cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Թանկարժեք և կիսաթանկարժեք քարեր
Սինթետիկ և արհեստական թանկարժեք քարեր
Անկախ նրանից, թե թանկարժեք քարը բնական քար է, թե սինթետիկ, քիմիական, ֆիզիկական և օպտիկական բնութագրերը նույնն են։ Դրանք կազմված են նույն հանքանյութից և գունավորված են նույն հետքի նյութերով, ունեն նույն կարծրությունն ու խտությունը և ուժը, և ցույց են տալիս նույն գունային սպեկտրը, բեկման ինդեքսը և երկփեղկում (եթե այդպիսիք կան)։ Լաբորատորիայում ստեղծված քարերը սովորաբար ունենում են ավելի պայծառ գույն, քանի որ սինթետիկ քարը չի պարունակում բնական քարերին բնորոշ խառնուրդներ։ Սինթետիկ նյութերը չեն պարունակում սովորական բնական խառնուրդներ, որոնք նվազեցնում են թանկարժեք քարերի հստակությունը կամ գույնը, եթե գիտակցաբար չեն ավելացվել մոխրագույն բնական տեսք տալու կամ հետազոտողին մոլորության մեջ գցելու համար։ Մյուս կողմից, սինթետիկները հաճախ ունեն այնպիսի թերություններ, որոնք չունեն բնական քարերը, ինչպիսիք են սինթեզի ընթացքում օգտագործված սինթեզի ժամանակ օգտագործված լաբորատոր ափսեներից կոռոզացված մետաղի ամենափոքր մասնիկները։
Թանկարժեք և կիսաթանկարժեք քարերի դասակարգումն ըստ գույների
+ Թանկարժեք քարեր
* Այս գույնով նշված քարերը հազվադեպ են հանդիպում։
Հայաստանում
Հայաստանի տարածքում հայտնի են ագաթի, քաղկեդոնի (Տավուշի, Լոռու, Սյունիքի մարզեր), մեղեսիկի, լեռնային բյուրեղապակու, սարդիոնի (Տավուշի մարզ), նեֆրիտի, ուվարովիտի (Գեղարքունիքի մարզ), փիրուզի, մալաքիտի (Լոռու, Սյունիքի մարզեր), արծաթափայլ վանակատի, արևակնի (Կոտայքի, Արարատի մարզեր) թանկարժեք և կիսաթանկարժեք քարերի հանքավայրերը։
Թանկարժեք և կիսաթանկարժեք քարերը բաժանվում են 3 կարգի՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թանկարժեք քարեր Կատեգորիա:Միներալներ Կատեգորիա:Հանքանյութեր
Ֆանտոմ վերջույթ
Ֆանտոմ վերջույթ (Phantom limb), ծայրատված կամ կորցրած վերջույթի առկայության սուբյեկտիվ զգացողություն ։ Ամպուտացման փորձ ունեցող մարդկանց մոտավորապես 60-80 %-ը ֆանտոմային զգացողություններ են ունենում իրենց ամպուտացված վերջույթներում, և զգացողություններից շատերը ցավոտ են լինում (ֆանտոմային ցավի սինդրոմ) ։ Ֆանտոմային զգացողությունները կարող են առաջանալ, ոչ միայն վերջույթների, այլ նաև մարմնի տարբեր մասերի հեռացնելուց հետո, օրինակ, կուրծքը, ատամը (ֆանտոմ ատամի ցավ) կամ աչքը հեռացնելուց (ֆանտոմ աչքի համախտանիշ)  հետո։
Ներկայումս դեռևս բացակայում է ֆանտոմ ցավի սինդրոմի պաթոգենեզի միասնական տեսակետ։ Գոյություն ունի ֆանտոմ ցավի առաջացման մի քանի տեսություն։
Նշաններ և ախտանշաններ
Թեև ոչ բոլոր ֆանտոմ վերջույթներն են ցավոտ լինում, մարդիկ երբեմն զգում են, որ բացակայող վերջույթով ժեստեր են անում, քոր, շարժում, ջղաձգություն են զգում այդ վերջույթում կամ նույնիսկ փորձում են բաներ վերցնել դրանով։ Բացակայող վերջույթները հաճախ թվում են ավելի կարճ և կարող է թվալ, թե դրանք թեքված են ու ցավոտ դիրքում են։ Երբեմն, ցավը կարող է բարդանալ սթրեսի, անհանգստության և եղանակի փոփոխության հետևանքով։ Ֆանտոմային վերջույթի ցավը սովորաբար պարբերական բնույթ է կրում։ Նոպաների հաճախականությունը և ինտենսիվությունը սովորաբար նվազում է ժամանակի ընթացքում ։
Որոշ մարդիկ, որոնք ենթարկվել են սեռի փոփոխության վիրահատության, հայտնել են, որ ունենում են ֆանտոմային սեռական օրգանների տպավորություն։ Ավելի քիչ են տրանսգենդեր կանանց հետ-վիրաբուժական փոփոխության մասին հաշվետվությունները, բայց դրանց մասին հայտնի են տրանս տղամարդկանցից։ Նմանապես, այն անձինք ովքեր ենթարկվել են մաստեկտոմիայի, հայտարարել են, որ ունեցել են ֆանտոմի կրծքի զգացողություն։ Զգալիորեն ավելի քիչ են տրանսգենդեր տղամարդկանց հետվիրահատական հաշվետվություններն այս մասին, բայց դրանք հայտնի են տրանգենդեր կանանց մոտ ։
Մեխանիզմ
Ֆանտոմային վերջույթի ցավը (ՖՎՑ) բարդ ֆենոմեն է, որն ներառում է ախտանիշների լայն շրջանակ, սկսած ծակծկոցից և քորից մինչև այրոցը և մզզոցը ։
Նեյրոմա
Մինչև վերջերս, ֆանտոմ վերջույթների ցավի պատճառների գերիշխող վարկածը հանդիսանում էր վնասված վերջույթի նյարդային գրգռումը (այսպես կոչված նեյրոմա)։ Երբ վերջույթն ամպուտացվում է, կտրված նյարդային վերջավորություններից շատերը մնում են մնացած վերջույթում։ Այդ նյարդային վերջավորությունները կարող են բորբոքվել, և ենթադրվում է, որ ուղեղին անոմալ ազդանշաններ են ուղարկում։ Այդ ազդանշանները, լինելով ֆունկցիոնալ առումով անիմաստ, ենթադրվում է, որ ուղեղի կողմից որպես ցավ են մեկնաբանվում։ Այս վարկածի վրա հիմնված բուժումները հիմնականում հաջողություն չեն ունեցել։ Ծայրահեղ դեպքերում, վիրաբույժները կատարում են երկրորդ անդամահատումը, կրճատելով անդամահատված վերջույթը, հույս ունենալով, որ կվերացնեն բորբոքված նյարդային վերջավորությունները և ժամանակավորապես կթուլացնեն ֆանտոմային ցավը։ Բայց դրա փոխարեն, հիվանդների մոտ ավելանում է ֆանտոմային ցավը, և շատերը ոչ միայն շարունակում են զգալ ֆանտոմային վերջույթների նույն ցավը, այլ նաև նոր անդամահատված վերջույթի ֆանտոմային ցավը հենց կտրվածքի ցավի հետ միասին։ Որոշ դեպքերում, վիրաբույժները նույնիսկ կտրում են զգայական նյարդերը, որոնք գնում են դեպի ողնուղեղ կամ, ծայրահեղ դեպքում, նույնիսկ հեռացնում են թալամուսի այն մասը (Միջանկյալ ուղեղ), որը մարմնից զգայական ազդանշաններ է ստանում ։
Նեյրոմատրիքս
1980-ական թվականների վերջում, Ռոնալդ Մելզակն ընդունել է, որ ծայրամասային նեյրոմայի վարկածը չի կարող ճիշտ լինել։ 1989 թվականի իր հոդվածում («Phantom Limbs, The Self And The Brain» - Ֆանտոմային վերջույթներ, ինքը և ուղեղը) Մելզակն առաջարկել է «նյարդային մատրիցայի» կամ այսպես կոչված նեյրոմատրիքսի վարկածը ։ Ըստ Մելզակի մարմնի փորձն առաջանում է փոխկապակցված նյարդային կառույցների լայն ցանցից ։ 1991 թվականին Թիմ Պոնսը և Առողջապահության ազգային ինստիտուտների (National Institutes of Health (NIH)) նրա գործընկերները ցույց են տվել, որ մակակ կապիկների առաջնային սոմատոսենսորային կեղևը ենթարկվում է էական վերակազմակերպման զգայական ինֆորմացիայի մուտքի կորստից հետո ։ Այդ արդյունքների մասին լսելով, Վիլայանուր Ռամաչանդրանը առաջադրել է վարկած, որ ֆանտոմային զգացողությունը մարդու մոտ կարող է կապված լինել գլխուղեղի սոմատոսենսորային կեղևի վերակազմակերպման հետ, որը տեղակայված է հետկենտրոնական գալարում, և որը մուտքային ազդանշանները ստանում է վերջույթներից և մարմնից ։ Ռամաչանդրանը և նրա գործընկերները այս վարկածը մեկնաբանել են, ցույց տալով, որ շոշափելով մարմնի տարբեր մասերը մարդուն թվում է, թե իրեն են դիպչում բացակայող վերջույթի տարբեր մասերը (Mirror Visual Feedback, MVF) ։
