cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Դոմանի մեթոդ
Վերականգնման մեթոդներ
XX դարի 40-ական թվականներին երիտասարդ ֆիզիոթերապևտ Գլեն Դոմանը սկսել է մշակել մտավոր հետամնաց երեխաների վերականգնման ծրագիր։ Ծրագրի հիմնական նպատակն էր կրթության միջոցով ակտիվացնել հիվանդ երեխաների մտավոր գործունեությունը։ Իր համակարգում նա օգտագործում էր կարմիր կետերով, նկարներով և բառերով քարտեր։ Այդ քարտերը երեխային ցուցադրվում էին կարճ ժամանակ, սակայն օրվա ընթացքում մի քանի անգամ։ Աստիճանաբար քարտերի թիվն ավելացվում էր։ Դոմանի տեսության համաձայն, քարտերը գրգռիչներ են հանդիսանում, որոնք խթանում են ուղեղի պահեստային առողջ բջիջները։ Երկարատև աշխատանքի արդյունքում՝ երկար ամիսներ կրկնելուց հետո, նկատվել է երեխաների մտավոր զարգացման բարելավում։ Մտավոր հետամնաց երեխաները սկսել են զարգանալ, շարժվել, ավելի շուտ խոսել, քան սպասվում էր։ Այդ երեխաներն իրենց զարգացմամբ հասել են սովորական երեխաներին։ Հետագայում Դոմանի մեթոդաբանությունը սկսել են օգտագործվել որպես առողջ երեխաների ուսուցման զարգացման մեթոդ։
Արագացման մեթոդներ
Գլեն Դոմանի ղեկավարությամբ Մարդկային զարգացման ինստիտուտում մշակվել են տարբեր վերականգնողական տեխնիկաներ մտավոր հետամնաց երեխաների համար, ինչպես նաև սովորական երեխաների կրթական, զարգացման տեխնիկաներ։ Մեթոդների շարքում ներառված են կյանքի առաջին տարվանից ընթերցանության և մաթեմատիկայի ուսուցման և ֆիզիկական զարգացման մեթոդներ։ Դոմանի մեթոդների համաձայն, խորհուրդ է տրվում սկսել վերապատրաստումը 3-6 ամսականից, քանի որ 6-7 տարեկան երեխաների մոտ սկսվում է ուսուցման գործընթացը, իսկ ճանաչողությունը գալիս է հենց ծնունդից։ Երեխան կյանքի առաջին 6 տարում ավելի շատ գիտելիքներ է ստանում, քան իր կյանքի մնացած տարիներին ։
Ընթերցանության ուսուցում ըստ Դոմանի մեթոդի
Երկու տարեկան և նույնիսկ ավելի վաղ տարիքի երեխաներին կարդալ սովորեցնելու համար օգտագործվում է քարտերի հատուկ հավաքածու. դա Գլեն Դոմանի տեխնիկայի ամենատարածված օգտագործումն է։ Սովորելու հիմնական գաղափարն այն է, որ երեխան անգիր հիշի ամբողջ բառը։ Փոխարենը այն տառերից և վանկերից ծալելու փոխարեն, հիմնական տեխնիկան քարտի բազմակի կարճաժամկետ ցուցադրումն է՝ միաժամանակ գրավոր բառի արտասանության հետ։
Քննադատություն
Դոմանի տեխնիկան որոշ փորձագետների քննադատությանն է արժանացել։ Մասնավորապես՝ Ամերիկյան մանկաբուժական ակադեմիայի (American Academy of Pediatrics) ամսագրում հոդվածները տպագրվել են՝ պնդելով որ տեխնիկան հիմնված է զարգացման հոգեբանության հնացած և պարզեցված հասկացությունների վրա, և կասկածի տակ է դրվել տեխնիկայի արդյունավետությունը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Առողջություն Կատեգորիա:Մանկավարժություն Կատեգորիա:Ուսուցում Կատեգորիա:Զարգացման հոգեբանություն Կատեգորիա:Մանկան հոգեբանություն Կատեգորիա:Վերականգնում
Շմոլ գազով թունավորումներ
Շմոլ գազով թունավորման հիմնական պատճառ է մեծ քանակներով վերջինիս ներշնչումը ։ Ախտանշանները բավականին հաճախ նմանվում են «գրիպի» ախտանշաններին՝ գլխացավ, թուլություն, սրտխառնոց, գլխապտույտ, ցավ կրծքավանդակի շրջանում, իրականության աղճատված ընկալում։ Ընդ որում ածխաթթվի մոնօքսիդ պարունակող օդի տևական ներշնչումը կարող է հանգեցնել գիտակցության կորստի, առիթմիայի, էպիլեպտանման նոպաների և նույնիսկ մահվան ։ Դասական թունավորման հիմնական ախտանշան հանդիսացող «բալանման կարմիր մաշկը» բավականին հազվադեպ է հանդիպում ։ Երկարատև թունավորումներն ուղեկցվում են հոգնածության զգացումով, հիշողության, ինչպես նաև շարժումերի հետ կապված խնդիրներով ։ Վերջին ախտանշանները դիտվում են նաև երկարատև ծխողների ու ցիանիդով թունավորումների դեպքում։
Ածխածնի մոնօքսիդով (շմոլ գազով, CO) թունավորումները կարող են լինել և՛ պատահական, և՛ հանդիսանալ որպես որևէ մեկի կյանքին վերջ դնելու փորձ ։ Շմոլ գազն անգույն և անհոտ գազ է, որն ի սկզբանե շնչառական համակարգը գրգռող ազդեցությունից զուրկ է ։ Սինթեզվում է թերայրման ժամանակ, ինչպես նաև կարող է հանդիսանալ օրգանական ռեակցիաների վերջնանյութ ։ Բացի այդ, ածխաթթվի մոնօքսիդ առաջանում է մեքենաների շարժիչներից, գազօջախների ու այլ կենցաղային սարքերի օգտագործումից, որոնք գործարկվում են ածխածնի հիմքով վառելիքներով ։ Կարող է հանդիսանալ նաև երկքլոր մեթանի քայքայման արգասիք ։ Առավել վտանգավոր ազդեցություններ ունի ածխածնի մոնօքսիդի կապումը հեմոգլոբինին, ինչի հետևանքով առաջանում է կարբօքսիհեմոգլոբին (HbCO) թունավոր միացությունը, որը խաթարում է արյան միջոցով թթվածնի մատակարարումը հյուսվածքներ ու բջիջներ, քանզի հեմոգլոբինն այլևս թթվածին կապել չի կարողանում ։ Այս ամենի հետ մեկտեղ, միոգլոբինի և միտոքոնդրիումային ցիտոքրոմ-օքսիդազի ֆունկցիաները ևս խաթարվում են ։ Ախտորոշումը կատարվում է HbCO-ի մակարդակն արյան մեջ չափելու միջոցով, ընդ որում չծխողների մոտ այն պետք է լինի ավելի քան 3%, իսկ ծխողների մոտ՝ ավելի քան 10% ։
ԱՄՆ-ում տարեկան արձանագրվում է ածխածնի մոնօքսիդով թունավորումների մոտ 20,000 դեպք, որոնք կապված չեն հրդեհների հետ ։ Շատ երկրներում այն ամենատարածված մահացու ելք ունեցող թունավորումերի պատճառն է ։ Թունավորումներն ավելի հաճախ գլուխ են բարձրացնում ձմռանը, ավելի կոնկրետ տվյալ գազով աշխատող սարքավորումների օգտագործումից։ Ածծածնի մոնօքսիդի թունավոր ազդեցությունը հայտնի է եղել դեռևս հնագույն ժամանակներից ։ Այն փաստը, որ հեմոգլոբինը ածխածնի մոնօքսիդի հետ կապվելիս առաջացնում է տոքսիկ միացություն, բացահայտվել է 1857 թվականին ։ Հարկ է նշել, որ այն թունավոր չէ ֆոտոսինթեզ իրականացնող օրգանիզմների համար ։
Նշաններ և ախտանիշներ
Ածխածնի մոնօքսիդն ինքնին թունավոր չէ, իր թունավոր ազդեցությունը թողնում է հեմոգլոբինի հետ կապված վիճակում։ Այն հեշտորեն ներծծվում է թոքերով ։ Գազի ներշնչումը կարող է հանգեցնել հիպօքսիայի, կենտրոնական նյարդային համակարգի ախտահարումների, ընդհուպ մահվան։ Ընդ որում տարբեր ազգային պատկանելություն ունեցող մարդկանց մոտ դիտվում է ածխածնի մոնօքսիդի ընկալունակության տարբեր աստիճան ։ Միջինում 100մգ/լ կամ ավելի պարունակությունը խիստ վտանգավոր է համարվում մարդու կյանքի համար ։ Սրտի արատի դեպքում ածխածնի մոնօքսիդով թունավորումը հանգեցնում է կյանքի միջին տևողության նշանակալիորեն կրճատման ։ Ածխածնի մոնօքսիդի ընկալունակությունը հաշվելիս հաշվի են առնում բազմաթիվ գործոններ, մասնավորապես՝ անհատի ֆիզիկական ակտիվությունը, թոքերի օդափոխությունը, առողջական վիճակը՝ ունեցել է արդյոք սրտանոթային հիվանդություն, սակավարյունություն (օրինակ՝ մանգաղաբջջային անեմիա), պորֆիրիա կամ կապված արյան հետ կապված ժառանգական այլ հիվանդություններ, գլխուղեղի ախտահարումներ։ Հաշվի են առնում նաև սրտային ծավալը, տվյալ շրջանի մթնոլորտային ճնշումն ու անհատի նյութափոխանակային առանձնահատկությունները  ։
