cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ֆրիտյոֆ Նանսեն
1921 թվականին Ազգերի լիգայում փախստականների հարցով գլխավոր լիազորի պաշտոնը ստանձնելուց հետո Նանսենը կյանքի վերջին տասնամյակը նվիրում է Ազգերի լիգային։ 1922 թվականին Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ իր մեծ օգնությունների համար պարգևատրվում է Խաղաղության Նոբելյան մրցանակով։ Այդ օգնությունների թվում են նաև «Նանսենյան անձնագիրը» քաղաքացիություն չունեցող անձանց համար։ Փաստաթուղթը գործում էր ավելի քան 50 երկրներում։ Պաշտպանել է հայ ժողովրդի ոտնահարված իրավունքները, հայ գաղթականներին հատկացրել է Նանսենյան անձնագրեր։ Նա մինչև իր մահը զբաղվել է փախստականների հարցով, որից հետո Լիգան ստեղծել է Նանսենի միջազգային ակադեմիան Լիլլեհամերում և շարունակել է Նանսենի գործունեությունը։ 1938 թվականին կազմակերպությունը պարգևատրվել է Նոբելյան մրցանակով։
Ծագում և ընտանիք
XVIII դարում Նանսենները տեղափոխվում են Նորվեգիա։ 1761 թվականին Անկեր Էնթոնի Նանսենը (1730-1765) նշանակվում է Սթավանգեր շրջանի իրավաբան, որտեղ նա ամուսնանում է բնիկ աղջկա հետ։ Բայց Անկերի մահից հետո նրանք նորից տեղափոխվեցին Դանիա։ Անկեր Նանսենը լավ չէր տիրապետում նորվեգերենին, բայց համարվում էր «օրինակելի նորվեգացի»։ Նրա միակ որդին՝ Հանս Լեյերդալ Նանսենը, դարձել էր Թրոնհեյմի դատավոր, իսկ առաջին սթորթինգի (պառլամենտի նիստ) ժամանակ՝ 1814 թվականին, եղել է Շվեդիայի միացության կողմնակից։ Առաջին ամուսնությունից նա ունեցել է վեց երեխա։ Նրա ընտանիքը ենթադրում էր, որ իր երկրորդ կինը՝ Վենդելիա Քրիստինա Լուիսա Բելլերը եղել է Ֆրեդերիկ VI-ի արտամուսնական դուստրը։ Քրիստինան եղել է Բալդուր Ֆրիտյոֆ Նանսենի մայրը, ով իր հերթին եղել է Ֆրիտյոֆ Նանսենի հայրը։ Եթե այս ենթադրությունը ճիշտ է, ապա Ֆրիտյոֆ Նանսենը Ֆրեդերիկ VIII-րդ թագավորի եղբայրն է։
Փաստաբան Բալդուր Նանսենը վայելել է մեծ վստահություն հաճախորդների կողմից։ Իր առաջին կինը եղել է Միննե Մոն։ Միննեն մահացել է 1854 թվականի դեկտեմբերին, հիվանդագին որդու ծնվելուց մեկ շաբաթ անց։ Որդին՝ Հանսը, մահացել է վաղ տարիքում։ Բալդերի երկրորդ կինը եղել է բարոնուհի Ադելաիդա Յոհանան Յալսբերգը (1832-1877), արմատներով Գերմանիայից։ Նրա հորեղբայր գրաֆ Յոհան Կասպար Յալսբերգը (1779-1840) զբաղեցրել է Նորվեգիայի փոխարքայի պաշտոնը և եղել 1814 թվականի Նորվեգիայի սահմանադրություն հեղինակներից։ Ադելաիդան մինչև այդ ամուսնությունը եղել է հացթուխի կին, որից ունեցել է հինգ երեխա։ 1853 թվականին ունեցել է ևս երկու երեխա։ Ադելաիդան իր ավագ որդու խորհրդով ամուսնացավ Բալդուր Նանսենի հետ։ Հարսանիքից հետո երիտասարդ զույգը տեղափոխվեց Ստուրե-Ֆրեն (այժմյան Նանսեն-Ֆրեն, Օսլոյի մոտակայքում)։ Երկրորդ ամուսնության ժամանակ ունեցել է վեց երեխա։ Անդրանիկ որդին՝ Ֆրիտյոֆը, ծնվել է 1859 թվականին և մահացել է մեկ տարեկանում։ Երկրորդ որդին ծնվել է 1861 թվականի հոկտեմբերի 10-ին և կրել նույն անունը։ 1862 թվականին ծնվել է նրա եղբայր Ալեքսանդրը։
Մանկություն և պատանեկություն
Իր մանկության մասին Նանսենը գրել է «Բաց երկնքի տակ» գրքում (Friluftsliv), որը հրատարակվել է 1916 թվականին։ Նանսենի ծնողները չեն գնել իրեն խաղալիքներ, Նանսենը ինքն իր համար էր պատրաստում խաղալիքներ՝ նետ, աղեղ, կարթ։ Ֆրիտյոֆ Նանսենը իր ամբողջ մանկությունն անցկացրել է բնության գրկում, տարվա բոլոր եղանակների համար ունեցել իր հետաքրքրությունները։ Ամռանը լողանում էր լճերում, զբաղվում ձկնորսությամբ և իր եղբոր հետ օրվա մեծ մասն անցկացնում էր անտառում։ Ձմռանը սիրում էր սահել դահուկով։ Տաս տարեկանում, չլսելով ծնողներին, դահուկներով թռել է տրամպլինից և հրաշքով ողջ է մնացել։ Տասնհինգ տարեկանից Նանսենը պարբերաբար մասնակցում էր դահուկորդային մրցումներում։
Դպրոցում Նանսենը աչքի չէր ընկնում իր գիտելիքներով։ Կրթությունը իր համար երկրորդական տեղում էր՝ սպորտից և արշավներից հետո էր, որտեղ նա ապրում է Ռոբինզոն Կրուզոյի նման ։ Նանսենը դպրոցում ուներ նախընտրած երկու առարկա (մաթեմատիկա, ֆիզիկա) և ուսումնասիրություններ էր կատարում այդ բնագավառում։ Ջրի խողովակից պատրաստել էր ատրճանակ։
1877 թվականին՝ Ադելաիդայի մահից հետո Բալդուրեն իր զավակների հետ տեղափոխվում են Քրիստիանա։ Տեղափոխվելուց հետո Նանսենը շարունակում է բարելավել իր սպորտային ընդունակությունները և տասնութ տարեկան հասակում սահմանում է նոր ռեկորդ չմուշկներով 1 մայլի (1,6 կմ) վրա, իսկ 1878 թվականին առաջին անգամ հաղթում է ազգային դահուկային առաջնությունը։ Հետագայում նա այդ առաջնությունում տասնմեկ անգամ դարձել է դափնեկիր ։
1880 թվականին Ֆրիտյոֆ Նանսենը հանձնում է Examen artium։ Իրեն չէր սպասվում փաստաբանի կարիերան, բայց եղբայրը դարձավ փաստաբան։ Հոր խորհուրդով գնաց ռազմական ակադեմիա, բայց կարճ ժամանակ անց նա դուրս եկավ ակադեմիայից։ Երկար մտածելուց հետո Նանսենը ընտրեց Քրիստիանայի համալսարանի կենդանաբանության ֆակուլտետը։ Ընտրության գլխավոր պատճառը եղել է այն, որ պատանի տարիքից մտածել, որ «կենդանաբանության ուսումնասիրումը սերտ կապված է անընդհատ բնության մեջ լինելու հետ»։ Նա համալսարան ընդունվեց 1881 թվականին։
Նանսենին իր գիտական աշխանքներում օգնում էր պրոֆեսոր Ռոբերտ Կելետը (1842-1913), նա եղել է նաև Նանսենի ընտանիքի մտերիմ ընկերը։ Նա համոզեց Նանսենին զբաղվել փոկերի կենսաբանությամբ, որի հետևանքով Նանսենը ուղևորվեց դեպի Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոս։ Նանսենը ճանապարհ էր ընկել Ալեկսեյ Կրեֆտինգի (1850-1886) գլխավորությամբ, «Վիկինգ» առագաստանավով։
Ուղևորություն «Վիկինգով»
Նանսենը մանրամասն նկարագրել է այս ուղևորության մասին իր «Փոկերի և սպիտակ արջերի շրջապատում» գրքում (Blant sel og bjørn, 1924)։ «Վիկինգը» շարժվեց Արենդալից 1882 թվականի մարտի 11-ին և ուղևորվեց դեպի Յան Մայեն, որտեղ բնակվում էին գրենլանդյան փոկերը։ Սկզբում Նանսենը տառապում էր ծովախտով։ Այնտեղ նա հավաքում էր գիտական տվյալներ։ Տարբեր խորություններում չափում էր ջրի ջերմաստիճանը և այդ փորձերի հիման վրա հերքում է Էրիկ Էդլընդի տեսությունը, որն ասում էր, որ ծովային սառույցը ձևավորվում է 100 մ խորության վրա։ Նաև գրանցում օդերևութաբանական տվյալներ, հավաքում մանր ծովային կենդանիներ, որից մի մասը գնում էր խոհանոց։ Երբ հասնում են փոկերին, Նանսենը իր դիպուկության շնորհիվ թիմում վայելում է մեծ հեղինակություն։ Նանսենը օվկիանոսում գտնում է փայտի կտոր։ Սկզբում մտածում էր, որ դա ամերիկյան սոճի է և եկել է Արկտիկա գոլֆստրիմների (տաք հոսանք) օգնությամբ, բայց հետո հասկացավ, որ փայտը եկել է Սիբիրից։ Այս փոքր կտոր փայտը Նանսենին հասկացրեց, որ գոյություն ունի անընդհատ սառցընթաց дрейф льда։ Հետագայում նա կիրառում էր իր փորձերում։
