cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ռամսիկի
Տպավորիչ էֆֆեկտն ստեղծվում է շրջակա հրաբխային խցաններով (երկարատև հրաբուխների մնացորդներ), բազալտի արտահոսքերով և Մանդարա Լեռներով։ Այս ժայռերից ամենամեծն (ու ամենաշատ լուսանկարվածը) Կապսիկի գագաթն է` 1224 մ (4,016 ոտնաչափ) բարձրությամբ մի ժայռ ։ Ռամսիկին հարմարվել է զբոսաշրջիկների հոսքին։ Գյուղի երեխաները հանդես են գալիս որպես ուղեկցորդներ և այցելուներին ցույց են տալիս են նախապես կազմակերպված մի քանի գրավիչ բաներ։ Դրանց թվին են պատկանում արհեստավորները՝ դարբինները, կավագործները, մանողները և ջուլհակները, բնիկ պարողները և գուշակը, որը կանխատեսում է ապագան` հենվելով խեցգետնի փայտի կտորներով մանիպուլյացիայի վրա ։
Ռամսիկին հիմա կայուն կետ է շատ տուրիստական ուղեցույցներում, ինչի փաստը չի ընդունում ճամփորդական գրականությունը։ Rough Guides-ը նկարագրում է Ռամսիկին որպես «տարածված» և «կազմակերպված տուրիզմի կողմից արգելված», իսկ Lonely Planet-ը անվանում է այն «տուրիստական ծուղակի նման մի բան»։
Գյուղի տիպական ուղեկցող շրջագայությունն է տրամադրում The Rough Guide-ը` կասկածանքի տակ դնելով նրա ինքնատիպությունը. «Այցելության հրապուրանքը հիմնականում «իրական» Կամերունի համը ճաշակելն է, և թաքնված թերությունն այն է, որ ինչքան ավելի շատ մարդիկ են գալիս, այնքան ավելի աղավաղված ու անիրական է դառնում կյանքը գյուղում»։ Ռամսիկիի «խցանը» ակնհայտորեն շատ խորհրդանշական է և ինչպես ավանդաբար (չբեր կանայք զոհաբերություններ են անում նրա ստորոտին), այնպես էլ ժամանակակից կյանքում (հյուրանոցի վաճառք որպես մեղրամիսի հանգրվան)` այն դարձել է Ռամսիկիի ամենագլխավոր առանձնահատկություններից մեկը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Տեսարժան վայրեր
Լիկովա (գյուղ, Նովոմոսկովսկի վարչական օկրուգ)
Լիկովա (Ликова), գյուղ Ռուսաստանի, Մոսկվայի Նովոմոսկովսկի վարչական օկրուգի կազմում։
Բնակչությունը 2005 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 91 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Մոսկվայի Նովոմոսկովսկի վարչական օկրուգի բնակավայրեր
Պտերներ
Պտերներ, բարձրակարգ սպորավոր բույսերի բաժին, միջանկյալ ցեղ է գրավում ռինիոֆիտների  և մերկասերմերի  միջև։
Ռինիոֆիտներից պտերները տարբերվում են գլխավորապես արմատների ու տերևների առկայությամբ, իսկ մերկասերմերից՝ սերմերի բացակայությամբ։ Առաջացել են ռինիոֆիտներից։
Ծագում
Ծագել են պալեոզոյան դարաշրջանում, հնագույն բրածո ներկայացուցիչներ հայտնի են դևոնից։ Կարբոնում լայն տարածում են ստանում ծառանման պտերներ, որոնք մյուս խոնավասեր սպորավոր բույսերի հետ միասին առաջացրել են ներկայումս օգտագործվող քարածուխը։
Ընդհանուր բնութագիր
Պտերներին, ինչպես նաև մյուս բարձրակարգ բույսերին, բնորոշ է անսեռ (սպորոֆիտ) և սեռական (գամետոֆիտ) սերունդների հաջորդականությունը։ Պտերների սպորոֆիտները խոտաձև կամ ծառանման բույսեր են, աչքի են ընկնում մորֆոլոգիական և էկոլոգիական մեծ բազմազանությամբ։ Տերևները բազմաձև են՝ բազմակի կտրտվածքա-եզրավորներից մինչև ամբողջաեզրավոր, 3-6 սմ և նույնիսկ 30 սմ երկարությամբ։
Ցողունները լինում են ստորգետնյա (կոճղարմատավոր) և վերգետնյա, ուղղաձիգ ու փաթաթվող, պարզ ու ճյուղավոր, մի քանի սմ-ից մինչև 20-25 սմ երկարությամբ։ Պարզունակ պտերներին բնորոշ են համեմատաբար խոշոր, բազմաշերտ պատերով և մեծ քանակությամբ սպորներ արտադրող սպորանգիումները ։
Ժամանակակից պտերների մեծ մասի սպորանգիումները մանր են, միաշերտ պատերով և առաջացնում են ոչ մեծ քանակությամբ սպորների մեծ մասը հավասարասպոր են, միայն առանձին կարգաբանական խմբեր ունեն աարասպոր ձևեր։ Հավասարասպոր պտերների գամետոֆիտը սովորաբար նուրբ կանաչ, կարճակյաց, սրտաձև թիթեղիկ է։ Տարասպոր ձևերի միկրոսպորներն առաջացնում են շատ փոքր արական, իսկ մեգասպորները՝ քիչ ավելի մեծ իգական գամետոֆիտներ։
Խմբերի կազմ
Պտերները բաժանվում են 2 բաժինների ։
Բայցի այս խմբերից պտերները պատկանում են 3 մահացած բաժինների.
Գրականություն
Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Պտերներ
Քեյտ շրջան (Նեբրասկա)
Քեյտ շրջան (Keith County), ԱՄՆ Նեբրասկա նահանգի 93 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 2.748 կմ² է, բնակչությունը՝ 8.875 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Օգալալա բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1873 թ.։
Կատեգորիա:Նեբրասկայի շրջաններ
Կրայնեե (այլ կիրառումներ)
Կրայնեե, կարող է վերաբերել՝
Նորշեն (Մշո գավառ, Նորշեն Քուրդ)
Նորշեն, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մշո գավառում ։ Գտնվում էր Մուշ քաղաքից 22 կմ հյուսիս-արևմուտք, Զիարեթ ավանից հարավ-արևելք, Արածանիի աջ կողմում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Աղյուսագործների փողոց (Երևան)
Աղյուսագործների փողոց, փողոց Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանում։
Տվյալներ
Սկսվում է Նար-Դոսի փողոցից, ձգվում հարավարևելյան ուղղությամբ և շարունակվում դեպի Սարի թաղի մոտակայք։
Լեսովոե (քաղաքատիպ ավան, Ուկրաինա)
Լեսովոե (Лісове), քաղաքատիպ ավան Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Ալեքսանդրովկայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1960 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Լեսովոե քաղաքատիպ ավանում բնակվում էր 1 080 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Ալեքսանդրովկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:1960 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ջուլիան Ասանժ
Ասանժը վիճահարույց ՎիքիԼիքսը կայքը հիմնեց 2006 թ. և իր խորհրդակցական խորհրդում է ծառայում։ Այս գործի պատճառով, մեծ ծավալով հանրային ուշադրություն է գրավել դասակարգած փաստաթղթերի հրատարակման մեջ իր կատարած դերի համար, որը մանրամասն ցույց է տալիս Միացյալ Նահանգների մասնակցությունը Աֆղանստանի և Իրաքի պատերազմների մեջ։ 2010 թ. նոյեմբերի 28-ին ՎիքիԼիքսը և իր հինգ լրատվական գործընկերները սկսեցին հրատարակել ԱՄՆ-ի դիվանագիտական հեռագրերի արտահոսքը։
2010 թ. նոյեմբերի 30-ին Ինտերպոլը Ասանժին իր որոնած անձանց ցանկի կարմիր իրազեկման մեջ է ներառել՝ «սեռական հանցագործությունների» համար ։
Վաղ կյանք
Ասանժի ծնողները շրջիկ թատրոնի ընկերություն էին վարում։ 1979 թ., իր մայր՝ Քրիստինը նորից ամուսնացավ. իր նոր ամուսինը երաժիշտ էր և պատկանում էր մի վիճահարույց Նյու Էյջ խմբի, որը վարում էր Անն Համիլտոն-Բրնը։ Զույգը մեկ որդի ունեցավ, սակայն բաժանվեց 1982 թ. և Ասանժի կես եղբոր խնամակալության համար պայքար սկսեց։ Ապա մյուս հինգ տարվա ընթացքում մայրը երեխաներին թաքցնելու դիմեց։ Ասանժը երեխայության ժամանակ քանի տասնյակ անգամ տեղափոխվեց, շատ դպրոցներ գնաց, երբեմն տանը ուսման տրվեց, և հետագայում տարբեր ժամանակներում Ավստրալիայի մի շարք համալսարաններ հաճախեց ։
