cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Պայմանագիր
Փոխհամաձայնեցված և միանալու պայմանագրեր
Միանալու պայմանագրում կողմերից մեկը տեղեկաքարտերում կամ այլ ստանդարտ ձևերում սահմանում է պայմանագրի պայմանները։ Մյուս կողմն իրավունք չունի փոփոխել կամ լրացնել սահմանված պայմանները։ Նա կարող է այդպիսիք ամբողջությամբ ընդունել կամ չընդունել։ Եթե ամբողջությամբ ընդունում է, ապա միանում է պայմանագրին։
Գրականություն
Կատեգորիա:Պայմանագրեր Կատեգորիա:Քաղաքացիական իրավունք
Ֆաուզի Գուլամ
Ֆաուզի Գուլամ (فوزي غلام, ), ալժիրցի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ։ Ներկայումս հանդես է գալիս Նապոլիի և Ալժիրի ազգային հավաքականի կազմում։ Խաղում է ձախ պաշտպանի դիրքում ։
Սենտ Էտիեն
Գուլամը Սենտ Էտիենի ակադեմիայի սան է ։ Իր պրոֆեսիոնալ դեբյուտը նշեց 2010 թվականի սեպտեմբերի 22-ին՝ Ֆրանսիայի լիգայի գավաթի Նիսի դեմ խաղում ։ Իր առաջին հանդիպումը Լիգա 1-ում անցկացրեց 2010 թվականի դեկտեմբերի 1-ին՝ Վալենսյենի դեմ խաղում ։ 2010-11 մրցաշրջանի վերջում նա դարձավ թիմի հիմնական կազմի խաղացող՝ անցկացնելով 12 հանդիպում առաջնությունում ։ Իր առաջին պրոֆեսիոնալ գոլը խփեց 2013 թվականի սեպտեմբերի 24-ին՝ Օլիմպիկ Մարսելի դեմ խաղում ։ Սենտ Էտիենի կազմում Գուլամը անցկացրեց 97 հանդիպում՝ դառնալով 1 գոլի և 8 գոլային փոխանցման հեղինակ։
Նապոլի
2014 թվականի ձմռանը Գուլամը տեղափոխվեց Նապոլի ։ Իր դեբյուտը Իտալիայի առաջնությունում նշեց 2014 թվականի փետրվարի 2-ին՝ Ատալանտայի դեմ խաղում ։ Շուտով ալժիրցին դարձավ Նապոլիի հիմնական կազմի խաղացող՝ օգնելով թիմին 2013-14 մրցաշրջանում հաղթել Իտալիայի գավաթը, երրորդ տեղը գրավել Սերիա A-ում։ Եվրոպական առաջնություններում իր առաջին հանդիպումը անցկացրեց 2014 թվականի փետրվարի 27-ին՝ Եվրոպայի լիգայի Սուոնսի Սիթիի դեմ խաղում ։ 2014 թվականին նա ակումբի հետ հաղթեց Իտալիայի սուպերգավաթը՝ 2014 թվականի դեկտեմբերի 22-ին հետխաղյա 11-մետրանոց հարվածաշարում պարտության մատնելով Յուվենտուսին ։ 2014-15 մրցաշրջանում Գուլամը ընդգրկվեց Եվրոպայի Լիգայի խորհրդանշական հավաքականում ։
Իր առաջին գոլը Նապոլիի կազմում Գուլամը խփեց 2017 թվականի օգոստոսի 19-ին՝ Հելլաս Վերոնայի դեմ խաղում ։ 2017 թվականի նոյեմբերի 2-ին ալժիրցին ստացավ ծանր վնասվածք՝ բաց թողելով մրցաշրջանի շարունակությունը  ։ 2017 թվականի դեկտեմբերի 5-ին նա երկարաձգեց իր պայմանագիրը ակումբի հետ մինչև 2022 թվականը   ։ 2017 թվականին Գուլամը ճանաչվեց տարվա լավագույն ալժիրցի ֆուտբոլիստը ։
Միջազգային կարիերա
Գուլամը ծնվել է Ֆրանսիայում ալժիրցի ծնողներից։ 2012 թվականին նա խաղադաշտ դուրս եկավ Ֆրանսիայի մինչև 21 տարեկանների հավաքականի կազմում՝ իր առաջին հանդիպումը անցկացնելով փետրվարի 28-ին՝ Իտալիայի դեմ խաղում ։
2012 թվականի նոյեմբերի 23-ին Գուլամը հայտարարեց, որ նա կներկայացնի Ալժիրի ազգային հավաքականը 2013 թվականի Աֆրիկայի ազգերի գավաթում ։ Մի քանի օր անց Ալժիրի ֆուտբոլի ֆեդերացիան հաստատեց այս հայտարարությունը ։ Ալժիրի կազմում նա հայտավորվեց այդ գավաթում, սակայն այդպես էլ խաղադաշտ դուրս չեկավ առաջնությունում։ Իր դեբյուտը ազգային հավաքականի կազմում Գուլամը նշեց 2013 թվականի մարտի 26-ին՝ Բենինի դեմ խաղում ։
Ալժիրի կազմում Գուլամը մասնակցեց 2014 թվականի աշխարհի առաջնությանը ՝ խաղադաշտ դուրս գալով Բելգիայի և Գերմանիայի դեմ խաղերում, իսկ Ալժիրը դուրս մնաց 1/8 եզրափակչից։ Գուլամը մասնակցեց նաև 2015 թվականի Աֆրիկայի ազգերի գավաթին՝ հունվարի 19-ին՝ առաջնության առաջին՝ Հարավային Աֆրիկայի դեմ խաղում դառնալով գոլի հեղինակ ։
2015 թվականի նոյեմբերի 17-ին՝ Տանզանիայի դեմ խաղում Գուլամը դարձավ 2 գոլի և 1 գոլային փոխանցման հեղինակ՝ օգնելով իր թիմին հաղթել 7-0 հաշվով ։ Նա նաև մասնակցեց 2017 թվականի Աֆրիկայի ազգերի գավաթին՝ խաղադաշտ դուրս գալով Ալժիրի բոլոր 3 խաղերում։
Ակումբային վիճակագրություն
2018 թվականի ապրիլի 11-ի դրությամբ
Միջազգային վիճակագրություն
2018 թվականի ապրիլի 11-ի դրությամբ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ալժիրցի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ալժիրի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Սենտ Էտիենի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Նապոլիի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Այնալըկալա
Այնալըկալա, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Էրզրումի գավառում ։ Գտնվում էր Օվաջիղի հարթավայրում, Էրզրում քաղաքից 45 կմ հեռու։
Բնակչություն
1880 թվականին ուներ 48 հայ բնակիչ։
Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրագործությունն ու անասնապահությունն էր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Վանգաշ
Վանգաշ (Вангаш), գյուղ Ռուսաստանի Կրասնոյարսկի երկրամասի Սևերո-Ենիսեյսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Կրասնոյարսկի երկրամասի Սևերո-Ենիսեյսկի շրջանի բնակավայրեր
Հանգամանքների զուգադիպում
«Հանգամանքների զուգադիպում» (Apstākļu sakritība), 1987 թվականի խորհրդային գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Վիա Բեյներտը Վիկտորյա Տոկարևայի սցենարով Ռիգայի կինոստուդիայում ։
Դարեհ շահր
Դարեհ շահր ՝ քաղաք Իրանի արևմուտքում։ Մտնում է Իլամ նահանգի կազմի մեջ։ Ըստ 2006 թ. տվյալների բնակչությունը կազմում է 18 214 մարդ ։ Քաղաքը իրենից ներկայացնում է գյուղատնտեսական կենտրոն։ Քաղաքն ունի 3.05 կմ² մակերես]։ Նրա շրջակայքը լի է անտառներով։ Այլընտրանքային անվանումը Դարրեյ յե Շահր (Darreh-ye Shahr) է։
Հանգամանքների զուգադիպում
Սյուժե
Երիտասարդ դերասանուհի Վիկտորյա Բերգսը, սպասելով դերի կինոյում, զբաղվում է մուլտֆիլմերի հնչյունավորմամբ։ Նրա կյանքում վրա է հասնում ոչ լավագույն փուլը. մոր հետ մանր վեճերին, ամուսնու հետ իրար չհասկանալուն և մյուս բոլոր ձախորդություններին ավելանում է դստեր հիվանդության մասին լուրը։ Կատարված անալիզները ցույց են տալիս երիկամային պաթոլոգիա, բայց վերջնական ախտորոշման համար անհրաժեշտ է հետազոտություն անցնել կլինիկայում։
Դարեհ շահր
Աշխարհագրություն
Քաղաքը գտնվում է Իլամից արևելք՝ Զագրոս լեռան արևմուտքում։ Ծովի մակարդակից մարձր է 661 մետրով։ Դարեհ շահրը Իլամից գտնվում է 100 կմ հարավ-արևելք հեռավորության վրա։ Մարզի վարչական կենտրոնը տեղակայված է 450 կմ հարավ-արևմուտք երկրի մայրաքաղաք Թեհրանից։
