cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կյանքի ժամացույց (Կրասնի Սուլին)
«Կյանքի ժամացույց» ստելա (Стела «Часы жизни»), քանդակագործական հորինվածք Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքում։ Տեղադրվել է 1997 թվականին քաղաքի 200-ամյակի առթիվ՝ Վորոշիլովի և Կուլտուրայի փողոցների խաչմերուկում։ Նախագծի հեղինակն է Վ. Գորելկինը ։
Նկարագրություն
«Կյանքի ժամացույց» ստելան Կրասնի Սուլինի 200-ամյակի առթիվ կանգնեցված հուշարձաններից մեկն է։ Քանդակագործական հորինվածքը կառուցվել է 1997 թվականին Վորոշիլովի և Կուլտուրայի փողոցների խաչմերուկում՝ արեգակնային ժամացույցի սկզբունքով։ Պատվանդանի աստիճանանշման վրա սյունից ընկնող ստվերով հնարավոր է որոշել ժամը 15-ից 30 րոպե ճշտությամբ, իսկ ամենաճշգրիտը՝ սեպտեմբերին, քանի որ հենց այդ ամսին է կառուցվել հուշարձանը։ Սյունը խորհրդանշում է ժողովրդի աներերությունը, քաղաքի զարգացումը և ձգտումը դեպի երջանիկ ապագան, ինչի վկայությունն է արևի խորհրդանիշը սյան գագաթին։ Արևի ներսում թռչուն է, որը հույսի, հաջողության, երազների և խաղաղության խորհրդանիշ է ։
«Կյանքի ժամացույց» նախագծի հեղինակն է քաղաքի գլխավոր ճարտարապետ Վ. Գորելկինը, որը որպես ստեղծման գաղափար վերցրել է պատմական ժամանակի իմաստային հաշվումը ։
«Կյանքի ժամացույց» ստելայի հեռավորությունը Կրասնի Սուլին քաղաքի կենտրոնից 291 մետր է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կրասնի Սուլինի տեսարժանություններ Կատեգորիա:1997 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կասպլյա-2
Կասպլյա-2 (Каспля-2), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սմոլենսկի շրջանի կազմում։
Քոբայրի վանք
Քոբայրի վանք  կամ Քոբայրավանք, միջնադարյան հայկական վանք Հայաստանի Լոռու մարզում՝ Քոբայր գյուղի մոտ։ Տեղակայված է Անդրերկաթուղու Քոբեր երկաթուղային կայարանից (Թումանյանի շրջան) արևմուտք՝ Դեբեդ գետի ձորալանջին, բարձրադիր դարավանդների ու դժվարամատչելի վայրում։ Այն զարգացած միջնադարում Հյուսիսային Հայաստանի հոգևոր, մշակութային և գրչության հայտնի կենտրոններից էր։
Կասպլյա-2
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 884 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սմոլենսկի շրջանի բնակավայրեր
Քոբայրի վանք
Պատմություն
Մենաստանը հիմնադրվել է Բագրատունյաց տան Կյուրիկյան ճյուղի Կյուրիկե Բ թագավորի դուստր Մարիամի կողմից 1171 թվականին ։ Քոբայրի վանքը զարգացած միջնադարի հայ ճարտարապետության աչքի ընկնող հուշարձանախմբերից է, որի պատմությունը սերտորեն կապվում է հայկական միջնադարյան նշանավոր ֆեոդալական տների` Բագրատունիների հարստության Կյուրիկյան ճյուղի և Զաքարյան տոհմի վրացադավան ներկայացուցիչների (Շահնշահ, Գիորգի, Մխարգրձել և ուրիշներ) գործունևթյա հետ։ Մատենագրական հիշատակություններից (Վարդան Արևելցի և ուրիշներ) երևում է, որ Քոբայրի  վանական համալիրի (որպես մենաստանի)  կառույցների ընդարձակումը սկսվում է 12-րդ դարի վերջից 13-րդ դարի սկզբին, երբ վանքը Կյուրիկյաններից անցնում է Զաքարյաններին։ Այդ ժամանակ են կառուցվում գլխավոր եկեղեցին, մատուռ-ավանդատունը, դրան արևմուտքից կից բաց սրահը, սեղանատունը, զանգակատուն-տապանատունը, մատուռները և ամրաշինական կառույցները։ Դրանք բոլորն էլ այսօր կիսավեր վիճակում են։ Անվան ծագումը կապվում է այր (վրացերեն` քոբ) բառի հետ։ Ժայռեղեն խոր կիրճի գեղանկարն բնության հետ հոըշարձանների ներդաշնակ զուգակցումը վանքի համայնապատկերը դարձնում է բացառիկ տպավորիչ։ Հուշաևձանախմբի արևմտյան հանդիպակաց մասում կախված է մոտ 150մ բարձրությամբ ուղղաձիգ ժայռ` շթաքարերի նմանվող սյունափնջերով և խորանատիպ խորշերով, որոնցից հորդող ջրվեժի փրփրալի շիթերը միալար նվագով լրացնում են ներշնչող պատկերը։
Համալիրն աչքի է ընկնում ճարտարապետական արժեքավոր հուշարձաններով, ընդգհանուր պատճառաբանված հորինվածքով, քարի մշակման և հարդարման բարձր մակարդակով, միջնադարյան հայ մոնումենտալ գեղանկարչության պսակը կազմող որմնանկարներով։ Այն հանդիսացել է միջնադարի կարևոր հայ գրչօջախներից և մշակութային կենտրոններից մեկը, որի հետ է կապվում 12-րդ դարի նշանավոր մատենագիր Դավիթ Քոբայրեցու գործունեությունը։ 13-րդ դարի կեսերին Քովայրը Կյուրիկյաններից արդեն անցել էր Զաքարյաններին` միաբնակ հաստատությունից վերածվելով քաղկեդոնականի (վրացադավան)։ Դրանով է պայմանավորված հուշարձանների մի մասի վրա վրացերեն արձանագրությունների, վրացաոճության եզրեր ունեցող հարդարանքի տարրերի առկայությունը։
Ներկայումս հուշարձանախմբին կարելի է մոտենալ Քոբեր կայարանի կողմից` մեծ թեքություն և կտրտվածություն ունեցող մի նեղլիկ արահետով։
Հիշատակություններ
Քոբայրի վերաբերյալ հիշատակություններ են պահպանվել Վարդան Արևելցու, Մխիթար Այրիվանեցու, Կիրակոս Գանձակեցու, Ներսես Լամբրոնացու մոտ   ։ Ըստ Վարդան Արևելցու և Մխիթար Այրիվանեցու՝ Քոբայրում կուսանոց է գործել։
14–16-րդ դարերում Քոբայրի վանքի գործունեությանը վերաբերող վկայությունները սակավաթիվ են։ Դրանք մի քանի տապանաքարերի հիշատակագրեր են, որոնք հայտնաբերվել են վանքի տարածքում։ Ըստ վրացերեն արձանագրությամբ մի տապանաքարի ՝ այստեղ է թաղված Իվանեի որդի և Շահնշահի եղբայր Վահրամը, որն ապրել է 1350-ական թվականներին,  Զաքարե ամիրսպասալարի որդի Շահնշահը, վերջինիս որդիներ` Գիորգին, Մխարգրձելը։ Մեկ այլ վրացագիր տապանաքարի վրա արձանագրված է՝ «Դավիթ՝ Շալվայի որդի» ։ Քոբայրում են թաղված  հոգևոր և աշխարհիկ նշանավոր գործիչներ։
1442 թվականին Ոհաննե Թմոքվեցի գրչի կողմից Սերկևլի գյուղում ընդօրինակած Տոնականի հիշատակարանում քանիցս հիշվում է պարոն Շալվեն՝ որպես «... հաւատարիմ ծառայս աստուծոյ պարոն Շալուէս, ցանկացող եղև լուսափայլեալ և մեծապառ տաւնականիս, ի հաստատութիւն կաթողիկէ եկեղեցւոյ» և նրա որդին «... նորաբողբոջ դեռաբուսիկ զաւակի սոցա՝ պարոն Դաւթին, զի տէր աստուած պահեսցէ զսա անփորձ և անսասան մինչև ի խորին ծերութիւնն, ամէն» ։ Մեկ այլ ձեռագրում՝ 1441 թվականին ընդօրինակված Ճառընտիրում, Շալուեն հիշատակվում է․
Այս հիշատակություններից պարզ է դառնում, որ վերոհիշյալ անձիք ապրել են 15–16-րդ դարերում և գուցեև ուղղափառ դավանությանը հարելով՝ թաղվել Քոբայրի վանքում։
