cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Դիմակավոր խոլահավ
Բազմացում և սիրահետում
Դիմակավոր խոլահավը սկսում է բազմանալ մոտ չորս կամ հինգ տարեկանից, թեև երբեմն կարող է անել դա երեք տարեկանում ։ Սեռահասուն անհատները մենամուսնական հարաբերություններ են ձևավորում, ընդ որում շատերը զույգեր են կազմում մի քանի սեզոնով։ Բնադրելիս խիստ տարածքային են, միայնակ արուները և զույգերն ագոնիստական վարքագիծ են ​​դրսևորում՝ պաշպանելու իրենց տարածքը հարևաններից և խախտողներից։ Արուն գովազդում է իր տարածքը էգերին՝ շրջանային թռիչքներ կատարելով (կարճ թռիչք, որի ժամանակ թևերը «V» ձևով է բռնում և վայրէջք կատարելիս կանչ է արձակում)։ Զուգավորվող զույգը զբաղվում է ուղեկալմամբ, քանի որ մյուս խոլահավերը թռչում են գլխավերևում՝ ձգելով իրենց պարանոցներն առաջ ու հետ։ Ավելի անմիջական սահմանախախտները բախվում են գլխի «այո-ոչ» տարուբերմանը, որի ժամանակ խոլահավը թափահարում է գլուխն աջից ձախ կամ վեր ու վար և ցից-ցից է կանգնեցնում գլխի փետուրները, որպեսզի գլուխն ավելի մեծ երևա, իսկ դեմքի նշանները՝ ավելի նկատելի։ Այն կարող է բարձրացնել պոչը և թևերը լայն տարածել ։ Հարևան խոլահավերը կարող են սրվել միմյանց վրա՝ բոթելով և հարձակուրդներ անելով։ Հավալուսնի դիրքում թռչունը կտուցի ծայրը սեղմում է կրծքին, հնարավոր է այնպես, որ չվնասի ուրիշներին։ Այս կեցվածքն օգտագործվում է ներխուժողների դեմ կամ որպես ինքնագովություն զուգընկերոջ առջև ։
Կան մի քանի ցուցադրություններ, որոնք կապված են զույգ կապի հաստատման և պահպանման հետ։ Արուն սկսում է մատնանշել երկինքը (թռչունը տարածում է թևերը հորիզոնական կերպով և դեպի պոչը, բարձրացնում է գլուխը և երկար, շարունակական շվոց է արձակում), երբ էգը մոտենում է իր տարածքին կամ հեռանում դրանից։ Այդ ցուցադրելիս նա դանդաղ քայլում է՝ պարանոցն ու կտուցն ուղղելով դեպի վեր (ուղղաձիգ և 45 աստիճանի միջակայքում), թևերը մասամբ վեր է բարձրացնում և թույլ շվոց է արձակում բաց կտուցով։ Սևեռուն հայացքի ցուցադրության ժամանակ մի թռչունը նայում է հակառակ սեռի թռչունին. դա ընդհանուր առմամբ հանգեցնում է այլ ցուցադրությունների։ Զույգերը ներգրավվում են (գլխավորապես) ավելի մեղմ բոթբթումների ցուցադրությանը և միմյանց փետուրների մաքրմանը։ Գլխի շեղ թափահարման ժամանակ թռչունը եռանդորեն տարուբերում է գլուխը։ Բնադրման համար նյութը հավաքելուց առաջ և մինչև զույգի ձվադրման սկիզբը արուն կարող է նաև երթաքայլել էգի առջև՝ քայլելով չափազանց բարձր քայլվածքով և պարբերաբար գլուխը կրծքին սեղմելով։ Արուն որպես բնադրման նյութ փոքրիկ փայտիկներ և բեկորներ է ներկայացնում՝ բույն կառուցելու խորհրդանշական ժեստով, ինչը հանգեցնում է զուգավորության ։ Այնուհետև զույգն էլ ավելի է ձևացնում բույնի կառուցումը։ Ճյուղերն ու բեկորները հեռացվում են ավելի ուշ, քանի որ բույնն օգտագործելիս դրանք իրականում չեն օգտագործվում այն զարդարելու համար ։
Ամբողջ տարածագոտում բազմացումը տեղի է ունենում տարվա տարբեր ժամանակներին։ Կոկոսյան կղզիներում ձվադրումը հունվարից մինչև հուլիս է՝ գագաթնակետին հասնելով հունիսին։ Կորալային ծովում գտնվող Մոուլտեր ավազոտ ծանծաղուտում բազմացումը տեղի է ունենում ամբողջ տարի, ձվադրումը հասնում է գագաթնակետին սեպտեմբերից մինչև նոյեմբերի սկիզբը, իսկ մոտակա Ռեյն կղզում թռչունները սկսում են ձվադրել օգոստոսին կամ ավելի ուշ, հավանաբար սեպտեմբերից մինչև նոյեմբերի սկիզբը ։ Լորդ Հաու կղզում ձվադրում են մայիսից սեպտեմբեր ընկած միջակայքում, իսկ հուլիսի սկզբից մինչև հունվարի սկիզբը (գագաթնակետը սեպտեմբերին է) Ֆիլիպ կղզում ։
Հյուսիսային կիսագնդում գտնվող Կուրե օղակղզում ձվադրումը կարող է տեղի ունենալ ցանկացած ժամանակ հունվարից մինչև հուլիսի սկիզբը, գագաթնակետը փետրվարին է և մարտին ։ Կլիպերտոն կղզում ձվադրման գագաթնակետը նոյեմբերին է, ինչը պայմանավորված է շրջակա ջրերի ձկան առատության գագաթնակետով հունվարին, երբ համընկնում է ճտերին կերակրելու ժամանակահատվածի հետ ։ Կարիբյան ծովում դիմակավոր խոլահավերը ձվադրում են ցանկացած ժամանակ, գագաթնակետը մարտից մինչև սեպտեմբեր է ։
Բույնը 0,75-ից 1 մ տրամագծով մաքրված տարածք է, որի ներսում հստակ սահմանազատված է 25-30 սմ ծանծաղ (1-2 սմ խորությամբ) իջվածք։ Կավճասպիտակ երկու ձու են ածում՝ յուրաքանչյուր ձվադրման միջև հինգից ութ օր ընդմիջումով։ Երբեմն հանդիպում են բույներ, որոնցում երեք ձու է. դա, հավանաբար, տեղի է ունենում, երբ ձուն բնի մեջ է հայտվում գլորվելով մեկ այլ բնից ։ Ձվերն ունեն միջին չափս՝ 64 մմ × 45 մմ և կշռում են 75 գ ։ Երկու ծնող թռչուններն էլ թխսում են ձվերը 45 օր ։ Ծնողները թխսում են՝ հենվելով նախագարշապարի վրա և ձվերը թաղանթավոր թաթերի մեջ առնելով և դրանց ծայրերով հենվելով գետնին։ Թխսման ժամանակահատվածում թաթերն ավելի անոթային են ։ Ձվից դուրս գալու պահին ճտերը հասնում են մոտ 10 սմ երկարության և կշռում են մոտ 40–60 գրամ, գորշից մինչև վարդագույնին տվող գորշ մաշկի վրա սպիտակ նոսր աղվամազ ունեն։ Թերահասունածնվող են և բնամնաց, ձվից դուրս գալիս աչքերն արդեն բաց են։ Մեծանալով աղվամազը թանձրանում է, իսկ 5-6 շաբաթից հետո ճտերը բավականին փափկամազ են դառնում։ Առաջին կարգի և ղեկային փետուրները հայտնվում են 8-րդ շաբաթում, իսկ ուսաթիակայինները՝ 10-րդ շաբաթում։ 12-րդ շաբաթից սկսած նրանք սկսում են կորցնել աղվամազը, մինչև որ 15-րդ կամ 16-րդ շաբաթում ամբողջությամբ ծածկվում են երիտասարդներին հատուկ փետուրներով, և փետրակալվում են մոտ 120 օրում (17 շաբաթում) ։ Բույնը լքելուց հետո երիտասարդ թռչունները 3-4 շաբաթ կախված են իրենց ծնողներից ։
Սնուցում
Դիմակավոր խոլահավը տպավորիչ սուզակ է, որը 12-ից մինչև 100 մ բարձրությունից, բայց ավելի հաճախ՝ 15-35 մ բարձրությունից և մեծ արագությամբ ուղղաձիգ կամ գրեթե ուղղաձիգ կերպով սուզվում է օվկիանոս մինչև 3 մ խորությունը՝ ձուկ որոնելու համար ։ Այն սովորաբար իր որսը կուլ է տալիս ջրի տակ ։ Կլիպպերտոն կղզում իրականացված դաշտային ուսումնասիրությունները ցույց տվեցին, որ դիմակավոր խոլահավերը ճտերին կերակրելու ժամանակ իրենց գաղութից թռչում էին միջինը 103 կիլոմետր հեռավորության վրա (242 կմ առավելագույն հեռավորությամբ)։ Գիշերը նրանք չէին հանգստանում ծովում, թեև վերադարձի ճանապարհի մի մասը գիշերային ժամերին էր ։ Դիմակավոր խոլահավը երբեմն որսում է սպիտակափոր մրրկահավեր (Fregetta grallaria) և բուլվերյան մրրկահավեր (Bulweria bulwerii) ։ Ճղլակներ (Fregata) ցեղին պատկանող թռչունները հաճախ հետապնդում են դիմակավոր խոլահավերին, մինչև որ նրանք ործկում են իրենց որսը, ու գողանում նրանց սնունդը ։
