cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Արևելից կողմանք Հայոց
Պատմություն
VI դարում Կուրի ձախ ափից` Չողից, Հայոց Արևելից կողմեր` Պարտավ են տեղափոխվել Աղվանից մարզպանության կենտրոնը և Աղվանքի կաթողիկոսարանը։ Հայկական տարածքների` Աղվանից մարզպանությանը միացվելու հետևանքով ի հայտ է եկել «Հայոց Արևելից կողմեր» հասկացությունը, որը զուտ աշխարհագրական բնույթ է ունեցել։ 428 թվականին, Արևելյան Հայաստանում Արշակունյաց հարստության վերացումից հետո, Պարսկաստանը Մեծ Հայքի ծայրակալ նահանգները միացրել է հարևան մարզպանություններին․ Գուգարքը՝ Վիրքին, Փայտակարանը՝ Ատրպատականին, Ուտիքն ու Արցախը՝ Աղվանքին։ Կարճ ժամանակ հետո, հատկապես 451 թվականի ապստամբության պատճառով, պարսից արքունիքն ստիպված է եղել հպատակ մարզերին տալ որոշ արտոնություններ։ Այս հանգամանքից օգտվելով՝ Արցախը և Ուտիքը մարզպանության ներսում ձեռք են բերել ինքնուրույնություն։ Այդ ժամանակվանից հիշյալ երկու նահանգների տարածքը հայկական աղբյուրներում սկսել է կոչվել «Արևելից կողմանք հայոց», «Արևելից կողմանք», «Հյուսիս-արևելքից կողմանք», «Արևելք», որովհետև այն Հայքի արևելյան (հյուսիսարևելյան) երկրամասն էր, նաև՝ «Աղվանից կողմանք»,«Աղվանք», քանի որ այն մտնում էր «Աղվանք» մարզպանության մեջ։ Արաբական տիրապետության հաստատումով բուն Աղվանքում ստեղծվեցին Շաքիի, Շիրվանի,Դարբանդի պետական միավորումները, և Անդրկուրյան երկրամասը կոչվեց հիշյալ անուններով՝ դուրս մղելով դասական «Աղվանք» անունը։ Վերջին անվանումը մնաց միայն աջափնյա հայաբնակ մարզերի վրա, և «Արևելից կողմանք հայոց», «Արևելք», «Արևելից կողմանք» անունների փոխարեն առավել գործածական դարձան «Աղվանից կողմանք», «Աղվանք» անվանումները։ Մ.Կաղանկատվացու հավաստմամբ՝ Քրիստոսի առաքյալներից Թադևոսը եկել է Հայաստան և քրիստոնեություն տարածել արևելյան կողմերում, այնուհետև «եկավ հռչակվելու արժանի մարտնչողը և երիցս երանելի Գրիգորիսը»։ Թադևոսի նահատակությունից հետո կիսատ գործը շարունակել են նրա աշակերտները, որոնցից մեկը՝ Եղիշեն, Երուսաղեմի առաջին հայրապետ Սուրբ Հակոբից ձեռնադրություն ստանալով, քրիստոնեություն է տարածել Արցախում և Ուտիքում։ Նա Ուտիքի և Արցախի սահմանագլխին՝ Գիս վայրում, կառուցել է եկեղեցի։
Արցախի գավառներ
Արցախի գավառների մասին «Աշխարհացոյց»-ի և մյուս աղբյուրների հաղորդած տեղեկությունների համադրումը ցույց է տալիս, որ դրանց մեծ մասը թվարկված է հյուսիսարևմուտքից հարավ-արևելք ուղղությամբ, բայց այս սկզբունքից շեղվել են Մյուս Հաբանդը, որը մի ժամանակ Սյունիքի Հաբանդ գավառին միացած է եղել ու գտնվել է վերջինիս հարևանությամբ, ինչպես նաև Քուստ ի Փառնես և Կողթ գավառները, որոնք նախապես Ուտիքի մաս են կազմել և բնաշխարհագրական տեսակետից առանձնացել են Արցախի մյուս գավառներից` գտնվելով Մռավի լեռնաշղթայից հյուսիս։ Արցախի մյուս 9 գավառները տեղադրվել են հետևյալ կերպ.
Ուտիքի գավառներ
«Աշխարհացոյց»-ում նշվել է, որ Ուտիքն ունի յոթ գավառ, մինչդեռ թվարկվել է ութը`
Տես նաև
Եղիշե առաքյալի վանք
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արցախ նահանգ Կատեգորիա:Ուտիք Կատեգորիա:Մեծ Հայքի բնակավայրեր ըստ նահանգի Կատեգորիա:Մեծ Հայքի գավառներ
Իմրան Բունյակու
Իմրան Բունյակու (Imran Bunjaku, ), շվեյցարացի ֆուտբոլիստ, ով խաղում է կիսապաշտպանի դիրքում։ Ներկայում հանդես է գալիս շվեյցարական Չելենջ լիգայի «Շաֆհաուզեն» ակումբում։
Կենսագրություն
Իմրան Բունյակուն ծնվել է 1992 թվականի հոկտեմբերի 18-ին Ցյուրիխում (Շվեյցարիա), Կոսովոյից եկած ալբանացիների ընտանիքում։
Ակումբային կարիերա
Իր ֆուտբոլային կարիերան Իմրան Բունյակուն սկսել է Ցյուրիխի «Գրասհոփեր» ակումբում։ 2010 թվականից խաղացել է ակումբի երկրորդական կազմում։ «Գրասհոփերն» ընդգրկված էր Շվեյցարիայի Առաջին լիգայում, որն այն ժամանակ երրորդն էր Շվեյցարիայի ֆուտբոլային լիգաների համակարգում։ Ակումբի հիմնական կազմում Իմրան Բունյակուն առաջին անգամ խաղացել է 2013 թվականի սեպտեմբերի 25-ին. նա մասնակցել է «Լյուցերն» ակումբի դեմ խաղին՝ հանդիպման ավելացված ժամանակի երկրորդ րոպեին փոխարինելով կիսապաշտպան Վերոլյուբ Սալատիչին ։ Շվեյցարիայի առաջնության 2013/14 մրցաշրջանում Իմրան Բունյակուն «Գրասհոփեր» ակումբի կազմում խաղադաշտ է դուրս եկել ընդհանուր առմամբ հինգ անգամ։ Մեծ մասամբ նա փոխարինման է դուրս եկել հանդիպումների վերջում, սակայն բացառություն է եղել հինգերորդ խաղը, որի ժամանակ Իմրան Բունյակուն առաջին անգամ խաղադաշտ է դուրս եկել թիմի հիմնական կազմում. դա եղել է 2014 թվականի մայիսի 18-ին, երբ ցյուրիխյան ակումբը խաղում էր «Սիոն» ակումբի դեմ։ Սակայն հանդիպման 60-րդ րոպեին նրան փոխարինել է այլ ֆուտբոլիստ ։
2015 թվականի փետրվարին Իմրան Բունյակուն տեղափոխվել է շվեյցարական «Շաֆհաուզեն» ակումբ, որ հանդես էր գալիս Չելենջ լիգայում։ 2014/15 մրցաշրջանի մնացած մասում նա ընդգրկված է եղել նոր ակումբի հիմնական կազմում։ 2015 թվականի հոկտեմբերի 18-ին կիսապաշտպանն ստացել է ծնկի լուրջ վնասվածք, ինչի պատճառով երկար ժամանակ չի մասնակցել խաղերի ։
Կարիերան հավաքականում
Իմրան Բունյակուն 2011-2014 թվականներին խաղացել է Ալբանիայի երիտասարդական հավաքականում, որի կազմում մասնակցել է 2013 թվականի Եվրոպայի երիտասարդական առաջնության նախընտրական փուլի 5 խաղի։ Երիտասարդական հավաքականի կազմում նա մասնակցել է 2015 թվականի Եվրոպայի երիտասարդական առաջնության նախընտրական փուլի հինգ խաղի։
Կոսովոյի հավաքականի կազմում Իմրան Բունյակուն մասնակցել է երկու խաղի՝ Օմանի և Հասարակածային Գվինեայի հավաքականների դեմ։ Երկու խաղերն էլ եղել են ընկերական հանդիպումներ և անցկացվել են Պրիշտինայում։ Օմանի հավաքականի դեմ խաղի 84-րդ րոպեին Իմրան Բունյակուն տուգանայինից գնդակն ուղարկել է հակառակորդի դարպասը։ Դա եղել է այդ հանդիպման միակ գոլը և հաղթանակ է բերել Կոսովոյի հավաքականին ։
Հավաքականում
Ընդհանուր՝ 2 խաղ/1 գոլ (national-football-teams.com)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ցյուրիխ քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Ալբանացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Գրասհոպերի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Կոսովացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Կոսովոյի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Մագելանյան անտառներ
