cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Համբարձում Համբարձումյան
Համբարձում Միրոնի Համբարձումյան, հրետանու գեներալ-լեյտենանտ (1968)։
Կենսագրություն
Ավարտել է Սևաստոպոլի հրետանային ուսումնարանը (1940), Հրետանային ռազմական ակադեմիային առընթեր հրամկազմի բարձրագույն դասընթացները (1954, 1960)։
Ռազմական կարիերա
Հայրենական Մեծ Պատերազմի ժամանակ եղել է զենիթային մարտկոցի, դիվիզիոնի, 1943 թվականից՝ գնդի հրամանատար։ 1941 թվականին մասնակցել է Մոսկվայի, Սմոլենսկի, 1944 թվականին՝ Մինսկի համար մղված մարտերին, 1945 թվականին՝ Քյոնիգսբերգի գրավմանը, Լեհաստանի ազատագրմանը։
Զբաղեցրած պաշտոններ
1956 թվականից՝ զենիթահրթիռային դիվիզիայի հրամանատար է, 1971 թվականից՝ Թուրքմենստանի ռազմական օկրուգի սահմանապահ զորքերի պետ։ 1973 թվականից ԽՍՀՄ հակաօդային պաշտպանությունում վարել է պատասխանատու պաշտոններ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ գեներալներ Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր
Կրասնոյարովսկի (Շոլոխովսկի շրջան)
Կրասնոյարովսկի (Краснояровский), գյուղ Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Շոլոխովսկի շրջանում։ Մտնում է Վեշենսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Շոլոխովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի խուտորներ
Տանձուտ (Մշո գավառ)
Տանձուտ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մշո գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
92
Մահեր
Կատեգորիա:92 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Վերին Սասնաշեն
Վերին Սասնաշեն, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում, մարզկենտրոնից՝ 41 կմ հյուսիս-արևմուտք։
Կարակովմաս Վերին անվանումով ընդգրկված է եղել Երևանի նահանգի Էջմիածնի գավառում։
Վերին Սասնաշեն համայնքում կայացավ Սուրբ Վարդան եկեղեցու օծման արարողությունը 12.11.2019 ։
Բնակչություն
Բնակիչների նախնիները գաղթել են Սասունի և Մուշի գյուղերից։
Վերին Սասնաշենի ազգաբնակչության փոփոխությունը
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Իդրոլանդիա (Գոյաս)
Իդրոլանդիա  (Hidrolândia), համայնք Բրազիլիայում՝ Գոյաս նահանգի կազմում։ Գտնվում է Գոյաս նահանգի կենտրոնական մարզում։ Մտնում է Սերիսի գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 15 179 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 944,238 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 16,1 մարդ/կմ²։
Վիճակագրություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Գոյաս նահանգի բնակավայրեր
Ոսկե արահետ
«Ոսկե արահետ» (ოქროს ბილიკი), խորհրդային արկածային գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանվել է Թբիլիսիի կինոստուդիայում 1945 թվականին։
Սյուժե
Ֆիլմի գործողությունները տեղի են ունենում 1918 թվականին։ Ալթայի լեռներում գտնվող խուլ գյուղերից մեկում գտնվում է ոսկե գաղտնի հանք, որը մշակում են գերմանացի գաղութարարները։ Մաքսանենգությամբ ոսկին ուղարկվում է Չինաստան։ Ապօրինի գործունեությունը դադարեցնելու և ոսկու արդյունահանումը նոր իշխանության վերահսկողության տակ վերցնելու համար այն տարածք, որտեղ տեղի է ունենում հանքարդյունաբերությունը, ուղարկվել է կոմունիստ, պարտիզանների հրամանատար Եգոր Պերեկրեստովը։ Նրան հաջողվում է հայտնաբերել հանքատեղը, ինչի մասին հայտնելու համար նա ուղարկում է հանձնակատարի, սակայն ինքը զոհվում է ամբողջ ջոկատի հետ միասին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:1945 ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային սև-սպիտակ ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:Վրացերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Գրաֆիկական դիզայն
Գրաֆիկական դիզայն, նկարչական և գծագրային գործունեություն, հարմոնիկ և էֆեկտիվ վիզուալ միջավայր ստեղծելը։ Գրաֆիկական դիզայնի նորարարական ներդրումը սոցիալ էկոնոմիկական զարգացման մեջ և կուլտուրական կյանքի միջավայրում, նպաստելով վիզուալ լանդշավտային արդիականության ձևավորմանը։
Նախապատմություն
Առաջին և մեզ ամենից հայտնի տպված գրքերից է հանդիսանում բուդդայական սուրբ գիրքը։ Գիրքը 868 թվական տպագրվել է կտորի վրա սղոցվաց փայտե բլոկների միջոցով, չինական Տան դինաստիայի (618-906 թվականներ) կառավարման ժամանակաշրջանում։ XI դարի սկզբին տպող սարքերի միջոցով ստեղծվում էին երկար գրքեր և թղթեր, որը նրանց դարձնում էր հասանելի Սուն դինաստիայի (960-1279 թվականներ) ժամանակաշրջանում։ Սակայն տպագրության դարաշրջանի իրական սկիզբը կապված է 1440-ական թվականներ Յոհան Գուտենբերգի կողմից տպող հաստոցի հայտնագործության հետ։
Համաշխարհային դպրոցներ
Ռուսական կոնստրուկտիվիզմում (1920-ական թվականներ), ամերիկական գովազդային գրաֆիկա (930-1950-ական թվականներ), շվեյցարական գրաֆիկական դպրոց (1950-1970-ական թվականներ), կուբական պաստառների դպրոց (1960-1980-ական թվականներ), ճապոնական պաստառների դպրոց (1960-1980-ական թվականներ)։ Գրաֆիկանկան դիզայնի առաջատար ազգային դպրոցների շարքին է պատկանում անգլիական, հոլանդական, ֆրանսիական, գերմանական, ֆիննական։
Գրաֆիկակական դիզայնի համաշխարհային կազմակերպությունը - ICOGRADA, գրաֆիկական դիզայնի Միջազգային ասոցացիաների խորհուրդը։ Ռուսաստանը ներկայացված է ICOGRADA գրաֆիկական դիզայնի Ակադեմիան, Բրիտանական բարձրագույն դիզայնի դպրոց, ՄՊՆԱԱ (Մոսկովյան պետական նկարչական-արտադրական ակադեմիա) անվան Ս. Գ. Ստրոգանով և ԳԴԲԱԴ (գրաֆիկակա դիզայնի բարձրագույն ակադեմիկական դպրոց)
Կիրառություն
Գրաֆիկական դիզայնը ինչպես կարգապահություն կարելի դասել այն նկարչական և պրոֆեսիոնալ կարգապահական թվին, կենտրոնանալով վիզուալ կոմունիկացիաի և ներկայացման վրա։ Նշանները ստեղծելու և համատեղելու համար, պատկերները կամ բառեր՝ օգտագործվում է տարատեսակ մեթոդներ ձևավորման նպատակով տեսողական պատկերներ մտքերը և ուղերձները։ Գրաֆիկական դիզայները կարող է օգտագործել տպարանական ձևավորումը, պատկերողական արվեստի և տեխնիկական էջերի շարումը վերջնական արդյունքի համար։ Գրաֆիկական դիզայնը ինչպես նշանակում, հաճախ օգտագործում է հենց դիզայնի գործընթացի նշանակության համար, որի շնորհիվ առաջանում է հաղորդակցումը, ինչպես նաև արտադրանքի (արդյունքները) նշանակությունները, որը ստացվել էր աշխատանքի ավարտին։
Հիմնական ապրանքներ
Գրաֆիկական դիզայնը կարելի դասակարգել ըստ լուծվող առաջադրանքների կատեգորիաների։
Գրաֆիկական դիզայնը դառնում է ավելի ու ավելի հետաքրքիր մասնագիտություն, համախմբելով աշխատանքներ դժվար և բազմափուլային իրերի վիզուալ իրականության սկզբունքները և տարբեր մասնագիտական առարկաների մեթոդները։ Բացի վիզուալ պատկերից, տեքստից, տարածությունից, գրաֆիկական դիզայնը պարունակում է այնպիսի իրականություններ ինչպիսին են՝ շարժումը, ժամանակը և ուսումնասիրում է ավելի տարատեսակ։
Պրոֆեսիոնալ համակարգչային ցրագրային ապահովում։
Հիմնական մթերքներ
Գրաֆիկական դիզայնի հասարակական օգտագործումը ներառում է ամսագրերը, գովազդները, փաթեթավորումները և վեբ դիզայնը, օրինակ՝ փաթեթավորման իրերը կարող են ներառել լոգոտիպ կամ այլ պատկերներ, կազմակերպված տեքստ և դիզայնի մաքուր էլեմենտներ, այդպիսին են ձևը և գույնը, պատկերի միասնական արտահայտման խթանմանը։ Ստեղծագործությունը՝ գրաֆիկական դիզայնի հիմնական բաղադրամասն է, սովորաբար օգտագործում է նախընտրված մատերիալներ կամ այլ էլեմենտներ։
