cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Լիչանի
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Կիվերցիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1577 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Գրեմյաչևո (գյուղ, Չերդինսկի շրջան)
Գրեմյաչևո (Гремячево), գյուղ Ռուսաստանի Պերմի երկրամասի Չերդինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը ըստ վերջին գրանցված տվյալների կազմում էր 324 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պերմի երկրամասի Չերդինսկի շրջանի բնակավայրեր
Մրամորսկոե
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1738 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սվերդլովսկի մարզի Պոլևսկոյ քաղաքային օկրուգի բնակավայրեր
Ջորջ Մարթին
Սըր Ջորջ Հենրի Մարթին (George Henry Martin; 1926 հունվարի 3, Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիա - 2016 մարտի 8, Սուինդոն, Մեծ Բրիտանիա), բրիտանական երաժշտական պրոդյուսեր, գործիքավորող և երգահան, առավել հայտնի The Beatles խմբի հետ իր աշխատանքով (նրան երբեմն անվանում են «հինգերորդ բիթլ». նա է խմբի գրեթե բոլոր ալբոմների պրոդյուսերը՝ "Please, please me", "Revolver", "Sgt Pepper's Lonely Hearts Band", "Abbey Road", և այլն)։ Մարթինը թողարկել է Մեծ Բրիտանիայի 30 #մեկ հիթեր և ԱՄՆ 23 #մեկ հիթեր։ Արժանացել է 6 Գրեմմիի ։ 1999 թ. Մարթինի անունը տեղ գտավ Ռոք-ն-ռոլլի փառքի սրահում ։
Կենսագրություն
Երբ Մարթինը վեց տարեկան էր, նրա ընտանիքը ձեռք բերեց դաշնամուր, այսպիսով խթանելով երեխայի հետաքրքրությունը երաժշտության հանդեպ։ Ութ տարեկանում Մարթինը համոզեց իր ծնողներին՝ Հենրի և Բերթա Բեատրիսին, որ իրեն ուղարկեն դաշնամուրի դասերի, բայց գնաց ընդամենը ութ դասի, քանի որ անհամաձայնություն ծագեց նրա մոր և ուսուցչի միջև։ Սովորել է մի քանի դպրոցներում։
1943 թ.-ին, երբ Մարթինը տասնյոթ տարեկան էր, նա միանում է Թագավորական նավատորմի Օդային ուժերին՝ որպես ենթասպա և թողնում է ծառայությունը 1947 թ.՝ պատերազմի ավարտից հետո։
1947-1950 թթ. Մարթինը սովորել է Գիլդհոլլի երաժշտության և դրամայի դպրոցում՝ դաշնամուրի և հոբոյի դասարանում։ Դրանից հետո աշխատել է BBC-ի եվրոպական դասական երաժշտության բաժնում, 1950 թվականին տեղափոխվել է EMI: Նրա գործունեությունը տևել է վեց տասնամյակից ավելի. նա աշխատել է երաժշտության, կինոյի, հեռուստատեսության և համերգային ոլորտներում։
Նա աշխատել է The Beatles խմբի անդամների հետագա պրոեկտներում, Մահավիշնուի, Սելին Դիոնի, Ջեֆֆ Բեկի հետ։ Բրիտանական կայսրության օրդենի կոմանդոր։
Մարթինի մահից հետո 2016 թ. Փոլ Մաքքարթնին գրեց, որ "եթե ինչ-որ մեկն արժանի է հինգերորդ բիթլի կոչմանը, դա Ջորջն է" : Ըստ Ալան Պարսոնսի՝ "Նա իրավամբ վաստակեց հինգերորդ բիթլի կոչումը" :
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի երաժիշտներ Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Բիթլզ Կատեգորիա:Brit Awards մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Բրիտանացի երգահաններ
Ագրոքիմիական վերլուծություն
Ագրոքիմիական վերլուծություն, ագրոքիմիական լաբորատորիայում լաբորատոր եղանակով բույսերի, պարարտանյութերի, պեստիցիդների, կերի, հողի քիմիական բաղադրության որոշում և գյուղատնտեսական մթերքների որակի ուսումնասիրում։
Վերլուծության եղանակներ
Պարարտանյութերում որոշում են սննդանյութերի քանակն ու ձևը, թթվայնությունն ու հիմնայնությունը, կրային պարարտանյութերում՝ կալցիումի և մագնեզիումի, գոմաղբում՝ ազոտի, ֆոսֆորի, կալիումի, միկրոտարրերի, ջրի պարունակությունը, տորֆում՝ խոնավությունը, մոխրայնությունը, թթվայնությունը, տարրալուծման աստիճանը։
Ագրոքիմիական վերլուծության մեջ կիրառվող եղանակներն են՝ մոխրացում, գունաչափություն, ֆլուորեսցենտում, նեյտրոնային ակտիվացում։ Ավելի հաճախ են կիրառվում սպեկտրալուսաչափությունը, բոցալուսաչափությունը, քրոմատագրությունը և ճառագայթաակտիվ իզոտոպները ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Նիկոլո Պիզանո
Նիկոլո Պիզանո ,  Պրոտոռենեսանս ի ճարտարապետ և քանդակագործ։
Իտալական քանդակագործության հիմնադիր, ճարտարապետ և քանդակագործ Ջովանի Պիզանո յի հայրը։
Կենսագրություն
Նիկոլո Պիզանոյի ծննդյան տարեթիվը հայտնի չէ։ Ծնվել է Ապուլիայ ում։ Սիենայի Մայր տաճար ի արխիվներում նրան անվանում են Պիետրոյի որդի՝ Ապուլիայից։ Հավանաբար սովորել է տեղի արվեստանոցներում, որոնք աշխատում էին Ֆրիդրիխ ॥ կայսեր պալատի համար, որն էլ հանդիսանում էր դասական ավանդույթների տարածման կենտրոն ։ Հվանաբար, մոտավորապես 1245 թվականին, նա տեղափոխվել է Տոսկանա և աշխատել Պրատո յում, Կաստելո դել կայսեր համար։ Ենթադրվում է, որ դղյակների պորտալում առյուծների պատկերը  քանդակել է Պիզան։ «Աղջկա գլուխը», որը ցուցադրվում է Հռոմ ում, Պալացցո Վենեցիայ ի տարածքում, նույնպես համարվում է Պիզանոյի տոսկանյան շրջանի գործերից։
Հետագայում Պիզանոն տեղափոխվել է Լուկկա։ Սուրբ Մարտինի տաճարի ճակատին նա ստեղծել է բարձրաքանդակներ ՝ «Սուրբ Ծնունդ», «Կախարդի երկրպագում» և «Հանումը խաչից» (հյուսիսային թմբուկ ): Քանդակագործը բնակություն է հաստատել Պիզա յում 1245–1250 թվականների միջև։ Այստեղ է ծնվել նրա որդին՝ Ջովանին։ Այս ժամանակի փաստաթղթերում հիշատակվում է որպես Նիկոլո Պիզանո։ Մոտավորապես 1255 թվականին Պիզանոն Պիզայի մկրտության կաֆեդրան կառուցելու պատվեր է ստացել։ Նա աշխատանքը կատարում է մի քանի օգնականների հետ, որոնց թվում էին Առնոլֆո դի Կամբիո ն և Լապո դի Ռիչևուտոն։
Բարձրաքանդակներում պատկերված են տեսարաններ Քրիստոս ի կյանքից. Ավետիս և Սուրբ Ծնունդ, Կախարդի երկրպագում, Բերումը տաճար, Խաչելություն, Վերջին Դատաստան: Բարձրաքանդակները, բացառությամբ Խաչելության և Վերջին Դատաստանի, արտացոլում են նրա ծանոթությունը Կամպոսանտոյի հին հռոմեական սարկոֆագների վրայի պատկերների հետ։ Ավելին, Պիզանոն իր գործերում օգտագործում էր անտիկ վարպետների տեխնոլոգիան: Միևնույն ժամանակ, քանդակագործը վերաիմաստավորում է դասական պատկերները  քրիստոնեական ձևով ՝ դրանք լրացնելով նոր բովանդակությամբ։ Խաչելություն  կոմպոզիցիայի հիմքում ընկած են բյուզանդական կերպարները, որոնք հայտնի են փղոսկրյա իրերով, Վերջին Դատաստանի խորհուրդը մեկնաբանվում է ֆրանսիական գոթիկայի ոգով։ Ի սկզբանե կարառական մարմարից բարձրաքանդակները ներկված էին՝ դրանք ավելի արտահայտիչ դարձնելու նպատակով։ 1260–1264 թվականների ընթացքում Պիզանոն ավարտում է Պիզայում գտնվող մկրտության գմբեթի կառուցումը, որը սկսվել էր ճարտարապետի կողմից։
