cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Գուգլ (որոնողական համակարգ)
Մարդու իրավունքների պաշտպանություն
Գուգլի որոշ մասնագետներ մասնակցել են Արաբական գարնան իրադարձություններին, հանդես գալով «ժողովրդավարական արժեքների և մարդու իրավունքների պաշտպանության» օգտին։ Մերձավոր Արևելքում և Հյուսիսային Աֆրիկայում Գուգլի մարքեթինգի տնօրեն Վաիլ Գոնիմը 2011 թվականին Եգիպտոսում անկարգությունների ժամանակ հանդես է գալիս Հոսնի Մուբարաքի ռեժիմի տապալման օգտին։ Նա Ֆեյսբուք սոցցանցում ստեղծում է էջ, որտեղ դատապարտվում էր կառավարող իշխանության կողմից Եգիպտոսի քաղաքացիների հանդեպ բռնությունը և իրագործվում էր ցուցարարների գործողությունների կոորդինացիա։ Գոնիմը եգիպտական բողոքական շարժումը բնութագրել է ինչպես «Facebook revolution» և նշել է, որ Համացանցն ունեցավ արտակարգ կարևոր դեր ։ Բացի այդ, Արաբական գարնան իրադարձություններից անմիջապես հետո Գուգլի ներկայացուցիչները հայտարարեցին, որ իրենք աշխատում են հեշտացնել Մերձավոր Արևելքում և Հյուսիսային Աֆրիկայում տեղեկատվություն և ընկերության արտադրանքների ստացումը։ Դրա հետ կապված ամերիկյան ընկերության նպատակը հանդիսանում է ավելի մեծ թվով արաբալեզու իրենց արտադրանքին դիմելու ապահովումը։ 2011 թվականին ընկերությունը թողարկում է Google Voice-ի և Google+-ի արաբերեն տարբերակները և ներկայացնում է Art Project-ում Քաթարում տեղակայված երկու թանգարան, իսկ 2012 թվականին հրավիրում է Թունիսի նախագահին հանդես գալ Google+ Hangout On Air տեսաթողարկման ծառայության միջոցով ։ Գուգլ ընկերությունն ունի նաև լուրջ պահանջներ Չինաստանի ղեկավարությանը՝ իր քաղաքացիների մուտքը համացանցի տեղեկատվություն սահմանափակելու համար։
Հղումների դասակարգման ալգորիթմ
Կայքերի հղումների դասակարգման ընթացքում Keywords մետաթեգը չի գործում ։
PageRank
Հիմնական հոդված։ PageRank Գուգլն օգտագործում է PageRank հեղինակավորության հաշվարկի ալգորիթմ։ Որոնման արդյունքներում կայքերի հղումների դասակարգման ժամանակ PageRank-ը օգնող գործոններից մեկն է։ PageRank-ը ոչ միակ, բայց շատ կարևոր միջոց է Գուգլի որոնման արդյունքներում կայքերի դիրքի որոշման համար։ Հիմնական միտքը հետևյալն է․ որքան շատ են հղումներն այդ էջին, այնքան այն կարևոր է և համապատասխանորեն ընկնում է որոնման արդյունքների առաջին տեղերը։
Գուգլը հաշվի է առնում օգտատերերի անձնական տվյալները, այն արդյունքների դուրս բերման համար, որոնք նրան պետք են։ Այս երևույթն ունի բացասական կողմեր, օրինակ՝ եթե օգտատերը սոցիալական կայքերում քննադատում է նախագահին, ապա քաղաքացիական կարծիքը նախագահի մասին հարցման վերաբերյալ նա կստանա միայն բացասական բնութագրերով արդյունքներ։ Ընդհանրապես ցանկացած հարցման օգտատերը կստանա իր կարծիքին չհակասող տեղեկություն, ինչը անշուշտ լավ չի ազդում նրա քաղաքացիական կարծիքի վրա։ Իլայ Փարայզերն այս անվանել է զտիչների պղպջակ («Filter bubble»)։ Այժմ Գուգլում հնարավոր է կայքերի դիտման ժամանակ անձնական արդյունքների դիտման գործառույթի անջատումը։
Չերն (քաղաքատիպ ավան, Չերնսկի շրջան)
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 6754 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Տուլայի մարզի Չերնսկի շրջանի բնակավայրեր
Գուգլ (որոնողական համակարգ)
Հարցումների սինտակսիս
Գուգլի միջերեսը պարունակում է առանձին դոմեններով, լեզուներով, նիշքերի տիպով և այլն, որոնման շրջանակը սահմանափակել թույլատրող հարցումների բավականին բարդ լեզու։ Օրինակ՝ «intitle:Google site:wikipedia.org» որոնումը դուրս է բերում Վիքիպեդիայի բոլոր լեզուներով բոլոր հոդվածները, որոնց վերնագրում հանդիպում է Google բառը։ Հաքերների ձեռքում հարցումների հզոր լեզուն կարող է օգտագործվել վեբ-կայքերի խոցելիության հետազոտման համար ։
Որոնում գտածի մեջ
Որոնման արդյունքների համար Գուգլը նախկինում ներկայացնում էր կրկնակի որոնման հնարավորությունը, ինչը թույլ էր տալիս որոնումը դուրս բերել ավելի մանրամասն։ Ավելի մանրամասն որոնման համար օգտվողները նշելու էին լրացուցիչ պարամետրեր, որոնցով կատարվում էր արդյունքների ընտրություն, ինչը թույլ էր տալիս դուրս բերել ոչ միայն հարցումը, այլ նաև ենթատեքստը, որտեղ այն կիրառվել էր։ Այս հնարավորությունը պարզեցնում էր որոնման գործընթացը, բացառելով յուրաքանչյուր արդյունքի բացվելը։
Վիքիորոնում
Օգտվողին որոնման հարցումներով արդյունքներ տալու կարգավորումը թույլատրող որոնողական տեխնոլոգիա է։ Օգտվողը կարող է ցանկից հեռացնել արդյունքները և վեր բարձրացնել ցանկը։ Գուգլ ընկերությունն այս տեխնոլոգիան թողարկել է 2009 թվականի գարնանը և մշակել է այն մինև աշուն։ Որոնման կարգավորումներում մնացել է «վիքիորոնումը» միացնելու կարգավորումը, բայց դուրս բերման մեջ ղեկավարման համապատասխան տարրերը բացակայում են։ Այլ որոնման համակարգեր նման գործառույթներ դեռևս չեն ներկայացրել։
Ձայնային որոնում
Որոնումն իրականացնելու համար անհրաժեշտ է սեղմել հեռախոսի որոնման տողի կողքի սեղմակին և արտաբերել հարցումը, հեռախոսը ձեր ձայնն ուղարկում է սերվերին և բրաուզերը դուրս է բերում ձեր հարցումը պարունակող տող և դրա որոնման արդյունքը։ 2014 թվականից հասանելի է ձայնային որոնման ակտիվացումն առանց էկրանին հպվելու։ Android 4․3-ից ոչ ցածր տարբերակով հեռախոսներում բավական է ասել «OK Google», և գործառույթն ակտիվանում է։
Գուգլի լոգոտիպը
Գուգլի ընթացիկ պաշտոնական լոգոտիպը գործում է 2015 թվականի սեպտեմբերի 1-ից․ Ի տարբերություն նախկին լոգոտիպի, նորում կիրառվել է առանց նշարարման տառատեսակ (Product Sans), ինչպես նաև՝ ավելի մեղմ գույներ ։ Որևէ տոնի կամ լայն ճանաչում ունեցող հայտնի անձի հոբելյանական տարեթվի առիթով Գուգլի լոգոտիպը մի քանի, երբեմն էլ բոլոր տարածաշրջանային դոմեններում կարող է փոխվել որոշակի թեմատիկա, միտք ունեցող տոնականի, բայց Գուգլի ոճով Holiday and Events — Google style!․ Երկարատև սպասումից հետո, 2011 թվականի մարտի 22-ին Գուգլը շահեց «Google Doodle»-ի արտոնագիրը։
Google-ի գործառնական կառավարման 10 ոլորտներ
