cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Այրում (երևույթ)
Այրման ամբողջականություն
Այրվող խառնուրդի ելքային կառուցվածքը բնութագրվում է բաղադրիչների մոլյար կամ զանգվածային բաժիներով և սկզբնական ճնշումով և ջերմաստիճանով։ Եթե խառնուրդի կառուցվածքը այնպիսին է, որ նրա այրման ժամանակ և՛ վառելիքը, և՛ թթվեցուցիչը կարող են ամբողջությամբ ձևափոխվել ռեակցիայի արտադրանքի, ապա այդպիսի խառնուրդը կոչվում է ստեխոմետրիկ։ Վառելիքի ավելցուկով խառնուրդները, որոնցում վառելիքը ամբողջությամբ չի այրվում թթվեցուցիչի պակասի պատճառով,կոչվում են հարուստ, իսկ վառելիքի պակասորդով խառնուրդները-աղքատ։ Խառնուրդի կառուցվածքի չեղարկելու աստիճանը ստեխոմետրիկից բնութագրվում է վառելիքի(equivalence ratio) ավելցուկի գործակցով.որտեղ YF և YO-վառելիքի և թթվեցուցիչի զանգվածային բաժինները համապատասխանաբար,իսկ (YF/YO)st - նրանց հարաբերությունը ստեխոմետրիկ խառնուրդին։ Ռուսալեզու գրականության մեջ կիրառվում են նաև թթվեցուցչի ավելցուկի գործակից (կամ օդի), հակառակ վառելիքի ավելցուկի գործակցի։ Թեորեապես ստեխոմետրիկ խառնուրդը կարող է այրվել ամբողջությամբ։ Բայց գործնականում ռեագենտները ոչ մի դեպքում ամբողջությամբ չեն ձևափոխվում ռեակցիայի արդյունքի, ինչպես այրման խցիկի կառուցվածքի ոչ իդեալական լինելու, այնպես էլ նրանից, որ այրման քիմիական ռեակցիաները չեն հասցնում ընթանալ մինչև վերջ։ Այդ իսկ պատճառով իրականում այրումը միշտ համարվում է ոչ լրիվ, իսկ այրման լրիվության աճը հանդիսանում է էներգետիկ սարքավորումների կատարելագործման ուղղություններից մեկը։ Տեխնիկայում հաճախ կիրառվում են այնպիսի խառնուրդներ, որոնք գերազանցում են ստեխոմետրիկին։ Օրինակ, ավտոմեքենայի սառը շարժիչի գործի դնելու ժամանակ վառելիքաօքսիդային խառնուրդը հարստացվում է գործընթացը հեշտացնելու համար, իսկ վտանգավոր թափոնների, ինչպիսիք են NOx և CO, թիվը փոքրացնելու համար կիրառվում են նոսրացված խառնուրդներ։
Այրման ջերմադինամիկան
Եթե այրումն ընթանում է ադիաբատորեն հաստատուն ծավալի դեպքում, ապա պահպանվում է համակարգի լրիվ ներքին էներգիան, իսկ եթե հաստատուն է ճնշումը - ապա համակարգի էնտալպիան։ Գործնականում ադիաբատ այրման պայմանները մոտավորապես ռեալիզացվում են ազատ տարածվող կրակի (առանց ջերմային կորստի հաշվարկի) և ուրիշ դեպքերում, երբ ռեակցիայի տիրույթից ջերմության կորուստը կարելի է հաշվի չառնել, օրինակ, այրման խցիկներում հզոր գազատուրբինային սարքերում կամ հրթիռային շարժիչներում։ Այրման ադիաբատ ջերմաստիճան-դա արտադրանքի ջերմաստիճանն է, որը հասել է քիմիական ռեակցիաների լրիվ կատարման և ջերմային հավասարակշռության հաստատման դեպքում։ Ջերմադինամիկական հաշվարկների համար կիրառում են ջերմադինամիկական ֆունկցիաների աղյուսակներ ելքային խառնուրդի և արտադրանքների բոլոր բաղադրիչների համար։ Քիմիական ջերմադինամիկայի մեթոդները թույլ են տալիս հաշվել արտադրանքների կառուցվածքը, վերջնական ճնշումն ու ջերմաստիճանը այրման տրցած պայմանների դեպքում։ Ներկա ժամանակում կան բազմաթիվ ծրագրեր, որոնք կարող են կատարել այդ հաշվարկները ։
Ջերմադինամիկ հաշվարկը թուլ է տալիս որոշել արտադրանքի ջերմաստիճանը և հավասարակշռության կազմը, բայց չի տալիս ոչ մի ինֆորմացիա թե ինչ արագությամբ է համակարգը մոտենում հավասարակշռության վիճակին։ Այրման ամբողջական բնութագիրը պահանջում է գիտելիք մեխանիզմի և ռեակցիայի կինետիկայի, ինչպես նաև շրջակա միջավայրի ջերմա և նյութափոխանակության պայմանները։
Այրման կինետիկան
Այրման ժամանակ ռեակցիայի մանրամասն կինեմատիկական սխեման նույնիսկ ամենապարզ ածխաջրածնային վառելիքներիհամար, ինչպիսիք մեթանն է, ներառում է տասնյակ կամ նույնիսկ հարյուրավոր բաղադրիչներ, որոնք մասնակցում են հարյուրավոր տարրական քիմիական ռեակցիաներում։ Այդպիսի մեծ մեխանիզմների մոդելավորման ժամանակ առաջանում են էական հաշվողական դժվարություններ։ Նրանք պայմանավորված են նրանով, որ առանձին ռեակցիաների ընթացքի բնութագրիչ ժամանակը կարող է տարբերվել մեծության շատ կարգերով, և դիֆերենցիալ հավասարումների համապատասխան համակարգերը թվում են կոշտ (stiff), որը էապես բարդացնում է թվային լուծումը։ Այդ պատճառով այրման պրոցեսների գործնական հաշվարկներում օգտագործում են երեք մոտեցումներ ։
Իդեալական միախառմնան ռեակտոր
Նախօրոք միախառնված վառելիքի և օքսիդիչի այրման ռեակցիան կարող է ընթանալ վառելիքի խառնուրդի զբաղեցրած ամբողջ ծավալով (ծավալային այրում), կամ նեղ գոտում (կրակի ճակատ), որը բաժանում է ելակետային խառնուրդը վերջանյութերից և տարածվում է այսպես կոչված այրման ալիքների ձևով։ Ծավալային այրումը կարող է կազմակերպված լինել իդեալական միախառնման հոմոգեն ռեակտորում, որտեղ Т0 ջերմաստիճանում մտնում է ելակետային խառնուրդը։ Ռեակտորից դուրս գալիս խառնուրդն ունենում է Тb ≥ Т0 ջերմաստիճան, որը տեղակայվում է ռեակտորի ընթացիկ աշխատանքային ռեժիմին համապատասխան։ Այդպիսի ռեակտորում կարող են տեղ գտնել բազմաթիվ ստացիոնար ռեժիմներ, հիստերեզիսի երևույթներ, ինչպես նաև ոչ ստացիոնար ռեժիմներ և ավտոտատանումներ։ Բոլոր այս երևույթները հատուկ են այրման տեսությանը կախված հավասարումների ոչ գծայնությունից։
Լամինար այրում
Լամինար կրակը տարածվել միայն այնպիսի խառնուրդում, որի կազմությունը դուրս չի գալիս այսպես կոչված կոնցենտրիացիոն սահմաններից։ Ներքին և վերին կոնցենտրիացիոն սահմանները համապատասխանում են ծախսված վառելիքի նվազագույն և առավելագույն գործակցին, որի դեպքում կրակը դեռ կարող է տարածվել խառնուրդում:Օդում մեթանի համար նրանք կազմում են մոտավորապես 5 և 15 ծավալային տոկոսներ։ Կենցաղային գազի պայթյուն առաջանում է, երբ լավ չօդափոխվող շինությունում աճում է ներքին կոցենտրիացիոն սահմանը, և կայծից կամ այլ աղբյուրից խառնուրդը բռնկվում է։ Այս էֆեկտը բերում է հանքահորերում մեթանի պայթյունի։ Կոցենտրիացիոն սահմանի նման գոյություն ունի սահման՝ կախված խողովակում կրակի տարածման տրամագծից։ Կրիտիկականից փոքր տրամագիծ ունեցող խողովակում կրակը չի կարող տարածվել պատերում մեծ ջերմային կորուստների և ակտիվ ռադիկալների ոչնչացման պատճառով։ Այս սկզբունքի վրա է հիմնված անվտանգ Դեվի լամպը, որում իրականանում է բաց կրակ, բայց բոցը փակված է մետաղական ցանցով և չի առաջացնում պայթյուն հանքահորերում։
