cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Էլեկտրաքիմիական բևեռացում
Էլեկտրաքիմիական բևեռացում, էլեկտրոդային պոտենցիալի փոփոխությունը էլեկտրական հոսանքի ազդեցությամբ։ Էլեկտրոդի և էլեկտրոլիտի լուծույթի շփման մակերևույթին տեղի է ունենում էլեկտրաքիմիական ռեակցիա (էլեկտրոլիզ), որի բնույթը կախված է էլեկտրոդի և լուծույթի բաղադրությունից, հոսանքի ուղղությունից ու խտությունից (միավոր մակերեսով անցնող հոսանքի մեծությունից), ինչպես նաև ջերմաստիճանից։
Էլեկտրաքիմիական ռեակցիայի դեպքում էլեկտրոդային պոտենցիալի տարբերությունը հոսանքի ներկայությամբ (Ei) և բացակայությամբ (E_0) որոշվում է հոսանքի խտությամբ, որն ուղիղ համեմատական է միավոր մակերեսի վրա ընթացող ռեակցիայի արագությանը։ Էլեկտրաքիմիական բևեռացման երևույթները կարող են լինել վնասակար և օգտակար։ Օրինակ՝ էլեկտրոլիզի ժամանակ դրանք մեծացնում են էլեկտրաէներգիայի ծախսը, բայց դրա փոխարեն կոռոզիայի դեպքում կարող են անցանկալի պրոցեսներ կանխել։
Կատեգորիա:Էլեկտրաքիմիա
Մերի Ջեյ Բլայջ
Մերի Ջեյ Բլայջ (լրիվ անունը՝ Մերի Ջեյն Բլայջ, Mary Jane Blige, ), ամերիկացի երգչուհի, երգահան, երաժշտական պրոդյուսեր և դերասանուհի, ով ստեղծագործում և կատարում է R&B, սոուլ, հիփ հոփ ժանրերում։ Նրա ալբոմների ամբողջական վաճառքը միասին կազմում է 50 միլիոն պատճեն։ Ավելի հայտնի է իր բոցավառող ելույթներով, նա 2015 թվականին 27 անգամ անվանակարգվել է Գրեմմի մրցանակաբաշխության ժամանակ։
Կենսագրություն
Բլայջը սկսել է հիթ շքերթներում հայտնվել 1991-1992 թվականներից հիփ հոփ, սոուլ ժանրում, նրա պրոդյուսերն է եղել Պաֆ Դեդին։ Վերջերս սկսել է ստեղծագործել սոուլ ժանրում։ Մեծ հաջողության է հասել 1990-ական թվականներին իր համար գրված «Not Gon' Cry» երգով, որը դարձել է «Ելքին սպասելով» ֆիլմի սաունդթրեքը, որի գլխավոր դերում խաղացել է Ուիթնի Հյուսթոնը։ 1999 թվականին երգչուհին դուետ է կատարել Ջորջ Մայքլի հետ «As» երգը։ Այս սինգլը թողարկվել է Ջորջ Մայքլի «Ladies and Gentlemen» հավաքածուում։
2001 թվականին Մերի Ջեյը առաջին անգամ իր կարիերայի ընթացքում առաջին հորիզոնականն է զբաղեցրել Billboard Hot 100-ում «Family Affair» երգով, որի պրոդյուսերն է Dr. Dre.-ն։
2005 թվականին U2-ը հրավիրել է Մերի Ջեյին իր համերգին Նյու Յորքում, որտեղ նա հանդես է եկել խմբի հետ «One» երգով։ Ավելի ուշ ձայնագրվել է այդ երգը, Մերին կատարել է գլխավոր վոկալային հատվածը։ Ձայնագրությունը The Breakthrough ալբոմում է հրապարակվել, որն էլ թողարկվել է 2005 թվականին և դարձել է մուլտիպլատինե։
American Music Awards
Հաղթողներ
Billboard Music Awards
Հաղթողներ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի մեցցո-սոպրանոներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երգչուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի երգահաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հիփ հոփ երգիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի մոդելներ Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժշտական պրոդյուսերներ
Մյոսա
Մյոսա (Mjøsa), Նորվեգիայի խոշորագույն լիճը։ Տեղակայված է երկրի հարավային մասում՝ մայրաքաղաք Օսլոյից մոտ 100 կմ հյուսիս։ Հիմնական գետը, որը թափվում է այս լիճ, Գուդբրանսդալսլոգենն է հյուսիսում, իսկ դուրս եկացողը՝ Վորման (Գլոմմայի վտակ)՝ հարավում։
Անվանում
Մյոսա (Mjøsa) անվանումը բավական հին ծագում ունի։ Այն նշանակում է փայլուն, պսպղուն։
Տվյալներ
Մյոսան գտնվում է ծովի մակարդակից 123 մ բարձրության վրա, խորությունը տատանվում է 195-468 մ սահմաններում։ Այսինքն՝ լճի առավել խոր հատվածները գտնվում են ծովի մակարդակից մի քանի հարյուր մետր ցածր։ Գեղեցիկ են լճի ափերը, որոնք բուսածածկ են և երբեմն ժայռոտ։
Հարավային Մինոսուն հրվանդանից հյուսիսային Լիլեհամեր կազմում է 117 կմ։ Ամենալայն հատվածում՝ Խամարի մոտ, հասնում է 15 կմ-ի։ Լճի տարածքը 365 կմ² է, ջրահավաք ավազանը՝ 16420 կմ²։ Լճի ջրային պաշարի ծավալը գնահատվում է 56 կմ³։ Լճի ափի առավելագույն երկարությունը 273 կմ է։
Պատնեշները, որոնք գտնվում են Վորմա գետի վրա, կառուցվել են 1858, 1911, 1947 և 1965 թվականներին։ Դրանք բարձրացրել են լճի մակարդակը մոտ 3,6 մետրով։ Վերջին 200 տարում գրանցվել է 20 ջրհեղեղ, որոնք բարձրացրել են լճի մակարդակը ևս 7 մետրով։ Դրանցից մի քանիսը խորտակել են Համար քաղաքը։
Լիլեհամեր, Յովիկ և Համար քաղաքները հիմնադրվել են լճի ափին։ Լիճը ունի երկարաձիգ տեսք, ծայրերում հավաքված է, և իրենից ներկայացնում է լայնացած գետահուն կամ գետահովիտ, ինչը բնորոշ է Նորվեգիայի լճերի համար։ Ունի մի քանի կղզիներ, որոնցից առավել բերքատուն ու միակ խոշորը Խելգյոյա (սուրբ) կղզին։ Մնացած կղզիները միասին չեն զբաղեցնում այնքան տարածք, որքան այս մեկը։
Արդյունաբերություն
Բացի ոչ մեծ զբոսանավերից ու մոտորանավակներից, ինչպես նաև PS Skibladner շոգենավից, լճում նավարկությունը բացակայում է։ Լճի ափերը հիմնականում երկրագործական կենտրոններ են, որոնք համարվում են առավել բերքատուները ամբողջ Նորվեգիայի տարածքում։
Գլխավոր երկաթուղային ճյուղը Օսլոյի ու Տրոնհեյմի միջով անցնում է լճի արևելյան ափով՝ Համարին ու Լիլեհամերին կից փոքր կղզիներով։
Ձկնորսություն
Մինչ 1789 թվականը ձկնորսությունը մեծ տեղ էր զբաղեցնում լճում։ Նոր ժամանակներում դարձյալ թափ է առել ձկնորսությունը, շատ է հանդիպում կարմրախայտը։
Դարխան
Դարխան (Дархан, ˈtarχəɴ. մոնղոլերենից թարգմանած՝ նշանակում է դարբին), քաղաք Մոնղոլիայի հյուսիսային մասում։ Դարխան-Ուուլ այմակի (մարզի) վարչական կենտրոնն է, մեծությամբ երրորդ բնակավայրը երկրում։ 2013 թվականի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 96.428 : Մոնղոլիայի հյուսիսային տարածաշրջանի տնտեսական, կրթական, մշակութային կենտրոնն է։
Պատմություն
Բնակավայրը հիմնադրվել է 1961 թվականի հոկտեմբերի 17-ին, կառուցվել Տնտեսական փոխօգնության խորհրդի (ՏՓԽ) երկրների տնտեսական զգալի աջակցությամբ ։ Ինչպես անվանումն է հուշում՝ նախատեսված էր, որ այն դառնալու է Մոնղոլիայի հյուսիսի արտադրական գլխավոր կենտրոնը։ Լեհ մասնագետներն այստեղ կառուցել են կրաքարի, փայտի մշակման և աղյուսի պատրաստման ձեռնարկություններ, հունգարացիները՝ մսի վերամշակման գործարան, որը բացվել է 1974 թվականին ։
Քաղաքը ներկայումս էլ շարունակում է մնալ արդյունաբերական բնակավայր։ Նրա բնակիչների շուրջ 82%-ն ապրում է բազմաբնակարան աղյուսաշեն կամ փայտաշեն շենքերում, մնացածը՝ քաղաքի ծայրամասերում տեղադրված յուրտերում (թաղիքե կլոր վրաններում)։
Կլիմա