Արտաքին հղում
Կատեգորիա:Դիզայն
93
Մահեր
Կատեգորիա:93 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Շենդերովկա (գյուղ, Չեռնևցիի շրջան)
Շենդերովկա (Шендерівка), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Չեռնևցիի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1445 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Շենդերովկա գյուղում բնակվում էր 473 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2407 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 196,51 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Չեռնևցիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1445 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Դոլգինիչի
Դոլգինիչի (Довгиничі), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Օվրուչի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Դոլգինիչի գյուղում բնակվում էր 81 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,334 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 242,51 մարդ/կմ²։
Հակոբ Կոջոյան
Հակոբ Կարապետի Կոջոյան, հայ նկարիչ, մանկավարժ, ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ, գեղարվեստի և գրաֆիկայի վարպետ ։
Ստեղծագործական գործունեություն
Հակոբ Կոջոյանի ստեղծագործություններում առկա է թեմատիկ, ժամրային ու տեխնիկական հնարների բազմազանությունը՝ գրքերի ձևավորում, սյուժետային պատկերներ, բնանկարներ, դեկորատիվ մոտիվներով երկեր, կիրառական էսքիզներ։ Բազմազան է կերպարվեստի ոճաձևաբանական հնարների նրա տեխնիկան՝ յուղաներ, տեմպերա, ջրաներկ, գուաշ, մոմաներկ և փորագրություն։
Ճարտարապետ Կարո Հալաբյանի և նկարիչ Սեդրակ Առաքելյանի հետ Կոջոյանն աշխատել է ռուսաստանյան հեռագրական գործակալության հայկական բաժանմունքի (ԱրմԿավՌՕՍՏԱ) արվեստանոցում, թողարկել ագիտացիոն պլակատներ և ծաղրանկարներ։ 1923 թվականին նկարչի աշխատանքը Մոսկվայում արժանացել է առաջին կարգի դիպլոմի։ 1924-1930 թվականների Կոջոյանը ԵՊՀ տեխնիկական ֆակուլտետում դասավանդել է նկարչություն, իսկ 1930 թվականից շարունակել է աշխատանքը նորաստեղծ ԵՐՊԻ-ում։
Հայտնի է «Սասնա Ծռեր» ժողովրդական վիպերգության նկարազարդմամբ, 1920-ական թվականների արևելյան մոտիվներով գրված մի շարք աշխատանքներով («Ճաշարան Թավրիզում», «Փողոց Թավրիզում» և այլն)։ Հակոբ Կոջոյանը ժամանակակից հայկական գրքային գրաֆիկայի հիմնադիրն է։ Բազմազան են նկարչի հաստոցային գրաֆիկայի ոչ միայն թեմաներն ու ոճը, այլև արտահայտչամիջոցները ։
1925 թվականին նկարազարդել է Ստեփան Զորյանի «Հազարան բլբուլ» հեքիաթը, առաջին մանկական պատկերազարդ հրատարակությունները՝ Հովհաննես Թումանյանի «Գիքորը» և «Տերն ու ծառան», 1933 թվականին՝ Եղիշե Չարենցի «Գիրք ճանապարհին» ու Ակսել Բակունցի «Սև ցելերի սերմնացանը», 1934 թվականին՝ Մաքսիմ Գորկու «Բանաստեղծություններ և լեգենդներ» ժողովածուն և այլն։ 1941 թվականին նա ստեղծել է Հ. Ստեփանյանի «Սասունցի Դավիթ» օպերայի դեկորացիաների էսքիզները, 1945 թվականին նկարազարդել՝ Սայաթ Նովայի խաղերի ժողովածուն։
Հակոբ Կոջոյանը, ճարտարապետ Ալեքսանդր Թամանյանի հետ միասին Հայաստանի Հանրապետության զինանշանի (հաստատված 1920 թվականի հուլիսին ՀՀ կառավարության կողմից) հեղինակն է ։
Կոջոյանի վերջին տարիների լավագույն ստեղծագործություններից են Հովհաննես Թումանյանի «Փարվանա» լեգենդի նկարազարդումները։
Նկարներ
«Փյունիկ», 1945 թվական
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ նկարիչներ Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ Կատեգորիա:Խորհրդահայեր Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:Հայ գրաֆիկներ
Մագնեզիտ
Մագնեզիտ (Թեսալիայի (Հունաստան) Մագնեսիա մարզի անունով), միներալ։ Քիմիական բաղադրությունը՝ MgCO։ Պարունակում է 47,82% MgO և 52,18% C02։ Որպես իզոմորֆ խառնուրդներ մասնակցում են Fe, սակավ՝ Μn և Ca։ թյուր եղագիտական համակարգը տրիկոնային է։ Հանդիպում է ռոմբոէդրային, հազվադեպ՝ պրիզմաձև բյուրեղների տեսքով։ Գույնը՝ անգույն, սպիտակ, գորշ, դեղին, շագանակագույն։	Կարծրությունը՝ 3,5-4,5, խտությունը՝ 3000 կգքմ3։ Ունի հիդրոթերմալ, ինֆիլտրացիոն և սակավ՝ նստվածքային ծագում։ Հանքավայրերը հայտնի են Ռուսաստանում (Ուրալ, Սիբիր), Չինաստանում, Բրազիլիայում և այլուր։ Կիրառվում է մետալուրգիայում (որպես հրակայուն նյութ), շինարարության (մագնեզիտային ցեմենտ), ռետինի, թղթի արդյունաբերության մեջ, ինչպես նաև Mg-ի ստացման համար։
Կուզովկա (գյուղ, Գրյազինսկի շրջան)
Կուզովկա (Кузовка), գյուղ Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Գրյազինսկի շրջանի կազմում։
Մագնեզիտ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Միներալներ
Կուզովկա (գյուղ, Գրյազինսկի շրջան)
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 283 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Գրյազինսկի շրջանի բնակավայրեր
Սուպեր մամա
«Սուպեր մամա», հայկական ռոմանտիկ կատակերգություն, գրված Վարդան Զադոյանի կողմից, ռեժիսորներ՝ Արման Մարության և Վահագն Խաչատրյան։
Ֆիլմի նկարահանումներն ավարտվել են 2014 թվականին, 2014 թվականի հոկտեմբերի 7-ին Մոսկվա կինոթատրոնում տեղի է ունեցել շնորհանդեսը, 2014 թվականի հոկտեմբերի 8-ից ցուցադրվել է կինոթատրոններում և 2015 թվականի մարտի 8-ին հեռաձարկվել է Արմենիա հեռուստաընկերության եթերում։ Ֆիլմի շարունակությունը «Սուպեր մամա 2»-ը կինոթատրոններում հասանելի է դարձել 2017 թվականին ։
Սյուժե
Կարենը երիտասարդ և տաղանդավոր դերասան է, բայց նա օգտագործում է իր ունակությունները հարուստներից փող ստանալու համար։ Նա աշխատում է որպես կեղծ բժիշկ, դատավոր, ոստիկան միայն փող ստանալու համար և ապրում է իր սիրուհիներից մեկի բնակարանում։ Փող և շատ աղջիկներ։ Ադպիսին է կյանքը Կարենի համար։ Մի օր նա թերթում կարդում է, որ բարեգործական կազմակերպությունը պատրաստ է բնակարան և գումար նվիրել միայնակ ու իսկապես աղքատ մայրիկներին։ Նա որոշում է կանացի հագուստ և շպարվել, գնալ այդ ընկերություն և ձևանալ որպես միայնակ մայր։ Բայց ամեն ինչ ավելի բարդ է, քան նա կարծում էր։ Ընկերությունը պետք է տեսնի իր «երեխային», «աշխատավայրը» և «տունը»։ Նա նաև մեծ սիրով է լցվում ընկերության ղեկավար Սոնայի հետ։ «Միայնակ մայրիկի»՝ Կարենի ճանապարհորդությունը պատմության ընթացքում ավելի զվարճալի և խառնաշփոթ է դառնում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր Կատեգորիա:2010-ականների ռոմանտիկ կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:2014 ֆիլմեր Կատեգորիա:Հայկական կինոկատակերգություններ
Ֆտորաջրածին
Ֆտորաջրածինը (HF) անգույն, սուր հոտով գազ է, լավ լուծվում է ջրում, tհալ=-83,4 °C, tեռ=19,5 °C:(պլավիկյան թթու)։
Վիիսիռեիու
Վիիսիռեիու (Viisireiu), գյուղ Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Սաառդե շրջանում։
Ֆտորաջրածին
HF → H + + F-
Վիիսիռեիու
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 53 մարդ։
Ֆտորաջրածին
Միակ թթուն է, որը լուծում է ապակին, շնորհիվ հետևյալ ռեակցիայի.
