cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Վերածնունդ
Ինքնաճանաչում
Մինչև 15-րդ դարը Իտալիայում գրողները, նկարիչները և ճարտարապետները քաջատեղյակ էին տեղի ունեցող վերափոխումներին և իրենց աշխատանքը նկարագրելու համար օգտագործում էին այնպիսի արտահայտություններ, ինչպիսիք են՝ «հնաոճ եղանակով» (modi antichi) կամ «հռոմեացիների կամ նախնիների ձևով» (alle romana et alla antica): 1330-ականներին Պետրարկան նախաքրիստոնեական ժամանակներին անվանում էր «հնագույն» (antiqua), իսկ քրիստոնեական ժամանակաշրջանը` որպես «նոր» (nova) : Պետրակայի իտալական տեսանկյունից, այս նոր շրջանը (որը ներառում էր նաև իր ժամանակը) ազգային խավարման դարաշրջան էր ։ Լեոնարդո Բրունին առաջինն էր, որ օգտագործեց եռակողմ պարբերականացումը իր «Ֆլորենտացիների պատմության» մեջ (1442) ։ Բրունիի առաջին երկու ժամանակաշրջանները հիմնված էին Պետրարկայի ժամանակաշրջանների վրա, բայց նա ավելացրեց նաև երրորդ շրջան, քանի որ կարծում էր, որ Իտալիան այլևս անկման վիճակում չէ։ Ֆլավիո Բիոնդոն նմանատիպ կառուցվածք օգտագործեց իր «Պատմության տասնամյակներ սկսած Հռոմեական կայսրության քայքայումից» (1439–1453) երկում։
Հումանիստ պատմաբանները պնդում էին, որ ժամանակակից գիտությունը վերականգնել է կապը դասական ժամանակաշրջանի հետ՝ շրջանցելով միջնադարը, որը հենց նրանք առաջին անգամ անվանեցին «Միջնադար»։ Տերմինը լատիներեն առաջին անգամ հայտնվել է 1469 թվականին՝ որպես «մեդիա տեմպեստի» (միջին ժամանակներ) ։ Ռինասկիտա եզրը (վերածնունդ) առաջին անգամ հայտնվեց իր լայն իմաստով, Ջորջիո Վազարիի 1550 թվականին գրած «Նկարիչների կյանքը» գործում, որը վերանայվեց 1568 թվականին ։ Վազարին դարաշրջանը բաժանում է երեք փուլի. Առաջին փուլում ընդգրկված էին Չիմաբուեն, Ջոտտոն և Առնոլֆո դի Կամբիոն, երկրորդ փուլը ընդկգրկում է Մազաչչոյին, Բրունելեսկիին և Դոնատելլոյին; Երրորդ փուլում Լեոնարդո դա Վինչիին և Միքելանջելոն էին։ Ըստ Վազարիի, այս զարգացմանը մղող շարժիչ ուժը ոչ միայն դասական հնության գիտակցության աճն էր, այլև բնությունը ուսումնասիրելու և ընդօրինակելու աճող ցանկությունը ։
Տարածում
15-րդ դարում Վերածնունդն իր ծննդավայր Ֆլորենցիայից արագորեն տարածվել է Իտալիայով մեկ, իսկ որոշ ժամանակ անց տարածվել է Եվրոպայի այլ երկրներում։ Գերմանացի տպագրիչ Յոհան Գուտենբերգի տպագրության գյուտը թույ է տվել արագ տարածել նոր գաղափարներին։ Տարածվելով, գաղափարները հարմարվել են տեղական մշակույթին և ենթարկվել փոփոխությունների։ 20-րդ դարում գիտնականները սկսել են Վերածնունդը դասակարգել ըստ տարածաշրջանային և ազգային շարժումների։
Ֆրանսիա
«Վերածնունդ» բառը փոխառված է ֆրանսերենից, և «ՌԵնեսանս» (Renaissance,) նշանակում է «վերածնունդ»։ Այն առաջին անգամ օգտագործվել է 18-րդ դարում, այնուհետև՝ 1855 թվականի «Ֆրանսիայի պատմություն» ( Histoire de France) աշխատության միջոցով  տարծել է ֆրանսիացի պատմաբան Ժյուլ Միշլեն (1798–1874) իր  ։ 1495 թվականին՝ Կարլ VIII- ի Իտալիա ներխուժելուց հետո, Վերածնունդը Իտալիայից հասել է Ֆրանսիա։ Աշխարհիկության տարածմանը նպաստել է այն, որ Եկեղեցին Սև մահվան դեմ պայքարում անկարող էր գտնվել։ Ֆրանցիսկ I- ը հրավիրում էր իտալական արվեստագետների, այդ թվում ՝ Լեոնարդո դա Վինչիին, կառուցում էր հարուստ զարդարված պալատներ։ Այնպիսի գրողներ, ինչպիսիք էին Ֆրանսուա Ռաբլեն, Պիեռ դե Ռոնսարը, Ժոաշե դյու Բելեն և Միշել դը Մոնտենը; Նկարիչ Ժան Կլուեն, և երաժիշտ Ժան Մուտոնը նույնպես ստեղծագործում էին Վերածննդի ոգով։
Ֆլորենցիայում ծնված, Ուրբինոյի և Մադլեն դե լա Տուր դ’Ավերվերեի դքսի՝ Լորենցո դե Մեդիչիի դուստր տասնչորսամյա Կատերինա դե Մեդիչին (1519–1589) 1533 թվականին ամուսնացել է Ֆրանսիայի  թագավոր Ֆրանցիսկ I-ի երկրորդ  որդու՝ Հենրի II- ի հետ։ Թեև նա հայտնի դարձավ Ֆրանսիայի տխրահռչակ  կրոնական պատերազմներում ունեցած իր դերով, բայց նա անմիջական ներդրում է ունեցել իր հայրենի Ֆլորենցայից  ֆրանսիական արքունիկ բերելով, այնտեղի արվեստը, գիտությունը և երաժշտությունը՝ հիմք դնելով բալետին։
Գերմանիա
15-րդ դարի երկրորդ կեսին Վերածննդի ոգին տարածվեց դեպի Գերմանիա և Ցածր հողեր (Նիդեռլադներ), որտեղ տպագրության գյուտը (մոտ 1450 թ.) և վերածնդի այնպիսի նկարիչների ի հայտ գալը, ինչպիսիք են Ալբրեխտ Դյուրերը (1471–1528), նախորդել են Իտալիայից եկած ազդեցությունը։ Երկրի վաղ բողոքական տարածքներում հումանիզմը սերտորեն կապված է եղել բողոքական բարեփոխումների իրարանցման եռուզեռին, և գերմանական վերածննդի արվեստն ու գրականությունը հաճախ արտացոլում էին այդ վեճը ։ Այնուամենայնիվ, գոթական ոճը և միջնադարյան գեղագիտական փիլիսոփայությունը մնացին բացառապես մինչև 16-րդ դարի վերջը։ Հաբսբուրգի Մաքսիմիլիան I կայսրը (1493–1519) Հռոմեական սրբազան կայսրության առաջին իսկապես Վերածննդի միապետ է եղել։
Հունգարիա
Իտալիայից հետո Հունգարիան առաջին եվրոպական երկիրն էր, որտեղ հայտնվել է Վերածնունդը ։ Վերածննդի ոճը Իտալիայից անմիջականորեն եկել է Հունգարիայի կենտրոնաեվրոպական շրջանները կվատրոչենտոյի շրջանում (1400- ականներ), ինչը պայմանավորված էր առաջին հերթին զարգացած հունգարա-իտալական հարաբերություններով՝ ոչ միայն դինաստիական կապերում, այլև մշակութային, հումանիտար և առևտրային հարաբերություններում, որոնք որ ամրապնդվել են 14-րդ դարում։ Հունգարիայի և Իտալիայի գոթական ոճերի միջև կապը երկրորդ պատճառ էր` երկու մշակույթում էլ խուսափում էին պատերի չափազանցված բեկումներից և գերադասում մաքուր և թեթև կառույցներ։ Լայնածավալ շինարարական աշխատանքները մեծ ծավալի և երկարաժամկետ աշխատանք էին ապահովում նկարիչների համար, օրինակ ՝ Բուդայի Ֆրիս (Նոր) դղյակի շենքը, Վիշեգրադի, Թաթայի և Վարպալոտայի ամրոցները։ Սիգիզմունդի արքունիկում կային այնպիսի հովանավորներ, որոնցից էր Պիպո Սպանոն, Ֆլորենցիայի Սկոլարի ընտանիքի ժառանգը։ Նա Հունգարիա էր հրավիրել վարպետներ Մանետտո Ամանատինին և Մասոլինո դա Պանիկալեյին ։
Իտալական նոր միտումը զուգորդվել է գոյություն ունեցող ազգային ավանդույթների հետ և ստեղծվել է Վերածննդի յուրօրինակ արվեստ։ Երկրում հումանիստական մտքի երևան գալը նպաստել է Վերածննդի արվեստի ընդունմանը։ Իտալական համալսարաններում սովորող շատ երիտասարդ հունգարացիներ շփվում էին Ֆլորենցիայի հումանիստական կյանքին, ինչի պատճառով անմիջական կապ է հաստատվել Ֆլորենցիայի հետ։ Հունգարիա, հատկապես Բուդա տեղափոխվող իտալացի առևտրականների աճող թիվը օգնել է այս գործընթացին։ Նոր մտքերը բերել են հումանիստ հոգևոր առաջնորդները, որոնցից առանձնանում էր Յանոշ Վիտեզը՝ Էսթերգոմի արքեպիսկոպոսը, հունգարական հումանիզմի հիմնադիրներից մեկը ։ Սիգիզունդ Լյուքսեմբուգցի կայսեր երկարատև իշխանության օրոք Բուդդայի թագավորական դղյակը դարձել էր ուշ միջնադարի ամենամեծ գոթական պալատը։ Թագավոր Մաթիաշ Կորվինուսը (1458–1490) վերակառուցել է պալատը վաղ Վերածննդի ոճով և հետագայում ընդլայնել այն  ։
