cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ոչ շաքարային դիաբետ
Գեստացիոն
Գեստացիոն ոչ շաքարային դիաբետը առաջանում է միայն հղիության և հետծննդաբերական շրջանում։ Հղիության ընթացքում կնոջ օրգանիզմում՝ մասնավորապես պլացենտայում, արտադրվում է վազոպրեսինազ ֆերմենտը, որը քայքայում է հակամիզամուղային հորմոնը (ՀՄՀ)։ Կա տարածված կարծիք, որ հղիության ընթացքում ոչ շաքարային դիաբետի առաջացումը պայմանավորված է այս ֆերմենտի մեծաքանակ արտադրության կամ նրա քլիրենսի նվազման արդյունքում ։ Հղիության ոչ շաքարային դիաբետի դեպքում բուժումը ներառում է դեսմոպրեսին (վազոպրեսինի սինթետիկ անալոգը), բայց ոչ վազոպրեսին։ Այնուամենայնիվ, հազվադեպ դեպքերում, հղիների մոտ ոչ շաքարային դիաբետի առաջացման պատճառը կարող է լինել ծարավի մեխանիզմի խանգարումը, որի ժամանակ պետք է խուսափել նույն դեսմոպրեսինի օգտագործումից։
Ոչ շաքարային դիաբետը կարող է լինել ասոցացված հղիության ընթացում հանդիպող ծանր խանգարումների հետ որոնց թվում են՝ պրե-էկլամպսիան, HELLP համախտանիշը և հղիության սուր ճարպային լյարդը։ Սրանք խոչնդոտում են շրջանառող վազոպրեսինազի լյարդային քլիրենսը, որը և բերում է ոչ շաքարային դիաբետի զարգացման։ Այն հղիների մոտ, որոնք ներկայանում են ոչ շաքարային դիաբետի ախտանշաններով, պետք է մտածել նաև վերոնշյալ խանգարումների հնարավոր պատճառ լինելու մասին, քանի որ նրանց առկայությունը պահանջում է ծննդալուծման հնարավորինս շուտ կազմակերպում նախքան հիվանդության խորացումը։ Այս հիվանդությունների ադեկվատ և ըստ ժամանակի բուժման բացակայությունը շատ արագ կարող է հանգեցնել մայրական կամ ծննադաբերական մահացության։
Ախտաֆիզիոլոգիա
Էլեկտրոլիտային և ծավալային հոմեոստազը բարդ մեխանիզմ է, որն ուղղված է օրգանիզմին անհրաժեշտ զարկերակային ճնշման և հիմնական էլեկտրոլիտների նատրիումի և կալիումի բալանսավորմանը։ Դեպքերի մեծամասնությունում էլեկտրոլիտների կարգավորումը նախորդում է ծավալի կարգավորմանը։ Երբ օրգանիզմում հեղուկի ծավալը իջնում է, օրգանիզմը ի պատասխան փոփոխելով էլեկտրոլիտների քանակները կարողանում է շտկել վիճակը։ Մեզի արտադրման կանոնավորումը տեղի է ունենում հիպոթալամուսում, որի սուպրաօպտիկ (վերտեսողական) և պարավենտրիկուլյար (հարփորոքային) կորիզներում արտադրվում է նույն ինքը արգինին-վազոպրեսինը կամ անտիդիուրետիկ հորմոնը։ Արտադրվելուց հետո՝ հորմոնը, նեյրոսեկրետոր գրանուլների կազմում, նեյրոնային աքսոնների միջոցով փոխադրվում է հիպոֆիզի հետին բիլթ (նեյրոհիպոֆիզ), որտեղ էլ պահեստավորվում է հետագա օգտագործման նպատակով։ Ի հավելումն սրա, հիպոթալամուսի վենտրոմեդիալ կորիզը զգայուն է պլազմայի օսմոլյարության հանդեպ և փոխանցում է այդ տեղեկատվությունը դեպի կեղև։ Որոշ հիվանդների մոտ կարող են լինել դեպքեր,երբ իջնում է ծարավի զգացողությունը, որպես ծարավի կարգավորման մեխանիզմ և վազոպրեսինի արտադրությունը հիպոթալամուսում փոխվում է շատ նեղ շրջանակներում։
Տվյալ դեպքերը կարող են հանդիպել որպես հիպօքսիկ էնցեֆալոպաթիայի, նյարդավիրաբուժության, աուտոիմուն ռեակցիաների կամ քաղցկեղի հետևանք, իսկ երբեմն էլ առանց հստակ պատճառային գործոնի (իդիոպաթիկ)։ Հեղուկների հոմեոստազի պահպանման մեջ ներգրավված հիմնական օրգանը երիկամն է։ Անտիդիուրետիկ հորմոնն իր ազդեցությունն իրագործում է երիկաների հավաքող և դիստալ ոլորուն խողովակներում մեծացնելով ջրի թափանցելիությունը և հետներծծումը, մասնավորապես ազդելով աքվապորիններ կոչվող սպիտակուցների վրա (ավելի սպեցիֆիկ աքվապորին 2-ների)։ Վազոպրեսինը արյան մեջ հայտնվելուց հետո, հասնելով երիկամներ, կապվում է իր V2 G-սպիտակուց ասոցացված ընկալիչների հետ երիկամների դիստալ ոլորուն խողովակներում, մեծացնում ներբջջային ցիկլիկ AMP-ի (cAMP) քանակը, որն էլ իր հերթին ակտիվացնում է պրոտեինկինազ A-ն (PKA), նպաստելով ցիտոպլազմայում գտնվող աքվապորին -2 անցուղիների ներդրմանը դիստալ ոլորուն և հավաքող խողովակների ապիկալ (լուսանցքային) թաղանթի վրա։ Ներդրված անցուղիները թույլատրում են ջրի անցումը դեպի հավաքող խողովակների էպիթելիոցիտներ, իսկ թափանցելիության բարձրացումը ապահովում է ջրի հետներծծումը արյունատար համակարգ` այսպիսով խտացնելով մեզը։ Նեֆրոգեն ծագման ոչ շաքարային դիաբետի դեպքում իջած է աքվապոինային անցուղիների քանակը հավաքող խողովակներում (իջած է տրանսկրիպցիան և մակերեսային էքսպրեսիան)։ Այսպիսի վիճակ դիտվում է լիթիումով թունավորման, հիպերկալցեմիայի, հիպոկալիեմիայի կամ խցանված միզածորանի բացման ժամանակ։ Այսպիսով վազոպրեսինի կամ վազոպրեսինի ազդեցության բացակայության պայմաններում երիկամներում խանգարվում է ջրի հետներծծումը, որը բերում է արյան օսմոլյարության բարձրացման։ Արյան բարձր օսմոլյարության պայմաններում դրդվում են հիպոթալամուսի օսմոռեցեպտորները, որոնք էլ իրենց հերթին խթանում են ծարավը։ Հիվանդը ընկնում է մի շրջապտույտի մեջ, որը բնորոշվում է մշտական ծարավի զգացողությամբ և հեղուկների անսահմանափակ ընդունմամբ՝ պոլիդիպսիայով և շատամիզությամբ՝ պոլիուրիայով։ Ոչ շաքարային դիաբետի ժառանգական տիպերը կազմում են կլինիկական դեպքերի ոչ ավել քան 10% -ը ։
Ախտորոշում
Ոչ շաքարային դիաբետը շատամիզությամբ ուղեկցվող այլ հիվանդություններից տարբերակելու համար ստուգվում են արյան գլյուկոզի, բիկարբոնատների և կալցիումի մակարդակները։ Արյան էլեկտրոլիտային հետազոտությունը կարող է հայտաբերել նատրիումի պարունակության բարձրացում (հիպերնատրիեմիա), որը զարգանում է ջրազրկմանը զուգընթաց։ Մեզի անալիզով հայտնաբերվում է նոսր, ցածր տեսակարար կշռով մեզ։ Մեզի օսմոլյարությունը և էլեկտրոլիտների մակարդակները մեզում սովորաբար նույնպես լինում են ցածր։ Հեղուկների սահմանափակման թեստը ևս մեկ ճանապարհ է` տարբերակելու ոչ շաքարային դիաբետը շատամիզությամբ ուղեկցվող այլ պատճառներից։ Եթե թեստից հետո չկա որևէ փոփոխություն միզարձակման ծավալների հետ, ապա դեսմոպրեսինի ընդունումը կարող է տարբերակել ոչ շաքարային դիաբետի առաջացման հետևյալ պատճառները՝
1.Վազոպրեսինի արտադրման խանգարում
2.Վազոպրեսին հանդեպ երիկամների զգայունության իջեցում
