cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Դիլոկ (գյուղ, Խուստի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Խուստի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Քուրեսքուլ
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Նովոպյատնիցկոե (գյուղ, Կինգիսեպսկի շրջան)
Նովոպյատնիցկոե (Новопятницкое), գյուղ Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Կինգիսեպսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 217 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Կինգիսեպսկի շրջանի բնակավայրեր
Էրզրում
Էրզրում կամ Կարին (Erzurum), քաղաք Արևմտյան Հայաստանում, պատմական Բարձր Հայք նահանգի Կարինի գավառում, իսկ հետագայում Օսմանյան կայսրության Էրզրումի նահանգի Էրզրումի գավառում։ Այժմ Թուրքիայի Հանրապետության Էրզրումի մարզի վարչական կենտրոնն է։
Անվանում
Քաղաքն ունեցել է հետևյալ անվանումները․ Անաստասուպոլիս, Առզըռում, Առզռում, Արգիրոն, Արդուրում, Արզ, Արզան, Արզան ար-Ռում, Արզան էր Ռում, Արզարում, Արզերում, Արզը Ռում, Արզն ար ռում, Արզնե էլ-Ռում, Արծն Հոռոմոց, Արզն Ռում, Արզրում, Արտը Ռում, Բարանդիս, Կարիկալա, Գալիգուլա, Գարանիգիս, Գարանիտիդե, Էրեզ Էրում, Էրզեն Էլ-Ռում, Էրզենէրում, Էրզեն Էրում, Էրզենիռում, Էրզերում, էրզ էր-Ռում, Էրզին էրում, էրզիռում, էրզիրում, էրզյուրյում, էրզրում, էրզունիրում, էրզուրում, Թեոդոպոլիս, Թեոդոսիպոլ, Թեոդոսիոպոլիս, Թեոդոսիպոլիս, Թեոդոսիուպոլիս, Թեոդոսոպոլիս, Թեոդոսպոլիս, Թեոդոսուպոլ, Թեոդոսուպոլիս, Թեոդուպոլիս, Թվուլուս, Կալիկալա, Կալիքալա, Կարախպոլիս, Կարանա, Կարանատիդե, Կարանիտիդե, Կարանիտիս, Կարեն, Կարենտիս, Կարինի, Կարինիտես, Կարինիտիս, Կարնային քաղաք, Կարնա քաղաքի, Կարնո քաղաք, Կարնու քալաքի, Կարնու քաղաք, Կարունս քաղաք, Կարուց քաղաք, Քալիքալա, Քարին քաղաք)։
Աշխարհագրական դիրք
Քաղաք Մեծ Հայքի Բարձր Հայք աշխարհի Կարնո գավառում, Կարնո սարահարթում, Եփրատ գետի ձախ կողմում, Այծպտկունք լեռան հյուսիսարևմտյան լանջերին, ծովի մակերևույթից շուրջ 2000 մ բարձրության վրա։ Քաղաքից հարավ երևում են Հավատամք լեռան բլրաշարերը։ Արևելքում ձգվում է Դավաբոյնի լեռնաշղթան, իսկ հյուսիսում և արևմուտքում քաղաքին մոտ տարածվում է Կարնո դաշտը։ Ունի զով ու առողջարար կլիմա, առատ և սառնորակ խմելու ջուր։ Ձմեռն այստեղ երկարատև ու խստաշունչ է, ամառը՝ զով, կարճատև։
Բնակչություն
Օտարների երկարատև տիրապետությունը զգալիորեն փոխել է Կարինի բնակչության ազգային պատկերն ի վնաս հայերի։ 1829 թ. Կարինն ուներ շուրջ 130000 բնակիչ, որից հայեր 30000, 1909-ին՝ 60000 բնակիչ, որից հայեր՝ 15000 (2500 ընտանիք)։ Հայերը հիմնականում բնակվում էին քաղաքի հյուսիսային ու հյուսիսարևմտյան թաղամասերում։ Այստեղ էին գտնվում նաև ԱՄՆ-ի, Անգլիայի, Ֆրանսիայի, ու Ռուսաստանի հյուպատոսությունները։
Տնտեսություն
Որպես առևտրական գլխավոր մայրուղիների հանգուցակետում գտնվող ք, Կարինը պատմական բոլոր ժամանակներում Էլ ունեցել Է տնտեսական կարևորագույն նշանակություն։ Առևտրական սերտ կապեր ուներ Կոստանդնուպոլսի, Տրապիզոնի, Թավրիզի, Երևանի, Թիֆլիսի հետ։ 1856 - 71 թթ կառուցված Տրապիզոն-Բաբերդ-Կարին մոտ 300 կմ երկար խճուղին է՛լ ավելի աշխուժացրեց կապը արտաքին աշխարհի հետ։ Սրանից հետո ավարտվեց նաև Կարին-Հասանկալա ճանապարհի կառուցումը։ 1915 թ. Կարինը երկաթուղային հաղորդակցություն ուներ Սարիղամիշի հետ։ Այդ ճանապարհներով էին քաղաք բերվում մետաքս, բամբակյա նուրբ գործվածքներ, համեմունք, ապակեղեն, դեղորայք, բուսական յուղ, սուրճ, արդուզարդի առարկաներ և այլ ապրանքներ։ Ներքին ու արտաքին առևտրով և արհեստագործությամբ հիմնականում զբաղվում էին հայերը։ 20-րդ դ սկզբներին քաղաքն ուներ մի քանի շուկա, 12 հրապարակ, 32 քարավանատուն ու իջևան, 18 բաղնիք, 150 պանդոկ, 180 հացի փուռ։ 1909 թ. ավելի քան 3000 արհեստանոցների, խանութների ու առևտրական կրպակների համարյա կեսը պատկանում էր հայերին։ Կ - ի հայ արհեստավորները հռչակված էին հատկապես ոսկերչության, դերձակության, դարբնության, զինագործության, որմնադրության, կաշեգործության, մուշտակագործության, պղնձազործության մեջ։ Կարնեցի կանանց ձեռքով գործված գունագեղ ու նրբաճաշակ գորգերն ու արհեստագործական մյուս ապրանքները մեծ հռչակ ունեին Հայաստանի ու դրսի շուկաներում։ 1870 - ական թթ Կարինում կար ապուխտի (բաստուրմա) և մսի սուջուխի 4 տնայնագործական ձեռնարկություն, որոնք պատկանում էին հայերին։ Այդ Ժամանակ քաղաքում տարեկան մորթվում էր 5000 միայն խոշոր եղջերավոր անասուն։ 19 - րդ դ կեսերին Կարինում գործում էին նաև 6 կաշեգործական, մի քանի օղեթորման, ներկարարական և այլ ձեռնարկություններ։
Քաղաքի մոտակայքում արղյունահանվում Էր կերակրի աղ։ 1880-ական թթ իտալացի կոմս Քոնտ դը Բիրզանին Կ - ում հիմնեց ծխախոտի մշակման ձեռնարկություն, որի հումքի մի մասը բերվում Էր Տրապիզոնից։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրյակին գերմանացի կապիտալիստները իրավունք էին ստացել Կարինի շրջակայքում նավթի պաշարներ որոնելու։ Կարինի հայերը մինչև 1880-ական թթ համեմատաբար ապրում էին տնտեսապես ապահով պայմաններում։ Նրանք աչքի Էին ընկնում ջերմ հայրենասիրությամբ, ընտանեկան հարաբերությունների ավանդապահությամբ։
Կարինը 19-րդ դարում և 20-րդ դարի սկզբներին սովորական ասիական քաղաք էր, սակայն ուներ համեմատաբար լայն սալահատակված փողոցներ, հրապարակներ։ Մեկ-երկու հարկանի քարաշեն ու կավաշեն տները զուրկ էին ամենատարրական կոմունալ հարմարություններից, որի պատճառով էլ հաճախ բռնկվում էին համաճարակներ։ Քաղաքում մեծ ավերածություններ են եղել 728, 1659, 1791, 1843, 1850 - 52, 1861, 1901-02 թթ. երկրաշարժերի ժամանակ։ 1861 թ. երկրաշարժից զոհվել է 3000 մարդ։
Կարինը ջրառատ քաղաք է, այնտեղ բխում են շուրջ 500 հորդառատ ու սառնորակ աղբյուրներ։ Աղբյուրներ կային փողոցներում, հրապարակներում և նույնիսկ մասնավոր տների բակերում։ Ջրի մի մասն էլ քաղաք էր բերվում խողովակաշարով Այծպտկունք լեռան լանջերից։ Կլիմայի խստության պատճառով քաղաքում և շրջակայքի բանջարանոցներում մշակում էին միայն կարտոֆիլ, կաղամբ, գազար և կանաչիների մի քանի տեսակներ։