«Գուգլել» Google- ի գործառնական կառավարումը ներառում է կառավարման տարբեր թիմեր և նպատակներ։ Ընկերությունը իր բոլոր գործունեությունների մեջ կիրառում է գործառնական կառավարման 10 որոշում։ Գործառնությունների կառավարման գործընթացում որոշումների այս 10 ոլորտները վերաբերում են տարբեր գործողությունների, որոնք նպաստում են կազմակերպչական հաջողություններին։ Օրինակ ՝ Google- ի արտադրանքի ձևավորման գործընթացը անմիջականորեն առնչվում է ապրանքների և ծառայությունների որոշման ոլորտի ձևավորմանը, ինչպես նաև գործառնական կառավարման այլ որոշումների ոլորտներին, ինչպիսիք են որակի կառավարումը (ինչպես պահպանել ապրանքի որակը հետևողական) և աշխատանքի ձևավորումը և մարդկային ռեսուրսները (ինչպես արտադրության համար մարդկային ռեսուրսների բավարարությունը ապահովելու համար)։ Անդրադառնալով գործառնական կառավարման այս 10 որոշման ոլորտներին ՝ Google- ը պահպանում է արդյունավետ գործողություններ, որոնք կատարում են շահութաբերության նպատակները։ Գործառնական կառավարման 10 որոշումները վերաբերում են Google- ի բիզնեսներին։ Ընկերությունն օգտագործում է ամբողջական մոտեցում, որպեսզի կարողանա հաջողությամբ լուծել այս որոշումների ոլորտները։
ենգը
Որոնման համակարգի հանրահայտության պատճառով անգլերեն լեզվում հայտնվել է to google կամ to Google նորաբանությունը, որը օգտագործվում է Համացանցում Գուգլի օգնությամբ տեղեկության որոնման նշանակման համար։ Հենց այսպիսի նշանակությամբ բայը մտցվել է անգլերեն լեզվի առավել հեղինակավոր բառարաններ՝ Անգլերեն լեզվի օքսֆորդյան բառարան և Merriam-Webster, չնայած այլ աղբյուրներում բերվում են բառի օգտագործման օրինակներ ընդհանրապես Համացանցում ինչ-որ որոնում կատարելու նշանակությամբ։ Բառը իբրև բայ առաջին օգտագործողը եղել է Լերիի Փեյջը, 1998 թվականի հուլիսի 8-ին առաքման ցանկի իր հաղորդագրություններից մեկն ստորագրելով․ «Have fun and keep googling!» : Ամերիկյան դիալեկտիկական հասարակությունը «to google» բայն անվանել է տասնամյակի բառ ։ Ապրանքանշանի հնարավոր կորստից զգուշանալով Գուգլը հավանություն չի տալիս բայի օգտագործումը, հատկապես, երբ ենթադրվում է ընդհանրապես Համացանցում որոնում կատարելը։ Օրինակ՝ 2003 թվականի փետրվարի 23-ին ընկերությունը «դադարեցնել և ձեռնպահ մնալ» (cease and desist) նամակ է ուղղում նորաբանություններին հետևող Word Spy կայքի հիմնադիր Փոլ ՄակՖեդրիսին ։ Ինչպես նաև, Ֆրենկ Արենսը Վաշինգտոն Փոստի իր հոդվածում քննարկում է Գուգլի իրավաբաններից ստացած բայի «ճիշտ» և «ոչ ճիշտ» օգտագործումը լուսաբանող նամակը։ Ի պատասխան այս հոդվածին, Merriam-Webster բառարանի բառարանագրերը նկատում են, որ to google բայը գրել են փոքրատառով, բայց որոնման համակարգ Գուգլի նշանակման համար օգտագործել են մեծատառ (to use the Google search engine to seek online information - Համացանցում տեղեկության որոնման համար օգտվել Գուգլից), սակայն օքսֆորդյան բառարանի խմբագիրները պատմության համար չեն պահպանել երկու «տարբերակները» ։ 2006 թվականին Գուգլը հրապարակայնորեն հանդես եկավ հայտարարությամբ՝ պահանջելով օգտագործել Գուգլից ձևավորված բառերը միայն երբ խոսքը Գուգլ ընկերության կամ նրա ծառայությունների մասին է ։
Հղումներ
Կատեգորիա:Որոնողական համակարգեր
Ալաթաուսյան տավարի ցեղ
Ալաթաուսյան տավար, կաթնամսատու տավարի ցեղ, ստացվել է խորհրդային շրջանում՝ Կիրգիզական և Ղազախական ԽՍՀ-ներում՝ տեղական տավարի, շվիցի և կոստրոմյան ցեղերի տրամախաչումից։
Հաստատվել է 1950 թվականին։ Հարմարված է լեռնային պայմաններին, ունի զարգացած ոսկրակազմ ու մկաններ, ամուր կճղակներ, լայնախոր կուրծք, հիմնականում գորշ գույն։ Ցուլերի կենդանի քաշը՝ մոտ 800 կգ, կովերինը՝ 500–550, սպանդային ելքը՝ 54-62%, կաթնատվությունը՝ 4000-5000 կգ, կաթի յուղայնությունը՝ 3,8-3,9%:
Բուծվում է Ալմաթիի և Արևելաղազախական մարզերում։
Կատեգորիա:Խոշոր եղջերավոր կենդանիներ Կատեգորիա:Տավարի ցեղեր
Նովորոգովսկայա (Եգորլիկսկի շրջան)
Նովորոգովսկայա (Новороговская), գյուղ (ստանիցա) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Եգորլիկսկի շրջանում։ Նովորոգովսկի գյուղական համայնքի վարչական կենտրոնն է։
Հայտնի մարդիկ
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Եգորլիկսկի շրջանի բնակավայրեր
Մուլտիպլիկատոր (գործակից)
Մուլտիպլիկատոր (լատիներեն multiplico, բազմացնել, ավելացնել), կառավարվող համակարգի ելքային մեծության վրա դրական հակադարձ կապի բազմապատիկ ազդեցության չափը բնութագրող գործակից։ Օրինակ, ներճյուղային հակադարձ կապի արդյունքը (սեփական արտադրության արտադրանքի սպառումը)
արտահայտության 1-m մեջ բնութագրվում է 1/1-m) Մուլտիպլիկատորով, որտեղ у-ը ապրանքային արտադրությունն է (մուտքային մեծությունը), x-ը՝ համախառն արտադրանքը (ելքային մեծությունը), m-ը՝ ճյուղի համախառն արտադրանքի բաժինը, որն օգտագործվում է սեփական կարիքների համար, կամ համախառն արտադրանքի ներճյուղային ծախսումների գործակիցը։ Միջճյուղային հաշվառումներիշռում մուլտիպլիկատորի դեր է կատարում լրիվ ծախսումների գործակիցների մատրիցը։ 1 /(1-ո) Մ․, որտեղ ո-ը ազգային եկամտում ոչ արտադրական սպառման ծախսումների բաժինն է, հայտնի է Քեյնսի Մուլտիպլիկատոր անունով։ Այն բնութագրում է ազգային եկամտի (z) և կապիտալ ներդրումների (k) հարա բերակցությունը (հաշվի առնելով հակադարձ կապի արդյունքը), որն արտահայտվում է ազգային եկամտի մի մասի վերջնական սպառումով՝
կախվածության մեջ։
Կատեգորիա:Մաթեմատիկա
Ալենե
Ալենե, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Շապին Գարահիսարի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Դոլաղբաշ
Դոլաղբաշ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մանազկերտի գավառակում ։ Գտնվում էր Արածանիի աջ կողմում։
Բնակչություն
1915 թվականի Մեծ եղեռնի պատճառով ողջ մնացած հայ բնակչությունը ցիրուցան եղավ աշխարհով մեկ։
Պատմություն
1909 թ.-ին ուներ 10 տուն հայ և 10 տուն քուրդ բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ռուֆիակ դ'Oդ
Ռուֆիակ դ'Oդ (Rouffiac-d'Aude), համայնք Ֆրանսիայի Օկսիտանիա մարզի Օդ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 338 մարդ, բնակչության խտությունը` 64.50 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 5.24 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 640 կմ հարավ, Մոնպելիե քաղաքից` 140 կմ հարավ-արևմուտք, Կարկասոն քաղաքից` 11 կմ հարավ-արևմուտք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 250 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 181-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 69։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 72,4 %։ 181 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 158 անձ (80 տղամարդ և 78 կին)։ Գործազուրկ են եղել 23 անձ (6 տղամարդ և 17 կին)։ 69 անաշխատունակներից 27-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 22-ը` թոշակառուներ, իսկ 20-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Երբա Բուենա (դեպարտամենտ)