1476 թվականին Մաթիաս թագավորի և Նեապոլի Բեատրիսեի ամուսնությունից հետո Բուդան դարձել է Ալպերի հյուսիսում գտնվող Վերածննդի ամենակարևոր գեղարվեստական կենտրոններից մեկը ։ Մաթիասի արունիկում ապրող ամենակարևոր հումանիստներն էին Անտոնիո Բոնֆինին և հայտնի հունգարացի բանաստեղծ Յանուս Պաննոնիուսը։ Անդրիս Հեսը 1472 թվականին Բուդայում հիմնել է տպարան։ Մաթիաս Կորվինուսի գրադարանը աշխարհիկ գրքերի Եվրոպայի ամենամեծ հավաքածուներից էր, այնտեղ պահվում էին պատմական ժամանակագրություններ, փիլիսոփայական և գիտական աշխատանքներ։ Նրա գրադարանը երկրորդն էր Վատիկանի գրադարանից հետո, թեև Վատիկանի գրադարանը հիմնականում կրոնական նյութեր էր պարունակում ։
1489 թվականին Ֆլորենցիացի Բարտոլոմեո դելա Ֆոնտեն գրել է, որ Լորենցո դե Մեդիչին ոգևորված հունգարացի թագավորի օրինակով հունա-լատինական գրադարան է հիմնել։ Կորվինուսի գրադարանը այժմ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության մաս է ։
Նիդեռլանդներ
15-րդ դարի վերջի նիդեռլանդական մշակույթը իտալական վերածննդի ազդեցության տակ էր։ Առևտուրը նպաստում էր երկրի հարստացմանը։ Ֆլանդրիայի հարստացած  ազնվականները մեծ պատվերներ էին տալիս նկարիչներին, որոնք հայտնի դարձան ողջ Եվրոպայով մեկ ։ Գիտության մեջ առաջատար էր անատոմ Անդրեաս Վեզալիուսը,  քարտեզագրության մեջ Գերհարդ Մերկատորը, որի  քարտեզները օգնում էին ճանապարհորդներին և նավարկողներին։ Արվեստում հոլանդական և ֆլամանդական վերածննդի գեղանկարչությունը տատանվում էր Հիերոնիմոս Բոսխի տարօրինակ գործերից մինչև Պիիտեր Բրեյգել Ավագի առօրեական պատկերները։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Եվրոպայի պատմություն Կատեգորիա:14-րդ դարը Եվրոպայում Կատեգորիա:15-րդ դարը Եվրոպայում Կատեգորիա:16-րդ դարը Եվրոպայում Կատեգորիա:Վաղ ժամանակակից պատմություն
Ամորիումի պաշարում
Ամորիումի պաշարում, արաբա-բյուզանդական պատերազմի կարևոր դրվագներից մեկը։ 838 թվականի օգոստոսին կամ սեպտեմբերին՝ կարճատև պաշարումից հետո, բյուզանդական Ամորիում քաղաքը գրավվել և ոչնչացվել է Աբբասական խալիֆայության բանակի կողմից, խալիֆ Ալ-Մութասիմի (833-842 թվականներ) գլխավորությամբ։ Տվյալ իրադարձությունը արաբների պատասխանն էր նախորդ տարում դեպի խալիֆաթի սահմանային շրջաններ բյուզանդացիների կողմից կազմակերպված արշավանքին, երբ բյուզանդացիները ոչնչացրին խալիֆի հայրենի քաղաքի՝ Զապետայի բնակչությունը։ Դրան ի պատասխան Ալ-Մութասիմը որոշեց ներխուժել Բյուզանդիա՝ նպատակ ունենալով նվաճել Փոքր Ասիայի արևմտյան մասում գտնվող Ամորիումը՝ Ամորումյան արքայատոհմի հայրենի քաղաքը։ Այդ արքայատոհմին էր պատկանում իշխող կայսր Թեոֆիլը (829-842 թվականներ)։ Քաղաքի վրա հարձակվելու համար, որը 9-րդ դարում դարձել էր կայսրության կարևոր քաղաքներից մեկը, Ալ-Մութասիմը հավաքեց 80 հազարանոց բանակ, որը բաժանեց երկու մասի։ Դրանցից մեկը հարձակվեց հյուսիս-արևելքից, մյուսը՝ հարավից։ Հյուսիս-արևելյան զորքը 838 թվականի հուլիսի 22-ին Անզեի մոտ ջախջախեց Թեոֆիլի գլխավորած բյուզանդական զորքը։ Դա թույլ տվեց արաբներին թափանցել բյուզանդական Փոքր Ասիայի խորքը։ Արաբական երկու զորքերը միավորվեցին Անկարայի մոտ, որը լքված գտան։ Քաղաքը թալանելուց հետո արաբները շարժվեցին դեպի Ամորիում և տեղ հասան օգոստոսի 1-ին։ Այդ ժամանակ բյուզանդական բանակում սկիզբ առած պարսկա-խուրամյան ապստամբության, ինչպես նաև մայրաքաղաքում ծագած անհանգստությունների պատճառով Թեոֆիլը չկարողացավ օգնություն ցուցաբերել պաշարված քաղաքին։ Ամորիումը լավ ամրացված էր և ուներ ուժեղ կայազոր, սակայն դավաճանության շնորհիվ թշնամին իմացավ քաղաքային պատերի թույլ տեղը։ Հենց այս վայրում Աբբասյան բանակը կենտրոնացրեց իր ուժերը և թափանցեց ճեղքվածքով։ Ամորիումը նվաճվեց և հետևողականորեն ոչնչացվեց, ինչից հետո երբեք չհասավ իր նախկին բարգավաճմանը։ Բնակչության մեծ մասը սպանվեց, իսկ ողջ մնացածներին ստրկության մատնեցին։ Ողջ մնացացների մեծ մասը ազատվեց 841 թվականին կնքված հաշտության շնորհիվ։ Սակայն նրանց, ովքեր բարձր պաշտոններ էին զբաղեցնում, ուղարկեցին խալիֆայության մայրաքաղաք Սամարա, իսկ հաջորդ տարի մահապատժի ենթարկեցին իսլամ չընդունելու պատճառով։ Նրանք հայտնի են որպես «42 Ամորյան տղամարդիկ»։ Այդ պարտությունը մեծ ազդեցություն ունեցավ Բյուզանդիայի վրա։ Ամորիումի անկմամբ սկսվեց Բյուզանդիայի արտաքին քաղաքական անկման ժամանակաշրջանը։ Այն նաև վարկաբեկեց պատկերատյաց գաղափարախոսությունը, որը չեղյալ համարվեց Թեոֆիլի մահից հետո՝ 842 թվականին։
Ամորիումի պաշարում և անկում
Դրանից հետո արաբները քաղաքի շուրջը ուղեկալներ դրեցին։ Այնուհետև Մութասիմը հրամայեց բալիստիկա կառուցել, որոնք դրվեցին հարթակների վրա, որոնց տակ գտնվում էին սայլակները։ Քաղաքային փոսերի վերացման համար յուրաքանչյուր զինվորի մեկական խոյ բաժանեցին, որը նրանք պետք է ուտեին, իսկ ոսկորները լցնեին հողով և նետեին փոսի մեջ։ Սակայն այսպիսով պատերից թափվող քարերի պատճառով փոսերը փակել չհաջողվեց։ Չնայած դրան Մութասիմը հրամայեց շարժվել դեպի պաշարման աշտարակները, սակայն նրանցից մեկը կորցրեցին, այսպիսով պաշարման առաջին փորձը անհաջողության մատնվեց։ Հաջորդ օրը Մութասիմը նոր պաշարման հրաման արձակեց։ Առաջին օրը, երբ գրոհի գնացին Աշնասի զորքերը, վճռական արդյունքների չհասան։ Հաջորդ օրը պայքարի մեջ մտան Աֆշինի զորքերը, որոնց գործողությունները արժանացան խալիֆի հավանությանը։ Երրորդ օրը մարտի դաշտ գնացին Մութասիմի զորքերը։ Այդ օրերին թեժ մարտեր էին ընթանում պատի ճեղքում և ինչպես վկայում է ատ-Թաբարը, կրում են ծանր կորուստներ։ Պաշտպանության այդ վայրը ղեկավարող Վենդուն օգնություն խնդրեց Աետիոսից, բայց մերժում ստացավ։ Դրանից հետո Վենդուն բանակցություններ սկսեց Մութասիմի հետ, որի արդյունքում քաղաքի անցատեղը բացվում է և արաբները անարգել մտնում են քաղաք։ Հույների մի մասը պատսպարվում են եկեղեցում, որտեղ համառ դիմադրություն ցուցաբերելուց հետո այրվում են։ Մյուս մասը Աետիոսի հրամանատարությամբ փակվում են աշտարակում։ Կարճատև բանակցություններից հետո Աետիոսը վայր է դնում զենքը։ Համաձայն ատ-Թաբարի պաշարումը տևել է 55 օր, Ա. Ա.Վասիլևայի հաշվարկներով ՝ 838 թվականի սեպտեմբերի 24։
Հետևանքներ
