cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ուգո Չավես
«21-րդ դարի սոցիալիզմ»
2005 թվականի հունվարին Չավեսը սկսեց առաջ տանել «21-րդ դարի սոցիալիզմ» գաղափարախոսությունը, որը տարբերվում էր նախկին բոլիվարիզմից՝ նախկին սոցիալ-դեմոկրատական բնույթով և իր մեջ կապիտալիզմի և սոցիալիզմի տարրեր պարունակելով։ Նոր ուղին, որը նախատեսում էր Լատինական Ամերիկայի երկրներում դեմոկրատական սոցիալիզմ հաստատել, Վենեսուելայի նախագահը հակադրում էր մարքսիստ-լենինյան սոցիալիզմին, որին 20-րդ դարում հետևում էին ԽՍՀՄ-ն ու ՉԺՀ-ն։ Այս երկու պետություններին նա իսկական դեմոկրատական չէր համարում՝ ներկայացուցչական ժողովրդավարության բացակայության և իշխանության ծայրաստիճան ավտորիտար համակարգի պատճառով ։ 2006 թվականի մայիսին Չավեսը մի շարք մասնավոր այցեր կատարեց Եվրոպա, որոնցից մեկի ժամանակ հայտարարեց մայրցամաք էժան վառելիք արտահանել նրանց համար, որոնք դրա կարիքն ունեն ։ 2005 թվականի հուլիսին սկսեց հեռարձակվել TeleSUR հեռուստաընկերությունը, որով նախատեսվում էր մրցակցություն ստեղծել CNN-ին և ամերիկյան իսպանախոս հեռուստաալիքներին ։ 2006 թվականին սկսեց գործել պետական կինոստուդիան ։
Նախագահական երրորդ ժամկետ (2007-2013)
2006 թվականի դեկտեմբերին Չավեսը ձայների 63%-ով կրկին հաղթանակ տարավ նախագահական ընտրություններում ։ Այս անգամ նրա հիմնական հակառակորդը Սուլիա նահանգի նահանգապետ սոցիալ-դեմոկրատ Մանուել Ռոսալեսն էր։ Արդյունքների հրապարակումից հետո պետության ղեկավարը հայտարարեց «հեղափոխության տարածման» մասին ։ Դեկտեմբերի 15-ին նա հայտարարեց իրեն սատարող ձախ կուսակցությունների միավորման մասին, որոնք ավելի վաղ կազմել էին «Հայրենասիրական բևեռ» դաշինք։ Կուսակցություններն այժմ միավորվեցին ավելի մեծ՝ «Միասնական սոցիալիստական կուսակցության» մեջ, և նախագահը կոչ արեց հրաժարվել հին խորհրդանշանից ։ Քաղաքագետ Բարի Քենոնի կարծիքով՝ Միասնական սոցիալիստական կուսակցության ստեղծումը նպատակ ուներ «միավորել [բոլիվարական շարժման] տարատեսակ տարրերը, ստորիններին մուտք տալ դեպի քաղաքականություն և որոշումների ընդունում [և] հավաքել նրանց և ղեկավարներին միասնական կազմակերպության մեջ», ինչպես նաև նվազեցնել կլիենտելիզմի և կաշառակերության ծավալները և շարժմանն ավելի շատ անկախություն տալ․ նախագահի խոսքերով՝ «զանգվածներն իրենք կընտրեն առաջնորդներին, որը թույլ կտա, որ ի հայտ գան իսկական առաջնորդներ» ։
Չավեսը հայտարարեց, որ Միասնական սոցիալիստական կուսակցություն չմտած կուսակցությունները, չպետք է ներկայացվեն կառավարությունում, սակայն այն բանից հետո, երբ նրանցից որոշները հրաժարվեցին ենթարկվել նախագահին, նա զիջեց։ Սկզբում միասնական կուսակցություն ստեղծելու գաղափարին աջակցեց ժողովրդի մեծ մասը․ 2007 թվականին դրանց թիվը հասավ 5,7 մլն-ի ։ Աշխատանքի միջազգային կազմակերպությունը մտահոգություն հայտնեց, որ որոշ ընտրողների հարկադրել են մտնել Միասնական սոցիալիստական կուսակցություն ։ Նույն թվականին սահմանադրական կոմիտե ստեղծվեց՝ հայտնի գրող և Չավեսի համակիր Լուիս Բրիտո Գարսիայի նախագահությամբ, որը պետք է լրամշակումներ աներ հիմնական օրենքին։ Կոմիտեի կողմից առաջարկվող սոցիալ-առաջադիմական միջոցառումները ներառում էին աշխատանքային շաբաթվա տևողության նվազեցում, աֆրո-վենեսուելացիների կարգավիճակի ամրագրում, սեռական կողմնորոշվածությամբ խտրականության անթույլատրելիություն, ինչպես նաև նախագահական լիազորությունների զգալի ընդարձակում․ նրա ժամկետը մեծացվեց մինչև 7 տարի, նրան թույլատրվում էր վերընտրվել անսահմանափակ քանակությամբ, իսկ իշխանությունը կենտրոնանում էր գործադիր իշխանության ձեռքերում ։ 2007 թվականի դեկտեմբերին հանրաքվեի արդյունքում լրամշակումները չեղարկվեցին ձայների 50,65%-ով։ Ընտրողների 43,95%-ը չմասնակցեցին ընտրությանը ։ Պարտությունն առաջինն էր Չավեսի ղեկավարման ժամանակ տեղի ունեցած 13 ընտրությունների և հանրաքվեների մեջ ։ Դրան հանգեցրեց, ըստ Քենոնի, բացի փոփոխություններից դժգոհությունը, «դրանց շուրջ ներքին քննարկման բացակայությունը․․․ սոցիալական ծրագրերի իրականացման մեջ հիասթափությունը, իշխանության շրջանում հանցագործության և կաշառակերության մակարդակի բարձրացումը» ։
Ստուգելու նպատակով, թե որքան խորն է հասարակության շրջանում արմատավորվել բոլիվարական հեղափոխության հասկացությունը, պետության ղեկավարը հայտարարեց իր ժամկետի ավարտից հետո՝ 2013 թվականին, կրկին վերաառաջադրվելու և մինչև 2030 թվականը կառավարելու մտադրության մասին ։ 1999 թվականի սահմանադրությամբ նրան արգելվում էր վերաառաջադրվել, և 2009 թվականի փետրվարի 15-ին հանրաքվեի ժամանակ առաջարկ արվեց չեղարկել 2 անգամ ընտրվելու սահմանափակումը բոլոր պաշտոնների, այդ թվում նախագահի համար ։ Հանրաքվեին մասնակցածների 70%-ից 54%-ը կողմ քվեարկեց փոփոխությանը ։
Նախագահական չորրորդ ժամկետ (հունվար-մարտ, 2013)
2012 թվականի հոկտեմբերի 7-ին Չավեսը նախագահական ընտրություններում կողմ ձայների 54%-ով հաղթեց իր մրցակից Էնրիկե Կապրիլեսին ։ Ընտրությունները նշանավորվեցին ընտրողների ռեկորդային՝ 80% մասնակցությամբ և թեկնածուների ակտիվ քարոզարշավով ։ Երկրի գործող ղեկավարին սատարեց չքավորների զգալի մասը։ Ընդդիմությունը մեղադրեց նրան բնակչության տվյալ խավի մոտ իր ժողովրդակայնությունը բարձրացնելու նպատակով զգալի ծախսեր անելու մեջ ։ Երդման արարողությունը, որը նշանակվել էր հունվարի 10-ին, հետաձգվեց Չավեսի առողջական խնդիրների պատճառով ։ Ամերիկյան պետությունների կազմակերպությունում Պանամայի նախկին դեսպանը հայտարարեց, որ դեկտեմբերի 31-ին Չավեսի մոտ գլխուղեղի մահ զարգացավ։ Պաշտոնական այրերը ժխտում էին նախագահի մահվան մասին հաղորդումները ։
2013 թվականի մարտի 5-ին Չավեսը, որը 2011 թվականից տառապում էր քաղցկեղից, մահացավ ։ Մինչև նոր ընտրությունները պետության ղեկավարի պաշտոնը ժամանակավոր ստանձնեց փոխնախագահ Նիկոլաս Մադուրոն ։
Գաղափարախոսություն
Առաջին անձնավորությունները, որոնք զգալի ազդեցություն են թողել Չավեսի վրա, Պերուի նախկին նախագահ Խուան Վելասկո Ալվարադոն է, Պանամայի առաջնորդ Օմար Տոռիխոսը և Վենեսուելայի նախկին նախագահ Մարկոս Պերես Խիմենեսը, որն իրականացրել է ենթակառուցվածքային նախագծեր և ում Չավեսը համարում էր իրեն նախորդող լավագույն նախագահը ։ Նա շատ բան է վերցրել Ֆիդել Կաստրոյի գաղափարներից։ Չավեսի վրա ազդեցին նաև արգենտինացի նեոֆաշիզմի գաղափարախոս Նորբերտո Չերեսոլեի , Ջուզեպպե Գարիբալդիի , Անտոնիո Գրամշիի և Անտոնիո Նեգրիի հայացքները ։ 2005 թվականին Վենեսուելայի առաջնորդը հայտարարեց, որ հետևում է Հիսուս Քրիստոսի ուսմունքին, ում նա համարում էր «առաջին» և «ամենամեծ» սոցիալիստը, իսկ Հուդա Իսկարիովտացուն՝ «առաջին կապիտալիստը» ։