Գիշատիչներ և մակաբույծներ
Ավստրալիական որորը (Chroicocephalus novaehollandiae) և զոլավոր ջրահովվիկը (Gallirallus philippensis) որսում են ձվերը և ճտերը։ Որոշ կղզիներում, ինչպիսիք են Համբարձման և Սուրբ Հեղինեի կղզիները, վայրի կատուները սպառնալիք են դիմակավոր խոլահավերի համար ։ Ornithodoros (Alectorobius) muesebecki տեսակի տիզը մակաբուծում է Արաբիայի ափերի մոտ բնադրող դիմակավոր խոլահավերի վրա ։ Արգասային տզերի (Argasidae) ընտանիքին պատկանող Ornithodoros capensis-ը և իքսոդային տիզ Amblyomma loculosum-ը նույնպես գրանցվել են որպես մակաբույծներ, վերջինը, հնարավոր է, խոլահավերի մոտ տարածում է պիրոպլազմոզը, որն առաջացնում են բաբեզիաները ։ Ռեյն կղզում և Պանդորա ավազոտ ծանծաղուտում բները ոչնչացվում են կանաչ ծովային կրիաների կողմից (Chelonia mydas), երբ նրանք անցնում են խոլահավերի գաղութների միջով և մեծ քանակությամբ սեփական բներ են փորում ։ Առնետները որսում են բազմաթիվ ծովային թռչունների ձվերը և ճտերը, թեև դիմակավոր խոլահավերի չափը, հավանաբար, կանխում է ուղղակի գիշատչությունը։ Կլիպպերտոն կղզում առնետները որսում են խեցգետինները, որոնք սնվում են բուսականությամբ ։
Հարաբերությունները մարդկանց հետ
Տաինո ցեղերն ուտում էին դիմակավոր և կարմրաոտ խոլահավերին, որոնք բնադրում էին Գրանդ Թերք կղզում մոտ 1000 տարի առաջ։ Երկու տեսակները հետագայում անհետացան Թերքս և Քայքոս կղզիներից։ Խոլահավը մոտ 1-2 կգ միս է տալիս։ Եվրոպական նավաստիներն այս տարածքում նույնպես որսում և ուտում էին այս թռչուններին ։ Լորդ Հաու կղզում նավակազմը սնվում էր դիմակավոր խոլահավերի ճտերով ու ձվերով ։
Պահպանության կարգավիճակը
Բնության պահպանության միջազգային միությունը (ԲՊՄՄ) դիմակավոր խոլահավերին դասում է որպես քիչ մտահոգող տեսակ, թեև ամբողջ աշխարհում պոպուլյացիայի թիվը գնալով նվազում է ։ Կլիպպերտոն կղզում գաղութը շահում է դեղնապոչ թունաձկի (Thunnus albacares) առկայությունից, որը նրանց կերը՝ թռչող ձկներին, մակերևույթ է քշում, ինչը հեշտացնում է դ. խոլահավերի որսը։ Հնարավոր է, որ թունաձկների գերձկնորսությունը բացասական է ազդում ձկների առկայության վրա ։ 2005 թվականին գաղութում 508 երիտասարդ խոլահավ տառապում էին «հրեշտակի թևից»՝ թռչելու անընդունակության հանգեցնող մեկ կամ երկու թևերի բնածին դեֆորմացիայով։ Դա համընկավ ճտերի բարձր մահացության սեզոնի հետ, որը, հավանաբար, կապված էր դեղնապոչ թունաձկների ցածր քանակի հետ՝ բազմացման սեզոնի վճռորոշ ժամանակահատվածում հնարավոր գերձկնորսության հետևանքով ։ 1982 և 1983 թվականներին Էլ Նինյո-հարավային տատանումների տաք փուլը բացասաբար է ազդել Սուրբ Ծննդյան կղզում բազմացման վրա, քանի որ ջրի բարձր ջերմաստիճանը նվազեցրել է սննդի պաշարը։ Այնտեղ, որտեղ սովորաբար բնադրում էին 1500 զույգ, այս ժամանակահատվածում ոչ մի ձագ չի նկատվել. 1983 թվականի հոկտեմբերին նկատվել է բնադրող 50–60 զույգ ։ Ավստրալիայի կառավարությունը երկու ենթատեսակները, որոնք հանդիպում են Ավստրալիայի ջրերում (Sula dactylatra tasmani, Sula dactylatra personata), գնահատել է որպես խոցելի կլիմայի փոփոխության նկատմամբ։ Personata ենթատեսակի ցածրադիր գաղութները վտանգի տակ են գտնվում ծովի մակարդակի բարձրացման պատճառով, իսկ ծովի ջերմաստիճանի բարձրացումը, ըստ հաշվարկների, կհանգեցնի սննդի արտադրողականության նվազմանը, ինչը կարող է ազդել երկու ենթատեսակների բազմացման հաջողության վրա ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Չվտանգված տեսակներ Կատեգորիա:Խոլահավեր
Վիշա (գյուղ, Շացկի շրջան)
Վիշա (Выша), գյուղ Ռուսաստանի Ռյազանի մարզի Շացկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ռյազանի մարզի Շացկի շրջանի բնակավայրեր
(5968) Տրաուգեր
(5968) Տրաուգեր (Trauger), աստերոիդ աստերոիդների գոտի ներքին մասում։ Հայտնաբերվել է 1991 թվականի մարտի 17-ին Էլեանոր Հելինի կողմից Պալոմարում ։
Ֆուտբոլի Անգլիայի գավաթ 1999-2000
Ֆուտբոլի Անգլիայի գավաթ 1999-2000 (1999-2000 FA Cup), Ֆուտբոլի Անգլիայի գավաթի 119-րդ խաղարկությունն է, որում հաղթեց «Չելսի» ֆուտբոլային ակումբը։
(5968) Տրաուգեր
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 1,908707 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8601 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 1,9573 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 963,18 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,373762 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 23,72° անկյուն։
Ֆուտբոլի Անգլիայի գավաթ 1999-2000
Եզրափակիչ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի Անգլիայի գավաթ
(5968) Տրաուգեր
Տրաուգեր աստերոիդը պատկանում է Հունգարիայի աստերոիդների ընտանիքին։ Այս ընտանիքի աստերոիդները շարժվում են Արեգակի շուրջ 1,78 - 2,00 ա. մ. միջակայքում ընկած մեծ կիսաառանցքներով, ունեն 16-34° ուղեծրի թեքում և ոչ ավելին քան 0,18 էքսցենտրիսիտետ։ Հունգարիայի աստերոիդների ընտանիքը ունի միանգամից երկու մոլորակների հետ ուղեծրային ռեզոնանս՝ Մարսի հետ 3:2 և Յուպիտերի հետ 9:2։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի ընտանիքի աստերոիդներ Կատեգորիա:1991 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էլեանոր Հելինի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների գոտու ներքին մասի աստերոիդներ
Լավի (գյուղ, Ռեգավեռե շրջան)
Լավի (Lavi), գյուղ Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Ռեգավեռե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 42 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Ռեգավեռե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Աղիքային անանցանելիություն
Աղիքային անանցանելիություն, աղիքի լուսանցքի մեխանիկական կամ ֆունկցիոնալ խցանում, ինչը բերում է մարսողական զանգվածի նորմալ շարժման խոչընդոտմանը ։ Կարող են խցանվել ինչպես բարակ, այնպես էլ հաստ աղիները ։ Նշաններն ու ախտանիշներն են՝ որովայնային ցավ, փսխում, վքնածություն և գազերի դուրս բերման անհնարինություն ։ Մեխանիկական խցանումը հանդիսանում է հանկարծակի առաջացող սուր որովայնային ցավերի 5-ից 15%-ի պատճառը, ինչը պահանջում է շտապ հոսպիտալացում ։