Մայիսի սկզբին «Վիկինգը» մոտենում է Շպիցբերգենին։ Մինչև այդ որսը լավ չէր ընթանում։ Նավը տեղափոխվում էր դեպի հարավ, մայիսի 24-ին թիմը այցելեց Իսլանդիայի հարավային ափը, որից հետո շարժվեց դեպի Գրենլանդիա։ Նավարկումը շատ էր բարդանում այսբերգների պատճառով, բայց այնուամենայնիվ Նանսենը կարողացավ կատարել կարևոր հայտնագործում։ Նա գտել էր հին սառցի կտոր, որը պարունակում էր փոշի և տիղմ։ Նրա վերցված նմուշները հետազոտվել են 1888 թվականին և ցույց են տվել, որ պարունակում են հումուս և քարաքոսեր։ Հայտնաբերվել են նաև դիատոմային ջրիմուռներ, որը համոզեց Նանսենի, որ Սիբիրի և Գրենլանդիայի միջև կա հոսք։
Հունիսի 27-ին «Վիկինգը» ամբողջությամբ պատվել էր սառույցով, սկսվեց անսպասելի սառցահոսք։ Նավը տեղափոխվում էր դեպի հյուսիս-արևմուտք, երբեմն նավը գտնվում էր Գրենլանդյան ափից 13-14 կմ հեռավորության վրա։ Հետազոտելով այսբերգները նա հասկացավ, որ նրանք իրենց հետ տեղափոխում են հանքային հումք, որոնք տալիս են մեծ պատկերացում Գրենլանդիայի չհետազոտած տեղանքների մասին։
Միայն հուլիսին սառույցը սկսեց հալվել և ամսի 18-ին նավը ետ ուղևորվեց դեպի Նորվեգիա։ Հուլիսի 26-ին Նանսենը վերադարձավ Արենդալ։ 1884 թվականին Նանսենը հրապարակում է իր առաջին հոդվածը՝ «Գրենլանդիայի արևելյան ափի երկայնքով», որի ժամանակ բացահայտում իր գրողի տաղանդը։
Բերգեն
Վերադարձից հետո նա տրվում է գիտական հետազոտություններին։ Պրոֆեսոր Կոլետը նրան առաջարկում է աշխատել խնամակալ Բերգենյան թանգարանի կենդանաբանական բաժնում։ 21 տարեկանում անցավ աշխատանքի և այնտեղ աշխատեց վեց տարի։ Նանսենին հովանավորում էր Հերխարդ Հանսենը, ով իրեն ծանոթացրեց դարվինիզմի հետ։ Բերգենում նա ապրում էր տեղի քահանայի տանը և սկսում է զբաղվել գիտական հետազոտությամբ։ Միաժամանակ նա զբաղվում էր արվեստով և գրականությամբ, իր սիրված գործերից են Իբսենի դրամանները և Բայրոնի պոեզիաները։ Իր հերթին Նանսենը ազատ տիրապետում էր անգլերենին, ֆրանսերենին և գերմաներենին։ Դեռ մանկուց նա ուներ նկարչական տաղանդ, իսկ արդեն Բերգենում նա հաճախում էր նկարիչ Ֆրանց Շիտցայի մոտ դասընթացների։
1884 թվականի փետրվարին նա սահմանում է նոր ռեկորդ, դահուկներով Բերգենից գնացել է Քրիստիանա, որից հետո Հուսեբիում մասնակցել դահուկացատկի մրցուներին և հաղթել։ Մինչև Նանսենը ոչ մեկ չէր համարձակվում կատարել երկար դահուկային տեղափոխություններ։ 1884 թվականին Նանսենը ծանոթանում է Էմմի Կասպերսենի հետ, բայց նրանց ընկերությունը երկար չի տևում։
Վերապատրաստում Եվրոպայում
1885 թվականի ապիլի 2-ին սրտի կաթվածից մահանում է Բալդուր Նանսենը։ 1886 թվականին արժանացել է մեծ ոսկե մեդալի թագավորական գիտությունների ակադեմիայի կողմից իր՝ նյարդային հյուսվածքների կառուցվածքի հետազոտության համար։ Դանիելսոնը Նանսենին առաջարկում է իրեն գնալ Եվրոպա վերապատրաստման։ Միջոցներ ստանալու համար, որպեսզի դուրս գնա, Նանսենը խնդրում է մեդալը տալ բրոնզից, իսկ տարբերությունը՝ առձեռն։ Առաջին հերթին այդ պետք էր նրան դիսերտացիան պաշտպանելու համար։ Սկզբի շրջանում նա ապրում էր Գերմանիայում, բայց հետո տեղափոխվում է Պավիա, որտեղ վերապատրաստվում էր պրոֆեսոր Գոլջիի կողմից։ 1886 թվականի ապրիլին Նանսենը գնում է Նեապոլ՝ Դորն Անտոնի ծովային կենսաբանական կայան աշխատելու։
Նեապոլում Ֆրիտյոֆը սիրահարվում է շոտլանդացի Մարիոն Շարպիին, ով իր մայրիկի հետ կատարում էր շրջագայում ողջ Եվրոպայով։ Երբ նրանք լքեցին Նեապոլը, Նանսենը իր գործերը կիսատ թողնելով՝ իր ետևից գնում է Շվեյցարիա, բայց ի վերջո նրանց սիրային հարաբերությունները խզվում են։ Գլխավոր պատճառներից մեկը նրա Գրենլանդիա հասնելու նախագիծն էր։ Բայց մինչև կյանքի վերջ նրանք պահպանում են իրենց ընկերական կապը։
Նախապատրաստում
Դեռ 1882 թվականից էր Նանսենի պլանավորում իր արշավը Գրենլանդիայով։ Այդ միտքը նրա մոտ առաջացավ իր առաջին գիտարշավի ժամանակ՝ «Վիկինգի» մեջ։ 1883 թվականին նա թերթի մեջ կարդում է Նորդենշելդ հաջող Գրենլանդյան գիտարշավի մասին և ավելի ոգևորվում։ Այդ հոդվածում նշվում էր, որ այնտեղի սառույցները շատ հարմար էին դահուկների համար։
Այդ արշավը մյուսներից տարբերվում էր իր երթուղով։ Նանսենը դրա մասին գրում էր՝
Ստոկհոլմ այցելելուց հետո Նանսենը Քրիստիանայի համալսարան ներկայացնում է իր պլանները և խնդրում 5000 կրոն՝ ծրագիրը իրագործելու համար։ Համալսարանը հաստատում է ծրագիրը, դիմում է նախարարությանը, որպեսզի ֆինանսավորի։ Այս ծրագրի մասին հրապարակել են «Naturen» ամսագրում 1888 թվականին։ 1888 թվականի փետրվարին Նանսենը դահուկներով շրջելիս հանդիպում է իր ապագա կնոջը՝ Եվա Սարսին, բայց ուշադրություն չի դարձնում։ Քանի որ այդ ժամանակ Դագմար Էնգելհարտի հետ սիրային հարաբերությունների մեջ էր, ով հայտնի էր «Կլեդոնիա» մականունով (Klenodie - Գանձ)։
Նախարարությունը հրաժարվեց ֆինանսավորել՝ բացատրելով այսպես «նախարարությունը իմաստ չի գտնում ֆինանսավորել մեկի անձնական ճանապարհորդությունը»։ Այս ընթացքում սկսեցին ակտիվ քննարկել Նանսենին։ Լիվ Նանսենը իր գրքում «Հայրիկի մասին» ներկայացրել է ծաղրողական հայտարարություն, որը հրապարակվել էր հումորային ամսագրում։
Նանսենին սկսեցին պաշպանել դանիացի մասնագետներ, օրինակ՝ Հենրիխ Յոհան Րինկ (1819-1893)։ Րինկը դասավանդել էր Նանսենին և օգնել էր նրան ստեղծել Գրենլանդերեն լեզուն։ Նանսենի համար հանրության առջև հանդես է եկել պրոֆեսոր Ամուր Թեոդոր Հելանդը (1846-1918), նա այդ ելույթով գրավում է դանիացի գործարար Ավգուստեն Գամելի (1839-1904) ուշադրությունը, ով 1888 թվականի հունվարի 12-ին Նանսենին տրամադրումը այդ գումարը։
Չնայած մամուլի թշնամական վերաբերմունքին, այնուամենայնիվ Նորվեգիայում գտնվեցին արշավի մասնակիցներ։ Թիմի անդամներն էին՝
Թիմի բոլոր անդամները հմուտ որսորդներ և դահուկորդներ էին։ Սվերդրուփի հետ Նանսենին ծանոթացրել էր նրա եղբայրը Ալեքսադրը։
Դիսերտացիայի պաշտպանում
Գիտությունների թեկնածուի կոչումը նա ստացել է Գրենլանդիա մեկնելուց 4 օր առաջ։ Պաշտպանումը անցել էր սկանդալով՝ վատաբանողներից մեկը ասել է՝ «Դժվար թե երիտասարդ ուսանողը ողջ-առողջ վերադառնա այդ արշավից, եթե ուզում է ստանալ գիտությունների թեկնածուի կոչումը, ի՞նչու չստանա։»
