cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հայոց ցեղասպանության ժխտում
Լյուիսի գործը
Ստորագրողները տարակուսանք էին հայտնում «Թուրքիա» և «ցեղասպանություն» բառերի կապակցությամբ։ Այսպես, նամակում նշվում էր, որ ներկայիս Թուրքիայի տարածքը հանդիսանում է Օսմանյան Թուրքիայի միայն մի մասը, և բանաձևի մեջ «Թուրքիա» եզրույթի գործածումն անթույլատրելի է։ Իվ Թերնոնն այդ կապակցությամբ ասում է, որ նամակը ստորագրողներն իրենց աշխատություններում առաջնորդվում են ավելի լիբերալ չափանիշներով. այսպես՝ Բերնարդ Լյուիսը «The Emergence of Modern Turkey» գրքի միայն մեկ գլխում «Օսմանյան կայսրություն» եզրույթի փոխարեն օգտագործել է «Թուրքիա» եզրույթը տասնմեկ անգամ։ «Ցեղասպանություն» որակումը գործածելուն դեմ նշվող փաստարկները Թերնոնն անընդունելի է համարում։ Հայտարարության հրապարակումից հետո Սորբոնի համալսարանի պրոֆեսոր Ժերար Շալյանն իր հիասթափությունը հայտնեց, քանի որ այն ստորագրված էր նաև իր կողմից, և նամակ հղեց Բերնարդ Լյուիսին։ Լյուիսը պատասխանեց նրան, որ այդ հայտարարության առիթը ամերիկա-թուրքական հարաբերությունները չփչացնելն էր, և որ հայտարարության մեջ Թուրքիային կոչ է արվում բացել իր պահոցները։ Շալյանը Լյուիսին պատասխանեց, որ քաղաքավարի չէ (ազնիվ չի լինի չասել), որ Արևմուտքի կողմից ցեղասպանությունը չճանաչելու պատճառը Անատոլիայում պատերազմի ժամանակ հայ ազգաբնակչության հանդեպ իրագործված ցեղասպանությունն ապացուցող փաստերի ոչ բավարար լինելն է, երբ իրականում պատճառը զգուշավորությունն էր Հյուսիս-Ատլանտյան դաշինքի կայունության համար ։ 2006 թվականին Ժերար Շալյանը Իվ Թերնոնի համահեղինակությամբ գիրք գրեց, որի մեջ 1915 թվականի իրադարձությունները որակվում են որպես 1,5 միլիոն զոհերի պատճառ դարձած հայերի ցեղասպանություն ։
Ըստ Յաիր Օրոնի՝ մինչ թուրքական պահոցների հրապարակումը, հայերի ցեղասպանությունը ճանաչելու հարցում չշտապելու կոչ պարունակող նամակը Թուրքիայի կողմից ակադեմիական միջավայրի վրա ազդելու հերթական փորձի օրինակ է, ինչի համար Թուրքիայի կողմից ծախսվում են հսկայական գումարներ և ջանքեր ։
2000 թվականի հոկտեմբերին, երբ ԱՄՆ-ի Ներկայացուցիչների պալատում քննարկվում էր հայերի ցեղասպանության մասին հերթական բանաձևը, «Միլլիեթ» թերթում թուրքական քաղաքական գործիչ Մուսթաֆա Շյուքրու Էլեքդաղը (Mustafa Şükrü Elekdağ) տրտնջում էր, որ 69 գիտնականների հայտարարությունն անօգուտ էր, քանի որ նրանցից ոչ մեկը, բացի Ջասթին Մաքքարտնիից, չի ցանկանում նոր հայտարարագիր լրացնել։ Էլեքդաղը դա բացատրում է երկու դրդապատճառներով. .
Դոնալդ Կվատաէրտի հրաժարականը
69 ուղերձը ստորագրողներից մեկը՝ Դոնալդ Կվատաէրտը, 2006 թվականի դեկտեմբերին հրաժարական տվեց Թուրքական հետազոտությունների ինստիտուտի (Institute of Turkish Studies) տնօրենների խորհրդի ղեկավարի պաշտոնից, որը զբաղեցնում էր 2001 թվականից։ Նա հայտարարում էր, որ ստիպված էր հրաժարական տալ ԱՄՆ-ում Թուրքիայի դեսպան Նաբի Շենսոյի ճնշման հետևանքով այն բանից հետո, երբ Թուրքիայում հայերի սպանությունները բնորոշել էր որպես ցեղասպանություն։ Շենսոյը ժխտում էր, որ ինքն ինչ-որ ազդեցություն է ունեցել հրաժարականի վրա։ Կվատաէրտի հրաժարականը սկանդալ առաջացրեց ակադեմիական միջավայրում։ Ի նշան բողոքի՝ Թուրքական հետազոտությունների ինստիտուտի տնօրենների խորհրդի անդամներից մի քանիսը ևս հրաժարականներ ներկայացրին։ Միջին Արևելքի հետազոտությունների ասոցիացիայի (Middle East Studies Association) տնօրեն Մերվաթ Հաթեմը (Mervat Hatem) խիստ նամակ հղեց Թուրքիայի վարչապետ Էրդողանին՝ իր մտահոգությունը հայտնելով թուրք պաշտոնյաների կողմից Թուրքական հետազոտությունների ինստիտուտի ֆինանսավորումը հետ կանչելու մտադրության մասին հայտարարությունների կապակցությամբ, եթե Կվատաէրտը հրապարակայնորեն չհրաժարվի իր գնահատականներից։ Հաթեմը գտնում էր նաև, որ հրաժարականը արմատապես հակադրվում է Թուրքիայի կառավարության կողմից արված 1915 թվականի իրադարձությունների քննարկումները գիտնականներին թողնելու հայտարարությանը։ Կվատաէրտի հայտարարության համաձայն՝ Թուրքական հետազոտությունների ինստիտուտի տնօրենների խորհրդի անդամներին զարմացրել է, որ ինստիտուտի ֆինանսավորումը ոչ թե վստահության նշան է, այլ նվեր, որը ցանկացած պահի կարող է չեղյալ համարվել ։
Հայոց ցեղասպանությունը գիտական հանրագիտարաններում
Խոշորագույն մասնագիտական «Encyclopedia of Genocide», «Dictionary of Genocide» և «Encyclopedia Of Genocide And Crimes Against Humanity» հանրագիտարանները միանշանակորեն հայ-թուրքական 1915 թվականի իրադարձությունները ընդունում են որպես ցեղասպանություն։
«Բրիտանիկա հանրագիտարան»
Ջարդերի մասին առաջին հիշատակումը «Բրիտանիկա հանրագիտարան»-ում հայտնվեց 1922 թվականին և ստորագրված էր անգլիական հետախուզության գործակալ Չալդսի կողմից (W.J. Childs)։ Հոդվածում նկարագրված էին անօգնական բնակչության տեղահանությունն ու սպանությունները։ Տեղահանությունները որակվում էին որպես հայերի բնաջնջման ուղղակի միջոց, իսկ տեղահանությունների պաշտոնական պատճառը՝ զանգվածային սպանությունների առիթը։ 1926 թվականի հաջորդ հրատարակությունը ներառում էր իրադարձությունների նկարագրություններ՝ գրված Բիթլիսում անգլիական նախկին փոխհյուպատոս Սաֆրաստյանի կողմից, ըստ որի հայերի օրինական ինքնապաշտպանության երևույթներն օսմանական կառավարության կողմից ներկայացվում էին որպես դավաճանություն և բնաջնջման քաղաքականության համար շարժառիթ։ Բրիտանիկայի հաջորդ 14 հրատարակություններում հենց նույն հեղինակից ամփոփումներ կային, բայց 1957 թվականին հայ կանանց և երեխաների անդատ սպանությունների մասին բաժինն անհայտ խմբագիրը ջնջեց։ 1968 թվականից Սաֆրաստյանի տեքստը փոխարինվեց Չարլզ Դոուսեթի տեքստով, ով 600 000 հայերի ոչնչացման պատճառ էր նշում նրանց համագործակցությունը ռուսների հետ։ Դոուսեթի տեքստը ոչինչ չէր հայտնում թուրքական բանակում հայերի ծառայությունների և կանանց ու երեխաների ոչնչացման մասին։ Որոշակի ձևափոխություններով 1985 թվականից տեքստն առկա է Բրիտանիկայի հետագա հրատարակություններում։