Հեղուկների սահմանափակման թեստի ընթացքում չափվում է հիվանդի քաշի փոփոխությունները, մեզի արտահոսքը և պարունակությունը։ Օրգանիզմի նորմալ պատասխանը առաջին հերթին մեզի խտացումն է և ջրի հետներծծման մեծացումն է՝ ի պատասխան արհեստականորեն առաջացած ջրազրկմանը։ Ոչ շաքարային դիաբետով հիվանդները թեստի ընթացքում շարունակում են արտազատել մեծ ծավալներով նոսր մեզ՝ անկախ հեղուկների սահմանափակման աստիճանից։ Առաջնային պոլիդիպսիայի ժամանակ հեղուկների սահմանափակումը սովորաբար բարձրացնում և կայունացում է մեզի օսմոլյարությունը 280 Օսմ/կգ և ավելի թվերի վրա, մինչդեռ այս ցուցանիշից ցածր թվերի շուրջ կայունացումը խոսում է ոչ շաքարային դիաբետի օգտին ։ Կայունացումը այս թեստի շրջանակներում նշանակում է մեզի օսմոլյարության ավելի քիչ քան 30 Օսմ/կգ բարձրացում յուրաքանչյուր ժամում, նվազագույնը 3 ժամվա ընթացքում ։ Երբեմն՝ այս թեստի շրջանակներում, անտիդիուրետիկ հորմոնի մակարդակի չափումը արյան մեջ նույնպես անհրաժեշտ է, սակայն ժամանակային ծախսի առումով այն դժվար է իրականացնել ։
Հիվանդության հիմնական ձևերի տարբերակման համար կարող է օգտագործվել նաև դեսմոպրեսինով խթանումը։ Դեսմոպրեսինը կարող է օգտագործվել ներարկման ձևով, քթային ցողացրի (սփրեյ) կամ որպես դեղահաբ։ Դեսմոպրեսին ստանալուց հետո հիվանդը պետք է խմի հեղուկներ կամ ջուր միայն այն ժամանակ երբ ծարավ է, քանի որ մնացած դեպքերը կարող են հանկարծակի հանգեցնել հեղուկների ավելցուկային կուտակմանը կենտրոնական նյարդային համակարգում։ Եթե դեսմոպրեսինի օգտագործումից հետո հիվանդի մոտ իջնում է օրական արտազատվող մեզի քանակը և բարձրանում է նրա օսմոլյարությունը, ապա սրանից պարզ է դառնում որ հիվանդի մոտ անբավարար է հիպոթալամիկ անտիդիուրետիկ հորմոնի մակարդակը, իսկ երիկամային պատասխանը նորմալ է էկզոգեն վազոպրեսինի (դեսմոպրեսին) հանդեպ։ Եթե հիվանդի մոտ ոչ շաքարային դիաբետի առաջացման պատճառը երիկամային է, դեսմոպրեսինի ազդեցությամբ մեզի քանակության և խտության փոփոխություն տեղի չի ունենում (քանզի օրգանիզմում արդեն իսկ առկա է էնդոգեն վազոպրեսինի բարձր մակարդակներ)։
Սովորաբար ոչ շաքարային դիաբետի կարևոր ախտանիշներից մեկը դա պոլիդիպսիան է (շատաջրախմություն), սակայն հազվադեպ դեպքերում հիվանդի մոտ պոլիդիպսիա կարող է չդիտվել, դեռ ավելին, կարող է նկատվել նրա հակառակ ախտանիշը ադիպսիան (կամ հիպոդիպսիան)։ «Ադիպսիկ ոչ շաքարային դիաբետ» -ը հայտնաբերվում է ընդգծված ծարավի զգացողության բացակայությամբ նույնիսկ արյան բարձր օսմոլյարության պայմաններում ։ Այս տիպի ոչ շաքարային դիաբետի դեպքում հիվանդի մոտ դեսմոպրեսինի հանդեպ զգայունությունը նույնպես կարող է իջած լինել ։ Եթե հիվանդի մոտ կասկածվում է կենտրոնական ծագման ոչ շաքարային դիաբետ, ապա հետազոտությունների թվում կարող են լինել նաև՝ հիպոֆիզար հորմոնների քանակի ստուգումն արյան մեջ և ՄՌՏ-ն (մագնիսոռեզոնանսային տոմոգրաֆիա), մասնավորապես հիպոֆիզի ՄՌՏ-ն, որը թույլատրում է հայտաբերել հիպոֆիզն ախտահարող այնպիսի պրոցեսներ ինչպիսիք են պրոլակտինոման, հիստիոցիտոզը, սիֆիլիսը, տուբերկուլյոզը կամ այլ ծագման ուռուցքներ և գրանուլոմաներ։ Այս տիպի ոչ շաքարային դիաբետով հիվանդների մեծ մասը նախկինում կամ ունեցել են գլխի վնասվածք կամ անտիդիուրետիկ հորմոնի արտադրությունը նրանց մոտ դադարել է անհայտ պատճառից։ Շատ հեղուկներ խմելու սովորությունը (որը ծանրագույն դեպքում կոչվում է փսիխոգեն (հոգեծին) պոլիդիպսիա) հիվանդությանը նմանակող ամենաբնորոշ գործոնն է բոլոր տարիքային խմբերում։ Համաձայն գրակունաթյան տվյալների դեպքերի հիմնական պատճառը հասուն տարիքի մարդկանց մոտ կապված է հոգեկան առողջության խնդիրների հետ, մինչդեռ պոլիդիպսիայի սովորություն ունեցող շատ հիվանդների մոտ այդպես էլ չեն հայտնաբերվում այլ հիվանդագին նշաններ։
Կենտրոնական
Կենտրոնական և հղիների ոչ շաքարային դիաբետի դեպքում բուժումը ներառում է դեսմոպրեսին՝ քթային ցողացիրների(սփրեյ) կամ դեղահաբերի ձևով։ Կարբամազեպինը (հակացնցումային դեղամիջոց) նույնպես որոշ հաջողությամբ կիրառվում է այս տիպի ոչ շաքարային դիաբետի ժամանակ։ Հղիների ոչ շաքարային դիաբետը մեծ մասամբ դեպքերում ինքնուրույն անցնում է ծննդաբերությունից 4-6 շաբաթ հետո,սակայն որոշ կանանց մոտ հաջորդող հղիությունների ժամանակ հնարավոր է հիվանդության կրկնություն։ Դիպսոգեն ոչ շաքարային դիաբետի ժամանակ դեսմոպրեսինը չի համարվում ընտրության դեղամիջոց։
Նեֆրոգեն
Այս տիպի ոչ շաքարային դիաբետի բուժումը իրենից ենթադրում է առաջացման պատճառի հայտնաբերում և շտկում (եթե հնարավոր է), ինչպես նաև կորցրած հեղուկի ծավալի ադեկվատ լրացում։ Դեսմոպրեսինի ընդունումը այս դեպքում նույնպես անօգուտ է։ Թիազիդային դիուրետիկների խմբից՝ հիդրոքլորթիազիդը, կամ ՈՍՀԴ - ներից ինդոմետացինը կարող են օգտագործվել մեղմ հիպովոլեմիա ստեղծելու համար, որն էլ իր հերթին որոշ չափով խթանում է ջրի և աղերի հետներծծմանը պրոքսիմալ ոլորուն խողովակներում, այսպիսով բարելավելով նեֆրոգեն ոչ շաքարային դիաբետով տառապող հիվանդների վիճակը։ Նույն նպատակներով կարող է օգտագործվել նաև Ամիլորիդը։ Թիազիդային միզամուղները երբեմն զուգակցվում են ամիլորդի հետ հիպոկալիեմիայից խուսափելու համար։ Առնվազն թվում է պարադոքսալ օգտագործել դիուրետիկներ հիվանդի մոտ, ով արդեն իսկ տառապում է պոլիուրաիայով։ Դեղերի հստակ մեխանիզմը որոնցով նրանք բարելավում են հիվանդի վիճակը հայտնի չի, սակայն թիազիդային դիուրետիկների հիմնական ազեցությունը՝ այն է դիստալ ոլորուն խողովակներում իջեցնել նատրիումի (Na) և ջրի հետներծծումը, վերջիվերջո բերում է արյան պլազմայի ծավալի իջեցման, որն էլ իր հերթին թուլացնելով կծիկային ֆիլտրացիայի աստիճանը (GFR) նպաստում է պրոքսիմալ ոլորուն խողովակներում նատրիումի և ջրի հետներծծմանը։ Այս պայմաններում ավելի քիչ ֆիլտրված հեղուկ է հասնում դիստալ ոլորուն խողովակ և որպես վերջնական ազդեցություն ունենում ենք հեղուկների պահում օրգանիզմում ։ Լիթիումով (Li) հարուցված ոչ շաքարային դիաբետի բուժումը կարող է ներառել նույն ամիլորիդը՝ կալիում (K) - պահպան միզամուղ, որը ինչպես նշվեց հաճախ համակցվում է թիազիդների կամ կանթային միզամուղների հետ։ Կլինիցիստները՝ որոնք զբաղվում են այս խնդրով, երկար ժամանակ լիթիումով հարուցված պոլիուրիայի և նեֆրոգեն ոչ շաքարային դիաբետի բուժման մեջ օգտագործում էին թիազիդային շարքի դեղամիջոցներ։ Այնուամենայնիվ այս խնդրով տառապող հիվանդների մոտ, վերջերս ցույց է տրվել ամիլորիդի հաջողակ օգտագործումը որպես բուժման միջոց ։