Կարինը հայ մշակույթի ու լուսավորության խոշոր կենտրոն էր։ Նրա ամենահին կրթական հաստատությունը Կենտրոնական մայր վարժարանն էր, որը հիմնադրել էր Կարապետ արքեպիսկոպոս Բագրատունին 1811 թ։ Հետագայում այդ կրթարանը վերանվանվեց Արծնյան եռամյա երկսեռ վարժարան։ 1909 թ այն ուներ 334 աշակերտ, 9 ուսուցիչ։ 19 - րդ դ վերջերին ու 20-րդ դ սկզբներին Կարինում գործում էին նաև Աղաբալյան, Արծնյան (երկրորդ), Գալֆայան, Հռիփսիմյան, Մսրյան, Մսրյան հնգամյա և Տեր–Ազարյան դպրոցները։ Կրթական գործում իր առանձնահատուկ տեղն ուներ Սանասարյան իննամյա արական վարժարանը (1881 - 1916 թթ)։ Մասնավոր դպրոցներում սովորողների հետ միասին, 1909 թ. Կարնո հայ աշակերտների թիվը անցնում էր 2800 - ից։ 1878 թ Կարինում հիմնվել էր թատերական միություն։ Մշակութային ընկերություններից հայտնի էին՝ ուսումնասիրաց, Անձնվեր, Վարդանանց, Ընկերասիրաց, Սիսական, Կրթական, Ազքատասիրաց և այլն։ Այդ ժամանակ Կարինում կար նաև 3 մանկապարտեզ։ Մինչև առաջին Համաշխարհային պատերազմը Կ - ում լույս էին տեսնում «Հառաջ», «Սիրտ», «Ալիքտ, «Երկիր», «Լույս» պարբերականներրը։ 1870-ական թթ ք-ում լույս էր տեսնում նաև «Էնվարե շարգիե» 4 էջանոց թերթը, որի 2 էջը տպվում էր հայերեն, երկուսը թուրքերեն։ 1878 թ Բեռլինի կոնգրեսից հետո Թուրքիայում Աբդուլ Համիդի սկսած հայահալած քաղաքականությունը պայքարի կոչեց նաև Կարինի հայությանը։ 1881 թ. Խ. Կետեկցյանի, Հ. Աստուրյանի, Բ. Նավասարդյանի, Կ. Նշկյանի ջանքերով այստեղ ստեղծվեց «Պաշտպան հայրենյաց» խմբակը, որը հետապնդում էր ազգային-ազատագրական նպատակներ։ 1890-ական թթ. կեսերին Արևմտյան Հայաստանում և Թուրքիայի հայաբնակ շրջաններում սկսված հայկական կոտորածների ալիքները հասան նաև Կարին։ Այստեղ կոտորածն սկսվեց 1895 թ հոկտեմբերի 18-ին։ Մի քանի օրվա ընթացքում ավերվեցին, հրկիզվեցին ու կողոպտվեցին հայերի տները, արհեստանոցներն ու խանութները։ Դաժանորեն սպանված հայերի թիվը 1000 մարդուց ավելի էր։ Գերվեցին կամ առևանգվեցին հարյուրավոր կանայք ու երեխաներ։
Ճարտարապետական հուշարձաններ
Ք - ի քիչ թե շատ հետաքրքրություն ներկայացնող մուսուլմանական ճարտարապետական շինություններն են Չինլի մինարեն, Հախճապակյա մինարեն, Ուլու ջամի մզկիթը և այլն։ Սրանք, որպես կանոն, կամ վերափոխված քրիստոնեական շենքեր են, կամ կառուցված են ավերված ու քանդված հայկական եկեղեցիների տեղում։ Կարինը միջնադարյան հայ գրչության նշանավոր կենտրոն էր։ Մեզ են հասել այստեղ գրված մի քանի ձեռագրեր։ Կարինում են ծնվել աշխարհագիր Հակոբ Կարնեցին (17 - րդ դ), Եղիա Կարնեցին, "Պաշտպան հայրենյաց" խմբակի ղեկավար Խ. Կետեկցյանը, գրող Առանձարը (Մեխակ Գույումջյան, 1876 - 1913 թթ), մշակութային գործիչ Շավարշ Գարագաշը (1893 - 1952 թթ), գրիչ ու մանկավարժ Հովհաննես Կարնեցին (18-19-րդ դդ), սովետահայ նկարիչ Ա. Ալեքսանյանը (1910 - 1942 թթ) և շատ ուրիշներ։
Արևմտյան Հայաստանի մյուս վայրերի հայերի նման ողբերգական եղավ նաև կարնեցիների ճակատագիրը։ Երիտթուրքերը հայերի զանգվածային ջարդն այստեղ իրականացրեցին 1915 թ հունիսի 14 - 15-ին և հուլիսի 26-ին։ Կենդանի մնացածների փոքրաթիվ խմբերը խուսափելով կոտորածից, մի կերպ փախան զանազան կողմեր։ Թուրքական տվյալներով 1860 - ական թթ ք-ի շուրջ 90000 ազգաբնակչության մեջ հայերի թիվը կազմում էր 250 - 300 մարդ։
Պատկերասրահ
Քաղաքն այսօր՝
Տես նաև
Կատեգորիա:Կարին գավառի բնակավայրեր Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի քաղաքներ‎ Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության բնաջնջման կենտրոններ Կատեգորիա:Թուրքիայի հռոմեական քաղաքներ Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Բյուզանդիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Կարին Կատեգորիա:Կարինի մարզի բնակավայրեր
Դիզակ (թերթ)
Դիզակ թերթ, (ԿՈԼԽՈԶՆԻԿ-ԿՈԼՏՆՏԵՍԱԿԱՆ-ԴԻԶԱԿ), Արցախի Հանրապետության Հադրութ շրջանում տպագրվող երկշաբաթաթերթ է։
Պատմություն
1934թ․ հուլիսի 4-ին լույս է տեսել Ադրբեջանի ԿԿ Հադրութի շրջկոմի և շրջսովետի օրգան «ԿՈԼԽՈԶՆԻԿ» թերթը՝ 2 էջի վրա։ Թերթի առաջին խմբագրի մասին որևէ արխիվային տեղեկություն չկա։ Հայտնի է, որ տարբեր տարիների թերթի խմբագրի պաշտոնում աշխատել են Եղիշե Համբարձումյանը, Գուրգեն Մելքումյանը, Սիմոն Միրզոյանը, Արտաշ Զախարովը, Հայկ Բալայանը։ Հայաստանի Ազգային Գրադարանում պահպանված փաստերի համաձայն՝ 1949 թվականին թերթը տպագրվել է 2-4 էջ, խմբագիրն էր Մ․ Ասրյանը։ Մինչև 1955 թվականի խմբագիրն էր Արշավիր Ավագյանը, նույն թվականից՝ Նորա Բաղդասարյանը։ 1959 թվականին շրջանային թերթերը փակվել են և վերաբացվել 1965 թվականին։
1966 թվականի մարտի 8-ին տպագրվել է Ադրբեջանի կոմունիստական կուսակցության Հադրութի շրջկոմի և աշխատավորների դեպուտատների շրջանային սովետի օրգան «ԿՈԼՏՆՏԵՍԱԿԱՆ» թերթը՝ 4 էջի վրա, որի խմբագիրն էր Էլմիր Լալայանը, ում 1969 թվականին փոխարինել է Գրիգորի Մարդանյանը։ 1979-1991 թ վականներին թերթի խմբագիրն էր Արփիկ Խասապետյանը։ 1989թ․ «ԿՈԼՏՆՏԵՍԱԿԱՆ»-ը վերանվանվեց «ԴԻԶԱԿ», որի առաջին համարը լույս տեսավ 1989թ դեկտեմբերի 28-ին։
1992-1994 թվականներին «ԴԻԶԱԿ»-ը չի հրատարակվել՝ էլեկտրաէներգիայի բացակայության, թշնամու հրետակոծությունների արդյունքում տպարանի՝ շարքից դուրս գալու և այլ պատճառներով։
1994-ի հոկտեմբերի 13-ին լույս է տեսել ժողովրդական պատգամավորների Հադրութի շրջանային խորհրդի օրգան «ԴԻԶԱԿ» թերթի առաջին համարը՝ 2 էջի վրա, 1995-ի մարտի 24-ից՝ Հադրութի շրջանի վարչակազմի օրգան՝ 2 էջի վրա, իսկ 1996թ․ օգոստոսի 26-ից առ այսօր տպագրվում է որպես Հադրութի շրջանի վարչակազմի պաշտոնաթերթ՝ հիմնականում 4 էջի վրա։
«ԿՈԼԽՈԶՆԻԿ» թերթը տպագրվել է 800-900 տպաքանակով, Հադրութի տպարանում, «ԿՈԼՏՆՏԵՍԱԿԱՆ»-ի տպաքանակը՝ 2400, տպագրվում էր Ստեփանակերտի Վ․ Լենինի անվան տպարանի Հադրութի բաժանմունքում՝ երեքշաբթի, հինգշաբթի և շաբաթ օրերին, «ԴԻԶԱԿ»-ը տպագրվել է Ստեփանակերտի Վ․ Լենինի անվան տպարանի Հադրութի բաժանմունքում, 1994-ից՝ Վ․ Ամիրջանյանի անվան Հադրութի տպարանում, «Պոլիգրաֆ» ՊՓԲԸ տպարանում, «ՍՈՆԱ» ՓԲԸ հրատարակչությունում և «ԴԻԶԱԿ ՊԼՅՈՒՍ» ՍՊԸ-ում՝ առ այսօր՝ 4 էջի վրա՝ 400 օրինակով։
