cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հայկական ճարտարապետություն
Վաղ խորհրդային ժամանակաշրջան
1920-ական թվականների կեսերից ծավալվել է բնակելի տների նախագծումն ու շինարարությունը։ Երևանում 1924 թ.-ին կառուցվել են միահարկ բնակելի տներ (ճարտ. Ն. Բունիաթյան) Նալբանդյան, Թումանյան փողոցներում։ 1925 թ.-ից նախագծվել և կառուցվել են (ղեկավար Ն. Բունիաթյան) 2, 3 հարկանի երկսեկցիոն բնակելի տներ՝ 2–4 սենյականոց բնակարաններով։ Լենինականում, երկրաշարժից հետո, կառուցվել են երեք տիպի երկհարկանի (1926, ճարտ. Դ. Չիսլիև), ինչպես և տեքստիլ կոմբինատի (1927թ., ճարտ. Ղ. Սարգսյան) բնակելի տները։ Երկհարկանի բնակելի տներ կառուցվել են նաև Կիրովականում։ 1920–1930-ական թթ. շենքերի տիպայնացման առաջին փորձերն են արվել, կառուցվել են մի քանի տիպի 1–2 հարկանի բնակելի տներ (1925թ., ճարտ. Ա. Թամանյան) Լուկաշին ավանում (Հոկտեմբերյանի շրջան), մշակվել են բնակելի տների սեկցիաներ (1929–1930թթ., ճարտարապետներ՝ Հ. Մարգարյան, Ա. Ահարոնյան), որոնք իրականացվել են։ 1920–1930-ական թթ. բնակելի տան հիմնական տիպը եղել է սեկցիոն, 3–5 հարկանի տունը։ Կառուցվել են նաև սրահային տներ և առանձնատներ։ Երևանի բնակելի տներից ուշագրավ են Նալբանդյան և Թումանյան փողոցների հանգույցում(1927, ճարտ. Ն. Բունիաթյան), Պուշկինի (1926–27թթ., ճարտ. Ա. Թամանյան), Կարմիր բանակի (Երհէկի՝ «Շախմատաձև», 1930–1932թթ., ճարտարապետներ՝ Կ. Հալաբյան, Մ. Մազմանյան), Աբովյան («Պրոֆեսորների», 1932–34թթ., ճարտ. Ս. Սաֆարյան) փողոցների բնակելի տները։ 1930-ական թթ. նախագծվել են նաև բազմասեկցիոն բնակելի տներ, որոնցով կառուցապատվել են թաղամասեր։ Իրականացվել է Կաուչուկի կոմբինատի բնակելի թաղամասը (1932–1934թթ., ճարտարապետներ՝ Մ. Մազմանյան, Հ. Մարգարյան, Ս. Սաֆարյան, Գ. Քոչար)։ 1920-ական թվականներից ծավալվել է նաև հասարակական շենքերի շինարարությունը։ 1927 թ.-ին հրատարակվել է դպրոցների (5 տարբերակ), խրճիթ–ընթերցարանի և շրջկենտրոնների ժողովրդական տան տիպային նախագծերի ալբոմ։ 1920–1930-ական թթ. ճարտարապետության մեջ առկա են կլասիցիզմի ձևերի օգտագործում, հայ ճարտարապետության ավանդույթների ստեղծագործական կիրառություն, մասամբ նաև «մոդեռն» ուղղության, ճարտարապետների նոր խմբավորումների («ժամանակակից ճարտարապետներ», «Նոր ճարտարապետներ», «Պրոլետարական ճարտարապետներ») ստեղծագործական սկզբունքների ազդեցություններ, որոնք ավելի ցայտուն արտահայտվել են հասարակական շենքերում։ 1926 թ.-ին սկսվել է Պետական թատրոնի (ժողտուն) նախագծի մշակումը (ճարտ. Ա. Թամանյան), որն ըստ մտահղացման պետք է լիներ նոր տիպի հասարակական շինություն, ուր, թատերական ներկայացումներից բացի, կազմակերպվելու էին ժողովրդական տոներ, հանդիսություններ։ Բեմի հանդիպակաց կողմերի երկու դահլիճները (ձմեռային և ամառային) անհրաժեշտության դեպքում կարող էին միավորվել և դառնալ մեծ հանդիսարան։ Շենքը կառուցելիս մի շարք մտահղացումներ մնացել են անավարտ կամ փոխվել են (չի իրականացվել դահլիճները միավորելու գաղափարը, գրանիտով կառուցվել են միայն շենքի առաջին երկու հարկերը և այլն)։ Շենքի ձմեռային դահլիճի մասն ավարտվել է 1939 թ.-ին, ուր սկսել է գործել օպերայի և բալետի թատրոնը, իսկ ամառային դահլիճի մասը՝ որ կառուցման ընթացքում վերափոխվել է համերգային դահլիճի, շահագործման է հանձնվել 1953 թ.-ին։
1926–1929 թվականներին կառուցվել է Հողժողկոմատի շենքը (ճարտ. Ա. Թամանյան), որը հետո օրգանապես ներգրավվել է Հայկական ՍՍՀ Կառավարական տան (1932–1941թթ., ճարտ. Ա. Թամանյան) մեջ։ Կառավարական տունը և թատրոնի շենքը մտահղացումով և բովանդակությամբ նոր տիպի կառույցներ են, նորարարական մի շարք կողմերով։ Հայ ճարտարապետության լավագույն ավանդույթներն ու կենսունակ ձևերը կիրառվել են ստեղծագործաբար, ստացել ժամանակակից հնչողություն։ Սրանք վճռական նշանակություն են ունեցել հայ սովետական ճարտարապետության հետագա ընթացքի համար։
1920–1930-ական թթ. Երևանում կառուցվել են համալսարանի աստղադիտարանը (1930–1933թթ.), Անատոմիկումը (1926–1933թթ.), Հանրային գրադարանը (1932–1938թթ.) Անասնաբուժական (1928–1930թթ.), Ֆիզիոթերապևտիկ (1927–1938թթ.), Պոլիտեխնիկական (1927–32թթ.) ինստուտները (բոլորը՝ ճարտ. Ալեքսանդր Թամանյան), «Ինտուրիստ» հյուրանոցի (այժմ՝ «Երևան», 1926–1928թթ.), Գյուղատնտեսական բանկի (1928–30թթ.), «Սևան» հյուրանոցի (1930–38թթ.) շենքերը (բոլորը՝ ճարտ. Ն. Բունիաթյան)։ «Մոդեռն» ճարտարապետության ձևերով են նախագծված Արդարադատության մինիստրության (1929), Պիոներների պալատի (1935–1937թթ.) շենքերը (ճարտ. Ն. Բայև)։ Ճարտարապետական նոր խմբավորումների ստեղծագործական սկզբունքներով են կառուցվել Կառուցողների ակումբը (այժմ՝ Կ. Ստանիսլավսկու անվ. ռուս, թատրոնի և ֆիզկուլտուրայի ու սպորտի կոմիտեի շենքը, 1928–1929թթ., ճարտարապետներ՝ Կ. Հալաբյան, Մ. Մազմանյան, Գ. Քոչար), Անասնաբուժական ինստ–ի հանրակացարանը (1932–33թթ., ճարտ. Գ. Քոչար), Երկրաբանական վարչության շենքը (1930թ., ճարտարապետներ՝ Կ. Հալաբյան, Մ. Մազմանյան) և այլն։
Հասարակական շենքեր կառուցվել են նաև Լենինականում՝ հյուրանոցը (1927–1928, ճարտ. Դ. Չիսլիև), Քաղսովետի շենքը (1931–1934թթ., ճարտ. Գ. Քոչար), Հոկտեմբերյանում՝ երկաթուղային կայարան (1927թ., ճարտ. Մ. Կալաշնիկով), հիվանդանոցի և ակումբի շենքեր Կիրովականում, Ալավերդիում և այլուր։
1920-ական թթ. տարվել են նաև բարեկարգման աշխատանքներ՝ փողոցների սալահատակում, կանաչապատում և այլն, Երևանում կանգնեցվել են Ա. Շահումյանի արձանը (1929–1931թթ., քանդակագործ՝ Սերգեյ Մերկուրով, ճարտ. Ի. ժոլտովսկի), Խաչատուր Աբովյանի արձանը «Մոսկվա» կինոթատրոնի հրապարակում (1933, քանդակագործ՝ Ա. Տեր–Մարուքյան, ճարտ. Մ. Գրիգորյան, հետագայում փոխադրվել է Քանաքեռ՝ Խ. Աբովյանի տուն–թարգարանի առջև), Լենինականում՝ Մայիսյան ապստամբության զոհերի հուշարձանը (1931թ., քանդակագործ՝ Ա. Սարգսյան) և այլ ոչ մեծ հուշարձաններ։
1920–30-ական թթ. ճարտության նախագծային գործը կենտրոնացած էր Ալեքսանդր Թամանյանի (1923թ.) և Ն. Բունիաթյանի (1926թ.) ղեկավարած արվեստանոցներում։ 1929թ.-ին ստեղծվել է Պետական նախագծային բյուրո (1932թ.-ից՝ Պետական նախագծային ինստիտուտ, տնօրեն Կ. Հալաբյան, ապա՝ Գ. Քոչար)։ 1923թ.-ին ստեղծվել է Հնությունների պահպանության կոմիտե (նախագահ՝ Ալեքսանդր Թամանյան), որը լայն գործունեություն է ծավալել։ Այդ տարիներին Թորոս Թորամանյանը շարունակել է ուսումնասիրությունները հայ ճարտարապետության պատմության վերաբերյալ։ 1923թ.-ին ստեղծվել է Հայաստանի կերպարվեստի աշխատողների ընկերություն (նախագահ՝ Ա. Թամանյան), ուր ներգրավվել են նաև ճարտարապետներ։1929թ.-ին Պրոլետարական ճարտարապետների համամիութենական միավորման («ՎՕՊՐԱ») օրինակով Երևանում հիմնվել է Հայաստանի պրոլետարական ճարտարապետների միավորումը («ՕՊՐԱ»)։ Միավորման անդամները ճարտարապետության մեջ կարևոր էին համարում կենցաղային, շինտեխնիկական խնդիրները, նոր կոնստրուկցիաների կիրառումը։ Մեծ նշանակություն էր տրվում բնակավայրի կոմպլեքսային նախագծմանը։ Միավորումը քննադատում և անընդունելի էր համարում ժամանակի մյուս ճարտարապետական ուղղությունները, մերժում էր ճարտարապետական ժառանգությունը և ավանդույթները, ճարտարապետական ստեղծագործությունը դիտվում էր լոկ որպես շենքի ֆունկցիոնալ և տեխնիկական հատկանիշների միավորման արդյունք։ 1930-ական թթ. սկզբներից քննադատվել են «Պրոլետարական ճարտարապետների», ինչպես և մյուս նոր խմբավորումների ստեղծագործական սկզբունքները, դրանց անդամների կառույցները։