Վիիսիռեիու
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Սաառդե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Ֆտորաջրածին
Այդ պատճառով պլավիկյան թթուն պահում են պլաստմասսայե կամ մոմապատ ամաններում։
2F2 + 2NaOH → 2NaF + H2O + F2O
Ֆտորն օգտագործում են հատուկ պլաստմասսաների (տեֆլոն), ֆրեոնների և հեղուկ հրթիռային վառելիքի օքսիդիչի ստացման համար։
Կատեգորիա:Ֆտորիդներ Կատեգորիա:Ջրածնային միացություններ Կատեգորիա:Ֆտորի միացություններ Կատեգորիա:Անօրգանական թթուներ Կատեգորիա:Հալոգենաջրածիններ Կատեգորիա:Գազեր
Տալվորիկ
Տալվորիկ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խուլփի գավառակում ։ Գտնվում էր Մուշ քաղաքից 35 կմ հարավ-արևմուտք՝ Ֆռֆռքար լեռան արևմտյան ստորոտում, Տալվորիկ ձորի արևմտյան եզրին, անմատչելի վայրում։
Հանդիսանում էր Տալվորիկի գավառակի, իսկ հետագայում Տալվորիկ գյուղախմբի կենտրոնը։
Աշխարհագրություն
Տալվորիկի միջով հոսում էր Սասնո գետի աձակողմյան Տալվորիկի ջուր վտակը։
Պատմություն
Ըստ ն. Ադոնցի Տալվորիկի մոտակայքում է գտնվել Քղիմար բերդաքաղաքը։
Բնակիչներն հայտնի էին իրենց աշխատասիրությամբ և քաջությամբ։
1893 թվականի հունիսին Տալվորիկի վրա են ուղարկում Բիթլիսի նահանգապետ Հասան Թահսին փաշայի ղեկավարությամբ մեծաքանակ զորք, որոնք միանալով Սասուն մտած Երզնկայի և Մուշի ոստիկանական զորքերի հետ հարձակվում են Տալվորիկի վրա։ Նրանց հաջողվում է քուրդ Զիլան Շեյխի ղեկավարած 2000-անոց բանակով գրավել Գաբլոր գյուղը, բայց Տալվորիկը շարունակում է դիմադրել։ Թուրքերը մոտ 1000 մարդ էին կորցրել, բայց անըդհատ նոր համալրումներ էին ստանում։ Իսկ թնդանոթներ ստանալուց հետո նրանք սկսեցին ռմբակոծել ։ Կանայք, ծերերը և երեխաները գնացին դեպի լեռները, թնդանոթներից հեռու մնալու համար, իսկ նրանցից ծատրեը մնացին տղամարդկանց կողքին։ Տալվորիկցիներին օգնության շտապեցին Շենիկից՝ Գրգոն, Գելիգեզունից՝ Պետոն, իսկ Դժոխք Հրայրն այստեղ հասավ Անդոկից ։
Հունիսի 17-ին ժամը 3-ին մի կատաղի պատերազմ է սկսվում։ Մեկ հայի դեմ կռվում էին 40-50 քուրդ։ Քրդերը այրում էին տները, աղջիկներին ու կանանց ցած էին գլորում սարերից, փոքրիկ տղաներին կտոր-կտոր անելով նետում էին գետը։ Այդ օրը իրենց պատիվը փրկելու համարմոտ 100 հայ կանայք և աղջիկներ նետվեցին անդունդը։ Քրդերը մոտ 100 երեխաների սպանեցին։ Կռվում հայերը տվեցին 50 զոհ ։
Օգոստոսի 20-ի կեսօրին թշնամին հարձակվեց բոլոր կողմերից։ Գևորգը կարողացավ թշնամու հարձակումը կանխել Սպիտակ Խազակի կիրճում։ Հայերը բոլոր ուղղություններով հակահարձակման անցավ և Թահսին փաշան անակնկալի գալիով իր զորքերին նահանջի հրաման տվեց ։
1894 թվականի հուլիսի 15-ին հայդուկները և Տալվորիկի ինը թաղերի ղեկավարները ժողով են կազմակերպում։ Մեծն Մուրադը կոչ է անում «մինչև արյան վերջին կաթիլը պաշտպանել հայրենի լեռնաշխարհն ու ընտանեկան սուրբ օջախը» ։ Հաջորդ օրը թուրքերը Բաղեշից 16 քարտաշ է ուղարկում Սատանի կամուրջը վերանորոգելու համար։ Գևորգ Չաուշը հարձակվում է քարտաշների և նրանց կեսին կոտորում։ Մյուսները փախուստի են դիմում ։
1894 թվականի օգոստոսի 3-ին թուրքերը միաժամանակ հարձակվեցին Տալվորիկի, Իշխանձորի, Անդոկի և Աղբիի վրա ։
Օգոստոսի 27-ին թուրքերը լցվեցին Տալվորիկ։ Հայերը հակահարված տվեցին և հետ շպրտեցին թշնամուն, բայց այլևս թշնամուն դիմագրավել չէին կարող, քանի որ Անդկոը գրավված էր։ Հայերը երեկոյան Տալվորիկից հեռացան ։
1894-1895 թվականների կռիվների ժամանակ թուրքերը սպանել են ավելի քան 600 կին և կողոպտել ու հրկիզել են 400 տուն։
Բնակչություն
XX դարի սկզբին գյուղն ուներ 30-35 տուն հայ բնակիչ։
Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահություն, հողագործություն և արհեստներն էին։ Մշակում էին գարի, գլգըլ, ցորեն, կորեկ, ծխախոտ և հատապտուղներ։
Պատմամշակութային կառույցներ
Տալվորիկն ուներ '''Ս. Սարգիս''' անունով կամարակապ եկեղեցի։ Գյուղի մոտակայքում կար հին և ավերված բերդ։
Կրթություն
Ս. Սարգիս եկեղեցուն կից գործում էր նախակրթական վարժարան։ XX դարասկզբին այնտեղ ուսանում էր 21 սան ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կամենկա (Ադլերի շրջան)
Կամենկա (ռուսերեն՝ Каменка), գյուղ Ռուսաստանի Դաշնության Կրասնոդարի երկրամասի Մեծ Սոչիի Ադլերի շրջանում։ Գտնվում է Ադլեր շրջկենտրոնից 18 կմ արևելք, իսկ Սոչիի կենտրոնից 19 կմ հարավ-արևելք, Գալիցինո գյուղի հարևանությամբ, ծովի մակարդակից 301 մ բարձրության վրա։
Ընդհանուր տեղեկություն
Գյուղում բնակվում են հայեր և ռուսներ, ովքեր զբաղվում են թեյի, եգիպտացորենի և ծխախոտի մշակությամբ, ինչպես նաև այգեգործությամբ։
Գյուղը հիմնադրել են ռուսները՝ 1910 թվականին։ Հայերը եկել են Աբխազիայից՝ 1920 թվականին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի գյուղական բնակավայրեր Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի Սոչիի քաղաքային օկրուգի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի բնակավայրեր
Բորաթթու
Բորաթթու (H3BO3) սպիտակ, ջրում լուծվող բյուրեղային թթու։ Ստանում են բորատներից.
