cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կապի մալայացիներ
Կապի մալայացիներ (Kaap-Maleiers), Հարավաֆրիկյան Հանրապետության տարածքում գունամորթ բնակչության էթնիկական խմբերից մեկը, որի ընդհանուր թվաքանակը կազմում է 200 հազար մարդ (երկրի բնակչության 0,5 %-ը)։ Հիմնականում բնակվում են Քեյփթաուն քաղաքում (Արևմտյան Կապ), 166 հազար մարդ (բնակչության 5,7 %-ը) և Յոհաննեսբուրգում (10 հազար մարդ)։ Համարվում է ՀԱՀ-ում իսլամ դավանող խոշորագույն խմբավորում։ Մայրենի լեզուն աֆրիկաանսն է իր հատուկ գրավոր և բանավոր ձևերով, որն առավել հայտնի է որպես արաբական աֆրիկաանս։
Պատմություն
Առաջին մալայացիներին Հարավային Աֆրիկա են բերել հոլանդացի գաղութաբնակները և ծովագնացները, այն բանից հետո երբ հոլանդացի Յան վան Ռիբեկը 1652 թվականին հիմնադրեց Կապստադ քաղաքը։ Առաջին մալայացիները Մալայան կղզեխմբի կղզիներից բերված ստրուկներ էին և դրանց մեծամասնությունը քրիստոնեություն ընդունեց և անցավ հոլանդերեն լեզվին՝ խառնվելով տեղացի սպիտակների և աֆրիկացի բնիկների հետ ձևավորեցին նոր գունավորների խումբ։ Մալայացիների երկրորդ ալիքը հիմնականում բաղկացած էր Ճավա կղզուց աքսորված ապստամբներից, որոնց հոլանդական իշխանությունները Կաապի գաղութ տեղափոխեցին զգուշանալով պարտիզանական շարժումից։ Իսլամին հավատարմության պատճառով այս խումբը զգալի չափով պահպանել է էթնիկական մեկուսացումը, չնայած ժամանակի ընթացքում անցավ աֆրիկաանս լեզվին՝ կորցնելով հայրենի մալայական լեզուն, որի բառապաշարն այնուամենայնիվ շարունակում է օգտագործել հիմնացեղի լեզվի փոխառությունները։ Հետագայում այս համայնքը ընդլայնվեց կոյսանի, Արևելյան Աֆրիկայի, Մադագասկարի և արաբ բնիկների հաշվին։ 19-րդ դարում կապական մուսուլմանների համայնքը աճեց Արևմտյան Աֆրիկայից ներգաղթյալների և անգլիացիների կողմից Ամերիկա «կենդանի ապրանք» տեղափոխող նավերից գրավված նախկին ստրուկների հաշվին։  Արդեն 1842 թվականին կապի մուսուլմանների համայնքում հաշվվում է 7500 մարդ։ Հին ժամանակներից սկսած կապի մալայացիների հիմնական բնակության վայրը Քեյփթաունի Բո-Կաապ մուսուլմանական թաղամասն է, որտեղ նրանց հետ միասին բնակվում էին համեմատաբար փոքրաթիվ մուսուլմանական խմբեր (զանզիբարցիներ, մուսուլմաններ Հնդկաստանից, Պակիստանից, Մալայզիայից)  ։ Ապարտհեյդի ժամանակ մուսուլմաններին դասում էին գունավոր բնակչության մեջ։
Իսլամը կապի մալայացիների կյանքում
Կապի մուսուլմանների շրջանում ավանդաբար գերակայում են սուֆի եղբայրների հետևորդները, որոնք տարածված էին այստեղ Հնդկաստանից և Հարավ Արևելյան ասիայից ներգաղթյալների հետ միասին։ Միայն Քեյփթաունում և նրա շրջակայքում գտնվում են տեղական սրբերի 40 գերեզմաններ։ Կապի մուսուլմանների մեծամասնությունը համարվում են շաֆիտիմազհաբի կողմնակիցներ։ 20-րդ դարի վերջին Հարավային Աֆրիկայում տարածում ստացավ իսլամական ֆունդամենտալիզմի և ռեֆորմիզմի գաղափարախոսությունը, հիմնականում մուսուլման մտավորականության և ուսանողության շրջանում։ Դրանց թվում բավականին ժողովրդականություն էին վայելում այդ ուղղության այնպիսի ներկայացուցիչների աշխատանքները, ինչպիսիք են Մուհամմեդ Իկբալը և Սայիդ Կուտբը։ Աֆրիկայի հարավում իսլամի քաղաքականացման աճի դրսևորումներից էր կապական մուսուլմանների «Ժողովուրդն ընդդեմ գանգստերիզմի և թմրամիջոցների» (ՊԱԳԱԴ) կազմակերպության գործունեությունը, որն իր գործունեության գագաթնակետին հասավ 1996-2000 թվականներին։ Այն համարվում էր 1981 թվականին ստեղծված «Կիբլա» կազմակերպության իրավահաջորդը, որը հանդես էր գալիս «Միակ լուծումը իսլամական հեղափոխությունն է» կարգախոսով։ ՊԱԳԱԴ-ի առաջնորդները որպես իրենց գաղափարախոսություն ընտրել էին արմատական իսլամիզմը, հայտարարելով «Ջիհադ թմրամիջոցների դեմ»։ Նրանց պայքարի մեթոդները ներառում էին զանգվածային բողոքի ակցիաները, հրդեհումները, ահաբեկչական գործունեությունը, նարկոբարոնների և հանցագործ աշխարհի առաջնորդների սպանությունները։ Ընդհանուր առմամբ, վերջին տասնամյակում ՀԱՀ-ում նկատվում է իսլամադավան հասարակության իսլամականացման զգալի աճ։ Փողոցներում հաճախակի կարելի է հանդիպել երկար փոկ հագուստով, դեմքը ծածկած կանանց, խոշոր սուպերմարկետներում կան առանձին բաժիններ, որտեղից կարելի է ձեռք բերել հալալ միս, «հալալ» նշանի տակ են վաճառվում նույնիսկ հացն ու յուղը։ Գործում են մուսուլմանական միջնակարգ դպրոցներ, քոլեջներ և ինստիտուտներ, որտեղ պատրաստում են մզկիթների ծառայողներ և ապագա հոգևոր առաջնորդներ։ 1994 թվականից Քեյփթաունում ստեղծվել են 12 մուսուլմանական դպրոցներ։ Մուսուլմանական դպրոցների աճի գլխավոր խթանը հանդիսանում է այն, որ ծնողները ձգտում են իրենց երեխաներին հեռու պահել այնպիսի պրոբլեմներից ինչպիսիք են թմրամոլությունը, բարոյականության անկումը, երիտասարդության շրջանում ՁԻԱՀ-ի և հանցագործության տարածումը։
Մշակույթ
Մալայացիների ներգաղթից հետո հարավաֆրիկյան խոհանոցը հարստացել է նոր ճաշատեսակներով և բաղադրատոմսերով։ Մալայացիները լայնորեն օգտագործում են արևելյան հոտավետ համեմունքներ, որոնք կապի ավանդական ճաշատեսակներին յուրահատուկ համ ու հոտ են տալիս։ Միաժամանակ նրանք շատ հմտորեն են հարմարեցնում իրենց ավանդական բաղադրատոմսերը տեղական պայմաններին։ Մալայական բոբոտիին (bobotie) յուրահատուկ համ են տալիս չիլի պղպեղի, նուշի, ծիրանաչրի և կիտրոնի տերևների օգտագործումը։ Այսպիսով ի հայտ եկավ նոր տեղական ճաշատեսակ, կապի բոբոտի։ Դրա հետ մեկտեղ մալայացիները հարավաֆրիկյան խոհանոց ներմուծեցին բրեդին (ռագու գառան մսով և բանջարեղենով), սոսատին (sosatie) (գրիլի միջոցով կծու մսի կտորներից պատրաստված խորոված) և բրեյանին (կծու մսից ճաշատեսակ)։ Մալայացիները տեղաբնակներին սովորեցրին նաև արևելյան թթուներ և մարինադներ պատրաստել։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Քեյփթաուն Կատեգորիա:Ազգային փոքրամասնություններ Կատեգորիա:Աֆրիկաանս Կատեգորիա:Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն Կատեգորիա:ՀԱՀ-ի ազգեր
Ֆիլիպ III
Ֆիլիպ III (Philippe III), մականուն է Համարձակ (le Hardi) XIV դարից սկսած (, թաղված է Սեն Դենի աբբայությունում), Ֆրանսիայի թագավոր 1270 թվականի օգոստոսի 25-ից սկսած, թագավորել է Ռեյմյանների դինաստիան 1271 թվականի օգոստոսի 15-ից սկսած։
Կենսագրություն
Ֆիլիպը եղել է թագավոր Լյուդովիկ IX-ի և Մարգարիտա Պրովանսկայայի երկրորդ որդին։ Ֆիլիպը իր անունը ստացել է ի հիշատակ իր մեծ պապի՝ Ֆիլիպ II-ի։ 1260 թվականին, երբ իր մեծ եղբայր՝ Լյուդովիկը մահանում է, նա դանում է թագավորական գահի միակ ժառանգորդը։
