cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Նեգրովեց
Նեգրովեց (Негровець), գյուղ Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Մեժգորեի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Նեգրովեց գյուղում բնակվում էր 2 231 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,624 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 3575,32 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Մեժգորեի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Կապույտ կամուրջ (Ամստերդամ)
Կապույտ կամուրջ (Blauwbrug) պատմական կամուրջն է Ամստերդամում Ամստելի վրա։ Կապում է Ռեմբրանդի հրապարակը Վաթերլոյի հրապարակին։
Պատմություն
Կամուրջն իր անունը ստացել է նիդերլանդական ազգային դրոշի գույներից մեկով ներկված փայտյա Կապույտ կամրջի անունից, որը գտնվում էր նույն տեղում մոտավորապես 1600 թվականից։ Անունը շարունակել է մնալ 1883 թվականից հետո էլ, երբ հայտնվեցին ճարտարապետ Բաստիան դե Գրաֆի նախագծով կառուցված կամրջի քարե թռիչքները ։
Քարե կամուրջ նավանցելի երեք թռիչք ունի և հարուստ զարդարված է։ Հենասյուները նմանեցված են նավի ցռուկների, իսկ կամրջի սյուները զարդարված են Ավստրիական կայսրության թագերով։ Լապտերների հիմքերը նավերի տեսք ստացած թագեր են։ Կամրջով իրականացվում է ավտո և գծային տրանսպորտի երթևեկություն։
Հրեաները կամուրջը անվանում են Բլոուբրիկ (Bloubrik), այն մի ժամանակ հրեական թաղամասի մուտքն էր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամստերդամի կամուրջներ Կատեգորիա:Ամստել գետի կամուրջներ Կատեգորիա:1883 կառույցներ
Ջակուր
Ջակուր, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Սասունի Հազզո-Խաբլջոզ գավառակում։
XX դարի սկզբին ուներ 20-25 տուն հայ բնակիչ։
Պետրովկա (գյուղ, Գլոբինոյի շրջան)
Պետրովկա (Петрівка), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Գլոբինոյի շրջանում։
Ջակուր
Գյուղն ավերվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Պետրովկա (գյուղ, Գլոբինոյի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Պետրովկա գյուղում բնակվում էր 738 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 3898 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 189,33 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Գլոբինոյի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Դրագուտին Տադիյանովիչ
Դրագուտին Տադիյանովիչ (Dragutin Tadijanović, ), խորվաթ հայտնի բանաստեղծ։
Կենսագրություն
Դրագուտին Տադիյանովիչը ծնվել է Սլավոնական բրոդ քաղաքի մոտ գտնվող Ռաստուշյե գյուղում։
Իր առաջին ստեղծագործությունները Դրագուտին Տադիյանովիչը հրատարակել է 1922 թվականին։ 1937 թվականին նա ավարտել է Զագրեբի համալսարանը։ 1935-1940 թվականներին աշխատել է «Narodne novine» անգլերեն լույս տեսնող թերթում։ 1939-1945 թվականներին դասավանդել է Զագրեբի գեղարվեստի ակադեմիայում։ Հետագայում աշխատել է «Zora», «Hrvatski pjesnici», «Matica» հրատարակչություններում։ Հետագայում ընդունվել է Խորվաթիայի գիտությունների և արվեստների ակադեմիան և 1953 թվականին դարձել այդ ակադեմիայի տնօրենը և մինչև իր թոշակի անցնելը՝ 1973 թվականն աշխատել է այդտեղ։
1964-1965 թվականներին եղել է Խորվաթիայի գրողների միության նախագահը։ Նա համարվել է 20-րդ դարի ամենահանրաճանաչ և ազդեցիկ խորվաթ բանաստեղծներից մեկը։ Նրա «Սպանդի բալլադը» բանաստեղծությունը, որը գրվել է 1930-ական թվականներին, ճանաչվել է խորվաթական գրականության ամենաճանաչված գործերից մեկը։ Իր բանաստեղծություններում նա փառաբանում է իր հայրենիքն ու ժողովրդին։
Տադիյանովիչի ստեղծագործությունները թարգմանվել են ավելի քան 20 լեզվով։ Նա աշխատել է նաև որպես թարգմանիչ, թարգմանել է Յոհան Վոլֆգանգ ֆոն Գյոթեի, Հայնրիխ Հայնեի, Վիտեզսլավ Նեզվալի ստեղծագործությունները։
2000 թվականին Դրագուտին Տադիյանովիչին շնորհվել է Զագրեբի պատվավոր քաղաքացու կոչում ։
Դրագուտին Տադիյանովիչն ապրել է 101 տարի, մահացել է 2007 թվականին, թաղվել է Զագրեբի Միրոգոյ գերեզմանատանը։ Նրա վերջին ծննդյան տարեդարձերը լայնորեն լուսաբանվել են ազգային մամուլում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Նովոսյոլկի (գյուղ, Վադսկի շրջան)
Նովոսյոլկի (Новосёлки), գյուղ Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Վադսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Վադսկի շրջանի բնակավայրեր
Թուրբյորն Էգներ
Թուրբյորն Էգներ (Thorbjørn Egner, ), նորվեգացի գրող և դրամատուրգ։
Կենսագրություն
Թուրբյորն Էգները մեծացել է Օսլոյի աշխատավորների թաղամասում։ Համաշխարհային պատերազմից առաջ ստացել է կրթություն Արվեստի ազգային ակադեմիայում, որտեղ հիմնականում սովորել է Պեռա Կրոգայի ձեռքի տակ։ Մի քանի տարի աշխատել է, որպես նկարիչ։ Նկարել է դեկորացիաներ և գովազդային պաստառներ։ 1945 թվականին մեկնում է Կոպենհագեն, որտեղ սովորում է վիմագրություն Քրիստիան Սորենսենի մոտ, որտեղ ծանոթացել է շատ նկարիչների հետ, այդ թվում և Ասգեր Յորնան։ Նա հետաքրքրված է եղել նաև թատրոնով։
1937 թվականին Թուրբյորն Էգներն ամուսնանում է Անն Էգների հետ։ Նրանք ունեցել են չորս զավակներ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մանկագիրներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով Կատեգորիա:Նորվեգացի գրողներ Կատեգորիա:Նորվեգացի արվեստագետներ Կատեգորիա:Նորվեգացի դրամատուրգներ Կատեգորիա:Նորվեգացի թարգմանիչներ Կատեգորիա:Նորվեգացի կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Նորվեգացի մանկագիրներ Կատեգորիա:Նորվեգացի երաժիշտներ
Նիժնի Նովգորոդի մետրոպոլիտեն
Նիժնի Նովգորոդի մետրոպոլիտեն (Нижегородский метрополитен) Նիժնի Նովգորոդի արտասահմանյան ուղևորափոխադրման համակարգ է ։ Ronամանակագրորեն Ռուսաստանում երրորդ մետրոն, առաջինը ՝ Վոլգայի դաշնային շրջանում, տասներորդը ՝ ԽՍՀՄ-ում ։ Գորկու մետրոյի առաջին գործարկման վայրը ՝ Մոսկովսկայա կայարանից մինչև Պրոլետարսկայա կայարան, բացվել է թվականի նոյեմբերի 20-  :
Շահագործվող գծերի երկարության առումով այն զբաղեցնում է 139-րդ տեղը աշխարհում և 56-րդ տեղը Եվրոպայի մետրոյում ։
Մետրոն բաղկացած է երկու գծից ՝ Ավտոզավոդսկայա և Սորմովսկայա։ Դրանց վրա կա 15 կայարան։ Գծերի երկարությունը 22,2 կմ է։ Երկու գծերն էլ սպասարկվում են մեկ պահեստի `Պրոլետարսկոյի կողմից, նախատեսվում է կառուցել գնացքների երկրորդ պահեստ Սորմովսկո-Մեշչերկայա գծում, իսկ ապագայում` Նագորնայա գծի երրորդ պահեստ։