1932 թ.-ի ապրիլի 23-ի՝ ՀամԿ(բ)Կ Կենտկոմի «Գրական–գեղարվեստական կազմակերպությունների վերակառուցման մասին» որոշումով վերացվեցին նաև ճարտարապետության ասպարեզում եղած խմբավորումները, ստեղծվեց միասնական ստեղծագործական կազմակերպություն՝ Սովետական ճարտարապետների միություն (1955 թ.-ից ՍՍՀՄ ճարտարապետների միություն)։ Հայաստանի Կ(բ)Կ Կենտկոմի 1932 թ.-ի մայիսի 9-ի որոշմամբ ստեղծվեց Հայաստանի ճարտարապետների միություն կազմակերպող հանձնաժողով՝ Ա. Թամանյան, Ն. Բունիաթյան, Գ. Քոչար (նախագահ), Մ. Մազմանյան (փոխնախագահ), Ա. Ահարոնյան, Ռ. Հակոբյան, Բ. Արազյան, Հ. Մարգարյան, Հ. Մկրտչյան։ ՍՍՀՄ–ում ճարտարապետության ստեղծագործական ուղղության մեջ փոփոխություններ եղան, այլ հիմնական խնդիրների հետ կարևոր դարձան անցյալի ժառանգության քննադատական օգտագործման, ինչպես նաև գեղարվեստական արտահայտչականության հարցերը։
1930–1950-ական թթ.
1930-ական թթ. 2–րդ կեսը նշանավորվել է սովետահայ ճարտարապետության նոր առաջընթացով։ Հնգամյա պլանների իրականացման շնորհիվ բուռն աճ է ապրել հանրապետության տնտեսությունն ու մշակույթը։ Ծավալվել է ֆաբրիկաների, գործարանների, բնակելի տների, դպրոցների, մանկական և բուժական հիմնարկների, ակումբների, գրադարանների շինարարությունը։ Քաղաքաշինական խնդիրներն առաջնահերթ և կարևոր նշանակություն են ստացել։
Երևանի տեխնիկա–տնտեսական ինժեներական հաշվարկներով հիմնավորված նոր գլխավոր հատակագիծը հաստատվել է 1939 թ.-ին («Լենգիպրոգոր», ճարտարապետներ՝ Ի. Մալոգեմով, Ն. Զարգարյան, Ս. Կլևիցկի, 350 000 բնակչի համար)։ Պահպանելով Ալեքսանդր Թամանյանի կազմած գլխավոր հատակագծի հիմնական սկզբունքները, նախատեսվում էր ընդարձակել քաղաքի սահմանները։ Աճող քաղաքն ընդգրկելու էր Նորք արվարձանն ու Քանաքեռի բարձրավանդակը, ուր ստեղծվել էր արդարակ տեղաբաշխման նոր շրջան։ Նախագծվել էին մայրաքաղաքի շրջանային կենտրոններ, որոնք կապվում էին Լենինի հրապարակին՝ որպես գլխավոր կենտրոնի։ Մեծ ուշադրություն էր դարձվել կանաչապատմանը։ Նախատեսվել էր կառուցապատման հարկայնությունը՝ 4–5։ Առանձնացվել էին անհատական շինարարության շրջաններ։ Տրանզիտային շարժումը դուրս էր բերվել քաղաքից։
Լենինականի գլխավոր հատակագիծը (1932–1937թթ., ճարտարապետներ՝ Միքայել Մազմանյան, Փ. Մանուկյան, Գ. Մուրզա) ուներ քաղաքաշինական առաջադիմական լուծումներ, նախատեսված էր բնակչության սպասարկման բազմաստիճան սիստեմ, թաղամասերում՝ բնակելի տների ու հասարակական շենքերի համալիրներ։ Հետագա հատակագծում (1940, ճարտարապետներ՝ Հ. Դավթյան, Ս. Կարապետյան, Փ. Մանուկյան, Դ. Մուրզա, կոնսուլտանտ՝ Լ. Իլյին) հաշվի էր առնված նաև քաղաքի ընդլայնումը, կապը երկաթուղային կայարանի ու հյուսիսային շրջանի միջև, ուր գտնվում է Լենինականի հիմնական քաղաքաստեղծ գործոնը՝ տեքստիլ կոմբինատը։
Բնակելի տան ճարտարապետության այս սկզբունքը ունեցել է իր նախորդները Հայաստանում, այն զարգացել է արտահայտչամիջոցների հարստացման պայմաններում, 1930-ական թթ. մի շարք շենքերում (ճարտարապետներ՝ Ա. Ահարոնյան, Հ. Մարգարյան, Ս. Սաֆարյան)։ Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակաշրջանում արդյունաբերական կարևոր օբյեկտների շինարարությանը զուգընթաց Հայաստանի գյուղերում ու շրջկենտրոններում կառուցվել են նաև բնակելի տներ, ակումբային և հասարակական շենքեր։ Առանձնահատուկ տեղ է գրավում աղբյուր–հուշարձանների կառուցումը՝ ի հիշատակ հայրենիքի համար զոհված մարտիկների։ Հայ ճարտարապետները, օգտագործելով ազգայաին ճարտարապետության ավանդույթները, ստեղծել են ըստ էության նոր հորինվածքով հուշարձանի տիպ, ուր երևան են հանված քարի զարդաքանդակման ժողովրդական արվեստն իր բազմազանությամբ ու հարստությամբ։ Լավագույններից են՝ Բուրաստան, Կաթնաղբյուր, Ստեփանավան, Կարբի (ճարտ. Ռաֆայել Իսրայելյան), Վերին Արտաշատ (ճարտ. Գևորգ Թամանյան), Ժդանով (ճարտ. Տիրան Մարության) բնակավայրերում կառուցվածները։
1940–1950-ական թթ. կառուցված արտադրական շենքերին բնորոշ է ազգային ճարտարապետության ձևերի օգտագործումը, երեսպատման համար բնական քարերի կիրառումը։ Ուշագրավ են Կիրովականում՝ քիմիական կոմբինատի ազոտային արտադրամասերի խումբը (1951թ., ճարտ.՝ Վ. Բարանով), «Ավտոմատիկա» գործարանը (1956թ., ճարտարապետներ՝ Կոնստանտին Խուդաբաշյան, Կառլեն Անանյան), Գյումուշի հէկի գեներատորի տեղակայման շենքը (1953թ., ճարտ.՝ Տիրան Մարության, կոնստրուկտորներ՝ Հ. Սարգսյան, Ս. Կուզանյան), Աշտարակի գինու գործարանը (1948թ., ճարտ.՝ Ռաֆայել Իսրայելյան), Երևանի կոնյակի գործարանը (1952թ., ճարտ.՝ Հ. Մարգարյան), Սառցակոմբինատը (1950թ., ճարտ. Գ. Աղաբաբյան), էլեկտրաապարատների գործարանը (1953թ., ճարտ.՝ Կոնստանտին Խուդաբաշյան), Հացի № 2 (1950թ., ճարտ.՝ Հ. Պողոսյան) և № 5 (1954թ., ճարտարապետներ՝ Կառլեն Անանյան, Հմայակ Պողոսյան) գործարանները։
Զանգվածային բնակարանային շինարարության աճը 1950-ական թթ. պահանջում էր ծավալել քաղաքների ազատ տարածությունների քաղաքաշինական յուրացում։ Այս իմաստով բնորոշ է Երևանում՝ Բաղրամյան, Ազատության (սկզբնական հատվածը ճարտ.՝ Տ. Մարության), Կիևյան (ճարտարապետներ՝ Գևորգ Թամանյան, Ֆ. Մայե) փողոցների կառուցապատումը, ինչպես նաև «Աջափնյակ» շրջանը (ճարտ. Մ. Մազմանյան), Կիրովականի «Դիմաց» թաղամասը (սկսվել է 1958 թ.-ին, ճարտ.՝ Մ. Գնունի), Ալավերդիում կենտրոնի համալիրը (ճարտ. Հրայր Իսաբեկյան) և այլն։ Բնակելի տների, դպրոցների, մանկական հիմնարկների, ակումբների շինարարությյան ծավալի աննախընթաց աճը պայմանավորել է տիպային նախագծման անհրաժեշտությունը։ 1951 թ.-ին լավագույն բնակելի սեկցիաների մրցույթով շահած նախագիծը (ճարտարապետներ՝ Մ. Սաֆարյան, Լևոն Բաբայան) հաստատվել է կառավարության որոշմամբ, սկիզբ դնելով Հայաստանում տիպային նախագծմանը։ Կառուցվել են փորձարարական բնակելի տների համալիրներ Երևանի Բաղրամյան փողոցում (1949–1951թթ., ճարտ.՝ Լևոն Բաբայան) և այլուր։
1950-ական թթ. 1-ին կեսը նշանավորվել է սովետահայ ճարտարապետության նոր վերելքով, որը հող նախապատրաստեց զանգվածային շինարարությունը ինդուստրիալ հիմունքների վրա փոխադրելու մասին սովետական կառավարության որոշումների իրականացման համար։
1955–1980-ական թթ.
