինին։ Ոչ լատին արքան, ոչ մուսուլման ամիրան չէին կարող թույլ տալ ուրիշին տեր դառնալ Եգիպտոսի հարստություններին։ Համապատասխանաբար՝ Նուր ադ֊Դինը իր զորավար Շիրկուխին զորքով օգնության է ուղարկում եգիպտացի վեզիրին ։
Նիժնիե Լիպկի
Բնակչությունը վերջին գրանցված տվյալներով կազմում էր 40 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի խուտորներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Վոլգոգրադի մարզի Ֆրոլովսկի շրջանի բնակավայրեր
Ալ-Բուկայայի ճակատամարտ
Մարտ
Չնայած Շիրկուխը կռվում էր Եգիպտոսում, Նուր ադ֊Դինը Լիբանանում հարձակման է անցնում։ Համապատասխան լատինացիների ավանդական քաղաքականության՝ Ամորի I֊ը բանակ է հավաքում, որպեսզի օժանդակի իր հյուսիսային վասալներին՝ Բոհեմունդ III Անտիոքացուն և Ռայմունդ III Տրիպոլցուն։ Ֆրանսիացի ուխտավորների մեծ զորախումբը՝ Գուգո VIII Լուզինյանի և Ժոֆր Մարտելի գլխավորությամբ միացան երուսաղեմցի արքային։ ԲԱցի այդ, Կոստանտին Կոլոմանը, Կիլիկիայի նահանգապետը, իր հույն զինվորներին ուղարկում է, որպեսզի օգնեն խաչակիրներին։ Նուր ադ - Դինը, չկարողանալով չէր կարող դիմակայել հակառակորդի այդպիսի մեծաքանակ ուժերին, և նրա բանակը պարտություն է կրում։ Եվ մուսուլմանները, և ֆրանկները տպավորված էին բյուզանդացի զինվորների որակներով ։ Ճակատամարտի բացասական ելքը ստիպեց Նուր ադ֊Դինին վրեժ լուծել և ռեվանշ անել ։
Հետևանքներ
Ենթադրելով, որ իր հյուսիսային ճակատը ապահով է՝ Ամորի I֊ը իր բանակն ուղարկում է դեպի Եգիպտոս։ Նա հայտնվում է հակամարտությունների եռանկյունում՝ իր ֆրանկների, Շիրկուխի և Շավարի միջև։ Վերջինս փորձում էր պահպանել Եգիպտոսի անկախությունը։ Ամորի I֊ը վտարում է Շիրկուխին Եգիպտոսից սակայն շուտով նաև ինքն է ստիպված լինում հեռանալ 1164 թվականին, քանի որ հյուսիսում նոր վտանգ էր կախված։ Նոր կարևոր ճակատամարտ տեղի ունեցավ Հարիմի մոտ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:12-րդ դարի ճակատամարտեր Կատեգորիա:Խաչակիրների ճակատամարտեր Կատեգորիա:Բյուզանդիայի ճակատամարտեր
Ուգո Չավես
Ուգո Ռաֆայել Չավես Ֆրիաս (Hugo Rafael Chávez Frías,, ), վենեսուելացի պետական և քաղաքական գործիչ, Վենեսուելայի նախագահ (1999-2002, 2002-2013), «Հինգերորդ հանրապետության շարժում» կուսակցության (1997-2007), այնուհետև Վենեսուելայի միասնական սոցիալիստական կուսակցության նախագահը, որը մի քանի քաղաքական կուսակցությունների հետ դարձավ շարժում։
Ծնվել է ուսուցիչների ընտանիքում։ Դառնալով սպա՝ Չավեսը հիասթափվեց գործող երկկուսակցական համակարգից և 1980-ական թվականների սկզբին հիմնեց ընդհատակյա Հեղափոխական բոլիվարական շարժում-200-ը։ 1992 թվականին ռազմական հեղաշրջման անհաջող փորձ արեց «Դեմոկրատական գործողություն» կուսակցությունից ընտրված նախագահ Կառլոս Անդրես Պերեսի դեմ, որի համար ձերբակալվեց։ Ազատ արձակվելով 1994 թվականին՝ Չավեսը հիմնեց «Հինգերորդ հանրապետության շարժում» կուսակցությունը և 1998 թվականին հաղթանակ տարավ նախագահական ընտրություններում և վերընտրվեց 2000, 2006 և 2012 թվականներին։ 2002 թվականի ապրիլին Չավեսը պետական հեղաշրջման արդյունքում կարճ ժամանակով պաշտոնանկ է արվում։ Դավադիրները ժողովրդականություն չէին վայելում, և երկու օր անց Չավեսը վերադարձավ իշխանության գլուխ։