Մագելանյան անտառներ (իսպ՝. Bosque Subpolar Magallánico), էկոտարածաշրջան, որը ներառում է Արգենտինայի և Չիլիի հարավային տարածքները՝ Հարավային Պատագոնիան և Հրո երկիր կղզեխումբը ։ Դրանք Երկիր մոլորակի ծայրհարավային անտառազանգվածն են, որից հյուսիս տարածվում են Վալդիվյան անտառներն ու Պատագոնական անապատը։ Մերձբևեռային այդ անտառները նեոտրոպիկ էկոգոտու մի մասն են հանդիսանում։ Դրանցում գերակշռում են բարեխառն գոտուն բնորոշ լայնատերև ու խառը անտառները;
Ընդհանուր տեղեկություններ
Մագելանյան անտառների զբաղեցրած ընդհանուր տարածքը 150 հազար քառակուսի կիլոմետր է; Կլիման խոնավ է, ծովային, սառնավուն ամառներով (օդի միջին ջերմաստիճանը +10 է կազմում) և մեղմ ձմեռներով (միջինը՝ մոտավորապես 0 աստիճան)։ Տեղումներ լինում են ողջ տարվա ընթացքում, ձմռանը՝ գերազանցապես թաց ձյան, ամռանը՝ անձրևների, հազվադեպ՝ նաև ձյան տեսքով։ Տեղումների տարեկան քանակությունը արևմտյան մասում միջին հաշվով կազմում է 4 հազար, արևելքում՝ 500 միլիմետր։
Ուժեղ քամիների պատճառով անտառներում մեծ տոկոս են կազմում ծռված բներով ծառերը։ Բուսական աշխարհի տիպական ներկայացուցիչներն են մագելանյան մայտենուսը, նոտոֆագուսի հարավամերիկյան տարատեսակները, Վինտերի դրիմիսը, Misodendrum punctulatum-ը, պիլգերոդենդրոնը, չիլիական գետնամորին, սամշիտատերև ծորենին։
Կենդանական աշխարհի ներկայացուցիչներից են աշխարհի ամենափոքրաչափ եղնիկները՝ պուդուները, հարավային ջրասամույրները (Lontra provocax), հյուսիսային կողմերում հանդիպում են կատվառյուծներ՝ պումաներ։ Թռչնաշխարհը ներկայացնում են մագելանյան փայրփորիկը (Campephilus magellanicus), պատագոնյան ծաղրասարյակը (Mimus patagonicus), Phrygilus patagonicus-ը։ Ծովափերին հանդիպում են ճայեր, մրրկահավեր, ալբատրոսներ, պինգվիններ, ջրածիծառներ։
Արգենտինայի և Չիլիի Մագելանյան անտառներում առանձնացված են մեկ տասնյակից ավելի ազգային պարկեր և հատուկ պահպանության ենթակա գոտիներ։
Իզաբել Անժուացի
Իզաբել I Անժուացի (Isabelle d’Anjou), կամ Իզաբել (Ելիզավետա) Կոմնենե (Isabelle Comnena), 1172 թվական — 1205 թվականի ապրիլի 5), Երուսաղեմի թագուհի 1192 թվականից և Կիպրոսի թագուհի 1198 թվականից։ Նա Ամորի I-ի և նրա երկրորդ կին Մարիա Կոմնենեի դուստրն էր, արքա Բոլդուին IV-ի և թագուհի Սիբիլ Անժուացու խորթ քույրը։
Վաղ տարիներ և առաջին ամուսնություն
Իզաբելը մանուկ ժամանակ գտնվում էր իր մայր Մարիա Կոմնենեի և խորթ հայր Բալիան դ'Իբելինի Նոբլուսի արքունիքում։ Համաձայն Հալեպի տիրակալ Իմադ ալ-Դին Զանգիի տարեգիր ալ-Իսֆահանիի, նա ուներ սև մազեր և դեմքի գունատ գույն։
Իզաբելի հայր Ամորի I-ի նախկին ամուսնությունը Ագնես դը Կուրտենեի հետ չեղարկվել էր, սակայն այդ ամուսնությունից երեխաների՝ Բալդուինի և Սիբիլի, գահի ժառանգականությունը պահպանվում էր։ Նրա խորթ եղբայր Բալդուին IV-ը ճանաչվում է արքա որպես միակ տղամարդը ժառանգականության գծում, սակայն նա վաղ տարիներից տառագում էր բորոտությունից։ Արդյունքում, նրա ժառանգորդ է հայտարարվում Սիբիլ Անժուացին։ Ընդ որում նրա օրինականությունը վիճարկվում է Իզաբելի մոր և Իբելինների կողմից։
Իզաբելի և Օնֆրուայի Կերակեում ամուսնականի առաջին գիշերը ամրոցի վրա են հարձակվում Սալահ ադ-Դինի զորքերը։ Համաձայն Վիլհելմ Տյուրոսցու, Ստեֆանյան նամակ է ուղարկում սուլթանին, նրան պատմելով վերջերս տեղի ունեցած ամուսնության մասին.
Այնուամենայնիվ, մուսուլմանական աղբյուրներում նշված պաշարման հանգամանքները հաստատում չեն գտնում։
Ժառանգականություն
Նրանից հետո, երբ Բալդուին IV-ը հիասթափվում է իր քույր Սիբիլի նոր ամուսնուց՝ Գի դը Լուզինյանից, նա որոշում է նրան զրկել ժառանգականության իրավունքից։ Նա թագադրում է իր 5-ամյա ազգական Բալդուինին (Սիբիլայի որդուն առաջին ամուսնությունից) համագահակալ և Բարձրագույն Խորհուրդին ստիպում է տղային ճանաչել որպես իր ժառանգորդ։ Մանկահասակ տարիքում նրա մահվան դեպքում գահաժառանգման հարցը պետք է լուծեին Անգլիայի և Ֆրանսիայի արքաները, Սրբազան Հռոմեական կայսրության կայսրը և Հռոմի պապը։ Մինչև Բալդուինի չափահաս դառնալը թագավորությունը պետք է կառավարեր խնամակալը «ամենաօրինական ժառանգներից»։ Համաձայն այդ համաձայնության, Սիբիլը և Իզաբելը հավասար իրավունքներ ունեին խնամակալության համար պայքարում։
Բալդուին IV-ը մահանում է 1185 թվականի գարնանը։ Դրանից քիչ անց կայանում է Բալդուին V-ի հրապարակային, օրինական թագադրումը աստէո Գերեզմանի տաճարում։ Տղային գահի մոտ է տանում Բալիան դ'Իբելինը, ինչը պետք է ցույց տար, որ Իբելինների ընտանիքը ընդունւմ է Բալդուինին որպես օրինական կառավարիչ։ Խնամակալ է հայտարարվում Ռայմունդ III-ը, Տրիպոլիի կոմսը։ Բալդուին V-ը հաճախ էր հիվանդանում և մահանում է 1186 թվականի ամռանը։ Իզաբելի կողմնակիցները կասկածի տակ են դնում Սիբիլի օրինականությունը, կապված նրա ծնողների ամուսնության չեղարկման հետ։ Բազմաթիվ բարոններ նույնպես դժգոհություն են հայտնում Սիբիլի ամուսին Գի դը Լուզինյանի հասցեին։
Պալատական պայքարի արդյունքում, Բալդուին IV-ի սահմանած ժառանգականության հերթականությունը անտեսվում է։ Սիբիլը թագադրվում է Գի դը Լուզինյանի հետ միասին 1186 թվականին։ Իզաբելի կողմնակիցները, նրա մայր Մարիայի, խորթ հայր Բալիան դ'Իբելինի և Ռայմունդ III-ի գլխավորությամբ, հավաքվում են Նաբլուսում։ Նրանք հույս ունեին, որ Օնֆրուան կնոջ անունից գահի նկատմամբ հավակնություններ կհայտնի, սակայն վերջինս անսպասելիորեն անցնում է Գի դը Լուզինյանի կողմը։
Երուսաղեմի թագուհի
Նրա կողմնակիցները որոշում են, որ ստեղծված իրավիճակում թագուհուն անհրաժեշտ է նոր ամուիսն։ Գործողությունների այդ տարբերակը նորություն չէր. Իզաբելի հայրը նույնպես ստիպված էր բաժանվել իր առաջին կին Ագնես Կուրտենեից, որպեսզի իրավունք ստանա գահին։ Օնֆրուա IV դը Տորոնը, ում հետ Իզաբելը կապված էր մանկությունից, մեծ ցանկություն չուներ արքա դառնալու։ Նա, նախկինի պես, Գի դը Լուզինյանի համոզված կողմնակիցն էր, բացի այդ, ըստ խառնվածքի Օնֆրուան ավելի շուտ դիվանագետ էր, քան ռազմիկ։ 1190 թվականի աշնանը Մարիա Կոմնենեն և Բալիանը Իզաբելին տանում են Օնֆրուայից և ստիպում են նրան համաձայնվել ամուսնության չեղակման հետ այն պատրվակով, որ ամուսնությունը կնքվել է Բալդուին IV-ի հարկադրմամբ։ Նրանք նպատակադրվել էին Իզաբելին կնության տալ փառասեր Կոնրադ I Մոնֆերացուն, ով Բալդուին V-ի մերձավոր ազգականներից էր և իրեն ցույց էր տվել որպես քաղաքագետ և ռազմիկ։ Երկարատև բանակցություններից հետո Օնֆրուան համաձայնվում է ամուսնության չեղակման հետ, որը իրականացվում է Պիզայի արքեպիսկոպոս Ուբալդո Լանֆրանչի և պապական պատվիրակ Ֆիլիպ Բովեի կողմից։ Ֆիլիպը Կոնրադին և Իզաբելին պսակադրում է նոյեմբերի 24-ին, չնայած այն առարկումներին, որ ամուսնությունը եկեղեցական կանոններով արյունապղծական էր՝ Իզաբելի խորթ քույր Սիբիլը ամուսնացած էր Կոնրադի ավագ եղբոր հետ։ Որոշ ժամանակակից հեղինակներ կարեկցում են երիտասարդ թագուհու ճակատագրին, ամուսնացրած «ալեհեր ծեր ռազմիկի հետ» ։ Սակայն Կոնրադն այն ժամանակ մոտ 45 տարեկան էր, նա խելացի էր, լավ կրթված, գեղեցիկ և խիզախ, այնպես որ, նրա դրությունը պակաս վշտաբեկ էր, քան համարում էին ոմանք։