1998թ․ հոկտեմբերին Արփի Վանյան ի ջանքերով լույս է ընծայվել համակարգչային շարվածքով «ԴԻԶԱԿ» թերթը։
«ԿՈԼԽՈԶՆԻԿ»-ի և «ԿՈԼՏՆՏԵՍԱԿԱՆ»-ի էջերում լուսաբանվում էր շրջանի կուսակցական, տնտեսական կյանքը՝ «Խոսք կումունիստի մասին», «Կուսակցական կյանք», «Վետերանը շարքում է», «Աշխատանքի մարդիկ», «Սովետական շինարարություն», «Արտադրության հրամանատարի ամբիոն», «Մարդը և օրենքը», «Սոցիալական ոլորտ», «Կուլտուրական ոլորտ», «Ընկերը՝ ընկերոջ մասին», «Հետաքրքիր է իմանալ» և այլ խորագրերով։
Ժամանակի հետ բովանդակային փոփոխության են ենթարկվել նաև թերթում տպագրվող նյութերը։ Կուսակցական թեմաներն իրենց տեղը զիջում են ազգայինին, սկսում են տպագրվել Արցախյան շարժմանը, Սումգայիթի ջարդերին, Բաքվում տեղի ունեցող իրադարձություններին վերաբերող հոդվածներ, ակնարկներ։
Այսօր Հադրութի շրջվարչակազմի «ԴԻԶԱԿ» պաշտոնաթերթը շարունակում է իր բնականոն գործունեությունը՝ ԱՀ ներքին և արտաքին քաղաքականության սկզբունքներին համապատասխան լուսաբանելով ինչպես շրջանային, այնպես և հանրապետական մասշտաբով տեղի ունեցաղ իրադարձությունները, տեղեկատվական ծառայություն մատուցելով շրջանի բնակչությանը, տպագրելով ընթերցողների ստեղծագործությունները։
Կառուցվածք
Թերթը տպագրվում է որպես երկշաբաթաթերթ՝ էջերի քանակը՝ 4, տպաքանակը՝ 400։ Թերթի համարներում լուսաբանվում են պետական և ազգային տոները, համայնքների ղեկավարների հաշվետվությունները, շրջվարչակազմի խորհրդի նիստերի համառոտ արձանագրությունները, գյուղատնտեսության, մշակույթի, կրթական և այլ ոլորտների առնչվող հարցեր։ Առանձին հոդվածներով անդրադարձ է կատարվում զոհված, անհայտ կորած և հաշմանդամ ազատամարտիկներին, դիրքապահ զինվորներին։ Պարբերաբար ներկայացվում է Հադրութի շրջանի հասարակական-քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական, մարզա-մշակութային կյանքը, վեր են հանվում նաև սոցիալական խնդիրներ։
2014 թվականից սկսած՝ թերթն ունի «ԼՐԱՀՈՍ», 2016-ից՝ «ԾԱԳՈՒՄՈՎ ԴԻԶԱԿՑԻՆԵՐ», «ՃԱՆԱՉԵՆՔ ՄԵՐ ՀՈՒՇԱՐՁԱՆՆԵՐԸ», «ՀԱՐՑ ՄԱՍՆԱԳԵՏԻՆ», 2019 թվականից՝ «ՕՐԱԽՆԴԻՐ» բաժինները։
2019-ին նշվում է ԿՈԼԽՈԶՆԻԿ-ԿՈԼՏՆՏԵՍԱԿԱՆ-ԴԻԶԱԿ թերթի 85 -ամյակը ։
2014 թվականի սեպտեմբերի 16-ից թերթի խմբագիրն է Լիաննա Գագիկի Պետրոսյանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արցախի թերթեր
Մահվան իրավունք
Մահվան իրավունք, բարոյական սկզբունք, որի համաձայն մարդն իրավունք ունի ինքնասպանություն գործել կամ ենթարկվել կամավոր էֆտանազիայի։ Այս իրավունքի տակ սովորաբար հասկանում են, որ հիվանդության վերջնական փուլում գտնվող հիվանդին պետք է թույլատրել ինքնասպանություն գործել կամ օգնել ինքնասպանություն գործել և կամ էլ մերժել ամբողջ կյանքի ընթացքում բուժում տրամադրելը, այն դեպքում, երբ հիվանդությունը ամեն դեպքում տանջելու է հիվանդին։ Մահվան իրավունքը շատ հաճախ քննարկումների ու վեճերի առարկա է դառնում։
Այս իրավունքի կողմնակիցները մահվան իրավունքը սովորաբար կապում են այն գաղափարի հետ, որ մարդու մարմինն ու կյանքը իր սեփականությունն են։ Այնուամենայնիվ, անտրամաբանական ինքնասպանությունները կանխելու իշխանության օրինական հետաքրքրությունը հաճախ կասկածի տակ է առնվում։ Պիլպելը և Ամսելը գրում են՝ «Գիտակցական ինքնասպանության կամ մահվան իրավունքի ներկայիս կողմնակիցները, գտնում են, որ մեկին սպանելու որոշումը պետք է լինի միաժամանակ և այդ մարդու ինքնակամ որոշումը, և ստոիկների ու ուտիլիտարիստների կողմից պահանջած՝ տվյալ պայմաններում ամենաճիշտ որոշումը» ։
Հինդուիզմում ընդունվում է մարդու մահվան իրավունքը, այն դեպքում, երբ հիվանդությունն իր վերջնական փուլում է կամ երբ անձը չունի ապրելու ցանկություն, նպատակ կամ պատասխանատվություններ։ Հնդուիզմը թույլ է տալիս ոչ բռնի մահը՝ սովամահության ճանապարհով (պրայոպավեստա) ։ Ջայնիզմն ունի նմանատիպ պրակտիկա, որն անվանվում է սանթարա։ Մյուս կրոններում հայացքները տարբերվում են ըստ կրոնի տոլերանտության։ Ժամանակակից քրիստոնեական հավատքում ինքնասպանություն գործելը համարվում է մահացու մեղք ։
Էթիկա
Կենսաբարոյականության մեջ վիճում են՝ արդյո՞ք մահվան իրավունքն ունիվերսալ է, այն գոյություն ունի՞, թե՞ կիրառելի է միայն հատուկ պայմաններում, ինչպես օրինակ հիվանդության վերջին շրջանն է։ Ինքնասպանության կողմնակից Լյուդվիգ Մինելին, էվտանազիայի մասնագետ Սին Աշերը և կենսաբարոյականության պրոֆեսոր Ջեյկոբ Էպելը գտնում են, որ մահվան իրավունք ունեն բոլոր իրավազոր մարդիկ։ Էպելը գտնում է, որ մահվան իրունքը կարող է բնութագրել հասարակության ազատականությունը ։
Երկրներ
2016 թվականի հունիսի դրությամբ, կամավոր էվտանազիայի որոշ ձևեր օրինական են Կանադայում, Բելգիայում , Լյուքսեմբուրգում , Հոլանդիայում և Շվեյցարիայում ։
Ազատության կամուրջ (Բուդապեշտ)
Ազատության կամուրջ (Szabadság híd), կամուրջ Հունգարիայի մայրաքաղաք Բուդապեշտում, Դանուբ գետի վրա։ Կամուրջ Հունգարիայի մայրաքաղաք Բուդապեշտում, Դանուբ գետի վրա։
Կամուրջը ունի 333 մետր երկարություն և 20 մետր լայնություն։ Կամրջի կառուցման ծրագիրը ղեկավարել է Յանոշ Ֆեկետեխազին, շինարարությունը սկսվել է 1894 թվականին և ավարտվել 1896-ին։
1945 թվականին կամուրջը պայթեցվել է գերմանական զորքերի կողմից, իսկ հաջորդ տարվա օգոստոսին այն վերականգնվել է։ 2007 թվականին կամուրջը փակվել է վերանորոգման համար, որը տևել է 15 ամիս։
Ծանոթագրությ
Կատեգորիա:Բուդապեշտի կամուրջներ Կատեգորիա:Դանուբ գետի կամուրջներ Կատեգորիա:Բուդապեշտի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Հունգարիայի կամուրջներ Կատեգորիա:Բուդապեշտի տեսարժան վայրեր Կատեգորիա:Կախովի կամուրջներ
Ռոման Վայդենֆելեր
Ռոման Վայդենֆելեր (Roman Weidenfeller, ), «Դորտմունդի Բորուսիայի» նախկին խաղացող։ Խաղացել է դարպասապահի դիրքում։
Ակումբային կարիերա
Երիտասարդ տարիքում Ռոմանը խաղացել է «Շպորտֆրոյդը Այսբախտալ» ակումբում։ 1997 թվականին նշել է իր պրոֆեսիոնալ կարիերայի նորամուտը։
Կայզերսլաուտերն
