cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Էլբասանի շրջան
Աշխարհագրություն
Շկումբինի գետից հյուսիս լանդշաֆտը փոխվում է։ Բլուրների շարքի միջին բարձրությունը հասնում է 1000 մետրի։ Ավելի բարձր են հարավ-արևմուտքում գտնվող լեռները՝ մինչև 1880 մ։ Դրանցից արևմուտք՝ Դևոլ գետի հովտում, կա արհեստական ջրամբար։ Հարավ-արևմուտքում գտնվում է ևս մեկը, որը ծառայում է էլեկտրաէներգիայի ձեռքբերման համար։ Դումրեյա գետի հովտում՝ Բելշ քաղաքին մոտ, կան մոտ 80 ջրային ավազաններ (Liqenet te Belshit)։ Էլբասան քաղաքից հարավ կան տաք ջրի աղբյուրներ, որոնք օգտագործում են առողջապահության նպատակներով։
Տնտեսություն
1970-ական թվականներին Էլբասան քաղաքից մի քանի կիլոմետր արևմուտք կառուցվել էր «Կուսակցության պողպատ» մետալուրգիական կոմբինատը։ Մինչև կապիտալիստական հեղաշրջումը այնտեղ աշխատում էր 10 000 մարդ։ 1993 թվականին շրջանը ունեցել է երկրի ամենաբարձր գորշազրկության տոկոսը։
Բնակչությունը զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ և սննդի արդյունաբերությամբ՝ գինիների, ձիթապտղի յուղի, ծխախոտի արտադրությամբ։
Տրանսպորտ
Էլբասանում է գտնվում Տիրանա-Դուրրես ճանապարհը՝ Շկումբինիի հովտին զուգահեռ։ Այստեղ է գտնվում նաև երկաթուղին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ալբանիայի շրջաններ Կատեգորիա:Էլբասանի գավառ
Ալմա Ջեյն Ֆրիսբի
Ալմա Ջեյն Ֆրիսբի, ամերիկացի բժշկուհի և համալսարանի պրոֆեսոր։
Վաղ կյանք
Ալմա Ջեյն Ֆրիսբին ծնվել է Վիսկոնսին նահանգի Ուեսթ Բենդ քաղաքում՝ փաստաբան Լեանդր Ֆրանկլին Ֆրիսբիի և Ֆրանսիս Է. Ռուկեր Ֆրիսբիի ընտանիքում։ Դատավոր Ֆրանկլին Լեանդեր Գիլսոնը եղել է նրա զարմիկը։ 1878 թվականին ավարտել է Վիսկոնսինի համալսարանը, նույն թվականին համալսարանի բացման արարողությանը ելույթ են ունեցել Ալմա Ֆրիսբին և նրա քույր Էլիս Ֆրիսբին։ Ալմա Ֆրիսբին սովորել է Բոստոնի համալսարանի բժշկական դպրոցում՝ 1883 թվականին ստանալով բժշկուհու կոչում ։
Կարիերա
Միլուոքի քաղաքում Ֆրիսբին անց է կացրել մասնավոր բժշկական պրակտիկա։ 1886-1887 թվականներին եղել է Ֆիլադելֆիայի, Փենսիլվանիա նահանգի Կանանց հոմեոպատիկ հիվանդանոցի մշտական բժիշկ, իսկ 1887 թվականին ամռանը Կացկիլսի հյուրանոցներից մեկում եղել է բժիշկ ։ 1887 թվականին Վիսկոնսինի նահանգի հոմեոպաթիկ բժշկական ասոցիացիային ներկայացրել է մի հոդված, որը վերնագրված է եղել «Տեղականն ընդդեմ արգանդի հիվանդության բուժման ներքին դեղամիջոցների» ։ Ալման եղել է առաջին կինը, որը նշանակվել էր Վիսկոնսինի Պետական վերահսկիչ խորհրդի անդամ (1905 թվականից մինչև 1912 թվականը)` հետևելով նահանգի ուղղիչ հիմնարկներին, բանտերին, հիվանդանոցներին և բարեգործական հաստատություններին ։
Անձնական կյանք
Ալմա Ջեյն Ֆրիսբին մահացել է 1931 թվականին, Կալիֆոռնիայի Սանտա Բարբարա քաղաքում, 74 տարեկան հասակում։ Նրա աշխատանքները արխիվացված են Վիսկոնսինի պատմական ընկերությունում։ Վիսկոնսին նահանգի Մարշֆիլդ քաղաքում կա Ալմա Ֆրիսբիի անունով երկաթուղային կայարան ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բժշկուհիներ Կատեգորիա:Բոստոնի համալսարանի շրջանավարտներ
Բատիրևո (գյուղ, Գրախովսկի շրջան)
Բատիրևո (Батырево), գյուղ Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Գրախովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2003 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 4 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Գրախովսկի շրջանի բնակավայրեր
Միացյալ Նահանգների պետական պարտքի պատմություն
Միացյալ Նահանգների պետական պարտքի պատմություն, սկսվել է դաշնային կառավարության պարտքով, որը գոյացել է Ամերիկյան հեղափոխական պատերազմի ժամանակ ԱՄՆ առաջին գանձապահ Մայքլ Հիլեգասի կողմից՝ երկրի ձևավորումից հետո՝ 1776 թվականին։ Այդ ժամանակվանից ի վեր Միացյալ Նահանգները շարունակաբար ունեցել է տատանվող պետական պարտք, բացառությամբ 1835–1836 թվականների՝ մոտ մեկ տարվա ընթացքում։ Տարիների ընթացքում համեմատություններ թույլ տալու համար պետական պարտքը հաճախ արտահայտվում է որպես համախառն ներքին արդյունքի (ՀՆԱ) հարաբերակցություն։  Պատմականորեն, Միացյալ Նահանգների պետական պարտքը որպես ՀՆԱ-ի մասնաբաժին աճել է պատերազմների և ռեցեսիաների ժամանակ և հետագայում նվազել։
Միացյալ Նահանգների պետական պարտքը, որպես ՀՆԱ-ի տոկոս, հասել է իր ամենաբարձր մակարդակին Հարի Թրումենի առաջին նախագահական ժամկետում, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ և դրանից հետո։ Պետական պարտքը, որպես ՀՆԱ-ի տոկոս, արագորեն իջավ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո և հասավ նվազագույնի 1973 թվականին նախագահ Ռիչարդ Նիքսոնի օրոք։ Այդ ժամանակից ի վեր պարտքը որպես ՀՆԱ-ի մասնաբաժին հետևողականորեն աճել է, բացառությամբ նախագահներ Ջիմի Քարթերի և Բիլ Քլինթոնի օրոք։ Պետական պարտքը բարձրացավ 1980-ականներին, երբ նախագահ Ռեյգանը նվազեցրեց հարկերի դրույքաչափերը և ավելացրեց ռազմական ծախսերը։ Այն ընկավ 1990-ականներին՝ ռազմական ծախսերի նվազման, հարկերի ավելացման և 1990-ականների բումի պատճառով։ Պետական պարտքը կտրուկ աճեց 2007-2008 թվականների ֆինանսական ճգնաժամի հետևանքով, և դրա արդյունքում զգալի հարկային եկամուտները նվազում են, և ծախսերն ավելանում են։
ԱՄՆ-ի պետական պարտքը կտրուկ աճեց 2019-2021 թվականների COVID-19 համաճարակի ընթացքում՝ կապված տնտեսության պահպանմանն ուղղված արտակարգ միջոցառումների հետ՝ մեծ մասշտաբով տնտեսական անկման ժամանակ, արդյունաբերության մեծ մասում ուղեկցող բարձր գործազրկությամբ ։
1790-ական թվականներ
Միացյալ Նահանգների հիմնադրման ժամանակ նոր ֆեդերացիայի ֆինանսական գործերը խառնաշփոթ էին, ինչը սրվեց քաղաքային առևտրային կենտրոններում տնտեսական ճգնաժամի պատճառով ։ 1790 թվականին գանձապետարանի քարտուղար Ալեքսանդր Համիլթոնը դրդեց Կոնգրեսին ընդունել ֆինանսական պլան, որը կոչվում էր Հանրային վարկի մասին առաջին զեկույցը, որի վիճահարույց մասը վերաբերում էր դաշնային կառավարությանը, որը ստանձնում էր Հեղափոխական պատերազմի ժամանակ գոյացած պետական պարտքերը ։  Հյուսիսային նահանգները պատերազմի ընթացքում կուտակել էին հսկայական պարտք, որը կազմում էր 21,5 միլիոն դոլար, և ցանկանում էին, որ դաշնային կառավարությունը ստանձնի իրենց բեռը։ Հարավային նահանգները, որոնք ունեին ավելի ցածր կամ ոչ մի պարտքեր, որոնց քաղաքացիները փաստացիորեն կվճարեին այս պարտքի մի մասը, եթե դաշնային կառավարությունը ստանձներ այն, հակված չէին ընդունել առաջարկը։  Որոշ նահանգներ, ներառյալ Վիրջինիան, արդեն մարել էին իրենց պարտքերի գրեթե կեսը և կարծում էին, որ իրենց հարկատուները չպետք է նորից գնահատվեն՝ ավելի քիչ տրամադրվածներին փրկելու համար, և այնուհետև պնդում էին, որ ծրագիրը դուրս էր նոր կառավարության սահմանադրական լիազորություններից։ Ջեյմս Մեդիսոնը, որն այն ժամանակ Վիրջինիայի ներկայացուցիչն էր, ղեկավարեց հարավից մի խումբ օրենսդիրների՝ արգելափակելու դրույթը և թույլ չտալով, որ ծրագիրը հաստատվի։ Ջեֆերսոնը աջակցում էր Մեդիսոնին ։  Ծրագիրը վերջապես ընդունվեց որպես 1790 թվականի փոխզիջման մաս՝ որպես 1790 թվականի ֆինանսավորման ակտ։  Փոխզիջումը նշանակում էր, որ պետական պարտքերը բոլորը հավաքվում էին դաշնային գանձապետարանի կողմից, և մշտական ազգային կապիտալը կգտնվեր հարավում՝ Վիրջինիա-Մերիլենդ սահմանի երկայնքով, որը դարձավ Կոլումբիայի շրջան։