Թույլ եռահիմն թթու է, տաքացնելիս քայքայվում է.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ինսեկտիցիդներ Կատեգորիա:Անօրգանական թթուներ Կատեգորիա:Բորի միացություններ Կատեգորիա:Լուսանկարչական ռեակտիվներ
94
Մահեր
Կատեգորիա:94 Կատեգորիա:Տարեթվեր
(2478) Տոկայի
(2478) Տոկայի (Tokai), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1981 թվականի մայիսի 4-ին Թոշիմասա Ֆուրութայի կողմից Տոկայիում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,225479 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0726 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,3784 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1212,64 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,296872 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,14° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1981 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Թոշիմասա Ֆուրութայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Կորպորատիվ սոցիալական պատասխանատվություն
Կորպորատիվ սոցիալական պատասխանատվությունը (այսուհետ նաև ԿՍՊ) այն բիզնես գործառույթն է, որը վերաբերում է ընկերությանն առնչվող տնտեսական, սոցիալական և բնապահպանական խնդիրներին։ ԿՍՊ-ի նպատակն է գտնել նման խնդիրների լուծումներ, որոնք շահավետ կլինեն և՛ ընկերության, և՛ հասարակության, և՛ պետության համար։
ԿՍՊ տեսական և գործնական սահմանում
ԿՍՊ համարվում է բիզնես ռազմավարության կարևոր և անբաժանելի մաս։ ԿՍՊ-ի վերաբերյալ կատարել և շարունակում են կատարել բազմաթիվ հետազոտություններ, ի հակասություն դրան ԿՍՊ համար չկա միասնական սահմանում։ Տարբեր ժամանակներում և կազմակերպություններում, նաև որոշ հետազոտողներ ունեն իրենց բնորոշ սահմանումը և առաջնորդվում են դրանով։
Ըստ Համաշխարհային բանկի ԿՍՊ մասնավոր ընկերությունների կայուն տնտեսական զարգացման աջակցելու պատրաստակամության դրսևորումն է, որը իրականացնում են կազմակերպության աշխատակիցների, համայնքի անդամների և պետական գերատեսչությունների համագործակցության միջոցով, որի նպատակն է կյանքի որակի բարձրացումը, միաժամանակ նաև բիզնեսի զարգացումը ։
Իսկ առաջին, որպես այդպիսին սահմանում տվել է «Բիզնեսմենի սոցիալական պատասխանատվությունը» գրքի հեղինակ Հ.Բոուենը. «ԿՍՊ վերաբերում է ձեռներեցի այն պարտավորություններին, համաձայն որոնց պետք է կայացվեն որոշումներ կամ ուղղորդվեն այն գործողությունների շարքով, որոնք ցանկալի են հասարակության նպատակների և արժեքների տեսանկյունից» : Բոուենը ձեռնարկատիրության զարգացման կարևորագույն պայման է համարում ԿՍՊ-ի ներդրումը բիզնեսի ռազմավարության մեջ։ 1960-ական թթ ԿՍՊ-ի հետազոտող Ք. Դևիսի կողմից սահմանվեց ևս մի կանոն ԿՍՊ-ի համար, որի համաձայն բիզնեսի սոցիալական պատասխանատվության ծավալը ուղիղ համաեմատական է հասարակությունում իր ունեցած ազդեցությանը:Ամերիկացի մանկավարժ «Բիզնեսը արդի հասարակության մեջ» հոդվածում Հ. Ջոնսոնը ԿՍՊ-ի համար սահմանեց մի քանի տարբերակ, որոնցից մեկի մեջ առաջ քաշեց բազմակի շահերի գաղափարը.«Սոցիալապես պատասխանատու է այն ընկերությունը, որի կառավարական անձնակազմը հավասարակշռում է բազմաթիվ շահեր։ Միայն իր բաժնետերերի համար ավելի մեծ շահույթ հետապնդելու փոխարեն պատասխանատու ձեռնարկությունը նաև հաշվի է առնում իր աշխատողների, մատակարարների, տեղական համայնքի և ազգային շահերը» ։ Այս սահմանումը իրենից ենթադրում էր սոցիալական նորմերի կիրառում. աշխատանքային հարաբերություններում։
Կարևոր է նաև է 1970-ական թթ Ջեորջիայի համալսարանի( University of Georgia) պրոֆեսոր Ա. Քերոլի առաջարկած սահմանումը, որը բավականին տարածում ունի գրականության մեջ։ Սահմնումը չորս մասերից բաղկացած կոնցեպցիա է, որը ունի բուրգի կառուցվածք։ Ըստ Ա. Քերոլի.«Ընկերությունը, որը որդեգրել է ԿՍՊ ռազմավարություն, պետք է ձգտի ստեղծել շահույթ, հարգի օրենքը, դրսևորի բարոյական վարք և լինի պատասխանատու քաղաքացի» ։
Տեսական սահմանումներից բացի կան նաև ԿՍՊ բնութագրող կետեր, որոնք կօգնեն հասկանալ և ճիշտ ըմբռնել սոցիալական պատասխանատվության էությունը և գաղափարը։ Առանձնացնենք կարևոր կետեր.
Այս սահմանումները և կանոնները հիմք են հադիսացել սոցիալական պատասխանատվության զարգացման համար։
Պատմություն
Սոցիալական պատասխանատվության սահմանումից հասկանում ենք, որ հասարակական տարբեր խնդիրներ լուծվում են նաև մասնավոր համայնքի մասնակցությամբ։ Այս գաղափարը սկզբնավորվել է դեռևս XIX  դարի սկզբին։ XIX դարում նշանավոր ձեռներեց Էնդրյու Կարնեգին, ով կարևորում էր հասարակական խնդիրների լուծման հարցում իր մասնակցությունը։ Վաճառեց իր բոլոր գործարանները և սկսեց զբաղվել բարեգործությամբ՝ հիմնելով բազմաթիվ գրադարաններ և բարեգործական հիմնադրամներ։ Էնդրյու Կարնեգին իր հեղինակած «Հարստության ավետարան» գրքում, առաջ քաշեց երկու գաղափար. առաջինի իմաստը հետևյալն է՝ հարուստները պարտավոր են օգնել աղքատներին, իսկ երկրորդինը` մասնավոր ընկերությունները իրենց հարստանալուց բացի պետք է օգնեն հարստանալ նաև իրենց հասարակությանը:Հենց այս գաղափարները հետագայում հիմք հանդիսացան ԿՍՊ- ի զարգացման համար։
1932 թ-ին Ադոլֆ Բուրլին և Գարդիներ Մինզը համատեղ հրատարակեցին «Ժամանակակից կորպորացիոն սեփականություն» գիրքը, որտեղ առաջին անգամ խոսվեց ընկերության թափանցիկ գործելաոճի կարևորության մասին։ Արդեն 1970 թ-ին հանրաճանաչ տնտեսագետ Միլտոն Ֆրիդմանը «Նյորք Թայմս» պարբերականում հրատարակված հոդվածում խոսում է ԿՍՊ-ի իրականացման գործում ընկերության ղեկավարի դերի մասին։ Հիմանական շեշտը դրվում է տնօրենի զբաղվածության ավելացման վրա, որից որպես հետևանք Ֆրիդմանը առանձնացնում է ընկերության գործունեության արդյունավետության նվազումը։ Հոդվածում կարևորվում է նաև ընկերության պատասխանատվությունը ի դեմս հաճախորդների և գործընկերների։
