cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Նեմերչե (ավան, Մուրովանիե Կուրիլովցիի շրջան)
Նեմերչե (Немерче), ավան Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Մուրովանիե Կուրիլովցիի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Մուրովանիե Կուրիլովցիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի ավաններ
Ուուսկյուլա (գյուղ, Ռապլա շրջան)
Ուուսկյուլա (Uusküla), գյուղ Էստոնիայի Ռապլամաա նահանգի Ռապլա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 372 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Ռապլամաա նահանգի Ռապլա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Կադըքլար
Կադըքլար, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Հայերը բռնությամբ տեղահանվել են 1920 թվականի հայ-թուրքական պատերազմի ժամանակ և բնակություն հաստատել Արևելյան Հայաստանում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Գրագիտության միջազգային օր
Գրագիտության միջազգային օր, տոն, որը նշվում է սեպտեմբերի 8-ին։ Ամենամյա Գրագիտության միջազգային օրը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից հայտարարվել է 1966 թվականին, Գրագիտության կրթության նախարարների համաշխարհային համաժողովի առաջարկով, որն անցկացվել է Թեհրանում 1965 թվականի սեպտեմբերին։ Սեպտեմբերի 8-ն այս կոնֆերանսի հանդիսավոր բացման օրն է։
Այս օրը կոչ է անում ուժեղացնել հասարակության ջանքերին ուղղված գրագիտության տարածմանը՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի գործունեության հիմնական ոլորտներից մեկը։
2016 թվականին այս միջազգային օրվա ստեղծման հիսուներորդ տարեդարձի կապակցությամբ շատ երկրներում անցկացվել են տոնական միջոցառումներ՝ «Կարդալով անցյալը՝ գրում ենք ապագան» խորագրով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ՅՈՒՆԵՍԿՕ Կատեգորիա:Միջազգային օրեր Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 8 Կատեգորիա:ՄԱԿ Կատեգորիա:Գիր Կատեգորիա:Կրթություն Կատեգորիա:Գրագիտություն Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի միջազգային օրեր
Պարային Եվրատեսիլ 2007
«Պարային Եվրատեսիլ 2007», առաջին պարային մրցույթն է, որը կազմակերպել է Եվրոպական հեռարձակողների միությունը (ԵՀՄ)։ Միջոցառումը, որին մասնակցում էին 16 երկրներ, տեղի է ունեցել Լոնդոնում (Մեծ Բրիտանիա)։ Քվեարկությունը համակարգը նույնն էր, ինչպես և Եվրատեսիլ երգի մրցույթինը։
2007 թվականի մրցույթում հաղթեց Ֆինլանդիան, երկրորդ հորիզոնականը զբաղեցրեց Ուկրաինան իսկ երրորդը Իռլանդիան։
Կատեգորիա:Պարային Եվրատեսիլ
Խորհրդարան
Խորհրդարան (parliament, parlement, parler՝ խոսել), իշխանությունների տարանջատում ունեցող պետություններում բարձրագույն ներկայացուցչական և օրենսդիր մարմին ։
Մոլդովայում, Վրաստանում, Բելգիայում, Մեծ Բրիտանիայում, Հունաստանում, Իտալիայում,Կամբոջայում, Կանադայում,Ֆրանսիայում, Չեխիայում, Հարավային Օսեթիայում, Ղազախստանում և մի քանի այլ պետությունում խորհրդարանները միանուն են։ Ադրբեջանի (Միլի մեջլիս), Ռուսաստանի (Դաշնության ժողով), Ղրղզստանում (Ժոգորկու Կենեշ), Տաջիկստանում (Մաջլիսի Օլի), Թուրքմենիայում (Մեջլիս), Ուկրաինայում (Բարձրագույն Ռադա), Իսրայելում (Քնեսեթ), Մոնղոլիայում (Խուրալ), Սերբիայում և Չեռնոգորիայում (Սկուպշինա), Բուլղարիայում (Народно събрание), Մակեդոնիայում (Ժողով), Լեհաստանում, Լատվիայում և Լիտվայում (Սեյմի բոլոր երեք երկրներում), Ֆինլանդիայում (Էդուսկունտ), Շվեդիայում (Ռիկսդագ), Գերմանիայում (Բունդեսթագ), Հայաստանում (Ազգային ժողով) և մի քանի այլ երկրներում կիրառվում են սեփական անվանումները՝ խորհրդարաններն անվանակոչելու համար։
Խորհրդարանը հանդիսանում է ներկայացուցչական մարմին, որտեղ ողջ բնակչությունը և երկրի շրջանները ներկայացված են իրենց կողմից ընտրված ներկայացուցիչներով։ Որպես կանոն՝ ողջ խորհրդարանը կամ խորհրդարանի ստորին պալատը (օրինակ՝ դաշնություններում) ձևավորվում են ընդհանուր ընտրությունների միջոցով։
Ժամանակակից պետություններում խորհրդարանները, որպես կանոն, հանդիսանում են օրենսդիր մարմիններ, այսինքն՝ լիզորված են օրենքներ ընդունելու լիազորությամբ, ինչպես նաև այս կամ այն չափով լիազորված են ձևավորելու և վերահսկելու գործադիր իշխանությունը (օրինակ՝ իշխանությանը անվստահություն հայտնելը և նախագահի իմպիչմենտի գործընթացն իրականացնելը)։
Խորհրդարանի պատմություն
Ազգային ներկայացւցչության մարմինները գոյություն են ունեցել դեռևս հնագույն պետություններում, օրինակ՝ Հին Հռոմում։ Դա կարող էր լինել ազգային ժողով, ավագների խորհուրդ, Սենատ, կոմիտիաներ, վեչե, և այլն։ Միջին դարերում տարածում գտավ ներկայացուցչական համակարգը, որի դերը նման էր խորհրդարանի դերին։ Այս համակարգը գործում էր Ֆրանսիայում (Գլխավոր շտատներ), Իսպանիայում (Կորտեսներ), Ռուսաստանում (զեմստվոյական ժողով) և այլն։
Ժամանակակից պառլամենտարիզմի հայրենիքը համարվում է Անգլիան։ Խորհրդարանի նախատիպը ձևավորվել է Անգլիայում 18-րդ դարում երբ արքա Յոհան Անհողին ստիպված ր ստորագրել Ազատությունների մեծ խարտիան։ Այդ փաստաթղթի համաձայն՝ թագավորն իրավունք չուներ մտցնելու նոր հարկատեսակներ՝ առանց թագավորական խորհրդի համաձայնության։ Մեծ Բրիտանիան առաջին երկիրն է, որտեղ խորհրդարանն իր վրա է վերցրել իշխանությունը՝ ողջ ծավալով։
Պատմականորեն խորհրդարանն իրականացնում էր ամորտիզատորի դեր՝ իշխանության (միապետի) և ժողովրդի միջև։ Խորհրդարանը հաճախ որոշիչ դեր է խաղում սոցիալական կատակլզմների ժամանակ․ 17-րդ դարի Անգլիական հեղափոխությունը, խորհրդարանի արձակումն Օլիվեր Կրոմվելի կողմից և այլն։ Աստիճանաբար պետությունների մեծամասնությունում խորհրդարանը երկրորդական մարմնից վերածվեց բարձրագույն պետական մարմնի՝ դադարելով միայն իշխանության և ժողովրդի միջև հաշտարար լինելուց։
Խորհրդարանի կազմ
Խորհրդարանի անդամները կոչվում են պատգամավորներ՝ խորհրդարանի ստորին պալատի համար, և սենատորներ՝ վերին պալատի համար։ Սովորաբար խորհրդարանի մեջ մտնում է 300-500 անդամ, բայց այդ թիվը կարող է նաև ընդհանրապես այլ լինել (մի քանի տասնյակից մինչև 2 000-3 000)։
Խորհրդարանը կարող բաղկացած լինել 1 կամ 2 պալատներից։ Երկպալատ պառլամենտում որպես կանոն պալատներից մեկը համարվում  է վերին, երկրորդը՝ ստորին։ Այսպես․ Մեծ Բրիտանիայում խորհրդարանի վերին պալատը Լորդերի պալատն է, ստորինը՝ Համայնքների պալատը, Ռուսաստանում՝ Դաշնության խորհուրդ և Պետական Դումա, Ղազախստանում՝ Սենատ և Մաժիլիս, ԱՄՆ֊ում՝ Սենատ և Ներկայացուցիչների պալատ։ Որպես կանոն՝ վերին պալատը ձևավորվում է ավելի քիչ ժողովրդավարական ճանապարհով, քան՝ ստորինը։