Աղիքային անանցանելիության պատճառներն են՝ կպումներ, ճողվածքներ, ոլորում, էնդոմետրիոզ, աղիքների բորբոքային հիվանդություն, ապենդիցիտ, ուռուցքներ, դիվերտիկուլիտ, իշեմիկ կոլիտ, տուբերկուլյոզ, ինվագինացիա ։ Բարակ աղիքային անանցանելիության հիմնական պատճառը կպումներն ու ճողվածքներն են, մինչդեռ հաստ աղիքի խցանում հաճախ լինում է ուռուցքների և ոլորման դեպքում  ։ Ախտորոշումը հնարավոր է որովայնի ռենտգեն նկարի միջոցով, չնայած համակարգչային շերտագրումը ավելի ճշգրիտ տարբերակ է ։ Ուլտրաձայնային հետազոտությունը և մագնիսառեզոնանսային շերտագրությունը կարող են օգնել ախտորոշել անանցանելիությունը հղիների և երեխաների մոտ։
2015 թվականին գրանցվել է աղիքային անանցանելիության մոտ 3,2 միլիոն դեպք, որոնցից 264.000-ը հանգեցրել են մահվան ։ Հանդիպման հաճախականությունը երկու սեռերի մոտ էլ հավասար է, այն կարող է հանդիպել ցանկացած տարիքում ։ Դեռ հին ժամանակներից կան նկարագրված աղիքային անանցանելիության դեպքեր՝ մ․ թ․ ա․ 1550 թվականին Էբերի պապիրուսում և Հիպոկրատի կողմից ։
Նշաններ և ախտանիշներ
Կախված խցանման աստիճանից, աղիքային անանցանելիությունը կարող է դրսևորվել որովայնային ցավով, փքված և ձգված որովայնով, փսխումով, կղանքային փսխումով և փորկապությամբ։
Աղիքային անանցանելիության բարդություններն են՝ փսխումների հետևանքով առաջացող ջրազրկումը և էլեկտրոլիտային դիսբալանսը․ փքված որովայնի կողմից ստոծանու ճնշման, կամ փսխման զանգվածների ասպիրացիայի հետևանքով առաջացած շնչառության խանգարումները․ երկար տևող ձգման կամ օտար մարմնի կողմից ճնշման հետևանքով առաջացող աղիքի իշեմիան կամ թափածակումը։
Բարակ աղիքային անանցանելիության դեպքում ցավը կոլիկային տիպի է (սպազմանման և ընդհատվող), սպազմերը կարող են տևել մի քանի րոպե։ Ցավը տեղակայված է լինում որովայնի կենտրոնական հատվածում։ Կարող է լինել փսխում մինչև փորկապության ի հայտ գալը։
Հաստ աղիքային անանցանելիության դեպքում ցավը տեղակայված է լինում որովայնի ավելի ստորին հատվածներում, իսկ սպազմերը ունեն ավելի երկար տևողություն։ Փորկապությունը ի հայտ է գալիս ավելի շուտ, իսկ փսխումները կարող են բացակայել։ Հաստ աղիքի մոտակա հատվածների անանցանելիությունը կարող է նման լինել բարակ աղիքային անանցանելիությանը։
Բարակ աղիքային անանցանելիություն
Բարակ աղիքային անանցանելիության պատճառներն են ՝
Որովայնային վիրահատություններից հետո 9% դեպքերում որևէ պատճառով առաջանում է բարակ աղիքային անանցանելիություն։ Այն դեպքերում երբ անանցանելիության պատճառը պարզ է լինում կպումները հանդիսանում են միակ հաճախ հանդիպող պատճառը (ավելի քան դեպքերի կեսը) ։
Հաստ աղիքային անանցանելիություն
Հաստ աղիքային անանցանելիության պատճառներն են՝
Աղիքի վերջնամասի խցանում
Աղիքի վերջնամասի խցանումը հաստ աղիքային անանցանելիության ենթատեսակ է, որը վերաբերվում է անոռեկտալ հատվածի ախտահարմանը, ինչը հանգեցնում է կղազատման խցանմանը, մասնավորապես հանդիպում է կոնքի հատակի և անալ սեղմանի ախտահարման դեպքում։ Աղիքի վերջնամասի խցանումը կարելի է բաժանել 4 խմբի ։
Ախտորոշում
Հիմնական ախտորոշիչ միջոցները արյան հետազոտությունն, որովայնի ռենտգեն նկարն, համակարգչային շերտագրությունն ու գերձայնային հետազոտությունն են։ Եթե հայտնաբերվել է որևէ զանգված, ապա կարելի է անել բիոպսիա, որպեսզի հասկանալ զանգվածի բնույթը։ Աղիքային անանցանելիության ռադիոլոգիական նշաններն են՝ աղիքների լայնացումը և բազմաթիվ (ավելի քան 6) գազի և հեղուկի մակարդակների առկայությունը որովայնի ռենտգեն պատկերում։ Գերձայնային հետազոտությունը կարող է համակարգչային շերտագրության պես օգտակար լինել ախտորոշման մեջ ։
Կարելի է օգտագործել նաև կոնտրաստ նյութ պարունակող հետազոտություններ՝ որոշելու համար անանցանելիության մակարդակը, արդյոք խցանումը ամբողջական է, թե մասնակի, և հասկանալու համար խցանման պատճառը։ Ջրալույծ կոնտրաստ նյութի առկայությունը կույր աղում ռենտգեն նկարի վրա կոնտրաստը բերանացի ընդունելուց 24 ժամ անց հանդիսանում է 97 տոկոս զգայունությամբ և 96 տոկոս սփեցիֆիկությամբ նշան այն բանի, որ կպումային բարակ աղիքային անանցանելիությունը վերացել է ։
Կոլոնոսկապիան, բարակ աղու զննումը կուլ տված տեսախցիկով, կամ հրումային էնդոսկոպիան, և լապարասկոպիան հանդիսանում են հավելյալ դիագնոստիկ միջոցներ։
Տարբերակիչ ախտորոշում
Աղիքային անանցանելիության տարբերակիչ ախտորոշումը ներառում է՝
Բուժում
Աղիքային անանցանելիության որոշ պատճառներ կարող են ինքնուրույն վերանալ, սակայն շատերը պահանջում են վիրահատական բուժում ։ Մեծերի մոտ շատ հաճախ կարիք է լինում դիմել վիրահատական միջամտության և վերացնել պատճառ հանդիսացող ախտահարումը։ Չարորակ հաստ աղիքային անանցանելիությունների դեպքում կարելի է օգտագործել էնդոսկոպիկ եղանակով տեղադրվող ինքնուրույն լայնացող մետաղական ստենտ, որպեսզի վերացնել խցանումը, որպես վիրահատության նախապատրաստում , կամ պալիատիվ միջոց ։ Աղիքային անանցանելիության տեսակը որոշելու համար սովորաբար օգտագործում են որովայնի ռենտգեն նկարահանում, ներլուսանցքային կոնտրաստ հետազոտություններ, համակարգչային շերտագրություն, կամ գերձայնային հետազոտություն, որպեսզի որոշեն բուժման լավագույն տարբերակը ։
Բարակ աղիքային անանցանելիություն
Բարակ աղիքային անանցանելիության վարման ժամանակ շատ հաճախ մեջբերվում է հետևյալ վիրաբուժական աֆորիզմը՝ «Երբեք մի թույլ տվեք արևը մայր մտնի կամ ծագի բարակ աղիքային անանցանելիության ժամանակ », քանզի բարակ աղիքային անանցանելիության դեպքերի մոտ 5,5%-ը մահացու են, եթե բուժումը չի իրականացվում ճիշտ ժամանակին։ Բարակ աղիքային անանցանելիության ճառագայթային ախտորոշման բարելավումը թույլ է տալիս հստակ տարբերակել հասարակ խցանումները, որոնք կարող են բուժվել պահպանողական եղանակով, վիրաբուժական շտապ միջամտություն պահանջող և կյանքին սպառնացող խցանումներից (աղիքի ոլորում, փակ հանգուցային խցանումներ, իշեմիկ աղիք, օղակված ճողվածքներ և այլն) ։
Կարելի է քթի միջով դեպի բերան տեղադրել փոքր ճկուն խողովակ (նազոգաստրալ խողովակ), որպեսզի դեկոմպրեսիայի ենթարկել լայնացած աղիքը։ Այս խողովակը անհարմար է, բայց վերացնում է որովայնի վքնածությունը, լարվածությունը և փսխումները։ Իրականացվում է ներանոթային թերապիա և հսկվում է մեզի արտահոսքը միզապարկում տեղադրված կաթետրի միջոցով ։
Բարակ աղիքային անանցանելիությամբ մարդիկ հիմնականում սկզբից ենթարկվում են պահպանողական բուժման, քանզի դեպքերի մեծ մասում անանցանելիությունը ինքնուրույն վերանում է։ Կպումները կարող են թուլանալ, որի հետևանքով խցանումը կվերանա։ Բուժառուն օրվա մեջ մի քանի անգամ ենթարկվում է հետազոտությունների, և իրականացվում են ռենտգեն պատկերումներ՝ համոզվելու համար, որ հիվանդի կլինիկական վիճակը չի վատանում ։
