cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Վառլամ Շալամով
Առաջին բանտարկություն, Վիշերսկի ճամբար
1929 թվականի փետրվարի 19-ին Շալամովը ձերբակալվել է Սրետենկա, տուն 26 հասցեում գտնվող ընդհատակյա տպարանի շուրջկալման ժամանակ, որտեղ տպագրվում էին «ձախ ընդդիմության»  նյութերը, ներառյալ «Լենինի կտակը»։ Մեղադրվելով ՌԽՖՍՀ ՔՕ 58-րդ հոդվածի 10-րդ մասով («հակախորհրդային ագիտացիա»)՝ Շալամովը գտնվել է Բուտիրսկի  բանտում։ Հետաքննության ժամանակ նա հրաժարվել է ցուցմունք տալուց՝ հայտարարելով միայն, որ «ՀամԿ(բ)Կ ղեկավարությունը սողում է դեպի աջ, նպաստում է կապիտալիստական տարրերի ուժեղացմանը քաղաքում և գյուղերում և էլ ավելի է օգնում ԽՍՀՄ-ում կապիտալիզմի վերականգնման գործին», և որ ինքը կիսում է «ընդդիմության հայացքները» ։ Շալամովը հետագայում «Բուտիրսկի  բանտ» ինքնակենսագրական ակնարկում և «Ամեանալավ գովասանքը» պատմվաքում գրել է, որ բանտում իսկապես եղել է երջանիկ, որովհետև կարծում էր, որ շարունակում է էսէռների ու նարոդովոլեցների կարևոր հեղափոխական ավանդույթը, որոնց նկատմամբ մինչև կյանքի վերջ  տածել է մեծ հարգանք ։ ՄՊՔՎ-ին առընթեր Հատուկ ժողովի 1929 թվականի մարտի 22-ին որոշմամբ  վերաորակավորված մեղադրանքով (հակախորհրադային պրոպագանդայի մեղադրանքը հանվել է) Շալամովը  դատապարտվել է երեք տարով համակենտրոնացման ճամբարի  որպես հասարակայնորեն վտանգավոր տարր (ՌԽՖՍՀ 1926 թվականի ՔՕ հոդվ. 35) ։
Շալամովը 3 տարվա բանտարկությունն անցկացրել է Վիշերսկի ճամբարում (Վիշլագ)՝ Հյուսիսային Ուրալում, որտեղ հասել է 1929 թվականի ապրիլի 19-ին՝ մինչև Սոլիկամսկ երկաթգծով գնալուց և դրանից հետո գրեթե հարյուր կիլոմետր ոտքով անցնելուց հետո։ Որպես կրթություն ունեցող բանտարկյալ՝ Շալամովը 1929 թվականի աշնանը նշանակվել է Լյոնվա գյուղում Բերեզնիկովսկու  քիմիական կոմբինատի շինարարության ժամանակ, իսկ կարճ ժամանակ անց նրա պաշտոնը բարձրացվել է Վիշլագի Բերեզնիկովսկու բաժանմունքի հաշվառման-բաշխման մասով վարիչ, որտեղ պատասխանատու է եղել բանտարկյալների աշխատանքի բաշխման հարցերի համար, ինչը եղել է շատ բարձր դիրք բանտարկյալների համար։ Շալամովը Վիշլագում ծանոթացել է Էդուարդ Բերեզինի աշխատանքին, որը 1930 թվականից ղեկավարում էր Վիշերսկի ցելյուլոզ-թղթի կոմբինատի շինարարությունը, որը եղել է առաջին հնգամյակի կառույցներից մեկը։ Գրողն անձամբ է հանդիպել Բերզինի հետ խորհրադակցության ժամանակ, մի անգամ  նրան ուղեկցել է վերահսկելի տարածքի շրջայցի ժամանակ հիդրոպլանով և այն ժամանակ հիշել է նրան որպես շնորհալի կազմակերպչի, արդյունավետ շինարարական աշխատանք կատարող և բանտարկվածների մասին անկեղծորեն հոգացող, որոնք ունեցել են կոշիկ ու հագուստ և եղել են կուշտ։ Հետագայում նա նկարագրել է սեփական խանդավառությունը. «Երբ Բերզինը եկավ, և ամենակարևորը, եկան բերեզեինական անձինք, ամեն ինչ ինձ երևում էր վարդագույն լույսով, իսկ ես պատրաստ էի լեռները շրջել և ինձ վրա վերցնել ցանկացած պատասխանատվություն»։ Հետագայում նա նկարագրել է սեփական խանդավառ տրամադրությունը «Երբ Բերզինը եկավ,իսկ կարևորը, երբ եկան Բերզինսկու մարդիկ, ամեն ինչ ինձ երևում էր վարդագույն լույսով, իսկ ես պատրաստ էի տեղահան անել լեռները և ողջ պատասխանատվությունը ինձ վրա վերցնել»։ Ավելի ուշ շրջանի պատմվածքներում («У стремени», «Խան-Գիրեյ») Շալամովը քննադատաբար է վերաբերվել Բերեզինին՝ նրա կերպարն օգտագործելով վարիչի և բանտարկյալի միջև ծագած փոխհարաբերությունների ամբողջ համակարգի արատավորության արտահայտություն, որն ամեն ինչում արթնացնում է վատթարագույն որակ։
1931 թվականի հոկտեմբերին Շալամովը ժամկետից շուտ ազատվել է համապատասխան այն կարգադրության, համաձայն որի՝ վարչական պաշտոն զբաղեցրած և տույժ չունեցող բանտարկյալները դադարել են կրել պատիժը, վերականգնել են իրենց իրավունքները և  հնարավորություն են ստացել վարձատրությամբ աշխատելու այդ նույն պաշտոններում բավականին գրավիչ աշխատավարձով։ Սակայն Շալամովը հրաժարվել է մնալ Վիշերում և հաջորդ ամսում այցելել է Մոսկվա և Վոլոգդա։ Հետո նա վերադարձել է Բերեզնիկի, որտեղ մի քանի ամիս աշխատել է որպես վարիչ Բերեզնիկիի քիմկոմբինատի ՏԷՑ-ի էկոնոմիկայի բյուրոյում։ Վ. Եսիպովը ենթադրել է, որ նա այդպես է վարվել նախքան Մոսկվա վերադառնալը մաքուր աշխատանքային ստաժ ունենալու նպատակով։ Այս իրադարձությունների և բյուրոկրատական անհամաձայնությամբ պատճառով չի կատարվել ՄՊՔՎ-ին առընթեր Հատուկ ժողովի 1932 թվականի փետրվարի 14-ի որոշումը, համաձայն որի՝ ազատվելուց հետո (որոշման հրապարակման պահին եռամյա ժամկետը դեռ չէր ավարտվել) Շալամովը ենթակա էր աքսորման Հյուսիսային երկիր երեք տարի ժամկետով. երբ փաստաթղթերը հասել են Վիշլագ, Շալամովն արդեն այնտեղ չէր։
Իր առաջին ձերբակալությունը, բանտարկությունը Բուտիրսկի բանտում և Վիշերսկի ճամբարում ազատազրկման ժամկետը անցկացումը Շալամովը նկարագրել է 1970-ական թվականների սկզբի ինքնակենսագրական պատմվածքների ու ակնարկերի շարքում, որոնք համախմբվել են, հեղինակային բնորոշմամբ, «Վիշերա» «հակավեպում»։ Վիշերսկի ճամբարում Շալամովը ծանոթացել է իր ապագա կնոջ՝ Գալինա Իգնատևնա Գուձի հետ, որը  Մոսկվայից եկել էր ճամբար՝ իր երիտասարդ ամուսնու հետ ժամադրության, իսկ Շալամովը «խլել» է նրան՝ պայմանավորվելով հանդիպել ազատվելուց անմիջապես հետո։
Կյանքը Մոսկվայում։ Գրական գործունեության սկիզբը
Այդ ընթացքում Շալամովն սկսել է գրել բանստեղծություններ և գեղարվեստական արձակ ստեղծագործություններ՝ պատմվածքներ։ Այդ ժամանակաշրջանի նրա երկու ակնառու հրապարակումներն են երկու պատմվածքներ՝ «Բժիշկ Աուստինոյի երեք մահերը» (ռուս․՝ «Три смерти доктора Аустино»), որն ակնհայտորեն ներշնչված է Եվրոպայում ֆաշիստական ռեժիմի ուժեղացմամբ և արդեն ներկա է Շալամովի երկերին բնորոշ հետաքրքրական առանձնահատուկ կերպարը՝ բարոյական երկընտրանքի առջև կանգնած բարոյական հերոսը (հրապարակվել է 1936 թվականին «Հոկտեմբեր» հանդեսում) և «Սիրամարգը և ծառը» (ռուս․՝ «Пава и древо», 1937, «Литературный современник», համարի լույսընծայման պահին գրողն արդեն ձերբակալված էր։ Այդ շրջանում Շալամովը տարված է եղել Իսահակ Բաբելի արձակով, բայց հետագայում հիացթափվել է նրանից ինչպես Բաբելի կողմից գողերի կյանքը ռոմանտիկ տեսնկյունից պատկերելու, այնպես էլ ոճի պատճառով։ Ուշ շրջանի էսսեում նա նկարագրել է, թե ինչպես է սովորել պատմվածքի կառուցվածքը. «Ես ինչ-որ ժամանակ վերցրի մատիտը և Բաբելի պատմվածքներից ջնջեցի էի նրա բոլոր գեղեցկությունները, բոլոր այդ «հրդեհները, որ նման են կիրակի օրվան» և նայում էի, թե ինչ է արդյոք մնալու։ Բաբելից մնացել էր մի քիչ, իսկ Լարիսա Ռեյսներից բացարձակ ոչինչ չէր մնացել» ։ Սեփական հաստատմամբ՝ Շալամովն այդ ընթացքում գրել է 150 պատմվածք, բայց ձերբակալությունից հետո Գալինան դրանք այրել է ամուսնու այլ փաստաթղթերի հետ միասին։