Իզաբելի հետ ամուսնության արդյունքում Կոնրադը փաստացիորեն դառնում է Երուսաղեմի արքա։ Սակայն, դեռևս տասնյոթ ամսվա ընթացքում Գի դը Լուզինյանը վիճարկում էր այդ, հայտնելով գահին իր հավակնությունները։ Գի դը Լուզինյանի գլխավոր կողմնակիցն էր Ռիչարդ Առյուծասիրտը, նրա ավատատերը Պուատույում։ Իր հերթին, Իզաբելին և Կոնրադին աջակցում է Ֆիլիպ II Օգոստոսը, Կոնրադի ոչ հարազատ եղբայր Լուի VII Երիտասարդի որդին։ Վերջ ի վերջո, Կոնրադի թագավորական տիտղոսը հաստատվում է 1192 թվականի ապրիլին։
Սակայն թագադրվել Կոնրադը չի հասցնում։ 1192 թվականի ապրիլի 28-ին Տյուրոսում Իզաբելը և նրա շքախումբը հապաղում են բաղնիքում և ուշանում են համատեղ ընթրիքին։ Այդ ժամանակ Կոնրադը որոշում է ընթրիքին հրավիրել եպիսկոպոս Ֆիլիպ Բովեին, սակայն նրան գտնելով ընթրելիս, բռնում է դեպի պալատ հետադարձ ճանապարհը։ Ճանապարհտին նրան կանգնեցնում են մուրացկանի հագուստով երկու ասասիններ և հարվածում են դաշույնով։ Կոնրադը նույն օրը մահանում է վերքերից։ Իզաբելը արդեն հղի էր դուստր Մարիայով։
Երկու օր անց Տյուրոս է վերադառնում Հենրիխ II Շամպանցին (Անգլիայի և Ֆրանսիայի արքաների ազգականը) և Ռիչարդ արքայի ցուոցումների համաձայն նշանադրվում է Իզաբելի հետ։ Ըստ որոշ ժամանակագիրների, Իզաբելը անկեղծորեն սիրահարվում է Հենրիխին, սակայն նրա կողմից ամուսնությունը լոկ քաղաքական քայլ էր։ Այդ նշանադրությունը նպաստում է այն լուրերի տարածմանը, թե իբր Ռիչարդը մասնակցություն ունի կոնրադի սպանության գործում։ Հենրիխի և Իզաբելի ամուսնությունը կայանում է Կոնրադի մահից ընդամենը ութ օր անց։ Իմադ ադ-Դին ալ-Իսֆահենը, ով ներկա էր հարսանիքին, գրում է.
Հենրիխը մահանում է 1197 թվականին, դժբախտ պատահարից. պատշգամբը կամ պատուհան-ճաղաշարը կոտրվում է և նա վայր է ընկնում պատուհանից ։ Նրա մահից հետո Իզաբելը ամուսնանում է չորրորդ անգամ. Ամորի II-ի (նույն ինքը Ամորի I Կիպրացի) հետ, Գի դը Լուզինյանի եղբոր։ Նրանք որպես Երուսաղեմի արքա և թագուհի պսակադրվում են 1198 թվականի հունվարին, Աքքայում ։ Արքա Ամորի II-ը մահանում է 1205 թվականին, ոչ թարմ սպիտակ երկայնաձուկի թունավորումից։ Չորս օր անց մահանում է նաև Իզաբելը։
Իր մահվան պահին Իզաբելը իր ժառանգորդ է հայտարարում իր ավագ դուստր Մարիային։
Երեխաներ
Օնֆրուա IV դը Տորոնի հետ ամուսնությունը անզավակ էր։
Կոնրադ Մոնֆերացու հետ երկրորդ ամուսնությունից նա ունենում է դուստր.
Հենրիխ II Շամպանցու հետ երրորդ ամուսնությունից նա ունենում է երեք դուստրեր.
Ամորի II-ի հետ չորրորդ ամուսնությունից նա ունենում է երուկ դուստր և մեկ որդի.
Ատլիտ
Ատլիտ (עתלית), քաղաք Իսրայելում, տեղակայված է Միջերկրական ծովի ափին, Հայֆա քաղաքից 14 կմ հարավ։ Բնակչությունը՝ ։
Բնակչություն
Բնակչությունը ըստ 2008 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալների կազմել է 5000 մարդ ։
Պատմություն
Առաջին անգամ այստեղ բնակություն են հաստատել Մ.թ.ա. 8-րդ դարում։ Այստեղ գտնվում էր փյունիկացիների քաղաք-նավահանգիստներից մեկը, որը գոյատևել էր մինչև մ.թ.ա. 6-րդ դարը։
Մուրադ Մարգարյան
Մուրադ Երվանդի Մարգարյան (1937, մայիսի 8, գյուղ Սուֆի-Կիշլակ, Ուզբեկստանի Անդիջանի մարզ - 2012, փետրվարի 21, Երևան), հայ արձակագիր։ Հայաստանի գրողների միության անդամ (1985 թ.)։
Ատլիտ
Պատմություն
Խաչակիրների արշավանքների ժամանակ այստեղ կառուցվել է «Դե Ստրուա» բերդը։ Ավելի ուշ՝ 1217-1218 թվականներին, այստեղ Շատո դե Պեկերինի խաչակիրները կառուցեցին նոր՝ ավելի մեծ բերդ։ 1250 թվականին Լուի IX Սրբի կինը Սուրբ Երկրում մնալու ժամանակ այդ բերդում որդի է ունենում։
Մուրադ Մարգարյան
Կենսագրություն
Ընդունվել է Սամարղանդի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի ռուսական բաժին։ 3-րդ կուրսից տեղափոխվել է Երևան, ավարտել Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ 1979 թվականից տպագրվել է։ Վիպակներում ու վեպերում գրողը նկարագրել է մանկության ու պատանեկության դրվագները Սամարղանդ քաղաքում։ Ստեղծագործել է ռուսերեն։ Գրողի երկերի հերոսները տառապած հայեր են, մտածող պատանիներ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ Կատեգորիա:1937 ծնունդներ Կատեգորիա:Մայիսի 8 ծնունդներ Կատեգորիա:2012 մահեր Կատեգորիա:Փետրվարի 21 մահեր Կատեգորիա:Երևան քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ
Ատլիտ
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1903 թվականին, որպես գյուղատնտեսական բնակավայր։ Անվանումը գալիս է Ատլիտ քաղաքի անվանումից։ Բրիտանական մանդատի թվականներին քաղաքի մոտ կար կալանավորների, ինչպես նաև «ապօրինի ներգաղթյալների» համար նախատեսված ճամբար։ Քաղաքում կար նաև բանտ։ 1945 թվականին Պալմախում կազմակերպվեց կալանավորների փախուստը։ Պալմախի ազատ արձակված բանտարկյալներին զինյալները նախ մեքենաներով տարան, հետո նրանց հետ բարձրացան Կարմել լեռը, որտեղ բանտարկյալները թաքնվում էին Յագուրի կիբուցների բնակիչների տներում, ինչպես նաև Բեյթ Օրենում ։ Այս իրադարձության հիշատակաի համար բանաստեղծ Յորամ Տախարլևը և կոմպոզիտոր Լևի Շաարը գրել են «ՍՋրհորից ստվեր և ջուր» երգը (צל ומי באר) :
Ներկայումս նախկին ճամբարի տարածքում գտնվում է «Ալիա Բեթ»-ի թանգարանը ։
Տեսարժան վայրեր
Քաղաքի բերդը կառուցվել է խաչակիրների կողմից։ Գտնվում է Հայֆա քաղաքից 16 կմ հարավ, թերակղզու վրա, Միջերկրական ծովից ակնառու հեռավորության վրա։ Այսօրվա դրությամբ, այդ տարածքը համարվում է ռազմական գոտի, այցելուները կարող են դիտարկել այն միայն հեռվից։
Արգելավայրեր
Բնակավայրից հյուսիս-արևելք կա երեք արգելավայր.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսրայելի քաղաքներ Կատեգորիա:1904 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Մարաքեշ
Մարաքեշ (Մարաքիշ, مراكش), Մարոկկոյի 4 կայսերական քաղաքներից մեկը, իր մեծությամբ 4-րդ քաղաքը Մարոկկոյում՝ Ռաբաթից, Ֆեսից և Կասաբլանկայից հետո։ Գտնվում է Մարոկկոյի արևմտյան մասում՝ Ատլասի լեռների ստորոտին։
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է մոտավորապես 1060 թ-ին Աբու Բաքր իբն Ումարի կողմից, ով Ալ-Մորավիների դինաստիայից էր։ Մարաքեշը մեկ դար շարունակ եղել է Ալ-Մորավիների պետության մայրաքաղաքը։ Մարաքեշի ոսկե դարը եղել է Յաղուբ ալ Մանսուրի կառավարման օրոք (1184—1199), ով կառուցել է Կուտուբիա և Էլ Մանսուրիա մզկիթները։ Կուտուբիա մզկիթի 70- մետրանոց մինարեթը այսօր էլ համարվում է Մարաքեշի խորհրդանիշը
1269 թ-ին Մարաքեշին տիրացան Մարինիդները, ովքեր մայրաքաղաքը Մարաքեշից տեղափոխեցին Ֆես։ 16-րդ դարում Սաադիթները Մարաքեշին վերադարձրեցին մայրաքաղաքային ֆունկցիաները։ Քաղաքում պահպանվել են Էլ Բադի քաղաքի ավերակները և Սաադիթների դամբարանը։ Մինչ 1956-ը քաղաքը եղել է Մարոկկոյի ֆրանսիական պրոտեկտորատի կազմում։ Քաղաքի փաստացի ղեկավարումը եղել է Ալ Գլաուի ֆեոդալական ընտանիքի ձեռքում, որի ներկայացուցիչներից մեկը՝ Թամի ալ Գլաուին կազմակերպել է 1953 թ-ին սուլթան Մուհամմեդ V-ի տապալումը։
Իր ամբողջ պատմության ընթացքում Մարաքեշը միշտ մրցակցել է հյուսիսում գտնվող Ֆեսի հետ՝ երկրի մայրաքաղաք դառնալու հանգամանքով։ Անգամ ժամանակներ են եղել, երբ երկիրը բաժանվել է երկու մասի՝ ունենալով առանձին մայրաքաղաքներ՝ Ֆես և Մարաքեշ։ Ռաբաթի ընտրությունը, որպես նոր մայրաքաղաք, ամենաօպտիմալ լուծումն էր՝ քաղաքների միջև եղած վեճը լուծելու համար։
Քույր քաղաքներ
Մարաքեշի քույր քաղաքներն են
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մարոկկոյի քաղաքներ Կատեգորիա:Նախկին մայրաքաղաքներ Կատեգորիա:1062 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Լոլա Դոլուխանյան
Լոլա Կարենի Դոլուխանյան (Լորետա Դոլուխանյան, ), ճարտարապետ։ Հայաստանի ճարտարագիտական ակադեմիայի թղթակից անդամ, ճարտարապետության դոկտոր (1996)։ Հայաստանի ճարտարապետների միության անդամ։ ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (2013)։
Ֆիզքիմիկոս Սեդա Դոլուխանյանի քույրը։
Կենսագրություն
1960 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը, 1970 թվականին՝ Լենինգրադի գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտը։ 1973 թվականից աշխատում է ՀՀ ԳԱԱ Արվեստի ինստիտուտում որպես առաջատար գիտաշխատող
Աշխատանքները վերաբերում են ժամանակակից հայ ճարտարապետության զարգացման ուղիների, գեղարվեստական միտումների, կերպարվեստի և ճարտարապետության համադրման խնդիրների լուսաբանմանը ։
Դիմանկարներ
Հեղինակել է Ալեքսանդր Թամանյանի, Նիկողայոս Բունիաթյանի, Կարո Հալաբյանի, Միքայել Մազմանյանի, Գևորգ Քոչարի, Տիրան Երկանյանի, Գրիգոր Աղաբաբյանի, Սամվել Սաֆարյանի դիմանկարները։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ կին ճարտարապետներ Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայաստանի ճարտարապետների միության անդամներ Կատեգորիա:ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչներ
Սուրեն Արևշատյան
Սուրեն Ղահրամանի Արևշատյան, իրավաբան, մշակույթի գործիչ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր իրավաբան (1961)։
Կենսագրություն
1916 թվականին ավարտել է Պետերբուրգի առևտրի ինստիտուտը, 1924 թվականին՝ Ռոստովի պետական համալսարանի իրավաբանության ֆակուլտետը, 1936 թվականին՝ Մոսկվայի թատերական ինստիտուտի ռեժիսուրայի ֆակուլտետը։
1918 թվականին մասնակցել է Ղարաքիլիսայի ճակատամարտին։
1924-1930 թվականներին աշխատել է Խորհրդային Հայաստանի դատաքննչական մարմիններում։ 1931-1941 թվականներին զբաղվել է թատերական, մշակութային գործունեությամբ։ 1941-1972 թվականներին եղել է Երևանի պետական համալսարանի իրավաբանության ֆակուլտետի դասախոս, 1942-1972 թվականներին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի դասախոս։ Եղել է Հայաստանյաց առաքելական եկեղեցու Արարատյան թեմի թեմական խորհրդի ատենապետ, Մայր Աթոռի իրավաբան-խորհրդատու ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ իրավաբաններ Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ Կատեգորիա:Ռոստովի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Հինգերորդ շարասյուն
«Հինգերորդ շարասյուն» (quinta columna), գեներալ Ֆրանկոյի գործակալության անվանումը, որը գործել Է Հանրապետական Իսպանիայում, 1936-1939-ի Ազգային-հեղափոխական պատերազմի ժամանակ։ «Հինգերորդ շարասյուն» տերմինն առաջացել Է 1936 թվականի հոկտեմբերին, երբ ֆաշիստական խռովարարները չորս շարասյուներով հարձակվում Էին Մադրիդի վրա, իսկ հինգերորդը (գործում Էր քաղաքում), վճռական պահին պետք Է հարվածեր թիկունքից։ «Հինգերորդ շարասյունը» շփոթություն Էր տարածում, զբաղվում սաբոտաժով, լրտեսությամբ ու դիվերսիայով։ 1939-1945 թվականներին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ «Հինգերորդ շարասյուն» էին կոչում տարբեր երկրներում գործող նացիստական գործակալությունները, որոնք օգնում Էին ֆաշիստական զորքերին զավթելու այդ երկրները։
Նույնասեռ ամուսնություններ Հայաստանում
Նույնասեռ ամուսնությունները Հայաստանում պաշտոնապես չեն ճանաչվում, իսկ ընտանեկան միությունների ցանկացած այլ ձև (այդ թվում՝ փաստացի ամուսնությունը) ոչ նույնասեռ, ոչ էլ տարասեռ զույգերի համար գործող օրենսդրությամբ նախատեսված չէ։
Հայաստանի բնակչության և հասարակական առաջնորդների ճնշող մեծամասնությունը դեմ է նույն սեռի անձանց միջև ամուսնությունների ճանաչմանը։ Ընդ որում, այս թեման հաճախ օգտագործվում է քաղաքական գործիչների կողմից շահարկումների համար։ Այս հարցը բարձրացվել է նաև Հայաստանում սահմանադրական բարեփոխումների ընթացքում։
Սահմանադրություն և դրա բարեփոխում
Հայաստանի անկախության առաջին տարիներին 1977 թվականի ԽՍՀՄ Սահմանադրության օրինակով գործող Հայկական ԽՍՀ 1978 թվականի Սահմանադրության հոդված 51-ում ասվում էր․ «Ամուսնությունը հիմնվում է կնոջ և տղամարդու կամավոր համաձայնության վրա» ։
2005 թվականի հանրաքվեի նախապատրաստման ժամանակ նոր հիմնական օրենքի նախագծի քննարկման ընթացքում հնչեցվել է նույն սեռի անձանց միջև ամուսնության հնարավոր օրինականացման թեման ։ Արդյունքում ընդունված Սահմանադրության հոդված 35-ն ասում էր. «Ընտանիքը հասարակության բնական և հիմնական բջիջն է։ Ամուսնական տարիքի հասած կինը և տղամարդն իրենց ազատ կամարտահայտության դեպքում ունեն ամուսնանալու և ընտանիք ստեղծելու իրավունք։ Ամուսնանալիս, ամուսնության ընթացքում, ամուսնալուծվելիս նրանք օգտվում են հավասար իրավունքներից։» ։