Տնտեսություն և սոցիալական քաղաքականություն
Իշխանության գալուց անմիջապես հետո՝ 1999 թվականին, Չավեսը դեմոկրատական սոցիալիզմի տնտեսական քաղաքականություն էր վարում, որը նախատեսում էր հարստության վերաբաշխում, հողային բարեփոխում և տնտեսական ակտիվության դեմոկրատացում՝ աշխատանքային ինքնակառավարման և աշխատանքային կոոպերատիվների ստեղծման միջոցով ։ 2000-ական թվականների սկզբին նավթի գնի բարձրացմամբ և դրամային պաշարների համալրմամբ, ինչը Վենեսուելան չէր տեսել 1980-ական թվականներից, նա սկսեց իրականացնել սոցիալական ծրագրեր, որոնք ուղղված էին երկրում տնտեսական, սոցիալական և մշակութային պայմանների բարելավմանը, որը հնարավորություն տվեց վերջինիս ամրապնդել սեփական իշխանությունը ․ աղքատների համար հազարավոր անվճար բուժկետեր կառուցվեցին , սննդի գնման և կենցաղային պայմանների բարելավման համար նպաստներ սահմանվեցին ։ Առաջընթաց նկատվեց անգրագիտության վերացման, առողջապահության զարգացման, աղքատության դեմ պայքարի հարցերում , ընդլայնվեցին բնակչության տնտեսական, մշակութային և սոցիալական իրավունքները , բարելավվեց կյանքի որակը ։ 2007 թվականի մայիսին Վենեսուելայի առաջնորդը չեղարկեց բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ընդունելության քննությունները ։ Հիմնականում նա հենվում էր «բնակչության քիչ ունևոր խավի վրա, որոնց վրա բարվոք անդրադարձան առողջապահական բարեփոխումները և [այլ] նմանատիպ միջոցառումները» ։
Ջինիի գործակիցը 1998 թվականին 0,495-ից 2011 թվականին դարձավ 0,39, որն ամենացածր գործակիցն էր ամբողջ արևմտյան կիսագնդում՝ Կանադայից հետո ։ 2011 թվականին 15 տարեկանից բարձր վենեսուելացիների 94,77 %-ը գրագետ էին, սակայն որոշ գիտնականներ կասկածի տակ են դնում այդ հարցում Չավեսի ունեցած ավանդը ։ Պաշտոնական տվյալներով աղքատության մակարդակը 1999 թվականին 48,6 %-ից 2013 թվականին իջավ 32,1 %-ի , որը, ըստ ՄԱԿ-ի տվյալների, այդ տարի Լատինական Ամերիկայի միջին ցուցանիշից բարձր էր։ Չավեսի մահվանից երկու տարի անց աղքատության մակարդակը վերադարձավ նախկին ցուցանիշին ։
Իշխանության կողմից ձեռք առնված միջոցառումները հենվում էին նավթի վաճառքից առաջացած հասույթի վրա, որը տեղական տնտեսության եկամտի հիմնական աղբյուրն էր և արդյունքում այն տուժեց հոլանդական հիվանդությունից ։ Տնտեսագետ Մարկ Վայսբրոտի գնահատմամբ՝ երկրում տնտեսական աճը սկսվեց «այն բանից հետո, երբ կառավարությունը 2003 թվականի առաջին կիսամյակում վերահսկողություն սահմանեց պետական նավթային ընկերության վրա» ։ Նավթ արտահանող երկրների կազմակերպությանը Չավեսն իրեն ներկայացնում էր որպես նավթարդյունաբերության խիստ քվոտաների կողմնակից և պայքարում էր նավթի գնի բարձրացման համար ։ Քաղաքագետ Բարի Քենոնի տվյալներով՝ բյուջեում նավթի վաճառքից առաջացած եկամուտը 2000 թվականին 51 % էր, իսկ 2006 թվականին այն դարձավ 56 %, արտահանումը 1997 թվականին 77 % էր, իսկ 2006 թվականին դարձավ 89 %։ Նրա խոսքերով՝ «նավթային ասեղի» խնդիրը Չավեսի կառավարման ժամանակաշրջանում ամենալուրջ խնդիրներից մեկն էր ։ 2009 թվականին երկրի ՀՆԱ-ն կրճատվեց 3,2 %-ով, հաջորդ տարի՝ 1,5 %-ով։ 2013 թվականի սկզբին պետական պարտքը կազմում էր ՀՆԱ-ի 70 %-ը, իսկ բյուջետի դեֆիցիտը՝ 13 % ։ 2012 թվականին նավթի արտահանումը դարձավ 96 %, իսկ դրանից առաջացած եկամուտը կազմում էր ամբողջ բյուջեի գրեթե կեսը, որը Համաշխարհային բանկը գնահատեց որպես երկրի տնտեսության համար ծայրահեղ վտանգավոր սպառնալիք։ Ըստ Foreign Policy ամսագրի գնահատման՝ 2008 թվականին ամբողջ արտահանումը, բացառությամբ նավթի, «փլուզվեց» ։
Սոցիալական ծրագրերի վրա ծախսվող հավելյալ ծախսերը և բիզնեսի նկատմամբ կիրառվող խիստ միջոցառումները խորացրեցին տնտեսական անհավասարակշռությունը և այն հանգամանքների թվում էին, որոնք Չավեսի նախագահության վերջին տարիներին հանգեցրին ինֆլյացիայի աճին, աղքատության մակարդակի բարձրացմանը, առողջապահությանը և ապրանքների դեֆիցիտին բյուջեի հատկացումների նվազեցմանը     ։ Այս ամենը դեֆոլթի վտանգի և մասնավոր ընկերությունների հանդեպ ոչ ընկերական վերաբերմունքը հանգեցրին օտարերկրյա ներդրումների բացակայությանը ։ Չնայած ազգայնացման մի քանի ալիքների՝ իշխանությունները ժխտում էին մասնավոր սեկտորի հետ տեղի ունեցած բացասական փոփոխությունները ։ 2012 թվականի սեպտեմբերի կեսին տարադրամի փոխանակման պաշտոնական կուրսը մեկ դոլարի համար կազմեց 4,3 բոլիվար։ Սև շուկայում այն փոխանակում էին 11,19 բոլիվարով ։ 2013 թվականի հունվարին Heritage Foundation-ը տնտեսապես ազատ երկրների սանդղակում Վենեսուելային հատկացրեց 177 տեղից 174-րդը ։ Չավեսի կենսագիր Նիկոլաս Կոզլոֆի խոսքերով՝ Վենեսուելայի առաջնորդը «չմերժեց կապիտալիզմը, սակայն շատ բան արեց այն բանի համար, որպեսզի մարտահրավեր նետի զարգացման ավելի արմատական, նեոլիբերալ մոդելին» ։ Վերլուծաբանները կարծում են, որ Չավեսի մահը չազդեց երկրում տիրող տնտեսական իրավիճակի վրա ։
Պարենային քաղաքականություն
1980-1990-ական թվականներին բնակչության առողջության և սննդի մակարդակը ցածր էր, իսկ սննդի պահանջարկը, ընդհակառակը, բարձր ։ Չավեսը նպատակ դրեց իր առջև նվազեցնել դա՝ քաղաքացիներին ապահովելով հիմնական մթերքով և պարենային անկախության հասնել ։ Հիմնական մեթոդը, որի շնորհիվ ծրագրվում էր բոլոր տնտեսական դասերին սննդով ապահովել, դարձավ հիմնական մթերքի գների վերահսկումը, որը ներմուծվեց 2003 թվականին ։ 1998-2006 թվականներին թերսնումից մահացությունը կիսով չափ նվազեց ։ Իշխանությունները խոշոր հողատերերից բռնագրավեցին ավելի քան 2 մլն հեկտար տարածքներ և վերաբաշխեցին դրանք ։
Հանցագործության մակարդակ
1980-1990-ական թվականներին հանցագործության մակարդակը Լատինական Ամերիկայում հաստատունորեն բարձրանում էր։ Մեկ շնչին բաժին ընկնող սպանությունների թիվը Կոլումբիայում, Սալվադորում, Վենեսուելայում և Բրազիլիայում միջինից բարձր էր ։ Չավեսի՝ նախագահ դառնալուց հետո 4 տարվա ընթացքում սպանությունների մակարդակը 44-ից դարձավ 100000, որը կապվում է նաև երկրում տիրող քաղաքական լարվածության հետ ։ 2011 թվականին առևանգումների մակարդակը 1999 թվականի հետ համեմատած բարձրացավ 20 անգամ ։ Դրա պատճառը քրեական դատագործավարության բարեփոխումն էր, որի ընթացքում համաներում շնորհվեց հազարավոր «քաղաքական բանտարկյալների», որոնք որոշեցին, որ իշխանությունները չեն պաշտպանի ապահովված քաղաքացիներին և կոլումբիական խմբավորումների քրեական ակտիվությունը ։ Իրավապահների տվյալներով՝ բանտարկյալները հեշտությամբ էին զենք, թմրադեղ և ալկոհոլ ձեռք բերում ։ 2007 թվականին պետությունը դադարեց վարել հանցագործությունների վիճակագրություն ։ Ըստ տարբեր գնահատականների՝ մեկ շնչին բաժին ընկնող սպանությունների թիվն ավելացավ 3 կամ նույնիսկ 4 անգամ։ Դրանց մեծ մասը տեղի էր ունենում խիտ բնակեցված մայրաքաղաքային հետնախորշերում  ։ 2010 թվականին Կարակասում սպանությունների թիվն ամենաբարձրն էր աշխարհում    ։ Ըստ ՄԱԿ-ի Թմրամիջոցների և հանցագործության դեմ պայքարի գրասենյակի տվյալների՝ 2012 թվականին Վենեսուելայում սպանվել է 13080 մարդ ։
