cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ալեքսանդր Դյումա (հայր)
Առաջին գրական փորձերը
Ամենամյա Փարիզյան սալոնի ցուցադրություններից մեկի ժամանակ Դյումայի ուշադրությունն է գրավում խորաքանդակ Ջովանի Մոնալդեսկիի սպանության տեսարանով։ «Համաշխարհային կենսագրություններ»-ում կարդալով Մոնալդեսկիի և շվեդական Քրիստինա թագուհու մասին՝ Դյուման որոշեց գրել դրամա այդ թեմայով։ Սկզբնապես նա Ֆրեդերիկ Սուլյեին առաջարկեց ընկերակցել, բայց վերջիվերջո յուրաքանչյուրը որոշեց գրել իր «Քրիստինան»։ Դյումայի պիեսը դուր եկավ թագավորական «Ֆրանսիական թատրոնից» բարոն Թեյլորին, ում օգնությամբ էլ ընդունվեց «Քրիստինան», այն պայմանով, որ Դյուման այն վերջնական տեսքի կբերի։ Սակայն դրամայի բեմադրմանը դեմ եղավ ամենազոր մադմաուզել Մարսը, ում հաղթաձին դասական խաղացանկն էր։ Իսկ երբ երիտասարդ հեղինակը կտրականապես հրաժարվեց կատարել նրա՝ պիեսը փոխելու պահանջը, մադմաուզել Մարսն արեց ամեն ինչ, որ «Քրիստինան» չհայտնվի բեմում։
Դյուման, ով հոգ էր տանում մորը, ինչպես նաև ապօրինի որդուն՝ Ալեքսանդրին, գրեց պիես նոր թեմայով. «Հենրի III-ն ու իր արքունիքը» դրաման ստեղծվեց 2 ամսում։ «Ֆրանսիական թատրոնի» դերասանները պիեսի ընթերցումից հետո Մելանի Վալդորի սալոնում խնդրեցին նրան ընդգրկել այն առանց հերթի։ Պրեմիերան կայացավ 1829 թվականի փետրվարի 10-ին, և դա եղավ ռոմանտիզմի հաղթանակը թատրոնում։
Դյուման դարձավ Արսենալում գտնվող Նոդյե սալոնի մշտական հաճախորդը։ Այնտեղ նոր դպրոցի՝ ռոմանտիզմի ներկայացուցիչներն էին հավաքվում։ Դյուման առաջանիններից էր, որ անդրադարձավ ժամանակակիկց կյանքի դրամային և խիզախություն արեց անդրադառնալ ժամանակակից հասարակությանը։ Նոր էր նաև այն, որ հեղինակը իր ժամանակակից մարդուն այնպիսի զգացումներ է տվել, որը հատկանշական է Վերածննդի դարաշրջանին։ «Անտոնի» պիեսում նա ներկայացրել է իր կյանքի դրվագներից մեկը։ Այդ ժամանակ Դյուման տառապում էր բանաստեղծուհի Մելանի Վալդոր նկատմամբ ունեցած կրքոտ սիրով, որը և իր պիսում հանդես է գալիս Ադել դ’Էրվեի կերպարով։ Դրամայի շնորհանդեսը կայացել է 1831 թվականի մայիսի 3-ին Պորտ Սեն Մարտենի թատրոնում։ Գլխավոր դերակատարներն էին Մարի Դորվիլը և Պիեռ Բոկաժը։ Պիեսի բեմադրությունը «Էռնանի» պիեսի շնորհանդեսից պակաս աղմուկ չբարձրացրեց ։
Դյումայի պիեսները չեն առանձնանում գեղարվեստական կատարելությամբ ։ Վիկտոր Հյուգոյի «Մարիոն Դելորմ» պիեսի բեմադրությունից հետո Դյուման ասել է. «Ախ, եթե ես էլ կարողանայի պիես գրելուն զուգահեռ բանաստեղծություններ գրել» ։ Բայց Դյուման կարունակ էր այնպիսի պիեսներ ստեղծել վարագույրի հետևում, որն այն գրավում էր հանդիսատեսի ուշադրությունը առաջին ակտից մինչև վերջինը։ Նրա անունը թատրոնի պաստառների վրա թատրոնի տնօրենների համար մեծ եկամուտների ակնկալիք էր նշանակում, իսկ այլ դրամատուրգերի համար Դյուման դարձավ համահեղինակ, որն ի վիճակի էր հաջողության արժանացնել ամենաանհաջող պիեսներն անգամ։
Ֆրանսիական հեղափոխության տարիներին
1830 թվականի հուլիսին Ֆրանսիայում տեղի ունեցավ հուլիսյան հեղափոխությունը, որի հետևանքով գահընկեց արվեց Կառլոս X-ը և նրա հաստատված բուրժուական թագավորությունը։ Լուի Ֆիլիպ անվանման տակ գահ բարձրացավ Օրլանի հերցոգը։ Ալեքսանդր Դյուման Տյուիլրին գրոհող ապստամբների շարքերում էր։ Հետագայում իր մեմուարներում Դյուման գրում է.
Հեղափոխության առաջին իսկ տարիներից Ալեքսանդր Դյուման մասնակցել է հասարակական կյանքին և կատարել է մի քանի կարևոր հանձնարարություններ գեներալ Լաֆայետի հետ կապված։ Վերջինս այն ժամանակ գլխավորում էր Ազգային գվարդիան։
1832 թվականի հուլիսի 5-ին Փարիզում թաղում են գեներալ Մաքսիմիլիան Լամարկին։ Դյուման անձամբ էր ճանաչում գեներալին, և վերջինիս հարազատների խնդրանքով ինքն անձամբ է գլխավորում մահվան թափորին հետևող հրետանավորների շարասյունը։ Շուտով ոստիկանները սկսեցին ցրել ամբոխին, բայց այդ ժամանակ տեղի ունեցավ սպասվածը, և սգո թափորը դարձավ հեղափոխական ապստամբության սկիզբը։ Մի քանի օր անց այդ ապստամբությունը դաժանորեն ճնշվեց։ Թագավորական թերթերից մեկը նույնիսկ գրել էր, որ Ալեքսանդր Դյուման զենքը ձեռքին ձերբակալման է ենթարկվել ոստիկանների կողմից և գնդակահարվել է։ Բայց իրականում այդպիսի բան չէր պատահել, չնայած որ Դյուման ենթակա էր ձերբակալման։ Հարազատների խորհրդով Դյուման լքեց Փարիզը և ուղևորվեց Շվեյցարիա, որտեղ և ապրեց մի քանի ամիս։ Նա այնտեղ աշխատում էր իր առաջին՝ «Գալիա և Ֆրանսիա» (1833) պատմա-հրապարակախոսական վեպի վրա։
1840-ականներից հետո
Երկու տարի (1858-1859) եղել է Ռուսաստանում, որտեղ այցելել է Սանկտ Պետերբուրգ, Կարելիայի տեսարժան վայրեր, Վալաամ, Ուգլիչ, Մոսկվա, Ցարիցին, Աստրախան, Անդրկովկաս։ Ռուսաստան կատարված իր ճանապարհորդությունների վերաբերյալ նա գրել է «Ճանապարհորդական տպավորություններ. Ռուսաստանում» գիրքը ։
Դյուման երեք տարի մասնակցել է միացյալ Իտալիայի պայքարին։ Ֆրանկո-պրուսական պատերազմում ֆրանսիացիների առաջին պարտությունների լուրն իմանալով՝ Դյուման անձնական վշտով ընդունեց։ Շուտով Դյուման կաթվածի առաջին հարվածը ստացավ։ Կիսակաթվածահար վիճակում Դյուման հազիվ կարողացավ որդու տուն հասնել, որտեղ և մի քանի ամիս անց մահացավ։
2002 թվականին Դյումայի աճյունը տեղափոխվեց Փարիզյան պանթեոն։
Մահը և ժառանգությունը
Մահացել է 1870 թվականի դեկտեմբերին և ի սկզբանե թաղվել իր ծննդավայրում՝ Վիլլ-Կոտրեսի Էնա շրջանում։ Նրա մահը ստվերվեց Ֆրանկո-պրուսական պատերազմով, իսկ ավելի ուշ փոփոխվող նորաձևությունը նվազեցրեց նրա ճանաչումը։ Ավելի ուշ՝ քսաներորդ դարում, այնպիսի գիտնականներ, ինչպիսիք էին Ռեջինալդ Համելը և Քլոդ Շոփը, առաջ բերեցին նրա արվեստի քննադատական վերակագնում և նորովի մեծարում, ինչպես նաև ձեռնամուխ եղան կորած գործերը գտնելուն ։ Սա նպաստեց, որպեսզի 2002 թվականին Դյուման վերաթաղվի Փարիզի Պանթեոնում. պատիվ, որ վերապահվում է ֆրանսիական արվեստի մեծություններին ։ 1970 թվականին Փարիզի մետրոպոլիտենի կայարաններից մեկը անվանակոչվեց նրա պատվին։ Փարիզից դուրս գտնվող նրա հիմնական բնակատեղին՝ Մոնտե-Քրիստո ամրոցը, վերակառուցվեց և բացվեց որպես հանրային թանգարան։
Որոնողները շարունակեցին գտնել Դյումայի գործերը պահոցներում, ներառյալ հինգ գործողությամբ «Ոսկե գողեր» պիեսը, որը գտնվեց 2002 թվականին գիտնական Ռեջինալդ Համելի կողմից Ֆրանսիայի Ազգային գրադարանում։ Հրատարակվեց 2004 թվականին Honoré-Champion-ում ։
2002 թվականին Դյումայի երկուհարյուրամյակի կապակցությամբ Ֆրանսիայի Հանրապետության նախագահ Ժակ Շիրակը հարգանքի տուրք է մատուցույմ մեծ գրողին՝ նրա աճյունն ամփոփելով Փարիզի Պանթեոնում, որտեղ թաղված են բազմաթիվ ֆրանսիացի լուսավորականներ Արարողությունը եթեր հեռարձակվեց. նոր դագաղի վրա գցված էր կապույտ թավշե կտոր և պահպանվում էր չորս հեծյալների կողմից, որոնք հագնված էին Հանրապետական պահակախմբի չորս հրացանակիրների պես։ Դագաղը ամբողջ Փարիզով տանելով հասցրին Պանթեոն ։ Իր խոսքում նախագահ Ժակ Շիրակն ասաց.
