cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Զիգֆրիդ Բուբակ
Կենսագրություն
Ծնվել է 1920 թվականին Սաքսոնիայում ծառայողի ընտանիքում։ Իրավագիտություն ուսումնասիրել է Լայպցիգի համալսարանում։ 1940 թվականի ապրիլի 11-ին գրել է դիմում Նացիոնալ-սոցիալիստական ​​գերմանական բանվորական կուսակցությանը անդամակցելու խնդրանքով  ։ Խնդրանքը բավարարվել է 1940 թվականի հուլիսին (№ 8179469 կուսակցական անդամատոմս)։ 1941 թվականին պետական քննությունը հանձնելուց հետո՝ նա ծառայության է անցել Վերմախում։ 1945 թվականին նա ինքնակամ գերության է հանձնվել, որտեղից ազատ է արձակվել 1947 թվականին։ 1950 թվականին հանձնել է երկրորդ պետական քննությունը և ասեսորի պաշտոնում ծառայության անցել Հարավային Սաքսոնիայում։ 1953 թվականին ստանձնել է դատախազի պաշտոնը, իսկ 1959֊ին՝ գլխավոր դատախազի։ Բուբակը հայտնի է դարձել 1962 թվականին, երբ նա նախաձեռնել է այսպես կոչված «Շպիգել» ամսագրի հետաքննությունը։ Բուբակը ամսագրի հիմնադիր և հրատարակիչ Ռուդոլֆ Աուգշտայնին մեղադրել է պետական դավաճանության մեջ ։ 1963 թվականից Բուբակը տեղափոխվեց գլխավոր դատախազություն, որտեղ 1969-ին կարևոր դեր է խաղացել Լեբախում զինծառայողների սենսացիոն սպանությունների բազմակողմանի ուսումնասիրության մեջ և եղել է «Գիյոմի խարդախության» գործով զբաղվող առաջատար քննիչներից մեկը։ Վերջինիս արդյունքում, 1974 թվականին կանցլեր Վիլի Բրանդտը հրաժարական է տվել։ Նույն թվականին Բուբակը փոխարինեց Լյուդվիգ Մարտինին՝ Գերմանիայի գլխավոր դատախազի պաշտոնում։
Սպանություն
1977 թվականի ապրիլի 7-ին (Ավագ հինգշաբթի), Զիգֆրիդ Բուբակը երկու մարդկանց ուղեկցությամբ, իր Mercedes-Benz 230.6 ավտոմեքենայով Նոյրոյիտ բնակարանից գնում էր աշխատանքի՝ Գերմանիայի Գերագույն դատարանի շենք։ Ինքը դատախազը գտնվելիս է եղել վարորդ 30֊ամյա Վոկֆգանգ Գեբելի մոտ։ Վերջին նստատեղին նստած էր Գլխավոր դատախազության ավտոպարկի տնօրեն 43-ամյա Գեորգ Վյուրստերը։ Ավտոմեքենան կանգ է առել կարմիր լույսի տակ՝ Լանդշտրաս (Landstraße,այսօր Willy-Brandt-Allee) և Մոլտկեշտրաս խաչմերուկում (Moltkestrasse)։ Ավտոմեքենայի աջ կողմում եղել է Suzuki GS750 մոտոցիկլը՝ երկու ուղևորով, որոնցից մեկը դատախազի մեքենայի վրա HK 43 հրացանից 15 կրակոց է արձակել` վիրավորելով բոլոր երեքին։ Վարորդը դուրս է եկել մեքենայից և բախվել մի քանի մետր հեռավորության վրա գտնվող հեռագրասյունին։ Գլխավոր դատախազը և վարորդը մահացել են դեպքի վայրում։ Վթարից հետո, վեց օր անց՝ ապրիլի 13֊ին, հիվանդանոցում մահացել է արդեն ավտոպարկի տնօրենը։ Կրակողի ինքնությունը չի պարզվել ։
Նա ամուսնացած է եղել Ինգա Բուբակի հետ (?—06.09.2012) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանացի իրավաբաններ
Ֆրանսուազ Բետանկուր-Մայերս
Ֆրանսուազ Բետանկուր-Մայերս (Françoise Bettencourt Meyers, ), ֆրանսիացի կին գործարար, 2017 թվականի սեպտեմբերին՝ մոր՝ Լիլիան Բետանկուրի մահից հետո, ստացել է 39,5 միլիարդ դոլարի չափով Ժառանգություն (եկամուտների թվում է նաև «L’Oréal» ընկերության բաժնետոմսերի 33 տոկոսը :
2019 թվականի մարտին նրա կարողությունը գնահատվել է 49,3 միլիարդ դոլար, նա դարձել է մոլորակի ամենահարուստ կինը և Երկրի ամենահարուստ մարդկանց վարկանիշում զբաղեցրել 20-րդ հորիզոնականը:
Կենսագրություն
Ֆրանսուազը ծնվել է 1953 թվականի հուլիսի 10-ին, Ֆրանսիայի Նյոյի սյուր Սեն քաղաքում: Նա Անդրե և Լիլիան Բետանկուրների միակ երեխան է : Սովորել է կաթոլիկ դպրոցում: Հրեաների և քրիստոնյաների միջազգային հարաբերությունների և հունական դիցաբանության ուսումնասիրության համար ստացել է գիտական աստիճան։ Նաև Աստվածաշնչի՝ հինգ հատորից բաղկացած հետազոտությունների հեղինակ է:
«Բետանկուր-Շուլլերի հիմնադրամի» հիմնադիրներից մեկն է: Կազմակերպությունն անվանվել է նրա պապի՝ «L’Oréal» ընկերության հիմնադիր Էժեն Շուլլերի պատվին: Ամեն տարի կազմակերպությունը տաղանդավոր երիտասարդ գիտնականներին տրամադրում է դրամաշնորհներ։ Կազմակերպության տարեկան բյուջեն 250 միլիոն եվրո է, որից 55 տոկոսը գիտական հետազոտությունների և կրթական ծրագրերի համար է, 33 տոկոսը բաժին է ընկնում մարդասիրական և սոցիալական ոլորտին, իսկ 12 տոկոսը ստանում են մշակույթի և արվեստի ոլորտի նախագծերը:
2008 թվականին Ֆրանսուազը դիմում է ներկայացրել ոստիկանություն այն բանից հետո, երբ մայրը 1,3 միլիարդ դոլար և տարբեր եկամուտներ է փոխանցել իր սիրեկանին՝ լուսանկարիչ Ֆրանսուա Մարի Բանյեին: Ֆրանսուազը Բանյեին մեղադրել է ֆիզիկական կամ հոգեբանական թուլությունն անձնական շահի նպատակներով շահագործելու համար։ Դատն ավարտվել է 2011 թվականին: Լիլիանն Ալցհայմերի հիվանդության պատճառով հաշմանդամ է ճանաչվել: Նրա խնամակալներ նշանակվել են որդին և դուստրը՝ Ֆրանսուազան :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գործարարներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ Կատեգորիա:Ֆեմինիստ գրողներ
Հնդկաստանի կառավարության դրամահատարան, Կալկաթա
Հնդկաստանի կառավարության դրամահատարան, Կալկաթա, առաջին անգամ հիմնադրվել է 1757 թվականին և տեղակայված է հին ամրոցում գտնվող Սև փոսին հաջորդող շենքում, որտեղ այսօր կանգնած է Գլխավոր փոստային գրասենյակը ։ Այն կոչվում է Կալկաթայի դրամահատարան և օգտագործվում է Մուրշիդաբադ անունով հատված մետաղադրամների արտադրության համար ։
Երկրորդ դրամահատարան
Կալկաթայի երկրորդ դրամահատարանը ստեղծվել է 1790 թվականին՝ Անգլիայից բերված ժամանակակից մեքենաներով։ Այն գտնվում է Ջիլեթի նավաշինական հաստատության տարածքում, որը 1833 թվականին վարձակալվել էր Կնիքի և անշարժ գույքի կոմիտեի կողմից։ Այս դրամահատարանից թողարկված մետաղադրամները շարունակում էին կրել Մուրշիդաբադի դրամահատարան անունը։
Երրորդ դրամահատարան
1824 թվականի մարտին Կալկաթայի երրորդ դրամահատարանի հիմքը դրվեց Ստրենդի ճանապարհի վրա, իսկ 1829 թվականի օգոստոսի 1-ից բացվեց արտադրության համար։ Մինչև 1835 թվականը այս դրամահատարանում թողարկված մետաղադրամները շարունակում էին մնալ Մուրշիդաբադի դրամահատարանի անվան տակ։ Երրորդ դրամահատարանի շենքի ազդեցիկ ճակատը հիմնված էր Աթենքի Աթենասի տաճարի նախագծի վրա, որը սովորաբար հայտնի է որպես Պարթենոն։ Կանգուն բլոկները տեսադաշտից թաքնված էին հոյակապ ճակատամասով։
Այս դրամահատարանը կոչվում էր «Հին արծաթե դրամահատարան» ։ Այս դրամահատարանի հիմքը դրվեց 1824 թվականի մարտին, իսկ արտադրությունը սկսվեց 1829 թվականի օգոստոսի 1-ից ։
Մետաղադրամների արտադրական հզորությունը տատանվում էր օրական 300 հազար և 600 հազար կտոր արտադրանքի միջև։ 1860 թվականին Արծաթե դրամահատարանի շենքի հյուսիսային մասում, որպես պղնձե մետաղադրամների բացառիկ արտադրություն, կառուցվել է «Պղնձե դրամահատարան» անունով հայտնի կից շենքը:
Մետաղադրամներից բացի, Կալկաթայի դրամահատարանի կարևոր գործառույթը բրիտանական վարչակարգի ընթացքում մեդալների և շքանշանների արտադրությունն էր։ Մեդալների արտադրությունը շարունակում է գործել մինչև այսօր։
1952 թվականին այդ դրամահատարանը փակվելուց հետո շենքը տարների անուշադրության հետևանքով բավականին վատ վիճակում հայտնվեց։ Կալկաթայի քաղաքային իշխանությունն այս շենքը հայտարարեց ժառանգության շենք։ Այս շենքը վերականգնելու և նրա հսկայական տարածքները թանգարանի վերածելու առաջարկ է ներկայացվել, իսկ 2008 թվականի հուլիսի 10-ին նախնական որակավորման հայտեր են ստացվել ութ նախագծողների կողմից ։ Նախագիծը կլինի պետական-մասնավոր գործընկերություն Ֆինանսների նախարարության ենթակայության տակ գտնվող Անվտանգ տպագրության և դրամահատության կորպորացիայի, դրամահատարանի սեփականատիրոջ և հաղթող հայտատուի միջև ։
Ալիփորի դրամահատարան
1930-ական թվականների վերջին նոր դրամահատարանի հիմնադրման աշխատանքը ավարտվեց Նյու Ալիփորում, իսկ շինարարությունը պետք է ավարտվեր 1942 թվականի սկզբին։ Սակայն Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը ստիպեց բոլոր շինարարական աշխատանքները դադարեցնել։ Այն ավարտվել է 1950-ական թվականների սկզբին ։
Ալիփորի դրամահատարանը բացվեց Հնդկաստանի Կառավարության ֆինանսների նախարարը Շրի Ս. Դ. Դեշմախի կողմից 1952 թվականի մարտի 19-ին ։ Այս ամսաթվից սկսած Ալիփորի դրամահատարանում սկսվեց մեդալների, շքանշանների և նշանների պատրաստման և արտադրության լայնորեն շահագործումը։ Բացի ներքին օգտագործման համար մետաղադրամների արտադրությունից, արտադրում է նաև այլ ազգերի մետաղադրամներ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դրամագիտություն Կատեգորիա:Հնդկաստան Կատեգորիա:Հնդկաստանի ընկերություններ Կատեգորիա:Հնդկաստանի թանգարաններ Կատեգորիա:Կալկաթայի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Հնդկաստանի պատմություն
Հյուսիսային Մակեդոնիայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկ
Հյուսիսային Մակեդոնիայի Հանրապետությունում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության մեջ ընդգրկված է 1 անուն (2017 թվականի տվյալներ) օբյեկտ, որը կազմում է համաշխարհային ընդհանուր ժառանգության ոչ ավելին, քան 0,1 %-ը (2015 թվականի տվյալներով՝ 1079 օբյեկտ)։ Միակ օբյեկտը ցանկի մեջ ներառված է մշակութային չափանիշներով, սակայն Հյուսիսային Մակեդոնիայի տարածքում գտնվող ոչ մի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ չի ճանաչվել մարդկային հանճարի գլուխգործոց։ Բացի այդ, 2014 թվականի տվյալներով՝ Հյուսիսային Մակեդոնիայի Հանրապետության տարածքում գտնվող 3 օբյեկտ գտնվում են համաշխարհային ժառանգության ցանկում ընդգրկվող թեկնածուների ցանկում ։
Ինչպես նախկինում Հարավսլավիայի Սոցիալիստական Դաշնային Հանրապետության մաս կազմող մյուս երկրները, այնպես էլ Հյուսիսային Մակեդոնիայի Հանրապետությունը, 1997 թվականի ապրիլի 30-ին վավերացրել է մշակութային և բնության համաշխարհային հուշարձանների պաշտպանության մասին հռչակագիրը ։
Հյուսիսային Մակեդոնիայի Հանրապետության տարածքում գտնվող առաջին, թերևմս միակ, օբյեկտը գրացվել է դեռևս 1979 թվականին՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության կոմիտեսի 3-րդ նստաշրջանում։ Այդ ժամանակ Հյուսիսային Մակեդոնիան դեռևս գտնվում էր Հարավսլավիայի կազմում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Զբոսաշրջությունը Մակեդոնիայի Հանրապետությունում Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության ցանկեր Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Հյուսիսային Մակեդոնիայում
Սանտեն
Սանտեն (Sentein), համայնք Ֆրանսիայում, որը գտնվում է Միջին Պիրենեյան մարզի Արյեժ գավառում։ Մտնում է Կաստիյոն ան Կուզրան կանտոնի կազմի մեջ։ Հանդիսանում է Սեն Ժիրոն շրջանը։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 146 մարդ։
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 76 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 54-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 22-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 71,1 %, 1999 թվականին եղել է՝ 62,3 %)։ 54 աշխատունակ բնակիչներից 44-ը աշխատում էին (25 տղամարդ և 19 կին), անաշխատանք էին 10-ը (6 տղամարդ և 4 կին)։ 22 անգործունակ մարդկանցից 1-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 10-ը թոշակառու, 11-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Բեռնի կիրառական գիտությունների համալսարան
Բեռնի կիրառական գիտությունների համալսարան  (Berner Fachhochschule)՝ համալսարան, որը գտնվում է Բեռնում, Շվեյցարիայի գերմանական մասում,
Կառուցվածք
Բեռնի կիրառական գիտությունների համալսարանը ունի հետևյալ բաժինները՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Համալսարաններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:1997 հիմնադրված կրթական հաստատություններ Կատեգորիա:Շվեյցարիայի համալսարաններ Կատեգորիա:1997 հիմնադրումներ Շվեյցարիայում
Անդրանիկ Պետրոսյան
Անդրանիկ Հակոբի Պետրոսյան, Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից (1941-1942)։
Կենսագրություն
Եղել է ՀԿԿ Արարատի շրջկոմի կուսակցական հանձնաժողովի անդամ, Վեդու վետերանների խորհրդի նախագահ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր Կատեգորիա:1908 ծնունդներ Կատեգորիա:1988 մահեր Կատեգորիա:Վեդի քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:«Խիզախության համար» մեդալով պարգևատրվածներ (ԽՍՀՄ)
Նվարդակ քնարաձև
Նվարդակ քնարաձև, խաչածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։
Նկարագրություն
Բազմամյա խոտաբույս է։ Ցողունը չռված-ճյուղավոր է և ունի 20–60 սմ բարձրության։ Տերևները կաշենման են, ստորինները՝ քնարաձև–փետրաձև, ցողունայինները՝ գծային, վաղ չորացող, որի պատճառով ցողունը թվում է անտերև։ Բույսի ծաղիկները քառատիպ են, սպիտակ պսակաթերթերով, պատիճակները ձվաձև կամ էլիպսաձև են, անթև և ունեն 1,5–2 մմ երկարություն, 1,5 սմ լայնություն, սռնակը նստադիր է ։
Տարածում
Հայաստանում հանդիպում է Երևանի (Ջրվեժ, Նորք, Դալմայի այգիներ, Փարաքար, Խաթունարխ, Այղր լիճ, Լենուղի գյուղերի շրջակայք) և Դարեղեգիսի (Ջերմուկ) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Ընդհանուր արեալն ընդգրկում է Արևելյան Նախակովկասը, Հայաստանը և Նախիջևանը, ինչպես նաև Հյուսիսարևելյան Անատոլիան ու Հյուսիսարևմտյան Իրանը ։
Էկոլոգիա
Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 800–1800 մ բարձրությունների վրա, չոր քարքարոտ, խճոտ, ժայռոտ լանջերին։ Ծաղկում է մայիսին, պտղաբերում հունիս-հուլիս ամիսներին ։
Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²–ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²–ից պակաս։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր ։ CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։
Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում ։
Օլգա Սադովսկայա
Կենսագրություն
Օլգա Սադովսկայան (ծննդյամբ՝ Լազարևա) ծնվել է կայսերական թատերախմբի օպերային երգիչ Օսիպ Լազարևի ընտանիքում։ Նա հորից ժառանգել է երաժշտական-վոկալային տվյալները և հետաքրքրությունը ժողովրդական երգի հանդեպ ։ От своей няни крепостной Евпраксии усвоила чистоту и красоту речи, её богатство, узнала старинный уклад жизни.
Նվարդակ քնարաձև
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ Կատեգորիա:Ծածկասերմեր Կատեգորիա:Խաչածաղկավորներ Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Օլգա Սադովսկայա
Կենսագրություն
երիտասարդության տարիներին Օլգա Օսիպովնան պատրաստվում էր դառնալ դաշնակահարուհի և սովորում էր երգել։ Բայց 1867 թվականին նա պատահաբար ելույթ է ունեցել «Արտիստական խմբակի» ներկայացմանը «Ուրիշի խնջույքի խումարաթողին»։ Հենց դրանից հետո էլ նա գիտակցել է իր կոչումը բեմում ։
Օլգա Սադովսկայան ամուսնացած է եղել դերասան Միխայիլ Պավլովիչ Սադովսկու հետ։ 1872 թվականի ապրիլի 23-ին (մայիսի 5-ին) ծնվել է նրանց դուստրը՝ ապագա դերասանուհի Ելիզավետա Սադովսկայան (բեմական անունը մոր կենդանության օրոք՝ Սադովսկայա-2-րդ)։ 1874 թվականի օգոստոսի 21-ին ծնվել է նրանց որդին՝ ապագա դերասան Պրով Սադովսկի կրտսերը ։ 1878 թվականին ծնվել է Միխայիլ Միխայլովիչ Սադովսկին (ավագ).
Օլգա Օսիպովնա Սադովսկայան մահացել է 1919 թվականի դեկտեմբերի 8-ին Մոսկվայում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դերասանուհիներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ռուս դերասանուհիներ
Ղարադաշ
Ղարադաշ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայի Ադանայի նահանգում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականին Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ճառընտիր (4774)
Ճառընտիր (4774), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 4774 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 16-րդ դարում Գրիգոր աբեղա գրչի կողմից։ Ստացողները եղել են Յոհանէս աբեղան և Յովանես փիլիոսփոսն։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 27.5x18 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 497 թերթից։ Գրված է երկսյուն, բոլորգրով։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ, աստառը՝ դրոշմազարդ կտավ։ Հիշատակարաններ գրչի՝ 3բ, 192բ, 326ա, 419ա, 490 և այլուր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Գառնակերի կամուրջ
Գառնակերի կամուրջ, ավերված կամուրջ ներկայիս Ադրբեջանի Հանրապետության Շամխորի շրջանում գտնվող Գառնակեր գյուղի հարևանությամբ, Շամխոր գետ վրա ։
Պատմություն
Կամրջի կառուցման հստակ տարեթիվն անհայտ է, սակայն, ըստ հուշարձանագետ Սամվել Կարապետյանի, այն թվագրվում է միջնադարով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շամքորի շրջանի կամուրջներ
Հայկական սուրճ
Հայկական սուրճ, կամ սուրճ հայկական ձևով, սրճի տեսակ։
Պատմություն
Արդեն 19-րդ դարավերջում–20-րդ դարասկզբին Արևմտյան Հայաստանում Կոստանդնուպոլսի քաղաքային մշակույթի ազդեցության տակ ունեվոր ընտանիքներում կենցաղի մաս է դառնում կակաոյի և հայկական սուրճի օգտագործումը։ 20-րդ դարի կեսին բազմաթիվ հայերի հայրենադարձությունից հետո, մասնավորապես Միջին Արևելքից, սուրճն աստիճանաբար տարածվում է Հայաստանով մեկ, այդ թվում գյուղերում, և դառնում սովորական բոլոր խավերի համար ։
Պատրաստման եղանակ
Փոքր բաժակի մեջ լցրած ջուրը լցնում են ջազվեի մեջ, այնուհետև ջրի վրա ավելացնում են սուրճ և շաքարավազը, լավ խառնում, դնում կրակին և սպասում այնքան՝ մինչև որ այն եփվի։ Հայկական, թրքական և պարսկական ձևերով սուրճ պատրաստելիս, այն եփված է համարվում, երբ մակերեսին սկսում է հավաքվել փրփուրը՝ եռման նախաշեմին։ Այն ժամանակ անմիջապես կրակից հեռացվում է սուրճը, լցվում սրճի բաժակներում և մատուցվում։ Արաբական պատրաստման ձևում, ջազվեն ավելի երկար է կրակի վրա թողնվում մինչ սուրճը եռա և փրփուրն անցնի։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական խմիչքներ
Սանտենակ դը Սերու
Սանտենակ դը Սերու (Sentenac-de-Sérou), համայնք Ֆրանսիայում՝ Միջին Պիրենեյան մարզի Արյեժ գավառում։ Մտնում է Լա Բաստիդ դե Սերու կանտոնի կազմի մեջ։ Համայնքի շրջանը Ֆուան է։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 09292։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 35 մարդ։
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 29 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 19-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 10-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 65,5 %, 1999 թվականին եղել է՝ 60,0 %)։ 19 աշխատունակ բնակիչներից 13-ը աշխատում էին (10 տղամարդ և 3 կին), անաշխատանք էին 6-ը (3 տղամարդ և 3 կին)։ 10 անգործունակ մարդկանցից 2-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 6-ը թոշակառու, 2-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Վալտեր Բասեջո
Վալտեր Բասեջո (Walter Baseggio, ), բելգիացի ֆուտբոլիստ, որ խաղում է կենտրոնական կիսապաշտպանի դիրքում։ Վալտերը Բրյուսելի «Անդերլեխտ» ակումբի սան է։
Ակումբային
Վալտեր Բասեջոն ծնվել է Բելգիայի Կլաբեկ քաղաքում և վեց տարեկանում սկսել է ֆուտբոլով զբաղվել տեղի ակումբում։ Երկու տարի անց նա հայտնվել է «Անդերլեխտում» ակումբի կազմում, որտեղ խաղացել է տարիքային բոլոր խմբերում։ 1996 թվականին «Անդերլեխտ» ակումբի գլխավոր մարզիչ Յոհան Բոսկամպն իր թիմի կազմում ներառել է մի քանի երիտասարդ ֆուտբոլիստներ, որոնց թվում էր 18-ամյա Վալտերը, ով առանձնանում էր իր բացառիկ տեխնիկայով։ Դաշտի կենտրոնում նա ստիպված էր հիմնական կազմում տեղ գրավելու համար մրցակցել այնպիսի ֆուտբոլիստների հետ, ինչպիսիք էին Պեր Զետեբերգը, Յոհան Վալեմը և Ալին Սթոյկան։ Այնուամենայնիվ, իր առաջին մրցաշրջանում նա հիմնական կազմում անցկացրել է 21 խաղ և դարձել 5 գոլի հեղինակ։ Այդ ժամանակից ի վեր նա դարձել իր թիմի անբաժանելի մաս, և որպես ակումբի սան, անմիջապես դարձել հանրության սիրելին։ 1999 թվականին Պեր Զետեբերգի հեռանալուց հետո Բասեջոն դարձել է «Անդերլեխտի» թիմի ավագ։ Բասեջոն կենտրոնական առանցքում առաջատար էր իր թիմի կազմում և մեծ դեր է ունեցել 2000 թվականին ակումբի 25-րդ չեմպիոնական տիտղոսի նվաճման գործում։ Նույն մրցաշրջանում նա երկրորդ անգամ անընդմեջ ճանաչվել է Բելգիայի լավագույն երիտասարդ խաղացող։
2004 թվականին նա երրորդ անգամ դարձել է Բելգիայի չեմպիոն իր հարազատ թիմի կազմում, բայց ավելի ու ավելի հաճախ է արժանացել համընդհանուր քննադատության ավելորդ քաշի և ֆիզիկական պատրաստության պատճառով։
Իր կարիերայի մեծ մասը Բասեջոն անցկացրել է «Անդերլեխտ]]ում»՝ նրա կազմում մասնակցելով ավելի քան 250 խաղի։
Բասեջո հանդես է եկել նաև իտալիական «Տրևիզո» և բելգիական քիչ հայտնի «Մուսկրոն» և «Տյուբիզ» ակումբներում, որտեղ ավարտել է իր կարիերան 2011 թվականին։
Հավաքականում
Վալտերն առաջին անգամ Բելգիայի ազգային հավաքականի կազմում հանդես է եկել 1999 թվականին Բուլղարիայի ազգային հավաքականի դեմ  խաղի ժամանակ։ Դրանից հետո՝ մինչև  2005 թվականը, նա մասնակցել է ընդամենը 25 խաղի և խփել ընդամենը 1 գոլ։ Վալտերը չի կարողացել  մասնակցել 2000 թվականի Եվրոպայի առաջնությանը վնասվածքի պատճառով։ Ազգային հավաքականի կազմում միակ գոլը հեղինակել է 2001 թվականին Սան Մարինոյի ազգային հավաքականի դեմ խաղում (10:1)։
Հիվանդություն
Վալտեր Բեսաջոյի մոտ 2009 թվականին ախտորոշվել է վահանաձև գեղձի քաղցկեղ։ 2010 թվականին բժիշկները հայտնել են, որ նա լիովին բուժվել է, սակայն 2012 թվականի մայիսին հայտարարվել է, որ նա նորից հիվանդ է ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բելգիացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անդերլեխտի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Բելգիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Սանտենակ դ’Ուսթ
Սանտենակ դ’Ուսթ (Sentenac-d'Oust), համայնք Ֆրանսիայում, որը գտնվում է Միջին Պիրենեյան մարզի Արյեժ գավառում։ Մտնում է Ուսթ կանտոնի կազմի մեջ։ Հանդիսանում է Սեն Ժիրոն շրջանը։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 09291։
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 58 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 40-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 18-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 69,0 %, 1999 թվականին եղել է՝ 75,0 %)։ 40 աշխատունակ բնակիչներից 33-ը աշխատում էին (19 տղամարդ և 14 կին), անաշխատանք էին 7-ը (5 տղամարդ և 2 կին)։ 18 անգործունակ մարդկանցից 3-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 11-ը թոշակառու, 4-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Կարլո Պոնտի
Կարլո Պոնտի (Carlo Ponti, ), իտալացի կինոռեժիսոր։
Կենսագրություն
Կարլո Պոնտին ծնվել է 1912 թվականի դեկտեմբերի 11-ին, Իտալիայի Մաջենտա քաղաքում։ Պոնտին իրավաբանություն է սովորել Միլանի համալսարանում։ Նա սկսել է կինոարտադրությամբ զբաղվել 1941 թվականին և իր կարիերայի ընթացքում մասնակցել է ավելի քան 140 կինոնկարների ստեղծմանը, որոնց թվում էին Ֆեդերիկա Ֆելինիի (Ճանապարհ), Վիտորիո Դե Սիկայի (Նեապոլի ոսկին), Դևիդ Լինի, Միքելանջելո Անտոնիոնի ֆիլմերը, ինչպես նաև իտալական և համաշխարհային կինոյի շատ այլ ճանաչված դասականների ֆիլմերում։
Կարլո Պոնտիի երկրորդ կինը դերասանուհի Սոֆի Լորենն էր, որին նա դարձրել համաշխարհային աստղ։ Այս ամուսնության ընթացքում նա ունեցել է երկու որդի` դիրիժոր Կարլո Պոնտի կրտսերը և Էդուարդո Պոնտին ՝ կինոռեժիսոր։ Առաջին ամուսնությունից որդին` Ալեսանդրոն նույնպես կինոռեժիսոր է։
Կարլո Պոնտին մահացել է 2007 թվականի հունվարի 10-ին `Շվեյցարիայի Ժնև քաղաքում 94 տարեկան հասակում թոքերի հիվանդությունից։
Ընտրյալ ֆիլմագրություն
1954 - Ճանապարհ
1954 - Նեապոլի ոսկին
1956 - Պատերազմ և խաղաղություն
1960 - Չոչարա
1961 - Կինը կին է
1961 - Լեոն Մորեն, քահանա
1962 - Բոկաչո 70
1962 - Մատնիչը
1962 -Ալթոնայի ճգնավորները
1963 - Երեկ, այսօր, վաղը
1963 - Արհամարհանք
1964 - Ամուսնություն իտալական ձևով
1965 - Տասներորդ զոհը
1965 - Բժիշկ Ժիվագո
1966 - Լուսանկարների խոշորացում
1967 - Հրշեջների պարահանդես
1968 - Սիրահարներ
1972 - Սպիտակ, կարմիր և ...
1973 - Ջորդանո Բրունո
1974 - Ուղևորություն
1974 - Գազան
1975 - Բրավո, Տիկնիկ
1976 - Զզվելի, կեղտոտ, չար
1976 - Կասանդրայի լեռնանցք
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Միլանի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Իտալացի պրոդյուսերներ Կատեգորիա:Իտալացի կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Իտալացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Օսկարակիրներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պրոդյուսերներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սցենարիստներ
Կեսարը պետք է մահանա
Կեսարը պետք է մահանա (Cesare deve morire), իտալական գեղարվեստական (կիսավավերագրական) ֆիլմ, որը նկարահանվել է Պաոլո և Վիտորիո Տավիանիների կողմից և թողարկվել 2012 թվականին։ Գլխավոր դերերը կատարել են Կոզիմո Ռեգան և Սալվատորե Ստրիանոն։ Բեռլինի 62-րդ միջազգային կինոփառատոնում ֆիլմն արժանացել է գլխավոր մրցանակի` «Ոսկե արջի» ։
2012 թվականի սեպտեմբերին Իտալիան ներկայացրել է ընդգրկվելու «Օսկարի» թեկնածուների ցանկում «Լավագույն ֆիլմ օտար լեզվով» անվանակարգում ։
Սյուժե
Հռոմեական «Ռեբբիա» բանտում գործում է թատրոնի ստուդիա։ Նոր խաղաշրջանում ռեժիսոր Ֆաբիո Կավալլին որոշում է բեմադրել Վիլյամ Շեքսպիրի «Հուլիոս Կեսար» ողբերգությունը, սակայն թատրոնի շենքում ընթացող վերանորոգման պատճառով թատերախումբը փորձեր է անում բանտի տարբեր մասերում։ Ցուցադրվում է դերասանների թեկնածուների լսումները։ Այնուհետև ցուցադրվում են պիեսի հիմնական տեսարանները. Կեսարի հանդիպումը գուշակի հետ, Բրուտուսի և Կասիուսի երկխոսությունը, դավադիրների ժողովը, Կեսարի զրույցը Դեցիմոսի հետ, դիկտատորի սպանությունը, Բրուտուսի և Անտոնիոսի ելույթները ֆորումում Կեսարի հոգու հայտնվելը Բրուտուսին, Բրուտուսի և Կասիուսի հրաժեշտը, Ֆիլիպիի ճակատամարտը, Կասիուսի և Բրուտուսի ինքնասպանությունները (նրա մահը ցուցադրվում է նաև ֆիլմի սկզբում)։ Բարբառներով խոսող բանտարկյալները փորձում են «մտնել դերի մեջ»՝ պիեսի գործողությունները համեմատելով սեփական փորձի հետ։
Դերերում
Ֆիլմի գրեթե բոլոր դերերը կատարում են իսկական բանտարկյալները ։
Քննադատություն
Չնայած Բեռլինի կինոփառատոնում ֆիլմի հաղթելուն՝ շատ քննադատներ անհանգստացած էին ժյուրիի ընտրությամբ. «The Hollywood Reporter» ամսագիրը ֆիլմը անվանել է «Բեռլինալեի գլխավոր հիասթափությունը», իսկ գերմանական Der Spiegel ամսագիրը` «շատ պահպանողական ընտրություն» ։ Բացի այդ, Der Der Tagesspiegel թերթը ամփոփեց, որ «ժյուրին խուսափեց գրեթե բոլոր ժամանակակից ֆիլմերից, որոնք հիացած էին կամ քննարկումներով»։ Բացի այդ, Der Der Tagesspiegel թերթը ամփոփեց, որ «ժյուրին խուսափել է գրեթե բոլոր ժամանակակից ֆիլմերից, որոնք հիացած էին կամ որոնց շուրջը ծավալվել են բուռն քննարկումներ» ։
Պաոլո Տավիանին ֆիլմի մասին ասաց. «Հույս ունենք, որ երբ ֆիլմը ցուցադրվի լայն հասարակությանը, հանդիսատեսը կասի ինքն իրեն կամ նույնիսկ ուրիշներին, որ նույնիսկ բանտարկյալը, որը սարսափելի պատիժ է կրում, եղել և մնում է մարդ» ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:2012 ֆիլմեր Կատեգորիա:2010-ականների դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր թատրոնի մասին Կատեգորիա:Իտալերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Իտալական ֆիլմեր
Ռուսաց լեզվի օր
Ռուսաց լեզվի օր (День русского языка), ռուսական և միջազգային պետական տոն, նվիրված ռուսաց լեզվին։ Նշվում է հունիսի 6-ին՝ Ա. Ս. Պուշկինի ծննդյան օրը։ Ռուսաստանի Դաշնությունում տոնը սահմանվել է 2011 թվականին, ՄԱԿ-ը սահմանել է 2010 թվականին ։
Պատմություն
Ռուսաց լեզվի օրվա գաղափարը առաջին անգամ հայտնեց «Ռուսական բառախաղ» նախագծի հեղինակ Իվան Կլիմենկոն «Խորհրդարանական թերթի» էջերում 2007 թվականի դեկտեմբերի 26-ին ։
2011 թվականի հունիսի 6-ին Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Դմիտրի Մեդվեդևի կողմից ստորագրվեց հրամանագիր՝ «Սահմանել ռուսաց լեզվի օր և նշել այն ամեն տարի հունիսի 6-ին, ռուս մեծ բանաստեղծ, ժամանակակից ռուսաց գրական լեզվի հիմնադիր Ալեքսանդր  Պուշկինի ծննդյան օրը» ։
ՄԱԿ-ում լեզուների օրեր
Մայրենիի լեզվի օրվա հետ մեկտեղ ՄԱԿ-ում նշվում են  կազմակերպության պաշտոնական լեզուների օրերը։ Նրանք ընդունվել էին 2010 թվականին ՄԱԿ-ի հանրային տեղեկատվության վարչության աջակցության, բազմալեզվության և մշակութային բազմազանության շրջանակներում ։ Այդ օրերին անցկացվող միջոցառումները ուղղված են  պաշտոնական լեզուների իրավահավասարության, ՄԱԿ-ի աշխատակիցների պատմության մասին իրազեկվածության, և ՄԱԿ-ի լեզուների զարգացմանը։
ՄԱԿ-ում ռուսաց լեզվի օրը նշվում է հունիսի 6-ին՝ Ա. Ս. Պուշկինի ծննդյան օրը ։
ՄԱԿ-ի  լեզուների օրերը նշվում է ՄԱԿ-ի մյուս միջազգային օրերի հետ մեկտեղ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հունիս Կատեգորիա:Ռուսաստանի տոներ Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի միջազգային օրեր
Մաքսիմ Հովհաննիսյան
Մաքսիմ Երվանդի Հովհաննիսյան (Միսաք Ավանեսյան), հայ գրող, հրապարակախոս։
Կենսագրություն
1952 թ. ավարտել է Ստեփանակերտի թիվ 2 դպրոցը, 1958 թ.՝ ԵՊՀ ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետը։
1958-1986 թվականներին աշխատել է ԼՂԻՄ ռադիոհաղորդումների մարզային կոմիտեում որպես թղթակից, ապա՝ գլխավոր խմբագիր, 1986-1987 թվականներին՝ Ստեփանակերտի Վահրամ Փափազյանի անվան պետական դրամատիկ թատրոնի տնօրեն։
Գրողը միշտ կապված է եղել թատրոնին, եղել է նրա գեղարվեստական խորհրդի անդամ, ակտիվ մասնակցել է խաղացանկի ձևավորմանը, հայերեն թարգմանել ռուս դրամատուրգների պիեսները (Ալեքսանդր Օստրովսկու «Գեղեցիկ տղամարդը»)։ Նրա ղեկավարությամբ կոլեկտիվը մասնակցել է 1987 թ. Երևանում կազմակերպված համամիութենական ստուգատեսին, արժանացել մամուլի բարձր գնահատականին ։
1988-1993 թվականներին՝ «Խորհրդային Ղարաբաղ» (հետագայում՝ «Արցախ») օրաթերթի գլխավոր խմբագիր։ Արցախյան շարժման սկզբնական շրջանում Ադրբեջանի հետ առճակատումը տեղի էր ունենում գաղափարաքաղաքական բնագավառում։ Այդ պայքարի կենտրոնում էր «Խորհրդային Ղարաբաղ» թերթը, որի սուր հրապարակումները մերկացնում էին Ադրբեջանի իշխանությունների հայահալած քաղաքականությունը, կոչ հնչեցնում հանուն Արցախի հայ ժողովրդի ազատության ու անկախության, հանուն «Միացում» գաղափարի իրականացման ։
1993-1995 թվականներին՝ ԼՂՀ Նախարարների խորհրդի լրատվության և մամուլի դեպարտամենտի ղեկավար։ 1995-98-ին՝ «ԼՂ Հանրապետություն» օրաթերթի գլխավոր խմբագիր։
Աշխատություններ
Հեղինակ է մարդու բարոյահոգեբանական աշխարհն արտացոլող պատմվածքների ու ակնարկների («Իմ հին լորենի», 1970, «Գյուղացի մարդիկ», 1977, «Եվ սիրտն ասաց», 1980, «Նարնջագույն գիշերներ», 1983, «Շոգ», 1986, այլ ժողովածուներ)։ Արցախահայության կյանքը, նրանց ազատագրական հերոսամարտը, ըմբոստ ու մարտնչող ոգին և դեպի բարու հաղթանակն ունեցած աննկուն հավատն է արտացոլված Հովհաննիսյանի «Մենք» (1989), «Գնում ենք արևին դիմավորելու» (1991) , «Արցախ իմ, ցավ իմ» (1998) ժողովածուների պատմվածքներում։
2005-2009 թթ. հրատարակվել է նրա ստեղծագործությունների չորհատորյակը, 2006 թ. լույս է տեսել «Հարար-հարար» ժողովածուն, իսկ 2008-2009 թթ.` «Չաստվածների խնջույքը» գիրքը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Նեբլոն
Նեբլոն (Néblon), գետ Բելգիայում, Ուրտի ձախ վտակը, միանում է Մաասի ավազանին։ Նեբլոնը սկիզբ է առնում Ավլանժի կոմունայից, հոսում Բելգիայի Նամյուր և Լյոժ նահանգներով, ապա թափվում Լյուքսեմբուրգի Ամուար կոմունալի Ուրտ գետը։
Նեբլոն գետի մոտակայքում գտնվում է Շարդոն գյուղը, որը համարվում է ամենագեղեցիկ գյուղերից մեկը ամբողջ Վալոնայում ։
Անվանում
Նեբլոն գետը հայտնի է որպես Աբիմի վտակ (ruisseau de l'Abîme), ինչպես նաև Շարդոնի վտակ (ruisseau de Chardeneux) անուններով։ Իսկ Լյոժ և Լյուքսեմբուրգ նահանգների սահմանների միջև Նեբլոնը հայտնի է որպես Օմբր (l'Ombre) կամ Ամբլ (Amble)։
Էկոլոգիա
Նեբլոնի էկոլոգիական վիճակը համարվում է լավ, այնուամենայնիվ, չափումները ցույց են տվել նիտրատների և պոլիցիկլիկ արոմատիկ ածխաջրածինների ավելացուկ ջրում ։
Նեբլոնի հովիտն անտառածածկ է, գերակշռում են հաճարենիները և կաղնիները, կենդանական աշխարհը ևս բազմազան է, հովտում հանդիպում են չղջիկներ, եռագույն գիշերաչղջիկներ, երկնագույն ծղնիներ և փայտփորիկներ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բելգիայի գետեր
Լևոն Հարությունյան (կենսաբան)
Լևոն Վռամի Հարությունյան, հայ կենսաբան, համալսարանի պրոֆեսոր, հրատարակիչ, գրող, Երևանի «Հայբուսակ» համալսարանի հիմնադիր։ Հիմնադրվելով 1990 թվականին՝ «Հայբուսակ» համալսարանը դարձավ առաջին մասնավոր համալսարաններից մեկը Հայաստանում ։
Կյանքը և կարիերան
Հարությունյանը սովորել և ավարտել է Երևանի Գյուղատնտեսական ինստիտուտը 1953 թվականին ։ 1956 թվականից մինչև 1978 թվականը աշխատել է ՀԽՍՀ Գիտությունների ակադեմիայում՝ բուսաբանական բաժնում ։ Միևնույն ժամանակ 1971 թվականին դարձել է Հայաստանի ժուռնալիստների միության անդամ։ Դրանից հետո՝ 1994 թվականից, Լևոն Հարությունյանը եղել է գիտակրթական ասոցիացիայի անդամ։ 1995 թվականից ղեկավարել է Երևանի պետական մանկավարժական համալսարանի Կենսաբանության և Կենսաբանության դասավանդման մեթոդիկայի ամբիոնը։ 2006 թվականին նա առաջադրվել է որպես Կրթության միջազգային ակադեմիայի նախագահ։
Գործունեություն
Հարությունյանը հեղինակն է ավելի քան 400 հետազոտությունների, մոտ 400 էսեների, հանրամատչելի հոդվածների, 50 մենագրության, ձեռագրերի, մեթոդական և թելադրության համար անհրաժեշտ ձեռնարկների ։ Նրա աչքի ընկնող աշխատանքները (Հայբուսակ համալսարանի մամուլի միջոցով ) «Ֆիտոթերապիա», «Զվարճալի բուսաբանություն», «Ճանապարհորդություն դեպի բնության թաքնված վայրեր», «Հայաստանի բնությունը և նրա պահպանությունն ու հարստացումը» և «Այգեպանների հանրագիտարանը»։ Հեղինակել է Երևանի կանաչապատման վերաբերյալ գրքեր։
Ընտանիք
Լևոն Հարությունյանը և նրա կինը` Սիլվա Ասլիկյանը, ունեցել են երկու աղջիկ (Անահիտ, Աննա) և մեկ որդի` (Սուրեն) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ գրողներ Կատեգորիա:Հայ կենսաբաններ Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ Կատեգորիա:Հայ հրատարակիչներ Կատեգորիա:Հայ գրողներ Կատեգորիա:Հայաստանի ժուռնալիստների միության անդամներ
Սե (Արյեժի գավառ)
Սե (Seix), համայնք Ֆրանսիայում, որը գտնվում է Միջին Պիրենեյան մարզի Արյեժ գավառում։ Մտնում է Ուսթ կանտոնի կազմի մեջ։ Հանդիսանում է Սեն Ժիրոն շրջանը։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 09285։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 816 մարդ։
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 475 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 319-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 156-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 67,2 %, 1999 թվականին եղել է՝ 65,7 %)։ 319 աշխատունակ բնակիչներից 269-ը աշխատում էին (139 տղամարդ և 130 կին), անաշխատանք էին 50-ը (28 տղամարդ և 22 կին)։ 156 անգործունակ մարդկանցից 37-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 66-ը թոշակառու, 53-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Օրմի
Օրմի, նաև՝ Քորմի (Ħal Qormi. արտասանվում է Oor'mie, Qormi կամ Città Pinto, պատմական անվանումը՝ Curmi  կամ Casal Fornaro  ), քաղաք Մալթայի Հանրապետությունում՝ կղզու կենտրոնական մասում։ Բնակչության թվաքանակով երկրում զբաղեցնում է երրորդ տեղը։ 2018 թվականի մարտի 31-ի տվյալներով քաղաքում ապրում էր 16.324 մարդ ։ Ավագ սերնդի խոսակցական լեզուն տեղական բարբառն է։
Պատմություն
Պատմական փաստաթղթերում Օրմին առաջին անգամ հիշատակվել է 1417 թվականին. այդ ժամանակ բնակկավայրում եղել է շուրջ 100 տղամարդ՝ ազգային գվարդիայի ռազմիկներ։
1743 թվականին Մալթայի ուխտի մեծ մագիստր Մանուել Պինտո դե Ֆոնսեկան Օրմիին քաղաքի կարգավիճակ է շնորհել և վերանվանել «Città Pinto»:
19-րդ դարի կեսերից Օրմին դարձել է Մալթայի առևտրաարհեստագործական խոշորագույն կենտրոններից մեկը՝ ջրի ու էլեկտրաէներգիայի մատակարարման ցանցերով, մի բան, որ հազվադեպ էր այն Ժամանակներում։ Այդ տարիներին քաղաքը համբավվել էր նաև պարբերաբար կազմակերպվող ձիարշավային մրցույթներով։
Մշակույթ
Թե՛ քաղաքի բնակիչների և թե՛ հյուրերի, զբոսաշրջիկների շրջանում մեծ ժողովրդականություն են վայելում ամեն տարի այստեղ կազմակերպվող երկօրյա «Գինու փառատոնը» և «Թռչնային փառատոնը»։
Առևտուր
Քաղաքում գործող առևտրական խոշոր օբյեկտներից են Pavi Shopping Complex համալիրը, Lidl սուպերմարկետը ,  Shopwise սուպերմարկետը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մալթայի քաղաքներ Կատեգորիա:Մալթայի բնակավայրեր
Սեգյուրա
Սեգյուրա (Ségura), համայնք Ֆրանսիայում, որը գտնվում է Միջին Պիրենեյան մարզի Արյեժ գավառում։ Մտնում է Վարիյ կանտոնի կազմի մեջ։ Հանդիսանում է Պամե շրջանը։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 09284։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 165 մարդ։
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 108 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 83-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 25-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 76,9 %, 1999 թվականին եղել է՝ 73,0 %)։ 83 աշխատունակ բնակիչներից 76-ը աշխատում էին (41 տղամարդ և 35 կին), անաշխատանք էին 7-ը (3 տղամարդ և 4 կին)։ 25 անգործունակ մարդկանցից 8-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 5-ը թոշակառու, 12-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Սել (Արյեժի գավառ)
Սել (Celles), համայնք Ֆրանսիայում, որը գտնվում է Միջին Պիրենեյան մարզի Արյեժ գավառում։ Մտնում է Ֆուա Ռուրալ կանտոնի կազմի մեջ։ Հանդիսանում է Ֆուա շրջանը։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 09093։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 116 մարդ։
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 85 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 65-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 20-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 76,5 %, 1999 թվականին եղել է՝ 68,6 %)։ 65 աշխատունակ բնակիչներից 52-ը աշխատում էին (33 տղամարդ և 19 կին), անաշխատանք էին 13-ը (4 տղամարդ և 9 կին)։ 20 անգործունակ մարդկանցից 4-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 7-ը թոշակառու, 9-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Մատրից
Մատրից (Matrize, ՝ աղբյուր, սկիզբ) մաթեմատիկայում թվեր, նշաններ կամ արտահայտություններ պարունակող ուղղանկյուն զանգված է՝ կազմված տողերից ու սյունակներից։ Ստորև ներկայացված է n տող ու m սյունակ ունեցող օրինակ․
Նույն չափերով մատրիցների նույն դիրքում գտնվող տարրերի հետ կարելի է գումարման ու հանման գործողություններ կատարել։ Բազմապատկումը հնարավոր է, եթե մատրիցներից մեկի տողերի քանակը հավասար է մյուսի սյունակների քանակին ու հակառակը։ Մատրիցները թեթևացնում են հաշվարկները թե՛ տեսականորեն, թե՛ գործնականորեն։
Մատրիցը քառակուսի (տողերի քանակը հավասար է սյունակների քանակին) է, նրա հատկությունները հայտնի են դառնում որոշիչի (դետերմինանտի) հաշվարկից։ Օրինակ, մատրիցի հակադարձը գոյություն ունի միայն այն դեպքում, եթե որոշիչը զրո չի։ Մատրիցը կոչվում է n-րդ կարգի քառակուսի մատրից, որի գլխավոր անկյունագծի a_{11}, a_{22}, ..., a_{nm} տարրերի գումարը կոչվում է \hat{A} մատրիցի հետք։
Երբ քառակուսի մատրիցի գլխավոր անկյունագիծը կազմված է բացառապես մեկերից, իսկ մնացած տարրերը զրոներ են, մատրիցը կոչվում է միավոր մատրից և համարվում է մեկ թվի համարժեքը. այլ մատրիցի հետ բազմապատկելիս վերջինիս արժեքը չի փոխում։ Միայն զրոներից կազմված մատրիցներն են կոչվում զրոյական մատրիցներ։
Սեփական արժեքներն ու սեփական վեկտորները գծային ձևափոխումների մեջ երկրաչափություն են ներմուծում։
Մատրիցների կիրառվում են բազմաթիվ գիտական բնագավառներում։ Ֆիզիկայի բոլոր ճյուղերում, ներառյալ դասական մեխանիկան, օպտիկան, էլեկտրամագնիսականությունը, քվանտային մեխանիկան ու քվանտային էլեկտրադինամիկան, մատրիցներն օգտագործվում են ֆիզիկական երևույթների՝ օրինակ, բացարձակ պինդ մարմինների շարժման ուսումնասիրության համար։ Համակարգչային գրաֆիկայում մատրիցներն եռաչափ մարմինները պատկերում են երկչափ էկրանի վրա։ Հավանականության տեսության ու վիճակագրության մեջ ստոքաստիկ մատրիցները օգտագործվում են հավանական տարբերակների հավաքածուն ներկայացնելու համար․ օրինակ, նրանցով Գուգլը ներկայացնում է փնտրման արդյունքները որոշակի հերթականությամբ։ Մատրիցների հաշվարկները ընդհանրացնում են ածանցյալի ու աստիճանի նման դասական անալիտիկ գրառման ձևերը ավելի բարձր չափումներում։
Թվաբանական անալիզների հիմնական ճյուղերից մեկը նվիրված է մատրիցների հետ հաշվարկների համար բարձր օգտակարականության ալգորիթմ մշակելուն․ ուսումնասիման առարկա, որ դարերի պատմություն ունի և այսօր փորփրումների ու փտրտուքների լայն ասպարեզ է։
Սահմանում
Թվերը, նշանները կամ արտահայտությունները, որ տեղ են գտել մատրիցում, կոչվում են մուտքագրումներ կամ տարրեր։ Հորիզոնական և ուղղահայաց գծերը համապատասխանաբար կոչվում են տողեր ու սյունակներ։
Չափը
Մատրիցի չափը որոշվում է իրեն պատկանող տողերով ու սյունակներով։ m տողերով ու n սյունակներում մատրիցին կոչում են m x n մատրից կամ m-ը n-ի վրա, մինչդեռ m-ն ու n-ը կոչվում են չափումներ։ Վերևում ներկայացվածը 3-ը 2-ի վրա մատրից է։
Միայն մի տողից կամ միայն մի սյունակից բաղկացած մատրիցները կոչվում են համապատասխանաբար տողային կամ սյունակային վեկտորներ։ Նույն քանակով տողեր ու սյունակներ ունեցող մատրիցը կոչվում է քառակուսի։ Անվերջ քանակությամբ տողերով և/կամ սյունակներով մատրիցը կոչվում է անվերջանալի մատրից։ Որոշ դեպքերում, օրինակ, համակարգչային հանրահաշվական ծրագրերում, օգտակար է առանց տողերի կամ սյունակների մատրիցին մարդու տեղ դնել․ այն անվանվում է դատարկ մատրից։
Գրառումը
Մատրիցներին սովորաբար գրառում են քառակուսի փակագծերով, սակայն ընդունելի է նաև կլորագլուխ անալոգը։
Մատրիցների նշանագրման համակարգերը տարածաշրջանից տարածաշրջան բավականին տարբերվում են։ Նրանց սովորաբար գրանցում են լատինատառ մեծատառերով, իսկ տարրերը՝ համապատասխան փոքրատառերով։ Երբեմն որոշ ստեղծարար հեղինակներ մատրիցներին այլ մաթեմատիկական տերմիններից այսուհետև վերջնականապես տարբերակելու համար հատուկ կալիգրաֆիկ տառատեսակներ են օգտագործում կամ կրկնակի ընդգծում են տառը։
Հիմնական գործողություններ
Մատրիցներին փոփոխությունների հնարավոր է ենթարկել գումարման, սկալյարով կամ մեկ այլ մատրիցով բազմապատկման, տրանսպոզիցիայով, տողային գործողությամբ և ենթամատրիցներով։
Պատմություն
Մատրիցները գծային հավասարումների համակարագերի լուծման մեջ կիրառման երկար պատմություն ունեն, բայց մինչև 1800-ականներ հայտնի են եղել որպես պարզապես զանգվածներ։ Չինական «Մաթեմատիկայի արվեստի ինը գլուխ» տեքստում, որ գրվել է մեր թվարկությունից առաջ 10-ից 2-րդ դարերում համարվում է առաջին աշխատությունը, որում թե՛ միաժամանակյա հավասարումների լուծման համար կիրառվում է զանգվածների մեթոդը․ թե՛ ներկայացվում է որոշչի գաղափարը։
1545 թվականին իտալացի մաթեմատիկոս Ջերոլամո Կարդանոն, թողարկելով իր «Արս Մագնա»-ն, մեթոդը Եվրոպա է բերում։ Ճապոնացի կոլեգա Սեքի Տաքաքաձուն նույն զանգվածների մեթոդը նույն ոլորտում օգտագործում է 1683 թվականին։ Դանիացի մաթեմատիկոս Յան դե Վիտտն իր 1659 թվականին թողարկված «Կորերի տարրեր» գրքում օգտագործում է զանգվածները ձևափոխությունները ներկայացնելու համար։ 1700 և 1710 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում Լայբնիցը փորձարկում ու հանրայնացնում է զանգվածների ավելի քան 50 տարբեր համակարգ, որոնք կարելի է կիրառել տեղեկության կամ լուծումների արձանագրման համար։ Գաբրիել Կրամմերը ներկայացնում է իր կանոնը 1750 թվականին։
«Մատրից» տերմինը (լատիներենից թարգմանաբար նշանակում է արգանդ, առաջացել է mater՝ մայր բառից) ներմուծել է Ջեյմս Ջոզեֆ Սիլվեստրը 1850 թվականին։ Նա նշանավորեց մատրիցին որպես տարր, որը սկիզբ կտա բազմաթիվ որոշիչների, որոնք իրենց հերթին այսօր հայտնի կլինեն որպես մինորներ։ 1852 թվականին հրատարակած թղթում Սիլվեստրը գրում է․
Արթուր Քայլեյը հրատարակում է մատրիցներով ներկայացված երկրաչափական ձևափոխությունների մասին տրակտատ, որում, ի տարբերություն նախորդ փորձերի, որտեղ պարզապես գործակիցների հակադարձներն էին, մատրիցների կոնցեպտը հավասարումների համակարգից առանձին ու անկախ էր ներկայացված։ Փոխարենը նա ներկայացրեց գումարումը, հանումը, բազմապատկումն ու բաժանումը որպես նշված մատրիցների ձևափոխություններ ու ապացուցեց, որ բաշխական ու զուգորդական օրենքները գործում են։ Քայլեյը ապացուցեց, որ մատրիցների բազմապատկումը փոխադրման օրենքին ենթակա չէ, իսկ գումարումը՝ ենթակա է։ 1858 թվականին Քայլեյը հրատարակում է իր «հուշեր մատրիցի թեորիայի մասին» աշխատությունը, որում նկարագրվում ու ներկայացվում է Քայլեյ-Համիլտոնի թեորեմը։ Նախկինում մատրիցների մասին թեորիան սահմանափակվում էր զանգվածների ու որոշիչների կիրառմամբ․ Քայլեյլի աբստրակտ գործողություններն հիրավի հեղափոխական էին։
Որոշիչների ուսմունքը սկիզբ է առնում մի քանի աղբյուրներից։ Թվային-թեորետիկ խնդիրները ուղղորդում են Գաուսին կապ ստեղծել երկրորդ աստիճանի հավասարումները գործակիցների ու եռաչափ մատրիցի գծային քարտեզի միջև։ Էյզենշտեյնը ավելի զարգացրեց գրառման համակարգը, ներառյալ ժամանակակից գրառումը, որ մատրիցների արտադրայլների փոփոխական չեն։ Կոշին առաջինն էր, ով ապացուցեց որոշչի մասին ընդհանուր պնդումները, օգտագործելով A = [ai, j] մատրիցի որոշչի սահմանումը հետևյալը ցույց տալու համար՝ aik կարելի է բազմանդամում փոխարինել aik.
Շատ թեորեմներ սկզբնական շրջանում ճիշտ էին միայն փոքր մատրիցների համար։ Ֆրոբենիուսը աշխատելով երկգծային ձևերով, 1898 թվականին ընդհանրականցրեց Քայլեյ-Համիլտենի թեորեմը բոլոր չափումների համար։ Մինչ այդ այն ապացուցված էր միայն 2x2 և 4x4 չափումների համար։ 19-րդ դարի ավարտին Ջորդանը հիմնադրեց Գաուս-Ջորդանի մեթոդը ․հատուկ դեպքն ընդհանրականցնող մեթոդ, որն այժմ հայտնի է Գաուսի մեթոդ անվամբ։ 20-րդ դարի սկզբին մատրիցները գրավեցին գծային հանրահաշվում իրենց կենտրոնական դերը, մասնավորապես իրենց՝ նախորդ դարի գերկոմպլեքս թվերի դասակարգման մեջ օգտագործման համար։
Հայզենբերգի, Բորնի ու Ջորդանի մատրիցների մեխանիկայի նախնական հետազոտությունները ուղղորդեցին անսահաման մեծ չափումներով մատրիցների ուսումնասիրությանը։
Այլ
{\hat{A}}*{\hat{B}}= (a_{ij}b_{ij}+...a_{im}b_{mj}։
i=1, ..., n, j=1, ..., k
n-րդ կարգի բոլոր քառակուսի մատրիցների բազմությունը նշված գործողությունների նկատմամբ կազմում է զուգորդական օղակ, իսկ nXm -չափանի բոլոր մատրիցների բազմությունը՝ գծային-տարածություն։ \hat{A} մատրիցի որոշիչը նշանակվում է |\hat{A}| կամ det \hat{A}։ \hat{A} մատրիցի առավելագույն գծորեն անկախ տողերի (կամ սյունակների) թիվը կոչվում է մատրիցի ռանգ և նշանակվում՝ r (\hat{A})։ \hat{A} քառակուսի մատրիցը կոչվում է հակադարձելի, եթե գոյություն ունի այնպիսի մատրից (կոչվում է \hat{A}-ի հակադարձ մատրից), որ \hat{A}=\hat{A}=\hat{E}։ Հայտնի են մատրիցների մի շարք կարևոր դասեր, սիմետրիկ, ինքնահամալուծ, ունիտար, մարկովյան, լյապունովյան, ժորդանյան և այլն։ Մաթեմատիկայում և կիրառություններում հանդիպում են նան այնպիսի մատրիցներ, որոնք կազմված են անվերջ թվով տողերից կամ սյունակներից, և այնպիսիներ, որոնց տարրերը պատկանում են որևէ օղակի։ Մատրիցները օգտակար միջոց են մաթեմատիկական և կիրառական շատ խնդիրներ լուծելու համար, օրինակ՝ գծային հավասարումների համակարգերի լուծման ժամանակ։ Դիֆերենցիալ հավասարումների տեսության մեջ կարևոր է մատրիցի սեփական արժեքների և սեփական վեկտորների գտնելու խնդիրը։ Մատրիցները մեծ կիրառություն ունեն նաև քվանտային մեխանիկայում։
Կատեգորիա:Մատրից
Մակերևութային ակտիվ նյութեր
Մակերևութային ակտիվ նյութեր, ֆազերի բաժանման մակերևույթի վրա ադսորբվելու ունակ նյութեր, որոնց չնչին քանակները (0,01-0,1\%) խիստ փոքրացնում են մակերևութային լարվածությունը։ Մակերևութային ակտիվ նյութերը օրգանական միացություններ են, որոնց մոլեկուլները կազմված են միջավայրի հետ տարբեր կերպ փոխազդող ատոմական խմբերից՝ ածխաջրածնային ռադիկալներից (հիդրոֆոբ, լիոֆիլ) և բևեռային (հիդրոֆիլ՝ COOH~, OH~, NH_2~ և այլն) խմբերից։ Հիդրոֆոբ խմբերի թույլ փոխազդեցությունը ջրի հետ պայմանավորում է ջրից նրանց վանվելու և օրգանական ֆազ անցնելու ձգտումը, իսկ բևեռային խմբերը մոլեկուլները պահում են ջրային ֆազում կամ ձգտում են օրգանական ֆազից նրանց տեղափոխել դեպի ջուր։ Տարբերում են ցածրամոլեկուլային և բարձրամոլեկուլային, իոնային (անիոնային՝ օրգանական թթուները և դրանց աղերը, կատի ոնային՝ ամինները, չորրորդային ամոնիումային աղերը և այլն) և ոչ իոնային (պոլիօքսիէթիլենային եթերներ), ինչպես նաև միցեչներ առաջացնող ու չաոաջացնող մակերևութային ակտիվ նյութեր։ Մակերևութային ակտիվ նյութերը օգտագործվում են արդյունաբերության, գյուղատնտեսության, բժշկության մեջ և կենցաղում, որպես լվացող միջոցներ, օճառներ, ֆլոտացնող, մանածագործական օժանդակ, նավթամթերքների որակը բարձրացնող նյութեր, էմուլսիաների և կոլոիդային համակարգերի կայունացուցիչներ և այլն։ Լայն կիրառումը պահանջում է ստեղծել շրջապատը չկեղտոտող, բնական պայմաններում կենսաքիմիական քայքայման ենթարկվող մակերևութային ակտիվ նյութեր։ Բնական մակերևութային ակտիվ նյութերը կարևոր են կենսաքիմիական պրոցեսներում, մտնում են արյան, մարսողական, բուսական հյութերի բաղադրության մեջ։
Կատեգորիա:Նյութեր Կատեգորիա:Կենսատեխնոլոգիա
Սեն Բոզեյ
Սեն Բոզեյ (Saint-Bauzeil), համայնք Ֆրանսիայում, որը գտնվում է Միջին Պիրենեյան մարզի Արյեժ գավառում։ Մտնում է Վարիյ կանտոնի կազմի մեջ։ Հանդիսանում է Պամե շրջանը։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 09256։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 56 մարդ։
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 42 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 30-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 12-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 71,4 %, 1999 թվականին եղել է՝ 67,6 %)։ 30 աշխատունակ բնակիչներից 29-ը աշխատում էին (17 տղամարդ և 12 կին), անաշխատանք էր 1-ը (կին)։ 12 անգործունակ մարդկանցից 5-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 3-ը թոշակառու, 4-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Դալիա Էլ Բեհերի
Դելիա Մահմուդ Քոթեբ Էլ Բեհերի (արաբ՝. داليا محمود قطب البحيري‎ ) - եգիպտացի դերասանուհի, որը 1990 թվականին հաղթել է «Միսս Եգիպտոս» գեղեցկության մրցույթում և այդ նույն տարում Լոս Անջելեսում անցկացված «Միսս տիեզերք» մրցույթում զբաղեցրել 27-րդ տեղը։