17-րդ դարում Քոբայրը հիշատակվում է Շմավոն Աբեղենց Դսեղեցու ընդօրինակած ձեռագրում (Մատենադարան, 1473) արդեն որպես «... յանապատս Քոպայրոյ Բարձրաբերձ Աստուածածինիս, որ է Լօռի» ։ 18-րդ դարի կեսերին, ըստ Վախուշտի արքայազնի տեղեկության, այնտեղ գործող եկեղեցի է եղել, այն էլ միաբնակ դավանության ։
Ճարտարապետություն
Քոբայրի վանքի շինությունների ճարտարապետական հարդարանքում զգացվում է վրացական ճարտարապետության ազդեցությունը, քանի որ այն անցել էր Զաքարյանների տոհմի վրացադավան ներկայացուցիչներին ։
Քաղկեդոնական ազդեցությունը զգացվում է Հայաստանի հատկապես հյուսիսային շրջաններում։ Վրացական ազդեցության ամենաակնառու տարրը եկեղեցիների ճակատները խաչաքանդակներով զարդարելն էր, որը ստեղծվում էր խիստ ընդգծված պրոֆիլի միջոցով (Հառիճ, Գանձասար, Ախթալա, Քոբայր)։ 10–12-րդ դարերում Հայաստանում եկեղեցիների ներքին տարածությունները որմնանկարներով քիչ զարդարելը վրացական որոշակի ազդեցությամբ փոխվում է 13-րդ դարում ։
Որմնանկարներով զարդարված էին Քոբայրի գլխավոր եկեղեցու խորանը, մատուռ-ավանդատունը, բաց սրահն ու զանգակատան առաջին հարկը։ Դրանք համեմատաբար լավ են պահպանվել միայն գլխավոր եկեղեցում և մատուռ-ավանդատանը ։ Քոբայրի հուշարձանախմբի կառույցների պատերին, ինչպես նաև եղած և հայտնաբերված տապանաքարերի վրա առկա են մեծ թվով վրացերեն արձանագրություններ։
Ներքին հարդարանք
Քոբայրը հռչակված է իր բարձրարվեստ որմնանկարներով, որոնք զարդարում են նրա 4 շինությունները։ Հուշարձանների հիմնական խումբը բաղկացած է երեք եկեղեցիներից, զանգակատուն-տապանատնից, սեղանատնից, մատուռներից, խաչքարերից, պարսպապատերի մնացորդներից,  մատուռ-ավանդատնից, սյունասրահից։ Վերջին երկուսում մնացել են որմնանկարների միայն աննշան մասերը։
Պարսպապատերի մնացորդները ռելիեֆի բարդությամբ պայմանավորված, ունեն ազատ դասավորություն և աչքի  չեն ընկնում համակարգվածությամբ և փոխկապակցվածությամբ։ Տարածքը եզերող ժայռերում շատ կան դժվարամատչելի այրեր ու պատսպարաններ` մի մասը ամրացված պատերով։ Իր մեծությամբ ու  անմատչելիությամբ հատկապես աչքի է ընկնում «Սղնախ» (ապաստարան) կոչվածը։ Հուշարձանների պատերը հիմնականում բազալտե սրբատաշ խոշոր քարերով են կապակցված կրաշաղախով։
Մատուռ-ավանդատուն
Եկեղեցուն հյուսիսից կից է քառակուսուն մոտ համաչափություններով մատուռ-ավանդատունը` ծածկված փոքր-ինչ սլաքաձև թաղով։ Մուտքը արևմուտքից է, պատած նրբահյուս պարակալով։ Հաավային պատում ունի եկեղեցի բեմի հետ կապող հետագայում բացված դուռ։ Այդ պարագան, ինչպես նաև եկեղեցու հետ կցման կարի առկայությունը (որտեղ շարվածքի շարքերը և հորիզոնական կարերը չեն համապատասխանում  իրար), մատնում են եկեղեցուն  մատուռ-ավանդատան կցված լինելը։ Հորինվածքային և ոճական ընդհանրությունները թույլ են տալիս ենթադրելու, որ նրանց միջև ժամանակագրական մեծ խզում չկա։ Մատուռ-ավանդատունը ևս եղել է սվաղված և որմնանկարներով պատած։ Դրանք պահպանվել են խորանի հյուսիսային և հարավային պատերի վրա։ Խորանի որմնանկարները կատարված են նույն հորինվածքային սխեմայով, ինչ որ մեծ եկեղեցում։ Տարբերությունը միայն վերին շարքում է. այստեղ Օդիգիտրիայի փոխարեն Բարեխոսության տեսարանն է (Դեիսուս)։ Հյուսիսային և արևմտյան պատերին Աստվածամայր և նվիրատուների դիմանկարի մնացորդներ են։ Մատուռ-ավանդատնում որմնանկարներից պահպանվել են միայն հատվածներ, համեմատաբար ամբողջականը բեմի վրայինն է։ Գմբեթարդին պատկերված է «Բարեխոսության» տեսարանը, միջին շարքում՝ «Հաղորդությունը», ներքևում՝ սրբերը։ Արևմտյան և հյուսիսային պատերին նկարված են «Տիրամոր ննջումը» և պատվիրատու-մեկենասները՝ Սուրբ Գևորգի առջև կանգնած։
Քոբայրի որմնանկարների պատկերագրությունն առնչվում է բյուզանդական գեղազարդման համակարգին, սակայն նրանց ոճական առանձնահատկությունները վկայում են, որ գերիշխողը տեղական ավանդույթն է, արևելաքրիստոնեական միտումով (հարթապատկերայնության հակումը, շարժումների պայմանականությունը, եզրագծերի օգտագործումը որպես գեղարվեստական արտահայտչականության միջոց, սրբերի արևելյան դիմագծերը և այլն)։
Զանգակատուն-տապանատուն
Զանգակատուն-տապանատունը գտնվում է մեծ եկեղեցու հյուսիսային մասում` ավելի բարձր տեղադրությամբ։ Քառակուսի հատակագիծով դահլիճ է, որն արևելքում ավարտվում է ողջ լայնությունը բռնող խորանով։ Խորանն ունի զույգ պատուհաններ, որոնցից ցած մինչև բեմն իջնող կիսաշրջանաձև կտրվածքով զույգ խորշեր են։ Ծածկը կիսագլանաձև թաղ է, ուժեղացված պահունակներին հենվող կամարներով։ Հատակը հարթեցված ժայռ է, մասամբ ծածկված տապանաքարերով։ Ներքուստ նկատելի են ուշ շրջանի սվաղի հետքեր։ Մուտքը եզերված է եռաշարք շթաքարե պարակալով, իսկ հարավային պատուհանը` ռոմբահյուս զարդաքանդակներով։ Հարավային պատուհանի արևելյան կողմում փորագրված է արևի ժամացույց։ Զանգակատան շքամուտքի արևելյան կողմի վրացերեն արձանագրության համաձայն՝ զանգակատուն-տապանատունը կառուցվել է 1279 թվականին Շահնշահ Ամիրսպասալարի որդու՝ Մխարգրձելի և նրա կնոջ՝ Վանենիի կողմից։ Միակ մուտքը հարավից է, միջին մասից շեղված դեպի արևմուտք։  Շքամուտքի ուղղանկյուն, աստիճանաձև հորինվածքով շրջանակը զարդարված է փոքրիկ փորագիր եռանկյունների հաջորդական շարքով։ Աստիճանաձև շքամուտքի մեջ ամփոփված է կիսասյունիկի վրա հենված ճակատակալ քարը, որն ունի պարզ հարդարում։ Նրա աջ և ձախ անկյուններում մեկական վարդյակ է, իսկ բարավորի հարթ մակերեսին կա ելնդավոր գոտիով ընդգծված, երեք տառից բաղկացած εκ° հունատառ մակագրություն, որն εκκλησία բառի հապավումն է։ Շինությունը պսակված է եղել ութսյունանի ռոտոնդայով` զանգաշտարակով, որից ծածկի վրա մնացել են հիմքի ձևավոր քարերով շարքը և սյուների խարիսխներից երեքը։ Տարածքում շատ կան փնջաձև սյուների բներ, խոյակների, խարիսխների, կամարների և այլ քարեր, որոնց մեծ մասը պատկանել է զանգաշտարակին։ զանգակատուն հարավային միակ մուտքի դիմաց բացվեցին ամբողջական և բեկորային տապանաքարեր՝ մի մասը վրացերեն արձանագրություններով։ Մուտքի առջև վրացերեն արձանագրությամբ երկու տապանաքար ընթերցել էր հանգուցյալ Պարույր Մուրադյանը։ Ըստ այդ վերծանության՝ առաջինը պատկանում էր Չաչայի որդի Իվանեին, երկրորդը՝ Մամամթավարի (Հայրապետի) որդի Պետրեին ։ Զանգակատան հարավային հատվածի մաքրման արդյունքում հայտնաբերված տապանաքարերից ինն ամբողջական են, բոլորն էլ հարդարված եզրային ակոսազարդով։ Դրանցից հատկապես կարևորվում է եզրային ակոսազարդով պարփակված կամարի մեջ հոգևորականի բարձր աստիճանը ցուցող սխեմատիկ պատկերով և վրացերեն արձանագրությամբ տապանաքարը։ Հայտնաբերվել են նաև տապանաքարերի ինը բեկոր, որոնցից չորսը վրացերեն արձանագրություններով, մեկը՝ մարդու սխեմատիկ պատկերի հատվածով։ Զանգակատան մուտքից արևելք երկշար հիմնախարիսխն է։ Ուշագրավ է, որ ներքուստ ևս զանգակատան հյուսիսարևմտյան պատերի հիմքում, նույն մակարդակի վրա, երկաստիճան մշակումով ժայռն է։ Քոբայրի զանգակատուն-տապանատունը իր տիպի առանձին կանգնած փոքրաթիվ օրինակներից է։ Ուշագրավ է զանգակատան և տապանատան միատեղման առումով։
