cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մստիսլավ Ռոստրոպովիչ
ԱՄՆ ազգային սիմֆոնիկ նվագախմբի դիրիժորը
ԱՄՆ-ի Ազգային սիմֆոնիկ նվագախմբի ղեկավարման տարիները նշանավորվեցին այդ երկրում Շոստակովիչի ստեղծագործությունների կատարմամբ ու քարոզչությամբ, որը ամերիկյան երաժշտական կյանքում մեծ նշանակություն ունեցավ։ Մենահամերգներից հետո Շոստակովիչի անձի, նրա հասարակական դիրքի ու կեցվածքի մասին սկիզբ առնող քննադատական բանավեճերի ժամանակ Ռոստրոպովիչն ԱՄՆ-ում առաջին անգամ ներկայացրեց նրա գրեթե բոլոր սիմֆոնիաները, որպես սովետական ժողովրդի ողբերգության հսկայական գեղանկար, բացահայտում է այդ երաժշտության ռուսական արմատները։ Նրա մեկնաբանությունները մեծապես օգնեցին ուրիշ դիրիժորների ու նվագախմբերի՝ Շոստակովիչի ստեղծագործությունները կատարելիս։
Խորհրդային քաղաքացիության վերականգնումը
Խորհրդային միությունում սկիզբ առած ազատական ալիքի ազդեցությամբ մի շարք կոմպոզիտորներ ու երաժիշտներ՝ վրացի կոմպոզիտոր Անդրեյ Բալանչիվաձեն, հայ կոմպոզիտորներ Էդվարդ Միրզոյանն ու Ավետ Տերտերյանը, ազգությամբ գերմանացի խորհրդային կոմպոզիտոր Ալֆրեդ Շնիտկեն և շատ ուրիշներ դիմեցին ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդին՝ Ռոստրոպովիչի և Վիշնևսկայայի քաղաքացիությունը վերականգնելու խնդրանքով։ Նրանց միացավ նաև ակադեմիկոս Անդրեյ Սախարովը։ Այդ նամակը, որի տակ ստորագրել էր 25 հոգի, հրապարակվեց «Խորհրդային երաժշտություն» ամսագրում։ Այդ տարիներին նման քայլն այլևս չէր կարող վտանգավոր հետևանքներ ունենալ։ Այն եղավ արդյունավետ և անվտանգ։ Երբ արդեն հնարավոր էր, Կոմպոզիտորների միության առաջին քարտուղար Տիխոն Խրեննիկովը որոշում կայացրեց վերականգնել Ռոստրոպովիչի անդամակցությունը Կոմպոզիտորների միությանը։ Երբ թավջութակահարն իմացավ այդ մասին, կատակով բացականչեց. «Ես նույնիսկ չգիտեի, որ ինձ հեռացրել էին Կոմպոզիտորների միությունից։ Ինչպիսի հրաշք»։ Խրեննիկովի հաջորդ քայլը եղավ դիմել ԽՄԿԿ գլխավոր քարտուղար Միխայիլ Գորբաչովին՝ վերականգնել Ռոստրոպովիչի և Վիշնևսկայայի քաղաքացիությունը։ Շուտով ստացված պատասխանում ասվում էր, որ այդ հարցը օրակարգ կարող է մտցվել Ռոստրոպովիչի և Վիշնևսկայայի դիմելու դեպքում։ Լսելով պատասխանը, Ռոստրոպովիչը դառնորեն քմծիծաղ է տալիս. «Ինչո՞ւ պետք է ես դիմեմ քաղաքացիության վերականգնման համար, եթե ես չէի խնդրել զրկել ինձ դրանից, այլ դա կատարվել էր անկախ իմ կամքից, ապօրինաբար և առանց որևէ հիմքի»։ Այս փաստարկը ճիշտ էր ե՛ւ բարոյական, ե՛ւ իրավական տեսակետից։ Խրեննիկովն այն կցեց իր հաջորդ դիմումին, հավելելով, որ երաժիշտները այդ ընթացքում չեն ընդունել ոչ մի այլ երկրի քաղաքացիություն և որ զբաղվել են աշխարհում խորհրդային երաժշտության քարոզչությամբ։
1989 թվականի սկզբին կնքվեց պայմանագիր՝ Մոսկվայում և Լենինգրադում (Սանկտ Պետերբուրգ) ԱՄՆ Ազգային սիմֆոնիկ նվագախմբի ելույթի վերաբերյալ՝ Մստիսլավ Ռոստրոպովիչի ղեկավարությամբ։ Ռոստրոպովիչը երկար ժամանակ տատանվում էր որոշում ընդունելուց առաջ։ Նա չէր կամենում, որ ինչ-որ առումով հանկարծ որևէ զիջում լիներ։ Սակայն նրան բերում էին փաստարկներ, որ նվագախումբը չի կարող ելույթ չունենալ Մոսկվայում, որտեղ ելույթ են ունեցել աշխարհի տարբեր հայտնի նվագախմբեր, միայն այն բանի համար, որ գեղարվեստական ղեկավարը չէր ցանկանա։ Վիշնևսկայան, ամուսնու համաձայնությունն ընդունելով առանց խանդավառության, որոշել էր այս անգամ նրան չուղեկցել։ Նույն տարվա ապրիլի 14-ին ԱՄՆ-ում ԽՍՀՄ դեսպան Դուբինին մասնակցությամբ Քենեդի-Հոլում կայացավ մամլո բազմամարդ ասուլիս, որի ընթացքում որոշվեցին համերգի օրերը՝ 1990 թվականի փետրվարի 12-ին և 15-ին։ Բայց նվագացանկը նույնիսկ Ռոստրոպովիչն էր դժվարանում որոշել։ Ինչպես կատակով ասում էր, ամեն դեպքում Շոստակովիչի ստեղծագործություններից և չեխ կոմպոզիտոր Անտոնին Դվորժակի Թավջութակի կոնցերտը պետք է անպայման ընդգրկվեին, որպեսզի խորհրդային հանդիսատեսին ցույց տար, որ թավջութակ նվագելը չէր մոռացել։ Խորհրդային քաղաքացիության հարցը Ռոստրոպովիչն այդ անգամ դիվանագիտորեն շրջանցեց։
Խորհրդային Միության այդ ժամանակվա մշակույթի նախարար Նիկոլայ Գուբենկոն քիչ ջանքեր չգործադրեց՝ համոզելու համար պետության նոր ղեկավարներին, որ շատ կարևոր է և անհրաժեշտ Ռոստրոպովիչին ու Վիշնևսկայային քաղաքացիության վերականգնումը։ Եվ դա նրան հաջողվեց։ Մոսկովյան համերգի նախաշեմին, 1990 թվականի հունվարին, երբ մեկ ամսից էլ քիչ ժամանակ էր մնացել, համապատասխան հրամանագիրը ստորագրվեց, ինչի մասին Գուբենկոն իսկույն տեղեկացրեց Խորհրդային միության նորահայտ քաղաքացիներին. «Հանրության բարեխիղճ հատվածի մոտ միշտ կար այն հույսը, որ արդարությունն ի վերջո կհաղթանակի։ Այնպիսի սխալները, ինչպիսիք թույլ տրվեցին ձեր հանդեպ, կմնան խորհրդանիշ այն բանի, թե ինչպես չի կարելի վարվել մարդու հետ։ Մարդկային արժանապատվության հանդեպ անհարգալից վերաբերմունքն այլևս չպետք է կրկնվի»։ Տեղեկությունը խորհրդային քաղաքացիության մասին Ռոստրոպովիչի համար անակնկալ էր։ Նա պատրաստ չէր այդ թեմայով հարցազրույց տալ, և ուզում էր հասկանալ, թե ինչ կապ ուներ դա կայանալիք համերգների հետ։ Նաև տանջում էր այն հարցը, թե այդ դեպքում ինչու չեն վերադարձնում Սոլժենիցինի և մյուս հալածվածների քաղաքացիությունը։
Վերադարձը հայրենիք 16 տարի անց
Իսկ Խորհրդային միությունում նրա այցին պատրաստվում էին մեծ խանդավառությամբ։ Թերթերը հրապարակում էին նրա կյանքի պատմությունը, ռադիոյով հեռարձակում էին նրա մասին զանազան հաղորդումներ ու կատարումների ձայնագրություններ, հեռուստաեթերով ցուցադրում էին ֆիլմեր։ Շերեմետևո օդանավակայանում մեծ բազմություն էր հավաքվել՝ դիմավորելու մեծանուն երաժշտին։ Մարդկանց ձեռքերին կային բազմաթիվ պաստառներ՝ զանազան գրություններով, ինչպես օրինակ՝ «Փա՛ռք Ռոստրոպովիչին», «Փառք Գալյային ու Սլավային», «Շնորհակալություն Սոլժենիցինի համար»։ Երբ ինքնաթիռը վայրէջք կատարեց, նրան ու Վիշնևսկայային դիմավորեց անձամբ Նիկոլայ Գուբենկոն՝ Խորհրդային միության մշակույթի նախարարը։ Գալյան փոխել էր որոշումը և եկել էր ամուսնու հետ։ Օդանավակայանից նրանք անմիջապես մեկնեցին Նովոդևիչյան գերեզմանատուն, որտեղ թաղված էր Շոստակովիչը։ Առաջին խոնարհումը ամուսինները բերեցին նրան։ Հետո այցելեցին ծնողների գերեզման, ապա՝ Պրոկոֆևի, Դավիդ Օյստրախի, Անդրեյ Սախարովի։ Շատ կուզենային մեկնել նաև հեռավոր Երևան, որտեղ հողին էր հանձնված Արամ Խաչատրյանը, սակայն այդպես էլ չվիճակվեց։ Հետո գնացին Նեժդանով փողոցի իրենց բնակարան, որտեղ անցել էին իրենց կյանքի լավագույն տարիները։ Մինչ այդ նա զանգահարել էր քրոջը՝ Վերոնիկային, պատվիրելով այդ բնակարանում ճաշ պատրաստել 42 մարդու համար։ Նա պետք է Վերոնիկային տար բոլոր այն մարդկանց ցուցակը, որոնք չէին դավաճանել իրեն այդ բոլոր տարիներին։ Մոսկվայում և Լենինգրադում կայացավ երկուական համերգ, որոնք խորհրդային երաժշտական քննադատներին առատ նյութ տվեցին վերլուծելու Ռոստրոպովիչ-երաժիշտի զարգացումը հայրենիքից բացակայելու տարիներին։