Դարխանում արձանագրվել են խոնավ մայրցամաքային, ենթաարկտիկական և կիսաչորային կլիմաների դրսևորումներ ։ Ձմեռները չափազանց ցուրտ են ու չոր, ամառները՝ համեմատաբար տաք ու խոնավ։
Կրթություն
Դարխանը՝ որպես կրթական կենտրոն, Մոնղոլիայում գրավում է երկրորդ տեղը՝ զիջելով միայն մայրաքաղաք Ուլան Բատորին։ Ամեն տարի երկրի տարբեր վայրերից հարյուրավոր երիտասարդներ են գալիս այստեղ՝ ուսանելու տասը բարձրագույն ուսումնական, ինչպես նաև բազմաթիվ միջնակարգ մասնագիտական հաստատություններում; Քաղաքում գործում են նաև 25 միջնակարգ դպրոց, 14 մանկապարտեզ, կառավարման ու զարգացման ինստիտուտը, բիզնեսի զարգացման տարածաշրջանային կենտրոնը, բուսաբանության և գյուղատնտեսության փորձարարական-գիտահետազոտկան ինստիտուտը։
Գործընկեր քաղաքներ
Դարխանը գործընկերային սերտ կապեր է հաստատել հետևյալ քաղաքների հետ.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մոնղոլիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Մոնղոլիայի բնակավայրեր
Մյոսա
Գրականություն
Կատեգորիա:Նորվեգիայի լճեր Կատեգորիա:Եվրոպայի լճեր
Ն
Ն, ն (անվանում՝ նու), հայկական այբուբենի 22-րդ տառը։ Թվային արժեքը՝ «400»։ Ստեղծել է Մեսրոպ Մաշտոցը 405-406 թվականներին։ Միջնադարում օգտագործվել են «երկաթագիր», «գրչագիր», «նոտրգիր», «շղագիր» տառատեսակները   ։
Կիրառությունը
Մեծատառ Ն-ով նշանակվում է ուժի չափման Նյուտոն միավորը։
Կրկնակ բաղաձայններ
Հայերենի կրկնակ ն-ով բառերից են՝
Բրայլով ներկայացումը
Յունիկոդում ներկայացված է`
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայերենի այբուբեն
Սուվա
Սուվա (Suva), Ֆիջիի մայրաքաղաք։ Համարվում է Կենտրոնական շրջանի վարչական կենտրոնը։
Բնակչություն
2007 թվականի մարդահամարի տվյալներով քաղաքի բնակչության թիվը կազմել է 85 691 մարդ։ Ագլոմերացիայի (կամ Մեծ Սուվայի) բնակչության թիվը կազմել է 167 975 մարդ։
Սուվան բազմազգ քաղաք է։ Բնակչության մեծ մասը կազմում են արմատական ֆիջիացիները և ֆիջիացի հնդկացիները։ Դրանք համարվում են Ֆիջիի երկու գլխավոր էթնախմբերը։ Սակայն Սուվայում բնակվում են նաև ասիացիներ, այդ թվում նաև չինացիներ։
Ամենատարածված լեզուն անգլերենն է, սակայն տեղաբնիկները խոսում են նաև ֆիջիերեն, հինդիուրդու լեզուներով։
Աշխարհագրություն
Սուվան համարվում է Ֆիջիի տնտեսական և քաղաքական կենտրոնը, Ավստրալիայի և Նոր Զելանդիայի սահմաններից դուրս գտնվող Օվկիանիայի հարավային հատվածի խոշորագույն քաղաքը։ Ֆիջիի գլխավոր ծովային նավահանգիստն է։
Սուվա քաղաքը գտնվում է Վիտի Լեու կղզու հարավարևելյան ափին։ Անցյալում քաղաքի մեծ մասը զբաղեցնում էին ճահիճները։
Վարչություն
Սուվան ունի մունիցիպալային կարգավիճակ։ Քաղաքը գլխավորում է լորդ-քաղաքապետը։ Գործում է քաղաքային խորհուրդը, որը բաղկացած է 20 պատգամավորից։
Տրանսպորտ
Քաղաքից ոչ հեռու գտնվում է Նաուսորի միջազգային օդանավակայանը, որտեղից իրականացվում են ներքին չվերթներ և չվերթներ դեպի Տուվալու։ Միջազգային չվերթները սպասարկում է Նանդի միջազգային օդանավակայանը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մայրաքաղաքներ Կատեգորիա:Ֆիջիի քաղաքներ
Կանայք Հաագայում
Կանայք Հաագայում, Կանանց միջազգային կոնգրեսի կոնֆերանս, որը տեղի է ունեցել Հաագայում (Նիդեռլանդներ) 1915 թվականի ապրիլի 28-ից մայիսի 1-ը տասներկու երկրներից 1136 պատվիրակներով ։ Կոնգրեսի շրջանակներում ստեղծվել է Կանանց միջազգային կոմիտե հանուն մշտական խաղաղության Ջեյն Ադամսի նախագահությամբ։ Այն հետագայում` 1919 թվականին Ցյուրիխում կայացած երկրորդ կոնգրեսում վերանվնավել է Խաղաղության և ազատության կանանց միջազգային լիգա ։
Նախապատմություն
Կանանց միջազգային միության պաշտոնական Jus Suffragii (լատիներենից թարգմանաբար` «Ընտրական իրավունք») ամսագրի 1914 թվականի դեկտեմբերի համարում հրապարակվել է ծանուցում կոնգրեսի չեղյալ հայտարարելու մասին։ Նույն համարում ծանուցմանն ի պատասխան հրապարակվել է հոլանդացի պացիֆիստ, ֆեմինիստ և սուֆրաժիստ Ալետտա Ջեյքոբսի առաջարկը` համաժողովն անցկացնել Նիդեռլանդներում` որպես չեզոք երկիր։ Հասկանալով, որ IWSA-ն չէր կարող հովանավորել կոնֆերանս, որտեղ քննարկելու էին արտաքին քաղաքականությունը և պատերազմը հակամարտության ընթացքում,  ակտիվիստներից Քրիսթալ Մակմիլանը Ջեյքոբսին մասնավոր կերպով առաջարկել էր, որ կարելի է անհատներ և կազմակերպություններ հրավիրվել առանց համաժողովի հովանավորման  : IWSA-ի շատ անդամներ, այդ թվում՝ գերմանացի առաջնորդներ Անիտա Աուգսպուրգը և Լիդա Գուստավա Հեյմանը, արձագանքել էին համաժողովի անցկացման անհրաժեշտությանը և ընդգծել, որ այն պետք է ինքնավար լինի, որպեսզի չվնասի կանանց շարժման նպատակները :
Նախապատրաստություններ
Այդ կապակցությամբ Ջեյքոբսը հակամարտության երկու կողմերի ներկայացուցիչներին և չեզոք կանանց հրավիրել էր հանդիպման պլանավորման համար, որը տեղի է ունեցել Ամստերդամում 1915 թվականի փետրվարի սկզբին։ Կոնգրեսի նպատակն էր բողոքել այն ժամանակ Եվրոպայում մոլեգնող պատերազմի դեմ և առաջարկել պատերազմը ապագայում կանխելու ուղիներ։ Ներկաների թվում էին Բելգիայից՝ Ֆլոր Բարտոն, տիկնայք Մուլլը և Վան Պրագը; Բրիտանիայից՝ Քեթլին Քորթնի, Էմիլի Լիֆ, Մակմիլանը, Քեթրին Մարշալը և Թեոդորա Ուիլսոն Ուիլսոնը; Գերմանիայից` Աուգսպուրգը, Հեյմանը, Ֆրիդա Պերլենը և տիկին Ֆոն Շլումբերգերը; և քսանվեց ակտիվիստներ Նիդերլանդներից : Այս հանդիպման ժամանակ կազմվել է նախնական ծրագիր, և համաձայնություն է ձեռք բերվել՝ խնդրելով հոլանդացի կանանց ստեղծել հանձնաժողով՝ Կոնգրեսի բոլոր պայմանավորվածությունները ստանձնելու և հրավերները տրամադրելու համար։ Կոնգրեսի ծախսերը երաշխավորում էին ներկա բրիտանացի, հոլանդացի և գերմանացի կանայք, որոնք բոլորը համաձայնեցին հավաքել պահանջվող գումարի մեկ երրորդը :
Կոնգրեսին մասնակցելու հրավերներ են ուղարկվել կանանց և խառը կազմակերպություններին, ինչպես նաև առանձին կանանց ամբողջ աշխարհում։ Յուրաքանչյուր կազմակերպությունից հրավիրվել էր երկու պատվիրակ։ Միայն կանայք կարող էին դառնալ Կոնգրեսի անդամ, և նրանցից պահանջվում էր ընդհանուր համաձայնություն արտահայտել նախնական ծրագրի վերաբերյալ բանաձևերի հետ։ Այս ընդհանուր համաձայնագիրը մեկնաբանվել է որպես համոզմունք,
ա) որ միջազգային վեճերը պետք է լուծվեն խաղաղ ճանապարհով
բ) որ պատգամավորական իրավունքը տարածվի կանանց վրա :
Համաժողով
Կոնգրեսը բացվել է 1915 թվականի ապրիլի 28-ին, որին մասնակցել է 1136 մասնակից ինչպես չեզոք, այնպես էլ պատերազմող երկրներից ։ Համագումարն ընթացել է երկու կարևոր կանոններով, ըստ որոնց Կոնգրեսի շրջնակներից դուրս էին.