Ծագումնաբանություն
«Diabete» բառը գալիս է լատիներեն diabētēs-ից, որն էլ հերթին գալիս է հին հունարեն διαβήτης (diabētēs)-ից, որը թարգմանաբար նշանակում է "միջով անցնող, խողովակ" : Հին հույն բժիշկ Արետեուս Կապադոկիացին (մ.թ. առաջին դար) օգտագործել է այդ բառը նպատակ ունենալով մատնանշել մարդու մոտ «մեզի ուժեղացած հեռացումը» որպես հիվանդության անուն ։ Այսպիսով դիաբետ տերմինը առաջացել հունարեն διαβαίνειν (diabainein) բառից, որը նշանակում է «անցնում եմ, ծորում եմ միջով », որտեղ δια- (dia-) - ն դա «միջով» - ն է, իսկ βαίνειν (bainein) - ը «գնալ, անցնել, ծորալ »- ը։ «Diabetes» բառը առաջին անգամ անգլերեն լեզվում օգտագործվել է մոտավորապես 1425 թվ.-ին «diabete» տեսքով։ «Insipidus» բառը ծագում է լատիներեն insipidus (անհամ) բառից, որտեղ ըստ լատիներենի in - «ոչ» + sapidus «համեղ» որն էլ ծագում է sapere «ունենալ համ» բառից։ Բառի ամբողջ իմաստն է «համից և բուրմունքից զուրկ, ոչ համեղ»։ Այս բառով հիվանդության անվանումը մեկ անգամ ևս ընդգծում է այն հանգամանքը, որ ոչ շաքարային դիաբետը չի հարուցում գլյուկոզուրիա (գլյուկոզի արտազատում մեզի միջոցով)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ներզատաբանություն Կատեգորիա:Հազվադեպ հանդիպող հիվանդություններ Կատեգորիա:Ներզատական հիվանդություններ Կատեգորիա:Դիաբետաբանություն
Փիթեր Լադեֆոգեդ
Փիթեր Լադեֆոգեդ ( Peter Nielsen Ladefoged; ), բրիտանացի լեզվաբան, մասնագետ հնչյունաբանության ոլորտում։ Աշխատել է Շոտլանդիայի Էդինբուրգի և 1953–61 թվականներին Նիգերիայի Իբադանի համալսարաններում, ինչպես նաև եղել է Լոս Անջելեսի կալիֆոռնյան համալսարանի պատվավոր պրոֆեսոր, որտեղ դասավանդել է 1962-1991 թվականներին ։ Հետազոտողը շրջագայել է ամբողջ աշխարհով և վավերագրել անհետացող լեզուների հնչյունները՝ կիրառելով տվյալների հավաքագրման և ուսումնասիրության սեփական մեթոդները ։ Լադեֆոգեդը հրատարակել է 10 գիրք և 130 գիտական հոդված հնչյունաբանության տեսության և պրակտիկայի տարբեր ասպեկտների վերաբերյալ ։
Վաղ տարիներ և կրթություն
1950-ական թվականների վերջին Փիթեր Լադեֆոգեդը որոշել է աշխատել ԱՄՆ-ում, սակայն դրա համար պահանջվել է գիտությունների դոկտորի աստիճան։ Համալսարանի ղեկավարությունը երեք տարի է հաշվել, որ Լադեֆոգեդը աշխատել է ֆակուլտետում, և այն ամենը, ինչ նրան հարկավոր էր՝ դիսերտացիան պաշտպանելն էր։ Երիտասարդ գիտնականի դիսերտացիան եղել է ձայնավորների որակի, մասնավորապես՝ կարդինալ ձայնային հնչյունների և դրանց արտաբերական և ձայնագիտական հատկությունների մասին։ Լադեֆոգեդն աշխատանքի մի մասը կատարել է Դեյվիդ Աբերքրոմբի և Դենիել Ջոունզի հետ։ 1959 թվականին ստացել է դոկտորի աստիճան ։
Ակադեմիական կարիերա
1950-ականների կեսերից սկսած՝ Լադեֆոգեդը նախաձեռնել է մի շարք հետազոտական ծրագրեր՝ համագործակցելով Դոնալդ Բրոդբենդի, Ուոլթեր Լոուրենսի և այլոց հետ։
Շոտլանդիայից Լոս Անջելես տեղափոխվելուց կարճ ժամանակ անց, որտեղ Լադեֆոգեդը 1962 թվականին Կալիֆոռնիայի համալսարանում դոցենտի պաշտոն է զբաղեցրել, հնչյունաբանը կարճ կարիերա է ունեցել Հոլիվուդում՝ նկարահանվելով Ռեքս Հարիսոնի «Իմ չքնաղ լեդի» ֆիլմում, որը թողարկվել է 1964 թվականին։
1962 թվականին հետազոտողը Լոս Անջելեսում ստեղծել է հնչյունաբանական լաբորատորիա։ Փիթեր Լադեֆոգեդը հետաքրքրված է եղել ունկնդրելու և նկարագրելու խոսակցական լեզվով անձի կողմից օգտագործվող յուրաքանչյուր ձայն, նման հնչյունների քանակը գնահատել է 900 բաղաձայն և 200 ձայնավոր։ Լաբորատորիայում կատարված հետազոտությունները հիմք են հանդիսացել «Աշխարհի լեզուների հնչյունները» աշխատանքի համար։ 1966 թվականին Լադեֆոգեդը միացել է համալսարանի լեզվաբանության նորաստեղծ ամբիոնին։
Անհետացող լեզուները, ըստ գիտնականի, պետք է արձանագրել և ուսումնասիրել, բայց դրանք փրկելու կարիք չկա։ Լադեֆոգեդը կանխատեսել է, որ աշխարհի բոլոր 6.500 լեզուները կվերանան հաջորդ հազարամյակում գլոբալիզացիայի արդյունքում, բայց նա հավատում էր, որ լեզուների պահպանումը կարող է թուլացնել ազգային միասնությունը։
Փիթեր Լադեֆոգեդը երկար ժամանակ եղել է միջազգային հնչյունաբանական ասոցիացիայի անդամ, ինչպես նաև միջազգային հնչյունաբանական ասոցիացիայի ամսագրի խմբագիր։ Գիտնականը անհետացող լեզուների հիմնադրամի տնօրենների խորհրդի կազմում է եղել դրա ստեղծման պահից ։
Ժառանգություն
Որպես լեզվաբան՝ Լադեֆոգեդը շատ է ճանապարհորդել․ եղել է Աֆրիկայում, Հնդկաստանում, Հարավային Ամերիկայում, նախկին Խորհրդային Միության երկրներում, Չինաստանում և Ավստրալիայում՝ փորձելով հնարավորինս շատ լեզուներ գրել։ Լոս Անջելեսից իր գործընկերոջ Յան Մադդիսոնի (Յան Մադդիսոն) հետ միասին Լադեֆոգեդը փորձել է պահպանել որքան հնարավոր է շատ գիտելիքներ մեռնող լեզուների վերաբերյալ։
Հնդկաստանում Լադեֆոգեդը ձայնագրել է Տոդի լեզուն, որով խոսում է 1000-ից պակաս մարդ։ Նկարագրել է լեզվի ծայրով արտադրվող վեց դողացող բաղաձայնները։ Կալահարի անապատում ուսումնասիրել է Աֆրիկայի այս մասում օգտագործվող արտահոսքային բաղաձայնությունները ։
Անձնական կյանք
1953 թվականին ամուսնացել է Ջենի Մաքդոնալդի հետ, որի հետ ամուսնությունը տևել է ավելի քան 50 տարի։ Ունեցել են երեք երեխա։ Լադեֆոգեդն ունեցել է հինգ թոռ։
Փիթեր Լադեֆոգեդը մահացել է 2006 թվականի հունվարի 24-ին՝ 80 տարեկան հասակում, հիվանդանոցում։ Հնդկաստան կատարած հետազոտական այցից հետո Հիթրոու օդանավակայանում կաթվածահար է եղել։ Այնուհետև տեղափոխվել է հիվանդանոց, որտեղ վերապրել է երկրորդ կաթվածը և շուտով մահացել ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Էդինբուրգի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Բրիտանական ակադեմիայի թղթակից-անդամներ
Արա (խմիչք)
Արա կամ արագ (ཨ་རག), Բութանում տարածված ավանդական ալկոհոլային խմիչք։ Այն արտադրվում է բրնձից, եգիպտացորենից, կորեկից կամ ցորենից խմորման կամ թորման եղանակով։ Խմիչքը սովորաբար թափանցիկ է, սերուցքային կամ սպիտակ։
Արտադրություն
