cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մոհամմադ Ռեզա Փահլավի
Քաղաքական ճգնաժամ Իրանում։ 1950 ական թվականների սկիզբ
1951 թվականի ապրիլին շահը վարչապետ նշանակեց Մոհամմադ Մոսադեղին, ով հանդես էր եկել ազգայնացման կաղմնակից, իսկ մայիսի 1-ին օրենք ստորագրեց Անգլո-իրանական նավթային ընկերության ազգայնացման մասին, այն բանից հետո երբ օրենքը միձայն ընդունվեց մեջլիսում։ Ազգայնացումից հետո նավթի արդյունահանումը համարյա թե դադարեց՝ բրիտանացի մասնագետների հեռանալու, ինչպես նաև Բրիտանական նավթային ընկերության ընդունած էմբարգոյի պատճառով։ 1952 թվականի հուլիսի 16-ին, այն բանից հետո, երբ Մոսադեղը իր համար խնդրեց անսահմանափակ  լիազորություններ և բանակի ենթարկություն, շահը նրան պաշտոնանկ արեց։ Դա հարուցեց համընդհանուր գործադուլ և ապստամբություն Թեհրանում։ 1952 թվականի հուլիսի 22-ին շահը ստիպված էր Մոսադեղին կրկին նշանակել վարչապետ։
1952 թվականի հոկտեմբերին Մոսադեղի կառավարությունը խզեց կապերը Անգլիայի հետ։ 1953 թվականն փետրվարին Մոսադեղը առաջարկեց շահին լքել Իրանը, հայտարարելով, որ միապետը պետք է թագավորի, այլ ոչ թե կառավարի։ Այդ նույն ժամանակ բրիտանացիներին հաջողվեց ձեռք բերել ամերիկանցիների օգնությունը Մոսադեղի տապալման գործում, համաձայնության գալով նավթային եկամուտը կիսելու շուրջ։ Նախատեսվող իշխանափոխությունը ստացավ Այաքս անունը։ Օգոստոսի 16-18-ը շահը գտնվում էր ժամանակավոր վտարանդիության մեջ՝ Բաղդադում (Իրաք), օգոստոսի 18-22-ը Հռոմում (Իտալիա)։ 1953 թվականի օգոստոսին գահի հետ կապ ունեցողզինվորականները գեներալ Ֆ. Զահիդի գլխավորությամբ անգլո-ամերիկյան աջակցությամբ իրականցրեցին պետական հեղաշրջում և տապալեցին Մոսադեղի Ազգային ճակատի կառավարությունը, ամբողջ իշխանությունը երկրում փաստորեն անցավ շահի ձեռքը։
1954 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Իրանի կառավարությունը կնքեց պայմանագիր Միջազգային նավթային ընկերության հետ (հավանություն ստացավ մեջիսի կողմից հոկտեմբերի 21-ին)։ Այս համաձայնագրով Միջազգային նավթային ընկերության 95% բաժնետոմսերը պատկանում են 8 կազմակերպություններ. 40%-ը նախկին ԱԻՆԿ-ին, որը վերանվանվել էր «British Petroleum», 14% -ը անգլո-հոլանդական «Royal Dutch Shell» ընկերությանը, 35%-ը ամերիկյան «մեծ հնգյակին» («Ստանդարտ օիլ Նյու Ջերսիից», «Ստանդարտ օիլ Կալիֆորնիա», «Տեկսակո»«Գալֆ օիլ քորփորեյշն» ) և 6%-ը ֆրանսիական «Կամպանիյա ֆրանսեզ դե պետրոլ»։ Իրանը ստացավ 50% մաքուր եկամուտ։ Համաձայնագրի գործունեության ժամկետը սահմանված էր 25 տարի՝ մինչև 1979 թվականը, երկարաձգման հնարավորությամբ մինչև 1994 թվականը։ Համաձայնագիրը փաստացիորեն վերացնում էր 1951 թվականի  նավթաարդյունաբերության ազգայնացման մասին որոշումը։
1957 թվականին Կենտրոնական հետախուզական վարչության և Մոսսադի կողմից ստեղծվեց գաղտնի քաղաքական ոստիկանություն (САВАК ):
Ջոն Փերկինսը «onfessions of an Economic Hit Man» մեջբերում է հետևյալը.«1951 թվականին, երբ Իրանը ապստամբեց Իրանի բնական հարստությունները թալանաս ու հարստահարած բրիտանական նավթային ընկերության դեմ, նրա բնակչությունն ու նրա շատ հեղինակավոր, ու ժողովրդի կողմից ընտրված իրանական վարչապետ Մոհամմադդ Մոսադեղը (Time թերթը նրան անվանել է 1951 թվականի տարվա մարդ) ազգայնացրեցին երկրի ամբողջ նավթարդյունաբերությունը։ Անգլիացիները դիմեցին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում իրենց դաշնակից  ԱՄՆ-ի օգնությանը։ Սակայն երկու տերություններն էլ երկյուղում էին, որ ռազմական միջամտությունների կարող են  հրահրել Խորհրդային միությանը աջակցել Իրանին։
Այդ ժամանակ փոխանակ ծովային հետևակայինների Վաշինգտոնը Իրան ուղարկեց Կենտրոնական հետախուզական վարչությանը Քերմինտ Ռուզվելտին (Թեոդորի  թոռանը):Նա հրաշալի կատարեց իր հանձնարարությունը,իր կողմ գրավելով մարդականց ինչպես կաշառքով, այնպես էլ սպառնալիքներով։ Այնուհետև նրա նախաձեռնությամբ նրանք կազմակերպեցին փողոցային անկարգություններ, ցուցադրություններ, որոնք տպավորություն էին ստեղծում, որ Մոսադեղը եղել է ժողովրդականություն չվայելող և ոչ հարմար առաջնորդ։ Եվ վերջապես Մոսադեղը պարտվեց։ Կյանքի մնացած հատվածը նա անցկացրեց տնային կալվածքի տակ։ Մոհամեդ Ռեզան դարձավ  բացարձակ իշխանություն ունեցող դիկտատոր ։
1950 ական թվականներ
1955 թվականի հոկտեմբերի 11-ին Իրանը միացավ Բաղդադի պակտին։ 1957 թվականին Իրանը իր տարածք հռչակեց նախկին բրիտանական գաղութ Բահրեյնը։ 1971 թվականին Բահրեյնում հանրաքվեի անցկացումից հետո, որտեղ բնակչության մեծամասնությունը  քվեարկեց Մեծ Բրիտանիայից անկախանալու օգտին, նաև դեմ Իրանի կազմի մեջ մտնելուն, կազմավորվեց նոր պետություն, որի հետ Իրանը հաստատեց դիվանագիտական կապեր։
1960 և 1970 ական թվականներ
1960 և 1970 ական թվականներինն Իրանի արտաքին քաղաքականության մեջ նկատելի փոփոխություններ տեղի ունեցան և հայտնվեցին նոր ուղղություններ։ Առաջին հերթին շահը կտրուկ ընդլայնեց տնտեսական համագործակցությունը սոցիալիստական երկրների հետ։ Դա պայմանավորված էր Արևմուտքի՝ Իրանի տնտեսության զարգացմանը նպաստելու ցանկության բացակայության հետ, ուստի առավել ձեռնտու էր Սոցիալիստական երկրների հետ տնտեսական համագործակցությունը։ Թեհրանի ձգտումը հավասարակշռելու երկու հակառակորդ հասարակարգերի միջև, որն հնարավորություն կտար Իրանին առավել ինքնուրույն քաղաքականություն վարելու, հնարավորություն կտար ապահովել Իրանի թիկունքը հյուսիսային սահմաններում՝ Պարսից ծոցի շրջանում  հնարավոր կոնֆլիկտների առաջացման դեպքում, հույս ունենալով չեզոքացնել Բաղդադի ազդեցությունը Մերձավոր Արևելքում սովետական քաղաքականության վրա (Middle East): Սովետա-իրանական համագործակցության հիմնական օբյեկտ դարձավ Սպահանի մետալուրգիական կոմբինատը։ Երկու երկրների համար կարևոր նշանակություն ուներ «դարի գործարքը»՝ Տրանսիրանական գազատար խողովակով իրանական գազի անցկացումը Անդրկովկաս և իրանա-եվրոպական համաձայնագրերով մեծ քանակությամբ սիբիրյան գազի տեղափոխումը Արևմտյան Եվրոպա, ինչը Թեհրանի համար բացեց «պատուհան դեպի Եվրոպա»։ Սովետա-իրանական հարաբերությունների զարգացմանն համընթաց ընդլայնվում էին նաև Իրանի հարաբերությունները Արևելյան Եվրոպայի հետ, հատկապես Ռումինիայի, որն ուներ լրացուցիչ կարողություններ նավթարդյունաբերության համար։