Երբա Բուենա (Departamento de Yerba Buena) դեպարտամենտ Արգենտինայում, Տուկուման պրովինցիայի կազմում։ Տարածքը՝ 160կմ2։ Բնակչությունը՝ 63,7 հազար մարդ։ Բնակչուտյան խտությունը 398,2 մարդ/կմ2։ Վարչական կենտրոն՝ Երբա Բուենա։
Խոշորագույն բնակավայրերը
Կատեգորիա:Արգենտինայի դեպարտամենտներ
Շանդորնե Բալին
Շանդորնե Բալին (Bali Sándorné, ), հունգարացի աշխատանքային ակտիվիստ, 1956 թվականի հակամունիստական հունգարական հեղափոխության և աշխատանքային խորհուրդների շարժման մասնակից։
Շանդոր Բալիի կինն է։ Հունգարիայի Ժողովրդական Հանրապետությունում այլախոհ է։ Հունգարիայում հասարակական կարգի փոփոխությունից հետո հայտնի հասարակական գործիչ է։
Ծագում և ամուսնություն
Ծնվել է բուդապեշտցի աշխատավորի ընտանիքում։ Ծննդյան ժամանակ կրել է Մարիա Սարչիկ (Szorcsik Mária) անունը։ Աշխատել է գլխարկի արտադրությունում։
Ամուսնացել է գործիքագործ Շանդոր Բալիի հետ։ Ունեցել է երկու երեխա։ Հունգարական ավանդույթի համաձայն, ամուսնանալով կոչվել է Շանդորնե՝ ի պատիվ ամուսնու։
Ապստամբության մասնակից
1956 թվականի հոկտեմբերին Մարիա Սորչիկը ամուսնու հետ վճռականորեն աջակցել է հունգարական հակակոմունիստական ապստամբությանը։ Մասնակցել են Բուդապեշտի ցույցերին։ Մարիան ակտիվորեն օգնում էր Շանդորին Կենտրոնական աշխատանքային խորհրդում, որտեղ նա զբաղեցնում էր նախագահի տեղակալի պաշտոնը։ Շանդոր Բալին և ԿԱԽ նախագահ Շանդոր Ռացը ձերբակալվել են 1956 թվականի դեկտեմբերի 11-ին և ազատ են արձակվել միայն 1963 թվականին։
Այլախոհ
Յանոշ Կադարի կառավարման ժամանակ Շանդորնե Բալին ուղղակի ճնշումների չի ենթարկվել, սակայն գտնվել է ՆԳՆ մարմինների խիտ հսկողության տակ։ Մինչև թոշակի անցնելը աշխատել է որպես մատնահարդար։
Մասնակցել է հունգարական այլախոհական շարժմանը։ 1988 թվականին Արպադ Գենցի, Շանդոր Ռացի և Դյորդ Լիտվանի հետ կազմակերպել է Պատմական արդարության կոմիտեն։ Կարևոր դեր է խաղացել 1989 թվականին Իմրե Նաձի վերահուղարկավորման արարողության ժամանակ ։ Այս գործոնը արմատական փոփոխություններ էր նշանակում հունգարական հասարակական-քաղաքական համակարգում։
Հասարակական գործունեություն
Հունգարիայում կոմունիստական ռեժիմի ապամոնտաժումից հետո Շանդորնե Բալին շարունակել է աշխատել Պատմական արդարության կոմիտեում։ Օգնել է նախկին քաղբանտարկյալների կազմակերպությանը։ 2004 թվականին պարգևատրվել է Իմրե Նաձի անվան «Վաստակի համար» շքանշանով՝ ռեժիմի խաղաղ փոփոխությանը մասնակցելու և ազգային միասնությանը աջակցելու համար ։
Աննովկա (Բելոկալիտվինսկի շրջան)
Աննովկա (Анновка), գյուղակ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Բելոկալիտվինսկի շրջանում։ Մտնում է Իլյինսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Բելոկալիտվինսկի շրջանի բնակավայրեր
Շանդորնե Բալին
Վախճան
Շանդորնե Բալին մահացել է 82 տարեկան հասակում։ Նրա մահվան օրը՝ 2010 թվականի մարտի 28-ը, համընկել է Շանդոր Բալիի ազատագրման 47-րդ տարեդարձի հետ։
Հատուկ հայտարարության մեջ Հունգարիայի վարչապետ Գորդոն Բայնաին Շանդորնե Բալիին անվանել է «հունգարական ազգի օրինակ» ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հունգարական հեղափոխություն Կատեգորիա:Հունգարացի ակտիվիստներ Կատեգորիա:Հունգարիայի քաղաքական գործիչներ
Ռաֆայելի տիրամայրեր
Պերուջինոյի աշակերտ Ռաֆայել Սանտին (1483—1520) իր ուսուցչից հետո ստեղծել է Տիրամորը և Մանկանը պատկերող նկարների ընդարձակ պատկերասրահ ։ Նկարներն օժտված են կոմպոզիցիոն յուրահատուկ ոճավորմամբ և հոգեբանական ինքնատիպ մտածողությամբ։
Ավելի ուշ շրջանի գործերում, որոնք Ռաֆայելն ստեղծել է Հռոմում՝ Ջուլիո Ռոմանոյի և մյուս աշակերտների հետ միասին, նրա ներկապնակի գույները շողարձակում են կիսախավարում, պատկերների համաչափությունն առերևույթ փոփոխվում է՝ դրսևորելով մանիերիզմին բնորոշ գծեր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռաֆայել Սանտիի նկարներ
Ելետ (գետ)
Ելետ (Елеть), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կարելական ինքնավար հանրապետությունում։ Սկիզ է առնում Ելետոզերո լճից, թափվում Նոր լիճ, որից էլ սկիզբ է առնում Կերետ գետը։ Գետի երկարությունը 48 կմ է,, ավազանի տարածքը 583 կմ2։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Բարենցի Սպիտակ ծովի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Սպիտակ ծով, գետի ենթաավազանը բացակայում է։ Գետի գետային ավազանը Կոլսկի թերակղզին և Կարելիի, թափվում է Սպիտակ ծով։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Չերնավա (գյուղ, Իզմալկովսկի շրջան)
Չերնավա (Чернава), գյուղ Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Իզմալկովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2853 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Իզմալկովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1263 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Նեուկեն
Նեուկեն (Neuquén), քաղաք Արգենտինայում, գտնվում է Նեուկեն և Լիմայ գետերի միջագետքում։ Արգենտինայի ամենահարուստ քաղաքներից մեկն է և համանուն պրովինցիայի մայրաքաղաքը։ Համարվում է Կոնֆլուենսիայի դեպարտամենտի վարչական կենտրոնը և արգենտինական Պատագոնիայի խոշորագույն քաղաքը ։
Քաղաքում է գտնվում Նեուկենի պրովինցիայի նահանգապետի նստավայրը, Բարձրագույն դատարանը և օրենսդիր մարմինը։ Քաղաքը Պլոտիեր և Չիպոլետի քաղաքների հետ միասին կազմում է խոշոր ագլոմերացիա, որը կոչվում է Նեուկեն-Պլոտիեր-Չիպոլետի։ Վերջինիս բնակչությունը կազմում է 355 հազար մարդ (2009) ։
Պատմություն
Այն տարածքը, որտեղ ներկայումս գտնվում է Նեուկեն քաղաքը նախկինում անվանվում էր Կոնֆլուենսիայի («միախառնման») վայր։ Այս անվանումը պայմանավորված էր այն հանգամանքով, որ քաղաքի մոտակայքում միմյանց էին միախառնվում Նեուկեն և Լիմայ գետերը՝ կազմավորելով Ռիո Նեգրո (Սև) գետը։ Այս տարածքով էր անցնում հնդկացիների կողմից կառուցված ճանապարհը, որը սկսվում էր ներկայիս Արգենտինայի տարածքից և հասնում մինչև Չիլի։ Սկսած 1500 թվականից տարածաշրջան են ներթափանցում իսպանացի կոնկիստադորները ։ 1873 թվականին Վասիլիո Վիլյարինոն դուրս գալով Կարմեն դե Պատագոնեսից բարձրանում է Նեգրո գետն ի վեր՝ հասնելով ներկայիս Նեուկենի տարածք։ Իսպանական իշխանություններին ուղղված զեկուցագրում նա նշում է տարածաշրջանի ուսումնասիրության կարևորության մասին և կազմում է պաշտպանական կառույցների շինարարության ծրագիր՝ հնդկացիներից պաշտպանվելու համար, սակայն դրանք այդպես էլ չեն կառուցվում ։