Արան ամենից հաճախ պատրաստում են բրնձից կամ եգիպտացորենից մասնավոր տներում կամ ֆերմերային տնտեսություններում ։ Խմիչքի արտադրությունը չի վերահսկվում, և դրա վաճառքն արգելված է Բութանում։ Նախկինում, չնայած արգելքին, մասնավոր անձինք խանութպանների միջոցով վաճառում էին խմիչքը, բայց բախվում էին կառավարության խիստ միջոցառումներին։ Այնուամենայնիվ, քանի որ արան շատ ավելի մեծ շահույթ էր բերում, քան եգիպտացորենի այլ արտադրանքները, ֆերմերներն սկսեցին պահանջել օրինականացնել դրա արտադրությունն ու վաճառքը ։ Մինչդեռ կառավարությունը կանխամտածված կերպով խանգարում էր ալկոհոլի ավելցուկային սպառումը՝ ավելացնելով ալկոհոլի հարկերը և կանոնակարգելով դրա վաճառքը ։
Արան արտադրվել է նաև կրոնական նպատակներով, հատկապես արևելյան Բութանում, որտեղ այն ծառայում է որպես նվիրաբերություն աստծուն ։ Երեխաները հաճախ թուրմով լի շիշ են կրում, քանի որ բութանցիները կարծում են, որ այս ըմպելիքի հոտը հեռու է վանում օձերին ։
Կիրառում
Արան, որպես կանոն, խմում են տաք վիճակում։ Այն մատուցվում է առանձին թեթև նախուտեստներից (պաշոտ ձու, սերուցքային կարագ, ձվածեղ, բրինձ)։
Ծանոթագրություն
Կատեգորիա:Տիբեթական խոհանոց Կատեգորիա:Ալկոհոլային խմիչքներ Կատեգորիա:Բութանական խոհանոց
Բերտա Պապենհայմ
Բերտա Պապենհայմ (Bertha Pappenheim; ), հասարակական գործիչ, կանանց իրավունքների պաշտպան և Կանանց հրեական միության հիմնադիր (Jüdischer Frauenbund): Սակայն, նա ավելի հայտնի է որպես Յոզեֆ Բրեյերի և Զիգմունդ Ֆրոյդի հիվանդներից՝ Աննա Օ։ «Հիստերիայի մասին գրքերում» (1885) Աննա Օ.-ի դեպքը Ֆրոյդի համար ծառայել է իր երրորդ հիստերիայի տեսության համար, իսկ արդյունքում նաև հոգեվերլուծության։
Մանկություն
Բերտա Պապենհայմը ծնվել է 1859 թվականի փետրվարի 27-ին Վիեննայում՝ Զիգմունդ (1824-1881) և Ռեյխ (1830-1905) Պապենհայմների ընտանիքում, նա եղել է երրորդ երեխան ընտանիքում։ Բերտայի հայրը արմատներով Պրեսսբուրգից էր (ներկայիս Բրատիսլավա)։ Մայրը, իծնե Գոլդշմիթը (Goldschmidt), արմատներով Մայնի Ֆրանկֆուրտից էր։ Երկու ընտանիքներն էլ նյութապես ապահով էին և խիստ կապված էին ուղղափառ հրեաների հետ։ Բերտա Պապենհայմը դաստիարակվել է ավանդական կանանց դերերով, հաճախել է աղջիկների համար նախատեսված դպրոց։ Նրա կյանքը ընթանում էր հրեական տոների օրացույցով և պարբերաբար դեպի Բադ-Իշլ ամառային այցերով։
8 տարեկանում նրա մեծ քույրը՝ Գենրիետան (1849-1867) մահացել է տուբերկուլոզից ։ Երբ Բետան 11 տարեկան էր, ընտանիքը տեղափոխվեց Լեոպոլդշտադտ, հիմնականում բնակեցված Վիեննայի թաղամասներում ապրող աղքատ հրեաներով, Լիխտեյնշտեյնշտրաս։ 16 տարեկանում Բերտան հեռացել է դպրոցից՝ իրեն նվիրելով ֆիզիկական աշխատանքին և մորը կաշրութ պատրաստելու գործում օգնելուն։ Այդ ընթացքում եղբայրը՝ Վիլհելմը (1860-1937), ով ընդամենը 18 ամսով էր փոքր Բերտայից, հաճախում էր գիմնազիա, ինչին Բերտան շատ էր նախանձում ։
Հիվանդություն
Սկզբում ընտանիքը չէր արձագանքում հիվանդության ախտանիշներին։ Միայն նոյեմբերին, ընտանիքի ընկերը՝ Իոզեֆ Բրեյերը ձեռնարկեց բուժումը։ Նա արթնացնում էր հիվանդին, երբեմն ոչ խորը հիպնոսի վիճակից, պատմություններ պատմելով, որը բերեց հիվանդության մասնակի լավացմանը, այդ ընթացքում ընդհանուր վիճակը վատացել էր։ Դեկտեմբերի 11-ից Բերտա Պապենհայմը երկար ամիսներ շարունակ գամված է եղել անկողնուն։
Հոր մահ
«Հիշողության համար տարվող աշխատանքների» ցավալի և դանդաղ առաջընթացը, որի ընթացքում հիվանդը էպիզոդներով հիշում և «քանդում էր» (auflösen) անհատական ախտանիշները, ըստ Բրեյերի հասավ նպատակին 1882 թվականի հունիսի 7-ին, այն բանից հետո, երբ Բերտան վերհիշեց Իշլում հալյուցինացիաներով առաջին գիշերը։ «Այդ պահից նա լիովին առողջ է». այս խոսքերով Բրեյերը ավարտում է իր պատմությունը հիվանդության մասին ։
Բելվյու առողջարան
Արդեն հուլիսի 12-ին Բրեյերը Բերտա Պապենհայմին ուղարկեց, Ռոբերտ Բինսվագերի կողմից ղեկավարվող, մասնավոր Բելվյու հիվանդանոց, որը գտնվում էր Կրոյցլինգենում՝ Բոդենզ լճի վրա։ Բուժումից հետո Բելվյուում նա այլևս չէր օգտվում Բրեյերի ծառայություններից։
Կրոյցլինգենում գտնվելու ընթացքում Բերտան այցելել է Կարլսրուեում իր զարմիկին՝ Ֆրից Գոմբուրգերին (Fritz Homberger) և զարմուհուն՝ Աննա Էտլինգերին (Anna Ettlinger): Վերջինս Կարլսրուեում կանանց գիմնազիայի հիմնադրողն էր, ով նույնպես այցելում էր Ռախել Շտրաուսին։ Վերջինս իրեն նվիրել էր գրականությանը՝ 1870 թվականին հայտնված «Զրույց կանացի հարցի մասին» (Ein Gespräch über die Frauenfrage) հոդվածում նա պահանջում էր կանանց համար հավասար իրավունքներ կրթությունում։ Ռախելը մասնավոր դասեր էր տալիս և կազմակերպում էր «գրականության դասընթացներ կանանց համար»։ Բերտա Պապենհայմը կարդացել է մի քանի հեքիաթներ նրա համար, որոնք ինքն է հորինել, և զարմուհին, ով 14 տարով մեծ էր նրանից, խորհուրդ է տվել շարունակել գրական գործունեությունը ։
Բացի այդ, 1882 թվականի վերջին Բերտան անցել է հիվանդներին խնամելու դասընթացներ, որը առաջարկում էր Բադենի կանանց հասարակությունը: Դասընթացների նպատակն էր երիտասարդ կանանց պատրաստել որպես հիվանդներին խնամելու հաստատություններում ղեկավարներ։ Միայն թե այցը սահմանափակված էր ժամանակով, և Բերտան չկարողացավ ավարտել ուսումը։
1882 թվականի հոկտեմբերի 29-ին Բերտան դուրս է գրվել, նրա վիճակը այդ ընթացքում դրականորեն լավացել էր։ Հաջորդող տարիներին, որոնց մասին քիչ բան է հայտնի, նա վարել է փակ կյանք մոր հետ Վիեննայում։ Այդ ընթացքում նա երեք անգամ այցելե է Ինցերսդորֆ՝ հիվանդությունը հաղթահարված չէր։
Չնայած հիվանդությանը, Բերտա Պապենհայմը ուժեղ անձնավորություն էր։ Բրեյերը բնութագրում է նրան որպես կին «զարմանալիորեն սուր հորինելում, էական ինտելեկտով և զգայուն ինտուիցիայով […]» :
Ֆրանկֆուրտ
29 տարեկանում, 1888 թվականի նոյեմբերին, Բերտան մոր հետ միասին տեղափոխվել է Մայնի Ֆրանկֆուրտ։ Նրա հարազատները, ովքեր ապրում էին Ֆրանկֆուրտում, մասամբ դավանում էին ուղղափառ հուդայիզմ, մասամբ՝ ազատամտական։ Ի տարբերություն Վիեննայի, այստեղ ոչ միայն մեծ հետաքրքրություն էին ցուցաբերում բարեգործության հանդեպ, այլ նաև գիտության և արվեստի։ Այդպիսի ընտանիքներ էին Գոլդշմիդթները և Օպենգեյմները, ովքեր հայտնի էին որպես արվեստի մեկենասներ և կոլեկցիոներներ, նրանք աջակցում էին գիտական և ակադեմիական ծրագրերը՝ հատկապես Ֆրանկֆուրտի համալսարանի հիմնադրման ժամանակ ։
