Հիլոզոիզմ
Ժամանակակից հիլոզոիզմ
Իմանուիլ Կանտը հիլոզոիզմի դեմ փաստարկներ է բերում իր "Բնական գիտությունների առաջին մետաֆիզիկական սկզբունքերը" (Metaphysische Anfangsgründe der Naturwissenschaften) գրքում, ինչպես նաև իր հայտնի "Անխառն պատճառի քննադատություն" (Kritik der reinen Vernunft) գրքում։ Մինչդեռ մեր օրերում գիտական հիլոզոիզմը թե ձևափոխված և թե պահպանելով միտումը՝ համապատասխանեցնելով ամենը ինչ -որ միատես տարրի, որին ձգտում է Հերբերթ Սպենսերի, Հերման Լոթզեի և Էռնստ Հեկկելի այն գաղափարը, որը հաճախ համարվում է աշխարհի մեխանիստական տեսակետի դեմ բողոք ։ 19-րդ դարում Հեկկելը ստեղծեց հիլոզոիզմի մատերիալիստական ձևը, հատկապես Ռուդոլֆ Վիրչովսի և Հերմանն վոն Հելմհոլթզի մարդկության և բնության մեխանիկական տեսակետներին հակառակ։ Հեկկելը իր "Տիեզերքի առեղծվածը" գրքում խրախուսում է օրգանական և անօրգանական բնության միասնության գաղափարը և ըստ նրա մատերիայի երկու տեսակների բոլոր գործողությունները բխում են բնական պատճառներից և օրենքներից։ Այսպիսով, նրա հիլոզոիզմի ձևը հակադարձում է սովորական ընթացքը՝ հաստատելով, որ կենդանի և անկենդան առարկաները էականորեն նույնն են, և վերացնելով այն տարանջատումը, որ առկա է երկոսիւ միջև և սահմանելով, որ նրանք գործում են միևնույն օրենքներին հետևելով։ Ի տարբերություն, արգենտինական-գերմանական նեվրոբիոլոգիական ավանդույթները սահմանում են հիլոզոիկ բացթողումները բնության բոլոր մասերով։ Այսպիսով, հիլոզոիկ բացթողումները հակադրվում են մտքին, որը ի վիճակ է բացել նոր պատճառահետևանքային շարքեր։ Հիլոզոիզմը այս ժամանակակից նեվրոբիոլոգիական ավանդույթում սահմանափակված է բնության այն մասերով, որոնք սովորական են գործում մտքում, այն է մտքի զգայական ռեակցիաները, որոնց միջոցով միտքը արձագանքում է հիլոզոիկ բացթողումներից կամ մտավորից դուրս բխող խթթաններին ։ Մարտին Բուբերը նույնպես ունի համարյա հիլոզոիկ մոտեցում։ Նա ամեն ինչում հոգի է տեսնում՝ հաստատելով, որ իրերի էությունը ճանաչելի է և առանձին, սակայն ոչ նախապես գոյություն ունեցող։ Ֆրանսիացի ալքիմիկոս Ֆրանսուա Ժոլլիվետ Կաստելոտը (1874-1937) հիմնել է հիլոզոիկ էզոտերիկ դպրոց՝ համատեղելով սպագիրիկ, քիմիական, ֆիզիկական, փոխարկելի և մետաֆիզիկական հայացքները։ Նա հրատարակել է մի շարք գրքեք։ Նրա կարծիքով ոչ մի տարբերություն չկա հոգու և մատերիայի միջև, բացի հաճախականությունից և մյուս վիբրացիոն դրույթներից։ Ալիս Բեյլին գրել է "Ատոմի գիտակցությունը" գիրքը ։ Ոգեշնչվելով Ալիս Բեյլիից, Չարլզ Վեբսթեր Լիդբիթերից և նրանց նախորդ՝ մադամ Բլավատսկիից, Հենրի Լորենսը ստեղծել է հիլոզոիկ փիլիսոփայությունը նկարագրող լայնածավալ գրվածքները ։ Ոգեշնչվելով Ջորջ Իվանովիչ Գուրջիեֆից՝ անգլիացի փիլիսոփա և մաթեմատիկոս Ջոն Գոդոլֆին Բեննեթը իր չորս հատորով գրված "Արհեստական տիեզերք" և "Էներգիաներ" գրքերում ստեղծել է վեցաչափ շրջանակ, որում մատերիա-էներգիան ունի հիլոզոիկ որակի 12 մակարդակը։ Կեն Վիլբերը ընտրում է