Գրենլանդիայում
Արշավախումբը ճանապարհ է ընկնում 1888 թվականի մայիսի 5-ին։ Նա իր առաջ դրել էր չափազանց մեծ և բարդ խնդիր՝ անցնել Գրենլանդիայի ողջ սառցե բարձրավանդակով՝ արևելյան ափից մինչև արևմտյան ափ։ Նանսենը իր 5 ընկերների հետ հասնում է Գրենլանդիայի արևելյան ափին և հուլիսի 17-ին վայրէջք են կատարում լողացող սառույցների վրա՝ ափից 20 կմ։ Չափազանց բարդ փորձություններից հետո նրանք օգոստոսի 17-ին հասնում են ափին։ Հետագա առաջընթացը կատարվում է դահուկներով։ Ցուրտն այնտեղ անտանելի էր, ջերմաստիճանը հասնում էր մինչև -40 °C, իսկ յուղային սնունդ համարյա չկար։ 1888 թվականի հոկտեմբերի 3-ին արշավախումբը հասնում է արևմտյան ափին՝ կատարելով առաջին անցումը Գրենլանդիայի սառույցների վրայով՝ անցնելով 660 կմ։ Ողջ ճանապարհորդության ժամանակ նրանք կատարում էին գիտական հետազոտություններ, հավաքում նմուշներ ։
Արդյունքներ
Նանսենը իր հաջողությունների համար ստանում է երկու շքանշան, «Վեգի» շքանշան՝ Շվեդական աշխարհագրական հասարակության կողմից, մյուսը «Վիկտորիայի» շքանշան՝ Անգլիական աշխարհագրական հասարակության կողմից։ Դանիայի կառավարությունը Նանսենին շնորհել է «Դանեբրոգի» շքանշանը, իսկ Նորվեգիան՝ «Օլաֆի» շքանշանը։
Հետազոտությունների հիման վրա նա գրում է երկու գիրք՝ «Դահուկներով Գրենլանդիան հատելիս» (Paa ski over Grønland) և «Էսկիմոսների կյանքը» (Eskimoliv)։ Նախահեղափոխական Ռուսաստանում այդ գրքերը չէին թարգմանվում։ 1928 թվականին Նանսենը համառոտ գրում է իր ճանապարհորդության մասին և նվիրում այն նորվեգական երիտասարդությանը։ Հենց այդ հրատարակությունից են թագմանվել ռուսական թարգմանությունները(1930)։
Ժողովուրդը առաջին հերթին դա համարում էր սպորտային ձեռք բերում՝ առաջին անգամն էր, որ դահուկներով անցել էին Գրենլանդիայի ողջ սարցադաշտը։ Նանսենի գլխավոր հայտնագործումը նրանում էր, որ պարզվել էր Գրենլանդիա գլխավոր սարցադաշտի ծածկույթը սառույցից չէ, այլ ձնից է և դեռ ամենաշոգ ամռանը հալվելուց հետո ձյան բարձրությունը չի փոխվում։ Ալեքսանդր Վոեյկովը 1893 թվականին հրապարակում է «Նանսենի Գրենլանդիայում գիտարշավի արդյունքներ» հոդվածը և ասում, որ դա ամենահաջողված գիտարշավներից մեկն է։
Գոտհոբում Նանսենի հայտնաբերում է տարօրինակ տախտակ՝ ձևավորված Չինական զարդերով։ Ավելի ուշ պարզվեց, որ դա հարմարանք էր նիզակների համար, որը օգտագործվում էին Ալյասկայի էսկիմոսները։ Դա Նանսենին հասել էր սառցընթացի միջոցով։ Նանսենի արևելյան ափից վերցված հողի և օգտակար հանածոների պարունակուն էին դիատոմային ջրիմուռներ։ Հեշտ սառույցների վրայով անցնելու համար օգնեցին Նանսենի յուրացրած էսկիմոսների խորհուրդները՝ երթային շների կառավարևմը, սահնակների և նավակների ճիշտ կառավարումը։.
Ամուսնություն
Ֆրիտյոֆ Նանսեն 1888 թվականի փետրվարին ծանոթանում է նորվեգացի բևեռախույզ Եվա Նանսենի հետ դահուկային զբոսանքի ժամանակ։ Նրա երկրորդ հանդիպումը Եվայի հետ տեղի ունեցավ Քրիստինիայի երաժշտական սրճարանում՝ նախքան Գրենլանդիա գիտարշավի մեկնարկը։
1889 թվականի օգոստոսի 11-ին նրանք որոշեցին նշանադրվել։ Նշանադրության համաձայնության պայմաններից մեկը Եվա Սարսի մասնակցությունն էր դեպի Հյուսիսային բևեռ արշավախմբի ժամանակ։ Եվա Սարսի և Ֆրիտյոֆ Նանսենի հարսանեկան արարողությունը կատարվեց 1889 թվականի սեպտեմբերի 6-ին։ Նանսենը չէր ցանկանում եկեղեցով ամուսնանալ, որի պատճառով այդ ժամանակ պաշտոնապես դուրս եկավ պետական լյութերական եկեղեցու շարքերից։ Եվան քահանայի դուստր էր, որի պատճառով Նանսենը վերջին վայրկյանին զիջողությունների է գնում։ Հարսանիքի հաջորդ օրը ամուսնական զույգը մեկնեց դեպի Միացյալ Թագավորության Նյուքասլ ափոն Թայն քաղաք, որտեղ կայանալու էր աշխարհագրական համագումար ։ Այդ համագումարի ավարտից հետո նրանք ուղևորվեցին դեպի Շվեդիայի մայրաքաղաք Ստոկհոլմ, որպեսզի Ֆրիտյոֆ Նանսենը պարգևատրվեր։ Հարսանեկան առաջին Ամանորը ամուսնական զույգը նշեց դահուկների վրա՝ Նորեֆյել լեռան վրա արշավի ժամանակ։
1890 թվականին Եվա Նանսենը հղիացավ, սակայն հղիության երրորդ ամսին վիժեց։ 1891 թվականին Եվան ունեցավ երեխա, որը ծնվելուց ժամեր անց կնքեց իր մահկանացուն։ Այդ պատճառով Ֆրիտյոֆ Նանսենը հեռանում է նախկին սիրելիի՝ Դագմար Էնգելհարթի մոտ։ Այդ բաժանման համար լուրջ խնդիր էր նաև Եվայի կողմից Հյուսիսային բևեռ մեկնելու դասերին չհաճախելը։ Երրորդ հղիության ժամանակ Եվա Նանսենը գտնվում էր Լոնդոնում և հաճախակի էր կարդում դասախոսություններ Թագավորական աշխարհագրական ընկերությունում։ 1893 թվականի հունվարի 8-ին ծնվում է ամուսնական զույգի առաջին դուստրը՝ Լիվը՝ Կյանքը (Liv Nansen)։
Ֆրիտյոֆ Նանսենի դեպի Հյուսիսային բևեռ մեկնելուց մի քանի շաբաթ անց Եվա Նանսենի մոտ ժամանեց անտրեպրենյոր Ֆոգթ Ֆիշերը խնդրանքով, որ Եվան մի քանի համերգներ կազմակերպի։ Անձամբ Ֆրիտյոֆը նամակով մի քանի անգամ կնոջը համոզել էր, որ կրկին համերգային կարիերա սկսի ու գործունեություն ծավալի այդ ոլորտում։ 1895 թվականի նոյեմբերին Եվան ելույթներ ունեցավ Ստոկհոլմում, որին մասնակցում էին նաև թագավորական ընտանիքի անդամները։ Ամուսնական զույգը կրկին վերամիավորվեց Համերֆեսթում 1896 թվականի օգոստոսի 18-ին։
Ֆիտյոֆի համար ընտանեկան կյանքը շատ բարդ էր։ Նա դարձել էր ջղագրգիռ և վարվեցողությամբ՝ անհաշտ։ Եվա Նանսենը 1896 թվականի վերջին հյուրախաղերի է մեկնում՝ Ֆրիտյոֆին միայնակ թողնելով շուրջ երեք ամիս։ Նրա բացակայությունը կրկին լրացրեց Դագմար Էնգելհարթը։ Ընդ որում, այդ մասին Եվային հայտնեց պրոֆեսոր Բրյոգերը։ Չնայած արտասահմանյան ուղևորություններում և պաշտոնական ընդունելություններում Եվային միշտ ամուսինն էր ուղեկցում։
Գիտարշավ «Ֆրամ» նավով
Ֆրիտյոֆ Նանսենը հենց սկզբից էլ կարծում էր, որ Հյուսիսային բևեռի շրջակայքում ցամաքային մեծ տարածքներ գոյություն չունեն ։ Գիտարշավ նախաձեռնելու գլխավոր նպատակը Նանսենը ձևակերպել է այս կերպ.
Պլանավորում
Այս բևեռային գիտարշավը շատ մանրակրկիտ ձևով է մշակվել։ Նանսենն այդ ուղղությամբ այսպես է արտահայտվել.
1890 թվականի փետրվարի 18-ին Նանսենը ելույթ է ունենում Նորվեգիայի աշխարհագրական ընկերության հերթական նիստի ժամանակ (զեկույցը հրապարակվել է Naturen ամսագրի մարտ ամսվա գրքույքում, 1891 թվականին)։ Զեկույցում Ֆրիտյոֆ Նանսենը մանրամասնությամբ վերլուծել է Արկտիկայում նախկին գիտարշավների ձախողումների պատճառահետևանքային կապերը և հայտարարել.
