cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ռեբեկկա
Հարմարեցումներ
Վեպը մի քանի անգամ էկրանավորվել է, հայտնի է հատկապես Ալֆրեդ Հիչքոքի 1940 թվականին նկարահանված «Ռեբեկկա» ֆիլմը՝ Լորենս Օիվիեի և Ջոան Ֆոնթեյնի գլխավոր դերակատարմամբ։ Հոլիվուդյան կինոարտադրողների բարոյաէթիկական կոդեքսը պահանջում էր, որ ֆիլմերում մարդասպանն իր գործած հանցագործության համար երբեք անպատիժ չմնա, ուստի սցենարը վեպից տարբերվում է նրանով, որ Ռեբեկկայի մահը Հիչքոքի կողմից ներկայացվել է որպես դժբախտ պատահար։
DreamWorks ստուդիան 2012 թվականի սկզբին հայտարարել է, որ նախապատրաստում է վեպի նոր էկրանավորումը։ Սթիվեն Նայթը սցենար է գրելու ։
«Ռեբեկկայի» մոտիվներով հեռուստասերիալներ են նկարահանվել BBC, Carlton Television հեռուստաընկերությունների և 1997 թվականին PBS-ի կողմից՝ Էմիլի Ֆոքսի գլխավոր դերակատարմամբ։ Միխայել Կունցը և Սիլվեսթեր Լևայը գրել են «Ռեբեկկա» մյուզիքլը, որը բեմադրվել է Վիեննայում 2006 թվականին, իսկ Մոսկվայում՝ 3 տարի անց։
Վեպի շարունակություն
«Լեդին Կիլմարտից» հոդվածի հեղինակ Քրիս Սիմմոնսը, հենվելով 1977 թվականի հարցազրույցի վրա, ապացուցում է, որ մի անգամ Դաֆնա Դյումորիեին դիմել է ոմն ամերիկացի գրող՝ նրա «Ֆրանսիական ծովախորշ» վեպի շարունակությունը գրելու թույլտվության խնդրանքով։ Դյումորիեն անհապաղ հեռագրում է մերժում պարունակող պատասխանը։ Նա կտրականապես դեմ էր ուրիշ գրողների, հատկապես, դեռ ապրողների ստեղծագործությունների սիկվելների ստեղծմանը[31]: Այնուամենայնիվ, Դաֆնայի կողմից նման կտրական վերաբերմունքը չխանգարեց նրա ժառանգներին՝ թույլտվություն տալու ամերիկացի գրող Սալլի Բաումաննին «Ռեբեկկա» վեպի սիկվելի ստեղծման համար։ Գիրքը լույս տեսավ 2001 թվականին՝ «Ռեբեկկայի պատմությունը» (անգլ.՝ Rebecca's Tale) վերնագրով ։ Մինչ այս գիրքը, հրատարակչության կողմից 1993 թվականին հրատարակվել էր անգլիացի գրող Սյուզեն Հիլլի «Միսսիս դը Վինթեր։ Դաֆնա Դյումորիեի «Ռեբեկկա» վեպի շարունակությունը» վեպը ։
Տես նաև՝
Դաֆնա Դյումորիե
Հղումներ
Կատեգորիա:Անգլիական վեպեր Կատեգորիա:Էկրանավորված բրիտանական վեպեր Կատեգորիա:Անգլիական գրականություն Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր
Գնայուկ բզեզներ
Գնայուկ բզեզներ, գնայուկներ, բզեզների ընտանիք։ Հայաստանում հայտնի է մոտ 450 տեսակ՝ տարածված անտառներում, դաշտերում, ճահիճներում, ջրերի ափերին, հազվադեպ՝ քարանձավներում։
Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը մինչև 8 սմ է։ Գլուխն ազատ շարժվող է, առաջ ցցված, բեղիկները՝ թելանման՝ 11-հատվածանի։ Ոտքերը երկար են, վազող տիպի, թաթերը՝ 5-հատվածանի։ Ծածկոցները հաճախ սև են կամ մետաղ, փայլով, վերնաթևերը՝ սովորաբար լավ արտահայտված ամբողջական ակոսներով։ Թրթուրները շարժուն են, հաճախ 6 հոդից կազմված երկար ոտքերով, ծածկոցները՝ սպիտակ կամ գունավորված (թուխ, սևակապույտ), փորի ծայրը՝ հիմնականում երկար խոզաններ կրող 2 երկար հոդավոր ցերկաներով։
Բամացում և զարգացում
Գրեթե բոլոր գնայուկները միամյա սերունդ ունեն, սակայն կարող են ապրել մի քանի տարի և կրկնակի զուգավորվել։ Ձվի փուլը տևում է մի քանի օրից 3 շաբաթ, թրթուրինը՝ 2-3, հարսնյակի փուլը շատ կարճ է։ Սովորաբար ձմեռում է հասուն բզեզը։ Հիմնականում գիշատիչ են, կան նաև բուսակերներ, այդ թվում՝ գյուղատնտեսական բույսերի վնասատուներ։ Որոշ տեսակներ (ցայտագնայուկներ, գեղամարմիններ) օգտակար են, սնվում են վնասատու միջատների թրթուրներով։ Տեսակների մեծ մասի և′ թրթուրները, և′ հասունները բազմավեր են։ Գնայուկ բզեզները ակտիվ են գիշերը, ցերեկը թաքնվում են քարերի, թափված տերևների տակ։ Վտանգի ժամանակ արտանետում են այրող հեղուկ։
Կատեգորիա:Բզեզներ
(8858) Կորնուս
(8858) Կորնուս (Cornus), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1991 թվականի օգոստոսի 6-ին Էրիկ Էլստի կողմից Լա Սիլյայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,392752 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9385 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,847 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1351,9 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,266292 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,19° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1991 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էրիկ Էլստի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Սոփիկո Խուխաշվիլի
Սոփիկո Խուխաշվիլի, վրացի շախմատիստուհի,  գրոսմայստեր, միջազգային վարպետ (2013).
Սոփիկոն 16 տարեկան հասակում կարողացել է երկու անգամ դառնալ շախմատի աշխարհի առաջնության չեմպիոն (1999 և 2000 թվականներին)։ Վրաստանի ազգային թիմի կազմում կարողացել է մասնակեց 2 օլիմպիադաների (2008—2010 թվականներ), երկու աշխարհի առաջնության (2007—2009 թվականներին) և Եվրոպայի թիմային մրցաշարին (2009 թվականին)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վրացի շախմատիստներ Կատեգորիա:Վրացի գրոսմայստերներ
Օրգանիզմի ցրտահարություն
Օրգանիզմի ցրտահարություն, հյուսվածքների վնասումը ցրտի ազդեցության հետևանքով։
Առավել հաճախ ցրտահարվում են ստորին, հազվադեպ՝ վերին վերջույթները, քիթը, ականջախեցիները և այլն։ Երբեմն ցրտահարությունը առաջանում է ոչ մեծ սառնամանիքի (–3 °C-ից մինչև 5 °C) ժամանակ և նույնիսկ 0 °C-ից բարձր ջերմաստիճանի պայմաններում, որը սովորաբար պայմանավորված է օրգանիզմի դիմադրողականության անկումով (արյան կորուստ, քաղց, հարբածություն և այլն)։ Նպաստող գործոններն են քամին, օդի բարձր խոնավությունը։ Ցրտի ազդեցությանն օրգանիզմը հակազդում է ծայրամասային արյան անոթների ռեֆլեքսային կծկանքով։ Հյուսվածքների փոփոխությունները կախված են ցրտի ազդեցության տևողությունից և ինտենսիվությունից։
Ցրտահարության տեսակներ
Տարբերում են ցրտահարության 4 աստիճաններ,
Առաջին օգնության միջոցներ
Առաջին օգնության հիմնական նպատակը մարմնի ցրտահարված հատվածի արյան շրջանառության անհապաղ վերականգնումն է։ Ոտքերի և ձեռքերի առաջին և երկրորդ աստիճանների ցրտահարության դեպքում վերջիններս տաքացնել 18–20 °C ջրում, աստիճանաբար ջրի ջերմաստիճանը բարձրացնելով 37–38 °C, կատարել սպիրտով շփումներ, դնել մանրէազերծ չոր վիրակապ, տալ տաք թեյ, ոչ մեծ քանակությամբ ալկոհոլային խմիչք։ Երկրորդ և երրորդ աստիճանների ցրտահարության դեպքում հակափայտացման շիճուկի ներարկում, անտիբիոտիկներ և այլն։ Երրորդ և չորրորդ աստիճանների տարածուն ախտահարման ժամանակ մարմնի ցրտահարված հատվածը ծածկում են մանրէազերծ անձեռոցիկով, կապում և տեղափոխում վիրաբուժական բաժանմունք։