1933 թվականի մարտին և 1934 թվականի դեկտեմբերին Վոլոգդայում մահացել են Վառլամի հայրն ու մայրը համապատասխանաբար։ Երկու անգամ էլ նա Մոսկվայից մեկնել է հուղարկավորությանը մասնակցելու համար։ Առաջին անգամ գնալու ժամանակ Շալամովի մայրը պատմել է, որ ծայրաստիճան աղքատության մեջ կույր Տիխոն Նիկոլաևիչը փշուրների է վերածել Կադյակում ծառայության համար ստացած ոսկե խաչը, որպեսզի փշուրների դիմաց Տորգսինի խանութից գումար ստանա։ Հետագայում Շալամովը այդ պատմությունը ներկայացրել է «Խաչը» (ռուս․՝ «Крест») պատմվածքում։
Երկրորդ ձերբակալություն։ Կոլիմա
1936 թվականի դեկտեմբերին Շալամովին հարցաքննել են ՆԳԺԿ Ֆրունզեի շրջանի բաժանմունքում, իսկ 1937 թվականի հունվարի 12-ին նա ձերբակալվել է։ Գրողը կարծում էր, որ դա պատահել է աներորդու մատնությամբ, բայց գործի քննչական փաստաթղթերով դա չի հաստատվում։ Շալամովը մեղադրվել է «հակահեղափոխական տրոցկիստական գործունեություն» ծավալելու՝ աքսորից վերադառնալուց հետո այլ նախկին տրոցկիստների հետ կապ պահելու մեջ (ՌԽՖՍՀ ՔՕ հոդված 58-10, «հակախորհրդային  ագիտացիա») ։ 1937 թվականի առաջին կեսին հարցաքննությունների ժամանակ կտտանքները դեռևս տարածված չեն եղել, և Շալամովը դրանց չի ենթարկվել, նա ընդունել է կապը միայն վեց մարդու հետ, որոնցից հինգը (մտերիմ ընկերներ 1920-ական թվականների վերջի խմբակի ժամանակներից), ըստ Վ. Եսիպովի, բացարձակ չպիտի հաստատվեր, որովհետև նրանք այդ ժամանակ գտնվում էին աքսորում, ոչ թե Մոսկվայում, իսկ վեցերորդ մարդու ինքնությունը չի պարզվել։ Հետաքննության ժամանակ Շալամովը նորից գտնվել է Բուտիրսկի բանտում, և որպես փորձված բանտարկյալ՝ նա ընտրվել է բանտախցի ավագ։ Այնտեղ նա ծանոթացել է էսէռների, Նախկին քաղտաժանակիրների ու աքսորաբնակների միության անդամ Ալեքսանդր Անդրեևի հետ, որին հետագայում համարել է բարոյական հեղինակություն և իր կյանքի կարևոր մարդկանցից մեկը։ Հրաժեշտի ժամանակ րանց ասած խոսքը՝ «Դուք կարող եք բանտ նստել», Շալամովը համարել է «Ամենալավի, ամենանշանակալի, ամենապատասխանատուի գովեստը»։ Անդրեևն իր անունով ներկայացվել է մի քանի պատմվածքներում, այդ թվում նաև «Լավագույն գովեստը» (ռուս․՝ «Лучшая похвала»), և այդ նույն ազգանունը շատ պատմվածքներում կրում է հերոսներից մեկը՝ գրողի ալտեր էգոն։ 1937 թվականի հունիսի 2-ին Շալամովի գործը քննվել է ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ առընթեր Հատուկ ժողովը, նա դատապարտվել է հինգ տարի անցկացնելու ճամբարում ։ Բռնաճնշումների են ենթարկվել նաև գրողի հարազատները. նրա կինը՝ Գալինան, աքսորվել է Չարջոուսկի մարզի Կարգանովսկի շրջան մինչև 1946 թվականը, Բորիս Գուձն ազատվել է աշխատանքից ՆԳԺԿ-ում կատարված զտման ժամանակ, ինչպես նաև հեռացվել է ՀամԿ(բ)Կ-ից, ինչը սակայն, եղել է բավականին թեթև ճակատագիր (նրա շատ գործընկերներ գնդակահարվել են)։ Շալամովի և Գուձի փոխադարձ ատելությունը պահպանվել է հետագա ամբողջ կյանքում, իսկ երբ գրողը 1950-ականների սկզբին ապօրինաբար Մոսկվայում այցելել է իր ընտանիքին, Գուձը, որն ապրում էր նրանց կողքին, մի քանի անգամ ոստիկանություն է կանչել, որպեսզի ձերբակալեն նրան բնակության ռեժիմի խախտման համար։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ Կատեգորիա:Խորհրդային լրագրողներ Կատեգորիա:Ռուս կոմունիստներ Կատեգորիա:Խորհրդային այլախոհներ Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ Կատեգորիա:Խորհրդային պատմվածքագիրներ Կատեգորիա:Ռուս արձակագիրներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Հաֆեզ
Խոջա Շամս ադ-Դին Մուհամմադ Հաֆեզ Շիրազի (, ‎), հայտնի է նաև որպես Հաֆեզ (Հաֆեզ՝ հիշող, (հուսալի) պահապան, 1315-1390 թվականներ), պարսիկ բանաստեղծ , ով «գովաբանել է սիրո զվարճանքները և գինին, բայց նաև առանձնացրել է կրոնական կեղծ բարեպաշտությունը» ։ Նրա հավաքածուները համարվում են պարսկական գրականության գագաթնակետը, և շատ հաճախ կարելի է հանդիպել դրանց պարսկախոս մարդկանց տանը, ովքեր նրա բանաստեղծությունները անգիր են սովորում և շարունակում են օգտագործել որպես առածներ և ասացվածքներ։ Նրա կյանքը և բանաստեղծությունները եղել են քննարկման, մեկնաբանությունների և հետազոտությունների առարկա՝ ազդելով 14-րդ դարից հետո պարսկական գրական երկերի վրա  ։
Հաֆեզը հայտնի է իր բանաստեղծություններով, որոնք կարող են ներկայացվել՝ իբրև «անտինոմիանիզմի» օրինակներ, որի համար օգտագործվում է «թեոսֆիա» միջնադարյան տերմինը. այս տերմինը 13-14-րդ դարերում օգտագործվել է «միայն սուրբ գրքերից օգտվող հեղինակների» կողմից գրված առեղծվածային աշխատանքները մատնանշելու համար։ Հաֆեզը հիմնականում ստեղծագործել է լիրիկական պոեզիայի կամ գազելի գրական ժանրերում, որը սիրային բանաստեղծություններում աստվածային ոգեշնչման զմայլանքի արտահայտության համար լավագույն ժանրն է։
Նրա գազելների հիմնական թեմաները վերաբերում են սիրելիին, հավատին և կեղծավորության բացահայտմանը։ Իր գազելներում նա քննարկում է սերը, գինին և գինետունը՝ ամբողջությամբ ներկայացնելով կրոնական զմայլանքը և սահմանափակումներից ազատությունը կա՛մ իրական աշխարհիկ ազատության մեջ, կա՛մ սիրահարի խոսքում, ով խոսում է աստավածային սիրո մասին ։ Նրա ազդեցությունը պարսկական բանախոսների կյանքում կարելի է գտնել «Հաֆեզի մեկնաբանություններում» , իսկ նրա բանաստեղծությունների հաճախակի օգտագործումը՝ պարսկական ազգային երաժշտության, տեսողական արվեստի և պարսկական վայելչագրության մեջ։ Նրա գերեզմանին հաճախ են այցելում։ Նրա ստեղծագործությունների վերամշակումները, ընդօրինակումները և թարգմանությունները հանդիպում են բոլոր կարևոր լեզուներում։