Մրրկային այրում
Մրրկային այրումը, այսինքն խառնուրդի այրումը, որի հոսքը համարվում է մրրկային-հանդիսանում է այրման գործնական սարքավորումներում առավել հանդիպող ռեժիմ և միաժամանակ ավելի բարդ ուսումնասիրելու համար։ Մրրկայնությունը մնում է ժամանակակից ֆիզիկայի չլուծված պրոբլեմներից մեկը դասական ֆիզիկայում։ Մրրկային հոսանքների ավարտված տեսություն մինչ հիմա գոյություն չունի, այդ թվում նրանցում քիմիական ռեակցիաների բացակայությամբ։ Մրրկային հոսքի փոխհարաբերությունը այրման ճակատի հետ լրացուցիչ դժվարություններ են առաջացնում վերլուծության մեջ։ Նույնիսկ որակյալ աստիճանում այրման ազդեցությունը մրրկայնության վրա և հակադարձ ազդեցությունը՝ մրրկայնության այրման վրա կարող է բերել հակադարձ էֆֆեկտներ։ Այրումը կարող է մրրկայնությունը ինտենսիվացնել լրացուցիչ ջերմահաղորդման հաշվին, ինչպես նաև հակառակը՝ փոքրացնել այն ջերմաստիճանի բարձրացմանը հետ մածուցիկութան աճման պատճառով։ Մյուս կողմից, մրրկայնությունը կարծես ոտնահարում է բոցի ճակատը՝ մեծացնելով ճակատի մակերեսը։ Սրա հետևանքով հոսքում կտրուկ աճում է ջերմահաղորդումը, այսինքն աճում է ամբողջ համակարգի հզորությունը։ Մրրկայնությունը ինտենսիվացնում է նաև բաղադրիչների միախառնումը, եթե ելակետում նրանք խառնված չէին։ Այդ պատճառով գործնականում համակարգերում, որոնցից պահանջվում է բարձր հզորություն՝ շարժիչներ,հնոցներ, շոգետուրբինային սարքեր, կիրառվում է հենց մրրկային ռեժիմը։ Այնուհանդերձ ամենաինտենսիվ մրրկայնությունը կարող է հանգցնել կրակը։ Մրրկային հոսքի կառավարումը բարդ է։ Նրանում անընդհատ ծագում են արագության և ճնշման ստոխաստիկ բաբախումներ, որոնք կարող են առաջ բերել այրման անկայունության և հանգեցնել այրիչի կազմության քանդմանը և վթարի։ Ջերմասիճանի բաբախումները տանում են նրան, որ խառնուրդը այրվում է անհավասարաչափ, որի արդյունքում թափոններում մեծանում են թունավոր նյութերի պարունակությունը։ Մրրկային այրման բնութագրումը պահաջում է համակարգչային մոդելավորման կիրառում։ Ընդ որում, ինչպես և քիմիական ռեակցիայի մեջ չմտնող հոսքերի համար կիրառվում են թվային լուծման երեք մոտեցումներ՝ Նանվե-Ստոքսի հավասարումը, հաշվողական հիդրոդինամիկայի կատարելագործումը։ RANS — Նանսե-Ստոքսի հավասարման միջինացումը ըստ Ռեյնոլդսի թվի, LES — Խոշոր մրրիկների մեթոդը և DNS —ուղիղ թվային մոդելացումը։
Անհամասեռ այրում
Անհամասեռական պրոցեսները, ի հակադրություն Համածնայինի, քիմիայում և ֆիզիկայում անվանում են պրոցեսներ, որոնք ընթանում են անհամասեռ համակարգում, այսինքն այն համակարգերում, որոնք պարունակում են մեկից ավելի փուլեր(օրինակ՝ գազը և հեղուկը), ինչպես նաև պրոցեսներ, որոնք ընթանում են փուլերի բաժանման սահմանում։ Այրման հետազոտություններում անհամասեռ այրում տերմինը կիրառվում է այն համակարգերում,որտեղ վառելիքն ու թթվեցուցիչը սկզբում գտնվում են տարբեր փուլերում, նույնիսկ եթե գործընթացում վառելիքը գոլորշիանում է, և քիմիական ռեակցիաները ընթանում են գազային փուլում։ Տիպիկ օրինակ է համարվում ածուխի այրումը օդում, որում ածխածինը կարող է քիմիական ռեակցիայի մեջ մտնել թթվածնի հետ ածուխի մասնիկների մակերեսին ՝ առաջացնելով շմոլ գազ։ Հետագայում շմոլ գազը կարող է այրվել գազային փուլում և ձևավորել ածխաթթվային գազ, իսկ մի քանի ռեժիմներում վառելիքը կարող է գոլորշիանալ մասնիկների և թթվեցուցիչի մակերևույթից ինչպես գազանման ածխածինը գազային փուլում։ Չնայած մեխանիզմների տարբերությանը, բոլոր այս ռեժիմները ձևականորեն վերաբերվում են անհամասեռ այրմանը։ Անհամասեռ այրումը անչափ կարևոր է այրման գործնական կիրառման համար։ Վառելիքի մեծամասնությունը հարմար է պահպանել և տեղափոխել հեղուկ վիճակում(այդ թվում բնական հեղուկ գազը)։ Աշխատանքային պրոցեսները Վառելիքում, ներքին այրման շարժիչներում, դիզելային շարժիչներում, օդահրթիռային շարժիչներում, հեղուկահրթիռային շարժիչներում, անհամասեռ այրում են, իսկ գոլորշիացման պրոցեսի օպտիմալացումը և վառելիքի ու թթվեցուցիչի միախառնումը այրման խցիկ մտնելու համար- աշխատանքային համակարգերում ամբողջ այրման պրոցեսի օպտիմալացման կարևոր հիմնական մասն է։ Գործնականում բոլոր հրդեհները նույնպես անհամասեռ այրումներ են, սակայն կենցաղային գազի պայթյունը մտնում է համածին այրման տեսակի մեջ, քանի որ ելակետում և՛ վառելիքը, և՛ թթվեցուցիչը գազեր են։ Պինդ վառելիքի էներգետիկ բնութագրիչների բարձրացման համար նրանց մեջ կարող են ավելացվել մետաղներ։ Այդպիսի վառելիքները կարող են օգտագործվել, օրինակ, արագընթաց ջրասույզ ինքնաշարժում, քանի որ մաքուր ալյումինը լավ է այրվում րջրում ։ Ալյումինի և մյուս մետաղների այրումը ընթանում է տարասեռ մեխանիզմով.
Պինդ վառելիքների այրումը
Պինդ վառելիքները իրենց հիմնական կիրառությունը գտնում են հրաձգային զեքերում, հրետանային և ռեակտիվ արկերում, ինչպես նաև տակտիկական հրթիռներում և միջմայրցամաքային բալիստիկ հրթիռներում։ Պնդավառելիքային արագացուցիչները կիրառվել են բազմանգամյա արագացուցիչներին մերձերկրային ուղեծիր դուրս բերելու համար։ Վառոդի այրումը հրազենի փողում կամ վառոդային հրթիռի խցիկում ուսումնասիրում է ներքին բալիստիկան։
Պինդ վառելիքների կազմությունը
Պինդ վառելիքները, որոնք օգտագործվում են պնդավառելիքային հրթիռային շարժիչներում, բաժանվում են երկու տիպի. բալիստիկ և խառնուրդային։ Բալիստիկ պինդ վառելիքներում չկա բաժանում վառելիքի և թթվեցուցիչի, սա տարրեր են կամ քիմիական տարրերի խառնուրդ, որոնք այրվում են շերտերով։ Հիմնականում նրանց անվանում են բալիստիկ կամ համածին վառոդներ։ Այսպիսի վառոդների հիմնական բաղադրիչը նիտրոցելյուլոզն է։ Պինդ վառելիքի պատրաստման ժամանակ նիտրոցելյուլոզը դոնդողանում է լուծիչի մեջ, հիմնականում՝ նիտրոգլիցիրինում։ Պատրաստման հարմարավետության և պահպանման կայունության համար խառնուրդ են ներմուծում տեխնոլոգիական հավելումներ, որոնք բարելավում են մեխանիկական և շահագործման հատկությունները։ Այդպիսի վառոդների ընդհանուր անունը անծուխ է, իսկ արտասահմանյան գրականության մեջ ՝ երկհիմնական(double base): Խառնուրդային վառելիքները իրենցից ներկայացնում են երկու կամ ավել բաղադրիչների խառնուրդ։ Բաղադրիչները- դա թթվեցուցչի և վառելիքի մեխանիկական միախառնումն է փոշեհատիկների կամ միլիմետրի