Երկրորդ հերթին Թեհրանը ակտիվ մասնակցություն ունեցավ Նավթ արտահանող երկրների կազմակերպություն ստեղծման և Արևմուտքի նավթի արդյունաբերությամբ զբաղվող երկրների միջև հավասար հարաբերությունների հաստատման պայքարի մեջ։ Պայքարն ընթանում էր նավթի գնի բարձրացման և նավթի ստացման իրավունք ձեռք բերելու իրավունքների ընդլայման համար։ 1973 թվականին ՄՆԿ-ի ամբողջ ունեցվածքը տրվեց Իրանի ազգային նավթային ընկերությանը՝ 20 տարի ժամկետով և վերջինիս կողմից 60% եկամուտը Թեհրանին փոխանցելու պայմանով։ Նավթի գնի բարձրացման և ՄՆԿ-ի եկամուտների՝ հոգուտ Նավթային ազգային ընկերության փոխանցման արդյունքում Իրանի նավթային եկամուտները 1972 թվականից մինչև 1974 թվականը աճեցին 2,4 միլիարդ դոլլարով։
Երրորդ հերթին շահի արտաքին քաղաքականության մեջ հայտնվեց նաև իմպերիալիստական գծեր։ Իրանի զինվորական ներուժը գնալով աճում էր (1970 ական թվականներին ռազմական ծախսերը աճեցին 20 անգամ)։ Իրանը նպատակ ուներ սահմանել վերահսկողություն հաստատել աշխարհի «նավթային տակառի»՝ Պարսից ծոցի վրա, ինչը համաշխարհային կապիտալիստական տնտեսությունը կդներ Թեհրանից որոշակի կախվածության մեջ։ Ստեղծելով աշխարհում ամենահզոր նավատորմը օդային հարթակում, երրորդ աշխարհում ամենակատարյալ հրթիռային համակարգը և ՆԱՏՕ-ի անդամ երկրների մեջ (բացի ԱՄՆ-ից) ինքնաթիռային կայան, Իրանը ձգտում էր վերահսկողություն հաստատել աշխարհի նավթային տրանսպորտի զարկերակ համարվող Հորմուզի նեղուցին։ Ձգտելով հաստատվել նեղուցի մյուս ափին, շահը խառնվեց Օմանի ներքին կոնֆլիկտին և իր զորքերը ուղարկեց այս սուլթանություն պարտիզանական պայքարի դեմ հանդես գալու համար։ Մյուս արաբական պետությունների հետ Թեհրանը ունեցավ լարված հարաբերություններ։ Շահը վախենալով բելուջների անջատողական ձգտումներից, մեծ ջանքեր էր գործադրում Պաղեստինի և Աֆղանստանի հետ բարեկամական հարաբերությունների պահպանման համար։
Շահը պպաշտպանում էր Պարսից ծոցի միապետություններին։ Եմենում բռնկված քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում (1962—1970) Իրանը աջակցում էր միապետականներին։ Նման քաղաքականություն իրականացվեց նաև Օմանում, ուր 1973 թվականին ուղարկվեց արշավախումբ, որը մեծ դեր խաղաց Դոֆար նահանգում բռնկված հակամիապետական պարտիզանական պայքարում։
Շահը ընկերական հարաբերություններ էր պահպանում Սովետական միության հետ։ Մոհամմադ Ռեզա Փահլավին երեք անգամ այցելեց ԽՍՀՄ 1956, 1965 և 1972 թվականներին։
1963, 1966 և 1972 թվականներին ԽՍՀՄ-ի և Իրանի միջև կնքվեցին համաձայնագրեր տնտեսական, տեխնիկական, տարբեր արդյունաբերական ձեռնարկությունների կառուցման և այլ  բնագավառներում։
Մոհամմադ Ռեզան մահմեդական առաջնորդներից առաջիններից էր, ով դիվանագիտական կապեր հաստատեց Իսրայելի հետ, ինչն արմատական իսլամական հոգևորականների կողմից օգտագործվեց շահին քննադատելու համար որպես «սիոնիստների քաղաքականության մեղսակից»։
Բավականին լարված էին հարաբերությունները Իրաքի հետ։ 1975 թվականին Սադամ Հուսեյնի հետ կնքվեց Ալժիրյան պայմանագիրը։ Կոնֆլիկտը, սակայն բացահայտ պատերազմի վերաճեց միայն շահի գահընկեցությունից հետո, երբ հեղափոխությունն ու ռեպրեսիաները այնքան թուլացրեցին իրանական բանակը, որ Սադամ Հուսեյնը որոշեց հարձակվել Իրանի վրա։
Շահի ներքին քաղաքականություն և արմատական բարեփոխումներ
1963 թվականին շահը սկսեց խոշոր արմատական բարեփոխումներ իրականացնել տնտեսական, սոցիալական կյանքում, ինչը ստացավ «Սպիտակ հեղափոխություն» անունը։ Սկզբնապես ծրագիրն ներառում էր 6 կետ, որոնց հետո ավելացվեցին ևս 13-ը։ Ծրագրի կարևոր մաս էր համարվում հողային բարեփոխումը, որի ընթացքում պետությունը նավթի արտահանումից ստացած եկամուտով գնում էր կալվածատերերից հողատարածքներ և հետո վերավաճառում դրանք գյուղացիներին մաս-մաս վճարելու պայմանով, շուկայականից 30% էժան գնով։ 1970 թվականին հող տացավ 1,2 մլն գյուղացիական ընտանիք (Իրանի գյուղացիների մոտ կեսը)։ Ազգայնացվեցին անտառներն ու արոտավայրերը։ Երկրում սկսվեց ինդուստրացում, պետական հովանավորությամբ կառուցվում էին ժամանակակից մետալուրգիական, մեքենաշինական, նավթաքիմիական, նավաշինական, ինքնաթիռաշինական ձեռնարկություններ։ Նույն ժամանակ պետական ձեռնարկությունների կեսը սեփականաշնորվեցին։
Արմատական բարեփոխումները հարուցեցին լուրջ դժգոհություններ պահպանողական հայացքներ ունեցող ժողովրդական լայն զանգվածների և մուսուլմանակն շիիթական հոգևորականների շրջանում։ Ինքը շահը փորձեց հրաժարվել մի շարք իսլամական ավանդույթներից։
Շահի վտարում և մահ
1979 թվականի Իսալմական հեղափոխությունը Իրանում տապալեց շահին և վերջինս լքեց երկիրը։ Վերջին շահերի բարեփոխումների դեմ ուղղված գործողությունների հողի վրա, իշխանության եկան իսլամական արմատականները Այաթոլլահ Խոմեյնու գլխավորությամբ։ Սկզբում Մոհամմադ Ռեզան մեկնեց Եգիպտոս, հետո ապրեց վտարանդիության մեջ Մարոկկոյում, Բահամյան կղզիներում, Մեքսիկայում։ Իսլամական իշխանությունները պահանջեցին նրան հանձնել, այդ ժամանակ նախկին միապետի առողջությունը վատացավ։ Նրա մոտ հայտնաբերվեց Հոջկինի լիմֆոմա։ Մոհամմադ Ռեզայի բուժման նպատակով ԱՄՆ գալը 1979 թվականի նոյեմբերին պատճառ դարձավ Իրանում ամերիկյան դեսպանատան գրավմանն ու միջազգային ճգնաժամի։ Գահընկեց եղած շահը լքեց ԱՄՆ-ն և տեղափոխվեց Պանամա, ապա նորից Եգիպտոս, որտեղ նրան ցույց տրվեց բժշկական օգնություն, այդ թվում և սպլենէկտոմիա բժիշկ Մայքլ Դեբեյկի կողմից, սակայն ի վերջո մահացավ Վալդենստրեմի մակրոգլոբուլինեմիայից 1980 թվականի հուլիսի 27-ին 60 տարեկան հասակում։ Եգիպտոսի նախագահ Անվար Սադատը հայտարարեց ազգային սուգ և կարգադրեց կատարել պետական թաղման արարողություն։ Թաղման թափորում Կահիրեում Փահլավի ընտանիքի հետ միասին, մասնակցեցին նաև Անվար Սադատը, Ռիչարդ Նիքսոնը, Կոնստանտինոս II, Հունաստանի թագավորը։ Իրանի վերջին շահնշահը թաղված է Կահիրեի մզկիթներից ար-Ռիֆայում, կնոջ եղբոր՝ Եգիպտոսի և Սուդանի նախավերջին թագավոր Ֆարուկ I-ի կողքին։
Ջոն Փերկինսը "Confessions of an Economic Hit Man" գրքում այս տեսարանը նկարագրում է այսպես․ «Շահը փախավ Եգիպտոս 1979 թվականի հունվարին, իսկ հետո քաղցկեղի ախտորոշմամբ մեկնեց նյույորքյան հիվանդանոց»։ Այաթոլլահ Խոմեյնու հետևորդները պահանջեցին նրա վերադարձը։ 1979 թվականի նոյեմբերին զինված իսլամիստների խումբը վերցրեց ԱՄՆ-ի դեսպանատունը և 444 օր 52 ամերիկացու պատանդ պահեց։ Նախագահ Ջիմի Քարթերը փորձեց պատանդների ազատ արձակման մասին։ Իսկ երբ բանակցությունները ավարտվեցին անհաջողությամբ, նա հավանություն տվեց ռազմական գործողության, որն սկսվեց 1980 թվականին։
Ամերիկացիների կողմից գործադրված քաղաքական մԵծ ճնշումը քաղցկեղով հիվանդ շահին լքել ԱՄՆ։ Իրանից իր փախուստի հենց սկզբում նրա համար դժվար էր գտնել ապաստան, բոլոր նախկին ընկերները երես թեքեցին նրանից։ Միայն գեներալ Օմար Թորիխոսը առաջարկեց քաղաքական ապաստան տրամադրել Պանամայում, չնայած որ դեմ էր շահի քաղաքականությանը։ Շահը եկավ և ապաստան գտավ...
