cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Պեչ
Պատմություն
Ճգնաժամը հաղթահարվել է XXI դարի սկզբին։ Քաղաքում կառուցվել է նոր օդանավակայան, օղակաձև ավտոմայրուղի, նոր խճուղի Պեչի և Բուդապեշտի միջև։
Տնտեսություն
Պեչը կարևոր տրանսպորտային հանգույց է, արդյունաբերական և մշակութային կենտրոն է՝ Զադունայի հարավային եզրին։ Պեչի մոտակայքում կատարվում է քարածխի, ուրանի հանքաքարի արդյունահանում և գործում է ՋԷԿ։
Սպորտ
Քաղաքում հիմնվել է Պեչի ֆուտբոլային ակումբը, որ երկու անգամ դարձել է մրցանակակիր, իսկ 1990 թվականի մրցույթում ստացել է ազգային գավաթ։ 2006/2007 թվականի առաջնության արդյունքներով Պեչը զբաղեցրել է հունգարիայի լիգայում նախավերջին տեղը։ Քաղաքում կա նաև հանդբոլի թիմ։
Կրթություն և մշակույթ
Հունգաիայի առաջին համալսարանը բացվել է Պեչում 1367 թվականին և գոյատևել է մինչև XV դար։ Կրկին բացվել է 1922 թվականին։ Քաղաքի կարևորագույն շինություններից մեկը Բժշկական ինստիտուտն է։ Պեչի Ազգային ակադեմիական թատրոնում 1960 թվականից գործում է թատերախումբ՝ Էկաի ղեկավարությամբ, որտեղ բերամդրվում են բալետներ՝ ժամանակակից կոմպոզիտորների ստեղծագործություններով։ Անցկացվում է ազգային ֆիլմերի փառատոն։ 2010 թվականին Ստամբուլի հետ ընտրվել է Եվրոպայի մշակութային մայրաքաղաք։
Քաղաքի թանգարաններ.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Պեչ Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Հունգարիայում
Ալեքսեյ Կորկիշչենկո
Կենսագրություն
Ծնվել է Հյուսիսկովկասյան երկրամասի (այժմ` Ռոստովի մարզ) Երեմեևսկ խուտորում` գյուղացու ընտանիքում ։ Հայրենական Մեծ պատերազմի սկսվելուց հետո, ավարտելով յոթերորդ դասարանը, ապագա գրողն աշխատանքի է անցնում կոլտնտեսության տրակտորային ջոկատում, որպես հաշվառող-լիցքավորող։ Երբ ֆաշիստները գրավեցին Ռոստովի մարզը, նա գտնվում էր գրավված տարածքում։ Շուտով խուտորի գերմանա-ֆաշիստական զորքերից ազատագրումից հետո 1943 թվականի ապրիլին կամավոր մեկնում է ռազմաճակատ։ Նրան ուղարկում են հրետազոր, մարտնչում է Հարավարևմտյան և Առաջին Ուկրաինական ռազմաճակատներում, մասնակցում է Ուկրաինայի և Լեհաստանի ազատագրմանը ։ Պատերազմը ավարտել է Գերմանիայում` Բրեսլաու քաղաքում։ Հայրենական Մեծ պատերազմի ավարտից հետո Կորկիշչենկոին գործուղում են սովորելու ռազմա-ծովային դպրոցում, որն ավարտելուց հետո 1946 թվականին ծառայության է անցնում Սևծովյան նավատորմում, ականազերծող նավի ականորդ։ 1950 թվականին զորացրվելով Ռազմածովային նավատորմից, Կորկիշչենկոն վերադառնում է հայրենի խուտոր և աշխատում կոլտնտեսությունում։ Այնուհետև ընդունվում է Ռոստովի կուլտլուսդպրոց, որն ավարտելուց հետո, 1954 թվականին աշխատում է Ռազվիլենսկի շրջանի մշակույթի բաժնի վարիչ, Կամենսկի մարզի մշակույթի վարչության ժողովրդական ստեղծագործության տան տնօրեն։
1955 թվականին ընդունվում է ԽՄԿԿ շարքերը։ Իր մեջ զգալով գրելու ընդունակությունը` անցնում է լրագրողական աշխատանքի։ 1957 թվականից եղել է «Կարմիր Մերձազով» թերթի գրական աշխատակից, «Մուրճ» թերթի թղթակից, ռադիոհաղորդումների և հեռուստատեսության Ռոստովի կոմիտեի խմբագիր։ Որոշում է շարունակել կրթությունը և ընդունվում է ՄՊՀ լրագրության ֆակուլտետի հեռակա բաժին և ՎԳԻԿ-ի սցենարային ֆակուլտետ ու հաջողությամբ ավարտում դրանք։ Սկսում է պատմվածքներ գրել։ 1955 թվականին Կորկիշչենկոյի առաջին պատմվածքներից մեկը` «Վարազը», հրապարակվում է «Դոն» ամսագրում։ Այնուհետև Ռոստհրատում լույս է տեսնում նրա երգիծական պատմվածքների ժողովածուն «Խոբոտկա պապի արկածները» (1959) վերնագրով։
Այնուհետև անդադառնում է մանկական գրականությանը։ 1962 թվականին լույս է տեսնում նրա հեքիաթների ժողովածուն, «Դեղին վտակի այն կողմում», 1965 թվականին «Շերտավոր հրաշագործները» վիպակը (ենթավերնագիրը «Վիպակ Երկրի որդիների մասին, Յաշայի, Գրիշայի Վենայի, Երկրի դուստր, Նյուրիկի և Տիեզերական ճանապարհորդի մասին»), հետո «Կարմիր ատամանի թոռները» (1969 թվական, ֆաշիստական զավթիչների դեմ պայքարող Դոնի խուտորների երեխաների մասին,) և «Ծեր ձի Զինան» (1973)։
Գրում է նաև ստեղծագործություններ մեծերի համար, որոնցից մեկը «Քո լուսավոր տունը» (1980) վիպակն է։ Համարվում է նաև Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս Ֆեոդոր Կանիվցի մասին վավերագրական «Ոսկե շրջան» վիպակի հեղինակը։ Գրել է ժամանակակից գյուղի խնդիրների մասին ակնարկներ, որոնք հրապարակվել են բազմաթիվ թերթերում և ամսագրերում։ Խորհրդային Միության փլուզումից և ԽՍՀՄ գրողների միությունից Ռուսաստանի գրողների միության («հողային» ուղղության), և ռուսական գրողների միության («դեմոկրատական» ուղղության), առանձնացումից հետո, Կորկիշչենկոն մտավ դրանցից առաջինի մեջ։
Մահացել է Դոնի Ռոստովում 2009 թվականի հոկտեմբերի 19-ին, կյանքի 84-րդ տարում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:Ռուս արձակագիրներ Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ Կատեգորիա:Ռուս մանկագիրներ Կատեգորիա:ՎԳԻԿ-ի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ Կատեգորիա:Խորհրդային լրագրողներ
Մագնիսական անոմալիա
Մագնիսական անոմալիաներ, Երկրի մագնիսականության տարրերի արժեքների շեղումը (մագնիսական շեղում, մագնիսական խոտորում) բնականոն արժեքներից (անոմալիա՝ շեղում նորմայից, ընդհանուր օրինաչափությունից, անկանոնություն)։
Տեսակներ
Մագնիսական անոմալիաները լինում են՝ մայրցամաքային, ռեգիոնալ և տեղային։
Մայրցամաքային անոմալիաներ
Մայրցամաքային անոմալիաները, որոնց պատճառները հիմնականում անհայտ են, ընդգրկում են Երկրի մակերևույթի զգալի մասը՝ տասնյակ միլիոն կմ2 (օրինակ՝ արևմտյան շեղման մարզը՝ Արևելյան Սիբիրում)։
Տեղային և ռեգիոնալ անոմալիաներ