Նա ավելացում է բապտիստերիայի   բարձրությունը և այն պսակում երկու համակցված գմբեթների համակարգով` կիսագնդաձև և հատյալ կոնաձև։
Նա, իհարկե, մշակում է տապանի գծագիրը, բայց գաղափարի իրացման գործում նրա ներդրումը, հավանաբար, նվազագույն էր։
1265 թվականին քանդակագործն արդեն աշխատում էր Սիենայի Մայր տաճարի կաֆեդրայի վրա։ Ութանկյուն կաֆեդրան (ավարտվել է 1268 թվականի նոյեմբերին) նման է պիզայականին, բայց ավելի մեծ է չափերով և առավել շքեղ  ձևավորված։ Նրա բազմաշերտ բարձրաքանդակները՝ Վերջին Դատաստանի և փրկության թեմաներով, կրում են ֆրանսիական գոթիկայի ազդեցության կնիքը։ Այս կաֆեդրայի վրա կատարված աշխատանքներում Պիզանոյին օգնում էին նրա որդին՝ Ջովանին, Լապո դի Ռիչևուտոն, Առնոլֆո դի Կամբիոն և այլ վարպետներ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Իտալացի քանդակագործներ Կատեգորիա:Իտալացի ճարտարապետներ
Straight Right
Straight Right, ավստրալիական անկախ ընկերություն, որը զբաղվում է համակարգչային խաղերի մշակմամբ։ Տեղակայված է Մելբուռն քաղաքում։ Ընկերությունը մասնագիտացված է այլ մշակողների կողմից մշակված խաղերը այլ պլատֆորմների համար մշակելու համար։
Պատմություն
Straight Right-ը առաջին անգամ մշակեց Shift 2: Unleashed խաղը, որը նախատեսված էր iOS օպերացիոն համակարգի համար, հրապարակվել է Electronic Arts ընկերության կողմից։ Խաղի թողարկվել է 2011 թվականի օգոստոսի 4-ին։ Ընդհանուր առմամբ խաղը ստացավ դրական արձագանքներ քննադատների կողմից ։
2013 թվականի մարտի 20-ին Square Enix ընկերությունը հայտարարեց, որ Straight Right-ի ծրագրավորողները պատասխանատվություն են կրելու Deus Ex: Human Revolution Director’s Cut խաղի համար ։ Խաղը ստացավ դրական արձագանքներ օրիգինալ խաղից կատարելագործված լինելու և խաղային վահանակի հետ համատեղելիության համար ։ Խաղը Metacritic կայքում հավաքեց 88 բալ 100-ից ։
Ընկերության վերջին նախագիծը դարձավ ZombiU (Zombi) խաղի տարբերակը, որը նախատսված էր PlayStation 4, Xbox One և Microsoft Windows համար  ։
Հարձակում (ֆիլմ)
«Հարձակում» (De Aanslag) նիդերլանդական ֆիլմ։ Հարի Մուլիշի ստեղծագործության էկրանավորում է։ «Օսկար» մրցանակ է ստացել օտարալեզու լավագույն ֆիլմ անվանակարգում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Հոլանդերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:1986 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասին Կատեգորիա:Գերմաներեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Հոլանդական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Հոլանդական պատմական ֆիլմեր Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1940-ականներին Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ
Կամենսկի գյուղական խորհուրդ (Կրոլեվեցկի շրջան)
Կամենսկի գյուղական խորհուրդ  (Камінська сільська рада), Ուկրաինայի Սումիի մարզի Կրոլևեցկի շրջանում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Դոսլիդնոե (ավան, Չուգուևի շրջան)
Դոսլիդնոե (Дослідне), ավան Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Չուգուևի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1932 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Դոսլիդնոե ավանում բնակվում էր 247 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,03 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 8233,33 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Չուգուևի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի ավաններ Կատեգորիա:1932 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ժողովածու (3501)
Ձեռագրի անվանումը (Ժողովածու), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 3501 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1778 թվականին Սիմեոն գրիչի կողմից։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 18,5x12,5 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 303 թերթից։ Գրված է միասյուն, նոտրգիր-ով։ Ունի կխ մանրանկարներ։ Հիշատակարաններ՝ 42ա ։
Բովանդակություն
Արիստոտէլի ստորադութիւնք, Պերի արմենիաս, Յաղադս առաքինութեանց, Յաղադս աշխարհի։ Դավթի վերլուծութիւն ներածութեանն Պորփիւրի, Մեկնութիւն պերի արմենիասին, Մեկնութիւն Ստորողութեանցն Արիստոտէլի։ Յովհ․ Քոնեցայ գիրք Բ բնութեանց և մի անձնատրութեան ի Քրսիտոս։ Ամենայն չար տանջելի։
(3731) Հենկոկ
(3731) Հենկոկ (Hancock), աստերոիդ աստերոիդների գոտու արտաքին մասում։ Հայտնաբերվել է 1984 թվականի փետրվարի 20-ին Պերիթ աստղադիտարանի կողմից Բիքլիյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,230463 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,852 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,6089 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2120,78 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,169749 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 21,57° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1984 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Պերիթ աստղադիտարանի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների գոտու արտաքին մասի աստերոիդներ
Կարկին
Կարկին, շրջան գծելու համար նախատեսված գործիք է, ինչպես նաև տարածությունները չափելու, մասնավորապես քարտեզի վրա։ Կարող է օգտագործվել երկրաչափության, նկաչության, նավագնացության և այլ նպատակներով։
Հետաքրքրի փաստեր
Պատկերված է ԳԴՀ-ի զինանշանին, որտեղ խորհրդանշում է մտավորականությունը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Չափիչ սարքեր Կատեգորիա:Գծագրական գործիքներ Կատեգորիա:Նկարչական պարագաներ Կատեգորիա:Գրենական պիտույքներ Կատեգորիա:Մաթեմատիկական գործիքներ
Փրխուս (Գյավաշի գավառ)
Փրխուս, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Գավաշի գավառակում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Էլեկտրոնիկ
Էլեկտրոնիկ (Электроник), Եվգենի Վելտիստովի «Էլեկտրոնիկը՝ տղան ճամպրուկից», «Ռեսին՝ անորսալի ընկերը», «Անհնարինի հաղթողը», «Էլեկտրոնիկի նոր արկածները» ֆանտաստիկ վիպակների, «Էլեկտրոնիկի արկածները» հեռուստաֆիլմի հերոս։
