cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ջիորջիո Պետրոսյան
Տասներեք տարեկանում Հայաստանից Իտալիա արտագաղթելուց հետո Պետրոսյանը սկսել է իր պրոֆեսիոնալ կարիերան որպես Մուայ Թայ մարտիկ տասնվեց տարեկանում, սկսելով 54 կգ քաշային կարգից հետագայում բարձրացել է 70 կգ միջինքաշային կարգ ամբողջ ընթացքում նվաճելով բազմաթիվ տիտղոսներ։ 2007 թ.-ի հունվարին Նոնթարան Փոր. Փամուկից կրած միավորներով պարտությունից հետո նա անց է կացրել 6 տարվա ընթացքում անց է կացրել 42 անպարտելի մենամարտ, ինչը աննախադեպ է համարվում միջինքաշային կարգի պատմության մեջ։ Նրա անպարտելի հանդիպումների շարքին վերջ դրեց Էնդի Ռիսթին միայն 2013 թ.-ի նոյեմբերին Glory 12: New York մրցաշարում։
Հղումներ
Կատեգորիա:Հայ քիքբռնցքամարտիկներ Կատեգորիա:Իտալահայ քիքբռնցքամարտիկներ
Ասանվիլե
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 90 կմ հյուսիս, Ամյեն քաղաքից 39 կմ հյուսիս-արևմուտք։
Տնտեսություն
2010 թվականին կար 95 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 72-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 23։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 75,8 %։ 72 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 62 անձ (33 տղամարդ և 29 կին)։ Գործազուրկ են եղել 10 անձ (8 տղամարդ և 2 կին)։ 23 անաշխատունակներից 7 եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 6-ը` թոշակառուներ, իսկ 10-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Սև կամավորական ջոկատ
«Սև» կամավորական ջոկատ «Չոռնի»։ Կազմավորվել է 1992 թվականին Գյումրիում։ Ունեցել է շտաբ։ 1992 թվականի դեկտեմբերին ջոկատի ազատամարտիկների մի խումբ ընդգրկվել է ՀՀ բանակի մոտոհրաձգային 3-րդ բրիգադի 4-րդ առանձնակի գումարտակի կազմում։ 1992-1994 թվականներին ջոկատը առանձին կամ գումարտակի կազմում մասնակցել է ՀՀ Ճամբարակի (Վահան) և ԼՂՀ Ասկերանի («Քարագլուխ» բարձունք), Լաչինի (Ծաղկաբերդ, Ղուշչուլար, Աշաղի Փարաջան, Նևթլու, Տաշ) շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Հրետանավորները ոչնչացրել են «Քարագլուխ» բարձունքից Ստեփանակերտը հրետակոծող «Գրադ» կայանքներից մեկը։ Ջոկատի հրամանատարն է եղել Ռ. Ստեփանյանը, շտաբի պետը՝ Մ. Տիտանյանը։
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Թլնա աղբյուր
Թլնա աղբյուր, աղբյուր Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի նահանգում, Սասունի Խիանք գավառակում, Ընկուզեկ գյուղի մոտ ։
Սուժենկա
Սուժենկա (Суженка), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Վոլոդարսկիում։
2001 թվականի տվյալներով Սուժենկա գյուղում բնակվում էր 117 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Վոլոդարսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ծովային կլիմա
Ծովային կլիմա կամ օվկիանոսային կլիմա, ծովին մոտ գտնվող տարածաշրջանների կլիմա, աչքի են ընկնում օդի ջերմաստիճանի օրական և տարեկան ոչ մեծ ամպլիտուդներով, բարձր հարաբերական խոնավությամբ, հով ամառներով և մեղմ ձմեռներով (բարեխառն լայնություններում), բարձր ամպամածությամբ, որն առաջացնում են ինտենսիվ ցիկլոնային գործունեությունը և ուժեղ քամիները։ Ծովային կլիմայի պայմաններում ամենաբարձր և ամենացածր ջերմաստիճանների հասնելու ժամանակը ուշանում է (ի համեմատ ցամաքային կլիմայական գոտում գտնվող տարածքների) – ամսով, իսկ գարնանը ավելի ցուրտ է լինում, քան աշունը։
Վառ արտահայտված ծովային կլիմա ունի Արևմտյան Եվրոպան, որտեղ ամբողջ տարվա ընթացքում գերակշռում է օդային հոսանքի տեղափոխությունը Ատլանտյան օվկիանոսից։ Եվրոպայի արևմտյան ծայրամասում օդի ջերմաստիճանի տարեկան ամպլիտուդները կազմում են ընդամենը մի քանի աստիճան։ Ատլանտյան օվկիանոսից հեռանալուն պես, մայրցամաքի կենտրոնական հատվածում օդի ջերմաստիճանի տարեկան ամպլիտուդները աճում են, այլ կերպ ասած՝ աճում է կլիմայի ցամաքայնությունը։
Մերձարևադարձային բարձրալեռնային կլիմա (Cwb)
Ծովային կլիմայի այդ տարատեսակը բնորոշ է բարձրալեռնային շրջաններին, որոնք գտնվում են Երկրի արևադարձային և մերձարևադարձային գոտիներում։ Ինչպես այլ ծովային կլիմա ունեցող երկրներում, արևադարձների և մերձարևադարձների բարձրալեռնային շրջաններին բնորոշ է մեղմ ամառը և համեմատաբար հով ձմեռը ի համեմատած այլ շրջանների, որոնք գտնվում են նույն լայնություններում։ Ընդհանուր առմամբ, բարձրալեռնային մերձարևադարձային կլիմային ամբողջ տարվա ընթացքում բնորոշ է գրեթե կայուն ջերմաստիճան, ձյուն շատ երբեմն է տեղում։ Այդ շրջաններում ամսական միջին ջերմաստիճանը չի գերազանցում 22 °C-ը, սակայն չի իջնում -3 °C-ից։ Ընդ որում, միջին ջերմաստիճանը, որպես նվազագույն, կազմում է 18 °C:
Բարձրալեռնային կլիմայի այդ տարատեսակը բնորոշ է Աֆրիկայի հարավային, արևելյան և հարավարևելյան շրջաններին, Ատլասի լեռներին, Հարավային Եվրոպայի բարձրալեռնային շրջաններին, Հյուսիսային (Հարավային Ապալաչներ), Կենտրոնական և Հարավային Ամերիկային, Հարավ-Արևելյան Ասիային և Հիմալայների առանձին շրջաններին։ Բարձրալեռնային մերձարևադարձային կլիմա ունեցող տարածաշրջաններին է դասվում նաև Ավստրալիան, սակայն դրանց բնորոշ են նաև ավելի բարձր միջին ամսական ջերմաստիճաններ ։
Մերձբևեռային ծովային կլիմա (Cfc)
Մերձբևեռային ծովային կլիմա ունեցող շրջաններին բնորոշ են ծովային կլիմայի ընդհանուր հատկանիշները, սակայն բարձրադիր շրջանում գտնվելու հետևանքով այստեղ եղանակը ցուրտ է և հաճախակի ձյուն է տեղում ի տարբերություն ծովային կլիմա ունեցող այլ տարածաշրջանների։ 1-3 ամիսների միջին ջերմաստիճանը գերազանցում է 10 °C-ը։ Միևնույն ժամանակ տարվա ընթացքում ոչ մի ամսվա անթացքում ջերմաստիճանը չի իջնում -3 °C-ից։ Մերձբևեռային ծովային կլիման բնորոշ է Իսլանդիայի առափնյա շրջաններին, Նորվեգիայի առափնյա շրջաններին (օրինակ՝ Լոֆոտենյան կղզիներ), Ֆարերյան կղզիներին, Շոտլանդական բարձրավանդակին, հարավային Ալյասկայի կղզիներին, Չիլիի և Արգենտինայի հարավային ծայրամասերին, Ավստրալիական և Հարավային Ալպերին :
Չորային ամառներով ծովային կլիմա (Csb)
Ծովային կլիմայի այդ տարատեսակին բնորոշ են նաև այնպիսի հատկանիշներ, որոնք ունի միջերկրածովյան կլիման՝
Գրականություն
Կատեգորիա:Կլիմա Կատեգորիա:Կլիմայագիտություն
Ալբուլաղ
Բնակչության մասին տեղեկություններ չեն պահպանվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Դուշմանաձոր
Դուշմանաձոր, ձոր Հայկական լեռնաշխարհում, Պարսկահայաստանում Սալմաստի գավառում, թուրք-իրանական սահմանագլխին, Զագրոշ լեռնաշխարհի հյուսիսային հատվածում, Դուշմանա լեռներում։ Այստեղ է գտնվում Դերիկա Աստվածամոր հնադարյան վանք-ուխտատեղին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ձորեր այբբենական կարգով
Գերմանիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի մարզիչների ցանկ
Գերմանիայի հավաքականը ձևավորվել է 1908 թ․, իր գոյության առաջին 18 տարիների ընթացքում չի ունեցել գլխավոր մարզիչ։ Հավաքականի առաջին գլխավոր մարզիչն է եղել Օտտո Ներցը։
Թիմի ամբողջ պատմության ընթացքում 10 հոգի զբաղեցրել է գլխավոր մարզչի պաշտոնը, ովքեր բոլորն էլ գերմանացիներ են եղել ։ Մարզիչներից 7-ը նախկինում որպես ֆուտբոլիստ հանդես են եկել ազգային հավաքականի կազմում ։
Մարզիչների ցուցակ
2018 թ․ հունվարի 13-ի դրությամբ
<div style="-moz-column-count: 1; -webkit-column-count: 1; -o-column-count: 1; -ms-column-count: 1; column-count: 1;">
Հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքական
Կաբասես
Կաբասես  ( Cabacés) մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Տառագոնա պրովինցիայում (Կատալոնիա ինքնավար համայնքում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Պրիորատ շրջանում։ Տարածքը կազմում է 31․3 կմ2, բնակչությունը՝ 347 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Ռիզարիա
Ռիզարիա, հիմնականում միաբջիջ, տեսակներով հարուստ, էուկարիոտ օրգանիզմների գերխումբ են։ Ռիզարիաների շարքերում կան և ավտոտրոֆներ և հետերոտրոֆներ ։ Կան նաև միաբջիջ ջրիմուռների հետ սիմբիոտիկ կապեր հաստատող ցեղեր , նկարագրված է նաև բազմաբջիջ ձև՝ Guttulinopsis vulgaris ։ Այս խումբն օգտագործվել է Կավալիեր-Սմիթի կողմից 2002 թվականին։ Նկարագրված լինելով հիմնականում ԴՆԹ-ի հաջորդականությամբ՝ դրանք զգալիորեն տարբերվում են ձևով՝ չունենալով հստակ ձևաբանական տարբերակիչ (սինապոմորֆիա), բայց մեծ մասամբ դրանք ամեբոիդներ են՝ ֆիլոզային, ռետիկուլոզային կամ միկրոխողովակներով կեղծոտներ։ Որոշ ռիզարիաներ ունեն հանքային էկզոկմախքներ, որոնք կազմված են օպալից (SiO2), ցելեստինից (SrSO4) կամ կալցիտից (CaCO3): Որոշ տեսակներ կարող են հասնել մեկ սանտիմետրից ավելի չափերի, իսկ որոշ տեսակներ կարող են ձևավորել գլանաձև գաղութներ՝ մոտավորապես 1 սմ տրամագծով և 1 մ երկարությամբ։ Նրանք սնվում են՝ բռնելով և կուլ տալով որսին իրենց կեղծ ոտիկների միջոցով, իսկ միաբջիջ ջրիմուռների հետ սիմբիոտիկ ձևերը զգալիորեն նպաստում են օվկիանոսի ընդհանուր առաջնային արտադրությանը ։
Խմբեր
Ռիզարիայի երեք հիմնական խմբերն են.