Խորհրդարանը երկու պալատների բաժանելու իմաստն այն է, որ ստորին պալատի կողմից հավանության արժանացած կամ ընդունված օրինագծերը պետք է հավանության արժանանան նաև վերին պալատի կողմից, որը, որպես կանոն, մեծ մասամբ կառավարության շահերից ելնող դիրքից են հանդես գալիս։
Իսպանիայում հայտնի է բազմապալատ խորհրդարանի նախադեպ։
Խորհրդարանի կազմում սովորաբար գործում ն կոմիտեներ և հանձնաժողովներ՝ կոնկրետ հարցերի շրջանակի համար նախատեսված (տնտեսության, արտաքին գործերի և այլն)։ Դրանք զբաղվում են խորհրդարանում քննարկվելիք համապատասխան թեմայի շուրջ որոշումների նախապատրաստմամբ։
Բացի այդ՝ խորհրդարանում ստեղծվում են նաև ֆրակցիաներ, որոնք ձևավորվում են ըստ կուսակցականության սկզբունքի, որպես կանոն՝ կուսակցությունների ներկայացուցիչներից, և պատգամավորական խմբեր, որոնք միավորում են ֆրակցիաներում չընդգրկված պատգամավորներին։
Աշխարհի երկրների խորհրդարաններ
Երկպալատ խորհրդարաններում առաջնայինը վերին պալատն է։
Միջազգային խորհրդարաններ
Գոյություն ունի միջազգային մարմինների մի շարք, որոնք այս կամ այն չափով նույնականացվում են խորհրդարանի հետ։ Որպես կանոն՝ դրանք աշխատում են որևէ միջազգային կազմակերպության կառուցվածքում։ Այդպիսի մարմինները կարող են ընտրվել անմիջականորեն ընտրազանգվածի կողմից, բայց ավելի հաճախ ազգային խորհրդարանների ներկայացուցիչների կողմից։ Օրենսդիր մարմնի համաժողովրդական ընտրություններ տեղի են ունենում Եվրոպական խորհրդում, Կենտրոնական Ամերիկայի խորհրդարանում, ծրագրվում է Արաբական խորհուրդ և Խորհրդարանական վեհաժողով հիմնել Ռուսաստանի և Բելառուսի միությամբ։ Խորհրդարանների ներկայացուցիչներից խորհրդարանական վեհաժողովներ կան Եվրոպայի խորհրդում, ՆԱՏՕ֊ում, Եվրոպայի անվտանգության և համագործակցության կազմակերպությունում, ԱՊՀ֊ում։ Ժնևում աշխատում է Միջպառլամենտական միությունը՝ աշխարհի խորհրդարանների ասոցիացիան։ 2008 թվականին Ստամբուլում հիմնվել է Թուրքալեզու պետությունների խորհրդարանական վեհաժողովը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Օրենսդիր մարմիններ Կատեգորիա:Օրենսդիր իշխանություն
Տավրիչեսկի (Նեկլինովսկի շրջան)
Տավրիչեսկի (Таврический), գյուղ (խուտոր) Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Նեկլինովսկի շրջանում։ Մտնում է Նոսովսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Անդրեևկա (գյուղ, Իլիշևսկի շրջան)
Անդրեևկա (Андреевка, Андреевка), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Իլիշևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 918 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Իլիշևսկի շրջանի բնակավայրեր
Բուրյակովկա (գյուղ, Չեռվոնոարմեյսկի շրջան)
Բուրյակովկա (Буряківка), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Չեռվոնոարմեյսկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1934 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Բուրյակովկա գյուղում բնակվում էր 294 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 170,04 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Չեռվոնոարմեյսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1934 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Արիզոնայի համալսարան
Արիզոնայի համալսարան, (The University of Arizona), Արիզոնա նահանգի հանրային գիտահետազոտական բարձրագույն ուսումնական հաստատությունը սեփական հողամասով, որը հիմնադրվել է 1885 թվականին ( Արիզոնայի տարածքի առանձին նահանգ վերափոխվելուց 27 տարի առաջ)։ Դրա կազմի մեջ մտնում է Արիզոնա նահանգի միակ բժշկական ուսումնական հաստատությունը` բժշկության դոկտորի աստիճան տրամադրելու իրավունքով։ 2008 թվականի աշնանը, ուսանողների ընդհանուր թիվը կազմել է 38.057 մարդ։ 2017 թվականին համալսարանում ուսանողական ակումբների և կազմակերպությունների թիվը գերազանցել է 600-ը։ Արիզոնայի համալսարանը Ֆորբսի վարկանիշային ցանկում առաջին տեղն է գրավել ։
Պատմություն
Համալսարանն ունի 1,068 առկա ուսման ծրագրեր և 87 հեռավար ուսուցման ծրագիր, որոնք մատչելի են ուսումնասիրման համար։ Արիզոնայի համալսարանում առավել տարածված են ուսումնասիրության հետևյալ ոլորտները (ստորև ներկայացված է ուսանողների տոկոսը `համեմատած 2014-2015 ուսումնական տարվա համալսարանական ուսանողների ընդհանուր թվի հետ) ։
15% - Բիզնես, կառավարում, շուկայավարում և հարակից մասնագիտություններ։
10% - Կենսաբանություն և Կենսաբժշկություն։
9% - Սոցիոլոգիա։
8% - Հոգեբանություն։
7% - բազմաբնույթ / միջառարկայական ոլորտներ։
Հատկապես մեծ են Արիզոնայի համալսարանի նվաճումները աստղագիտության և աստղաֆիզիկայի բնագավառներում։ Մասնավորապես, Ստյուարդի աստղադիտարանի հետազոտողների մի խումբ `Ռոջեր Էնջելի գլխավորությամբ, աշխատում է աշխարհի ամենահզոր աստղադիտակի կառուցման վրա, որը հայտնի է որպես Հսկա մագելանյան աստղադիտարան։ Հեռադիտակը կառուցումը պետք է ավարտվի 2025 թվականին և կարժենա 500 միլիոն ԱՄՆ դոլար։ Աստղադիտակը կներառի յոթ 18 տոննանոց հայելիներ, որոնք ապահովում են հրաբուխների և «ալիքների» հստակ պատկերներ Մարսի վրա և Լուսնի վրա գտնվող լեռներում, ընդ որում պատկերը 40 անգամ ավելի արագ թարմացվելու են, քան թույլ են տալիս այսօրվա ամենամեծ աստղադիտակները ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան համալսարանների ասոցիացիա
Ռամկավար ազատական կուսակցություն (Հայաստան)
Ռամկավար Ազատական Կուսակցություն (Հայաստան), հայ ազգային կուսակցություն է։ Հիմնվել է 2012 թ. հունիսի 3-ին՝ 2 կուսակցությունների միավորումով։
ՌԱԿ (Հայաստան) կուսակցությունը գործում է Հայաստանում։
Կոչ ուղարկել է նաև Ռամկավար Ազատական Կուսակցության (ՌԱԿ) համագործակցության և ապագայի միավորման հույսով։
Կատեգորիա:Հայաստանի կուսակցություններ Կատեգորիա:2012 հիմնադրումներ Հայաստանում Կատեգորիա:Ռամկավար ազատական կուսակցություն Կատեգորիա:Հայաստանի եվրոպամետ կուսակցություններ Կատեգորիա:Հայաստանի լիբերալ կուսակցություններ
Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց եկեղեցի
Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց եկեղեցի, կրոնական կառույց Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Օշական գյուղում։ Արագածոտնի թեմի առաջնորդանիստ եկեղեցին (1996 թվականից)։ 443 թվականին կառուցել է իշխան Վահան Ամատունին՝ Մեսրոպ Մաշտոցի գերեզմանի վրա։
Պատմություն
17-րդ դարում եկեղեցին եղել է կիսավեր։ Առաքել Դավրիժեցին գրել է.