1974 թվականի հրատարակության «Urartu and Armenia» («Ուրարտու և Հայաստան») հոդվածում նույն Չարլզ Դոուսեթն իրադարձությունների բոլորովին այլ մեկնաբանություն ներկայացրեց՝ 1915 թվականի իրադարաձությունները անվանելով Հիտլերի «վերջնական որոշման» նմանօրինակը։
Տեղեկատվության նմանօրինակ բացթողումներ կան նաև հայերի ցեղասպանության կազմակերպիչների մասին հոդվածներում։ Այսպես, Թալեաթի և Էնվերի մասին հոդվածներում բացակայում է տեղեկատվությունն այն մասին, որ թուրքական ռազմական դատարանի կողմից դատապարտվել են մահապատժի, այդ թվում՝ հայերի կոտորածներում մասնակցության համար։ Էնվերի մասին հոդվածում ոչ մի հիշատակություն չկա նրա՝ հայերի սպանություններում մասնակցության մասին։ Մինչ 1969 թվականը ներառյալ Բրիտանիկայի հրատարակություններում Թալեաթի մասին հոդվածում բացակայում էր նրա՝ որպես ներքին գործերի նախարարի՝ հայերի տեղահանությունների և նրանցից շատերի մահվան պատասխանատվության մասին տեքստը։ Հետագա խմբագրումները բացառեցին այս բառերը և Թալեաթին ներկայացնում են որպես «քավության նոխազ», որին վերագրվել են հանցագործություններ, որոնք նա չէր կարող կանխել ։
2012 թվականի հրատարակության «Genocide» («Ցեղասպանություն») հոդվածում Ջորջ Անդրեապուլոսը 1915 թվականի հայերի ջարդերը որակեց որպես ցեղասպանություն ։
Թուրքիա
Թուրքիայի Հանրապետությունը պաշտոնապես և համակողմանիորեն պաշտպանում է հայերի ցեղասպանության ժխտումը, ինչպես նաև ծախսում է էական միջոցներ հայերի ցեղասպանության ժխտման լուսաբանման և քարոզչության համար, աջակցում և հովանավորում է թուրքական դիրքորոշման ճշմարտացիությունն ապահովող համալսարաններին։ Պետական մարմինների կամ գիտական համակազմերի կողմից Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչելու քննարկումների ժամանակ Թուրքիան սպառնում է դիվանագիտական և առևտրային պատժամիջոցներով և սեփական փոքրամասնությունների հանդեպ ճնշումներով։ Որպեսզի Թուրքիայում վերացվի հայերի ներկայության հետքերը, երկրում պարբերաբար ավերվում են հայկական ճարտարապետության հուշարձանները   ։ Թեսա Հոֆմանը նշում է, որ 1970-1990-ական թվականների միտումնավոր ավերածություններից հետո հնագիտական պեղումների և չորակավորված վերակագնման քողի տակ ի հայտ եկավ «կործանարար վերականգնումը», մասնավորապես՝ Անի քաղաքի պեղումներում ։ Վերջին ժամանակներում հայերի և այլ փոքրամասնությունների հանդեպ նկատվում է դրական փոփոխություններ, մասնավորապես վերականգնվեցին մի քանի պատմական հուշարձաններ՝ Աղթամար կղզու Սուրբ Խաչ եկեղեցին, Դիարբեքիրի Սուրբ Կիրակոս եկեղեցին, «ցեղասպանություն» բառը դադարում է լինել արգելված և այլն ։
Թուրքիայի քրեական օրենսգրքի 301-րդ հոդվածը երկու տարվա պատիժ է նախատեսում «թուրք ազգին վարկաբեկելու» համար (2008 թվականի խմբագրման մեջ՝ «թուրքականությունը» վիրավորելու համար՝ 3 տարի)։ Այս հոդվածով անցնում էին մի քանի աղմկահարույց գործեր, որոնցում ներգրավվածները մեղադրվում էին 1915 թվականին հայերի զանգվածային սպանությունների փաստը հաստատելու մեջ։ 2005 թվականին դատական հետապնդման ենթարկվեց Նոբելյան մրցանակակիր Օրհան Փամուկը, 2006 թվականին՝ 6 ամիս կալանքի դատապարտված Հրանտ Դինքը։ 2007 թվականի հունվարի 19-ին Հրանտ Դինքը սպանվեց 17-ամյա թուրք ազգայնականի կողմից, ով ըմբոստացել էր Դինքի՝ հայերի ցեղասպանության հարցերով ելույթների դեմ։ Դինքի սպանությունից և իսլամական ծայրահեղականների կողմից իր հասցեին սպառնալիքներից հետո Օրհան Փամուկը լքեց Թուրքիան ։
Թուրքիայում հայերի ցեղասպանության ժխտումը Օսմանյան կայսրության քաղաքականության շարունակությունն է, որը մերժում էր 19-րդ դարի վերջի հայերի զանգվածային սպանությունները։ Զանգվածային սպանությունների դրոշմը ծանր բեռ էր Օսմանյան կայսրության հետնորդի համար, իսկ ժամանակակից քեմալական վարչակարգը չափից ավելի զգայուն էր շահարկվող թուրքական «ավանդական» բարբարոսության հանդեպ։ Ժխտումը նաև էական նշանակություն ունեցավ Թուրքիայի ստեղծման մասին առասպելների ստեղծման և ազգային նույնականացման ձևավորման գործընթացում։ Թուրքական վերնախավից շատերն ունեին սեփական հետաքրքրություններն իրենց կողմից հողերի և հայերի ունեցվածքի բռնազավթման աղբյուրները կոծկելու գործում։ Իթթիհաթի շատ հանցագործներ իրենց ազդեցությունը պահպանեցին նաև Թուրքիայի Հանրապետությունում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Հոլոքոստի ճանաչման ֆոնին Թուրքիան վախենում էր նացիստական Գերմանիայի հետ համեմատվելուց։ Թուրքիայի փորձը խաբեության ճանապարհով քչացնել Օսմանյան կայսրությունում բնակվող հայերի թիվը, 1915 թվականի տեղահանության որոշման պատճառահետևանքային խեղաթյուրումները հանգեցրին Թուրքիայի կողմից հովանավորվող և պարբերական պատմության վերաձևակերպմանը։ Թուրքական պատմագրությունն ներառում է նաև Անատոլիայում հազարամյակներ առաջ թուրքական բնակչության, բոլոր եվրասիական մշակույթների հիմք հանդիսացող թուրքական մշակույթի վերաբերյալ քեմալական առասպելներ, մերժում է Կիլիկիայի միջնադարյան հայկական թագավորության գոյությունը ։
2008 թվականի դեկտեմբերին Օսմանյան կայսրությունում հայերի ցեղասպանության համար ներողություն խնդրող թուրքական մտավորականության մի քանի ներկայացուցիչների կողմից կազմակերպված համացանցային միջոցառման հասցեին Էրդողանը քննադատությամբ հանդես եկավ։ Նա մասնավորապես նշեց.
