cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Երրորդ դարի ճգնաժամ
Ճգնաժամի երևույթները հետագա դարերում
Վերջին կայսրը, որը միայնակ էր ղեկավարում միասնական Հռոմեական կայսրությունը Թեոդոսիոս I էր, որը գոթերին թույլ տվեց հաստատվել իր տարածքում և ամրապնդեց հռոմեական բանակում բարբարոսների ազդեցությունը։ Նրա մահից 15 տարի հետո, Հռոմը իր դարավոր պատմության մեջ առաջին անգամ նվաճվել է վեստգոթերի առաջնորդ Ալարիխի կողմից և ենթարկվել 2-օրյա թալանի։ 440-ական թվականների վերջին սկսվեց Բրիտանիայի նվաճումը անգլաիցիների, սաքսերի և յուտերի կողմից։ 450-ական թվականների սկզբին արևմտյան հռոմեական կայսրությունը ենթարկվեց հոների ավերիչ արշավանքներին Աթթիլաի գլխավորությամբ։ 455 թվականի հունիսին վանդալները գրվեցին Հռոմը և այն սարսափելի ավերածությունների ենթարկեցին։ Իրենց ենթարկեցին Սիցիլիան, Սարդինիան և Կորսիկան։ 457 թվականին բուրգունդները գրավեցին Ռոդաի ավազանը (ժամանակակից Ռոն), ստեղծելով անկախ Բուրգունդյան թագավորությունը։ Հռոմի իշխանության ներքո 460-ական թվականների  սկզբին փաստացի մնաց միայն Իտալիան։ Արևմտյան հռոմեական կայսրության ձգվող տառապանքի վերջ տվեց Օդոակրը՝ 476 թվականի գահընկեց արեց արևմտահռոմեական կայսր Հռոմուլոս Օգոստուլոսին և Իտալիայի տարածքում հիմնադրեց իր սեփական բարբարոսական թագավորությունը։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հռոմեական կայսրություն Կատեգորիա:3-րդ դար Կատեգորիա:Տնտեսական ճգնաժամեր
Էսկալոնիլյա
Էսկալոնիլյա (Escalonilla), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, գտնվում է Տոլեդո պրովինցիայում, Կաստիլիա լա Մանչա ինքնավար մարզի կազմում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Տորրիխոս կոմարկում։ Տարածքը կազմում է 51 կմ²։ Բնակչությունը՝ 1576 մարդ (2010)։ Պրովինցիայից ադմինիստրատիվ կենտրոն 38 կմ է։
Նախագիծ (այլ կիրառումներ)
Նախագիծ՝
Էսկալոնիլյա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Տեխնիկական գեղագիտություն
Տեխնիկական գեղագիտություն, մարդու կյանքի և գործունեության համար արտադրական արտադրության միջոցներով ստեղծվող ներդաշնակ առարկայական միջավայրի ձևավորման սոցիալական-մշակութային, տեխնիկական և գեղագիտական պրոբլեմներն ուսումնասիրող գիտակարգ։ Կազմելով դիզայնի տեսական հիմքը՝ տեխնիկական գեղագիտությունը ուսումնասիրում է դրա հասարակական բնույթը և զարգացման օրինաչափությունները, գեղարվեստական նախագծման սկզբունքները և մեթոդները, գեղանկարիչ նախագծողի (դիզայների) մասնագիտական ստեղծագործության և վարպետության պրոբլեմները։ Տեխնիկական գեղագիտության հիմնական բաժիններն են դիզայնի ընդհանուր տեսությունը և գեղարվեստական նախագծման տեսությունը։
Գեղարվեստական նախագծման տեսություն
Գեղարվեստական նախագծման տեսությունը սահմանում է գեղարվեստական նախագծման տեղը նախագծման պրոցեսի ընդհանուր կառուցվածքում, դրա տիպաբանական առանձնահատկությունները, ուսումնասիրում գեղանկարիչ նախագծողի ստեղծագործական մտածողության օրինաչափությունները և որոշում նրա մասնագիտական գործունեության միջոցներն ու մեթոդները։ Գեղարվեստական նախագծման տեսության էական մասն է արդ․ արտադրանքի ձևաստեղծման և կոմպոզիցիայի տեսությունը, ձևաստեղծման օրենքները բացահայտում են արտադրանքի ձևի կապը նրա կոնստրուկցիայի, նյութի, պատրաստման տեխնոլոգիայի, ֆունկցիայի հետ, արտադրանքի ձևի և ոճի փոփոխման պատմական միտումները, իսկ կոմպոզիցիայի տեսությունը ուսումնասիրում է ամբողջական, ներդաշնակ ձևի ստեղծման օրինաչափությունները և մասնագիտական մեթոդները։ Կոմպոզիցիայի հիմնական կատեգորիաներն են՝ ծավալատարածական կառուցվածքը, արխիտեկտոնիկան, պլաստիկությունը, ներդաշնակման միջոցները (համամասնություն, ռիթմ, կոնտրաստ, նրբերանգ)։ Մշակվում է գեղարվեստական նախագծման մեթոդիկա, որը ծառայում է որպես գործնական աշխատանքի ուղեցույց։
Տեխնիկական գեղագիտությունը սերտորեն կապված է սոցիալական հարաբերությունների հետ։ Արդի կապիտալիստական հասարակարգը մի կողմից հարկադրված է զարգացնել տեխնիկական գեղագիտությունը և օգտագործել դրա նվաճումները, քանի որ այն անմիջականորեն ազդում է արդյունաբերության բոլոր ճյուղերի մրցունակության վրա, մյուս կողմից, բուրժուիստական տնտեսության տարերային բնույթն անհաղթահարելի արգելքներ է ստեղծում տեխնիկական գեղագիտության տվյալների հետևողական և պլանաչափ կիրառման ճանապարհին, իսկ ռեկլամի օրենքները հաճախ հանգեցնում են այնպիսի առարկաների ստեղծման, որոնց մոդայիկ արտաքին տեսքը քողարկում է հնացած կոնստրուկցիան։
Սոցիալիզմի օրոք, ընդհակառակը, տեխնիկական գեղագիտությունը կարևոր դեր է կատարում աշխատանքի, կենցաղի և հանգստի համար լավագույն պայմաններ ստեղծելու, ներդաշնակորեն զարգացած մարդ դաստիարակելու, նյութական, մշակութային և գեղագիտական արժեքների նկատմամբ կոմունիստական վերաբերմունք մշակելու գործում։
Դիզայնի և նրա տեսության ծագման պայմանների ձևավորումը կապված է տեխնիկայի և արվեստի բնագավառների բաժանման և առանձնացման դարաշրջանի, արհեստավորական արտադրության անկման և արտադրական արտադրության կազմավորման հետ։ Ընդ որում, առարկայական աշխարհը աստիճանաբար կորցնում էր միասնականությունը, դառնում տարասեռ և էկլեկտիկական, գեղարվեստական արժեք էր վերագրվում միայն արվեստի ստեղծագործություններին, իսկ արդ․ արտադրանքին՝ տեխնիկական ֆունկցիա։ Սակայն XIX—XX դարերի սահմանագլխին ծագում է մեքենաների և տեխնիկական կառույցների գեղեցկության մասին պատկերացումը, ողջ առարկայական աշխարհը ներդաշնակման հիման վրա կարգավորելու և վերակազմելու անհրաժեշտությունը։ Այս գաղափարների ազդեցությամբ շատ երկրներում ծնունդ առավ շարժում հանուն արվեստի և տեխնիկայի միասնության, ստեղծվեցին գեղարվեստա-արտադրական միություններ, ստեղծագործական խմբեր և դպրոցներ։