Ամորիումում արաբները վերցրին մեծ թվով ռազմագերիներ, այդ թվում զինվորականներ և խոշոր պաշտոնյաներ։ Թալանվել և ավերվել են բազմաթիվ եկեղեցիներ, որոնց սպասավորները նույնպես գերեվարվեցին։ Քաղաքի 70 հազարանոց բնակչության գրեթե 30 հազարը սպանվեց։ Խալիֆի հրամանով առանձնացնում են հարուստ և նշանավոր հույներին, իսկ մյուս գերեիներին բաժանում չորս զորահրամանատարների միջև։ Ավարի բաժանումը տևեց հինգ օր, մնացածը այրեցին։ Ամորիումի դարպասներն ու պատերը ավերեցին։ Միայն դրանից հետո բաց թողեցին պաշարումից առաջ հափշտակված դեսպաններին։ Այնուհետև ցանկանալով շարունակել արշավանքը Մութասիմը որոշեց շարժվել բյուզանդական բանակին ընդառաջ։ Անցման ժամանակ գերիների մի մասը հրաժարվում է առաջ շարժվել և սպանվում են, իսկ որոշները հարձակվում են զինվորների վրա և փախչում։ Դրա մասին իմանալով Մութասիմը հրամայում է մահապատժի ենթարկել վեց հազար մարդու։ Փայլուն հաջողությունը, որը ուղեկցում էր 838 թվականի արշավանքը, կարող էր քաջալերել Մութասիմ Թեոֆիլ արքայի դեմ առաջ շարժվելու համար, սակայն Աբբասի ապստամբության պատճառով նա որոշեց հետ վերադառնալ։ Հսկայական ավարի հետ մեկտեղ նա բերեց բազմաթիվ գերիներ, որոնց թվում՝ բյուզանդական բարձրաստիճան անձիք, այդ թվում ՝ Աետիոսը, Ֆեոդոր Կրատիրը և նրա կնոջ բարեկամ ռազմական ստորաբաժանումների հրամանատար Կոնստանտին Վավուչիկը։ Գերիները բերվեցին Բաղդադ և բնակեցրեցին Մութասիմի կողմից կառուցված խալիֆայության մայրաքաղաք Սամարայում, Տիգրիս գետի վրա, որտեղ նրանք գտնվում էին անազատության մեջ։ Քանի որ նրանց ազատ արձակման համար ընթացող բանակցությունները անհաջող ավարտ ունեցան, գերիները 846 թվականին նահատակվեցին։
838 թվականի պարտության արդյունքում Թեոֆիլը որոշեց մուսուլմանների դեմ եվրոպական կոալիցիա կազմակերպել։ Դրա համար նա բանակցություններ սկսեց արևմտյան կայսր Լյուդովիկոս 1-ին Բարեպաշտի հետ, Վենետիկի դոժ Պետրո Տրադոնիկոյի և Իսպանիայի խալիֆ՝ Օմայաններ դինաստիայի ներկայացուցիչ Աբդ ար-Ռահման 2-րդի հետ։ Ամենից առաջ բյուզանդական պատվիրակությունը Ֆեոդոսիայի գլխավորությամբ 838 թվականի վերջին հայտնվեց Վենեցիայում։ Ֆեոդոսիան համոզեց վենեցիացիներին նավատորմ ուղարկել Հարավային Իտալիայում նվաճումներ սկսած սիցիլյան արաբների դեմ։ Այդ արշավանքը հաջողությամբ չպսակվեց, քանի որ վենեցյան նավատորմը ջախջախվեց արաբների կողմից։ Վենետիկում մոտ մեկ տարի մնալուց հետո Ֆեոդոսիան 839 թվականի հունիսի 17-ին ընդունվում է գերմանական կայսեր կողմից, որտեղ բանակցություներ էր վարվում Աֆրիկա նավատորմ ուղարկելու համար, նպատակ ունենալով շեղել Մութասիմի ուժերը։ Այդ դեսպանությունը չհանգեցրեց որևէ քաղաքական կամ ռազմական հետևանքների։ Իսպանիայում բանակցությունների արդյունքը պատասխան դեսպանության ուղարկումն էր Կոստանդնուպոլիս։ Դրա միջոցով Աբդ ար- Ռահման 2-րդը խոստացավ զինել նավատորմը, երբ ներքաղաքական իրավիճակը Իսպանիայում թույլ կտա դա անել։ Չի բացառվում, որ Աբբասի դավադրությանը աջակցել է նաև Թեոֆիլը։ Չնայած Արեւմտյան Եվրոպան Բաղդադի խալիֆայության դեմ պայքարին ներգրավվելու ջանքերին,  իրավիճակը արևելյան սահմանին շարունակում էր մնալ լարված։ Առհասարակ Թեոֆիլի արտաքին քաղաքականությունը արաբների նկատմամբ Արևմուտքում և Արևելքում հավասարապես անհաջող էին։ 9-րդ դարի կեսերին երկու ուղղություներով առավելություն ունեին և սեղմում էին կայսրությունը տոհմական տիրություններում։ Արաբների ներխուժումը Բյուզանդիայի փոքրասիական տիրույթներ, խախտեց ռազմական պաշտպանության համակարգը։ Անատոլիկ թեմի կենտրոնը ժամանակավոր տեղափոխեցին Պոլիբոտուս։ Ուստի Թեոֆիլը հսկայական գումարներ վճարեց՝ 2400 ֆունտ ոսկի, որպեսզի արաբներից պատվավոր խաղաղություն ստանա և հետ գնի բոլոր գերիներին, սակայն խալիֆը այնպիսի վիրավորական պայմաններ դրեց, որոնց Թեոֆիլը չէր կարող համաձայնել։ Այսպիսով հրադադար չկնքվեց, պատերազմը շարունակվեց, թեև նվազ ինտենսիվ։ Հույների գոհունակությունը առաջացրեց բյուզանդական նավատորմը հաջող հարձակում ունեցավ Անտիոքի վրա, իսկ ցամաքային զորքը ավերեց արաբական տիրույթները Մալաթիայից մինչև Մարաշ։ Ըստ Ու. Տրեդգոլդի Ամորիումի կորուստը ռազմական առումով աղետալի չէր,  նրա միակ երկարաժամկետ հետեւանքը դարձել է այն գաղափարը, որ պատկերամարտությունը չի ապահովում աստվածային աջակցություն, որն էլ հանգեցրեց 843 թվականին այդ գաղափարախոսությունից հրաժարվելուն։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ճակատամարտեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:9-րդ դարի պատերազմներ Կատեգորիա:Բյուզանդա-արաբական պատերազմներ Կատեգորիա:830-ականներ Կատեգորիա:Փոքր Ասիա
Սևաստոպոլի պաշտպանություն (1941-1942)
Սևաստոպոլի պաշտպանություն 1941-1942 թվականներ, Սևծովյան նավատորմի, Մերձծովյան բանակի և Սևաստոպոլի բնակիչների ռազմական գործողությունները քաղաքի և Սևծովյան նավատորմի գլխավոր բազայի պաշտպանության համար, Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ, 1941 թվականի հոկտեմբերի 30-ից 1942 թվականի հուլիսի 4֊ը։ Մինչև պատերազմը Սևաստոպոլը ցամաքից ամրացված չէր։ Պատերազմը սկսվելուց հետո նավատորմի հրամանատարությունը հուլիսին ձեռնամուխ եղավ ցամաքային պաշտպանության նախապատրաստմանը։
Պաշտպանական գոտի և մարտական ուժ
Պաշտպանական գոտին կազմված էր երեք մասից՝ առաջավոր, գլխավոր և թիկունքի, որոնք թշնամու հարձակման պահին դեռևս լրիվ սարքավորված չէին։ Սևաստոպոլի կայազորը հաշվվում էր 23 հազար մարդ, շուրջ 150 դաշտային և առափնյա հրանոթ։ 1941 թվականի հոկտեմբերին Ղրիմ ներխուժած գերմանական 11-րդ բանակի զորքերը հոկտեմբերի 30-31-ին և նոյեմբերի սկզբին փորձեցին ընթացքից գրավել Սևաստոպոլը, սակայն հանդիպեցին քաղաքի կայազորի (որին աջակցում էին ծովային ավիացիան ու հրետանին) համառ ու հերոսական դիմադրությանը։ Սևաստոպոլը պաշտպանող ցամաքային զորքերից Ա նավատորմի ուժերից նոյեմբերի 4-ին կազմվեց Սևաստոպոլի պաշտպանական շրջանը (ՍՊՇ), որի մեջ մտավ (նոյեմբերի 9-ին) նաև Մերձծովյան բանակը։ Սևաստոպոլի պաշտպանական շրջանի հրամանատար նշանակվեց Սևծովյան նավատորմի հրամանատար փոխծովակալ Ֆ․ Օկտյաբրսկին, տեղակալ՝ ցամաքային պաշտպանության գծով Մերձծովյան բանակի հրամանատար գեներալ-մայոր Ի․ Պետրովը։ Սևաստոպոլի պաշտպանական շրջանի կազմում հաշվվում էր 50 հազար մարդ և 170 հրանոթ, 90-100 ինքնաթիռ, ՀՕՊ-ը ուներ 60 զենիթային հրանոթ և 30 գնդացիր։ Նավատորմի հիմնական ուժերը նոյեմբերի սկզբին տեղափոխվել էին Կովկասյան ափի նավահանգիստները, բայց Սևաստոպոլում պարբերաբար լինում էին գծանավեր, հածանավեր և այլն։ Ավելի քան 15 հազար սևաստոպոլցիներ կամավոր մտան աշխարհազորի մեջ։ Սևաստոպոլը միանգամից գրավելու անհաջող փորձից հետո գերմանաֆաշիստական հրամանատարությունը ձեռնարկեց երեք խոշոր հարձակում քաղաքի վրա․ առաջինը՝ նոյեմբերի 11-21-ին։ Կենտրոնացնելով 4 հետևակային դիվիզիա, մոտորացված ջոկատ և ռումինական մոտոբրիգադը՝ թշնամին գլխավոր հարվածը հասցրեց Յալթայի խճուղու երկարությամբ, Բալակլավայի ուղղությամբ։ Թեժ և լարված մարտերից հետո նրան հաջողվեց 1-4 կմ խորանալ առաջավոր պաշտպանական գոտու առանձին տեղամասերում։ Մարդկային և տեխնիկայի մեծ կորուստ կրելով՝ գերմանաֆաշիստական զորքերը նոյեմբերի 21-ին անցան քաղաքի ծրագրված պաշարմանը։ Սովետական հրամանատարությունը, օգտագործելով ժամանակավոր դադարը, ամրացրեց քաղաքի պաշտպանությունը։ Կայազորը համալրվեց Կովկասից տեղափոխված 388-րդ հրաձգային դիվիզիայով և 9 երթային գումարտակով։
