cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կարմրուկ
Ախտածագում և ախտահյուսվածքաբանություն
Կարմրուկից մահացած մարդկանց աուտոպսիայի ժամանակ վերին շնչուղիներում, բերանի խոռոչում, աղեստամոքսային տրակտում դիտվում են ալտերնատիվ և պրոլիֆերատիվ փոփոխություններ, համարյա բոլոր օրգաններում հայտնաբերվում են նեկրոտիկ փոփոխություններ, լյարդում, փայծաղում, ավշային հանգույցներում՝ շուրջանոթային ինֆիլտրատներ։ Ուղեղի թաղանթներում և ուղեղանյութում առկա են այտուցը, անոթային արյունալեցվածությունը, դիաբեդեզ արյունազեղումները, տարբեր մեծության շուրջանոթային ինֆիլտրատները (գրանուլեմաներ)։
Կլինիկա
Վերջին տարիներս կարմրուկի կլինիկական ընթացքի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ ժամանակակից պայմաններում դեռևս պահպանվել են դասական կարմրուկի ընթացքի հիմնական օրինաչափությունները՝ կապված նրա հարուցչի անտիգենային կայունության հետ։
Կլինիկական հիմնական փուլերը 4-ն են՝ ինկուբացիոն, նախանշանային (կատարալ), ցանավորման և ռեկոնվալեսցենցիայի (պիգմենտացիա)։
Ինկուբացիոն շրջան
Ինկուբացիոն շրջանի տևողությունը 9-11 օր է։ Հազվադեպ այն կարող է կրճատվել մինչև 7 օր կամ երկարել մինչև 21 օր (պասիվ իմունիզացիայի շնորհիվ)։
Նախանշանային կամ կատարալ շրջան
Այս շրջանում հիվանդն ունի բնորոշ տեսք՝ դեմքն այտուցվում է (աչքերը, քիթը և շրթունքները)։ Առկա է տրիադան՝ հարբուխ, հազ, կոնյուկտիվիտ, ինչը խիստ բնորոշ է կատարալ շրջանին։ Փափուկ քիմքի վրա կարելի է տեսնել էնանթեման՝ բավական խոշոր, մուգ կարմրավուն բծերի տեսքով։ Այտերի ներսային մակերեսը այտուցված է, գերարյուն. բծավոր։ Ցանավորումից 1-2 օր առաջ նրանց վրա, փոքր աղորիքների դիմաց, հազվադեպ՝ նաև շրթունքներին հայտնվում են կարմրուկի պաթոգնոմոնիկ նշանը հանդիսացող Կոպլիկ-Բելսկու-Ֆիլատովի բծերը։ Վերջիններս մանր սպիտակավուն հանգույցիկներ են, սահմանագծված հիպերեմիայի նուրբ պսակով, չեն միաձուլվում։ Դրանք մեռուկացված էպիթելի փոքրիկ տեղամասեր են։ Այդ բծերի հայտնաբերումը հնարավորություն է տալիս ախտորոշել հիվանդությունն առանց ցանավորման։ Արտաքինից թվում է, որ այտերի լորձաթաղանթին սպիտակահատ ձավար է շաղ տված։ Բծերը կարող են լինել առատ կամ շատ նոսր։ Շատ հազվադեպ դրանք կարող են միաձուլվել և տարածվել նույնիսկ շաղկապենու վրա։ Գրականության մեջ նկարագրված են դեպքեր, երբ այդ բծերը հայտնվել են անուսի և վուլվայի լորձաթաղանթին։ Այս շրջանում այդ բծերը երբեմն ծածկվում են սպիտակա-գորշավուն փառերով, որը վկայում է էպիթելի դեսկվամացիայի և նեկրոզի մասին։ Որոշ դեպքերում առկա է աղեստամոքսային տրակտի դիս‎ֆունկցիան, որպես աղիների նմանատիպ ախտահարում։
Այսպիսով, արդեն կատարալ շրջանի վերջում հիվանդի տեսքը խիստ բնորոշ է՝ փքված դեմք, այտուցված կոպեր, արցունքահոսություն, լուսավախություն, չոր հազ, հարբուխ։
Ցանավորման շրջան
Հիվանդության 3-5-րդ օրը, ինտոքսիկացիայի և կատարալ երևույթների առավելագույն ֆոնի վրա ի հայտ է գալիս էտապային ցանը։ Կարմրուկի ժամանակ ցանի էտապայնությունն այնքան լավ է արտահայտված, որ գրավում է հիվանդի և շրջապատի ուշադրությունը։ Առաջին օրը ցանավորվում է ականջախեցու հետին հատվածը, դեմքը, պարանոցը, կրծքավանդակի վերին հատվածը, երկրորդ օրը՝ իրանի մնացած մասերը, իսկ երրորդ օրը՝ վերջույթները։ Ցանն ունի հանգուցիկաբծավոր բնույթ, միաձուլվող է, մաշկը նրա տակ բորբոքված չէ։ Ցանային առաջնային էլեմենտը փափուկ, կարմրավուն հանգույցիկ է, մոտ 2 մմ տրամագծով, մաշկից քիչ բարձրացած, որը հետզհետե, ըստ Ն. Ֆիլատովի (1903 թ.), կարծես «նստում է» և նրա շուրջը առաջանում է վարդագույն պսակ՝ հանգույցիկը դարձնելով բիծ։ Այսպիսով ձևավորվում են, Ֆիլատովի խոսքերով ասած, վառ կարմիր, անհարթ եզրերով, ճաճանչաձև կամ կտրտված «հիասքանչ» կարմրուկային տարրերը։
Սովորաբար կարմրուկային ցանը վառ կարմիր է, լավ տեսանելի, առատ, ցանային տարրերն անընդհատ շատանում են, իսկ ցանից ազատ տեղամասերում մաշկը փոփոխված չէ։ Ցանը կարող է ուղեկցվել չափավոր քորով։
Պիգմենտացիայի շրջան
Պիգմենտացիայի շրջանը բնութագրում է ցանի անհետացմամբ, որը տեղի է ունենում նույն հաջորդականությամբ, ինչպես առաջացել էր՝ վերից վար, երեք օրվա ընթացքում ցանի հանգուցիկավոր բնույթը կորչում է, դառնում է մուգ կարմրաշագանակագույն՝ մանր թեփուկավոր թեփոտմամբ։ Սա բնութագրում է պիգմենտացիայի շրջանը, որպես էրիթրոցիտների դիաթեդեզ դեպի մաշկ և հեմոսիդերինի քայքայման հետևանք։ Պիգմենտացիան՝գունակավորումը, նույնպես էտապային է՝ նույն կարգով։ Առավել ցայտուն է պիգմենտացիան ցանավորման 2-3 օրը և պահպանվում է 1.5-3 շաբաթ։
Այսպիսով, կարմրուկին առավել բնորոշ է տենդը, ռինիտը, լարինգիտը, կոնյուկտիվիտը, Կոպլիկ-Բելսկու-Ֆիլատովի բծերը և էկզանթեման։
Որոշ հիվանդների մոտ կատարալ և ցանավորման շրջանում կարելի է տեսնել պարանոցային և հետին ծոծրակային ավշահանգույցների մեծացում, ինչպես նաև հեպատոսպլենոմեգալիա (լյարդի և փայծաղի մեծացում)։
Թոքերում՝ պերկուտոր հնչյունի տիմպանիկ երանգ, բազմաթիվ չոր և տարբեր տրամաչափի թաց խզզոցներ։
Աղեստամոքսային տրակտի կողմից՝ անոռեքսիա, սրտխառնոց, երբեմն փսխում և լուծ։ Լեզուն խոնավ է, պատված սպիտակ փառով, թքարտադրությունն ուժեղացած է։ Որովայնը փափուկ է, քիչ փքված, շոշափման ժամանակ՝ զգայուն։
Ծայրամասային արյան մեջ՝ լեյկոպենիա, բացարձակ և հարաբերական նեյտրոպենիա, հարաբերական լիմֆոցիտոզ, անէոզինոֆիլիա։ Հնարավոր է թրոմբոցիտոպենիա, ԷՆԱ-ն՝ նորմալ կամ քիչ արագացած, հեմոգլոբինը առանձնապես փոփոխված չէ։
Մեզում՝ չափավոր պրոտեինուրիա (սպիտամիզություն), էրիթրոցիտուրիա և լեյկոցիտուրիա, որը համապատասխանում է ինտոքսիկացիային։
Կլինիկական ձևերի դասակարգում
Տարբերում են՝
Ըստ ծանրության բաժանվում է 3 տեսակի՝ թեթև՛, միջին ծանրության, և ծանր'։
Տիպիկ ձևեր
Ներկայումս այս ձևերը հիմնականն են։ Բնորոշվում են ցիկլայնությամբ, շրջանների հաջորդական հերթափոխմամբ և ախտանիշների լրիվ դրսևորմամբ։
Ատիպիկ ձևեր
Ատիպիկ ձևերը (աբորտիվ, միտիգիրացված՝ թուլացված, ջնջված, անախտանիշ) հանդիպում են ավելի հազվադեպ՝ 5-7% դեպքերում։ Այս ձևերը հանդիպում են ինկուբացիոն շրջանում գամագլոբուլին, արյուն կամ արյան պրեպարատներ ստացածների մոտ։ Նման դեպքում ինկուբացիոն շրջանը երկարում է մինչև 21 օր, ախտանիշները ջնջվում են, որևէ փուլը կարող է բացակայել։ Ինտոքսիկացիան աննշան է, ցանավորման շրջանը՝ 1-2 օր։ Ցանը՝ մանր բծավոր է, էտապայնությունը՝ ջնջված։ Պիգմենտացիան կարճատև է։ Կոպլիկ-Բելսկու բծերը բացակայում են։
Աբորտիվ ձև