Աոցիալական լայն առումով տեխնիկական գեղագիտության պրոբլեմները առաջին անգամ իմաստավորվեցին և խորապես ու հստակորեն մշակվեցին Հոկտեմբերյան սոցիալիստական հեղափոխությունից հետո։ 1920 թվականի հոկտեմբերի 16-ին որոշում է ընդունվում ժողովրդական տնտեսության բարձրագույն խորհրդին կից գեղարվեստա-արտադրական հանձնաժողով ստեղծելու մասին, որի վրա դրվում է արդյունաբերության մեջ ողջ գեղարվեստական գործունեության ղեկավարությունը։ Բարձրագույն պետական գեղարվեստա-տեխնիկական արվեստանոցների կազմակերպումով ծավալվեց արվեստը արտադրության հետ միաձուլելու, կյանքը գեղեցիկի օրենքներով վերակառուցելու շարժում (գեղանկարիչներ Վ․ Ե․ Տատլին, Ա․ Ս․ Ռոդչենկո, Լ․ Մ․ Լիսիցկի, ճարտարապետներ Ս․ Յա․ Գինգբուրգ, Վեսնիններ և ուրիշներ)։ Միաժամանակ հետազոտություններ էին տարվում աշխատանքի գիտական կազմակերպման բնագավառում, դրվում էին էրգոնոմիկայի հիմքերը։ Հայրենական արդյունաբերության հետագա զարգացմանը զուգընթաց արդյունաբերության մեջ գեղարվեստական նախագծման մեթոդների կիրառման մասին տեսական պատկերացումները հարստացան նավաշինության, ավտոմոբիլաշինության, երկաթուղային տրանսպորտի և այլ բնագավառներում կատարած աշխատանքի փորձով։ 1960-ական թվականներին ԽՍՀՄ-ում ձևավորվում է գեղարվեստական նախագծման կազմակերպման պետական համակարգ, որը ներառում է տեխնիկական գեղագիտության համամիութենական ԳՀԻ, նրա մասնաճյուղերը, ճյուղային մասնագիտացված գեղարվեստական նախագծման բյուրոները, գեղարվեստական նախագծման ստորաբաժանումները արդ․ ձեռնարկություններում, նախագծային և գիտահետազոտական կազմակերպություններում։ Այդ համակարգի կազմավորման արդյունքն եղավ այն, որ ոչ միայն ընդարձակվեց հետազոտությունների ծավալը, այլև տեղի ունեցան էական որակական փոփոխություններ․ գեղարվեստական նախագծման օբյեկտ են դառնում ոչ թե առանձին առարկաները, այլ իրերի համակարգերը, իրերի և մարդկանց ամբողջ խմբերի միջև բարդ կապերը։
Արտասահմանում 1920-ից 1930-ական թվականներին տեխնիկական գեղագիտության խոշորագույն գիտահետազոտական և գաղափարա-մանկավարժական կենտրոն էր «Բաուհաուզը», որը ղեկավարել են Վ․ Գրոպիոլսը, Հ․ Մայերը և Լ․ Միս վան դեր Ռոեն։ Գերմանիայում ֆաշիստների իշխանության գլուխ անցնելուց հետո «Բաուհաուզը» փակվեց, նրա գրեթե բոլոր հիմնադիրները վտարանդեցին։ Ետպատերազմյան շրջանում տեխնիկական գեղագիտության հարցերի մշակումը վերսկսվեց Ուլմի գեղարվեստական նախագծման բարձրագույն դպրոցում (ԳՖՀ), Արվեստների թագավորական կոլեջում (Մեծ Բրիտանիա), ԱՄՆ-ի մի շարք համալսարաններում։
Կատեգորիա:Դիզայն
Անկերսկայա
Անկերսկայա (Анкерская), գյուղ Ռուսաստանի Կոմիի հանրապետության Պռրլուզսկի շրջանի կազմում։
Տիեզերական նավագնացություն
Տիեզերական նավագնացություն, լայն իմաստով՝ տիեզերական թռչող ապարատի շարժման կառավարում, նեղ իմաստով՝ տիեզերական ապարատի տեղադիրքի որոշում, նրա՝ որպես նյութական կետի, շարժման կանխորոշում։ Այդ գործողություններն իրականացնող համակարգը ընդհանուր դեպքում, ընդգրկում է տիեզերական ապարատում և Երկրի վրա տեղավորված չափիչհ հաշվողական միջոցները։ Տիեզերական նավագնացության խնդիրների լուծմանը կարող է մասնակցել տիեզերագնացը։
Անկերսկայա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Կոմիի հանրապետության Պռրլուզսկի շրջանի բնակավայրեր
Տիեզերական նավագնացություն
Կատեգորիա:Տիեզերք Կատեգորիա:Տիեզերագնացություն
Բաշկա (այլ կիրառումներ)
Բաշկա եզրը կարող է վերաբերվել.
Կոմսոմոլսկի (գյուղ, Վելսկի շրջան)
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 660 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Արխանգելսկի մարզի Վելսկի շրջանի բնակավայրեր
Տրուդովոե (գյուղ, Չեռվոնոարմեյսկի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Տրուդովոե գյուղում բնակվում էր 114 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,734 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 155,31 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Չեռվոնոարմեյսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1867 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Բուրգոբերբախ
Բուրգոբերբախ (Burgoberbach), կոմունա Գերմանիայի Բավարիա երկրամասում։
Ենթարկվում է Անսբախի վարչական շրջանին։ Բնակչությունը 3359 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի). ։ Տարածքը 13,00 կմ² է։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 5 71 127։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Պալատիկ
Պալատիկ, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Հայերը բռնությամբ տեղահանվել են 1920 թվականի հայ-թուրքական պատերազմի ժամանակ և բնակություն հաստատել Արևելյան Հայաստանում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Շչերբանի (գյուղ, Պոլտավայի շրջան)
Շչերբանի (Щербані), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Պոլտավայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Շչերբանի գյուղում բնակվում էր 1 864 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Պոլտավայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Գործողություն «Նեպտունի եռաժանի»
Գործողություն «Նեպտունի եռաժանի» (Operation Neptune Spear), հակաահաբեկչական գործողություն, որի նպատակը Ուսամա բեն Լադենի ոչնչացումն էր։ Ուսամա բեն Լադենը իսլամական «Ալ Քաիդա» ահաբեկչական կազմակերպության առաջնորդն էր և սպանվել է Պակիստանում 2011 թվականի մայիսի 2-ին, տեղական ժամանակով գիշերվա ժամը 2-ին, ԱՄՆ հատուկ ջոկատայինների կողմից։ «Նեպտունի եռաժանի» պայմանական անվանումով գործողությունը հաստատվել էր ԱՄՆ նախագահ Բարաք Օբամայի կողմից և իրակացվել DEVGRU հատուկ ջոկատի զինծառայողների կողմից (հայտնի որպես SEAL Team Six), որը մտնում է «Արագ ծավալման հատուկ ծովային ջոկատ»-ի (SEAL) մեջ և գտնվում է Հատուկ գործողությունների միավորված հրամանատարության իրավասության տակ՝ ԱՄՆ Կենտրոնական հետախուզական վարչության (ԿՀՎ) հետ համագործակցությամբ ։ Աբոթաբադում (Պակիստան) գտնվող բեն Լադենի տան վրա հարձակման համար խումբ է ուղարկվել Աֆղանստանից ։ Գործողության ավարտից հետո ամերիկյան զինծառայողները բեն Լադենի մարմինը նույնականացման համար տեղափոխել են Աֆղանստան, իսկ այնուհետև՝ նույն օրը, այն թաղել ծովի մեջ ։