1998 թվականին Վայդենֆելերը տեղափոխվեցէ «Կայզերսլաուտերնի» երիտասարդական թիմ, որտեղ երկու մրցաշրջանում հանդես է եկել 40 անգամ։ Այնուհետև նա տեղափոխվեց առաջին թիմ, որտեղ սակայն 2 մրցաշրջանում միայն 6 խաղի մասնակցություն ցուցաբերեց։
Բորուսիա Դորտմունդ
Վայդենֆելերը Դորտմունդ է տեղափոխվել 2002 թվականին՝ ազատ խաղացողի կարգավիճակում ՝ փոխարինելու Յենս Լեհմանին, ով 2003 թվականին տեղափոխվել էր «Արսենալ»։ Մինչ այդ Վայդենֆելերը հաճախ դժգոհում էր նախկին ակումբից՝ «Կայզերսլաուտերնից», որտեղ նա Ջորջ Կոխի փոխարինողն էր ։ Ռոմանը իր նորամուտը Դորտմունդում նշեց 2003 թվականի դեկտեմբերի 17-ին՝ նախկին ակումբի՝ «Կայզերսլաուտերնի» դեմ խաղում, որն ավարտվեց 1:0 պարտությամբ։
2005 թվականին Վայդենֆելերը վիրահատության ենթարկվեց՝ մարզման ժամանակ ծունկը վնասելու պատճառով ։
2007-08 մրցաշրջանում նա զրկվեց 3 խաղ խաղալու հնարավորությունից և տուգանվեց €10,000՝ Շալկեի հարձակվող Ջերալդ Ասամոայի դեմ ուղղված ռասիստական վիրավորանքների համար ։ 2007 թվականի օգոստոսի 18-ին երկու ակումբների միջև կայացած հանդիպման 51-րդ րոպեին խաղացողների միջև բախում էր տեղի ունեցել, և խաղից հետո Ասամոան պաշտոնապես բողոք էր ներկայացրել Վայդենֆելերի դեմ ։ Վայդենֆելերը ներողություն էր խնդրել Ասամոային, բայց հերքել էր հայտարարությունը ։
Վայդենֆելերը «Բուրուսիայի» հետ հաղթել է Բունդեսլիգան 2011 թվականին, իսկ 2012-ին՝ Բունդեսլիգան և Գերմանիայի գավաթը։
2013 թվականի մայիսի 6-ին Վայդենֆելերը երկարաձգեց պայմանագիրը ակումբի հետ մինչև 2016 թվական ։
Խաղացել է Չեմպիոնների լիգայի եզրափակչում, որտեղ պարտվել են «Բավարիային»։ 2013 թվականի հուլիսի 27-ին Վայդենֆելերը «Բորուսիայի» հետ 4:2 հաշվով հաղթեց հակառակորդ «Բավարիային» և նվաճեց Գերմանիայի սուպերգավաթը ։
Այնուամենայնիվ, հեռացող Յուրգեն Կլոպին փոխարինելու եկած նոր մարզիչ Թոմաս Տուխելը Դորտմունդի առաջին դարպասապահի պաշտոնում տեսավ նոր տեղափոխված Ռոման Բյուրկիին։ «Բորուսիան» նոր մրցաշրջանը սկսեց գերազանց՝ Տուխելի գլխավորությամբ հաղթելով առաջին 11 խաղերում ։ Վայդենֆելերը «Բորուսիայի» կազմում շարունակում էր հանդես գալ եվրոպական խաղերում։
2016 թվականի փետրվարի 5-ին Վայդենֆելերը մեկ տարով երկարաձգեց պայմանագիրը ակումբի հետ՝ մինչև 2017 թվականը ։ 2017 թվականի մայիսի 9-ին նա երկարաձգեց պայմանագիրը մինչև 2018 թվական ։
2017 թվականի մայիսի 27-ին՝ Ֆրանկֆուրտի «Այնտրախտի» դեմ կայացած Գերմանիայի գավաթի եզրափակիչ խաղում Վայդենֆելերը թիմի հետ նվաճում է Գերմանիայի գավաթը։ 2017-18 մրցաշրջանի վերջում Ռոմանը ավարտեց իր պրոֆեսսիոնալ ֆուտբոլային կարիերան որպես դարպասապահ, սակայն շարունակելու է այլ պաշտոն զբաղեցնել ակումբի կազմում։ Հրաժեշտի հանդիպումը կայանալու է 2018 թվականի սեպտեմբերի 7-ին՝ Դորտմունդի Սիգնալ Իդունա Պարկ մարզադաշտում։
Ռոման Վայդենֆելերը ազգային հավաքականում
Առաջին անգամ հրավիրվել է Գերմանիայի պատանեկան հավաքական, որի կազմում մասնակցել է Եգիպտոսում ընթացող Պատանիների աշխարհի առաջնությանը, որտեղ Գերմանիան զբաղեցրեց 4-րդ տեղը, իսկ Վայդենֆելերը ճանաչվեց առաջնության լավագույն դարպասապահ։ 1999-2001 թվականներին Գերմանիայի պատանեկան հավաքականոմ անցկացրել է 3 խաղ։ 2013 թվականի նոյեմբերին առաջին անգամ հրավիրվել է Գերմանիայի ազգային հավաքական։ Պաշտպանել է Գերմանիայի դարպասը Անգլիայի և Հայաստանի դեմ ընկերական խաղերում։ Մասնակցել է 2014 թվականի աշխարհի առաջնությանը և դարձել աշխարհի չեմպիոն։ Հավաքականում չեմպիոն դառնալուց հետո Արգենտինայի դեմ ընկերական խաղում փոխարինել է Մանուել Նոյերին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բորուսիա Դորտմունդի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:1980 ծնունդներ Կատեգորիա:Օգոստոսի 6 ծնունդներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի դարպասապահներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի չեմպիոններ Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ
Ստեֆանուս Յոհաննես Պաուլուս Կրյուգեր
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նախագահներ
Ավկվեթի
Ավկվեթի (ავკვეთი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Շիդա Քարթլի մարզի Գորիի շրջանում ։
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 1160 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Գորիից հեռու է 14 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 0 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Գորիի շրջան
(7842) Իշիցուկա
(7842) Իշիցուկա (Ishitsuka), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1994 թվականի դեկտեմբերի 1-ին Կին Էնդատեի և Կաձուրո Վատանաբեի կողմից Կիտամիում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,294214 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,7885 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1269,26 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,283631 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 5,24° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1994 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կին Էնդատեի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Կաձուրո Վատանաբեի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Կիտի
Կիտի (Κίτι), գյուղ Կիպրոսի Հանրապետության հարավում՝ Լառնակայի շրջանում։ Ըստ 2011 թվականի մարդահամարի՝ գյուղի բնակչությունը կազմում է 4,252 մարդ։
Կլիմա
Կլիման բարեխառն է, ամռանը՝ մերձարևադարձային։ Բնութագրվում է ցուրտ ձմեռներով և տաք ամառներով։ Գյուղի կլիմայի ձևավորման գործում նպաստավոր դեր ունի Միջերկրական ծովը և այդ պատճառով էլ երբեմն գյուղի կլիման անվանում են միջերկրածովային ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կիպրոսի գյուղեր Կատեգորիա:Լառնակայի շրջանի բնակավայրեր
Կողոսկրեր (մարդ)
Կողոսկր (, հին հունարեն πλευρά), մարդու զույգ աղեղնաձև տափակ ոսկրեր են, որոնք մի ծայրով հոդավորված են ողնաշարի ողերին, մյուս ծայրով առջևում միանալով կրծոսկրին ձևավորում են կրծքավանդակը։
Կառուցվածք
Սովորաբար մարդն ունի 12 զույգ կողոսկր։ Այն կազմված է 3 մասից.