2 կայարաններում `« Մոսկովսկայա »-ում և« Գորկովսկայա »-ում, շարժասանդուղքներ կան։ «Մոսկովսկայա» կայանը փոխանցման կայան է դեպի քաղաքային էլեկտրագնացք։
Ուղեվարձը 28 ռուբլի է (60 րոպեանոց Citicard տրանսպորտային քարտի համար ՝ 26 ռուբլի)։
Սովետական տարիներ
1978-ի սեպտեմբերին Լենինսկայա կայարանից սկսվեց թունելացումը։ Երկար ժամանակ է պահանջվել նախագծային փաստաթղթերի մշակման, տների քանդման, ճանապարհների և տրամվայի գծերի տեղափոխման համար, իսկ 1979-ին կույտերը քշվել են «Մոսկովսկայա» կայարանի հիմք։
1984-ի հուլիսի 13-ին պատերը փլուզվեցին «Մոսկովսկայա» կայարանի հիմնադրման փոսում։ Երկու ուսանող, ովքեր օգնել էին մետրոյի կառուցմանը, սպանվել էին։ Այս իրադարձության հետ կապված կա մի լեգենդ, որ մահացած ուսանողների ուրվականները դեռ քայլում են թունելների և մետրոյի կայարանների միջով։ :
1985-ի նոյեմբերի 20-ին տեղի ունեցավ Գորկու մետրոյի հանդիսավոր բացումը։ Առաջին փուլի 1-ին հատվածի մեկնարկային համալիր է մտել 7,8 կմ հեռավորության վրա գտնվող վեց կայաններով. Մոսկովսկայա, Չկալովսկայա, Լենինսկայա, areարեչնայա, հեղափոխության շարժիչ և Պրոլետարսկայա, ինչպես նաև պահեստ։ 1987-ի օգոստոսին Գորկու մետրոպոլիտենը Պրոլետարսկայա կայարանից տեղափոխվեց ևս 2 կայարան ՝ Ավտոզավոդսկայա և Կոմսոմոլսկայա։ Մետրոն ակտիվորեն զարգանում էր, և 2 տարի անց ՝ 1989-ի նոյեմբերին, նույն ուղղությամբ բացվեցին ևս 2 կայաններ ՝ «Կիրովսկայա» և «Պարկ Կուլտուրի»։
Վինդարիա
«Վինդարիա» (童話めいた戦史ウインダリア դովա մեյտա սենսի ուինդարիա), 1986 թվականին Ճապոնիայում արտադրված անիմե։
Նիժնի Նովգորոդի մետրոպոլիտեն
Հետխորհրդային շրջան
1990-ի հոկտեմբերին Նիժնի Նովգորոդի պատմական անունը վերադարձվեց Գորկի քաղաք։ Ըստ այդմ, մետրոն նույնպես փոխեց իր անվանումը։
Վինդարիա
Աշխարհ
Գործողությունները զարգանում են երկու թագավորական ինչ-որ չափով ֆանտաստիկ երկրներում՝ գերաճած-հովվերգական Իտայում և գերաճած-տեխնոգեն Պարոյում։ Տեխնիկական զարգացվածությունը Պարոյում հասնում է XX դարի 20-40-ական թվականների մակարդակի վրա։ Իտայում կան անհայտ սկզբունքով մոտոցիկլերի նման տրանսպորտային միջոցներ, հսկայական օդապարիկներ և սառը զենքեր։ Նրանց միջև տեղակայված է մի արահետ, որն ամբողջությամբ ծածկված է Վինդարիա կոչվող հսկայական ծառով (այն հերոսների համար խորհրդանշում է աստվածության ընդունման պանթեիստական տարբերակ), և Ուրվականային անտառ։ Աշխարհը քանդում են բնական աղետները, որի պատճառով Պարոյի գետի ջուրը դառնում է խմելու ոչ պիտանի, և ջուրը Պարոն պետք է գնի Իտայից։ Դա դառնում է երկու երկրների միջև կոնֆլիկտների պատճառ։
Նկարագրված աշխարհում զոհվածների ու մահացածների հոգիները փոխակերպվում են կարմիր ուրվականային թռչունների և տեղափոխվում են անդրաշխարհային բնակության տեղը, որը նման է ստիմպանկ ոճի օդանավի․ միայն թե նավը վերցնում է ոչ բոլորին, մեղսագործներն ու նրանք, ովքեր չեն վաստակել հանգստություն, մնում են երկրի վրա։
Նիժնի Նովգորոդի մետրոպոլիտեն
Հետխորհրդային շրջան
1993 թվականի դեկտեմբերի 20-ին տեղի ունեցավ Սորմովսկայա գծի բացումը. Այն ընդգրկում էր «Կանավինսկայա» և «Բուռնակովսկայա» կայարանները։ Դրանից հետո տեղի ունեցավ երկար լճացում։ Միայն 2002 թվականի սեպտեմբերի 9-ին բացվեց Սորմովսկայա գծի «Բուրեվեստնիկ» մետրոյի 13-րդ կայանը։
2009-ին Օկայի վրայով կառուցվեց մետրոյի կամուրջ։ Մեկ տարի առաջ սկսվեց Գորկովսկայա մետրոյի նոր կայարանի շինարարությունը։ 2012 թվականի սեպտեմբերի 22-ին առաջին անգամ մետրոն ամբողջովին փակ էր երթևեկի համար։ Դա պայմանավորված էր կառուցվող կայանի նոր տեղադրված կառավարման համակարգին էլեկտրամատակարարումը միացնելու աշխատանքով : 2012-ի նոյեմբերի 4-ին տեղի ունեցավ քաղաքի վերին մասում `Գորկովսկայա մետրոյի առաջին կայարանի հանդիսավոր բացումը։ Այսպիսով, քաղաքի երկու կողմերն էլ միացված էին միմյանց, ինչը 75% -ով ավելացրեց ուղևորափոխադրումները ։
Վինդարիա
Սյուժե
Սյուժեի քաղաքական գիծը հիմնվում է «Պատերազմի տրամաբանության» վրա․ պատերազմ ոչ ոք չի ուզում, բայց փոխադարձ կասկածամտությունն ու մրցակցի աչքերով խնդրին նայելու ցանկություն չունենալը, պատերազմը դարձնում է անխուսափելի, չնայած նրան, որ երկու թագավորությունների ժառանգներն էլ սիրում են միմյանց։ Պատերազմում մեղավոր չի ոչ մեկը, և մեղավոր են բոլորը։ Պատերազմն ավարտվում է Պարոյի հաղթանակով ու համարյա բոլոր հերոսների մահով։
Նիժնի Նովգորոդի մետրոպոլիտեն
Հետխորհրդային շրջան
2018-ի հունիսի 12-ին բացվեց Strelka մետրոյի 15-րդ կայարանը, ապա երկու տողերը վերջապես բաժանվեցին երկու անկախ գծերի։ Բացումը ժամանակին համընկավ 2018-ի ՖԻՖԱ-ի աշխարհի գավաթի հետ։ Կայանի կառուցումն ուղեկցվեց կոռուպցիոն սկանդալով։
Վինդարիա
Հերոսներ
Իձու, սովորական գյուղացի, որն ապրում է Վինդարիայի հարևանությամբ գյուղում։ Շիկահեր, մուգ մաշկով, աչքերը կապույտ են։ Իր կնոջ՝ Մարենի հետ, աճեցնում և շուկայում վաճառում է բանջարեղեններ։ Համարձակ ու փառասեր, ցանկանում է դառնալ հայտնի։ Այդ հատկությունները նրան բերում են սեփական հայրենիք Իտային դավաճանելուն՝ նա բացում է նավանցումի ջրարգելակները և ոչնչացնում է Իտան։ Հանձնված լինելով թշվառականներին, վերադառնում է հայրենի արահետ, որն ամբողջովին ոչնչացվել է պատերազմի ընթացքում։ Կնոջ և հարազատների մահը նրան ստիպում է զգալ խորը լիակատար զղջում, և մնացած կյանքում նա որպես պատիժ, և միաժամանակ որպես շանս բարձրագույն ուժերից ստանում է հնարավորություն հարթել սեփական սխալները։
Ազգային թատրոն (Ալբանիա)
Ալբանիայի ազգային թատրոն (Teatri Kombëtar), Տիրանայի հիմնական թատրոնն է (Ալբանիա) ։
Նիժնի Նովգորոդի մետրոպոլիտեն
Գծեր
''Նշում. Աջ ձեռքով երթևեկությունը կազմակերպվում է Ավտոզավոդսկայա գծում, ձախակողմյան երթևեկությունը ՝ Սորմովսկայա գծում:''
Ազգային թատրոն (Ալբանիա)
Պատմություն
Շենքի կառուցումը թվագրվում է 1939 թվականից։ Նախկինում եղել է կինոթատրոն։ Ավելի ուշ այն կոչվել է Կոսովոյի կինոթատրոն (Kinema Teater Kosova): Պրոֆեսիոնալ թատրոնի անունը տրվել է 1945 թվականի մայիսի 24-ին։ Նույն օրը եղել է նաև թատրոնի բացումը։ Ավելի ուշ թատրոնը կոչվել է «Ճանաչված թատրոն» (Teatri Popullor): Այս անունը պահպանվել է մինչև 1991 թվականի հունիս, որից հետո այն կոչվել է «Ազգային թատրոն» ։ Ալբանիայի ազգային թատրոնում ցոցւադրվել են բարձր դերասանական վարպետությամբ աչքի ընկած ներկայացումներ։
Նիժնի Նովգորոդի մետրոպոլիտեն
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նիժնի Նովգորոդի տեսարժան վայրեր Կատեգորիա:1985 հիմնադրումներ
Ազգային թատրոն (Ալբանիա)
Թատրոններ Ալբանիայի տարածքում