Կյանք
Հաֆեզը ծնվել է Իրանի Շիրազ քաղաքում։ Նրա ծնողները Ֆարես նահանգի Կազերուն քաղաքից էին։ Չնայած նրա խորը ազդեցությանը պարսկական կյանքի և մշակույթի վրա և շարունակական ժողովրդականությանն ու ազդեցությանը՝ շատ քիչ մանրամասներ են հայտնի նրա կայնքից։ Նրա վաղ կյանքի մասին տեղեկությունների համար հիմք են հանդիսանում ավանդական կարճ պատմությունները։ Վաղ թեզքերեները (կենսագրական էսքիզները), որտեղ հիշատակվում է Հաֆեզը, չեն կարող համարվել վստահելի աղբյուր ։ Վաղ հասակում նա անգիր է սովորել Ղուրանը, որի համար էլ ստացել է Հաֆեզ անունը, որը հետագայում օգտագործել է որպես իր մականուն ։ Դիվանի նախաբանը, որում քննարկվել է նրա վաղ կյանքը գրվել է մի անհայտ ժամանակակցի կողմից, ում անունը կարող է լինել Մոհամեդ Գոլանդամ ։ Հաֆեզի Դիվանի երկու ամենամեծ արժեք ունեցող հրատարակությունները կազմել են Մոհամմադ Ջազվինին ու Քեսեմ Գանին (495 գազել) և Փարվիզ Նաթել-Խանլարին (486 գազել) ։
Ժամանակակից գիտնականները ընդհանուր առմամբ գտնում են, որ Հաֆեզը ծնվել է կամ 1315 կամ 1317 թվականին։ Ըստ Ջամիի տեղեկությունների Հաֆեզը մահացել է 1390 թվականին ։ Հաֆեզը խրախուսվել է մի քանի իրար հաջորդող տեղական վարչակարգերի կողմից՝ Շահ Աբու Իսահաքի, ով իշխանության էր եկել այն ժամանակ, երբ Հաֆեզը դեռահաս էր, Լենկթեմուրի՝ իր կյանքի վերջում, և նույնիսկ խիստ ղեկավար Շահ Մուբարիզ ադ-դին Մուհամեդիչի (Մուբարիզ Մուզաֆար)։ Չնայած նրա գործը ծաղկում է ապրել հիմնականում 27-ամյա ղեկավար Ջալալ ադ-դին Շահ Շուջայի իշխանության օրոք ՝ պնդում են, որ Շահ Շուջան ժամանակավորապես պատվի չի արժանացրել Հաֆեզը այն պատճառով, որ նա ծաղրել է ստորադաս բանաստեղծներին (Շահ Շուջան ինքն էլ բանաստեղծություններ էր գրում և հավանաբար դա ընդունել է որպես անձնական վիրավորանք), և նրան ստիպել են Շիրազից փախչել Սպահան և Յազդ, սակայն ոչ մի պատմական վկայություն չի պահպանվել ։ Ասում են, որ Հաֆեզը Լենկթեմուրի արքունիքում եղած ժամանակ գրել է մի գազել, որտեղ ասվում էր, որ եթե այդ թուրքն ընդունի իր մեծարանքը՝ "Նրա այտի սև խալի համար ես կտամ Սամարղանդ և Բուխարա քաղաքները" Լենկթեմուրը կշտամբել է նրան այս բանաստեղծության համար և ասել, որ «իմ լավ կոփված թրի հարվածներով ես նվաճել եմ աշխարհի մեծ մասը` մեծացնելով Սամարղանդը և Բուխարան, իմ մայրաքաղաքներն ու բնակավայրերը, իսկ դու՝ խղճու՛կ արարած, կարող ես փոխել այս երկու քաղաքները մի խալի հետ»։ Հաֆեզը պատասխանել է. «Օ՜, աշխարհի միապետ, նման մեծահոգության պատճառով է, որ ես թուլացել եմ, ինչպես տեսնում ես իմ ներկայիս աղքատ վիճակը»։ Հաղորդում են, որ արքան զարմացել է սրամիտ պատասխանից, և բանաստեղծը հեռացել է շքեղ ընծաներով ։
Նրա գերեզմանը` Հաֆեզիեն, գտնվում է Շիրազի Մուսալլա այգում։
Լեգենդներ
Հաֆեզի մահից հետո նրա շուրջ պտտվել են բազմաթիվ կիսագերբնական, առասպելական պատմություններ։ Ասում են, որ լսելով հոր մեջբերումները՝ Հաֆեզը վաղ տարիքում ավարտել է Ղուրանը անգիր սովորելու առաջադրանքը (այստեղից էլ Հաֆեզ բառի նշանակությունը)։ Միևնույն ժամանակ ասում են, որ նա անգիր գիտեր Ռումիի, Սաադիի, Ֆարիդ ադ-դինի և Նիզամիի ստեղծագործությունները։
Ըստ մի ավանդույթի նախքան իր նախընտրած սուֆի Հաջի Զայն ալ-Աթարին հանդիպելը, Հաֆեզը աշխատել է հացի խանութում՝ հաց հասցնելով քաղաքի հարուստների թաղամասին։ Այնտեղ նա առաջին անգամ տեսել է Շաքե Նաբաթին՝ մեծ գեղեցկության տեր մի կնոջ, որին հասցեագրված է իր բանաստեղծությունների մի մասը։ Հիացած նրա գեղեցկությամբ, բայց հասկանալով, որ իր սերը նրա հանդեպ չէր կարող փոխադարձ լինել, Հաֆեզը թաքցնում է իր զգացմունքները։ Այնուամենայնիվ նա հանդիպել է հիանալի գեղեցկության տեր էակի, ով ընդունել է իրեն որպես հրեշտակ և նրա հետագա փորձերը միության հետ կապված առեղծվածային դարձան՝ հոգևոր միություն աստվածայինի հետ։ Այդպիսի արևմտյան օրինակներ են Դանթեն և Բեատրիչեն։
Ասում են, որ նա 60 տարեկանում սկսել է Չիլա-նաշինին՝ 40 գիշեր-ցերեկ արթուն նստելով մի շրջանի մեջ, որը ինքն էր գծել։ 40-րդ օրը նա նորից հանդիպել է Զայն ալ-Աթարին և նրան մի բաժակ գինի առաջարկել։ Ասում են, թե հենց այս պահին էլ նա «տիեզերական գիտակցություն» է ձեռք բերել։ Նա ակնարկում է այս դրվագը իր բանաստեղծություններից մեկում, որտեղ խորհուրդ է տալիս ընթերցողին հասնել «գինու մաքրության»՝ թողնելով, որ այն «նստած ման 40 օր»։
Մտավոր և գեղարվեստական ժառանգություն
Հաֆեզին իր կյանքի ընթացքում ողջունել են ամբողջ իսլամական աշխարհում, այլ պարսիկ բանաստեղծներ ընդօրինակել են նրա աշխատանքները և Բաղդադից մինչև Հնդկաստան հովանավորչություն են առաջարկել նրան ։
Նրա աշխատանքը առաջին անգամ անգլերեն է թարգմանվել 1771 թվականին Վիլիամ Ջոնսի կողմից։ Այն հետք է թողել այնպիսի արևմտյան գրողների վրա, ինչպիսիք են Հենրի Դեյվիդ Թորոն, Գյոթեն և Ռալֆ Ուալդո Էմերսոնը (վերջինս դիմում էր նրան «բանաստեղծների բանաստեղծ» ձևով)։ Պարոն Արթուր Կոնան Դոյլը կերպար Շեռլոկ Հոլմսը ասում է. «Հաֆեզի գլխում այնքան շատ իմաստություն կա, որքան Հորասի գլխում և նույնքան էլ գիտելիք աշխարհի մասին»։ Ֆրիդրիխ Էնգելսը հիշատակել է նրան 1853 թվականին Կառլ Մարքսին ուղղված նամակում։
Ժամանակակից իրանական մշակույթում
Հաֆեզը ամենահայտնի բանաստեղծն է Իրանում և նրա աշխատանքները կարելի է գտնել գրեթե յուրաքանչյուր իրանական ընտանիքում ։ Հոկտեմբերի 12-ը Իրանում նշվում է որպես Հաֆեզի օր ։ Նրա մահվանից 20 տարի հետո նրան մեծարելու համար Մասսալա այգում կանգնեցվել է նրա շիրիմը։ Ներկայիս դամբարանը նախագծված է 1930-ականների վերջին Անդրե Գոդարի կողմից, ով ֆրանսիացի հնագետ և ճարտարապետ է։ Գերեզմանը կանգնեցված էր վարդերով, ջրանցքներով նարնջենիներիով այգում գտնվող ամբիոնում։ Հաֆեզի գիպսե սարկոֆագի ներսի մասում նրա բանաստեղծություններից երկուսի մակագրություններն են։ Նրա գերեզմանի շուրջ «խմբվում են նվիրյալներ», ովքեր այցելում են այդ վայրը։ Մթնոլորտը տոնական է, այցելուները երգում և արտասանում են իրենց սիրելի Հաֆեզի բանաստեղծությունները ։