Ռուսական զանգվածային մշակույթում ամենահայտնի ռոբոտներից մեկն է ։
Նկարագրություն
Էլեկտրոնիկի պատմությունը մարդ դարձած ռոբոտի պատմություն է (այս առումով «Էլեկտրոնիկի արկածները» հետևում է «Պինոկկիո» ստեղծագործության սյուժեին ): Հիվանդագին կերպով գիտակցելով մարդ դառնալու անհնարինությունը՝ ԷԼեկտրոնիկը, այնուամենայնիվ, իր նախատիպ Սերգեյ Սիրոեժկինի համադասարանցիների հետ շփման ազդեցության տակ ձեռք է բերում մարդկային հատկանիշներ։ Պրոֆեսոր Գրոմովը՝ նրան ստեղծողը, հետագայում ասում է նրանց. «Դուք նորից եք ստեղծել Էլեկին և արել եք դա ինձնից ավելի լավ» ։
Աելիտա Ռոմանենկոն կերպարի ժողովրդականությունը բացատրել է նրանով, որ նա իր մեջ սուպերունակությունները համատեղում է «հոգատարության կարիքի» հետ. «խնամել գերհզոր էակի՝ մեծ գայթակղություն է ցանկացած երեխայի համար» ՝ այսպիսով նրան նմանեցնելով այնպիսի հերոսների, ինչպիսին է այլմոլորակայինը Սթիվեն Սփիլբերգի համանուն ֆիլմից:
Ստեղծման ժամանակ արտաքին տեսքը վերցվել է ամսագրի շապիկին նկարված տղայից, որը, սյուժեի համաձայն, եղել է Սիրոյեժկինը։
Կերպարի ստեղծման պատմություն
Վլադիմիր Պրիխոդկոն գրած նախաբանում ներկայացվում է կերպարի ստեղծման պատմությունը։ Այնտեղ ասվում է, որ «ճամպրուկից տղայի» հայտնվելու գաղափարը Վելտիստովի մոտ ծագել է այն ժամանակ մոտ, երբ նա ծով ուղևորվելիս ծանր ճամպրուկ էր տանում։ «Գուցե ճամպրուկում ինչ-որ մեկը կա։ Գուցե այնտեղ ... էլեկտրոնային տղա՞ է։ Ահա ճամպրուկը կդնեմ դարակի վրա, ետ կտանեմ կափարիչը։ Տղան կբացի իր աչքերը, կկանգնի ու կասի. «Բարև։ Իմ անունն Էլեկտրոնիկ է»... Մտել է կուպե, բացել կողպեքները և ապշել։ Պարզվում է՝ շտապողականությունից շփոթել է ճամպրուկները. վերցրել է մեկ ուրիշը՝ լի գրքերով»։
Ֆիլմ
«Էլեկտրոնիկի արկածները» ֆիլմի սյուժեն զգալիորեն տարերվում է գրքի սյուժեից. ռեժիսորական մեկնաբանության մեջ պահպանված են հիմնականում միայն ընդհանուր ֆաբուլան և սյուժետային մի քանի գծեր.պրոֆեսոր ռոբոտատեխնիկից«էլեկտրոնային տղան» փախչում է, հանդիպում իր կենդանի «երկվորյակին», դառնում նրա ընկերը և օգնականը, գնում դպրոց տղայի փոխարեն, ապա քրեական նպատակներով փորձում է ռոբոտին գողանալ արտասահմանյան մաֆիոզ խմբավորում։
Էլեկտրոնիկի դերը ֆիլմում կատարել է Վոլոդյա Տորսուևը։ Այդ դերում նա ցուցադրում է թախծոտ լրջություն ի հակադրություն եղբոր՝ Յուրայի, որը Սերգեյ Սիրոեժկինի դերում ցուցադրում է չափազանց եռանդունություն և խորամանկություն (հանդես գալով որպես տրիքստեր) ։ Էլեկտրոնիկին հնչյունավորել է Նադեժդա Պոդյապոլսկայան, իսկ նրա փոխարեն երգել է Ելենա Շուենկովան։
Ճանաչում
2006 թվականին «Мир Фантастики» (Ֆանտաստիկայի աշխարհ) ամսագիրն Էլեկտրոնիկին ընդգրկել է «Ամենա-ամենա ռոբոտներ» ցանկի առաջին հորիզոնականում։ Հեղինակը գրել է. «Ձեռքով պատրաստված խորհրդային կիբօրգը, որը տառապում է էթիկական բարդ հարցերից, այն քիչ թվով «փիլիսոփայական քարերից» է մեր մանկության ֆանտաստիկական ալքիմիայում, որոնց շնորհիվ շրջապատող աշխարհը մի որոշ ժամանակ իսկապես դառնում է ոսկե» ։
Հայտնի մշակույթում
ԷԼեկտրոնիկի ու Սիրոեժկինի կերպարների հիման վրա ստեղծվել է «Անվերջ ամառ» վիզուալ նովելի երկրորդական կերպարներից մեկը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մանկական գրականության կերպարներ
Կոդ
Կոդ, պայմանանշանների համակարգ՝ ինֆորմացիայի պահպանման, հաղորդման և վերամշակման համար։
Ինֆորմացիայի պայմանանշանների բազմությունը կոչվում է այբուբեն, նրա տարրերը՝ տառեր, տառերի քանակը՝ կոդի հիմք։ Տառերի վերջավոր հաջորդականությունը կոչվում է բառ։ Պայմանանշանների այբուբենի բառերի բազմությունը կոչվում է կոդ (երբեմն այբբենական կոդ), եթե այդ բազմությունը փոխմիարժեք համապատասխանության մեջ է դրված ինֆորմացիայի տարրերի բազմության հետ։ Բառի տառերի քանակը կոչվում է բառի երկարություն։ Կոդավորման հիմնական խնդիրներից է այնպիսի կոդի կառուցումը, որի բառերի միջին երկարությունը լինի հնարավորինս նվազագույն։
Կոդը կոչվում է լրիվ, եթե առանց նրա զանազանելիությունը խախտելու հնարավոր չէ ավելացնել ոչ մի նոր բառ։ Կոդերը հիմնականում բաժանվում են երկու խմբի՝ սովորական և աղմկակայուն։ Սովորական կոդերն օգտագործվում են աղմուկների բացակայության դեպքում և լինում են հավասարաչափ (բոլոր բառերի երկարությունները նույնն են) և անհավասարաչափ (բառերի երկարությունները տարբեր են)։ Անհավասարաչափ կոդերից առանձնակի նշանակություն ունեն վերծանելի կոդերը, որոնք ունեն այն հատկությունը, որ ինչպիսի հաջորդականությամբ էլ օգտագործվեն կոդի բառերը, միշտ հնարավոր է միարժեք կերպով վերականգնել դրանք։
Վերծանելի կոդերից ամենակարևորն են ոչ նախածանցային կոդերը, որոնց բառերի ոչ մեկը մյուսի նախածանցը չէ։ Ինֆորմացիան բնական պայմաններում հաղորդելիս միշտ աղմուկներ են լինում, որոնք հաճախ աղավաղում են կոդը։ Այդ պատճառով անհրաժեշտություն առաջացավ ստեղծել այնպիսի կոդեր, որոնք հնարավորություն ընձեռնեն որոշ աղմուկների առաջացրած աղավաղումների դեպքում վերականգնելկոդավորված ինֆորմացիան։ Այդպիսի կոդի ստեղծման հնարավորությունը առաջինը տեսականորեն ապացուցել է ամերիկացի գիտնական Կ. Շենոնը, իսկ այդպիսի կոդ երկուական համակարգում կառուցել է Ռ. Հեմինգը։ Հեմինգի կոդը հնարավորություն է տալիս վերականգնել ինֆորմացիան այն դեպքում, երբ աղմուկները փոխում են կոդի մեկից ոչ ավելի տառ։ Այժմ գոյություն ունեն բազմաթիվ աղմկակայուն կոդեր, որոնք նախատեսված են տարբեր տեսակի աղմուկների առկայության դեպքում ինֆորմացիա կոդավորելու համար։ Աղմկակայուն կոդերի կառուցմանհիմնական խնդիրն է՝ ապահովել տրված աղմուկների նկատմամբ կայունություն և ամենակարճ միջին երկարություն։
Աղմկակայուն կոդերի մի մասը, որը նախատեսված է թվաբանական գործողությունների կատարման ընթացքում առաջացած աղմուկների դեմ պայքարելու համար և հիմնականում օգտագործվում է արդի հաշվողական մեքենաներում, կոչվում է թվաբանական կոդ։ Գործնականում կոդի ընտրությունը կատարվում է ինֆորմացիայի մշակման, պահպանման և հաղորդման պայմաններից ելնելով և առանձնապես հաշվի է առնվում կապի անցուղու արդյունավետ օգտագործման հարցը։
Կատեգորիա:Թվային համակարգեր Կատեգորիա:Ինֆորմատիկա
Չեզարե Բորջա
