cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Where Them Girls At
Վաճառք
«Where Them Girls At»-ը հայտնվել է Նոր Զելանդիայի, Իռլանդիայի և Նիդեռլանդների թոփ 20-ում Кроме того, песня заняла первое место на бельгийских Ultratip и шотландских чартах. ։ UK Singles Chart հիթ-շքերթում երգը զբաղեցրել է երրորդ հորիզոնականը ։ ԱՄՆ-ի Billboard Hot 100 հիթ-շքերթում երգը զբաղեցրել է 14-րդ հորիզոնականը։ Երգի շուրջ 160 000 օրինակ վաճառվել է ավելի քիչ, քան մեկ շաբաթում ։ Իսկ 2011 թվականի սեպտեմբերին ԱՄՆ-ում վաճառվել է 1 000 000 օրինակ ։ Canadian Hot 100 կանադական հիթ-շքերթում երգը զբաղեցրել է երրորդ հորիզոնականը ։
Երաժշտական տեսահոլովակ
«Where Them Girls At» պաշտոնական տեսահոլովակը 2011 թվականի հունիսի 27-ին թողարկվել է Facebook-ի «David Guetta Turkiye» ֆան էջում, իսկ հունիսի 28-ին YouTube-ում և Vevo-ում
Տեսանյութը ցույց է տալիս Լոս Անջելեսի փողոցներով թռչող հսկայական փուչիկները։ Նրանց ներսում կաին բիթեր։ Երբ մարդիկ փուչիկները պայթեցնում էին սկսում էին պարել անվերահսկելի կերպով։ Ֆլոու Ռայդան կարդում է ռեփ լողավազանի մոտ, իսկ Նիկի Մինաժը հայտնվում է արվեստի պատկերասրահում մոդելների հետ (Չադ Սմիթն ու Կասպեր Սմարթը LXD-ից)։ Իսկ մինչ այդ Դևիդը տանիքի վրա նվագում է երգը։ Փուչիկները, որոնք դուրս էին գալիս Դեյվիդ սարքավորումներից, գրավել էին բազմաթիվ մարդկանց (հատկապես կանանց)։
Գովազդ
Տեսանյութում Դեյվիդ Գետտան նայում է Ice Watch ժամացույցներին, լուսանկարում Sony Ericsson Xperia Play սմարթֆոնն է։ Կա նաև Renault Twizy Z. E.-ի մեծ անիմացիոն կրպակ  ։
Հավաստագրումներ
* Վաճառքի քանակի մասին տեղեկատվությունը ներկայացված է հավաստագրման համար պահանջվող տվյալների հիման վրա։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նիքի Մինաժի երգեր Կատեգորիա:2011 սինգլներ
Նախոդի շրջան
Նախոդի շրջան (okres Náchod), շրջան Չեխիայի Հրադեց Կրալովեի երկրամասում։ Վարչական կենտրոնն է Նախոդ քաղաքը։ Տարածքը 1045,94 կմ² է։ Բնակչությունը 2020 թ. տվյալներով կազմում է 91 634 մարդ։ Շրջանի կազմի մեջ է մտնում 78 համայնք։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Չեխիայի շրջաններ
ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի ոսկե գավաթ 2007 (ընտրական մրցաշար)
2007 թ. ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի ոսկե գավաթի եզրափակիչ մրցաշարին մասնակցելու իրավունք ավտոմատ կերպով ստացան մրցաշարի կազմակերպիչ և գործող չեմպիոն ը, ն և ն։ Կենտրոնամերիկյան զոնայում հինգ ուղեգրեր խաղարկվեցին UNCAF-ի ազգերի գավաթի 2007 թ. խաղարկության արդյունքներով։ Կարիբյան զոնայում չորս ուղեգրեր խաղարկվեցին կարիբյան գավաթի 2007 թ. խաղարկության արդյունքներով։
UNCAF-ի ազգերի գավաթ 2007
Մրցաշարի արդյունքներով ն, ն, ը, ն և ը ձեռք բերեցին եզրափակիչ մրցաշարի ուղեգրեր։
Կարիբյան գավաթ 2007
Մրցաշարի արդյունքներով ն, ն, ն և ն ձեռք բերեցին եզրափակիչ մրցաշարի ուղեգրեր։
Մեորե Գուրիփուլի
Մեորե Գուրիփուլի (მეორე გურიფული), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Սամեգրելո-Զեմո Սվանեթ մարզի Խոբի շրջանում ։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 10 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Խոբիից հեռու է 3 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 429 մարդ ։
Slide Away
«Slide Away», երգ՝ ձայնագրված ամերիկացի երգչուհի Մայլի Սայրուսի կողմից։ Որպես սինգլ թողարկվել է 2019 թվականի օգոստոսի 16-ին RCA Records լեյբլում ։
Պատմություն
Լիրիկան բնութագրվում է որպես «շատ ավելի ինտրոսպեկտիվ [և] մռայլ», քան «ֆան» թրեքները, որոնք թողարկվել են նրա ապագա She Is Miley Cyrus (2019) ալբոմից ։ Երգի թողարկումը կապում են Սայրուսի և իր ամուսնու՝ Լիամ Հեմսվորթի հետ բաժանումով, որի մասին հայտարարվել էր 2019 թվականի օգոստոսի 11-ին ։ Համարվում է, որ «move on, we’re not seventeen / I’m not who I used to be» («շարժվիր, մենք 17-ամյա չենք / Ես այն չեմ, ինչ եղել եմ առաջ») տողում ակնարկվում է նրանց առաջին հանդիպումը Վերջին երգը (2010) ֆիլմի նկարահանումների ժամանակ, իսկ՝ «so won’t you slide away / back to the ocean, I’ll go back to the city lights» («այնպես որ դուք տեղից չեք շարժվի/ հետ օվկիանոսի մոտ, ես կվերադառնամ քաղաքային լույսերի հետ») տողը, իբրև թե շոշափում է նրանց աշխարհի տարբեր կողմերում գտնվելու հարցը (Սայրուսի Լոս Անջելեսում գտնվելը և Հեմսվորթի՝ Ավստրալիայում սերֆինգով զբաղվելը) բաժանման մասին հայտարարությունից հետո ։
Արձագանքներ
Ստեղծագործությունը, հիմնականում դրական է ընդունվել երաժշտական մասնագետների և տեսաբանների կողմից։ Բոնի Շթիրնբերգը՝ Billboard ամսագրից, բնութագրել է երգը որպես «էմոցիոնալ ինքնառեֆլեքսի երեք ու կես րոպե, որը, թվում է, արտացոլում է դրամաներն իր անձնական կյանքում» ։ Բրիտանի Վինսենթը MTV News-ից մեկնաբանել է, որ «դժվար է բացառել վիշտը»՝ լիրիկայի ընկալով համատեքստում, բայց դրական է արձագանքել՝ «հնչողության գեղեցկության» վերաբերյալ ։ Քրեյգ Ջենքինսը՝ Vulture ամսագրից գրել է, որ երգի տեքստը «զուտ նրա համար է, որպեսզի իմանանք, թե ինչպես քչացնել կորուստները և առաջ շարժվել», և հրաժարվել «վրեժխնդիր կամ բուլվարային» լինելուց և որ այդպիսի ձայնագրությունը «համապատասխանում է Սայրուսի ձայնին», «դրդելով նրան, բայց չճնշելով» ։ Vulture ամսագրի տվյալներով երգը սեպտեմբերին ներառվել է տարվա լավագույն երգերի «Best Songs of 2019 (So Far)» ցանկի մեջ ։
Երաժշտական տեսահոլովակ
Պաշտոնական լիրիք տեսահոլովակը թողարկվել 2019 թվականի օգոստոսի 16-ին երգչուհու You Tube-ի կայքէջով ։ «Slide Away» երգի պաշտոնական տեսահոլովակը, որ նկարահանել է Ալեքսանդր Մուրսը, թողարկվել է 2019 թվականի սեպտեմբերի 6-ին ։
Համերգային կատարումներ
Սայրուսը կատարել է «Slide Away» երգը MTV Video Music Awards մրցանակաբաշխության ժամանակ, որն անցկացվել է օգոստոսի 26-ին Նյու Ջերսի նահանգի Նյուարք քաղաքում, սակայն ավելի վաղ՝ հուլիսին նա ասել էր, որ այդտեղ չի երգելու ։ Բայց ելույթները հաջող են անցել և ստացել են քննադատների բարձր գնահատականները  ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մայլի Սայրուսի երգեր
Սամվել Ա Արծկեցի
Սամվել Ա Արծկեցի (ծ. թ. անհայտ, ք. Արծկե (Բզնունիք գավառ) – 526) - Ամենայն հայոց կաթողիկոս 516 թվականից։ Հաջորդել է Բաբկեն Ա Ոթմսեցուն։ Ըստ Մաղաքիա Օրմանյանի՝ նա հավանաբար սերել է Աղբիանոսյանների տոհմից և թերևս նույնանում է Դվինի Ա եկեղեցական ժողովին (506 թ) մասնակցած Բզնունյաց եպիսկոպոս Սամվելին ։ Կաթողիկոսական գահին Սամվել Ա Արծկեցուն հաջորդել է Մուշե Ա Այլաբերցին։
Հղումներ
Կատեգորիա:Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսներ
Չաիսուբանի
Չաիսուբանի (ჩაისუბანი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Աջարիայի Ինքնավար Հանրապետության Քոբուլեթի շրջանում ։
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 150 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Քոբուլեթից 17 կմ հեռավորության վրա։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 2847 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Քոբուլեթի շրջան Կատեգորիա:Աջարիայի բնակավայրեր
Վարվարովկա (գյուղ, Ռուբեժնու գյուղական խորհուրդ)
Վարվարովկա (Варварівка), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Վոլչանսկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1790 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Վարվարովկա գյուղում բնակվում էր 23 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,644 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 35,71 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Վոլչանսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1790 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Մգարսկի գյուղական խորհուրդ (Լուբենսկի շրջան)
Մգարսկի գյուղական խորհուրդ  (Мгарська сільська рада), Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Լուբենսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Մգարսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 1227 մարդ։ Խորհրդում կա 3 բնակավայր։
Ռիխնով նադ Կնեժնոուի շրջան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Չեխիայի շրջաններ
Խառատուն
Խառատուն, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Աղբակի գավառակում ։
Անվան ստուգաբանություն
Ստուգաբանում են որպես խառա, որը տեղական բարբառով նշանակում է հարուստ, և տուն։
Պատմություն
1895-1896 թվականների հայկական կոտարածների ժամանակ գյուղի հայ բնակչության մեծ մասը կողոպտվել և բնաջնջվել է։
Բնակչություն
XIX դարի վերջին ուներ 25 տուն հայ և 20 տուն քուրդ բնակիչ։
Պատմամշակութային կառույցներ
Խառատունն ուներ Ս. Աստվածածին անունով եկեղեցի։ Գյուղի մոտակայքում կար մի այլ ավերակ եկեղեցի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Բաշքալեի շրջանի համայնքներ
Սամո (Իտալիա)
Սամո  (Samo), քաղաք Իտալիայում՝ Կալաբրիա մարզի Ռեջիո Կալաբրիա գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 1097 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 19 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 50 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 89030։ Հեռախոսային կոդը՝ 0964։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքիներ
Ամբերյո ան Դոմբ
Ամբերյո ան Դոմբ (Ambérieux-en-Dombes), կոմունա Ֆրանսիայում՝ Ռոն Ալպեր մարզում՝ Էն գավառում։
INSEE կոդը՝ 01005։
Աշխարհագրություն
Համայնքը գտնվում է մոտ 380 կմ հարավ-արևելք Փարիզից, 27 կմ հյուսիս Լիոնից, 34 կմ հարավ-արևմուտք Բուրկ ան Բրեսից ։ Համայնքի տարածքում կան բազմաթիվ լճեր։
Եղանակ
Կլիման ցամաքային է ցուրտ ձմեռներով և տաք ամառներով։ Անձրևներ հազվադեպ են լինում, հիմնականում՝ ամռանը։
Բնակչություն
2010 թվականի տվյալներով քաղաքում ապրում է 1616 մարդ։
Տնտեսություն
2010 թվականի տվյալներով 1080 մարդկանցից 842 (15-64 տարեկան) տնտեսապես ակտիվ են, 238-ը՝ պասիվ (ակտիվության ինդեքսը՝ 78.0%, 1999 թվականին 73.0% էր)։ 842 ակտիվ բնակիչներից 791-ը (432 տղամարդ և 359 կին) աշխատում են, գործազուրկ էր 51-ը (18 տղամարդ և 33 կին)։ 238 պասիվներից 83-ը աշակերտներ և ուսանողներ են, 99-ը՝ թոշակառուներ, 56-ն էլ պասիվ են այլ պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Գուտա (գյուղ, Ռատնովի շրջան)
Գուտա (Гута), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Ռատնովի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Գուտա գյուղում բնակվում էր 1 694 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2277 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 743,96 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Ռատնովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Կոնստանտին Ֆեոկտիստով
Կոնստանտին Պետրովի Ֆեոկտիստով (Константи́н Петро́вич Феокти́стов, ), խորհրդային տիեզերագնաց-օդաչու, Խորհրդային Միության հերոս (1964), տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1967), պրոֆեսոր (1969), Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։
Կենսագրություն
Ավարտել է Մոսկվայի Ն․ է․ Բաումանի անվան բարձրագույն տեխնիկական ուսումնարանը (1949)։ Տիեզերագնացների ջոկատում է եղել սկսած 1964 թվականից։ 1964-ի հոկտեմբերի 12-ից 13-ին, Վլադիմիր Կոմարովի և Բորիս Եգորովի հետ, որպես գիտաշխատող, տիեզերք է թռել «Վոսխոդ» բազմատեղանոց տիեզերանավով։ Տիեզերքում մնացել է մեկ օր, որի ընթացքում Երկրի շուրջը կատարել է 16 պտույտ։ Աստղագնացության միջազգային ակադեմիայի թղթակից անդամ է։ Վիետնամի Սոցիալիստական Հանրապետության աշխատանքի հերոս։ Լենինյան և ԽՍՀՄ պետական մրցանակներ։ Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։
Ֆեոկտիստովը եղել է աշխարհում առաջին առանց զինվորական կոչումի տիեզերագնացը և միակը տիեզերք թռած ԽՍՀ տիեզերագնացների մեջ, ով չի եղել կուսակցական ։ Նրա անունով է կոչվում լուսնի չերևացող կողմի խառնարաններից մեկը։
Կոնստանտին Ֆեոկտիստովի է հետ է կապված ուշագրավ է մի փաստ, 1964 թվականին նա տիեզերք է թռել Նիկիտա Խրուշչովի օրոք, և երկիր վերադառնալուց թռիչքի արդյունքները զեկուցել է Լեոնիդ Բրեժնևին, քանի որ այդ նույն օրը Խրուշչովը ԽՄԿԿ առաջին քարտուղարի պաշտոնը զիջել էր Բրեժնևին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային տիեզերագնացներ Կատեգորիա:Ռուս տիեզերագնացներ Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Խորհրդային տիեզերագնաց-օդաչուներ Կատեգորիա:Տրոեկուրովյան գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական տեխնիկական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Խորհրդային հուշագիրներ
Նաուշկի
Նաուշկի (Наушки), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Բուրյաթիա հանրապետության Կյախտինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 3913 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բուրյաթիա հանրապետության Կյախտինսկի շրջանի բնակավայրեր
(4031) Մուելլեր
(4031) Մուելլեր (Mueller), աստերոիդ աստերոիդների գոտի ներքին մասում։ Հայտնաբերվել է 1985 թվականի փետրվարի 12-ին Կարոլին Շումեյկերի կողմից Պալոմարում ։
Մուելլեր աստերոիդը պատկանում է Հունգարիայի աստերոիդների ընտանիքին։ Այս ընտանիքի աստերոիդները շարժվում են Արեգակի շուրջ 1,78 - 2,00 ա. մ. միջակայքում ընկած մեծ կիսաառանցքներով, ունեն 16-34° ուղեծրի թեքում և ոչ ավելին քան 0,18 էքսցենտրիսիտետ։ Հունգարիայի աստերոիդների ընտանիքը ունի միանգամից երկու մոլորակների հետ ուղեծրային ռեզոնանս՝ Մարսի հետ 3:2 և Յուպիտերի հետ 9:2։
Տրուտնովի շրջան
Տրուտնովի շրջան (okres Trutnov), շրջան Չեխիայի Հրադեց Կրալովեի երկրամասում։ Վարչական կենտրոնն է Տրուտնով քաղաքը։ Տարածքը 1146,78 կմ² է։ Բնակչությունը 2020 թ. տվյալներով կազմում է 117 978 մարդ։ Շրջանի կազմի մեջ է մտնում 75 համայնք։
(4031) Մուելլեր
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի ընտանիքի աստերոիդներ Կատեգորիա:1985 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կարոլին Շումեյկերի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների գոտու ներքին մասի աստերոիդներ
Տրուտնովի շրջան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Չեխիայի շրջաններ
Դուբնա (քաղաքատիպ ավան, Դուբենսկի շրջան)
Դուբնա (Дубна), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Տուլայի մարզի Դուբենսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 5881 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:1740 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Տուլայի մարզի Դուբենսկի շրջանի բնակավայրեր
Ստյուարտների վերականգնում
Ստյուարտների վերականգնում, 1660 թվականին Անգլիայի, Շոտլանդիայի և Իռլանդիայի տարածքում միապետության վերականգնում է, որը նախապես լուծարվել էր Մեծ Բրիտանիայի պառլամենտի 1649 թվականի մարտի 17-ի հրամանով։ Միասին վերցրած երեք պետությունների թագավոր է դարձել Չարլզ II Ստյուարտը՝ անգլիական հեղափոխության ժամանակ գլխատված Չարլզ I Ստյուարտի որդին։
Պատմական վիճակը վերականգնումյից առաջ
1658 թվականի սեպտեմբերին մահանում է Անգլիայի լորդ-պրոտեկտոր Օլիվեր Կրոմվելը։ Այդ պահին Շոտլանդիան և Իռլանդիան, որոնք մինչ այդ անկախ պետություններ էին՝ միացվել էին Անգլիական հանրապետությանը։ Անգլիան ներքաշված էր երկարատև և քայքայիչ պատերազմի մեջ Իսպանիայի հետ։ Երկրի տնտեսական վիճակը վատացել էր, և միապետության վերականգնման կողմնակիցների քանակը զգալիորեն աճել էր։ Դեռևս 1649 թվականին՝ Կառլոս I-ի մահապատժից հետո, նրա որդի արքայազն Կառլոսը փախչելով Հոլանդիա, հայտարարել էր իրեն Անգլիայի օրինական թագավոր։ Օլիվեր Կրոմվելը միայն 1651 թվականին է կարողացել ճնշել ռոյալիստների դիմադրությունը։
Այս ընթացքում ակտիվացել են ռոյալիստները, որոնց միացել են պրեսբիտերականները, (երիցականներ), և պառլամենտի պատգամավորների մի մասը և հասարակ ժողովուրդը։ 1659 թվականին սկսել է խոշոր ռոյալիստական խռովություն, որը ճնշել է գեներալ Ջոն Լամբերտը։ Երկու ամիս անց Լամբերտի զորքերը ցրել են պառլամենտը, բայց մյուս գեներալները նրա սատար չեն կանգնել։
Հակամարտությունը հանկարծակի լուծում է ստացել։ Ժողովրդականություն վայելող գեներալ Ջորջ Մոնքը, որը չէր ընդգրկվել կառավարող զինվորական խմբի մեջ, 1660 թվականին շարժում է իր զորքը Շոտլանդիայից Լոնդոն և պետական հեղաշրջում իրագործում։ Լամբերտին ձերբակալում են և նետում Թաուեր։ Մոնքը նոր Պառլամենտ է հավաքում և այնտեղ ներգրավում Փրայդի մաքրման ժամանակ բոլոր տուժածներին։ Պառլամենտի առաջին որոշումով չեղյալ են հայտարարվում հանրապետական իրավական բոլոր ակտերը (1648 թվականից հետո ընդունված)։ Հետո Մոնքը հաստավում է երկրի զինված ուժերի գերագույն հրամանատար, որից հետո հայտարավում են պառլամենտի ընտրություններ (մարտ, 1660)։
Միապետության վերականգնում
Նոր իրադրությունում պատգամավորների մեծ մասը միապետության վերականգնմանը կողմ հանդես եկել, և Մոնքը սկսել է բանակցությունները արքայազն Կառլոսի հետ, նրա կանցլեր Էդուարդ Հայդի միջոցով ։ 1660 թվականի ապրիլի 4-ին Կարլը հրապարակել է Բրեդի հռչակագիրը, որով խոստանում էր՝ Ապրիլի 25-ին նորընտիր պառլամենտը, որտեղ մեծամասնությունն էին ռոյալիստներն ու պրեսբիտերականները, հրավիրել է Կառլոս II-ին գրավել երեք թագավորությունների գահը։ Միաժամանակ վերականգնվել է լորդերի պալատը իր հին կազմով։ 1660 թվականի մայիսի 29-ին՝ իր 30-ամյակի օրը Կառլոս II-րդը հանդիսավոր վերադառնում է Լոնդոն և հայտարարվում է թագավոր, թեև ձևականորեն համարվում է, որ նա թագավորել է Կառլոս I-ի մահապատժի օրվանից։ Այդ ժամանակից մայիսի 29-ը տոն է Անգլիայում (Royal Oak Day)։
Ազնվական-արտագաղթյալները վերադարձել են Անգլիա և ստացել որոշ փոխհատուցում իրենց ունեցվածքի կորուստի փոխարեն։ Ջորջ Մոնքը առատաձեռն պարգևատրվել է և ստացել ասպետի կոչում, Թորինգթոնի կոմսի և Ալբերմիլի դուքսի տիտղոսները (Duke of Albemarle), երկու բարոնություն տարբեր կոմսություններում, նաև թագավորական ախոռապետի (Master of the Horse) պաշտոնն ու 700 ֆունտ գումար տարեկան։ 1668 թվականին թագավորին նվիրված ազնվականներից կազմվել է կառավարություն, որը մտել է պատմության մեջ Կաբալ հապավումով։
Վերականգնումը վերապրած «արքայասպանները» դատվել են և մահապատժի ենթարկվել։ Կրոմվելի Հենրի Այրթոնի, Փրայդի և Բրեդշոուի դիակները հանվել են գերեզմաններից ու քառատվել ։
Պատմական և մշակութային ազդեցություն
Նապոլեոն Բոնապարտը Ֆրանսիայի գրավումից հետո 1799 թվականին ֆրանսիական թագավորամետ արտագաղթյալներից ստացել է բազմաթիվ կոչեր՝ «դառնալ ֆրանսիական Մոնք և նպաստել Բուրբոնների վերականգնմանը» ։ Բայց այս կոչերը մնացել են անպատասխան և Լուի Անտուան Անրի դե Բուրբոն Կոնդեի առևանգումն ու գնդակահարությունը ցույց են տվել, որ անգլիական օրինակով դեպքերի զարգացումը անհնարին է։
Անգլաիական հեղափոխության դրամատիկ գործողությունները իրենց անդրադարձն են գտել գրականության և արվեստի բազմաթիվ ստեղծագործություններում՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլիայի պատմություն Կատեգորիա:Ստյուարտներ
Մարիամ Խատիսյան
Մարիամ (Մարիսյան) Խատիսյան, հայ արձակագիր, հրապարակախոս, հասարակական գործիչ։
Կենսագրություն
Սովորել է Թիֆլիսի կանանց ինստիտուտում։ Ամուսնացել է պետական բարձրաստիճան պաշտոնյա, մեծահարուստ Հովհաննես Խատիսյանի հետ, որը կնոջն օգնել է հայապահպան, բարեգործական, կրթական և այլ նախաձեռնություններում։ Մարիամ Խատիսյանն իր տանը ստեղծել է գրական-բարեգործական սրահ, որտեղ մշտապես հավաքվել և ազգապահպանության հարցեր է քննարկել Թիֆլիսի հայ մտավորականության ընտրանին, որոնց թվում նաև Գրիգոր Արծրունին։ Մարիամ Խատիսյանի, Դարյա Հովհաննիսյանի, Թագուհի Մելիք-Ազարյանի, Նինա Ղամբարյանի, Սոֆյա Բաբայանի, Սրբուհի Երիցյանի, Եկատերինա Եվանգուլյանի, Մարիամ Խոսրովյանի նախաձեռնությամբ 1882 թվականին ստեղծվում և մինչև 1907 թվականը գործում է Թիֆլիսի Հայուհյաց բարեգործական ընկերությունը։ Հետագայում Մարիամ Խատիսյանն ընտրվում է ընկերության ատենապետուհի։ Ընկերության միջոցներով կազմակերպվել են որբանոցներ, կանանց կրթօջախներ, ուսումնարաններ, առանձին օրիորդների արտասահման ուսուցման գործուղելու ծրագրեր։
Զբաղվել է նաև գրական ստեղծագործությամբ։ Թղթակցել է «Մուրճ» և այլ պարբերականների, հանդես եկել հոդվածներով։ «Մուրճ»-ում տպագրվել է նրա «Արևելյան հարց» ազգային, քաղաքական ընդարձակ աշխատությունը։
Գրել է նաև վեպեր։ Հրատարակել է «Հեղինե» (1890), «Փեսա որոնողներ» (1894), «Նոր ճանապարհի վրա» (1894), «Դժբախտ կին» (1899) վեպերը, որոնցում անդրադարձել է հայ կնոջ սոցիալական խնդիրներին և հասարակական դերին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ գրողներ Կատեգորիա:19-րդ դարի հայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծուհիներ
Արտենի (լեռնազանգված)
Արտենի, մեկուսի հանգած հրաբխային լեռնազանգված Արագածի հարավարևմտյան ստորոտին։
Աշխարհագրական տվյալներ
Ընդհանուր հիմքով (տրամագիծը՝ մոտ 10 կմ) Մեծ Արտենին (2047 մ) և Փոքր Արտենին (1753 մ), գագաթներ են՝ կազմված նեոգենի լիպարիտային լավաներից ու դրանց տառատեսակներից։ Արտենիից սկիզբ են առնում լավային հոսքեր, որոնցից ամենահզորը վանակատով ու պեռլիտային շեղջաքարով Արագածի պեռլիտի հանքավայրն է։
Պեղումներ
Արտենիի վրա հայտնաբերել են հին քարի դարի կայանների մնացորդներ։ «Սատանի դար» բլրի վրա հայտնաբերված գործիքները (վանակատից հատիչներ, քերիչներ, շեղբեր և այլն), բնորոշ են մինչշելյան, շելյան, աշելյան ժամանակաշրջաններին։ Գտնվել են միջին և նոր քարեդարյան գործիքներ։
Տես նաև
Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի լեռներ Կատեգորիա:Հրաբուխներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի հրաբուխներ‎
Կարաբուլի
Կարաբուլի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Աղբակի գավառակում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Չեսկա Լիպայի շրջան
Չեսկա Լիպայի շրջան (okres Česká Lípa), շրջան Չեխիայի Լիբերեցի երկրամասում։ Վարչական կենտրոնն է Չեսկա Լիպա քաղաքը։ Տարածքը 1072,91 կմ² է։ Բնակչությունը 2020 թ. տվյալներով կազմում է 103 300 մարդ։ Շրջանի կազմի մեջ է մտնում 57 համայնք։
Ժողովածու (1844)
Ժողովածու (1844), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 1844 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 18-րդ դար (1711 թվականից առաջ), Հակոբ գրիչի կողմից, ենթադրաբար Ամիրդոլու վանք ում։ Ստացողը եղել է Սարգիս Բաղիշեցին (նաև Ամիրդոլցի)։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 19,1x14,3 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 342 թերթից։ Գրված է երկսյուն, բոլորգրով, նոտրգրով։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ, աստառը՝ զարդահյուս մետաքս։ Հիշատակարաններ՝ գրչի 151ա, 234ա, 234բ, 280ա, վերանորոգողի՝ 280բ (1711 թ.) :
Նաուրուզովո (գյուղ, Ուչալինսկի շրջան)
Նաուրուզովո (Наурузово, Наурыҙ), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ուչալինսկի շրջանի կազմում։
Ժողովածու (1844)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Նաուրուզովո (գյուղ, Ուչալինսկի շրջան)
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 528 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ուչալինսկի շրջանի բնակավայրեր
Վարվարովկա (գյուղ, Վոլչանսկի շրջան)
Վարվարովկա (Варварівка), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Վոլչանսկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1695 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Վարվարովկա գյուղում բնակվում էր 757 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 3,7 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 204,59 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Վոլչանսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1695 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Հատտուսա
Հատտուսա, Խատտուշաշ, հնագույն քաղաք Փոքր Ասիայում։ Մ.թ.ա. XVIII - XII դդ.՝ խեթական պետության մայրաքաղաքը։ Հայտնի է մ.թ.ա. III հազարամյակի 2-րդ կեսից։ Մ.թ.ա. XXIII դարի Խատտուշաշի կառավարիչ Պամբասը մասնակցել է Աքքադի թագավոր Նարամսինի դեմ դաշինքին։ Մ.թ.ա. II հազարամյակի սկզբին Փոքր Ասիայի առևտրական կարևոր կենտրոններից էր։ Մ.թ.ա. XII դարի 2-րդ քառորդին ավերել են փռյուգիական ցեղերը։ Ավերակները գտնվում են Անկարայից 150 կմ արևելք, Բողազքյոյի մոտ։ Հատտուսան պեղել են 1861 թվականից։ Հատտուսայից հայտնաբերած նյութական մշակույթի մնացորդները կարևոր են խեթական պետության պատմությունը ուսումնասիրելու համար։
Կատեգորիա:Նախկին մայրաքաղաքներ Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Թուրքիայում Կատեգորիա:Հեթական թագավորություն Կատեգորիա:Թուրքիայի նախկին բնակավայրեր Կատեգորիա:Փոքր Ասիա Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
(4032) Չապլիջին
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1985 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Լյուդմիլա Ժուրավլյովայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ուժովկա (այլ կիրառումներ)
Ուժովկա, կարող է վերաբերել՝
Օթերֆինգ
Օթերֆինգ (Otterfing), կոմունա Գերմանիայում, Բավարիա երկրամասում։ Բնակչությունը հասնում է 4519 մարդու, 2010 թվականի մարդահամարի տվյալների համաձայն։ Հեռախոսային կոդն Է +49 8024, իսկ փոստային ինդեքսը 83624։ Պաշտոնական հեռախոսահամարն է՝ 09 1 82 127։
Կոմունան ստորաբաժանվում է 5 գյուղական շրջանների։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Ճուլեի վանք
Ճուլեի վանք կամ Ճուլևիի վանք (ჭულეს მონასტერი), 14-րդ դարի վրացական ուղղափառ քրիստոնեական եկեղեցի, որը գտնվում է Վրաստանի հարավարևմտյան հատվածում՝ Սամցխե-Ջավախեթիի մարզում ։
Ճուլեի վանքը գտնվում է Քվաբլիան գետի ձախ ափին՝ Սամցխե պատմական երկրամասում գտնվող Ադիգենի քաղաքում։ Վանքը հայտնի է Ճուլե (ჭულე) կամ Ճուլեբի (ჭულები) անվանումներով։
Պատմություն
11-րդ դարում Ճուլեի վանքը ուներ վանական համալիրի կարգավիճակ։ 14-րդ դարում այն դարձավ խոշոր կրոնական և մշակութային կենտրոն Հարավային Վրաստանում։ Ասոմթավրուլի գրով մեզ հասած միջնադարյան արձանագրություններում նշվում է, որ վանքի նկարչի անունը եղել Արսեն։ Վերջինս վանական համալիրի արտաքին կահավորման հեղինակն է։
1999 թվականին վրաց ուղղափառ պատրիարքարանի հովանավորությամբ վանքը վերականգնվել է։ Մինչ այդ 1935-1936 թվականներին ռուս ճարտարապետները վանքը վերականգնելու անհաջող փորձեր են կատարել։ 1970-1980-ականներին ևս կատարվել են վերականգնելու փորձեր, սակայն՝ ապարդյուն։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ջավախքի եկեղեցիներ Կատեգորիա:Վրաստանի եկեղեցիներ
Միխնովսկի գյուղական խորհուրդ (Լուբենսկի շրջան)
Միխնովսկի գյուղական խորհուրդ  (Михнівська сільська рада), Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Լուբենսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Միխնովսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 2791 մարդ։ Խորհրդում կա 5 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Ասնալկասար
Զբոսաշրջություն
Տեղակայված լինելով Դոնյանայում (Doñana)՝ համարվում է Իսպանիայի ամենակարևոր ազգային զբոսայգիներից և արգելոցներից մեկը։ Ասնալկասարը էկոտուրիզմի կենտրոն է։ Քաղաքն ունի մեկ փոքր հյուրանոց, մեկ իջևանատուն և մեկ իսպանական դպրոց։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սևիլյա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Անդալուսիայի բնակավայրեր
Դուբնևո
Դուբնևո (Дубнево), գյուղ Ռուսաստանի Յարոսլավլի մարզի Պերեսլավսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 29 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1448 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Յարոսլավլի մարզի Պերեսլավսկի շրջանի բնակավայրեր
Յաբլոնեց նադ Նիսոուի շրջան
Յաբլոնեց նադ Նիսոուի շրջան (okres Jablonec nad Nisou), շրջան Չեխիայի Լիբերեցի երկրամասում։ Վարչական կենտրոնն է Յաբլոնեց նադ Նիսոու քաղաքը։ Տարածքը 402,3 կմ² է։ Բնակչությունը 2020 թ. տվյալներով կազմում է 90 667 մարդ։ Շրջանի կազմի մեջ է մտնում 34 համայնք
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Չեխիայի շրջաններ
Չաքվիսթավի
Չաքվիսթավի (ჩაქვისთავი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Աջարիայի Ինքնավար Հանրապետության Քոբուլեթի շրջանում ։
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 315 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Քոբուլեթից 32 կմ հեռավորության վրա։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 60 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Քոբուլեթի շրջան Կատեգորիա:Աջարիայի բնակավայրեր
Մաչուլիշչա (գյուղ, Պուտիվիլի շրջան)
Մաչուլիշչա (Мачулища), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Պուտիվիլի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Մաչուլիշչա գյուղում բնակվում էր 302 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Պուտիվիլի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Կաշտա
Կաշտա, Քուշի թագավոր, Ալարա փարավոնի (Եգիպտական XXV տոհմ) ժառանգորդ։
Նրա անունը բառացիորեն թարգմանվում է որպես «կուշիտ» ։
Ընտանիք
Կաշտան, հավանաբար, իրեն նախորդած Ալարայի եղբայրն է։ Ենթադրվում է, որ թե՛ Կաշտան, թե՛ Ալարան ամուսնացած էին իրենց սեփական քույրերի հետ։ Այս ենթադրությունն արտացոլված է Դանհեմի և Մակադամի աշխատություններում, բայց Մոկրոտը կարծում է, որ այս ենթադրության համար հստակ ապացույցներ չկան։
Կաշտայի կինը Պեբատման էր։ Ստորև թվարկված են որոշ անուններ, որոնք, համաձայն ենթադրությունների, նրա զավակներն են.
Կաշտայի իշխանությունը Վերին Եգիպտոսում
Կաշտան Նուբիան կառավարում էր Նապատա քաղաքից (Սուդանի ժամանակակից մայրաքաղաք Խարթումից 400 կմ հյուսիս)։ Նա տարածեց իր վերահսկողությունը վերին Եգիպտոսի վրա։ Կաշտան Օսորկոն III-ի դուստր Շեփենուպեթ I-ի ղեկավարումից անմիջապես հետո իր դստերը՝ Ամենիրդիս Ա-ին, նշանակեց Ամուն Աստծո միաբան Թեբեում։ Սա դարձավ «առանցքային պահ Եգիպտոսի տարածքների վրա քուշիտների իշխանության ընդլայնման գործընթացում», քանի որ օրինականացվեց վերահսկողությունը Եգիպտոսի Թեբե շրջանի վրա ։ Հունգարացի գիտնական Լասլո Տորիկը նշում է, որ, հավանաբար, այդ ժամանակ Քեբիտների ռազմական կայազորներն արդեն տեղակայված էին Թեբեում՝ շրջանը ստորին Եգիպտոսից պաշտպանելու համար ։
Տյորոկը նշում է, որ Ստորին և Վերին Եգիպտոսի վրա Կաշտայի վերահսկողության խաղաղ բնույթը հաստատվում է այն փաստով, որ Օսորկոն III-ի, Տակելոտ III-ի և Ռուդամունի հետնորդները բարձր սոցիալական կարգավիճակ ունեին Թեբեում 8-րդ դարի երկրորդ և 7-րդ դարի առաջին կեսերին, ինչն արտացոլված է այս քաղաքում նրանց հուղարկավորությունների, ինչպես նաև Օսորկոն III-ի դուստր Ամոն Շեպենուպետ I-ի և Կաշտայի դստեր Ամենիրդիս I-ի ամուսինների համատեղ գործունեության մեջ ։ Կաշտայի տաճարից հայտնաբերված մի աստղ Էլեֆանտինում (այժմ` Ասուան)` Խնում աստծո տեղական տաճարում, վկայում է այս տարածաշրջանի նկատմամբ նրա վերահսկողության մասին ։ Այն կրում է նրա գահի անունը՝ Նիմաատրե։ Եգիպտագետներն այսօր կարծում են, որ կամ նա, կամ (ամենայն հավանականությամբ) Փիանհին են եղել Նուբիայի թագավոր. Նուբիան հիշատակվում է նրա թագավորության 12-րդ տարում՝ Վադի Գասուսի հայտնի գրության մեջ, որը, Ամոնի աստծու ընտրյալ կնոջը՝ Կաշտայի դուստր Ամենիրդիսին, կապում է 19-ին գործող Ամոն Շեպենուպետ աստծո կնոջ հետ ։ Կաշտայի կառավարման ընթացքն անհայտ է:Որոշ աղբյուրներ Կաշտային համարում են եգիպտական փարավոնների 25-րդ տոհմի հիմնադիր, քանի որ նա քուշիտների առաջին հայտնի թագավորն էր, ով իր թագավորության ազդեցությունը տարածել է Վերին Եգիպտոսի վրա ։ Կաշտայի օրոք քուշիտները, որոնք բնակվում էին Նեղոսի երրորդ և չորրորդ հոսանքների միջև գտնվող տարածքներում, արագորեն ընդունել եմ եգիպտական ավանդույթները, կրոնը և մշակույթը ։
Երբեմն Կաշտային վերագրում են 23-րդ դինաստիայի վերջին թագավոր Զետի սերնդին։ Հավանաբար, սա վկայում է Կաշտայի` Վերին Եգիպտոսի վրա ունեցած իշխանության մասին։ Սեքստոս Հուլիոս Ափրիկանոսը (օգտվել է Մանեթոնից) Զետին վերագրում է թագավորությունը 31 տարեկան հասակում։
Փիանհին դարձել է Կաշտայի հետնորդը։
Թաղում
Կաշտայի և նրա մի քանի հաջորդների գերեզմանները գտնվում են Էլ-Կուրրուի թաղման համալիրում։ Համալիրի վերին մասում կա 4 հուղարկավորված մարմին։ Այս գերեզմաններից դեպի արևելք ընկած է (առնվազն) ութ բուրգերի շարքը։ Դրանցից մեկը մասամբ համընկնում է գերեզմանոցներից մեկի հետ։ Բուրգերի այս շարքի հարավային մասը պատկանում է Կաշտային և (ենթադրաբար) նրա կնոջը՝ Պեբատմային։ Այս շարքից առաջ կա բուրգերի մեկ այլ շարք, որն ընդգրկում է Փիանհիի, Շաբակիի և Տանուատամոնայի բուրգերը։
Պեբատմա բուրգի հարավում, ըստ ենթադրությունների, կա թաղվածների հերթական մի շարք։ Սրանք Նապարի, Հենսա, Կալխատա և Արտա թագուհիների դամբարանների բուրգեր են ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Փարավոններ
Մուշե Ա Այլաբերցի
Մուշե Ա Այլաբերացի (ծ. թ. անհայտ, գ. Այլաբերք-Ալափարս (Կոտայք գավառ) – 534), Ամենայն հայոց կաթողիկոս 526 թվականից։ Հաջորդել է Սամվել Ա Արծկեցուն։ Ստեփանոս Օրբելյանի վկայությամբ, Սյունիքի եպիսկոպոս Մուշեի մահից հետո Սյունյաց նախարարի այրին՝ Սահակիա իշխանուհին, կաթողիկոսին հրավիրում է Սյունիք՝ եպիսկոպոսական ընտրություններ անցկացնելու։ 526 թվականին մեկնում է Սյունիք, գումարում ընտրական ժողով և եպիսկոպոս ձեռնադրում հայր Երիցակին ։ Կաթողիկոսական գահին Մուշե Ա Այլաբերացուն հաջորդել է Սահակ Բ Ուղկեցին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսներ
Յոնաս Լյուշեր
Յոնաս Լյուշեր (Jonas Lüscher, ), շվեյցարացի-գերմանացի գրող և էսսեիստ ։
Կյանք
Լյուշերը մեծացել է Բեռնում։ 1994-1998 թվականներին ուսանել է Մարիսթալդենի Ավետարանական մանկավարժական դպրոցում` ստանալով տարրական դպրոցի ուսուցչի որակավորում ։ Մի քանի տարի աշխատելով Մյունխենի ֆիլմարտադրությունում որպես սցենարիստ ու խմբագիր` նա 2005-2009 թվականներին սովորել է Մյունխենի փիլիսոփայության դպրոցում` ավարտելով մագիստրոսի աստիճանով։ Միևնույն ժամանակ աշխատել է որպես ֆրիլանսեր խմբագիր ։ Այնուհետև երկու տարի հետազոտություն է արել Մյունխենի Լյուդվիկ Մաքսիմիլիան համալսարանում, գիտության էթիկայի ոլորտում։ 2001 թվականին Լյուշերը տեղափոխվել է Տեխնոլոգիաների Շվեյցարիայի Դաշնային ինստիտուտ Ցյուրիխում։ Այստեղ նա դիսերտացիոն աշխատանք է սկսել փիլիսոփա Մայքլ Համփի ղեկավարությամբ` ուսումնասիրելով Ռիչարդ Ռորթիի աշխատանքը։ 2012-13 թվականներին Լյուշերը պարգևատրվել է Շվեյցարիայի կառավարության կողմից` հնարավորություն ստանալով ինը ամիս անցկացնել Սթենֆորդի համալսարանի համեմատական գրականության ֆակուլտետում որպես ուսումնասիրող-դիտորդ։ 2014 թվականի վերջին Լյուշերը թողել է Տեխնոլոգիաների ինստիտուտը` առանց ավարտելու իր դիսերտացիոն աշխատանքը։ Լյուշերը Գերմանիայի «Գրիչ» կենտրոնի (PEN Centre) անդամ է և ապրում է Մյունխենում 2001 թվականից։ Նրա առաջին վեպը («Բարբարոս Գարունը», Frühling der Barbaren, Barbarian Spring) 2013 թվականին ներկայացվել է և՛ Շվեյցարիայի Գրքի մրցանակի և Գերմանիայի Գրքի մրցանակի, ստացել է այլ պարգևներ։ 2017 թվականի օգոստոսին հայտարարվել է, որ 2016-ին գրված նրա Kraft վեպն առաջադրվել է Գերմանիայի Գրքի մրցանակ 2017-ի համար ։
Բաղացսար
Բաղացսար, լեռնագագաթՀայաստանի Սյունիքի մարզում, Մեղրու լեռնաշղթայի կենտրոնական մասում, Շիշկերտ գյուղից 5 կմ հյուսիս-արևմուտք, Մեղրի քաղաքից մոտ 22 կմ հյուսիս։ Մեղրու լեռնաշղթայի ամենաբարձր կետնը (3256 մ)։ Կազմված է ստորին պալեոզոյի փոխակերպային թերթաքարերից։ Լանջերը զառիթափ են, ծածկված ալպիական բուսականությամբ, լանդշաֆտը՝ լեռնամարգագետնային։ Փեշերը ձգվում են հյուսիս-արմուտքից ղեպի հարավ-հարավ-արևելք՝ 4—5 կմ երկարութեամբ։ Արևմտքից միառնում է Գելեջիկ, հարավից Զիխնովար լագագաթներին և սրանց հետ կազմում է ջրբաժան Ողջի ռւ Մեղրի գետերի միջև  ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեռնագագաթներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռներ
Ժողովածու (2043)
Ժողովածու (2043), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 2043 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 17-րդ դարում։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 22×14․5 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 405 թերթից։ Գրված է միասյուն, բոլոգրով։ Ունի կիսախորան մանրանկարներ։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ։ Հիշատակարաններ՝ գրչի 227բ և այլուր, հետագայի՝ 88բ, 89բ (1638 թ․) :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Խար
Խար, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, նախկին Կարսի մարզում։ Գտնվում էր Կաղզվանից Կաղզվանից 8 կմ հյուսիս, համանուն լեռան ստորոտին։
Պատմություն
Խարը հին պատմական գյուղ է։ Նրա մասին հիշատակում են Անանիա Շիրակացին (VII դար) և Ղևոնդ պատմիչը (VIII դար)։ Վերջինը հիշատակել է 773 թվականին Մուշեղ Մամիկոնյանի դեմ ապստամբության կապակցությամբ։ Խարը 1878 թվականին անցել է Ռուսաստանին, իսկ 1920 թվականին զավթել են թուրքերը։ Նրա բնակիչները ենթարկվել են ջարդերի, մի մասին հաջողվել է գաղթել Արևելյան Հայաստան։
Բնակչություն
XIX դարի վերջերին ուներ 55 տուն, XX դարի սկզբին՝ 382 (55 տուն) հայ բնակիչ, իսկ 1913 թվականին՝ 85 տուն՝ 762 հայ բնակչով։
Տնտեսություն
Այգեվետ գյուղ էր։ Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։
Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղն ուներ Ս․ Աստվածածին անունով փայտաշեն եկեղեցի։ Շրջակայքում կային ավերակ վանք, եկեղեցի և հին հայկական գերեզմանոց ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ալեքսանդրիայի պաշարում (մ․թ․ա․ 47)
Ալեքսանդրիայի պաշարում, մի կողմից Հուլիոս Կեսարի և Կլեոպատրայի, մյուս կողմից՝ Պտղոմեոսյան Եգիպտոսի իշխանությունը բռնազավթած Պտղոմեոս XIII-ի միջև տեղի ունեցած ճակատամարտ, որը սկսվել է մ․թ․ա․ 48 թվականի վերջին և իր տրամաբանական եզրակետին հասել մ․թ․ա․ 47 թվականի սկզբներին։
Քննարկվող ժամանակահատվածում Հուլիոս Կեսարը քաղաքացիական պատերազմում հակամարտում էր նաև Հռոմեական սենատի ուժերի դեմ։
Նախապատմություն
Կեսարի Գալլիայում գտնվելու և «բոլոր գալլերի առաջնորդ» Վերցինգետորիքսի դեմ պատերազմելու ժամանակահատվածում օգտվելով եռապետի բացակայությունից Գնեոս Պոմպեոսի կամքը պաշտնանող Հռոմեական սենատը Հուլիոս Կեսարին ճանաչում է «ժողովրդի թշնամի»։ Վերջինս իր օրինական իրավունքների իրականացման մտայնությամբ անցնում է Ռուբիկոնը և պատերազմ սկսում Պոմպեոսի և սենատական ուժերի դեմ ։
Հունաստանի ափերի մոտ մ․թ․ա․ 48 թվականի օգոստոսի 9-ին Պոմպեոսի զորքերը ջախջախիչ պարտություն են կրում, որի արդյունքում վերջինիս վերահսկողության ներքո գտնվող լեգեոնների մեծ մասը ոչնչացվում է։ Պոմպեոսը քաղաքական ապաստան ստանալու նպատակով մեկնում է Եգիպտոս, սակայն Պտղոմեոս XIII-ի հրամանով Ալեքսանդրիայի ափերի մոտ գլխատվում է։
Իրադարձություններ
Իմանալով Պոմպեոսի սպանության մասին՝ Կեսարը լցվում է զայրույթով և վշտով, մինչդեռ Պտղոմեոսի խորհրդականները վերջինիս հավաստացրել էին, որ այդ քայլը հաճելի կլիներ Հուլիոս Կեսարի համար։ Ավելի ուշ Կեսարը Եգիպտոսից պահանջում է մարել Պտղոմեոս XII Աուլետեսի պարտքերը, միևնույն ժամանակ Կլեոպատրային և Պտղոմեոս XIII-ին հորդորելով թողնել ներանձնային տարաձայնությունները և հաշտվել։
Հրաժարվելով վճարել հոր պարտքերը՝ պոռոտախոս Պտղոմեոսը իր զորավարներին հրամայում է դուրս մղել հռոմեական լեգեոնները Եգիպտոսի տարածքից։ Այսպիսով, Պտղոմեոսյանների բանակը, որը կազմված էր առնվազն 20 հազար հետևակից և 2 հազար հեծելավորից, պարժվում է Ալեքսանդրիայում գտնվող հռոմեական 1 լեգեոնի դեմ։ Կեսարը ևս գիտակցում էր, որ իր տիրապետության տակ եղած ուժերը որևէ կերպ չեն կարող ռազմական հաջողությունների հասնել և փորձում է դիվանագիտական ճանապարհով հաշտեցնել խնդիրը՝ Պտղոմեոսի արքունիք ուղարկելով իր բանագնացներին։ Սակայն, Աքիլլասը սպանում է դեսպաններին՝ այդ կերպ բացառելով խաղաղ կարգավորման վերջին հնարավորությունները։
Տեսնելով այս ամենը՝ հռոմեական զորքերը պաշարում են Ալեքսանդրիան։ Գանդիմեդեսը սկզբում հաջողություն է ունենում լեգեոնականների դեմ առճակատումների ընթացքում, սակայն շատ չանցած իրագործում է Աքիլլասի սպանությունը՝ Արսինեոի հրամանով։ Հաջող պաքարի արդյունքում եգիպտական բանակը գրեթե ամբողջությամբ դուրս էր մղել հռոմեացիներին Ալեքսանդրիայից, սակայն ամեն ինչ շրջադարձային կերպով փոխվում է, երբ Պերգամոնի թագավոր Միհրդատը և Հրեաստանի միապետ Անտիպատրոսը ռազմական համալրում են հատկացնում հռոմեացիներին։ Նոր ուժերով համալրված հռոմեացիները առճակատման են մեկնվում և Նեղոս գետի արևմտյան ափին հաղթանակ տոնում եգիպտական բանակի նկատմամբ։ Մահանում է Պտղոմեոս XIII-ը՝ խեղդվելով գետանցի ժամանակ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Պտղոմեոսների դինաստիա Կատեգորիա:Եգիպտոսի ճակատամարտեր Կատեգորիա:Հռոմեական հանրապետության ճակատամարտեր
Ֆլեյտա
Ֆլեյտա, փայտե փողային երաժշտական գործիք։ Ի տարբերություն լեզվակավոր փողային գործիքնորի ֆլեյտան աերոֆոն է։ Հնչողությունը ստեղծվում է ֆլեյտահարի առաջացրած ձայնային տատանումներից (վիբրացիա), երբ ձայնը օդի մղումով դուրս է գալիս անցքերից։ Համաձայն Հորնբոսթել-Զաքսի (Hornbostel–Sachs) դասակարգման ֆլեյտան դասվում է եզրային աերոֆոնների շարքին ։
Ի հայտ գալով հին քարե դարում՝ ֆլեյտան համարվում է ամենահին երաժշտական գործիքը։ Մի շարք ֆլեյտաներ, որոնց հնությունը կազմում է մոտ 43,000-ից 35,000 տարի, հայտնաբերվել են ներկայիս Գերմանիայի հարավում գտնվող Swabian Jura շրջանում։ Սրանք ապացուցում են, որ մշակված երաժշտություն արդեն իսկ եղել է ԵՎրոպայում ժամանակակից մարդկության գոյության դեռ ամենավաղ ժամանակներից ։
Ստուգաբանություն և տերմինալոգիա
Անգլերեն flute բառն առաջին անգամ գործածվել է միջին անգլերենի ժամանակներում որպես floute, flowte, flo(y)te ,՝ հավանաբար հին ֆրանսերենից՝ flaute և հին պրովանսերենից՝ flaüt , մեկ այլ ձև հին ֆրանսերենից՝ fleüte, flaüte, flahute փոխանցվելով միջին բարձր գերմաներենից՝ floite կամ գերմաներոն՝ fluit։ Անգլերենում flout բայն ունի նույն լեզվական արմատը, իսկ ժամանակակից գերմաներենում fluiten բայը դեռ կրում է երկուիմաստ ։ flute բառն առաջին անգամ գործածվել է 14-իդ դարում ՝ ըստ Օքսֆորդի անգլերեն բառարանի՝ Ջեֆրի Չոսերի The Hous of Fame -ում ։
Տարանտելա
Տարանտելա (Tarantella), իտալական ազգային պար, որ կատարվում է կիթառի, տամբուրինի ու կաստանետի (Սիցիլիա) ուղեկցությամբ, երաժշտական չափը՝ 6/8, երբեմն՝ 18/8 կամ 4/4։ Տարանտելայի առաջացման վերաբերյալ կան բազմաթիվ լեգենդներ։ 15-րդ դարից ի վեր շուրջ երկու հարյուրամյակի ընթացքում այս պարը համարվել է «տարանտիզմի» բուժման միակ միջոց։ «Տարանտիզմ» կոչվել է խելագարությունը, որը, ինչպես ենթադրվում էր, առաջանում էր տարանտուլ սարդի խայթոցից (և՛ սարդի, և՛ պարի անունները ծագել են Իտալիայի հարավում գտնվող Տարանտո քաղաքի անունից)։ Երկրում տեղծվում էին նվագախմբեր, որ նվագում էին տարանտիզմով հիվանդների համար։ Մեղեդին սովորաբար իմպրովիզացիոն էր, որին հատուկ էին կրկնությունները։ Պարը կարող էր տևել մի քանի ժամ։
Ֆլեյտա
Ստուգաբանություն և տերմինալոգիա
Այժմ երաժիշտը, որ նվագում է ֆլեյտաների դասին պատկանող ցանկացած գործիք կարող է կոչվել ֆլեյտահար (flutist flautist) կամ պարզապես ֆլեյտա նվագող  (flute player)։  Flutist բառն ունի առնվազն 1603 տարվա պատմություն։ 18-րդ դարում Իտալիայից (flautista, itself from flauto) փոխառնվելուց հետո Նաթանիել Հոթորնը Flautist բառն օգտագործվել է 1860 թվականին The Marble Faun ռոմանսում։ Այլ անգլերեն տերմիններ, որոնք այժմ հնացել են, fluter-ն է (15–19 դարեր   ) և flutenist-ը (17–18-րդ դարեր )։
Տարանտելա
Տեմպն արագ է, սրընթաց։ Կատարվում է մեկ կամ մի քանի զույգերով (նաև մենապարով)։ Տարանտելայի ձևն օգտագործել են շատ կոմպոզիտորներ (Զ․ Ռոսսինի, Ֆ․ Լիստ, Ֆ․ Շոպեն, Մ․ Ի․ Դլինկա, Պ․ Ի․ Չայկովսկի, Ա․ Ա․ Պրոկոֆև, Ի․ Ֆ․ Ատրավինսկի և ուրիշներ), գրել վոկալ և գործիքային պիեսներ, դրանցից շատերը՝ վիրտուոզ բնույթի։
Ֆլեյտա
Պատմություն
Երբևէ հայտնաբերված ամենահին ֆլեյտան՝ Դիվյե Բաբեի ֆլեյտան, հավանաբար պատրաստված է քարանձավային արջի քոթոթի ազդրոսկրից, ունի երկու կամ երեք անցքեր։ Հայտնաբերվել է Սլովենիայի Դիվյե Բաբե հնագիտական օբյեկտում և ունի մոտ 43,000 տարվա պատմություն։ Այնուամենայնիվ այս փաստը դեռ մնում է վիճելի ։ 2008 թվականին պեղումների ժամանակ Գերմանիայի Ուլմ քաղաքին մոտ գտնվող Hohle Fels քարանձավում հայտնաբերվել է մոտ 35.000 տարվա ֆլեյտա ։ Ֆլեյտան ունի հինգ անցք, բերանային հատվածը V-աձև է և պատրաստված է անգղի թևերի ոսկորներց։ 2009 թվականի օգոստոսին հայտնաբերման գործընթացներին մասնակից հետազոտողները իրենց գտածոների մասին տպագրեցին Նեյչր գիտական շաբաթագրում ։ Սա նաև պատմության մեջ երաժշտական գործիքի միակ հավաստի գտածոն էր, մինչև պարզվեց, որ Geißenklösterle քարանձավում հայտնաբերված ֆլեյտաները ավելի հին են՝ 42,000-ից 43,000 տարի ։
Տարանտելա
Հետաքրքիր փաստեր
Ակսել Բակունցի «Խաղլացավ» ստեղծագործության մեջ պատկերված է խաղլացավ կոչված հիվանդության բուժումը։ Այն նույնպես կատարվում էր պարի միջոցով, որ կարող էր տևել մի քանի օր ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի պարեր
Ֆլեյտա
Պատմություն
Geißenklösterle քարանձավում (Ուլմ, հարավային Գերմանիա, Swabian Alb) 2004 թվականին հայտնաբերվեց երեք անցքեր ունեցող ֆլեյտա (18.7սմ)՝ պատրաստված մամոնտի ժանիքից, որն ունի 30,000-ից 37,000 տարվա պատմություն, և դրանից տասը տարի առաջ նույն քարանձավում կարապի ոսկորներից պատրաստված երկու ֆլեյտաներ պեղվեցին, որնոք ունեն մոտ 36,000 տարվա պատմություն և դասվում են ամենահին հայտնի երաժշտական գործիքների շարքին։
Նվագելու համար պիտանի Gudi երաժշտական գործիքը, որն ունի 9000 տարվա պատմություն, պեղվել է Կենտրոնական Չինաստանի Հենան նահանգում գտնվող Jiahu-ի դամբարաններից մեկում, պատրաստված է red-crowned տեսակի կռունկի թևերի ոսկորներից ։ Գոյություն ունեցող ամենավաղ չինական հորիզոնական ֆլեյտան chi -ն(篪) է, որը հայտնաբերվել է Չինաստանի Հուբեյ նահանգի Սույ Չժոու թաղամասում գտնվող Մարկիզ Իյի դամբարանում։ Այն թվագրվում է Ք․ա․ 433, ուշ Չժոու դինաստիա ։ Իրենից ներկայացնում է լաքապատված բամբուկ՝ երկու ծայրերից փակված։ Chi ֆլեյտաների մասին հիշատակված է Շիցզին-ում՝ կազմված և հրատարակված Կոնֆուցիոսի կողմից։
Ֆլեյտայի մասին ամենավաղ գրավոր հիշատակումները մեզ են հասնում Շումերական սեպագրերից՝ մ․թ․ա․ 2600–2700 թվականներ ։ Ֆլեյտաների մասին կիշատակված է նաև Գիլգամեշի էպոսում, որի զարգացումն ըդգրկում է մոտ 2100–600 հազարամյակները ։
Աստվածաշնչի Ծննդոց գրքի 4:21-ում Յուբալը հիշատակվում է որպես «ugab և kinnor նվագողների հայր»։ Կա վարկած, որ նախկին եբրայերեն տերմինը վերաբերել է ինչ որ փողային գործիքի կամ ընդհանրապես փողային գերծիքնորին, ավելի ուշ՝ ինչ որ լարային գործիքի կամ ընդհանրապես լարային գործիքներին։ Որպես այդպիսին հուդայաքրիստոնեկան ավանդույթներում յուբալը համարվում է ֆլեյտայի ստեղծողը ։ Աստվածաշնչի այլ մասերում ֆլեյտան նշված է որպես chalil, հատկապես Թագավորություններ Ա և Բ 10:5-ում, Books of Kings 1:40-ում, Book of Isaiah 5:12-ում և 30:29-ում և Book of Jeremiah 48:36-ում ։ Սուրբ Երկրում անցկացված հնագիտական փնտրտուքների ժամանակ հայտնաբերվել են ֆլեյտաներ բրոնզի (մ․թ․ա․4000-1200) և երկաթի (մ․թ․ա․ 4000-1200 ) դարերից ։
Հնում որոշ ֆլեյտաներ պատրաստված էին ոլոքներից։ Ֆլեյտան կարևոր դեր է խաղում նաև հնդկական մշակույթում և դիցաբանությունում ։
Ակուստիկա
Ֆլեյտայի ձայնը ստեղծվում է, երբ գործիքի անցքերից անցնող օդը անցքերում տատանումներ (վիբրացիա) է առաջացնում ։  Օդի հոսանքից առաջանում է Բեռնուլիի կամ սիֆոնի երևույթ։ Այսպիսով ֆլեյտայի գլանաձև ռեզոնատորում օդը առաջ է մղվում։ Ֆլեյտահարը ձայնի տոնը փոխում է գործիքի անցքերը բացելով և փակելով՝ այդպիսով փոխելով ռեզոնատորի և ռեզոնանսի տևողությունը։ Օդի ճնշումը փոփոխելով՝ երաժիշտը կարող է նաև փոխել տոնը՝ առանց անցքերը բացել-փակելու՝ օդին ստիպելով տատանվել հարմոնիկ, այլ ոչ հիմնական հաճախականությամբ ։
Գլխիկի հատվածի կառուցվածքը հատկապես կարևոր է ակուստիկայի և տոնայնության համար, սակայն արտադրողների շրջանում կոնկրետ ձևի վերաբերյալ հստակ կոնսենսուս չկա։ Բերանային հատվածի անցքի ակուստիկ փակումը ամենակարևոր չափանիշն է ։ Վերջինիս վրա ազդում են փողի երկարությունը (բերանային հատվածի և գլխիկի միջը անցքը), տրամագիծը, շառավիղը կամ փողի ծայրերի կորագիծը և գործիքի կոկորդային հատվածի ցանկացած արգելափակում, ինչպես Ճապոնական Nohkan ֆլեյտայի դեպքում։
Փորձը, որում փորձառու ֆլեյտահարների աչքերը կապված էին, ցույց է տվել, որ ոչ մի էական տարբերություն չի գտնվել տարբեր մետաղներից պատրաստված ֆլեյտաների միջև ։ Կույր լսումների երկու փուլերի ժամանակ առաջին իսկ լսումով ոչ մի ֆլեյտայի տեսակ ճիշտ չի կռահվել, իսկ երկրորդի ժամանակ միայն արծաթե ֆլեյտան ճանաչվեց։ Փորձը ցույց տվեց, որ արտաքին շերտի նյութը ոչ մի էական ազդեցություն չի թողնում հնձերանգի և դինամիկայի վրա։
Կատեգորիաներ
Ֆլեյտան հիմնականում բաց փող է, որը հնչում է երաժշտի կողմից գործիքի ներսում օդի տատանումների առաջացման միջոցով։ Կենտրոնացված ուսումնասիրություններից և փորձերից հետո նվագողները սկսեցին կառավարել օդի ուղղությունը՝ ստեղծելով օդի հոսանք, որում օդը ուղղված է ցած դեպի գործիքի գլխավոր հատվածի ձայնային անցք։ Կան ֆլեյտայի ընդարջակ տեսակներ։ Տեսակներից մեծամասնության դեպքում երաժիշտը օդը մղում է ուղիղ բերանային հատվածի եզրով՝ ներքևի շրթունքով 1/4 մասով փակելով բերանային հատվածը։ Այնուամենայնիվ որոշ ֆլեյտաներ, ինչպիսիք են  վիսթլը,  gemshorn-ը, ֆլաժոլետը, recorder-ը, թին վիսլ, tonette-ն,  ֆույարան և օկարինան ունեն խողովակ, որ օդը ուղղում է դեպի եզր։ Բերանիկը գործիքին տաիս է պարզ տեմբր, որը տարբերվում էբերանիկից զուրկ ֆլեյտաներից և գործիքը դարձնում է ավելի դյուրին նվագելու համար, բայց միևնույն ժամանակ կորցնում է երաժիշտի հավասարակշռությունը։
Այլ տարատեսակներ են հորիզոնական ֆլեյտաները, ինչպիսիք են համերգային ֆլեյտան, պիկոլոն, թութակը, դիզին և bansuri-ն, և  երկայնական ֆլեյտաներ, ինչպիսիք են նեյը, սյաոն, բլուլը, danso-ն,  shakuhachi-ն,  Anasazi flute-ը և կենան։ Հորիզոնական ֆլեյտա նվագողները խողովակի ծայրից փչելու փոխարեն օգտագործում են խողովակի կողքի հատվածը։ Երկայնակի ֆլեյտաները չպետք է շփոթել բերանիկով ֆլեյտաների հետ, որոնք նույնպես նվագում են հորիզոնական դիրքով, բայց ներքին խողովակ, որն օդն ուղղում է ձայնեյին անցքի եզրի միջով։
Ֆլեյտաները կարող են բաց լինել ինչպես մեկ, այնպես էլ երկու կողմերից։ Օկարինան, xun-ը, պանի ֆլեյտաները, ոստիկանական սուլիչը, նավատորմի սուլիչը ունեն փակ ծայր։ Բաց ծայր ունեցող ֆլեյտաները, ինչպիսիք են համերգային ֆլեյտան և recorder-ը ավելի հարմոնիկ են, ավելի դյուրին են նվագելու համար և ունեն վառ տեմբր։
Ֆլեյտաները կարող են ունենալ ցանկացած քանակի խողովակներ, սակայն ամենտարածվածը մեկն է։ Շատ ռեզոնանտներ ունեցող ֆլեյտաները կարելի է նվագել օգտագործելով մեկ ռեզոնատորը միևնույն ժամանակ (օր՝ պանի ֆլեյտա) կամ մեկից ավելի (օր՝double flutes)։
Ֆլեյտա նվագելիս գոյություն ունի օդի մղման մի քանի տարբեր ճանապարհ։ Սովորական ֆլեյտաները նվագում են բերանով, իսկ որոշ մշակույթներում էլ ընդունված է օգտագործել քթի ֆլեյտան։ Երգեհոնը, որն իր ակուստիկայով նման է duct flute-ին, նվագում են փուքսի կամ օդային պոմպի օգնությամբ։
Փայտե մեկ բանալի ունեցող ուղղահայաց ֆլեյտա
Տոնայնությամբ՝ D։ Փայտե համերգային ֆլեյտա օգտագործել են Եվրոպական դասական երաժշտության մեջ հիմնականում վաղ 18-իդ դարից վաղ 19-իդ դարի ընթացքում։ Որպես այդպիսին գործիքը հաճախ է նշվում որպես բարոկկո համերգային ֆլեյտա։ 19-րդ դարում աստիճանաբար մարգինալացված արևմտյան համերգային ֆլեյտայից՝ բարոկկո ֆլեյտաները նորից գործի դրվեցին ուշ 20-րդ դարում։