Մարմնի սխեմայի խախտում
Ռամաչանդրանը պնդում է, որ ֆանտոմ վերջույթների տարբեր մասերին դիպչելու զգայական ընկալումը գլխուղեղի կեղևում պերցեպտուալ կոռելյացիոն վերակազմակերպումն է։ Սակայն հետազոտությունը, որը տպագրվել է 1995 թվականին Ֆլորի և այլոց կողմից, ցույց է տվել, որ ցավը (այլ ոչ թե նշված զգայությունը) գլխուղեղի կեղևի վերակազմակերպման ընկալողական կորելյացիան է ։ 1996 թվականին Կնեխտը և այլք հրապարակել են Ռամաչանդրանի վարկածի վերլուծությունը, որոնք եկել են այն եզրակացության, որ տեղագրական կապ չկա նշված զգացողությունների և գլխուղեղի կեղևի առաջնային հատվածի վերակազմակերպման միջև ։ Ֆլորը և այլք վերջին հետազոտություններում ցույց են տվել, որ ցավ չառաջացնող զգայությունները կոռելյացվում են գլխուղեղի առաջնային կեղևի սահմաններից դուրս գտնվող լայն նյարդային ցանցի հետ ։
Ոչ բոլոր գիտնականներն են պաշտպանում Ռամաչանդրանի այն վարկածը, որ ֆանտոմ վերջույթի ցավը մարմնի ամպուտացված մասին համապատասխանող գլխուղեղի կեղևի չադապտացված փոփոխությունների արդյունք է։ Թամար Մակինը կատարել է ուսումնասիրություն, որին մասնակցել են ամպուտացված ձեռքով մարդիկ։ Մագնիսառեզոնանսային տոմոգրաֆիայի արդյունքները ցույց են տվել, որ երբ փորձարկվողներին խնդրել են «շարժել» ֆանտոմ վերջույթը, մեծացել է միայն գլխուղեղի կեղևի այն մասերի ակտիվությունը, որոնք տվյալ վերջույթին են համապատասխանում։ Ամպուտացված վերջույթի և նրա հարակից շրջանների համար պատասխանատու մասերի միջև որևէ կերպ կապված լինելու վարկածը հերքելու նպատակով, մասնակիցներին խնդրել են «չպպացնող» ձայներ հանել փորձի ժամանակ։ Սակայն դրա հետևանքով ակտիվությունը չի աճել ամպուտացված վերջույթի շրջանում, ինչը պետք է որ առաջանար, եթե հետկենտրոնական գալարում երկու շրջանների միջև վերը նշված կապը գոյություն ունենար։ Ցավի այնպիսի հետազոտողները, ինչպիսիք են Թամար Մակինը (Օքսֆորդ), և Մարշալ Դևորը (Երուսաղեմի հրեական համալսարան) պնդում են, որ ֆանտոմ վերջույթի ցավը հիմնականում պերիֆերիկ նյարդային համակարգից ներմուծվող «ավելորդ» ազդակների արդյունք է ։
Այդպիսով, Թամար Մակինը պնդում է, որ գլխուղեղի կեղևի վերակազմակերպումը չի հանդիսանում ֆանտոմ ցավի պատճառ, այլ ճիշտ հակառակը, հենց ֆանտոմ ցավն է հանգեցնում գլխուղեղի կեղևի վերակազմակերպում։ Տեղի է ունենում գլխուղեղի կեղևի որոշակի հատվածների մեկուսացում. ինչքան ուժեղ է ֆանտոմ ցավը, այնքան ուժեղ է մեկուսանում այդ հատվածը ։
Չնայած ֆանտոմ վերջույթի ցավերի հիմքում ընկած նյարդային մեխանիզմների վերաբերյալ մեծամասշտաբ հետազոտությունների, դեռևս միանշանակ կոնսենսուս չկա դրա պատճառների վերաբերյալ ։ Վերջին տարիներին ամենաշատ աջակցություն ստացած վարկածների թվում են ծայրամասային մեխանիզմները (ուղեղից դուրս գտնվող նյարդային համակարգի տարածքները) և կենտրոնական նյարդային մեխանիզմները (կեղևի ներսում)։ Սակայն այդ տեսական կոնստրուկցիաներից ոչ մեկը, կարծես թե, չի կարողացել է բացատրել ֆանտոմային վերջույթի ցավի ֆենոմենը ինքնուրույն և շատ փորձագետներ կարծում են, որ ամենայն հավանականությամբ, բազմաթիվ մեխանիզմներ են պատասխանատու դրա համար ։
Պրոպրիոցեպտիվ հիշողության ֆենոմեն
Շարոն Ռ. Վիքսը և այլք առաջ են քաշել հիպոթեզ այն մասին, որ պրոպրիոցեպտիվ (սեփական մարմնի առանձին մասերի դիրքը և շարժումը զգալու հատկություն) հիշողությունը, որը հիշում է ձեռքի դիրքը, չի անհետանում ամպուտացումից հետո։ Պրոպրիոցեպտիվ հիշողությունն իրենում հիշում է ձեռքի այն դիրքը, որում եղել է ամպուտացումից առաջ և զգացողությունները, որոնք այդ պահին ունեցել է մարդը։ Եվ ամպուտացումից հետո էլ մարդը ձեռքի վրա շարունակում է այնպիսի զգացողություններ ունենալ, ինչպիսիք կլինեին, եթե այն դեռևս իր տեղում լիներ։ Տեսողական անալիզատորից ինֆորմացիա է գալիս այն մասին, թե ձեռքը տեղում չէ, այն դեպքում, երբ պրոպրիոցեպտիվ հիշողությունը «պահում» և ակտիվացնում է ձեռքի դիրքի մասին ինֆորմացիան։ Տեղի է ունենում ինֆորմցիաների հակադրություն, որի արդյունքը կարող է ցավոտ սինդրոմ լինել ։
Այս վարկածը հավանության է արժանացել Գենտիլիի տեղային անզգայացմամբ կատարվող հետագա հետազոտություններում։ Ուսումնասիրության արդյունքները ցույց տվեցին, որ տեղային անզգայացմամբ պացիենտներն իրենց ձեռքի դիրքն իրականում գտնվող դիրքից տարբերվող վիճակներում են զգում։ Պրոպրիոցեպտիվ հիշողության մեջ տպավորվում են անզգայացումից առաջ ձեռքի ունեցած վերջին զգացողությունները։ Այդ իսկ պատճառով, երբ փորձարկվողին ասում էին աչքերը փակել և ձեռքերը ֆիքսում էին այլ դիրքում, նա շարունակում էր ձեռքը զգալ այն դիրքում, որում նա եղել էր անզգայացումը սկսելուց առաջ ։
Դոկտոր Ջոն Հարիսը ֆանտոմ ցավի առաջացման սինդրոմի կոնֆլիկտը համեմատում է շարժման հիվանդության ինֆորմացիոն կոնֆլիկտի հետ, երբ կոնֆլիկտի մեջ է մտնում տեսողական օրգաններից եկող ինֆորմացիայի հետ։ Օրինակ, մարդը նայում է նավի տախտակամածին և տեսնում է, որ նավն անշարժ է իր մարմնի նկատմամբ։ Եվ միաժամանակ, հենաշարժական ապարատից եկող ինֆորմացիայի միջոցով մարդը զգում է, որ իր մարմինը տատանվում է։ Այս կոնֆլիկտի արդյունքը լինում է սրտխառնոցը։ Ըստ այս վարկածի, նմանատիպ անալոգիայով, ֆանտոմային սինդրոմի դեպքում ինֆորմացիայի կոնֆլիկտի արդյունքը կարող է ցավոտ զգացողությունը լինել ։
Բուժում
Վերջին երկու տասնամյակների ընթացքում բուժման մոտեցումների մեծամասնությունը ցույց չեն տվել ախտանիշների հաստատուն բարելավում։ Բուժման մոտեցումները ներառում են դեղեր, ինչպիսիք են հակադեպրեսանտներ, ողնուղեղի խթանիչներ, օսցիլյացիոն թերապիա, ասեղնաբուժություն, հիպնոս և կենսաբանական հետադարձ կապ ։ Հավաստի ապացույցներ չկան, թե բուժումներից որն է ավելի արդյունավետ ։
Բուժումների մեծամասնությունը շատ արդյունավետ չեն ։ Կետամինը կամ մորֆինը կարող են օգտակար լինել վիրահատություն կատարելու ժամանակ։ Մորֆինը կարող է օգտակար լինելու ավելի երկար ժամանակի համար։ Գաբապենտին կիրառելու օգտավետության մասին ապացույցները խառն են ։ Պերինյարդային կաթետրները (Perineural catheter), որոնք տեղային անզգայացման ազդեցություն են ապահովում, վատ ցուցանիշներ են ունենում, երբ տեղադրվում է վիրահատությունից հետո ֆանտոմային վերջույթի ցավը կանխելու նպատակով ։
Հայելային արկղ