Գտածոներ
Պեղման-մաքրման աշխատանքների արդյունքում հայտնաբերվեցին խեցեղեն և մետաղե փոքրաքանակ առարկաներ, ինչպես նաև զանգակատանը պատկանող ծածկասալերի հատվածներ և քանդակազարդ մի բեկոր։
Խեցեղեն գտածոները բեկորային են, գերազանցապես խոհանոցային կոպիտ ամանեղեն. կժեր, կճուճներ, քրեղաններ, թասեր, խփեր։ Սրանց մեջ առանձնանում են կարմրափայլ և կարմրաներկ թասերի բեկորները և ամբողջացող սափորը՝ գտնված օջախի շրջակայքից։ Այն միականթ է՝ պարանոցի և իրանի հատվածներում հորիզոնական գծազարդերի միջև սանրաքաշ ալիքազարդերով։ Կան նաև ջնարակած անոթների սակավաթիվ բեկորներ, որոնք թվագրվում են 12–13-րդ և 14–16-րդ դարերով։
Շրջակայք
Տեղանքի առանձնահատկություններից ելնելով՝ օգտագործել են նաև ժայռը, հարթեցնելով ու հարմարեցնելով նրան։ Այն շատ հաճախ ծառայել է որպես շինության հատակ, պատ կամ նախաբակ։ Զանգակատան մուտքին անմիջապես հարող տարածքում կա ջրահեռացման խնդիր։ Այն առկա է ամբողջ վանքի տարածքում, նույնիսկ զանգակատուն-տապանատան ներսում, որտեղ ջրահեռացման համար հարթեցված ժայռի մեջ առվակոս են փորել։
Վանքի հյուսիսային կողմում, գլխավոր մուտքի դիմաց թաղածածկ, միանավ, երկրորդ եկեղեցին է (13-րդ դար)։ Քոբայրի սեղանատունը (13-րդ դար) գտնվում է տապանատուն-զանգակատնից արևմուտք։ Քոբայրը եզերող բարձր պարսպապատերից պահպանվել են միայն հյուսիսային և արևելյան հատվածները։
Քոբայրում են թաղված Զաքարե Բ Զաքարյանի որդի Շահնշահը, վերջինիս որդիներ Գիորգին, Մխարգրձելին և եղբայրը՝ աթաբակ Վահրամը։
Ջրահեռացման համակարգ
Արևմտյան կողմում զանգակատան ստորին շարքերի հիմքում ժայռն է, իսկ վերին հատվածում ժայռի և զանգակատան միջև ստեղծված է մոտ 1,5 մ լայնությամբ միջանցք։ Միջանցքը մաքրելիս պարզվեց, որ ժայռի ստորին հատվածում ջրահեռացումն ապահովելու համար առվակոս էր փորված 3.9 մ երկարությամբ, որի շարունակությունն էր կազմում 7 կավե փողրակներից կազմված խողովակաշարը՝ 3 մ երկարությամբ։ Փողրակների երկարությունը մոտավորապես 42–43 սմ է, տրամագիծը լայն հատվածում՝ 14 սմ, նեղ մասում՝ 8 սմ։ Խողովակներն ամբողջական են, բայց ջարդոտված։ Դրանք վառ աղյուսագույն են, նեղ հատվածում առկա է շրջանաձև, ուռուցիկ գոտի՝ հաջորդ խողովակին միանալու համար (երկարությունը՝ 7–8 սմ)։ Խողովակաշարը հարավային մասում ընդհատվում է և, տեղանքի առանձնահատկություններից ելնելով, կարելի է ենթադրել, որ այն շարունակվել է ժայռի ամբողջ երկայնքով, իսկ միջով հոսող ջուրը թափվել է ձորը։
Ջրահեռացման համակարգը բավական զարգացած էր միջնադարյան Հայաստանում, հատկապես խոշոր քաղաքներում, գյուղաքաղաքներում, ամրոցներում, պալատներում՝ գործող բաղնիքների կեղտաջրերը հեռացնելու հետ կապված ։ Եվ պատահական չէ, որ բնականից հորդահոս ջրեր ունեցող Քոբայրի վանքի տարածքում ևս կիրառել են ջրահեռացման այսպիսի համակարգ՝ ջրի կուտակումներից խուսափելու համար։ Այդ նպատակով օգտագործել են և՛ հիմնաժայռը՝ առվակոսներ փորելով, և՛ կավե խողովակաշարը, որտեղ դրա անհրաժեշտությունը կար։
Սենյակ
Ուշագրավ է զանգակատան հյուսիսում բացված կառույցը, որն անմիջապես կցված էր նրան։ Այն գրեթե քառակուսի հատակագծով սենյակ է՝ 4.13 x 3.10 ներքին չափերով։ Սենյակի համար իբրև հարավային պատ ծառայել է զանգակատան հյուսիսային ճակատը, իսկ արևմտյանը՝ ժայռը։ Սենյակն ամբողջացնելու համար կառուցվել են միայն արևելյան և հյուսիսային պատերը (պատերի հաստությունը՝ 0.8–1 մ)։ Միակ մուտքը հյուսիս-արևմուտքից է։ Դռան բացվածքի լայնությունը 1 մ է, բարձրությունը մինչև քարե շեմը՝ 1.15 մ։ Պատերը շարված են անմշակ քարերով և հողի լիցքով։ Ներքուստ նկատվում են սվաղի հետքեր։ Սենյակի ներքին հատվածը պեղելիս հարավարևելյան հատվածում բացվեց քառանկյուն օջախ, որի մեջ դրված էր ամբողջական երկկանթ մի անոթ։ Օջախն անմիջապես ժայռի վրա էր (պահպանված բարձրությունը՝ 34 սմ, տրամագիծը՝ 52 սմ, պատերի հաստությունը՝ 6 սմ)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայկական առաքելական չգործող վանքեր և եկեղեցիներ (Հայաստան) Կատեգորիա:12-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Վաչժիգաել
Վաչժիգաել (Вачжигаель), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Կոժիմյու գետի ձախ ափից 2 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 18 կմ։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթաավազանը Պեչորա գետն է մինչև թափվելը Ուսա, գետի գետային ավազանը Պեչորա ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կոմի Հանրապետության գետեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Վելիկոբրատալովսկոե
Վելիկոբրատալովսկոե (Великобраталівське), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Լյուբարսկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1930 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Վելիկոբրատալովսկոե գյուղում բնակվում էր 34 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 3333 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 10,2 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Լյուբարսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1930 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
(1612) Հիրոսե
