cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ինչպես գողանալ երկնաքերը
Սյուժե
Բոլորն ազատեն արձակվում, բացի Ջոշից, ում տվեցին ևս երկու տարի՝ մեքենան փախցնելու համար նվազագույն ժամկետը։ Այնուհետև խմբին միանում է Ջոշը, երկնաքարի տանիքին բաց են անում լողավազան, որտեղ թաքցնում են մեքենան։ Հաջորդ կադրում մեզ ցույց են տալիս, ինչպես յուրաքանչյուր, կենսաթոշակ կորցրած ոք, գալիս են մեքենայի ոսկյա հատվածները վերցնելու։ Ֆիլմն ավարտվում է այն պահին, երբ Շոուն բանտարկված է, իսկ Կովակսը երջանիկ ժպիտով գնում է ֆոտոխցիկ՝ մտածելով այն մասին, թե ինչքան լավ է ամեն ինչ ավարտվել իր ընկերների համար։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Նյու Յորքում Կատեգորիա:Նյու Յորքում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր վրեժի մասին Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Universal Pictures ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր վրեժի մասին Կատեգորիա:Relativity Media ֆիլմեր Կատեգորիա:2011 ֆիլմեր Կատեգորիա:Բրեթ Ռետների ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Imagine Entertainment ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան էքշն կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ամերիկյան դետեկտիվ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական կինոկատակերգություններ
Պոլոգի (քաղաք, Ուկրաինա)
Պոլոգի (Пологи), քաղաք Ուկրաինայի Զապորոժիեի մարզի Պոլոգիի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Չոտի։ Հիմնադրվել է 1887 թվականին։
2011 թվականի տվյալներով Պոլոգի քաղաքում բնակվում էր 20 223 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 15,95 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 1385,5 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքներ Կատեգորիա:1887 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Պյութագորասի եռյակ
Պյութագորասի եռյակ, կարգավորված 3 բնական թվերի հավաքածու որը բավարարում է հետևյալ համասեռ քառակուսի հավասարմանը։
Հայաստանի թռչունների ցանկ
Հայաստանում հանդիպում է թռչունների ավելի քան 350 (ըստ տարբեր աղբյուրների՝ 366, 353 ) տեսակ։ Ստորև ներկայացված է թռչունների այբբենական ցանկը՝ միջազգային անվան, տաքսոնի հեղինակի, հոմանիշների, ինչպես նաև ռուսերեն և անգլերեն թարգմանությունների հետ։
Պյութագորասի եռյակ
Քանի որ, հավասարումը համասեռ է, ապա x, y և z թվերը նույն թվով բազմապատկելիս ստացվում է մի ուրիշ Պյութագորասի եռյակ։ Պյութագորասի եռյակը կոչվում է պրիմիտիվ, եթե այն չի կարող ստացվել մի այլ եռյակից նույն ձևով։ x,\;y,\;zփոխադարձ պարզ թվերով եռյակը պրիմիտիվ է։ Այլ բառերով՝ (x,y,z)պրիմիտիվ եռյակի ամենամեծ ընդհանուր բաժանարարը 1-ն է։
(x,y,z)պարզագույն եռյակում x և y թվերը տարբեր զույգություն ունեն, ընդ որում՝ զույգը բաժանվում է 4-ի, իսկ z-ը միշտ կենտ է։
Ցանկացած պարզագույն (x,y,z)Պյութագորասի եռյակ, որտեղ x-ը կենտ է, իսկ y-ը՝ զույգ, միանշանակ ունի տեսքը։
Որոշ փոխադարձ պարզ m > nև տարբեր զույգության թվերի համար այդ թվերը կարելի է հաշվել հետևյալ բանաձևերով․
Ցանկացած (m,\;n)-ի նման թվերը կազմում են Պյութագորասի եռյակ.
Օրինակներ
Կա 16 պարզագույն Պյութագորասի եռյակ, որտեղ : Ոչ բոլոր եռյակներն են պարզագույն, օրինակ՝ (6, 8, 10) ստացվում է (3, 4, 5) եռյակը երկուսով բազմապատկելիս.
պարզագույն եռյակները։
Պյութագորասի եռյակներում z-ի հնարավոր արժեքները կազմում են հետևյալ շարքը ։
Ֆիբոնաչիի թվերի հատկությունների վրա հենվելով՝ կարելի է այդ թվերից կազմել Պյութագորասի եռյակներ․
Պատմություն
Զարգացած հնագույն մշակույթում ամենահայտնի եռյակն (3, 4, 5) է, որը հնարավորություն էր տալիս հին մարդուն ուղիղ անկյուններ կառուցել։ Վիտրուվիուսը համարում էր եռյակը մաթեմատիկայի բարձրագույն նվաճումը, իսկ Պլատոնը ամուսնության սիմվոլ էր համարում, ինչը խոսում է հնագույն մարդու կողմից (3, 4, 5) եռյակին մեծ նշանակություն տալու մասին։
Հին Միջագետքի տապանաքարերի ճարտարապետությունում գոյություն ունի կանոնավոր եռանկյուն՝ բաղկացած 9, 12 և 15 կանգուն երկարությամբ կողմերից։ Փարավոն Սինոֆրի բուրգերը (մ.թ.ա. 27-րդ դար) կառուցված են 20, 21 և 29 կանգուն կողմերով, ինչպես նաև 18, 24 և 30 տասնյակ եգիպտական կանգուն երկարությամբ կողմերով եռանկյունների միջոցով։
Բաբելոնյան մաթեմատիկոսները կարողացել են հաշվարկել Պյութագորասի եռյակները։ Բաբելոնյան կավե աղյուսակը, որը կոչվում է Plimpton 322, պարունակում է տասնհինգ Պյութագորասյան եռյակ (ավելի ճիշտ, տասնհինգ a,c զույգ թվեր, այնպիսիք, ինչպիսին է՝ ։ Ենթադրվում է, որ այդ աղյուսակը ստեղծվել է Ք․ա․ 1800 թվականին ։
Պյութագորասի եռյակների տարրական հատկություններ
Պյութագորասի
(a, b, c)
պարզագույն եռյակի հատկությունները, որտեղ
a < b < c
չի նշվում
a
b
թվերի զույգությունը։
,
և
c
հանդիսանում թվերից քառակուսի ։
-ն և
-ն միշտ կենտ է ։
-ն կամ
-ն միշտ բաժանվում է 4-ի։
կամ
բաժանվում է 5-ի։
abc
-ն, հավասար է 60-ի։
-ի բոլոր պարզ բաժանարարները 4
n
+ 1 տեսքի են։ Այսպիսով՝ նա ունի 4
+ 1 տեսքը։
) մակերեսը զույգ համընկնող թիվ է ։
թվի համար գոյություն ունի
թվի համար գոյություն ունի առնվազն
տարբեր Պյութագորասի եռյակներ, նույն
էջով, որտեղ
-ն բնական թիվ է։
տարբեր Պյութագորասի եռյակներ, նույն ներգնաձիգով։
Հատուկ դեպքեր
Յակոբի-Մադենի հավասարում․
Հավասարում
Համարժեք է հատուկ դիոֆոնտի եռյակին․
Այս հավասարման համար գոյություն ունեն անսահման քանակի լուծումներ, որոնք կարելի է գտնել էլիպսաձև կորի միջոցով։
Դրանցից են՝
Երկու քառակուսիների հավասար գումարներ
հավասարումը լուծելու համար a, b, c, d պետք է պարամետրել m, n, p, q թվերով հետևյալ կերպ ՝
Երկու քառորդ աստիճանների գումարների հավասարություն
Եթե տրված են երկու խումբ պյութագորասյան եռյակներ,
խնդիրը, էջի և ներգնաձիքի հավասար արտադրյալների գտնելն է։
Հեշտ է նկատել, որ այն համարժեք է
Սրա ահամար Էյլերը գտել է լուծումը։
Դեկարտի թեորեմը շրջանագծերի մասին