Բազմաթիվ իրանցիներ Հաֆեզի Դիվանը օգտագործում են բախտ գուշակելու համար։ Իրանական ընտանիքները սովորաբար իրեց տանը ունեն Հաֆեզի Դիվանը և երբ նրանք Նովրուզի կամ Յալդայի տոների ընթացքում հավաքվում, բացում են Դիվանի մի պատահական էջ ու կարդում են գրված բանաստեղծությունը, որը նրանք կարծում են այն դեպքերի նշանն է, որոնք կպատահեն ապագայում ։
Նրա հավաքածուի հստակ սահմանված տարբերակը չկա. տարբեր հրատարակություններում բանաստեղծությունների թիվը տատանվում է 573-ից մինչև 994։ Իրանում և Աֆղանստանում նրա բանաստեղծությունների հավաքածուն օգտագործվում է որպես ժողովրդական գուշակության միջոց ։ Միայն 1940-ական թվականներից սկսած գիտական փորձ է կատարվել (Մասուդ Ֆարզադի, Քասիմ Խանիի և այլոց կողմից Իրանում) Հաֆեզի աշխատանքները հստակ տարորոշելու, և հետագայում գրիչների և գրաքննիչների կողմից ավելացված մասերը հեռացնելու ուղղությամբ։ Սակայն այսպիսի աշխատանքի ճշտությունը կասկածի տակ է առնվում, և Հաֆեզի բառերով գիտնական Իրաջ Բաշիրին ասում է՝ «Վավերական, ճշգրիտ դիվանի համար այնտեղից շատ քիչ հույսեր են մնում (օրինակ՝ Իրանից)». ։ Նույնիսկ Ադրբեջանի, Հայաստանի և Վրաստանի գրադարաններն ունեն նրա Դիվանը ։
Իրանական երաժշտության մեջ
Բազմաթիվ իրանական կոմպոզիտորներ հորինել են գործեր՝ ներշնչվելով կամ հիմնվելով Հաֆեզի բանաստեղծությունների վրա։ Իրանական երգիչներից Մոհսեն Նամջուն հորինել է երաժշտություն՝ հիմնվելով մի քանի բանաստեղծությունների վրա, այդպիսիք են՝ Զոլֆը, Դել Միրավարը, Նամեհը և մյուսները։ Հայեդենը կատարել է «Օրհնյալ փադիշահ» ստեղծագործությունը Ֆարիդ Զոլանդի երաժշտությամբ։ Մուհամեդ-Ռեզա Շաջարիանը կատարել է «Սիրտս փախչում է ձեռքիցս» ստեղծագործությունը Պարվիզ Մեշքաթիանի երաժշտությամբ։ Օսմանայն կոմպոզիտոր Բուհուրիզադե Մուսթաֆա Իթրին, հիմնվելով Հաֆեզի բանաստեղծություններից մեկի վրա, ստեղծել է իր մեծ աշխատանքը՝ «Նեվա Կար»-ը։ Լեհ կոմպոզիտոր Կարոլ Շիմանովսկին հորինել է Հաֆեզի սիրո երգերը՝ հիմնվելով Հաֆեզի բանաստեղծությունների գերմաներեն թարգմանության վրա։
Աֆղանական երաժշտության մեջ
Բազմաթիվ աֆղան երգիչներ, ներառյալ Ահմադ Զահիրը և Սարբան հորինել են երգեր, ինչպես օրինակ «Օ, օրհնյալ փադիշահ»-ը, «Դու զայրացա՞ծ ես» երգերը։
Մեկնաբանություն
Հարցը, թե արդյոք նրա աշխատանքը պետք է մեկնաբանվի բառացիորեն, առեղծվածայնորեն, թե երկուսն էլ միասին, բանավեճի առարկա է եղել արևմտյան գիտնականների շրջանում ։ Մի կողմից նրա վաղ ընթերցողներից մի քանիսը, ինչպես օրինակ Վիլյամ Ջոնսը, նրա մեջ տեսնում էին երգչի և նմանեցնում նրան եվրոպական սիրո երգիչներին, ինչպիսին է Պետրարկան ։ Մյուս գիտնականները, ինչպես օրինակ Հենրի Վիլբերֆորս Քլարքը համարում են, որ նա դիդակտիկ, էքստատիկ միստիցիզմով պոտե էր, ով այս համատեքստում որոշակի նմանություններ ուներ Ռումիի հետ, սակայն սա մի տեսակետ էր, որը 20-րդ դարի քննադատների և գրական պատմագիրների շրջանում բանավեճի առարկա էր դարձել ։
Շփոթմունքն առաջացել է այն պատճառով, որ վաղ շրջանի պարսկական գրականության մեջ բանաստեղծական բառապաշարը գտնվել է միստիկների վերահսկողության տակ, ովքեր համարում էին, որ աննկարագրելին ավելի լավ կարող է բացատրվել բանաստեղծություններում, քան արձակում։ Հորինելով առեղծվածային բովանդակությամբ բանաստեղծություններ՝ նրանք յուրաքանչյուր բառ և պատկեր լցնում էին խորհրդավոր նրբերանգներով՝ քնարականությունն ու միստիցիզմը միավորելով մեկ ավանդույթի շրջանակներում։ Որպես արդյունք՝ ոչ մի 14-րդ դարի պարսիկ բանաստեղծ չէր կարող գրել քնարական բանաստեղծություն առանց միստիկ տարր կիրառելու, որն էլ ազդում էր բանաստեղծական բառապաշարի վրա ։ Մինչդեռ մի քանի բանաստեղծներ, ինչպես օրինակ Ուբայդ Զաքանին, փորձում էր իրեն հեռու պահել այս բռնկիչ առեղծվածային-քնարական ավանդույթից՝ գրելով սատիրաներ, Հաֆեզը ընտրեց այդ կոալիցիան և ծաղկեցրեց այն։ Ուիլեր Ֆեքսթոնը այս մասին ասել է, որ Հաֆեզը «բացառիկորեն կապակցված երգել է մարդկային և առեղծվածային սերը, այնքան հավասարակշռված, որ անհնար է առանձնացնել մեկը մյուսից» ։
Այս իսկ պատճառով Հաֆեզի թարգմանությունների պատմությունը լի է բարդություններով, սակայն նրա որոշ բանաստեղծություններ հաջողությամբ թարգմանվել են արևմտյան լեզուներով։
Այն պատկերավոր ժեստերից մեկը, որով նա ամենաշատն է հայտնի (և համարվում է դժվար թարգմանվող) պոեմն է կամ խորամանկ բառախաղը։ Այսպես, մի բառը ինչպես օրինակ «գոհար», որը կարող է նշանակել և՛ «էություն, ճշմարտություն», և՛ «մարգարիտ» կարող է միանգամից երկու իմաստներն էլ ունենալ մի բառակապակցության մեջ, ինչպես օրինակ «մի մարգարիտ/կարևոր ճշմարտություն արտաքին կյանքի պատյանից դուրս»։
Նոճու ծառը սիրեցյալի և կայսերական արիության խորհրդանիշն է, սոխակը և թռչնի երգը մարդկային սիրո խորհրդանիշն են։ «Հոգևոր կայարնների դասը» ունի նաև առեղծվածային նրբերանգ։ Միստիկայի շնորհիվ այս բառերը կարող են այլ նշանակություն ունենալ՝ պատմելով արքայազնի և նրա հետևորդների մասին, իր սիրելիին հետևող սիրահարի մասին և հոգևոր իմաստության ձեռքբերման մասին ։
Երգիծանք, կրոն և քաղաքականություն
Չնայած Հաֆեզը շատ հայտնի է իր բանաստեղծություններով, սակայն պակաս ճանաչված չէ իր մտավոր և քաղաքական ներդրումներով ։ Հաֆեզի բանաստեղծության բնորոշ գիծը հեգնական տոնն է և կեղծ բարեպաշտության թեման, որը ընդհանուր առմամբ համարվում էր ժամանակի կրոնական և իշխող շրջանների քննադատություն ։ Պարսկական երգիծանքը զարգացել է 14-րդ դարի ընթացքում մոնղոլական ժամանակաշրջանի պալատներում։ Այս ժամանակաշրջանում Հաֆեզը և այլ նշանավոր վաղ երգիծաբաններ, ինչպիսիք են՝ Ուբայդ Զաքանին, ներկայացրին մի կաղապար, որը այդ ժամանակից ի վեր դարձավ քաղաքական երգիծանքի հիմնական ձևաչափը։ Նրա քննադատություններից շատերը իրենց նպատակին են հասել Ամիր Մոբարզե ադ-Դին Մոհամմադի իշխանության օրոք՝ մասնավորապես ուղղվելով կարևոր հասարակական և մասնավոր հաստատությունների կազմալուծմանը։ Նա եղել է սուֆի մուսուլմանական  ։