Վիճակագրության ազգային ինստիտուտի տվյալներով, որը տեղեկատվության արտահոսք էր, 2009 թվականին երկրում տեղի էր ունեցել 16917 առևանգում, որոնցից միայն 7%-ի դեպքում է հարուցվել քրեական գործ։ Այսպիսի հանցագործությունների 90,4 %-ը տեղի են ունեցել քաղաքային բնակավայրերում, որոնցից 80-ն արագ բնույթ էին կրում, իսկ նրանց զոհերը մեծ մասամբ միջին տարիքի տղամարդիկ էին, որոնք պատկանում էին ստորին միջին և միջին խավերին ։ 2009 թվականին թերթերում տեղեկություն հայտնվեց այն բանի մասին, որ իշխանությունները ծրագրում են հետաքննիչներին կցել Կարակասի շրջանային դիահերձարաններին, որպեսզի ոստիկանները տեղեկացնեն սպանվածների հարազատներին լուրը։ Այսպես ոստիկանները խորհուրդ էին տալիս վերջիններիս հարազատների մահվան մասին չհաղորդել ԶԼՄ-ներին, փոխարենը նրանք կարագացնեին դիակի հանձնման գործընթացը ։ 2010 թվականի սեպտեմբերին Չավեսն ընդունեց, որ իր նախագահ դառնալուց հետո հանցագործության մակարդակը Վենեսուելայում բարձրացել է ։ Նույն թվականին Միջազգային ճգնաժամային խումբը զեկույց հրապարակեց, որտեղ հաստատվում էր, որ նրա նախագահության առաջին տարիներին հանցագործությունների թվի աճը կապված էր նաև այնպիսի գործառույթների հետ, որոնց վրա վերջինս չէր կարող ազդել։ Ըստ այս կազմակերպության տվյալների՝ Չավեսը արհամարհում էր իշխանությունների վերին օղակներում տիրող կաշառակերությունը, իսկ միջազգային հանցավոր խմբավորումները, իշխանությունների հովանավորության շնորհիվ, գործունեություն էին ծավալում ոչ միայն Վենեսուելայում, այլև Կոլումբիայում, որը հանգեցրեց առևանգումների և սպանությունների թվի և թմրավաճառքի աճին։ Նախագահի կողմնակիցները պնդում էին, որ ոստիկանության շնորհիվ երկրում տիրող հանցավոր ակտիվությունը նվազել է, իսկ այն նահանգներում, որտեղ սպանությունների մակարդակը բարձր է, իշխում է ընդդիմությունը ։
Կաշառակերություն
1998 թվականի դեկտեմբերին Չավեսը նպատակ դրեց «իշխանությունների շրջանում տիրող կաշառակերությունը», սակայն դրա ծավալները նրա կառավարման ժամանակ միայն մեծացան պաշտոնակատար անձանց անպատժելիության պատճառով ։ 2004 թվականին Գերագույն դատարանը չավիստների լիակատար վերահսկողության տակ ընկավ, կառավարությունը հնարավորություն ստացավ դատավորներին հեռացնել աշխատանքից ։ Գերագույն դատարանի բախտին արժանացավ նաև Ազգային ընտրական խորհուրդը, որը կոչված էր հետևելու ընտրական գործընթացին ։ Այս մարմնի միջոցով էր նախագահը փորձում անցկացնել սահմանադրական բարեփոխումը, որը նրան հնարավորություն կտար ընտրվել անսահմանափակ քանակությամբ ։ 2007 թվականի անհաջող հանրաքվեից հետո Չավեսն այնպես փոխեց ընտրական շրջանների սահմանները, որ գյուղական շրջաններից, որտեղ նրա կուսակցությանն աջակցում էին ավելի շատ ընտրողներ, խորհրդարանի ավելի շատ անդամ էր ընտրվում։ Փոփոխությունների արդյունքում, որոնք գործում էին արդեն 2010 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների ժամանակ, երկիրը բաժանվեց 2 մասի․ 18 քիչ բնակեցված շրջան (բնակչության 48%-ը) ընտրում էր 101 պատգամավոր, իսկ 6 խիտ բնակեցված շրջան (բնակչության 52%-ը)՝ միայն 64 ։ 2012 թվականին կաշառակերության ընկալման ցուցանիշով, որը կազմել էր աջ կառավարական Transparency International կազմակերպությունը, Վենեսուելան 174 երկրից 165-րդն էր՝ այն կիսելով Բուրունդիի, Չադի և Հայիթիի հետ ։ Քաղաքացիների մեծամասնությունը կարծում էր, որ կաշառակերության պայքարի դեմ պետության կողմից ձեռք առած միջոցառումները, արդյունավետ չեն, իսկ առավել կաշառակեր են համարվում դատական, օրենսդիր և իրավապահ համակարգերը ։
Մարդու իրավունքներ
1998 թվականին Չավեսին ընտրելուց հետո ազատության մակարդակը, ըստ Freedom House ոչ կառավարական կազմակերպության, իջավ․ Վենեսուելան անվանվեց «մասնակի ազատ» ։ Մեկ տարի անց ընդունած սահմանադրությունը, ըստ Human Rights Watch-ի, «զգալիորեն ընդլայնեց մարդու իրավունքների երաշխիքները» ։ 2004 թվականին Amnesty International-ը քննադատության ենթարկեց իշխանություններին՝ 2002 թվականին պետության ղեկավարի իշխանության տապալումը հետաքննելու համար՝ հայտարարելով, որ մարդկանց մահվան հանգեցրած միջադեպերը «արդյունավետ չեն հետաքննվել և դրանց համար պատիժ չի սահմանվել», իսկ «կազմակերպիչների անպատժելիությունը փոփոխվող քաղաքական եղանակի պայմաններում մղում է մարդու իրավունքների նոր խախտումների»։ Ըստ կազմակերպության՝ 2004 թվականի ցույցերի ժամանակ, որով հանրաքվե էին պահանջում, ազգային գվարդիան և հետախուզությունը «հավանաբար ավելորդ բռնի ուժ կիրառեցին իրավիճակը վերահսկելու համար»։ Ցուցարարներից շատերն օրենքով սահմանված ժամկետում դատարանի առջև չկանգնեցին ։ 2008 թվականին HRW-ը զեկույց հրապարակեց, որտեղ Վենեսուելայի իշխանություններին մեղադրում էր քաղաքական խտրականության, դատական իշխանության անկախության վերացման, «մարդու իրավունքների պաշտպանությունը սահմանափակող միջոցառումների լայն սպեկտրի» , «դեմոկրատական ինստիտուտների թուլացման» , լրագրողների խոսքի ազատության և «Վենեսուելայում մարդու իրավունքների պահպանման գործում քաղաքացիական հասարակության հնարավորությունների կրճատման մեջ» ։ Ի պատասխան երկրից վտարվեցին զեկույցի վրա աշխատող կազմակերպության երկու աշխատակիցները ։ Ավելի քան 100 գիտնական լատինաամերիկանագետ ստորագրեցին ձախ լոբիստական Council on Hemispheric Affairs կազմակերպությանն ուղղված բաց նամակի տակ , որտեղ քննադատում էին վերջինիս ոչ ճշգրիտ տեղեկության, չափազանցության, համատեքստից դուրս բերելու, անտրամաբանական փաստարկման և որպես աղբյուրներ ընդդիմադիր թերթերին հղելու համար ։