1999 թվականին նոր սահմանադրություն ընդունվեց, և Չավեսը կենտրոնացավ սոցիալիստական բոլիվարական հեղափոխության շրջանակներում սոցիալական բարեփոխումներ կատարելու վրա։ 2000-ական թվականների կեսերին նավթի բարձր գների ժամանակաշրջանում ազգայնացրեց արդյունաբերական հիմնական ճյուղերի ընկերությունները, ստեղծեց տեղական ինքնակառավարման համակարգ և իրականացրեց սոցիալական ծրագրեր, որոնք բնակչության համար հասանելի դարձրին պարենը, բնակարանները, առողջապահությունը և կրթությունը  , և մեծ մասամբ 2003-2007 թվականներին հաջողություններ գրանցվեցին աղքատության դեմ պայքարում, անգրագիտության վերացման, եկամուտների ճեղքվածքի նվազեցման և կյանքի որակի բարելավման գործում   ։ Չավեսի իշխանության վերջում տնտեսական իրավիճակը, որի վրա ազդեցին նախկինում նրա կողմից ձեռք առնված միջոցառումները, այդ թվում՝ գների վերահսկումը   և բյուջեի դեֆիցիտը, անկայուն դարձավ     ․ նկատվում էր անկում, բարձրացավ աղքատության  և ինֆլյացիայի մակարդակը , պարենային դեֆիցիտ սկսվեց։ Զգալիորեն աճեց մեկ շնչին ընկնող սպանությունների մակարդակը  ։ Ոստիկանությանը մեղադրում էին կաշառակերության մեջ ։ Նախագահին արտակարգ լիազորություններով օժտելը  և նրան փառաբանող քարոզարշավը նույնպես քննադատության ենթարկվեցին   ։
2013 թվականի հունվարի 10-ին հերթական ընտրություններից հետո պետք է կայանար Չավեսի երդմնակալության արարողությունը, սակայն Ազգային ասամբլեան հետաձգեց արարողությունը՝ վերջինիս ունեցած առողջական խնդիրների պատճառով․ Չավեսը Կուբայում բուժվելուց հետո ապաքինման կարիք ուներ ։ Նույն թվականի մարտի 5-ին 58-ամյա Չավեսը մահացավ քաղցկեղից, որով տառապում էր 2011 թվականի հունիսից ։
Վաղ տարիներ
Չավեսի հիշելով ունեցել է «աղքատ, սակայն շատ երջանիկ» մանկություն։ Լրագրող Ռորի Քերոլը կարծում է, որ քաղաքական նպատակներով նա կարողանում էր փոխել իր կենսագրությունը ։ Տղան երազում էր դառնալ պրոֆեսիոնալ բեյսբոլիստ։ Տարրական դպրոցն ավարտելուց հետո ծնողներն Ուգոյին և նրա եղբորը՝ Ադանին, ուղարկեցին տատի մոտ Սաբանետա, որտեղ վերջիններս ընդունվեցին Դանիել Օ'Լիրիի անվան լիցեյ ։ Տատը բարեպաշտ կաթոլիկ էր, և Ուգոն ծառայում էր տեղի եկեղեցում։ Հայրը, չնայած ոչ մեծ աշխատավարձին, օգնում էր իր զավակներին վճարել իրենց ուսման համար։
Ռազմական ակադեմիա
17 տարեկանում Չավեսն ընդունվեց ռազմական ակադեմիա, որտեղ, բացի մարտարվեստից և ռազմական այլ գիտություններից, այլ համալսարաններից ներգրավված քաղաքացիական ուսուցիչները սովորեցնում էին բազմաթիվ ուսումնական առարկաներ (գիտաճյուղեր) ։ Ապրելով Կարակասում՝ ականատես եղավ աշխատավոր դասի աղքատությանը, ինչը, ըստ իր խոսքերի, նրան ավելի ուժգին դրդեց պայքարել սոցիալական արդարության համար։ Ակադեմիայում սովորելիս Չավեսը երկրի բեյսբոլի առաջնությունում բեյսբոլ և սոֆթբոլ էր խաղում։ Այդ տարիներին տարվեց նաև 19-րդ դարի հարավամերիկյան հեղափոխական Սիմոն Բոլիվարի կյանքի և հայացքների ուսումնասիրմամբ ։ Կարդալով «Չե Գևարայի օրագիրը»՝ Ուգոն սկսեց հետաքրքրվել նրանով։ 1974 թվականին ակադեմիան նրան որպես իր ներկայացուցիչ ուղարկեց Պերուի անկախության համար պատերազմի ժամանակ Այակուչոյի ճակատամարտի 150-ամյակի տոնակատարությանը։ Մարտում Բոլիվարի տեղակալ գեներալ Սուկրեն հաղթանակ տարավ միապետականների դեմ։ Միջոցառմանը ելույթ ունեցավ նախագահ Խուան Վելասկո Ալվարադոն՝ հայտարարելով, որ զինվորականները պետք է գործեն ի նպաստ աշխատավորների հետաքրքրությունների, երբ իշխող դասը կաշառված է ։ Նրա գաղափարներն ազդեցին երիտասարդի վրա․ նա տարված ընթերցում էր Վելասկոյի գրքերը և գրեթե ամբողջությամբ հիշում էր նրա որոշ ճառեր։
Մայրաքաղաքում սովորելու ժամանակ Չավեսն ընկերացավ պանամացի բռնապետ Օմար Տոռիխոսի որդու հետ, որը հարում էր ձախականների հայացքներին, այցելեց Պանամա և հանդիպեց վերջինիս։ Գտնվելով Տոռիխոսի և Վելասկոյի ազդեցության տակ՝ Չավեսն սկսեց կարծել, որ ռազմական իշխանությունը կարող է «գահընկեց» անել քաղաքացիական իշխանություններին, որոնք, ըստ նրա, ծառայում էին միայն հարուստ էլիտայի շահերին ։ Ի տարբերություն Պերուի և Պանամայի ղեկավարների՝ նա գեներալ Պինոչետի ընդդիմախոսն էր․ Պինոչետը 1973 թվականին Չիլիում իշխանության գլուխ էր եկել Կենտրոնական հետախուզական վարչության օգնությամբ։ 1975 թվականին Չավեսը բարձր գնահատականներով ավարտեց ակադեմիան։
Կարիերան բանակում