Հակերություն
1987 թ., 16-ը լրանալուց հետո, Ասանժը սկսեց հակերությունը՝ «Մենդաքս» մականվան ներքո (անունը գալիս է հռոմեացի բանաստեղծ Հորացիոսի արտահայտություններից մեկից՝ «splendide mendax», որը նշանակում է «ազնվորեն ոչ ճշմարիտ») ։ Նա և երկու ուրիշ հակեր միացան որպեսզի ստեղծեն մի խումբ, Միջազգային Քայքայիչներ անվամբ։ Ասանժը գրեց այդ ենթամշակույթի երեք կանոնները՝ «Մի՛ վնասիր այն համակարգչային համակարգերը որոնց կոտրում ես (ինչպես նաև քրաշ ես անում). մի՛ փոփոխիր այդ համակարգերի միջի տեղեկությունը (բացի գրանցամատյանների փոփոխումը՝ հետքերդ կորցնելու համար). կիսի՛ր տեղեկությունը» ։
Ի պատասխան այդ հակերության, Ավստրալիայի ֆեդերալ ոստիկանությունը 1991 թվականին ներխուժեց իր Մելբուռնի տուն. զեկուցվել էր, որ Ասանժը մոդեմով մուտք էր գործել մի ավստրալիական համալսարանի, կանադական հեռահաղորդակցության ընկերության՝ Նորթելի, և այլ կազմակերպությունների համակարգիչ ։ 1992 թվականին իրեն մեղավոր է ընդունել 24 հակերության մեղադրանքի դիմաց, և լավ վարքի պատճառով 2100 ավստրալիայի դոլար գրավի դիմաց ազատ է արձակվել ։ Մեղադրողն ասել է «ուղղակի ոչ մի փաստ չկա, որ խելացի հետաքրքրասիրությունից և - ինչ է բառը - այդ տարբեր համակարգիչներում թափառելու (սրֆ անելու) հաճույքից բացի ուրիշ բան է եղել» ։
Համակարգչային ծրագրավորում և համալսարանային կրթություններ
1993 թ.-ին, Ասանժը Ավստրալիայի ամենաառաջին համացանցային ծառայություն տրամադրողներից (ISP-ներից) մեկը ստեղծեց՝ «Սաբուրբիա» (Suburbia) անունով ։ 1994 թվականից սկսած, Ասանժն ապրեց Մելբուռնում որպես ծրագրավորող և ազատ ծրագրային ապահովման ստեղծող ։ 1995 թ.-ին, Ասանժը գրեց առաջին ազատ սարքամիացքի ծրիչի (port scanner) ծրագիրը՝ Ստրոբ (Strobe) անունով ։ Նաև 1996 թվականին մի շարք կարկատաններ (patch) գրեց ՓոստգրեԷսՔյուԷլ (PostgreSQL) նախագծի համար ։ Նա օգնեց գրել Ընդհատակ՝ Էլեկրրոնային սահմանում հակերության, խելագարության, և մոլեգնության մասին հեքիաթներ (1997) գիրքը, որն նրան ներկայացնում է որպես հետազոտող և զեկուզում է Միջազգային քայքաիչների իր պատմությունը ։ 1997-ի շուրջ, նա համաստեղծեց Ռաբերհոզ (Rubberhose) հերքելի գաղնագրման (deniable encryption) համակարգը, որը մի գաղթնագրության հասկացության վերածումն է Լինուքսի ծրագրերի փաթեթի համար, նախագծված ռաբերհոզ գաղտնավերլուծության դեմ ճշմարտանման հերքելունակություն ապահովելու համար. սկզբում նա դրան նախատեսել էր «որպես գործիք մարդու իրավունքների աշխատողների համար, ովքեր կարիք ունեին այդ ոլորտում զգայուն տվյալներ պաշտպանել» ։ Իր հեղինակած կամ համահեղինակած այլ ազատ ծրագրերից են Յուզնետի հիշապահեստային ծրագիրը՝ ԷնԷնԹիՓիՔեշը (NNTPCache) և հրամանատողային փոխկապակցիչ (command-line interface) ցանցային որոնման շարժիչների համար՝ Սրֆրոն (Surfraw)։ 1999 թվականին Ասանժը գրանցեց leaks.org հասցեն. «Սակայն» ասում է նա, «այդ ժամանակ ես դրա հետ ոչինչ չարեցի» ։
Ասանժը ըստ զեկույցների հաճախել է վեց համալսարան ։ 2003 թ.-ից 2006 թվականը սովորել է ֆիզիկա և մաթեմատիկա Մելբուռնի համալսարանում ։ Սեփական կայքում նկարագրել է իր համալսարանը 2005 թվականի շուրջ Ավստրալիական ազգային ֆիզիկայի մրցությունում ներկայացնելը ։ Նա նաև փիլիսոփայություն և նյարդագիտություն (neuroscience) է սովորել ։
ՎիքիԼիքս
ՎիքիԼիքսը հիմնադրվեց 2006 թ.-ին ։ Այդ տարի, Ասանժը երկու շարադրություն գրեց արտահայտելով ՎիքիԼիքսի փիլիսոփայությունը՝ «Ռեժիմի վարքագիծը արմատապես փոփոխելու համար, պետք է հստակ և համարձակ մտածենք, քանզի եթե որևէ բան ենք սովորել, այն է, որ ռեժիմները չեն ուզում փոխվել։ Մենք պետք է մեր նախնիներից անդին մտածենք և բացահայտենք այն տեխնոլոգիական փոփոխությունները, որոնք մեզ քաջալերում են գործել այնպիսի եղանակներով, որ մեր նախակարապետները չէին կարող» ։ Իր բլոգում նա գրեց, «ինչքան որ մի կազմակերպություն գաղտնի կամ անարդար է, այդքան արտահոսքերը իր ղեկավարության և պլանավորման խմբակի մոտ վախ կամ պարանոյա են առաջացնում» ։
Ասանժը ՎիքիԼիքսի ինն-հոգանոց խորհրդատուները խորհրդում է, և իր անունից ականավոր խոսնակ է լրատվամիջոցներում։ Դրանով հանդերձ, որ թերթերը նրան ՎիքիԼիքսի «ղեկավար» կամ «հիմնադիր» են կոչել, Ասանժն ասել է. «ես ինձ հիմնադիր չեմ կոչում». նա իրեն ՎիքիԼիքսի գլխավոր խմբագիր է համարում, և ասել է, որ վերջնական խոսքն իրենն է կայքին ներկայացրած փաստաթղթերի քննելով հաստատման գործում ։
Կայքի համար աշխատող բոլոր մյուսների նման, Ասանժը չվճարվող կամավոր է   ։ Ասանժն ասում է, որ ՎիքիԼիքսը ավելի դասակարգված փաստաթղթեր է հրատարակել քան աշխարհի ամբողջ ուրիշ մամուլը միասին վերցրած՝ «Դա ես չեմ ասում, որ նշեմ ինչքան մենք հաջողակ ենք, այլ, դա ցույց է տալիս մնացած լրատվամիջոցների վտանգավոր վիճակը։ Ինչպե՞ս է, որ հինգ հոգուց բաղկացած խումբը կարողացել է հանրությանը մատուցել ավելի թաքցրած տեղեկություն այդ մակարդակի, քան աշխարհի բոլոր մնացած մամուլը։ Ամոթալի է» ։
Աստերոիդների ցանկ (189901-190000)
Աստերոիդների ցանկ (189801-189900) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (190001-190100)
Ջուլիան Ասանժ
Ասանժի նկարագրումներ
Ասանժը լրագրության «թափանցիկ» և «գիտական» մոտեցման կողմակից է, ասելով, որ «դու չես կարող ֆիզիկայում որևէ հոդված հրատարակել առանց փորձնական ամբողջական տվյալների և արդյունքների. դա պիտի լրագրության ստանդարտը լինի» ։ 2006 թվականին, ՔաունտերՓանչը (CounterPunch) նրան «Ավստրալիայի ամենաանպատիվ նախկին համակարգչային հակեր» է անվանել ։
Աստերոիդների ցանկ (189901-190000)
|} Աստերոիդների ցանկ (189801-189900) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (190001-190100)
Ջուլիան Ասանժ
2019 թվականի ձերբակալություն
2019 թվականի ապրիլի 11-ին` նախագահ Լենին Մորենոյի տեսաուղերձից հետո, Էկվադորի իշխանությունները Ասանժին զրկեցին Մեծ Բրիտանիայում իրենց դեսպանատանը մնալու իրավունքից։ Էկվադորի արտաքին գործերի նախարարի հայտարարությամբ, Ասանժը նաև զրկվել է էկվադորական քաղաքացիությունից ։ Դեսպանի հրավերով բրիտանական ոստիկանության աշխատակիցները մտան դեսպանատան տարածք Ասանժին ձերբակալելու համար ։ Ասանժը կալանքի տակ վերցվեց Լոնդոնի կենտրոնական ոստիկանական բաժանմունքում, որտեղ և մնաց մինչև Վեստմինստերյան դատարանի առջև ներկայանալը ՝ դատարան չներկայանալու մեղադրանքով։ Ձերբակալությունը իրականացվեց դեռևս 2012 թվականի հունիսի 29-ի Վեստմինստերյան դատարանի տված օրդերով ։ Հենց այդ օրը մեղավոր ճանաչվեց գրավի դիմաց ազատման պայմանները խախտելու մեջ, դատավորը Ասանժին անվանեց «նարգիզ, որը չի կարող դուրս գալ սեփական եսասիրական շահերից»։ Նրան սպառնում է մինչև 12 ամսվա ազատազրկում։ Ասանժը նաև պետք է ներկայանա 2019 թվականի մայիսի 2-ին իր արտահանձման հարցով լսումներին, սակայն մինչև այդ նա մնալու է կալանքի տակ ։ Ձերբակալության հետքերով Ասանժին իր աջակցությունը հայտնեց ռեժիսոր Օլիվեր Սթոուն ։