Շիրակը խոստովանեց, որ Ֆրանսիայում եղել է ռասիզմ, և ասաց, որ Պանթեոնում վերահուղարկավորումը այն ճանապարհն է, որով շտկում են սխալները, քանի որ Ալեքսանդր Դյուման կանգնած է այնպիսի մեծ հեղինակների կողքին, ինչպիսիք են Վիկտոր Հյուգոն և Էմիլ Զոլան ։ Շիրակը նշեց, որ Ֆրանսիան տվել է բազմաթիվ մեծ գրողներ, բայց նրանցից ոչ մեկի գործերն այնքան չի ընթերցվում, որքան Դյումայինը։ Նրա վեպերը թարգմանվել են աշխարհի ավելի քան 100 լեզուներով։ Ի լրումն այս ամենի, այդ վեպերի հիման վրա նկարահանվել են ավելի քան 200 կինոնկարներ։
2005 թվականի հունիսին Ֆրանսիայում լույս տեսավ Դյումայի վերջին վեպը՝ «Սուրբ Հերմինեի ասպետը»։ Ներկայացնելով Տրաֆալգարյան ճակատամարտը՝ Դյուման գեղարվեստական նկարագրությամբ ներկայացրել է լորդ Նելսոնի սպանությունը (նա սպանվել է անհայտ դիպուկահարի կողմից)։ Վեպը գրվել և մասերով հրատարակվել է 1869 թվականին, բայց վերջնականապես ավարտեց մահվանից քիչ առաջ։ Սա Սուրբ Հերմինեի եռագրություն երրորդ մասն էր։ Դումայագետ Քլոդ Շոփը 1990 թվականին պահոցում նկատեց մի նամակ, որը թույլ տվեց նրան բացահայտել անավարտ աշխատանքը։ Շոփը վերջապես գրեց վերջին երկուս ու կես մասերը՝ հիմնաված հեղինակի հուշագրությունների վրա ։ Հրատարակվել է Ֆեբուս հրատակչության (Editions Phébus) կողմից 60, 000 օրինակով և դարձել է լավագույն վաճառվող գիրքը։ 2006 թվականի թարգմանվել է անգլերեն «Վերջին ասպետը» վերնագրով և այնուհետև թարգմանվեց այլ լեզուներով Շոփն արդեն գտել է Սուրբ Հերմինեի սագայի հետ առնչվող լրացուցիչ նյութեր և դրանք 2008 թվականին միասնականորեն հրապարակել է «Le Salut de l'Empire»-ում ։
Ստեղծագործությունը
Իր ստեղծագործական գործունեությունը գրողը սկսել է Բարեփոխումների ժամանակաշրջանում, երբ վերածնվեց Բուրբոնների միապետությունը, որը փորձում էր իր կողմը գրավել բուրժուազիայի ներկայացուցիչներին և վերացնել 1789–1794 թվականներին Ֆրանսիայում բուրժուական հեղափոխության կատարած բոլոր կարևոր բարեփոխումները։ Լյուդովիկոս XVIII արքան, հնարավորություն չունենալով ամբողջովին վերականգնել նախահեղափոխական կարգերը, ստիպված էր հաստատել սահմանադրությունը։ Ֆրանսիական նոր պառլամենտը բաղկացած էր երկու պալատից՝ պերերի պալատում նստաշրջան էին անցկացնում արքայի կողմից նշանակված բարձրաստիճան դեմքերը, իսկ պատգամավորների պալատ ընտրվում էր Ֆրանսիայի հարուստ բնակչության ամենահարուստ շերտերից։ Պալատական ավելի պահպանողական շրջանակները այն ժամանակ ձգտում էին վերականգնել նախկինում եղած արտոնությունները և պայքարում էին միապետական բռնապետության լիակատար հաղթանակի համար։ Այստեղ «Կոմս Մոնտե-Քրիստո»-ի ապագա հեղինակը բավականին ըմբռնված ընդունեց պետական քաղաքականության ուղղությունը՝ այդ մասին պատկերացումներ տալով իր ստեղածգործության առաջին իսկ գլուխներում։
Ալեքսանդր Դյուման մեծացրեց իր գիտելիքների շրջանակը շնորհիվ հայտնի ֆրանսիական պատմաբաններ Պ.Բարանտի, Օ.Թիերիի, Ժ.Միշլեի աշխատությունների ուսումնասիրությունների։ Իր ստեղծագործություններում մշակելով ազգային-պատմական թեման, նա մեծ մասամբ կիսում էր Օգյուստեն Թիերիի կարծիքը, որը իր ուսումնասիրություններում ձգտում էր հետևել որոշակի դարաշրջանում կատարված իրադարձությունների օրինաչափ հերթագայությանը, որոշել շարադրանքի բովանդակությունը, որը կոչված էր դառնալու երկրի իրական պատմությունը։
Դյումայի «Գալիա և Ֆրանսիա» (1833) գիրքը վկայում էր հեղինակի՝ ազգային պատմության իրազեկվածության մասին։ Պատմելով գալլական ցեղի ստեղծման վաղ շրջանի, ֆրանկների դեմ գալլերի պայքարի մասին՝ Դյուման մեջբերում է ֆրանսիական պատմության շատ աշխատություններ։ Գրքի եզրափակիչ գլխում հեղինակը քննադատական կարծիք է հայտնում Լուի Ֆիլիպի միապետության մասին։ Նա գրել է, որ նոր արքայի օրոք գահը պահում են գործարանատերերի, հողատերերի, ֆինանսիստների բարձրաշխարհիկ հասարակությունը, կանխագուշակել էր, որ ապագայում Ֆրանսիայում կստեղծվի Հանրապետություն՝ որպես ազգային ներկայացուցչության լայն ձև։ Թիերիի՝ այս ստեղծագործությանը տված դրական կարծիքը թևեր տվեց հեղինակին, և նա ավելի մեծ փութաջանությամբ ձեռնամուխ եղավ ֆրանսիացի պատմաբանների աշխատությունների ուսումնասիրություններին։
1830-ական թվականներին Դյումայի մոտ միտք ծնվեց Ֆրանսիայի XV – XIX դարերի պատմությունը ներկայացնել վեպերի լայն շարքով, որի սկիզբը դրվեց «Իզաբելլա Բավարացի» (1835) վեպով։ Պատմական աղբյուր հանդիսացան Յուվենալ Յուրսինի «Ֆրուասսարի ժամանակագրությունը», «Շառլ VI-ի դարաշրջանի ժամանակագրությունը, Պրոսպեր դը Բարանտի «Բուրգունդյան դքսերի պատմությունը»։
Ֆրանսիայի պատմությունը նա նաև ցույց տվեց երկու պատմական վեպ-կենսագրականներում՝ «Լյուդովիկոս XIV» և «Նապոլեոն»։
Ալեքսանդր Դյումայի ստեղծագործությունները թարգմանվել են աշխարհի բազմաթիվ լեզուներով և բազմաթիվ թատերական ներկայացումների և կինոֆիլմերի համար սցենարներ են հանդիսացել։
Համահեղինակներ
19-րդ դարի 30-ական թվականների վերջում ֆրանսիական թերթերը բաժանորդների թիվն ավելացնելու նպատակով կիրառում էին շարունակաբար տպագրվող վեպերի տպագրությունը։ Դյուման թերթերի հրատարակիչների համար ամենացանկալի գրողներից մեկն էր. նրա գրքերը վայելում էին մեծ ճանաչողություն, նրա անունը գրավում էր մեծ թվով ընթերցողների։ Դյումայի աշխատակիցների մեկը՝ Ժերար դը Ներվալը, ծանոթացրեց նրան քիչ ծանոթ գրականագետ Օգյուստ Մակեի հետ, և նրա ազդեցությամբ Դյուման որոշեց անդրադառնալ պատմա-արկածային վեպի ժանրին, որում անցած դարաշրջանների իրադարձությունները հիմք էին հանդիսանում հերոսների արկածների համար։ Դյուման վերափոխեց Մակեի՝ Անտենոր Ժյուլիի կողմից մերժված «Դիմակահանդեսային գիշեր» («Բատիլդա») պիեսը, և դա ընդունվեց բեմադրության «Ռենեսանս» թատրոնում։ Երիտասարդ հեղինակը երջանիկ էր իր հաջողությունից և առաջարկեց Դյումային գահախնամակալության ժամանակաշրջանի վեպի նախագիծ՝ «Բարի Բյուվան»։