Իր հոր հետ մասնակցել է խաչակրած արշավանքին և աֆրիկյան ափի ճամբարում թագավոր է հռչակվել։ Անմիջապես, երբ վերադարձավ Ֆրանսիա, նա խոնարհվեց մի քանի անկանոն վասալների դեմ և արքեպիսկոպոս Լիոնի ինքնիշխան իշխանության ճանաչում ձեռք բերեց։
Բրոսի մահից հետո, Ֆիլիպը բարձրացրեց Սեն Դենիի վանահայր Մատե դե Վանդոմի պաշտոնը և իջեցրեց Էտեն Բոմարշեի պաշտոնը։ Բացի դրանցից, հիվանդ Ֆիլիպի վրա մեծ ազդեցություն ուներ իր հորեղբայր Կարլ Անժույսկին։ Տեղի տալով իր պնդմանը, Ֆիլիպը որոշում է իր թեկնածությունը դնել Գերմանական կայսրության գահի ընտրություններին, բայց դրան հետևում է անհաջողությունները, երբ Կարլի համար նա խառնվում է ինպանական գործերի մեջ, որտեղ նրա համար կանխատեսում էին պարտություն և մահ։
Բացի դրանից Ֆիլիպը ուներ նաև Իսպանիայի մասին սեփական հետաքրքրությունները։ 1275 թվականին նա պաշտպանվել է Նավառայի Կաստիլիայի և Արագոնի թագավորների պահանջներից, բայց հետո Ֆիլիպի առժանանում է ֆրանսիական արքայադուստր կողմից բարեմախտանքների, ով ամուսնացած էր Ալֆոնսո X-ի որդու հետ և բաժանվել էր նրանից ամուսնու մահի պատճառով (1276 թվականին), և այդ ամենը սակայն չի հանգեցնում Ֆիլիպի ցանկալի արդյունքին։
Ավելի շատ անհաջող էր Արագոն խաչակրած արշավանքը, որը ձեռնարկվել էր այն բանից հետո, երբ Չարլզ Անժույակի պնդմամբ տեղի ունեցավ Սիցիլիական վեսպերսը։ Մարտին IV-րդ Հռոմի պապը միշտ հավատարիմ է մնացել Կարլին և Ֆիլիպին, և նրանք մի ծրագիր են կազմում, որի համաձայն պետք էր Պեդրո III Արագոնսկայանին վտարել և արգելել ոտք դնել եկեղեցի, այնուհետև պաշտոնական հայտարարեին, որ Պեդրոն գահընկեց եղավ և իր տեղը կզբաղեցնի Ֆիլիպի փոքր տղաներից մեկը։ Ֆրանսիական բանակին և նավատորմին, որոնք պայքարում են այդ ծրագրի իրականացման համար, ուղեկցեց ամբողջովին անհաջողությունների շարքը, նախ նավատորմը երկու անգամ խփվում է, իսկ բանակը ստիպված պաշարվել էր Ժերոնայի ամրոցում, և որոշ ժամանակ անց նրանց հետևեց սովը, մահը և հիվանդությունների շարքը։ Ֆիլիպը, ով ամեն ինչի մասին տեղյակ լինելով ստիպված կանգնեցնում է արշավը, նույնպես հիվանդանում է և նահանջի ժամանակ մահանում է։
Ֆիլիպի թագավորման տարիներին ֆրանսիական թագը էլ ավելի է բարձրացել։ Նա իր էլ ավելի հզորացրեց և ընդարձակեց լանայի թուլուզսկիխներին՝ Պուատուն, Սենտոժը, Տուլոնը, Ալբիժուան, Օվերնը, Կերսին, Աժենեն, Ռուերգը, Վենսենը։ Բացի դրանից, նա հզորացրել է նաև Լիոնը և Մոնպելեն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դիզենտերիայից մահացածներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի թագավորներ Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Իններնցել
Իններնցել (Innernzell))՝ կոմունա Գերմանիայում, Բավարիայում։
Ենթարկվում է Ստորին Բավարիայի ղեկավարությանը։ Մտնում է Ֆրայունգ Գրաֆենաու շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 1621 մարդ (2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով) ։ Զբաղեցնում է 22,13 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդը՝ 09 2 72 128:
Սամա լեզու
Սամա լեզուն (Quissama) պատկանում է Նիգեր-Կոնգոյական լեզուների ընտանիքի հարավարևմտյան բանտու լեզուներին։ Սամա լեզվով խոսում են մոտ 24,000 մարդ։ Լեզուն օգտագործվում է Անգոլայում։
Կատեգորիա:Անգոլայի լեզուներ
Ստելա Պատրիկ Քեմփբել
Պատրիկ Ստելա Քեմփբել (Stella Patrick Campbell, ), անգլիացի դերասանուհի, հայտնի է Վիլյամ Շեքսպիրի, Ջորջ Բեռնարդ Շոուի, Արթուր Պինարոյի, Մորիս Մետերլինկի, Հենրիկ Իբսենի պիեսների դերակատարումներով և «Խելացի խաբեբա» պիեսի գլխավոր դերակատարումով։
Կենսագրություն և թատերական գործունեություն
Ծնվել է Լոնդոն քաղաքի Կենսինգտոն արվարձանում։ Հայրը՝ Ջոն Տեներան, անգլիացի էր, իսկ մայրը՝ Մարիա Լուիջի Ջովաննան, իտալացի էր։ Ծնվելիս նրան տվել են Բեատրիս Ստելա Թեներ (Beatrice Stella Tanner) անունը։ Ավարտել է Գիտհոլյան երաժշտության և թատրոնի դպրոցը։ 1884 թվականին նա ամուսնանում է Պատրիկ Քեմբելի հետ, այդ ամուսնությունից ծնվել են երկու երեխա։ Առաջին անգամ բեմի վրա հայտնվել է 1888 թվականին Լիվերպուլում։ 1890 թվականին խաղացել է Ադելֆի և լոնդոնյան այլ թատրոններում, հանրությունը նրան հիացմունքով է ընդունում։ 1900 թվականին ամուսինը սպանվել է անգլո-բուրական պատերազմում։ Ստելան հյուրախաղերի է մեկնում Միացյալ Նահանգներ, ամերկյան հանրությունը նույնպես նրան բարեկամորեն է ընդունում։ Հետագայում Ստելան շատ անգամ է ելույթներ ունեցել ամերիկյան թատրոնների բեմերում։ 1914 թվականին Ստելան ամուսնանում է շոտլանդացի սպա Ջորջ Կոռնուոլիս Ուեսթի (George Cornwallis-West) հետ։ Բեռնարդ Շոուն անտարբեր չէր դերասանուհու հանդեպ և նրա համար գրել է մի քանի դերեր, այդ թվում և՝ Էլիզայի դերը «Պիգմալիոն» պիեսում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլիացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ Կատեգորիա:Անգլիացի կինոդերասանուհիներ
Ազատ Արշակյան
Ազատ Լևոնի (Լևիկի) Արշակյան, հայ քաղաքական, պետական գործիչ։
Կենսագրություն
Միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո՝ 1967-1972 թվականներին, Ազատ Արշակյանը սովորել է Երևանի Ճարտարապետության և շինարարության ինստիտուտում՝ ձեռք բերելով տնտեսագետ-շինարարի մասնագիտություն։ Պատանեկության տարիներին զբաղվել է բռնցքամարտով։
Այլախոհական գործունեությունը ԽՍՀՄ տարիներին
Մասնակցել է Արցախի և Հայաստանի սահմանների պաշտպանությանը։
1990 թվականին հիմնադրել է Հայաստանի Քրիստոնեա-դեմակրատական միություն կուսակցությունը։ 1990 թվականի օգոստոսի 27-ին Հայաստանի Գերագույն դատարանի նախագահության նիստում խորհրդային քաղբանտարկյալ Ազատ Արշակյանին ամբողջովին արդարացվեց. «Նկատի ունենալով արդի քաղաքական կուրսը, հրապարակայնության, դեմոկրատիայի զարգացման պայմանները, երբ բազմակարծության հարցը բարձրացվում և լուծվում է պետական մակարդակով, ինչպես նաև այն, որ ԽՍՀՄ գլավլիտի 1990 10-ի հրամանով վերացվել է նախկինում արգելված գրականության և առանձին գրողների գրքերը արգելելու մասին բոլոր հրամանները, ուստի Ա. Արշակյանի արարքներում բացակայում են ՀԽՍՀ քր. օր.–ի 65 հոդ. 1-ին և 2 –րդ մասերով և 67 հոդ. հանցակազմերը։ Ղեկավարվելով ՀԽՍՀ քր. օր.-ի 375 հոդվածով, նախագահությունը որոշեց բեկանել Ազատ Լևիկի Արշակյանի վերաբերյալ Լենինյան շրջանի ժողդատարանի 1974-ի մարտի 5–ի, ՀԽՍՀ Գերագույն դատարանի քրեական գործերով դատական կոլեգիայի 1974 թվականի հոկտեմբերի 23-ի և 1981 թվականի սեպտեմբերի 18-ի դատավճիռները ՀԽՍՀ քր.օր.-ի 207 հոդ., 65 հոդ. 1-ին և 2- րդ, 67 հոդ., 96 հոդ. 2-րդ մասով և 231 հոդ. և նրա մասով այդ գործերը կարճել հանցակազմի բացակայության պատճառով»։