Սուր թունավորումներ
Շմոլ գազով թունավորման հիմնական և ամենաէական վտանգը կայանում է նրանում, որ խաթարվում է դեպի հյուսվածքներ ու բջիջներ թթվածնի մատակարարումը, հետևաբար ախտահարվում են կենտրոնական նյարդային համակարգն ու սիրտը ։ Սկզբնական ախտանշաններն են՝ գլխացավերը, սրտխառնոցները,ընդհանուր թուլությունն ու դողէրոցքը ։ Այս ախտանշանները շատ դեպքերում համընկնում են սննադային թունավորումների, բորբոքման պրոցեսների սկզբնական փուլի, մասնավորապես, ստամոքսաաղիքային համակարգի բորբոքումների, ինչպես նաև գրիպի հիմնական ախտանշաններին ։ Գլխացավերը շմոլ գազով սուր թունավորման հիմնական ախտաշանն է ։ Հիվանդների կողմից նկարագրվում է, որպես բութ, շարունակական, առավել կենտրոնացված ճակատային շրջանում ցավեր ։ Կոնցենտրացիայի շարունակական բարձրացումն ուղեկցվում է տախիկարդիայով, նվազող զարկերակային ճնշմամբ, սրտային առիթմիայով, ԿՆՀ ախտանշանները ներառում են՝ կենտրոնացման անկարողություն,իրականության իռացիոնալ ընկալում, պատրանքներ, կենտրոնական նյարդային համակարգի ֆունկցիաների ընկճում, ատաքսիա, շնչարգելում, էպիլեպտիֆորմ նոպաներ, գիտակցության կորուստ և մահ  :Առավել քիչ տարածված ախտանշաններն են՝ սրտամկանի իշեմիան, նախասրտերի ֆիբրիլյացիան, թոքաբորբը, թոքային այտուցները, գլյուկոզի բարձր պարունակությունն արյան մեջ, մկանների նեկրոզը՝ զարգացող ացիդոզի հետևանքով, վերջինս զարգանում է լակտատի կուտակումից, սուր երիկամային անբավարարությունը, մաշկի ախտահարումները, բազմաթիվ խնդիրներ լսողության և տեսողության հետ կապված   ։
Շմոլ գազով սուր թունավորումներին բնորոշ ախտանշաններն ուղեկցվում են նաև բազմաթիվ նյարդաբանական խնդիրներով։ Հիվանդներն ունենում են խնդիրներ բարձր-ինտելեկտուալ գործունեության հետ կապված, ամնեզիաներ, մտավոր հետամնացություն, կարճաժամկետ հիշողության կորուստ, տագնապի զգացողություն, ոչ ճիշտ քայլվածք, Պարկինսոնիզմին բնորոշ ախտանշաններ, դեպրեսիվ տրամադրություն և գլխուղեղի ծոծակային բլթի ախտահարմամաբ պայմանավորված մասնակի կամ ամբողջովին կուրություն ։ Դեպրեսիվ տրամադրությունն ի հայտ է գալիս հիմնականում այն անձանց մոտ, ովքեր մինչ թունավորումն ունեցել են ընկճախտ : Այս ուշ ախտանշաններն ի հայտ են գալիս ավելի քան 50% մարդկանց մոտ, թունավորումից 2-ից 40 օրերի ընթացքում ։ Բավականին դժվար է կանխատեսել, թե հիվանդներից ում մոտ ի հայտ կգան նյարդաբանական այս ախտանշանները, սակայն միջին հասակը, գիտակցության կորուստները թունավորման ընթացքում, արդեն անհատի մոտ առկա նյարդաբանական հիվանդությունները նշանակալիորեն մեծացնում են ախտանշանների ի հայտ գալու հավանականությունը ։
Քրոնիկական թունավորում
Քրոնիկական թունավորման դեպքում շմոլ գազի համեմատաբար քիչ կոնցենտրացիաները հանգեցնում են մշտական գլխացավերի, դեպրեսիաների, ցնցումների, հիշողության կորստի, սրտխառնոցների, լսողության հետ խնդիրների ու փսխումների :Դեռևս բացահայտված չէ, արդյոք կարող է քրոնիկական թունավորումը գազի քիչ կոնցենտրացիաների դեպքում բերել նյարդաբանական խանգարումների ։ Սովորաբար, օրգանիզմից շմոլ գազի հեռացման դեպքում, ախտանշաններն ինքնին վերանում են, եթե կլինիկայում չի արձանագրվել սուր թունավորման դեպք ։ Արձանագրվել է դեպք, երբ երեք տարվա ընթացքում քիչ կոնցենտրացիաներով շմոլ գազի ներշնչման պայմաններում ՝ վառարանը վառելու պատճառով, անհատի մոտ մշտական հիշողության կորուստ և ուսանելու հետ խնդիրներ են առաջ եկել ։ Քրոնիկական թունավորումը կարող է սրտանոթային հիվանդություններով տառապող մարդկանց վիճակը զգալիորեն վատթարացնել ։ Քրոնիկական թունավորումը գլխավոր ռիսկի գործոն է հանդիսանում աթերոսկլերոզի զարգացման համար  ։ Ամենամեծ ռիսկային խմբում են գտնվում հղիներն ու սրտի պսակաձև անոթների հետ խնդիր ունեցող անձինք ։ Փորձարարական կենդանիների մոտ շմոլ գազով թունավորումը բերում է լսողության շեշտակի վատթարացմանը՝ նույնիսկ բարձր աղմուկների պայմաններում ։ Մարդկանց դեպքում լսողության վատացում դիտվում է հենց թունավորման ժամանակ ։ Այս դեպքում աղմուկների ուժգնությունը մեծ նշանակություն չի ունեցել։
Պատճառագիտություն
Շմոլ գազ սինթեզվում է օրգանական տարբեր նյութերի թերայրման պայմաններում, այնինչ ռեակցիայի համար բավարար թթվածնային պայմաններում ածխաթթու գազ (CO2) կսինթեզենք։ Ածխածնի մոնօքսիդի աղբյուր է հանդիսանում նաև ծխախոտը, օջախները, փայտյա վառարանները, ջեռուցիչները, շմոլ գազով աշխատող սարքավորումները, պրոպանով լիցքավորված սարքավորումները, զոդիչները, խոտհնձիչները, էլեկտրական գեներատորները, ասֆալտապատման մեքենաները    ։ Առավել վտանգավոր է, երբ տվյալ սարքավորումն օգտագործվում է որևէ կառույցներում կամ փակ տարածքներում ։
Բեռնատարների հետևում երեխաների երթևեկությունը ևս կարող է հանգեցնել շմոլ գազով թունավորման ։ Մեքենաների շարժիչների անսարքությունները կարող են հանգեցնել գազի լցմանը մեքենայի խցիկ։ Նավերի շարժիչների անսարքությունները ևս հանգեցնում են շմոլ գազի առաջացմանը ։
Ներկերը ջնջելու համար նախատեսված նյութերում պարունակվում է երկքլորմեթան, որի կատաբոլիզմից ևս առաջանում է ածխածնի մոնօքսիդ :Ածխածնի մոնօքսիդ կարող է առաջանալ նաև փակ տարածություններում՝ անբավարար թթվածնի պայմաններում, օրգանական որևէ նյութի կատաբոլիզմի արդյունքում ։
Ածխածնի մոնօքսիդ առաջանում է հանքերում, որտեղ գազի կոնցենտրացիայի գերազանցումը անգամ երեք տոկոսից, հանգեցնում է մահվան անգամ մեկ անգամ ներշնչում կատարելիս ։
Ածխածնի մոնօքսիդ առաջանում է նաև սուզորդնորին ստորջրյա պայմաններում թթվածին մատակարող սարքերից ։
Ախտաֆիզիոլոգիա
Օրգանիզմի վրա շմոլ գազի ազդեցությունները բավականին բարդ են և համակարգային, դեռևս ամբողջությամբ պարզաբանված չեն ։ Հայտնի է ածխածնի մոնօքսիդի թունավոր ազդեցությունը հեմոգլոբինին, միոգլոբինին և միտոքոնդրիալ ցիտոքրոմ օքսիդազային կապված վիճակում, որն ամբողջությամբ արգելափակում է թթվածնի մուտքն օրգաններ ու հյուսվածքներ, ինչպես նաև ածխածնի մոնօքսիդի հետևանքով ուղեղի լիպիդների գերօքսիդացումը ։
Հեմոգլոբին