տասնյակ մասի չափով մասնիկների տեսքով։ Թթվեցուցչի փոխարեն կիրառում են քլորատներ (հիմնականումամոնիակի քլորատ կամ կալիումի քլորատ) և նիտրատներ, օրինակ, ամոնիակի նիտրատ և ալկալիական մետաղների նիտրատներ. Վառելիքի փոխարեն— օրգանական նյութեր, օրինակ, սահմանային օլեֆինային պոլիմերներ (կիսապրոպիլեն)։ Հրթիռային վառելիքի Տեսակարար իմպուլսի մեծացման համար վառելիք են ներմուծում մետաղների մանրադիսպերսիոն մասնիկներ (փոշեհատիկներ), այնպիսիք, ինչպիսիք են ալյումինը, մագնեզիումը,բերիլիումը։ Հրթիռային շարժիչների վառոդային լիցքերը պետք է ունենան բարձր մեխանիկական ամրություն՝ խուսափելու համար հրթիռային շարժիչի աշխատանքի ժամանակ այրման ընթացքում վառոդային պայթագլանիկի քանդվելուց։ Այդ պատճառով խառնուրդային վառելիքների լիցքերի պատրաստման համար խառնուրդին ավելացնում են պոլիմերային միացություններ-էպօքսդային ձյութեր, ռետիններ և ուրիշ պոլիմերներ։ Պնդավառելիքային հրթիռային շարժիչում պինդ վառելիքի լիցքերի այրումը տեղի է ունենում վառելիքի մակերևույթին և չի տարածվում լիցքերի մեջ, եթե մակերևույթի չկան ճաքեր։ Ճաքերն ու անցքերը լիցքերում կարող են հանգեցնել այրման մակերևույթի և շարժիչի քարշի անհաշիվ մեծացմանը, կորպուսի այմանը և վթարի։
Պինդ հրթիռային վառելիքի այրման մեխանիզմը
Պինդ վառելիքների այրման ժամանակ տեղի ունեցող պրոցեսների ֆիզիկական պատկերը շատ բարդ է և ներառում է վառոդի տարալուծման մի քանի փուլեր՝ խտացման և գազային փուլերի էկզոթերմիկ ռեակցիաների հաջորդականության մեջ։ Պավել Պոխիլի վակուումում Բալիստիկ H վառոդի այրման հետազոտությունների արդյունքները հաստատեցին, որ 2 մմ սնդ.սյունից ցածր ճնշման դեպքում էկզոտերմիկ քիմիական ռեակցիան ընթանում է միայն խտացման փուլի մերձմակերևույթային շերտում (անկրակ այրում)։ 5 մմ սնդ. սյունից մինչև մոտավորապես 15—20 մթն. ճնշման դեպքում ռեակցիան ընթանում է գազային փուլում, և բոցը նկատելի է միայն մթության մեջ (միակրակ կամ սառնակրակ այրում)։ Ճնշման հետագա աճի դեպքում (15—20 մթն.-ից մեծ) մակերևույթից որոշակի հեռավորության վրա ծագում է վառ բոցի երկրորդ գոտին։ Այդ գոտու հեռավորությունը տարրերի մակերևույթից արագ փոքրանում է ճնշման աճի պատճառով, և մոտավորապես 60—70 մթն. ճնշման դեպքում այս գոտին խառնվում է առաջինին։ Այս բոլոր փուլերի ռեակցիաների ամբողջական նկարագրությունը դեռևս չկա։ Համարվում է, որ խտացման փուլում տեղի է ունենում CO—NO2 քիմիական կապերի ճեղքում և անջատվում են ազոտի թթուներ (NO2 և NO) և ալդեհիդներ, կրակի առաջին գոտում NO2 հակազդում է ալդեհիդների հետ, իսկ երկրորդ գոտում ընթանում են ռեակցիաներ NO և CO մասնակցությամբ։ Պինդ վառելիքի այրման արագությունը հիմնականում ասոսացվում է էմպիրիկ աստիճանային կախվածությամբ. որտեղ P_0 հիմնականում ընդունվում է հավասար (~103 կՊա) մթնոլորտային ճնշման։ Ցուցիչը \nu փոփոխվում է 0,7-ից ցածր ճնշումների (P = 1—20 մթն.) մինչև 1 բարձր (P > 60 մթն.) ճնշումների դեպքում, որը բացատրվում է քիմիական ռեակցիաներում ջերմահաղորդման ընթացիկ գոտու փոփոխությամբ։ Հրթիռային շարժիչների այրման խցիկում այրվող վառոդի մակերևույթը ծխում է այրման արգասիքների գազային հոսքով։ Վառելիքի այրման արագության աճը կախված ծխացող հոսքի արագության աճից հայտնաբերվել է Օ.Ի.Լեյպունսկիի կողմից 1940-ական թվականներին և հայրենական գրականության մեջ ստացել է ծխացող անունը։ Արտասահմանյան հրատարակություններում այն անվանում են էրոզային այրում։ Այս էֆֆեկտը անհրաժեշտ է հաշվի առնել պինդ վառելիքով աշխատող հրթիռների նախագծման և հաշվարկների ժամանակ։ Պինդ վառելիքի լիցքերի այրման ժամանակ խցիկում փոփոխվում է ճմշումը, ձևը և լիցքի մակերևույթի մակերեսը, վառելիքի վրա ազդում են մեծ վերաբեռնումները։ Սրա հետևանքով այրման արագությունը չի մնում հաստատուն, և այդպիսի ռեժիմները անվանում են ոչ ստացիոնար։ Վառոդի ոչ ստացիոնար այրման ֆենոմենոլոգիական տեսությունը ստեղծվել է Յ. Բ. Զելդովիչ 1942 թվին և հետագայում զարգացավ Բորիս Նովոժիլովի կողմից 1960-ական թվականներին։
Մարմրում
Մարմրումը դանդաղ այրման հատուկ տեսակ է, որը պահպանվում է այն ջերմության հաշվին, որն անջատվում է թթվածնի և տաք խտացված տարրերի ռեակցիայի արդյունքում տարրերի մակերևույթին և կուտակվում խտացման փուլում ։ Մարմրման տիպիկ օրինակ է վառված ծխախոտը։ Մարմրման ժամանակ ռեակցիայի գոտին դանդաղ տարածվում է նյութում։ Գազափուլ կրակը չի ձևավորվում գազանման նյութերի ջերմաստիճանի չբավարարելու պատճառով կամ հանգչում է գազային փուլում մեծ ջերմային կուրուստների պատճառով։ Մարմրումը հիմնականում դիտվում է հասարակ և թելանման նյութերում։ Մարմրումը կարող է լինել շատ վտանգավոր հրդեհների ժամանակ, քանի որ ոչ լրիվ այրման ժամանակ անջատվում են մարդու համար թունավոր նյութեր։
Պնդափուլ այրում
Անօրգանական և օրգանական փոշիների խառնուրդներում կարող են ընթանալ ավտոալիքային էկզոթերմիկ պրոցեսներ, որոնք չեն ընթանում նկատելի գազանջատումով և առաջացնում են խտացված նյութեր։ Միջանկյալ փուլերում կարող են առաջանալ գազային և հեղուկային փուլեր, որոնք չեն լքում այրվող համակարգը։ Հայտնի են հակազդող փոշիների օրինակներ,որոնցում այդպիսի փուլերի ձևավորումը ապացուցված չէ (տանտալ-ածխածին)։ Այդպիսի ռեժիմները կոչվում են պնդափուլ այրում, օգտագործվում են նաև հետևյալ տերմինները անգազ այրում  և պնդակրակ այրում  ։ Այս պրոցեսները ստացել են պրակտիկ կիրառում Ալեքսանդր Մերժանովի կողմից մշակած ինքնատարածվող բարձրջերմաստիճանային սինթեզի(СВС) տեխնոլոգիաներում։
Այրումը ծակոտկեն միջավայրում
Եթե ելակետային տաք խառնուրդը անցնում է ծակոտկեն միջավայրով, օրինակ, կերամիկական մատրիցայի, ապա նրա այրման ժամանակ ջերմության մի մասը ծախսվում է մատրիցայի տաքացման վրա։ Տաք մատրիցան, իր հերթին, տաքացնում է ելակետային խառնուրդը։ Դրանով այրման արդյունքի ջերմության մի մասը վերականգնվում է, ինչը թույլ է տալիս օգտագործել աղքատ խառնուրդները (վառելիքի ավելցուկի փոքր գործակցով), որոնք առանց ջերմության չեն այրվի։ Ծակոտկեն այրման տեխնոլոգիաները (հայրենական գրականության մեջ — ծծված այրում) թույլ են տալիս փոքրացնել թունավոր նյութերի արտանետումները և օգտագործվում են գազային ինֆրակարմիր բառարաններում, տաքացուցիչներում և շատ այլ սարքավորումներում.