1639–1645 թվականներին Փիլիպոս Ա Աղբակեցի կաթողիկոսը հիմնովին նորոգել է եկեղեցին։ 19-րդ դարում Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց եկեղեցին վերստին եղել է խարխուլ և վթարային վիճակում, ուստի 1850 թվականին Ներսես Ե Աշտարակեցին կոնդակով դիմել է Սինոդին՝ եկեղեցին նորոգելու առաջարկով։ 1860 թվականին Միքայել Նալբանդյանը, Հնդկաստան մեկնելուց առաջ, ուխտի է եկել Օշական, և եկեղեցու անմխիթար վիճակը տեսնելով, բանաստեղծությամբ իր վիշտն ու դառնությունն արտահայտել։
Ուուսնա
Ուուսնա (Uusna), գյուղ Էստոնիայի Վիլյանդիմաա նահանգի Վիիռացի շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 336 մարդ։
Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց եկեղեցի
Պատմություն
1880 թվականին, եկեղեցու հարավային կողմում, Վահան Ամատունու գերեզմանի վրա, կանգնեցվել է հուշակոթող, 1884 թվականին եկեղեցուն արևելքից կցել են երկհարկ, 8-սյունանի ռոտոնդայով պսակված զանգակատուն, որը բացառիկ է հայկական ճարտարապետության մեջ իր տեղադրությամբ, գլանաձև ծավալով և Ավագ խորանից բացվող մուտքով։
Ուուսնա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վիլյանդիմաա նահանգի Վիիռացի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց եկեղեցի
Պատմություն
1913 թվականին եկեղեցու հարավային կողմում կառուցվել է դպրոցի շենք։ 1960–1964 թվականներին Վազգեն Ա Պալճյանի հոգածությամբ, միլանահայ Հ. և Թ. Ղազարոսյան եղբայրների բարերարությամբ, բարեկարգվել է եկեղեցու շրջապատը, նորոգվել են Մեսրոպ Մաշտոցի դամբարանը և եկեղեցին, դեպի դամբարան տանող մուտքի դիմաց կանգնեցվել է կոթող՝ մեսրոպյան այբուբենի երկաթագիր տառերով, և դրվել դամբարանի արևելյան խորշում (ճարտարապետ՝ Բ. Արզումանյան), աղոթասրահում կախվել է երկաթակուռ ջահ (ճարտարապետ՝ Ռ. Իսրայելյան)։ 1962 թվականին Մեսրոպ Մաշտոցի բազալտե գերեզմանաքարը փոխարինվել է օնիքս քարից պատրաստված նոր տապանաքարով։ 1964 թվականին եկեղեցու հյուսիսարևմտյան անկյան մոտ կառուցվել է աղբյուր (ճարտարապետ՝ Ա. Իսրայելյան)։ 1966 թվականին Ավագ խորանում մարմարե նոր սեղան է պատրաստվել՝ վրան «Աստվածածինը Մանկան հետ» սրբապատկերով (նկարիչ՝ Հ. Մինասյան)։
1964–1966 թվականներին, հնդկահայ Պ. Ալեքսանյանի բարերարությամբ, եկեղեցու ներսը նկարազարդարվել է «Փառք հայ գրի և դպրության» որմնանկարով (նկարիչներ՝ Հ. Մինասյան, Հ. Մամյան)։ Որմնանկարն իրականացվել է եռապատկեր հորինվածքով՝ ճարտարապետությանը ներդաշնակ։ Արևմտյան պատի որմնանկարում պատկերված է Մեսրոպ Մաշտոցը՝ նորաստեղծ այբուբենը ձեռքին։ Որմնանկարը կամարակապ լուսամուտով բաժանվում է երկու մասի՝ ձախ կողմում Մեսրոպ Մաշտոցն է՝ շրջապատված աշակերտներով, աջ կողմում՝ հայրապետական գահին բազմած Սահակ Ա Պարթևը, կողքին կանգնած են Վռամշապուհ թագավորը և թագուհին, Վահան Ամատունի իշխանը և նախարարները, նրանց վերևում Արարատի ձյունազարդ գագաթն է և Հռիփսիմեի տաճարը։ Կենտրոնում հնարամտորեն օգտագործված է լուսամուտի բացվածքը, որի ապակու վրա, դրսից պայծառ լույսով ողողված, գրված է հայոց այբուբենը։
Հարավային պատին կանգուն և ծնրադիր նետաձիգ զինվորներն են՝ Հայոց աշխարհի պահապանները, նրանց գլխավերևում՝ ուժի, հայրենիքի կենսունակության խորհրդանիշ թևատարած արծիվը։ Հյուսիսային պատին պատկերված է Հայաստանի գարունը՝ ծաղկած ծառերով, զվարթ աղջիկներով։ Որմնանկարը զուգակցում է հայկական մանրանկարչության, միջնադարյան քանդակագործության ու որմնանկարչության ավանդները և 20-րդ դարի հայկական մոնումենտալ արվեստի լավագույն ստեղծագործություններից է։
1995 թվականին եկեղեցու արևմտյան կողմում կանգնեցվել է հուշակոթող։ 1996 թվականին Գարեգին Ա Սարգիսյանի հովանավորությամբ և Արագածոտնի թեմի առաջնորդ Նավասարդ արքեպիսկոպոս Կճոյանի ջանքերով, ամերիկահայ Ջ. Կոբոյանի բարերարությամբ, եկեղեցամերձ դպրոցի շենքը հիմնովին վերակառուցվել է, և 1997 թվականին այնտեղ բացվել է Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց դպրատունը (ճարտարապետ՝ Բ. Արզումանյան)։ Երկհարկանի, սյունազարդ և գմբեթավոր դահլիճներով, ցուցասրահներով, հարուստ գրադարանով, շքեղ կահավորված շենք է, որի սրահներում ներկայացված են հայ անվանի արվեստագետների ստեղծագործություններ։ 1999 թվականին Դպրատանը կազմակերպվել է «Աստվածաշնչական Հայաստան» միջազգային գիտաժողովը, իսկ նույն թվականից, Թարգմանչաց տոնին, ամենամյա «Մաշտոցյան ընթերցումներ» գիտաժողովները։
1997 թվականին եկեղեցու արևմտյան կողմում, Ժ. և Հ. Գաբրիելյանների բարերարությամբ կառուցվել է առաջնորդարանի շենքը (ճարտարապետ՝ Հ. Բաբախանյան), 2000 թվականին Ջ. Կոբոյանի միջոցներով բարեկարգվել է Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց եկեղեցու տարածքը ։
Արտաքին հղումներ
մ օ Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի տեսարժան վայրեր
Տալալաևսկի (Նեկլինովսկի շրջան)
Տալալաևսկի (Талалаевский), գյուղ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Նեկլինովսկի շրջանում։ Մտնում է Վասիլևո-Խանժոնովսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Նեկլինովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի խուտորներ
Կոլվիցա (գյուղ, Կանդալակշսկի շրջան)
Կոլվիցա (Колвица), գյուղ Ռուսաստանի Մուրմանսկի մարզի Կանդալակշսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 9 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Մուրմանսկի մարզի Կանդալակշսկի շրջանի բնակավայրեր
Մուցու (Աոմորի)
Մուցու (むつ市), քաղաք Ճապոնիայի Աոմորի պրեֆեկտուրայում։
2017 թվականի փետրվարի 28-ի տվյալների համաձայն՝ քաղաքի բնակչությունը կազմում է 59 807 մարդ, իսկ բնակչության խտությունը՝ 69,2 մարդ/կմ2 ։ Քաղաքը զբաղեցնում է 864,16 կմ2 տարածք։ Համարվում է Աոմորիի պրեֆեկտուրայի տարածքով ամենամեծ մունիցիպալիտետը։
Աշխարհագրություն
Մուցուն զբաղեցում է Սիմոկիտա Պենիսուլայի տարածքի մեծ մասը։ Հարավում սահմանակցում է Մուցու ծովածոցին, իսկ հուսիսում՝ Ցուգարու նեղուցին։ Համարվում է Հոնսյու կղզու ամենահյուսիսային քաղաքային բնակավայրը։ Քաղաքի որոշ հատվածներ գտնվում են «Սիմոկիտա Հանտո Քուասի» ազգային պարկի սահմաններում։
Կլիմա
Մուցւի կլիման ծովային է (Կյոպպենի կլիմաների դասակարգում, Cfb), ինչը բավականին հազվադեպ է հանդիպում տարածաշրջանում ։ Բնութագրվում է տաք ամառներով և ցուրտ, ձնառատ ձմեռներով։ Միջին տարեկան ջերմաստիճանը 7.2 °C է։
Բնակչություն
Բնակչության շարժը ներկայացված է աղյուսակում ։
Կրթություն