Այդպիսի շրջապատում Բերտա Պապենհայմը սկսել էր զբաղվել գրականականությամբ (առաջին հրատարակությունը արվել է 1888 թվականին, սկզբում անանուն, իսկ հետո «P. Berthold» կեղծանունով), ինչպես նաև զբաղվել է հասարակական գործունեությամբ։ Սկզբում Բերտան աշխատել է հատուկ ծերերի համար ստեղծված ճաշարուն և կանանց հրեական միության որբ աղջիկների որբանոցում որպես դասախոս (Israelitischer Frauenverein): 1895 թվականին նա գլխավորել է որբանոցը որպես լիազորված անձ, իսկ մեկ տարի անց նրան հաստատեցին այդ պաշտոնում։ Մինչև Բերտա Պապենհայմի տնօրինումը որբանոցը պատրաստում էր հաջորդող ամուսնությանը։ 12 տարվա աշխատանքի ընթացքում նրան հաջողվեց կրթությունը կողմնորոշել մասնագիտական անկախությամբ։
1895 թվականին Ֆրանկֆուրտում անցկացվել է գերմանացի կանանց միության համագումար (Allgemeiner Deutscher Frauenverein, ADF): Պապենհայմը մասնակցություն է ունեցել այդ համագումարին, իսկ ավելի ուշ նպաստել է ADF տեղական գրասենյակի ստեղծմանը։ Հաջորդ տարիներին նա հրապարակել է հոդվածներ կանանց իրավունքների մասին «Ethische Kultur» ամսագրում, իսկ հետո գերմաներեն է թարգմանել Մերի Ուլստոնկրաֆթի «Կանանց իրավունքների պաշտպանություն» գիրքը։
Հրեա կանանց միություն
1902 թվականի հոկտեմբերին Ֆրանկֆուրտում անցկացվել է Առաջին գերմանական կոնֆերանսն ընդդեմ կանանց թրաֆիքինգի, Բերտա Պապենհայմը և Սարե Ռաբինովիչին հանձնարարեցին ճամփորդությունը Գալիցիա՝ այնտեղի սոցիալական վիճակի ուսումնասիրման նպատակով։ 1904 թվականին ամիսներ տևած ճամփորդության մասին հրապարակված հաշվետվությունում նա բնութագրում է գյուղատնտեսական հետադարձության և արդյունաբերականացման սկիզբի համադրությունը, ինչպես նաև՝ Հասիդական հուդայականության և սիոնիզմի կոնֆլիկտի հետ կապված խնդիրները։
JFB-ի նպատակները մի կողմից եղել են ֆեմինիզմական, հրեա կանանց իրավունքների ընդլայնում և աշխատանքային ազատ գործունեության պահանջ, մյուս կողմից համապատասխանում էին հրեական ֆիլանտրոֆիայի ավանդական նպատակներին՝ բարեգործությամբ զբաղվել որպես պատվիրանների պահպանում։ Բերտա Պապենհայմին ոչ միշտ է հեշտ եղել միավորել տարբեր ձգտումները։ Հատկապես զայրույթ էր առաջացնում այն, որ նա կանանց թրաֆիքինգին ընդդեմ խոսում էր ոչ միայն հրեա կանանց մասին որպես զոհեր, այլ նաև հրեա տղամարդկանց մասին, որպես հանցագործության մեղավորներ։
Բերտան քննադատում էր քանանց կերպարը հուդայականությունում։ Որպես գերմանացի կանանց շարժման մասնակից, նա պահանջում էր հուդայականությունում իդեալների հավասար օրենքների ստեղծում։ Խոսքը նախ և առաջ գնում էր կրթության և պրոֆեսիոնալ գործունեության մասին։
1907 թվականին JFB-ի առաջին համագումարի ժամանակ Բերտա Պապենհայմի խոսքը, «Հուդայական օրենքի համար կինը չի համարվում ոչ անհատ, ոչ անհատականություն, նրան ընդունում և արժեքավորում են որպես սեքսուալ առարկա» , հանգեցրեց կոպիտ արձագանքի ուղղափառ ռաբբիների և հրեական մամուլի կողմից։ Պապենհայմի կողմից հրապարակված փաստերը բացառվում էր՝ կանանց թրաֆիքինգը, հրեա ապօրինի ծնված որբերի անտեսումը, նրան մեղադրում էին «հրեականությանը վիրավորելու» մեջ։ Ազատագրված հրեաները, ազատական քաղաքական հայացքներով, զբաղեցնում էին ավանդական հայրիշխանական տեղ՝ կանանց հարցում։
JFB-ն շարունակաբար զարգանում էր և 1907 թվականին 82 ասոցացիաներում ուներ 32 000 անդամ, իսկ երբեմն նույնիսկ 50 000 մարդ, որը նրան դարձնում էր հրեական խոշորագույն բարեգործական կազմակերպությունը։ 1917 թվականին Բերտա Պապենհայմը պահանջել է «վերջ դնել հրեական բարեգործական օգնությաան պառակտմանը», որը հիմք դարձավ մինչև այժմ գործող Գերմանիայում հրեաներին բարեգործական օգնության կենտրոնական կազմակերպության (Zentralwohlfahrtsstelle der Juden in Deutschland) համար։ Նոր կազմակերպության ղեկավարման գործում Բերտային օգնել է Սիդոնի Վերները։
1933 թվականին Նացիոնալ-սոցիալիստական ​​գերմանական բանվորական կուսակցության կողմից իշխանության գրավումից հետո, Բերտա Պապենհայմը ևս մեկ անգամ իր ձեռքերում վերցրեց JFB-ի կառավարումը, բայց 1934 թվականին նա կրկին հրաժարվեց պաշտոնից՝ գաղափարական անհամաձայնությունների պատճառով։ Չնայած գերմանացիների սպառնանքներին հրեաների դեմ, Բերտան դեմ է եղել սիոնիզմին, այն ժամանակ, երբ JFB-ում, ինչպես նաև գերմանական հրեականությունում սիոնիզմի հանդեպ աջակցությունը միայն ավելի էր ուժեղանու։ Հատկապես կոնֆլիկտի պատճառ դարձավ նրա վերաբերմունքը երիտասարդ ալիային։ Նա չէր ընդունում երեխաների և երիտասարդների արտագաղթը Պալեստին առանց, Գերմանիայում մնացած, ծնողների։ Այնուամենայնիվ, 1934 թվականին նա անձանբ մի խումբ երեխաների ուղեկցել է Միացյալ Թագավորություններ։ Նյուրնբերգյան ռասայական օրենքների ընդունումից հետո՝ 1935 թվականի սեպտեմբերի 15-ին Բերտան փոխել է իր կարծիքը և կողմ է կանգնել հրեա երեխաների արտագաղթին։ Բերտա Պապենհայմի մահից հետո նրա JFB-իում ունեցած ֆունկցիաների մի մասը ստանձնել է Հաննա Կարմինսկին (Hannah Karminski): 1939 թվականին նացիստները լուծարել են Հրեա կանանց միությունը։
Նոյ-Իզենբուրգ
Բերտա Պապենհայմը եղել է բազմաթիվ կազմակերպությունների հիմնադիր կամ նախաձեռնեղ, որոնց թվին են պատկանում մանկատները, ուղղիչ տները և կրթական հաստատությունները։ Նրա կարծիքով՝ իր կյանքի գլխավոր հաջողությունը եղել է աղջիկների հանրակացարանի ստեղծումը Նոյ Իզենբուրգում։
1901 թվականին, Բերտա Պապենհայմի հուդայական օգնության միության (Israelitischer Hilfsverein) համար զեկույցից հետո, ձևավորվեց կանանց միությունը, որը, սկզբում եղել է հուդայական օգնության միության բաժին, իսկ հետո՝ 1904 թվականին որպես անկախ Կանանց խնամքի ասոցացիա (Weibliche Fürsorge) հետապնդել է համակարգման և տարբեր սոցիալական նախաձեռնությունների և նախագծերի աշխատանքների մասնագիտացման նպատակ։
Մոտ 1906 թվականին Բերտան նպատակ դարձրեց՝ հիմնել կանանց հանրակացարան ապօրինի ծնված հրեա կանանց համար, որոնց սպառնում էր անբարոյականությունը կամ վաճառքը ստրկության համար։ Հանրակացարանում պետք է գործեին նրա կողմից ընտրված  հրեական սոցիալական աշխատանքի սկզբունքները.
