cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Արխիվներ
Անտիկ աշխարհում և միջնադարում վավերագրերը պահվում էին հոգևոր հաստատություններում, պետական գրասենյակներում (դիվաններում)։ ԽՍՀՄ-ում հնագույն գրավոր հուշարձաններ (սեպագիր արձանագրություններ) հայտնաբերվել են Հայաստանում (Արին-բերդ, Կարմիր-բլուր, մ․թ․ա․ VIII-VI դարեր)։ Մովսես Խորենացու վկայությամբ՝ արխիվները եղել են նաև վաղ ֆեոդալիզմի ժամանակաշրջանի հայկական թագավորություններում։ Կարևորագույն փաստաթղթերի արխիվային հավաքածուներ են եղել Կիլիկիայի Հայկական թագավորությունում։ Միջնադարյան Հայաստանի շատ վանքեր պահպանում էին երկրի քաղաքական, տնտեսական կյանքին վերաբերող բազմաթիվ պատմական փաստաթղթեր։ Հայտնի է, օրինակ, որ Տաթևի վանքի արխիվից մեծ չափով օգտվել է XIII դարի պատմիչ Ստեփանոս Օրբելյանը «Պատմութիւն նահանգին Սիսական» աշխատությունը շարադրելիս։ Էջմիածնի արխիվը մեծ նյութ է տվել Սիմեոն Երևանցու «Զամբռ» պատմական աշխատությունը շարադրելու համար։ Սանահնի վանքի արխիվում պահպանվել են արժեքավոր նյութեր, որոնք ամփոփված են «Քյոթուկ»-ի մեջ։ Ռուսաստանում արխիվային գործի կենտրոնացումը կապված է Պետրոս Առաջինի անվան հետ (1720)։ Արխիվային գործը նոր բովանդակություն ստացավ Հոկտեմբերյան սոցիալիստական մեծ հեղափոխությունից հետո։
1918 թվականի հունիսի 1-ին Վ․ Ի․ Լենինի ստորագրությամբ հրապարակված «Արխիվային գործի վերակառուցման ու կենտրոնացման մասին» դեկրետի հիման վրա ՌԽՖՍՀ-ում ստեղծվեց պետական միասնական արխիվային ֆոնդ։ Արխիվային գործը ԽՍՀՄ-ում ղեկավարում էր ԽՍՀՄ Մինիստրների խորհրդի Գլխավոր արխիվային վարչությունը։ 1962 թվականից ԽՍՀՄ-ում գործում էին 13 պետական կենտրոնական արխիվներ, որոնցից խոշորներն էին․ Հոկտեմբերյան հեղափոխության, ԽՍՀՄ պետական իշխանության ու կառավարման բարձրագույն մարմինների պետական կենտրոնական արխիվները (ЦГАОР СССР), ԽՍՀՄ ժողովրդական տնտեսության պետական կենտրոնական արխիվները (ЦГАНХ СССР), Խորհրդային բանակի պետական կենտրոնական արխիվները (ЦГАСА), ԽՍՀՄ ռազմածովային նավատորմի պետական կենտրոնական արխիվները (ЦГАВМФ СССР), ԽՍՀՄ գրականության և արվեստի պետական կենտրոնական արխիվները (ЦГАЛИ СССР), Հնագույն ակտերի պետական կենտրոնական արխիվները (ЦГАДА), ԽՍՀՄ պատմության պետական արխիվներ (ЦГИА СССР), ԽՍՀՄ ռազմապատմական կենտրոնական արխիվները (ЦГВИА СССР), ԽՍՀՄ կինո-ֆոտո-ֆոնո փաստաթղթերի պետական կենտրոնական արխիվները (ЦГАКФД СССР), Կենտրոնական կուսակցական արխիվները (ЦПА), Արտաքին գործերի մինիստրության արխիվները և այլն։ Գլխավոր արխիվային վարչությունը կապ էր պահպանում մոտ 60 երկրների արխիվների հետ։ Պետական կենտրոնական արխիվները դասվում են գիտահետազոտական հաստատությունների շարքը։ Մոսկվայի պատմա-արխիվային ինստիտուտը պատրաստում է արխիվային գործի մասնագետ պատմաբաններ։ Խորհրդային Հայաստանում արխիվային գործը հիմնադրվել է 1922 թվականին, երբ կառավարության հատուկ շրջաբերականով արգելվեց արխիվային նյութերի ապօրինի ոչնչացումը։
1923 թվականի սեպտեմբերի 26-ին Հայաստանի Կենտգործկոմի նախագահությունը որոշում ընդունեց ՀԽՍՀ պետական կենտրոնական արխիվ հիմնելու մասին։ ՀԽՍՀ-ում գործում էին երեք պետական կենտրոնական արխիվներ։ Պետական կենտրոնական պատմական արխիվում հավաքված են ցարական ինքնակալության տեղական մարմինների, տնտեսության, մշակութային-լուսավորական, հասարակական, բարեգործական հիմնարկությունների ու կազմակերպությունների (1649-1920), բուրժուական ժամանակավոր կառավարության տեղական մարմինների և դաշնակցականների տիրապետության շրջանի (1917-1920) հիմնարկների ֆոնդերը։ Հոկտեմբերյան հեղափոխության և սոցիալիստական շինարարության պետական կենտրոնական արխիվում (ուներ մասնաճյուղեր Լենինականում, Կիրովականում, Ղափանում, Էջմիածնում) պահպանվում են Խորհրդային Հայաստանի իշխանության ու կառավարման բարձրագույն մարմինների, խոշոր գերատեսչությունների, տնտեսական հաստատությունների ու ձեռնարկությունների գիտա-պատմական և գործնական արխիվային նյութերը։ ՀԽՍՀ կինո-ֆոտո-ֆոնո փաստաթղթերի պետական կենտրոնական արխիվում հիմնականում հավաքված են հայ ժողովրդի նախահեղափոխական և խորհրդային շրջանների պատմությունն արտացոլող ֆոտո և կինո փաստաթղթեր։
1973 թվիականի հունվարից ՀԽՍՀ-ում գործում է Հայկական պարբերական մամուլի պետական կենտրոնական արխիվը։ Հին ձեռագրերի հավաքածուները կենտրոնացված են Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում։ Երևանում գործում էր ԽՄԿԿ Կենտկոմին առընթեր մարքսիզմ-լենինիզմի ինստիտուտի հայկական մասնաճյուղի կուսակցական արխիվը։ Հանրապետության քաղաքներում և շրջանային կենտրոններում կան պետական շրջանային (քաղաքային) արխիվներ, իսկ հիմնարկ-ձեռնարկություններում և կազմակերպություններում՝ գերատեսչական արխիվները։ ՀԽՍՀ-ում արխիվային գործը ղեկավարում է ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդին առընթեր արխիվային վարչությունը։
Կատեգորիա:Արխիվներ
Սամուշկինո (գյուղ, Ալիկովսկի շրջան)
Սամուշկինո (Самушкино, Самушкă), գյուղ Ռուսաստանի Չուվաշիա հանրապետության Ալիկովսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Չուվաշիա հանրապետության Ալիկովսկի շրջանի բնակավայրեր
Բարձր (անձնանուն)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական արական անձնանուններ
Նադեժդա Շտեյնմիլլեր
Նադեժդա Պավլովնա Շտեյնմիլլեր, խորհրդային նկարչուհի, բեմանկարիչ, դեկորատոր, գրաֆիկ, ՌՍՖՍՌ նկարիչների միության Լենինգրադի կազմակերպության անդամ ։
Կենսագրություն
Նա ծնվել է 1915 թվականի փետրվարի 16-ին Պետրոգրադում։
1922-1930 թվականներին սովորել է յոթնամյա դպրոցում, ապա մանկավարժական ուսումնարանում։ 1932-1934 թվականներին աշխատել է Լենինգրադի փոստային բաժանմունքում՝ որպես նամակների տեսակավորող։ 1934-1937 թվականներին սովորել է Համառուսական արվեստների ակադեմիայի նախապատրաստական ​​դասարաններում։ 1937 թվականին ավարտելուց հետո տեղափոխվել է Լենինգրադի գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտ և դարձել ուսանող։ Սովորել է Բորիս Ֆոգելի, Միխայիլ Բերնշտեյնի, Ալեքսանդր Զայցևի, Իգոր Գրաբարի մոտ։
1942 թվականի փետրվարին ինստիտուտի հետ միասին նրան տարհանել են պաշարված Լենինգրադից Սամարղանդ, ապա Զագորսկ։ 1944 թվականի հուլիսին ինստիտուտի հետ վերադարձել է Լենինգրադ։ 1946 թվականին ավարտել է Ի. Է. Ռեպինի անվան գեղարվեստի ինստիտուտը Միխայիլ Բոբիշովի արհեստանոցում՝ նկարիչ-դեկորատորի որակավորմամբ։ Դիպլոմային աշխատանք եղել է Է.Ռոստանդի «Սիրանո դե Բերժերակ» պիեսի հիման վրա ներկայացման ձևավորումը ։ Նույն թվականին դարձել է Լենինգրադի նկարիչների միության անդամ։