Սոցիալական պատասխանատվությունը սկսվում է այնտեղ որտեղ վերջանում է օրենքը։ Այս մասին խոսել է 1973 թ Քիթ Դեյվիսը իր «Բիզնեսի սոցիալական պատասխանատվության թեր և դեմ փաստարկներ» հոդվածում։ Որտեղ կան նաև հատկանշական փաստարկներ կապված ընկերությունների պարտավորությունների կատարման հետ, մասնաորապես. ընկերության ներդրումը հասարակության ուղղակի խնդիրների լուծման գործում, երկարաժամկետ ծրագրերում կարող է դառնալ ընկերության զարգացման և արդյունավետության բարձրացման երաշխիք:Այս գաղափարը դարձավ ԿՍՊ գաղափարախոսության կարևորգույն սյուներից մեկը, որը արդիական է նաև հիմա։
ԿՍՊ և միջազգային կազմակերպությունները
ԿՍՊ-ի ներդրման օրվանից մինչև այսօր կան միջազգային կազմակերպություններ, որոնք առնչվում են և հետևողական են սոցիալական պատասխանատվության զարգացման գործում։ Արագ զարգացող աշխարհում այս կազմակերպությունները, ոչ միայն իրականացնում, այլ նաև վերահսկում են սոցիալական պատասխանատվության ներդրումը և զարգացումը։ Անդրադառնանք այդ միջազգային կազմակերպություններին և նրանց որդեգրած քաղաքականությանը։
Միավորված ազգերի կազմակերպությունը նախաձեռնել և իրականացրել է բնապահպանական ծրագրեր (UNEP), ինչպես նաև համաշխարհային խնդիրների լուծման համար ստեղծվել է «Հաշվետվությունների գլոբալ նախաձեռնությունը» և «Գլոբալ պայմանագիր», որոնց գործնական կիրառման մասին կխոսենք հաջորդ բաժնում։
Համաշխարային բանկը նույնպես հրատարակել է առաջարկությունների փաթեթ, այդ թվում նաև կազմակերպել իրազեկման դասընթացներ, որոնց մասնակցել են մասնավոր ընկերությունների ներկայացուցիչներ, որի նպատակը ԿՍՊ-ի հայեցակարգի և իրականացման հնարավորությունների մասին տեղեկանալն է։ Այդ դասընթացներին մասնակցել է ավելի քան 12000 մարդ։
Եվրոպական Միություն. Եվրահանձնաժողովի կորպորատիվ սոցիալական պատասխանատվության գլխավոր հանձնաժողովը 2001թ մշակել և առաջարկել է ԿՍՊ-ի ոլորտում պաշտպանական քաղաքականություն։ 2002-ից 2004 թվականներին ԵՄ կողմից ստեղծվեց «դաշինք» ֆորումը, որի անդամները ինտերակտիվ մասնակցում է ԿՍՊ-ի զարգացման գործընթացին։ Ներկա դրությամբ այդ դաշինքի անդամ են 25 երկրների ներկայացուցիչներ։ ՓՄՁ-ները արդեն ներգրաված են դաշինքում. վերջիններիս համար կան մշակված առանձին ծրագիր։
Գլոբալ պայմանագիր
«Գլոբալ պայմանագիր» ստանդարտը գործածության մեջ է դրվել ՄԱԿ-ի կողմից։ Իսկ ավելի ստույգ 1999-2000 թթ ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Քոֆի Անանի ջանքերով մշակվեց նոր սկզբունք, որի էությունը հետևյալն է. Մասնավոր ոլորտի հետ համագործակցության միջոցով հասնել համաշխարհային խնդիրների լուծման։ Գլոբալ պայնագրի հիմնական նվատակը մասնավոր ընկերություններին պաշտոնապես ներգրավել համաշխարհային խնդիրների լուծման մեջ։ Պայմանագրում առանձնացված էին տաս հիմնարար սկզբունքներ, որոնք վերաբերվում են մարդու իրավունքներին, աշխատանքային իրավունքներին, շրջակա միջավայրին և կոռուպցիայի դեմ պայքարին։ Հինարար սկզբունքները ներկայացնենք ստորև`
Աշխատանքային իրավունքներ`
Շրջակա միջավայր`
Կոռուպցիա`
Նախաձեռնությունը միտված էր, որ այս սկզբունքները դառնան մասնավոր ընկերությունների գործունեության հիմքը։ Գլոբալ պայմանագիրը ամբողջ աշխարհում կորպորատիվ քաղաքացիության աջակցության տեսանկյունից առաջնային դիրքում է։
ISO 26000
Չափորոշիչների սահմանման միջազգային կազմակերպությունը(International Organization for Standardization-ISO), համարվում է աշխարհի ամենաճանաչված ընկերությունը, որը զբաղվում է չափորոշիչների սահմանման և հրապարակման հարցերով։ Թվով 159 երկրների միջև դառնալով ցանց, որի մեջ մտնում են պետական չափորոշիչներ սահմանող կազմակերպություններ։ ISO-ն իր բնույթով հասարակական կազմակերպություն է, որի կենտրոնը գտնվում է Շվեցարիայի Ժնև քաղաքում։ Այն ստեղծում է կապ պետական մարմինների և մասնավոր ընկերությունների միջև։ Ցանցում ներգրաված են ինչպես պետական կառույցներ, այնպես էլ մասնավոր հատվածի ներկայացուցիչներ։ Ունենալով լայն տարածում և բազմատարր անդամներ ISO-ում չափորոշիչների սահմանումը բավականին հաջող է ստացվում, ի նպաստ սեփական երկրի բարօրրության ։
ISO 14000 չափորոշիչը, որն ունի բնապահպանական ուղություն։ Այս խմբին է պատկանում 14001 չափորոշիչը, որի հիմնական նպատակը «Բնապահպանական կառավարման համակարգի» ներդրումն է, որը առաջին անգամ թողարկվել է 1996թ և լրացվել 2004 թվականին։ 2004թ-ին լրամշակված տարբերակը հիմնականում դարձավ ուղեցույց շրջակա միջավայրի պահպանման համար, որտեղ ամրագրված են նաև սկզբունքներ, որոնք անհրաժեշտ են բնապահպանական կառավարում ունեցող ընկերությունների համար։ Առավել լայն և ընդհանուր ուղղվածություն ունի ISO 26000 չափորոշիչը, որը գործարկվել է 2010 թ-ին։ ISO 26000-ը  ուղղեցույց է այլ ոչ թե պահանջներ, քանի որ այն  վկայագրված չէ, չի կարող պարունակել պարտադրանքներ։ Այն օգնում է ընկերությանը հասկանալ թե որն է սոցիալական պատասխանատվությունը:Հիմնական նպատակը ձեռնարկությունների և կազմակեպությունների սկզբունքները վերածել արդյունավետ գործողությունների, ինչպես նաև ԿՍՊ-ի հետ կապված լավագույն փորձի փոխանակման հնարավորություն է տալիս։ Այս ուղեցույցից կարող են օգտվել բոլոր տեսակի կազմակերպությունները։ Ստանդարտի զարգացման գործում կարևոր դեր ունեն թե պետական կառույցները, թե հասարակական կազմակերպությունները, թե սպառողների համայնքի և թե բիզնես համայնքի ներկայացուցիչները։ Այդ իսկ պատճառով այն դառնում է միջազգային համաձայնություն։ ISO 26000 մշակման աշխատանքներում ընդգրկված են եղել ավելի քան 500 աշխատակիցներ։ ISO 26000 կապած է OECD-ի բազմազգ ձեռնարկությունների և ՄԱԿ-ի 2030 Օրակարգի հետ(Խոսքը գնում կայուն զարգացման նպատակների մասին)։
ԿՍՊ փոխհարաբերություններ հասարակական կազմակերպություն հետ
Ընկերության ռազմավարության մեջ ԿՍՊ սահմանելուց հետո. Ի հայտ են գալիս բազմաթիվ խնդիրներ, որոնցից ամենատարածվածը չունենալով բնապահպանական ոլորտի մասնագիտական խումբ, այդ դեպքում խնդիր է առաջանում ինչպես արդյունավետ իրականացնել այդ ծրագիրը։ Երբեմն ընկերությունը ունի համապատասխան հետաքրքրություն ունեցող մասնագետներ, բայց չունի ժամանակ պատշաճ կերպով կատարելու։ Այստեղ մնում է համակործակցել հասարակական կազմակերպությունների հետ և հասնել դրական շաշափելի արդյունքի։ Որպեսզի ջանքերը ապարդյուն չլինեն կարևոր է որ համագործակից կողմերը ունենան նույն նպատակը և ցանկությունը։ Համագործակցությունը շատ տարածված է արտասահմանում և անվանում են «Շահառուների բազմակողմանի ընկերություն»։ Հասարակական կազմակերպության և մասնավոր ընկերության միջև համագործակցության ընթացքում կարող ենք առանձնացնել հետևյալ օրինակները։