Ռիզարայի տարբեր խմբեր համարվում են մերձավոր ազգականներ՝ հիմնված հիմնականում գենետիկ նմանությունների վրա։ Ընդլայնված խմբի Rhizaria անվանումը ներմուծվել է 2002 թվականին Կավալիեր-Սմիթի կողմից, որը ներառում էր նաև Centrohelids և Apusozoa խմբերը ։ Վերջիններս ոստրեների մակաբույծներ են։ Այս խմբում ներառվում է նաև Դենման կղզու հիվանդության հարուցիչը՝ Mikrocytos mackini փոքր (2−3 մկմ տրամագծով) ամիտոխոնդրիատ պրոտիստան ։
Էվոլուցիա
Ռիզարիան SAR խմբի մի մասն է (Stramenopiles, Alveolates, Rhizaria), մի խումբ, որը հայտնաբերվել է 1993 թվականին՝ միտոքոնդրիալ մորֆոլոգիաների ուսումնասիրության ժամանակ ։ SAR-ը ներկայումս տեղադրված է Diaphoretickes, Archaeplastida, Cryptista, Haptista և մի քանի փոքր դասերի հետ միասին։
Ստարչենկովո (գյուղ, Վոլոդարսկի շրջան)
Ստարչենկովո (Старченкове), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Վոլոդարսկիում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Տեմրյուկ։
2001 թվականի տվյալներով Ստարչենկովո գյուղում բնակվում էր 2 016 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Վոլոդարսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Մենեն
Մենեն (Menin), քաղաք և համայնք բելգիական արևմտյան Ֆլանդրիա նահանգում։ Մենենում կա մոտավորապես 32000 բնակիչ։
Մենենի առաջին հիշատակումը թվագրվում է 1087 թվականին։ 1548 թվականին հրդեհն ավերել է քաղաքի նշանակալից մասը։ 1578 թվականին առաջին անգամ կառուցվեցին քաղաքի պատերը։ 1579 թվականից 1830 թվականներին Մենենը քսաներկու անգամ ենթարկվել է պաշարման։
Բնակչության աճ
Ինֆորմացիայի աղբյուրը:NIS — նույն ժամանակահատվածի ցուցանիշը 1806 թվականից 1970թ = հաշվարկը բնակչության դեկտեմբերի 31-ին; սկսած 1977թ= բնակչության քանակը 1977թ հունվարի 1:Միությունը քաղաքապետարանների (+12.616 բնակիչներին)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բելգիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Բելգիայի աշխարհագրություն
Լեոնարդ Պետրոսյան
Լեոնարդ Գեորգիի Պետրոսյան, հայ քաղաքական գործիչ, Արցախի Հանրապետության վարչապետ (1995-1998), Արցախի Հանրապետության նախագահի պաշտոնակատար (ապրիլ-սեպտեմբեր, 1997), ՀՀ Պաշտպանության նախարարի տեղակալ (1998-1999), ՀՀ օպերատիվ հարցերի նախարար (1999)։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1953 թվականի հոկտեմբերի 13-ին Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի Մարտունի ավանում, ծառայողի ընտանիքում։ Միջնակարգ կրթություն ստացել է ծննդավայրում։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ 1974 թվականին Երևանի կոոպերատիվ ինստիտուտի (Մոսկվայի մասնաճյուղ) ուսանող էր, երբ աշխատանքի անցավ ԼՂԻՄ Մարտունու շրջանի ֆինանսական բաժնում։ 1979 թվականին ավարտել է Երևանի Ժողտնտեսության ինստիտուտը։
1975-1990 թվականներին աշխատել է հասարակական սննդի Մարտունու շրջանային համակարգում, Գևորգավանի գինու գործարանում, Կոմկուսի Մարտունու շրջկոմում, ԼՂԻՄ ագրոարդկոմբինատում՝ զբաղեցնելով տարբեր պաշտոններ, դրսևորելով կազմակերպչական ակնառու դիրք, օբյեկտիվություն և սրտացավություն։
Մասնակցել է Արցախյան շարժմանը, 1991 թվականին նշանակվեց ԼՂԻՄ մարզկոմի նախագահի պաշտոնակատար, իսկ սեպտեմբերին ընտրվեց ԼՂՀ մարզխորհրդի նախագահ։ 1992 թվականի հունվարին նշանակվեց ՀՀ հատուկ ծրագրերի վարչության պետի առաջին տեղակալ, այնուհետև՝ պետ։ 1995 թվականի հունվարից մինչև 1998 թվականը ԼՂՀ վարչապետն էր։
Ամուսնացած էր, չորս զավակների հայր։
Մահ
1997 թվականի ապրիլ-սեպտեմբերին միաժամանակ եղել է ԼՂՀ նախագահի պաշտոնակատար։ Այնուհետև տեղափոխվեց Երևան և նշանակվեց ՀՀ պաշտպանության նախարարի տեղակալ։ 1999 թվականի հոկտեմբերի 27-ին ՀՀ Ազգային Ժողովի նիստերի դահլիճում զոհվեց։
Կատեգորիա:1953 ծնունդներ Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 13 ծնունդներ Կատեգորիա:1999 մահեր Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 27 մահեր Կատեգորիա:Երևան քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:Հրաձգային զենքից մահացածներ Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 27-ի ահաբեկչության զոհեր Կատեգորիա:Հայաստանում հրազենից մահացածներ Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Դիբեկ
Դիբեկ, լեռնագագաթ Կիլիկիայում, Ադանայի և Հալեպի նահանգների սահմանների վրա։ Բարձրությունը՝ 2506 մ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնագագաթներ Կատեգորիա:Լեռնագագաթներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Կիլիկիայի լեռներ Կատեգորիա:Հաթայի մարզ
Էմիլի Լուիզ Օրր Էլիոթ
Կենսագրություն
Էմիլի Լուիզ Օրրը ծնվել է Մոնրեալում և սովորել է Տորոնտոյում՝ Օնտարիոյի գեղարվեստի քոլեջում, Նյու Յորքի ուսանող նկարիչների լիգայում և Նյու Յորքի դիզայնի դպրոցում։ Բացի իր յուղաներկով կտավներից, բնապատկերներից և ծաղիկներից, նա նաև էսքիզներ է տրամադրել Իթոնի և Սիմպսոնի կատալոգների համար և նկարազարդել նորաոճ նմուշներ թերթերի և ամսագրերի համար։ Էլիոթը նաև սյունակ է գրել նավերի և նավակների մասին Toronto Star-ի համար, երգեր է հորինել և դասախոսություններ է կարդացել արվեստի մասին ։
Նրա աշխատանքները ցուցադրվել են Կանադայի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայում, Օնտարիոյի նկարիչների միությունում, Կանադայի կանանց արվեստի ասոցիացիայում և Կանադական ազգային ցուցահանդեսում։ Նա Կանադայի ազգային ցուցահանդեսի կանանց կոմիտեի հիմնադիր նախագահն է եղել։ Այժմ նրա աշխատանքները ցուցադրվում են Վիկտորիա քոլեջում, Էմմանուել քոլեջում, Սուրբ Հիլդայի քոլեջում, Էլիզաբեթ թագուհու հիվանդանոցում և Տորոնտոյի կանանց մամուլի ակումբում ։