Անկրակ այրում
Ի տարբերություն սովորական այրման, երբ դիտվում է կրակի լոսավորվող գոտին, կարող է ստեղծվել անկրակ այրման պայմաններ։ Օրինակը կարող է ծառայել հարմար կատալիզատորի մակերևույթին օրգանական նյութերի կատալիզային թթվեցումը, օրինակ, էթանոլի թթվեցումը պլատինե սևարծաթի վրա։ Սակայն «անկրակ այրում» տերմինը միայն մակերևույթա-կատալիտիկ թթվեցմանն է վերաբերվում, այլ դրսևորվում է այնպիսի դեպքերում, որոնցում կրակը չի երևում անզեն աչքով կամ ցածր ճնշման դեպքում բալիստիկ վառոդների էկզոթերմիկ տարալուծման մի քանի ռեժիմներ։ Անկրակ թթվեցումը հատուկ միջոց է կազմակերպելու ցածրջերմասիճանային այրումը, որը համարվում է էներգետիկ սարքավորումների համար այրման փոքրաէմիսիոն խցիկների ստեղծման առաջատար ուղղություններից մեկը։
Գրականություն
Կատեգորիա:Այրում Կատեգորիա:Քիմիական ֆիզիկա
Հեյլի Օքինս
Հեյլի Լիեն Օքինս (Hayley Leanne Okines, ), անգլիացի աղջիկ, որը տառապել է ամենահազվագյուտ գենետիկ հիվանդությամբ` պրոգերիայով։ Օքինսն իր փորձի մասին գիրք է գրել և տեղեկություններ հաղորդել պրոգերիայի մասին։ Մահացել է 17 տարեկան հասակում ։
Կենսագրություն
Հեյլին ծնվել է 1997 թվականին Սաութ Քեմբրիջշիրում` Մարկ և Քերրի Օկինսովների ընտանիքում։ Պրոգերիայով ծնվելու արդյունքում նրա մարմինը սովորականից 8 անգամ ավելի արագ է ծերացել ։ Պրոգերիան հանդիպում է 20 միլիոն մարդուց մեկի մոտ, այն անբուժելի հիվանդություն է ։ Ի սկզբանե բժիշկները ենթադրել են, որ Հեյլին ապրելու է ոչ ավելի, քան 13 տարի ։ Սա նման ախտորոշմամբ անձանց կյանքի միջին տևողությունն է ։
Օքինսն զբաղվել է պրոգերիայի մասին ինֆորմացիայի տարածմամբ և իրազեկվածության բարձրացմամբ։ Նա բազմիցս հայտնվել է հեռուստատեսությունում` անգլիական, ամերիկյան և ավստրալիական հաղորդումներում։ 2004 թվականին հանդիպել է արքայազն Չարլզի հետ։ Հետագայում արքայազնը գրել է, որ «տպավորված է եղել նրա անհավատալի ոգով» ։ 2012 թվականին Հեյլին հրատարակել է մոր հետ համահեղինակած «Young at Heart: The Likes and Life of a Teenager With Progeria» գիրքը, որը պատմում է նրա մանկության և պրոգերիայի դեմ պայքարի մասին ։ Գրքում Հեյլին հայտնել է իր երազանքը` հանդիպել երգիչ Ջասթին Բիբերին։ Դրանից հետո Հեյլիի ընկերները Թվիթթերում երազանքի մասին լուրեր են տարածել, և Բիբերը եկել է աղջկա 13-րդ տարեդարձին ։ Նա նաև հանդիպել է Քայլի Մինոուգի հետ ։
Օքինսը Միացյալ Նահանգներում մասնակցել է պրոգերիայի փորձարարական բուժման, որը որոշակի դրական ազդեցություն է ունեցել ։ Այնուամենայնիվ, նա մահացել է 2015 թվականի ապրիլի 2-ին։ Նա 17 տարեկան էր, սակայն ֆիզիկապես նրա մարմինը 100 տարեկանից բարձր կնոջ մարմնի նման էր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ Կատեգորիա:Անգլիացի կին գրողներ Կատեգորիա:Ապրիլի 2 մահեր Կատեգորիա:Բրիտանացի հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Մահացած երեխաներ Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով
Սերգեյ Մակարով
Սերգեյ Միխայլովիչ Մակարով (Серге́й Миха́йлович Мака́ров, 1958 թվական հունիսի 19, Չելյաբինսկ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), ականավոր խորհրդային հոկեյիստ, աջ եզրային հարձակվող։ ԽՍՀՄ Սպորտի Վաստակավոր Վարպետ (1979 թվական)։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1958 թվականի հունիսի 19-ին Չելյաբինսկ քաղաքում։ Երբ Սերգեյը սկսում է քայլել, ծնողները նրան սկսում են վարժեցնել մականին և տափօղակին։ 5 տարեկան հասակում նա արդեն հաստատուն կանգնում էր չմուշկների վրա։ Նրան օգնում էր եղբայրը՝ Նիկոլայը, որը տարիքով մեծ էր և մարզում էր նրան։ Առաջինը հոկեյով սկսել է զբաղվել հենց եղբայրը՝ նրան հրավիրել էին Չելյաբինսկի «Տրակտոր» ակումբ։ 15 տարեկան Սերգեյում մարզիչները տեսնում էին ակումբի և նույնիսկ հավաքականի ապագա աստղի։
1976 թվականին, ավարտելով դպրոցը, նա ընդունվում է Ֆիզիկական կուլտուրայի Ուրալի պետական համալսարանը որն ավարտում է 1981 թվականին։
Երկու մրցաշրջան խաղում է «Տրակտոր»-ում՝ դառնալով 18 տափօղակի հեղինակ։ 1978 թվականին Վիկտոր Տիխոնովը Մակարով եղբայրներին հրավիրում է ԽՍՀՄ հավաքական, որտեղ Սերգեյը խաղում է Վյաչեսլավ Ֆետիսովի, Ալեքսեյ Կասատոնովի և Վլադիմիր Կրուտովի հետ։ Իգոր Լարիոնովը նրանց է միանում երկու տարի անց։
ԽՍՀՄ հավաքականի կազմում իր նորամուտը նշում է 1978 թվականի ապրիլին՝ Հելսինկիում կայացած Ֆինլանդիայի և ԽՍՀՄ հավաքականների ընկերական հանդիպման ժամանակ։ Այնուհետև հավաքականը հանդիպում է Շվեդիաի հավաքականի հետ։ Այդ խաղերի ընթացքում Մակարովը ցուցադրում է վստահ խաղ, դառնում գոլերի հեղինակ և ամրապնդվում հավաքականի կազմում։
1980-ական թվականներին ԽՍՀՄ հավաքականի և ԲԿՄԱ ակումբի կազմերում խաղացել է Լարիոնովի հանրահայտ հնգյակում՝ Վլադիմիր Կրուտովի, Իգոր Լարիոնովի, Վյաչեսլավ Ֆետիսովի և Ալեքսեյ Կասատոնովի հետ։ Միառժամանակ հանդիսացել է ԲԿՄԱ-ի և ԽՍՀՄ հավաքականի ավագ։
1978-1989 թվականներին ԲԿՄԱ-ի կազմում անց է կացնում 472 խաղ, դառնում 303 տափօղակի հեղինակ, բազմաթիվ անգամներ արժանանում է լավագույն ռմբարկուի և մրցաշրջանի լավագույն հոկեյիստի կոչումներին։ Ընդհանրապես ԽՍՀՄ առաջնությունում նա անց է կացնում 519 խաղ և վաստակում է 710 միավոր (322+388), որը աննախադեպ ցուցանիշ էր։
1989 թվականից խաղացել է Հոկեյի Ազգային Լիգայում։
ՀԱԼ-ի առաջին մրցաշրջանում նա վաստակում է 86 միավոր (24+62) և արժանանում է «Քոլդեր Տրոֆի» մրցանակի՝ որպես լիգայի լավագույն նորեկ։
1997 թվականին, շվեյցարական «Ֆրիբուր Գոտերոնի» կայմում խաղալու տարիներին, խաղացել է Բիկովի և Խոմուտովի հետ միևնույն եռյակում։
Կալգարիում ամուսնալուծվել է առաջին կնոջից՝ Վերայից և ամուսնացել Կալգարիում տոմսավաճառ աշխատող Մերիի հետ։ Այդ ամուսնության արդյունքում ծնվել են նրա երկու զավակները՝ որդի Նիկին և դուստր Կատյան։
ԽՍՀՄ, Ռուսաստանի և ՀԱԼ-ի հավաքականների և թիմերի պաշտոնական խաղերի ընթացքում հանդիսանում է ռեկորդակիր Խորհրդային և ռուսական հոկեյիստների շրջանում խփած տափօղակների ընդհանում քանակով, 9 տափօղակով գերազանցելով Բորիս Միխայլովին։
Խաղային կարիերան ավարտելուց հետո Մակարովը զբաղվում է բիզնեսով, օգնում է Չելյաբինսկում սպորտի զարգացմանը, մարզչական աշխատանք է իրականացնում ամերիկյան հոկեյի դպրոցում, մասնակցում է բարեգործական և վետերանների խաղերին։ Ներկայումս զբաղեցնում է Գիշերային Հոկեյի Լիգայի գործադիր տնօրենի պաշտոնը, հանդիսանալով «Ուրալ» կոնֆերենցիայի հսկիչը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ օլիմպիական չեմպիոններ
Իվան Պերիշիչ
Իվան Պերիշիչ (խորվ.՝ Ivan Perišić, ), խորվաթ պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ։ Ներկայումս Ինտեր Միլանից վարձավճարով հանդես է գալիս Բավարիա Մյունխենի և Խորվաթիայի ազգային հավաքականում։ Խաղում է վինգերի դիրքում ։
Վաղ կարիերա
Իվան Պերիշիչը սկսել է զբաղվել ֆուտբոլով երբ եղել է 17 տարեկան։ Նա հանդես է եկել «Անդերլեխտի», «ՊՍՎ»-ի, «Այաքսի», «Հերտայի» և «Համբուրգի» երիտասարդական թիմերում ։ Այդ թիմերում հանդես գալու տարիներն Իվանը հանդես է եկել նաև Խորվաթիայի երիտասարդական հավաքականում։ Իվանը շարունակել է իր կարիերան ֆրանսիական «Սոշոյում»։