Ինստիտուտն ավարտելուց հետո մոտ մեկ տարի աշխատել է Պետրոզավոդսկում՝ որպես երաժշտական ​​կոմեդիայի հանրապետական ​​թատրոնի գլխավոր արտիստուհի։ Վերադառնալով Լենինգրադ՝ նկարչություն և գծանկար է դասավանդել Վ.Ի.Մուխինայի անվան արդյունաբերական արվեստի բարձրագույն ակադեմիայում։ 1947 թվականին ամուսնացել է Գեղարվեստի ակադեմիայի ուսանող Անատոլի Նենարտովիչի հետ։
Ստեղծագործություն
1947 թվականից որպես նկարչուհի և թատերական դիզայներ մասնակցել է ցուցահանդեսների՝ ցուցադրելով իր աշխատանքները Լենինգրադի կերպարվեստի առաջատար վարպետների ստեղծագործությունների հետ միասին։ Նա նկարել է դիմանկարներ, բնանկարներ, նատյուրմորտներ, ինչպես նաև տարազների էսքիզներ և դեկորացիաներ թատերական ներկայացումների համար։ Աշխատել է ջրաներկի, յուղաներկի և տեմպերայի վրա։ Տաղանդավոր կոլորիստ, վարպետորեն տիրապետում էր օդային նկարչության տեխնիկային։ Գույնի գեղեցկությունն ու օրգանական կոմպոզիցիան Նադեժդա Շտեյնմիլլերի ստեղծագործություններին հաղորդում են բանաստեղծական մեղմ հնչողություն՝ սովորական տեսարանները բարձրացնելով ամբողջական ու խորը պատկերի մակարդակի։ Պատկերագրական ձևի զարգացումը գնաց գեղանկարչության դեկորատիվ որակների ամրապնդման ուղղությամբ։
Շտեյնմիլլեր Նադեժդա Պավլովնան մահացել է 1991 թվականի նոյեմբերի 11-ին Սանկտ Պետերբուրգում յոթանասունյոթ տարեկան հասակում։ Նրա աշխատանքները գտնվում են Ռուսաստանի, ԱՄՆ-ի, Մեծ Բրիտանիայի, Գերմանիայի, Ֆրանսիայի և այլ երկրների թանգարաններում և մասնավոր հավաքածուներում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի նկարիչների միության անդամներ Կատեգորիա:Խորհրդային նկարչուհիներ Կատեգորիա:Ռուս բնանկարիչներ Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ Կատեգորիա:Ռուս նկարչուհիներ Կատեգորիա:Ռուս կին արվեստագետներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս նկարիչներ
Զորան Նիժիչ
Զորան Նիժիչ (Zoran Nižić, ԱԾ), խորվաթ ֆուտբոլիստ, Խաղում է պաշտպանի դիրքում։ Այժմ նա խաղում է Խորվաթական Սպլիտի Հաջուկ ակումբում։
Կարիերա
Զորան Նիժիչը իր կարիերան սկսել է որպես Մակարսկա քաղաքի Զմա ակումբի ֆուտբոլիստ։ 2009 թվակիանի ամռանը նա տեղափոխվեց Բելգիայի Բրյուսել ակումբ որի կազմում նա խաղացել է հաջորդ երեք տարիների ընթացքում Բելգիայի երկրորդ դիվիզիոնում։
Բելգիայի ակումբի հետ կնքած պայմանագրի ժամկետի ավարտից հետո Նիզիչը վերադարձել է Խորվաթիա, որտեղ մի քանի ամիս մարզվել էր Սպլիտի ակումբում։  2012 թվականի դեկտեմբերին նա ստորագրեց ակումբի հետ պայմանագիր։  2013 թվականի փետրվարի 16-ին նա հանդես է եկել Խորվաթիայի առաջին լիգայում իր նորամուտը ստանձնելով որպես Սլավեն Բելուպոյի հետ հանդիպման փոխարինող ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ Կատեգորիա:Խորվաթ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Խորվաթիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքական
Էմո ռեփ
Էմո ռեփ (Emo rap ), հիփ հոփի և էմո երաժշտության ենթաժանր, որը բնութագրվում է որպես հիփ հոփի համադրությունն այնպիսի ժանրերի տարրերի հետ, ինչպիսին է ռոքը, ինդի ռոքը, փոփ փանկը և նու մետալը, սովորաբար հանդիպում են էմո երաժշտությունում։ Այս տերմինը երբեմն փոխկապակցվում է քլաուդ ռեփի հետ ։ Հանդիսանում է էմոյի վերածննդի շարժման մի մասը։
Պատմություն
Ժանրը սկսել է զարգանալ այնպիսի հիփ հոփ արտիստների հայտնվելուց հետո, ինչպիսիք են Լիլ Փիփը, Լիլ Ուզի Վերտը և Յունգ Լինը։ Համացանցում այս ոճը սկսեցին «տխուր ռեփ» անվանել։
Առաջին արտիստներից մեկը, որը սկսեց օգտագործել էմո ռեփ տերմինը՝ իր ստեղծագործությունը նկարագրելու համար, գերմանացի ռեփեր Կասպերն էր, որն իր երաժշտության մեջ էր համադրում հիփ հոփը հարդկորի, փանկ ռոքի և էմոյի հետ։
2012 թվականին Էլմո Քենեդի Օ’Կոնորը, այդ ժամանակ հայտնի որպես Th@ Kid, փոխում է իր բեմական անունը Bones-ով և սկսում է համացանցում հայտնիություն ձեռք բերել, անցնելով քլաուդ ռեփի և համադրելով տարբեր երաժշտական ժանրեր, այդ թվում էմոն, մետալը և ինդի ռոքը։ Bones-ի ազդեցությունը հիփ հոփի վրա հանգեցրեց նրան, որ նրան անվանեցին «underground rap-king»։ 2014 և 2015 թվականներին հայտնիություն ձեռք բերեցին նմանատիպ հնչողությամբ արտիստներ՝ Լիլ Փիփ, Ghostemane և Lil Tracy։
Սովորաբար, այս ուղությամբ ստեղծագործող արտիստներն իրենց երաժշտությունն էին տեղադրում SoundCloud-ում և մեծ ազդեցություն են ունեցել քլաուդ ռեփ շարժման վրա։ 2017 թվականին Լիլ Ուզի Վերտի «XO Tour Llif3» երգը հիթ է դառնում։ Որպես էմո ռեփ նկարագրվող երգ, որի տեքստը հղում է ինքնասպանության և մանիակային համախտանիշին, հասել է ամերիկյան Billboard Hot 100 չարթի 7-րդ հորիզոնական։ 2017 թվականի օգոստոսին XXXTentacion-ը թողարկում է իր դեբյուտային՝ «17» ստուդիական ալբոմը և «Jocelyn Flores» սինգլը, որում նույնպես խոսվում է ինքնասպանության մասին, հետո Լիլ Ուզի Վերտը թողարկում է իր դեբյուտային՝ «Luv Is Rage 2» ստուդիական ալբոմը։ Նույն թվականին Լիլ Փիփը թողարկում է իր դեբյուտային՝ «Come Over When You’re Sober, Pt. 1» ստուդիական ալբոմը, որը նույնպես մեծ ազդեցություն է ունեցել էմո ռեփի զարգացման վրա։
Կատարողներ
Էմո ռեփին են վերագրվում՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երաժշտական ոճեր Կատեգորիա:Հիփ հոփի ժանրեր
Էլի (դերասան)
Էլի, Հարավային Հնդկաստանի դերասաններից, ով խաղացել է ավելի քան 1000 ֆիլմերում։
Կարիերա
Էլին մտավ ֆիլմերի ստեղծման մեջ Ջուտի Մոհան Միտրայի՝ Ռաջահմանդրիի երաժշտական ընկերության օգնությամբ։ Երբ երեխա էր խաղաց մի քանի ֆիլմերում։ Եվ երբ արդեն շատ մեծ էր երեխա դերասան լինելու, Էլին դարձավ կոմեդիաների հեղինակ։ Ռեժիսոր Ս.Վ.Կրիշնա Րեդդին նրան տվեց կոմեդիաների դերեր իր ֆիլմերում։ Էլին ստեղծեց իր անձնական ոճը, որը ճանաչվածէր Չաատա անունով։ Էլին հանդես եկավ Կաննադա ֆիլմ Սուպերի մեջ։ Նա նաև հակաքոր դեղի՝ Մանմօհան Ջադո Մալաամ ապրանքանիշի գլխավոր հեղինակն է։
Մրցանակներ
2-րդ hարավհնդկական hամաշխարհային ֆիլմերի մրցանակ բալուփու
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հնդիկ դերասաններ
Աննավանք
Աննավանք, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Թիմարի գավառում, Վան քաղաքից հյուսիս, Մարմետ գետի աջ ափին։ Ենթադրվում է, որ ուրարտական Անիաշտանիան է, իսկ միջնադարում հայտնի էր Անստան անունով։ XX դ. սկզբներին ուներ 56 տուն հայ բնակիչ, որոնք զբաղվում էին երկրագործությամբ, այգեգործությամբ և անասնապահությամբ։ Գյուղում կար եկեղեցի (Ս. Աստվածածին)։ Գյուղի բնակիչները 1915-ին մասնակցել են Վանի հերոսամարտին, ապա նահանջող ռուսական զորքերի հետ գաղթել ու բնակություն են հաստատել Արևելյան Հայաստանում ։
Տես նաև
