cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Փոլ Լուկաս
Կենսագրություն
Փալ Լուկաչը (Lukács Pál) ծնվել է 1895 թվականին Բուդապեշտում։ Նրա դերասանական դեբյուտը կայացել է 1916 թվականին Բուդապեշտի թատերական բեմերից մեկում, իսկ մեկ տարի անց առաջին անգամ հայտնվել է մեծ էկրանին։ 1927 թվականին հաջող թատերական և կինոկարիերայից հետո հայրենի Հունգարիայում, ինչպես նաև Գերմանիայում և Ավստրիայում, որտեղ նա համագործակցել է հանրահայտ Մաքս Ռեյնհարդի հետ, Լուկաչը տեղափոխվել է Հոլլիվուդ։ Այնտեղ նա հաջողությամբ շարունակել է իր դերասանական կարիերան Փոլ Լուկաս անվան տակ, հայտնվելով 1930-ական թվականներին այնպիսի հայտնի ֆիլմերում, ինչպիսիք են «Տիկինն անհետանում է» (1938) և «Դոդսվորթ» (1936) ֆիլմերը։ 1933 թվականին դերասանը ստացել է ամերիկայի քաղաքացիություն։
1940-ական թվականներին Փոլ Լուկասը մեծ բարձունքների է հասել Հոլիվուդում՝ Կասաբլանկա (1942), Ում մահն է գուժում զանգը (ֆիլմ) (1943) «Watch on the Rhine» (1943) ֆիլմերի շնորհիվ։ 1940-ական թվականների վերջից Փոլ Լուկասը տեղափոխվել է հեռուստատեսություն՝ շարունակելով միայն երբեմն հայտնվել մեծ էկրանին։ Նրա վերջին խոշոր կինոդերերերից մեկը դարձել է պրոֆեսոր Պիեռ Արանոն՝ Ժյուլ Վեռնի «20000 Լիեն ջրի տակ» ստեղծագործության լայնամասշտաբ էկրանավորման գործում։
Փոլ Լուկասը մահացել է 1971 թվականի օգոստոսի 16-ին Մարոկկո նահանգի Տանժեր քաղաքում 76 տարեկան հասակում։ Նրա ներդրումը կինեմատոգրաֆում նշվել է աստղով «Հոլիվուդյան փառքի ծառուղում» ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1895 ծնունդներ Կատեգորիա:Հունգարացի դերասաններ Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասաններ Կատեգորիա:Հոլիվուդյան փառքի ծառուղի Կատեգորիա:Օսկարակիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:Հունգարացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասաններ
Անուշ Ավակյան
Անուշ Արամայիսի Ավակյան (Հունիս 3, 1991, քաղաք Եսենտուկի, Ստավրոպոլի երկրամաս, Ռուսաստանի Դաշնություն) - հայ երգչուհի, երգահան, մոդել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ երգչուհիներ Կատեգորիա:Հայ առաքելական քրիստոնյաներ Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ Կատեգորիա:Հայ երգահաններ Կատեգորիա:Հայ մոդելներ
Աշոտ Մխիթարյան
Աշոտ Ռուբենի Մխիթարյան, ծանրամարտի հայ մարզիչ, 2006-2010 թթ. Հայաստանի ծանրամարտի տղամարդկանց հավաքականի գլխավոր մարզիչը։
Կենսագրություն
1984-1989 թթ. ֆիզիկական կուլտուրա է դասավանդել Աշոցքի Ցողամարգ գյուղի միջնակարգ դպրոցում՝ զուգահեռ որպես մարզիչ աշխատելով մանկավարժական ինստիտուտի «Բուրևեստնիկ» ակումբում։
1997-2005 թթ. եղել է Հայաստանի ծանրամարտի պատանեկան հավաքականի գլխավոր մարզիչը։
2006-ից մինչև կյանքի վերջը՝ 2010 թվականը, եղել է Հայաստանի ծանրամարտի տղամարդկանց հավաքականի գլխավոր մարզիչը ։
Հանկարծամահ է եղել սրտի կաթվածից, 2010 թ. մայիսի 23-ին Երևանի «Զվարթնոց» օդանավակայանում՝ Վալենսիայից վերադարձող Հայաստանի ծանրամարտի պատանեկան հավաքականին դիմավորելիս ։
Սաների հաջողությունները
Մարզչական գործունեության ընթացքում պատրաստել է սպորտի 34 վարպետ, միջազգային կարգի սպորտի 12 վարպետ։ Նրա անձնական սաները մասնակցել են օլիմպիական խաղերի, աշխարհի ու Եվրոպայի առաջնությունների և նվաճել են տարբեր տարիքային խմբերի ու մեծահասակների ավելի քան 150 մեդալ ։
Կոչումներ, պարգևներ
1980 թվականից` ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ։
1992 թվականից՝ ՀՀ վաստակավոր մարզիչ։
2008 թվականից՝ ՀՀ ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի վաստակավոր գործիչ ։
2009 թվականի սեպտեմբերի 17-ին ՀՀ նախագահի հրամանագրով Հայաստանի անկախության հռչակման 18-րդ տարեդարձի առթիվ ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի բնագավառում ներդրած նշանակալի ավանդի համար պարգևատրվել է Մովսես Խորենացու մեդալով ։
Նույն թվականին համաշխարհային սպորտի զարգացման գործում ներդրած վաստակի համար պարգևատրվել է Ռուսաստանի Դաշնության «Պետրոս Մեծի» առաջին աստիճանի շքանշանով ։
2010 թվականին դարձել է դոցենտ։ Հեղինակ է մի շարք ուսումնամեթոդական ձեռնարկների։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ՀՀ վաստակավոր մարզիչներ Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ Կատեգորիա:1959 ծնունդներ Կատեգորիա:Հուլիսի 16 ծնունդներ Կատեգորիա:Գյումրի քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:2010 մահեր Կատեգորիա:Մայիսի 23 մահեր Կատեգորիա:Երևան քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:ՀՀ ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի վաստակավոր գործիչներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ սպորտի վարպետներ Կատեգորիա:Սրտի կաթվածից մահացածներ
Տատյանա Բակունինա
Տատյանա Ալեքսադրովնա Բակունինա (Татьяна Александровна Бакунина,   ), ռուս մտածող և հեղափոխական Միխայիլ Բակունինի քույրը և գրող Իվան Տուրգենևի սիրեցյալը։ Բակունինայի և Տուրգենևի հարաբերությունները, որը գրականագետներն անվանել են «պրյամուխինյան սիրավեպ», իրենց արտացոլումն են գտել Իվան Տուրգենևի գրած «Ճանապարհին» բանաստեղծության («Այգն ալևորիկ և այգը մռայլ», «В дороге» («Утро туманное, утро седое»)) և մի քանի այլ ստեղծագործությունների մեջ։
Կյանք Պրյամուխինոյում
Կալվածքի սեփականատերը ձգտում էր իր տանը ստեղծել յուրահատուկ աշխարհ՝ կյանքը կապելով արվեստի հետ։ Ինքը՝ Ալեքսանդր Միխայլովիչը, Տատյանային, որը համարվում էր «Պրյամուխինոյի օջախի տիպիկ բնակչուհի», անգլերեն, ֆրանսերեն, իտալերեն է դասավանդել, ինչպես նաև բնագիտական առարկաներ։ Պոեզիայի և փիլիսոփայության հանդեպ սերը նա ստացել է ավագ եղբայր Միխայիլից ։
Պրյամուխինոյում երկարատև հանգրվանել են գրող և հրապարակախոս Նիկոլայ Ստանկևիչը, գրաքննադատ Վասիլի Բոտկինը, բանաստեղծ Իվան Կլյուշնիկովը, պատմաբան Տիմոֆեյ Գրանովսկին ։ Վիսարիոն Բելինսկին, որի հետ Տատյանան ջերմ հարաբերություններ ուներ, Միխայիլ Բակունինին ուղղված նամակում նրա քրոջ մասին խոսում է որպես «հրաշալի, գեղեցիկ արարածի»։
Տարիներ անց Բելինսկին սկսել է նկատել Տատյանա Ալեքսանդրովնայի այլ հատկություններ՝ ինչ-որ «հոգևոր զարգացման միակողմանիություն», չափից դուրս ռոմանտիզմ, ոգևորվածության և զգացմունքայնության միտում, «պարզության և բնականության» բացակայություն ։ Միևնույն ժամանակ, նա մնացել է անբասիր ընկերուհի. ըստ հետազոտողների՝ հենց Բակունինան էր, որ ակտիվորեն աջակցել է կոմպոզիտոր Ալեքսանդր Սերովին, որն ընկել էր դեպրեսիայի մեջ՝ իր «Հուդիթ» օպերայի հանդեպ հասարակական զուսպ արձագանքից հետո։ Նա նաև ոգեշնչել է հեղինակին՝ գրելու մեկ այլ ստեղծագործություն՝ «Ռոգնեդա» օպերան ։ Տատյանա Ալեքսանդրովնայի՝ սիրելիներին «փրկելու» մշտական ցանկության մեջ, անձնազոհության ծարավում գրականագետ Վիկտոր Չալմաևը տեսել է ապագա «տուրգենևյան աղջիկների» առանձնահատկությունները։