(1612) Հիրոսե (Hirose), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1950 թվականի հունվարի 23-ին Կառլ Ռեյնմուտի կողմից Հայդելբերգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,098997 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,8019 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,3961 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1992,65 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,180664 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 16,85° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1950 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կառլ Ռեյնմուտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Շապին Գարահիսարի գավառ
Շապին Գարահիսար, գավառ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթում։ Կենտրոնը Շապին Գարահիսար քաղաքն էր։
Երբեմն մտել է նաև Տրապիզոնի վիլայեթի կազմի մեջ։
Պատմություն
Տեղի հայերի մեծ մասը թուրքերի կոտորվեցին 1895-1896 թվականի ջարդերի և 1915 թվականների Մեծ եղեռնի ժամանակ։Կենդանի մնացածները տարագրվեին տարբեր երկրներ։
Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 80 000 բանկիչ, որից 35 000-ը հայեր էին։
Տնտեսություն
Հայերի հիմնական զբաղմունքը արհեստներն էր։ Լայն տարածում ուներ գորգագործությունը։
Պատմամշակութային կառույցներ
Շապին Գարահիսարը 1903 թվականին ուներ 3 վանք և 32 գործող եկեղեցի։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գավառներ
Ջուն Ին Գի
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի դերասաններ Կատեգորիա:Հարավկորեացի կինոդերասաններ Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասաններ
Միրգորոդ
Միրգորոդ (Миргород), քաղաք Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Միրգորոդի շրջանում, մարզային նշանակության քաղաք, շրջկենտրոն։ Հիմնադրվել է 1575 թվականին։
2011 թվականի տվյալներով Միրգորոդ քաղաքում բնակվում էր 41 239 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 19 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 2172 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Միրգորոդի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքներ Կատեգորիա:1575 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Մեր նախորդ շրջանի բանաստեղծները
«Մեր նախորդ շրջանի բանաստեղծները», Հովհաննես Թումանյանի հոդվածներից մեկը, որն առաջին անգամ տպագրման է հանձնվել 1899 թվականին, սակայն գրաքննությունն արգելել է տպագրությունը ։
Պատմություն
«Մեր նախորդ շրջանի բանաստեղծները» հոդվածն անավարտ է, տպագրության է հանձնվել «Տարազ» շաբաթաթերթին, շարվել է, սակայն գրաքննությունն արգելել է տպագրությունը։ Առաջին անգամ Վրացական ԽՍՀ Պետական կենտրոնական արխիվում պահվող «Տարազ» շաբաթաթերթի առանձնատիպից տպագրվել է Հովհաննես Թումանյանի «Երկերի ժողովածու վեց հատորով» (1940-1959 թվականներ) շարքի 4-րդ հատորի 61-63-րդ էջերում։
Թումանյանի «Երկերի ժողովածու»-ի 6-րդ հատորում արտատպվել է «Երկերի ժողովածու վեց հատորով» (1940-1959 թվականներ) շարքի 4-րդ հատորից։
Թումանյանը հոդվածն սկսել է Խաչատուր Աբովյանի «Վերք Հայաստանի» վեպից հատվածով։ Հիշատակվում են նաև Սմբատ Շահազիզը, Մկրտիչ Պեշիկթաշլյանը, Միքայել Նալբանդյանը, Ռափայել Պատկանյանը, Մեսրոպ Թաղիադյանը։
Սառգվեռե
Սառգվեռե (Sargvere), գյուղ Էստոնիայի Յարվամաա նահանգի Պաիդե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 191 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Յարվամաա նահանգի Պաիդե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Սիֆո
Սիֆո, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Եվդոկիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
(9475) 1998 QC19
(9475) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1998 թվականի օգոստոսի 17-ին ԼԻՆԵԱՐ ծրագրի կողմից Սոկոռոյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,167954 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,736 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,5999 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2059,52 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,174798 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,59° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1998 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:ԼԻՆԵԱՐ ծրագրի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ժան-Պիեռ Բեռնարի դիմաքանդակ
Պատմություն
Շվեյցարացի բժիշկ Ժան-Պիեռ Բեռնարի բեղմնավոր կապը Հայաստանի հետ սկսել է 1988 թվականի Սպիտակի երկրաշարժի օրերից։ Ժան-Պիեռ Բեռնարը եղել է «Արաբկիր» Միացյալ մանկական բարեգործական և «Ստեֆան Էլմաս» հիմնադրամների նախագահ ։
Բացման արարողություն
Ապրիլի 28-ին, հուշարձանի բացման արարողությանը ներկա են եղել Ժան-Պիեռի այրին ու որդին` Ֆրանսուազ Բեռնարն ու Մարտեն Բեռնարը, Հայաստանում Շվեյցարիայի արտակարգ և լիազոր դեսպան Լուկաս Ռոզենկրանցը, Ժան-Պիեռի հայաստանցի գործընկերները, ընկերներն ու աշակերտները ։ Բացման արարողության ժամանակ Հայաստանում Շվեյցարիայի դեսպան Լուկաս Ռոզենկրանցն ասել է․
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դիմաքանդակ Կատեգորիա:Էմին Պետրոսյանի քանդակներ
Մինդելու (Կաբո Վերդե)
Միդելո (Mindelo) նավահանգստային քաղաք Կաբո Վերդեում գտնվող Սանտ Վինսենտ կղզու հյուսիսային մասում։ Մինդելում է գտնվում Նոսսա Սենհորա ծխական համայնքի և Սենտ Վինսենտի նստավայրը։ Քաղաքը համարվում է կղզու բնակչության 93%-ի տունը։ Մինդելուն հայտնի է իր գունեղ և կենդանի կառնավալներով, որոնց արմատները գալիս են Պորտուգալական մշակույթից, հետագայում արդեն ազդել են Բրազիլական մշակույթի վրա։
Պատմություն
Բնական պաշարների սակավությունը և երկարատև երաշտը խանգարում Սան Վիսենտե կղզում մշտական բնակչություն հաստատելու համար։
Ի շնորհիվ բնական Պորտու Գրանդե ծովածոցի կղզուն մոտենում էին ծովահենների և կրոսարների նավերը, որոնք փնտրում էին զոհեր և ցանկանում էին այլ քաղաքներ գրավել, հանգստի համար կամ սեփական կառավարությունից ներդրումների սպասելու համար։ 1624 թվականին կղզում ջրի և պարենամթերքի պաշարները լրացնելու համար կառանել են 26 հոլանդական ֆրեգատ (հետախուզական նավ) 500 թնդանոթով և 3300 հոգանոց անձնակազմ ադմիրալ Յակոբ Վիլեկենսկի ղեկավարությամբ, որի վերջնական նպատակն էր գրավել Բրազիլիայում Բոլոր Սրբերի ծովածոցը .։