Ուշադրության կենտրոնում մնալու էր հակամարտության ավարտից անմիջապես հետո խաղաղության հաստատման և կայուն խաղաղապահ միջոցառումներ մշակելը :
Թավաքալյան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Արաբերեն հիմքով ազգանուններ Կատեգորիա:Թուրքերեն հիմքով ազգանուններ Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Ստարոմարիևկա (գյուղ, Թելմանովսկի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Ստարոմարիևկա գյուղում բնակվում էր 305 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Թելմանովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1873 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կանայք Հաագայում
Համաժողով
Կոնգրեսն ընդունեց Կանանց խաղաղության կուսակցության պլատֆորմի մեծ մասը, որն ընդունվել էր հունվարին Վաշինգտոնում կայացած համագումարում։ WPP պլատֆորմը ներառում էր սպառազինությունների սահմանափակում, պատերազմի դիվանագիտական միջնորդություն, պատերազմը կանխարգելելու օրենսդրության և տնտեսական քաղաքականության մշակում, ինչպես նաև ազգային ռազմական ուժի փոխարեն միջազգային ոստիկանական ուժի ստեղծում :
Ներկաների ընդունած բանաձևերի թվում էին խաղաղության հաստատման անհրաժեշտությունը և խաղաղ կարգավորման ընթացքում տարածքային փոխանցումներ չտրամադրելը առանց տուժած բնակչության համաձայնության : Մյուս բանաձևերը պարունակում էին միջազգային մշտական խորհուրդ ստեղծելու կոչ՝ խաղաղ միջնորդությամբ ապահովելու ազգերի միջև տարաձայնությունները, կանանց ներգրավումը խաղաղ գործընթացներում և կանանց ընտրական իրավունքը : Համաժողովի մասնակիցները ստեղծեցին Կանանց միջազգային կոմիտեն հանուն մշտական խաղաղության, որը հետագայում հայտնի դարձավ որպես Կանանց միջազգային լիգա հանուն խաղաղության և ազատության (WILPF) ՝ Ջեյն Ադամսի նախագահությամբ :
Պատվիրակություններ
Ֆրանսիան և Ռուսաստանը պատվիրակություններ չէին ուղարկել պատերազմի պատճառով, և այն մեկնաբանմամբ, որ ներկաները կարող էին դավաճաններ համարվել :
Բելգիայի պատվիրակությունը ժամանել էր ուշ, քանի որ նրանք պետք է ճամփորդական փաստաթղթեր ստանային Օկուպացված Բելգիայի գերմանական իշխանություններից, անցնեին Բելգիայի Էսսենի սահմանային անցակետը, այնուհետև երկու ժամ քայլելով հասնեին մինչև Ռուզենդալ, որտեղից գնացքով հասնեին Հաագա։ Համագործակցության ոգին ամրապնդելու համար Բելգիայի բոլոր հինգ պատվիրակներին Աուգսպուրգը հրավիրել էր բարձրանալ և նստել ամբիոնում : Նրանցից միայն Եվգենի Համերն է համաձայնվել՝ նախազգուշացնելով, որ իրեն թույլ տրվի ելույթ ունենալ համագումարում, ինչը տրվել է :
Ներկայացված երկրներից էին Միացյալ Նահանգները, որը սուզանավային պատերազմի պայմաններում հատել էր Ատլանտյան օվկիանոսը և ուղարկել 47 անդամ։ Շվեդիան ուղարկել էր 12 պատվիրակ, Նորվեգիան` 12, Նիդեռլանդները` 1000, Իտալիան` 1, Հունգարիան` 9, Գերմանիան` 28, Դանիան` 6, Կանադան` 2, Բելգիան` 5 Ավստրիան` 6, Մեծ Բրիտանիան` 3, չնայած այնտեղից ևս 180-ին թույլ չէին տվել նավարկել, քանի որ Հյուսիսային ծովը փակ էր ռազմական պատճառներով։ Համագումարը, որին ներկա էին ինչպես մեծ թվով այցելուներ, այնպես էլ անդամներ, հաջողվել է։ Ընթացքում վարույթն իրականացվել է մեծագույն բարի կամքով, և դրան ուղեկցող որոշումներն ընդունվել են գործնական նիստերում ։
German Economic Review
The German Economic Review (GER՝ Գերմանական տնտեսական մատյան), մասնագիտացված միջազգային տնտեսագիտական հանդես անգլերեն լեզվով։ Հրատարակվում է 2000 թվականից։
Ամսագիրը հրատարակում է ինչպես տեսական վերլուծություններ, այնպես էլ էմպիրիկ և փորձաքննական աշխատություններ։ Հոդվածները կարող են լինել միկրո և մակրոտնտեսագիտական, ինչպես նաև տնտեսական քաղաքականության, միջազգային տնտեսագիտության, ֆինանսների և գործարար վարչարարության մասին։
Հրատարակման պարբերականություն՝ տարին 4 համար։
Արտաքին հղումներ
Ամսագրի էջերը «Блэкуэлл» հրատարակողի կայքում
Կատեգորիա:Գերմանիայի ամսագրեր
Օտար լեզվի սինդրոմ
Օտար լեզվի սինդրոմ (Foreign accent syndrome), հազվադեպ հանդիպող հիվանդություն, որի դեպքում հիվանդը իր մայրենի լեզվով հաղորդակցվում է` օգտագործելով որևէ օտար լեզվի արտասանական և շարադասական կանոնները ։ Ընդ որում, այնպիսի օտար լեզվի, որին նա երբեք ծանոթ չի եղել։
Օտար լեզվի համախտանիշի առաջացման հիմնական պատճառն է կաթվածը ։ Այլ պատճառներից են գլխի վնասվածքը, միգրենը , զարգացման արատները ։ Հիվանդությունը հայտնաբերվել է 1907 թվականին ։ 1941-2009 թվականների ընթացքում հիվանդության 62 դեպք է գրանցվել ։
Հիվանդության հիմնական ախտանշանը խեղաթյուրված արտասանողական համակարգն է։ Մեծ մասամբ այս հիվանդությունն ունեցող մարդիկ բացարձակապես և ճշգրտորեն հստակ ակցենոտվ չեն խոսում։ 2010 թվականին մի լուր տարածվեց, ըստ որի մի խորվաթ կոմայից դուրս գալուց հետո սկսել է խոսել գերմաներեն ։ Այժմ անհայտ է, թե արդյո՞ք վերականգնվելուց հետո նա շարունակել է խոսել գերմաներեն։
2012 թվականին բրիտանացի երգիչ Ջորջ Մայքլը պնդում էր, որ երեք շաբաթ տևած կոմայից դուրս գալուց հետո նա որոշ ժամանակ խոսել է Ուեսթ Քանթրիի հնչերանգով (West Country English) :
Պատմություն
Առաջին անգամ հիվանդությունը նկարագրել է ֆրանսիացի նյարդաբան Պիեռ Մարին (Pierre Marie) 1907 թվականին ։ Իսկ ավելի ուշ` 1919 թվականին, հիվանդության մասին հիշատակվել է նաև չեխական հետազոտություններում։ Մեկ այլ դեպք գրանցվել է Նորվեգիայում 1941 թվականին։ Աստրիդ Լ. անունով երիտասարդ աղջիկը ստացել էր գլխի վնսավածք օդային հարձակման ժամանակ։ Արդյունքում ապաքինվելուց հետո նա սկսեց խոսել խիստ արտահայտված գերմանական ակցենտով, և նրա բոլոր նորվեգացի ծանոթները սկսեցին նրանից խուսափել ։
Ախտանիշեր
Անփորձ մարդու մոտ երբեք չի առաջանա կասկած, որ իր դիմացինը տառապում է այս հիվանդությամբ։ Նրա մոտ ուղղակի կստեղծվի այնպիսի տպավորություն, թե տվյալ անձը խոսում է իր մայրենի լեզվով, բայց այլ օտար լեզվի ակցենտով։ Օրինակ, անգլախոս ամերիկացին կարող է հնչել այնպես, որ կթվա, թե նա խոսում է հարավարևելյան անգլիական ակցենտով։ Կամ բնիկ բրիտանացին` նյույորքյան ամերիկյան ակցենտով։ Այնուամենայնիվ, Օքսֆորդի համալսարանի գիտնականների կատարած հետազոտությունների արդյունքում պարզվել է, որ տարիներ շարունակ ընդունված կարծիքը, ըստ որի օտար լեզվի սինդրոմ ունեցող մարդիկ առանց դժվարության են այդպես խոսում և իրենց մոտ այն տպավորությունն է, որ իրենց խոսքը խեղաթյուրված, սխալ է։ Նշվում է, որ իրականում գլխուղեղի որոշ հատվածներ, որոնք պատասխանատու են խոսքի ձևավորման համար, վնասվելուց հետո այս սինդրոմի առաջացման պատճառ են հանդիսանում։ Սակայն սրա արդյունքում չի կարող ողջ խոսքը փոփոխվել ։ Վերջերս մի շարք հետազոտությունների արդյունքում պարզվել է, որ ուղեղիկը, որը պատասխանատու է շարժողական ֆունկցիաների համար, նույնպես մեծ դեր ունի հիվանդության առաջացման հարցում ։