Լուիզա Գոլդշմիդթը, Բերտայի մոր բարեկամուհին, կանանց հանրակացարանի հիմնադրման համար ներկայացրեց երկու սենյականոց տուն Նոյ Իզենբուրգում, ոչ հեռու Մայնի Ֆրանկֆուրտից, իր հիվանդանոցներով և հասարակական կազմակերպություններով։ Ի տարբերություն պրուսական Ֆրանկֆուրտի, գեսենսկական Նոյ Իզենբուրգը ավելի մեղմ օրենքներով առաջարկում էր նաև առավելություններ քաղաքացիություն չունեցող անձանց համար։
Տան կահավորման վրա ծախսվել է 19 000 մարկ։ 1907 թվականի նոյեմբերի 25-ին տունը պատրաստ էր իր նշանակությանը՝ ներկայացնել «օգնություն՝ օգնության կարիք ունեցողներին և դաստիարակություն՝ դաստիարակության կարիք ունեցողների համար» ։
Տանը քիչ հարմարություններ կային, որի համար նրան երբեմն քննադատում էին։ Օրինակ՝ բաղնիքում չկար ջրագիծ, իսկ կենտրոնական ջեռուցումը անցկացվել է միայն 1920 թվականին։ Չնայած այդ ամենին, ամեն ինչ տրամադրվել է Քաշաթայի օրենքներին հետևելու համար։ Ունեին նաև տարվա մեջ ընդամենը մեկ անգամ օգտագործվող զատիկի խոհանոց, որը գտնվում էր նախանկուղային տարածքում։
Տանը արվեստ պատկերները և այգում ծառայում էին բնակիչների կրթության համար, օրինակ՝ Ֆրիտց Կորմիսի (Fritz J. Kormis) մանկական Արտաքսված արագիլը, որը ստեղծվել էր Պապենհայմի (Pappenheim) հեքիաթի մոտիվներով, ընթերցանությունը, փոքրիկ թատերական ելույթները և զեկույցները, որոնց հեղինակներից մեկը եղել է Մարտին Բուբերը (Martin Buber), ով որպես Պապենհայմի ընկեր մի քանի անգամ եղել է նրանց հյուրը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ավստրիացի կին գրողներ Կատեգորիա:Գերմանիայի հրեաներ Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ Կատեգորիա:Ֆեմինիստ գրողներ Կատեգորիա:Հրեա ֆեմինիստներ Կատեգորիա:Գերմանացի սոցիալական աշխատողներ Կատեգորիա:Ավստրիացի սոցիալական աշխատողներ Կատեգորիա:Գերմանացի թարգմանիչներ Կատեգորիա:Գերմանացի լրագրողներ Կատեգորիա:Գերմանացի գրողներ Կատեգորիա:Գերմանացի հասարակական գործիչներ
Իրվինգ Ջոն Գուդ
Իրվինգ Ջոն Գուդ (Irving John Good; I. J. Good; Jack Good, ), բրիտանացի մաթեմատիկոս, ով աշխատել է որպես գաղտնագիր Բլեթչլի պարկում։ Նրա գործընկերը եղել է Ալան Թյուրինգը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Գուդը շարունակել է աշխատել Թյուրինգի հետ՝ համակարգիչների դիզայնի և Բայեսովի վիճակագրության վրա։
Գուդը կոնսուլտացիոն ծառայություններ է մատուցել Սթենլի Կուբրիկին սուպեր համակարգիչների թեմայով՝ «Տիեզերական ոդիսական 2001» ֆիլմի համար ։
Գուդը համարվում է նաև տեխնոլոգիական եզակիություն հայեցակարգի հեղինակներից մեկը։
Կենսագրություն
Պատերազմի ավարտից հետո Մաքս Նյումանի հետ միասին աշխատել է «Ֆիշ» ծածկագրերի վրա, որը հետագայում ընկել է Colossus համակարգչի հիմքում։ 1947 թվականին Նյումանը Գուդին հրավիրել է իր և Թյուրինգի հետ միասին աշխատել Մանչեստրի համալսարանում, որտեղ նա երեք տարվա ընթացքում դասավանդել է մաթեմատիկա և զբաղվել համակարգիչների ուսումնասիրությամբ, այդ թվում նաև Manchester Mark I-ի ։
1948 թվականին գործուղվել է Կառավարական կապերի կենտրոն (GCHQ), որը հիմնադրվել էր Բլեթչլի պարկի հիմքում։ Այստեղ Գուդը աշխատել է մինչև 1959 թվականը։ 1959 թվականից աշխատել է Admiralty Research Laboratory-ում, իսկ հինգ տարի անց վերադարձել է ակադեմիական կյանքին, երբ հրավեր է ստացել դասավանդելու Օքսֆորդի Թրինիթի քոլեջում ։
1967 թվականին Գուդը տռղափոխվել է ԱՄՆ, որտեղ նշանակվել է Վիրջինիայի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի պրոֆեսոր։ Այստեղ նա դասավանդել է մինչև 1994 թվականը։
Գուդը մահացել է 2009 թվականի ապրիլի 5-ին՝ 92 տարեկան հասակում Վիրջինիայի Ռեդֆորդ քաղաքում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բրիտանացի մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:Բրիտանացի գիտնականներ Կատեգորիա:Փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Ինֆորմատիկայի տեսաբաններ
Անդոն (Ծովափնյա Ալպեր)
Անդոն (Andon), համայնք Ֆրանսիայի հարավ-արևելքում՝ Պրովանս-Ալպեր-Լազուրե ափ երկրամասի Ծովափնյա Ալպեր դեպարտամենտի Գրաս շրջանի Գրաս 1 կանտոնում ։ Մինչև 2015 թվականի մարտը կոմունան վարչականորեն ընդգրկված էր Սենտ Օբան լուծարված կանտոնի կազմում (Գրաս շրջան)։
Կոմունայի տարածքը կազմում է 54,3 կմ²։ 2006 թվականին բնակչությունը կազմել է 504 մարդ աճման միտումով, իսկ 2012 թվականին՝ 568 մարդ ։ Բնակչության խտությունը՝ 10,4604051565378 մարդ/կմ².
Բնակչությունը
2011 Կոմունայի բնակչությունը կազմել է 575 մարդ, 2012 թվականին՝ 568 մարդ.
Բնակչության թվաքանակի դինամիկան ։
Տնտեսությունը
2010 կոմունայում հաշվառված են եղել 239 հարկատու տնային տնտեսություններ, որտեղ ապրում էր 537 մարդ։ 1 հարկատուին բաժին ընկնող շահույթը կազմել է 14285 եվրո ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Սումատրա
Սումատրա (Sumatra), կղզի Մալայան կղզեխմբի արևմտյան մասում, Մեծ Զոնդյան կղզեխմբում։ Գտնվում է հասարակածի երկու կողմերում։ Պատկանում է Ինդոնեզիային։ Տարածությունը մոտ 435 հազար կմ2 է, բնակչությունը՝ ։ Ափագծերը կտրտված են թույլ, դրանց երկարությամբ հանդիպում են կորալային խութեր, հարավարևմտյան․ ափի երկարությամբ ձգվում է Բարիսան լեռնահամակարգը։ Կան բազմաթիվ հրաբուխներ, այդ թվում՝ Կերինչի գործող ամենաբարձր հրաբուխը (3805 մ)։ Հանդիպում են ցեխային հրաբուխներ, կարստային սարահարթեր։ Կղզու արևելքում տարածված է ալյուվիալ հարթավայր (մեծ մասամբ ճահճապատ)։
Կլիմա
Կլիման հասարակածային է, խոնավ։ Գետային ցանցը խիտ է։ Տարածքի 2/3-ը գրավում են անտառները։
Բնակչություն
Զբաղվում են ձկնորսությամբ։ Հիմնական քաղաքներն են Մեդանը, Պալեմբանգը, Պադանգը։ Սումատրայի գեղարվեստական մշակույթը նշանակալի դեր է ունեցել ինդոնեզական արվեստի զարգացման գործում։ Սումատրայի ժողովրդի․ բնակելի տների բնորոշ տիպեր են․ բարձր երկլանջ թամբաձև տանիքով (տոբա-բատակ ժողովուրդ), քառալանջ տանիքով և ճակտոններով դեկորատիվ վերնակառույցով (կարո-բատակ ժողովուրդ), մի քանի բարձր թամբաձև տանիքներով և զարդապատկերներով հարդարված (մինանգկաբաու ժողովուրդ) հաստաբեստ սյուների վրա կառուցված տները։ Պահպանվել են բուդդայական ոչ մեծ աղյուսաշեն տաճարներ («բիարո», 11-14-րդ դարեր)։ Դեկորատիվ կիրառական արվեստի ավանդական տեսակներ են հյուսումը, ջուլհակությունը, ոսկերչությունը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ինդոնեզիայի կղզիներ
Պելոտասի գավառ
Պելոտասի գավառ  (Microrregião de Pelotas) գավառ Բրազիլիայում, մտնում է Ռիու Գրանդու դու Սուլ նահանգի մեջ։ Մի մաս է կազմում Ռիու Գրանդի դու Սուլ նահանգի հարավարևելյան մարզը։ Բնակչությունը կազմում է 501 328 մարդ, ըստ 2005 թվականի տվյալների։ Տարածքը կազմում է 10 316,601 կմ2։ Բնակչության խտությունը՝ 48,6 մարդ/կմ²։
Գավառի կազմ
Գավառի կազմի մեջ են մտնում հետևյալ մունիցիպալիտետները.