Ենթադրությունների հարցը
Պատմաբան Մաքս Մ. Էդլինգը բացատրել է, թե ինչպես է գործել ենթադրությունը։ Դա կարևոր խնդիր էր. մայրաքաղաքի գտնվելու վայրը սակարկության հնարք էր։ Համիլթոնն առաջարկեց, որ դաշնային գանձապետարանը ստանձնի և մարի այն բոլոր պարտքերը, որոնք նահանգները գոյացրել էին Ամերիկյան հեղափոխության համար վճարելու համար։ Գանձապետարանը թողարկեր պարտատոմսեր, որոնք կգնեն հարուստ մարդիկ՝ այդպիսով հարուստներին շոշափելի մասնաբաժին տալով ազգային կառավարության հաջողության մեջ։ Հեմիլթոնն առաջարկել է մարել նոր պարտատոմսերը ներմուծման նոր մաքսատուրքից ստացված եկամուտով։ Ջեֆերսոնն ի սկզբանե հավանություն էր տվել սխեմային, բայց Մեդիսոնը նրան շրջեց՝ պնդելով, որ պարտքի դաշնային վերահսկողությունը չափազանց մեծ իշխանություն կհամախմբեր ազգային կառավարությունում։ Էդլինգը նշում է, որ 1790 թվականին դրա ընդունումից հետո ենթադրությունն ընդունվել է։ Մեդիսոնը, իրոք, փորձեց վճարել սպեկուլյանտներին 100%-ից ցածր, սակայն նրանց վճարվեց պետական պարտքերի անվանական արժեքը, որոնք նրանք ունեին, անկախ նրանից, թե որքան քիչ են նրանք վճարել դրանց դիմաց։ Երբ Ջեֆերսոնը դարձավ նախագահ, նա շարունակեց համակարգը։ ԱՄՆ-ի վարկը ամուր հաստատված էր տանը և արտերկրում, և Հեմիլթոնը հաջողությամբ գրանցեց իր նոր Ֆեդերալիստական կուսակցության պարտատոմսերի սեփականատերերից շատերին։ Լավ վարկը Ջեֆերսոնի գանձապետարանի քարտուղար Ալբերտ Գալաթինին թույլ տվեց Եվրոպայում պարտք վերցնել՝ ֆինանսավորելու Լուիզիանայի գնումը 1803 թվականին, ինչպես նաև պարտք վերցնել 1812 թվականի պատերազմը ֆինանսավորելու համար ։
Հարավային նահանգները Համիլթոնից խոշոր զիջում են ստացել հարկաբյուջետային ծրագրի շրջանակներում իրենց պարտքի վերահաշվարկի հարցում ։ Օրինակ՝ Վիրջինիայի դեպքում ստեղծվել է զրոյական գումարով պայմանավորվածություն, որով Վիրջինիան վճարել է 3,4 միլիոն դոլար դաշնային կառավարությանը և ստացել հենց այդ գումարը՝ որպես դաշնային փոխհատուցում ։ Վիրջինիայի պարտքի վերանայումը, որը զուգորդվում է Պոտոմաքի բնակության խնդրի հետ, ի վերջո այն հասցրեց ավելի քան 13 միլիոն դոլարի ։ Պետական պարտքերի դաշնային ստանձնման ևս մեկ արդյունքը դաշնային կառավարությանը շատ ավելի մեծ լիազորություններ տալն էր՝ երկրի ամենալուրջ ֆինանսական պարտավորությունը դնելով դաշնային կառավարության, այլ ոչ նահանգների կառավարությունների ձեռքում։ Դաշնային կառավարությունը կարողացավ խուսափել նահանգների հետ շահերի մրցակցությունից։
1790-1834 թվականներ
Պարտքը նվազեցնելու համար 1796-1811 թվականներին եղել է բյուջեի 14 ավելցուկ և 2 դեֆիցիտ։ 1812-ի պատերազմի հետևանքով պարտքի կտրուկ աճ է գրանցվել, այդ պատերազմին հաջորդած 20 տարում եղել է 18 ավելցուկ։
ԱՄՆ պետական պարտքի վճարում
1835 թվականի հունվարի 8-ին նախագահ Էնդրյու Ջեքսոնը մարեց ամբողջ պետական պարտքը, որը միակ դեպքն է ԱՄՆ պատմության մեջ, որն իրականացվել է ։ Այնուամենայնիվ, այս և այլ գործոններ, ինչպես, օրինակ, կառավարությունը պետական բանկերին ավելցուկային գումարներ տրամադրեց, շուտով հանգեցրին 1837 թվականի խուճապին, որի ժամանակ կառավարությունը ստիպված էր վերսկսել փոխառություններ վերցնելը ։
1836-1910 թվականներ
1836 թվականին պարտքը նորից սկսվեց (1836 թվականի հունվարի 1-ի պարտքը 37,000 դոլար էր) ։
Պարտքի հերթական կտրուկ աճը տեղի ունեցավ Քաղաքացիական պատերազմի արդյունքում։ 1860 թվականին պարտքը կազմում էր ընդամենը 65 միլիոն դոլար, բայց 1863-ին գերազանցեց $1 միլիարդը և պատերազմի ավարտին հասավ $2,7 միլիարդի։ Հետագա 47 տարիների ընթացքում եղել է 36 ավելցուկ և 11 դեֆիցիտ։ Այս ընթացքում մարվել է պետական պարտքի 55%-ը։
Առաջին համաշխարհային պատերազմը և Մեծ դեպրեսիան
Պարտքը կրկին ավելացավ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ (1914–1918 թթ.)՝ իր ավարտին հասնելով 25,5 միլիարդ դոլարի։ Մոտավորապես 17 միլիարդ դոլարի պարտք է հավաքվել հանրությանը Ազատության պարտատոմսերի վաճառքից՝ ԱՄՆ-ի ռազմական ջանքերը ֆինանսավորելու համար։ Պատերազմին հաջորդեցին 11 անընդմեջ ավելցուկներ, որոնց արդյունքում 1920-ականների վերջին պարտքը կրճատվեց 36%-ով ։
Ուորեն Գ. Հարդինգը նախագահ ընտրվեց 1920թ.-ին և կարծում էր, որ դաշնային կառավարությունը պետք է ֆինանսապես կառավարվի այնպես, ինչպես մասնավոր հատվածի բիզնեսները։ Նա քարոզարշավ էր կազմակերպել 1920 թվականին՝ «Քիչ կառավարություն բիզնեսում և ավելի շատ բիզնես կառավարությունում» կարգախոսով» ։ Հարդինգի օրոք դաշնային ծախսերը 1920 թվականին 6,3 միլիարդ դոլարից նվազել են մինչև  5 միլիարդ դոլոր՝  1921 թվականին, իսկ 1922 թվականին՝ 3,3 միլիարդ դոլար։ 1920-ականների ընթացքում Քելվին Քուլիջի ղեկավարությամբ պետական պարտքը կրճատվել է մեկ երրորդով ։  Նվազումն ավելի մեծ է եղել, եթե հաշվի են առնվում ՀՆԱ-ի աճը և գնաճը։
Հանրության պարտքը կազմում էր 15,05 միլիարդ դոլար կամ ՀՆԱ- ի 16,5 տոկոսը 1930 թվականին։ Երբ Ֆրանկլին Դ. Ռուզվելտը ստանձնեց պաշտոնը 1933 թվականին, պետական պարտքը կազմում էր գրեթե 20 միլիարդ դոլար՝ ՀՆԱ-ի 20%-ը։ Մեծ դեպրեսիայի ժամանակ հարկային եկամուտների և սոցիալական ծրագրերի վրա ծախսերի կրճատումը մեծացրեց պարտքը, և մինչև 1936 թվականը պետական պարտքն ավելացավ մինչև 33,7 միլիարդ դոլար՝ ՀՆԱ-ի մոտավորապես 40%-ը ։ Իր առաջին ժամկետի ընթացքում Ռուզվելտի վարչակազմն ունեցել է տարեկան մեծ դեֆիցիտ՝ ՀՆԱ-ի 2-ից 5%-ի սահմաններում։ Մինչև 1939 թվականը հանրության ունեցած պարտքն աճել էր մինչև 39,65 միլիարդ դոլար կամ ՀՆԱ-ի 43%-ը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում կուտակումն ու ներգրավվածությունը Ֆ.Դ. Ռուզվելտը և Հարի Ս. Թրումանը հանգեցրին պետական պարտքի ամենամեծ աճին։ Պետական պարտքն աճել է ՀՆԱ-ի 100%-ից ավելի՝ պատերազմից առաջ և դրա ընթացքում մոբիլիզացիայի համար վճարելու համար։ Պետական պարտքը կազմում էր 251,43 միլիարդ դոլար կամ ՀՆԱ-ի 112%-ը 1945 թվականի պատերազմի ավարտին, իսկ 1950 թվականին՝ 260 միլիարդ դոլար։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո
Պետական պարտքը, որպես ՀՆԱ-ի տոկոս, արագորեն իջավ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո Հարի Ս. Թրումենի նախագահության ներքո, քանի որ ԱՄՆ-ը և մնացած աշխարհը հետպատերազմյան տնտեսական էքսպանսիա ապրեցին։ Ի տարբերություն նախորդ պատերազմների, Կորեական պատերազմը (1950–53) հիմնականում ֆինանսավորվել է հարկերի հաշվին և չի հանգեցրել պետական պարտքի ավելացմանը ։
Արևմտյան երկրներում աճի տեմպերը սկսեցին դանդաղել 1960-ականների վերջին։ 1970-ականների կեսերից սկսած և դրանից հետո ԱՄՆ-ի պետական պարտքը սկսեց աճել ավելի արագ, քան ՀՆԱ-ն ։
Պետական պարտքը ՀՆԱ-ի նկատմամբ հասել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո նվազագույնին` 24,6%, 1974 թվականին ։ Այդ տարում Կոնգրեսի 1974 թվականի բյուջեի և կալանքների վերահսկման ակտը բարեփոխեց բյուջեի գործընթացը՝ թույլ տալով Կոնգրեսին ավելի հեշտությամբ վիճարկել նախագահի բյուջեն, և, որպես հետևանք, դեֆիցիտները գնալով ավելի դժվարանում էին վերահսկել ։ Հանրության կողմից պահվող պետական պարտքը հետպատերազմյան ցածր մակարդակից՝ 1974 թվականին ՀՆԱ-ի 24,6%-ից աճել է մինչև 26,2% 1980 թվականին ։
1980-ականներին հանրության կողմից ՀՆԱ-ի նկատմամբ ունեցած պարտքը կրկին արագորեն աճեց։ Նախագահ Ռոնալդ Ռեյգանի տնտեսական քաղաքականությունը նվազեցրեց հարկերի դրույքաչափերը (Ռեյգանը նվազեցրեց եկամտահարկի բարձրագույն դրույքաչափը 70%-ից մինչև 28%, թեև 1982-ին և 1984- ին ընդունված օրինագծերը մասամբ փոխեցին այդ հարկերի կրճատումները) և ավելացրեց ռազմական ծախսերը, մինչդեռ Կոնգրեսի դեմոկրատներն արգելափակեցին սոցիալական ծրագրերի կրճատումները ։  Արդյունքում պարտքը որպես ՀՆԱ-ի մասնաբաժին 1980- ի 26,2%-ից 1988- ին աճել է մինչև 40,9% և այն շարունակեց աճել Ջորջ Բուշի նախագահության օրոք՝ հասնելով ՀՆԱ-ի 48,3%-ին 1992 թվականին ։
Նախագահ Քլինթոնի առաջին ժամկետի սկզբում հանրության ունեցած պարտքը հասել է ՀՆԱ-ի 49,5%-ի առավելագույնին։ Այնուամենայնիվ, Քլինթոնի նախագահության ավարտին այն իջավ մինչև ՀՆԱ-ի 34,5%-ի՝ մասամբ ռազմական ծախսերի նվազման, հարկերի ավելացման (1990, 1993 և 1997 թվականներին) և 1990-ականների բումի հետևանքով հարկային եկամուտների ավելացման պատճառով   ։ 1990-ականներին հաստատված բյուջետային վերահսկողությունը հաջողությամբ զսպեց Կոնգրեսի և Նախագահի հարկաբյուջետային գործողությունները և տնտեսական աճի հետ մեկտեղ նպաստեց տասնամյակի վերջում բյուջեի ավելցուկներին ։  Ավելցուկները հանգեցրին պետական պարտքի նվազմանը՝ ՀՆԱ-ի մոտ 43%-ից 1998 թվականին մինչև 33% մինչև 2001 թվականը ։
21-րդ դարի սկզբին հանրության կողմից ՀՆԱ-ի նկատմամբ ունեցած պարտքը կրկին աճեց՝ մասամբ Բուշի հարկերի կրճատման և Մերձավոր Արևելքում պատերազմների հետևանքով առաջացած ռազմական ծախսերի ավելացման և Medicare D ծրագրի նոր իրավունքի պատճառով։ Ջորջ Բուշ կրտսերի նախագահության ժամանակ հանրության ունեցած պարտքը 2001 թվականի սեպտեմբերի 3,339 տրիլիոն դոլարից աճել է մինչև 2008 թվականի վերջը 6,369 տրիլիոն դոլարի ։ 2007– 2008 թվականների համաշխարհային ֆինանսական ճգնաժամից հետո և դրա հետ կապված եկամուտների զգալի անկումներից և ծախսերի ավելացումից հետո, 2013 թվականի հուլիսի վերջին, Բարաք Օբամայի նախագահության օրոք, հանրության ունեցած պարտքն ավելացավ մինչև 11,917 տրիլիոն դոլար ։
2011 թվականի վարկային վարկանիշի իջեցում
2011 թվականի օգոստոսի 5-ին Միացյալ Նահանգների պարտքի առաստաղը 2011 թվականի ճգնաժամի ժամանակ Standard & Poor's վարկային վարկանիշային գործակալությունը նվազեցրեց դաշնային կառավարության վարկանիշը AAA-ից մինչև AA+: Սա առաջին անգամն էր, որ ԱՄՆ-ը նվազեցրեց վարկանիշը այն բանից հետո, երբ 1917 թվականին Moody's-ի կողմից ի սկզբանե տրվեց AAA վարկանիշը իր պարտքի վերաբերյալ ։  BBC News-ը հաղորդում է, որ Standard & Poor's-ը «կորցրել է վստահությունը» ԱՄՆ կառավարության որոշումներ կայացնելու ունակության նկատմամբ ։
Պարտքի փոփոխություններ ըստ քաղաքական պատկանելության
Նախագահը Կոնգրեսին առաջարկում է ազգային բյուջե, որն ունի վերջնական խոսքը փաստաթղթի վերաբերյալ, բայց հազվադեպ է յուրացնում ավելին, քան նախագահը պահանջում է ։
Տնտեսական պատմաբան Ջ. Բրեդֆորդ Դելոնգը հակադրություն է նկատել ոչ այնքան հանրապետականների և դեմոկրատների, որքան դեմոկրատների և «հին ոճի հանրապետականների (Էյզենհաուեր և Նիքսոն)», մի կողմից (պարտքի նվազում) և «նոր ոճի հանրապետականների» միջև (պարտքի ավելացում)  ։  Կառավարման և բյուջեի գրասենյակի նախկին տնօրեն Դեյվիդ Սթոքմանը մեղադրել է Ռեյգանի վարչակազմի «գաղափարական հարկերը կրճատողներին» 1980-ականների ընթացքում պետական պարտքի ավելացման համար ։ Գանձապետարանի նախկին պաշտոնյա Բրյուս Բարթլետը 1980-ականներից ի վեր պետական պարտքի ավելացումը պայմանավորում է «գազանին սովի մատնելու» քաղաքականության հետ  ։ Նշելով, որ 1990-ին Ջորջ Բուշի բյուջեի գործարքը 1990-ականներին ֆինանսական իրավիճակի բարելավման պատճառներից մեկն էր, Բարթլեթը խիստ քննադատում էր Ջորջ Բուշին՝ 2000-ականների սկզբին հարկերի նվազեցման և ծախսերի ավելացման միջոցով բյուջեի դեֆիցիտ ստեղծելու համար  ։
Պարտքի վերջին փոփոխությունների պատճառները
Պետական պարտքը բյուջեի դեֆիցիտի կուտակային արդյունքն է. այն է՝ պետական ծախսերը գերազանցում են եկամուտները։
2001 թվականն ընդդեմ 2009 թվականի
Կոնգրեսի բյուջետային գրասենյակի տվյալներով՝ Միացյալ Նահանգները վերջին անգամ բյուջեի ավելցուկ է ունեցել 2001 ֆինանսական տարվա ընթացքում, թեև պետական պարտքը դեռևս աճել է ։ 2001 թվականի ֆինանսական տարիներից մինչև 2009 թվական ը ծախսերն աճել են համախառն ներքին արդյունքի 6,5%-ով (18,2%-ից մինչև 24,7%), մինչդեռ հարկերը նվազել են ՀՆԱ-ի 4,7%-ով (19,5%-ից մինչև 14,8%)։  Ծախսերի աճը (արտահայտված ՀՆԱ-ի տոկոսով) եղել է հետևյալ ոլորտներում՝ Medicare և Medicaid (1,7%), պաշտպանություն (1,6%), եկամտի ապահովություն, ինչպիսիք են գործազրկության նպաստները և սննդի դրոշմանիշները (1,4%), Սոցիալական ապահովություն (0,6%) և մնացած բոլոր կատեգորիաները (1,2%)։ Եկամուտների կրճատումները եղել են անհատական եկամտահարկերը (−3,3%), աշխատավարձի հարկերը (−0,5%), կորպորատիվ եկամտահարկերը (−0,5%) և այլ (−0,4%)։
2009 թվականի ծախսերի մակարդակը ՀՆԱ-ի համեմատ ամենաբարձրն էր վերջին 40 տարվա ընթացքում, մինչդեռ հարկային մուտքերը ՀՆԱ-ի համեմատ ամենացածրն էին վերջին 40 տարվա ընթացքում։ Հաջորդ ամենաբարձր ծախսային տարին եղել է 1985 թվականը (22,8%), իսկ հաջորդ ամենացածր հարկային տարին եղել է 2004 թվականը (16,1%) ։
2001 թվականն ընդդեմ 2011 թվականի
2011 թվականին կանխատեսվող և փաստացի պարտքի միջև տարբերությունը, ըստ բյուջետային գրասենյակի, կարող է հիմնականում վերագրվել.
ԱՄՆ բյուջետային իրավիճակը զգալիորեն վատթարացել է 2001 թվականից ի վեր, երբ ՀԿԿ-ն կանխատեսում էր միջին տարեկան հավելավճար մոտավորապես 850 միլիարդ դոլար 2009 թվականից մինչև 2012 թվականը։ Միջին դեֆիցիտի կանխատեսումը 2009 թվականի հունիսի դրությամբ յուրաքանչյուր այդ տարիներին կազմում էր մոտավորապես 1215 միլիարդ դոլար։ The New York Times-ը վերլուծել է մոտավորապես 2 տրիլիոն դոլար արժողությամբ այս «ճոճանակը»՝ պատճառները բաժանելով չորս հիմնական կատեգորիաների՝ դրանց մասնաբաժնի հետ մեկտեղ.
Մի քանի այլ հոդվածներ և փորձագետներ բացատրել են պարտքի դիրքի փոփոխության պատճառները ։
2008 թվականն ընդդեմ 2009 թվականի
2009 թվականի հոկտեմբերին Կոնգրեսի բյուջետային գրասենյակը (CBO) պատճառաբանեց 2009 թվականի բյուջեի ավելի մեծ դեֆիցիտի պատճառները (1,410 միլիարդ դոլար, այսինքն՝ 1,41 տրիլիոն դոլար) 2008 թվականի համեմատ (460 միլիարդ դոլար)։ Հիմնական փոփոխությունները ներառում էին. 320 միլիարդ դոլարի հարկային եկամուտների նվազում՝ ռեցեսիայի հետևանքների պատճառով, և ևս 100 միլիարդ դոլար՝ խթանման օրինագծում հարկերի դրույքաչափի կրճատման պատճառով (Ամերիկյան վերականգնման և վերաներդրումների ակտ կամ ARRA), $245 միլիարդ՝ Troubled Asset Relief Program-ի (TARP) և փրկության այլ ջանքերի համար, $100 միլիարդ լրացուցիչ ծախսեր ARRA-ի համար, և ևս 185 միլիարդ դոլար՝ կապված առաջնային բյուջեի կատեգորիաների աճի հետ, ինչպիսիք են Medicare-ը, Medicaid-ը, գործազրկության ապահովագրությունը, սոցիալական ապահովությունը և պաշտպանությունը, ներառյալ Աֆղանստանում և Իրաքում պատերազմական ջանքերը։ Սա ՀՆԱ-ի համեմատ ամենաբարձր բյուջեի դեֆիցիտն էր (9,9%)՝ 1945 թվականից ի վեր ։ Պետական պարտքը 2009 թվականի ընթացքում աճել է 1,9 տրլն դոլարով՝ 2008 թվականին ։
Օբամայի վարչակազմը նաև չորս կարևոր հաշվապահական փոփոխություն է կատարել՝ ավելի ճշգրիտ ներկայացնելու դաշնային կառավարության ընդհանուր ծախսերը։ Չորս փոփոխություններն էին. Օբամայի վարչակազմի պաշտոնյաները կանխատեսել են, որ այս փոփոխությունները կդարձնեն պարտքը տասը տարվա ընթացքում 2,7 տրիլիոն դոլարով ավելի մեծ տեսք ունենալու, քան այլ կերպ կհայտնվեր ։
Համախառն դաշնային պարտքը
(Աղբյուր՝ CBO Historical Budget Page and Whitehouse FY 2012 Budget –  Table 7.1 Federal Debt at the End of Year PDF, Excel,  Senate.gov)
Նշումներ
Պետական պարտքը
Հանրային պարտքը համախառն պարտքն է՝ հանած ներպետական պարտավորությունները (օրինակ՝ այն գումարը, որը կառավարությունը պարտք է երկու Սոցիալական ապահովության հավատարմագրային հիմնադրամներին՝ ծերության, վերապրածների և հաշմանդամության ապահովագրության ծրագրին և սոցիալական ապահովության հաշմանդամության ապահովագրության ծրագրին) ։
Դաշնային ծախսեր, դաշնային պարտք և ՀՆԱ
Ստորև բերված աղյուսակը ցույց է տալիս տարեկան դաշնային ծախսերը, համախառն դաշնային պարտքը և համախառն ներքին արդյունքը որոշակի ֆինանսական տարիների համար ։ Կառավարության ֆինանսական տարին տևում է նախորդ օրացուցային տարվա հոկտեմբերի 1-ից մինչև նշված տարվա սեպտեմբերի 30-ը։
Նշում. 2009 և 2010 թվականների արժեքները ներկայացնում են սկզբնաղբյուր նյութի գնահատականները։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Միացյալ Նահանգներ Կատեգորիա:Միացյալ Նահանգների պետական պարտք Կատեգորիա:Ֆինանսներ Կատեգորիա:Պետական ֆինանսները Միացյալ Նահանգներում Կատեգորիա:Ֆինանսական պատմություն Կատեգորիա:Միացյալ Նահանգների ֆինանսական պատմություն Կատեգորիա:Միացյալ Նահանգների պատմությունն ըստ թեմայի
sv:USA:s ekonomi
Խադիտ
Խադիտ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Սղերդի գավառում ։ Գտնվում էր Բոհտան գետի ձախակողմյան վտակ Զարավչայ գետի գետաբերանից 5 կմ արևելք, Սղերդ քաղաքից 13 կմ հարավ ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Մելգար դե Առիբա
Մելգար դե Առիբա (Melgar de Arriba), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Վալիադոլիդ պրովինցիայում (Կաստիլիա և Լեոն ինքնավար համայնքում)։ Տարածքը կազմում է 35,00 կմ2։ Բնակչությունը՝ 228 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 99 կմ հեռավորության վրա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վալյադոլիդ պրովինցիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Կաստիլիա և Լեոնի բնակավայրեր
Էդման Այվազյան
Էդման Այվազյան (Էդիկ Այվազյան, ), հայ նկարիչ։ Ծովանկարիչների թագավորական միության անդամ (2002 )։ Լոնդոնի գեղանկարիչների թագավորական ինստիտուտի անդամ (2006) ։
Կենսագրություն
Էդման Այվազյանը ծնվել է Թեհրանում։ 1939-1948 թվականներին սովորել է Թեհրանի Թամադոն միջնակարգ դպրոցում, 1964-1966 թվականներին՝ Հռոմի գեղարվեստի ակադեմիայում։
1948 թվականին մասնակցել է պատանի նկարիչների ցուցահանդեսին և արժանացել մրցանակի։ 1958 թվականին Իրանի կողմից ընտրվել է Վենետիկի Բիենալեի մասնակից և արժանացել է Արվեստի և մշակույթի նախարարության առաջին մրցանակին։ 1960-1974 թվականներին աշխատել է ճարտարապետության բնագավառում (Գաջերե հյուրանոց, Թոմասյան դպրոց)։ Ստեղծել է Թեհրանի Սուրբ Սարգիս եկեղեցու տաճարի պատկերները։
1973 թվականին տեղափոխվել է Լոնդոն։ 1980 թվականին գծագրել է Աբդուլազիզ թագավորի անվան օդանավակայանի Մեծ մզկիթի ինտերիերը, Ռիադ։
Էդման Այվազյանն անդրադարձել է «Սասունցի Դավիթ» էպոսին, նկարազարդել է Հովհաննես Թումանյանի երկերը, ստեղծել է դիմանկարներ, ծովանկարներ։ Այվազյանի ստեղծագործությունները գտնվում են տարբեր եկեղեցիներում, թանգարաններում՝ Լազար պատկերասրահ, Արամ Խաչատրյանի տուն-թանգարան ։
2015 թվականին պարգևատրվել է ՀՀ սփյուռքի նախարարության «Արշիլ Գորկի» մեդալով ։
Ցուցահանդեսներ
1950-1990 թվականներին անհատական և խմբակային ցուցահանդեսներ է ունեցել Իրանում, Հայաստանում, Մեծ Բրիտանիայում, ԱՄՆ-ում ։
«Մշակույթ միության» պարսկահայ նկարիչների խմբակային ցուցահանդես, 1949
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ Կատեգորիա:Էթնիկ հայ նկարիչներ Կատեգորիա:COVID-19-ից մահացածներ
Պոպելյուխի (ավան, Պեսչանկայի շրջան)
Պոպելյուխի (Попелюхи), ավան Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Պեսչանկայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Պոպելյուխի ավանում բնակվում էր 468 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,632 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 740,51 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Պեսչանկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի ավաններ
Իտաբերայի
Իտաբերայի  (Itaberaí), համայնք Բրազիլիայում՝ Գոյաս նահանգի կազմում։ Գտնվում է Գոյաս նահանգի կենտրոնական մարզում։ Մտնում է Սերիսի գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 30 170 մարդ՝ 2007 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 1 471 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 20,5 մարդ/կմ²։
Վիճակագրություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Գոյաս նահանգի բնակավայրեր
Բաշկիրական ժողովրդական երգ
Բաշկիրական ժողովրդական երգ, բաշկիրների ժողովրդական ստեղծագործության առավել տարածված երգի տեսակ, որի խոսքերն ու երաժշտությունը պատմականորեն զարգացել են բաշկիրական մշակույթի զարգացման ընթացքում, երգ, որը կոնկրետ հեղինակ չունի, կամ որի հեղինակն անհայտ է։
Պատմություն
Բաշկիրների բարդ էթնոգենեզն ազդել է նրանց երգի ավանդույթի, երգերի ժանրի և մեղեդիական ձևերի վրա։ Լինելով բաշկիրական երաժշտական ​​և բանաստեղծական մշակույթի գանձարան՝ բաշկիրական ժողովրդական երգերը ակնառու տեղ են զբաղեցնում ժողովրդի գեղարվեստական ​​ստեղծագործության մեջ։
Բաշկիրների ժողովրդական երաժշտական ​​ստեղծագործությունների անվանումներում օգտագործվում է «կյոյ» (көй - մեղեդի) բառը։ Այն համակցված է «օդոն» (oҙon - երկար, երկարատև), «կըսկա» (ҡyҫҡa - կարճ, կարճատև), «ուրամ» (урам - փողոց), «աուլ» (ауыл - գյուղ, գյուղական) և այլ ածականների հետ, որոնք որոշում են մեղեդու բնույթը։
Բաշկիրական ժողովրդական երաժշտական ​​գիտակցության մեջ ձևավորվել է երկուական տերմինաբանական զույգ՝ «оҙон-көй» и «ҡыҫҡа-көй», որոնք որոշում են մեղեդու հատկանիշները։ Այս բևեռների միջև կան այլ մեղեդիական տեսակներ, որոնցից յուրաքանչյուրի համար բաշկիրները ամրագրել են տերմին. միջին երկարության «һалмаҡ-көй» (բառացիորեն «սահուն մեղեդի»), որն իր տեմպով հնչում է «оҙон-көе» նման և «ҡыҫҡа-көе» նման հավասարաչափ տատանման ռիթմով։
Բաշկիրական երգերը պարունակում են պատմողական-ասմունքային երգեր, որոնք կոչվում են արաբական «բաիտ» (երկտող ոտանավոր) բառով, որն արտացոլում է բարոյական և արդիական առօրյա դրդապատճառները։ Բաշկիրների կրոնական համոզմունքները ամրագրված են «մունաջատներում»՝ Աստծուն դիմող աղոթքներում։
Ավանդական հարսանեկան արարողությունների ժամանակ «սենլյաու»-ն (сенляу - ողբ) պարտադիր է, որը հարսը կատարում է ծնողների տնից դուրս գալուց առաջ։ Այս ծեսն ամբողջական չէ առանց երգեցողության (теляков), որոնցում բարի ցանկություններ են արտահայտվում, ցուցումներ հարսնացուին՝ ամուսնու ընտանիք մտնելուց առաջ։
19-րդ դարի կեսերին բաշկիրների շրջանում տարածվել են ոչ ծիսական «տակմակները» (таҡмаҡ), որոնք կատարվում էին որպես «ҡыҫҡа-көй» և մոտ ռուսական չաշտուշկային։
Բաշկիրական երաժշտական ​​բանահյուսության առաջին ձայնագրությունները կատարվել են 19-րդ դարի վերջին Օրենբուրգի ուսուցիչ Գ. Խ. Էնիկեևի կողմից Ա. Ի. Օվոդովի օգնությամբ։ Առաջին հրատարակությունները տեղ են գտել Սերգեյ Ռիբակովի «Ուրալի մահմեդականների երաժշտությունը և երգերը իրենց կյանքի ուրվագիծով» գրքում (1897)։ Բաշկիրական ժողովրդական երգի լուրջ ուսումնասիրությունը ձեռնարկել է Լև Լեբեդինսկին «Բաշկիրական ժողովրդական երգեր և մեղեդիներ» գրքում (1965)։
Տիպաբանություն
Ըստ բովանդակության, բաշկիրական ժողովրդական երգերը բաժանվում են հետևյալ խմբերի.
Ըստ կատարման ձևի՝ բաշկիրական ժողովրդական երգերը բաժանվում են.
Գյուղական, փողոցային երգերը («աույլ-կյոյ», «ուրամ-կյոյ») կապված են կատարման վայրի հետ։ Գյուղի փողոցում դրանք երգում են խնջույքի, զբոսանքի գնացող երգիչների խմբերը։ Գյուղական երգերի տեքստն իր բնույթով էլեգիական է՝ վիշտ, ողբ, տառապանք, մելամաղձություն, տխրություն, երազ, հիասթափություն, աշխարհիկ-փիլիսոփայական մտորումներ։
Հղումներ
Կատեգորիա:Ժողովրդական երգեր Կատեգորիա:Բաշկորտոստան Կատեգորիա:Ժողովրդական բանահյուսություն
Վիցիկու
Վիցիկու (Vitsiku), գյուղ Էստոնիայի Իդա-Վիրումաա նահանգի Կոհտլա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 38 մարդ։
Էմմա Սաղաթելյան
Էմմա Աշոտի Սաղաթելյան, հայ գիտնական, երկրաբանական գիտությունների դոկտոր, ՀԱՊՀ պատվավոր պրոֆեսոր ։
Լրագրող, հեռուստահաղորդավար, Հայաստանի հանրային ռադիոյի նախկին գործադիր տնօրեն Արման Սաղաթելյանի տատը, երկրաբանական գիտությունների դոկտոր Արմեն Սաղաթելյանի մայրը։
Կենսագրություն
Էմմա Սաղաթելյանը ծնվել է 1929 թվականի ապրիլի 4-ին։ Ավարտել է Մայակովսկու անվան դպրոցը և ընդունվել է Երևանի պետական համալսարան, որն էլ ավարտել է գերազանցությամբ։ Հետագայում դարձել է Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության Գիտությունների ազգային ակադեմիայի ասպիրանտ։ 1958 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն՝ միներալոգիական թեմայով, իսկ 1974 թվականին ստացել երկրաբանական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան ։
Դեռևս 1970-ական թվականներից լայն լուսաբանվել է նրա գիտական գործունեությունը միջազգային մամուլում և գիտական պարբերականներում։ Իսկ 1978 թվականնին Քեմբրիջի համալսարանի «Ով ով է։ Աշխարհի կանայք» կենսագրական բառարանում հրապարակվել է Էմմա Սաղաթելյան կենսագրությունը։ Էմմա Սաղաթելյանը երկար տարիներ ղեկավարել է Հայաստանի պոլիտեխնիկական համալսարանի Լեռնային ֆակուլտետի Միներալոգիայի ամբիոնը։ Մանկավարժական գործունեության մի քանի տասնամյակների ընթացքում նա կրթել է երկրաբան գիտնականների մի քանի սերունդներ։
Պարգևատրվել է «Անանիա Շիրակացի» մեդալով և Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարանի 75-ամյակի հուշամեդալով։
Կյանքից հեռացել է 2021 թվականի ապրիլի 26-ին։
Աշխատություններ
Էմմա Սաղաթելյանը հեղինակել է ավելի քան 80 գիտական հոդված, եղել է մեկ մենագրության հեղինակ և երեք գրքի համահեղինակ։ Իր ղեկավարած գիտական խմբի հետ բացահայտել է Երկրի էներգոակտիվ ցանցավոր կառույցների (Հարթմանի ցանց) երկրաբանական և երկրատիեզերական նշանակությունը։ Նրա մեծ ճանաչում ստացած երկրորդ աշխատությունը Սպիտակի երկրաշարժի նյութի հիման վրա ռադիացիոն վտանգի սեյսմիկ գործոնի ուսումնասիրությունն էր։ Դեռևս 1964 թվականին, Էմմա Սաղաթելյանը առաջ է բերել Հայաստանի հրաքարային (պիրիտային) հանքավայրերի ձևավորման նոր կոնցեպտը, որը սկզբում մերժվել է խորհրդային գիտնականների կողմից, բայց տասը տարի անց՝ Սվերդլովսկում կայացած համամիութենական գիտաժողովի ժամանակ հաստատվել։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Պենտամերոն
Հիմք
«Պենտամերոնի» պատմությունները հավաքել է Բազիլեն, որոնք նրա մահից հետո Բազիլեի քրոջ՝ Ադրիանայի կողմից հրատարակվել են երկու հատորներով՝ Իտալիայի Նեապոլ քաղաքում՝ 1634 և 1636 թվականներին։ Գրքում Բազիլեի կեղծանունը նշված է որպես՝ Ջիան Ալեզիո Աբատուտիս։ Այս հեքիաթները հետագայում փոփոխել և հարմարացրել են Շառլ Պերոն և Գրիմ եղբայրները։ Մինչ «Պենտամերոնը» հրատարակվել են այնպիսի ժողովածուներ, որոնց պատմություններից որոշները կարելի էր բնորոշել որպես հեքիաթներ, «Պենտամերոնում», սակայն, բոլոր պատմությունները հեքաթներ են: Հեքիաթները գրված են արտահայտված բարոկկո ոճով՝ շատ փոխաբերություններով:
Անձխոտ Մարշալի
Անձխոտ Մարշալի, ծխաբույսազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։
Պենտամերոն
Նկարագրություն
«Պենտամերոն» անվանումը ծագել է հունարեն πέντε [pénte], «հինգ» և y ἡμέρα [hêméra], «օր» բառերից, քանի որ բոլոր հիսուն հեքիաթները կապված են մեկ հիմնական հեքիաթի հետ, որը տեղի է ունենում հինգ օրում, ի հակադրություն «Դեկամերոնի» տաս օրվան։ Հիմնական հեքիաթը Զոզա թագուհու մասին է, որը չի կարողանում ծիծաղել։ Նրա հայրը, փորձելով ուրախացնել դստերը, դռան մոտ կառուցում է ձեթի շատրվան՝ մտածելով, թե ձեթի վրա սայթաքող մարդիկ կուրախացնեն թագուհուն։ Մի ծեր կին փորձում է ձեթը հավաքել, սպասավոր տղան կոտրում է նրա կուժը, Զոզան ծիծաղում է, բայց ծեր կինն անիծում է, որ Զոզան ամուսնանա միայն Կլոր դաշտի արքայազնի հետ, որին թագուհին կարող է արթնացնել միայն, եթե երեք օրում արցունքներով լցնի կուժը։ Փերիների օգնությամբ Զոզան գտնում է արքայազնին և կուժը, համարյա լցնելիս է լինում, երբ քնում է։ Մավր ստրկուհին գողանում է կուժը և ավարտում այն արցունքներով լցնելը՝ գրավելով արքայազնի սիրտը։
Անձխոտ Մարշալի
Նկարագրություն
10-15 սմ բարձրությամբ բազմամյա, գեղազարդային խոտաբույս է։ Արմատը գնդաձև է, անկանոն-անկյունավոր պալարով։ Ցողունային տերևները երկուսն են, հերթադիր, կրկնակի եռամասնյա՝ կազմված էլիպսաձև կամ երկարավուն ամբողջաեզր մասերից։ Ծաղիկները զիգոմորֆ են, խոշոր ծաղկակիցներով և խմբված ողկույզ ծաղկաբույլերում։ Բաժակը թաղանթանման է, վաղ թափվող։ Պսակը լավ արտահայտված երկար խթանով է, տարբեր գույնի՝ դեղին, վարդագույն–դեղին, ծիրանագույնից մինչև սևավուն։ 1,5-2 սմ երկարությամբ տուփիկը երկարավուն է և կախված։ Սերմերը մանր են, սև փայլուն ։
Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է միայն Իջևանի ֆլորիստիկական շրջանում (Կողբ, Բերդ, Իջևան, Աչաջուր)։ Ընդհանուր արեալը ընդգրկում է Արևմտյան Նախակովկասը, Արևելյան Կովկասը, Կենտրոնական, Հարավարևմտյան և Հարավային Անդրկովկասը, Ղարաբաղը, Թալիշը, Հարավարևելյան Եվրոպան, Ղրիմը, Անատոլիան և Հյուսիսային Իրանը ։
Պենտամերոն
Նկարագրություն
Արդեն հղի ստրուկ թագուհին պահանջում է իր ամուսնուց, որ վերջինս իրեն պատմություններ պատմի, հակառակ դեպքում՝ սպառնալով սպանել դեռ չծնված երեխային։ Եվ այսպես, ամուսինը վարձում է տաս կին հեքիաթասացներ, որոնցից յուրաքանչյուրը պատմում է հինգ պատմություն։ Մավրի դավաճանությունը պարզվում է վերջին պատմության ժամանակ, նրան կենդանի թաղում են հղի և գլխիվայր՝ թողնելով, որ մահանա։ Դրանից հետո Զոզան և արքայազնը ապրում են երջանիկ։ Այս հիմնական պատմությունը նույնպես հեքիաթ է, որի հատվածները հայտնվում են մյուս հեքիաթներում։ Գրքում ներառված հեքիաթների մեծամասնությունը գոյություն ունեցող հայտնի ամենահին տարբերակներն են:
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1634 հեքիաթներ
Անձխոտ Մարշալի
Էկոլոգիա
Աճում է ծովի մակարդակից 500-1300 մ բարձրությունների վրա, ստորին և միջին լեռնային գոտիներում, կաղնու-բոխու անտառներում։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիսին, պտղաբերում՝ մայիս ամսին ։
Պահպանություն
Վտանգված, հազվագյուտ տեսակ է։ Հանդիպում է Հյուսիսային Հայաստանում։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, իսկ բնակության շրջանի մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։
Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ Կատեգորիա:Ծածկասերմեր Կատեգորիա:Լոբազգիներ Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Դուչչո
Դուչչո (իտալերեն՝ Duccio di Buoninsegna, ), վաղ Վերածննդի դարաշրջանի իտալացի նկարիչ, կերպարվեստի սիենական դպրոցի համբավավոր ներկայացուցիչներից։
Կենսագրություն
Թեև Դուչչոյի ապրած ժամանակներից անցել է շուրջ ութ հարյուրամյակ, նրա մասին բավականին տեղեկություններ են պահպանվել։ Փաստաթղթերից հետևում է, որ նկարիչը շատ անկախ և ինքնատիպ անձնավորություն է եղել, իսկ նրա ստեղծագործությունների նրբագեղության տակ թաքնված է ըմբոստ ոգին։ Հարկադրանքի ցանկացած դրսևորման նա հակազդել է ընդվզումով։ Սիենայի իշխանությունների հետ նրա բազմաթիվ բախումներից առաջինը տեղի է ունեցել 1280 թվականին ։ Փաստաթղթերում այդ հակամարտության էության մասին ոչինչ ասված չէ, սակայն Դուչչոյի վճարած տուգանքի մեծ գումարը `100 լիր, ցույց է տալիս, որ դա շատ լուրջ բան է եղել։ Արխիվային նյութերի ուսումնասիրությունը արվեստի պատմաբաններին բերել է այն եզրահանգման, որ Դուչչոն լուրջ դժվարություններ է ունեցել իր կյանքն ու գործերը ցանկալի ձևով առաջ տանելու գործում։
Նկատի առնելով այն հանգամանքը, որ նրա անվան հիշատակումներում շուրջ մեկ տասնամյակի ընդհատում կա, ուսումնասիրողների մի մասը գտնում է, որ նա այդ ժամանակամիջոցում (մոտավորապես 1270-1280 թթ․) ճանապարհորդել է, այցելել Փարիզ, Ասսիզի, Հռոմ, ոմանց կարծիքով էլ նա այդ ընթացքում աշակերտել է ֆլորենտացի վարպետ նկարիչ Չիմաբուեին և համագործակցել նրա հետ։
Ամեն դեպքում՝ փաստաթղթերից ակնհայտ երևում է, որ 14-րդ դարում Դուչչոն դարձել է Սիենայի ամենասիրված և ծայրահեղ արմատական նկարիչներից մեկը։
Դատելով հարկերի չվճարման համար նրան պարտադրված տուգանքների թվից, Դուչչոն չէր կարողանում ճիշտ գործածել իր վաստակած գումարները։ Նկարիչը հաճախ է բախումներ ունեցել իշխանությունների հետ, բայց վերջիններս, այդուհանդերձ, գնահատել են նրա տաղանդը և, չնայած բոլոր խնդիրներին, նա փայլուն կարիերա է արել․ 1278 թվականին, երբ ընդամենը 23 տարեկան էր, արդեն տասներկու հաշվապահական գրքերի կազմեր էր պատկերազարդել քաղաքային իշխանությունների պատվերով։ Բայց դրանք չէ, որ մեծ գումարներ են բերել նկարչին, այլ՝ Աստվածամոր նկարները, ով համարվում էր Սիենայի հովանավոր սուրբը, և ում պաշտամունքը մինչ այդ չտեսնված ծավալներ էր ստացել Սիենայում։ Դուչչոյի՝ որպես արվեստագետի, գլխավոր մեծագործությունն այն է, որ անհագ, հսկայական տենչ է դրսևորել՝ թարմացնելու արվեստի լեզուն, հաղթահարելու այն ժամանակներում Սիենայում տիրապետած բյուզանդական նկարչության ավանդույթները։ Եվ նա կարողացել է դա անել ինչպես իսկական վարպետ, ոչ թե լիովին մերժելով անցյալը, այլ ստեղծելով հնի ու նորի մի հոյակապ համաձուլվածք իր տաղանդի և նուրբ ճաշակի, իր բոլոր ուժերի համադրումով։
Թեև Դուչչոն ստեղծագործել է բավականին տևական մի ժամանակաշրջան՝ 1268 թվականից մինչև 1311-ը, նրա գործերից ընդամենը 13-ն են հասել մինչև մեր օրերը ։ Նրա գլուխգործոցը, ուսումնասիրողների մեծ մասի կարծիքով, Սիենայի Մայր տաճարի խորանի համար նկարած Մաեստան է՝ Աստվածամոր և Մանկան պատկերը՝ սրբերի ու հրեշտակների հետ։ Ի դեպ՝ այդ նկարի հիման վրա է ստեղծվել իտալական առաջին վիտրաժը, որը մինչև օրս մնում է Սիենայի Մայր տաճարում։ Ուշագրավ է նաև այն փաստը, Մաեստան պատկերող կտավի հակառակ երեսին նկարիչը պատկերել է Քրիստոսի չարչարանքները։
Դուչչոյի յոթ զավակներից միայն երկուսն են գնացել իրենց հոր ճանապարհով և դարձել նկարիչ, բայց նկատելի հետք չեն թողել կերպարվեստի պատմության մեջ։ Սակայն Դուչչոն ունեցել է նաև այնպիսի աշակերտներ, ինչպիսիք են անվանի նկարիչներ դարձած իր եղբորորդին՝ Սենյա դի Բոնավենտուրան և վերջինիս տղաները՝ Ֆրանչեսկոն ու Նիկոլոն։ Դուչչոյի ազդեցությունը զգացվում է Սիմոնե Մարտինիի և եղբայրներ Ամբրոջո ու Պիետրո Լորենցետտիների ստեղծագործությունների վրա։
Աներկբայելիորեն կարելի է ասել, որ նաև Դուչչոյի ստեղծագործական աշխատանքի շնորհիվ է Սիենան դարձել այն ժամանակների Իտալիայի արվեստի ու մակույթի երկրորդ խոշոր կենտրոնը՝ հաջորդելով Ֆլորենցիային։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալացի նկարիչներ
Լեպտին
Լեպտին ( - բարակ, թույլ), ճարպային հյուսվածքի բջիջների՝ ադիպոցիտների կողմից արտադրվող հորմոն։ Ընկճում է ախորժակն ու առաջացնում հագեցման զգացողություն։ Լեպտինի ազդեցությունը հակառակ է ուղղված գրելինին։ Լեպտինի նկատմամբ բջջային ընկալիչները տեղակայված են ենթատեսաթմբի (հիպոթալամուս) կամարաձև կորիզներում, այն նույն տեղերում, որտեղ և գրելինի ընկալիչներն են ։
Առաջին անգամ անջատվել է 1994 թ.-ին։ Լեպտինի սինթեզի համար պատասխանատու Ob(Lep) գենը (Ob՝ obese, Lep՝ leptin) տեղակայված է մարդու 7-րդ քրոմոսոմում։ Հորմոնը կազմված է 167 ամինաթթուներից։ Հիմնականում արտադրվում է սպիտակ ճարպային հյուսվածքի բջիջների կողմից, ինչպես նաև՝ գորշ ճարպային հյուսվածքի բջիջներում, ընկերքում, ձվարաններում, կմախքային մկաններում, ստամոքսում, էպիթելային բջիջներում, ոսկրածուծում ։
Քանակը
Լեպտինը արյան մեջ շրջանառվում է ազատ և կապված ձևերով ։ Արյան մեջ նրա քանակական տատանումները կտրուկ ձևով են կատարվում ։ Լեպտինի քանակն արյան մեջ շատ է կեսգիշերի և առավոտվա ժամերի միջև ։ Նրա քանակի օրական տատանումները կախված են սնման ռեժիմից ։
Մարդկանց մոտ նկարագրված են դեպքեր, երբ լեպտինի քանակը կախված չի եղել մարմնի ճարպի զանգվածի հետ։
Նշանակությունը
Լեպտինը մասնակցում է օրգանիզմի էներգիական փոխանակության և մարմնի զանգվածի կարգավորմանը, հիմնական ֆունկցիան՝ ախորժակի ընկճումն է։ Այդ պատճառով շատ հաճախ անվանում են նաև հագեցման հորմոն։ Այն ազդում է ենթատեսաթմբի վրա և արգելակում քաղցի զգացում առաջ բերող Y-նեյրոպեպտիդի, անանդամիդի (ներսածին կաննաբինոիդային համակարգ) արտադրությունը, ինչպես նաև խթանում է քաղցը ճնշող α-մելանոխթանիչ հորմոնի արտադրությունը։ Ի տարբերություն խոլեցիստոկինի, լեպտինն առավել երկար ժամանակով է ճնշում քաղցի զգացողությունը։ Լեպտինի բնածին անբավարարությունը մարմնի խիստ ճարպակալման պատճառ կարող է հանդիսանալ։
Ծոմն ու ցածր կալորիաներով դիետաները նվազեցոնւմ են լեպտինի քանակը  ։ Լեպտինին ընկճում է ինսուլինի արտադրությունը և բարձրացնում հյուսվածքների դիմադողականությունն այս հորմոնի նկատմամբ, իսկ դա ինսուլին ոչ կախյալ շաքարային դիաբետի առաջացման պատճառ կարող է հանդիսանալ։ Ինսուլինն ազդելով ճարպային հյուսվածքի վրա, խթանում է լեպտինի արտադրությունը։ Սեռական հասունացման ժամանակ լեպտինի քանակությունը բարձրանում է արյան մեջ։
Լեպտինի ընկլաիչներ կան նաև T լիմֆոցիտների վրա ։
Գերլեպտինեմիայն նվազեցնում է արյան ճնշումը ։
Սաղմի թոքերում արտադրվող լեպտինը խթանում է սուրֆակտանտի արտադրությունը ։
Ընկերքը նույնպես արտադրում է այս հորմոնից ։ Լեպտինի քանակն ավելանումէ հղիության և նվազում՝ ծննդաբերությունից հետո։ Լեպտինն արգելակում է արգանդի կծկումները ։
Իմունոռեակտիվ լեպտինը հայտնաբերվել է մայրական կաթում և դրանով սնվող նորածինների արյան մեջ ։
Լեպտինը մասնակցում է նաև սեռական հասունացմանը, ոսկրերի աճին, ուղեղի այլ կառույցների նորմալ գործունեությանը, իմունային ռեակցիաներին         ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հորմոններ Կատեգորիա:Ցիտոկիններ Կատեգորիա:Սփռուն ներզատական համակարգ Կատեգորիա:Ճարպակալում
Կանկակի (Իլինոյս)
Կանկակի (Kankakee), քաղաք ԱՄՆ-ի հյուսիում, Իլինոյս նահանգի Կանկակի շրջանում։ Համաձայն ԱՄՆ-ի 2000 թվականի մարդահամարի քաղաքի բնակչությունը կազմել է 27 561 մարդ։ 2010 թվականի ԱՄՆ-ի մարդաահամարի համեմատ այն գրեթե չի փոխվել, միայն մի փոքր նվազել  է մինչև 27 537 ։ Քաղաքը նույնանուն շրջանի շրջկենտրոնն է ։ Քաղաքի անվանումը հնարավոր է ծագում է ալգոնկինյան teeyaahkiki բառից, տեղի հնդկական բարբառով նշանակում է «հարթավայրային երկիր»  ։
Աշխարհագրական դիրք
Ըստ ԱՄՆ-ի Մարդահամարների բյուրոյի տվյալների՝ քաղաքի ընդհանուր տարածքը կազմում է 37,9 կմ² (14,62 մլն²), որից 1,2 կմ² (0,48 մլն², այսինքն 3,28 %) ջրային տարածքը։
Բնակչություն
2000 թվականի մարդահամարի տվյալներով Կանկակիի բնակչությանը ընդհանուր թիվը կազմել է 27 561 մարդ, բնակչության խտությունը՝ 865 մարդ/կմ²։
Բնակչության ռասսայական կազմը
Քաղաքում հաշվառվել է 10 020 տնտեսություն, որից 34,4%-ում ապրել են մինչև 18 տարեկան երեխաները ծնողների հետ, 36,4%-ում ապրել են ամուսնական զույգեր, 21,2% -ում միայնակ մայրեր, 37,4% -ում միայնակ մարդիկ։ Տնային տնտեսությունների կազմում միջինում ընդգրկված է 2,6 մարդ, ընտանիքի կազմում՝ 3,28 մարդ։ Քաղաքում յուրաքանչյուր 100 կնոջ բաժին է հասնում 91,8 տղամարդ։
Քաղաքի տնային տնտեսության միջին եկամուտը կազմել է 30 469 դոլար, իսկ ընտանիքի միջին եկամուտը՝ տարեկան 36 428 դոլար։  Եկամուտը մեկ շնչի հաշվով կազմել է 15 479 դոլար։ Ընտանիքների 18,1% - ը և բնակչության 21,4%-ը աղքատության գծից ցածր են եղել, որից 29,3% -ը 18 տարեկանից փոքր են եղել, իսկ 11,7%-ը  65 տարեկան և բարձր։
Կառավարություն
Կանկակիի քաղաքային խորհուրդը բաժանված է 7 պալատի, որից յուրաքանչյուրում 4 տարին մեկ անգամ ընտրվում է 2 անդամ։
Տրանսպորտ
Քաղաքում գործում է նույնանուն երկաթուղային կայարան։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1854 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Բաթնա
Բաթնա (Batna, باتنة), քաղաք Ալժիրի հյուսիս-արևելքում, Բաթնա վիլայեթի վարչական կենտրոն։ Բաթնան բնակչությամբ Ալժիրի հինգերորդ և Օրես լեռնազանգվածի ամենախոշոր քաղաքն է։
Քաղաքը գտնվում է երկրի մայրաքաղաք Ալժիրից 430 կմ, իսկ Կոնստանտինա քաղաքից՝ 119 կմ հեռավորության վրա։ Չնայած այն հանգամանքին, որ Բաթնան ափամերձ քաղաք է, գտնվում է ծովի մակարդակից մեկ կիլոմետր բարձրության վրա, ինչի հետևանքով քաղաքում ձմեռը խիստ է և ձյունառատ։
Ռազմական նպատակներով տեղադրված առաջին երկարաժամկետ կառույցները հիմք են  հանդիսացել քաղաքի զարգացման համար։  1844 թվականին Ֆրանսիացի զինվորականները հաստատել են   ռազմական  կայազորներ,   մուտքի  ռազմավարական ամուր հենակետեր` Ալժիրից  դեպի Սահարա տանող գլխավոր ճանապարհը հսկելու և պաշտպանելու համար։ Այդ վայրերում քաղաքային բնակավայրեր հաստատելու առաջին փորձը կատարվել  է հռոմեացիների կողմից։ Այդ են վկայել Բաթնայից ոչ հեռու հին հռոմեական քաղաքներ՝ Տիմգադի և Լամբեզիսի ավերակները։
Բաթնան Ալժիրի քաղաքներից մեկն է, որտեղ 1954 թվականին տեղի ունեցած իրադարձությունները նշանավորեցին պատերազմի սկիզբը  երկրի  անկախության համար։ 1954 թվականի նոյեմբերի 1-ին քաղաքում տեղակայված զինվորական կայազորները հարձակման են ենթարկվել գրոհայինների ջոկատների կողմից՝ հանուն անկախության։ Մինչև Ալժիրի անկախացումը ապստամբների ջոկատը գտնվել է քաղաքում։
Աշխարհագրական դիրք
Բաթնան գտնվում է Օրեսի շրջանում` Թել Ատլասի և Սահարայի Ատլասի միջև։ Քաղաքը շրջապատված է լեռներով։ Այն ամենամեծն է Օրեսի շրջանում։ Բաթնայի հիմնական բնակիչները շավիաներն են, որոնք խոսում են երկու լեզվով` արաբերենի ալժիրյան բարբառով և շաուերեն։
Կլիմա
Քաղաքի կլիման կիսանապատային է, շատ շոգ ամառներով։ Անձրևները քիչ են տեղում և հավասարաչափ բաշխվում են ամբողջ տարվա ընթացքում։ Միջին հաշվով ամբողջ տարվա ընթացքում ջերմաստիճանը տատանվում է +2 °C-ից մինչև +32 °C:
Կրթություն
1990 թվականին քաղաքի համալսարանը ստացավ Բաթնայի Հաջի Լահդարի համալսարանի հեղինակավոր կարգավիճակը։ Բաթնայի համալսարանը երկրորդ տեղն է զբաղեցնում Ալժիրում Տլեմսենի համալսարանից հետո և 45-րդը՝ Աֆրիկայում ։
Տեսարժան վայրեր
Տիմգադը (Տամուգաս) հիմնադրվել է կայսր Տրայանուսի կողմից մ.թ. 100 թվականին որպես ռազմական բնակավայր Ատլասի նախալեռներում և նախատեսված էր պաշտպանել առափնյա տարածքները բերբեր քոչվորների արշավանքներից։
Քաղաքը ի սկզբանե բնակեցված է եղել պարթևների կողմից, որոնք հող էին ստացել այդ տարածքում։ Նախապես 15 հազար մարդու համար պլանավորված քաղաքը ժամանակի ընթացքում ընդարձակվել է։ Պահպանված շինություններից են ամֆիթատրոնը, բաղնիքները, հաղթակամարը։ Տիմգադի ավերակները հռոմեական քաղաքի լավագույն պահպանված օրինակներից են, որոնք համապատասխանում են հռոմեական քաղաքաշինության ավանդույթներին։ 1982 թվականին Տիմգադը ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ալժիր Կատեգորիա:Ալժիրի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ալժիրի քաղաքներ Կատեգորիա:Աֆրիկայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Համալսարանական քաղաքներ Կատեգորիա:Աֆրիկայի քաղաքներ Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ այբբենական կարգով
Հանրային սեփականության օր
Հանրային սեփականության օր (Public Domain Day), միջազգային ոչ պաշտոնական տոն, նշվում է ամեն տարի հունվարի 1-ին, սկսած 2004 թվականից      ։
Տոնը և նրա օրվա ընտրությունը կապված են այն փաստի հետ, որ շատ երկրների օրենսդրությամբ ամեն տարվա առաջին օրը հանրային սեփականություն են դառնում ստեղծագործություններ, որոնց հեղինակային իրավունքների ժամկետը լրանում է այդ օրը  ։ Բացառություն է կազմում միայն ԱՄՆ-ն, որտեղ մինչև 2019 թվական ոչ մի հեղինակային իրավունք չի փոխվելու հանրային սեփականության ։
Տոնի առաջին հիշատակումը կապված է կանադացի ակտիվիստ Ուոլես Մակլինի անվան հետ (Wallace McLean), որի գաղափարը կիսեց իրավունքի պրոֆեսոր, ոչ առևտրային Քրեաթիվ Քոմոնս (Creative Commons) կազմակերպության հիմնադիր, Լոուրենս Լեսինգը։ Ավելի ուշ գաղափարին միացան այլ ակտիվիստներ, ոչ առևտրային կազմակերպություններ և համացանցային նախագծեր ։.