Մուցուում առկա են 13 հանրային տարական դպրոց, 9 միջնակարգ դպրոց և 4 ավագ դպրոց։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Ճապոնիայի նավահանգստային բնակավայրեր
Սպիրուլա
Սպիրուլա — գլխոտանիների դասի տեսակ,  նույն սեռի ներկայացուցիչ՝  տասձեռքանի կենդանու խմբից Decapodiformes, պատկանում է  հատուկ ընտանիքին։
Նկարագրություն
Սպիրուլաների ձեռքերով մարմնի երկարությունը 7-8 սմ է։ Արուները մի փոքր ավելի մեծ են, քան էգերը։ Երկու սեռերն էլ ունեն ներքին թաղանթ՝ ֆրագմոկոն։ Խեցու տրամագիծը ինքնին 20-22 մմ է։ Թաղանթը պարուրաձև փաթաթված է մի քանի բնորոշ չկապակցված պտույտներով, բաժանված են մի շարք խցիկների և կեղևի փորոքային կողմին մոտ սիֆոնով ։ Նրա օգնությամբ կարգավորվում է փափկամարմնի բուսականությունը։ Կեղևը բաժանվում է սիֆոնով միացված պալատների:Պաստակն այնքան ուժեղ է, որ կկարողանա դիմակայել հիդրոստատիկ ճնշմանը 1300-2300 մ խորություններում և միջինում 1700-1750 մ խորության վրա։ Սիֆոնի մեխանիզմը ստեղծում է գերսմոտիկ կոնցենտրացիաներ, որոնք բավարար են պալարի հեղուկից երկտող կատիոնները դուրս մղելու համար պարույրի խորքում գտնվող հիդրոստատիկ ճնշման աստիճանի դեմ, ինչը ապահովում է չեզոքության պահպանումը։ Մարմինը երկարաձգված էր՝ 8 կարճ շոշափուկներով, հագեցած 6 շարքով փոքր ցողունային ծծողներով։ Բռնելով շոշափուկները շատ երկար են։ Տղամարդկանց 4-րդ զույգի ձեռքերը հեկտոկոտիլացված են և զրկված են ծծողներից։ Տղամարդկանց 4-րդ զույգի ձեռքերը հեկտոկոտիլացված են (փոխված սեռական նպատակներով) և զրկված են ծծողներից։ Թիկնոցը հաստ է, հետևը ավարտվում է շեղբերով, ծածկելով կեղևի մեծ մասը։ Միայն թաղանթի բլթակը դուրս է ցցվում խեցի վերջին խցիկում։ Մարմնի վերջում թիկնոցի երկու երկարացված կանխատեսումներ ներկայացնում են լողակներ, որոնց միջեւ գտնվում է լյումինեսցենցիայի օրգանը։ Լողերը փոքր են, ծաղկաթերթի տեսքով, գտնվում են մարմնի հենց վերջում՝ երկայնական առանցքի որոշակի անկյան տակ։ Մարմնի հետևի վերջում՝ լողակների արանքում, գտնվում է բավականին մեծ ֆոտոֆոր ՝ անընդհատ ոչ մանրէային լյումինեսցենտով, որն իր կառուցվածքով կտրուկ տարբերվում է մանրեներով կատվախոտի ֆոտոֆորներից և կաղամարների ֆոտոֆորներից ՝ իրենց սեփական Ֆլուորեսցենցիա։
Կալաշուտ
Կալաշուտ, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզում ։
Սպիրուլա
Շրջանակը և բնակավայրը
Տարածքը մասնատված է։ Արևմտյան և Արևելյան Ատլանտյան օվկիանոս, Կարիբյան ծով, Հնդկական օվկիանոսի հարավարևմտյան և արևելյան մասերը, Մալայական կղզեխմբի ծովերը, Խաղաղ օվկիանոսի հարավ-արևմտյան մասը։ Կենդանի կենդանիները չափազանց հազվադեպ են, պարբերաբար որսվում են Նոր Զելանդիայի և Անտիլյան կղզիների մեծ խորություններում։ Ստորին ձվադրումը և զգալի հորիզոնական միգրացիաների անկարողությունը հանգեցնում են այն փաստի, որ այն ապրում է միայն միջանկյալ ջրերի փակ շրջանառություն ունեցող տարածքներում, որոնք ապահովում են արու և էգերի լանջին պասիվ վերադարձի հնարավորություն ։ Իր կյանքի մեծ մասն անցկացնում է 100-1000 մետր խորություններում։ Այն կատարում է ամեն օր ուղղահայաց միգրացիաներ. Ցերեկը հիմնականում գերակշռում է 600-700 մ խորության վրա, գիշերը ՝ 100-300 մ խորության վրա ։
Կալաշուտ
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Հայերը բռնությամբ տեղահանվել են 1920 թվականի հայ-թուրքական պատերազմի ժամանակ և բնակություն հաստատել Արևելյան Հայաստանում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Սպիրուլա
Կենսաբանություն
Սպիրուլան լողում է հիմնականում գլուխը ներքև, ուղղաձիգ դիրքում և լավ հարմարեցված է ուղղահայաց, բայց ոչ հորիզոնական շարժումներին։ Պոտենցիալ վտանգի դեպքում այն ​​գլուխը և վերջույթների մեծ մասը քաշում է թիկնոցի մեջ։ Գիշերը կերակրում է։ Սնվում է զոոպլանկտոնով։ Այն վերարտադրվում է ներքևում `500-ից 1500-1750 մ խորություններում։ Մեծահասակները ձվադրման սկզբից անմիջապես առաջ իջնում ​​են լոգարանախցիկ։ Որովայնի երկու ձեռքերն էլ հեկտոկոտիլիզացված են, սերմնաբջիջները տեղափոխվում են կնոջ բերանի թաղանթ ։ Ձվերը բավականին փոքր են, ունեն մոտ 1,7 մմ երկարություն։ Ինկուբացիան երկար է և տևում է մի քանի ամիս։ Ուղղակի զարգացում։ Երիտասարդ պտուղները հատումից անմիջապես հետո դուրս են գալիս մեզոպելագիկ։ Նրանք դանդաղ են աճում։ Սեռական հասունությունը տեղի է ունենում 1-1,5 տարեկան հասակում։ Ըստ ամենայնի, կյանքի առավելագույն տևողությունը չի գերազանցում 18-20 ամիսը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
(9972) Մինորուոդա
(9972) Մինորուոդա (Minoruoda), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1993 թվականի մայիսի 26-ին Սատորու Օտոմոյի կողմից Կիյոսատոյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,291863 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8377 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,7461 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1267,31 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,284067 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 9,43° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1993 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Սատորու Օտոմոյի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Արիստարխ Բելոպոլսկի
Արիստարխ Ապոլլոնովիչ Բելոպոլսկի Ариста́рх Аполло́нович Белопо́льский;, ռուս խորհրդային աստղագետ, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1903)։
Ավարտել է Մոսկվայի համալսարանը (1877)։ 1888 թվականից աշխատել է Պուլկովոյի աստղադիտարանում (1917–1919 թվականներին՝ դիրեկտոր)։ Լուսանկարել է 1884 թվականի գիսավորը, Լուսինն ու արևապսակը խավարումների պահերին։ Բացահայտել է, որ Յուպիտերի պտտման պարբերությունը կախված է հասարակածից մթնոլորտի տվյալ մասի ունեցած հեռավորությունից։ Բելոպոլսկին առաջիններից էր, որ սպեկտրոգրաֆով ստացավ լուսատուների սպեկտրները։ (Պուլկովոյի սպեկտրոգրաֆներից մեկը կառուցվել է նրա ցուցմունքով)։ Համապարփակ ուսումնասիրություններ է կատարել լուսատուների տեսագծային արագությունների որոշման ուղղությամբ, որոշել է շուրջ 200 աստղերի տեսագծային արագությունները։ 1895 թվականին ցույց տվեց, որ Սատուրնի օղակները կազմված են մոլորակի շուրջը պտտվող բազմաթիվ փոքր մարմիններից։ Բելոպոլսկին լաբորատոր փորձերով ապացուցեց Դոպլերի սկզբունքի ճշտությունը, այն հետագայում կարևոր նշանակություն ունեցավ աստղերի սպեկտրների ուսումնասիրման համար։ Իր առաջարկությամբ պատրաստված գործիքով ստանալով Արեգակի սկավառակի տարբեր մասերի սպեկտրները՝ Բելոպոլսկին ուսումնասիրեց Արեգակի առանցքային պտույտը (1923)։ Այնուհետև ցույց տվեց, որ այդ պտույտի արագությունը 1925–1933 թվականներին որոշ չափով փոփոխվել է, որը և հաստատվեց այլ աստղագետների դիտումներով։