Քանի որ ՀԿ ունի սոցիալական գործառույթ, տեղյակ է տվյալ հասարակությունում առկա խնդիրների մասին, կարող է առաջարկել իրական խնդիր, որի լուծումը կապված է ընկերությունից։ Ունենալով համագործակցության մեծ շրջանակ կարող են առաջարկել հասարակության անդամների ներգրավածության բարձր տոկոս։ Կարող են աջակցել նաև ադմինիստրատիվ և տեխնիկական հարցերով։ Քանի որ գործընկերային հարաբերություններում ՀԿ-ը անկախ է, նրա կարծիքը համարվում է անաչառ և որոշիչ է միջազգային հարթակներում։
ԿՍՊ փոխհարաբերություններ բիզնես ոլորտի հետ
Ունենալով միևնույն նպատակները և խնդիրների արդյունավետ լուծման ցանկություն։ Անհրաժեշտության դեպքում կարող են համագործակցել նաև մասնավոր ընկերությունները միմյանց հետ։ Իսկ այդ համագործակցությունը կարող է լինել հետևյալ կետերից որևէ մեկով։ Եթե սկսեն համատեղ աշխատել երկու ընկերություններ, հետևաբար կարող են ստեղծել նոր աշխատատեղեր, ինչը կնպաստի համայնքի ֆինանսական հոսքի ավելացմանը։ Կարող են նաև փոխանակվել տարիների ընթացքում ձեռք բերված փորձով, կապած աշխատանքային ոլորտի առանձնհատկություններից։ Համագործակցության շնորհիվ կարող են մասնակցել ենթակառուցվածքների զարգացման ծրագրերին։ Եթե ընկերությունները, ունեն նույն նպատակը, բայց ծավալում են  ոլորտային տարբեր գործունեություն, ապա կարող են միմյանց աջակցել տեխնիկայով, մասնագիտական խմբով, անհրաժեշտության դեպքում նաև ծրագրերի ղեկավարով։
ԿՍՊ փոխհարաբերություններ պետական մարմինների հետ
Ի հարկե ցանկացած ծրագրի իրականացման ժամանակ հնարավոր է լինի անհրաժեշտություն համագործակցել նաև համապատասխան գերատեսչության հետ։ Պետություն և մասնավոր հատվածի համագործակցության շրջանակը նույնպես լայն է։ Քննարկենք համագործակցության հնարավոր շրջանակները։ Պետական մարմինները կարող են ապահովել ծրագրի իրականացման ընթացքը, հաշվի առնելով տվյալ համայնքի զարգացման միտումները։ Քանի որ խորապես ուսումնասիրել է համայնքի կարիքները, կարող է ուղղորդել ծրագրի իրականացման ամբողջ ընթացքում։ ունենալով համայնքային ներկայացուցչական կառույցներ, կարող են աջակցել նաև տեխնիկական և տարածքային խնդիրների դեպքում։ Այստեղ, որպես ակնառու համագործակցության օրինակ կարող ենք նշել «Արմենտել» ընկերությունը տեսնելով խնդիր միջին մասնագիտական քոլեջների հետ, սկսեց համագործակցել Հայաստանի Կրթության, Գիտության, Մշակույթի և Սպորտի նախարարության (2008 թ) և Բրիտանական խորհրդի հետ։ Տվյալ դեպքում գործընկեր կազմակերպությունների նպատակները համընկնում էին, որը առաջնային հանգամանք է համագործակցության համար։ Ամենակարևորը այս համագործակցությունից օգուտ են ստացել բոլոր մասնակից կողմերը։
Հաղորդակցություն և քաղաքացիական հասարակություն
ԿՍՊ-ի գործունեության մեջ թափանցիկություն ու հաղորդակցություն այն ուժերն են, որոնք ձևաորում են պատասխանատու վարք։ Թույլ են տալիս բարեխճորեն կատարել ստանձնած պարտականությունները, որի կատարումը դրված է կորպորացիայի ղեկավարների առջև։ Ընկերությունների թափանցիկ գործելաոճը և հաղորդակցության բարձր մակարդակը բարձրացնում է ընկերության վարկանիշը սպառողների աչքին։ Զարգացնելով բիզնեսի սոցիալական պատասխանատվության գաղափարը տարբեր տնտեսագետներ տալիս են ԿՍՊ հաղորդակցության տարբեր մեկնաբանություններ` թելադրելով պարտականությունների կատարման պատասխանատու վարք։
Արտաքին հաղորդակցություն ԿՍՊ-ի վերաբերյալ
Արտաքին հաղորդակցություն այն ուժն է, որը թելադրում է պատասխանատու բիզնեսի վարքագիծը։ ԸՆկերության գործունեության հիմքում դրվում է այն արժեքներն ու սկզբունքները, որոնց կրողն են համարվում տվյալ հասարակության անդամները։ Որտեղից էլ սկսվում է համագործակցությունը հասարակության անդամների և մասնավոր ընկերությունների միջև։
Սոցիալական նախաձեռնությունները դառնում են բիզնեսի հեղինակության բարձրացման, իսկ հաճախորդների շրջանում դրական կարծիքի ձևավորման հիմք։
95
Մահեր
Կատեգորիա:95 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Կորպորատիվ սոցիալական պատասխանատվություն
Ներքին հաղորդակցություն ԿՍՊ-ի վերաբերյալ
Ներքին հաղորդակցությունը ընկերության համար իրական հնարավորություն է, հասնել լավագույն արդյունքների։ ԿՍՊ-ին վերաբերվող հաղորդակցությունը առաջին հերթին դրական է ազդում ներքին շահառուների` աշխատակիցների և բաժնետերերի վրա։ Վերջիններիս շրջանում կարևորվում է կատարած աշխատանքը և իր թողած ազդեցությունը շրջակա աշխարհի վրա։ Աշխատակիցը գալիս է այն եզրակացության, որ իր կատարած աշխատանքը հանրօգուտ է և ուղղված է որևէ համայնքային խնդրի լուծման։ Այս փաստի գիտակցումը դառնում է ընկերության աշխատակիցների համար մոտիվացիոն աղբյուր։
ԿՍՊ-ի իրավական կողմերը
Ծանոթանալով ԿՍՊ գործունեության նպատակներին, աշխարհագրական լայն տարածվածությանը, այստեղ անհրաժեշտություն է առաջանում մշակել օրենքներ, որոնք միտված են ընկերությունների կողմից սոցիալապես պատասխանատու պահվածքի ձևաորմանը։ ԿՍՊ ներառված է իրավունքի մի շարք ոլորտներում, մասնավորապես միջազգային, եվրոպական, կորպորատիվ, դատավարական, աշխատանքային և բնապահպանական ոլորտները։ ԿՍՊ-ի զարգացումը ուղիղ կապ ունի իրավունքի նշված ոլորտների հետ։ Իրավունքի նորմերի գերակայության շնորհիվ կարելի է հասնել ԿՍՊ-ի զարգացմանը։
Միջազգային ճանաչված նորմեր
Գոյություն ունեն գլոբալ խնդիրներ որոնց դեմ պայքարը համամարդկային է և առավել շեշտված է միջազգային իրավունքը։ Այն իրավունքի միջազգային կանոնադրությունում ներառված են մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրի, ինչպես նաև շրջակա միջավայրի պաշտպանությանը վերաբերյալ նորմեր։