Պահպանողական բուժումը ներառում է նազոգաստրալ զոնդի տեղադրում, ջրազրկման և էլեկտրոլիտային անկանոնությունների կարգավորում։ Խիստ ուժեղ ցավեր ունեցող հիվանդներին կարելի է տալ օփիոիդային ցավազրկողներ։ Հակամփսխումային դեղամիջոցները օգտագործվում են, եթե առկա են փսխումներ։ Կպումային անանցանելիությունները սովորաբար վերանում են առանց վիրաբուժական միջամտության։ Եթե խցանումը լրիվ է, ապա սովորաբար ցուցված է լինում վիրահատություն։
Հիվանդների մեծ մասի վիճակը բարելավվում է պահպանողական բուժման 2-5-րդ օրը։ Երբ խցանման պատճառը քաղցկեղն է, ապա վիրահատությունը միակ բուժման տարբերակն է։ Այն մարդիկ, ովքեր ենթարկվում են աղիքների մասնահատման, կամ կպումների վերացման, ևս մի քանի օր մնում են հիվանդանոցում, մինչև չսկսեն ինքնուրույն քայլել և ուտել ։
Բարակ աղիքային անանցանելիությունը, որը առաջացել է Կրոնի հիվանդության, սկլեռոզացնող պերիտոնիտի, ռադիացիոն էնտերիտի հետևանքով, և հետծննդաբերական աղիքային անանցանելիությունը հիմնականում բուժվում են պահպանողական եղանակով, այսինքն առանց վիրահատության։
Կանխատեսում
Առանց իշեմիայի բարակ աղիքային անանցանելիության կանխատեսումը լավ է՝ 3-5% մահացելիություն, մինչդեռ իշեմիայով դեպքերում մահերի հաճախականությունը հասնում է 30 տոկոսի ։
Քաղցկեղի հետ կապված բարակ աղիքային անանցանելիության դեպքերը ավելի բարդ են և պահանջում են հավելյալ միջամտություններ չարորակությունը, ախտադարձերը և մետաստազները պարզելու համար, ինչի պատճառով կանխատեսումը այս դեպքում այնքան էլ բարենպաստ չէ։
Որովայնային վիրահատության բոլոր դեպքերը կապված են կպումային բարակ աղիքային անանցանելիության առաջացման բարձր ռիսկի հետ։ Միացյալ Նահանգներից վիճակագրությունը ցույց է տալիս, որ բարակ աղիքային անանցանելիության կապակցությամբ իրականացված վիրահատություններից հետո, հիվանդների 18,1%-ը 30 օրվա ընթացում կրկին դիմում են հիվանդանոց ։ Նաև խոշոր որովայնային վիրահատություններ տարած հիվանդների 90%-ի մոտ զարգանում են կպումներ ։ Այս կպումների հիմնական հետևանքներն են բարակ աղիքային անանցանելիությունը, քրոնիկական որովայնային ցավը, կոնքային ցավը և անպտղությունը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ընդհանուր վիրաբուժություն Կատեգորիա:Գաստրոէնտերոլոգիա Կատեգորիա:Աղեստամոքսային տրակտի հիվանդություններ Կատեգորիա:Աղիքային հիվանդություններ Կատեգորիա:Վիրաբուժական հիվանդություններ
Պռոշենց
Պռոշենց, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խիզանի գավառակում` Շենաձորի գյուղախմբում։
Պատմություն
Թուրքերի ձեռքով ավերվել ու ամայացել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։
Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 15 տուն հայ բնակիչ։
Տնտեսություն
Բնակիչների հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր։
Պատմամշակույթային կառույցներ
Պռոշենցն ուներ '''Ս. Անտոն''' անունով եկեղեցի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
(5969) Ռիուչիրո
(5969) Ռիուչիրո (Ryuichiro), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1991 թվականի մարտի 17-ին Ցուտոմու Սեկիի կողմից Գեյսեյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,322933 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0334 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,6125 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1293,16 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,278387 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 7,45° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1991 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ցուտոմու Սեկիի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Աստերոիդների ցանկ (207101-207200)
Աստերոիդների ցանկ (207001-207100) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (207201-207300)
Հովհաննես Պատկերահան
Հովհաննես Պատկերահան (Հովհաննես Էմիրի (Հովսեփի), մոտ 1695, Կեսարիա - փետրվարի 21, 1758, Ալբանո, Իտալիա), հայ նկարիչ, կրոնական գործիչ։
Կենսագրություն
Հովհաննես Պատկերահանը ծնվել է Կեսարիայում՝ 1695 թվականին, հայ մորից և մուսուլման հորից։ Չորս տարեկանում կորցրել է հորը և չորսամյա գտնվել մորաքրոջ և նրա վաճառական ամուսնու խնամքի տակ, նրանց հետ տեղափոխվել է Հալեպ, որտեղ գաղտնի մկրտվել է՝ մուսուլմանի անունը փոխարինելով Հովհաննես անունով։ Հալեպից տեղափոխվել է Տրիպոլի, ապա՝ Բեյրութ, Մարսել, և ի վերջո, Հռոմ, որտեղ դարձել է պապական պալատի հսկիչ-զինվոր։ Ստացած վարձատրության մի մասը հատկացրել է իր ուսումնառությանը և սկսել հմտանալ մանկուց սիրած նկարչության արվեստում։ Սերտ կապեր է ստեղծել Ալբանոյում (Հռոմի մոտ) հաստատված «Հիսուսի և Մարիամի նվիրյալ քույրեր» միաբանության և նրա հիմնադրուհի Մարիամ Մաջիորիի հետ։ 1718 թվականին Հռոմում ծանոթացել է Մխիթար Սեբաստացու հետ և որդիական սիրով ցկյանս կապվել նրա ու նրա միաբանության հետ։ Ամբողջ կյանքը զինվորության մեջ անցկացնելով հանդերձ, միշտ զբաղվել է սիրած գործով՝ սրբապատկերներ է նկարել հիմնականում Մխիթարյան վանքի և իտալացի կույսերի համար։
Նկարչությամբ զբաղվել է 13-14 տարեկանից։ 1720 թվականից ստորագրել է «Յովհաննէս Պատկերահան»։ 1716-1740 թվականներին նյութական ապահովության համար եղել է Հռոմի պապի զինվորը, ապրել Հռոմում, համագործակցել Վենետիկի Սուրբ Ղազար վանքի Մխիթարյան միաբանության հետ ։
Մխիթար Սեբաստացու և այլոց պատվերներով կատարել է մի շարք նկարներ («Աստվածամոր ծնունդը», 1719, «Գրիգոր Լուսավորիչ», 1720, «Ս. Անտոն Անապատական», 1741, «Ս. Բենեդիկտիոս», 1742, «Խաչելություն», 1742, բոլորը՝ Սուրբ Ղազար վանքում, «Ցավագին Տիրամայրը», Մարիա Մաջորե վանք, Ալբանո), որոնք օժտված են ռոմանտիկական շնչով, կոմպոզիցիայի, հեռանկարի ու գծանկարի խոր զգացողությամբ՝ կատարված նկարչական որոշակի սահմանափակումներով։ Պահպանվել են Հովհաննես Պատկերահանի ինքնակենսագրությունը, նամակները (Սուրբ Ղազար վանքի դիվան), կտակը և շիրիմը (Մարիա Մաջորե վանք, Ալբանո)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ Կատեգորիա:Հայ կրոնական գործիչներ Կատեգորիա:Կեսարիա քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:1695 ծնունդներ Կատեգորիա:Փետրվարի 21 մահեր Կատեգորիա:1758 մահեր
Ֆելիքս Ֆեդոտով
Ֆելիքս Ֆեդոտով (Фе́ликс Никола́евич Федо́тов, ), խորհրդային դիվանագետ։ Արտակարգ և լիազոր դեսպան:
Կենսագրություն
1952 թվականին ավարտել է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանը։
1952 թվականից զբաղվել է դիվանագիտական գործունեությամբ:
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Լիդա Աբդուլ
Լիդա Աբդուլ (Lida Abdul, ), վիդեոարտի և փերֆորմանսի գործիչ Աֆղանստանից։ Ի ծնե անունը եղել է Լիդա Աբդուլլահ ։ Ծնվել է Քաբուլում։ 1979 թվականին մանուկ հասակում ստիպված է եղել հեռանալ իր երկրից խորհրդային ներխուժման պատճառով, ապրել է Հնդկաստանում և Գերմանիայում, այնուհետև՝ ԱՄՆ-ում ։
Նրա աշխատանքները ներկայացվել են Վենետիկի բիենալեում, Արնհեմի ժամանակակից արվեստի թանգարանում (Նիդերլանդներ), ԱՄՆ-ի և Ֆրանսիայի ժամանակակից արվեստների տարբեր թանգարաններում։ Նա ցուցադրություններով մասնակցել է նաև Մեքսիկայում, Իսպանիայում, Գերմանիայում, Ուզբեկստանում, Ղրղզստանում և Աֆղանստանում կազմակերպված տարբեր փառատոնների։
Աբդուլն ստացել է Քաղաքական գիտությունների Արվեստի բակալավրի աստիճան 1997 թվականին և Փիլիսոփայության արվեստի բակալավրի աստիճան 1998 թվականին, երկուսն էլ՝ Կալիֆորնիայի պետական համալսարանում։ 2000 թվականին ավարտել է Բերքլիի համալսարանի գեղարվեստի բաժինը՝ մագիստրոսի աստիճանով ։ Ապրում և աշխատում է Լոս Անջելեսում և Քաբուլում ։
Վաղ կյանք
Աբդուլը հեռացել է Աֆղանստանից 1979 թվականի դեկտեմբերին՝ խորհրդային ներխուժման պատճառով։ Նա դարձել է փաստական՝ ապրելով Հնդկաստանում, Գերմանիայում, ԱՄՆ-ում, և սա նրա համար «արվեստագետի նոմադ» է դարձել ։
Ռուս-աֆղանական հակամարտության արմատները գալիս են 1838 թվականից։ Միապետական Ռուսաստանը (այնուհետև՝ ԽՍՀՄ-ը) ծավալապաշտական նպատակներ ուներ՝ շարունակաբար մրցելով Մեծ Բրիտանիայի հետ Կենտրոնական Ասիայի տարածքների համար ։ Պատմականորեն Աֆղանստանի նպատակն է եղել իր անկախությունն ու ինքնիշխանությունը պաշտպանելը ։ Սա հակասում էր երկու մեծ ուժերի՝ Մեծ Բրիտանիայի ու Ռուսաստանի շահերին, որոնք մրցում էին Միջին Արևելքում իշխանության համար ։ Խորհրդային Միությունը և Աֆղանստանը «բնական դաշնակիցներ» էին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ։ Խորհրդային ներխուժումն Աֆղանստան համարվում է Սառը պատերազմի գլխավոր իրադարձությունը։ Խորհրդային ներկայությունն Աֆղանստանում հատկապես նկատելի էր ենթակառուցվածքներում։ Աֆղանական քաղաքները, որոնք հայտնի էին որպես իրարից կտրված, խորհրդային աջակցությամբ կամրջվել են հիմնական ճանապարհներով ։
Կարիերա և արվեստ
Աբդուլի վիդեոարտն ու փերֆորմանսը նկարագրվում է որպես աբստրակտ և երազային։ Նա օգտագործում է նկարահանման այնպիսի տեխնիկաներ, ինչպիսիք են բլուրինգն ու "epic scale"-ը (մեծամասշտաբ, լայնամասշտաբ) ։ Նրա ֆիլմերը քաղաքականացված են, այնտեղ արծարվում են պատերազմից բզկտված իր հայրենիքի ապագա զարգացման հույսի ու վերածննդի թեմաները ։ 1979 թվականին խորհրդային ներխուժման արդյունքում փախստական դառնալուց հետո նա հնարավորություն է ունեցել Աֆղանստան վերադառնալ Թալիբանի անկումից հետո։ Նա այցելել է իր հայրենիքը, նկարահանումներ արել և խոսել աֆղան ժողովրդի հետ ապագայի վերաբերյալ նրանց հույսի մասին ։ Նա ինքն իրեն թափառական արվեստագետ է համարում, քանի որ իր կյանքն անցել է իր հայրենիքից հեռու՝ երկրից երկիր տեղափոխվելով։ Աբդուլի այս հույզերն ու զգացմունքները ոգեշնչման աղբյուր են իր արվեստի համար։ Աբդուլի արվեստը, նրա ստեղծած ֆիլմերը քաղաքական մեկնաբանություններն են ավերածությունների, տեղահանված մշակույթի, ինքնության ու մարմնի մասին ։
«Սպիտակ տուն» (2005)
«Սպիտակ տունը» կարճ ֆիլմ է ՝ քաղաքական հարուստ բովանդակությամբ։ Սա Աբդուլի ամենահայտնի գործերից մեկն է, որը ցուցադրվել է Վենետիկի բիենալեում ։ Ֆիլմը պատմում է Քաբուլից դուրս կառուցված մի շինության մասին ։ Արվեստագետը նկահարանել է իրեն՝ սև շորեր հագած, ավերակը սպիտակ ներկելիս ։ Տեսարանում հայտնվում է մի տղամարդ, և Աբդուլը ներկում է նրա մեջքը նույն ոճով։ Ի վերջո, հինգ րոպեանոց ֆիլմն ավարտվում է այծերի խմբի տեսարանով, որոնք փորփորում են ավերակները ։ Ֆիլմը դինամիկ է, այնտեղ առկա է հույսի ու առաջընթացի խորհրդանիշ, ինչպես նաև՝ տեսանելի է տարբեր անարդարությունների դեմ դիմադրություն, ինչպիսիք են, օրինակ, ԱՄՆ-ի շահը Աֆղանստանի օկուպացիայից, պատմությունը ջնջելը և աֆղան ժողովրդի հոգեբանական խնդիրները պատերազմից մասնատված շրջանում ապրելու հետևանքով ։
«Դոում» (2005)
Դոումը լավատեսական երանգների ու ընկճվածության սիմվոլների համադրություն է։ Այն պատկերում է տղայի, որն ուրախ-ուրախ մզկիթն է բարձրանում այն նույն ժամանակ, երբ ամերիկյան ուղղաթիռն անցնում է նրա գլխավերևով ։ Պտույտը նպատակ ունի ցույց տալ պատերազմի հետևանքով տեղի ունեցած տեղահանումները, պատերազմական գործողությունների իռացիոնալությունն ու մարդկային հույսի ուժը › ։
«Ծառերը» (2005)
«Ծառերը» վավերագրական ֆիլմ է, որտեղ երիտասարդ տղամարդիկ քննարկում են դեռևս ապրող ու պտուղներ տվող ծառը կտրելու պատճառները։ Նրանք բացատրում են, որ այդ ծառը բազմաթիվ կախաղանների իրականացման վայր է եղել և պետք է ոչնչացվի։ Ի վերջո, նրանք կտրում են ծառն ու տանում այն ։
«Պարելով քարերի հետ» (2005)
«Պարելով ծառերի հետ» ֆիլմը վավերագրական է։ Այն պատկերում է մի խումբ սևազգեստ տղամարդկանց, որոնք աղոթքի ծես են անում Բամիյան ժայռի առջև։ Բամիյանի վրա հնագույն Բուդդայի հետքեր կան, որոնք 2001 թվականին վերացվել են Թալիբանի կողմից ։
«Քաբուլի աղյուսավաճառները» (2006)
Քաբուլի աղյուսավաճառները երեխաների լուսանկար է, որտեղ նրանցից յուրաքանչյուրը աղյուս է ջարդում ու տալիս մի տղամարդու։ Նրանք շատ լուրջ են, և նրանց կյանքում երևում է հասունությունը։ Աբդուլն ասել է. «Քաբուլում բազմաթիվ են երեխաները, որոնք վազվզում են փողոցներում, և եթե դուք դուք իմանայիք նրանց կյանքի պատմությունը, շատ կզարմանայիք, թե ինչպես են նրանք շարունակում ողջ մնալ... երբ նրանց ծիծաղն ընդհատվում է»։
Ցուցահանդեսներ և ներկայացումներ
Լիդա Աբդուլի աշխատանքները ցուցադրվել են անհատական և խմբային մի շարք ցուցահանդեսներում Միջին Արևելքում, Եվրոպայում և Հյուսիսային Ամերիկայում
Մրցանակներ
Լիդա Աբդուլի աշխատանքներն արժանացել են մի շարք պարգևների, այդ թվում՝ Թայվան մրցանակի 2015 թվականի Վենետիկի բիենալեում, Արքայազն Քլաուսի մրցանակին Ամստերդամում և Նիդեռլանդներում 2006 թվականին, ՅՈՒՆԵՍԿՕ-յի մրցանակի 2007 թվականին՝ արաբական մշակույթի առաջխաղացման համար, EMAF մրցանակին Սնաբրուքում, Գերմանիայում, ինչպես նաև՝ Finalist Mario Prize 1 մրցանակին Թուրինում, 2015 թվականին ։
Թեմատիկա