2010 թվականի մարտին Էրդողանը հայտարարեց, որ առաջվա պես սպասում է հայկական իշխանությունների՝ համատեղ պատմաբանների խումբ ձևավորելու նամակի պատասխանին ։ Թաներ Աքչամը 2011 թվականի հունիսին Գլենդելում կայացած գիտաժողովի ժամանակ հայտարարեց, որ իրեն գաղտնիությունը պահպանելու պայմանով Ստամբուլից հայտնել են, որ գիտնականներին, որոնք պատրաստ են հայերի ցեղասպանության փաստը մերժել, վճարվել են ահռելի գումարներ։
2014 թվականի ապրիլի 23-ին, ելույթ ունենալով խորհրդարանում, Էրդողանն առաջին անգամ ցավակցություն հայտնեց «20-րդ դարասկզբի իրադարձությունների ժամանակ զոհված» հայերի հետնորդներին ։
Հայերի ցեղասպանության ընդունումը պաշտոնապես պարտադիր պայման չէ Թուրքիայի՝ ԵՄ-ին անդամակցելու համար, բայց որոշ հեղինակներ կարծում են, որ Թուրքիան պետք է կատարի այդ քայլը ԵՄ-ին անդամակցելու ճանապարհին ։
Ադրբեջան
Ադրբեջանը պետական մակարդակով ժխտում է 1915 թվականի հայերի ցեղասպանությունը։ Հեյդար Ալիևի կողմից ձևակերպված պետական գաղափարախոսության համաձայն՝ հայերի ցեղասպանությունը կեղծիք է, իսկ այդ ժամանակ իրականում տեղի է ունեցել հայերի և ռուսների կողմից 1813 թվականից տևող ադրբեջանցիների ցեղասպանությունը։
Ըստ ԱԳԱԱ պատմության ինստիտուտի տնօրեն Յաղուբ Մահմուդովի հայտարարության՝ հայերի ցեղասպանությունը շինծու է, և ադրբեջանցի պատմաբանների կողմից մեծ աշխատանք է կատարված դա ապացուցելու համար ։
Մեծ Բրիտանիա
2009 թվականին հայ ներգաղթյալների նախաձեռնող խումբը վարձեց Լոնդոնում ճանաչված փաստաբան և Սիերա-Լեոնում ռազմական հանցագործությունների գծով ՄԱԿ-ի դատարանի նախագահ Ջոֆրի Ռոբերթսոնին հայերի ցեղասպանության հարցով անգլիական Արտաքին գործերի նախարարության փաստաթղթերը վերլուծելու համար։ 2009 թվականին հրապարակված Ռոբերթսոնի հաշվետվությունում ասվում է, որ ոչ մի կասկած չկա ավելի քան 2 միլիոն հայերի տեղահանության և նրանցից մի քանի հարյուր հազարների մահվան մեջ։ Հաշվետվությունում նշվում է, որ անգլիական պառլամենտը պարբերաբար ապատեղեկացվել է կառավարության կողմից։ Բրիտանական ԱԳՆ-ն խորհուրդ չի տվել արտաքին գործերի նախարարին հայոց ցեղասպանությանը նվիրված միջոցառումներին մասնակցել և հրաժարվել է այդ միջոցառումները ներառել Հոլոքոստի զոհերի հիշատակի օրերում։ Համաձայն Ռոբերթսոնի՝ Մեծ Բրիտանիայի պահվածքը պայմանավորված է Թուրքիային չնեղացնելու հանգամանքով, որի՝ ԵՄ անդամակցությունը ջանասիրաբար պաշտպանում է Մեծ Բրիտանիան ։
ԱՄՆ, Իսրայել և հրեական կազմակերպություններ
Շատ հետազոտողներ ընդգծում են ԱՄՆ-ի և Իսրայելի որոշիչ դերը որպես հիմնական երկրներ, որոնց կողմից հայերի ցեղասպանության ճանաչումը ունակ է ազդել Թուրքիայի դիրքորոշման վրա։ Նշվում է նաև, որ երկրներից մեկի՝ ԱՄՆ-ի կամ Իսրայելի կողմից ճանաչումը վաղ թե ուշ կհանգեցնի երկրորդ պետության կողմից ճանաչումը ։
Հայերի ջարդերը պաշտոնապես ընդունել են ԱՄՆ-ի 46 նահանգ և Կոլումբիա շրջանը, ինչպես նաև ԱՄՆ-ի մի քանի ազդեցիկ հրեական կազմակերպություններ՝ The Elie Wiesel Foundation for Humanity, Ամերիկա-հրեական հանձնախումբը , Հուդաիզիմի բարեփոխումների միությունը ։
ԱՄՆ
1981 թվականի ապրիլի 22-ին Հոլոքոստի զոհերի հիշատակի օրվա հայտարարությունում ԱՄՆ նախագահ Ռոնալդ Ռեյգանը դարձավ առաջին և ցայսօր ԱՄՆ միակ նախագահը, ով 1915 թվականի իրադարձությունները նկարագրելիս գործածեց «ցեղասպանություն» բառը ։
1985 և 1987 թվականներին ԱՄՆ-ում ձեռնարկվեցին առաջին քայլերը Սենատի միջոցով ընդունել հայերի ցեղասպանությունը դատապարտող փաստաթուղթ։ 1989 թվականին Սենատում առաջարկվեց ապրիլի 24-ը հայերի ցեղասպանության օր հայտարարելու հռչակագիր՝ նման Հոլոքոստի զոհերի օրվա հռչակագրին։ Թուրքիան այս հռչակագրի պատրաստման գործում մեղադրեց «Վաշինգտոնի հրեական լոբբիին»։ Սենատում քննարկումների ժամանակ Թուրքիայի հրեական կազմակերպություններն ու իսրայելական դիվանագետները փորձեր արեցին օտարացում մտցնել հայերի ու հրեաների միջև՝ այդպիսով թույլ չտալով հռչակագրի ընդունումը, որը ԱՄՆ հրեական կազմակերպություններին տհաճ իրավիճակի մեջ դրեց։ Թուրքիայի գլխավոր րաբունին Սենատի յուրաքանչյուր անդամին անձնական նամակ հղեց, որում ճանաչում էր «հայերի և թուրքերի հետ տեղի ունեցած ողբերգությունը», բայց ժխտում էր ցեղասպանությունը։ ԱՄՆ-ում Իսրայելի դեսպանատան դերը քննադատվեց մի քանի հրեական կազմակերպությունների և ԱՄՆ առաջնորդների կողմից, որոնք կողմ էին հայերի ցեղասպանության մասին հռչակագրին։ Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարը հանդիպեց «Հակաանվանարկման լիգա»-յի առաջնորդների հետ, բայց նրանք հրաժարվեցին աջակցել թուրքերին։ Այնուամենայնիվ, հրեական համայնքի ներկայացուցիչները լուռ օգնում էին թուրքերին ։
Իսրայելում հայկական հռչակագրի կանխման գործում պետության դերը մամուլում առաջացրեց խիստ քննադատության ալիք։ Արտաքին գործերի նախարարի տեղակալ Բենիամին Նաթանյահուն ժխտեց Իսրայելի կամ Հասարակայնության հետ կապերի ամերիկա-իսրայելական հանձնախմբի որևէ գործողություն՝ կապված հայկական հռչակագրի հետ (Յաիր Օրոնն այս հայտարարությունը գնահատում է որպես ակնառու սուտ) ։
Հերթական հռչակագիրը 2000 թվականին մուտք գործեց արդեն ԱՄՆ Կոնգրես և աջակցություն ստացավ միջազգային հարաբերությունների հանձնախմբի կողմից։ Հռչակագրի ընդունման պարագայում Թուրքիան սպառնաց փակել Ինջիրլիկում ՆԱՏՕ-ի ռազմական կայանը, որն օգտագործվում էր Իրաքի դեմ պատերազմում։ ԱՄՆ նախագահ Քլինթոնի կողմից Կոնգրեսի վրա ճնշում գործադրելուց հետո հռչակագիրը քննարկելուց մի քանի ժամ առաջ հանվեց օրակարգից՝ Իրաքում ամերիկացիների կյանքին հնարավոր սպառնալիքի մեղադրանքով։ Ըստ Նիցան Հորովիցի՝ թուրքերը նորից փորձում էին օգտագործել ԱՄՆ հրեական կազմակերպությունները, բայց նրանք հրաժարվեցին, քանի որ հարցն առնչություն չուներ Իսրայելի հետ և դուրս էր հրեական լոբբիի հնարավորություններից։ Այնուամենայնիվ, հրեական կազմակերպությունների չեզոք պահվածքը քննադատություն առաջացրեց ։ Հարկ է նշել, որ չնայած հռչակագրին հակազդելուն՝ տարբեր տարիներին Քլինթոնը, ելույթ ունենալով ապրիլի 24-ին, նշել էր Օսմանյան կայսրությունում հայերի զանգվածային սպանությունների մասին, բայց խուսափել էր «ցեղասպանություն» բառից ։
2006 թվականին Հայաստանում ԱՄՆ դեսպան Ջոն Էվանսն ազատվեց զբաղեցրած պաշտոնից Օսմանյան կայսրությունում հայերի զանգվածային ջարդերը ցեղասպանություն ճանաչելու համար ։
Իսրայել