Քաղաքական գործունեությունը անկախության տարիներին
1990 թվականին ընտրվել է Գերագույն խորհրդի պատգամավոր, անդամակցելով ազգային անվտանգության ապահովման կոնցեպցիայի մշակման հանձնաժողովին (նախագահ՝ Վազգեն Սարգսյան)։ Հաջորդ ընտրություններում՝ 1995 թվականին, թիվ 14 ընտրատարածքից մեծամասնական ընտրական համակարգով ընտրել է Առաջին գումարման Ազգային ժողովի պատգամավոր։ Եղել է Ներքին գործերի, պաշտպանության և արտաքին կապերի գծով մշտական հանձնաժողովի փոխնախագահը, համալրել է «Հանրապետություն» խմբակցության շարքերը։ Առջևում այլախոհության համար դժվար ժամանակներ էին՝ ՀՀ երկրորդ նախագահի իշխանության տարիները բնորոշվում են խոսքի ազատության սահմանափակման, մամուլի արգելափակման, առանձին քաղաքական և հասարակական գործիչների դեմ տարատեսակ հետապնդումների ձևերով։ Խորհրդային կալանավայրերում շուրջ 10 տարի անցկացրած նախկին քաղբանտարկյալ Ազատ Արշակյանին վիճակված էր քաղբանտարկյալի կարգավիճակում հայտնվել նաև Հայաստանի Հանրապետությունում, որի անկախության համար պայքարին նվիրել էր իր լավագույն տարիները. 2001 թ. սեպտեմբերի 13-ին Ազատ Արշակյանին Անկախության բանակի ժամանակներից զենք-զինամթերք պահելու շինծու մեղադրանքով ձերբակալեցին և դատապարտեցին 2 տարվա ազատազրկման։ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ համայնքների առաջին ատյանի դատարանի 14. 11. 2001. դատավճիռը (դատավոր՝ Ռ. Ներսիսյան) անհեթեթությամբ չի զիջում խորհրդային դատավճիռներին. դատարանը հաստատված էր համարել, որ Արցախյան պատերազմի սկզբում Ա. Արշակյանը «ապօրինի կերպով, առանց համապատասխան թույլտվության ձեռք է բերել զենք-զինամթերք», և ՀՀ քր.օր.-ի 232 1-ին մասով դատապարտել 2 տարի ժամանակով և կիրառելով ՀՀ որ.օր.-ի 41 հոդվածը, պատիժը պայմանականորեն չկիրառել և նշանակել փորձաշրջան 2 տարի ժամանակով։ Ազատ Արշակյանը անազատության մեջ մնաց 2 ամիս, և դրանք քոչարյանական ռեժիմի ամոթի 2 ամիսներից են։ ՀՀ Գլխավոր դատախազության 2011 թ. օգոստոսի 4-ի տեղեկանքում նշված է. «Ազատ Լևիկի Արշակյանը դատապարտվել է անհիմն, համարվում է բռնադատված. այնուհետև արդարացված»։
Դեմ է արտահայտվել 2014 թ. հոկտեմբերի 10-ի պայմանագրով ԵԱՏՄ-ին ՀՀ անդամակցությանը, միանալով քաղաքական այն ուժերին, որոնք Հայաստանի պետական անվտանգության երաշխիքները և առաջընթացը տեսնում են ԵՏՄ-ից դուրս՝ պետական ինստիտուտների զարգացմանը զուգահեռ՝ ՆԱՏՕ-ի, ԱՄՆ-ի, ԵՄ-ի հետ բազմակողմանի համագործակցության խորացման մեջ։ 2015 թվականի դեկտեմբերի 6-ին նշանակված Սահմանադրական փոփոխությունների հանրաքվեին ընդառաջ՝ ակտիվորեն մասնակցել է փոփոխությունները մերժող «Ոչ»-ի քարոզարշավին, այդ թվում՝ «Ա1+»-ի ուղիղ եթերով հեռարձակված «Այո»-ի և «Ոչ»-ի ռեալիթի-շոուին։ Չանդամակցելով որևէ կուսակցության՝ շարունակում է ակտիվ գործել ՀՀ քաղաքական դաշտում։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ Կատեգորիա:ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավորներ Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:ՀՀ ԳԽ 1-ին գումարման պատգամավորներ
Վինցենտ Դունին-Մարցինկևիչ
Վինցենտ Դունին-Մարցինկևիչ (Вінцэнт (Вінцук) Дунін-Марцінкевіч; Wincenty Dunin-Marcinkiewicz, ), 19-րդ դարի բելառուս բանաստեղծ, արձակագիր, թատերագիր, հասարակական գործիչ։ Համարվում է բելառուսական նոր գրականության և թատերական ազգային դպրոցի հիմնադիրներից մեկը  , ինչպես նաև՝ բելառուսական և լեհական գրականությունների դասական հեղինակ ։
Կենսագրություն
Վինցենտ Դունին-Մարցինկևիչը ծնվել է լեհ-լիտվական միացյալ պետության բելառուսական մասում ՝ Բոբրույսկի տարածաշրջանում, ազնվականի ընտանիքում։ Ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։
1827 թվականից Դունին-Մարցինկևիչն ապրել է Մինսկում։ 1840 թվականին Իվանեցի մերձակայքում առանձնատուն է գնել ու տեղափոխվել այնտեղ։ Այդ առանձնատանն էլ հենց գրել է իր երկերի մեծ մասը։
1859 թվականին նա լեհերենից բելառուսերեն է թարգմանել Ադամ Միցկևիչի Պան Տադեուշ էպիկական պոեմը և փորձել է հրատարակել Վիլնյուսում, սակայն ցարական գրաքննության ճնշումների պատճառով կարողացել է լույս ընծայել պոեմի սոսկ առաջին և երկրորդ գլուխները։ Դա Միցկևիչի այդ երկի առաջին թարգմանությունն էր սլավոնական մեկ այլ լեզվի ։
Լեհական հունվարյան ապստամբության ժամանակաշրջանում Վինցենտ Դունին-Մարցինկևիչին ոստիկանությունը մեղադրել է անջատողական քարոզչություն տանելու մեջ և կալանավորել է։ Թեև շուրջ երկամյա բանտարկությունից հետո նրան ազատ են արձակել, սակայն շարունակել են գաղտնի կերպով հսկողության տակ պահել։ Գրողի դուստր Կամիլլան, որ մասնակցել էր ապստամբությանը, իր քաղաքական գործունեության համար դատապարտվել է հոգեբուժարանում փակված պահվելու ։
Անվանի գրողը մահացել է 1884 թվականին՝ 76 տարեկան հասակում։
Բելառուսերեն առավել նշանակալից երկերը
Պոեմներ. Гапон (1854), Вечарніцы (1855), Купала (1855), Шчароўскія дажынкі (1857) Թատերգություններ. «Сялянка» կատակերգություն-օպերան (1846), «Пінская шляхта» վոդևիլը (1866), «Залёты» կատակերգությունը (1870) Ա. Միցկևիչի «Պան Տադեուշ» պոեմի թարգմանությունը (1859)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բելառուսի մշակույթ Կատեգորիա:Բելառուսի գրականություն Կատեգորիա:Բելառուս գրողներ Կատեգորիա:Բելառուս բանաստեղծներ Կատեգորիա:19-րդ դարի գրողներ Կատեգորիա:19-րդ դարի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Բելառուս հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Բելառուս արձակագիրներ Կատեգորիա:Բելառուս թարգմանիչներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Էսպերանտոյի հանրագիտարան
Էսպերանտոյի հանրագիտարան, հանրագիտարան էսպերանտոյի և էսպերանտո շարժման մասին, հրատարակվել է 1934 թվականին Բուդապեշտի «Literatura Mondo» («Գրական աշխարհ») հրատարակչությունում։ Հետագա մի քանի տասնամյակների ընթացքում գիրքը դարձել է էսպերանտոյի և էսպերանտո մշակույթի պատմության առավել լիարժեք ամփոփիչ հրատարակություններից մեկը, որում ներկայացվել են նաև տարբեր երկրների էսպերանտիստների նշանակալի թվով կենսագրություններ։ Որպես էսպերանտոյի պատմության աղբյուր՝ հանրագիտարանը մինչ օրս էլ պահպանում է իր կարևոր նշանակությունը։