«Ալ Քաիդա»-ն Ուսամա բեն Լադենի մահը հաստատել է մայիսի 6-ին, խոստանալով վրեժ լուծել սպանության համար ։ Գործողության արդյունքները դրական են ընդունվել ԱՄՆ հասարակական կարծիքի կողմից, հավանության են արժանացել Միավորված ազգերի կազմակերպության (ՄԱԿ), Հյուսիս-ատլանտյան պայմանագրի կազմակերպության (ՆԱՏՕ), Եվրոպական միության (ԵՄ) և մեծաքանակ երկրների կառավարությունների կողմից , սակայն քննադատվել է Կուբայի նախկին ղեկավար Ֆիդել Կաստրոյի և Գազայի հատվածում պաղեստինական «Համաս» խմբավորման առաջնորդի կողմից ։ «Միջազգային ամնիստիա» (Amnesty International) ոչ կառավարական միջազգային կազմակերպությունը քննադատել է սպանության մի շարք իրավական և էթիկական տեսանկյունները, ինչպես այն, թե ինչու բեն Լադենին գերի չեն վերցրել, չնայած նրա անզեն լինելուն ։
Սուրհանդակի անձը
«Ալ Քաիդա»-ի սուրհանդակների նույնականացումը եղել է ԿՀՎ գաղտնի բանտերում և Գուանտանամոյի բանտում քննիչների գերակա խնդիրներից մեկը, քանի որ բեն Լադենը, ինչպես ենթադրում էին, հաղորդակցվում էր այդպիսի սուրհանդակների միջոցով՝ թաքցնելով իր գտնվելու վայրը ամերիկյան հետևակայիններից և «Ալ Քաիդա»-ի բարձրագույն հրամանատարությունից։ Հայտնի է եղել, որ Բեն Լադենը հեռախոս չի օգտագործել այն բանից հետո, երբ ԱՄՆ-ն 1998 թվականին հրթիռային հարվածներ էր հասցրել Աֆղանստանում և Սուդանում գտնվող նրա ռազմական բազաների վրա՝ հետևելով արբանյակային հեռախոսներին ։
2002 թվականին քննիչներին չհաստատված տեղեկություններ են գալիս Աբու Ահմեդ ալ-Քուվեյթի անունով (երբեմն հիշատակվում է որպես շեյխ Աբու Ահմեդ՝ Քուվեյթից) «Ալ Քաիդա»-ի սուրհանդակի մասին։ 2003 թվականին Հալիդ Շեյխ Մուհամեդը՝ «Ալ Քաիդա»-ի ենթադրվող օպերատիվ հրամանատարը, հարցաքննության ժամանակ հայտարարել է, որ նա ծանոթ է եղել ալ-Քուվեյթիի հետ, սակայն նա ակտիվ չի եղել «Ալ Քաիդա»-ում ։
2004 թվականին կալանավորված Հասան Գուլը քննիչներին հայտնել է, որ ալ-Քուվեյթին մտերիմ է եղել բեն Լադենի հետ այնպես, ինչպես Հալիդ Շեյխ Մուհամեդը և Մուհամեդի ժառանգորդ Աբու Ֆարաջ ալ-Լիբին։ Հետագայում Գուլը հայտնել է, որ ալ-Քուվեյթիին որոշ ժամանակ ոչ մեկը չի տեսել՝ փաստ, որը ամերիկացիներին բերել է ենթադրության, որ նա եղել է բեն Լադենի հետ։ Իմանալով Գուլի ցուցմունքների մասին՝ Հալիդ Շեյխ Մուհամեդը չի հրաժարվել իր սկզբնական ցուցմունքներից ։ Աբու Ֆարաջ ալ-Լիբին ձերբակալվել է 2005 թվականին և 2006 թվականի սեպտեմբերին բերվել Գունտանամոյի բանտ ։ Նա ԿՀՎ-ի քննիչներին պատմել է, որ բեն Լադենի սուրհանդակը եղել է Մաուլավի Աբդ ալ-Հալիկ Յան անունով մարդ և հերքել է ալ-Քուվեյթիի հետ ծանոթությունը։ Քանի որ Մուհամեդը և ալ-Լիբին նվազագույնի են հասցրել Ալ-Քուվեյթիի նշանակությունը, քննիչները ենթադրել են, որ նա եղել է բեն Լադենի ներքին շրջանակի անդամը ։
2007 թվականին քննիչներն իմանում են ալ-Քուվեյթիի իրական անունը ։ Քանի որ Մաուլավի Աբդ ալ-Հալիկ Յան անունը հիշատակվում էր Աբու Ֆարաջ ալ-Լիբիի վրա JTF-GTMO-ի գործում՝ հրապարակված 2011 թվականի ապրիլի 24-ին «WikiLeaks» նախագծում, ենթադրություն կար, որ Աբոթաբադում թաքստոցի վրա ԱՄՆ հարձակման նախապատրաստությունը արագացվել է որպես նախազգուշական միջոց ։ ԿՀՎ-ն այդպես էլ ոչ մեկին Մաուլավի Յան անունով չի գտել և եկել է ենթադրության, որ ալ-Լիբին հորինել է այն ։
Բեն Լադենի թաքստոցը
Շնորհիվ արբանյակային լուսանկարների և հետախուզության հաշվետվությունների՝ ԿՀՎ-ն պարզել է Աբոթաբադում տան բնակիչների անձանց, որոնց այցելել էր սուրհանդակը։ 2010 թվականի սեպտեմբերին ԿՀՎ-ն եկել է ենթադրության, որ այն «հատուկ պատրաստվել է ինչ-որ կարևոր անձի թաքցնելու համար», շատ հավանական է, որ բեն Լադենին ։ Պաշտոնյա անձինք ենթադրել են, որ նա այնտեղ ապրել է իր երիտասարդ կնոջ հետ ։
2004 թվականին կառուցված եռահարկ շինությունը գտնվել է նեղ բնահողային ճանապարհի վերջնամասում ։ «Google Երկիր Մոլորակ»-ի (Google Earth) քարտեզներում երևացել է, որ թաքստոցը 2001 թվականին չի եղել, սակայն այն եղել է լուսանկարներում, արված 2005 թվականին ։ Շինությունը գտնվում էր Աբոթաբադի կենտրոնից 4 կիլոմետր դեպի հյուսիս-արևելք ։ Աբոթաբադը գտնվում է մոտավորապես 160 կիլոմետր հեռու Աֆղանստանի սահմանից (մոտ 300 կիլոմետր Հնդկաստանից)։ Թաքստոցը տեղակայված էր Պակիստանի ռազմական ակադեմիայից 1, 3 կիլոմետր հարավ-արևմուտք, հողամասում, որն ութ անգամ մեծ է հարևան տներից և շրջապատված էր 3, 7-5, 5 մետր բարձրությամբ բետոնե պարսպով ՝ պատված փշալարով ։
Տանը չեն եղել ո՛չ համացանց, ո՛չ էլ հեռախոսային կապ, իսկ նրա բնակիչներն այրել են իրենց աղբը՝ ի տարբերություն հարևանների, ովքեր աղբը ուղղակի հանում էին հավաքման համար ։ Տեղացի բնակիչները տունն անվանում էին «Վազիրիստան հավելի», քանի որ համարում էին, որ նրա տերը Վազիրիստանից էր, իսկ «հավելի»-ն բառ է, որն օգտագործվում է Հնդկաստանում և Պակիստանում և մոտավորապես թարգմանվում է որպես «առանձնատուն»։
Հետախուզականի տվյալների հավաքագրում
Հետախուզական տվյալների հավաքագրումը և հետազոտումը իրականացնում էր «ԿՀՎ-ն, որն իրականացնում էր գործողությունը, իսկ Ազգային անվտանգության գործակալությունը (National Security Agency, NSA), Ազգային գեոտարածական հետախուզությունը, ODNI-ն (Ազգային հետախուզության տնօրենի գործակալություն) և ԱՄՆ Պաշտպանության նախարարությունը նույնպես կարևոր դեր են խաղացել» ։
Նպատակներ
«Ասսոշեյթեդ պրես»-ը մեջբերել է երկու ԱՄՆ ներկայացուցիչների, ովքեր հայտարարել են, որ գործողությունը եղել է «առաքելություն սպանության կամ ձերբակալման համար, քանի որ ԱՄՆ-ն չի սպանում անզեն մարդկանց, ովքեր ցանկություն ունեն հանձնվել», նաև, որ «հենց սկզբից պարզ է եղել, որ ով էլ լիներ այդ պատերից այն կողմ, նա չէր պատրաստվում հանձնվել» ։ Սպիտակ տան ահաբեկչության դեմ պայքարի հարցերով խորհրդական Ջոն Բրենանը գրոհից հետո ասել է. «Եթե մենք հնարավորություն ունենաինք բեն Լադենին կենդանի բռնել, եթե նա ոչ մի վտանգ չներկայացներ, մասնակից անձինք ունակ և պատրաստ էին այն իրականացնել» ։ ԿՀՎ-ի տնօրեն Լեոն Պանետան «Public Broadcasting Service»-ի NewsHour-ում նշել է. «Իշխանություններն այստեղ բեն Լադենին սպանելու համար էին։ Եվ, ակնհայտորեն, մարտի վարման կանոնների հետ համապատասխան, եթե նա իրականում ձեռքերը վեր բարձրացներ և հանձնվեր և չներկայացներ ոչ մի վտանգ, ապա նրանք նրան կձերբակալեին։ Սակայն նրանք լիիրավ իշխանություն են ունեցել սպանելու նրան» ։