Նանսենը հայտարարեց, որ ենթադրում է ծովային տրանսբևեռային հոսանքի գոյության մասին, որն անցնում է Բերինգի նեղուցի շրջակայքից մինչև Գրենլանդիայի մերձբևեռային շրջանները։ Ըստ իր հաշվարկների, սառույցները սառցընթաց են կատարում Նորսիբիրական կղզիներից մինչև Գրենլանդիա ավելի քան յոթ հարյուր օր ։ Սա նշանակում էր, որ գործնականորեն հնարավոր է օգտագործել հոսանքի ուժը։
Նանսենի պլանը հետևյալն էր. կառուցել մի այնպիսի նավ, որը համեմատաբար փոքր ծավալներ կունենար և համեմատաբար մեծ հուսալիություն։ Տարողունակությունը պիտի կազմեր այնքան, որպեսզի հերիքեր ածխի և սննդամթերքի պաշարները տասներկու մարդու համար ապագա հինգ տարիների ընթացքում։ Դրա համար, ըստ նախնական չափումների, հերիք էր, որպեսզի նավի տարողունակությունը կազմեր 170 բրուտտո-տոննայի՝ ներառյալ շոգեմեքենայի սարքավորումները։ Նավի արագությունը բաց ծովում պիտի կազմեր 6 հանգույց՝ լրիվ բացված առագաստների դեպքում։ Ամենակարևորը նավի համար այն էր, որ դիմակայեր սառույցների ճնշմանը։ Դրա համար անհրաժեշտություն առաջացավ ստեղծել հատուկ նավ, որի կողմնային հատվածներն ունենային կլորավուն կառուցվածք, որպեսզի սառույցների ճնշումը ազդեր արտաքին մակերևույթի վրա ։
Սկզբնական փուլում Նանսենը նպատակադրվել էր ուղևորվել Բերինգի նեղուցով, որպեսզի հնարավորինս արագ հասներ Նորսիբիրական կղզիներին։ Նշված վայրը հասնելու համար ծրագրված էր որքան հնարավոր է բաց ծովի հյուսիսով նավարկել։ Դրանից հետո պետք է կառանվեին սառցի վրա և ամեն ինչը թողնել միայն սառցընթացին ։ Համենայն դեպս, եթե ինչ-որ մի դժբախտ պատահար լիներ ու անհրաժեշտություն առաջանար տարհանվել այդտեղից, կամ էլ, եթե արշավախմբի անձնակազմը իջներ անհայտ մի որևէ ցամաք, Նանսենը նպատակադրվել էր օգտագործել լծկան շներին ։
Նորվեգիայում Նանսենի գաղափարները միաձայն ընդունվեցին մտավորականների և երկրի կառավարության՝ սթորթինգի կողմից։ 1892 թվականի սեպտեմբերի 28-ին Ֆրիտյոֆ Նանսենը Նորվեգիայի աշխարհագրական ընկերությունում արված նոր զեկույցում այդ ամենը մանրամասնորեն ներկայացրեց։ Այդ զեկույցում ներկայացված էին նաև նոր ապացույցներ, ըստ որոնց Գրենլանդիայի ափերին են հասել սիբիրական անտառներից բույսերի մնացորդներ և գետային տիղմ։ Դրանց թվին էր պատկանում նաև միաբջիջ դիատոմային ջրիմուռները, որոնց առկայությունը Գրենլանդիայի ափերին նույնպես հիանալի ապացույց էր Նանսենի տեսությանը ։
Այդ ժամանակ որոշ պլաններ փոփոխության են ենթարկվում։ Նանսենը պատրաստվում էր մեկնել Հյուսիսային ծովային ուղով, քանի որ հակառակ դեպքում ստիպված կլիներ անցնել Միջերկրական ծովը, Սուեզի ջրանցքը, Կարմիր ծովը, Բաբ էլ-Մանդեբի նեղուցը, Հնդկական և Խաղաղ օվկիանոսներն ու հասներ Բերինգի նեղուց ։ «Ֆրամ» նավի տարողունակությունը, ներառյալ սննդի և վառելիքի պաշարները, կազմեցին ավելի քան 400 բրուտո-տոննա ։
Կառուցում
Ֆրիտյոֆ Նանսենն ի սկզբանե որոշել էր դիմել նորվեգացի հայտնի նավաշինարար Քոլին Արչերին՝ իր նախագծած նավը կյանքի կոչելու համար։ Առաջին (շատ զգուշավոր) նամակը Նանսենն ուղարկեց Արչերին 1890 թվականի մարտի 6-ին։ Վերջինս երկար ժամանակ տատանվում էր, սակայն պայմանագիրը կնքվեց 1891 թվականի հունիսի 9-ին ։ Խիստ ազդեցություն թողեց նավի կառուցման տեմպերի վրա Հորթենի թագավորական նավաշինարանը, որն աջակցեց իտալական կաղնու արագ մատակարարմանը, որն ավելի քան երեսուն տարի իր ենթակայության ներքո էր գտնվում։ Նավի կառուցման համար երեք գաղափարներ էին տրամադրվել՝ Նանսենի, Սվերդրուփի և անձամբ Քոլին Արչերի կողմից։ Երկար ժամանակ նրանք ընդհանուր հայտարարի չէին գալիս։ Նոր կառուցվող նավի հիմնարկեքը կատարվեց 1891 թվականի սեպտեմբերի 11-ին՝ Լարվիկում Արչերի նավաշինարանում ։ Շինանյութի մի մասը պատվիրեցին Գերմանիայից, սակայն շոգեմեքենայի ամբողջ սարքավորումները պատրաստեցին Նորվեգիայում՝ Akers Mekaniske Wærksted ընկերությունը ։
Նավի բաց ծով դուրս եկավ 1892 թվականի հոկտեմբերի 26-ին։ Բացման ցերեկույթն իրականացրեց Եվա Նանսենը՝ Ֆրիտյոֆ Նանսենի կինը։ Վերջինս նաև նավին կնքեց «Ֆրամ» («Հառա՛ջ») անվանումով ։ Կառուցումը շարունակվեց մինչև 1893 թվականի ամառը ։
«Ֆրամն» ուներ հետևյալ գունավորում՝ նավի կմախքը մինչև սառցային շերտը սպիտակ էր, ստորին հատվածում՝ ջրագիծն ուներ սև գույն։ Տախտակամածին տեղադրված ղեկապետի սենյակը ներկած էր վառ կարմիր գույնով։ Կայմի վրայի դիտատակառն (որի բարձրությունը հասնում էր 32 մետրի՝ հաշված ջրագծից) ուներ սպիտակ գույն, իսկ կայմերը դրվագված էին ոսկեջրած պղնձե գնդերով ։
«Ֆրամ» նավի վրա կային ութ նավակներ, այդ թվում և մի հատ բարկաս՝ 8.8 մետր երկարությամբ, որը տախտակամածին ուներ սեփական առագաստային համակարգը։ Դրանք նախատեսնված էին սառցընթացի համար, եթե հանկարծ նավի հետ որևէ դժբախտություն պատահեր, քանի որ բարկասին կարող էին տեղավորվել սննդի և վառելիքի զգալի պաշարներն և անձնակազմի բոլոր անդամները։ Նավն ուներ չորս կետորսանավեր՝ 6.3 մետր երկարությամբ, որոնցից երկուսը կաղնե գերաններից էր, երկուսը ծփի ծառի գերանից, ինչպես նաև մեկ պրամ և մեկ մոտորանավակ ։ Վերջինս մեծ դժվարություններ առաջացրեց և արդյունքում ապամոնտաժվեց, իսկ դրա ծփիներից տախտակներով դահուկներ և սահնակներ պատրաստվեցին։ Բարկասները տեղադրվեցին գլխավոր նավամբարի մտոցի մոտ, վելբոտները կախվեցին նավակահեծանի վրա, իսկ մոտորանավակը և պրամը տեղադրվեցին տախտակամածի վրա ։
Արշավախմբի ընթացք և «Ֆրամի» սարցընթաց
«Ֆրամ» նավը բաց ծով դուրս եկավ 1893 թվականի հունիսիս 24-ին՝ Պիպերվիկի ծոցից, որը Նանսենի Լյուսակերի «Գոթհոբ» առանձնատան մոտակայքում էր գտնվում։ Մինչև հուլիսի 15-ը նավը լողում էր ընդհուպ Նորվեգիայի ափերով՝ սննդամթերք բեռնելով։ Նանսենը ելույթներ էր ունենում ամեն անգամ, որպեսզի ֆինանսական ծախսերի մասին տեղեկացնի հասարակությանը և փոքրիշատե նոր գումարներ հավաքագրի ։ Նավը գերբարձված վիճակի էր հասել։ Վերջրյա նավակողի հասավ 18 դյույմ (գրեթե 45 սմ) բարձրության, քանի որ առնվազն 100 տոննա բեռ էր ավելացել նավի վրա ։
Լքելով Վարդյոն` «Ֆրամը» հասավ Բարենցի ծով լիակատար մառախուղի պայմաններում, որը շարունակվում էր չորս օր։ Նույն թվականի հուլիսի 29-ին «Ֆրամը» վերջապես հասավ Յուգորսկի յար՝ նենեցական Խաբարովո գյուղ, որտեղ Է.Վ. Տոլլի պատվիրակը՝ կիսառուս-կիսանորվեգացի Տոբոլսկի քաղաքացի Ալեքսանդր Իվանովիչ Թրոնթհեյմը, 34 սիբիրյան հասկիներ բերեց։ Նանսենի համար տհաճ անակնկալ էր սպասվում, քանի որ պարզվեց, որ բոլոր շները (բացառությամբ չորսի) ամորձատված որձ շներ էին, իսկ բուծման համար միակ էգ շունը Նանսենի անձնական շունն էր՝ Քվիքը, որը նյուֆաունդլենդի և գրենլանդական լայկայի խառնուրդ էր ։
Յուգորսկի շարի նավարկուղին հետազոտելու ժամանակ օգոստոսի 4-ի գիշերը Նանսենը հազիվ փրկվեց մահվան ճիրաններից, քանի որ պայթել էր մոտորանավի գազոլինը։ Կարայի ծով բավականին բարեհաջող կերպով մուտք գործեցին՝ հասնելով Ենիսեյ գետի գետաբերանին օգոստոսի 18-ին։ Այստեղ, լիակատար մշուշի պայմաններում, տեսանելի էին մի քանի մանր կղզիներ, որոնցից մեկն անվանեցին ի պատիվ Սվերդրուփի ։
«Ֆրամի» շարժումը չափազանց դանդաղացավ, երբ ընկավ սառցային դաշտ և այսպես կոչված «մեռյալ ջրերի» զոնա (բարակ շերտով քաղցրահամ ջուրը հորիզոնական կերպով տարածվում է ծովի ջրի վրա և ստեղծում խիստ բարձր դիմադրություն խտության սահմաններում)։ Սեպտեմբերի 7-ին գիտարշավախումբը հասնում է Թայմիր թերակղզու ափերին՝ մինչ այդ հայտնաբերելով մանր կղզիներ, որոնք անվանակոչվեցին հրամանատարի օգնական Սքոթ-Հանսենի և գիտարշավի հովանավորներ Ֆիրնլի և Հեյբերգի անուններով։ Իսկ առաջին անգամ Նորդենշելդի կողմից հայտնաբերված կղզիներին Ֆրիտյոֆ Նանսենը տվեց Նորդենշելդի կղզեխումբ անվանումը ։ Չելյուսկին հրվանդանը արշավախումբը հաղթահարեց սեպտեմբերի 9-ին՝ մի փոթորկոտ և սաստիկ ձյունոտ օր, և ստիպված որոշեցին անցնել ձմեռացման ։
Նանսենը որոշում կայացրեց չգնալ դեպի Օլենյոկ գետի գետաբերան, որտեղ Տոլը պատրաստել էր ածխի պաշարների ամբար և թողել սիբիրյան հասկիներ՝  շնասահնակներով։ Դրա փոխարեն «Ֆրամը» ուղղություն վերցրեց դեպի հյուսիս՝ միջալճակների տարածք՝ շրջանցելով Կոտելնի կղզին։ Ֆրիտյոֆ Նանսենը նպատակադրվել էր հասնել մինչև հյուսիսային լայնության 80° զուգահեռականը, սակայն համատարած սառցադաշտերը կանգնեցրին «Ֆրամին» սեպտեմբերի 20-ին՝ 78° զուգահեռականի վրա։ Սեպտեմբերի 28-ին շներին տախտակամածից իջեցրին սառույցի վրա, իսկ հոկտեմբերի 5-ին պաշտոնապես հայտարարվեց սառցընթացի մեկնարկի մասին։ Այդ օրը նավի վրա մեծ «պատերազմ» սկսվեց փայտոջիլների և խավարասերների դեմ։ Ամենից արդյունավետ մեթոդը դրանց ոչնչացնելու համար թերևս, որակվեց սառեցնելը, ուստի ձմեռման առաջին ամիսներին բնակության սենյակները չէին ջեռուցվում ։
1893 թվականի նոյեմբերի 9-ին ստուգվեց «Ֆրամ» նավի կառուցվածքը, քանի որ կատարվել էր առաջին սառցասեղմումը։ Նավը մինչև այդ անկանոն կերպով ընթանում էր ծանծաղուտային հատվածներում (130-150 մետր)։ Նոյեմբերի 19-ին «Ֆրամը» գտնվում էր ավելի հարավում, քան սառցընթացի անցնելու պահին։ Նանսենին համակեց ծանր դեպրեսիան ։
Բևեռային գիշերը սկսվեց հոկտեմբերի 25-ին։ Դրա առթիվ նավի տախտակամածին տեղադրվել էր հողմաշարժիչ։ Ընդհանուր առմամբ «Ֆրամի» գիտարշավի ներկայացուցիչների մոտ գլխավոր թշնամին դարձան ձանձրույթն ու անգործությունը։ Այն ծնեց վիճաբանություններ անձնակազմի ներկայացուցիչների միջև, որի հիմնական պատճառը սենյակների նեղվածքն էր և մեկ հոգու մշտական քնելավայր չունենալու հանգամանքը. դրան գումարած Նանսենի դեպրեսիան։ Վերջինս շատ էր մտահոգված կնոջից բաժանման համար։ Ձանձրույթը ցրելու նպատակով ձեռագիր «Framsija» թերթը սկսեցին հրապարակել, որը, սակայն, շուտով դադարեցվեց։ Ժամանակը սպանելու համար անձնակազմը սկսեց զբաղվել ազարտային խաղերով (խաղում էին նոր թխված հացի դիմաց, մի քանիսը նույնիսկ պարտվեցին իրենց` գալիք ամիսների չափաբաժին հացը) ։ 1894 թվականի հունվարին Նանսենը առաջին անգամ սկսեց մտածել սահնակներով դեպի հյուսիսային բևեռ հասնելու մասին ։ Ըստ Նանսենի կենսագիր Ռոլանդ Հանդֆորդի, դա հեղափոխական գաղափար էր Արկտիկայում տեղաշարժման համար։ Շները պետք է քաշեին սահնակների վրայի բեռները, մարդիկ պետք է տեղաշարժվեին դահուկներով, որպեսզի շատ էներգիա չվատնեին։ Այս մեթոդներով էր ուզում Նանսենը նվաճել Հյուսիսային բևեռը ։
1894 թվականի ապրիլի 6-ին «Ֆրամի» տախտակամածից հետևեցին արևի խավարման պրոցեսին։ Աստղադիտակի հետ աշխատում էր Սքոթ-Հանսենը, թեոդոլիտով՝ Նանսենն ու Յոհանսենը։ Խավարումը սկսվեց 7½ վայրկյան ավելի ուշ, քան հաշվարկել էին Նասենն ու Սքոթ-Հանսենը ։ Նավային քրոնոմետրերի ստուգումը արևի խավարման ընթացքում կատարվեցին առաջին անգամ համաշխարհային իրականության մեջ ։
1894 թվականի նոյեմբերի 16-ին Նանսենը հայտարարեց գիտարշավի անձնակազմին, որ կլքի նավի տախտակամածը գալիք տարում ։ «Ֆրամը» այդ ժամանակ գտնվում էր Ֆլիգելի հրվանդանից 750 կիլոմետր հեռավորության վրա և Հյուսիսային բևեռից ավելի քան 780 կիլոմետր հեռավորության վրա ։ Նանսենը ենթադրում էր, որ իր հետ դեպի Հյուսիսային բևեռ արշավին կմասկացեն անձնակազմից երկու հոգի, 28 շներ՝ 1050 կիլոգրամ բեռավ (ամեն շանը 37,5 կիլոգրամ)։ Հյուսիսային բևեռը նվաճելուց հետո (ըստ հաշվարկների դա տևելու էր հիսուն օր) նրանք պետք է կամ Շպիցբերգեն գնային, կամ էլ Ֆրանց-Իոսիֆի երկիր կղզի։
Որպես ուղեկից, Նանսենը նպատակադրվել էր վերցնել Յալմար Յոհանսենին՝ ամենահմուտ դահուկորդին։ Այդ առաջարկը անձամբ Յոհանսենին արեց նոյեմբերի 19-ին, որը միանգամից համաձայեց ։
Հաջորդ ամիսները խիստ տենդագին կերպով անցկացրին։ Քանի որ սկսեցին կառուցել հատուկ սահնակներ՝ էսկիմոսական սահնակների կրնությամբ։ 1895 թվականի հունվարի 3-ից 5-ը «Ֆրամը» ենթարկվեց ամբողջ ճանապարհորդության թերևս ամենամեծ սառցասեղմանը։ Այդ իսկ պատճառով անձնակազմը պատրաստ էր տարհանվել սառույցների վրա։ Ամենամեծ վտանգը ներկայացնում էին սառցակոշտերը, որոնք կարող էին ամբողջությամբ փուլ գալ նավի վրա, որի հետևանքով նավը չէր դիմակայի այդ հսկայական ծանրությանն ու ավելի կխրվեր սառցի մեջ (նավի շուրջ սառցի հաստությունը կազմում էր ինը մետր) ։ Հունվարի վերջին արշավախումբը հասավ հյուսիսային լայնության 83° 34’ զուգահեռականին։ Սրանով գերազանցվեց 1882 թվականի Գրիլի ռեկորդը, որը հասել էր 83° 24’ հս.լ-ին ։
Արշավ դեպի Հյուսիսային բևեռ
Սահնակային արշավախմբի պատրաստումն ու հանդերձավորումը տևեցին ավելի քանի երկու ամիս։ Օգտագործեցին միայն այնպիսի նյութեր, որոնք կային տախտակամածին։ Սկզբում ցանկանում էին չորս սահնակներ պատրաստել, սակայն անհաջող մեկնարկը 1895 թվականի փետրվարի 26-ին ապացուցեց, որ դրանք այնքան էլ հուսալի չէին։ Երկրորդ մեկնարկը, որը տրվեց փետրվարի 28-ին, նույնպես անհաջողության մատնվեց, քանի որ սահնակները վթարի ենթարկվեցին։ Բացի այդ, շների քիչ քանակությունը (28 հատ) փաստացիորեն նրանց անցնելիք ճանապարհը վեց անգամով ավելացնում էր։ Այդ պատճառով կրճատվեցին սահնակների բեռնված պաշարները (850 կգ՝ 120 օրվա համար)։ Պարզվեց, որ բևեռային կոստյումները՝ պատրաստված գայլի մորթուց, հարմարավետ կարված չեն, որի պատճառով Նանսենն ու Յոհանսենը խիստ կերպով քրտնեցին։ Նանսենը որոշեց հանգնել բրդյա գործվածքով կոստյում, որն իրեն լիովին արդարացրել էր Գրենլանդական արշավախմբի ժամանակ՝ 1888 թվականին ։ Վերջնականապես երրորդ անգամ տրվեց մեկնարկը երեք սահնակներով՝ 1895 թվականի մարտի 14-ին։
Գիտարշավը դեպի հյուսիս խիստ ծանր պայմաններում էր ընթանում։ Անընդմեջ փչում էին հանդիպակաց քամիներ, դրեյֆող սառույցները խանգարում էին հոգնատանջ շներին, որոնք չէին կարողանում քնել ։ Նանսենն ու Յոհանսոնը քանիցս երկտասարդ սառույցների մեջ ընկան՝ ցրտահարելով ձեռքերի մատները։ Ջերմաստիճանը տատանվում էր -40 °C և −30 °C սահմաններում։ Վերջապես, ապրիլի 8-ին, Նանսենը որոշում կայացրեց դադարեցնել դեպի Հյուսիսայի բևեռ արշավը՝ հասնելով 86°13’36’’ հյուսիսային լայնությանը։ Մինչև բևեռ մնացել էրընդամենը 400 կիլոմետր տարածություն։
1895 թվականի ապրիլի 13-ին ուժասպառ բևեռախույզները պառկեցին քնելու՝ մոռանալով լարել քրոնոմետրը, որի արդյունքում այն կանգ առավ ։ Աղյուսակները, որոնք անհրաժեշտ էին ժամը հաշվել լուսնային հեռավորությամբ, մոռացել էին «Ֆրամի» վրա։ Զատիկի տոնին` ապրիլի 14-ին, Նանսենը չափիչ սարքերով որոշեց լայնությունն ու երկայնությունը և մագնիսական խոտորումը.
Գրինվիչի ժամանակը որոշելիս Նանսենը սխալվում է։ Միայն 1896 թվականին է պարզ դառնում, որ իր քրոնոմետրը 26 րոպե առաջ է։ Դրա համար էլ աշխարհագրական կոորդինատները ճշտելիս 6,5 ° տարբերություն ։
Ապրիլին սառցընթացի ուղղությունը փոխվեց դեպի հյուսիս, որը չէր թողնում բևեռախույզների տեղաշարժվել։ Ապրիլի 19-ին շների կերը մնաց միայն երեք օրվա համար։ Այդ պատճառով Նանսենն ու իր ընկերը սկսեցին հիվանդ կենդանիներին անտեսել՝ կերակրելով միայն ամենաուժեղներին։ Ապրիլի 21-ին Նանսենը սառույցների մեջ տեսավ սառցակալված խեժափիճու գերան, որը կրկին եկավ ապացուցելու, որ սիբիրական ափերից սառցընթացը շարունակվում է մինչև Գրենլանդիայի ափերը։ Միայն այդ եղանակով էին գրենլանդական աբորիգենները գերաններ գտնում իրենց համար ։
Այդ ժամանակ սկսեց վերջանալ նաև պարենամթերքը։ Հունիսի 2-ից Նանսենն ու Յոհանսենը նոր կերակրացանկ կազմեցին՝ կրճատված քանակությամբ, որի մեջ մտնում էր 50 գրամ կարագ և 200 գրամ հաց։ Նույնիսկ այդ կերպով սնվելու դեպքում կարագը կբավականացներ միայն 23 օրվա համար, իսկ հացը՝ 35 օրվա ։ Վերջանում էր նաև կերոսինի պաշարը, սակայն հունիսի 22-ին Նանսենը սպանում է գիտարշավի ժամանակ միակ պատահած փոկ-ծովային նապաստակին, որը նրանց և՛ սնունդով ապահովեց, և՛ ճարպով, որից վառելիք պատրաստեցին ու լամպը դրանով վառեցին ։
Հունիսի սկզբին, երբ սկսեցին հալվել սառցաբեկորները, արշավականների մոտ կենդանի էր մնացել միայն 7 շուն։ 1895 թվականի հունիսիս 22-ից մինչև հուլիսի 23-ը Նանսենն ու Յոհանսենը շրջափակման մեջ մնացին հալչող սառցակոշտերի տարածքում, որին անվանեցին «Չարչարանաց ճամբար»։ Ջերմաստիճանը երբեմն հասնում էր դրականի։ Նրանք կրկին քնում էին թաց քնապարկերի մեջ՝ դահուկների վրա։ Շուտով ստիպված եղան բեռան մեծ մասը թողնել այդտեղ ու պատրաստել ընդամենը մեկ շնասահնակ ։
Ֆրանց-Իոսիֆի երկիր կղզու վրա. ձմեռում
Հուլիսի 24-ին արշավականները հասան մի փոքր կղզու, որն անվանեցին Հոուեն՝ ի պատիվ գիտարշավի հովանավորներից մեկի։ Ամենավտանգավոր պահը գիտարշավի ժամանակ կատարվեց օգոստոսի 5-ին՝ 1895 թվականին։ Յոհանսենի թիկունքի մասից նրա վրա հարձակվեց էգ արջը։ Յոհանսենը դիմեց Նանսենին կամացուկ եղանակով. «Դուք պետք է աճապարեք, եթե չեք ցանկանում ուշանալ»։ Արջը ցանկանում էր կծել Յոհանսենի գլուխը, սակայն հանգամանքներն այնպես դասավորվեցին, որ վերջինս կարողացավ հետ շրջվել և բռնել արջի կոկորդից ու տապալել նրան։ Այդ պահին Նանսենը հրացանով սպանում է արջին։ Յոհանսենը ստացավ միայն քերծվածք երեսին և ձեռքի թեթև վնասվածք։ Որսորդները այդ օրը կերան նոր մորթած տաք միս՝ հում վիճակով ։
Օգոստոսի 10-ին Նանսենն ու Յոհանսենը հասան մինչև մի կղզեխմբի, որը Նանսենը անվանակոչեց Բելայա Զեմլյա (Hvidtenland)։ Սրանք Ֆրանց-Իոսիֆի երկիր կղզու ամենահյուսիսային հատվածներն էին։ Հարևան կղզին, որը Նանսենը երկու կղզիների տեղ էր ընդունել, կոչեց կնոջ և դստեր անունով՝ Եվա-Լիվ։
Այդ ժամանակներում տարածված ոչ ճշգրիտ քարտեզները նրանց ոչ մի բանով չէին կարողանում օգտակար լինել։ Մնում էր միայն որքան հանրավոր է ավելի հարավ իջնել՝ նախքան ձմռան գալուստը։ Վերջապես, 1895 թվականի օգոստոսի 28-ին Նանսենը որոշում կայացրեց ձմեռման անցնել անհայտ ցամաքամասում։ Ձմեռումը սկսվեց 1895 թվականի օգոստոսի 28-ից մինչև 1896 թվականի մայիսի 19-ը Նորվեգիա հրվանդանում (81.12°N, 55.37°W), որը Ջեքսոնի կղզու արևմտյան հատվածում էր։ Նանսենն ու Յոհանսենը կառուցեցին ծովացուլի կաշուց և քարերից մի փոքր հյուղակ։ Քարերը գտան այդ շրջանում տարածված մորեններից։ Որպես դռնակ ծառայեց սահնակներից մեկը, մանրախիճը փխրեցրին դահուկի փայտիկով, որպես բահ օգտագործեցին ծովացուլի թիակոսկրը, իսկ որպես քլունգ՝ ժանիքը։ Հյուղակի շինարարությունը սկսվեց սեպտեմբերի 7-ին և ավարտին հասավ սեպտեմբերի 28-ին։
Հյուղակում, որը գետնափոր էր, ջերմաստիճանը այնքան էր, որպեսզի ջուրը սառչեր։ Լուսավորության և ջերմության միակ միջոցը կենդանական ճարպից ստացած լամպարն էր, որը պատրաստված էր սահնակների մետաղապատվածքից։ Բևեռախույզները ցանկանում էին բացառապես արջի և ծովացլի մսով ու ճարպով սնվել, որպեսզի «Ֆրամից» վերցրած աղքատիկ սնունդը գոնե ճանապարհին ուտեին։ Ձմեռացման վայրն էլ նրանք շատ անհաջող էին ընտրել, քանի որ միշտ փոթորկալի քամիներ էին մոլեգնում։ Բացի դրանից, կային նաև բևեռաղվեսների մեծ ճահուկներ, որոնք սնունդ էին գողանում շատ հաճախակի (այդ թվում և լին ձկան պաշարը, ինչպես նաև անպետք իրեր բևեռաղվեսների համար, օրինակ ջերմաչափ)։ Մարտ ամսից որոշեցին անցնել հատուկ սննդակարգի, քանի որ վերջանալու վրա էր սննդամթերքը, իսկ «Ֆրամից» բերված սննդի մնացորդները, չդիմանալով մեծ խոնավությանը, պատվեցին բորբոսի շերտով։ Միայն մարտի 10-ին կարողացան սպիտակ արջ սպանել, որի մսով սնվեցին ավելի քան վեց շաբաթ ։
Վերադարձ
1896 թվականի մայիսի 21-ին ձմեռացման մնացածները վերջապես դուրս եկան հեռավոր արշավի։ Նրանք ցանկանում էին հասնել ընդհուպ Շպիցբերգենի կղզեխմբին։ Քանի որ բոլոր շները սպանվել էին դեռևս 1895 թվականին, արշավականները տեղաշարժվում էին քայլելով, իսկ որոշ հատվածներում կայակներով։ Եթե քամին թույլ էր տալիս, սահնակներին ծածկոցներից պատրաստած առագաստ էին կապում և այդ կերպ փորձում առաջ ընթանալ. այդ եղանակով բևեռախույզների զույգը հասավ մինչև Մակ-Կլինտոկ կղզի։ Հունիսիս 12-ին հազիվ փրկվեցին աղետից. բեռախույզները կղզու ափին ցանկանում էին որսորդությամբ զբաղվել, երբ բարձրացած սարսափելի ուժեղ քամին Նանսենի կողմից կապած կայակը ծովը քշեց։ Նանսենը, կյանքը վտանգելով, լողաց մինչև նավակը և հետ վերադարձրեց ։ Դրանից, ի դեպ, նրա առողջությունը չվնասվեց։ Հունիսիս 15-ին Նանսենը հազիվ փրկվեց խեղդվելուց, երբ ծովացուլը հարձակվեց կայակի վրա ։
1896 թվականի հունիսիս 17-ին Նանսենը ճաշ պատրաստելու ժամանակ հանկարծ, ի զարմանս յուրո, լսեց շան հաչոց։ Չհավատալով իր ականջներին` նա որոշեց գնալ ձայնի ուղղությամբ։ Անսպասելիորեն հանդիպեց անգլիացի բևեռախույզ Ֆրեդերիկ Ջեքսոնին, ով իր գիտարշավի ժամանակ 1894 թվականից գտնվում էր Ֆլորա հրվանդանում։
Այդ հանդիպումը Նանսենը ներկայացրել է այսպես.