Ածխածնի մոնօքսիդի դիֆուզիայի գործակիցը զգալիորեն գերազանցում է թթվածնի դիֆուզիայի գործակցին։ Ընդ որում, միակ ֆերմենտը, որի օգնությամբ սինթեզում ենք ածխածնի մոնօքսիդ՝ հեմ օքսիգենազան է, որը տեղակայված է բոլոր բջիջներում ու քայքայում է հեմը։ Նորմայում, արյան պլազմայում ածխածնի մոնօքսիդի կոնցենտրացիան մոտ է 0 մմսս, քանզի ունենալով բավականին բարձր դիֆուզիայի գործակից, մեր օրգանիզմը հեշտությամբ ազատվում է դրանից :Երբ ածխածնի մոնօքսիդը չի հեռացվում օրգանիզմից, այն կապվում է հեմոգլոբինի հետ՝ կարբօքսիհեմոգլոբինի առաջացմամբ, վերջինս ել խաթարում է դեպի օրգաններ ու հյուսվածքներ մաքուր թթվածնի մատակարարումը։ Կապը հեմոգլոբինի ու ածխածնի մոնօքսիդի միջև մոտավորապես 230 անգամ առավել ուժեղ է, քան կապը հեմոգլոբինի ու թթվածնի միջև, հետևապես հեմոգլոբինը նախընտրում է կապվել ածխածնի մոնօքսիդի հետ ։ Հեմոգլոբինը հեմպրոտեին է, որն ունակ է փոխադրելու չորս մոլեկուլ թթվածին։ Այն պրոտոպորֆիրին IX և երկաթի միացություն է իրենից ներկայացնում։ Պրոտոպորֆիրին IX իր հերթին կազմված է չորս պիրոլային օղակներից։ Պետք է նշել, որ երկաթը կապվում է պիրոլային օղակներին չորս ազոտի ատոմների միջոցով, երկուսին կովալենտ, երկուսին՝ կոորդինացիոն կապերով։ Երկաթի երրորդ կոորդինացիոն կապը կամ հինգերորդ կապը նախատեսված է ապոսպիտակուցին, իսկ վեցերորդ կամ չորրորդ կոորդինացիոն կապը նախատեսված է թթվածին տեղափոխելու համար :Ածխածնի մոնօքսիդի մեկ մոլեկուլի կապումն անգամ հեմոգլոբինի հետ, նշանակալիորեն փոքրացնում է հեմոգլոբինի խնամակցությունը թթվածնի նկատմամբ։ Հեմոգլոբինն այս պայմաններում պահում է թթվածինը, որը պետք է մատակարարվեր հյուսվածքներին ։ Այս գործընթացը բնութագրվում է օքսիհեմոգլոբինի փեղեքման կորի տեղաշարժմանը դեպի ձախ ։ Թեպետև հեմոգլոբինի աֆինությունը թթվածնի նկատմամբ նշանակալիորեն նվազում է շմոլ գազով թունավորումների դեպքում, որոշ քանակությամբ թթվածին մատակարարվում է հյուսվածքներին։ Սա հանգեցնում է հիպօքսիայի հետևանքով հյուսվածքների ախտահարումների :Հեմոգլոբինը կարբօքսիհեմոգլոբինի փոխարկման ընթացքում ստանում է բաց կարմիր գունավորում, հետևաբար բաց կարմիր գունավորում են ստանում թե՛ հյուսվածքները, թե՛ խանութներից գնված միսը։
Միոգլոբին
Շմոլ գազը կապվում է նաև միոգլոբինի հետ, որը հեմպրոտեին է, ունի 60 անգամ ավելի բարձր խնամակցություն ածխածնի մոնօքսիդի նկատմամբ, քան թթվածնի ։ Ածխածնի մոնօքսիդի կապվելը միոգլոբինին, նվազեցնում է թթվածին կապելու հնարավորությունը ։ Կլինիկորեն արտահայտվում է սրտային ծավալի կրճատմամբ ու զարկերակային ճնշման անկմամբ, որը կարող է առաջ բերել ուղեղի իշեմիա ։ Արձանագրվել են դեպքեր, երբ թունավորման ախտանշանները կրկին վերադարձել են, վերջինս արտահայտվել է բարձրացած կարբօքսիհեմոգլոբինի մակարդակով, որը հետևանք է միոգլոբինից շմոլ գազի ուշ անջատմամբ, և կարբօքսիհեմոգլոբինի ինքնաբերաբար միացմամբ հեմոգլոբինին ։
Ցիտոքրոմ օքսիդազա
Շմոլ գազի մյուս թունավոր աղդեցությունն ընդգրկում է միտոքոնդրալ շնչառական շղթայի ֆերմենտ ցիտոքրոմ օքսիդազայի հետ կապմամբ, որը պատասխանատու է աշխատող հյուսվածքներ թթվածնի մատակարարման համար:Ածխածնի մոնօքսիդը կապվում է ցիտոքրոմ օքսիդազային առավել թույլ կապով, քան թթվածնին, հետևաբար հանգեցնում է ներբջջային հիպօքսիայի՝ կապվելուց առաջ ։ Շմոլ գազի ու ցիտոքրոմ օքսիդազայի կապվելը, խաթարում է աերոբ մետաբոլիզմն ու արդյունավետ ադենոզին եռֆոսֆորական թթվի սինթեզին։ Բջիջներն այս պայմաններում անցում են կատարում անաերոբ նյութափոխանակությանն ու հանգեցնում հիպօքսիայի, ացիդոզի առաջացման, և, վերջապես, բջիջների մահվան :Ցիտոքրոմ օքսիդազայից ածխաթթվի մոնօքսիդի դիսոցացման տևողությունը բավականին երկար է, հետևաբար, աերոբ նյութափոխանակության խաթարումը ևս երկարում է ։
Ազդեցությունը կենտրոնական նյարդային համակարգի վրա
Շմոլ գազով թունավորումները, իհարկե, բավականին մեծ ազդեցություն են թողնում առաջնահերթ մեր էրիթրոցիտների վրա՝ բերելով վերջիններիս ձևախախտման, ինչպես նաև առաջացնում մի շարք քիմիական միջնորդանյութեր, որոնք կարող են բերել գլխուղեղի լիպիդային գերօքսիդացման։ Ածխածնի մոնօքսիդը հանգեցնում էնդոթելոցիտների ու թրոմբոցիտների կողմից NO-ի անջատմանն և թթվածնի ագրեսիվ ձևերի առաջացմանը, ներառյալ պերօքսինիտրիլի ։ Գլխուղեղում հանգեցնում է միտոքոնդրիումների դիսֆունկցիայի, գլխուղեղի մազանոթներ արնահոսությունների, լեյկոցիտների սեքեստրացիայի և ապոպոզի մեխանիզմի ակտիվացմանը :Այս ամենը հանգեցնում է կենտրոնական նյարդային համակարգի սպիտակ նյութի դեմիելինիզացման՝ Գրինկերի միելինոպաթիայի, որը կարող է հանգեցնել գլղուղեղի այտուցի և նեկրոզի ։ Գլխուղեղի այս վնասվածքն առաջանում է թունավորումից հետո։ Իր բացասական ազդեցությունն է թողնում կոգնիտիվ հատկանիշների, հատկապես՝ հիշողության վրա ու բերում ոչ նորմալ շարժումների։ Հետևյալ ախտանշանները կապված են, իհարկե, գլխուղեղի սպիտակ նյութի ու հիմնային կորիզների վնասման հետ ։ Թունավորման այս ախտանշաններին են միանում նաև սպիակ նյութի, գորշ նյութի, ուղեղիկի, հիպոկամպի, գլխուղեղի կեղևի երկկողմանի նեկրոզը ։
Հղիություն
Ածխածնի մոնօքսիդով թունավորումներն առաջնահերթ շատ վտանգավոր հետևանքներ կարող են թողնել պտղի վրա։ Անբավարար թթվածնի մատակարարման հետևանքով առաջանում է պտղի հիպօքսիա, բացի այդ, ածխացնի մոնօքսիդն ունակ է հաղթահարելու ընկերքային պատնեշն ու կապվելու պտղի հեմոգլոբինի՝ պտղի մոտ կարբօքսիհեմոգլոբինի առաջացմամբ, ինչն արդեն անմիջական հիպօքսիայի կհանգեցնի։ Ընդ որում, պտղի հեմոգլոբինն ունի 10-15 անգամ առավել բարձր աֆինություն շմոլ գազի նկատմամբ, քան հասուն մարդկանց հեմոգլոբինը՝ հանգեցնելով ավելի վատ հետևանքների, քան հասուն մարդկանց մոտ :Պտղի կարբօքսիհեմոգլոբինն առավել ուշ է անջատվում հեմոգլոբինից, բերելով տարբեր թունավոր քիմիական նյութերի առաջացման, հետևապես հղի կանանց թունավորումները շմոլ գազով շատ դեպքրում բերում են պտղի ներարգանդային մահվան ։
Ախտորոշում
Շատ դեպքերում ածխածնի մոնօքսիդով թունավորումներն ախտորոշելը բավականին դժվար է, հաշվի առնելով այն փաստը, որ ախտանշանները համընկնում են մեծ թվով այլ հիվանդությունների ախտանշաններին, օրինակ՝ այլ քիմիական նյութերով թունավորումերին, գրիպին ու ինֆեկցիոն պրոցեսներին ։ Հետևաբար, շմոլ գազով թունավորումն ախտորոշում ենք արյան մեջ չափելով վերջինիս կոնցենտրացիան։ Հաշվի ենք առնում կարբօքսիհեմոգլոբինի կոնցենտրացիան ու համեմատում արյան հեմոգլոբինի պարունակության հետ ։ Կարբօքսիհեմոգլոբինի կոնցենտրացիան, ֆիզիոլիգիական նորմայում, չպետք է գերազանցի 5%-ը, իսկ օրական երկու տուփ ծխախոտ օգտագործողների մոտ կարող է հասնել մինչև 9%-ի :Թունավորված մրդկանց արյան մեջ կարբօքսիհեմոգլոբինի կոնցենտրացիան հասնում է 10-30% -ի, իսկ արդեն մահացած մարդկանց արյան փորձանմուշում՝ 30-90%-ի ։ Չնայած որ շատ մարդիկ թունավորումից որոշ ժամանակ անց գանգատվում են գլխապտույտներից, գլխացավերից ու սրտխառնոցներից, նրանց արյան փորձանմուշում կարբօքսիհեմոգլոբինի կոնցենտրացիան նորմայի սահմաններում է, հետևապես կրկնակի թունավորում ախտորոշել այս ախտանշանների հիման վրա չենք կարող ։