Պատմություն
Ժամանակակից Դարեհ շահրի և գյուղաքաղաք Բեխմենաբադի արանքում հին քաղաքի ավերակներն են, որոնք առնչվում են Սասանյան դինաստիայի կառավարության ժամանակներին։ Ավերակների կառուցվածքներում հստակ երևում են կամարների, շինությունների, փողոցների և նրբանցքների մնացորդները, որոնցից ձևավորված են եղել հին քաղաքի թաղամասերը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իրանի քաղաքներ
Հանգամանքների զուգադիպում
Սյուժե
Ներկայանալով որպես ռադիոյի լրագրող՝ Վիկտորյան փորձում է որակյալ խորհրդատվության հասնելու միջոց գտնել։ Բժիշկը սիրահարվում է գրավիչ դերասանուհուն և հիասթափվում է՝ լսելով նրա խոստովանությունը։ Չնայած ծագած թյուրիմացությանը՝ նա պատրաստակամությամբ զննում է երեխային և, ի ուրախություն մոր, հայտնում է, որ ոչ մի լուրջ հիվանդություն չկա։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռիգայի կինոստուդիայի ֆիլմեր Կատեգորիա:1987 ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
YG (ռեփեր)
Քինոն Դեյքուոն Ռեյ Ջեքսոն (Keenon Daequan Ray Jackson, ), ավելի հայտնի է YG (արտասանվում է «ՈւայՋի») բեմական կեղծանվամբ, ամերիկացի ռեփեր։ 2010 թվականին թողարկել է իր առաջին՝ «Toot It and Boot It» սինգլը (Ty Dolla Sign-ի մասնակցությամբ), որը զբաղեցրել է 67-րդ հորիզոնականը Billboard Hot 100 հիթ շքերթում ։ Այդ սինգլի հաջողությունից հետո նա սկսում է թողարկել միքսթեյպներ։
2014 թվականի մարտին թողարկվել է նրա «My Krazy Life» անվանումը կրող դեբյուտային ալբոմը, որը Billboard 200 ալբոմների հիթ շքերթում զբաղեցրել է երկրորդ հորիզոնականը ։ Ալբոմի «My Nigga» (Յանգ Ջիզիի և Rich Homie Quan-ի մասնակցությամբ) սինգլը, որը Միացյալ Նահանգներում ստացել է երկու պլատինե սերտիֆիկատ և զբաղեցրել է հորիզոնականներ միջազգային մի շարք հիթ շքերթներում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեփերներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի ռեփերներ
Փռշնի
Փռշնի, թեղազգիների ընտանիքի տերևաթափ ծառերի կամ թփերի ցեղ։
Տարածում
Հանդիպում է Արագածոտնի, Տավուշի, Գեղարքունիքի, Վայոց ձորի, Սյունիքի և այլ մարզերի ստորին և միջին լեռնային գոտիներում (մինչև 2000 մ բարձրություններում)։ Աճում է չոր, քարքարոտ և ժայռոտ լանջերին։
Կենսաբանական նկարագիր
Ցողունի բարձր, մինչև 10 (16) մ է, սաղարթը՝ գմբեթաձև, նոսր, ընձյուղները՝ կարմրագորշավուն։ Տերևները հերթադիր են, ձվաձև, էլիպսանշտարաձև, ատամնաեզր, կաշեկերպ։ Ծաղիկները բաժանասեռ են, անբարետես։ Ծաղկում է տերևները բացվելուն զուգընթաց։ Պտուղը փոքր, գնդաձև, դեղնակարմրավուն կամ նարնջադեղնավուն, կապտավուն խավով ծածկված կորիզապտուղ է։ Պտուղներն ուտելի են, պարունակում են ճարպայուղեր, կեղևը՝ աղաղանյութեր։ Բնափայտն ամուր է, օգտագործում են ատաղձագործական և խառատային իրեր պատրաստելու համար։ Ջերմասեր և լուսասեր է, չորադիմացկուն, պահանջկոտ չէ հողի նկատմամբ, ապրում է մինչև 500 տարի։
Տեսակներ
Հայտնի է մոտ 50 (այլ տվյալներով՝ 70), նրանցից մի քանիսը. Հայաստանում՝ 2 տեսակ՝
Տերնովատոե (գյուղ, Կրիվոե Օզերոյի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Տերնովատոե գյուղում բնակվում էր 395 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2283 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Կրիվոե Օզերոյի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Աստերոիդների ցանկ (48401-48500)
Աստերոիդների ցանկ (48301-48400) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (48501-48600)
Մենավոր ընկուզենին (ֆիլմ)
«Մենավոր ընկուզենին», Վարդգես Պետրոսյանի համանուն վեպի հիման վրա 1986 թվականին «Հայֆիլմ» կինոստուդիայում նկարահանված ֆիլմ։
Սյուժե
Լեռնասարը, որ դարերի պատմություն ունեցող գյուղ է, գրեթե դատարկվել է։ Երիտասարդները տեղափոխվել են քաղաք, և գյուղում մնացել են քիչ թվով մարդիկ։ Վերջիններս, սակայն, ուսուցիչ Սահակ Կամսարյանի գլխավորությամբ փորձում են ամեն գնով պահպանել հայրենի գյուղը ։
Դրվագներում
Մ. Կարապետյան, Ա. Մարգարյան, Գ. Սարգսյան, Ա. Մնացականյան, Ա. Համբարյան, Ա. Սանթրոսյան, Ա. Ամիրխանյան, Ա. Գասպարյան, Օ. Գաբոնենկո, Ա. Աբելյան, Ն. Մարտիրոսյան, Հ. Լալայան
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1986 ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր Կատեգորիա:Մելոդրամաներ Կատեգորիա:Ֆրունզե Դովլաթյանի ֆիլմեր Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Օկտյաբրսկի (գյուղ, Ուֆիմսկի շրջան)
Օկտյաբրսկի (Октябрьский, Октябрьский), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ուֆիմսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1640 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ուֆիմսկի շրջանի բնակավայրեր
Պսալտիի տուն (Տագանրոգ)
Պսալտիի տուն (Дом Псалти, Լուսանկարչական ստուդիայի շենք, Здание фотостудии), երկհարկանի շենք, որը գտնվում է Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Տագանրոգ քաղաքի Պետրոսի փողոցում։ Մշակութային ժառանգության տարածաշրջանային նշանակության օբյեկտ է (հրաման թիվ 124, 31.12.2002 թվական)։
Պատմություն
Տագանրոգ քաղաքի Պետրոսի փողոց, 82 հասցեի աղյուսե տունը կառուցվել է վաճառական Նիկոլայ Պսալտիի միջոցներով 19-րդ դարի կեսերին։ Շինարարության ավարտից հետո շենքում տարածքներ է վարձակալել դիմանկարային լուսանկարչության վարպետ Սիմեոն Իսակովիչը։ Դա քաղաքում առաջին լուսանկարրական սրահներից մեկն էր։ 1860-ական թվականների կեսերին այստեղ որպես ռետուշորդ որոշ ժամանակ աշխատել է հունական ծագումով ռուս նկարիչ, բնանկարի վարպետ Արխիպ Իվանովիչ Կուինջին։ Այդ ժամանակաշրջանին են վերաբերում թղթի վրա լուսանկարչական պատկերների առաջին տպագրությունները։ 1876 թվականին որպես սեփականություն շենքն ամբողջությամբ անցավ Ս. Իսակովիչին։
Որոշ ժամանակ տանը գործում էր լուսանկարիչ Ն. Վայների սրահը։ Բնակիչ Բորիս Միխայլովիչ Շիկի տանը 1902 թվականի ամռանը տեղի է ունեցել գողություն։ Գողերը գիշերը ժամը 3-ին բարձրացել են տուն և առևանգել նրա արծաթե ծխախոտատուփը, ոսկե ժամացույցը և այլ թանկարժեք իրեր։ Ս. Գ. Շիկը քաղաքում հայտնի էր որպես քաղաքային բնապատկերների վարպետ։ Նա Տագանրոգում առաջինն է լուսանկարել քառասուն հանցագործներին։ Այդ լուսանկարները մտել են ոստիկանության խուզարկու բաժանմունքի ստեղծած քարտադարան։