Չեզարե (Կեսար) Բորջիա (Cèsar de Borja i Cattanei - Սեզար դե Բորխա ի Կատանեի, César de Borja y Cattanei - Սեսար դե Բորխա, Cesare Borgia - Չեզարե Բորջա; ), Վերածննդի դարաշրջանի պետական գործիչ իսպանական Բորխա (Բորջիա) տոհմից։ Անհաջող փորձ է ձեռնարկել կենտրոնական Իտալիայում ստեղծել սեփական պետությունը Սուրբ Աթոռի հովանու ներքո, որի գահակալն էր նրա հայրը՝ Հռոմի Պապ Ալեքսանդր VI-ը։ Մահացել է մարտում՝ հորից հետո ապրելով ոչ ավել, քան չորս տարի։ Եղբայրներն են Ջիովաննի Բորջիան, Ջոֆֆրե Բորջիան, քույրը՝ Լուկրեցիա Բորջիան։ Տիտղոսներն են Վալանսի և ռոմանական դուքս, Անդրիայի և Վենաֆրոյի արքայազն, կոմս դե Դյուա, Պիոմբինոյի, Կամերինոյի և Ուրբինոյի կառավարիչ, Հռոմի Կաթոլիկ եկեղեցու գոնֆալյոներ և կապիտան-գեներալ։ Չեզարե Բորջիայի կարգախոսը լատինական թևավոր խոսքն էր՝ «Aut Caesar, aut nihil» («Կամ Կեսար, կամ ոչինչ»)։
Անձնային հատկանիշներ
Չեզարե Բորջիան իտալական պատմության ոչ միանշանակ անձնավորություններից էր։ Նա ուներ ամբարտավան, արյունարբու և անսկզբունք փառամոլի համարում, բայց օժտված էր ռազմական և կառավարչական որոշակի հատկություններով, կարողանում էր ընկերներ ձեռք բերել և օգտվել իր զինվորների հավատարմությունից։
Շատ ժամանակակիցներ նրան մեղադրում էին քաղաքական և անձնական մոտիվներով բազմաթիվ սպանությունների, հարգարժան կանանց առևանգման և բռնաբարության, նույնիսկ հարազատ քրոջ՝ Լուկրեցիա Բորջիայի հետ կապի մեջ։ Բայց նրա կողմից կատարված հանցագործությունների մասին շատ պատմություններ հակասական են և ոչ արժանահավատ, և պատմաբանները հստակ չգիտեն՝ ինչպես տարանջատեն ճշմարտությունը միֆից և նրա մասին հնարանքներից ։
Արտաքին տվյալներ
Ժամանակակիցները նրան նկարագրում էին որպես ֆիզիկապես ամուր և հմայիչ երիտասարդ մարդու՝ բաց կամ շեկ-շագանակագույն մազերով, բայց նրա կենդանի ժամանակի դիմանկարներ մեր ժամանակներ չեն հասել։ Ենթադրվում է, որ հենց նա է պատկերված Կարարայի ակադեմիայից Ալտոբելլո Մելոնեի կտավի շիկահեր տղամարդը կամ Հռոմի Պալացցո Վենեցիայի հավաքածուի թխամազ տղամարդու դիմանկարում ։ Հնարավոր է նաև Վատիկանի Բորջիայի ապարտամենտների Պինտուրիկիոյի որմնանկարում էլ է նա, որտեղ պատկերված է սուրբ Եկատերինայի բանավեճը կայսեր հետ, որտեղ նրա դիմագծերն ունի գահին նստած կայսրը ։
Ծագում և եկեղեցական կարիերա
Չեզարե Բորջան, հնարավոր է, ծնվել է Սուբյակոյում։ Ընդունված է համարել, որ նրա հայրն էր իսպանական ծագումով կարդինալ Ռոդրիգո դե Բորջան, որն ավելի ուշ դարձել է Ալեքսանդր VI Հռոմի պապ, իսկ մայրը նրա սիրուհին էր՝ ռամկուհի Վանոցցա դեի Կատանեին։ Նրա ծննդյան ստույգ տարին հայտնի չէ. հնարավոր են համարվում 1474 կամ 1475 և նույնիսկ 1476 թվականները, Վանոցցայի երեխաներից ավագն էր ։ Մայրենի լեզուն էր ինչպես հռոմեական իտալերենը, այնպես էլ կատալոներենը:
Չեզարեին մանկուց պատրաստում էին նրան, որ նա նույնպես պետք է կառուցի հոգևոր կարիերա ։ 1491 թվականինն նա ստացավ Պամպլոնայի եպիսկոպոսի ադմինիստրատորի պաշտոնը, մեկ տարի անց Վալենսիայի արքեպիսկոպոսությունը, ինչպես նաև մի քանի վանքերի եկամուտները ։
Գոյություն ունի ժամանակակցի պատմությունը, որ 1480 թվականին իբր Սիքստոս IV պապն ազատեց նրան ծննդյան օրինականությունն ապացուցելու անհրաժեշտությունիվ, որն պարտադիր էր ապագա կարդինալի համար ։ Հնարավոր է՝ նա համարվում էր իր մոր ամուսնու՝ Դոմենիկո դ'Արինյանոյի օրինական որդին. ժամանակաշրջանի փաստաթղթերի մեծամասնության մեջ նրան կոչում են կարդինալ Ռոդրիգո Բորջայի եղբոր թոռ կամ ազգական։ Ռոդրիգոյի՝ պապ ընտրվելու հաջորդ տարվանից՝ 1493 թվականին, դեռևս երիտասարդ Չեզարեին շնորհեցին կարդինալ-դիակոնի կոչում և նվիրեցին ևս մի քանի թեմեր ։ Դրա համար նոր պապի որդին Պերուջիայի և Պիզայի համալսարաններում ուսումնասիրեց իրավունք և աստվածաբանություն, իսկ իրավագիտությունից նրա ատենախոսությունը համարվում էր վերջին տարիների գրածներից լավագույնը ։ Աշխարհիկ գործունեություն պետք է ծավալեր Ռոդրիգո Բորջայի (անհայտ մորից) ավագ որդին Պիեր Լուիջին (իսպաներեն՝ Պեդրո Լուիս) Բորջան՝ Գանդիայի առաջին հերցոգը, իսկ նրա մահից հետո՝ 1488 թվականից սկսած՝ Վանոցցայից ծնված մեկ այլ որդին՝ Ջիովանի Բորջան։ Ջիովանի (իսպաներեն՝ Խուան) Բորջան ստացավ հանգուցյալ եղբոր իսպանական հերցոգությունը և ավելի ուշ՝ 1493 թվականին, երևելի հարսնացուի՝ Մարիա Էնրիկեսին՝ Ֆերդինանդի՝ Արագոնի թագավորի զարմուհուն, ինչն էլ ամրապնդեց Ալեքսանդր VI-ի միությունը արևմուտքի հզոր հարևանի հետ։
Մշտական խարդավանքների և իշխանության համար կռվի համար էլ Բորջա ընտանիքի հարստությանը շատ չկամներ կային։ Իտալական արիստոկրատիայի ատելությունը Բորջաների հանդեպ մասամբ կապված էր նրանց՝ օտար, իսպանական ծագման հետ ։ Ֆրանսիայի արքա Շառլ VIII-ը, հավակնելով նեապոլիտանական թագին (որպես Նեապոլիտանական թագավորների Անժու-Վալուա արքայատոհմի ժառանգորդ), մեծ բանակով շարժվեց դեպի Իտալիա՝ սպառնալով իր ճանապարհին գրավել Հռոմը։ Նրան այդ արշավանքին դրդեց Բորջա ընտանիքի վաղեմի թշնամի Ջուլիանո դելա Ռովերեն, որը ոչ մի կերպ չներեց Ռոդրիգոյին, որը պապի ընտրություններին անցավ իրեն, և երազում էր նրա ընտրությունը հայտարարել ապօրինի։ Եվ 1494 թվականի դեկտեմբերին ֆրանսիացիների զորքերը Նեապոլի ճանապարհին մտան Հռոմ ։ Քաղաքում նրանք զբաղվում էին թալանով, մասնավորապես սանձարձակություններով Վանոցցայի՝ Չեզարեի մոր տանը :Ալեքսանդր VI-ը ստիպված թույլ տվեց Շառլի զորքերին անցնել Պապական մարզով, քանի որ զորեղ հակառակորդին դիմադրելն անիրական էր։ Ավելին, պապը, ժամանակ ձգելով և Սուրբ Հրեշտակի ամրոցում նստելով, կարողացավ 1495 թվականի հունվարին Շառլի հետ պայմանագիր կնքել. նա խոստացավ զորքի անարգել անցում Պապական մարզով և նրանց սննդով ապահովում, ինչպես նաև գերի էր հանձնում Չեզարեին, որպեսզի ապացուցեր իր մտադրությունների անկեղծությունը, բայց չխոստացավ ճանաչել Շառլին Նեապոլիտանական թագավոր։ Շառլը, ստորագրում էր առ այն, որ հրաժարվում է նրա ընտրությունը վիճարկելու և նրա պաշտոնաթողության փորձերից :Ֆրանսիացիաների դեմ պատրաստ էին միավորվել բոլորը՝ Վենետիկը, Իսպանիան, Հռոմեական Սրբազան կայսրությունը։ 1495 թվականի հունվարի 29-ին Վելետրի ավանում տեղաբնակներից մեկի օգնությամբ, հանդերձավորվելով որպես ձիապան, փախավ ֆրանսիացիներից՝ թույլ տալով պապին Հյուսիսային Իտալիայում հակաֆրանսիական դաշինք ստեղծելու ուղղությամբ անցնել ավելի ակտիվ գործողությունների ։