Կողոսկրի մարմինը ունի 2 մակերես
Առաջին կողոսկրի արտաքին մակերեսին գտնվում է Լիսֆրանկի թմբիկը ( լատ․՝ tuberculum m. scaleni anterioris), որին միանում է արտաքին միջկողային մկանը (լատ․՝ m. scalenus anterior)։ Այդ թմբիկի հետին մասում գտնվում է ակոսը, ենթակլավային զարկերակի ակոսը  (լատ․՝ sulcus a. subclaviae), որին ամրանում է ենթակլավային զարկերակը։  Ակոսի առջևի մասում գտնվում է մեկ այլ՝ առավել հարթ ակոս որտեղ գտնվում են արյունատար անոթները  (երակներ և զարկերակներ) և միջկողային նյարդերը ։
Հոդավորում
Կողոսկրը հոդագլխիկով հոդավորվում է կրծքային բաժնի ողերին (Th1—Th8)։ I, XI և XII զույգ կողոսկրերում հոդագլխիկի թմբիկը չի տարբերակվում։ Կողոսկրի վզիկի և  մարմնի արանքում թմբիկն է, որը հոդավորվում է ողի կողմնային ելուստի հետ։ Առջևի 7 կողոսկրերը կրծոսկրին միանում են անմիջապես և կոչվում են իսկական կողեր։ 8-րդ 9-րդ 10-րդ կողերն աճառային աղեղով միանում են 7-րդ կողին։ 11-րդ և 12-րդ կողերը վերջանում են ազատ և կոչվում են ծփան։ 1-ին կողոսկրն ուղիղ է, մնացածը՝  աղեղնաձև։ Կողոսկրերը համարակալում են վերևից ներքև։
Այլ տեղեկություններ
Որոշ մարդկանց մոտ կարող են բացակայել 11-րդ կամ 12-րդ զույգ կողոսկրերը, իսկ մյուսների մոտ՝ հակառակը՝ կարող է լինել 13-րդ զույգ ազատ կողեոսկրեր։ Երբեմն թերապևտիկ կամ կոսմետիկ պատճառներով վերջին զույգ կողոսկրերը  վիրահատական ճանապարհով հեռացնում են (գոտկատեղն ավելի նեղ դարձնելու համար - կանանց մոտ ազատ կողերը սովորաբար ավելի փոքր են, քան տղամարդկանց մոտ) ։
Զարգացման տարածված արատներից է նաև պարանոցային կողոսկրը։ Հանդիպում է մարդկանց 0,5%-ի մոտ, ընդ որում 70-85% -ով հանդիպում է կանանց մոտ։ Այս բնածին անոմոլիայի ժամանակ  մարդկանց մոտ,  սովորաբար 7-րդ ողից, դուրս են գալիս  մեկ կամ մի քանի լրացուցիչ կողոսկրեր։ Պարանոցային կողոսկրերի զարգացման աստիճանը տատանվում է ռուդիմենտի մակարդակից մինչև ձևավորված ոսկրային ստրուկտուրաներ։ Նման արատների զարգացման պատճառը ներարգանդային զարգացման  խախտումն է։ Ծանր դեպքերում լրացուցիչ կողոսկրը վիրահատական ճանապարհով հեռացնում են ։
Գործառույթներ
Կողոսկրերը կրծքային բաժնի ողերի և կրծոսկրի հետ ձևավորում են կրծքավանդակը, որտեղ գտնվում են կրծքավանդակի օրգանները։ Կողոսկրերն ունեն  հենարանային գործառույթ՝ հանդիսանալով հենարան կրծքավանդակի օրգանների համար։ Ինչպես բոլոր տափակ ոսկրերում, այնպես էլ կողոսկրերում գտնվում է կարմիր ոսկրածուծը, որն արյունաստեղծ օրգան է, այսինքն՝ այստեղ առաջանում են արյան ձևավոր տարրեր ։
Մկաններ
Կողոսկրերին ամրանում են հետևյալ մկանները․
Կրոն
Քրիստոնյաները, իսլամի հետևորդներն ու հուդայականները գտնում են, որ առաջին կնոջը՝ Եվաին Աստված ստեղծել է առաջին տղամարդու՝ Ադամի կողոսկրից։
Ծանոթագրություն
Կատեգորիա:Ոսկրային համակարգ Կատեգորիա:Անատոմիա Կատեգորիա:Կենսաբանություն Կատեգորիա:Բժշկություն Կատեգորիա:Ոսկրաբանություն
Մարդու իրավունքների պաշտպանության անկախ ընկերություն
Մարդու իրավունքների պաշտպանության անկախ ընկերություն (Независимото дружество за защита правата на човека), 1980-ականների վերջին ստեղծված բուլղարական այլախոհական հակակոմունիստական կազմակերպություն։ ԲԺՀ-ում առաջին անկախ քաղաքական խմբավորում, որը հանդես էր գալիս բաց և հրապարակայնորեն։ Այն հիմնականում հանդես էր գալիս որպես մարդու իրավունքների պաշտպանության կազմակերպություն, բայց առաջ էր քաշում նաև ընդդիմության համապարփակ ծրագրեր։
Կազմակերպություն և ծրագիր
Ապագա ՄԻՊԱԿ-ի առաջին գործողությունը 1986 թվականի դեկտեմբերի 19-ին ԵԱՀԿ-ի Վիեննայի կոնֆերանսին ուղղված դիմումն էր։ Փաստաթուղթը, որը կոչ էր անում չավարտել աշխատանքները, քանի որ մարդու իրավունքները ոտնահարվում են «սոցիալիստական ճամբարի» երկրներում, հանձնվել էր Սոֆիայում ԱՄՆ դեսպանատանը։ Դիմումը ստորագրել էին հայտնի բուլղարացի այլախոհներ Իլյա Մինևը, Էդուարդ Գենովը, Գրիգոր Բոժիլովը, Սևոյից Ստեֆան Սավոյսկին, Բոժիդար Ստատևը, Մինկա Ստատևան։ Նրանք բոլորը, բացառությամբ Ստատևայի, շուտով ձերբակալվեցին, բայց երկար մնացին բանտում։ Մարդու իրավունքների պաշտպանության անկախ ընկերությունը ստեղծվել է 1988 թվականի հունվարի 16-ին՝ 70-ամյա ազգայնական այլախոհ Իլյա Մինևի նախաձեռնությամբ, նախկին լեգեոներ, ով 33 տարի անցկացրել է ԲԺՀ-ի բանտերում։ Նախաձեռնող խմբում էին նաև Ստեֆան Վիլովը, Էդուարդ Գենովը, Գրիգոր Բոժիլովը, Լյուբոմիր Սոբաջիևը, Իվան Յանկովը, Ցեկո Ցեկովը, Խրիստո Սվատովսկին, Եկատերինա Մարկովան, ԲՈՒԵ քահանա Բլագոյ Տոպուզլիևը։ Ընկերությունն իր նպատակը հռչակեց Բուլղարիայում մարդու իրավունքների պաշտպանությունը, Բուլղարիայի քաղաքացիների արժանապատվության վերականգնումը։ Առաջին հերթին խոսքը գնում էր քաղաքական հետապնդումների ենթարկված բանտարկյալներին և ազգային փոքրամասնություններին։ Ընկերության ծրագիրը սահմանում էր լայն խնդիրներ՝ քաղաքական ազատությունների հաստատում, ժողովրդավարություն և բազմակարծություն, տնտեսական բարեփոխումների իրականացում և ԽՍՀՄ-ից ազգային-պետական անկախության ձեռքբերում։ Փաստաթղթում հստակ հնչում էին քրիստոնեական համերաշխության դրդապատճառները։ Խոսքը Բուլղարիայի պետական հասարակարգում արմատական փոփոխության մասին էր։
Անդրկուլիսյան պայքար
ՄԻՊԱԿ-ի ժողովրդականացման գործում նշանակալի դեր խաղացին իշխանությունները և պետական անվտանգության մարմինները։ 1989 թվականի սկզբին Իլիա Մինևի և մի խումբ ակտիվիստների ձերբակալությունը ուղեկցվեց կուսակցական մամուլում քննադատական արշավով։ Դա կազմակերպությանը լայն ճանաչում բերեց։ Եղան առաջարկներ, որ քարոզարշավը դարձնել Թոդոր Ժիվկովին իշխանությունից հեռացնելու անվանակարգային ընդդիմության պլանի բաղկացուցիչ մասը։
1988 թվականի հոկտեմբերի 26-ին ԲԺՀ-ի ներքին գործերի նախարար գեներալ Ստոյանովը Վարչապետ Գեորգի Աթանասովին է հանձնել ՄԻՊԱԿ-ի և նրա կազմակերպիչների վերաբերյալ զեկուցագիր ։ Իլյա Մինևը և նրա կողմնակիցները բնութագրվել էին որպես ռեժիմի համոզված և վտանգավոր հակառակորդներ։ Մինևի և նրա խմբի մեկուսացումը թույլ տվեցին փոխել ՄԻՊԱԿ-ի գործունեության բնույթը։ Կազմակերպության ղեկավարության մեջ հայտնվեցին անհատներ, ովքեր այս կամ այն աստիճանով, վերահսկվում էին պետական անվտանգության մարմինների կողմից (Միաժամանակ, պառակտում տեղի ունեցավ թուրքական ազգային շարժման նկատմամբ վերաբերմունքի հարցում, թուրք ակտիվիստները հեռացան կազմակերպությունից և շուտով ստեղծեցին Շարժում հանուն իրավունքների և ազատությունների շարժումը)։ 1989 թվականի հուլիսին Սոֆիայի ՄԻՊԱԿ-ի մի խումբ անդամներ (այդ թվում ազգայնական «Գրոհ» կուսակցության ապագա առաջնորդ, Վլադիմիր Պուտինի քաղաքականության կողմնակից Վոլեն Սիդերովը) Իլյա Մինևին ազատեցին նախագահությունից, նույնիսկ առանց տեղեկացնելու կազմակերպության հիմնադիրին։ Մինևի փոխարեն ընտրվեց Ռումեն Վոդենիչարովը, ով կասկածվում էր պետական անվտանգության հետ կապ ունենալու մեջ։ Որոշ վերլուծաբաններ 1989 թվականին ՄԻՊԱԿ-ի այսպիսի վերափոխումը բնութագրում էին որպես «մարտարշավային գրոհ»։