1870-ական թվականներին գեներալ Խուլիո Ռոկայի գլխավորությամբ իրականացված «Անապատի նվաճում» ռազմական կոմպանիայից հետո շրջանում անցկացվեց հեռագրական կապ։ Այս տարածքը դիտարկվում էր ոչ միայն որպես անցումային կետ դեպի Չիլի, այլև որպես հարմար վայր նոր քաղաքի հիմնադրման համար։ Հենց այս ժամանակ ի հայտ են գալիս առաջին բնակիչները, որոնք այստեղ են գալիս Ռիո Նեգրո պրովինցիայից։ Կառուցվում են առաջին տնակներն ու փողոցները։
1902 թվականի մայիսին քաղաքում ավարտվում է երկաթուղային կամրջի և երկաթուղային կայարանի կառուցումը ։ Քաղաքի հիմնադրման պաշտոնական տարեթիվը համարվում է 1904 թվականը, իսկ հիմնադիրը՝ Բուկետ Ռոլդանը (es:Bouquet Roldan) : Հիմնադրումից անմիջապես հետո քաղաքը սկսվում է համարվել պրովինցիայի մայրաքաղաքը ։ Մայրաքաղաքի տեղափոխության գաղափարը ի սկզբանե հանդիպում է քննադատության, քանի որ այն շատ մոտ էր գտնվում չիլիական սահմանին։ Սակայն հետագայում քաղաքը դարձավ կարևոր առևտրային հանգույց, որտեղից երկաթգծի միջոցով տեղի էր ունենում մեծաքանակ ապրանքաշրջանառություն այլ շրջանների և երկրների հետ։
Հիմնադրման պահից սկսած քաղաքը սկսում է անշեղորեն զարգանալ։ 1916 թվականին քաղաքում կառուցվում է ջրամատակարարման համակարգ, իսկ փողոցներում տեղադրվում են լապտերներ ։ 1930 թվականին քաղաքը ուներ 5000 բնակիչ։ 1937 թվականին շահագործման է հանձնվում առաջին ավտոմոբիլային կամուրջը, որն անցնելով Նեուկեն գետի վրայով միավորում էր Նեուկեն և Չիպոլետի քաղաքները ։ 1960ականների ավարտին քաղաքի դերը էականորեն բարձրացավ, ինչը պայմանավորված էր YPF ընկերության կողմից նավթի հայտնաբերմամբ։ 1970-ական և 1980-ական թվականներին տեղի էր ունենում ժողովրդագրական աճ, ինչը ուղեկցվում էր բնակչության կենսամակարդակի բարձրացմամբ։ 1972 թվականին բացվում է Կոմաուեի ազգային ինստիտուտը։
Ներկայումս Նեուկենը համարվում է Արգենտինայի խոշորագույն քաղաքներից մեկը ։
Պրովինցիայի և քաղաքի անվանումը ծագում է արակուներեն Newenken բառից, ինչը թարգմանվում է որպես «խիզախ», «փոթորկոտ», «սլացող» ։
Աշխարհագրական դիրք
Նեուկենի աշխարհագրական կոորդինատներն են՝ 38°57.6 հարավային լայնություն և 68°4.28 արևմտյան երկարություն։ Քաղաքը գտնվում է համանուն պրովինցիայի արևելյան հատվածում՝ արգենտինական Պատագոնիայի Կոնֆլենսիա դեպարտամենտում՝ Բուենոս Այրեսից 1200 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Մոտակա քաղաքներն են՝ Չիպոլետին, Պլոտիերը, Սենտենարիոն և Սենիլյոսան։ Քաղաքը տեղակայված է Նեուկեն և Լիմայ գետերի ջրբաժանում։ Քաղաքից դեպի արևելք ընկած հատվածում սկիզբ է առնում Նեգրո գետը։ Պայմանավորված այն հանգամանքով, որ քաղաքը գտնվում է հովտի և բարձրավանդակի միջև, Նեուկենին բնորոշ են թեք փողոցները։ Քաղաքի այն հատվածը, որը գտնվում է Լիմայ գետի մոտ իր հարթ ռելիեֆի պատճառով անվանվում է «Էլ Բախո» (ներքին), իսկ հյուսիսային հատվածը, որը գտնվում է բարձրավանդակում՝ «Էլ Ալտո» (վերին)։ Էլ Ալտոն և Էլ Բախոն միմյանցից սահմանազատվում են երկաթգծով։ Քաղաքի հարավային սահմանը անցնում է Լիմայ գետով, իսկ հյուսիսայինը՝ Նեուկենով։
Բնահողը կազմված է կավից և մանր քարերից։ Չոր կլիմայի պատճառով բնահողի պարարտացման համար պահանջվում է արհեստական ոռոգում։
Լիմայ և Նեուկեն գետերի վրա կառուցված են ամբարտակներ։
Կլիմա
Նեուկենում կլիման չորային է։ Տարածաշրջանին բնորոշ են չոր, սառը և արագընթաց քամիները։ Միջին տարեկան տեղումները կազմում են 185 միլիմետր։ Ամռանը միջին ջերմաստիճանը կազմում է մոտ 24 °C, իսկ ձմռանը՝ 6 °C: Ձմռանը գիշերները նկատվում է թեթև ցրտահարություն։ Անդերում առատ տեղումների և սառույցի հալվելու հետևանքով քաղաքում երբեմն տեղի են ունենում գետերի վարարումներ և ջրհեղեղներ։
Քաղաքում ձյան տեսքով տեղումներ լինում են միջինը 5 տարին մեկ անգամ։
Ժամային գոտի
Նեուկենի պրովինցիան, ինչպես և Արգենտինայի արևմտյան պրովինցիաների մեծ մասը, գտնվում է UTC-5 ժամային գոտում, սակայն սկսած 2009 թվականից Արգենտինայի կառավարությունը հրաժարվել է անցում կատարելուց ամառային ժամանակի ։
Էկոհամակարգ
Քաղաքային ֆաունայի ներկայացուցիչներն են համարվում՝ մողեսները,կարիճները, ծղրիդները, բզեզները, լամաները, փոքր նանդուները, պատագոնյան նապաստակները և ծովախոզուկները։ Գետերի էկոհամակարգի մեջ մտնում են՝ բադերը, սևավիզ կարապները, իսկ ձկներից՝ կարմրախայտը։ Քաղաքային ֆլորան կազմում են ուռենիները, բարդիները, նոճիները, խնձորենիները և տանձենիները։ Քանի որ այստեղ կլիման չորային է՝ մեծ չէ նաև բույսերի ջրային պահանջարկը։
Բնակչության թվաքանակ
Նեուկեն համարվում է իր բնակչությամբ ամենամեծ քաղաքը Պատագոնիայում։
Կրոն
Քաղաքի գրեթե ամբողջ բնակչությունը դավանում է կաթոլիկություն ։ Սակայն կան նաև բողոքականներ, հուդայականներ և այլ կրոնական ուղղությունների հետևորդներ։ Սկսած 1961 թվականից Նեուկենում է գտնվում պրովինցիայի եպիսկոպոսությունը, որի կենտրոնը համարվում է Maria Auxiliadora եկեղեցին։
Սոցիալական շերտեր
Քաղաքի հարուստ բնակիչները մեծ մասամբ բնակվում են քաղաքի հյուսիսային հատվածում՝ Լիմայ գետի մերձակայքում, որտեղ գտնվել է քաղաքի պատմական կենտրոնը ։ Աղքատ թաղամասերը գտնվում են քաղաքի հարավային ու արևմտյան հատվածներում և համարվում են ամենավտանգավորները՝ լինելով քրեական տարրերի հավաքատեղի ։
Ռաիգու
Ռաիգու (Raigu), գյուղ Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Վեյկե-Մաառյա շրջանում։
Նեուկեն
Սոցիալական շերտեր
Օդանավակայանի շուրջ գտնվում են ֆերմաները։ Այստեղի բնակիչների սոցիալական կազմը միանշանակ չէ, քանի որ այստեղ բնակվում են ինչպես խոշոր և մանր հողատերեր, այնպես էլ միջինից բարձր սոցիալական ապահովվածություն ունեցող քաղաքացիներ։
Ռաիգու
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 35 մարդ։
Նեուկեն
Սոցիալական խնդիրներ