հիլոզոիզմը՝ բացատրելու համար սուբյեկտիվ փորձը և տերմիններ է հատկացնում, որով նկարագրում է սուբյեկտիվ փորձին հասնելու միջոց, որը փորձարկված է սուբյեկտների կողմից՝ ատոմներից մինչև մարդիկ, իր համալիր փիլիսոփայության աղյուսակում ։ Ֆիզիկոս Թոմաս Բրոֆին "Մեխանիզմը միստիցիզմի կարիք ունի" գրքում ընտրում է հիլոզոիզմը որպես հենքի հիմունք՝ վերաինտեգրացվող ժամանակակից ֆիզիկական գիտության համար՝ հավիտենական հոգևոր փիլիսոփայության հետ մեկտեղ։ Նա հնարել է երկու հավելյալ բառ, որոնք դրել է հիլոզոիզմի կողքին՝ որպես երեք հնարավոր օնթոլոգիական դիրքորոշումներ, որոնք համահունչ են ժամանակակից ֆիզիկային. հիլոստատիզմ (տիեզերքը որոշելի է, այսպիսով այն ստատիկ է չորսաչափ իմաստով), հիլոստոկաստիմզ(տիեզերքը պարունակում է սկզբունքորեն պատահական բաղադրիչ) և հիլոզոիզմ (տիեզերքը պարունակում է սկզբունքորեն կենդանի ասպեկտ)։ Ճարտարապետ Քրիստոֆեր Ալեքսանդրը առաջ է քաշել կենդանի տիեզերքի տեսություն, որտեղ կյանքը նկարագրվում է որպես համատարած օրինակ, որը տարածվում է այն առարկաների վրա, որոնք սովորաբար համարվում են անկենդան, մասնավորապես շենքեր։ Նա գրել է 4 հատորանոց աշխատանք, որը կոչել է "Կարգի բնույթը", որտեղ մանրամասնորեն նկարագրել է այս ուսմունքը։ Փիլիսոփա և բնապահպան Դեյվիդ Աբրամը պարզաբանում և մշակում է հիլոզոիզմի մի տեսակ, որի հիմքում ընկած է զգայական փորձի ֆենոմենոլոգիան։ Իր "Կենդանի դառնալով" և "Զգայականի հմայությունը" գրքերում Աբրամը առաջարկում է, որ մատերիան երբեք ամբողջապես պասիվ չէ մեր ուղիղ փորձում՝ ասելով, որ մատերիական առարկաները ակտիվորեն պահանջում են մեր ուշադրությունը կամ մեր ուշադրության կենտրոնում եմ ցանկանում լինել՝ հորդորելով գիտակցական մարմնին մտնել շարունակական մասնակցության մեջ այդ առարկաների հետ։ Միջամտական տեխնոլոգիաների բացակայության դեպքում զգայական փորձը ինքնին անիմիստիկ է՝ մերկացնելով մատերիալ դաշտը, որը կենդանի է։ Հենվելով ժամանակակից ճանաչողական և բնական գիտությունների վրա, ինչպես նաև տարբեր տեղի, բանավոր մշակույթների հեռանկարային աշխարհայացքների վրա Աբրամը ներկայացնում է առատորեն բազմակարծ և պատմականորեն հիմնված տիեզերագիտություն, որում մատերիան կենդանի է։ Նա ասում է, որ այսպիսի օնթոլոգիան սերտ համաձայնության մեջ է մեր սպոնտան ընկալական փորձի հետ. այն մեզ կտանի ետ դեպի մեր զգայարաններ և զգացական տեղանքի գերակայություն՝ պահանջելով ավելի հարգալից և բարոյական կապ ավելին քան մարդկային համայնքի հետ՝ կենդանիներ, բույսեր, արեգակ, սարեր, ջուր և եղանակային պայմաններ, որոնք նյութապես աջակցում են մեզ ։ Բրունո Լատուրի դերասան-ցանցային թեորիան, որը հիմնված է գիտության սոցիոլոգիայի վրա, անկենդան առարկաներին վերաբերվում է որպես ակտիվ գործիչներ, այսպիսով այն որոշակի նմանություններ ունի հիլոզոիզմի հետ։ Այս աշխատանքը հիմք է դրել մի շարժման, որը կոչվում է Օբյեկտի վրա կենտրոնացած փիլիսոփայություն, որը առաջ է քաշում օբյեկտների դեմոկրատիա գաղափարը ։