2010 թվականին քաղաքական ուղղվածություն ունեցող մի շարք ձերբակալություններից հետո Amnesty International-ը մեղադրեց կառավարությանը ընդդիմախոսներին հետապնդելու մեջ ։ Նույն թվականին լույս տեսավ Ամերիկյան պետությունների կազմակերպության զեկույցը, որտեղ մտահոգություն էին հայտնում խոսքի ազատության, մարդու իրավունքների ոտնահարման, ավտորիտարիզմի ժողովրդավարության սպառնալիքի, իշխանության բաժանման սկզբունքի աստիճանական վերացման, Վենեսուելայի տնտեսական ենթակառուցվածքի վիճակի և դաշնային դատավորներին նշանակելու նախագահի լիազորությունների վերաբերյալ։ Կազմակերպության դիտորդներին արգելեցին երկիր մտնել ։ Չավեսը քննադատեց հնչած մեղադրանքները՝ հայտարարելով, որ զեկույցի հեղինակները նույնիսկ չեն այցելել Վենեսուելա։ Տեղի պաշտոնակատար անձանցից մեկի խոսքերով զեկույցում տվյալները խեղաթյուրված են և համատեքստից դուրս բերված ։ 2014 թվականի նոյեմբերին Վենեսուելան պատասխանեց ՄԱԿ-ի կոմիտեի՝ 2002-2014 թվականներին տեղի ունեցած կտտանքների վերաբերյալ հարցերին ։ Ըստ կոմիտեի անդամներից մեկի՝ «վերջին տաս տարիներին մարդու իրավունքների ոտնահարման համար դատապարտվել է 12 քաղծառայող, այն դեպքում, երբ ստացվել է 5000 բողոք» ։
2011 թվականին Freedom House-ի կազմած մամուլի ազատության ցուցանիշում Վենեսուելան ոչ ազատ անվանվեց ։ Ըստ կազմակերպության՝ 2010 թվականին շարունակվեց ԶԼՄ-ների ազատության սահմանափակումները ։ 2009 թվականին «Լրագրողներ առանց սահմանների» կազմակերպության ցուցանիշում երկիրն ստացավ տարածաշրջանում վատթարագույն բնութագրերից մեկը ։
Մեղադրանքներ հրեատեցության մեջ
Չավեսի հրեատեցությունը և Վենեսուելայի ու Իրանի սերտ հարաբերությունները նրան բնութագրում էին որպես հրեատյաց։ Իր ամանորյա ելույթներից մեկում նա հրեաներին մեղադրեց Քրիստոսի սպանության, անձնական հարստության, ամբողջ աշխարհում տիրող անարդարության և անանկացումների մեջ։ Չավեսը Գազայի հատվածում ընթացող պատերազմն անվանում էր «Պաղեստինի ժողովրդի դեմ ուղղված հոլոքոստ» և 2009 թվականի հունվարին երկրից վտարեց Իսրայելի դեսպանին ։ Ավելի վաղ հրեկաան դպրոցներում և հասարակական կենտրոններում խուզարկություն էին կատարում ծուղակի նախապատրաստման և զենքի պահպանման կասկածանքով ։ 2004 թվականի օգոստոսին նա «քաղաքացիներին նախազգուշացրեց հրեաների միտումների մասին՝ տապալելու իր հաղթանակը հանաքվեում»։ Ներքին գործերի նախարարության ընդունարանում հակահրեական թռուցիկներ էին դրված ։ 2009 թվականի հունվարին վանդալները հարձակվեցին Կարակասի սինագոգի վրա ։ Երկրի նախագահը դեպքի պատասխանատվությունը բարդեց «խմբիշխանության» վրա ։
Միջազգային հարաբերություններ
Թեև չավիզմը Հարավային Ամերիկան փոխելու փորձով ազդեցություն է ունեցել մայրցամաքի այլ շարժումների վրա, նրա մասշտաբները չափազանցվեցին երկրի իշխանությունների կողմից, իսկ չավիզմն ինքնին անկայուն բնույթ ուներ ։ Չավեսի ղեկավարման ժամանակաշրջանում Վենեսուելան արտաքին քաղաքականությունը կենտրոնացրել էր «նավթային դիվանագիտության» միջոցով լատինաամերիկյան տնտեսական ինտեգրման վրա․ 2004 թվականի օգոստոսին Վենեսուելան և Կուբան դարձան Մեր Ամերիկայի ժողովուրդների համար բոլիվարական դաշինքի առաջին անդամները, 2005 թվականի հունիսին Վենեսուելան հիմնեց Պետրոկարիբե միջազգային կազմակերպությունը, որն իր անդամներին շահավետ պայմաններով ապառիկ նավթ էր տրամադրում , որը երկիրն ավելի կախյալ սարքեց նավթից և երկարաժամկետ հեռանկարում՝ ավելի խոցելի ։ 2008 թվականի մայիսին Վենեսուելան մտավ նոր հիմնադրված Հարավամերիկյան ազգերի միության մեջ , 2011 թվականին Կարակասում տեղի ունեցավ Լատինական Ամերիկայի և Կարիբյան ավազանի երկրների միության առաջին գագաթնաժողովը , որտեղ նախագահում էր Չավեսը ։ Նա հարաբերություններ էր հարթում ավտորիտար վարչակարգերի և արմատական շարժումների հետ, որոնք հակաարևմտամետ էին համարվում ․ սերտ հարաբերություններ հաստատվեցին Կուբայի և Իրանի հետ , հարաբերությունները զարգացան Բելառուսի և Ռուսաստանի հետ, որի հետ մի քանի միլիարդ դոլար արժողությամբ զենքի պայմանագրեր կնքվեցին ։ Չնայած նրան, որ Վենեսուելան ԱՄՆ նավթի գլխավոր արտահանողներից մեկն էր, Չավեսը բազմիցս քննադատում էր «կայսրությունը» ։ 2006 թվականին ՄԱԿ-ի առջև ունեցած ելույթում նա ԱՄՆ նախագահ Ջորջ Բուշին «սատանա» անվանեց, իսկ նրա հետնորդ Օբամային ավելի ուշ «ծաղրածու» անվանեց ։
Հարաբերությունները Կոլումբիայի հեղափոխական զինված ուժերի հետ
Ռազմավարական հետազոտությունների միջազգային ինստիտուտի տվյալներով՝ «Չավեսի կառավարությունը ֆինանասավորում էր Կոլումբիայի հեղափոխական զինված ուժերի ներկայացուցչությանը Կարակասում և նրան հատուկ ծառայությունների մուտքի հնարավորություն տվեց», իսկ 2002 թվականի հեղափոխության ժամանակ այս կազմակերպությունը «[ի պատասխան վենեսուելական հատուկ ծառայությունների խնդրանքին] համաձայնվեց ուսումնական դասընթաց անցկացնել քաղաքային ահաբեկչության, մասնավորապես՝ պատվերով սպանությունների և պայթեցման գործի վերաբերյալ»։ Ինստիտուտը կոլումբիական խմբավորման կողմից կատարված քաղաքական սպանությունների համար ապացույցներ չգտավ։ Պաշտոնական անձինք ժխտում էին կազմակերպության հետ հարաբերությունները և հայտարարում, որ զեկույցում «կոպիտ սխալներ» են թույլ տրված ։ 2007 թվականին Կոլումբիայի իշխանությունները ռեյդ անցկացրին ապստամբների առաջնորդներից մեկի՝ Ռաուլ Ռեյեսի վերացման նպատակով։ Գործողության ժամանակ խմբավորման փաստաթղթերով դյուրակիր համակարգիչներ հայտնաբերվեցին։ Պաշտոնական տվյալների համաձայն՝ այնտեղ տեղեկություն կար Վենեսուելայի իշխանությունների կողմից 300 մլն դոլար վճարի, նրանց և Կոլումբիայի հեղափոխական զինված ուժերի հետ «բազմամյա քաղաքական և ֆինանսական կապերի», «մարտիկների և Էկվադորի պաշտոնական անձանց բարձր մակարդակով կայացած հանդիպումների», ինչպես նաև 50 կգ ուրանի գնման և վաճառքի մասին ։ 2015 թվականին Չավեսի նախկին թիկնապահը հայտարարեց, որ 2007 թվականին իր գործատուն անձամբ է հանդիպել խմբավորման ղեկավարության հետ Վենեսուելայի գյուղական շրջաններից մեկում և ստեղծել մարտիկների կողմից թմրադեղերի մատակարարման համակարգ՝ թմրադեղերը երկիր էին բերում անասունների ստամոքսում և փոխանակում փողի և զենքի հետ։ Թիկնապահի խոսքերով՝ նրանց օգնություն էր ցուցաբերվում Չավեսի թշնամու՝ Կոլումբիայի նախագահ Ալվարո Ուրիբեի իշխանությունը թուլացնելու նպատակով ։
Անձնական կյանք