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Գիշերային գնացք դեպի Լիսաբոն (ֆիլմ)
Գիշերային գնացք դեպի Լիսաբոն (Night Train to Lisbon), դանիացի ռեժիսոր Բիլի Աուգուստի դրաման՝ ըստ Պասկալ Մերսիեի համանույն վեպի։ Ֆիլմի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2013 թվականի փետրվարի 13-ին Բեռլինի 63-րդ կինոփառատոնին՝ մրցութային ծրագրից դուրս ։ Ֆիլմին շնորհվել է R վարկանիշ։
Սյուժե (դիպաշար)
Բեռն, Շվեյցարիա։ Աշխատանքի գնալիս պրոֆեսոր Ռայմունդ Գրեգորիուսը նկատում է կամրջից ցատկել պատրաստվող մի աղջկա՝ կարմիր վերարկուով։ Նա կանգնեցնում է աղջկան և իր հետ տանում դասախոսության։ Սակայն աղջիկը լքում է լսարանը՝ թողնելով իր վերարկուն։ Ռայմունդը վերցնում է վերարկուն ու վազում նրա հետևից, բայց ապարդյուն։ Վերարկուի գրպանում նա գտնում է ոմն Ամադեու դու Պրադոյի հուշագրությունների հազվագյուտ հրատարակությունը։ Գրքում հայտնաբերվում է տոմս մինչ Լիսաբոն։ Գրեգորիուսը շտապում կայարան՝ հուսալով գտնել աղջկան այնտեղ, բայց, չսպասելով նրան և հնազանդվելով իր մղումին, նա ցատկում է մեկնող գնացքի վագոնը։
Ժամանելով Պորտուգալիայի մայրաքաղաք՝ Գրեգորիուսը ծանոթանում է գրողի մտերիմների հետ, որի գիրքը հասցրել էր կարդալ գնացքում։ Նա պետք է իմանա Ամադեուի դերի մասին Սալազարի ռեժիմի Դիմադրության շարժման մեջ, և  ինչն էր պատճառը, որ կարմիր վերարկուով աղջիկ պատրաստվում էր ինքնասպան լինել ։
Սաունդթրեք
Ֆիլմի սաունդթրեքը թողարկվել է 2013 թվականի մարտի 12-ին Alhambra Records-ի կողմից ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:2013 ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Գերմաներեն ֆիլմեր Կատեգորիա:2010-ականների դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Գերմանական ֆիլմեր Կատեգորիա:2013 դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Գերմանական թրիլեր ֆիլմեր Կատեգորիա:Գրքերի էկրանավորումներ Կատեգորիա:Իրական դեպքերի հիման վրա նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1960-ականներին
Շիմպանզեի ինտելեկտ
Շիմպանզեի ինտելեկտը կենդանիների բոլոր տեսակների ինտելեկտներից ամենաշատ ուսումնասիրվածն է։ Ըստ նորագույն հետազոտությունների՝ նրանց գենետիկ տվյալները համընկնում են մարդկային տվյալների հետ 98,7 %-ով։ Շիմպանզեները գենետիկորեն այնքան մոտ են մարդուն, որ մի ժամանակ նույնիսկ առաջարկվում էր շիմպանզեներին դասել մարդկանց կարգին' ։
Չնայած շիմպանզեները չեն կարողանում խոսել իրենց ձայնային ապարատի կառուցվածքի պատճառով, նրանք ընդունակ են հաղորդակցվել ձեռքերով՝ համր մարդկանց լեզվով (ժեստերի լեզվով)։ Նրանք ի վիճակի են բառեր օգտագործել փոխաբերական իմաստով, կարող են ստեղծել նոր հասկացություններ՝ համադրելով արդեն իրենց հայտնի բառեր. օրինակ՝ «կրակայրիչ»՝ «շիշ-լուցկի», նրանք ունեն հումորի զգացում։ Առաջին անգամ շիմպանզեին սովորեցրել են խոսել ժեստերի լեզվով 1967 թվականին, իսկ 1972 թվականին արդեն տասնյակ շիմպանզեներ սովորել էին ժեստերի լեզուն։ Մտածվել են նաև այլ լեզուներ շիմպանզեների հաղորդակցության համար, ինչպիսիք են սիմվոլների լեզուն և երկիշը։ Կանզի անունով էգ շիմպանզեի հաջողվել է հասկանալ և սովորել անգլերեն 3000 բառեր և ակտիվորեն օգտագործել դրանցից ավելի քան 500-ը լեքսիգրամային ստեղնաշարի օգնությամբ։ Նկարագրվում է դեպք, երբ բոնոբո տեսակի էգ շիմպանզե ինքն է սովորեցրել իր ձագին ժեստերի լեզուն։
Կագաևո
Կագաևո (Кагаево), գյուղ Ռուսաստանի, Խակասիա հանրապետության Օրջոնիկիձեևսկի շրջանի կազմում։
Շիմպանզեի ինտելեկտ
Բնության մեջ շիմպանզեներն ի վիճակի են օգտագործել աշխատանքային գործիքներ։ Նրանք ձողեր են օգտագործում մրջյուններ և միջատներ բռնելու, մեղր հավաքելու համար, օգտագործում են քարեր ընկույզ կոտրելու, մրգեր, բանջարեղեն կտրելու համար։ Նրանք ի վիճակի են նաև ստեղծել աշխատանքային գործիքներ։ Շիմպանզեները կարող են օգտագործել աշխատանքային երկու գործիքներ միաժամանակ։ Բացի աշխատանքային գործիքներից, շիմպանզեները բներ են կառուցում, որտեղ կարող են ապրել խմբերով։
2014 թվականին գիտնականները հետազոտություն են անցկացրել, ինչի արդյունքում որոշել են, որ շիմպանզեների մտավոր կարողությունները կախված են գեներից։ 99 շիմպանզեների վրա կատարված ինտելեկտուալ թեստերի արդյունքում հաջողվել է պարզել, որ g ֆակտորը 52.2% դեպքերում կախված է գեներից։ Ամենից շատ ժառանգականությունը ազդում է տարածական և հաղորդակցման հմտությունների վրա, ինչը կապված է այն փաստի հետ, որ նշված կարողությունները կարևոր են ուտելիքի որոնման և խմբում խնդիրների լուծման համար ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Պրիմատներ Կատեգորիա:Էթոլոգիա
Ժողովածու (1719)
Ժողովածու (1719), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 1719 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1615-1616 թվականներին Նիկոլ Լովցի, Զատիք և անանուն գրիչների կողմից ենթադրաբար Լովում։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 19,6x15,7 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 185 թերթից։ Գրված է միասյուն, երկսյուն, բոլորգրով և նոտրգրով։ Կազմը` ստվարաթուղթ։ Հիշատակարաններ գրչի՝ 32բ, 161ա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Բազիկյան
Բազիկյան, հայկական ազգանուն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
ՖԻՖԱ Աշխարհի առաջնություն 2014 Խումբ H
Աղյուսակ
{|
Տուր III
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 2014
Արկադի Կասպարով
Արկադի Ալեքսանդրի Կասպարով, հայ ակնաբույժ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1974), պրոֆեսոր (1981):
Կենսագրություն
Արկադի Կասպարովը ծնվել է 1936 թվականի դեկտեմբերի 11-ին, Բաքու քաղաքում։ 1959 թվականին ավարտել է Մոսկվայի 1-ին բժշկական ինստիտուտը։ 1962-1974 թվականներին աշխատել է նույն ինստիտուտի աչքի հիվանդությունների ամբիոնում, 1974-1980 թվականներին՝ ԽՍՀՄ առողջապահության նախարարության Աչքի հիվանդությունների ՀամԳՀԻ գիտքարտուղար, 1980-1997 թվականներին՝ աչքի վերականգնողական վիրաբուժության բաժանմունքի վարիչ, 1997 թվականից՝ Ակնահերպեսի ախտորոշման և բուժման համամիութենական կենտրոնի ղեկավար ։
Աշխատանքները վերաբերում են աչքի վիրուսային հիվանդությունների, գլաուկոմայի, աչքի վերականգնող, վիրաբուժության, եղջերաթաղանթի փոխպատվաստման հարցերին ։ Ակնահերպեսով հիվանդների մոտ հայտնաբերել է ակնագնդի հյուսվածքներում առաջացող ռեակցիայի երևույթը ։
Մաբիլ Ավեր
Ավեր Բուլ Մաբիլ (Awer Bul Mabil, ), ավստրալիացի ֆուտբոլիստ «Միդտյուլան» ակումբի և Ավստրալիայի հավաքականի կիսապաշտպան։
Մաբիլը ծնվել է Քենիա յում, պատանի հասակում տեղափոխվել է Ավստրալիա, որտեղ էլ սկսել է զբաղվել ազգային սպորտային կենտրոնում։