Երկրորդ հարձակում
Դեկտեմբերի 17-ին թշնամին մեծ ուժերով (7 հետևակային դիվիզիա, 2 ռումինական լեռնահրաձգային բրիգադ, 1275 հրանոթ և ականանետ, 150-ից ավելի տանկ և շուրջ 300 ինքնաթիռ) սկսեց երկրորդ հարձակումը, գլխավոր հարվածն ուղղելով Հյուսիսային ծովախորշին։ Հակառակորդն ուներ գրեթե կրկնակի թվական գերակշռություն։ Դեկտեմբերի 20-ին գերմանաֆաշիստական զորքերը Հյուսիսային ծովախորշի պաշտպանությունը ճեղքելու վտանգ ստեղծեցին։ Խորհրդային հրամանատարությունը շտապ միջոցներ ձեռնարկեց Սևաստոպոլի պաշտպանական շրջանի զորքերը ուժեղացնելու համար։ Դեկտեմբերի 21-ին Նովոռոսիյսկից Սևաստոպոլ բերվեց 79-րդ առանձին հրաձգային բրիգադը, դեկտեմբերի 22-24-ին Փոթիից և Տուապսեից եկան 345-րդ հրաձգային դիվիզիան և տանկային գումարտակը, իսկ դեկտեմբերի 28-ին՝ 386-րդ հրաձգային դիվիզիան։ Սևաստոպոլի պաշտպանական շրջանի զորքերը, ռազմական նավերի և ավիացիայի աջակցությամբ հակահարված հասցրին և ետ մղեցին թշնամուն՝ վերացնելով ճեղքման վտանգը։
Կերչ-Թեոդորոսիայի դեսանտային օպերացիա
Թշնամու հարձակումը ձախողելու գործում մեծ դեր խաղաց դեկտեմբերի 26-ին սկսված Կերչ-Թեոդոսիայի դեսանտային օպերացիա 1941-1942 թվականները, որը հարկադրեց նրան մեծ քանակությամբ ուժեր ետ քաշել Սևվաստոպոլից և (դեկտեմբերի 31-ին) դադարեցնել հարձակումը։ 1942 թվականի հունվար-մարտ ամիսներին Սևաստոպոլի պաշտպանական շրջանի զորքերը մի շարք հակահարվածներ հասցրին հակառակորդին և առանձին տեղամասերում ետ շպրտեցին 1-4 կմ (ելման դիրքերը)։ Դեկտեմբերյան ձախողված հարձակումից հետո հաստատվեց հարաբերական դադար, երկու կողմերն էլ պատրաստվում էին Ղրիմի համար վճռական մարտի։ 1942 թվականի հունիսի սկզբին Սևաստոպոլի պաշտպանական շրջանի կազմում հաշվվում էր 106 հազար մարդ, 600 հրանոթ և ականանետ, 38 տանկ, 53 ինքնաթիռ։ Սակայն 1942 թվականի մայիսի վերջին խորհրդային զորքերը ստիպված թողեցին Կերչի թերակղզին, ինչը խիստ ծանրացրեց Սևաստոպոլի վիճակը։ Գերմանաֆաշիստական հրամանատարությունը մեծ ուժեր կենտրոնացրեց Սևաստոպոլի մոտ (204 հազար զինվոր, 450 տանկ, ավելի քան 2000 հրանոթ և ականանետ, 600 ինքնաթիռ), քաղաքը շրջափակեց օդից և ուժեղացրեց պաշարումը ծովից։ Մայիսի 27-ից քաղաքն անընդմեջ ռմբակոծվում էր։ Հունիսի 7-ին թշնամին անցավ հարձակման։ Գլխավոր հարվածը հասցվում էր հյուսիսից և հյուսիս-արևելքից՝ Հյուսիսային ծովախորշի արևելյան ուղղությամբ, իսկ օժանդակը՝ Սապուն գորայով՝ Սևաստոպոլի հարավարևելյան ծայրամասին։ Առաջին 5 օրվա ընթացքում քաղաքի պաշտպանները հաջողությամբ ետ մղեցին հակառակորդի կատաղի գրոհները։ Սակայն հունիսի 18-ին, մեծ կորուստների գնով, թշնամուն հաջողվեց դուրս գալ Հյուսիսային ծովախորշի, Ինկերմանի և Սապուն գորայի շրջանը։ Հունիսի 26-ին ռազմանավերով Սևաստոպոլ եկավ վերջին համալրումը՝ 142-րդ հրաձգային բրիգադը։ Սակավ քանակությամբ ռազմամթերք և պարեն է հասցվում միայն սուզանավերով։ Հունիսի 29-ին գերմանաֆաշիստական զորքերը ներխուժեցին քաղաք։ Սևաստոպոլի պաշտպանները հերոսաբար կռվում էին քաղաքի փողոցներում, հունիսի 30-ին համառ մարտեր մղվեցին Մալախով կուրգանի համար։ Սակայն պաշտպանների վիճակը խիստ ծանր էր․ հունիսի 30-ի երեկոյան, երբ սպառվեց զինամթերքը, պարենը, խմելու ջուրը, Գերագույն Գլխավոր հրամանատարության ռազմակայանի հրամանով Սևաստոպոլի պաշտպանական շրջանի զորքերը սկսեցին նահանջել Սևաստոպոլից՝ մինչև հուլիսի 9-ը հերոսական մարտեր մղելով առանձին տեղամասերում։ Պաշտպանների մի մասը էվակուացվեց, մի մասը միացավ պարտիզաններին։
Կորուստներ,պարգևներ և հիշատակումներ
Սևաստոպոլի պաշտպանությունը տևեց 250 օր։ Դա խորհրդային զորքերի զանգվածային հերոսության և բացառիկ տոկունության վառ օրինակ է։ Սևաստոպոլի պաշտպանությունը ռազմաքաղաքական և ստրատեգիական մեծ նշանակություն ունեցավ։ Սևաստոպոլում թշնամական ուժերի երկարատև կաշկանդումով ձախողվեցին գերմանական հրամանատարության ծրագրերը խորհրդա-գերմանական ճակատի հարավային թևում։ Սևաստոպոլի համար մարտերում թշնամին կորցրեց շուրջ 300 հազար զինվոր ու սպա։ Սևաստոպոլի պաշտպանությունը ռազմական պատմության մեջ է մտել որպես հակառակորդի խոր թիկունքում գտնվող ծովամերձ քաղաքի երկարատև, ակտիվ պաշտպանության, ցամաքային, օդային և ծովային ուժերի փոխգործողությունների լավագույն օրինակ։ Սևաստոպոլի պաշտպանության գործում կարևոր դեր խաղացին քաղաքի աշխատավորները, որոնք քաղաքային կուսկազմակերպության ղեկավարությամբ ակտիվորեն մասնակցեցին պաշտպանական շինությունների ստեղծմանը, զինամթերքի պատրաստման և վիրավորներին օգնելու գործին։ 46 հոգի արժանացան Խորհրդային Միության հերոսի կոչման։ Ի նշանավորումն քաղաքի պաշտպանների սխրագործության 1942 թվականի դեկտեմբերի 22-ին սահմանվեց «Սևաստոպոլի պաշտպանության համար» մեդալ, որով պարգեատրվեց ավելի քան 39 հազար մարդ։ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի Նախագահության 1965 թվականի մայիսի 8-ի հրամանագրով հերոս քաղաք Սևաստոպոլը պարգևատրվեց Լենինի շքանշանով և «Ոսկե աստղ» մեդալով։
Սևաստոպոլի պաշտպանությանը մասնակցած հայորդիներ