Դյուման մասնակցեց նաև այս վերափոխմանը, և վերջնական տարբերակում վեպը ստացավ «Շևալյե դ՛Արմանտալ» անվանումը։ Վեպն ընդունվեց տպագրության «Լյա Պրեսս» թերթի կողմից, որը գնեց Դյումայի ապագա բոլոր ստեղծագործությունները։ Ընդդեմ «Շևալյե …»-ի երկու հեղինակների կողմից ստորագրման հանդես եկավ Էմիլ դը Ժերարդեն. նրա աչքում Մակեի անունը նվազեցնում էր գրքի արժեքը. ընթերցողն ուզում էր տեսնել միայն Դյումայի վեպերը։ «Շևալյե …»-ն լույս տեսավ միայն Դյումայի ստորագրությամբ, Մակեն ստացավ մեծ փոխհատուցում ՝ ութ հազար ֆրանկ, և արդյունքում շարունակեց համագործակցությունը։ Դյումայի հետ Մակեն աշխատել է «Երեք հրացանակիրներ», «Կոմս Մոնտե-Քրիստո», «Մարգո թագուհին», «Կանացի պատերազմ» վեպերի վրա։ Դյումայի և Մակեի նամակագրությունը վկայում է, որ վերջինիս ավանդը նշանակալից է եղել։ Գրականության պատմաբան Ալբեր Թիբոդեն առաջարկում էր նրանց կոչել Դյումա-Մակե՝ գտնելով, որ Էրկման-Շատրիանի օրինակով վեպերի հեղինակները պետք է նշվեն երկակի անունով։
Դյումայի գրչի բեղունությունը զարմացնում էր, իսկ նրա գրքերի շռնդալից հաջողությունը ծնում էր նախանձ և բազմաթիվ թշնամիներ։ 1845 թվականին լույս տեսավ Էժեն դը Մերիկուրի «Վեպերի գործարան «Ալեքսանդր Դյումա և ընկերներ առևտրի տուն» պամֆլետը, որտեղ հեղինակը ոչ միայն մեղադրում էր Դյումային նրանում, որ նա անխնա շահագործում էր գրականության նեգրերին, այլև մտավ նրա անձնական կյանք ։ Դյուման Մերիկուրին դատի տվեց և շահեց գործը, բայց նրան չհաջողվեց կանխել իրեն վարկաբեկող շշուկների տարածումը։ Պամֆլետի լույս տեսնելու հետ կապված՝ նա խնդրեց Մակեին նամակ գրել, որտեղ նա հրաժարվում էր Դյումայի հետ ստեղծած գրքերի վերահրատարակման իր իրավունքներից։ Մակեն մասնավորապես գրում էր.
Հետագայում, երբ Դյումայի հետ հարաբերությունները փչացել էին, Մակեն պնդում էր, որ նամակը գրել է ճնշման տակ։ 1858 թվականին Մակեն Դյումային դատի տվեց՝ պահանջելով 18 վեպերի ստեղծման գործում իրեն ճանաչել համահեղինակ, բայց երեք դատավարությունն էլ մեկը մյուսի հետևից տանուլ տվեց։ Դյումայի կյանքի վերջին օրերին, երբ արդեն ծանր հիվանդ էր, որդուն ասում էր իր և Մակեի մեջ եղած «գաղտնի հաշիվների» մասին։ Մակեին հայտնելով հոր մահվան մասին՝ Դյումա-որդին հարցնում է, թե կար արդյոք համահեղինակների միջև հատուկ պայմանավորվածություն։ 1871 թվականի սեպտեմբերի 26-ի նամակում Մակեն հավաստիացնում էր, որ ոչ մի «գաղտնի հաշիվներ» չեն եղել. Մակեի (և այլ համահեղինակների) վեպերը՝ ստորագրված Դյումայի կողմից, մնում են բանավեճերի առարկա նաև մեր ժամանակներում։ Առաջին հերթին Մակեն հավակնում էր «Երեք հրացանակիրներ»-ի համահեղինակությանը։ Արդի գրականագետները այդ հավակնությունները մերժում են. հիմնական ապացույցը հանդիսանում է այն փաստը, որ Մակեն ինքնուրույն չէր կարող անգամ մոտենալ պատմական վիպասանքի գլուխգործոցի այս մակարդակին։ Բայց «գործարանի» առկայությունը երկբայությունների առիթ չի տալիս. Դյումայի ստեղծագործական ժառանգությունը կազմում է հարյուրավոր հատորներ, և այս ամենը միայնակ գրել (նույնիսկ թելադրել) նույնիսկ ամենաաշխատասեր ու աշխատունակ հեղինակի ուժերից վեր էր, առավել ևս համեմատաբար այն կարճ կյանքում, որ ապրեց Դյուման։ Եվ այսօր՝ XXI դարում, Դյուման առաջվա պես գլխավորում է աշխարհի ամենաբեղուն գրողների շարքը։ 2010 թվականին նկարահանվեց «Ուրիշ Դյումա» կինոնկարը նրա և Մակեի համահեղինակության և նրանց մրցակցության սկզբի մասին։
Ցողասար
Ցողասար, լեռնագագաթ Հայաստանի Շիրակի մարզում, Ցողասարի լեռներում, Ցողամարգ գյուղից 1 կմ հարավ-արևելք, Թորոսգյուղից մինջև 1 կմ հյուսիս։ Տեղադրման կոորդինատներ 40.94028°N, 43.87222°W։ Բարձրությունը 2083 մ է ։
Ալեքսանդր Դյումա (հայր)
Ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
• 2
Ցողասար
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեռնագագաթներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ Կատեգորիա:Շիրակի մարզի լեռներ
Ալեքսանդր Դյումա (հայր)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ Կատեգորիա:Արկածային գրողներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի արձակագիրներ Կատեգորիա:Կաթվածից մահացածներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դրամատուրգներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լրագրողներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի վիպասաններ
Նրանք ունեն Հայրենիք
«Նրանք ունեն Հայրենիք» («У них есть Родина»), խորհրդային գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել են ռեժիսորներ Ալեքսանդր Ֆայնցիմերը և Վլադիմիր Լեգոշինը Մոսկվայի Մ․ Գորկու անվան գեղարվեստական ֆիլմերի կինոստուդիայում 1949 թվականին Սերգեյ Միխալկովի «Ես ուզում եմ գնալ տուն» (««Я хочу домой»») պիեսի հիման վրա։
Սյուժե
Խորհրդային հետախույզներ Դոբրինինը և Սորոկինը Արևմտյան Գերմանիայի տարածքում փնտրում են անգլիական հետախուզության հսկողության տակ հայտնված խորհրդային երեխաների որբանոցը և երեխաներին վերադարձնում են հայրենիք։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:1949 ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային սև-սպիտակ ֆիլմեր Կատեգորիա:Մաքսիմ Գորկու անվան կինոստուդիայի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր Հայրենական մեծ պատերազմի մասին Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր
Ճամբուն վրա (դրամա)
Ճամբուն վրա, Լևոն Շանթի դրամաներից, որ նա գրել է 1909 թվականին։
Սյուժե