2015 թվականի հանրաքվեից առաջ ինչպես իշխող Հանրապետական կուսակցությունը, այնպես էլ ընդդիմության ներկայացուցիչներն ակտիվորեն հանդես էին գալիս նույնասեռ ընտանիքների իրավունքների օրինականացման դեմ։ Ընդ որում, նոր Սահմանադրության նախագծի հեղինակները պնդում էին, որ ամուսնության մասին հոդվածում ուղղումների նպատակը նույնասեռ ամուսնությունների արգելքն է, իսկ դրանց քննադատները մտավախություն ունեին, որ այդ փոփոխություններն օրիկանացնելու են դրանք ։ Արդյունքում ընդունված Սահմանադրությունն ասում է ․
Հոդված 16։ Ընտանիքի պաշտպանությունը Ընտանիքը հասարակության բնական և հիմնական բջիջն է։ Ընտանիքը, մայրությունը և մանկությունը գտնվում են հասարակության և պետության հովանավորության ու պաշտպանության ներքո։ '''Հոդված 35. Ամուսնանալու ազատությունը''' 1. Ամուսնական տարիքի հասած կինը և տղամարդն ամուսնության և ընտանիքի ստեղծման իրավունք ունեն իրենց կամքի փոխադարձ ազատ արտահայտմամբ։ Ամուսնության տարիքը, ամուսնության և ամուսնալուծության կարգը սահմանվում են օրենքով։ 2. Ամուսնանալիս, ամուսնության ընթացքում, ամուսնալուծվելիս նրանք օգտվում են հավասար իրավունքներից։ 3. Ամուսնության ազատությունը կարող է սահմանափակվել միայն օրենքով՝ առողջության և բարոյականության պաշտպանության նպատակով։
Հայ քաղաքական գործիչների մեծ մասը և որոշ իրավապաշտպաններ այդ հոդվածները գնահատում են որպես ամուսնության միանշանակ սահմանափակում միայն տղամարդու և կնոջ միությամբ և նույնասեռ ամուսնությունների արգելք ։ Մյուս կողմից, Վենետիկի հանձնաժողովի անդամները Սահմանադրության նախագիծը վերլուծելիս նշել են, որ այդ ձևակերպումները «չպետք է մեկնաբանվեն որպես նույնասեռ ամուսնությունների ճանաչման իրավական խոչընդոտ» ։ Որոշ հայ քաղաքական գործիչներ և ԼԳԲՏ ակտիվիստներ նմանատիպ գնահատականներ են տալիս։ Հատկանշական է, որ Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրական դատարանի նախկին նախագահ Գագիկ Հարությունյանը հարցազրույցներից մեկում խուսափել է նույնասեռ ամուսնությունների օրինականության մասին հարցին պատասխանելուց, իսկ արդարադատության նախարարությունը՝ ի դեմս Քաղաքացիական ռեեստրի գործակալության ղեկավար Արգամ Ստեփանյանի, ակտիվիստների հարցմանը պատասխանել է, որ չնայած օրենսդրության մեջ բացակայում է նույն սեռի անձանց միջև ամուսնությունների արգելքը,  իշխանությունները կարող են գրանցել միայն այն ամուսնությունները, որոնք ամրագրված են օրենքով, իսկ դա նշանակում է, որ նույնասեռ ամուսնությունները, որոնք հիշատկված չեն օրենքով, չեն կարող գրանցվել ։
Ընտանեկան օրենսգիրք
Անկախության առաջին տարիներին Հայաստանում գործում էր 1970 թվականի «Հայկական ԽՍՀ-ի ամուսնության և ընտանիքի մասին օրենսգիրքը», որը գրվել է 1968 թվականի «Ամուսնության և ընտանիքի մասին ԽՍՀՄ և խորհրդային հանրապետությունների օրենսդրության հիմքերի» օրինակով, որը հռչակում էր «կնոջ և տղամարդու կամավոր ամուսնական միության վրա ընտանեկան հարաբերությունների կառուցման» սկզբունքը։ Իրավաբան գիտնականների կարծիքով՝ այս ձևակերպումն արտացոլում է ամուսնության ավանդական քննարկումը տղամարդու և կնոջ միության համատեքստում ։
2004 թվականին ընդունված Հայաստանի ընտանեկան օրենսգրքում ասվում է ․Հոդված 1։ Ընտանեկան օրենսդրության հիմնական սկզբունքները 3. Կանայք և տղամարդիկ ամուսնանալիս, ամուսնության ընթացքում, ամուսնալուծվելիս օգտվում են հավասար իրավունքներից։ 4. Ընտանեկան հարաբերությունների իրավական կարգավորումն իրականացվում է տղամարդու և կնոջ ամուսնական միության կամավորության սկզբունքներին համապատասխան… Հոդված 10։ Ամուսնության պայմանները 1. Ամուսնության համար անհրաժեշտ է ամուսնացող տղամարդու և կնոջ փոխադարձ կամավոր համաձայնությունը…
Ընդ որում, Հայաստանի օրենսդրությունը ճանաչում է միայն պաշտոնապես գրանցված ամուսնությունը, մինչդեռ փաստական ամուսնությունը իրավական հետևանքներ չունի ։
2018 թվականին «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության պատգամավոր Տիգրան Ուրիխանյանն առաջարկել է ընտանեկան օրենսգրքում կատարել փոփոխություններ, որոնք արգելում են նույն սեռի անձանց ամուսնությունը։ Սակայն նրա նախաձեռնությունը մերժվել է կառավարության կողմից, որը վկայակոչել է այն, որ Սահմանադրությունը և ընտանեկան օրենսգիրքն արդեն նման բան թույլ չեն տալիս ։ Լրագրողները պատգամավորին մեղադրել են արտահերթ ընտրություններից առաջ ինքնագովազդի մեջ ։
Արտասահմանում կնքված ամուսնության ճանաչում
Հայաստանի ընտանեկան օրենսգրքի համաձայն՝ այլ երկրներում կնքված ամուսնությունները ճանաչվում պետության կողմից, սակայն եթե օտարերկրյա պետության նորմերը հակասում են Հայաստանի Հանրապետության օրենքներին, ապա կիրառվում է Հայաստանի օրենսդրությունը ։ Արդյունքում՝ օտարերկրյա նույնասեռ ամուսնությունների ճանաչումը իրավապաշտպաններին անհնարին է թվում ։
2017 թվականին հուլիսի 3-ին «PanARMENIAN.Net» լրատվական գործակալությունը հոդված է հրապարակել, որտեղ ասվում էր, որ ՀՀ արդարադատության նախարարությունում անանուն աղբյուրը հայտարարել է արտերկրում նույն սեռի անձանց ամուսնությունների Հայաստանում հնարավոր ճանաչման մասին ։ Այս լուրը տարածվել է որոշ լրատվամիջոցների կողմից, սակայն դրա հաստատումը չի եղել։ 2019 թվականին Արդարադատության նախարար Ռուստամ Բադասյանը հայտարարել է, որ Հայաստանը չի ճանաչում նույնասեռ ամուսնությունները ։
Հանրային կարծիք և տրամադրություններ
2015-2016 թվականներին Փյու հետազոտական կենտրոնի (Pew Research Center) կողմից անցկացված հետազոտության համաձայն՝ Հայաստանում նույնասեռ ամուսնությունների հասարակական աջակցությունը գտնվում է Եվրոպայի երկրների շարքում ամենացածր մակարդակներից մեկում․ դրանց ճանաչման օգտին հանդես է գալիս բնակչության միայն 3%-ը։ Ընդ որում՝ ցածր աջակցությունը նկատվել է բոլոր տարիքային խմբերի շրջանում ։
Հայ Առաքելական եկեղեցին, որը երկրում գերիշխող դենոմինացիան է, դեմ է նույն սեռի անձանց միջև ամուսնությունների ճանաչմանը։ 2006 թվականին Ֆրանսիայում բնակվող հայերի զույգը եկել է հայրենիք, որտեղ Էջմիածնի Մայր տաճարում հանպատրաստից հարսանիք է կազմակերպել։ Դա հասարակական մեծ արձագանք է առաջացրել, և տղամարդկանց գործողությունները դատապարտվել են եկեղեցու ներկայացուցիչների կողմից  ։ 2017 թվականին հրապարակվել է ամերիկահայ հոգևորական Վազգեն Մովսեսյանի պատմությունը, որը հանդես է եկել նույնասեռ ամուսնությունների օգտին և սկսել է համագործակցել այդ հարցի շուրջ տեղի ԼԳԲՏ կազմակերպության հետ ։ Արդյունքում, եկեղեցու ղեկավարության պահանջով, Նա հրաժարվել է նման համագործակցությունից ։