Նրա աշխատանքները, հատկապես պատկերավոր վկայակոչումները մենաստանների, կուսանոցների, շահնեհների և մուհթասիբի վերաբերյալ, անտեսում էին ժամանակի կրոնական արգելքները, ավելին՝ նա ծիծաղելի էր համարում իր հասարակության մեջ տարածաված որոշ կրոնական համոզմունքները ։ Հումոր գործածելը այդ ժամանակվանից սկսած դարձավ ընդհանուր սովորություն Իրանի հասարակական զրույցներում, իսկ երգիծանքը այժմ հավանաբար Իրանի հասարակական մեկնաբանություների դե ֆակտո լեզուն է ։
Ժամանակակից հրատարակություններ
Հաֆեզի անգլերեն բանաստեղծությունները հրատարակվել են «Սիրո դեմքերը» (2012) վերնագրով, որը թարգմանվել է Դիք Դեյվիսի կողմից Penguin Classics-ի համար ։
Փիթր Ավերին անգլերեն է թարգմանել Հաֆեզի ամբողջական ստեղծագործությունները «Շիրազեցի Հաֆեզի ստեղծագործությունների հավաքածու» վերնագրով, որը հրատարակվել է 2007 թվականին ։ Այն արժանացել է Իրանի Ֆարաբի մրցանակին ։ Ավերիի թարգմանությունները հրատարակվել են մեկնաբանություններով, որոնք բացատրում են տեքստում եղած ակնարկները և լրացնում են այն ինչ, բանաստեղծները սպասում են, որ իրենց ընթերցողները իմանան ։ Կրճատված տարբերակը վերնագրված է «Շիրազեցի Հաֆեզ․ 30 բանաստեղծություններ․ ծանոթություն սուֆի վարպետի հետ»։
Աղբյուրներ
Translated from  Divān-e Hāfez, Vol. 1, The Lyrics (Ghazals), edited by Parviz Natel-Khanlari (Tehran, Iran, 1362 Persian calendar/1983-4).
Արտաքին հղումներ
Հաֆեզի բանաստեղծությունների անգլերեն թարգմանություններ
Պարսկերեն տեքստեր և աղբյուրներ
Անգլալեզու աղբյուրներ
Գերմաներեն թարգմանություններ
Կատեգորիա:Պարսիկ բանաստեղծներ Կատեգորիա:1320-ականների ծնունդներ Կատեգորիա:14-րդ դարի մահեր Կատեգորիա:Պարսիկ գրողներ
Էբերսբերգ (շրջան)
Էբերսբերգ  (Landkreis Ebersberg), շրջան Գերմանիայում։ Շրջկենտրոնն է Էբերսբերգ քաղաքը։ Զբաղեցնում է 549,30 կմ2։ Բնակչությունը՝ 124 662 մարդ։ Բնակչության խտությունը՝ 225 մարդ/կմ2։
Շրջանի պաշտոնական կոդը՝ 09 1 75։ Շրջանում 21 համայնք կա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բավարիայի շրջաններ
Պոլիպեպտիդներ
Պոլիպեպտիդներ (πεπτος - սննդարար) պոլի․․․ և պեպտոիդ), բազմաթիվ (6-ից մինչև 90) ամինաթթվային մնացորդներից բաղկացած օրգանական նյութեր։
Պոլիպեպտիդների մոլեկուլային զանգվածի վերին սահմանը 6000 է (ավելի բարձրը սպիտակուցներ են)։ Օրգանիզմում առաջանում են ամինաթթուներից՝ կենսասինթեզի կամ սպիտակուցների հիդրոլիզի հետևանքով։
Պոլիպեպտիդների հակադրություն սպիտակուցների, կարող են անցնել կիսաթափանցիկ թաղանթների միջով։
Ցածրամոլեկուլային պոլիպեպտիդներ
Ցածրամոլեկուլային պոլիպեպտիդները ֆիզիկական և քիմիական հատկություններով ամինաթթուների մոտ բյուրեղային նյութեր են։
Բարձրամոլեկուլային պոլիպեպտիդներ
Բարձրամոլեկուլային պոլիպեպտիդները ջրում առաջացնում են կոլոիդ լուծույթներ։ Բազմաթիվ պոլիպեպտիդներ կենսաբանորեն ակտիվ միացություններ են՝ անտիբիոտիկներ, տոքսիններ, հորմոններ (α- և β- մելանախթանիչ հորմոններ, գլյուկագոն, β-լիպոպրոտեին և այլն)։
Տես նաև
Կատեգորիա:Պեպտիդներ
Յուբայկուլևո
Յուբայկուլևո (Юбайкулево, Юбайкүл), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Միշկինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 19 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Միշկինսկի շրջանի բնակավայրեր
Կոստյուխնովկա
Կոստյուխնովկա (Костюхнівка), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Մանևիչի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1577 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Կոստյուխնովկա գյուղում բնակվում էր 546 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1107 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 493,22 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Մանևիչի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1577 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Սվյատիլովսկի գյուղական խորհուրդ (Գլոբինսկի շրջան)
Սվյատիլովսկի գյուղական խորհուրդ  (Святилівська сільська рада), Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Գլոբինսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Սվյատիլովսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 2336 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 170,70 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 13,68 մարդ/կմ²։ Խորհրդում կա 5 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր Կատեգորիա:1920 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Դմիտրովցի (գյուղ, Կոլոմենսկի շրջան)
Դմիտրովցի (Дмитровцы), գյուղ Ռուսաստանի Մոսկվայի մարզի Կոլոմենսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2005 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 80 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Մոսկվայի մարզի Կոլոմենսկի շրջանի բնակավայրեր
Կըզլքիլիսա
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Թուրքիայի քրդաբնակ բնակավայրեր
Զարուբինկա (գյուղ, Վելիկոբուրլուկիի շրջան)
Զարուբինկա (Зарубинка), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Վելիկոբուրլուկիի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1750 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Զարուբինկա գյուղում բնակվում էր 176 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1397 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 125,98 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Վելիկոբուրլուկիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1750 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ժողովածու (1437)
Ժողովածու (1437), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 1437 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 19-րդ դարում։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 21X13.7 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 362 թերթից։ Գրված է միասյուն, նոտրգրով։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ։ Հիշատակարաններ հետագայի՝ 55բ (1820 թ.) :
Լեկակուլե