Ակումբային կարիերա
Ավերը սկսել է կարիերան «Ադելաիդա Յունայթեդ» ակումբում։ 2012 թվականի խաղային պրակտիկա ձեռք բերելու համար վարձակալության իրավունքով խաղացել է «Կեմպբելտաուն Սիտի» ակումբի կազմում։ 2013 սկզբին Մաբիլը տեղափոխվել է «Ադելաիդու» ակումբ։ Հունվարի 11-ին «Պերտ Գլորի» ակումբի դեմ մրցախաղում նա նորամուտ է ունեցել A Լիգայում ։ Նույն թվականին Մաբիլը ճանաչվել է առաջնության լավագույն երիտասարդ ֆուտբոլիստ։ 2014 թվականի փետրվարի 1-ին «Վելինգտոն Ֆենիքս» ակումբի դեմ խաղում Ավերը խփել է իր առաջին գոլը «Ադելաիդու» ակումբի կազմում ։ 2014 թվականին նա օգնել է  թիմին հաղթել ֆուտբոլի ավստրալիական ֆեդերացիայի գավաթը։
Աստերոիդների ցանկ (199201-199300)
Աստերոիդների ցանկ (199101-199200) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (199301-199400)
Մաբիլ Ավեր
Ակումբային կարիերա
2015 թվականի ամռանը Մաբիլը տեղափոխվել է դանիական «Միդտյուլան» ակումբ։ Հոկտեմբերի 16-ին «Ռաներս» ակումբի դեմ մրցախաղում նա նորամուտ է ունեցել Դանիայի ֆուտբոլի առաջնությունում՝ երկրորդ խաղակեսին փոխարինելով Դանիել Ռոյերին ակումբ ։
2016 թվականի ամռանը Մաբիլը վարձակլության իրավունքով տեղափոխվել է «Էսբերգ» ակումբ։ Հոկտեմբերի 8-ին «Օրհուս» ակումբի դեմ մրցախաղում նա նորամուտ է ունեցել նոր ակումբի կազմում ։ Հոկտեմբերի 24–ին իր նախկին ակումբի՝ «Միդտյուլան»–ի դեմ մրցախաղում Ավերը խփել է իր առաջին գոլը «Էսբերգ» ակումբի կազմում ։ 2017 թվականի ամռանը Մաբիլը վարձակալության է տրվել պորտուգալական «Պասուշ դե Ֆերեյրա» ակումբին։ Օգոստոսի 8-ին «Մարիտիմու» ակումբի դեմ մրցախաղում նա նորամուտ է ունեցել Պրեմիեր Լիգայում ։ Դեկտեմբերի 15-ին «Բոավիշտ»–ի դեմ խաղում Ավերը խփել է իր առաջին գոլը «Պասուշ դե Ֆերեյրա» ակումբի կազմում ։
2018 թվականի ամռանը Մաբիլը տեղափոխվել է «Միդտյուլան» ակումբ։ Օգոստոսի 26-ին «Ռաներս»–ի դեմ մրցախաղում Ավերը խփել է իր առաջին գոլը ակումբի կազմում ։ 2019 թվականին Մաբիլը օգնել է ակումբին նվաճել Դանիայի գավաթը, մեկ տարի անց՝ հաղթել առաջնությունում։
Կալինովկա (գյուղ, Նովոարխանգելսկի շրջան)
Կալինովկա (Калинівка), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Նովոարխանգելսկի շրջանում։
Մաբիլ Ավեր
Միջազգային կարիերա
2014 թվականին Ավստրալիայի պատանեկան հավաքականի կազմում Ավերը մասնակցել է Մյանմեում Ասիայի պատանեկան գավաթին։ Մրցախաղում նա խաղացել է Արաբական Միացյալ Էմիրությունների, Ինդոնեզիայի և Ուզբեկստանի թիմերի դեմ մրցախաղերում։
Կալինովկա (գյուղ, Նովոարխանգելսկի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Կալինովկա գյուղում բնակվում էր 37 մարդ։
Մաբիլ Ավեր
Միջազգային կարիերա
2018 թվականի հոկտեմբերի 15-ին Քուվեյթի հավաքականի դեմ ընկերական խաղում Մաբիլը նորամուտ է ունեցել Ավստրալիայի հավաքականի կազմում ։ Նույն խաղում նա խփել է իր առաջին գոլը ազգային թիմի կազմում։
Կալինովկա (գյուղ, Նովոարխանգելսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Նովոարխանգելսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Մաբիլ Ավեր
Միջազգային կարիերա
2019 թվականին ներառվել է հավաքականի կազմում Արաբական Միացյալ Էմիրություններում անցկացվող Ասիայի գավաթին մասնակցելու համար։ Հունվարի 11-ին խմբային փուլի երկրորդ խաղի 20-րդ րոպեին Պաղեստինի հավաքականի դարպասին է խփել երկրորդ գոլը։ Ավստրալիան մրցաշարում առաջին հաղթանակն է տարել 3։0 հաշվով։ Երրորդ մրցախաղում Սիրիայի հավաքականի դեմ խմբային խաղում 41-րդ րոպեին գոլ է խփել, որը թույլ է տվել ավստրալիացիներին հաղթել 3։2 հաշվով։
Ձեռքբերումներ
Թիմային
«Ադելաիդա Յունայթեդ»
«Միդտյուլան ֆուտբոլային ակումբ»
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ավստրալիացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Միդտյուլանի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Պասուշ դե Ֆերեյրայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Էսբյերգի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ավստրալիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Ջիմ Բաքստեր
Ջեյմս Քերան Բաքստեր (James Curran Baxter, ), ավելի հայտնի որպես Ջիմ Բաքստեր (Jim Baxter), շոտլանդացի ֆուտբոլիստ, որը հանդես է եկել ձախ կիսապաշտպանի դիրքում։ Ծնվել, սովորել և իր սպորտային կարիերան սկսել է Ֆայֆում։ Կարիերայի գագաթնակետին ֆուտբոլիստը հասել է 1960-ական թվականներին, երբ հանդես էր գալիս «Ռեյնջերսի» կազմում։ Այդ շրջանում Ջիմն ակումբի հետ 10 տիտղոս է վաստակում (1960-1965 թվականներ)։
Երկրպագուները Բաքստերին տվել են «Slim Jim» (Նիհար Ջիմ) մականունը ֆուտբոլիստի մարմնակազմության համար։ Սակայն վնասվածքին հաջորդող վերականգնման շրջանում Ջիմը հակվում է դեպի ալկոհոլը և 1964 թվականի դեկտեմբերին լքում է ակումբը։ 1965 թվականի տրանսֆերային պատուհանի շրջանակներում Ջիմը պայմանագիր է կնքում անգլիական «Սանդերլենդի» հետ։ Երկուսուկես տարվա ընթացքում նա նոր թիմի կազմում մասնակցում 98 խաղի և դառնում 12 գոլի հեղինակ։ Այնտեղ նա հայտնի է դառնում շնորհիվ իր սովորության. Ջիմը խաղի նախորդ երեկոյան հարբում էր, իսկ հաջորդ օրը հրաշալի խաղ էր ցուցադրում։ 1967 թվականի վերջում «Սանդերլենդը» Ջիմին վաճառում է «Նոթինգհեմ Ֆորեստին», որն էլ իր հերթին սիմվոլիկ գումարի դիմաց 1969 թվականին ֆուտբոլիստին վաճառում է «Ռեյնջերսին»։ Մեկ մրցաշրջան «Ռեյնջերսի» կազմում անցկանցելուց հետո Բաքստերը 1970 թվականին, 31 տարեկան հասակում հեռանում է ֆուտբոլից։
1961 թվականից մինչև 1967 թվականը Ջիմը եղել է Շոտլանդիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի առաջատար ֆուտբոլիստներից մեկը և ցուցադրել է համեմատաբար կանոնավոր արդյունքներ։ Բաքստերն Անգլիայում պարտվել է ընդամենը մի անգամ, այն էլ 1965 թվականին և անմիջապես այն բանից հետո, երբ ապաքինվել էր ոտքի ջարդվածքից։ Բաքստերի կարծիքով՝ իր լավագույն միջազգային խաղը եղել է 1963 թվականին կայացած Անգլիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի դեմ խաղը, որն ավարտվել է 2:1 հաղթական հաշվով։ Ֆուտբոլիստը երկու գոլ էր հեղինակել այն իրավիճակում, երբ Շոտլանդիայի հավաքականը մնացել էր տասը հոգով։
Վաղ տարիներ
Բաքստերը ծնվել է 1939 թվականի սեպտեմբերի 29-ին շոտլանդական Ֆայֆ կոմսության Հիլ օֆ Բիս գյուղում, հանքափորի ընտանիքում։ Սովորել է կաուդենբիտական դպրոցում և սկսել է իր ֆուտբոլային կարիերան հայրենի կոմսությունում։ Այնտեղ նա ստացել է իր «Մեր Կախարդ» (Our wizard) մականունը գնդակը վարելու իր կարողությունների համար ։ Դպրոցն ավարտելուց հետո ֆուտբոլիստը շուրջ 8 ամիս հյուսն-կահույքագործի արհեստ է սովորել ։
«Ռեյնջերս»