Սակայն, ամերիկյան հատուկ ծառայությունների անանուն ներկայացուցիչը «Ռոյթերս» գործակալությանը հատնել է, որ ««դա եղել է ոչնչացման գործողություն», հասկացնել տալով, որ Պակիստանում «բեն Լադենին կենդանի բռնելու ցանկություն չի եղել» ։ Մեկ այլ աղբյուր հայտնել է, որ զինծառայողը, ով անմիջապես իրականացնում էր գործողությունը, ասել է. «Մենք համարում ենք, որ մենք հայտնաբերել ենք Ուսամա բեն Լադենին և ձեր խնդիրը նրան սպանելն է» ։
Ծրագրավորում
2010 թվականի սեպտեմբերից սկսված սուրհանդակի պակիստանյան թաքստոցի մասին հետախուզական տվյալների հավաքագրումից հետո, նախագահ Օբաման մարտի 14-ին հանդիպել է ազգային անվտանգության հարցերով խորհրդականի հետ՝ գործողության նախագծի ստեղծման համար։ Նրանք գրոհին նախորդող վեց շաբաթվա ընթացքում հանդիպել են ևս չորս անգամ (մարտի 29-ին, ապրիլի 12-ին, ապրիլի 19-ին և ապրիլի 28-ին)։ Մարտի 29-ին Օբաման ծրագիրն անձամբ քննարկել է Հատուկ գործողությունների միավորված հրամանատարության հրամանատար, փոխ-ադմիրալ Ուիլյամ Մակրեյվենի հետ ։ Մարտին Օբամային են ներկայացվել «գործողության իրականացման տարբեր հնարավոր տարբերակներ» և նրանք «կատարելագործվել են հետագա մի քանի շաբաթների ընթացքում» ։
Առաջին տարբերակը, որը դիտվել է ԱՄՆ պաշտոնատար անձանց կողմից, եղել է տան ռմբակոծումը, օգտագործելով B-2 Spirit ռմբակոծիչները, որոնք կարող են գցել 32 հատ 900-կիլոգրամանոց «JDAM» տեսակի ղեկավարվող համակարգեր։ Օբաման մերժել է այդ տարբերակը, ընտրելով հարձակումը, որը կապահովեր ճշգրիտ ապացույց նրա, որ բեն Լադենը եղել է ներսում և կնվազեցներ քաղաքացիական բնակչության շրջանում զոհերը ։
Եվս մեկ նախագիծ, առաջարկված Հատուկ գործողությունների միավորված հրամանատարության կողմից, եղել է «համատեղ գրոհը պակիստանյան հետախույզների հետ, որոնց առաքելության իրական նպատակների մասին տեղյան կպահվեր գրոհի սկզբից մի քանի ժամ առաջ» ։ Անօդաչու թռչող սարքերի ծավալումը, հավանաբար, չի եղել իրագործելի մոտեցում, մասամբ այն պատճառով, որ առանձնատունը եղել է «Պակիստանի օդային պաշտպանության վերահսկողության գոտու մեջ» ։ Սակայն, զինծառայողների օգտագործմամբ ծրագիրը պահանջում էր առաքելության նպատակի իրագործման համար լայնածավալ պատրաստվածություն և ուսուցում, ինչը «հետագա ամիսների ընթացքում տեղեկության արտահոսքի մեծ հնարավորություններ էր թույլ տալիս, ինչը կտապալեր գործողությունը և բեն Լադենին թույլ կտար ավելի խոր ընդհատակ անցնել» ։
DEVGRU խմբի անդամները սկսել են գրոհի նախապատրաստությունը (որի նպատակը նրանց համար անհայտ էր մնում) ազգային անգտանգության հարցերով մարտի 22-ի խորհրդակցությունից հետո, մարզվելով շինությունների վրա, որը ստեղծվել էր տան նմանությամբ ։ Ապրիլին DEVGRU խումբը սկսել է առավել մասնագիտացված ուսուցումը մեկ ակր տարածության վրա կառուցված Վազիրիստան-հավելիի կրկնօրինակի վրա, կառուցված Ալֆա ճամբարում՝ Աֆղանստանի Բահրամ օդային բազայի սահմանազատված տարածքում ։
Հարձակումն ամպամած եղանակի պատճառով հետաձգվել է մեկ օրով ։
Մոտեցում և ներթափանցում
Նրանից հետո, երբ նախագահ Օբաման լիազորել է Ուսամա բեն Լադենի սպանության կամ ձերբակալման առաքելությունը, մայիսի 1-ի կեսօրին ԿՀՎ-ի տնօրեն Լեոն Պանետան գործողության սկսման հրաման է տվել ։
Գրոհն իրականացվել է 24 զինծառայողների ուժերով, ովքեր DEVGRU հատուկ ջոկատից էին, որը մտնում է SEAL-ի կազմի մեջ և գտնվում էր Հատուկ գործողությունների միավորված հրամանատարության ենթակայության տակ։ Նրանք ժամանակավորապես հանձնվել էին ԿՀՎ-ի ենթակայությանը ։
DEVGRU-ի մարտիկները բաժանվել էին երկու խմբի՝ յուրաքանչյուրում 12 մարդ ։ Ըստ «Նյու Յորք Թայմս»-ի տվյալների, ընդհանուր առմամբ գործողության մեջ ներգրավված էին «79 հատուկ ջոկատայիններ և շուն» ։ Հատուկ նշանակության 160-րդ ավիացիոն գունդը՝ ԱՄՆ բանակի հատուկ ջոկատի ստորաբաժանումը, հայտնի որպես «Գիշերային հետապնդողներ» (Night Stalkers), տրամադրել էր «Black Hawk» երկու հարվածային ուղղաթիռներ (հատուկ հարմարեցված) և երեք պահուստային ծանր փոխադրական «Chinook» ուղղաթիռներ    ։ Բացի ուղղաթիռներից, գործողությանը մասնակցել են մի քանի այլ թռչող սարքեր, այդ թվում ռմբակոծիչ-ինքնաթիռ և անօդաչու սարքեր ։ Ըստ CNN-ի տվյալների, «ռազմաօդային ուժերն ունեին մարտական փնտրողա-փրկարարական ուղղաթիռների ամբողջական կազմ» ։
Գրոհը ծրագրավորվել էր փոքր լուսնային լուսավորության ժամանակ, որպեսզի ուղղաթիռները կարողանային Պակիստանի տարածք ներթափանցել աննկատ ։
Հատուկ ջոկատայինները Պակիստան ուղևորվել էին Ջելալաբադից, Աֆղանստան «Black Hawk» ուղղաթիռներով, և զինված էին M4 ինքնաձիգներով, գիշերային տեսանելիության ակնոցներով և ատրճանակներով ։ Ուղղաթիռները բլրապատ տարածքի վրա ցածր են թռել, որպեսզի առանձնատան մոտ հայտնվեին առանց պակիստանյան զինվորական ռադարների կողմից հայտնաբերվելու։ Այնուամենայնիվ, պակիստանցիները օդ են բարձրացրել իրենց կործանիչները, սակայն գրոհի ընթացքի մեջ չեն խառնվել ։ SEAL-ի խմբերից մեկը պետք է ճոպաններով իջներ տան տանիքին, միևնույն ժամանակ, մյուս «Black Hawk»-ի կազմը պետք է բակ իջներ և ներթափանցեր առաջին հարկից ։ Սակայն, երբ նրանք հասել են նպատակակետին, ուղղաթիռներից մեկը ընկել է մրրկային օղակի մեջ՝ առավել բարձր, քան սպասվում էր, օդի ջերմաստիճանի և բարձր պատերի պատճառով , որի պատճառով նա «դիպել է պատերից մեկին» ` «վնասելով ռոտորը» ։ Ուղղաթիռը «կողաշրջվել է» ։ Զինծառայողները, ովքեր գտնվում էին ուղղաթիռում, լրջորեն չեն վնասվել։ Ջոկատները միավորվել են և շարունակել գրոհը ։
Մոտավորապես տեղական ժամանակով ժամը 01:00-ին (մայիսի 1-ի ժամը 20:00-ին՝ ըստ UTC-ի) հատուկ ջոկատայինները թաքստոցի պատերը խորտակել են պայթուցիկով ։
Ոչնչացում
SEAL-ի և բնակիչների բախումը տեղի է ունեցել թաքստոցի հյուրատնակում, առաջին հարկի գլխավոր շինությունում՝ որտեղ բնակվում էին երկու տղամարդ, և երկրորդ և երրորդ հարկերում, որտեղ բնակություն էր հաստատել բեն Լադենը և նրա ընտանիքը.