Սևաստոպոլի պաշտպանությանը մասնակցել են ավելի քան 3800 հայորդիներ։ Սևաստոպոլի մատակարարման հարցով անձամբ զբաղվում էր ՀամԿ(բ) կ Կենտրոնական Կոմիտեի Քաղբյուրոյի և ԽՍՀՄ պաշտպանության Պետական կոմիտեի անդամ Ա․ Միկոյանը։ Հյուսիսային Կովկասյան ուղղության Գլխավոր հրամանատարության ռազմական խորհրդի անդամ էր ծովակալ Հովհաննես Իսակովը, Մերձծովյան բանակի թիկունքի պետի տեղակալն էր գնդապետ Հակոբ Մեհրաբյանը։ Մարտական գործողություններում աչքի ընկան 95-րդ և 386-րդ հրաձգային դիվիզիաների քաղբաժինների պետ ավագ գումարտակային կոմիսար Մ․ Ղուկասյանը, 101-րդ (52-րդ) հրետանային գնդի հրամանատար փոխգնդապետ Ի․ Խախանովը, 25-րդ հրաձգային դիվիզիայի շտաբի սպա Ա․ Բոշնաղյանը (հետագայում՝ Խորհրդային Միության հերոս), «Բդիտելնի» էսկադրային ականակրի հրամանատար 3-րդ կարգի կապիտան Ա․ Հովհաննիսյանցը, «Սևաստոպոլ» հեծանավի հրետանային դիվիզիոնի հրամանատար 3-րդ կարգի կապիտան Մ․ Պետրոսյանցը, «Մ-112» սուզանավի հրամանատար ավագ լեյտենանտ Ս․ Խախանովը, «ժելեզնյակով» զրահագնացքի հրամանատար կապիտան Գ․ Սահակյանը, Սևաստոպոլի քաղկոմի արդյունաբերական բաժնի պետ Ա․ Պետրոսյանը, ինչպես նաև բազմաթիվ օդաչուներ, նավաստիներ, հրետանավորներ, քաղաշխատողներ, հետախույզներ, սակրավորներ, պարտիզաններ և բուժաշխատողներ։
Կատեգորիա:Ճակատամարտեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ճակատամարտեր Կատեգորիա:Գերմանիայի ճակատամարտեր Կատեգորիա:Ռումինիայի ճակատամարտեր
Բեգես
Բեգես (Begas), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Բարսելոնա պրովինցիայում (Կատալոնիա ինքնավար համայնքում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Բախո Լիոբրեգատ շրջանում։ Տարածքը կազմում է 50 կմ2։ Բնակչությունը՝ 6348 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։
Ֆեդկինո (գյուղ, Տերենգուլսկի շրջան)
Ֆեդկինո (Федькино), գյուղ Ռուսաստանի Ուլյանովսկի մարզի Տերենգուլսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 1996 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 668 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ուլյանովսկի մարզի Տերենգուլսկի շրջանի բնակավայրեր
Տավրինոս (ուզուրպատոր)
Տավրինոս (ամբողջական անունն անհայտ է), հռոմեական կայսր, ուզուրպատոր 222-ի և 235-ի միջև։ Նրա մասին շատ քիչ բան է հայտնի։ Նա ապստամբել է Ալեքսանդր Սեվերոսի կամ Հելիոգաբալոսի կառավարման տարիներին, բայց շուտով ինքնասպան է եղել։ Էպիտոմաներում Տավրինոսի մասին գրված է՝ «Տավրինոսը, որ իրեն օգոստոս էր հայտարարել, վախից նետվեց Եփրատ գետը .»
Կա ենթադրություն, որ Տավրինոսը ոչ թե ուզուրպատոր է, այլ հենց Ուրանիոս Անտոնինոսն է, որը նույնպես ապստամբել է։ Անունների տարբերությունը խառնաշփոթի արդյունք է։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հռոմեական ուզուրպատորներ
Twicecoaster: Lane 1
Twicecoaster: Lane 1 (TWICEcoaster: Lane 1 կամ TWICEcoaster: LANE 1), հարավկորեական գըրլ բենդ Twice-ի երրորդ մինի ալբոմը։ Այն թողարկվել է 2016 թվականի հոկտեմբերի 24-ին` JYP Entertainment և KT Music լեյբլներով։
Ալեքսանդր Ալեքսեև
Ալեքսանդր Ալեքսեև (Алекса́ндр Никола́евич Алексе́ев, ), ռուս դիվանագետ։ Արտակարգ և լիազոր դեսպան (2005 թվականի օգոստոսի 25) ։
Կենսագրություն
1973 թվականին ավարտել է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանը։ Տիրապետում է ֆրանսերենին, գերամաներենին, լեհերենին, սերբերենին և անգլերենին։
1973 թվականից զբաղվում է դիվանագիտական գործունեությամբ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Բարեկամության շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան) Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի 2-րդ աստիճանի մեդալով պարգևատրվածներ
Ուեյն (հեռուստասերիալ)
«Ուեյն» (Wayne), ամերիկյան հեռուստասերիալ կատակերգության տարրերով։ Հիմնական սյուժեն պտտվում է մի պատանու շուրջ, ով մի աղջկա հետ, որին սիրում էր, մոտոցիկլետով ճանապարհ է ընկնում, որպեսզի վերադարձնի այն ավտոմեքենան, որը գողացել էին հանգուցյալ հորից։ Սերիալը թողարկվել է 2019 թվականի հունվարի 16-ին YouTube Premium-ում։ Սերիալի հեղինակը Շոն Սիմմոնսն է։ Գլխավոր դերերում խաղում են Մարկ Մակկեննան, Սիերա Բրավոն և Ջոշուա Ուիլյամսը։
2019 թվականի օգոստոսի 16-ին սերիալը չեղարկվել է ։
Սերիա 1
Ուեյն, բռնկուն պատանի, ով ապրում էր Բրոքթոն քաղաքում։ Երբ նրա տան դիմաց հայտնվում է Դելը, ով վաճառում էր թխվածքաբլիթներ, նա անմիջապես սիրահարվում է նրան։ Որոշ ժամանակ անց Դելի հայրը և երկվորյակ մեծ եղբայրները հարձակվում են Ուեյնի վրա և դաժանորեն ծեծում։ Ուեյնի հայրը մահանում է քաղցկեղից, և Ուեյնը այրում է իր տունը հոր դիակի հետ միասին, որից հետո մեկնում է Դելի մոտ։ Նա նրան իր հետ տանում է Ֆլորիդա, որտեղ գտնվում էր իր հորից գողացված մեքենան։ Դելի տան անդամները կրկին հարձակվում են Ուեյնի վրա, բայց նրան հաջողվում է պաշտպանվել։
Սերիա 2
Երբ պարզվում է, որ Ուեյնը չունի տան հասցե, Դելին կասկածանքների մեջ է հայտնվում։ Անհրաժեշտության համար նա գնում է ավտոբուսի տոմս դեպի Լոս Անջելես։ Նա նաև ներգրավվում է կռվի մեջ կոկաինի սիրահար Տեյսի հետ, որից հետո հաշտվում է նրա հետ։ Ուեյնը, համոզված լինելով, որ Դելը հեռացել է իրենից, վերադառնում է իրենց կայանատեղի։ Երկու պատանիների հետ զրույցից հետո, որոնք փորձում էին գողանալ նրա իրերը, Ուեյնը փորձում է նրանց օգնությամբ գտնել Դելին, սակայն նրան բռնում են Կիրան և Ջեյմին։ Տրեյսիի միջոցով Դելը հասնում է Ուեյնին օգնության և նրանք շարունակում են ճանապարհը։ Այդ ժամանակ Ուեյնի մտերիմ ընկերը` Օռլանդոն՝ նրանց դպրոցի տնօրենը, Դելի հայրը և եղբայրները, ինչպես նաև երկու ոստիկաններ Բրոքթոն(սերժանտ Ջելլերը և ոստիկան Ջեյը) գնում են Ուեյնի և Դելի հետքերով։
Սերիա 3
Ուեյնը և Դելը պատսպարվում են հյուրանոցում և որոշ ժամանակ անց հայտնվում են զվարճացող ուսանողների շրջապատում, որոնք արձակուրդի մեջ էին։ Նրանք փախչում են ոստիկաններից և պարզում, որ նրանց ամբողջ գումարը գողացված է։ Այդ ժամանակ Օռլանդոն պարզում է, որ Դելի հայրը և եղբայրները պատրաստվում են սպանել Ուեյնին, և կարողանում է համոզել դպրոցի տնօրենին օգնել իրեն գտնել Ուեյնին։
Սերիա 4
Ուեյնը և Դելը փորձում են գումար աշխատել։ Ուեյնը սկսում է աշխատել շինարարությունում, իսկ Դելը հին իրերի խանութում կարողանույմ է վաճառել իր իրերի մի մասը։ Ուեյնը պարզում է, որ իր գործատուն պատրաստվում է արտաքսել մեքսիկացի աշխատողներին, որպեսզի չվճարի գումար, հարձակվում է նրա վրա և մեխում է նրան միկրոավտոբուսին։ Դելը հանդիպելով մի կնոջ, ով կորցրել էր իր ամուսնուն և հասկանում է, որ նրանք պետք է գնան Ուեյնին փրկելու։ Կառլը և Տեդդին տոնում են իրենց ծննդյան օրը, երբ նրանց հայրը արբած պարկած էր։ Նրանք հասկանում են, որ նա վատ է վերաբերվում նրանց հետ և պատրաստվում են ծեծել նրան, բայց ստանում են շնորհավորանքներով ձայնային հաղորդագրություն Դելից և որոշում են հետաձգել հարցի լուծումը հոր հետ և կենտրոնանալ Դելի որոնումների վրա։
Սերիա 5