Իսրայելն այն պետությունն է, որի ցեղասպանության ճանաչման հարցում առավել հետաքրքրված էր հայկական լոբբին ։ Հիմնական պատճառները, որոնց համար Իսրայելը պաշտոնապես չի ճանաչում հայերի ցեղասպանությունը Թուրքիայի կողմից ճնշումն ու իսրայելական հասարակությունում որոշակի խմբերի հակազդեցությունը, որոնք վախենում են, որ հայերի ցեղասպանության ճանաչումը կվնասի Հոլոքոստի՝ բացառիկ լինելու պատկերացումներին (երկրորդ փաստարկի մասին տե՛ս «Համեմատական փաստարկ» ենթագլուխը) ։ Սառը պատերազմի շրջանում Թուրքիան ապահովում էր հրեա ներգաղթյալների անվտանգ անցումը Խորհրդային Միությունից, որը նույնպես ժխտման պատճառներից մեկն է ։ Ինչպես նշում են վերլուծաբանները, ցեղասպանության ճանաչումը լուրջ վնաս կհասցնի հրեական պետության և Ադրբեջանի հարաբերություններին, որը համարվում է Իրանի դեմ Իսրայելի ռազմավարական գործընկերը ։ «Իսրայել-Ադրբեջան» միջազգային կազմակերպության նախագահ Յոսեֆ Շագալը, նշելով հրեական համայնքի հանդեպ Ադրբեջանում ավանդական դրական վերաբերմունքի մասին, կարծիք հայտնեց, որ Իսրայելի կողմից հայերի ցեղասպանության ճանաչումը կվատացնի իրավիճակը և նույնիսկ կհանգեցնի համայնքի հանդեպ հակահրեական անկարգությունների ։
Ճանաչման կողմնակիցների փաստարկները հիմնականում հիմնվում են հարցի բարոյա-էթիկական կողմի վրա։ Իսրայելա-թուրքական հարաբերությունների սառեցումից հետո սկսեց շրջանառվել այն տեսակետը, որ հայերի ցեղասպանության ճանաչումը համարժեք պատասխան կլինի իսլամամետ դիրքորոշում և պաղեստինցիներին սատարող Թուրքիայի նոր իշխանություններին։ Ճանաչման հակառակորդները հիմնվում են իրական քաղաքականության վրա. Իսրայելի հայ համայնքը փոքր է և հետաքրքրություն չի ներկայացնում, հաշվի առնելով նույնիսկ իսրայելա-թուրքական հարաբերությունների սառեցումը՝ ցեղասպանության ճանաչումը կարող է վերջնականապես խզել դրանք, և հաշվի առնելով Իսրայելի մերձակայքում թշնամիների քանակը՝ Իսրայելը չի կարող ստեղծել ևս մի հզոր թշնամի։ Իսրայելի համար կարևոր հանգամանք է նաև հայ համայնքների խոցելիությունը արաբական երկրներում և նրանց կախվածությունը տիրող վարչակարգերից՝ այդ համայնքները դարձնելով Իսրայելի թշնամիներ ։
2007 թվականին «NEWSru.co.il» կայքի կողմից ռուսալեզու իսրայելցիների շրջանում անցկացված Հայոց ցեղասպանության ճանաչման թեմայով հարցախույզը ցույց տվեց, որ 72,4%-ը կարծում է, որ Իսրայելը պետք է 1915 թվականին Թուրքիայում հայերի զանգվածային սպանությունները ճանաչի հայ ազգի ցեղասպանություն։ Եթե ճանաչումը լինի Թուրքիայի հետ հարաբերությունների խզման գնով, ապա ճանաչման կողմնակիցների բաժինը հասնում է 43,8%-ի ։ Նմանատիպ հարցախույզ 2011 թվականին ցույց տվեց հարցվածների 89%-ի աջակցությունը ցեղասպանության ճանաչման հարցում ։ Համաձայն «The Jerusalem Post»-ի՝ շատ իսրայելացիներ գտնում են, որ Հայոց ցեղասպանությունը պետք է ճանաչել ։
1982 թվականի հունիսին Երուսաղեմում նախատեսվում էր անցկացնել Հոլոքոստի և ցեղասպանության հարցերով առաջին միջազգային համաժողովը, որի բացումը պետք է կայանար Յադ վա-Շեմ հուշակոթողում։ Համաժողովի ծրագրում նախատեսված էր 150 զեկուցում, որոնցից հինգը նվիրված էին հայերի ցեղասպանությանը։ Թուրքիան խիստ ճնշում գործադրեց Իսրայելի վրա, և Իսրայելի ԱԳՆ-ն պահանջեց, որպեսզի համաժողովի կազմակերպիչները ծրագրերից հանեին Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ հոդվածները։ Արդյունքում հայկական զեկույցները մնացին ծրագրում, բայց Յադ վա-Շեմ հուշակոթողը համաժողովի կազմակերպիչներին մերժեց, և այն տեղափոխվեց Թել-Ավիվ։ Համաժողովի մի շարք կազմակերպիչներ հրաժարական տվեցին՝ հայտարարելով թուրքական հրեաների վտանգի մասին։ Իսրայելի ԱԳՆ-ը և Թուրքիան ժխտում էին կազմակերպիչների և մասնակիցների վրա ճնշում գործադրելը ։ Համաժողովը աջակցություն ստացավ իսրայելական մամուլի կողմից և հաջողություն ունեցավ ։
1915 թվականի իրադարձությունների մասին վավերագրական ֆիլմը՝ նկարահանված Յակով Ահիմեիրի կողմից, առաջին անգամ ցուցադրվեց նորությունների ճանաչված «Շաբաթվա օրացույց» հաղորդման ժամանակ 1994 թվականի ապրիլի 22-ին, և այդ ժամանակից սկսած ամեն տարի՝ ապրիլի 24-ի նախաշեմին, գոնե մեկ իսրայելական հեռուստաալիք հայտնում է սպասվող տարեդարձի մասին ։ Տեսանյութը քննադատվեց Թուրքիայի դեսպանի կողմից՝ հայտարարելով, որ Իսրայելի վերաբերմունքը հայկական հարցին հակասում է Թուրքիայի և Իսրայելի համատեղ հետաքրքրություններին։ Թուրքիայի դեսպանի հայտարարության վերաբերյալ Քնեսեթում բանավեճերի ժամանակ արտաքին գործերի նախարարի տեղակալ Յոսի Բեյլին հայտարարեց, որ 1915 թվականի իրադարձություններն անկասկած ցեղասպանություն են, այլ ոչ թե քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ մարդկանց ուղղակի մահ։ Բեյլինի հայտարարությունը որոշ ԶՏՄ-ների կողմից դիտարկվեց որպես Իսրայելի կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչում ։ Հետագայում Իսրայելի պաշտոնական դիրքորոշումը Թուրքիայի ճնշման ազդեցությամբ սկսվեց փոփոխվել։ Թուրքիան հանդիսանում էր միակ մուսուլմանական երկիրը, որը դիվանագիտական հարաբերություններ ուներ Իսրայելի հետ, Հրեական պետության խոշորագույն գործընկերն էր և լուրջ ազդեցություն կարող էր ունենալ ինթիֆադա վարող Պաղեստինյան ազգային վարչության վրա։ 2000 թվականին Իսրայելի փոխարտգործնախարար Ալոն Լիելը փաստացի հրաժարվեց Բեյլինի խոսքերից։ 2001 թվականին արտաքին գործերի նախարար Շիմոն Պերեսը հայտարարեց, որ հայերի ցեղասպանությունն ու Հոլոքոստը համեմատելն անհնար է, որ առաջին դեպքում դերակատարում ունեցավ ողբերգություն, բայց ոչ ցեղասպանություն։ Մի շարք հրեական առաջնորդներ դատապարտեցին Պերեսի հայտարարությունը։ Իսրայելի ԱԳՆ-ը հայտարարեց, որ 1915 թվականի վերաբերյալ պնդումները Պերեսի կողմից չեն ասվել, այլ նա սխալ մեջբերվել է թուրքական մամուլից։ 2002 թվականին ՀՀ-ում Իսրայելի դեսպան Ռիվկա Կոենը կրկնեց Պերեսի թեզիսը Հոլոքոստի և «հայկական ողբերգության» համեմատության անհնարինության վերաբերյալ, որը առաջացրեց ՀՀ ԱԳՆ բողոքը։ Այդ բողոքին ի պատասխան՝ Իսրայելի ԱԳՆ-ը հայտարարեց, որ ճանաչում է հայերի զոհերի վիթխարի չափսերը, բայց կարծում է, որ Հոլոքոստը հայկական իրադարձությունների հետ չհամեմատվող բացառիկ երևույթ է ։
Հայոց ցեղասպանության ճանաչման վերաբերյալ փաստաթղթերը 5 անգամ առաջադրվել են Քնեսեթում քննարկման, բայց մերժվել են ։
2014 թվականի մայիսի 13-ին Քնեսեթում հատուկ նիստ տեղի ունեցավ, որտեղ քննարկվում էր Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հավանականությունը մինչ 2015 թվականին այդ իրադարձության 100-րդ տարելիցի նշումը։ Մի շարք խորհրդարանականներ կողմ հանդես եկան այդ նախաձեռնությանը։ Նիստի ժամանակ Քնեսեթի խոսնակ Յուլի Էդելշտեյնը հայտարարեց.