Վահրամը հանդիպում է Մարիիին, որ մեծահարուստ Հարենցի քույրն է։ Մարին ձանձրացել է իր ծանոթների միջավայրից և երազում է ուրիշ աշխարհի մասին։ Վահրամը նրա համար նոր մարդ է, ով տեսել է պանդխտություն, թափառել հացի ու կրթության համար, կռվել հայրենիքի ազատության համար։ Վահրամը սիրում է աղջկան, սակայն պիտի վերադառնա երկիր, իսկ այնտեղից վերադարձ չի լինի. «Ես եկած եմ երթալու համար,- ասում է Վահրամը,- երթալու, մեռնելու, որովհետև գնացողին դարձ չկա, հոնկե դարձ չկա» ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լևոն Շանթի ստեղծագործություններ Կատեգորիա:Պիեսներ
Մարտին Սարգսյան
Մարտին Գրիգորի Սարգսյան, ՀՀ պետական և քաղաքական գործիչ, ՀՀ Կառավարությանն առընթեր Անշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտեի նախկին նախագահ, ՀՀ Առևտրաարդյունաբերական պալատի նախկին նախագահ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1958 ծնունդներ Կատեգորիա:ՀՀԿ անդամներ Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ Կատեգորիա:ՀՀ պետական գործիչներ Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 1-ին գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 4-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 5-րդ գումարման ընթացքում լիազորությունները դադարեցրած պատգամավորներ Կատեգորիա:Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ Կատեգորիա:ՀՀ վարչապետի հուշամեդալակիրներ Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Պալնայա (գյուղ, Կոշկինսկի շրջան)
Պալնայա (Пальная), գյուղ Ռուսաստանի Սամարայի մարզի Կոշկինսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:19-րդ դարում հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սամարայի մարզի Կոշկինսկի շրջանի բնակավայրեր
Տարասովկա (գյուղ, Իզյասլավի շրջան)
Տարասովկա (Тарасівка), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Իզյասլավի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Տարասովկա գյուղում բնակվում էր 31 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,352 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 88,07 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Իզյասլավի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Չափականություն
Չափականություն, քառաչափ տարածաժամանակային բազմաձևության երկրաչափական հատկությունների բնութագիր։ Հաշվարկման իներցիալ համակարգերում չափականությունը պսևդոէվկլիդեսյան է։ Երկու հարևան պատահույթների քառաչափ հեռավորությունը որոշվում է ds2=dx02 (dx2[dy22+dz22) արտահայտությամբ, որտեղ x0=ct։ Այս դեպքում տարածության երկու կետերի հեռավորության համար տեղի ունի Պյութագորասի թեորեմը․ dl2=dx+2+dy2+fdz2։ Ոչ իներցիալ համակարգերում և գրավիտացիոն դաշտերում ds2=gikdxf;dxk, որտեղ x°=ct, x1=x;, x2=y, x3=z, gik(x°, x1, x2, x3)-ը այսպես կոչված մետրիկական թենզորի բաղադրիչներն են. դրանք ֆունկցիաներ են կոորդինատներից և ժամանակից (ըստ կրկնվող ինդեքսների գումարում է կատարվում)։ Այս դեպքում երկրաչափությունը ոչ էվկլիդեսյան է։
Չափականությունը որոշվում է gik թենզորով․ ընդհանուր դեպքում տարածության երկրաչափական հատկությունները կետից կետ և ժամանակի ընթացքում փոփոխվում են։ Այսպիսի քառաչափ բազմաձևության երկրաչափությունը կոչվում է ռիմանյան։
Կատեգորիա:Երկրաչափություն Կատեգորիա:Տարածություն Կատեգորիա:Ֆիզիկայի հասկացություններ
Լուի Մարիես
Լուի Մարիես (Louis Marîes, ), ֆրանսիացի հայագետ, բանասեր։
Կենսագրություն
Լուի Մարիեսը ծնվել է 1876 թվականի օգոստոսի 19-ին Փարիզում։ Եղել է Հիսուսյան ուխտի անդամ։ Տիրապետել է լատիներենին, հին և նոր հունարենին, եբրայերենին, ռուսերենին, հայերենին։ Աշակերտել է Անտուան Մեյեին, Ֆրեդերիկ Մակլերին։
Անդալուզյան սոուս
Որոշ դեղատոմսերում մայոնեզի հետ միասին օգտագործվում է վելուտե կամ էսպանյոլ սոուսը։ Տոմատի մածուկի հետ միասին և՛ օգտագործվում է շոգեխաշված լոլիկներ ։ Այլ բաղադրամասերից են կոնյակը կամ խերեսը, պապրիկան, զեյթունը, ձիթայուղը, լիմոնի հյութը, խնկածաղիկը և կորթինը։
Չնայած անվանը, նրա ծագումը ոչ մի կապ չունի իսպանական ռեգիոնի` Անդալուզիայի հետ։
Լուի Մարիես
Կենսագրություն
Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության ճեմարանի անդամ (1934 թվականից)։ 1926 թվականին Փարիզի Կաթոլիկական ինստիտուտում բացել է դասական հայերենի ամբիոն, որը ղեկավարել է մինչև 1952 թվականը, 1928 թվականից միաժամանակ դասավանդել է Արևելյան կենդանի լեզուների ազգային դպրոցում։
Անդալուզյան սոուս
Սուպերմարկետներում պատրաստի տեսքով վաճառում են։
Լուի Մարիես
Կենսագրություն
Լուի Մարիեսը մահացել է 1958 թվականի նոյեմբերի 19-ին Շանտիյիում (Ֆրանսիա)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հայագետներ
Հող
Հող, բնական գոյացություն՝ կազմված ծագումնաբանորեն իրար հետ կապված հորիզոններից, որոնք ձևավորվել են երկրի կեղևի մակերեսային շերտերի վերափոխման հետևանքով՝ ջրի, օդի և կենդանի օրգանիզմների ներգործության շնորհիվ։ Հողը երկրակեղևի մակերեսային փխրուն շերտն է, որը փոփոխվում է մթնոլորտի և օրգանիզմների ազդեցությամբ, լրացվում է օրգանական մնացուկներով։ Ավազախառն կավահողերում անձրևորդերի կենսազանգվածը հասնում է 2,5 միլիոն առանձնյակի, կամ 1,2 տ՝ մեկ հեկտարին։ Բակտերիաների քանակը 1 գրամ հողում հաշվում են հարյուրավոր միլիոններով։ Անձրևների, հալչող ձյան ջուրը այն հարստացնում է թթվածնով և լուծում է հանքային աղերը։ Լուծույթների մի մասը պահվում է հողում, մյուս մասը գետերի միջոցով տարվում է օվկիանոս։ Հողը գոլորշիացնում է մազական անցքերով բարձրացող ստորերկրյա ջուրը։ Կատարվում է լուծույթների շարժում և առաջանում է աղերի նստվածք հողի տարբեր հորիզոններում։ Հողում կատարվում է նաև գազափոխանակություն։ Գիշերը գազերի սառչելու և սեղմվելու ժամանակ հողի մեջ որոշ քանակությամբ օդ է թափանցում։ Օդի թթվածինը կլանում են կենդանիները և բույսերը, և այն մտնում է քիմիական միացությունների բաղադրության մեջ։ Օդի հետ հողի մեջ թափանցած ազոտը որսում են որոշ բակտերիաներ։ Ցերեկը հողի տաքանալու ժամանակ դուրս են գալիս գազեր՝ ածխաթթու գազ, ծծմբաջրածին, ամոնիակ ։ Հողն անընդհատ զարգանում և փոփոխվում է։ Բնութագրվում է բերրիությամբ՝ բույսերին մատչելի սննդանյութերով և ջրով ապահովելու ունակությամբ, որի շնորհիվ այն դառնում է արտադրամիջոց, աշխատանքի առարկա, նյութական բարիքների աղբյուր։ Հողը գյուղատնտ․ արտադրության հիմնական միջոցն է. ագրոտեխնիկական, ագրոքիիական ու բարելավող միջոցառումների կիրառմամբ այն կարելի է դարձնել առավել արդյունավետ, որի ցուցանիշը բույսերի բերքատվությունն է։