Մինչ 1781 թվականը նավահանգիստը շարունակում էր օգտագոծվել ծովահենների կողմից։
1795 թվականին հայտնվեցին առաջին բնակիչները՝ 20 մարդ բարձր խավի ներկայացուցիչ և 50 ստրուկ։ Նրանք բնակեցվեցին Ֆոգու և Սան Վիսենտե կղզիներում։ Ղեկավար է նշանակվում Ժոաու Կարլուշ դա Ֆոնսեկա Ռոսադոն, հարուստ մարդ, որը ծնվել էր Տավիրեում։ Ներկայիս Ալդեիա Կույս Մարիամ Աստվածածնի եկեղեցու տեղում եղել են տասնյակ վրաններ և տնակներ։
1819 թվականին նահանգապետ Անտոնիո Պուսիչը տեղափոխում է 56 ընտանիք (ավելի քան 120 մարդ) Սանտու Անտանից։ Նա երազում է քաղաքի մասին, որը պետք է կոչվի Լեոպոլդիան, ի պատիվ Բրազիլիայի կայսրուհի Մարիի Լեոպոլդիան Ավստրիացու, կայսր Պեդրո IV-ի կնոջ։
1821 թվականին կղզիում բնակվում է 295 մարդ։ Երաշտի հետևանքով կղզու ոչ այդքան մեծ բնակչությունը կրճատվում է։
Չնայած դժվարություններին իշխանությունները վճռական էին կառուցել մեծ քաղաք Պորտու Գրանդե ծովածոցում։ Լիբերալ իշանության ավելացման հետ քաղաքում 1835 թվականի սեպտեմբերին նահանգապետ է նշանակվում Ժոակին Պերեյրա Մարինյուն։ Հաջորդ տարի քաղաք այցելեց անգլիացի Ջոն Լյուիսը, որպեսզի գնահատի արդյոք կարող է ծովածոցը ծառայել նավահանգիստ Բրիտանական արևելահնդկական ընկերության համար։
Մարինյուն պաշտպանում է Կաբո Վերդեի նոր մայրաքաղաքի կառուցումը Պորտու Գրանդեում։ 1838 թվականի հունիսի 11-ի թագավորական և նախարարական հրամանը, լիազորում է տեղափոխել մայրաքաղաքը Պրայաից Սան Վիսենտե։ Բայց այդ հրամաը դատապարտված էր ձախողվամ, հիմնականում այն բանի համար որ նախկին մայրաքաղաքի կողմնակիցների դեմ լինելու և նահանգապետ Մարինյու խանդավառության նվազման համար։
Այսպես թե այնպես 1838 թվականին Բրիտանական արևելահնդկական ընկերության, որը խարսխվել էր Սան Վիսենտում, սկսեց ածուխի հանքարտադրությունը։ Իսկ մետրոպոլիտում մարկիզ Դե Սա դա Բանդեյերը հայտնեց նրա մասին, որ Պորտու Գրանդե ծովածոցում բնակավայրը ստացել է Մինդելու անվանումը, ի պատիվ Պեդրո IV-ի բանակ արշավի դեպի Պորտուգալիա Միդնելու քաղաքի ափի մոտակայքը։
1851 թվականի հուլիսից թույլատրեվել է ազատ շինարարությունը։ Որպեսզի պաշտպանեն քաղաքը կողոպտիչներից և ծովահեններից, 1852 թվականին կառուցվել է Ֆորտ Դել Ռեյը զինվորական կայազորով և 7 հարվածային կետերով։
1857 թվականի մարտի 10-ի հրամանով Սան Վիսենտեում վերացվում է ստրկությունը, իսկ հաջորդ տարում Սան Նիկոլայում և Սանտու Անտանում։
1858 թվականին Մինդելուն, որը ուներ 4 փողոց, 170 տուն և 1400 բնակիչ ստացավ քաղաքի կարգավիճակ։
Հանկարծակի 1861 թվականին կղզիում տարածվեց դեղին տենդի համաճարակը, որի հետևանքով քաղաքի բնակչության կեսը մահացան։ Այդ պատճառով կանգնեցվեց ածուխի արդյունահանումը, քանի որ աշխատակիցների քանակը կրճատվել էր։ Այդ սարսափելի ճգնաժամից հետո քաղաքը կամաց հավաքում էր իր նախկին զարգացման տեմպերը, և միայն հարևան կղզիներից ներգաղթի շնորհիվ բնակչությունը նորից հասավ 1400-ի։ 1862 թվականին կառուցվել է մաքսատան շենքը և Կույս Մարիամ Աստվածածնի եկեղեցի։
1874 թվականի մարտի 18-ին Մատիոնտա լողափում անցկացվել է առաջին ստորջրյա հեռախոսային կաբել, որը կապում էր կղզին Եվրոպայի և Բրազիլիայի հետ։ 1875 թվականին Մինդելն դիտվում է, որպեսզ Ատլանտյան ծովափի ամենամեծ նավահանգիստը։
1884 թվականին հնդկական ընկերությունը երկարեցնում է իր ստորջրյա կաբելը մինչև Պրայա քաղաքը, և նրանից միացնում է Արևմտյան ու Հարավային Աֆրիկաների և ԱՄՆ-ի հետ։ Մինդելուն սկսեց կարևոր դեր խաղալ Բրիտանական կայսրության հեռահաղորդակցության գործում։ Կղզում բնակվեցին ավելի քան 100 բրիտանիայի քաղաքացիներ, որոնք աշխատում էին հեռահաղորդակցության ընկերությունում։
Ծաղկում
Քաղաքի կարգավիճակ ստացած ժամանակ Մինդելան արդեն ծաղկել էր։ Կառուցվել էր գեղեցիկ հանրային շենքեր, եկեղեցի, կառավարության դղյակը, քաղաքապետարանը, կայազորերը։ Կառուցվում էին մասնավոր հարմարավետ տներ։ 1873 թվականի հունվարին նահանգի խորհրդի կողմից Մինդելուի բնակիչներին առջև պահանջ է դրվել հողի յուրաքանչյուր 3 մ² վրա մեկ ծառ տնկել։
1879 թվականին քաղաքում կար 27 փողոց։ Քաղաքի հանրահայտ Դ․ Լուիշ փողոցը նույն տարում լուսավորվել է հինգ գեղեցիկ լուսամփոփներով։ Տախտակե փողոցները լուսավորվում էին 120 յուղային լուսամփոփներով։ 1879 թվականին 3300 բնակչություն ունեցող բնակավայրը պաշտոնապես ստացավ քաղաքի կարգավիճակ։
Հետ չէր մնում նաև կրթության ոլորտը։ Ի հավելու ֆրանսերենի, անգլերենի և հաշվապահական հաշվառման մասնավոր պարապունքների բացվում են նաև տղաների և աղջիկների համար հանրակրթական դպրոցներ։ Ուսանողների ջանքերով կազմակերպվում է զինվորական երաժշտության քաղաքային նվագախումբ։ 1880 թվականի հունիսի 10-ին, բանաստեղծ Լուիշ Վաժ դե Կամոեշայի մահվանի 300 տարելիցի օր նրա անունով բացվում է դպրոց, և սկսել է աշխատել հանրային գրադարանը ավելի քան 1000 հատոր գրքով (մեծ մասը նվիրաբերել են քաղաքի բնակիչները)։ Այդ օրը դրվել է քաղաքում հիվանդանոց կառուցելու հիմքը։
1899 թվականին բնակիչները հայտ են փոխանցել ծովափնյա շրջանների նախարարին քաղաքում միջնակարգ և օտար լեզուների ուսումնասիրող դպրոց կառուցելու համար։
Ներքին խնդիրներ
Քաղաքում ամեն ինչ չէր շատ լավ։ Քաղաքի աշխատող դասը չէր ստանում սոցիալական պաշտպանություն, գործատուների կողմից ենթարկվում էր բռնության, աշխատատեղերը չէին առանձնանում անվտանգությամբ, աշխատավարձերը շատ ցածր էին։ Քաղաքում գրեթե բացակայում էր Կոյուղին։ Աղբը և թափոնները գցում էին լողափի մոտակայքում։
Ածուխի բեռնման արդյուքում աշխողները շնչում էին փոշին և մուրը և չէին ստանում որև բժշկական օգնություն, հաչախ էին հիվանդանում տուբերկուլոզ հիվանդությամբ։ Հիվանդությունը արագորեն տարածվում էր աղքատ թաղամասերով։