Բարինասում ծառայելու տարիներին Չավեսն ամուսնացավ Նանսի Կոլմենարեսի հետ, որը սերում էր աշխատավորական դասից։ 1978 թվականի սեպտեմբերին ծնվեց նրանց դուստրը՝ Ռոսա Վիրխինիան, 1980 թվականի մարտին՝ Մարիա Գաբրիելան, 1983 թվականի հոկտեմբերին՝ որդին՝ Ուգո Ռաֆայելը։ Զույգի ամուսնությունը տևեց 18 տարի։ 1984 թվականին, երբ Ուգոն դեռ ամուսնացած էր, հանդիպեց իր պատմության ուսուցչուհուն՝ Էրմա Մարքսմանին, որը նոր էր ամուսնալուծվել և ում հետ նա 9 տարի սիրավեպ ունեցավ։ Բանտից դուրս գալուց հետո՝ երկրում քարոզչական արշավների ժամանակ, Չավեսը սիրավեպ ունեցավ իրեն սատարող մի քանի կանանց հետ և ծանոթացավ լրագրող Մարիսաբել Ռոդրիգեսի հետ։ 1997 թվականին զույգն ամուսնացավ և շուտով ծնվեց նրանց դուստրը՝ Ռոսինեսը։ 2000 թվականի հունիսին (այլ տվյալներով՝ 2002 թվականի սկզբին) նրանք սկսեցին առանձին ապրել, իսկ 2004 թվականի հունվարին ամուսնալուծվեցին։ Նրան մեղադրում էին երկու ամուսնությունների ընթացքում դավաճանությունների մեջ, սակայն դա ապացուցված չէր և նախագահի շրջապատի կողմից հերքվում էր։ Չավեսի նախկին աշխատակիցներից մեկի խոսքերով՝ նա իր սիրուհիներին նվերներ էր տալիս և արտամուսնական երեխաներ ուներ ։ 2014 թվականին նրան հաջորդող Մադուրոն խոստովանեց նախկին նախագահի 2 արտամուսնական դուստրերի գոյության մասին ։
Չավեսը սիրում էր ընթերցել, դիտել փաստագրական և գեղարվեստական ֆիլմեր՝ նախընտրելով Քլինթ Իսթվուդի մասնակցությամբ ֆիլմերին և «Գլադիատոր» ֆիլմը, որը Չավեսը դիտել է 3 անգամ։ Նրա հոբիներից մեկն էր նաև անգլերեն ուսումնասիրելը։ 2008 թվականին Վենեսուելայի միասնական սոցիալիստական կուսակցությունը թողարկեց «Musica Para la Batalla» («Երաժշտություն մարտի համար») ալբոմը, որտեղ Չավեսն անձամբ կատարեց իր ապուպապի՝ «Մայսանտե»-ի մասին երգ ։ 2010 թվականի ապրիլին Չավեսը «Խիզախ Չավես» անվամբ գրանցվեց Թվիթերում, որին առաջին իսկ օրերից գրանցվեց ավելի քան 25000 մարդ ։ 2013 թվականի հունվարի 21-ի դրությամբ՝ նրանց թիվը կազմում էր գրեթե 4 մլն ։ Թվիթերի հաշիվը վարելուն օգնում էր 200 անձից բաղկացած թիմը ։
Չավեսը կաթոլիկ էր և մի ժամանակ երազում էր քահանա դառնալ։ Իր սոցիալիստական ուղու արմատները նա տեսնում էր Հիսուս Քրիստոսի ուսմունքի մեջ, որին անվանում էր «իսկական կոմունիստ, հակաիմպերիալիստ և խմբիշխանության թշնամի» ։ Վենեսուելայի նախագահը միշտ հակամարտում էր հոգևորականության հետ և եպիսկոպոսներին կոչ էր անում ընթերցել Մարքս, Լենին և Աստվածաշունչ ։ Տեղի կրոնական առաջնորդներից մեկին, որը դեմ էր հանդես եկել 2007 թվականի սահմանադրական փոփոխություններին, Չավեսը «դժոխքին դատապարտված» անվանեց ։
Նախագահության առաջին տարիներին Չավեսին բուժող բժիշկը կարծում էր, որ նա տառապում է բիպոլյար աֆեկտիվ խանգարմամբ։ 2010 թվականին նրա կուսակցական տեղակալ Ալբերտո Մյուլլեր Ռոխասը հարցազրույցում հայտարարեց, որ Չավեսը «հակված է ցիկլոթիմիայի՝ տրամադրության փոփոխությունների՝ բերկրանքից ձանձրույթ»։ Այլ վարկածով՝ այսպիսի վարքագծով նա փորձում էր հարձակվել ընդդիմախոսների վրա և բաժանել հասարակությունը ։
Հիվանդություն և մահ
2011 թվականի հունիսին Չավեսը, գտնվելով Հավանայում, դիմեց ազգաբնակչությանը և հաղորդեց, որ վիրահատություն է տարել ներկոնքային թարախակույտի և չարորակ ուռուցքի հեռացման հետ կապված ։ Փոխնախագահ Էլիաս Խաուան հայտարարեց, որ պետության ղեկավարը շարունակում է ամբողջությամբ կատարել իր պարտականությունները և կարիք չկա նրան փոխարինել արտասահմանում գտնվելու համար ։ Հուլիսի 3-ին պաշտոնական անձինք հերքեցին քաղցկեղի ամբողջական հեռացման մասին տեղեկությունը և հայտնեցին, որ նախագահը դեռ պետք է երկար ապաքինվի ։ Հուլիսի 28-ին՝ իր 57-ամյակին, Չավեսը ելույթ ունեցավ, որտեղ խոստովանեց, որ առողջական խնդիրները նրան ստիպել են արմատապես փոխել իր հայացքները՝ դրանք դարձնելով «ավելի զանազան․․․ կշռադատված և բազմակողմ» և կոչ արեց միջին դասին և մասնավոր հատվածին ավելի ակտիվ մասնակցել բոլիվարական հեղափոխությանը․ ըստ նրա՝ այն կենսականորեն կարևոր է ։ 2012 թվականի հուլիսի 9-ին Չավեսը հայտարարեց, որ լիովին ապաքինվել է, սակայն նույն թվականի նոյեմբերին հաղորդեց Կուբայում քաղցկեղի դեմ բուժումը շարունակելու անհրաժեշտության մասին ։
2012 թվականի դեկտեմբերի 8-ին Վենեսուելայի նախագահը հայտնեց քաղցկեղային բջիջների հեռացման համար սպասվող վիրահատության մասին, որը տեղի ունեցավ 3 օր անց ։ Վիրահատական միջամտությունից հետո նա շնչառական վարակ տարավ, սակայն բժիշկները հաջողությամբ պայքարեցին դրա դեմ ։ Դեկտեմբերի 20-ին փոխնախագահ Նիկոլաս Մադուրոն հայտարարեց հետվիրահատական բարդությունների մասին ։ 2013 թվականի հունվարի 3-ին տեղեկություն հայտնվեց, որ Չավեսը թոքային ծանր վարակ է տարել, որը, չնայած ձեռք առնված միջոցառումներին, առաջացրել է շնչառական անբավարարություն ։ Ավելի ուշ հայտնեցին, որ հիվանդի օրգանիզմը կարողացել է հաղթահարել այն ։ Փետրվարի 18-ին՝ Կուբայում բուժվելուց երկու ամիս անց, նա վերադարձավ հայրենիք ։ Մարտի 1-ին Մադուրոն հայտարարեց, որ պետության ղեկավարը քիմիաթերապիայի կուրս է անցնում ։ Մարտի 4-ին երկրի իշխանությունները հայտնեցին, որ նրա մոտ սկսվել է սուր շնչառական վարակ ։
2013 թվականի մարտի 5-ին փոխնախագահ Մադուրոն հայտարարեց, որ «ծանր հիվանդության դեմ 2 տարի պայքարելուց հետո» Չավեսը վախճանվել է ։ Նախագահական գվարդիայի հրամանատար գեներալ Խոսե Օրնելյայի խոսքերով՝ մահվան պատճառը սրտամկանի տարածուն ինֆարկտն էր։ Կյանքի վերջին ամիսներին նախագահը չէր կարողանում խոսել, սակայն մահվանից առաջ գեներալին ասել է․ «Ես չեմ ցանկանում մահանալ։ Խնդրում եմ, թույլ մի՛ տվեք, որ մահանամ» ։ Պաշտպանության նախարար Ալֆրեդո Մոլերոն հայտարարեց, որ ԱՄՆ իշխանությունները թունավորել են հանգուցյալին կամ նրան վարակել են քաղցկեղածին վարակով, որը պետդեպարտամենտի պաշտոնական ներկայացուցիչը «անհեթեթություն» անվանեց ։
Հիշատակ
2005-2006 թվականներին Չավեսը, ըստ Թայմ ամսագրի, մտնում էր աշխարհի ամենաազդեցիկ 100 մարդկանց ցուցակի մեջ, որտեղ նկատեցին վենեսուելացի առաջնորդի հակագլոբալիզմը և նրա կողմից Լատինական Ամերիկայում տարածվող հակաամերիկյան տրամադրությունները ։ 2013 թվականին նրան հետմահու Բոլիվարի անվան ազգային մրցանակ շնորհվեց՝ լրագրության բնագավառում ։
2009 թվականին Չավեսի պատվին Լիբանանի Բենգազի քաղաքում ֆուտբոլային մարզադաշտ անվանվեց, որը 2011 թվականին վերանվանվեց «Փետրվարյան նահատակներ» ։ 2013 թվականին նրա անունով կոչվեց Սանկտ Պետերբուրգի Լատինաամերիկյան մշակութային կենտրոնը ։ Նույն թվականին Մոսկվայում հայտնվեց Չավեսի փողոց , 2014 թվականին Մինսկում նրա անունով զբոսայգի բացվեց ։
Վենեսուելայի նախկին նախագահի կերպարը պատկերվել է Օլիվեր Սթոունի «Սահմանից հարավ» և «Իմ ընկեր Ուգոն» ֆիլմերում։
Մոն ան Լաննուա
Մոն ան Լաննուա (Mons-en-Laonnois), կոմունա Ֆրանսիայում՝ Պիկարդիա մարզում՝ Էնա գավառում։ Մտնում է Լան-1 կանտոնայի կազմի մեջ։ Կոմունայի շրջանը՝ Լան։
INSEE կոդը՝ 02497.