1960 թվականի հունիսին Ջիմը համալրում է «Ռեյնջերսի» կազմը։ Տրանսֆերի արժեքը կազմում է 17500 ֆունտ, ինչն այդ ժամանակ Շոտլանդիայում ռեկորդ էր համարվում ։
Բաքստերը հանդես է եկել «Ռեյնջերսի» կազմում 1960 թվականից մինչև 1965 թվականը՝ խաղալով հիմնականում գրոհող ձախ կիսապաշտպանի դիրքում։ Այդ շրջանում ակումբը երեք անգամ դառնում է երկրի չեմպիոն (1961, 1963 և 1964 թվականներին), ինչպես նաև հաղթանակ է տանում ազգային գավաթի խաղարկությունում 1964 թվականին ։ Այդ շրջանում «Ռեյնջերսի» երկրպագուները Ջիմին տալիս են «Slim Jim» մականունը։ 5 տարվա ընթացքում ակումբի վաղեմի թշնամու՝ «Սելտիկի» դեմ կայանում է 18 հանդիպում (10-ը Շոտլանդիայի առաջնությունում, 5-ը Շոտլանդիայի Լիգայի գավաթում և երեքը Շոտլանդիայի գավաթի խաղարկությունում), որոնցից ընդամենը երկուսում է «Ռեյնջերսը» պարտություն կրում ։ Ջիմն իր նորամուտը «Ռեյնջերսի» կազմում նշում է 1960 թվականին շոտլանդական լիգայի գավաթի շրջանակներում կայացած «Պարտիկ Տիսլի» դեմ խաղում։ Այդ ժամանակ նա հանդես էր գալիս ձախ եզրային հարձակվողի դիրքում։ Նոյեմբերին «Կլայդի» դեմ կայացած խաղում Բաքստերը հեղինակում է իր առաջին գոլը։ Նույն ամսվա ընթացքում ֆուտբոլիստը հանդիպման առաջին րոպեներից սկսած մասնակցություն է ունենում մյոնխենգլադբախյան «Բորուսիայի» ջախջախմանը. հանդիպման առաջին րոպեներին նա դառնում է գոլի հեղինակ (8:0) ։ 1961 թվականին Բաքստերը «Ռեյնջերսի» կազմում մասնակցում է ՈՒԵՖԱ գավաթակիրների գավաթի խաղարկության եզրափակչին, որում շոտլանդական ակումբը երկու խաղերի հաշվարկով 4:1 հաշվով տանուլ է տալիս «Ֆիորենտինայի» դեմ կայացած եզրափակիչը ։
1964 թվականի դեկտեմբերին Բաքստերը, բրիտանացի քաղաքական գործիչ Տամ Դալելայի կարծիքով, ներկայանում էր բարձր մակարդակով, քանի որ նա մեծ ներդրում էր ունեցել «Ռեյնջերսի» Եվրոպական չեմպիոնների գավաթի խաղարկության շրջանակներում կայացած ավստրիական «Ռապիդայի» դեմ կայացած արտագնա խաղում 2:0 հաշվով հաղթանակ տանելու հարցում ։ Այդ խաղը ֆուտբոլիստի համար նաև ողբերգական է դառնում, քանի որ խաղի վերջին պահին ֆուտբոլիստը կոտրում է իր ոտքը, ինչի պատճառով բաց է թողնում շուրջ չորս ամիս։ Այդ շրջանում նա սկսում է չարաշահել ալկոհոլը, ինչը շատ մեծ ազդեցություն է ունենում իր խաղային որակների վրա։
Սքոթ Սայմոնը՝ «Ռեյնջերսի» մարզիչը, որը Բաքստերի հետ պայմանագիր էր կնքել 1960 թվականին, զգում է, որ ֆուտբոլիստի լավագույն օրերը արդեն անցյալում են և 1965 թվականի մայիսին նրան վաճառքի է հանում ։
Անգլիական ակումբներ
Բաքստերը միանում է «Սանդերլենդին»։ Տրանսֆերի արժեքը կազմում է 72500 ֆունտ, ինչը ամենաբարձր գումարն էր, որը երբևէ վճարվել էր շոտլանդական ակումբին մեկ ֆուտբոլիստի տեղափոխության համար  ։ Բաքստերը նոր թիմի կազմում՝ մասնավորապես Անգլիայի առաջին դիվիզիոնում (այն ժամանակ բարձրագույն) մասնակցում է 98 հանդիպման և դառնում է 12 գոլի հեղինակ ։
1967 դեկտեմբերին «Սանդերլենդը» վաճառում է Բաքստերին։ Ֆուտբոլիստը 100 հազար ֆունտի դիմաց համալրում է «Նոթինգհեմ Ֆորեստի» կազմը։ Այնտեղ նա ընկերանում է կրիկետիստ Հարի Սոբերսի հետ։ Նոր թիմի հետ ունեցած պայմանագրի ժամկետի լրանալուց հետո Բաքստերը 1969 թվականին դառնում է ազատ գործակալ։
Միջազգային կարիերա
1960-ական թվականներին Բաքստերը Շոտլանդիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի կազմում մասնակցում է 34 հանդիպման։ Այդ ժամանակահատվածում հավաքականի կազմում հանդես էին գալիս մի շարք հայտիներ, ինչպիսիք են՝ Բիլի Մակնիլը, Պետ Կրերանդը, Դեյվ Մակայը, Դենիս Լոուն և Ջոն Գրեյգը ։ Միջազգային խաղերում Ջիմը հեղինակում է երեք գոլ։ Ջիմի մասնակցությամբ խաղերից 21-ում Շոտլանդիան հաղթում է, 10-ում՝ պարտվում, իսկ երեքն ավարտվում են ոչ-ոքի ։ Ֆուտբոլիստը նշում է իր նորամուտը ազգային հավաքականի կազմում 1961 թվականին նոյեմբերին կայացած Հյուսիսային Իռլանդիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի դեմ խաղում, որում Շոտլանդիայի հավաքականը հաղթում է 5:2 հաշվով, սակայն Ջիմը որևէ կերպ չի կարողանում աչքի ընկնել ։ Ավելի շուտ Շոտլանդիան նմանատիպ և էլ ավելի խոշոր պարտություն էր կրել. Անգլիայի հավաքականի դեմ «Ուեմբլիում» կայացած խաղում Շոտլանդիայի ազգային հավաքականը (դեռևս առանց Ջիմի) պարտվել էր 9:3 հաշվով։ 1962 թվականի ապրիլին մեծ մասամբ Բաքստերի և Կրերանդի կողմից կազմվավորված արդյունավետ համագործակցության շնորհիվ Շոտլանդիայի հավաքականին հաջողվում է Անգլիայի հավաքականի դեմ կայացած ռևանշի ժամանակ հաղթել 2:0 հաշվով ։
Հավաքականի կազմում Բաքստերը հեղինակում է իր առաջին գոլը Ուրուգվայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի դեմ կայացած ընկերական խաղի շրջանակներում։ Այդ խաղի առաջին խաղակեսը ավարտվել էր 2:0 հաշվով հօգուտ՝ Ուրուգվայի։ Երկրորդ խաղակեսում շոտլանդացիները փորձում են ամբողջովին շրջել խաղը, սակայն ապարդյուն. 74-րդ րոպեին Բաքստերը հեղինակում է իր գոլը, որից հետո Շոտլանդիան բաց է թողնում ևս մեկը, իսկ հանդիպման վերջում Ռալֆ Բրանդը արդեն հանդիպման ավարտից երկու րոպե առաջ հեղինակության գոլի հեղինակ է դառնում, ինչը ոչ մի կերպ չի ազդում խաղի վերջնական արդյունքի վրա։ Շոտլանդացիները պարտվում է 3:2 հաշվով ։
Շատ մեկնաբանների կարծիքով Բաքստերի կարիերայի լավագույն խաղերը եղել են Անգլիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի դեմ կայացած երկու խաղերը 1963 և 1967 թվականներին  ։ Բաքստերը համարում է 1963 թվականի խաղը լավագույնը ։ Այդ խաղում Շոտլանդիայի հավաքականը մնացել էր 10 հոգով. ձախ պաշտպան Էրիկ Կոլդոուն ջարդել էր իր ոտքը մրցակցի հետ բախման ժամանակ (այդ ժամանակ դեռևս փոխարինումները չէին գործում) ։ Բաքստերը Մակեյի, Ուայթի և Լոուի օգնության շնորհիվ Շոտլանդիայի հավաքականին 2:1 հաշվով հաղթանակ է պարգևում՝ հեղինակելով հավաքականի երկու գոլերը (առաջինը 11 մետրանոցից, որը Բաքստերի միջազգային կարիերայում նույնպես՝ առաջինն էր) ։ Բոբբի Մուռը համարում էր, որ այդ հավաքականը Շոտլանդիայի պատմության մեջ լավագույնն էր ։
Հաջորդ տարի Շոտլանդիան կրկին Բաքստերով և Լոուով ապահովագրված, անգլիացիների դեմ մյուս խաղում հաղթում է 1:0 հաշվով, ընդ որում նպաստավոր պահերի իրագործումը խանգարում է նրանց հաշիվը էլ ավելի խոշոր դարձնել ։ 1966 թվականին ոտքը կոտրելուց տասնվեց ամիս անց Բաքստերը չի կարողանում լավագույնս հանդես գալ հավաքականի կազմում, ինչի արդյունքում Շոտլանդիան 4:3 հաշվով պարտվում է Անգլիային ։