Տեղային և ռեգիոնալ մագնիսական անոմալիաները պայմանավորված են երկրակեղևի կառուցվածքով։ Ռեգիոնալ անոմալիաներն ընդգրկում են հարյուրից մինչև հարյուր հազարավոր կմ2 մակերես։ Այս անոմալիաների հիմնական տարբերիչ հատկանիշը մագնիսական տարրերի անոմալ արժեքների սահուն փոփոխությունն է, որը պայմանավորված է անոմալիաներ առաջացնող մագնիսական ապարների 1 կիլոմետր ավելի խորությամբ։ Տեղային մագնիսական անոմալիաները գրավում են մի քանի մ2 տարածություն։ Կուրսկի մագնիսական անոմալիան, չնայած ընդգրկած մեծ տարածությանը, դասում են տեղային մագնիսական անոմալիաների շարքին, որովհետև մագնիսական տարրերի արժեքները յուրաքանչյուր վայրում տեղային են բնույթով (մագնիսական ապարներն ընկած են ոչ մեծ խորություններում)։ Առավել ինտենսիվ տեղային մագնիսական անոմալիաները կապված են երկաթա-մագնետիտային հանքանյութերի կուտակումների և մագնետիտով հարուստ այլ ապարների հետ։
Կատեգորիա:Մագնիսականություն Կատեգորիա:Երկրաֆիզիկա
Քուրթուլուշ
Քուրթուլուշ (թուրքերեն՝ ազատություն, նախկինում կոչվել է Թաթավլա (Ταταύλα)), բազմէթնիկ թաղամաս Ստամբուլի եվրոպական հատվածում, Շիշլի շրջանում։ Թաղամասը բնակեցված է թուրքերով, հայերով, քրդերով և հույներով։ Թաղամասում բնակվում են նաև քիչ քանակությամբ հրեաներ։ Թուրքերենից թարգմանած Քուրթուլուշ նշանակում է ազատություն։
Պատմություն
Թաղամասը կառուցվել է 16-րդ դարում Քիոսի հույների կողմից, ովքեր Օսմանյան կայսրության ժամանակ այստեղ էին եկել աշխատելու նավաշինարաններում, որոնք գտնվում էին հարևան Քասըմփաշա թաղամասում։ 1832 թվականին թաղամասը հրդեհվել է, որի արդյունքում ամբողջությամբ այրվել են 600 տներ և 30 խանութներ։ Թաթավլան եղել է Կոստանդնուպոլսի հունական կենտրոնը։ 19-րդ դարի կեսին թաղամասի բնակչությունը կազմել է 20,000 մարդ։ Թաղամասում եղել են ուղղափառ եկեղեցիներ, դպրոցներ և տավերնաներ (հունական ռեստորան) ։ Հունաբնակ լինելու պատճառով թաղամասը հաճախ անվանել են նաև «Փոքր Աթենք» ։
Թաղամասը Թաթավլայից վերանվանվել է Քուրթուլուշ՝ հանրապետական կարգերի հաստատումից 6 տարի անց։ Թաղամասը մեծապես տուել է 1929 թվականի ապրիլի 13-ին, երբ 207 տներ այրվել են։ Բալկանյան պատերազմներից սկսած թաղամասի հույն բնակչության թիվը մեծացել, ընդհուպ մինչև Ստամբուլի ջարդերը, որոնք տեղի են ունեցել 1955 թվականին։ Քուրթուլուշը հիմնականում բնակեցված է եղել բանվոր հույներով, այն դեպքում, երբ հարուստ հույները և թուրքերը ապրել են, օրինակ, Թարաբիայում կամ Բոսֆորի ափագծով մեկ։ 19-րդ դարի վերջին մի շարք շքեղ առանձնատներ կառուցվել են Քուրթուլուշում, որոնց մի մասը կանգուն է մինչ օրս։
Քուրթուլուշում է տեղի ունեցել նաև հունական Բակլահորանի շքահանդեսը, որը նշվել է հույն բնակչության կողմից և արգելվել թուրքական իշխանությունների կողմից 1943 թվականին։ Քաղաքային իշխանությունների որոշմամբ այն սկսել է տոնվել 2010 թվականից սկսած ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ստամբուլի թաղամասեր Կատեգորիա:Շիշլի
ՈՒԵՖԱ Եվրոպայի Լիգա 2017-2018
ՈՒԵՖԱ Եվրոպայի Լիգա 2017-2018, Եվրոպայի Լիգայի 47-րդ մրցաշարը, որը կազմակերպվում է ՈՒԵՖԱ-ի կողմից։
2018 թվականի Եվրոպայի Լիգայի եզրափակիչը կայացավ Դեսին Շարպի Պարկ Օլիմպիկ Լիոն մարզադաշտում ։
2017-2018 մրցաշրջանի Եվրոպայի Լիգայի հաղթողը իրավունք պետք է ձեռք բերեր մասնակցելու 2018-2019 մրցաշրջանի Չեմպիոնների Լիգայի խմբային փուլին և մրցել 2017-2018 մրցաշրջանի Չեմպիոնների Լիգայի հաղթողի հետ 2018 թվականի ՈՒԵՖԱ Սուպեր գավաթի համար։ Այնուամենայնիվ, քանի որ հաղթող Ատլետիկո Մադրիդը որակավորվել էր Չեմպիոնների Լիգային տնային առաջնության արդյունքով, տեղը տրվեց Լիգա 1 2017–18-ում երրորդ տեղը զբաղեցրած ակումբին։
Եվրոպայի Լիգայի գործող չեմպիոնը Մանչեսթեր Յունայթեդն է, որը 2017-2018 մրցաշրջանում հանդես կգա Չեմպիոնների Լիգայում և հնարավորություն կստանա պաշտպանել գործող չեմպիոնի տիտղոսը, եթե Չեմպիոնների Լիգայի խմբային փուլում զբաղեցնի 3-րդ տեղը։
Ասոցիացիաների թիմերի տեղաբաշխում
Ընդհանուր առմամբ 190 թիմ ՈՒԵՖԱ-ի 55 անդամ ասոցիացիաներից հնարավորություն ունեին մասնակցել Եվրոպայի Լիգայի 2017-2018 մրցաշրջանին ։ Ամեն երկրի ասոցիացիայից մասնակցող թիմերի քանակը որոշվում է ըստ ՈՒԵՖԱ-ի վարկանիշային աղյուսակի ։ Այս մրցաշրջանից սկսած Ջիբրալթարը կունենա Եվրոպայի Լիգայում 2 ներկայացուցիչ՝ 1-ի փոխարեն ։ Կոսովոն, որը ՈՒԵՖԱ-ի անդամ է դարձել 2016 թվականի մայիսի 3-ին այս մրցաշրջանում իր դեբյուտը նշեց Եվրոպայի Լիգայում ։
Ասոցիացիաների վարկանիշային աղյուսակ
2017-2018 մրցաշրջանի համար ասոցիացիաների տեղերը սահմանված են ըստ 2016 թվականի վարկանիշային աղյուսակի, որը հաշվի է առնում ակումբների ելույթները եվրոպական առաջնություններում 2011-2012 և 2015-2016 թվականներին ։
Անկախ թիմերի քանակից ըստ ասոցիացիայի դիրքի, երկրները կարող են ունենալ լրացուցիչ մասնակից.
Մասնակիցների տեղաբաշխում ըստ փուլերի
Մանչեսթեր Յունայթեդը պետք է որակավորվեր Եվրոպայի Լիգայի խմբային փուլ որպես 2016-2017 մրցաշրջանի Պրեմիեր Լիգայի 6-րդ տեղ զբաղեցրած թիմ ։ Այնուամենայնիվ, որպես 2016-2017 մրցաշրջանի Եվրոպայի Լիգայի հաղթող, Մանչեսթեր Յունայթեդը որակավորվեց Չեմպիոնների Լիգային, իսկ նրանք Եվրոպայի Լիգայի տեղը ազատ մնաց և տեղի ունեցան թիմերի տեղաբաշխման հետևյալ փոփոխությունները.
Վերաբաշխման կանոններ
Եվրոպայի Լիգայում տեղը ազատվում է, երբ թիմը նույն մրցաշրջանում որակավորվում է և՛ Չեմպիոնների Լիգային, և՛ Եվրոպայի Լիգային, կամ նույն մրցաշրջանում որակավորվում է Եվրոպայի Լիգային 1-ից ավելի մեթոդներով։ Երբ տեղը ազատվում է, այն վերաբաշխվում է նույն ասոցիացիայում՝ հետևյալ կանոնների համաձայն (Կարգավորումներ ըստ 3.03 և 3.04 հոդվածների).
Թիմեր
Փակագծերի մեջի պիտակները ցույց են տալիս, թե ինչպես է յուրաքանչյուր թիմ որակավորվել Եվրոպայի Լիգային ։ Մրցաշարին մասնակցում են 2 թիմեր, որոնք չեն մասնակցում ազգային բարձրագույն դիվիզիոնում՝ Տիրանան (Ալբանիայի 2-րդ դիվիզիոն) և Վադուցը (Շվեյցարիայի 2-րդ դիվիզիոն)։
Փուլերի և վիճակահանության ամսաթվեր
Բոլոր վիճակահանությունները կայանում են ՈՒԵՖԱ-ի գլխամաս Նիոնում, Շվեյցարիա, եթե ուրիշ տեղ չի որոշվում ։ Որակավորման փուլի և փլեյ օֆֆի խաղերը կարող են անցկացվել երեքշաբթի և չորեքշաբթի օրերին՝ հինգշաբթի օրվա փոխարեն։
Որակավորման փուլ
Որակավորման և փլեյ-օֆֆի ռաունդներում թիմերը բաժանվում են 2 մասի ըստ գործակիցների  ։ Նույն ասոցիացիայից թիմերը չեն կարող խաղալ իրար դեմ։
Առաջին փուլ
Որակավորման առաջին ռաունդի վիճակահանությունը տեղի ունեցավ 2017 թվականի հունիսի 19-ին Նիոնում, Շվեյցարիա ։
Երկրորդ փուլ
Այս ռաունդի առաջին խաղերն անցկացվեցին հուլիսի 12-ին և 13-ին, իսկ երկրորդ խաղերը՝ հուլիսի 20-ին։
Երրորդ փուլ
Այս ռաունդի առաջին խաղերն անցկացվեցին հուլիսի 27-ին, իսկ երկրորդ խաղերը՝ օգոստոսի 2-ին և 3-ին։
Փլեյ-օֆֆ ռաունդ
Որակավորման փլեյ-օֆֆ ռաունդի վիճակահանությունը տեղի ունեցավ 2017 թվականի օգոստոսի 4-ին Նիոնում, Շվեյցարիա ։
Խմբային փուլ
Խմբային փուլի վիճակահանությունը կայացավ Մոնակոյում 2017 թվականի օգոստոսի 25-ին ։ 48 ակումբ բաժանվեցին 12 խմբի չորսական անդամով, նույն երկրի ակումբները չէին կարող ընդգրկվել միևնույն խմբում։ Վիճակահանության ժամանակ ակումբները բաժանվեցին չորս զամբյուղի ըստ ՈՒԵՖԱ-ի վարկանիշային աղյուսակի  ։
Ամեն խմբում թիմերը խաղում են շրջանաձև համակարգով։ Խմբում առաջին և երկրորդ տեղ գրաված թիմերը անցնում են 1/32 եզրափակիչ, որտեղ նրանց միանում են 2017-2018 մրցաշրջանի Չեմպիոնների Լիգայի խմբային փուլում 3-րդ տեղը զբաղեցրած թիմերը։ Խաղերը կանցկացվեն 2017 թվականի սեպտեմբերի 14-ին, սեպտեմբերի 28-ին, հոկտեմբերի 19-ին, նոյեմբերի 2-ին, նոյեմբերի 23-ին և դեկտեմբերի 7-ին։
Ընդհանուր առմամբ 29 երկրի ներկայացուցիչներ հանդես կգան մրցաշարում. Արսենալը, Ատալանտան, Ֆաստավ Զլինը, Հոֆենհայմը, Իստանբուլ Բաշակշեհիրը, Քյոլնը, Լուգանոն, Միլանը, Էստերսունդը, Ռեալ Սոսիեդադը, Ցրվենա Զվեզդան, Վարդարը և Վիտեսը իրենց դեբյուտը կնշեն Եվրոպայի Լիգայի խմբային փուլում (թեև Միլանը և Ցրվենա Զվեզդան խաղացել են ՈՒԵՖԱ Գավաթի խմբային փուլում)։ Վարդարը կդառնա առաջին մակեդոնական թիմը, որը խաղացել է Չեմպիոնների Լիգայում կամ Եվրոպայի Լիգայում ։
Փլեյ-օֆֆ փուլ
Փլեյ-օֆֆ փուլում ակումբները խաղում են միմյանց դեմ երկու խաղ, տանը և դուրսը ձևաչափով, իսկ եզրափակչում հաղթողը որոշվում է միայն մեկ հանդիպման արդյունքով։ Վիճակահանությունները կատարվում են հետևյալ կերպ`
1/16 եզրափակիչներ
1/16 եզրափակիչների վիճակահանությունը տեղի ունեցավ 2017 թվականի դեկտեմբերի 11-ին Նիոնում, Շվեյցարիա ։ Առաջին խաղերը անցկացվեցին 2018 թվականի փետրվարի 13-ին և 15-ին, իսկ երկրորդ խաղերը՝ 2018 թվականի փետրվարի 21-ին և 22-ին։
1/8 եզրափակիչներ
1/8 եզրափակիչների վիճակահանությունը անցկացվեց 2018 թվականի փետրվարի 23-ին Նիոնում, Շվեյցարիա ։ Առաջին հանդիպումները տեղի ունեցան փետրվարի 23-ին, և երկրորդ հանդիպումները՝ մարտի 15-ին։
Քառորդ եզրափակիչներ
Քառորդ եզրափակիչների վիճակահանությունը անցկացվեց 2018 թվականի մարտի 16-ին Նիոնում, Շվեյցարիա ։ Առաջին հանդիպումները տեղի ունեցան մարտի 16-ին, երկրորդ հանդիպումները՝ ապրիլի 12-ին։
Կիսաեզրափակիչներ
Կիսաեզրափակիչների վիճակահանությունը անցկացվեց 2018 թվականի ապրիլի 13-ին Նիոնում, Շվեյցարիա ։ Առաջին հանդիպումները տեղի ունեցան ապրիլի 26-ին, երկրորդ հանդիպումները՝ մայիսի 3-ին։
Եզրափակիչ
2017-2018 մրցաշրջանի Եվրոպայի Լիգայի եզրափակիչը կայացավ 2018 թվականի մայիսի 16-ին Դեսին Շարպի Պարկ Օլիմպիկ Լիոն մարզադաշտում։ Եզրափակչի «տնային» թիմը վարչական նպատակներով որոշվեց լրացուցիչ վիճակահանությամբ կիսաեզրափակչի վիճակահանությունից հետո ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրոպայի Լիգայի մրցաշրջաններ Կատեգորիա:2017-18 ՈՒԵՖԱ ֆուտբոլում
Բաց քաղաք
Բաց քաղաք (միջազգային իրավունքում), պատերազմի ժամանակ ապառազմականացված հայտարարված քաղաք։ Բաց քաղաքը զինված ուժերի պաշտպանությունից չի օգտվում և հակառակորդին դիմադրելու նպատակով պաշտպանական միջոցառումներ չի ձեռնարկում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ բաց քաղաք են հայտարարվել Փարիզն ու Հռոմը։ Պատերազմի օրենքներով ու սովորույթներով բաց քաղաքը հայտարարվում է չեզոք, ռմբակոծության կամ գնդակոծության չի ենթարկվում։
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի քաղաքականություն
Սաքո Սահակյան
Սաքո Սահակյան, Հայաստանի Հանրապետության Խորհրդարանի 2-րդ գումարման պատգամավոր ։
Կենսագրություն
1919 թվականին Սահակյանը մեկնել է արձակուրդ և այլևս չի վերադարձել, նրա փոխարեն պատգամավոր է դարձել Վահան Մինախորյանը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի Հանրապետության Խորհրդարանի (1918-1920) 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Ուգո Այալա
Ուգո Այալա Կաստրո (Hugo Ayala Castro, ), մեքսիկացի ֆուտբոլիստ, ՈՒԱՆԼ Տիգրես ակումբի և Մեքսիկայի ազգային հավաքականի կենտրոնական պաշտպան, 2018 թվականի աշխարհի առաջնության մասնակից։
Ակումբային կարիերա
Ուգոն «Ատլաս» ակումբի ակադեմիայի սան է։ 2005 թվականի Ապերտուրում ընդգրկվել է հիմնական թիմի հայտացուցակում, բայց մրցաշարի ընթացքում չի մասնակցել ոչ մի հանդիպման՝ մնալով պահեստայինների նստարանին։ 2006 թվականի հոկտեմբերի 28-ին «Գվադալախարա» ակումբի դեմ դերբիում, Ուգոն կատարել է իր նորամուտը Մեքսիկայի առաջնությունում։ Հաջորդ մրցաշրջանում Ուգոն հիմնականում խաղադաշտ է դուրս եկել խաղի վերջնամասում՝ դուրս գալով փոխարինման։ 2007 թվականի Կլաուսուրի սկսվելու հետ միասին, Ուգոն դարձել է հիմնական կազմի խաղացող։ 2008 թվականի օգոստոսի 28-ին «Ամերիկա» ակումբի դեմ խաղի ժամանակ Ուգոն խփել է իր առաջին գոլը՝ «Ատլաս» ակումբի կազմում ։ 2009 թվականի հուլիսին «Ատլասի» մարզիչ Ռիկարդո Լավոլպեն 22-ամյա պաշտպանին նշանակել է թիմի ավագ՝ կարիերան ավարտած Բրունո Մարիոնիի փոխարեն։
2010 թվականին պաշտպանի տրանսֆերը 2 մլն-ով գնել է ՈՒԱՆԼ Տիգրես ակումբը։ Հուլիսի 25-ին «Կերետարո» ակումբի դեմ մրցավեճում, Ուգոն նոր թիմի կազմում կատարել է իր նորամուտը ։ Առաջին իսկ մրցաշրջանից Ուգոն դարձել է թիմի հիմնական կազմի խաղացող՝ 2010-2011 և 2011-2012 մրցաշրջանների բոլոր խաղերն անցկացնելով առանց փոխարինման։ 2011 թվականին Ապերտուրում Ուգոն ՈՒԱՆԼ Տիգրես ակումբի կազմում դարձել է երկրի չեմպիոն։ 2012 թվականի մայիսի 7-ին «Մոնարկաս Մորելիա» ակումբի դեմ խաղում Ուգոն խփել է իր առաջին գոլը նոր ակումբի կազմում ։ ՈՒԱՆԼ Տիգրես ակումբի կազմում Ուգոն երեք անգամ հաղթել է երկրի առաջնությունում, իսկ 2015 թվականին նա թիմին օգնել է հասնել մինչև Լիբերտադորեսի գավաթի խաղարկության եզրափակիչ։ 2017 թվականին Ուգոն չորրորդ անգամ դարձել է Մեքսիկայի չեմպիոն։
Միջազգային կարիերա
2009 թվականի մարտի 11-ին Ուգոն կատարել է իր նորամուտը Մեքսիկայի ազգային հավաքականի կազմում՝ մասնակցելով Բոլիվիայի ազգային հավաքականի դեմ ընկերական խաղին ։
2015 թվականի ամռանը Ուգոն հայտագրվել է իր թիմի կազմում՝ մասնակցելու Ամերիկայի գավաթի խաղարկությանը, որը կայացել է Չիլիում։ Մրցաշարի ընթացքում Ուգոն մասնակցել է Բոլիվիայի, Չիլիի և Էկվադորի հավաքականների դեմ մրցավեճերին։
2017 թվականին Ուգոն դարձել է ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի ոսկե գավաթի խաղարկության բրոնզե մեդալակիր։ Մրցաշարի ընթացքում նա մասնակցել է Սալվադորի, Հունդուրասի և երկու անգամ Ճամայկայի  հավաքականների դեմ խաղերին։
Ձեռքբերումներ
Թիմային
ՈՒԱՆԼ Տիգրես
Միջազգային
Մեքսիկա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2018 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության մասնակիցներ
Հունգարիայի արտաքին քաղաքականություն
Հունգարիան զգալի ազդեցություն ունի Կենտրոնական ու Արևելյան Եվրոպայում և հանդիսանում է միջին տերություն միջազգային գործերում ։ Հունգարիայի արտաքին քաղաքականությունը հիմնված է չորս հիմնական պարտավորությունների վրա՝ ատլանտյան համագործակցություն, եվրոպական ինտեգրում, միջազգային զարգացում և միջազգային իրավունք։ Հունգարիայի տնտեսությունը բավականին բաց է և հենվում է միջազգային առևտրի վրա։
Հունգարիան 1955 թվականի դեկտեմբերից անդամակցել է ՄԱԿ-ին, Եվրոպական միությանը, ՆԱՏՕ-ին, Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպությանը, Առևտրի համաշխարհային կազմակերպությանը, Համաշխարհային բանկը և Արժույթի միջազգային հիմնադրամ։ Հունգարիան ստանձնեց Եվրապական միության խորհրդի նախագահությունը 2011 թվականին կես տարի ժամկետով, իսկ հաջորդ անգամ կրկին կստանձնի նախագաությունը 2024 թվականին։
Հունգարիայի մայրաքաղաք Բուդապեշտում գործում են ավելի քան 100 դեսպանություններ և ներկայացուցչական մարմիններ ։ Հունգարիայում հյուրընկալվում են բազմաթիվ միջազգային կազմակերպությունների հիմնական և տարածաշրջանային շտաբներ, այդ թվում ՝ Նորարարությունների և տեխնոլոգիաների եվրոպական ինստիտուտի, Եվրոպական ոստիկանական քոլեջի, ՄԱԿ-ի Փախստականների հարցերով գերագույն հանձնակատարի գրասենյակի, Պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպության, Միջազգային կրթության ինստիտուտի, Աշխատանքի միջազգային կազմակերպության, Միգրացիայի միջազգային կազմակերպության, Միջազգային Կարմիր խաչի, Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպա տարածաշրջանային բնապահպանական կենտրոնի, Դանուբի հանձնաժողովի և այլնի ։
1989 թվականից Հունգարիայի արտաքին քաղաքականության գլխավոր նպատակը արևմտյան տնտեսական և անվտանգության կազմակերպություններին ինտեգրվելն էր։ Հունգարիան 1994 թվականից միացավ «Գործընկերություն հանուն խաղաղության» ծրագրին։ 1989 թվականից ի վեր Հունգարիան բարելավեց իր հաճախ սառն հարաբերությունները հարևան երկրների հետ՝ ստորագրելով հիմնական պայմանագրեր Ուկրաինայի, Սլովակիայի և Ռումինիայի հետ։ Դրանցով Հունգարիան հրաժարվում է տարածքային բոլոր վճռական պահանջներից և հիմք է տալիս կառուցողական հարաբերություններին։ Այնուամենայնիվ, Ռումինիայում, Սլովակիայում և Ուկրաինայում էթնիկ հունգարական փոքրամասնությունների իրավունքների հարցը պարբերաբար առաջացնում է երկկողմանի լարվածություն։ Հունգարիան 1989 թվականից ի վեր ստորագրել է ԵԱՀԿ բոլոր փաստաթղթերը, իսկ 1997 թվականին եղել է ԵԱՀԿ նախագահ։
Բացառությամբ 1956 թվականի նոյեմբերին հակասովետական առաջնորդ Իմրե Նաձի կողմից հայտարարված կարճաժամկետ չեզոքությանը, Հունգարիայի արտաքին քաղաքականությունը, ընդհանուր առմամբ, հետևեց խորհրդային քաղաքականությանը 1947-1989 թվականներին։ Կոմունիստական շրջանում Հունգարիան պահպանում էր բարեկամության, համագործակցության և փոխօգնության պայմանագրերը Խորհրդային Միության, Լեհաստանի, Չեխոսլովակիայի, Գերմանիայի Դեմոկրատական Հանրապետության, Ռումինիայի և Բուլղարիայի հետ։ Հունգարիան սովետական Վարշավայի պայմանագրի կազմակերպության և Սոցիալիստական երկրների տնտեսական համագործակցության հիմնադիր անդամներից մեկն էր և նա առաջին Կենտրոնական Եվրոպայի երկիրն էր, որը դուրս եկավ այդ կազմակերպություններից, որոնք այժմ չեն գործում։ 1989 թվականից հետո Հունգարիան ավելի շատ կողմնորոշվեց դեպի Արևմուտք, 1999 թվականին միացավ ՆԱՏՕ-ին, իսկ 2004 թվականին`Եվրամիությանը։
Ընդհանուր ակնարկ
1989 թվականից ի վեր Հունգարիան բարելավեց իր հաճախ սառն հարաբերությունները հարևան երկրների հետ՝ ստորագրելով հիմնական պայմանագրեր Ուկրաինայի, Սլովակիայի և Ռումինիայի հետ։ Դրանցով Հունգարիան հրաժարվում է տարածքային բոլոր վճռական պահանջներից և հիմք է տալիս կառուցողական հարաբերություններին։ Այնուամենայնիվ, Ռումինիայում, Սլովակիայում և Ուկրաինայում էթնիկ հունգարական փոքրամասնությունների իրավունքների հարցը պարբերաբար առաջացնում է երկկողմանի լարվածություն։ Հունգարիան Հելսինկիի եզրափակիչ ակտը ստորագրել էր 1975 թվականին, 1989 թվականից սկսած ստորագրել է ԵԽԽՎ/ԵԱՀԿ բոլոր հետագա փաստաթղթերը և 1997 թվականին եղել է ԵԱՀԿ նախագահ։ Հունգարիան ՄԱԿ-ի անդամ է եղել 1955 թվականի դեկտեմբերից։
2008 թվականի մարտի 19-ին Հունգարիան ճանաչեց Կոսովոյի անկախությունը ։
Հունգարիայի սահմանային պատնեշը կառուցվել է 2015 թվականին, և Հունգարիան քննադատվել է Եվրոպական երկրների կողմից՝ սահմանին Սիրիական քաղաքացիական պատերազմի փախստականների նկամամբ արցունքաբեր գազ և ջրային թնդանոթներ օգտագործելու համար, քանի որ նրանք անօրինաբար ներգաղթում են ։
Սկսած 2017 թվականից հունգար-ուկրաինական հարաբերությունները կտրուկ անկում են ունեցել Ուկրաինայում հունգարական փոքրամասնության խնդիրների պատճառով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հունգարիայի քաղաքականություն
Ռեգ Փրեսլի
Ռեջինալդ Մուրիս Բոլ (հայտնի է որպես Ռեգ Փրեսլի, ), անգլիացի երգիչ-երգահան։ Առավել հայտնի է որպես The Troggs խմբի վոկալիստ, որը հայտնի դարձավ Wild Thing և With a Girl Like You երգերով (գլխավորել են Մեծ Բրիտանիայի ու Միացյալ Նահանգների հիթ-շքերթները)։ Նա գրել է Love Is All Around  երգը, որն օգտագործվել է «Չորս հարսանիք և մեկ թաղում» և «Իրական սեր» ֆիլմերում։
Կարիերա
Փրեսլին, որն իր բեմական անունն ստացել է 1965 թվականին New Musical Express-ի լրագրող և հրապարակախոս Քեյթ Ալթհամի կողմից, ծնվել է Անդովերում, (Հեմփշիր) ։ Դպրոցն ավարտելուց հետո շինարարության բնագավառում աշխատել է որպես որմնադիր մինչև 1966 թվականը, երբ "Wild Thing" երգն ընդգրկվել է Մեծ Բրիտանիայի սինգլների հիթ-շքերթի լավագույն տասնյակում ։ Երգը Մեծ Բրիտանիայի լավագույն տասնյակում հասել է 2-րդ հորիզոնական, իսկ Ամերիկայի Միացյալ Նահագներում՝ 1-ին հորիզոնականին՝ վաճառվելով հինգ միլիոն օրինակով ։
Փրեսլին գրել է With a Girl Like You, I Can't Control Myself և Love Is All Around հիթերը։ Վերջինիս քավերը 1994 թվականին շոտլանդական Wet Wet Wet խմբի կատարմամբ 15 շաբաթ մնացել է Մեծ Բրիտանիային սինգլների հիթ-շքերթի թոփ տասնյակում։ Այդ սինգլից ստացված ռոյալթիները Փրեսլին օգտագործել է ֆինանսավորելու իր հետազոտությունները անօդաչու թռչող սարքերի, անհետացած քաղաքակրթությունների, ալքիմիայի և դաշտերում հայտնվող շրջանների ոլորտում և այդ մասին գրել իր Wild Things They Don't Tell Us գրքում, որ հրատարակվել է 2002 թվականի հոկտեմբերին ։
Առողջական խնդիրներ և մահ
2011 թվականի դեկտեմբերին Փրեսլին տեղափոխվել է Վինչեստերի հիվանդանոց կաթվածի կասկածանքով։ Նա նաև տառապում էր թոքաբորբով և սրտակրանքի բորբոքումով։ Հոսպիտալացումից մեկ տարի առաջ նա ստացել էր տարածուն կաթված։ Նրա կինն ասում է, որ նա իրեն առաջին անգամ վատ է զգացել Գերմանիայում 2011 թվականի դեկտեմբերի 3-ին, ինչից հետո նրա վիճալն աստիճանաբար վատանում էր։ «Բժիշկները կասկածում են, որ նրա մոտ հերթական կաթվածն է։ Նա շատ վատ է, և ես չգիտեմ, թե երբ դուրս կգրվի հիվանդանոցից»,- ասել է նա ։ Մեկ ամիս անց Փրեսլիի մոտ բացահայտվել է թոքերի քաղցկեղ, ինչի պատճառով նա որոշել է հեռանալ երգարվեստից ։ Ուղիղ մեկ տարի հետ՝ 2013 թվականի փետրվարի 4-ին, Փրեսլին մահացել է քաղցկեղից  : Նա դիակիզվել է Բեյզինգսթոքի դիակիզարանում։
Նրա հիշատակին Անդովեր փողոցում բացվել է կապույտ հուշատախտակ այն վայրում, որտեղ փորձեր էր անում The Troggs խումբը ։
Ազդեցություն և ժառանգություն
Փրեսլիի երաժշտական ժառանգությունը ազդել է Իգգի Փոփի վրա և բարձր է գնահատվել Բոբ Դիլանի կողմից։ Երաժշտական քննադատ Լեսթեր ԲենգսըThe Troggs-ը համարել է «փանկի կնքահայր» և Փրեսլիին համեմատել Մարսել Պրուստի հետ ։ Սթիվ Էրիքսոնի These Dreams of You (հայ.՝ «Այս երազները քո մասին են», 2012) գրքի հերոսներից մեկը Փրեսլին է ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի երաժիշտներ Կատեգորիա:Թոքի քաղցկեղից մահացածներ Կատեգորիա:Անգլիացի երգիչ-երգահաններ
Իմաստուհի
Իմաստուհի, հայկական իգական անուն։ Առաջացել է հայերեն իմաստ(ուն) բառից՝ -ուհի մասնիկով։ Սոփիա անվան թարգմանությունն է ։ Հիշատակված է 19-րդ դարի կեսին Կոստանդնուպոլսում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական իգական անձնանուններ
Ապոգամիա
Ապոգամիա, ապոգամետիա, ( — առանց +γάμος ամուսնություն), բույսերի բազմացման եղանակ։ Սաղմն առաջանում է առանց բեղմնավորության, ոչ թե ձվաբջջից, այլ սեռական սերնդի՝ իգական գամետոֆիտի այլ բջիջներից։
Ապոգամիան ապոմիքսիսի ձևերից է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բույսի բազմացում Կատեգորիա:Բուսաբանություն
Տոգա
Տոգա, Հին Հռոմի քաղաքացիների վերնահագուստ, թիկնոցի տեսակ։ Սովորաբար պատրաստել են սպիտակ բրդե գործվածքից։ Կայսրական տոգաները եղել են ծիրանագույն և ոսկեկար։ Սենատորները կրել են ծիրանագույն երիզով, հեծյալները՝ ծիրանագույն հորիզոնական շերտերով, հասարակական պաշտոնյաները՝ ձյունաճերմակ տոգաներ։ Հանդիսավոր արարողությունների ժամանակ ծիրանագույն տոգաներ են հագել նաև հաղթահանդեսի, շքերթի մասնակցած ու հասարակական յսաղսրի նախագահեերը։ Մուգ գույնի տոգաներ համարվել է սգո հագուստ։
Կատեգորիա:Հին Հռոմի հագուստ
Ապարների անջատման ձևեր
Ապարների անջատման ձևեր, բլոկների բաժանվելու ձևեր։ Այդ ձևերը պայմանավորված են
Տեսակներ
Նրանք լինում են՝ Սյունաձև անջատումները հիմնականում առպջանում են հրաբխային ապարներում։ Բնորոշ օրինակ են Հրազդանի կիրճում բազալտների սյունաձև անջատումները (Երևանի և Արզնի առողջարանի մոտ), որոշակի ուղղության ճաքերով անջատվելով, նրանք ընդունել են բազմանիստ (3—9 նիստ) սյուների ձև։ Ապարների անջատման ձևերի բնույթը գործնական նշանակություն ունի ապարների շահագործման ժամանակ, ինչպես նաև հիդրոտեխնիկական կառույցներում։
Կատեգորիա:Ապարներ
Պանդեկտային իրավունք
Պանդեկտային իրավունք (գերմաներեն՝ Pandektenrecht, ուշ լատիներեն՝ modernus pandectarum), մասնավոր իրավունք, որը կիրառվել է Գերմանիայում՝ 16-18-րդ դարերում։ Անվանումն ստացել է պանդեկտներից։ Պանդեկտային իրավունքի համար աղբյուր են ծառայել հռոմեական իրավունքը գլոսատորների վերամշակմամբ, կանոնական իրավունքն ու գերմանական ավատատիրական սովորութային իրավունքը։ Պանդեկտային իրավունքը դիտվել է որպես համագերմանական իրավունք, որոշակի դեր ունեցել այդ երկրում կապիտալիստական հարաբերությունների զարգացման գործում։ Պանդեկտային իրավունք պաշտպանում էր մասնավոր սեփականությունը, նախատեսում քաղաքացիաիրավական պայմանագրերի հիմնական տեսակները, ժառանգման իրավունքը, կտակի ինստիտուտում և այլն։ Դրա հիման վրա մի շարք երկրներում ընդունվել են օրենքներ, մշակվել քաղաքացիական իրավունքի տեսությունը։
Տես նաև
Կատեգորիա:Քաղաքացիական իրավունք
Կաստիլիայի քաղաքացիական պատերազմ
Կաստիլիայի քաղաքացիական պատերազմ, ժառանգության համար մղվող պատերազմ Կաստիլիայի թագավորությունում 1351-1369 թվականներին։ Կաստիլիական հակամարտությունը սկսվել է 1350 թվականի մարտին՝ թագավոր Ալֆոնսո XI-ի մահվանից հետո։ Կաստիլիան դարձավ ռազմական գործողությունների թատերաբեմ այն ժամանակ, երբ հակամարտությանը միջնորդեցին միմյանց դեմ Հարյուրամյա պատերազմի շրջանակներում պատերազմող Ֆրանսիայի և Անգլիայի թագավորությունները։
Պատերազմական գործողություններն առավելապես ընթացել են Իսպանիայի Կաստիլիա երկրամասում և ափամերձ անդրծովյան տարածքներում։ Այն մղվում էր Կաստիլիայի թագավոր Պեդրո I-ի և վերջինիս եղբոր՝ անջատողական Հենրիի Տրապաստմարի միջև։
Պատճառներ
Նրա կառավարման կեսերին քաղաքական ասպարեզ է դուրս գալիս իր օրինական եղբայրը՝ Էնրիկեն, ով մեծ ժողովրդավարություն էր վայելում ժողովրդի շրջանում։ Կարճ ժամանակահատվածում նա կարողացել էր ձեռք բերել Արագոնի և Ֆրանսիայի թագավորների, ինչպես նաև Պապականության աջակցությունը։ 1366 թվականին Էնրիկեն պաշտոնանկ է անում եղբորը՝ Լեոնի, Տոլեդոյի և Սևիլիյայի վանքերում իրեն հռչակելով Կաստիլիայի թագավոր։
Հակամարտություն
1366 թվականին ֆրանսաբնակ Էնրիկեն ավարտում է բանակի ձևավորման գործընթացը։ Նրա ստեղծած ռազմական ստորաբաժանման մեջ միավորված էին ինչպես տեղացի ապստամբներ, այնպես էլ ֆրանսիացի և արագոնցի զինվորներ, ինչպես նաև անգլիացի վարձկաններ։ Առաջին իսկ մարտերի ժամանակ Էնրիկեի բանակը ստիպեց կաստիլիական ուժերին նահանջել և ի վերջո Պեդրոն փախուստի դիմեց։
Պեդրոն Կաստիլիայից տեղափոխվեց Բայոնա, որը գտնվում էր անգլահպատակ Գասկոնիայի կազմում։ Այնտեղից նա օգնության խնդրանքով դիմեց Անգլիայի թագավոր Էդվարդ Վուդստոքին՝ «Սև արքայազնին»։ Պեդրո I-ի գլխավորությամբ անգլիական զորքերը վերանվաճեցին Կաստիլիան և վերջինիս հնարավորություն ընձեռեցին վերստին հաստատել թագավորական իշխանություն։ Նավերիայի հաջող մարտերից հետո նա ամեն կերպ փորձեց եղբորը ետ ուղարկել Ֆրանսիա, սակայն ապարդյուն։ 1368 թվականին դաշնակցության պայմանագիր ստորագրվեց Հենրի Տրաստամարայի և Ֆրանսիայի թագավոր Շառլ Իմաստունի միջև։
Ստանալով ֆրանսիական բանակի օժանդակությունը՝ Հենրին ներխուժեց որոշ քաղաքներ, իսկ արդեն ապրիլ ամսին նվաճեց Լեոնը։ Դրանից հետո ամբողջ Գալիցիան հայտնվեց Հենրիի տիրապետության տակ։ Նա վերադարձավ Կաստիլիա 1369 թվականին և Կամպո դե Մոնտիելի ճակատամարտի ընթացքում սպանեց եղբորը՝ Պեդրոյին։ Կարճ ժամանակ անց նա իրեն հռչակեց թագավոր՝ Հենրի II անվան տակ և անմիջապես ամրապնդեց իր դիրքերը։ Նա պաշտոնավարումը սկսեց այն քայլով, որ հրեաները ազատվեցին բարձր պաշտոններից։ Նրա օրոք Կաստիլիան դարձավ Ֆրանսիայի գլխավոր դաշնակիցներից մեկը պատերազմական դաշտում։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հարյուրամյա պատերազմի ճակատամարտեր Կատեգորիա:Միջնադարի քաղաքացիական պատերազմներ Կատեգորիա:Իսպանիայի պատերազմներ Կատեգորիա:Արագոնի թագավորության պատերազմներ Կատեգորիա:Կաստիլիայի թագավորության պատերազմներ
Իրանական գորգ
Իրանական գորգ (փահլ. bōb պարս. فرش‎; կամ قالی qāli), աշխարհահռչակ ձեռագործ գորգի տեսակ, որը նաև համարվում է Իրանի պետության ու մշակույթի խորհրդանիշը։ Իրանական գորգի ստեղծման ճշգրիտ թվականը հայտնի չէ։ Առաջին պահպանված նախաիսլամական շրջանի արևելյան գորգը "Փազիրիք" անվամբ, Աքեմենյան ժամանակաշրջանի հասակակիցն է և գործվել է մ.թ.ա V դարում։ Այն հայտնաբերվել է 1949 թ. ռուս հնագետների կողմից։ Սառնամանիքի շնորհիվ գորգը պահպանել է համարյա իր նախնական տեսքը։ Տեքստիլի տեխնիկան, որ օգտագործվել է այս գորգը գործելիս, ապացուցում է, որ տվյալ տարածքում գորգագործությունը եղել է զարգացած ու հնամենի արվեստ։ Իրանական գորգի մասին գոյություն ունեն բազմաթիվ գրական վկայություններ։ Կան տվյալներ, որ Պասարգադում գտնվող Կյուրոս Բ Մեծի պալատը զարդարված է եղել հիասքանչ գորգերով, իսկ Ալեքսանդր Մակեդոնացին տպավորվել է Կյուրոս Մեծի  գերեզմանի մոտ տանող գորգերի գեղեցկությամբ։ Դարեր շարունակ գորգը և հատկապես իրանական գորգը մշտապես կազմել են արևելյան մշակույթի անբաժան մասը։ Իսկ հատկապես իրանական գորգը աշխարհին ներկայացել և շարունակում է ներկայանալ իր բարձր որակով ու անկրկնելի դասական նախշերով։ Իրանական գորգն այսօր դարձել է Իրանի ամենագեղեցիկ այցեքարտերից մեկը։ Իրանն աշխարհի առաջատար երկրներից է գորգերի արտադրության ոլորտում։
Ինչպես հին ժամանակներում, այնպես էլ այսօր, գորգագործությունն Իրանում ամենատարածված արհեստներց մեկն է։ Եվ ամենակարևորը, որ այն շարունակում է պահել իր որակը։ Իրանի ամենահայտնի գորգագործական կենտրոններն են Թավրիզը, Սպահանը, Քաշանը և Քերմանը։ Այս շրջանների գորգերն առանձնանում են իրենց գունային գամմայով ու նախշերով։ Իրանական գորգի մասին առաջին հիշատակումները վերաբերում են մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակին։ Իսկ մինչև մեր օրերը հասած իրանական գորգերը գործվել են մոտավորապես  մ.թ.ա. 2400-2500 թթ։ Հատկանշական է, որ նախնական շրջանում գորգերը գործվում էին տնային պայմաններում։ Եվ դրանք նախատեսված էին միայն որպես նվեր տալու համար։ Սակայն ավելի ուշ բացվեցին գորգագործական արհեստանոցներ, որտեղ գործված գորգերն արդեն հանվում էին վաճառքի։
Իրանական առաջին ամենամեծ գորգի շուրջ գոյություն ունի մի ողջ ավանդություն, որի համաձայն` Արաբական թերակղզին գրավելուց հետո, Սասանյան Խոսրով Ա թագավորը պատվիրում է գործել իր տեսակի մեջ նմանը չունեցող մի գորգ։ Այն կոչվել է Բահարեստան և  գործվել է Կթեսիֆոնում գտնվող Սասանյանների պալատի գլխավոր սրահը զարդարելու համար։ Այս գորգը պատմության մեջ ամենաթանկարժեք գորգն է, որն ունեցել է հսկայական չափեր`122 մ երկարությոն և 30 մ լայնություն։ Այն կշռել է մի քանի տոննա։  Գորգագործներն այն գործելիս օգտվել են ոսկյա և արծաթե թելերից ու թանկարժեք քարերից։   Ըստ մեզ հասած արաբական աղբյուրների, Բահարեստան գորգի վրա պատկերված է եղել մի մեծ այգի։ Գորգը ցավոք սրտի չի պահպանվել, քանի որ  XII դարի կեսին Իրանի վրա հարձակվեցին արաբները և զինվորները կտրատեցին գորգը, իրենց հետ մաս-մաս տանելով որպես ավար։ Իրանական գորգը իրանական մշակույթի ու արվեստի անբաժանելի մասն է։ Այն մշտապես գովերգվել է պոետների ու գրողների կողմից, պատկերվել է գեղանկարիչների կողմից։ Իր պատմության ընթացքում իրանական գորգն անցել է տարբեր փուլեր։ Օրինակ Իսլամական շրջանում գորգագործները տարբեր նշաններով գորգերի վրա փորձում էին ներկայացնել Ղուրանը։
Երբ Սեֆյանների ժամանակ Իրանի մայրաքաղաքը հռչակվեց Սպահանը, այստեղ բացվեցին մեծ թվով գորգագործական արհեստանոցներ։ Այստեղ գործված հոյակապ գորգերը սկսեցին արտահանել դեպի Ռուսաստան և Եվրոպա։ Իրանի տարբեր շրջաններում գործվող գորգերը տարբերվում են իրենց գույներով ու նախշերով։ Եվ դրանիցի որևէ մեկը հնարավոր չէ համեմատել մյուսի հետ։ Դրանք բոլորն ունեն իրենց յուրահատկությունները։
Իրանական կերպարվեստն ու մշակույթը նույնպես մեծ ազդեցություն  են թողել իրանական գորգագործության վրա։  Իրանում կերպարվեստն  ու մշակույթը զարգացման փուլ թևակոխեցին XV-XVIII դարերում։ Եվ այդ ընթացքն ազդեց նաև գորգագործության վրա։ Ներկայումս տարբեր թանգարաններում պահվող մոտ 1500 գորգերը վերաբերում են հենց այս ժամանակաշրջանին։ Ընդհանրապես ընդունված է համարել, որ XV-XVIII դարերը համարվում են իրանական գորգագործության ծաղկման ժամանակաշրջանը։ Այս ընթացքում զարգացան գորգագործության տեխնիկան, ինչպես նաև նախշերի սկզբունքները։ Եվ արդյունքում այսօր, նայելով իրանական գորգի նախշին, կարելի է առանց սխալվելու ասել, թե այն որ շրջանում կամ քաղաքում է  գործվել։ Որոշ դեպքերում հնարավոր է որոշել նույնիսկ արհեստանոցը, որում այն գործվել է։
Խորվիրապ
Խորվիրապ, բլուր Հայաստանի Արարատի մարզում, Արաքս գետի ձախ ափին, Փոքր Վեդի գյուղից 2,5 կմ հարավ–արևմուտք։ Բարձրությունը 875 մ է ։ Բլուրի ստորին հարավային լանջին գտնվում է Խոր Վիրապի վանքը։ Դեպի հարավ-արևելք՝ Լուսառատ գյուղը, դեպի հարավ՝ քաղաքատեղի Արտաշատ, դեպի արևմուտք Հայաստան-Թուրքիա սահմանը, դեպի հյուսիս Ճլանոց ճահիչը, դեպի հյուսիս-արևելք՝ Փոքր Վեդի գյուղը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բլուրներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի բլուրներ Կատեգորիա:Արարատի մարզի լեռնագրություն
Իրանական գորգ
Սեֆյանների ժամանակաշրջանում Իրանում արտադրվում էին հսկայական գորգեր, որոնց մակերեսը երբեմն հասնում էր 60 քմ-ի։ Արհեստավորները հաճախ օգտագործում էին ճարտարապետական նախշեր, գործում էին առասպելական այգիներ։ "Չահար բաղ" կոչվող գորգերը բաժանվում են չորս մասի` չորս դրախտային գետերով, կենտրոնում պատկերված է ջրամբար, որը հիշեցնում է Սեֆյանների ժամանակաշրջանի մզկիթներում ծիսական լվացման համար նախատեսված ջրավազան։ Այս շրջանի գորգերը պահպանում են դասական մեդալյոնային սխեման, սակայն որպես հիմնական զարդ պատկերված են բույսեր։ Այդ պատճառով այս գորգերն անվանում են «ծաղկային»։ Բուսական մոտիվները տարածված են հատկապես Թավրիզի խալիներում։  Այս ժամանակաշրջանի խալիներում առանձնացվում են գորգեր, որ գործվել են Սպահանում։ Դրանցում հաճախ օգտագործվել են ոսկե և արծաթե թելեր։ Նման գորգերը նախատեսված էին արտասահմանյան դեսպանատներին նվիրելու համար։ Հատուկ տեղ էին զբաղեցնում մետաքսե գորգերը, որոնք գործվում էին Իրանի մերձկասպյան Գիլան նահանգում։ 1514 թ Իրանի Թավրիզ քաղաքը գրավելուց հետո, օսմանյան զորքերը իրենց հետ գերի տարան գորգագործներին ու խեցեգործներին և հետագայում այդ արհեստները տարածվեցին նաև Փոքր Ասիայում։
Հետաքրքիր է, որ վերջրես, ԱՄԷ-ի պատվերով, Իրանում գործվեց գորգ, որն ունի 800 երանգ։
Մեզ հասած իրանական անտիկ խալիների թվաքանակը շատ քիչ է և դրանց մեծ մասն այսօր պահվում են թանգարաններում։ Այսօր տարածված են նաինից գորգերը, որոնց վրա արված են միջին ու մանր չափսերի նախշեր։ Գույնը հիմնականում կարմիր է։ Մեդալիոնը զետեղված է կենտրոնում գտնվող օվալի մեջ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Գորգեր Կատեգորիա:Իրանական կերպարվեստ Կատեգորիա:Իսլամական արվեստ Կատեգորիա:Իրանական հայտնագործություններ
Պալարապտղավորներ
Պալարապտղավորներ, բույսերի խումբ, որոնց ստորգետնյա ցողունների կամ կողմնային արմատների վրա գոյանում են որպես սնունդ, կեր կամ վերամշական հումք օգտագործվող լցարսրներ։
Պալարապտղավորները առաջացել են հիմնականում արևադարձային երկրներում և պատկանում են տարբեր ընտանիքների։ Կարտոֆիլի (մորմազգիների ընտանիք), գետնախնձորի (բարդածաղկավորներ) պալարները ցողունային ծագում ունեն, այգածաղկինը (պատատուկազգիներ) և հացարմատինը (իշակաթնուկազգիներ)՝ արմատային։
Պալարապտղավորների մեծ մասի պալարներում կուտակվում են գլխավորապես ածխաջրեր՝ օսլայի (կարտոֆիլինը՝ մինչև 19%, այգածաղկինը՝ 24-28%, հացարմատինը՝ 35%) կամ ինուլինի (գետնախնձորինը՝ 12%) գերակշռությամբ, ինչպես նաև սպիտակուց, ճարպ, վիտամիններ։ Բարեխառն գոտու համար կարևորագույն նշանակություն ունի կարտոֆիլը, արևադարձային գոտում՝ այգածաղիկը, հացարմատը։
Պալարապտղավորներ բազմացնում են պալարներով կամ դրանց զարգացած բողբոջներ ունեցող մասերով, ինչպես նաև սերմերով և կտրոններով։ Պալարապտղավորներից ՀՀ-ում մշակում են հիմնականում կարտոֆիլ և գետնախնձոր։
Կատեգորիա:Բույսեր
Բարսեղ Գեղամյան
Բարսեղ Արսենի Գեղամյան, Երևանի երկրորդ քաղաքագլուխ ։
Կենսագրություն
Բարսեղ Գեղամյանը ծնվել է Երևանում, ազնվական ընտանիքում։ Սովորել է Թիֆլիսի դասական գիմնազիայում և Մոսկվայի Պետրովյան ակադեմիայում։ 1875-1893 թթ. Երևանում վարել է զանազան վարչաքաղաքական պաշտոններ։ 1884 թ. ընտրվում է Երևանի քաղաքագլուխ՝ փոխարինլեով Հովհաննես Ղորղանյանին։ Նրա պաշտոնավարությունը տևում է 9 տարի՝ 1884 թվականի սեպտեմբերից 1893 թվականի դեկտեմբերը։ Պաշտոնը Լևոն Տիգրանյանցին հանձնելուց հետո տեղափոխվում է Թիֆլիս։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Սուրբ Ստանիսլավի 2-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Սուրբ Ստանիսլավի 3-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Հաշթ Բեհեշթ
Հաշթ Բեհեշթ (‎, բառ. «8 դրախտային ագիներ) — Սեֆյանների ժամանակաշրջանի պալատ Իրանի Սպահան քաղաքում։ Կառուցվել է 1696 թվականին Սուլեյման I-ի հրամանով։ Ժամանակին այս շինությունը եղել է ամենագեղեցիկն աշխարհում։ Կառույցն իր բազմաթիվ սենյակներով ունի ութանկյան տեսք։ Շինության ճարտարապետությունը Սպահանի ճարտարապետությունն է։
1977 թվականին պալատը մասնակիորեն վերականգնվել է։ Շինությունը գտնվում է  Իրանի մշակութային ժառանության կազմակերպության վերասկողության ներքո։ Հաշթ Բեհեշթ պալատը գտնվում է Սպահանի Նաղշե Ջահան հրապարակում` Ալի Ղափու պալատից քիչ հեռու։ Հսկայական այգին, որտեղ գտնվում է պալատը, ներկայումս վերածվել է հասարակական այգու։ Պալատն իրենից ներկայացնում է երկհարկ շինություն՝ գեղեցիկ կամարներով և բազմաթիվ  նաշխերով, որոնք նախագծվել են չորս բաժնում։ Շինության առաստաղը զարդարված է գիպսե գեղեցիկ զարդաքանդակներով։ Դրանք զարդարում են նաև գեղանկարները։ Երկրորդ հարկում շինության գեղեցկությունը բազմապատկվում է  գեղեցիկ կամարների  և փայտե վանդակավոր պատուհանների շնորհիվ։ Երկրորդ հարկի բազմաթիվ միջանցքները նույնպես գեղեցիկ զարդարված են։
Ճարտարապետություն
Պալատի կենտրոնական մասը բաղկացած է 4 ամառային նստավայրերից։ Պատշգամբը նայում է դեպի հյուսիս։ Առաստաղը պատված է գեղեցիկ զարդանախշերով։ Առաջին հարկի սենյակները գտնվում ն շինության չորս անկյուններում, որտեղ կարելի է տեսնել նաև գեղանկարչության բազմաթիվ գեղեցիկ նմուշներ։ Սենյակներն ունեն գեղեցիկ պատուհաններ և  զարդանաշխերով պատված  գեղեցիկ առաստաղներ։ Այստեղ կան մի քանի սենյակներ ու միջանցքներ, որոնցից յուրաքանչյուրը զարդարված է յուրահատուկ զարդանաշխերով։ Որոշ սենյակներում կան փոքրիկ ջրավազաններ կամ բուխարիներ։ Պատերը ծածկված են հայելիներով։ Այն, ինչ կարևոր է այս շինության մեջ, ներդաշնակությունն է, որ գոյություն ունի դրա տարբեր բաժինների միջև։ Այս ներդաշնակությունը պատճառ է դարձել, որ շինությունն ունենալով բազմազանություն, միաժամանակ ունենա միասնական ճարտարապետություն։
Կառույցի զադանախշերը վերաբերոմ են Սեֆյանների ժամանակաշրջանին։ Դրանք շատ գեղեցիկ են և հիացմունք են պատճառում այցելուներին։ Իրանագետ Անդրե Գոդարն ասոմ է. "Հաշթ Բեհեշթ պալատն ունի մի սրահ, որը բաց է չորս կողմից և չորս շինություն։ Եվ այս կառույցը  պահպանել է անցյալի գեղեկությունը":
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Սպահանի պալատներ
Ալինատունվայամ
Ալինատունվայամ (Алинатунваям), գետ Կամչատկա թերակղզու հյուսիսարևելյան մասում։ Հոսում է Կամչատսկի երկրամասում և Օլյուտորսկի շրջան։ Գետի երկարությունը 21 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Անադիր Կոլսկի ավազանային շրջանին։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մինչև 50 կմ երկարությամբ գետեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Իրանական խոհանոց
Իրանական խոհանոց, Իրանի ժողովուրդների ազգային խոհանոց, աշխարհի ամենահին խոհանոցներից մեկը։ Իրանական խոհանոցը ինքնատիպ է, սակայն կրել է նաև թուրքական, ադրբեջանական, քրդական, արաբական և մասնակիորեն հունական ու ռուսական խոհանոցների ազդեցությունը։
Կերակրատեսակներ
Իրանում ամենատարածված կերակրատեսակներից են
Ղորմե սաբզի- մի քանի տարբեր տեսակի կանաչիներով, կարմիր լոբով, չորացրած լիմոնով ու մսով պատարստվող կերակուր։ Այս կերակուրն առանձահատուկ է նրանով, որ դրանում օգտագործվում է նաև թարմ չաման։ Ֆեսենջան- պատրաստվում է մանրացրած ու բոված ընկույզով, նռան մածուկով և մսագնդիկներով կամ հավի մսով։ Կախված ճաշակից, ֆեսենջանը պատրաստում են քաղցր կամ թթու։ Զերեշք փոլո- Բարբարիսով փլավ, հորթի կամ հավի մսով։ Աշե ռեշտե- Ռշտայով թանձր սուպ, որի մեջ օգտագործվում է սպիտակ լոբի, սիսեռ, ոսպ, և տարբեր տեսակի կանաչիներ` կանաչ սոխ, համեմ, մաղադանոս, սպանախ։ Բոլոր բաղադրիչները նախապես եփվում են ու վերջում խառնվում իրար հետ։ Ամենավերջում ավելացվում է չորաթան կամ մածուն և նանայով սոխեռած։ Խորոված -Իրանական խոհանոցը հարուստ է խորովածի բազմաթիվ տեսակներով։ Ոպես օրինակ` բարգե- հորթի կամ գառան մանր կտրատած միս, որը քնեցվում է լիմոնի հյութից ու սոխից պատրաստված մարինադում։ Այն մատուցվում է կարագով ու շաֆրանով պատրաստված հատուկ սոուսով։ Հավի խորովածը կամ ինչպես իրանցիներն են ասում ջուջե քաբաբը երբեմն պատրաստում են ֆիլեից, իսկ երբեմն էլ ամբողջական հավից, որը նույնպես մարինացվում է լիմոնի հյութի մեջ։
Միս, Ձուկ
Ամենատարածված մսի տեսակներն են ոչխարի, հորթի, տավարի միսը և թռչնամիսը։ Խոզի միս չի օգտագործվում, քանի որ Իրանը մուսուլմանական երկիր է։ Մսից պատրասվում են քաբաբի ու խորովածի բազմաթիվ տեսակներ, ֆեսենջան, աբգուշտ և այլն։ Ձկան մսից ուտեստներն ավելի շատ պատրաստվում են Իրանի  հյուսիսային ու հարավային շրջաններում։  Իսկ մյուս շրջաններում դրանք այնքան էլ տարածված չեն։ Հատկանշական է, որ օգտագործվում են ձկան մարմնի բոլոր մասերը, սկսած գլխից մինչև խավիար։
Միրգ և բանջարեղեն
Ամենատարծված բանջարեղենը սմբուկն է, որն օգտագործում են նաև բազմատեսակ սալաթների մեջ։ Բացի այդ, օգտագործվում է դդում, դդմիկ, սոխ, լոլիկ, վարունգ, բիբար. կանաչ լոբի, բակլա և այլն։ Իրանում շատ տարածված բանաջարեղենային կերակուր է քուքուն։ Այն իրենից ներկայացնում է բանջարեղենի կամ կանաչու և ձվի խառնուրդ, որը պատարստվում է տապակի մեջ։ Մրգերի ցուցակն իրենից ներկայացնում է թուզ, ցիտրուսային մրգերի մեծ տեսականի, ծիրան, դեղձ, բալ, խնձոր, սալոր, նուռ, ինչպես նաև խաղողի ու դդումի բազմաթիվ տեսակներ։ Մրգերն ու բանջարեղենը  պատարստելիս շատ հաճախ դրանք լցոնվում են բրձնով։ Իրանցիները շատ են սիրում բակլա, որը մատուցվում է հատուկ ձևով` օգտագործվում է  չորացած բակլան։ Այն եփում են, հետո համեմում գոլփառ կոչվող համեմունքով և մատուցում տաք-տաք։ Շատ հաճախ քաղաքի փողոցներում կարելի է հանդիպել տաք բակլա վաճառողների։ Մեկ այլ հետարքիր կերակրատեսակ է լաբուն- եփված կարմիր բազուկը։ Այն շատ հաճելի է հատկապես աշնանը և ձմռանը, քանի որ ընդնված է ուտելկ տաք վիճակում։ Կարմիր բազուկը եփվումէ, կտրատվում և մատուցվում տաք-տաք։  Եվ ինչպես բակլան, լաբուն նույնպես փողոցներում վաճառում են շրջիկ վաճառականները։ Բացի այդ, եփված բազուկից պատրաստում են նաև բորանի, այն խառնելով մածունի հետ։
Սառը սուպ
Քանի որ Իրանում եղանակը հատկապես ամռանը շատ տաք է, իրանցիները շատ են օգտվում նաև մածնաբրդոշից, որը պարտաստվում է հատուկ բաղադրատոմսով` մածուն, վարունգ, կանաչի, խաղող և չորացրած լավաշ, որը փշրվում է մածնաբրդոշի մեջ։ Տարածված  է նաև վարունգով մածունը, որը նույնպես հաճելի է վայելել ամռան շոգ եղանակին։
Հաց
Իրանում մշակվում է հիմնականում ցորեն և շատ տարածված է ցորենից թխված հացը։ Հացի  տարածված տեսակներն են լավաշը, թաֆթանը, սանգակը և բարբարին։
Հովհաննես Ղորղանյան
Կենսագրություն
Հովհաննես Ղորղանյանը ծնվել է Թիֆլիսում, ազնվական ընտանիքում։ Թիֆլիսի ռեալական գիմնազիան ավարտելուց հետո 21 տարեկանում անցնում է պետական ծառայության, այնուհետև տեղափոխվում Երևան։ Մինչև 50 տարեկանը զբաղվել է կրթամանկավարժական գործունեությամբ։ Դրան զուգահեռ Ղորղանյանը աշխատել է Երևանի նահանգի ղեկավարի մոտ՝ զբաղեցնելով զանազան պատասխանատու պաշտոններ։ 1853-1856 թվականներին մասնակցել է Ղրիմի կամ Արևելյան պատերազմին։
Իրանական խոհանոց
Աղանդեր
Աղանդերներից տարածված են ֆալուդեն- սննդային օսլայի երկար ձողեր` սառեցված հյութի մեջ, պաղպաղակը, լողմեն- ձեթի մեջ թխված, այնուհետև շաքարաջրով, շոկոլադով կամ մեղրով պատված թխվածք, նողլը, փաշմաքը։
Հովհաննես Ղորղանյան
Կենսագրություն
Ռուսական կայսրության Կովկասի փոխարքայի հրամանով 1877 թվականին Հովհաննես Ղորղանյանը կազմակերպում և գլխավորում է Երևանի քաղաքային ինքնավարությունը։ 1879 թվականի հոկտեմբերի 1-ին կայսր Ալեքսանդր II-ի հրամանագրով Երևանը պաշտոնապես դասվեց Ռուսական կայսրության քաղաքների շարքը։ Ռուսական մյուս քաղաքների նմանությամբ ընտրվեց առաջին քաղաքային Դուման՝ այսօրվա Ավագանու նախատիպը։ Հովհաննես Ղորղանյանը նշանակվեց Երևանի առաջին քաղաքագլուխ։ Նրա պաշտոնավարությունը տևում է 5 տարի՝ 1879 թվականի սեպտեմբերից 1884 թվականի հոկտեմբերը։
Իրանական խոհանոց
Խմիչք
Իրանական խոհանոցում ամենտարածված խմիչքը թանն է։ Իրանցիները սիրում են նաև օշարակ, ինչպես նաև թարմ քամած մրգահյութ, վարդաջուր։
Հովհաննես Ղորղանյան
Կենսագրություն
Հովհաննես Ղորղանյանը պարգևատրվել է Սուրբ Աննայի 3-րդ, Սուրբ Ստանիսլավի 2-րդ և 3-րդ աստիճանի շքանշաններով։
Վալենտին Վիոլա
Վալենտին Նիկոլաս Վիոլա (Valentín Nicolás Viola, ), արգենտինացի ֆուտբոլիստ, «Սան Լորենսո» ակումբի կիսապաշտպան։
Իրանական խոհանոց
Համեմունքներ
Իրանական խոհանոցը շատ հարուստ է համեմունքներով։ Առանձնապես տարածված են քրքումը, յոթ տարբեր համեմունքների խառնուրդը` հաֆթ ադվիեն, որի բաղադրությունը փոփոխական է և իհարկե շաֆրանը, որի հիմնական արդյունահանողը համարվում է  Իրանը։
Նիկոլայ Պավլովսկի
Նիկոլայ Նիկոլաևիչ Պավլովսկի (Николай Николаевич Павловский, ), հիդրավլիկայի և հիդրոտեխնիկայի բնագավառի խորհրդային գիտնական։ ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1932)։ Ավարտել է Պետերբուրգի հաղորդակցության ճանապարհների ինժեներների ինստիտուտը Ն․ Ն․ Պավլովսկի (1912)։ 1919 թվականից՝ նույն ինստիտուտի և Անտառային ինստիտուտի, 1921 թվականից՝ Պետրոգրադի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի պրոֆեսոր։ Աշխատությունները վերաբերում են գրունտային ջրերի, բաց հոսքերի, ծծանցման հիդրավլիկային։ Առաջադրել է հիդրո-տեխ․ կառույցների նախագծման նոր սկզբունքներ։ Մասնակցել է խոշոր ՀԷԿ-երի (Վոլխովի, Դնեպրի և այլն), Մոսկվայի մետրոպոլիտենի շինարարությանը։
Վալենտին Վիոլա
Ակումբային կարիերա
2013 թվականի ամռանը Վիոլան վերադարձել է «Ռասինգ» ակումբ։ Օգոստոսի 1-ին՝ Հարավամերիկյան գավաթի խաղարկության շրջանակներում կայացած «Լանուս» ակումբի դեմ խաղի ժամանակ նա կարողացել է դառնալ գոլի հեղինակ ։