Վերջին շրջանում քաղաքի հարավային և արևմտյան թաղամասերում կառուցվում են բազմաթիվ ապօրինի շինություններ քաղաքի չքավոր բնակչության կողմից։ Այս թաղամասերում հաճախ բացակայում են կոմունալ ծառայությունները, իսկ քաղաքում տեղի ունեցող հանցագործությունների մեծամասնությունը տեղի են ունենում հենց այստեղ։ Չնայած որ քաղաքը անընդհատ աճում ու զարգանում է, այնուամենայնիվ աղքտությունը ինչպես Նեուկենում, այնպես էլ ամբողջ պրովինցիայում ունի բավականին բարձր մակարդակ։ Այս խնդիրը գտնվում է կաթոլիկ եկեղեցու ուշադրության կենտրոնում ։
Քաղաքականություն
1904 թվականին Նեուկեն դարձավ համանուն պրովինցիայի մայրաքաղաքը։ Քաղաք տեղափոխվեցին պրովինցիայի կառավարական արխիվներն ու բյուջեն։ Տեղափոխվեցին նաև պաշտոնյաներն իրենց ընտանիքներով։ Այստեղ է գտնվում նաև պրովինցիայի կառավարական պալատը, որը համարվում է նահանգապետի նստավայրը։ Նահանգապետերն ընտրվում են 4 տարի ժամկետով ։
Քաղաքում է գտնվում պրովինցիայի միակ քաղաքական կուսակցության՝ Movimiento Popular Neuquino-ի գրասենյակը։
Քաղաքի վարչակազմ
Քանի որ քաղաքը համարվում է պրովինցիայի կենտրոն, այստեղ են գտնվում տարածքային ինքնակառավարման բոլոր մարմինները։ Այստեղ 1929 թվականին բացվեց նահանգապետի նստավայրը ։ Նեուկենում են գտնվում նաև պրովինցիայի Գերագույն դատարանը և լեգիսլատուրան։
Քաղաքային ինքնակառավարումը ձևավորվել է 1905 թվականին։ Քաղաքապետը գլխավորում է քաղաքային գործադիր իշխանությունը։ Քաղաքապետարանի շենքը կառուցվել է 1960ական թվականներին ։ Մունիցիպալ խորհուրդը, որին պատկանում է քաղաքի օրենսդիր իշխանությունը, կազմված է 18 պաշտոնյաներից։ Սկսած 1995 թվականի օգոստոսից քաղաքում գործում է տեղական սահմանադրություն, համաձայն որի քաղաքապետը ընտրվում է 4 տարի ժամկետով ։
Քաղաքագլուխներ
Չնայած որ Նեուկենը քաղաքի կարգավիճակ ստացել էր դեռևս 1904 թվականին, սակայն առաջին բուրգոմիստր Պեդրո Լինարեսը միայն 1906 թվականին հաստատվեց այս պաշտոնում ։ 2009 թվականի նոյեմբերի սկզբի դրությամբ Նեուկենն արդեն ունեցել է 81 քաղաքագլուխներ։
Վարչական բաժանում
Քաղաքի առաջին հատակագիծը կազմվել է 1904 թվականին՝ Բուկետ Ռոլդանի կողմից ստեղծված քաղաքի մանրակերտի հիման վրա։
Քաղաքի հյուսիսային մասում՝ Էլ Ալտոյի շրջանում են գտնվում վարչական կառավարման մարմիններն ու ֆինանսական հաստատությունները։ Իսկ երկաթգծից հարավ՝ Էլ Բախոյի շրջանում գտնվում են Նեուկենի հիմնական առևտրային կենտրոնները ։
Քաղաքի տարածքը կազմում է 63 քառակուսի կիլոմետր։ Վարչական առումով Նեուկենը բաժանվում է 46 շրջանների ՝
Քաղաքային զարգացում
Վերջին տարիներին քաղաքի կենտրոնում կառուցվում են բարձրահարկ շինություններ, հյուսիսում նախատեսվում է հիպերմարկետի և առևտրային կենտրոնի կառուցում ։
2000ական թվականներին քաղաքային իշխանությունը կայացրել է որոշում, որով փորձելու է ազատվել անօրինական շինություններից և ավաններից, ու կառուցել բնակարաններ 2000 կարիքավոր ընտանիքների համար ։
Տնտեսություն
Քանի որ Նեուկենը համարվում է պրովինցիայի կենտրոն, այստեղ գործում են բազմաթիվ կազմակերպությունների և ֆինանսական հաստատությունների մասնաճյուղեր։ Քաղաքում է գտնվում Նեուկենի պրովինցիայի Բանկի գլխավոր մասնաճյուղը։
Պտղաբուծությունը և նավթի արդյունաբերությունը ավանդաբար համարվում են քաղաքի տնտեսության հիմնական ճյուղերը ։
Արդյունաբերություն
Նեուկենի հյուսիսում գործում է արդյունաբերական գոտի, որը կառուցվել է 1970ականերին։ Զարգացած են նաև ծանր մետալուրգիական արդյունաբերությունը, փայտամթերումը և կերամիկայի արտադրությունը ։
Գյուղատնտեսություն
Քաղաքի տարածքում կարելի է աճեցնել խնձոր, տանձ, խաղող և այլ պտուղներ։ Ջրի առկայությունը գետերում թույլ է տալիս զբաղվել ինտենսիվ գյուղատնտեսությամբ։ Այս արտադրանքը ոչ միայն կարող է բավարարել ներքին պահանջարկը, այլև ենթակա է արտահանման։ Քաղաքում զարգացած է նաև գինեգործությունը։
Բնական պաշարներ
Քաղաքից ոչ հեռու գտնվում են նավթահորերը։ Այստեղ գործունեություն են ծավալում այնպիսի նավթային ընկերություններ, ինչպիսիք են՝ Petrobrasը և Repsol YPFն ։
Պրովինցիան հարուստ է նաև գազի պաշարներով ։
Բանկեր
Նեուկենում գործում են ինչպես ազգային, այնպես էլ միջազգային բանկերի մասնաճյուղեր։ Գործում են նաև փոխանակման կետեր։
Տուրիզմ
Նեուկենը տուրիստական քաղաք չէ, սակայն այն հաճախ գրավում է դեպի Սան Մարտին դե լոս Անդես ուղևորվող զբոսաշրջիկների ուշադրությունը։
Հյուրանոցներ
Չնայած որ Նեուկենը տուրիստական քաղաք չէ, այնուամենայնիվ այստեղ գործում են բազմաթիվ հյուրանոցներ։
Դեռևս հնագույն ժամանակներից քաղաքի իշխանությունները վարում էին զբոսաշրջիկներին կացարանով ապահովելու քաղաքքականություն, իսկ երբ 1902 թվականին շահագործման հանձնվեց երկաթգիծը՝ հյուրանոցներն ավելի ընդարձակվեցին։
Քաղաքում հիմա գործում են ավելի քան 20 հյուրանոցներ, որոնք համապատասխանում են այցելուների պահանջներին ։
Կապ
Կապի առաջին միջոցը քաղաքում եղել է հեռագիրը։ Առաջին հեռախոսը քաղաքում հայտնվել է 1913 թվականին։ Ներկայումս քաղաքում գործում են կապի բազմաթիվ օպերատորներ։
Տրանսպորտ
Մինչև քսաներորդ դարի սկիզբը Նեուկեն հասնելը բավականին դժվար էր։ Սակայն երկաթգծի անցկացումը էականորեն փոխում է այս իրավիճակը։ Քաղաքը սկսում է ակտիվ առևտուր իրականացնել Բուենոս Այրեսի պրովինցիայի խոշոր քաղաքների հետ, ինչը զարկ է տալիս տնտեսության զարգացմանը։
Հետագայում քաղաքում հիմնվում են նաև օդանավակայան և ավտոկայարան։
Ներկայումս քաղաքային տրանսպորտը ներկայացված է տաքսիներով և ավտոբուսներով։
Երկաթուղային
Ներկայումս մշակվում է ծրագիր՝ վերականգնելու միջքաղաքային ուղևորափոխադրումները՝ Նեգրո և Նեուկեն գետերի ավազաններում ։
Ավտոմոբիլային
1937 թվականին քաղաքում կառուցվում է առաջին ավտոմոբիլային կամուրջը։ 1997 թվականին ավտոմոբիլային և երկաթուղային կամուրջների միջև կառուցվում է մի նոր կամուրջ, որը հատելով քաղաքը հասնում է մինչև Պլոտիեր ։
Ազգային և միջազգային ուղիներ
2005 թվականին կառուցված ETON ավտոբուսային կայարանը համարվում է Արգենտինայի ամենաժամանակակից կայարաններից մեկը, որտեղ ներկայացված են երկրի բոլոր խոշորագույն ավտոբուսային ընկերությունները։
Տեղական ավտոբուսային ընկերություններ
Տեղական ավտոբուսային ընկերություններից միայն «Indalo»-ն է իրականացնում ներքաղաքային ուղևորափոխադրումներ, իսկ «Co-Co»-ն և «Peuquenches»-ը իրականացնում են միայն միջազգային ուղևորափոխադրումներ։
Քաղաքային հիվանդանոցներ
Երեք քաղաքային հիվանդանոցներց առաջինը հիմնադրվել է «Դոկտոր Կաստրո Ռենդոն» հիվանդանոցը (1913 թվականին)։ Հիմնադրման պահին այն ուներ 15 մահճակալ, իսկ այսօր այս խոշորագույն հիվանդանոցը ունի որակավորման 9-րդ մակարդակ ։