Խորհրդային իշխանության տարիներին շենքն ազգայնացվել է, վերջին տարիներին նրա երկրորդ հարկում ապրել է Ռուսաստանի սպորտի վետերան Ախիլես Նիկոլաևիչ Մագրին։ Խորհրդային իշխանության տարիներին առաջին հարկում երկար ժամանակ գործել են քաղաքական գրքի «Ֆակել» խանութը, «Էտյուդ» լուսանկարչական սրահը։
Ներկայումս սա գրենական պիտույքների «Պերսոնա» խանութով և լուսանկարչական սրահով բնակելի տուն է։
Ճարտարապետություն
Երկու պատշգամբներով համաչափ երկհարկանի աղյուսե շենքը կառուցվել է դասական ոճով։ Շենքի կենտրոնում վերամբարձ երկաթե դարպասով անցուղի է դեպի բակ։ Երկրորդ հարկի պատուհանները զարդարում են կողպեքային քարերը, միջհարկային քիվը։ Շենքն ունի մի քանի մուտք դեպի խանութներ և երկրորդ հարկ։ Կողային պատուհանների վերևում ճակտոններ են։ Շենքը մշակութային ժառանգության տարածաշրջանային նշանակության օբյեկտ է (հրաման թիվ 124, 31.12.2002 թվական)։
Թալիբան
Թալիբներ, Թալիբան (طالبان – մեդրեսեի սովորողներ, ուսանողներ), իսլամական շարժում, որ սկիզբ է առել Աֆղանստանում՝ պուշթունների շրջանում 1994 թվականին և ներկայումս փաստացի ղեկավարում է Աֆղանստանը։ Նաև ղեկավարել է Աֆղանստանը 1996-2001 թվականներին («Աֆղանստանի Իսլամական Էմիրություն»)։ Այդ շրջանում Աֆղանստանի Իսլամական Էմիրությունը դիվանագիտորեն ճանաչել էին երեք պետություններ՝ Արաբական Միացյալ Էմիրությունները, Պակիստանը և Սաուդյան Արաբիան ։ 2016 թվականից Թալիբան շարժման առաջնորդն է Հայբաթուլլահ Ախունդզադան ։
«Թալիբան» շարժումը միջազգային մակարդակով դատապարտվել է իսլամական շարիաթի օրենքների իրենց մեկնաբանությունը խստորեն պահպանելու համար, ինչը հանգեցրել է բազմաթիվ աֆղանների նկատմամբ դաժան վերաբերմունքի ։ 1996-2001 թվականներին կառավարման ժամանակ թալիբները և նրանց դաշնակիցները զանգվածային սպանություններ են իրականացրել խաղաղ աֆղանների դեմ, մերժել ՄԱԿ-ի պարենի մատակարարումները 160 000 սովյալ քաղաքացիական անձանց համար, այրել բերրի հողերի հսկայական տարածքներ և ոչնչացրել տասնյակ հազարավոր տներ   ։ Միավորված ազգերի կազմակերպության տվյալներով՝ թալիբները և նրանց դաշնակիցները պատասխանատվություն են կրում 2010 թվականին Աֆղանստանի քաղաքացիական բնակչության շրջանում զոհերի 76 տոկոսի, 2011 և 2012 թվականներին՝ 80 տոկոսի համար     ։ Թալիբներն իրականացրել են նաև մշակութային ցեղասպանություն՝ ոչնչացնելով բազմաթիվ հուշարձաններ, այդ թվում՝ Բուդդայի բամիանական 1500-ամյա հայտնի արձանները    ։
2021 թվականին ՆԱՏՕ-ի զորքերի Աֆղանստանից դուրսբերմանը զուգահեռ՝ թալիբները գրավեցին նշանակալի տարածքներ Աֆղանստանի բոլոր երկրամասերում ։ 2021 թվականի օգոստոսի 15-ի դրությամբ՝ Աֆղանստանի տարածքի ճնշող մեծամասնությունը, այդ թվում՝ մայրաքաղաք Քաբուլը գտնվում է թալիբների վերահսկողության ներքո ։
Ստուգաբանություն
«Թալիբան» (طالبان [ṭālibān]) բառը փաշթոյից թարգմանաբար նշանակում է «աշակերտներ» և «թալիբ» բառի հոգնակին է։ Այն կազմված է արաբերենից փոխառված «թալիբ» (طالب [ṭālib] – «աշակերտ», «ուսանող») բառից, որին ավելացվել է պարսկերեն հոգնակի թվի «ան» (ان) վերջավորությունը։ Արաբերենում «թալիբան» (طالبان) բառը նշանակում է ոչ թե «աշակերտներ», այլ «երկու աշակերտ» (երկակի թիվ)։ Այդ պատճառով Թալիբանի անվան թարգմանությունը երբեմն որոշակի շփոթմունքի տեղիք է տալիս արաբների մոտ։ Անգլերենում կարելի է հանդիպել մեկ թալիբի «թալիբան» կոչելու դեպքեր։ Խմբի վերաբերյալ հոգնակիի նշանակությամբ օգտագործվելուց բացի «թալիբան» բառը կարող է օգտագործվել նաև մեկ մարդու վերաբերյալ։ Օրինակ՝ Ջոն Ուոքեր Լինդը (John Walker Lindh, ԱՄՆ քաղաքացի, որ անդամակցեց Թալիբանին) հիշատակվում է որպես «ամերիկյան թալիբան», ոչ թե որպես «ամերիկյան թալիբ»։ Պակիստանի անգլիալեզու թերթերում «Թալիբաններ» (Talibans) բառը հաճախ օգտագործվում է այն ժամանակ, երբ խոսքը վերաբերում է մեկից ավելի թալիբանների։ «Թալիբան» (Taliban) գրելաձևն անգլերենում գերակշռում է «Թալեբան» (Taleban) ձևի նկատմամբ ։
Պատմություն
Թալիբանը հիմնադրվել է 1994 թվականի սեպտեմբերին մոլլա Մուհամմադ Օմարի կողմից՝ նրա հարազատ Քանդահար քաղաքում։ Խումբը կազմված էր մեդրեսեի աշակերտներից և Խորհրդային Միության ներխուժման դեմ մարտնչած մոջահեդներից ։ Ամիսների ընթացքում թալիբների թիվը հասել էր 15 000 մարդ, ընդգրկելով հազարավոր մեդրեսեի աշակերտներ Պակիստանից և սստանալով զգալի ֆինանսական և ռազմական օգնություն Պակիստանի հետախուզական ծառայությունից ։ 1994-ի նոյեմբերի 3-ին թալիբները գրավել են Քանդահարը ։
1995 թվականին հավանաբար ԱՄԷ-ի կողմից ֆինանսավովող Թալիբները գրավել են Հիլմենդը, ոչնչացրել Գուլբեդդին Հեքմաթիյարի զինյալներին, սակայն Քաբուլի մոտ նրանց կանգնեցրել են Ահմադ Շահ Մասուդի դիվիզիաները։ Նրանք վերահսկել են Աֆղանստանի տարածքի մեկ երրորդ մասը երկրի հարավ-արևելքում։
2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչական գործողությունից հետո ԱՄՆ-ը սկսել է հակաահաբեկչական գործողություն ընդդեմ Աֆղանստանի Իսլամական Էմիրության և Հյուսիսային ալյանսի աջակցությամբ տապալել թալիբների վարչակարգը։ Թալիբներն անցել են ընդհատակ և մասամբ հեռացել հարևան Պակիստան։ 2003 թվականի մայիսին Թալիբանի առաջնորդները տեղեկացրին, որ վերախմբավորվել են և պատրաստ են պարտիզանական պատերազմի ԱՄՆ-ի դեմ։ 2004 թվականին մոլլա Օմարը պարտիզանական պատերազմ հայտարարեց «Ամերիկայի և իր խամաչիկների դեմ» ։
Ըստ «Իսլամական ջիհադի միություն» իսլամիստական մարտական կազմակերպության ռազմական ամիր Հարուն աբու Մուհամմադի խոսքերի՝ 2014 թվականի մարտի վերջի դրությամբ Թալիբանը փաստացիորեն վերահսկել է Աֆղանստանի տարածքի շուրջ 70 %-ը, այդ թվում նաև Հելմանդ, Քանդահար, Պակտիա, Ուրուզգան, Նուրիստան, Կունար, Բադախշան, Զաբուլ, Ղազնի և այլ գավառներ։ ՆԱՏՕ-ի կոալիցիայի դիրքերը դեռևս ամուր են եղել Քաբուլում և Մազարի Շարիֆում։ Թալիբների շարքերում մեծացել է սալաֆիտների թիվը ։
2013 թվականի ապրիլի 23-ին Պակիստանում մահացել է Թալիբանի հիմնադիր և առաջնորդ մոլլա Մուհամմադ Օմարը ։ Թալիբները գաղտնի են պահել մոլլա Օմարի մահվան փաստը մինչև 2015 թվականը ։ Օմարին հաջորդեց Ախթար Մանսուրը որպես շարժման գերագույն հրամանատար։