Մոտեցումներից մեկը, որը հանրային հետաքրքրության է արժանացել, հայելային արկղի (Mirror box) օգտագործումն է։ Հայելային արկղն ապահովում է չվնասված ձեռքի կամ վերջույթի արտապատկերումը, որը հիվանդին թույլ է տալիս «տեղափոխել» ֆանտոմային վերջույթը և սեղմել այն պոտենցիալ ցավոտ դիրքերից (Հայելային նեյրոնների էֆեկտի հիման վրա)  ։
Սակայն 2011 թվականի դրությամբ ցուցանիշների փաստացի ապացույցները ցածր են։ Նման մոտեցման արդյունավետությունը լայն շրջանակ է ընդգրկում ։ Հայելային թերապիայից օգտվելու ներուժն անկանխատեսելի է, և, ըստ երևույթին, այն կապված է  հայելում արտացոլված ամբողջական վերջույթը ինչպես իր սեփական վերջույթ ընկալելու հիվանդի սուբյեկտիվ ընդունակությունից։ Մարդկանց շուրջ 40 տոկոսին հայելային թերապիան չի օգնում ։
Վերջին ուսումնասիրություններ
2009 թվականին Լորիմեր Մոսելեյը և Փիթեր Բրյուգերը կատարել են փորձ, որտեղ նրանք ամպուտացված ձեռքով յոթ մարդու համոզել են իրենց ֆանտոմային վերջույթներն անհնարին կոնֆիգուրացիաներով ծալել` օգտվելով վիզուալ պատկերներից։ Յոթից չորսը կարողացել են անել անհնարին շարժումներ իրենց ֆանտոմային վերջույթներով ։ Այս փորձը վկայում է այն մասին, որ փորձարկման մասնակիցները կարողացել են փոխել իրենց ֆանտոմ վերջույթների նյարդային պատկերացումները և անհրաժեշտ անհնարին շարժումներ կատարելու համար շարժողական հրահանգներ են գեներացրել մարմնի հետ հետադարձ կապի բացակայության պայմաններում։ Հեղինակները մատնանշել են, որ «իրականում, այս բացահայտումն ընդլայնում է ուղեղի ճկունության վերաբերյալ մեր իմացությունը, քանի որ դա վկայությում է այն մասին, որ մարմնի մտավոր պատկերացման մեջ խորը փոփոխությունները կարող են պայմանավորված լինել ուղեղի զուտ ներքին մեխանիզմներով` ուղեղը իսկապես ինքն իրեն փոխում է»։
2012 թվականին Ռամաչանդրանը և Պաուլ ՄակԳեոչը հայտնել են 57-ամյա կնոջ դեպք (հայտնի է որպես Ռ. Ն.), ով ծնվել էր դեֆորմացված աջ ձեռքով, որն ուներ միայն երեք մատ և թերաճ բութ։ 18 տարեկանում ավտովթարի ենթարկվելուց հետո կնոջ դեֆորմացված ձեռքն ամպուտացվել էր, որն առաջացրել էր ֆանտոմային ձեռքի զգացողություն։ Ֆանտոմ ձեռքը զգում էր, սակայն, այնպես, ասես բոլոր հինգ մատները կային (չնայած որոշ մատներ կտրված էին)։ Վթարից 35 տարի անց կնոջը ուղարկեցին բուժման այն բանից հետո, երբ նրա ֆանտոմային ձեռքի ցավերը դարձել էին անտանելի։ ՄակԳեոչը և Ռամաչանդրանը Ռ. Ն.-ին հայելային տուփի միջոցով սովորեցնում էին կիրառել տեսողական հակադարձ կապ օրական 30 րոպե, որի շնորհիվ նա իր առողջ, ձախ ձեռքի արտապատկերումն ընկալում էր  որպես իր ֆանտոմ աջ ձեռք։ Երկու շաբաթ անց նա կարողացավ շարժել իր ֆանտոմ մատները և ազատվեց ցավից։ Կարևոր է նշել, որ նա զգացել է նաև, որ բոլոր հինգ ֆանտոմ մատներն արդեն նորմալ երկարություն ունեն։ Ռամաչանդրանը և ՄակԳեոչը հայտարարել են, որ այս դեպքը վկայում է այն մասին, որ ուղեղն ունի ամբողջությամբ ձևավորված ձեռքի բնածին (ամրագրված) կաղապարված պատկերացում ։
2012 թվականին կատարվել է ուսումնասիրություն, որում ցույց է տրվել, որ ֆանտոմ վերջույթների շարժումները «իրական» շարժումներ են, որոնք ներառում են շարժիչի հրամանների կատարում։ Հաշմանդամները կարող են նաև իրականացնել երևակայական շարժումներ իրենց ֆանտոմ վերջույթներով։ Սակայն, այդ շարժումները չեն առաջացնում զգացողություն, որ ֆանտոմ վերջավորությունը փոխել է իր դիրքը։ Այս հետազոտությունը ցույց է տվել, որ բժիշկները ցավից ազատվելու համար շարժողական ուսուցում օգտագործելիս պետք է ֆանտոմ վերջույթների երևակայական և իրական շարժումներն  իրարից տարբերակեն ։
2013 թվականին Նադյա Բոլոգնինին հրապարակել է ութ փորձարկվողների մասնակցությամբ կատարված փորձերը (Միլանո Բիկոկայի համալսարան), որտեղ ֆանտոմ ցավը ժամանակավորապես նվազեցնելու նպատակով օգտագործվել է հաստատուն հոսանքով տրանսգանգային խթանում (transcranial direct current stimulation- tDCS)։ Հետազոտողները պարզել են, որ այս տեսակի խթանումը կարող է կարճատև ժամանակով (մինչև 90 րոպե) նվազեցնել ցավը` չազդելով անդամահատման հետ կապված այլ երևույթների վրա ։
2013 թվականին Թամար Մակինի ուսումնասիրությունը (Օքսֆորդի համալսարան) մատնանշել է, որ անդամահատումից հետո կորտեքսի շրջանում, որը տեղեկատվություն է գեներացնում անդամահատված ձեռքից, կարող է փոխանցվել մյուս ձեռքին։ Նրա հետազոտությունները ցույց են տալիս, թե ինչ աստիճանի է այդ անցումը պայմանավորված այնքանով, որքանով մարդը օգտագործում է մյուս ձեռքը բացակայող ձեռքի գործառույթների կատարման համար ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Համախտանիշներ Կատեգորիա:Անդամահատումներ Կատեգորիա:Նյարդային համակարգի հիվանդություններ Կատեգորիա:Նյարդաբանական խանգարումներ Կատեգորիա:Ցավ Կատեգորիա:Ցավազգացողություն
Էմմանուել Բեար
Էմմանուել Բեար (Emmanuelle Béart, ), ֆրանսիացի դերասանուհի, քաղաքացիական իրավունքի պաշտպանության ակտիվիստուհի, ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի բարի կամքի դեսպան։
Կենսագրություն
Էմմանուել Բեարը ծնվել է Ֆրանսիայի Վար դեպարտամենտի Գասեն համայնքում, ֆրանսիացի կոմպոզիտոր և բանաստեղծ Գի Բեարի ընտանիքում։ Մանկությունն անցել է իր եղբայրների և քրոջ հետ` Ֆրանսիայի հարավում, Սեն-Տրոպեից ոչ հեռու։ Քանի որ մանկուց երազում էր դերասանուհի դառնալ, ծնողները նրան ուղարկել են Մոնրեալ` անգլերեն լեզուն սովորելու։ Վերադառնալով Ֆրանսիա, նա հաճախել է դերասանի վարպետության դասընթացների և ստացել իր առաջին դերը հեռուստատեսությունում։
Էմմանուել Բեարին մեծ ճանաչում է բերել Կլոդ Բերրիի «Մանոնը սկզբնաղբյուրից» (1986թ.) ֆիլմում կատարած դերը, որի համար 1987 թվականին արժանացել է «Սեզար» մրցանակի` կանացի լավագույն երկրորդական դերի համար։ Հետագայում նա մրցանակ է ստացել նաև 1995 թվականին կայացած Մոսկվայի միջազգային կինոփառատոնում` «Ֆրանսիական կինը» կինոնկարում խաղացած դերի համար ։
2003 թվականին, 39 տարեկանում, Էմմանուել Բեարը Elle ամսագրի համար բոլորովին մերկ` լուսանկարվել էր երիտասարդ տղայի հետ ։ Լույս տեսած համարը` 550.000 տպաքանակով, սպառվել էր երեք օրում, որը ամսագրի ողջ պատմության մեջ եզակի դեպք էր ։
Անձնական կյանքը
1985 թվականին նկարահանված «Թաքուն սեր» կինոնկարի նկարահանումների ժամանակ Էմմանուել Բեարը ծանոթացել է դերասան Դանիել Օթոյի հետ։ Նրանց հարաբերությունները ձգվել են մինչև 1995 թվականը։ Ամուսնացել են 1993 թվականին և նույն թվականին ծնվել է նրանց դուստրը։ 1995 թվականին ամուսնալուծվելով, Էմմանուելը սիրավեպ է ունեցել երաժշտական պրոդյուսեր Դևիդ Ֆրանսուա Մորոյի հետ և 1996 թվականին ծնվել է նրանց որդին, իսկ հետո սիրավեպ է ունեցել նաև պրոդյուսեր Վինսենթ Մայերի հետ` մինչ վերջինիս ինքնասպան լինելը  ։