1955 թ.-ից սովետահայ ճարտարապետությունը թևակոխել է նոր, ստեղծագործական ու ոճական առանձնահատկություններով նախորդներից զգալիորեն տարբերվող մի փուլ։ Շինարարության հարցերին նվիրված համամիութենական խորհրդակցությունը (1954թ.), ՍՄԿԿ ԿԿ և Մինիստրների խորհրդի «Նախագծման և շինարարության մեջ ավելորդությունների վերացման մասին» (1955թ.) և «ՍՍՀՄ–ում բնակարանային շինարարության զարգացման մասին» (1957թ.) որոշումները նոր խթան են դարձել ճարտարապետության և շինարարության զարգացման ճանապարհին։ Անհրաժեշտ էր հրաժարվել ավելորդ ձևամոլությունից և ճարտարապետությանը վերադարձնել մարդկային գործունեության զանազան միջավայրերը բարձր արվեստով կազմակերպելու ֆունկցիան։
Այդ տարիներից էլ սկսվել են շրջանային հատակագծման, քաղաքների գլխավոր հատակագծերի և առանձին շրջանների կառուցապատման նախագծերի համալիր աշխատանքները։ 1960-ական թթ. սկզբին մշակվել է հանրապետության բնակեցման կարգավորման սխեման (ղեկավար՝ Պ. Թումանյան), որտեղ տրված են արդյունաբերության և գյուղատնտեսության զարգացման հիմնական գոտիները, բնակավայրերի զարգացման հեռանկարները։ 1971թ.-ին հաստատվել է Երևանի նոր գլխավոր հատակագիծը (ճարտարապետներ՝ Միքայել Մազմանյան, էդուարդ Պապյան, Գ. Մուրզա, Յ. Չախալյան, 1 100 000 բնակչի համար մինչև 2000 թ. ժամկետով), կենտրոնի մանրամասն հատակագծման, պատմական հուշարձանների տարածքի գոտեորման և լանդշաֆտի կազմակերպման նախագծերը։
Քաղաքաշինական նոր խնդիրների ու սկզբունքների ներդրումը ակնհայտ է հանրապետության քաղաքների կառուցապատման պրակտիկայում։ 1960-ական թթ. վերջերից նախագծվում են Լենինականի, Կիրովականի, Հրազդանի, Ղափանի, Գորիսի, Էջմիածնի, Աբովյանի, Ջերմուկի, Սևանի, Մեծամորի, Ստեփանավանի, Կամոյի, Աշտարակի, Չարենցավանի, Հոկտեմբերյանի, Իջևանի, Արթիկի, Արզնիի, Դիլիջանի և այլ բնակավայրերի գլխավոր հատակագծերը։
Քաղաքների գլխավոր հատակագծերի հիման վրա կատարվել են բազմաթիվ բնակելի շրջանների ու միկրոշրջանների մանրամասն հատակագծման նախագծեր, որոնցից են. մայրաքաղաքում՝ Աջափնյակ (1958), Նորք–1 (1965), Ավան–3 (1974), Ավան–Առինջ (1978), Արևմտյան (1979), «Նորաշեն» (1980), Լենինականում՝ «Երևանյան» (1975) և «Եռանկյունի» (1980), Կիրովականում՝ «Դիմաց» (1960) և «Բազում» (1973), Հրազդանի բնակելի հասարակական կենտրոնը (1978), Ղափանի կենտրոնը (1976), Էջմիածնում՝ «Վաղարշապատ» (1978), Դիլիջանում՝ «Կաղնի խաչ» (1974), Գորիսում N 5 թաղամասը (1975–1986) և այլն։ Չնայած մի շարք առաջատար սկզբունքների առկայության, 1950–1960-ական թթ. թաղամասերի ու բնակելի շրջանների հատակագծերի հիմքում ընկած էր սխեմատիզմը, որն ավելի էր ընդգծվում պարզունակ տիպային նախագծերի կիրառման հետևանքով։ Այդ սխեմատիզմի հաղթահարման նշաններն սկսել են երևան գալ 1970-ական թթ. սկզբին, երբ կատարվել են ճարտարապետա–գեղարվեստական ավելի բարձրը մակարդակի որոնումներ։ Նոր նախագծերում առկա են կառուցապատման, ծավալատարածական ու ինժեներական խնդիրների համալիր ըմբռնումները, տպավորիչ կոմպոզիցիաները, տեղանքի, բնական պայմանների ճիշտ օգտագործումը, բնակելի շենքերի տիպերի և կառուցապատման սխեմաների ներդաշնակումը։
Բնակելի և քաղաքացիական համալիրների ճշմարիտ կառուցապատման գործում առավել մեծացել է տիպային նախագծերի դերն ու նշանակությունը։ Այս բնագավառում զգալի ներդրում են ունեցել ճարտարապետներ՝ Հովհաննես Մարգարյանը, Լևոն Բաբայանը, Սամվել Սաֆարյանը, Արթուր Թարխանյանը, Մարկ Գրիգորյանը, Միքայել Միքայելյանը և ուրիշներ։ Նախագծվել են բնակելի շենքերի տիպային նախագծերի մի քանի շարք (№ 16, 1Ա–300, կցաշար, 1–450, 1Ա–451, 111, 129 և այլն), որոնցով կառուցվել են բազմաթիվ բնակելի շրջաններ։ ճարտարապետներ Ռ. Բադալյանը, Ա. Ալեքսանյանը, Յան Իսահակյանը, Գարրի Ռաշիդյանը, Յուրի Սաֆարյանը, Ա. և Ռ. Սահակյանները նախագծել են 9–14–16 հարկանի բնակելի տների մի քանի շարք, որոնք զանգվածաբար կիրառվել են քաղաքային համալիրներում։ Հետաքրքիր առաջարկություններ են եղել բնակարանների ամառային պատշգամբների ձևափոխման միջոցով նրանց շուրջամյա օգտագործման ուղղությամբ (Լևոն Բաբայան, 1958, Միքայել Միքայելյան, 1976, Յան Իսահակյան, Գարրի Ռաշիդյան, 1978)։
Մեծ ծավալ է ունեցել նաև կուլտուր–կենցաղային և հասարակական շենքերի տիպային նախագծումը, որոնցից են՝ մսուր–մանկապարտեզների (1968), հանրակրթական դպրոցների (1968), պոլիտեխնիկական ուսուցման դպրոցների (1972–1980) շարքերը, կինոթատրոնների (1969), քաղաքային և գյուղական ակումբների (1972–1982), առևտրահասարակական կենտրոնների (1972–1980) և այլ նախագծեր։ Տիպային նախագծումների լայն ընդգրկումը, այնուամենայնիվ չի տվել բնակելի զանգվածների հետաքրքիր ու բազմազան կառուցապատումներ։ Միօրինակության ակունքները ոչ միայն քաղաքներում միևնույն շենքերի կրկնության մեջ էին, այլև իրականացման ցածր որակի, միևնույն շինանյութերի կիրառման, ճակատային լուծումների սխեմատիզմի, թաղամասերի բարեկարգման նույն միջոցների։ Շրջադարձը դեպի զանգվածային կառուցապատման գեղարվեստական կերպարի որոնումները տեղի է ունեցել 1970-ական թթ. կեսերից, երբ իրականացվել են անհատական նախագծերով մի քանի բնակելի տներ և թաղամասեր, ինչպիսիք են Երևանի Սարյան փողոցում (ճարտարապետներ՝ Արթուր Թարխանյան, Ռ. Բաղդասարյան, Լևոն Մկրտչյան), Լենինի պողոտայի և Ամիրյան փողոցի հանգույցում (ճարտարապետներ՝ Մ. Թովմասյան, Լ. Բալայան), Ս. Սարգիս եկեղեցու թաղամասում (ճարտարապետներ՝ Ա. Ալեքսանյան, Ֆ. Հակոբյան), Սայաթ–Նովա փողոցում (ճարտարապետներ՝ Մ. Հայրապետյան, Ֆ. Զարգարյան) կառուցված տները, նոր թաղամասերից՝ էրեբունի–3-ը, Ավան–Առինջը, Նորաշենը, էջմիածնի, Աբովյանի և Ղափանի կենտրոնների, Լենինականի Արագածի փողոցի բնակելի կառուցապատումը և այլն։
1955 թ.-ից բեկում է ապրել նաև հասարակական շենքերի ճարտարապետությունը։ Եթե բնակելի շինարարության մեջ դա պայմանավորված էր շենքերի արտադրության ու կառուցման եղանակի արմատական վերակառուցմամբ, ապա հասարակական շենքերում հախուռն ինդուստրացումը և ճարտ. պլաստիկ ձևերից հրաժարվելը հանգեցրել է սխեմատիզմի, որն ի չիք էր դարձնում ճարտարապետական ստեղծագործության գեղարվեստական կերպարի, ոճային ուղղվածության գաղափարներն ու ազգ. պատկանելության խնդիրները։ 1950–60-ականների շատ շենքեր այդպիսին են և օտարոտի են ընկալվում հանրապետության քաղաքների հյուսվածքում։ Ճիշտ է, 1950–1960-ական թթ. սովետահայ ճարտարապետության առաջատար վարպետները՝ Սամվել Սաֆարյանը, Ռաֆայել Իսրայելյանը, Հովհաննես Մարգարյանը, Գևորգ Քոչարը, Մարկ Գրիգորյանը, Գրիգոր Աղաբաբյանը ստեղծել են գեղարվեստորեն հագեցած և անհատականության կնիք կրող գործեր, որոնք մնայուն եղան սովետահայ ճարտարապետության ոսկե ֆոնդում. Երևանի Լենինի հրապարակի անսամբլի շենքերը, ԳԱ շենքերի համալիրը, Սարդարապատի հուշահամալիրը, Արզնի առողջարանի լոգանքների շենքը, Լենինականում Ասքանազ Մռավյանի անվան դրամատիկ թատրոնը, Երևանի կենտրոնական շուկան, հանրակացարանների համալիրը Նոր Զեյթունում և այլն։