Աբորտիվ ձև (լատիներեն՝ abortus – ընդհատում բառից)։ Այս ձևը սկսվում է տիպիկ, բայց ցանի ի հայտ գալուց 1-2 օր առաջ կարծես «ընդհատվում» է։ Ցանը մանր է, ոչ առատ, տեղակայվում է միայն դեմքին և իրանին, պիգմենտացիան կարճատև է 1-3 օր։ Մարմնի ջերմաստիճանը բարձրանում է հիվանդության միայն առաջին օրը։
Միտիգիրացված կամ թուլացված ձև
Միտիգիրացված կարմրուկ (լատիներեն՝ mitis - թեթև բառից)։ Հանդիպում է պասիվ կանխարգելում ստացած մարդկանց մոտ (ինկուբացիոն շրջանում իմունոգլոբուլինի ներարկում)։ Նման ձևը կարող է զարգանալ այդ նույն շրջանում կարմրուկային պատվաստանյութ ստացածների մոտ։ Բնորոշվում է հիվանդության ողջ ընթացքի թեթևությամբ։
Հիվանդների շճաբանական հետազոտությունները ցույց են տվել գամմագլոբուլինային կանխարգելում ստացած երեխաների մոտ այս հիվանդությունը կարող է ընդունել ամենատարբեր ատիպիկ ձևեր՝ ջնջված և նույնիսկ ինապարանտ (անախտանիշ ձևեր)։ Վերջիններս ախտորոշումը հնարավոր է միայն կրկնակի շճաբանական հետազոտության միջոցով։
Ատիպիկ կարմրուկով կարող են հիվանդանալ այս կամ այն հիվանդության պատճառով պրեդնիզոլոն կամ այլ կորտիկոստերոիդ հորմոններ ստացած հիվանդները։ Նրանք բավական ծանր են տանում այս հիվանդությունը։
Բնածին կարմրուկային վարակ
Ժամանակակից պայմաններում, կապված կարմրուկի տարիքային աճի հետ, հղիների հիվանդացման հաճախականությունը մեծացել է։ Կարմրուկի նախա և հետծննդյան ախտորոշումը հիմնվում է մոր հիվանդության վրա։
Կարմրուկի ընթացքը կարող է լինել հարթ և բարդացված։ Հարթ ընթացքի դեպքում հիվանդության վերջին շրջանում մարմնի ջերմաստիճանը նորմալանում է, վերանում են բոլոր ախտանիշները։ Անհարթ կամ բարդացված ընթացքի դեպքում որպես բարդություն միանում է երկրորդային բակտերիային վարակը, բազմաթիվ քրոնիկ օջախներ ակտիվանում են և կախված նման բարդություններից, հիվանդության ելքը տարբեր է։
Բարդություններ
Կարմրուկային վարակին խիստ բնորոշ են բազմաթիվ ծանր բարդություններ, որոնք պայմանավորված են վիրուսի՝ էպիթելիոցիտների և ԿՆՀ-ի նկատմամբ ունեցած տրոպիզմով, ինչպես նաև նրա՝ տեղային և ընդհանուր իմունիտետն ընկճելու հատկությամբ։ Դեռ վաղուց Ֆիլատովը նշում էր, որ կարմրուկով հիվանդները մահանում են, որպես կանոն, նրա բարդություններից։ Վերջիններս հաճախ հանդիպում են վաղ մանկական հասակում, ինչը բացատրվում է այդ տարիքի երեխաների՝ երկրորդային վարակի նկատմամբ ունեցած գերզգայունությամբ, ուղեկցող հիպոտրոֆիայով, ռախիտով, արհետական սնուցմամբ և այլ ուղեկցող հիվանդություններով։
Բարդությունները կարող են լինել առաջնային (պայմանավորված կարմրուկային վիրուսով) և երկրորդային (երկրորդային բակտերիային ֆլորայի միացմամբ)։
Ըստ ժամկետների տարբերում են վաղ (կարմրուկի կատարալ և ցանավորման շրջանում) և ուշ (պիգմենտացիայի շրջանում) բարդություններ։
Բարդությունները կարելի է բաժանել ըստ ախտահարված օրգան-համակարգերի՝ շնչական (թոքաբորբեր, լարինգիտ, լարինգոտրախեիտ, բրոնխիտ, պլևրիտ), նյարդային (էնցեֆալիտներ, մենինգոէնցեֆալիտ, մենինգիտներ, պսիխոզներ), տեսողական (կոնյուկտիվիտ, բլեֆարիտ, կերատիտ, կերատոկոնյուկտիվիտ), մաշկային (պիոդերմիա, ֆլեգմոնա և այլն), լսողական (օտիտ, մաստոիդիտ), միզային ուղիների (ցիստիտ, պիելոնեֆրիտ) և այլն։
Կարմրուկի սուր, կատարալ շրջանում վերին շնչուղիների բարդություններ (լարինգիտ, լարինգոտրախեիտ, նազոֆարինգիտ և անգինաներ) են համարվում նրանց թարախային կամ թարախանեկրոտիկ բորբոքումները։ Ի տարբերություն սուր շրջանի, կարմրուկային ուշ բարդությունների մեջ են մտնում առաջացող ամենատարբեր, նույնիսկ՝ շատ թեթև և կարճատև բորբոքումները։
Կարմրուկային բարդությունները զարգանում են կարմրուկային հիմնական ախտանիշներին զուգընթաց (ինտոքսիկացիա, կատարալ երևույթներ, ցան և այլն, հիվանդության ծաղկման շրջանում հասնում են բուռն արտահայտվածության և հետզհետե թուլանում։
Թոքաբորբերը (կարմրուկային) համարվում են երեխաների մոտ հանդիպող ամենահաճախակի բարդությունները, բնորոշվում են ցայտուն ֆիզիկալ ախտանիշներով (պերկուտոր հնչյունի կարճացում, կոշտ շնչառություն, կոպիտ չոր ու թաց խզզոցներ և այլն)։ Սա հանդիսանում է այն հիմքը, որի վրա զարգանում են երկրորդային բակտերիալ թոքաբորբերը։ Հնարավոր է հետագա թարախակալում և թարախային պլևրիտների զարգացում։
Նյարդային բարդությունները բնորոշ են ավելի բարձր տարիքային խմբերին, ընթանում են շատ ծանր և տալիս մեծ մահացություն (մինչև 25%)։ Մնացորդային երևույթները դրսևորվում են պարեզներով, հիշողության և ինտելեկտի խանգարումներով, էպիլեպտանման նոպաներով։ Կարմրուկային մենինգիտը համարյա միշտ շճային է և ավարտվում է լրիվ առողջացմամբ։
Շատ վտանգավոր են կարմրուկի հետ համակցված վարակները, մասնավորապես՝ դիզենտերիան։
Ախտորոշում
Կարմրուկի ախտորոշման համար առավել մեծ նշանակություն է տրվում կլինիկո-համաճարակաբանական տվյալներին լաբորատորի համեմատությամբ։ Հիվանդության ծաղկման շրջանում ախտորոշումը մեծ դժվարություն չի հարուցում՝ բավական է մանրամասն անամնեզը և մանրակրկիտ զննումը։
Կատարալ շրջանում ուշադրություն է հրավիրվում ինտոքսիկացիայի նշաններին և աճող կատարալ երևույթներին։
Հիվանդության ախտորոշման մեջ որոշիչ նշանակություն ունի Կոպլիկ-Բելսկու-Ֆիլատովի բծերը, որոնք առաջանում են ցանի ի հայտ գալուց 1-2 օր առաջ։
Մեծ նշանակություն ունի ցանի էտապայնությունը՝ հետագա պիգմենտացիայով։
Կարմրուկի լաբորատոր ախտորոշման համար օգտագործվում են հեմատոլոգիական տվյալները, ցիտոսկոպիկ մեթոդը (քթի արտադրուկի բջջաբանական հետազոտություն), վիրուսաբանական մեթոդը, շճաբանական մեթոդը (յուրահատուկ հակամարմինների հայտնաբերումը)։
Ծայրամասային արյան մեջ առկա է լեյկոպենիան, նեյտրոֆիլների քչացումը, լիմֆոցիտոզը, մոնոցիտոպենիան և անէոզինոֆիլիան։ ԷՆԱ-ն չափավոր արագացած է։
Քթարտադրուկի բջջաբանական հետազոտությունը հայտնաբերում է կարմրուկին բնորոշ բազմակորիզ գիգանտ բջիջբեր։
Վիրուսաբանական մեթոդն ավելի հազվադեպ է օգտագործվում, քանի որ այն բավական բարդ ու երկարատև է։
Շճաբանական մեթոդներից լայն տարածում է ստացել հեմագլյուտինացիայի արգելակման և ուղղակի հեմագլյուտինացիայի ռեակցիան, որպես մատչելի և վստահելի մեթոդ։ Ախտորոշիչ է տիտրի քառակի և ավելի անգամ աճը։
Բուժում
Պատճառագիտական բուժում չկա։ Հակակարմրուկային իմունոգլոբուլինն ունի միայն կանխարգելիչ ազդեցություն։ Կարմրուկի կլինիկական արտահայտման ժամանակ այն լրիվ անարդյունավետ է։
Չբարդացված դեպքերում հիվանդները բուժվում են տանը։ Ցուցված է անկողնային ռեժիմ, խնայող դիետա, առատ հեղուկներ, պոլիվիտամինային բուժում։ Բերանի խոռոչի (ողողումներ եռացրած ջրով կամ 2% նատրիումի հիդրոկարբոնատի լուծույթով) և աչքերի (մթնեցրած լուսային ռեժիմ, 20% ալբուցիդի լուծույթի 3-4 անգամ կաթեցում) մշակումը պարտադիր է։