Բելոպոլսկին ուսումնասիրելով ցեֆեիդների տեսագծային արագությունները, հայտնաբերեց նրանց պարբերական տատանումները։ Այդ փաստը հետագայում մեկնաբանվեց որպես ցեֆեիդների բաբախումներ։ Նա զբաղվել է նոր աստղերի սպեկտրներով, ինչպես նաև՝ գիսավորների գեսերի ֆիզիկական բնույթի և քիմիական բաղադրության հարցերով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս աստղագետներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Սուրբ Նշան եկեղեցի (Եղեգիս)
Սուրբ Նշան, հայ առաքելական եկեղեցի Վայոց ձորի մարզի Եղեգիս գյուղում։ Ընդգրկված է Եղեգիսի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։
Պատմություն
Սուրբ Նշան գմբեթավոր եկեղեցին գտնվում է Վայոց ձորի մարզի Եղեգիս գյուղում` Զարաց եկեղեցուց հարավ - արևմուտք։ Եկեղեցին կառուցվել է 13-րդ դարում։ Ունի քառանկյուն հատակագիծ, պատերը արևմտյան ծայրից ունեն ելուստներ, որոնց կից ձգվում են գլանաձև բներ ունեցող կիսասյուներ,իրենց խարիսխներով ու խոյակներով:Նման կիսասյուներ կան արևելյան կիսակլոր ապսիդի եզրին։ Նշված կիսասյուները միանալով կամարներով,իրենց վրա են պահում գմբեթը։ Մուտքը արևմտյան կողմից է։ Հուշարձանի վրա չկա որևէ արձանագրություն,բացի դրսի կողմից, հարավային պատի վրա եղած արևի ժամացույցի ժամերը ցույց տվող տառերից։ Այս եկեղեցին կոչվում է նաև սուրբ Կարապետ, վերականգնվել է 1964 թվականին։ Եկեղեցուց 30 մետր հեռավորության վրա է գտնվել Տարսայիճ իշխանի ապարանքի ճակատաքարը, որի կենտրոնում քանդակվել են Տարսայիճի և կնոջ` Մինա խաթունի պատկերները։
Գրականություն
ն ն
Կրյուկովո (գյուղ, Պոլտավայի շրջան)
Կրյուկովո (Крюкове), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Պոլտավայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կրյուկովո գյուղում բնակվում էր 189 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Պոլտավայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
(2113) Էրդնի
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,472735 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,2315 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,714 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1420,25 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,253477 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 6,44° անկյուն։
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է V դասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս V Կատեգորիա:1972 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Նիկոլայ Չեռնիխի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Քլեր Փաթերսոն
Քլեր Քեմերոն Փաթերսոն (անգլ. Clair Cameron Patterson, ), ամերիկացի երկրաքիմիկոս, ծնվել է ԱՄՆ-ի Այովա նահանգի Միտչելվիլ քաղաքում։ Ավարտել է Այովայի Գրինելի քոլեջը, Չիկագոյի համալսարանում ստացել է փիլիսոփայության դոկտորի կոչում և իր մասնագիտական ողջ գործունեությունն իրականացրել է Կալիֆորնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտում։
Փաթերսոնը, Ջորջ Թիլթոնի հետ համատեղ, ուրան-կապարային և կապար-կապարային մեթոդների հիման վրա, երկրաբանական ապարների տարիքի որոշման մեթոդ մշակեց։ Նա այդ մեթոդի օգնությամբ Քանյոն Դիաբլո երկնաքարի մնացորդներում պարունակվող կապարի իզոտոպների տարիքը չափեց, որի հիման վրա որոշվեց Երկրի տարիքը՝ 4,55 միլիարդ տարի՝ 70 միլիոն տարին չգերազանցող անճշտությամբ։ Երկրի տարիքի այդ գնահատումը անփոփոխ է մնում 1956 թվականից մինչ օրս։
Փաթերսոնը կապարով աղտոտման խնդրին առաջին անգամ առնչվեց 1940-ականներին, երբ Չիկագոյի համալսարանի ասպիրանտ էր։ Նրա աշխատանքները հանգեցրին արդյունաբերական պատճառներով մարդու մարմնում և մթնոլորտում կապարի կուտակման աճի վերագնահամանը։ Նրա հետագա աշխատանքները հանգեցրին բենզինի կապարե հավելյանյութերի և պահածոյատուփերի կապարե զոդանյութերի արգելմանը։
Վաղ տարիներ
Պատերազմից հետո նրանք վերադարձան Չիկագո, որտեղ Լորին հետազոտական աշխատանք ստացավ ինֆրակարմիր սպեկտրոսկոպիայի բնագավառում, որպեսզի աջակցեր Փաթերսոնին, երբ նա աշխատում է իր դոկտորական աշխատանքի վրա՝ Բրաուն Հարիսոնի ղեկավարությամբ։ Չիկագոյում դոկտորական աշխատանքը վերջացնելուց հետո նա, Բրաունի հետ, 1952 թ. տեղափոխվեց Կալիֆորնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտի երկրաբանության բաժին (ավելի ուշ՝ երկրաբանական-մոլորակային գիտությունների բաժին), որպես գեոքիմիայի ծրագրի հիմնադիր-անդամներ։
Երկրի տարիքի հաշվարկ
Բրաուն Հարիսոնը՝ Չիկագոյի համալսարանից, նոր մեթոդ էր մաշկել՝ մագմայական ապարում պարունակվող կապարի իզոտոպները հաշվելու համար, և 1948 թ. տվեց Փաթերսոնին՝ որպես դիսերտացիայի նախագիծ։ Նա իր աշխատանքի համար որպես հիմք է վերցնում երկնաքարը, ենթադրելով, որ երկնաքարերը՝ Արեգակնային Համակարգի ձևավորման ժամանակաշրջանի մնացորդներ են, և չափելով այդ երկնաքարերից մեկի տարիքը, կարելի է չափել նաև Երկրի տարիքը։ Նյութեր հավաքելը որոշակի ժամանակ խլեց, և 1953 թ. Քլեր Փաթերսոնը Արգոնյան Ազգային Համալսարանից  Կանյոն Դիաբլո երկնաքարի նմուշներ վերցրեց, որտեղ նրան տրամադրվեց նաև մաս-սպեկտրոմետրը։
Վիսկոնսին նահանգում հանդիպման ժամանակ Փաթերսոնը հրապարակեց իր հետազոտությունների արդյունքները։ Երկրի տարիքը վերջնականապես որոշվեց 4.55 միլիարդ տարի (70 միլիոն տարի ավել-պակաս)։ Այդ թիվը մինչ օրս նույնն է մնացել, չնայած՝ անճշտությունը նվազել է մինչև 20 միլիոն տարի։
Կապարից թունավորվելու դեմ պայքար
1965 թ. սկսած՝ իր առաջին՝ «Մարդու կողմից բնական միջավայրի աղտոտում» հոդվածից սկսած, Փաթերսոնը փորձում էր հասարակության ուշադրությունը հրավիրել դեպի՝ արդյունաբերության պատճառով՝ շրջակա միջավայրում և սննդում կապարի պարունակության մակարդակի բարձրացման խնդիրը։ Նա ճանաչված մասնագետների ուժեղ ընդդիմության հանդիպեց, ինչպիսին էր, օրինակ՝ Ռոբերտ Ա. Կեհոն։ Երևի, մասնակի այն պատճառով, որ քննադատում էր մյուս գիտնականների փորձարարական մեթոդները։