Հայաստանի տարածքի հողային ծածկույթը համեմատաբար երիտասարդ է։ Այստեղ հողագոյացումը հիմնականում սկսվել է պլիոցենում և շարունակվել չորրորդական ժամանակաշրջանում։ Ռելիեֆի դրական տարրերում, որտեղ քայքայման և հողատարման պրոցեսներն ավելի ուժեղ են ընթանում, զարգացել են սակավազոր, քարքարոտ, հողմահարման ու հողագոյացման նյութերից աղքատ հողառաջացնող ապարներ, որոնց վրա ձևավորվել են թույլ զարգացած, կմախքային սակավազոր հողեր։ Գոտիական հողատիպերից առավել զարգացում են ստացել հրաբխային բարձրավանդակի տարածքում կիսաանապատային գորշ, շագանակագույն, մարգագետնատափաստանային և լեռնամարգագետնային, իսկ Փոքր Կովկասի անտառային մարզում՝ անտառային դարչնագույն, ճմակարբոնատային, անտառային գորշ և մարգագետնատափաստանային հողատիպերը։ Գոտիական հողատիպերից բացի, ռելիեֆի բացասական ձևերում, գերխոնավացման պայմանների և մարդու գործունեության հետևանքով զարգացել են գոտիական մարգագետնային գորշ ոռոգելի (կուլտուր-ոռոգելի), մարգագետնասևահողային, գետահովտադարավանդային, աղուտ-ալկալի, պալեոհիդրոմորֆ, ալկալի լճամերձ թույլ զարգացած հողեր։ Մարդու տնտեսական գործունեության հետևանքով փոխվում է հողագոյացման ինտենսիվությունը, զարգանում են միջին և ցածր կարգի նոր հողառաջացումներ։
Լեռնամարգագետնային հողերը զբաղեցնում են Հայաստանի տարածքի 13,3 %-ը (346 հազար հեկտար), մարգագետնատափաստայինը՝ 10,8 %-ը (283 հազար հեկտար), անտառային գորշը՝ 5 %-ը (133 հազար հեկտար), ճմակարբոնատայինը՝ 0,6 %-ը (15 հազար հեկտար), անտառային դարչնագույնը՝ 21,6 %-ը (564 հազար հեկտար), լեռնային սևահողերը՝ 27,5 %-ը (718 հազար հեկտար), մարգագետնասևահողայինը՝ 0,5%-ը (13 հազար հեկտար), լեռնային շագանակագույնը՝ 9,2%-ը (242 հազար հեկտար), կիսաանապատային գորշը՝ 5,8%-ը (152 հազար հեկտար), ոռոգելի մարգագետնային գորշը՝ 2,0%-ը (53 հազար հեկտար), պալեոհիդրոմորֆ կապկցված ալկալիացածը՝ 0,1%-ը (2,3 հազար հեկտար), գետահովտադարավանդայինը՝ 1,8%-ը (48 հազար հեկտար), հիդրոմորֆ աղուտ ալկալի՝ 1,1% (29 հազար հեկտար), հողագրունտներ՝ 0,7% (18 հազար հեկտար)։ Հայաստանի հողերն ունեն կավային, կավավազային, ավազակավային մեխանիկական կազմ։ Հողի ջրային ռեժիմը պայմանավորված է ջրի կուտակման, շարժման, օգտագործման ամբողջականությամբ։ Օդային ռեժիմը կանոնավորում է գազային շրջանառությունը հողի մեջ և ջերմային ռեժիմի հետ պայմանավորում նրա ջերմային հատկությունները։ Հայաստանում, վարելահողերի գնահատման սանդղակների համաձայն, ամենաբարձր (100) բալ ունեն Արարատյան դաշտի մնացորդային-մարգագետնային գորշ ոռոգելի հողերը, ամենացածր՝ մարգագետնատափաստանայինը և բաց գորշ անջրդին (34 և 41 բալ)։ Բարձր բերք ստանալու նպատակով կիրառվում են հողի մշակության առաջադիմական համակարգեր, օրգանական և հանքային պարարտացում, բարելավում, պայքար էրոզիայի դեմ, ցանքաշրջանառություն ևն։
Կատեգորիա:Հող
Լիկոս
Լիկոս, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Աքչեաբադի գավառում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Տես նաև
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Նյուլչիմ
Նյուլչիմ (Нюльчим), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Սիսոլա գետի աջ ափին՝ 276 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 52 կմ։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Վիչեգդա գետն է, սկսած Սիկտիվկար քաղաքից մինչև ակունք, գետի ենթաավազանը՝ Վիչեգդա, գետի գետային ավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Մնձուրի լեռնաշղթա
Մնձուր, Մեզուր, Մերջան-Մեզուր, Մենձուր, Մզուր, Մընձուր, Մյուզիր, Մնզուր, Մոնզուր, Մուզուր, Մունզուր, Մունձուր, լեռնաշղթա Հայկական լեռնաշխարհում՝ Ներքին Տավրոսի արևմտյան՝ առավել բարձր մասը։ Ձգվում է Եփրատից մինչև Մերջան լեռնագագաթը։ Երկարությունը մոտ 90 կմ է, բարձրությունը՝ 3147 մ (Զիարեթ լեռ)։ Կազմված է կրաքարերից, մարմարներից, բյուրեղային թերթաքարերից։ Հարավային լանջերը մասնատված են Եփրատի վտակներով։ Մնձուրի հարավային լանջերից սկիզբ է առնում համանուն գետը։ Միջին բարձրություն 3000 մ։ Կազմված է կրաքարերից, մարմարներից, րյուրեգային թերթաքարերից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մնձուրի լեռնաշղթա
Հյուսիս (նկար, Կուինջի)
«Հյուսիս» («Север»), ռուս նկարիչ Արխիպ Կուինջիի (1841/1842-1910), որ ստեղծվել է 1879 թվականին։ Նկարը պահվում է Տրետյակովյան պատկերասրահում ( 881): Նկարի չափերը՝ 132 × 103 սմ  ։
Պատմություն և նկարագրություն
«Հյուսիս» նկարն առաջին անգամ ցուցադրվել է 1879 թվականին՝ Գեղարվեստական շրջիկ ցուցահանդեսների ընկերության 7-րդ ցուցահանդեսում նկարչի 2 այլ աշխատանքների՝ «Անձրևից հետո» և «Կեչիների պուրակ» նկարների հետ միասին ։
«Հյուսիս» նկարը եղել է Կուինջիի՝ հյուսիսային բնության մասին պատմող երեք նկարների շարքի վերջին նկարը, որում ընդգրկված են նաև «Լադոգա լիճ» (1873) և «Վալաամ կղզում» (1873) նկարները ։
«Հյուսիս» նկարում պատկերված է տեսարան դեպի մշուշապատ հարթավայրի հեռուն, որը հորիզոնում միաձուլվում է գորշավուն երկնքին։ Այս բնանկարը խորհրդանշում է հյուսիսային տարածքների անսահմանությունը, բայց միևնույն ժամանակ պատկերված է խոր քնարականությամբ և խստաշունչ բնության նկատմամբ սիրով ։
Արվեստագետ Վլադիմիր Պետրովը Արխիպ Կուինջիի ծննդյան 150-ամյակին նվիրված հոդվածում գրել է.