Մահը
Թեև Ռոստրոպովիչը վերջում բնակություն էր հաստատել Փարիզում, սակայն տարվա մի մասը լինում էր նաև Լոնդոնում, Լոզանում, Մոսկվայում, Սանկտ Պետերբուրգում կամ Նյու Յորքում։ 2006 թվականի ամռանը Ռոստրոպովիչը ծանր հիվանդացավ. ուռուցք էր գոյացել լյարդի վրա, որը սկսել էր մաշել նրա առողջությունը։ Այդ վիճակով նա կարողացավ 2006 թվականի սեպտեմբերին ելույթ ունենալ Շոստակովիչի ծննդյան 100-րդ տարեդարձի առթիվ։ 2007 թվականին երկու անգամ վիրահատվեց փետրվար և ապրիլ ամիսներին։ Այդ մասին տեղեկատվություն հրապարակեց «Չիկագո տրիբուն» պարբերականը։ Ռոստրոպովիչը նախատեսում էր տարեվերջին վիրահատվել Փարիզում և տարվա սկզբին մեկնեց Մոսկվա։ Նրան այցելեց ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը՝ քննարկելու մարտի 27-ին թավջութակահարի ծննդյան 80-րդ տարեդարձի հանդիսության մանրամասները, որը պետք է կայանար Կրեմլում։ Երաժիշտը թեև վատ ինքնազգացողություն ուներ, սակայն նշանակված օրը Կրեմլում 80-ամյակի առթիվ իր մասնակցությամբ կայացավ հանդիսավոր արարողությունը։ Դրանից կարճ ժամանակ անց Ռոստրոպովիչի հիվանդությունը սրացավ, և նրան տեղափոխեցին հիվանդանոց։ 2007 թվականի ապրիլի 27-ին Ռուսաստանի դաշնության Բլոխինի անվան ուռուցքաբանության բժշկական կենտրոնում քսաներորդ դարի մեծագույն թավջութակահարը, թավջութակի արքան կնքեց մահկանացուն՝ ավարտելով փոթորկուն, բազմաթիվ փորձություններով հարուստ կյանքը։ Մեծ երաժիշտին վերջին հրաժեշտը տրվեց ապրիլի 28-ին Մոսկվայի կոնսերվատորիայի Մեծ դայլիճում։ Հոգեհանգստյան պատարագը կայացավ Մոսկվայի Քրիստոս Փրկիչ տաճարում, որից հետո նրա մարմինն ամփոփվեց Մոսկվայի Նովոդևիչյան գերեզմանատանը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ռուս դիրիժորներ Կատեգորիա:1927 ծնունդներ Կատեգորիա:Մարտի 27 ծնունդներ Կատեգորիա:2007 մահեր Կատեգորիա:Ապրիլի 27 մահեր Կատեգորիա:Բաքու քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստներ Կատեգորիա:Ազատության նախագահական մեդալով պարգևատրվածներ Կատեգորիա:Թբիլիսիի պատվավոր քաղաքացիներ Կատեգորիա:ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի բարի կամքի դեսպաններ Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:«1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալակիրներ Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:ՌԴ պետական մրցանակի դափնեկիրներ գրականության և արվեստի բնագավառում Կատեգորիա:ՌԴ պետական մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացիներ լեհական սերմամբ Կատեգորիա:Ռուսաստանի «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Ռուս երաժիշտներ Կատեգորիա:Ռուս թավջութակահարներ Կատեգորիա:Ռուս դաշնակահարներ Կատեգորիա:Ռուս հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ Կատեգորիա:«Ռուսական ազգային Օլիմպոս» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ռուս կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Մոսկվայի 850-ամյակի հուշամեդալով պարգևատրվածներ
Գնդապետ Շալիգինի սպասումը
«Գնդապետ Շալիգինի սպասումը» («Ожидание полковника Шалыгина»), խորհրդային գեղարվեստական ֆիլմը, որը նկարահանել է ռեժիսոր Թիմուր Զոլոևը 1981 թվականին ։
Սյուժե
1944 թվականի ամառ։ Խորհրդային զինվորների խմբին հանձնարարվել է շտապ գերմանական թիկունքից ռազմաճակատի գծով հանել խորհրդային հետախույզին։ Նրան պետք է հասցնել գնդապետ Շալիգինի (Նիկոլայ Գրինկո) մոտ, որն սպասում է կարևոր զեկուցման։ Երեք ուղեկցորդներից կենդանի է մնում միայն շարքային Բելովը (Բորիս Գալկին), որը կարողանում է հաղթահարել իրեն բաժին ընկած բոլոր փորձությունները և կատարել հրամանատարության առաջադրանքը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:1981 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր Հայրենական մեծ պատերազմի մասին Կատեգորիա:Խորհրդային արկածային ֆիլմեր
Կիրյուշկինո (գյուղ, Ֆյոդորովսկի շրջան)
Կիրյուշկինո (Кирюшкино, Кирюшкин), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ֆեոդորովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 352 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1787 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ֆյոդորովսկի շրջանի բնակավայրեր
Վիճակագրական աղյուսակներ
Վիճակագրական աղյուսակներ, վիճակագրական նյութերի ամփոփման և մշակման թվային արդյունքների առավել ռացիոնալ, ակնառու և սիստեմավորված շարադրման ձև։ Վիճակագրական աղյուսակների ուղղահայաց սյունակների և հորիզոնական տողերի համակցություն են, ունեն ենթակա, որում թվարկվում են բնութագրվող երևույթի առանձին տարրերը կամ խմբերը, և ստորոգյալ, որը ցույց է տալիս ինչ ցուցանիշներով է բնութագրվում ենթական։ Ենթական սովորաբար գրանցվում է աղյուսակի տողերում, իսկ ստորոգյալը՝ սյունակներում։ Ըստ ենթակայի կառուցվածքի տարբերվում են՝ ա․ պարզ (ենթակայում թվարկվում են վիճակագրական դիտարկման ենթարկված օբյեկտները կամ տերիտորիալ միավորները), բ․ խմբային(ենթական բովանդակում է ուսումնասիրվող օբյեկտի միավորների խմբավորումըստ որևէ էական հատկանիշի), գ․ կոմբինացված (ենթական բովանդակում է ուսումնասիրվող օբյեկտի միավորների խմբավորում ըստ երկու և ավելի հատկանիշների) Վիճակագրական աղյուսակներ․։ Ստորոգյալի ցուցանիշները բնութագրում են օբյեկտի վիճակը ժամանակի պահին կամ պրոցեսը ժամանակի հատվածում (ստատիկ Վիճակագրական աղյուսակներ) և օբյեկտի փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում (դինամիկ Վիճակագրական աղյուսակներ)։ Վիճակագրական աղյուսակների ընդհանուր վերնագրում կամ սյունակների ու տողերի վերնագրերում ցույց են տրվում ո՛ր տերիտորիային, ժամանակին կամ ժամանակի պահին են վերաբերում տվյալները, այդ տվյալների բնույթը (պլանային, փաստացի, հաշվարկային) և չափի միավորները։
Կատեգորիա:Վիճակագրություն
Ելենա Սուլիոտիս