Չափում
Դատաբժշկական փորձաքննություններ ժամանակ ածխածնի մոնօքսիդի կոնցենտրացիան կարող ենք չափել սպեկտրոֆոտոմետրիկ կամ քրոմատոգրաֆիկ եղանակներով, որպեսզի հաստատենք շմոլ գազով թունավորման հետևանքով արձանագրված մահը։
Ածխածնի մոնօքսիդի կոնցենտրացիայի չափման համար լայնորեն կիրառվում է CO-օքսիմետրը ։ Վերջինս օգտագործվում է բժշկական պրակտիկայում այնպես, ինչպես պուլսօքսիմետրը ։ Այս սարքավորումներն ուղարկելով բազմաթիվ ալիքներ դեպի մատի մազանոթ, չափում են լույսի կլանումը տարբեր տիպի հեմոգլոբինների կողմից :Պուլսօքսիմետրը չենք կարող կիրառել շմոլ գազով թունավորումների ախտորոշումներ իրականացնելիս, քանզի հիվանդի արյան մեձ հեմոգլոբինի հագեցվածությունը թթվածնով նորմայի սահմաններում կարող է լինել :Այս երևևյթը հանդիպում է այն դեպքերում, երբ կարբօքսիհեմոգլոբինը պուլսօքսիմետրի կողմից սխալմամբ ընկալվում է որպես օքսիհեմոգլոբին ։ Շմոլ գազի կոնցենտրացիան հաշվելու համար օգտագործում ենք նաև հատուկ սարքեր, որոնք մեկ շնչառական ցիկլի ընթացքում չափում են ածխածնի մոնօքսիդի կոնցենտրացիան, վերջինս նշանակալիորեն տարբերվում է ներշնչված ու արտաշնչված օդերում համապատասխանաբար :Չափման համար անհրաժեշտ է սկզբում երկար ներշնչում կատարել ու շունչը պահել, որպեսզի արյան կազմում գտնվող CO-ն հասցնի փոխադրվել դեպի թոքեր։ Դժվարացած շնչառություն ունեցող մարդկաց դեպքում հետևյալ սարքն օգտագործել չենք կարող, հետևաբար կփոխարինենք հոմոլոգներով։
Տարբերակիչ ախտորոշում
Ածխածնի մոնօքսիդով թունավորումն իր հիմնական նախանշաններով շատ նման է այլ հիվանդություններին՝ գրիպ, դեպրեսիաներ, քրոնիկական հոգնածություն, ցավեր կրծքավանդակի շրջանում, գլխացավեր, միգրեն :Ածխածնի մոնօքսիդն իր այս հատկության պատճառով ստացել է ՚՚շատ լավ նմանակող՚՚ անվանումը ։ Տարբերակիչ ախտորոշումը ներառում է նաև սուր շնչառական դիսթրես համախտանիշը, լեռնային հիվանդություն, կաթնաթթվի կուտակման հետևանքով զարգացած ացիդոզը, դիաբետիկ կետոացիդոզը, մենինգիտները, մեթհեմոգլոբինեմիան, տարբեր օպիատային նյութերով ու ալկոհոլային ըմպելիքներով թունավորումները ։
Որոշիչներ
Կանխարգելիչ միջոցառումներն ընդգրկում են մարդկանց սովորեցնելը ճիշտ օգտվել տնային վառարաններից ու ջեռուցման տարբեր միջոցներից, գազօջախներից, ինչպես նաև շմոլ գազի կոնցենտրացիայի որոշիչների տեղադրումն այդ սարքերի վրա, քանզի լինելով անհոտ, անհամ ու անգույն գազ, շմոլ գազը չենք կարող ոչ՛ տեսնել, ոչ՛ էլ հոտն առնել ։ ԱՄՆ-ի Սպառողների գնված իրերի ապահովության կոմիտեն հայտարարել է, որ ածխածնի մոնօքսիդի որոշիչների տեղադրումը նույնքան կարևոր է, որքան ծխի որոշիչների տեղադրումը, և խորհուրդ տվել, որ յուրաքանչյուր սեփական տանն ու շենքերում՝ ամեն հարկի հաշվարկով, առնվազն մեկ որոշիչ տեղադրվի :Սարքերը բավականին մատչելի են ու հասանելի, լիցքավորվում են կամ՛ մարտկոցով, կամ՛ տատանողական հոսանքով, կամ՛ էլ առանց լիցքավորման ընդհանրապես ։ Որոշիչները տեղադրում են սովորաբար գազի աղբյուր հանդիսացող սարքավորումների վրա կամ մերձակայքում։ Շմոլ գազի կոնցենտրացիայի բարձրացման դեպքում սարքը ձայն է արձակում ՝ հնարավորություն տալով տարածքում գտնվող մարդկանց էվակուացմանն ու տարածքի ակտիվ օդափոխմանը ։ Ի տարբերություն ծխի որոշիչների, շմոլ գազի որոշիչներն առաստաղի վրա ամրացնելու կարիք չկա։
Ածխածնի մոնօքսիդի որոշիչների օգտագործումն արդեն սովորական է դարձել բազմաթիվ տարածաշրջաններում։ ԱՄՆ-ում 2009 թվականից ԱԿՊԱ-ի որոշմամբ պետական կազմակերպություններում՝ կառույցի բոլոր հարկերում, տեղադրվել են շմոլ գազի որոշիչներ։ Կոնցենրացիայի բարձրացման դեպքում ազդակները փոխանցվում են առողջապահական կազմակերպություններին ու հրշեջ ծառայությանը։
Հիմնական ուղեցույցները որոշիչներ օգտագործելիս ներառում են ՝
1.որոշիչների լիցքավորիչները պետք ցույց տան լիցքավորման աստիճանը առնվազն տասներկու ժամերի ընթացքում,
2.որոշիչները պետք է տեղադրվեն նույն սենյակներում, որտեղ գտնվում են վառելիքի այրմամբ աշխատող սարքերը,
3.որոշիչները պետք է տեղադրված լինեն բնակելի կառույցների բոլոր հարկերում ու կանոնավոր օդափոխության ենթարկվող բոլոր տարածքներում։
Որոշիչնեչը հսկման պետք է ենթարկվեն ամեն տարի՝ նվազագույնը մեկ անգամ, համապատասխան կազմակերպությունների կողմից ։
Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության խորհուրդներ
Հետևյալ չափումները ցույց են տալիս կարբոքսիհեմոգլոբինի (COHb) կիսաքայքայման պարբերությունը՝ 2.5%-ը չգերազանցելու դեպքում, համապատասխան ճնշման պայմաններում։ Չափումները արված են դրսում։
Ներսում կատարված չափումների համաձայն կարբօքսիհեմոգլոբինի կիսաքայքայման պարբերությունը հավասար է 7մգ/լ (6 մմսս. ճնշման պայմաններում) 24 ժամվա ընթացքում (երբ COHb-ի կոնցենտրացիան չի գերազանցում 2%-ը)։
Բուժում
Առաջնահերթ շմոլ գազով թունավորված անձանց անհրաժեշտ էանմիջապես հեռացնել տվյալ տարածքից, իսկ գիտակցությունը կորցրած անձինք կարիք կարող են ունենալ սիրտ-թոքային վերակենդանացման ։ Թթվածնային դիմակ հագցնելը կրճատում է ածխածնի մոնօքսիդի կիսատրոհման պարբերությունը 320 րոպեյից մինչև 80 րոպե ։ Թթվածինն արագացնում է ածխածնի մոնօքսիդի պոկումը կարբօքսիհեմոգլոբինից ու ազատ հեմոգլոբինի առաջացումը ։ Հղի կանանց, սպառնացող բազմատիվ վտանգներից խուսափելու նպատակով, թթվածին տալիս են շատ ավելի երկար ժամանակ, քան ոչ հղի կանանց ։
Բարձր ճնշման տակ թթվածնի մատակարարում