Ալբանիայում այլ թատրոններ կան Վլորայում, Դուրրասում, Շկոդերում, Ֆիերիում, Գիրոկաստրայում, Բերատում և Կորչայում։
Վինդարիա
Հերոսներ
Մարեն, Իձույի երիտասարդ կինը։ Մազերը՝ շիկահեր, աչքերը՝ շագանակագույն, միամիտ ու սիրող էակ։ Հավատում է ամուսնուն ու հպարտանում է նրանով։ Մահացել է թշնամիների գյուղի վրա հարձակման ժամանակ։ Մահվանից հետո նրա հոգին մնացել է քանդված տան ավերակների մեջ, որպեսզի հանդիպի Իձույին և հրաժեշտ տա նրան։
Ջիրու, Պարոյի արքայազնը։ Սիրահարված է Անասին։ Պատերազմի տրամաբանության մեջ նա անձնավորում է պրոֆեսիոնալ զինվորականի կերպարը՝ հավանություն չի տալիս պատերազմին, այն պատճառով, որ բանակը պատրաստ չէ։ Միայն թե պատերազմի սկսվելու հետո ամեն ինչ անում է խելացի ու կազմակերպված ձևով։ Մահանում է իր սիրեցյալի ձեռքով։
Ազգային թատրոն (Ալբանիա)
Մանկական թատրոններ
Մանկական թատրոնի շենքը գտնվում է Տիրանայի կենտրոնում։ Հիշատակվում է, որ շենքը մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը ծառայել է որպես Ալբանիայի խորհրդարան։ Մեկ այլ մանկական պրոֆեսիոնալ թատրոն գտնվում է Կորչայում ։
Վինդարիա
Հերոսներ
Անաս, Իտայի արքայադուստր։ Սիրահարված է Ջիրույին, խոսքերով հանդիսանում է պատերազմին հակառակ, բայց կռվի ժամանակ բանակին կարողանում է լավ կառավարել։ Կռվի ժամանակ Ջիրույի հետ փախչում է անտառ ու այնտեղ սպանելով նրան իր կյանքն էլ ավարտում է ինքնասպանությամբ։
Ազգային թատրոն (Ալբանիա)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ազգային թատրոններ
Վինդարիա
Հերոսներ
Դրակո, Պարոյի թագավորը։ Կոպիտ ու անխոհեմ։ Մնացած հերոսները նրան մեղադրում են պատերազմի հրահրման մեջ, սակայն նա, ինչպես և մյուսները, ճակատագրի զոհ է, նրա մասնակցությունը նավանցումի ջրարգելակների բացման մեջ չեն հաստատվում, պատերազմ են հաստատում և սկսում ակտիվ գործողություններ իտարցիները, Պարոն պատասխանում է նրանց արդեն իր մահից հետո։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Ճապոներեն ֆիլմեր Կատեգորիա:1986 ֆիլմեր
Աստերոիդների ցանկ (66001-66100)
Աստերոիդների ցանկ (65901-66000) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (66101-66200)
Քրիստիան Լուի Լեյպոլդտ
Կենսագրություն
Լուին ստացել է տնային կրթություն։ Երկրորդ անգլո-բուրական պատերազմի տարիներին աշխատել է որպես լրագրող։ 1902-1907 թվականներին բուսաբան Հարրի Բոլուսի օգնությամբ բժշկություն է սովորել Լոնդոնում, ճամփորդել է Եվրոպայում, Ամերիկայում և Օստ-Ինդիայում։ 1908 թվականից մոտ վեց ամիս եղել է ամերիկյան թերթի մագնատ Ժոզեֆ Պուլիցերի անձնական բժիշկը ։
Լեյպոլդտի հետագա կարիերան եղել է բազմազան։ Լոնդոնում նա աշխատել է որպես դպրոցական բժիշկ, Տրանսվաալում, ապա Կապի նահանգում՝ դպրոցի բժշկական տեսուչ ։ 1923 թվականին վերադարձել է լրագրությանը։ 1925 թվականին Քեյփթաունում աշխատել է մանկաբույժ։
Լեյպոլդտն ամուսնացած չի եղել։ Մահացել է 1947 թվականի ապրիլի 12-ին Քեյփթաունում։ Գրողի աճյունը տեղափոխվել է Քեյփթաունից հյուսիս գտնվող Հանթամա լեռնային շրջան, որը գրողը շատ էր սիրում։ Լեյպոլդտի գերեզմանը գտնվում է քարանձավի մոտ։ Նրա խորթ որդին՝ Ջեֆրի Բարնեթ Լեյպոլդտը, մահացել է 1997 թվականի նոյեմբերի 21-ին, և նրա աճյունը ցրվել է հոր գերեզմանի վրա։
Գործունեություն
Լեյպոլդտը գրել է Դետեկտիվ վեպեր, սոնետներ («Մխիթարություն գեղեցկությամբ» ժողովածու, 1932 թվական), պատմվածքներ երեխաների համար, պիեսներ և այլն։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Հերթ պապիկի պատմությունը»-ն է, որը պատմում է Երկրորդ անգլո-բուրական պատերազմի և նրա սարսափների մասին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հարավաֆրիկացի գրողներ Կատեգորիա:Հարավաֆրիկացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Հարավաֆրիկացի բժիշկներ Կատեգորիա:Հարավաֆրիկացի դրամատուրգներ Կատեգորիա:Հարավաֆրիկացի լրագրողներ Կատեգորիա:Հարավային Աֆրիկայի բուսաբաններ Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Ջեյմս Կուկ
Նավապետ Ջեյմս Կուկ (James Cook, ), բրիտանացի հետազոտող, ծովագնաց, քարտեզագիր և արքունի նավատորմի նավապետ։ Կուկը կազմել է Նյուֆաունդլենդի քարտեզը նախքան Խաղաղ օվկիանոսում երեք ճանապարհորդություն կատարելը։ Այս ճանապարհորդությունների ընթացքում նա առաջին անգամ հետազոտել է Ավստրալիայի արևելյան ափերը և Հավայան կղզիները։
Կուկը պատանեկության տարիներին միացել է բրիտանական առևտրական նավատորմին, իսկ 1755 թվականին՝ արքունի նավատորմին։ Նա մասնակցել է Յոթնամյա պատերազմին և հետագայում հետազոտել ու քարտեզագրել է Սուրբ Լավրենտիոս գետը Քվեբեկի պաշարման ժամանակ։ Սրա շնորհիվ Կուկը կարողանում է գրավել Բրիտանական նավատորմի հրամանատարության և Թագավորական ընկերության ուշադրությունը։ Սա տեղի ունեցավ ինչպես Կուկի գործունեության, այնպես էլ բրիտանական ծովային հետազոտությունների վճառական պահին։ Նա 1766 թվականին դարձավ «Ինդեվըր» նավի նավապետ խաղաղօվկիանոսյան 3 ճանապարհորդությունների ժամանակ։
Այս երեք ճանապարհորդությունների ընթացքում Կուկը նավարկեց հազարավոր մղոններ Երկրագնդի չբացահայտված տարածքներում։ Մանրամասն քարտեզագրեց Նոր Զելանդիայից Հավայան կղզիներ ընկած տարածքները մի մասշտաբով, որը նախկինում չէր կիրառվել։ Իր ճանապարհորդությունների ընթացքում հետազոտեց և եվրոպական քարտեզներում առաջին անգամ գրանցեց մի շարք կղզիներ և ծովափնյա շրջաններ։ Նավապետ Կուկը այս ճանապարհորդությունների ընթացքում դրսևորեց հետազոտության և քարտեզագրության իր գերազանց ունակությունները, ծովագնացության արվեստը, քաջությունն ու դժվարին պայմաններում առաջնորդ լինելու կարողությունը։
Կուկը 1779 թվականին իր երրորդ ճանապարհորդության ընթացքում հարձակման է ենթարկվել և սպանվել, երբ փորձում էր առևանգել Կալանիոպուին՝ Հավայան ղեկավարին, որպեսզի հետ պահանջեր իր գողացված առագաստանավերից մեկը։
Նա թողել է հարուստ աշխարհագրական գիտելիքների և գիտական ժառանգություն, որը իր ազդեցությունն էր ունենալու նրան հաջորդողների վրա 20-րդ դարում։ Ջեյմս Կուկի հիշատակին նվիրված բազմաթիվ հուշարձաններ կան ամբողջ աշխարհում։
Կենսագրություն
Ջեյմս Կուկը ծնվել է 1728 թվականի նոյեմբերի 7-ին Յորքշիրի Մարթոն գյուղում և կնքվել է տեղի Սուրբ Քութբերթ եկեղեցում նոյեմբերի 14-ին, որի գրանցամատյանում էլ կարելի է հանդիպել նրա անունը ։ Նա ընտանիքի 8 երեխաներից երկրորդն էր։ Կուկի հայրը՝ Ջեյմս Կուկը, Ռոքսբուրգշիրում շոտլանդացի ֆերմային աշխատող էր՝ ծագումով Էդամից։ 1736 թվականին Կուկի ընտանիքը տեղափոխվում է Մեծ Էյթոն, որտեղ իր հոր գործատուն վճարում է, որ ինքը դպրոց հաճախի։ 1741 թվականին՝ դպրոցում 5 տարի սովորելուց հետո, սկսում է աշխատել հոր հետ, որն արդեն դարձել էր ֆերմային կառավարիչ։