Փաթերսոնը ցանկանում էր, որ կապարը հեռացվեր բենզինից, նա նաև պայքարում էր Էթիլ Քորփորեյշընի (Ethyl Corporation) լոբբի և, ընդհանրապես, այդ բնագավառի դեմ, որն օգտագործում էր Թոմաս Միջլիի ժառանգությունը, որը ներառում էր՝ տետրաէթիլկապար և քլորֆտորածխածին։ « Աշխարհում գրեթե ամեն ինչի մասին » գրքում՝ հեղինակ Բիլլ Բրայսոնը նշում է, որ կապարի արդյունաբերության հասցեին՝ նրա քննադատությունից հետո, շատ գիտահետազոտական կենտրոնների կողմից նրա բոլոր պայմանագրերը մերժվում էին, որոնց թվում էր, իբրև թե՝ չեզոք ԱՄՆ-ի առողջապահության ծառայությունը։ 1971 թ. նա դուրս մնաց մթնոլորտի՝ կապարով աղտոտման՝ ԱՄՆ-ի ազգային հետազոտական խորհրդի կազմից, այդ հեռացումը տարօրինակ էր, եթե հաշվի առնենք այն, որ նա այդ խնդրի մասնագետն էր այդ ժամանակ։
ԱՄՆ-ում՝ սկսած 1975 թվականից, բոլոր նոր ավտոմեքենաների  համար պատվիրված էր չէթիլացված բենզին օգտագործել՝ մեքենայի կատալիզատորները պաշտպանելու համար, որը Փաթերսոնի ջանքերի հետ մասին հանգեցրեց նրան, որ 1986 թ. կապարը բենզինից ամբողջովին հեռացվեց և դադարեցվեց նրա արտադրությունը։ Հաղորդվում է, որ կապարի պարունակությունը՝ ամերիկացիների արյան մեջ, 80%-ով նվազել է 1990-ական թվականներին։
Այնուհետև նա ուշադրություն դարձրեց սննդի վրա, որտեղ փորձարարական հետազոտությունների թերությունները թաքցնում էին կապարի մակարդակի իրական բարձրացումը։ Փաթերսոնը իր հետզաոտություններից մեկում ցույց տվեց, որ որոշ պահածոյատուփերում կապարի մակարդակը ավելացել է 0.3-ից մինչև 1400 նանոգրամ մեկ գրամում, երբ պաշտոնական լաբորատորիան 400-700 ավելացում էր ներկայացնում։ Փաթերսոնը նաև համեմատեց կապարի, բարիումի և կալցիումի մակարդակները՝ 1600 տարեկան պերուական կմախքներում։ Հետազոտությունները ցույց տվեցին, որ ժամանակակից ոսկորներում կապարի պարունակության մակարդակը ավելացել է 700-1200 անգամ, հին պերուացիների մոտ կապարի պարունակության առանց համեմատելի փոփոխությունների։
1978 թ. Փաթերսոնը պաշտոն ստացավ ԱՄՆ-ի միջուկային կարգավորման հանձնաժողովում։ Նա իր կարծիքները գրել էր 78 էջանոց զեկույցում, որտեղ պնդում էր, որ կարգավորման միջոցառումները պետք է սկսվեն անհապաղ։ Որոնց թվում էին նաև՝ բենզինը, սննդային բեռնարկղերը, ներկերը, ջնարակը և ջրամատակարարման համակարգը։ 30 տարի անց դրանցից շատերը իրագործվել են ԱՄՆ-ում և աշխարհի այլ մասերում։
Մահ
Փաթերսոնը մահացել է 1995 թվականի դեկտեմբերի 5-ին՝ Կալիֆորնիա նահանգի Սի Ռանչի իր տանը՝ 73 տարեկան հասակում։ Մահացել է ասթմայի պատճառով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երկրաքիմիկոսներ Կատեգորիա:Ամերիկացի երկրաբաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի քիմիկոսներ Կատեգորիա:Չիկագոյի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Ջին (խմիչք)
Ջին, թունդ ալկոհոլային խմիչք է՝ հացահատիկային հումքի եռակի թորմամբ և գիհիի կոնապտղի հավելումով։
Ջինը ծագել է որպես բուժիչ խմիչք, որը պատրաստում էին Եվրոպայի վանականներ ու ալքիմիկներ։ Լայն տարածում է ունեցել հարավային Ֆրանսիայում, Ֆլանդրիայում և Նիդերլանդներում։ Այն հետագայում դարձավ ոգելից խմիչքների արտադրության տեսակ։ Ջինը հայտնվել է Անգլիայում հոլանդական և բելգիական ծագում ունեցող Ջենեվեր խմիչքի տարածումից հետո, որը հիմնականում բժշկական նպատակներով էր օգտագործվում։ Թեև ջինի արտադրությունը զարգանում էր դեռևս 17-րդ դարասկզբին, այն մեծ ճանաչում ձեռք բերեց Վիլհելմ Օրանացու օրոք՝ 1688 թվականի Պանծալի հեղափոխությունից և Ֆրանսիական կոնյակի ներմուծման սահմանափակումներից հետո։
Պատմություն
Ժենեվերի մասին ամենավաղ գրառությունները հանդիպում են 13-րդ դարի հանրագիտարանային "Der Naturen Bloeme" (Բրյուգգե) աշխատությունում, իսկ դրա բաղադրության ամենավաղ տպագիր տարբերակը լույս է տեսել 16-րդ դարում "Een Constelijck Distileerboec" (Անտվերպեն) աշխատությունում։
Ջինի արմատները գալիս են դեռևս 11-րդ դարից, Իտալիայի հարավում գտնվող Սալեռնո քաղաքի Բենեդիկտյան միաբանությունից, որոնց մենաստանը շրջապատված էր գիհիի ծառերով։ Այս վանականները օգտագործում էին կարապի վզի նմանվող թորման սարք, որը հիմնվել էր Աբու Մուսա Ջաբիր իբն Հայյանի կողմից Բաղդադում 700-ականների վերջերում։ Վանականները թորում էին սուր ալկոհոլային տոնիկներ, որոնցից մեկը թորվել էր գիհիի հատիկներից թրմված գինուց։ Գիհիի հատիկները ունեն բուժիչ հատկություններ, այդ պատճառով դրանք դարեր շարունակ եղել են բժիշկների դեղամիջոցների անբաժան մասը։ Հռոմեացիները այրում էին գիհիի ճյուղերը օդի մաքրման համար, իսկ միջնադարյան ժանտախտի ժամանակ բժիշկները գիհիի հատիկներով էին լցնում իրենց սև դիմակների կտուցները՝ Սև մահից պաշտպանվելու համար։ Ողջ Եվրոպայում Գիհիից պատրաստված գինիները օգտագործվում էին որպես դեղամիջոց հազի, մրսածության, ցավերի, լարվածության կամ կտրվածքների դեմ։ Այս դեղամիջոցը խիստ տարածված էր, ոմանց կարծիքով այն անգամ սիրվել էր ժողովրդի կողմից, քանի որ ավելի շատ էր օգտագործվում, քան անհրաժեշտ էր ։
17-րդ դարի կեսերին բազմաթիվ հոլանդացի և ֆլամանդացի գինեգործներ տարածեցին ածիկի ու գարու և գինու վերաթորումը գիհիի, անիսոնի, քիմիոնի, գինձի և այլնի հետ, որոնք վաճառվում էին դեղատներում և օգտագործվում էին այնպիսի առողջական խնդիրների լուծման համար, ինչպիսիք էին երիկամների հիվանդությունները, մեջքի ցավերը, ստամոքսային հիվանդությունները, լեղապարկի հիվանդությունները և հոդատապը։ Ջինը տարածվեց Անգլիայում տարբեր տեսակներով 17-րդ դարի սկզբերին, և Ստյուարտների վերականգնման ժամանակ կարճ վերածնունդ ապրեց։ Այն մեծապես հանրաճանաչ դարձավ որպես կոնյակի այլընտրանք, երբ Վիլհելմ Օրանացին և Մերի II-ը Պանծալի հեղափոխության արդյունքում դարձել էին Անգլիայի, Շոտլանդիայի և Իռլանդիայի համակառավարիչներ ։ Մասնավորապես ստորադաս խավի ներկայացուցիչները ամենայն հավանականությամբ օգտագործում էին ջինը տերպենտինով համեմված ։ Պատմաբան Անժելա Մաքշեյնը նկարագրել է այն որպես "Բողոքական խմիչք", քանի որ դրա տարածումը տեղի է ունեցել բողոքական արքաների օրոք, որոնք պայքարում էին կաթոլիկ իռլանդացիների և ֆրանսիացիների դեմ ։