Ախտորոշում
Քանի որ հիվանդությունը շատ հազվադեպ հանդիպողներից է, այն ախտորոշելու համար պահանջվում են մի քանի մասնագետներ՝ լոգոպեդներ, նյարդաբաններ, նյարդահոգեբաններ և հոգեբաններ ։ Հոգեբանական հետազոտությունները պարտադիր են, որպեսզի բացառվեն հոգեկան հիվանդությունները, որոնք կարողեին հանդիսանալ խոսքի խեղաթյուրման պատճառ ։ Այս սինդրոմի ախտանիշներից մեկն այն է, որ հիվանդը լեզուն կամ ծնոտը այլ կերպ է շարժում, որի արդյունքում այլ հնչյուն է արտասանվում։ Ի հավելում այս ամենին կատարվում են նաև ուղեղի մագնիսա-ռեզոնանսային տոմոգրաֆիա (ՄՌՏ), համակարգչային շերտագրություն (կոմպյուտերային տոմոգրաֆիա) և պոզիցիոն-էմիսիոն տոմոգրաֆիա (ՊԷՏ) ։ Սա կատարվում է այն նպատակով, որ պարզեն թե արդյո՞ք վնասվել են ուղեղի այն հատվածները, որոնք կառավարում են խոսքի ռիթմը և մեղեդայնությունը։ Ուղեղի ակտիվությունը ստուգվում է նաև էլեկտրաուղեղագրության միջոցով։ Վերջինիս նպատակնն այն է, որ հնարավոր լինի գնահատել թե ինչպես են աշխատում ուղեղի այդ հատվածները խոսելու ժամանակ ։
Հասարակական արձագանք
Օտար լեզվի սինդրոմի դեպքերը միշտ լայն հասարակական լուսաբանում են ստացել։ ԶԼՄ-ներում նշվում են առաջացման տարբեր պատճառներ` ներառյալ կաթված  , ալերգիկ ռեակցիաներ ,, ֆիզիկական վնասվածքներ, միգրեն  ։
Պալացցո Կոնտարի դել Բովոլո
Պալացցո Կոնտարի դել Բովոլո (Palazzo Contarini del Bovolo), պալատ Վենետիկում, Սան Մարկո շրջանում։
Օտար լեզվի սինդրոմ
Հասարակական արձագանք
2013 թվականի սեպտեմբերին «Բի-բի-սի» միջազգային լրատվամիջոցը հրապարակեց մեկ ժամ տևողությամբ վավերագրական ֆիլմ, որը պատմում էր Սառա Կոլվիլի մասին, ով բնակվում էր Դեվոնում։ Նա խոսում էր խիստ արտահայտված չինական ակցենտով, ինչը կաթվածի հետևանք էր  ։ 2016 թվականին Լիզա Ալամիա անունով տեխասցի կնոջ մոտ ախտորոշվեց օտար լեզվի սինդրոմ։ Նա ենթարկվել էր ծնոտի վիրահատության, որից հետո նրա մոտ զարգացել էր բրիտանական ակցենտ  ։
Պալացցո Կոնտարի դել Բովոլո
Պատմություն
Պալատը կառուցվել է 1499 թվականին Պետրո Կոնտարինի համար։ Պալատի հիմնական հատկություններից է նուրբ պարուրաձև սանդուղքը (ճարտարապետ Ջիովաննի Սանդի)։ Սանդուղքը տանում է դեպի կամարակապ սրահ, որից բացվում է քաղաքային կտուրների հիասքանչ համայնապատկերը։ Ներկա ժամանակում սանդուղքը վերանորոգվում է և փակ է այցելուների համար։ Պալատը գտնվում է Կամպո Մանինի մոտ գտնվող Ռեալտո կամրջի մոտ։
Օտար լեզվի սինդրոմ
Հասարակական արձագանք
Սինդրոմի մասին անդրադարձ է եղել նաև ամերիկյան «Ճիչերի թագուհիներ» հեռուստասերիալում, որի հերոսուհիներից մեկը տառապում է, ըստ սյուժեի, օտար լեզվի սինդրոմով։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հոգեկան հիվանդություններ Կատեգորիա:Հոգեախտաբանական համախտանիշներ Կատեգորիա:Հիվանդություններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Նյարդաբանություն Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Բերքաբերի ջրամբար
Բերքաբերի ջրամբար, Ջողազի ջրամբար, Ջողասի ջրամբար, արհեստական լիճ Հայաստանի Տավուշի մարզում՝ Ջողազ գետի միջին հոսանքում՝ մոտ 650 մ բարձրության վրա։ Շահագործման է հանձնվել 1980 թվականին։ Մակերեսը 2,14 կմ2 է, առավելագույն խորությունը՝ 60 մ, ջրատարողությունը՝ 45 միլիոն մ3, օգտակարը՝ 43 միլիոն մ3։ Պատվարը հողային է, երկարությունը՝ 1275 մ, բարձրությունը՝ 64 մ։ Ջրամբարից ջուրը համանուն ջրհան կայանով մղվում էր Նոյեմբերյանի ու Իջևանի մայր ջրանցքները։ Ոռոգել է մոտ 10 000 հա հողատարածք (Հայաստանի և Ադրբեջանի սահմանամերձ հատվածը)։ Շահագործումը ժամանակավորապես դադարեցված է ։
Խուանա դե Իբարբուրու
Խուանա դե Իբարբուրու (իսկական անունը՝ Juana Fernández Morales, Juana de Ibarbourou, ), հայտնի է եղել որպես Խուանա դե Ամերիկա, ուրուգվայցի բանաստեղծ։
Կենսագրություն
Խուանա դե Իբարբուրուի ծննդյան ամսաթիվը նշվում է 1895 թվականի մարտի 8, սակայն տեղական պետական գրանցամատյանում, ստորագրված երկու վկաների կողմից, տարեթիվը նշված է 1892։
Սովորել է Խոսե Պեդրո Վարելա (José Pedro Varela) դպրոցում, 1899 թվականին տեղափոխվել է հոգևոր դպրոց, այնուհետև սովորել է երկու այլ դպրոցներում։ 1909 թվականին՝ 17 տարեկան հասակում, հրատարակել է չափածո մի գործ՝ "Derechos femeninos" (կանանց իրավունքներ)՝ սկսելով իր ֆեմինիստուհու կարիերան։
1913 թվականի հունիսի 28-ին քաղաքացիական արարողությամբ Խուանան ամուսնացել է կապիտան Լուկաս Իբարբուրուի հետ, ունեցել են մեկ որդի՝ Ժուլիո Ցեզար Իբարբուրոն (ծնված՝ 1917)։ 1918 թվականին ընտանիքով տեղափոխվել են Մոնտեվիդեո։ 1921 թվականի հունիսի 28-ին Խուանան և Լուկասը վերաամուսնացել են ծիսական արարողությամբ։ Լուկասը մահացել է 1942 թվականի հունվարի 13-ին, Խուանան մահացել է Մոնտեվիդեոյում, 1979 թվականի հուլիսի 15-ին ։
Ստեղծագործություններ
Տպագրվել սկսել է 1915 թվականից։ Սիրո, բնության մասին նրա առաջին ստեղծագործությունները մեծ հաջողություն են ունեցել։ Նրա պոեզիայի հիմքն են կազմում բնապատկերների նկարագրություններն ու էրոտիզմը։ Խուանա դե Իբարբուրոն եղել է ֆեմինիստ, նատուրալիստ, պանթեիստ։
Մելո քաղաքի երկու թանգարաններ ներկայացնում են Խուանա դե Իբարբուրուի կյանքի պատմությունը՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուրուգվայի գրականություն Կատեգորիա:Ուրուգվայցի կին գրողներ Կատեգորիա:Ֆեմինիստ գրողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ Կատեգորիա:Ուրուգվայցի ֆեմինիստներ Կատեգորիա:Ուրուգվայցի բանաստեղծուհիներ Կատեգորիա:Պոստմոդեռնիստ գրողներ
Թավրիզյան
Թավրիզյան, հայկական ազգանուն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Պարսկերեն հիմքով ազգանուններ Կատեգորիա:Տեղանվանական հիմքով ազգանուններ Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Harrow & Wealdstone կայարանի մոտ գնացքների վթար
Harrow & Wealdstone կայարանի մոտ գնացքների վթար, երեք գնացքների բախում Լոնդոնի Harrow and Wealdstone կայարանում, որը տեղի է ունեցել 1952 թվականի հոկտեմբերի 8-ին առավոտյան պիկ ժամին։ Բախումից մահացել է 112 մարդ, ևս 340-ը վնասվածքներ են ստացել (նրանցից 88-ը հոսպիտալացվել են) ։