Այդ ժամանակ հրապարակվեց, որ ԱՄՆ-ն Ասանժին մեղադրանք է առաջադրել համակարգչային տեղեկատվությանը ապօրինի մուտք գործելու նպատակով դավադրության մեջ` Ասանժը մեղադրվում է նրանում, որ փորձել է օգնել Բրեդլի Մենինգին գեներացնել գաղտնի տվյալների գաղտնաբառները։ Այդպիսի հանցագործությունների համար նախատեսվում է ազատազրկում մինչև 5 տարի ։ 2019 թվականի մայիսի 23-ին ԱՄՆ-ի արդարադատության նախարարությունը Ասանժին մեղադրանք առաջադրեց ևս 17 կետերով։ Նրան մեղադրեցին նրանում, որ նա ստիպել է ամերիկական բանակի նախկին անալիտիկ Չելսի Մենինգին իրեն տրամադրել գաղտնի տվյալներ, ինչպես նաև հրապարակել է Իրաքի ու Աֆղանստանի ռազմական գործողությունների գաղտնի աղբյուրների անունները` «նրանց կյանքը դնելով վտանգի տակ»։ Մենինգից Ասանժը ստացել է Իրաքի վերաբերյալ 400 հազար հաշվետվություններով  ու 90 հազար Աֆղանստանի վերբերյալ տվյալների բազա, 250 հազար Պետդեպարտամենտի  հեռագիր ու ևս  800 անալիտական Գուանտանամոյի բանտարկյալների մասին գրառում ։ Ներկայումս Ասանժը գտնվում է Բելմարշի բանտում, 2019 թվականի մայիսի 1-ին Սաութվարքի դատարանի կողմից գրավով ազատ արձակվելու կարգը խախտելու համար դատապարտվեց 50 շաբաթվա ազատազրկման ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ՎիքիԼիքս Կատեգորիա:Ավստրալիացի ծրագրավորողներ Կատեգորիա:Ավստրալիացի լրագրողներ Կատեգորիա:Կուսակցության հիմնադիրներ Կատեգորիա:Մելբուռնի համալսարանի շրջանավարտներ
Յիգևա (գյուղական ավան, Յիգևա շրջան)
Յիգևա (Jõgeva), գյուղական ավան Էստոնիայի Յիգևամաա նահանգի Յիգևա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղական ավանում բնակվում էր 508 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Յիգևամաա նահանգի Յիգևա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղական ավաններ
Ռադովիցկի
Բնակչությունը 1983 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2700 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Մոսկվայի մարզի Շատուրսկի շրջանի բնակավայրեր
Ավդեյ Տեր-Օհանյան
Ավդեյ Ստեպանովիչ Տեր-Օհանյան, խորհրդային և ռուս նկարիչ, «Արվեստ կամ մահ» ընկերակցության, Տրյոխպրուդնի նրբանցքում գտնվող պատկերասրահի և «Առաջ» պատկերասրահի հիմնադիր ։ Մոսկովյան ակցիոնիզմի ամենավառ ներկայացուցիչներից մեկը ։
Կենսագրություն
Ավդեյ Տեր-Օհանյանը ծնվել է 1961 թվականի դեկտեմբերի 9-ին, Դոնի Ռոստովում։ Սովորել է արվեստի մանկական դպրոցում, որտեղ հանդիպել է (ինչպես ինքն է կարծում) իր միակ իսկական ուսուցչին՝ քանդակագործ Բորիս Իվանովիչ Միգասին ։ Եղել է «Это» ակումբի անդամ։ 1978-1982 թվականներին սովորել է Ռոստովի Մ. Բ. Գրեկովի անվան գեղարվեստի ուսումնարանում, սակայն այն այդպես էլ չի ավարտել, քանի որ երկու անգամ հեռացվել է գեղագիտական անհամատեղելիության պատճառով ։ 1988 թվականին Դոնի Ռոստովում հիմնադրել է «Արվեստ կամ մահ» ընկերությունը ։ 1988 թվականին Ռուսաստանում առաջին անգամ նա կազմակերպում է գործընկերության ցուցահանդես ռոստովյան հասարակական կոոպերատիվ պճնազարդարանում  ։ 1989 թվականին տեղափոխվել է Մոսկվա, որտեղ ղեկավարել է Տրյոխպրուդնի նրբանցքի պատկերասրահը և «Առաջ» պատկերասրահը ։
1995-1998 թվականներին ղեկավարել է «Ժամանակակից արվեստի դպրոցը», որտեղ դեռահասներին (ներառյալ իր որդի Դավիթին) դասավանդել է ավանգարդ և հետավանգարդյան արվեստի տեսություն և պրակտիկա, որոնցից մի քանիսը սկսել են գործել որպես Ռադեկ ընկերություն ։ 1998 թվականի դեկտեմբերի 4-ին «Արտ Մանեժ-98» ցուցահանդեսում Ավդեյ Տեր-Օհանյանը հանդես է եկել «Երիտասարդ անաստվածը» պերֆորմանսով, որտեղ հրապարակայնորեն կացնով կտրատել է ուղղափառ սրբապատկերների վերարտադրությունները, որից հետո նրա դեմ քրեական գործ է հարուցվել կրոնական ատելություն հրահրելու մեղադրանքով (Ռուսաստանի Դաշնության Քրեական օրենսգրքի 282-րդ հոդված)։ Ավդեյ Տեր-Օհանյանը, չսպասելով դատավարությանը, արտագաղթել և քաղաքական ապաստան է ստացել Չեխիայում, բնակվել և աշխատել է Բեռլինում, որտեղ վերսկսել է Ժամանակակից արվեստի դպրոցի և «Առաջ!» պատկերասրահի աշխատանքները։ Ըստ «Կոմերսանտ»-ի լրագրող Աննա Տոլստովայի՝ նա «հետխորհրդային Ռուսաստանի պատմության մեջ առաջին քաղաքական արտագաղթյալ նկարիչն է» ։ Տեր-Օհանյանի ստեղծագործությանը և ճակատագրին է նվիրված Միրոսլավ Նեմիրովի «Ա. Ս. Տեր-Օհանյան։ Կյանքը, ճակատագիրը և ժամանակակից արվեստը» (1999) գիրքը ։ Որոշ քննադատներ կարծում են, որ Ավդեյ Տեր-Օհանյանը և Տրեխպրուդնիի բոլոր նկարիչները պատկանում էին արվեստագետների այն կատեգորիային, ովքեր «սահմանեցին իննսունականների ոգին» Մոսկվայում ։
Ավդեյ Տեր-Օհանյանը զբաղեցրել է 23-րդ տեղը «Արտխրոնիկա» ամսագրի «2010 թվականի ռուսական արվեստի 50 ամենաազդեցիկ մարդիկ» վարկանիշում։ 2016 թվականին Պրահայում կազմակերպել է «Խորհրդային նկարիչների միություն» միջազգային կազմակերպությունը, որպես շարժման հիմք հռչակելով խորհրդային արվեստի դպրոցի ավանդույթները՝ աշխատանք բնօրինակով, կերտարվեստի ձևեր, պլեներային գեղանկարչություն ։ Միության հիմնադիր համագումարը տեղի ունեցավ 2016 թվականի սեպտեմբերին Պրահայի Tranzitdisplay պատկերասրահում ։ Ավելի քան 20 տարի ապրել և աշխատել է Պրահայում և Բեռլինում։
2019 թվականի հունիսին՝ քրեական գործի կարճումից հետո, Ավդեյ Տեր-Օհանյանը վերադարձել է Ռուսաստան ։ Վերադառնալուց հետո իր առաջիկա ծրագրերի մասին հարցին Տեր-Օհանյանը պատասխանել է․ «Ես նկարիչ եմ, շարունակում եմ իմ պարզ գործունեությունը։ Ես նախատեսում եմ զբաղվել արվեստով, որովհետև այլ բանով զբաղվել չեմ կարող» ։
Մաքբուլե Աթադան
Մաքբուլե Աթադան (Makbule Atadan, ), Թուրքիայի Հանրապետության հիմնադիր Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրքի քույրը։ Նա Աթաթուրքի միակ ողջ մնացած քույրն է, մինչդեռ մյուս չորս քույրերը մահացել են վաղ տարիքում։
Ավդեյ Տեր-Օհանյան
Կենսագրություն
2020 թվականի հունվարին, բազմամարդ հավաքի ժամանակ, նա Ռոստովի «Ռոստով» արվեստի պատկերասրահում կարդացել է «Ինչպես հասկանալ ժամանակակից արվեստը» դասախոսությունը  ։
Տեր-Օհանյանի աշխատանքները Լուվրի «Ռուսական կոնտրապունկտ» ցուցահանդեսում