1893 թվականին նա ամուսնացել է Ջոն Էֆրեմ Էլիոթի հետ։ Զույգն ունեցել է մեկ որդի։
Էմիլի Լուիզ Օրր Էլիոթը մահացել է Տորոնտոյում 84 տարեկան հասակում։
Նրա աշխատանքները պահվում են Տորոնտո քաղաքի շուկայական պատկերասրահի և Տորոնտոյի հանրային գրադարանի հավաքածուներում ։
Էմիլի Լուիզ Օրր Էլիոթի արվեստի հավաքածուն, որը հրատարակվել է այլ նկարազարդողների կողմից, նվիրաբերվել է Օնտարիոյի գեղարվեստի պատկերասրահին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կանադացի նկարչուհիներ
Յան Հանլո
Յան Հանլո, իրական անունը՝ Յոհաննես Բեռնարդուս Մարիա Ռաֆայել Հանլո (Jan Hanlo, Johannes Bernardus Maria Raphael Hanlo, ), հոլանդացի գրող ։
Կենսագրություն
Բանդունգի քաղաքային խորհրդի նախագահի որդին։ 1927 թվականից նա բնակվում էր Հոլանդիայում ։ 1942 թվականից ուսանել է Ամստերդամի համալսարանում հոգեբանություն։ 1947 թվականին՝ հոգեվիճակի սրման հետ կապված, նրան պահեցին հոգեբուժական կլինիկայում։ Նա աչքի ընկավ համասեռամոլության և մանկապղծության համար։ Նա կրքոտ կաթոլիկ էր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ Կատեգորիա:Հոլանդացի գրողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի հոլանդացի բանաստեղծներ
Օգաստա (Մեն)
Օգաստա (Augusta ), քաղաք ԱՄՆ-ի հյուսիսարևելյան մասում, Մեն նահանգում։ Այն Մենի նահանգակենտրոնն է։ 2000 թ-ի տվյալներով, քաղաքի բնակչությունը կազմում է 18 560 մարդ, 2008 թ-ին այն կազմում էր 18282 մարդ ։ Քաղաքը գտնվում է Քենենբեք գետի ափին։ Քաղաքում են գտնվում ԱՄՆ-ի ամենահին փայտե ծովամրոցը՝ Փորտ Ուեսթերնը, և Սամանտա Սմիթին նվիրված միակ հուշարձանը։
Բնակչություն
Օգաստայի բնակչության փոփոխությունը 1880- 2000 թթ-ին ։
Հղումներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքներ Կատեգորիա:Մեն Կատեգորիա:1628 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ալիս Լիդել
Ալիս Փլեզենս Լիդել (Alice Pleasance Liddell, ), Լուիս Քերոլի «Ալիսը Հրաշքների աշխարհում» գրքի Ալիս կերպարի նախատիպը (նաև «Ալիսը հայելու աշխարհում» գրքի հերոսուհու նախատիպերից մեկը)։
Կենսագրություն
Ալիս Լիդելը եղել է Հենրի Լիդելի (1811 թվականի փետրվարի 6 - 1898 թվականի հունվարի 18) և Լորինա Հաննա Լիդելի (ի ծնե՝ Ռիվ, 1826 թվականի մարտի 3-1910 թվականի հունիսի 25) չորս երեխաներից մեկը։ Հայրը լեզվաբան էր, Օքսֆորդ քոլեջներից մեկի դեկանը և հունարենի հայտնի «Լիդել-Սքոթ» բառարանի համահեղինակներից մեկը։ Ծնողները երկար են մտորել երեխայի անվան ընտրության շուրջ։ Տարբերակները երկուսն էին՝ Ալիս կամ Մարինա։ Ծնողներն առաջին տարբերակն առավել հարմար են համարել։
Ալիսն ունեցել է երկու ավագ եղբայր՝ Էդվարդ Հարրին (1847 թվականի սեպտեմբերի 6 - 1911 թվականի հունիսի 14) ու Ջեյմս Արթուր Չառլզը (1850 թվականի դեկտեմբերի 28 - 1853 թվականի նոյեմբերի 27, մահացել է քութեշից), և ավագ քույր՝ Լորինա Շառլոտան (1849 թվականի մայիսի 11 - 1930 թվականի հոկտեմբերի 29)։ Ալիսից հետո Հենրին և Լորինա Հաննան ունեցել են ևս վեց զավակ.
Ալիսի հոր մոտ սովորել են բազմաթիվ նկարիչներ, նա արքայական ընտանիքի ընկերն էր։ Ալիսի պատանեկությունն ու երիտասարդությունը համընկել են պրեռաֆայելիտների ստեղծագործական վերելքի հետ։ Նա զբաղվել է նկարչությամբ, իսկ գեղանկարչության դասեր նրան տվել է Ջոն Ռասկինը՝ հայտնի նկարիչ և 19-րդ դարի ամենանշանակալի անգլիացի քննադատներից մեկը։ Ռասկինը նրա մեջ կարողություններ է նկատել, աղջիկն ստեղծել է նրա, ինչպես նաև անգլիացի մեծ գեղանկարիչ Ուիլյամ Թըրների մի շարք նկարների կրկնօրինակներ։ Ավելի ուշ Ալիսը կեցվածք է ընդունել ֆոտոնկարիչ և պրեռաֆայելիտների մտերիմ Ջուլիա Մարգարեթ Քեմերոնի համար, որի աշխատանքները վերագրվում են անգլիական լուսանկարչության ոսկե դարին։
Որոշ տվյալների համաձայն՝ Դոջսոնը դիմել է Ալիսի ծնողներին՝ նրա ձեռքը խնդրելու թույլտվության համար, երբ աղջիկը կմեծանար։ Սակայն հստակ տեղեկություններ չկան այդ մասին։ Չի բացառվում, որ դա հետագայում ծագած «Լուիս Քերոլի և Ալիսի առասպելի» մասերից մեկն է եղել։
Հայտնի է նաև մեկ այլ «առասպել». երիտասարդ տարիներին Ալիսը քույրերի հետ մեկնել է Եվրոպա ճամփորդության և այդ ժամանակ հանդիպել է արքայազն Լեոպոլդին՝ Վիկտորյա թագուհու կրտսեր որդուն, երբ վերջինս ապրում էր Կրայստ-չերչում։ Համաձայն առասպելի՝ Լեոպոլդը սիրահարվել է Ալիսին, սակայն դրա ապացույցներ հայտնի չեն։ Այն, որ Լիդել քույրերը նրան հանդիպել են, փաստ է, սակայն Լեոպոլդի ժամանակակից կենսագիրները համարում են, որ մեծ է հավանականությունը, որ նա տարված լիներ Էդիթով (չնայած իր առաջին դստերը Լեոպոլդն անվանակոչել է Ալիս)։ Ամեն դեպքում Լեոպոլդը 1876 թվականի հունիսի 30-ին եղել է թաղման ժամանակ Էդիթի դագաղը տանողներից մեկը (նա մահացել է հունիսի 26-ին տարբեր վկայություններով՝ կարմրուկից կամ որովայնամզի բորբոքումից)։