Բարձր ճնշման տակ թթվածնի մատակարարումը օգտագործվում է որպես շմոլ գազով թունավորման արդյունավետ բուժման եղանակ, քանզի զգալիորեն արագացնում է ածխախնի մոնօքսիդի կիսատրոհման պարբերությունը, անջատումը և՛ կարբօքսիհեմոգլոբինի, և՛ ցիտոքրոմ օքսիդազայի կազմից, ունենալով առավել մեծ խնամակցություն հեմոգլոբինի նկատմամբ, քան սովորական թթվածինն ունի։ Երեք մթնոլորտային ճնշման պայմաններում թթվածնի մատակարարումն արագացնում է ածխածնի մոնօքսիդի կիսատրոհման պարբերությունը մինչև 23(~80/3) րոպեյի, համեմատած թթվածնային դիմակով կիսատրոհման պարբերության հետ, որը կազմում է 80 րոպե ։ Բացի կիսատրոհման պարբերության արագացումից, այն նաև նպաստում է թթվածնի տրանսպորտին արյան պլազմայով դեպի հյուսվածքներ՝ շրջանցելով հեմոգլոբինին կապված վիճակում փոխադրումը ։ Ինչևէ բավականին հակասական կարծիքներ կան, թե բարձր ճնշման տակ մատակարարվող թթվածինն ինչքանով է առավել արդյունավետ դարձնում պլազմայով հյուսվածքներ արյան մատակարարմանը, քանզի ինչպես հայտնի է թթվածնի լուծելիությունը բավականին ցածր է՝ 100 մլ արյան մեջ լուծվում է մոտ 0,31 մլ թթվածին    ։ Կատարվել է փորձարկում, որի շրջանակներում 6 մարդկանց պատահականության սկզբունքով փորձել են բուժել երկու եղանակներով՝ նորմալ և բարձր ճնշման տակ թթվածին տալով։ Հետազոտվողներից չորսի մոտ բարձրացել է դեպի հյուսվածքներ արյան մատակարարումը, իսկ երկուսի մոտ որևէ փոփոխություն չի արձանագրվել      ։ Ներկայումս կան բազմաթիվ հետազոտություններ, թե ինչ ազդեցություն ունեն օրգանիզմի վրա բարձր և ցածր ճնշման տակ մատակարարվող թթվածինները ։
Այլ տեղեկություններ
Այնպիսի բարդությունների դեպքում, ինչպիսինք են՝ թոքի այտուցները, ճնշման անկումը, էպիլեպտիֆորմ նոպաները, սրտի տարբեր ֆունկցիաների խաթարումները, ացիդոզը, պահանջում են բուժում։ Անկանոն մկանային շարժումների ու էպիլեպտիֆորմ նոպաների դեպքում ցուցված է հիվանդներին տալ Դիազեպամ կամ Դանտրոլեն։ Դիազեպամն անհրաժեշտ է տալ համապատասխան շնչառությանն աջակցող միջոցների հետ միասին ։ Ճնշման անկման դեմ պայքարի հիմնական միջոցը ներերակային ներարկումների կիրառումն է, սրտամկանի դեպրեսիաների դեպքում՝ անոթասեղմիչների կիրառումը :Սուր ացիդոզների դեպքում հիվանդին կտանք նատրիումի բիկարբոնատ, սակայն վերջինս վիճելի է, քանզի հյուսվածքների թթվածնով մատակարարումը խթանվում է հենց թթվային պայմաններում ։ Ացիդոզի բուժումը կարող է իրականացվել նաև միայն թթվածնով թերապիայի օգնությամբ ։ Նյարդահոգեբանական խանգարումները հանդիսանում են ածխածնի մոնօքսիդով թունավորումների ամենաբարդ հետևանքներից մեկը։ Գլխուղեղի վնասվածքները կախտորոշենք համակարգչային տոմոգրաֆիայի կամ մագնիսառեզոնանսային շերտագրության միջոցով  ։ Նյարդաբանական խնդիրներիդեպքում անհրաժեշտ են ընդարձակ ազդեցությամբ դեղամիջոցների կիրառում ։ Բավականին դժվար է կանխատեսել թունավորման հետ մեկտեղ հետևյալ ախտանշաններն ունեցող մարդկանց մոտ հնարավոր ինչ բարդություններ կառաջանան, օրինակ՝ կոմաներ, ացիդոզ, սրտի կանգ ։ Սուր թունավորումների մոտավորապես 30%-ն ավարտվել է մահով ։ Էլեկտրոկոնվուլսիվ թերապիայի կիրառմամբ կարող ենք թեթևացնել նյարդահոգեբանական խնդիրները շմոլ գազով թունավորումների ժամանակ ։ Այժմ կիրառվում է հատուկ սարք, որը մատակարարում է ածխաթթու գազ՝ նպաստելով շնչառության հաճախացմանը ։
Համաճարակաբանություն
Ածխածնի մոնօքսիդով թունավորումների հետևանքով մահացած մարդկանց թիվը դեռևս հայտնի չէ ։ Շմոլ գազով թունավորումներն ամբողջ աշխարհում կազմում են թունավորումների ամենամեծ տոկոսը ։ Թունավորումներն ավելի շատ հանդիպում են ձմռան ամիսների ընթացքում , ինչը պայմանավորված է ձմռան ամիսների ընթացքում ջեռուցման տարբեր միջոցների օգտագործումն ու տարածքի չօդափոխումն ընդհանրապես ։ ԱՄՆ-ում տարեկան հիվանդանոց են դիմում շմոլ գազի թունավորուման պատճառով մոտ 40.000 հազար մարդիկ , որոնց 95%-ը գազերի ոչ ճիշտ օգտագործման հետևանք է  : Շատ արդյունաբերական երկրներում ածխածնի մոնօքսիդի հետևանքով առաջացած թունավորումները կազմում են դեպքերի ավելիի քան 50%-ը :ԱՄՆ-ում տարեկան արձանագրվում է մոտ 200 մահվան դեպք ջեռուցման սարքերի օգտագործման հետևանքով :Գազի ներշնչման հետևանքով ԱՄն-ում տարեկան մահանում են 5613 մարդիկ ։ Ամեն տարի մոտ 500 ամերիկացի մահանում է թունավորմից անհայտ պատճառներով, իսկ ավելի քան 2000-ն այս եղանակով սեփական կյանքին վերջ են դնում ։ 1977-1988 թվականներին՝ 10 տարվա ընթացքում, շմոլ գազով թունավորումից ԱՄՆ-ում արձանագրվել են 25,889 մահվան դեպքեր ինքնասպանության, իսկ 30,244 մահվան դեպքեր՝ անհայտ պատճառներով ։ Նոր Զելանդիայում 2001-2002 թվականներին արձանագրվել է 206 մահվան դեպք շմոլ գազով թունավորման պատճառով։ Ընդ որում, Նոր Զելանդիայում արձանագրվող մահվան դեպքերի 43.9%-ը հենց շմոլ գազով թունավորման հետևանք են եղել , իսկ Հարավային Կորեայում 2001-2003 թվականների ընթացքում արձանագրվել է 1950 շմոլ գազով թունավորման դեպք, ընդ որում՝ 254 -ը մահացու ։ 2001-ից 2006 թվականների ընթացքում Երուսաղեմում 100.000 մարկանցից 3.53%-ի մոտ արձանագրվել է շմոլ գազով թունավորման դեպք՝ անհայտ պատճառներով ։ Չինաստանում 10 տարվա հետազոտությունների ընթացքում արձանագրված տվյալների համաձայն արձանագրվել է 218 թունավորման դեպք՝ 16.5%-ը շմոլ գազից ։
Պատմություն
Շմոլ գազով թունավորումների մասին առաջին պատկերացումները՝ դեռևս մ.թ.ա. 200 թվականին, տրվել են Արիստոտելի կողմից ։ Հին Հռոմում շմոլ գազով թունավորումներն օգտագործվել են որպես ինքնասպանության միջոց մ.թ.ա 100 թվականին ։ Մ.թ.հ 350 թվականին Հուլիոս Կեսարը թունավորվել է շմոլ գազով, որի մասին գրել է իր աշխատությունում՝ Միսոպոգոնում, նշելով, որ չնայած դաժան եղանակային պայմաններին, կրակ չէին վառում, հաշվի առնելով պատերի խոնավությունը, այլ տաք ածուխների օգնությամբ էին տաքանում, մի օր էլ ինքը քնում է ածուխներով ջեռուցվող սենյակում, և հետո իրեն արդեն իր ենթականերն են դուրս հանում ։ Սակայն սենյակում մահանում է թունավորման հետևանքով նրա դաշնակից Ջովիանը։
Ջոն Սկոթ Հոլդեյնը ածխածնի մոնօքսիդը համարում էր խոնավ փայտի թերայրման հետևանքով առաջացած մահացու արգասիք՝ ուսումնասիրելով բազմաթիվ հանքագոփորների դիակներ։ Նշանց մաշկն ունեցել է անսովոր վարդագույն գունավորում, կարբօքսիհեմոգլոբինի առաջացման պատճառով։ Իր հետազոտությունների շնորհիվ ստեղծել է գազից պաշպանող սարքեր աշխատողների համար։ Նա ուսումնասիրեց ածխածնի մոնօքսիդի թունավոր ազդեցությունը հենց իր օրգանիզմի վրա՝ փակ խցիկում, հետագայում նկարագրելով իր փորձի արդյունքները։ թվականի վերջին նա առաջարկեց օգտագործել փոքր կենդանիներին, որպեսզի գետնի տակ հայտնաբերվի վնասակար գազերի առկայությունը։ Այդ նպատակով օգտագործում էին սպիտակ առնետների կամ դեղձանիկների։ Ունենալով արագ նյութափոխանակություն՝ նրանք ավելի շուտ էին արձագանքում միջավայրում թունավոր գազերի առկայությանը, որն էլ ազդակ էր հանդիսանում աշխատողների համար։ 1986-ից արդեն կենդանիները փոխարինվեցին գազի որոշիչներով։
Հոլոքոստի ընթացքում՝ երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին, գերմանացի նացիստներն օգտագործելով գազով մարդատարներ սպանեցին շուրջ 700,000 բանտարկյալների շմոլ գազի օգտագործմամբ։ Շմոլ գազով թունավորումն օգտագործվում էր նաև բազմաթիվ համակենտրոնացման ճամբարներում՝ Տրեբինկայում, Սոբիբորում, Բելզեցում։ Գազի օգտագործումը սկսվել է դեռևս T4 գործողության ժամանակ, երբ նացիստները Գերմանիայում սպանում էին մտավոր հետամնաց մարդկանց ։