Ելենա Սուլիոտիս (Έλενα Σουλιώτη, ), օպերային երգչուհի (սոպրանո)։ Ազգությամբ հույն։ Համաշխարհային ճանաչում է ձեռք բերել 1960-ական թթ. կեսերին։ Ելույթ է ունեցել Եվրոպայի, Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկաների հայտնի օպերային թատրոններում (Լա Սկալա, Կովենտ-Գարդեն և այլն)՝ կատարելով իտալական կոմպոզիտորների (Վերդի, Բելլինի, Դոնիցետտի և այլն) օպերաներում գլխավոր դերեգերը։ 1970-ական թթ. կեսերին ժամանակավորապես թողել է բեմը՝ ձայնի վատթարացան պատճառով։ Հետագայում վերադարձել է՝ արդեն երկրորդական դերեր կատարելով։ Թողել է հարուստ սկավառագրություն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հույն սոպրանոներ Կատեգորիա:Հույն օպերային երգչուհիներ Կատեգորիա:1943 ծնունդներ Կատեգորիա:2004 մահեր Կատեգորիա:Մայիսի 28 ծնունդներ Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 4 մահեր Կատեգորիա:20-րդ դարի օպերային երգչուհիներ Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ
Կանդվու
Կանդվու, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վանի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Նեպեդովկա
Նեպեդովկա (Непедівка), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Կազատինի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1640 թվականին։
Կանդվու
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Նեպեդովկա
2001 թվականի տվյալներով Նեպեդովկա գյուղում բնակվում էր 956 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 18285 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 52,28 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Կազատինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1640 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Զեմո Քարզմանի
Զեմո Քարզմանի (ზემო ქარზმანი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Իմերեթի մարզի Սաչխերեի շրջան‎‎ում ։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 750 մետր բարձրության վրա։
Բնակչություն
Ըստ 2002 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 88 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Սաչխերեի շրջան‎‎
(1891) Գոնդոլա
(1891) Գոնդոլա (Gondola), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1969 թվականի սեպտեմբերի 11-ին Պաուլ Վիլդի կողմից Ցիմերվալդում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,706485 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,5179 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8951 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1626,32 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,221358 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 11,52° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1969 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Պաուլ Վիլդի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Դվորա Բարոն
Դվորա Բարոն, իսրայելցի գրող, թարգմանչուհի, խմբագիր։ Հայիմ Նախման Բյալիկի անվան մրցանակի առաջին դափնեկիր (1934)։
Կենսագրություն
Դվորա Բարոնը ծնվել է 1887 թվականի նոյեմբերի 27-ին՝ ռաբբի Էլիեզերա Բարոնի ընտանիքում։ Ստացել է ավանդական կրթություն, իսկ հետո սովորել է Մարիամպոլեում գտնվող ռուսական գիմնազիայում։ Նրա առաջին ստեղծագործությունները տպվել են հրեական հայտնի «Խա-Մելից», «Խա-ցեֆիրա» և «Խազման» հրատարակություններում։ 1991 թվականին գաղթել է Էրեց-Իսրայել։ «Խա-Պոել խա-Ցաիր» թերթում աշխատել է որպես գրական խմբագիր, որտեղ ծանոթացել է իր ապագա ամուսնու՝ Իոսիֆ Արոնովիչի հետ։
Դվորա Բարոնի աշխատանքներ
Իվրիտ է թարգմանել Գյուստավ Ֆլոբերի «Տիկին Բովարի» վեպը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսրայելցի բանաստեղծուհիներ Կատեգորիա:Իսրայելցի գրողներ
Բաղդադ (Լագոդեխի շրջան)
Բաղդադ (ბაღდადი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Կախեթի մարզի Լագոդեխի շրջանում։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 180 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Լագոդեխից հեռու է 25 կմ։
Տելիսե
Տելիսե (Telise), գյուղ Էստոնիայի Լյաենեմաա նահանգի Նոառոոցի շրջանում։
Բաղդադ (Լագոդեխի շրջան)
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 316 մարդ, մեծամասնությունը՝ վրացիներ (97,8 %)։
Տրանսպորտ
Գյուղը շրջկենտրոն Լագոդեխի հետ կապված է ավտոխճուղով։ Շրջանի տարածքով երկաթուղին չի անցնում, այն հեռու է գտնվում Սև ծովի նավահանգիստներից։
Տելիսե
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Լյաենեմաա նահանգի Նոառոոցի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Բաղդադ (Լագոդեխի շրջան)
Տրանսպորտ
Ամենամոտ օդանավակայանը գտնվում է շրջկենտրոնում։ Այն ունի տեղական նշանակություն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Լագոդեխի շրջան
Բենիտո Արչունդիա
Կատեգորիա:Մեքսիկացի ֆուտբոլային մրցավարներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մրցավարներ այբբենական կարգով
Ֆրենկ Դյուվենեկ
Ֆրենկ Դյուվենեկ (Frank Duveneck, ) ամերիկացի նկարիչ, քանդակագործ և ուսուցիչ։
Կենսագրություն
Ծնվել է գերմանացի տարագիրների ընտանիքում։ Նրա հոր` Դեկար Բերնգարդի մահից հետո նրա մայրը ամուսնացել է երկրորդ անգամ, և տղան ստացել է խորթ հոր ազգանունը։ Ֆրենկ Դյուվենենկը նկարչություն է սովորել Ցինցինատիում։ 1869 թվականին Դյուվենեկը մեկնում է Գերմանիա և ընդունվում է Մյունխենի Կայսերական ակադեմիա, Վիլյամ Չեյզի դասարան։ Ուսումը ավարտելուց հետո Դյուվենեկը Մյունխենում բացում է իր սեփական արվեստանոցը։ 1873 թվականին Դյուվենեկը վերադառնում է Ամերիկա և երկու տարի դասավանդում է Օհայոյում գտնվող Մյունխենյան ինստիտուտում։ 1875 թվականին նա կրկին մեկնում Մյունխեն, 1876 թվականին գնում է Փարիզ, իսկ հաջորդ տարի մայիսի 9-ին` Վենետիկ։ 1879 թվականին նա ճանապարհորդում է Իտալիայում, իսկ արդեն 1886 թվականին նա ամուսնանում է իր աշակերտուհու` Բոստոնի տեղաբնիկ, քսանամյա նկարչուհի Ելիզաբեթ Բուտի հետ (այս նկարչուհին այդ ժամանակ ապրել է Ֆլորենցիայում և գեղանկարչության դասեր է վերցրել Դյուվենեկից)։ Երկու տարի անց Ելիզաբեթը Փարզում մահանում է թոքերի բորբոքումից։ Ապրելով այդ մեծ ողբերգությունը` Դյուվենեկը թողնում է նկարչությունը և զբաղվում է քանդակագործությամբ։ Վերադառնալով ԱՄՆ` նկարիչը բնակվում է Ցինցինատիում, որտեղ ապրում է մինչև կյանքի վերջին օրերը, դասավանդում է տեղի Արվեստի ակադեմիայում։ Նրա շատ աշակերտներ դարձել են հայտնի նկարիչներ, որոնցից են, օրինակ, Ջոն Վիթ Ալեքսանդրը, Ջոզեֆ դե Քամփը, Կենոն Քոքսը և Ջոն Հենրի Տվաթմանը։ Իր ստեղծագործունեության սկզբից նա հիմնականում նկարել է ռեալիստական ոճի նկարներ։ Մինչև Գերմանիայում և Իտալիայում գտնվելը նա նկարել է նաև կտավներ և կենցաղային տեսարաններ` աստիճանաբար անցնելով իմպրեսիոնիզմին։ Նկարները նկարել է յուղաներկով և օֆորտով։ 1905 թվականին դարձել է Արվեստի ազգային ակադեմիայի անդամ։ 1915 թվականին Ֆրենկ Դյուվենեկի աշխատանքները ցուցադրվել են Համաշխարհային ցուցահանդեսի ժամանակ Սան Ֆրանցիսկոյում։ Մահացել է 1919 թվականի հունվարի 3-ին, Ցինցինատիում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մյունխենի գեղարվեստի ակադեմիայի շրջանավարտներ Կատեգորիա:19-րդ դարի ամերիկացի նկարիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի քանդակագործներ Կատեգորիա:Ամերիկացի մանկավարժներ