2008 թվականին Էմմանուելն ամուսնացել է դերասան և ռեժիսոր Միքայել Կոհենի հետ։ 2009 թվականին նրանք որդեգրել են եթովպացի երեխայի։ Ամուսնալուծվել են 2011 թվականին։
27 տարեկանում Էմմանուելը պլաստիկ վիրահատության միջոցով փոխել էր իր շուրթերի ձևը, սակայն վիրահատությունը անհաջող արդյունք է ունեցել, որի համար դերասանուհին շատ է ափսոսում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:«Սեզար» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի բարի կամքի դեսպաններ Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Թատրոնի ֆրանսիացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մոդելներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Եվրոպայի առաջնության եզրափակիչ 1992
Եվրոպայի առաջնության եզրափակիչ 1992, Եվրոպայի առաջնության եզրափակիչ հանդիպում։ Տեղի է ունեցել 1992 թվականի հունիսի 26-ին, Գյոտեբորգ քաղաքի «Ուլլևի» մարզադաշտում։ Խաղը տեղի է ունեցել Դանիայի և Գերմանիայի հավաքականների միջև ։ Չեմպիոն է դարձել Դանիայի հավաքականը, որը Գերմանիայի հավաքականին հաղթել է 2։0 հաշվով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային հանդիպումներ Կատեգորիա:1992 ֆուտբոլում
Բոլեսլավ Յավորսկի
Բոլեսլավ Լեոպոլդովիչ Յավորսկի, խորհրդային երաժշտագետ, դաշնակահար, կոմպոզիտոր։
Կենսագրություն
1903 թվականին ավարտել է Մոսկվայի կոնսերվատորիան՝ աշակերտելով Ս․ Տանեևին (կոմպոզիցիա), Ն․ Շիշկինին (դաշնամուր)։ Հանդես է եկել որպես դաշնակահար։ Եղել է Մոսկվայի ժողովրդական կոնսերվատորիայի հիմնադիրներից և դասատու (1906-1916, դաշնամուրի դասարան), 1916–1921 թթ.-ին՝ Կիևի, 1938–1942 թթ.-ին՝ Մոսկվայի կոնսերվատորիաների պրոֆեսոր։ 1918 թ.-ին Յավորսկու նախաձեռնությամբ Կիևում կազմակերպվել է ժողովրդական կոնսերվատորիա։ Ստեղծել է լադային ռիթմի տեսությունը, որ նշանակալի ազդեցություն է թողել խորհրդային երաժշտագիտության զարգացման վրա։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Խորհրդային դաշնակահարներ Կատեգորիա:Խորհրդային հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Ռուս կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Ռուս երաժշտագետներ Կատեգորիա:Ռուս երաժիշտներ Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ
Յոն Պոտկովա
Յոն (Յոան) Պոտկովա (Крэцул, Иоан Подковэ, Ioan Potcoavă, Іван Підкова) կամ Ioan Potcoavă, ռումինացիների շրջանում հայտնի է առավելապես Ioan Creţul և Nicoară Potcoavă անուններով, ), Մոլդովայի հոսպոդար 1577-ից։ Մոլդովայում հաստատված լեհահայ Սերպեգա գերդաստանից։ Մոր կողմից Տոն քաշի եղբայրը։ Վերջինիս մահից (1574) թվականից հետո անցել է Զապորոժյան Սեչ, աչքի ընկել Ղրիմի թաթարների դեմ մարտերում։
1577 թվականին ընտրվելով հետման՝ նույն թվականի նոյեմբերի 3-ին հազար կազակներով մտել է Մոլդովա, Յասսիի մոտ ջախջախել Մոլդովայի իշխան Պետրու Կաղի թուրքական զորքը և տիրել գահը։ Սակայն թուրք մեծաքանակ ուժերի աջակցությամբ Պետրու Կաղը 1578-ի հունվարին ետ է գրավել գահը։ 1578-ի Փետրվարին Մոլդովա է արշավել Յոն Պոտկոավի եղբայրը՝ Ալեքսանդր Սերպեգան, սակայն կարճատև հաջողությունից հետո պարտություն է կրել և զոհվել։ Մուրադ III սուլթանի ճնշմամբ, Լեհաստանի թագավոր Ս․ Բատորին ձերբակալել և մահապատժի է ենթարկել Յոն Պոտկոավին։ Գդանսկում կանգնեցված է Յոն Պոտկոավի արձանը։ Յոն Պոտկոավինին է նվիրված Մ Սադովյանուի «ՆիկոարըՊուոկոավը (1955)։
Կատեգորիա:Զինվորականներ Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա Կատեգորիա:16-րդ դարի Եվրոպայի միապետներ
Ուղեգրություն
Ուղեգրություն, ճանապարհորդի գրառումները՝ ուղևորության, այցելած երկրների ու բնակչության, կենցաղի և հասարակական կյանքի վերաբերյալ։ Ուղեգրությունները բազմաբնույթ են (նկարագրողական, տեղեկատու, գիտաճանաչողական, փիլիսոփայական, գեղարվեստական, արկածային և այլն), կապված հեղինակի նպատակադրման հետ։ Ուղեգրությունը գրական ստեղծագործության տեսակ է, որը գրվում է ճանապարհորդության ընթացքում կամ դրանից հետո և ընդգրկում է հուշեր, մեմուարներ ճանապարհորդության ընթացքում հանդիպած մարդկանց, այցելած վայրերի և ստացած տպավորությունների մասին։ Ուղեգրություն ժանրն ընդգրկում է բնության մասին նկարագրություններ, ուղեցույց գրքեր, ճանապարհորդական նոթեր և հուշագրություններ ։ Արևմտյան գրականության մեջ ճանապարհորդական վաղ շրջանի հուշագիրներից մեկը եղել է 2-րդ դարի հույն աշխարհագրագետ, աշխարհագիր Պավսանիասը։ Նոր ժամանակաշրջանի սկզբներին Ջեյմս Բոսուելի «Շրջագայություն Հեբրիդներում» (1786) գիրքն օգնեց ձևավորելու ճանապարհորդական նոթերը որպես առանձին գրական ժանր։
Պատմություն
Ուղեգրությունների վաղ օրինակներից է Պավսանիասի «Հունաստանի նկարագրություն» երկը 2-րդ դարում, Ջերալդ Ուելսցու «Ճանապարհորդություն Ուելսով» (1191) և «Ուելսի նկարագրություն» (1194) երկերը, ինչպես նաև Իբն Ջուբայրի (1145-1214) և Իբն Բատուտայի (1304-1377) ճանապարհորդական գրառումները, որոնք արդեն հայտնի երկրների մանրամասն նկարագրություններ են։ Ուղեգրության ժանրը շատ տարածված էր միջնադարյան արաբական գրականության մեջ ։ Ճանապարհորդական նոթերի ժանրը մեծ տարածում գտավ միջնադարյան Չինաստանի Սուն դինաստիայի տարիներին (960–1279) : Ժանրը կոչվում էր «ճանապարհորդական գրառումների գրականություն» և հաճախ գրի էր առնվում արձակի, էսսեի կամ օրագրի ոճով ։ Աշխարհագիր հեղինակներ Ֆան Չենդան և Սյու Սյակեն իրենց երկերը հարստացրել են աշխարհագրական և տեղագրական տեղեկություններով, մինչդեռ նշանավոր պոետ և պետական գործիչ Սու Շին իր «Քարե զանգ լեռան պատմությունը» ճանապարհորդական էսսեի առանցքային նպատակը կառուցել է փիլիսոփայական և բարոյախրատական բանավեճի հիմքում ։ Ճանապարհորդությունից հաճույք ստանալու, ճանապարհորդելու և դրա մասին գրի առնելու մեզ հայտնի ամենավաղ օրինակներից մեկը Պետրարկայի (1304-1374) «Վերելք Վանտու լեռ» երկն է՝ գրված 1336 թվականին։ Նա նշել է, որ ինքը բարձրացավ լեռը նշանավոր բարձունքը տեսնելու հաճույքը վայելելու համար։ Լեռան ստորոտում մնացած իր ուղեկիցներին Պետրարկան անվանել է «frigida incuriositas»՝ «հետաքրքրասիրությունից զուրկ էակներ»։ Այնուհետև նա պատմում է վերելքի մասին՝ այլաբանորեն համեմատելով լեռ մագլցելն իր սեփական բարոյական առաջընթացի հետ։ 18-րդ դարում ճանապարհորդական գրականություն էին կոչվում ճամփորդական օրագրերը ։ 18-րդ դարի Բրիտանիայում գրեթե բոլոր քիչ թե շատ հայտնի գրողները ստեղծագործում էին ուղեգրությունների ժանրում ։ Նավապետ Ջեյմս Կուկի օրագրերը (1784) համարժեք կարող են լինել այսօրվա բեսթսելլերներին ։ Ալեքսանդր Հումբոլդտի ճանապարհորդական նոթերը, որոնք նա գրի էր առել Հարավային Ամերիկայի հասարակածային շրջաններ կատարած արշավների ժամանակ՝ 1799-1804 թվականներին, սկզբում հրատարակվելով ֆրանսերեն, թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով և մեծ ազդեցություն են ունեցել հետագա մի շարք բնագետների՝ ներառյալ Չարլզ Դարվինի աշխատությունների վրա։ Ավելի ուշ շրջանի ուղեգրությունները ընդգրկում են Գրան տուրի մասնակիցների գործերը։ Միջոցներ և ազատ ժամանակ ունեցող ազնվականներն ու հոգևորականները ճանապարհորդում էին Եվրոպայում, ուսումնասիրում դրա արվեստն ու ճարտարապետությունը։ Ճանապարհորդական գրականության պիոներներից մեկը Ռոբերտ Լուիս Սթիվենսոնն էր՝ Սևեններ կատարած իր ճանապարհորդությունների մասին ուղեգրություններով։ Այդ գրքերը նշանավոր էին հատկապես արշավների, վրանային գիշերակացի ու առաջին քնապարկերի գործածության նկարագրություններով   ։