Երկաթբետոնի արտահայտչական հնարավորությունների օգտագործման, նոր խնդիրների լուծման և սոցիալիստ, ճարտարապետության ազգային ինքնատիպության նորովի ընկալման օրինակներ են 1960-ական թթ. նախագծված մի շարք կառույցներ Երևանում՝ ՀԽՍՀ ԺՏՆՑ գիտության և մշակույթի (1960, ճարտարապետներ՝ Ֆենիքս Դարբինյան, Ռ. Մելքումյան), արդյունաբերության (1960, ճարտարապետներ՝ Զ. Թորոսյան, Լ. Գևորգյան, կոնստրուկտոր՝ Ռ. Մանուկյան) տաղավարները, Երքաղսովետի հյուրանոցը (1965, ճարտ.՝ Զ. Թորոսյան), «Հայճարտշին» ԳՀԻ–ի համալիրը (1967, ճարտ. Մ. Միքայելյան), Ռադիոֆիզիկայի ու էլեկտրոնիկայի ԳՀԻ Աշտարակում (1962–1965, ճարտարապետներ՝ Մ. Մանուելյան, Ս. Գուրզադյան), Երևանում Սունդուկյանի անվան թատրոնը (1966, ճարտարապետներ՝ Ռ. Ալավերդյան, Ս. Բուրխաջյան, Գ. Մնացականյան, կոնստրուկտոր՝ Ռ. Բադալյան), «Մոսկվա» ամառային կինոթատրոնը (1966, ճարտարապետներ՝ Ս. Կնտեղցյան, Թ. Գևորգյան), № 4 բուժմիավորման հիվանդանոցը (1963–6195, ճարտ.՝ Կ. Հակոբյան), Եղեգնաձորի (1966–1972) ու Սևանի (1966–1970) մշակույթի տները (ճարտարապետներ՝ Մարտին Միքայելյան, Զ. Սիմոնյան), «Ռոսիա» կինոթատրոնը (1970–1974, ճարտարապետներ՝ Արթուր Թարխանյան, Սպարտակ Խաչիկյան, Հ. Պողոսյան, կոնստրուկտոր Գ. Գևորգյան), Երիտասարդության պալատը (1970–1985, ճարտարապետներ՝ Արթուր Թարխանյան, Սպարտակ Խաչիկյան, Հ. Պողոսյան, Մ. Զաքարյան), Կամերային երաժշտության տունը (1967–1977, ճարտ.՝ Ստեփան Քյուրքչյան)։
Սովետահայ ճարտարապետության մեջ 1970-ական թթ. ի հայտ է եկել երկաթբետոնի անդեմ, անհայրենիք տարածված ձևերից ու միջոցներից խուսաւիելու միտում, այդ ձևերը սեփական ազգային քուրայով անցկացնելու ձգտում, որի արդյունքները նկատվում են նախագծերում։ Այս շարքի աշխատանքներից են «Անի» (1970–72, ճարտարապետներ՝ Ֆենիքս Դարբինյան, Էդուարդ Սաֆարյան, Ֆենիքս Հակոբյան), «Դվին» (1978, ճարտարապետներ՝ Աշոտ Ալեքսանյան, էդուարդ Սաֆարյան, Ֆ. Հակոբյան) հյուրանոցները, «Հրազդան» մարզադաշտը (1971–72, ճարտարապետներ՝ Կորյուն Հակոբյան, Գևորգ Մուշեղյան, կոնստրուկտոր Է. Թոսունյան), «Զվարթնոց» օդանավակայանը (1976–81, ճարտարապետներ՝ Արթուր Թարխանյան, Սպարտակ Խաչիկյան, Ժ. Շեխլյան, Լևոն Չերքեզյան, կոնստրուկտոր Ս. Բաղդասարյան), մեծ դիտաշտարակը (1976, ճարտ. Սարգիս Գուրզադյան) Բյուրականում, վարչական շենքերը (1974–1975, ճարտարապետներ՝ Մ. Միքայելյան, Ֆ. Վաղարշակյան) Էջմիածնում, Լենինականի երկաթուղային կայարանը (1982, ճարտ. Ռ. Եղոյան), օդանավակայանը (1982, ճարտարապետներ՝ Գևորգ Մուշեղյան, Ռուբեն Հասրաթյան, Լ. Քրիստափորյան), Երևանում՝ Մինիստրների խորհրդի նոր շենքը (1976, ճարտարապետներ՝ Վ. Հյուսյան, Թելման Գևորգյան), «էրեբունի» օդանավակայանը (1983, ճարտարապետներ՝ Ռ. Հասրաթյան, Լ. Քրիստափորյան), Աբովյանում՝ ավտոկայանը (1980, ճարտ. Ա. Մկրտչյան), Մեծամորի թանգարանը (1969–1973, ճարտ. Մ. Մանուելյան), վարչա–հասարակական կենտրոնը (1973–1985, Մ. Միքայելյանի ղեկ.), էջմիածնի կինոթատրոնը (1982, ճարտարապետներ՝ Ս. Դուրզադյան, Մ. Ալեքսանյան), Ստեփանավանում՝ Ս. Շահումյանի հուշահամալիրը (1978, ճարտ.՝ Ս. Պողոսյան), Աբովյանի վարչահասարակական կենտրոնը (1980–84, ճարտ. Լևոն Չերքեզյան), Երևանում՝ հիվանդանոցներ՝ Աջափնյակում (1972, ճարտ.՝ 4. Հյուսյան), Քանաքեռում (1978, ճարտ.՝ Աշոտ Ղազարյան), Խնկո–Ապոր անվան մանկական գրադարանը (1980, ճարտարապետներ՝ Լևոն Ղալումյան, Ռուզան Ալավերդյան), «Ալգորիթմ» հաշվողական տեխնիկայի և ինֆորմատիկայի հայկական ԳԱՄ–ը (1985, ճարտներ՝ Ստեփան Քյուրքչյան, Խ. Մուրադյան, Լ. Մելիքյան), մետրոպոլիտենի կայարանները, ֆինանսական տեխնիկումը (1978, ճարտ. Ա. Զարյան), ԳԱ քիմ–ֆիզիկայի ինստ–ը (1980, ճարտ. Գ. Մնացականյան), Քարի և սիլիկատների ԳՀԻ–ն (1978–1982, ճարտ. Զ. Տոնիկյան), ՀԿԿ քաղլուստունը (1979, ճարտարապետներ՝ Մարկ Գրիգորյան, Հենրիկ Առաքելյան), ՀայպետՀԴՀՆԻ (1979, ճարտ. Ա. Աղալյան), Միջքաղաքային հեռախոսային կայանը (1983, ճարտարապետներ՝ Ա. Աղալյան, Գ. Գրիգորյան), դպրոց 4704 աշակերտի համար (1985, ճարտարապետներ՝ Յու. Սաֆարյան, Հ. Օհանյան, Ա. Քոչարյան) ևն։ Սովետահայ ճարտ–յան նոր փուլին բնորոշ տարրեր է կրում իր մեջ մարզահամերգային համալիրը Երևանում (1984, ճարտարապետներ՝ Կ. Հակոբյան, Ա. Թարխանյան, Հ. Պողոսյան, Ս. Խաչիկյան, Գ. Մուշեղյան, բարեկարգումը ճարտ.՝ Հ. Բերբերյան, կոնստրուկտորներ՝ Ի. Ծատուրյան, Գ. Ազիզյան), որտեղ հաջողվել է հասնել տարածական հորինվածքի, տեխնոլոգիական բազմաբնույթ պահանջների, կոնստրուկտիվ հենքի և ինժեներական հագեցվածության ներդաշնակ լուծման։ Լավագույն հասարակական շենքերում առկա են արդի ճարտ. հոսանքների առողջ ընկալումը, ազգ. ճարտ. ավանդույթների նորովի արտացոլումը, կոնստրուկցիաների ու նյութերի ունակ կիրառումը։
Սովետական Հայաստանի վերջին երեսուն տարիների ընթացքում մեծ զարգացում է ապրել հանրապետության առողջավայրերի նախագծումն ու շինարարությունը։ Գլխավոր հատակագծերից զատ կազմվել են Արզնիի, Ջերմուկի, Հանքավանի, Դիլիջանի առողջարանային համալիրների կառուցապատման նախագծերը, կառուցվել են մի շարք առողջարաններ Արզնիում, Հանքավանում, Սևանում, Ջերմուկում, հանգստի տներ և պանսիոնատներ Արզականում, Ծաղկաձորում, Արզնիում, Ստեփանավանում, Հանքավանում, Սևանում, Ջերմուկում, պիոներական ճամբարներ Ծաղկաձորում, Հանքավանում, Սև ծովի ափին, կոմպոզիտորների, կինեմատոգրաֆիստների ստեղծագործական տները Դիլիջանում, Ջերմուկի առողջարանը և այլն՝ ճարտարապետներ՝ Ռ. Իսրայելյանի, է. Ալթունյանի, Մ. Միքայելյանի, Ա. Ալեքսանյանի, Հ. Պողոսյանի, Վ. Բաբայանի, Յու. Նալբանդյանի, Յու. Սաֆարյանի, Ս. Գուրզադյանի ղեկավարությամբ։ Լավագույն առողջարանային շենքերն ուշագրավ են կերպարի ճշմարիտ բացահայտմամբ, բնության, կլիմայի, տեղանքի պայմաններին ներդաշնակ կապով։