Միջազգաային նորմերի մշակման և իրագործման մեջ կարևոր և որոշիչ դեր ունեն Միավորված ազգերի կազմակերպությունը(ՄԱԿ), Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կոմիտեն(ՏՀԶԿ) և Աշխատանքի միջազգային կազմակերպությունը(ԱՄԿ)։ Բիզնեսի և մարդու իրավունքները սահմանված են ՄԱԿ-ի առաջնորդության սկզբունքների մեջ։ Հիմնականում շեշտվում է երեք գաղափար պաշտպանել, հարգել և հատուցել։ Պետությունը պարտավոր է պաշտպանել մարդու հիմնարար իրավունքները, իսկ կորպորատիվ պատասխանատվության նորմերը պահանջում են հարգել մարդու իրավունքները և հատուցում ստանալու հասանելիությունը։
Միջազգային նորմերի կարևոր փաստաթուղթ է համարվում  ՏՀԶԿ-ի ուղեցույցը։ Ուղեցույցում սահմանված են կամավոր կատարման նորմեր և ընդգրկում մարդու իրավունքների, աշխատանքային իրավունքների, արդյունաբերական գործունեության, շրջաակ միջավայի պահպանության և կաշառակերության ոլորտները։ Այն հրապարակվել է 1976 թվականին, լրամշակվել 2011թ-ին։ Ուղեցույցը հիմնականում վերաբերվում է ձեռնարկատիրություններին։
Որպես միջազգային կազմակերպություն ԱՄԿ նույնպես ունի իրավունքի նորմերի հռչակագիր, որտեղ վկայակոչվում են մարդու հիմնական իրավունքները։ ԱՄԿ-ի եռակողմ հռչակագիրն առաջին անգամ հրապարակվել է 1978թ և փոփոխության ենթարկվել 2017թ։ Եռակողմ հռչակագիրը ունի ոչ պարտադիր բնույթ, հետևաբար չկա որևէ վերահսկողական մեխանիզմ։
Իրավական պարտավորություններ
ԿՍՊ-ի ներդրումից հետո միջազգային կազմակերպությունները փորձել են մշակել մեխանիզմներ, պարտադիր գործիքակազմ մարդու հիմնարար և այլ աշխատանքային իրավունքների պաշտպանության համար։ Բիզնեսի և մարդու իրավունքների ոլորտում հիմնական գործունեություն ծավալվել է ՄԱԿ-ի կողմից։ 2003 թվականին ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների պաշտպանության ենթահանձնաժողովը հրապարակեց «Մարդու իրավունքներ սահմանող նորմեր»։ Կան հարպարակված օրենքներ, որոնք վերաբերվում են շրջակա միջավայրի պաշտպանությանը։ 2014թ հունիսի 26-ին ՄԱԿ-ի մարդու իրավունքների խորհուրդը ընդունեց բանաձև, որով ներդրվեցին գործիքների և պարտականությունների շրջանակ միջազգային ընկերությունների համար, կարգավորելու և վերահսկելու նրանց գործունեությունը։
Մշակութային ասպեկտներ
ԿՍՊ-ի իրականացումը իր հերթին ենթադրում է որոշակի մշակութային փոփոխություններ, փոփոխվում են մարդկանց և ընկերությունների հայացքները, վերաբերմունքը շրջակա աշխարհի նկատմամբ։ ԿՍՊ ռազմավարությունը ենթադրում է մշակութային փոփոխություններ, մի շարք ոլորտներում։ Կարող ենք առանձնացնել արդյունաբերությունը և իր թողած վնասակար հետևանքները։ Որն հանգեցրել է էկոլոգիական բազմաթիվ խնդիրների ամբողջ աշխարհում։ Հանքային արդյունաբերական թափոններ, պոլիետիլենային տոպրակներ, չվերամշակված աղբի կույտեր և այլն։ Մի շարք զարգացած երկրներում սոցիալական պատասխանատվության շնորհիվ իրականացվում են տարատեսակ ծրագրեր նմանատիպ խնդիրների լուծման համար։ Մշակութային փոփոխությունները չունեն սահմաններ կան ծրագրեր, որոնք իրականացվում են ամբողջ աշխարհում։
Էթիկական և իրավական կողմեր
Բիզնես գործունեության հիմքում դրված են էթիկական և իրավական նորմեր։ Էթիկական նորմերը բխում են հասարակության արժեքներից և սկզբունքներից։ Այստեղ առաջանում են մի քանի խնդիրներ`
Մակրոտնտեսական և ֆինանսական կողմեր
Ընկերությունը որևէ ռազմավարական ծրագիր իրականացնելու ընթացքում առաջնորդվում է ԿՍՊ-ի ստանդարտներով։ Կայուն զարգացման ծրագրերի արդյունք են դառնում համայնքի զարգացումը, ինչպես նաև շուկայում տնտեսական դիրքի բարձրացման։ Սոցիալական ծրագրերի իրականացումը կարող է ֆինանսապես մեծ ներդրումներ պահանջել, որի արդյունքում շահում է թե՛  ընկերությունը, թե՛ համայնքը։
Կառավարման ասպեկտներ
ԿՍՊ-ի իրականացումը պահանջում է խորը և մասնագիտական մոտեցում, հետևաբար անհրաժեշտ է մոբիլիզացնել մի քանի բաժինների աշխատանք, արդյունավետ կառավարման համար։ ԿՍՊ ծրագրերը մշակվում և իրականացվում են հիմնականում ընկերության մարկետինգային, մարդկային ռեսուրսների կառավարման, իրավաբանության, հաշվապահական և ֆինանսական բաժինները։ Որոշ ընկերություններ է ունենան ԿՍՊ ռազմավարության մշակման առանձին բաժին։ Գործնականում մեծ մասշտաբի ծրագրեր իրականացնելու համար անհրաժեշտ են պարտականությունների ճշգրիտ բաժանում։ Առաջին քայլով պետք է կատարել խնդրի ուսումնասիրություն, այնուհետև հետազոտություն, լուծման արդյունավետ տարբերակներ գտնելու համար։ Իակ այս ամբողջ գործընթացը համակարգվում է ԿՍՊ բաժնի կամ կայուն զարգացման մենեջերի կողմից, ում ենթակայության տակ է գտնվում մի ամբողջ աշխատանքային թիմ։
Հիմնական մարտահրավերներ
ԿՍՊ-ի առջև ծառացած հիմնական մարտահրավերների շարքում կարող ենք նշել մի քանի գործոններ, մասնավորապես ցանկացած բիզնեսի դեպքում գործում է հետևյալ սկզբունքը. չներգրավվել այն ծրագրերում, որոնք կարող են նվազեցնել շահույթի չափը:Կա նաև կարծիք, որ երկկողմ հմաձայնության մեջ հնարավոր է լինեն շահերի բախում և կողմերից մեկը փորձի ավելի շատ շահույթ ստանալ, մյուսի աշխատանքի հաշվին։ Որոշակի գործիքակազմի միջոցով տնտեսվարողների գործունեությունը դարձնել ավելի թափանցիկ և վերահսկելի կապված ֆինանսական շրջանառության, բաժնետոմսերի առք ու վաճառքի հետ։
Այն կազմակերպությունները, որոնք զարգացնում են ԿՍՊ-ի ներդրման գաղափարը, կարևորությունը և անհրաժեշտությունը, ստիպած են հաղթահարել նմանատիպ խնդիրներ և հասնել շոշափելի արդյունքի։ Կարևոր է որ ընկերության ղեկավարը հասկանա կատարվող ծրագրերը, իրենցից ներկայացնում են փոխշահավետ երկկողմ գործարք, որի մի կողմում ընկերություն է, իսկ մյուս կողմում հասարակությունը։ Ցանկացած խնդիր տեղայնացնելով և այդ խնդրի լուծման մեջ ֆինանսական ներդրում ունենալով բարձրացնում է ընկերության վարկանիշը և եկամուտները։ Հաղթահարելով այս մարտահրավերները և կատարելով ներդրում սոցիալական ծրագրերի մեջ,այդ դեպքում ընկերությունը ոչ միայն շահող դուրս կգա, այլ նաև կլուծվեն սոցիալական բազմաթիվ խնդիրներ։
Գործառնական կիրառությունը ընկերություններում