Հայաստանի հասարակական առաջնորդների շրջանում գոյություն ունի նույնսեռ ամուսնությունների օրինականացումը չընդունելու վերաբերյալ փաստացի կոնսենսուս ։ Մի քանի բացառություններից մեկն իրավապաշտպան Միքայել Դանիելյանն էր, ով բացահայտորեն հանդես էր գալիս նույն սեռի անձանց ամուսնությունները ճանաչելու օգտին ։ ԼԳԲՏ անձանց իրավունքներին աջակցելու համար նա խոչընդոտման է ենթարկվել որոշ գործընկերների և քաղաքական գործիչների կողմից ։ ԼԳԲՏ անձանց իրավունքների և նույնասեռ ամուսնությունների թեման Հայաստանում օգտագործվում է նաև քաղաքական շահարկումների համար։ Այսպիսի դեպքեր տեղի են ունեցել ինչպես 2015 թվականի հանրաքվեից, այնպես էլ 2018 թվականի արտահերթ ընտրություններից առաջ ։ Ընդ որում, 2018 թվականին վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, արձագանքելով Հայաստանում միջազգային ԼԳԲՏ համաժողովի հնարավոր անցկացման շուրջ հասարակական սկանդալին, հայտարարել է, որ ինքը չգիտի ԼԳԲՏ անձանց իրավունքների խնդիրների պատասխանը, չի ցանկանում այն փնտրել, և այդ խնդիրը կառավարությունը կսկսի լուծել միայն տասնյակ տարիներ անց ։ Միաժամանակ «Դաշնակցություն» կուսակցության ներկայացուցիչ Արմենուհի Կյուրեղյանը վարչապետի կուսակցությանը մեղադրել է նույնասեռ ամուսնությունների օրինականացման հնարավոր առաջխաղացման մեջ ։ Կառավարության անդամներն այդ վայրագություններն անվանել են «պայքար հողմաղացների դեմ» ։ Դիտորդները նշել են, որ վարչապետի նման խուսափողական դիրքորոշումը պայմանավորված է ծայրահեղ պահպանողական բնակչության և լիբերալ էլիտայի միջև նրա հավասարակշռությամբ, որը հեղափոխության ընթացքում նրան իշխանության է բերել  ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Միասեռ ամուսնություններ և միություններ ըստ երկրի Կատեգորիա:ԼԳԲՏ Հայաստանում Կատեգորիա:ԼԳԲՏ իրավունքները Հայաստանում‎ Կատեգորիա:Հայաստանի Հանրապետության իրավունք
Անդրեյ Անդրեև
Անդրեյ Անդրեևիչ Անդրեև (Андре́й Андре́евич Андре́ев, ), ռուս բոլշևիկ հեղափոխական («հին բոլշևիկ»), խորհրդային քաղաքական գործիչ։
Կենսագրություն
Ծնվել է Սմոլենշինայում՝ գյուղացու ընտանիքում։ 2 տարի սովորել է գյուղական դպրոցում։ 1908 թվականին տեղափոխվել է Մոսկվա, որտեղ 13 տարեկանից աշխատել է պանդոկում որպես սպասք լվացող և ինքնաեռ մաքրող ։
1914 թվականին դարձել է ԽՄԿԿ անդամ։ Մասնակցել է Հոկտեմբերյան հեղափոխությանը։ 1926-1930 թվականներին եղել է ԽՄԿԿ Կենտկոմի քաղբյուրոյի անդամության թեկնածու, 1932–1952 թվականներին՝ անդամ, 1924-1925 թվականներին և 1935-1946 թվականներին՝ Կենտկոմի քարտուղար, 1939-1952 թվականներին՝ Կենտկոմին կից կուսակցական վերահսկողության հանձնաժողովի նախագահ։
1931–1935 թվականներին աշխատել է որպես ԽՍՀՄ հաղորդակցության ճանապարհների Ժողկոմ, 1943-1946 թվականներին՝ ԽՍՀՄ գյուղատնտեսության մինիստր, 1946-1953 թվականներին՝ ԽՍՀՄ Մինիստրների սովետի նախագահի տեղակալ։
Ամուսնացած է եղել Դորա Խազան-Անդրեևնայի (1894-1961) հետ։ Որդին՝ Վլադիմիրը, եղել է ավիացիայի ղեկապետ, դուստրը՝ Նատալյան՝ կենսաբանական գիտությունների դոկտոր։
Երկրորդ կինը Զինաիդա Իվանովնան է, ում հետ ամուսնացել է ծերության տարիներին։ Նրանց երեխաներն են՝ Տատյանա, Վալենտինա, թոռները՝ Իլյա, Իվան և Քսենյա։
Անդրեևը մահացել է 1971 թվականի դեկտեմբերի 5-ին, Մոսկվայում։
Պարգևատրվել է Լենինի 4 և Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշաններով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս հեղափոխականներ Կատեգորիա:Ռուս պետական գործիչներ
Գեորգի Կիստյակովսկի
ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ է եղել (1939), Լոնդոնի թագավորական ընկերության օտարերկրյա անդամ ։
Կենսագրություն
Ծնվել է Կիևի համալսարանի իրավաբանության պրոֆեսոր Բոգդան Կիստյակովսկու և Մարիա Կիստյակովսկու (ծնունդով՝ Բերենշտամ) ընտանիքում, նշանավոր իրավաբան Ալեեքսանդր Կիստյակովսու թոռն է։ Կրտսեր եղբայրը՝ Ալեքսանդր Կիստյակովսկին (1904-1983), խորհրդային ու ուկրաինացի կենսաբան է, կենսաբանական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։
Սովորել է Մոսկվայի գիմնազիայում, սակայն ուսումնառության վերջին տարին անցկացրել է Կիևում, որտեղ տեղափոխվել էր 1917 թվականին։ 1918 թվականին մտել է Սպիտակ բանակի կազմի մեջ և մասնակցել 1920 թվականի աշնան ռազմական գործողություններին։ Ղրիմից էվակուացվել է Թուրքիա, ապա տեղափոխվել Հարավսլավիա՝ պապիկի մոտ։
1921 թվականին ընդունվել է Բեռլինի համալսարան, որտեղ 3.5 տարում ավարտել է ամբողջ կուրսը և 1925 թվականին Մաքս Բոդենշտայնի ղեկավարությամբ պաշտպանել դոկտորական ատենախոսություն՝ նվիրված լույսի օգնությամբ առաջացող քլորի օքսիդի տարրալուծման խնդրին։ Համալսարանն ավարտելուց հետո աշխատանքի է անցել Բոդենշտայնի մոտ և նրա խորհրդով էլ 1926 թվականին որպես Ֆիզիկական քիմիայի միջազգային կոմիտեի թոշակառու մեկնել Փրինսթոնի համալսարան՝ պրոֆեսոր Թեյլորի մոտ։ Այստեղ նա սկսել է ուսումնասիրել ադսորբման ու կատալիզի խնդիրները, սակայն Թեյլորի խորհրդով գիրք է գրել ֆոտոքիմիայի մասին՝ «Ֆոտոքիմիական գործընթացներ» վերնագրով։ Գիրքը լույս է տեսել 1928 թվականին Ամերիկայի քիմիական ընկերության մենագրությունների մատենաշարով։ Հրապարակումը երիտասարդ գիտնականին ճանաչում է բերել ֆոտոքիմիայի բնագավառում։ 1930 թվականից դասավանդել է Հարվարդի համալսարանում, որի հետ կապը չի կտրել մինչև իր կյանքի վերջը։
1926 թվականին Կիստյակովսկին ամուսնացել է Հիլդեգարդե Մյոբիուսի հետ (ամուսնալուծվել են 1942 թվականին)։ Առաջին ամուսնությունից ծնված դուստրը՝ Վերա Կիստյակովսկայան, փորձարարական քիմիայի և աստղաֆիզիկայի մասնագետ է եղել, Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական համալսարանի առաջին կին դասախոսը ։ 1933 թվականին Կիստյակովսկին ստացել է ԱՄՆ քաղաքացիություն։
1945 թվականին Կիստյակովսկին ամուսնացել է երկրորդ անգամ Իրմե Շուլերի հետ, որից բաժանվել է 1960 թվականին և 1962 թվականին ամուսնացել Էլեն Մահոնիի հետ ։
Գիտական գործունեություն