Դեկարտի թեորեմի դեպքում, երբ բոլոր փոփոխականները քառակուսիներ են՝
Էյլերն ապացուցեց, որ դա համարժեք է երեք պյութագորասյան եռյակների․
Գոյություն ունեն անվերջ թվով լուծումներ, իսկ հատուկ a+b=c դեպքում, հավասարումը պարզեցվում է մինչև
որը ունի հետևյալ լուծումները ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Եռանկյան երկրաչափություն
Պարկ Պատրիսիոս
Պարկ Պատրիսիոս շրջան Բուենոս Այրեսում, գտնվում է Արգենտինայի մայրաքաղաքի հարավային մասում, այն իր անունը ստացել է համանունն այգուց, որը գտնվում է այդ շրջանում։ Տարածքում կա մի քանի հանրային զբոսայգի։
Պատմություն
Պարկ Պատրիսիոս շրջանը համարվում է Բուենոս Այրեսի ամենահայտնի շրջաններից մեկը, այն հայտնի է իր հարուստ սպորտային պատմությամբ։ 1873 թվականին Օրուրո փողոցում եղել են աղբի այրման վառարաններ, այդ պատճառով փողոցը հետագայում կրել է «բոցավառ» մականունը։
1872-1902 թվականներին Պարկ Պատրիսիոսի տարածքում եղել են սպանդանոցներ, որոնց շուրջ եղել են պանդոկներ և հասարակաց տներ, որտեղ փողոցային երաժիշտների երգելը դարձել է քաղաքային երաժշտության խորհրդանիշ և հանդիսացել տանգոյի առաջացմանը։ Այդ ժամանակվա քաղաքապետ Կառլոս Թեյսը 1902 թվականի մարտին որոշում է կայացրել այդ տեղում ստեղծել Պատրիսիոս անունով զբոսայգի՝ քանդելով բազմաթիվ տներ։ Նույն տարվա սեպտեմբերին քաղաքային խորհուրդը որոշել է թաղամասին տալ «Պարկ Պատրիսիոսկ» անունը։
Ժամանակի ընթացքում շրջանը ճանաչում է ստացել իր առաջնային այգու շնորհիվ՝ թողնելով իր նախկին Քարալես անունը։ Աշխատունակ բնակչության մի մասը և արդյունաբերության որոշ ճյուղեր տեղափոխվել են Պարկ Պատրիսիոսի շրջանը։
1998 թվականին շրջանում սկսվել է մետրոյի H, գծի կայարանի շինարարությունը, ինչի շնորհիվ շրջանը նոր ծաղկում է ապրել։ 2011 թվականի հոկտեմբերի 4-ին բացվել է մետրոյի Պարկ-Պատրիսիոս կայարանը, իսկ 2013-ին՝ Օսպիտալես կայարաը ։
Վերջին տարիների ընթացքում կառուցվել է ավելի քան 300 հազար քառակուսի մետր ոչ բնակելի տարածք և առաջ են եկել նոր ձեռնարկություններ։ Շրջանի արդյունաբերական զարգացմանը նպաստել է մետրոպոլիտենը։ Վերջին տարինների ընթացքում շրջանը գրավել է քաղաքի այլ շրջաններից և հարավային արվարձանների բնակիչների ուշադրությունը։ Ըստ որոշ աղբյուրների նորաձևության ապրանքանիշերից օգտվող մոտ 10․000 նոր սպառողներ աշխատում են այդ տարածքում գտնվող առևտրային ձեռնարկություններում ։
Պատրիսիոսի տարածքը թարմացնում է իր տեսքը՝ քանդելով հին ու լքված պահեստներն ու շենքերը, որոնց տեղում կառուցվում են ժամանակակից գրասենյակային շենքեր և գործարաններ ։
Պատրիսիոսի տարածքում է գտնվում Կասերոս արգենտինական նախկին բանտը
Մշակույթ
Այդ տարածքում է գտնվում Բուենոս Այրեսի կրթության պալատը։ 1929 թվականին Ֆելիքս Ֆերնանդո Բերնասկոնի ինստիտուտը բացվելուց ի վեր այն ունի չորս տարրական դպրոց, մեկ երգչախումբ և նվագախումբ, երկու թանգարան և երկու լողավազան։ Ինստիտուտում աշխատած ճանաչված մանկավարժներից է եղել Մարթա Սալոտին։ Այդ տարածքում են ծնվել հայտնի մրցարշավորդներ Օսկար և Խուան Գալվեսը, Արգետինայի հավաքականի նախկին ֆուտբոլիստ Կառլոս Բաբինգթոնը և բռնցքամարտի չեմպիոն Օսկար Բոհավենը։
Դեմ առ դեմ (ֆիլմ, 1986)
«Դեմ առ դեմ» («Лицом к лицу»), ռեժիսոր Անատոլի Բոբրովսկու 1986 թվականի խորհրդային ֆիլմը ։ Ֆիլմի սցենարը գրել է Յուլիան Սեմյոնովը՝ սեփական «Աճուրդ» վեպի մոտիվներով։
Ընդ որում, գոյություն ունի «Դեմ առ դեմ» («Սաթե սենյակի որոնումներով», «В поисках Янтарной комнаты», 1983) գիրքը՝ Յուլիան Սեմյոնովի և նրա արտասահմանցի ընկերների կողմից Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Ռուսաստանից արտասահման տեղափոխված մշակութային արժեքների որոնման վերաբերյալ փաստագրական վիպակը։
Սյուժե
Իմանալով, որ Լոնդոնի «Սոտբի» միջազգային աճուրդում վաճառվելու է Ռովենի թանգարանից հափշտակված Վրուբելի նկարի էսքիզը, շվեյցարացի ճարտարապետ Ռոստոպչինն այդ մասին հայտնում է գրող Ստեպանովին, ում հետ նա ծանոթացել է Ցյուրիխում ։
Այդ հանգամանքն անհանգստացնում է ապահովագրական ընկերություններին. էսքիզի վերադարձը ԽՍՀՄ կսպառնար նրանց հսկայական ապահովագրական գումարների փոխհատուցմամբ ։
Գործի են դրվել սպառնալիքները, շանտաժը, փաստաթղթերի կեղծումը։ Մեծ ջանքերի գնով Ստեպանովին հաջողվում է նկարը տեղափոխել Մոսկվա ։
Դերերում
Ֆիլմում հանդես են եկել հետևյալ դերասանները ՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1986 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:«Մոսֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր
Օիրեմե
Օիրեմե (ოირემე), գյուղ Վրաստանի արևմտյան հատվածում՝ Սամեգրելո և Զեմո-Սվանեթի մխարեի Զուգդիդի շրջանում:
Աշխարհագրություն
Աշխարհագրորեն Օիրեմե գյուղը տեղակայված է Կովկասյան տարածաշրջանում՝ արևմտյան Վրաստանում: Գտնվում է ծովի մակարդակից 55 մետր բարձրության վրա:
Օիրեմեը շրջկենտրոն Զուգդիդ քաղաքի հետ միացված է ավտոխճուղով: Զուգդիդի և Օիրեմեի հեռավորությունը կազմում է 6 կմ:
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ Օիրեմեի բնակչությունը կազմում է 785 մարդ: Գյուղի բնակչության ճնշող մեծամասնությունը վրացիներն են: Բացի զտարյուն վրացիներից՝ այստեղ ապրում են նաև վրացիների տարբեր էթնիկական խմբեր, հիմնականում՝ մեգրելներ:
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Զուգդիդի մունիցիպալիտետի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Օշան թխակապույտ
Օշան թխակապույտ, թելուկազգիների ընտանիքի, օշան ցեղի բույս։
Նկարագրություն
Կիսաթուփ է՝ 30-75 սմ բարձրությամբ, չռված-ընձյուղներով, ներքևի կողմից կապտավուն, մերկ, փայտացած ճյուղերով։ Տերևները կիսագլանաձև են, վերևի կողմից տափակավուն, նստադիր, սրածայր, մեծ մասամբ մի փոքր դեպի վեր ծռված, մինչև 30 սմ երկարությամբ, 2-3 մմ լայնությամբ։ Ծաղիկները միայնակ են, գտնվում են տերևածոցերում և առաջացնում են նոսր հասկիկներ։ Ծաղկապատը ունի թաղանթանման հաստացում, որը պտղաբերման ժամանակ վերածվում է դեղնավուն, ամբողջաեզր թևիկների։ Սպին հարթ է։
Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում (Արևելյան և ճարավային Անդրկովկասում), Իրանում, Միջին Ասիայում (Տյան Շան, Սիրդարյա, Լեռնային Թուրքմենստան)։ ճայկական ՍՍՃ-ի պայմաններում հանդիպում է Արարատյան դաշտում, Վայքում, Մեղրիում, աճում է չոր, քարքարոտ, աղուտ ու ալկալի հողերում, օշինդրային կիսաանապատի ստորին գոտում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թելուկազգիներ
Զոր (լեռ)
Զոր, Շիշթափա, լեռնագագաթ Թուրքիայի Աղրըի մարզում, Հայկական Պար լեռնահամակարգի Մեծ Մասիս-Սինակ հատվածում, Գայլատու լճակից մոտ 30 կմ արևելք։ Սինակի ամենաբարձր գագաթն է՝ 2800 մ։ Սրա մոտ է գտնվում Զորի լեռնանցքը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Աղրըի մարզի լեռներ Կատեգորիա:Հայկական Պար Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռներ
Ռա (նավակներ)
«Ռա» (Ra), նորվեգացի ճանապարհորդ, ազգագրագետ, հնագետ և գրող Թուր Հեյերդալի նախագծերից մեկն է, ըստ որի պետք էր կառուցել պապիրուսից նավակներ և Ատլանտյան օվկիանոսով կատարել գիտական ճանապարհորդություններ։
Նախապատմություն
Նախկինում, մասնավորապես 1947 թվականին «Կոն-Տիկի» լաստանավով Թուր Հեյերդալն իր գիտարշավի ժամանակ ապացուցեց այն վարկածի հնարավորությունը, որ պոլինեզացիների նախնիները այդ խախաղօվկիանոսյան կղզիախումբ են ժամանել Հարավային Ամերիկայից նավարկելով։ «Ռա» նավակներով գիտարշավի մեկնելը Թուր Հեյերդալի մեկ այլ գիտաենթադրության ապացուցելն էր։
Ստեղծման պատմություն և գիտարշավ
«Ռա» անվանումով առաջին նավակը ստեղծվել է՝ օգտվելով հինեգիպտական նկարներներից, գծագրերից և պահպանված մանրակերտներից։ Այն կառուցվում է Չադի Հանրապետության մասնագետների կողմից, քանի որ նրանք փորձառու էին Չադ լճով նավակներով ճանապարհորդելու գործում։ Որպես շինանյութ օգտագործվեց պապիրուսը, որը բերվել էր Թանա լճից՝ Եթովպիայից։
«Ռա» նավակը առաջին անգամ ջուր իջեցվեց Ատլանտյան օվկիանոսում՝ Մարոկկոյի ափերին, 1969 թվականի մայիսի 25-ին։ Հիսունվեց օր նավարկելուց հետո «Ռա» նավակն անցավ ավելի քան 5 հազար կիլոմետր ճանապարհ։ Դրանից հետո նավակն սկսեց աստիճանաբար ծռվել, քանի որ կային կառուցվածքային թերություններ, որոնք հաշվի չէին առնվել նավակները կառուցելիս օգտվելով եգիպտական գծագրերից։ Բացի այդ նավակի վրա մեծ քանակությամբ ջուր և սննդի պաշար կար, որը ծանրությանը չէր դիմանում։ Ի վերջո, «Ռա» նավակը կամաց-կամաց մասերի բաժանվեց։ Անձնկազմը ստիպված թողեց նավակը։ Չնայած անհաջող մեկնարկին, Թուր Հեյերդալը շարունակում էր պնդել իր վարկածը, ավելին, շահագրգռվածությունն էլ ավելի էր մեծանում, որպեսզի ապացուցի այն։
Հաջորդ տարի մեկնարկեցին նոր՝ «Ռա-II» նավակի կառուցման աշխատանքները։ Այս անգամ հաշվի առնվեցին բոլոր թերություններն ու բացթողումները, որոնք անտեսել էին «Ռա» նավակը կառուցելիս։ Այս անգամ նավաշինարարները Բոլիվիայից էին՝ Տիտիկակա լճի հնդկացիները։
«Ռա-II» նավակը կրկին Մարոկկոյի ափերից դուրս եկավ ճանապարհորդության ։ Այս անգամ Թուր Հեյերդալի երազանքն իրականացավ և նավակը բարեհաջող կերպով հասավ մինչև Բարբադոս՝ ապացուցելով այն հանգամանքը, որ հին ծովագնացները կկարողանային կատարել տրանսատլանտյան ուղևորություններ։ «Ռա-II» նավակի արձանագրած հաջողությունները գնահատվեցին որպես ապացույց, որ դեռևս նախապատմական ժամանակաշրջանում եգիպտացի ծովագնացները, միտումնավոր կամ ակամայից, կարող էին ճանապարհորդել մինչև Նոր աշխարհ։
Այս գիտարշավների մասին Թուր Հեյերդալը գրեց գիրք՝ «Ճանապարհորդություն Ռա նավակով», ինչպես որ գրել էր նախկին արշավախմբի մասին՝ «Ճանապարհորդություն Կոն-Տիկիով»։ Այս նոր գրքի մոտիվներով ստեղծվել է փաստավավերագրական կինոնկար։
Արդյունք
«Արևի աստծու հետքերով» հոդվածում, որը հրատարակվել է Կահիրեի «Egypt Travel Magazine» ամսագրում, Թուր Հեյերդալն այսպես է արտահայտվում.
Նավակների անձնակազմ
Թուր Հեյերդալը գիտարշավի գաղափարը կյանքի կոչելու նպատակով տարբեր ռասաների, ազգային պատկանելիության, կրոնական և քաղաքական համոզմունքների անձինք է հավաքագրել։ Դրանով փորձել է համոզվել, որ այդ «փոքրիկ լողացող կղզու» վրա ինչպես են մարդիկ խաղաղությամբ համագործակցում միմյանց հետ։ Ամբողջ գիտարշավի ժամանակ, «Ռա» և «Ռա-II» նավակների անձնակազմերը մեծ թվով ապացույցներ ձեռք բերեցին, որոնք վերաբերում են Համաշխարհային օվկիանոսի աղտոտմանը։ Արդյունքները հաշվետվության ձևով ներկայացրին Միավորված ազգերի կազմակերպությանը:
«Ռա» նավակի անձնակազմ
«Ռա-II» նավակի անձնակազմ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նորվեգիայի նավեր Կատեգորիա:Արշավանքներ
Սոֆի Մարինովա
Սոֆի Մարինովա (ամբողջական անունը՝ Սոֆյա Մարինովա Կամենովա (София Маринова Каменова, ), գնչուական ծագումով բուլղարացի երգչուհի, ով 2012-ին իր Love Unlimited («Անսահման սեր») երգով ներկայացրել է Բուլղարիան Եվրատեսիլ 2012 երգի մրցույթում, մայիսի 24-ին երկրորդ կիսաեզրափակչի ժամանակ 8-րդ համարի ներքո, սակայն եզրափակիչ փուլ չի անցել ։
Սկավառակագրություն
Մենակատարային ալբոմներ
Ալբոմներ Super Express երաժշտախմբի հետ
.* — Գնչուերեն երգերի ալբոմներ
Ժողովածուներ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2012 երգի մրցույթ Կատեգորիա:Բուլղարացի երգչուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2012 երգի մրցույթի մասնակիցներ
Օսկարի 2-րդ մրցանակաբաշխություն
Օսկարի 2-րդ մրցանակաբաշխությունը տեղի է ունեցել 1930 թվականի ապրիլի 3-ին Կալիֆորնիայի «Ամբասսադոր» հյուրանոցում։ Մրցանակաբաշխությունը վարել է Վիլյամ Դեմիլլը։
Օսկարի 2-րդ մրցանակաբաշխության ամենաշատ անվանակարգերում ներկայացվել է Հին Արիզոնա և Պատրիոտ ֆիլմերը (5 անգամ), իսկ լավագույն ֆիլմ է ճանաչվել Բրոդվեյական մեղեդի ֆիլմը։
Կատեգորիա:Օսկար կինոմրցանակ
Ուայդեների գրադարան