Չնայած այն բանին, որ «Էսպերանտոյի հանրագիտարան» անվանը հավակնել են ևս մի քանի հրատարակություններ, տվյալ անվանումը ֆիքսվել է հենց բուդապեշտյան հանրագիտարանին։
1913 թվականի հանրագիտարան
1913 թվականին ռուս էսպերանտիստ Պյոտր Ստոյանը առաջարկել է ստեղծել Համաշխարհային քարտային հանրագիտարան (Universala Slipa Enciklopedio, USE), որն ըստ նրա գաղափարի կարելի էր հրատարակել ամեն թեմայի համար առանձին քարտերի վրա (հետագայում առանձին քարտերի հիման վրա ամբողջական հավաքածու ձևավորելով)։ Սակայն հրատարակվել են միայն առաջին հինգ քարտերը։
1917 թվականի հանրագիտարան
1917 թվականին ռուս էսպերանտիստ Վլադիմիր Շմուլոն Սանկտ Պետերբուրգում հրատարակել է ««Արիադնայի թել» համաշխարհային այբբենական հասցեների գիրք», որի մասին նա գրել է, որ դա «առաջին փորձն է՝ [ստեղծելու] էսպերանտիզմի հանրագիտարան», դրա նախնական տարբերակը սակայն կազմված է եղել միայն քաղվածքներից ։ Առաջին 88 էջերը հրատարակվել են Ռիգայում, հետագա էջերի լիարժեք հրատարակությանը խանգարել է պատերազմը։ Այդ հրատարակությունն ըստ էության նշանակալի ազդեցություն չի ունեցել։
Սամա (լեզու, Գաբոն)
Կատեգորիա:Գաբոնի լեզուներ
Էսպերանտոյի հանրագիտարան
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էսպերանտոյի պատմություն Կատեգորիա:Հանրագիտարաններ Կատեգորիա:Էսպերանտո
Յանդելսբրուն
Յանդելսբրուն (Jandelsbrunn), կոմունա Գերմանիայում, Բավարիայում։
Ենթարկվում է Ստորին Բավարիայի ղեկավարությանը։ Մտնում է Ֆրայունգ Գրաֆենաու շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 3298 մարդ (2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով) ։ Զբաղեցնում է 42,40 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդը՝ 09 2 72 129:
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Շեպտուխովկա)
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Церковь Покрова Пресвятой Богородицы), Ռուս Ուղղափառ եկեղեցու Շախտիի և Միլլերովոյի թեմի ուղղափառ եկեղեցի, որը ենթարկվում է Չերտկովո-Կալիտվայի գործակալությանը ։ Եկեղեցին գտնվում է Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Չերտկովսկի շրջանի Շեպտուխովկա գյուղում ։ Կառուցվել է 20-րդ դարի սկզբին` 1900-1912 թվականների միջև։
Եկեղեցու հասցեն` 346033, Ռուսաստան, Ռոստովի մարզ, Չերտկովսկի շրջան, գյուղ Շեպտուխովկա, Ցենտրալնայա փողոց, տուն 12։
Պատմություն
Սուրբ Աստվածածին քարե եկեղեցին Ռոստովի մարզի Չերտկովսկի շրջանի Շեպտուխովկա գյուղում կառուցվել է 1900 և 1912 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում՝ Սուրբ Նիկողայոս փայտե եկեղեցու կողքին, որը կառուցվել էր 1790 թվականին և չի պահպանվել։
Տաճարը կառուցվել է գյուղի բոլոր բնակիչների միահամուռ ջանքերով։ Նրա կառուցման ժամանակ զգալի նյութական օգնություն են ցուցաբերել տեղական կալվածատերեր Յանովը, Շեպտուխովը և Օբուխովը։ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին պահպանվել է մինչև մեր օրերը։
Ներկայուկս տաճարի հովիվն է քահանա Անտոնի Կոլիստրատովը։ Այստեղ անցկացվում են բաց դասեր «Ուղղափառ մշակույթի հիմունքները» դպրոցական առարկայի շրջանակներում և էքսկուրսիաներ գյուղի դպրոցի աշակերտների համար։ Բաց դասերը վարում է քահանա Անտոնի Կոլիստրատովը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Տաճարներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:1912 հիմնադրումներ Ռուսաստանում Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի եկեղեցիներ
Մաութ
Մաութ (Mauth), կոմունա Գերմանիայում, Բավարիայում։
Ենթարկվում է Ստորին Բավարիայի ղեկավարությանը։ Մտնում է Ֆրայունգ Գրաֆենաու շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 2371 մարդ (2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով) ։ Զբաղեցնում է 28,89 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդը՝ 09 2 72 134:
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Վիմի
Վիմի (Wimy), համայնք Ֆրանսիայի Պիկարդիա երկրամասի Էնայի գավառում։ Բնակավայրի փոստային ինդեքսը՝ Wimy:
Բնակչություն
Ըստ 2010 թվականի մարդահամարի տվյալների, համայնքի բնակչությունը կազմում է 66 մարդ։
Տնտեսություն
2010 թվականին 289 մարդկանցից (15—64 տարեկան) 194-ը եղել են առավել ակտիվ տնտեսվարողներ, 95-ը եղել են համեմատաբար ոչ ակտիվ քաղաքացիներ (ակտիվության ցուցանիշը կազմել է 67,1 %, 1999 թվականին եղել է 64,9 %)։ 194 ակտիվ մարդկանցից 174-ը աշխատել են տարբեր ձեռնարկություններում (98 տղամարդ և 76 կին), անաշխատունակների թիվը կազմել է 20 մարդ (11 տղամարդ և 9 կին)։ 95 ոչ ակտիվ քաղաքացիներից 31-ը եղել են կամ աշակերտ կամ էլ ուսանող, 31-ը եղել են թոշակառու, 33-ը եղել են ոչ ակտիվ այլ պատճառներով ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էնա դեպարտամենտի կանտոններ
Էլվիս Մերզլիկին
Էլվիս Մերզլիկին (Elvis Merzļikins, ), լատիշ պրոֆեսիոնալ հոկեյիստ, դարպասապահ։ Ներկայումս խաղում է Հոկեյի ազգային լիգայում հանդես եկող «Կոլումբուս Բլու Ջեքեթս» ակումբում։ Լատվիայի հավաքականի անդամ է։
Ակումբային գործունեություն
2014 թվականի NHL դրաֆտի ժամանակ նրան ընտրել է ամերիկյան «Կոլումբուս Բլու Ջեքեթս» ակումբը ։ 2012/13 մրցաշրջանի ընթացքում Մերզլիկինը մի քանի հանդիպում անցկացրել է «Լուգանոյի» պահեստայինների նստարանին։ Հիմնական կազմում առաջին անգամ հանդես է եկել 2013 թվականի սեպտեմբերի 28-ին՝ «Լոզաննայի» դեմ խաղում («Լուգանոն» հաղթել է 2-1 հաշվով)։
2019 թվականի մարտի 20-ին Էլվիսը մեկ տարով նորեկի պայմանագիր է կնքել Հոկեյի ազգային լիգայի «Կոլումբուս Բլու Ջեքեթս» ակումբի հետ ։
Միջազգային գործունեություն
Մերզլիկինը մասնակցել է 2012 թվականի աշխարհի առաջնությանը և 2013 թվականի երիտասարդական առաջնությանը։
2016 թվականի աշխարհի առաջնության ժամանակ ընտրվել է որպես Լատվիայի տափօղակով հոկեյի հավաքականի դարպասապահ, և հանդես է եկել մեկնարկային կազմում Շվեդիայի դեմ առաջին իսկ խաղում (լատիշները պարտվել են 1-2 հաշվով) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հոկեյի դարպասապահներ Կատեգորիա:Լատիշ հոկեյիստներ
Ձիանո Պիաչենտինո
Ձիանո Պիաչենտինո (Ziano Piacentino), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Էմիլիա Ռոմանիա մարզում՝ Պիաչենցա գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 2639 մարդ։ Բնակչության միջին խտությունը՝ 82 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 32 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 29010։ Հեռախոսային կոդը՝ 0523։