Այս սերիայում պատմվում է Դելի կյանքը նախքան Ուեյնի հետ ծանոթանալը։ Դելի մայրը խաբեբա էր ինչը թույլ չէր տալիս նրան ամբողջովին ներգրարվել դպրոցական միջավայրի մեջ։ Հայրը և մայրը օգնում էին նրան անկախ ընտանեկան խնդիրներից և տարաձայնություններից։ Երբ Դելի մայրը մահանում է հերոինի մեծ չափաբաժնի օգտագործումից, հայրը սկսում է շատ խմել, եղբայրները դառնում են ավելի կոպիտ, իսկ Դելը չափազանց լկտի։
Սերիա 6
Ջորջիա նահանգում Դելին ծանոթանում է նոր դեռահասների հետ, որոնք նրան և Ուեյնին հրավիրում են իրենց դպրոցի խնջույքի։ Մինչ նրանց պատրաստվելը Ուեյնը գտնում է տոմսը, որը գնել էր Դելը Ուեյնից հեռանալու նպատակով։ Որոշելով, որ պետք չե թողնել Դելին նա մնում է խնջույքին, որտեղ էլ նրանք հաշտվում են։ Նրանք առանձնանում են, բայց հայտնվում է Դելի հայրը և հարձակվում Ուեյնի վրա։ Սակայն խնջույքի մասնակիցները օգնում են Ուեյնին և նա Դելի հետ փրկվում է։
Սերիա 8
Ի վերջո Ուեյնը և Դելը հասնում են Օկալա քաղաք և գտնում Ուեյնի հոր մեքենան։ Ուեյնը գնում է հետքերով և անսպասելիորեն հանդիպում է իր մոր հետ և ծանոթանում իր խորթ եղբոր Ռեջիի հետ և խորթ հոր՝ Քալվինի։ Այն ժամանակ, երբ Ուեյնը փորձում է մտերմանալ մոր հետ, Դելը զգուշացնում է նրան, որ նա կթողնի նրան, ինչպես արդեն արել էր անցյալում։ Ուեյնը հիշեցնում է գնված ավտոբուսի տոմսի մասին և Դելը հասկանում է, որ եկել է այն պահը, որի համար նա գնել էր այդ տոմսը։ Այդ ժամանակ Օռլանդը և դպրոցի տնօրենը այցելում են ակումբ, քանի որ դա միակ վայրն էր, որտեղ նրանք կարող էին ուտել օրվա ուշ ժամին։
Սերիա 9
Դելը թողնում է Ուեյնին և մնում է ինքն իր հույսին։ Ուեյնի մայրը ասում է նրան, որ նա պետք է հեռանա։ Ուեյնը զայրացած պատրաստվում է վերադարձնել իր հոր մեքենան և գտնել Դելին։ Քելվինը և Ռեջին բռնում և կապում են նրան։ Նրանք փորձում էին հասկանալ ինչպես գտնել Ուեյնին և Դելին։ Նրանք հանդիպում են Դելին կայարանում։ Դելը և Օռլանդոն ընկերանում են, և Օռլանդոն պատմում է ինչպես է ընկերացել Ուեյնի հետ։ Ուեյնը խնդրել էր Օռլանդոյին օգնել լուծել մի խումբ տղաների հետ խնդիրը, որոնք շորթում էին գումար մի աղջկանից, սպառնալով տարածել ինչ-որ տեսանյութեր։ Երբ Դելը հարցրեց, թե ինչ է եղել այդ տեսանյութերում Օռլանդոն պատասխանեց, որ այնտեղ հերոին օգտագործող մի կին էր։ Այդ ճանապարհով բացահայտվում է, որ Դելը այն աղջիկն էր, որին փորձում էր օգնել Ուեյնը դեռ շատ վաղուց։ Նա որոշում է փրկել Ուեյնին Օռլանդոյի և տնօրենի օգնությամբ։ Սերժանտ Ջելլերը և Ջեյը գտնում են Ուեյնին։ Բաացահայտվում է, որ Ջեյլլերը նստել է Թաիլանդում գտնվող բանտում համասեռամոլության պատճառով և նա ստիպված է եղել սովորել մարտարվեստ։ Մենամարտում նա հաղթում է Քալվինին, ազատում է Ուեյնին և ձերբակալում է նրան։
Սերիա 10
Օկալա քաղաքի ոստիկանական բաժանմունքում սերժանտ Ջեյլերը բացատրում է Ուեյնին, որ նա սխալ է վարվել և Դելը իրականում նրան պետք է։ Դելը Ուեյնի մորից իմանում է,որ նա բաժանմունքում է։ Սերժանտ Ջելլերը ստանում է կանչ և մեկնում դեպքի վայր։ Ռեջին գալիս է բաժանմունք, որպեսզի վերցնի ավտոմեքենայի բալանիները և հարձակվում է բաժանմունքում մնացած միակ ոստիկանի վրա։ Տեսնելով Ուեյնին նա հարձակվում է նրա վրա։ Նրանք կռվում են, որի արդյունքում Ուեյնի վրա է ընգնում չհրկիզվող պահարանը։ Ռեջին պատրաստվում էր սպանել Ուեյնին, սակայն հայտնվում է Դելը և Ուեյնի հետ միասին ծեծում Ռեջիին։ Նրանք նստում են մեքենան, որպեսզի Ուեյնին տեղափոխեն հիվանդանոց։ Այդ ժամանակ Ուեյնի մոր տանը Օռլանդոն և դպրոցի տնօրենը ընդունում են շան ծննդաբերությունը, որին նրանք գրեթե վրաերթի էին ենթարկում։ Սերժանտ Ջելլերը վերադառնում է բաժանմունք և ձերբակալում է Ռեջիին։ Դելը վարում է մեքենան և փորձում սեր խոստովանել Ուեյնին, բայց Ուեյնը Դելից առաջ ընկնելով խոստովանում է իր զգացունքների մասին։ Անսպասելիորեն նրանց մեքենաին է հարվածում Դելի հոր մեքենան, աղջիկը կորցնում է գիտակցությունը։ Դելի հայրը և եղբայրները վերցնում են աղջկան իրենց հետ թողնելով Ուեյնին միայնակ մահամերձ ընկած հատակին, ով փորձում էր ցանկացած գնով հասնել Դելի վզնոցին։ Որոշ ժամանակ անց նրան հայտաբերում է շտապօնության մեքենան։ Հետագայում Ուեյնին նետում են բանտ, իսկ միակ բանը, որ նրան մոտ էր պահում Դելին այդ ժամանակ, դա նրա վզնոցն էր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան հեռուստասերիալներ Կատեգորիա:Անգլերեն հեռուստասերիալներ Կատեգորիա:2019 հեռուստասերիալներ
Ջոն Թայլեր
Ջոն Թայլեր (John Tyler, Jr., ), նրա հայրը՝ Ջոն Թայլերը, 1809-1811 թվականներին եղել է նահանգապետ, այնուհետև Վիրջինիայի դաշնային դատարանի դատավոր։ Ջոնը սովորել է իրավաբանություն և 1816-1821 թվականներին եղել է Կոնգրեսի ներկայացուցիչների պալատի անդամ։ 1825-1827 թվականներին եղել է Վիրջինիայի նահանգապետ, իսկ 1827-1836 թվականներին նույն նահանգի սենատոր։
1841 թվականի մարտի 4-ին ընտրվել է փոխվարչապետ։ Նույն թվականի ապրիլի 4-ին՝ նախագահ Վ. Հարիսոնի մահից հետո, դարձել է նախագահ։ ԱՄՆ-ի պատմության մեջ առաջին անգամ Թայլերը սահմանադրական փոփոխություն կատարեց, որի արդյունքում նախագահի մահից հետո փոխնախագահն է դառնում նախագահ։ Սույն օրենքը ուժի մեջ էր մինչև 1967 թվականի սահմանադրական բարեփոխումները։ Ջոն Թայլերին չհաջողվեց իրականացնել իր կուսակցության սպասելիքները, հակառակը՝ նա անցավ դեմոկրատների կողմը։ Դա առաջ բերեց իր դաշնակիցների դժգոհությունը։ Նրանց սկսեցին այրել հանրահավաքների ժամանակ։ Սակայն Թայլերը շարունակեց կառավարել մինչև 1845 թվականը՝ կոնգրեսի հետ ունենալով թշնամական հարաբերություններ։ Նախագահության ավարտից հետո նա վերադարձավ Վիրջինիա։ Թայլերը ամուսնացել է երկու անգամ։ Եղել է ԱՄՆ-ի 10-րդ նախագահը։ Վերջինիս երկրորդ կինը 30 տարի փոքր էր նրանից։ Թայլերն առաջին նախագահն էր, ով ամուսնացավ նախագահության տարիներին։ Երկու կանանցից ուներ 15 երեխա, ավելին, քան որևէ ԱՄՆ-ի նախագահ։ Մահացել է 1862 թվականի հունվարի 18-ին Ռիչմոնդում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի դեմոկրատական կուսակցության անդամներ
Դոբրյանկա (քաղաքատիպ ավան, Ուկրաինա)
Դոբրյանկա (Добрянка), քաղաքատիպ ավան Ուկրաինայի Չեռնիգովի մարզի Ռեպկիի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1752 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Դոբրյանկա քաղաքատիպ ավանում բնակվում էր 3 360 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 14,3 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 234,97 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:1752 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ավանափոս