Հոսպիտալացման են ենթակա բարդացած կարմրուկով հիվանդները և համաՃարակային ցուցումով հիվանդները (փակ կոլեկտիվից)։
Կարմրուկի ելքը հիմնականում բարենպաստ է, իսկ նյարդային և այլ բարդությունների դեպքում խիստ լուրջ (մենինգոէնցեֆալիտներ և էնցեֆալիտներ)։
Կանխարգելումը
Ոչ յուրահատուկ կանխարգելումն ներառում է հիվանդների վաղ հայտնաբերումը և մեկուսացումը, կոնտակտավորների հսկողությունը։ Հիվանդներին մեկուսացնում են հիվանդության սկզբից մինչև 5-րդ օրը, իսկ թոքաբորբերով բարդացման դեպքում՝ մինչև 10-րդ օրը։
Ընթացիկ և եզրափակիչ ախտահանում չի անցկացվում՝ հաշվի առնելով հարուցչի անկայունությունն արտաքին միջավայրում։ Սենյակը, ուր պառկած է եղել հիվանդը, օդափոխում են 35-40 րոպե։ Կոնտակտավոր երեխաներին մեկուսացնում են 17 օր (եթե չեն ստացել իմունոգլոբուլին) կամ 21 օր (եթե ստացել են պասիվ իմունիզացիա)։
3-12 ամսական կարմրուկով հիվանդի հետ շփված բոլոր երեխաներին շփման առաջին հինգ օրում նորմալ մարդկային հակակարմրուկային իմունոգլոբուլին։ 12 ամսական և բարձր տարիքի շփված (կարմրուկով հիվանդի հետ) երեխաները ենթակա են ակտիվ իմունիզացիայի (պատվաստման)։ Եթե կան պատվաստման հակացուցումներ, միայն այդ դեպքում է նշանակվում իմունոգլոբուլին։
Ակտիվ իմունիզացիան անց է կացվում կենդանի կարմրուկային պատվաստանյութով։ Հակակարմրուկային պատվաստումը պլանային ձևով կատարվում է 12 ամսական հասակում միանվագ, ենթամաշկային ճանապարհով։ Հետպատվաստային ռեակցիաներով երեխաները շրջապատի համար վտանգ չեն ներկայացնում։ Հետպատվաստային իմունիտետը կայուն է 95-98% դեպքերում։ Ռեվակցինացիան անց է կացվում 6 տարեկան հասակում։
Հղումներ
Կատեգորիա:Վարակիչ հիվանդություններ
Ցելսիուսի սանդղակ
Ցելսիուսի սանդղակ, ջերմաստիճանային երեք հիմնական սանդղակներից մեկն է։ Մյուս երկուսն են՝ Կելվինի սանդղակը և Ֆարենհայտի սանդղակը։
Պատմություն
Մշակել է 1742 թ. շվեդ աստղագետ և երկրաբան Անդերս Ցելսիուսը (1701—1744)։ Ցելսիուսի ստեղծած սանդղակով որպես զրո ընդունված է եղել ջրի եռման կետը, իսկ 100°-ը համապատասխանել է սառույցի հալման կամ ջրի սառեցման կետին։ Ավելի ուշ, արդեն Ցելսիուսի մահից հետո նրա համերկրացիներ բուսաբան Կարլ Լինեուսը և աստղագետ Մորտեն Շտրեմերը սկսեցին կիրառել այդ սանդղակը շրջված տեսքով, ինչպես որ արվում է մինչև հիմա։ Ըստ դրա, 0°-ը սառույցի հալման, իսկ 100°-ը՝ ջրի եռման ջերմաստիճաններն են նորմալ մթնոլորտային ճնշման պայմաններում։
Ցելսիուսի աստիճանը (նշանակումը՝ °C ) Ցելսիուսի սանդղակի չափման միավորն է, Միավորների միջազգային համակարգում օգտագործվում է քելվինի հետ միասին։
Մյուս սանդղակների հետ ունեցած կապը
Ֆարենհայթի և Կելվինի սանդղակների հետ ունեցած կապն արտահայտվում է հետևյալ բանաձևերով՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ջերմաստիճանի չափման միավորներ Կատեգորիա:Միավորների միջազգային համակարգ
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Խրխափոր)
Խրխափորի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի, գտնվում է Շահումյանի շրջանի Խարխափուտ գյուղում։ Ադրբեջանի կողմից Շահումյանի շրջանը 1992 թվականին բռնազավթվելուց հետո եկեղեցին գտնվում է Ադրբեջանի հսկողության տակ։
Պատմություն
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին քարաշեն, եռանավ բազիլիկ շինություն է, այն կառուցվել է 19-րդ դարի վերջերին։
1894 թվականին եկեղեցու շինարարական աշխատանքները դեռ ընթացքի մեջ են եղել՝
Նույն թվականին թերթը նշել է, որ՝
Շինարարություն
Եկեղեցու հարավային մուտքից վեր փորագրված է 1873 թվական։ Եկեղեցու շինարարական աշխատանքները փաստացի ավարտվել են միայն 1899 թվականին, ուստի 1873 թվականը շինարարության ավարտի թվական չի կարող համարվել։ Նույն թվականը նաև հիմնադրման թվական չի կարող լինել, քանի որ եկեղեցու կառուցումը սկսվել է 1880-ական թվականների վերջերին։ Բացի այդ Նոր Խրխափորը հիմնվել է 1880-ական թվականների կեսերին և դրանից 10 տարի առաջ ամայի վայրում դժվար կառուցված լիներ եկեղեցի։ 1890-ական թվականներին կիսաշեն եկեղեցում պահվել է մի գրչագիր փոքրիկ ավետարան, որի ստացողները եղել են «Շիրվանայ հինղարացի Մելքումն և եղբարաք Ապրիսն, Փիրպուտաղն»
1828 թվականին եկեղեցին փակվել է և սկսվել է նրա օգտագործումն այլ նպատակների համար։
Արտաքին աղբյուրներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խարխափուտ Կատեգորիա:Արցախի Հայ Առաքելական գործող եկեղեցիներ և վանքեր
Ժամանակաբաշխում
Հաշվարկներում ժամանակաբաշխումը մի քանի օգտագործողների միջև հաշվողական ռեսուրսների միաժամանակ բաշխումն է բազմածրագրավորման և բազմախնդրության միջոցով ։ Դրա ներկայացումը 1960-ականներին և որպես հաշվարկման մշտական մոդելի հզորացում 1970-ականներին հաշվարկման պատմության մեջ մեծագույն տեխնոլոգիական վերելք էր։ Թույլ տալով մի քանի օգտագործողների համաժամանակյա օգտագործել միևնույն համակարգիչը` ժամանակաբաշխումը կտրականապես իջեցրեց հաշվարկային կարողությունների գները և հնարավոր դարձրեց անհատներին և կազմակերպություններին օգտագործել համակարգիչ` առանց ձեռքի տակ ունենալու այն ։
Փաթեթային վերամշակում
Վաղ համակարգիչներ չափազանց թարկարժեք սարքեր էին և չափազանց դանդաղ էին աշխատում նոր մոդելների համեմատությամբ։ Մեքենաներ սովորաբար հատուկ առաջադրանքների հաջորդականություն կատարելու համար էին ստեղծված և աշխատում էին ղեկավարման վահանակի միջոցով։ Օպերատորը ձեռքով մտնում էր ծրագրեր անջատիչների միջոցով, որպեսզի բեռնեն և աշխատեցնեն ծրագրաշարերը։ Այս ծրագրերը կարող էին խլել ժամեր, անգամ շաբաթներ աշխատելու համար։ Ինչքան համակարգիչների գործարկման արագությունը աճեց, աշխատաժամանակը նազեց, անհանգստության պատճառ էր մնում հաջորդ ծրագիրը սկսելու համար օգտագործող ժամանակը։ Զարգացան փաթեթային վերամշակման մեթոդները, որպեսզի նվազեցնեն անցման համար օգտագործվող ժամանակը` ծրագրերը հերթի մեջ գցելով այնպես, որ մեկը սկսեր աշխատանքը մյուսի ավարտելուն պես։
Օգտագործողին համակարգիչը ուղղակիորեն օգտագործելու հնարավորություն տալու այլընտրանքը այնքան թանկ էր, որ չէր էլ քննարկվում։ Սա այն պատճառով էր, որ օգտագործողը կարող էր երկար ժամանակ կոդ մուտք անել, որի ընթացքում համակարգիչն անգործ էր մնում։ Այս իրավիճակը սահմանափակում էր այն կազմակերպությունների ինտերակտիվ զարգացումը, որոնք կարող էին իրենց թույլ տալ վատնել հաշվարկային ցիկլերը. սա հատկապես համալսարաններին է վերաբերում։
Ժամանակաբաշխում