1967 թվականին Մեծ Բրիտանիայի տնային առաջնության շրջանակներում Բաքստերն առաջատարի տպավորություն է թողնում իր վիճելի խաղային որակներով։ Շոտլանդիան, հաղթելով անգլիացիների դեմ պայքարում, դառնում է առաջնության չեմպիոն (անգլիացիները 1966 թվականին դարձել էին աշխարհի չեմպիոն) ։ Բաքստերը «քարշ էր տալիս» գնդակը տուգանային հրապարակում, որպեսզի սպասի խաղընկերներին ճշգրիտ փոխանցում կատարելու նպատակով ։ Որոշ մեկնաբաններ խոստովանեցին, որ Անգլիայի հավաքականի պաշտպանությունը անպատշաճ կերպով էր գործում, այդ իսկ պատճառով բոլորը համակարծիք էին, որ Անգլիայի ցուցաբերած այդ ոչ լուրջ ֆուտբոլի արդյունքում Շոտլանդիան պարտավոր էր տանել ավելի վստահ հաղթանակ, այլ ոչ թե մեկ գոլի առավելությամբ (3:2) ։ Բաքստերի խաղընկեր Դենիս Լոուն ցրում է Բաքստերի անձի հետ կապված կասկածները և ասում, որ Ջիմը «խաղի լավագույն ֆուտբոլիստն էր և շոտլանդացիների զինանոցի գլխավոր զենքը» ։ Սակայն հետագայում Դենիսը նաև նշում է, որ Բաքստերի ոչ բավականաչափ արագությունը պատճառ է հանդիսանում 1961 թվականի ապրիլին տեղի ունեցած Շոտլանդիայի 9:3 հաշվով պարտության մեջ ։ Այդ շրջանում Ալեքս Ֆերգյուսոնը անրադառնալով նշում է, որ Բաքստերի վարպետությունը «կարելի էր երաժշտության տակ դնել» ։ Շոտլանդիան առաջին հավաքականն էր, որը հաղթում էր Անգլիայի հավաքականին 1966 թվականի աշխարհի առաջնությունում չեմպիոն դառնալուց հետո ։ Հավաքականի երկրպագուները ճանաչում են իրենց «կուռքին» «աշխարհի ոչ պաշտոնական չեմպիոն» ։
Համաշխարհային օդերևութաբանական օր
Համաշխարհային օդերևութաբանական օր, ամենամյա տոն, որը նշվում է մարտի 23-ին՝ սկսած 1961 թվականից։ Դա 1950 թվականին Համաշխարհային օդերևութաբանական կազմակերպության կազմավորման օրն է։
Ջիմ Բաքստեր
Միջազգային կարիերա
1963 թվականի հոկտեմբերին Բաքստերը մասնակցություն է ունենում Անգլիայի հավաքականի դեմ կայացած՝ Անգլիայի ֆուտբոլային ասոցիացիայի հարյուրամյակին նվիրված ընկերական խաղին ։ Նա դուրս է գալիս խաղադաշտ հանդիպման երկրորդ խաղակեսում և ցուցադրում է այնպիսի ֆուտբոլ, որը անվրեպ չի մնում անգամ Ֆերենց Պուշկաշի աչքից ։ Այդ խաղում Անգլիայի հավաքականը հաղթում է 2:1 հաշվով ։
Համաշխարհային օդերևութաբանական օր
Համաշխարհային օդերևութաբանական կազմակերպությունը յուրաքանչյուր տարի Համաշխարհային օդերևութաբանական օրը նվիրում է որևէ թեմայի և իրականացնում համապատասխան քարոզչական միջոցառումներ։
Ջիմ Բաքստեր
Միջազգային կարիերա
Ազգային հավաքականի կազմում ունեցած իր ելույթների ամբողջ ժամանակահատվածում Շոտլանդիայի հավաքականը այդպես էլ չի կարողանում հասնել մինչև Աշխարհի առաջնության եզրափակիչ փուլ։ Շոտլանդական հասարակությունը ամբողջ մեղքը տեսնում էր «անգլոսաքսերի» մեջ, որոնք հայրենիքում ընդհանրապես լավ ֆուտբոլ չէին խաղում ։ Սակայն Բաքստերի տարիների շրջանում շոտլանդացիները անգլիացիների դեմ խաղերին ավելի մեծ կարևորություն էին տալիս քան՝ միջազգային մրցաշարերին ։ 1960-61 մրցաշրջանում Շոտլանդիայի հավաքականը մասնակցում է Աշխարհի առաջնության ընտրական փուլի բոլոր խաղերին և զբաղեցնում է իր խմբում առաջին հորիզոնականը, սակայն փլեյ-օֆֆ փուլում պարտվում է Չեխոսլովակիայի ազգային հավաքականին, որն էլ առաջնության հետագա շրջանում հասնում է մինչև եզրափակիչ (պարտվում է Բրազիլիայի ազգային հավաքականին և դառնում արծաթե մեդալակիր) ։ Չորս տարի անց Բաքստերը մասնակցում է ընդամենը ընտրական փուլի երկու խաղի ։ Այդ ժամանակ էլ հավաքականը զբաղեցնում է երկրորդ հորիզոնականը և դուրս մնում հետագա պայքարից ։ 1968-69 մրցաշրջանում Բաքստերը հրավիրվում է հավաքական 1970 թվականի աշխարհի առաջնության ընտրական փուլին մասնակցելու նպատակով ։
Համաշխարհային օդերևութաբանական օր
Իր ամենամյա ուղերձներում Համաշխարհային օդերևութաբանական կազմակերպության գլխավոր տնօրենը քննարկում է Համաշխարհային օդերևութաբանական օրվա թեմատիկան։
Ջիմ Բաքստեր
Խաղաոճ
Բաքստերը աչքի էր ընկնում իր ճշգրիտ փոխանցումների, մրցակիցներին շրջանցելու և իր վստահ խաղով խաղընկերներին ոգևորելու կարողություններով ։ «Մանչեսթեր Յունայթեդի» մարզիչ Ալեքս Ֆերգյուսոնը Բաքստերին նկարագրել է այսպես. «Բաքստերը շոտլանդական ֆուտբոլի պատմության լավագույն ֆուտբոլիստներից մեկն է, ինձ համար նա եղել է այն հզորագույն ֆուտբոլիստներից մեկը, որի հետ առիթ եմ ունեցել գնդակ գլորելու... Նա ունեցել է հավասարակշռության զգացում, դաշտը լավագույնս տեսնելու և դաշտի վրա հիանալի մթնոլորտ ստեղծելու կարողություններ»։ Բաքստերի առիթով նաև արտահայտվել է «Ռեյնջերսի» գլխավոր մարզիչ Վիլի Ուոդելը. Ջիմը «Ռեյնջերսի» պատմության լավագույն ձախ եզրային ֆուտբոլիստն է Ջիմի Ջոնսթոնը, ով հանդես է եկել «Ռեյնջերսի» վաղեմի թշնամի «Սելտիկի» կազմում, անմիջապես Բաքստերի մահից հետո ասել է. Նա մեծ մարդ եղել է և հանճար՝ գնդակի հետ աշխատելիս. Պելեն նշել է, որ Բաքստերը պետք է բրազիլացի ծնվեր ։
Համաշխարհային օդերևութաբանական օր
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Օդերևութաբանություն Կատեգորիա:Մարտ ամսվա տոներ Կատեգորիա:Միջազգային օրեր Կատեգորիա:Մարտի 23 Կատեգորիա:1961 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Տոն օրեր Կատեգորիա:Կլիմա Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Ջիմ Բաքստեր
Խաղաոճ
Այն բանից հետո, երբ Բաքստերը 1963 թվականին կայացած խաղում երկու գոլ է հեղինակում Անգլիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի դարպասը, Ֆերենց Պուշկաշը ասում է. «Որտե՞ղ է այս տղան բացվել» ։
Ոսկե գնդակի դափնեկիրներից Ջորջ Բեսթը «FourFourTwo» ամսագրի հետ հարցազրույցի ժամանակ նշել է, որ Բաքստերը եղել է լավագույն 11 ֆուտբոլիստներից մեկը, որի հետ կամ դեմ նա երբևէ ֆուտբոլ է խաղացել ։
Բաքստերը արթնացրել է իր հանդեպ ուշադրությունը գնդակը «չշտապող արտիստականությամբ» վարելով և պրագմատիկ և աթլետիկ ոճերից հրաժարվելով, որոնք գերակշռում էին համապատասխանաբար անգլիական ֆուտբոլում և «Ռեյնջերսի» ֆուտբոլիստների շրջանակներում ։ Նա նկարագրել է իր այդպիսի մոտեցումը այսպես. Վերաբերվեք գնդակին այնպես, ինչպես վերաբերվում եք կնոջը։ Գրկեք նրան, մի քիչ գուրգուրեք, մի շտապեք և կստանաք անհրաժեշտ արդյունքը : Չնայած այն բանին, որ «Ռեյնջերսը» պարտադրում էր իր ֆուտբոլիստներին, որպեսզի նրանք ամբողջությամբ դնեին իրենց մարզահագուստները շորտերի տակ, Բաքստերը միշտ մարզահագուստի մի մասը դուրս էր թողնում, որն էլ ճոճվում էր իր ազդրի շուրջը ։ Բաքստերին խաղադաշտում համեմատել են նաև ջոկերի հետ ։
Անձնական կյանք և կարիերայի ավարտ
Բաքստերը մոլեռանդորեն տարված չէր Գլազգոյի երկու առաջատարների պայքարով։ Ըստ չգրված կանոնի՝ հակառակորդները ընկերներ չեն կարող լինել, սակայն Բաքստերի ամենամոտ ընկերներն էին «Սելտիկի» ֆուտբոլիստներից Բիլլի Մակնիլը, Պետ Կրերանդը և Մայք Ջեքսոնը ։
Բաքստերը շատ կատակասեր և սրամիտ է եղել, ինչի համար նրան հաճախ Սթենլի անունով էին դիմել՝ ի պատիվ շոտլանդացի դերասան և կատակերգու Սթենլի Բաքստերի ։