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էմիլիա Ռոմանիայի քաղաքներ
Հաղթակամար
Հաղթակամար, հաղթադարպաս, նշանավոր իրադարձության պատվին կանգնեցված, ժամանակավոր կամ մշտական մոնումենտալ կամարակապ դարպաս։ Ունի կամարաձև թաղերով ծածկված մեկ կամ երեք թռիչք, ավարտվում է անտաբլեմենտով և ատտիկով, զարդարվում արձաններով, ռելիեֆներով, հուշագրություններով։ Հաղթակամարները ստեղծվել են Հին Հռոմում, հաղթանակողի հանդիսավոր մուտքի արարողության համար (Տիտուսի, 81, Սեպտիմիոս Սևերոսի, 203, Կոնստանտինի, 315, հաղթակամարները Հռոմում)։ Կոնստանտինի հաղթակամարը (315) Հռոմում նույնատիպ հաղթակամարներ են կառուցվել Փարիզում՝ Կառուզել (1806 թ., ճարտ. Շ. Պերսիե և Պ. Ֆոնտեն) և Աստղի (1806—1837 թթ., ճարտ. Ժ. Ֆ. Շալգրեն) հրապարակներում։ Ռուսաստանում հաղթակամարներ կանգնեցվել են Պետրոս Մեծի ժամանակներից, ռազմական հաղթանակների պատվին։ Ռուսական հաղթակամարներից են՝ Մոսկվայի հաղթադարպասը (1827— 1834 թթ., ճարտարապետ Օ. Ի. Բովե, վերականգնվել է 1968 թվականին, Կուտուզովի պողոտայում), Նարվայի հաղթադարպասը Լենինգրադում (1833 թ., ճարտ. Վ. Պ. Ստասով)։
2. Քրիստոնեական տաճարներում հաղթակամար է անվանվում գլխավոր նավը աբսիդին կամ տրանսեպտին կապող կամարը, ի նշանավորումն «հաղթանակած» քրիստոնեության կրոնի։ Վերածնունդը նույնպես ընդունեց հաղթակամարի խորհրդանշական իմաստը՝ այն կիրառելով նաև ճակատներում։ Հաղթակամար գաղափարը կիրառվեց նաև թագավորներին, իշխաններին նվիրվող գլխավոր քաղաքային դարպասներում (Լյուդովիկոս XIV-ի Հ. Փարիզում)։ Կլասիցիզմի ժամանակաշրջանում հաղթակամարը դառնում է քաղաքաշինական տարրերից մեկը։
Հաղթակամարների զարգացումը հաճախ կապվում է հին Հռոմեական ճարտարապետության հետ։ Հռոմեական ջրմուղիները, կամուրջները, ամֆիթատրոնները և երկնակամարները հիմնված էին կամարային սկզբունքների վրա ։ Հռոմեացիները հավանաբար վերցրել են կամարների կառուցման սկզբունքները իրենց Էրուզյան հարևաններից ։ Էրուզյանները իրենց քաղաքում օգտագործում էին կամարները որպես դարբասներ և շքամուտքեր։ Հռոմեական հաղթակամարի գլխավոր երկու տարրերն են կլոր և քառակուսաձև կամարները, որոնք երկար ժամանակ օգտագործում էին որպես առանձին ճարտարապետական տարրեր հնագույն Հունաստանում, բայց հույները նախընտրել են օգտագործել խոյակներ իրենց տաճարներում և գրեթե չեն օգտագործել կամարային կառույցները գերեզմանների և կեղտաջրերի խողովակների վրա։ Կամարները արտաքինից շատ գեղեցիկ էին զարդարված, իսկ խոյակները կարծես թե քաղաքական և կրոնական հորդորներ էին ուղղում կամար կառուցողներին, որպեսզի կամարները ներառվեն քանդակագործության և սիմվոլիկների մեջ իրենց խորհրդանշական, պատմական և դեկորատիվ տարրերով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հաղթական կամարներ
Հաշվարկման տասնվեցական համակարգ
Հաշվարկման տասնվեցական համակարգ, 16 հիմքով հաշվարկման համակարգ
Գրությունը
Այս համակարգի թվերի գրառման համար որպես նշաններն են հանդիսանում տասնորդական 0,1,2,3,4,5,6,7,8,9 թվանշաններն ու լատինական այբուբենի առաջին վեց մեծատառերը` A, B, C, D, E, F։
Մյուս հաշվարկային համակարգերով գրված թվերից տարբերելու համար գրվում է համապատասխան դասիչով, օրինակ՝ 144310=5A316
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հաշվարկման համակարգեր
Էդիկ Առաքելյան
Էդիկ Ասլանի Առաքելյան (4 ապրիլի, 1959, Ջանյաթաղ, Մարտակերտի շրջան - 14 հուլիսի, 1992, Երևան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։
Կենսագրություն
Էդիկ Առաքելյանը ծնվել է 1959 թ. ապրիլի 4-ին Մարտակերտի շրջանի Ջանյաթաղ գյուղում։ Ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցը։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է Մարտակերտում, այնուհետև բնակություն է հաստատել Սովետաշենում։ Մասնակցել է շրջանի մի շարք մարտական գործողությունների։ Մարտական գործողության ժամանակ վիրավորվել է, տեղափոխվել Երևանի հիվանդանոցներից մեկը և 1992 թ. հուլիսի 14-ին մահացել։ Հետմահու պարգևատրվել է «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի չորս երեխա։ Հանգչում է Եռաբլուրի պանթեոնում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ Կատեգորիա:Ջանյաթաղ գյուղում ծնվածներ
Հաշիշամոլություն
Հաշիշամոլություն, թմրամոլության ձև, երբ մարդու օրգանիզմն ընտելանում է հաշիշին։ Վերջինս օգտագործվում է առանձին կամ սննդի և ըմպելիքների հետ։ Ամենատարածվածը ծխախոտի հետ ծխելն է, երբ հաշիշի ազդեցությունն զգացվում է անմիջապես, նկատվում է բերանի չորություն, ծարավի ու քաղցի զգացում, հազ, կոկորդում՝ այրոց։ Դեմքը և աչքերը կարմրում են, բիբերը՝ լայնանում, զարկերակային ճնշումը բարձրանում է, պուլսն ու շնչառությունը՝ արագանում։ Հաշիշային սուր հարբածության վիճակը կարող է սկսվել վախի ու տագնապի երևույթներով ու շուտով փոխարինվել տրամադրության բարձրացմամբ ու անհոգությամբ, հաճախ՝ ուղեկցվել չպատճառաբանված ու անզուսպ ծիծաղով, մտքերի արագ հոսքով ու հոգեշարժական գրգռվածությամբ՝ երբեմն հասնելով ագրեսիվ վարքի։ Մուր հարբածությունն ավելի խորանալիս առաշ են գալիս գունեղ, ֆանտաստիկ երազանքներով ու ցնորապատրանքային զգայախաբություններով ուղեկցվող անուրջային վիճակներ, ինչպես նաև անձի ու շրշապատի, ժամանակի ու տարածության ընկալման խանգարումներ, որոնք կարող են տևել 1—3 ժամ, ապա հաջորդում է անտարբերության շրջան։ Վերջինս հաճախ ուղեկցվում է մելամաղձոտության ու քնկոտության երևույթներով և ավարտվում անհանգիստ, երկարատև քնով։ Երբեմն, հաշիշի նույնիսկ միանվագ գործածման դեպքում առաջանում են նյարդահոգեկան սուր խանգարումներ, որոնք կարող են տևել մի քանի ժամից մինչև օրեր ու շաբաթներ։ Նման ազդեցությունը պայմանավորված է ոչ միայն հաշիշային թունավորման աստիճանով, այլև օրգանիզմի ու նյարդային համակարգի անհատական առանձնահատկություններով։ Հաշիշի նկատմամբ հակումը շատ արագ է զարգանում և, ի տարբերություն թմրամոլության մյուս ձևերի, հաշիշամոլությունը առաջացնում է միայն հոգեկան կախվածություն (հոգեկան բավականություն)։
Թմրամոլության քաղցի (աբստինենցիա) վիճակը հաշիշամոլության դեպքում թույլ է արտահայտված, սակայն ունի մի վտանգավոր հատկություն՝ հաշիշամոլությամբ տառապողը հակվում է այլ թմրանյութեր գործածելուն (բազմաթմրամոլություն)։ Հաշիշամոլությունը առաջացնում է ֆիզիկական վիճակի և նյարդա-հոգեկան ոլորտի մի շարք փոփոխություններ։ Հաշիշամոլն աստիճանաբար սկսում է հյուծվել, հանդես են գալիս սրտի խփոցներ, ցավեր, այրոց ստամոքսի շրջանում, գերհոգնածություն, գւխացավ, քնի խանգարում, ցրվածություն։ Միաժամանակ փոխվում են բնավորության գծերը, աչքի են զարնում կոպտությունը, հանդգնությունը, աֆեկտիվ անկայունությունը, չարությունն ու անպատկառությունը։ Առավել հաճախ նկատվում են մոլուցքային, մելամաղձոտության, շիզոֆրենիանման, նևրոզանման ևն վիճակներ։