Երիտասարդ սպայի ծառայության առաջին վայրը Բարինասի հակապարտիզանական ստորաբաժանումն էր, թեև այդ ժամանակ տեղի մարքսիստալենինյան ընդհատակը ոչնչացված էր։ Որոշ ժամանակ անց Չավեսը կոմունիստական գրականությամբ մի թաքստոց գտավ, որտեղ կային նաև Մարքսի, Լենինի և Մաո Ցզեդունի աշխատանքներից։ Սպան ծանոթացավ գրքերի հետ, որոնցից նա հավանեց «Էսեկիել Սամորայի ժամանակները»։ Գտածն ավելի համոզեց Չավեսին ձախերի՝ իշխանության գալու անհրաժեշտությունը ։ 1977 թվականին ջոկատը, որտեղ ծառայում էր, տեղափոխվեց Անսոատեգի նահանգ՝ մարքսիստախոջայական «Կարմիր դրոշի կուսակցություն» խմբավորման դեմ պայքարելու համար։ Այն բանից հետո, երբ Չավեսը կանխարգելեց իր համագնդեցու կողմից կասկածյալներից մեկի ծեծը, սպան սկսեց խորհել զինված ուժերի վիճակի և նրա կողմից կիրառվող կտտանքների մասին և սկսեց ավելի ու ավելի քննադատել կաշառակերությունը ինչպես զինվորականների շրջանում, այնպես էլ կառավարությունում՝ կարծելով, որ նավթի վաճառքից ստացված եկամուտները չեն օգտագործվում աղքատներին օգնելու նպատակով, և սկսեց համակրել «Կարմիր դրոշի կուսակցությանը» և նրա պայքարին։ Նույն թվականին նա դարձավ «Վենեսուելայի ժողովրդի ազատագրման բանակ» հեղափոխական շարժման հիմնադիրներից մեկը, որը հանդես էր գալիս երկրում ձախերի իշխանության հաստատմամբ։ Ապստամբելու ծրագրեր չունեցող և աջերի գաղափարախոսության և ծայրահեղ ձախ «Կարմիր դրոշի» միջև միջանկյալ տեղ փնտրող այս կազմակերպություն մտան Չավեսին նվիրված մի քանի զինվոր ։ Հուսալով միություն մտնել պաշտոնական ձախերի հետ՝ Չավեսը մի քանի անգամ գաղտնի հանդիպեց առաջավոր մարքսիստների հետ, այդ թվում՝ «Արմատական պատճառ» կուսակցության հիմնադիրներ Ալֆրեդո Մանեյրոյի և Դուգլաս Բրավոյի հետ։
1982 թվականին Չավեսը վերապատրաստում անցավ դեսանտային գումարտակում և ստեղծեց «Բոլիվարական հեղափոխական բանակ-200»-ը, որը հետագայում վերանվանվեց «Հեղափոխական բոլիվարական շարժում-200» ։ Չավեսի վրա ազդեցին Սամորան, Բոլիվարը և Սիմոն Ռոդրիգեսը, որոնք դարձան շարժման երեք սյուները։ Չավեսի խոսքերով՝ կազմակերպության նախնական նպատակը Վենեսուելայի ռազմական պատմության ուսումնասիրումն էր՝ ռազմական գործողություններ վարելու սեփական ուսմունքն ստեղծելու նպատակով, սակայն նա միշտ հույս ուներ, որ «Հեղափոխական բանակը» կդառնա առաջատար քաղաքական ուժ, որը «կներծծեր բոլոր տեսակի գաղափարները՝ ձախերի, աջերի, հին կապիտալիստական և կոմունիստական համակարգերի գաղափարները»։ Իռլանդացի քաղաքագետ Բարի Քենոնը կարծում է, որ Հեղափոխական բոլիվարական շարժման վաղ գաղափարախոսությունը «ձևավորվող ուսմունք էր, մտքերի և գաղափարախոսությունների՝ ունիվերսալ մտքի, կապիտալիզմի, մարքսիզմի տարատեսակ խառնուրդ, բայց որը մի կողմ էր նետել նեոլիբերալական մտքերը, որոնք այդ ժամանակ արմատավորվել էին Լատինական Ամերիկայում և իրենց վարկաբեկող Արևելյան դաշինքի մոդելները» ։
1981 թվականին Չավեսը, որն այդ ժամանակ կապիտանի կոչում էր ստացել, սկսեց դասավանդել ռազմական ակադեմիայում և փորձեց ուսանողներին «ներարկել» բոլիվարական գաղափարներ՝ այդպիսով ավելացնելով իր կողմնակիցների թիվը․ 133 սովորողներից ամենաքիչը 30-ը սկսեցին աջակցել դասախոսին։ Նույն ժամանակաշրջանում Հեղափոխական բոլիվարական շարժում մտավ Ֆրանսիսկո Արիաս Կարդենասը, որը հետաքրքրվում էր ազատագրման աստվածաբանությամբ և խմբում մեծ ազդեցություն ուներ, թեև գաղափարական կոնֆլիկտի մեջ մտավ խմբի առաջնորդի հետ․ վերջինս ռազմական հեղաշրջման կողմնակից էր, ինչին դեմ էր Կարդենասը։ Որոշ ժամանակ անց Չավեսը ղեկավարության մոտ կասկածներ առաջացրեց և նրան տեղափոխեցին Ապուրե նահանգի Էլորսա ավան, որտեղ կազմակերպեց մի քանի հասարակական միջոցառումներ և հանդիպեց տեղի հնդկացիական ցեղերի՝ կուիբաների և յարուրոների հետ։ Սկզբում վերջիններս չէին վստահում կապիտանին, քանի որ զինծառայողները վատ էին վերաբերվում հնդկացիներին, սակայն նրան հաջողվեց նրանց իր կողմ գրավել՝ մասնակցելով մարդաբանի կազմակերպած արշավներին մասնակցելով։ Չավեսի խոսքերով՝ նրա հետ հանդիպումներն իրեն դրդեցին բնիկ ցեղերի իրավունքները պաշտպանող օրենքներ ստեղծել։ 1988 թվականին նա մայորի կոչում ստացավ և դարձավ ազդեցիկ գեներալ Օչոայի օգնականը, որը հավանում էր Չավեսին և վերջինս սկսեց աշխատել Կարակասում։