1933 թվականից դարձել է Հարվարդի համալսարանի դոցենտ։ Կիստյակովսկու հետաքրքրություններն այդ ժամանակշրջանում եղել են ջերմադինամիկան, սպեկտրասկոպիան, քիմիական կինետիկան ։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին բացառապես զբաղվել է ռազմական հարցերով։ 1940 թվականի հուլիսին դարձել է Ազգային հետազոտական կոմիտեի պայթուցիկ նյութերի մշակման բաժնի խորհրդականը։ 1942 թվականին գլխավորել է նույն կոմիտեի 8-րդ բաժանմունքը, որտեղ զբաղվել է պայթուցիկ նյութերի ստեղծմամբ ու փորձարկմամբ, հրթիռային վառելիքի մշակմամբ։ 1941 թվականից Կիստյակովսկին Գիտությունների ազգային ակադեմիայի ատոմային էներգետիկայի կոմիտեի անդամ է եղել՝ ոչ անմիջական մասնակցություն ունենալով այն աշխատանքներին, որոնք նախորդել են Մանհեթենյան ծրագրին։ Այս ժամանակ Կիստյակովսկին և նրա աշխատակիցներն ուսումնասիրում էին հեքսոգենը և մեծ մասշտաբներով նրա արտադրության եղանակը։ 1943 թվականին սկսվել է Composition B պայթուցիկ նյութի զանգվածային արտադրությունը, որը բաղկացած էր հեքսոգենից, տրոտիլից ու տորպեքսից։ Նա ստեղծել է նաև ուտելու պայթուցիկ չինացի պարտիզանների համար։ Սովորական ալյուրի տեսք ունեցող պայթուցիկը պարտիզանները կարող էին հանգիստ անցկացնել ճապոնական հսկիչ կետերով ։
1943 թվականին Կիստյակովսկին աշխատել է Լոս Ալամոսի լաբորատորիայում։ Նա կիրառել է ռենտգենյան ու լուսանկարչական եղանակներ կումուլյատիվ լիցքերի ուսումնասիրության համար։ 1944 թվականին գլխավորել է ատոմային ռումբի համար ավանդական պայթուցիկների կիրառման բաժանմունքը։ Կիստյակովսկու ղեկավարությամբ մշակվել են պայթուցիկ բարդ լինզաներ, դանդաղ պայթող բորատալը։ 1945 թվականի հուլիսի 16-ին Կիստյակովսկին հետևել է Թրինիթիի (Trinity) փորձարկումներին, իսկ մի քանի շաբաթ անց Fat Man տիպի ռումբը նետվել է Ճապոնիայի Նագասակի քաղաքի վրա։
Աշխատանք Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո
1946 թվականի փետրվարին Կիստյակովսկին վերադարձել է Հարվարդի համալսարան, 1947-1950 թվականների գլխավորել է քիմիայի ամբիոնը, վերսկսել հետազոտական աշխատանքը և դասախոսել ուսանողներին։ 1950-ական թվականներին ակտիվորեն մասնակցել է կառավարական գիտական հաստատությունների աշխատանքներին։ 1953-1958 թվականներին պաշտպանության նախարարության՝ բալիստիկ հրթիռների ուղղությամբ խորհրդատվական կոմիտեի անդամ է եղել, 1959 թվականից՝ ՆԱՍԱ-ի խորհրդատվական կոմիտեի անդամ։ 1958 թվականին Կիստյակովսկին որպես ամերիկյան պատվիրակության անդամ մասնակցել է ատոմային փորձարկումների վերահսկողության հարցերով Ժնևի խորհրդակցությանը։ 1959 թվականի հուլիսին նշանակվել է ԱՄՆ նախագահի խորհրդական գիտության ու տեխնիկայի հարցերով։ Այս պաշտոնում մնալով մինչև 1961 թվականը՝ նա նախագահ Դուայթ Էյզենհաուերի հետ հարցերի լայն շրջանակ է քննարկել՝ հետազոտությունների կոորդինացումից մինչև գիտական կադրերի պատրաստումը։ Հենց նա է եղել սեյսմիկ ուժգնությունից ուժեղ ատոմային փորձարկումների արգելքի նախաձեռնողը։ Դրույթը ներկայացվել է 1960 թվականին, և ԽՍՀՄ-ը ընդունել է այն ։
1962-1965 թվականներին գլխավորել է Ազգային ակադեմիայի՝ գիտության, տեխնիկայի ու պետական քաղաքականության կոմիտեն ։ 1968 թվականի հունվարին, ի նշան Վիետնամի պատերազմի դեմ բողոքի, հրաժարական է ներկայացրել՝ թողնելով իր բոլոր պաշտոնները պետական հաստատություններում։ 1971 թվականից, երբ դադարեցրել է հետազոտական ակտիվ գործունեությունը, մտել է քաղաքական կյանք, ելույթ ունեցել սպառազինությունների մրցավազքի դադարեցման օգտին։ Պագուոշի շարժման ակտիվ մասնակից է եղել, մասնակցել է նաև Աշխարհի բժիշկները հանուն միջուկային պատերազմի կանխման միջազգային կազմակերպության աշխատանքներին։ Որպես մասնագետ մեծ ներդում է ունեցել ԽՍՀՄ և ԱՄՆ բարձր մակարդակի բանակցություններում սպառազինության վերահսկման հարցերով ։ Կյանքի վերջին տարիներին եղել է Council for Livable World («Մարդու համար արժանավայել պայմանների ստեղծման խորհուրդ») կազմակերպության նախագահը, որը 1962 թվականին հիմնադրել էր ամերիկացի ֆիզիկոս Լեո Սիլարդը։
1982 թվականին քաղցկեղից մահացել է Քեմբրիջում։ Նրա աճյունը դիակիզման է ենթարկվել, իսկ մոխիրը ցանել են Քեյթ Կոդի իր տան շրջակայքում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի քիմիկոսներ Կատեգորիա:Ամերիկացի քիմիկոսներ Կատեգորիա:Ուկրաինացի գիտնականներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ազատության նախագահական մեդալով պարգևատրվածներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆիզիկոսներ
Ոզիմ (Բարվառի գավառ)
Ոզիմ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Բարվարի գավառակում ։
Պատմություն
Գյուղն ավերվել, իսկ բնակիչները թուրքերի ձեռքով բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։
Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 150 տուն հայ բնակիչ։
Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահություն, այգեգործություն, մեղվաբուծություն և երկրագործությունն էր։
Պատմամշակութային կառույցներ
Ոզիմն ուներ եկեղեցի։
Սեսիլ դքսուհի
Սեսիլ դքսուհի, Ֆիլիպ I-ի և Բերթրադա դը Մոնֆորի դուստր ։ Նրա կենսագրության մասին տեղեկություններ կան Վիլհելմ Տյուրոսցու ։
Նրա առաջին ամուսնությունը տեղի է ունեցել այն ժամանակ, երբ Անտիոքի դուքս Բոհեմունդ I-ն այցելել է Ֆրանսիա՝ Ալեքսիոս I Կոմնենոսի դատի պաշտպանության համար։ Նա նավարկել է Անտիոքից 1106 թվականին և դարձել Տարսոնի և Մամեստիայի իշխանուհի (Կիլիկյան Հայաստան), Սեսիլը առաջին անգամ ամուսնացել է Գալիլեայի արքայազն, Անտիոքի խնամակալ Թանկրեդի հետ, ով 111 թվականին դարձել է Անտիոքի արքայազն։
Մինչ մահանալը (1112) Թանկրեդը համոզում է Տրիպոլիի կոմս Պոնսին ամուսնանալ Սեսիլի հետ։ Ռյուգենի ամրությունները նրան հասնում են որպես օժիտ։ Նրանք ամուսնացել են 1112 թվականին։ 1133 թվականին ամրոցը պաշարվել է Իմադ ալ-Դին Զանգիի կողմից։ Սեսիլը դիմում է իր եղբորը՝ Երուսաղեմի արքային և ամրոցի պաշարումը դադարեցվում է, սակայն 1137 թվականին երկրորդ անգամ այն չի հաջողվում փրկել։ Սեսիլին հաջորդել է իր որդին, Տրիպոլիի կոմս Ռայմունդ II-ը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անտիոքի դքսուհիներ
Գայա (Հնդկաստան)
Գայա (հինդիերեն՝ गया, گیا ), քաղաք Հնդկաստանում։ Գտնվում է Բիհար նահանգի Պատնա վարչական կենտրոնից 100 կիլոմետր հյուսիս։ Գայայի ափերը ողողում  է Ֆալգա գետի ջրերը։ Գայան սուրբ վայր է հանդիսանում հինդուիզմի և բուդդայականություն համար։ Այն երեք կողմերից շրջապատված է ոչ բարձր քարե բլուրներով։
Գայա քաղաքի մոտ է ծնվել է Դաշրաթխ Մանջխին, որը լեռան միջով ճանապարհ է բացել դեպի մոտակա քաղաք։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հնդկաստանի քաղաքներ Կատեգորիա:Ասիայի քաղաքներ
Փիրուս
Փիրուս, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Շիրվանի գավառակում ։ Գտնվում էր Արևելյան Տիգրիսի ձախ վտակներից մեկի ափին, Սղերդ քաղաքից 36 կմ արևելք, Փիրուս գյուղից 1 կմ արևմուտք։
Պատմամշակութային կառույցներ
Փիրուսն ուներ հայկական եկեղեցի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Գայլաձկան հրամանով (մուլտֆիլմ)