2014 թվականի մայիսի 31-ին Թալիբանն Աֆղանստանում գերի մնացած վերջին ամերիկացուն՝ Բոուի Բերդգալին փոխել է Գուանտանամոյի բանտի հինգ կալանավորների հետ, որոնք նախկինում բարձր պաշտոններ էին զբաղեցրել Էմիրությունում ։
Գերմանիայի պաշտպանության նախարարության նախկին ստատս-քարտուղար Անդրեաս ֆոն Բյուլովը 2002 թվականի հունվարի 13-ին գերմանական «Տագեսշպիգել» թերթին տված հարցազրույցում հայտարարել է, որ «Թալիբան» շարժումն ստեղծվել է Կենտրոնական հետախուզական վարչության համագործակցությամբ. "ԱՄՆ հատուկ ծառայությունների որոշիչ աջակցությամբ առնվազն 30 հազար մուսուլման զինյալներ մարզվել են Աֆղանստանում ու Պակիստանում, այդ թվում նաև մոլեռանդների խումբ, որոնք պատրաստ էին մինչև հիմա էլ պաշտպանել իրենց գաղափարն ու հայրենիքը։ Նրանցից մեկն Ուսամա բեն Լադենն է։ Ես դեռ մի քանի տարի առաջ էի գրել. Ահա ԿՀՎ-ի այդ վիժվածքից է ծագել Թալիբանն Աֆղանստանում, որը Ղուրանի հիման վրա նախապատրաստվել է ամերիկացիների ու Սաուդյան Արաբիայի բնակիչների օգնությամբ ֆինանսավորվող դպրոցներում։" Մամուլում եղել են նաև այլ հայտարարություններ 1980-ական թվականներին ԽՍՀՄ-ի դեմ կռվող զինյալներին, այդ թվում նաև թալիբներին ԱՄՆ-ի՝ օժանդակություն ցույց տալու վերաբերյալ, թեև 1980-ական թվականներին Թալիբանը դեռ գոյություն չի ունեցել։
2016 թվականի մայիսի 21-ին ամերիկյան անօդաչու թռչող սարքը հրթիռային հարված է հասցրել այն մեքենային, որի մեջ ենթադրաբար գտնվել է շարժման առաջնորդ Ախտար Մանսուրը։ Մայիսի 22-ին Թալիբանի առաջնորդի մահվան մասին լուրը հաստատել են խմբավորման բարձրաստիճան հրամանատար մոլլա Աբդուլ Ռաուֆն ու Աֆղանստանի վարչապետ Աբդուլլա Աբդուլլան։
Հրթիռային հարվածը տեղի է ունեցել Աֆղանստանի ու Պակիստանի միջև ընկած սահմանամերձ շրջանում։ Գործողությանը մասնակցել են մի քանի ամերիկյան անօդաչու թռչող սարքեր, որոնց նպատակակետը եղել է այն մեքենան, որի մեջ ենթադրաբար եղել են զինյալները ։
Թալիբան շարժման առաջնորդի դիրքում Ախտար Մանսուրին հաջորդել է Մավլավի Հայբատուլլա Ախունձավան ։
2017 թվականի օգոստոսին Թալիբանի ներկայացուցիչները նամակ են ուղարկել ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփին՝ նրան կոչ անելով հանել ԱՄՆ զորքերը Աֆղանստանից ։
2018 թվականի հունիսի 9-ին նրանք 17 տարվա մեջ առաջին անգամ հայտարարել են ժամանակավոր զինադադար Աֆղանստանի կառավարության հետ, որը տևել է մինչև հունիսի 15-ը ։ Հունիսի 21-ի լույս 22-ի գիշերը թալիբները կատարել են առաջին հարձակումը աֆղանական կառավարական ուժերի վրա ։
2018 թվականի օգոստոսի 19-ին Աֆղանստանի նախագահ Աշրաֆ Հանի Թվիթերում հայտարարել է, որ օգոստոսի 20-ից զինադադար է հաստատվել Թալիբանի դեմ կռվում այն պայմանով, որ խմբավորումը կպատասխանի փոխադարձությամբ ։
2020 թվականի փետրվարի 29-ին Թալիբանի և ԱՄՆ-ի ներկայացուցիչներ խաղաղության համաձայնագիր կնքեցին Դոհայում, որի պայմաններով ԱՄՆ-ը խոստացել է իրականացնել իր և ՆԱՏՕ-ի բոլոր զորքերի դուրսբերումն Աֆղանստանից, մինչդեռ Թալիբանը խոստացել է արգելել «Ալ-Կաիդա» ահաբեկչական կազմակերպության գործունեությունն իր վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքներում, և խաղաղության մասին բանակցություններ ձեռնարկել Աֆղանստանի իշխանությունների հետ ։ Աֆղանստանի գործող իշխանությունները Դոհայում կնքված համաձայնագրի կողմ չեն եղել ։
2021 թվականին ԱՄՆ-ի զորքերի Աֆղանստանից դուրբերումին զուգահեռ՝ թալիբները գրավել են նշանակալի տարածքներ Աֆղանստանի բոլոր երկրամասերում ։ 2021 թվականի օգոստոսի 15-ի դրությամբ՝ Աֆղանստանի տարածքի ճնշող մեծամասնությունը, այդ թվում՝ մայրաքաղաք Քաբուլը գտնվում է թալիբների վերահսկողության ներքո ։
Գաղափարախոսություն
Թալիբների պաշտոնական կրոնն իսլամի այնպիսի ուղղությունն է, ինչպիսին է աշարիականությունը. յուրաքանչյուր ոք, որ հակադրվում է այդ գաղափարախոսությանը, ըստ զինյալների, մոլորյալ է ու ենթակա է հալածանքի։ Թալիբանն իր վերահսկողության տակ գտնվող տարածքներում ներմուծում է շարիաթի նորմերը, որոնց կատարումը խիստ վերահսկվում է։ Արգելված են հեռուստատեսությունը, երաժշտությունն ու երաժշտական գործիքները, կերպարվեստը, ալկոհոլը, համակարգիչները և համացանցը, շախմատը, սպիտակ կոիկը (սպիտակը թալիբների դրոշի գույնը), սեքսի մասին բաց քննարկումները և այլն ։ Տղամարդկանց պարտադրվում է անպայման ունենալ որոշակի երկարությամբ մորուք։ Կանանց արգելվել է աշխատել, բուժվել արական սեռի բժիշկների մոտ, բաց դեմքով և առանց ամուսնու կամ արական սեռի ազգականի հայտնվել հասարակական վայրերում, զգալիորեն սահմանափակվել է կրթության հասանելիությունը կանանց համար (2001 թվականին աղջիկները կազմել են դպրոց հաճախողների միայն 1 %-ը)։
2001 թվականի փետրվարի 26-ին մոլլա Օմարը հրապարակել է դեկրետ երկրի բոլոր ոչ իսլամիստական հուշարձանների ավերման մասին ։ Կյանքի կոչելով դեկրետը՝ նույն թվականի մարտին թալիբները պայթեցրել են Բուդդայի բամիանական արձանները, որ քանդակված էին Բամիանի ժայռերին 3-րդ և 4-րդ դարերում, ինչը քննարկումների տեղիք է տվել համախարհային հասարակության շրջանում ։ Թալիբների գործողությունները քննադատվել են նաև մի շարք մուսուլմանական երկրների հանրությունների կողմից ։
Թալիբները հանդես են գալիս հօգուտ կանանց կրթության արգելման։ Նրանց հարձակումների օբյեկտ հաճախ դառնում են դպրոցներ։
Ահաբեկչական գործողություններ
Հայտնի են դեպքեր, երբ թալիբների զոհ են դարձել անչափահասները։ Այսպես, 2007 թվականին Պակտիկ շրջանում թալիբները գնդակահարել են դպրոցականի նրա համար, որ նա սովորել է անգլերեն ։ 2010 թվականին Հիլմենդ շրջանում նրանք մահապատժի են ենթարկել 7-ամյա տղայի, որը մեղադրվել է լրտեսության մեջ ։ 2011 թվականին նրանք կախել են 8-ամյա տղայի, որի հայրը, աշխատելով ոստիկանությունում, հրաժարվել էր անցնել նրանց կողմը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աֆղանստանի պատմություն Կատեգորիա:Իսլամական ահաբեկչական կազմակերպություններ Կատեգորիա:Գերկազմակերպություններ Կատեգորիա:Հակակոմունիստական կազմակերպություններ
Նիգերիայի տնտեսություն