2010 թվականի սեպտեմբերին Ավդեյ Տեր-Օհանյանի աշխատանքների տպագիր աշխատանքներ շարքից «Ռադիկալ աբստրակցիոնիզմ»-ը (2004) դուրս է մնացել «Ռուսական կոնտրապունկտ» / «Le contrepoint Russe» Լուվրի ցուցահանդեսի ծրագրից, որը պատրաստվում էին անցկացնել Ֆրանսիայում Ռուսաստանի տարվա շրջանակներում ։ Ժամանակակից արվեստի պետական կենտրոնի ներկայացուցչի խոսքով Տեր-Օհանյանի աշխատանքները որոշվել էր չուղարկել արտերկիր, քանի որ դրանք «պարունակում էին Ռուսաստանի Դաշնության սահմանադրական կարգը բռնությամբ փոխելու կոչ, ինչպես նաև միջկրոնական ատելության և թշնամանքի հրահրում» ։ «Արմատական աբստրակցիոնիզմ» շարքի այդ աշխատանքները «Ռոսոխրանկուլտուրա»-ից արտահանման թույլտվություն չէին ստացել և մնացել էին Մոսկվայում» ։ 2010 թվականի սեպտեմբերի 26-ին Տեր-Օհանյանը հանդես էր եկել բաց նամակով, որում հրաժարվել էր մասնակցել ցուցահանդեսին, եթե չկատարվեն երկու պայմաններ՝ 1. Պաշտոնապես թույլատրել Մոսկվայից տանել նրա աշխատանքները, ցուցահանդեսի մասնակցելու համար 2. Նկարիչ Օլեգ Մավրոմատտիի ռուսական անձնագրի ժամկետի երկարացում, որը քրեական հետապնդման էր ենթարկվում Ռուսաստանի Դաշնության Քրեական օրենսգրքի 282-րդ հոդվածով, ում սպառնում էր արտահանձնում Ռուսաստանին ։ Նկարիչների և հասարակության մի շարք բողոքներից հետո Ռուսաստանի Դաշնության մշակույթի նախարարությունը թույլատրեց   ստեղծագործությունների արտահանումը Ռուսաստանից ։ Քանի որ վերջնագրի 2-րդ կետը (Օլեգ Մավրոմատտիի վերաբերյալ) չկատարվեց, Տեր-Օհանյանը հայտարարեց ցուցահանդեսը բոյկոտելու մասին և ցուցահանդեսի մնացած մասնակիցներին կոչ արեց միանալ իրեն։ Սակայն ցուցահանդեսի կազմակերպիչները, չնայած Ավդեյ Տեր-Օհանյանի՝ ցուցահանդեսին մասնակցելու պաշտոնական մերժմանը, ցուցադրեցին նրա այն  չորս աշխատանքները, որոնք նախապես հայտարարվել էին ։ Ինքը՝ Տեր-Օհանյանը, նույնիսկ ցուցահանդեսի բացման հրավեր չէր ստացել, այլ իր հաշվին եկել էր այն  բոյկոտելու և Մավրոմատտիին պաշտպանելու նպատակով ։
Լիկովշչինա
Լիկովշչինա (Лыковщина), գյուղ Ռուսաստանի, Մորդովիա հանրապետության Ռոմոդանովսկի շրջանի կազմում։
Ավդեյ Տեր-Օհանյան
Տեր-Օհանյանի աշխատանքները Լուվրի «Ռուսական կոնտրապունկտ» ցուցահանդեսում
Աշխատանքները գտնվում են հետևյալ հավաքածուներում՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս ժամանակակից արվեստագետներ Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ Կատեգորիա:Խորհրդային լուսանկարիչներ Կատեգորիա:Ռուս լուսանկարիչներ Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Լիկովշչինա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Մորդովիա հանրապետության Ռոմոդանովսկի շրջանի բնակավայրեր
Սենթ Ջոնս (Անտիգուա և Բարբուդա)
Սենթ Ջոնս (St. John's), Անտիգուա և Բարբուդա պետության մայրաքաղաք և գլխավոր նավահանգիստը։ Սենթ Ջոնսը հիմնել են անգլիացիներն այն բանից հետո, երբ Անտիգուա կղզին 1632 թ. վերջնականապես անցել է Բրիտանական թագավորության ենթակայության ներքո։ 18-րդ դարի կեսերին քաղաքում մեծ աճ էր գրանցել արդյունաբերությունը։ Սենթ Ջոնսը Անտիգուա և Բարբուդայի մշակութային և տնտեսական կենտրոնն է։
Մաքբուլե Աթադան
Կենսագրություն
1930 թվականին սկսել է զբաղվել քաղաքական գործունեությամբ՝ միանալով Ֆեթհի Օքյարի նորաստեղծ Լիբերալ հանրապետական կուսակցությանը (Serbest Cumhuriyet Fırkası)։ Սակայն, շուտով, նրա քաղաքական կարիերան ավարտվել է, երբ ստեղծումից մի քանի ամիս անց Օքյարը փակեց կուսակցությունը։
Սենթ Ջոնս (Անտիգուա և Բարբուդա)
Բնակչություն
Բնակչության ստվար զանգվածն աֆրիկացի ստրուկների սերունդներ են, եվրոպական ծագման բնակիչների թիվն աննշան է։ Ըստ 2005 թվականի տվյալների քաղաքի բնակչությունը կազմում է 31 000 մարդ։
Sweet People
«Sweet People», ուկրաինացի երգչուհի Ալյոշայի երգն է Եվրատեսիլ 2010 երգի մրցույթի համար։ Երգի երաժշտության հեղինակներն են՝ Բորիս Կուկոբան, Վադիմ Լիսիտսան և Օլենա Կուչերը, ով նաև երգի խոսքերի հեղինակն է։ Երգի տեսահոլովակը մասամբ նկարահանվել է Պրիպյատ լքված քաղաքում։
Սենթ Ջոնս (Անտիգուա և Բարբուդա)
Լեզու
Պաշտոնական լեզուն համարվում է անգլերենը, սակայն բնակչության մեծ մասը խոսում է անտիգուանյան-կրեոլայն լեզվով, որը հենվում է անգլերենի վրա։
Մաքբուլե Աթադան
Կենսագրություն
Եղբոր Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրքի մասին պատմել է իր «Büyük Kardeşim Atatürk» (Իմ մեծ եղբայր Աթաթուրքը) և «Ağabeyim Mustafa Kemal» (Իմ եղբայր Մուսթաֆա Քեմալը) գրքերում։
Սենթ Ջոնս (Անտիգուա և Բարբուդա)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անտիգուա և Բարբուդայի քաղաքներ Կատեգորիա:1632 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Մաքբուլե Աթադան
Կենսագրություն
Մահացել է 1956 թվականի հունվարի 18-ին Անկարայում ՝ 71 տարեկան հասակում և թաղվել Ջեբեջի Ասրի գերեզմանատանը։
Sweet People
Երգը մրցույթի եզրափակիչ փուլում զբաղեցրել է 10-րդ հորիզոնականը 110 միավորով։
Մաքբուլե Աթադան
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրք Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Մակեդոնացի թուրքեր Կատեգորիա:20-րդ դարի թուրք քաղաքական գործիչներ
Sweet People
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2010 երգի մրցույթ Կատեգորիա:2010 սինգլներ Կատեգորիա:Եվրատեսիլ երգի մրցույթի երգեր Կատեգորիա:2010 երգեր
(5221) Ֆաբրիբուդվեյս
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,231408 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,9282 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,5346 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2121,71 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,169674 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 1,58° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1980 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Լադիսլավ Բրոժեկի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների գոտու արտաքին մասի աստերոիդներ
Արտյոմ Վոլվիչ
Արտյոմ Վոլվիչ (Артём Александрович Вольвич, ), Ռուսաստանցի վոլեյբոլիստ, Կազանի «Զենիթ» թիմի և Ռուսաստանի ազգային հավաքականի կենտրոնական մեկուսացնող, Եվրոպայի կրկնակի չեմպիոն (2013, 2017 թթ.), 2013 թվականի ամառային համալսարանական խաղերի (ունիվերսիադայի), ազգերի լիգայի գավաթի 2018 թ. խաղարկության հաղթող, Ռուսաստանի գավաթի խաղարկությունների հնգակի հաղթող, աշխարհի 2018 թ. ակումբային առաջնության ոսկե մեդալակիր։ Ռուսաստանի սպորտի վաստակավոր վարպետ (2021) ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս վոլեյբոլիստներ Կատեգորիա:2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի 1-ին աստիճանի մեդալով պարգևատրվածներ
