cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Շահումյանի շրջան (Ադրբեջանի ԽՍՀ)
Խորհրդային շրջան
1991 թվականի սեպտեմբերի 2-ին Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի տարածաշրջանային և Շահումյանի շրջանային Ժողովրդական պատգամավորների խորհուրդների համատեղ նիստը հայտարարեց Արցախի Հանրապետության կազմավորումը Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի սահմաններում և Ադրբեջանի ԽՍՀ Շահումյան շրջանի տարածքում։ Ադրբեջանի ԽՍՀ-ի Շահումյանի շրջանի և Ադրբեջանի ԽՍՀ-ի Խանլարի շրջանի մի մասը մտել է Արցախի Հանրապետության Շահումյան շրջանի մեջ ։
1992 թվականի ամռանը, ադրբեջանական զորքերի հարձակման ժամանակ, հայ բնակչությունը ստիպված էր գնալ դեպի հարավ։
Ներկայումս Ադրբեջանի վարչատարածքային բաժանման համաձայն, Ադրբեջանի ԽՍՀ Շահումյանի շրջանի նախկին տարածքը մտել է Ադրբեջանի Հանրապետության Գորանբոյի շրջանի մեջ։ Համաձայն Արցախի Հանրապետության վարչատարածքային բաժանման, Ադրբեջանի ԽՍՀ Շահումյանի շրջանի նախկին տարածքը  մտնում է Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանի մեջ՝ գրավված Ադրբեջանի կողմից ։
Օղակ գործողություն
1991 թվականի ապրիլից մինչև օգոստոս ամիսը Խորհրդային Միության իշխանությունները պատժիչ-ահաբեկչական գործողություններ իրականացրեցին Խորհրդային Հայաստանի, Խորհրդային Ադրբեջանի կազմում ընդգրկված Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի, Շահումյանի շրջանի և Գետաշենի ենթաշրջանի հայ ազգաբնակչության նկատմամբ։ Ռազմական գործողությանը տրվել էր «Կոլցո օպերացիա» անունը, որի նպատակն էր Խորհրդային Հայաստանին պարտադրել միանալ միութենական նոր պայմանագրին և հայ ժողովրդին ստիպել հրաժարվել անկախության պայքարից։ «Օղակ» գործողությանը մասնակցել են ԽՍՀՄ զինված ուժերի բանակային ստորաբաժանումները, ԽՍՀՄ ներքին գործերի նախարարության ներքին զորքերի ստորաբաժանումները, Խորհրդային Ադրբեջանի նորաստեղծ Միլիցիայի հատուկ նշանակության ուժերը (ՕՄՈՆ)           ։
Խորհրդային Միության զորքերի ու ադրբեջանական ՕՄՈՆ-ի համատեղ իրականացրած ռազմագործողության ընթացքում Գետաշենի ենթաշրջանի հայության ինքնապաշտպանության կազմակերպման ժամանակ Խորհրդային բանակի հրամանատարության հետ բանակցություններ վարելիս զոհվել են նաև Հայաստանի ազգային հերոս Թաթուլ Կրպեյանը, նրա տեղակալ Արթուր Կարապետյանը և Հրաչ Դանիելյանը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանական ԽՍՀ Կատեգորիա:1991 կազմալուծված պետություններ և տարածքներ
Սոֆիևսկայա Բորշչագովկա
2001 թվականի տվյալներով Սոֆիևսկայա Բորշչագովկա գյուղում բնակվում էր 6 571 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 4,56 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 1441 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1497 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
NSYNC
Խմբի պատմություն
Խումբը ստեղծվել է Օռլանդոյում 1995 թվականին։ Խմբի անունը կազմվել էր անդամների անունների վերջին տառերից՝ Justin, Chris, Joey, Lansten և JC: Հիթ շքերթներում առաջատար հորիզոնականներ խումբը սկսեց գրավել չորս տարի անց, երբ նրանք գնացին այն պրոդյուսերի մոտ, որը նաև իրենց հակառակորդների՝ Backstreet Boys-ի պրոդյուսերն էր։ Իրենց դեբյուտային սինգլի՝ «I Want You Back»-ի թողարկումը կայացավ 1996 թվականի հոկտեմբերի 7-ին Գերմանիայում։ Եգը հասավ գերմանական հիթ-շքերթների տասնյակ և այնտեղ մնաց մի քանի շաբաթ շարունակ, ինչից հետո թողարկվեց ևս երկու սինգլ։ Իրենց դեբյուտային՝ «*NSYNC» ալբոմը թողարկվեց 1997 թվականի մայիսի 26-ին Գերմանիայում և երկու շաբաթվա ընթացքում հասավ հիթ-շքերթների առաջին հորիզոնական։ 'N Sync-ի նկատմամբ պատանիների հետաքրքրությունն իր գագաթնակետին հասավ 2000 թվականի մարտին, երբ No Strings Attached ալբոմը իր թողարկման հենց առաջին շաբաթում վաճառվեց 2,4 միլիոնի չափով և դարձավ ամենաարագ վաճառված երաժշտական ալբոմը փոփ երաժշտության պատմության մեջ։
2013 թվական
Խումբը պոպուրի կատարեց, որ բաղկացած էր «Gone», «Girlfriend» և լեգենդար հիթ «Bye Bye Bye» երգերից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան երաժշտական խմբեր Կատեգորիա:1995 հիմնադրված երաժշտական խմբեր Կատեգորիա:RCA Records-ի արտիստներ
Ստեպան Ռազինի ապստամբություն
Ստեպան Ռազինի ապստամբություն (Восстание Степана Разина), կազակային-գյուղացիական ապստամբություն Ռուսաստանում 1670—1671 թվականներին։ Ուղղված Էր ճորտատիրական կարգերի դեմ։ Տարածվել է Դոնում, Վոլգայի միջին և ստորին ավագանում։ Շարժման պատճառը Պերովի ֆեոդալական շահագործման ուժեղացումն էր, Լեհաստանի (1654—1667) և Շվեդիայի (1656—1658) դեմ երկարամյա պատերազմների ընթացքում բնակչության դրության վատթարացումը։ Ապստամբությանը նախորդել է Վասիլի Ուսի ջոկատների արշավանքը դեպի Տուլա (1666)։
Կառավարությունը զորքեր ուղարկեց ապստամբությունը ճնշելու համար։ Ռազինը գրավեց Ցարիցինը, Աստրախանը, Սարատովը, Սամարան, Սիմբիրսկը, սակայն Սլոբոդյան Ուկրաինայում ապստամբները հաջողության չկարողացան հասնել։ Ապստամբները գրաված վայրերում ստեղծեցին կազակային ինքնավարություն, կազմակերպեցին կալվածատերերի և աստիճանավորների սպանդ։ 1670 թվականի հոկտեմբերի 1-ին Ռազինը Սիմբիրսկի մոտ պարտվեց և նահանջեց Դոն։ 1670 թվականի վերջերին և 1671 թվականի սկզբներին ապստամբները կառավարական մեծաթիվ զորքերի հարվածների տակ աստիճանաբար նահանջեցին։
Անհաջողությունները ոտքի հանեցին ունևոր կազակներին, որոնք հարձակվելով Կագալնիկի վրա (մոտ 1671 թվականի ապրիլի 9-ին)՝ գերեցին Ռազինին և նրա եղբայր Ֆրոլին։ Ապրիլի 25-ին նրանց տեղափոխեցին Մոսկվա և հունիսի 6-ին մահապատժի ենթարկել։ Ապստամբության վերջին օջախը Աստրախանն էր, որն ընկավ նոյեմբերի 27-ին։
Կատեգորիա:1670 Կատեգորիա:1671 Կատեգորիա:Ապստամբություններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմություն
Կոնդրատովկա (այլ կիրառումներ)
Կոնդրատովկա, կարող է վերաբերել՝
(5146) Մոյվա
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,742358 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,3169 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,1678 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1658,76 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,217029 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 13,86° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1992 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Սեյձի Ուեդայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Հիրոսի Կանեդայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Էդվիժ Ֆենեկ