Մոլաները պահանջեցին շահին փոխանակել ամերիկյան դեսպանատանը պահվող պատանդների հետ։ Նրանց, ովքեր Վաշինգտոնում հանդես եկան այս պայմանավորվածության դեմ, մեղադրեցին Թորիխոսին կաշառակերության և շահի հետ դաշինքի մեջ, որ նա վտանգի է ենթարկում Ամերիկայի քաղաքացիների կյանքին։ Նրան նաև պահանջեցին, որ շահին հանձնեն Խոմեյնուն։ Զարմանալի է, որ մի քանի տարի առաջ նրանցից շատերը շահի մոլի կողմնակիցներից էին։ Վերջապես հպարտ արքայից արքան վերադարձավ Եգիպտոս, որտեղ և մահացավ քաղցկեղից ։
Հետաքրքիր է, որ գտնվելով վտարանդիության մեջ Մոհամմադ Ռեզան հույս ուներ ապաստան գտնել Անգլիայում։ Մեծ Բրիտանիայի թագուհին գտնում էր, որ Բրիտանիան չպետք է նրան մերժի այս հարցում հաշվի առնելով Մերձավոր Արևելքում նրա ցույց տված աջակցությունը բրիտանական շահերի պաշտպանման գործում։ Վարչապետ Մարգարետ Թետչերը կարեկցանքով էր արտահայտվում շահի մասին՝ ով իր կարծիքով եղել է «Բրիտանիայի համար վստահելի ու օգտակար ընկեր»։ Սակայն Ֆորինս Օֆիսի կողմից որոշվեց, որ նրան Անգլիայում ապաստան տալը կլիներ քաղաքականապես սխալ, քանի որ այս քայլը կարող էր բացասական ազդեցություն ունենալ բրիատանական ու նոր իսլամական պետության հարաբերությունների վրա։ Իրանում նոր անգլիական դեսպան Դենիս Ռայթի վրա դրված էր հատուկ առաքելություն՝ թաքուն հանդիպել շահին Բահամյան կղզիներում  և համոզել նրան ընդունել բրիտանական կառավարության որոշումը (Թետչերի կառավարությունը չէր ուզում հայտնվեր մի իրադրության մեջ, որտեղ շահին պետք էր մերժել մուտք գործել սահման), ինչը Դենիս Ռայթին հաջողվեց։ Ոչինչ չէր կարող վերացնել շահի հիասթափությունը   ։
Ընտանիք
Ամուսնացած է եղել երեք անգամ։ Նրա առաջին կինը եղել է Եգիպտոսի թագավոր Ֆուադ I դստեր՝ Ֆավզիա Ֆուադի հետ։ Մուհամմադ Ռեզայի երկրորդ կինը՝  Սորայա Էսփանդիյարի-Բախտիյարի (կիսով չափ գերմանուհի) իր ժամանակի հայտնի կանանցից մեկն է եղել։ Առաջին երկու կանանցից շահը ամուսնալուծվեց, քանի որ նրանցից չուներ արու զավակներ։ Շահն ու առաջին կինը՝ Ֆավզին ունեին դուստր Շահնազ Փահլևին։
Շահի երրորդ կինը՝ Ֆարահ Փահլավին, ադրբեջանուհի էր Թավրիզից, ով շահին պարգևեց երկու որդի և երկու դուստր, 1967 թվականին թագադրվեց որպես Իրանի շահբանի (կայսրուհի)։ Նրա ավագ որդին Ռեզա Փահլավին, ում անվանակոչել էին ի պատիվ  Կյուրոս Մեծի պատվին, հոր մահից հետո հանդիսանում էր Փահլավիների տան գլխավոր և իրանական թագի ժառանգորդ։ Փոքր որդին Ալի Ռեզա Փահլավին ինքնասպան եղավ 2011 թվականի հունվարի 4-ին Բոստոնի իր տանը։
Շահը թղթադրամներում
Մոհամմադ Ռեզա Փահլևին պատկերված էր Իրանի տարբեր ժամանակներում թողարկված բոլոր թղթադրամների վրա՝ սկսած 1944 թվականից։ Դրամների վրա նրա նկարները արտահայտում էին տարիքը և փոփոխվում էին՝ սկզբում մեծանում, հետո ծերանում նրա հետ միասին։
Ուչալի (գյուղ, Ուչալինսկի շրջան)
Ուչալի (Учалы, Учалы), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ուչալինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 6597 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ուչալինսկի շրջանի բնակավայրեր
Բյունյան
Բյունյան, գյուղաքաղաք Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Բյունյանի գավառակում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Միզար
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Հենրիկ Վենյավսկի
Հենրիկ Վենյավսկի (Wieniawski), լեհ ջութակահար, կոմպոզիտոր և մանկավարժ։
Ավարտել է Փարիզի կոնսերվատորիան, 1846 թվականին՝ Ժ․ Լ․ Մասսարի ջութակի, 1850 թվականին՝ Ի․ Կոլլետի կոմպոզիցիայի դասարանները։ 1848 թվականից հանդես է եկել եվրոպական շատ երկրներում, 1872-1874 թվականներին՝ ԱՄՆ-ում (Ա․ Գ․ Ռուբինշտեյնի հետ)։ 1860-1872 թվականներին՝ պալատական մենակատար Պետերբուրգում։ 1862-1868 թվականներին՝ Պետերբուրգի, 1875-1877 թվականներին՝ Բրյոաելի կոնսերվատորիաների պրոֆեսոր։ Վենյավսկի ռոմանտիկական կատարողական ոճի խոշորագույն ներկայացուցիչներից էր։ Նրա նվագում վիրտուոզ թափը, ռիթմական ուժը, երևակայության թռիչքը զուգակցվում էին ջերմ երգայնության հետ։ Իր երկերով Վենյավսկին հարստացրել է ջութակի նվագացանկը, նպաստել հատկապես ջութակի ժանրային պիեսների և գեղարվեստական էտյուդի զարգացմանը։ Մահացել է Ռուսաստանում համերգային շրջագայության ժամանակ։ Վենյավսկիի անունն են կրում երաժշտական մրցույթներ (ջութակահարների՝ Վարշավայում 1935 թվականից, վերականգնված են 1952 թվականից Պոզնանում, իսկ 1957 թվականից՝ նաև կոմպոզիտորների և ջութակի վարպետների)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեհ ջութակահարներ Կատեգորիա:Լեհ կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Լեհ մանկավարժներ
Կրասնոե (ավան, Կառլովկայի շրջան)
Կրասնոե (Красне), ավան Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կառլովկայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կրասնոե ավանում բնակվում էր 208 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կառլովկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի ավաններ
Երկխոսություն տոնածառի մոտ
Երկխոսություն տոնածառի մոտ (Диалог у новогодней ёлки), բանաստեղծ Յուրի Լևիտանսկու բանաստեղծությունը, որը առաջին անգամ հրատարակվել է «Դրոշակ» ամսագրում (1970, №1): Ստեղծագործությունը դարձել է Վլադիմիր Մենշովի «Մոսկվան արցունքներին չի հավատում» ֆիլմում հնչած երգի հիմքը։
Պառիլա (գյուղ, Անիյա շրջան)
Պառիլա (Parila), գյուղ Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Անիյա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 51 մարդ։
Երկխոսություն տոնածառի մոտ
Հրապարակում․ գրաքննական միջամտություն
«Երկխոսության տոնածառի մոտ» բանաստեղծությունը Լևիտանսկու կողմից փոխանցվել է «Դրոշակ» ամսագրին։ Այս հրատարակության պոեզիայի բաժինը, որոշելով, որ թեմատիկ առումով բանաստեղծությունը վերաբերվում է հունվարին, նախատեսում է այն հրապարակել 1970 թ. առաջին համարում։ Համարն արդեն էջատված էր է և պատրաստվում էր տպագրության, երբ քննադատության բաժնի ղեկավար Դմիտրի Ստարիկովը կասկածներ է հայտնում հեղինակային որոշ «կանխատեսումների» առնչությամբ։ Խոսքը հատկապես բանաստեղծության հետևյալ երկտողի մասին էր. «-Ինչո՞վ կավարտվի այս ամենը։ -Ապրիլ կգա։ -Ապրիլը կգա՞, համոզված եք։ -Այո, ես վստահ եմ»։
Պառիլա (գյուղ, Անիյա շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Անիյա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Երկխոսություն տոնածառի մոտ
Հրապարակում․ գրաքննական միջամտություն
Ստարիկովի կարծիքով, Լենինի ծննդյան 100-ամյակի տոնակատարության նախաշեմին այս ամսվան հղում կատարելը երկիմաստ էր թվում և կարող էր հարցեր առաջացնել պարբերականների գաղափարական կողմնորոշման համար պատասխանատու ինստանցիաներում. «Ասես թե այս տարվա ապրիլը սովորական է, և դրա վերաբերյալ կարելի կատակել» ։
Ինչպես հիշատակում է «Դրոշակ» պարբերականի պոեզիայի բաժնի վարիչ Իրինա Յանսկայան, երկար քննարկումներից հետո խմբագրությունը որոշում է թողնել Լևիտանսկու բանաստեղծությունը Նոր տարվա համարում ։ Այնուամենայնիվ, ամսագրում հրատարակված տարբերակում «ապրիլ» բառը փոխարինվել է «կաթիլներով» (апрель-капель) ։
Գեղարվեստական առանձնահատկություններ
Գրող Եֆիմ Բերշինայի խոսքով` Լևիտանսկին, որը մինչև կյանքի վերջ պահում էր «մեծ երեխայի» առանձնահատկությունները, հունվարին վերաբերվում էր դպրոցականին հատուկ անմիջականությամբ` գնահատելով տարվա առաջին ամիսը տոնական մթնոլորտի, ձմեռային արձակուրդների և իր ծննդյան օրվա համար ։ «Տոնածառի երկխոսության...» մեջ ընդգրկված բանաստեղծի «սուրբծննդյան քարոզները» բաղկացած են երեք կետից` ցանկացած փոթորկի ուժն անցողիկ է, «պետք է ապրել» «պետք է... սարաֆաններ ու թեթև զգեստներ կարել չթից» ։
Հունվարի սկիզբը բանաստեղծական հերոսի համար շրջանը փակվելու ժամանակն է, նախնական և վերջնական կետերը հատվում են, ժամանակն էլ նորից է ծնվում։ Ձմռան «պարտավորագրերն ու զայրույթը» չպետք է վախեցնեն իր զրուցակցուհուն. ձնապատ բնության միջով աստիճանաբար իրենց ճանապարհն են բացում գարնան ծիլերը ։ Նոր կյանքի զարթոնքի թեման իր մեջ կրում է ոչ միայն հեղինակի համոզմունքն այն մասին, որ «ապրիլը կլինի», այլև վերջին տողերի մեջ հայտնված դիմակահանդեսային մոտիվը, որն ստեղծում է «անցնող ամանորյա տրամադրություն» ։
Երգ
«Երկխոսություն ամանորյա ծառի մոտ» երգը հնչում է «Մոսկվան չի հավատում արցունքներին» ֆիլմում։ Կոմպոզիտոր Սերգեյ Նիկիտինը, որ կատարում է երգը Տատյանա Նիկիտինայի հետ, պատմում է, որ ֆիլմի աշխատանքներին միանալով այն ժամանակ, երբ այն արդեն մոնտաժված է եղել, նա երաժշտություն է գրել միայն «Ալեքսանդրա» երգի համար. «Իսկ ֆիլմում հնչող մյուս` «Երկխոսություն տոնածառի մոտ» երգն ըստ Յուրի Լևիտանսկիի բանաստեղծության, արդեն գոյություն ուներ» ։ Յուրի Լևիտանսկու բանաստեղծության հիման վրա գրված երգի մեկ այլ տարբերակը, որն ի սկզբանե ուներ «Սպիտակ գիրք» վերնագիրը, գրվել կոմպոզիտոր Էդուարդ Կոլմանովսկու կողմից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սուրբծննդյան և ամանորյա երգեր
(1070) Թունիկա
(1070) Թունիկա (Tunica), աստերոիդ աստերոիդների գոտու արտաքին մասում։ Հայտնաբերվել է 1926 թվականի սեպտեմբերի 1-ին Կառլ Ռեյնմուտի կողմից Հայդելբերգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,231266 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,9737 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,4889 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2121,57 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,169686 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 16,96° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1926 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կառլ Ռեյնմուտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների գոտու արտաքին մասի աստերոիդներ
Ոստիկանության գեներալ-լեյտենանտ
Ոստիկանության գեներալ-լեյտենանտ, ՀՀ Ոստիկանության բարձրագույն սպայակազմի հատուկ կոչում։
Կոչումը պատկանում է բարձրագույն կոչումների դասին և շնորհվում է ՀՀ Նախագահի կողմից ՀՀ Ոստիկանությունում ծառայողներին։ Այն երկրորդ բարձրագույնն է (ցածր է ոստիկանության գեներալ-գնդապետի կոչումից և բարձր ոստիկանության գեներալ-մայորի կոչումից)։
Տես նաև
Կատեգորիա:ՀՀ ոստիկանության հատուկ կոչումներ Կատեգորիա:ՀՀ գեներալներ Կատեգորիա:Ոստիկանության գեներալներ Կատեգորիա:ՀՀ գեներալ-լեյտենանտներ Կատեգորիա:ՀՀ բարձրագույն դասի կոչումներ
Դինամիկայի նշաններ
Դինամիկայի նշաններ, տարբեր երգեր կատարվում են տարբեր oգնությամբ։ Օրինակ, քայլերգը պետք է երգել բարձր, իսկ օրորոցայինը՝ ցածր։ Բարձրն ու ցածրը նշանակվում են հատուկ նշաններով, որոնք կոչվում են դինամիկ նշաններ։
Այդ նշանները գրվում են իտալերեն բառերով.
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Սոլֆեջիո Կատեգորիա:Երաժշտության տեսություն Կատեգորիա:Երաժշտական եզրույթներ
(8945) Կավարադոսի
(8945) Կավարադոսի (Cavaradossi), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1997 թվականի փետրվարի 1-ին Պաուլ Կոմբայի կողմից Պրեսկոտում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,094227 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,8033 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,3851 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1988,05 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,181082 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 11,89° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1997 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Պաուլ Կոմբայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Գուրգեն Խաչատրյան (գործարար)
Գուրգեն Գագիկի Խաչատրյան (նոյեմբերի 23, 1983), հայ գործարար, «Գալաքսի» ընկերությունների խմբի համահիմնադիր, «Յուքոմ» ընկերության տնօրենների խորհրդի նախագահ ։
Կենսագրություն
Կրթություն և գործարար ոլորտ
Մյուջեջիդ
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Գուրգեն Խաչատրյան (գործարար)
Կենսագրություն
Իրավագիտության մասնագիտացմամբ ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը և ՀՀ Պետական կառավարման ակադեմիան։ Հանդիսանում է Հարվարդի համալսարանի բիզնեսի կառավարման դպրոցի շրջանավարտ ։ 2006 թվականից իրականացնում է «Գալաքսի» ընկերությունների խմբի կառավարումն ու ստեղծման օրվանից համակարգել է «Յուքոմ» հեռահաղորդակցության օպերատորի, «Երևան մոլ» առևատրաժամանցային կենտրոնի աշխատանքները, իսկ 2019-ին հայտարարել է Երևանում «Ինովացիայի և տեխնոլոգիաների պարկի» կառուցման մասին ։
Սոցիալական պատասխանատվություն
Գուրգեն Խաչատրյանի ղեկավարած ընկերությունը աջակցում է կրթության, ստարտ-ափների , ստեղծարար արվեստի , դասական երաժշտության և համաշխարհային գիտական գրականության հայերեն թարգմանության նախագծերին, ինչպես օրինակ՝ Յուվալ Նոյ Հարարի եռագրությունը հայերեն ։ Ի հավելումն, Գուրգեն Խաչատրյանի ընտանիքը խոշոր նվիրատու է Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանական գծի անվտանգության համակարգերով ապահովման ծրագրերին ։
Ընտանիքը
Գուրգեն Խաչատրյանը ՀՀ ֆինանսների նախկին նախարար Գագիկ Խաչատրյանի որդին է ։
«Յուքոմ» ընկերություն
Գուրգեն Խաչատրյանի կողմից կառավարվող «Յուքոմ» (Ucom) ընկերությունը հիմնադրվել է 2009 թվականին որպես ինտերնետ պրովայդեռ, ապա թվային հեռուստատեսություն և ֆիքսված հեռախոսակապ ։ 2015 թվականին Յուքոմը ձեռք է բերում Օրանժ ընկերության 100% բաժնետոմսերը` այդպիսով դառնալով նաև շարժական կապի ծառայություններ մատուցող օպերատոր ։
2020 թվականի ապրիլին «Յուքոմի» գործադիր տնօրեն Հայկ Եսայանը և 576 աշխատակիցներ ազատման դիմում են ներկայացնում, որին հաջորդում է գործադիր տնօրենի կողմից «Յուքոմի» գնման առաջարկը ։ Գուրգեն Խաչատրյանը առաջարկը մերժում է՝ հայտարարելով, որ «Ucom­»-ը չի վաճառվում ու իր արժանապատվությունը սակարկության չի դրվում» ։ «Յուքոմի» նոր տնօրեն է նշանակվում Արա Սերգեյի Խաչատրյանը, ով «Գալաքսի» ընկերությունների խմբի ֆինանսական տնօրենն էր ։ Հայկ Եսայանը հիմնում է նոր ընկերություն՝ «ԹԻՄ» ՍՊԸ-ն ։ 2022թ. Մարտ ամսին տնօրենների խորհրդի հայտարարությամբ «Յուքոմի» նոր գլխավոր տնօրեն է նշանակվել Ռալֆ Յիրիկյանը ։
«Յուքոմ» ընկերությունը ՍՊԸ-ից վերափոխվել է ՓԲԸ-ի 27.11.2019թ.-ի որոշմամբ ։ Ընկերությունը մեծամասնական բաժնետերերը Խաչատրյաններն են, և ընկերության 89% բաժնեմասը գրավադրված է ։ «Յուքոմը» հանրությանը հասանելի պարտատոմսեր է թողարկում 2019թ.-ից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բիզնես Կատեգորիա:Հեռահաղորդակցություն Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայ գործարարներ Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Ամաղուի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Վայոց ձորի մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Վայոց ձորի մարզի Ամաղու գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 77 հուշարձան (1 միավոր)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի հուշարձանների ցանկեր
Մակսիմովկա (գյուղ, Կառլովկայի շրջան)
Մակսիմովկա (Максимівка), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կառլովկայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Մակսիմովկա գյուղում բնակվում էր 817 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կառլովկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ա*
Մի կետից մյուսի անցման հերթականությունը որոշվում է էվարիստիկ ֆունկցիայով «ճանապարհ + արժեք» (հաճախ նշանակվում է՝ f(x))։ Այս ֆունքցիան երկու այլ ֆունկցիաների գումարն է. դիտարկվող բարձրության հասանելիության արժեքի ֆունկցիա (x) սկզբնական (հաճախ նշանակվում է՝ g(x) ) և սկզբնական բարձրությունից դեպի վերջնական հեռավորության էվարիստիկ գնահատումով (նշանակվում է՝ h(x))։
Ֆունկցիա h(x)-ը պետք է լինի թույլատրելի էվարիստիկ գնահատական, այսինքն չպետք է գերագնահատի հեռավորությունը դեպի նպատակային բարձրությունը։ Օրինակ, երթուղավորման տրման համար h(x)–ը կարող է իրենից ներկայացնել մինչև նպատակակետը գտնվող հեռավորություն ուղիղ գծի տեսքով, այնպես որ դա լինի ֆիզիկապես հնարավոր ամենափոքր հեռավորությունը 2 կետերի միջև։
Պառիլա (գյուղ, Կաառմա շրջան)
Պառիլա (Parila), գյուղ Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Կաառմա շրջանում։
Ա*
Այս ալգորիթմը առաջին անգամ նկարագրվել է 1968 թին Պիտեր Խարտի, Նիլսոն Նիլսի և Ռաֆաել Բերտրամի կողմից։ Այն իրականում Էդսգեր Դեյկստռի ալգորիթմի ընդարձակումը, որը ստեղծվել է 1959 թ.-ին։ Այն ավելի էր մեծացնում իր արտադրողականությունը(ժամանակի ընթացքում) էվրիստիկայի օգնությամբ։ Իրենց աշխատանքում այն անվանվում է «ալգորիթմ A»։ Բայց քանի որ այն որոշում է տրված էվարիստիկայի լավագույն ճանապարհը այն անվանեցին A*։
Պառիլա (գյուղ, Կաառմա շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Կաառմա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Ա*
Պատմություն
1964 թ.-ին Նիլսոն Նիլսը հայտնագործեց Դեյկստռի ալգորիթմի արագության ավելացման էվարիստիկ մոտեցումը։ Այդ ալգորիթմը անվանվեց А1. 1967 թ.-ին Ռաֆաել Բերտրամը այդ ալգորիթմում կատարեց զգալի բարեփոխումներ, բայց նրան չհաջողվեց հասնել օպտիմալության։ Նա անվանեց այդ ալգորիթմը A2. Այնուհետև 1968 թ.-ին Պիտեր Խարտը բերեց փաստարկներ, որոնք ապացուցում էին, որ A2 –ը օպտիմալ կլիներ հաջորդական էվրիստիկայի օգտագործման դեպքում, չնչին փոփոխություններով։ Այսպիսով նա նոր ալգորիթմը շարահյուսությունում նշանակեց աստղով, այն սկսվում էր А-ով և ներառում էր վերսիայի բոլոր համարները։
Ալգորիթմի նկարագրությունը
A*-ը հերթականությամբ դիտարկում է բոլոր ուղղությունները, որոնք սկզբնական կետից տանում են դեպի վերջնականը, մինչև չի գտնում մինիմալը։ Ինչպես և բոլոր ինֆորմացված փնտրման ալգորիթմները, այն սկզբում դիտարկում է այն ճանապարհները, որոնք դեպի նշանակակետ տանող են թվում։ Ժլատ ալգորիթմից (որը նույնպես հանդիսանում է առաջին լավագույն համընկմամբ փնտրման ալգորիթմ) տարբերվում է նրանով, որ բարձրության ընտրման ժամանակ, նա հաշվի է առնում նրա ամբողջ անցած ճանապարհը (որը կազմում է g(x) - դա սկզբնական կետից մինչև վերջնականը անցած ճանապարհի գինն է, ինչպես ժլատ ալգորիթմում)։ Աշխատանքի սկզբում դիտարկվում են հանգույցները, որոնք կցված են սկզբնականին, դրանցից ընտրվում է այն, որը ունի մինիմալ f(x) բովանդակություն, որից հետո այդ հանգույցը բացվում է։ Ամեն փուլում ալգորիթմը գործողություններ է կատարում սկզբնականան կետից մինչև գրաֆի դեռ չբացված(էջային) կետը («անձնական որոշումների բազմություն»), որը գտնվում է առաջնայնությամբ հերթականությունում։ Ճանապարհի առաջնայնությունը որոշվում է f(x) = g(x) + h(x) արժեքով։ Ալգորիթմը շարունակում է աշխատել այնքան ժամանակ, մինչև f(x) –ի արժեքը չի լինում ավելի փոքր, քան հերթականության մնացած արժեքները։ Բոլոր լուծումներից ընտրվում է փոքրագույն արժողությամբ լուծումը։
Ինչքան փոքր է h(x) էվրիստիկան, այնքան մեծ է առաջնայնությունը։
Արդեն անցած բարձրությունների բազմությունը կարելի է իջեցնել, եթե հայտնի է, որ լուծումը գոյություն ունի կամ եթե կատուցվածքը  կարող է առանձնացնել ցիկլերը։
Օրինակ
A* ալգորիթմի օրինակ է շարժման մեջ, որտեղ հանգույցները դա քաղաքներն են, որոնք կապված են փողոցներով և Н (х)-ը հանդիսանում է ամենակարճ ճանապարհը մինչև նպատակային կետը։
Բանալի։ կանաչ - սկիզբ, կապույտ - նպատակ, գազարագույն – հաճախական հանգույց։
Ծանոթություն։ Այս օրինակում ստորակետն օգտագործվում է ինչպես տասնորդական բաժանորդ։
Հատկություններ
Ինչպես և փնտրում լայնությամբ ալգորիթմը, այննպես էլ A*-ը հանդիսանում է ընդհանուր այն իմաստով, որ այն միշտ գտնում է լուծում, եթե այդպիսին գոյություն ունի։ Եթե h էվարիստիկ ֆունկցիան թույլատրելի է, այսինքն երբեք չի գերագնահատում նպատակին հասնելու համար անհրաժեշտ մինիմալ արժեքը, ապա A*-ը ինքն է հանդիսանում թույլատրելի (կամ օպտիմալ), և այն պայմանուվ, որ մենք չենք զատի անցած բարձրությունները։ Եթե մենք դա անում ենք, ապա ալգորիթմի օպտիմալության համար հարկավոր է, h(x)-ը լինի նաև մոնոտոն, կամ հաջորդաբար էվրիստիկա։ Մոնոտոնության հատկությունը նշանակում է, որ եթե գոյություն ունեն A - B - C և A - C (անպայման չէ B-ով) կապեր, ապա A-ից C ճանապարհի արժեքի գնահատումը պետք է լինի կամ փոքր կամ հավասար A - B և B - C ճանապարհների գումարին։ (Մոնոպոլությունը նաև հայտնի է որպես եռանկյան անհավասարություն. եռանկյան մի կողմը չի կարող ավելի երկար լինել, քան մյուս երկու կողմերի գումարը։) Մաթեմատիկորեն x, y (որտեղ y-ը x-ի հետևորդ) ուղիների համար կատարում ենք։
A*-ը նաև օպտիմալորեն էֆեկտիվ է h տրված էվրիստիկայի համար։ Դա նշանակում է, որ ցանկացած այլ ալգորիթմը հետազոտում է A*-ից ոչ քիչ հանգույցներ (բացառությամբ այն դեպքերի, երբ գոյություն ունեն մի քանի անձնական որոշումներ միևնույն էվրիստիկայով, որը ճշտորեն համապատասխանում է օպտիմալ ուղղության արժեքով։ Այն ժամանակ, երբ A*-ն օպտիմալ է «հանկարծակի » տրված գրֆների համար, չկա ապահովություն, որ նա կանի իր աշխատանքը ավելի լավ, քան ավելի պարզ, բայց ավելի ինֆորմացիոն կախված խնդրային շրջանի ալգորիթմներից։ Օրինակ, ինչ որ լաբիրինթում կարող է պետք գալ սկզբում գնալ մուտքից ներս ուղղությամբ, իսկ այնուհետև թեքվել հետ։ Այդ դեպքում սկզբում դիտարկելը այն բարձրությունները, որոնք տեղակայված են ելքին մոտ, կլինի ժամանակի կորուստ։
Մասնավոր դեպքեր
Ընդհանուր առմամբ, փնտրում խորությամբ և փնտրումը լայնությամբ հանդիսանում են ալգորիթմ A*-ի երկու մասնավոր դեպքեր։ Խորությամբ փնտրման համար կվերցնենք գլոբալ փոփոխական` հաշվիչ С, նշանակելով այն ինչ-որ մեծությամբ։ Ամեն անգամ գագաթների բացման դեպքում հաշվիչի բովանդուկությունը կվերագրենք կից գագաթներին, այն փոքրացնելով մեկով ամեն վերագրումից հետո։ Այսպիսով, ինչքան շուտ բացվի գագաթը, այնքան մեծ h(x) մեծություն այն կստանա, դա նշանակում է, կդիտարկվի վերջում։ Եթե որոշոնք h(x) = 0, ապա մենք կստանանք մեկ այլ մասնավոր դեպք` Դեյկստռի ալգորիթմ։
Իրականացման նրբություններ
Գոյություն ունեն իրականացման և ընդունման մի շարք յուրահատկություններ և օրինակներ, որոնք կարող են ազդել ալգորիթմի էֆեկտիվության վրա։ Առաջինը, ինչի վրա պետք է ուշադրություն դարձնել դա այն է, թե հերթականությունը առաջնայնությամբ ինչպես է մշակում կապերը գագաթների միջև։ Եթե գագաթները ավելացվում են LIFO մեթոդով, ապա միևնույն գնահատմամբ գագաթների դեպքում A*-ը «կգնա» դեպի խորքը։ Իսկ, եթե գագաթների ավելացման ժամանակ իրագործվի FIFO մեթոդը, ապա միևնույն գնահատմամբ գագաթների ալգորիթմը կստեղծի լայնությամբ փնտրում։ Որոշ դեպքերում այդ իրավիճակը կարող է մեծ ազդեցություն ունենալ արտադրողականության վրա։
Այն դեպքում, եթե ալգորիթմի աշխատանքից հետո անհրաժեշտ է լինում ուղի, ամեն գագաթի հետ պահում են հղում դեպի ծնողական հանգույց։ Այդ հղումները թույլ են տալիս վերակառուցել օպտիմալ հանգույց։ Եթե այդպես է, ապա կարևոր է, որ միևնույն գագաթը հերթում չհանդիպի երկու անգամ (այդ դեպքում նաև ունենալով իր ուղին և իր արժեքի գնահատականը)։ Սովորաբար այդ խնդրի լուծման համար գագաթի ավելացման ժամանակ ստուգում են, թե արդյոք հերթում չկա նրա մասին գրառում։ Եթե այն առկա է, ապա գրառումը թարմացնում են այնպես, որ այն համապատասխանի երկուսից ավելի մինիմալ արժեղություն ունեցողին։ Դիրքային ծառում գագաթի փնտրման համար շատ ստանդարտ ալգորիթմներ պահանջում են O(n) ժամանակ։ Եթե կատարելագործենք ծառը քեշ-աղյուսակի օգնությամբ, ապա կարելի է փոքրացնել այդ ժամանակը։
Ինչու է A* թույլատրելի և օպտիմալ
A* ալգորիթմը և թույլատրելի է և անցնում է մինիմալ քանակությամբ գագաթներ, ի շնորհիվ նրա, որ նա աշխատում է մինիմալ «օպտիմալությամբ» գագաթով անցնող ճանապարհի գնահատման դեպքում։ Օպտիմալ այն իմաստով, որ եթե նա մոտենա այդ գագաթի մոտից ալգորիթմը «կունենա հնարավորություն», որ արդյունքի իրական արժեքը հավասար կլինի այդ գնահատականին, բայց ոչ ավելի փոքր։ Բայց քանի որ A*-ը հանդիսանում է տեղեկացված ալգորիթմ, այդպիսի հավասարությունը կարող է լինել հնարավոր։ Երբ A*-ը վերջացնում է փնտրումը, նա, համաձայն որոշմանը, գտել է ուղին, որի իրականարժեքը ավելի փոքր է, քան ցանկացած բաց հանգույցից ցանկացած ճանապարհ արժեքի գնահատումը։ Բայց քանի որ այդ արժեքները հանդիսանում են օպտիմալ, համապատասխան հանգույցները կարելի է թողնել։ Այլ կերպ ասած A*-ը երբեք բաց չի թողնի հնարավորություն փոքրացնել ճանապարհի երկարությունը, այդ պատճառով էլ հանդիսանում է հասանելի։ Այժմ ենթադրենք, որ ինչ որ B ալգորիթմ արտացոլում է ճանապարհը որպես արդյունք, որի երկարությունը ավելի մեծ է քան ինչ որ գագաթի արժեքի գնահատումը։ Էվրիստիկ ինֆորմացիայի հիման վրա, ալգորիթմ B-ի համար չի կարելի բացառել այն հնարավորությունը, որ այդ ուղին ուներ ավելի փոքր երկարություն քան արդյունքը։ Հետևաբար, մինչև ալգորիթմ B –ն կդիտարկի ավելի քիչ քանակությամբ ալգորիթմ քան A*-ն, նա չի լինի թույլատրելի։ Այսպիսով A*-ը անցնում է մինիմալ քանակությամբ գագաթներ թույլատրելի ալգորիթմներում, որոնք օգտագործում են նույն կերպ հստակ էվրիստիկա։
Ջորջ Ֆրեդերիկ Աբոթ
Ջորջ Ֆրեդերիկ Աբոթ (George Frederick Abbott, ), անգլիացի ռազմական մեկնաբան և հեղինակ։
Եգիպտացորեն
Եգիպտացորեն (Zea mays), մայծ, սիմինդր, խոշոր հատիկներով բույս է, որը դեռևս նախապատմական ժամանակաշրջանում մշակում էին Կենտրոնական Ամերիկայի բնիկները։
Միամյա խոտաբույս է, եգիպտացորեն դասի միակ մշակաբույսն է։
Բաժանվում է ինը բուսաբանական խմբերի։
Կառուցվածք
Մայծը բարձրահասակ խոտաբույս է, հասնում է 3 մ բարձրության։ Ունի լավ զարգացած արմատների թելքային համակարգ։ Արմատները խորանում են մինչև 100-150 սմ։ Ցողունի ստորին հանգույցներում կարող է առաջանան օդային հենարանային արմատներ, որոնք ցողունին պաշտպանում են ընկնելուց և բույսին մատակարարում են ջուր և սննդանյութեր։
Ցողունն ուղղաձիգ է, 7 սմ տրամագծով, առանց ներսի խոռոչի (ի տարբերություն հացաբույսերից շատերի)։
Տերևներն աճում են յուրաքանչյուր հանգույցից, խոշոր են, գծային, նշտարաձև, մինչև 10 սմ լայնությամբ և 1 մ երկարությամբ։
Ցողունի գագաթը վերջանում է արական ծաղկաբույլի երկար փնջով։
Ջորջ Ֆրեդերիկ Աբոթ
Կենսագրություն
Աբոթը սովորել է Քեմբրիջի Էմանուել քոլեջում` ստանալով արվեստի բակալավրի աստիճան 1899 թվականին ։ 1900 թվականին նա Քեմբրիջի համալսարանի կողմից ուղարկվել է Մակեդոնիա` այդ տարածաշրջանի ժողովրդական արվեստը ուսումնասիրելու համար։ Նա լոնդոնյան մի քանի թերթերի համար որպես հատուկ թղթակից գործել է հարավարևմտյան Եվրոպայում մինչև 1903 թվականը։ 1905 թվականին ուղեկցել է Ուելսի արքայազնին (հետագայում` Գեորգ V)` Հնդկաստան կատարած ճամփորդության ժամանակ։
Եգիպտացորեն
Արտադրություն
Եգիպտացորենը լայնորեն մշակվող բույս է ամբողջ աշխարհում։ Միացյալ Նահանգներում հավաքվում է ամբողջ աշխարհի բերքի 40%-ը։ Մյուս խոշոր արտադրողներն են Չինաստանը, Բրազիլիան, Մեքսիկան։
Ջորջ Ֆրեդերիկ Աբոթ
Կենսագրություն
Նա դարձել է Հելենիստական արքայական Փրկչի շքանշանի ասպետ։ Ամուսնացել է ֆեմինիստ Էլիզաբեթ Վիլհելմինա Հեյ Լամոնդի (1884–1957 թվականներ) հետ, և նրանք ունեցել են մեկ որդի` Ջապեր Աբոթը (1911–1960 թվականներ)։
Եգիպտացորեն
Արտադրություն
2009 թ. ամբողջ աշխարհում եգիպտացորենի մշակության տակ է եղել 159 մլն. հա տարածություն։
Ջորջ Ֆրեդերիկ Աբոթ
Աշխատանքներ
Բացի շատ պարբերականների և ամսագրերի համար հոդվածներ գրելը նա նաև գրել է հետևյալ գրքերը`
Ա*
Բարդության գնահատում
A* ալգորիթմի ժամանակավոր բարդությունը կախված ք էվրիստիկայից։ Վատագույն դեպքում, գագաթների քանակը, որը դիտարկվում է ալգորիթմի կողմից, էքսպոտենցիալ կերպով աճում է օպտիմալ ուղղու երկարության համեմատ, բայց բարդությունը դառնում է պոլինոմինալ, երբ էվրիստիկան բավարարում է հետևյալ պայմանին.
Ջորջ Ֆրեդերիկ Աբոթ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլիացի լրագրողներ Կատեգորիա:Քեմբրիջի համալսարանի շրջանավարտներ
Ա*
Բարդության գնահատում
որտեղ h*-ը օպտիմալ էվրիստիկան է, այսինքն գագաթից մինչև նպատակը ընկած տարածքի հեռավորության ճշգրիտ գնահատումն է։ Այլ կերպ ասած, h(x) սխալը չպետք է աճի ավելի արագ քան օպտիմալ էվրիստիկայի լոգարիթմը։ Բայց ավելի մեծ խնդիր, քան ժամանակավոր բարդությունն է, իրենցից ներկայացնում են ալգորիթմի ռեսուրսներից օգտվողները։ Վատագույն դեպքում նա ստիպված է լինում հիշել էքսպոնենտալ քանակությամբ հանգույցներ։ Դրա դեմ կռվի համար առաջարկվել են մի շարք ալգորիթմներ, օրինակ iterative deeping A*, IDA*, memory-bounded A*, MA*, simplified MA*, SMA*, recursive best-first search, RBFS։
Կիրառության օրինակներ
Կլասիկ օրինակ է հանդիսանում Lines (Color Lines) խաղը, որը հայտնագործել է Օլեգ Դյոմինի, Գենադիյ Դինիսովի և Իգոր Իվկինի կողմից և մշակվել է ռուսական Gamosկազմակերպության կողմից 1992 թ.-ին։ Տվյալ խաղում էկրանին ցույց է տրվում քառակուսիների 9×9 չափսերով դաշտ, որտեղ տարբեր վանդակներում ծրագիրը դուրս է բերում տարբեր գույների երեք գնդիկներ։ Միայն յոթ հնարավոր գույներով։ Մեկ քայլի ընթացքում խաղացողը կարող է կատարել մեկ քայլ, նշելով գնդիկը և տեղափոխելով այն։ Քայլի վերջացման համար անհրաժեշտ է, որ սկզբանական և վերջնական վանդակների միջև գոյություն ունենա ազատ վանդակներից կազմված ուղի։ Խաղի նպատակը նրանում է, որ ինչքան հնարավոր է շատ գնդիկներ ջնջվի, որոնք անհետանում են նույն գույնի գնդիկները մի ուղղի վրա շարելիս(հորիզոնական, ուղղահայաց կամ անկյունագծով)։ Գնդիկների անհետացման դեպքում նոր գնդիկներ չեն ավելանում։ Մնացած դեպքերում ամեն քայլից հետո ավելանում են երեք նոր գնդիկներ։ Խաղացողը նախապես կարող է տեսնել այն երեք գնդիկները, որոնք առաջանալու են հաջորդ քայլում։
Հղումներ
Կատեգորիա:Փնտրման ալգորիթմներ
Չեք
Չեք, գյուղ պատմական Փոքր Հայքում, իսկ ապա Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Ազիզիեի գավառակում ։
Բնակչություն
Հայաբնակ գյուղ էր։
Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղն ուներ հին գերեզմանոց, որտեղ կային նաև սեպագիր արձանագրություններ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Եգիպտացորեն
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հացազգիներ Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Անիցա Բոշկովիչ
Անիցա Բոշկովիչ (Anica Bošković, ), խորվաթ բանաստեղծուհի և թարգմանիչ։
Կենսագրություն
Անիցա Բոշկովիչը ծնվել է դուբրովնիկցի վաճառական Նիկոլա Բոշկովիչի ընտանիքում։ Տանը կարճ ժամանակ սովորելուց հետո ուսանել է Սուրբ Եկատերինայի վանքում, որտեղ նրա ավագ քույրը՝ Մարիան մայրապետ է եղել։ Ուսումն ավարտելուց հետո հրապուրվել է խորվաթերեն լեզվով գրական ստեղծագործություններ գրելով։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը 1758 թվականին Վենետիկում լույս տեսած «Razgovor pastirski varhu porođenja Gospodinova jedne djevojčice Dubrovkinje» գիրքն է, որն ունեցել է երեք հրատարակություն՝ կատարված օկտավաների տեսքով և ուղղված են հիմնականում երիտասարդ ընթերցողներին։ Հետագայում այս ստեղծագործությունը հայտնի է դարձել «Ljubica» անվանումով և ճանաչվել է Դուբրովնիկի Հանրապետության պատմության մեջ միակ տպագիր գիրքը, որը գրվել է բացառապես կնոջ կողմից։ Գիրքը հետագայում իտալերեն է թարգմանել նրա եղբայրը՝ Ռուջեր Բոշկովիչը, ում հետ Անիցա Բոշկովիչը ակտիվ նամակագրություն է վարել։ Գիրքը պահվում է Բերքլիի Կալիֆորնիական համալսարանի արխիվում՝ «Poesie Illyriche di Anna Boscovich» անվանումով հատուկ բաժնում։ Բացի գրքեր գրելուց, նա նաև իտալերենից թարգմանել է կրոնական տեքստեր և բանաստեղծություններ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորվաթ կին գրողներ Կատեգորիա:Խորվաթ բանաստեղծուհիներ
Ուչխոզա Սելխոզտեխնիկումա
Ուչխոզա Սելխոզտեխնիկումա (Учхоза сельхозтехникума, Сельхозтехникум учхозы), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կուշնարենկովսկի շրջանի կազմում։
Յաթաշ
Յաթաշ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայի Ուրֆայի նահանգում ։
Ուչխոզա Սելխոզտեխնիկումա
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 38 մարդ։
Յաթաշ
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ուչխոզա Սելխոզտեխնիկումա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կուշնարենկովսկի շրջանի բնակավայրեր
Յաթաշ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Մայսկոե (ավան, Կառլովկայի շրջան)
Մայսկոե (Майське), ավան Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կառլովկայի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կառլովկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի ավաններ
(1071) Բրիտա
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,800185 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,4917 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,1087 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1711,51 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,210341 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 5,37° անկյուն։
Սաղլի
Սաղլի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Ազիզիեի գավառակում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բոշխ բոհեմական
Բոշխ բոհեմական, բոշխազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։
Նկարագրություն
5-30 (50) սմ բարձրությամբ, կարճացած կոճղարմատով, խիտ ճիմ առաջացնող խոտաբույս է։ Տերևների լայնությունը 2-4 մմ է։ Ծաղկաբույլը գլխիկանման է, խիտ, խոզանաձև և ունի 1-2 սմ տրամագիծ։ Ծաղկաբույլից բազմաթիվ անգամ երկար ստորին ծածկող տերևի երկարությունը 8-20 սմ է, իսկ մյուսները ավելի կարճ են և ունեն 1-2 սմ երկարություն։ Երկարավուն-նշտարաձև պարկիկները կանաչավուն են, 7-9 մմ երկարությամբ և 1 մմ լայնությամբ։ Երկատամ, խորը ճեղքված կտուցի երկարությունը ունի 5 մմ է ։
Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է Լոռու ֆլորիստիկական շրջանում, Լոռու սարահարթի լճերում (Ժանգոտ, Կլոր և Ցոլակի լճեր) ։
Էկոլոգիա
Աճում է միջին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1300-1500 մ բարձրությունների վրա, ռելիկտային լճերի ճահճացած ափերին։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիսին ։
Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման անմիջական սպառնալիքի ենթակա բույս։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ։
Պահպանություն չի իրականացվում ։
(8946) Յոշիմիցու
(8946) Յոշիմիցու (Yoshimitsu), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1997 թվականի փետրվարի 1-ին Տակաո Կոբայաշիի կողմից Օիզումիյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,880568 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,5887 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,1724 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1785,73 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,201598 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,03° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1997 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Տակաո Կոբայաշիի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Քուլշարիֆ մզկիթ
Քուլշարիֆ մզկիթ (Колшәриф мәчете, Qolşərif məçete) ', Թաթարստանի և դրա մայրաքաղաք Կազանի գլխավոր մզկիթը , որը գտնվում է Կազանի կրեմլի տարածքում։ Համալիրի կառուցմն սկսվել է 1996 թվականին որպես 16-րդ դարում այդտեղ եղած լեգենդար բազմամինարեթ մզկիթի վերստեղծում, որը համարվել է Կազանի խանությունում և Միջին Պովոլժիեում կրոնական ուսումնառության և գիտությունների զարգացման կենտրոն։ Այդ մզկիթը ոչնչացրել են Իվան Ահեղի զորքերը 1552 թվականի հոկտեմբերին Կազանի գրոհի ժամանակ:Նորակառույցը Ռուսաստանում և Եվրոպայում ամենամեծ մզկիթներից մեկն է, որ գտնվում է Ստամբուլից դուրս ։ Կրոնական արարողությունների ընթացքում  մզկիթի ներսում կարող է գտնվել մեկուկես հազար մարդ, ևս տասը հազարը՝ դրսում՝ կից հրապարակում։
Պատմություն
1552 թվականի հոկտեմբերի 2-ին ռուսական զորքը ներխուժեց Կազանի խանության մայրաքաղաք, որի պաշտպանության պարագլուխներից մեկը կրոնագետ գիտնականի համբավ վայելող սեիդ Քուլշարիֆն էր։ Համառ մարտերի ժամանակ, քաղաքի հազարավոր պաշտպանների հետ, զոհվեցին նաև Քուլշարիֆն ու իր սաները։ Ռուսները քաղաքը մատնեցին հրդեհի, որին կուլ գնաց նաև բազմամինարեթ մզկիթը։
Կազանի հիմնադրման հազարամյակի կապակցությամբ Թաթարստանի նախագահ Մինթիմեր Շամիևը 1995 թվականի աշնանը հրամանագիր ստորագրեց մզկիթը վերականգնելու մասին։ Հայտարարված համահանրապետական մրցույթում հաղթող ճանաչվեց ճարտարապետներ Շ. Լաթիպովի, Մ. Սաֆրոնովի, Ա. Սատտարովի, Ի. Սեյֆուլինի պատրաստած նախագիծը։ Շինարարության նախագծա-նախահաշվային արժեքը գնահատվեց 500 միլիոն ռուսական ռուբլի ), որը ձեռք բերվեց ավելի քան 40 հազար հավատացյալների ու հիմնարկ-ձեռնարկությունների, կազմակերպությունների նվիրատվությունների և արտասահմանյան երկրների (գլխավորապես՝ Սաուդյան Արաբիայի և Արաբական Միացյալ Էմիրությունների) հատկացրած ֆինանսական օգնության շնորհիվ։ 2001 թվականի ամռանը շինարարությունը հիմնականում ավարտվեց, բայց պաշտոնական բացումը տեղի ունեցավ 2005 թվականի հունիսի 24-ին՝ Կազանի հիմնադրման 1000-ամյակի տոնակատարության ժամանակ։ Բացման արարողության ժամանակ հայտարարվեց, որ Քուլշարիֆը Ռուսաստանում ու Եվրոպայում ամենաբարձր մինարեթ ունեցող և ամենամեծ մզկիթն է ,  թեև դա իրականությանը չի համապատասխանում ։ Չորս հիմնական մինարեթներից յուրաքանչյուրն ունի 58 մետր բարձրություն ։ Գմբեթի բարձրությունը 39 մետր է, դրա տրամագիծը՝ 17 մետր։ Գրանիտն ու մարմարը բերվել են Ուրալից, բյուրեղապակյա գունավոր ջահը, որ հինգ մետր տրամագիծ ու երկու տոննա քաշ ունի, Չեխիայից է, իսկ մզկիթի ներսը զարդարող գորգերը նվիրել է Իրանի կառավարությունը ։
Մզկիթի գլխավոր շենքում տեղավորված են իսլամական մշակույթի և Պովոլժիեում իսլամի տարածման պատմության թանգարանը, հարսանեկան հանդիսավոր արարողությունների սրահը, իմամի աշխատասենյակը։