1992 թվականի խռովություն
1988 թվականին նախագահ ընտրվեց կենտրոնամետ Կառլոս Անդրես Պերեսը, ով խոստացավ չհետևել Վաշինգտոնի համաձայնագրին և Արժույթի միջազգային հիմնադրամի (ԱՄՀ) դրամային քաղաքականությանը, սակայն փոխարենը նա սկսեց ներդնել նեոլիբերալական մոդել, որը խրախուսվում էր ԱՄՆ-ի և ԱՄՀ-ի կողմից, որն առաջացրեց քաղաքացիների դժգոհությունը ։ Պերեսը հայտարարեց սոցիալական կարիքները հոգացող ծախսերի կրճատման մասին և հրամանագիր ստորագրեց զանգվածային ցույցերը և ավազակությունները դաժան ճնշելու վերաբերյալ ։ Որոշ տվյալներով՝ Հեղափոխական բոլիվարական շարժման անդամները մասնակցեցին սրան ։ Չավեսը, ով արդեն փոխգնդապետի կոչում ուներ, այդ ժամանակ հիվանդ էր ջրծաղիկով և պառկած էր հիվանդանոցում։ Ավելի ուշ նա իշխանությունների գործողությունը որակեց որպես «ցեղասպանություն»։
Սպան սկսեց աշխատել ռազմական հեղաշրջման ծրագրի վրա, որը կրում էր «Սամորա գործողություն» անվանումը և որը նախատեսում էր կարևոր ռազմական օբյեկտների և կապի հաստատությունների զավթումը, պետության ղեկավարի սպանությունը և Ռաֆայել Կալդերայի իշխանության գալը ։ Սկզբնապես Չավեսը ծրագրել էր այս ամենն իրականացնել 1991 թվականի դեկտեմբերին, սակայն այն հետաձգեց մինչև 1992 թվականի փետրվարի 4-ը։ Խռովության օրը՝ վաղ երեկոյան նրա հրամանով 5 ստորաբաժանում մտավ Կարակաս։ Կողմնակիցների պակասը վատ անդրադարձավ գործողության հաջողության վրա՝ փոխգնդապետին սատարեց զինված ուժերի 10%-ից էլ քիչ մասը։ Մի շարք դավաճանություններից, ոչ ճիշտ որոշումներից և անկանխատեսելի հանգամանքներից հետո Չավեսի գլխավորությամբ մի ոչ մեծ ստորաբաժանում շրջափակվեց Ռազմապատմական թանգարանում։ Պերեսին հաջողվեց հեռանալ Միրաֆլորես պալատից։ Հետագայում ուժի կրառումից զոհվեց 14 զինվոր, վիրավորվեց 50 զինծառայող և մոտ 80 քաղաքացիական անձ ։ Նույն թվականի նոյեմբերին հեղաշրջման ևս մեկ անհաջող փորձ կատարվեց ։ Երկու հեղաշրջման փորձերի արդյունքում զոհվեց ամենաքիչը 143 մարդ և հարյուրավոր մարդիկ վիրավորվեցին ։
Փետրվարի 5-ի առավոտյան Չավեսը հանձնվեց իշխանություններին և հեռուստատեսությամբ դիմեց իր կողմնակիցներին՝ կոչ անելով վայր դնել զենքը և հայտարարելով, որ պարտվել է միայն «por ahora» (այս պահին) ։ Վենեսուելացիները, հատկապես չքավորները, սկսեցին սպայի մեջ տեսնել կաշառակերության դեմ պայքարողի ։ Ռորի Քերոլի կարծիքով՝ այն, ինչ պատահեց, Չավեսին հանրահայտ դարձրեց ։ Նրան ձերբակալեցին և տեղափոխեցին Սան Կառլոսի զինվորական բանտ։ Չավեսը ծանր էր տանում պարտությունը՝ դրա մեջ մեղադրելով իրեն։ Բանտի պարիսպների մոտ նրան սատարող ցույցերից հետո բանտարկյալը տեղափոխվեց պատիժը կրելու Միրանդա նահանգ։ Իշխանությունները ոտքի ելան Չավեսին և հեղաշրջումը սատարող լրագրողների դեմ։ 1993 թվականին Պերեսը պաշտոնական հանցանքների և հանցավոր նպատակներով միջոցների ծախսման համար իմպիչմենտի ենթարկվեց ։
Իշխանության ճանապարհին