Բացի Ուսամա բեն Լադենից, գործողության ընթացքում ոչնչացվել են ևս երեք այլ տղամարդիկ և կին։ Դրանք եղել են բեն Լադենի որդին (Հալիդ կամ Համզա ), բեն Լադենի սուրհանդակը (Աբու Ահմեդ ալ-Քուվեյթի), սուրհանդակի եղբայր Աբրարը և նրա կին Բուշրան ։
Ալ-Քուվեյթին Կալաշնիկովի ինքնաձիգից SEAL-ի առաջին ջոկատի վրա կրակ է բացել հյուրատնակի դռան ետևից և նրա և SEAL-ի միջև փոխհրաձգություն է սկսվել, որի ընթացքում ալ-Քուվեյթին սպանվել է ։ Սուրհանդակի եղբայր Աբրարը սպանվել է մինչ զենքին հասնելը, որը նրա կողքին ընկած գտնվել է SEAL-ի երկրորդ ջոկատի կողմից, գլխավոր տան առաջին հարկում։ Կինը, որը հետագայում ճանաչվել է որպես Աբրարի կինը, նույնպես սպանվել էր։ Բեն Լադենի 22-ամյա որդին դեպի SEAL է նետվել գլխավոր տան սանդուղքին և սպանվել է երկրորդ ջոկատի կողմից   ։ ԱՄՆ անանուն բարձրաստիճան ներկայացուցիչը հայտնել է, որ հինգ սպանվածներից միայն մեկն է եղել զինված ։
Բեն Լադենը երրորդ հարկի ելուստից նայել է ամերիկացիների վրա, ովքեր բարձրանում էին աստիճաններով և վերադարձել է իր սենյակը։ Հատուկ ջոկատայինը կրակել է նրա վրա, սակայն վրիպել է ։ SEAL-ը արագ նրա հետևից հետևել է սենյակ ։
Ննջասենյակի ներսում կանգնած են եղել բեն Լադենի երկու կանայք՝ փակելով նրան։ Նրանցից մեկը՝ Ամալ Ահմեդ Աբդուլ Ֆատահը, արաբերեն գոռացել է և կատարել սպառնացող շարժում։ Հատուկ ջոկատայիններից մեկը կրակել է նրա ոտքին, այնուհետև բռնել է երկու կանանց և հրել մի կողմ։ Երկրորդ հատուկ ջոկատայինը մտել է սենյակ և կրակել բեն Լադենի կրծքին, իսկ այնուհետև՝ HK416 հրացանից, գլխին ։
Սենյակում բեն Լադենի կողքին եղել են երկու զենք՝ АКС74У ինքնաձիգ և «Մակարով» ատրճանակ, սակայն, համաձայն նրա կին Ամալի ցուցմունքի, նա սպանված է եղել մինչ այն, երբ կկարողանար հասնել ինքնաձիգին ։ Համաձայն «Ասսոշեյթեդ պրես» գործակալության, զենքը դրված է եղել դռան կողքի դարակին և հատուկ ջոկատայիններն այն նկատել են միայն այն ժամանակ, երբ լուսանկարում էին դիակը ։
Բեն Լադենի 12-ամյա դուստրը ոտքից կամ ոտնաթաթից վիրավորված է եղել բեկորից ։ Գրոհի ժամանակ SEAL-ը բախվել է մի քանի կանանց և երեխաների։ Նրանք կապել են նրանց և թողել տեղում՝ մինչ գրոհի ավարտը, որից հետո նրանց դուրս են հանել պակիստանյան ուժերին հանձնելու համար  ։
Մինչ բեն Լադենի մարմինը վերցրել են ամերիկյան ուժայինները, գրոհի ընթացքում սպանված չորս այլ դիակները թողնվել են թաքստոցի տարածքում, նրանք հետագայում վերցրել են պակիստանյան ուժերը ։
Արդյունքներ
Գրոհը պետք է տևեր 30 րոպե։ Ինչպես հայտնվում է, ջոկատների ներս մտնելու և դուրս գալու միջև անցել է 38 րոպե ։ Ներսում ժամանակը ծախսվել է պաշտպանների ոչնչացման, «թաքստոցում խնամքով շարժման՝ սենյակից սենյակ, հարկից հարկ», կանանց և երեխաների անվտանգության ապահովմամբ, «զենքով պահուստարանների և բարիկադների» մաքրման և թաքստոցի խուզարկության վրա։ Թաքստոցից հետագա ուսումնասիրման համար հայտնաբերվել են համակարգչային սկավառակներ, փաստաթղթեր, DVD, ֆլեշ-կուտակիչներ և «էլեկտրոնային սարքավորումներ» ։
Ուսամա բեն Լադեն (փիղ)
Ուսամա բեն Լադեն, հնդկական փիղ, տխրահռչակ նրանով, որ ահաբեկում էր հնդկական գյուղերի բնակիչներին՝ սպանելով ընդհանուր առմամբ 27 մարդ (ըստ այլ տվյալների՝ 14 մարդ)։
Գործողություն «Նեպտունի եռաժանի»
Արդյունքներ
Ուղղաթիռը, որը վթարային վայրէջք էր կատարել, վնասվել էր և չէր կարող օգտագործվել թռիչքի համար ։ Այն որոշեցին ոչնչացնել։ Նրանից հետո, երբ ամերիկյան զինվորականները «կանանց և երեխաներին տեղափոխեցին անվտանգ վայր», նրանք ականապատեցին և պայթեցրին ուղղաթիռը ։
Ուսամա բեն Լադեն (փիղ)
Կենսագրություն
Փիղն իր անունը ստացել է հայտնի ահաբեկիչ Ուսամա բեն Լադենի պատվին ։ Փիղը արու էր, 3 մ հասակով։ 2 տարի ահաբեկել է Հնդկաստանի Ասսամ նահանգի բնակչությանը։ Ավերել է ավելի քան 100 տուն, ոչնչացրել գյուղացիական դաշտեր, սպանել տեղի բնակչությանը։ Փիղը, դատելով այս ամենից, խելացի էր և նրան հաջողվում էր փախչել, արագ փոխում էր գտնվելու վայրը և որսորդներին հետք չէր թողնում։ Նա չէր վախենում պետարդաներից, փամփուշտներից և ծուղակներից ։ Նրա չարագործությունների ծավալն այնքան մեծ չափերի հասավ, որ տեղի բնակիչները ստիպված էին զինվորական ջոկատ և ոստիկանական ստորաբաժանում ուղարկել կատաղած փղին ոչնչացնելու համար։ Բացի այդ գործողությանը ներգրավված էին նաև փորձառու անտառապահները։
Գործողություն «Նեպտունի եռաժանի»
Արդյունքներ
Գրոհային ջոկատը կանչեզ է պահուստային ուղղաթիռ։ Չնայած ԱՄՆ Պաշտպանության նախարարության պաշտոնական ներկայացուցիչը չնշեց ավիաբազաները, որոնք օգտագործվել էին գործողության ժամանակ, հետագա հաղորդագրություններում նշվում էին, որ ուղղաթիռները վերադարձել են Բագրամի ավիաբազա ։ «The Washington Times»-ը հայտարարել է, որ դիակը Բագրամից «Կարլ Վինսոն» (USS Carl Vinson (CVN-70)) ականակիր է տեղավոխվել «V-22 Osprey»-ով՝ ԱՄՆ ՌՕՈՒ-ի երկու F/A-18 ուղղաթիռների ուղեկցությամբ ։
Ուսամա բեն Լադեն (փիղ)
Կենսագրություն
2006 թվականի դեկտեմբերի 18-ին մի փիղ, որը հավանաբար Ուսամա բեն Լադենն էր, գնդակահարվեց։ Միանշանակ կարծիք չկա, թե արդյոք դա նույն ահաբեկող փիղն էր, թե ոչ։ Այդուհանդերձ, փղերի կողմից կատարված նոր սպանությունների մասին տեղեկություններ այլևս չեն ստացվել ։
Գործողություն «Նեպտունի եռաժանի»
Արդյունքներ
Ըստ ԱՄՆ ներկայացուցիչների խոսքերի, բեն Լադենը թաղվել է ծովում, քանի որ ոչ մի երկիր չէր ընդունի նրա աճյունը։ «Կարլ Վինսոնի» տախտակամածին, Արաբական ծովի հյուսիսային մասում, բեն Լադենի մահվանից հետո մեկ օրվա ընթացքում, անց է կացվել մուսուլմանական կրոնական ծիսակատարություններ։ Մարմինը լվացվել է, փաթաթվել սպիտակ սավանով և տեղադրվել ծանրեցված պոլիէթիլենային պարկի մեջ։ Սպան կարդացել է նախապատրաստված կրոնական մեկնաբանությունները, որոնք թարգմանվել են արաբերեն լեզվով։ Նախապատրաստությունը սկսվել է տեղական ժամանակով ժամը 10:10-ին և հուղարկավորությունն ավատվել է առավոտյան ժամը 11-ին։ Դրանից հետո բեն Լադենի մարմինը տեղադրվել է տախտակի վրա, որը թեքել են այնպես, որ մարմինը այնտեղից սահելով ընկնի ծովը ։
Ուսամա բեն Լադեն (փիղ)
Պատճառներ
Փղերի հարձակումը մարդկանց վրա հազվադեպ երևույթ չէ։ 2001-2006 թվականներին Հնդկաստանի Ասսամ նահանգում փղերը սպանել են ավելի քան 250 մարդ։ Փղերն ամուսնական շրջանում երբեմն սկսում են ավերել այն ամեն, ինչ ընկնում է նրանց աչքին։ Բացի այդ ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ փղերը սիրում են գարեջուր խմել։ Որոշ փղեր քանդում են մարդկանց տները, գտնում այնտեղ տնական գարեջրի պաշար և խմելով այն՝ խելագարվում ։
Գործողություն «Նեպտունի եռաժանի»
Տեղեկությունների փոխանակում ԱՄՆ-ի և Պակիստանի միջև