Կանխարգելում
Տաք, չսեղմող հագուստ և չթրջվող կոշիկներ, ոտքերի գերքրտնարտադրությունը վերացնող միջոցներ, տաք սննդի կանոնավոր ընդունում և այլն։
Կատեգորիա:Հիվանդություններ
Քյուրակ (գետ)
Քյուրակ, գետ ԼՂՀ-ում, Կուրի աջ վտակը։ Սկիզբ է առնում Մռավի լեռնաշղթայի հյուսիսային լանջերից՝ 3100 մ բարձրությունից։ Երկարությունը 126 կմ է, ջրհավաք ավազանը՝ 2080 կմ²։ Կուր է թափվում ծովի մակարդակից 18 մ բարձրության վրա։ Սնումը ստորերկրյա (40%) և անձրևային (31%) է, վարարումը՝ մարտ-հունիսին, որի ընթացքում ձևավորվում է տարեկան հոսքի 47%-ը։ Տարեկան միջին ծախսը 2, 85 մ³/վ է, հոսքը՝ 90 միլիոն մ³ (Գետաշեն գյուղ)։ Ջրերն օգտագործվում են ոռոգման նպատակով։
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության գետեր Կատեգորիա:Ադրբեջանի գետեր
Նիդերլանդների գիտությունների թագավորական ակադեմիա
Նիդերլանդների գիտությունների և արվեստի թագավորական ակադեմիա (Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, KNAW), նիդերլանդական գիտական կազմակերպություն, որը նվիրված է գիտության և գրականության զարգացմանը։
Հիմնական գործառույթներ
Այն կառավարությանը խորհրդատվություն է տրամադրում գիտության հարցերի վերաբերյալ, իրականացնում է փորձագիտական ​​գործունեություն, համակարգում է գիտական ​​հոդվածների վերանայումը, գիտաժողովների և ֆորումների անցկացումը, նրա հսկողության ներքո գործում են մասնագիտացված գիտական ​​ինստիտուտներ։
Ակադեմիան շնորհում է մի շարք հեղինակավոր մրցանակներ, այդ թվում՝ ֆիզիկոսների համար Լորենցի մեդալը, մանրէաբանության համար Լևենհուկի մեդալը, մաթեմատիկայի համար Բրաուվերի մեդալը, վիրուսաբանության համար Բեյերինկի մրցանակը և գիտությունների և արվեստների լայն շրջանակի համար Հայնեկենի մրցանակը։
Պատմություն
Հիմնադրվել է նապոլեոնյան ժամանակաշրջանի Հոլանդիայի թագավորությունում Լյուդովիկ Բոնապարտի հրամանագրով 1808 թվականի մայիսի 4-ին որպես Գիտությունների, գրականության և կերպարվեստի թագավորական ինստիտուտ (Koninklijk Instituut van Wetenschappen, Letterkunde en Schoone Kunsten)։ Ակադեմիա կոչվել է 1851 թվականից։
Անդամներ և կազմակերպություն
Ակադեմիայի անդամները (մինչև 65 տարեկան մոտ 200 անդամ) ընտրվում են ցմահ՝ կոոպտացիայի միջոցով, թեկնածություններն ընդունվում են Ակադեմիայից դուրս գտնվող անհատներից և կազմակերպություններից։ 65 տարեկանում ակադեմիկոսը պետք է թոշակի անցնի։ Ակադեմիայում կան նաև թղթակից անդամներ և օտարերկրյա անդամներ։ Գործում է երկու՝ ճշգրիտ գիտությունների ու հումանիտար և հասարակական գիտությունների բաժիններ։
2008 թվականի մայիսից Ակադեմիայի նախագահը մաթեմատիկական ֆիզիկոս Ռոբերտ Դեյկգրաֆն է։ Իր երդմնակալության խոսքում նա մտահոգություն հայտնեց Նիդերլանդներում գիտության ֆինանսավորման ցածր մակարդակի վերաբերյալ՝ համեմատած Արևմտյան Եվրոպայի երկրների մեծ մասի հետ։ Հետագայում նախագահներ են եղել Հանս Քլեվերսը (2012-2015), Խոսե վան Դեյկը (2015-2018), Վիմ վան Սաարլոսը (2018-2020), Ինեկե Սլայթերը (2020-2022) և Մարիլին Դոգթերոմը (2022)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գիտությունների ակադեմիաներ Կատեգորիա:Գիտությունների ազգային ակադեմիաներ Կատեգորիա:Գիտությունը Նիերլանդներում
Կազան (ընտանիքի կենտրոն)
«Կազանի» ընտանիքի կենտրոն, Կազանում և Թաթարստանում ամուսնությունների գրանցման (ՔԿԱԳ) հիմնական պալատն է։ Քաղաքի հիմնական տեսարժան վայրերից է`կառուցված հսկայական կաթսայի տեսքով։ Տանիքում կա դիտահանդեսի հարթակ, որտեղից կարելի է տեսնել Կազանի Կրեմլը, Կրեմլի առափնյան և շրջակայքը ։ Բացվել է 2013 թվականի հուլիսի 5-ին։
Տեղայնք
Գտնվում է Կազանկա գետի աջ ափին՝ գրեթե շրջանաձև թերակղզում, Կրեմլի պատնեշի հյուսիսային հատվածում, քաղաքի կենտրոնում՝ Նովո-Սավինովսկի շրջանում ։
Ճարտարապետություն
Շենքն ունի շատ յուրօրինակ ճարտարապետություն և նման է կաթսայի, ավանդական ասիական կաթսա բոցավառ կրակի վրա։ Երեք վերելակներով կարելի է բարձրանալ դիտահանդեսի հարթակ, որը գտնվում է ծովի մակերևույթից 32 մետր բարձրության վրա։ Երեկոյան շենքն ունի հարուստ լուսավորություն, որը կաթսայի տակ վառվող կրակի դեր է կատարում։
Տոնակատարությունների սրահներն ունեն յուրօրինակ ինտերիեր յուրօրինակ զարդարանքով և ծաղկային լուծումներով։ Ներքևի հարկի սրահը կառուցված է Կամա-վոլգյան Բուլղարիայի ոճով, երրորդ հարկը խորհրդանշում է Կազանի խանության ժամանակաշրջանը։
Կառույցի հեղինակը բուրյաթացի քանդակագործ և ճարտարապետ Դաշի Նամդակովն է։
Շրջակայք
2016 թվականին ընտանիքի կենտրոնի մոտ տեղադրվել է Դաշի Նամդակովի «Կին և տղամարդ» զիլանտե զույգերի տեսքով (քաղաքի խորհրդանիշեր) և ձագուկների հետ ինձերի (հանրապետության խորհրդանիշեր) քանդակներ, որոնք խորհրդանշում են հավատարմություն, ամուսնական կապերի ամրություն և պահպանում են ընտանեկան արժեքները։
Ընտանիքի կենտրոնի շրջակայքում կան կանաչ գոտիներ, արահետներ, որոնք զբոսաշրջիկների հաճախակի այցելվող հանգստավայրերից են, ինչպես նաև այստեղ են կազմակերպվում Հանրապետության և քաղաքի օրվա, մշակութային, սպորտային և այլ զանգվածային միջոցառումներ։
Հուլիսի 10
Հուլիսի 10, տարվա 191-րդ (նահանջ տարիներին՝ 192-րդ) օրն է։
Ախնջի
Ախնջի, գետակ Հայաստանի Տավուշի մարզում։ Սկիզբ է առնում Միափորի լեռնաշղթայի հյուսիս ստորոտից, հոսում է Այգեձոր գյուղի հյուսիս կողմով և միանում է Տավուշին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գետեր Կատեգորիա:Տավուշ գետի վտակներ
Ալիբեկ (լեռնագագաթ)
Ալիբեկ, լեռնագագաթ Հայաստանում, Ծաղկունյաց լեռնաշղթայում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեռնագագաթներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Հյոուգեսուն մարզադաշտ
«Հյոուգեսուն» (Haugesund Stadion), մարզադաշտ Նորվեգիայի Ռուգլան ֆյուլքեի Հյոուգենսուն քաղաքում։ Ունի 8754 տարողունակություն:Հանդիսանում Հյոուգեսուն ֆուտբոլային ակումբի և երկրորդ դիվիզիոնում հանդես եկող «Վարդ Հյոուգեսունդ» ակումբների մարզադաշտը։
«Հյոուգեսուն» մարզադաշտը բացվել է 1920 թվականի մայիսի 17-ին։ Առաջին տրիբունան կառուցվել է 1926 թվականիև տեղավորել է 500 հանդիսական։ 1945 թվականին խոտածածկույթի անհրաժեշտություն առաջացավ և որոշակի աշխատանքներից հետո մարզադաշտը ունեցավ բնական խոտածածկույթ։ Մինչ այդ խաղադաշտը պատված էր խճաքարով։ Մարզադաշտի ռեկորդը գրանցվել է 1996 թվականի սեպտեմբերի 28-ին «Հյոուգեսուն» - «Սոգնդալ» հանդիպման ժամանակ, երբ խաղը դիտելու էին եկել 10000 հանդիսական։
1965 և 1981 թվականներին մարզադաշտում անցկացվել են ատլետիկայի միջազգային մրցաշարեր։ Այստեղ անցկացվել են նաև Նորվեգիայի մինչև 21 տարեկանների ազգային հավաքականի մի շարք հանդիպումներ, այդ թվում՝ Դանիայի և Պորտուգալիայի հետ հանդիպումները։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նորվեգիայի մարզադաշտեր Կատեգորիա:Հյոուգենսունի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզադաշտեր
Որդանման ելունի բորբոքում
Ապենդիցիտ, կույր աղու որդանման ելունի բորբոքումը ։ Ախտանիշները ներառում են որովայնի աջ ստորին քառանկյան ցավերը, սրտխառնոցը, փսխումը և ախորժակի վատացումը ։ Բացի այդ, մարդկանց մոտ 40%-ի մոտ կարող են չդիտվել այս ախտանիշները ։ Ծանր բարդություններից են որդանման ելունի պերֆորացիան, որի հետևանքով լինում է տարածուն, ցավոտ պերիտոնիտ (որովայնամզի բորբոքում) և սեպսիս ։
Ապենդիցիտը առաջանում է որդանման ելունի լուսանցքի խցանման պատճառով ։ Դա հիմնականում լինում է կղանքային քարերի պատճառով ։ Վիրուսային, մակաբուծային ինֆեկցիաների, նորագոյացությունների հետևանքով բորբոքված ավշային հյուսվածքը նույնպես կարող է խցանման պատճառ դառնալ ։ Այդ խցանումը բերում է որդանման ելունում ճնշման մեծացման, դեպի որդանման ելուն արյան հոսքի խանգարման, որդանման ելունի լուսանցքում բակտերիաների աճի խթանման և արդյունքում լինում է բորբոքում ։ Բորբոքման, արյան հոսքի խանգարման, մեծացած ճնշման ազդեցությունը միասին բերում են հյուսվածքի վնասման և մահվան ։ Այս վիճակը չբուժելու դեպքում որդանման ելունը կարող է պայթել՝ դեպի որովայնի խոռոչ լցնելով բակտերիաները, ինչի արդյունքում լինում են բարդություններ ։
Ապենդիցիտի ախտորոշումը հիմնվում է մարդու հատուկ նշանների և ախտանիշների վրա ։ Երբ ախտորոշումը դժվար է դնել, օգտագործվում է ռենտգեն հետազոտություն, ուլտրաձայնային հետազոտություն, լաբորատոր ախտորոշիչ մեթոդներ և այլն ։ Բժշկական պատկերավորման մեթոդներից օգտագործվում է համակարգչային շերտագրությունը և ուլտրաձայնային հետազոտությունը ։ Սուր ապենդիցիտի հայտնաբերման համար համակարգչային շերտագրությունը ավելի արդյունավետ է, քան ուլտրաձայնային հետազոտությունը ։ Չնայած դրա, ուլտրաձայնային հետազոտությունը կարող է առաջին ընտրության միջոց լինել երեխաների և հղիների հետազոտության դեպքում, որոնց պարագայում կան ճառագայթման հետ կապված ռիսկեր ։
Սուր ապենդիցիտի ստանդարտ բուժումը դա որդանման ելունի վիրահատական հեռացումն է ։ Այն կատարվում է բաց եղանակով՝ մեծ կտրվածքի միջոցով, կամ լապարոսկոպիկ, որի դեպքում կատարվում են մի քանի փոքր կտրվածքներ և հատուկ գործիքների օգնությամբ կատարվում է վիրահատություն։ Վիրահատությունը իջեցնում է կողմնակի ազդեցությունների ռիսկերը և մահվան վտանգը՝ կապված որդանման ելունի պայթելու հետ ։ Հակաբիոտիկները որոշ չբարդացած դեպքերում կարող են ունենալ նույն արդյունավետությունը ։ Ապենդիցիտը սուր որովայնի ամենահաճախ պատճառներից է, որի դեպքում լինում է ծանր որովայնային ցավ։ 2015 թվականին մոտ 11.6 միլիոն դեպք է գրանցվել ապենդիցիտի, որոնց հետևանքով եղել է մոտ 50,100 մահ  ։ Ամեն տարի ԱՄՆ-ում ավելի քան 300,000 ապենդիցիտով մարդկանց կատարում են վիրահատություն ։ Ռեգնալդ Ֆիտցը առաջին անգամ նկարագրեց այս վիճակը 1886 թվականին ։
Նշաններ և ախտանիշներ
Սուր ապենդիցիտի դեպքում առկա է որովայնային ցավ, սրտխառնոց, փսխում և տենդ։ Ապենդիցիտի՝ բորբոքումը խորանալու և մեծանալու հետ մեկտեղ սկսվում է գրգռվել որովայնի պատը։ Դրա հետևանքով լինում է ցավ՝ որովայնի աջ ստորին քառանկյունում։ 3 տարեկանից քիչ երեխաների մոտ ցավը կարող է այդպես չլինել։ Ցավը կարող է բավականին ծանր լինել։ Բնարոշ նշաններից են ապենդիցիտի տեղային նշանները աջ զստափոսում։ Որովայնի պատը կարող է դառնալ շատ զգայուն շոշափման նկատմամբ։ Ձեռքը կտրուկ հեռացնելուց հետո լինում է ուժեղ ցավ (Շչյոտկին-Բլումբերգի ախտանիշ)։ Եթե որդանման ելունը տեղակայված է ռետրոցեկալ (կույր աղու հետևում), ապա նույնիսկ խորը շոշափումը կարող է ի հայտ չբերել ցավը։ Սա լինում է այն պատճառով, որ գազերի պատճառով լայնացած կույր աղիքը ծածկում է որդանման ելունը և պաշտպանում այն։ Նույն կերպ, եթե որդանման ելունը ամբողջությամբ տեղակայված է լինում կոնքի խոռոչում, ապա լրիվ բացակայում է որովայնի պատի լարվածությունը։ Այդ դեպքում ուղիղ աղու մատնային հետազոտությունը ի հայտ է բերում լարվածություն դուգլասյան փոսում։ Հազը առաջացնում է այդ կետի ցավոտություն (Մակ-Բուռնեի կետ), որը պատմականորեն կոչվում է Դենֆիի ախտանիշ։
Պատճառներ
Սուր ապենդիցիտը որդանման ելունի առաջնային խցանման վերջնական հետևանքն է ։ Խցանվելուց հետո որդանման ելունը լցվում է լորձով և մեծանում է։ Լորձի շարունակական արտադրությունը մեծացնում է ճնշումը և որդանման ելունի պատերի լարվածությունը։ Մեծացած ճնշումը բերում է թրոմբոզի, փոքր անոթների խցանման և ավշային հոսքի խանգարման։ Այս պահից ինքնուրույն լավացում հազվադեպ է լինում։ Խցանման շարունակվելու հետ մեկտեղ լինում է իշեմիա, իսկ այնուհետև նեկրոզ։ Երբ բակտերիաները կարողանում են անցնել որդանման ելունի պատով, առաջանում է թարախ։ Վերջում որդանման ելունը պատռվում է, ինչի հետևանքով առաջացած պերիտոնիտը կարող է բերել սեպսիսի և վերջիվերջո մահվան։ Այս ամենի հետևանքով նկատվում են ապենդիցիտին բնորոշ ցավը և այլ հատուկ ախտանիշներ ։
Որպես պատճառ լինում են բեզոարները, օտար մարմինները, վնասվածքը, աղիքային որդերը, լիմֆադենիտը և ամենահաճախը՝ ֆեկալոմաները, որոնք կղանքի կալցիֆիկացված կտորներն են, այլ կերպ անվանում են ֆեկալիթներ կամ ապենդիկոլիթներ ։ Ֆեկալիթների ուշադրություն գրավեցին, երբ հայտնաբերվեց, որ զարգացած երկրներում ապրող ապենդիցիտով մարդկանց մոտ ավելի շատ են եղել ֆեկալիթներ, քան զարգացող երկրների ապենդիցիտով հիվանդների ։ Բացի այդ, որդանման ելունի ֆեկալիթը սովորաբար խոսում է բարդացած ապենդիցիտի մասին ։ Որդանման ելունի բորբոքումով մարդկանց մոտ աղիների կծկանքները ավելի թույլ են եղել, քան առողջ մարդկանց մոտ, ինչը խոսում է այն մասին, որ կղանքի կանգը կարևոր դեր ունի այդ դեպքում ։
Համարվում էր, որ ֆեկալիթի առաջացումը որդանման ելունում կապված է հաստ աղու աջակողմյան կղանքային ռեզերվուարի և երկարացված փոխադրման հետ։ Այնուամենայնիվ, հետագա ուսումնասիրություններում երկարացված փոխադրման ժամանակ չի նկատվել ։ Համաճարակաբանական տվյալները հաստատել են, որ ապենդիցիտ չունեցող մարդկանց մոտ չի հանդիպել դիվերտիկուլյար հիվանդություն և ադենոմատոզ պոլիպներ, իսկ հաստ աղու քաղցկեղը շատ հազվադեպ է եղել ։ Նաև ցույց է տրվել, որ սուր ապենդիցիտը առաջանում է ավելի վաղ, քան հաստ աղու և ուղիղ աղու քաղցկեղը ։ Որոշ հետազոտություններ ցույց են տվել, որ սննդային թելերով աղքատ սնունդ օգտագործելը կապ ունի ապենդիցիտի զարգացման հետ   ։ Սննդային թելերի քիչ օգտագործման պատճառով կղանքը հավաքվում է աջակողմյան ռեզերվուարում, իսկ սննդային թելերի օգտագործումը կղանքի փոխադրման ժամանակը կրճատում է ։
Ախտորոշում
Ախտորոշումը կատարում են կլինիկական և լաբորատոր տվյալների հիման վրա։ Արյան լաբորատոր հետազոտությամբ կարող է հայտնաբերվել նեյտրոֆիլիա։ Անհրաժեշտության դեպքում կատարվում է ռենտգեն հետազոտություն, կամ ուլտրաձայնային հետազոտություն։ Բժշկական պատմությունները բաժանում են 2 տիպի՝ տիպիկ և ատիպիկ։
Տիպիկ ապենդիցիտի դեպքում լինում է մի քանի ժամ տևող տարածուն որովայնային ցավ, որը սկսվում է պորտի շրջանից և լինում է ախորժակի անկման, սրտխառնոցի և փսխման հետ միասին։ Ցավը հետագայում տեղակայվում է որովայնի աջ ստորին քառանկյունում, որտեղ մեծանում է լարվածությունը։ Օրգանների հակառակ դասավորությունով մարդկանց մոտ ցավը կարող է տեղակայված լինել որովայնի ձախ ստորին քառանկյունում։ Ցավի, լեյկոցիտոզի, տենդի և անորեքսիայի միասին ի հայտ գալը դասական նշան է։
Ատիպիկ պատմության դեպքում այդ ընթացքը չի լինում և ցավը կարող է սկսվել որովայնի աջ ստորին քառանկյունից։ Որովայնամզի գրգռման պատճառով կարող է լինել ցավ շարժումներ կատարելու ժամանակ ։ Ատիպիկ պատմության դեպքում հաճախ անհրաժեշտ է լինում կատարել ուլտրաձայնային հետազոտություն կամ համակարգչային շերտագրություն ։
Արյան և մեզի լաբորատոր հետազոտություն
Քանզի չկա յուրահատուկ լաբորատոր թեստ ապենդիցիտի համար, կատարվում է արյան ընդհանուր քննություն բորբոքման նշաններ հայտնաբերելու համար։ Ապենդիցիտ ունեցող մարդկանց 70–90%-ը կարող է ունենալ լեյկոցիտոզ, բայց կան բազմաթիվ այլ որովայնի և կոնքի խոռոչի հիվանդություններ, որոնք կարող են բերել լեյկոցիտոզի ։ Ցածր զգայունության և սպեցիֆիկության պատճառով այս հետազոտությունը լավ ցուցանիշ չէ ապենդիցիտի համար ։
Մեզի հետազոտությունը ցույց չի տալիս ինֆեկցիա, բայց շատ կարևոր է հղիությունը հայտնաբերելու համար, հատկապես արտարգանդային հղիությունը ժխտելու համար։ Մեզի հետազոտությունը կարող է հայտնաբերել միզային համակարգի ինֆեկցիա, որը որովայնային ցավի պատճառ կարող է հանդիսանալ։ Հետազոտվող դաշտում 20-ից ավել լեյկոցիտների առկայության դեպքում առավել հավանական միզային ուղիների հիվանդությունը ։
Պատկերավորում
Երեխաների դեպքում շատ կարևոր է կատարել կլինիկական հետազոտություն, որի միջոցով որովայնի ցավով երեխան վիրահատվում է, կամ կատարվում է ախտորոշիչ պատկերավորում ։ Ճառագայթման ռիսկի պատճառով երեխաներին ավելի նախընտրելի է կատարել ուլտրաձայնային հետազոտություն, իսկ հետագայում անհրաժեշտության դեպքում կատարում են համակարգչային շերտագրություն  ։ Մեծահասակների և չափահասների դեպքում ամակարգչային շերտագրությունը ավելի մեծ տեղեկություն կարող է տալ, քան ուլտրաձայնային հետզոտությունը։ Համակարգչային շերտագրության զգյաունությունը 94% է, յուրահատկությունը 95%։ Ուլտրաձայնային հետազոտության զգայունությունը 86% է, իսկ յուրահատկությունը 81% ։
Ուլտրաձայնային հետազոտություն
Որովայնի ուլտրաձայնային հետազոտությունը նախընտրելի է կատարել դոպլեր սոնոգրաֆիայով։ Այն օգնում է հայտնաբերել որդանման ելունի բորբոքումը, հատկապես երեխաների մոտ։ Ուլտրաձայնային հետազոտությունը կարող է ցույց տալ աջ զստափոսում ազատ հեղուկի կուտակումը, ուժեղացած արյան հոսքը՝ դոպլեր հետազոտությամբ, թարախակույտի առկայությունը։ Սուր ապենդիցիտի ուլտրաձայնային այլ նշաններից են ապենդիկոլիթի (որդանման ելունի քար) առկայությունը, էխոգեն միջընդերային ճարպի առկայությունը, որը շրջապատում է որդանման ելունը In some cases (approximately 5%) ,։ Զստային փոսի ուլտրաձայնային հետազոտությունը կարող է ցույց չտալ անոմալիաներ, չնայած ապենդիցիտի առկայությանը։ Փոփոխություններ կարող են չհայտնաբերվել, մինչև որդանման ելունի զգալիորեն մեծանալը։ Կեղծ դրական թեստերը սովորաբար լինում են մեծահասակների դեպքում, որոնց մոտ ճարպի և աղիներում եղած գազի մեծ քանակը խանգարում է որդանման ելունը տեսնելուն։ Չնայած այս ամենին, փորձառու ձեռքերում որդանման ելունի բորբոքումը կտարբերակվի այլ նման ախտանիշներով հիվանդագին վիճակներից։ Այդպիսի վիճակներից են որդանման ելունի հարևանությամբ գտնվող ավշահանգույցների բորբոքումը, կամ այլ կոնքային օրգանների ախտահարման պատճառով ի հայտ եկող ցավը, օրինակ՝ ձվարանների կամ ֆալոպյան փողերի։
Համակարգչային շերտագրություն
Հասանելի լինելու դեպքում համակարգչային շերտագրությունը բավականին հաճախ է օգտագործվում, հատկապես այն մարդկանց դեպքում, որոնց անամնեզը և ֆիզիկալ հետազոտությունը տվյալներ չի տալիս։ Ճառագայթման ռիսկերի պատճառով ՀՇ-ի կիրառությունը սահմանափակվում է հղիների և երեխաների օգտագործման համար։ Այդ դեպքում գերադասելի է կիրառել մագնիսառեզոնանսային շերտագրություն ։
Քանզի որդանման ելունը երբեմն կարող է լցվել կղանքային զանգվածներով, որոնք լուսանցքը կլայնացնեն, չափի որոշումը երբեմն ունենում է սահմանափակ նշանակություն ։ Այդ տեսանկյունից ուլտրաձայնային հետազոտությունը ավելի տեղեկատվական է, քանզի այդ հետազոտության ժամանակ հեշտ տարբերակվում են որդանման ելունի պատը և կղանքային զանգվածները։ Ծանր դեպքերում կարող է հայտնաբերվել ֆլեգմոնա կամ թարախակույտ։ Կարող է նաև հայտնաբերվել մեծ խտության հեղուկ զանգված, որը լինում է թարախ կամ կղանքային զանգված։ Հիվանդների նիհար լինելու կամ փոքր տարիքի դեպքում ճարպի ցածր քանակի պատճառով որդանման ելունը դժվար է հայտնաբերվում ։
Մագնիսառեզոնանսային շերտագրություն
Մագնիսառեզոնանսային շորտագրությունը հատկապես լայն կիրառություն է գտել հղիների և երեխաների դեպքում ճառագայթման պատճառով, ինչը կարող է նրանց մեծ վնաս հասցնել։ Հղիության դեպքում այն ավելի արդյունավետ է երկրորդ կամ երրորդ եռամսյակում կիրառելու դեպքում, քանզի այդ ժամանակ մեծացող արգանդը փոխում է որդանման ելունի դիրքը և նրա հայտնաբերումը ուլտրաձայնային հետազոտությամբ դառնում է դժվար։ Համակարգչային շերտագրությունով երևացող որդանման ելունի շուրջ հավաքված ճարպը մագնիսառեզոնանսային շերտագրության T2 տեսակով երևում է որպես հեղուկի կուտակում։ Առաջին եռամսյակի հղիներին սովորաբար չեն կատարում մագնիսառեզոնանսային շերտագրություն, քանզի երեխայի մոտ այդ ժամանակ սկսվում է օրգանների ձևավորումը, իսկ այս հետազոտության երկար ժամանակ օգտագործման դեպքում եղած անվտանգությունը դեռ ապացուցված չէ ։
Ռենտգեն հետազոտություն
Ռենտգեն հետազոտությունը մեծ կարևորություն չունի որդանման ելունի բորբոքման ախտորոշման համար և պարտադիր պետք չէ կատարել որդանման ելունի կասկածի դեպքում ։ Ռենտգեն պատկերավորումը կարող է օգտակար լիներ միզուղիների քարերը, աղիների խցանումները, պերֆորացված խոցերը տեսնելու համար, բայց դրանք հազվադեպ են շփոթում որդանման ելունի բորբոքման հետ ։ Ոչ թափանցիկ ֆեկալիթը հայտնաբերվում է աջ ստորին քառանկյունում ապենդիցիտի կասկածով մարդկանց 5%-ից քչերի մոտ ։ Բարիումային հոգնան փոքր նշանակություն ունի որդանման ելունի բորբոքման ախտորոշման համար։ Որդանման ելունի բորբոքման դեպքում այն չի լցվում բարիումով, սակայն նորմալ որդանման ելունների 20%-ը նույնպես բաց չեն թողնում իրենց մեջ բարիումը ։
Գնահատման համակարգեր
Չկա իդեալական գնահատման համակարգ, որը հստակ ցույց կտա երեխայի մոտ որդանման ելունի բորբոքման առկայությունը ։ Ալվադրոյի սանդղակը և մանկաբուժական սանդղակը օգտակար են, բայց ոչ որոշիչ ։
Ալվադրոյի սանդղակը ամենահաճախ օգտագործվողն է։ 5-ից ցածր արդյունքը ապենդիցիտի հնարավոր ախտորոշում է, 7-ից բարձր միավորը խոսում է ուր ապենդիցիտի մասին։ 5 կամ 6 միավոր ունեցող մարդկանց դեպքում կատարում են համակարգչային շերտագրություն կամ ուլտրաձայնային հետազոտություն՝ անտեղի վիրահատությունից խուսափելու համար։
Պաթոլոգիա
Ախտորոշումը հիմնվում է ախտաբանական հյուսվածքների հետազոտության վրա։ Հյուսվածաբանորեն հայտնաբերվում է որդանման ելունի մկանային շերտի նեյտրոֆիլային ներսփռանք։
Պերիապենդիցիտը՝ որդանման ելունի շուրջ եղած հյուսվածքների բորբոքումը հաճախ հայտնաբերվում է այլ որովայնային ախտաբանությունների հետ միասին ։
Տարբերակիչ ախտորոշում
Երեխաներ՝ գաստրոէնտերիտ, միջընդերային ադենիտ, Մեկելի դիվերտիկուլ, աղիքային անանցանելիություն, Շենլեյն-Հենոխի պուրպուրա, բլթային թոքաբորբ, միզային ուղիների վարակ (որովայնային ցավը այլ ախտանիշների բացակայությամբ կարող է առաջանալ միզային ուղիների ինֆեկցիաներով երեխաների մոտ), նոր սկսվող Կրոնի հիվանդություն կամ ոչ սպեցիֆիկ խոցային կոլիտ, պանկրեատիտ, որովայնի վնասվածք, ցիստիկ ֆիբրոզ, տիֆլիտ՝ լեյկեմիայով հիվանդ երեխաների դեպքում։
Կանայք՝ հղիության թեստը շատ կարևոր է բոլոր հղիության տարիքի կանանց դեպքում, քանզի արտարգանդային հղիությունը կարող է ունենալ ապենդիցիտին նման ախտանիշներ։ Այլ գինեկոլոգիական ախտաբանություններից են կոնքի բորբոքային հիվանդությունները, ձվարանների ոլորումը, մենարխեն (առաջին դաշտան), դիսմենորեան, էնդոմետրիոզը, Միտելշմերցի հիվանդությունը (ձվաբջիջը անցնում է ձվարանով դաշտանից մոտ 2 շաբաթ առաջ) ։
Տղամարդիկ՝ Ամորձիների ոլորում
Չափահասներ՝ նոր սկսվող Կրոնի հիվանդություն, ոչ սպեցիֆիկ խոցային կոլիտ, տեղային էնտերիտ (աղեբորբ), խոլեցիստիտ, երիկամաքարային հիվանդություն, պերֆորացված պեպտիկ խոց, ուղիղ աղու հեմատոմա և ճարպոնային ապենդագիտ։
Մեծահասակներ՝ դիվերտիկուլիտ, աղիքային անանցանելիություն, հաստ աղու քաղցկեղ, միջընդերային իշեմիա, պատռված աորտայի անևրիզմա։
«Պսևդոապենդիցիտ» տերմինը օգտագործվում է ապենդիցիտին նմանակող իրավիճակը նկարագրելու համար ։ Այն կարող է կապված լինել Yersinia enterocolitica հետ ։
Վարում
Սուր ապենդիցիտի դեպքում սովորաբար կատարվում է վիրահատություն։ Հակաբիոտիկները անվտանգ են և արդյունավետ չբարդացած ապենդիցիտի բուժման համար, բայց մարդկանց 26%-ի մոտ ապենդիցիտը կրկնվում է և կատարվում է վիրահատություն ։ Ապենդիկոլիթի առկայության դեպքում հակաբիոտիկները քիչ արդյունավետ են ։ Վիրահատությունը սուր ապենդիցիտի ստանդարտ բուժում է ։ Վիրահատական և դեղորայքային բուժման գնային տարբերությունը պարզ չէ ։
Ցավ
Ցավի դեմ օգտագործվող դեղորայքները (մորֆին) չեն ազդում կլինիկական ախտորոշման ճշգրտության վրա և պետք է օգտագործվեն հիվանդի խնամքի ժամանակ ։ Պատմության ընթացքում շատ ընդհանուր վիրաբույժներ նշել են, որ ցավազրկողներ չպետք է տրվեն հիվանդին մինչև բժշկի կատարած հետազոտությունը ։
Վիրահատություն
Որդանման ելունի հեռացման վիրահատությունը կոչվում է ապենդէկտոմիա։ Ապենդէկտոմիան կարելի է կատարել բաց կամ լապարոսկոպիկ եղանակով։ Լապարոսկոպիկ ապենդէկտոմիան ունի որոշ առավելություններ բացի նկատմամբ սուր ապենդիցիտի դեպքում կատարվող միջամտության ժամանակ ։
Բաց ապենդէկտոմիա
Մի ամբողջ դարի ընթացքում լապարոտոմիան (բաց ապենդէկտոմիա) սուր ապենդիցիտի ստանդարտ բուժումն էր ։ Այս միջամտության դեպքում որովայնի ստորին աջ հատվածում կատարված մեծ կտրվածքով հեռացնում են ախտահարված որդանման ելունը ։ Կտրվածքը սովորաբար 51-ից 76 մմ է։
Վիրահատությունը կատարելու համար կատարվում է ընդհանուր անզգայացում։ Կտրվածքը մոտ 76 մմ է և կատարվում է որովայնի աջ ստորին հատվածում՝ կոնքոսկրից մի փոքր վերև։ Կտրվածքը կատարելուց հետո հայտնաբերվում է որդանման ելունը, անջատվում է շրջակա հյուսվածքներից և հեռացվում։ Զննվում է բացված հատվածը և վարակի կամ վնասվածքի բացակայության դեպքում վերքը փակվում է։ Բարդացած ապենդիցիտի դեպքում կատարվում է շտապ բաց ապենդէկտոմիա, աբդոմինալ դրենավորում, ինչը կարող է երկարացնալ հիվանդանոցում մնալու ժամանակը ։ Վիրահատելուց հետո վիրաբույժը կարում է վերքը։ Ինֆեկցիան կանխարգելելու համար կտրվածքի հատվածը ծածկվում է ստերիլ վիրակապով կամ վիրաբուժական սպեղանիով։
Լապարոսկոպիկ ապենդէկտոմիա
1983 թվականին այս մեթոդի հայտնագործումից հետո այն ավելի հաճախ է սկսել օգտագործվել սուր ապենդիցիտի բուժման համար ։ Այս վիրահատության ժամանակ կատարվում են 3-4 կտրվածքներ որովայնի վրա, ամեն մեկը 0.25 -ից մինչև երկարությամբ։ Այս տեսակի ապենդէկտոմիայի ժամանակ կտրվածքներից մեկի միջով մտցվում է վիրաբուժական գործիք՝ լապարոսկոպ։ Լապարոսկոպը կապված է մոնիտորի հետ, ինչը օգնում է վիրաբույժին հստակ տեսնել ամբողջ վիրահատվող մակերեսը։ Մնացած երկու կտրվածքները օգտագործվում են որդանման ելունի հեռացման նպատակով՝ օգտագործելով հատուկ վիրաբուժական գործիքներ։ Լապարոսկոպիկ վիրահատությանը կատարում են ընդհանուր անզգայացման տակ և այն կարող է տևել մինչև 2 ժամ։ Լապարոսկոպիկ վիրահատությունը ունի որոշակի առավելություններ, որոնցից են ավելի կարճ հետվիրահատական շրջանը, թույլ հետվիրահատական ցավերը և ինֆեկցիայի ավելի ցածր հաճախականությունը։ Չնայած, ներորովայնային թարախակույտը լապարոսկոպիկ վիրահատությունից հետո առաջանում է 3 անգամ ավելի հաճախ, քան բաց վիրահատությունից հետո ։
Նախավիրահատական շրջան
Հիվանդին զգուշացնում են, որ վիրահատությունից առաջ ձեռնպահ մնա ուտելուց և խմելուց որոշակի ժամանակ, սովորաբար նախորդ գիշերը։ Ներերակային կաթետեր է դրվում՝ հեղուկի կայուն մակարդակը պահպանելու համար։ Տրվում են ներերակային հակաբիոտիկներ, օրինակ՝ ցեֆուրոքսիմ և մետրոնիդազոլ, որոնց կիրառության դեպքում հազվադեպ է լինում վարակի տարածում և հետվիրահատական բարդություններ։ Եթե ստամոքսը դատարկ է եղել վերջին 6 ժամվա ընթացքում, ապա կիրառվում է ընդհանուր անզգայացում, հակառակ դեպքում կատարում են սպինալ անզգայացում։
Ապենդէկտոմիա կատարելու որոշումը ընդունելուց հետո նախապատրաստումը տևում է մոտ 1-2 ժամ։ Այդ ընթացքում վիրաբույժը ներկայացնում է վիրահատության ընթացքը և հնարավոր ռիսկերը, որոնք առկա են լինում վիրահատության դեպքում (բոլոր վիրահատությունների դեպքում լինում են ռիսկեր, որոնք անհրաժեշտ է գնահատել մինչև վիրահատությունը)։ Որդանման ելունի վիճակից կախված ռիսկերը տարբեր են լինում։ Եթե ապենդիքսը թափածակված չէ, ապա բարդություններ լինում են 3% դեպքերում, իսկ թափածակված լինելու դեպքում ռիսկը աճում է մինչև 59% ։ Ամենահաճախ առաջացող բարդություններն են թոքաբորբը, կտրվածքի տեղում ճողվածքը, թրոմբոֆլեբիտը, արյունահոսությունը և կպումները։ Վերջին հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ վիրահատության հետաձգման դեպքում և շտապ կատարման դեպքում ելքի զգալի տարբերություններ չկան ։
Մեծ մաս դեպքերում վիրահատության գնացող մարդիկ ունենցում են սրտխառնոց և փսխում, ինչը պետք է շտկվի մինչև վիրահատությունը։ Հակաբիոտիկները ցավազրկողների հետ միասին պետք է օգտագործվեն ապենդէկտոմիայից առաջ։
Հետվիրահատական շրջան
Հիվանդանոցում մնալու ժամանակը տատանվում է մի քանի ժամից մինչև մի քանի օր, բայց կարող է երկարել մինչև մի քանի շաբաթ բարդությունների դեպքում։ Վերականգնման գործընթացը կարող է տարբեր լինել, կախված վիճակի ծանրությունից։ Ապենդէկտոմիայից հետո վերականգնումը ավելի արագ է լինում, եթե այն չի թափածակվել ։ Շատ կարևոր է, որ վիրահատվող հիվանդները հարգեն իրենց բժշկի խոսքը և իջեցնեն ֆիզիկական ակտիվությունը՝ հյուսվածքների վերականգնումը արագացնելու նպատակով։ Ապենդէկտոմիայից հետո կարիք չի լինում փոփոխել սննդակարգը կամ ապրելակերպը։
Հիվանդանոցում մնալու ժամանակը տարբերվում է կախված վիճակի ծանրությունից։ 2010 թվականին ԱՄՆ-ում կատարված հետազոտությունը ցույց է տվել, որ ապենդիցիտի դեպքում հիվանդանոցում մնում են միջինում 1.8 օր։ Թափածակված որդանման ելունի դեպքում մնալու ժամանակը երկարում է մինչև 5.2 օր ։
Վիրահատությունից հետո հիվանդը տեղափոխվում է ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունք, որտեղ վերահսկվում են հիվանդի ցուցանիշները և ի հայտ եկող բարդությունները արագ հայտնաբերվում են։ Անհրաժեշտության դեպքում օգտագործվում են ցավազրկողներ։ Արթնանալուց հետո պացիանտին տեղափոխում են հիվանդասենյակ՝ վերականգնվելու համար։ Վիրահատությունից հետո օգտագործում են մաքուր հեղուկներ, որոնք օգնում են վերականգնվել։ Պացիենտներին խորհուրդ է տրվում նստել մահճակալի եզրին և օրվա ընթացքում մի փոքր քայլել։ Շարժվելը անպայման է և պետք է կիրառվեն ցավազրկողներ անհրաժեշտության դեպքում։ Ապենդէկտոմիայից հետո լրիվ վերականգնման համար պահանջվում է 4-ից 6 շաբաթ, բայց կարող է երկարել մինչև 8 շաբաթ թափածակման դեպքում։
Կանխատեսում
Հիվանդների մեծ մասը հեշտ է վերականգնվում վիրահատությունից հետո, բայց բարդություններ կարող են ի հայտ գալ բուժման հետաձգման և պերիտոնիտի զարգացման դեպքում։ Վերականգնման ժամանակը կախված է տարիքից, ընդհանուր վիճակից, բարդություններից, ալկոհոլի օգտագործումից՝ սովորաբար վերջին 10-ից 28 օրվա ընթացքում։ Փոքր տարիքի երեխաների մոտ (10 տարեկանի մոտ) վերականգնումը տևում է երեք շաբաթ։
Սուր ապենդիցիտի դեպքում վիրահատություն կատարելուց հետո հիվանդի վիճակը լավանդում է։ Եթե ապենդիցիտը ինքնուրույն է բուժվում, ապա վիճելի է վիրահատություն չկատարելու հարցը, քանզի բորբոքումը կարող է կրկնվել։ Ատիպիկ ապենդիցիտը ավելի դժվար է ախտորոշել և ավելի հակված է բարդանալու նույնիսկ վաղ վիրահատություն կատարելու դեպքում։ Ամեն դեպքում վաղ ախտորոշում կատարելու և բուժելու դեպքում լինում են լավ արդյունքներ և հիվանդը վերականգնվում է սովորաբար 2-ից 4 շաբաթից։ Մահացությունը և ծանր բարդությունները հազվադեպ են, բայց առաջանում են հատկապես պերիտոնիտի զարգացման դեպքում։
Հայտնի է ապենդիցիտի տեսակ, որը հայտնի է որպես ապենդիկուլյար ինֆիլտրատ։ Այն առաջանում է այն դեպքում, երբ որդանման ելունը չի հեռացվում ժամանակին, ճարպոնը և աղիները կպումներ են առաջացնում ելունի հետ և առաջանում է շոշափվող գոյացություն։ Այդ ժամանակ վիրահատություն կատարելը վտանգավոր է, քանզի այդտեղ սահմանափակված թարախը կարող է առաջացնել տենդ և թունավորում։ Հիվանդի վերահսկողությունը լավ արդյունքներ է տալիս։
Ապենդէկտոմիայի յուրահատուկ բարդություն է այսպես կոչված «կոճղային ապենդիցիտը»։ Բորբոքումը առաջանում է վիրահատությունից հետո մնացած որդանման ելունի ծայրատում ։ Կողճային ապենդիցիտը կարող է առաջանալ վիրահատությունից ամիսներ և տարիներ հետո և կարող է հայտնաբերվել պատկերավորման միջոցներով, օրինակ՝ ուլտրաձայնային հետազոտությամբ ։
Համաճարակաբանություն
Ապենդիցիտը ամենահաճախը հանդիպում է 5-ից 40 տարեկան մարդկանց մոտ, միջին տարիքը՝ 28։ Ռիսկի գործոններից են արական սեռը, մեծ եկամուտը, գյուղական միջավայրում բնակվելը In 2013 it resulted in 72,000 deaths globally down from 88,000 in 1990. ։
ԱՄՆ-ում 2010 թվականին մոտ 293,000 մարդիկ տեղափոխվել են հիվանդանոց ապենդիցիտի կապակցությամբ ։ ԱՄՆ-ում 5-ից 17 տարեկան երեխաների շրջանում ապենդիցիտը ամենահաճախ անհետաձգելի հոսպիտալացման պատճառներից է ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բորբոքումներ Կատեգորիա:Անհետաձգելի բուժօգնություն Կատեգորիա:Վիրաբուժական հիվանդություններ Կատեգորիա:Մարսողական համակարգ Կատեգորիա:Վիրաբուժություն Կատեգորիա:Սուր ցավեր Կատեգորիա:Մարսողական համակարգի հիվանդություններ
(427) Գալենե
(427) Գալենե (Galene), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1897 թվականի օգոստոսի 27-ին Օգյուստ Շարլուայի կողմից Նիցայում ։
Շավարշ Գրիգորյան
Գրիգորյան Շավարշ Մացակի (ծնվել է 08.02.1930, գյուղ՝ Ձորագյուղ (Հայաստանի Հանրապետություն, Լոռու մարզ), ճարտարագե-մեխանիկ։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1971), պրոֆեսոր (1977) ։
Կենսագրություն
Ավարտել է Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտը (1953)։ 1960–77 թվականներին՝ Հայկական գյուղատնտեսության մեքենայացման և էլեկտրիֆիկացման Գիտահետազոտական ինստիտուտի տեխնիկական մշակաբույսերի մեքենայացման բաժնի վարիչ, 1977-ից՝ ՀԳԱ (այժմ՝ Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարան) գյուղի մեքենաների ամբիոնի վարիչ։ Աշխատանքները վերաբերում են ծխախոտագործության, խաղողագործության մեքենայացման, հողի մշակության մեխանիկայի, գյուղատնտեսական շարժուն ագրեգատների հավասարակշռության հիմնախնդիրներին։
(427) Գալենե
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1897 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Օգյուստ Շառլուայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Շավարշ Գրիգորյան
Հեղինակային գործեր
Համահեղինակ է՝ «Երկրագործական մեխանիկա» (մաս 1, Երևան, 1998), «Խոտ և ծղոտ հավաքիչ-մամլիչ մեքենաների կառուցվածքը, աշխատանքը և կարգավորումը» (2000), «Մաթեմատիկական վիճակագրության տարրերը և գիտափորձերի պլանավորման տեսությունը» (2001), «Անտառային մեքենաներ և մեխանիզմներ» (2008), «Հացահատիկահավաք կոմբայններ» (2010) ուսումնական ձեռնարկների։
Նովոուկրաինկա (գյուղ, Կրասնոարմեյսկի շրջան)
Նովոուկրաինկա (Новоукраїнка), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Կրասնոարմեյսկիում։
2001 թվականի տվյալներով Նովոուկրաինկա գյուղում բնակվում էր 34 մարդ։
Ակդաղ (լեռ, Պոնտոս)
Ակդաղ, լեռնագագաթ Պոնտոսում, Պոնտական լեռնաշղթայում, Ամասիայի մարզում ։ Գտնվում է Մարզվանի մոտ՝ Ամասիա քաղաքից հյուսիս-արևմուտք ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեռնագագաթներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռներ Կատեգորիա:Ամասիայի մարզ
Տամի
Տամի (ტამი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Շիդա Քարթլի մարզի Գորիի շրջանում ։
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 1640 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Գորիից հեռու է 52 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 2 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Գորիի շրջան
Մոնտեֆելչինո
Կոմունայի հովանավորն է Սուրբ Էքսուպերանսը (Էսուպերանցիո)։ Տոնը նշվում է հունվարի 24-ին։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության գրաֆիկը.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Հուլիսի 11
Հուլիսի 11, տարվա 192-րդ (նահանջ տարիներին՝ 193-րդ) օրն է։
Ավատար. Ջրի ուղին
'''«Ավատար. Ջրի ուղին »''' (Avatar: The Way of Water), ռեժիսոր և սցենարիստ Ջեյմս Քեմերոնի ամերիկյան գիտաֆանտաստիկ ֆիլմը, որը ստեղծվել է 20th Century Studios ընկերության կողմից։ 2009 թվականի « Ավատար » ֆիլմի շարունակությունը։ Առաջին մասի դերասանական կազմի գրեթե բոլոր անդամները վերադարձել են իրենց դերերին, այդ թվում՝ Սեմ Ուորթինգթոնը, Զոի Սալդանան, Սթիվեն Լանգը, Ջովանի Ռիբիզին, Ջոել Դևիդ Մուրը, Դիլիպ Ռաոն, Սի Սի Էյչ Փաունդերը և Մեթ Ջերալդը, իսկ Սիգուրնի Ուիվերը կկատարի մեկ այլ դեր։ «Ավատար. Ջրի ուղին» ֆիլմի պրեմիերան կայացել է 2022 թվականի դեկտեմբերի 6-ին Լոնդոնում, իսկ ԱՄՆ-ում՝ 2022 թվականի դեկտեմբերի 16-ին։
Համաշխարհային վարձույթում ֆիլմն արդեն հավաքել է ավելի քան 1,5 միլիարդ դոլար ՝ դառնալով 2022 թվականի ամենաբարձր եկամուտ ունեցող ֆիլմը։ Ֆիլմը նաև ընդգրկվել է կինեմատոգրաֆի ողջ պատմության մեջ ամենաշատ եկամուտ ունեցող 15 ֆիլմերի ցանկում ։
Սյուժե
Ֆիլմի գործողությունը տեղի են ունենում Պանդորայում, Օմատիկայա անտառային կլանի հետ մեկտեղ սյուժեում զգալի դեր է խաղում Մետկայինի կլանը, որը բնակվում է ծովային առագաստանավի վրա։ Ռեժիսորի խոսքերով՝ սիքվելի զգալի մասը տեղի են ունենալու ջրի տակ՝ Պանդորայի օվկիանոսում ։
Դերերում
Դեռևս 2009 թվականի նոյեմբերի վերջին, մինչև առաջին «Ավատարի» թողարկումը, հայտնի էր դարձել, որ Սեմ Ուորթինգտոնը պայմանագիր է ստորագրել այդ կինոնկարի երկու շարունակությունների նկարահանումներին իր մասնակցության համար ։
2010 թվականի փետրվարին Սիգուրնի Ուիվերը, մասնակցելով Le Grand Journal ֆրանսիական հեռուստահաղորդմանը, հայտարարել էր, որ Քեմերոնը մտադիր է իր կերպարին սիքվել ընդգրկել, չնայած այն բանին, որ նրա հերոսուհին՝ դոկտոր Գրեյս Օգուստինը, մահանում է նախորդ ֆիլմում։ Լրագրողի հարցին, թե ինչպես է դա հնարավոր, Ուիվերը բացատրել է, որ Օգուստինը մահից հետո «ծառի մեջ» է, և ռեժիսորն ունի գաղափարներ, թե ինչպես կարելի է «ընտանիքը միասին» միավորել ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ջեյմս Քեմերոնի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան գիտաֆանտաստիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր այլմոլորակայինների մասին Կատեգորիա:Ամերիկյան եռաչափ ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:2021 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան սիքվել ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան գիտաֆանտաստիկ էքշն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան էքշն արկածային ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոէպոպեաներ Կատեգորիա:Կալիֆոռնիայում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:20th Century Fox ֆիլմեր Կատեգորիա:2022 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆանտաստիկ ֆիլմեր տիեզերքի մասին Կատեգորիա:Ամերիկյան արկածային ֆիլմեր Կատեգորիա:IMAX ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան մարտաֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում ապագայում Կատեգորիա:Համակարգչային անիմացիոն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր հասունացման տարիքի մասին Կատեգորիա:Լոս Անջելեսում նկարահանված ֆիլմեր
Շուլավեր (գիրք)
«Շուլավեր» (Shulaver, Шулавер), Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող կազմակերպության կողմից 2002 թվականին։ Այն հեղինակել են Ասլանյան Սանդուխտը և հուշարձանագետ, պատմաբան, բանահավաք, Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի երևանյան գրասենյակի ղեկավար Սամվել Կարապետյանը։ Տպագրվել է հայերեն տարբերակով ։