Գայլաձկան հրամանով (По щучьему велению), խորհրդային տիկնիկային ֆիլմ, որը նկարահանվել է ռեժիսորներ Վլադիմիր Պեկարի և Վլադիլմիր Պոպովի կողմից, 1970 թվականին։ Ֆիլմը նկարահանվել է ըստ Տվերի պետական տիկնիկային թատրոնի բեմադրության, ըստ Ելիզավետա Տարախովսկայայի պիեսի, որի սյուժեն վերցված է ռուսական ժողովրդական «Գայլաձկան հրամանով» հեքիաթից։
«Էկրան» ստեղծագործական միության առաջին տիկնիկային ֆիլմն է։
Սյուժե
Մի թագավորությունում, մի երկրում ապրում էր աշխատասեր, բայց աղքատ գյուղացի մի տղա, որի անունն էր Եմելյա։ Որքան էլ որ աշխատում չէր, միևնույնն է, ոչինչ չուներ։ Բայց մի անգամ հաջողությունը նրան էլ է հասնում։ Պատահաբար գետում բռնելով խոսող կախարդական գայլաձուկ, Եմելյան խղճում է նրան և բաց է թողնում նրան, և որպես պարգև` ազատության դիմաց, գայլաձուկն սկսում է կատարել Եմելյայի բոլոր ցանկությունները։
Այդ թագավորության մեջ իշխում էր վախկոտ թագավոր Ոլոռը, և նա ուներ քմահաճ դուստր՝ արքայադուստր Նեսմեյանա, որը հաճախ սենյակում տանջվում էր ձանձրույթից։ Եվ անկախ նրանից, թե քանի փեսացու էր գալիս նրա մոտ, ոչ ոք չէր կարողանում նրան ծիծաղեցնել։ Այդ պատճառով թագավորը խոստացանում է ամուսնացնել արքայադստերն այն մարդու հետ, ով կծիծաղեցնի նրան, սակայն երբ դա հաջողվում է Եմելյային, նա հրամայում է տղային դուրս հանել պալատից, նույնիսկ այն ժամանակ, երբ արքայադստեր մայրը հիշեցնում է նրան իր խոստման մասին։ Ֆիլմի ավարտին Եմելյան արքայադստեր հետ հեռանում է պալատից և սկսում են միասին ապրել երկար ու երջանիկ։
Վերաթողարկում DVD ձևաչափով
Ֆիլմը DVD ձևաչափով վերաթողարկվել է մուլտֆիլմերի հետևյալ հավաքածուներում. «Հեքիաթների ճանապարհներով», «Հին, հին հեքիաթներ 3», «Հին հին հեքիաթներ 2», «Հրեղեն թռչուն», «Պատառիկ և ամպ», «Գայլաձկան հրամանով»։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:«Էկրան» ստեղծագործական միության մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:1970 մուլտֆիլմեր
Քաղց
Քաղցը սննդի նկատմամբ օրգանիզմի ֆիզիոլոգիական պահանջն է և բնորոշ է բոլոր կենդանիներին ու մարդուն։ Փորձառական եղանակով հաստատվել է քաղցի և հագեցածության կենտրոնների առկայությունը կենտրոնական նյարդային համակարգում։ Էլեկտրական հոսանքով քաղցի կենտրոնի գրգռումը, օրինակ, կուշտ կենդանիներին ստիպում է կեր որոնել և ուտել, իսկ հագեցածության կենտրոնի գրգռման դեպքում քաղցած կենդանիները դադարում են կեր ընդունել։
Քաղցի վիճակի կարգավորման և հետագա հագեցածության համար կարևոր նշանակություն ունեն օրգանիզմի սննդանյութերի պահեստները (դեպոներ), որոնք հարմարվողական մեխանիզմներով մարդուն ու կենդանիներին պաշտպանում են հյուծումից և ստիպում սնունդ որոնել սեփական պահեստների դատարկվելուց շատ առաջ։ Քաղցի և հագեցածության փոխհարաբերության խանգարումները կարող են հանգեցնել ճարպակալման կամ հյուծման, որոնք կարելի է կանխել սննդի կանոնավոր ընդունմամբ և ժամանակին կազմակերպված հանգստով։ Ախորժակի խանգարումների (օրինակ՝ բացակայության) դեպքերում պետք է դիմել բժշկի։
Քաղցածությունը կամ սովը, որպես ֆիզիոլոգիական երևույթ, բնության մեջ հաճախ հանդիպում է որոշ կենդանիների (արջ, գետնասկյուռ, ոզնի և այլն) ձմեռային քնի ընթացքում, նաև ցրտի հետևանքով քնափության դեպքում (գորտեր, ձկներ, միջատներ)։ Դա կապված է օրգանիզմի նյութափոխանակության կտրուկ նվազման հետ, ինչը կենդանիներին հնարավորություն է տալիս տարվա անբարենպաստ շրջաններում երկար ժամանակ կյանքը պահպանել էներգիայի չնչին ծախսի պայմաններում։
Այսօր մեծ խնդիր է սովի հիմնահարցը. աշխարհի բնակչության 13 %-ը մշտական թերսնվածության մեջ է, տարեկան 8–10 միլիոն մարդ մահանում է սովից։
Ախտաբանական քաղցածությունն առաջանում է սննդի բացակայության, անբավարարության կամ անլիարժեքության դեպքերում։ Երբեմն քաղցածությունն առաջանում է բնական աղետների, պատերազմների ժամանակ (սով) և այլն։ Հատկապես աղետալի են քաղցածության հետևանքները երեխաների համար. նման դեպքերում դանդաղում է նրանց ֆիզիկական և մտավոր զարգացումը։
Քաղցածությունը լինում է լրիվ (երբ օրգանիզմը սնունդ չի ստանում), բացարձակ (առանց սննդի ու ջրի) և ոչ լրիվ (թերսնում), այսինքն՝ անլիարժեք կամ միատեսակ սնուցում։
Լրիվ և բացարձակ քաղցածության դեպքերում օրգանիզմի կենսունակությունը պահպանվում է եղած պաշարների (հիմնականում՝ ճարպի), այնուհետև՝ օրգանիզմի մյուս հյուսվածքների ծախսման հաշվին։ Էներգիա ստեղծելու հատկությունն աստիճանաբար նվազում է մարմնի քաշի անկմանը զուգընթաց, իսկ ընդհանուր նյութափոխանակության վիճակը մնում է բնականոնի սահմաններում։ Այդ պատճառով քաղցածության ժամանակ նյութափոխանակությունը խթանող գործոնները (ֆիզիկական աշխատանք, շրջապատի ջերմաստիճանի նվազում, օրգանիզմի գերտաքացում, տարբեր հիվանդություններ) մեծացնում են սննդանյութերի կորուստը և արագացնում օրգանիզմի մահը։
Լրիվ քաղցածության հանդեպ տարբեր տեսակի կենդանիների դիմացկունությունը տարբեր է։ Օրինակ՝ մանր թռչունները կարող են դիմանալ 2 օր, հավերը՝ 14-20 օր, շները՝ 40-60 օր, ձիերը՝ մինչև 80 օր, հասուն մարդիկ՝ 65-70 օր։ Աճող երիտասարդ օրգանիզմները մահանում են շատ ավելի շուտ, քան հասունը և ծերը։ Դա կապված է ծեր օրգանիզմում նյութափոխանակության ավելի ցածր մակարդակի հետ։ Կանայք ավելի հեշտ են դիմանում քաղցին, քան տղամարդիկ։
Ոչ լրիվ քաղցածության՝ սննդի անբավարար ընդունման դեպքում օրգանիզմը կարող է ավելի երկար գոյատևել։ Պարզվել է, որ քաղցածությունը կարելի է օգտագործել նաև բուժիչ նպատակներով։ Ռուս գիտնական Ա. Բակուլևը քաղցաբուժությունն օգտագործել է ենթաստամոքսային գեղձի և լեղուղիների սուր բորբոքումների, խոցային հիվանդությունների, ճարպակալման բուժման համար։ Քաղցաբուժության ժամանակ կիրառվում է նաև սահմանափակող սննդակարգ (դիետա), բեռնաթափող օրաբաժին։ Քաղցաբուժության ընթացակարգի ավարտից հետո պետք է օգտագործել կաթնային, բուսական, վիտամիններով և հանքային նյութերով հարուստ սնունդ՝ բժշկի նշանակմամբ։
Հայկական Հանրագիտարան
Կատեգորիա:Ֆիզիոլոգիա Կատեգորիա:Նեյրոհոգեբանություն
Ջոյս Էյկեն
Ջոյս Էյկեն, (Joyce Aiken, ), ամերիկացի արվեստաբան ֆեմինիստ, նկարիչ և մանկավարժ։ Էյկենը 20 տարի դասավանդել է Ֆրեզնոյի Կալիֆոռնիական պետական համալսարանում և աջակցել իր ուսանողներին բացել ֆեմինիստական արվեստի պատկերասրահ։ Սա օգնեց, որ Ֆրեզնոն իր հաստատուն տեղը զբաղեցնի Միացյալ Նահանգների ֆեմինիստական արվեստի շարժման քարտեզի վրա։ Մինչև վերջերս նա Ֆրեզնոյի քաղաքային խորհրդի արվեստի բաժնի նախագահն էր։