Թթվածնի միջոցով բուժումների կիրառումը սկսվեց 1868 թվականից ։ 1895 թվականին Հոլդենում սկզբնական շրջանում հետազոտում էին բարձր ճնշման թթվածնի արդյունավետությունը մկների վրա, այնինչ մարդկանց վրա հետազոտությունները սկսվեցին 1960 թվականից ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անհետաձգելի բուժօգնություն Կատեգորիա:Ինքնասպանության մեթոդներ
Ասիատեսիլ
Մեր Ձայն, Ասիայի խաղաղօվկիանոսյան երգի մրցույթ - Երգի մրցույթ, որը նախատեսված է 2010 թ. Ֆինալ Մրցույթի կլինի նախորդում են ազգային եզրափակիչ փուլին, որը սկսել նախատեսվում է հոկտեմբերի 2009 թ. Մրցույթի հիմնված կլինի հայտնի երաժշտական մրցույթ «Եվրատեսիլ». Այս տեսակետը առաջին անգամ հայտարարեց, 2007 թվականին, երբ Եվրոպական հեռարձակողների միությունը, կազմակերպիչ «Եվրատեսիլ» երգի մրցույթի, հայտարարել է, որ նա վաճառում է ձևաչափը։ Ասիական ընկերությունները, որոնք տեղի կունենա նմանատիպ մրցույթների Ասիայում. Ի տարբերություն «Եվրատեսիլ» երգի մրցույթի, որը արտադրվում է միջոցով պետական և հանրային հեռարձակողների, Ասիատեսիլ է առևտրային նախագծի, որոնց վարչարարությունն իրականացնում Ասիատեսիլ Pte. ՍՊԸ Անդրեաս Gerlach, գլխավոր տնօրեն Ասիատեսիլ Pte. ՍՊԸ, հայտարարել է, որ «ձևաչափը շատ հարմար է Ասիայի տարածաշրջանում, և նրա մարդիկ, ովքեր սիրում սիրված երաժշտական և ունեն հզոր ազգային հպարտության. «Եվրատեսիլ» երգի է եղանակը ընկերական միջև մրցակցությունը մշակույթների. Այնպես, ինչպես Եվրոպայում, համընդհանուր լեզուն երաժշտություն կզարգանան փոխըմբռնման տարածաշրջանում». Ըստ պաշտոնական կայքում մրցույթի 2010 թ, 13 երկրների Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանում մրցակցելու համար պատիվ է հաղթել հենց առաջին հրատարակության այս մրցույթի. Մասնակից երկրների առաջին «Ասիատեսիլ» երգի մրցույթի կլինի Ավստրալիա, Բանգլադեշ, Կամբոջա, Չինաստան, Հոնկոնգ, Հնդկաստան, Ինդոնեզիա, Մալայզիա, Ֆիլիպիններ, Սինգապուր, Թայվան, Թայլանդ և Վիետնամ. Հաջորդ 10 տարիների թիվը մասնակից երկրների կարող է մեծացնել մինչև 30. Եզրափակիչ 1 Միջազգային Ասիա-Խաղաղօվկիանոսյան մրցույթի Մեր Ձայնային 2010 տեղի կունենա նոյեմբերի 26, 2010 թ Մումբաի (Հնդկաստան)
Առաջնելույթ
Կատեգորիա:Երաժշտական մրցույթներ
Կուրորտաբանության և ֆիզիկական բժշկության գիտահետազոտական ինստիտուտ
Կուրորտաբանության և ֆիզիկական բժշկության գիտահետազոտական ինստիտուտ, (հայտնի որպես ֆիզիոթերապևտիկ ինստիտուտ) վերականգնողական և ֆիզիկական բժշկության, կուրորտաբանության մասնագիտացված գիտա-ուսումնա-գործնական բազմապրոֆիլ բուժհաստատություն։ Կլինիկական ուղղվածությամբ առաջին գիտահետազոտական կենտրոններից մեկը Երևանում։
Պատմություն
Կուրորտաբանության և ֆիզիկական բժշկության գիտահետազոտական ինստիտուտը ստեղծվել է 1930 թվականի նոյեմբերի 29-ին։ Ի սկզբանե գործել է որպես «Ֆիզիոթերապիայի ինստիտուտ», այնուհետև, 1937 թվականն վերանվանվել է «Ֆիզիկական մեթոդներով բուժման և կուրորտաբանության Ինստիտուտ»։ Ինստիտուտի ստեղծման նախաձեռնողներից է եղել ՀԽՍՀ առողջապահության ժողովրդական կոմիսար, ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկ Գևորգ Ղևոնդյանը։
Տարիների ընթացքում համալիր ուսումնասիրվել և կլինիկական վերլուծության են ենթարկվել հանրապետության կուրորտների կլիման, կուրորտային և ռեկրեացիոն գոտիները, կլիմատոթերապիայի օդերևութաբանական պայմանները։ Հանրապետության բնական բուժական գործոնների՝ մասնավորապես հիդրոմիներալ ռեսուրսների ուսումնասիրման գիտականորեն հիմնավորված տվյալները և Հայաստանի տարբեր տարածաշրջանների կլիմայական բնութագրումը հիմք են հանդիսացել Արզնի, Ջերմուկ, Դիլիջան կուրորտների զարգացման, ինչպես նաև Հանքավան կուրորտի ստեղծման, «Արզնի», «Հանքավան», «Բջնի», «Դիլիջան», «Ջերմուկ», «Լիճք», «Լոռի», «Սևան» և այլ հանքային ջրերի շշալցման կազմակերպման համար։
Մարջորի Բրյուս
Մարջորի Բրյուս կամ Մարջորի դե Բրաս, Շոտլանդիայի թագավոր Ռոբերտ Բրյուսի և իր առաջին կնոջ՝ Իզաբելլա Մառեցու ավագ դուստր։
Մարջորիի ամուսնությունը Շոտլանդիայի Բարձր Ստյուարտ Վալտերի հետ ծնունդ է տվել Ստյուարտների արքայատան առաջացմանը։ Նրա որդին եղել է առաջին Ստյուարտ միապետը՝ Շոտլանդիայի թագավոր Ռոբերտ II-ը։
Կուրորտաբանության և ֆիզիկական բժշկության գիտահետազոտական ինստիտուտ
Պատմություն
Սպիտակի երկրաշարժից հետո ինստիտուտում մշակվել և իրականացվել է ինչպես աղետի գոտու, այնպես էլ Երևանի և հանրապետության այլ մարզերի վիրաբուժական, նեյրովիրաբուժական և վնասվածքաբանական կլինիկաներում բուժման կարիք ունեցող վիրավորների և տուժածների վերականգնողական թերապիայի և ռեաբիլիտացիայի կոմպլեքսային բուժ-կազմակերպչական ծրագիր։ Միջազգային Կարմիր Խաչի նախաձեռնությամբ աղետի գոտում տուժածների համար այդ տարիներին ինստիտուտի բազայի վրա ստեղծվել է «Ողնաշարային կենտրոն» - ողնաշարի տրավմատիկ վնասվածքների մասնագիտացված բաժանմունք ։
Մարջորի Բրյուս
Վաղ կյանք
Նրա մայրը՝ Իզաբելլան, եղել է Մառ տոհմի ազնվականուհի։ Մարջորին անվանվել է իր հայրական տատիկի՝ Քարրիքի կոմսուհի Մարջորիի անվամբ։ Մարջորիին ծնունդ տալուց անմիջապես հետո, 19 տարեկան հասակում, Իզաբելլան մահացել է ։ Մարջորիի հայրն այդ ժամանակ Քարրիքի կոմսն էր։
Ավանդույթը պատմում է, որ Մարջորիի ծնողները միմյանց շատ են սիրել, ու Ռոբերտ Բրյուսը կրկին չի ամուսնացել մինչև 1302 թվականը (կնոջ մահից վեց տարի անց), այս անգամ Էլիզաբեթ դե Բուրգ անունով մի պալատականի հետ։
Կուրորտաբանության և ֆիզիկական բժշկության գիտահետազոտական ինստիտուտ
Պատմություն
2010 թվականին կենտրոնի կողմից հրատարակվել է ֆունդամենտալ բժշկագիտական «Ատլաս. Հայաստանի կլիման և բնական բուժ-առողջարարական ռեսուրսները» ("Атлас: Климат и природные лечебно-оздоровительные ресурсы Армении") աշխատությունը, որտեղ ամփոփված են վերականգնողական և էկոլոգիական բժշկության բնագավառում բնական բուժական գործոնների (կլիմա, բուժիչ հանքային, քաղցրահամ ջրեր, տորֆեր, ցեխեր, կավեր), հանրապետության կուրորտների, կուրորտային և հանգստյան հին ու նոր գոտիների ուսումնասիրությունն ու գնահատումը, դրանց մոնիթորինգն ու ռացիոնալ օգտագործման հեռանկարները ։
Մարջորի Բրյուս
Վաղ կյանք
1306 թվականի մարտի 27-ին նրա հայրը Սքոնում, Փերթշայր, թագադրվել է որպես Շոտլանդիայի թագավոր և Մարջորին, այն ժամանակ տասը տարեկան, դարձել է Շոտլանդիայի արքայադուստր։