Հարրի Էլքինս Ուայդեների հուշարձան - գրադարանը (անգլ․The Harry Elkins Widener Memorial Library), որը պարունակում է ավելի քան 3.5 միլիոն գրքեր իր "հսկա և քարայրանման" գրապահոցներում, Հարվարդ Քոլլեջի Գրադարաններից (Հարվարդի Արվեստների և Գիտությունների ֆակուլտետի գրադարանները), և ընդհանրապես, ամբողջ Հարվարդի Գրադարանների Համակարգում ամենաշքեղն ու ամենաընդարձակն է։ Այն անվանվել է ի պատիվ Հարվարդի Քոլլեջի 1907թ․ շրջանավարտ և գրքերի կոլլեկցիոներ Հարրի Էլքինս Ուայդեների, և կառուցվել է իր մոր՝ Էլեանոր Էլքինս Ուայդեների կողմից այն բանից հետո, երբ իր որդին մահացավ 1912թ․՝ Տիտանիկի սուզման ժամանակ։
Գրադարանի ունեցվածքը, որն ընդգրկում է զանազան աշխատություններ ավելի քան հարյուր լեզվով, համարվում է "աշխարհի՝ հումանիտար և հասարակական գիտությունների հետազոտությունների ամենաամբողջական հավաքածուներից մեկը" ։ Գրադարանի 92 կիլոմետրանոց գրադարակները երեք մակարդակներում 8 կիոլմետրանոց միջանցքների հետ միասին կազմում են մի լաբիրինթոս, որը աշակերտը "երբեք չի կարող հաղթահարել առանց կողմնացույցի, սենդվիչի և սուլիչի" ։
Կառույցի կենտրոնում գտնվում են Ուայդեների Հիշատակին Նվիրված Սենյակները (The Widener Memorial Rooms), որոնք ոչ միայն Հարրի Ուայդեների կյանքի ու մահվան մասին հիշեցնող թղթեր և գրառումներ են պարունակում, այլ նաև Հարրի Էլքինս Ուայդեների Հավաքածուն ՝ "Միստր Ուայդեների կողմից հավաքված հազվագյուտ և հրաշալիորեն զարմացնող գրքերի խումբը", որոնց հետագայում ավելացվեց հազվագյուտ Գութենբերգի Աստվածաշունչերից մեկը–1969թ․ կողոպուտի փորձի նպատակը, որում կասկածվում է Հարվարդի անվտանգության պետը, ով ոգեշնչվել էր "Տոպկապի" (Topkapi) քրեական ֆիլմից։
Համալսարանական լեգենդները, ըստ որոնց՝ Հարրի Ուայդեների ճակատագիրը համալսարանին ստիպեց հաստատել լողալու հմտությունների պարտադիր իմացության պահանջ Հարվարդի Քոլլեջի ուսանողներից, և որ Հարրիի մոր կողմից հավելյալ նվիրատվությունը ֆինանսավորում է Հարվարդում ճաշի ժամանակ տրամադրվող պաղպաղակի ծախսերը, անհիմն են։
Նախադրյալները, մտահղացումը և ընծան
[[File:HarryElkinsWidener LastWillAndTestament cropped.jpg|thumb|upright=1.0
[[File:Widener w1.jpg|thumb|upright=1.0
Նախորդողը
Քսաներորդ դարի սկզբին՝ արդեն մի քանի տարի շարունակ զանգերը ղողանջում էին Հարվարդի "ամոթալիորեն անհամապատասխան" գրադարանի՝ Գոր Հոլի մասին, որի կառուցումն ավարտվել էր 1841թ․ (երբ Հարվարդը ուներ մոտ 44,000 գիրք)  և այն ամբողջական էր հայտարարվել 1863թ․։ Գրադարանավար Ջասթին Ուինզորը իր 1892թ․ Տարեկան Զեկուցումը ամփոփում էր, հայտարարելով․ "Ես իմ նախկին զեկույցներում արդեն իսկ սպառել եմ անհանգստության և զգուշացման լեզուն՝ գրքերի և ընթերցասերների համար Գոր Հոլում առաջարկվող ամբողջովին անբավարար պայմանները նկարագրելով։ Յուրաքանչյուր տասներկու ամիս մեզ ավելի է մոտեցնում քաոսային վիճակի"։ Նրան նախորդող Արքիբալդ Քերի Քուլդիջը վստահեցնում էր, որ Բոստոնի Հասարակական Գրադարանը մասնագիտական թեզ գրելու համար ավելի լավ վայր էր։ Չնայած 1876թ․ և 1907թ․ իրականացված էական հավելումներին, 1910թ․ ճարտարապետների մի հանձնաժողով Գորը որակեց այսպես․ "անապահով [և] իր նպատակին չհամապատասխանող…ոչ մի տեսակի վերանորոգում չի կարող այն դարձնել ավելի լավ իրականում…անհուսորեն մարդկանցով լեփ–լեցուն…խոնավանում է, երբ առատ անձրև է տեղում…անտանելիորեն շոգ ամռանը…գրքերը դրվում են երկու շարքով և հազվադեպ չի պատահում, որ դրվում են մեկը մյուսի վրա, կամ, ընդհանրապես, գետնին…"Երբ ննջասրահները սկսեցին օգտագործվել որպես պահեստներ Հարվարդի չափից շատ ՝ 543,000 գրքերի համար , հանձնաժողովը առաջարկեց Գորի փոխարինումը՝ փուլային տարբերակով։ Էնդրյու Քարնեգին փորձեց ֆինանսական աջակցություն տրամադրել համալսարանին այս նախագծի համար, սակայն այդ պլանը ձախողվեց։
Հարրի Ուայդեների մահը
1912թ․ Հարրի Էլքինս Ուայդեները, ով հանդիսանում էր ոչ միայն Ամերիկայի ամենահարուստ ընտանիքներից երկուսի ժառանգորդը, այլ նաև 1907թ․ Հարվարդի Քոլեջի շրջանավարտ էր և կայացած մատենասեր՝ չնայած իր երիտասարդ հասակին, մահացավ Տիտանիկ նավի սուզման ժամանակ։ Իր հայրը՝ Ջորջ Դանթոն Ուայդեները նույնպես շուտով մահացավ, սակայն մայրը՝ Էլեանոր Էլքինս Ուայդեները, գոյատևեց։
Հարրի Ուայդեներն իր կտակում թելադրում էր իր մորը, որ երբ "նրա կամքով Հարվարդի Համալսարանը քայլեր ձեռնարկի՝ իր գրքերի հավաքածուն լավ խնամելու համար…նա այդ հավաքածուն նվիրի նշված Համալսարանին, և այն կոչվի Հարրի Էլքինս Ուայդեների Հավաքածու" ։ Բացի այդ, նա իր մահվանից ոչ շատ առաջ ասել էր ընկերոջը․ "Ես ցանկանում եմ հիշվել՝ կապված մի մեծ գրադարանի հետ, [բայց] ես չեմ պատկերացնում, թե դա ինչպես կկատարվի" ։
Իր որդու ցանկությունը իրականացնելու համար Էլեանոր Ուայդեները սկզբում մի կարճ ժամանակ մտածում էր մեծացնել Գոր Հոլը իր իսկ միջոցներով, սակայն հետագայում որոշեց դրա փոխարեն կառուցել ամբողջովին նոր և շատ ավելի մեծ մի գրադարան–"մի հավերժական հուշարձան" Հարրի Ուայդեներին, որը կընդգրկեր ոչ միայն որ որդու հավաքածուն, այլ նաև Հարվարդի հիմնական գրադարանի պարունակությունը ՝ դրա հետ մեկտեղ ազատ տեղ տրամադրելով գրադարանի ընդարձակման համար ։ Համաձայն Բիելի՝ մինչև Տիտանիկի սուզումը արված գրառումների՝ " [Հարվարդի ճարտարապետների] հանձնաժողովի Beaux Arts (բառացի՝ գեղեցիկ արվեստ) նախագիծը [Գոր Հոլի պլանավորված փոխարինման համար], իր համաչափությամբ և վիթխարիությամբ, առաջարկում էր հոյակերտություն՝ անմահացնելով ամենաբացառիկը՝ ժամանակակից համալսարանի ցանկությունը"։ Իսկ Տիտանիկի ողբերգությունից հետո, ըստ նրա, "բարեհամբույր բանակցությունների միջոցով [Հարվարդը] համոզեց Էլեանոր Ուայդեներին, որ ամենապերճախոս մեծարումը դեպի Հարրին կլիներ մի ամբողջական գրադարանը, այլ ոչ թե հազվագյուտ գրքերի մի կապոցը" ։
Ժամկետները և ընծայի գինը
Իր ընծային Էլեանոր Ուայդեները կցեց նաև մի քանի նախապայման, ներառյալ այն, որ կառույցի ճարտարապետները պետք է լինեին Հորաս Թրամբաուեր և Գործընկերներ ֆիրմայից, ովքեր կառուցել էին մի շարք առանձնատներ և՛ Էլքինների, և Ուայդեներների համար։ "Միսս Ուայդեները Համալսարանին չի տրամադրում գումար՝ նոր գրադարան կառուցելու համար, սակայն առաջարկել է կառուցել գրադարան, որի արտաքին տեսքը կբավարարի իրեն", իր անձնական հուշերում գրել է Հարվարդի Նախագահ Էբոթ Լոուրենս Լոուելը։ " Շենքի արտաքին տեսքը նրա անձնական ընտրությունն էր, և նա էր որոշում ճարտարապետական կարծիքները" ։ Հարվարդի պատմագետ Ուիլյամ Բենթինք–Սմիթը գրել է, որ