Պերտի գիշերային էքսպրես գնացքը մեծ արագությամբ մխրճվել է մերձքաղաքային գնացքին, որը գտնվում էր ետին հատվածում, կայարանի պլատֆորմում։ Վագոնների մի մասը նետվել է հարևան ուղի, և արդեն մի քանի վայրկյան անց դրան է հարվածել մեկ այլ գնացք, որը հյուսիս էր շարժվում գրեթե 100 կմ/ժ արագությամբ։
Տրանսպորտի նախարարության վթարի մասին զեկույցում հաստատվել է, որ Պերտից եկող գնացքի վարորդը անցել է անվտանգության ազդանշանը (դեղին) և վտանգության երկու ազդանշանները (կարմիր), միհնչև հատվել է մերձքաղաքային գնացքի հետ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Երկաթուղային աղետներ
Լիբրևիլ
Լիբրևիլը (Libreville), Գաբոնի մայրաքաղաքը։ Նավահանգիստ է Ատլանտյան օվկիանոսի Գվինեական ծոցի ափին։ Բնակչությունը՝ ։
Անվանում
Հիմնադրել են ֆրանսիացիները 1849 թվականին՝ որպես Հասարակածային Աֆրիկայում ֆրանսիական գաղութների վարչական կենտրոն և անվանել Լիբրևիլ (Libreville. Libre՝ «ազատ» և ville՝ «քաղաք») ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Աֆրիկայի քաղաքներ Կատեգորիա:Գաբոնի քաղաքներ Կատեգորիա:1849 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Որմզդեղնի կղզին Սոկոլնիկիում
«Որմզդեղնի կղզին Սոկոլնիկիում» («Лосиный остров в Сокольниках»), ռուս նկարիչ Ալեքսեյ Սավրասոի (1830-1897) նկարը, որ ստեղծվել է 1869 թվականին։ Ներկայում ընդգրկված է Տրետյակովյան պատկերասրահի հավաքածուում ( 825)։ Նկարի չափերը՝ 62 × 88 սմ ։
Նկարագրություն
Նկարում պատկերված է սոճու անտառ, որի դիմացի դաշտում արածում է կովերի նախիրը։ Կուտակվող ամպերով պատված երկինքը, ինչպես նաև առաջին պլանում նկարված պղտոր ջրով ջրափոսերն ստեղծում են մռայլ ու սառը տպավորություն։ Ընդ որում՝ նկարն ինքը շատ պոետական ու ռեալիստական է` սկսած բորայի պատկերումից և վերջացրած խոտի ու թփերի ճյուղերի մանրամասն մշակմամբ ։
Պատմություն
1870 թվականին նկարը («Սոճու անտառակի տեսարան» խորագրով, «Вид сосновой рощи») ցուցադրվել է Մոսկվայի կերպարվեստը սիրողների միության ցուցահանդեսում։ Այն արժանացել է ցուցահանդեսի առաջին մրցանակի։ Նույն թվականին նկարը Սավրասովից գնել է Պավել Տրետյակովը ։
1871-1872 թվականներին նկարը («Սոկոլնիկի» խորագրով) ցուցադրվել է Գեղարվեստական շրջիկ ցուցահանդեսների ընկերության (պերեդվիժնիկների) առաջին ցուցահանդեսում, իսկ 1873 թվականին («Որմզդեղնի կղզի» խորագրով, «Лосиный остров»)՝ Կերպարվեստի կայսերական ակադեմիայում ։
Արձագանքներ
Արվեստագետ Նիկոլայ Նովոուսպենսկին նկարի մասին գրել է.
Նկարիչ Վասիլի Մեշկովը նշել է, որ «Սերմնագռավներից» երկու տարի առաջ նկարված «Որմզդեղնի կղզին Սոկոլնիկիում» նկարը «եղել է առաջին հաղթական նշաձողը կյանքը սավրասովյան հաստատման, ռուսական բնության հաղթանակի ճանապարհին» ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ալեքսեյ Սավրասովի նկարներ Կատեգորիա:1869 նկարներ Կատեգորիա:Տրետյակովյան պատկերասրահի նկարներ Կատեգորիա:Բնանկարներ
Ալեքսեյ Երմոլով
Երմոլով Ալեքսեյ Պետրովիչ, ռուսական ռազմական և պետական գործիչ, հետևազորի և հրետանու գեներալ։
Երմոլովի գործունեությունը
Բորոդինոյի ճակատամարտից հետո նշանակվել է միացյալ բանակների շտաբի պետ, 1813-1814 թվականների ռուսական բանակի արտասահմանյան արշավանքների ժամանակ՝ դաշնակից բանակների հրետանու պետ։ 1816 թվականից՝ Առանձին կովկասյան կորպուսի հրամանատար, Կովկասի գլխավոր զորահրամանատար և կառավարիչ։ 1817 թվականին դիվանագիտական հանձնարարությամբ մեկնել է Պարսկաստան։ Իրականացրել է ցարիզմի գաղութային քաղաքականությունը Կովկասում, ղեկավարել Հյուսիսային Կովկասի նվաճումը։ Երմոլովը ունեցել է առաջադեմ գործչի համբավ։ Դեկաբրիստների հետ կապի պատճառով 1827 թվականին ետ է կանչվել Կովկասից և պաշտոնաթող արվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս ռազմական գործիչներ Կատեգորիա:Ռուս պետական գործիչներ Կատեգորիա:Ռուս գեներալներ Կատեգորիա:Ռուս-պարսկական պատերազմի (1826-1828) մասնակիցներ
Պսակային զարկերակային հիվանդություն
Պսակային զարկերակային հիվանդություն (Պսակաձև անոթների հիվանդություն), հայտնի է որպես սրտի իշեմիկ հիվանդություն (ՍԻՀ) անվամբ, իր մեջ ընդգրկում է մի խումբ հիվանդություններ, որոնք են կայուն ստենոկարդիան (կրծքահեղձուկ), անկայուն ստենոկարդիան, սրտամկանի ինֆարկտը և հանկարծակի սրտային մահը ։ Այս հիվանդությունները պատկանում են սրտանոթային հիվանդությունների խմբին ։ Հիմնական ախտանիշներն են ցավը կամ ծանրության և ճնշվածության զգացողությունը կրծքավանդակում, որը ճայագայթում է ուսեր, ձեռքեր, պարանոց կամ ծնոտ ։ Երբեմն դա կարող է նմանվել այրոցի զգացողության։ Սովորաբար ախտանիշները առաջանում են ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության կամ էմոցիոնալ սթրեսի ժամանակ, տևում մի քանի րոպե, անցնում հանգստի ժամանակ ։ Մյուս ախտանիշներից է շնչարգելությունը, որը կարող է ուղեկցել կամ երբեմն լինել միակ ախտանիշ ։ Երբեմն, հիվանդության առաջին նշանը սրտամկանի կաթվածն է (սրտամկանի ինֆարկտ) ։ Մյուս բարդություններն են սրտային անբավարարությունը և առիթմիաները ։
Ռիսկի գործոններն են զարկերակային հիպերտենզիան, ծխելը, շաքարային դիաբետը, նստակյաց կյանքը, գիրությունը, հիպերխոլեստերինեմիան, սխալ սննդակարգը, դեպրեսիաները և ալոհոլի չարաշահումը  ։ Հիմքում ընկած հիմնական մեխանիզմը կորոնար անոթներով արյան, այսպիսով նաև թթվածնի մատակարարման խանգարումն է դեպի սրտամկան, պայմանավորված սրտի կորոնար անոթների աթերոսկլերոզով ։ Կան մի շարք տեստեր, որոնք կարող են օգնել ախտորոշել ՍԻՀ-ը, դրանց թվում են․ էլեկտրասրտագրությունը (ԷՍԳ), սրտի սթրես տեստը, համակարգչային շերտագրությամբ կորոնար անգիոգրաֆիան, կորոնարոգրաֆիան և այլն ։
Առողջ սննդակարգը, կանոնավոր ֆիզիկական վարժությունները, նորմալ քաշի պահպանումը և չծխելը իջեցնում են ՍԻՀ-ի ռիսկը ։ Համապատասխան դեպքերում օգտագործվում են դեղորայքներ շաքարային դիաբետի, հիպերխոլեստերինեմիայի կամ զարկերակային հիպերտենզաիայի դեմ ։ Փաստերը այն մասին, որ ցածր ռիսկով մարդիկ չունեն սիմպտոմներ սահմանափակ են ։ Բուժման մեջ ներառված միջոցառումներից է նաև կանխարգելումը ։ Դեղորայքները ինչպիսիք են հակաագրեգանտները (այդ թվում ասպիրինը), բետա բլոկերները, կամ նիտրոգլիցերինը ևս կարող են խորհուրդ տրվել ։ Ծանր դեպքերում կատարվում են ինվազիվ միջամտություններ․ միջմաշկային ներանոթային միջամտություն և աորտոկորոնար շունտավորում (ԱԿՇ) ։ Հիմնական դեղանիջոցներին որպես լրացում միջմաշկային ներանոթային միջամտության և աորտոկորոնար շունտավորման դերը կայուն կրծքահեղձուկի դեպքում ակնկալվող կյանքի տևողության և սրտամկանի ինֆարկտի ռիսկի իջեցման մեջ հստակ չէ ։