1994 թվականին պետության ղեկավարի պաշտոնում ընտրվեց «Ազգային զուգամետություն» կենտրոնամետ կուսակցության թեկնածու Ռաֆայել Կալդերան, որը, իրազեկվելով դավադիրների ծրագրերի մասին, շուտով արձակեց նրանց, սակայն վերջիններս չէին կարող շարունակել իրենց զինվորական ծառայությունը։ Բանտից ազատվելով՝ Չավեսը մեկնեց քարոզչական 100-օրյա ճանապարհորդության երկրով մեկ։ Իր գաղափարների համար միջազգային աջակցություն փնտրելով՝ այցելեց Արգենտինա, Ուրուգվայ, Չիլի, Կոլումբիա և Կուբա, որտեղ ընկերացավ Ֆիդել Կաստրոյի հետ։ Կոլումբիայում Չավեսը 6 ամիս ուսումնասիրեց պարտիզանական պատերազմը և կապ հաստատեց «Ազգային ազատագրական բանակ» և «Կոլումբիայի հեղափոխական զինված ուժեր՝ Ժողովրդի բանակ» խմբավորումների հետ ։ Վերադառնալով հայրենիք՝ սկսեց քննադատել Կալդերային և նրա նեոլիբերալական տնտեսական քաղաքականությունը։ Մեկ շնչին բաժին ընկնող եկամտի նվազեցումը, աղքատության և հանցագործության մակարդակի աճը, ըստ Քենոնի, «հանգեցրեցին իշխանության և ժողովրդի միջև տարանջատման, որը հող նախապատրաստեց պոպուլիստական առաջնորդի ի հայտ գալու համար»։
Այդ ժամանակ Չավեսը համոզված էր նրանում, որ իշխանության գլուխ կարելի է գալ միայն բռնի ձևով, քանի որ օլիգարխները չեն թույլ տա իրեն և իր կողմնակիցներին հաղթանակ տանել ընտրություններում, մինչդեռ նրա զինակից Կարդենասը պնդում էր, որ մասնակցի ընտրություններին։ Վերջինս մտավ «Արմատական պատճառ» կուսակցություն և 1995 թվականի դեկտեմբերին դարձավ նավթով հարուստ Սուլիա նահանգի նահանգապետ։ Ի պատասխան դրան՝ Չավեսը և նրա կողմնակիցները 1997 թվականի հուլիսին ձևավորեցին «Հինգերորդ հանրապետության շարժում» կուսակցությունը, որը նպատակ ուներ սատարել նրան 1998 թվականի նախագահական ընտրություններին ։
1998 թվականի նախագահական ընտրություններ
Սկզբում ընտրական քարոզարշավի սիրելին Միս Տիեզերք 1981 Իռեն Սաեսն էր, որին սատարում էր Copei-ը՝ երկրի 2 գլխավոր կուսակցություններից մեկը։ Չավեսի հեղափոխական ճարտասանությունն իր կողմ գրավեց «Հայրենիք բոլորի համար», «Շարժում դեպի սոցիալիզմ» և Կոմունիստական կուսակցություններին ։ Սոցիալական և տնտեսական մեծ բարեփոխումներ անելու խոստումների շնորհիվ Չավեսը կողմնակիցներ ձեռք բերեց հիմնականում չքավոր և աշխատավոր դասից։ 1998 թվականի մայիսին Չավեսի համար պատրաստ էր քվեարկել ընտրողների 30%-ը, օգոստոսին՝ 39%-ը ։ Սաեսի ժողովրդականության ընկման արդյունքում՝ Copei-ը և «Դեմոկրատական գործողությունը» սկսեցին սատարել Եյլի համալսարանի շրջանավարտ, տնտեսագետ Էնրիկե Սալասա Ռյոմերային, որն առաջադրվել էր «Վենեսուելա նախագիծ» կուսակցությունից։
Ընտրությունները տեղի ունեցան 1998 թվականի դեկտեմբերի 6-ին։ Չավեսը հավաքեց 56,2% ձայն, Ռյոմերը՝ 39,97%։ Ընտրություններին մասնակցել էր քվեարկողների 63,45%-ը ։ Առաջինի օգտին քվեարկել էին հիմնականում չքավորները և «հիասթափված միջին դասը», որոնց եկամուտը զգալիորեն նվազել էր վերջին 10 տարիների ընթացքում, իսկ երկրորդի օգտին՝ միջին և բարձր դասերի մեծ մասը։
Նախագահական առաջին ժամկետ (1999-2001)
1999 թվականի փետրվարի 2-ին տեղի ունեցավ Չավեսի երդմնակալության արարողությունը․
Նորընտիր նախագահը շատ ժամանակ էր հատկացնում զսպումների և հակակշիռների գործող համակարգի վերացմանը։ Կարևոր պաշտոնները զբաղեցրին Չավեսի ձախ համախոհները, նրա զինակիցները մեծ ազդեցություն ձեռք բերեցին ․ մասնավորապես՝ հետախուզության ղեկավար դարձավ Հեղափոխական բոլիվարական շարժման հիմնադիրներից մեկը՝ Խեսուս Ուրդանետան, Կարակասի դաշնային մարզի նահանգապետ դարձավ խռովության ղեկավարներից մեկը՝ Էռնան Գրյուբեր Օդրեմանը։ Երկրի ղեկավար կազմի մեջ մտան նաև պահպանողականներ, կենտրոնամետներ և աջակենտրոնամետներ։ Էկոնոմիկայի նախարարը մնաց նույնը։ Դժգոհողները նոր իշխանությունը «բուրժուազիա» էին անվանում և նշում էին այն, որ նշանակվածներից քչերը պետական կառավարման փորձ ունեին։ Պետության ղեկավարի մոտ բարեկամների թիվը, որոնք քաղաքականություն էին եկել, մեծ էր, որի պատճառով էլ նախագահին մեղադրում էին ընտանեվարության մեջ։