Հաշիշամուլությունը տարածված է հատկապես Մերձավոր Արևելքում, Ամերիկայում, Հարավային Ասիայում և Աֆրիկայի որոշ երկրներում։
Բուժումը
Հիվանդանոցային պայմաններում՝ օրգանիզմը թունազերծող, ամրապնդող, նյարդային համակարգը հանգստացնող միջոցներ՝ ապանիկոտինացնող (լոբելին, լոբեսիլ, մետրոնիդոզոլ) մեթոդի կիրառմամբ, որի հիմքում ընկած է ծխախոտամոլության ստերեոտիպը խախտելու երևույթը։
Կատեգորիա:Թմրամոլություն
Ենոտանման շներ
Կատեգորիա:Շնազգիներ
Սվետլա Բոչվարովա
Սվետլա Բոչվարովա (Светла Маринова Бочварова (Пиралкова), ), բուլղարացի պետական և քաղաքական գործիչ, գիտնական, պրոֆեսոր։
Ագրարային տնտեսության, հողային հարաբերությունների, սննդամթերքի մարքեթինգի ոլորտներում ավելի քան 140 գիտական հրապարակումների, այդ թվում՝ 5 գրքի և 6 մենագրության հեղինակ է։ Բուլղարիայի սոցիալիստական կուսակցության անդամ է։
Կենսագրություն
Սվետլա Բոչվարովան ծնվել է 1958 թվականի սեպտեմբերի 28-ին Բուլղարիայում։ Ստացել է երկու բարձրագույն կրթություն` տնտեսագիտական և լրագրական, սովորել է Սոֆիայի Ազգային և համաշխարհային տնտեսության համալսարանում։
1981- 1995 թվականներին աշխատել է Գյուղատնտեսական ակադեմիայի տնտեսագիտության և գյուղատնտեսության կազմակերպման ինստիտուտում որպես գիտաշխատող, 1994-2005 թվականներին եղել է գյուղատնտեսական շուկայի տեղեկատվական համակարգի մենեջեր, 2002-2003 թվականներին միաժամանակ եղել է Գյուղատնտեսական ակադեմիայի ագրարային տնտեսագիտության ինստիտուտի տնօրեն, 2003-2005 թվականներին՝ Ագրարային գիտությունների ազգային կենտրոնի գործադիր տնօրեն։
2005-2009 թվականներին Սվետլա Բոչվարովան Սերգեյ Ստանիշևի կառավարությունում զբաղեցրել է գյուղատնտեսության նախարարի տեղակալի պաշտոնը։
2005-2011 թվականներին եղել է Գյուղատնտեսական ակադեմիայի կառավարման նախագահ։ Գյուղատնտեսական ակադեմիայի պատվավոր դոկտոր է, Բուլղարիայում գիտնականների միության կառավարման անդամ, 2010 թվականից Ռուսաստանի գյուղատնտեսական գիտությունների ակադեմիայի, ինչպես նաև Ռումինիայի ակադեմիայի գյուղատնտեսական և անտառատնտեսական գիտությունների բաժանմունքի թղթակից-անդամ։ Այնուհետև Սվետլան դարձել է «Ինտեր Կոնսուլտ Պլյուս» ընկերության կառավարչի տեղակալ և 2012 թվականին սկսել է դասավանդել Նոր բուլղարական համալսարանում։
2013 թվականի մայիսին կայացած արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններում «Բուլղարիայի սոցիալիստական կուսակցությունը Բուլղարիայի համար» կոալիցիայից ընտրվել է պատգամավոր։ Բուլղարիայի 42-րդ Ժողովրդական ժողովում գլխավորել է գյուղատնտեսության և պարենի կոմիտեն։ 43-րդ և 44-րդ ժողովներում եղել է կոմիտեի նախագահի տեղակալ։ Այնուհետեւ Բուլղարիայի 44-րդ Ժողովրդական ժողովում դարձել է խորհրդարանի անդամ և եղել բյուջեի և ֆինանսների կոմիտեի անդամ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բուլղարիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:20-րդ դարի կին քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:21-րդ դարի կին քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Բուլղարիայի սոցիալիստական կուսակցության անդամներ Կատեգորիա:Բուլղարացի գիտնականներ Կատեգորիա:Կին գիտնականներ Կատեգորիա:20-րդ դարի գիտնականներ Կատեգորիա:21-րդ դարի գիտնականներ Կատեգորիա:Բուլղարացի պետական գործիչներ
Նոյրայխենաու
Նոյրայխենաու (Neureichenau), կոմունա Գերմանիայում, Բավարիայում։
Ենթարկվում է Ստորին Բավարիայի ղեկավարությանը։ Մտնում է Ֆրայունգ Գրաֆենաու շրջանի կազմի մեջ։ Գտնվում է 15 կմ արևելք Վալդկիրխենից, 20 կմ հարավ-արևելք Ֆրեյունգից, 26 կմ հեռավորության վրա Չեխիայից և 7 կմ Ավստրիայից։
Բնակչությունը կազմում է 4391 մարդ (2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով) ։ Զբաղեցնում է 46,38 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդը՝ 09 2 72 136:
Վարչական բաժանում
Կոմունան բաժանված է 27 գյուղական համայնքների ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Մեսրոպ քահանա Արամյան
Տեր Մեսրոպ քահանա Արամյան (, ավազանի անունը՝ Մաթևոս Հենրիկի Արամյան), Հայ առաքելական եկեղեցու քահանա, աստվածաբան, գիտնական, սցենարիստ, պրոդյուսեր, հասարակական գործիչ և ուսուցիչ, Այբ դպրոցի կրթական ծրագրի (Արարատյան Բակալավրիատ) հեղինակ և հոգաբարձության խորհրդի հիմնադիր նախագահ, «Այբ» կրթական հիմնադրամի համահիմնադիր, «FAST» հիմնադրամի համահիմնադիր, Հայաստանի ամերիկյան համալսարանի հոգաբարձուների խորհրդի անդամ, «Գանձասար» աստվածաբանական կենտրոնի գլխավոր խմբագիր և հիմնադիր տնօրեն,«Վեմ մեդիա արվեստներ»-ի և "Վեմ" ռադիոկայանի հիմնադիր և տնօրեն , «Արարատից Սիոն» փաստագրական ֆիլմի սցենարիստ և պրոդյուսեր , «Գիրքը» ֆիլմի ստեղծագործական պրոդյուսեր և գաղափարի հեղինակ ։ Սուրբ Գրիգոր Նարեկացու «Մատյան ողբերգության» ստեղծագործության արևելահայերեն թարգմանության հեղինակ ։ Տեր Մեսրոպ քահանա Արամյանը հեղինակ է գրքերի, հոդվածների, հետազոտական աշխատանքների, ռադիոհաղորդումների, հեռուստահաղորդումների, ֆիլմերի, ինչպես նաև կրթական նախագծերի ու ծրագրերի։
Աշխատանքային գործունեություն
1991 թվականին Տ. Մեսրոպ քահանա Արամյանը հիմնել է «Գանձասար» աստվածաբանական կենտրոնը, որի տնօրենն ու գլխավոր խմբագիրն է մինչև օրս։ Ցայսօր «Գանձասար» աստվածաբանական կենտրոնը տպագրել է 80-ից ավելի հրատարակություններ ։
2002 թվականին հիմնել է «Վեմ» հոգևոր-մշակութային ռադիոկայանը, որի գլխավոր խմբագիրն է ցայսօր ։
2004 թվականին հիմնադրել և մինչև օրս ղեկավարում է «Վեմ մեդիա արվեստներ» տեսաարտադրական ստուդիան, որը նկարահանել է Հայաստանի բնապահպանությանը նվիրված 12 վավերագրական ֆիլմերի շարք։ «Վեմ մեդիա արվեստներ»-ը թողարկել է նաև երկու հեռուստատեսային հաղորդաշար՝ «Վարդապետություն» և «Հոգևոր զրույցներ» ։
2006 թվականին մի խումբ ընկերների հետ միասին ստեղծել է «Այբ» կրթական հիմնադրամը։
2010 թվականին «Վեմ մեդիա արվեստներ»-ը թողարկեց միջազգային մրցանակների արժանացած «Արարատից Սիոն» փաստագրական ֆիլմը, որը պատմում է Սուրբ Երկրում հայերի դարավոր ներկայության մասին։ Տ. Մեսրոպ քհն. Արամյանը ֆիլմի սցենարի հեղինակն է և պրոդյուսերը ։