Համազասպ Մարտիրոսյան
Համազասպ Հայրապետի Մարտիրոսյան, հայ մանկավարժ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։
Կենսագրություն
1934 թվականին զորակոչվել է բանակ, ծառայել հրետգնդում, իսկ 1936 թվականին զորացրվել է, անցել մանկավարժական աշխատանքի Եղվարդի յոթնամյա դպրոցում, միաժամանակ սովորել է Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտում։
1941 թվականին Համազասպը նորից զորակոչվել է, ծառայել 963-րդ հրետգնդում։ 1941 թվականից մինչև 1945 թվականի մայիսի 9-ը նրա մարտական ուղին սկսվել է Կովկասից և հասել Բեռլին։ Պարգևատրվել է Փառքի 3-րդ աստիճանի շքանշանով, Վարշավայի և Բուդապեշտի ազատագրման, Բեռլինի գրավման, Կովկասի պաշտպանության և այլ մեդալներով ու շնորհակալագրերով ։
Համազասպ Մարտիրոսյանը մահացել է 1982 թվականին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր մանկավարժներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Կովկասի պաշտպանության համար մեդալակիրներ Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Փառքի շքանշանի ասպետներ
Թոմ Դևիս
Թոմաս Դևիս, անգլիացի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ, որը հանդես է գալիս «Էվերթոն» ֆուտբոլային ակումբում։ Նա Անգլիայի ֆուտբոլի մինչև 19 տարեկանների հավաքականի ավագն է։ Թոմը «Էվերթոնի» ակադեմիայի սան է և առաջին թիմում նորամուտը նշել է 2016 թվականի ապրիլի 16-ին՝ 17 տարեկան հասակում։
Էվերթոն
Թոմը «Էվերթոնի» ակադեմիա է ընդունվել 11 տարեկանում, իսկ ակումբի հետ իր առաջին պրոֆեսիոնալ պայմանագիրը ստորագրել է 2015 թվականի սեպտեմբերի 30-ին ։ Նա Անգլիայի Պրեմիեր Լիգայում նորամուտը նշել է 2016 թվականի ապրիլի 16-ին, որում իր թիմը ոչ ոքի խաղաց «Սաութհեմփթոնի» հետ։ Թոմը դաշտ մտավ 83-րդ րոպեին ։ Մրցաշրջանի վերջին խաղում նա անցկացրեց Պրեմիեր Լիգայում իր առաջին մեկնարկային խաղը, որում «Էվերթոնը» 3-0 հաշվով հաղթեց «Նորվիչ Սիթիին» Նա ճանաչվեց հանդիպման լավագույն ֆուտբոլիստ ։
2016 թվականի օգոստոսի 3-ին Դևիսը 5 տարով երկարաձգեց պայմանագիրը «Էվերթոնի» հետ ։ Թոմն ակումբում իր առաջին գոլը խփեց «Մանչեսթեր Սիթիի» հետ խաղում, որում իր թիմը սեփական հարկի տակ հաղթեց 4-0 հաշվով  ։
Միջազգային կարիերա
2015 թվականի հոկտեմբերի 7-ին Անգլիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի գլխավոր մարզիչ Ռոյ Հոջսոնը Դևիսին հրավիրեց մարզվելու պատանեկան թիմի հետ ։ Ընդամենը 7 օր հետո նա ստացավ Անգլիայի Մ17 հավաքականի ավագի թևկապը ։
Անձնական կյանք
Դևիսը Էվերթոնի նախկին ֆուտբոլիստ Ալան Ուիթլի զարմիկն է, ով 1967-1972 թվականների 74 խաղ է անցկացրել ակումբում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էվերթոնի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Լիվերպուլ քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Բանգի (այլ կիրառումներ)
Բանգի, կարող է վերաբերել՝
Փետրոլեում շրջան (Մոնտանա)
Փետրոլեում շրջան (Petroleum County), ԱՄՆ Մոնտանա նահանգի 56 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 4.284 կմ² է, բնակչությունը՝ 493 մարդ (2000 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Վինետ բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1926 թ.։
Կատեգորիա:Մոնտանայի շրջաններ
Մաքս Բարսկիխ
Մաքս Բարսկիխ (ուկրաիներեն՝ Макс Барских, ), ուկրաինացի երգիչ, կոմպոզիտոր և երգերի հեղինակ։
Կենսագրություն
Նիկոլայ Նիկոլայևիչ Բորտնիկը ծնվել է 1990 թվականի մարտի 8-ին Խերսոն քաղաքում։ Խերսոնում ավարտել է ԽՏԱՎ (Խերսոնի Տավրիկական արվեստի վարժարանը), նկարիի մասնագիտությամբ։ Ավելի ուշ տեղափոխվել է Կիև, որտեղ ընդունվել է Կիևի էստրադային ր կրկեսային արվեստի համայնքային ակադեմիա (մասնագիտացումը՝ էստրադային վոկալ)։
«1: Max Barskih»
2010 թվականին MTV Europe Music Awards մրցանակաբաշխությունում ճանաչվել է ուկրաինացի լավագույն երգիչ։
2012 թվականին Dance երգով մասնակցել է Ուկրաինայի Եվրատեսիլի ազգային ընտրությանը և զբաղեցրել 2-րդ հորիզոնականը։
Կատեգորիա:Ուկրաինացի երգիչներ Կատեգորիա:1990 ծնունդներ Կատեգորիա:Մարտի 8 ծնունդներ Կատեգորիա:«Ոսկե գրամաֆոն» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:21-րդ դարի երգիչներ Կատեգորիա:Ուկրաինացի կոմպոզիտորներ
Վերին Սասունիկի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արագածոտնի մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Արագածոտնի մարզի Վերին Սասունիկ գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 22 հուշարձան (16 միավոր)։
|}
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի հուշարձանների ցանկեր
Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա
Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա («Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա» դաշնային պետական բյուջետային հաստատություն, ՌԳԱ), Ռուսաստանի դաշնության գիտությունների պետական ակադեմիան, հանդիսանում է երկրում հիմնավոր հետազոտությունների խոշորագույն կենտրոն։ Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի գործունեության հիմնական նպատակը համարվում է բնական, տեխնիկական հումանիտար և հասարակական գիտությունների խնդիրների վերաբերյալ հիմնավոր և կիրառական գիտական հետազոտությունների կազմակերպումն ու իրականացումը, որն ուղղված է բնության, հասարակության և մարդու զարգացման օրենքների մասին նոր գիտելիքների ձեռք բերմանը և նպաստում է Ռուսաստանի տեխնոլոգիական, տնտեսական, սոցիալական և մշակութային զարգացմանը։
Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի համակարգում իրականացվող բարեփոխումների ընթացքում 2013 թվականի սեպտեմբերին ՌԳԱ-ին են միացվել երկու այլ պետական ակադեմիաներ` Ռուսաստանի բժշկական գիտությունների ակադեմիան (ՌԲԳԱ) և Ռուսաստանի գյուղատնտեսական գիտությունների ակադեմիան (ՌԳԳԱ)։ Վերոհիշյալ երկու ակադեմիաների միավորումից հետո ՌԳԱ-ում հաշվառված են 1973 անդամներ, որից 860 ակադեմիկներ (այդ թվում 51 կին) և 1113 թղթակից-անդամ (այդ թվում 128 կին) ։ Բացի դրանից, 460 օտարերկրացի գիտնականներ ներկայումս համարվում են ՌԳԱ-ի օտարերկրյա  անդամներ։ Վերջին ընտրությունները տեղի են ունեցել 2022 թվականի մայիս-հունիսին։
Մինչև ՌԲԳԱ-ի և ՌԳԳԱ-ի միավորումը ՌԳԱ-ի ենթակայության ներքո գտնվում էին 653 գիտական կազմակերպություններ, իսկ համակարգում աշխատողների թիվը 2011 թվականի վերջի դրությամբ կազմում էր 116322 մարդ, որից 48315 գիտաշխատողներ։ Վերոհիշյալ բարեփոխումների արդյունքում ՌԳԱ-ի հաստատությունները անցան Գիտական կազմակերպությունների դաշնային գործակալության (ԳԿԴԳ) իրավասության ներքո։ 2017 թվականի նոյեմբերի դրությամբ համակարգում հաշվառված էին 1008 հաստատություններ , ներառյալ ինստիտուտներ, գիտական կենտրոններ, աստղադիտարաններ, բուսաբանական այգիներ, գրադարաններ, արխիվներ, թանգարաններ, արգելոցներ և այլ կազմակերպություններ։