Ժամանակաբաշխման գաղափարը ծագել է այն գիտակցությունից, որ մինչդեռ ցանկացած օգտագործող համակարգիչը արդյունավետ է օգտագործում, մյուսները հնարավոր է, որ ինչ-որ բան այն չեն անում։ Սա փոխգործակցության օրինակ էր։ Սովորաբար երբ առանձին օգտագործող դիմում էր ինչ-որ ինֆորմացիայի, հնարավոր էր` դադարներ առաջանան, և մի խումբ օգտագործողների միաժամանակ մուտքը կարող էր լցնել այդ դադարը ոչ անհրաժեշտ ինֆորմացիայով։ Եթե տրված լիներ օգտագործողների օպտիմալ քանակ, ընդհանուր գործընթացը շատ արդյունավետ կկազմակերպվեր։ Նման մեխանիմով ժամանակի փոքր դադարները կարող էին տրամադրվել մյուս օգտագործողներին։
Այս գաղափարը առաջին անգամ նկարագրվել է 1954 թվականին MIT-ի ամառային դասընթացների ժամանակ Ջոն Բաքուսի կողմից ։ Հետագայում Բոբ Բեմերը իր` Automatic Control Magazine-ում տպված «Ինչպես դիտարկել համակարգիչը» հոդվածում խոսել է այդ մասին ։ 1958-ին տպագրված թերթում Վ. Ֆ. Բաուերը գրում է. «Համակարգիչները պետք է մի քանի խնդիրներ միաժամանակ լուծեն։ Բոլոր կազմակերպությունները պետք է ներածման-արտածման համակարգեր տեղադրեն իրենց տարածքներում և ժամանակ գնեն համակարգչում ճիշտ այնպես, ինչպես ցանկացած տնային տնտեսություն էլեկտրաէներգիա կամ ջուր է գնում համապատասխան ընկերություններից»։
Այսպիսի համակարգ իրականացնելը այնքան էլ հեշտ խնդիր չէր։ Վաղ համակարգերի համար փաթեթային վերամշակումը արդյունավետ մեթոդոլոգիական արգացում էր։ Քանի որ համակարգիչները դեռևս միայն մեկ ծրագիր էին իրականացնում տրված ժամանակում, հիմնական փոփոխությունը եղավ կատարվող ծրագրի և հաջորդ ծրագրի միջև ընկած ժամանակը։ Մի քանի օգտագործողներին միաժամանակ հնարավորություն տալը լրիվ այլ գաղափար էր։ Մեքենայում պետք է պահվեր յուրաքանչյուր օգտագործողի վիճակը, այնուհետև արագորեն փոխվեր։ Սրանով համակարգչային նոր ցիկլեր կառաջանային, իսկ դանդաղագործ մեքենաներում սա լուրջ անհանգստություն էր։ Այնուամենայնիվ, ինչքան համակարգիչները արագությամբ զարգացան, և մեծացավ հիմնական հիշողությունը, որում օգտագործողների վիճակն էր պահվում, ժամանակաբաշխման գաղափար աստիճանաբար և հարաբերականորեն զարգացավ։
Առաջին նախագիծը, որ իրականացնում էր ժամանակաբաշխ համակարգ, MIT-ում նախաձեռնել է Ջոն ՄաքՔարթին 1959-ին։ Այն նախագծված էր IBM 704-ի վրա, իսկ հետագայում լրացուցիչ փոփոխությունների արդյունքում ստեղծվեց IBM 709-ը, որը ժամանակաբաշխման համար բավականաչափ հզորություն ունեցող առաջին համակարգիչներից էր։ Նախագծի արդյունքներից էր Compatible Time-Sharing System-ը կամ CTSS-ը, որը ցուցադրվեց 1961-ի նոյեմբերին։ CTSS-ը առաջին ժամանակաբաշխ համակարգն էր, որ գործածության մեջ մնաց մինչև 1973 թվականը։ Առաջին ցուցադրված ժամանակաբաշխ համակարգերից էր PLATO II-ը, որը ստեղծվել էր 1961-ին Դոնալդ Բիթզերի կողմից։ Բայց սա հատուկնպատակային համակարգ էր։ Բիթերը երկար ժամանակ ասել է, որ PLATO նախագիծը կստանար ժամանակաբաշխման արտոնագիր, եթե միայն Իլինոյսի համալսարանը չկորցներ 2 տարվա արտոնագիրը։ JOSS- ը սկսել է ժամանակաբաշխման ծառայությունը 1964 թվականի հունվարին։
Առևտրային լուրջ հաջողություններ ունեցող առաջին ժամանակաբաշխ համակարգը Dartmouth-ն էր։
Զարգացում
Ուշ 1960-ականների և 1970-ականների ընթացքում համակարգչային տերմինալները բազմակողմանիորեն համալրվեցին մեծ կամակերպչական հիմնամասային համակարգիչներով, որտեղ շատ իրականացումներում անընդեմջ հարցվում էր` տեսնելու, թե որևէ լրացուցիչ ինֆորմացիա հասանելի է, կամ որևէ գործողության համար դիմում եղել է օգտագործողների կողմից։ Հետագայում տեխնոլոգիաները փոխկապակցված էին ընդմիջման պայմաններով, և նրանցից ոմանք օգտագործում էին զուգահեռ տվյալների փոխանցման տեխնոլոգիաները, ինչպիսին է IEEE 488 ստանդարտը։ Ընդհանուր առմամբ, համակարգչային տերմինալները օգտագործվել են համակցված հատկությունների վրա, ճիշտ այնպես, ինչպես սեղանի համակարգիչները կամ անձնական համակարգիչները։ Անհատական համակարգիչների վաղ օրերին շատերը, իրականում, օգտագործվում էին որպես ժամանակակից համակարգերի համար խելացի տերմինալներ։
Dartmouth ժամանակաբաշխ համակարգի ստեղծողը 1968-ին ասել է. «արձագանքման համար օգտագործվող 10 վայրկյանից ավելի ցանկացած ժամանակը ավերում է սեփական համակարգիչ ունենալու երաանքը» ։ Եվ հակառակը` ժամանակաբաշխ համակարգի օգտագործողները կարծում էին, որ իրենց տերմինալը համակարգիչն է ։ 1980-ականներին միկրոհաշվարկման զարգացմանը զուգընթաց` ժամանակաբաշխումը ստվերվեց, քանի որ միկրոպրոցեսրները բավական էժան էին, և յուրաքանչյուրը կարող էր օգտագործել CPU-ի ժամանակը իր կարիքների համար, անգամ եթե անգործության մեջ է։ Այնուամենայնիվ, համացանցը ժամանակաբաշխման ընդհանուր գաղափարը նորից արդիական դարձրեց։ Թանկարժեք կորպորատիվ սերվերները, որոնք միլիոններ արժեն, կարող են ընդունել հազարավոր հաճախորդներ, որոնք կիսում են ընդհանուր ռեսուրս։ Վաղ շրջանի հաջորդական տերմինալներով վեբ կայքերը հիմնականում լինում են գործունեության մեջ, որին հետևում է անգործության շրջանը։ Այս «պայթող» բնույթը թույլատրում է, որ ծառայությունը օգտագործվի միաժամանակ մի քանի հաճախորդների կողմից` սովորաբար առանց կանխատեսված հաղորդակցման ուշացումների, մինչև սերվերները չափազանց զբաղված չլինեն։
Ժամանակաբաշխումը որպես բիզնես
1960-ականներին մի շարք ընկերություններ սկսեցին մատուցել ժամանակաբաշխման ծառայություններ` որպես ծառայողական գրասենյակներ։ Վաղ շրջանի համակարգերը օգտագործում էին Model 33 KSR, ASR, Teletype Model 35 KSR կամ ASR մեքենաներ ASCII միջավայրերում և IBM ընտրովի գրելու հիմքով տերմինալներ (հատկապես` IBM 2741)` երկու տարբեր յոթբիթանի կոդերով ։ Նրանք միանում էին կենտրոնական համակարգչին Bell 103A մոդեմի միջոցով կամ մի քանի միակցված մոդեմների միջոցով, որոնք կարող էին վայրկյանում 10–15 սիմվոլի հետ աշխատել։ Ավելի ուշ համակարգերում տերմինալներն ու մոդեմները սատարում էին վայրկյանում 30–120 սիմվոլ։ Ժամանակաբաշխման համակարգը պետք է ապահովեր ամբողջովին գործուն միջավայր, ներառյալ ծրագրավորման լեզուների տարբեր պրոցեսրներ, տարբեր ծրագրային համալիրներ, ֆայլերի պահեստներ, անգվածային տպագրություն և ոչ առցանց պահեստավորում։ Օգտագործողները վճարում էին տերմինալների համար, առանձին վճար կար միանալու յուրաքանչյուր ժամի համար, CPU-ի ժամանակի համար և սկավառակի պարունակության յուրաքանչյուր ամսվա սպառած կիլոբայթերի համար։