Սկզբնական շրջանում Չավեսի կառավարությունը վարում էր չափավոր, կապիտալիստական և ձախակենտրոնամետ քաղաքականություն, որը մեծ ընդհանրություն ուներ լատինաամերիկյան այլ ձախերի հետ, մասնավորապես՝ Բրազիլիայի նախագահ Լուիս Ինասիու Լուլա դա Սիլվայի քաղաքականության հետ։ Վենեսուելայի առաջնորդը կարծում էր, որ իրեն համապատասխանում է սոցիալական կողմնորոշմամբ կապիտալիզմը, ներդրողների ներգրավելու համար հետևում էր Արժութային միջազգային հիմնադրամի խորհուրդներին և հենց այս նպատակով այցելեց Նյու Յորքի ֆոնդային բորսա։ 1999 թվականի փետրվարի 27-ին՝ զանգվածային անկարգությունների տասնամյակին, Չավեսը հայտարարեց սոցապահովմանն ուղղված «Բոլիվար 2000 ծրագրի» մեկնարկի մասին, որին, ըստ տարբեր գնահատականների, հատկացվել էր 20,8-113 մլն ԱՄՆ դոլար։ Այն նախատեսում էր 70000 զինվորականների ուժերով վերանորոգել ճանապարհներն ու հոսպիտալները, վերացնել ջրի պակասը, որը սնուցող միջավայր էր հանդիսանում հիվանդություններ փոխանցող մոծակների համար։ Այդ գումարով նախատեսվում էր անվճար բուժում և պատվաստումներ ապահովել, ինչպես նաև ցածր գնով մթերք վաճառել ։ 1999 թվականի մայիսին պետական ռադիոյով, այնուհետև հեռուստատեսությամբ թողարկվեց «Ալո, նախագահն է» շոուն, որը ցուցադրվում էր կիրակի ցերեկը ։ Ուղիղ եթերում նա պատասխանում էր հեռուստադիտողների զանգերին, քննարկում էր իր կողմից ձեռք առած միջոցառումները, երգում էր և կատակում ։ Ավելի վաղ Չավեսը վարում էր «Դեմ առ դեմ նախագահի հետ» հեռուստածրագիրը, որը եթեր էր հեռարձակվում հինգշաբթի երեկոյան ։ Կառավարությունն սկսեց ամսագիր և 2 թերթ հրատարակել, որոնցից մեկն ավելի ուշ փակվեց՝ խմբագրությանը կաշառակերության և անտնտեսվարության մեջ մեղադրելու պատճառով, երևան եկավ նոր պետական հեռուստաալիք ։
Սահմանադրական բարեփոխում
Չավեսը կոչ արեց հանրաքվե անցկացնել, որը պետք է սատարեր նրա առաջարկությունը՝ նոր գլխավոր օրենքի ստեղծման համար սահմանադրական ասամբլեա ձևավորելու վերաբերյալ։ Այս մարմնի մեջ պետք է մտնեին ներկայացուցիչներ աշխարհի բոլոր կողմերից, այդ թվում՝ հնդկացիներ ։ Պետության ղեկավարը հայտարարեց նաև կրկին վերաառաջադրվելու մասին ։ Ժողովուրդը շարունակում էր սատարել նրան, և 1999 թվականի ապրիլի 25-ին ընտրողների 88%-ը քվեարկեց նախագահի ծրագրի օգտին ։ Ասամբլեայի ընտրությունները նշանակվեցին նույն թվականի հուլիսի 25-ին։ Բոլոր 1171 թեկնածուներից ավելի քանն 900-ը Չավեսի ընդդիմախոսներն էին, սակայն ընտրություններին նրա կողմնակիցները 131 տեղից ստացան 125-ը ։ Նրան հավատարիմ սահմանադրական մարմինն սկսեց աշխատել նոր գլխավոր օրենքի նախագծի վրա, որը նախատեսում էր գործադիր իշխանության դերի մեծացում և գրաքննություն մտցնելու հեշտացում ։ Օգոստոսի 12-ին ասամբլեան քվեարկեց իրեն լիազորություններ օժտելու համար, որպեսզի կարողանա վերացնել պետական մարմինները և աշխատանքից հեռացնել այն պաշտոնյաներին, որոնք կաշառակերի համբավ էին վայելում և մեղադրվում էին «միայն իրենց շահը տեսնելու» մեջ։ Ասամբլեան «արտակարգ դատական իրավիճակ» հայտարարեց և հնարավորություն ստացավ վերակազմել առկա դատական համակարգը։ Գերագույն դատարանը որոշում ընդունեց ասամբլեայի գործողությունների իրավաչափ լինելու մասին։ Նոր սահմանադրության մեջ Գերագույն դատարանին փոխարինում էր Գերագույն տրիբունալը ։ Այսպիսով, սահմանադրական մարմինը գերիշխող տեղ զբաղեցրեց պետությունում ։
1999 թվականի դեկտեմբերին տեղի ունեցավ հանրաքվե, որտեղ ընտրողների 72%-ը սատարեց նոր գլխավոր օրենքը։ Փաստաթուղթը նախատեսում էր շրջակա միջավայրի և հնդկացիական ցեղերի պահպանման, սոցիալ-տնտեսական երաշխավորության, թոշակների վճարման, ինչպես նաև նախագահական լիազորությունների ընդարձակման ուղղությամբ առաջադիմական միջոցառումներ ձեռք առնել․ նախագահի պաշտոնավարման ժամկետը մեծացվեց, նա կարող էր ցրել կոնգրեսը, քաղաքացիների իրավունքների վերաբերյալ օրենքներ ընդունել, սպաներին կոչումներ շնորհել, վերահսկել տնտեսական և ֆինանսական հարցերը ։ Կառավարություն մտան զինված ուժերի ներկայացուցիչներ, որոնք կոչված էին պահպանել հասարակական կարգը և օգնել երկրի զարգացմանը, որը նախկինում սահմանադրությունն արգելում էր ։ Չավեսի հրամանով՝ Վենեսուելայի Հանրապետությունը վերանվանվեց Վենեսուելայի Բոլիվարական Հանրապետության ։ Նոր գլխավոր օրենքը ոչնչացրեց գործող զսպումների և հակակշիռների համակարգի զգալի մասը։ Ավելի քան 15 տարի չավիստների հսկողության տակ էին գտնվում իշխանության բոլոր ճյուղերը, որին վերջ դրեցին 2015 թվականի խորհրդարանական ընտրությունները ։