Բնակելի և հասարակական շենքերի շինարարությանը զուգընթաց հանրապետության քաղաքներում տարվել են մեծ մասշտաբի բարեկարգման աշխատանքներ։ Մայրաքաղաքը հարստացել է Օղակաձև զբոսայգով (1960–1985, ճարտարապետներ՝ Մ. Հայրապետյան, Ս. Քյուրքչյան, Ֆ. Դարբինյան և ուրիշներ), Գլխավոր պողոտայով (շինարարությունը սկսվել է 1971 թ.-ին, ճարտ. Ա. Զարյան), պուրակներով՝ Զեյթունում, Նորքում, Շահումյանի շրջանում, «Հաղթանակ» զբոսայգում, Լենինականում, Կիրովականում, Էջմիածնում, Ղափանում, Ստեփանավանում, Դիլիջանում, հանրապետության ավտոճանապարհների բազմաթիվ կետերում։ Բարեկարգման աշխատանքների մեջ մայրաքաղաքի օրգանիզմում կարևոր տեղ ունի Ա. Թամանյանի փողոցի առանցքով դեպի Սովետական իշխանության հաստատման 50-ամյակին նվիրված հուշարձան տանող կասկադի համալիրը (շինարարությունը սկսվել է 1975 թ.-ին, ճարտարապետներ՝ Զ. Թորոսյան, Ս. Գուրզադյան, Ա. Մխիթարյան), որը կավարտի քաղաքի հյուսիսային առանցքի այս հատվածը և հարմար կապ կստեղծի կենտրոնի և Հաղթանակի զբոսայգու միջև։ Քաղաքային երթևեկության և հետիոտն շարժման շատ խնդիրներ լուծվում են նաև հետիոտն ստորգետնյա անցումներով, լավագույններից են՝ Լենինի և Գլխավոր պողոտաների հանգույցում (1978, Ա. Զարյան), Կիրովի փողոցի, Օղակաձև զբոսայգու հատվածներում, Աբովյան փողոցում (1982, 1985, Է. և Ս. Արևշատյաններ) կառուցվածները։
Սովետական Հայաստանի վերջին երեսուն տարիներին կառուցվել են պատմության նշանավոր դեպքերն ու դեմքերը հավերժացնող հուշարձաններ, որոնցից են Հայրենական մեծ պատերազմի զոհերին նվիրված հուշարձանները հանրապետության գրեթե բոլոր բնակավայրերում, Մեծ եղեռնի գոհերի հուշահամալիրը Ծիծեռնակաբերդում (1965, ճարտարապետներ՝ Ա. Թարխանյան, Ս. Քալաշյան), Սարդարապատի հերոսամարտի հուշահամալիրը (1968, ճարտ. Ռ. Իսրայելյան, քանդակագործներ՝ Ա. Հարությունյան, Ս. Մանասյան, Ա. Շահինյան), «Մայր Հայաստան» հուշարձանը (1975, քանդակագործներ՝ Ա. Սարգսյան, Ե. Վարդանյան, ճարտ. Ռ. Եղոյան) Լենինականում, Ա. Թամանյանի արձանը (1974, քանդակագործ Ա. Հովսեփյան, ճարտ. Ս. Պետրոսյան) Երևանում և այլն։
Ճարտարապետության մասին 1955 թ.-ի որոշումները բեկում են առաջացրել նաև արդ. շենքերի նախագծման և կառուցման ասպարեզում, ուր տեխնոլոգիական հոսքերի ու ժամանակակից սարքավորումների նոր սխեմաները հանգեցրել են շենքերի կազմակերպման նոր տիպերի։ Դրանցից են՝ գինու գործարանները Երևանում, Էջմիածնում, Արտաշատում, Հոկտեմբերյանում, Օշականում (ճարտարապետներ՝ Ռ. Իսրայելյանի, Զ. Բախշինյանի նախագծերով), «ԵրԱԶ» ավտոգործարանը (1965, ճարտարապետներ՝ Հ. Պողոսյան, Վ. Ավետիսյան), հասէոոցանորմալ գործարանը (1966, ճարտ. Բ. Հարությունյան), «Մասիս» և «Սյունիք» արդ. հանգույցները (1980–1984, ճարտարապետներ՝ Ս. Մանուկյան, Վ. Տոնիկյտն, Ժ. Հովհաննիսյան) Երևանում, ավտոբեռնիչների գործարանը (1982, ճարտ. Ս. Մուրադյան) Չարենցավանում, ԳյուղՄԷԳՀԻ–ի շենքը (1985, ճարտ. Վ. Սահակյան) Պռոշյանի սովխոզում, ավտոտնակ–կայանը (1979–1983, ճարտ. Յու. Սաֆարյան) Երևանում և այլն։
Աշխատանքներ են տարվում պատմաճարտարապետական, այդ թվում ժողովրդական ճարտարապետության հուշարձանները պահպանելու, դրանք քաղաքի կամ բնակավայրի կառուցապատման մեջ ներգծելու ուղղությամբ։ Մշակվել են էջմիածնի, Գորիսի, Երևանի Ձորագյուղ թաղամասի պատմա մշակութային գոտիների նախագծերը (1978, 1982, Ա. Գրիգորյանի ղեկ., 1982, Թ. Գևորգյանի ղեկավարությամբ), Լենինականում՝ քաղաքի պատմական տարածքը իր բոլոր շենքերով պետ. արգելոց հայտարարելուց հետո (1978, «Կումայրի» պատմաճարտարապետական արգելոց) հուշարձանների վերանորոգման մեծ աշխատանքներ են տարվում։ Վերականգնվել են և մտել գործող հուշարձանների շարքը Ձիթողցյանների տունը (1983, ժողովրդական ճարտարապետության և քաղաքային կենցաղի թանգարան) և քանդակագործ Սերգեյ Մերկուրովի տուն–թանգարանը (1984, երկուսն էլ ճարտարապետներ՝ Սաշուր Քալաշյան, Ս. Գրիգորյան, Ա. Միրիջանյան)։
Արդի փուլ
Արդի փուլի (1990-ական թվականների սկզբից)՝ Հայաստանի երկրորդ հանրապետության ճարտարապետությանը բնորոշ են որոշակի որակական փոփոխությունները, տիպային և նորմատիվային պահանջների մեղմացումը, նոր շինանյութերի, կառուցվածքների ու տեխնոլոգիաների կիրառումը, ճարտարապետական ազգային ավանդույթների և համաշխարհային փորձի զուգադրումը։
1988 թ.-ի Սպիտակի ավերիչ երկրաշարժից հետո Գյումրի քաղաքում տարվել են լայանծավալ շինարարական աշխատանքներ։ Նորանկախ Հայաստանի համար ծանր էր ընթանում քաղաքի վերականգնման աշխատանքները և այն շարունակվում է 25 տարի ի վեր։ Քաղաքում ավելացվել են նոր թաղամասեր՝ Ավստրիական թաղամասը, որտեղ հիմնականում բնակարաններ հատկացվում էին երկրաշարժի պատճառով հաշմանդամ դարձածներին և Անի (58) թաղամասը։
Հիմնական առանձնահատկություններ
Միջնադարյան հայկական ճարտարապետությունը և հատկապես եկեղեցաշինությունը, որ համարվում է աշխարհում առաջին ազգային եկեղեցաշինական ազգային ոճը, ունեն մի շարք առանձնահատկություններ ։
Դրանք են՝
Հայկական եկեղեցիների դասակարգում
Թորոս Թորամանյանը առանձնացրել է հետևյալ դասերը՝
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ճարտարապետություն Կատեգորիա:Հայկական ճարտարապետություն Կատեգորիա:Քրիստոնեական ճարտարապետություն
Ժողովածու (2101)
Ժողովածու (2101), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 2101 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1223 թվականին Ստեփանոս Աղթամարցի գրիչի կողմից, Խորանաշատ վանքում։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 17,2×12,5 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 205 թերթից։ Գրված է միասյուն, բոլորգրով։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ, աստառը՝ կանաչ կտավ։ Հիշատակարաններ՝ գրչի՝ 85բ, 204ա ։
Mushroom Records
Մաշռում Ռեքորդս (Mushroom Records), ավստրալիական միջազգային լեյբլ է։ Հիմնվել է 1972 թվականին Մելբուռնում Մայքլ Գուդինսկիի կողմից։ 2005 թվականին Warner Bros. Records ընկերությունը 10 միլիոն ԱՄՆ-դոլարով գնում է լեյբլը, և 2005-2009 թթ. լեյբլը ղեկավարվում էր այդ ընկերության կողմից։ 2009 թվականի դեկտեմբերին Գուդինսկին ետ է գնում բաժնետոմսերը Warmer Bros.-ից, և լեյբլը կրկին անկախ է դառնում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ձայնագրման լեյբլներ
Վալդո շրջան (Մեն)
Վալդո շրջան (Waldo County), ԱՄՆ Մեն նահանգի 16 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 2.209 կմ² է, բնակչությունը՝ 38.786 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Բելֆաստ բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1827 թ.։
Կատեգորիա:Մենի շրջաններ
Զավեն Թագակչյան
Զավեն Պետրոսի Թագակչյան, հայ երաժշտագետ, արվեստագիտության թեկնածու (2009) ։
Կենսագրություն
Զավեն Թագակչյանը ծնվել է 1944 թվականի մայիսի 18-ին Երևանում։ 1963 թվականին ավարտել է Երևանի Ռ. Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումարանը, 1969 թվականին՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիան։ 1966 թվականին դարձել է ՀԽՍՀ ԳԱ արվեստի ինստիտուտի ժողովրդական երաժշտության բաժնի աշխատող (1993 թվականից՝ ավագ գիտաշխատող), 1986 թվականին՝ Ա. Քոչարյանի անվան ձայնադարանի վարիչ։ 1971-1972 թվականներին դասավանդել է Կապանի երաժշտական ուսումնարանում, 1972-1981 թվականներին՝ Երևանի Ա. Բաբաջանյանի անվան երաժշտամանկավարժական ուսումարանում։