Ազատ ժամանակ Կուկը բարձրանում էր մոտակա բլուրը՝ վայելելու մենակությունը ։ Կուկերի տնակը՝ իր գնողների տունը, այժմ գտնվում է Ավստրալիայում՝ Մելբուրնում. այստեղ է տեղափոխվել Անգլիայից և նույնությամբ վերակառուցվել է 1934 թվականին։
1745 թվականին, երբ նա 16 տարեկան էր, Կուկը գնում է 20 (32 կմ) մղոն հեռավորության վրա գտնվող Սթեյթս ձկնորսական գյուղ՝ դառնալով նպարավաճառ և արդուզարդի վաճառքով զբաղվող Վիլյամ Սանդերսոնի խանութում վաճառող ։ Պատմաբանները ենթադրում են, որ հենց այստեղ էլ ձևավորվեց Կուկի մոտ ծովի նկատմամբ հետաքրքրությունն ու սերը ։
18 ամիս անց չհարմարվելով այստեղի աշխատանքին՝ Կուկը ճանապարհ է ընկնում դեպի մոտակա քաղաք, որտեղ հանդիպում է Սանդերսոնի ընկերներին՝ Ջոն և Հենրի Ուոքերներին։ Ուոքերները, որոնք քվակերներ էին, նավի սեփականատեր էին, որոնք զբաղվում էին ածխի առուվաճառքով։ Նրանց տունը այժմ Նավապետ Կուկի հիշատակին նվիրված թանգարան է։ Կուկն այստեղ աշխատանքի է անցնում, զբաղվելով ածուխ տեղափոխելով, և մի քանի տարի շարունակ այս և նմանատիպ աշխատանքներ է կատարում՝ նավարկելով Թայնի և Լոնդոնի միջև։ Այս ընթացքում նա զբաղվում է նաև ինքնակրթությամբ՝ ուսումնասիրելով հանրահաշիվ, երկրաչափություն, եռանկյունաչափություն, աստղագիտություն և նավագնացություն՝ այն բոլոր հմտությունները, որոնք իրեն հետագայում պետք էին գալու իր սեփական նավը տնօրինելու համար ։
Երեք տարի շարունակ աշակերտություն անելուց հետո Կուկը սկսեց աշխատել Բալթիկ ծովում առևտրական նավերի վրա։ 1752 թվականից սկսում է առևտրական նավատորմի աստիճանակարգերով առաջ գնալ՝ ի վերջո հասնելով կրտսեր լեյտենանտի աստիճանի (ներկայիս աստիճանակարգի համապատասխան) ածուխ տեղափոխող Ընկերություն նավի վրա ։ 1755 թվականին մեկ ամիս այս նավի հրամանատարություն կատարելուց հետո նա կամավոր ձևով ծառայում է Արքունի նավատորմում, երբ Բրիտանիան սկսել էր զինվել մի բանի համար, որը հետագայում դառնալու էր Յոթնայմա պատերազմ։
Կուկը ամուսնանում է Էլիզաբեթ Բաթսի (1742-1835) հետ։ Զույգը ունեցավ 6 երեխա՝ Ջեյմս, Նաթանիել, Էլիզաբեթ, Հովսեփ, Ջորջ և Հյու։ Երբ ծովում չէր լինում, Կուկն ապրում էր Լոնդոնի արևելյան հատվածում (East End)։ Կուկը չունի ոչ մի ժառանգ, քանի որ նրա երեխաները չհասցնելով երեխաներ ունենալ մահացել են ։
Գործունեությունն արքունի նավատորմում
Կուկի առաջին առաջադրանքը «Իգլ» (Eagle) նավի վրա էր, երբ նա ծառայում էր նավապետ Ժոզեֆ Համարին, այնուհետև՝ նավապետ Հյու Պալիսերին ։ 1755 թվականի հոկտեմբեր-նոյեմբեր ամիսներին նա մասնակցում է Իգլ նավի կողմից ֆրանսիական մի ռազմանավի առգրավմանը, որից հետո իր մյուս պարտականությունների հետ նա նաև դառնում է բոցման ։ Կուկը առաջին անգամ 1756 թվականի մարտին եղել է կարճ ժամանակով «Կրուիզեր» նավի ժամանակավոր հրամանատարը, որը փոքր առագաստանավ էր՝ կցված «Իգլ» նավին ։ 1757 թվականին հունիսին Կուկը պաշտոնապես հանձնում է քննությունները Դետֆորդի Թրինիթի Հաուսում (Trinity House), որից հետո նա կարող էր դառնալ ղեկակալ թագավորական նավատորմում ։ Դրանից հետո նա միանում է Սոլբեյ հածանավին՝ որպես ղեկակալ նավապետ Ռոբերտ Քրեյգի հրամանատարության տակ ։
Նյուֆաունդլենդ
Յոթնամյա պատերազմի ընթացքում Կուկը ծառայում էր Հյուսիսային Ամերիկայում՝ Փեմբրուք նավի վրա՝ որպես ղեկակալ ։ Նավի անձնակազմի հետ մասնակցում է հարձակմանը, որի արդյունքում 1758 թվականին կարողանում են գրավել Լուիսբուրգի ամրոցը ֆրանսիացիներից, իսկ 1759 թվականին մասնակցում է Քվեբեկ քաղաքի պաշարմանը։ Իր ծառայության ընթացքում ցույց է տալիս իր տաղանդը քարտեզագրության և հետազոտության ոլորտում։ Նա պատասխանատու է եղել քարտեզագրելու Սուրբ Լավրենտիոսի գետաբերանը պաշարման ընթացքում՝ այսպիսով թույլ տալով գեներալ Վոլֆին կատարել իր հանրահայտ գաղտնի հարձակումը 1759 թվականին Աբրահամի հարթավայրի ճակատամարտի ժամանակ ։
Կուկի հետազոտական կարողությունները օգտագործվեցին նաև Նյուֆաունդլենդի կտրտված ափերը քարտեզագրելու համար 1760-ական թվականներին։ 1763 և 1764 թվականներին Կուկը հետազոտեց հյուսիս-արևմտյան հատվածը, 1765 և 1766 թվականներին՝ Բուրին թերակղզու և Ռեյ հրվանդանի միջև ընկած հարավային ափը, իսկ արևմտյան ափը 1767 թվականին։ Այդ ընթացքում Կուկը աշխատում էր տեղացի ղեկակալների հետ, որոնք ցույց էին տալիս նրան հարավային և արևմտյան ափերի «ժայռերը և թաքնված վտանգները»։
Նյուֆաունդլենդում անցկացրած 5 տարիների ընթացքում Ջեյմս Կուկին հաջողվեց ստեղծել կղզու ափերի առաջին ճշգրիտ և մեծամասշտաբ քարտեզը ։ Հենց այս տարիների ընթացքում էլ նա ձեռք բերեց հետազոտության ոլորտում գործնական լուրջ հմտություններ, ինչպես նաև կարողացավ գրավել արքունիքի և հրամանատարության ուշադրությունը։ Կուկի քարտեզները օգտագործվել են ընդհուպ մինչև 20-րդ դարը, դրա պատճենները շուրջ 200 տարի օգտագործվում էին Նյուֆաունդլենդ նավարկողների կողմից ։
Նյուֆաունդլենդում կատարած աշխատանքներից ու ներդրած ջանքերից հետո էր, որ Կուկը հետևյալ միտքն է արտահայտում, թե նպատակադրվել է «ոչ միայն գնալ այնքան հեռու, որքան իրենից առաջ մարդիկ գնացել են, այլ այնքան հեռու, որքան հնարավոր է մարդու համար գնալ» ։
Առաջին ճանապարհորդություն (1768-1771)
1766 թվականին Ծովային նախարարությունը հանձնարարում էր Կուկին գիտական ճանապարհորդություն կատարել դեպի Խաղաղ օվկիանոս։ Ճանապարհորդության նպատակն էր դիտել և գրառել Վեներա մոլորակի անցումը Արեգակի վրայով՝ ի շահ Լոնդոնի թագավորական ընկերության հետազոտության՝ կապված աշխարհագրական երկայնությունը որոշելու հետ ։ 39 տարեկան հասակում Կուկին շնորհում են լեյտենանտի կոչում հրամանատարությունը ստանձնելու համար ։ Իսկ Լոնդոնի թագավորական ընկերությունն էլ իր հերթին համաձայնվում է Կուկին տալ հազար գինեա, բացի աշխատավարձից ։
Արշավախումբը նավարկությունը սկսեց Ինդեվըր նավով՝ ճանապարհ ընկնելով 1768 օգոստոսի 26-ին ։ Կուկը և իր արշավախումբը Հորն հրվանդանի շուրջ պտտվեցին և շարունակեցին ճանապարհը Խաղաղ օվկիանոսով դեպի արևմուտք՝ 1769 թվականի ապրիլի 13-ին հասնելով Տաիտի, որտեղ էլ Վեներայի անցումի դիտարկումները կատարվեցին ։ Սակայն դիտարկումները այնքան էլ ճշգրիտ չէին, որքան սպասվում էր։ Դիտարկումների ավարտից հետո Կուկը բացում է կնքված հրամանները, ւֆյֆյցբֆւֆգբգկգկմ։ Համաձայն դրա Կուկը պետք է նավարկեր Խաղաղ օվկիանոսի հարավ՝ փնտրելով հարավային հարուստ մայրցամաքը՝ Թերրա Ավստրալիսը ։