Շառլն այնուամենայնիվ գրավեց Նեապոլը, բայց պահել չկարողացավ։ 1495 թվականի մայիսին նա ստիպված եղավ նահանջել դեպի իր սահմանները։ Դեպի Իտալիա արշավանքը Ֆրանսիայի համար ավարտվեց պարտությամբ, բայց ֆրանսիացիները էական վնաս հասցրեցին իտալական գյուղատնտեսությանն ու առևտրին և նպաստեցին սիֆիլիսի համաճարակի տարածմանը։
<!--Война показала Александру VI, что ему необходимо увеличить свою власть светского правителя Центральной Италии. В августе 1496 году, его сын, герцог Гандийский, с разрешения короля Фердинанда вернувшись в Рим из Арагона, принял звание гонфалоньера Церкви, командующего всеми войсками, находящимися в подчинении Папы, для войны против бывших союзниками французов итальянских властителей, в первую очередь против семейства Орсини. Тщеславный и легкомысленный юноша, Хуан Гандийский в военном деле понимал недостаточно и поэтому вместе с ним командовал армией Гвидобальдо, герцог Урбинский. После малоудачного похода против Орсини папа направил сына присоединиться к испанской армии Гонсало Фернандеса де Кордовы, воюющей с французами за неаполитанское королевство, и создал в Папской области для него наследственное герцогство из епископства Беневенто.
Быть может, Чезаре так и оставался бы князем Церкви, если бы не гибель брата Джованни (Хуана), случившаяся 14 июня 1497 года. Труп его обнаружили в Тибре со следами ножевых ран и с нетронутым убийцами кошельком, полным золота. Обстоятельства убийства остаются до сих пор загадкой. Со временем появилось множество слухов и памфлетов о том, что Хуан пал от руки убийц, подосланных родным братом, однако доказательств у подобного обвинения не было, а возможный мотив - только гипотетическая ревность к брату и желание занять его должность. У Хуана было слишком много личных врагов, даже если не считать врагов семьи: Орсини, поход против которых Хуан возглавлял и чьи земли папа собирался ему отдать, поссорившиеся с ним кондотьеры вроде Гвидобальдо да Монтефельтро, обиженные на то, что герцог Гандийский приписал их заслуги в военных кампаниях лично себе, оскорблённые им мужья и отцы (он имел несколько любовных связей с римскими дамами).
Весной 1498 года в семье Борджиа появился младенец, Джованни Борджиа, публично объявленный сыном Чезаре и неизвестной незамужней женщины; папская булла, хранившаяся втайне, признавала его сыном самого папы. (Есть версия, что на самом деле этот ребёнок - тайный сын Лукреции от убитого испанца .) В связи с этим распространилось обвинение не только в кровосмесительной связи Лукреции с отцом, выдвинутое её опозоренным и отвергнутым мужем, Джованни Сфорца, но и обвинение в инцесте родных сестры и брата, перешедшее в массовую культуру XIX-XX веков. Лукрецию 21 июня 1498 года выдали замуж за Альфонсо, герцога Бишелье, незаконного сына покойного неаполитанского короля, с которым Чезаре познакомился год назад в Неаполе. Перед этим 14 апреля 1498 года неожиданно, от травмы, погиб молодой французский король Карл VIII. И на престоле оказался его родственник Людовик XII, который сразу же сообщил Александру VI, что предъявляет наследственные права на владение Миланом (как правнук по женской линии миланского правителя Джан Галеаццо Висконти) и Неаполем (как наследник неаполитанских королей из династии Анжу-Валуа), но не хочет ни в чём ущемлять Святой Престол. Более того, новый французский король просил разрешения Папы на развод с увечной дочерью Людовика XI, Жанной Французской с тем, чтобы жениться на вдове своего предшественника Анне Бретонской. И тогда Александром VI было принято политическое решение о сближении с вчерашним врагом, Францией.
Военная и политическая деятельность
14 августа 1498 года Папа и вся контролируемая им Коллегия кардиналов разрешила Чезаре отказаться от духовного сана. Он стал первым в истории Католической церкви кардиналом, официально возвращённым к званию мирянина : это шокировало современников, но все же не было прямым нарушением церковных правил, так как он не был ещё поставлен ни в епископы, ни в священники, а только в низший церковный чин чтеца. По договорённости Ватикана с французскими послами папы король Людовик обещал способствовать браку Чезаре с законной дочерью неаполитанского короля Федериго Карлоттой, воспитанной при французском дворе - брак Лукреции с её родственником был только ступенью к этому браку.
Намеченный брак с неаполитанской принцессой из-за её отказа не состоялся. Королевские дома отрицательно относились к возможности породниться с бывшим духовным лицом с дурной репутацией. А поскольку Карлотта номинально не считалась подданной французского короля, то приказать ей Людовик не мог. К тому же, король и не хотел этого делать, поскольку сватовство Чезаре воспринималось как явная попытка самому завладеть Неаполитанским королевством, жалуемым папой феодом, - а на Неаполь французы, как уже говорилось, претендовали сами. Поэтому он предложил Чезаре заменить неаполитанскую принцессу на знатную француженку, первоначально - дочь своей сестры, а после - сестру наварского короля Шарлотту д’Альбре, придворную даму Анны Бретонской. Кроме того, он пожаловал ему герцогство Валентинуа во Франции и предоставил в полное распоряжение Чезаре 1800 всадников и 4000 пехотинцев для того, чтобы навести порядок в Папской области. От названия «Валентинуа» возникло итальянское прозвищё Чезаре - Валентино. Чезаре обязался, со своей стороны, принять участие в завоевании Милана и Неаполя для Франции.
После первоначальных отказов невесты и её отца, уговоров и переговоров о приданном 12 мая 1499 года состоялась свадьба Чезаре Борджиа и Шарлоты д’Альбре. От этого брака родилась дочь - Луиза, которую отец, вскоре вернувшийся в Италию, никогда так и не видел.