Աբդուլի արվեստն անդրադառնում է նաև այն հիմնական հարցերին, որոնք աֆղան մարդկանց մասին տարածված են արևմտյան մեդիայում։ Արևմտյան մեդիայում ընդունված է ներկայացնել Աֆղանստանն ահաբեկչության ու պատերազմի համատեքստում, և արևմտյան հանրային գիտելիքը դրանից այն կողմ չի անցնում ։ Իր արվեստի միջոցով Աբդուլը հույս ունի ավելի շատ բան ցույց տալ արևմտյան մարդկանց աֆղան բնակչության և արվեստի մասին։
Ֆուտբոլի Անգլիայի գավաթ 2000-01
Ֆուտբոլի Անգլիայի գավաթ 2000-01 (2000-01 FA Cup), Ֆուտբոլի Անգլիայի գավաթի 120-րդ խաղարկությունն է, որում հաղթեց «Լիվերպուլ» ֆուտբոլային ակումբը։
Լիդա Աբդուլ
Ահաբեկչություն և լուսաբանում մեդիայում
Որոշ գործոններ միավորում են շատ «աֆղանների», նրանց 90% մեծամասնության կրոնը սուննի մահմեդականությունն է։ Աբդուլի նպատակներից մեկն է իր արևմտյան լսարանին ներկայացնել այս մշակույթների մասին ։
Ֆուտբոլի Անգլիայի գավաթ 2000-01
Եզրափակիչ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի Անգլիայի գավաթ
Զույա
Զույա (Зуя, Zuya), քաղաքատիպ ավան Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Բելոգորսկի շրջանում։
Լիդա Աբդուլ
Ահաբեկչություն և լուսաբանում մեդիայում
Նա ընդունում է Աֆղանստանի կարծրատիպային կերպարի ստեղծման միտումը արևմտյան մեդիայում և իր արվեստով նա հույս ունի մարդկայնացնել այն մարդկանց, ովքեր շատ հաճախ պատկերվում են որպես հրեշներ ։ Նման կարծրատիպերից մեկն այն է, որ ամբողջ ազգը ներկայացվում է որպես պատերազմի կողմից ամբողջովին կլանված ու ոչնչացված մշակույթով։ Այնուամենայնիվ, Աֆղանստանում կան մարդիկ, որ դեռ ցանկանում են արվեստ ստեղծել ։ Լիդա Աբդուլի և այլ արվեստագետների աշխատանքի շնորհիվ արևմտյան լսարանը հնարավորություն ունի Աֆղանստանի այլընտրանքային պատկեր տեսնելու ։
Քաղաքականություն
Իր կողմնորոշմամբ և մշակույթով Աֆղանստանն ավելի շատ տարածաշրջանային է և ոչ թե կենտրոնական։ Դրա պատճառներից մեկն այն է, որ երկրի ներսում կապի ու հաղորդակցության խնդիրներ կան ։ Այնուամենայնիվ, երկրի երեք հիմնական քաղաքներն իրար կապող ճանապարհները կառցուցվել են խորհրդային օժանդակությամբ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆեմինիստ արվեստագետներ Կատեգորիա:21-րդ դարի կին արվեստագետներ Կատեգորիա:Լուսանկարիչներ Կատեգորիա:Աֆղան կանայք Կատեգորիա:Նկարիչներ այբբենական կարգով
Ասյա Հյուսիսյան
Ասյա Գառնիկի Հյուսիսյան, հայ մանկավարժ։ ԽՄԿԿ անդամ (1944): Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։
Զույա
2012 թվականի տվյալներով Զույա քաղաքատիպ ավանում բնակվում էր 7 085 մարդ։
Ասյա Հյուսիսյան
Կենսագրություն
Ասյա Հյուսիսյանը ծնվել է 1915 թվականին, Սուխում քաղաքում։ Սկզբնական կրթությունը ստացել է տեղի հայկական դպրոցում։ 1934 թվականին ընտանիքով տեղափոխվել են Երևան, որտեղ սովորել է գյուղբանֆակում։ 1935-1936 ուումնական տարում գյուղբանֆակը փակվել է և նա տեղափոխվել է Երևանի երկամյա ուսուցչական ինստիտուտ, որն ավարտել է 1939 թվականին և աշխատանքի անցել Երևանի Օրջոնիկիձեի անվան դպրոցում, դասավանդել է ռուսաց լեզու և գրականություն։ Երբ սկսվել է Մեծ հայրենականը, Ասյան եղել է դպրոցի կոմերիտական կազմակերպության քարտուղարը և պիոներական ավագ ջոկատավար ։
Զույա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Բելոգորսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքատիպ ավաններ
Ասյա Հյուսիսյան
Կենսագրություն
1942 թվականին Ասյան կամավոր մեկնել է ռազմաճակատ, ծառայել գործող բանակում։ Նրա զինվորական ուղին սկսվել է Սև ծովի ափերից, անցել Ռումինիա, Չեխոսլովակիա, Բուլղարիա, Հարավսլավիա, Հունգարիա և ձգվել է մինչև Գերմանիա։ 1944 թվականին Ասյան ընդունվել է կուսակցության շարքերը ։
Հայրենական մեծ պատերազմում ցուցաբերած խիզախության համար Հյուսիսյանը պարգևատրվել է «Մարտական ծառայությունների համար», «Կովկասի պաշտպանության համար», «Բուդապեշտի ազատագրման համար», «Գերմանիայի դեմ սարած հաղթանակի համար» մեդալներով ։
1945 թվականին, բանակից զորացրվելուց հետո, Ասյան աշխատանքի է նշանակվել Երևանի Աբեղյանի անվան № 3 դպրոցում՝ որպես ռուսաց լեզվի ուսուցչուհի։ Ակտիվ մասնակցություն է ունեցել հասարակական աշխատանքներին, եղել է սկզբնական կուսկազմակերպության քարտուղար։ Աշխատանքի ընթացքում պարգևատրվել է մի շարք մեդալներով և գովասանագրերով։ Կենսաթոշակի է անցել 1976 թվականին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:«Մարտական ծառայությունների համար» մեդալով պարգևատրվածներ Կատեգորիա:«Կովկասի պաշտպանության համար» մեդալով պարգևատրվածներ Կատեգորիա:«1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալակիրներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Գուանդուն
Գուանդուն, նահանգ Հարավային Չինաստանում, Հարավ-Չինական ծովի ափին։ Ստեղծվել է XVII դարի երկրորդ կեսին։ Տարածությունը 180,000կմ2 է (կղզիների հետ միասին), բնակչությունը՝ 106,000,000 միլիոն (2013), հիմնականում չինացիներ։ Վարչական կենտրոնը՝ Գուանչժոու։ Ռելիեֆում տիրապետող են լեռները (մինչև 1902 մ)։ Այս նահանգը Չինաստանի ամենատաք շրջանն է։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը 8-ից 16 °C հուլիսինը՝ 26-֊ից 28 °C, տարեկան տեղումները՝ 1200— 2000 մմ։ Ունի ջրառատ գետերի խիտ ցանց։ Գլխավոր և նավարկելի գետը Սիցզյանն է։
Աշխարհագրական դիրք
Գուանդուն նահանգը գտնվում է Չինաստանի հարավում, Հարավ-Չինական ծովի ափին (ափագիծը 4300կմ), նահանգի հարավում գտնվում է Լեիժու թերակղզին, գլխավոր ու նավարկելի գետը Սիցզյանն է։
Ժողովրդագրություն
2005 թվականին Գուանդուն նահանգը Չինաստանում պաշտոնապես ճանաչվեց առաջինը՝ նահանգի բնակչությամբ։ Գուանդունը ունի ավելի մեծ բնակչություն քան Ֆրանսիան ու Գերմանիան։ Գուանդուն նահանգում, մեկից չորս տարեկան երեխաների մեջ, 130 տղու դիմաց կա ընդամենը 100 աղջիկ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Չինաստանի նահանգներ
Հովհաննես Սանահնեցի
Հովհաննես Սանահնեցի, XIV դարի վերջի և XV դարի հայ գրիչ, մանրանկարիչ, հոգևոր ու մշակութային գործիչ։ Սանահինի վանքում աշակերտել է «քաջ րաբունապետ» Ղազար և «երաժշտապետ» Հովհաննես վարդապետներին։ Առաջին ձեռագիրը ընդօրինակել է 1399 թ.-ին։ Ուսումը կատարելագործելու նպատակով 1411 թ.-ին մեկնել է Երուսաղեմ, այնտեղ ընդօրինակել մի Մանրուսմունք։ Վերադառնալով Սանահին՝ ձեռնադրվել է վարդապետ։ Վերջին անգամ հիշատակվում է ծեր տարիքում, 1462 թ.-ին, իր գրած մատյանի հիշատակարանում։ Հովհաննես Սանահնեցու գրած կամ նկարազարդած շուրջ 10 ձեռագրից հինգը պահվում է Մատենադարանում (ձեռ. №№ 1537, 1587, 2130, 4435, 8979)։ Պահպանվել են նկարչի՝ տարբեր տարիքում արված ինքնանկարները (ձեռագիր № 1587, էջ 131 բ, ձեռագիր № 8979, էջ 218 բ)։ Քաջ ծանոթ լինելով հայկական մանրանկարչության ավանդույթներին՝ ստեղծել է բազմաթիվ տերունական պատկերներ, որոնք աչքի են ընկնում հորինվածքների ներդաշնակ համամասնությամբ, կերպարների հստակ մշակմամբ, հարուստ գունաշարով։