Արկածային գրականություն
Նավարկությունների մասին պատմություններում դասական օրինակ է Ջոշուա Սլոքամի «Միայնակ պտտվելով աշխարհի շուրջը» (1900) արկածային գիրքը ։ 1895 թվականին նա սկսում է նավարկությունը Բոստոնից և գրքում նկարագրում է այդ շուրջերկրյա ճանապարհորդությունը։ Ավելի քան երեք տարի անց, 1898 թվականի հունիսի 27-ին նա վերադառնում է Նյուպորտ, Ռոդ Այլենդ, կատարելով շուրջերկրյա նավարկություն։
Ուղեցույց գրքեր
Ուղեցույց գիրքը կամ ճանապարհորդական ուղեցույցը զբոսաշրջիկներին ու այցելուներին հասցեաուղղված գիրք է, որը պարունակում է տվյալ վայրերի մասին տեղեկություններ ։ Ուղեցույց գրքի վաղ օրինակներից է Թոմաս Ուեսթի 1778 թվականին հրատարակված Անգլիայի լճերի շրջանը նկարագրող ուղեցույց գիրքը ։ Ուղեցույց գրքերը պարունակում են կեցության, ռեստորանների, տրանսպորտի և զբաղմունքների մասին բազմաթիվ մանրամասներ։ Հաճախ դրանց կցվում են պատմական և մշակութային տեղեկություն պարունակող քարտեզներ։ Գոյություն ունեն տարբեր տեսակի ուղեցույց գրքեր, կախված ուղևորության տարբեր նպատակներից՝ սկսած արկածայինից մինչև պասիվ հանգիստ կամ գործնականից մինչև մշակութային։ Ուղեցույց գրքերը նաև վերածվում են ճանապարհորդական կայքէջերի։
Մրցանակներ
Գոյություն ունեն ճանապարհորդական գրքերի համար նախատեսված գրական մրցանակներ, ինչպես՝«Թոմաս Կուկի մրցանակը», որը շնորհվել է 1980-2004 թվականներին, «Դոլմանի լավագույն ուղեգրության մրցանակը», որը սկսել է շնորհվել 2006 թվականից ի վեր։ Հյուսիս-ամերիկյան ճանապարհորդական լրագրողների ասոցիացիան կազմակերպում է ամենամյա մրցույթ ճանապարհորդ-լրագրողների համար մի շարք անվանակարգերով, ներառյալ տպագիր և առցանց մեդիան ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գրականություն
Օսմիումի (VIII) օքսիդ
Օսմիումի (VIII) օքսիդ (օսմիումի քառօքսիդ)՝ օսմիումի բարձրագույն օքսիդն է: Քիմիական բանաձևը՝ OsO4 է:
Ֆիզիկական հատկություններ
Սովորական պայմաններում օսմիումի (VIII) օքսիդը դեղնաշագանակագույն, բնորոշ հոտով, մոնոկլինային կառուցվածքով բյուրեղային նյութ է: Անկայուն է՝ սենյակային ջերմաստիճանում ենթարկվում է սուբլիմացիայի: Գոլորշիները խիստ թունավոր են: Օսմիումի (VIII) օքսիդը օրգանական լուծիչներում և ջրում լավ է լուծվում: Փոխազդում է ջրի հետ առաջացնելով՝ [Os(H2O)2O4], ռեակցիան դարձելի է: Մաքուր օսմիումի (VIII) օքսիդը անգույն է, իսկ օսմիումի (IV) օքսիդ առկայությամբ ստանում է դեղնավուն երանգ: Օսմիումի (VIII) օքսիդի մոլեկուլները ոչ բևեռային են և ունեն քառանիստային կառուցվածք:
Թունավորություն և անվտանգության տեխնիկա
Օսմիումի (VIII) օքսիդը ցնդող, խիստ թունավոր նյութ է, պահվում է փակ սրվակներում:
Ռուս հայտնի քիմիկոս Կարլ Կարլովիչ Կլաուսը (1796—1864), ով հետազոտում էր պլատինային շարքի մետաղները, առաջինը ստացավ օսմիումի քառօքսիդ: Նա գրում է, որ «այս միացության համը կծու է», 1845-ի ապրիլին, Կլաուսը թունավորվել է այս նյութի գոլորշիներով և ստիպված է եղել դադարեցնել աշխատանքը երկու շաբաթով :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օքսիդներ Կատեգորիա:Օսմիումի միացություններ
Մոնժուա (Օդի գավառ)
Մոնժուա (Montjoi), համայնք Ֆրանսիայի Օկսիտանիա մարզի Օդ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 42 մարդ, բնակչության խտությունը` 5.85 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 7.18 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 660 կմ հարավ, Մոնպելիե քաղաքից` 135 կմ հարավ-արևմուտք, Կարկասոն քաղաքից` 27 կմ հարավ-արևելք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 18 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 13-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 5։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 72,2 %։ 13 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 13 անձ (6 տղամարդ և 7 կին)։ Գործազուրկ են եղել 0 անձ (0 տղամարդ և 0 կին)։ 5 անաշխատունակներից 1-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 1-ը` թոշակառուներ, իսկ 3-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Կանալիաս դե Ռիո Տուերտո
Կանալիաս դե Ռիո Տուերտո  (Canillas de Río Tuerto), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, գտնվում է Ռիոխա պրովինցիայում՝ Ռիոխա (Լոգրոնիո) ինքնավար համայնքի կազմում։ Մտնում է Նախերա շրջանի (կոմարկայի) կազմի մեջ։ Զբաղեցնում է 3,60 կմ2 տարածք։ Բնակչությունը կազմում է 43 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Գտնվում է պրովինցիայի վարչական կենտրոնից 40 կմ հեռավորության վրա։
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Վիսկոնտիների ընտանիք
Վիսկոնտի՝ ազգանուն, որը պատկանում էր միջնադարյան Իտալիայ ի երկու արիստոկրատ ընտանիքների։
1. Տոհմ, որն ապրում էր Պիզայի հանրապետությունում 12-րդ դարի կեսերին և առաջին անգամ ճանաչվեց Պիզայում, ապա Սարդինիայում, որտեղ նրա ներկայացուցիչները դարձան Գալուրայի ղեկավարները։
2.Դինաստիա, որն իշխում էր Միլանում 1277-1447 թվականներին ։ Միլանի Վիսկոնտի ընտանիքն ավելի հայտնի է։ 2 ընտանիքների միջև ազգակցական հարաբերություններ նույն ազգանվամբ չի հայտնաբերվել։ Քանի որ սարդինական ընտանիքի խորհրդանիշն աքաղաղ էր, իսկ միլանցիներինը օձ, որը կուլ է տալիս երեխայի։ Տոհմի ամենահայտնի ներկայացուցիչներից են Հռոմի Պապ Գրիգորի 10-րդ և կինոռեժիսոր Լուկինո Վիսկոնտին (Մոդրոնեի թագավորներից, Ուբերտոյի ժառանգներից, Մաթեո I-ի եղբայրը) ։
Պիզացի Վիսկոնտիներ