2018 թվականի մայիսին ԳԿԴԳ-ն լուծարվեց, իսկ նրա կառավարչական գործառույթները անցան նոր ստեղծված Ռուսաստանի դաշնության գիտության և բարձրագույն կրթության նախարարությանը ։
Ներկայիս Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիան համարվում է 1917 թվականից մինչև 1925 թվականը գոյություն ունեցած Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի վերականգնումը, որը իր հերթին եղել է Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի իրավահաջորդը և 1925 թվականին վերակազմավորվել է ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի։ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո ակադեմիայի ունեցվածքը անցավ Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիային, իսկ ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի անդամներին տրվել են Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամների և թղթակից անդամների կոչումներ։ Ներկայիս Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիան համարվում է ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի իրավահաջորդը ։
Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիան ունի դաշնային պետական բյուջետային հաստատության կարգավիճակ ։ 2022 թվականի սեպտեմբերի 20-ից ՌԳԱ-ի ղեկավարը համարվում է գիտնական ֆիզիկոս, ակադեմիկ Գենադի Յակովլևիչ Կրասնիկով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանով պարգևատրված կազմակերպություններ Կատեգորիա:1724 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Ազգային ակադեմիաներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտական կազմակերպություններ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ
Կիսկիմի գավառակ
Կիսկիմ, գավառակ Արևմտյան Հայաստանում, էրզրումի վիլայեթում, Ճորոխ գետի միջին հովտում։ Ընդգրկում էր նախկին Բերդագրակ գավառակի տարածքը։ Ուներ մոտ 20 գյուղ։ Կենտրոնն էր Կիսկիմ գյուղը (Ճորոխի աջ ափին), որը հիշատակվում, է 16-րդ դարի սկզբին (1512) որպես ենթակա Սպերի իշխանին։
Աշխարհագրություն
Տարածքն ընդգրկում էր Թորթում և Ճորոխ գետերի ջրբաժան լեռներից արևմուտքը՝ Ճորոխ գետի հովիտը։
Պատմություն
1829 թվականին գավառակը մտնում էր Ախլցխայի փաշայության մեջ։ Կիսկիմի քրիստոնյա հայերը զնագվածային կոտորածների են ենթարկվել 1915-1917 թվականներին։ Փրկվածները ապաստանել են Կովկասում, Ուկրաինայում և այլուր։
Բնակչություն
Ըստ Վ. Քինեի Կիսկիմը 1891 թվականին ուներ 29 951 բնակիչ, որից 5954-ը՝ հայեր, մյուսները թուրքեր, բռնությամբ իսլամ ընդունած հայեր և լազեր։
20-րդ դարի սկզբին բնակչության մեծ մասը իսլամադավան հայ էին (բռնի կրոնափոխ եղած 18-րդ դարի վերջում), կային նաև հայ քրիստոնյաներ (հիմնականում՝ Կարմիրք, Կուդրաշեն, Մոխրկուտ գյուղերում)։
Տնտեսություն
19-րդ դարի և 20-րդ դարի սկզբին տնտեսության հիմնական ճյուղերը՝ այգեգործությունը, խաղողագործությունը, մեղվաբուծությունը և անասնապահությունն էին։ Զբաղվում էին նաև արհեստներով։
Պատմամշակութային կառույցներ
Կիսկիմի տարածքում կար հին հայկական բերդերի, դղյակների և վանքերի ավերակներ։ Միջին դարերում Մամիկոնյան, Բագրատունի և Պահլավունի նախարարներն իրենց կալվածքներն ունեին Կիսկիմում։
Բոլոր հայկական գյուղերն ունեին եկեղեցի և դպրոց։
Վարչական բաժանում
Կիսկիմը բաժանվում էր 5 գյուղախմբերի։ 1909 թվականին ուներ 68 գյուղ, որից 24-ը հայաբնակ էին ։
Կենազգիներ
Կենազգիներ (Taxáceae)՝ բույսերի ասեղնատերևավորների կարգի ընտանիք՝ թփեր և ծառեր, որոնց մեծ մասը մշտադալար են։ Իգական կոներ չեն կազմավորում։ Մեգասպորոֆիլները թվով մեկ երկուսն են, յուրաքանչյուրը մեկական սերմնաբողբոջով։ Միկրոսպորոֆիլները հավաքված են արակիան կոներում (հասկիկներ)։ Յուրաքանչյուր միկրոսպորոֆիլ կրում է երկու միկրոսպորանգիումներ։ Կենազզգիների ընտանիքը ունի երկու ցեղ՝ կենի և տորրեյա ։
Հղումներ
Կատեգորիա:Սոճազգիներ Կատեգորիա:Բույսերի ընտանիքներ
Մայքլ Էմմեթ Ուոլշ
Մայքլ Էմմեթ Ուոլշ (M. Emmet Walsh, ), ամերիկացի դերասան։
Կենսագրություն
Մայքլ Էմմեթ Ուոլշը ծնվել է Նյու Յորք նահանգի Օգնեսբերգ քաղաքում՝ մաքսավորի ընտանիքում։ Մանկությունն անցկացրել է Վերմոնտում, սովորել է Քլարկսոնի համալսարանի քոլեջում։
40 տարվա ընթացքում նկարահանվել է ավելի քան 100 ֆիլմերում և հեռուստաֆիլմերում։ Առավել հայտնի դերերից են ոստիկանության կապիտան Բրայանտի դերը «Շեղբի վրայով վազողը» ֆանտաստիկ նեո-նուարում և վարձու մարդասպան Վիսսերի դերը Կոեն եղբայրների նորամուտային «Պարզապես արյուն» ֆիլմում, ինչի համար դերասանը արժանացել է «Անկախ ոգի» մրցանակի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասաններ
ԽՍՀՄ տիեզերական ծրագիր
ԽՍՀՄ տիեզերական ծրագիր, (Космическая программа СССР) ԽՍՀՄ ազգային տիեզերեկան ծրագիր, որը գործում էր 1950-ական թվականներից մինչև ԽՍՀՄ փլուզումը 1991 թվականին։
ԽՍՀՄ տիեզերական ծրագիրը գլխավորապես զբաղվում էր անձնակազմային տիեզերական թռիչքների ծրագրով և մեկանգամյա օգտագործման կրող հրթիռների մշակմամբ. սա բաժանված էր միմյանց հետ մրցակցող բազմաթիվ կոնստրուկտորական բյորոների միջև։ Իր 60-ամյա պատմության ընթացքում ԽՍՀՄ տիեզերական ծրագիրը անձնակազմային տիեզերական թռիչքների ոլորտում բազմաթիվ ձեռքբերումների է հասել, որոնց շարքին են պատկանում առաջին միջմայրցամաքային բալիստիկ հրթիռը (Ռ-7), առաջին արբանյակը («Սպուտնիկ 1»), առաջին կենդանին Երկրի ուղեծրի վրա (Լայկա շունը «Սպուտնիկ 2»-ի վրա), առաջին մարդը տիեզերքում և Երկրի ուղեծրի վրա (Յուրի Գագարինը «Վոստոկ 1»-ի վրա), առաջին կինը տիեզերքում և Երկրի ուղեծրի վրա (Վալենտինա Տերեշկովա «Վոստոկ 6»-ի վրա), բաց տիեզերք դուրս եկած առաջին մարդը (Ալեքսեյ Լեոնով «Վոսխոդ 2»-ի վրա), Լուսնի մակերևույթին հայտնված առաջին կայանը («Լունա 2»), Լուսնի հակառակ կողմի առաջին լուսանկարը («Լունա 3»), առանց անձնակազմի առաջին փափուկ վայրէջքը Լուսնի մակերևույթի վրա («Լունա 9» առաջին մոլորակագնացը («Լունոխոդ 1»), լուսնային հողի առաջին նմուշը, որն ինքնաշխատ կերպով վերցվել է և բերվել Երկիր («Լունա 16») և առաջին տիեզերական կայանը («Սալյուտ 1»)։ Նշանակալից մյուս ձեռքբերումները ներառում են միջմոլորակային առաջին կայանները․ «Վեներա 1»-ը և «Մարս 1»-ը համապատասխանաբար Վեներայի և Մարսի մոտ թռիչք կատարելու համար, «Վեներա 3»-ը և «Մարս 2»-ը համապատասխան մոլորակների մակերևույթին նստելու համար և «Վեներա 7»-ը ու «Մարս 3»-ը այդ մոլորակների վրա փափուկ վայրէջքներ կատարելու համար։