1880 թվականի սեպտեմբերի 15-ին Վեստմինստերյան աբբայությունում Ալիսը պսակադրվել է կրիկետի խաղացող Ռեջինալդ Հարգրիվսի հետ (1852 թվականի հոկտեմբերի 13 - 1926 թվականի փետրվարի 13), որը եղել է դոկտոր Դոջսոնի աշակերտներից մեկը։ Նրանից ունեցել է երեք որդի՝ Ալան Նիվեթոն Հարգրիվսը (1881 թվականի հոկտեմբերի 25 - 1915 թվականի մայիսի 9), Լեոպոլդ Ռեջինալդ «Ռեքս» Հարգրիվսը (1883 թվականի հունվար - 1916 թվականի սեպտեմբերի 25) և Քերիլ Լիդել Հարգրիվսը (1887 թվական - 1955 թվականի նոյեմբերի 26, շշուկներ է եղել, որ նրան անվանակոչել են Քերոլի պատվին, սակայն Լիդելները հերքել են դա)։ Ալանը և Լեոպոլդը զոհվել են Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Ֆրանսիայի մարտերում։ Ալանը մահացել է մարտադաշտում և թաղվել Ֆլերբում, Ռեջինալդը մահացել է վնասվածքներից և թաղվել Ժիլմոնում։ Ամուսնացած ժամանակ Ալիսը եղել է սովորական տնային տնտեսուհի, դարձել է Էմերի Դոն գյուղի կանանց ինստիտուտի առաջին նախագահը։
Մահից հետո Ալիսի մարմինը դիակիզվել է Գոլդերս Գրին դիակիզարանում, աճյունափոշին թաղվել է Հեմփշիրի Լինդհյորսթ գերեզմանատանը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բնորդուհիներ Կատեգորիա:Գրական հերոսների նախատիպեր Կատեգորիա:19-րդ դարի անգլիացիներ Կատեգորիա:Վիկտորյական դարաշրջանի անձինք Կատեգորիա:Հայտնի գրողների մուսաներ
Ձորաեզրի վանք
Ձորաեզրի վանք, հայ առաքելական միջնադարյան վանական համալիր Հայաստանի Լոռու մարզի Օձուն գյուղում ՝ բնակավայրից 1.5 կմ հարավ-արևելք, Օձուն - Այգեհատ ճանապարհից ձախ՝ ձորաեզրին ։ Ընդգրկված է Հայաստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։
Պատմություն
Համաձայն վիմագրական աղբյուրների՝ շինությունների վերին հուշարձանախումբը կառուցվել է Հոռոմայրի միաբանների նախաձեռնությամբ և թեև կանգնած է մասնակիորեն մեկուսի, այնուհանդերձ համարվել է Հոռոմայրի վանքի բաղկացուցիչ մասը։
2017 թվականին վանքն ամբողջությամբ վերականգնվել է։ Վերականգնող ճարտարապետ` Սուրեն Աբովյան։
Ճարտարապետություն
Ձորաեզրի վանքը կազմված է եկեղեցիներից և գավթից։ Շենքերի սիմետրիկ դասավորությունը նախագծային որոշակի մտահաղացման արդյունք է ։ Կենտրոնում գտնվում է հավասարակողմ փոքրիկ գավիթը, որը հարավային և հյուսիսային կողմերից հաղորդակից է երկու նույնածավալ միանավ թաղածածկ եկեղեցիներին։ Վանքի արևմտյան մասում գտնվում է միջնադարյան գերեզմանոցը, որում կան նաև ուշ ժամանակաշրջանի տապանաքարեր։
Գլխավոր մուտքը բացված է գավթի արևմտյան պատին և միայն գավթի ներսից կարելի է մտնել եկեղեցիներ, ընդ որում հարավային եկեղեցու մուտքը կողմնորոշված է դեպի գավիթ, իսկ հյուսիսայինինը՝ գավթից դեպի եկեղեցի։ Այդ հանգամանքը, ինչպես նաև հարավային եկեղեցու հետ գավթի ։
Հյուսիսային եկեղեցի
3.1 մ x 2.45 մ չափերով, կիսագլանաձև թաղով ծածկված ուղղանկյուն դահլիճ է՝ առնված երկլանջ կտուրի տակ։ Ծածկը չի պահպանվել։ Արևմտյանճակատը ամբողջությամբ ծածկված է խաչի պատկերներով։ Այդ խակատում պատույանի բարավորը ուղղանկյուն կտրտվածքներով իրար հագած կրկնակի քարերից է։ Եկեղեցին կառուցված է դեղնաշագանակագույն ֆելզիտով ։
Հարավային եկեղեցի
3.2 մ x 2.15 մ չափերով, կիսագլանաձև թաղով ծածկված ուղղանկյուն դահլիճ է՝ առնված երկլանջ կտուրի տակ։ Կիսաշրջանաձև խորանը գմբեթարդի սահմանագծով եզերված է պարզ տրամատի գոտիով, որը շարունակվում է նաև երկայնական պատերում։ Պատերն իրականացված են սրբատաշ բազալտե քարերով։ Մուտքի որմնակամարի արձանագրության համաձայնեկեղեցին կառուցվել է 1206 թվականին՝ վանքի առաջնորդ Սամուելի կողմից։ Արևելյան պատուհանի բարավորի վրա հիշատակվում է կառուցող վարպետի անունը՝ Գրիգոր քարգործ։
Գավիթ
Կառուցվել է 13-րդ դարում՝ դեղնաշագանակագույն ֆելզիտե սրբատաշ քարերով։
Գավիթն առավելապես ուշագրավ է իր կառուցվածքային առանձնահատկություններով։ Գրեթե քառակուսի (4.35 մ x 4.1 մ) հատակագծով սրահ է՝ ծածկված անկյունագծային դասավորությամբ, փոխհատվող կամարներով ուժեղացված թաղով։ Ներսից չորս անկյունները հատված են որմնամույթերով, որի շնորհիվ ներքին տարածությունը հատակագծում դարձել է ութանկյունի։ Որմնամույթերից դեպի վեր անկյունագծով ձգվում են երկու կամարներ և խաչվում առաստաղի ուղիղ կենտրոնում։
Վանքի գավիթը ավելի պարզ շինություն է, քան 13-րդ դարի խաչվող կամարներ ունեցող այլ ճարտարապետական հուշարձաններ (Դեղձնուտի վանք, Մշկավանք, Նոր Վարագավանք, Խորակերտի վանք, Հաղպատի վանք և այլն)։ Երկու զույգ կամարների փոխարեն, շենքի փոքրության պատճառով ունի միայն մեկը, որը ինքնատիպ լուծում է՝ կամարների անկյունագծային տեղագրությամբ։
Գավթի արևմտյան մուտքը բավականին մեծ է։ Պատուհանների բացակայության պայմաններում կատարել է նաև ներսի լուսավորումը։ Եկեղեցիները գավթից ավելի բարձր են եղել։
Գերեզմանոց
Վանքի գերեզմանոցը գտնվում է համալիրի արևմտյան հատվածում։ Պահպանվել են մոտ տասնյակին հասնող խաչքարեր։
Դեկորատիվ հարդարանք
Ճարտարապետական ձևերի պարզությանը համապատասխան շինությունների դեկորատիվ հարդարանքը ևս բավական զուսպ է։ Հարդարման ձևերը ավանդականորեն երեք տիպի են՝ զարդաքանդակներ, ճարտարապետական դեկորատիվ տարբեր և պատկերաքանդակներ։
Միակ պատկերաքանդակը գտնվում է հարավային եկեղեցու արևելյան պատուհանի վրա, արտաքուստ։ Պսակի երկշարք կամարի երկու կողմերում տեղադրված են դեմ-հանդիման կանգնած երկու աղավնիների հարթաքանդակներ։
Գավթի տանիքը պահով կամարները մասնակիորեն հարդարված են զարդաքանդակի տարրերով։ Երկու զարդեր են քանդակված կամարների ներսի կողմի վերնամասում։ Ոճական ընդհանրությունից պարզ է դառնում, որ այս զարդաքանդակները արվել է միևնույն քանդակագործի կողմից։
Անկախության բանակ
«Անկախության բանակի» գաղափարական, կազմակերպչական սկզբունքները և նպատակները շարադրված են Հռչակագրում, ուր մասնավորապես ասված է.