Կատեգորիա:Հայ գրիչներ Կատեգորիա:Հայ մանրանկարիչներ Կատեգորիա:Հայ հոգևոր գործիչներ Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ Կատեգորիա:Միջնադարյան հայեր
(5970) Օդոհրիկուեն
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1991 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կաձուրո Վատանաբեի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ջատագովություն
Ջատագովություն. ( (ապոլոգիա) – միջնորդություն, արդարացում), հայրաբանության վաղագույն տեսակներից, ձևավորվել է 2-րդ դարում։
Ջատագովության ձևավորման սկզբնական փուլը
Սկզբնական փուլում ջատագովության նպատակն էր նախ ցույց տալ հեթանոսների, իմաստասերների, հրեաների և առհասարակ ոչ քրիստոնյաների՝ քրիստոնեության և քրիստոնյաների դեմ հարուցած մեղադրանքների անհիմն լինելը և ապա բացատրել, թե ինչ է քրիստոնեությունը, ում են հավատում քրիստոնյաները, հաստատել քրիստոնեության իրավունքները, որոնք հիմնված են նրա բովանդակած հայտնութենական, աստվածահիմն ճշմարտության վրա։ Քրիստոնյաները մեղադրվել են անաստվածության (որովհետև չեն պաշտում կուռքերին և աստվածներին), Հռոմեական կայսրության դեմ ունեցած կարծեցյալ թշնամանքի (որ հետևանք էր նոր, հոգևոր թագավորության մասին քրիստոնեական վարդապետության սխալ ընկալման), անբարոյականության (իբր քրիստոնյաները պաշտամունքի ժամանակ ուտում են ազգականների միսը, կենակցում նրանց հետ և այլն) մեջ։ Այսօրինակ անհեթեթ մեղադրանքները հերքելու համար հրապարակ են եկել ջատագովները, որոնք, օգտվելով Աստվածաշնչից, ժամանակի արտաքրիստոնեական մշակույթից, փիլիսոփայությունից, մասամբ եկեղեցական իրականությունից, ապացուցում էին, որ քրիստոնեությունը միակ ճշմարիտ, ընդունելի կրոնն է, իսկ քրիստոնյաները՝ կայսրության հուսալի, օրինավոր քաղաքացիները։
Ջատագովական գրականությունը
Ելնելով իր առջև դրված խնդիրների գործնական բնույթից՝ ջատագովական գրականությունը չի արծարծել տեսական աստվածաբանության հարցեր։ Սա պայմանավորված էր հակառակորդների (Փրոնստոն, մահացել է՝ 166, Լուկիանոս Սամոստացի, մահացել է՝ 192, Կելսոս, մահացել է՝ 178, Պորփյուր՝ 232–303, Հուլիանոս Ուրացող կայսր՝ 361–363) հակաքրիստոնեական մեղադրանքները քրիստոնեության ընդհանուր սկզբունքների միջոցով ժխտելու անհրաժեշտությամբ, ինչն ինքնին բացառել է հրամանակարգային (դոգմատիկ) հարցերի քննարկումը։ Աստվածաշնչում (Մարկոսի Ավետարան, Գործք առաքելոց, Պողոս առաքյալի թղթեր) արդեն առկա է հակահրեական ջատագովություն, որն իր շարունակությունն է ունեցել Առաքելական հայրերի ժառանգության մեջ։ Նրանցից առավել նշանավոր են Բառնաբաս առաքյալը (1-ին դար) իր նամակով, Արիստոն Պելլացին (1-ին դար, Ջատագովություն Պապիսկոսի և Յասոնի՝ Քրիստոսի մասին), Հուստինոս Վկան (մահացել է՝ 161, Երկխոսություն Տրիփոնի հետ և Ջատագովություն վերնագրով 2 երկ), Ապողինարիոս Հերապոլսեցին (169–176, Ընդդեմ հրեաների)։
Մեզ հասել են միայն Բառնաբասի և Հուստինոս Վկայի երկերը։ Հակահրեական այդ աշխատությունների հիմքում ընկած է Քրիստոսի աստվածության, մեսիականության գաղափարի հաստատումը և վավերացումն այն իրողության, թե հինկտակարանային մարգարեությունները կատարվել են Քրիստոսով։ 2-րդ դարի երկրորդ քառորդից հանդես են եկել ջատագովներ Կոդրատոսը և Արիստիդես Աթենացին։ 125–126 թվականներին Կոդրատոսը Էլիոս Ադրիանոս կայսրին (117–138) է հանձնել իր Ջատագովությունը, որը մեզ չի հասել։
Արիստիդես Աթենացու երկը
Այսօր հայտնի հնագույն ամբողջական ջատագովական գործը մոտ 146 թվականին գրված Արիստիդես Աթենացու երկն է, որ նա հանձնել է Ադրիանոս Անտոնիս Պիոս կայսրին (138–161)։ Երկի աստվածաբանությունն ամփոփվում է արարչաբանական և քրիստոսաբանական այն վարդապետության մեջ, ըստ որի Աստված ամեն ինչի արարիչն է, և Հիսուս Քրիստոսն Աստծո Որդին է, որ իջել է երկնքից մարդկանց փրկության համար, և մարմնացել սուրբ Կույսից՝ Սուրբ Հոգու միջոցով։
Այլ աշխատություններ
Ջատագովություն խորագրով աշխատություն է գրել (մոտ 170 թվականին) Մելիտոն եպիսկոպոս Սարդեցին։ Նա ընդգծել է, որ քրիստոնեության և Հռոմեական կայսրության մեջ պետք է տիրի լիակատար ներդաշնակություն։ Ջատագովական երկերի հեղինակներ են նաև Աթենագորաս Աթենացին (Միջնորդություն քրիստոնյաների համար քրիստոնյա փիլիսոփա Աթենագորաս Աթենացու, գրել է մոտ 170 թվականին), Տատիանոս Ասորին (Ընդդեմ հույների, գրել է 165 թվականից առաջ), Անտիոքի եպիսկոպոս (169–188) Թեոփիլոս Անտիոքացին 180 թվականին գրել է Քրիստոնեական հավատի մասին երկը ուղղված ոմն Ավտոլիկոսի)։
Ջեյմս Կառնուսյան
Վերապատվելի Ջեյմս Կառնուսյան, շվեյցարահայ հոգևոր հովիվ, գրող և հասարակական գործիչ։
Ջատագովություն
Այլ աշխատություններ
Հռետոր Լակտանտիոսի (մոտ 250–330) անունով հայտնի է հեթանոսական առասպելների դեմ գրված «Աստվածային հրահանգներ» (304–313) աշխատությունը։
Ջեյմս Կառնուսյան
Կենսագրություն
Ջեյմս Կառնուսյանը Հայոց ցեղասպանությունը Մուսա լեռան հերոսամարտի շնորհիվ վերապրածների որդի է ։
Նրա ծնողները՝ Լուսի Գոստոնյանը և Սարգիս Կառնուսյանը, Մեծ եղեռնը վերապրած հայեր էին։ Մայրը ծնվել էր Մարաշ քաղաքում, 1900 թվականին։ Զանգվածային կոտորածների ու տեղահանության ժամանակ նրա ընտանիքի 33 անդամները սպանվել են։ Նա միակ փրկվածն է եղել։ Նա վիրավոր վիճակում հայտնվել է Ուրֆայում՝ բժիշկ Յակոբ Կյունցլերի մոտ, որը 8000 որբի փրկել է և տեղափոխել Սիրիա ու Լիբանան։ Սիրիայի Հալեպ քաղաքում հանդիպել են ապագա ամուսինները՝ Լուսի Գոստոնյանն ու Սարգիս Կառնուսյանը։ Սարգիսն արիաբար պաշտպանել էր Մուսա լեռան շրջակա մի քանի հայկական գյուղերը։ Զույգն ունեցել է հինգ երեխա, որոնք մեծացել են Բեյրութում ։
Ջատագովություն
«Աստծու քաղաքի մասին» երկը
Արևմուտքի ջատագովական գրականության լավագույն նմուշներից է Օգոստինոս Երանելու «Աստծու քաղաքի մասին» երկը, որը գրելու շարժառիթը հետևյալն է. 410 թվականին գոթերի հարվածներից Հռոմի խորտակման պատճառը համարվել է քրիստոնեությունը, և իբր միաստվածության կրոնի կողմից բազմաստվածյան կրոնի դուրսմղումը զայրացրել է հավիտենական քաղաքը կառուցած հին աստվածներին։ Օգոստինոսը ժխտել է այդ թյուր մեղադրանքը։ Քրիստոնեության հզորացմամբ աստիճանաբար վերացել է այն պաշտպանելու անհրաժեշտությունը։
Հայ ջատագովական գրականությունը