Տիշև (գյուղ, Մալինի շրջան)
Տիշև (Тишів), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Մալինի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1928 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Տիշև գյուղում բնակվում էր 213 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1684 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 126,48 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Մալինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1928 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
(9782) Էդո
(9782) Էդո (Edo), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1994 թվականի նոյեմբերի 25-ին Տակաո Կոբայաշիի կողմից Օիզումիյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,555828 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,1504 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9613 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1492,44 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,241216 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 8,95° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1994 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Տակաո Կոբայաշիի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Фонарь под глазом
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1997 ալբոմներ Կատեգորիա:Սպլինի ալբոմներ
Ալեքսեևկա (գյուղ, Աուրգազինսկի շրջան)
Ալեքսեևկա (Алексеевка, Алексеевка), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Աուրգազինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 17 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Աուրգազինսկի շրջանի բնակավայրեր
Առանց ձախողման իրավունքի
«Առանց ձախողման իրավունքի» («Без права на провал»), խորհրդային գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Եվգենի Ժիգուլենկոն Գեորգի Սևերսկու պատմվածքների հիման վրա։
Սյուժե
Հետախույզ Լոզովոյը, ընդհատակային Կոլեսովը և պարտիզանական պատանի կապավոր Վասիլյոկը հանձնարարություն են ստացել ստույգ տվյալներ ստանալ Սևաստոպոլը գնդակոծող գերհզոր հրետանային թնդանոթի տեղակայման մասին և կոորդինատները փոխանցել այն նավակին, որը կմոտենա երկնագույն ծովախորշին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:1984 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր Հայրենական մեծ պատերազմի մասին Կատեգորիա:Մաքսիմ Գորկու անվան կինոստուդիայի ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային արկածային ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Մանուշակագույն միջուկ
Մանուշակագույն միջուկ (Cardamine purpurea), Խաչածաղկավորների ընտանիքի (Brassicaceae) խոտածածկ բույսերի տեսակ։ Մասունքային տեսք ։ Ներկայիս տաքսոնոմիական անվան տակ այն նկարագրվել է 1826 թվականին Linnea բուսաբանական ամսագրում գերմանացի բուսաբաններ Ադելբտերտ ֆոն Շամիսոյի և Դիդերիխ Ֆրանց Լեոնարդ ֆոն Շլեխտենդալի կողմից ։
Նկարագրություն
Բազմամյա խոտաբույս մինչև 10 սմ բարձրությամբ։ Կոճղարմատը ուղղահայաց է, 1-3 մմ տրամագծով։ Ցողունները մի քանի կամ մեկ են, դուրս են գալիս երկար ռիզոմի գագաթից, ուղղաձիգ, չճյուղավորված։ Ցողունի վերին մասը պեդիկելների հետ միասին թավոտ է։ Բազալային տերևները քնարաձև-փետրավոր են, 1-3 զույգ նստակյաց կլորացված տերևներով, լայն կարճ վերին բլթակով, 1,5 − 7 սմ տրամագծով; ցողունի տերևներն ավելի փոքր են, քան բազալ տերևները։ 1,2 − 5 սմ երկարությամբ կոթուն ։
Ծաղկաբույլ − 6-10 ծաղիկների խոզանակ, առանց բեկորների:Sepals-ը երկարավուն է, մազոտ, չափը՝ 2 − 5 մմ։ Ծաղկաթերթերը մանուշակագույն են, ավելի հազվադեպ՝ սպիտակ, հակառակաձև, 6 մմ երկարությամբ, արագորեն նեղանում են դեպի հիմքը գծային նարգիզի մեջ։Փոշանոթները դեպի վեր են ձգված, 0,6 − 0,9 մմ երկարությամբ։ Ծաղկում է հունիսից օգոստոս։ Պտուղը մերկ պատիճ է՝ 10-15 մմ երկարությամբ։ Սերմերը շագանակագույն են, երկարավուն մինչև լայնաձև, 1,7 − 2,1 × 1,4 − 1,7 մմ չափերով ։
Քրոմոսոմների դիպլոիդ թիվը 2n= 96 :
Արեալ
Կալցեֆիլ, կրիոհիգրոմեզոֆիտ ։ Աճում է հում բուսական տունդրաներում կարբոնատային ապարների ելքերի վրա ։ Ռուսաստանում տեսակը գտնվում է իր հիմնական տիրույթից դուրս։ Հայտնի է ընդամենը երեք տեղանք Վրանգելի կղզու Արևելքում և հյուսիս-արևելքում (Չուկոտկայի ինքնավար շրջանՉուկոտկայի ինքնավար շրջան)։ Ռուսաստանից դուրս այն հանդիպում է Ալյասկայում, Յուկոնում, Բերինգի նեղուցի կղզիներում ։
Անվտանգության կարգավիճակ
Նշված Է Ռուսաստանի Դաշնության Կարմիր գրքում և Չուկոտկայի ինքնավար օկրուգի Կարմիր գրքում։ Ընդգրկվել է ԽՍՀՄ և ՌԽՖՍՀ Կարմիր գրքում ։ Սահմանափակող գործոններն են արկտիկայի ցուրտ հումիդային կլիման և բնակչության փոքր թիվը ։
Սինոնիմիկա
Ըստ The Plant List-ի՝ տեսակների հոմանիշները ներառում են հետևյալ անունները ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կենդանական-արդյունաբերական համալիր
Կենդանի-արդյունաբերական համալիր (AIC) տերմինը վերաբերում է կենդանիների համակարգված և ինստիտուցիոնալ շահագործմանը։ Այն ներառում է կենդանիների հետ կապված ցանկացած տնտեսական գործունեություն, ինչպիսիք են սննդի արդյունաբերությունը (օրինակ՝ միս, կաթնամթերք, թռչնաբուծություն, մեղվաբուծություն), կենդանիների փորձարկումներ (օրինակ՝ ակադեմիական, արդյունաբերական, կենդանիներ տիեզերքում), բժշկություն (օրինակ՝ մաղձ և այլ կենդանական արտադրանք), հագուստ (օրինակ՝ կաշի, մետաքս, բուրդ, մորթի), աշխատանք և տրանսպորտ (օր.՝ աշխատող կենդանիներ, կենդանիներ պատերազմում, հեռակառավարվող կենդանիներ), զբոսաշրջություն և զվարճանք (օրինակ՝ կրկես, կենդանաբանական այգիներ, արյան սպորտաձևեր, գավաթների որս, կենդանիներ գերություն ), սելեկցիա (օրինակ՝ կենդանիների արդյունաբերություն, արհեստական բեղմնավորում ) և այլն։ Տերմինի կողմնակիցները պնդում են, որ տերմինով նկարագրված գործողությունները տարբերվում են կենդանիների դաժան վերաբերմունքից, քանի որ դրանք հանդիսանում են կենդանիների ինստիտուցիոնալ շահագործում ։
(1892) Լյուսիենե