Ըստ Օբամային վարչակազմի ներկայացուցչի խոսքերի, ԱՄՆ իշխանությունները գրոհի մասին Պակիստանի կառավարությունը չեն հայտնել մինչ նրա ավարտը ։ Շտաբի պետերի միավորված կոմիտեի ղեկավար Մայքլ Մալենը Պակիստանի բանակի ղեկավար Աշֆակ Փարվեզ Կայանիին զանգահարել է մոտավորապես տեղական ժամանակով ժամը 03:00-ին, որպեսզի հայտնի Աբոթաբադում գործողության մասին ։
Ուսամա բեն Լադեն (փիղ)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայտնի փղեր Կատեգորիա:Հնդկաստանում հրազենից մահացածներ
Գործողություն «Նեպտունի եռաժանի»
Տեղեկությունների փոխանակում ԱՄՆ-ի և Պակիստանի միջև
Համաձայն Պակիստանի Արտաքին գործերի նախարարության, ամբողջ գործողությունն իրականացվել է ԱՄՆ զինված ուժերի կողմից ։ Պակիստանի միջգերատեսչական հետախուզության ներկայացուցիչները հայտարարել են, որ նրանք նույնպես ներկա են գտնվել այն ժամանակ, ինչը նրանք անվանել են համատեղ գործողություն, սակայն նախագահ Ասիֆ Ալի Զարդարին կտրականապես հերքել է այդ լուրը ։
Ըստ «ABC News»-ի տվյալների, պակիստանյան կործանիչներն օդ են բարձրացվել, փորձելով գտնել և պարզել այն, ինչը պարզվել է ամերիկյան ուղղաթիռներ էին, որոնք օգտագործվել են գրոհի ժամանակ ։ Պակիստանի Արտաքին գործերի նախարար Սալման Բաշիրը հետագայում հաստատել է, որ պակիստանյան զինվորականները F-16 կործանիչներն օդ են բարձրացրել նրանից հետո, երբ իմացել են գրոհի մասին, սակայն նրանք բեն Լադենի տան օդային տարածք հասել են այն ժամանակ, երբ ամերիկյան ուղղաթիռներն արդեն հեռացել էին ։
Դիակի նույնականացում
Ամերիկյան զինվորականները մի քանի մեթոդներ են օգտագործել Ուսամա բեն Լադենի դիակի ճշգրիտ նույնականացման համար։
Տեղական հաղորդագրություններ
Սկսած տեղական ժամանակով ժամը 00:58-ից, Աբոթաբադի բնակիչներից մեկը մի քանի թվիթներ է գրել ուղղաթիռների աղմուկի և մի քանի պայթյունների նկարագրություններով։ 01:44-ի մոտերքում ամեն ինչ լուռ էր մինչք այն պահը, երբ 03:39-ին քաղաքի վրայով ինքնաթիռ է թռել ։
Պակիստանյան միջգերատեսչական հետախուզությունը գրոհից հետո կենդանի մնացած մարդկանց հարցաքննությունից հետո հայտարարել է, որ թաքստոցում գրոհի պահին եղել են 17 կամ 18 մարդ, և, որ ամերիկացիներկ ևս մեկ կենդանի մարդու վերցրել են իրենց հետ, հնարավոր է, բեն Լադենի որդուն։ Պակիստանյան հետախուզոությունը նաև հայտարարել է, որ կենդանի մնացածների շրջանում են կինը, դուստրը և ութ-ինը այլ երեխաներ, հավանաբար ոչ բեն Լադենինը։ Պակիստանյան հետախուզության անանուն աշխատակիցը, ինդպես պնդվում է, հայտնել է, որ բեն Լադենի դուստրերից մեկը պակիստանյան քննիչներին պատմել է, որ բեն Լադենը գնդակահարվել է ընտանիքի անդամների առջև։ Դուստրը նաև ասել է, որ բեն Լադենը կենդանի է գերվել, իսկ այնուհետև սպանվել է ամերիկյան զինվորականների կողմից և քարշ տրվել ուղղաթիռ  ։
Տան բնակիչներ
Ըստ ԱՄՆ ներկայացուցիչների խոսքերի, տանը եղել են 22 բնակիչներ։ Նրանցից հինգն սպանվել են, ներառյալ Ուսամա բեն Լադենը ։ Պակիստանի ներկայացուցիչների կողմից եղել են հակասական հայտարարություններ այն մասին, որ այնտեղ եղել են 12-ից մինչև 17 կենդանի մնացածներ ։
ԱՄՆ նախագահի դիմումը
2008 թվականին լինելով ԱՄՆ Նախագահի ընտրության թեկնածու, Օբաման այն հարցին, թե նա ինչ կանի, եթե բեն Լադենը վերի վերցվի նրա նախագահության ժամանակարշրջանում, ենթադրություն արտահայտեց, որ դժվար թե հնարավոր լինի «Ալ Քաիդա»-ի առաջնորդին կենդանի վերցնել։ Սակայն, եթե դա հաջողվի, ապա միակ ճիշտ որոշումը կլինի «համար մեկ ահաբեկչին» հանձնել դատարան ։
2011 թվականի մայիսի 1-ի ուշ երեկոյան ամերիկյան խոշոր ԶԼՄ-ները տեղեկացվել են այն մասին, որ նախագահը կարևոր ճառ կարտասանի ազգային անվտանգության հետ կապված թեմայով։ Սկզբնապես թեմայի մասին տարածվել էին չավազանց տարբեր լուրեր, մինչ պարզ դարձավ, որ նախագահ Բարաք Օբաման պետք է հայտարարի Ուսամա բեն Լադենի մահվան մասին։
Հյուսիսամերիկյան արևելյան ժամանակով ժամը 23:35-ին (մայիսի 2-ի ժամը 3:35-ին՝ ըստ UTC-ի) Օբաման հատատել է այդ լուրը և ասել, որ բեն Լադենը սպանվել է «ամերիկացիների փոքրաքանակ խմբի կողմից» ։ Նա պարզաբանել է, թե ինչպես են հասել բեն Լադենի սպանությանը, իր դերկ իրադարձությունում և ինչ է նշանակում բեն Լադենի մահը խորհրդանշական և գործնական մակարդակում ։
Անդրադարձ
Պաշտոնական հայտարարությունից մի քանի րոպե անց հրճվալից ամբոխը տարերայնորեն հավաքվել է Սպիտակ տան մոտ, Համաշխարհային առևտրի կենտրոնի մոտ, Պենտագոնի մոտ և Նյու Յորքի Թայմս Սքվերում։ Դիրբորնում, Դետրոյտի արվարձանի մուհմեդական և արաբական բնակչության տոկոսայնությամբ քաղաքում, քաղաքապետարանի մոտ հավաքվել էին սակավաթիվ մարդիկ, մեծամասնությամբ մերձավոր արևելյան ծագմամբ ։ Կապված Օբամայի հայտարարության հետ, Թվիթերում պիկային պահին գրվել է 5106 հաղորդագրություն վայրկյանում, Թվիթերի նախկին ռեկորդը կապված է եղել Ճապոնիայում երկրաշարժի և ցունամիի հետ ։ «Ֆիլադելֆիա Ֆիլիս» և «Նյու Յորք Մեթս» թիմերի միջև խաղի ժամանակ բեյսբոլի երկրպագուները, ի պատասխան լուրի, սկսել են գոչել «U-S-A!» ։
«Մուսուլման եղբայրներ» եգիպտական կազմակերպության առաջնորդի տեղակալը հայտարարել է, որ քանի որ բեն Լադենը մահացել է, ապա արևմտյան ուժերը պետք է անհապաղ լքեն Իրաքը և Աֆղանստանը, Իրանի իշխանություններն արել են նմանատիպ մեկնաբանություններ։ Պաղեստինյան ինքնավարության առաջնորդ Մահմուդ Աբբասը ողջունել է բեն Լադենի սպանությունը, Գազայի հատվածում «Համաս»-ի վարչակազմը դատապարտել է «արաբական սուրբ ռազմիկի» սպանությունը ։
Բեն Լադենի մահվան մասին լուրերը ֆինանսական շուկայում հանգեցրել են կարճատև տատանումների, ամերիկյան դոլարի բազմօրյա անկումը կտրուկ աճ է արձանագրել ։
Համապասխանությունը ԱՄՆ օրենսդրության հետ
2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչությունից հետո ԱՄՆ Կոնգրեսն ընդունել է «Ահաբեկիչների դեմ ռազմական ուժի կիրառման թույլտվության» բանաձևը, որը ԱՄՆ նախագահին թույլ է տալիս օգտագործել «անհրաժեշտ և համապատասխան ուժեր այն երկրների, կազմակերպությունների և անձանց դեմ», ովքեր, ինչպես նա սահմանել է, մասնակցություն են ունեցել 9/11 ահաբեկչությանը ։ Օբամայի վարչակազմը արդարացրել է ուժի կիրառումը, հիմնվելով այդ բանաձևի վրա, ինչպես նաև միջազգային իրավունքի վրա, որն ամրապնդված է պատերազմի պայմանագրերով և օրենքներով ։
Ջոն Բելինգերը՝ նախագահի պաշտոնում Ջորջ Բուշի երկրորդ կառավարման ժամանակ ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի նախկին ավագ իրավաբանը, հայտարարել է, որ տեղի ունեցածը եղել է օրինական ռազմական գործողություն ։