1987-1993 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ հեռուստառադիոպետկոմի «Հայասա», 1981 թվականից՝ Գեղագիտական դաստիարակության հանրապետական կենտրոնի «Գորանի» մանկական երգի-պարի անսամբլների գեղարվեստական ղեկավար։
Գործունեություն
Վազգեն Թագակչյանը կազմել, ծանոթագրել ու խմբագրել է Մ. Թումաճանի «Հայ երգ ու բան» հավաքածուի 1–4-րդ հատորները (1972, 1983, 1986, 2005), «Հայ ավանդական երաժշտություն» մատենաշարի 3–9-րդ պրակները (2010-2014)։ Մասնակցել է Ջավախքի՝ ՀԽՍՀ ԳԱ արվեստի ինստիտուտի, Երևանի պետական կոնսերվատորիայի և ՀԿՄ միացյալ (1967) և անհատական գիտարշավների։ Հայաստանի կառավարության հրավերով 1966 թվականի հոկտեմբերին Երևան է ժամանել Կոմիտասի հինգ սաներից մեկը` բանասեր, բանահավաք, ազգագրագետ ու երաժշտագետ, գրախոս ու քննադատ Միհրան Թումաճանը (1890-1973), Կոմիտասի սաներից միակը, ով իր կյանքի վերջին տարիներին ապրել ու ստեղծագործել է հայրենիքում։ Թումաճանն աշխատանքի է անցել ՀԽՍՀ ԳԱ արվեստի ինստիտուտի ժողովրդական երաժշտության բաժնում։ 40 տարիների ընթացքում նա հավաքել էր արևմտահայ տարբեր օջախների` Սեբաստիայի, Ակնի, Շատախի և այլ գավառների երկու հազար երգեր, որոնք հրատարակության է նախապատրաստել «Հայրենի երգ ու բան» վերնագրով։ Արվեստի ինստիտուտի ղեկավարությունը հանձնարարել է երիտասարդ երաժշտագետներ Ալինա Փահլևանյանին, Արաքսի Սարյանին և Զավեն Թագակչյանին՝ «նեցուկ լինել 76-ամյա հմուտ երաժշտագետ-բանահավաքին նրա առաքելության մեջ»։ 1966-1973 թվականներին Մ.Թումաճանը հասցրել է հրատարակել իր հարուստ հավաքածուի մի մասը միայն։ Արևմտյան Հայաստանի ավանդական երաժշտության և բանահյուսության՝ Մ.Թումաճանի գրանցած արժեքավոր հավաքածուն Արվեստի ինստիտուտը հրատարակել է հետմահու։ Միհրան Թումաճանի «Հայրենի երգ ու բան» հավաքածուի և՛ 3-րդ (1986), և՛ 4-րդ (2005) հատորները կազմել, ծանոթագրել ու խմբագրել է Կոմիտասի սանի սան Զավեն Թագակչյանը։
Ատենախոսություն
Երկար տարիներ Զ.Թագակչյանը զբաղվել է ժողովրդական աշխատանքային երգերի կարևոր տեսակներից մեկի՝ հորովելների համակարգման հարցերով, բազմիցս ելույթներ է ունեցել գիտաժողովներում։ Տասնամյակների գիտական աշխատանքի հանրագումարն է «Հայոց երկրագործական աշխատանքային երգերի` հոռովելների երաժշտալեզվական առանձնահատկությունները. ձայնակարգային կառույցներ» թեմայով թեկնածուական ատենախոսությունը (գիտական ղեկավար՝ Ալինա Փահլևանյան), որի հրապարակային պաշտպանությունը տեղ է ունեցել ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտի   016 մասնագիտական խորհրդի՝ 2009 թվականի հոկտեմբերի 8-ի նիստում, և գիտական աստիճանաշնորհման խորհուրդը նրան շնորհել է արվեստագիտության թեկնածուի գիտական աստիճան։ Զավեն Թագակչյանի ատենախոսությունը նվիրված էր հայկական ժողովրդական երգարվեստի հիմնական տեսակներից մեկի` հորովելների երաժշտալեզվական հատկանիշ-ձայնակարգերի ամբողջական պատկերի լուսաբանմանը։ Ուսումնասիրությունը հիմնված էր մասնագիտական գրականությանը հայտնի նմուշների, նաև Արվեստի ինստիտուտի ձայնադարանի գիտարշավային նյութերի վրա։ Աշխատության հիմքը հանդիսացող հորովելների ձայնակարգերի համակողմանի քննությունը, դասակարգումն ու տիպաբանությունը կառուցվել են հայ ֆոլկլորագիտության մեջ հաստատագրված վերլուծական մեթոդաբանության վրա։ Ատենախոսության հատկանիշներից էր նաև քիչ ուսումնասիրված երաժշտաբարբառային հատկանիշների մեկնաբանումը։ Միաձայնակարգ, երկձայնակարգ ու բազմաձայնակարգ 140 նմուշներից դուրս բերված 48 տիպային բազմազան կառույցներն ու դրանց 80 տարբերակները ներկայացվել էին բացատրություններով ուղեկցվող հարացույցներով։
Ֆոլկլորագիտական գործունեություն
Զավեն Թագակչյանը ծավալել է նաև ֆոլկլորագիտական գործունեությունը և մասնակցել «Հայ ավանդական երաժշտություն» մատենաշարի 2-6-րդ, 8-9-րդ և 11-12-րդ պրակների (2008-2015) կազմմանը, ծանոթագրմանն ու խմբագրմանը։
Բանահավաքչական ծավալուն գործունեության ընթացքում երաժշտագետ-ֆոլկլորագետը 1967-ին մասնակցել է Ջավախքի՝ ՀԽՍՀ ԳԱ արվեստի ինստիտուտի, Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի և Հայաստանի կոմպոզիտորների միության միացյալ գիտարշավին, Արվեստի ինստիտուտի ժողովրդական երաժշտության բաժնի գիտարշավների հավաքչական աշխատանքներին՝
անհատական գիտարշավների՝
1977 թվականին փաստագրական ֆիլմերի «Երևան» ստուդիան Թալինի շրջանում նկարահանեց Պատմական Հայաստանի Տարոն գավառի երգարվեստին նվիրված «Գորանի» ֆիլմը։ Զավեն Թագակչյանը երաժշտագետ Մարգարիտ Ռուխկյանի համահեղինակությամբ գրել է ֆիլմի սցենարը, կարևոր դեր խաղացել իբրև ֆոլկլորային խորհրդատու՝ նկարահանման նյութերն ընտրելիս, և մասնակցել է ֆիլմի նկարահանման աշխատանքներին։
Պարգևներ
2016 թվականին Զավեն Թագակչյանն արժանացել է Հայաստանի մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալի։
Աղբյուրներ
Զավեն Թագակչյան, ՀՈԳԵՎՈՐ ԵՐԳԱՏԵՍԱԿՆԵՐԸ ՋԱՎԱԽՔԻ ԺՈՂՈՎՐԴԱԿԱՆ ԱՎԱՆԴՈՒՅԹՈՒՄ, ՀՀ ԳԱԱ Արվեստի ինստիտուտ, Երևան, 2022։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ Կատեգորիա:Արվեստագիտության թեկնածուներ
Սինգապուրի ֆուտբոլի ազգային հավաքական
Սինգապուրի ֆուտբոլի ազգային հավաքականը ներկայացնում է Սինգապուրը ֆուտբոլի միջազգային մրցաշարերում և առանձին հանդիպումներում։ Վերահսկվում է Սինգապուրի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի կողմից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սինգապուր
Միսիս Բրաուն
Ֆիլմը 1997 թվականին ներկայացվել է Կաննի կինոփառատոնին « Հատուկ հայացք » անվանակարգում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1997 ֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական պատմական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ջոն Մեդենի ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական կենսագրական ֆիլմեր Կատեգորիա:Իռլանդական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիր ֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական ռոմանտիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Անգլիայում Կատեգորիա:Բրիտանական մելոդրամա ֆիլմեր
Տնտեսական ավելցուկ
Տնտեսական ավելցուկ,( ընդհանուր բարեկեցություն կամ ընդհանուր սոցիալական բարեկեցություն կամ Մարշալյան ավելցուկ (Ալֆրեդ Մարշալի անունով)), hիմնական տնտեսագիտության մեջ վերաբերում է երկու հարակից մեծությունների.