Ռեժիմի փոփոխությունից հետո
1989 թվականի նոյեմբերի 10-ին Թոդոր Ժիվկովը հեռացվեց իշխանությունից։ ՄԻՊԱԿ-ի ակտիվիստները ձեռնամուխ եղան զանգվածային հասարակական շարժմանը և մասնակցեցին նոր քաղաքական կառույցների ձևավորմանը։ Միևնույն ժամանակ, բանտից ազատված Իլյա Մինևին և նրա կողմնակիցներին թույլ չտվեցին զբաղվել քաղաքականությամբ և նույնիսկ ելութ ունենալ մեծ լսարանների առջև ։ 1989 թվականի դեկտեմբերի 7-ին ՄԻՊԱԿ-ը միացավ «Ժողովրդավարական ուժերի միություն» (ԺՈՒՄ) կոալիցիային, որը հետագայում իշխանափոխություն գնաց բարեփոխված Կոմունիստական կուսակցության հետ։
1990 թվականի հուլիսի 28-ին Ռումեն Վոդենիչարովը հեռացավ նախագահության պաշտոնից։ ՄԻՊԱԿ-ի ղեկավարներ դարձան հայտնի բանաստեղծ Նիկոլայ Կոլևը, փիլիսոփա Յասեն Զլատկովը, Վասիլ Կոստովը։ Ընկերության հետագա գործունեությունն իրականացվում էր հիմնականում ԺՈՒՄ-ի շրջանակներում։
Էքվթիմե Թակաիշվիլի
Էքվթիմե Թակաիշվիլի (ექვთიმე თაყაიშვილი), ), վրացի պատմաբան, հնագետ և հասարակական գործիչ։
Ծնվել է Արևմտյան Վրաստանի Գուրիա մարզի (նախկինում՝ ռուսական կայսրության Քութայիսի նահանգ) Լիխաուրի գյուղում, գավառական ազնվականի ընտանիքում։ 1887 թվականին ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանը։ 1887-1917 թվականներին պատմություն է դասավանդել Թիֆլիսի հեղինակավոր դպրոցներում, այդ թվում՝ ազնվականական գիմնազիայում։ Միաժամանակ եռանդուն կերպով գիտական ուսումնասիրություններ է կատարել, 1907-1921 թվականներին նաև ղեկավարել Վրաստանի պատմության և ազգագրության ընկերությունը։ 1907-1910 թթ. մի շարք հնագիտական արշավախմբեր է կազմակերպել և պեղումներ կատարել Տայք-Կղարջքի հին վրացական համարած հատվածում՝ Տաո-Կլարջեթիում, որը մնացել է ներկայիս Թուրքիայի տարածքում։
Ռուսաստանում 1917 թվականին տեղի ունեցած փետրվարյան հեղափոխությունից հետո Թակաիշվիլին ակտիվորեն ներգրավվել է քաղաքական գործընթացներում, մասնակցել Վրաստանի ազգային ժողովրդավարական կուսակցության հիմնադրման աշխատանքներին, 1919 թվականին ընտրվել Վրաստանի սահմանադիր ժողովի նախագահի տեղակալ և այդ պաշտոնը վարել մինչև 1921 թվականը՝ մինչև 11-րդ կարմիր բանակի ներխուժմամբ Վրաստանում խորհրդային կարգերի հաստատումը։ 1921 թվականին հայրենիքից տարագրվելով Ֆրանսիա՝ իր հետ տարել, փրկել, պահպանել է վրացական նյութական մշակույթի բազմաթիվ մեծարժեք նմուշներ, որոնք հետագայում վերադարձրել է Վրաստանի կառավարությանը։ Մահից հետո դասվել է վրաց ուղղափառ եկեղեցու սրբերի շարքին։ Հետմահու արժանացել է նաև Վրաստանի ազգային հերոսի կոչման ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վրացի պատմաբաններ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Խորհրդային պատմաբաններ Կատեգորիա:Վրաստանի խորհրդարանի պատգամավորներ Կատեգորիա:Վրացի հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Վրացի հնագետներ
Վակֆ
Վակֆ (արաբ․ وَقْف‎, բառացի՝ կանգ առնել, դադար առնել, անշարժանալ), իսլամադավան երկրներում, սկսած արաբական տիրապետության ժամանակաշրջանից, պետության, ֆեոդալների և ունևոր հավատացյալների կողմից մզկիթներին, եկեղեցիներին (իսլամահպատակ քրիստոնեական երկրներում), բարեգործական կամ ուսանողական հաստատություններին իբրև հավիտյան անօտարելի, ապահարկ սեփականություն նվիրած հողային տիրույթներ ու այլ եկամտաբեր ստացվածքներ։ Հայկական աղբյուրներում և պաշտոնական, վավերագրերում «Վակֆ» տերմինը տառադարձված է «վախմ» և «վախուպ» ձևերով։ Հայոց եկեղեցին Վակֆի նման տիրույթներ ունեցել է դեռևս մինչև արաբ, տիրապետությունը, որոնց զգալի մասը ժառանգել է հեթանոսական տաճարներից։ 14 – 18 դարեր տարբերություն Վակֆ֊ի, «գանձագին» կամ վանքի միջոցներով գնված կալվածները ենթակա էին հարկման։ Վակֆի հանձնումը ձևակերպվում էր հատուկ նվիրատվական արձանագրությամբ (վակֆնամե), որտեղ նկարագրվում էր նվիրելիք հողերի և այլ օբյեկտների չափն ու սահմանները, նշվում եկամուտների բաշխման մանրամասները։ Եկամուտների տնօրինման պարտավորությունը դրվում էր հոգևոր հաստատության մութավալիի (խնամակալ-հոգաբարձու, քրիստոնյաների մոտ սովորաբար վանքի վանահայրն էր) վրա։ Արձանագրությունն ավարտվում էր «անեծքագրով», որով հանձնարարվում էր սրբությամբ կատարել Վակֆի օրենքները, ընդգծվում, որ Վակֆ, բացի կարճատև վարձակալությունից, այլ կարգի օտարման չի ենթարկվում։
Բորիսի (գյուղ, Գլոբինոյի շրջան)
Բորիսի (Бориси), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Գլոբինոյի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Բորիսի գյուղում բնակվում էր 608 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 5627 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 108,05 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Գլոբինոյի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Հիփ հոփ
Հիփ հոփ (Hip hop ), երաժշտական ժանր, որը ծնունդ է առել 1969 թվականին Նյու Յորքի Հարավային Բրոնքս թաղամասում։ Այն իր մեջ է ներառում մի քանի ուղղվածություններ՝ դիջեյ, MC (Master of ceremonies), բրեյք դանս և գրաֆիտի։
Անվան ստուգաբանություն
Հիփ (Hip) բառը օգտագործվում էր աֆրոամերիկյան բարբառում դեռ 1898 թվականին և նշանակում էր մարդու մարմնի շարժունակ մասերը, իսկ Հոփ (Hop) բառը՝ սեփական շարժումը։ «hip hop!» արտահայտությունը նաև նշանակում է խելացի շարժում։
Պատմություն
Հիփ հոփ անվանումը առաջին անգամ գործածության մեջ է մտել միայն ուղղվածության ստեղծումից հինգ տարի հետո։ Անվանման հեղինակն է դիջեյ Աֆրիկան (DJ Afrika)։ Մինչև հիփ հոփ անվանումը ստանալը, դիջեյ Քուլ Հերքը (DJ Kool Herc) այն անվանել էր Բի-բոյ, որը վերցված էր Break boys տերմինից։
Հիփ հոփ մշակույթը, որպես այդպիսին, հասարակության կողմից ընդունվեց 1972 թվականից։ Այս ժանրի միջոցով մի յուրօրինակ կապ ստեղծվեց սևամորթ և սպիտակամորթ հասարակական խմբերի միջև, որում մեծ դեր խաղաց հիփ հոփի գլխավոր ճյուղերից մեկը՝ ռեփ երաժշտությունը ։
Հիփ հոփ ժանրը իր ստեղծման օրվանից բազմաթիվ փոփոխությունների է ենթարկվել՝ ինչպես կառուցվածքային, այնպես էլ գաղափարական։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Երաժշտական ոճեր Կատեգորիա:Հիփ հոփ
Սուզան Քահրամաներ
Սուզան Քահրամաներ (Suzan Kahramaner, ), թուրք մաթեմատիկոս, Թուրքիայի առաջին կին-մաթեմատիկոսներից մեկը։
Կենսագրություն
Սուզան Քահրամաները ծնվել է Ստամբուլի Սկյութար թաղամասում 1913 թվականի մայիսի 21-ին։ Հայրը՝ Ռիֆկի Օսմանը, վիրաբույժ էր։
Կրթություն
Քահրամաները սովորել է Մոդա Նումյունե Ինաս տարրական դպրոցում։ Միջնակարգ կրթությունը ստացել է Նոտր Դամ Դե Սիոնում՝ 1924 թվականին։ 1934 թվականին բակալավրի որակավորում է ստանում։ Սուզանը հետո ընդունվում է Դարուլֆունյուն՝ Օսմանյան կայսրության բարձրագույն ուսումնական հաստատություն, որը հետո միավորվեց Ստամբուլի համալսարանին։ 1939 թվականին ավարտում է Ստամբուլի համալսարանի ասպիրանտուրան՝ մաթեմատիկաաստղագիտական ֆակուլտետը։ Արդյունքում գրում է դոկտորական ատենախոսություն՝ Քերիմ Էրիմի ղեկավարությամբ, որը Թուրքիայի առաջին մաթեմատիկն էր և դոկտորի աստիճան ուներ։