Աշխատությունը ներկայացնում է ներկայիս Վրաստանի կազմում գտնվող պատմական հայկական Շուլավեր, ներկայիս Շահումյան անունը կրող բնակավայրի պատմությունը։ Այն առաջին գիրքն է, որը պատմական և ժամանակակից փաստերի հիման վրա ներկայացնում է Շուլավերի հիմնադրման և ձևավորման ընթացքը, բարդ և ճակատագրական ժամանակներ ապրած բնակավայրի քաղաքական, տնտեսական և կրթական առաջընթացն ու անկումները։ Ներկայացնում է փաստարկներ, որոնցով, ըստ գրքի հեղինակների, հաստատում է, որ Շուլավերն իր պատմական հուշարձաններով, ննջեցյալների տապանաքարերով, մտավորականությամբ և բնակչության հավաքական կերպարով իրենից ներկայացնում է Հայաստանի մի մասնիկը։ Հատուկ նշվում է, որ ժամանակակից քաղաքական իրադրության հետևանքով այն անջատված է Հայաստանից։ Գրքում ներկայացված են նաև բովանդակությանն առնչվող ժամանակակից և պատմական արժեքավոր լուսանկարներ, քարտեզներ, ցուցակներ ։
Ըստ Սամվել Կարապետյանի՝ գիրքը գրեթե չի վաճառվել գրախանութներում, այլ բաժանվել է Շուլավերի բնակչությանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայերեն գրքեր Կատեգորիա:ՀՃՈՒՀ հրատարակություններ Կատեգորիա:Շահումյան (Մառնեուլի շրջան) Կատեգորիա:Գրքեր Հայաստանի պատմության մասին Կատեգորիա:Գրքեր Վրաստանի մասին Կատեգորիա:2002 գրքեր
Էյրենե (արբանյակ)
Էյրենե (Εἰρήνη), Յուպիտերի անկանոն բնական արբանյակներից է, ունի հակադարձ շարժում։ Հայտնաբերվել է Հավայան համալսարանի աստղագետների խմբի կողմից, որը ղեկավարում են Սքոթ Շեփարդը և Դևիդ Ջուիտը, հայտնաբերման մասին հայտնվել է 2003 թվականին, սկզբում արբանյակը ստացել է S/2003 J 5 ժամանակավոր անվանումը ։
Էյրենեն ունի մոտ 4 կմ տրամագիծ, և պտտվում է Յուպիտերի շուրջ միջինում 23 974 000 միլիոն կմ հեռավորության վրա, 758,341 օրվա ընթացքում ։ Արբանյակի ուղեծրի թեքումը կազմում է 166° խավարածրի հարթության նկատմամբ (167° Յուպիտերի հասարակածի նկատմամբ), իսկ էքսցենտրիսիտետը 0,307 է ։
Էյրենեն պատկանում է Կարմեի խմբին, որի արբանյակները ունեն հակադարձ շարժում, հեռավորությունը մոլորակից ընկնում է 23 - 24 գիգամետր միջակայքում, իսկ ուղեծրի թեքումը մոտ 165° է։
Արբանյակը հայտնաբերման պահից ի վեր երկար ժամանակ չէր դիտարկվել և համարվում էր կորսված, սակայն 2017 թվականին այն վերահայտնաբերվեց և ստացավ Յուպիտեր LVII նշանակումը ։ Արբանյակի անունը տրվել է 2019 թվականի օգոստոսի 20-ին,  այն անվանվել է Հունական դիցաբանության խաղաղության աստվածուհի Էյրենեի անունով, ով Զևսի և Թեմիսի դուստրն էր։ Անունը ընտրվել է Twitter-ում կազմակերպված քվեարկության արդյունքում  ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Յուպիտերի արբանյակներ Կատեգորիա:Անկանոն արբանյակներ
Կնատյացություն
Կնատյացություն (միզոգոնիա, μῖσος «ատելություն» և γυνή` «կին» բառերից), հասկացություն, որ բնորոշում է ատելություն, հակակրանք կամ արմատացած կանխակալ վերաբերմունք կանանց հանդեպ ։ Կնատյացը մարդ է, որին հատուկ է կնատյացությունը։ Միզոգոնիան կարող է արտահայտվել սեքսիզմի, կնոջը ստորացման, կանանց նկատմամբ բռնության կամ կանանց սեռական առարկայացման միջոցով։
Միզոգոնիան առանձնացվում է որպես դիցաբանական, կրոնական և փիլիսոփայական շատ համակարգերի վառ արտահայտված գիծ ։ Մասնավորապես, շատ հեղինակներ նշում են Հին Հունաստանի մշակույթի կնատյացությունը, ինչպես նաև` այնպիսի փիլիսոփաների կնատյացությունը, ինչպիսիք են Օտտո Վեյնինգերը, Արթուր Շոպենհաուերը և Ֆրիդրիխ Նիցշեն։
Քրիստոնեության մեջ
Քրիստոնեության մեջ գոյություն ունեն իրարից տարբերվող բազմաթիվ վերանվանումներ։ Կնատյացության մեջ նախատինքը սովորաբար առաջ է բերում հարցեր կանանց քահանայության, Վատիկանի հակաաբորտային քաղաքականության և պատմական այնպիսի օրինակների մասին, ինչպիսին է կնոջ լռությունը եկեղեցում։
Իսլամում
Ղուրանի Ան-Նիսա սուրան քննատադվել է միզոգոնիկ տեքստի համար։
Հինդուիզմում
Մանուի օրենքը պահանջում է, որ կինն իր ամբողջ կյանքը, կախված տարիքից, ապրի հոր, ամուսնու, որդու, ազգականի, իսկ նրանց բացակայության դեպքում` իշխանի հովանավորության տակ, և արգելում է նրան անկախության ձգտել։
Միզոգոնիան 18-19-րդ դարերի արևմտյան փիլիսոփայության մեջ
Շատ արևմտյան փիլիսոփաներ արտահայտել են միզոգոնիկ հայացքներ։ Օտտո Վեյնինգերն իր «Սեռ և բնավորություն» գրքում մարդու «կանացի» սկիզբը «ոչնչություն» է անվանել, որը զուրկ է իրական գոյությունից, գիտակցությունից ու ռացիոնալությունից ։
Միզոգոնիկ է Արթուր Շոպենհաուերի «Կանանց մասին» էսսեն, որտեղ նա հայտարարում է, որ «կինն իր էությամբ դատապարտված է հնազանդության», ինչպես նաև` «տղամարդկանց միջև բնությունից եկող պարզ անտարբերություն կա, իսկ կանանց մոտ` բնությունից եկող թշնամանք» ։
Ֆրիդրիխ Նիցշեն քաղաքակրթության բարձր տեսակները կապել է կանանց հանդեպ առավել դաժան վերահսկողության հետ (Բարուց և չարից անդին)։
Առցանց միզոգոնիա
Միզոգոնիկ հռետորաբանությունը լայնորեն տարածված է համացանցում։ Գենդերային հարձակումների վերաբերյալ հանրային քննարկումներն աճում են, ինչը բերում է քաղաքական միջամտության և ավելի մեծ արձագանքների պահանջի այնպիսի սոցիալական ցանցերի կողմից, ինչպիսիք են Ֆեյսբուքը և Թվիթթերը ։
2016 թվականին Դեմոս վերլուծական կենտրոնի կողմից իրականացված հետազոտությունը եզրակացրել է, որ Թվիթթերում կնատյաց գրառումների 50%-ը պատկանում է կանանց ։
Միզոգոնիայից տառապողների մեծ մասը հանրային կանայք են, որոնք խոսում են ստացվող սպառնալիքների մասին, և այն կանայք, որոնց կապում են ֆեմինիզմի հետ։ Կնատյաց հաղորդագրությունների հեղինակները սովորաբար անհայտ են կամ դժվար ճանաչելի։ Նրանց հռետորաբանությունը ներառում է կնատյաց մակդիրներ, գրաֆիկական և սեռականացված կերպարներ, կանանց արտաքինի վրա կենտրոնացում, և սեռական բռնությունը ներկայացվում է իբրև այդ կանանց ուղղելու միջոց։
Տարբեր կանանց ուղղված վիրավորանքներն ու սպառնալիքները սովորաբար շատ նման են։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ատելություն Կատեգորիա:Կանայք Կատեգորիա:Հասարակագիտություն Կատեգորիա:Սեքսիզմ Կատեգորիա:Ֆեմինիստական տերմիններ
Պրադիե
Պրադիե (Pradiers), համայնք Ֆրանսիայի Օվերն մարզի Կանտալ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 102 մարդ, բնակչության խտությունը` 4.32 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 23.61 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 410 կմ հարավ, Կլերմոն Ֆերան քաղաքից` 60 կմ հարավ, Օրիյակ քաղաքից` 55 կմ հյուսիս-արևելք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