Կոմիտաս (երգչախումբ, Նոր Ջուղա)
«Կոմիտաս», Նոր Ջուղայի Սբ. Ամենափրկիչ վանքի քառաձայն երգչախումբ, հիմնադրվել է 1975 թվականին (Կոմիտասի անունով կոչվել է 1990 թվականին ): Խմբավարներ՝ Մովսես Փանոսյան, Պարթև Շահվալադյան, Վրեժ Մելիքյան, Ռադիկ Մելիքյան, Համիկ Ալեքսանդրյան, Արմեն Ամիրխանյան (2008 թվականից)։
Տնտեսական ավելցուկ
Ընդհանուր ակնարկ
19-րդ դարի կեսերին ինժեներ Ժյուլ Դյուպյեն առաջին անգամ առաջարկեց տնտեսական ավելցուկի հայեցակարգը, բայց տնտեսագետ Ալֆրեդ Մարշալն էր, որ հայեցակարգին հայտնի դարձավ տնտեսագիտության ոլորտում։
Ռոկետաս դե Մար
Ռոկետաս դե Մար  (Roquetas de Mar)՝ մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Ալմերիա պրովինցիայում (Անդալուսիա ինքնավար համայնքում)։ Տարածքը կազմում է 60 կմ2։ Բնակչությունը՝ 85808 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Պոնենտե-Ալմերենսե շրջանում։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 19 կմ հեռավորության վրա։
Տնտեսական ավելցուկ
Ընդհանուր ակնարկ
Առաջարկի և պահանջարկի ստանդարտ դիագրամում սպառողական հավելուրդը այն տարածքն է (եռանկյուն, եթե առաջարկի և պահանջարկի կորերը գծային են) ապրանքի հավասարակշռության գնից բարձր և պահանջարկի կորից ցածր։ Սա արտացոլում է այն փաստը, որ սպառողները կցանկանային գնել ապրանքի մեկ միավորը հավասարակշռված գնից բարձր գնով, երկրորդ միավորը դրանից ցածր գնով, բայց դեռևս հավասարակշռված գնից բարձր և այլն, սակայն նրանք իրականում վճարում են։ պարզապես հավասարակշռության գինը յուրաքանչյուր միավորի համար, որը նրանք գնում են։
Կոմիտաս (երգչախումբ, Նոր Ջուղա)
Մասնակցել է Նոր Ջուղայի հայոց եկեղեցիներում տեղի ունեցող արարողություններին, պարբերաբար հանդես է գալիս նաև համերգներով. երգացանկում նդգրկված են հայկական ժողովրդական, գուսանական, հոգևոր, դասական և ժամանակակից երգեր։
Տնտեսական ավելցուկ
Ընդհանուր ակնարկ
Նմանապես, առաջարկ-պահանջարկի դիագրամում արտադրողի ավելցուկը հավասարակշռության գնից ցածր, բայց առաջարկի կորից բարձր տարածքն է։ Սա արտացոլում է այն փաստը, որ արտադրողները պատրաստ կլինեին մատակարարել առաջին միավորը հավասարակշռության գնից ցածր գնով, երկրորդ միավորը՝ դրանից բարձր, բայց դեռևս հավասարակշռված գնից ցածր և այլն, սակայն նրանք իրականում ստանում էին հավասարակշռության գինը։ բոլոր միավորների համար, որոնք նրանք վաճառում են։
Ռոկետաս դե Մար
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Ալմերիա պրովինցիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Անդալուսիայի բնակավայրեր
Կոմիտաս (երգչախումբ, Նոր Ջուղա)
2008 թվականին «Կոմիտաս» երգչախումբը Երևանում մասնակցել է Հայաստանի երգչախմբային ընկերության 50-ամյակի տոնակատարությանը, 2010 թվականին՝ Գերմանիայի Ֆրայբուրգ քաղաքի միջազգային երաժշտական փառատոնին։
Տնտեսական ավելցուկ
Պատմություն
Տնտեսական հիմնախնդիրների վաղ հեղինակներն օգտագործում էին ավելցուկը՝ որպես արտադրության և անհրաժեշտության փոխհարաբերությունների վերաբերյալ եզրակացություններ անելու միջոց։ Գյուղատնտեսության ոլորտում ավելցուկը կարևոր հայեցակարգ էր, քանի որ այս ոլորտը պարտավոր է կերակրել բոլորին և ինքն իրեն։ Սնունդը հատկանշական է, քանի որ մարդկանց միայն որոշակի քանակությամբ սննդի կարիք ունի և կարող է օգտագործել միայն սահմանափակ քանակությամբ։ Սա նշանակում է, որ սննդի ավելցուկ արտադրությունը պետք է լցվի այլ մարդկանց վրա և ռացիոնալ կերպով չի կուտակվի։ Հետևաբար, ոչ գյուղատնտեսական ոլորտը սահմանափակված է գյուղատնտեսական հատվածով, որը հավասար է սննդի արտադրանքին` հանելով գյուղատնտեսության ոլորտի սպառած գումարը։
Կոմիտաս (երգչախումբ, Նոր Ջուղա)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական երգչախմբեր
Տնտեսական ավելցուկ
Պատմություն
Ուիլյամ Պետի
Ուիլյամ Պետին օգտագործեց անհրաժեշտությունների լայն սահմանում, ինչը նրան ստիպեց կենտրոնանալ ավելցուկի շուրջ զբաղվածության խնդիրների վրա։ Փեթին բացատրում է մի հիպոթետիկ օրինակ, որտեղ կա 1000 մարդու տարածք, և այդ տղամարդկանցից 100-ը ունակ են բոլոր 1000 տղամարդկանց համար բավարար սնունդ արտադրել։ Հարց է ծագում, իսկ մնացած տղամարդիկ ի՞նչ են անելու, եթե ընդամենը 100 հոգի է անհրաժեշտ անհրաժեշտությունը ապահովելու համար։ Նա այդպիսով առաջարկում է մի շարք զբաղվածություններ, իսկ որոշ գործազուրկներ ։
Դեյվիդ Հյում
Դեյվիդ Հյումը գյուղատնտեսության ավելցուկի հայեցակարգին մոտեցավ այլ ուղղությամբ. Հյումը գիտակցում էր, որ գյուղատնտեսությունը կարող է ավելի շատ կերակրել, քան նրանք, ովքեր այն մշակում են, բայց հարցրեց, թե ինչու ֆերմերները պետք է աշխատեն ավելի շատ արտադրել, քան իրենց անհրաժեշտ է։ Նրա կարծիքով, ուժային արտադրությունը, որը կարող է առաջանալ ֆեոդալական համակարգի պայմաններում, դժվար թե զգալի ավելցուկ առաջացնի։ Այնուհանդերձ, եթե նրանք կարողանան գնել շքեղություն և այլ ապրանքներ իրենց անհրաժեշտությունից դուրս, նրանք կխթանվեին ավելցուկ արտադրելու և վաճառելու համար։ Հյումը չէր տեսնում այս հայեցակարգը որպես վերացական տեսություն, նա դա հայտարարեց որպես փաստ, երբ քննարկում էր, թե ինչպես է զարգացել Անգլիան իր «Անգլիայի պատմության» մեջ արտասահմանյան շքեղությունների ներդրումից հետո ։
Ադամ Սմիթ
Ադամ Սմիթի ավելցուկի մասին մտքերը հիմնված էին Հյումի վրա։ Սմիթը նշել է, որ շքեղության ցանկությունն անսահման է՝ համեմատած սովի սահմանափակ կարողության հետ։ Սմիթը տեսնում էր, որ զարգացումը Եվրոպայում ծագում է նրանից, որ տանտերերն ավելի մեծ նշանակություն են տալիս շքեղության ծախսերին, քան քաղաքական իշխանությանը ։
Սպառողների ավելցուկ
Սպառողների ավելցուկը տարբերությունն է առավելագույն գնի, որը սպառողը պատրաստ է վճարել և այն իրական գնի միջև, որը նա վճարում է։ Եթե ​​սպառողը պատրաստ է ավելի շատ վճարել ապրանքի միավորի համար, քան ներկայիս պահանջվող գինը, ապա նա ավելի շատ օգուտներ է ստանում գնված ապրանքից, քան նրանք, եթե գինը լիներ իր վճարելու առավելագույն պատրաստակամությամբ ։ Նրանք ստանում են նույն օգուտը՝ ապրանքի ձեռքբերումը, ավելի քիչ գնով։ Ընդհանուր առմամբ բարձր սպառողական ավելցուկ ունեցող ապրանքի օրինակ է խմելու ջուրը։ Մարդիկ խմելու ջրի համար շատ թանկ կվճարեին, քանի որ այն իրենց անհրաժեշտ է գոյատևելու համար։ Գնի տարբերությունը, որ նրանք պետք է վճարեին, և այն գումարի տարբերությունը, որ հիմա վճարում են, իրենց սպառողական ավելցուկն է։ Խմելու ջրի առաջին մի քանի լիտրի օգտակարությունը շատ բարձր է (քանի որ այն կանխում է մահը), ուստի առաջին մի քանի լիտրը, հավանաբար, կունենա ավելի շատ սպառողական ավելցուկ, քան հետագա քանակությունները։