Պիզայում առաջին Վիկտոնին հայրապետ Ալբերտոն էր։ Նրա որդի Էլդիցիոն 1184-85 թվականներին ստացավ հայրենասեր և հյոպատոս տիտղոսները, իսկ նրա թոռնրը՝ Լամբերտոն և Ուբալդո I-ը ընտանիքին առաջնորդեցին Պիզայի և Սարդինիայի իշխանությունների բարձունքները։ Նրանք երկուսով հայրենասեր էին։
1212 թվականին Պիզան գտնվում էր լրիվ անարխիայում և տարբեր խմբակցություններ պայքարում էին իշխանության համար։ 1213 թվականի հունվարի կեսին Գիյերմո I-ը գլխավորեց Վիսկոնտիի դեմ կոալիցիան, որը Մասսայի ճակատամարտում հաղթեց Լուկայի և Ուբալդո Վիսկոնտիի դաշնակից ուժերին ։
Այնուհետև Պիզան բաժանվեց չորս «ռեկտորների» միջև, որոնցից մեկը դարձավ Վիկտոնտին։ Սարդինիայի Վիսկոնտին շարունակեց մասնակցել Պիզայի քաղաքական կյանքին մինչև դարի վերջ, բայց Մասսայի ճակատամարտից հետո դրանց ազդեցությունը զգալիորեն կրճատվեց։
Սարդինիայի իշխան Էլդիցիո Վիկոնտին ամուսնացել էր Տորկիտորիո III Կալիարացու դստեր հետ և ունեին 2 երեխա՝ Լամբերտոն և Ուբալդոն։ 1207 թվականին Լամբերտոն ամուսնացավ Բորիսոն II-ի ժառանգորդուհու՝ Էլենայի հետ՝ ապահովելով իշխանությունը կղզու հյուսիսարևելյան մասում (մայրաքաղաք Չիվիտա)։ 1215 թվականին նա և Ուբալդոն ընդարձակեցին իրենց իշխանությունը դեպի կղզու հարավ-արևմուտք։
Հաջող ամուսնության շնորհիվ, Լամբերտոյի որդին՝ Ուբալդո II- ը միևնույն ժամանակ իշխանություն է ստանում Լոգուդորոյում։
13-րդ դարի կեսերին Վիսկոնտիի շնորհիվ կղզու վրա պիզացիների իշխանությունն անհերքելի էր, քանի որ նրանք գտնվում էին Պիզայի (Գերարդեցի և Կապրայա) և Սարդինիայի (Լակոնի և Բաս Սերրա) այլ ուժեղ ընտանիքների հետ։
Միլանցի Վիսկոնտիներ
Միլանի տոհմի իրական հիմնադիրը արքեպիսկոպոս Օտտոնե Վիսկոնտին էր, քաղաքը 1277 թվականին վերահսկվում էր Դելա Տորեի ընտանիքի կողմից։ Դինաստիան, որը ղեկավարում էր Միլանը Վաղ Վերածննդի ժամանակից սկսած, սկզբում որպես սովորական իշխաններ էին, իսկ հզոր Ջան Գալեացո Վիսկոնտիի (1351-1402 թթ.) (ով գրեթե կարողացավ միավորվել Հյուսիսային Իտալիան և Տոսկանան) գալով դարձան դուքս։
Տոհմի տիրապետությունն ավարտվեց 1447 թվականին Ֆիլիպո Մարիա Վիսկոնտիիի մահվան պատճառով։ Միլանը ժառանգել էր դստեր ամուսինը Ֆրանչեսկո Սֆորցան` նոր, բայց ոչ պակաս հայտնի Սֆորցայի տան հիմնադիրը, ով իր զինանշանում ներառեց Վիսկոնտների խորհրդանիշը։
Ջեք Վենս
Ջոն Հոլբրուկ Վենս (John Holbrook Vance, ), որոշ աղբյուրներ նշում են այլ սխալ ամսաթիվ որը վերաբերում է 1916-20 թթ), ամերիկացի գրող։ Վենսը հրապարակել է տասնմեկ դետեկտիվ վեպերի իր անվամբ (Ջոն Խալբերկ Վենս) և երեք դետեկտիվ վեպեր, կեղծանունով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆանտաստ գրողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ վիպասաններ
Չելիե Մեսապիկա
Չելինո Սան Մարկո (Ceglie Messapica), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Ապուլիա մարզում՝ Բրինդիզի գավառում։ Բնակչությունը կազմում է 21 370 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 159 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 130 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 72013, հեռախոսային կոդ՝ (+39) 0831։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության աճ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ծախս-եկամուտ վերլուծություն
Ծախս-եկամուտ վերլուծություն (CBA), երբեմն նաև անվանում են եկամուտ-ծախս վերլուծություն կամ օգուտների ծախսեր վերլուծություն, համակարգված մոտեցում է՝ գնահատելու այլընտրանքային տարբերակների ուժեղ և թույլ կողմերը, որը առաջարկում է լավագույն մոտեցումը խնայողությունները պահպանելուց օգուտների հասնելու (օրինակ՝ գործարքների, գործունեության և գործառնական բիզնեսի պահանջմունքների առումով) ։ Ծախս-եկամուտ վերլուծությունը կարող է օգտագործվել համեմատելու ավարտված կամ հավանական գործողությունների ընթացքը, կամ գնահատելու(կամ նախահաշվելու) արժեքը ծախսերի որոշման, նախագծի կամ քաղաքականության դեմ։Այն սովորաբար օգտագործվում է առևտրային գործարքների, բիզնեսի կամ քաղաքական որոշումների(մասնավորապես պետական քաղաքականության) և ներդրումային ծրագրերի մեջ։
Ծախս-եկամուտ վերլուծությունը ունի 2 հիմնական կիրառություն ․
Ֆլիա
Ֆլիա առավել հայտնի է որպես Ֆլիյա կամ Ֆլի (Flija), ազգային ուտեստ, որը բնորոշ է Ալբանիայի և Կոսովոյի ազգային խոհանոցներին ։
Ծախս-եկամուտ վերլուծություն
Ծախս-եկամուտ վերլուծությունը կապված է ծախս-արդյունավետություն վերլուծության հետ։ Ծախս-եկամուտ վերլուծության եկամուտները և ծախսերը արտահայտվում են դրամական արտահայտությամբ և ճշգրտվում են փողի ժամանակային արժեքով․ եկամուտների ամբողջ հոսքերը և ծախսերը ժամանակի ընթացքում արտահայտվում եմ նրանց զուտ ներկա արժեքի ընդհանուր հիմքով՝ անկախ դրանց կատարված տարբեր ժամանակներից։ Այլ կապակցված տեխնոլոգիաները ներառում են ծախս-օգտակարություն վերլուծությունը, ռիսկ-եկամուտ վերլուծությունը, տնտեսական ազդեցության վերլուծությունը, հակաբյուջետային ազդեցության վերլուծությունը,ներդրումների սոցիալական վերադարձի վերլուծությունը (social return on investment)։
Ֆլիա
Համարվում է ալբանական խոհանոցի առավել հեշտ պատրաստվող ճաշատեսակներից մեկը ։
Ծախս-եկամուտ վերլուծություն
Ծախս-եկամուտ վերլուծությունը կազմակերպությունների կողմից հաճախ օգտագործվում է տվյալ քաղաքականության ցանկալիությունը գնահատելու համար։ Դա ծախսերի և եկամուտների ակնկալվող հավասարակշռության վերլուծությունն է՝ներառյալ ցանկացած այլընտրանքային և ստատուս-քվոյի հաշիվ։ Ծախս-եկամուտ վերլուծությունն օգնում է կանխատեսել՝ արդյոք քաղաքականության օգուտները գերակշռում են ծախսերը (և որքանով)՝համեմատելով այլ այլընտրանքների հետ։ Սա թույլ է տալիս այլընտրանքային քաղաքականության դասակարգումը ըստ ծախս-եկամուտ հարաբերակցության ։ Ընդհանրապես, ծախս-եկամուտ ճշգրիտ վերլուծությունը սահմանում է որոշումներ, որոնք օգակարության տեսանկյունից բարձրացնում են բարեկեցությունը։ Ընդունելով ծախս-եկամուտ ճշգրիտ վերլուծություն, փոփոխելով ստատուս-քվոն, իրականացնելով այլընտրանքն ամենացածր ծախս-եկամուտ հարաբերակցությամբ կարող է բարելավել Պարետո արդյունավետությունը ։ Չնայած ծախս-եկամուտ վերլուծությունը կարող է առաջարկել տեղեկացված գնահատականի լավագույն տարբերակը, ծախսերի և եկամուտների ամբողջ ներկա և ապագա կատարյալ գնահատումը դժվար է․ կատարելաությունը տնտեսական արդյունավետության և սոցիալական բարեկեցության պայմաններում երաշխավորված չէ ։
Ծախս-եկամուտ վերլուծության արժեքը կախված է անհատական ծախսերի և եկամուտի գնահատման ճշգրտությունից։ Հարաբերական գիտությունները ցույց են տալիս, որ նման գնահատումները հաճախ թերի են՝ կանխելով Պարետոյի և Կալդոր-Հիքսի արդյունավետության բարելավումը ։ Օգտվող խմբերը կարող են փորձել վերլուծության մեջ ներառել (կամ բացառել) զգալի ծախսեր՝ ազդելու դրա արդյունքի վրա ։