Լեկակուլե (ლეკაკულე), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Սամեգրելո-Զեմո Սվանեթ մարզի Ծալենջիխայի շրջանում ։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 240 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Ծալենջիխայից հեռու է 6 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 420 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ծալենջիխայի շրջան‎‎‎
Փախստականներն Ադրբեջանում
Փախստականներն Ադրբեջանում, Ադրբեջանում բնակվում են մեծ թվով ներքին տեղահանման ենթարկված անձինք և փախստականներ, որոնք տեղահանվել են հիմնականում Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության արդյունքում։ Առաջին պատերազմը Լեռնային Ղարաբաղում հանգեցրեց 750 000 ադրբեջանցիների տեղաշարժին, որոնցից 600 000-ը Լեռնային Ղարաբաղ ից և հարակից շրջաններից էին, իսկ 150 000-ը՝ Հայաստանից ։
Փախստականներ Հայաստանից
Ըստ 1979 թվականի մարդահամարի՝ Հայաստամում բնակվող ադրբեջանցիների թիվը կազմել է 160 841 մարդ և կազմել են Հայաստանի բնակչության 5,3 տոկոսը ։ 1987 թվականին Լեռնային Ղարաբաղում տեղի ունեցած իրադարձությունները հանգեցրել են այն բանին, որ ադրբեջանցիներին հաճախ հետապնդել և ստիպել են լքել Հայաստանը ։ 1988 թվականի հունվարի 25-ին Հայաստանից ադրբեջանցի փախստականների առաջին ալիքը հաստատվել է Սումգայիթ քաղաքում ։ Եվս մեկ խոշոր ալիք տեղի է ունեցել 1988 թվականի նոյեմբերին, երբ ադրբեջանցիները կամ վտարվեցին ազգայնականների ու տեղական կամ պետական իշխանությունների կողմից , կամ փախան՝ վախենալով իրենց կյանքի համար ։ Բռնությունը տեղի է ունեցել էթնիկ հակամարտությունների արդյունքում։ 1988 թվականի նոյեմբերին , ըստ հայկական աղբյուրների, սպանվել է 25 ադրբեջանցի (նրանցից 20-ը Գուգարք գյուղում) , իսկ ըստ ադրբեջանական աղբյուրների՝ 217 մարդ ։
Այսպիսով, 1988-91 թվականներին մնացած ադրբեջանցիները ստիպված են եղել փախչել հիմնականում Ադրբեջան ։ 1989 թվականի մարդահամարից ի վեր անհնար է որոշել Հայաստանում ադրբեջանցիների բնակչության ճշգրիտ թիվը հակամարտության սրման պահին, քանի որ արդեն սկվել էր Հայաստանից ադրբեջանցիների արտագաղթը։ Ըստ ՄԱԿ-ի Փախստականների հարցերով գերագույն հանձնակատարի գրասենյակի (ՄԱՓԳՀ) գնահատականների՝ այդ թիվը կազմում է 200 000 մարդ ։
Ադրբեջանի կառավարության տվյալներով՝ 1994 թվականին՝ հրադադարի հաստատման ժամանակ, Հայաստանից փախստականների թիվը կազմել է մոտ 250 000 ադրբեջանցի ։ Համաձայն քաղաքացիության մասին օրենքի՝ նրանք բոլորն ունեին Ադրբեջանի քաղաքացիություն ստանալու իրավունք։ Ըստ ՄԱՓԳՀ-ի գնահատականների՝ մինչև 2001 թվականի վերջը նրանց մեծ մասը, ինչպես ենթադրվում է, նատուրալիզացվել է կամ գտնվել է հպատակագրման գործընթացում ։
Ներքին տեղահանված անձինք ԼՂԻՄ-ից և հարակից տարածքներից
Արցախյան առաջին պատերազմի ժամանակ Ադրբեջանի նախկին ԼՂԻՄ մարզը կազմող տարածքները և հարակից յոթ շրջանները (դրանցից մի քանիսը մասնակի) ազատագրվել են հայկական զորքերի կողմից։ Արդյունքում մնացած ժողովուրդները՝ ադրբեջանցիներ, քրդեր, ստիպված են եղել լքել իրենց տները։ Ներկայումս Ադրբեջանում բնակվում է բնակչության մեկ շնչի հաշվով ներքին տեղահանվածների ամենաբարձր թիվը աշխարհում ։ Հարկադրաբար վերաբնակվողները ներկայացված են Ադրբեջանի բոլոր 76 վարչական շրջաններում։ Սկզբում նրանց մեծ մասը ապրում էին վրանային ճամբարներում և հասարակական շենքերում, ինչպիսիք են դպրոցները և հանրակացարանները։ 2001 թվականից կառավարությունն ակտիվացրել է իր ջանքերը ներքին տեղահանվածների խնդիրների լուծման ուղղությամբ։ 2002 թվականին սկսվել է նոր բնակավայրերի շինարարությունը, իսկ 2007 թվականի վերջին բոլոր վրանային ճամբարները վերացվել են ։
Ադրբեջանի կառավարությունը միջազգային հանրության օգնությամբ ձեռնամուխ է եղել Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորումից հետո բռնազավթված շրջաններ հարկադրաբար վերաբնակվածների վերադարձի շրջանակային ծրագրի մշակմանը («Մեծ վերադարձ» ծրագիր) ։
Մեսխեթցի թուրքեր
1944 թվականին մեսխեթցի թուրքեր ը Ստալինի հրամանով Վրաստանից զանգվածաբար արտաքսվել են Միջին Ասիա։ Այն շրջաններից մեկը, որտեղ նրանք բնակություն են հաստատել, եղել է Ուզբեկստանում գտնվող Ֆերգանի հովիտը։ 1989 թվականին այնտեղ տեղի է ունեցել միջէթնիկական բռնություն, որի արդյունքում մեսխեթցի թուրքերը տարհանվել են Ուզբեկստանից․ նրանց մի մասը հաստատվել է Ադրբեջանում։ Ադրբեջանում փախստականների այդ խումբը մոտ 50 000 մարդ էր կազմում։ Համաձայն քաղաքացիության օրենքի՝ նրանք բոլորն ունեին քաղաքացիություն ստանալու իրավունք։ Ըստ ՄԱՓԳՀ-ի գնահատականների՝ մինչև 2001 թվականի վերջը նրանց մեծ մասը, ինչպես ենթադրվում էր, նատուրալիզացվել է։
Վիճակագրություն
Ադրբեջանի փախստականների և հարկադրաբար վերաբնակվածների հարցերով պետական կոմիտեի տվյալներով՝ 2009 թվականի մարտին Ադրբեջանում կար 603 251 փախստական։ Նրանց մեծ մասը բնակվում էր Բաքվում և նրա շրջակայքում, ինչպես նաև Սումգայիթում ։ Զգալի թվով փախստականներ են բնակվում նաև Ֆիզուլի-Աղդամ– Աղջաբադի– Բարդա– Մինգեչաուր– Գյանջա կենտրոնական–հարավային երթուղու, Շամախի– Իսմայիլի– Գաբալա– Շաքի հյուսիսային երթուղու և Սաբիրաբադ– Սաաթլի– Իմիշլի– Բեյլագան հարավային երթուղու երկայնքով ։
Խնդիրներ
Չնայած փախստականների և տեղացի բնակչության միջև հարաբերությունները ընդհանուր առմամբ բարեկամական են, և տեղի բնակչության շրջանում առկա է հանդուրժողականության բարձր մակարդակ, լինում են կոնֆլիկտների դեպքեր, որոնք առաջանում են փախստականների հատուկ կարգավիճակի պատճառով (օրինակ՝ արտոնյալ հասանելիություն զբաղվածության, պետական ֆինանսական օգնություն, անվճար բժշկական ծառայություններ և սեփականության տիրապետման արտոնություններ) ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանական հասարակություն Կատեգորիա:Փախստականներ Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմ Կատեգորիա:Էթնիկ զտումներ Եվրոպայում Կատեգորիա:Էթնիկ զտումներ Ասիայում Կատեգորիա:Տեղահանություն Կատեգորիա:Ադրբեջանի պատմություն
Բայրոյտ (շրջան)
Բայրոյտ  (Landkreis Bayreuth), շրջան Գերմանիայում։ Շրջկենտրոնն է Բայրոյտ քաղաքը։ Զբաղեցնում է 1.273,09 կմ2։ Բնակչությունը՝ 108 923 մարդ։ Բնակչության խտությունը՝ 86 մարդ/կմ2։