[[File:GoreHallHarvard UnderDemolition early1913 cropped.jpg|thumb|upright=1.3|link=File:GoreHallHarvard_UnderDemolition_early1913.jpg
"[Հարվարդի պաշտոնյաների] համար Միսս Ուայդեները հաճելի և առատաձեռն կին էր, ում հարստությունը, ուժը և հեռավորությունը նրան դարձնում էին ոչ այլ ինչ, քան մի սարսափազդու կերպար, ում մեջ պետք չէր վրդովեցնել կամ վիրավորել։ Սակայն երբ [կառուցումը] սկսեց, բոլոր ֆինանսական գործարքները դոնորի անձնական հարցերն էին, և Հարվարդում ոչ ոք երբևէ չիմացավ կառույցի իրական արժեքը։ Ըստ Միսս Ուայդեների այն 2 միլիոն ԱՄՆ դոլլար էր, [բայց] կա վարկած, որ ծախսերն անցնում էին 3.5 միլիոնը։"Չնայած Հարվարդը Թրամբաուերին պարգևատրեց պատվո աստիճանով նոր գրադարանի բացման արարողության ժամանակ, շենքի արտաքին դիզայնի ամբողջ պատասխանատվությունը Թրամբաուերի գործընկեր Ջուլիան Ֆ․ Աբելի ուսերին էր, որը մեծ մասամբ հետևեց հանձնաժողովի ուրվագծին (չնայած հանձնաժողովի նախագծած կենտրոնում գտնվող շրջանառության սենյակը նա տեղափոխեց շենքի հյուսիս–արևելյան մաս, թողնելով շենքի ամբողջ հպարտությունը կենտրոնում գտնվող Հիշատակի Սենյակներին)։
Այն բանից հետո, երբ Գոր Հոլը վերածվեց "քարի և աղբի դեզի" ճանապարհ բացելու նպատակով, հիմքը սկսեց փորվել 1913թ․ փետրվարի 12–ին, և անկյունաքարը դրվեց հունիսի 16–ին։ Հետագայում այդ տարի օրական դրվում էր մոտ 50,000 քար։
Շենքը
[[File:HarvardUniversity WidenerLibrary ExteriorFront c1915 cropped.jpg|left|thumb|upright= 1.0
Գտնվելով Հարվարդի "աշխարհագրական և ինտելեկտուալ սրտում" ՝ Երեքհարյուրամյա Թատրոնի անմիջապես մյուս կողմում, որտեղ է Հուշահամալիր–Եկեղեցին, Ուայդեների գրադարանը խոռոչավոր ուղղանկյուն է՝ կառուցված "Հարվարդի աղյուսներից և զարդարված Ինդիանայի կրաքարից զարդանկերներով" , 76 x 61 x 24 մ բարձրությամբ, զբաղեցնում է 30,000մ2 տարածք , "դիմացի մասում առկա է Կորնթոսյան խոյակներով զարդարված վիթխարի սյուներից կազմված մի սյունաշարք․ սյուներից յուրաքանչյուրը վեր է խոյանում Վաշինգտոնում գտնվող Կապիտոլիումը չգերազանցող և չպատվազրկող աստիճանաշարքի վերջում"։ Որոշ աղբյուրներ կառույցի ոճը գնահատում են որպես Beaux-Arts, Ջորջիական , Հելլենական , կամ "խիստ, ձևական կայսերական (կամ կայսերական և կլասիկ), որը նմանակում է Իրավագիտության Դպրոցի Լենգդելլի Դահլիճի և Բժշկական Դպրոցի Քառանկյան ոճը։
Շենքի արևելյան, հարավային և արևմտյան թևերում են գտնվում գրադարակները, մինչդեռ հյուսիսայինում են գտնվում ադմինիստրատիվ գրասենյակները և կարդալու համար նախատեսված զանազան սենյակներ, ներառյալ Գլխավոր Կարդացողության Սենյակը (հիմա՝ Լոքերի Կարդացողության սենյակ), որը, ձգվելով ամբողջ կառույցի երկայնքով, և տարածվելով մոտ 13մ և՛ խորությամբ, և՛ բարձրությամբ, ճարտարապետական պատմաբան Բեյնբրիջ Բանթինգի կողմից բնութագրվել է որպես "Հարվարդի ներսում ամենացուցադրական մաս" ։ Ամենավերին հարկը, որը կազմված է գրադարակների հենքերից, պարունակում է երեսուներկու սենյակներ՝ հատուկ հավաքածուների, հետազոտությունների, գրասենյակերի, սեմինարների համար ։
Բացումը
Հիշատակի Սենյակներում, եպիսկոպոս Ուիլյամ Լոուրենսի օրհնությունից հետո, դրվեց Հարրի Ուայդեների դիմանկարը, և դրան հաջորդեցին գնահատականները՝ արված Հենրի Քեբոթ Լոդջի  (ով խոսում էր "Մեծ Գրադարանի Իմաստի" ժամանակ՝ Էլեանոր Ուայդեների անունից) և Լոուելի ("Տարիներով մենք երազել ենք մի գրադրանի մասին, որը կծառայի իր նպատակին, բայց երբեք հույս չենք ունեցել տեսնել այսպիսի մի գրադարան") կողմից։ Ապա (ասվում է Բոստոն Իվնինգ Տրենսքրիփթում ) "դռները բացվեցին, և ոչ միայն բակալավրները, այլ նաև մագիստրանտները ունեցան այս կարևոր համալսարանական ձեռքբերման գեղեցկությունները և հարմարանքները տեսնելու հնարավորությունը"։
"Ես հույս ունեմ, որ այն կդառնա Համալսարանի սիրտը,", այնուհետև ասաց Էլեանոր Ուայդեները, "Հարվարդը մեծ համալսարան դարձնող հետաքրքրությունների կենտրոնը"։
Ուայդեների հիշատակի սենյակները
Կենտրոնական Հիշատակի Սենյակները–արտաքին շրջանաձև սենյակը, որը պարունակում է Հարրի Ուայդեների կյանքի և մահվան մասին հիշեցնող հուշաիրեր, և ներքին Գրադարանը, որում առկա են նրա կողմից հավաքված 3300 գրքերը, բացումից քիչ անց Բոսթոն Սանդեյ Հերալդի կողմից բնութագրվել են այսպես․"[Սենյակը], բացառությամբ գմբեթավոր տանիքից, ամբողջովին Ալաբամայի մարմարից է պատրաստված, ունի փորագրված սյուներ, [մինչդեռ Գրադարանը] ամբողջովին պատրաստված է Անգլիայում քանդակված անգլիական կաղնու փայտով; բարձր գրադարակները ապահովված են ապակե դարակներով և բրոնզե շրջանակներով, պատուհանների դիմաց կախված են ծանր վարագույրներ [և] նստարանների դիմաց ծաղկամաններ են՝ լցված ծաղիկներով։"Մեծ մարմարյա բուխարին և Հարրի Ուայդեների դիմանկարը զբաղեցնում են հարավային պատի մեծ մասը։ Բուխարու առաջ կանգնելով կարող եք հայացք գցել դռան բացվածքներով կազմված անցուղով, դրա ներսում և դրսում գտնվող աստիճանավանդակների ուղղությամբ և տեսնել կանաչ կամպուսը։
Հակառակը՝ "անգամ [շենքի] մուտքի հենց դիմացից կարող եք տեսնել հեռվում երևացող Հարրի Ուայդեների դիմանկարը [Հիշատակի Սենյակների] դիմացի պատին, եթե հարմար պահի եք եկել և դիմացի դռները բոլորը բաց են" ։
Մի քանի տարի Էլեանոր Ուայդեները Ավարտական Արարողությունների ժամանակ պաշտոնական ճաշկերույթները անց էր կացնում Հիշատակի Սենյակներում ։ Ներկայումս ընտանիքը զբաղվում է Սենյակների թարմացմամբ և վերանորոգմամբ, ներառյալ սենյակներում գտնվող ծաղիկների շաբաթական թարմացումը –որոնք սկզբնապես վարդեր էին, սակայն հիմա՝ մեխակներ։
Հարմարավետությունները և թերությունները
