cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հարավային Կորեայի տնտեսություն
Զբոսաշրջություն
Երկիր այցելած օտարերկրյա զբոսաշրջիկների ընդհանուր թիվը 1970 թվականի 173 հազարից ցուցանիշից 1999 թվականին հասել է 4 600 հազարի։ Զբոսաշրջության զարգացումը երկրի տնտեսական աճի բնական արդյունք է, սակայն կարևոր գործոն է նաև զբոսաշրջային օբյեկտների զարգացման ուղղությամբ նպատակային ներդրումների ճիշտ քաղաքականությունը։ Կառավարությունն ընդունել է զբոսաշրջության զարգացման մասին մի շարք օրենքներ, ինչի արդյունքում 20-րդ դարի վերջին տասը տարվա ընթացքում զբոսաշրջիկների թվի միջին տարեկան աճը կազմել է 5,57% ։
Նիլտոն Սանտոս
Ֆուտբոլային կարիերայից հետո
Նիլտոնն ֆուտբոլիստի կարիերան ավարտելուց հետո սկսեց զբաղվել բիզնեսով։ 1963 թ. նա դարձավ «Երաշխիքներ պրոֆեսիոնալ մարզիկի համար» հիմնադրամի հիմնադիրներից մեկը։ Այդ հիմնադրամը զբաղվում էր ֆինանսական, հոգեբանական, սոցիալական աջակցություն ցույց տալով ֆուտբոլիստներին։ Հիմնադրամը աշխատեց մինչև 1965 թ. մարտը ։ Քիչ ավելի ուշ Նիլտոնը գնեց դեղատուն, որը մոտ էր Կոպակաբանա թաղամասին և բացեց խանութ «Nilton Santos Material Esportivo Ltda» անվանմամբ, որտեղ վաճառվում էին սպորտային իրեր և որը գտնվում էր «Բոտաֆոգո» մարզադաշտին մոտ։ Դեղատունը շուտով փակվում է, իսկ խանութը շարունակում է աշխատել ևս 10 տարի։
1963 թվականից մինչև 1986 թ. Նիլտոն Սանտոսն աշխատել է Ռիո դե Ժանեյրո նահանգի սպորտի ղեկավար համակարգում, որտեղ զբաղեցնում էր տեխնիկական օգնականի պաշտոնը։ Այդ պաշտոնում Նիլտոնն ղեկավարում ու կազմակերպում էր դպրոցներում ու քոլեջներում 7-14 տարեկան երեխաների ֆուտբոլային պարապմունքները։ Այդ ժամանակ Նիլտոնը սկսեց աշխատել ֆուտբոլային դպրոցներ կառուցելու համար և հատկապես այն երեխաների համար, ովքեր գումար չունեին այնտեղ հաճախելու համար։ Հետագայում իր այդ աշխատանքը շարունակվեց 1980-1984 թթ., երբ Նիլտոնն աշխատում էր մի կազմակերպությունում, որի անվանումն էր՝ Legião Brasileira de Assistência («Բրազիլական օգնության լեգիոն»)։ 2 տարի Սանտոսն աշխատում էր դպրոցում, դասավանդելով ֆուտբոլ Բրազիլիայի աղքատ թաղամասերում։ 1997 թ. սկսեց ղեկավարել դպրոցը, որն անվանված էր իր անունով և որը նախատեսված էր անապահով ընտանիքների համար։ 1998 թ. Նիլտոնը տպագրեց մի գիրք, որն ինքնակենսագրական էր և ուներ «Minha Bola, Minha Vida» («Իմ գնդակը, իմ կյանքը») վերնագիրը։ Այդ գրքում նա նկարագրում է իր ֆուտբոլային կարիերայի վառ դրվագները։ 2003 թ.-2007 թ. աշխատել է Ռիո դե Ժանեյրո նահանգի վարչությունում, ղեկավարելով ու կազմակերպելով նահանգում ապրող անապահով ընտանիքների երեխաների սպորտային ծրագրերը։ Նիլտոնն աշխատում էր նաև «Pharmacy Popular» հասարակական կազմակերպությունում, որը տալիս էր ծերերին դեղորայք՝ խորհրդանշական 1 դոլար գնով։ Կազմակերպությունն անցկացնում էր հատուկ միջոցառումներ, որտեղ հրավիրված էին դերասաններ, երգիչներ և այլ հայտնիներ։ Հաճախ հյուրերի թվում էր նաև Նիլտոն Սանտոսը։
Հարավային Կորեայի տնտեսություն
Զբոսաշրջություն
2006 թվականի նոյեմբերի 6-7-ը Սեուլում տեղի ունեցավ զբոսաշրջության ոլորտում ներդրումների առաջին միջազգային համաժողովը, որտեղ քննարկվեցին զբոսաշրջության վիճակը և Արևելյան Ասիայում դրա զարգացման հեռանկարները։ Ըստ համաշխարհային տուրիստական կազմակերպության, մոտ ապագայում Արևելյան Ասիայի զբոսաշրջային շուկայի աճը կգերազանցի շուկայի աճը ցանկացած այլ տարածաշրջանի ։
Նիքսոնի դոկտրինա
«Նիքսոնի դոկտրինա» կամ «Գուամյան դոկտրինա» (Nixon Doctrine, Guam Doctrine), առաջին անգամ ձևակերպել է ԱՄՆ 37-րդ նախագահ Ռիչարդ Նիքսոնը՝ 1969 թվականի հուլիսին, Գուամ կղզում անցկացված մամլո ասուլիսի ժամանակ։ Դոկտրինայի էությունն այն էր, որ Միացյալ Նահանգները կօժանդակի ընկերների և դաշնաիցների պաշտպանությանն ու զարգացմանը, սակայն միաժամանակ «չի աջակցի աշխարհի բոլոր ազատ ժողովուրդներին» (ըստ Գրեգ Բրազինսկում)։
Հարավային Կորեայի տնտեսություն
Աշխատանքային ռեսուրսներ
Սոցիալաշխատանքային հարաբերությունների ժամանակակից համակարգը վերջնականապես ձևավորվել է 2004 թվականին։ 2004 թվականի դեկտեմբերի 27-ից ուժի մեջ է մտել կենսաթոշակային ապահովության մասին օրենքը (անգլ.՝ Employee Retirement Benefit Security Act), որը ներդրել է աշխատողների կենսաթոշակային ապահովագրության կուտակային սխեման։ Նույն թվականին օրենսդրորեն սահմանվել է հնգօրյա 40-ժամյա աշխատանքային շաբաթը՝ մինչ այդ գոյություն ունեցող վեցօրյա 44-ժամյա աշխատանքային շաբաթվա փոխարեն։
Նիլտոն Սանտոս
Ֆուտբոլային կարիերայից հետո
Նիլտոնը բացի այդ ամենը փորձում էր նաև վերադառնալ ֆուտբոլ։ Աշխատել է «Գալիսիա» (1971 թ.), «Վիտորիա» (1980 թ.), «Բոնսուսեսսո» (1983 թ.) և այլ ակումբներում։ «Բոնսուսեսսո» ակումբից Նիլտոնը հեռացվեց այն ժամանակ, երբ իր թիմի հետ տարավ 5 անընդմեջ հաղթանակ։ Այդ հեռացումը թիմի ղեկավարությունը բացատրեց այսպես. «Այսպիսի հաջողակ մարզչի հետ մեզ չեն բավականացնի միջոցները, որպեսզի յուրաքանչյուր խաղից հետո պարգևատրենք մեր ֆուտբոլիստներին» ։ 2 անգամ Նիլտոնը հայտնվեց իրեն հարազատ «Բոտաֆոգո» ակումբի ղեկավար կազմում։ Առաջին անգամ նա նշանակվեց տնօրենի պաշտոնում, իսկ հետո նաև տեխնիկական կոմիտեի անդամ էր։ 1972 թ., երբ նա Բոտաֆոգոյի տնօրենն էր, 2 անգամ հարվածել է մրցավարի դեմքին իր կարծիքով անարդար որոշումներ կայացնելու համար։ Նիլտոնն այդ ժամանակ ասում էր. «Բոլորն էին ուզում խփել նրան»։
Նիքսոնի դոկտրինա
«Նիքսոնի դոկտրինա»-ի կոնկրետ դրսևորումը հանդիսացավ այսպես կոչված, «վիետնամացումը» Հարավային Վիետնամում։
Նիլտոն Սանտոս
Ֆուտբոլային կարիերայից հետո
2007 թվականից սկսած նա ապրում էր ծերանոցում, որը գտնվում էր Ռիո դե Ժանեյրո նահանգում։ Այդ ժամանակ Նիլտոնը տառապում էր Ալցհայմերի հիվանդությամբ, սկլերոզով և մի քանի այլ հիվանդություններով։ Որպեսզի ֆինանսապես օգնեն նախկին ֆուտբոլիստին, 2009 թ. փետրվարին ստեղծվեց ֆոնդ, որի անդամները ամեն ամիս ներդնում էին 50 դոլար Նիլտոնին աջակցելու համար։ Բացի դրանից նրան օգնում էր նաև հարազատ ակումբը, վաճառելով մարզաշապիկներ Նիլտոնի համարով։
Հարավային Կորեայի տնտեսություն
Աշխատանքային ռեսուրսներ