Էդվիժ Ֆենեկ (իտալ.` Edwige Fenech, իրական ազգանունը` Սֆենեկ (Sfenech), ), իտալական կինոյի դերասանուհի և պրոդյուսեր։ Գլխավորապես նկարահանվել է էրոտիկ կատակերգություններում և սարսափ ֆիլմերում։
Կենսագրություն
Էդվիժ Ֆենեկը ծնվել է Ալժիրի Աննաբա (նախկինում` Բոն) քաղաքում, որն այն ժամանակ ֆրանսիական գաղութ էր։ Նրա հայրը ծնունդով Մալթայից էր, իսկ մայրը Սիցիլիայից։ Երբ նա տաս տարեկան էր, ընտանիքը տեղափոխվել է Ֆրանսիա։ 15 տարեկանում մասնակցել և հաղթել է «Միս Լազուր ափ» գեղեցկության մրցույթում։ 1965 թվականին 16-ամյա Էդվիժը ստացել է «Լեդի Ֆրանսիա» տիտղոսը, որից հետո սկսվել է նրա ֆոտոմոդելի կարիերան։ Կինոգործիչները չէին կարող չնկատել Էդվիժի վառ գեղեցկությունը, ուստի 19 տարեկանում նա արդեն իր առաջին դերն էր կատարում կինոյում։ Այդ ընթացքում նա հասցրել է մասնակցել նաև «Լեդի Եվրոպա» մրցույթին, իսկ «Playman» ամսագրում հայտնվել էին նրա մերկ լուսանկարները։
Էդվիժ Ֆենեկի առաջին ֆիլմը 1967 թվականին նկարահանված «Նրա ողջ անմտությունը» կատակերգությունն էր։ Նրան անմիջապես նկատեցին իտալացի կինոգործիչները և հրավիրեցին Հռոմ, որտեղ նա 1968 թվականին նկարահանվեց «Սամոա. Ջունգլիների թագուհին» կինոնկարում։ Երեք տարվա ընթացքում Էդվիժ Ֆենեկը նկարահանվել է տարբեր ժանրերի 13 կինոնկարներում։ Հատկապես կարելի է առանձնացնել ռեժիսոր Հանս Սքոթ-Շոբինգերի «Տիկին Բովարի» (1969 թ.) կինոնկարը, որտեղ Էդվիժ Ֆենեկը հանդես էր եկել գլխավոր դերով։ Այդ կինոնկարը համարվում է պատմական և էրոտիկ ժանրերի յուրատեսակ դրամա, որը բավականին շահութաբեր էր և դարձավ հայտնի։
1970-ական թվականներին Էդվիժն սկսեց աշխատել ռեժիսոր Սերջո Մարտինոյի հետ։ Նրանց առաջին համագործակցությունը «Տիկին Ուորդի տարօրինակ արատը» (1971 թ.) ֆիլմն էր։ 1970 թվականին նա նկարահանվել է Մարիո Բավայի «Հինգ տիկնիկ օգոստոսյան լուսնի համար» կինոնկարում, իսկ Միշել Լյուպոյի «Փախուստ մահապարտների խցից» (1973 թ.) կինոնկարում նրա խաղընկերը Ժան Ռոշֆորն էր։
1970-ական թվականների կեսերին Էդվիժ Ֆենեկն արդեն համարվում էր իտալական էրոտիկ կատակերգությունների թագուհի, որոնք հաջողությամբ ցուցադրվում էին Իտալիայում, Իսպանիայում, ԳՖՀ-ում, Ֆրանսիայում և այլ երկրներում։ Այդ տարիների նրա ֆիլմերից էին «Հիրիկն արյան մեջ» (1972 թ.), «Խավարի բոլոր երանգները» (1972 թ.), «Քո խնդիրն է - փակ սենյակ և միակ բանալին ինձ մոտ է» և այլն։ Ումբերտո Լենցիի «Մեծ ճակատամարտ» (1978 թ.) ֆիլմում Էդվիժը հանդես է եկել երկրորդական դերով, որտեղ սակայն նրա հետ միասին խաղում էին այնպիսի աստղեր, ինչպիսիք էին Հենրի Ֆոնդան, Ջոն Հյուսթոնը, Օրսոն Ուելսը, Հելմուտ Բերգերը, Ջուլիանո Ջեմման և Սթեյսի Կիչը։
1980-ականներին Էդվիժ Ֆենեկը հիմնականում նկարահանվել է կատակերգություններում և կրիմինալ ժանրի ֆիլմերում։ Դրանցից է «Աս» (1981 թ.) կինոնկարը, որտեղ գլխավոր դերում հանդես է եկել Ադրիանո Չելենտանոն։ Մեծ էկրանին Էդվիժ Ֆենեկի վերջին դերը «Անսովոր հանցագործություն» («Մահվան ուրվականը» 1988 թ.) կինոնկարում էր։ 1990-ական թվականներին նա վերջնականապես սկսեց հանդես գալ հեռուստատեսությունում։ Նկարահանվում էր սերիալներում և որդու հետ միասին հիմնել է Immagine E Cinema SRL. պրոդյուսերական կազմակերպությունը։ 2004 թվականին, որպես պրոդյուսեր հանդես է եկել ռեժիսոր Մայքլ Ռեդֆորդի «Վենետիկի վաճառականը» ֆիլմով։ 2007 թվականին ոչ մեծ դերով հանդես է եկել «Հոսթել 2» կինոնկարում` կատարելով արվեստների պրոֆեսորի դերը։
Անձնական կյանքը
Էդվիժ Ֆենեկն ունի մեկ որդի, ով ծնվել է 1971 թվականին։ Վերջինիս հայրը դերասան Ֆաբիո Տեստին է։ Լուրեր էին պտտվում, որ այդ տարիներին Էդվիժը սիրավեպ ուներ պրոդյուսեր Լուչանո Մարտինոյի հետ, ով ռեժիսոր Սերջո Մարտինոյի եղբայրն էր։ Հնարավոր է, որ այդ պատճառով էլ Էդվիժն հաճախ էր նկարահանվում Սերջոյի ֆիլմերում։
1990-ական թվականների կեսերին հաճախ էին գրում Էդվիժի սիրավեպի մասին` իտալական ազնվական և Ferrari-ի նախագահ Լուկա դի Մոնտեզեմոլոյի հետ։ Որոշ աղբյուրներ նշում էին, որ Էդվիժը դարձել է նրա երրորդ կինը։ Ամեն դեպքում նրանք միասին երկար չեն ապրել, քանի որ 2000 թվականին Մոնտեզեմոլոն կրկին ամուսնացել է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Դերասաններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Իտալացի պրոդյուսերներ Կատեգորիա:Իտալացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Իտալացի մոդելներ Կատեգորիա:Հեռուստահաղորդավարներ
Պրյաժա (քաղաքատիպ ավան, Պրյաժինսկի շրջան)
Պրյաժա (Пряжа, Priäžä, Prääsä), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Կարելիայի հանրապետության Պրյաժինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 3675 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Կարելիայի հանրապետության Պրյաժինսկի շրջանի բնակավայրեր
Մեյկոն շրջան (Միսսուրի)
Մեյկոն շրջան (Macon County), ԱՄՆ Միսսուրի նահանգի 114 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 2.082 կմ² է, բնակչությունը՝ 15.566 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Մեյկոն բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1837 թ.։
Կատեգորիա:Միսսուրիի շրջաններ
Լենտովկա
Լենտովկա (Лентовка, Лентовка), գյուղ Ռուսաստանի, Բաշկորտոստան հանրապետության Չիշմինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 28 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Չիշմինսկի շրջանի բնակավայրեր
Հարսանեկան զգեստ
Հարսանեկան զգեստ, տոնական զգեստ, որն ընդունված է հարսանեկան կամ պսակադրության արարողության ժամանակ հագցնել հարսին։ Զգեստի գույնը, ձևն ու ծիսական նշանակությունը կախված է հարսանիքի մասնակիցների կրոնական ու մշակութային պատկանելությունից։ Արևմտյան մշակույթում հարսը հաճախ հագնում է սպիտակ հարսանեկան զգեստ, որը մեծ ժողովրդականություն է սկսել վայելել Վիկտորյա թագուհու շնորհիվ 19-րդ դարում։ Արևելյան մշակույթներում հարսը հաճախ կրում է կարմիր զգեստ։ Բազմազան է հարսանեկան զգեստի ոչ միայն գունապնակը, այլ նաև զգեստը կարելու ոճային լուծումը։
Արևմտյան մշակույթ