Այն ժամանակվա ճանապարհորդների տեղեկություններով մարդիկ որոնք ապրում էին կառացանցի մոտ տառապում էին աղքատությունից։ Նավահանգստին մոտեցող յուրաքանչյուր նավ շրջապատվում էր տասնյակ նավակներով, որոնք փորձում էին վաճառել մրգեր և քաղցրավենիք, կամ փոխարինել դրանք ծխախոտի ու ալկոհոլային խմիչքի հետ, որը նույն պահին վերավաճառվում էր։ Մարդիկ փորձում քին գոյատևել, վաստակելով գումար ապրելու համար, ինչպես կարող են։ Ինչպես բոլոր նավահանգստային քաղաքներում, մարմնավաճառությունը ցուցանիշները հասնում էին բարձր մակարդակի, իսկ նրա հետ գալիս են վեներական հիվանդությունները։ Ամենավտանգավոր հիվանդությունը սիֆիլիսն էր, որը վերջնարդյունքում տարածվել է ամբողջ կղզիախմբում Մինդելուի և մնացած կղզիների միջև կապերի հետևանոքով։
Ճգնաժամ
XIX դարում Պորտու Գրանդեն բախվում է արտաքին պահանջարկի նվազման հետ։ Կառավարությունը վերցնում էր շատ բարձր հարկեր, և նավահանգիստը այլևս չէր կարողանում մրցակցել Լաս Պալմասի և Դակարի հետ։
1891 թվականի ապրիլին Կարվուեյրու ընկերության ղեկավարը հայտարարեց երկու հազար աշխատակիցների ազատեց աշխատանքից։ Սովը սկսեց սպառնալ քաղաքին։ XX դարի սկզբերից գործազրկությունը գնալով էլ ավելի մեծ թափ էր հավաքում։ Այդ ժամանակների իրավիճակը, իրենց ստեղծագործություններում ներկայացնում են Բալտասար Լոպեսը և Մանուել Լոպեսը։
1900 թվականին ածուխը փոխարինվում է հեղուկ վառելիքով, որի հետևանքով նավահանգիստը կորցնում է իր մարտավարական նշանակության մեծ մասը։
1910 թվականին Մինդելուն ջերմորեն ընդունում է Պորտուգալիայում հանրապետության հաստատումը, սակայն ընդամենը մեկ բարեգործական կազմակերպություն Բրազիլիայի Սանտուշի քաղաքից սովյալներին հումանիտար օգնություն ցուցաբերեց, քաղաքը ուղարկելով նավեր, որոնք բեռնված էին տարբեր պարենամթերքներով։
Երկու տարի անց իրավիճակը սրվեց։ Ածխի հանքափորների ավելի քան 4000 աշխատակից հայտարարեցին գործադուլ, պահանջելով իրենց ետ վերադարձնել հայրենիք, հեռու պարենային ճգնաժամից, որը սպառնում էր քաղաքին, ինչպես նաև երաշտը ու աշխատանքի բացակայությունը Պորտու Գրանդեում, գործադուլի պատճառ հանդիսացան։
1917 թվականին կառավարությունը որոշեց բնակչությանը բաժանել պարենային մթերաբաժիններ, սակայն իրավիճակը լավանալու փոխարեն ավելի վատացավ։
1920 թվականից նավահանգիստ նավեր շատ հազվադեպ էին մոտենում։
Ամենամեծ ճարիքը, որը տանում էր դեպի գործազրկություն, դա հարբեցողությունն էր։ 1924 թվականին Մինդելու քաղաքի բնակիչների խնդրանքով նահանգապետը արգելեց Սան Վիսենտեում յուրաքանչյու տեսակի ալկոհոլային խմիչքների ներմուծումը։
30-ական թվականներին քաղաքի վիճակ էլ ավելի բարդ էր։ Մեծ տնտեսական ճգնաժամի պատճառով արևելքում նավերի տեղաշարժը գրեթե դադարեց։ Բոլոր փորձերը Պորտու Գրանդե նավահանգիստը մրցունակ դարձնելու ուղղությամբ հաջողություն չէին բերում։
1934 թվականի հունիսի 7-ին, հասկանալով որ կառավարությանը չի հետաքրքրում ստեղծված իրավիճակը, մարդիկ դուրս եկան փողոց արդարություն պահանջելու, գողություն անելով պետական պարենամթերային պահեստներից և տեղի առևտրականների խանութներից։
1941-ից 1942 թվականների և 1946-ից 1948 թվականների երաշտը և սովը հանգեցրեցին հազարավոր մարդկանց մահը և շատերին ստիպեց արտագաղթել (որոշ տվյալներով քաղաքի բնակչությունը կրճատվեց 30%-ով)։ Սովից հյուծված մարդկանց ամբոխը փախչում էր Սան Թոմե փրկվելու հնարավորություն ունենալու համար։
Մնացած կղզիներում վիճակը էլ ավելի բարդ էր։ Առասպելը թե Պորտու Գրանդեում չսպառվող քանակի աշխատատեղեր կան, ինչպես նաև նավահանգստում նավեր կան, որոնք հնարավորություն են տալիս այլ երկրներ գնալու համար, Մինդելուին թույլ էր տալիս միշտ ունենալ լրացուցիչ աշխատուժ կղզիախմբի բոլոր կղզիներից։ Դեր էր խաղում նաև այն փաստը, որ այտ շրջանում միայն Մինդելուն ուներ դպրոց, այդ իսկ պատճառով քաղաքը համարվում էր Կաբո Վերդեի կրթական կենտրոնը։ Շատ քաղաքական գործիչներ, այդ թվում Ամիլկար Կաբրալը և Պեդրու Պիրեշը սովորել են տեղի դպրոցներից մեկում (ներկայումս Ժորժի Բարբոսայի դպրոց)։
Իրավիճակը կարգավորվեց միայն 1968 թվականին, եր Եվրոպա և ԱՄՆ արտագաղթած բարեկամները գումար սկսեցին ուղղարկել հարազատներին։
Մեխի հեղափոխությունը հնարավորություններ տվեց Պորտուգալիայում իր առջև շատ ինժիներների, ուսուցիչների և տեխնիկական ոլորտի աշխատակիցներին վերադառնալ հայրենի Կաբո Վերդե տարբեր պորտուգալական գաղութներից։ Վերադարձել էին նաև Գվինեայի և Կավո Վերդեյի անկախության Աֆրիկական կուսակցությունը որոշ առաջնորդներ, Ամիլկար Կաբրալի կողմնակիցները։
Անկախությունից հետո
Մինդելուն մեծանում է ուրիշ կղզիների բնակիչների հաշվին, հատկապես Սանտու Անտան-ից և Աան Նիկոլաուից։ 2000 թվականի մարդահամարի արդյունքներով քաղաքում գրանցվել 63 հազար մարդ։ 2010 թվականին ըստ հաշվարկների բնակչության թիվը պետք է կազմի 78 600 մարդ։
Տնտեսություն
Պորտու Գրանդեն հանդիսանում է բեռների տեղաբաշխման կենտրոն։ 1997 թվականի վերջերում նավահանգրվանը զբաղեցնում է 1750 մ² տարածք, պիրսը ձկնորսության համար նախատեսված ուներ 340 մետր երկարություն 11,5 մետր առավելագույն խորությամբ։ 1997 թվականի դեկտեմբերին ավարտվել է նավահանգստի արդիականացման աշխատանքները՝ 40 000 մ² նավահանգրվանը իր մեջ ներառում էր ուղևորների համար նախատեսված հատված, բեռների հատված ինչպես նաև այլ ժամանակակից սպասարկման և օգնության կենտրոններ։ Նավահանգիստը ունի նաև 5 պահեստ, նավահանգստային կառույցներ և սառնարանային խցեր։
Քաղաքոում գտնվում է յուրաքանչյուր տեսակի նավի շինարարության համար նախատեսված ժամանակակից և լավ սարքավորումներ։ Նավաշինարանը սարքավորված է բարձրացման մեխանիզմով, նավերի կայանման համար նախատեսված սեկցիաներով, որոնք չեն գերազանցում 110х18 մ և բեռնատարողությամբ 2800 տոննա, ծովափից 145 մետր տեղակայված էլեկտրականություն, ընթացքային մասերի և այլ մասերի արհեստանոցներ ու մակերևույթի ու վերակառուցման և խողովակների զոդման արտադրամաս։
Ծովափի ջրերը առատ են ծովի բնակիչներով, դրա համար ձկնաբարդյունաբերությունը տալիս է մեծ հնարավորություններ քաղաքի տնտեսական զարգացման համար և արժանանում է ատասահմանցի ներդրողների ուշադրությունը։ Քաղաքում կա մի քանի արտադրություն օվկիանոսի բարիքների մշակման և պահման համար։
Քաղցրահամ ջրի սակավության պատճառով, զարգացած է օվկյանոսի ջրի վերամշակումը։ Մինդելուում օրական արտադրում են 2900 մ³ խմելու ջուր, որը կազմում է ամբողջ կղզու ջրօգտագործման 65 %-ը։ Ջրամաքրմամբ զբաղվում է տեղական «Electra» ընկերությունը։