1988 թվականի Օլիմպիական խաղերից առաջ երկրում քիչ էին օտարերկրացիները, իսկ արտասահմանյան աշխատուժի զբաղվածությունը նույնպես ցածր էր։ Հետագա տարիներին հարավկորեական տնտեսության մեջ օտարերկրացի աշխատողները սկսեցին ավելանալ։ Նրանք աշխատանքի անցան տարբեր ձեռնարկություններում՝ հիմնականում կատարելով կեղտոտ, դժվար և վտանգավոր աշխատանքներ։ Արդյունքում՝ 1993 թվականին օտարերկրացի բանվորները կազմում էին փոքր և միջին ձեռնարկություններում աշխատողների մոտ 25 տոկոսը։ 90-ական թվականների ընթացքում, կապված արդյունաբերության առանձին ճյուղերի աշխատուժի պակասի հետ, Հարավային Կորեան դարձավ աշխատանքային ռեսուրսներ ներկրող երկիր։
Նիքսոնի դոկտրինա
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի արտաքին քաղաքականություն Կատեգորիա:Սառը պատերազմ
Նիլտոն Սանտոս
Ֆուտբոլային կարիերայից հետո
2009 թ. սեպտեմբերի 27-ին Ժոաո Ավելանժի անունը կրող մարզադաշտի տարածքում կառուցվեց Նիլտոն Սանտոսի արձանը, որի հեղինակը Էդգար Դյուվիվյերն էր։ Արձանը կառուցվեց Բոտաֆոգոյի երկրպագուների հավաքած գումարի շնորհիվ, ովքեր դրանով իրենց պարտքն էին վերադարձնում իրենց սիրելի ֆուտբոլիստին։ Այդ արձանն առաջինն էր այն շարքում, որը կառուցվել է ակումբի ֆուտբոլիստների պատվին։ 1 տարի անց կառուցվեց նաև Գարինչայի արձանը։
Հարավային Կորեայի տնտեսություն
Աշխատանքային ռեսուրսներ
Որպես Հարավային Կորեայի միգրացիայի առանձնահատկություն, տնտեսագետները նաև առանձնացնում են որակյալ աշխատուժի ներգաղթը, քանի որ երկրում բարձր պահանջարկ կա ։
Նիլտոն Սանտոս
Ֆուտբոլային կարիերայից հետո
2013 թ. մայիսի 16-ին, Նիլտոնի ծննդյան տարեդարձի օրը, Բոտաֆոգոն որոշեց, որ այդ օրը պիտի դառնա ակումբային տոն։ Այդ տոնը նրանք անվանեցին «Բոտաֆոգոյի օր»։ Այդ տոնը Նիլտոնն անցկացրեց հիվանդանոցում հերթական հիվանդության պատճառով։
2013 թ. նոյեմբերի 23-ին Նիլտոնին կրկին տեղափոխեցին հիվանդանոց, որտեղ էլ նոյեմբերի 27-ին մահացավ։ Մահվան պատճառը սրտի սուր անբավարարվածությունն էր։ Նոյեմբերի 28-ին նախկին ֆուտբոլիստը թաղվեց Ռիո դե Ժանեյրոյի գերեզմանատանը։
Հարավային Կորեայի տնտեսություն
Բնակչության եկամուտ
2017 թվականին նվազագույն աշխատավարձի հանձնաժողովը որոշեց 2018 թվականի հունվարի 1-ից նվազագույն աշխատավարձը ավելացնել 16.4 %-ով, ₩6470-ից ($5,75) ₩7530 ($6,70) ժամոմ. Սա նվազագույն աշխատավարձի ամենամեծ աճն է (1060 վոնա) 2001 թվականից 16 տարի շարունակ, երբ այն աճել է 16.8 %-ով ։ 2018 թվականի հունվարի 1-ից նվազագույն աշխատավարձը կազմում է ₩7530 ($6,70) ժամում ։ 2019 թվականի հունվարի 1-ից նվազագույն աշխատավարձը կազմում է ₩8350 ($7,43) ժամում     ։ 2018 թվականի սեպտեմբերի դրությամբ միջին աշխատավարձը կազմում է ₩ ($3323,93)ամսական։ 2020 թվականի հունվարի 1-ից նվազագույն աշխատավարձը կազմում է 8590 վոնա(7,47 դոլար) ժամում  ։
Նիլտոն Սանտոս
Անձնական կյանքը
Նիլտոնն ամուսնացել է 2 անգամ։ Առաջին կնոջ՝ Աբիգայլ Թեյշեյրայի հետ ամուսնացել է 1953 թ.: Նրանք ունենում են 2 երեխա՝ Կառլոս Էդուարդոն և Անդրեան։
Հարավային Կորեայի տնտեսություն
Արևմուտքի երկրներ
Արևմուտքի երկրների հետ առևտրային հարաբերությունները ներառում են տնտեսական գործընկերությունը նախ և առաջ ԱՄՆ-ի և Եվրամիության հետ։
Նիլտոն Սանտոս
Անձնական կյանքը
Իր երկրորդ կնոջ՝ Մարիա Սելիա Կոելի դոս Սանտոսի հետ ծանոթացել է իր կարիերայի ավարտից հետո՝ 1971 թ.: Բայց նրանք երեխաներ չունեցան։
Հղումներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:1925 ծնունդներ Կատեգորիա:Մայիսի 16 ծնունդներ Կատեգորիա:2013 մահեր Կատեգորիա:Նոյեմբերի 27 մահեր Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի չեմպիոններ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ Կատեգորիա:Ռիո դե Ժանեյրո քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:ՖԻՖԱ 100 Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Հարավային Կորեայի տնտեսություն
Արևմուտքի երկրներ
Միևնույն ժամանակ, Հարավային Կորեայի և ԵՄ երկրների միջև ստորագրվել են մի շարք առևտրային համաձայնագրեր, որոնք խթանել են երկու տարածաշրջանների միջև առևտրի աճը։ Առևտրի ծավալը հասել է 46 միլիարդ եվրոյի՝ երկու տարվա ընթացքում կրկնապատկվելով ։ Սակայն մինչ օրս չլուծված են մնում փոխադարձ առևտրի որոշ հարցեր։ 21-րդ դարի սկզբին ամենամեծ առաջընթացը կատարվել է գիտության և գիտատար տեխնոլոգիաների ոլորտում փոխշահավետ փոխանակման գործընթացների արագացման հարցում (ինչպես հայտնի է, Հարավային Կորեան իր համախառն ներքին արդյունքի 3 տոկոսը ծախսում է գիտական հետազոտությունների վրա)։ 2005 թվականին տեղի են ունեցել երկկողմ բանակցություններ գիտական և տեխնիկական ոլորտում փոխանակումների վերաբերյալ։ Հարավային Կորեան նաև մասնակցում է Եվրամիության նախաձեռնած որոշ գլոբալ նախագծերին, մասնավորապես Galileo-ին և ITER-ին ։
Արևելքի երկրներ
Արևելյան, հատկապես Արևելյան Ասիայի երկրները Հարավային Կորեայի հիմնական առևտրային գործընկերներն են։ Այս երկրների հետ ընդհանուր առևտրաշրջանառության մեջ առանձնանում են երեք երկրներ՝ Չինաստանը, Ճապոնիան և Սաուդյան Արաբիան, որը Հարավային Կորեայում նավթի հիմնական մատակարարն է։
Արևելյան Ասիայի տարածաշրջանում առևտուրն աշխուժացավ 21-րդ դարի առաջին տարիներին։ Շրջանի առաջատար երկրները (Հարավային Կորեա, Ճապոնիա և Չինաստան) ավելի բաց են դարձել, քան 20-րդ դարի վերջին էին։ Եթե ​​1991 թվականին այդ երեք երկրների միջև առևտրաշրջանառությունը կազմում էր 56 միլիարդ դոլար, ապա 2004 թվականին այն գերազանցեց 324 միլիարդ դոլար։ Չինաստանի և Ճապոնիայի հետ Հարավային Կորեայի ապրանքաշրջանառության աճը 2000-2004 թվականներին երկու անգամ գերազանցել է մյուս բոլոր երկրների հետ ապրանքաշրջանառության աճին ։ Ներկայումս տարածաշրջանում առևտրի կենտրոնացումը ավելի բարձր է, քան Եվրամիությունում, չնայած որ ի տարբերություն Եվրոպայի, տարածաշրջանի երկրները չունեն բարենպաստ իրավական հիմք փոխադարձ հարաբերությունների համար։
Ստորև ներկայացված են Հարավային Կորեայի և Չինաստանի, Հարավային Կորեայի և Ճապոնիայի միջև միլիարդավոր դոլարների արտահանման և ներմուծման ծավալները ։
Չինաստանը և Ճապոնիան Հարավային Կորեայի առաջին և երրորդ առևտրային գործընկերն են։
Հարավային Կորեայի արտահանման հիմնական կետերը Արևելյան Ասիայի երկրներ են՝ ուր ներմուծվում են ճարտարագիտական արդյունաբերության արտադրանքները, ավտոմեքենաները, էլեկտրոնիկան, տեքստիլը, մետալուրգիական և նավթաքիմիական արդյունաբերության արտադրանքները։ Այդ ուղղությունները կազմում են Հարավային Կորեայի ընդհանուր արտահանման երեք քառորդը դեպի Արևելքի երկրներ։ Հատկապես ակտիվորեն զարգանում է առևտուրը Չինաստանի հետ, քանի որ այդ երկրում ինտենսիվ զարգանում է ծանր և քիմիական արդյունաբերությունը։
Ռուսաստան