Ավանափոս, վայր Երևանի խանության Կըրխբուլաղի գավառում, Քանաքեռ գյուղում։ Հիշատակվում է 1635 թվականի պարսկա-թուրքական կռիվների հետ կապված ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհ
66-րդ հարավային զուգահեռական
66-րդ հարավային զուգահեռականը հասարակածից 66° դեպի հարավ գտնվող լայնությունների շրջանագիծն է։
Զուգահեռականն անցնում է Անտարկտիդայով և Հարավային օվկիանոսով։
Հեռավորությունը հարավային բևեռից 2679 կմ է, երկարությունը՝ 16 436 կմ, ինչը կազմում է հասարակածի երկարության 40.5%-ը։
Հարավային բևեռային շրջան
66-րդ և 67-րդ հարավային զուգահեռականների միջև է գտնվում Հարավային բևեռային շրջանը (66°33՛44՛՛)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հարավային զուգահեռականներ‎
Արմյանսկի վեստնիկ (1990-2002)
«Արմյանսկի վեստնիկ» («Армянскій въстник» - «Հայկական լրատու»), հասարակական-քաղաքական պատկերազարդ հանդես։
Պատմություն
Լույս է տեսել 1990–2002 թվականներին Մոսկվայում՝ ռուսերեն՝ որպես 1916-1918 թվականներին Մոսկվայում տպագրված նույնանուն հանդեսի վերականգնված հրատարակություն։ Խմբագիրը եղել է Կարեն Միքայելյանը։
Անդրադարձել է Հայկական հարցին, Հայոց ցեղասպանությանը, Արցախյան խնդրին, կարևորել է Համաշխարհային հայկական կոնգրես հրավիրելու (հրավիրվել է 2011 թվականին) և համահայկական ներկայացուցչական մարմիններ ստեղծելու հարցը, քարոզել Հայաստանի և Սփյուռքի միջև համագործակցության և ազգային միաբանության գաղափարներ։ Մեծ տեղ է հատկացրել քաղաքագիտական վերլուծություններին, Հայաստանում, Սփյուռքում և աշխարհում տեղի ունեցող իրադարձություններին։ Ունեցել է նաև գրականության և մշակույթի բաժիններ։
Կատեգորիա:Հայկական պարբերականներ
Ամուրի մարզ
Ամուրի մարզ (Амурская область), մարզ Ռուսաստանի կազմում, Ռուսաստանի ֆեդերացիայի միավոր։ Մայրաքաղաքն է Բլագովեշչենսկ քաղաքը։
Սահմանակից է Ռուսաստանի Սախա-Յակուտիայի հանրապետության, Խաբարովսկի և Անդրբայկալյան երկրամասերի և Հրեական ինքնավար մարզի հետ, ինչպես նաև հարավում Չինաստանի հետ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամուրի մարզ Կատեգորիա:Ռուսաստանի դաշնային բաժանում
Դրենթե
Դրենթե (Drenthe) Նիդերլանդների տասներկու մարզերից (պրովինցիաներից) մեկը։ Գտնվում է երկրի հյուսիսարևելյան հատվածում. հարավից սահմանակցում է Նիդերլանդների Օվերեյսել մարզին, հարավ-արևմուտքից՝ Ֆլևոլանդին, հյուսիս-արևմուտքից՝ Ֆրիսլանդիային, իսկ հյուսիսից՝ Խրոնինգեն մարզին։ Ունի 490 հազար բնակիչ (2009 թ.), գլխավոր քաղաքը Ասսենն է, իսկ ամենամեծ քաղաքը Էմմենը։
Ներիր սիրո համար (ֆիլմ)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալական մելոդրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:2008 ֆիլմեր Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:Իտալերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Իտալական ֆիլմեր Կատեգորիա:2000-ականների ռոմանտիկ կինոկատակերգություններ
Վերխնեե Կրասնոե
Վերխնեե Կրասնոե (Верхнее Красное), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վելիժսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 41 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վելիժսկի շրջանի բնակավայրեր
Զառա Լարսոն
Զառա Մարիա Լարսոն (Zara Larsson, ), շվեդ երգչուհի։ Նա հասել է համաշխարհային ճանաչման, իր երկրում հաղթելով «Talang» հեռուստաշոույի 2008 թվականի եթերաշրջանը, որը «Ամերիկայում կան տաղանդներ» հեռուստաշոույի շվեդական տարբերակն է։ 2012 թվականին «TEN Music Group» լեյբլի հետ պայմանագիր է կնքում և 2013 թվականի հունվարին լույս է տեսնում նրա դեբյուտային «Introducing» մինի ալբոմը։ Ալբոմի առաջիին սինգլը՝ «Uncover» երգը գլխավորում էր շվեդական և նորվեգական աղյուսակներում, իսկ Դանիայում երգը 3-րդ հորիզոնականում էր։ 2013 թվականի ապրիլին պայմանագիր է կնքում ամերիկյան «Epic Records» լեյբլի հետ։ Նա ապրում է հոր, մոր և փոքր քրոջ հետ։
Կենսագրություն
Զառա Լարսոնը ծնվել է 1997 թվականի դեկտեմբերի 16 Ստոկհոլմում։ Նա ունի փոքր քույր, ում անունը Հաննա է (ծնվել է 2000 թվականին)։ Դեռ մանկուց նա երգում էր։ Մինչ նա կմասնակցեր «Talang» հեռուստաշոույին, նա հասել էր եզրափակիչ «Stjärnskott 2007» շվեդական հեռուստաշոույում ։ «Talang 2008» հեռուստաշոույի ժամանակ Զառան կատարել է Ուիթնի Հյուսթոնի «The Greatest Love of All» և «One Moment in Time» (լսումների և կիսաեզրափակչի ժամանակ) և Սելին Դիոնի «My Heart Will Go On» (եզրափակչում) երգերը։ Մրցույթում հաղթելուց հետո ստացել է 500000 շվեդական կրոն, որպես մրցանակ։ Նա այդ ժամանակ 10 տարեկան էր ։ «My Heart Will Go On» երգը հրապարակվել է, որպես նրա դեբյուտային սինգլ։ Չնայած նրան, որ «Talang» հեռուստաշոույում հաղթելուց հետո Զառային քչերն էին լաում, սակայն 2012 թվականին նա պայմանագիր է կնքում «TEN Music Group» հետ և լույս է տեսնում նրա դեբյուտային մինի ալբոմը ։ Ալբոմը լույս է տեսել 2013 թվականի հունվարի 21։ Ընդհանուր առմամբ այն ներառում էր 5 երգ։ «Uncover» երգը ալբոմի առաջին սինգլն է, այն գրավել է առաջին հորիզոնականը շվեդական «Sverigetopplistan» և «Sverigetopplistan» աղյուսակներում, ինչպես նաև Նորվեգիայում և Դանիայում գրավել է 3֊րդ հորիզոնականը ։ 2013 թվականի փետրվարի 25֊ից սկսած երգը ՅուԹյուբում դիտել են 5 միլիոն անգամ։ ԻՆչպես նաև երգը հայտնվել է «Svensktoppen» հիթ֊շքերթում։ 2013 թվականի մարտի 27֊ին ՅուԹյուբում հայտնվեց «She's Not Me (Pt. 1)» առաջին երգը։ Շուտով ընթանում է նրա երկրորդ մինի֊ալբոմի լսումները ։ 2013 թվականի հուլիսի 5֊ին լույս է տեսնում «Allow Me To Reintroduce Myself» անվանումով ալբոմը։ Ինչպես առաջին ալբոմը, այս ալբոմում նույնպես կա 5 երգ ։ Հունիսի 25֊ին լույս է տեսենում երկակի (Երկու կողմով «А») սինգլ «She's Not Me» (այդ ալբոմի «She's Not Me (Pt. 1)» և «She's Not Me (Pt. 2)» երգերով) ։ 2013 թվականի ապրիլի 3֊ին Սառան իր բլոգում պատմել է, որ ԱՄՆ֊ում «Epic Records» լեյբլի հետ 3 տարով պայմանագիր է կնքել ։ Նրա հաջորդ սինգլը՝ «Bad Boys» լույս է տեսել 2013 թվականի հոկտեմբերի 28֊ին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շվեդ երգչուհիներ Կատեգորիա:Շվեդ ֆեմինիստներ Կատեգորիա:Ֆեմինիստ երաժիշտներ
Սուրբ Խաչ եկեղեցի (Փոքր Պամաճ)
Սուրբ Խաչ եկեղեցի, Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցի, գտնվում է Վրաստանի Սամցխե-Ջավախք մարզի Ախալցխայի շրջանում, Ախալցխայից դեպի 12 կմ արևմուտք, հայաբնակ Փոքր Պամաճ գյուղում, կառուցվել է 19-րդ դարում։
Փոքր Պամաճ գյուղի Սուրբ Խաչ եկեղեցու մասին առաջին հիշատակումները եղել են դեռ 1837 թվականին։ Եկեղեցու անվան մասին կան նաև հիշատակումներ Վրաստանի և Իմերեթի թեմի կոնսիստորիայի արխիվներում, մասնավորապես 1837 թվականին եկեղեցին հիշատակվում է որպես Սուրբ Հակոբ, 1840 թվականին՝ Սուրբ Աստվածամայր և 1841 թվականից՝ Սուրբ Խաչ անուններով։ Հետազոտելով արխիվային տեղեկությունները հասկանում ենք որ եկեղեցին մի քանի անգամ վերանորոգվել է և վերաօծվել։ Եկեղեցին ի սկզբանե եղել է փայտաշեն կառույց։
Ճարտարապետություն
Սուրբ Խաչ եկեղեցի բազիլիկ կառույց է, կառուցված է խառը տեսակի տուֆ քարից, նրա չափսերն են (12.85 x 8.0) մետր։ Եկեղեցուն կից զանգակատունն է, զանգակատան հարավային կողմում կա արձանագրություն։
19-րդ դարում եկեղեցու հոգրոր կազմն է եղել՝ Տեր Սահակը, Հովհաննես Մինասյանը, Ղազարոս Հովհաննիսյան Տեր-Սահակյանցը, Կարապետ Տեր Մարտիրոսյան և Տեր-Նահապետյանցը։ Խորհրդային անաստվածության տարիներին եկեղեցին չի գործել, և վերածվել է պահեստի, իսկ հետխորհրդային շրջանում մասնավորապես 1965 թվականից մինչև 1993 թվականը շարունակվել է եկեղեցու շինարարական աշխատանքները։ 1995 թվականին եկեղեցին արդեն իսկ գործում էր։
2011 թվականի դեկտեմբերի 25-ին եկեղեցին վերաօծվում է Վրաստանիի առաջնորդ Գերաշնորհ Տեր Վազգեն եպիսկոպոս Միրզախանյանի ձեռամբ և Սամցխե-Ջավախքի և Ծալկայի ընդհանուր առաջնորդական փոխանորդ Տեր Բաբգէն աբեղա Սալբիյանի մասնակցությամբ։ Եկեղեցու վերանորոգման նյութական ծախսերը հոգացել են Ռուբեն Սահակյանը, Անդրանիկ և Խաչատուր Բաբոյանները։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ Կատեգորիա:Վանքեր Կատեգորիա:Հայ Առաքելական Եկեղեցի Կատեգորիա:Վրաստանի հայոց թեմ
67-րդ հարավային զուգահեռական
67-րդ հարավային զուգահեռականը հասարակածից 67° դեպի հարավ գտնվող լայնությունների շրջանագիծն է։
Զուգահեռականն անցնում է Անտարկտիդայով և Հարավային օվկիանոսով։
Հեռավորությունը հարավային բևեռից 2568 կմ է, երկարությունը՝ 16 346 կմ, ինչը կազմում է հասարակածի երկարության 39%-ը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հարավային զուգահեռականներ‎
Յուրի Ալեքսեև (դիվանագետ)
Յուրի Ալեքսեև (Ю́рий Константи́нович Алексе́ев, ), ռուս դիվանագետ։
Կենսագրություն
1954 թվականին ավարտել է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանը։
1954 թվականից զբաղվել է դիվանագիտական գործունեությամբ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ
Արցախի համալսարան
«Արցախի համալսարան», Արցախի պետական համալսարանի պաշտոնաթերթ։
Պատմություն
Լույս է տեսնում 1997 թվականից Ստեփանակերտում (1994 թվականին մի քանի համար տպագրվել է «Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության համալսարան» անվանումով, խմբագիր՝ Արտակ Ղուլյան)։ Խմբագիրներ՝ Գրիգոր Դանիելյան, Սեյրան Բալայան։
Լուսաբանում է համալսարանի գիտակրթական կյանքը, ուսանողության մարզամշակութային առօրյան, անդրադառնում է միջհամալսարանական կապերին, համալսարանում կազմակերպվող գիտաժողովներին։ Տպագրում է բուհի շնորհալի ուսանողների գրական գործերից։
Կատեգորիա:Հայկական պարբերականներ
Ֆեդկովո (գյուղ, Նովոդուգինսկի շրջան)
Ֆեդկովո (Федьково), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Նովոդուգինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Նովոդուգինսկի շրջանի բնակավայրեր
Սիմեոն Տիտոս
Սիմեոն Տիտոս (ծննդյան թվականն անհայտ է — 690), Պավլիկյան շարժման առաջնորդ 687 թվականից։ Եղել է բյուզանդացի պաշտոնյա։ Կայսեր կարգադրությամբ եկել է Փոքր Ասիա՝ ճնշելու Կոստանդին Սիլվանի գլխավորած Պավլիկյան շարժումը։ Շարժման կենտրոնը՝ Կիբոսսան (Կողոնիայի մոտ) գրավելուց և Կոստանդին Սիլվանին մահապատժի ենթարկելուց հետո, փորձել է «դարձի բերել» նրա հետևորդներին։ Սակայն, հաղորդակցվելով նրանց գաղափարներին, հարել է այդ շարժմանը, դարձել աղանդապետ, երեք տարի ղեկավարել Կիբոսսայի պավլիկյան համայնքը։ Կողոնիայի եպիսկոպոսի ամբաստանությամբ ձերբակալվել է և իր աշակերտների հետ ողջակիզվել։
Կատեգորիա:Պավլիկյան շարժում
Անտուան Ժան Սեն-Մարտեն
Անտուան Ժան Սեն-Մարտեն (Antoine Jean de Saint-Martin, ), ֆրանսիացի հայագետ։
Սկզբնական կրթությունն ստացել է Քառազգյաց վարժարանում (1802-09), ապա ուսումը շարունակել Փարիզի Արևելյան կենդանի լեզուների դպրոցում՝ մասնագիտանալով արաբերենի, հայերենի, ասորերենի, թուրքերենի և իրանական լեզուների մեջ։ 1820 թվականից եղել է Ֆրանսիայի ակադեմիայի արևելքի բաժանմունքի ղեկավարը։ 1822 թվականին Ա․ Լ․ Շեզիի, Ա․ Ռեմյուզայի, Մ․ Բրոսեի և այլոց հետ հիմնել է «Ասիական ընկերություն» և «Ժուռնալ Ազիատիկ» հանդեսը։ «Պատմական և աշխարհագրական հիշատակություններ Հայաստանի մասին» (հատոր 1—2, 1818—19) ուսումնասիրությունների ժողովածուներում Անտուան Սեն-Մարտենը նկարագրել է հայոց լեզուն, տվել Հայաստանի պատմությունն ու աշխարհագրությունը, կազմել հայ իշխանների ժամանակագրությունը, ուսումնասիրել Ստեփանոս Օրբելյանի կյանքն ու գործը, Մեծ և Փոքր Հայքերի վիճելի տեղանունները, վերլուծել Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմությունը», նկարագրել Դվինը և Հայաստանի այլ քաղաքներ։ Անտուան Ժան Սեն-Մարտենը անդրադարձել է հայկական առակներին ու դրանց հեղինակներին, հայերեն ձեռագրերին, Արշակ Բ-ի ապստամբությանը, Արշակունիների հարստության սկզբնավորմանը Պարսկաստանում և Հայաստանում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հայագետներ Կատեգորիա:Խոլերայից մահացածներ Կատեգորիա:Հայագետներ
Ալիշարլը
1907 թ.-ին ուներ 71 ադրբեջանցի բնակիչ։
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Արխավե (գետ)
Արխավե կամ Արխաբիս, գետ Սև ծովի ավազանում։ Սկիզբ է առնում Պոնտական լեռների հյուսիսային լանջերից և Սև ծովն է թափվում Բաթումից մոտ 42 կմ հարավ-արևմուտք, համանուն գյուղի մոտ։ Արխավեի ավազանը ամբողջությամբ անտառածածկ է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի գետեր Կատեգորիա:Սև ծովի ավազանի գետեր
Ախթալա գյուղի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Լոռու մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Լոռու մարզի Ախթալա գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 38 հուշարձան (14 միավոր)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լոռու մարզի հուշարձանների ցանկեր
Մայքլ Հարթ
Մայքլ Սթերն Հարթ (Michael Stern Hart; ), ամերիկացի հեղինակ, էլեկտրոնային գրքի հայտնագործող և Գուտենբերգ նախագծի հիմնադիր, որը էլկտրոնային գրքերը դարձրել է հասանելի համացանցի միջոցով ։ Առաջին նյութերի մեծամասնությունը նա տպել և զետեղել է անձամբ։