Առավելագույն գումարը, որը սպառողը պատրաստ կլինի վճարել ապրանքի տվյալ քանակի համար, այն առավելագույն գնի գումարն է, որը նա կվճարի առաջին միավորի համար, (ցածր) առավելագույն գինը, որը նա պատրաստ կլինի վճարել երկրորդ միավորի համար և այլն։ Սովորաբար այս գները նվազում են. դրանք տրվում են անհատական ​​պահանջարկի կորով, որը պետք է ստեղծվի ռացիոնալ սպառողի կողմից, ով առավելագույնի է հասցնում օգտակարությունը բյուջեի սահմանափակման դեպքում ։ Քանի որ պահանջարկի կորը դեպի ներքև թեք է, հետևաբար նվազում է սահմանային օգտակարությունը։ Նվազող սահմանային օգտակարությունը նշանակում է, որ անձը լրացուցիչ միավորից ավելի քիչ լրացուցիչ օգտակարություն է ստանում։ Այնուամենայնիվ, ապրանքի գինը հաստատուն է յուրաքանչյուր միավորի համար հավասարակշռված գնով։ Հավելյալ գումարը, որը ինչ-որ մեկը պատրաստ կլինի վճարել ապրանքի միավորների քանակի համար, քան հավասարակշռված քանակությունը պակաս է և ավելի բարձր գնով, քան այս քանակներից յուրաքանչյուրի համար հավասարակշռված գինը, դա այն օգուտն է, որը նրանք ստանում են այդ քանակությունները գնելուց ։ Տվյալ գնի դիմաց սպառողը գնում է այն գումարը, որի դիմաց սպառողական ավելցուկն ամենաբարձրն է։ Սպառողի ավելցուկն ամենաբարձրն է այն միավորների ամենամեծ քանակի դեպքում, որոնց համար, նույնիսկ վերջին միավորի համար, վճարելու առավելագույն պատրաստակամությունը շուկայական գնից ցածր չէ։
Սպառողների ավելցուկը կարող է օգտագործվել որպես սոցիալական բարեկեցության չափում, որը ցույց է տվել Ռոբերտ Ուիլիգը ։ Գների մեկ փոփոխության դեպքում սպառողների ավելցուկը կարող է ապահովել բարեկեցության փոփոխությունների մոտավոր հաշվարկ։ Գների և/կամ եկամտի բազմակի փոփոխությունների դեպքում, սակայն, սպառողների ավելցուկը չի կարող օգտագործվել տնտեսական բարեկեցությունը մոտավոր գնահատելու համար, քանի որ այն այլևս միարժեք չէ։ Ավելի ուշ մշակվում են ավելի ժամանակակից մեթոդներ՝ սպառողների ավելցուկի օգտագործմամբ գների փոփոխությունների բարեկեցության էֆեկտը գնահատելու համար։
Սպառողների ընդհանուր ավելցուկը բոլոր առանձին սպառողների համար սպառողի հավելուրդի գումարն է։ Այս ագրեգացիան կարելի է ներկայացնել գրաֆիկորեն, ինչպես ցույց է տրված շուկայական պահանջարկի և առաջարկի կորերի վերը նշված գրաֆիկում։ Սպառողների ընդհանուր ավելցուկը կարող է նաև ասել, որ այն գոհունակության առավելագույն չափն է, որը սպառողը ստանում է որոշակի ապրանքներից և ծառայություններից։
Հաշվարկ առաջարկից և պահանջարկից
Սպառողների ավելցուկը (անհատական ​​կամ ագրեգացված) այն տարածքն է, որը գտնվում է (անհատական ​​կամ ագրեգացված) պահանջարկի կորի տակ և հորիզոնական գծից վեր՝ փաստացի գնով (ընդհանուր դեպքում՝ հավասարակշռության գնով)։ Եթե ​​պահանջարկի կորը ուղիղ գիծ է, ապա սպառողական ավելցուկը եռանկյունու մակերեսն է.
որտեղ Pmkt-ը հավասարակշռության գինն է (որտեղ առաջարկը հավասար է պահանջարկին), Qmkt-ը հավասարակշռության գնով գնված ընդհանուր քանակն է, և Pmax-ը այն գինն է, որով գնված քանակը կնվազի մինչև 0 (այսինքն, որտեղ պահանջարկի կորը ընդհատում է գնի առանցքը։ )։ Ավելի ընդհանուր պահանջարկի և առաջարկի գործառույթների համար այս տարածքները եռանկյուններ չեն, բայց դեռ կարելի է գտնել ինտեգրալ հաշվարկի միջոցով։ Այսպիսով, սպառողների ավելցուկը պահանջարկի ֆունկցիայի որոշակի ինտեգրալն է գնի նկատմամբ՝ շուկայական գնից մինչև վերապահման առավելագույն գին (այսինքն՝ պահանջարկի ֆունկցիայի գնային միջակայքը).
որտեղ Սա ցույց է տալիս, որ եթե մենք տեսնում ենք հավասարակշռության գնի աճ և հավասարակշռության քանակի անկում, ապա սպառողական ավելցուկը նվազում է։
Սպառողների ավելցուկի փոփոխության հաշվարկ
Սպառողների հավելուրդի փոփոխությունն օգտագործվում է գների և եկամտի փոփոխությունները չափելու համար։ Պահանջարկի ֆունկցիան, որն օգտագործվում է որոշակի ապրանքի նկատմամբ անհատի պահանջարկը ներկայացնելու համար, էական նշանակություն ունի գների փոփոխության հետևանքները որոշելու համար։ Անհատի պահանջարկի ֆունկցիան անհատի եկամտի, անհատի ժողովրդագրական բնութագրերի և ապրանքների գների վեկտորի ֆունկցիան է։ Երբ ապրանքի գինը փոխվում է, սպառողների ավելցուկի փոփոխությունը չափվում է որպես ինտեգրալի բացասական արժեք սկզբնական փաստացի գնից (P0) և անհատի կողմից ապրանքի պահանջարկի նոր փաստացի գնից (P1): Եթե ​​սպառողների ավելցուկի փոփոխությունը դրական է, ապա գների փոփոխությունն ասում են, որ բարձրացրել է անհատների բարեկեցությունը։ Եթե ​​սպառողների ավելցուկի գնի փոփոխությունը բացասական է, ապա ասում են, որ գների փոփոխությունը նվազեցրել է անհատի բարեկեցությունը ։
Նպաստների բաշխում, երբ գինը նվազում է
Դիտարկենք առաջարկի և պահանջարկի գծային կորերի օրինակ։ Առաջարկի սկզբնական կորի S0-ի համար սպառողական հավելուրդը P0 գնի կողմից ձևավորված գծից մինչև պահանջարկի գծի վերևում գտնվող եռանկյունն է (ձախից սահմանափակված է գնի առանցքով, իսկ վերևում՝ պահանջարկի գծով)։ Եթե ​​առաջարկն ընդլայնվում է S0-ից մինչև S1, ապա սպառողների ավելցուկը ընդլայնվում է մինչև P1-ի վերևում գտնվող եռանկյունին և պահանջարկի գծից ցածր (դեռևս սահմանափակված է գնի առանցքով)։ Սպառողների ավելցուկի փոփոխությունը երկու եռանկյունների միջև տարածքի տարբերությունն է, և դա սպառողի բարեկեցությունն է՝ կապված առաջարկի ընդլայնման հետ։
Շահառուների երկրորդ խումբը սպառողներն են, ովքեր ավելի շատ են գնում, և նոր սպառողները՝ նրանք, ովքեր կվճարեն նոր ցածր գինը (P1), բայց ոչ ավելի բարձր գինը (P0): Նրանց լրացուցիչ սպառումը կազմում է Q1-ի և Q0-ի տարբերությունը։ Դրանց սպառողական ավելցուկը եռանկյունին է, որը սահմանափակված է ձախից Q0-ից ուղղահայաց վերև ձգվող գծով, աջից և վերևից՝ պահանջարկի գծով, իսկ ներքևում՝ P1-ից դեպի աջ հորիզոնական ձգվող գծով։
Կեսի կանոն
Կեսի կանոնը գնահատում է սպառողական հավելուրդի փոփոխությունը առաջարկի փոքր փոփոխությունների համար՝ մշտական ​​պահանջարկի կորով։ Նկատի ունեցեք, որ այն հատուկ դեպքում, երբ սպառողների պահանջարկի կորը գծային է, սպառողական ավելցուկը եռանկյան մակերեսն է, որը սահմանափակվում է ուղղահայաց Q=0 գծով, P = P_{mkt} հորիզոնական գիծը։
որտեղ․