Գրադարանական Ամսագիրը "ոչ այնքան հետաքրքիր գտավ ընդարձակ և բարձր կարդալու համար նախատեսված սենյակները", որքան գրադարակների հենց դիմաց փոքր սեղաններ դնելու նորամուծությունը, որը արտահայտում էր Լոուելի ցանկությունը՝ "գրադարակների հսկայական ռեսուրսները ուսանողին ավելի մոտ դարձնելու, միավորելով գրքերն ու կարդացողներին մի մտերմությամբ, որը տասնիններորդ դարի ["փակ գրադարակների" կառուցվածքով գրադարաններին] այնքան էլ բնորոշ չէր"։(Յոթանասուն աշխատությունների համար մղված պայքարը իրենից ներկայացրեց շատ երկարատև ադմինիստրատիվ գլխացավանք։)
Այնուամենայնիվ, մի քանի թերություններ հետագայում ի հայտ եկան։ Օդափոխության ամենատարրական համակարգը մի քանի ամսից սկսեց չաշխատել։ "Ավելի լավ սանհանգույցային հարմարությունների պահանջը [գրապահոցներում] մեզ համար դարձել է լուրջ խնդիր և հանգեցրել մի շարք տհաճ պատահարների," 1918թ․ գրել է Ուայդեների գրադարանի վերակացուն՝ Ֆրենկ Քարնին։ Եվ Քուլդիջը գրել է Ջ․Փ․Մորգան–ին․ "Այն փաստը, որ մենք ունենք ընդամենը 300 [սեղաններ գրապահոցներում], որոնք այստեղ եկող գիտնականին կամ հետազոտողին տալիս են անհարմար պայմաններ գործելու համար, և այն, որ այս հարմարությունները օգտագործելու համար նրանք իրենց հետ պետք է բերեն սեփական աթոռը և էլեկտրական լամպը, բավական նվաստացուցիչ են։"(Մեկ շաբաթ անց Քուլդիջը կրկին գրել է․ "Ձեր շատ առատաձեռն նվերը [օգնեց] ինձ դուրս գալ ամենահուսահատ վիճակից։")
Հետագայում կառուցված թունելները կապվում են հարակից Փյուզիի, Լամոնտի և Հոութոնի գրադարանների հետ։ Կցված կամուրջը, որը կապում էր գրադարանը Հոութոնի ընթերցասրահի հետ և կառուցվել էր այն բանից հետո, երբ Էլեանոր Ուայդենենրի ժառանգները որոշեցին չեղյալ համարել նրա արգելքը՝ շենքին արտաքին հավելումներ կամ փոփոխություններ անելու վերաբերյալ, քանդվեց 2004թ․ ։ (Հոութոնը և Լամոնտը կառուցվել էին 1940–ականներին՝ թեթևացնելու Ուայդեների ծանրաբեռնվածությունը, որը միաժամանակ դարձել էր և՛ շատ փոքր (գրապահոցները լցված էին) , և՛ շատ մեծ (գրադարանի հսկայական չափսերը և խճճված գրացուցակները գրքերը գտնելը դարձրել էին շատ բարդ գործ։) Սակայն Հարվարդի գրքերի հավաքածուները, որոնք կրկնապատկվում էին ամեն 17 տարին, 1965թ․ կրկին հանգեցրին Ուայդեների ծանրաբեռնմանը , որին հաջորդեց Փյուզիի կառուցումը։)
Լեզվի քաղցկեղ
Լեզվի քաղցկեղը բերանի խոռոչի քաղցկեղներից է։ Լեզվի քաղցկեղը կազմում է բերանի խոռոչի քաղցկեղների 35-50%, իսկ ընդհանուր քաղցկեղների մեջ կազմում է 1․0%։ Տարեկան գրեթե հայտնաբերվում է 18,000 դեպք, որից մահերը կազմում են մոտ 3000-ը ։ Ռիսկային տարիքը 50-60տ։
Առաջացման գործոններ
Ինչպես ցանկացած քաղցկեղի այնպես էլ լեզվի քաղցկեղի առաջացման մեջ կարևոր դեր են խաղում ՝
Հիվանդության արտահայտում
Լեզվի քաղցկեղը արտահայտվում է լեզվի կողմնային մակերեսներին 70-75%, լեզվարմատը ախտահարվում է 20%, լեզվի ծայրը, ստորին և վերին մակերեսները 5-10%։ Սկզբում առաջանում է պինդ ցավոտ ներսփռանք, առանաց հստակ սահմանների։ Մեծամասամբ լեզվի կողմնային մակերսներներին երևում են ատամների հետքերը, որպես մեխանիկական գրգռման հետևանք ատամների կողմից։ Ներսփռանքը կարող է վերածվել խոցի։ Առաջ է բերում խոսքի, կլման, լեզվի շարժումների խիստ սահմանափակում։
Աղփունղար (լեռնանցք)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռնանցքներ Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնանցքներ
Լեզվի քաղցկեղ
Հիվանդության արտահայտում
Հյուսվածքների քայքայման արդյունքում առաջանում է գարշահոտություն, խոսքի, ծամելու, կլման անհնարինություն, մետաստազավորումը կարող է լինել երկկողմանի։
Բուժում
Բուժումը իրենից ենթադրում է առաջնային հանգույցի հեռացում և մետաստազների բուժում։ Բուժումը համալիր ձևով է։ Կախված թե, որ փուլում է հիվանդը դիմել բուժօգնության, վաղ փուլերում հնարավոր է պահպանել լեզվի մեծ մասը, ուշացած շրջանում հնարավոր է լեզվի, հարակից ոսկրային և փափուկ հյուսվածքների վիրաբուժական հեռացում ։ Եթե չափերը փոքր են ուռուցքի ապա վիրաբուժական միջամտությունից հետո կատարվում է ճառագայթային բուժում։ Սակայն եթե անվիրահատելի է ուռուցքը վիրաբուժական միջամտության փոխարեն իրականացվում է քիմիաթերապիա և ճառագայթային բուժում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բերանի խոռոչի հիվանդություններ Կատեգորիա:Բժշկագիտության բաժիններ
Նովովասիլևկա (քաղաքատիպ ավան, Ուկրաինա)
Նովովասիլևկա (Нововасилівка), քաղաքատիպ ավան Ուկրաինայի Զապորոժիեի մարզի Պրիազովսկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1823 թվականին։
2011 թվականի տվյալներով Նովովասիլևկա քաղաքատիպ ավանում բնակվում էր 2 530 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 12,48 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 225,24 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:1823 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Թթվածին
Թթվածինը մտնում է բոլոր այն նյութերի բաղադրության մեջ, որոնցից կազմված են կենդանի օրգանիզմները, օրինակ, մարդու օրգանիզմը պարունակում է մոտավորապես 65 % թթվածին։ Ունի երեք կայուն իզոտոպ՝ Օ16 (99,75 %), Օ17 (0,037 %) և Օ18 (0,204 %)։ Արհեստականորեն ստացվել են 14, 15 և 19 զանգվածի թվերով ռադիոակտիվ իզոտոպներ։ Թթվածնի բոլոր իզոտոպների միջուկները կազմված են 8 պրոտոնից և համապատասխանաբար 6, 7, 8, 9, 10 և 11 նեյտրոնից, իսկ էլեկտրոնային թաղանթը՝ երկու ներքին և վեց արտաքին էլեկտրոններից։
Նախկինում թթվածնի ատոմին միացություններում վերագրվում էր բացասական 2 լիցք։ Սակայն, ինչպես ցույց տվեցին փորձնական տվյալները, Օ−2 իոն գոյություն չունի ոչ ազատ վիճակում, ոչ էլ միացություններում և թթվածնի բացասական էֆեկտիվ լիցքը չի անցնում մեկից։
Հանդես է գալիս երկու ալոտրոպ ձևափոխությունների տեսքով՝ թթվածին (O2) և օզոն (O3)։
Բացահայտման պատմություն
Առաջին անգամ միմյանցից անկախ թթվածինը ստացել են շվեդ, գիտնական Շեելեն (1769-1970 թվականին՝ մագնեզիումի նիտրատի, թորակների ջերմային քայքայումից) և անգլիացի գիտնական Պրիստելին (1774 թվականին՝ սնդիկի օքսիդի և սուսրի տաքացումից).