Նպատակները և առաքելությունները չէին սահմանափակվում Հայաստանի ինքնապաշտպանական խնդիրներով և ունեին ազգային հիմնախնդիրների ավելի լայն ընդգրկում։ 1990 թվականի մարտի 23-ին «Անկախության բանակը» հայտարարությամբ դուրս է եկել ԱԻՄ կազմից, դարձել ինքնուրույն միավոր, պահպանել անվանումը և նպատակները։ «Անկախության բանակի» մի քանի ղեկավարներ (Ա. Նավասարդյան, Լ. Հակոբյան, Ն. Զուրաբյան, Ա. Հակոբյան) 1990 թվականի ապրիլի 2-ին հիմնադրաված Հայաստանի հանրապետական կուսակցության շարքերում ներգրավվել և ստեղծել են նոր ռազմական խորհուրդ (գերագույն հրամանատար՝ Ա. Նավասարդյան, առաջին տեղակալ՝ Լ. Հակոբյան, անդամներ՝ Ա. Հակոբյան, Վ. Ավետյան, Հ. Գևորգյան, Ա. Մալխասյան, Ա. Աղաբեկյան, Կ. Կարապետյան, ընդհանուր հրամանատար՝ Լ. Ազգալդյան, շտաբի պետ՝ Ա. Աղաբաբյան, հրամանատարներ՝ Ա. Թովմասյան, Ա. Մալխասյան, Ա. Աղաբեկյան, Վ. Ավետյան, Ս. Մարգարյան, Ա. Ավետիսյան)։ 1989 թվականի դեկտեմբերից «Անկախության բանակը» ստորաբաժանումներ է ունեցել Երևանում, Էջմիածնում, Արտաշատում, Արմավիրում, Արարատում, Մասիսում, Չարենցավանում, Կամոյում, Վարդենիսում, Վանաձորում, Իջևանում, Տաշիրում, Արցախում։
1990 թվականի փետրվարին մի շարք աշխարհազորային միավորումների և «Անկախության բանակի» նախաձեռնությամբ ստեղծվել է Հայաստանի աշխարհազորային ուժերի Պաշտպանության համակարգիչ խորհուրդը, որի շրջանակներում պետք է գործեին ՀՀ բոլոր ինքնապաշտպանական կազմավորումները։
1989-1990 թվականներին «Անկախության բանակը» մասնակցել է ՀՀ սահմանների և Արցախի Հանրապետության ինքնապաշտպանական ու ազատագրական մարտերին։ 1990 թվականի մայիսի 27-ին «Անկախության բանակի» ակտիվ գործունեության շնորհիվ կանխվել է Երևանի երկաթուղային կայարանում ԽՍՀՄ Զինված ուժերի և պետական անվտանգության կոմիտեի կողմից կազմակերպված սադրիչ գործունեությունը։
1990 թվականի օգոստոսի 23-ին «Անկախության բանակը» կազմալուծվել է, հրամանատարները և ազատամարտիկներն անցել են քաղաքական գործունեության, զինվորական և քաղաքացիական ծառայության։
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական միավորումներ
Վիկինգներ
Վիկինգներ, (հին անգլերեն wicing՝ ծովահեն, դանիերեն և բուկմոլ՝ vikinger, շվեդերեն և նյունորսկ՝ vikingar, իսլանդերեն՝ víkingar) հին սկանդինավյան ծովագնացներ։ Վիկինգները խոսել են հիմնականում հին նորվեգերենով։ Հյուսիսային Եվրոպայից արշավելով հայրենիք՝ միջին դարերում, մասնավորապես 8-11-րդ դարերում, առևտուր են արել ողջ Եվրոպայի տարածքում՝ հյուսիսում, կենտրոնում, արևելքում և արևմուտքում ։ «Վիկինգ» տերմինը տարածվել է նաև ժամանակակից անգլերենում և տեղական բարբառներում։ Այսպես են անվանել վիկինգների համայնքի բնակիչներին, որոնք ապրել են այն ժամանակահատվածում, որը հայտնի է որպես Վիկինգների դարաշրջան։ Սկանդինավյան ռազմականության, առևտրի, ժողովրդագրական էքսպանսիայի այս դարաշրջանն Սկանդինավիայի, Էստոնիայի, Բրիտանական կղզիների, Ֆրանսիայի, Կիևյան Ռուսիայի և Սիցիլիայի թագավորության վաղ միջնադարյան պատմության բաղկացուցիչ մասն է կազմում ։
Օժտված լինելով նավարկելու և ծովագնացությանը հատուկ բոլոր հրաշալի կարողություններով, և օգտագործելով երկայն նավեր՝ վիկինգների գործողությունները, երբեմն, ծավալվել են նաև Միջերկրական ծովի առափնյա հատվածներում, Հյուսիսային Աֆրիկայում, Միջին Արևելքում և Կենտրոնական Ասիայում։ Առաջ գնալով հետախուզության, տարածքների ընդլայնման և բնակեցման տևական փուլերով (տեղափոխվելով հիմնականում ծովերով և գետերով)՝ վիկինգների համայնքները և կանոնակարգերը հաստատվել են Հյուսիսարևմտյան Եվրոպայի, Եվրոպական Ռուսաստանի և Հյուսիսատլանտյան կղզիների տարբեր տարածքներում՝ ընդհուպ մինչև Հյուսիսային Ամերիկայի հյուսիս-արևմտյան ափեր։ Դրա ապացույցը հին սկանդինավյան մշակույթի լայն տարածումն է և միաժամանակ՝ դրանում օտար մշակույթների ուժեղ ազդեցությունը։
Վիկինգների ներկայիս հասկացությունը, որով հաճախ սխալմամբ անվանում են վիկինգների այսօրվա հետնորդներին և այժմյան Սկանդինավիայի բնակիչներին, մեծապես տարբերվում է այն բարդ կերպարից, որը Երևան է եկել հնագիտական և պատմական աղբյուրներից։ Վիկինգների ազնվահոգի վայրենու իդեալականացված կերպարն ի հայտ է եկել 18-րդ դարում, կատարելագործվել է ու տարածվել 19-րդ դարի Վիկինգների պատմության վերականգնման ժամանակ ։ Վիկինգների մասին ընդունված այն թյուր կարծիքը, որ նրանք բարբարոս ծովահեններ կամ խիզախ արկածախնդիրներ են եղել, մեծապես պարտական է 20-րդ դարի սկզբին ձևավորված՝ վիկինգների մասին զանազան հակասական առասպելներին։ Ներկայումս լայն տարածում գտած վիկինգների մասին բնորոշումները հիմված են հիմնականում կլիշեների և կարծրատիպերի վրա, որոնք դժվարացնում են վիկինգների ժառանգության գնահատումը։ Նման բնորոշումները ոչ միշտ են ճշգրիտ, օրինակ՝ ոչ մի վկայություն չկա, որ վիկինգները եղջյուրավոր սաղավարտներ են կրել։
Ստուգաբանություն
Ըստ մի վարկածի՝ վիկինգ բառը ծագում է իգական սեռի վիկ բառից, որը նշանակում է «խորշ, ծովախորշ, փոքրիկ ծոց» ։
Շատ թեորիաներ կան, ըստ որոնց վիկինգ բառը ծագել է Նորվեգիայի պատմական մարզ Վիքենի (կամ հին նորվեգերենով՝ Վիքին) անվանումից, որը նշանակում է «մարդ Վիքենից»։ Այս տեսության համաձայն՝ վիկինգ բառը բնութագրել է տվյալ տարածաշրջանի մարդկանց, և միայն վերջին տարիներ է այն լայնորեն տարածվել «վաղ միջնադարում ապրող սկանդինավցի» իմաստով։ Այնուամենայնիվ, տվյալ թեորիայի հետ կապված բազմաթիվ անհամաձայնություններ կան։ Հին նորվեգական ձեռագրերի մեջ Վիկենի տարածաշրջանում ապրած մարդկանց ոչ թե վիկինգներ են անվանել, այլ հիշատակել են «Վիք բնակիչներ»՝ վիքվերիր (ժամանակակից նորվեգերեն) անվամբ։ Բացի այդ, այս արտահայտությունը պատկանում է արական սեռին (հին սկանդինավերեն՝ վիքինգռ), հետևաբար բառացառում է իգական սեռին վերաբերվելը (հին նորվեգերեն՝ վիքինգ)։ Սա վիճելի է, որովհետև հավանականությունն ավելի մեծ է, որ արական սեռն է ծագել իգականից, այլ ոչ՝ հակառակը ։ Շվեդական ռունաքարերի վրա փորագրված մի քանի գրություններում այս տերմինն օգտագործվել է որպես անձնանուն։ Ոչ մի լուրջ վարկած չկա, ըստ որի՝ Վիկինգների դարաշրջանի ավարտից առաջ վիկինգ բառը հարանշանակություն է ունեցել, ընդ որում՝ բացասական։
Վիկինգ բառն ստուգաբանվում է նաև հին նորվեգերենի իգական սեռի վիքա արմատի «ծովային մղոն» նշանակությամբ (այս վարկածը պաշտպանվել է նաև հայտնի ստուգաբան Անատոլի Լիբերմանի կողմից ), որը ծագում է «վեիք» կամ «վիք» արմատից և նշանակում է «թիավարների հերթափոխ»։ Սրա հիմքում ընկած է հին սկանդինավերեն «վիքան» բայը, որը նշանակում է «շրջել» և նման է հին իսլանդերեն «վիկջա» («իկվա», «վիկվա») ՝ «շուռ տալ, տեղափոխել» բային և ծովային նշանակություն է ունեցել ։ Լեզվաբանական տեսանկյունից, այս վարկածն ավելի հավաստի է և, հավանաբար, վիկինգ բառն ավելի շուտ է առաջացել, քան՝ Հյուսիսարևմտյան Եվրոպայի գերմանական ծագում ունեցող ժողովուրդների ծովային ճանապարահորդությունները, որովհետև հին ֆրիզերեն ուղղագրությունը ցույց է տալիս, որ այդ բառն արտասանվում է քմային ք-ով և ամենայն հավանակնությամբ, Հյուսիարևմտյան Եվրոպայի գերմանական ծագում ունեցող ժողովուրդների շրջանում այն ավելի շուտ է գոյություն ունեցել, քան քմայնացումը, մոտ 5-րդ դարում կամ ավելի շուտ (արևմտյան ճյուղում) ։ Սրա ետևում թաքնված գաղափարը հետևյալն է․ հավանաբար, հոգնած թիավորները միմյանց ազատել են թիերից և հերթափոխել իրար։ Հավանական է, որ հին նորվեգերեն իգական սեռի վիքինգ բառն (ինչպես՝ ֆառա ի վիքինգ բառակապակցությունը) ունեցել է ծովային ճանապարհորդություն իմաստը և բնութագրվել թիավարների հերթափոխով, այսինքն՝ ճանապարհորդությունների երկարատևությամբ, որովհետև առագաստների դարաշրջանին նախորդող դարաշրջանում ծովային երկարատև ճանապարհորդությունները տարբերակում էին թիավարների հերթափոխով։ Հետևապես, վիքինգռ (արական սեռ) բառով կոչել են այն մարդկանց, որոնք մասնակցել են թիավարների հերթափոխով բնորոշվող ծովային ճանապարհորդություններին։ Ըստ այս դիտարկման՝ վիքինգ բառն սկանդինավցի ծովագնացների հետ որևէ կապ չի ունեցել, այնուամենայնիվ, դրանց հավանական կապը ենթադրվել է այն ժամանակ, երբ սկանդինավցիներն սկսել են գերիշխել ծովափնյա տարածքներում ։
Հին անգլերենում, վայսինգ բառն առաջին անգամ հայտնվել է անգլոսաքսոնական «Վիդսիթ» պոեմում, որը հավանաբար, թվագրվում է 9-րդ դարով։ Ե՛վ հին անգլերենում, և՛ Համբուրգ-Բրեմեն քաղաքների արքեպիսկոպոսների պատմության մեջ, որը գրել է Ադամ Բրեմենը մոտ 1070-ական թվականներին, այս տերմինը վերագրվել է սկանդինավցի ծովահեններին ու ծովային արշավանքների մասնակիցներին և ոչ որևէ ժողովրդի կամ մշակույթի, ինչպես հին նորվեգերում։ Այս բառը չի հիշատակվել միջին անգլերենով պահպանված տեքստերից ոչ մեկում։
Իսլանդացի Օռնոլֆուռ Քրիստյանսսոնի տեսության համաձայն՝ վայսինգ բառի ծագման բանալին «Վիդսիթ» պոեմի «վիկինգ տոհմ» ("wicinga cynn") արտահայտությունն է, որով անվանել են այն ժողովրդին կամ տոհմին, որն ապրել է Սկանդինավյան Յորքում (Յորվիկ. 9-րդ դարում այն գտնվել է նորվեգացիների իշխանության տակ)։ Վիկինգ բառը միջին անգլերեն է ներմուծվել 18-րդ դարում՝ Վիկիգների պատմության վերականգնմամբ, որի ժամանակ էլ այն ձեռք բերել «բարբարոս զինվորի» կամ ազնվահոգի վայրենու իդեալականացված, վերամբարձ ենթատեքստ։ 20-րդ դարում, վիկինգ բառը մեկնաբանվել ու լայնորեն տարածվել է ոչ միայն «Սկանդինավիայում և այլ տարածքներում (Իսլանդիա, Ֆարերյան կղզիներ) բնակվող ծովային արշավանքների մասնակիցներ» իմաստով, այլ նաև ունեցել է «8-րդ դարի վերջից մինչև մոտ 11-րդ դարի կեսը, ավելի ստույգ՝ մոտ 700 թվականից մինչև 1100 թվականը, անկախ մշակութային պատկանելիությունից՝ ծովային արշավանքների մասնակից ցանկացած անդամ» իմաստը։ Որպես լրացյալ ածական` վիկինգ բառն օգտագործվում է վիկինգների և նրանց մշակութային կյանքի հետ կապված հասկացությունները, երևույթներն ու գտածոներն անվանելու համար, ինչպես օրինակ՝ Վիկինգների դարաշրջան, Վիկինգների մշակույթ, Վիկինգների արվեստ, Վիկինգների կրոն, Վիկինգների նավ և այլն ։
Այլ անվանումներ
Վիկինգներն իրենց նավերը հացենու փայտից են պատրաստել, այդ պատճառով էլ գերմանացիները նրանց ասկոմաննոներ («հացենի մարդիկ») են անվանել։ Իռլանդացիները վիկինգներին «դուբգեիլ և ֆիննգեիլ», են կոչել, այսինքն՝ «սևամաշկ և սպիտակամաշկ օտարերկրացիներ», գելերը՝ «Լոխլանախ»՝ «լճակի մարդ», իսկ անգլոսաքսոնները՝ «դին»։ Սլավոնները, արաբները և բյուզանդացիները վիկինգներին անվանել են ռուսներ (Rhōs), որը հավանաբար ծագել է ռոփս (rōþs) բառի զանազան գործածություններից մեկից և ունեցել՝ «թիավարության հետ առնչություն ունեցող» իմաստը, կամ ծագել է Շվեդիայի արևելքի կենտրոնական հատվածում գտնվող Ռուսլագեն տարածաշրջանի անվանումից, որտեղից էլ սերել են սլավոնական հողերով շրջագայություններ անող վիկինգների մեծ մասը։ Ներկայումս, շատ հնագետներ և պատմագիրներ կարծում են, որ սլավոնական հողերի այս սկանդինավյան բնակավայրերը մեծ նշանակություն են ունեցել Կիևյան Ռուսիայի Դաշնության ձևավորման գործում, հետևաբար, նաև Ռուսաստանի և Բելառուսի անվանումների մեջ։ Վարկածներ կան, որ հարևան երկրների լեզուներում Շվեդիայի այլ անվանումները՝ ֆիններենով Ռոութսի և էստոներենով Ռոթսի, ծագել են ռոփս բառից։
Սլավոններն ու բյուզանդացիները վիկինգներին անվանել են վարյագներ (ռուսերեն՝ варяги, հին նորվեգերեն՝ Væringjar - վարյանգար, որը նշանակում է «երդվյալներ»՝ vàr- «վստահություն, հավատարմության երդում» արմատից, որն էլ կապ ունեցենալ է հին անգլերեն wær «համաձայնություն, դաշնագիր, խոստում» և հին բարձր գերմաներեն wara՝ «հավատարմություն» բառերի հետ)։ Բյուզանդական կայսրության սկանդինավցի թիկնապահները՝ կայսեր պաշտպանությունն ապահովող զինվորականները, հայտնի են եղել Վարյագյան գունդ անվանումով։
Ֆրանկները վիկինգներին անվանել են հյուսիսային մարդիկ կամ դանիացիներ, մինչդեռ, անգլիացիները նրանց անվանել են դանիացիներ (վիկինգներ, ովքեր 8-11-րդ դարերում ներխուժել են Անգլիա) կամ հեթանոսներ, իռլանդացիները՝ դիցապաշտներ կամ այլազգիներ (ոչ քրիստոնյա, ոչ հռոմեացի, ոչ հրեա) ։
«Անգլոսկանդինավյան» տերմինը վերաբերվում է 8-13-րդ դարերի հնագիտական և պատմական այն շրջանին, երբ Սկանդինավիայի տարածքում ապրող վիկինգներ կոչվող մարդիկ արտագաղթել են ու գրավել Բրիտանական կղզիները։ Այն էականորեն տարբերվում է «անգլոսաքսոնական» տերմինից։ Գոյություն ունեն շատ այլ նման տերմիններ, օրինակ՝ նորվեգագելական, որը վերաբերվում է Իռլանդիային և Շոտլանդիային։
Վիկինգների դարաշրջան
Արձանագրություններում հիշատակված ամենավաղ՝ 790-ական թվականների ասպատակություններից մինչև 1066 թվականի Անգլիայի նորմանդական նվաճումն ընկած տարիներն Սկանդինավյան պատմության մեջ հայտնի են Վիկինգների դարաշրջան անվանումով ։ Վիկինգների դեպի հարավն ուղղված ծովային արշավանքներն իրականացվել են Նորվեգական և Բալթիկ ծովերով։ Նորմաններն սերել են վիկինգներից։ 10-րդ դարում, Ֆրանսիայի հյուսիսում գտնվող Նորմանդիայի դքսությունում նրանք գերիշխանություն են ստացել, որի շնորհիվ էլ վիկինգների ժառանգները որոշակի իշխանություն են ունեցել Հյուսիսային Եվրոպայում։ Դրա վառ օրինակն է անգլոսաքսերի վերջին թագավոր՝ Հարոլդ Գոդվինսոնը, որը դանիական արմատներ է ունեցել։ Նույնիսկ երկու դանիացիներ Անգլիայի գահին են բարձրացել. Կանութ Դանիացին թագավորել է 1013-1014 թվականներին, իսկ նրա որդի Կնուդ I Մեծը՝ 1016-1035 թվականներին  ։ Աշխարհագրական առումով, Վիկիկինգների դարաշրջանը վերագրվում է ոչ միայն Սկանդինավյան երկրներին (Դանիա, Նորվեգիա, Շվեդիա), այլ նաև՝ հյուսիս-գերմանական տիրապետության տակ գտնվող տարածքներին, գլխավորապես Դենլոուին (Դանելագ), Նորթումբրիայի թագավորության գտածոների ադմինիստրատիվ կենտրոն Սկանդինավյան Յորքին, Մերսիայի որոշ հատվածներին և Արևելյան Անգլիայի թագավորությանը։ Ծովային ճանապարհորդությունների ժամանակ վիկինգ ծովագնացները դեպի հյուսիս, արևմուտք և արևելք նոր ուղիներ են բացահայտել և հիմք դրել Շետլանդյան, Օրկնեյան և Ֆարերյան կղզիներում, Իսլանդիայում և Գրենլանդիայում մի շարք անկախ բնակավայրերի հիմնադրմանը։ Դրանց թվում է նաև Նյուֆաունդլենդի Լ'Անս-օ-Մեդոուս պատմական հուշարձանը, թեպետ որպես բնակատեղի այն շատ կարճ (մոտ 1000 տարի) կյանք է ունեցել ։ Սկանդինավցիները Գրենլանդիայում բնակություն են հաստատել մոտ 980 թվականից՝ Միջնադարյան ջերմային դարաշրջանի ընթացքում և15-րդ դարի կեսերին, սակայն լքել են տարածքը՝ պայմանավորված մասամբ կլիմայի փոփոխությամբ ։ Վիկինգներից սերող Ռյուրիկովիչների արքայատոհմն իշխել է Արևելյան Եվրոպայի սլավոնախոս և ուգրո-ֆիննախոս մի շարք տարածքներում և 882 թվականին գրավել Կիևը՝ այն դարձնելով Կիևյան Ռուսիայի մայրաքաղաք ։
839 թվականից՝ շվեդ հետախույզների Բյուզանդիոն առաջին այցից հետո, սկանդինավցիները Բյուզանդական կայսրությունում որպես վարձու զինվորներ են ծառայել ։ 10-րդ դարի վերջին, կայսերական թիկնապահների մի նոր զինվորական միավոր է ձևավորվել, որն իր կազմում մեծ թվով սկանդինավցիներ ներառելու համար Վարյագյան գունդ է կոչվել։ Հնարավոր է, որ Վարյագյան բառն սկանդինավյան ծագում ունի, սակայն սլավոներենում և հունարենում այն վերաբերվել է թե՛ սկանդինավցիներին, թե՛ ֆրանկներին։ Վարյագյան գնդում ծառայող ամենահայտնի սկանդինավցին Հարալդ Հարդրադան է եղել, որը հետագայում Նորվեգիայի թագավոր (1047–1066) է դարձել։
Հնագիտական պեղումները պարզել են, որ վիկինգները հասել են Աբբասյան Խալիֆայության (Իսլամական կայսրություն) կենտրոն՝ Բաղդադ ։ Սկանդինավցիները հաճախ են նավարկել Վոլգայով՝ վաճառելով զանազան ապրանքներ. մորթեղեն, ժանիքներ, փոկի ճարպ՝ նավի խցիչի համար և նույնիսկ ստրուկներ։ Այդ ժամանակահատվածի կարևոր առևտրային նավահանգիստներն էին՝ Բիռկան, Հեդեբյուն, Կաուփանգը, Սկանդինավյան Յորքը, Հին Լադոգան, Նովգորոդը և Կիևը։
Ընդհանուր առմամբ, նորվեգացիները տարածվել են հյուսիսային և արևմտյան հատվածներում՝ Իռլանդիայում, Շոտլանդիայում, Իսլանդիայում և Գրենլանդիայում, դանիացիները՝ Անգլիայում և Ֆրանսիայում՝ բնակություն հաստատելով Դենլոուում (Հյուսիսային/Արևելյան Անգլիա) և Նորմանդիայում, իսկ շվեդներն` արևմուտքում՝ Կիևյան Ռուսիայում։
Շվեդական ռունաքարերի արձանագրություններում հիշատակվող անդրծովյան արշավանքների կեսից ավելին, վերաբերվում են դեպի Արևմտյան Եվրոպա ասպատակություններին ու ճանապարհորդություններին։ Իսլանդական սագաների համաձայն՝ շատ նորվեգացի վիկինգներ նաև Արևելյան Եվրոպա են գնացել։ Վիկինգների դարաշրջանում Նորվեգիան, Շվեդիան և Դանիան որպես պետություն գոյություն չեն ունեցել և չնայած աշխարհագրական տարբերություններին՝ այդ շրջանի հասարակությունը եղել է միատարր և մշակույթի ու լեզվի մեջ շատ ընդհանրություններ ունեցել։
Սկանդինավցի թագավորների անունները հայտնի են դարձել միայն Վիկինգների դարաշրջանի վերջին։ Վիկինգների դարաշրջանի ավարտից հետո, մի քանի թագավորություններ աստիճանաբար ինքնություն են ձեռք բերել որպես առանձին ազգեր և ձեռք ձեռքի տված քրիստոնյա են դարձել։ Հետևաբար, վիկինգների դարաշրջանի ավարտն սկանդինավցիների համար ազդարարել է համեմատաբար կարճ Միջնադարի սկիզբը։
Տարածքների ընդլայնում
Նորվեգացի վիկինգների կողմից Իսլանդիայի գաղութացումն սկսվել է 9-րդ դարում։ Առաջին աղբյուրը, որտեղ հիշատակվել է Իսլանդիայի և Գրենլանդիայի մասին, 1053 թվականին գրված պապական նամակներից մեկն է։ Ապա, 20 տարի հետո այդ անունները հայտնվել են նաև Ադամ Բրեմենի «Համբուրգի եպիսկոպոսների գործերը» քրոնիկոնում։ Այդ կղզիներում ապրող ժողովուրդը քրիստոնեականացվել է միայն 1130 թվականից հետո։ Նույն ժամանակ էլ տեղացիները գրավոր նկարագրել են կղզիների պատմությունը, որը պահպանվել է սագաների և քրոնիկոնների ձևով ։
Վիկինգները հետազոտել են հյուսիսային կղզիներն ու Հյուսիսատլանտյան ափերը, նույնիսկ, խիզախել են մեկնել ու հետազոտել Հյուսիսային Աֆրիկան, Ռուսաստանի արևելյան ափերը, Կոստանդնուպոլիսը և Միջին Արևելքը ։ Ներխուժելով տարբեր բնակավայրեր և շահամոլաբար գաղութացնելով դրանք՝ վիկինգները թալանել են տեղի բնակչությանը և այնտեղ առևտրով զբաղվել ։ Վաղ շրջանում վիկինգերը ծովային արշավանքներից հետո հայրենիք են վերադարձել։ Ավելի ուշ, նրանց հաջորդները տուն վերադառնալու փոխարեն գաղութներում են բնակություն հաստատել ։
Էրիկ Շիկահերի որդի Լեյֆ Էրիկսոնի գլխավորությամբ՝ վիկինգները Հյուսիսային Ամերիկա են հասել և ներկայիս Լ'Անս-օ-Մեդոուսում, Նյուֆաունդլենդում և Կանադայում կարճատև բնակության ավաններ հիմնել։ Տարածքների այս ընդլայնումը տեղի է ունեցել Միջնադարյան ջերմային դարաշրջանում ։
Բալթիկ ծովի հարավային ափն Օբոդրիտների իշխանության տակ է եղել։ Օբոդրիտներն սլավոնական ցեղերի միավորում էին, որոնք հավատարիմ են եղել Կարոլինգներին և ավելի ուշ՝ Ֆրանկական թագավորությանը։ Վիկինգները Գուդֆրեդ թագավորի առաջնորդությամբ՝ 808 թվականին ավերել են Բալթիկ ծովի ափին գտնվող Օբոդրիտ քաղաքը և տեղաբնակ առևտրականներին տեղափոխել Հեդեբյու ։ Սա ապահովել է Բալթիկ ծովի շրջակայքում վիկինգների գերիշխանությունը, որն էլ շարունակվել է Վիկինգների ողջ դարաշրջանում։
Արշավանքների դրդապատճառներ
Այն դրդապատճառները, որ վիկինգներին դրդել են ընդլայնել իրենց տարածքները, Սկանդինավյան պատմության մեջ բազմաթիվ բանավեճերի առարկա են դարձել։ Համընդհանուր մի տեսություն հիմք է ընդունել այն, որ Կառլոս Մեծը «հեթանոսներին քրիստոնյա դարձնելու համար ահաբեկել է նրանց և բռնություն գործադրել»՝ ստիպելով մկրտվել և դավանափոխվել, որն էլ հանգեցրել է վիկինգների և այլ հեթանոսների դիմադրությանն ու վրեժխնդիր լինելու ցանկությանը  ։ Սկանդինավիայում քրիստոնեության ներթափանցումը հանգեցրել է Նորվեգիայի գրեթե մեկ դար տևող պառակտմանը ։
Ըստ մեկ այլ մեկնաբանության վիկինգներն օգտվել են հարևան շրջանների հզորության թուլացման պահից։ Ծովին, շատ քաղաքներին ու նավարկելի գետերին մոտ գտնվող Անգլիան, որը նաև երկպառակությունների մեջ էր, համեմատաբար ավելի հեշտությամբ է զոհ դարձել։ Ողջ Արևմտյան Եվրոպայում ռազմածովային դիմադրության պակասը, վիկինգներին թույլ է տվել ազատ նավարկել, իսկ հնարավորության դեպքում նաև՝ արշավանքներ կազմակերպել կամ առևտուր անել։ Հին առևտրային երթուղիների շահութաբերության նվազումը՝ նոր տարածքներ փնտրելու շարժառիթներից մեկն էր։ 5-րդ դարում, Արևմտյան Եվրոպայի և Եվրասիայի մյուս տարածքների միջև տեղի ունեցող առևտուրը ծանր հարված էր ստացել Հռոմեական կայսրության կործանումից ։ Արևմտյան Եվրոպայի հետ ունեցած առևտրային կապերի վրա իր ազդեցությունն է ունեցել նաև 7-րդ դարում սկսվող իսլամի տարածումը ։