Տուրիզմ
Տուրիզմը ամբողջ կղզիախմբի տնտեսական զարգացման հիմնական ուղղությունն է։ Մինդելուն իր հյուրերին տրամադրում է սպասարկման ոլորտի բոլոր ծառայությունները,
Կրթություն
Քաղաքում է տեղակայված Կաբո Վերդեի համալսարանի ֆակուլտետներից մեկը։ Քաղաքում է գտնվում նաև Խեան Պիագետ Համալսարան Կաբո Վերդե Միդելուի ֆակուլտետը, Մինդելուի համալսարանը, Էսկոլա Ջորջե Բարդոսա և Լիսեու Լուդգերե Լիմա համալսարաները։
Բնակչություն
2010 թվականին քաղաքը ուներ 70,468 բնակչություն և համարվում էր Կաբո Վերդեի մեծությամբ երկրորդ քաղաքը։
Աշխարհագրություն
Մինդելուն գտնվում է Պորտու Գրանդե ծովածոցում՝ մեծ բնական նավահանգստում։ Քաղաքը շրջապատված է ցածր սարերով՝ Մոնտե Կարա և Մորրո Բռանկո արևելքից և Մոնտե Վերբեր արևմուտքից։ Քաղաքով անցնում է Ռիբեիրա դե Ջուլիանո գետը։
Սեսարիա Էվորա օդանավակայանը տեղակայված է Մինդելուի հարավարևելքում, Սաո Պեդրո գյուղի մոտակայքում։
Կլիմա
Մինդելու քաղաքում անապատային կլիմա է։ Տարեկան միծին ջերմաստիճանը 23.6 °C։
Ֆաբիան Շեր
Ֆաբիան Շեր (գերմ․՝ Fabian Lukas Schär, ), շվեյցարիացի ֆուտբոլիստ, կենտրոնական պաշտպան։ Հանդես է գալիս գերմանական «Հոֆենհայմում» և Շվեյցարիայի ազգային հավաքականում։ Մասնակցել է Լոնդոնի 2012 թվականի օլիմպիական խաղերին։
Ակումբային կարիերա
Ֆաբիան Շերը սկսել է իր ֆուտբոլային կարիերան հարազատ Վիլ քաղաքի համանուն թիմում։ Նա թիմի կազմում հանդես է եկել 3 տարի՝ 2009 թ.-ից 2012 թվականների ընթացքում։
2012 թվականի հուլիսի 4-ին Ֆաբիանը տեղափոխվել է շվեյցարական «Բազել» ։ Նա թիմի հետ կնքել 3-ամյա պայմանագիր, հետագայում մեկ տարով ավելացնելու պայմանով ։
2015 թվականի հունիսի 4-ին Ֆաբիան Շերը 4-ամյա պայմանագիր է կնքել գերմանական «Հոֆենհայմ»-ի հետ ։
Միջազգային կարիերա
Ֆաբիան Շերը Շվեյցարիայի ազգային հավաքականի կազմում հանդես է գալիս 2013 թվականից։
Հավաքականի կազմում իր առաջին գոլը նա խփել է 2013 թվականի սեպտեմբերի 6-ին՝ Իսլանդիայի հավաքականի դեմ խաղում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1991 ծնունդներ Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 20 ծնունդներ Կատեգորիա:Բազելի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Շվեյցարացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ Կատեգորիա:2018 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության մասնակիցներ Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2016-ի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2020-ի ֆուտբոլիստներ
Վարկային ռիսկ
Բազել 2-ի սպասվող կորուստների սահմանումը
Համաձայն Բազել 2-ի ներքին ռեյտինգավորման վրա հիմնված մոտեցման (IRB approach)` վարկային պորտֆելի կորուստները ներկայացվում են հետևյալ բանաձևի միջոցով` Պորտֆելի կորստի սպասվող մեծությունը (EL) հավասար է.
EL=PDxLGDxEAD, դրամական արտահայտությամբ կամ
(probability of default)- տվյալ ժամանակահատվածի համար դեֆոլտի հավանականություն (համաձայն բազելի - 1 տարի)։ Դեֆոլտ լինելու հավանականությունը դա այն վարկառուների միջին տոկոսային հարաբերակցությունն է, որոնք դեֆոլտ են լինում դիտարկվող ժամանակահատվածի ընթացքում։
(loss given default)- դեֆոլտի դեպքում կորստի մեծություն, վարկի դեֆոլտ լինելու դեպքում կորստի տոկոսային մեծությունը, որը չի վերականգնվի գրավի վաճառքի և այլ հնարավոր մուտքերի արդյունքում։
Ջալալ Ղարյաղդի
Ջալալ Ղարյաղդի (Cəlal Qaryağdı, ), ադրբեջանցի քանդակագործ, Ադրբեջանի նկարչության դպրոցի նշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը, Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1960)  ;
Վարկային ռիսկ
Բազել 2-ի սպասվող կորուստների սահմանումը
(exposure at default)- դա բանկի պորտֆելի ընդհանուր մեծությունն է, որն առկա է դեֆոլտի պահին։
Ջալալ Ղարյաղդի
Կենսագրություն
Ջալալ Ղարյաղդին ծնվել է 1914 թվականի հունիսի 2-ին ։ Միջնակարգ դպրոցը ավարտելուց հետո նրան ուղարկեցին Բաքու ՝Ադրբեջանի արվեստի քոլեջ։ Ավարտելով Բաքվի գեղարվեստի քոլեջը, 1934 թվականին ընդունվել է Թբիլիսիի արվեստի ակադեմիա ՝տաղանդավոր քանդակագործ և ուսուցիչ, պրոֆեսոր Յակոբ Նիկոլաձեի (1876—1951) դասարանում։ Նույնիսկ 1937 թվականին ուսման ընթացքում նա ստեղծել է Ալեքսանդր Պուշկինի խորաքանդակը մեծ բանաստեղծի տարեդարձի համար։ Բաքու վերադառնալուն պես սկսվել է Ջալալ Ղարյաղդու անկախ ստեղծագործական գործունեությունը։ Նա ստեղծագործություններ ունի տարբեր ժանրերում։ Դեկորատիվ ժանրը առանցքային դեր է խաղալ իր ստեղծագործության մեջ ։
Վարկային ռիսկ
Վարկային ռիսկի գնահատման միջազգային փորձը
Տարբեր երկրներում վարկային ռիսկի գնահատման նպատակով կիրառվող մոդելները հիմնականում ունեն նույն կառուցվածքը և ենթադրում են վարկային ռիսկի վերը նշված հիմնական բաղադրատարրերի գնահատում կամ հաշվարկ։ Փոքր տարբերություններ առկա են միայն վարկային ռիսկի բացատրության համար ընտրված մակրոցուցանիշներում և մոդելների կառուցման համար կատարված ենթադրություններում։
Ջալալ Ղարյաղդի
Կենսագրություն
1954 թվականին նրան շնորհվել է «Ադրբեջանի արվեստի վաստակավոր գործիչ», իսկ 1960 թվականին ՝«ժողովրդական նկարիչ» կոչումը։
Վարկային ռիսկ
Գրականություն
Կատեգորիա:Վարկ
Ջալալ Ղարյաղդի
Կենսագրություն
Նա մահացել է 2006 թվականի դեկտեմբերի 1-ին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ Կատեգորիա:Ադրբեջանցի քանդակագործներ Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Bixby
Bixby- ն վիրտուալ օգնական է, որը մշակվել է Samsung Electronics- ի կողմից։ Այն ներկայացնում է S Voice-ի՝ Samsung-ի ձայնային օգնական հավելվածի հիմնական վերաբեռնումը, որը ներկայացվեց Samsung Galaxy S8-ի հետ միասին։
Պատմություն