Առևտրատնտեսական կապերը ԽՍՀՄ-ի և Հարավային Կորեայի միջև սկսել են 1988 թվականի վերջից (մինչ այդ առևտուրը իրականացվում էր երրորդ երկրների միջնորդական ձեռնարկությունների միջոցով)։ Այժմ Ռուսաստանի մասնաբաժինը Հարավային Կորեայի ընդհանուր առևտրաշրջանառության մեջ չի գերազանցում 1,5% -ը։ Ռուսաստանից ներմուծվող հիմնական ապրանքներն են հանքանյութեր, ինչպիսիք են բնական գազը, հում նավթը և ածուխը, ինչպես նաև մետալուրգիական արդյունաբերության արտադրանքները։ Սպառողական էլեկտրոնիկա, տեքստիլ և մեքենաշինական արդյունաբերության ապրանքներ հիմնականում արտահանվում է Ռուսաստան։
Ստորև ներկայացված են երկու երկրների միջև 1996-2003 թվականների առևտրային հարաբերությունների ծավալի վերաբերյալ տվյալները (տվյալները միլիարդ ԱՄՆ դոլարով) 21-րդ դարի սկզբին երկու երկրների միջև առևտրատնտեսական կապերը արագորեն զարգացան։ Վառելիքի և էներգետիկ համալիրում փոխգործակցությունը կարծես համագործակցության հեռանկարային ոլորտ է։ Մշակվում է Իրկուտսկի գազի նախագիծը (ներդրումների գնահատված ծավալը մինչև 12 միլիարդ դոլար է)։ Այս ոլորտում համագործակցությունը, կարծես ձեռնտու է երկու կողմերին (սա պետք է ներառի Սիբիրում և Հեռավոր Արևելքում էներգետիկ պահուստների հնարավոր զարգացումը՝ կորեական ընկերությունների հետ միասին, այդ թվում՝ Իրկուտսկի շրջանում՝ բացի գազից, ածխի զարգացումը Յակուտիայում և Բուրյաթիայում, Սախալին կղզու նավթային և գազային պաշարները) ։
Հյուսիսային Կորեա
1988 թվականից ի վեր Կորեայի երկու պետությունների միջև երկկողմ առևտրի ծավալը մի քանի անգամ աճել է (1989 թվականին այն կազմել է 18,8 միլիոն դոլար, իսկ 2002 թվականին այն արդեն 647 միլիոն դոլար էր)։ 2006 թվականին այդ ցուցանիշը փոքր-ինչ նվազեց երկրների փոխհարաբերությունների վատթարացման պատճառով։ 2002 թվականին Հարավային Կորեան Հյուսիսային Կորեայից ներմուծեց 271,57 միլիոն դոլար արժողությամբ ապրանքներ, հիմնականում գյուղատնտեսական և մետալուրգիական արտադրանքներ, իսկ արտահանեց 371,55 միլիոն դոլար արժողությամբ ապրանքներ, հիմնականում՝ որպես մարդասիրական օգնություն, ներառյալ պարարտանյութեր և հագուստ։ Ներկայումս Հարավային Կորեան Հյուսիսային Կորեայի առևտրաշրջանառության ծավալով երրորդ առևտրային գործընկերն է՝ Չինաստանից և Ճապոնիայից հետո։ Հարավկորեական Hyundai Group ընկերությունը Հյուսիսային Կորեային վերաբերող մի քանի ներդրումային նախագծեր է գործարկել, որոնց թվում է Կիմգանսանում զբոսաշրջության զարգացումը։ Միայն 2001 թվականին այս նախագծի շրջանակներում Հյուսիսային Կորեա է տեղափոխվել 84 347 մարդ։ Հյուսիսային Կորեայից Հարավային Կորեա է ժամանել շուրջ հազար հյուսիսկորեացի՝ հիմնականում մարզական մրցումներին մասնակցելու համար։ Մեկ այլ հարավկորեական ընկերություն, որը ակտիվորեն ներդրումներ է կատարում Հյուսիսային Կորեայի տնտեսության մեջ, Hyundai Asan-ն է, որը ծրագրում է արդյունաբերական համալիր կառուցել Կեսոնում՝ 3.2 կմ² տարածք, Դեմիլիտարիզացված գոտու հարևանությամբ։ 2002 թվականը նշանավորվեց նաև Սեուլ-Սինիյջու երկաթուղու կառուցման գործում զգալի առաջընթացով (2004 թվականի սկզբին այս նախագիծը սառեցվեց)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հարավային Կորեայի տնտեսություն
Մուստամեցա (գյուղ, Կուուսալու շրջան)
Մուստամեցա (Mustametsa), գյուղ Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Կուուսալու շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 50 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Կուուսալու շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Ստոլբովոե (գյուղ, Սակիի շրջան)
Ստոլբովոե (Стовпове, Quruvlı), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Սակիի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Կուրուլու։
2001 թվականի տվյալներով Ստոլբովոե գյուղում բնակվում էր 1 237 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Սակիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Զարգացած միջնադարի հայ գրականություն
Զարգացած միջնադարի հայ գրականություն, արձակ և չափածո ստեղծագործությունների ամբողջություն, որոնք ստեղծվել են Միջնադարյան Հայաստանում։ Դա Հայ գրականության հերթական փուլն էր՝ հայ հին բանահյուսությունից ու վաղ միջնադարի հայ գրականությունից հետո։ Դա նպաստում է հայ երաժշտության, որը սկզբնավորում ու հետագա զարգացումն է ապրում նույն դարաշրջանում։
Պատմաքաղաքական իրադարձություններով պայմանավորված՝ զարգացած միջնադարի հայկական մշակույթի հետագա բարգավաճումը դանդաղել է։ Հայաստանում և Եվրոպայի ու Ասիայի հայ գաղթավայրերում գործել են ուսումնական ու մշակութային կենտրոններ, որոնք մեծ դժվարությամբ կարողացել են պահպանել նախորդ դարերի մշակութային ավանդույթները։
Ստեղծվել են դավանաբանական, փիլիսոփայական, քերականական, բնագիտական, կրոնական և այլ բնույթի աշխատություններ։ Խմբագրվել և նոր նյութերով համալրվել են Հայսմավուրքը, Գանձարանը, Շարակնոցը, Մաշտոցը, կազմվել են նոր քարոզագրքեր, ոսկեփորիկներ, ճառընտիրներ, տաղարաններ և այլն։ Ազգային մատենագրությունը հարստացել է նաև արաբերենից, պարսկերենից, հին ֆրանսերենից, լատիներենից կատարված թարգմանություն ներով։ Գրաբարի փոխարեն հետզհետե տիրապետող գրական լեզու է դարձել ժողովրդի խոսակցական լեզուն՝ միջին հայերենը։ Մեծացել է չափածո խոսքի կշիռն ու հասարակական-գաղափարական դերը։ Առաջընթաց ապրող աշխարհիկ քնարերգությունը կոչված է եղել բարոյապես ոգեշնչելու ժողովրդին՝ բոլոր տեսակի աղետներին դիմագրավելու համար։ Քնարերգությունն ավելի է մոտեցել բանահյուսությանը՝ ընդհանուր եզրեր փնտրելով ժողովրդական երգի պարզության, պատկերավորման ձևերի ու մտածելակերպի հետ։ Բանաստեղծության հաճախ գործածվող տեսակներն են եղել գովեստը, գանգատը, խրատը, ողբը, վարդի և սոխակի այլաբան, տաղը, հայերենը, կաֆան, որոնք արծարծել են սիրո, բնության, պանդխտության, ժողովրդի ու անհատի ողբերգության, հայրենասիրական թեմաներ, անդրադարձել կյանքի ու մահվան, հոգու ու մարմնի խոհափիլիսոփայական հարցերին։ Բանաստեղծության մեջ զարգացող աշխարհիկ գաղափարներն աստիճանաբար հետ են մղել դավանաբանական միտումները։
Թովմա Արծրունի
10-րդ դարի առաջինին կեսի գրականության մեծարժեք կոթողներից է Թովմա Արծրունու «Պատմութիւն տանն Արծրունեաց» մատյանը, որտեղ պատմիչն արժևորել է ժողովրդի ուժն ու ազատասիրական ոգին։
Հովհաննես Դրասխանակերցի