Մասնավոր կլինիկաներ
Նեուկենում աշխատում են այնպիսի մասնավոր կլինիկաներ, ինչպիսիք են՝ CMIC-ը որը հիմնադրվել է 1991 թվականին և Սան Լուկասը, որը համարվում է Պատագոնիայի խոշորագույն մանկաբուժական հաստատությունը ։
Կրթություն
Նեուկենում գործում են բազմապրոֆիլ կրթական կենտրոններ, մշակույթի և արվեստի բազմաթիվ ինստիտուտներ։ Մասնավոր և պետական դպրոցների կրթական ծրագրերի մեջ էական տարբերություններ չկան։
Տարրական և միջնակարգ կրթուրյուն
Ներկայումս քաղաքի երեխաների մեծամասնությունը այցելում են պետական դպրոցներ։ Նեուկենում գործում է պարտադիր միյնակարգ կրթության համակարգը, որի տևողությունը 5 տարի է։ Նեուկեն պրովինցիան առաջիններից մեկն էր Արգենտինայում, որտեղ ներդրվել է պարտադիր միջնակարգ կրթության համակարգը։
Բարձրագույն կրթություն
1965 թվականին հիմնադրվեց Նեուկենի պրովինցիալ համալսարանը։ Հետագայում այն միավորվում է այլ բուհերի հետ և 1972 թվականին ստեղծվում է Կոմաուեի Ազգային Համալսարանը, որը վերածվում է տարածաշրջանային կարևոր կրթական կենտրոնի։
Այլ կրթական հաստատություններ
Նեուկենում գործում է մարիոնետային դպրոց, ինչպես նաև երաժշտական(1968 թվական) և թաթերական(1960 թվական) բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ։
Մշակույթ
Քաղաքը համարվում է արգենտինական Պատագոնիայի խոշորագույն մշակութային կենտրոնը։ Աշխատում են խոշոր թանգարաններ և գրադարաններ։ Կան բազմաթիվ հուշարձաններ։
Էնդրյու Կարնեգի
Էնդրյու Կարնեգի (Andrew Carnegie, ՄՀԱ ։ ), շոտլանդական ծագմամբ ամերիկացի արդյունաբերող, որը 19-րդ դարի վերջի ամերիկյան պողպատի արտադրության լայնածավալ ընդարձակում է իրականացրել։ Նա որպես բարերար առաջատար դեր է ունեցել Ամերիկայի և Բրիտանական կայսրության համար։ Իր կյանքի վերջին 18 տարիների ընթացքում նա հիմնադրամներին և համալսարաններին բարեգործական նպատակներով նվիրաբերեց շուրջ $350 միլիոն ( 2015, համարժեք $13.7 բիլիոնի)՝ իր կարողության գրեթե 90 տոկոսը։ 1889 թվականին նա հրատարակեց «Հարստության ավետարան» հոդվածը, որով կոչ էր անում հարուստներին իրենց հարստությունն օգտագործել հասարակության բարգավաճման համար, որը և բարեգործության ալիք բարձրացրեց։
Նեուկեն
Զբոսայգիներ
Քաղաքի կենտրոնական զբոսայգին գտնվում է Էլ Ալտոյի և Էլ Բախոյի միջև՝ քաղաքի ամենակենտրոնում։ Սա քաղաքի ամենաառաջին և ամենամեծ զբոսայգին է։ Այստեղ է գտնվում քաղաքի սահադաշտը և Գրիգորիո Ալվարեսի թանգարանը։
Էնդրյու Կարնեգի
Կենսագրություն
Կարնեգին աշխատել սկսեց որպես հեռագրող և 1860-ականներին ներդրումներ ուներ երկաթուղիներում, կամուրջներում և նավթային աշտարակներում։ Իր հետագա կարողությունը նա կուտակել է Եվրոպայում ամերիկյան կազմակերպության պարտատոմսեր վաճառելով։ Նա կառուցել է Կարնեգի պողպատի գործարանը, որն այնուհետ 1901 թվականին վաճառեց Մորգանին $480 միլիոնով (2011 թվականին, $309 բիլիոն), ստեղծելով Միացյալ Նահանգների պողպատի կորպորացիան։ Կարնեգին իր կյանքի վերջին տարիները նվիրեց լայնամասշտաբ բարեգործությանը՝ հատկապես տեղական գրադարաններին, աշխարհի խաղաղությանը, կրթությանը և գիտական ուսումնասիրություններին։ Իր միջոցներով նա կառուցեց  Կարնեգի հոլը և հիմնեց Նյու Յորք ի Կարնեգի ընկերությունը, Միջազգային խաղաղության Կարնեգի ֆոնդը, Գիտության Կարնեգի ինստիտուտը, Շոտլանդիայի բուհերի համար Կարնեգի ֆոնդը, Կարնեգի հերոսների ֆոնդը, Կարնեգի Մելոն համալսարանը և Փիթսբուրգ ի Կարնեգի թանգարանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1835 ծնունդներ Կատեգորիա:1919 մահեր Կատեգորիա:Ամերիկացի միլիարդատերեր Կատեգորիա:Ամերիկացի բարերարներ Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ
Սարգիս Ջալալյան
Կենսագրություն
1828 թվականին ձեռնադրվել է սարկավագ, 1830 թվականին՝ կուսակրոն քահանա, 1855 թվականին՝ եպիսկոպոս։
1857 թվականին նրան շնորհվել է արքության պատիվ և տիտղոս։ Վրաստանի և Իմերեթիայի թեմական առաջնորդի պաշտոնը 1847 թվականից մինչև մահ, ըստ էության, վարել է Ներսես Ե Աշտարակեցին, իսկ կոնսիստորիայի նախագահինը՝ Ջալալյան։ Այդ ժամանակամիջոցում կաթողիկոսը նրան ուղարկել է ռուսահայոց թեմերում ստուգումներ կատարելու։ Այստեղ տեղի է ունեցել նրա բախումը Գաբրիել Պատկանյանի և Միքայել Նալբանդյանի հետ, որը վերածվել է կատաղի պայքարի։ Լինելով խիստ պահպանողական՝ նա Հայաստանի ապագան տեսել է անցյալի անխաթար վերականգնման մեջ, անհանդուրժողական դիրք գրավել և հետապնդել բոլոր այն ազգային գործիչներին, ովքեր երկրի ապագան դիտել են ժողովրդի նյութական և հոգևոր կյանքը նորոգելու տեսանկյունից։ 1857–1863 թվականներին Ջալալյանը եղել է Վրաստանի և Իմերեթիայի թեմի առաջնորդ, անզիջում պայքար մղել Ներսիսյան դպրոցի տեսուչ Պ. Շանշյանի ու նրա կուսակիցների դեմ, Շանշյանին համարել «բողոքականության բովից արտաժայթքած մի անհավատ ու անաստված կեղծավոր, մարդախաբ, մոլորեցուցիչ ու մատաղ նոր սերնդին խմորող մարդ» և հեռացրել տեսչությունից։ Մատթեոս Ա Կոստանդնուպոլսեցի կաթողիկոսը Ջալալյանին պաշտոնանկ է արել. կառավարության միջամտությամբ նա քաշվել է Սանահինի վանքը, որտեղ մնացել է մինչև 1865 թվականը։ 1865–1876 թվականներին եղել է Ղարաբաղի թեմի առաջնորդ։ Այդ ընթացքում (1867–1870 թթ.) Գևորգ Դ Կոստանդնուպոլսեցին նրան ուղարկել է Կ. Պոլիս՝ Էջմիածնի մնայուն ներկայացուցչություն ստեղծելու առաջադրանքով, որը, սակայն, ձախողվել է օսմանյան կառավարության և Կ. Պոլսի հայոց պատրիարքության ընդդիմության պատճառով։
Նեուկեն
Թատրոններ
Քաղաքի առաջին թատրոնը, որը կոչվում է Հին թատրոն հիմնադրվել է 1938 թվականին ՝ Avenida Argentina փողոցում։ Նեուկենի առաջին կինոթատրոնը կոչվում է Իսպանական կինոթատրոն։
Սարգիս Ջալալյան
Կենսագրություն
Վերադառնալով Ղարաբաղ՝ Ջալալյանը իր միջոցներով Շուշիում ընդարձակել է Բաղդասար Հասան Ջալալյանի կառուցած առաջնորդարանի շենքը, որտեղ տեղավորել է նաև ազգային դպրոցը, վիճակային կոնսիստորիան և տպարանը, ապա կառուցել ս. Հռիփսիմյան օրիորդաց հոգևոր դպրոցի երկհարկանի շենքը։ Տկարության պատճառով գնացել է Թիֆլիս, խնդրել, որ իրեն ազատեն առաջնորդության պաշտոնից։
Նեուկեն
Գրադարաններ
Նեուկենի առաջին գրադարանը բացվել է 1928 թվականի նոյեմբերի 10ին ՝ Խուանե Ալբերդիի օրոք։ Քաղաքային մունիցիպալիտետի վերահսկողուրյան տակ գործում են մի շարք հասարակական գրադարաններ։ 2009 թվականի դրությամբ Նեուկենում գործում են 31 գրադարաններ ։
Սարգիս Ջալալյան
Կենսագրություն