Խմբակային հռչակագրեր
2000 թվականի հունիսի 8-ին Նյու Յորք Թայմս և The Jerusalem Post թերթերում հրապարակվեց Հոլոքոստի 126 ուսումնասիրողների (այդ թվում՝ Եղուդ Բաուերի, Իսրայել Չարնիի և Էլի Վիզելի) հայտարարությունը, որը հաստատում էր Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ հայերի ցեղասպանության անհերքելիությունը։
2001 թվականի օգոստոսին հրատարակվեց «Հրեական ծագում ունեցող հետազոտողների, րաբունիների, ուսուցիչների, հասարակական գործիչների և ուսանողների հայտարարությունը», որում պնդում էին հայոց ցեղասպանության փաստը։ Ստորագրողների թվում էին Լեոն Բոթստեյնը, Ռութ Մեսինջերը, Եփրայիմ Քարշը, Ջեյ Լիֆթոնը, Դեբորա Լիփշթադթը, Ռոբերտ Մելսոնը և այլք ։
Դատական գործընթացները «ժխտողների նկատմամբ»
1995 թվականին Ֆրանսիայի քաղաքացիական դատարանը դատապարտեց պատմաբան Բերնարդ Լյուիսի հայտարարությունը և հայերի ցեղասպանության ժխտման համար տուգանեց մեկ ֆրանկով, ինչպես նաև վճռեց Le Monde թերթում պարտադիր վճարովի հայտարարություն տեղադրելու մասին՝ ի հակադրումն հենց իրեն ։ Դատարանը որոշեց, որ եթե Լյուիսն իրավունք ունի իր սեփական տեսակետներն ունենալ, ապա դրանք իրականում կարող են վնաս հասցնել երրորդ անձանց և «միայն ծածկելով փաստերը, որոնք հակասում էին նրա համոզմունքներին, պատասխանողը կարողացավ հայտարարել, որ հայերի ցեղասպանության «լուրջ ապացույցներ» չկան, հետևաբար նա չարաշահեց անաչառ և այնպիսի վիճելի հարցի մասին կարծիք հայտնելու ողջախոհ լինելու իր պարտավորածությունը՝ այդ պարագայում չունենալով համապատասխան որակավորում» ։
2006 թվականին Ֆրանսիայի Ազգային ժողովն օրինագիծ ընդունեց, որը հայերի ցեղասպանության ժխտումը դիտում էր որպես հանցագործություն։ Օրինագիծը, որ նախատեսում էր մինչև 1 տարի ազատազրկում և 45 000 եվրո տուգանք , կրկնակի ընդունվեց 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ին, իսկ 2012 թվականի հունվարի 23-ին Սենատը հաստատեց այդ որոշումը ։ Բայց օրինագիծն ուժի մեջ չմտավ, քանի որ 2012 թվականի փետրվարի 28-ին Ֆրանսիայի Սահմանադրական խորհուրդը որոշում ընդունեց, ըստ որի 1915 թվականին Օսմանյան կայսրությունում հայերի ցեղասպանության ժխտումը պատժող օրենքը հակասող համարվեց Ֆրանսիայի Սահմանադրությանը, քանի որ ոտնձգում է կարծիքի ազատ արտահայտմանն ու շփմանը ։
2007 թվականի մարտին թուրք քաղաքական գործիչ Դողու Փերինչեքը հայերի ցեղասպանության ժխտման համար ռասայական տարբերակման մեղադրանքով մեղավոր ճանաչվեց շվեյցարական Լոզանի շրջանային դատարանի կողմից։ Փերինչեքը բողոքարկեց որոշումը, բայց 2007 թվականի դեկտեմբերին շվեյցարական դաշնային դատարանը դատավճիռն անփոփոխ թողեց ։ 2013 թվականի դեկտեմբերին Եվրոպական դատարանն արդարացրեց Փերինչեքին՝ իր որոշումը հիմնավորելով խոսքի ազատության սկզբունքով ։ 2014 թվականի մարտի 12-ին Շվեյցարիայի արդարադատության դաշնային նախարարությունը բողոքարկեց վճիռը ։ Որպես երրորդ կողմեր ներգրավված են նաև Հայաստանի Հանրապետությունը և Թուրքիան։ 2015 թվականի հոկտեմբերի 15-ին ՄԻԵԴ-ը մերժեց Շվեյցարիայի հայցը՝ վճիռ կայացնելով հօգուտ Փերիչեքի ։ Հայկական կողմը և Հայաստանը ներկայացնող փաստաբաններն այդ վճիռը հաղթանակ համարեցին Հայաստանի Հանրապետության համար, քանի որ դատավորներից 10-ը նշել են, որ այդ հարցը չպետք է քննվի, իսկ 7-ը արձանագրել, որ «Հայոց ցեղասպանությունը հստակորեն ամրագրված պատմական փաստ է» ։
2008 թվականին շվեյցարական դատարանը երեք թուրքերի մեղադրեց ռասայական խտրականության մեջ, քանի որ նրանք պնդում էին, որ Հայոց ցեղասպանությունը «միջազգային սուտ» է։ Պետական գործիչ Ալի Մերչանը տուգանվեց 4500 շվեյցարական ֆրանկով, իսկ մնացածները՝ 3600 շվեյցարական ֆրանկով ։
Հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանություն Կատեգորիա:Հակահայկականություն Կատեգորիա:Աուդիո հոդվածներ Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
Վարազդատ Կարապետյան
Վարազդատ Կարապետյան, հայ քաղաքական գործիչ, ՀՀ ԱԺ 7-րդ գումարման պատգամավոր։ ՀՀ ԱԺ տարածքային կառավարման, տեղական ինքնակառավարման, գյուղատնտեսության և բնապահպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ։
Կենսագրություն
1996 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի տնտեսագիտության ֆակուլտետի միջազգային տնտեսական հարաբերությունների բաժինը, այնուհետև՝ Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանի ասպիրանտուրան։ Տնտեսագիտության թեկնածու։ Բազմաթիվ գիտական հոդվածների և հետազոտությունների հեղինակ։
Աշխատանքային գործունեություն
1995-1996 թվականներին աշխատել է ՀՀ Կենտրոնական բանկում որպես դրամավարկային քաղաքականության վարչության տնտեսագիտական հետազոտությունների և վճարային հաշվեկշռի վերլուծության բաժնի մասնագետ, ապա՝ նախագահի օգնական։
1996-1997 թվականներին եղել է Մոսկվայի «Միռ նա զեմլե» ՍՊԸ-ի ֆինանսական տնօրեն, 1997-1999 թվականներին՝ Մոսկվայի «Տեխնո–ԱՍ» ՍՊԸ-ի ֆինանսական տնօրեն։
1999-2000 թվականներին զբաղեցրել է ՀՀ ֆինանսների և էկոնոմիկայի նախարարության Գավառի տեղական գանձապետական բաժանմունքի պետի, 2000-2002 թվականներին՝ «Հայագրոբանկ» ՓԲԸ-ի Գավառի մասնաճյուղի կառավարչի պաշտոնը ։
2003 թվականինն դարձել է ՀՀ Գեղարքունիքի մարզի առևտրաարդյունաբերական պալատի խորհրդատու։ Աշխատել է «Հայկական Կարիտաս» կազմակերպությունում, Գավառի պետական համալսարանում, Գերմանիայի միջազգային համագործակցության ընկերությունում (GIZ), Atos Consulting ընկերությունում։ 2011-2012 թվականներին եղել է ՀՀ վարչապետի խորհրդական։ 2012 թվականին հունվարից մինչև 2014 թվականի հունիսը ղեկավարել է Հայաստանի Փոքր և միջին ձեռնարկատիրության զարգացման ազգային կենտրոն հիմնադրամը։ 2014 թվականին հուլիսին նշանակվել է Տարածքային զարգացման հիմնադրամի նախագահ։ 2017 թվականի հուլիսից զբաղեցրել է ՀՀ տարածքային կառավարման և զարգացման նախարարի տեղակալի պաշտոնը ։
Վարազդատ Կարապետյանը 2018 թվականի մայիսի 1-ին հրաժարական տվեց ՀՀ տարածքային կառավարման և զարգացման փոխնախարարի պաշտոնից և հայտարարեց համաժողովրդական շարժմանը միանալու իր որոշման մասին ։ 2018 թվականի դեկտեմբերի 9-ին ԱԺ պատգամավոր է ընտրվել «Իմ քայլը» կուսակցության դաշինքի թիվ 8 ընտրատարածքի տարածքային ընտրական ցուցակով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 7-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ տնտեսագետներ Կատեգորիա:Տնտեսագիտական գիտությունների թեկնածուներ
Իդա Գերհարդի
Իդա Գերհարդի (Ida Gerhardi, ), գերմանացի նեոիմպրեսիոնիստ նկարիչ։
Կենսագրություն