Համընդհանուր օգտագործվող ժամանակաբաշխ համակարգերից են SDS 940-ը, PDP-10-ը և IBM 360-ը։ Ծառայություններ մատուցող ընկերություններից են GE's GEISCO-ը, IBM-ի մասնաճյուղ համարվող The Service Bureau Corporation-ը, Tymshare-ը (1966-ին է հիմնադրվել), National CSS (հիմնադրվել է 1967-ին), Bolt-ը, Beranek-ը և Newman-ը (BBN): Մինչև 1968 թվական, միայն US National Institutes of Health (NIH)-ին սատարող 32 այդպիսի ծառայություններ կային ։ Auerbach Guide to Timesharing-ը (1973) lists ցուցակով ներկայացնում է ժամանակաբաշխում օգտագործող իրարից 125 տարբեր նծառայություններ`այնպիսի գործիքներ օգտագործող, ինչպիսին են Burroughs-ը, CDC-ը, DEC-ը, HP-ն, Honeywell-ը, IBM-ը, RCA-ը, Univac-ը, and XDS-ը ։
Վայրիվերումներ
1975-ին խոսվում էր` սուպեր-մինի համակարգիչների հսկայածավալ արտադրությունը օգտագործում էր ժամանակաբաշխում։ Ինչ վերաբերում է DEC-երին` մի ժամանակ IBM-ից հետո երկրորդ խոշորագույն համակարգչային ընկերությանը, նրանց PDP-10—ը և IBM-ի 360/67-ը լայնորեն կիրառվում էին կոմերցիոն ժամանակաբաշխ ծառայություններից, ինչպիսին են CompuServe-ը, On-Line Systems-ը (OLS) և Rapidata-ն։
Rapidat-ն` որպես օրինակ
Չնայած ժամանակաբաշխման շատ ծառայություններ փակվեցին, Rapidata-ն մնաց և դարձավ National Data Corporation-ի մի մասը ։ 1982-ին բավականին հետաքրքրություն կար նրա վերաբերյալ։ Անգամ նրանից ստացվող եկամուտների` 66% կրճատվելու և National Data-ի կողմից սեփական խնդիրները մշակելու դեպքում էլ քայլեր էին արվում այս ժամանակաբաշխման բիզնեսը պահելու համար   ։
Համակարգչային սպասարկման ծրագիր
1964-ին ստեղծվելով` Multics օպերացիոն համակարգը նախագծված էր որպես հաշվարկային սպասարկող ծրագիր`մոդելավորված էլեկտրոնային կամ հեռախոսային ծրգրերի վրա։ 1970-ական թվականներին Թեդ Նելսոնի օրիգինալ «Xanadu» հիպերտեքստային պահոցը նախատեսված էր որպես այդպիսի ծառայություն։ Թվում էր, թե համակարգչային արդյունաբերությունը աճել է, երբ հաշվապահական ռեսուրսների նման համախմբումը չի հանդիսանա որպես ժամանակաբաշխ համակարգ։ 1990-ական թվականներին գաղափարը, սակայն, վերափոխվեց որոշ ամպային հաշվարկների։
Անվտանգություն
Համակարգչային անվտանգության վերաբերյալ առաջին միջազգային համաժողովը անցկացվել է 1971-ին Լոնդոնում և հիմնականում անցկացվում էր ժամանակաբաշխման արտադրության և իր հաճախորդների համար։
Նշանավոր ժամանակաբաշխ համակարգեր
Վաղ շրջանի կարևորագույն համակարգերը․
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Տեխնոլոգիաներ օպերացիոն համակարգերում Կատեգորիա:Օպերացիոն համակարգեր Կատեգորիա:Մարդ–համակարգիչ փոխազդեցություն
Տեկորի տաճար
Տեկորի տաճար, գմբեթավոր բազիլիկ տիպին պատկանող եկեղեցի Շիրակ գավառի համանուն գյուղում Ախուրյանի վտակի աջ ափին՝ այժմ Թուրքիայի Կարսի մարզի Դիգոր քաղաքում, Անիից 20 կմ հարավ-արևմուտք։ Այժմ ամբողջովին ավերված է։ Ըստ շինարարական արձանագրության՝ Տեկորի Ս. Երրորդություն վանքի եկեղեցին կառուցվել է 5-րդ դարի վերջին քառորդում Սահակ Կամսարականի կողմից։ Այն որպես Ս. Սարգսի վկայարան հիմնադրել են կաթողիկոս Հովհաննես Ա Մանդակունին, Արշակունյաց Հովհաննես եպիսկոպոսը՝ վանքի երեց Տայրոնի, Մանան Հազարապետի և Ուրան Հոռոմի մասնակցությամբ։ Տեկորի Ս. Երրորդություն վանքի այս արձանագրությունները մեզ հասած հայերեն ամենահին գրությունն է և պատկերացում է տալիս մեսրոպյան այբուբենի նախնական տարաձևերի մասին։ Տաճարը վկայությունների մեջ հանդիպում է նաև սուրբ Սարգսի և սուրբ Երրորդություն անվանումներով ։
Կառուցում
Սկզբնապես (12-13 շարք) Տեկորի Ս. Երրորդություն վանքի եկեղեցին կառուցվել է վարդագույն տուֆով՝ որպես եռանավ բազիլիկ։ Շինարարությունն ընդհատվել է 481-484-ին (կապված Պարսկաստանի տիրապետության դեմ հայերի համաժողովրդական ապստամբության հետ) և շարունակվել սպիտակավուն տուֆով՝ եկեղեցուն տալով քառամույթ գմբեթավոր հորինվածք, որի շնորհիվ այն քրիստոնեական ճարտարապետության մեջ տվյալ տիպի հնագույն թվագրված կառույցն է։ Դեռևս կանգուն վիճակում հանգամանորեն հետազոտվել է ճարտարապետ Թորոս Թորամանյանի կողմից 20-րդ դարի սկզբում։
Ըստ Թորոս Թորամանյանի հետազոտության՝ Հայաստանի մեջ, նախաքրիստոնեական դարերից մինչև քրիստոնեության15-րդ դարը, տաճարը ենթարկվել է ճարտարապետական արվեստի չորս վերածնության, որոնց առաջինը, կիկլոպյան պատերից հետո 4-րդ և 5-րդ դարերի մեջ է տեղի ունեցել, որիօրինակն է 5-րդ դարի Տեկորի հուշարձանը։ Թեև ապացույցներ կան, որ շենքը գոյություն ուներ նախքան 5-րդ դարը, 5-րդ դարում, ենթադրաբար քրիստոնեական տաճարի վերածվելիս ստացել է ներկա ձևի գլխավոր մասը (ինչպես նույնը պատահել է Երերույքի տաճարում)։ Շենքի թե՛ ներքին և թե՛ արտաքին ճակատների վրա կան անվիճելի ապացույցներ, որ 10-11-րդ դարերում նոր վերանորոգման հետևանքով, այդ դարերի ճարտարապետական արվեստի կնիքը դրվել է նոր կատարված վերանոնորոգումներում։
Տաճարի կառուցման որևէ թվական չկա շենքի վրա, միայն կառուցող Սահակ Կամսարականի և նման հիշատակված անունները, Հայր Ալիշանի քննությամբ 5-րդ դարի են։ Բացի արձանագրության մեջ հիշված 5-րդ դարի անունները, ճարտարապետական և շինարարական ոճերի քննությունը ևս այս շենքը տանում է մինչև 5-րդ դար ։
Կառուցվածք
Տեկորի Ս. Երրորդություն վանքի եկեղեցին բարձրացել է բազմաստիճան որմնախարսխի վրա, ունեցել է բարձր որմնասյուներ։ Հզոր մույթերի վրա բարձրացել է խորանարդաձև գմբեթը, որը հայկական ճարտարապետության մեջ մեզ հայտնի ամենավաղ քարե գմբեթն է և իր ձևով՝ միակը։ Հարուստ հարդարանք են ունեցել արտաքին ճակատները, սյունասրահների որմնասյուները, շքամուտքերը, լուսամուտների պսակները։ Գերակշռել են ականթի, խաղողի որթատունկի և ողկույզների քանդակնեը, ոճավորված զարդաձևերը, որոնցից մի քանիսն առաջին անգամ են հանդես եկել հայկական արվեստում։ Արևմտյան ճակատի հաևթության մեջ, խաչաձև լուսամուտների երկու կողմերում, քանդակված են եղել երկու կիսանդրի, վերևում՝ գավաթի մեջ դրված խաղողի ողկույզ կտցահարող զույգ սիրամարգեր։ Խորանը ծածկված է եղել որմնանկարներով։
Տաճարը տեղադրված է եղել բոլոր կողմերից ինը աստիճաններով շրջապատված հիմնահարթակի վրա։ Տաճարի ճարտարապետական մանրամասները բնորոշ էին հնավանդ ձևերով ու ինքնատիպությամբ։
10-11-րդ դարերում, երբ Բագրատունի թագուհիները նորոգել են այս շենքը, գլխավոր աշխատանքը կատարել են հյուսիսային պատի վրա արտաքուստ բոլորովին նոր քարեր շարելով։ Առաջ, երբ տանիքը պարզ էր, արևելյան և արևմտյան կողմի ֆրոնտոններ ուներ, և ֆրոնտոնների թեքումի համեմատ երկու կողմից վայրահակ տանիք ուներ, Բագրատունիները կառուցել են ֆրոնտոններ թե հյուսիսային և թե հարավային կողմում, որից առաջացել են անհամաչափություններ, սակայն հանուն սկզբունքի այդ անհամաչափություններին հանդուրժել են կտուրին իրենց ուզած ձևը տալու համար։