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,462472 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,2428 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,6822 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1411,42 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,255063 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 13,95° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1971 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Պաուլ Վիլդի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Կենդանական-արդյունաբերական համալիր
Սահմանումներ
Ռիչարդ Թուայնն ավելի ուշ ճշգրտեց հայեցակարգը՝ այն համարելով որպես «մասամբ անթափանց և բազմակի ցանցեր և հարաբերություններ կորպորատիվ (գյուղատնտեսական) հատվածի, կառավարությունների և պետական և մասնավոր գիտության միջև։ Տնտեսական, մշակութային, սոցիալական և էֆեկտիվ չափումներով այն ներառում է պրակտիկաների, տեխնոլոգիաների, պատկերների, ինքնությունների և շուկաների լայն շրջանակ»:  Թուայնը նաև քննարկում է ԿԱՀ-ի և այլ նմանատիպ համալիրների միջև համընկնումը, ինչպիսիք են բանտ-արդյունաբերական համալիրը, զվարճանքի-արդյունաբերական համալիրը և դեղագործական-արդյունաբերական համալիրը: Սոցիոլոգ Դեյվիդ Նիբերտը սահմանում է կենդանա-արդյունաբերական համալիրը որպես «հսկայական ցանց, որը ներառում է հացահատիկ արտադրողներ, ագարակում, սպանդանոցներ և փաթեթավորման ձեռնարկություններ, արագ սննդի և ցանցային ռեստորաններ և պետություն», որը, ըստ նրա, «խորը արմատներ ունի համաշխարհային պատմության մեջ»:
ԿԱՀ-ն, ըստ էության, վերաբերում է ազդեցիկ, հզոր համակարգերի, որոնք վերահսկում են մսի արտադրության վերաբերյալ գիտելիքների համակարգերը, մասնավորապես՝ կառավարությունը, կորպորատիվ ոլորտը և ակադեմիան։
Համալիրի ծագումը և հատկությունները
Չնայած կենդանա-արդյունաբերական համալիրի ծագումը կարելի է գտնել այն ժամանակներից, երբ սկսվեց կենդանիների ընտելացումը : Միայն 1945 թվականից ի վեր համալիրը սկսեց զգալիորեն աճել ժամանակակից կապիտալիզմի պայմաններում: Կիմ Սթոլվուդը պնդում է, որ կենդանական-արդյունաբերական համալիրը «անբաժանելի մասն է նեոլիբերալ, անդրազգային կարգի, որը մեծացնում է սեփականաշնորհումը և նվազեցնում կառավարության միջամտությունը՝ նպաստելով անդրազգային կորպորացիաներին և համաշխարհային կապիտալին»: Ըստ Սթոլվուդի, երկու կարևոր իրադարձություններ նշում են կենդանիների նկատմամբ մարդու վերաբերմունքի փոփոխությունը, որոնք հզորացրել են կենդանական-արդյունաբերական համալիրը, մասնավորապես՝ Չիկագոն և նրա պահեստարաններն ու սպանդանոցները 1865 թվականից և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո զարգացումները, ինչպիսիք են ինտենսիվ գործարանային տնտեսությունները, արդյունաբերական ձկնորսությունը և քսենոտրանսպլանտացիա: Նիբերտի խոսքերով, Չիկագոյի սպանդանոցները 20-րդ դարասկզբի զգալի տնտեսական ուժեր էին և «հայտնի էին հսկայական թվով կենդանիների դաժան, արագընթաց սպանությամբ և ապամոնտաժմամբ»:  Կենդանական-արդյունաբերական համալիրը պարզաբանելու համար Սթալվուդը մեջբերում է Էփտոն Բիլ Սինքլերի 1906 թվականի «Ջունգլիները» վեպը, որը բացահայտորեն նկարագրում է կենդանիների նկատմամբ վատ վերաբերմունքը նրանց կյանքի ընթացքում, մինչև նրանք կհայտնվեն սպանդանոցում: Նա նաև մեջբերում է Չարլզ Պատերսոնի «Հավերժական Տրեբլինկան »-ը, որը համեմատում է կենդանիների վերաբերմունքը Հոլոքոստի հետ և բացատրում է, թե ինչպես սպանդանոցներում կենդանիների ապամոնտաժումը ոգեշնչեց Հենրի Ֆորդին կոնվեյերի օգտագործումը գործարաններում և ինչպես դա ազդեց նացիստական Գերմանիայի վրա՝ համակենտրոնացման ճամբարներ կառուցելիս և գազի խցիկներ։ Ըստ Սթալվուդի՝ կենդանա-արդյունաբերական համալիրը միլիարդներով կենդանիներ է բազմացնում՝ մարդկանց սպառման համար ապրանքներ և ծառայություններ ստեղծելու նպատակով, և այս բոլոր կենդանիները համարվում են կենդանաարդյունաբերական համալիրի օրինական սեփականություն։ Ասում են, որ կենդանաարդյունաբերական համալիրը վերափոխել է մարդկային և ոչ մարդկային կենդանիների առանց այն էլ շփոթված հարաբերությունները՝ զգալիորեն մեծացնելով սպառումը և սպառնալով մարդու գոյատևմանը, իսկ կենդանաարդյունաբերական համալիրի համատարած բնույթն այնպիսին է, որ այն խուսափում է ուշադրությունից:
2013 թվականի «Կենդանիներ և պատերազմ» գրքի մասնակիցները, որոնք կապում էին կենդանիների քննադատական ուսումնասիրությունները և խաղաղության քննադատական ուսումնասիրությունները, ուսումնասիրեցին կենդանական-արդյունաբերական համալիրի և ռազմաարդյունաբերական համալիրի միջև կապերը՝ առաջարկելով և վերլուծելով ռազմա-կենդանական արդյունաբերական համալիրի գաղափարը ։ Կենդանիների շահագործումը, պնդում է Քոլին Սոլթերը, անհրաժեշտ չէ ռազմաարդյունաբերական համալիրներին, սակայն այն ռազմաարդյունաբերական համալիրի հիմնարար և կենտրոնական տարրն է, քանի որ այն իրականում գոյություն ունի: Ընդհանուր առմամբ գրքի նպատակներից մեկը ռազմա-կենդանական արդյունաբերական համալիրի և բոլոր պատերազմների վերացման օգտին վիճարկելն էր։
Հարաբերություն սպեցիիզմի հետ
Պիրս Բեյրնը սպեցիիզմը համարում է որպես կենդանական-արդյունաբերական համալիրի հատվող ցանցերի գաղափարական խարիսխ, ինչպիսիք են գործարանային տնտեսությունները, վիվիսեկցիան, որսը և ձկնորսությունը, կենդանաբանական այգիները և ակվարիումները, վայրի բնության առևտուրը և այլն։ Էմի Ջ. Ֆիցջերալդը և Նիկ Թեյլորը պնդում են, որ կենդանա-արդյունաբերական համալիրը և՛ սպեցիիզմի հետևանքն է, և՛ պատճառ, որը, ըստ նրանց, խտրականության ձև է, որը նման է ռասիզմին կամ սեքսիզմին։ Նրանք նաև պնդում են, որ մսի կենդանական ծագման խեղաթյուրումը կապիտալիստական և նեոլիբերալ ռեժիմների օրոք կենդանաարդյունաբերական համալիրի կարևոր մասն է։  Սպեսիզմը հանգեցնում է այն համոզմունքին, որ մարդիկ իրավունք ունեն օգտագործելու կենդանիներ, ինչը այնքան տարածված է ժամանակակից հասարակության մեջ։
Գիտնականները պնդում են, որ կենդանիների արտադրության բոլոր տեսակները արմատավորված են տեսակիզմի մեջ՝ կենդանիներին վերածելով զուտ տնտեսական ռեսուրսի: Կենդանիների արտադրության և սպանդի վրա կառուցված կենդանա-արդյունաբերական համալիրը ընկալվում է որպես սպեցիիզմի ինստիտուտի նյութականացում, ընդ որում սպեցիիզմը դառնում է «արտադրության եղանակ»: Իր 2011թվականի «Քննադատական տեսություն և կենդանիների ազատագրում» գրքում Ջ. Սանբոնմացուն պնդում է, որ տեսակիզմը տգիտություն կամ բարոյական կոդի բացակայություն չէ կենդանիների նկատմամբ, այլ արտադրության ձև և նյութական համակարգ՝ ներծծված կապիտալիզմով:
Համալիրի բաղադրիչներ
Կենդանի-արդյունաբերական համալիրը ներառում է կենդանիների ապրանքափոխում ժամանակակից կապիտալիզմի պայմաններում և ներառում է կենդանիների հետ կապված ցանկացած տնտեսական գործունեություն, ինչպիսիք են սնունդը, կենդանիների հետազոտությունը, զվարճանքը, նորաձևությունը, ընկերակցությունը և այլն, որոնք բոլորը դիտում են որպես կենդանիների շահագործման հետևանքներ։ ԿԱՀ-ը ներգրավված է կենդանիների ագրոբիզնեսում և դրա ցանցերում, կամ ագրոարդյունաբերական համալիրում (որը ներառում է անասնաբուծությունը, մսի և կաթնամթերքի արդյունաբերությունը, գործարանային տնտեսությունները, թռչնաբուծությունը, մեղվաբուծությունը, ջրային կուլտուրաները և այլն),   հատվում է տարբեր այլ արդյունաբերական համալիրների հետ, որոնք ներառում են կենդանիների շահագործում, ինչպիսիք են դեղագործական-արդյունաբերական համալիրը,   բժշկական-արդյունաբերական համալիր,   vivisection–արդյունաբերական համալիր,  կոսմետիկ–արդյունաբերական համալիր, ժամանցային–արդյունաբերական համալիր,  ակադեմիական-արդյունաբերական համալիր,   անվտանգություն-արդյունաբերական համալիր,  բանտ-արդյունաբերական համալիր,   և այլն ։
Համալիրի ազդեցությունը
Անդրադառնալով կենդանական-արդյունաբերական համալիրին` և՛ Նոսկեն, և՛ Թուինը ընդունում են համալիրի բացասական ազդեցությունը մարդկային փոքրամասնությունների և շրջակա միջավայրի վրա։ Ըստ Քեթլին Ստաչովսկու, ԿԱՀ-ը «բնականացնում է մարդուն որպես այլ կենդանիների սպառողի»։  ԿԱՀ-ի հսկայականությունը, ըստ Ստաչովսկու, ներառում է «նրա երկար ներթափանցումը մեր կյանք, և այն, թե որքան լավ է նա արել իր աշխատանքը՝ նորմալացնելով դաժանությունը կենդանիների նկատմամբ, որոնց գոյությունը մոռացված է» ։  Նա նշում է, որ կորպորատիվ կաթնամթերքի արդյունաբերությունը, կառավարությունը և դպրոցները կազմում են հսկայական ազդեցության կենդանա-արդյունաբերական համալիր եռյակը, որը հասարակության հայացքից թաքցնում է կաթնամթերքի արդյունաբերության ներսում տեղի ունեցող կենդանիների իրավունքների խախտումներն ու դաժանությունները։ Գիտնականները նշում են, որ թեև կենդանիների քննադատական տեսությունը ընդունում է համալսարանների դիրքը՝ որպես գիտելիքի արտադրության կենտրոն, այն նաև նշում է, որ ակադեմիան խնդրահարույց դեր է խաղում՝ լինելով վճռորոշ մեխանիզմ ԿԱՀ-ում:
Գիտնականները պնդում են, որ կենդանա-արդյունաբերական համալիրը պատասխանատու է նաև կենդանիներից մարդկանց հիվանդությունների տարածման համար, ինչպիսին է տավարի մսի օգտագործման պատճառով տավարի սպունգանման էնցեֆալոպաթիայի (խելագար կովի հիվանդություն) տարածումը, և շարունակվող COVID-19 համաճարակը, որի ծագումը կարելի է գտնել Չինաստանի շուկաներում։ Ըստ Շարլոտ Բլատների և այլոց, COVID-19 ճգնաժամը բացահայտեց ԿԱՀ-ը որպես «հսկայական և անկասելի մեքենա» :  Քերոլ Ջ. Ադամսը նման ճգնաժամերի արձագանքները համարում է «մարդակենտրոն խնդրի մարդակենտրոն լուծումների որոնում», այսինքն՝ բարելավել մսի մատակարարումը, այլ ոչ թե ուսումնասիրել միս ուտելու պրակտիկան, և շեշտում է խնդրի ավելի մանրակրկիտ ուսումնասիրությունը և հնարավոր միս օգտսգերծելու հրաժարումից։
Ոչ մարդկային կենդանիների ապրանքափոխում
Կենդանական-արդյունաբերական համալիրի առաջնային ազդեցություններից մեկը ոչ մարդկային կենդանիների ապրանքափոխումն է։ «Կրթություն ամբողջական ազատագրման համար » գրքում Մենեկա Ռեպկան մեջբերում է Բարբարա Նոսկիին, որ ասում է, որ սննդի համակարգերում ոչ մարդկային կենդանիների ապրանքափոխումն ուղղակիորեն կապված է կապիտալիստական համակարգերի հետ, որոնք առաջնահերթություն են տալիս «մենաշնորհային հակված ֆինանսական շահերին», քան մարդկանց, ոչ մարդկանց և մարդկանց բարեկեցությունը։ միջավայրը։ Ռիչարդ Թուայնը շարունակում է դա՝ նշելով, որ «կորպորատիվ ազդեցությունները ուղղակիորեն շահագրգռված են շուկայավարման, գովազդի և համի մանիպուլյացիայի միջոցով կենդանական արտադրանքի սպառումը որպես զգայական նյութական հաճույք ստեղծելու համար»։
Գրելով 18-րդ դարում Ֆրանսիա ներմուծված վայրի կենդանիների մասին՝ պատմաբան Լուիզ Ռոբինսը գրում է, որ «իրերի մշակութային կենսագրությունը» ցույց կտա կենդանիներին, որոնք «սահում են ապրանքի կարգավիճակից և դուրս են գալիս ապրանքի կարգավիճակից և տարբեր արժեքներ են ընդունում տարբեր մարդկանց համար», երբ նրանք ճանապարհ են անցնում։ իրենց տներից մինչև Փարիզի փողոցները։ Սոցիոլոգ Ռոդա Ուիլկին օգտագործել է «զգայական ապրանք» տերմինը՝ նկարագրելու այս տեսակետը, թե ինչպես կարող է փոխվել կենդանիների՝ որպես ապրանքների հայեցակարգը՝ կախված նրանից, թե արդյոք մարդ արարածը նրանց հետ հարաբերություններ է ձևավորում։  Աշխարհագրագետներ Ռոզմարի-Քլեր Քոլարդը և Ջեսիկա Դեմփսին օգտագործում են «աշխույժ ապրանքներ» տերմինը։
Քաղաքագետ Սամի Տորսոնենը պնդում է, որ կենդանիների բարեկեցությունն ինքնին ապրանքափոխանակվել է 1990-ականներից ի վեր՝ կենդանիների նկատմամբ հասարակության մտահոգության պատճառով։ «Գիտականորեն հավաստագրված բարեկեցության արտադրանքը», որը Տորսոնենն անվանում է «վաճառք», «արտադրելի և վաճառելի են ապրանքային շղթայի տարբեր կետերում», ենթակա են մրցակցության, ինչպես ցանկացած այլ ապրանք։ Հասարակագետ Ջեյսի Ռիզ Էնթիսը պնդում է, որ թեև կենդանիների կամ մարդկանց համար չկա ապրանքափոխանակվելու ներգաղթային իրավունք, կան կենդանիների ցանկացած ապրանքափոխության դեմ կանգնելու ամուր գործնական պատճառներ, ոչ միայն այն, ինչը դաժան է կամ ահռելի ։
Մարդկանց շահագործում
Գիտնականները նշում են, որ պատմության ընթացքում շահագործվող կենդանիների ճնշումը նպաստել է մարդկանց ճնշումներին և շահագործմանը և հակառակը։ Պետական իշխանության վերահսկման մի ձևից մյուսը, ինչպես, օրինակ, հին արիստոկրատիան փոխարինվեց աճող կապիտալիզմով, «միայն նույնքան դաժան և ճնշող» էր, որքան առաջինը։  Պետության կողմից աջակցվող շահույթով պայմանավորված կապիտալիստական էքսպանսիան, օրինակ, պատասխանատու էր Հյուսիսային Ամերիկայի բնիկ ժողովուրդների և կենդանիների սպանության և տեղահանման համար։  Անասնաբուծական օպերացիաների ստեղծումը հանգեցրեց ներխուժման դեպի բնիկ ամերիկյան հողեր և մարդկանց բռնի տեղահանումներ՝ ճնշված կենդանիների աճող թվին տեղավորելու համար, ինչն իր հերթին հանգեցրեց սպանդանոցների ստեղծմանը։  Այս սպանդանոցներն աճեցին՝ շահագործելով խոցելի աշխատուժը, հիմնականում ներգաղթյալները, ովքեր թերսնված էին, գերաշխատված, վատ կացարանով և հաճախ հիվանդ՝ աշխատանքի «մաքաբր» բնույթի պատճառով՝ «հավաքման գծի ոճի կոտորածի» հետևանքով։ «սարսափած կենդանիների խուլ քրքիջները, փչակները և փչոցները» մորթվում են։ Սկսած 1980-ականներից, սննդամթերքի խոշոր ընկերությունները, ներառյալ Cargill-ը, Conagra Brands-ը, Tyson Foods-ը, սպանդանոցների մեծ մասը տեղափոխեցին Միացյալ Նահանգների հարավային գյուղական շրջաններ, որոնք ավելի թշնամաբար էին տրամադրված արհմիության ջանքերին։  Բրազիլական Ամազոնում շուրջ 25 000 մարդ աշխատում է որպես վիրտուալ ստրուկ անասնապահների համար։
Իր գրքում Նոսկեն քննարկում է սպանդանոցներում աշխատող մարդկանց առողջությանը սպառնացող վտանգների հարցը: Էմի Ջեյ խորհրդանշականորեն զուգակցված և որպես կոնկրետ բանտային բնակչության հավերժացման տնտեսական հիմնավորում։ Ըստ Ֆիցջերալդի, սա հուշում է նման աշխատանքի մեջ հոգեբանական-սոցիալական դաժանության միտում, որն իր հերթին վտանգում է բանտարկյալների վերականգնումը։
Բացասական ազդեցություն աշխատողների վրա
Ամերիկացի սպանդանոցների աշխատողները երեք անգամ ավելի շատ են ենթարկվում լուրջ վնասվածքների, քան միջին ամերիկացի աշխատողը։ NPR-ը հայտնում է, որ խոզերի և խոշոր եղջերավոր անասունների սպանդանոցների աշխատողները միջինից գրեթե յոթ անգամ ավելի շատ են ենթարկվում լարվածության կրկնվող վնասվածքների:The Guardian-ը հայտնում է, որ ԱՄՆ- ում սպանդանոցների աշխատողների մասնակցությամբ շաբաթական միջինը երկու անդամահատում է կատարվում։  Ամերիկայում մսամթերք արտադրող խոշորագույն Tyson Foods- ի մեկ աշխատակից ամսական վնասվածքներ է ստանում և անդամահատում մատը կամ վերջույթը։  Հետաքննող լրագրության բյուրոն հայտնել է, որ վեց տարվա ընթացքում Մեծ Բրիտանիայում սպանդանոցների 78 աշխատակիցներ կորցրել են մատները, մատների մասերը կամ վերջույթները, ավելի քան 800 աշխատող ստացել է լուրջ վնասվածքներ, և առնվազն 4500-ը ստիպված են եղել ավելի քան երեք օր արձակուրդ վերցնել։ դժբախտ պատահարներ. Սննդի անվտանգության իտալական ամսագրում 2018 թվականին կատարված ուսումնասիրության մեջ սպանդանոցների աշխատողներին հանձնարարվել է ականջակալներ կրել, որպեսզի պաշտպանեն իրենց լսողությունը սպանվող կենդանիների մշտական ճիչերից։ 2004 թվականին Journal of Occupational and Environmental Medicine ամսագրում կատարված ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ Նոր Զելանդիայի մսի վերամշակման արդյունաբերությունում աշխատող աշխատողների մոտ «բոլոր պատճառներից, բոլոր քաղցկեղներից և թոքերի քաղցկեղից մահացության ավելորդ ռիսկեր են նկատվել»։ Կենդանիներին մորթելու համար կենդանիներին մեծացնելու կամ տեղափոխելու գործողությունը կարող է հոգեբանական սթրես կամ տրավմա առաջացնել ներգրավված մարդկանց մոտ։ 2016 թվականին Կազմակերպությունում անցկացված ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ «10 605 դանիացի աշխատողների տվյալների ռեգրեսիվ վերլուծությունը 44 մասնագիտությունների գծով ցույց է տալիս, որ սպանդանոցների աշխատողները հետևողականորեն զգում են ավելի ցածր ֆիզիկական և հոգեբանական բարեկեցություն, ինչպես նաև բացասական վարքագծի դեպքերի աճ»։ Քրեագետ Էմի Ֆիցջերալդի 2009 թվականի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ «սպանդանոցներում զբաղվածությունը մեծացնում է ձերբակալությունների ընդհանուր տոկոսը, բռնության հանցագործությունների համար ձերբակալությունները, բռնաբարության համար ձերբակալությունները և սեռական այլ հանցագործությունների համար ձերբակալությունները՝ համեմատած այլ ոլորտների»։  Ինչպես բացատրում են PTSD Journal-ի հեղինակները, «Այս աշխատակիցները վարձվում են կենդանիներին սպանելու համար, ինչպիսիք են խոզերն ու կովերը, որոնք հիմնականում նուրբ արարածներ են։ Այս գործողությունն իրականացնելու համար աշխատողները պետք իրենց առջև կանգնած արարածից կյանք խլեն։ Այս հուզական դիսոնանսը կարող է հանգեցնել այնպիսի հետևանքների, ինչպիսիք են ընտանեկան բռնությունը, սոցիալական հեռացումը, անհանգստությունը, թմրամիջոցների և ալկոհոլի չարաշահումը»։
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների սպանդանոցները սովորաբար անօրինական կերպով աշխատում և շահագործվում են անչափահաս աշխատողները և անօրինական ներգաղթյալները։ 2010 թվականին Human Rights Watch-ը սպանդանոցային գծի աշխատանքը Միացյալ Նահանգներում որակեց որպես մարդու իրավունքների հանցագործություն։ Oxfam America-ի զեկույցում սպանդանոցներում նկատվել է, որ աշխատողներին թույլ չեն տվել ընդմիջումներ ստանալ, հաճախ պահանջել են տակդիրներ կրել և նվազագույն աշխատավարձից ցածր աշխատավարձ են ստացել։
Գրականություն
Կատեգորիա:Կենդանիներ և մարդիկ Կատեգորիա:Կենդանիների իրավունքներ Կատեգորիա:Pages with unreviewed translations
2,4-Դինիտրոֆենոլ
2,4-Դինիտրոֆենոլ (2,4-ԴՆՖ կամ պարզապես ԴՆՖ) օրգանական միացություն է, որի բանաձևն է՝ HOC6H3(NO2)2։ Այն դեղին, պինդ բյուրեղ է, որն ունի քաղցր, բորբոսի հոտ։ Այն ցնդում է, անկայուն է գոլորշու նկատմամբ և լուծվում է շատ օրգանական լուծույթների՝ ինչպես նաև ջրային ալկալինի լուծույթների մեջ ։ Երբ չոր վիճակում է այն ուժեղ պայթուցիկ է և ունի ակնթարթային պայթելու վտանգ ։ Սա այլ քիմիական նյութերի նախանյութ է և կենսաքիմիորեն ակտիվ է՝ արգելելով ադենոզինեռֆոսֆատի (ԱԵՖ) արտադրությունը միտոքոնդրիում պարունակող բջիջներում։ Որպես դիետիկ միջոց սրա օգտագործումը ուղեկցվում է խիստ կողմնակի ազդեցություններով, ներառյալ մահվան մի շարք դեպքեր ։
Կիրառումը
ԴՆՖ-ն օգտագործվում է, որպես հակասեպտիկ և որպես ոչ ընտրովի բիոակումուլացնող պեստիցիդ ։
ԴՆՖ -ն հատկապես օգտակար է, որպես հերբիցիդ, ինչպես այլ դինիտրոֆենոլային հերբիցիդները, օրինակ՝ 2,4-դինիտրոկրեզոլը (ԴՆՈԿ), դինոսեբը և դինոթերբը ։ 1998-ից ԴՆՖ-ն դուրս է հանվել գյուղատնտեսական օգտագործումից ։ Ներկայումս ԱՄՆ-ում և Եվրոպայում ԴՆՖ պարունակող գրանցված թունաքիմիկատներ չկան ։
Այն հանդիսանում է քիմիական միջանկյալ նյութ ծծմբի ներկերի, փայտե կոնսերվանտների և նկարաթթվի արտադրության մեջ։ ԴՆՖ -ն օգտագործվել է նաև լուսանկարչական ծրագրավորողներ եւ պայթուցիկներ պատրաստելու համար ։ ԴՆՖ -ն դասակարգվում է որպես պայթուցիկ Միացյալ Թագավորությունում եւ Միացյալ Նահանգներում ։
Չնայած որ, ԴՆՖ-ը լայնորեն համարվում է չափազանց վտանգավոր կլինիկական օգտագործման համար, դրա գործողությունների մեխանիզմը մնում է հետաքննության տակ, որպես ճարպակալման պոտենցիալ բուժման միջոց ։ 2015-ի դրությամբ հետազոտություն է կատարվում միտոքոնդրիումային սպիտակուցի վրա, որը հայտնաբերված է մարդկանց օրգանիզմում ։
Կենսաքիմիան
Կենդանի բջիջներում ԴՆՖ-ն հանդես է գալիս որպես պրոտոնային իոնոֆոր՝ գործակալ, որը կարող է շարժել պրոտոնները (ջրածնի կատիոնները) կենսաբանական թաղանթներում։ Այն բաց է թողնում պրոտոնային գրադիենտը միտոքոնդրիալ թաղանթներում ՝ փլուզելով պրոտոնային շարժիչ ուժը, որը բջիջն օգտագործում է իր ԱԵՖ-ի՝ քիմիական էներգիայի մեծ մասը արտադրելու համար։ ԱԵՖ-ն արտադրելու փոխարեն պրոտոն գրադիենտի էներգիան կորչում է որպես ջերմություն ։
ԴՆՖ-ն հաճախ օգտագործվում է կենսաքիմիական հետազոտությունների մեջ՝ քեմիօսմոտիկ և այլ թաղանթային տրանսպորտային գործընթացները ուսումնասիրելուն նպաստելու շնորհիվ։
Ազդեցության մեխանիզմը
ԴՆՖ-ն հանդես է գալիս որպես պրոտոնոֆոր՝ թույլ տալով պրոտոններին հոսել ներքին միտոքոնդրիալ թաղանթով և այդպիսով շրջանցել ԱԵՖ սինթազան։ Սա ԱԵՖ-ի էներգետիկ արտադրությունն ավելի քիչ արդյունավետ է դարձնում։ Արդյունքում էներգիայի մի մասը, որը սովորաբար արտադրվում է բջջային շնչառությունից, վատնվում է որպես ջերմություն։ Անարդյունավետությունը համեմատական է ԴՆՖ-ի դոզային, որը ընդունվել է։ Ավելի բարձր դոզայի դեպքում էներգետիկ արտադրությունն էլ ավելի անարդյունավետ է դարնում, ինչի հետևանքով մետաբոլիզմի հաճախությունն ավելանում է (ավելի շատ ճարպ է այրվում)՝ որպեսզի փոխհատուցի անարդյունավետությունը և բավարարի էներգիայի պահանջները։ ԴՆՖ-ն հավանաբար լավագույն գործակալն է օքսիդատիվ ֆոսֆորիլացման համար։ ԱԵՖ սինթազայի կողմից իրականացվող ադենոզին դիֆոսֆատի ֆոսֆորիլացումը անջատվում է օքսիդացումից։
Կլինիկական տոքսիկոլոգիայի ամսագրից, հատոր 44, թողարկում 3 (2006):
ԴՆՖ-ը անջատում է օքսիդատիվ ֆոսֆորիլացումը, առաջացնում է կալցիումի ազատում միտոքոնդրիալ պահեստներից և կանխում կալցիումի հետ զավթումը։ Սա հանգեցնում է ազատ ներբջջային կալցիումի քանակի աճին և առաջացնում է մկանների կծկում, հիպերթերմիա։ Դանտրոլենը պաշարում է կալցիումի դուրս բերումը սարկոպլազմատիկ ցանցից, որը նվազեցնում է ներբջջային կալցիումի քանակը։ Արդյունքում մկանները թուլանում են, ինչն էլ թույլատրում է ջերմության ցրումը։ Դանտրոլենի նշանակման ռիսկերը քիչ են։ Քանի որ դանտրոլենը կարող է արդյունավետ լինել օքսիդատիվ ֆոսֆորիլացման ընկճման հետևանքով առաջացած հիպերթերմիայի նվազեցման գործում, դրա վաղ նշանակումը կարող է բարելավել արդյունքը ։
Ֆարմակոկինետիկան
Մարդկանց մոտ ԴՆՖ-ի ֆարմակոկինետիկայի վերաբերյալ տեղեկությունները սահմանափակ են ։ Դինիտրոֆենոլների թունաբանական պրոֆիլը ցույց է տվել, որ ԴՆՖ-ի հեռցումն օրգանիզմից պետք է որ արագ տեղի ունենա, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ լյարդի ֆունկցիան խանգարված է ։ Նոր անգլիական բժշկական պարբերականի (NEJM) դիտարկումներով ԴՆՖ-ը հեռացվում է օրգանիզմից մոտ երեքից չորս օրվա ընթացքում, բացառությամբ, երբ լյարդի և երիկամների ֆունկցիան նվազած է ։ Ըստ այլ պարբերականների ԴՆՖ-ի կիսադուրսբերման պարբերությունը հնարավոր է տատանվում է լայն միջակայքում՝ տատանվելով 3 ժամից մինչև 5-14 օր, մինչդեռ ըստ այլ՝ ավելի ժամանակակից պարբերականների շարունակվում է այն գաղափարը, որ մարդկանց մոտ դրա կիսադուրսբերման պարբերության ժամանակահատվածն անհայտ է ։
Թունավորություն
ԴՆՖ-ն համարվում է սուր թունավորում առաջացնելու բարձր ընդունակություն ունեցող միջոց ։ 2020 թվականի մարտին Անգլիայից մի դատավորը նշել է, որ ԴՆՖ-ի օրգանիզմ ընդունումից հետո, դրա նկատմամբ որևէ հակաթույն գոյություն չունի և որպես հետևանք, ԴՆՖ -ն ունի մահացության բարձր ցուցանիշ, մասնավորապես՝ 2007-ից 2019 թվականների ընթացքում ԴՆՖ օգտագործելու հետևանքով հիվանդանոց դիմած մարդկանցից 18 տոկոսը մահացել են, և ինչն էլ ԴՆՖ-ն իր թունավորության աստիճանով մոտեցնում է ցիանիդին ։ Մետաբոլիզմի ինտենսիվությունը բարձրացնելուց բացի, բերանացի ընդունումից հետո սուր զարգացող ազդեցությունը կարող է հանգեցնել սրտխառնոցի, փսխման, քրտնելու, գլխապտույտի, գլխացավի և քաշի նվազեցման առաջացմանը ։ ԴՆՖ-ի քրոնիկ բերանացի ընդունումը կարող է առաջացնել կատարակտ և մաշկային խնդիրներ, ազդել ոսկրածուծի, կենտրոնական նյարդային և սիրտ-անոթային համակարգերի վրա ։ Դիպչելը մաշկին կամ ինհալացիան կարող է առաջացնել ԴՆՖ-ով թունավորում։ 2009 թվականին չինական քիմիական գործարանում միջադեպ է տեղի ունեցել և 20 անձ սուր ԴՆՖ թունավորում է ստացել ։
Միացյալ Թագավորության սննդի ստանդարտների գործակալությունը համարել է ԴՆՖ-ն որպես  արդյունաբերական քիմիական նյութ, որը հայտնի է լուրջ կարճաժամկետ և երկարաժամկետ ազդեցություններով, որոնք կարող են ծայրահեղ վտանգավոր լինել մարդու առողջության համար և խորհուրդ է տալիս  սպառողներին որևէ իրավիճակում ԴՆՖ պարունակող արտադրանք չընդունել։ Այս քիմիական նյութը հարմար չէ մարդու կողմից սպառման համար ։ Ռուսաստանում սկսած 2018 թվականի դեկտեմբերից ԴՆՖ-ն դասակարգվել է որպես անօրինական թունավոր նյութ ։
Քիմիական վտանգը
Փոշու պայթյուն հնարավոր է ԴՆՖ-ի հետ, երբ այն փոշու կամ հատիկավոր տեսքով է ՝ օդի ներկայությամբ։ ԴՆՖ-ը կարող է պայթյուն առաջացնել ցնցման, շփման ժամանակ կամ երբ տաքացվում է ։ ԴՆՖ-ը ձևավորում է պայթուցիկ աղեր ուժեղ հիմքերի, ինչպես նաև ամոնիակի հետ, և արտանետում է թունավոր ազոտի երկօքսիդի գոլորշիներ, երբ տաքացվում է մինչև քայքայում ։ Տրաուզլի կապարի արգելափակման թեստի հիման վրա ԴՆՖ-ի պայթուցիկ ուժը 81 % է համեմատած եռնիտրոտոլուենի հետ ։ ԴՆՖ-ն 1916թ․-ի Ռեյնհամ քիմիական գործարանի պայթյունի պատճառն էր, որի հետևանքով գրանցվել է 7 մահ և 69 վիրավոր ։ ԴՆՖ-ը նշված է Հայրենիքի անվտանգության հակաահաբեկչության քիմիական նյութերի ցուցակում
Սինթեզը
ԴՆՖ-ն արտադրվում է 1-քլորո-2,4-դինիտրոբենզենի հիդրոլիզի միջոցով ։ ԴՆՖ-ի սինթեզի մեկ այլ ուղին է՝ ֆենոլի նիտրացումը ազոտական թթվով  ։
Պատմություն և հասարակություն
Ամբողջ աշխարհում ԴՆՖ-ը լայնորեն օգտագործվել է պայթուցիկ խառնուրդներում։ Օրինակներից են շելիտը՝ Անգլիայում, տրիդիտը՝ ԱՄՆ-ում, տրիդիտան՝ Իսպանիայում և ԴՆՖ -ը՝ ԽՍՀՄ-ում ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ զինամթերքի գործարանի 36 աշխատողներ Ֆրանսիայում և 27-ը՝ ԱՄՆ-ում ԴՆՖ-ի թունավորման պատճառով կորցրել են իրենց կյանքը ։
Ներկի գործարաններում, որտեղ ԴՆՖ-ն օգտագործվել է ծծմբի սև ներկ պատրաստելու համար, նկարագրվել է մահվան երեք դեպք ։
ԴՆՖ-ն լայնորեն օգտագործվել է դիետայի դեղահաբերում և 1933թ․-ից 1938թ․-ը Ստենֆորդի համալսարանի առաջին զեկույցից հետո, որտեղ ասվում էր, թե ինչպես է ԴՆՖ-ը զգալիորեն ավելացնում մետաբոլիզմի հաճախությունը ։ Այս էֆեկտը տեղի է ունենում ԴՆՖ-ի միջոցով որպես պրոտոն իոնոֆոր։ Շուկայում միայն առաջին տարիներից հետո Տեյնթերը գնահատեց, որ ԱՄՆ-ում ԴՆՖ օգտագործել է առնվազն 100,000 մարդ ։