Իդա Գերհարդին ծնվել է բժշկի ընտանիքում։ Հոր մահից հետո՝ 1869 թվականին, ընտանիքը տեղափոխվել է Դեթմոլդ, որտեղ Իդան անցկացրել է կայնքի հաջորդ 20 տարիները։ 28 տարեկան հասակում նա նկարչություն է սովորել Նկարիչների տեղական միության Մյունխենի Կանանց ակադեմիայում, հիմնականում բնանկարչուհի Թինա Բլաուի մոտ։ 1891 թվականին նա ուսումը շարունակել է Փարիզում՝ Կոլարոսի ակադեմիայում, քանի որ այդ ժամանակ կնոջ համար դժվար էր պետական ակադեմիա ընդունվելը։ Ըստ Կետե Կոլվիցի հուշերի՝ «Իդա Գերհարդին գիշերն անց էր կացնում Մոնմարտրի կաֆեշանտաններում և ուրվանկարներ նկարում, պարողները ճանաչում էին նրան և պարելու ընթացքում իրենց իրերը թողնում էին նրա հսկողության ներքո» ։
Փարիզում Գերհարդին մտերիմ է եղել նկարչուհի Յոլկա Ռոզենի և նրա ամուսնու՝ կոմպոզիտոր Ֆրեդերիկ Դելիուսի հետ։ 1900 թվականից Իդա Գերհարդին ստեղծագործական առումով կապված է եղել քանդակագործ Օգյուստ Ռոդենի հետ, իսկ այնուհետև միացել է Մոնպառնասի նկարիչների շրջանակին։
Գերհարդին շատ բան արեց գերմանա-ֆրանսիական մշակութային կապերը զարգացնելու համար։ Փարիզում բնակվելու ընթացքում նա սերտ կապեր է պահպանել գերմանական մշակույթի այնպիսի գործիչների հետ, ինչպիսիք են Մարիա Սլանովան, Ֆրանց Նյոլկենը, Վիլհելմ Ուդեն և ուրիշներ, ինչպես նաև զբաղվել է Գերմանիայում ժամանակակից ֆրանսիական արվեստի մասսայականացմամբ։ Գերհարդին եղել է ճանաչողական ցուցահանդեսների կազմակերպիչ ինչպես Բեռլինում (ֆրանսիական արվեստի ցուցահանդես Շուլտե սրահում, 1907), այնպես էլ Փարիզում (Ելիսեյան դաշտերում գերմանական արվեստի ցուցահանդես, 1910)։ Գերհարդին նաև հագենյան կոլեկցիոներ Կառլ Էռնստ Օստհաուզին ծանոթացրել է Ռոդենի և Արիստիդ Մայոլի աշխատանքներին՝ նպաստելով նրանց աշխատանքների գնմանը։
Մասալենգո
Մասալենգո (Massalengo)` կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լոմբարդիա մարզի Լոդի գավառում ։
Իդա Գերհարդի
Կենսագրություն
1913 թվականին հիվանդության պատճառով նկարչուհին ստիպված թողել է Փարիզի իր ստուդիան և տեղափոխվել Լյուդենշայդում բնակվող իր հարազատների մոտ։
Ստեղծագործություն
Գերհարդին իր գեղարվեստական կարիերայի սկզբում ավելի շատ աշխատել է բնանկարների վրա․ նա Բարբիզոնյան դպրոցի հետևորդ էր։ Ավելի ուշ նա նկարել է հիմնականում դիմանկարներ։ 1900 թվականից սկսած նրա վրա մեծ ազդեցություն են ունեցել հետիմպրեսիոնիստներն ու ֆովիստները, իսկ 1911 թվականից՝ Ռեյնի էքսպրեսիոնիզմը։ 1905 թվականին Բիարիցում գտնվելու ժամանակ Գերհարդին նկարել է ծովային թեմաներով նկարներ։ Իր կյանքի վերջին տարիներին նա նաև ստեղծել է նատյուրմորտներ և ժանրային նկարներ։ Նկարչուհու կենդանության օրոք նրա ստեղծագործությունների ցուցահանդեսներն անցկացվել են Փարիզում` Ազգային ընկերության սրահում և Անկախության սրահում, ինչպես նաև Գերմանիայում` Բեռլինյան և Մյունխենյան սեցեսիաների ժամանակ։
Ռոտորային հորատում
Ռոտորային հորատում, պտտական հորատման տեսակ, որի դեպքում հորատադուրի պտտումը հորատանցքում կատարվում է հորատասյան միջոցով՝ Երկրի մակերևույթին տեղադրված ռոտորից։ Օգտագործվում է պայթեցման, հետախուզման և շահագործման հորատանցքերի հորատման համար։ Ռոտորային հորատում առաջին անգամ կիրառվել է Լուիզիանայում (ԱՄՆ)՝ 19-րդ դար 80-ական թթ․ վերջին, Ռուսաստանում՝ Գրոզնիում, 1902 թ.-ին։ Ռոտորային եղանակով ամենախոր հորատանցքը (9583 մ) հորատվել է Օկլահոմայում (ԱՄՆ)՝ 1974 թ.-ին։
Մասալենգո
Բնակչությունը կազմում է 3199 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Խտությունը՝ 400  մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 8 կմ²։ Էլեկտրոնային փոստ` 20070։ Հեռախոսային կոդ՝ 0371։
Ռոտորային հորատում
Կատեգորիա:Հանքային գործ
Մասալենգո
Մասալենգոն սահմանակից է Սան Մարտինո ին Ստրադա, Կոռնելիանո Լաուդենսե, Պիևե Ֆիսիրագա, Օսագո Լոդիջանո, Վիլանովա դել Սիլարո համայնքներին։
Ռոտորային հորատում
Бурение≠Способы бурения
Մասալենգո
Կոմունայի հովանավորն է սուրբ Անդրեաս առաքյալը։ Տոնը նշվում է հոկտեմբերի առաջին կիրակի օրը։
Իդա Գերհարդի
Հիշատակ
1990 թվականից Իդա Գերհարդիի մրցանակը շնորհվում է Լյուդենշայդում։ Գերհարդի անունով է կոչվում Դեթմոլդ քաղաքի փողոցներից մեկը (Ida-Gerhardi-Weg):
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանացի նկարչուհիներ Կատեգորիա:Գերմանացի դիմանկարիչներ Կատեգորիա:Կոլարոսի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Մասալենգո
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Վերապրած մայրը (հուշարձան, Լաս Վեգաս)
«Վերապրած մայրը» հուշարձան, հուշարձան ԱՄՆ Նևադա նահանգի Լաս Վեգաս քաղաքի հայկական Սուրբ Կարապետ եկեղեցու բակում։
Պատմություն
Հուշարձանը կառուցվել է ի հիշատակ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ զոհ դարձած բոլոր կանանց։ Հուշարձանի բացումը տեղի է ունեցել 2013 թվականի մայիսին՝ ՀԱԵ ԱՄՆ Արևելյան թեմի առաջնորդ, արքեպիսկոպոս Մուշեղ Մարտիրոսյանի հովանու ներքո։ Հուշարձանի ստեղծման նախաձեռնողը Գարի Դերազուն է, ով նաև միջոցներ է նվիրաբերել կոտորածի զոհ դարձած բոլոր կանանց հիշատակը հավերժացնող հուշարձանի ստեղծման համար ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հուշարձաններ Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության հուշարձաններ Կատեգորիա:Կանանց հուշարձաններ
Տրիբուլե
Տրիբուլե (Triboulet, ), Ֆրանսիայի Լյուդովիկոս XII և Ֆրանցիսկ I թագավորների պալատական ծաղրածու։
Պատմություն
Համանուն մյուս ծաղրածուն ծառայել է Ֆրանսիայի թագավորներ Լյուդովիկոս XII-ին և Ֆրանցիսկ I-ին և մեծապես հայտնի է եղել։ Նրա իրական անունը Նիկոլյա Ֆերիալ է (կամ Ֆևրիալ), ծնվել է մոտավոր 1479 թվականին Բլուայում, որտեղ հաճախ էր իջևանում թագավորական արքունիքը։ Նա փոքր հասակ ուներ, գրեթե թզուկ էր, այնպես որ նրա ծաղրածու դառնալը կարծես ի սկզբանե կանխորոշված էր։ Միևնույն ժամանակ, նա չէր պատկանում այն ​​ծաղրածուների թվին, ովքեր հիմարությամբ էին զվարճացնում մարդկանց։ Նա խելացի էր, շատ հաճախ զայրացած ու հեգնական, չնայած անհրաժեշտության դեպքում կարող էր նաև հիմար ձևանալ։
Պահպանվել է նաև նրա կերպարը՝ Ժան Կլուեի նկարում։
Ի սկզբանե Տրիբուլեն եղել է Լյուդովիկոս XII-ի ծաղրածուն, բայց նրա այդ շրջանի գործունեության մասին ոչինչ հայտնի չէ։ Նրա արարքների մասին պատմությունները վերաբերում են Ֆրանցիսկ Առաջինի շրջանին։
Այդ ժամանակաշրջանում ծաղրածուների հումորները շատ կոպիտ էին․ պալատական տղամարդկանց և կանանց քացի տալը, կամ հագուկապի մասին հումորները համարվում էին նորմալ։ Ծաղրածուներն ամբոխից առանձնանում էին իրենց արտաքին տեսքով՝ վառ գունավոր հագուստ, տարօրինակ գլխարկ, գավազան հիշեցնող չխչխկան խաղալիք։
Տրիբուլեի մասին մեր օրեր հասած բոլոր պատմությունները չեն, որ կարող ենք վստահաբար նրան վերագրել։ Ինչպես օրինակ հետևյալ պատմությունը։ Տրիբուլեին արգելված էր ծաղրել թագուհուն և պալատական կանանց, սակայն նա մշտապես խախտում էր այդ արգելքը։ Թագավորը հերթական ծաղրը լսելուց հետո որոշում է մահապատժի ենթարկել Տրիբուլեին և առաջարկում է, որ ինքն ընտրի իր համար ամենահարմար մահի տարբերակը։ Տրիբուլեն ընտրում է մահ ծերությունից։ Թագավորին ոչինչ չի մնում, քան ներել նրան ։