2017 թվականի մարտի 20-ին Samsung- ը հայտարարեց «Bixby» անունով թվային օգնական ։ Bixby-ն ներկայացվեց Samsung Galaxy S8- ի և S8+-ի հետ միասին, ինչպես նաև Samsung Galaxy Tab A- ն Samsung Galaxy Unpacked 2017 միջոցառման ընթացքում, որը անցկացվել է 2017 թվականի մարտի 29 –ին։ Samsung- ը պաշտոնապես ներկայացրեց Bixby-ն գործարկումից մեկ շաբաթ առաջ, սակայն այն միայն առաջին անգամ հայտնվեց միջոցառման ընթացքում :Bixby-ն կարելի է ներբեռնել նաև Android Nougat - ով աշխատող Galaxy- ի հին սարքերում։ 2017 թվականի հոկտեմբերին Samsung– ը հայտարարեց Bixby 2.0 – ի թողարկման մասին Սան Ֆրանցիսկոյում իր ծրագրավորողների ամենամյա համաժողովի ընթացքում։ Այն ժամանակվա նոր տարբերակը տարածվեց ընկերության արտադրանքների շարքում, ներառյալ սմարթֆոններ, հեռուստացույցներ և սառնարաններ։
Առանձնահատկությունները
Bixby- ն կազմված է հինգ մասից, որոնք հայտնի են որպես` «Bixby Voice», «Bixby Vision», «Bixby Home» (որը վերջերս One UI ծրագրային ապահովման վերջին թարմացման մեջ փոխարինվել է «Samsung Free» - ով), «Bixby Routines» և «Bixby Touch» - ը, որը Samsung- ը վերջերս է սկսել զարգացնել:«Bixby Voice» -ը Bixby-ին այն զանգահարելու կամ այն ​​սեղմելու կամ Bixby Button- ի երկար սեղմման մեթոդի անվանումն է, որը գտնվում է ձայնի ռոքերից ներքև։ Հեռախոսի թողարկումից որոշ ժամանակ առաջ Bixby Button- ը ծրագրավորելի էր և կարող էր այլ ծրագրեր կամ օգնականներ բացել, օրինակ ՝ Google Assistant- ը:«Bixby Vision»-ը ընդլայնված իրականության տեսախցիկ է, որը կարող է իրական ժամանակում նույնականացնել օբյեկտները և պոտենցիալ առաջարկել օգտվողին գնել դրանք առցանց, թարգմանել տեքստեր, կարդալ QR կոդեր և ճանաչել տեսարժան վայրերը ։ «Bixby Home»-ը տեղեկատվության ուղղահայաց պտտվող ցանկ է, որի հետ Bixby-ն կարող է փոխազդել, օրինակ՝ եղանակը, ֆիթնեսի ակտիվությունը և խելացի տան հարմարանքները կառավարելու կոճակները։ «Bixby Touch»-ը խորհուրդներ է տալիս՝ հիմնված խելացի ճանաչման վրա։ Դուք կարող եք հեշտությամբ մուտք գործել այնպիսի ծառայություններ, ինչպիսիք են թարգմանությունը, առցանց գնումները և լրատվամիջոցները՝ հպելով էկրանին։ Այս ծրագիրը դեռ զարգացման փուլում է և դեռ հրապարակայնորեն չի թողարկվել ։
Լեզվի և երկրի առկայությունը
Samsung- ը հայտնեց, որ Bixby-ն չի գործի Samsung Galaxy S8- ի և S8+ - ի ամերիկյան տարբերակի վրա, երբ սարքերը առաջին անգամ ուղարկվեցին հաճախորդներին 2017 թվականի ապրիլի 21 -ին։ Samsung- ը հայտարարեց, որ Bixby- ի հիմնական հնարավորությունները, ներառյալ Vision- ը, Home- ը և Reminder- ը, կլինեն հասանելի սմարթֆոնների գլոբալ թողարկմամբ։ Bixby Voice- ը նախատեսվում էր հասանելի դարձնել ԱՄՆ -ում Galaxy S8 և S8+ սմարթֆոնների համար այդ գարնանը։ Այնուամենայնիվ, անգլերեն տարբերակի թողարկումը հետաձգվեց, քանի որ Samsung-ը խնդիրներ ուներ Bixby-ի կողմից լեզուն ամբողջությամբ հասկանալու համար։
2018 թվականի ապրիլ ամսվա դրությամբ Bixby- ն հասանելի էր ավելի քան 195 երկրներում, բայց միայն կորեերենով, անգլերենով (միայն ԱՄՆ -ում) և չինարենով։ Bixby- ի չինական տարբերակը հասանելի էր միայն մայրցամաքային Չինաստանում պաշտոնապես վաճառվող սարքերում։ Bixby Korean- ը գործարկվել է 2017 թվականի մայիսի 1–ին։
2018 թվականի դեկտեմբերի դրությամբ Samsung-ը գործարկեց Bixby-ի ձայնային հրամանի գործառույթը ֆրանսերենով։
2019 թվականի փետրվարի 20 -ին Samsung- ը հայտարարեց լրացուցիչ լեզուների ավելացման մասին ՝ անգլերեն (բրիտանական), գերմաներեն, իտալերեն և իսպաներեն (Իսպանիա)։
2020 թվականի փետրվարի 22-ին Samsung-ը հայտարարեց պորտուգալերենի ավելացման մասին (Բրազիլիա), Galaxy S10-ի և Note10-ի համար, Beta-ում, իսկ ավելի ուշ՝ այլ մոդելների համար։
Առաջատար սմարթֆոններ և պլանշետներ
Galaxy S
·        Samsung Galaxy S7 (including S7+ and S7 Edge)
·        Samsung Galaxy S9 (including S9+)
·        Samsung Galaxy S10 (including S10+, S10e, S10 5G and S10 Lite)
·        Samsung Galaxy S20 (including S20+, S20 Ultra, and S20 FE)
·        Samsung Galaxy S21 (including S21+ and S21 Ultra)
Galaxy Tab S
·        Samsung Galaxy Tab S4
·        Samsung Galaxy Tab S5e
·        Samsung Galaxy Tab S6 (including Tab S6 Lite)
·        Samsung Galaxy Tab S7 (including Tab S7+)
Galaxy Note
·        Samsung Galaxy Note FE (Bixby Home, Reminder and Vision only [Vision available on Android Oreo]; S Voice used instead)
·        Samsung Galaxy Note 8
·        Samsung Galaxy Note 9
·        Samsung Galaxy Note 10 (including Note 10+, Note 10 5G, Note 10+ 5G and Note 10 Lite)
·        Samsung Galaxy Note 20 (including Note 20 Ultra, Note 20 5G and Note 20 Ultra 5G)
Galaxy Fold / Z
·        Samsung Galaxy Fold
·        Samsung Galaxy Z Flip
Միջին դասի սմարթֆոններ և պլանշետներ
Galaxy A
·        Samsung Galaxy A7 (2017) (available to users in South Korea only; Bixby Home and Reminder only)
·        Samsung Galaxy A6/A6+ (Bixby Home, Reminder and Vision)
·        Samsung Galaxy A7 (2018) (Bixby Home, Reminder and Vision only)
·        Samsung Galaxy A8 (2018) (including A8 Star; Bixby Home, Reminder and Vision only; S Voice used instead)
·        Samsung Galaxy A9 (2018)
·        Samsung Galaxy A20 (Bixby Home and Service)
·        Samsung Galaxy A30s (Bixby Home, Vision, Reminder and Routines)
·        Samsung Galaxy A40 (Bixby Home and Reminder)
·        Samsung Galaxy A41 (Bixby Home, Vision, Routines and Reminder)
·        Samsung Galaxy A50 (Bixby Home, Voice, Vision, Reminder and Routines)
·        Samsung Galaxy A70 (Bixby Home, Voice, Vision and Reminder)
·        Samsung Galaxy A70s (Bixby Home, Voice, Vision and Reminder)
·        Samsung Galaxy A51
·        Samsung Galaxy A71
·        Samsung Galaxy A52
·        Samsung Galaxy A72
·        Samsung Galaxy A21s
Galaxy Tab A
·        Samsung Galaxy Tab A 8.0 (2017) (Bixby Home and Reminder only)
·        Samsung Galaxy Tab A 10.5 (2018) (Bixby Home, Reminder and Vision)
Galaxy J
·        Samsung Galaxy J4 (2018) (Bixby Home)
·        Samsung Galaxy J7+ (2017)
·        Samsung Galaxy J6 (2018)
·        Samsung Galaxy J6+ (2018)
Galaxy C
·        Samsung Galaxy C8 (Bixby Home, Reminder and Bixby Vision only)
Smart speakers