Ֆլիա
Ֆլիա ուտեստը կարևոր նշանակություն ունի Ալբանիայի ազգային խոհանոցում։ Դա է պատճառը, որ յուրաքանչյուր տարվա մարտի 18-ը Ալբանիայի Հանրապետությունում և Կոսովոյում պետականորեն նշվում է «Ֆլիա ուտելու օր»։
Ծախս-եկամուտ վերլուծություն
Պատմություն
Ծախս-եկամուտ վերլուծության հայեցակարգը սկիզբ է առել 1848 թվականի Ժյուլ Դյուպուի հոդվածից և ձևափոխվել Ալֆրեդ Մարշալի կողմից իր հետագա աշխատություններում ։ Ժյուլ Դյուպուն առաջ մղեց այս մոտեցումը նախ հաշվարկելով <<այնպիսի նախագծի սոցիալական շահութաբերությունը,ինչպիսին ճանապարհի կամ կամրջի կառուցումն է>> ։ Փորձելով պատասխանել սրան՝ Դյուպուն սկսեց դիտարկել, թե օգտակարություն օգտագործողները կարող են օգտվել նախագծից։ Նա որոշեց, որ օգտակարությունը չափելու լավագույն մեթոդը սովորել ինչ-որ բանի դիմաց վճարելու պատրաստակամությունն է։ Վերցնելով յուրաքանչյուր օգտագործողի վճարելու պատրաստակամության գումարը՝ Դյուպուն պարզաբանեց, որ կարելի է չափել իրերի սոցիալական օգուտը (կամուրջ կամ ճանապարհ կամ ջրանցք)։ Որոշ օգտվողներ գուցե պատրաստ են վճարել գրեթե ոչինչ, ուրիշներն ավելի շատ , բայց դրանց գումարն ազդարարելու է դրա օգուտը։ Պետք է կրկնել , որ Դյուպուն չէր ենթադրում , որ կառավարությունը կատարելապես գնատարբերակում է և յուրաքանչյուր օգտագործողից գանձում է այն , ինչ նրանք պետք է վճարեն։ Փոխարենը, նրանց վճարելու պատրաստակամությունը տեսական հիմք էր տալիս հասարակական արժեքի կամ նախագծի օգուտի վերաբերյալ։ Նախագծի արժեքը պարզվեց՝ ավելի հեշտ է հաշվարկել։ Նյութերի և աշխատուժի գումարը պարզապես վերցնելը , ի հավելումն հետագա պահպանման , կտա միայն արժեքը։ Այժմ, նախագծի ծախսերն ու եկամուտները կարող է ճշգրիտ կերպով վերլուծել և կայացվել տեղեկացված որոշում։
Ինժեներների կորպուսը նախաձեռնել է ծախս-եկամուտ վերլուծության օգտագործումը ԱՄՆ-ում 1936 թվականին Դաշնային Նավարկության Գործողությունից հետո մանդատային ծախս-եկամուտ վերլուծություն առաջարկվող դաշնային-ջրային ենթակառուցվածքի համար ։ 1939 թվականին Ջրհեղեղի վերահսկման գործողությունը կարևոր դեր է խաղում հաստատելու ծախս-եկամուտ վերլուծությունը որպես դաշնային քաղաքականության՝ պահանջելով, որ օգուտները , ումից դրանք ավելանում են , լինեն գնահատված ծախսերի գերազանցումը ։
Ֆլիա
Այս օրը ալբանական տարբեր ընտանիքներ իրենց բարեկամներին հրավիրում են ֆլիա պատրաստելու և ճաշակելու։
Ծախս-եկամուտ վերլուծություն
Հասարակական քաղաքականություն
Ծախս-եկամուտ վերլուծության կիրառումը ավելի լայն հասարակական քաղաքականության համար սկսվեց Օտտո Էքստեինի աշխատանքով, ով բարեկեցության հիմք հանդիսացավ տնտեսագիտական հիմնադրամին ծախս-եկամուտ վերլուծության համար և դրա կիրառումը ջրային ռեսուրսների զարգացմանը 1958 թվականին։Այն կիրառվել է ԱՄՆ-ում ջրի որակի , հանգստի ճանապարհորդության , 1960-ական թվականներին հողերի պահպանության , և օպցիոն արժեքի հայեցակարգը մշակվել է ներկայացնելու ռեսուրսների ոչ շոշափելի արժեքը , ինչպիսիք են ազգային պարկերը ։
Ֆլիա
Ալբանական այս ճաշատեսակը ունի բավականին պարզ բաղադրություն։ Մեկ բաժին ֆլիա պատրաստելու համար հարկավոր է ալյուր, ջուր, կարագ, մածուն և աղ։ Բոլոր բաղադրամասերը խառնելուց հետո դյուրաեփ այս ուտեստը պետք է հունցել և ջեռոցում տաքացնել կլոր տապակի մեջ։
Ծախս-եկամուտ վերլուծություն
Հասարակական քաղաքականություն
Ծախս-եկամուտ վերլուծությունն ընդլայվեց լուծելու պետական քաղաքականության հետ կապված մտավոր հիվանդության, նյութերի չարաշահման , քոլեջի կրթության , և քիմիական թափոնների ոչ նյութական և նյութական օգուտները։ 1969 թվականի Ազգային Բնապահպանական Քաղաքականության գործողությունը ԱՄՆ-ում պահանջում էր ծախս-եկամուտ վերլուծություն ծրագրերի կարգավորման համար․ այդ ժամանակից ի վեր մնացած կառավարություններն էլ ընդունեցին նման կանոններ։ Կառավարության ուղեցույցները պետական քաղաքականության մեջ ծախս-եկամուտ վերլուծության կիրառման համար ներառում են կանադական ուղեցույցներ կարգավորիչ վերլուծությունների համար , ավստրալիական ուղեցույց կարգավորման համար և ֆինանսներ , ԱՄՆ-ի առողջապահության ուղեցույցները և արտակարգ իրավիճակների կառավարման ծրագրերը ։
Տրանսպորտային ներդրում
Տրանսպորտային ներդրումների համար ծախս-եկամուտ վերլուծությունը Մեծ Բրիտանիայում սկսեց M1 մայրուղու նախագծով և ավելի ուշ օգտագործվեց շատ նախագծերի համար, ներառյալ Լոնդոնի մետրոպոլիտենի Վիկտորիա գիծը ։ Գնահատման նոր մոտեցումը հետագայում ներկայացվեց տրանսպորտի, շրջակա միջավայրի և մարզերի վարչության կողմից։ Սա ներկայացնում է ծախս-եկամուտ հավասարակշված արդյունքների և մանրամասն շրջակա միջավայրի ազդեցության գնահատականներ։ Գնահատման նոր մոտեցումը առաջին անգամ կիրառվեց ազգային ճանապարհների սխեմաների վրա 1998 թվականին ճանապարհների վերանայման ժամանակ և այնուհետև շրջվեց բոլոր տրանսպորտային մոդելներին։Պահպանվելով և մշակվելով տրանսպորտի վարչության կողմից՝ այն 2011 թվականին Մեծ Բրիտանիայի տրանսպորտի գնահատման հիմնաքարն էր։
Եվրոմիության զարգացող ներդաշնակեցված մոտեցումները տրանսպորտի ծախսերի և նախագծի գնահատման ծրագրի համար, որը Եվրոմիության վեցերորդ շրջանակային ծրագրի մի մասն է, վերանայել էին Եվրոմիության անդամ երկրների տրանսպորտային գնահատման ուղեցույցը և գտել էական ազգային տարբերություններ ։ Տրանսպորտի ծախսերի և նախագծի գնահատման ծրագրի համար ներդաշնակեցված մոտեցումները նպատակ ունեն մշակել ուղեցույցներ՝ ներդաշնակեցնելու Եվրոմիության տրանսպորտի գնահատման պրակտիկան ։
Տրանսպորտ Կանադա ընկերությունը խթանեց ծախս-եկամուտ վերլուծությունը գլխավոր տրանսպորտային ներդրումների համար 1994 թվականին իր ուղեցույցի հրատարակության միջոցով ։ ԱՄՆ-ի դաշնային և պետական տրանսպորտի գերատեսչությունները սովորաբար կիրառում են ծախս-եկամուտ վերլուծությունը մի շարք ծրագրային գործիքների միջոցով, ներառյալ HERS, BCA.Net, StatBenCost, Cal-BC, և TREDIS։ ՈՒղեցույցները հասանելի են դաշնային մայրուղու վարչակազմից, դաշնային ավիացիոն վարչակազմից , Մենեսոտայի տրանսպորտային վարչությունից , Կալիֆորնիայի տրանսպորտային վարչությունից (Կալտրանս) , և տրանսպորտային հետազոտության խորհրդի տրանսպորտային տնտեսագիտության հանձնաժողովից ։
Ճշգրտություն
Առողջապահության տնտեսագիտության մեջ ծախս-եկամուտ վերլուծությունը կարող է լինել ոչ ադեկվատ միջոց, քանի որ մարդու կյանքի արժեքը որոշելու վճարման պատրաստակամության մեթոդը կարող է ազդել եկամտի մակարդակով։ Տարբերակները, ինչպիսիք են ծախս-օգտակարություն վերլուծությունը, որակի ճշգրտված տարին և անկարողության ճշգրտված տարին՝ վերլուծելու առողջապահության քաղաքականության հետևանքները, կարող են ավելի հարմար լինել ։
Որոշ բնապահպանական հետևանքների համար ծախս-եկամուտ վերլուծությունը կարող է փոխարինվել ծախս-արդյունավետության վերլուծությամբ։ Սա հատկապես ճիշտ է, երբ ֆիզիկական արդյունքի մի տեսակ փնտրվում է, ինչպիսին է էներգիայի օգտագործման կրճատումը էներգախնայողության բարձրացմամբ։ Ծախս-արդյունավետության վերլուծության օգտագործումը ավելի քիչ աշխատատար և ժամանակատար է, քանի որ այն չի ներառում արդյունքների դրամայնացումը (ինչը որոշ դեպքերում կարող է դժվար լինել) ։
Ապացուցվել է, որ եթե ժամանակակից ծախս-եկամուտ վերլուծությունները կիրառվել են այնպիսի որոշումների վերաբերյալ, ինչպիսիք են ընդունել կապարի հեռացումը բենզինից, շրջափակել երկու ամբարտակների կառուցումը Կոլորադո գետի վրա գտնվող Գրանդ Կանյոնի վերևում և ներքևում և կարգավորել աշխատողների ազդեցությունը վինիլքլորիդին, միջոցները չէին իրականացվի (չնայած բոլորը համարվում են շատ հաջողակ) ։ ԱՄՆ Մաքուր օդի մասին օրենքը վկայակոչվել է հետահայաց ուսումնասիրություններում, որպես դեպք,որում եկամուտները գերազանցում են ծախսերը, սակայն եկամուտների մասին տեղեկությունները (հիմնականում վերագրվելով մասնիկների աղտոտումը նվազեցնելու եկամուտներին) հասանելի չէին շատ տարիներ հետո ։
Գործընթաց
Ծախսերի և շահույթի ընդհանուր վերլուծությունն ունի հետևյալ քայլերը ․
Գնահատում
Ծախս-եկամուտ վերլուծությունը փորձում է չափել ծրագրի դրական և բացասական հետևանքները։ Նմանատիպ մոտեցում է կիրառվում ընդհանուր տնտեսական արժեքի բնապահպանական վերլուծության մեջ։ Եվ ծասերը, և եկամուտները կարող են բազմազան լինել։ Ծախսերը հակված են լինել առավելագույնս ներկայացված ծախս-եկամուտ վերլուծության մեջ համեմատաբար առատ շուկայի տվյալների շնորհիվ։ Ծրագրի զուտ եկամուտները կարող են ներառել ծախսերի խնայողությունները, հասարակության վճարելու պատրաստակամությունը (ենթադրելով, որ հասարակությունը չունի օրինական իրավունք քաղաքականության առավելությունների համար) կամ փոխհատուցում ընդունելու պատրաստակամությունը (ենթադրելով, որ հասարակությունը իրավունք ունի քաղաքականության առավելությունների համար) քաղաքականության բարեկեցության փոփոխության համար։ Գնահատվող օգուտների առաջնորդող սկզբունքն այն է, որ թվարկվեն միջամտությունից տուժած բոլոր կողմերը և ավելացնեն այն դրական կամ բացասական արժեքը (սովորաբար դրամական), որը նրանք վերագրում են դրա ազդեցությունը նրանց բարեկեցության վրա։
Փաստացի փոխհատուցումը,որը անհատը կպահանջի ունենալ իր բարեկեցությունը քաղաքականությամբ անփոփոխ, լավագույնս արդյունավետ է։Հարցումները (հայտարարված նախապատվությունները) կամ շուկայի վարքագիծը (բացահայտված նախապատվությունները) հաճախ օգտագործվում են քաղաքականության հետ կապված փոխհատուցումը գնահատելու համար։ Օրինակ, հայտարարված նախապատվությունները բնապահպանական հատկության համար վճարելու պատրաստակամության գնահատման ուղղակի միջոց են ։ Հարցման մասնակիցները հաճախ սխալ են զեկուցում իրենց նախապատվությունները, այնուամենայնիվ, շուկայի վարքագիծը չի տրամադրում տեղեկատվություն կարևոր ոչ շուկայական բարեկեցության ազդեցությունների վերաբերյալ։Բացահայտված նախապատվությունն անուղղակի մոտեցում է վճարելու անհատական պատրաստակամության վրա։ Մարդիկ տարատեսակ բնապահպանական բնութագրերով իրերի շուկայական ընտրություն են իրականացնում, օրինակ՝ բացահայտելով բնապահպանական գործոնների վրա դրված արժեքը ։
Մարդու կյանքի արժեքը հակասական է, երբ գնահատվում են ճանապարհային անվտանգության միջոցառումները կամ կենսապահովման դեղերը։ Հակասություններից կարելի է խուսափել՝ օգտագործելով ծախս-օգտակարություն վերլուծության համապատասխան տեխնիկան, որի դեպքում եկամուտները արտահայտվում են ոչ դրամական միավորներում, ինչպիսիք են որակի ճշգրտված տարիները։ Ճանապարհային անվտանգությունը կարելի է չափել յուրաքանչյուր խնայված կյանքի արժեքով՝ առանց կյանքի ֆինանսական արժեքի նշանակման։ Այնուամենայնիվ, ոչ դրամային չափումները ունեն սահմանափակ օգտակարություն՝ էականորեն տարբեր արդյունքներով քաղաքականությունները գնահատելու համար։ Այլ եկամուտները կարող են բխել նաև քաղաքականությունից, և այնպիսի չափորոշիչներ, ինչպիսիք են, յուրաքանչյուր խնայված կյանքի արժեքը, կարող են հանգեցնել այլընտրանքների էականորեն տարբեր աստիճանի, քան ծախս-եկամուտ վերլուծությունը։
Մեկ այլ չափորոշիչ գնահատում է շրջակա միջավայրը, որը 21-րդ դարում, որպես կանոն, գնահատվում է մարդու համար էկոհամակարգային ծառայություններն արժևորելու միջոցով (ինչպիսիք են օդը և ջրի որակը և աղտոտումը) ։ Դրամական արժեքները կարող են նշանակվել նաև այլ ոչ նյութական հետևանքների, ինչպիսիք են բիզնեսի հեղինակությունը, շուկայի ներթափանցումը կամ ձեռնարկության երկարաժամկետ ռազմավարության հավասարեցումը։
Ժամանակ և զեղչ
Ծախս-եկամուտ երլուծությունը, ընդհանուր առմամբ, փորձում է բոլոր համապատասխան ծախսերն ու եկամուտները դնել ընդհանուր ժամանակավոր հիմքի վրա՝ օգտագործելու փողի հաշվարկների ժամանակավոր արժեքը։ Դա հաճախ արվում է ծախսերի ապագա սպասվող հոսքերը C և օգուտները B ներկա արժեքի գումարը վերափոխելով զեղչի տոկոսով r և զուտ ներկա արժեքը, որը սահմանվում է՝
Զեղչի տոկոսի ընտրությունը այս հաշվարկի համար սուբյեկտիվ է։ Ավելի փոքր տոկոսադրույքը հավասարապես գնահատում է ներկա սերունդը և ապագա սերունդները։ Ավելի մեծ տոկոսադրույքները (օրինակ, եկամտաբերության շուկայական տոկոսադրույքը) արտացոլում են մարդու ներկայիս կողմնակալությունը կամ հիպերբոլիկ զեղչումը․ գնահատելով գումարը, որ նրանք կստանան ավելի շատ գումար մոտ ապագայում, քան նրանք կստանան հեռավոր ապագայում։ Փորձնական ուսումնասիրությունները ենթադրում են, որ մարդիկ հաշվի չեն առնում ապագա օգուտները այդպիսի հաշվարկների նման ։ Ընտրությունը մեծ տարբերություն է առաջացնում՝ գնահատելու երկարաժամկետ էֆեկտներով միջամտությունները։ Օրինակ է բաժնետոմսերի գծով պարգևավճարը, որը ենթադրում է, որ բաժնետոմսերի երկարաժամկետ եկամտաբերությունը կարող է ավելի բարձր լինել, քան դրանք պետք է լինեն ռիսկի և անորոշություն վերահսկումից հետո։ Եթե այդպես է եկամտաբերության շուկայական տոկոսադրույքները չպետք է օգտագործվեն զեղչի դրույքաչափը որոշելու համար, քանի որ դրանք կթերագնահատեին հեռավոր ապագան ։