10-րդ դարի 20-ական թվականներին Հովհաննես Դրասխանակերտցին գրել է «Պատմութիւն Հայոց»ը. նա նույնպես մատյանն սկսել է հնագույն ժամանակներից և հասցրել մինչև իր օրերը։ Գիրքը գրված է գեղեցիկ ոճով, ճարտասան, և գեղարվեստական բազմաթիվ հնարանքներով, դեպքերի ընթացքը հաճախ ընդմիջվում է ողբերով։
Կարմեն Դեյմ
Կարմեն Սուսանա Դեյմ Սուբիլյագա Carmen Susana Duijm Zubillaga,, պրոֆեսիոնալ մոդել, դերասանուհի և հեռուստահաղորդավարուհի, «Միսս աշխարհ» մրցույթի հաղթող (1955 թ), Սուրինամից Վենեսուելա տեղափոխված հոլանդացի հրեայի դուստր։
Զարգացած միջնադարի հայ գրականություն
Անանուն Արծրունի
Անանուն Արծրունու «Պատմութիւևը» հիմնականում նվիրված է Գագիկ Արծրունու թագավորության վերջին շրջանի դեպքերին։ Մատյանը՝ Գրիգոր-Դերենիկի սպանության և այդ կապակցությամբ նրա կնոջ կազմակերպած սգահանդեսի նկարագրությամբ ու միջավայրի գունեղ, առարկայական վերարտադրությամբ, գեղարվեստական արձակի իսկական նմուշ է։
Կարմեն Դեյմ
Կենսագրություն
1955 թվականի հուլիսի 9-ին Կարմեն Սուսանա Դեյմ Սուբիլյագան հաղթող է ճանաչվել ազգային մրցույթում։ Նա ներկայացրել է Միրանդա նահանգը։ Նույն թվականի հուլիսի 22-ին նա մասնակցել է «Միսս Տիեզերք» մրցույթին և հասել մինչև կիսաեզրափակիչ։ Նույն թվականի հոկտեմբերին նա ներկայացնել է Վենեսուելան «Միսս աշխարհ 1955» մրցույթին և դարձել առաջին լատինաամերիկացին, որը հաղթել է այդ մրցույթին ։ Մրցույթն անցկացվել է Մեծ Բրիտանիայի մայրաքաղաք Լոնդոնում ։
Զարգացած միջնադարի հայ գրականություն
Գիտական և գեղարվեստական արձակներ
10-րդ դարի 2-րդ կեսից պատմության մեջ սկսվել է գիտական և գեղարվեստական արձակների սահմանազատումը։
Կարմեն Դեյմ
Կենսագրություն
Գեղեցկության մրցույթում նրա հաղթանակն օգնեց նրան դերասանուհու և հաղորդավարուհու կարիերա ստեղծել Վենեսուելայի հեռուստատեսությունում։ Մինչև 2016 թվականը նա ապրել է Վենեսուելայի Մարգարիտա կղզում։
Զարգացած միջնադարի հայ գրականություն
Ուխտանես
Պատմության գեղարվեստական կողմի անկման բնորոշ արտահայտություն է Ուխտանեսի «Պատմութիւնը», որը վաղ շրջանի պատմիչներից քաղված հայտնի տվյալների և 7-րդ դարի սկզբի հայվրացական եկեղեցիներ հարաբերությունների առիթով ստեղծված վավերագրերի ամփոփում է և զուրկ է գեղարվեստական արժեքից։ Այս միտումը մասամբ առկա է նաև Ստեփանոս Տարոնեցու «Պատմութիւն տիեզերական» երկում։ Մատյանը շարադրված է ժամանակագրությանը հատուկ սեղմ ոճով, փաստերի և գործող անձանց զուսպ թվարկումով։
Կարմեն Դեյմ
Կենսագրություն
Սուսանա Դեյմը մահացել է կաթվածից՝ է 2016 թվականի հունիսի 18-ին։
Նրա դուստրը՝ Կարոլինա Սերուտին, ներկայացրել է Վենեսուելան «Միսս աշխարհ 1983» մրցույթին, որը տեղի է ունեցել 1983 թվականի նոյեմբերի 17-ին, Լոնդոն քաղաքում ։
Զարգացած միջնադարի հայ գրականություն
Արիստակես Լաստիվերցի
Դասական պատմագրությունից արմատապես տարբերվում է Անանուն Զրուցագրի «Պատմութիւնը». այն պատմական զրույցների ժողովրդական է, ստեղծվել է արաբական տիրապետության ու Բագրատունյան թագավորության շրջաններում ձևավորված բանահյուսական պատումների հիման վրա։
Ժամանակագրություններ
11-12-րդ դարերը առատ են ժամանակագրություններով. հայտնի են Հակոբ Սանահնեցու, Հովհաննես Սարկավագի, Մատթեոս Ուռհայեցու, Գրիգոր Երեցի, Սամվել Անեցու և ուրիշներ երկերը։ Առավել ուշագրավը Մատթեոս Ուռհայեցու «ժամանակագրութիւն» երկն է, որտեղ պատկերված են Բագրատունիների թագավորության կործանումը, սելջուկ թուրքերի արշավանքներն ու նվաճումները։
Չափածո գրականություն
Այս շրջանում աննախադեպ վերելք է ապրել չափածո գրականությունը։ Երբեմն չափածո են ստեղծվել ներբողը, խրատը, վկայաբանությունը, քարոզը, թուղթը, հիշատակարանը և այլն։ Ձևավորվել են տարատեսակներով հարուստ ծավալուն քերթվածը, որը պոեմի նախօրինակն է հայ միջնադարյան գրականության մեջ, իմաստասիրական բանքը, հայրենը, կաֆան, հանելուկը։
Գրիգոր Նարեկացի
Բանաստեղծության վերելքը պայմանավորված է Գրիգոր Նարեկացու ստեղծագործությամբ։ Նրա ներբողները նախապատրաստել են չափածո ներբողի երևան գալը։ Ռիթմական արձակի նմուշ ներ են նրա քարոզները, որոնք անվանվելեն գանձեր։ Նարեկացին հայ քնարերգության մեջ արմատավորել է իրական կյանքի, ապրած ընկալումների գեղագիտական սկզբունքները, սկզբնավորել է սիրո և բնության թեմաները։ Նրա տաղերը մտահղացմամբ կրոնական են, արտացոլված նյութով՝ աշխարհիկ։ Սբ Կույսին, Հիսուս Քրիստոսի ծնունդն ու հարությունը գովերգելով՝ հեղինակը իրականորեն փառաբանել է կնոջ մարմնական բարեմասնությունները, տղամարդու դու կորովի կազմվածքը, արժեքավորել բնության գեղեցկությունները։ Նրան է պատկանում բաղաձայնույթի և առձայնույթի տաղաչափ, գյուտը։
Նարեկացու բանաստեղծական հանճարի ամենակատարյալ արտահայտությունը «Մատեան ողբերգութեան» քնարական, փիլիսոփայական պոեմն է, որտեղ մարդկության բացասական գծերը մարմնավորող քնարական հերոսը բանաստեղծն է։ Պոեմում գործողությունը զարգանում է կյանքի ու մահվան, անկման ու փրկության, հուսալքության և ինքնահուսադրման իրարամերժ գաղափարներրի ու ապրումների բախումով։ Աստված բարձրագույն, ամենակարող և անթերի այն էությունն է, որի հետ, ըստ բանաստեղծի, պետք է ձգտի նույնանալ մարդը։ Աստված անառարկելի ճշմարտություն է, և դա ապացուցման կարիք չունի։ Պոեմը հումանիստական բովանդակությամբ և ինքնատիպ արվեստովով հայ և համաշխարհային պոեզիայի եզակի երկերից է։ Նարեկացին, յուրացնեով ժողովրդական ողբասացության արվեստը, «Մատեան»-ի որոշ հատվածներ գրել է նույնահանգ տողերով։ Բայց հանգի գործածությունը, որպես ռիթմական անհրաժեշտ գործոնի, կապվել է Գրիգոր Մագիստրոս Պահլավունու անվան հետ։ Նրա «Թղթեր»-ում պահպանվել են աշխարհիկ ու կրոնական բնույթի տաղեր՝ ներբողներ, խրատներ։ Պահլավունու նշանավոր երկը «Առ Մանուչէ» («Հազարտողեան») պոեմն է՝ բաղկացած 1016 տողից, որն Աստվածաշնչի համառոտ բովանդակության չափածո վերաշարադրանքն է։ Պոեմը նախանշել է ազգային բանաստեղծության ընթացքը և առանձնանում է տողի, անդամավոր կազմության կանոնավորությամբ ու միահանգությամբ։
Վարդան Անեցի
Գրիգոր Նարեկացու բանաստեղծական ավանդների հետ սերտորեն առնչվել է 10-11-րդ դարերի բանաստեղծ Վարդան Անեցու «Վասն կառաց աստուածութեանն» պոեմը, որտեղ քրիստոնեության հետ միաժամանակ արծարծել է նաև դիցաբանական ըմբռնումներ։
Վարդան Հայկազուն
11-րդ դարի վերջի և 12-րդ դարի սկզբի Վարդան Հայկազնի «Տաղ գերեզմանական վասն փոխման երանեալ եւ սուրբ կաթողիկոսին Հայոց Գրիգորի Վկայասիրի» ծավալուն քերթվածով (նվիրվել է Գրիգոր Վկայասերի հիշատակին) սկզբնավորվել է կենսագրական պոեմի տեսակը։
Ներսես Շնորհալի
Թե՝ բովանդակությամբ և թե՝ ձևով նոր խոսք է Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունը։ Ընդարձակելով շարականի, գանձի, աղոթքի թեմատիկ սահմանները, փառաբանելով անցյալի պետական երևելի գործիչներին, երկրի ազատության համար նահատակված հերոսներին՝ նա առաջինն է այդ ժանրերով արծարծել հայրենասիրական ու հումանիստական գաղափարներ։ Հայ բանաստեղծության մեջ իրենց նախօրինակը չունեն նրա ուսուցողական, մանկավարժական, բնույթի բանաստեղծությունները, ուղերձները, խրատները, ոտանավորներն ու պոեմները («Առ եղբօրորդին իւր Ապիրատն», «Տաղագս երկնի ու զարդուց նորա» և այլն)։ Հանելուկի՝ իբրև գրական առանձին ժանրի ստեղծումը կապված է Շնորհալու հետ. նրանից մեզ է հասել ավելի քան 300 հանելուկ։ Շնորհալու «Վիպասանութիւն...» (1121), «Ողբ Եդեսիոյ» (1145), «Բան հաւատոյ» (1151) և «Յիսոա Որդի» (1152) քերթվածներով հայ գրականության մեջ սկզբնավորվել են վիպերգության ու վիպաքնարական պոեմի տարատեսակները։ «Ողբ Եդեսիոյ» պոեմը բանաստեղծի գլուխգործոցն է և հայ քաղաքական պոեզիայի անդրանիկ երկը։ Պոեմում, որտեղ 1144 թվականի դեպքերն են (Եդեսիայի պաշարումը, գրավումը, կոտորածն ու կողոպուտը), առավել հստակ են դրսևորվել հայրենասիրական գաղափարները։ «Յիսոա Որդի» պոեմն առանձնա նում է թե՝ բանաստեղծ, մտքի թռիչքներով և թե՝ ժամանակի մարդու հոգեբանության խոր պատկերումով։ Շնորհալին ստեղծագործել է հայկական չափերի գրեթե բոլոր տեսակներով, որոնց մեծ մասի առաջին կիրառողն ինքն էր։
Գրիգոր Մարաշեցի
13-րդ դարի բանաստեղծ Գրիգոր Մարաշեցին իր գովեստները, մեղաները, աղոթքները («Ողբ» («Վայ գիրք»), «Մեղաների շարք», «Աղօթք») գրել է ժողովրդական «լալյաց երգեր»-ի և Գրիգոր Նարեկացու «Մատեան»-ի ազդեցությամբ։
Ներսես Լամբրոնացի
Ներսես Շնորհալու լավագույն ավանդույթներն է շարունակել Ներսես Լամբրոնացին, որի չափածո վաստակի մեջ առանձին տեղ ունեն 2 տասնյակից ավելի շարականները և «Գովեստ ներբողական պատմագրական բանիւ...» 938-տողանոց փաստագրական քերթվածը՝ նվիրված Ներսես Շնորհալու կյանքին ու գործունեությանը։
Վարք և վկայաբանություն
Տարանջատվելով պատմագրութունից՝ գեղարվեստական արձակը գլխավորապես զարգացել է վարքի, վկայաբանության, զրույցի և առակի ժանրերով։ Վարքը և վկայաբանությունը կենսագրական բնույթի պատմվածքներ են՝ դրական, սրբացված հերոսների մասին՝ ծննդից մինչև վախճանը։ Վարքագրության և վկայաբանության գործեր են գրել Ներսես Լամբրոնացին (Գրիգոր Նարեկացու վարքը), Սամվել Սկևռացին (Ներսես Լամբրոնացու վարքը), Գրիգոր Սկևռացին (Գրիգոր Նարեկացու և Ներսես Լամբրոնացու վարքերը) ու Մխիթար Գոշը։
Ստեղծվել են նաև կենցաղային ու պատմական բազմաթիվ զրույցներ, առօրյա կյանքն ու մարդկային փոխհարաբերություններն արտացոլող խրատական պատմություններ, զավեշտական մանրապատումներ, որոնք մշակել և գրառել են գրիչներն ու մատենագիրները (Մատթեոս Ուռհայեցի)։
Մխիթար Գոշի առակներով գեղարվեստական արձակը ձեռք է բերել ինքնակա բնույթ։ Գոշից մեզ է հասել 190 առակ, որտեղ արտացոլվել է 12-րդ դարում պետական ինքնուրույնության հասած Հայաստանի սոցիալ-քաղաքական կացությունը։
13-16-րդ դարերում նշանակալի գանձեր են ստեղծել Խաչատուր Տարոնացին, Վարդան Արևելցին, Հակոբ Կլայեցին, Մխիթար Այրիվանեցին, Հովհաննես Պլուզ Երզնկացին, Գևորգ Սկևռացին, Կիրակոս Երզնկացին, Գրիգոր Խլաթեցին։
Ժամանակաշրջանի չափածո գրականության զգալի մասն են կազմել նաև վիպական, վիպաքնարական և ուսուցողական պոեմները՝ նվիրված հայոց պատմության հերոսական դրվագներին ու դեմքերին, Սուրբ Գրքի որոշ թեմաների։ Հովհաննես Պլուզ Երզնկացին, որ հայտնի է քերականական, կանոնական, խրատական, մեկնողական և այլ բնույթի արձակ երկերով, գրել է նաև կրոնական և աշխարհիկ բանաստեղծություններ։ Աստվածածնին և դրախտից արտաքսված Ադամին, Գրիգոր Լուսավորչին, Ներսես Մեծին և մյուս սրբերին նվիրված նրա ողբերն ու շարականներն իրականում պատկերում են մեծ կորուստներ ապրած մարդու հոգու դրաման, փայփայում աշխարհի խաղաղության, ազգային վերածնության երազը։
Ուշ շրջան
Աշխարհիկ բովանդակությամբ տաղերը՝ հայրեններն ու խրատները, պանդխտության, կյանքի ու մահվան, իմաստության, մարդկային ճակատագրի և այլ խնդիրների վերաբերող փիլիսսոփայական խորհրդածություններ են, բարության, առաքինության, հոգու գեղեցկության ձգտելու մարդասիրական հորդորներ։ «Բան յաղագս երկնային զարդուց» պոեմը հիմնավոր տեղեկություններ է տվել երկնային մարմինների, երկրի բնական մի շարք երևույթների մասին։
Աշխարհիկ բանաստեղծության բարձրարժեք գործերից են 13-րդ դարի բանաստեղծ Ֆրիկի ստեղծագործությունները, որոնցից մեզ են հասել 5 տասնյակ տաղեր՝ ողբ, խրատ, գանգատ։ Ֆրիկի քնարական հերոսը ժողովրդասեր, անարդարությունների հետ չհաշտվող, ազգային ու հասարակական խնդիրներով այրվող անհատն է, որն արտահայտում է ընչազուրկ խավերի շահերը։ Հայ քաղաքացիական քնարերգության ցայտուն նմուշներ են Ֆրիկի «Գանգատ», «Ընդդեմ Ֆալաքին...», «Վասն Դալեհի եւ Բրջի», «Վասն Արաղուն-Ղանին եւ Բուղային» բանքերը, որոնցով ազգային բանաստեղծության մեջ սկզբնավորվել է սոցիալական թեման։ Օգտագործելով հակադրության և հարակրկնության հնարանքները՝ Ֆրիկը պատկերել է կյանքի, ազգերի քաղաքական և իրավական անհավասարությունները, ըմբոստացել սոցիալական կեղեքման, օտար նվաճողների դեմ։ Ֆրիկը գրել է նաև կրոնաբարոյախոսական և խոհային տաղեր («Գեղեցիկ պատկերք ու հեր», «Մինչ ածէ զմահն ու մոտ է եւ անողորմ գըրօղն գայ», «Ի՜մ սիրտ, վատին մի՜ լսեր...», «Պատգամն, որ երետ Աստուած...» և այլն), որտեղ փառաբանել է աստվածային արարչագործությունը, խոսել հոգու և մարմնի հակամարտության, այսաշխարհային և հանդերձյալ կյանքի մասին և այլն։ Ստեղծվում են դավանաբանական, փիլիսոփայական, քերականական, բնագիտական և այլ բնույթի աշխատություններ։ Խմբագրվում և նոր նյութերով համալրվում են Հայսմավուրք, Գանձարան, Շարակնոց, Մաշտոց ժողովածուները, կազմվում են նորանոր քարոզագրքեր, ոսկեփորիկներ, ճառընտիրներ, տաղարաններ և այլն։ Ազգային մատենագրությունը հարստանում է նաև արաբերենից, պարսկերենից, հին ֆրանսերենից, լատիներենից կատարված թարգմանական այլաբնույթ երկերով։ ժամանակաշրջանի հայ մշակութային կյանքի մեծագույն իրադարձություններից է տպագրության սկզբնավորումը (1512)։
Պատմական ծանր հանգամանքներում, երբ մտավոր ողջ շարժումը ուղղված էր ժողովրդի ազատագրական․ մաքառումների, ազգապահպանման գործի ծառայությանը, գրականությունը առավել քան երբևէ, մոտենում է իրականությանը, ձեռք բերում նոր որակ։ Մեռնող գրաբարի փոխարեն հետզհետե տիրապետող գրական լեզու է դառնում ժողովրդի խոսակցական լեզուն՝ միջին հայերենը։
Արտացոլելով կյանքը, գրակությունը․ ոչ միայն պահպանում է նախորդ շրջանի գեղարվեստական ավանդույթները, այլև առավել լայնահուն ընթացքով բռնում աշխարհականացման ուղին։ Մեծանում են չափածո խոսքի տեսակարար կշիռն ու հասարակական–գաղափարախոսական դերը։ Առաջընթաց ապրող աշխարհիկ քնարերգությունը կոչված էր բարոյապես ոգեշնչելու ժողովրդին՝ բոլոր տեսակի աղետներին դիմագրավելու գործում։ Դառնալով լայն զանգվածների սեփականություն՝ քնարերգությունն ավելի է մոտենում բանահյուսությանը, ընդհանուր եզր գտնում ժողովրդական երգի ոգու, պարզության, պատկերավորման ձևերի ու մտածելակերպի հետ։
Աշխարհիկ գաղափարների զարգացմանը հակընթաց աստիճանաբար բանաստեղծության մեջ երկրորդական տեղ են մդվում դավանաբանական միտումները։14-րդ դարից հետո հորինվում են անգամ այնպիսի տաղեր, որոնցում ի հակադրություն քրիստոնեական վարդապետության սկզբունքների, նախապատվությունը տրվում է մարդու երկրային ձգտումներին։ Աստվածածնին, առաքյալներին, համաքրիստոնեական, ազգային սրբերին ու սրբավայրերին ձոնված տաղերն արտացոլում են ավելի շատ այսաշխարհային, քան կրոն, երևույթներ։ Միտումը մասամբ նկատելի է նույնիսկ եկեղեցական արարողության համար նախատեսված այնպիսի տեսակներում, ինչպիսիք են գանձերն ու շարականները։
15-րդ դարից սկսած, բացի ծիսական կարգի Շարակնոց և Գանձարան ժողովածուներից գրականության այդ ասպարեզներում լուրջ արժեքներ չի ստեղծել։ ժամանակաշրջանի չափածո գրականության զգալի բաժինն են ներկայացնում նաև վիպական, վիպաքնարական և ուսուցողական պոեմները, որոնք նվիրված են հայոց պատմության հերոսական դրվագների ու դեմքերի պատկերմանը, Սուրբ գրքի որոշ թեմաների բանաստեղծական մշակմանը և գիտության առանձին հարցերի գեղարվեստական վերարտադրմանը։Հովհաննես Պլուզ Երզնկացին, որ հայտնի է քերականական, կանոնական, խրատական, մեկնողական և այլ բնույթի արձակ երկերով, գրել է կրոնական և աշխարհիկ բանաստեղծություններ։ Աստվածածնի և դրախտից արտաքսված Ադամի անունից հորինված նրա ողբերը, Գրիգոր Լուսավորչին, Ներսես Մեծին և մյուս սրբերին նվիրված շարականները, որ աչքի են ընկնում հուզականությամբ, ապահով ու անվտանգ կյանքի ծարավով, իրականում մարմնավորում են մեծ կորուստներ ապրած մարդու հոգու դրաման, փայփայում աշխարհի խաղաղության, ազգային վերածնության երազը։
Հովհաննես Պլուզ Երզնկացու մի քանի հայրենում առաջին անգամ արծարծվում է պանդխտության թեման։«Բան յաղագս երկնային զարդուց» ուսուցողական պոեմը, որն ունի տիեգերագիտական բովանդակություն հիմնավոր տեղեկություններ է տալիս երկնային մարմինների, երկրի բնական մի շարք երևույթների մասին։ Աշխարհիկ բանաստեղծության մեծարժեք մասն է կազմում Ֆրիկի (մոտ 1230– 1310-ական թթ․) ստեղծագործությունը։ Նրանից մնացել են մոտ 5 տասնյակ տաղեր, որոնք մոնղոլական շրջանի հայկական․ կյանքի քնարերգության դրսևորումներն են՝ ողբ, խրատ, գանգատ:Ֆրիկի քնարական հերոսը ժողովրդասեր, անարդարությունների հետ չհաշտվող, ազգային․ ու հասարակական խնդիրներով այրվող անհատն է, որն արտահայտում է ճնշվող ու հարստահարվող ընչազուրկ խավերի շահերը։ Նույնիսկ ողբերն ու խրատները, որոնց մեշ հեղինակը միստիցիզմի դիրքերից շոշափում է մահվան, աշխարհի ունայնության, հանդերձյալ կյանքի խնդիրներ, տոգորված են ժողովրդի տրամադրություններով։
Հայ քաղաքական քնարերգության ցայտուն նմուշներ են նրա «Գանգատ», «Ընդդեմ ֆալաքին», «Վասն Թալեհի և Բրջի» տաղերը, որոնցով ազգային բանաստեղծության մեջ սկզբնավորվում է սոցիալական․ թեման։ Օգտա– գործելով հակադրության և հարակրկնության հնարանքները, Ֆրիկը գեղարվեստական արտակարգ ուժով պատկերել է կյանքի ծայրաբևեռները, դասակարգերի տնտեսական, ազգերի քաղաքական, իրավական անհավասարությունները, ըմբոստացել սոցիալական կեղեքման, օտար նվաճողների դեմ։ Աշխարհաբարով ստեղծագործելուփաստը նրա պոետիկայի համակարգում լիովին գիտակցված միտում է։ Ուշագրավ երկ է Ստեփանոս Օրբելյանի (ծնվելու թվականը․ անհայտ․մահվանը՝․ 1305) «Ողբ ի դիմաց Կաթուղիկէին» քնարական պոեմը։«Ողբ»-ը, որն ստեղծվել է 1300-ին, արտահայտում է հայրենասիրական գաղափարներ և ավարտվում է Հայաստանի քաղաքական ապագայի պայծառ լավատեսությամբ։
Միջնադարյան անհատի հոգեկան տվայտանքները լավագույնս մարմնավորել է Խաչատուր Կեչառեցին (մոտ 1260–մոտ 1331)։ Խմբագրելով «Պատմութիւն Աղեքսանդրի» արձակ երկի հին թարգմանությունը, նա առաջինը դրա առանձին դրվագների համար գրեց հարյուրից ավելի կաֆաներ, որոնք հայրենի չափով և աշխարհիկ բովանդակությամբ քնարական ութնյակներ են։ Ողբերն ու խրատները հեղինակի կրոնական պատկերացումների, կյանքի վաղանցիկության ու մահվան նկատմամբ ունեցած սարսափի, հայրենասիրական ու մարդկային վեհ ձգտումների քնարական արտացոլքն են։ Նրա տաղերն աչքի են ընկնում բնությունից առնված գունեղ պատկերներով, արծարծած նյութի որոշակիությամբ, հակիրճ ծավալով։
Բանաստեղծական արվեստի բարձր որակն է հավաստում Կոստանդին Երզընկացու (մոտ 1250–1314-28-ի միջև) ստեղծագործությունը։ Գանգատներն ու խրատները, որ հաճախ կրում են կրոնական բարոյախոսության դրոշմ, իրական ապրումների արգասիք են և մարմնավորում են տիրող բարքերից դժգոհ, շրջապատի թշնամանքից դառն հալածանքներ ճաշւսկած անհատի ներքին խռովքը, հոգու լույսն ու գեղեցկի երազանքը։ Նրա մի շարք տաղերով հայ գրականությանան մեջ սկզբնավորվում է սիրային քնարերգությունը։
Վարդի և սոխակի սիրավեպի այլաբանական մշակումները, անկախ դրանց հիմքում դրված կրոնական նկատառումներից, տոգորված են սիրո հաղթանակի, ուրախության ու վայելքի գաղափարներով։ Մյուս տաղերը փառաբանում են կնոջ գեղեցկությունն ու հմայքը։ Բանաստեղծը, որի երգերում կարևոր տեղ է գրավում գարնան նկարագրությունը, կրոնական, առանձին այլաբանություններով ևս անդրադառնում է բնությանը։Հովհաննես Թլկուրանցու (14-րդ դարի երկրորդ կես–15-րդ դարի առաջին կես) տաղերում արդեն այլաբանություն չկա, և սեոը երգվում է ինքնամոռաց նվիրումով, անկաշկանդ պոռթկումներով, համարվելով այնպիսի երևույթ, որից ազատ չէ ոչ ոք, նույնիսկ կուսակրոնը։ Ըստ բանաստեղծի՝ սիրո զգացմունքը ուժեղ է դավանանքից։ Բնության գովքը, որ երբեմն ներհյուսված է սիրո երգին, կրում է աշխարհիկ ընկալման բնույթ։
Կենսասիրության արդյունք են նաև խոհախրաաական տաղերը։ Թլկուրանցու անունով մնացել է սիրային մի քանի հայրեն։ Հայ միջնադարյան քնարերգության պսակը կազմող հայրենները, որոնց թիվը հասնում է մոտ 500-ի, և որոնք նոր ժամանակներում վերագրվել են Նահապետ Քուչակին, ճնշող մեծամասնությամբ պահպանվել են իբրև անանուն հեղինակների տաղաշարքեր։ Դրանք 13-15-րդ դարերում ստեղծված, հիմնականում սիրային բովանղակությամբ քառյակներ են։ Այս գողտրիկ բանաստեղծությունները, արժանանալով լայն ընդունելության, նախապես անցնելով բանավոր ուղի, կորցրել են հորինողների անունները և այդպես մտել ձեռագիր ժողովածուների մեջ։ Հայրեններում կինը հանդես է գալիս ոչ միայն որպես սիրո առարկա, այլև որպես քնարական բնավորություն իր հոգեկան կերտվածքով, խառնվածքի որոշակի դրսևորումներով։
Հայ միջնադարյան քնարերգության պսակը հայրեններն են (500), որոնք նոր ժամանակներում վերագրվել են Նահապետ Քուչակին, մեծ մասը պահպանվել է իբրև անանուն հեղինակների գործեր։ Հայրենները, որոնք ստեղծվել են 13-16-րդ դարերում, հիմնականում սիրո, ուրախության, խրատական գողտրիկ քառյակներ են հորինվել են միջին հայերենով, նախապես փոխանցվել են բանավոր, ապա մոռացվել են ստեղծողների անունները, մտել են ձեռագիր ժողովուրդների մեջ։ Հայրեններում պատկերվել են աշխարհիկ սիրո բերկրանքն ու տառապանքը, մերժվել է «ծախու սերը», փառաբանվել են վայելքի, անմնացորդ նվիրումի, սիրած էակին երջանկություն պարգևելու ձգտումները։
14-րդ դարի վերջին և 15-րդ դարի սկգբին է ապրել Առաքել Սյունեցին, որը, հեղինակելով քերականական, փիլիսոփայական և դավանաբանական արձակ գործեր, թողել է նաև չափածո հարուստ ժառանգություն։ Պաշտպանելով քրիստոնեական բարեպաշտության ոգով մարդու վերադաստիարակման և այդ կերպ երջանկության հասնելու գաղափարը՝ նա կրոնական հենքի վրա արտացոլել է իրականությունը։ Գովասանական ու խրատական տաղերով Սյունեցին համարվել է ակրոստիքոսի չգերազանցված վարպետ։ Նրա լավագույն գործը «Ադամգիրք»-ն է՝ կազմված 3 պոեմից, գիրքը կորուսյալ դրախտի մասին արևելահայերեն տարբերակներից է։ Մշակելով Ադամի ու Եվայի դրախտից արտաքսվելու թեման՝ հեղինակն արծարծել է մարդկության կորցրած երջանկության խնդիրը, որը համահունչ էր հայ ժողովրդի քաղաքական կացությանը։ Սյունեցին «Դրախտագիրք» քնարական պոեմում պատկերել է անդրշիրիմյան աշխարհը, որը հիշեցնում է Դանթեի երկի կառուցվածքը։
Անայեիա
Անայեիա (Αληθινου), գյուղ Կիպրոսի Հանրապետության Նիկոսիայի շրջանում։ Տեղակայված է Դեֆտերա գյուղին հարակից։
Բնակչություն
Ըստ 2001 թվականի տվյալների գյուղի բնակչությունը կազմել է 1,114 մարդ, մեծամասնությունը հույն կիպրացիներ են։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նիկոսիայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Կիպրոսի գյուղեր
Ադրբեջանի հատուկ նշանակության զորքեր
Ադրբեջանի հատուկ նշանակության զորքեր (Azərbaycan Xüsusi Təyinatlı Qüvvələri), Ադրբեջանի Հանրապետության զորամասերից մեկը ։
Պատմություն
Այն հիմնադրվել է 1999 թվականի ապրիլին Պաշտպանության նախարարության ենթակայության տակ։ Զորամասի կազմավորմանը մասնակցել են սպաներ և հրամանատար սպաներ, ովքեր մասնակցել են 1991-1994 թվականների Լեռնային Ղարաբաղի Առաջին պատերազմին ։ Թուրքական հատուկ նշանակության հրամանատարությունը հատուկ դեր է խաղացել ադրբեջանական հատուկ նշանակության ջոկատների կազմավորման գործում։ 2015 թվականի ապրիլի 29-ին՝ ի նշանավորումն դրա կազմավորման 16-րդ տարեդարձի, տեղի է ունեցել հատուկ նշանակության ստորաբաժանումների կողմից նոր ստեղծված մարտական դրոշների հանձնման արարողությունը ։ 2018 թվականի հունիսի 26-ին Բաքվում տեղի է ունեցել զորահանդես Ադրբեջանի զինված ուժերի 100-ամյակի կապակցությամբ, հատուկ ջոկատայինների կազմավորումը գլխավորել է գեներալ Հիքմեթ Միրզաևը ։ 2020 թվականի հունիսի 20-ին ստեղծվել է Հատուկ նշանակության ջոկատի նոր ստորաբաժանում ։ Հուլիսի վերջին և օգոստոսի սկզբին Ադրբեջանի տարածքում տեղի են ունեցել մի շարք լայնամասշտաբ մարտավարական համատեղ ադրբեջանա-թուրքական զորավարժություններ, որոնց առաջին փուլում ներգրավված են եղել նաև Ադրբեջանի հատուկ նշանակության ջոկատների ստորաբաժանումներ ։
Մարզում
Ադրբեջանի հատուկ նշանակության ջոկատները հիմնականում պատրաստվում են Թուրքիայի և Պակիստանի ռազմական ակադեմիաներում։ Սովորաբար 500 թեկնածուներից 30-ը ստանում են «Կարմիր բերետ» վկայականը։ Կուրսանտներին սովորեցնում են գոյատևել և կատարել իրենց առաքելությունը, նույնիսկ եթե նրանք օրեր շարունակ սոված ու ծարավ են։ Նրանց սովորեցնում են ուտել այն, ինչ կգտնեն՝ գորտեր և օձեր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի զինված ուժեր Կատեգորիա:Հատուկ նշանակության զորքեր Կատեգորիա:Հատուկ ծառայություններ
Ալեքսեյ Կուրզենյով
Ալեքսեյ Ալեքսանդրովիչ Կուրզենյով (Алексей Александрович Курзенёв, ), ռուս ֆուտբոլիստ, հարձակվող։
Ակումբային
Թաթարստանի «Զելենոդոլսկ» և «Ռուբին» ֆուտբոլային ակումբների սան է։ 2012 թվականին, երբ արդեն Ռուսաստանի մինչև 17 տարեկանների պատանեկան հավաքականի խաղացող էր, տեղափոխվել է «Լոկոմոտիվ»։ Մոսկովյան ակումբի կազմում կատարել է իր նորամուտը երիտասարդական առաջնությունում՝ 18 խաղերում խփելով 1 գոլ։ 2013 թվականի օգոստոսի 15-ին տեղափոխվել է Մոսկվայի ԲԿՄԱ (6 խաղ, 0 գոլ երիտասարդական առաջնությունում), խաղացել է ՈՒԵՖԱ պատանեկան լիգայում (6 խաղ, 0 գոլ)։
2016 թվականին տեղափոխվել է Մոլդովայի «Ակադեմիա ՈՒՏՄ» ակումբ, ապա՝ ռուսական «Զենիթ-Իժևսկ»։ 2017 թվականի հունիսին պայմանագիր է կնքել Սարատովի «Սոկոլ» ակումբի հետ ։ 2018 թվականի մարտին տեղափոխվել է Մոսկվայի «Արարատ» ։ 2018 թվականի երկրորդ մասն անցկացրել է Մոգիլյովի «Դնեպր» ակումբում ։ 2019 թվականին տեղափոխվել է Ուլյանովսկի «Վոլգա» ակումբ՝ կնքելով պայմանագիր մինչև 2020 թվականը ։
Հավաքականում
2010-2014 թվականներին հանդես է եկել Ռուսաստանի 1995 թվականին ծնվածների պատանեկան հավաքականում։ Այդ ընթացքում անցկացրել է 29 խաղ, որոնցում խփել է 11 գոլ ։ 2015 թվականին Ռուսաստանի ֆուտբոլի երիտասարդական հավաքականի կազմում անցկացրել է 6 խաղ, որոնցում խփել է 2 գոլ ։
Քոլատակի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Մարտակերտի շրջան)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի շրջանի Քոլատակ գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 118 հուշարձան։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մարտակերտի շրջանի հուշարձանների ցանկեր
ՈՒԵՖԱ Գավաթ 2006-07
ՈՒԵՖԱ Գավաթ 2006/07, 49-րդ գավաթի խաղարկությունն է։ Եզրափակիչ խաղը տեղի ունեցավ «Հէմպդեն Պարկ» մարզադաշտում որը գտնվում է Շոտլանդիայի մայրաքաղաք Գլազգոյում, եզրափակիչը եղավ 2007 թվականի մայիսի16-ին։ Գավաթի հաղթողը երկու տարի անընդմեջ եղավ իսպանական «Սևիլյան», որը հաղթեց «Էսպանիոլին» 11 մ.ներով 3։1 (1։1 հաշվով վերջացավ հիմնական ժամանակը իսկ 2։2 հաշվով ավարտվեց ավելացրած ժամանակը)։