Նիգերիա, նավթով հարուստ երկիր։ Չնայած դրան, երկրի տնտեսությունը երկար ժամանակ անկում է ապրել չդադարող հակամարտությունների պատճառով։ 2014 թվականին Նիգերիան՝ Աֆրիկայում նավթի առաջատար արտադրողը, դարձել է Աֆրիկայի խոշորագույն տնտեսությունը ունեցողը՝ ՀՆԱ-ի չափով առաջ անցնելով ՀԱՀ-ից ։
Գյուղատնտեսություն
Մինչ օրս նիգերիացիների մեծ մասը (1989-ին մոտ 65%) աշխատում են գյուղացիական ընտանեկան տնային տնտեսություններում, ապահովելով իրենց սննդամթերքների բազան և աճեցնելով մեկ կամ մի քանի ապրանքային մշակաբույսեր՝ վաճառքի համար։ Քաղաքային բնակչության արագ աճը և որոշ շրջաններից գյուղական բնակչության հեռանալը, օրինակ, կակաոյի Յորուբյան գոտուց, տեխնիկական մշակաբույսերի աճեցումը հանգեցրել են պարենի պակասի, ընդ որում ոչ միայն քաղաքներում, այլև գյուղական վայրերում։ Հարավային և կենտրոնական գոտու հիմնական պարենային մշակաբույսերն են յամսը, բրինձը և եգիպտացորենը։ Հյուսիսային շրջաններում հիմնականում զբաղվում են սորգոյի, կորեկի ու բրինձի մշակությամբ։ Երկրի այս հատվածում զարգացած է անասնաբուծությունը։ Մանիոկը, լոլիկը և հատիկաընդեղեն բույսերը աճեցվում են ամբողջ երկրում, իսկ սոխը՝ մարգագետիններում և արոտավայրերում, օրինակ՝ լճի ավազանում։ Այս նպատակով օգտագործում են Կանջիի ոռոգվող հողերը։ Սննդամթերքի մշակաբույսերի արտադրությունը բնութագրվում է ցամաքային հողամասերում խառը մշակաբույսերի մշակմամբ, որի տարածքը հարավում հազվադեպ է գերազանցում 0.4 հեկտարը, իսկ հյուսիսային մարգագետիններում և արոտավայրերում`1,2 հեկտարը։ Գյուղացիական հողերի հատկացումը, որպես կանոն, բաղկացած է մի շարք հողամասերից, որոնք գտնվում են տարբեր վայրերում։ Հյուսիսային նահանգների խոշոր գետերի ափերի երկայնքով  տարածված հողերում օգտագործվում է պարզունակ ոռոգումը։ Տեռասային գյուղատնտեսությունը գոյատևեց այն լանջերին, որտեղ ստրուկների արշավանքների և քաղաքացիական պատերազմների ժամանակ կառուցվեցին դիտակետեր։ Ապրանքային այգեգործությունը զարգացած է խոշոր քաղաքների մերձակայքում։ Լագոսի շրջանում բարենպաստ կլիմայական պայմանները թույլ են տալիս բերքը հավաքել երկու անգամ։ Սուրճը, ծխախոտը և կոլայի ընկույզը աճեցվում են ներքին շուկայի համար, բամբակը, արմավենու յուղը, գետնանուշը և կաուչուկատու բույսերը` ներքին շուկայի և արտահանման համար, իսկ կակաոյի լոբին` միայն արտահանման համար։
Նավթագազային ոլորտ
Նավթարդյունաբերությունը Նիգերիայի տնտեսության հիմքն է։ Նավթը տալիս է երկրի արտահանման եկամուտների 90 տոկոսը (2002 թվականին դա կազմել է տարեկան շուրջ 8 մլրդ դոլար )։ Նիգերիան Աֆրիկայի առաջին և աշխարհում նավթ արտահանող ութերորդ երկիրն է։ Նիգերիայում առաջին նավթահորը հորատվել է 1958 թվականին։ Նավթի պաշարների մեծ մասը կենտրոնացած է Նիգեր գետի դելտայում։ Եկամուտներն ավելացնելու համար Նիգերիան շարունակում էր մեծացնել նավթի արդյունահանումը, սակայն 90-ականներին գները ցածր չէին։ Նիգերիայում օրական արդյունահանվում է 2,1 մլն բարել նավթ։ Նավթի մշակումն իրականացվում է Նիգերիայի ազգային նավթային ընկերության (նավթի վաճառքից ստացված եկամուտների 75%-ը), ինչպես նաև Royal Dutch Shell ընկերության կողմից ։
Նիգերիայի բնական գազի պաշարները գնահատվում են 5,22 տրիլիոն խորանարդ մետր, որոնց կեսը գտնվում է նավթագազային հանքավայրերում։ 2010 թվականին երկիրը դարձել Է հեղուկացված բնական գազի արտահանման առաջատարներից մեկը. արտահանման տարեկան ծավալը կազմել է 21,9 մլն տոննա։
Արտադրական արդյունաբերություն
Արտադրական հիմնական արդյունաբերությունները սննդի և նավթի վերամշակումն են։ Արդյունաբերական հիմնական կենտրոնը Լագոսն է։ Ինչպես նաև Աջաոկուտում մետալուրգիական գործարանը, որի շինարարության մեծ մասը իրականացվել է խորհրդային ինժեներների մասնակցությամբ։ Աջաոկուտայի պողպատաձուլական ընկերությունը 1980-ական թվականներին ծրագրվում էր որպես խոշորագույն մետաղամշակման ձեռնարկություն Արևմտյան Աֆրիկայում։ 1990-ականների սկզբին շինարարությունը գրեթե ավարտվել էր, սակայն Խորհրդային Միության փլուզման հետևանքով գործարանը շահագործման չէր հանձնվել։
Հանքարդյունաբերություն
Հանքանյութերը ապահովում են Նիգերիայի ազգային եկամտի զգալի մասը։ Նիգերիայում հանքարդյունաբերության առաջին արտահանման արտադրանքը անագի հանքաքարն էր և ածուխը։ 1904 թվականից ի վեր Ջոս սարահարթի վրա կասիտերիտի հանքաքարի արդյունահանումը միշտ եղել է մասնավոր ընկերությունների ձեռքում, մինչդեռ Էնուգուի շրջանում ածուխի արդյունահանումը վերահսկվում է կենտրոնական կառավարության կողմից։ Կասիտերիտի և ուղեկցող հանքային կոլումբիտի (նիոբիումի հանքաքար) արդյունահանումը իրականացվում է բացահորում։ 1962 թվականին անագի գործարանի շահագործման հանձնելուց հետո անագի մեծ մասը արտահանվում է թիթեղների տեսքով։ 1960 թվականից հետո, երկաթուղային տրանսպորտի դիզելային վառելիքի տեղափեխման և ավելի էժան ու էկոլոգիապես մաքուր նավթամթերքների առաջացման հետ կապված, սկսվեց ածուխի արդյունահանման կրճատումը։
1970 թվականից նավթը դարձել է Նիգերիայի հանքարդյունաբերության հումքի բազայի հիմքը։ Նավթի հանքավայրեր են հայտնաբերվել շելֆում, Նիգերի դելտայի շրջանում և Անամբրայի ավազանում։ Նավթարդյունահանման հիմնական շրջանները գտնվում են Պորտ-Հարքորտի շուրջ՝ Նիգերի դելտայում և Ուգելիում, սակայն հեռանկարում նախապատվությունը կտրվի Կրոսի գետաբերանում օֆշորային հանքավայրերի մշակմանը։ 1979 թվականին նավթի արդյունահանման ռեկորդային մակարդակ է գրանցվել՝ 114 միլիոն տոննա, բայց ՕՊԵԿ-ի որոշմամբ, որը շահագրգիռ է նավթի բարձր գների պահպանմամբ, 1983 թվականին Նիգերիայի քվոտան սահմանվել է տարեկան ընդամենը 61 միլիոն տոննա։ Արտարժույթի վաստակը բարձրացնելու համար Նիգերիան մեծացրեց նավթի արդյունահանումը, բայց 1990-ական թվականների սկզբին համաշխարհային գները շարունակում էին մնալ ցածր։ 1991 թվականին Նիգերիան աշխարհում յուղի խոշոր արտադրողների շարքում զբաղեցրեց ութերորդ տեղը, իսկ նավթի եկամուտները բաժին են ընկնում արտահանման վաստակի 96%-ը։ 1990-ականների սկզբին Նիգերիան ուներ երեք լիովին ավտոմատացված նավթային տերմինալ՝ Բոննիում, Վարրիում և Բրասում։
Ներդրումներ
Ըստ վիճակագրության ազգային բյուրոյի տվյալների Նիգերիայի ՀՆԱ-ն 2018-ի հունվար-մարտի ամիսներին նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ աճել է 1,95%-ով։