Ջեքսոնը հանդիպման պահին հավատացած էր, որ «Ֆրամը» մատնվել է աղետի, իսկ Նանսենն ու Յոհանսենը միակ փրկվածներն են այդ արշավախմբից ։ Շուտով նա իմացավ, որ սխալվել է։ Ջեքսոնի բազայում Նանսենը կշռվեց և պարզ դարձավ, որ տասը կիլոգրամով նիհարել է, իսկ Յոհանսենը՝ 6 կիլոգրամով ։ Բևեռախույզների զույգը ավելի քան մեկ ամիս անցկացրեց Ֆլորա հրվանդանում՝ վարժվելով քաղաքակիրթ ապրելակերպին. այստեղ նրանք զբաղվեցին երկրաբանական հետազոտություններով։ Նանսենի և Ջեքսոնի կազմած քարտեզներով հնարավոր եղավ պարզել կղզեխմբի իրական չափերը։ 1896 թվականի հուլիսի 26-ին Ֆլորա հրվանդան ժամանեց «Windward» զբոսանավը, որով Նանսենն ու Յոհանսենը վերադարձան հայրենիք՝ Նորվեգիա։ Նրանք Վարդյոյում ոտք դրեցին նույն տարվա օգոստոսի 13-ին։ Նանսենն անհապաղ հեռագիր ուղարկեց երկրի վարչապետ Ֆ. Հագերուփին, որում մասնավորապես նշեց. «„Ֆրամի“ վերադարձին սպասում եմ այս տարի» ։
Նանսենի բացակայության ժամանակ
Զանգվածային լրատվական միջոցների մեծամասնությունը Նանսենի պլանների շուրջ բացասական վերաբերմունք ուներ։ Լոնդոնյան նկարազարդ-սատիրական թերթերից մեկը խիստ անարգական նյութեր հրապարակեց։ Նորվեգացի լրագրող Ռոլֆսենն ու պրոֆեսոր Բրյոգերը Նանսենին նվիրված գիրք հրատարակեցին, որի անվանումն էր «Ֆրիտյոֆ Նանսեն։ 1861-1893» ։ Սակայն, 1894 թվականին պարբերականները ողողված էին Նանսենի՝ Հյուսիսային բևեռը նվաճելու մասին պատմող սենսացիոն հայտարարություններվ։ Առաջին այդպիսի լուրը տպագրեց ֆրանսիական «Le Figaro» պարբերականը 1894 թվականի ապրիլին ։
Եվա Նանսենը 1895 թվականին նամակ ստացավ մի անհայտ մարդուց, որն, իբր թե, ուղարկվել էր Հյուսիսային բևեռից ։ «Նյու-Յորք Թայմս» պարբերականը 1895 թվականին հրապարակեց նյութ իբր թե Իրկուտսկից, որը մեծ աժեոտաժ առաջացրեց նույնիսկ Ազգային աշխարհագրական ընկերությունում ։ Լուրջ հետազոտողները այս ասեկոսեներին այնքան էլ ուշադրություն չէին դարձնում։
Հաղթանակ
«Ֆրամի» վերադարձը Նորվեգիայում դարձավ ազգային տոնախմբություն։ Թրոմսյոյից մինչև Քրիստիանիա ամբողջ ճանապարհին (օգոստոսի 20-ից սեպտեմբերի 9, 1896 թվական) նրանց ուղեկցում էին մեծ խանդավառությամբ ու ցնծությամբ։ Նավը գնում էր քարշակով, որի վրա կարգված էին նոր անձնակազմի ներկայացուցիչներ։ Նրանց շարքում էր Ադոլֆ Հենրիկ Լինդսթրյոմը։ Դեպի Բերգեն ճանապարհին «Ֆրամ» նավի տախտակամած բարձրացավ Է. Տոլը, ով շուտով դառնալու էր Ռուսական բևեռային գիտարշավի ղեկավարը։ Ռուսաստանի անունից նա շնորհավորեց Նանսենին թագավորական բանկետի ժամանակ ։ Մայրաքաղաք Քրիստիանիայում «Ֆրամին» դիմավորեցին Նորվեգիայի ռազմածովային ուժերի ներկայացուցիչները։ Իսկ մինչև թագավորական պալատ հասնելը Նանսենն ու իր անձնակազմի ներկայացուցիչները անցան հաղթական կամարի տակով, որը ստեղծվել էր 200 մարմնամարզիկներից ։ Օսլոյի համալսարանի ուսանողները նրանց դիմավորեցին դափնեպսակներով ։ Ֆրիտյոֆ Նանսենը կառավարության անունից պարգևատրվեց Սուրբ Օլաֆի խաչով, իսկ Սվերդրուփն ու Արչերը ստացան առաջին կարգի պարգևներ։ Բլեսինգը, Սքոթ-Հանսենն ու Յոհանսենը դարձան Սուրբ Օլաֆի պարգևի ասպետներ։ Մնացած բոլորն էլ պարգևատրվեցին հատուկ թողարկված «Ֆրամ» հուշամեդալով։ Մնացած յոթ անդամները ոչ մի պարգև չստացան, քանի որ չունեին բարձրագույն կրթություն ։
1897 թվականին Ռուսական կայսրության կառավարությունը Ռուսաստանի աշխարհագրական ընկերության երաշխավորումով Ֆրիտյոֆ Նանսենին պարգևատրեց Սուրբ Ստանիսլավի առաջին կարգի մեդալով, իսկ խորհրդարանը նրան պարգևատրեց Կոնստանտինովյան ոսկե մեդալով, որպես Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի հետազոտող։ Պարգևների հանձնման արարողությունը կայացավ 1898 թվականի ապրիլի 28-ին Ռուսաստանում։
1898 թվականի ապրիլի 18-ին Նանսենին շնորհեցին Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամ։
Գնահատում
Չնայած Ֆրիտյոֆ Նանսենին չհաջողվեց հասնել բուն Հյուսիսային բևեռին, այդ առիթով անգլիական թագավորական աշխարհագրական ընկերության ներկայացուցիչ սեր Կլեմենտ Մարքհեմը գրեց. «Նորվեգական գիտարշավը լուծեց Արկտիկայի աշխարհագրական բոլոր հիմնախնդիրները» ։ Արշավախումբն ապացուցեց, որ Հյուսիսային բևեռի հարակից շրջաններում ցամաք գոյություն չունի, և այն միայն Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի վրա է գտնվում։ Նանսենն ապացուցեց, որ սառույցների սառցընթացի վրա մեծ ազդեցություն է թողնում Կորիոլիսի շեղող ուժն ու Երկրի պտույտն իր առանցի շուրջը։ 1902 թվականին Նանսենը նկարագրեց մանրամասնությամբ սառույցների սառընթացի ուժն ու ուղղությունը, որն անվանեցին գիտական գրականության մեջ ուղղակի «Նանսենի օրենք», որը լայն տարածում գտավ ամբողջ աշխարհում ։ Նանսենը նաև առաջին անգամ պատմության մեջ նկարագրեց շերտավոր սառույցների առաջացման պրոցեսն ու այսպես կոչված «մեռյալ ջրերի» հատկությունը։
Գիտական աշխատանք
Նանսենի գլխավոր խնդիրն էր՝ գրել հոդված իր գիտարշավի արդյունքների մասին։ Ռ. Հանտֆորդը ասում էր, որ նրա հոդվածը 1896-ին արդեն պատրաս էր, իսկ անգլերեն թարկմանությունը հրատարակվել է 1897-ի հունվարին։ Ճանապարհորդության նկարագրումը նվիրված էր Եվա Նանսենին։ Գրքի վերնագիրը՝ «„Ֆրամը“ ծովում՝ Նորվեգական բևեռային արշավախումբ 1893-1896» (Fram over Polhavet. Den norske polarfærd 1893-1896)։ Այդ գիրքը ունեցել համաշխարհային ճանաչում, 1897-1898 թվականներին հրատարակվել են այդ գրքի անգլերեն, գերմաներեն, ռուսերեն թարգմանությունները։ Գրքի եկամուտը շատ մեծ էր։ Նաև գրքի պատճառով կռվեցին Նանսենը և «Ֆրամի» նավապետ՝ Սվերդրուպը․ նա ուզում էր, որ գրքում գրվեր,որ նա գրքի համահեղինակն է, բայց մերժվեց և պահանջում էր վճարել ավելին։ Նրանք բարիշեցին միայն 1927 թվականին։
1899 թվականին մասնակցել է Ստոկհոլհում տեղի ունեցած ժողովին, որի ժամանակ քննարկվում էր ծովերի ուսումնասիրման Միջազգային խորհրդի ստեղծման հարցը։ Խորհուրդը ստեղծվեց 1902 թվականին, որում ներառվեցին Նանսենը, Էկմանը, Բյորն Հանսը և ուրիշները։ Նույն թվականին Քրիստիանայում բացվեց լաբորատորիա, որտեղ հետազոտում էին ծովային երևույթներ։ Լաբորատորիան գլխավորեց Նանսենը։
Անտարկտիկայի նախագծերը