Հարաբերություններ Տուրգենևի հետ
Տուրգենևը, որ Բակունինին հանդիպել է Գերմանիայում, Ռուսաստան վերադառնալուն պես ընդունել է ընկերոջ հրավերը և 1841 թվականի աշնանը ժամանել է Պրյամուխինո։ Տատյանան նախապատրաստվել էր մի երիտասարդ գրողի այցին, որին նա ճանաչում էր իր եղբոր նամակներից. Միխայիլ Ալեքսանդրովիչը խոսում էր նրա մասին որպես նշանավոր անձնավորության, որի հետ իրենք «հրաշալի կյանք» էին վարել Բեռլինում։ 27-ամյա կնոջ համար Տուրգենևի գալուստը մեծ իրադարձություն է եղել. հենց նա է «սիրային զուգերգում վերցրել առաջին նոտան». Դուք սուրբ եք, դուք հրաշալի եք, դուք Աստծու ընտրյալ եք։ Ձեզ պատկանում է կյանքի ոչ փոքր մասը, փառքը, երջանկությունը, ձերը ամբողջ լիությունն է, ամբողջ անսահմանությունը, կեցության ողջ աստվածությունը: Օ՜, թողեք ինձ այդ հրաշքի սուրբ, երանելի խորհրդածության մեջ ապագայի, որը ես համարձակվում եմ գուշակել ձեզ համար: ''Ի. Տուրգենևին Տ. Բակունինայի նամակից'' Երիտասարդները հանդիպել են Բակունինների կալվածքում, Մոսկվայում, Տվերում, սակայն Տուրգենևի կերպարը, ըստ Չալմաևի խոսքերի, այս պատմության մեջ «որոշ չափով մշուշոտ է»։ Իվան Սերգեևիչը երեք տարով փոքր էր Տատյանայից, գրողի հանդեպ նրա վերաբերմունքի մեջ թափանցում էին ավագ քրոջ երանգներ, որը սովոր էր հովանավորել և հոգ տանել ։ Ըստ պատմաբան Նինա Մոլևայի՝ Բակունինը իր բուռն մասնակցությամբ և հովանավորությամբ երբեմն գրողին հիշեցնում էր իր մոր՝ Վարվառա Պետրովնային ։
Տուրգենևին ուղղված նամակներում Տատյանա Ալեքսանդրովնան նրան անվանել է «երեխա, որի մեջ թաքնված են բազմաթիվ սաղմեր՝ և՛ գեղեցիկ, և՛ թույլ»։ Ավելի ուշ նա հայտնել է, որ ինքը «պատրաստ է ատել» իր սիրելիին այն իշխանության համար, որ նա ուներ իր վրա։ Տառապելով նրա լռությունից՝ աղջիկը խնդրել է հիշել իրեն, ով «սպասում է կանչին՝ տալու իր ողջ ուժը, ամբողջ սերը, իր նվիրվածությունը»։ Տուրգենևը, ինչպես նշում են հետազոտողները, բաժանվել է Բակունինայից «բավականին վսեմորեն»։ Տատյանա Ալեքսանդրովնային ուղղված հրաժեշտի նամակում նրան անվանել է իր մուսան և խոստովանել, որ «երբեք ոչ մի կնոջ նրանից ավելի չի սիրել», միևնույն ժամանակ նա խնդրել է «ճանապարհի օրհնություն» և առաջարկել մոռանալ «ամեն ծանր, ամեն կիսատ բան»։
Խնամք եղբոր հանդեպ
Տուրգենևից բաժանվելուց հետո Տատյանա Ալեքսանդրովնան, որը երբեք չի ամուսնացել, ամբողջ ուշադրությունը կենտրոնացրել է եղբոր՝ Միխայիլի ճակատագրի վրա։ 1851 թվականին, երբ գտնվում էր Պետրոպավլովյան ամրոցի Ալեքսեևսկի ռավելինում (պարսպի հետևի օժանդակ ամրություն), Բակունինը խնդրանքով դիմել է կայսր Նիկոլայ I-ին՝ հանդիպելու իր ծեր ծնողների և «մի սիրելի քրոջ, որի մասին չգիտեմ էլ, թե արդյոք նա ողջ է»։ Թույլտվությունը տրվել է. Տատյանա Ալեքսանդրովնան մեկնել է Պետերբուրգ ։
Բակունինայի երկրորդ հանդիպումը բանտարկյալի հետ տեղի է ունեցել մեկ տարի անց, երրորդը՝ ևս մեկուկես տարի հետո։ Հանդիպումներին նախորդել են Տատյանա Ալեքսանդրովնայի անախորժությունները, որը անձամբ դիմել է ինչպես գաղտնի ոստիկանության ղեկավար Լեոնտի Դուբելտին, այնպես էլ Նիկոլայ I-ին.
Հետազոտողները չեն պարզել, թե եղբայրն ու քույրը ինչի մասին են խոսել հանդիպումների ժամանակ, սակայն հայտնի է, որ Տատյանային հաջողվել է դուրս բերել Բակունինի կազմած «գաղտնագրված բառապաշարը»՝ գործընկերների հետ տեղեկատվության փոխանակման կոդերի համակարգ ։ Բացի այդ՝ մեծ մասամբ Միխայիլ Ալեքսանդրովիչի վերաբերյալ նրա միջնորդությունների պատճառով «շեղումներ են արվել ռավելինյան կենսակերպից». նրան թույլ է տրվել նամակագրություն վարել հարազատների հետ։ Ավելի ուշ՝ Շլիսելբուրգի ամրոցում գտնվելու ընթացքում, բանտարկյալը կարողացել է Պրյամուխինոյից ծանրոցներ ստանալ թեյով, ծխախոտով, գրքերով, ինչպես նաև իր ծնողների և սիրելի քրոջ դիմանկարները։ Տատյանային ուղղված նամակներում Բակունինը անհանգստանում էր, որ նա «հիվանդ է, ուժասպառ», խնդրում էր, որ եղբայրը՝ Պավելը, նրա համար լավ բժիշկ գտնի Սանկտ Պետերբուրգում և խոստովանում, որ «քարե լեռան պես» հույսեր է կապում նրա հետ ։
Տատյանա Ալեքսանդրովնան մահացել է «գլխի թարախակույտից» 1871 թվականի սեպտեմբերի 1-ին և թաղվեց Պրյամուխինոյի ընտանեկան գերեզմանատանը։ Նրանից հետո հինգ տարի ողջ մնացած Բակունինը իր մահից չորս ամիս առաջ Լուգանոյից իր ընտանիքին ուղղված վերջին նամակում կարոտով հիշել է «պրյամուխինյան աշխարհը» և այն ժամանակները, երբ ինքը սիրելի քրոջ հետ «գնացել են կղզի» ։
Տուրգենևի արվեստում
1843 թվականի նոյեմբերին Տուրգենևը գրել է «Ճանապարհին» բանաստեղծությունը, որը լայն ճանաչման է հասել որպես կոմպոզիտոր Էրաստ Ագեևիչ Աբազայի «Այգն ալևորիկ և այգը մռայլ» ռոմանս ։ Գրականագետները կարծում են, որ այս «ռուսական պոեզիայի գլուխգործոցը» ստեղծվել է Իվան Սերգեևիչի «պրյամուխինյան սիրավեպի» մասին հուշերի ազդեցությամբ ։ Բանաստեղծությունը, ըստ Վիկտոր Չալմաևի, վերստեղծում է «սիրային զգացմունքների առավելագույն լիության ակնթարթային պահեր», որոնք վերապրել են և՛ «ծաղկում, և՛ տխուր մարում»։
Ուսումնասիրողները կապ են գտել Բակունինայի առանձին նամակների և Տուրգենևի բանաստեղծությունների միջև։ Մտքերի այդ փոխանակությունը, որը կոչվում է «քնարական օրագիր չափածոյի մեջ», նկատելի է «Նևա» բանաստեղծության մեջ («Հիմա, գուցե, պատուհանի մոտ / Նա նստած է... և չի տառապում, / Բայց, ինչպես մոմը քամուց, նա հալվում է / Եվ բռնկվում է...»), որը պատասխան է Տատյանա Ալեքսանդրովնայի խոստովանական նամակներից մեկին, ինչպես նաև «Ամառային մի գիշեր, երբ անհանգիստ տխրությամբ լի...», «Երբ ես բաժանվեցի քեզնից...» և այլն ։
Բացի այդ՝ «պրյամուխինյան սիրավեպն» իր հետքն է թողել Տուրգենևի «Նամակագրություն» պատմվածքի վրա, որում վերարտադրված են Բակունինայի և Իվան Սերգեևիչի նամակների դրվագներ, ինչպես նաև «Հայրենական գրառումներ» ամսագրում տպագրված «Անդրեյ Կոլոսով» պատմվածքի վրա։ Այս ստեղծագործությունը խիստ ինքնակենսագրական չէ, սակայն գրականագետները կարծում են, որ «պատմողի անձի մեջ և Վարյայի հանդեպ նրա սիրո պատմության մեջ Տուրգենևը շատ բան է դրել իր, անձնական, Տ. Բակունինայոտ տարվածության հետ կապված» ։ «Պրյամուխինյան շրջանի» հիշողությունները հիմք են հանդիսացել Տուրգենևի մեկ այլ պատմվածքի՝ «Տատյանա Բորիսովնան և նրա ազգականի» համար, որի հերոսուհին «ծեր օրիորդ» է, որը սիրում է կարդալ Գյոթե, Շիլլեր և գերմանացի փիլիսոփաների.