«Ֆինմարկետի» հաղորդմամբ երկրի տնտեսությունը չորս եռամսյակ անընդեջ գրանցել է ֆինանսական աճ նավթի արդյունահանման և գների բարձրացման շնորհիվ։
Ըստ թարմացված տվյալների՝ նախորդ տարվա հոկտեմբեր-դեկտեմբեր ամիսներին աճը կազմել է 2.11%, և ոչ թե 1.92%, ինչպես նախկինում էր հայտարարվում։ Այսպիսով, տնտեսական վերականգնումը որոշ չափով դանդաղեց։
Միևնույն ժամանակ, Նիգերիայի ՀՆԱ-ի ծավալը հունվար-մարտ ամիսներին նախորդ երեք ամիսների համեմատ նվազել է 13,4% -ով ։
Շովինիզմ
Շովինիզմը (chauvinsme) գաղափարախոսություն է, որի էությունը կայանում է ազգային գերակայության քարոզումը խտրականության «իրավունքը» հիմնավորելու և այլ ժողովուրդներին ճնշելու նպատակով։ Ազգայնականության ծայրահեղ տեսակներից է, որի ժամանակ ազնիվ նպատակներին հասնում են անպետք միջոցներով։ Ի տարբերություն ազգայնականների, որոնք «բարձրացնում են» իրենց ազգը՝ այն «առաջինը» դարձնելու նպատակով (ամենալավը), շովինստները (նույն նպատակով՝ տեսնել իրենց ազգը առաջինը) թույլ են տալիս իրենց «գցել» (ստորացնել) ուրիշ ազգությունների ներկայացուցիչներին, այսինքն առաջինների շարժիչ ուժը «սերն է սեփականի նկատմամբ», երկրորդներինը՝ «ատելությունը ուրիշների նկատմամբ»։ Ահա թե ինչու ազգայնականության գաղափարաբանները միշտ հանդես են գալիս ազգերի հավասարության օգտին, այն դեպքում երբ շովինիստները հակառակն են անում՝ իրենց ազգին օժտելով հատուկ իրավունքներով։
Տերմինի առաջացումը
Շովինիզմը բառը եկել է Նիկոլա Շովենի (ֆր. Nicolas Chauvin) անունից, որը Նապոլեոն Բոնապարտի կիսաառասպելական զինվորն էր։ Շարունակաբար մասնակցել է ֆրանսիական հեղափոխությանը և Նապոլեոնյան պատերազմներին (1799-1815)։ Չնայած, որ բոնապարտիզմը այնքան էլ մեծ ժողովրդականություն չէր վայելում 1815 թվականից հետո՝ Շովենը շարունակում էր մնալ Նապոլեոնի հավատարիմ հետևորդը՝ դարձածալում կրելով մանուշակ, ինչը հավատարմության նշան էր իր տապալված կայսերը։ Համաձայն առասպելի՝ Շովենը հավատարիմ էր մնում՝ չնայած աղքատությանը, անաշխատունակությանը և վիրավորանքներին։ Նա աստվածացնում էր կայսերը, նրան ամեն ինչում ճիշտ էր համարում և պատրաստ էր պատերազմել ամբողջ աշխարհի դեմ նրա կողքին։
Որբը (բալլադ)
Որբը, բալլադ, որը գրել է Հովհաննես Թումանյանը։ Բալլադի ծագումը ժողովրդական է ։
Պատմություն
Թումանյանը բալլադի սյուժեն վերցրել է Գարեգին Սրվանձտյանի կողմից գրի առած Սըհակ թռչունի մասին ավանդությունից ։ Թումանյանը պահել է ժողովրդական բնագրի սյուժեն, բայց կատարել է մի քանի փոփոխություններ, օրինակ`, եղբորը հափշտակող արծվի կամ գազանի փոխարեն նրա մշակած բալլադում առկա է քրոջը առևանգելու եկած թուրքի կերպարը։ Դրանով հեղինակը նոր իմաստ է տվել նյութին։
Գրության ճշգրիտ թվականն անհայտ է։
Ինքնագիրը չի պահպանվել։
Թումանյանի ընտանիքի արխիվում պահվում են բալլադի մի քանի պատառիկներ։ Նման հատվածներ պահվում են նաև Ե. Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի Թումանյանի ֆոնդում, որոնք հրապարակել է Ա. Ինճիկյանը։
Ե. Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի Թումանյանի ֆոնդում պահվում է «Թատրոն» պարբերականի հեղինակի սեփական օրինակը, որի վրա նա շատ ուղղումներ և փոփոխություններ է կատարել։
Ավանդությունը նաև օգտագործվել է Թումանյանի «Հին կռիվը» պոեմում։
Սյուժե
Թուրքը տեսնում է մի աղջկա, որը շատ գեղեցիկ էր. նա սիրահարվում է աղջկան և ուզում է նրան իր հարեմը տանել։ Երբ փորձում է առևանգել աղջկան, նրա եղբայրը` Սըհակը պաշտպանում է քրոջն ու մենամարտում է թուրքի հետ։ Աղջիկը, տեսնելով, որ չի կարողանում փախչել թուրքից, աստծուց խնդրում է իրեն թռչուն դարձնել։ Աստված լսում է նրան և կատարում ցանկությունը։
Տպագրություն
Առաջին անգամ «Որբ թռչունը» վերնագրով և «Ժողովրդական ավանդություն» ենթավերնագրով հրապարակվել է 1899 թվականին, «Թատրոն» պարբերականումի 6-րդ համարի 87-88 էջերում։ Տողատակում եղել է հետևյալ ծանոթագրությունը. «Ծոտ կոչված թռչուն է, որ գիշերները տխուր ձայն է տալիս. ասես թե Սըհակ է կանչում»։ Այնուհետև վերամշակված տարբերակով և «Հայ ժողովրդական ավանդություն» ենթավերնագրով տպագրվել է Թիֆլիսում լույս տեսնող «Հորիզոն» գրական հանդեսի 41-43 էջերում, տողատակի հետևյալ ծանոթագրությամբ` «Գիշերահավի ցեղից մի փոքրիկ թռչուն է, որը գիշերները տխուր ձեն է տալիս, ժողովուրդը որբ է անվանում»։ Տպագրվել է նաև Երկերի ժողովածու I հատորի 290-291 էջերումա։
(7009) Հյումե
(7009) Հյումե (Hume), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1987 թվականի օգոստոսի 21-ին Էրիկ Էլստի կողմից Լա Սիլյայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,234837 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8417 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,6279 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1220,3 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,295009 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 0,85° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1987 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էրիկ Էլստի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Բերկշիրի հատուկ գիտական նշանակության տարածքների ցանկ
Այս ցանկն ընդգրկում է Բերկշիրի տարածքի հատուկ գիտական նշանակության տարածքներ (ՀԳՆՏ)։
Բերկշիր՝ պատմական և հանդիսությունների կոմսություն Անգլիայի հարավում, Թեմզա գետի հովտում, այսպես կոչված կանաչ տարածքում (տնային կոմսություն)։ Մտնում է Հարավարևելյան Անգլիայի կազմի մեջ։ Ընդհանուր տարածքը 1262 կմ² է։ Կոմսության տարածքում առանձնացվել է հատուկ գիտական նշանակության 71 տարածք, որոնցից 63-ը իրենցից ներկայացնում են հատուկ կենսաբանական, 8-ը՝ երկրաբանական հետաքրքրություն ։
Հատուկ գիտական նշանակության վայրերը նախատեսված են պահպանելու վայրի բնությունը և կոմսության երկրաբանական ժառանգությունը։ Անգլիայի տարածքում հաշվվում են 4000 հատուկ գիտական նշանակության տարածքներ, որոնք զբաղեցնում են երկրի տարածքի  8 %-ը։ Բոլոր տարածքներն ընկնում են  օրենքի տակ։ Կարգավիճակ շնորհելու համար պատասխանատու է ' կազմակերպությունը, որի հատուկ մասնագետները գնահատում են, թե այդ տարածքը  իրենից ինչ հետաքրքրություն է ներկայացնում և ինչ ֆաունա, ֆլորա, երկրաբանական, ֆիզիկաաշխարհագրական կամ էլ գեոմորֆոլոգիական առանձնահատկություն ունի։ Natural England  ստեղծվել է 2006 թվականի հոկտեմբերի 1-ին, երեք կազմակերպությունների՝ ', ' և  ' միավորման արդյունքում, նա ստացավ բոլոր լիազորությունները՝ հատուկ գիտական նշանակության տարածքներին կարգավիճակ շնորհելու   ։ Ցանկում ներկայացված տվյալները դասակարգվում են այբբենական կարգով բնօրինակ վերնագրերով՝ անգլերեն լեզվով։