Տատարսկիե-Սուգուտի
Տատարսկիե-Սուգուտի (Татарские - Сугуты), գյուղ Ռուսաստանի Չուվաշիա հանրապետության Բատիրևսկի շրջանի կազմում։
Վայսենբուրգ (Բավարիա)
Վայսենբուրգ  (Weißenburg in Bayern), քաղաք Գերմանիայի Բավարիա երկրամասում։
Ենթարկվում է Միջին Ֆրանկոնիա վարչական շրջանին։ Գտնվում է Վայսենբուրգ Գունցենհաուզեն շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 17 513 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի) ։ Տարածքը կազմում է 97,55 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 5 77 177։
Քաղաքը բաժանված է 24 քաղաքային համայնքի։
Այստեղ է գտնվում «Ewald Wolf Kunststoffwerk GmbH & Co. KG» ֆիրման, որը զբաղվում է տնային ապրանքների արտադրմամբ։
Հայտնի բնիկները և բնակիչները
Հանս Հոֆմանս
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ Կատեգորիա:1296 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Հաջողության ափը
Հաջողության ափը (Taken at the Flood), Ագաթա Քրիստիի դետեկտիվ վեպը։ Առաջին անգամ հրատարակել է ԱՄՆ «Dodd, Mead and Company» հրատարակչությունը «There is a Tide...» վերնագրով։ 1948 թվականին Մեծ Բրիտանիայում լույս է ընծայել «Collins Crime Club» հրատարակությունը։ Վեպի գործողությունները կատարվում են 1946 թվականին, պատմվում է բելգիացի հայտնի խուզարկու Էրքյուլ Պուարոյի հետաքննությունների մասին։
Դիպաշար
Մեծ Բրիտանիայի ծովային ուժերի դեմոբիլիզացիայից վերադառնալուց հետո Լինը դժվարությամբ է հարմարվում իր քաղաքի խաղաղ կյանքին։ Նա նշանված է Ռոուլիի՝ Կլոուդների ընտանիքի ժառանգի հետ։ Այդ ընտանիքի բոլոր անդամները ապրում են Գորդոն Կլոուդի հաշվին՝ մի չամուսնացած երիտասարդի, ով չունի սեփական ժառանգներ, իր ամբողջ ունեցվածքը կթողնի նրանց ժառանգություն։ Սակայն Գորդոնը մահվանից առաջ ամուսնանում է Ռոզալինի հետ, և այդ ամուսնությունը վերջ է դնում ընտանիքի գումար ստանալու հույսին։ Ամբողջ ընտանիքն ընկնում է ֆինանսական ծանր դրության մեջ։ Ռոզալինի եղբայր Դեյվիդը նախանձախնդրորեն պահպանում է քրոջ փողերը։
Ամեն ինչ փոխվում է գյուղում մի մարդու հայտնվելով, ով ինքն իրեն անվանում Էնոխ Արդեն։ Նա սկսում է սպառնալ Դեյվիդին՝ պնդելով, որ գիտի, թե ինչպես գտնի Ռոզալինի առաջին ամուսնուն։ Այդ խոսակցությունը գաղտնալսում է Բեատրիսը, ով ակումբի տնօրենն էր։ Հաջորդ օրը Արդենին նրա սենյակում սպանված են հայտնաբերում։
Ռոուլի Կլոդը դիմում է Էրքյուլ Պուարոյին։ Նա խնդրում է պարզել՝ արդյո՞ք մահացած Ռոբերտ Անդերհեյտը չի եղել Ռոզալինի ամուսինը։ Չնայած Ռոզալինի ընդիմություններին՝ մահացածին ճանաչում են որպես Ռոզալինի առաջին ամուսին, և ամբողջ ժառանգությունը անցնում է Կլոուդների ընտանիքին։
Պուարոն սկսում է հետաքննություն։ Մի քանի որոնումներից հետո պարզվում է, որ մարդասպանի բախտը ամբողջ ժամանակ բերել էր։
Էկրանավորում
Ագաթա Քրիստիի այս ստեղծագործությունը հիմք է հանդիսացել բրիտանական մի սերիալի համար։ Սցենարում մի քանի փոփոխություններ են իրականացվել, ինչով պայմանավորված են էկրանավորման և օրիգինալ վեպի տարբերությունները ։ Այդպիսի տարբերություններ են.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր Կատեգորիա:Հեռուստաշոուների հիմք ծառայած վեպեր Կատեգորիա:Էկրանավորված բրիտանական վեպեր Կատեգորիա:Անգլերեն գրականություն
Մուստամեցա (գյուղ, Վառա շրջան)
Մուստամեցա (Mustametsa), գյուղ Էստոնիայի Տարտումաա նահանգի Վառա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 62 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Տարտումաա նահանգի Վառա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Մյունխհաուզենի համախտանիշ
Մյունխհաուզենի համախտանիշ կամ արհեստական, կեղծ խանգարում, սիմուլյացիոն խանգարում, որի ժամանակ մարդ ձևացնում, չափազանցնում կամ առաջացնում է իր մոտ հիվանդության արհեստական ախտանշաններ, որպեսզի ենթարկվի բժշկական հետազոտության, բուժման, հոսպիտալացման կամ վիրաբուժական միջամտության։ Այսպիսի սիմուլյացիոն դրսևորման պատճառը ամբողջովին բացահայտված չէ։ Մյունխհաուզենի համախտանիշի պատճառները համընդհանուր որոշված բացատրությունը հայտնում է, որ հիվանդության սիմուլյացիան թույլ է տալիս այդ համախտանիշով մարդկանց ստանալ ուշադրություն, համակրանք և հոգեբանական աջակցություն, որը նրանց չի բավականացնում։ Մյունխհաուզենի համախտանիշով հիվանդները կարող են ունենալ հոսպիտալացման հազվադեպ դեպքեր, ճամփորդության և դրամատիկ պազտմություններ ։ Որպեսզի ստանան ախտանշաններ, հիվանդի մոտ կարող է բերել ոչ պետքական և թանկարժեք դիագնոստիկ կամ շտկող գործընթացների ։
Մյունխհաուզենի համախտանիշով հիվանդները որպես կանոն հերքում են իրենց ախտանիշների արհեստականությունը, նույնիսկ եթե նրանց ներկայացնում են սիմուլյացիաների ապացույցները։ Սովորաբար նրանք ունենում են հոսպիտալացման երկարատև պատմություն, սիմուլյացիոն ախտանշանների պատճառով։ Չստանալով սպասելիք ուշադրությունը իրենց ախտանիշների համար, Մյունխհաուզենի համախտանիշով հիվանդները դառնում են բռնկուն և ագրեսիվ։ Հիվանդը մի բժշկի կողմից բուժման համար մերժում ստանալուց, դիմում է մեկ այլ բժշկի։
Դասակարգում
ՀՄԴ-10- ում Մյունխհաուզենի համախտանիշը նշանակվել է կոդով, հետևյալ խորագրով․ «մտածված հարուցում կամ ախտանշանների սիմուլյացիա կամ ֆիզիկական հաշմանդամության կամ հոգեբանական բնավորության (սիմուլյացիոն խանգարում)»։
Ախտորոշող չափանիշներ F68.1 ․
F68.1- ում ներառված են «հոսպիտալային լու» համախտանիշը, հիվանդանոցի մշտական հաճախորդ համախտանիշը, Մյունխհաուզենի համախտանիշը, թափառող հիվանդ համախտանիշը ։
Մյունխհաուզենի համախտանիշը ունի այլ տեսակ (դելեգացված Մյունխհաուզենի համախտանիշ), կոպիտ վերաբերմունք երեխաների նկատմամբ, որը կոդավորվում է ՀՄԴ-10-ի խորագրում («դաժան վերաբերմունքի այլ համախտանիշնոր») ։
DSM-5- ում նաև գտնվում են սիմուլյացիոն խանգարումներ («factitious disorder»), կոդ 300.19 (F68.10)։
Չափանիշներ ․
Ախտանշաններ
Արհեստական խանգարում ստեղծող մարդիկ առաջացնում են հիվանդության այնպիսի ախտանշաններ, որպեսզի ստանան բուժում, ուշադրություն, խղճահարություն հիվանդանոցի աշխատակիցների կողմից։ Որոշ ծայրահեղ դեպքերի ժամանակ Մյունխհաուզենի համախտանիշով հիվանդ մարդիկ բավականին լավ ուսումնասիրել են բժշկությունը և գիտեն ինչպես ինքնուրույն առաջացնեն այնպիսի հիվանդություններ, որպեսզի հիվանդանոցում ստանան երկարատև բուժում և նույնիսկ ոչ անհրաժեշտ վիրահատություններ։