Բնակչություն
2010 թվականին բնակչությունը կազմել է 1149 մարդ։
Տնտեսություն
2010 թվականի տվյալներով 725 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 534-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 191-ը անգործունակ (Ակտիվության ցուցանիշը —73,7 %, 1999 թվականին եղել է՝ 72,0 %)։ 534 աշխատունակ բնակիչներից 477-ը աշխատում էին (245 տղամարդ և 232 կին), անաշխատանք էին 57-ը (34 տղամարդ և 23 կին)։ 191 անգործունակ մարդկանցից 64-ը ուսաանողներ են և աշակերտներ, 77-ը թոշակառու, մնացած 50-ը անգործունակ են ուրիշ պատճառով.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կոմունաներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Աբուն
Աբուն, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Մոկսի գավառակում, Մոկս գյուղաքաղաքից 14 կմ հարավ-արևմուտք՝ Տիգրիսի աջ ափում, սարահարթի վրա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Զագոնցի
2001 թվականի տվյալներով Զագոնցի գյուղում բնակվում էր 790 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 4774 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 165,48 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Դերաժնյայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1493 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
ՖԻՖԱ Աշխարհի առաջնություն 2014 (Ընտրական փուլ, ՈՒԵՖԱ) A խումբ
Հղումներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլ
Բժշկարան (414, Ամիրդովլաթ Ամասիացի)
Բժշկարան (414), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 414 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1626 թվականին Կարապետ գրիչի կողմից, Մարզուանում։ Ստացողը եղել է Բունիաթ բժիշկը։ Գրված է մագաղաթի վրա, որը ունի 26X20 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 430 թերթից։ Գրված է երկսուն նոտրգրով։ Պահպանակը ունի 430 էջ, գրված է՝ մագաղաթի վրա։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ, աստառը՝ շագաակագույ կտավ։ Հիշատակարաններ՝ 219ա, 221ա, 427ա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Սուրեն Ամարյան
Սուրեն Անդրանիկի Ամարյան, մետաղաձուլման բնագավառի գիտնական։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1999): Ռուբեն Ամարյանի եղբայրը։
Կենսագրություն
Սուրեն Ամարյանը ծնվել է 1953 թվականի մարտի 18-ին, Մոսկվայում (Ռուսաստան)։ 1975 թվականին ավարտել է Մոսկվայի պողպատի և ձուլվածքների ինստիտուտը։ 1979-1986 թվականներին եղել է Մոսկվայի թանկարժեք երկրորդական մետաղների գործարանի կենտրոնի գիտահետազոտական լաբորատորիայի վարիչ, 1986-2000 թվականներին՝ Մոսկվայի պողպատի և ձուլվածքների ինստիտուտի բարձրդիսպերսիոն նյութերի բաժանմունքի վարիչ։ 1999 թվականին պաշտպանել է ատենախոսություն «Գիտության հիմունքները և մատրիցային ջրածնի տեխնոլոգիայի մշակումը ` աղի և օքսիդ-աղի համակարգերից խիստ ցրված փոշոտ նյութեր պատրաստելու համար», արժանացել է տեխնիկական գիտությունների դոկտորի կոչման։ 2000 թվականից եղել է ցենտրտելեկոմ ընկերության գլխավոր տնօրենի տեղակալ ։
Աշխատանքները վերաբերում են ռադիոէլեկտրոնիկային, էլեկտրատեխնիկայի արդյունաբերության և կապի միջոցների համար նոր նյութերի ստացմանը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Ռաիսա Օ'Ֆարիլ
Ռաիսա Օ'Ֆարիլ Բոլանոս (Raisa O’Farrill Bolaños, ), կուբացի վոլեյբոլիստուհի, կապողակցող, Օլիմպիական խաղերի կրկնակի  չեմպիոն (1992, 1996), աշխարհի չեմպիոն 1994 ։
Կենսագրություն
Ռաիսա Օ'Ֆարիլը ծնվել է 1972 թվականի ապրիլի 17-ին ։ Նա վոլեյբոլով սկսել է զբաղվել 9 տարեկանում, հայրենի քաղաքում՝ մարզիչ Ալֆրեդո Պերես Կամաչոյի ղեկավարությամբ։ Նա մասնակցել է պատանեկան տարբեր մրցումների, իսկ 1988 թվականին ընդունվել է «Վիլլա Կլարա» թիմ, որի կազմում հանդես է եկել իր ողջ մարզական կարիերայի ընթացքում։ Կուբայի ազգային հավաքականի պաշտոնական մրցումներում Ռաիսա Օ'Ֆարիլն իր դեբյուտը նշել 1992 թվականին՝ անմիջապես Օլիմպիական խաղերում, որտեղ նա նվաճել է իր առաջին ոսկիե մեդալը։ Հետագայում վոլեյբոլիստուհին ընդհատումներով 8 տարի խաղացել է ազգային հավաքականում և նվաճել 11 կարևոր մեդալ, այդ թվում՝ երկու օլիմպիական մեդալ (1992 և 1996 թվականներին) և մեկը՝ 1994 թվականի աշխարհի առաջնությունում հաղթելու համար։
2000 թվականին երեք տարվա դադարից հետո Ռաիսա Օ' Ֆարիլը կրկին ընդգրկվել է իր ազգային հավաքականի կազմում և նրա հետ նվաճել Գրան պրիի ոսկե մեդալներ, սակայն օլիմպիական հայտացուցակում չհայտնվելուց հետո ավարտել է խաղային կարիերան։
Կյանքի վերջին տարիներին բնակվել է Հավանայում և աշխատել որպես մանկական մարզիչ։
Ռաիսա Օ'Ֆարիլ Բոլանոսը մահացել է 2023 թվականի մայիսի 30-ին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վոլեյբոլիստներ
Քերոլ շրջան (Այովա)
Քերոլ շրջան (Carroll County), ԱՄՆ Այովա նահանգի 99 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.474 կմ² է, բնակչությունը՝ 20.816 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Քարոլ բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1851 թ.։
Ելդյակ (գյուղ, Դյուտյուլինսկի շրջան)
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 45 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Դյուտյուլինսկի շրջանի բնակավայրեր
Ներանիս
Ներանիս, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Հեքյարիի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կոլորատուրա
Կոլորատուրա (coloratura-բառացի՝ զարդարանք), վոկալ երաժշտության տեխնիկապես հագեցված, վիրտուոզային, «զարդարուն» հատվածները։ 17-րդ դարից (սկզբնապես իտալական օպերայում) ստացել է մասնավոր նշանակություն՝ որպես արիայի բաղկացուցիչ մաս։ Կոլորատուրայի կիրառման կապակցությամբ ձևավորվել է այլազան մեղեդիական «զարդարանքներ» ազատ ու թեթև կատարող կոլորատուրային ձայնի (մասնավորապես՝ կոլորատուրային սոպրանոյի) հասկացությունը։
Կատեգորիա:Երաժշտական եզրույթներ Կատեգորիա:Երաժշտական նոտագրում Կատեգորիա:Իտալերեն օպերային տերմիններ
Նիկողայոս Հովհաննիսյան
Կենսագրություն
Ծնվել է 1877 թվականին Ղազախ-Շամշադինի գավառի Ղազախ գյուղում, թաթլվեցու ընտանիքում։ 1890-ականներին ավարտել է Մոսկվայի դրամատիկական դասընթացները։ Առաջին նշանակալից դերը Ուրիել Ակոստան էր (Կ. Գուցկովի «Ուրիել Ակոստա», 1900, Բաքու)։ Թիֆլիսում խաղացել է Համլետ (Շեքսպիրի «Համլետ», 1901), Քին (Ա. Դյումայի «Քին»), Ֆրանց (Շիլլերի «Ավազակները»), Օթելլո (Շեքսպիրի «Օթելլո»), Կորադո (Ջիակոմետտիի «Ոճրագործի ընտանիքը»), Ներսեհ (Մուրացանի «Ռուզան») և այլն։
Այնուհետև հեռացել է պրոֆեսիոնալ դերասանական խմբերից և հիմնականում աշխատել է թատերասերների հետ՝ Երևանում, Ալեքսանդրապոլում, Կարսում, Ախալցխայում, Բաթումում, Բաքվում։ 1905-1906 թվականներին ղեկավարել է Ալեքսանդրապոլի դրամատիկ նոր խումբը։ 1906 թվականին գրել է «Լիզա» կատակերգությունը (բեմադրվել է Ախալցխայում)։