Շրջանի պաշտոնական կոդը՝ 09 4 72։ Շրջանում 33 համայնք կա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բավարիայի շրջաններ
Տաջիկստանի հուշադրամներ
Հիշատակային և հոբելյանական մետաղադրամները (կամ պարզապես՝ հուշադրամներ) թողարկվում են Տաջիկստանի Ազգային բանկի կողմից՝ սկսած 2004 թվականից։ Ի տարբերություն հիմնական շրջանառու մետաղադրամների՝ դրանք կարող են ունենալ զուտ հավաքորդական և դրամագիտական նշանակություն:
Նշված մետաղադրամները պատրաստված են թանկարժեք (900 հարգի ոսկի, 925 հարգի արծաթ) և ոչ թանկարժեք (մելքիոր, նոյզիլբեր, արույր) մետաղներից։ Ոսկե մետաղադրամները թողարկվել են 50, 100 և 200 տաջիկական սոմոնի անվանական արժեքով, արծաթե դրամները՝ 1, 3, 5, 50, 100 և 500 սոմոնի, մելքիորից՝ 1 սոմոնի, նոյզիլբերից՝ 1 սոմոնի, իսկ երկմետաղ դրամները՝ 3 և 5 սոմոնի։ Մետաղադրամները հատվել են UNC, BU և proof որակներով։
Տաջիկստանի Ազգային բանկի կողմից թողարկված առաջին հուշադրամներն են «Սահմանադրության ընդունման 10-ամյակ» և «Դուշանբեն մայրաքաղաք հռչակելու 80-ամյակ» երկմետաղ ու արծաթե մետաղադրամները։ Ամենափոքր հուշադրամը «Դուշանբեն մայրաքաղաք հռչակելու 80-ամյակ» երկմետաղ մետաղադրամն է՝ ընդամենը 6.35 գ քաշով, իսկ ամենամեծ հուշադրամներն ունեն 31.10 գ քաշ։
Տաջիկստանում պետական դրամահատարանի բացակայության պայմաններում Տաջիկստանի Ազգային բանկի կողմից թողարկված հուշադրամները հատվում են արտերկրում։ Տաջիկստանի Ազգային բանկը համագործակցել է հետևյալ դրամահատարանների և ընկերությունների հետ՝
«Տաջիկստանի անկախության 15-ամյակ» շարք
«Տաջիկստանի անկախության 15-ամյակ» շարքի մետաղադրամները թողարկվել են 2006 թվականին երեք քաշային տարբերակներով և համապատասխանաբար երեք անվանական արժեքներով, պատրաստված են 900 հարգի ոսկուց proof որակով։
Դիմերեսը․ կենտրոնում՝ պետական զինանշանը, եզրով վերևում՝ պետության անվանումը՝ «ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН», ներքևում՝ մետաղի հարգը (Au900) և անվանական արժեքը։
Դարձերեսը՝ Ազգի Պալատը պետական դրոշով՝ Տաջիկստանի քարտեզի ֆոնին, «ИСТИҚЛОЛИЯТИ ТОҶИКИСТОН» և «INDEPENDENCE OF TAJIKISTAN» գրառումները, թողարկման տարեթիվը, հոբելյանական տարելիցը (XV-СОЛ) և տարեթվերը (1991-2006)։ Դրամաշուրթը՝ ատամնավոր։
Յուրաքանչյուրի հատված քանակը՝ 2000 հատ։ Հատվել են ՌԴ Սանկտ Պետերբուրգի դրամահատարանում  ։
«Արիական քաղաքակրթության տարի» շարք
«Արիական քաղաքակրթության տարի» շարքի մետաղադրամները թողարկվել են 2006 թվականին 1 սոմոնի անվանական արժեքով, պատրաստված են համանման դիզայնի երկու տարբերակով՝ մելքիորից UNC որակով և 925 հարգի արծաթից proof որակով։
Դիմերեսը՝ պետական զինանշանը, զարդանախշեր, անվանական արժեքը՝ «1» թվանշանը և «ЯК СОМОНӢ» գրառումը, պետության անվանումը՝ «ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН», մելքիորե մետաղադրամների վրա՝ դրամահատարանի ապրանքանիշը, իսկ արծաթե դրամների վրա՝ մետաղի հարգը (Ag925)։
Դարձերեսը՝ խորհրդանշական պատկերը և համապատասխան նկարագիրը, եզրով՝ ծրագրի անվանումը՝ «СОЛИ ТАМАДДУНИ ОРИЁӢ 2006»: Դրամաշուրթը՝ ընդհատվող ատամնավոր։
Տեխնիկական բնութագրեր․ մելքիորե մետաղադրամների քաշը՝ 5.20 գ, տրամագիծը՝ 24.00 մմ, արծաթե մետաղադրամների քաշը՝ 20.00 գ, տրամագիծը՝ 35.00 մմ։ Յուրաքանչյուրի հատված քանակը․ մելքիորե դրամներ՝ 100 000 հատ, արծաթե դրամներ՝ 2000 հատ։ Հատվել են ՌԴ Սանկտ Պետերբուրգի դրամահատարանում   ։ Տաջիկստանի Ազգային բանկի կողմից մելքիորե դրամները բնորոշվում են որպես հիշատակային շրջանառու մետաղադրամներ։
«Դուշանբեն մայրաքաղաք հռչակելու 90-ամյակ» շարք
«Դուշանբեն մայրաքաղաք հռչակելու 90-ամյակ» շարքի մետաղադրամները թողարկվել են 2014 թվականին 500 սոմոնի անվանական արժեքով և պատրաստված են 925 հարգի արծաթից proof որակով։
Դիմերեսը․ կենտրոնում՝ պետական զինանշանը, ավելի ցած՝ անվանական արժեքը և թողարկման տարեթիվը, եզրերով՝ պետության անվանումը՝ «ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН» և «REPUBLIC OF TAJIKISTAN», մետաղի հարգը (Ag925) և մետաղադրամի քաշը։
Դարձերեսը․ կենտրոնում՝ համապատասխան շինության պատկերը, Դուշանբեի զինանշանը, հոբելյանական տարեթվերը (1924-2014) և տարելիցը (90)՝ զարդանխշային ձևավորմամբ, եզրերով՝ «ПОЙТАХТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ШАҲРИ ДУШАНБЕ» և «DUSHANBE IS THE CAPITAL OF THE REPUBLIC OF TAJIKISTAN» գրառումները։ Դրամաշուրթը՝ ատամնավոր։
Տեխնիկական բնութագրեր․ քաշը՝ 31.10 գ, տրամագիծը՝ 38.61 մմ։ Յուրաքանչյուրի հատված քանակը՝ 2000 հատ։ Հատվել են Գերմանիայի «Մայեր» դրամահատարանում։
«22-րդ ձմեռային օլիմպիական խաղեր» շարք
«22-րդ ձմեռային օլիմպիական խաղեր» շարքի մետաղադրամները թողարկվել են 2014 թվականին 50 սոմոնի անվանական արժեքով, պատրաստված են 925 հարգի արծաթից proof որակով։
Դիմերեսը․ կենտրոնում՝ պետական զինանշանը, ավելի ցած՝ անվանական արժեքը, եզրերով՝ պետության անվանումը՝ «ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН» և «REPUBLIC OF TAJIKISTAN», մետաղի հարգը (Ag925) և մետաղադրամի քաշը։
Դարձերեսը՝ տեսարան համապատասխան համապատասխան մարզաձևից, եզրերով՝ «БОЗИҲОИ ОЛИМПӢ» և «OLYMPIC GAMES» գրառումները, մետաղադրամի թողարկման տարեթիվը և մետաղի հարգը (Ag925)։ Դրամաշուրթը՝ ատամնավոր։
Տեխնիկական բնութագրեր․ քաշը՝ 31.10 գ, տրամագիծը՝ 38.61 մմ։ Յուրաքանչյուրի հատված քանակը՝ 5000 հատ։ Շարքի հուշադրամների արտադրությունը նախաձեռնել է շվեյցարական «Ինտերնեյշնլ Քոին Հաուս» ընկերությունը ։ Հատվել են Գերմանիայի «Մայեր» դրամահատարանում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հուշադրամներ Կատեգորիա:Դրամագիտություն Կատեգորիա:Տաջիկստանի մետաղադրամներ Կատեգորիա:Տաջիկստանի տնտեսություն
Ավարա (քաղաք)
Աշխարհագրական դիրք
Քաղաքը տեղակայված է Հոնսյու կղզու Տյուբու տարածաշրջանի Ֆուկուի պրեֆեկտուրայում։ Ավարա քաղաքի հետ սահմանակցում են Սակաի, Կագա քաղաքները ։
Բնակչություն
Քաղաքի բնակչությունը կազմում է 27 787 մարդ (2014 թվականի հուլիսի 1-ի տվյալների համաձայն), իսկ խտությունը՝ 246,06 մարդ/կմ²։ Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունը՝ 1980-2005 թվականներին.