Հարսանիքը երկու մարդկանց, ընտանիքների կամ երկրների միությունն է։ Միջին դարերում ազնվականությունն ու հասարակության բարձր խավերը հարսանիքի մասին պայմանավորվելիս առաջնորդվում էին քաղաքական նկատառումներով, հասարակական դիրքով, հարստությամբ, քան սիրով։ Հարսին հագցնում էին այնպես, որ հարսանեկան արարողության ժամանակ իր ընտանիքը ներկայացնի առավել բարենպաստ լույսի ներքո։ Հարուստ ընտանիքներում հարսի զգեստը կարում էին բացառիկ գործվածքներից, մորթուց։
Դարեր շարունակ հարսի զգեստը պետք է համապատասխաներ նրա սոցիալական կարգավիճակին և նորաձևությանը։ Հարսանեկան զգեստը կարելու ժամանակ օգտագործված գործվածքի երկարությունն արտացոլում էր հարսի կարգավիճակն ու ցույց տալիս ընտանիքի հարստության աստիճանը։ Հարսի զգեստը կարում էին տարբեր գույների, սպիտակն այնքան էլ տարածված չէր։ Ուղղափառ և բողոքական շատ ավանդույթներում սպիտակ զգեստ հագնում էին միայն առաջին անգամ ամուսնանալիս, իսկ ամուսնալուծվածները կամ այրիները պետք է ընտրեին այլ գույն։
Ըստ փաստական վկայությունների՝ հարսանեկան արարողության ժամանակ սպիտակ զգեստ հագած առաջին արքայադուստրը եղել է Ֆիլիպա Անգլիացին 1406 թվականին ։ Շոտլանդիայի թագուհի Մարիան սպիտակ զգեստ հագել է 1559 թվականին, երբ ամուսնանում էր Ֆրանսիցկ Դոֆիսի հետ, ով ֆրանսիացի էր։ Սպիտակը Մարիայի սիրելի գույն էր, այդ պատճառով էլ նա հագել է սպիտակ հարսանեկան զգեստ, չնայած սպիտակն այդ ժամանակ սգո գույն էր Ֆրանսիայի թագուհիների համար  ։
Սակայն նախքան վիկտորական դարաշրջանն սպիտակ հարսանեկան զգեստը մեծ տարածում չուներ։ Հարսը կարող էր հագնել ցանկացած գույնի զգեստ, ընդ որում՝ սևը հատկապես ժողովրդականություն էր վայելում Սկանդինավիայում, որտեղ տիրում էին պուրիտական օրենքները։
Արևելյան մշակույթ
Չինաստանում, Հնդկաստանում և Վիետնամում (Աո Զայա ավանդական ձևով) հարսանեկան զգեստի ավանդական նրբերանգը կարմիրն է։ Համարվում է, որ այդ գույնը բերում է հաջողություն և բարգավաճում։
Ժամանակակից չինացի հարսնացուներն իրենց համար ընտրում են ոչ թե միայն կարմիր, այլ ցանկացած գույնի հարսանեկան զգեստ։ Կարմիր սարին հնդկական մշակույթում հարսի ավանդական զգեստն է։ Սովորաբար սարին կարում էին մետաքսից։ Ժամանակի ընթացքում գունային գամման և գործվածքի ընտրության հնարավորությունը հնդիկ հարսնացուների համար ընդլայնվել է։ Այսօր հարսանեկան սարին կարում են այնպիսի կտորներից, ինչպիսիք են կրեպը, ժորժետը, ատլասը։ Հարսանեկան սարին կարում են ոչ միայն կարմիր, այլև ոսկեգույն, վարդագույն, նարնջագույն, շագանակագույն, դեղին։ Ճապոնական հարսանիքներում արարողության ժամանակ հարսը կարող է մի քանի անգամ զգեստը փոխել, նա կարող է հագնել արևմտյան ձևով կարված տարբեր կիմոնոներ և զգեստներ ։
Հնդկացիների մշակույթ
Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկայի բնիկ ժողովուրդները նույնպես ունեն հարսանիքի հետ կապված տարբեր ավանդույթներ։ Հարսի զգեստը կարում էին փեսացուն, նրա ազգականները և դրան մասնակցել ցանկացող այլ տղամարդիկ։ Հարսի զգեստը կազմված էր լայն գոտուց, հարսանեկան 2 սպիտակ խալաթից՝ ներքևից վերև կարմիր շերտերով, եղջերվի մորթուց սպիտակ զանկապաններից և մոկասիններից, մազերի ժապավենից։ Այդ ամենը հետագայում օգտագործվում էր որպես թաղման համար ծածկոց։
Ռոբերտ Կոխ
Ռոբերտ Կոխ (Heinrich Hermann Robert Koch, ), գերմանացի մանրէաբան, բակտերիաբանության և համաճարակաբանության հիմնադիրը։
Կոխը 1866 թվականին ավարտել է Գյոթինգենի համալսարանը։ 1885-1891 թվականներին եղել է Բեռլինի համալսարանի պրոֆեսոր, միաժամանակ՝ Հիգիենայի ինստիտուտի, 1891-1904 թվականներին՝ վարիչ հիվանդությունների ինստիտուտի (հետագայում կոչվել է Կոխի անունով) տնօրեն։ Բացահայտել է վարակիչ հիվանդությունների հարուցիչներ և մշակել դրանց դեմ պայքարի միջոցներ։ Առաջինն է ստացել սիբիրախտի բացիլի մաքուր մանրէախումբը և բացահայտել սպորներ առաջացնելու հատկությունը։ 1882 թվականին հայտնաբերել է տուբերկուլյոզի հարուցիչը (Կոխի ցուպիկ)։ 1890 թվականին ստացել է տուբերկուլին բակտերիային պատրաստուկը, որն օգտագործել է տուբերկուլոզի բուժման նպատակով։ Ներկայումս պատրաստուկը կիրառվում է միայն ախտորոշիչ նպատակով։ Խոլերա հիվանդությունն այլ կերպ կոչվում է «Կոխի ստորակետ»։ Մշակել է բակտերիաբանական հետազոտությունների, վարակազերծման մի շարք եղանակներ։ 1905 թվականին տուբերկուլյոզի ուսումնասիրման համար արժանացել է Նոբելյան մրցանակի։
Հարսանեկան զգեստ
Հարսանեկան զգեստի ոճեր
Հարսանեկան զգեստներին բնորոշ է 2 ոճ՝ դասական և ռոմանտիկ։
Ռոբերտ Կոխ
Որպես ռազմադաշտային բժիշկ՝ աշխատել է ֆրանս-պրուսական պատերազմի ժամանակ, որը հրահրել էր Պրուսիայի կանցլեր Օտտո ֆոն Բիսմարկը։
Հարսանեկան զգեստ
Հարսանեկան զգեստի ոճեր
Ռոմանտիկ ոճի բնորոշ գծերն են՝ զարդերի, այդ թվում՝ ծալազարդում, ասեղնագործություն, ժանյակներ, գույների առատություն։ Որպես կանոն ռոմանտիկ ոճի հարսանեկան զգեստը կարվում է բարդ կառուցվածքի թանկարժեք, գունավոր գործվածքից։ Ռոմանտիկ ոճին հատուկ են նաև լայն լանջաբացվածքն ու իրանը գրկող ձևը։
Ռոբերտ Կոխ
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Կլաուստալ քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Բժշկության կամ ֆիզիոլոգիայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Գերմանացի նոբելյան մրցանակակիրներ Կատեգորիա:Բեռլինի պատվավոր քաղաքացիներ Կատեգորիա:Գերմանացի կենսաբաններ Կատեգորիա:Գերմանացի բժիշկներ Կատեգորիա:Գերմանացի գյուտարարներ Կատեգորիա:Գյոթինգենի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ Կատեգորիա:Տուբերկուլյոզ
Հարսանեկան զգեստ
Հարսանեկան զգեստի ոճեր
Դասական ոճին հատուկ են անպաճույճ ձևը, ավելորդ զարդերի ու վառ գունավոր գործվածքի բացակայությունը։ Դասական հարսանեկան զգեստն սպիտակ է։
Հարսանեկան զգեստի ձևածքի տեսակներ
Երբեմն հարսանյաց զգեստները բաժանում են կատեգորիաների՝ տալով «Գունդ», «Ջրահարս», «Կայսրուհի» անվանումները, բայց դրանք հաստատված են միայն հարսանեկան բիզնեսի միջավայրում։ Տեխնիկապես հարսանյաց զգեստների ձևածքի տեսակներն են. Հարսանեկան զգեստի ավանդական ոճերից է պերճ կիսաշրջազգեստն ու իրանը գրկող տոպը։ Վերջին ժամանակներս ի հայտ են եկել տաբատային ոճի հարսանեկան զգեստները, սակայն հարսանյաց զգեստի նման ոճը դեռևս լայն տարածում չի ստացել։
Հարսնացուների շրջանու լայն տարածված են Ա ուրվապատկերով, բալետային, «Ձուկ», ուղիղ, «Empire» հարսանեկան զգեստները։
Կարելի է առանձնացնել հարսանեկան զգեստների նաև հետևյալ տեսակները.