Արվեստում
Տրիբուլեի կերպարը շատ տարածված էր արևմտաեվրոպական արվեստում։ Արդեն 16-րդ դարում Տրիբուլեն դառնում է գրական կերպար։ Առաջինը նրա մասին գրել է Բոնավանտյուր Դեպերիե ն իր «Նոր զվարճանքներ և ուրախ զրույցներ» գրքում։ Ծառայելով Ֆրանցիսկ Առաջինի քրոջը, Դեպերիեն կարող էր անձամբ հանդիպած լինել ծաղրածուին, կամ շատ պատմություններ լսել նրա մասին։ Ռաբլեի «Գարգանտյուա և Պանտագրուել»-ի երրորդ գրքում հերոսները Տրիբուլեին են դիմում, որ ճշտեն Պանգուրը ամուսնանա, թե ոչ։ Ընդ որում Պանտագրյուելն ու Պանգուրը իրար հերթ չտալով գովաբանում էին ծաղրածուին, բայց ի վերջո երկուսն էլ հանգում են այն մտքին, որ Տրիբուլեն «խելագար է անկասկած...անփոփոխ և հոյակապ» ։
Տրիբուլեն Վիկտոր Հյուգոյի «Արքան զվարճանում է» դրամայում գլխավոր կերպարներից մեկն է։ Վ. Հյուգոյի այդ ստեղծագործության հիման վրա Ջուզեպե Վերդին ստեղծել է իր հայտնի «Ռիգոլետո» օպերան (պրեմիերան 1851 թվականի մարտի 11-ին), որտեղ, գրաքննության պահանջով, գործողությունը տեղափոխվել է Մանտույ, իսկ Ֆրանցիսկ Առաջինը դարձել Մանտույի դուքս, իսկ Տրիբուլեն՝ Ռիգոլետո։
Տրիբուլեն Միշել Զևակոյի (1910) համանուն վեպի գլխավոր հերոսն է։
Ալեքսանդր Դյուման իր «Ասկանիո» և «Կոմսուհի դը Մոնսորո» վեպերում մի քանի դրվագներում օգտագործել է Տրիբուլեի կերպարը։ Մեր օրերում Տրիբուլեն կարմիր հագած ծաղրածու է, որը հանդիսանում է շվեյցարական Մոնթե քաղաքի դիմակահանդեսը ավանդական կերպար ։
Հղումներ
Կատեգորիա:Խեղկատակներ Կատեգորիա:15-րդ դարի ծնունդներ
Իվանովկա (գյուղ, Ռոսլավլսկի շրջան)
Իվանովկա (Ивановка), գյուղ Ռուսաստանի, Սմոլենսկի մարզի Ռոսլավլսկի շրջանի կազմում։
Էսկու
Էսկու (Esku), գյուղ Էստոնիայի Յիգևամաա նահանգի Պիլտսամաա շրջանում։
Իվանովկա (գյուղ, Ռոսլավլսկի շրջան)
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 3 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռոսլավլսկի շրջանի բնակավայրեր
Էսկու
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 316 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Յիգևամաա նահանգի Պիլտսամաա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Կամպինի (Կալվադոսի գավառ)
Կամպինի (Campigny), համայնք Ֆրանսիայի Ստորին Նորմանդիա մարզի Կալվադոս գավառում ։
Բնակչությունը 2014 թվականի դրությամբ կազմում է 192 մարդ, բնակչության խտությունը` 34.22 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 5.61 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 240 կմ արևմուտք, Կան քաղաքից` 32 կմ արևմուտք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 120 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 104-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 16։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 86,7 %։ 104 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 97 անձ (54 տղամարդ և 43 կին)։ Գործազուրկ են եղել 7 անձ (5 տղամարդ և 2 կին)։ 16 անաշխատունակներից 4-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 8-ը` թոշակառուներ, իսկ 4-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Ռուչ Յու
Ռուչ Յու (Руч-Ю), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Վիչեգդա գետի ձախ ափին՝ 615 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 10 կմ։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Վիչեգդա գետն է, սկսած ակունքից մինչև Սիկտիվկար քաղաք, գետի ենթաավազանը՝ Վիչեգդա, գետի գետային ավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Միզազատություն
Միզազատությունը միզարտադրությունն է, միզապարկում հավաքված մեզի հեռացումն օրգանիզմից։
Միզագոյացումը տեղի է ունենում անընդհատ, պարբերաբար (մարդու մոտ օրական 4-6 անգամ), միզապարկի լցման (300-350 մլ մեզ) և պատերի լարվածության մեծացման հետևանքով։ Միզապարկում, երբ ճնշումը հասնում է 15-20 մմ սնդիկի սյան, գրգռվում են պատերում գտնվող մեխանաընդունիչները և առաջացնում միզազատության մղում։ Ուժեղանում են միզածորանների գալարակծկանքը և միզապարկի մկանների կծկումները, թուլանում է սեղմանը (սֆինկտեր), և տեղի է ունենում միզազատություն։ Միզապարկի մկանների ախտահարումները, նյարդային համակարգի որոշ հիվանդությունները հանգեցնում են միզազատության խանգարումների։
Կատեգորիա:Միզային համակարգ
Պատանի երաժիշտների Եվրատեսիլ 2012
Պատանի երաժիշտների Եվրատեսիլ 2012-ը մրցույթի պատմության մեջ եղել է 16-րդը։ Սա արդեն 6-րդ մրցույթն է որ անցկացվել է Ավստրիայի մայրաքաղաք Վիեննայում։ Կիսաեզրափակիչները կայացել են մայիսի 6-ին և 7-ին, իսկ եզրափակիչը՝ մայիսի 11-ին։ Եզրափակչի օրը պատահական չէր ընտրված քանի որ ուղիղ 30 տարի առաջ այդ օրը կայացել է առաջին մրցույթը։
Մրցույթին մասնակցել են 14 երկիր, հրաժարվել են Կիպրոսը, Ռումինիան, Ռուսաստանը, Շվեդիան և Մեծ Բրիտանիան, վերադարձել է Ուկրաինան, 2012-ին եղավ 3 դեբյուտ՝ Բոսնիա և Հերցեգովինան, Հայաստանը և Վրաստանը։
Անցկացման վայր
2012 թվականի հունվարի 11-ին Եվրոպայի հեռարձակողների միությունը պաշտոնապես հայտարարեց որ 2012-ի մրցույթը կայանալու է Ավստրիայի մայրաքաղաք Վիեննայում` որտեղ տեղի էր ունեցել նաև 1990, 1998, 2006, 2008 և 2010 թվականների մրցույթները։
Ֆորմատ
Մրցույթը բաղկացած է երկու կիսաեզրափակիչներից և եզրափակչից։ Ըստ ժյուրիի քվեարկության եզրափակիչ փուլ կմեկնեն յոթ երկիր։ Իսկ եզրափակչում ժյուրին հայտարարում է 3 հաղթողների անունները։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Պատանի երաժիշտների Եվրատեսիլ Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2012 երգի մրցույթ
Պրոխորովկա (գյուղ, Ստարոկոնստանտինովի շրջան)
Պրոխորովկա (Прохорівка), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Ստարոկոնստանտինովի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Պրոխորովկա գյուղում բնակվում էր 121 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,499 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 242,48 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Ստարոկոնստանտինովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
(4953) 1990 MU
(4953) , աստերոիդ ապոլոնի ընտանիքում։ Հայտնաբերվել է 1990 թվականի հունիսի 23-ին Ռոբերտ ՄաքՆոտի կողմից Սայդինգ Սփրինգում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1990 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ռոբերտ ՄաքՆոտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Ապոլոնի ընտանիքի աստերոիդներ
Էսնա (գյուղ, Կառեդա շրջան)
Էսնա (Esna), գյուղ Էստոնիայի Յարվամաա նահանգի Կառեդա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 66 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Յարվամաա նահանգի Կառեդա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Պովենեց