«Սոշո»սդ
Իր առաջին պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլային պայմանագիրը Իվանը կնքել է 2007 թվականին «Սոշո» ֆուտբոլային ակումբի հետ։ Թիմի կազմում Պերիշիչը հանդես է եկել 2007-2009 թվականների ընթացքում։
«Ռուսելարե»
2009 թվականին Իվան Պերիշիչը վարձավճարով տեղափոխվել է բելգիական «Ռուսելարե»։ Թիմի կազմում իր դեբյուտը նշել է 2009 թվականի հունվարի 11-ին՝ Բելգիայի գավաթի շրջանակներում կայացած «Բրյուգեի» դեմ խաղում ։ Իսկ արդեն հունվարի 17-ին Պերիշիչը իր դեբյուտն է նշել Բելգիայի առաջնությունում՝ «Կոտրեյկայի» դեմ խաղում, որում «Ռուսելարեն» հաղթել է 2:1 հաշվով ։
«Բրյուգե»
2009 թվականի օգոստոսի 26-ին 250000 եվրոյի դիմաց Պերիշիչը տեղափոխվել է «Բրյուգե» ։ Իվանը «Բրյուգեում» իր դեբյուտը նշել է 2009 թվականի սեպտեմբերի 13-ին՝ «Գենկի» դեմ խաղում, որն ավարտվել է 1:1 հաշվով։ Նոր թիմում իր առաջին մրցաշրջանում Իվանը մասնակցել է 33 խաղի և դարձել 9 գոլի հեղինակ։
«Բորուսիա Դորտմունդ»
2011 թվականի մայիսի 23-ին 5 միլիոն եվրոյի դիմաց Իվան Պերիշիչը տեղափոխվել է գերմանական «Բորուսիա Դորտմունդ» ։
Գերմանական ակումբի կազմում նա իր դեբյուտը նշել է օգոստոսի 5-ին՝ «Համբուրգի» դեմ խաղում ։ Չեմպիոնների լիգայում Պերիշիչը իր նորամուտը նշել է 2011 թվականի սեպտեմբերի 13-ին՝ «Արսենալի» դեմ խաղում ։
Հոկտեմբերի 14-ին Պերիշիչը խփել է իր առաջին գոլը գերմանական ակումբի կազմում՝ «Վերդերի» դեմ խաղում։ Ընդհանուր առմամբ Պերիշիչը գերմանական ակումբի կազմում դարձավ 12 գոլի հեղինակ։ Պերիշիչը նոր մրցաշրջանը սկսեց 2012 թվականի սեպտեմբերի 22-ին՝ «Համբուրգի» դեմ խաղով, որն ավարտվեց 3:2 հաշվով ։
«Վոլֆսբուրգ»
2013 թվականի հունվարի 6-ին 8 միլիոն եվրոյի դիմաց Պերիշիչը տեղափոխվել է «Վոլֆսբուրգ» ։ Պերիշիչը թիմի կազմում իր առաջին գոլը խփել է հունվարի տասին կայացած «Ստանդարդ Լիեգեի» դեմ ընկերական խաղում։ Նա իր պաշտոնական դեբյուտը թիմի կազմում նշել է 2013 թվականի հունվարի 19-ին՝ «Շտուտգարտի» դեմ խաղում ։
2013 թվականի մայիսի 11-ին նա դաշտ դուրս եկավ իր նախկին թիմի՝ «Բորուսիա Դորտմունդի» դեմ և դարձավ երկու գոլի հեղինակ ։ 2013 թվականի օգոստոսի 3-ին նա խփեց իր առաջին գավաթային գնդակը՝ «Կարսլուհերի» դեմ խաղում ։
«Ինտեր»
2015 թվականի օգոստոսի 30-ին Պերիշիչը տեղափոխվել է միլանյան «Ինտեր»։ Տրանսֆերը արժեցել է 16 միլիոն եվրո ։
Եվրո 2012
2011 թվականի մարտի 26-ին Պերիշիչը իր դեբյուտն է նշել Խորվաթիայի հավաքականի կազմում՝ Վրաստանի հավաքականի դեմ խաղում ։
ԱԱ 2014
Իվան Պերիշիչը մասնակցել է ԱԱ 2014 որակավորման փուլերի 12 խաղերին և դարձել մեկ գոլի հեղինակ ։ Մայիսի 30-ին նա ընդգրկվեց այն 30 ֆուտբոլիստների ցանկում ովքեր պետք է մասնակցեին առաջնությանը ։ Պերիշիչը սկզբից մասնակցեց Բրազիլիայի հավաքականի դեմ խաղին, որն ավարտվեց 3:1 հաշվով ։
Եվրո 2016
Եվրո 2016-ի ընտրական փուլի 6 խաղերում Պերիշիչը դարձավ 9 գոլի հեղինակ։
Ակումբային վիճակագրություն
2018 թվականի հունիսի 25-ի դրությամբ
Միջազգային վիճակագրություն
2018 թվականի հունիսի 25-ի դրությամբ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Խորվաթ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Խորվաթիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Սոշոյի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ռուսելարեի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բրյուգգեի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բորուսիա Դորտմունդի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Վոլֆսբուրգի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ինտեր Միլանի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բավարիա Մյունխենի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:2018 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության մասնակիցներ Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2016-ի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2020-ի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2012-ի ֆուտբոլիստներ
Սադեղ Հեդայաթ
Հեդայաթ Սադեղ, պարսիկ գրող, բանասեր, թարգմանիչ, հասարակական գործիչ։
Ստեղծագործություններ
Վաղ շրջանի ստեղծագործություններում («Կենդանի թաղվածը», 1930, «Երեք կաթիլ արյուն», 1932, «Լուսաստվեր», 1933) տուրք է տվել մոդեռնիստական հոսանքներին։ 1930-ական թթ. գործերում («Գիշանգղներ», «Դաշ Աքոլ», «Թողություն աղերսողները») արտահայտված ռեալիստական միտումները տիրապետող են դառնում 1940-ական թթ.։ 1942-1951 թվականներին հրատարակել է «Թափառիկ շունը» (1943), «Անառակություն» (1944) պատմվածքների ժողովածուները, «Հաջի աղա» (1945) վիպակը, որոնցում համակրանքով է արտահայտվել աշխատանքի մարդկանց մասին, դատապարտել ֆաշիզմը։ Հեդայաթը պարսկերեն է թարգմանել պահլավերեն գրականության մի քանի հուշարձաններ, հավաքել, կազմել և հրատարակել բանահյուսական ժողովածուներ։ Հեդայաթի ստեղծագործությունը զգալի ազդեցություն է գործել արդի պարսկական արձակի զարգացման վրա։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Պարսիկ արձակագիրներ Կատեգորիա:Ինքնասպան գրողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Պարսիկ գրողներ Կատեգորիա:Պարսիկ թարգմանիչներ Կատեգորիա:Իրանցի հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Մոդեռնիստ գրողներ
Բրազիլական ռեալ
Բրազիլական ռեալ (Real brasileiro), Բրազիլիայի Դաշնային Հանրապետության արժույթը։ Այն համարվում է համեմատաբար նոր արժույթ և ուժի մեջ է 1942 թվականից։ 1994 թվականին Բրազիլիայի արժույթը արժեզրկվեց մոտ 7 անգամ ։ Դրամական փոխարժեքը, մեկ դոլարի համար տատանվում է 1.5-ից 1.7 ռեալ ։
Տարբերակված են արժույթի երկու տեսակներ՝ թղթադրամներ և մետաղադրամներ – 1, 2, 5, 10, 20, 50 և 100 ռեալ, ինչպես նաև մետաղադրամները - 1, 5, 10, 25, 50 ցենտ և 1 իրական։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դրամական միավորներ Կատեգորիա:Բրազիլիայի տնտեսություն
Մոռնակ սյուր Սյոդր
Մոռնակ սյուր Սյոդր (Mornac-sur-Seudre), համայնք Ֆրանսիայում, Պուատու-Շարանտ մարզի Ծովափնյա Շարանտ գավառում։ Մտնում է Ռոշֆոր շրջանի Լա Տրամբլադ կանտոնի կազմի մեջ։ Ընդգրկված է «Ֆրանսիայի ամենագեղեցիկ գյուղերի ցանկ»-ում ։ Համայնքի INSEE կոդ՝ 17247։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2010 թվականին կազմում էր 839 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Պուստովոյտովսկի գյուղական խորհուրդ (այլ կիրառումներ)
Պուստովոյտովսկի գյուղական խորհուրդ, կարող է վերաբերել՝
Բաթերսի
Բաթերսի՝ հարավային Լոնդոնի՝ Թեմզայի ափին տեղակայված բնակելի շրջան։ Մտնում է Ուոնդսուերթ բորոյի կազմի մեջ։ Նրա տարածքում են գտնվում ը և Բաթերսի էլեկտրակայանը։
Բաթեսիի բնակչությունը 2001 թվականին կազմել է 73 345 մարդ ։
Արդիականություն
Դեռ նախորդ դարավերջին Բաթերսին լքված և վտանգավոր արդյունա-պահեստային գոտի էր՝ չաշխատող նավաշինարաններով, նավամատույցներով և էլեկտրակայանով։ Սակայն 21-րդ դարում տեղադրությունը Բաթերսիում կտրուկ փոխվեց. սկսեցին հայտնվել նոր բնակելի համալիրներ, տարատեսակ ճարտարապետական շինություններ, բարելավվել են ենթակառուցվածքները։ Բաթերսիում աշխատել են այնպիսի հանրահայտ ճարտարապետներ, ինչպիսին են Ռիչարդ Ջորջ Ռոջերսը և Նորման Ֆոսթերը։ Շրջանի «մարգարիտն» է համարվում ՝ իր կանաչ ծառուղիներով, լճակներով, շատրվաններով, վազքուղիներով և փոքր կենդանաբանական այգով։
2016 թվականին Մեյֆերից ԱՄՆ դեսպանատունը տեղափոխվել է, որի շուրջը կառուցվել է նոր թաղամաս։ Ոչ շատ հեռու տեղակայված` արդեն շատ տարիներ չաշխատող և պետության կողմից պաշտպանվող Բաթերսի էլեկտրակայանի շինությունը կփոխակերպվի համալիրի` բուտիկներով, ռեստորաններով, հյուրանոցներով, բազմաթիվ գրասենյակային և առևտրային տարածքներով։ Այս կերպով, Բաթերսի շրջանը համարվում է ներդրումների համար ամենահեռանկարայիններից ։
Աշխարհագրություն
Բաթերսի շրջանը տեղակայված է Լոնդոնի հարավում` Թեմզայի ափին, և մտնում է Ուոնդսուերթ բորոյի կազմի մեջ։
Կառավարում
2010 թվականին Բաթերսիի կողմից պատգամավոր է ընտրվել պահպանողական :
Պսակ (այլ կիրառումներ)
Պսակ, կարող է վերաբերել՝
Այծեր
Այծեր (Caprinae) կամ այծեր և ոչխարներ՝ երկսմբակավորների ենթաընտանիքի, սնամեջ եղջերավորների ընտանիք։
Արտաքին նկարագիր
Համեմատած մյուս սնամեջ եղջյուրավորների, այծերը ունեն ամուր և ուժեղ վերջույթներով մարմնի կոմպակտ կառուցվածք։ Նրանք հարմարված են լեռնային և, մասամբ, բևեռային շրջաններին։ Բացառությամբ մի տեսակի՝ օրոնգոյի, եղջյուրներ ունեն երկու սեռերն էլ, սակայն շատ տեսակների մոտ արուները զգալի խոշոր են քան էգերը։ Կան ենթաընտանիքներ, որոնց ներկայացուցիչների մոտ սեռական երկձևություն գրեթե չկա։
Տարածում
Ի տարբերություն այլ ենթաընտանիքների, այս տեսակի այծերի տեղաբնակեցման հիմնական վայրը ոչ թե Աֆրիկան է այլ Ասիան, որտեղ նրանք հիմնականում բազմանում են լեռնային շրջաններում։ Աֆրիկայում գոյություն ունեն ընդամենը մի քանի տեսակներ։ Մի քանի տեսակներ հանդիպում են նաև Հյուսիսային Ամերիկայում
Որս
Վայրի այծերից հիմնական որսի համար նախատեսված կենդանիները համարվում են սիբիրյան լեռնային այծը, որն ապրում է Տյան Շանի, Ալթայական, և Սայանական լեռներում։ Մյուս տեսակի այծերի համար (Կովկասյան մասում, Դաղստանական մասում, ) շատ տեղերում արգելված են։
Լեռնային այծ
Լեռնային վայրի այծերը շատ ճարպիկ կենդանիներ են։ Նրանք հեշտությամբ մագլցում են ժայռեր, ծառեր բարձրանում և այլն։
Ընտանի այծեր
Ճարպիկ են համարվում նաև հասուն ընտանի այծերը, ըստ երևույթին նրանք այդ հատկությունները ժառանգել են իրենց վայրի նախնիներից՝ բեզոարյան և պտուտակաեղջերավոր այծերից։
Բեզոարյան այծեր
Բեզոարյան այծերը փոքրաքանակ են՝ հիմնականում հանդիպում են Հունաստանում, Փոքր Ասիայում, Իրանում, Հարավային Կովկասում, Աֆղանստանում, Պակիստանում։ Դրանցից կա նաև Հայաստանի հանրապետության տարածքում հանդիպում է Վայոց ձորի և Սյունիքի մարզերում, բազմացվում է «Խոսրովի անտառ» արգելոցում։
Պտուտակաեղջերավոր այծեր
Պտուտակաեղջերավոր այծերը, փոքրաթիվ են, ապրում են Հիմալայներում և Թուրքմենստանի հարավում։ Դրանք նույնպես վերցված են պահպանության տակ։ Բեզոարյան և պտուտակաեղջերավոր այծերն ապրում են լեռներում, հեշտությամբ մագլցում ժայռերը։ Ինչպես վայրի, այնպես էլ ընտանի այծերը սնվում են խոտաբույսերով։
Ընտանի այծեր
Ընտանի այծեր բուծում են ինչպես բուրդ և աղվամազ, այնպես էլ արժեքավոր ու բուժիչ կաթ ստանալու համար, ըստ այդմ էլ՝ ընտանի այծերն ստորաբաժանվում են ցեղերի՝ բրդատու, աղվամազատու և կաթնատու։ Այծերը հեշտությամբ են բուծվում։ Նրանք նաև շատ խելացի են ու խորամանկ։ Անգորական կամ քաշմիրյան այծերի բրդից պատրաստում են բարձրորակ գործվածքներ ու հագուստ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Այծեր Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ընտանի կենդանիներ
Հունաստանի լճերի ցանկ
Տվյալներ
Կատեգորիա:Լճերի ցանկեր Կատեգորիա:Ցանկեր:Հունաստան Կատեգորիա:Հունաստանի լճեր
Ջեսսի Ռոջերս
Ջեսսի Ռոջերս (Jessie Rogers, ), բրազիլացի պոռնոդերասանուհի։
Ադամ Ռոուզ
Ռեյ Լեպան (Ray Leppan, ), հարավաֆրիկացի պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկ։ Ներկա պահին հանդես է գալիս «WWE» կազմակերպությունում՝ Ադամ Ռոուզ (Adam Rose) ռինգային անվամբ։
Ջեսսի Ռոջերս
Կենսագրություն
Ջեսսի Ռոջերսը ծնվել է 1993 թվականի օգոստոսի 8-ին Բրազիլիայի Դաշնային Հանրապետության Գոյանիա քաղաքում։ Սովորել է Կալիֆոռնիա նահանգի Էլ Կամինոյի և Սան Ֆրանցիսկոյի միջնակարգ դպրոցներում։ Նախքան պոռնոգրաֆիկ ֆիլմերում նկարահանվելը Ջեսսին, որպես ֆոտոմոդել աշխատել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Նյու Յորք քաղաքում։
Ադամ Ռոուզ
Ավելի վաղ ելույթներ է ունեցել Լեո Քրյուգեր ռինգային կերպարով՝ երկու անգամ նվաճելով FCW Ֆլորիդայի ծանրքաշային չեմպիոնական տիտղոսը։
Ջեսսի Ռոջերս
Կենսագրություն
Ջեսսին իր նորամուտը կինոաշխարհում նշեց 2011 թվականի օգոստոսին։ 2012 թվականին վիրահատական միջամտությամբ մեծացրել է իր կրծքերը՝ А չափից դարձնելով D: Նույն տարում Ջեսսի Ռոջերսը խաղացել է Baby Spice-ի դերը՝ Spice Girls-ի պոռնո շքերթի ժամանակ։ Spice Girls-ը բրիտանական փոփ խումբ է, որը կազմավորվել է 1994 թվականին։
Ադամ Ռոուզ
Հարավային Աֆրիկա
Մասնագիտական նորամուտը ռեստլինգում նշել է 16 տարեկանում՝ համագործակցելով հարավաֆրիկացի պրոմոութեր Փոլ Լլոյդ ավագի և վերջինիս որդու՝ Փոլ Լլոյդ կրտսերի հետ՝ ձևավորելով «Pure Juice» անվամբ թիմ։ Ելույթներ է ունեցել նաև «World Wrestling Professionals» (WWP) կազմակերպությունում՝ Դամեոն Դյուկ ռինգային անվամբ։ «WWP»-ում հանդես գալու տարիներին մեկ անգամ նվաճել է WWP աշխարհի ծանրքաշային չեմպիոնի տիտղոսը։
Ջեսսի Ռոջերս
Կենսագրություն
2013 թվականի ապրիլի 24-ին Ռոջերսը դիմեց Կալիֆոռնիայի նահանգի պետական կոմիտեին՝ համաձայն AB 332 օրենքի, որը պարտավորեցնում էր վերջինիս սեռական սյուժեների ժամանակ կրել նախապահպանակ, որն արտադրված է Կալիֆոռնիայում։
Ադամ Ռոուզ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1979 ծնունդներ Կատեգորիա:Հուլիսի 20 ծնունդներ Կատեգորիա:Հարավաֆրիկացի պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկներ Կատեգորիա:Հարավաֆրիկացի մարզիկներ Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Ջեսսի Ռոջերս
Կենսագրություն
Պոռնոդերասանուհին Call of Duty: Black Ops II և League of Legends համակարգչային խաղերի մեծ սիրահար է։ Այս եզրակացության կարելի է հանգել Ջեսիի համացանցային գրառումներից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բրազիլացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Բրազիլացի մոդելներ
Բյալա Պոդլյասկա
Բյալա Պոդլյասկա (Biała Podlaska, Белая/Белая Падляшская, Біла Підляська), քաղաք Լեհաստոնում։ Մտնում է Լյուբլինի վոևոդության մեջ։ Մակերեսը 49.46 կմ² է, բնակչությունը`57.471 մարդ (2014)։
Աշխարհագրություն
Քաղաքը գտնվում է Հարավպոդլյանսկի սարահարթի ու Արևմտյան Պոլեսիեի կցվածքում։ 2009 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ քաղաքի մակերեսը 49.4 կմ² է, և այն Հարավային Պոդլեսիեի ամենամեծ քաղաքն է։
Քաղաքով հուսում են մի քանի գետեր, որոնցից խոշորագույնը Կշնան է` Բուգի ձախ վտակը, ինչպես նաև նրա վտակները` Կլյուկովկան ու Ռուդկան։
Պատմություն
Քաղաքի մասին առաջին հիշատակությունները վերաբերում են 1345 թվականին։ 16-րդ դարում բնակավայրը հիշատակվում է Բելայա Ռաձիվիլովսկա (Biała Radziwiłłowska) կամ Բելայա Կնյաժեկա (Biała Książęca) անվանումներով ։ 1569 թվականին այն որպես ժառանգություն Իլյինիչներից անցել է Ռաձիվիլներին` ի դեմս Նիկոլայ Սիրոտկայի։
1933 թվականին Ալեքսանդր Լյուդվիգ Ռաձիվիլը իր նստավայրը Նեսվիժսկի ամրոցից տեղափոխել է Բյալա, որն ավելի մոտ էր Վարշավային։ Ամրոցի շինրարությունը շարունակվել է ամբողջ 17-րդ դարի ընթացքում։ Բյալայի ամրոցն իր վերջնական տեսքը ստացել է 18-րդ դարի կեսերին Հիերոնիմ Ֆլորիանի և Մախաիլ Կազիմիր Ռաձիվիլների օրոք։ Ռեչ Պոսպոլիտայի շրջանում քաղաքը մտել է Բրեստի վոևոդության մեջ։ 1837-1841 թվականներին այն ընդգրկվել է Պոդլյասի նահանգի, ապա Սեդլեցկի նահանգի մեջ ։
1890 թվականի քաղաքի բնակչությունը 10.029 մարդ է եղել։ Այստեղ աշխատել են օճառի արտադրության, երկու կաշեգործական և գարեջրի գործարաններ, արական գիմնազիա, երկու մանկատուն, երկու ուսումնարան և հիվանդանոց ։
1919-1939 թվականներին քաղաքն ընդգրկվել է Լյուբլինի վոևոդության մեջ։ Երբ 1939 թվականին նացիստական Գերմանիան ներխուժել է Լեհաստան, քաղաքն ընդգրկվել է գեներալ-նահանգապետության մեջ։
1944 թվականին՝ խորհրդային զորքերի մուտքից հետո, կատարվել են օդանավակայանի ընդարձակման աշխատանքներ ։
1946-1975 թվականներին մտել է Լյուբլինի վոևոդության մեջ։ 1975-1998 թվականներին քաղաքը համարվել է Բյալոպոդլյասկի վոևոդության կենտրոն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լեհաստանի քաղաքներ
Խոսե Լուիս Սամպեդրո
Խոսե Լուիս Սամպեդրո (José Luis Sampedro Sáez, ), իսպանացի տնտեսագետ, արձակագիր, հասարակական գործիչ։ Եղել է իսպաներենի թագավորական ակադեմիայի անդամ (1990 թ.), Իսպանական գրականության ազգային մրցանակի մրցանակակիր (2011 թ.), սենատոր (1977 թվականից)։
Կենսագրություն
Խոսե Լուիս Սամպեդրոն ծնվել է Բարսելոնայում 1917 թվականին։ Մանկությունն անցկացրել է Տանժերում (Մարոկկո), որտեղ նրա հայրը եղել է ռազմական բժիշկ ։ Սամպեդրոյի ընտանիքում միախառնվել են իսպանական գաղութատիրական կայսրության և այլ երկրների արյուններ. հայրը ծնունդով Հավանայից է եղել, պապը` Մանիլայից, մայրը` Ալժիրից, իսկ տատը` շվեյցարական Լուգանո քաղաքից ։ Իսպանիա վերադառնալով` Սամպեդրոն տեխնիկի քննություն է հանձնել մաքսային ծառայությունում և աշխատանքի անցել Սանտանդերում։ Այնտեղ ապագա տնտեսագետը հայտնվում է քաղաքացիական պատերազմում և զորակոչվում հանրապետական բանակ, սակայն անցնում է ֆրանկոյականների կողմը ։ Նա մասնակիորեն հաստատվում է Բուրգոսում, որտեղ ծառայության տարիներին մասնակցում է ռազմական թատերախմբի բեմադություններում ։
1946 թվականին Սամպեդրոն ավարտում է Մադրիդի համալսարանը` ստանալով տնտեսագիտական աստիճան։ Նույն թվականին նա ամուսնացել է Իսաբել Պելիեսերի հետ, իսկ հաջորդ տարի ծնվել է նրանց դուստրը, ով նույնպես ստացել է Իսաբել անունը։ Սամպեդրոն աշխատել է Իսպանիայի Արտաքին բանկում, իսկ 1955 թվականին գլխավորել է Մադրիդի Կոմպլուտենսե համալսարանի տնտեսագիտական ամբիոնը ։ Համալսարանում նա դասավանդել է մինչև 1968 թվականը` այնտեղից հեռացվելով քաղաքական նկատառումներով. Սամպեդրոն բողոքել էր հակաֆրանկիստական գաղափարներ ունեցող դասախոսների վտարման դեմ։ 1969-1972 թվականներին Սամպեդրոն տնտեսագիտություն է դասավանդել բրիտանական Սոլֆորդի և Լիվերպուլի համալսարաններում ։
Խոսե Լուիս Սամպեդրոն 1972 թվականին վերադարձել է Իսպանիա` Կոմպլուտենսե համալսարանում զբաղեցնելով բարոյագիտության բաժանմունքի դեկանը և վերսկսելով աշխատանքը Իսպանիայի Արտաքին բանկում։ 1990 թվականին Սամպեդրոն ընտրվում է Իսպաներենի թագավորական ակադեմիայի անդամ, իսկ 2011 թվականին արժանանում է Իսպանական գրականության ազգային մրցանակի ։
Կնոջ` Իսաբելի մահվանից հետո` 1986 թվականին, Սամպեդրոն ամուսնանում է երկրորդ անգամ գրող, թարգմանչուհի Օլգա Լուկաս Տորեի հետ։ Սամպեդրոն մահացել է 2013 թվականին Մադրիդի իր տանը ։
Գրական գործունեություն
Սամպեդրոյի գեղարվեստական ժառանգությունն են կազմում «Էտրուսկյան ժպիտ» (1985 թ.) և «Լեսբոսյան սեր» (2000 թ.) բեսթսելլերները ։ Նրա գիչին են պատկանում «Ստոկհոլմի կոնգրես» (1952 թ.), «Մեզ տանող գետը» (1961 թ.), «Մերկ ձի» (1970 թ.), «Հոկտեմբեր, հոկտեմբեր» (1981 թ.), «Ծեր սիրեն» (1990 թ.), «Իսկական տեղ» (1993 թ.), «Վիշապի ճանապարհ» (2006 թ.) և «Քառյակ մենակատարի համար» (2011 թ.) վեպերը։ 1990-ական թվականներին լույս են տեսել Սամպրեդոյի` ավելի վաղ ժամանակներում գրված ստեղծագործությունները, այդ թվում` «Ադոլֆո Էսպեխո» (1939 թ.) և 1945 թվականին գրած «Օրվա ստվերը» վեպերը։ 2003 թվականին Օլգա Լուկասի մասնակցությամբ լույս է տեսել Սամպեդրոյի ինքնակենսագրական «Գրել նշանակում է ապրել» գիրքը, իսկ 2008 թվականին` «Գիտություն և կյանք» գիրքը, որ նույնպես գրվել էր Լուկասի հետ համատեղ։ Վերջին գիրքը գրված է սրտաբան Վալենտին Ֆուստերի հետ երկխոսության ձևով ։ Սամպեդրոյի ստեղծագործությունների հերոսներ են հաճախ դարձել հասարակ գյուղացիները, որոնց կենցաղի մանրամասնությունները նա բացահայտում էր ոչ միայն որպես գրող, այլև որպես արհեստավարժ տնտեսագետ ։
Ծառայությունների գնահատում
Խոսե Լուիս Սամպեդրոյի ձեռքբերումները տնտեսագիտության, ինչպես նաև գիտության բնագավառում արժանացել են հասարակական ճանաչման։ Նա 1990 թվականից եղել է Իսպաներենի թագավորական ակադեմիայի անդամ, 1977 թվականից` սենատոր։ 2010 թվականին Սամպեդրոն պարգևատրվել է Իսպանիայի արվեստների ու բանահյուսության շքանշանով, իսկ 2011 թվականին դարձել է Իսպանական գրականության ազգային մրցանակի դափնեկիր ։ 2008 թվականին Սամպեդրոն դարձել է առաջին գործիչը, որն արժանացել է նոր սահմանված անդորական Կառլ Մեծի շքանշանի ։
Առանց ծխախոտի միջազգային օր
Առանց ծխախոտի միջազգային օր (ՄԱԿ-ի պաշտոնական լեզուներով՝ World No Tobacco Day, Journée mondiale sans tabac), ամենամյա միջազգային տոն, որը պաշտոնապես հաստատվել է ՄԱԿ-ի կողմից։
Օրը նշվում է մայիսի 31-ին։ Հռչակվել է 1988 թվականին՝ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության կողմից՝ 42-րդ նստաշրջանում (հռչակագիր № WHA42.19) ։
ԱԱՀ-ն հայտնում է ավելի քան 25 հիվանդության մասին, որոնց ընթացքն ավելի է վատանում ծխելիս (սիրտանոթային, թոքային և ուռուցքային հիվանդություններ)։ Բրիտանական գիտնականների կողմից (British Doctors Study) լուրջ գիտական ապացույցներ են ձեռք բերվել, որ ծխելը մեծապես նպաստում է թոքերի ուռուցքին և սրտի կաթվածին։ Վնասակար սովորույթի հետևանքով ամեն տարի աշխարհում մահանում է շուրջ 6 միլիոն մարդ (նրանցից 600 հազարը՝ պասիվ ծխողներ)։ Ըստ վիճակագրության՝ Ռուսաստանում ծխում է շուրջ 44,2 միլիոն մարդ (բնակչության 39,1 %-ը) ։
Առանց ծխախոտի միջազգային օրը մտնում է ՄԱԿ-ի համաշխարհային և միջազգային օրերի համակարգի մեջ։
Միացյալ Նահանգներում հաստատվել է «Ծխելուց հրաժարվելու օր» (Great American Smokeout), որը նշվում է նոյեմբեր ամսվա երրորդ հինգշաբթի օրը։ Այն հաստատվել է ամերիկյան ուռուցքաբաների կողմից (American Cancer Society) 1977 թվականին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի միջազգային օրեր Կատեգորիա:Ծխախոտ Կատեգորիա:Առողջ ապրելակերպ
Դոննա Շալեյլա
Դոննա Շալեյլա (Donna Edna Shalala, ), ԱՄՆ առողջապահության և սոցիալական ծառայությունների տասնութերորդ նախարարը։ Եղել է Մայամիի համալսարանի և Վիսկոնսինի համալսարանի նախագահը, ինչպես նաև Քլինթոնի հիմնադրամի ղեկավարը։
Կենսագրություն
Ծնվել է լիբանանցիների ընտանիքում, հայրը՝ նպարավաճառ Ջեյմս Աբրահամ Շալեյլան է, մայրը՝ փաստաբան Էդնա Սմիթն է։ Մեծացել է Քլիվլենդում։ Իր երկվորյակ քրոջ հետ սովորել է տեխնիկական դպրոցում, որն ավարտել է 1958 թվականին ։ Նա այնուհետև սովորել է Օհայոյի կանանց Արևմտյան քոլեջում, որտեղ 1962 թվականին ստացել է արվեստի բակալավրի աստիճան։
Շալեյլան դասախոսական գործունեություն է սկսել Բարուխ քոլեջում, անդամագրվել է դասախոսների ամերիկյան արհմիությանը։ 1972-1979 թվականներին քաղաքագիտություն է դասավանդել Կոլումբիայի համալսարանում ։ 1977-1980 թվականներին միաժամանակ նա զբաղեցրել է ԱՄՆ-ի բնակարանային շինարարության և քաղաքային զարգացման դեպարտամենտում քաղաքականության մշակման և հետազոտությունների քարտուղարի օգնականի պաշտոնը՝ նախագահ Ջիմի Քարթերի ղեկավարության ժամանակ։
Շալեյլայի կառավարման գործունեության փորձը սկսվել է 1980 թվականի հոկտեմբերի 8-ից, երբ նա ընտրվել է Հանթերի քոլեջի 10-րդ նախագահ, որտեղ այդ պաշտոնում աշխատել է մինչև 1988 թվականը։ Այնուհետև 1988-1993 թվականներին եղել է Վիսկոնսին-Մեդիսոն համալսարանի ղեկավար ։
1992-1993 թվականներին եղել է երեխաների պաշտպանության հիմնադրամի նախագահ։ 1993 թվականի հունվարի 22-ին գլխավորել Է ԱՄՆ-ի առողջապահության և սոցիալական ծառայությունների նախարարությունը նախագահ Բիլ Քլինթոնի վարչակազմում։ Նախարարությունը ղեկավարել է 8 տարի, ինչը գերատեսչության պատմության մեջ ամենաերկար ժամկետն էր։ 1996 թվականին Շալեյլան նախագահի հերթապահ թեկնածուն էր, երբ Քլինթոնը հանդես էր գալիս նախագահի ուղերձով։ Նախարարի պաշտոնում կոշտ հակաթմրամիջոցային դիրքորոշում է ունեցել ։ Washington Post թերթի կարծիքով՝ ժամանակակից ժամանակների առողջապահության ամենահաջողակ նախարարն է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ազատության նախագահական մեդալով պարգևատրվածներ Կատեգորիա:Գուգենհայմի կրթաթոշակառուներ Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի դասախոսներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի դեմոկրատական կուսակցության անդամներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Սիրաքյուսի համալսարանի շրջանավարտներ
Նիլ Մորից
Նիլ Մորից (Neal H. Moritz, ), ամերիկացի պրոդյուսեր և «Original Film»-ի հիմնադիր։
Կյանք և կարիերա
Նիլ Մորիցը ծնվել է 1959 թվականի հունիսի 6-ին Լոս Անջելեսում, ԱՄՆ։ 1985 թվականին ավարտում է Հարավ-Կալիֆոռնիական համալսարանին կից Կինեմատոգրաֆի և հեռուստատեսության դպրոցը։ Գործնական գործունեությունը նա սկսել է 1990-ական թվականներից։ Նա եղել է պրոդյուսեր այնպիսի ֆիլմերում, ինչպիսին են «Ես գիտեմ ինչ եք արել նախորդ ամռանը» («I Know What You Did Last Summer»), «Քաղաքային լեգենդներ» («Urban Legend»), «Դաժան խաղեր» («Cruel Intentions»), «Գանգեր» («The Skulls»), «Ֆորսաժ» («The Fast and the Furious») սերիան, «Ոչ մանկական կինո» («Not Another Teen Movie»), «Երեք իքս» («xXx»), «S.W.A.T. Հրեշտակների քաղաքի հատուկ ջոկատը» («S.W.A.T.»), «Էվան Ամենակարող» (« Evan Almighty») և «Ես լեգենդ եմ» («I Am Legend»)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ Կատեգորիա:1959 ծնունդներ Կատեգորիա:Հունիսի 6 ծնունդներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Սմբատ Հակոբյան (այլ կիրառումներ)
Սմբատ Հակոբյան անունը կարող է վերաբերել հետևյալ անձանց.
Ատոմային ֆիզիկա
Ատոմային ֆիզիկա, ֆիզիկայի բաժին, որն ուսումնասիրում է ատոմների կառուցվածքն ու վիճակը։ Ատոմային ֆիզիկան ծագել է 19-րդ դարի վերջերին և 20-րդ դարի սկզբներին։ Զարգացման սկզբնական փուլում ընդգրկում էր նաև ատոմի միջուկի կառուցվածքի հարցերը։ 30-ական թթ. պարզվեց, որ ատոմի միջուկում տեղի ունեցող փոխազդեցություններն իրենց բնույթով տարբեր են նրա արտաքին թաղանթում տեղի ունեցող փոխազդեցություններից, և 40-ական թթ. միջուկային ֆիզիկան առանձնացավ որպես ֆիզիկայի ինքնուրույն ճյուղ։ 50-ական թթ. միջուկային ֆիզիկայից մասնատվեց տարրական մասնիկների ֆիզիկան կամ մեծ էներգիաների ֆիզիկան։
Նախապատմություն (16–19-րդ դդ.)
Ատոմի, որպես նյութի անբաժանելի մասնիկի, գոյության մասին միտքը ծագել է հնադարում (Դեմոկրիտես, Էպիկուրոս)։ 17-րդ դարում ատոմային կառուցվածքի գաղափարները վերածնվեցին ֆրանսիացի փիլիսոփա Պիեռ Գասենդիի և անգլիացի քիմիկոս Ռոբերտ Բոյլի աշխատանքներում։ Մինչև 18-րդ դարի վերջերը ատոմները համարվում էին միայն չափերով ու ձևերով իրարից տարբեր բացարձակ անբաժանելի և անփոփոխ պինդ մասնիկներ, որոնց տարբեր կարգի զուգորդումները գոյացնում են զանազան նյութեր, իսկ նյութի մեջ տեղի ունեցող բոլոր փոփոխությունները պայմանավորված են նրանց շարժումով, ատոմները չունեն քիմիական և ֆիզիկական որոշակի հատկություններ։ 18-րդ դարի վերջին և 19-րդ դարի սկզբին քիմիայի զարգացումը նախադրյալներ ստեղծեց մշակելու ատոմային ուսմունքը։ Ատոմը դիտարկվեց արդեն որպես քիմիական տարրի մանրագույն մասնիկ, տարրերի ատոմներն իրարից տարբերվում են իրենց զանգվածով (անգլիացի գիտնական Ջոն Դալթոն, 1803 թ)։ Քիմիական միացությունը համարվեց «բաղադրիչ ատոմների» ամբողջություն, որը պարունակում է յուրաքանչյուր տարրի որոշակի թվով ատոմներ, իսկ քիմիական ռեակցիան՝ ատոմների վերախմբավորում։ Ատոմի և մոլեկուլի միջև հատուկ սահման անցկացրին իտալացի գիտնականներ Ամեդեո Ավոգադրոն (1811 թ) և հատկապես Ստանիսլաո Կանիցարոն (1858 թ)։ Գերմանացի գիտնականներ Գուստավ Կիրխհոֆը և Ռոբերտ Բունզենը, ուսումնասիրելով ատոմների օպտիկական հատկությունները, դրեցին սպեկտրալ անալիզի հիմքը (1860 թ)։ 1869 թվականին ռուս գիտնական Դմիտրի Մենդելեևը հայտնաբերեց տարրերի պարբերական համակարգը։ Նա ցույց տվեց, որ տարրերի ատոմային զանգվածի մեծացմանր զուգընթաց նրանց քիմիական և ֆիզիկական հատկությունները պարբերաբար կրկնվում են (նկ 1)։ Արան հետևեց բնական եզրակացություն ատոմը ունի բարդ կառուցվածք, որը փոխվում է կապված ատոմային զանգվածի փոփոխվելու հետ։ Ատոմի կառուցվածքի բացահայտման պրոբլեմը դարձավ քիմիայի և ֆիզիկայի կարևորագույն հարցը։