Թերևս այդ է պատճառը, որ մինչև հայոց գրերի գյուտը (405) հեթանոսական ընդդիմությունը հիմնականում (թեև ոչ լիովին) հաղթահարած հայ իրականության մեջ մեծ թիվ չեն կազմել ջատագովական երկերը։ Դրանցից վաղագույնը «Կանոնագիրք Հայոց»-ի միջնադարյան խմբագրությունների մեջ զետեղված «Երանելույն Մեսրոպայ վարդապետի» խորագրով փոքրածավալ բնագիրն է, որն ուղղված է Մեսրոպ Մաշտոցի օրոք հայոց մեջ տակավին կենսունակ հեթանոսական հմայությունների դեմ ( 1964, էջ 309)։ Ջատագովական բնույթ ունի «Կանոն սրբոյն Գրիգորի Պարթեւի, դարձեալ հարցումն և պատասխանիք նորա» երկը։ Այստեղ ևս խոսվում է հեթանոսական սնահավատության, կախարդությունների, հմայությունների մասին, ապացուցվում դրանց անհեթեթությունը և աստվածաշնչյան վկայություններով հերքվում դրանք։
«Եղծ աղանդոց» երկը
Հայ ջատագովական գրականության պսակը Եզնիկ Կողբացու «Եղծ աղանդոց» երկն է, որն օտար հայրաբանները համարում են 5-րդ դարի ջատագովական գրականության կարևորագույն երկերից։ Նախորդ համաբնույթ գործերից «Եղծ աղանդոց»-ը տարբերվում է շարադրանքի պարզությամբ, նպատակասլացությամբ, վարդապետական սկզբունքների պաշտպանության առավել տրամաբանվածությամբ։ Իբրև կանոն՝ այդտեղ ջատագովական հերքմանը նախորդում է փաստերի համադրումը, երևույթի հանգամանալից վերլուծությունը։ Իր աշխատությունը Եզնիկ Կողբացին նվիրել է հին հեթանոսական իմաստասիրական ուսմունքների (պյութագորյան, պլատոնական, արիստոտելյան, ստոիկյան, էպիկուրյան), մարկիոնական աղանդի, ինչպես նաև հայոց քրիստոնեությանն ուղղակիորեն սպառնացող պարսից զրադաշտական կրոնի տարատեսակներից մեկի՝ մազդեզականության քննությանն ու հերքմանը։
Իր առջև նպատակ դնելով ապացուցել քրիստոնեական ճշմարտությունների բացարձակ գերագահությունը հեթանոսական իմաստասիրության հանդեպ՝ Եզնիկ Կողբացին անհրաժեշտաբար արծարծում է կամքի ազատության, չարի և բարու ծագման խնդիրներ, հերքում գնոստիկյան աղանդների դուալիստական ընկալումները, չարի սուբստանցիոնալ գոյությունը հաստատող դրույթները։
Հայ ջատագովության այլ երկերը
Հայ ջատագովական աստվածաբանության ավանդները շարունակել են հետագա հեղինակները։ Այս տեսակետից հիշատակելի է Վահրամ Րաբունու «Հարցմունք եւ պատասխանիք ի գիրս Ծննդոց» երկը (հրատարակությունը՝ Եղիշեի անունով, Վիեննա, 1924), որտեղ լայնորեն օգտագործված է «Կանոն սրբոյն Գրիգորի Պարթեւի, դարձեալ հարցումն եւ պատասխանիք նորա» երկը։
Թարգմանված ջատագովական գրականությունը
Հետագայում ևս հայերի մեջ չի նվազել ջատագովական երկերի նկատմամբ հետաքրքրությունը։ Ներսես Լամբրոնացին 1197 թվականին Կ. Պոլսում իրականացրել է Բառնաբաս առաքյալի նամակի հունարենից հայերեն թարգմանությունը, որը, սակայն, մեզ չի հասել։ Քրիստոնեական ջատագովական աստվածաբանությունը սկսած 19-րդ դարից վերատեսության է ենթարկել իր մեթոդաբանությունը և կենտրոնացել մարդկային ճանաչողականության արժեքի, արտաքին իրականության մեջ մարդու դերի, ինչպես նաև հավատի ընկալման ու մեկնաբանության հիմնահարցերի շուրջ։ Աստվածաբանության այս բնագավառը՝ ջատագովությունը, այլևս չի զբաղվում լոկ ջատագովելով, այլ իր առանցքային նպատակադրումներից է համարում նաև հավատի նկատմամբ մարդու դիրքն իմացաբանորեն և մեկնողաբար հիմնավորելու պահանջը։
Կատեգորիա:Քրիստոնեություն Կատեգորիա:Հայրաբանություն
Ջեյմս Կառնուսյան
Կենսագրություն
Նրանց որդի Ջեյմս Կառնուսյանը ծնվել է 1926 թվականին Բեյրութի փախստականների ճամբարում ։ Սովորել է Հունաստանի և Շվեյցարիայի համալսարաններում։ 1979 թվականին Փարիզում նախաձեռնել է Հայկական առաջին համաշխարհային կոնգրեսը ։ 1983 թվականին Լոզանի պայմանագրի 60-րդ տարեդարձի կապակցությամբ Ջեյմս Կառնուսյանը Լոզանում կազմակերպել է համահայկական համագումար, որին մասնակցել են 17 երկրների պատվիրակներ ։ «Մեր առաջնահերթությունը մնում է Թուրքիայի կողմից օկուպացված Արևմտյան Հայաստանի վերականգնումը»,- պարզաբանել է նա ։
1992 թվականին արտաքին գործերի դաշնային դեպարտամենտի քաղաքացիական ծառայող Հանս Շելենբերգի և Շվեյցարիայի Ազգային խորհրդի նախկին պատգամավոր Ալեքսանդր Էյլերի հետ համատեղ հիմնադրել է Շվեյցարիա-Հայաստան ասոցիացիան (GSA - Gesellschaft Schweiz-Armenien) ։
Ոչ հավաստի տեղեկություններով՝ Ջեյմս Կառնուսյանը եղել է Հայաստանի ազատագրության հայ գաղտնի բանակ զինյալ կազմակերպության հիմնադիրներից մեկը Հակոբ Հակոբյանի (իսկական անունը՝ Հարություն Թագուշյան) և գրական գործիչ և «Սփյուռք» գրական հրատարակության հրատարակիչ Գևորգ Աճեմյանի հետ համատեղ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի գրողներ Կատեգորիա:Շվեյցարահայ մշակույթ Կատեգորիա:Հայ գրողներ Կատեգորիա:Հայ հոգևորականներ Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ քահանաներ Կատեգորիա:Լիբանանցիներ հայկական սերմամբ
Մեքսիկայի պատմություն
Մեքսիկայի պատմություն, Հյուսիսային Ամերիկայի մայրցամաքի հարավում գտնվող Մեքսիկա երկրի պատմությունը հազարամյակների պատմություն ունի։ Մեքսիկայի տարածքում մարդկային բնակության հետքերը վերին քարի դարից են (20-15 հզ․ տարի Մեքսիկան թ․ ա․) ։
16-րդ դարում Մեքսիկան գաղութացվել է իսպանացիների կողմից։ 300 տարի տևած գաղութային իշխանությունն ավարտվել է ազատագրական պատերազմով և Մեքսիկայի միապետության, այնուհետև՝ հանրապետության հաստատմամբ։ Մեքսիկայի պատմությունն ընդգրկում է քաղաքացիական պատերազմների, ինտերվենցիաների և բռնատիրությունների ժամանակաշրջաններ։ Նորագույն պատմությունը նշանավորվել է տնտեսական էքսպանսիայով և մի քանի ճգնաժամերով, ինչպես նաև մեկ կուսակցության քաղաքական հեգեմոնիայով։ 20-րդ դարի վերջում ժողովրդավարացման միտում է առաջացել, իսկ 21-րդ դարում երկիրն անցել է բազմակուսակցական համակարգի։
Նախապատմական Մեքսիկա
Համաձայն ժամանակակից տեսակետի՝ Ամերիկայում մարդկանց բնակեցումը (բույսերի և կենդանիների հետևից) ենթադրաբար տեղի է ունեցել 24 -12 հազար տարի առաջ Սիբիրի և Ալյասկայի միջև եղած Բերինգի պարանոցի (Բերինգիա) միջով, որն այդ ժամանակ գոյություն ուներ ։
Շերտագրական B բաղադրիչի սահմանի սկզբնավորումը Չիկիուիյթե քարանձավում ծովի մակարդակից 2740 մետր բարձրության վրա Սակատեկաս նահանգում (16605 - 15615 տարի առաջ) ենթադրվում է, որ այս տեղանքի յուրացումը սկսվել է վերջին սառցադաշտից հետո և Գրենլանդիայի միջսառցադաշտային GI-1 կլիմայական հանկարծակի, կարճաժամկետ ավելի տաք տատանումների ժամանակաշրջանում ։ Մինչև 30 հազար տարեկան առարկաները, որոնք ներկայացվել են որպես քարե գործիքներ, իրականում հանդիսանում են բնական քարանձավային պրոցեսների արդյունք (գեոֆակտներ) ։