Կուկն այնուհետև ուղևորվում է Նոր Զելանդիա և քարտեզագրում բոլոր ափերը՝ թեթևակի անճշտություններ թույլ տալով։ Ապա ուղևորվում է արևմուտք՝ 1770 թվականի ապրիլի 19-ին հասնելով Ավստրալիայի հարավ-արևելյան ափերին. սա փաստորեն առաջին անգամ էր, որ եվրոպացիները հայտնվում էին Ավստրալիայի արևելյան ափերին։
Ապրիլի 23-ին նա կատարում է առաջին գրառումը Ավստրալիայի աբորիգենների մասին Բրաշ կղզու մոտ՝ իր օրագրում գրելով. «... այնքան մոտ էին ափին, որ կարելի էր տարբերակել ծովից, նրանք մուգ մաշկ ունեին կամ էլ սևամորթ էին, բայց դժվար է ասել դա նրանց մաշկի իրական գույնն էր, թե հագուստի» ։ Ապրիլի 29-ին Կուկն ու նրա անձնակազմը առաջին անգամ ցամաք են իջնում այն վայրում, որ այսօր կոչվում է Քուրնելլի թերակղզի։ Հենց այստեղ էլ առաջին անգամ կապ հաստատեց աբորիգեն մի ցեղի հետ, որը հայտնի էր գվիյագալ անունով ։ Այստեղից հետո Կուկը շարունակեց ճանապարհը դեպի հյուսիս։ Հունիսի 11-ին անհաջողություն տեղի ունեցավ, երբ «Ինդեվըր» նավը հայտնվեց Մեծ Արգելախութի ծանծաղուտի մեջ ։ Նավը լուրջ վնաս էր կրել, որի պատճառով էլ Կուկի ճանապարհորդությունը հետաձգվեց 7 շաբաթով մինչև հնարավոր եղավ հանել նավը ծովափ։ Դրանից հետո Կուկը շարունակեց ճանապարհորդությունը՝ նավարկելով Տոռեսի նեղուցով և օգոստոսի 22-ին ցամաք իջավ Քվինսլենդի կղզիներից մեկում, որտեղ էլ հայտարարեց, որ այդ ամբողջ ափամերձ շրջանները, որ ինքը հետազոտել էր, բրիտանական տարածքներ են։ Այնուհետև Ջեյմս Կուկը վերադարձավ Անգլիա ներկայիս Ջակարտայի (Ինդոնեզիա) վրայով, որտեղ իր անձնակազմի զգալի մասը վարակվեց և մահացավ մալարիայի պատճառով, ապա Բարեհուսո հրվանդանով՝ հասնելով Սուրբ Հեղինեի կղզի 1771 թվականի հուլիսի 12-ին ։
Դադար
Կուկի վերադարձից հետո նրա օրագրերը տպագրվեցին և նա գիտական հանրության շրջանում կարծես թե հերոս դարձավ։ Սակայն առհասարակ հանրության շրջանում բուսաբան Ջոզեֆ Բենքսը շատ ավելի մեծ հերոս էր ։ Բենքսը նույնիսկ նախաձեռնում էր ստանձնել Կուկի երկրորդ ճանապարհորդության հրամանատարությունը, բայց մինչև ճանապարհորդությունը կսկսեր, հրաժարվեց այդ մտքից, ու Յոհան Ֆորսթերը և նրա որդին ճանապարհորդության ընթացքում դարձան նավի գիտնականները։ Կուկի որդին՝ Ջորջը, նրա երկրորդ ճանապարահորդությունից 5 օր առաջ էր ծնվել ։
Երկրորդ ճանապարհորդություն (1772-1775)
Իր առաջին ճանապարհորդությունից վերադառնալուց կարճ ժամանակ անց 1771 թվականի օգոստոսին Կուկը առաջադրվում է հրամանատարի կոչմանը ։ 1772 թվականին Կուկին հանձնարարվում է ղեկավարել մեկ այլ գիտական արշավախումբ, որի նպատակն էր գտնել առեղծվածային Անհայտ հարավային երկիրը։ Իր առաջին ճանապարհորդության ընթացքում Կուկը շուրջերկրյա նավարկության միջոցով պարզեց, որ Նոր Զելանդիան հարավում գտնվող մեծ ցամաքի մասը չի կազմում և կպած չէ նրան։ Չնայած նա քարտեզագրել էր Ավստրալիայի արևելյան ափերը՝ ցույց տալով, որ այն իր չափերով մայրցամաք էր, տեսակետ կար, որ Անհայտ հարավային երկիրը գտնվում է դրանից շատ ավելի հարավ։ Չնայած ակնհայտ փաստին՝ Լոնդոնի թագավորական ընկերությունը շարունակում էր կարծել, որ ավելի մեծ  հարավային մայրցամաք գոյություն ունի ։
Ջեյմս Կուկը այս ճանապարհորդության ընթացքում «Ռեզըլուշըն» նավի հրամանատարն էր։ Կուկի արշավախումբը շուրջերկրյա նավարկություն է կատարել երկրագնդի ծայր հարավային լայնությունով՝ դառնալով առաջինը, որը հատել է Հարավային բևեռը (1773 թվականի հունվարի 17)։ Անտարկտիկայի մառախուղի մեջ «Ռեզալուշըն» նավը և նրան ուղեկցող նավը բաժանվում են իրարից։ Մյուս նավի հրամանատարը հասնում է Նոր Զելանդիա, որտեղ կորցնում է իր մարդկանց մի մասին Մաորի ցեղի վրա հարձակման ժամանակ, դրանից հետո նավարկում է հետ՝ դեպի Բրիտանիա, մինչդեռ Կուկը շարունակում է իր հետազոտությունը Անտարկտիկայում՝ 1774 թվականի հունվարի 31-ին հասնելով հարավային 71°10' ։
Կուկը գրեթե հասել էր Անտարկտիդա, սակայն ստիպված եղավ վերադառնալ Տաիտի նավի պաշարները համալրելու համար։ Այնուհետև նա կրկին շարժվեց հարավ՝ կատարելով ևս մեկ անհաջող շրջագայություն, որի նպատակն էր գտնել ենթարդրյալ մայրցամաքը։ 1774 թվականին Նոր Զելանդիա վերադառնալիս Կուկը կանգ է առնում նաև Տնոգայում, Զատկի կղզում, Նորֆոլք կղզում, Նոր Կալենդոնիայում և Վանուատուում։
Նախքան Անգլիա վերադառնալը Կուկը վերջին անգամ շրջագայեց Հարավային ատլանտյան օվկիանոսով սկսած Բարեհուսո հրվանդանից և հետազոտեց, քարտեզագրեց ու բրիտանական տիրապետության տակ առավ Հարավային Ջորիջիա կղզին, որը 1675 թվականին հետազոտել էր Ատոնի դե լա Ռոշեն։ Կուկը նաև հայտնաբերեց ու անվանակոչեց Հարավային Սանդվիչյան կղզիները։ Այնուհետև Կուկը շարժվում է դեպի հյուսիս՝ Հարավային Աֆրիկա, իսկ այստեղից էլ ճանապարհը շարունակում դեպի Անգլիա։ Իր վերադարձից հետո Կուկի զեկույցները վերջ դրեցին «Թերրա Ավստրալիսի» մասին միֆերին ։
Իր վերադարձից հետո Կուկը ստացավ նավապետի աստիճան և պատվավոր կերպով հեռացավ արքունի նավատորմից։ Նրա հռչակը գնալով աճում էր՝ տարածվելով ողջ երկրում, նրան համարում էին «Եվրոպայի առաջին ծովագնացը» ։ Սակայն Ջեյմս Կուկը չէր կարողանում ապրել ծովից հեռու։ Նախապատրաստվում էր երրորդ ճանապարհորդությունը, և Կուկի խնդիրն էր գտնել «Հյուսիսարևեմտյան միջանցքը»։
Երրորդ ճանապարհորդություն (1776-1779)
Իր վերջին ճանապարհորդության ընթացքում Կուկը կրկին «Ռեզալուշըն» նավի նավապետն էր մինչդեռ նավապետ Չարլզ Կլերկը «Դիսքավերի» նավի հրամանատարն էր։
Ճանապարհորդության հիմնական նպատակն էր ամերիկյան մայրցամաքի շրջակայքում գտնել «Հյուսիսարևմտյան միջանցքը» ։ 1778 թվականին Կուկը շարժվում է Տաիտիից դեպի հյուսիս և դառնում առաջին եվրոպացին, ով պաշտոնապես կապ է հաստատում Հավայան կղզիների հետ ։ Նույն թվականին Կուկը ցամաք է իջնում Վաիմեա նավահանգստում և հենց այդ ժամանակ էլ կղզեխումբն անվանակոչում է «Սանդվիչյան կղզիներ» Ծովային նախարարության 4-րդ կոմսի անունով։
Սանդվիչյան կղզիներից Կուկը նավարկում է դեպի հյուսիս, ապա՝ հյուսիս-արևելք՝ հետազոտելու Հյուսիսային Ամերիկայի արևմտյան ափերը։ Վատ եղանակի պատճառով ստիպված եղավ որոշ չափով ճանապարհից շեղվել և առանց իմանալու անցնել Խուան դե Ֆուկա նեղուցի մոտով։ Վանկուվեր կղզում որոշ ժամանակ մնալուց հետո Կուկը շարժվում է առաջ՝ հետազոտելով և քարտեզագրելով Բերինգի նեղուց տանող ափերը։ Կուկը առաջին անգամ քարտեզագրեց Հյուսիսային Ամերիկայի հյուսիս-արևմտյան ափերը։
1778 թվականի օգոստոսին Կուկը վերջապես անցավ Բերինգի նեղուցով՝ նավարկելով Չուկչաների ծովում։ Նա շարժվում է Ալյասկայի հյուսիս-արևելյան ափերի երկայնքով մինչև նրա ճանապարհը արգելափակվում է սառույցներով։ Այստեղից շարունակում է ճանապարհը դեպի հարավ-արևելք՝ Սիբիրական ափով դեպի Բերինգի նեղուց։ Մինչև 1778 թվականի սեպտեմբեր Կուկն արդեն Բերինգի ծովում էր՝ նպատակ ունենալով կրկին վերադառնալ Սանդվիչյան կղզիներ ։ Այս ճանապարհորդությունը սպառում է Կուկին և նա սկսում է տառապել ստամոքսի տկարությունով։ Ենթադրվում է, որ Կուկի անձնակազմում առաջացել էր նաև անհամաձայնություն, որը պայմանավորված էր նրանով, որ Կուկը ստիպում էր նրանց ուտել ծովափղի միս, որը ուտելու համար պիտանի չէր ։
Վերադարձ Հավայան կղզիներ
1779 թվականին Կուկը վերադառնում է Հավայան կղզիներ։ Շուրջ 8 ամիս կղզեխմբի շուրջը նավարկելուց հետո ցամաք է իջնում Քեալաքեքուա ծոցում՝ Հավայան կղզում, որը ամենամեծ կղզին էր։ Կուկը այստեղ հասնում է այն ժամանակ, երբ հավայացիների մոտ բերքահավաքի տոն էր՝ նվիրված պոլինեզիական աստված Լոնոյին։ Պատահականության բերումով Կուկի նավը իր արտաքին տեսքով ու ձևով նման էր այն կարևոր մշակութային տարրերին, որը կազմում էր այդ տոնակատարությունների ժամանակ երկրպագության մասերից մեկը  ։ Ինչպես նաև Հավայան կղզու շուրջ ժամացույցի ուղղությամբ կատարած շրջագայությունը նման էր տոնակատարության ժամանակ կատարվող արարողությանը։ Ոմանք կարծում են, որ հենց այս գործողություններն են հավայացիների կողմից Կուկի աստվածացման պատճառ դարձել, և նրան վերաբերվել են որպես Լոնոյի մարմնավորման ։ Սա այն տեսակետն էր, որը առաջադրվել էր Կուկի արշավախմբի անդամների կողմից, սակայն 1992 թվականին այս վարկածը սկսեցին հարցականի տակ դնել ։
Մահ
Ամիսներ շարունակ Հավայան կղզիներում մնալուց հետո Կուկը փորձեց վերսկսել իր հետազոտությունները Հյուսիսային Խաղաղ օվկիանոսում։ Հավայան կղզիներից հեռանալուց կարճ ժամանակ անց, սակայն, «Ռեզըլուշըն» նավի առաջակայմը կոտրվում է, ուստի նավերը վերադառնում են Քեալաքեքուա ծոց վերանորոգման նպատակով։ Այստեղ լարվածություն է առաջանում եվրոպացիների և հավայացիների միջև։ Հավայացիների մի խումբ վերցնում է Կուկի փոքր նավակներից մեկը։ Այդ օրը Կուկի մարդիկ դառնում են հանդուգն և նույնիսկ սպառնում կրակ բացել։ Կուկը հիասթափված վերադառնում է նավ և փորձում է առևանգել ու փրկագին պահանջել Կալանիոպուի՝ Հավայան թագավորի համար։ Հաջորդ օրը՝ 1779 թվականի փետրվարի 14-ին, Կուկը թույլ է տալիս, որ թագավորը կամավոր, առանց բռնության գնա իր հետևից։ Մինչ Կուկը փորձում էր արձակել նավերը, ծովափին բավականին բազմություն է հավաքվում։ Այդ պահին հետևից գյուղացիներից մեկը հարվածում է Կուկի գլխին, ապա դանակահարում նրան ։ Այնուհետև նրա մարմինը տանում են բնակավայրի հետնամաս, որը դեռևս տեսանելի էր նավի վրայից։ Այդ բախման ընթացքում զոհվում են 4 շարքային զինվորներ, իսկ երկուսն էլ վիրավորվում են ։
Մահից հետո
Հարգանքը, որը կղզու բնակիչները տածում էին Կուկի նկատմամբ, ստիպեց նրանց պահպանել մարմինը։ Այդ ժամանակների սովորությանը հետևելով՝ նրա մարմինը նախապատրաստում են սգո արարողությանը, որին արժանանում էին միայն ղեկավարները և ավագները։ Կուկի ոսկորները պահպանվել են որպես կրոնական իկոնաներ ճիշտ այնպես, ինչպես Եվրոպայում տարածված էր միջին դարերում։ Իհարկե Կուկի աճյունից մի մաս վերադարձվել է նրա անձնակազմին ծովում պաշտոնական հուղարկավորությունը կատարելու համար ։
Արշավախմբի ղեկավարությունը իր ձեռքը վերցրեց Կլերկը՝ վերջին անգամ փորձ անելով անցնել Բերինգի նեղուցը ։ Սակայն նա էլ մահանում է 1779 թվականի օգոստոսի 22-ին տուբերկուլյոզից, և «Ռեզալուշըն» նավի հրամանատար է դառնում Ջոն Գորը, իսկ նրան «Դիսքավերի» նավի վրա փոխարինում է Ջեյմս Քինգը ։ Արշավախումբը Անգլիա է վերադառնում՝ տեղ հասնելով 1780 թվականի հոկտեմբերին։ Անգլիա վերադառնալուց հետո Քինգը ավարտին հասցրեց Կուկի ճանապարհորդությունների հաշվետվությունը ։
Ազգագրական հավաքածուներ
Ավստրալիական թանգարանը ձեռք բերեց «Կուկի հավաքածուն» 1894 թվականին Նոր Հարավային Ուելսի կառավարությունից։ Այդ ժամանակ հավաքածուն կազմված էր 115 արվեստի գործերից, որոնք հավաքվել էին Խաղաղ օվկիանոսում Կուկի կատարած երեք ճանապարհորդությունների ընթացքում՝ 1760-1780 թվականներին, այդ թվում նաև ճանապարհորդություններին վերաբերող փաստաթղթերն ու հիշատակի արժանի իրերը։ Ազգագրական արվեստի նմուշների մեծ մասը հավաքվել էր խաղաղօվկիանոսյան բնակչության և եվրոպացիների առաջին շփումների ընթացքում։ 1935 թվականին փաստաթղթերի և հիշատակի արժանի իրերի մեծ մասը տեղափոխվել են Նոր Հարավային Ուելսի պետական գրադարան։ Պարզ է դարձել, որ հավաքածուի տարբեր մասեր մնացել են Կուկի այրու՝ Էլիզաբեթ Կուկի և նրա ժառանգների մոտ մինչև 1886 թվականը։ Այնուհետև դրանք և մյուս հարազատների մոտ գնվող իրերը 1887 թվականին գնվում են Նոր Հարավային Ուելսի կառավարության կողմից ու այստեղ պահպանվում մինչև 1894 թվականը, երբ տեղափոխվում են Ավստրալիական թանգարան ։
Գիտություն և ծովագնացություն
Խաղաղ օվկիանոսում 12 տարի շարունակ Կուկի կատարած նավարկությունները տեղանքի վերաբերյալ եվրոպական գիտելիքները բավականին հարստացրին։ Որոշ կղզիներ, ինչպես օրինակ Սանվիչյան կղզիները, առաջին անգամ հայտնաբերվեցին եվրոպացիների կողմից ։
Ճշգրիտ քարտեզներ կազմելու համար անհրաժեշտ է ճշգրիտ որոշել աշխարհագրական լայնությունն ու երկայնությունը։ Ծովագնացները դարեր շարունակ կարողացել են բավականին մեծ ճշգրտությամբ որոշել լայնությունը արևի կամ աստղերի միջոցով, սակայն երկայնությունը որոշելը պահանջում էր խորը գիտելիքներ Երկրի վրա ժամային տարբերությունների մասին։ Երկիրը Արևի նկատմամբ 360° պտտվում է։ Այսպիսով՝ երկայնությունը համապատասխանում է ժամին՝ 15° մեկ ժամվա ընթացքում կամ էլ 1° չորս րոպեի ընթացքում ։
Կուկը կարողացել էր իր առաջին ճանապարհորդության ընթացքում բավականին ճշգրիտ որոշել երկայնությունները իր հմտությունների, ինչպես նաև աստղագետ Չարլզ Գրինի շնորհիվ, ինչպես նաև բավականին բարդ աստղագիտական ու մաթեմատիկական հաշվարկների շնորհիվ։ Երկրորդ ճանապարհորդության ժամանակ Կուկը օգտագործում էր Լարքում Կենդալի K1 քրոնոմետրը, որը գրպանի ժամացույցի չափ էր։
Կուկը իր առաջին շրջագայության ժամանակ կարողանում է հաջողության հասնել, ճիշտ ժամանակին ավարտելով առաջադրանքները և այդ ընթացքում չկորցնելով անձնակազմի ոչ մի մարդ լնդախտի պատճառով։ Նա կիրառում էր տարբեր կանխարգելիչ միջոցառումներ, բայց ամենակարևորը անընդհատ թարմ մթերքի առկայությունն էր ։ Կուկը առաջին եվրոպացին էր, ով խաղաղօվկիանոսյան տարբեր բնակիչների հետ էր շփվել և կարողացել էր տեսնել այս բնակիչների միջև կապը՝ չնայած նրանց բաժանում էր օվկիանոսը (տես՝ Մալայա-պոլինեզյան լեզուներ)։ Նա նաև տեսակետ է արտահայտել, որ պոլինեզիացիները ծագում են Ասիայից, և դա հետագայում հաստատվել է ։
Կուկը իր ճանապարհորդությունների ժամանակ իր հետ էր վերցնում մի քանի գիտնականների, որոնք այդ ընթացքում կարևոր հետազոտություններ ու հայտնագործություններ էին կատարում։ Կուկի հետ ճանապարհորդել են նաև բազմաթիվ արվեստագետներ։ Կուկի ճանապարհորդությունների մասին մեկ այլ հետաքրքիր փաստն այն է, որ առաջին կենդանին, որ շուրջերկրյա ճանապարհորդություն է կատարել և այն էլ երկու անգամ, Կուկի այծն էր։
Հուշարձաններ
1928 թվականին Հավայան կղզիների հայտանագործման 150-ամյակի առիթով հատվել է դրամ, որի վրա Կուկի պատկերն է։ Հավայան կղզիներում՝ այն վայրում, որտեղ սպանվել էր Կուկը, 1874 թվականին հսկա սպիտակ կոթող է կանգնեցվել։ Այդ հատվածը համարվում է Միացյալ Թագավորության տարածք ։ Մոտակա քաղաքը կոչվում է Նավապետ Կուկ։
Հյուսիսային Քվինսլենդում առաջին բարձրագույն կրթական հաստատությունը կոչվել է նրա անունով՝ Ջեյմս Կուկի համալսարան, որը բացվել է 1970 թվականին ։
Ավստրալիայի ժարգոններից մեկում "Captain Cook" («Նավապետ Կուկ») նշանակում է «նայիր» ։ Նրա անունով կոչվել են Կուկի կղզիներ, Կուկի նեղուց, Կուկի ծովածոց, Լուսնի վրա Կուկի խառնարան ։ Նոր Զելանդիայի ամենաբարձր գագաթը կոչվում է նրա անունով՝ Կուկի լեռ ։ Մեկ այլ Կուկի լեռ գտնվում է ԱՄՆ Ալյասկա նահանգի և կանադական Յուկոնի սահմանին։
Կուկին նվիրված ամենահին հուշարձանը գտնվում է Միացյալ Թագավորությունում և կառուցվել է 1780 թվականին։ Հուշարձան է կանգնեցվել նաև նրա ծննդավայրում և այն եկեղեցու բակում, որտեղ թաղված են Կուկի որդիները՝ Հյուն և Ջեյմսը։ Կուկի ծննդյան 250-ամյակի կապակցությամբ Մարթոնում բացվել է Նավապետ Կուկի ծննդավայրի թանգարան։ Ջեյմս Կուկի անունով է նաև կոչվում 2003 թվականին բացված Ջեյմս Կուկի համալսարանական հիվանդանոցը ։ 2006 թվականին կառուցված Թագավորական հետազոտական նավը անվանակոչվել է Ջեյմս Կուկի անունով՝ փոխարինելով Չարլզ Դարվին նավին ։ 2002 թվականին Բի-բի-սի-ի (BBC) «100 մեծանուն բրիտանացիները» ցուցակում Կուկը 12-րդ տեղն է զբաղեցրել ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սպանված ճանապարհորդներ Կատեգորիա:Տուբերկուլոզից մահացածներ Կատեգորիա:Անգլիացի ճանապարհորդներ Կատեգորիա:Անգլիացի ծովագնացներ Կատեգորիա:Քարտեզագիրներ Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Հրանտ Հակոբյան (ռեժիսոր)
Հրանտ Հակոբյան, հայ ռեժիսոր, սցենարիստ։
Նիժնի Ստուդյոնի
Նիժնի Ստուդյոնի (Нижній Студений), գյուղ Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Մեժգորեի շրջանում։
Հրանտ Հակոբյան (ռեժիսոր)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մայիսի 30 ծնունդներ Կատեգորիա:1950 ծնունդներ Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ Կատեգորիա:Հայ սցենարիստներ
Նիժնի Ստուդյոնի
2001 թվականի տվյալներով Նիժնի Ստուդյոնի գյուղում բնակվում էր 1 124 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Մեժգորեի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
(7885) Լևայն
(7885) Լևայն (Levine), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1993 թվականի մայիսի 17-ին Թիմոտի Սպարի կողմից Կատալինա կայանում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,344715 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,7553 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9342 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1311,39 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,274517 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 24,09° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1993 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Թիմոտի Սպարի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Էյթելվուլֆ
Էյթելվուրֆ, Ուեսեքսի թագավորը 839-858 տարիների ընթացքում։
Մանկություն և պատանեկություն
Էգբերտի և Ռեդբուրգի որդին։ Հայրը մանկուց թույլ և անհոգ Էյթելվուրֆին հոգևոր կոչում էր շնորհել և նրա դաստիարակությունը հանձնարարել քահանաներին։ Իր կյանքի ողջ ընթացքում նա մնաց նախանձախնդիր քրիստոնյա, հոգևորականների հովանավոր և մեծ հարգանք ուներ Հռոմի պապի նկատմամբ։ Նա հիմնեց շատ վանքեր և բազմաթիվ նվիրատվություններ կատարեց տաճարներին։
Վիկինգների գրոհներ
Էյթելվուրֆի կառավարած քսան տարիները անցել է դանիացիների և նորվեգացիների դեմ դաժան պատերազմներում։ Շարմութի առաջին ճակատամարտում նա պարտություն կրեց։ Օգտվելով Էյթելվուլֆի պարտությունից՝ ուելսցիները միացել են վիկինգներին Ուեսեքսի դեմ պայքարում։ Ամեն տարի վիկինգները լինում էին երկրի տարբեր տեղերում ափ էին իջնում և սարսափելի ավերածություններ էին կատարում։ 842 թվականին, տարեգրությունները ասում են. «Լոնդոնում, Քվենտովայում և Ռոչեսթերում մեծ ջարդ եղավ »։
Անգլիայի դանիական գաղութացման սկիզբ
Դանիացիների մարտավարության մեջ զգալի փոփոխություններ են տեղի ունեցել, արդեն 840 թվականին նրանք առաջին անգամ ձիերով ժամանեցին Անգլիա: 850, աշնանը, նրանք չեն մեկնում իրենց հայրենիքը,այլ մնացել են ձմեռել Անգլիայի Շեմփի կղզում՝ Թեմզ գետի ափին։ Այսպիսով սկսվեց Անգլիայի դանիական գաղութացումը։ Վիկինգները շենացրել են բնակավայրերը Շեպպի, Տանետ, Պորտլանդ կղզիներում և այնտեղից մշտական արշավանքներ են կատարել Էյթելվուլֆի հողերի վրա։
Այս ժամանակի վիկինգների ամենավառ նշանավոր առաջնորդներից մեկը հայտնի Ռագնար Լոդբրոկն էր (Կաշվե տաբատ ), որի սխրագործությունների մասին պահպանվել է առանձին սագա և անգլիական քրոնիկների գրառումները։ Նա առանձնանում է իր զինվորների մեծ աճով, սարսափելի ուժով և դաժանությամբ, և նրա հագուստը բաղկացած է գազանային երեսվածքները, որի համար նա ստացել է իր մականունը։ Նա մի քանի հաջող ուղևորություններ կատարեց Անգլիա։ Հյուսիսային շրջան կատարած իր վերջին ճանապարհորդության ժամանակ նա ճանապարհորդեց միայն մի փոքր ջոկատով, բայց հանդիպեց թագավորական բանակին։ րա բոլոր մարտիկները սպանվեցին, և ինքը՝ Ռանգարը, Էլլա Երկրորդի հրամանով գցվեց օձերի փոսը, որտեղ նա մահացավ՝ երգելով մարտական երգեր։ Դանիացիների դեմ պաշտպանությունը ղեկավարում էր Ուեսեքս արքա Էյթելվուլֆը։ Նորմանացիների դեմ պայքարում թագավորին մեծապես աջակցում էր որդին՝ Էթելստանը, որին նա 839 թվականին նշանակեց Քենթի թագավոր։ Դրանով Էթելվուլֆը մի քանի կարևոր հաղթանակ տարավ դանիացիների նկատմամբ, բայց 851 թվականին Էթելստանը սպանվեց։
Պայքար վիկինգների դեմ
851 թվականին նորմանները 350 նավերով մտան Թեմզայի գետաբերան, վերցրին և թալանեցին Լոնդոնը և Քենթերբերին:Դրանից հետո հեթանոսական բանակը տեղափոխվեց Սուրեյ, որը գտնվում է Թեմզ գետի հարավային ափին,Կենտի արևմուտքում:Սուրեյի Աքլայայի (ներկայիս Օքլիի) ճակատամարտում Էյթելվուլֆն անձամբ ղեկավարեց իր զորքերը, և նրան հաջողվեց հասնել կարևոր հաղթանակի:Այս հաղթանակից անմիջապես հետո նա հաջող քայլերթով շարժվեց դեպի Ուելս։ Այնուամենայնիվ, արշավանքներն ու մարտերը շարունակվում էին ամեն տարի, մինչև Պերրեթ գետի բերանով Էյթելվուլֆը ջախջախիչ պարտություն չպատճառեց վիկինգներին։
Էյթելվուլֆի ուխտագնացություն
853 թվականին Էյթելվուլֆը ուղարկեց Հռոմ իր կրտսեր որդուն՝ Ալֆրեդին, որին Հռոմի պապ Լեո IV- ն պսակադրեց որպես Անգլիայի թագավոր, իսկ 855 թվականին՝ կնոջ՝ Օսբուրգի մահից հետո, նա գնաց ուխտագնացություն:Նա մոտ մեկ տարի բնակվեց Հռոմում և հարուստ նվերներ նվիրեց Սուրբ Պետրոս եկեղեցուն։ Վերադառնալու ճանապարհին նա երկար ժամանակ ապրել է Ֆրանսիայի թագավոր Չարլզ Երկրորդի ճաղատուկի հետ:
Մահ
Էյթելվուլֆը մահացավ 858-ի հունվարի 13-ին և թաղվեց Ստեյնինգում, իսկ ավելի ուշ նրա մոխիրը տեղափոխվեց Ուինչեստեր։ Նա թագավորեց 18 ու կես տարի։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Վաղա
Վաղա (վրաց.` ვაყა), գյուղ Վրաստանի Շիդա Քարթլիի մարզի Խաշուրի շրջանում, Ճերաթխևի գետակի ափին, Խաշուր քաղաքից 16 կմ հեռավորության և ծովի մակարդակից 670 մ բարձրության վրա։
Բնակչությունը
Համաձայն 2002 թվականի տվյալների, գյուղն ուներ 1423 բնակիչ, հիմնականում վրացիներ և հայեր ։ 2014 թվականի տվյալների համաձայն, գյուղում ապրում էր 1160 մարդ ։
Պատմական հուշարձաններ
Գյուղի տարածքում կան բրոնզի դարի և անտիկ շրջանի հնավայրեր։ 17-րդ դարում գյուղը տրվել է իշխանական տիտղոս ստացած և Քարթլիի թագավորների արքունիքում ատենադպիրի պաշտոն վարող Շանշեյան-Բեկթաբեկյան ընտանիքին՝ իբրև տիրույթ։ Այս տան ներկայացուցիչներից Ավթանդիլ ատենադպիրը նորոգել ու նոր շինություններով է օժտել հին եկեղեցին։ 1750-ական թվականներին, ըստ վրացերեն շինարարական արձանագրության, Սուլխան Բեկթաբեկյան-Բեկթաբեգաշվիլին ավելացրել է նախասրահ, երկու ժամատուն, եկեղեցի՝ տոհմական տապանատան վրա, և զանգակատուն։ Նախասրահում զետեղված են խնամքով մշակված և հայերեն արձանագրություններով երկու խաչքար։
Վաղայի հնագույն եկեղեցին գտնվում է համալիրի հարավարևելյան կողմում։ Այն ունի թաղածածկ դահլիճի հորինվածք, կիսաշրջանաձև խորանի երկու կողմում ուղղանկյուն ավանդատներով։ Դահլիճը թաղակիր կամարով և մեկ զույգ որմնամույթերով բաժանվում է երկու մասի։ Եկեղեցու ուշագրավ առանձնահատկությունը սովորականից մեծ բեմն է, որը գրավում է դահլիճի կեսը։ Արևմուտքից և հյուսիսից կից են թաղածածկ ժամատները, որոնցից դռներ են բացվում դեպի ուղղանկյուն երկհարկանի (երկրորդ հարկում միանավ թաղածածկ եկեղեցի է) տապանատունը։ Տապանատանը հյուսիսից կից է թաղածածկ նախասրահը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Խաշուրի շրջանի գյուղեր Կատեգորիա:Վրաստանի հայաբնակ գյուղեր
Եվգենիկա
Եվգենիկա, ուսմունք մարդկային ցեղի (նրա ժառանգական հատկանիշների) լավացման մասին։ Եվգենիկի խնդիրն է ակտիվ ազդել մարդու էվոլյուցիայի վրա, կատարելագործել նրա բնույթը, նպաստել տաղանդի ժառանգմանը և հնարավորին չափ սահմանափակել ժառանգական հիվանդությունների փոխանցումը հետագա սերունդներին։ «Եվգենիկա» տերմինն առաջարկել է անգլիացի կենսաբան Ֆրենսիս Գալտընը (Francis Galton, (16 փետրվար 1822 – 17 հունվար 1911)։ Ռասիստները և հետադեմ գիտնականները եվգենիկա օգտագործել են «ոչ լիարժեք ցեղերի և ժողովուրդների» դեմ պայքարելու նպատակով։ Հետագայում գերմանական եվգենիկան գենիստները զարգացրել են ֆաշիստական ռասայական տեսությունը, գործնականում՝ գենոցիդը։ Եվգենիստներն առաջարկում էին սելեկցիայի միջոցով (որը կիրառելի է միայն կենդանական և բուսակաև աշխարհում) բարելավել մարդկային ցեղերը։ Նրանք անտեսում էին, որ մարդու զարգացումը ծնողներից ստացված գենետիկական ինֆորմացիայի և սոցիալական միջավայրի ազդեցության արդյունք է։ Եվգենիկան պետք է ուսումնասիրի մարդու էվոլյուցիայի առանձնահատկություններն ու մեթոդները։ Մեկ ձվից առաջացած երկվորյակների հոգեկան զարգացման, գենետիկական այլ բնույթի հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ժառանգականությունն ունի խոշոր, սակայն ոչ բացառիկ դեր մարդու մտավոր և ստեղծագործական ընդունակությունների որոշման գործում։ Եթե մարդու մորֆոլոգիական հատկանիշները որոշվում են գլխավորապես ժառանգականությամբ, ապա հոգեկան առանձնահատկությունների և վարքագծի վրա մեծ ազդեցություն է ունենում հասարակական միջավայրը (դաստիարակություն, կրթություն, կոլեկտիվի ներգործություն և այլն)։ Մարդկության բնույթը բարելավելու համար մեծ դեր ունի բժշկական գենետիկան, որի խնդիրն է պահպանել մարդկանց ժառանգական և բնածին հիվանդություններ առաջացնող վնասակար մուտագեններից և պայքարել նեղազգական ամուսնությունների դեմ։ Այդ նպատակով կարևոր նշանակություն ունեն բժշկա-գենետիկական կոնսուլտացիաները, որտեղ ներկայումս կանխագուշակում են ժառանգական որոշ հիվանդություններ հեմոֆիլիան, գունակուրությունը։
Ալենուշ Տերյան
Ալենուշ Տերյան, Իրանի ֆիզիկայի առաջին կին պրոֆեսոր։ Առաջին արևային աստղադիտարանի հիմնադիրն է Իրանի աստղագիտության պատմության մեջ։ Հայտնի է որպես «Իրանի ժամանակակից աստղագիտության մայր» ։
Կենսագրություն
Ալենուշ Տերյանը ծնվել է 1920 թվականին Թեհրանում։ Մայրը ուսանել էր Շվեյցարիայում և ֆրանսերենի ուսուցչուհի էր, իսկ հայրը Նոր Ջուղայի հայերից էր և գրող էր, կյանքի վերջին 20 տարիներին ծառայել է որպես Իրանի «Սեփահ բանկի» տնօրեն։ Ծնողները տիրապետել են հայերենին, պարսկերենին, և ֆրանսերենին։ Հայրը նաև Ֆիրդուսու բանաստեղծություններից հայերեն թարգմանությունների հեղինակ է, որոնք հրատարակվել են իր գրքում «Արիզադի Պոեզիայի Հավաքածո» (պարսկ.՝ ديوان اشعار آريزاد) անվամբ ։
1947 թվականի մայիսին Ալենուշն ավարտում է ուսումը Թեհրանի համալսարանի Գիտության ֆակուլտետում և նույն տարվա սեպտեմբերից աշխատանքի անցնում նույն ֆակուլտետի ֆիզիկայի լաբորատորիայում, իսկ մեկ տարի հետո նշանակվում լաբորատորիայի գործառությունների պետ։
Զաքիր Հասանով
Զաքիր Ասկեր օղլի Հասանով (Zakir Əsgər oğlu Həsənov, հունիսի 6, 1959), ադրբեջանցի ռազմական և պետական գործիչ։ 2003 - 2013 թվականներին եղել է ներքին զորքերի հրամանատարը, իսկ 2013 թվականի հոկտեմբերի 22-ից մինչև այժմ զբաղեցնում է պաշտպանության նախարարի պաշտոնը ։ 2013 թվականին ստացել է գեներալ-գնդապետի կոչում։