Летом того же года неаполитанский шурин Чезаре, Альфонсо, герцог Бишелье, был убит в Риме, скорее всего, по его приказу, так как союз с ослабевшим неаполитанским королевским домом был ему уже не нужен и его план прийти к власти в Неаполе стал не актуален. 15 июля 1500 года мужу Лукреции нанесли несколько ножевых ранений в Риме у базилики св. Петра. Он выжил от ранений, но 18 августа был задушен в своей постели. Венецианский и флорентийский послы писали своим правительствам, что убийцей был Микеле де Корелла, доверенное лицо Чезаре, которому шурин до этого якобы угрожал. Однако обстоятельства и причины этого убийства (так же, как и других) вызывают вопросы. Неумелая поножовщина у ступеней церкви не похожа на хорошо спланированное убийство, а у убитого были и другие враги среди римских баронов. 29 марта 1500 года в Риме папа назначает сына (как несколько лет назад его убитого брата) главнокомандующим папских войск. Был разработан план новой кампании, на церковные деньги наняты солдаты и офицеры (многие из которых были испанцами), на людей французского короля оба Борджиа стали полагаться все меньше. Армия Чезаре без боя взяла Пезаро, вотчину бывшего зятя папы Джованни Сфорца, который поняв, что сопротивление бесполезно, сбежал в Венецию. Город Римини, где правила ранее могущественная семья Малатеста, сдался посланцу папы тоже без боя. Однако городу Фаэнце удалось отбить первое нападение папской армии на город, и папская армия осталась проводить зиму 1500-1501 годов в Романье. Чезаре строго запрещал грабить города и как-либо ущемлять местное население - под страхом смертной казни. Солдатам, состоявшим на службе у Папы, и так платили хорошее жалование из церковных денег. В Имоле он основал религиозную благотворительную организацию для помощи бедным и больным. Весной война возобновилась и Фаэнца сдалась. 17-летний правитель города Асторре Манфреди оказался в лагере папской армии, в июле 1501 года его с братом заточили в тюрьму замка Святого Ангела, а в 1502 году в Тибре нашли их трупы. Юность и популярность в народе жертв вызвала всеобщее сочувствие, а их ужасная судьба - общее негодование против Борджиа. В папской тюрьме также погиб Джакомо Гаэтани, хозяин отобранных Борджиа замков на подступах к Риму. В тот момент Леонардо да Винчи стал военным инженером папской армии и проектировал строительство укреплений на острове Эльба и канала от папского города Чезены к морю.
5 июня 1502 года объявили об отлучении от Церкви Джулио Чезаре Варано, правителя города Камерино, очередного непокорного сеньора Папской области. Папская армия вышла якобы поддержать воюющих с Флорентийской республикой кондотьеров через герцогство Урбино (с которым находилась в союзе) и, получив тактическое преимущество над самим Урбино, вероломно захватила город без выстрела, а герцог Гвидобальдо да Монтефельтро едва спасся бегством. Чезаре присвоил себе его большую коллекцию произведений античного и современного искусства. Противники Варано из числа жителей Камерино сами открыли ворота папской армии. Правитель Камерино и его старшие сыновья попали в тюрьму и там были убиты.
После этого французский король обещал Чезаре поддержку против Болоньи, города, ранее пользовавшегося его покровительством и де-факто давно не входившего в Папскую область. Вероломный захват Урбино и претензии на Болонью стали поворотным пунктом в политической ситуации, перепугав многих правителей в Италии, в том числе и кондотьеров, служивших в папской армии.
Заговор недовольных завоеваниями Борджиа зародился в Маджоне, и возглавил его сеньор Болоньи Джованни Бентивольо. К нему присоединились Джулио, Джан Джордано и Паоло Орсини, Франческо Орсини де Гравина, Вителлоццо Вителли, Оливеротто Эуффредуччи из Фермо, Гвидобальдо да Монтефельтро, Пандолфо Петруччи из Сиены и Джан Паоло Бальони из Перуджи и некоторые другие. На встрече была достигнута договорённость найти себе сильных покровителей, которые могли бы защитить их, а также разработать план убийства Чезаре. Однако ни Венеция, ни Флоренция, ни Франция не были готовы помочь им.
Герцог узнал о переговорах, которые ведутся за его спиной. Он предложил мятежным кондотьерам выгодные условия перемирия, обещая никого не наказывать и никому не мстить, заключил сепаратный мир с Орсини, Бентивольо, Петруччи и Вителли. Так или иначе, часть заговорщиков поверила Чезаре - кондотьеры вновь присоединились к его армии, герцог настоял на возвращении ему Урбино (где тем временем произошло восстание против папской власти) и Камерино, но не тронул покушавшихся на его жизнь сеньоров. Однако, статус-кво сохранялся лишь до взятия Сенигальи, для чего были необходимы все войска, которые только возможно было собрать. Во время праздника, посвященного взятию этого города, 31 декабря 1502 года Чезаре окружил своими надёжными людьми мятежников, приказал убить на месте Вителли и Оливеротто да Фермо и арестовал Паоло и Франческо Орсини (после ареста в Риме папой их родственника кардинала Джанбаттисты Орсини были убиты и они), ещё более упрочив свою репутацию человека решительного и жестокого. Впрочем, есть версия, что именно эти Орсини или их родня стояли за убийством его брата Джованни, герцога Гандийского.
К лету 1503 году Чезаре захватил большую часть Папской области, установив над ней полный контроль. Целью его действий было, как считается, создание собственного стабильного монархического государства, которое освободило бы его от шаткого положения назначенного папой должностного лица. Однако соседние более могущественные державы вряд ли бы смирились со властью подобного нового государя, честолюбиво желающего новых завоеваний.
Весной 1503 года, видя, что положение французов в Италии не блестяще, оба Борджиа вели тайные переговоры с их врагами испанцами. Секретарь папы Франческо Троке сбежал из Рима, желая открыть глаза королю Франции на предательство его вассала. Сев на корабль, плывущий на Корсику, он был арестован, препровождён в Рим и там убит; перед этим его допрашивал Чезаре.
Однако завоеваниям семьи Борджиа было не суждено продолжиться. Отец и сын тяжело заболели лихорадкой со рвотой после ужина 6 августа 1503 года у кардинала Адриано Кастеллези да Корнето. Позже папа Лев X официально обвинил в умышленном отравлении обоих Борджиа хозяина, кардинала да Корнето ; при этом распространились упорные слухи, что Александр VI вместе с Чезаре случайно съели отравленные яблоки, приготовленные папой для сына, или же решили убить богатых кардиналов с помощью отравленного вина, а прислуга то ли была подкуплена и отравила важных гостей намеренно, то ли перепутала бутылки: "Герцог Валантинуа, решив отравить Адриана, кардинала Корнето, у которого в Ватикане собирались отужинать он сам и его отец, папа Александр VI, отправил заранее в его покои бутылку отравленного вина, наказав кравчему хорошенько беречь её. Папа, прибыв туда раньше сына, попросил пить, и кравчий, думая, что вино было поручено его особому попечению только из за своего отменного качества, предложил его папе. В этот момент появляется, к началу пира, и герцог; полагая, что к его бутылке не прикасались, он пьёт то же самое вино. И вот, отца постигла внезапная смерть, а сын, долгое время тяжело проболев, выжил, чтобы претерпеть ещё худшую участь."Вообще некоторые современники утверждали, что нуждаясь в деньгах, оба Борджиа травили ядом богатых кардиналов, чьё имущество после их смерти по традиции возвращалось в папскую казну. Возможно, они, как бывало в ту эпоху, действительно использовали порошок из шпанской мушки (кантареллу) или мышьяк, но доказательств этого нет. Так, 10 апреля 1503 года умер, промучившись рвотой два дня, венецианский кардинал Джованни Микьель, после которого папе досталось большое состояние; через год при папе Юлии II слуга кардинала Асквинио ди Колоредо, приговорённый к смерти, признался в тюрьме, что отравил своего хозяина по приказу Борджиа . Но стоит осторожно относиться к такого рода признаниям, которые были получены пытками или лживыми обещаниями свободы, а разговоры о применении яда появлялись часто в случаях внезапных смертей важных персон.