Նախագահական երկրորդ ժամկետ (2001-2007)
Նոր սահմանադրությամբ պետության ղեկավարի և կառավարության օրինականացման համար անհրաժեշտ էին ընտրություններ, որոնք կայացան 2000 թվականի հուլիսին։ Առաջին անգամ բացի նախագահից և կոնգրեսմեններից միաժամանակ ընտրվում էին նաև նահանգապետներ, քաղաքապետներ և տեղական ու մարզային խորհրդարանների պատգամավորներ ։ Նախագահական ընտրություններում Չավեսի հակառակորդն էր նրա նախկին ընկեր և զինակից Կարդենասը, որը, դառնալով Սուլիա նահանգի նահանգապետ, սկսեց սատարել կենտրոնամետներին և քննադատում էր նախկին ընկերոջը՝ որպես ինքնակալի ։ Չնայած նրա որոշ համախոհների մտավախությունների առ այն, որ Չավեսից երես էին թեքել միջին դասի և քահանաներից նրա նախկին համախոհները՝ նա հաղթանակ տարավ՝ ստանալով 59,76% ձայն՝ գերազանցելով 1998 թվականի ընտրություններում իր գրանցած արդյունքը ։Նախագահին կրկին սատարեց հասարակության ոչ հարուստ խավը։ Նրա կուսակցության անդամները Կոնգրեսում զբաղեցրին 165 տեղից 101-ը ։
Նույն թվականին Չավեսն ամրացրեց իր աշխարհաքաղաքական և գաղափարական կապերը Կուբայի հետ՝ համաձայնագիր կնքելով այդ պետություն արտահանել օրական 53000 բարել նավթ՝ արտոնյալ գնով, փոխարենը 20000 կուբայացի բժիշկ և ուսուցիչ պետք է աշխատեր Վենեսուելայում։ Արդյունքում օրական արտահանման ծավալն ավելացվեց մինչև 90000 բարել, որը զգալիորեն բարելավեց կղզու տնտեսական վիճակը, որը տուժել էր 1990-ական թվականների տնտեսական ճգնաժամից, և նրա բնակիչների կենսամակարդակը։ Վենեսուելա ժամանեցին ևս 40000 կուբայացի բժիշկ և ուսուցիչ։ Միևնույն ժամանակ ԱՄՆ-ի հետ հարաբերությունները վատթարացան․ 2001 թվականի վերջին՝ Աֆղանստանում պատերազմ սկսվելուց հետո, Չավեսն իր հեռուստածրագրերից մեկում ցուցադրեց ռմբակոծման ժամանակ մահացած երեխաների նկարները և կոչ արեց ամերիկացիներին դադարացնել «անմեղների զանգվածային սպանությունը»՝ հայտարարելով, որ «ահաբեկչությանը չի կարելի հաղթել ահաբեկչությամբ»։ Վաշինգտոնը բացասաբար արձագանքեց նրա ասածին։
Դիմակայություն ընդդիմությանը
Չավեսի առաջին ժամկետի ժամանակ, Բարի Քենոնի խոսքերով, ընդդիմությունը «ուժեղ էր, սակայն բավականին զուսպ․․․ բողոքները հիմնականում վերաբերվում էին սահմանադրության կիրառման ընթացակարգային հարցերին» ։ Նախագայի ընդդիմադիրների մեծ մասը գոհ չէր երկրի «կուբայացմամբ» ․ Կաստրոյի նման նա վերացրեց խորհրդարանի վերին պալատը, որն իրեն ավելի շատ իշխանություն տվեց և սկսեց իրեն հավատարիմ համակիրներից խմբեր ձևավորել այն վայրերում, որտեղ նրանց մարզում էին որպես ռեժիմի մարտիկներ։ Պետության ղեկավարի գործողությունները ժողովրդի մեջ վախ սերմանեցին․ քաղաքացիները կարծում էին, որ նախագահը խաբել է իրենց և ձգտում է անձնական բռնապետության ։ 2001 թվականի հունվարին տեղի ունեցավ իշխանությունների դեմ առաջին կազմակերպված ելույթը, որը կապված էր կրթական համակարգի բարեփոխումներով, որոնք ենթադրում էին ավելի շատ քարոզչություն մտցնել դասագրքեր։ Ծնողների՝ նոր դասագրքերի հետ ծանոթանալուց հետո պարզվեց, որ դրանք փոխած կազմերով, խմբագրված կուբայական ձեռնարկներն են։ Բողոքողները, որոնց մեծ մասը պատկանում էր միջին դասին և որոնց երեխաները հիմնականում մասնավոր դպրոցներ էին հաճախում, երթով անցան Կարակասի կենտրոնով՝ վանկարկելով «Գործ չունեք մեր երեխաների հետ»։ Չնայած այն բանին, որ Չավեսը դատապարտեց դժգոհներին՝ նրանց «եսասեր և անհատապաշտ» անվանելով, վերջիններիս հաջողվեց հասնել բարեփոխման չեղարկմանը և փոխզիջական կրթական ծրագրի ընդունմանը ։ Նույն թվականի նոյեմբերին պետության ղեկավարին հաջողվեց խորհրդարանով 49 օրենք անցկացնել սոցիալական ապահովման և տնտեսության վերաբերյալ, ինչը շատ բարկացրեց ընդդիմությանը ։