Կրթություն
Ավարա քաղաքում գործում են 7 տարրական և 2 հիմնական դպրոցներ, որոնք կառավարվում են քաղաքային իշխանության կողմից, և 1 ավագ դպրոց, որի կառավարումն իրականացվում է Ֆուկուի պրեֆեկտուրայի կառավարման խորհրդի կողմից։
Սիմվոլիկա
Ավարա քաղաքի խորհրդանշական ծառ է համարվում ճապոնական ծիրանենին, ծաղիկ՝ Iris ensata-ն, թռչուն՝ սպիտակ ձկնկուլը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Ճապոնիայի բնակավայրեր
Ժուկով Յար
Ժուկով Յար (Жуків Яр), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Վելիկոբուրլուկիի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1750 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Ժուկով Յար գյուղում բնակվում էր 92 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,23 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 400 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Վելիկոբուրլուկիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1750 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Տոմաշովկա (գյուղ, Նեդրիգայլովի շրջան)
Տոմաշովկա (Томашівка), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Նեդրիգայլովի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Տոմաշովկա գյուղում բնակվում էր 669 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Նեդրիգայլովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
(3926) Ռամիրեզ
(3926) Ռամիրեզ (Ramirez), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1978 թվականի նոյեմբերի 7-ին Էլեանոր Հելինի և Շելտ Բասի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,554645 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,2425 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8668 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1491,4 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,241384 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 9,19° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1978 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էլեանոր Հելինի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Շելտ Բասի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Խումուշկուրի
Խումուշկուրի կամ Մարշանիխու (աբխազ.` Маршаниху, վրաց.` ხუმუშქური), հայաբնակ գյուղ Աբխազիայի Գուլրիփշի շրջանում, Գուլրիփշից 16 կմ արևելք։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 180 մ բարձրության վրա։
Բնակչությունը
1959 թվականի տվյալներով գյուղն ուներ 368 բնակիչ` հիմնականում հայեր, իսկ 1989 թվականին` 419 բնակիչ , կրկին հայեր ։
Բնակչությունն զբաղվում է ծխախոտի, թեյի, եգիպտացորենի, դափնու, ցիտրուսային կուլտուրաների մշակությամբ, այգեգործությամբ, անասնապահությամբ, շերամապահությամբ և մեղվաբուծությամբ։ Խորհրդային տարիներին գյուղն ուներ հայկական միջնակարգ դպրոց, ակումբ-կինո և բուժկայան։
Գյուղը հիմնել են Օրդուից և շրջակա գյուղերից եկած հայերը, 1897 թվականին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բնակավայրեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Աբխազիայի գյուղեր Կատեգորիա:Աբխազիայի հայաբնակ գյուղեր
Ժողովածու (1390)
Ժողովածու (1390), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 1390 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1666 թվականին Հովհաննես գրիչի կողմից Նոր Ջուղայում։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 20,4x14 սմ չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 375 թերթից։ Գրված է երկսյուն, միասյուն, նոտրգրով։ Ունի կիսախորան, լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ։ Հիշատակարաններ՝ 220բ, 346բ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Հունգարական հեղափոխության մշակութային ներկայացուցիչներ (1956)
Չնայած 1956 թվականի Հունգարական հեղափոխության ժամանակ չհաջողվեց դուրս մղել Հունգարիայի իշխող կոմունիստական կառավարությանը՝ ընդվզումը շատ արվեստագետների, գրողների, բանաստեղծների, կոմպոզիտորների և կինոգործիչների համար ոգեշնչման աղբյուր հանդիսացավ։
Ֆիլմեր
Հեղափոխությանը նվիրված նկարահանվել են շատ գեղարվեստական և վավերագրական ֆիլմեր։ Դրանցից են՝
Երաժշտություն
Չնայած Դմիտրի Շոստակովիչի 1957 թվականին գրված Սիմֆոնիա № 11ը վերնագրված է «1905 թվական» և նպատակադրված է եղել երաժշտականորեն նկարագրելու Ռուսաստանում այդ տարվա տարաբախտ ժողովրդավարական ապստամբությունը, հաճախ այն համարում են Հունգարիայի իրադարձությունների մեկնաբանություն։ Շոստակովիչը հաճախ է անդրադարձել 20-րդ դարի ռուս հեղափոխական երգերին՝ նկարագրելով ցարական դաժանություններն ու ազատության կարոտը և վառ պատկերել է 1905 թվականի հեղափոխության բռնի ջախջախումը։ Ժամանակի խորհրդային լսարանների համար հունգարական հեղափոխության համանմանությունը անվրեպ էր  ։
Գրականություն
Ջեյմս Էլբերտ Միչեները, 1956 թվականի Հունգարական հեղափոխության ժամանակ ապրելով Ավստրիայում, գրել է «Անդաուի կաուրջը» վեպը։ Նա ականատես է եղել փախստականների ալիքին, ովքեր 1956 թվականի նոյեմբերին փախել են Հունգարիայից, երբ խորհրդային զորքերը ներխուժել և ձերբակալություններ են կատարել։ Գիրքը Միչեների ամենավաղ աշխատանքներից է։ Այն նկարագրում է իրադարձություններ ապստամբությունից առաջ և հետո, որոնք հիմնված են ականատեսների հետ հարցազրույցների վրա, սակայն կերպարների անունները փոխված են՝ պաշտպանելու նրանց և իրենց Հունգարիայում թողած ընտանիքներին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հունգարիայի մշակույթ Կատեգորիա:Հունգարական հեղափոխություն (1956)
Ֆեդորովսկի գյուղական խորհուրդ (Գլոբինսկի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Ֆեդորովսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 884 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 57,97 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 15,25 մարդ/կմ²։ Խորհրդում կա 4 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր Կատեգորիա:1918 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ժուինա
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1979 թվականի հուլիսի 10-ին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Մատու Գրոսու նահանգի բնակավայրեր Կատեգորիա:1979 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Յուբիլեյնի (գյուղ, Կրասնոկամենսկի շրջան)
Յուբիլեյնի (Юбилейный), գյուղ Ռուսաստանի Անդրբայկալյան երկրամասի Կրասնոկամենսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2002 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 774 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1966 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Անդրբայկալյան երկրամասի Կրասնոկամենսկի շրջանի բնակավայրեր
Հունաստանի ֆուտբոլի առաջնություն 1954-1955
Հունաստանի ֆուտբոլի առաջնություն 1954-1955, Հունաստանի 19-րդ ֆուտբոլի առաջնությունը։ Մրցաշարի չեմպիոն է դարձել «Օլիմպիակոսը»։ Մրցաշարին մասնակցել է 6 թիմ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հունաստանի ֆուտբոլի առաջնություն
Հակոբ Բ Անավարզեցի
Հակոբ Բ Անավարզեցի (հայտնի է նաև որպես Տարսոնացի, Սսեցի, 1280-ական թթ., Տարսոն – 1359, Սիս), Ամենայն հայոց կաթողիկոս 1327–1341 թթ.-ին, հաջորդել է Կոստանդին Դ Լամբրոնացուն, և 1355–1359 թթ.-ին, հաջորդել է Մխիթար Ա Գռներցուն։ Հայոց կաթողիկոս Գրիգոր Է Անավարզեցու քրոջ որդին է։
Սովորել է Սսի կաթողիկոսարանում, եղել կաթողիկոսարանի, ապա՝ Կիլիկիայի Կապան քաղաքի եպիսկոպոս, Անավարզայի արքեպիսկոպոս։ Կիլիկիայի Հայոց թագավոր Լևոն Ե-ի հանձնարարությամբ դեսպանական առաքելությամբ եղել է Եվրոպայում՝ օգնություն հայցելու։ Գահակալման առաջին տարիներին շարունակել է Լևոն Ե-ի լատինամետ քաղաքականությունը՝ հույս ունենալով Կաթոլիկ եկեղեցու աջակցությամբ ստանալ եվրոպական երկրների օգնությունը՝ ընդդեմ Եգիպտոսի և շրջակա իսլամադավան իշխանությունների հարձակումների։ Սակայն հիասթափվելով Հռոմի պապերի կեղծ խոստումներից, տեսնելով հայոց մեջ ունիթորության ազդեցության տարածումը՝ հրաժարվել է նախկին քաղաքականությունից, դարձել հակաունիթորական, անկախության ջերմ պաշտպան ու հայ-եգիպտական մերձեցման կողմնակից։ 1337 թ.-ին օգնել է Լևոն Ե-ին՝ եգիպտացիների հետ կնքելու հաշտության պայմանագիր։ Երբ արքունիքում մեծ ազդեցություն են ձեռք բերում լատինները և լատինամետ հայ իշխանները ու Լևոն Ե նորից Արևմուտքի հետ գաղտնի բանակցությունների մեջ է մտնում կաթողիկոսը ընդդիմանում է դրան, իսկ 1341 թ.-ի սկզբին ստիպված հրաժարվում է գահից։ Նրան հաջորդած Մխիթար Ա Գռներցու մահից (1355) հետո նորից է ընտրվում Հայոց կաթողիկոս (աննախադեպ է Հայ եկեղեցու պատմության մեջ)։ Երկրորդ գահակալման ընթացքում վարել է նույն հակաունիթորական քաղաքականությունը՝ դադարեցնելով շփումները Կաթոլիկ եկեղեցու հետ։ Կաթողիկոսական գահին Հակոբ Բ Անավարզեցուն հաջորդել է Մեսրոպ Ա Արտազեցին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսներ
Լեսալե
Լեսալե (ლესალე), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Սամեգրելո-Զեմո Սվանեթ մարզի Ծալենջիխայի շրջանում ։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 250 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Ծալենջիխայից հեռու է 8 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 169 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ծալենջիխայի շրջան‎‎‎