Դևիդ Շեֆերը՝ Հյուսիս-արևելյան համալսարանի իրավունի դպրոցի Միջազգային իրավունքի կենտրոնի տնօրենը, հայտարարել է, որ այն փաստը, որ բեն Լադենը 1988 թվականին մեղադրվել է Մանհեթենի ԱՄՆ շրջանային դատարանի կողմից՝ ամերիկյան պաշտպանական կառույցների վրա նպատակով դավադրության մեջ, եղել է ծանրացուցիչ հանգամանք. «Սովորաբար, երբ մարդը գտնվում է մեղադրանքի տակ, նպատակ հանդիսանում է այդ անձի փերբակալումը և նրան դատարան ներկայացնելը»։ Շեֆերը կարծիք է հայտնել, որ կարևոր է սահմանել, արդյոք առաքելության նպատակը եղել է բեն Լադենի ձերբակալումը կամ նրա սպանությունը։ Եթե հատուկ ջոկատին հանձնարարված է եղել սպանել բեն Լադենին, չփորձելով նրան ձերբակալել, ապա դա «կարող է խաթարել ամերիկյան իդեալները, եթե ոչ միջազգային իրավունքը» ։
Համապատասխանություն միջազգային իրավունքի հետ
Պակիստանի Արտաքին գործերի նախարարությունը «խորը անհանգստություն է» արտահայտել ԱՄՆ «չվավերացված միակողմանի գործողության» վերաբերյալ: Պակիստանի նախկին նախագահ Փերվեզ Մուշարաֆը հայտարարել է, որ գործողությունը եղել է «երկրի ինքնիշխանության խախտում» ։ Ըստ գերմանական նախկին կանցլեր Հելմուտ Շմիդտի խոսքերի, «դա եղել է միջազգային իրավունքի բացահայտ, ակնհայտ խախտում» ։
Սակայն, Դյուկի համալսարանի իրավունքի դպրոցի պրոֆեսոր Սքոթ Սիլիմանը հայտարարել է, որ ռազմական կոնֆլիկտների մասին միջազգային իրավունքը և ՄԱԿ-ի կանոնադրությունը օտարերկրյա կառավարությանը թույլ են տալիս ռազմական գործողություն իրականացենլ այլ երկրի տարածքում, եթե այդ երկիրը ինլն ունակ չէ և պատրաստ չէ լուծել խնդիրը ։ Ջոն Բելինգերը հայտարարել է, որ այդպիսի ենթադրությունը արդարացված է «Պակիստանի և Թալիբանի միջև սերտ կապերի առիթով մտահոգությամբ և այն փաստով, որ բեն Լադենը եղել է տանը, պակիստանյան ռազմական բազայի ուղիղ ճանապարհին» ։
«Միչիգանի համալսարան»-ի իրավունքի դպրոցի պրոֆեսոր Սթիվեն Ռատները հայտարարել է, որ տեղի ունեցած սպանությունը «իրավական տեսանկյունից դժվար հարց է» և, որ ամեն ինչ կախված է նրանից, «համարում եք դուք, որ Ուսամա բեն Լադենը կոմբատանտ է եղել պատերազմում կամ կասկածյալ մասսայական սպանություններում»։ Եթե առաջինը, ապա «օրենքով թույլատրվում է սպանել կոմբատանտներին»։ Երկրորդ դեպքում «դուք կարող եք սպանել կասկածյալին, միայն եթե նա անմիջական վտանգ կներկայացնի ձեզ համարт» ։
Ջոն Բելինգերը հայտարարել է, որ գործադիր իշխանությունը «պնդում է, որ տեղի ունեցածը հնարավորինս համապատասխանում է միջազգային իրավունքի նորմերին, որպես ԱՄՆ-ի և «Ալ Քաիդա»-ի միջև կոնֆլիկտում ուժի թույլատրելի կիրառում և որպես ինքնապաշիպանության նպատակներով իրավական գործողություն, հաշվի առնելով, որ բեն Լադենը ակնհայտորեն ծրագրում էր լրացուցիչ հարձակումներ»։ ԱՄՆ Գերագույն դատախազ Էրիկ Հոլդերըտայտարարել է, որ ԱՄՆ գրոհը եղել է օրինական, «որպես ազգային ինքնապաշտպանության գործողություն», և, որ բեն Լադենը «եղել է «Ալ Քաիդա»-ի առաջնորդը, կազմակերպություն, որը իրավործել է սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչությունները։ Մարտի դաշտում թշնամուն սպանելն օրինական է» ։ Լոնդոնում ԱՄՆ դեսպանության ներկայացուցիչը հայտարարել է. «Պատերազմի ժամանակ դուք իրավունք ունեք հարձակում գործել թշնամու վրա» ։
Տեխասի համալսարանի իրավունքի դպրոցի պրոֆեսոր Ռոբերտ Չեսնին հայտարարել է, որ բեն Լադենին սպանելը օրինական էր, «եթե նա կատարել է ինչ-որ բան, բացի անձնատուր լինելը» ։ Ըստ СNN-ի տվյալների, Մարտին Շեյնին՝ ահաբեկչության դեմ պայքարում մարդու իրավունքների պաշտպանության և հիմնական ազատությունների աջակցման և պաշտպանության հարցերով ՄԱԿ-ի հիմնական զակուցողը, մայիսի 3-ին հայտարարել է. «Միացյալ Նահանգները բեն Լադենին հնարավորություն են տվել հանձնվելու, սակայն նա հրաժարվել է։ Բեն Լադենը կխուսափեր ոչնչացումից, եթե սպիտակ դրոշ բարձրացներ» ։ Համաձայն ՄԱԿ-ի պորտալի հաղորդագրության, մայիսի 6-ին Շեյնին ոչ դատական մահապատիժների հարցերով զեկուցող Կ. Հայնսի հետ համատեղ հայտարարություն է հրապարակել, որում ասվել է, որ «ԱՄՆ-ին հարկավոր է բացահայտել գործողության հանգամանքները, որպեսզի հնարավոր լինի գնահատական տալ մարդու իրավունքների միջազգային իրպավունքների հասկացությունների սահմանում» ։
Բենջամին Ֆերենցը՝ Նյուրնբերգյան դատավարությունում գլքավոր մեղադրողներից մեկը, կասկածանքի տակ է դրել սպանության օրինականությունը և ասել, որ ավելի լավ կլիներ «ձերբակալել բեն Լադենին և նրան հանձնել դատարան». «Դահիճի սպանությունը, ով անմիջական վտանգ չի ներկայացնում, ռազմական օրենսդրության հետ համապատասխան, հանդիսանում է հանցագործություն, ինչպես նաև ցանկացած այլ օրենսդրության հետ» ։ Մարդու իրավունքների հարցով փաստաբան Ջեֆրի Ռոբերտսոնը հայտարարել է, որ սպանությունը կարող է խաթարել օրենքի գերակայունությունը. «Անվտանգության խորհուրդը Հաագայում կարող էր ստեղծել միջազգային դատավորներով դատարան, որպեսզի ապահովեր դատական հետաքննության արդարացիությունը» ։
Նիկ Գրիֆը՝ Քենտի համալսարանի միջազգային իրավունքի իրավաբանը, հայտարարել է, որ հարձակումը դիտվում է որպես «ոչ դատական դատավճիռ առանց պատշաճ իրավական գործընթացի» ։ «Հուման Ռայթ Վոթչ» (Human Rights Watch) ոչ կառավարական կազմակերպությունը հայտարարել է, որ պետք է իրականցվեին իրավական միջոցներ ։
Վարվեցողությունը դիակի հետ
Իսլամական ավանդույթներում ծովում թաղումը, ըստ որոշների կարծիքի, անընդունելի է, երբ հասանելի են հուղարկավորության այլ հնարավորություններ, և մի քանի հայտնի իսլամական հոգևոր անձինք քննադատության են ենթարկել այդ որոշումը ։
Ծովում թաղելու հայտարարած առավելությունը կայանում էր նրանում, որ այն չի թողնում ճշգրիտ տեղագրություն, այդպիսով գերեզմանը չի կարող դառնալ ուշադրության կենտրոն կամ «ահաբեկչական սրբավայր» ։ «The Guardian»-ը տարակուսանք է հայտնել նրանում, որ բեն Լադենի գերեզմանը կարող էր դառնալ սրբավայր, քանի որ դա հասասում է վահաբականությանը։ Եգիպտական իսլամական վերլուծաբան Մոնտասեր էլ-Զայաթը հայտարարել է, որ եթե ամերիկացիները ցանկանում էին խուսափել բեն Լադենի սրաբավայրի ստեղծումից, ապա երկրի վրա անանուն գերեզմանը կարող էր հասնել նույն նպատակին ։ Բացի այդ, «The Guardian»-ը նշել է, որ մահվան օրը թացումը, համաձայն իսլամական ավանդույթների, ոչ միշտ է կիրառվել ԱՄՆ-ի կողմից։ Այդպես, Սադդամ Հուսեյնի որդիներ Քուսայը և Ուդեյը թացվել էին նրանց մահվանից միայն 11 օր անց ։ Իրանյան Press TV գործակայության հրապարակումում նույնպես պնդվում էր, որ իսլամում ոչ մի պահանջ գոյություն չունի ժամանակի մասին, որի ընթացքում պետք է հուղարկավորվի հանգուցյալը ։
Նոառոոցի (Էստոնիայի շրջան)
Նոառոոցի շրջան (Noarootsi vald), շրջան Էստոնիայի Լյաենեմաա նահանգում։ Շրջանի կենտրոնն է Պյուռկսի գյուղը։
Գործողություն «Նեպտունի եռաժանի»
Վարվեցողությունը դիակի հետ