2015 թվականի տվյալներով ՍԻՀ-ով հիվանդ է 110 միլիոն մարդ, իսկ 8,9 միլիոն մարդկանց դեպքում այն հանգեցրել է մահվան ։ Դա կազմում է ամբողջ մահերի 15,9%-ը և հանդիսանում է աշխարհում մահացության հիմնական պատճառ ։ Պսակաձև անոթների հիվանդությունից մահվան ռիսկը որոշակի տարիքային խմբերում նվազել է 1980-2010 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում, մասնավորապես զարգացած երկրներում ։ Պսակաձև անոթների հիվանդությունից մահվան դեպքերը որոշակի տարիքային խմբերում ևս նվազել են 1990-2010 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում ։ 2010 թվականին ԱՄՆ-ում 65 տարեկանից բարձր տարիքային խմբում մոտավորապես 20%-ն ունեցել են պսակաձև անոթների հիվանդություն, մինչդեռ 45-64 տարեկանում այն առկա է 7% և 1,3% 18-45 տարեկան տարիքային խմբերում ։ Նշված տարիքային խմբերում տղամարդկանց տոկոսային մասնաբաժինն ավելի շատ է քան կանանցը ։
Նշաններ և ախտանիշներ
Ցավը կրծքավանդակում, որն առաջանում է ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության ժամանակ, ուտելուց հետո, կամ այլ կանխատեսելի դեպքերում կոչվում է կայուն ստենոկարդիա (կրծքահեղձուկ), այն պայմանավորված է սրտի զարկերակներ նեղացմամբ ։
Այն դեպքերում, երբ փոխվում են ցավի ինտենսիվությունը, բնույթը և հաճախականությունը, հիվանդությունը կոչվում է անկայուն ստենոկարդիա։ Անկայուն ստենոկարդիան կարող է նախորդել սրտամկանի ինֆարկտին։ Անհայտ պատճառով կրծքավանդակում ցավով հիվանդների մոտ, ովքեր դիմել են անհետաձգելի բուժօգնության բաժանմունք կորոնար անոթների հիվանդություն հանդիպում է մոտավորապես 30% դեպքերում։
Ռիսկի գործոններ
Կորոնար անոթների հիվանդությունն ունի մի շարք ռիսկի գործոններ։ Դրանցից են զարկերակային հիպերտենզիան, ծխելը, շաքարային դիաբետը, նստակյաց կյանքը, գիրությունը, հիպերխոլեստերինեմիան, սխալ սննդակարգը, դեպրեսիաները, ժառանգականությունը և ալոհոլի չարաշահումը  ։ Դեպքերի մոտավորապես մեկ երկրորդն ունեն գենետիկ նախատրամադրվածություն ։ Ծխելը և գիրությունը հանդիպում են համապատասխանաբար 36% և 20% դեպքերում ։ Նույնիսկ մեկ ծխախոտի օգտագործումը կրկնապատկում է կորոնար անոթների հիվանդության ռիսկը ։ Նստակյաց կյանքը նշվում է մինչև 7-12% դեպքերում ։ Ռիսկը բարձրանում է հերբիցիդ Օրանժ Ագենտի կիրառումից ։ Ռևմատոիդ արթրիտը և համակարգային կարմիր գայլախտը ռիսկի անկախ գործոններ են  ։
Աշխատանքային սթրեսը խաղում է փոքր դեր հաղորդվելով մոտավորապես 3% դեպքերում ։ Ըստ մի հետազոտության տվյալների, այն կանայք ովքեր ազատ էին աշխատանքային սթրեսից, ունեին արյունատար անոթների ավելի մեծ տրամագիծ, բերելով աթերոսկլերոզի ավելի դանդաղ հարաճի ։ Ի հակադրություն, այն կանայք ում աշխատանքային սթրեսի մակարդակը բարձր էր, ունեին արյունատար անոթների փոքր տրամաչափ և հիվանդության նշանակալի արագ հարաճ ։ Տիպ Ա վարքագծով մարդիկ, ում բնորոշ է ժամանակի սղության զգացողությունը, մրցունակությունը, ագրեսիվությունը և անհամբերությունը, ունեն կորոնար անոթների հիվանդության ավելի բարձր ռիսկ ։
Արյան լիպիդներ
Դիետիկ խոլեստերոլը չունի նշանակալի էֆեկտ արյան մեջ խոլեստերոլի մակարդակի վրա, այսպիսով դրա օգտագործման կարիքը կարող է չլինել ։ Անհանգստություն է առաջացնում հագեցած ճարպաթթուների օգտագործումը ։
Հաղթական մույթեր
Հաղթական մույթեր (Триумфальные пилоны, նաև՝ «Պորոխովիեի մույթեր», Пилоны на Пороховых), մույթեր Ռուսաստանի Դաշնության Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում, ստալինյան նեոկլասիցիզմ ոճի ճարտարապետության հուշարձան «Փառքի կանաչ գոտի» համալիրի կազմի մեջ ։ Գտնվում է Կոմունայի փողոցի հյուսիսային մասում, Հայրենական փողոցի հետ նրա հատման վայրում, ճանապարհի երկու կողմերում, երթևեկելի մասին կիպ։
Պսակային զարկերակային հիվանդություն
Գենետիկա
Կորոնար անոթների հիվանություն ունեցող հիվանդների 40-60%-ն ունեն ժառանգական ծանրաբեռնվածություն ։ Բազմագենոմ ասոցացված հետազոտությունների համաձայն մոտավորապես 60 գենետիկ լոկուսներ պատասխանատու են կորոնար անոթների հիվանդության համար ։
Հաղթական մույթեր
Կառուցվել են 1953 թվականին Հայրենական մեծ պատերազմում Լենինգրադի պաշտպանների պատվին ։
Պսակային զարկերակային հիվանդություն
Ախտաֆիզիոլոգիա
Դեպի սիրտ արյան հոսքի սահմանափակումը բերում է սրտի մկանային բջիջների իշեմիայի (բջիջների քաղց՝ թթվածնի անբավարար մատակարարման պայմաններում)։ Սրտի մկանային բջիջները թթվածնային քաղցից կարող են մահանալ, սա կոչվում է սրտամկանի ինֆարկտ։ Դա հանգեցնում է սրտի մկանային բջիջների վնասման, մահվան և հնարավոր սպիացման, առանց կարդիոմիոցիտների հետագա վերականգնման։ Պսակաձև անոթների քրոնիկ խիստ նեղացումը կարող է հրահրել անցողիկ իշեմիայի, որն էլ կարող է պատճառ լինել փորոքային առիթմիայի առաջացման համար, վերջինս կարող է վերածվել կյանքի համար վտանգավոր առիթմիայի՝ փորոքների ֆիբրիլյացիայի, որը հաճախ ավարտվում է մահվամբ ։
Հաղթական մույթեր
Նկարագրություն
Մույթերը կառուցվել են վարդագույն գրանիտից և ունեն մոտ 8 մետր բարձրություն և 1,5 մետր լայնություն։ Մույթերի վերին մասերը զարդարված են Լենինի և Ստալինի խորաքանդակներով, իսկ ավարտվում են պսակների մեջ հնգաթև աստղերով։
Պսակային զարկերակային հիվանդություն
Ախտաֆիզիոլոգիա
Որպես կանոն, կորոնար անոթների հիվանդություն առաջանում է, երբ կորոնար զարկերակների պատում՝ հարթ միոցիտների և էլաստիկ շերտի մեջ զարգանում է աթերոսկլերոզ։ Աթերոսկլերոզի արդյունքում զարկերակների պատը դառնում է կարծր, պինդ, կուտակում է կալցիում, աթերոգեն լիպիդներ և բորբոքային բջիջներ՝ վերածվելով աթերոսկլերոտիկ վահանիկի։ Արյունատար անոթների մկանային շերտում կալցիումի ֆոսֆատի (հիդրօքսիապատիտի) դեպոզիտներն խաղում են նշանակալի դեր զարկերակների կարծրացման և կորոնար անոթների աթերոսկլերոտիկ ախտահարման վաղ փուլերում ընդգրկման մեջ։ Այն կարող է դիտվել այսպես կոչված կալցիֆիլաքսիայի մետաստատիկ մեխանիզմի ժամանակ, որը տեղի է ունենում երիկամների քրոնիկ հիվանդության և հեմոդիալիզի ժամանակ (Rainer Liedtke 2008)։ Այսպիսով, մարդիկ ովքեր տառապում են երիկամային անբավարարությամբ, գրեթե 50% դեպքերում մահանում են սրտի իշեմիկ հիվանդությունից։ Վահանիկը կարելի է դիտել որպես մեծ բշտիկ, որն ուղղված է դեպի զարկերակի լուսանցք, բերելով արյան հոսքի մասնակի խցանման։ Կորոնար անոթների հիվանդությամբ մարդիկ իրենց կորոնար զարկերակներոմ կարող են ունենալ մեկ կամ մի քանի վահանիկներ, կամ կարող են ունենալ տասնյակ կուտակումներով վահանիկներ։ Առավել ծանր ձև է քրոնիկ տոտալ օկլ յուզիան (CTO), երբ պսակաձև զարկերակի լուսանցքը ամբողջովին խցանված է լինում ավելի քան 3 ամիս ։