Կատեգորիա:Բրազիլիայի գավառներ Կատեգորիա:Ռիու Գրանդի դու Սուլ նահանգի գավառներ
Վերդենի ճակատամարտ
Վերդենի ճակատամարտ (Bataille de Verdun, Schlacht um Verdun,), ճակատամարտ, որը տևել է 1916 թվականի փետրվարի 21-ից մինչև դեկտեմբերի 18-ը։ Եղել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի ամենամեծ ճակատամարտերից մեկը։ Տեղի է ունեցել Արևմտյան ճակատում Գերմանիայի և Ֆրասնիայի զորքերի միջև։ Ճակատամարտի վայրը եղել է Վերդենի հյուսիսում գտնվող բարձունքները։ Գերմանական 5-րդ բանակը գրոհեց ֆրանսիական պաշտպանողական դիրքերը Մյոզ (Մաաս) գետի աջ ափին, որտեղից կկարողանային հեշտությամբ թնդանոթային կրակի տակ առնել ֆրանսիական երկրորդ բանակի դիրքերը։ Գերմանացիները ցանկանում էին ստիպել գրոհել ֆրանսիացիներին և ծուղակն առնել նրանց։ Ճակատամարտի սկզբում գերմանացիները կարևոր նվաճումներ ունեցան, սակայն ֆրանսիացիները արագորեն ետ նվաճեցին կորցված դիրքերը։ Փետրվարի 21-25-ին գերմանական զորքերը Մյոզ (Մաաս) գետի աջ ափին չկարողացան ճեղքել ֆրանսիական զորքերի դիմադրությունը։ Մարտ ամսին գերմանացիները գլխավոր հարվածը փոխադրեցին Մյոզ գետի ձախ ափը, սակայն նույնպես անհաջող։ 70 օրվա ծանր մարտերից հետո գերմանական զորքերն առաջացան ընդամենը 6—7 կմ։ Սկսվեցին հյուծիչ մարտեր։ Հունիսին գերմանական զորքերը վերստին փորձեցին ճեղքել դիմադրությունը և դարձյալ անհաջող։ Արևմտյան ռազմաճակատում դաշնակիցների գործողությունները Մոմ գետի վրա գերմանական հրամանատարությանը ստիպեցին պաշտպանության անցնել Վերդենի մոտ։ Հոկտեմբերի 24-ին ֆրանսիական զորքերն անցան հակահարձակման և դեկտեմբերի 21-ին դուրս եկան փետրվարի 25-ին գրաված սահմանագիծը։ 1917 թվականի օգոստոսի 20—26-ի հարձակման հետևանքով ֆրանսիական զորքերը լիովին վերականգնեցին նախկին դրությունը Վերդենի մոտ։ Վերդենի Ճակատամարտում գերմանական հրամանատարությունը չկարողացավ ճեղքել ֆրանսիական ճակատը։ Այս ճակատամարտն աչքի ընկավ իր առանձնակի դաժանությամբ և պատմության մեջ մտավ «Վերդենի մսաղաց» անվամբ։
Կատեգորիա:1916 Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի ճակատամարտեր Կատեգորիա:Գերմանիայի ճակատամարտեր Կատեգորիա:1916 հակամարտություններ
Ջերմամատակարարում
Ջերմամատակարարում, ջերմության մատակարարում բնակելի, հասարակական և արդյունաբերական շենքերին (կառույցներին)՝ սպառողների կոմունալկենցաղային (ջեռուցում, օդափոխություն, տաք ջրամատակարարում) և տեխնոլոգիական կարիքները բավարարելու համար։
Տեսակներ
Տարբերում են՝
Կենտրոնացված ջերմամատակարարման համակարգ
Կենտրոնացված ջերմամատակարարման համակարգը ներառնում է ջերմության աղբյուրը (ջերմաէլեկտրակենտրոն, միայն ջերմություն արտադրող մեծ հզորության կաթսայական տեղակայանքներ և այլն), ջերմային ցանցը և ջերմությունը սպառող տեղակայանքները։
Կենտրոնացված ջերմամատակարարման համակարգերում ջերմակիր են համարվում մինչև 150 °С ջերմաստիճանի ջուրը (ջերմամատակարարման ջրային համակարգ) 0,7-1,6 Մն/մ2 (7-16 մթն) ճնշման տակ գտնվող գոլորշին (ջերմամատակարուման գոլորշային համակարգ)։
Ըստ տաք ջերմամատակարարման տեղակայանքների միացման սխեմայի ջերմամատակարարման ջրային համակարգերը լինում են՝ Փակ համակարգում տաք ջուրը, շրջանառություն կատարելով, իր ջերմությունը հաղորդում է սպառիչների տաքացման մակերևույթներին, սակայն ջերմային ցանցից անմիջական օգտագործման համար չի վերցվում։ Բաց համակարգում շրջանառություն կատարող ջերմակիրը լրիվ կամ մասամբ կարող է վերցվել ջերմային ցանցից անմիջական օգտագործման համար։ Գոլորշային համակարգերն իրականացվում են երկու սխեմայով՝ գոլորշու կոնդենսատի ետվերադարձմամբ և առանց ետվերադարձման։
Կագավորում
Ջերմամատակարարման կագավորումն իրականացվում է երեք եղանակով՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ջերմաէներգետիկա Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ
Ալեքսանդր Ռոգաչով
Կենսագրություն
Ալեքսանդր Ռոգաչովը ծնվել է 1915 թվականին` աղքատ գյուղացու ընտանիքում։ Մանուկ հասակում նրա ընտանիքը տեղափոխվել է Դոնի Ռոստով, որտեղ Ալեքսանդրն ավարտել է յոթնամյա դպրոցը, ապա կինոտեխնիկումը, այնուհետև աշխատելու է մեկնել Ղրղզստանի ԽՍՀ։
Նախքան Հայրենական մեծ պատերազմն, ավարտել է Ֆրունզեի հետևակային դպրոցը։ Պատերազմի առաջին իսկ օրերին մեկնել է ռազմաճակատ, եղել վաշտի հրամանատար։ 1942 թվականին ծանր վիրավորվել է։ Հիվանդանոցից դուրս գրվելուց հետո ծառայել է Նովոսիբիրսկ և Օբի Կամեն քաղաքների զինվորական կոմիսարիատներում։
Մահացել է 1984 թվականի հուլիսի 9-ին` Դոնի Ռոստովում։
Ստեղծագործական ուղի
Ռոգաչովը տպագրվել սկսել է 1944 թվականից, երբ Նովոսիբիրսկում լույս տեսած «Հայրենիք» կոլեկտիվ հավաքածուում տեղ գտան նաև նրա բանաստեղծությունները։ Զորացրվելուց հետո նա տեղափոխվել է Դոնի Ռոստով, աշխատել տեղական թերթում` «Կարմիր դրոշ», «Մուրճ», «Դոն» ամսագրում։
Ա Ռոգաչովի բանաստեղծությունների առաջին գիրքը` «Ընկույզների գույնը», լույս է տեսել 1948 թվականին։ Տարբեր ժամանակներում լույս են տեսել գրողի բանաստեղծությունների ժողովածուները` «Знаменосцы мира» (1948-1950), «Любя и веря» (1958), «Лирические строки» (1961), «Стихи. Поэмы» (1965), «Избранная лирика» (1966), «Никаких золотых середин» (1970), «Малиновый снегирь» (1974), «Откровенность» (1975) և այլն։ Հասուն տարիքում հիմնականում գրել է էպիկական աշխատանքներ` բանաստեղծություններ, բալլադներ ։
Հիշատակ
Դոնի Ռոստովի Բուդյոնովսկի 56 հասցեում բացվել է Ալեքսանդր Ռոգաչովի հուշատախտակը հետևյալ գրությամբ`
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս բանաստեղծներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Նորայր Բարսեղյան
Նորայր Բարսեղյան, հայ դուդուկահար և կոմպոզիտոր։ Ապրում և աշխատում է Մոսկվայում։
Կենսագրություն
Նորայր Բարսեղյանը ծնվել է 1966 թ. Հայաստանում՝ Գյումրի քաղաքում, երաժիշտ Վոլոդյայի և հաշվապահ Արաքսյայի ընտանիքում։ Նորայրի հայրը նվագել է դուդուկ և կլառնետ, սակայն դեմ է եղել Նորայրի երաժիշտ դառնալուն։ Նա ցանկացել է, որ որդին դառնա իրավաբան, այլ ոչ թե երաժիշտ։ Քոտոի պատմելով իրենց տանը միշտ եղել է կլառնետ և դուդուկ, բայց հայրը միշտ թաքցրել է այն։ Պատահական Նորայրի հորեղբոր տղան բերում է մի հասարակ կլառնետ, տալիս Նորիկին, որից հետո նա սկսում է նվագել։ Օրերից մեկ օր հայրը պատահական լսում է որդու նվագը և հասկանում, որ Նորիկը երաժշտական տաղանդ ունի։ Նորայր Բարսեղյանը 1985 թվականին ավարտում է Ավետիք Իսահակյանի անվան համար 26 դպրոցը։ Ծառայել է Սովետական բանակում, որից հետո 1988 թվին Գյումրիի Ժողովրդական գործիքների պետական անսամբլի գեղարվեստական ղեկավար Ջիվան Խաչատրյանը մի անգամ լսելով Նորայրի նվագը նկատում է նրա վայրի տաղանդը, հրավիրում է ժող գործիքների անսամբլ, որպես դուդուկահար։ Ջիվանը նկատեց, որ երիտասարդը նոտաներով նվագել չգիտի, և դարձավ նրա առաջին ուսուցիչը։ Նորայրը անսամբլում նվագեց մինչև 1999 թվականը։ 1991 թվականին Նորայրը ամուսնանում է Գոհար Բարսեղյանի հետ։ Ունի երկու դուստր Արաքս և Անի Բարսեղյանները։ 1999 թ. Նորայրը ընտանիքով տեղափոխվում է Մոսկվա ապրելու։
Ստեղծագործական ուղի