Գրականություն
Կատեգորիա:Գրական հերոսների նախատիպեր Կատեգորիա:Իվան Տուրգենևի ստեղծագործություններ
Ֆիրյուլյովկա
Ֆիրյուլյովկա (Фирюлёвка), գյուղ Ռուսաստանի Ռյազանի մարզի Միխայլովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը վերջին գրանցված տվյալներով կազմում էր 171 մարդ։
Աբրամովո (այլ կիրառումներ)
Աբրամովո, կարող է վերաբերել՝
Տրասի Բոկաժ
Տրասի Բոկաժ (Tracy-Bocage), համայնք Ֆրանսիայի Ստորին Նորմանդիա մարզի Կալվադոս գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 348 մարդ, բնակչության խտությունը` 66.41 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 5.24 կմ² տարածք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Ագրոնոմ (այլ կիրառումներ)
Ագրոնոմ, կարող է վերաբերել՝
Մարմիզովկա
Մարմիզովկա (Мармизівка), գյուղ Ուկրաինայի Չեռնիգովի մարզի Վարվայի շրջանում։
2006 թվականի տվյալներով Մարմիզովկա գյուղում բնակվում էր 235 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 184,31 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Չեռնիգովի մարզի Վարվայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ազարովո (այլ կիրառումներ)
Ազարովո, կարող է վերաբերել՝
Էոշքևան
Էոշքևան, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Թորթումի գավառակում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ազիկեևո (այլ կիրառումներ)
Ազիկեևո, կարող է վերաբերել՝
Ցորեն
Ցորեն,, դաշտավլուկազգիների (հացազգիներ) ընտանիքի խոտաբույսերի ցեղ։ Ընդգրկում է ավելի քան 25 վայրի և մշակովի տեսակ։ Հայաստանում տարածված է 13 տեսակ։ Տեսակները բաժանվում են 3 գենետիկական՝ դիպլոիդ, տետրապլոիդ, հեքսապլոիդ խմբերի, որոնք միմյանցից տարբերվում են սոմատիկ բջիջներում եղած քրոմոսոմների թվով։
Հացահատիկային բույսեր
Երկրագնդի ցամաքը զբաղեցնում է շուրջ 13, 6 մլրդ․ հա․ տարածք, որից առայժմ մոտ 1 մլրդ․ հա․ մարդ օգտագործում է գյուղատնտեսական նպատակներով։ Մշակվում է բույսերի ավելի քան 400 տեսակ, որոնց ցանքատարածքի մեծ մասը զբաղեցնում են հացահատիկային բույսերը՝ ցորենը, աշորան, գարին, հաճարը, վարսակը, կորեկը, եգիպտացորենը, սորգոն, բրինձը, հնդկացորենը։ Նշված բույսերը (բացի հնդկացորենից) պատկանում են հացազգիների ընտանիքին և ունեն մի շարք ընդհանուր բուսական հատկություներ։ Մեր օրերում հացահատիկը ոչ միայն կարևորագույն սննդամթերք է, այլև՝ անասնապահության զարգացման հիմք։
Տեսակներ
Դիպլոիդ խմբի մեջ մտնում են երկու վայրի՝ վայրի միահատիկ ցորեն (Triticum boeoticum), վայրի ուրարտական ցորեն (Triticum urartu), և մեկ մշակովի՝ միահատիկ ցորեն (Triticum) տեսակները։ Տետրապլոիդ խմբի մեջ մտնում են․ վայրի տեսակներից՝ արարատյան ցորեն (Triticum araraticum), վայրի հաճարը (Triticum dicoccoides), մշակովիներից՝ Տիմոֆևևի ցորեն (Triticum timopheevi), կոլխիդական երկհատիկ ցորեն (Triticum palao colchicum), սովորական հաճարը (Triticum dicoccum), կովկասյան ցորեն (Triticum persicum), կարծր ցորեն (Triticum durum), տուրգի դում կամ անգլիական ցորեն (Triticum turgidum), արևելյան ցորեն (Triticum էսranicum), լեհական ցորեն (Triticum polonicum), հաբեշական ցորեն (Triticum aethiopicum), սպահանական ցորեն (Triticum ispahanicum)։ Հեքսապլոիդ խմբի մեջ մտնում են․ մշակովի տեսակներից՝ մախի ցորեն (Triticum macha), կիսահաճարը կամ ճոնը (Triticum spelta), փափուկ ցորեն (Triticum aestivum), կունդիկ ցորեն (Triticum compactum), կլորահատիկ ցորեն (Triticum sphaerococcum), Վավիլովի կամ Վանի ցորեն (Triticum)։
Ծագում
Ցորենի շատ տեսակների հայրենիքը Հայաստանն է։ 1930-ական թվականներին Հայաստանում (Կարմիր բլուր) հնագիտական պեղումների ժամանակ հայտնաբերվել են ցորենի ածխացած հատիկներ, և պարզվել է, որ 2, 5 հազար տարի առաջ այս տարածքում (Արարատյան դաշտում) մշակվել են միահատիկ ցորեն և ցորեն փափուկ (Triticum aestivum) տեսակները։ Ցորենի ածխացած հատիկներ են հայտնաբերվել նաև Արարատի, Արմավիրի, Տավուշի մարզերում։ Մ. Թումանյանը հայտնաբերել է (1930-ական թթ.) վայրի ցորենի միահատիկ, ուրարտական, Արարատյան տեսակները և Վավիլովի կամ Վանի ցորեն (Triticum vavilovi) ու կիսահաճարը (Triticum spelta), իսկ Բարուկ Գարասեֆերյանն ու Պ. Ղանդիլյանը Վայոց ձորի, Արարատի և այլ մարզերում՝ վայրի ցորենի բազմաթիվ տարատեսակներ։ Վայրի հացազգի (ցորեն, գարի, աշորա, այծակն) բույսերը պահպանելու համար Կոտայքի և Արարատի մարզերի սահմանագծում ստեղծվել է Էրեբունի արգելոցը։
Ցորենի էնդեմիկ տեսակների և տարատեսակների քանակով Անդրկովկասն ամբողջ աշխարհում աչքի է ընկնում իր բազմազանությամբ, դրա շնորհիվ Էլ Անդրկովկասը համարվում է ցորենի ձևառաջացման ինքնուրույն առաջնային կենտրոն։ Ցորեն տարածված է երկրագնդի բոլոր մայրցամաքներում։ Լայնորեն մշակվում է միայն կարծր և փափուկ ցորեն։ Ցորենի մշակման հյուսիսային սահմանը հասնում է մինչև հյուսիսային լայնության 76° 44՝ (Մուրմանսկի մարզ), իսկ հարավային սահմանն ընդգրկում է Ավստրալիայի, Աֆրիկայի և Ամերիկայի հարավային տարածքները։ Ցորեն առավելապես տափաստանային բույս է, բայց մշակվում է նաև նախալեռնային և լեռնային պայմաններում մինչև 4 հազար մետր բարձրություններում (Հայաստանում՝ մինչև 2, 6 հազար մ բարձրության վրա)։
Նկարագրություն