ԽՍՀՄ հրթիռային և տիեզերական ծրագիրը, որի վրա սկզբնապես աշխատում էին «Ֆաու-2» հրթիռային ծրագրի գիտնականները, 1955 թվականից ի վեր գլխավորապես իրականացվում էր ԽՍՀՄ ինժեներների և գիտնականների կողմից։ Այն հիմնված էր խորհրդային և Ռուսական կայսրության տեսական յուրահատուկ գաղափարների վրա, որոնցից շատերի հեղինակը Կոնստանտին Ցիոլկովսկին է, որին երբեմն անվանում են տեսական տիեզերագնացության նախահայր  ։ Սերգեյ Կորոլյովը կոնստրուկտորական հիմնական խմբի ղեկավարն էր։ Նրա պաշտոնական կոչումն էր գլխավոր կոնստրուկտոր (ստանդարտ կոչում համանման պաշտոնների համար Խորհրդային Միությունում)։ Ի տարբերություն տիեզերական մրցավազքում իրենց ամերիկյան մրցակիցների, որտեղ ՆԱՍԱ-ն համակարգող միակ գործակալությունն էր՝ ԽՍՀՄ տիեզերական ծրագիրը բաժանված էր մրցակցության մեջ գտնվող կոնստրուկտորական մի քանի բյուրոների միջև, որոնց ղեկավարներն էին՝ Սերգեյ Կորոլյովը, Քերիմ Քերիմովը, Միխայիլ Յանգելը, Վալենտին Գլուշկոն, Վլադիմիր Չելոմեյը, Վիկտոր Մակեևը, Միխայիլ Ռեշետնևը և այլք։
Հիմք ընդունելով ծրագրի գաղտնիությունը և դրա քարոզչական արժեքը՝ առաջադրանքի արդյունքների մասին հայտարարությունները հետաձգվում և արվում էին այն ժամանակ, երբ հաջողությունը երաշխավորված էր, մինչդեռ ձախողումները երբեմն գաղտնի էին պահվում։ Ի վերջո, 1980-ական թվականներին Միխայիլ Գորբաչովի հրապարակայնության (гласность) քաղաքականության արդյունքում՝ գաղտնազերծվեցին բազմաթիվ փաստեր տիեզերական ծրագրի մասին։ Էական անհաջողությունները ներառում էին Կորոլյովի, Վլադիմիր Կոմարովի (« Սոյուզ 1» տիեզերանավի վթարի ժամանակ) և «Սոյուզ 11»-ի անձնակազմի մահը 1966 թվականից 1971 թվականը, ինչպես նաև Ն-1 հրթիռի (1968-1974) անհաջող նախագծումը, որով նախատեսվում էր անձնակազմով տիեզերանավի վայրէջքը Լուսնի մակերևույթի վրա, սակայն առանց անձնակազմի անցկացված չորս փորձարկումներից հետո այն պայթեց մեկնարկից քիչ անց։
Խորհրդային Միության փլուզումից հետո Ղազախստանը, Ռուսաստանը և Ուկրաինան ժառանգեցին այս ծրագիրը։ Ղազախստանը ստեղծեց ԿազԿոսմոսը (KazCosmos) 21-րդ դարում, Ռուսաստանը հիմնեց օդատիեզերական Ռոսավիակոսմոս գործակալությունը, որն այժմ «Ռոսկոսմոս» (Роскосмос) անվանմամբ տիեզերական գործակալություն է, իսկ Ուկրաինան ստեղծեց Ուկրաինայի ազգային տիեզերական գործակալությունը։
Նախապատերազմական ջանքեր
Տիեզերքի հետազոտության մասին տեսությունն ուներ ամուր հիմքեր Ռուսական կայսրությունում Առաջին համաշխարհային պատերազմից առաջ Կոնստանտին Ցիոլկովսկու աշխատանքների շնորհիվ (1857-1935), որը 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին հրապարակեց նորարական հոդվածներ, իսկ 1929 թվականին ներկայացրեց բազմահարթակ հրթիռի գաղափարը։ Գործնական կողմերը հիմնված էին վաղ փորձարկումների վրա և իրականացվում էին ռեակտիվ շարժումն ուսումնասիրող խմբի (Gird - ՌՇՈւԽ) (հիմնվել է 1931 թվականին) անդամների կողմից 1920-ական և 1930-ական թվականներին, որտեղ աշխատում էին այնպիսի հետազոտողներ, ինչպիսին են ուկրաինացի ինժեներ Սերգեյ Կորոլյովը (որը երազում էր ճանապարհորդել դեպի Մարս) և ծագումով Բալթյան ծովի ափին բնակվող գերմանացի ինժեներ Ֆրիդրիխ Ցանդերը։ 1933 թվականի օգոստոսի 18-ին ՌՇՈւԽ-ն արձակեց ԽՍՀՄ հեղուկ հրթիռային վառելիքով աշխատող առաջին Gird-09 հրթիռը, իսկ 1933 թվականի նոյեմբերի 25-ին հիբրիդային շարժիչով աշխատող GIRD-X հրթիռը։ 1940-1941 թվականներին տեղի ունեցավ ևս մեկ առաջընթաց ռեակտիվ շարժման ոլորտում, որն է՝ Կատյուշա համազարկային կրակի ռեակտիվ համակարգի մշակումն ու սերիական արտադրությունը։
Գերմանացիներ
1930-ական թվականներին ԽՍՀՄ հրթիռային տեխնոլոգիան կարելի էր համեմատել Գերմանիայի տեխնոլոգիայի հետ, սակայն Իոսիֆ Ստալինի «մեծ զտումները» մեծ վնաս են հասցրել դրա հետագա զարգացմանը։ Առաջատար բազմաթիվ մասնագետներ աքսորվեցին, իսկ Կորոլյովն ու մյուսները բանտարկվեցին Գուլագում ։ Եվ չնայած դրա, որ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում արևելյան ճակատում Կատյուշայի կիրառություն շատ արդյունավետ էր, Գերմանիայի հրթիռային ծրագրի զարգացվածության մակարդակը զարմացնում էր խորհրդային ինժերներին, որոնք Եվրոպայում պատերազմի ավարտից հետո Փենեմյունդեում և Միթլվերքում ուսումնասիրեցին այդ հրթիռի մնացորդները։ «Ամրակ» գործողության ընթացքում ամերիկացիները գաղտնի կերպով ԱՄՆ տեղափոխեցին Գերմանիայի առաջատար գիտնականների մեծ մասին և Ֆաու-2 100 հրթիռ, սակայն ԽՍՀՄ ծրագիրը մեծ օգուտ քաղեց գրավված գերմանական արտադրական գործիքներից, որոնք նրանք ստացել էին «Ֆաու-2» արտադրական հրապարակից Միթլվերքում՝ Արևելյան Գերմանիայում ։ 1945 թվականի հուլիսից ի վեր ԽՍՀՄ-ը ներգրավեց գերմանացի գիտնականներին և աշխատակիցներին Բլայխերոդեում Նորդհաուզեն ինստիտուտի համար ՝ նպատակ ունենալով վերականգնել կորսված կոնստրուկտորական գծագրերը և ինժեներական տվյալները, ինչպես նաև վերահաստատել Գերմանիայում «Ֆաու-2»-ի մասերի արտադրությունն ու հավաքումը։ Գործողությունն իրականացնում էին Դմիտրի Ուստինովը, Սերգեյ Կորոլյովը, Վալենտին Գլուշկոն և Բորիս Չերտոկը ։ Հելմուտ Գրյոթթրուփը՝ կառավարման համակարգի ականավոր մասնագետ Փենեմյունդեից, նշանակվեց Նորդհաուզեն ինստիտուտի (հայտնի նաև որպես Zentralwerke) գլխավոր տնօրեն․ 1946 թվականի հոկտեմբերին այն ուներ ավելի քան 5000 աշխատակից։ 1946 թվականի հոկտեմբերի 22-ին «Օսոավիախիմ» գործողության արդյունքում ավելի քան 2,200 գերմանացի մասնագետի (ընտանիքի անդամների հետ միասին, ընդհանուր առմամբ, 6000 հոգի) հետպատերազմական Գերմանիայի՝ խորհրդային օկուպացիոն գոտուց բռնի ուժով տեղափոխեցին Խորհրդային Միությունում աշխատելու համար։ Նորդհաուզեն ինստիտուտի 160 մասնագետ Հելմուտ Գրյոթթրուփի գլխավորությամբ մնում էին Գորոդոմլյա կղզու վրա մինչև 1953 թվականը։ Նրանց առաջին առաջադրանքն էր աջակցել ԽՍՀՄ-ին «Ֆաու-2»-ի՝  Ռ-1 անունը կրող կրկնօրինակի կառուցման գործում։ Այն հաջողությամբ արձակվեց 1948 թվականի հոկտեմբերին ։ ԽՍՀՄ-ն ի վերջո պահանջեց օգտակար ավելի մեծ բեռնվածությամբ և առավել մեծ հեռավորությունների համար նախատեսված ավելի հզոր ուժեղացուցիչների հայեցակարգը, այսինքն՝ միջուկային մարտագլխիկ և հեռահար։ Այսպիսով՝ 1947 թվականից 1950 թվականը գերմանական անձնակազմն առաջարկեց հայեցակարգեր G-1, G-2 և G-4 համար, ինչպես նաև նախագծային բազմաթիվ բարելավումներ Ֆաու-2-ի կարգավիճակի վերաբերյալ ․ Կորոլյովն օգտագործեց այս առաջարկների որոշ մասեր խորհրդային Ռ-2, Ռ-5 և Ռ-14 մշակման համար։ 1954 թվականի սկզբին Կենտրոնական հետախուզական վարչությունը ամփոփեց գերմանական հայեցակարգային հետազոտությունները և ԽՍՀՄ հետաքրքրությունը՝ հիմնվելով վերադարձված գերմանական գիտնականների հաշվետվությունների վրա։ Նրանց շարքում էին նաև Ֆրից Կարլ Փրեյքշատը և Հելմուտ Գրյոթթրուփը։ Կար ապացույց, որ ԽՍՀՄ-ը «տեխնոլոգիաների հանդեպ իր սիրո» և «գերմանական աշխատանքի հանդեպ հարգանքի» պատճառով կարող են առաջինն ունենալ հեռահար հրթիռներ ։ Սակայն քաղաքական պատճառներով գերմանական ազդեցությունը ԽՍՀՄ հրթիռային տեխնոլոգիաների և տիեզերական ծրագրի վրա երկար ժամանակ թերագնահատվում էր։