Ջինի օգտագործումը Անգլիայում մեծացավ, երբ կառավարությունը թույլատրեց ոչ լիցենզավորված ջինի արտադրությունը, միևնույն ժամանակ բարձրացնելով ներմուծվող ոգելից խմիչքների համար տուրքերը։ Անորակ գարին, որը պիտանի չէր գարեջրի արտադրության համար, ձեռք բերեց լայն շուկա, և 1695-1735 թվականներին հազարավոր ջինի խանութներ տարածվեցին Անգլիայում։ Այս շրջանը հայտնի է որպես Լոնդոնյան Ջինոմանիա ։ Քանի որ ջինը համեմատաբար էժան էր նույն ժամանակաշրջանում և տարածաշրջանում հայտնի այլ խմիչքներից, այն սովորաբար սպառվում էր աղքատների կողմից ։ Լոնդոնի 15000 խմիչքի խանութների կեսից շատը, չհաշված սուրճի և տաք շոկոլադի խանութները, ջինի խանութներ էին։ Գարեջուրը դրական համբավ ուներ, քանի որ ավելի անվտանգ էր եփած ալյուր խմելը քան ոչ մաքուր պարզ ջուր ։ Ջինը մեղադրվում էր տարբեր սոցիալական խնդիրներում, և այն կարող էր նաև պատճառ հանդիսանալ մահացության թվի աճին, որը կայունացրեց Լոնդոնի նախկինում աճող բնակչությունը։ Երկու խմիչքների հեղինակությունը պատկերվել է Ուիլյամ Հոգարթի կողմից իր "Գարեջրի փողոց և ջինի նրբանցք" փորագրությունում։ Այդ նկարը BBC-ի կողմից ճանաչվել է որպես "ամենալավ հակաթմրամոլային պաստառը երբևէ" ։ Ջինի մասին 1736 թվականի օրենքը՝ բարձր հարկերի սահմանումը մանրածախ վաճառականնների վրա առաջացրին անկարգություններ փողոցներում։ Հարկը հետզհետե նվազեց, և, ի վերջո, վերացավ 1742 թվականին։ Այնուամենայնիվ, 1751 թվականին լույս տեսած ջինի մասին օրենքը առավել հաջող էր․ այն պարտադրում էր արտադրողներին վաճառել խմիչքը միայն լիցենզավորված վաճառականներին և ջինի խանութները անցան տեղական մագիստրատների հսկողության տակ։ 18-րդ դարում ջինը արտադրվում էր անոթներում, և առավել քաղցր էր, քան այժմյան Լոնդոնյան ջինը։
18-րդ դարասկզբին Լոնդոնում ջինի արտադրությունը բնակելի տներում օրինական էր, և հիմնականում այն թորվում էր տերպենտինով՝ գիհիից բացի որոշակի փայտի խեժի համային երանգ առաջացնելու նպատակով ։ Արդեն 1913 թվականին, Ուեբստերի բառարանում գրված էր՝ "սովորական ջին - հիմնականում թորվում է տերպենտինից"։
Մեկ այլ տարածված մեթոդ էր թորումը ծծմբական թթվի օգտագործմամբ։ Չնայած թթուն չի թորվում, այն ջինին տալիս է դիէթիլ էթերի յուրահատուկ բուրմունք։ Ծծմբական թթուն միանում է մեկ ջրի մոլեկուլի էթանոլի երկու մոլեկուլներից դիէթիլ էթեր առաջացնելու նպատակով, որը միևնույն ժամանակ առաջացնում է նաև ազեոտրոպ խառնուրդ էթանոլի հետ, հետևաբար թորվում է դրա հետ։ Արդյունքը քաղցր ոգելից խմիչքն է։
Հոլանդական կամ բելգիական ջինը, որը հայտնի է նաև որպես ջենեվեր կամ ժենեվեր, զարգացել է ածիկի գինուց և էապես տարբերվում է ժամանակակից ջինի ոճերից։ Շխիդամը, քաղաք Հարավային Հոլանդիայում, հայտնի է իր ջենեվերի արտադրության պատմությամբ։ Նույնը նաև Հասելտի մասին Բելգիայի Լիմբուրգ նահանգում։ Ջենեվերի հին ոճը լայն տարածված էր 19-րդ դարում, որը ներկայացվում էր որպես Հոլանդական ջին ամերիկացիբարմենների կողմից ։
Թորման սյան ստեղծումն ու զարգացումը (1826 և 1831 թվականներին) չեզոք խմիչքների թորումը դարձրեց գործնականում տարածված, հնարավորություն տալով ստեղծել "Լոնդոնյան չոր" ("London dry") ոճը, որը տարածվեց ուշ 19-րդ դարում։
Հասելտում և Շխիդամում կան Ազգային Ջենեվերի Թանգարաններ։
2013 թվականից սկսած ջինը կրկին համբավ է ձեռք բերում ։ Ստեղծվել են բազմաթիվ նոր ապրանքանիշեր և արտադրողներ, որոնք բերում են ջինի արտադրության աճին, փոփոխություններին և նորարարությանը։ Վերջերս առավել տարածված են ջինի հիմքով լիկյորները՝ տարածվելով ավանդական ջին խմողների շուկայից դուրս և ներառելով Վարդագույն Ջին, Խավարծիլի ջին, Մանուշակագույն ջին, Արնանարնջագուն ջին և Մամուխի ջին։ Հսկայական տարածվածությունը և մրցակցությունը հանգեցրել է նրան, որ սպառողները հաճախ խառնում են ջինը և ջինի լիկյորները։
Ստուգաբանություն
Ջին (անգլ․՝ gin) անվանումը Անգլերեն genever-ի կրճատ տարբերակն է, կապված ֆրանսերեն genièvre և հոլանդերեն jenever բառերի հետ։ Բոլորի ծագումը գալիս է լատիներեն juniperus (գիհի) բառից ։
Արտադրության տարբերակներ
Ժամանակակից ջինը կարելի է լայնորեն տարբերակել ըստ երեք հիմնական ոճերի՝
Գիհիից բացի այլ տարածված բուսական կամ մրգային բաղադրամասերը հաճախ պարունակում են ցիտրուսային տարրեր, օրինակ՝ կիտրոն։ Տարբեր հումքերի կիրառումը խմիչքի տարբեր համային երանգներով տեսակներ ստեղծելու հնարավորություն է տալիս։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թունդ ալկոհոլային խմիչքներ‎
Օրգանական հանածո վառելիք
Օրգանական հանածո վառելիք. վառելիքի և էներգիայի հիմնախնդիրը մարդկության առջև ծառացած կարևոր հարցերից մեկն է։ Արդյունաբերության և գյուղատնտեսության արտադրական կարողությունների ընդարձակման, նոր արտադրաեղանակների ներդրման, ձեռքի ծանր աշխատանքի վերացման համար անհրաժեշտ է վառելիքի և էլեկտրաէներգիայի արտադրության մշտական աճ։ Հազարամյակներ առաջ իրար հետ շփելով փայտի երկու կտոր՝ մարդն առաջին անգամ կրակ ստացավ, խորհրդավոր կրակ, որից այնուհետև մնաց անբաժան։ Դրանից սկսած՝ մինչև ժամանակակից գերհզոր հրթիռային շարժիչների ստեղծումը, մարդն անընդհատ փնտրել է ուժի և էներգիայի աղբյուրներ։ Դարեր շարունակ պարզագույն սարքերում որպես բանող ուժ օգտագործվել է մարդկանց և կենդանիների մկանային ուժը։ Այնուհետև մարդը կարողացել է իրեն ծառայեցնել շարժվող ջրի էներգիան։ Որպես առաջին ջրամեքենա կարելի է հիշատակել ոռոգման նպատակով օգտագործվող ասորեստանյան և եգիպտական շերեփանիվները։ 11-րդ դարից սկսած՝ հատկապես եվրոպական երկրներում հողմաղացների ձևով օգտագործվել է քամու ուժը, որը մինչ այդ ծառայում էր որպես առագաստանավերի շարժման միջոց։ Շոգեմեքենայի գյուտը 18-րդ դարի կեսերին (Ջ. Ուատտ) շրջադարձային եղավ քաղաքակրթության համար։ Ջերմային շարժիչների մյուս խումբը ներքին այրման շարժիչներն են, որոնցով համալրված են ավտոմեքենաները։ Այդ շարժիչում վառելիքի այրման ջերմությունը վերածվում է մեխանիկական աշխատանքի։ Ինքնաթիռների, նավերի և հրթիռների շարժման համար ևս օգտագործվում է քիմիական վառելիքի էներգիան։ Որպես էներգիայի հիմնական աղբյուր մինչև այժմ ծառայում է վառելիքի, հատկապես օրգանական վառելիքի այրման ջերմությունը։
Ջերմությունը էներգիայի այլ տեսակների, մասնավորապես աշխատանքի փոխարկվելու մասին գիտությունը կոչվում է ջերմադինամիկա։ Ըստ այս ուսմունքի առաջին սկզբունքի, որը միաժամանակ էներգիայի պահպանման օրենքն է, էներգիան չի կարող առաջանալ ոչնչից և չի կարող անհետանալ։ Քարածխի նստվածքները Երկրի ընդերքի ոչ մեծ խորություններում են, այդ պատճառով առաջինը հենց այդ վառելիքն է սկսել օգտագործվել։ Նավթը և գազը ավելի մեծ խորություններում են (3000 մ և ավելի) և, բնականաբար, հայտնաբերվել ու օգտագործվել են ավելի ուշ։ Հարկ է իմանալ, որ վերջիններիս բաժինը օրգանական հանածո վառելիքի ընդհանուր պաշարի մեջ մեծ չէ։
Յուրաքանչյուր վառելիքի բաժինն ընդհանուր պաշարում.