Ցորենի արմատային համակարգը փնջաձև Է, զարգանում է հիմնականում վարելաշերտում։ Ցողունը գլանաձև է, 40-130 սմ բարձրությամբ։ Տերևը նշտարաձև է։ Ծաղկաբույլը բարդ հասկ է, առանցքը՝ ծնկաձև։ Ծնկաձև ելուստում նստած է հասկիկ՝ 3-5 ծաղիկներով։ Հասկիկը կազմված է 2 հասկիկային թեփուկներից, ծաղիկը՝ արտաքին և ներքին ծաղկային թեփուկներից։ Քիստավոր ցորենի արտաքին թեփուկն է քիստ կրում։ Պտուղը հատիկ է, կազմված՝ թաղանթից, էնդոսպերմից, սաղմից։ 1000 հատիկի զանգվածը 20-50 գ է (երբեմն մինչև 70 գ)։ Ցորենը միամյա բույս է։ Ունի հիմնականում 2 կենսաբանական խումբ՝ աշնանացան և գարնանացան։ Հայաստանում ցորենի տեղական սորտերից կան երկցան տեսակներ՝ Սպիտակահատ, Կարմիր կունդիկ, Գալգալոս։ Ցորենի սերմերն սկսում են ծլել 1-2 °C ջերմաստիճանի պայմաններում, ծլելու լավագույն ջերմաստիճանը 12-15 °C է։ Ձյան շերտի բացակայության դեպքում աշնանացան ցորենը ոչնչանում է -16-18 °C սառնամանիքներից, 20 սմ ձյան շերտի տակ դիմանում է մինչև -20 °C, իսկ 30-60 սմ ձյան շերտի տակ՝ -40 °C-ին։ Գարնանացան ցորենի ծիլերը դիմանում են -13 °C սառնամանիքներին, իսկ թփակալման փուլում՝ -8-9 °C, ծաղկման ու հատիկալիցքի փուլում՝ ֊1-2 °C սառնամանիքի պայմաններում վնասվում է։ Հայաստանում աշնանացան ցորենի վեգետացիայի տևողությունը Արարատյան դաշտում 260-270 օր է, Սիսիանում՝ 300 օր, Վարդենիսում՝ 310-315 օր, գարնանացան ցորենինը՝ Սիսիանում՝ 117-120 օր, Վարդենիսում՝ 122-128 օր։ Ցորենը պահանջկոտ է խոնավության և պարարտանյութերի նկատմամբ։ Ցորենը կարևորագույն պարենային կուլտուրա է։
Օգտագործում և քիմիական բաղադրություն
Օգտագործվում է հացի, ձավարի, մակարոնի, հրուշակեղենի արտադրության մեշ։ Ցորենից ստանում են նաև սպիրտ, օսլա, դեքստրին, սոսինձ և այլն։ Հատիկը, աղացման թափոնները արժեքավոր կեր են, հումք են համակցված կերերի համար։ Ցորենը սննդարար է, կալորիականությունը բարձր է, պարունակում է սպիտակուցներ (10-25%), ածխաջրեր (60-64%), ճարպեր (շուրջ 2%), թաղանթանյութ, վիտամիններ, ֆերմենտներ, ֆոսֆոր, երկաթ, կալցիում և [հանքային նյութեր։ Ծղոտն օգտագործում են որպես ցամքար և կեր, նաև թղթի, ստվարաթղթի և այլնի արտադրության համար։
Կա ցորենի 15 տեսակ, դրանից մարդն ընտել և մշակում է երկուսը՝ կարծր և փափուկ տեսակները։ Հատուկ արժեք է ներկայացնում կարծր ցորենը, որի հատիկը ավել հարուստ է սպիտակուցային նյութերով։ Եթե փափուկ ցորենի մեջ, սպիտակուցի պարունակությունը հասնում է 10-17%, կարծրինը հասնում է 24-25%։ Ամենաբարձր որակի մանրաձավարեղենը, մակարոն-վերմիշելները և հրուշակեղենի տեսակները ստանում են կարծր ցորենի ալյուրից։
Մշակման տարածք
Ցորեն հնագույն կուլտուրա է։ Այն հայտնի էր Առաջավոր Ասիայում (Իրաք, Սիրիա, Իրան) և Թուրքմենիայում մ․ թ․ 6-7 հազար տարի, Եգիպտոսում՝ 4 հազար տարի առաջ, Չինաստանում սկսել են մշակել մ․ թ․ 3 հազար տարի առաջ։ Անդրկովկասում ցորենը հայտնի էր մ․ թ․ 5-4 հազար տարի առաջ։ Ամերիկա է տարվել 17-րդ դարում․։ 1939-1941 թվականներին Հայաստանում (Կարմիր բլուր) հնագիտական պեղումների ժամանակ հայտնաբերվել է հացահատիկի ածխացած հատիկներ։ Մ․ Գ․ Թումանյանի ուսումնասիրություններից պարզվել է, որ դրանք ցորենի հատիկներ են և որ 2, 5 հազար տարի առաջ այս տարածքում մշակվել է (Triticum aestivum), որը մինչ այժմ էլ մշակվում է Արարատյան դաշտում։ 1978 թվականին ցորենի համաշխարհային ցանքատարածությունը (առավելապես ԽՍՀՄ, Չինաստան, ԱՄՆ, Հնդկաստան, Կանադա) 232 միլիոն հա էր, միջին բերքատվությունը՝ 19 ց/հա։
Մշակումը Հայաստանում
ՀՀ-ում շրջանացված են ցորենի աշնանացան՝ Բեզոստայա 1, Միրոնովսկայա 808, Կանգուն 20, Սպիտակահատ տեղական, Արմյանկա 60 և այլն, գարնանացան՝ Գալգալոս (Քռիկ), Նոր կունդիկ, Շիրակի 1 և այլ սորտեր։ ՀՀ-ում ցորենի հիմն, ցանքատարածությունները կենտրոնացված են Շիրակի, Գեղարքունիքի, Արմավիրի, Սյունիքի և այլ մարզերում։ 1970-ին արտադրության մեջ ներդրվել է ցորենի և աշորայի խաչաձևումից ստացված նոր բույս՝ Տրիտիկալե (Triticale), որի աշնանացան սորտերը բարձր բերքատու են։
Ցորենի տեսակների պահպանությունը Հայաստանում
Ցորենի Վավիլովի, Արարատյան, վայրի միահատիկ և ուրարտու տեսակները գրանցված են ՀՀ Կարմիր գրքում։ Էրեբունի և Խոսրովի անտառ արգելոցներում աճող պոպուլացիաները պահպանվում են պետության կողմից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հացազգիներ Կատեգորիա:Մշակաբույսեր Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր Կատեգորիա:Հացահատիկային բույսեր
(7236) 1987 PA
(7236) , աստերոիդ ամուրի ընտանիքում։ Հայտնաբերվել է 1987 թվականի օգոստոսի 1-ին Ջեֆրի Ֆիննիի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,723961 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,2011 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 4,2469 ա. մ., իսկ Երկրի ուղեծրին աստերոիդը նվազագույնը մոտենում է 0,2025 ա. մ. հեռավորության վրա ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1642,1 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,219231 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 16,33° անկյուն։
Ֆիրյուսիխա
Ֆիրյուսիխա (Фирюсиха), գյուղ Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Վիկսունսկի շրջանի կազմում։
Ազնագուլովո (այլ կիրառումներ)
Ազնագուլովո, կարող է վերաբերել՝
Գառնիկ Մանուկյան
Գառնիկ Մանուկյան, հայ բանաստեղծ, արձակագիր։ Հայաստանի գրողների միության անդամ (1984) ։
Կենսագրություն
Գառնիկ Մանուկյանը ծնվել է 1940 թվականի հուլիսի 20-ին, Վարդենիսի շրջանի Նորակերտ գյուղում (այժմ՝ ՀՀ Գեղարքունիքի մարզ)։ Ավարտել է Երևանի պետական մանկավարժական ինստիտուտի բանասիրական ֆակուլտետը։ Եղել է Նորակերտի դպրոցի տնօրեն, 2006-2011 թվականներին ղեկավարել է Գեղարքունիքի Հայաստանի գրողների միության մարզային բաժանմունքը։ 2009 թվականից դասավանդում է Վարդենիսի Վիկտոր Համբարձումյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ
Կիրիլ Բորոդաչով
Կիրիլ Վիկտորովիչ Բորոդաչով (Кирилл Викторович Бородачёв, ), ռուս սուսերամարտիկ։ 2020 թվականի Օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիր թիմային առաջնությունում, Ռուսաստանի չեմպիոն (2021), աշխարհի և Եվրոպայի առաջնությունների բազմակի չեմպիոն, սուսերամարտի Ռուսաստանի հավաքականի անդամ։ Ռուսաստանի սպորտի վաստակավոր վարպետ (2021) ։
Կենսագրություն
Կիրիլ Բորոդաչովը ծնվել է 2000 թվականի մարտի 23-ին Սամարայում։ Կիրիլը Անտոն Բորոդաչովի ավագ երկվորյակ եղբայրն է, որը ծնվել է 15 րոպե ուշ ։ Բորոդաչով եղբայրները սուսերամարտով սկսել են զբաղվել յոթ տարեկանից ։ Առաջին մարզիչը եղել է Էլինա Օռլովան ։
2021 թվականին Կիրիլն առաջին անգամ հաղթել է Ռուսաստանի անհատական առաջնությունում՝ եզրափակչում ուժեղ գտնվելով օլիմպիական չեմպիոն Տիմուր Սաֆինից ։ Համառուսաստանյան մրցումներում ունեցած հաջող ելույթների շնորհիվ Բորոդաչովը ընդգրկվել է Ռուսաստանի հավաքականի կազմում՝ մասնակցելու Տոկիոյի Օլիմպիական խաղերին ։ Անհատական ​​մրցաշարում Կիրիլն ավարտել է ելույթները քառորդ եզրափակիչում՝ պարտվելով մրցույթի ապագա հաղթող Չուն Կա Լոնգին (Հոնկոնգ) ։ Թիմային առաջնությունում 21-ամյա ռուսաստանցին նվաճել է արծաթե մեդալ՝ կիսաեզրափակիչում հաղթելով համաշխարհային վարկանիշի առաջատարներին՝ ԱՄՆ-ի հավաքականին, սակայն որոշիչ խաղում պարտվելով ֆրանսիացի սուսերամարտիկներին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սամարա քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի 1-ին աստիճանի մեդալով պարգևատրվածներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի սպորտի վաստակավոր վարպետներ
Ստանիսլավ Մոնյուշկո
Ստանիսլավ Մոնյուշկո (Stanisław Moniuszko, բելառուսերեն` Станіслаў Манюшка, ), բելառուս և լեհ կոմպոզիտոր, խմբավար։
Լեհ հոր և հայուհի մոր զավակ։ Մայրը՝ Ելիզավետա (Էլժբետա) Մաջրսկան, եղել է արդյունաբերող, ծնունդով կոստանդնուպոլսեցի Յան Մաջարսկու (Հովհաննես Մաջարյանց) դուստրը, հայրը՝ Չեսլավ Մոնյուշկոն, եղել է մինսկցի կալվածատեր ։ Երաժշտության առաջին ուսուցչուհին եղել է մայրը։ 1827-40-ին երաժշտական կրթություն է ստացել Վարշավայում, Մինսկում, Բեռլինում։ 1838-ին հրատարակել է «Երեք երգը»` Ադամ Միցկևիչի խոսքերով։ 1948-50-ին բնակվել է Վիլնյուսում, 1858-ին դարձել Վարշավայի «Վելկի» թատրոնի խմբավար։ 1964-ից եղել է Երաժշտական ինստիտուտի պրոֆեսոր։ Գրել է 15 օպերա, 50 դաշնամուրային պիես, վեց կանտատ, վեց պատարագ, լարային երկու կվարտետ, նախերգանքներ, վոդևիլներ, խմբերգեր, ռեքվիեմ, օպերետ։ Հիմնադրել է լեհական ազգային («Հայկ», 1848) և բելառուսական («Գեղջկուհին», բեմադրվել է 1852-ին, Մինսկում) օպերաները ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բելառուս կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Լեհ կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Լեհահայ կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Լեհ դիրիժորներ Կատեգորիա:Լեհ մանկավարժներ
Բլանկենբերգե
Բլանկենբերգե (Blankenberge), քաղաք Բելգիայի թագավորության հյուսիս֊արևմուտքում, Հյուսիսային ծովի ափին։ Գտնվում է երկրի ֆլամանդական մասի Արևմտյան Ֆլանդրիա նահանգում։ Տեսարժան վայրերից է համարվում նախկին նավահանգիստը։
Ափամերձ տրամվայով կարելի է հասնել ծովի ափին գտնվող բոլոր բնակավայրերին։ Հունիս֊հուլիս ամիսներին այստեղ անց է կացվում ավազե քանդակների ամենամյա փառատոնը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հյուսիսային ծովի նավահանգստային քաղաքներ Կատեգորիա:Բելգիայի նավահանգիստներ
Hold You Down
«Hold You Down», ամերիկացի երաժշտական պրոդյուսեր DJ Khaled-ի երգը, որում իրենց մասնակցությունն ունեն Քրիս Բրաունը, Ավգուստ Ալսինան, Future-ը և Ջերեմայը։ Երգը թողարկվել է 2011 թվականի օգոստոսի 11-ին, որպես DJ Khaled-ի թվով ութերորդ «I Changed Alot» ստուդիական ալբոմի երկրորդ սինգլ ։ Երգը գրվել է DJ Khaled-ի, Քրիս Բրաունի, Ավգուստ Ալսինայի, Future-ի, Ջերեմայի, Lee On the Beats-ի և Բրենդոն Կորն կողմից։
Տեսահոլովակ
Երգի տեսահոլովակը, որի ռեժիսորն է Գիլ Գրինը, ներկայացվել է 2011 թվականի օգոստոսի 11-ին WorldStarHipHop կայքում ։ Տեսահոլովակի մեծ մասը նկարահանվել է մի առանձնատան ներսում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2014 սինգլներ Կատեգորիա:Քրիս Բրաունի երգեր Կատեգորիա:Future երգեր Կատեգորիա:Ջերեմայի երգեր Կատեգորիա:2014 երգեր
Դեկումանուս
Դեկումանուս կամ դեկումանո (decumanus, տասնորդական), հին հռոմեական կանոնավոր հատակագծված քաղաքներում, ռազմական ճամբարներում և գաղութներում արևելքից արևմուտք ձգվող փողոց, որն ուղղահայաց էր կարդոյին՝ հյուսիսից հարավ ուղղությամբ ձգվող փողոցին ։
Անվանման ստուգաբանություն
Դեկումանուս անվանումը կապվում է լեգեոնական ճամբարում տասներորդ կոհորտան իններորդից բաժանող փողոցի «դեկումանա» կամ «դեցիմանա» (, «տասներորդ») անվանման հետ։
Պատմություն
Հին Հռոմում կանոնավոր հատակագծումն իշխող սկզբունք էր։ Վառ օրինակներ են Պոմպեյ, Տիմգադ, Օստիա քաղաքները։ Քաղաքի գլխավոր փողոցը կոչվել է «Դեկումանուս Մաքսիմուս» (Decumanus Maximus) կամ առավել հաճախ` պարզապես Դեկումանուս ։ Ռազմական ճամբարում այն Պորտա Պրետորիան (թշնամուն ամենամոտ գտնվող դարպասը) միացնում էր Պորտա Դեկումանային (թշնամուց ամենահեռու գտնվող դարպասը) ։ Մեջտեղում հատվում էր գլխավոր կարդոյի` Կարդո Մաքսիմուսի հետ։ Հատման մոտակայքում էր սովորաբար գտնվում ֆորումը։ Հռոմեական քաղաքների մեծ մասն ուներ ուղղանկյուն հատագիծ և կառուցվում էր Կարդո Մաքսիմուսի և Դեկումանուս Մաքսիմուսի խաչմերուկի շուրջ։
Աշխարհագրական առանձնահատկությունների պատճառով որոշ քաղաքներում գլխավոր փողոցի դերը կատարում էր դեկումանուսը, իսկ կարդոն հանդես էր գալիս որպես երկրորդական փողոց, սակայն սովորաբար Կարդո Մաքսիմուսը ծառայում էր որպես քաղաքի գլխավոր փողոց։
Կարդոյի և դեկումանուսի շուրջ քաղաքի կառուցումը, որպես քաղաքաշինական սկզբունք, փոխառվել է կաստրումի՝ հռոմեական զինվորական ճամբարի հատակագծումից` կիրառվելով Հին Հռոմի ամբողջ պատմության ընթացքում։ Հռոմի պետական և զինվորական հստակ կացութաձևն իր դասական արտահայտությունն է ստացել ճամբարի կանոնավոր, ռացիոնալ հատակագծման մեջ։ Հարթ տեղանքի վրա խրամատների և հողակույտերի միջոցով պատնեշում էին ուղղանկյուն տարածք, որի առանցքները տեղադրված էին ըստ աշխարհի կողմերի։ Այսպիսի կողմնորոշումը շեշտվում էր փոխուղղահայաց երկու ճանապարհներով (կարդո և դեկումանուս), որոնց հատման հանգույցում հրապարակն էր՝ ընդհանուր ժողովատեղին, վարչական և պաշտամունքային կենտրոնը։ Այստեղ էին զորահրամանատարների, քրմերի վրանները, զորարշավային զոհասեղանը, գանձատները և այլն։ Ճամբարը հատվում էր մի շարք ավելի նեղ փողոցների կանոնավոր ցանցով։ Նվաճված կարևոր տարածքների կենտրոններում կառուցվում էին մշտական ճամբարներ, որոնք Հռոմի տիրապետության պատվարներն էին։ Դրանք արդեն քարաշեն պարսպով, զորանոցներով և այլ շինություններով ամրություններ էին, որոնք բարեկարգ ճանապարհներով կապվում էին մետրոպոլիսներին։ Մշտական ճամբարները, հետզհետե կառուցապատվելով զինվորների ընտանիքների, արհեստավորների և առևտրականների բնակելի տներով՝ դառնում էին նորաստեղծ քաղաքների կորիզը։
Պահպանված դեկումանուսներ
Եվրոպայի և Միջերկրածովյան ավազանի բազմաթիվ քաղաքներ ծագել են հռոմեական ճամբարներից, և դրանցից շատերում Կարդո Մաքսիմուսն ու Դեկումանուս Մաքսիմուսն այսօր էլ պահպանում են քաղաքի գլխավոր պողոտաների դերն ու գործառույթը։
Հին հռոմեական Բարչինո (ներկայիս Բարսելոնա) քաղաքում Դեկումանուս Մաքսիմուսն սկիզբ էր առնում ուշ հռոմեական շրջանի դարպասի մոտ, որը մինչ այժմ կանգուն է և գտնվում է ներկայիս Պլասա Նովա հրապարակի դիմաց ։
Դեկումանուս Մաքսիմուսը պահպանվել է այժմյան Խորվաթիայի Սպլիտ քաղաքում, որտեղ քաղաքի պատմական կենտրոնը հռոմեական հուշարձան Դիոկղետիանոսի պալատի հետ միասին ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում։ Դիոկղետիանոս կայսեր կողմից կառուցված այս քաղաքը վառ կերպով ցուցադրում է հռոմեական փողոցներին բնորոշ ուղղանկյուն համակարգը, որում Դեկումանուս Մաքսիմուսը արևմտյան Երկաթե դարպասը կապում է արևելյան Արծաթե դարպասին ։
Պորեչ քաղաքի պատմական կենտրոնի 350-400 մ երկարությամբ գլխավոր փողոցը կառուցվել է 1-ին դարում և առ այսօր կրում է Դեկումանուս անվանումը ։
Հռոմեական Գադարա` Հորդանանում գտնվող այժմյան Ում Կայս քաղաքում դեկումանուսը մոտ մեկ կիլոմետր երկարությամբ ձգվում է արևելքից արևմուտք։ Պահպանվել է նույնիսկ հնագույն սալահատակը ։
Մեկ այլ վառ օրինակ է դեռևս Աստվածաշնչից հայտնի 1500 մետր երկարությամբ Ուղիղ փողոցը` Վիա Ռեկտան, Դամասկոսում, որն անցնում է քաղաքի պատմական կենտրոնով` միացնելով արևելյան և արևմտյան դարպասները։ Հին դեկումանուսի արևմտյան հատվածն այժմ Դամասկոսի հայտնի «Միդհատ փաշա» շուկան է։
Բեյրութի Կենտրոնական գործարար թաղամասում գտնվող Վեյգան փողոցը ձգվում է արևելքից արևմուտք` առ այսօր հետևելով հին հռոմեական դեկումանուսի հետագծին ։
Ֆլորենցիայում դեկումանուսը պահպանվել է քաղաքի հին կենտրոնում գտնվող Վիա Ստրոցցի, Վիա Սպեցիալի և Վիա դել Կորսո փողոցների տեսքով։ Թեև այս փողոցներն ունեն տարբեր անվանումներ, դրանք մեկ շարունակական գիծ են կազմում։ Հռոմեական ժամանակներում այս երեք փողոցները կազմում էին հռոմեական գաղութ Ֆլորենտինայի դեկումանուսը։ Վիա Ռոման և Վիա Կալիմալան առաջացել են հին կարդոյից, իսկ այն, ինչ ժամանակին Ֆլորենցիայի ֆորումն էր, այժմ Պյացա դելա Ռեպուբլիկա հրապարակն է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հին Հռոմի քաղաքաշինություն Կատեգորիա:Հին Հռոմի ճանապարհներ Կատեգորիա:Փողոցներ Կատեգորիա:Լատիներեն բառեր և արտահայտություններ
Խորհրդարանական ընտրություններ Մեծ Բրիտանիայում (2019)
Արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններ Մեծ Բրիտանիայում, որոնք անցկացվել են 2019 թվականի դեկտեմբերի 12-ին։
Ընտրության արդյունքներով` պահպանողականներն ստացել են 365 ընտրաձայն, վերջին անգամ նման արդյունք կուսակցությունն ստացել է 32 տարի առաջ՝ Մարգարետ Թետչերի վարչապետության ժամանակ։ Լեյբորիստներն ստացել են 202 ընտրաձայն, որը 1935 թվականից ի վեր կուսակցության վատագույն արդյունքն էր։
Նախապատմություն
2016 թվականի հունիսի 23-ին կայացել է Մեծ Բրիտանիայի՝ Եվրոպական միությունում անդամակցության հարցով հանրաքվեն, որտեղ ընտրողների 51.9 %-ը ցանկություն է հայտնել դուրս գալ Եվրոպական միությունից։ Դրանից հետո վարչապետ Դևիդ Քեմերոնը հրաժարական է տվել, իսկ նոր վարչապետ է դարձել Թերեզա Մեյը, որն սկսել է Եվրոպական միությունից Մեծ Բրիտանիայի դուրս գալու գործընթացը` Բրեքսիթը։ 2017 թվականի հունիսին անցկացվել են արտահերթ ընտրություններ, որոնց արդյունքում Մեյը պահպանել է կառավարության ղեկավարի պաշտոնը ։ Սակայն Բրեքսիթի հետ կապված խնդիրների պատճառով 2019 թվականի մայիսին նա նույնպես հրաժարական է տվել։ Հուլիսին Մեծ Բրիտանիայի պահպանողական կուսակցության նոր առաջնորդ է ընտրվել Բորիս Ջոնսոնը, որը նույնպես ստանձնել է վարչապետի պաշտոնը ։
Դառնալով վարչապետ` Ջոնսոնը երեք անգամ առաջարկել է անցկացնել արտահերթ ընտրություններ, սակայն ամեն անգամ Համայնքների պալատը հրաժարվել է դրանից ։ Արդյունքում, հոկտեմբերի 28-ին Լիբերալ-դեմոկրատական և Շոտլանդիայի ազգային կուսակցությունների կողմից առաջարկվել է խորհրդարանի լուծարման և արտահերթ ընտրությունների անցկացման մասին օրինագիծը, իսկ հաջորդ օրն այն հաստատվել է կառավարության կողմից (բացառությամբ ընտրությունների օրվա, քանի որ նախապես առաջարկվել էր դրանք անցկացնել դեկտեմբերի 9-ին, իսկ վերջում դրանք նշանակվել են դեկտեմբերի 12-ին)։ Ամսաթիվը դեկտեմբերի 9-ի փոխող ուղղումը ձախողվել է 315 ձայնի գերակշռությամբ` 295 ձայնի դիմաց։ Օրինագծի վերաբերյալ վերջնական որոշումն ընտրվել է 438 կողմ և 20 դեմ ձայներով ։
Մասնակիցներ
Թեկնածուների մեծ մասը քաղաքական կուսակցության ներկայացուցիչներ են, որոնք պետք է գրանցվեն ընտրական հանձնաժողովի քաղաքական կուսակցությունների գրանցամատյանում։ Այն թեկնածուները, որոնք գրանցված կուսակցությանը չեն պատկանում, կարող են իրենց «անկախ» անվանել կամ ընդհանրապես չանվանել ։
Մեծ Բրիտանիա
Մեծ Բրիտանիայում խորհրդարանական ընտրություններին մասնակցող հիմնական կուսակցություններն են.
Հյուսիսային Իռլանդիա
Բրիտանական մի շարք կուսակցություններ գործում են Հյուսիսային Իռլանդիայում (ներառյալ` Լեյբորիստական և Պահպանողական կուսակցությունները)։ Հյուսիսային Իռլանդիայի հիմնական կուսակցությունները կապված չեն Մեծ Բրիտանիայի մնացած հատվածներում գործողների հետ։ Հյուսիսային Իռլանդիայի որոշ կուսակցություններ գործում են համաիռլանդական հիմունքներով (այսինքն` նրանք միաժամանակ գործում են ինչպես Հյուսիսային Իռլանդիայում, այնպես էլ Իռլանդիայի Հանրապետությունում)։
Վերանո
Վերանո  (Verano), քաղաք Իտալիայում, գտնվում է Տրենտինո Ալտո Ադիջե մարզում՝ Բոլցանո գավառում։
Կոմունայի հովանավորն է Սուրբ Նիկողայոս Զմյուռնացին։ Տոնը նշվում է դեկտեմբերի 6-ին։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության աճը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Կյանք ու կռիվ 2. 25 տարի անց
Ֆիլմի մասին
«Կյանք ու կռիվ 2. 25 տարի անց»` կրկին պատմություն է մեր մասին, մեր ձեռքբերումների ու ձախողումների, մեր երջանկության ու դժբախտության, մեր հարազատների ու թշնամիների, մեր սիրո, երազանքների ու մեր պատերազմի մասին…Նախորդ ֆիլմի հերոսների ճակատագրերի միջով այս ֆիլմում տեսնում ենք անցած 25 տարվա մեր ճանապարհը։ «Կյանք ու կռիվ» ֆիլմի նկարահանումների ընթացքում սկսվեց ապրիլյան քառօրյա պատերազմը, որը պրոդյուսերներին և ռեժիսորին դրդեց մտածել 2-րդ ֆիլմի ստեղծման մասին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր Կատեգորիա:2017 ֆիլմեր Կատեգորիա:Մհեր Մկրտչյանի ֆիլմեր
Մալիբեկլի Համիդ
Համիդ Իմամգուլու օկլի Գուրբանով (Malıbəyli Həmid, ), ադրբեջանցի խանենդե, թառահար, Ղարաբաղյան մուղամի դպրոցի ներկայացուցիչ ։
Կենսագրություն
Ղարաբաղի մեջլիսներում Համիդը հայտնի էր եղել որպես խանենդե։ Նրա առաջին ելույթը տեղի էր ունեցել Նաջաֆղուլու Աղա անունով մի մարդու մեջլիսում՝ Հաջի Հուսուի, Մաշադի Իսիի, Սադըղջանի և Ավանեսի հետ։ Այս մեջլիսում իր ելույթից հետո Համիդին հաճախ են հրավիրում հանրային տոնակատարությունների։
Մալիբեկլի Համիդն աշխատել է նաև որպես դերասան։ Նրա անունը կարելի էր գտնել օպերային ներկայացումների պաստառների վրա, ինչպիսիք են Ուզեիր Հաջիբեկովի «Լեյլի և Մաջնունը», Մաշադի Ջամիլ Ամիրովի «Սեյֆալ-Մուլքը»։
1910 թվականին Մալիբեկլի Համիդը, ով հրավեր է ստացել «Գրամֆոն» ընկերությունից, գնալ է Ռիգա և ձայնագրել իր ձայնը գրամոֆոնի ձայնագրության վրա։ Մալիբեկլի Համիդի ռեպերտուարում եղել են «Սեգահ», «Շահնազ», «Օրթա Մահուր», «Ղարաբաղի շիքյաստա», «Շուշտար», «Հեյրատի», «Օվշարը» մուղամները։ Մուղամներից բացի, Ջումշուդ Մալիբեկլին կատարել է նաև ժողովրդական երգեր ։
Մալիբեկլի Համիդը մահացել է 1922 թվականի մարտի 22-ին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի երգիչներ Կատեգորիա:Խանենդե
Զաքաթալայի արգելոց
Զաքաթալայի արգելոց, արգելոց Ադրբեջանի հյուսիս–արևմուտքում։ Տարածությունը 25.2 հազար հա է։ Պահպանվում են Մեծ Կովկասի հարավային լանջի բարձրլեռնային բնական կոմպլեքսները։
Հազվագյուտ բուսատեսակներից են հատապտղային կարմրածառը և կովկասյան մրտավարդը։ Կաթնասուններից կա դաղստանյան տուր, քարայծ, այծյամ, կովկասյան եղջերու, թռչուններից՝ կովկասյան ուլար, սև անգղ, կովկասյան ցախաքլոր և այլն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի արգելոցներ Կատեգորիա:Արգելոցներ
Վլադիմիրո-Պավլովկա
Վլադիմիրո-Պավլովկա (Володимиро-Павлівка), գյուղ Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Նովի Բուգի շրջանում։
Ազնաևո (այլ կիրառումներ)
Ազնաևո, կարող է վերաբերել՝
Վլադիմիրո-Պավլովկա
2001 թվականի տվյալներով Վլադիմիրո-Պավլովկա գյուղում բնակվում էր 96 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,4 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Նովի Բուգի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Արգիք
Արգիք, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Թորթումի գավառակում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Boeing X-45
X-45, փորձնական բազմաֆունկցիոնալ անօդաչու թռչող սարք։ Առաջին թռիչքն իրականացվել է 2002 թվականին։ 14 րոպե տևողությամբ առաջին թռիչքի ընթացքում հասել է 2500 մ բարձրության և 360 կմ/ժամ արագության։ X-45A սարքն օդ է բարձրացել ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի Էդվարդս ավիաբազայից (Կալիֆոռնիա) և վայրէջք կատարել ՆԱՍԱ-ի Դրայդեն հետազոտական ​​կենտրոնում։ Ստեղծվել է Х-45А սարքի երկու մոդել։ Այս սարքերի վերջին թռիչքներն իրականացվել են 2005 թվականին, որից հետո ԱԹՍ-երի այս մոդելները հանձնվել են թանգարանին ։
Պենտագոնը նախատեսում է օգտագործել X-45 սարքի հիմքի վրա ստեղծված համակարգերը երկու խնդիր լուծելու նպատակով ․
Նախատեսված երեք X-45C ինքնաթիռներից առաջինը նախատեսվել է ավարտել 2006 թվականին, իսկ հնարավորությունների ցուցադրությունը՝ 2007 թվականի սկզբին։ X-45C ծրագիրը DARPA-ից ստացել է 767 միլիոն դոլար՝ 2004 թվականի հոկտեմբերին երեք ինքնաթիռների կառուցման և փորձարկման համար։ 2006 թվականի մարտի 2-ից Միացյալ Նահանգների ռազմաօդային ուժերը (ՌՕՈՒ–ն) որոշում կայացրեցին դադարեցնել X-45 սարքի նախագծի ֆինանսավորումը։ Այնուամենայնիվ, Բոինգն առաջարկել է ԱՄՆ ռազմածովային ուժերին ստեղծել X-45N սարքի ցուցադրական տարբերակ` հիմնված X-45- ի վրա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Boeing ընկերության ինքնաթիռներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի անօդաչու օդանավեր Կատեգորիա:Boeing Կատեգորիա:Ռազմական ինքնաթիռներ
Հայկական լեռնաշխարհը նախնադարյան դարաշրջանում
Հայկական լեռնաշխարհը նախնադարյան մարդու բնակեցման շրջանում, Հայկական լեռնաշխարհի պալեոլիթյան կայանների թիվը չի սահմանափակվում Խորհրդային Հայաստանի լավ ուսումնասիրված հուշարձաններով։ Վերջին տարիների ընթացքում Արևմտյան Հայաստանի տարբեր մասերում ևս հայտնաբերվել են քարեդարյան մշակույթի զանազան փուլերին վերաբերող հնագիտական հարուստ նյութեր, որոնք անգնահատելի նշանակություն ունեն Հայաստանում մարդու վաղ բնակության և նախամարդու տարաբնակեցման կարևոր հարցերի լուծման համար։ Ցավոք, այդ նյութերի մի զգալի մասը ներկայացված է թուրքական հրատարակչություներում, որոնք հաճախ ոչ թե գիտական նպատակներ են հետապնդում, այլ ջանում են ապացուցել, թե թուրքերը ինչ-որ մի «Համամարդկային նախասկզբնական մշակույթ են ստեղծել»։
Հայկական լեռնաշխարհի և նրա հարևան շրջանների պալեոլիթյան հուշարձանների անաչառ ուսումնասիրությունը հիմնովին հերքում է պան-թուրքիստական այս զառանցանքը, կարևոր դեր խաղում հնագույն մարդու բնակության, նրա տեղաշարժերի, ստորին պալեոլիթյան մշակույթի գլխավոր կենտրոնների ծագման ու զարգացման խնդիրը մեկնաբանելու գործում։
Պալեոլիթյան հայտնաբերումներ
Ներկայումս հին քարի դարի հետաքրքրական բնակավայրեր են հայտնաբերված Կարսից հյուսիս, Սասունի լեռների ստորոտում, Արածանիի ավազանում, Խարբերդի դաշտում, Հարքի (Բուլանըխի) հովտում և այլուր։ Հարթավայրերի այս շղթան հաղորդակցության մեջ է եղել հյուսիսում՝ Արաքսի հովտի ու Արարատյան դաշտի, հարավում՝ Տարոնի հովտի ու Խարբերդի դաշտի միջոցով Հայկական Տավրոսի լեռնանցքների հետ։ Արածանիի վերին հովտից՝ Բագրևանդից (Ալաշկերտ) մի շարք հարմար ճանապարհներ են անցնում դեպի Արաքսի հովիտը և Արարատյան դաշտը, դեպի Արարատ և Արագած լեռները։ Բնական այս միջանցքի նշանակությունը կարևոր է այն իմաստով, որ վաղ չորրորդական նախնադարյան մարդը բնակվել է այս վայրերում, գուցե նաև Արածանիի հովտում, որը միանգամայն նպաստավոր պայմաններ ուներ մարդկային կյանքի առաջադիմության համար՝ պլեյստոցենի սկզբում։
Այդ տեսակետից միանգամայն օրինաչափ է ստորին պալեոլիթյան կայանների հայտնաբերումը Հայկական լեռնաշխարհի նաև հարավային ծայրամասերում, որոնք անմիջապես հարում են Արևելյան Միջերկրականի, Առաջավոր ու Փոքր Ասիայի մշակութային կենտրոններին։ Շելյան, աշելյան, կլեկտոնյան և մուսյերյան հարուստ նյությեր են հայտնաբերվել Ասորիքի սահմանի մոտ, Վերին Եփրատի նստվածքներում, Հայկական Տավրոսի հարավային լանջերի երկարությամբ, Միջերկրական ծովից մինչև Դիարբեքիր ձգվող կավճային նստվածքներում։ Հին քարի դարի ամենահատկանշանական բնակավայրերը հայտնաբերվեցին այստեղ, Մալաթիայի վիլայեթի Ադիաման քաղաքի շրջակայքում՝ Պիրինի պարբերական հետազոտություններ ընթացքում (1932-1938, 1945) քարե կույտերի ու Չակալ գետի հունի մեջ հայտնաբերվել են վանակատից ու կայծքարից պատրաստված շելյան, աշելյան, կլեկտոնյան, մուստեյերյան և նեոլիթյան գործիքների մեծաքանակ ու առաջնակարգ նմուշներ։
Նկարագրված պալեոլիթյան հայտնաբերումները կատարվել են մի շրջանում, որն առանձնացվում է Հայկական Միջագետք անվամբ։ Այս տեղանքի ընդհանուր տեսքը (լանդշաֆտը) աշխարհագրական տեսակետից մի ամբողջություն է կազմում հյուսիսային Ասորիքի հետ։ Հայկական լեռնաշխարհի, ինչպես և Հյուսիսային Ասորիքի այդ շրջանի վաղ հին քարեդարյան հայտնաբերումները հատուկ են գլխավորապես նախալեռների գոտուն և Եփրատի ու նրա վտակների հովիտներին։ Վերջին տարիներին այս շրջանում շելյան և աշելյան տիպերի հետաքրքրական նյութեր են հայտնաբերվել Այնթաբ (Գազի-Անթեբ) քաղաքի Թլուկ և Մեթմենջե գյուղերում, ինչպես նաև Քեսուն, Խիզնիկ և Փալ գյուղերի սահմանագծում և Բոզովայում (Ուրֆա քաղաքի մոտ)։
Փաստերն ապացուցում են, որ Հայկական լեռնաշխարհն իր բոլոր մասերով բնակեցված է եղել մարդկային պատմության ամենավաղ շրջաններից սկսած։
Նոր քարի դար
Նեոլիթի արտադրողական ուժերի ընդհանուր վերելքը հանդիսացավ այն հիմքը, որի վրա բարձրացան Հայաստանի հին բնակչության հասարակական կառուցվածքի նոր գծերը։ Նոր փոփոխությունների էությունն այն էր, որ տոհմերը ավելի սերտորեն էին միավորվում և ամրապնդվում էին նրանց կապերը։ Այժմ վերջնականորեն ձևավորվում են ցեղային միավորումները, որոնք իրենցից ներկայացնում են հին տոհմական կազմակեևրպության զարգացած աստիճանը։ Ընդհանուր հնագիտության մեջ այդ մասին են վկայում մեծ տները, բնակավայրերի բնորոշ ձևերը, մոր պաշտամունքի հետքերը, տոտեմները և այլն։ Նեոլիթյան ցեղերի մասին ազգագրական տվյալները լրացնում են այս տեղեկությունները։
Առավել լավ են ուսումնասիրված հյուսիս-ամերիկյան հնդկացիների (իրոկեզների) ցեղային կառուցվածքը։ Նրանք ապրում էին մայրական տոհմերով, որոնք միանում և կազմում էին խոշոր ցեղային խմբավորումներ։ Ցեղերի ներսում գոյություն ունեցող տոհմային միությունները կազմում էին Ֆրատրիաներ (եղբայրություններ)։ Ֆրատրիաները կազմված էին 2 սկզբնական տոհմերից։ Էքզոգամ ամուսնության պայմաններում չէր կարելի ամուսնանալ ֆրատրիայի ներսում։ Տարբեր ֆրատրիաներ կապված էին ամուսնական կապերով։ Հետագայում՝ կապված բնակչության անընդհատ աճի, ցեղերի սեգմենտացիայի (ցեղերի տրոհումը նոր տոհմերի) ու ցեղերի նորանոր վայրերում բնակեցման հետ, առանձին տոհմերի թիվն ավելանում էր, թեև փոխադարձ կապը պահպանվում էր. յուրաքանչյուր ցեղ առաջվա նման բաժանվում էր 2 կեսի կամ 2 թևի, բայց յուրաքանչյուր կեսը բաղկացած էր մի քանի տոհմից, որոնք մտնում էին որևէ ֆրատրայի մեջ և արդեն կարող էին ամուսնանալ ֆրատրիաի ներսում, բայց ոչ նույն տոհմի սահմաններում։
Ֆրատրիաները կազմակերպում էին ընդհանուր ցեղական տոներ։ 2 ֆրատրիան կազմում էր մի ցեղ։ Յուրաքանչյուր ցեղ ուներ իր տերիտորիան, որը պարփակում էր ինչպես նրա բնակեցրած տարածությունը, այնպես էլ որսորդության ու ձկնորսության սահմանները։ Ցեղի մեջ մտնող տոհմերը խոսում էին մի ընդհանուր բարբառով։ Ցեղը հաստատում և արձակում էր տոհմերի ընտրած ավագներին։ Տոհմական առաջնորդների համացեղային խորհուրդը կարգավորում էր հարաբերությունները մյուս տոհմերի հետ։ Ցեղի գլխին կանգնում էր գլխավոր առաջնորդը։ Տոհմի անդամների մահվան ժամանակ մեռնողի ֆրատրիան մասնակցում էր թաղմանը։ Ցեղի մեջ ֆրատրիան միակ զինվորական կազմակերպությունն էր։
Հայաստանի նորքարեդարյան կայանները տոհմական բնակատեղիներ էին։ Նեոլիթյան տոհմական բնակատեղիները աչքի են ընկնում տնտեսության միօրինակ բնույթով։ Սակայն երկրի դաշտավայրային մասերում տնտեսության նոր ձևերի ծագումը և զարգացումը ավելի ինտենսիվ էր դառնում։ Նեոլիթի վերջում զարգանում և հարստանում է նյութական մշակույթը։ Առաջադիմում է փոխանակությունը, բարդանում հասարակական հարաբերությունները, անցում է տեղի ունենում մեկուսացված տոհմական համայնքներից դեպի առաջին տերիտորիալ ցեղային միավորումները։
Էնեոլիթյան բնակատեղիներ
Էնելոիթային ժամանակաշրջանի ծայրամասային բնակատեղիները Հայկական լեռնաշխարհում։ Հայկական լեռնաշխարհի նախալեռնային կամ լեռնային բնակատեղիներից շատերը վերաբերում են վաղբորնզեդարյան մշակույթի ուշ շրջանին։ Այսպիսի բնակավայրերով հարուստ է Տաշիր-Ձորագետի շրջանը և հատկապես Կիրովական քաղաքը իր շրջակայքի մեծ ու փոքր հնագիտական հուշարձաններով։ Սրանք տեղավորված են իրար մոտ, շրջակայքի նկատմամբ գերիշխող բարձունքների վրա և իրենցից ներկայացնում են գետերով ու գետակներով շրջափակված զառիթափ հրվանդաններ։ Կարելի է ենթադրել, որ այս բոլոր բնակատեիները պատկանելիս են եղել ցեղակից տոհմերի, որոնց ցեղային ուրույն հատկանիշներով օժտված լոկալ մշակույթը տարածման բավական լայն շառավիղներ՝ ունեցել։
Վերջին տարիներս վաղբրոնզեդարյան բնակավայրերի մի հարուստ խումբ է նշմարվում Վանի շրջակայքում, որն, ըստ երևույթին, բացահայտում է Հայոց ձորի երկրագործական օազիսի բարձր զարգացած մշակույթը։ Ցավք, այդ հուշարձանները դեռևս ծրագրված ուսումնասիրության առարկա չեն դարձել և հրապարակված նյութերը առայժմ գոհացուցիչ համարվել չեն կարող։
Այսպիսով, Հայկական լեռնաշխարհի հուշարձանների ուսումնասիրության միջոցով ուրվագծվում է իր բազմազանության մեջ միասնական ու ինքնատիպ մի մշակույթ։
Հայկական լեռնաշխարհի հասարակություն
Հայկական լեռնաշխարհի հասարակության (մ. թ. ա. 1-ին հազարամյակի սկիզբ) մասին քիչ բան գիտենք, բայց հավանական է, որ Ուրարտուի և Մանայի սոցիալայան կարգը (որի մաին մի քանի տեղեկություններ են հասել մ.թ.ա. 8-7-րդ դարերից) բնութագրող որոշ ընդհանուր գծեր բնորոշ են եղել Հայկական լեռնաշխարհի մյուս քաղաքական կազմավորումներին ևս։ Դրանցից է, օրինակ, ազատ համայնականների առաջատար դերը, որոնք ապրում էին տոհմային համայնքով (սրանց բնակավայրերը կենտրոնացված էին պարսպապատ, ինքնավար ամրոց-բնակավայրերի կամ քաղաքների շուրջը)։
Մանայում հատկապես հստակորեն էր երևում, որ գերիշխանությունը պատկանում է տոհմացեղային օլիգարխիային։ Այստեղ, ինչպե և Դայաենիում, դեռևս զգալի չափով պահպանվել էր հասարակության ցեղային բաժանումը։ Թագավորի կողքին Մանայում գոյություն ուներ ավագների խորհուրդ, որ բաղկացած էր թագավորի ազգականներից, խորհրդատուներից, փոխարքաներից, հավանաբար նաև առանձին բնակավայրերի ավագներից և ցեղային առաջնորդներից։ Պետք է ենթադրել, որ լեռնաշխարհի մյուս երկրներում ևս, նախաուրարտական շրջանում, գոյություն են ունեցել ավագների այդպիսի խորհուրդներ։ Ստրկատիրությունը համեմատաբար թույլ էր զարգացած։
Աղբյուր
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհ Կատեգորիա:Նախնադարյան Հայաստան Կատեգորիա:Պալեոլիթ Կատեգորիա:Քարի դար