2011 թվականի մայիսի 10-ին Ուսամայի որդի Օմար բեն Լադենը «Նյու Յորք Թայմս» թերթում բողոք է հրապարակել այն բանին, որ ծովում թաղումը իր ընտանիքին զրկել է պատշաճ հուղարկավորության հնարավորությունից ։
Նոառոոցի (Էստոնիայի շրջան)
Բնակչություն
2008 թվականի տվյալներով շրջանում բնակվում էին 732 մարդ։ Բնակչության խտությունը շրջանում կազմում էր 2,47 մարդ/կմ²։
Գործողություն «Նեպտունի եռաժանի»
Լուսանկարներ
CNN-ը մեջբերել է ԱՄՆ բարձրաստիճան ներկայացուցիչին, ով հայտարարել է, որ գոյություն ունեն բեն Լադենի դիակի լուսանկարների երեք հավաքածուներ. լուսանկարներ, արված հարձակման ժամանակ, լուսանկարներ, արված Աֆղանստանի օդանավաշենքում, նկարագրված որպես ամենաճանաչելի և սարսափելի, ինչպես նաև լուսանկարներ, արված «Կարլ Վինսոն» ականակրի վրա ծովում թաղելու ժամանակ, մինչ այն, երբ նրա մարմինը փաթաթվել է սավանի մեջ ։
Նոառոոցի (Էստոնիայի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի շրջաններ
Գործողություն «Նեպտունի եռաժանի»
Լուսանկարներ
Լուսանկարների հրապարակման անհրաժեշտության շուրջ վեճեր են ծագել ։ Նրանք, ովքեր հանդես են եկել հրապարակման օգտին, հայտարարել են, որ լուսանկարները կապացուցեն բեն Լադենի մահը և կկանխեն դավադրության թեորիան այն մասին, որ բեն Լադենը դեռևս ողջ է։ Հրապարակման հակառակորդները անհանգստություն են արտահայտել, որ դա Մերձավոր Արևելքում կուժեղացնի հակաամերիկյան տրամադրությունները ։
(2155) Օդին
(2155) Օդին (Wodan), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1960 թվականի սեպտեմբերի 24-ին Կոռնելիս վան Հաուտենի, Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդի և Թոմ Գերելսի կողմից Պալոմարում ։
Գործողություն «Նեպտունի եռաժանի»
Լուսանկարներ
ԿՀՎ-ի տնօրեն Լեոն Պանետան «NBC Nightly News»-ին տված հարցազրույցում ասել է, որ մահացած բեն Լադենի լուսանկարները «վերջնական արդյունքում» կհրապարակվեն, սակայն Սպիտակ տունը անմիջապես հերքել է այն, ասելով որ որոշումն արդեն ընդունված է, հիմնվելով նրան, որ լուսանկարները, որում ցուցադրվում են բեն Լադենի գանգի վնասված մասը, «ահարկու են» ։
(2155) Օդին
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,857158 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,6422 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,0721 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1764 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,204081 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,53° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1960 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կոռնելիս վան Հաուտենի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Ինգրիդ Հաուտեն-Գրունենվելդի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Թոմ Գերելսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Գործողություն «Նեպտունի եռաժանի»
Լուսանկարներ
Մայիսի 11-ին, Կոնգրեսի առանձին անդամների (հետախուզության, ազգային անգտանգության, դատական իշխանության, միջազգային և ռազմական հարաբերությունների կոմիտեների անդամներին և ղեկավարությանը) ցուցադրվել են բեն Լադենի 15 լուսանկարներ ։
«Judicial Watch» կազմակերպությունը հայտարարել է այն մասին, որ հարցում է ներկայացրել՝ համաձայն Տեղեկատվության ազատության մասին օրենքի, լուսանկարները դիտելու թույլտվության համար և հայտնել է, որ նրանք պատրաստ են հայց ներկայացնել դրանց հրապարակման ապահովման համար ։
Պակիստանի դերը
Հարձակումից հետո Պակիստանը հայտնվել է միջազգային ուշադրության կենտրոնում։ Պակիստանյան կառավարությունը հերքել է, որ նա պաշտպանել է բեն Լադենին։ Նա հայտարարել է, որ ԿՀՎ-ին և այլ հատուկ ծառայություններին առանձնատան մասին տեղեկություններ հանձնել է 2009 թվականից ։
Մեղադրանքներ Պակիստանի հասցեին
Պակիստանի կառավարության հասցեին արվել են բազմաթիվ մեղադրանքներ այն մասին, որ նա պաշտպանել է բեն Լադենին ։ Քննադատները նշում էին բեն Լադենի ամրացված տան և պակիստանյան ռազմական ակադեմիայի մոտիկությունը, այն, որ ԱՄՆ-ն որոշել է նախապես Պակիստանի իշխանություններին տեղյակ չպահել գործողության մասին և Պակիստանի կրկնակի ստանդարտներն այն անձանց նկատմամբ, ովքեր 2008 թվականին ահաբեկչություն էին իրականացրել Մումբայում  ։ ԱՄՆ կառավարության փաստաթղթերը, հրապարակված WikiLeaks-ի կողմից, բացահայտել են, որ ամերիկյան դիվանագետներին հայտնել են, որ պակիստանյան հատուկ ծառայությունները բեն Լադենին ամեն անգամ զգուշացրել են, երբ մոտեցել են ամերիկյան զորքերը։ Պակիստանյան միջգերատեսչական հետախուզությունը նույնպես օգնել է «Ալ Քաիդա»-ի ահաբեկիչներին Աֆղանստան տեղափոխելու հարցում՝ ՆԱՏՕ-ի զոքերի դեմ պայքարելու համար։ Համաձայն այդ փաստաթղթերի, 2009 թվականի դեկտեմբերին Տաջիկստանի կառավարությունը նույնպես ԱՄՆ-ի ներկայացուցիչներին հայտնել է, որ Պակիստանում շատերը տեղեկացված են բեն Լադենի գտնվելու վայրի մասին ։
ԿՀՎ-ի տնօրեն Լեոն Պանետան հայտարարել է, որ ԿՀՎ-ն բացառել է Պակիստանի մասնակցությունը գործողությունում, քանի որ երկյուղ էին կրում, որ «պակիստանցիների հետ աշխատանքի ցանկացած ջանքերը կարող էին վտանգի տակ դնել առաքելությունը։ Նրանք կարող էին նախազգուշացնել թիրախներին» ։ Սակայն, ԱՄՆ պետքարտուղար Հիլարի Քլինթոնը հայտարարել է, որ «Պակիստանի հետ համագործակցությունը օգնել է մեզ մոտենալ բեն Լադենին և թաքստոցին, որում նա թաքնվում էր» ։ Նախագահ Օբաման արտահայտել է նույն կարծիքը ։ Դեռևս լինելով 2008 թվականի ԱՄՆ նախագահական ընտրությունների թեկնածու, Օբաման հայտարարել է, որ եթե Պակիստանի կառավարությունը հարկ եղած ձևաչափով չհամագործակցի ԱՄՆ-ի հետ իր տարածքում ահաբեկչության դեմ պայքարում, ապա. «Եթե մենք ունենանք հուսալի հետախուզական տվյալներ ահաբեկչական կարևոր թիրախների մասին, իսկ նախագահ Փերվազ Մուշարաֆը ցանկություն չի ունենա ոչին անելու, ապա այդ կանենք մենք» ։ Ահաբեկչության դեմ պայքարում Օբամայի գլխավոր խորհրդական Ջոն Բրենանը հայտնել է, որ բեն Լադենը չէր կարող աջակցություն չունենալ Պակիստանի կողմից։ Բացի այդ, նա ավելացրել է. «Այժմ մենք հետաքննում ենք, թե ինչպես նա այդքան երկար ժամանակ կարող էր թաքնվել այնտեղ» ։
Ազգային անվտանգության հարցերով ԱՄՆ նախագահի խորհրդական Թոմ Դոնիլոնը գործողությունից քիչ անց պնդել է, որ իրենք ոչ մի վկայություն չունեն այն բանի, որ պակիստանյան կառավարությունը կամ նրա առանձին ներկայացուցիչներ համաձայնության են եկել բեն Լադենի հետ և թաքցրել նրան, որ նա չի տեսել ապացույց այն բանի, որ իբր պակիստանյան «քաղաքական, ռազմական կամ հետախուզական աշխատակազմի» ներկայացուցիչներ իմացել են, թե որտեղ է թաքնվել բեն Լադենը ։