Հաղթական մույթեր
Նկարագրություն
Դրանք Սանկտ Պետերբուրգում Ստալինի մինչև մեր օրերը պահպանված չորս պատկերներից երկուսն են (երրորդը գտնվում է գետնի տակ՝ մետրոպոլիտենի «Ապստամբության հրապարակ» կայարանի նախասրահում, իսկ չորրորդը՝ Եկատերինգոֆում գտնվող «Կրասնոդոնի հերոսներին» հուշարձանի դրոշին), բայց միայն մույթերի վրա են Ստալինի դիմանկարները զբաղեցնում կենտրոնական տեղ ։
Պսակային զարկերակային հիվանդություն
Ախտորոշում
Այն հիվանդների համար, ովքեր ունեն ախտանիշներ, նեղացած կորոնար անոթների հիվանդությունն ախտորոշելու համար կարող է կիրառվել սթրես էխոսրտագրություն, citing
Հաղթական մույթեր
Պատմություն
1960-ական թվականներին Ստալինի խորաքանդակները ծածկել էին թիթեղյա օվալներով։ 1990-ական թվականներին այնտեղից անհետացան նաև աստղերը, սակայն Հաղթանակի 60-ամյակին (2005 թվականին) մույթերը վերականգնվեցին, ժանգոտած թիթեղյա օվալները հեռացվեցին Ստալինի խորաքանդակներից, աստղերը վերադարձվեցին, և մույթերը կրկին ստացան իրենց պատմական տեսքը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի հուշարձաններ Կատեգորիա:1953 հիմնադրումներ
Պսակային զարկերակային հիվանդություն
Ախտորոշում
Այսպիսով, պսակաձև անոթների հիվանդության կասկածով հիվանդներին ախտորոշելու համար սովորաբար կիրառվում են նույն ախտորոշիչ տեստերը․
Կայուն ստենոկարդիա
Կայուն ստենոկարդիայի ժամանակ, կրծքավանդակի ցավն իր բնորոշ ախտանիշներով առաջանում է կանխատեսելի ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության մակարդակներից։ Տարբեր եղանակներով կատարվող սրտի սթրես տեստերով կարելի է խթանել ախտանիշների առաջացմանը և գրանցել աջացած փոփոխությունները էլեկտրասրտագրությամբ, էխոսրտագրությամբ (սրտի ուլտրաձայնային հետազոտություն) կամ սցինտիգրաֆիայով (օգտագործելով սրտի մկաննների կողմից ռադիոնուկլիդի կլանումը)։ Եթե ի հայտ են գալիս սրտամկանի անբավարար արյունամատակարարման նշաններ կատարվում է կորոնարոգրաֆիա՝ հայտնաբերելու կորոնար անոթների ստենոզը (նեղացում) և որոշելու անգիոպլաստիկայի կամ աորտոկորոնար շունտավորում կատարելու անհրաժեշտությունը և համապատասխանությունը ։
Կայուն կորոնար անոթների հիվանդությունը (ԿԿԱՀ) հաճախ կոչվում է նաև կայուն սրտի իշեմիկ հիվանդույթուն (ԿՍԻՀ) ։ 2015 թվականին կատարված մենագրության համաձայն "անկախ անվանակարգությունից կայուն ստենոկարդիան ԿՍԻՀ-ի կամ ԿԿԱՀ-ի հիմնական արտահայտությունն է" ։ ԿՍԻՀ/ԿԿԱՀ-ը ունեն կլինիկական ուղեցույցներ ամերիկյան և եվրոպական սրտաբանների ասոցիացիաների կողմից ։
Սուր կորոնար համախտանիշ
Սուր կորոնար համախտանիշի ախտորոշումն իր գլխավոր տեղն ունի անհետաձգելի բուժօգնության բաժանմունքում, որտեղ առաջնահերթ կատարվում է ԷՍԳ գնահատելու "առաջացող փոփոխությունները" (սրտի մկանային բջիջների շարունակվող վնասման նշանները)։ Ախտորոշումը հստակ է, եթե ԷՍԳ-ն ցույց է տալիս "ST էլևացիա", որը սուր տիպիկ ցավի հետ մեկտեղ ախտորոշում է սրտամկանի սուր ինֆարկտը (ՍԻ), սա անվանվում է STEMI (ST-elevation MI) և բուժվում է անհետաձգելի կարգով կատարվող կորոնարոգրաֆիայով և միջմաշկային ներանոթային միջամտությամբ (անգիոպլաստիկա ստենտի տեղադրմամբ կամ առանց դրա) կամ թրոմբոլիզիսով ("թրոմբոլիտիկ" դեղորայքներ), որը հասանելի է։ Եթե ԷՍԳ-ով չկա ST սեգմենտի էլևացիա, սրտամկանի վնասումը ախտորոշվում է սրտային մարկերներով (արյան տեստեր, որոնք ախտորոշում են սրտամկանի վնասումը)։ Եթե առկա է վնասում (ինֆարկտ), կրծքավանդակի ցավը "non-ST elevation MI" (առանց ST էլևացիայի ՍԻ) (NSTEMI) ախտանիշ է։ Եթե չկան սրտամկանի վնասման ապացույցներ և կա ցավ, օգտագործվում է "անկայուն ստենոկարդիա" տերմինը։ Այս գործընթացը պահանջում է հիվանդանոցային վարում և ուշադիր հետևողականություն ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունքում հավանական բարդությունների (ինչպիսիք են օրինակ առիթմիկ բարդությունները) պատճառով։ Ռիսկերի գնահատման, սթրես տեստերի և անգիոգրաֆիայի տվյալներից կախված կարելի է բացահայտել և բուժել կորոնար անոթների հիվանդությամբ հիվանդներին, ովքեր ունեն NSTEMI կամ անկայուն ստենոկարդիա։
Ռիսկերի գնահատում
Կորոնար անոթների հիվանդության ռիսկերի գնահատման համար կան տարբեր եղանակներ։ Դրանց մեջ կորևորներից է Ֆրեմհինգեմյան աղյուսակը, որը կիրառվել է Սրտի Ֆրեմհինգեմյան հետազոտության ժամանակ։ Այն հաշվում են հաշվի առնելով տարիքը, սեռը, շաքարային դիաբետի առկայությունը, ընդհանուր խոլեստերոլը, ՑԽԼ խոլեստերոլը, ծխելը և սիստոլիկ արյան ճնշումը։
Կանխարգելում
Սրտանոթային հիվանդությունների մինչև 90%-ը կարելի է կանխարգել խուսափելով ռիսկի գործոններից ։ Կանխարգելումը ընդգրկում է համապատասխան ֆիզիկական ակտիվություն, քաշի կանոնավորում, զարկերակային հիպերտենզիայի բուժում, առողջ սննդականգ, արյան մեջ խոլեստերոլների մակարդակի իջեցում և ծխելու դադարեցում։
Էֆեկտիվությամբ դեղորայքներին գրեթե համարժեք է համապատասխան ֆիզիկական ակտիվությունը ։ Ֆիզիկական ակտիվության բարձր մակարդակները իջեցնում են կորոնար անոթների հիվանդության ռիսկը մինչև 25% ։
Շատ ուղեցույցներ խորհուրդ են տալիս բուժմանը միացնել կանխարգելում։ 2015 թվականին Կոքրեյնի աշխատության մեջ գտնվել են մի շարք ապացույցներ, որ կառավարելով զարկերակային հիպերտենզիան, մարմնի զանգվածային ինդեքսը և որովայնի շրջագիծը կարելի է հասնել որոշակի արդյունքերի։ Այնուամենայիվ, մահացության և սրտանոթային հիվանդացության վրա ունեցող ազդեցության համար ապացույցներն անբավարար են ։
Շաքարային դիաբետով հիվանդների դեպքում, կան որոշակի ապացույցներ, որ արյան մեջ գլյուկոզայի մակարդակների խիստ կանոնավորումը նվազեցնում է սրտային պատահարների ռիսկը, թեև կոնանավորելով արյան մեջ գլյուկոզայի մակարդակը իջնում են նաև այլ հիվանդությունների առաջացման ռիսկերը, ինչպիսիք են երիկամային անբավարարությունը և կուրությունը։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը (ԱՀԿ) խորհուրդ է տալիս չափավորել ալկոհոլի ընդունումը և այսպիսիով իջեցնել սրտանոթային հիվանդացության ռիսկը, մինչդեռ ալկոհոլի չարաշահումը բարձրացնում է ռիսկը ։
Դիետա