Անվան ծագում
1775 թվականին Ա. Լավուազիեն հաստատեց օդի բաղադրությունը, ցույց տվեց, որ թթվածինը համարվում է թթուների բաղադրիչ մասը և անվանեց այն oxygene - «թթու առաջացնող» (ὀξύς - «թթու» և — «ծնում եմ»), այստեղից էլ հայերեն «թթվածին» անվանումը։
Բնության մեջ
Թթվածինը Երկրի կեղևի ամենատարածված էլեմենտն է։ Ազատ վիճակում գտնվում է մթնոլորտային օդում, կապված ձևով մտնում է ջրի, միներալների, լեռնային ապարների, և բոլոր այն բույսերի, որոնցից կազմված են բուսական և կենդանական օրգանիզմները։Երկիր մոլորակի օդային մթնոլորտը կազմված է հիմնականում երկու գազից՝ թթվածնից (O2) և ազոտից (N2)։ Օդի բաղադրությունում թթվածնի ծավալային բաժինը 20,93 % է, իսկ զանգվածայինը՝ 23,15 %։ Սակայն թթվածնի հիմնական զանգվածը մեր մոլորակում պարունակվում է տարբեր միացությունների (բարդ նյութերի) բաղադրությունում։ Երկրագնդի ջրապաշարներում թթվածնի զանգվածային բաժինը 85,82 % է, ավազում՝ 53 %, կավերում, լեռնային ապարներում ու հանքերում՝ մոտավորապես 56 %։ Բոլոր կենդանի օրգանիզմներում պարունակվող նյութերի (ճարպ, շաքար, սպիտակուց և այլն) բաղադրությունում առկա հիմնական տարրերից մեկը թթվածինն է։ Օրինակ՝ մարդու օրգանիզմում թթվածնի զանգվածային բաժինը 65 % է (իսկ ըստ ատոմների՝ 26 %)։
Օդում թթվածնի ծախսը հիմնականում պայմանավորված է նյութերի օքսիդացմամբ, այրմամբ, օրգանական նյութերի նեխմամբ ու կենդանի օրգանիզմների շնչառությամբ։ Սակայն ծախսված թթվածինը վերականգնվում է լուսասինթեզի միջոցով, որը հիմնականում կատարվում է բույսերում։ Կանաչ բույսերում արևի լուսային էներգիան խթանում է ածխաթթու գազի (CO2) և ջրի (H2O) մոլեկուլների միջև քիմիական փոխազդեցություն, որի հետևանքով ածխաթթու գազի ծավալին հավասար թթվածին է անջատվում։ Այդ գործընթացում նաև մի շարք օրգանական միացություններ են առաջանում։ Թթվածինը բնության մեջ յուրօրինակ շրջապտույտ է կատարում։
Ստացում
Բնության մեջ թթվածնի ահռելի ծախսը լրացնում է ֆոտոսինթեզի ռեակցիան, որը ընթանում է լույսի և քլորոֆիլի պայմաններում.
Արտադրության մեջ թթվածինը ստացվում է օդից։ Օդը սովորական ճնշման տակ -200°С սառեցնելիս՝ վեր է ածվում բաց երկնագույն հեղուկի, ապա զգույշ տաքացնում են -195°С-ում անջատվում է ազոտը, իսկ -183°С-ում անջատվում է թթվածինը։ Գազային թթվածինը պահում են պողպատե գլանանոթներում (բալոններում) 10-15 ՄՊԱ ճնշման տակ 1 մմ սնդիկի սյան, որը հավասար է 133,3 Պա։
Մաքուր թթվածին ստանում են նաև ջրի էլեկտրոլիզի (էլեկտրատարրալուծման) միջոցով.
Լաբորատորիայում թթվածինը ստանում են թթվածին պարունակող բարդ նյութերի քայքայումից.
Կալիումի պերմանգանատը (KMnO4) տաքացնելիս քայքայվում է՝ անգույն գազի (թթվածնի) անջատմամբ.
Ստացված թթվածինը կարելի է հավաքել օդը դուրս մղելու եղանակով, քանի որ թթվածնի խտությունը մեծ է օդի խտությունից։
Ջրածնի պերօքսիդով (H2O2) լցված փորձանոթը նույնիսկ ձեռքով տաքացնելիս այդ նյութը քայքայվում է.
Ֆիզիկական հատկություններ
Թթվածնին (երկթթվածնին)՝ որպես պարզ նյութի, ծանոթ չլինել չեք կարող, քանի որ բոլորս ենք այդ նյութը շնչում։ Հայտնի է, որ թթվածինը. Թթվածնի խտությունը 0 °C ջերմաստիճանում և 101 կՊա ճնշման տակ հավասար է 1,43 գ/լ, ինչը 1,11 անգամ մեծ է օդի խտությունից։ Թթվածինը ջրում քիչ է լուծվում. 20 °C ջերմաստիճանում 100 ծավալ ջրում լուծվում է 3 ծավալ թթվածին, որն էլ, ապահովում է ջրային կենդանիների ու բույսերի շնչառությունը։
Ջերմաստիճանը բարձրացնելիս թթվածնի, ինչպես և՝ ցանկացած այլ գազի, լուծելիությունը ջրում նվազում է, իսկ իջեցնելիս՝ աճում։ Օրինակ՝ 0 °C ջերմաստիճանում թթվածնի լուծելիությունը 100 ծավալ ջրում 5 ծավալ է, և այդ հանգամանքի հետ է մասամբ կապված հյուսիսային ծովերի ձկնառատությունը։Թթվածնի հատկություններն ուսումնասիրելու համար այն պետք է ստանալ մաքուր վիճակում:Շվեդացի գիտնական Կարլ Շելեն 1771թ.առաջին անգամ անգամ թթվածին ստացել,ապա անգլիացի քիմիկոս Ջոզեֆ Փրիսթլին1774թ. կարմիր սնդիկի օքսիդի HgO քայքայումից.
Քիմիական հատկություններ
Թթվածինն ազատ վիճակում քիմիապես ակտիվ պարզ նյութերից է ու հեշտությամբ փոխազդում է մեծ թվով պարզ և բարդ նյութերի հետ։
Թթվածնի հետ անմիջականորեն փոխազդում են գրեթե բոլոր ոչ մետաղները՝ ֆտորից (F2), քլորից (Cl2), բրոմից (Br2) և յոդից (J2) բացի։
Փոխազդում է ածխի հետ։
Սենյակային ջերմաստիճանում ծծումբը նույնիսկ մաքուր թթվածնում չի փոփոխվում, բայց օդում տաքացնելիս այրվում է թույլ երկնագույն բոցով։
Փոխազդում է ֆոսֆորի հետ.
Այս ռեակցիան սկսելու համար անհրաժեշտ է բարձր ջերմաստիճան ռեակցիան ընթանում է ինքնաբերաբար՝ լույսի ու ջերմության անջատմամբ։
Թթվածնի հետ անմիջականորեն փոխազդում են նաև գրեթե բոլոր մետաղները, օրինակ՝ ոսկին (Au)։ Այդպիսի ռեակցիաներն սկսելու համար սովորաբար տաքացում է պահանջվում.
Օդում մագնեզիումը (Mg) այրվում է շլացուցիչ բոցով, ռեակցիայի հետևանքով առաջանում է սպիտակ փոշի՝ մագնեզիումի օքսիդ.
Պղինձը (Cu) միանում է թթվածնին՝ առաջացնելով սև փոշի՝ պղնձի (II) օքսիդ (CuO).
Կիրառություն
Բազմազան են թթվածնի կիրառման բնագավառները. տեխնիկայում գործընթացների գրեթե 80 %-ն այս նյութի կիրառման վրա է հիմնված։ Դոմենային վառարանում թուջի ստացման գործընթացն արագացնելու նպատակով հաճախ թթվածնով հարստացված օդ է կիրառվում։ Մաքուր թթվածնում այրումն ընթանում է մոտ հինգ անգամ արագ, քան օդում։ Մեծ քանակությամբ թթվածին է օգտագործվում նաև պողպատահալման գործընթացում։ Ջրածինը (H2) թթվածնի հետ հատուկ այրիչներում այրելիս բոցի ջերմաստիճանը հասնում է մինչև 3200 °C, իսկ ացետիլեն (C2H2) օգտագործելիս՝ նույնիսկ մինչև 3500 °C։ Ացետիլենի այրման ռեակցիայի հավասարումն է.