Բարեկամական ջերմ կապերի մեջ է եղել իր հայրենակից ճանաչված դերասանների՝ Սաթենիկ Ադամյանի, Մկրտիչ Մելիք-Ավագյանի, համագյուղացի ճանաչված գիտնական, պրոֆեսոր Ալեքսանդր Հակոբյանի հետ։ 1911 թվականին թողել է բեմը։
Մահացել է 1919 թվականին Բաքվում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ Կատեգորիա:Հայ դրամատուրգներ Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ
Ժուարա
Ժուարա (Juara), համայնք Բրազիլիայի Կենտրոնաարևմտյան տարածաշրջանում՝ Մատու Գրոսու նահանգի կազմում  ։ Գտնվում է Մատու Գրոսու նահանգի հյուսիսային մարզում։ Մտնում է Արինուսի գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 36 168 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 21 387,334 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում է՝ 1,7 մարդ/կմ2։
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1981 թվականի հուլիսի 14-ին։
Հայկազյան ազգային վարժարան (Հալեպ)
Հայկազյան ազգային վարժարան, հայկական կրթական հաստատություն Հալեպում (Սիրիա)։
Պատմություն
Հիմնվել է 1850-ական թվականներին, Հալեպի Սրբոց Քառասնից Մանկանց եկեղեցու բակում։ 1876 թվականից կոչվել է Ներսեսյան, 1919 թվականից՝ Հայկազյան։
Ներկա
Պահվում է աշակերտների կրթավարձով, Գալուստ Կյուլպենկյան հիմնարկության և բարեգործական այլ կազմակերպությունների հատկացումներով։ Տարեկան ունենում է 80-100 շրջանավարտ։ Սերտ կապերի մեջ է Հայաստանի հետ, որտեղից ստանում է դասագրքեր, ձեռնարկներ, պարբերականներ և այլ գրականություն։
Տարտոն
Տարտոն (Tartonne, Tartona), համայնք Ֆրանսիայում, որը գտնվում է Պրովանս Ալպեր Լազուր ափ մարզի Վերին Ալպերի Պրովանսի գավառում։ Մտնում է Դին լե Բեն կանտոնի կազմի մեջ։ Կոմունայի շրջանը՝ Բարրեմ։
Հայկազյան ազգային վարժարան (Հալեպ)
Ներկա
Աշակերտների ընդհանուր թվաքանակը (արական, իգական և մանկապարտեզ) 1999 թվականին եղել է 1060։
Տարտոն
Համայնքի INSEE կոդ՝ 04214։
Հայկազյան ազգային վարժարան (Հալեպ)
Ներկա
Կատեգորիա:Նոր շրջանի հայկական դպրոցներ Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ Կատեգորիա:Սիրիայի հայկական դպրոցներ
Ղրիմի լեռներում
«Ղրիմի լեռներում» (В Крымских горах), ռուս գեղանկարիչ Ֆեոդոր Վասիլևի (1850-1873) վրձնին պատկանող նկար, որը ստեղծվել է 1873 թվականին։ Ստեղծագործությունն այժմ պահպանվում և ցուցադրվում է Մոսկվայի Տրետյակովյան պատկերասրահում։ Կտավի չափերը կազմում են՝ 116×90 սմ ։
Տարտոն
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 140 մարդ։
Ղրիմի լեռներում
Նկարագիր
Նախքան կտավը վրձնելը, Ֆեոդոր Վասիլևը նպատակադրվել էր, որ այն ունենա հորիզոնական տեսք, սակայն հետո մտափոխվեց։ Ուղղահայաց տեսքով ստեղծվեց նկարը լոկ այն բանի համար, որպեսզի առավել արտահայտիչ կտավին հանձնի լեռների բարձրությունը, որոնք պատված են ամպերով։ Լրացուցիչ բարձրության տպավորություն են հաղորդում լեռան լանջին աճած սոճիները, ինչպես նաև ճանապարհի վերևի մասում գտնվող զառիթափը, որի տակով անցնում է թաթարական սայլը՝ լծված ցլերով ։
Տարտոն
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 94 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 60-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 34-ը անգործ (ակտիվության ցուցանիշը 63,8 %, 1999 թվականին եղել է՝ 71,8 %)։ 60 աշխատունակ բնակիչներից 55-ը աշխատում էին (36 տղամարդ և 19 կին), անաշխատանք էին 5-ը (3 տղամարդ և 2 կին)։ 34 անգործ մարդկանցից 12-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 12-ը թոշակառու, 10-ը չէին աշխատում այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Ղրիմի լեռներում
Պատմություն
Այդ ժամանակ նկարը հեղինակից գնել է Սերգեյ Տրետյակովը։ Վերջինիս մահվանից հետո, 1892 թվականին, նկարների անձնական հավաքածուն անցնում է եղբորը՝ Պավել Տրետյակովին։
Արդյունքում նկարը հայտնվեց Մոսկվայի Տրետյակովյան պատկերասրահում ։
Գնահատումներ
Նկարիչ Իվան Կրամսկոյը «Ղրիմի լեռներում» ստեղծագործության մասին 1873 թվականի մարտի 28-ին Վասիլևին գրված նամակում գրում է.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1873 նկարներ Կատեգորիա:Ֆեոդոր Վասիլևի նկարներ Կատեգորիա:Տրետյակովյան պատկերասրահի նկարներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի արվեստ Կատեգորիա:Բնանկարներ
Աբուդջա
Աբուդջա, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Կամախի գավառակում։
XX դարասկզբին ուներ 13 տուն հայ բնակիչ։ Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում էր անասնապահությամբ և երկրագործությամբ։ Գյուղը թուրքերի ձեռքով ամայացել է առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Երկու կապիտան (ֆիլմ, 1955)
«Երկու կապիտան» («Два капитана»), 1955 թվականի խորհրդային գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Վլադիմիր Վենգերովը Վենիամին Կավերինի համանուն վեպի հիման վրա     ։ Էկրան է բարձրացել 1956 թվականի մարտի 28-ին։
Սյուժե
Սանյա Գրիգորևը գետից հանում է խեղդված փոստատարի պայուսակը։ Նամակները թրջվել էին, և ծրարների հասցեները հնարավոր չէ հասկանալ, այդ պատճառով նամակները դարձել են ֆիլմի գլխավոր հերոսի համար ընթերցանության հետաքրքիր նյութ։ Դրանցից մեկը, որը գրել էր ոմն նավաստի, այնքան է տպավորվում տղայի մեջ, որ նա անգիր հիշում է այն։ Երազելով դառնալ ճանապարհորդ՝ Սանյան փախչում է տնից, պատրաստվում է գնալ հեռավոր երկրներ, բայց մնում է Պետրոգրադում և դառնում է անապաստան։
Պետրոգրադի փողոցներում Սանյային գտնում և դպրոց-կոմունայում է տեղավորում ուսուցիչ Իվան Պավլովիչ Կորաբլյովը։ Դպրոցի վարիչը Նիկոլայ Անտոնովիչ Տատարինովն է։ Սանյան ընկերանում է Կատյա Տատարինովայի՝ զոհված կապիտան Իվան Լվովիչ Տատարինովի դստեր հետ, որը դպրոցի վարիչի զարմուհին է։ Սանյան պարզում է, որ փոստատարի պայուսակում ինքը գտել էր հենց Իվան Լվովիչի նամակը։ Նա նաև պարզում է, որ հենց Նիկոլայ Անտոնովիչն է որոշիչ դեր խաղացել կապիտան Տատարինովի արշավախմբի անդամների զոհվելու հարցում։ Իմանալով այս մասին՝ Մարիա Վասիլևնան՝ Իվան Լվովիչի այրին և Նիկոլայ Անտոնովիչի կինը, թույն է խմում։ Նիկոլայ Անտոնովիչը Սանյային մեղադրում է զրպարտության և  Մարիա Վասիլևնայի մահվան մեջ։ Սանյան որոշում է գտնել կապիտան Տատարինովի արշավախումբը և ապացուցել ճշմարտությունը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:1955 ֆիլմեր Կատեգորիա:«Լենֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:Խորհրդային արկածային ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Վլադիմիր Վենգերովի ֆիլմեր
Ժողովածու (1843)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Զակուբանկա (գյուղ, Ռոմնիի շրջան)