Ենթադրաբար առաջին անգամ Հայաստանում գմբեթ կառուցվում է հենց այս շենքի վրա, որը չափազանց տարօրինակ կերպով կազմվում է գմբեթի ներսում վայրահակ պատերով ձևավորված, վրան մի գտակով ծածկված, իսկ արտաքուստ բոլորովին քառակուսի։
Այս գմբեթը հարմարեցնելու համար հարկ եղավ ներքին փոփոխությսւններ կատարել, սյուներից տաշելով և կամ ավելացնելով ներքին սյուների հաստությունները, հնարավոր է եղած գմբեթի համապատասխան խարիսխներ պատրաստել։ Նաև, նախքան 10-րդ դարը, երբ շենքերը ծածկված են եղել կղմինդրով, այս տաճարի 10-11 դարերի քարյա ծածկույթներից ներքև շաղախի մեջ երևում են կղմինդրի բեկորներ, որոնք ոչ մի կասկած չեն թողնում, որ այս շենքը այնչափ հին է, որ պատկանում է 5-7-րդ դարաշրջաններին, ուր սովորական էր շենքի տանիքը ծածկել թրծած կղմինդրով։
Ներսը, արևմտյան կողմի հյուսիսից դեպի հարավ, մայր գմբեթակիր սյուները կապելու համար ձգված աղեղը, ինչպես երևում է, հնացած և վնասված էր, վերջին վերանորոգման ժամանակ աղեղը նորոգել են ։
Բերդ
Ամրոցի ներսում շինության հետքեր չեն մնացել և, կարևորությունը կորցրել է դեռ Բագրատունիների օրոք, որովհետև տաճարին հարավային կողմում գտնված գերեզմանատունը, որի մեջ մինչև (ՆԾԹ) 1010 թվականի խաչքար և ուրիշ ժամանակակից թվականներով տապանաքարեր կան, գրավել է ճանապարհի մի կարևոր մասը, որով ճանապարհն անգործածելի է դարձել ։
Եկեղեցու ավերումը
Հայտնի է Տեկորի Ս. Երրորդություն վանքի վանահայր Հովհաննեսը, որին 724 թվականին կաթողիկոս Հովհաննես Գ Օձնեցին մեղադրել է դավանաբանական մոլորությունների մեջ։ 10-րդ դ. նորոգվել է եկեղեցու գմբեթի վեղարը, նախկին կղմինդրե ծածկը փոխարինվել է քարե սալերով, նեղացվել են ճակատների լուսամուտները։ Ըստ պատերի փորագրված արձանագրությունների՝ 971-ին Խոսրովանույշ թագուհին ազատել է Տեկորը հարկերից, 999-ին վանքը ստացել է նվիրատվություններ, 1008-ին Կատրանիդե թագուհին ազատել է Տեկորը «քուստակ» հարկից, 1014-ին և 1018-ին հաստատվել է Տեկորի ապահարկությունը, 1042-ին Գրիգոր Մագիստրոս Պահլավունու դուստրը ազատել է Տեկորը հարկից։
Տեկորի Ս. Երրորդություն վանքի եկեղեցու քառամույթ գմբեթավոր բազիլիկ հորինվածքը հետագայում նախատիպ է ծառայել Հայաստանի 6-17-րդ դդ. բազմաթիվ եկեղեցիների համար, իսկ 9-11-րդ դդ. անցել է Բյուզանդիա ու լայն տարածում ստացել ուղղափառ (օրթոդոքս) երկրներում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:5-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ Կատեգորիա:Հայկական առաքելական գոյություն չունեցող վանքեր և եկեղեցիներ (Թուրքիա) Կատեգորիա:Հայկական քրիստոնեական տաճարներ Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական կառույցներ Կատեգորիա:Թուրքիայի ավերված շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Թուրքիայի հայ առաքելական եկեղեցիներ Կատեգորիա:Թուրքիայի ավերված եկեղեցիներ
Շաքարավազ
Շաքարավազ, ընդունված է առևտրում անվանել սախարոզ, որպես «շաքար»։ Շաքարավազը ստացվում է շաքարազգի մշակաբույսերի՝ հիմնականում շաքարի ճակնդեղի և շաքարեղեգի մշակման արդյունքում։
Կատեգորիա:Խոհարարություն
536
Մահեր
Կատեգորիա:536 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Բեխովո (գյուղ, Ռոսլավլսկի շրջան)
Բեխովո (Бехово), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռոսլավլսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 79 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռոսլավլսկի շրջանի բնակավայրեր
Դելվինայի շրջան
Դելվինայի շրջան (Rrethi i Delvinës), շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչատարածքային միավոր Ալբանիայի Հանրապետությունում ։ Գտնվում է երկրի հարավում։ Հանդիսանում է Վլյորայի գավառի երեք շրջաններից մեկը։
Վարչական կենտրոնն Դելվինա քաղաքն է։ 2010 թվականի տվյալներով բնակչությունը կազմել է 11,985 մարդ, բնակչության զգալի մասն հույներ էն։ Քաղաքն ու շրջակա ավանները կազմում են 348 քառ.կմ տարածք։
Բնակչություն
Դելվինայի շրջանն առավել քիչ բնակցված շրջաներից է Ալբանիայում։ Ըստ 2010 թվականի տվյալներով շրջանի բնակչությունն կազմում է 11,985 մարդ, բնակչության զգալի մասն էն կազմում հույներն։ Շատ հույներ և ալբանացիներ գաղթել են երկրի փլուզումից հետո հիմնականում երիտասարդներ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ալբանիայի շրջաններ Կատեգորիա:Դելվինայի շրջան
Չերնետչինա (գյուղ, Ախտիրկայի շրջան)
Չերնետչինա (Чернеччина), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Ախտիրկայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Չերնետչինա գյուղում բնակվում էր 1 746 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Ախտիրկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Թոմազո Կամպանելա
Թոմազո Կամպանելլա (Tommaso Campanella, ավազանի անունը՝ Ջովանի Դոմենիկո, ), իտալացի փիլիսոփա, բանաստեղծ, քաղաքական գործիչ, կոմունիստական ուտոպիայի ստեղծող։ 1582 թվականից՝ դոմինիկյան վանական։
Տելեզիոյի բնափիլիսոփայության պաշտպանության («Փիլիսոփայություն, ապացուցված զգայություններով», 1591), սխոլաստիկայի քննադատության, ազատամտական հայացքների համար ենթարկվել է ինկվիզիցիայի հետապնդմանը։
1598-1599 թվականներին Կալաբրիայում գլխավորել է իսպանական տիրապետության դեմ դավադրությունը։ 1602 թվականին դատապարտվել է ցմահ բանտարկության։ Մոտ 27-ամյա բանտարկության ընթացքում ստեղծել է փիլիսոփայական, քաղաքական, աստղաբաշխական, բժշկական երկեր։
Կամպանելլա պաշտպանել է փորձնական ճանաչողության անհրաժեշտությունը և զարգացրել «երկակի» հայտնության (Բնության և Սուրբ գրքի) մասին ուսմունքը։ Պաշտպանելով Գալիլեո Գալիլեյին՝ Կամպանելլա չի ընդունել Տիեզերքի անվերջության մասին ուսմունքը, ենթադրելով, սակայն, բազմաթիվ աշխարհների գոյությունը։
Կամպանելլայի կոմունիստական ուտոպիան համընդհանուր սոցիալական վերափոխման ծրագիր է սեփականության հանրայնությամբ («Արևի քաղաք», գրել է 1602 թվականին, լատիներեն թարգմանված հրատարակչություն՝ 1622 թվական, հայերեն հրատարակչություն՝ 1969 թվական), համաշխարհային աստվածապետության շրջանակներում։ Կամպանելլայի իդեալական կոմունիստական համայնքում վերացված է սեփականությունը և ընտանիքը, երեխաներին դաստիարակում է պետությունը, բարձր արտադրողականության և աշխատանքի մեքենայացման շնորհիվ աշխատանքային օրը կրճատվել է 4 ժամով, աշխատանքը պատվավոր է և հավասարապես պարտադիր բոլորի համար։ Մեծ ուշադրություն է դարձվում գիտության, լուսավորության և աշխատանքային դաստիարակության զարգացմանը։ Կոմունիստական համայնքը ղեկավարում է գիտնական քրմերի կաստան։
Կամպանելլան գրել է կանցոններ, մադրիգալներ, սոնետներ։
Գրեյ (չափման միավոր)