20-րդ դարի բրիտանական ֆուտբոլի մի շարք այլ աստղեր նման Բաքստերը չարաշահում էր ալկոհոլը. ոմանք ասում էին, որ Բաքստերը օրական մինչև երեք շիշ «Bacardi» էր օգտագործում ։ Հավաքականի խաղընկերներից Դեյվ Մակայը միշտ խնդրում էր նրան մարզվել և կյանքի հետ ավելի խելամիտ վարվել, սակայն ապարդյուն ։ Բաքստերը հաճախ էր հարբում ֆուտբոլային հանդիպումներից մեկ օր առաջ, սակայն դա չէր խանգարում նրա հաջող խաղին, այդ իսկ պատճառով էլ մարզչական շտաբը այլևս այդ երևույթին ուշադրություն չէր դարձնում ։ Ֆուտբոլային կարիերան ավարտելուց հետո Բաքստերը սկսում է աշխատել, որպես փաբի մենեջեր ։ 55 տարեկան հասակում չորս օրվա ընթացքում երկու անգամ փոխպատվաստում է Բաքստերի լյարդը, ինչից հետո նա խոստանում է վերջ տալ խմելուն ։
Բաքստերի մյուս ցմահ կախվածությունը մոլեխաղերն էին, որոնց պատճառով նա իր կյանքը ընթացքում կորցրել էր շուրջ 500 հազար ֆունտ գումար ։ Ավելի ուշ նրան հարցնում են. «Եթե դուք վաստակեիք այնքան գումար, ինչքան հիմա վաստակում են ֆուտբոլիստները, ապա դուք կկարողանայի՞ք մարել ձեր պարտքերը», իսկ Բաքստերը պատասխանում է. «Այո, շաբաթական ձիարշավների վրա ես հարյուրի փոխարեն 50000 ֆունտ կպարտվեի» ։
2001 թվականի փետրվարին բժիշկները Բաքստերի մոտ ախտորոշում են ենթաստամոքսային գեղձի քաղցկեղ, և նա մահանում է Գլազգոյի հարավային մասում գտնվող իր տանը 2001 թվականի ապրիլի 14-ին։ Այդ ժամանակ նրա կողքին են եղել Նորման և նրա որդիները՝ Ալանը և Ստիվենը ։ Ֆուտբոլիստի թաղումը տեղի է ունենում Գլազգոյի Կաֆեդրալ մայր տաճարում, որին մասնակցում է նաև Մեծ Բրիտանիայի գլխավոր գանձատան կանցլեր Գորդոն Բրաունը, ով երկար ժամանակ եղել էր Բաքստերը առաջին պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլային ակումբը համարվող «Ռեյտ Ռովերսի» երկրպագու ։
Հիշատակ
Բաքստերը համարվում է «Ռեյնջերսի» երկրպագուների կողմից կազմավորված Փառքի սրահի անդամներից մեկը, ինչպես նաև նա առաջին 50 ֆուտբոլիստներից մեկն է, ով ընդգրկվել է Շոտլանդիայի սպորտային փառքի սրահում, երբ այն բացվում է 2005 թվականին ։ 2004 թվականին նրա անունը գրվում է Շոտլանդական ֆուտբոլի փառքի սրահում ։ Բաքստերն իր կարիերայի լավագույն խաղերն անցկացրել է 20 տարեկանից մինչև 1964 թվականի դեկտեմբերին «Ռապիդայի» դեմ խաղում ոտքի կոտրվածք ստանալն ու մինչև հարբեցողությամբ տարվելը (ինչը «Slim Jim» մականունը դարձնում է ավելի քիչ ակտուալ) ընկած ժամանակահատվածներում ։
1963 թվականի Շոտլանդիայի գավաթի խաղարկության եզրափակչի շրջանակներում կայացած «Սելտիկի» դեմ պատասխան խաղի վերջում Բաքստերը պահում է գնդակը իր մարզաշապիկի տակ, իսկ հետո նվիրում է այն թիմի նորեկներից մեկին ։ Շոտլանդիայի ֆուտբոլի միությունը պահանջում է վերադարձնել գնդակը, և «Ռեյնջերսը» վերադարձնում է, սակայն ուրիշը ։
Երկրպագուները ազմիցս փորձել են իրավունք ստանալ հետիոտների համար նախատեսված Ուեմբլի նոր կամուրջը վերանվանել Ջիմի անունով, սակայն ապարդյուն ։ Իսկ 2005 թվականի փետրվարի 24-ին անգամ Շոտլանդական ազգային կուսակցության պատգամավոր Պիտ Ուիշարտը միացել է է երկրպագուների այդ խմբին  ։
Ձեռքբերումներ
«Ռեյնջերս»
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շոտլանդացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Շոտլանդիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ
Մարիա Մագդալենա Ռաձիվիլ
Իշխանուհի Մարիա Եվա Մագդալենա Իոսիֆ Էլժբետա Ապոլոնիա Կատաժինա Ռաձիվիլ, ի ծնե՝ Զավիշա-Կեժգայլո, առաջին ամուսնությամբ՝ Կրասինսկայա (Maria Magdalena Zawisza-Kierżgajło / Krasińska / Radziwiłłowa, ), բելառուսական մշակութային շարժման գործիչ, մեկենասուհի։
Կենսագրություն
Կոմս Յան Կազիմիր Զավիշ-Կեժգայլոյի և պալատական ազնվական օրիորդ Մարիա Կվիլեցկայի (լեհալիտվական վերջին թագավոր Ստանիսլավ Ավգուստ Պոնյատովսկու ծոռը) դուստրն է։ Կոմսը հետաքրքրվել է հնագիտությամբ, ստեղծել է մետաղադրամների և մեդալների մեծ հավաքածու։ Տանը խոսել են բելառուսերեն և ֆրանսերեն։ Մարիա Մագդալենան ստացել է տնային լավ կրթություն, վաղ տարիքում հիմնականում բնակվել է Վարշավայում։ Մարիայի մեծ քույրը՝ Եվան, ամուսնացած է եղել Նեբորովի իշխան Միխայիլ Ռաձիվիլի հետ։
1882 թվականին ամուսնացել է կոմս, իսպանացի գրանդ Լյուդվիկ Կրասինսկու (1833—1895) հետ։ Դուստրը եղել է Մարիա-Լյուդվիկան (1883—1958), հետագայում ամուսնացել է իշխան Ադամ Լյուդվիկ Չարտորիյսկու հետ։
1895 թվականին՝ ամուսնու մահից հետո, Մարիա Մագդալենան ապրել է Կուխտիչում, Իգումենսկի գավառում, Մինսկում։ 1887 թվականին՝ հոր մահից հետո, Մարիան ժառանգել է նրա կալվածքները Բելառուսում և Լեհաստանում։
1904 թվականին ծանոթացել է Նիկոլայ Վացլավ Ռաձիվիլի (1880—1914) հետ, որը նրանից երիտասարդ էր 19 տարով։ Նրա ծնողները Վիլհելմ-Ադամ Ռաձիվիլը (1845—1911) և կոմսուհի Կատաժինա Ռժևուսկայան էին։ 1906 թվականի մարտի 30-ին Նիկոլայը և Մարիա Մագդալենան ամուսնացել են Լոնդոնում։ Շուտով երիտասարդ իշխանին հեռացրել են շլյախտայական (լեհ ազնվականական) ակումբի անդամությունից, լոնդոնյան ծանոթները երես են թեքել նրանից։ Նորապսակները տեղափոխվել են Կուխտիչի։ Նիկոլայ Ռաձիվիլին հիմնականում զբաղվել է տնտեսությամբ, որը բավականին մեծ էր. կաղնու և սոճու մեկ անտառը կազմում էր 27 հազար դեսյատին։ Առևտրի համար իշխանը 1911 թվականին երկաթուղի է գցել Վերեյցիից մինչև Գրոձյանկայ, որը կա մինչ այժմ։ Այդտեղ գործող փայտասղոցարանը խորհրդային իշխանությունների ժամանակ դարձել է անտառարդյունաբերական տնտեսություն, իսկ 1990-ականներին փակվել է։
1914 թվականին իշխան Նիկոլայ Ռաձիվիլին գնացել է պատերազմ և զոհվել Արևելյան Պրուսիայում։ Նրա մարմինը հուղարկավորվել է Կուխտիչիի եկեղեցում։ 1930-ականներին, երբ եկեղեցում ստեղծվել է ենթակայան, գերեզմանը բացվել է, հետագայում մնացորդներն ուղղակի ցեմենտապատվել են։
Բարեգործական գործունեություն
Մարիա Մագդալենան տոգորված էր բելառուսական մշակույթի ոգով, ֆինանսավորել է «Загляне сонца і ў наша ваконца» հրատարակչությունը, «Biełarus», «Товарищество трезвости» և այլ թերթեր, բացել է դպրոց Կուխտիչիում, Ուզդայում, Կամենկայում։ Կուխտիչիում (այժմ՝ Պերվոմայսկ) նրա կալվածքն են այցելել Վացլավ Իվանովսկին, Անտոն և Իվան Լուցկևիչ եղբայրները, Ռոման Սկիրմունտը, Էդվարդ Վոյնիլովիչը և բելառուսական մշակութային շարժման շատ այլ գործիչներ։ Նա նյութական աջակցություն է ցուցաբերել Մաքսիմ Բոգդանովիչի, Կոնստանցիա Բույլոյի, Մաքսիմ Գորեցկու, Յադվիգին Շ.-ի, Յակուբ Կոլասի առաջին գրքերի տպագրության ժամանակ։ Ի նշան երախտագիտության՝ Վ. Իվանովսկին և Ի. Լուցկևիչը տեղադրել են «Կարապ» գերբը Մ. Բոգդանովիչի բանաստեղծությունների «Պսակ» ժողովածուի տիտղոսաթերթի վրա։ Մարիա Մագդալենան ֆինանսապես օգնել է Վիլնյուսի համալսարանին, բելառուս կաթոլիկներին, Վիլնյուսում սեմինարիստների համար կառուցել է գիշերօթիկ դպրոց, Լոնդոնի լիտվացի կաթոլիկների համար՝ կոստյոլ (լեհական կաթոլիկ եկեղեցի)։ Իշխանուհին ակտիվ մասնակցել է Մինսկի բարեգործական ընկերության գործունեությանը, իսկ 1915 թվականին նրան ընտրել են Պատերազմից տուժածների օգնության կոմիտեի անդամ։ Նա գումար է նվիրաբերել լիտվական գիմնազիային, Հռոմում բելառուսական հունա-կաթոլիկ սեմինարիային։