Զակուբանկա (Закубанка), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Ռոմնիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Զակուբանկա գյուղում բնակվում էր 17 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Ռոմնիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Հռչակագիր
Հռչակագիր, դեկլարացիա (declariato, declaration – ծանուցում, հայտարարություն), հիմնական սկզբունքների հռչակում կառավարական, կուսակցական, միջազգային, միջպետական կազմակերպությունների անունից պաշտոնական հայտարարություն որևէ կարևոր խնդրի որևէ կարգի բանակցությունների քաղաքական հիմնական սկզբունքների վերաբերյալ։ Նաև այդ հայտարարության պաշտոնական ձևակերպումը ներկայացնող փաստաթուղթը։
Կատեգորիա:Միջազգային իրավունք
Զգար (գյուղ, Դերաժնյայի շրջան)
Զգար (Згар), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Դերաժնյայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Զգար գյուղում բնակվում էր 62 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,937 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 66,17 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Դերաժնյայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1583 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Նիժնիե Լուգի
Նիժնիե Լուգի (Нижние Луги), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Դեմիդովսկի շրջանի կազմում։
(4187) Շուլնազերիա
(4187) Շուլնազերիա (Shulnazaria), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1978 թվականի ապրիլի 11-ին Նիկոլայ Չեռնիխի կողմից Նաուչնիում ։
Նիժնիե Լուգի
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Դեմիդովսկի շրջանի բնակավայրեր
(4187) Շուլնազերիա
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,045218 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,6939 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,3965 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1941 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,185471 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 1,27° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1978 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Նիկոլայ Չեռնիխի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Գուդպասչերի համախտանիշ
Գուդպասչերի համախտանիշ
Հիվանդությունը բնութագրվում է թոքերի հեմոսիդերոզի և գլոմերուլոնեֆրիտի զուգակցմամբ։ Հիվանդության հոմանիշներն են ինտերստիցիալ հեմոռագիկ թոքաբորբ նեֆրիտի հետ զուգակցված, հեմոռագիկ թոք-երիկամային համախտանիշ, թոքային արյունահոսություն գլոմերուլոնեֆրիտի հետ զուգակցված։ Առավել տարածված է 18-35 տարեկան տղամարդկանց մոտ։
Պաթոգենեզ
Գուդպասչերի համախտանիշի (ԳՀ) պաթոգենեզի հիմքում ընկած է հյուսվածքային ցիտոտոքսիկ ռեակցիա։ Վարակային կամ տոքսիկոալերգիկ գործոնների ազդեցության հետևանքով իմունաբանական ռեակցիան սկզբում զարգանում է թոքերում։ Թոքային հյուսվածքը հակածնային ընդունակություն է ստանում։ Սինթեզվող հակամարմինները, որոնք պատկանում են գերազանցապես IgG դասին, նստում են թոքերի ալվեոլյար միջնապատերում և երիկամների կծիկների հիմային թաղանթներում։ Կա ենթադրություն Գուդպասչերի համախտանիշի և HLA համակարգի կապի մասին, սակայն հստակ ապացույցներ դեռ չկան։ ԳՀ դասվում է վասկուլիտների շարքին՝ հատկապես թոքային և երիկամային անոթների ախտահարմամբ։
Մորֆոլոգիա
Մակրոսկոպիկ պատկերում թոքի կտրվածքի վրա դիտվում են կարմրադարչնագույն հետքեր, որոնք խոսում են թարմ արյունազեղումների մասին։ Միկրոսկոպիկ պատկերում հայտնաբերվում է հեմոռագիկ նեկրոտիզացնող ալվեոլիտ։ Միջալվեոլյար միջնապատերը, ալվեոլները և հարարմատային լիմֆատիկ հանգույցները լցված են էրիթրոցիտներով և հեմոսիդերոֆագերով։ Կարող է դիտվել հյուսվածքային էլաստիկ թելերի բարակում, փեղեքում և քայքայում։ Երիկամներում հայտնաբերվող փոփոխությունները համապատասխանում են գլոմերուլոնեֆրիտի սուր կամ ենթասուր փուլերին։
Կլինիկա
Հիմնական կլինիկական դրսևորումն արյունախխումն է։ Հետագայում միանում է հևոց, ինչի առկայության դեպքում երբեմն հիվանդությունը գնահատվում է որպես թոքաբորբ։ Դիտվում է նաև կրծքավանդակում ցավեր, բարձր ջերմություն, արտահայտված թուլություն։ Սովորաբար միաժամանակ նաև առաջանում է գլոմերուլոնեֆրիտին բնորոշ կլինիկական պատկեր՝ պրոտեինուրիա, հեմատուրիա, մեզի հարաբերական խտության նվազում, այտուց։ Երբեմն երիկամներն ախտահարվում են բավական ուշ։ Հիվանդության պրոգրեսիվման դեպքում առաջանում է երիկամային և շնչական անբավարարություն։ Զարկերակային ճնշման բարձրացում դիտվում է հիվանդների 15%-ի մոտ, հեպատոմեգալիա՝ 10%-ի մոտ։
Ախտորոշում
Ախտորոշումը կատարվում է շնչառական և երիկամային սիմպտոմատիկայի հիման վրա։ Գրեթե միշտ հիվանությունն ուղեկցվում է արտահայտված երկաթ-դեֆիցիտային հիպոքրոմ սակավարյունությամբ, անիզոցիտոզով և պոյկիլոցիտոզով։ Սերոլոգիական հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս հայտնաբերել հակամարմիններ ալվեոլների և երիկամային խողովակների բազալ թաղանթների նկատմամբ, ինչպես նաև շրջանառող իմուն կոմպլեքսների զգալի բարձրացում։ Մեզում հայտնաբերվում է մակրոհեմատուրիա, ցիլինդրուրիա, պրոտեինուրիա։ Կրծքավանդակի ռենտգենաբանական հետազոտությամբ հայտաբերվում է մանրօջախային սերմնացրված փոփոխություններ թոքանկարի ցանցային դեֆորմացիայի ֆոնի վրա։ Պլևրալ էքսուդատ դիտվում է հազվադեպ։ Արտաքին շնչական ֆունկցիայի հետազոտությամբ հայտնաբերվում են ռեստրիկտիվ խանգարումներ։ Ինֆորմատիվ են կոագուլագրամման, արյան բիոքիմիական քննությունը, համակարգչային շերտագրությունը։
Բուժում
Բուժումը կատարվում է գլյուկոկորտիկոստերոիդներով, ցիտոստատիկներով։ Վերջիններիս զուգակցումը պլազմաֆերեզի հետ զգալի բարձրացնում է բուժման արդյունավետությունը։ Պրոգրեսիվող երիակամային անբավարարության դեպքում նպատաահարմար է հեմոդիալիզը։ Հնարավոր է նաև երիկամի փոխպատվաստում։ Սիմպտոմատիկ թերապիան իր մեջ ընդգրկում է կրկնակի հեմոտրանսֆուզիաները, երկաթի պրեպարատների նշանակումը և այլն։
Գրականություն
Чучалин А.Г. - Пульмонология։ Национальное руководство [2009 г.]
Կատեգորիա:Թոքաբանություն
Պաոլո Պորտոգեզի
Պաոլո Պորտոգեզի (Paolo Portoghesi, ), իտալացի ճարտարապետ, տեսաբան, Հռոմի Սապիենցա համալսարանի պատմաբան և ճարտարապետության պրոֆեսոր, Վենետիկի բիենալեի ճարտարապետական սեկցիայի նախագահ (1979-1992), «Controspazio» ամսագրի գլխավոր խմբագիր (1969-1983) և Միլանի պոլիտեխնիկական համալսարանի ճարտարապետական ֆակուլտետի դեկան (1968-1978)։ Ռուսաստանի ճարտարապետության և շինարարական գիտությունների ակադեմիայի անդամ (1996)։
Կենսագրություն
Պաոլո Պորտոգեզին ծնվել է 1931 թվականի նոյեմբերի 2-ին։