Ներկայացնենք կատարված հետազոտություն այն մասին թե ինչպես է ազդում ԿՍՊ-ի ներդրումը ընկերության գործունեության վրա։ Ուսումնասիրությունը կատարվել է «ՍըսթեյնԱբիլիթի»(SustainAbility) և «Էթոս Գրուպ»(Ethos Grup) կազմակերպություններում Միջազգային Ֆինանսական կորպորացիայի(International Finance Corporation) աջակցությամբ։ Ուսումնասիրությունները կատարվել են դեռևս 2002 թվականին, որին մասնակցել են 60 զարգացող երկրների ավելի քան 240 ընկերություն։ Նպատակը ընկերությունների փորձի հիման վրա ցույց տալ ԿՍՊ-ի և կազմակերպության գրանցած հաջողությունների միջև կապը։
ԿՍՊ-ի ազդեցությունը կազմակերպության վրա, ավելի ակնառու երևում է նրա բաժինների միջոցով։ Քննարկենք դրանք առանձին։
Մարկետինգ
Մարկետինգի նպատակն է ավելացնել վաճառքի ծավալները, հասկանալ շուկայի սպառողների պահանջները։ Այս ամենը համատեղած սոցիալական պատասխանատվության և կայուն զարգացման սկզբունքների հետ։ Ընկերության մեջ մարկետինգի բաժինը ապահովում է կապը ընկերության և հասարակության միջև։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս որ հասարակության մեջ կա պահանջարկ պատասխանատու արտադրանքի նկատմամբ և ընկերություններում բաձրանում է ապրանքի արտադրության քանակը։ ԿՍՊ ռազմավարության ներդրումը փոփոխում է նաև մարկետինգի և հաղորդակցության ուղղությունները։ Ընկերությունը որդեգրում է պատասխանատու քաղաքականություն իր հաճախորդների նկատմամբ և այս ամենի շնորհիվ ներգրավում նոր հաճախորդներ։ Վերլուծելով պատասխանատու սպառողի պահվածքը, այստեղ կարևորվում է մարկետինգի դերը ԿՍՊ ռազմավարության իրագործման, ինպես նաև շուկայում և արտադրության մեջ նորարարությունների ներկայացման գործում։ Հիմնական գաղափարը կայանում է պատասխանատու պահանջարկի դիմաց առաջարկ և նրանց միջև գոյություն ունեցող կապի ճշգրիտ ապահովումը։
Իրավական կողմեր
ԿՍՊ-ի իրականացման ամբողջ գործընթացը կարգավորվում է իրավական նորմերի հիման վրա, ինչպես միջազգային նորմերի, այնպես էլ պետական օրենքների և օրենսդրական ակտերի միջոցով։ Եվրոպական միությունը սահմանում է կանոնակարգ, որով փորձում է լուծել շրջակա միջավայրի հիմնախնդիրները։ կարող ենք ներկայացնել REACH, որը սահմանափակում է քիմիական թափոնների, հանքային վնասակար նյութերի արտանետումների քանակի սահմանափակում(WEEE): Յուրաքանչյուր պետության ներսում կան սահմանված օրենքներ և ենթօրենսդրական ակտեր, որոնք միտված են բնապահպանական և սացիալական խնդիրների լուծմանը։ Իրավաբանական գերատեսչություններից պահանջվում է վերահսկել սոցիալական պատասխանատվության ծրագրերի իրականացման գործընթացի համապատասխանությունը սահմանված օրենքներին։
Գնումներ
Արտադրանքի մշակումը բնապահպանական, սոցիալական տնտեսական չափանիշներին համապատասխան կախված է ոչ միայն ներքին գործոններից այլ նաև մատակարարող հումքի որակից և մատուցած ծառայություններից։ Սոցիալական պատասխանատվության տեսանկյունից կարևոր է գործընկեր կազմակերպության ռազմավարական սկզբունքների համապատասխանությունը։ Ընկերությունը պետք է փոփոխություններ կատարի գնման գործընթացում։ Կարևորելով ծախսերի կրճատումը, թափոնների վերամշակումը, էներգիարդյունավետության բարձրացումը արտադրական պրոցեսում։ Իսկ այս փոփոխություններին կարելի է հասնել գործընկերների հետ համատեղ աշխատելու միջոցով։ Ցանկացած ընկերություն լինի դա մասնավոր, թե որևէ հասարակական կազմակերպություն գնման գործընթաց կազմակերպելիս ԿՍՊ-ի տեսանկյունից պարտավոր է ներկայացնել կատարվող ծախսերը, որն իր մեջ ներառում է մատակարարումից մինչև հետագա օգտագործման ժամանակ առաջացած թափոնների վերամշակում։
Տեղեկատվական համակարգեր
ԿՍՊ-ի գործունեության հիմքում դրված է բնապահպանական խնդիրների լուծումը։ Այդ իսկ պատճառով չի խրախուսվում ընկերություններում թղթի օգտագործումը։ Սոցիալական պատասխանատվությունը խրախուսվում է ընկերության գործունեության տեղափոխությունը դեպի էլեկտրոնային հարթակ։ Կարևոր է որպեսզի փաստաթղթաշրջանառությունը կատարվի վերոնշյալ տարբերակով, որպեսզի նվազի թղթի օգտագործումը, հետևաբար նաև կնվազի ծառահատման անհրաժեշտությունը։ Վերջին մի քանի տասնամյակի ընթացքում ընկերությունները անցել են թվային կառավարման ներդրման, որի շնորհիվ ավտոմատացվում են բազմաթիվ աշխատանքներ։ ՏՏ հիմնականում նախատեսված չեն երկարաժամկետ օգտագործման համար։ Տեխնոլոգիական ոլորտում ԿՍՊ-ի հիմնական նախաձեռնությունները վերաբերվում են սարքավորումների էներգիախնայողությանը և տեխնիկական սարքաորումների վերամշակմանը։ Կան սարքավորումների միջազգային հավաստագրեր, օրինակ TCO հավաստագիրը։
ԿՍՊ իր հերթին ՏՏ ոլորտում առաջարկում է նոր լուծումներ, հաճախորդների հետ կապերի հաստատման նորագույն գործիքներ։ ԿՍՊ թելադրում է անընդհատ կատարելագործել տեխնիկական հնարավորությունները, օրեցօր զարգացող աշխարհում կայուն զարգացում ապահովելու համար։ ՏՏ կիրառումը բիզնեսի կառավարման գործընթացում ԿՍՊ-ի տեսանկյունից ստեղծվում է բնապահպանական և տեղեկատվության բաժանման խնդիր։ Այստեղ բնապահպանություն բառը արտացոլում է էկո-տեխնոլոգիաների գաղափարը կամ ինչպես ամերիկացիներն են ասում Green IT 2.0: Համացանցի և ԿՍՊ-ի միջև կոնվեցիան քննարկվել է TIC 2188 ֆորումում։ Գոյություն ունի շրջական միջավայրի պահպանման համար մուլտիմեդիա գործիքների զարգացման ասոցացիան(ADOME) մշակել է Ecobase 21, որը իրենից ներկայացնում է ԿՍՊ-ի որոնողական համակարգ, ուր առկա է ավելի քան 70000 հղում։
Գործընթացի առավելությունները
ԿՍՊ ռազմավարությունը ընկերության համար ապահովում է բարձր եկամուտներ, որտեղից շահում է և՛ հասարակությունը և՛ պետությունը։ Այսպիսով առանձնացնենք գործընթացի առավելությունները շահակից կողմերի համար։ Կազմակերպությունը կատարելով որոշակի ֆինանսական ներդրումներ ստանում է հեղինակության աճ, արտադրանքի որակի և քանակի բարձրացում, ֆինանսական կայուն ցուցանիշներ, ամենակարևորը մոտիվացված և պատասխանատու աշխատակիցներ։ ԿՍՊ ապահովում է կազմակերպության կայուն զարգացումը, ինչպես նաև ընձեռնում է համագործակցության նոր հնարավորություններ։
Այսպիսով ԿՍՊ ռազմավարության իրականացման համար ներդրումներ կատարելիս բիզնեսը ոչ միայն չի տուժում ֆինանսապես, այլ ճիշտ քաղաքականության շնորհիվ ձեռք է բերում բարենպաստ դիրք շուկայում։