Իշխանուհին բացել է բելառուսական դպրոցներ, ինքը ևս խոսել է բելառուսերեն։ Նրա 18 կալվածքների և 8 անտառապետությունների գործավարությունը վարվել է բելառուսերեն։ 1912 թվականին «Մինսկի ռուսական խոսք» թերթում իշխանուհին գրել է. «Ինձ համարում եմ լիտվական ծագմամբ բելառուս։ Ինչպես և իմ ամուսինը, ես ինձ լեհ չեմ համարում»։ Նա իրեն անվանել է «բելառուս շլյախտուհի (լեհական մանրակալվածք ազնվական)» ։
1932 թվականից Մարիա Մագդալենան ապրել է Շվեյցարիայում։ Մահացել է Ֆրիբուրգ քաղաքում գտնվող դոմինիկյան քույրերի մենաստանում։
2017 թվականի հուլիսին Մագդալենա Ռաձիվիլի աճյունը վերադարձվել է Մինսկ և հանձնվել Սուրբ Սիմեոնի և Հեղինեի կոստյոլին, որի մոտ ապրել էր իշխանուհին ։ 2018 թվականի փետրվարի 17-ին եպիսկոպոս Յուրի Կոսոբուցկու, Ռաձիվիլների և Զամոյսկիների տոհմի ներկայացուցիչների, լեհ դիվանագետների և բելառուս մտավորականների մասնակցությամբ Մագդալենա Ռաձիվիլի աճյունը վերահուղարկավորվել է Մինսկի Սուրբ Երրորդություն կոստյոլի տարածքում ։
Բաթաբանյան
Բաթաբանյան, հայկական ազգանուն ։
Մարիա Մագդալենա Ռաձիվիլ
Պարգևներ
Լիտվայի կառավարությունը Մագդալենային պարգևատրել է Գեդիմինի շքանշանով։
Բաթաբանյան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Մարիա Մագդալենա Ռաձիվիլ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արտագաղթածներ Կատեգորիա:Բելառուս հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Լեհ հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Բարեգործներ
Բյովանժ սյուր Ատտեր
Բյովանժ սյուր Ատտեր  (Béiwen-Attert, Boevange-sur-Attert), կոմունա Լյուքսեմբուրգի Լյուքսեմբուրգ օկրուգում։ Բյովանժ սյուր Ատտեր կոմունան համարվում է Մերեշի գավառի մասը։
Ըստ 2008 թվականի մարդահամարի տվյալների, կոմունայի բնակչությունը կազմում է 1995 մարդ ։ Կոմունայում ապրում է մոտ 766 տնային տնտեսություններ։
Տարածքը կազմում է 18,87 կմ²։ Այն 116 կոմունաներից տարածքով 64-րդն է։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 393 մետր բարձրության վրա։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լյուքսեմբուրգի կոմունաներ
Կոեռի
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 0 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Վառբլա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Ասեգուա (Ուրուգվայ)
Ասեգուա (Асегуа) բնակավայր Ուրուգվայի հարավարևելյան մասում, Սերրո Լարգո դեպարտամենտում։
Բնակչություն
Բնակչությունը ըստ 2011 թվականի տվյալների կազմում է՝ 1511մարդ.
Աղբյուր։ Instituto Nacional de Estadística de Uruguay ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ուրուգվայի բնակավայրեր
Կագասի
Կագասի (Кагаси, Какаç), գյուղ Ռուսաստանի, Չուվաշիա հանրապետության Ալիկովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2006 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 143 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Չուվաշիա հանրապետության Ալիկովսկի շրջանի բնակավայրեր
Իվան IV Ահեղ
Իվան Վասիլևիչ (հայտնի է նաև որպես Իվան (Իոանն) Մեծ, ուշ պատմագրության մեջ՝ Իվան IV Ահեղ, ), Մոսկվայի և ամենայն Ռուսիո մեծ իշխան (1533 թվականից), ամենայն Ռոսիո ցար (1547 թվականից) (բացառությամբ 1575 - 1576 թթ, երբ անվանապես ցար էր Սիմեոն Բեկբուլատովիչը)։
Իվան Ահեղը Ռուսաստանի առաջին ցարն է, ականավոր պետական գործիչ, խորաթափանց քաղաքագետ, ռուսական կենտրոնացված պետության հիմնադիրը։
Կենսագրություն
Մեծ իշխան (1533 թվականից) Իվան 4-րդ Վասիլևիչը 1547 թվականի հունվարի 16-ի թագադրվել, դարձել է Ռուսաստանի առաջին ցարը։ Պետական կառավարմանը նրա գործուն մասնակցությունն սկսվել է այսպես կոչված Ընտրյալ ռադայի (1549-1560 թթ) ստեղծումով։ Ինքնակալական իշխանությունն ամրապնդելու և ուժեղ կենտրոնացված պետություն ստեղծելու նպատակով բարեփոխումներ է կատարել կենտրոնական ու տեղական կառավարման, իրավունքի, բանակի և այլ ոլորտներում։ Իվանը 1550 թվականին ղեկավարել է «Դատաստանագիրք» օրենսգրքի կազմման գործը։ 1547-1552 թվականին Ռուսաստանին է միացել Կազանի, 1556 թվականին՝ Աստրախանի խանությունները։ Նրանցից կախման մեջ են ընկել Սիբիրի խանությունը (1555 թ) և Մեծ Նողայի հորդան (1557 թ)։ Ստեղծել է համապետական գործակալություններ, որոնք կոչվում էին Պրիկազներ։ Դրանց թիվը հասել է մինչև 20-ի։ Իվան Վասիլևիչը մահացել է 1584 թվականին, ժառանգ թողնելով իր որդի Ֆյոդորին։
Իվան IV-ը վարում էր Ոսկե Հորդայի խաների դեմ պայքարը շարունակելու, պետության արևելյան սահմաններն ընդարձակելու և արևմուտքում Բալթիկ ծովի ափերին տիրելու քաղաքականություն։ Լիվոնյան պատերազմում (1558–83 թթ.) առաջին հաջողություններից հետո Ռուսաստանը հարկադրված էր միաժամանակ պատերազմել Լիտվայի, Լեհաստանի, Դանիայի և Շվեդիայի դեմ։ Ի վերջո պարտություն կրեց և կարողացավ պահպանել միայն Նևայի գետաբերանը։ Բոյարաիշխանական ընդդիմությունը ջախջախելու և ինքնակալությունն ամրապնդելու համար 1565–72 թթ-ին Իվան IV-ը դիմել է այսպես կոչված օպրիչնինայի քաղաքականությանը, որը ծայրահեղ դաժան միջոցառումների համակարգ էր և ավելի վատթարացրեց Ռուսաստանի տնտեսական ու քաղաքական դրությունը։
Ժողովուրդն Իվան IV-ին տվել է Ահեղ մականունը՝ որպես հզոր կառավարչի, բռնակալ ցարի, որի հեռատեսությունը, եռանդը և նպատակասլացությունը զուգորդվել են անկանխատեսելի պոռթկումներով ու դաժանությամբ։ Նրա արյունալի հաշվեհարդարներին, զանգվածային բռնություններին զոհ են դարձել ոչ միայն քաղաքական հակառակորդները, այլև տասնյակ հազարավոր գյուղացիներ։ 1582 թ-ին ցասման պահին նույնիսկ սպանել է իր ավագ որդուն՝ գահաժառանգ Իվանին, և զրկվել արժանավոր ժառանգորդ ունենալու հնարավորությունից։ Իվան Ահեղը ժամանակի կրթված մարդկանցից էր՝ օժտված գրական տաղանդով, և մեծապես նպաստել է գրատպության կազմակերպմանը երկրում։ Նրա նախաձեռնությամբ են կառուցվել Մոսկվայի Վասիլի Երանելու տաճարը և այլ շինություններ։ Իվան Ահեղի կերպարն արտացոլվել է ժողովրդական ստեղծագործություններում, գրական երկերում, կերպարվեստի և քանդակագործության մեջ, կինոյում։
Իվան Ահեղի տոհմածառը