18 августа 1503 года Александр VI умер.
Жизнь после смерти отца
Отступление французов изменило расклад сил в Риме, а кардинал Джулиано делла Ровере, который был завзятым врагом Чезаре и Родриго Борджиа, давно порвавший с французами, сумел убедить и итальянских кардиналов и испанцев, что его избрание не будет победой Франции. 1 ноября 1503 года он был провозглашен папой Юлием II.
Юлий II, публично обещавший оставить Чезаре на посту гонфалоньера и вначале боявшийся, что без его армии всю Романью захватят с севера усиливавшиеся венецианцы, позднее отрёкся от своих слов, когда понял, что после смерти Александра Франция не будет оказывать Чезаре такой поддержки, как раньше. Его целью был его личный контроль над Папской областью, независимый ни от Чезаре, ни от Венеции, ни от кого-либо другого. Более того, он распорядился арестовать Чезаре и отправить в Остию, чтобы герцог сдал ему занятые его солдатами замки. Все его замки, кроме Форли, сдались к апрелю 1504 года, и в обмен за это Чезаре был отпущен в Неаполь, находившийся уже под испанским контролем. Но испанцы не хотели ссоры с новым папой и в августе 1504 года, когда сдался и Форли, испанский командующий Фернандес де Кордова взял Чезаре под стражу и отправил в Валенсию, где Чезаре был заключен в крепость Чинчилья, - по иронии судьбы, таково было первое посещение бывшим архиепископом своей епархии. Официальное обвинение против него в убийстве брата выдвинула его вдова, герцогиня Гандийская. После попытки столкнуть со стены коменданта он был переведён в Кастилию, в город Медина-дель-Кампо в цитадель Ла-Мота, где в тот год в одиночестве жила будущая законная королева Кастилии Хуана Безумная. Но кастильская знать, враждебная арагонскому королю Фердинанду, помогла ему сбежать 25 октября 1506 года.
У него не было уже ни земель, ни денег, ни солдат, но выход был: Чезаре добрался в декабре до Наварры, где правил король Жан, брат его жены Шарлотты. Тем временем, секретарь Чезаре, посланный с письмами его друзьям в Италию, был арестован папой в Болонье. Французский король лишил его всех пожалованных ему земель за измену долгу вассала и отсутствие помощи в войне с Испанией.
Жан тепло встретил Чезаре и поставил командовать над своими войсками. Чезаре было поручено отвоевать Виану у сторонников мятежного графа Лерина. 12 марта 1507 года, преследуя сторонников графа по пути из Вианы в Мендавию, он попал в засаду и был убит. Смерть его, как и жизнь, обросла противоречивыми легендами (говорили о его самоубийстве, об умственном расстройстве по причине обострения его сифилиса, об убийцах, подосланных королём Фердинандом или папой Юлием), и все обстоятельства её до сих пор неизвестны. -->
Մշակույթում
Նիկոլո Մաքիավելիի «Տիրակալը» ստեղծագործությունում որպես նախատիպ վերցված է Չեզարե Բորջան։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Պիզայի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Իտալիայի պետական գործիչներ
Դաշնամուր
Դաշնամուր կամ ֆորտեպիանո (forte - բարձր, piano - ցածր), ակուստիկ, լարային ստեղնաշարային գործիք, որի լարերին հարվածում են մուրճիկներով, որոնք պատված են ավելի փափուկ նյութով (ժամանակակից մուրճերը ծածկված են խիտ բրդյա ֆետրով, որոշ վաղ դաշնամուրների համար օգտագործվել է կաշի)։ Դաշնամուրով նվագում են ստեղնաշարի միջոցով, որը ստեղների (փոքր լծակների) մի շարք է, կատարողը ստեղները սեղմում կամ հարվածում է երկու ձեռքի մատներով, որպեսզի մուրճերը հարվածեն լարերին։
Դաշնամուրը հայտնագործվել է մոտ 1700-ական թվականներին Բարտոլոմեո Քրիստոֆորի կողմից։
Նկարագրում
«Պիանո» տերմինը «ֆորտեպիանո» բառի կրճատված ձևն է, իտալական տերմին է, ի հայտ է եկել 1700- ականներին, որն իր հերթին բխում է դաշնամուրի «պիանոֆորտե» clavicembalo col piano e forte (ստեղնային ցիմբալ՝ ցածր և բարձր ձայնով) կամ «ֆորտեպիանո» բառերից։ Իտալական երաժշտական պիանո և ֆորտե տերմինները, համապատասխանաբար նշանակում են «մեղմ» և «ուժգին» ձայն, այս համատեքստում նկատի ունենալով ձայնի տատանումները (այսինքն՝ բարձրաձայն), որն առաջանում է դաշնակահարի հպման կամ ստեղների վրա ճնշման ազդեցությունից. որքան մեծ է ստեղնաշարի վրա ճնշումը, այնքան մեծ է մուրճիկի ուժը, որը հարվածում է լարին, և որքան բարձր է հնչում նոտայի ձայնը, այնքան ուժեղ է հնչեղությունը։ 1700-ականների առաջին ֆորտեպիանոներն ունեին ավելի մեղմ ձայն և ավելի մեծ դինամիկ դիապազոն, քան կլավեսինը։
Դաշնամուրը սովորաբար ունի պաշտպանիչ փայտե կորպուս, որը շրջապատում է ձայնային տախտակը (դեկա) և մետաղական լարեր, որոնք ամրացված են ծանր մետաղական շրջանակի վրա ձիգ լարված վիճակում։ Դաշնամուրի ստեղնաշարի վրա մեկ (կամ մի քանի) ստեղ սեղմելու դեպքում փայտե կամ պլաստմասե մուրճը (սովորաբար ամուր թաղիքե միջադիրով ծածկված) հարվածում է լարին (կամ լարերին)։ Մուրճը ետ է թռչում լարից, և լարը շարունակում է թրթռալ իր ռեզոնանսային հաճախականությամբ։ Այս թրթռումները փոխանցվում են կամրջի միջոցով դեպի ձայնային տախտակ, որն ուժեղացնում է ձայնային էներգիան օդի հետ ավելի արդյունավետ զուգակցելու արդյունքում։
Երբ ստեղնը բաց է թողնվում, խլարարը (դեմփեր) դադարեցնում է լարերի թրթռումը` վերջ տալով ձայնին։ Գործիքի ներքևում գտնվող ոտնակների շնորհիվ հնարավոր է երկարացնել նոտաների հնչելը` մատները ստեղներից հեռացնելուց հետո էլ։ Նոտան ձգող ոտնակը դաշնակահարին հնարավորություն է տալիս նվագել երաժշտական հատվածներ, որոնք այլապես անհնարին կլինեին, օրինակ՝ ներքևի ռեգիստրում հնչեցնել 10 նոտայանոց ակորդ, այնուհետև, մինչ այս ակորդը շարունակում է հնչել կայուն ոտնակով, երկու ձեռքերը տեղափոխել բարձր հաճախականության տիրույթ՝ այս կայուն ակորդի վերևում մեղեդի և արպեջիո նվագելու համար։
Ի տարբերություն խողովակային երգեհոնի և կլավեսինի (երկու հիմնական ստեղնաշարային գործիքներ), որոնք լայնորեն օգտագործվում էին դաշնամուրից առաջ, դաշնամուրը թույլ է տալիս ձայնի և հնչերանգի աստիճանականացում՝ կախված այն բանից, թե կատարողը որքան ուժգին կամ մեղմ է սեղմում կամ հարվածում ստեղներին։
Ժամանակակից դաշնամուրների մեծամասնությունն ունի 88 սև և սպիտակ ստեղներ, որոնցից 52 սպիտակը Դո մաժոր սանդղակի նոտաների (Դո, Ռե, Մի, Ֆա, Սոլ, Լյա և Սի) համար և 36 ավելի կարճ սև ստեղներ, որոնք տեղադրված են սպիտակ ստեղների վերևում։ Սա նշանակում է, որ դաշնամուրը կարող է նվագել 88 տարբեր հնչերանգներ (կամ «նոտա»), որոնք ընդգրկում են յոթ օկտավայից մի փոքր ավելի տիրույթ։ Սև ստեղները նախատեսված են «ալտերացիաների» համար (F♯/G♭, G♯/A♭, A♯/B♭, C♯/D♭ և D♯/E♭), որոնք անհրաժեշտ են բոլոր տասներկու ստեղներով նվագելու համար։ Ավելի հազվադեպ, որոշ դաշնամուրներ ունեն լրացուցիչ ստեղներ (որոնք պահանջում են լրացուցիչ լարեր), որոնց օրինակն է Bösendorfer Concert Grand 290 Imperial-ը, որն ունի 97 ստեղնաշար ։ Նոտաներից շատերն ունեն երեք լար, բացառությամբ բասի, որը լինում է մեկը կամ երկուսը։ Լարերը հնչում են, երբ ստեղները սեղմում կամ հարվածում են, և խլացնում են կափույրները, երբ ձեռքերը բարձրացնում են ստեղնաշարից։
Չնայած ակուստիկ դաշնամուրն ունի լարեր, այն սովորաբար դասակարգվում է որպես հարվածային գործիք, այլ ոչ թե որպես լարային գործիք, քանի որ լարերին հարվածում են, ոչ թե կսմիթահարում (ինչպես կլավիկորդը, կլավեսինը կամ սպինետը` կլավեսինի փոքր տեսակը)։ Հորնբոսթել- Զակսի գործիքների դասակարգման, դաշնամուրները համարվում են քորդոֆոններ։
Դաշնամուրի երկու հիմնական տեսակ կա՝ ռոյալ և ուղղաձիգ դաշնամուր։ Ռոյալն ավելի լավ ձայն ունի և նվագարկիչին տալիս է ստեղների ավելի ճշգրիտ կառավարում, և, հետևաբար, ֆինանսական և տարածքային հնարավորության դեպքում նախընտրելի է ռոյալը։ Այն օգտագործվում է հանրային ելույթների ժամանակ հմուտ դասական մենակատարների, կամերային երաժշտության և արվեստի երգերի համար, ինչպես նաև հաճախ օգտագործվում է ջազային և փոփ համերգների ժամանակ։ Ուղղահձիգ դաշնամուրը, որը ավելի կոմպակտ է և ավելի էժան, ամենատարածված տեսակն է, քանի որ այն տներում օգտագործելու համար ավելի հարմար չափ է, թե՛ երաժշտության, թե՛ կատարման համար։
1800-ական թվականներին դարաշրջանի երաժշտական նոր միտումներից էր ռոմանտիկ երաժշտության ազդարարվող նորարարությունները, ինչպիսիք են շերտագիծը (որը թույլ էր տալիս տողերի ավելի մեծ լարվածություն) և կրկնակի նոտաները մեծ դաշնամուրներին տվեցին ավելի հզոր ձայն, ավելի երկար և հարուստ տոնով։ 19-րդ դարում ընտանիքի դաշնամուրը նույնքան տարածում է ունեցել, որքան քսաներորդ դարում ռադիոն կամ ֆոնոգրաֆը․ երբ տասնիններորդ դարում ընտանիքները ցանկանում էին լսել նոր լույս տեսած երաժշտական պիես կամ սիմֆոնիա, նրանք կարող էին լսել այն, եթե անդամներից մեկը կարողանում է դաշնամուր նվագել։ Տասնիներորդ դարում ի հայտ եկան բավականին շատ երաժշտական ստեղծագործություններ դաշնամուրով կատարման համար, որպեսզի երաժշտասերները կարողանան լսել և նվագել հայտնի պիեսները հենց իրենց տներում։ Դաշնամուրը լայն կիրառում ունեցավ դասական, ջազային, ավանդական և ժամանակակից երաժշտության համար մենակատար և անսամբլի կատարումներով, երգացանկով, երաժշտական կոմպոզիցիայով, երգացանկով և փորձերով։ Թեև դաշնամուրը շատ ծանր երաժշտական գործիք է, դրանով իսկ ոչ շարժական և թանկ (համեմատած մնացած լայն տարածում ունեցող երաժշտական գործիքների, ինչպիսիք են ակուստիկ կիթառը), նրա երաժշտական բազմակողմանիությունը (այսինքն, լայն տարածում ունենալը, մինչև 10 նոտա նվագելու հնարավորությունը, երկու և ավելի անկախ նոտաների ավելի մեղմ ու ավելի բարձր ձայնը միաժամանակ)։ Մեծ թվով երաժիշտներ և երաժշտության սիրահարներ փորձում են նվագել և տարածել այն ավելի հանրային վայրերում, ինչպես օրինակ դպրոցներում՝ դարձնելով այն աևմտյան աշխարհի ամենապրակտիկ երաժշտական գործիքը։ Տեխնոլոգիական առաջընթացին ընդառաջ մշակվել են ուժեղացված էլեկտրական դաշնամուրներ (1929), էլեկտրոնային դաշնամուրներ (1970-ականներ) և թվային դաշնամուրներ (1980-ականներ)։ Էլեկտրական դաշնամուրը հայտնի գործիք դարձավ 1960-1970-ական թվականներին ջազ, ֆանկ և ռոք երաժշտության հետ մեկտեղ։
Ժամանակակից ակուստիկ դաշնամուրները ունեն երկու հիմնական կոնֆիգուրացիա, մեծ դաշնամուր և ուղղահայաց դաշնամուր, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի իր յուրահատուկ ձևը։ Գոյություն ունեն նաև մասնագիտացված և նորարարական դաշնամուրներ, էլեկտրա-մեխանիկական նմուշների վրա հիմնված էլեկտրական դաշնամուրներ, էլեկտրոնային դաշնամուրներ, որոնք սինթեզում են դաշնամուրի ձայնային տոները, օգտագործելով ակուստիկ դաշնամուրի հնչյունների համար օսլիլատորներ և թվային նմուշներ։
Պատմություն
Դաշնամուր (, piano), ստեղներ, դասավորված հորիզոնական դիրքով (ռոյալ) կամ ուղղահայաց (դաշնամուր)։ Ձայնի վրա մեծ ազդեցություն ունի կառուցվածքը, 18-րդ դարում ենթարկվել է մեծ փոփոխության։ Դաշնամուրը բաղկացած է ակուստիկ սարքերից (ռեզոնանսային դեկա, լարային «հագուստ»)։
1750-ական թվականներից Լոնդոնում, Իոհան Քրիստոֆ Ցումպեն (1735-1800 թթ.) սկսել է նվագել քառանկյուն դաշնամուրի վրա, դրանից հետո պահպանվել է Քրիստոֆի մեխանիզմը, բայց փոփոխոթյունների ենթարկված։
1760-ական թվականներին դաշնամուրը լայն տարածում ուներ Եվրոպայում և Ռուսաստանում։
1762 թվականին է գրվել առաջին դաշնամուրային ստեղծագործությունը (Լուդովիկո Ջուսթինիի սոնատ)։ Այսուհետ կոմպոզիտորները սկսեցին ստեղծագործել դաշնամուրով, այլ ոչ կլավեսինով, և 45 տարի անց եկան Հայդնի ու Մոցարտի ժամանակները։
Դաշնամուրի մեխանիկա
Դաշնամուրի վրա գրեթե չեն օգտագործվում ծայրերում գտնվող երկու օկտավաները։
Ոտնակ
Ժամանակակից դաշնամուրն ունի երկու կամ երեք ոտնակ (երբեմն չորս )։ Ավելի վաղ ոտնակներին փոխարինում էին շարժական լծակ, դաշնակահարը պետք է ներս հրեր ծնկներով։