Սրտանոթային հիվանդացության և մահացության ռիսկը իջեցնող սննդակարգերը ենթադրում են մեծ քանակությամբ մրգերի և բանջարեղենի ընդունում ։ Բուսակերների սրտանոթային հիվանդացության ռիսկերը գնահատվում են ցածր, դա հավանաբար պայմանավորված է նրանց կողմից մեծ քանակությամբ մրգերի ու բանջարեղենների օգտագործման հետ ։ Հետազոտությունները նաև փաստում են, որ ռիսկը իջեցնում են միջերկրածովյան դիետան և մեծ քանակությամբ սննդային թելիկների օգտագործումը ։
Տրանս ճարպերի օգտագործումը (այն հիմնականում պարունակվում է հիդրոգենացված ճարպերում, ինչպիսին մարգարինն է) հրահրում է աթերոսկլերոզի առաջացում և բարձրացնում է սրտանոթային հիվանդացության ռիսկը ։
Օմեգա 3 ճարպաթթվի հավելումների տեսքով օգտագործման դերը սրտանոթային հիվանդացության կանխարգելամն մեջ նշանակալի չի եղել (ներառյալ սրտամկանի ինֆարկտի և հանկարծակի սրտային մահի դեպքում) ։ Կան նախնական ապացույցներ, որ մենաքինոնի (վիտամին K2), բայց ոչ ֆիլոքինոնի (վիտամին K1) օգտագործումը կարող է իջեցնել ԿԱՀ-ից մահացությունը ։
Երկրորդային կանխարգելում
Արդեն առկա հիվանդության դեպքում կատարվում է երկրորդային կանխարգելում հետագա բարդություններից խուսափելու համար։ Այս նպատակով էֆեկտիվություն ունի կենսակերպի փոփոխությունը․ Lifestyle changes that have been shown to be effective to this goal include:
Աէրոբիկ վարժություններ, ինչպիսիք են զբոսանքը, վազքը կամ լողը, կարող են իջեցնել կորոնար անոթների հիվանդությունից մահացության ռիսկը ։ Աերոբիկ վարժությունները կարող են օգնել կանոնավերել զարկերակային գերճնշումը և արյան մեջ խոլեստերինի մակարդակը երկար ժամանակ։ Այն նաև բարձրացնում է ԲԽԼ խոլեստերոլի մակարդակը ։ Ըստ Ամերիկյան հիվանդությունների կանխարգելման կազմակերպության անբավարար են ապացույցները, թե բժիշկը պետք է խորհրդակցի ֆիզիկականն ակտիվության համար բայց դա չի խուսում ֆիզիկական ակտիվության անէֆեկտիվության մասին ։ Ամերիկյան սրտի ասոցացիան, հիմնվելով ոչ համակարգված հետազոտությունների վրա բժիշկներին խորհուրդ է տալիս հիվանդներին խորհուրդ տալ դրսևորել համապատասխան ֆիզիկական ակտիվություն ։
Բուժում
Կորոնար անոթների հիվանդության դեմ կան մի շարք բուժական մոտեցումներ
Դեղորայքներ
Խորհուրդ է տրվում զարկերակային ճնշման իջեցում 140/90մմսս-ից ցածր ։
Ասպիրին
Նրանց համար, ովքեր նախկինում չունեն սրտանոթային հիվանդություն, ասպիրինը իջեցնում է սրտմկանի ինֆարկտի առաջացման ռիսկը, բայց ընդհանուր մահացության վրա չի ազդում ։ Այն խորհուրդ է տրվում միայն այն հիվանդներին, ում ռիսկերը սրտանոթային հիվանդության առաջացման գնահատվում են բարձր ։
Հակաթրոմբոցիտար թերապիա
STEMI-ով հիվանդներին կլոպիդոգրելի և ասպիրինի համատեղ կիրառումն իջեցնում է սրտանոթային պատահարների առաջացման ռիսկն ավելի, քան ասպիրինն առանձին ։ Մասնավորապես, դա չի ազդում այս խմբի հիվանդների շրջանում մահացության ռիսկերի վրա ։ Այն հիվանդների դեպքում, ովքեր ստացել են 12 ամիս և ավել կլոպիդոգրելի և ասպիրինի համատեղ թերապիա, մահացության ռիսկերը մնում են նույնը ։
Վիրաբուժական միջամտություն
Սուր կորոնար համախտանիշի դեպքում մահացության դեմ Էֆեկտիվություն է ցուցաբերում ռեվասկուլյարիզացիան (վերանոթավորում) ։ Միջմաշկային ռեվասկուլյարիզացիան կայուն սրտի իշեմիկ հիվանդության դեպքում իր էֆեկտիվությամբ կարող է զիջել դեղորայքային թերապիային ։ Բազմանոթ ախտահարումների դեպում, երբ հնարավոր չէ կատարել միջմաշկային ներանոթային միջամտություն ընտրության մեթոդ է աորտոկորոնար շունտավորումը ։ Ժամանակակից կորոնար զարկերակների ռեվասկուլյարիզացիայի (վերանոթավորման) վիրահատական եղանակները ցուցաբերում են հետօպերացիոն գլխուղեղի ինսուլտի դեպերի իջեցում, համեմատած միջմաշկային ներանոթային միջամտության հետ ։
Համաճարակաբանություն
2015 թ.-ին ՊՀԶ-ով տառապել է 110 միլիոն մարդ, որը հանգեցրել է 8,9 միլիոն մահվան ։ Այն կազմում է բոլոր մահացությունների 15.9%-ը՝ դարձնելով ՊՀԶ-ն աշխարհում մահվան ամենատարածված պատճառը ։ 1980-2010 թթ. ընկած ժամանակահատվածում ՊԶՀ-ի մահվան ռիսկը նվազել է՝ հատկապես զարգացած երկրներում ։ 1990-2010 թթ. ընկած ժամանակահատվածում ՊԶՀ-ի դեպքերը նույնպես նվազել են տվյալ տարիքային խմբում ։ 2010 թվականին Միացյալ Նահանգներում 65 տարեկան և բարձր տարիքային խմբում մոտ 20%-ն է ձեռք բերել ՊՀԶ, այնինչ 45-64 տարիքային խմբում հիվանդությունը ձեռք է բերում 7%-ը, իսկ 18-44 տարիքային խմբում` միայն 1.3%-ը ։ Տղամարդիկ ավելի հաճախ են հիվանդանում, քան տվյալ տարիքի կանայք ։
Հաշվարկները ցույց են տալիս, որ աշխարհի սրտանոթային հիվանդությունների 60%-ը հանդիպելու են Հարավային Ասիայում, չնայած որ Հարավային Ասիայում բնակվում է աշխարհի բնակչության միայն 20%-ը։ Սա կարող է պայմանավորված լինել ժառանգական նախատրամադրվածությամբ և շրջակա միջավայրի գործոններով։ Հնդկաստանի սրտի ասոցիացիան և Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունն, օրինակ, քայլեր են ձեռնարկում այս խնդրի շուրջ տեղեկացվածության բարձրացման ուղղությամբ ։
2017 թվականին Հայաստանում ըստ արյան շրջանառության համակարգի հիվանդությունների թվի 100 000 մարդուն բաժին է հասնում 1 807.6 հիվանդության դեպք ։
Անվանումներ
Այս հիվանդությանը բնութագրող այլ անվանումներն են «սրտի իշեմիկ հիվանդություն», «անոթների պնդացում» և «անոթների նեղացում» անվանումներով ։ Լատիներենով հիվանդության անվանումն է՝ morbus ischaemicus cordis (MIC)։
Հետազոտությունների վրա արդյունաբերության ազդեցություն
2016 թ.-ին ԱՄՆ-ում շաքարային արդյունաբերության առեւտրային ասոցիացիայի արխիվի ուսումնասիրությունը հովանավորվել է 1965 թ.-ին New England Medical Journal- ում տպագրված հեղինակային գրականության վերանայման վրա, որը նվազեցրեց շատ շաքար պարունակող սննդակարգի դերը ԿԱՀ- ի զարգացման և շեշտեց ճարպի կարևոր դերի մասին։ Այս վերանայումն ազդել է տասնամյակների հետազոտական ֆինանսավորման և առողջ սնման ուղեցույցների վրա ։
Հետազոտություններ
Հետազոտության ջանքերը կենտրոնացած են նոր անոթային բուժման մեթոդների և տարբեր (չափահաս) ցողունային բջիջներով բուժման վրա։ 17 քրոմոսոմի հատվածը սահմանափակվում էր շատ ինֆարկտներ տարած ընտանիքներում ։ Այլ ընդհանուր գենոմային հետազոտությունները ցույց են տվել կայուն տարբերակ 9 քրոմոսոմի համար (9p21.3) ։ Այնուամենայնիվ, այս և այլ լոկուսներ տեղակայված են միջգենային հատվածներում և կարիք ունեն հետագա հետազոտությունների հասկանալու համար, թե ինչպես են ազդում ֆենոտիպի վրա ։