Կորոլյովի Կոնստրուկտորական փորձառու բյուրոն՝ ОКБ (Опытное конструкторское бюро), աշխատում էր հեղուկ վառելիքով կրիոգենային հրթիռների վրա, որոնց փորձառկումներով նա զբաղվում էր 1930-ական թվականների ավարտին։ Այս աշխատանքի արդյունքն էր Ռ-7 Սեմյորկա միջմայրցամաքային բալիստիկ հրթիռների նախագծումը, որը հաջողությամբ փորձարկվեց 1957 թվականի օգոստոսին։ Խորհրդային այս ձեռքբերման հիմքում ընկած էին խորը նվիրվածությունն ու խիստ համակարգումը ռազմական բոլոր միավորումների կողմից՝ Դմիտրի Ուստինովի և Սերգեյ Կորոլյովի գլխավորությամբ։
«Սպուտնիկ» և «Վոստոկ»
Խորհրդային տիեզերական ծրագիրը կապված էր ԽՍՀՄ հնգամյա պլանի հետ և ի սկզբանե հենվում էր խորհրդային զինծառայողների աջակցության վրա։ Եվ չնայած նրան, որ Կորոլյովը «վճռական և հաստատակամ կերպով առաջնորդվում էր տիեզերական ճանապահորդությունների մասին երազանքով», նա դա գաղտնի էր պահում ռազմական նախագծերի վրա աշխատելու ընթացքում (հատկապես 1949 թվականին Խորհրդային Միության կողմից անցկացված ատոմային ռումբի առաջին փորձարկումից հետո․ հրթիռ, որը կարող էր միջուկային մարտագլխիկ հասցնել Միացյալ Նահանգներ), քանի որ շատերը ծաղրանքի էին վերածում արբանյակներ և անձնակազմով տիեզերանավեր արձարկելու գաղափարը։ Այնուամենայնիվ, խորհրդային առաջին հրթիռը կենդանիներով արձակվեց 1951 թվականի հուլիսին։ Երկու կենդանիները բարեհաջող բարձրացան 101 կմ բարձրության վրա։ Ամիրեկիայի առաջին նման ձեռքբերումից երկու ամիս առաջ։ Այս և հետագա թռիչքների արդյունքում ԽՍՀՄ-ը տիեզերական բժշկության ոլորտում արժեքավոր փորձ ձեռք բերեց ։
Իր հասողության և մոտավորապես 5 տոննա կազմող օգտակար մեծ բեռնվածության շնորհիվ հուսալի Ռ-7 ոչ միայն արդյունավետ էր որպես միջուկային մարտագլխիկների առաքման ռազմավարական համակարգ, այլ նաև որպես գերազանց հիմք տիեզերանավի համար։ 1955 թվականի հուլիսին ԱՄՆ հայտարարությունը Միջազգային երկրաֆիզիկական տարվա ընթացքում արբանյակի արձակման վերաբերյալ ծրագրի մասին օգնեց Կորոլյովին համոզելու ԽՍՀՄ ղեկավար Նիկիտա Խրուշչովին, որպեսզի նա աջակցի իր ծրագրին ։ Խրուշչովին ուղղված նամակում Կորոլյովն ընդգծեց Ամերիկայի տիեզերական ծրագրերի հետ մրցակցելու նպատակով «հասարակ արբանյակ» արձակելու անհրաժեշտությունը ։ Հավանություն ստացան Երկրի ուղեծիր արբանյակներ («Սպուտնիկ») ուղարկելու ծրագիրը, հետապնդելով տիեզերքի մասին գիտելիք ստանալու նպատակը, և առանց անձնակազմի ռազմական հետախուզական չորս արբանյակների մասին ծրագիրը («Զենիտ» (Зенит))։ Ծրագրային հետագա զարգացումները նպատակ ունեին կազմակերպելու անձնակազմով թռիչք Երկրի ուղեծիր մինչև 1964 թվականը և առանց անձնակազմի թռիչք Լուսին։
Ֆինանսավորում և աջակցություն
ԽՍՀՄ տիեզերական ծրագիրը ռազմական ֆինանսավորման շարքում երկրորդն էր Ռազմավարական նշանակության հրթիռային ուժերի միջմայրցամաքային բալիստիկ հրթիռներից հետո։ Մինչ արևմուտքը կարծում էր, որ Խրուշչովն անձամբ էր հրամայում իրականացնել տիեզերական յուրաքանչյուր նոր թռիչքը քարոզչական նպատակների համար, իսկ ԽՍՀՄ ղեկավարն իսկապես ուներ սերտ հարաբերություններ Կորոլյովի և գլխավոր այլ կոնստրուկտորների հետ, Խրուշչովն իրականում ավելի մեծ շեշտ էր դնում հրթիռների և ոչ տիեզերքի ուսումնասիրման վրա ու այնքան էլ հետաքրքված չէր Ապոլոնի հետ մրցակցելու մեջ։
Մինչ կառավարությունն ու կոմունիստական կուսակցությունն օգտագործում էին ծրագրի հաջողությունները որպես քարոզչական գործիքներ, քաղաքական նկատառումների վրա հիմնված թռիչքների մասին համակարգված ծրագրերը հազվադեպ էին։ Բացառություն էր կազմում Վալենտինա Տերեշկովան՝ առաջին կինը տիեզերքում, «Վոստոկ 6»-ի վրա 1963 թվականին ։ Թռիչքները ծրագրվում էին՝ հիմնվելով հրթիռի հասանելիության և հատուկ պատճառների վրա, և ոչ գիտական նկատառումներով։ Օրինակ՝ 1962 թվականի փետրվարին կառավարությունը կտրուկ հրամայեց կատարել մի առաջանցիկ թռիչք ուղեծրի վրա գտնվող միաժամանակ երկու «Վոստոկ» տիեզերանավերի մասնակցությամբ, որոնց արձակումը պետք է իրականար «տասը օրվա ընթացքում»։ Դա արվում էր Ջոն Գլենի «Մերկուրի-Ատլաս 6»-ն այդ ամիս գերազանցելու համար։ Դա տեղի չունեցավ մինչև հաջորդ տարվա օգոստոսը «Վոստոկ 3»-ով և «Վոստոկ 4»-ով ։
Ներքին մրցակցություն
Ի տարբերություն ամերիկյան տիեզերական ծրագրի, որի միակ համակարգող կառույցը ՆԱՍԱ-ն էր (1960-ական թվականների ընթացքում այն գլխավորապես ղեկավարվում էր Ջեյսմ Ուեբի կողմից)՝ ԽՍՀՄ ծրագիրը բաժանված էր միմյանց հետ մրցակցող կոնստրուկտորական մի քանի խմբերի միջև։ Չնայած 1957-1961 թվականներին «Սպուտնիկների» և 1961-1964 թվականներին «Վոստոկների» ուշագրավ հաջողություններին՝ 1958 թվականից հետո Կորոլյովի Կոնստրուկտորական փորձառու բյուրոն (ОКБ-1) սկսեց ակտիվորեն մրցակցել հակառակորդ գլխավոր կոնստրուկտորներ Միխայիլ Յանգելի, Վալենտին Գլուշկոյի և Վլադիմիր Չելոմեյի հետ։ Կորոլյովը ծրագրում էր շարունակել զարգացնել « Սոյուզ» (տիեզերանավը) և Ն-1 կրող հրթիռները, ինչը հիմք կդառնար անձնակազմով մշտական տիեզերական կայանի և Լուսնի անձնակազմային ուսումնասիրության համար։ Սակայն Դմիտրի Ուստինովն ասաց, որ նա կենտրոնանա մերձերկրյա տարածության թռիչքների վրա՝ օգտագործելով շատ հուսալի Վոսխոդ տիեզերանավը՝ ձևափոխված Վոստոկ, և առանց անձնակազմի միջմոլորակային թռիչքների վրա դեպի մոտակա Վեներա և Մարս։
Յանգելը Կորոլյովի ասիստենտն էր, սակայն զինծառայողների աջակցության շնորհիվ 1954 թվականին նրան տվեցին կոնստրուկտորական սեփական բյուրո աշխատելու գլխավորապես ռազմական տիեզերական ծրագրի վրա։ Այն ուներ հրթիռի շարժիչի վրա աշխատող ավելի ուժեղ թիմ և օգտագործում էր հիպերգոլիկ վառելանյութ, սակայն 1960 թվականին «Բայկոնուր» կայանի վրա վթարից հետո Յանգելին հրահանգվեց կենտրոնանալ միջմայրցամաքային բալիստիկ հրթիռների մշակման վրա։ Նա նաև շարունակեց մշակել իր սեփական ծանր կրող հրթիռների նախագծերը, որոնք նման էին Կորոլյովի Ն-1-ին, ինչպես ռազմական կիրառության, այնպես էլ ապագա տիեզերական կայաններ ստեղծելու նպատակով դեպի տիեզերք բեռնատար թռիչքների համար։
Գլուշկոն հրթիռի շարժիչի գլխավոր կոնստրուկտորն էր, սակայն Կորոլյովի հետ իր անձնական տարաձայնությունների պատճառով նա չհամաձայնվեց մշակել կրիոգեն շարժիչներ, որոնք հարկավոր էին Կորոլյովին ծանր կրող հրթիռներ ստեղծելու համար։