Եվրոպայում ասպատակություններ են եղել նաև՝ մինչ վիկինգների ի հայտ գալը. գաղութաբնակեցումը և շատ ծովային արշավանքներ սկսվել են հենց Սկանդինավիայում։ Ժողովուրդների մեծ գաղթի ժամանակ՝ դանիացիների Բրիտանական կղզիներում բնակություն հաստատելուց երեք դար առաջ, Յուտլանդիայում ապրող յուտերը մեծ թափով Բրիտանական կղզիներ են ներխուժել։ Հետագայում, Եվրոպայից Բրիտանական կղզիներ են ներգաղթել սաքսերը և անգլերը։ Այնուամենայնիվ, վիկինգների ասպատակություններն առաջինն էին, որ գրվել են ականատեսների կողմից և ունեն իրենց փաստաթղթային ապացույցը։ Համեմատած նախորդ ծովային արշավանքների հետ՝ դրանք մասշտաբային բնույթ են կրել և բնութագրվել հաճախականությամբ ։
Վիկինգների դարաշրջանի ավարտ
Մինչև 11֊րդ դարի ավարտը, Կաթոլիկ եկեղեցու կողմից (դրանից 300 տարի առաջ Կաթոլիկ եկեղեցին փոքր ազդեցություն է ունեցել Սկանդինավիայի վրա) օրինական դարձած արքայական դինաստիաները, մեծացնելով իրենց լիազորություններն ու փառասիրությունը, հաստատել են իրենց իշխանությունը։ Այդ ժամանակ էլ ձևավորվել են Դանիայի, Նորվեգիայի և Շվեդիայի թագավորությունները։
Քաղաքները աշխարհիկ և հոգևոր վարչական կենտրոնների, առևտրային վայրերի դեր են կատարել։ Դրամային տնտեսությունն առաջացել է անգլիական և գերմանական մոդելների վրա հիմնվելով ։ Մինչ այդ ժամանակահատվածն արևելքից իսլամական արծաթադրամի ներհոսք չի եղել, իսկ անգլիական արծաթադրամի հոսքն ավարտվել է դեռ 11֊րդ դարի կեսերին ։ Դանիայում և Նորվեգիայում քրիստոնեությունն իր արմատներն է գցել (Սկանդինավիայի քրիստոնեականացում) 11֊րդ դարի թեմերի կազմավորմամբ։ Շվեդիայում նոր կրոնի կարգավորումն ու հաստատումն ավելի արդյունավետորեն է կատարվել։ Արտասահմանցի եկեղեցականներն ու տեղաբնակ էլիտան բավականին մեծ ակտիվություն են ցուցաբերել քրիստոնեության շահերն առաջ մղելու համար, որոնք ներկայումս, գաղափարախոսության և ապրելակերպի փոփոխություններով պայմանավորված՝ իրենց գործունեությունը միայն քարոզչական հիմքի վրա չեն դնում։ Մինչև 1103 թվականը Սկանդինավիայում, Լունդում, Սկոնեում և ավելի ուշ Դանիայում ի հայտ են եկել առաջին արքեպիսկոպոսարանները։
Քրիստոնյա աշխարհի մշակութային հիմնական ուղիների հետ նորաստեղծ սկանդինայան թագավորությունների միաձուլումն էապես փոխել է սկանդինավյան առաջնորդների ձգտումները, սկանդինավցիների անդրծովյան ճանապարհորդությունների հնարավորություններն ու հարևան երկրների հետ հարաբերությունները։ Վիկինգների եկամտի նախնական աղբյուրներից մեկը ստրկացումն է եղել։ Միջնադարյան եկեղեցին գտնում էր, որ քրիստոնյաները չպետք է ստրկացնեն եղբայրակից քրիստոնյաներին։ Հյուսիսային Եվրոպայում տարածված այդ նոր փորձի շնորհիվ ավանդական ստրկությունն ինչ֊որ չափով նվազել է։ Վերջինիս հետևել է ասպատակությունների դրդապատճառ հանդիսացող տնտեսական գործոնի նվազումը, թեպետ 11֊րդ դարում ստրկացնելու որոշակի դեպքեր գրանցվել են։ Հյուսիսային և Իռլանդական ծովերի շուրջ փռվող քրիստոնյա տարածքներում սկանդինավցիների գիշատչին բնորոշ վարքագիծն ու կողոպուտները նշանակալիորեն նվազել են։
12֊րդ դարում Նորվեգիայի թագավորները շարունակել են իրենց ասպատակություններն ու իշխանություն հաստատել Բրիտանիայի հյուսիսում և Իռլանդիայի որոշ շրջաններում, սակայն սկանդինավցի առաջնորդների ռազմական ձգտումներն այլ կողմ են ուղղվել։ 1107 թվականին Սիգուրդ Ա Խաչակիրը նորվեգացի խաչակիրների հետ նավարկել է Արևելյան Միջերկրական՝ նոր հաստատված Երուսաղեմի թագավորությունը գրավելու համար։ Դանիացիներն ու շվեդներն ակտիվորեն մասնակցել են 12֊րդ և 13֊րդ դարերի Բալթիկ ծովի խաչակրաց արշավանքներին ։
Մշակույթ
Կան մի շարք աղբյուրներ, որոնք լուսաբանում են վիկինգների մշակույթը, գործունեությունը և դավանանքները։ Թեպետ վիկինգները գրագետ չեն եղել, նրանք ոչ գրական ժառանգություն են ստեղծել, որը պահպանվել է ռունաքարերի միջոցով։ Վիկինգներն ունեցել են իրենց սեփական այբուբենը, որի միջոցով էլ փորագրել են ռունաքարերի վրա։ Այդ փորագրություններում վիկինգները բնութագրել են իրենց և իրենց երկիրը։ Վիկինգների մասին ներկայումս պահպանված գրքերն ու գրավոր աղբյուրները գրվել են այլ մշակույթին պատկանող այն ազգերի կողմից, որոնք առնչվել են վիկինգների հետ ։ Մինչև 20֊րդ դարի կեսերը հնագիտական աղբյուրները ստեղծել են վիկինգների կյանքի ավելի ամբողջական պատկերը ։ Հնագիտական արձանագրությունը բավականին խիտ է ու բազմազան և ապահովում է վիկինգների գյուղական և քաղաքային բնակեցման, արհեստների և արտադրության, նավերի և ռազմական սարքավորումների, առևտրային ուղիների մասին տեղեկություններով, ինչպես նաև հեթանոս և քրիստոնյա վիկինգներին վերաբերող գտածոներով։
Լեզու և գրականություն
Վիկինգների գործունեությունը ճիշտ մեկնաբանելու համար` նրանց մասին ավելի ուշ շրջանում գրված տեղեկությունները նույնպես կարևոր են, սակայն այդ տեղեկություններն առավել շրջահայեցություն են պահանջում։ Տեղաբնակների կողմից գրված աղբյուրները երևան են եկել եկեղեցու դիրքի ամրապնդումից և 11֊12֊րդ դարերում Սկանդինավիայի ու դրա գաղութների միջնադարյան քրիստոնեական մշակույթի հիմնուղիների հետ միաձուլումից հետո։ Դրանք եղել են լատիներենով և հին նորվեգերենով։ Վիկինգների՝ Իսլանդիայում գտնվող գաղութում, 12֊14֊րդ դարերում ծաղկում է ապրել մայրենի գրականությունը, որը հայտնի է իր արտասովորությամբ։ Նույն ժամանակաշրջանում, իսլանդական սագաներում առաջին անգամ գրվել է վիկինգների դարաշրջանի հետ կապված ավանդույթների մասին։ Վիկինգների և սկանդինավցիների անցյալի մասին միջնադարյան արձակ նկարագրությունների բառացի թարգմանությունները կասկածելի են, բայց շատ առանձնահատուկ տարրեր ուշադրության արժանի են մնում, օրինակ՝ 10֊11֊րդ դարերի լաուրեատ բանաստեղծներին վերագրվող սկալդիկ պոեզիայի գերազանց որակը, ծածկազերծված տոհմածառերը, ինքնապատկերները և բարոյագիտական արժեքները, որոնք բոլորն էլ ընդգրկված են այս գրական տեքստերում։
Ներկայումս անգլերենում հաճախ օգտագործվող շատ բառեր` axle, crook, raft, knife, plough, leather, window, berserk, bylaw, thorp, skerry, husband, heathen, Hell, Norman, ransack և շաբաթվա մի քանի օրեր (Thursday-Թըրսդեյ` Thor's day-Թորի օրը) ծագում են վիկինգյան հին նորվեգերենից, որը հնարավորություն է տալիս հասկանալու վիկինգների և Բրիտանական կղզիների բնակիչների և նրանց մշակույթի միջև փոխադարձ կապը ։ Հյուսիսային կղզիների մաս կազմող Շետլանդյան և Օրկնեյան կղզիներում հին նորվեգերենն ամբողջությամբ փոխարինել է տեղական լեզուներին և ժամանակի ընթացքում սկիզբ տվել` մեռած լեզուների շարքին դասվող նորն լեզվին։ Ժամանակակից շատ բառեր և անուններ, ինչպիսիք են` Յորքը, Սուոնսին կամ Հյուսիսային Ֆրանսիայի տեղանուն Տոկվիլը (Tocqueville- Toki's farm- Տոկիի ագարակ), հասկանալի են դառնում միայն միջնադարյան և ավելի ուշ ժամանակաշրջանից պահպանված արձանագրությունների ուսումնասիրության դեպքում ։