Կարիերա
1943 թվականին Չամլըջիի աղջիկների դպրոցի ուսուցչի ասիստենտ էր ։ Նույն թվականին սկսում է աշխատել Ստամբուլի համալսարանում՝ երկրորդ կուրսի մաթանալիզի հետազոտության օգնականի պաշտոնով։ 1943 թվականին Էդինբուրգում մասնակցում է Մաթեմատիկոսների միջացգային կոնգրեսին։ 1959-1960 թվականներին աշխատում է Ցյուրիխի համալսարանում։ 1966 թվականին Մոսկվայում Մաթեմատիկոսների միջացգային կոնգրեսին հանդես է գալիս ելույթներով։ Աշխատել է նաև Հելսինկիի համալսարանում ։ Գիտական հետազոտություններ է անցկացրել Հելսինկիում, Սթենֆորդում, Ցյուրիխում, Լոնդոնում, Փարիզում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:20-րդ դարի մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:Կին մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:Սկյուտարում ծնված անձինք Կատեգորիա:Թուրք կին ակադեմիկոսներ Կատեգորիա:Թուրք ակադեմիկոսներ Կատեգորիա:Թուրք ուսուցիչներ Կատեգորիա:Ստամբուլի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:20-րդ դարի կանայք Կատեգորիա:Թուրք գիտնականներ
Դրագովո (գյուղ, Խուստի շրջան)
Դրագովո (Драгово), գյուղ Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Խուստի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Դրագովո գյուղում բնակվում էր 4 450 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Խուստի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Քուրշունլու
Քուրշունլու, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Մալաթիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Չիկագոյի համալսարան
Չիկագոյի համալսարան (U of C, UC, UChicago, կամ պարզապես Չիկագո), մասնավոր գիտահետազոտական համալսարան Չիկագոյում, Իլինոյս, ԱՄՆ։
Այն հիմնվել է 1890 թ. Ամերիկյան Բապտիստական Կրթական Միության և նավթային մագնատ ու բարերար Ջոն Ռոկֆելլերի համատեղ ջանքերով։ Համալսարանի առաջին նախագահը դարձավ Վիլյամ Հարպերը։ Չիկագոյի համալսարանը միջազգային բարձր հեղինակություն ունի իր խիստ առաջադեմ կրթական ուղղվածության և մտավորականության համար ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան համալսարանների ասոցիացիա Կատեգորիա:Չիկագոյի համալսարաններ և քոլեջներ
Թեա Վիդիչ
Թեա Վիդիչ (Teja Vidič,), սլովենացի շախմատիստ, կանանց միջազգային վարպետ (2020)։
Կենսագրություն
Շախմատ խաղալ սովորել է Լյուբլյանայում գտնվող Բեժիգրադ վարժարանի երկրորդ դասարանում։ Դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել է Լյուբլյանայի համալսարան ի բժշկական ֆակուլտետ ։
2017 թվականի Սլովենիայի շախմատի առաջնության չեմպիոն ։ 2016 թվականի Սլովենիայի առաջնության արծաթե մեդալ ակիր (2-3 տեղեր՝ լրացուցիչ ցուցանիշներով առջևում էր Լաուրա Ունուկ ը) ։ 2012 թվականի Սլովենիայի պատանեկան առաջնության հաղթող (մինչև 14 տարեկան կատեգորիայում)։
Սլովենիայի հավաքականի կազմում մասնակցել է երկու շախմատային օլիմպիադա ների (2016 և 2018 թվականներ), Շախմատի Եվրոպայի թիմային առաջնության (2017 և 2019 թվականներ)  , երկու Միտրոպի գավաթի (2017 և 2018 թվականներ), Եվրոպայի պատանեկան թիմային վեց առաջնության (2011-2016 թվականներ՝ մինչև 18 տարեկան կատեգորիայում, 2014 թվականին թիմը դարձել է մրցույթի հաղթող, 2013 թվականին նվաճել է  բրոնզե մեդալ ներ), 2021 թվականի ՖԻԴԵ-ի առցանց օլիմպիադաների մասնակից ։
«ŽŠK Maribor» ակումբի կազմում Եվրոպայի 2018 և 2019 թվակնների ակումբային գավաթի մասնակից ։
«SK Baden» ակումբի կազմում Ավստրիայի Բունդեսլիգայի 2020 թվականի հաղթող։
2015 թվականի երիտասարդական աշխարհի առաջնության մասնակից (մինչև 18 տարեկան կատեգորիայում) ։ 2017 թվականի Պատանիների աշխարհի առաջնության մասնակից ։
Եվրոպայի 2018 թվականի առաջնության մասնակից ։
Մի շարք բաց մրցաշարերի, այդ թվում՝ 2018/19 թվականների Ռիլթոնի գավաթի մասնակից ։
Սլովենիայի ազգային հավաքականի ընկերներուհիների՝ Լաուրա Ունուկի և Լառա Յանժել ի հետ շախմատային ալիք են վարում « Twich» հարթակում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սլովենացի շախմատիստներ Կատեգորիա:Շախմատիստներ Կատեգորիա:Շախմատային օլիմպիադաների մասնակիցներ
Անօրգանական քիմիան Հայաստանում
Անօրգանական քիմիայի զարգացումը հանրապետությունում պայմանավորվել է հիմնականում տեղական հանքային և ոչ հանքային հումքի վերամշակման անհրաժեշտությամբ։ Առաջին գործնական հետազոտությունները վերաբերել են բազալտի հալման և բյուրեղացման օրինաչափություններին (Լևոն Ռոտինյան և ուրիշներ), որոնց արդյունքում Երևանում ստեղծվել է բազալտի փորձնական (հետագայում՝ մուլիտի) գործարանը։
Նեֆելինային սիենիտների հետազոտություններ
1930-ական թվականներին ԽՍՀՄ ԳԱ հայկական մասնաճյուղի քիմիայի լաբորատորիայում կատարվել են Նեֆելինային սիենիտների հետազոտություններ (Մանվել Մանվելյան և ուրիշներ), որոնք շարունակվել են ՀԽՍՀ ԳԱ Քիմիայի (1970 թվականից՝ ընդհանուր և անօրգանական քիմիայի) ինստիտուտում։ Այդ աշխատանքների հիման վրա մշակվել են նեֆելինային սիենիտների հիմնային ջրաջերմամշակմամբ ալյումինի և սիլիցիումի օքսիդների, նատրիումի և կալիումի մետասիլիկատների, երևանիտների ստացման տեխնոլոգիաները։ Հրանտ Բաբայանը հետազոտել է մի շարք սիլիկատային բազմաբաղադրամաս համակարգեր և առաջարկել նատրիումի մետասիլիկատի ստացման արտադրական եղանակ։ Աշխատանքներ են կատարվել ՀՀ հանքանյութերի, բազմամետաղների սուլֆիդային խտանյութերի, ինչպես նաև արտադրական թափոնների համալիր վերամշակման ուղղությամբ։ Մշակվել է ցեմենտի արտադրության մեջ արտադրական թափոն բնական գիպսը ֆոսֆոգիպսի վերամշակման արգասիքներով փոխարինելու արտադրաեղանակ։ Ստացվել են բարձր մաքրության, մաշակայուն և դյուրահալ բորատային ապակիներ, որոնք օգտագործվում են ռադիոսարքերի մագնիս. գլխիկների ֆեռիտների զոդման համար։
Ապակու ստացման տեխնոլոգիայի մշակում
1950-ական թվականներին ՀԽՍՀ ԳԱ Քիմիայի ինստիտուտում ծավալվել են ապակու քիմիայի և ստացման տեխնոլոգիայի մշակման հետազոտություններ։ Տեղական հումքի օգտագործմամբ ստեղծվել են օպտիկակական, մեխանիկակական և ջերմային տարբեր հատկություններով ապակիներ, մշակվել են զանազան կառուցվածքների էլեկտրավառարաններ, ստեղծվել են մոլիբդենային, անագօքսիդային և այլ էլեկտրոդներով խոր էլեկտրահնոցներ, որոնք արմատապես բարելավել են բորասիլիկատային ապակիների ստացման եղանակը ԽՍՀՄ-ում։ Ստեղծվել են դժվարահալ (մինչև 2300 °C) և դյուրահալ (մինչև 120 °C) ապակիների եփման ուղղակի տաքացման վառարաններ։ Այդ աշխատանքների արդյունքներն ամփոփվել են Կոստան Կոստանյանի «Բյուրեղապակի և տեսակավոր ապակիներ» (1964 թվական) մենագրության մեջ։