Այդպիսի բոցն օգտագործվում է մետաղների կտրման (թթվածնի ավելցուկի պայմաններում), զոդման ու եռակցման նպատակներով։
Ամենակարևորը թթվածինը նպաստում է այրմանը և շնչառությանը։ Այն մեծ չափով նպաստում է մետալուրգիական գործընթացներին՝ թուջի, պողպատի, ինչպես նաև գունավոր մետաղների (Cu, Zn, Sn, Au) արտադրության համար։ Բժշկության մեջ ծանր հիվանդներին տալիս են թթվածին։ Թթվածին ծախսվում է մետաղների կտրման և եռակցման ժամանակ, սուզանավերում, տիեզերանավերում, ջրի տակ աշխատող մարդկանց համար։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ոչ մետաղներ Կատեգորիա:Խալկոգեններ Կատեգորիա:Սննդային հավելումներ Կատեգորիա:Թթվածին
Վալդենյան դարձում
Վալդենյան դարձում, քիմիական փոխարկում, երբ օրգանական մոլեկուլում ասիմետրիկ կենտրոնի կոնֆիգուրացիան փոխվում է տեղակալման ռեակցիայի հետևանքով։
Պաուլ Վալդենը հայտնաբերել է (1898), որ (-) խնձորաթթուն (I) քլորացնելու և ստացված քլորսաթաթթուն (II) հիդրոլիզելու հետևանքով ստացվում է (+) խնձորաթթու (III)(տես նկարը)։
Մոռենի եղևնուտային
Նկարագրություն
Ցածրաաճ թոսի է, մինչև 0,6 մ բարձրությամբ։ Տարեկան ընձյուղները գրեթե սողացող են, մուգ կանաչ, հնգանկյուն, փշերը դեղին են, բարակ, խառնված բազմաթիվ գեղձավոր մազմզուկների հետ։ Տերևները խոշոր են, եռաբաժան, երբեմն հնգաբաժան, վերևից կանաչ, մերկ, ներքևից պատված մոխրաթաղիքանման աղվամազով, տերևիկների երկարությունը հասնում է մինչև 12 սմ-ի և լայնությունը՝ 9 սմ-ի, ձվաձև, սրածայր, ծայրային տերևիկը երկար կոթունավոր։ Պտղաբերող շիվերի վրա տերևները եռաբաժան են, երկու անգամ ավելի փոքր վեգետատիվ ճյուղերի տերևներից։ Ծաղկաբույլերը նոսր են, սակավածաղիկ։ Բաժակաթերթիկները արտաքին կողմից թաղիքամազմզուկապատ են։ Պսակաթերթիկները սպիտակ են։ Պտուղները հասունանում են ամռանը։
Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում, (Հարավ-արևմտյան, Կենտրոնական և Հարավային Կովկաս); Հայաստանի պայմաններում հանդիպում է Զանգեզուրում, միջին լեռնային գոտում, կաղնեբոխային անտառներում։ Խիստ սահմանափակ տարածում ունի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վարդազգիներ
Վալդենյան դարձում
Վալդենյան դարձումը կարևոր է տեսական օրգանական քիմիայում և կենդանի օրգանիզմներում տեղի ունեցող երևույթները պարզաբանելու համար։
Կատեգորիա:Քիմիական պրոցեսներ Կատեգորիա:Ստերեոքիմիա
Թաշլուգյունը
Թաշլուգյունը, Թաշլուգյունը, լեռնաբազուկ Հայկական Պար լեռաշղթայում։ Ձգվում է զուգահեռականի ուղղությամբ, Սարիղամիշ քաղաքից մոտ 27 կմ հարավ-արևմուտք, Արաքս գետի աջ կողմում։ Երկարությունը 5 կմ է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռնաշղթաներ Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնաշղթաներ
Ուանի ան Վալուա
Ուանի ան Վալուա (Oigny-en-Valois), համայնք Ֆրանսիայում, գտնվում է Պիկարդիայի մարզում՝ Էնա գավառում։ Մտնում է Վիլլե Կոտրե կանտոնի կազմի մեջ։ Համայնքի շրջանը՝ Սուասսոն։
Համայնքի INSEE կոդը՝ 02568:
Բնակչություն
2010 թվականի տվյալներով՝ համայնքի բնակչությունը կազմում է 142 մարդ։
Տնտեսություն
2010 թվականին համայնքի 104 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչներից 72-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 32-ը՝ ոչ ակտիվ (ակտիվության ցուցանիշը կազմել է 69,2%, 1999 թվականին եղել է 66,7%)։ 72 տնտեսապես ակտիվ բնակիչներից աշխատում էին 68-ը (43 տղամարդ և 25 կին), գործազուրկ էին 4 մարդ (1 տղամարդ և 3 կին)։ 32 տնտեսապես ոչ ակտիվ բնակիչներից 10-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 12-ը՝ թոշակառուներ, 10-ը տնտեսապես ոչ ակտիվ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Բևեռային աստղ
Բևեռային աստղ (Փոքր Արջի համաստեղության ալֆա աստղը (α UMi), ինչպես նաև անվանում են Կինոսուրա), +2,0m աստղային մեծությամբ աստղ Փոքր Արջ համաստեղության կազմում` տեղակայված Հյուսիսային երկնոլորտին մոտ։ Բևեռային աստղի հեռավորությունը Երկրի մակերևույթից կազմում է 434 լուսային տարի (ըստ այլ տվյալների` 323 լուսային տարի) ։
Նկարագրություն
Ներկայումս Բևեռային աստղը գտնվում է երկրի հյուսիսային կիսագնդից 1°-ից պակաս հեռավորության վրա, դրա համար էլ այն գրեթե անշարժ է մնում աստղային երկնքի օրական պտույտի ընթացքում։ Այն շատ հարմար է աստղալից երկնքով կողմնորոշվելու համար. նրա ուղղությունը համընկնում է հյուսիսային ուղղությանը, իսկ հորիզոնից բարձրությունը հավասար է դիտման տեղանքի աշխարհագրական լայնությանը։ Երկրի առանցքի պրեցեսիայի պատճառով հյուսիսային բևեռի դիրքը փոխվում է. Բևեռային աստղն ամենից շատ կմոտենա նրան 2102 թվականի մարտի 7-ից հունիսի 13-ն ընկած ժամանակահատվածում, ինչից հետո այն կսկսի հեռանալ բևեռից։ 2260 թվականի կեսերին նրա հեռավորությունը բևեռից կկազմի 1°: Հարավային կիսագնդում վառ բևեռային աստղ չի դիտարկվում։
Բևեռային աստղը Երկրի մակերևույթին ամենամոտ գտնվող և ամենավառ փոփոխական աստղն է։ Սակայն այն ոչ ստանդարտ ցեֆեիդ է. նրա թրթռումները տասնյակ տարիների ընթացքում թուլանում են. 1900 թվականին պայծառության փոփոխությունը ±8 %, իսկ 2005 թվականին` մոտ 2 %։ Բացի այդ, այս ընթացքում աստղը դարձել է մոտ 15 %-ով ավելի պայծառ։
Իրականում Բևեռային աստղն իրենից ներկայացնում է եռաստղանի համակարգ։ Համակարգի կենտրոնում տեղակայված է Բևեռային A (α UMi A) գերհսկան, որը մեր Արեգակին պայծառությամբ գերազանցում է 2000, իսկ զանգվածով` 4.5 անգամ։ Բևեռային B (α UMi B) աստղը, որ ունի Արեգակի զանգվածի 1.39 մասը, Բևեռային A աստղից ունի բավական հեռավորություն, այդ իսկ պատճառով էլ դժվար չէ Երկրի մակերևույթից նրան հեռադիտակով նայելը։ 1929 թվականին Բևեռային աստղի լուսապատկերն ուսումնասիրելիս պարզվել է, որ Փոքր արջի Ալֆա աստղն ամենամոտ կրկնակի աստղն է, ինչի մասին նախանշվել էր 1924 թվականին կատարված դիտարկումների արդյունքում ։ Բևեռային A աստղի ընկերակիցը գտնվում է 18.5 աստղագիտական միավոր հեռու։ Բևեռային P աստղը (α UMi P կամ α UMi a, կամ α UMi Ab) ունի Արեգակի զանգվածի 1.26 չափը և գերհսկային գտնվում է այնքան մոտիկ, որ այն լուսանկարել հաջողվել է միայն Հաբլ հեռադիտակին, այն էլ վերազինելուց հետո։ Բևեռային P-ի մոտավոր պտույտը α UMi A-ի շուրջ կազմում է 30 տարի ։ Բևեռային B-ն կրկնակի α UMi A/P համակարգի շուրջ շրջապտույտ է կատարում մոտավորապես 100.000 տարվա ընթացքում։ Կա ևս երկու կոմպոնենտ, որոնք ստացել են α UMi C և α UMi D նշումը, սակայն դրանք ավելի հին աստղեր են և կապված չեն Բևեռային աստղի հետ ։
Հնարավոր է, որ Բևեռային աստղը և նրան շրջապատող աստղերը աստղային ցրված կուտակումների արդյունք են։ Hipparcos և 2MASS արբանյակների տվյալների համաձայն` Բևեռային աստղի մոտակա հարևանների ճառագայթային արագությունները համընկնում են, իսկ նրանց միջին հեռավորությունը Երկրից մոտավորապես 100 պարսեկ է։ Գույն - աստղային մեծություն դիագրամի համաձայն` կուտակում կազմած անդամների միջին տարիքը 80 միլիոն տարի է։
1990 թվականին Hipparcos արբանյակը Բևեռային աստղի հեռավորությունը գնահատել է 434 լուսային տարի։ 2006 թվականին նոր դիտարկումների արդյունքում այն գնահատվեց 330 (Turner), իսկ 2008 թվականին` 359 լուսային տարի (Usenko and Klochkova) : 2012 թվականի ուսումնասիրությունները, որոնք կատարվել են կանադական Սենտ Մերի համալսարանի աստղագետների կողմից Դևիդ Թյորների (David Turner) ղեկավարությամբ, Բևեռային աստղի հեռավորությունը գնահատում են 99 պարսեկ (323 լուսային տարի) ։