cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Արյան շրջանառություն
Արյան շարժման առանձնահատկությունները երակներում
Երակներն արյան արտատար անոթներն են, որոնք հյուսվածքներից հեռացնում են ածխաթթու գազը և նյութափոխանակության այլ արգասիքներ։ Նրանց պատերն ունեն թույլ առաձգականություն, փափուկ են և հեշտությամբ սեղմվում են։ Երակներով են պայմանավորված արյան շրջանառության ողջ համակարգի տարողունակությունը, սիրտ հոսող արյան քանակի մեծությունը, սրտի րոպեական ծավալը։ Երակներով արյան շարժմանը նպաստում են թոքամզային խոռոչի բացասական ճնշումը, կմախքային մկանների կծկումները, որի հետևանքով սեղմվում են նրանց միջով անցնող անոթները։ Դրա հետևանքով երակներում ճնշումը բարձրանում է, իսկ փականները խոչընդոտում են արյան հետհոսքը, և արյունն ուղղվում է դեպի սիրտ։ Քայլելիս ոտքի մկանների կծկումներն ուժեղացնում են արյան շարժումը երակներով։ Եթե մարդը երկար ժամանակ կանգնում է անշարժ, ապա ոտքի երակներում ճնշումը մեծանում է, և առաջանում է այտուցվածություն։ Դրա համար անհրաժեշտ է պարբերաբար շարժողական վարժություններ կատարել։
Արյան վերաբաշխում
Այն օրգանները, որոնք ավելի շատ աշխատանք են կատարում, ստանում են ավելի մեծ քանակի արյուն։ Քանի որ տարբեր պայմաններում օրգանների գործունեության փոխվում է, ուստի տեղի է ունենում արյան վերաբաշխում։ Ընդ որում՝ աշխատող օրգանն ուժգնորեն մատակարարվում է արյամբ՝ ի հաշիվ մարմնի մյուս մասերում արյան մատակարարման քչացման։ Անոթներն օժտված են նեղանալու և լայնանալու հատկությամբ, որով իրականացվում է արյան վերաբաշխումը։ Արյան ընդհանուր կայուն քանակի դեպքում աշխատող օրգանն ավելի լավ է մատակարարվում արյամբ։ Այսպես՝ աշխատող մկանում արյան մատակարարումը 50 անգամ ավելանում է չաշխատող մկանի համեմատությամբ։
Անոթների լայնացումը և նեղացումը կատարվում է նրանց պատերի հարթ մկանների միջոցով, որոնք նյարդավորվում են անոթալայնիչ և անոթասեղմիչ նյարդաթելերով։
Արյունատար անոթների լարվածության նյարդահումորալ կարգավորում
Բոլոր արյունատար անոթները, բացառությամբ մազանոթների, կազմված են հարթ մկաններից։ Սիմպաթիկ նյարդերը հանդիսանում են անոթների լարվածությունը կարգավորող նյարդային կենտրոնը գտնվում է երկարավուն ուղեղում։ Անոթասեղմիչ նյարդերով եկող ազդակները կծկվում են անոթների հարթ մկանները, նեղացնում զարկերակների լուսածերպը, որի հետևանքով նվազում է օրգանի արյան մատակարարումը։ Անոթասեղմիչ նյարդերով հաղորդվող ազդակների նվազման դեպքում անոթների լարվածությունը թուլանում է, և նրանք լայնանում են։ Անոթասեղմիչ նյարդերից բացի որոշ անոթներ նյարդավորված են նաև պարասիմպաթիկ նյարդերով, որոնց գրգռումն առաջացնում է անոթների լայնացում և ուժեղացնում արյան ներհոսքը օրգան։
Կենսաբանորեն ակտիվ նյութերից ադրենալինը նեղացնում է անոթների մեծ մասը, բացառությամբ սիրտ սնուցող պսակաձև անոթների, ուղեղի և կմախքային մկանների անոթների։ Անոթասեղմիչ հատուկ նյութ է արտադրվում երիկամներում։ Անոթների լուսանցքը լայնացնում են թթվածնի անբավարարությունը,ածխաթթու գազի ավելցուկը, նյութափոխանակության որոշ միջանկյալ արգասիքներ։
Առաջին օգնությունը արյունահոսությունների դեպքում
Մարդու արյունատար համակարգում արյան քանակը միջին հաշվով 5 լ է, ընդ որում հասուն մարդու արյան քանակը կազմում է մարմնի զանգվածի 7-8 %-ը, նորածնի մոտ՝ 15 %։ Արյունահոսության պատճառ կարող են լինել արյունատար անոթների պատերի վնասումը, տարբեր հիվանդությունների դեպքում նրանց թափանցելիության բարձրացումը, արյան մակարդման խանգարումը։ Արյան կորստի դեպքում զարկերակային ճնշումն ընկնում է, խանգարվում է արյան շրջանառությունը, գլխուղեղին, սրտին և մյուս օրգաններին թթվածնի ու սննդանյութերի մատակարարումը։ Արյան ծավալի 1/3 ավելի կորուստը վտանգավոր է կյանքի համար, իսկ 2-2,5 լ արյան կորուստը՝ մահացու։
Արյունահոսությունները լինում են երեք տեսակի՝ մազանոթային, երակային, զարկերակային։
Մազանոթային արյունահոսության առանձնահատկությունն այն է, որ արյունահոսում է վնասված ողջ մակերեսը։ Քանի որ մազանոթներով արյունը դանդաղ է հոսում, ոչ բարձր ճնշմամբ, ուստի այն հեշտ է կանգնեցնել։ Վերքը մշակում են յոդի թուրմով, վրան դնում մաքուր վիրակապ, որը օրգանիզմը պաշտպանում է մանրէների ներթափանցումից և նպաստում արյան արագ մակարդմանը։
Երակային արյունահոսության դեպքում արյունը հոսում է հավասարաչափ, անընդհատ, գույնը մուգ է, որը պայմանավորված է ածխաթթու գազի մեծ պարունակությամբ։ Երակներում արյան հոսքի արագությունը համեմատաբար մեծ է։ Վնասված երակից արագ հոսելով, արյունը լվանում տանում է մակարդման ժամանակ առաջացած մակարդուկները։ Կարճ ժամանակում մարդը կարող է կորցնել մեծ քանակով արյուն, որը վտանգավոր է կյանքի համար։ Երակների վնասվածքներն ամենից հաճախ առաջանում են վերջույթներում։ Դրա համար ամենից առաջ անհրաժեշտ է վնասված վերջույթը բարձրացնել վերև, որպեսզի պակասի արյան ներհոսքը, և արյունահոսությունը դադարի։ Երակային փոքր արյունահոսությունները դադարեցնելու համար անհրաժեշտ է վերքին դնել սեղմիչ վիրակապ, որը սեղմում է վնասված անոթի փափուկ պատերը, նպաստում արյան մակարդուկի առաջացմանը և արգելում արյան հոսքը։
Զարկերակային արյունահոսություններն ավելի հազվադեպ են հանդեպում, բայց խիստ վտանգավոր են կյանքի համար։ Այդ արյունահոսությանը բնորոշ է վերքից շատրվանող ալ կարմիր գույնի արյան շիթը։ Քանի որ զարկերակների պատերը ամուր են, սեղմիչ վիրակապը հազվադեպ է արյունը դադարեցնում։ Դրա համար անհրաժեշտ է վերջույթն առավելաչափ ծալել (ծնկային կամ արմնկային հոդում), ապա ամրացնել վիրակապով։ Խոշոր զարկերակների արյունահոսության դեպքում մատով սեղմել անոթը վերքից վերև, երբ արյունահոսությունը կքչանա, դնել ռետինե խողովակ կամ քուղ։ Նախքան քուղը դնելը, նյարդերը և մաշկը չվնասելու համար, վերքի վրա դնել մի կտոր գործվածք։ Քուղը դնել վնասված մասից վեր և ձգել, որպեսզի հյուսվածքները և անոթների պատերը սեղմվեն։ Արյունահոսությունը դադարելիս անոթազարկը չի շոշափվում, և վերջույթը գունատվում է։ Եթե տուժածին երկու ժամվա ընթացքում չտեղափոխեն հիվանդանոց, անհրաժեշտ է քուղը թուլացնել, որպեսզի հյուսվածքները չմահանան։
Սիրտ-անոթային համակարգի հիգիենան
Առողջ սիրտն օրգանիզմի բնականոն գործունեության կարևոր պայմանն է։ Սպորտով, ֆիզիկական աշխատանքով պարբերաբար զբաղվելը ուժեղացնում է, կոփում սրտամկանը, նպաստում ձախ փորոքի մկանապատի հաստացմանը։ Դեռահասների արյունատար անոթների ցանցն իր զարգացման աստիճանով հետ է մնում սրտից։ Ուստի դեռահասներին ֆիզիկական աշխատանքով ծանրաբեռնելիս սիրտը լրացուցիչ ճիգեր է գործադրում անոթների նեղ լուսանցքով արյուն մղելու համար։ Տարիքին համապատասխան թեթև աշխատանքից ծանրին անցնելիս պետք է պահպանել աստիճանականություն։
Ծխելն և սպիրտային խմիչքների չարաշահումն առաջանում են սիրտ-անոթային համակարգի ախտահարումներ։Ծխախոտի ծուխը պարունակում է շուրջ 300 թունավոր նյութեր՝ նիկոտին, ածխաթթու գազ և ուրիշ։ Նիկոտինը սեղմում է արյունատար անոթները, բարձրացնում արյան ճնշումը,արագացնում արյան մակարդումը։ Յուրաքանչյուր ծխած գլանակից հետո անոթները նեղանում են շուրջ 30 րոպե, որի հետևանքով դժվարանում է արյան շրջանառությունը։ Ալկոհոլն արյուն է անցնում օգտագործելուց մի քանի րոպե հետո և շրջանառում է 5-7 ժամ։ Այն գրգռում է նյարդային համակարգը, սեղմում է սրտի պսակաձև անոթները, որի պատճառով սրտամկանն անբավարար քանակով թթվածին և սննդանյութեր է ստանում։ Ծխող և ալկոհոլ գործածող մարդիկ հաճախ են ունենում սրտի և անոթների ջղակծկումներ, սրտային ծանր նոպաներ։
Թերշարժունությունը վնասակար ազդեցություն ունի օրգանիզմի ընդհանուր վիճակի, այդ թվում սիրտ-անոթային համակարգի վրա։ Երկարարտև թերշարժունությունը նպաստում է անոթների լուսանցքի կարգավորման և արյան վերաբաշխման խանգարմանը, ճարպակալմանը, իջեցնում է օրգանիզմի դիմացկունությունը, աշխատունակությունը։
Սիրտ-անոթային հիվանդություններից հաճախ հանդիպում է «կրծքային հեղձուկը», որն անվանում են ստենոկարդիա։ Այն դրսևորվում է ծանր ցավային նոպաներով, հատկապես կրծքավանդակի կամ ձախակողմյան մասում։ Որոշ դեպքերում ցավը տարածվում է ձախ ձեռքի ուղղությամբ։ Ցավային նոպաները սովորաբար տևում են մի քանի րոպե, ուղեկցվում օրգանիզմի ընդհանուր թուլությամբ և վախի զգացումով։ Ստենոկարդայի պատճառը սիրտը սնուցող պսակաձև զարկերակների նեղացումն է, որից և պակասում է սրտի որոշ մասերում արյան մատակարարումը։ Եթե սրտամկանի տվյալ տեղամասում արյան մատակարարումը երկարատև է դադարում ապա այդ տեղամասի հյուսվածքը մահանում է, և առաջանում է մեռուկ (ինֆարկտ)։ Ինֆարկտը և սրտի այլ ախտահարումները հայտնաբերվում են սրտագրի միջոցով, որը արտահայտվում է սրտամկանի էլեկտրական ակտիվությունը։
Ստենոկարդիայի նոպաների ժամանակ անհրաժեշտ է հիվանդի հանգիստ վիճակ, որովհետև ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությունը կարող է խիստ վատացնել հիվանդության ընթացքը։ Անհրաժեշտ է նաև հիվանդին տալ դեղամիջոցներ, որոնք լայնացնում են սրտի անոթները։ Սիրտ-անոթային որոշ հիվանդությունների դեպքում արյան ճնշումը խիստ բարձրանում է։ Հիվանդն ունենում է տաքության զգացողություն, դեմքի մաշկը կարմրում է, արագանում է սրտի զարկերի թիվը, և սրտի շրջանում առաջանում են ծակող բնույթի ցավեր, որոնք երբեմն ուղեկցվում են սրտխառնությամբ և փսխումով։
Այդպիսի հիանդներին առաջին օգնություն ցույց տալու համար անհրաժեշտ է հիվանդին պառկեցնել անկողնում և տալ բժշկի առաջարկված դեղամիջոցները։ Խորհուրդ չի տրվում օգտագործել մեծ քանակությամբ հեղուկներ, չարաշահել կենդանական ճարպի օգտագործումը։ Խիստ արգելվում է ծխել և սպիրտային խմիչքներ օգտագործել։
Սրտի և անոթների հիվանդությունների կանխարգելումը
Մարդու առողջությունը մեծ չափով կախված է օրգաններին արյան չափավոր մատակարարումից։ Դրա համար չափազանց կարևոր է կատարել կանոնավոր ֆիզիկական աշխատանք։ Ֆիզիկական աշխատանքը, ֆիզկուլտուրան և սպորտը զարգացնում են ոչ միայն կմախքային մկանները, այլև սրտամկանը։ Որքան մարզված է սրտամկանը, այնքան շատ արյուն կարող է մղվել անոթային համակարգ միավոր ժամանակում։ Ֆիզիկական աշխատանքի և կանոնավոր մարզումների հետ զուգընթաց լայնանում են սիրտը սնող անոթները։ Չմարզված մարդու սրտի աշխատանքը հանգստի պայմաններում լիովին բավարարում է օրգան-համակարգերի պահանջի։ Սակայն ֆիզիկական գերծանրաբեռնվածության դեպքում սրտի կծկումների ուժը մեծանում է, կծկումները դառնում են ավելի հաճախակի։ Դա բերում է սրտամկանի հոգնածության, նրա կծկումները գնալով թուլանում են, և անոթային համակարգ մղված արյունը չի բավարարում օրգանների պահանջին, որից զարգանում է սրտային անբավարարություն։ Մարզումները ցանկալի է կատարել թարմ օդում պարբերաբար, որը կարևոր նախապայման է սրտային հիվանդությունների կանխարգելման համար։
Արյան շրջանառության կարգավորում
Արյան շրջանառության կարգավորումը տեղի է ունենում նյարդային (ռեֆլեկտոր) և հումորալ (արյուն, ավիշ) ճանապարհով։ Կենտրոնից եկող թափառող և սիմպաթիկ նյարդերը, լայնացնելով կամ նեղացնելով անոթները, փոփոխում են սրտի կծկումների ռիթմը և ուժը, ինչպես նաև անոթների լուսանցքը, հետևաբար՝ մղված արյան քանակն ու ճնշումը։ Նման ազդեցություն են գործում նաև օրգանիզմում առաջացող քիմիական որոշ նյութեր՝ ադրենալինը, վազոպրեսինը, ացետիլխոլինը, հիստամինը։ Արյան շրջանառության խանգարումներն առաջանում են սիրտ-անոթային համակարգի և նրա նյարդային կարգավորման ախտահարումների հետևանքով։ Արյան շրջանառության խանգարումները լինում են տեղական և ընդհանուր։ Առաջինի դեպքում խախտվում է օրգանիզմի որևէ մասի կամ օրգանի (օրինակ, վերջույթների, սրտամկանի, գլխուղեղի) արյունամատակարարումը, որի պատճառներն են՝ աթերոսկլերոզը, արյունատար անոթների բորբոքումներն ու խցանումը։ Տեղական խանգարումների ժամանակ կարող են առաջանալ սրտամկանի կամ այլ օրգանի ինֆարկտ, ապոպլեքսիա և այլն։ Արյան շրջանառության ընդհանուր խանգարումների դեպքում խախտվում է ամբողջ օրգանիզմի արյունամատակարարումը, որը կարող է պայմանավորված լինել սրտի (սրտային անբավարարություն) և անոթների (անոթային անբավարարություն) գործունեության խանգարմամբ։ Սրտային անբավարարության պատճառներն են․ սրտի (փականների արատներ, սրտամկանի ախտահարում), երիկամների, թոքերի, ինչպես նաև հիպերտոնիկ հիվանդությունները։ Սրտային անբավարարությունն արտահայտվում է հևոցով, սրտխփոցով, հազով, այտուցներով, կապտուկով, ջրգողությամբ։ Անոթային անբավարարությունը զարգանում է սուր վարակիչ հիվանդությունների, արյան մեծ կորուստների, վնասվածքների ժամանակ և հետևանք է արյան շրջանառությունը կարգավորող նյարդային համակարգի գործունեության խանգարման։ Անոթային անբավարարությունից լայնանում են արյունատար անոթները, ընկնում է արյան ճնշումը, հոսքի արագությունը խիստ դանդաղում է (շոկ, կոլապս)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սիրտ-անոթային համակարգ Կատեգորիա:Անոթաբանություն
Տկես
Բնակչություն
1890-ական թվականներին ուներ 10 տուն հայ բնակիչ։
Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղի մոտակայքում գտնվում էր Տկուց վանքը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ծաղկավոր սուրճ
«Ծաղկավոր սուրճ» (Blümchenkaffee), քարացած արտահայտություն, որը կիրառվում է Գերմանիայում՝ նշանակելու շատ թույլ սուրճը։ Այսինքն, երբ այնքան նոսր է սուրճը, որ հնարավոր է տեսնել բաժակի հատակին գտնվող ծաղիկի նկարը։
Արտահայտությունն ի հայտ է եկել մոտ 1815 թվականին Վերին Սաքսոնիայում, որը հայտնի էր սուրճի հանդեպ առանձնահատուկ սիրով, ինչն էլ մատուցվում էր բիդերմայերի դարաշրջանին հատուկ մեյսենյան ճենապակուց բաժակներով, որոնց հատակը ծաղկավոր էր։ Սովորաբար դրանք վարդեր էին, անմոռուկներ, տերեփուկներ, մանուշակներ, որոնք նկարիչն ազատորեն ընտրում էր երեք տասնյակ ծաղիկներից։ Բաժակի հատակին ջնարակով նկարվում էր դրանցից մեկը ։ Եթե լիքը բաժակի հատակին երևում էր ծաղիկը, սուրճը համարվում էր թույլ, նոսր, «ծաղկավոր»։ Տանտիրոջ թանկարժեք ճենապակու և հյուրերի համար սուրճի խնայողության հակասությունը այս հասարակության մեջ գնահատվում էր որպես ժլատություն ։
(3713) Պիետերս
(3713) Պիետերս (Pieters), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1985 թվականի մարտի 22-ին Էդվարդ Բոուելի կողմից Անդերսոն Մեսայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,020474 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,7172 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,3238 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1917,39 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,187755 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 11,39° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1985 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էդվարդ Բոուելի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Գուրյատի
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 23 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռոսլավլսկի շրջանի բնակավայրեր
Middle East Airlines
Middle East Airlines (طيران الشرق الأوسط ـ الخطوط الجوية اللبنانية Ṭayyarān al-Sharq al-Awsaṭ - al-Khuṭūṭ al-Jawwiyyah al-Libnāniyyah), ազգային ավիափոխադրողն է Լիբանանում, որի գրասենյակը գտնվում է Բեյրութում։ Հիմնված է Բեյրութի միջազգային օդանավակայանում, իրականացնում է միջազգային չվերթներ դեպի Ասիա, Եվրոպա և Աֆրիկա։ 2012 թվականին ավիաընկերությունը դաշինք է կնքել «SkyTeam»-ի հետ ։ Բացի այդ, Միջին Արևելքում Middle East Airlines-ը անդամ է Օդային տրանսպորտի միջազգային ասոցիացիայի (ՕՏՄԱ) և արաբական ավիափոխադրողների կազմակերպության հետ ։ 2009 թվականին ավիաընկերության մաքուր եկամուտը կազմել է 100 մլն ԱՄՆ դոլար, ինչն ավիաընկերությանը դարձրել է 18-րդ լավագույն ավիաընկերությունն աշխարհում ։
Ավիաընկերության զարգացումը
Ավիաընկերությունը հիմնադրվել է 1945 թվականին Սաեբ Սալամի աջակցությամբ, և իրականացրել է իր առաջին թռիչքը 1946 թվականին Բեյրութից Նիկոսիայի մայրաքաղաք Կիպրոս։ Ժամանակի ընթացքում, ավիաընկերության չվերթը բաղկացած էր De Havilland Dragon Rapide ինքնաթիռներից։ Ավիաընկերության այդ ինքնաթիռով սկսեց իրականացնել չվերթներ հետևյալ երկրներում՝ Եգիպտոս, Սիրիա, Սաուդյան Արաբիա, Քուվեյթ և այլն։ 1946 թվականին ավիաընկերությունը արտադրեց Douglas DC-3 տիպի ինքնաթիռներ։ 1965 թվականին որոշեցին ավիաընկերության տալ նոր անվանում՝ Middle East Airlines, որը մինչ այժմ պահպանվում է  ։
Արաբ-իսրայելական պատերազմ
Արաբ-իսրայելական պատերազմի ընթացքում 1967 թվականին, ավիաընկերությունը ստիպված էր կասեցնել իր բոլոր չվերթները։ 1968 թվականին ավիաընկերությունը դադարել է գոյություն ունենալ։ Սակայն 1969 թվականին American Airlines-ը աջակցում է ավիաընկերությանը, և ընկերությունը վերսկսում է իր բոլոր չվերթները։ Այսպիսով, ավիաընկերությունը 1975 թվականին ձեռք է բերում Boeing 747-200B օդանավը, և իրականացնում է թռիչքներ Լիբանանից դեպի Լոնդոն։
Ավիաընկերությունը վերականգնվում է
1990 թվականի սկզբին, ընկերությունը սկսել է աստիճանաբար վերադառնալ իր բնականոն շահագործմանը և վերականգնել իր չվերթները։ 1993 թվականին ավիաընկերությունը ձեռք է բերում Airbus A310-300 օդանավը, որը հետագայում փոխարինվել է Airbus A320-ի։ 1977 թվականին ավիաընկերության գործունեությունը դառավ անպիտան։ Ավիաընկերության տարեկան կորուստները կազմել է $ 87 մլն դոլար։ 2005 թվականին ավիաընկերությունը ստացել է եկամուտ՝ 46 մլն դոլար եկամուտ ։ 2012 թվականի հունիսի 28-ին Middle East Airlines-ը պաշտոնապես միացել է SkyTeam-ի հետ։ Ավիաընկերությունը պայմանագիր է կնքել 2011 թվականի փետրվարին Air France-ի հետ ։
Երթուղային ցանցը
2014 թվականին ավիաընկերությունը չվերթներ է իրականացրել հետևյալ երկրներում՝ Հունաստան, Բելգիա, Դանիա, Գերմանիա, Մեծ Բրիտանիա, Ֆրանսիա, Իտալիա, Կիպրոս, Շվեյցարիա, Թուրքիա, Նիգերիա, Գանա, Քուվեյթ, Արաբական Միացյալ Էմիրություններ, Սաուդյան Արաբիա, Իրաք, Հորդանան և Եգիպտոս ։
Ավիաընկերության համաձայնագրերը
Middle East Airlines-ը պայմանագրեր է կնքել տարբեր ավիաընկերությունների հետ, դրանք են ՝
Չվերթը
2014 թվականի օգոստոսին ավիաընկերության միջին տարիքը կազմել է 4.9 տարի, և բաղկացած էր հետևյալ տեսակների ինքնաթիռներից ՝։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Օդային տրանսպորտի միջազգային ասոցիացիայի անդամներ
Վիկտոր Ֆայզուլին
Կարիերա
Նախոդկա քաղաքի ՄՊՄԴ-ի սան է (առաջին մարզիչը՝ Ռ․ Ադիլև)։ «Օկեանի» կազմում նորամուտը կատարել է 2004 թվականին՝ անցկացնելով 9 խաղ։ Առաջին մրցաշրջանից հետո տեղափոխվել է Խաբարովսկի ՍԿԱ, որտեղ խաղացել է 2 մրցաշրջան Սերգեյ Գորլուկովիչի ղեկավարությամբ ։ Այդ ընթացքում անցկացրել է 51 խաղ՝ խփելով 8 գոլ։ 2007 թվականին խաղացել է « Սպարտակ-Նալչիկ » ակումբում, որի մարզիչը եղել է Յուրի Կրասնոժանը։ Առաջնությունում անցկացրել է 28 խաղ՝ խփելով 3 գոլ և ճանաչվել առաջնության լավագույն երիտասարդ խաղացողներից մեկը ։ Նույն թվականի նոյեմբերին եռամյա պայմանագիր է կնքել Սանկտ Պետերբուրգի «Զենիթ» ակումբի հետ։ Transfermarkt.de կայքի տվյալներով՝ կիսապաշտպանի համար ակումբը վճարել է 2 միլին եվրո ։
2008 թվականի փետրվարի 13-ին կատարել է իր նորամուտը « Զենիթ » ակումբի կազմում ՈՒԵՖԱ Գավաթի 1/16 եզրափակչի խաղում ընդդեմ «Վիլյառեալ» ակումբի։ ՈՒԵՖԱ Գավաթի կիսաեզրափակչի՝ «Բավարիա» ակումբի դեմ պատասխան խաղում հեղինակել է Օլիվեր Կանի պաշտպանած դարպասը խփած չորս գոլերից մեկը ։
Հիմնական դիրքը դաշտում եղել է հարձակվողական ոճի կենտրոնական կիսապաշտպանի դիրքը։
2014 թվականի օգոստոսի 20-ին, «Զենիթի» մեկնարկային կազմ խաղադաշտ դուրս գալով բելգիական « Ստանդարտ » ակումբի դեմ խաղում, ակուբի կազմում անցկացրել է իր 50-րդ խաղը եվրոգավաթներում ։ 2015 թվականի ձմռանը և գարնանը ապաքինվել է ծնկի արթրոսկոպիայից հետո։
2015 թվականի ամռանը «Զենիթը» երկարաձգել է Ֆայզուլինի հետ պայմանագրի ժամկետը մինչև 2018 թվականը։ Ծնկի հետ կապված մշտական խնդիրները հանգեցրել են նրան, որ դրանից հետո նա մասնակցել է 7 ոչ ամբողջական խաղի 2015 թվականի մայիսից սեպտեմբեր։ 2016 թվականի մարտին հերթական անգամ վիրահատվել է ԱՄՆ-ում։ Ըստ Անդրեյ Արշավինի՝ նրա մոտ եղել է արթրիտ, Ռուսաստանի հավաքականի բժիշկ Էդուարդ Բեզուգովի խոսքով՝ արթրոզ ։ 2018 թվականի մայիսի 8-ին հայտարարվել է թիմից Ֆայզուլինի հեռանալու մասին ։ Մայիսի 13-ին հայտարարել է կարիերան ավարտելու մասին։ 2018 թվականին դարձել է «Ալգորիթմ» սիրողական ակումբի նախագահ ։
Կարիերան հավաքականում
Հրավիրվել է Ռուսաստանի պատանեկան (2004) և օլիմպիական (2006) հավաքականներ ։ 2007 թվականին սկսել է հանդես գալ Ռուսաստանի երիտասարդական հավաքականում, որի կազմում անցկացրել է 7 խաղ և խփել 3 գոլ ։ Մասնակցել է 2 խաղի Ռուսաստանի երկրորդ հավաքականում։
2012 թվականի օգոստոսի 15-ին առաջին անգամ մասնակցել է Ռուսաստանի հավաքականի խաղին՝ խաղադաշտ դուրս գալով թիմի մեկնարկային կազմում Կոտ դ'Իվուարի հավաքականի դեմ ընկերական խաղում և մասնակցելով ամբողջ խաղին։ 2012 թվականի սեպտեմբերի 7-ին ազգային հավաքականի կազմում իր երկրորդ խաղում, որ անցկացվել է 2014 թվականի աշխարհի առաջնության նախընտրական փուլի շրջանակներում ընդդեմ Հյուսիսային Իռլանդիայի, խփել է առաջին գոլը Ալեքսանդր Կերժակովի փոխանցումից հետո ։ Չորս օր անց Իսրայելի դեմ խաղում խփել է իր երկրորդ գոլը հավաքականում և կատարել գոլային փոխանցում Ալեքսանդր Կերժակովին ։
Ընտանիք
2009 թվականի ապրիլի 14-ին Ֆայզուլինը և իր կինը՝ Վերոնիկան ունեցել են որդի՝ Սևաստիանը։ Որդու ծնունդից հետո Ֆայզուլինը նրա անունով դաջվածք է արել ։ 2013 թվականի հոկտեմբերի 31-ին ծնվել է դուստրը՝ Միրան ։
Խաղերը և գոլերը հավաքականում
Ընդհանուր՝ 24 խաղ / 4 գոլ, 12 հաղթանակ, 8 ոչ-ոքի, 4 պարտություն
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Զենիթի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Պոգորելովկա (գյուղ, Կրոլևեցի շրջան)
Պոգորելովկա (Погорілівка), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Կրոլևեցի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Պոգորելովկա գյուղում բնակվում էր 190 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1024 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Կրոլևեցի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ժողովածու (3366)
Ժողովածու (3366), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է A թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1698 թվականին Զաքարիա Երէց գրիչի կողմից Ասկի Զաղար(Հոռոմելի երկրում)։ Ձեռագիրը կազմված է 249 թերթից։ Հիշատակարաններ՝ O :
Բովանդակություն
P Արտագրել առանձին կետերով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Սևքար (Նռնաձոր)
Սևքար, բլուր Սյունիքի մարզում, Արաքս գետի ձախափնյակում, Նռնաձոր գյուղից 2,5 կմ հարավ-արևելք։ Բարձրությունը 667 մ է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի բլուրներ Կատեգորիա:Բլուրներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռնագրություն
Չինու
Պատմություն
Բնակավայրը, որից քաղաքը հետագայում աճել է, հիմնադրվել է 1534 թվականի հունվարի 24-ին՝ Դոն Ալոնսո դե Հերեդիայի կողմից։ Չինուի մունիցիպալիտետը որպես առանձին վարչական միավոր ստեղծվել է 1883 թվականին ։
Աշխարհագրական դիրք
Չինուի մունիցիպալիտետ քաղաքը գտնվում է դեպարտամենտի հյուսիս-արևելքում, Կարիբյան լեռնաշխարհի սահմաններում, Մոնտերիա քաղաքից մոտ 59 կմ հյուսիս-արևելք։ Բացարձակ բարձրությունը ծովի մակարդակից 121 մետր է ։
Չինուի մունիցիպալիտետը արևմուտքում սահմանակից է Սան Անդրես դե Սոտավենտոյի մունիցիպալիտետի տարածքին, հարավ-արևմուտքում ՝ Սիենագա դե Օրոյի մունիցիպալիտետին, հարավում ՝ Սագագունի մունիցիպալիտետին, հյուսիսում և արևելքում՝ Սուրե դեպարտամենտին։ Մունիցիպալիտետի տարածքը 624 կմ² է ։
Բնակչություն
Քաղաքի և քաղաքապետարանի համատեղ բնակչությունը 2015 թվականին կազմել է 48 304 մարդ, ըստ Կոլումբիայի վիճակագրության ազգային վարչակազմի ։ Քաղաքապետարանի բնակչության դինամիկան ըստ տարիների.
2005 թվականի մարդահամարի համաձայն տղամարդիկ կազմել են Չինուի բնակչության 50.9% -ը, կանայք ՝ համապատասխանաբար 49.1%: Ռասայականորեն, սպիտակամորթներն ու մետիսները կազմել են քաղաքի բնակչության 56% -ը, հնդիկները `41%, սևամորթները, մուլատները՝ 3% : Գրագիտության մակարդակը ողջ բնակչության համար կազմել է 83.4%:
Տնտեսություն
Չինուի տնտեսությունը հիմնված է գյուղատնտեսության վրա։ Մունիցիպալիտետը արտադրում է նաև կաշվե կոշիկ, կերամիկա և տեքստիլ ։
Քաղաքային և քաղաքային ձեռնարկությունների ընդհանուր թվի 65,5% -ը առևտրային ձեռնարկություններ են, 19.4% -ը` ծառայություններ մատուցող ձեռնարկություններ, 14.6%-ը` արդյունաբերական ձեռնարկություններ, 0,5% -ը `տնտեսության այլ ոլորտների ձեռնարկություններ ։
Տրանսպորտ
Քաղաքով անցնում է համար 25 ազգային մայրուղին (իսպ. ՝ Ruta Nacional 25):
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի քաղաքներ Կատեգորիա:1883 հիմնադրումներ
Պոլտավա (գյուղ, Շևչենկոյի շրջան)
Պոլտավա (Полтава), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Շևչենկոյի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Զապադնի։ Հիմնադրվել է 1850 թվականին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Շևչենկոյի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1850 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Առավոտ (բանաստեղծություն)
«Առավոտ», Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծություններից ։
Պատմություն
Այս բանաստեղծության գրման ստույգ տարեթիվը հայտնի չէ ։
Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի Թումանյանի ֆոնդի № 1794-ում պահվում է 1908 թվականի « Լուսաբեր » դասագրքի (Երկրորդ տարի) օրինակը, որտեղ, ըստ երևույթին, ցանկանալով փոխել բանաստեղծության վերնագիրը, Հովհաննես Թումանյանը լուսանցքում գրել է՝ «''? Արեգակ''» ։
Առաջին անգամ տպագրվել է 1907 թվականին՝ « Հասկեր » ամսագրի № 12-ում (էջ 405), այնուհետև՝ 1908 թվականին՝ « Լուսաբեր » դասագրքում։ Վերջինիս մեջ բանաստեղծը կրճատել է 9-12-րդ տողերը։ Այնուհետև տպագրվել է Երևանում՝ 1940-1959 թվականներին լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի երկերի ժողովածուի գիտական հրատարակության առաջին հատորում (էջ 222) ։
Ինքնագիրը չի պահպանվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բանաստեղծություններ Կատեգորիա:Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծություններ
Ալեքսեյ Բոլշակով
Կարիերա
Ալեքսեյ Բոլշակովը Վոլժսկիի «Տորպեդո» ակումբի սան է, որտեղ նրա մարզիչը եղել է Վալերի Կարնավսկին ։ 1984 թվականին կատարել է իր նորամուտը «Տորպեդո» ակումբում Երկրորդ լիգայի խաղում։ Հետագայում խաղացել է Վոլգոգրադի «Ռոտոր» ակումբում, որի հետ 1987 թվականին անցել է բարձրագույն լիգա։ Վոլգոգրադում անցկացնելով ոչ լիարժեք վեց մրցաշրջան՝ վերադարձել է Վոլժսկի։ Հետո տեղափոխվել է Կամիշինի «Էներգիա» ակումբում, որի կազմում անցկացրել է 14 հանդիպում Բարձրագույն լիգայում։ 1988 թվականին խաղացել է Մայկոպի «Դրուժբա» ակումբում, դրանից հետո մեկ տարի անցկացրել է Աստանայի «Նաշա Կամպանիա» ակումբում։ 2000 թվականից մինչև 2002 թվականը խաղացել է Սարանսկի «Սվետոտեխնիկ» ակումբում, ավարտել է կարիերան «Տեքստիլշչիկում»։ 2009 թվականի սեպտեմբերի 26-ին մասնակցել է «Էներգիա» ակումբի և Վոլժսկիի շինարարության և տեխնոլոգիաների ինստիտուտի վետերանների խաղին, որ կայացել է Վոլժսկիում՝ Ֆեոդոր Լոգինովի անվան մարզադաշտում ։
Սևքարի լեռներ
Սևքարի լեռներ, լեռներ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Զանգեզուրի լեռների հարավարևելյան ճյուղավորություններից։ Ամենաբարձր գագաթը համանուն լեռն է՝ 1145 մ, երկարությունը՝ 2,5 կմ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռնաշղթաներ
Մուրավևո-1
Մուրավևո-1 (Муравьево-1), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Խիսլավիչսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 48 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Խիսլավիչսկի շրջանի բնակավայրեր
Շապովալովսկի գյուղական խորհուրդ (Կոնոտոպսկի շրջան)
Շապովալովսկի գյուղական խորհուրդ  (Шаповалівська сільська рада), Ուկրաինայի Սումիի մարզի Կոնոտոպսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Շապովալովսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 1450 մարդ։ Խորհրդում կա 2 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Նիտրոգլիցերին (դեղորայքային միջոց)
Նիտրոգլիցերին, հայտնի նաև գլիցերինի եռնիտրատ անվամբ, դեղամիջոց, որը կիրառվում է սրտային անբավարարության, զարկերակային գերճնշման ժամանակ, ինչպես նաև բուժելու և կանխարգելելու կրծքավանդակի ցավերը՝ պայմանավորված արյան անբավարար մատակարարմամբ (կրծքային հեղձուկ) կամ կոկաինով ։ Այն ներառում է նաև կրծքավանդակի ցավերը՝ պայմանավորված սրտամկանի ինֆարկտով ։ Դեղամիջոցը ներ է մուծվում օրգանիզմ ներքին ընդունման ձևով, ենթալեզվային դեղահաբի տեսքով, սպեղանիների տեսքով, ինչպես նաև ներերակային եղանակով ։
Հիմնական կողմնակի ազդեցություններն են գլախացավը և զարկերակային թերճնշումը ։ Զարկերակային թերճնշումը կարող է ունենալ ծանր ընթացք ։ Դեռևս պարզ չէ՝ արդյո՞ք հղիության ընթացքում դեղամիջոցի կիրառումն անվտանգ է երեխայի համար, թե՞ ոչ ։ Դեղամիջոցը չպետք է զուգակցել սիլդենաֆիլի (PDE5 inhibitor) ընտանիքի դեղամիջողների հետ՝ պայմանավորված զարկերակային թերճնշման վտանգով ։ Նիտրոգլիցերինը նիտրատների ընտանիքի դեղամիջոց է ։ Թեև դեռևս վերջնականապես պարզ չէ, թե ինչպես է նիտրոգլիցերինն աշխատում, ենթադրվում է, որ այն անոթալայնիչ գործառույթ է իրականացնում ։
Նիտրոգլիցերինի մասին առաջին անգամ հիշատակվել է դեռևս 1846 թվականին, բժշկության մեջ սկսել է կիրառվել 1878 թվականից ։ Այն Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական դեղերի ցանկում է, որպես առողջապահական համակարգի ամենաարդյունավետ և անվտանգ դեղամիջոցներից ։ 2014 թվականի տվյալներով զարգացող աշխարհում ամսական մեծածախ վաճառքը ներքին ընդունման դեղաչափի համար կազմել է 0.06-0.22 ԱՄՆ դոլար ։ Նիտրոգլիցերին դեղամիջոցը նույն քիմիական բաղադրությամբ պայթուցիկ նիտրոգլիցերինի նոսրացված տարբերակն է ։ Նոսրացումը դարձնում է այն ոչ պայթուցիկ ։ 2016 թվականին Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում նիտրոգլիցերինը 180 ամենաշատ նշանակված դեղամիջոցներից էր՝ ավելի քան 3 միլիոն դեղատոմսով ։
Կրծքահեղձուկ
Գլիցերինի եռնիտրատն արդյունավետ է կրծքահեղձուկի գրոհների նվազեցման առումով, գուցե ավելի արդյունավետ, քան նախկինում կիրառվող պրակտիկան՝ կրծքահեղձուկի գրոհների կասեցումը NO-ով արյան հարստացման ճանապարհով, որը կոչվում է նաև էնդոթելիում-լայնացնող գործոն (endothelium-derived relaxing factor), մինչև NO-ի կառուցվածքը հայտնի կդառնար որպես պատասխանատու գործոն։ Սա հանգեցրեց գլիցերինի եռնիտրատի տրանսդերմալ սպեղանիների զարգացմանը, որոնք ապահովում են 24-ժամյա ազդեցություն ։ Այնուամենայնիվ, գլիցերինի եռնիտրատի արդյունավետությունը սահմանափակ է՝ պայմանավորված 2-3 շաբաթ անընդմեջ կիրառման պարագայում զարգացող տոլերանտությամբ/տախիֆիլաքսիայով։ Շարունակական ներմուծումն օրգանիզմ (օրինակ՝ ամենօրյա դեղահաբերի կամ հատկապես մաշկային սպեղանիների տեսքով) արագացնում են տոլերանտության զարգացումը և նվազեցնում դեղի արդյունավետությունը։ Այսպիսով, գլիցերինի եռնիտրատն ավելի լավ է ազդում, երբ կիրառվում է կարճ ժամանակով և պուլս-դեղաչափով։ Գլիցերինի եռնիտրատն օգտակար է սրտամկանի սուր ինֆարկտի և թոքի այտուցի ժամանակ, և նորից, առավել արդյունավետ է ազդում, եթե կիրառվում է անմիջապես ախտանիշներն ի հայտ գալուց հետո՝ կարճ ժամանակահատվածում, պուլս-դեղաչափով։ Այն կարող է նաև կիրառվել ենթալեզվային կամ այտային (buccal) դեղաչափով լեզվի տակ դեղահաբը դնելով կամ սփրեյի տեսքով կրծքահեղձուկի գրոհը բուժելու համար։
Այլ կիրառություններ
Նախնական տվյալներով գլիցերինի եռնիտրատն արդյունավետ է տարբեր տենդոպաթիաների բուժման համար, ինչպես ցավը հանելու, այնպես էլ փափուկ հյուսվածքների վերականգնումն արագացնելու առումով    ։
Տոլերանտություն
Վերջին 30 տարում հետազոտվել են նիտրատային տոլերանտության մեխանիզմները և առաջարկվել են մի քանի հիպոթեզներ, որոնցից են.
Վերջին հետազոտությունները փաստում են, որ գլիցերինի եռնիտրատով հարուցված թթվածնի ազատ ռադիկալները կարող են առաջացնել մի շարք խանգարումներ, այդ թվում վերոնշյալը, ուստի օքսիդատիվ սթրեսի հիպոթեզն ունի միավորող բնույթ։
Անցանկալի պատահարներ
Գլիցերինի եռնիտրատը կարող է առաջացնել ծանր թերճնշում, ռեֆլեկտոր տախիկարդիա և ծանր գլխացավեր, որոնք պահանջում են ցավազրկողների կիրառում՝ ցավը մեղմելու համար։ Նիտրոգլիցերինի ցավային բնույթը կարող է բացասաբար անդրադառնալ հիվանդի տրամադրվածության վրա, որպեսզի շարունակի դեղամիջոցն ընդունել ըստ նշանակման։
Գլիցերինի եռնիտրատը կարող է առաջացնել ծանր թերճնշում, շրջանառային կոլապս և մահ, եթե կիրառվի անոթալայնիչ դեղամիջոցների հետ զուգակցված, որոնք կիրառվում են էրեկտիլ դիսֆունկցիայի բուժման ժամանակ։ Այդ դեղամիջոցներից են սիլդենաֆիլը, տադալաֆիլը և վարդենաֆիլը ։
Նիտրոգլիցերինի տրանսդերմալ սպեղանիները պետք է հեռացվեն մինչև դեֆիբրիլյացիան պայթյունի և/կամ այրվածքների վտանգից խուսափելու համար, բայց հետազոտությունները փաստում են, որ դեֆիբրիլյացիայի ժամանակ առաջացած նիտրոգլիցերինային սպեղանիների պայթյունը կապված է լարման անկմամբ որոշ սպեղանիների մետաղական ցանցի վրա ։
Ազդեցության մեխանիզմ
Գլիցերինի եռնիտրատը նախադեղ է, որը պետք է դենիտրատացվի նիտրիտի անիոնի, վերջինը կամ նրա մոտ տեսակները լրացուցիչ վերականգնվում են ակտիվ մետաբոլիտ ազոտի օքսիդ (NO) առաջացնելու համար։ Օրգանական նիտրատները, որոնք օրգանիզմում անցնում են այս երկու փուլը, կոչվում են նիտրոանոթալայնիչներ, և դենիտրացիան ու վերականգնումն իրականանում են տարբեր մեխանիզմներով։ Մեխանիզմը, որով նիտրատներն առաջացնում են NO, լայնորեն քննարկվում է։ Ոմանք կարծում են, որ օրգանական նիտրատներն առաջացնում են NO սուլֆհիդրիլ խմբի հետ փոխազդելով, իսկ ոմանք գտնում են, որ գլիցերինի եռնիտրատի կենսաակտիվատորներն են հանդիսանում այնպիսի ֆերմենտներ, ինչպիսիք են գլյուտաթիոն S-տրանսֆերազները (glutathione S-transferases), ցիտոքրոմ P450-ը (CYP) և քսանտին օքսիդոռեդուկտազը (xanthine oxidoreductase): Վերջին տարիներին ի հայտ են եկել ապացույցներ, որոնք փաստում են գլիցերինի եռնիտրատի կլինիկորեն նշանակալի դենիտրացիան և վերականգնումը 1,2-գլիցերիլ դինիտրատի(GDN) և NO-ի, և որ այս ռեակցիայի կատալիզատոր է հանդիսանում միտոքոնդրիալ ալդեհիդ դեհիդրոգենազը (ALDH2 or mtALDH):
Այս եղանակով առաջացող NO-ն հանդիասնում է գուանիլիլ ցիկլազի (GC) հզոր ակտիվատոր հեմ-կախյալ մեխանիզմներով։ Ակտիվացման արդյունքում գուանոզին եռֆոսֆատից (GTP) առաջանում է ցիկլիկ գուանոզին մոնոֆոսֆատ (cGMP): Բացի այլ նշանակություններից, ցիկլիկ գուանոզին մոնոֆոսֆատը (ցԳՄՖ) հանդիսանում է հումք ցԳՄՖ-կախյալ պրոտեին կինազի համար, որն ակտիվացնում է միոզինի թեթև շղթայի ֆոսֆատազին։ Այսպիսով, NO-ի արտադրությունն էկզոգեն այնպիսի աղբյուրներից, ինչպիսին գլիցերինի եռնիտրատն է, բերում է ցԳՄՖ-ի քանակի ավելացմանը բջջում և միոզինի դեֆոսֆորիլացմանը, վերջինն էլ հանգեցնում է անոթի պատի հարթ մկանների թուլացմանը։
Ֆարմակոլոգիական ազդեցություն
Անոթալայնիչ միջոց նիտրատների խմբից։ Նիտրատներն ընդունակ են իրենց մոլեկուլից դուրս բերել ազոտի օքսիդ(II), որը հանդիսանում է էնդոթելը թուլացնող բնական գործոն, գուանիլատ ցիկլազի ուղակի ակտիվացման միջնորդանյութ։ ցԱՄՖ–ի կոնցենտրացիայի բարձրացումը բերում է հարթ կանային թելիկների թուլացման (գերազանցապես երակիկների և երակների )։ Ցուցաբերում է հակաիշեմիկ և սպազմոլիտիկ ազդեցություն, թուլացնում է անոթային պատի, բրոնխների, ստամոքս–աղիքային ուղու, լեղուղիների, միզուղիների հարթ մկանները։ Ներքին ներմուծման ժամանակ առաջացնում է սրտի վրա նախաբեռվածության արագ իջեցման՝ ի հաշիվ ծայրամասային երակների լայմացման։ Նվազեցնում է դեպքի աջ նախասիրտ երակային հետհոսքը, նպաստում է արյան փոքր շրջանառությունում ճնշման իջեցմանը և թոքի այտուցի ժամանակ առկա նշանների հետ զարգացմանը, իջեցնում է հետբեռնվածությունը, թթվածնի մկատմամբ սրտամկանի պահանջը(նախաբեռնվածության, հետբեռնվածության և սրտի ծավալի փոքրացման հետ կապված փորոքների պատի լարվածության իջեցման հաշվին)։ Նպաստում է նվազած արյան հոքսի հատվածում պսակաձև արյունահոսքի վերաբաշխմանը։ Ցուցաբերում է անոթների վրա սիմպաթիկ տոնուսի կենտրոնական արգելակող ազդեցություն՝ ճնշելով ցավային համախտանիշի անոթային կոմպոնենտի ձևավորումը։ Առաջացնում է ցերեբրալ անոթների լայնացում, որով բացատրվում է նրա կիրառման ժամանակ առաջացող գլխացավը։ Երկարացված ազդեցությամբ նիտրատների երկարատը կամ հաճախակի կիրառման ժամանակ դիտվում է դեղորայքի նկատմամբ տոլերանտության զարգացում (թերապևտիկ էֆեկտի թուլացում)։ Ընդմիջումից հետո զգայունությունը վերականգնվում է։ Տոլերանտության առաջացման կանխարգելման նպատակով խորհուրդ է տրվում հետևել ամենօրյա, 8-12 ժամյա, գերադասելի է երեկոյան «առանց նիտրատների ինտերվալը»։ Հիվանդների մեծամասնության մոտ այդպիսի բուժումը հանդիսանում է ավելի էֆեկտիվ, քան առանց ընդմիջումներով բուժումը։ Ենթալեզվային և բուկկալ (այտային) տեսքով կիրառման ժամանակ ստենոկարդիայի նոպան վերացվում է 1,5 րոպեում, իսկ հեմոդինամիկ և հակաիշեմիկ ազդեցությունը պահպանվում է մինչև 30 րոպե և 5 ժամ համապատասխանաբար։ Քսուքի տեսքով կիրառման ժամանակ հակաիշեմիկ ազդեցություն դիտվում է 15-60 րոպե հետո և շարունակվում է 3-4 ժամ։
Ռետարդ դեղահաբերը կարող են կանխել նոպան։ Ներքին ընդունումից հետո նիտրոգլիցերինը բարակ աղիքում աստիճանաբար դուրս է բերվում պատիճից և ներծծվում է։ Ազդեցությունը զարգանում է կիրառումից 30-60 րոպե հետո և շարունակվում է 4-6 ժամ(այդ ընթացքում լյարդում տեղի է ունենում նրա ոչ ակտիվ մետաբոլիտների վերածումը)։ Տրանսդերմալ թերապևտիկ համակարգը (ՏԹՀ) իրենից ներկայացնում է տափակ բազմաշերտ համակարգ, որը, ամրացումից հետո ապահովում է նիտրոգլիցերինի շարունակական դուրս բերումը թափանցող թաղանթից, որը կարգավորում է դեղամիջոցի պաշարներից նրա դուրս բերման արագությունը։
Ակտիվ նյութն աստիճանաբար թափանցում է մաշկի արյունատար անոթներ, ինչն ապահովում է արյան մեջ նրա համեմատաբար մշտական կոնցենտրացիաներով շրջանառությանը։ 12 ժամ անց ՏԹՀ–ն դուրս է բերում նիտրոգլւցերինի առաջանային դեղաչափի 10%–ը։ Քանի որ ՏԹՀ–ից յուրաքանչյուր սմ² մակերես անընդհատ դուրս է բերվում նիտրոգլիցերինի միևնույն քանակություն, հիվանդին ստացվող դեղաչափև բացառապես կախված է շփման համակարգի մակերեսից։ ՏԹՀ–ով անընդմեջ թերապիան կարելի է անցկացնել այն հիվանդներին, որոնց մոտ կլինիկական ազդեցությունը դեղամիջոցի երկարատև կիրաման դեպքում գործնականորեն չի փոխվում։ ՏԹՀ–ի կիրառման ժամանակ ազդեցությունը զարգանում է 0,5-3 ժամ անց և պահպանվում է մինչև 8-10 ժամ։
Ֆարմակոկինետիկա
Արագ և լրիվ աբսորբցիա է ենթարկվում լորձաթաղանթների մակերեսից և մաշկից։ Նեքին ընդունման ժամանակ կենսամատչելիոթւոյւնը կազմում է 10 %–ից ոչ ավելի համեմատած ենթալեզվային ներմուծման նիտրոգլիցերինի հետ (լյարդով «առաջին անցման» էֆեկտ)։ Թնթալեզվային, բուկկալ և ներերակային ներմուծման ժամանակ բացառվում է «առաջնային» լյարդային դեգրադացիան, նիտրոգլիցերինը միանգամից անցնում է համակարգային արյունահոսք։ 0,5 մգ դեղաչափով ենթալեզվային կիրառման ժամանակ կենսամատչելիությունը կազմում է 100 %, TCmax– 5 րոպե։ Ունի տեղաբաշխման մեծ ծավալ։ Արյան պլազմայի սպիտակուցների հետ կապվածությունը կազմում է 60 %։ Արագ նյութափոխանակության է ենթարկվում նիտրատռեդուկտազի մասնակցությամբ՝ մոնո– և դինիտրատների ձևավորմամբ (ակտիվ է միայն իզոսորբիդ-5-դինիտրատը), վերջնական մետաբոլիտ– գլիցերին։ Դուրս է բերվում երիկամներով մետաբոլիտների տեսքով։ Ընդհանուր քլիրենսը կազմում է 25-30 լ/րոպ, իսկ T1/2– 4-5 րոպե։ Ներերակային ներմուծման ժամանակ T1/2– 1-3 կազմում է րոպե, ընդհանուր քլիրենսը– 30-78 լ/րոպե։ Մեկ սպեղանու ապլիկացիայից 2 ժամ անց ՏԹՀ–ն հասնում է նիտրոգլիցերինի այն մակարդակի, որը պահպանվում է խորհուրդ տրված ժամանակահատվածի ընթացքում։ Պլազմայում կոնցենտրացիան գտնվում է ուղիղ կախվածության մեջ ՏԹՀ–ի շփման մակերեսից և պրակտիկորեն կախված չէ սպեղանու ապլիկացիայի հատվածից (կրծքավանդակի, ուսի կամ որովայնի մաշկ)։ ՏԹՀ կրկնակի ապլիկացիաներըօրգանիզմում նիտրոգլիցերինի կումուլյացիա (կուտակում) չեն առաջացնում։ Ակտիվ նյութն արագ նյութափոխանակության է ենթարկվում լյարդում գլուտաթիոն ռեդուկտազով, օրգանական նիտրատների վրա ազդող։ Բացի դրանից, ֆերմենտատիվ ռեակցիաների շնորհիվ, սուլֆհիդրիլ ռադիկալների մասնակցությամբ և վերականգնված Hb–ի փոխազդեցությամբ էրիթրոցիտներում տեղի է ունենում նիտրոգլիցերինի մետաբոլիզմ։ Շնորհիվ կարճ T1/2–ի, առաջին մեկ ժամվա ընթացքում ՏԹՀ–ի հեռացումից հետո պլազմայում նիտրոգլիցերինի կոնցենտրացիան իջնում է հայտնաբերման մակարդակից քիչ։
Դեղաչափեր
Ներքին ընդունում, ենթալեզվային, բուկկալ, ներերակային, տրանսդերմալ, վերմաշկային։
Ստենոկարդիայի վերացում
Ենթալեզվային (հաբը, պատիճը պահում են լեզվի տակ մինչև լրիվ ներծծվելը, առանց կուլ տալու), ցավի առաջացումից անմիջապես հետո 0,5-1 մգ դեղաչափով մեկ ընդունման համար։ Անհրաժեշտության դեպքում ավելի արագ ազդեցության համար, պատիճը պետք է ատամներով մանրացնել, իսկ պատիճը ընդունումը կարելի է կրկնել 30-40 րոպե անց։ Ստաբիլ ստենոկարդիայով հիվանդների մեծամասնության մոտ ազդեցությունը զարգանում է և քիչ դեղաչափից (հաբի 1/2-1/3), այդ պատճառով, եթե ցավն արագ է անցնում, դեղի մնացորդը, որը դեռ չի ներծծվել, խորհուրդ է տրվում թքել։ Սովորաբար հակաիշեմիկ ազդեցությունը դրսևորվում է արդեն 0,5-2 րոպե անց։ Հիվանդների 75%–ի մոտ նկատվում է վիճակի լավացում առաջին 3 րոպեների ընթացքում, իսկ 15%–ի մոտ՝ 4-5 րոպեի ընթացքում։ Հակաիշենիկ ազդեցության բացակայության դեպքում, առաջին 5 րոպեների ընթացքում պետք է ընդունել ևս 0,5 մգ նիտրոգլիցերին։ Եթե 2-3 հաբ ընդունլեուց հետո թերապևտիկ ազդեցություն չի նկատվում, պետք է անհապաղ բժիշկ կանչել։ Ազդեցության երկարությունը ենթալեզվային դեղաձևի ընդունումից հետո կազմում է մոտ 45 րոպե։
Ստենոկարդիայի հաճախակի նոպաների ժամանակ նպատակահարմար է նշանակել նիտրատների երկարացված տեսակները։ Եթե ստենոկարդիայի նոպան զարգանում է երկարացված նիտրատների ֆոնին, սուր նոպայի վերացման համար անհրաժեշտ է ընդունալ ենթալեզվային նիտրոգլիցերին։ Նիտրոգլիցերինի ենթալեզվային տեսակների նկատմամբ տոլերանտությունը հազվադեպ է զարգանում, այնուամենայնիվ նրա առաջացման դեպքում որոշ հիվանդների մոտ հարկ է լինում դեղաչափն աստիճանաբար մեծացնել, հասցնելով այն մինչև 2-3 հաբ։
Ստենոկարդիայի կանխարգելում
Ներքին ընդունման ձևով, ուտելուց առաջ, ջրով։ Թեթև դեպքորում 2,9 մգ 1-2 հաբ, օրը 2-3 անգամ։ Ավելի ծանր դեպքերում՝ 5,2 մգ 1-2 հաբ, օրը 2-3 անգամ։ Օրակամ առավելագույն դեղաչափը կազմում է 34,8 մգ։ Կապված նրա հետ, որ նիտրոգլիցերինի ռետարդ հաբի կենսամատչելիությունը ցածր է, լավ տանելիության դեպքում խորհուրդ է տրվում ընդունել միանգամից 1-3 հաբ օրը 3-4 անգամ, կամ սպասվող ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությունից 30-40 րոպե առաջ։ Անբավարար թերապևտիկ ազդեցության դեպքում դեղաչափը կարելի է աստիճանաբար մեծացնել (բայց միանգամյա ընդունման դեպքում 2 հաբից ոչ ավելի), իսկ թերապևտիկ ազդեցության զարգացումից հետո՝ նվազեցնել։
Բուկկալ․ նիտրոգլիցերինի ընտրված դեղաչափով ժապավենը ամրացնում են բերանի խոռոչի լորձաթաղանթի վրա, սովորաբար ժանիքների կամ փոքր սեղանատամների վերին հատվածի լնդի վրա։ Դրա համար անհրաժեշտ է ընդամենը մի քանի վայրկյանով մատով սեղմել բերանի խոռոչի լորձաթաղանթի ժապավենի վրա։ Ազդեցությունը պրակտիկորեն զարգանում է միանգամից և տևում է 3-4 ժամ և ավելի։ Ստենոկարդիայի նոպաների կանխարգելման համար 1-1.5 ժամվա ընթացքում օգտագործում են 1 մգ ժապավեն, 2-3 ժամվա ընթացքում՝ 2 մգ։ Արյան մեջ նիտրոգլիցերինի մուտքի ավելացման անհրաժեշտության դեպքում (այդ թվում՝ ինտենսիվ քալելու կամ մի քանի հարկ բարձրանալու դեպքում) հարկ է 2-3 անգամ լեզվով լիզել ժապավենը, առանց անյ տեղաշարժելու։ Եթե ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությունը գերազանցում է ժապավենի ներծծման փուլը, ահնրաժեշտ է ամրացնել նոր ժապավեն՝ հակառակ կողմի լնդի վրա։
Արտաքին կիրառում (քսուք)
Սկզբնական դեղաչափը կազմում է օրական 2,5 սմ սյունիկ։ Անբավարար ազդեցության դեպքում դեղաչափն աստիճանաբար մեծացնում են մինչը 5-10 սմ։ Մեկանգամյա առավելագույն դեղաչափը կազմում է 15 սմ։ Քսուքը կիրառում են օրական 2-3 անգամ։ Դեղաչափման թղթի սանդղակի վրա սեղմում են անհրաժեշտ քանակով քսուք և թուղթն ամուր ամրացնում են մազազուրկ հատվածով մաշկի վրա (կրծքավանդակի վերին հատված, որովայնի, ազդրերի արտաքին մակերեսի վրա)
Աէրոզոլ, սփրեյ ենթալեզվային օգտագործման համար
Ստենոկարդիանի նոպայի վերացման համար՝ 0,4-0,8 մգ (1-2 դեղաչափ), սեղմելով դոզավորող փականի վրա, ցանկալի է նստած դիրքում, 30 վայրկյանը մեկ շնչառության դադարով։ Դրանից հետո անհրաժեշտ է մի քանի վայրկյանով բացել բերանը։ Անհրաժեշտության դեպքում կարելի է կրկնակի ներմուծում, բայց 15 րոպեի ընթացքում 1,2 մգ–ից (3 դեղաչափ) ոչ ավելի։ Նոպայի կանխարգելման համար՝ 0,4 մգ (1 դեղաչափ) ծանրաբեռնվածությունից 5-10 րոպե առաջ։ Սուր ձախփորոքային անբավարարության, զարգացող թոքի այտուցի դեպքում՝ 1,6 մգ (4 դեղաչափ) և ավելի՝ ավելի կարճ ժամանակում (բժշկական խիստ հսկողության ներքո)։ Նիտրոգլիցերինի ներերակային ներմուշումը պետք է անցկացվի դեղամիջոցի ներմուծման արագության անհատական ընտրությամբ։ Լուծույթը ներմուծում են ավտոմատ դոզատորի օգնութամբ կամ սովորական ներերակային ներմուծման համար նախատեսված համակարգով։ Ավտոմատ դոզատորը թույլ է տալիս ներմուծել նույնիսկ չնոսրացված 0,1% լուծույթ՝ ներմուծման ռիթմի ճիշտ դեղաչափմամբ։ Սովորական ներերակային ներմուծման համար նախատեսված համակարգն ապահովում է ճիշտ դեղաչափում՝ կաթիլների քանակի ճիշտ հաշվարկով։ Պոլիվիլիլքլորիդի խողովակային համակարգի օգտագորման ժամանակ ակտիվ նյութն աբսորբցիա է ենթարկվում և խողովակի պատերի վրա կորուստը կազմում է մինչև 60% (նպատակահարմար է կիրառել պոլիէթիլենային և ապակյա խողովակներ)։ Լուծույթն արագ փչանում է լույսի տակ, այդ պատճառով սրվակը և փոխներարկման համակրգը պետք է էկրանավորել անլուսաթափանց նյութով։ Սովորաբար կիրառում են 100 մկգ/մլ կոնցենտրացիայով ինֆուզիոն լուծույթ։ Կոնցենտրացված լուծույթը նոսրացնում են 0,9%-ոց NaCl–ի լուծույթով կամ 5%–ոց դեքստրոզի լուծույթով (այլ լուծիչնեչ պետք չէ կիրառել)։ Լուծույթը ներմուծում են ներերակային, կաթիլային ձևով, 5 մկգ/րոպե սկզբնական արագությամբ։ Ներմուծման արագությունը կարելի է մեծացնել յուրաքանչյուր 3-5 րոպեն մեկ 5 մկգ/րոպե–ով(կախված ազդեցությունից և սրտային կծկումների հաճախությունից, կենտրոնական երակային ճնշումից և սիստոլիկ զարկերակային ճնշումից, որը կարող իջնել սկզբնական մակարդակից 10-25 %–ով, բայց չպետք է լինի ի 90 մմ ս․ս–ից ցածր)։ Եթե 20 մկգ/րոպե արագությամբ չի հաջողվում հասնել թերապևտիկ ազդեցության, ներմուծման հետագա աճը պետք է կազմի 10-20 մկգ/րոպե։ Պատասխան ռեակցիայի առաջացման ժամանակ (մասնավորապես՝ զարկերակային ճնշման իջեցում), ինֆուզիայի հետագա մեծացում չի կատարվում կամ կատարվում է ավելի տևական ընդմիջումից հետո։ Լավ ազդեցության հասնելու համար նիտրոգլիցերինի 0,01%–ոց լուծույթի ներմուծման արագությունը սովորաբար չի գերազանցում 100 մկգ/րոպե(1 մլ/րոպե)։ Նվազ դեղաչափի և զարկերակային ճնշման թույլատրելի մակարդակի ժամանակ, ազդեցության բացակայության դեպքում ներմուծման արագությունը կարող է հասնել 300 մկգ/րոպե (3 մլ/րոպե)։ Արագության հետագա մեծացումն աննպատակահարմար է։ Երկարատը բուժումը որոշվում է՝ ելնելով կլինիկական ցուցումներից և կարող է կազմել 2-3 օր։ Ներերակային ներմուծման համար նախատեսված նիտրոգլիցերինը, անհրաժեշտության դեպքում, կարող է ներմուծվել կրկնակի, ցանկացած ժամանակային ընդմիջմամբ։
Փոխազդեցություն
Անոթալայնիչների, հիպոտենզիվ դեղամիջոցների, ԱՓՖ–ի ինհիբիտորների, բետա ադրոնոպաշարիչների, դանդաղ կալցիումական մղանցքների պաշարիչների, պրոկաինամիդի, եռցիկլիկ հակադեպրեսանտների, ՄԱՕ–ի ինհիբիտորների, միզամուղների, ինչպես նաև էթանոլի միաժամանակյա կիրառման դեպքում հիպոտենզիվ ազդեցությունն ուժեղանում է։ Սիլդենաֆիլի, ինչպես նաև ֆոսֆոդիէսթերազի ինհիբիտորների միաժամանակյա կրառման դեպքում հնարավոր է զարկերակային ճնշման կտրուկ իջեցում։ Խինիդինի և նովոկաինամիդի օգտագործման ֆոնին հնարավոր է օրթոստատիկ կոլապսի զարգացում։ Դիհիդրոէրգոտամինի հետ նշանակումը կարող է հանգեցնել արյան մեջ նրա կոնցենտրացիայի և զարկերակային ժնշման բարձրացման (դիհիդրոէրգոտամինի կենսամատչելիության բարձրացում)։ Նիտրոգլիցերինի և հեպարինի միաժամանակյա նշանակումը իջեցնում է վերջինիս էֆեկտիվությունը, ինչը կարող է պահանջել բարձրացնել դեղաչափը (դեղի կիրառումը դադարեցնելուց հետո կարող է պահանջվել հեպարինի դեղաչափի իջեցում)։
Գերդոզավորում
Զարկերակային ճնշման իջեցում (90 մմ ս․ս–ից ցածր) օրթոստատիկ կարգավորման խանգարմամբ, ռեֆլոկտոր հաճախասրտություն, գլխացավ, կարող է զարգանալ աստենիա, գլխապտույտ, բարձրացած քնկոտություն, տապի զգացում, սրտխառնոց, փսխում, ավելի բարձր դեղաչափի դեպքում (20 մկգ/կգ–ից ավելի)՝ կոլապս, ցիանոզ, մեթհեմոգլոբինեմիա, դիսպնոէ և տախիպնոէ։
Ներերակային ներմուծման դեպքում հետագա ներմուծումը դադարեցվում է, տրանսդերմալ ներմուծման դեպքում՝ հեռացնում են քսուքի կամ ժապավենի մնացորդները։ Հարկ է իջեցնել մահճակալի գլխատեղը և բարձրացնել հիվանդի ոտքերը։ Որպես կանոն, զարկերակային ճնշումը նիտրոգլիցերինի ներմուծման դադարեցման ժամանակ 15-20 րոպեի ընթացքում կարգավորվում է, հետա կարելի է շարունակել ներմուծումը, ինֆուզիայի արագության կրկնակի ընտրությունից հետո։ Զարկերակային ճնշման կարգավորման համար հնարավոր է ֆենիլէֆրինի և այլ անոթասեղմիչների կիրառումը։ Մեթհեմոգլոբինեմիայի դեպքում, կախված ծանրության աստիճանից, ներերակային նշանակվում է նատրիումի աղի տեսքով ասկորբինաթթու (ավելի վաղ կիրառվում էր մեթիլթիոնինի քլորիդ (մեթիլեն կապույտ) 0,1-0,15 մլ/կգ 1%-ոց լուծույթ մինչև 50 մլ), օքսիգենոթերապիա, հեմոդիալիզ, արյան փոխանակային փոխներարկում։