Բանտարկություն (1307–1314)
Թագադրվելուց երեք ամիս անց, 1306 թվականի  հունիսին, նրա  հայրը պարտություն է կրել Մեթվենի  ճակատամարտում։ Նա իր կնոջը, երկու քույրերին և Մարջորիին ուղարկել է հյուսիս իր աջակից  Բուչանի կոմսուհի Իզաբելլա ՄաքԴուֆի հետ, բայց մինչև հունիսի վերջը նրանք գերի են ընկել Ռոսսի կոմս, Բալլիոլի աջակից Ուիլյամ II-ին, որը նրանց հանձնել է անգլիացիներին ։
Կուրորտաբանության և ֆիզիկական բժշկության գիտահետազոտական ինստիտուտ
Գույքի վաճառք
2022 թվականի դեկտեմբերի 8-ի կառավարությունը նիստում որոշեց «Կուրորտաբանության և ֆիզիկական բժշկության գիտահետազոտական ինստիտուտ» փակ բաժնետիրական ընկերության պետական սեփականություն հանդիսացող բաժնետոմսերը մասնավորեցնել մրցույթով ։
Մարջորի Բրյուս
Բանտարկություն (1307–1314)
Որպես պատիժ, Անգլիայի թագավոր Էդվարդ I-ը իր պատանդներին  ուղարկել է Անգլիայի տարբեր վայրեր։ Մարջորին ուղարկվել է Ուոթոնում գտնվող մենաստանը։ Նրա հորաքույր Քրիստինա Բրյուսին  ուղարկել են մեկ այլ մենաստան։ Էլիզաբեթ դը Բուրգը ենթարկվել է տնային բանտարկության  Յորքշիրի մի կալվածատան մեջ։ Նրա պատիժն ավելի թեթև էր, քան մյուսները։ Դա պայմանավորված էր այն փաստով, որ Էդվարդ I-ին  անհրաժեշտ էր նրա հոր՝ Ուլստերի հզոր կոմսի աջակցությունը։  Մարջորիի հորաքրոջը՝ Մերի Բրյուսին ու Բուանչի կոմսուհուն բանտարկել էին փայտե վանդակներում,  որոնք հրապարակայնորեն ցուցադրվում էին համապատասխանաբար Ռոքսբուրգ և Բերվիք ամրոցներում։
Կուրորտաբանության և ֆիզիկական բժշկության գիտահետազոտական ինստիտուտ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գիտահետազոտական ինստիտուտներ Կատեգորիա:Կուրորտաբանություն Կատեգորիա:Հայաստանի առողջապահություն Կատեգորիա:1930 հիմնադրումներ Հայաստանում
Մարջորի Բրյուս
Բանտարկություն (1307–1314)
Հաջորդ չորս տարիների ընթացքում Էլիզաբեթը, Քրիստինան, Մերին ու Իզաբելան ենթարկվել են մեկուսացած բանտարկության։ Վերջին երկուսն արժանացել են ամենօրյա հանրային նվաստացման։ Մոտավորապես տասներկու տարեկան Մարջորիի համար էլ էր վանդակ պատրաստվել Լոնդոնի Թաուերում, բայց Էդվարդ I-ը մտքափոխվել էր։ Դրա փոխարեն նրան ուղարկել են Ուոթոնում գտնվող Ջիլբերթայն մենաստանը ։ Քրիստոֆեր Սեթոնը՝ Քրիստինայի ամուսինը, մահապատժի է ենթարկվել։
Էդվարդ I-ը մահացել է 1307 թվականի հուլիսի 7-ին։ Նրան հաջորդել է իր որդի Էդվարդ II-ը, որը Մարջորիին մենաստանում գերության մեջ պահել է ևս յոթ տարի։ Նա վերջապես ազատ է արձակվել մոտավորապես 1314 թվականին, հավանաբար փոխանակվելով Բաննոքբերնի ճակատամարտից հետո գերված անգլիացի ազնվականների հետ։
Ամուսնություն և մահ
Անգլիայում իրենց երկարատև բանտարկությունից Էլիզաբեթ դե Բուրգի ու Մարջորիի ազատվելուն պես Շոտլանդիայի 6-րդ Բարձր Ստյուարտ Վալտեր Ստյուրտին ուղարկել են նրանց դիմավորելու անգլո-շոտլանդական սահմանին ու ուղեկցելու դեպի շոտլանդական արքունիք ։ Հետագայում նա ամուսնացել է Մարջորիի հետ։ Նրա օժիտի մեջ էին մտնում արևմտյան Լոթիանում գտնվող Բաթգեյթի բարոնական կալվածքները ։
Փեյսլիում Ռենֆրու և Դանդոնալդ փողոցների խաչմերուկում կա մի քարակույտ, որը կոչվում է «հանգույց», որը ցույց է տալիս այն վայրը, որտեղ Մարջորին ընկել է ձիուց։ Բրյուս փողոցն ու Մարջորի դրայվն անվանվել են ի պատիվ նրա։ Թաղված է Փեյսլի վանքում։
1371 թվականին նրա որդին հաջորդել է իր անզավակ հորեղբայր, Շոտլանդիայի թագավոր Դավիդ II-ին որպես թագավոր Ռոբերտ II։ Մարջորիի ժառանգներն են Ստյուարտների արքայատոհմը և Շոտլանդիայի, Անգլիայի ու Միացյալ Թագավորության նրանց բոլոր ներկայացուցիչները։
Մարջորին գրականության մեջ
Ջեյն Յոլենի ու Ռոբերտ Ջ․ Հարրիսի «Աղջիկը վանդակում» վեպը ներկայացնում է Մարջորիին որպես գլխավոր հերոս։ Վեպում Մարջորին բանտարկված է վանդակում։ Չնայած կա նախաբան, որտեղ նշվում է, որ այն հորինված է, շատերն այն համարում են իրական պատմություն։
«Օրենքից դուրս թագավորը» գործող դրամա ֆիլմում (2018) Մարջորին ներկայացված է որպես երկրորդական հերոս շոտլանդական անկախության առաջին պատերազմի ընթացքում։
Հիշատակում
Բաթգեյթ ամրոցի սկզբնական տարածքը, որը Մարջորիի օժիտի մի մասն էր կազմում, այսօր գտնվում է Բաթգեյթի գոլֆի ակումբի տարածքում։  Տարածքը պահպանվում է  «Պատմական Շոտլանդիա» կազմակերպության կողմից և ակումբին արգելված է առանց  նախնական թույլտվության այնտեղ իրականացնել որևէ պեղումների աշխատանք։ Ամեն տարի հունիսի առաջին շաբաթ օրը Բաթգեյթ քաղաքը նշում է Մարջորիի և Վալտերի ամուսնությունը իրենց ամենամյա պատմական տոնահանդեսի ժամանակ, քաղաքային շքերթից ու Նյուլենդ  փառատոնից անմիջապես առաջ։ Տեղական դպրոցի աշակերտներին տրվում են Մարջորիի, Վալտերի և արքունիքի  այլ անդամների դերեր։ Տոնահանդեսից հետո  բոլորը միանում են ձիավարության երթին Ռոբերտ Բրյուսի հետ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1296 ծնունդներ Կատեգորիա:1316 մահեր Կատեգորիա:Ծննդաբերելիս մահացածներ Կատեգորիա:Շոտլանդիայի արքայադուստրերը Կատեգորիա:Ստյուարտների արքայատուն Կատեգորիա:Ձիավարելիս մահացածներ Կատեգորիա:Գերևարված ազնվականներ
Նորմալ մարդիկ (վեպ)
Նորմալ մարդիկ (Normal people), իռլանդացի գրող Սալի Ռունիի վեպը, որը հրատարակվել է 2018 թվականին։ «Նորմալ մարդիկ»-ը Ռունիի երկրորդ վեպն է, որը հրապարակվել է «Զրույցներ ընկերների հետ» վեպից հետո (2017 թվական)։ Առաջին անգամ հրատարակվել է 2018 թվականի օգոստոսի 30-ին Faber & Faber-ի կողմից ։ Գիրքը բեսթսելեր է դարձել Միացյալ Նահանգներում։ Վաճառքի առաջին չորս ամսվա ընթացքում վաճառվել է գրքի հաստ կազմով տարբերակի 64,000 օրինակ ։ Գիրքը հայերեն լույս է տեսել 2021 թվականին Newmag հրատարակչության կողմից ։
Գրքի հիման վրա նկարահանված հեռուստասերիալը 2020 թվականին հեռարձակվել է BBC Three-ով և Hulu-ով։ Բացի այդ, հեռուստասերիալը ներկայացվել էր նաև Էմմիի։ Մի շարք հրատարակչություններ «Նորմալ մարդիկ» վեպը դասում են 2010-ական թվականների լավագույն գրքերի շարքում։
Սցենար
Քոնելն ու Մարիաննան մեծացել են միևնույն փոքր, պրովինցիալ քաղաքում, բայց նմանությունները դրանով ավարտվում են։ Դպրոցում Քոնելը հայտնի է ու սիրված, իսկ Մարիաննան միայնակ է։ Բայց երբ նրանք մի անգամ զրույցի են բռնվում, նրանց կյանքը փոխվում է։
Մի տարի անց երկուսն էլ Դուբլինում են, Թրինիթի քոլեջում։ Մարիաննան մտնում է նոր սոցիալական միջավայր, մինչդեռ Քոնելը երկչոտ ու անվճռական պատանու պես երկրորդական դերում է։ Համալսարանում Մարիաննան ու Քոնելը երբեմն միասին են, բայց հաճախ՝ ուրիշներով տարված։ Նրանք մագնիսի պես ձգում են միմյանց, քանի որ անդիմադրելի կապվածություն են զգում։