2011 թվականին «Այբ» կրթական հիմնադրամը ստեղծեց Այբ դպրոցը։ Տ. Մեսրոպ քհն. Արամյանը «Այբ» դպրոցի կրթական ծրագրի (Արարատյան Բակալավրիատ) հեղինակն է և հոգաբարձուների խորհրդի հիմնադիր նախագահը։
2013-2018 թվականներին Տեր Մեսրոպ քահանա Արամյանը հասարակական հիմունքներով եղել է Հայաստանի Հանրապետության նախագահի խորհրդական՝ կրթության հարցերով ։
2014 թվականին «Վեմ մեդիա արվեստներ»-ը թողարկեց «Գիրքը» ֆիլմը։ Տ. Մեսրոպ քհն. Արամյանը ֆիլմի ստեղծագործական պրոդյուսերն է և գաղափարի հեղինակը ։
2014 թվականին ՀՀ ԿԳՆ-ը և «Այբ» կրթական հիմնադրամը, համագործակցելով Քեմբրիջի համալսարանի և Լոնդոնի համալսարանական քոլեջի Կրթության ինստիտուտի հետ, հիմնվելով «Այբ» դպրոցի ծրագրային հենքի վրա, սկսեցին նոր կրթական նախաձեռնություն՝ Կրթության գերազանցության ազգային ծրագիրը (ԿԳԱԾ) ։ 2014-2018 թթ. Տ. Մեսրոպ քհն. Արամյանը ծրագրի ղեկավարն էր։
2016 թվականին ընտրվել է Հայաստանի ամերիկյան համալսարանի հոգաբարձուների խորհրդի անդամ ։
2017 թվականից FAST հիմնադրամի համահիմնադիր և հոգաբարձուների խորհրդի անդամ է ։
2019 թվականին «Վեմ» կրթամշակութային հիմնադրամը հրատարակեց Սբ Գրիգոր Նարեկացու «Մատյան ողբերգության» ստեղծագործությունը՝ Տ. Մեսրոպ քհն. Արամյանի թարգմանությամբ ։
Եկեղեցական գործունեություն
Տ. Մեսրոպ քհն. Արամյանը Հայ Առաքելական Եկեղեցու Արցախի թեմի թեմական խորհրդի անդամ է և երկու անգամ ազգային եկեղեցական ժողովի պատգամավոր է ընտրվել Արցախից։
Անդամակցություն կազմակերպություններին
Տ. Մեսրոպ քհն. Արամյանը Միջազգային հայրաբանական ընկերության անդամ է։
Պարգևներ
2010 թվականի հունիսի 5-ին Արցախի Հանրապետության նախագահ Բակո Սահակյանը Տեր Մեսրոպ քահանա Արամյանին պարգևատրել է «Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշանով ։
2017 թվականի հունիսի 2-ին Տ. Մեսրոպ քհն. Արամյանը պարգևատրվել է «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի մեդալով ։
Անձնական կյանք
Տ. Մեսրոպ քհն. Արամյանն ամուսնացած է և իր տիկնոջ՝ Իրինայի հետ ունի յոթ զավակ՝ Ներսես, Մարիամ, Մարթա, Գայանե, Միքայել, Սոֆիա և Հովհաննես։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Մոսկվայի ֆիզիկատեխնիկական ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցական գործիչներ Կատեգորիա:Արտաշես Շահինյանի անվան ֆիզիկամաթեմատիկական հատուկ դպրոցի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայ աստվածաբաններ Կատեգորիա:Հայ սցենարիստներ Կատեգորիա:Հայ պրոդյուսերներ Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ
Երիտթուրքերը պատմության դատաստանի առաջ
Երիտթուրքերը պատմության դատաստանի առաջ, հայազգի պատմաբան Ջոն Կիրակոսյանի մենագրությունը Հայոց ցեղասպանության մասին։
Պատմություն
Մենագրության մեջ նկարագրված է, թե ինչպես 19-րդ դարի վերջերին օսմանյան կյանքի քաղաքական ասպարեզ իջած երիտասարդ թուրքերը ստեղծեցին «միություն և առաջադիմություն» կուսակցությունը, թմբկահարեցին թուրքական պետությունը վերակառուցելու, բարեփոխելու իրենց ծրագրերը։ Իշխանության գլուխ անցնելով՝ 1908 թվականին երիտթուրքերն իրենց դրսևորեցին որպես մոլի շովինիստներ, զարկ տվեցին պան-թուրքիզմին, ոտնահարեցին երկրի ոչ թուրք ժողովուրդների տարրական իրավունքները։ Նրանք Թուրքիան ներքաշեցին առաջին համաշխարհային պատերազմի հորձանուտը, կազմակերպեցին արևմտահայության հրեշավոր գենոցիդը, հակասովետական ինտերվենցիա սանձազերծեցին Անդրկովկասում։ Երիտթուրքերը դատապարտվում են քաղաքակրթության ու մարդկության դեմ իրենց կատարած չարագործությունների համար։
Բովանդակություն
Գիրքը բաղկացած է՝ Նախաբան
Գլուխ առաջին
«Թուրքական իրականությունը 19-րդ դարի 90-ական թվականներին»
Գլուխ երկրորդ
«Եվրոպական դիվանագիտությունը և Հայկական հարցը 19-րդ դ. 90-ական թթ.»
«Երիտթուրքական շարժման խանձարուրը»
Գլուխ չորրորդ
«Երիտթուրքերը պետական իշխանության գլուխ (1908-1914)»
Գլուխ հինգերորդ
«Արևմտահայությունը երիտթուրքերի կրնկի տակ (1908-1914)»
Գլուխ վեցերորդ
«Երիտթուրքական ռեժիմը և հայ ազգային կուսակցությունների գործելակերպը»
«Երիտթուրքերն արևմտահայության գենոցիդի կազմակերպիչներ»
«1918 թվական. պանթուրքիզմը գործողության մեջ»
Գլուխ երրորդ
«Երիտթուրքական ոճրագործները զինվորական դատարանի առաջ»
«Օսմանյան կայսրությունը խորտակվեց»
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գրական գործեր Հայոց ցեղասպանության մասին
Իմիդ Առաքելյան
Իմիդ Առաքելյան (22 օգոստոսի, 1955, Կուսապատ, Մարտակերտի շրջան - 19 նոյեմբերի, 1992, Ֆիզուլի), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։
Կենսագրություն
Իմիդ Առաքելյանը ծնվել է 1955 թվականի օգոստոսի 22-ին Մարտակերտի շրջանի Կուսապատ գյուղում։ Ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցը։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է գյուղի կոլտնտեսությունում՝ որպես մեխանիզատոր։ 1992 թվականի հուլիսի 4-ին տեղափոխվել է Ստեփանակերտ քաղաք, միացել տեղի կամավորներին։ Զոհվել է 1992 թվականի նոյեմբերի 19-ին Կիչան գյուղի համար մղված մարտում։ Հետմահու պարգևատրվել է «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի երեք երեխա։ Հանգչում է Ստեփանակերտի Հուշահամալիրում ։
Ադելաիդա Անն Փրոքթեր
Ադելաիդա Անն Փրոքթեր (Adelaide Anne Procter, ), անգլիացի բանաստեղծ և բարերար։ Ակտիվորեն աշխատել է գործազուրկ կանանց և անօթևանների շահերի համար, ինչպես նաև ակտիվորեն համագործակցել է ֆեմինիստական խմբերի և ամսագրերի հետ։ Փրոքթերը երբեք չի ամուսնացել։ Կորցրել է առողջությունը, հավանաբար, իր բարեգործական աշխատանքի պատճառով և 38 տարեկանում մահացել է տուբերկուլոզից։
Փրոքթերի գրական կարիերան սկսվել է դեռ պատանի հասակում. նրա բանաստեղծությունները հիմնականում լույս են տեսել Չարլզ Դիքենսի «Ընտանեկան բառեր» (Household Words) և «Ամբողջ տարվա ընթացքում» (All the Year Round) պարբերականներում, իսկ ավելի ուշ հրատարակվել են գրքի տեսքով։ Նրա բարեգործական աշխատանքը և հռոմեական կաթոլիկություն ընդունելն ըստ երևույթին մեծապես ազդել են նրա պոեզիայի վրա, որն առավել հաճախ վերաբերում է այնպիսի թեմաների, ինչպիսիք են անօթևանությունը, աղքատությունը և ընկած կանայք։
Փրոքթերը Վիկտորիա թագուհու սիրելի բանաստեղծուհին էր։ 19-րդ դարում նրա պոեզիան բազմաթիվ անգամներ հրատարակվել է. Քովենթրի Պաթմորը նրան համարել է իր ժամանակի ամենատարածված բանաստեղծը՝ Ալֆրեդ Թեննիսոնից հետո ։ Նրա բանաստեղծությունների համար երաժշտություն է գրվել, դրանք վերածվել են օրհներգերի և լույս են տեսել ինչպես Անգլիայում, այնպես էլ` Միացյալ Նահանգներում և Գերմանիայում։ Այնուամենայնիվ, 20-րդ դարի սկզբին նրա հեղինակությունը թուլացել էր, և ժամանակակից քննադատներից քչերն են ուշադրություն դարձրել նրա աշխատանքին։