Դեռ չավարտած վերջին գիտարշավի նմուշների հետազոտումը նա սկսում է պլանավորել նոր արշավ դեպի Անտարկտիկա։ Երբ Նանսենը 1897 թվականին գնացել էր Անգլիա դասախոսությունների, իր այդ նախագիծը ներկայացնում է Թագավորական աշխարհագրության կազմակերպությանը։ Նանսենը Հարավային բևեռ պետք է գնար է երկու խմբով։ Առաջինը պետք է աշխատեր նավում, մյուսը՝ ցամաքի վրա։ Նավում աշխատողների կազմը պատասխանատու էր սարքավորումների և շների տեղափոխման համար (մոտ 100 հոգի)։ Ցամաքի վրա աշխատողների կազմը պետք է հասներ բևեռին, ընթացքում կատարեր հետազոտություններ։ Նանսենը որոնում էր նավ իր արշավի համար («Ֆրամը» արդեն չէր համատասխանում Նանսենի նոր ծրագրերը իրագործելու համար, բացի այդ այն զբաղված էր)։ 1899 թվականին Արչեր Կոլինը նախագծում է հատուկ Անտարկտիդայի պայմանների համար նախատեսված նավ, բայց ինչ-ինչ պատճառներով չի կառուցվում
Նավարկումը «Մայքլ Սարսով»
1900 թվականից պրոֆեսոր Յորտը սկսում է մշտական օվկիանոսային հետազոտություններ «Մայքլ Սարսով» նավով (անվանված է Եվա Նանսենի հայրիկի պատվին), կառուցված հատուկ հետազոտությունների համար։ Նանսենը պատասխանատու այդ հետազոտություններում սարքավորումների համար։ Արշավների նպատակներ հետազոտել օվկիանոսի ֆիզիկական կառուցվածը, կենդաբանական և բուսական աշխարհը, ձկնորսական պայմանները։ 1900 թվականի հուլիսի 23-ին «Մայքլ Սարսը» Քրիստիանայից ուղևորվեց դեպի Իսլանդիա։ Հուլիսի 31-ին Նանսենը Իսլանդիայում այցելում է գրող Սիգվատոր Գրիմսոնին, ով գրել էր իսլանդական եկեղեցու պատմությունը և ապրում էր «ինչպես Հոբ»։ Օգոստոսի 4-ին նավը մոտեցավ բևեռային ջրերի սահմանին՝ որտեղ այն միախառնվում են Ատլանտյան տաք ջրերի հետ։ Օգոստոսի 17-ին թիմը վերադարձավ Նորվեգիա։ Հետազոտության ընթացքում բացահայտեցին, որ օվկիանոսի խորքերում տարբեր ջերմաստիճանի ծանր ու թեթև շերտերի բախումների արդյունքում առաջանում են մինչև 40-50 մ բարձրությամբ ալիքներ, Նորվեգական ծովում 800-1100 մ խորության վրա ջրի ջերմաստիճանը հասնում է −1,2° С։ Երեքշաբաթյա նավարկումը սկիզբ դրեց պարբերաբար կատարվող հետազոտություններին հյուսիսայի Ատլանտիկայում։
Նանսենի ճանապարհորդությունը Սիբիրով 1913 թվականին
Մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմը Նանսենը Բ․ Հելանդ-Հանսենի հետ միասին կատարեցին կարճ նավարկում դեպի Ազորյան կղզիներ։
Առաջին պատերազմի սկզբից Նորվեգիան, Շվեդիան և Դանիան հայտարարել էր իր նեյտրալ դիրքի մասին։ Նանսենը նշանակվել էր Նորվեգիայի պաշտպանության միության նախագահ։ 1917 թվականին ԱՄՆ միացավ պատերազմին և այդ պատճառով ներկայացրեցին էմբարգո Եվրոպայի նկատմամբ։ Նորվեգիան բախվել սննդի պակասի խնդրին, սննդի մեծամասնությունը գնում էր ԱՄՆ։ Բացի այդ բռնագրավել էին Ամերիկային նավաշինարանի բոլոր նավերը, դրանց մեջ կային նաև նորվեգիական ընկերություններ։ Նորվեգիան Նանսենին ուղարկեց Վաշինգտոն՝ բանակցելու և այս խնդիրը լուծելու։ Երկար բանակցություններից հետո Նանսենին հաջողվեց Նորվեգիա տեղափոխել սնունդ և այլ հարկավոր ապրանքներ։ Մեծ ներդրում է ունեցել նաև Ամունդսենի նոր գիտարշավի «Մոդ» նավի զինման մեջ։
Նանսենը Ազգերի լիգայում
1918 թվականի հոկտեմբերին առանց Նանսենին հարցնելու Քրիստիանայի համալսարանը նրան նշանակում համալսարանի ռեկտոր,բայց նա հրաժարվում է։ Նույն տարում նա նշանակվում է Ազգերի Լիգայում Նորվեգիայի ներկայացուցիչը և մինչև կյանքի վերջը աշխատում է այդ պաշտոնի վրա։ Հանտֆորդը ասել է, որ դա Նանսենի համար ամենաճիշտ ընտրությունը՝ իր վերջին ուժերը նեդրելու համար։
1920 թվականի ապրիլից Նանսենը սկսում է զբաղվել ռազմագերիների հայրենադարձության հարցերով։ 1920 թվականի նոյեմբերին Նանսենը հայրենիք է վերադարձրել ավելի քան 200 հազար գերի։ Վերջնական հաշվարկներով 1922 թվականին ետ հայրենիք է վերադարձել մոտ 427 հազար ռազմագերի, ավելի քան 30 երկրներից։
Աջակցումը հայերին
1924 թվականին Նանսենը սկսեց զբաղվել հայ փախստակնների հարցերով։ Նրա հասարակական գործունեության մեջ կարևոր տեղ է գրավել հայանպաստ աշխատանքը, ջանքերը Հայ դատի արդարացի լուծման և հայ գաղթականների դրության բարելավման համար։ Նա խստագույնս դատապարտել է սուլթան Աբդուլ Համիդ II-ի և երիտթուրքերի կազմակերպած հայերի ցեղասպանությունը ։ Նանսենը մեծապես օգնել է գաղթականներին. բազմահազար հայ փախստականներ ստացել են «Նանսենյան անձնագրեր», որը մասամբ թեթևացրել է նրանց դրությունը։ Առաջարկել է պայմաններ ստեղծել հայ գաղթականներին Խորհրդային Հայաստան վերադարձնելու համար, գլխավորել է հայրենադարձության հանձնաժողովը (1925–29 թվականներին)։ Այդ նպատակով Նանսենն իր հանձնաժողովով 1925 թվականի հունիսին ժամանել է Երևան, եղել է հանրապետության տարբեր շրջաններում, պարզել գաղթականներին ընդունելու հնարավորությունները, մասնակցել Շիրկանալի (Շիրակի ջրանցք) բացմանը։ Վերադառնալով Ժնև 1922 թվականի հունիսին իր նախաձեռնությամբ հրավիրում է ժողով, որտեղ որոշվում է հայերին տալ «Նանսենյան անձնագրեր»։ 1923 թվականի սեպտեմբերի 3-ից Նանսենն անձամբ է  զբաղվում այդ  գործընթացով։ Տեսնելով, որ Ազգերի լիգան դանդաղում է հայ գաղթականության հայրենադարձման հարցում, Նանսենն ինքն է մարդասիրական ուղիներով հայթայթել անհրաժեշտ միջոցներ և տրամադրել 7 հազար հայ գաղթականների հայրենադարձության կազմակերպման համար։ Հայերի աջակցելու նպատակով Նանսենը մի  շարք երկրներում բացել է Նանսենյան գրասենյակներ։ Սիրիայի, Լիբանանի, Եգիպտոսի տարածքներում  գործող Նանսենյան  գրասենյակի և Հայ  բարեգործական  ընդհանուր միության  մասնաճյուղերի  սերտ  համագործակցությունը արդեն  տալիս էր  իր դրական  արդյունքը։ Նանսենը Հայ  Բարեգործական  ընդհանուր միության  նախագահ Պողոս Նուբար Փաշայի  հետ  ստեղծեց Միացյալ  հայկական  կոմիտե, որն աջակիցներ գտավ  աշխարհի  շատ երկրներում, ծավալվեց  հայանպաստ  գործունեության  հզոր ալիք։
Նանսենի բազմաթիվ հոդվածներ, զեկուցագրեր, ելույթներ նվիրված են հայ ժողովրդի պատմությանն ու Հայաստանին։ 1927 թվականին նորվեգերեն հրատարակվել է նրա «Հայաստանում» (Gjennem Armenia) ծավալուն գիրքը, որը թարգմանվել է անգլերեն ու ֆրանսերեն` «Հայաստանը և Մերձավոր Արևելքը», գերմաներեն` «Խաբված ժողովուրդ» վերնագրերով։ Ընդ որում, գրքի վրա կարմիր տառերով գրված է. «Մեղադրանք Անտանտի ու Ազգերի լիգայի դեմ» ։