Սակայն Մարիաննան ոտք է դնում ինքնակործանման արահետ, Քոնելն էլ սկսում է կյանքի իմաստը փնտրել իր կարիերայում։ Ե՛վ Մարիաննան, և՛ Քոնելը պետք է առանձին-առանձին որոշեն, թե իրենց կյանքում ի՛նչը պետք է զոհաբերեն հանուն սիրելի էակի ։
Ընդունում
«Նորմալ մարդիկ» վեպի վերաբերյալ քննադատների կարծիքները տարբեր են ։ 2018 թվականին ներկայացվել է Տղամարդկանց բուքերյան մրցանակի ։ 2018 թվականին այն դարձել է Waterstones-ի տարվա գիրք ։ 2018 թվականին հաղթել է Costa Novel Awards-ի «Վեպ» անվանակարգում ։ Իսկ արդեն 2019 թվականին ներկայացվել «Դիլան Տոմաս» ու Կանանց գրական մրցանակների ։ Նույն տարում այն զբաղեցրել է 25-րդ հորիզոնականը՝ 21-րդ դարի 100 լավագույն գրքերի շարքումը, որը կազմվել էր The Guardian-ի կողմից ։
Իռլանդացի անկախ խմբագիր Ֆյոնան Շեհանը գիրքը բնորոշում է որպես «բանակռիվ» (պոլեմիկա)՝ ընդգծելով, որ Ռունին իրեն բնորոշում է որպես մարքսիստ և գիրքն արտացոլում է Կոմունիստական կուսակցության մանիֆեստի և Դորիս Լեսինգի «Ոսկյա նոթատետր» ֆեմինիստական վեպի վերաբերյալ քննարկումները ։
Entertainment Weekly-ի հեղինակները գիրքը դասում են տասնամյակի 10 լավագույն գրքերի շարքում։ Սեիջա Ռանքինը գրում է. «Սալի Ռունիի երկու վեպերը բացարձակ ազնվությամբ և անթերի խորաթափանցությամբ արտացոլում են հազարամյակի ոգին։ Բայց այն, ինչին նա բախվեց «Զրույցներ ընկերների հետ» վեպի ժամանակ, կատարելության հասցրեց «Նորմալ մարդիկ»-ում »։
Ադապտացում
2019 թվականի մայիսին BBC Three-ն և Hulu-ն հայտարարեցին, որ ֆիլմի սցենարի հիման վրա կնկարահանվի հեռուստասերիալ։ Դրա պրեմիերան BBC Three-ի եթերում կայացավ 2020 թվականի ապրիլի 26-ին, իսկ 2020 թվականի ապրիլի 27-ին էլ հասանելի դարձավ ավստրալական Stan սթրիմինգային ծառայությունում ։ Իռլանդիայում հեռուստասերիալը սկսեց հեռարձակվել 2020 թվականի ապրիլի 28-ին RTÉ One հեռուստաընկերությամբ։ Մարիաննայի դերը մարմնավորում է Դեյզի Էդգար Ջոնսը, իսկ Քոնելի կերպարը՝ Փոլ Մեսքալը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սալի Ռունիի վեպեր Կատեգորիա:Իռլանդական վեպեր Կատեգորիա:Հայերեն թարգմանված գրքեր Կատեգորիա:Newmag հրատարակչության գրքեր
Սոլ Լևիթ
Սոլ Լևիթ (Sol LeWitt, ), ամերիկացի նկարիչ, մինիմալիզմի և կոնցեպտուալիզմի առանցքային դեմքերից մեկը, կոնցեպտուալիզմի մասին տեսական աշխատությունների հեղինակ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1928 թվականին Հարթֆորդ քաղաքում (ԱՄՆ, Կոնեկտիկուտ) Ռուսաստանից հրեա գաղթականների ընտանիքում։
1949 թվականից նա արվեստի պատմություն է սովորել Սիրակուզայի համալսարանում, ավարտելուց հետո շրջել է Եվրոպայում։
Մասնակցել է Կորեական պատերազմին:Ծառայել է նախ Կալիֆորնիայում, ապա Ճապոնիայում և Կորեայում։ 1953 թվականին տեղափոխվել է Նյու Յորք, որտեղ սովորել է Վիզուալ արվեստի դպրոցում և հիմնել ստուդիա՝ միաժամանակ աշխատելով ամսագրում։ 1955 թվականին նա մեկ տարի աշխատել է որպես դիզայներ ճարտարապետ Պեյի մոտ։
1960 թվականից աշխատել է Ժամանակակից արվեստի թանգարանում։ Մասնակցել է կոնցեպտուալ արվեստի և լենդ արտ նախագծերի։
Մահացել է 2007 թվականին Նյու Յորքում, մահվան պատճառը քաղցկեղն է ։
Գործընթացներ և ցուցահանդեսներ
1967թվական - «Պարբերություններ կոնցեպտուալ արվեստի մասին» աշխատությունը՝ կոնցեպտուալիստների մանիֆեստը, կոնցեպտուալիզմի տեսության հիմնավորումը։
1968թվական - Լևիթը մետաղյա խորանարդ է պատրաստել, թաղել այն Նիդեռլանդներում, ապա նկարագրել անհետացման ողջ գործընթացը։
1969թվական.՝ աշխատանք կոնցեպտուալիզմի տեսության վրա՝ «Հայեցակարգային արվեստի նախադասություններ»։
1978-1979 թվական- Նյու Յորքի ժամանակակից արվեստի թանգարանը բեմադրեց առաջին Le Witt հետահայաց ցուցադրությունը։
1996թվական - Նյու Յորքի ժամանակակից արվեստի թանգարանը կազմակերպեց Սոլ Լևիթ ցուցահանդեսը. 1970-1995 թթվականներին։
Ստեղծագործություններ
Լևիթի վրա մեծ ազդեցություն են ունեցել ռուսական ավանգարդիստներն ու կոնստրուկտիվիստները։ Կարելի է ասել, որ որպես նկարիչ Սոլ Լևիտը դուրս է եկել Մալևիչի «Սև հրապարակից»։ Լևիթը խորանարդն անվանել է իր «հիմնական միավորը»։ Այնուհետև նա կտրեց դրա երեսները՝ խորանարդը վերածելով ցանցի։ Նկարիչը փորձեր է արել առարկաների ձևի և գույների հետ՝ աշխատելով պարզ երկրաչափական պատկերների  հետ, հիմնականում՝ մոնոխրոմ։ Իր աշխատանքի հետագա փուլերում Լևիթը ստեղծել է քանդակներ և գրաֆիկական շարքեր, պատրաստել պատի նկարներ։ Նկարչի աշխատանքները գտնվում են ժամանակակից արվեստի ամենամեծ հավաքածուներում։
Կոնցեպտուալ արվեստ
1967 թվականին գրելով Արտֆորում ամսագրի համար՝ Սոլ Լևիթը տվել է կոնցեպտուալ արվեստի հետևյալ սահմանումը:«Մակերեսային, ծանծաղ… Կոնցեպտուալ արվեստագետի նպատակն է իր ստեղծագործությունը դիտողին ինտելեկտուալ առումով հետաքրքիր դարձնել՝ չդիպչելով նրա հոգուն»։ 1967 թվականին նա սկսեց պատի նկարներ նախագծել ստանդարտ ուղիղ գծերից, որոնք արվել էին նկարիչների թիմի կողմից։ Լևիթը նաև նշել է, որ թեև «աշխատանքի տեսքը այնքան էլ կարևոր չէ», այնուամենայնիվ, անհրաժեշտ է որոշել աշխատանքի մասշտաբը, տեղը և չափերը։ Իսկապես կարևորը ուղերձը փոխանցելն է. «Կոնցեպտուալ արվեստը լավ է միայն այն դեպքում, երբ գաղափարը լավն է»։ Սոլ Լևիթը նաև ներմուծեց «տնտեսություն» տերմինը կոնցեպտուալ արվեստի հետ կապված։ «Գաղափարը, որը լավագույնս արտահայտվում է երկու հարթություններում, չպետք է արտահայտվի երեքով։ Գաղափարները կարող են արտահայտվել թվերով, լուսանկարներով, բառերով և ցանկացած այլ բանով, ինչպես նկարիչը ցանկանում է, քանի որ ձևը նշանակություն չունի»։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի լուսանկարիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի քանդակագործներ Կատեգորիա:Ամերիկացի արվեստագետներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գրաֆիկներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի նկարիչներ
Հյոմին
Պակ Սո Յոն (박선영, Park Sun Young,, առավել հայտնի է որպես Հյոմին (효민), հարավկորեացի երգչուհի, դերասանուհի և երգերի հեղինակ։ T-ara գյորլ խմբի անդամ է։ Բացի իր խմբի գործունեությունից, Հյոմինը նաև նկարահանվել է տարբեր հեռուստատեսային դորամներում, ինչպիսիք են «Իմ աղջիկը՝ Կումիհոն» (2010), «Քեբեքը» (2011), «Հազարամյա տղամարդ» (2012) և տարբեր ֆիլմերում, ինչպիսիք են «Սարսափելի» (2011) և «Անեծքը» (2013)։ 2014 թվականի հունիսի 30-ին Հյոմինը առաջնաելույթ է ունեցել որպես մենակատար՝ «Make Up» դեբյուտային մինի-ալբոմով։