Լեռնային ապարների վերամշակման նոր եղանակներ են ստեղծվել Քարի և սիլիկատների ԳԱՄ-ում։ Գարեգին Մելքոնյանը մշակել և ներդրել է արտադրության մեջ մարգարտաշարից ապակու նոր հումքի (կանազիտ) ստացման անթափոն եղանակ։ Մշակվել են նաև փրփրապակու և բյուրեղացած ապակու ստացման եղանակներ։ Կազմակերպվել է «Արմնիկս» (Քարի և սիլիկատների ԳՀԻ) կոչվող ջերմա և ձայնամեկուսիչ սալիկների արտադրությունը։
Այլ նյութերի ստացման տեխնոլոգիաներ
ՀՊՃՀ-ում Լև Ձախարովը մշակել է կավահողբելտային ցեմենտի ստացման եղանակ, Հ. Գևորգյանն առաջարկել է հախճապակու կառուցվածքը բացատրող տեսություն, Ազատ Ալչուջյանը և Ազատ Գյուլգադյանը մշակել են Սվարանցի հանքանյութի համալիր վերամշակման եղանակ, հետազոտել են կատալիտիկ ակտիվություն ունեցող նյութեր։
Հետազոտություններ
1950-ական թվականներից ԵՊՀ անօրգանական քիմիայի ամբիոնում Տիրան Ղազանչյանը հետազոտել է ֆիզքիմիական վերլուծության եղանակների կիրառման հարցերը։ Կատարվել են անցումային տարրերի սուլֆատային, ամոնիակատային, հալոգենիդային բազմաբաղադրիչ համակարգերի հետազոտություններ (Ռաֆիկ Մխիթարյաև, Ալվինա Գալստյան)։ Մշակվել է տեղական հումքից (դոլոմիտ, մագնեզիտ և այլն) մագնեզիումի և նրա միացություների ստացման տեխնոլոգիա (Մամիկոն Դարբինյան)։ Սինթեզվել և հետազոտվել են տեսական ու գործնական նշանակություն ունեցող л և խելատային կոմպլեքսներ (Սարգիս Ավագյան)։ 1960-ական թվականներին Հ. Բաբայանի ղեկավարությամբ ծավալվել են սիլիկատային և ֆտորիդային բազմաբաղադրիչ համակարգերի ֆիզքիմիական հետազոտություններ։ Ստեղծվել է հազվագյուտ տարրերի քիմիայի և տեխնոլոգիայի ճյուղային լաբորատորիա, որտեղ վերամշակվել են բազմամետաղական հանքանյութեր ու արտադրական թափոններ։ Առաջարկվել են արտադրական թափոններից, կիսաարտադրական խտանյութերից ոսկու և այլ արժեքավոր տարրերի կորզման եղանակներ, Ալավերդու լեռնամետաղագործական կոմբինատի թափոնները վերամշակելու տեխնոլոգիա։ Մետաղ-հալոգեն համակարգերի հետազոտությունների շնորհիվ առաջին անգամ սինթեզվել են նիոբիումի հալկոգենիդները, ուսումնասիրվել են դրանց ֆիզքիմիական հատկությունները և բյուրեղային կառուցվածքը, սինթեզվել են կիսահաղորդչային հատկություններով հալկոգենիդային միացություններ և պինդ լուծույթներ, մշակվել է ցածրջերմաստիճանային պլազմայում դժվարահալ բարդ օքսիդների արագ ստացման եղանակ։ Այդ օքսիդների կառուցվածքի և ֆիզքիմիական հատկությունների ուսումնասիրմանդ առաջարկվել են արտադրական ալյումինատային լուծույթների քրոմազերծման ինքնատիպ եղանակներ (Լևոն Գրիգորյան)։ Հետազոտվում են տեղական դիատոմիտների, բենթոնիտային կավերի, հրաբխային խարամների կլանող հատկությունները (Ռոմանոս Հարությունյան)։
Կիրառական քիմիայի «Արիակ» ինստիտուտում (1974-1986 թվականին՝ ԻՌԵԱ ԳՀԻ-ի հայկական մասնաճյուղ, 1986-1991 թվականին՝ քիմիական ռեակտիվների և հատուկ մաքրության քիմիական նյութերի ԳՀԻ-ի հայկական մասնաճյուղ), Ստեփան Բաբայանի ղեկավարությամբ մշակվել են ցեոլիտների, հատուկ մաքրության սիլիկահողի, կապարի, սուսրի և այլ նյութերի ստացման արտադրական եղանակներ։ Տեղական հումքից, մասնավորապես դիատոմիտներից, ստացվել են որակով և կլանողունակությամբ համաշխարհային չափորոշիչներին համապատասխանող քրոմատագրային կլանիչներ, և կազմակերպվել է դրանց արտադրությունը (Ալիկ Բեգլարյան)։
Գունավոր մետաղներ
Գունավոր մետաղների ԳՀ և նախագծային ինստիտուտում հետազոտվել են պղնձամոլիբդենային, երկաթ պարունակող և այլ հանքանյութեր, մշակվել են դրանց հարստացման, ինչպես նաև ռենիում, վոլֆրամ և հազվագյուտ այլ տարրեր կորզելու եղանակներ։ Հետազոտվել է տեղական դիատոմիտների, բենթոնիտային կավերի, հրաբխային խարամների և այլ կլանիչների կլանող հատկությունները։
Կատեգորիա:Գիտությունը Հայաստանում Կատեգորիա:Անօրգանական քիմիա
Աղստևի շրջան
Աղստաֆայի (Աղստևի) շրջան (Ağstafa rayonu), շրջան ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության արևմտյան մասում։ Վարչական կենտրոնը Աղստև (Աղստաֆա) քաղաքն է։
Այժմ Աղստևի, ինչպես նաև հարևան Ղազախի շրջանները բնակեցված են ղարափափաղների ցեղախմբով, որոնք այժմ համարվում են ադրբեջանցիների ենթախումբ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1939 հիմնադրումներ Ադրբեջանում
Նովոպոլե (գյուղ, Լոմոնոսովսկի շրջան)
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 65 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Լոմոնոսովսկի շրջանի բնակավայրեր
Քաբուլ (օդանավակայան)
Համիդ Քարզայի անվան Քաբուլի միջազգային օդանավակայան ((փուշթուն։ د حامدکرزی نړيوال هوائي ډګر, դարի։ میدان هوائی بین المللی حامدکرزی) նաև հայտնի է որպես Խվաջա Ռոեշ)- խոշորագույն միջազգային օդանավակայան Աֆղանստանում,   Քաբուլի գլխավոր օդային դարպասը։ Հանդիսանում բազային օդանավակայան ազգային ավիաընկերությունների համար․ Ariana Afghan Airlines, Kam Air, Safi Airways։ 2014 թվականի հոկտեմբերին Աֆղանստանի նախարարների կաբինետը հաստատել էր Աֆղանստանի ազգային ասամբլեայի վերին պալատի առաջարկը` Քաբուլի օդանավակայանին Աֆղանստանի նախկին նախագահ Համիդ Քարզայի անունը շնորհելու մասին ։
Պատմություն
Քաբուլի օդանավակայանը կառուցվել է ԽՍՀՄ ինժեներների կողմից 1960 թվականին։ Այդ ժամանակ Աֆղանստանը փորձում էր հասնել այլ զարգացած երկրների մակարդակին բոլոր ոլորտներում, այդ թվում՝ զբոսաշրջության։ Տարանցիկ չվերթների հաշվին՝ կառավարությունը ծրագրում էր ներգրավել ճանապարհորդներ ԱՄՆ-ից, Հնդկաստանից և Եվրոպայից։ Պետության ծրագրերը ձախողվեցին 1979 թ., երբ սկսվեց Աֆղանստանի քաղաքացիական պատերազմը։ Այդ ամբողջ ժամանակահատվածում օդանավակայանը շահագործվում էր նախագահ Նաջիբուլայի և ԽՍՀՄ-ի կողմից՝ մինչև խորհրդային զորքերի դուրսբերումը երկրից։
1992 թվականին «Քաբուլ» օդանավակայանը հայտնվել էր մոջահեդների ձեռքում և կառավարվում էր մի քանի տարի, քանի դեռ նրանց չէր տիրացել Թալիբանը։
2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ի ԱՄՆ-ի ահաբեկչություններից հետո Աֆղանստան են մտցվել ՆԱՏՕ-ի զորքերը։ Մեկ ամիս անց ԱՄՆ Զինված ուժերի կողմից Քաբուլի օդանավակայանը կործանվել է օդանավակայանի հարթակներում կանգնած ինքնաթիռների հետ միասին։
2006 թվականին Աֆղանստանի կառավարությունն ընդունել է «Քաբուլ» միջազգային օդանավակայանի վերականգնման և զարգացման նախագիծը։ Օգնության եկավ Ճապոնիան։ Ծրագիրը ներառում էր 35 մլն ԱՄՆ դոլար արժողությամբ նոր ժամանակակից տերմինալի կառուցումը, ուղևորաշրջանառության աճը մինչև 100 000՝ 2011-ին։
Նշումներ
Կատեգորիա:Օդանավակայաններ Կատեգորիա:Օդանավակայաններ այբբենական կարգով
Գնդեվազ
Գնդեվազ, գյուղ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում, մարզկենտրոնից 35 կմ արևելք, Արփա գետի ձախակողմյան սարավանդի վրա՝ Երևան-Ջերմուկ նոր խճուղու ձախ կողմում, ծովի մակարդակից 1850 մետր բարձրության վրա։ Գնդեվազի շուրջ բարձրացող ոչ բարձր լեռները նրա տեղը դարձնում են մի գեղեցիկ ամֆիթատրոն։ Մարզկենտրոն Եղեգնաձորից հեռու է 30 կմ, մայրաքաղաք Երևանից հեռավորությունը՝ 163 կմ։ Մոտակա քաղաքը Ջերմուկն է, որից հեռավորությունը 12 կմ է։