2001 թվականին հիմնադրվեց «Քաղաքացիական գործողությունների դեմոկրատական համակարգող» կազմակերպությունը, ուր մտան պետության ղեկավարին ընդդիմադիր քաղաքական կուսակցությունները, ընկերությունները, ԶԼՄ-ների մեծ մասը, գործարարների ասոցիացիան, Ինստիտուցիոնալ ռազմաճակատը, որը 2000 թվականի մարտին ստեղծվել էր մի խումբ պաշտոնաթող սպաների կողմից, ովքեր դժգոհ էին զինված ուժերի նկատմամբ կիրառվող քաղաքականությունից և Կենտրոնական պրոֆմիությունը ։ Կազմակերպությունը գլխավորեց ազդեցիկ գործարար Պեդրո Կարմոնան ։ Այս կազմակերպությունը և Չավեսի այլ ընդդիմադիրները նրան մեղադրեցին Վենեսուելան բռնապետության վերածելու ձգտման մեջ՝ Ազգային ասամբլեայում իր համակիրների շրջանում իշխանության կենտրոնացման և նրան ավելի ու ավելի շատ լիազորություններ տալու միջոցով։ Բացի միակուսակցական սոցիալիստական Կուբային ընդօրինակելու մեջ մեղադրանքից և Կաստրոյի հետ ընկերություն անելու համար քննադատությունից ՝ բողոքողները վերջինիս անվանում էին «ավտորիտար պոպուլիստ-մսխիչ», որի բռնած ուղին վնասում էր երկրին։
Խռովություն, գործադուլներ, հանրաքվե
2002 թվականի ապրիլի 10-ին Կարակասի զանգվածային հակակառավարական ցույցին զոհվեց 20 մարդ, ավելի քան 110-ը վնասվածք ստացավ։ Պետության ղեկավարի մի խումբ բարձրաստիճան ընդդիմադիրներ անկարգություններն օգտագործում էին որպես նրան իշխանությունից զրկելու հնարավորություն։ Ապրիլի 11-ին դավադիրները Չավեսին առաջարկեցին հեռանալ։ Վերջինս Կաստրոյի խորհրդով համաձայնվեց և առանձնացավ Օրչիլա կղզու իր սեփական տանը։ Կարմոնան իրեն ժամանակավոր նախագահ հրապարակեց, չեղարկեց 1999 թվականի սահմանադրությունը և երկիրը կառավարելու համար ոչ մեծ կոմիտե ստեղծեց ։ Բողոքներն ի աջակցություն նախկին նախագահի և Կարմոնայի ոչ բավարար ժողովրդականությունը, ում ձեռք առած միջացառումները որոշ դժգոհներ համարում էին տոտալիտար, հանգեցրին վերջինիս իշխանությունից հեռացմանը։ Ապրիլի 14-ին Չավեսը վերադարձավ որպես նախագահ։ Նա զուսպ արձագանքեց տեղի ունեցածին․ հավաքեց ավելի կենտրոնամետ տնտեսական թիմ, ետ վերադարձրեց PDVSA-ի՝ իր հեռացրած տնօրենների և մենեջերների խորհրդին, որոնց հեռացումը հեղաշրջման պատճառներից մեկն էր, և սկսեց ուժեղացնել պետության մարտունակությունը․ Ռուսաստանից գնեց 100000 Կալաշնիկով ինքնաձիգ և մի քանի ուղղաթիռ, իսկ Բրազիլիայից՝ մի քանի Embraer EMB 314 Super Tucano թեթև գրոհային, ավելացվեց զինծառայողների թիվը։
Նույն թվականին այն բանից հետո, երբ Չավեսը պետական նավթարդյունաբերական ընկերության ղեկավարներ նշանակեց իր քաղաքական համախոհներին և կողմնակիցներին, որոնք տվյալ բնագավառում քիչ կամ ընդհանրապես փորձ չունեին, ընկերությունում երկամսյա գործադուլ սկսվեց ։ 19000 ցուցարար աշխատանքից հեռացվեց՝ աշխատանքի վայրն անօրինական թողնելու պատճառով․ նրանց փոխարեն աշխատանքի ընդունվեցին թոշակառուներ, օտարերկրյա մասնագետներ և զինվորականներ։ Ըստ որոշ կարծիքների՝ կադրային փոփոխությունները միայն թուլացրին ընդդիմությունը, քանի որ նրանց զոհերը դարձան Չավեսից դժգոհ PDVSA-ի շատ մենեջերներ։
1999 թվականի սահմանադրության ընդունմամբ հնարավոր դարձավ նախագահի վաղաժամ հեռանալու համար հանրաքվեի անցկացումը։ Ընդդիմությունն օգտվեց այդ հնարավորությունից, և 2004 թվականի օգոստոսին կայացավ հանրաքվեն։ 70% ներկայացած ընտրողներից Չավեսին պաշտոնում թողնելու համար կողմ քվեարկեց 59%-ը ։ Այնժամ նրան սատարեց միայն քիչ ապահովված աշխատավոր դասը, ի տարբերություն միջին դասի մեծ մասին, որոնք դժգոհ էին Վենեսուելայի ղեկավարի բռնած ուղու փոփոխությունից։