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Օրգանական քիմիա Կատեգորիա:Վառելանյութեր
Անդրեևկա (գյուղ, Կուգարչինսկի շրջան)
Անդրեևկա (Андреевка, Андреевка), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կուգարչինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 18 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կուգարչինսկի շրջանի բնակավայրեր
Գուտա-Յուստինովկա
Գուտա-Յուստինովկա (Гута-Юстинівка), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Չեռվոնոարմեյսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Գուտա-Յուստինովկա գյուղում բնակվում էր 272 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 200,44 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Չեռվոնոարմեյսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ուուսվադա
Ուուսվադա (Uusvada), գյուղ Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Մեռեմյաե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 23 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Մեռեմյաե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Տրոիցկոյե (Նեկլինովսկի շրջան)
Տրոիցկոյե (Троицкое), գյուղ Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Նեկլինովսկի շրջանում։ Մտնում է Տրոիցկի գյուղական համայնքի կենտրոնի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Նեկլինովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր
Պատմության կեղծարարությունն Ադրբեջանում
Պատմության խեղաթյուրումն Ադրբեջանում, բնորոշում, որ մի շարք պատմաբանների կարծիքով արտահայտում է ադրբեջանական պետական մասնակցությամբ պատմական փաստերի խեղաթյուրմանը։ Նման ազգայնական խեղաթյուրման նպատակներն են աղվանների ներկայացումը որպես ադրբեջանցիների նախնիների, և իրենց բնակեցրած տարածքների մաքրումը հայկական ժառանգությունից ։
Նման հայացքները լայն քննադատության են արժանացել ինչպես հայ, այնպես էլ այլազգի պատմաբանների կողմից՝ Վիկտոր Շնիրելման, Ջավադի, Ֆիլիպ Կոլ, Շիրին Հանթեր և այլք։
Ադրբեջանցիների պատմական կեղծարարություններ
1. 16-րդ դարի սկզբին Պարսկաստանում հաստատվել էր Սեֆյան արքայական ընտանիքը։ Նրա ներկայացուցիչները սերում էին Իրանական Ատրպատականի Արդաբիլ քաղաքից։ Արաբերեն տառադարձմամբ Ատրպատականը («ատր»-կրակ, «պատական» կամ «պայական»՝ հեթանոս) հնչում է որպես Ազարբայեջան (آذربايجان)։ Երկիրն այդպես է կոչվել հարյուրամյակներ շարունակ՝ սկսած 7-րդ դարից, և, ըստ էության, դուրս է մղել իրանական ծագում ունեցող «Ատրպատան» եզրույթը։ Սա հիմք է տալիս ադրբեջանցիներին պնդել, որ շահական Պարսկաստանը ավելի քան 200 տարի իշխած Սեֆյան դինաստիայի (1502-1722) ներկայացուցիչները ադրբեջանցիներ էին, իսկ Սեֆյան Իրանը՝ ադրբեջանական պետություն։ Սակայն ժամանակակից Ադրբեջանի Հանրապետությունը քարտեզի վրա հայտնվել է միայն 20-րդ դարում՝ Իրանական Ադրբեջանի տարածքներից դուրս՝ կապ չունենալով վերջինիս հետ, թեպետ կոչվել Իրանի Ադրբեջան (Ատրպատական) նահանգի անունով  ։ Ադրբեջան և ադրբեջանցի տերմինները ժամանակակից ըմբռնումով սկսել են գործածվել միայն 1918 թվականից, երբ պատմական քրիստոնյա Աղվանք երկրի տարածքում առաջացավ մուսուլմանական Ադրբեջանը։ Հետևաբար Սեֆյանների շրջանում՝ 16-18-րդ դարերում, նման հասկացություններ ուղղակի չկային։ 2. Թուրքմենական ցեղերից Երևանը գրավելուց հետո Սեֆյան Շահ Իսմայիլը կուսակալության ղեկավար է նշանակում իր հարազատներից մեկին, որը Երևանի անունով կոչվում է Ռևան-ղուլու խան, թարգմանաբար՝ Երևանի ծառա։ Նա դառնում է Երևանի կուսակալության առաջին ղեկավարը։ Ադրբեջանցիների պնդմամբ՝ 1512 թվականին նա ամայի տեղում կառուցել է Երևան բերդաքաղաքը իր անունով կոչել «Ռեվան» կամ «Իրավան», որտեղից գալիս է Երևան անունը ։ Հետևաբար, քանի որ նա Սեֆյան ադրբեջանական ընտանիքից էր, ուրեմն հիմնել է ադրբեջանական քաղաք ։ Այս կեղծ վարկածը ադրբեջանցիները առաջ էին քաշել 2012 թվականին՝ բերդի 500-ամյակը նշելու (1512-2012) և միջազգային հանրության ուշադրությունը գրավելու համար  ։ Իրականում բերդը կառուցվել է Ռևան ղուլու կուսակալից 70 տարի անց՝ 1582-1583 թվականներին թուրքական բանակի զորահրամանատար Ֆարհադ փաշայի կողմից, երբ օսմանյան զորքերը տիրացել էին Արևելյան Հայաստանին ։ Բերդը կառուցվել էր վաղնջագույն հայկական ամրոցի հիմքի վրա։ Ըստ 7-րդ դարի պատմիչ Սեբեոսի՝ Երևանի բերդը համառ դիմադրություն է ցույց տվել արաբական զորքերին՝ նրանց արշավանքների ժամանակ (640, 642-643, 650)։
3. Ըստ ադրբեջանցիների՝ բերդը հիմնադրելիս Ռևան խանը և նրա հաջորդները այն կառուցապատում են մզկիթներով ու պալատներով, շուկաներով ու բաղնիքներով ։ Իրականում Երևանի բերդի տարածքում առաջին մզկիթը կառուցվել է միայն 1725 թվականին՝ Ռևան ղուլու խանից 200 տարի անց։ Կառուցել է օսմանյան զորահրամանատար Ռեջեբ փաշան, երբ օսմանցի թուրքերը դարձյալ գրավել էին Երևանը ։ Թուրքական մզկիթը վերածվել է ռուսական եկեղեցու՝ սուրբ Նիկոլայ ։ Երկրորդ՝ պարսկական մզկիթը կառուցվել է արքայազն Աբբաս-Միրզայի օրոք՝ 1800-ական թվականներին, և կոչվել «Խանի մզկիթ» ։ Նախախորհրդային Երևանում կար 8 մզկիթ, որոնցից 1-ը կիսավեր է, իսկ մյուսը (Երևանի կապույտ մզկիթ)՝ վերականգնվել է և հանձնվել Իրանի Իսլամական Հանրապետությանը։ Երևանի տարածքում ևս մեկ հուշարձան, որը կառուցվել է թուրքմենական շրջանում, հանձնվել է Թուրքմենստանի դեսպանությանը։ Մնացած 6 մզկիթները, ինչպես նաև սուրբ Պողոս-Պետրոս, սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ, սուրբ Նիկոլայ, Գեթսեմանի և շատ այլ եկեղեցիներ հիմնովին քանդվել են խորհրդային իշխանության ժամանակ՝ 1920-1930-ական թվականների ընթացքում, ոչ թե Հայաստանի գոյության տարիներին (1918-1920)։ Ոչնչացվել է նաև Երևանի բերդը։
4. Ադրբեջանական մամուլը ներկայացնում է ևս մեկ կեղծ փաստարկ, ըստ որի Սարդարի պալատը նույնպես Ռևան խանի օրոք է կառուցվել։ Իրանական ժամանակագրական մատյաններում նշվում է, իսկ պեղումներով՝ հաստատվում, որ Ռևան ղուլու խանից մեկ դար անց միայն՝ Ամիրգունա խանի (1604-1628) օրոք, հիմնվել է սարդարի պալատը։ Այն իր տեսքը ստացել է Մեհմեդ խանի օրոք (1784-1804)՝ 1780-90-ական թվականներին ։ Այսինքն՝ Սարդարի պալատը այնպիսին, ինչպիսին պատկերված է, կառուցվել է ռուսական զորքերի կողմից Երևանի ազատագրումից ընդամենը 30 տարի առաջ։ Նրա տեղում այժմ Երևանի գինու և կոնյակի գործարանն է։