Մոսկվայում Նորայրը ձեռք է բերում մեծ ճանաչում, համագործակցելով ռուսական շոուբիզնեսի աստղերի հետ՝ Սոսո Պավլիաշվիլի, Աբրահամ Ռուսսո, Իրինա Ալեգրովա, Վլադիմիր Պրեսնյակով և շատ ուրիշների հետ։ 2000 թ. «ՆՏՎ Ինտերնեշնլ»-ի հաղորդավար Գեորգի Անանովը հրավիրում է Նորայրին «Արխեոլոգիա զվուկա» հաշորդմանը, որը նվիրված էր դուդուկին և շվիին։ Հենց այդ ժամանակ Իրինա Ալեգրովան հրավիրում է իր «Մամա» երգի ձայնագրմանը, որտեղ Նորայրը նվագակցում է դուդուկով։ 2001 թ. դուդուկով և կլառնետով նվագել է Ավրաամ Ռուսսոի ձայնագրումներին։ 2003 թ. ծանոթանում է Սոսո Պավլիաշվիլիի հետ։ Վրացի երաժիշտը լսելով նրան առաջարկում է նվագակցել իր նոր «Սպասում է քեզ վրացին» ձայնագրությանը։ Այս երգը դառնում է ամենամոդայիկ և սիրված Ռուսաստանում, և սկսվում են անթիվ հարցազրույցներ վերցվել Սոսոից և Նորայրից։ Դրանից հետո Սոսոյի ոչ մի կարևոր համերգ չի կայանում առանց Նորայրի նվագակցությանը։ 7 տարի անց Սոսոն ձայնագրում է մի ուրիշ երգ «Կենաց», որին նույնպես մասնակցում է Քոտոն։
2004 թվականից հանդես է եկել Ռուսաստանի զինվազ ուժերի սիմֆոնիկ նվագաւմբի հետ որպես մտնակատար դուդուկահար։
2004 թվին նկարահանված կինոֆիլմում «Գիշերային պահակախումբ» Բարսեղյանը նվագում է դուդուկով։ Դրանից հետո Պրեմեր-մինիստր խումբը ելույթ է ունենում առաջին անգամ մենահամերգով, որտեղ նվագում է Քոտոն «Երկնքից վերև» երգում։
2007 թվականին Նորայրը սկսում է աշխատել իր իր առաջին մենակատար ալբոմի վրա։ Երաժիշտը հավաքում է հայ կոմպոզիտորների երաժշտական ստեղծագործությունները, և հատուկ ուշադրություն է դարձնում հայ ժողովրդական երաժշտություների վրա։ Բարսեղյանը ձգտել է միշտ մեծ հանրահայտություն տալ իր հայ ժողովրդական երաժշտությանը։ Հենց դա է պատճառը, որ նա մատուցել է այն ավելի հոգեհարազատ և բնորոշ ձևով։ Ալբոմում կան գործեր, որ նա կատարում է միաժամանակ երեք գործիքներով՝ դուդուկ, շվի և զուռնա։ Ալբոմի մեծ մասը կազմված է պարային երաժշտություններից՝ ժողովրդական և ակումբային խառնվածքով։ «Դուդուկի վերածնունդ» ալբոմը թողարկվել է 2008 թ. և իր մեջ պարունակել է 12 ստեղծագործություն ։
Համագործակցությունը երաժշտական խումբ 7/8 band-ի հետ սկսվում է Վարդան Ղարիմյանի ծանոթությունից հետո, որը հանդիսացել է նախագծի պրոդյուսերը։ Ղարիմյանը վաղուց էր երազում ստեղծել նման երաժշտական խումբ, երբ հավաքեց այն վերջապես, հրավիրում է Նորայրին մասնակցել համերգին, երաժիշտը հանդես է գալիս որպես «հատուկ հյուր»։ 2014 թվականին հունիսին տեղի է ունենում իրենց առաջին համերգը, դրանից հետո Նորայրը դառնում է խմբի անբաժան մասնիկը։ Երաժիշտները շատ հաճախ բեմից կատարում են երաժշտական փոփոխություններ։ Այդ ստեղծագործական մթնոլորտում բոլորի մոտ ծնվում է հեղինակային կատարում, Նորայրի մոտ էլ։ Մասնակցությունը այդ խմբի հետ մղել է երաժշտին ստեղծագործել «Աբստրաքտ» երաժշտական գործը։ Միաժամանակ երաժիշտը կատարում է բեմից տարբեր հայկական ժողովրդական երգ-երաժշտություններ, որի թվում «Բինգյոլ» , «Նուբար» և էլի ուրիշները։ 2015 թվականին խումբը մասնակցում է ամենամյա միջազգային ջազային փառատոնին՝ «Usadba Jazz-2015» : Այնտեղ Նորայրը և 7/8 band-ը ելույթ են ունենում Շվեյցարական ինտերնացիոնալ ջազային խմբի հետ «Authentic light orchestra» : 2016 թվականին հոկտենբերի 20-ին տեղի է ունենում 7/8 band-ի մենահամերգը Երևանում՝ Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնոմ ։ Հայտնի հայկական ռադիոհաղորդավար և ջազային լրագրող Արմեն Մանուկյանը իր հեղինակային հոդվածում՝ «ֆոլք-երաժշտության նոր դարը» թողնում է իր հիացած հուշերը Նորայրի կատարման մասին ։ Նրա կարծիքով, Բարսեղյանի կերպարը համատեղում է իր մեջ՝ խորը հոգեվիճակ, բնօրինակ մտածելակերպ, ֆանտաստիկ տեխնիկա, ստեղծագործական մտքի պայծառ արտահայտություն։ Հաճախակի մասնակցել է միջազգային ժողովրդական երաժշտական փառատոներին և բարեգործական համերգներին ։ 2015 թ. առաջին անգամ մասնակցում է համերգ «Ծիրանափող, երգեհոն և սաքսոֆոն» սուրբ Պետրոս և Պավել տաճարում, որը կազմակերպում է բարեգործական ֆոնդ «Բելկանտո»։ 2016 թ. սեպտեմբերի 25-ին ելույթ ե ունենում 3-րդ Մոսկովյան միջազգային դուդուկի փառատոնին, որը կազմակերպել էր «Դուդուկիստ» նախագիծը ։ Այնտեղ Նորայրը կատարում է իր հեղինակային ստեղծագործությունը՝ «Նոստալգիա» նվագակցությամբ Պետական ակադենիական ռուսական համերգային «Բոյան» նվագախմբի հետ ։ 2017 թվին փետրվարի 26-ին 7/8 band-ի հետ մասնակցում է Թուրքիայում Ռուսական դեսպան Անդրեյ Կառլովի հուշ երեկոյին, որը սպանվել է Թուրքիայում 2016 թ. դեկտեմբերի 19-ին։ Համերգը տեղի է ունեցե Մոսկվայում՝ Պետական «Կրեմլյովսկիյ դվորեց» դահլիճում ։
Հաբսբուրգների միապետության գաղութային ընդարձակում
Հաբսբուրգի միապետության գաղութային ընդարձակում (Österreichische Kolonialpolitik), Ավստրիական կայսրության (1867 թվականից՝ Ավստրո-Հունգարիայի), հատուկ քաղաքականություն, որը նպատակ ուներ մեծացնել գաղութատիրական առևտրի ծավալներն ու անդրծովյան կախյալ տարածքների և ցամաքային գաղութների թիվը ։
Եվրոպական գաղութատիրական այլ ուժերի ճնշումների և ոչ լիարժեք աջակցության հետևանքով, Ավստրիական կայսրության Հաբսբուրգյան միապետության զավթողական բոլոր փորձերը ձախողվում են։ Անուղղակիորեն կարելի է նշել, որ ավստրիացիները գաղութային ամենախոշոր կայսրությունն ունեցել են միապետ Չարլզ V-ի կառավարման տարիներին։ Ավստրիան հանդիսանալով Սրբազան Հռոմեական կայսրության իրավահաջորդներից մեկը, վերջինիս փլուզումից հետո գումար է ստացել նաև Ամերիկայի իսպանական գաղութների չնչին բաժնեմասերի դիմաց ։
Զավթողական քաղաքականություն
Էքսպանսիոնիզմի (զավթողական գաղաքականության) ձգտումները Հաբսբուրգների թագավորական ընտանիքի մոտ նկատվել են վերջիններիս իշխանության գալուց ի վեր, սակայն այն արտահայտվել է ոչ թե այլ մայրցամաքների գաղութացման կամ անդրծովյան տարածքների նվաճման, այլ հարևան կամ մերձակա եվրոպական պետությունների տարածքի բռնազավթման ձևով։ Ամեն ինչ փոխվեց այն ժամանակ, երբ 1452 թվականին Սրբազան Հռոմեական կայսրության գերմանացի ազգի կայսր հռչակվեց Ֆրիդրիխ III-ը, ով մյուս տարի՝ 1453 թվականին, օծվեց նաև Ավստրիայի էրցհերցոգ ։ Նա կարծում էր, որ իր կառավարման տարիներին Հաբսբուրգների թագավորական ընտանիքին վիճակաված է գրավել ողջ աշխարհը։ Վերջինիս կարգախոսն էր «Ողջ մոլորակը կհնազանդվի Ավստրիային» (Alles Erdreich ist Österreich untertan):
Աշխարհագրական մեծ հայտնագործություններից հետո Ավստրիան պարբերաբար ուրիշ մայրցամաքներում և աշխարհամասերում հաստատվելու փորձեր է կատարել։ Այդ ամենը սկսվել է դեռևս 18-րդ դարում և ավարտվել միայն Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Ավստրո-Հունգարական կայսրության փլուզումից հետո։ Սակայն այդ ժամանակահատվածում ավելի հզոր և զարգացած գաղութային տերությունների (ի դեմս Բրիտանական կայսրության, Ֆրանսիայի թագավորության, Իսպանիայի կայսրության և Պորտուգալիայի թագավորության) նմանօրինակ ձգտումների պատճառով Ավստրո-Հունգարիայի գաղութային ընդարձակման գրեթե բոլոր փորձերը պսակվում են անհաջողությամբ։ Այսպիսով՝ բազմազգ Ավստրո-Հունգարիայի կայսրության կենտրոնախույս միտումները հանգեցրեցին նրան, որ Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո կայսրության տարածքը տրոհվեց և նվիրագործվեցին մի շարք նոր պետություններ։ Այս ամենից կարող ենք հետևել, որ չնայած Ավստրո-Հունգարիայի ընդարձակ տարածքներին և տարածաշրջանային ազդեցիկ դիրքին՝ այս երկրում գաղութատիրական կայսրություն երբեք չի հաստատվել։