Տարածքների ցանկ
Տվյալները ներկայացված են 2014 թվականի մարտի 28-ի դրությամբ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անգլիայի հատուկ գիտական նշանակության վայրերի ցանկ Կատեգորիա:Անգլիա
Տիեզերաքիմիա
Տիեզերաքիմիա, քիմիայի բաժին, որն ուսումնասիրում է տիեզերական մարմինների բաղադրությունը, Տիեզերքում քիմիական տարրերի տարածվածության և բաշխման օրինաչափությունները, նուկլեասինթեզը, տարրերի իզոտոպային բաղադրության էվոլյուցիան, տիեզերական նյութի առաջացումը պայմանավորող քիմիական տարրերի համակցումներն ու տեղաշարժերը։
Օրգանական նյութերը տիեզերքում
Ենթադրվում է, որ բարդ օրգանական նյութերի սինթեզն իրականանում է ճառագայթման ազդեցությամբ՝ արեգակնային առաջնային գազերից և այլ պարզ միացություններից (H, CO, NH3, Օ2, Na, Տ և այլն)։ Երկնաքարերում և միջաստղային տարածությունում հայտնաբերված օրգանական նյութերը օպտիկապես ակտիվ չեն։ Տիեզերական նյութի բաղադրությունը ձևավորվում է հիմնականում գերնոր աստղերի պայթյունների ժամանակ և աստղային ընդերքում։ Այն բնորոշվում է 4ո ատոմական զանգվածով (ո-ը ամբողջ թիվ է), զույգ պրոտոն և զույգ նեյտրոն պարունակող թեթև տարրերի գերակշռող պարունակությամբ։ Աստղերի բաղադրությունը նրանց զարգացման տարբեր փուլերում տարբեր է։ Միջաստղային տարածությունը հագեցնող դիֆուզ մատերիայում նույնպես գերակշռում են թեթև տարրերի միջուկները։ Միջաստղային սառն ամպերում հայտնաբերվել են ավելի քան երկու տասնյակ պարզ և բարդ (մինչև 7 ատոմ պարունակող) մոլեկուլներ, իոններ՝ H2, H2O, 02, N2, ОН-, СО, СН4, NH3, СН2O և այլն, ազատ ռադիկալներ՝ ինչպես նաև պինդ ֆազեր (քվարց, սիլիկատներ, գրաֆիտ և այլն)։ Տիեզերական սառը մարմինները, տիեզերական փոշուց մինչև մոլորակները կազմավորվում են աստղերից արտազատվող պլազմայի սառման և էվոլյուցիայի շնորհիվ։ Արեգակնային համակարգի պինդ մարմինների առաջացումը տեղի է ունեցել հիմնականում 4,55 միլիարդ տարի առաջ (նուկլեասինթեզի վերջին փուլից 200-300 միլիոն տարի հետո)։ Պինդ մարմինների առաջացումն ուղեկցվել է տիեզերական նյութի կոտորակային վերաբաշխմամբ։ Արեգակի միայն հեռավոր և հսկա մոլորակների վրա են (սառցաշերտի և զանգվածային մթնոլորտի ձևով) պահպանվել արեգակնային թեթև գազերը (H2, CH4, NH3 և այլն) կամ նրանց կոնդենսման արդյունքները։
Տիեզերաքիմիայի նշանակությունը
Տիեզերաքիմիական հետազոտությունները կարևոր նշանակություն ունեն տիեզերական մարմինների (օրինակ՝ Արեգակնային համակարգում մոլորակների, ասուպների և երկնային այլ մարմինների) առաջացումը, մոլորակների կառուցվածքը, տիեզերական մարմինների միջև տեղի ունեցող նյութափոխանակությունը և այլ երևույթներ բացատրելու համար։ Տիեզերաքիմիայի ամենազարգացած ճյուղը երկրաքիմիան է։ Տիեզերաքիմիայի բնագավառի հետազոտությունների արդյունքները հրատարակվում են «Geochimica et Cosmochimica Acta» («Գեոքիմիկա էթ Կոսմոքիմիկա Ակտա», N․ Y․, 1950 թվականից) և «Գեոխիմիա» («Геохимия», Մոսկվա, 1956 թվականից), ամսագրերում։
Գրականություն
Виноградов А․ П․, Высокотемпературные протопланетные процессы, «Геохимия», 1971, в․ 11; Сиборг Г․ Т․, В э л е н с Э․ Г․, Элементы Вселенной, пер․ с англ․, 2 изд․, М․, 1966; Тей лер Р․ Д ж․, Происхождение химических элементов, пер․ с англ․, М․, 1975․
Կատեգորիա:Քիմիայի բաժիններ Կատեգորիա:Տիեզերաքիմիա
Սևուկ
Սևուկ, կաղամբազգիների (խաչածաղկավորներ) ընտանիքի միամյա աշնանացան կամ գարնանացան բույս։ Վայրի ձևով չի հանդիպում։ Մշակության մեջ հայտնի է դեռևս մ․ թ. 4 հազար տարի առաջ։ Հնուց մշակել են Հնդկաստանում, որտեղից էլ հավանաբար տարածվել է միջերկրածովյան և այլ երկրներ։ Արմատն առանցքային է, իլիկաձև։ Ցողունի բարձրությունը՝ 50—150 սմ, ճյուղավորված, ծածկված է մոմաշերտով, կապտամոխրագույն է, երբեմն կանաչ, որոշ ձևեր ունեն մանուշակագույն երանգավորում։ Վարդակի տերևները կոթունավոր են, փետրաձև, կտրատված, քնարաձև։ Ցողունային տերևները քնարաձև են (ներքևինը), երկարավուն (միջին մասինը) և նշտարաձև (վերևինը)։ Ծաղկաբույլը ողկույզ է։ Ծաղիկները մանր են, դեղին, հազվադեպ՝ սպիտակ։ Պտուղը պատիճ է 5—10 սմ երկարությամբ։ Սերմերը կլորավուն են։ 1000 սերմի զանգվածը 3,0—7,0 գրամ է։ Սերմերը պարունակում են ճարպեր, գարնանացանը՝ 33—40%, աշնանացանը՝ 40—50%։ Սևուկը մեղրատու Է, փոշոտումը՝ հիմնականում խաչաձև։ Սևուկը մշակվում է Հնդկաստանում, Չինաստանում, Կանադայում, Արգենտինայում, Ռումինիայում և այլ երկրներում։
Հայաստանում Արարատյան դաշտում և նախալեռնային շրջանների ջրովի պայմաններում աշնանացան սևուկը վաղ հնձվող կուլտուրաներից ազատված դաշտերում մշակվում է որպես միջանկյալ և խոզանացան բույս։ Գարնանն ստացվում է 300—500 ց/հա կանաչ զանգված։ Սևուկի յուղն օգտագործվում է մարգարինի ստացման համար, ինչպես նաև օճառի, մետալուրգիական, կաշվի և տեքստիլ արդյունաբերությունում։ Քուսպը արժեքավոր կեր Է։ 100 կգ-ը համապատասխանում է 100 կերային միավորի, պարունակում է (% նե- րով) պրոտեին՝ 32, ճարպ՝ 9, անազոտ Էքստրակտային նյութեր՝ 30։ Աշնանացան սևուկը հրաշալի կերաբույս է բոլոր գյուղատնտեսական կենդանիների համար։
Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ծաղկավոր բույսեր Կատեգորիա:Մեղրատու բույսեր Կատեգորիա:Դեղաբույսեր Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Վանիշ-Ալպաուտովո
Վանիշ-Ալպաուտովո (Ваныш-Алпаутово, Ваныш-Алпауыт), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բուրաևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 452 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բուրաևսկի շրջանի բնակավայրեր
Օկտյաբրսկի (քաղաքատիպ ավան, Չունսկի շրջան)
Օկտյաբրսկի (Октябрьский), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Իրկուտսկի մարզի Չունսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2011 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 5208 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Իրկուտսկի մարզի Չունսկի շրջանի բնակավայրեր