Կյանք
Ադելաիդա Անն Փրոքթերը ծնվել է Բեդֆորդում, Լոնդոնի Բլումսբերի շրջանում, 1825 թվականի հոկտեմբերի 30-ին, բանաստեղծ Բրայան Ուոլեր Փրոքթերի և նրա կնոջ՝ Էննի ընտանիքում ։ Ընտանիքն ուներ գրական ամուր կապեր. գրող Էլիզաբեթ Գասկելլը հաճույքով էր այցելում Փրոքթերների տուն, Իսկ Փրոքթերի հայրը բանաստեղծ Լի Հանթի, էսսեիստ Չարլզ Լեմի և գրող Չարլզ Դիքենսի ընկերն էր , ինչպես նաև ծանոթ էր բանաստեղծ Ուիլյամ Վորդսվորթի և քննադատ Ուիլյամ Հազլիտի հետ ։ Ընտանիքի ընկեր Բեսի Ռայներ Բելլոքը 1895 թվականին գրել է, որ «գրական ցանկացած նախասիրություն ունեցող յուրաքանչյուր ոք ասես ոչ թե պարզապես այցելու էր, այլ` հենց այդ տնից էր» :
Դիքենսը բարձր է գնահատել Փրոքթերի մտքի արագությունը։ Նրա խոսքով՝ երիտասարդ Փրոթքերն առանց դժվարության ընկալել է այն առարկաները, որոնց վրա նա ուշադրություն է դարձրել։ "Երբ նա դեռ փոքր երեխա էր, նա ուսումնասիրել է Էվկլիդեսի խնդիրներից մի քանիսը։ Մեծանալով` նա սովորել է ֆրանսերեն, իտալերեն և գերմաներեն լեզուներ... դաշնամուր... [և] գծանկար։ Բայց հենց որ նա լիովին հաղթահարում է ուսման որևէ ճյուղի դժվարությունները, նա այլևս հետաքրքրություն չի ցուցաբերում այդ ուղղությամբ և անցնում է մյուսին ։"
Անհագ ընթերցող լինելով, Փրոքթերը հիմնականում ինքնուս էր, չնայած 1850 թվականին նա սովորում էր Հարլի Սթրիթի Թագավորական քոլեջում ։ Քոլեջը հիմնադրվել է 1848 թվականին, քրիստոնյա սոցիալիստ Ֆրեդերիկ Մորիսի կողմից. ֆակուլտետում սովորել են վիպասան Չարլզ Քինգսլինը, կոմպոզիտոր Ջոն Հուլլահը և գրող Հենրի Մորլին ։
Փրոքթերը պոեզիայի հանդեպ սեր է ցուցաբերել վաղ տարիքից, դեռ փոքր տարիքում մշտապես ունենալով «փոքրիկ ալբոմ, որի մեջ բանաստեղծություններից նրա սիրելի հատվածները պատճենվել են մոր ձեռքով, նախքան նա ինքը կարող էր գրել...» : Փրոքթերը դեռ պատանի տարիներին հրապարակել է իր առաջին բանաստեղծությունը. «Սպասավոր Հրեշտակներ» բանաստեղծությունը հայտնվել է Հիթսի Գեղեցկության գրքում 1843 թվականին ։ 1853 թվականին նա իր աշխատանքը ներկայացրել է Դիքենսի Household Words պարբերականում՝ «Մերի Բերվիք» անվամբ` ցանկանալով, որ իր գործը գնահատվի ըստ իր սեփական արժանիքների, այլ ոչ թե իր հոր և Դիքենսի բարեկամության համար ։ Դիքենսը միայն հաջորդ տարի է հասկացել, թե ով է իրականում «Մերի Բերվիքը» ։ Այս բանաստեղծության հրապարակումից սկսվել է Փրոքթերի երկարատև համագործակցությունը Դիքենսի պարբերականների հետ։ Ընդհանուր առմամբ, Փրոքթերը Դիքենսի պարբերականներում տպագրել է 80 բանաստեղծություն, որոնց մեծ մասը հավաքվել է նրա առաջին երկու` «Լեգենդներ և բառեր» վերնագիրը կրող հատորներում։ Նա տպագրվել է նաև «Good Words» և «Cornhill» պարբերականներում։ Բացի բանաստեղծություններ գրելուց Փրոքթերը նաև «Victoria Regia» ամսագրի խմբագիրն էր ։
1851 թվականին Փրոքթերը դարձել է կաթոլիկ ։ Իր դավանափոխությունից հետո Փրոքթերը ծայրաստիճան ակտիվ է եղել մի քանի բարեգործական և ֆեմինիստական գործերում։ Նա դարձել է Langham Place խմբի անդամ, որը մտադիր էր բարելավել կանանց պայմանները և ընկերացել է ֆեմինիստուհիներ Բեսի Ռայներ Փարքեսի (ավելի ուշ` Բեսի Ռայներ Բելոք) և Բարբարա Լի Սմիթի, ավելի ուշ` Բարբարա Բոդիշոնի հետ ։ Փրոքթերը օգնել է 1858 թվականին հիմնել Կանանց անգլիական ամսագիրը, իսկ 1859 թվականին՝ Կանանց զբաղվածության խթանման ընկերությունը, երկուսն էլ կենտրոնացած էին կանանց տնտեսական եւ աշխատանքային հնարավորությունների ընդլայնման վրա։ Չնայած թղթի վրա Փրոքթերը միության բազմաթիվ անդամներից մեկն էր, նրա գործընկեր Ջեսսի Բուշերեթը նրան համարում էր միության «շնչող ոգին» ։ Բանաստեղծությունների նրա երրորդ՝ «Ողբերգների մատուռ» հատորը (1861), լույս է տեսել հօգուտ Փախստական կանանց և երեխաների Կաթոլիկ Գիշերվա ապաստանի համար, որը հիմնադրվել էր 1860 թվականին, Արևելյան Լոնդոնի Պրովիդենս Ռոյում ։
Փրոքթերը նշանադրվել է 1858 թվականին, ըստ այն նամակի, որը նրա ընկեր Ուիլյամ Մեյքփիս Թեքերեյը գրել է իր դուստրերին նույն տարում։ Փրոքթերի նշանածի ինքնությունն անհայտ է մնում, սակայն հայտնի է որ ամուսնություն երբեք տեղի չի ունեցել ։ Քննադատ Գիլ Գրեգորին ենթադրում է, որ Փրոքթեր կարող էր լեսբուհի լինել և սիրահարված լիներ Մաթիլդա Հեյսին, որը Կանանց զբաղվածության խթանման հասարակության անդամ էր ։ Այլ քննադատներ Փրոքթերի հարաբերությունները Հեյսի հետ անվանել են «հուզականորեն բուռն» ։ Փրոքթերի բանաստեղծության առաջին հատորը՝ «Լեգենդները և բառերը» (1858), նվիրված էր Հեյսին, և նույն թվականին Փրոքթերը գրել է «M.M.H-ին» վերնագրով բանաստեղծությունը, որում Փրոքթերն արտահայտում է իր սերը Հեյսի հանդեպ։ «...Հայսը գրող էր,Ժորժ Սանդի թարգմանիչը և հակասական կերպար։ Նա հագնվել է տղամարդու պես և ավելի վաղ, 1850-ական թվականներին ապրել է քանդակագործ Հարիեթ Հոսմերի հետ Հռոմում» ։ Շատ տղամարդիկ են հետաքրքրություն ցուցաբերել նրա նկատմամբ, սակայն Փրոքթերը երբեք չի ամուսնացել ։
Փրոքթերը հիվանդացել է 1862 թվականին։ Դիքենսը և մյուսները ենթադրել են, որ իր հիվանդությունը պայմանավորված է եղել իր լայնածավալ բարեգործական գործունեությամբ, որը «հավանաբար չափից շատ է քայքայել նրա ուժերը» ։ Մալվերում ջրաբուժության միջոցով նրա առողջությունը վերականգնելու փորձը ձախողվել է ։ 1864 թվականի փետրվարի 3-ին Փրոքթերը մահացել է տուբերկուլոզից՝ գրեթե մեկ տարի մահճակալին գամված լինելուց հետո ։ Փրոքթերի մահը մամուլում բնութագրվել է որպես «ազգային արհավիրք» ։ Փրոքթերը հուղարկավորվել է Քենսալի Կանաչ գերեզմանատանը ։
Գրական կարիերա
Փրոքթերի` կաթոլիկ լինելը նաև ազդել է պատկերների և խորհրդանիշների ընտրության վրա ։ Փրոքթերը հաճախ է հիշատակում Մարիամ Աստվածածնին, օրինակ՝ «աշխարհիկ և բողոքական ընթերցողներին ցույց տալու համար, որ երկնային կարգը քննադատում է վիկտորիանական գենդերային գաղափարախոսության ուժային կառուցվածքը» ։
Փրոքթերը պատերազմի մասին մի քանի բանաստեղծություն է գրել (Household Words պարբերականում այս թեմայով բանաստեղծությունների մեծամասնությունը Փրոքթերինն էր ), չնայած նրան, որ նա հազվադեպ էր գրում այդ թեմայով` նախընտրելով հեռու մնալ պատերազմից ։ Այս բանաստեղծություններում պատկերվում էր «մի բան, որը կարող է միավորել մի ազգի, որը բաժանված էր դասակարգային տարբերակումների» ։