Գրեյ (նշանակումը՝ Գր, Gy), իոնացնող ճառագայթման կլանված չափաբաժնի չափման միավոր Միավորների միջազգային համակարգում։
Թոմազո Կամպանելա
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալացի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Իտալացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:17-րդ դարի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Գիտաֆանտաստիկ գրողներ
Գրեյ (չափման միավոր)
Չափման միավորը անվանվել է բրիտանական գիտնական Լյուիս Գրեյի պատվին 1975 թվականին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Չափման միավորներ Կատեգորիա:Ռադիոկենսաբանություն
Բոբերկա (գյուղ, Տուրկայի շրջան)
Բոբերկա (Бо́берка), գյուղ Ուկրաինայի Լվովի մարզի Տուրկայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Բոբերկա գյուղում բնակվում էր 1 203 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 255,96 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Լվովի մարզի Տուրկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1537 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
559
Մահեր
Կատեգորիա:559 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Սվյատոսլավ Վակարչուկ
Սվյատոսլավ Իվանովիչ Վակարչուկ (Святослав Іванович Вакарчук, ), ուկրաինացի ռոք-երաժիշտ, երգերի հեղինակ։ Ուկրաինայի վաստակավոր արտիստ (2005) ։ Ֆիզիկա-մաթեմատիկական գիտությունների թեկնածու։ Հայտնի է որպես «Օկեան Էլզի» խմբի հիմնադիր և առաջատար։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1975 թվականի մայիսի 14-ին Մուկաչևոյում, ֆիզիկոսի ընտանիքում, որը հետագայում դարձավ Լվովի համալսարանի ռեկտոր և Ուկրաինայի կրթության նախարար։ Ավարտել է Լվովի № 4 դպրոցը ՝ անգլերենի խորացված ուսուցմամբ և ստացել արծաթե մեդալ։ Երկու տարի հաճախել է երաժշտական դպրոցի ջութակի բաժին՝ զուգահեռ սովորելով նվագել ակորդեոն։ Դպրոցական տարիներին մասնակցել է ՈՒՀԱ-ին, դպրոցի թատրոնի ստեղծմանը, ակտիվ կերպով զբաղվել է բասկետբոլով։ 1991-1996 թվականներին սովորել է Իվան Ֆրանկոյի անվան Լվովի պետական ինստիտուտի ֆիզիկայի ֆակուլտետում՝ ստանալով թեորիտիկ ֆիզիկոսի մասնագիտացմամբ։ Երկրորդ բարձրագույն կրթությունը՝ միջազգայնագետ-տնտեսագետ։
1996 թվականին ընդունվում է նույն համալսարանի թեորիտիկ ֆիզիկայի ասպիրանտուրան։ Թեկնածուական ատենախոսության թեման՝ «Մագնիսական դաշտում էլեկտրոնների համաչափ դասավորվածություն»։ Հետագայում Վակարչուկն իր ալբոմներից մեկը անվանեց «Суперсиметрія»(համաչափ դասավորվածություն)։ Օկեան էլզի խումբը, որի գործունեության շնորհիվ Վակարչուկը դարձավ հայտնի, հիմնվել է 1994 թվականին։ Համալսարանն ավարտելուց հետո Վակարչուկը կարող էր շարունակել ուսումը արտասահմանում, սակայն ընտրեց երաժշտի ուղին։ Խումբը հաջողությամբ հանդես եկավ մի քանի փառատոններում, և Սվայտոսլավը, խմբի հետ միասին, մեկնեց Կիև՝ ձայնագրելու առաջինը ալբոմը՝ «Там, де нас нема» (1998) անվամբ։ Նարնջագույն հեղափոխության ակտիվ անդամներից մեկն է եղել։ Սվյատոսլավ Վակարչուկը՝ որպես ՄԱԿի բարի կամքի դեսպան, մասնակցել է բազում սոցիալական և մշակութային միջոցառումների։ Տեղեկացվում է, որ «Весёлые, братья, времена настали…» սինգլի վաճառքից գոյացած ողջ գումարը փոխանցվել է Մակեևկա քաղաքի մանկատանը։
Հետաքրքրվում է տարաբնույթ մշակույթներով։ Սիրելի զբաղմունքը ճանապարհորդելն է։ Սիրելի գրողները՝ Իվան Ֆրանկո, Նիկոլայ Գոգոլ, Անտոն Չեխով, Լինա Կոստենկո։ Երաժշտական կուռքեր է համարում «The Beatles», «Rolling Stones», «Red Hot Chili Peppers», «Pink Floyd» և «Queen»: Հարցազրույցների ժամանակ սիրում է մեջբերել Մաքիավելիին։ 2008 թվականին թողարկել է իր առաջին ալբոմը «Вночі»՝ ձայնագրված Օկեան Էլզի խմբի անդամների և ևս 30 հրավիրյալ երաժիշտների օգնությամբ։ 2010 թվականին խումբը թողարկում է թվով յոթերորդ ալբոմը՝ «Dolce Vita», և համերգային շրջագայություն կատարում Ռուսաստանում, Եվրոպայում, Ասիայում և Հյուսիսային Ամերիկայում։ 2013 թվականին Օկեան Էլզին թողարկում է «Земля» ալբոմը, որով շրջագայում է ողջ Ուկրաինայում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի երաժիշտներ Կատեգորիա:Ուկրաինացի երգիչներ Կատեգորիա:Օկեան Էլզի Կատեգորիա:Կիևի պատվավոր քաղաքացիներ Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Եվրամայդանի մասնակիցներ Կատեգորիա:Եյլի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կարաս (մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակ, Շենգավիթ)
Կարաս, մ. թ. ա. 3-րդ դարի Շենգավիթից հայտնաբերված կավե կարաս։ Պահպանվում է Հայաստանի պատմության թանգարանում 2970 համարի ներքո։
Նկարագրություն
Կարասի վրայով դեպի վեր է ձգվում գլխավոր անկյունաձև զարդապատկերը, որը կազմված է ջուրը խորհրդանշող ալիքազարդ ժապավեններից, որոնց ծայրերին բազմագալար պարույրներով կերպավորված են թռչնագլուխ վիշապները` որպես ջրի և անոթի պարունակության պահապան։ Հորինվածքի կենտրոնի վերին մասում եռանկյունաձև մարմնով, բաց կտուցով արագիլի պատկերն է, որն ըստ հնագույն հավատալիքների գարնան ավետաբերն էր և արևի խորհրդանիշը ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայաստանի պատմության թանգարանի նմուշներ Կատեգորիա:Հնագիտական գտածոներ
Կուրովո (գյուղ, Լուխովիցկի շրջան)
Կուրովո (Курово), գյուղ Ռուսաստանի Մոսկվայի մարզի Լուխովիցկի շրջանի կազմում։
(2671) Աբխազիա
(2671) Աբխազիա (Abkhazia), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1977 թվականի օգոստոսի 21-ին Նիկոլայ Չեռնիխի կողմից Նաուչնիում ։
Կուրովո (գյուղ, Լուխովիցկի շրջան)
Բնակչությունը 2006 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 122 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Մոսկվայի մարզի Լուխովիցկի շրջանի բնակավայրեր
(2671) Աբխազիա
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,607766 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,2921 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9234 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1538,16 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,234046 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 1,48° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1977 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Նիկոլայ Չեռնիխի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Պոն լ՛Էվեկ (կանտոն)