Ջալալյանը հեղինակել է «Ճանապարհորդութիւն ի Մեծն Հայաստան» (հ. 1, 2, 1842, 1858 թթ.) երկը, որը արժեքավոր նյութեր է պարունակում հայոց վանքերի, եկեղեցիների պատմության, դրանց տեղադրության, ինչպես նաև հայ ազգագրության վերաբերյալ։ «Նամակ Տ. Սարգսի արքեպիսկոպոսի Ջալալեանց գրեալ առյարգոյ ազգային ոմն ի Պոլիս» (1867 թ.) գործում թվարկել է իր ծառայությունները ազգին ու հայրենիքին, ջանացել հերքել իր նկատմամբ եղած՝ որոշդեպքերում անհարկի և շինծու մեղադրանքները։ «Պատմութիւն աշխարհին Աղուանից» վերտառությամբ անտիպ գրքույկում ներկայացրել է Ղարաբաղի մելիքների պատմությունը XVIII դ., իսկ «Ծագումն Ղարաբաղու մելիքների» (ձեռագիր) փոքրածավալ երկում՝ տվել նրանց ծագումնաբանությունը։ Յուրօրինակ և հետաքրքրական է Ջալալյանի կտակը։ Նա գանձարան է մուծել 25 հզ. ռուբլի՝ հինգ տոկոս տոկոսադրույքով, որը պետք է տնօրինվեր 125 տարի հետո, բաժանվեր 24 մասի, տրամադրվեր կտակում հիշատակված հաստատություններին՝ ազգի լուսավորության նպատակով ։
Նեուկեն
Սպորտ
Քաղաքում գործում են Նեուկենի ֆուտբոլային լիգան, հանդբոլի, բասկետբոլի, գեղասահքի ֆեդերացիաները։ Բասկետբոլի ու հանդբոլի հանդիպումները տեղի են ունենում «Ռուկա Չէ»(«մարդկանց տուն») կոչվող մարզադաշտում, որը ամենամեծն է քաղաքում։ վերջինս հիմնադրվել է 1995 թվականին։ 2009 թվականի հունվարի 6 ից 7ը այսեղ է անցկացվել Դաքարի ավտոռալլիի մրցարշավներից մեկը։
Սարգիս Ջալալյան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Հոգևոր գործիչներ Կատեգորիա:Վրաստանի հայոց թեմի առաջնորդներ
Նեուկեն
Տեսարժան վայրերը
Քաղաքի դիտարժան կոթողներից է Սան Մարտինի հուշարձանը, որը կառուցվել է գեներալի մահվան հարյուրամյակի կապակցությամբ։
Կենտրոնական զբոսայգում է գտնվում Ամառային թատրոնը։
Քաղաքի հյուսիսում՝ Դրոշակների հրապարակից ոչ հեռու գտնվում է քաղաքի աստղադիտարանը։
Լիմայ գետի մոտ գտնվող առողջարանը շոգ օրերին հանդիսանում է հանգստի պահանջված վայր։
Նահանգապետի նստավայրի դիմաց գտնվող հրապարակը անվանակոչվել է ի պատիվ գեներալ Խուլիո Ռոկայի ։
Հետաքրքրություններ
Հանգստյան օրերին քաղաքի կենտրոնում տեղի են ունենում ներկայացումներ։ Այստեղ է գտնվում նաև Իսպանական կինոթատրոնը, որը ամենահինն է քաղաքում ։ Քաղաքի կենտրոնական մասում կան շատ ռեստորաններ և սրճարաններ։ Քաղաքի միակ խաղատունը, որը կոչվում է «Մեջիք» գտնվում է օդանավակայանում ։ Կան բազմաթիվ դիսկոտեկներ և փաբեր։
Առողջարաններ
Նեուկենի ամենահայտնի առողջարանը Լիմայ գետի վրա գտնվող ամառային առողջարանն է ։ Եվս մեկ առողջարան գտնվում է Լա Էրրադուրա զբոսայգում, որը գտնվում է օդանավակաըանի մոտ։
Նեուկենի հետ կապված ճանաչված մարդիկ
Խորխե Սոբիշ (ծնվել է 1943 թվականին)՝ արգենտինացի քաղաքական գործիչ՝ Նեուկենի նաղկին նահանգապետը։
Մարսելո Բերբել (1925-2003)՝ հայտնի արգենտինացի բանաստեղծ, Նեուկենի օրհներգի հեղինակը։
ՈՒգո Բերբել՝ ժողովրդական երգիչ, Los Hermanos Berbel խմբի անդամ։
Մարիետե Բերբել՝ ժողովրդական երգչուհի Los Hermanos Berbel խմբի անդամ։
Սերխիո Արաուխո (ծնվել է 1992 թվականին)՝ ֆուտբոլիստ, խաղում է Բարսելոնա Բում։
Տեղական թերթեր
«Նեուկեն» թերթը համարվում Է առաջին քաղաքային պարբերականը, իսկ «Ռիո Նեգրոն»՝ ամենապոպուլյարը ։
Հեռուստատեսություն և ռադիո
Ներկայումս քաղաքում գործում են բազմաթիվ ռադիոկայաններ ։ Յոթերորդ ալիքը, որը պատկանում է «Telefe» խմբին, համարվում է միակ քաղաքային հեռուստաալիքը։ Այն հիմնականում ցուցադրում է «Telefe»ի հեռուստահաղորդումները, ինչպես նաև որոշ տեղական հաղորդումներ և լուրեր։ Քաղաքում հասանելի է նաև տասներորդ ալիքը, որը կոչվում է «Գեներալ Ռոկա»։
Քույր քաղաքներ
Քույր քաղաքների ցանկ ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արգենտինայի բնակավայրեր Կատեգորիա:1904 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Աղըլղազի
Աղըլղազի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Շապին Գարահիսարի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Օտմար Էլիգեր
Օտմար Էլիգեր (Ottmar Elliger, ), ֆլամանդական բարոկկոյի ծաղկանկարիչ։
Ըստ Հուբրակենի` նա ճանապարհորդել է Գյոթեբուրգից մինչև Անտվերպեն` միայն Դանիել Զեգերսի հետ մարզվելու համար, որն այդ շրջանում մեծ փառք էր վայելում։ Նրա հայրը ցանկանում էր, որ նա դառնա լեզուների մասնագետ, ինչը պիտի որ գոնե մասամբ հաջողված լիներ, քանի որ նա շատ է ճանապարհորդել ։
Նրա վաղ աշխատանքները Անտվերպենում նմանություն ունեն Յակոբ Մարրելի աշխատանքների հետ, որի հետ նամակագրության մեջ է եղել, երբ Մարրելը Ֆրանկֆուրտում էր ։
Նրա որդին` Օտմար Էլիգեր կրտսերը կամ Օտմար Էլիգեր II-ը (1666–1735 թվականներ), նույնպես նկարիչ էր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆլամանդացի նկարիչներ
(1350) Ռոզելիա
(1350) Ռոզելիա (Rosselia), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1934 թվականի հոկտեմբերի 3-ին Էժեն Դելպորտի կողմից Ուքլում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,859257 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,6018 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,1168 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1765,95 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,203856 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,94° անկյուն։
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է S դասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս S Կատեգորիա:1934 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էժեն Դելպորտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Մանիկ Մելքոնյան
Մանիկ Սմբատի Մելքոնյան, հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։
Կենսագրություն
Մանիկ Մելքոնյանը ծնվել է 1923 թվականին, Արթիկի շրջանի Պեմզաշեն գյուղում։ Սովորել է Լենինականի մանկավարժական տեխնիկումում։ 1940 թվականին ընդունվել է Երևանի մանկավարժական ինստիտուտ, սակայն շուտով աշխատել է Ախուրյանի շրջանի Այգաբաց գյուղի դպրոցում ։
1945 թվականին, երբ սկսվել է Հայրենական մեծ պատերազմը, Մանիկը կամավոր մեկնել է ռազմաճակատ։ Նա ծառայել է հակաօդային պաշտպանության զորամասերում, մասնագիտացել է կապի գործում։ Մանիկը մասնակցել է ճապոնական միլիտարիստների ջախջախմանը։ Վլադիվոստոկում, Մուկդենում և այլ քաղաքներում ապահովել է կապը հրետանային զորամասերի հետ ։
Չեստերֆիլդ (ծխախոտ)
«Չեստերֆիլդ» (Chesterfield), ծխախոտի ապրանքանիշ, արտադրվում է Philip Morris International ընկերության կողմից։
Մանիկ Մելքոնյան
Կենսագրություն
Մանիկ Մելքոնյանն արժանացել է «Մարտական ծառայությունների համար», «Կովկասի պաշտպանության համար», «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար», «Ճապոնիայի դեմ տարած հաղթանակի համար», «Գերազանց հրետանավոր» մեդալների, ինչպես նաև Մայրության փառքի 1-ին և 2-րդ աստիճանի մեդալների ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:«1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալակիրներ Կատեգորիա:«Մարտական ծառայությունների համար» մեդալով պարգևատրվածներ
Չեստերֆիլդ (ծխախոտ)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ծխախոտային ապրանքանիշներ
Կոմիտասի անվան Կամերային երաժշտության տուն
Կոմիտասի անվան կամերային երաժշտության տուն, երաժշտական սրահ Երևանում, գտնվում է Օղակաձև զբոսայգում՝ Իսահակյան փողոց 1 հասցեում։
Պատմություն
Կոմիտասի անվան Կամերային երաժշտության տունը կառուցվել է 1977 թվականին՝ ճարտարապետ Ստեփան Քյուրքչյանի կողմից։
Շենքն ունի՝
Նկարագրություն
Շենքի գեղարվեստական լուծումը կատարված է զբոսայգու պուրակային ճարտարապետությանը համահունչ։ Կամերային երաժշտության տանը տեղի են ունենում բազմաթիվ համերգներ և փառատոներ հայ և արտասահմանյան համբավավոր երաժիշտների մասնակցությամբ։ Շենքն ունի 300-տեղանոց դահլիճ, որտեղ անցկացվում են համերգներ, փառատոներ, հոբելյաններ, հանդիպումներ, երեկոներ, էքսպոներ, շնորհանդեսներ։ Երաժշտության տանն իրենց համերգային գործունեությունն են ծավալում Հայաստանի պետական կամերային նվագախումբը, Հայաստանի պետական կամերային երգչախումբը, «Տաղարան» հնագույն երաժշտության համույթը, «Հովեր» պետական կամերային երգչախումբը, Երևանի պետական կամերային երգչախումբը, Կոմիտասի անվան լարային քառյակը, ճանաչված երաժիշտներ Սվետլանա Նավասարդյանը, Սերգեյ Խաչատրյանը, Մեդեա Աբրահամյանը և այլք։ Այս համերգասրահում ելույթներ են ունեցել Առնո Բաբաջանյանը, Ռուբեն Ահարոնյանը և այլք։ Մեծ ժողովրդականություն են վայելում երգեհոնային համերգները, Կոմիտասի անվան կամերային երաժշտության տան հոլանդական «Ֆլենտրոպ» երգեհոնը տեղադրվել է 1979 թվականին և եզակի է իր տեսակի մեջ նախկին ԽՍՀՄ տարածքում։ Այն ստեղծված է 17-18 դարերի երգեհոնների օրինակների հիման վրա ու նախատեսված է հիմնականում բարոկ երաժշտություն կատարելու համար։ Առաջին  համերգին ելույթ է ունեցել Հայաստանի ժողովրդական արտիստ Վահագն Ստամբոլցյանը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Համերգասրահներ Հայաստանում Կատեգորիա:Երևանի շենքեր և կառույցներ
Միխայլովկա (գյուղ, Բերշադի շրջան)
Միխայլովկա (Михайлівка), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Բերշադի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1650 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Միխայլովկա գյուղում բնակվում էր 917 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 36,32 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 25,25 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Բերշադի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1650 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Օբյեդինեննի (Եգորլիկսկի շրջան)
Օբյեդինեննի (Объединенный), գյուղակ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Եգորլիկսկի շրջանում։ Օբյեդենյոնի գյուղական համայնքի վարչական կենտրոնն է։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Եգորլիկսկի շրջանի բնակավայրեր
Հայաստանի գրողների միության ութերորդ համագումար
Հայաստանի գրողների միության ութերորդ համագումարը տեղի է ունեցել 1981 թ.-ի մայիսի 6-8-ը, Երևանում։
ՀԳՄ նորընտիր վարչության պլենումը
1981-ի մայիսի 8-ին տեղի ունեցավ ՀԳՄ նորընտիր վարչության անդրանիկ պլենումը, որը քննարկեց կազմակերպական հարցեր։
Պլենումում ՀԳՄ վարչության նախագահ ընտրվեց Վարդգես Պետրոսյանին, վարչության քարտուղարներ Արամ Գրիգորյանին, Պերճ Զեյթունցյանին, Սաղաթել Հարությունյանին, Մկրտիչ Սարգսյանին։
Պլենումն ընտրեց ՀԳՄ վարչության նախագահություն հետևյալ կազմով. Արամ Գրիգորյան, Վահագն Դավթյան, Ռազմիկ Դավոյան, Պերճ Զեյթունցյան, Գևորգ Էմին, Ալեքսանդր Թոփչյան, Էդվարդ Ջրբաշյան, Ստեփան Կուրտիկյան, Սիլվա Կապուտիկյան, Սերո Խանզադյան, Սաղաթել Հարությունյան, Ժորա Հարությունյան, Հրաչյա Հովհաննիսյան, Հրանտ Մաթևոսյան, Էդվարդ Միլիտոնյան, Վարդգես Պետրոսյան, Համո Սահյան, Մկրտիչ Սարգսյան, Անահիտ Սահինյան, Արամայիս Սահակյան, Սերգեյ Սարինյան, Կարեն Սիմոնյան, Գրիգոր Տեր-Գրիգորյան, Հարություն Ֆելեքյան։
Պլենումը հաստատեց գրական մամուլի օրգանների խմբագիրներին՝ Հրաչյա Հովհաննիսյանին («Գրական թերթ»), Ստեփան Կուրտիկյանին («Սովետական գրականություն»), Անժիկ Հակոբյանին («Գարուն»), Կարեն Սիմոնյանին («Լիտերատուրնայա Արմենիա»)։
ՀԳՄ վարչության պլենումին մասնակցում էին Հայաստանի կոմկուսի Կենտկոմի քարտուղար Կարլեն Դալլաքյանը, ԽՍՀՄ գրողների միության վարչության քարտուղար Սերգեյ Սարտակովը։
Վերաստուգիչ հանձնաժողովի նիստը
Տեղի ունեցավ ՀԳՄ վերաստուգիչ հանձնաժողովի նիստը։ Հանձնաժողովի նախագահ ընտրվեց արձակագիր Վահագն Գրիգորյանը։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության համագումարներ
Ռաիկյուլա
Ռաիկյուլա (Raikküla), գյուղ Էստոնիայի Ռապլամաա նահանգի Ռաիկյուլա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 256 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Ռապլամաա նահանգի Ռաիկյուլա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
(9220) Յոշիյդայամա
(9220) Յոշիյդայամա (Yoshidayama), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1995 թվականի դեկտեմբերի 15-ին Տակաո Կոբայաշիի կողմից Օիզումիյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,406668 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0796 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,7337 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1363,71 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,263985 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 5,34° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1995 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Տակաո Կոբայաշիի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