«Հյուսիս» նկարում Կուինջին ասես թռչնի թռիչքի բարձրությունից պատկերել է դեպի սառնաշունչ երկրամասի գորշ-սպիտակավուն հեռուն գնացող վեհասքանչ համայնապատկերը՝ նրբորեն փոխանցելով այդ անհրապույր խստաշունչ լայնարձակությունների ինքնատիպ «հմայքի» զգացողությունը։ Շատ արտահայտիչ և նրա արվեստի համար բնութագրական՝ գրանիտե ժայռի վրա աճող սոճու (նկարիչը սիրել է պատկերել նաև սոճիներ, որ արմատներով կառչել են հողին զառիթափի ամենածայրին և համառորեն ձգվում են դեպի երկինք)։
Հենրի շրջան (Կենտուկի)
Հենրի շրջան (Henry County), ԱՄՆ Կենտուկի նահանգի 105 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 749 կմ² է, բնակչությունը՝ 15.416 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Նյու Քասլ բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1798 թվականի։
Կատեգորիա:Կենտուկիի շրջաններ
Լուգ (գյուղ, Սերեդինա-Բուդայի շրջան)
Լուգ (Луг), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Սերեդինա-Բուդայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Լուգ գյուղում բնակվում էր 10 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Սերեդինա-Բուդայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ակոսափորայիններ
Ակոսափորայիններ, փափկամարմինների տիպի դաս։ Դասի ներկայացուցիչներն ունեն որդանման՝ 0,5-22 մմ երկարությամբ մարմին։ Նրանք կորցրել են խեցին, բայց մարմինը ծածկված է կրային խիտ ասեղներով։ Ապրում են փափուկ բուստերի (կորալներ) վրա կամ տիղմի մեջ։ Նկարագրված է շուրջ 230 տեսակ։ Վարում են մեծ մասամբ մակաբուծային կյանք։
Պալնիկի (գյուղ, Զավյալովսկի շրջան)
Պալնիկի (Пальники), գյուղ Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Զավյալովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2003 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 533 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Զավյալովսկի շրջանի բնակավայրեր
Թոդան (Շահումյանի շրջան)
Թոդան, գյուղական համայնք Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանում։ 1990-ական թվականների հայ-ադրբեջանական պատերազմից հետո գտնվում է հակառակորդի հսկողության տակ ։
Նախկինում մտել է Ելիզավետպոլի նահանգի Ելիզավետպոլի գավառի մեջ ։
Զադուբրովե (գյուղ, Վելիժսկի շրջան)
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2 մարդ։
Թոդան (Շահումյանի շրջան)
Բնակչություն
1907 թվականին ուներ 165 ադրբեջանցի բնակիչ։
Զադուբրովե (գյուղ, Վելիժսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վելիժսկի շրջանի բնակավայրեր
Թոդան (Շահումյանի շրջան)
Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղի մոտակայքում՝ ձորակի մեջ, գտնվուր էր հին Թոդան գյուղատեղին, որտեղ մինչև XX դարասկիզբը պահպանվում էր 1647 թվականին կառուցված հայկական կիսավեր եկեղեցին և 1308 թվականին ոմն Պաղաքի ր նրա եղբոր կողմից կանգնեցված խաչքարը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի կողմի բռնազավթված տարածքներ Կատեգորիա:Շահումյանի շրջանի համայնքներ
(4338) Վելեզ
(4338) Վելեզ (Velez), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1985 թվականի օգոստոսի 14-ին Էդվարդ Բոուելի կողմից Անդերսոն Մեսայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,250483 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8482 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,6528 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1233,14 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,291938 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 5,84° անկյուն։
Նեղտերևի Դոդոնի
Նեղտերևի Դոդոնի, ապուզանազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։
Ազգերի հարստություն
Հետազոտություն ժողովուրդների հարստության բնույթի և պատճառների շուրջ (An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations), շոտլանդացի տնտեսագետ Ադամ Սմիթի հիմնական աշխատությունն է, որը հրապարակվել է 1776 թվականի մարտի 9-ին շոտլանդական լուսավորության ժամանակ։ Գիրքը մեծ ազդեցություն է կատարել
Գրքի առաջին հրատարակությունը լույս է տեսել 1775-1776 թթ.: Այդ պատճառով, երբ որ գրքի մեծ մասում ասվում է իրերի իրական դրության մասին, պետք է հաշվո առնել իրերի այն դրությունը, որը եղել է այն կամ ավելի վաղ ժամանակ։ Երրորդ հրատարակությունում (1784 թ.) մի քանի հավելում է կատարած, մասնավորապես անդրադարձ մաքսերի և խրախուսադրամների գլուխներին։ Գիրքը մեծ ազդեցություն է ունեցել տնտեսագիտության տեսության և մասնավորապես քաղաքական տնտեսագիտության վրա։
Նեղտերևի Դոդոնի
Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է Լոռու ֆլորիստիկական շրջանում (Ստեփանավան, Տաշիր)։ Աճում է նաև Նախակովկասում, Արևելյան Կովկասում, Արևմտյան և Կենտրոնական Անդրկովկասում, Միջին և Հարավային Եվրոպայում, միջերկրածովյան ավազանի երկրներում և Փոքր Ասիայում ։
Ազգերի հարստություն
Տարբեր ժամանակներում տարբեր տնտեսագիտական դպրոցներ ազգային հարստության աղբյուրին տվել են տարբեր մեկնաբանություններ։
Նեղտերևի Դոդոնի
Էկոլոգիա
Աճում է վերին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1700-2300 մ բարձրությունների վրա, խոնավ տեղերում, գետերի ափերին։ Ծաղկում է մայիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ օգոստոս-սեպտեմբերին ։
Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Հայտնի է մեկ պոպուլյացիա։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ։
Ազգերի հարստություն
Այսպիսով կարելի է առանձնացնել ազգային հարստության բնորոշումները նեղ և լայն առումներով։
Համբուրգեր
Համբուրգեր,  սենդվիչի տեսակ, որի բաղադրության մեջ են մտնում տապակած, կլոր կոտլետ, որը լինում է բուլկինների մեջ, ինչպես նաև կարող է ունենալ համեմունքներ, ինչպես կետչուպ, կանաչի, մայոնեզ, պանիր, սոխ, լոլիկ, թթու վարունգ։
Ազգերի հարստություն
Նեղ իմասով ազգային հարստությունը առանձին մարդկանց, ձեռնարկությունների, պետությանը պատկանող նյութական բարիքների ամբողջությունն է։ Որպես կանոն սա ունի դրամական արտահայտություն։
Համբուրգեր
Պատմություն
Համուրգեր անունը եկել է գերմանական Համբուրգ քաղաքից, որտեղից շատերը գաղթեցին ԱՄՆ։
Նեղտերևի Դոդոնի
Պահպանություն
Պահպանություն չի իրականացվում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ Կատեգորիա:Ապուզանազգիներ Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր Կատեգորիա:Ծածկասերմեր Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Ազգերի հարստություն
Լայն առումով ազգային հարստությունը ընդգրկում է նաև այն ոչ նյութական հոգևոր արժեքները, որոնց տնօրինում է երկիրը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական աշխատություններ Կատեգորիա:1776 տնտեսությունում Կատեգորիա:Քաղաքական տնտեսագիտություն Կատեգորիա:Դասական լիբերալիզմ
Համբուրգեր
Պատմություն
1921 թվականին Կանզասում բացվեց White Castle ընկերությունը, որի ֆիրմային ուտեստը եղել է համբուրգերը։ Մինչև 1946 թվականը համբուրգերն արժեր 5 ցենտ։ Ցածր գինը և նորությունը գրավում էին ավելի ու ավելի մարդկանց, իսկ անվտանգության վերաբերյալ եղած կասկածները ժխտվեցին հնարամիտ ղեկավար Բիլլի Ինգրամի օգնությամբ։ Նա վարձել է հատուկ մարդկանց, որոնք հագնում էին սպիտակ խալաթներ և գնում էին համբուրգերներ՝ ստեղծելով տպավորություն, թե նույնիսկ բժիշկներն են գնում դա։ 1940-ական թվականներին ի հայտ եկան White Castle ընկերության մրցակիցներ, որոնցից մեկը McDonald’s-ն է, որից հետո սկսեց զարգանալ ֆասթֆուդի արտադրությունը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արագ սնունդ Կատեգորիա:Ազգային ուտեստներ Կատեգորիա:Գերմանական խոհանոց Կատեգորիա:Ամերիկյան խոհանոց Կատեգորիա:Համաշխարհային խոհանոց
Թամար Օգանեզովա
Կենսագրություն
1914 թվականին ավարտել է Ժնևի համալսարանի պատմաբանասիրական ֆակուլտետը, 1917 թվականին՝ Ն․ Օ․ Մասսալիտինովի և Ն․ Ա․ Պոդգոռնու թատերական դպրոցը (Մոսկվա)։ Բեմական գործունեությունն սկսել է Ն․ Բալիևի «Չղջիկ» թատրոնում (1917-1922)։ Խաղացել է նաև Կորշի (1923-1924) և Սարատովի էքսցենտրիկ ներկայացումների (1924-1925) թատրոններում։ 1925 թվականից՝ Մոսսովետի թատրոնի դերասանուհի ։
Մահացել է 1976 թվականին։ Աճյունասափորը թաղված է Դոնսկոե գերեզմանատանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային դերասանուհիներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստներ Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստներ Կատեգորիա:Ժնևի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Նոր Դոնսկի գերեզմանատանը թաղվածներ
Ֆուրունկուլ
Մկնոռ, ֆուրունկուլ (թարախապալար, խոցապալար, խսկց. չիբան), մազապարկի և շրջապատող շարակցական հյուսվածքի սուր թարախամեռուկային բորբոքում։
Հարուցիչները թարախածին բակտերիաներն են, հատկապես ոսկեգույն ստաֆիլակոկը։ Առաջացմանը նպաստում են մաշկի անմաքրությունը, մանր վնասվածքները, գերքրտնա- և ճարպարտադրությունը, նյութափոխանակության խանգարումները և այլն։ Մկնոռին բնորոշ է մաշկի վրա կարմիր ցավոտ հանգույցի առաջացումը, որի կենտրոնը խոցոտվում է և մեռուկանում։ Ֆուրունկուլն առավել հաճախ առաջանում է պարանոցի վրա, ծոծրակին, դեմքին, թիկունքին և այլն։ Դեմքի ֆուրունկուլ կարող է առաջացնել ծանր բարդություններ (թարախային մենինգիտ, արյան վարակում)։ Բազմաթիվ ֆուրունկուլների առաջացումը կոչվում է մկնոռախտ (ֆուրունկուլյոզ), իսկ մաշկի և մազապարկերն ու ճարպագեղձերը շրջապատող ենթամաշկային ճարպաբջջանքի թարախամեռուկային բորբոքումը՝ կարբունկուլ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մաշկային հիվանդություններ Կատեգորիա:Բակտերիալ հիվանդություններ Կատեգորիա:Վարակիչ հիվանդություններ Կատեգորիա:Վիրաբուժական հիվանդություններ
Հիքման շրջան (Կենտուկի)
Հիքման շրջան (Hickman County), ԱՄՆ Կենտուկի նահանգի 105 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 632 կմ² է, բնակչությունը՝ 4.902 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Քլինտոն բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1821 թ.։
Կատեգորիա:Կենտուկիի շրջաններ
Մալաթիայի ավետարան
«Մալաթիայի ավետարան», ձեռագիր մատյան (Մատենադարան, ձեռ. № 10675): Ընդօրինակել և ծաղկել է Թորոս Ռոսլինը 1267-1268 թվականներին Հռոմկլայում՝ Հեթում Բ թագավորի որդի Լևոնի և Կոստանդին Ա Բարձրբերդցի կաթողիկոսի պատվերով ): Ձեռագիրը (մագաղաթ, թուղթ, չափերը՝ 22 x 17,2 սմ) բաղկացած է 332 թերթից (երկսյուն), բոլորգիր է։ Պատկերազարդված է տերունական տեսարաններով, ավետարանիչների, Աստվածամոր, Հիսուսի և ուրիշների դիմապատկերներով, նաև խորաններով, կիսախորաններով, լուսանցազարդերով։ Ունի հիշատակարաններ, արծաթե կրկնակազմ՝ ականակուռ, ոսկեզօծ բարձրաքանդակ պատկերներով (կազմարար՝ Առաքել Հնազանդենց)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Պարխոմենկովո
Պարխոմենկովո (Пархоменкове), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Վլադիմիր-Վոլինի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1967 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Պարխոմենկովո գյուղում բնակվում էր 60 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,258 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 232,56 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Վլադիմիր-Վոլինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1967 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Լուսինոյ
Լուսինոյ, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Աքչեաբադի գավառում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Տես նաև
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Բերյոզովկա (Պաոզերի վտակ)
Բերյոզովկա (Берёзовка), գետ Ռուսաստանում, հոսում է գլխավորապես Շաբալինսկի շրջանում, Կիրովի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Պաոզեր գետի ձախ ափին՝ 8,8 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 21 կմ է, ավազանի տարածքը 84,8 կմ2։
Գետի ակունքը գտնվում է Կոստրոմայի մարզում, Պոլդնևիցա գյուղից 14 կմ հարավ-արևելք։ Գետը հոսում է արևելք Սկուլկինո, Չեսնոկի, Օվեչկինո գյուղում։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Վետլուգա, գետի ենթաավազանը՝ Վոլգա մինչև Կույբիշևսկի հիդրոհանգույց։ Գետի ավազանը՝ Վոլգա մինչև Կույբիշևսկի հիդրոհանգույց։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մինչև 50 կմ երկարությամբ գետեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Վոլգայի ավազանային շրջանի գետեր
Ալ-Ջիզայի շրջան (այլ կիրառումներ)
Ալ-Ջիզայի շրջան, վարչաքաղաքական միավոր տարբեր երկրներում՝
Մո Ցզի
Մո Ցզի, Մո Դի (մ․ թ․ ա․ 479—400), հին չինական փիլիսոփա և քաղաքական գործիչ, մոիստների դպրոցի հիմնադիր։ Մո Ցզին և նրա հետևորդները արտահայտել են չինական հասարակության ազատ ստորին դասերի՝ հողագործների, արհեստավորների, առևտրականների շահերը, գաղափարական պայքար են մղել կոնֆուցիականության դեմ։ Նրանց ուսմունքում հիմնականը մարդկանց միջև «համընդհանուր սիրո և փոխշահավետության» սկզբունքով հարաբերություններ հաստատելն է։ Մո Ցզին չինական փիլիսոփայության մեջ առաջադրել է պատճառի կատեգորիան (գու), գիտելիքների դասակարգման սկզբունքներ (լեյ) և ճշմարտության գնահատման երեք չափանիշ։ Ուշ մոիստները զբաղվել են գիտելիքների դասակարգման հարցերով և մշակել ժամանակի համար տրամաբանության բավական ամբողջական կատեգորիաների համակարգ։
Կատեգորիա:Չինացի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Չինաստանի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 5-րդ դարի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Քաղաքական փիլիսոփաներ
Ջոան Ուոլլի
Ջոան Ուոլլի (Joanne Whalley, ), բրիտանացի դերասանուհի և երգչուհի։
Կենսագրություն
Ջոան Ուոլլին ծնվել է 1964 թվականի օգոստոսի 25-ին Սոլֆրոդում։ Մանկության և պատանեկության տարիները անց է կացրել անգլիական Մեծ Մանչեսթեր վարչաշրջանի Ստոկպորտ քաղաքում, որտեղ ավարտել է «Braeside School of Speech and Drama» դպրոցը։
Կարիերա
Ջոանը սկսել է նկարահանվել կինոյում 1974 թվականին։ Կատարել է Պամելա Գրեմի դերը «Coronation Street» հեռուստասերիալում, որտեղ 1976 թվականին նկարահանվել է նաև, որպես հանդերձապանուհի։ 2000 թվականի Ջոանին խաղացել է Լիզ Դայմընդի դերը «44 դյույմ կուրծք» ֆիլմում։ Իր այս դերի համար նա «Համույթի լավագույն կատարումը» անվանակարգում ստացել է «Սան Դիեգոյի կինոքննադատնեի հասարակություն» («San Diego Film Critics Society») մրցանակին։ Ջոանը ընդամենը խաղացել է 66 ֆիլմում և հեռուստասերիալում։
Բացի դերասանուհի լինելուց Ջոանը նաև երգչուհի էր։ Նա եղել է «The Slowguns» և «Cindy & The Saffrons» երաժշտական խմբերի անդամ։
Անձնական կյանք
1988 թվականից մինչև 1996 թվականը Ջոանը ամոսնացած է եղել դերասան՝ Վել Քիլմերի հետ։ Նրանք ունեցել են երկու երեխա, աղջիկը՝ Մերսեդես Կիլմեր, և տղան` Ջեկ Կիլմեր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բրիտանացի երգիչներ Կատեգորիա:Բրիտանացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի անգլիացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Անգլիացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Թատրոնի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Բրիտանացի արվեստագետներ
Տելեժինցի (գյուղ, Իզյասլավի շրջան)
Տելեժինցի (Теліжинці), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Իզյասլավի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Տելեժինցի գյուղում բնակվում էր 578 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2128 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 271,62 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Իզյասլավի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1395 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Պալոմ (գյուղ, Շումյաչինսկի շրջան)
Պալոմ (Палом), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Շումյաչինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Շումյաչինսկի շրջանի բնակավայրեր
Մուրադսար
Մուրադսար, Մուրադթափա, Մուրադթափասի, Մուրատթափա, Մուրադթեփաե, Մուրադթեփաեսի, լեռնագագաթ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում՝ Թեքսարի լեռնաշղթայում՝ Ջերմուկ քաղաքից հյուսիս-արևմուտք։ Տեղադրման կոորդինատներ 39.89471°N, 45.59514°W։ Բարձրությունը 3214 մ է ։ Կազմված է հրաբխանստվածքային ու ներժայթուք ապարներից։ Լանդշաֆտը լեռնամարգագետնային է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեռնագագաթներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի լեռներ
Զադվորկա
Զադվորկա (Задворка), գյուղ Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Վոսկրեսենսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Վոսկրեսենսկի շրջանի բնակավայրեր
Փուսի Ռայըթ
«Փուսի Ռայըթ» (Pussy Riot, թարգ. «Պուցի ապստամբություն»), ռուսական ֆեմինիստական փանք ռոք խումբ, որը կազմակերպում է իր ներկայացումները չհաստատված ակցիաների ֆորմատով և դրա համար չնախատեսված վայրերում։ Նման վայրեր էին դարձել Մոսկվայի մետրոպոլիտենի կայարանները, տրոլեյբուսների տանիքները, ոստիկանության քննչական բաժինը, Կարմիր հրապարակը և Մոսկայի Սուրբ Քրիստոս Ամենափրկչի տաճարը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Փուսի Ռայըթ Կատեգորիա:Փանկ-ռոք խմբեր Կատեգորիա:Ֆեմինիստական կազմակերպություններ Կատեգորիա:Հարդքորի խմբեր Կատեգորիա:Ֆեմինիստ երաժիշտներ Կատեգորիա:Ռուս ժամանակակից արվեստագետներ Կատեգորիա:Ֆեմինիստ արվեստագետներ
Արտաշես Յավրյան
Արտաշես Գերասիմի Յավրյան (նաև՝ Յավրիյան), (օգոստոսի 28, 1932, Փիփ - հունիսի 30, 2009, Երևան), հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ։ Հայաստանի գրողների միության անդամ (1988)։
Կենսագրություն
Ծնվել է Գանձակի գավառի Փիփ գյուղում (այժմ` Ադրբեջանի Դաշքեսանի շրջանի Զագլիկ գյուղ)։ Միջնակարգ կրթությունը ստացել է Գանձակում։ 1949-1954 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետում։ Զբաղվել է լրագրական գործունեությամբ, գրական աշխատանքով։ Ռուսերենից թարգմանությամբ նա հայ ընթերցողին է ներկայացրել նշանավոր շատ գրողների մի շարք ստեղծագործություններ։ Հիմնականում ստեղծագործել է մեծերի համար, թեև նրա մի շարք ստեղծագործություններ միջին ու բարձր տարիքի դպրոցականների ընթերցանության շրջանակներում են։
1971 թվականին լույս է տեսել նրա առաջին գիրքը՝ «Օջախի ծուխը», որին հաջորդել են «Ակունքներ», «Մանանա», «Առյուծաձև Մհեր», «Այգեքաղ», «Ժամանակի հորձանուտում», «Աղետավոր իմ դար», «Դյուցազունք Սասնա» (հայ ժողավրդական դյուցազնավեպի՝ «Սասնա Ծռերի» չորս ճյուղերի ամբողջական մշակում) ժողովածուները ։ Նրա բանաստեղծությունների հիման վրա գրվել են երգեր ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:1939 ծնունդներ Կատեգորիա:Օգոստոսի 28 ծնունդներ Կատեգորիա:Փիփ գյուղում ծնվածներ Կատեգորիա:ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետի շրջանավարտներ Կատեգորիա:2009 մահեր Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Մատթեոս Դպիր Պալատեցի
Մատթեոս Դպիր Պալատեցի, 18-րդ դարի մատենագիր, տոմարագետ։
Կենսագրություն
Քրոջ՝ Բրաբիոն Նոտար Պալատեցու հետ ուսուցչություն է արել Կ. Պոլսում՝ իրենց տանը բացած դպրոցում։
Ապեհասլ Իսաք Հրեայի աջակցությամբ 1776-1778 թվականներին կազմել է կրոնական տոնացույց՝ «Տետրակ տօնացոյցի», որը պագրվել է 1776 թվականին Կ. Պոլսում՝ Բարսեղ Սեբաստացու տպարանում։ Տիտղոսաթերթին գրված է՝ «Տետրակ տօնացոյցի, որ ցուցանէ զկարգեցեալ տօնս սրբոյն Աստուծոյ. զպահս եւ զկիւրակէս ըստ կարգադրութեան մօր մերոյ Սրբոյ եկեղեցւոյ»։ 1778 թվականին տպագրված տոնացույցի տիտղոսաթերթը նույնն է, 1777 թվականի տիտղոսաթերթում՝ «Տետրակ տօնացոյցի, որ ցուցանէ զկարգեցեալ տօնս, զպահս եւ զկիւրակէս 1777 ամի տեառն...»։
Կատեգորիա:Հայ մատենագիրներ Կատեգորիա:Հայ տոմարագետներ
Զանգակ Զանգեզուրի
Զանգակ Զանգեզուրի, զանգակազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։
Նկարագրություն
Բազմամյա գեղազարդային խոտաբույս է։ 10-40 սմ բարձրությամբ պարզ կամ թույլ ճյուղավորված ցողունը 1 կամ սակավաթիվ ծաղիկներով է։ Վարդակային և ստորին ցողունային տերևները մատնաձև-հատված են և կոթունավոր։ Պսակը ծիրանի-վարդագույն է, համարյա անիվանման, իսկ փոշանոթները՝ միաձուլված ։
Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է Զանգեզուրի և Մեղրու ֆլորիստիկական շրջաններում (Զանգեզուրի լեռնաշղթայի հարավային մաս, Մեղրու լեռնաշղթա, դեպի արևելք մինչև Խուստուփ)։ Աճում է նաև Նախիջևանում (Զանգեզուրի լեռնաշղթայի հարավային հատված) և Հյուսիսարևմտյան Իրանում (Ղարադաղ լեռնաշղթա) ։
Էկոլոգիա
Աճում է միջինից մինչև ալպյան գոտում` ծովի մակարդակից 1600-3200 մ բարձրությունների վրա, ժայռոտ տեղերում։ Ծաղկում է հուլիս-օգոստոս ամիսներին, պտղաբերում՝ օգոստոս-սեպտեմբերին ։
Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Հայտնի է մեկ պոպուլյացիա։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակին հանքերի բաց շահագործման հետևանքով սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների կրճատում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես կրճատվող տեսակ։ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ ։
Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Արևիկ» ազգային պարկի սահմաններում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ Կատեգորիա:Զանգակազգիներ Կատեգորիա:Ծածկասերմեր Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր Կատեգորիա:Խոտաբույսեր Կատեգորիա:Դեկորատիվ բույսեր Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Հոպկինս շրջան (Կենտուկի)
Հոպկինս շրջան (Hopkins County), ԱՄՆ Կենտուկի նահանգի 105 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.427 կմ² է, բնակչությունը՝ 46.920 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Մեդիսոնվիլ բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1806 թ.։