Փոքր Մադմաս
Փոքր Մադմաս (Малая Мадмас), գետ Ռուսաստանում, հոսում Արխանգելսկի մարզում, Կոմի Հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Զիրյանսկայա Եժուգա գետի աջ ափին՝ 34 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 14 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Cross me (երգ)
Cross Me, անգլիացի երգիչ, երգահան Էդ Շիրանի երգը որը ներկայացնում է ամերիկյան ռեփերներ Chance the Rapper և PnB Rock -ին, Շիրանի ստուդիայի No.6 Collaborations Project ալբոմի քսաներորդ սինգլը ։ Atlantic Records-ը երգը թողարկել է 2019 թվականի մայիսի 24-ին ։ Այն հետևում է իր վերջերս թողարկած «I Don't Care» սինգլում, որով համագործակցում էր կանադացի երգիչ Ջասթին Բիբերի հետ։
Տեսահոլովակ
Պաշտոնական տեսահոլովակը թողարկվել է 2019 թվականի հունիսի 22-ին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2019 սինգլներ
Աստերոիդների ցանկ (230001-230100)
Աստերոիդների ցանկ (229901-230000) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (230101-230200)
Բարև, ես եմ
«Բարև, ես եմ», 1965 թվականի «Հայֆիլմում» նկարահանված ֆիլմ, որը հիմնված է ֆիզիկոս Արտեմ Ալիխանյանի կենսագրության վրա։ Ֆիլմը մասնակցել է 1966 թվականի Կաննի կինոփառատոնին, ներկայացվել «Ոսկե արմավենու ճյուղի», իսկ 1967 թվականին արժանացել է Հայկական ԽՍՀ պետական մրցանակի։
Սյուժե
Ֆիլմը պատմում է ճանաչված ֆիզիկոս Արտյոմ Մանվելյանի նվաճումների ու նրա կողմից Հայաստանում տիեզերագիտական լաբորատորիայի հիմնադրման մասին ։
1942 թվականի։ Երկու ընկերներ՝ տաղանդավոր ֆիզիկոսներ, շարունակում են կատարել երկրի համար կարևոր աշխատանք։ Ռազմաճակատում զոհվում է Արտյոմի սիրելին՝ Լյուսյան։ Անցնում է ժամանակ, բայց նրա մասին հիշողությունը շարունակում է ապրել գիտնականի սրտում, ավելի ուժեղ է դառնում կորստի ցավը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1965 ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆրունզե Դովլաթյանի ֆիլմեր Կատեգորիա:Հայերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային սև-սպիտակ ֆիլմեր
Զապորոժիե (ավան, Բորզնայի շրջան)
Զապորոժիե (Запоріжжя), ավան Ուկրաինայի Չեռնիգովի մարզի Բորզնայի շրջանում։
2006 թվականի տվյալներով Զապորոժիե ավանում բնակվում էր 65 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Չեռնիգովի մարզի Բորզնայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի ավաններ
Բո Գարեթ
Բո Ջեսի Գարեթ (Beau Jessie Garrett; ), ամերիկացի դերասանուհի և մոդել։ Առավել հայտնի է «Տուրիստաս», «Ֆանտաստիկ քառյակը։ Արծաթե ալեսահորդի ներխուժումը» և «Գահը։ Ժառանգություն» ֆիլմերում երկրորդական դերերով։
Վաղ տարիներ
Գարեթը ծնվել և մեծացել է Կալիֆոռնիա նահանգի Տոպանգա քաղաքում։ Մանկուց նրան շրջապատել են ծնողներն ու ավագ քույրը՝ Օտումը։ Մանկությունից զբաղվել է ձիարշավով և շատ սիրում էր ձիերին։
Կարիերա
1990-ական թվականների վերջին վարձվել է Guess ընկերության կողմից։ 2006 թվականին հայտնվել է «Տուրիստաս» ֆիլմում՝ Էմիի դերով։ 2007 թվականին խաղացել է Ֆրենկի Ռեյի դերը «Ֆանտաստիկ քառյակը։ Արծաթե ալեսահորդի ներխուժումը» ֆիլմում։ 2010 թվականին կատարել է Ջեմի դերը «Գահը։ Ժառանգություն» ֆիլմում ։
Գարեթը Հելի Բերի և Ջեսիկա Ալբայի հետ գովազդում է «Revlon» կոսմետիկան, ինչպես նաև հանդիսանում է Double D Ranch-ի և CosmoGirl-ի մոդելը ։
2014 թվականին Գարեթը ստացել է գլխավոր դերերից մեկը «Ընկերուհիների ամուսնալուծության ուղեցույց» սերիալում ։
Բնության երկրաբանական հուշարձաններ
Բնության երկրաբանական հուշարձանները (ԲԵՀ) երկրաբանական ծագման անձեռակերտ բնական գոյացություններ են, որոնք պարունակում են գիտաճանաչողական մեծ արժեք ներկայացնող եզակի տեղեկություններ, կամ բնութագրվում են առանձնահատուկ գեղեցկությամբ, հանդիսանալով երկրաբանական պատմության հուշարձաններ։
Բնության երկրաբանական հուշարձանների դասակարգումը
Բնության երկրաբանական հուշարձանները դասակարգվում են ըստ մակարդակների, ըստ տիպերի և նշանակալիության։
Հուշարձանների դասակարգումը ըստ տիպերի
1. հրաբխային
2. տեկտոնական
3. շերտագրական
4. հնէաբանական
5. գեոմորֆոլոգիական
6. ջրաբանական
7. ջրաերկրաբանական
8. միներալաբանական
9. քարաբանական
11. վտանգավոր երկրաբանական երևույթների
12. տիեզերական ծագման
13 ինտրուզիվ
15. երկրաջերմային
16. պատմա-լեռնաերկրաբանական
17. քարանձավաբանական
18. երկրաքիմիական
19. էռոզիոն
20. ռիֆտային
Հուշարձանների դասակարգումը ըստ նշանակելիության
2. Կրթաճանաչողական
3: Մշակութագեղագիտական
4. Վերականգնողական
5. Բազմաբնույթ
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Պատմության երկրաբանական հուշարձաններ Կատեգորիա:Բնության երկրաբանական հուշարձաններ
Միլենա Բերտոլինի
Միլենա Բերտոլինի (Milena Bertolini, ), իտալացի նախկին ֆուտբոլիստուհի։ Ներկայումս մարզում է Իտալիայի կանանց ֆուտբոլի ազգային հավաքականը։ Այդ պաշտոնն ստանձնել է 2017 թվականի օգոստոսին՝ փոխարինելով Անտոնիո Կաբրինիին ։ Նրա ղեկավարությամբ հավաքականը կարողացել է հաղթահարել աշխարհի կանանց 2019 թվականի առաջնության որակավորման փուլը, 20 տարվա ընդմիջումից հետո մասնակցել եզրափակչ փուլի խաղերին և հասնել մինչև քառորդ եզրափակիչ՝ մեկ ութերորդ եզրափակիչում 2:0 հաշվով հաղթելով Չինաստանի թիմին ։
Որպես ֆուտբոլիստուհի
Ռեջիանա թիմի կազմում
Մոդենա թիմի կազմում
Անհատական ձեռքբերումներ
Որպես մարզիչ
Ֆորոնի Վերոնա թիմի
Ռեջիանա թիմի
Անհատական ձեռքբերումներ
Յոզգաթի մարզ
Յոզգաթի մարզ (Yozgat ili), նահանգ Թուրքիայի Հանրապետության Կենտրոնական Անատոլիա տարածաշրջանում։
Աշխարհագրություն
Յոզգաթի մարզը հյուսիս-արևմուտքում սահմանակցում է Չորումի, արևմուտքում՝ Քըրըքքալեի, հարավ-արևմուտքում՝ Քըրշեհիրի, հարավում՝ Նևշեհիրի, արևելքում՝ Սիվասի, հյուսիս-արևելքում՝ Թոքաթի, հյուսիսում՝ Ամասյայի մարզերի հետ։
Բնակչություն
Բնակչությունը 2014 թվականի դրությամբ կազմել է 432.560 մարդ ։
Խոշորագույն քաղաքներն են՝ Յոզղատ (74 հազար բնակիչ 2000 թվականի դրությամբ), Երքյոյ։
Վարչական բաժանում
Յոզգաթի նահանգը բաժանվում է 14 շրջանների.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Յոզգաթի մարզ