Հարսանեկան հավատալիքներ
Արևմտյան մշակույթում լայն տարածում ունի հարսանիքի ու հարսանեկան զգեստի հետ կապված մի հավատալիք, համաձայն որի՝ «Հաջող ամուսնության համար հարսը պետք է կրի ինչ-որ հին, ինչ-որ նոր, ինչ-որ կապույտ բան, փոխ վերցրած ինչ-որ իր»։ «Ինչ-որ հին բան». դա կարող է լինել ընտանեկան որևէ զարդ, ասում են, որ աղջիկը հիշում, սիրում ու շնորհակալություն է հայտնում իր նախնիներին։ «Ինչ-որ նոր բան». առավել հաճախ դա հարսանեկան նոր զգեստն է՝ բարեկեցիկ ապագայի խորհրդանիշը։ «Ինչ-որ կապույտ բան», դա հավատարմության և սիրո խորհրդանիշն է, իսկ «ինչ-որ փոխ վերցվածը» հարսին պետք է հիշեցնի, որ իր ընկերներն ու հարազատները միշտ իր կողքին են և միշտ կօգնեն։
Արքայադուստր Դիանայի հարսանեկան զգեստը կարվել էր այդ հավատալիքի համաձայն։ Կորսաժի բոլորածալերին ժանյակներ էին, որոնք պատկանել էին Եղիսաբեթ II-ի տատին՝ Մարիա Թեքցուն. ինչ-որ «հին» բան՝ համաձայն հավատալիքի։ «Կապույտ» էր գոտուն կարված ժապավենակապը, իսկ Դիանայի մայրը խնդրել էր դրան ավելացնել փոքրիկ ադամանդով ոսկեգույն նալ՝ «երջանկության համար»։
Մյուս հավատալիքը վերաբերում էր զգեստը հագցնելու գործընթացին։ Մինչև հարսանիքը զգեստն ամբողջությամբ չպետք է փորձել, իսկ հարսնացուն այն չպետք է տեսնի հայելու մեջ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հարսանիք Կատեգորիա:Հարսանեկան իրեր Կատեգորիա:Հարսանյաց զգեստներ
Վյաչեսլավ Կեբիչ
Վյաչեսլավ Կեբիչ (Вячаслаў Францавіч Кебіч, ), խորհրդային և բելառուս կուսակցական, պետական և քաղաքական գործիչ, Բելառուսի Հանրապետության նախարարների խորհրդի նախագահ 1990-ից մինչև 1994 թվականը։ Տնտեսագիտության թեկնածու։
Կենսագրություն
Վյաչեսլավ Կեբիչը ծնվել է 1936 թվականի հունիսի 10-ին Կոնյուշևշչինա գյուղում (Նովոգրուդյան վոյեվոդություն (II Ռեչ Պոսպոլիտայա), այժմ Պերշայի գյուղխորհուրդ, Բելառուսի Մինսկի շրջանի Վոլոժինսկի շրջան)։ 1958 թվականին ավարտել է Բելառուսի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի մեքենաշինական ֆակուլտետը ։
Սովորել է ԽՄԿԿ Կենտկոմին կից կուսակցական բարձրագույն դպրոցում։ 1990 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն՝ Միութենական հանրապետության ժողովրդական տնտեսության կառավարման պետական մարմինների կառուցվածքը և գործառույթները՝ նրա տնտեսական ինքնուրույնության զարգացման պայմաններում թեմայով ։
Կարիերա
Ինստիտուտն ավարտելուց հետո աշխատել է որպես ինժեներ-տեխնոլոգ, ավագ ինժեներ-տեխնոլոգ, տեղամասի պետ, արտադրամասի պետ, Մինսկի ավտոմատ գծերի գործարանի գլխավոր ինժեների տեղակալ։ ԽՄԿԿ անդամ (1962-1991), ԽՄԿԿ Կենտկոմի անդամ (1990-1991)։
1973-1978, Մինսկի Սերգեյ Կիրովի անվան հաստոցաշինական գործարանի գլխավոր ինժեներ, տնօրեն։
1978-1980, Մինսկի Սերգեյ Կիրովի անվան երկարաճիտ և կտրատված հաստոցների թողարկման գծով գլխավոր տնօրեն։
1980-1985, ԽՄԿԿ-ի Մինսկի քաղաքային կոմիտեի երկրորդ քարտուղար, ԽՄԿԿ Կենտկոմի բաժնի վարիչ, Մինսկի ՕԿԿ-ի երկրորդ քարտուղար։
1985-1990, ԲՍՍՀ նախարարների խորհրդի նախագահի տեղակալ՝ ԲԽՍՀ պետական կոմիտեի նախագահ։
1989-1991, ԽՍՀՄ ժողովրդական պատգամավոր։
1990-1994 թվականներին եղել է Բելառուսի ԽՍՀ և անկախ Բելառուսի նախարարների խորհրդի նախագահ։
Մասնակցել է 1994 թվականի նախագահական ընտրություններին, սակայն երկրորդ փուլում զիջել Է Ալեքսանդր Լուկաշենկոյին։                                             1996-2004, Բելառուսի Հանրապետության Ազգային ժողովի Ներկայացուցիչների պալատի պատգամավոր։
Եղել է այն քաղաքական գործիչներից մեկը, որոնք ճանաչել են 1995 և 1996 թվականների հանրաքվեների արդյունքները։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ Կատեգորիա:Խորհրդային ճարտարագետներ Կատեգորիա:Տնտեսագիտության թեկնածուներ Կատեգորիա:Խորհրդային տնտեսագետներ
Տոռալբիլյա
Տոռալբիլյա (իսպ,՝ Torralbilla), բնակավայր և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Սարագոսա պրովինցիայում (Արագոն ինքնավար համայնքում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Կամպո դե Դարոկա շրջանում։ Տարածքը կազմում է 25,80 կմ2։ Բնակչությունը՝ 64 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Սարագոսա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ
Ֆարհադ Աբդուլլաև
Ֆարհադ Սահիբ օկլի Աբդուլլաև (Fərhad Sahib oğlu Abdullayev, ), Ադրբեջանի Հանրապետության Սահմանադրական դատարանի նախագահ ։
Կենսագրություն
Ֆարհադ Աբդուլլաևը ծնվել է 1958 թվականի դեկտեմբերի 5-ին Բաքվում։ 1965-1975 թվականներին սովորել է Բաքվի թիվ 189 միջնակարգ դպրոցում։ 1975 թվականին ընդունվել է Լոմոնոսովի անվան Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետ։
1980 թվականին ավարտել է նույն համալսարանը։ 1980 թվականին նա սկսել է աշխատել ԱՀ Գերագույն դատարանում։ Նա նախ աշխատել է որպես խորհրդատու, այնուհետև որպես ավագ խորհրդատու, իսկ 1985 թվականից ՝ որպես բաժնի վարիչ։
1990 թվականին նա ընտրվել է ԱՀ Գերագույն դատարանի դատավոր ՝ ԱՀ Գերագույն խորհրդի կողմից և այդ պաշտոնում աշխատել է մինչ 2000 թվականը։
2000 թվականի սեպտեմբերին նշանակվել է Ադրբեջանի Հանրապետության վերաքննիչ դատարանի նախագահի տեղակալ։
2003 թվականի հունիսի 25-ին, Ադրբեջանի Հանրապետության Նախագահի հրամանագրով, նա նշանակվել է Ադրբեջանի Հանրապետության Սահմանադրական դատարանի նախագահ։
Զբաղվում է մանկավարժական և գիտական գործունեությանը։ Իրավաբանական գիտությունների դոկտոր է։ Ադրբեջանի Հանրապետության Նախագահի 2009 թվականի հուլիսի 16-ի հրամանագրով նրան շնորհվել է «Վաստակավոր իրավաբան» պատվավոր կոչում։
Իսլամ Իտլյաշև
Իսլամ Իտլյաշև (իրական անունը՝ Հաջիիսլամ Վլադիմիրովիչ Իտլյաշև, ), փոփ և շանսոն ժանրի ռուս երգիչ և երգահան ։ Կարաչայ-Չերքեզական Հանրապետության վաստակավոր արտիստ (2022թ.)։
Նա առավել հայտնի է իր «Կոբրա», «Վայրի», «Նյարդային», «Նա սիրում էր վարդերը», «Մի նախանձիր սրտին» երգերով։
2022 թվականին Իտլյաշևը դարձավ Ռուսաստանում YouTube-ի 2022 թվականի ամենասիրված արտիստը ։
Կենսագրություն
2011 թվականին Իտլյաշևը իր դեբյուտը կատարեց «Միլանա» երգով ։
Նա իր որոշ երգերի՝ «Գնահատիր ընկերներին», «Հարսանիք», «Հայրենի գյուղում» և այլնի խոսքերի հեղինակն է։
2016 թվականին արժանացել է «Արծաթե սափոր» մրցանակին, որը շնորհվել է Կարաչայ-Չերքեզական Հանրապետության տարվա արտիստին ։
2018 թվականին նա թողարկեց իր դեբյուտային «Դու սիրահարվեցիր խուլիգանին» ալբոմը, որը բաղկացած էր 16 սոլո երգերից ։
2019 թվականին երգչուհին հանդիսատեսին ներկայացրեց 8 թրեք՝ «Սալամ Մալյեկում եղբայրներին», «Որդի», «Մայրիկ», «Թափառական», «Երկինք թռչուններին, և թափառաշրջիկները՝ երկրի վրա», «Ուր էլ որ լինես», «Չերքեզի սիրտը», «Լուսաբացին հետևելով»։
«Սալամ ալեյքում եղբայրներին» տեսահոլովակի նկարահանումների ժամանակ։ Երգիչը և նրա նկարահանող խումբը փակել են ճանապարհը Ստավրոպոլ քաղաքում՝ Նաբերեժնայա փողոցում ։
Նույն տարում Իսլամը ներկայացրեց 8 երգերից բաղկացած մինի ալբոմ՝ «Գողացել եմ և կգողանամ» վերնագրով։
2020 թվականի ամռանը նա հանդիսատեսին նվիրեց «Թամարա» սինգլի ռիմեյքը, իսկ «Թռչում եմ» երգի տեսահոլովակի ռեժիսորը Արթուր Հասանովն է։
KhaliF-ի հետ նա ձայնագրել է «Խաղաղություն կամ պատերազմ» թրեքը։
«Նա սիրում էր վարդեր» երգը մտավ ВКантакт-ի 100-յակ։
2021 թվականին երգիչը թողարկեց «Սրտին մի խանդիր» երգը։
2021 թվականին նա մասնակցել է «Սլավյանսկի բազար Վիտեբսկում» XXX արվեստի միջազգային փառատոնին, որտեղ Ռուսլան Լագուչևի հետ միասին ելույթ է ունեցել «Շանսոն TV - Բոլոր աստղերը» Գալա համերգին ։
2021-2022 թվականներին նրա «Կոբրա», «Այ յ-յ-յ-յ (Վայրի)», «Երիտասարդ» և «Հացասենյակ» երգերը եղել են VK Music և YouTube Music չարթերի լավագույն 10-յակում, ինչպես նաև բարձր տեղեր են զբաղեցրել Яндекс Музыки աղյուսակում, Shazam, OK   ։
2022 թվականին դուետ է երգել Իրինա Կրուգի հետ ։
2022 թվականին «Շատ քաղցր, բայց խորամանկ աղվես» կոմպոզիցիան հայտնվեց ВКантакт սոցիալական ցանցի լավագույն աղյուսակում ։
2022 թվականին Իսլամ Իտլյաշևը դարձավ Ռուսաստանում YouTube-ի 2022 թվականի ամենաշատ հեռարձակվող արտիստը ։ ChartMasters-ի տվյալներով՝ արտիստի երգերը հավաքել են 396 միլիոն դիտում ։
Հայտնի է իր սադրիչ արտահայտություններով ։
Ընտանիք
Իսլամի մայրը պարել է «Կաբարդինկա» անսամբլում ։ Իսկ հայրը ուսանողական տարիներին երգել է այն ուսումնական հաստատությունում ստեղծված խմբում, որտեղ նա այնուհետ սովորել է։ Իսլամն ունի ավագ եղբայր՝ Հասանը, ով զբաղվում էր սամբոյով, ձեռնամարտով և հանդես էր գալիս MMA ռինգում ։
Ամուսնացած է։ Ունի 5 երեխա ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս կոմպոզիտորներ
Լեռնարոտի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արագածոտնի մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Արագածոտնի մարզի Լեռնարոտ գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 26 հուշարձան (21 միավոր)։
|}
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի հուշարձանների ցանկեր
Նորայր Ակոպով
Նորայր Զավենի Ակոպով, հայ ֆիզիկոս-տեսաբան, ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր (1978)։
Կենսագրություն
Ծնվել է Բաքվում։ 1971 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1979 թվականից աշխատում է Երևանի ֆիզիկայի ինստիտուտում (2002 թվականից՝ գլխավոր գիտաշխատող)։
Աշխատանքները վերաբերում են բարձր էներգիայի ֆիզիկային, հաշվողական ֆիզիկայի խնդիրներին, Մոնտե Կառլոյի վիճակագրական եղանակների կիրառման ժամանակակից փորձարկումների մոդելավորմանը, նուկլոնի սպինային կառուցվածքի ֆունկցիայի և Գերասիմ-Դրել-Քերնի գումարումների ընդհանրացված օրենքի ուսումնասիրմանը՝ «Հերմես» կենտրոնի փորձնական տվյալների հիման վրա։
1987 թվականից մասնակցում է միջազգային գիտական համագործակցությունների (ՑԵՌՆ՝ Շվեյցարիա, ԴԵԶԻ՝ Գերմանիա), Երևանի ֆիզիկայի ինստիտուտի խմբի գիտական ղեկավար՝ «Հերմես» ժամանակակից փորձարկումների «Հերա» արագացուցիչում (Համբուրգ, Գերմանիա) ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Մեդիսոն շրջան (Միսսուրի)
Կատեգորիա:Միսսուրիի շրջաններ
Իռտա
Իռտա (Irta), գյուղ Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Կոոնգա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 39 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Կոոնգա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Վիշնյովոե (քաղաք, Ուկրաինա)
Վիշնյովոե (Вишневе), քաղաք Ուկրաինայի Կիևի մարզի Կիև-Սվյատոշինի շրջանում, շրջանային նշանակության քաղաք։ Հիմնադրվել է 1887 թվականին։
Չճշտված տվյալներով Վիշնյովոե քաղաքում բնակվում էր մոտ 55 000 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 25,2 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքներ Կատեգորիա:1887 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Շեյխ Խամդուլլախ
Կենսագրություն
Ծնվել է Ամասիայում։ Նրա հայրը՝ Մուստաֆա Դեդեն, սերում է մի տոհմից, որի ներկայացուցիչները գաղթել են դեպի Թուրքիա Միջին Ասիայից դեպի Ամասիա։
Խամդուլլախն գեղագրությունը սովորել է Խաիրեդդինա Մարասից, ով նրան ուսուցանել է արաբական գեղագրության վեց ոճերը ։ Խամդուլլախն իր աշխատանքներում փորձում էր ընդօրինակել հին վարպետների գործերը ։ Ուսման ընթացքում նա հանդիպել է որդուն Մեհմեդ IIին, որոնք շուտով դարձան ընկերներ։ Նա դառնալով Բայազեթի սուլթան Խամդուլլախին հրավիրեց  մայրաքաղաք Ստամբուլ։ Այնտեղ նա դարձավ Սուլթանի արքունիքի գլխավոր գեղագրիչը։
1485 թվականին Բայեզիդը ձեռք է բերեց հայտնի գեղագիր Յակուտ ալ-Մուստասիմի 7 գործերը։ Դրանից հետո նա Խամդուլլախին հանձնարարեց կատարել նոր գեղագրական ոճ, որը նման էր Ալ-Մուստաիմի օգտագործած ոճին։ Չնայած Խամդուլլախը Ալ-Մուստաիմի աշխատանքը համարեց անգերազանցելի, բայցևայնպես համաձայնեց։ Հետազոտողների կարծիքով, նոր ոճը, որը Բայեզիդը պատվիրեց ստեղծել, պետք է դառնար նոր կայսրության և նոր տոհմի խորհրդանիշ, որի հիմնադիրը նա ցանկանում էր դառնալ։
Խամդուլլախը ժամանակավորապես դարձավ ճգնավոր, որի ընթացքում, ըստ նրա տեսիլքի Մուհամեդ մարգարեն սովորեցրել է գեղագրության նոր ոճեր ։ Արդյունքում, Խամդուլլախն վերամշակեց Նասխ գեղագրական ոճը։ Սկսաց 1500 թվականից ի վեր Ղուրանի մեծ մասը գրվել է Խամդուլլախի ոճով, որի համար  հայտնի է որպես «Օսմանյան գեղագրության հայր>> ։ Խամդուլլախի աշակերտները տարածում էին նրա ոճը ամբողջ Օսմանյան կայսրությունում։ Խամդուլլախի ոճը գործածվում էր շուրջ 150 տարի՝ նրան դարձնելով օսմանյան ամենանշանակալից գեղագետներից մեկը։ Նույնիսկ երկու հարյուր տարի անց գեղագրության ուսանողները, ներառյալ Խաֆիզ Օսմանի, վերարտադրեցին Խամդուլլախի աշխատանքները ։
Խամդուլլախն իր ամբողջ կյանքը նվիրեց գեղագրությանը, նույնիսկ երբ նա ավելի քան 80 տարեկան էր, դեռ գեղագրություն էր գրում։ Խամդուլլախն ստեղծեց 47 Մուսաֆներ,  ինչպպես նաև բազմաթիվ  դժուզով և այլ աշխատանքներ, որոնցից շատերը գտնվում է  Թոփքափը ամրոց պալատի հավաքածուում։ Բայեզիդ մզկիթները ներկված են Խամդուլլախի գեղագրով, Ֆիրուզագան և Դավուդան Ստամբուլում, ինչպես նաև Բայեզիդ մզկիթը Ադրիանապոլիսում ։
Խամդուլլախի համբավի մեծացմանը զուգընթաց՝ գեղագրությունից զատ աճում էին նրա հմտությունների պատմությունները՝ ասելով, որ Խամդուլլախն հիանալի նետաձիգ էր, բազեագետ, լողորդ և հիանալի դերձակ ։
Խամդուլլախն մահացել է 1520 թվականին Ստամբուլ քաղաքում։ Թաղված է Կարաջաախմետի գերեզմանատանը։ Նրա աշխատանքները պահպանվել են մինչ օրս, և պահվում են Տոպկապի պալատի հավաքածուում ։
Խամդուլլախի որդին՝ Մեվլյանա Դեդե Չալաբին, նույնպես գեղագիր էր, և ամուսնացած էր Ամասիացի գեղագրիչ Շուկրուլլե Խալիֆայի հետ, ով նախկինում սովորել էր Խամդուլլախի մոտ։ Խամդուլլախի թոռները՝ Պիր Մուհամեդ Դեդեն և Դերվիշ Մուհամեդը, գեղագրիչներ դարձան, Ճիշտ ինչպես նրանց հայրը և պապը ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ստամբուլ քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:1429 ծնունդներ Կատեգորիա:1520 մահեր Կատեգորիա:1526 մահեր Կատեգորիա:Ամասիա քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:1436 ծնունդներ Կատեգորիա:Արվեստագետներ Կատեգորիա:Թուրքեր Կատեգորիա:Իսլամագիտություն Կատեգորիա:Նկարիչներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Շվեյցարիա
Շվեյցարիա (Schweiz, Suisse, Svizzera, Svizra), պաշտոնական անվանում՝ Շվեյցարական Համադաշնություն (գերմաներեն՝ Schweizerische Eidgenossenschaft, ֆրանսերեն՝ Confédération suisse, իտալերեն՝ Confederazione Svizzera, ռոմանշերեն՝ Confederaziun svizra), պետություն Կենտրոնական Եվրոպայում։ Հյուսիսից սահմանակից է Գերմանիայի, հարավում՝ Իտալիայի, արևմուտքում՝ Ֆրանսիայի, արևելքում՝ Ավստրիայի և Լիխտենշտայնի հետ։
Շվեյցարիան դաշնային հանրապետություն է։ Այժմյան սահմանադրությունը ընդունվել է 1999 թվականին։ Պետության և կառավարության ղեկավարը նախագահն է, որն ընտրվում է յուրաքանչյուր տարի ռոտացիայի կարգով Դաշնային խորհրդի կազմից։ Իշխանության գերագույն մարմինը Դաշնային ժողովն է։
Ծագումնաբանություն
Երկրի անունը ունի պատմական ծագում, որն առաջացել է վաղ շրջանում։ Այդ անունը առաջացել է «Schwyz» Շվից երկրամասի անունից։ Պատերազմի ժամանակ դաշնակիցների պայքարը` ընդդեմ Հաբսբուրգների մեծ դեր է խաղում Շվիցների զորքը։ Դրանից հետո Եվրոպական բանակների պատմության մեջ մեծ դեր է խաղում Շվիցների բանակը։ 1386 թվականին Զեմպախի մոտ տեղի ունեցած կոտորածից հետո շվիցները մեծ համբավ են ձեռք բերում։ Գերմանացի պատմիչները այժմ նշում են բոլոր համախոհներին։ Առաջին գրավոր տեղեկագիրը մեզ է հասել 1415 թվականին, հաստատված Զիգմունդ թագավորի կողմից` «Շվեյցարացիներ» աշխատության մեջ։ Դաշնակից անդամները այս անունը սկսեցին օգտագործել 1499 թվականի շվիցների պատերազմում, դաշնակիցները սկսեցին հանդուգն և հպարտ կերպով իրենց անվանել Շվաբներ։ Բայց ավելի ուշ սկսեցին պաշտոնական ձևով իրենց կոչել դաշնակիցներ։ 18-րդ դարի սկզբին պատմաբան Յոհանես ֆոն Մյուլլերը իր աշխատությունում դաշնակիցներին անվանեց «շվեյցարական դաշնակիցներ»։ 1803 թվականից սկսած այս տերմինը օգտագործվեց սահմանադրության միջնորդական ակտերում։ Շվեյցարիայի լատինական անունը` Քոնֆոեդերաթո Հելվետիա, առաջացել է անտիկ կելտական Հելվեթիեր տոհմից, որոնք տեղափոխվել են Շվեյցարիայի լեռնազանգված և հարավային Գերմանիայի տարածք։ 1789 թվականին հին դաշնակիցների անկումից հետո նոր շվեյցարական պետությունը անվանվեց Հելվետյան Հանրապետություն, որը պրակտիկորեն համարվեց Ֆրանսիայի դուստր պետությունը։ Այն ժամանակ, երբ Շվեյցարիան վերակազմավորվեց որպես պետություն, ապա` «Շվեյցարական Համադաշնություն», տերմինը օգտագործվում էր տարբերակելու համար քաղաքականապես անկայուն և կենտրոնացված Հելվետյան հանրապետությունը։ Քոնֆոեդերաթո Հելվետիա տերմինը ներկայացվել է 1848 թվականին պետության ստեղծման կապակցությամբ։ 1879 թվականից սկսած Շվեյցարիայի համդաշնությունը սկսեց իր կնիքներով մետաղադրամներ հատել, և որպես նշան ընտրվեց «CH» ֆրանկական արժույթը։
Նախապատմություն
Ներկայիս Շվեյցարիայի տարածքը բնակեցված է եղել պալեոլիթյան ժամանակաշրջանից ։ Մագդալենյան-մշակույթի հետքերը կարելի գտնել Քեսերլոխում, վերջինս գտնվում է Թայգենում։ Մինչ Սառցե վերջին ժամականակաշրջանը՝ այսպես կոչված Վյուրմ-սառցե դարաշրջանում, շվեյցարական հարթավայրում բնակչության հիմնականում մասը կազմում էին տեղաբնիկները, որոնց մշտական բնակության վայրը գտնվում էր լճի շրջակայքում, որտեղ կային բարենպաստ պայմաններ։ Երկաթի դարի սկզբում շվեյցարական հարթավայրում բնակություն էին հաստատել կելտական ծագում ունեցող ցեղերը ։ Մինչև հելլենիզմի դարաշրջանը կելտերը մեծ խնամքով էին վերաբերվում ձեռագիր մատյաններին։
Համաձայն հզոր զորավար և առաջնորդ Հուլիոս Կեսարի տվյալների, որոնք վերաբերվում են գալերի դեմ ունեցած պատերազմի արդարացումներին․ ներկայիս Շվեյցարիայի տարածքում են ապրել տարբեր ծագում ունեցող կելտական ցեղեր և ազգեր․ հելվետները շվեյցարական հարթավայրում, լեպոնտները Տիչինոյում, սեդուները Վալիսում և ռայթերները արևելյան Շվեյցարիայում։ Հռոմեական կայսրության ընդլայնման ընթացքում Ալպերը և ներկայիս Շվեյցարիայի տարածքը 1-ին դարում ընդգրկվեցին հռոմեական կայսրության տարածքում, և բնակչությունն էլ հռոմեացվեց։ Շվեյցարիայում մեծ կարևորություն ունեցող հռոմեական քաղաքներն են եղել Աուգուստա, Ռաուրիկան, Վինդոնիզիան, Կոլոնիա, Յուլիա և Ֆորում Կլաուդի Վալլենսիում։
Ավելի ուշ Շվեյցարիայում սկսեց տարածվել քրիստոնեությունը, որը սկսվեց կենտրոնական քաղաքներից։ Ներկայիս հոգևոր կենտրոնները գտնվում է ժնևում, Լոզանում, Բազելում, Խուռում։ Հռոմեական կայսրության անկումից հետո բուրգունդիների և ալամանների գերմանական ցեղերը եկել էին հյուսիսից և խառնվելով հռոմեական ծագում ունեցող բնակչության հետ հաստատվել են շվեյցարական հարթավայրում։ Հռոմեական ժամանակաշրջանում երկրի արևմտյան բնակեցված տարածքները և ալպյան հովիտները համարվում էին գերմանալեզու և քրիստոնեական տարածքներ, իսկ հյուսիսային հատվածում տարածված էր միայն գերմաներեն բառապաշարը։ Մինչև 746 թվականը բուրգունդնները և ալեմանները ենթարկվեցին ֆրանկներին ` դարձնելով Շվեյցարիայի ֆրանկյան կայսրություն։ Այս կայսրության բաժանման ժամանակ Շվեյցարիայի տարածքի կեսը մնաց Արևելյան Ֆրանկիային, այնուհետև, Սուրբ Հռոմեական կայսրությանը։ Տարածքի մեծամասնությունը հիմնականում պատկանում էր Շվաբիայի և Բուրգունդիայի թագավորության ցեղային հարստությանը։ Մինչև 9-րդ դարը ալեմանների համար քրիստոնեության կարևոր վանական կենտրոններից են եղել Սբ. Գալենն ու Ռեյչենան վանքերը։
Հռոմեա-գերմանական կայսրության վաղ պատմության մեջ կարևոր դեր են խաղացել Շվեյցարիայի ազնվական տոհմերը, դրանք են Հաբսբուրգների, Կյուրբուրգների և Ռուդոլֆինգրների ընտանեկան տոհմերը։ Բացի դրանից, ալպյան շրջաններում շատ կարևոր էր Իտալիայում գերմանական իշխանությունը։ Սրանով է բացատրվում թե ինչու գերմանացի կառավարիչները միշտ հատուկ ուշադրություն են դարձրել Ալպերում գտնվող ձորերին և ձգտում են միշտ վերահսկողության տակ պահել դրանք։ Կենտրոնական Շվեյցարիայի ձորերի բնակիչները այս «կայսերական հարստությունը» տեսնում էին որպես արտոնություն։ 12-րդ դարի վերջին և 14 դարի սկզբին սկսվեց միգրացիոն շարժումը Օբերվալիսի շրջաններից սկսած ներառյալ ալպյան այլ տարածքներ, արտագաղթում էին դեպի հյուսիսային Իտալիա, Լիխտենշտայն երբեմն նաև Բավարիայի և Սավոյի շրջաններ։ Հյուսիսային երկարության՝ 300 կմ հեռավորության վրա գոյություն ունի շուրջ 150 գյուղ, որոնք հիմնվել են Վալսերների կողմից, վերջիններս հայտնի են` որպես գերմանացի ներգաղթյալներ։ Շվեյցարիայի տարածքում պահպանվել են հնագույն բնակիչների հին քարեդարյան կացարաններ (Գրախենլոխ, Բիրզեկ)։ Շվեյցարիայի բնակիչների մասին առաջին գրավոր աղբյուրները մ․ թ․ ա․ 2-րդ դարից են, այդ ժամանակ Շվեյցարիայի տարածքի մեծագույն մասում բնակվել են հելվետ կելտական ցեղը, արևելքում ռետերը։ Մ․թ․ա․ 1-ին դարում նրանց նվաճել են հռոմեացիները, 6-րդ դարում Շվեյցարիայի գրեթե ամբողջ տարածքը նվաճել են ֆրանկները, և Շվեյցարիան մտել է Ֆրանկական պետության մեջ։ 6-րդ դարի վերջից մինչ 7-րդ դար ավարտվել է բնակչության քրիստոնեացումը։ 9-րդ դարում Շվեյցարիայի գրեթե ամբողջ ժամանակակից տարածքը մտնում էր Հռոմեական սրբազան կայսրության մեջ։ Շվեյցարիայում սկսվել են ձևավորվել ֆեոդալական հարաբերություններ։ Երկիրը բաժանված էր բազմաթիվ կոմսությունևերի, սենիորությունների, եկեղեցական իշխանությունների, գյուղական համայնքների (կանտոնների), քաղաքային հանրապետությունների։ 1499 թվականի շվեյցարական պատերազմի ընթացքում` Շվաբական դաշինքի դեմ, Շվեյցարիան, փաստորեն, անկախություն ձեռք բերեց։ 1501 թվականին շվեյցարական դաշինքին միացան Բազելը և Շաֆհաուզենը, 1513 թվականին՝ Ապպենցելը։ Այսպիսով կազմավորվեց 13 իրավահավասար կանտոնների կոնֆեդերացիա, որը գոյատևեց մինչև 1798 թվականը։ Շվեյցարիայի սոցիալ-տնտեսական զարգացումը յուրօրինակ է եղել, թույլ զարգացած էին ֆեոդալական հարաբերությունները, երկար պահպանվել են մարկ-համայնքները, ազատ գյուղացիները, տնտեսության նահապետական բնույթը, տարածված էր վարձու զինվորությունը։ Քաղաքային կանտոններում առաջատար էին առևտուրը, արհեստները։ 1798 թվականին Շվեյցարիա մտան ֆրանսիական զորքերը, ստեղծվեց Ֆրանսիայից կախյալ միասնական Հելվետական հանրապետություն (մինչև 1803 թվական)։ Վիեննայի կոնգրեսը 1815 թվականին հաստատեց Շվեյցարիայի մոտավորապես ժամանակակից սահմանները և ընդունեց նրա «հավերժ» չեզոքությունը։ 19-րդ դարի 30-40-ական թվականներին շարժում ծավալվեց ֆեոդալական հարաբերությունների վերջնական վերացման, քաղաքական կարգի դեմոկրատացման և երկրի կենտրոնացման համար։ 1860-1870-ական թվականներին Շվեյցարիայում վերելք ապրեց բանվորական շարժումը, ստեղծվեցին 1-ին ինտերնացիոնալի շվեյցարական սեկցիաները։ 1888 թվականին հիմնվեց Շվեյցարիայի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցությունը (ՇՍԴԿ)։ Շվեյցարիայում ապաստան էին գտնում Ռուսաստանի, Իտալիայի, Ֆրանսիայի և այլ երկրների բնակիչներ։
Շվեյցարական համադաշնություն
Շվեյցարիայի երեք երկրամասերը (կանտոնները) Ուրին, Շվիցը և Ունթերվալդենը 1291 թվականին գերմանացի թագավոր Ռուդոլֆ առաջինի մահից հետո, պայման կապեցին միավորվելով մեկ միության (համադաշնության) մեջ` «ստեղծելով  հավիտյան դաշինք» ։ Համապատասխան փաստաթուղթը, այսպես կոչված, «Դաշնային նամակ»-ը ստորագրվել է 1291 թվականի օգոստոսի սկզբին։ Լեգենդի համաձայն այս միության դաշինքը կապվել է Ռուտլի կղզում։ Շվեյցարիայի պատմության մեջ 19-րդ դարը շատ նշանակալից է եղել։ 1291 թվականի օգոստոսի 1-ին հիշատակվում է որպես շվեյցարական համադաշնության հիմնադրման օր  և այդ պատճառով է, որ օգոստոսի 1-ը Շվեյցարիայում տոնվում է որպես պետականության  տոն ։ Վատ հարաբերությունները համադաշնության գլխավոր անդամների և Հաբսբուրգների ազդեցիկ տոհմի միջև սկսվել էին դեռևս թագավորական ընտրություններից, որը տեղի էր ունեցել 1314 թվականի նոյեմբերի 25-ին, երբ միառժամանակ թագավոր էին ընտրվել և Լյուդվիգ Բայերը և Հաբսբուրգների տոհմից Ֆրիդրիխ Գեղեցիկը։ Համադաշնության գլխավոր անդամները աջակցեցին Լյուդվիկ Բայերին։ Այս ամենը և արշավանքը դեպի Այնզիդելն տաճար հանգեցրեց նրան, որ Ավստրիայի Լեոպոլդ առաջին թագավորը 1315 թվականին պատերազմական գործողություններ սկսեց միության անդամների դեմ, որը տեղի է ունեցել Մորգարթենում, վերջինս էլ վատ ավարտ է ունեցել նրա համար։ Որպեսզի շարունակի պահել իր անկախությունը Հաբսբուրգներից, թագավորական քաղաքները Լյուցեռնը, Ցյուրիխը, Բեռնը, Ցուգը Գլառուդը 14-րդ դարում  միավորվեցին հին շվեյցարական միության երեք երկրամասերին։ Արդյունքում այս տարածքները ձևավորվեցին որպես ութ միավորված տարածքներ։ Երբ հին շվեյցարական միության անդամները ունենալով համագործակցություն Բեռնի, Լյուցեռնի, Ցյուրիխի հետ պահանջեցին ունենալ կայուն քաղաքական նշանակություն, այս ամենը չհանդուժեցին եվրոպական դատական կենտրոնները Վիեննան, Փարիզը Միլանը ։ Մինչև հիմա էլ պատմաբանների մեջ վեճեր են գնում կապված Մորգարթենի ճակատամարտի հետ ։ Հետո սրան շարունակեցին Հաբսբուրգների տան վեճերը, ապա 1386 թվականին Սեմբախում և 1388 թվականին միության անդամների և հաաբսբուրգնեիր զինակիցների ծեծկռտուքը։ 1415 թվականին գրավեցին հաբսբուրգների պապական հողերը Արագույում։ Ցյուրիխի և միության այլ քաղաքների միջև այս ամենը տեղի է ունեցել կոմս Տոգենբուրգների թողած ժառանգության հետևանքով, որը հին Ցյուրիխի պատերազմն էր, որի ընթացքում Ցյուրիխը միացել էր Հաբսբուրգներին։ Բայց Ցյուրիխը ստիպված էին վերադարձնել Շվեյցարիայի միությանը։ Հաջորդ պատերազմը Հաբսբուրգներին 1460 թվականին բերեց Տուրգաու, այնպես որ Տիրոլի դուքս Զիգմունդը 1474 թվականի հունիսի 11-ին ստիպված ճանաչեց «հավերժական ուղղությունը», նրան սպառնում էր բուրգունդների դուքս Կարլև, որպեսզի նա ճանաչի Շվեյցարիայի միությունը։ Կայսր Ֆրիդրիխ III-ի ցանկությամբ շվեյցարական միությունը տեղափոխվեց։
Բուրգունդյանների նկատմամբ ռազմական հաղթանակը ամրապնդեց Շվեյցարիայի միության անկախացման ցանկությունը։ Այդ պատճառով նա դիմադրեց գերմանական թագավորի կայսերական բարեփոխմանը, իսկ ավելի ուշ նաև կայսր Մաքսիմիլյան առաջինի փորձին։ Մաքսիմիլիանը փորձ կատարեց ստիպել միությանը, որպեսզի նրանք 1499 թվականին խաղաղությամբ ավարտեն պատերազմը ։ Որպես հստակ արդյունք, 1501 Բազելը և Շաֆհաուզենը միացվել են Շվեյցարիայի համադաշնությանը, այսպիսով դառնալով 13 միավորված տարածքներ։ Բացի դրանից եղել են նաև այլ դաշնակիցներ այսպես կոչված` Լիկի, հատկապես Վալիսը և երեք միությունները, ինչպես նաև Գալիայի վանականները և Նոյենբուրգի կոմսությունը։
Շվաբիական և բուրգունդական պատերազմներում տարած հաղթանակները և նրանց հակառակորդների ժամանակակից մարտավարությունները հաստատեցին միության զինյալների հեղինակությունը և վարձկաններին տվեց մեծ խթան։ Մինչև 19-րդ դարը սա կենտրոնական Շվեյցարիայի գյուղական շրջաններում կարևոր տնտեսական գործոն էր համարվում։
Միության սահմանների ընդլայնումը դեպի հյուսիսային Իտալիան պայմանավորված էր նրանով, որ անցնեն Ալպերը։ Շվեյցարիայի միությունը նույնպես ընդգրկվել է Ֆրանսիայի, Վենեցիայի, Պապականության, Իսպանիայի և Իտալիայի տարբեր պատերազմում։ Շվեյցարիայի գվարդիան հիմնադրվել է Պապի Հուլիոս II-ի կողմից 1506 թվականին, որը ընդգրկել է այդ ամբողջ ժամանակահատվածը։ Մինչև 1513 թվականը Շվեյցարիայի միությունը նվաճեց Տիչինոյի տարածքը և վերջապես նաև Միլանը, որը նրանք հովանավորում էին։ 13 միավորված տարածքներում կնքվեց «Հավերժական խաղաղություն» պայմանագիրը` 1516 և 1521 թվականներին Ֆրանսիայի թագավորության հետ, ստանալով կենսաթոշակներ, սակագներ և առևտրային արտոնություններ, ինչպես նաև  ներքին և արտաքին հակամարտություններում քաղաքական օգնություն։ Բացի այդ լեռնային տարածքների մեծ մասը վերջնականապես անցավ Շվեյցարիայի համադաշնությանը։ 1519 թվականից Ուրլիխ Ցվինգի նախաձեռնությամբ Ցյուրիխում և շվեյցարական հարթավայրում տեղի ունեցան բարեփոխումներ` կապված ռեֆորմացիայի հետ, դա էլ տարբեր երկրամասերում հանգեցրեց լարվածության։ Առաջին և երկրորդ կրոնական կապելական պատերազմներից հետո 1531 թվականին փորձեցին կողմերը հաշտեցման եզրեր փնտրել։ Եկեղեցական բարեփոխումներ տեղի ունեցան՝ Ցյուրիխում, Բեռնում, Բազելում։ Միության հիմնական կանտոնները՝ Լուցեռնը, Ցուգը, Ֆրայբուրգը մնացին կաթոլիկ։ Կալվինակաները և ցվինգլիները 1536 թվականին միավորվեցին հելվետյան միության մեջ և հիմնեցին բարեփոխված եկեղեցին, որը տարածվում է Անգլիայում, Շոտլանդիայում և ամբողջ աշխարհում։
Հաշվի առնելով երեսուն տարի տևած պատերազմի տառապանքները և փորձությունները Շվեյցարական համադաշնությունը որոշում կայացրեց դադարեցնել պատերազմը և կնքել «հավերժական զինադադր»։ 1648 թվականի հոկտեմբերի 24-ին շվեյցարական երկրամասերը անկախանալով դուրս եկան սրբազան հռոմեական կայսրության իշխանությունից և ճանաչվեցին «Վեստֆալի խաղաղության» մեջ։
Հելվետյան հանրապետություն
1798 թվականի մայիսի 5-ին Շվեյցարական Համադաշնությունը կարճ դիմադրությունից հետո գրավվեց Ֆրանսիայի կողմից և նշանավորվեց որպես Հելվետյան հանրապետություն։ Հելվետյան հանրապետությունը եղել է առաջին ժամանակակից պետությունը Շվեյցարիայի տարածքում և ի տարբերություն ավանդական ձևի այն հայտնի էր որպես միասնական պետություն և ուներ խիստ կազմակերպված կենտրոնացված ձև։ Նախկինում ձևավորված տարբերությունները «ստորին» քաղաքների և իշխող քաղաքների միջև վերացան։ Ձևավորվեցին օրենքի հավասարությունը, միասնական տնտեսական և դրամավարկային տարածքները, օրենքի հավասարությունը, միասնական տնտեսական և դրամավարկային տարածքի ստեղծումը, մի քանի առաջադեմ նորամուծություններից են համարվում հավատքի և խղճի ազատությունը, որոնք Շվեյցարիայում մեծ դեր են խաղում։ Հելվետյան հանրապետություն որպես ֆրանսիական հպատակ պետություն ներգրավվեց Նապոլեոնյան կռիվներում ինչպես նաև տարբեր կաթոլիկական պատերազմներում և գտնվում էր տարբեր ռազմաբեմերի կենտրոններում։ Մի քանի հեղաշրջումներից և զինված ապստամբություններից հետո, Նապոլեոն Բոնապարտը 1803 թվականին կրկին ընդունեց Շվեյցարիայի ինքնավար կանտոնների դաշնային սահմանադրությունը։ Որպես պետության անվանում սահմանվել է «Շվեյցարական համադաշնություն»։ Նախկին քաղաքները ներառվել են 9 երկրամասերի կանտոնների մեջ` Սբ. Գալիա, Գրաուբունդեն, Աարագու, Տիչինո, Տուրգաու և Վաադթ։
1815 թվականին Շվեյցարիայի ներքին և արտաքին սահմանները միջազգայնորեն ճանաչվեցին Վիեննայի կոնգրեսում ։ Փարիզյան Խաղաղության Ժողովում 1815 թվականի նոյեմբերի 20-ին Շվեյցարիայի մեծ տերությունները հռչակեցին «հավերժական զինված չեզոքություն» որով`իրենց տարածքը դուրս էին բերում Ֆրանսիայի ազդեցությունից։ Դաշնային պայմանագրով Շվեյցարան կրկին դարձավ դաշնային պետություն այնպես, որ հաջորդ դարաշրջաններում կանտոնների ինքնավարությունը ավելի մեծ էր, քան Նապոլեոնյան շրջանում։
Առաջին Համաշխարհային Պատերազմ
1914-1918 թվականների Առաջին համաշխարհային պատերազմում Շվեյցարիան պահպանեց չեզոքություն։ Ռուսաստանում 1917 թվականի Փետրվարյան և, հատկապես, Հոկտեմբերյան հեղափոխությունները նպաստեցին բանվորական շարժման վերելքին Շվեյցարիայում, ուժեղացավ գործադուլային շարժումը։ Շվեյցարիայում անցկացվել են միջազգային սոցիալիստական կոնֆերանսներ (1915 թվականին՝ Ցիմերվալդում, 1916 թվականին՝ Կինտալում)։ 1921 թվականին ստեղծվեց Շվեյցարիայի կոմունիստական կուսակցությունը (ՇԿԿ)։ 1923 թվականին սպիտակգվարդիականները Շվեյցարիայում սպանեցին Լոզանի միջազգային կոնֆերանսի սովետական պատվիրակության գլխավոր քարտուղար Վ. Վորովսկուն։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ
1937-1939 թվականներին Շվեյցարիայի տնտեսությունը վերելք ապրեց՝ կապված նախապատերազմական ռազմական կոնյունկտուրայի հետ։ 1939-1945 թվականների Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում Շվեյցարիան հաստատեց իր չեզոքությունը, բայց շարունակում էր Գերմանիային մատակարարել ստրատեգիական հումք, սարքավորում, զենք, էլեկտրաէներգիա և այլն։ 1944 թվականին տեղի ունեցավ Շվեյցարիայի աշխատանքի կուսակցության (ՇԱԿ) հիմնադիր համագումարը։ ՇԱԿ-ի մեջ մտան նաև կոմկուսի անդամները։ Պատերազմի տարիներին զգալիորեն մեծացավ արդյունաբերական պոտենցիալը, Ազգային բանկի ոսկու պաշարը։