Պովենեց (Повенец, Poventsa), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Կարելիայի հանրապետության Մեդվեժեգորսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2209 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Կարելիայի հանրապետության Մեդվեժեգորսկի շրջանի բնակավայրեր
Հայոց ցեղասպանության հուշարձան (Ալմելո, Նիդերլանդներ)
Հայոց ցեղասպանության հուշարձան, հուշարձան Նիդերլանդների Ալմելո քաղաքում։
Պատմություն
Հուշահամալիրը նվիրված է 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի 99-ամյակին։ Հուշահամալիրի պաշտոնական բացումը տեղի է ունեցել 2014 թվականի ապրիլի 24-ին։
Տվյալներ
Հայ առաքելական եկեղեցուն պատկանող հողի վրա կառուցված հուշահամալիրը ստեղծվել է հայկական եկեղեցիների ճարտարապետությանը հատուկ ոճով՝ 16 սյուների վրա, 16 խաչքարերով, հայկական տուֆ քարից։ Խաչքարերը կառուցել են Հայաստանում՝ Վանաձորում, վարպետ՝ Սերգեյ Դանիելյան ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների հուշարձաններ Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության հուշարձաններ
Գուտիրևկա (այլ կիրառումներ)
Գուտիրևկա, կարող է վերաբերել՝
Երվանդ Թերզյան
Երվանդ Թերզյան, աստղաֆիզիկոս, Հայկական ազգային գիտակրթական հիմնադրամի գիտխորհրդի նախագահ (ANSEF), Կոռնելի համալսարանի պրոֆեսոր (ԱՄՆ), Հայաստանի ԳԱԱ արտասահմանյան անդամ։
Կենսագրություն
1965 թվականից Թերզյանի գիտական և մանկավարժական գործունեությունը կապված է Կոռնելի համալսարանի հետ։ 1965-1967 թվականներին Երվանդ Թերզյանը աշխատում է Արեսիբոյի աստղադիտարանում (Պուերտո Ռիկո) ինչպես գիտական աշխատակից, իսկ 1967-1972 թվականներին արդեն աստղագիտության պրոֆեսորի օգնական էր։ 1968-1974 թվականներին՝ նույն համալսարանի ռադիոֆիզիկայի և տիեզերական հետազոտությունների կենտրոնի տնօրենի օգնական, 1972-1977 թթ.՝ աստղագիտության դոցենտ։ 1977 թվականին ստանում է Կոռնելի համալսարանի աստղագիտության պրոֆեսորի կոչում։ 1968 թվականին Թերզյանը նշանակվեց Կոռնելի համալսարանի աստղագիտության բաժանմունքի փոխտնօրեն, իսկ 1979 թվականին՝ տնօրեն և գլխավորեց այնը շուրջ 20 տարի։ 1979-1980 և 1992-1993 թթ. եղել է Կոռնելի համալսարանի Արեսիբոյի ռադիոֆիզիկայի և տիեզերական հետազոտությունների կենտրոնի տնօրենի պաշտոնակատար։ 1996 թվականից Կոռնելի համալսարանի գիտության և կրթության զարգացման ՆԱՍԱ-ի (NASA) տիեզերական դրամաշնորհների ծրագրի տնօրենն է։
2002 թվականին Թերզյանն ընտրվեց Քառակուսի կիլոմետրանոց համալիր (SKA) ռադիոդիտակի կառուցման Միացյալ Նահանգների համալսարանների և ինստիտուտների միավորման նախագահ։ 2001 թվականից նա Հայկական ազգային գիտակրթական հիմնադրամի գիտական խորհրդի նախագահն է։
Պրոֆեսոր Թերզյանի գիտական բնագավառները բազմաթիվ են. մոլորակաձև միգամածություններից և բաբախիչներից (պուլսարներ) մինչև գալակտիկաների զույգեր ու քվազարներ։ Նրա ուսումնասիրությունները հիմնականում կատարվել են ռադիոալիքներում, այնուհանդերձ շատ հոդվածներ նվիրված են ենթակարմիր, օպտիկական և գերմանուշակագույն տիրույթներում հետազոտություններին։
1965-2012 թվականներ ընթացքում Թերզյանը հրատարակել է ավելի քան 232 գիտական հոդված և 6 գրքի խմբագիր է։ Գիտական հոդվածներ տպագրվել են նաև Nature ամսագրում։
Թերզյանի գործունեության ժամանակակից երկու կարևորագույն ուղղությունները, որոնք մեծապես նպաստում են Հայաստանում աստղագիտության և ընդհանրապես գիտության զարգացմանը. նրա դերը ANSEF-ի և ArAS-ի ստեղծման և գործունեության մեջ։ Հայկական ազգային գիտակրթական հիմնադրամը (ANSEF) հիմնադրվել է 1999 թ. Նյու Յորքում՝ մի խումբ հայ գիտնականների և այլ մտավորականների կողմից, որոնց թվում է նաև Երվանդ Թերզյանը։ Հիմնադրման օրվանից Թերզյանը ANSEF-ի գիտական խորհրդի նախագահն է։ ANSEF-ը տրամադրում է հետազոտական դրամաշնորհներ։ 2001-2008 թվականների ընթացքում դրամաշնորհի է արժանացել մոտ 200 նախագիծ, յուրաքանչյուրը‘ 5000-ական ԱՄՆ դոլար։ Ընդհանուր առմամբ ավելի քան 500 գիտնականներ օգտվել են այս աջակցությունից։ աջակցությունից։ 2002 թվականին առ այսօր Թերզյանը Հայկական աստղագիտական ընկերության համանախագահն է։ 2004 թվականին Թերզյանը երիտասարդ աստղագետների համար հիմնադրեց ArAS-ի տարեկան մրցանակ և հովանավորում է այդ մրցանակները։ Ութ երիտասարդ աստղագետներ են ստացել այդ մրցանակը։
2012 թ. ՀՀ Նախագահի հրամանագրով պարգևատրվել է Անանիա Շիրակացու մեդալով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներ Կատեգորիա:Աստղաֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Հայ աստղագետներ
Վիկտոր Կովալենկո (ֆուտբոլիստ)
Վիկտոր Կովալենկո (Віктор Коваленко, ), ուկրաինացի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ։ Ներկայումս հանդես է գալիս Շախտյոր Դոնեցկի և Ուկրաինայի ազգային հավաքականի կազմում։ Խաղում է հարձակողական կիսապաշտպանի դիրքում ։
Շախտյոր Դոնեցկ
Կովալենկոն Շախտյոր Դոնեցկի ակադեմիայի սան է ։ 2014-2015 մրցաշրջանում ուկրաինացին ընդգրկվեց Շախտյորի Չեմպիոնների Լիգայի կազմում ։ Իր պրոֆեսիոնալ դեբյուտը նշեց 2014 թվականի հոկտեմբերի 27-ին՝ Պոլտավայի դեմ խաղում ։ Իր դեբյուտը Ուկրաինայի առաջնությունում նշեց 2015 թվականի փետրվարի 28-ին՝ Վորսկլայի դեմ խաղում ։ 2015 թվականի մայիսի 9-ին՝ Գովերլայի դեմ խաղում Կովալենկոն տվեց 2 գոլային փոխանցում՝ օգնելով իր թիմին հաղթել 7-3 հաշվով ։ Իր առաջին պրոֆեսիոնալ գոլը խփեց 2015 թվականի սեպտեմբերի 23-ին՝ Ուկրաինայի գավաթի Տերնոպոլի դեմ խաղում ։ Իր առաջին գոլը եվրոպական առաջնություններում Կովալենկոն խփեց 2016 թվականի փետրվարի 25-ին՝ Շալկե 04-ի դեմ խաղում  ։ Ուկրաինայի առաջնությունում իր դեբյուտը նշեց 2016 թվականի հուլիսի 30-ին՝ Չեռնոմորեցի դեմ խաղում ։ 2017 թվականի հունվարին Կովալենկոն ճանաչվեց 2015-2016 մրցաշրջանի Ուկրաինայի առաջնության լավագույն երիտասարդ ֆուտբոլիստ ։
Միջազգային կարիերա
Ուկրաինայի մինչև 20 տարեկանների հավաքականի կազմում Կովալենկոն մասնակցեց 2015 թվականի աշխարհի առաջնությանը ։ Նա 2 գոլ խփեց Մյանմարի դեմ խաղում և հետ-տրիկ ձևակերպեց ԱՄՆ-ի դեմ խաղում, իսկ Ուկրաինան դուրս մնաց 1/8 եզրափակչից։ Կովալենկոն դարձավ առաջնության լավագույն ռմբարկուն՝ խփած 5 գոլով ։
Իր դեբյուտը Ուկրաինայի ազգային հավաքականում Կովալենկոն նշեց 2016 թվականի մարտի 24-ին՝ Կիպրոսի դեմ ընկերական խաղում ։
Ակումբային վիճակագրություն
2018 թվականի մարտի 17-ի դրությամբ
Միջազգային վիճակագրություն
2018 թվականի մարտի 17-ի դրությամբ
Գաղտնիքով կախազարդը
«Գաղտնիքով կախազարդը» («Брелок с секретом»), 1981 թվականի խորհրդային երաժշտական կինոկատակերգություն, որը նկարահանել է ռեժիսոր Վերա Տոկարևան ։ Գոգոլի «Ռևիզորի» ազատ մեկնաբանությունն է։