Պոն լ՛Էվեկ (Pont-l’Évêque), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Ներքին Նորմանդիա շրջանում։ Կալվադոս դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Լիզյո օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2006 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 9820 մարդ էր։ Կանտոնի համարը 1427 է։ Կանտոնում կա 20 կոմունա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ Կատեգորիա:Կալվադոս դեպարտամենտի կանտոններ
Ֆուենսալդանիա
Ֆուենսալդանիա (իսպ․՝ Fuensaldana), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Մտնում է Վալադոլիդ պրովինցիայի Կաստիլիա և Լեոն ինքնավար համայնքի կազմի մեջ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Մենտես Տոռսոս շրջանի կազմում։ Տարածքը զբաղեցնում է 25 կմ²։ Բնակչությունը 1443 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 6 կմ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վալյադոլիդ պրովինցիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Կաստիլիա և Լեոնի բնակավայրեր
Բեսլան
Բեսլանը Հյուսիսային Օսիայի մեծությամբ երրորդ քաղաքն է՝ Վլադիկավկազից և Մոզդոկից հետո։ Քաղաքը գտնվում է Թերեկ գետի աջ ափին՝ Վլադիկավկազից դեպի հյուսիս 15 կմ հեռավորության վրա։
Բնակչություն
Համաձայն 2010 թվականին Ռուսաստանում անցկացված մարդահամարի, քաղաքի բնակչությունը կազմում է 37 037 մարդ։ Ազգային կազմը՝ օսեր - 81,77 %, ռուսներ  - 13,51 % ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հյուսիսային Օսիայի քաղաքային բնակավայրեր Կատեգորիա:1847 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
541
Մահեր
Կատեգորիա:541 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Բեխտեևո (գյուղ, Սիչովսկի շրջան)
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 179 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սիչովսկի շրջանի բնակավայրեր
Խոյեր
Խոյեր (Ovis), սնամեջ եղջերավորների ընտանիքի երկկճղակավոր, որոճող կենդանիների ցեղ։ Մարմնի երկարությունը՝ մինչև 160 սմ, քաշը՝ 40 - 200 կգ։
Արուներն ունեն խոշոր, ծանր պտուտակաձև եղջյուրներ, որոնց ծանրության շնորհիվ խոյերը գլուխը պահում են բարձր և քիչ ետ ընկած, հպարտ տեսքով։ Որոշ տեսակներ ունեն այտամորուք։ Ապրում են բաց տարածություններում, հիմնականում բարձր (մինչև 5, 5 հզ. մ բարձրության) լեռնային շրջաններում։ Սնվում են խոտաբույսերով։ Սեռահասուն են դառնում կյանքի երկրորդ տարում, ունենում են 1 - 2 ձագ։ Կյանքի տևողությունը 12 - 15 տարի է։ Օգտագործվում է միսը և մորթին։ Շատ վայրերում խոյերի քանակը խիստ կրճատվել է, և այժմ որսը մասամբ արգելված է։ Ընտանի ոչխարի նախնիներն են։
Մուրադ Պետրոսյան
Մուրադ Ազատի Պետրոսյան, հայ հասարակական-քաղաքական գործիչ, Արցախյան շարժման մասնակից, Արցախի Հանարապետության 1-ին և 2-րդ գումարման Գերագույն խորհրդի պատգամավոր (1991, 1995), Արցախի ինքնապաշտպանական ուժերի հրամանատարի քաղաքական հարցերով առաջին տեղակալ (1991), ԼՂՀ ՊԲ պարետ (1992-1993), ՊԲ հրամանատարի գաղափարաքաղաքական հարցերի գծով տեղակալ (1993-1995) ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1948 թվականի հունվարի 1-ին, ԼՂԻՄ-ի Ասկերանի շրջանի Շոշ գյուղում։ 1954-1964 թվականներին սովորել է Շուշիի №2 ռուսական դպրոցում։ 1965 թվականին ընդունվել է Երևանի շինարարական տեխնիկումը։ 1967 թվականին ձերբակալվել է զինամթերքի առևանգման կասկածով։ 1968 թվականին ՀԽՍՀ Գերագույն դատարանի կողմից դատապարտվել է 10 տարվա ազատազրկման։ 1977-1988 թվականներին զբաղվել է ազգային ինքնագիտակցության զարթոնքի քարոզչությամբ։ 1983 թվականի ապրիլի 24-ին Արցախում առաջին անգամ «Մենք ենք մեր սարերը» կոթողի մոտ կազմակերպել է հանրահավաք՝ նվիրված Մեծ Եղեռնի զոհերի հիշատակին։ 1985 թվականին ձերբակալվել է ապրիլի 24-ին Հայոց Ցեղասպանությանը նվիրված հանրահավաք կազմակերպելու պատճառով։ 1988 թվականի օգոստոսից մինչև 1990 թվականի հունվար եղել է Ղարաբաղ կոմիտեի լիազոր ներկայացուցիչն Արցախում։ 1988 թվականի դեկտեմբերին ձերբակալվել է ԽՍՀՄ ՊԱԿ մարմինների կողմից Արցախ զենք տեղափոխելու փորձի համար։ 1989 թվականի ապրիլին ազատ արձակվելուց հետո զբաղվել է ինքնապաշտպանական խմբերի կազմակերպմամբ և նրանց համախմբմամբ։ Մինչև 1991 թվականի մարտ ամիսը հանդիսացել է Արցախի ինքնապաշտպանական ուժերի միավորված շտաբի համակարգող։ 1991 թվականի օգոստոսին ստեղծել է «Արցախի ժողովրդական ճակատ» հասարակական-քաղաքական կազմակերպությունը։ 1991 թվականի հոկտեմբերին նշանակվել է Արցախի ինքնապաշտպանական ուժերի հրամանատարի քաղաքական հարցերով առաջին տեղակալ։ 1991 թվականի դեկտեմբերի 28-ին Ստեփանակերտի թիվ 1 ընտրատարածքից ընտրվել է ԼՂՀ առաջին գումարման Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։ 1992-1993 թվականներին եղել է Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակի պարետ, 1993 թվականի սեպտեմբերից՝ ՊԲ հրամանատարի գաղափարաքաղաքական հարցերի գծով տեղակալ։ 1995 թվականի ապրիլի 30-ին Ստեփանակերտի թիվ 6 ընտրատարածքից ընտրվել է ԼՂՀ 2-րդ գումարման Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։ 1996 թվականին խորհրդարանում ստեղծել է «Ծայրահեղ կարիքավոր ընտանիքներին օգնության հիմնադրամ», որը գործել է մինչև 1999 թվականը։ 1997 թվականին ընտրվել է ԱԺ պաշտպանության և անվտանգության մշտական հանձնաժողովի նախագահ։ 1999 թվականին եղել է Հայկական ազգային դեմոկրատական կուսակցության նախագահ։ 1998-2001 թվականներին «Ազատ Արցախ» թերթում վարել է «Քաղաքական մեկնաբանություն» ամենշաբաթյա հաղոդումը։ 2001 թվականի հուլիսից հրատարակել է հեղինակային վերլուծական «Что делать» թերթը։ 2005 թվականի մարտի 4-ին հիմնադրել է «Բարոյական վերածնունդ» կուսակցությունը և նախագահել այն։ 2007 թվականի նոյեմբերին նշանակվել է «Ազատ Արցախ» հանրապետական թերթի գլխավոր խմբագիր։ 2008 թվականի հունիսից մինչև 2018 թվականի դեկտեմբերի 14֊ը եղել է Արցախի նախագահի հատուկ հանձնարարությունների գծով ներկայացուցիչը ։
Մահացել է 2023 թվականի մայիսի 13-ին, Արցախի հանրապետության մայրաքաղաք Ստեփանակերտում ։
Պարգևներ
Պարգևատրվել է ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի պատգամավորներ
Սափոր՝ երկրաչափական զարդապատկերով (մ.թ.ա. 19-18-րդ դարեր, Սիսիան)
Սափոր՝ երկրաչափական զարդապատկերով, մ. թ. ա. 19-18-րդ դարերի Սիսիանից հայտնաբերված կավե սափոր։ Պահպանվում է Հայաստանի պատմության թանգարանում 3080-1 համարի ներքո։
Ֆուկուսիմա (քաղաք)
Ֆուկուսիմա (福島市), ճապոնական քաղաք և Ֆուկուսիմա պրեֆեկտուրայի վարչական կենտրոնը: Քաղաքի կենտրոնը կազմում է՝ 767,74 կմ², բնակչությունը՝ 283 090 մարդ (2014 թվականի օգոստոսի 1-ի դրությամբ), բնակչության խտությունը՝ 368,73 մարդ/կմ²: