cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սիրտ
Պատկերային հետազոտություններ
Սրտի անատոմիան և ֆունկցիան գնահատելու համար կարելի է օգտագործել տարբեր պատկերային հետազոտության մեթոդներ, ներառյալ ուլտրաձայնային հետազոտությունը (էխո- ՍԳ), անգիոգրաֆիան, համակարգչային շերտագրությունը (ՀՇ), մագնիսառեզոնանսային շերտագրությունը (ՄՌՇ) և պոզիտրոն-էմիսիոն շերտագրությունը (ՊԷՇ)։ Էխո- ՍԳ- ը սրտի գերձայնային հետազոտություն է, որը հնարավորություն է տալիս որոշել սրտի ֆունկցիոն վիճակը, գնահատել փականային հիվանդությունները և տեսնել այլ կառուցվածքային խնդիրներ։ Էխոսրտագրությունը կարող է իրականցվել դիտարկիչը տեղադրելով կրծքավանդակին (տրանսթորակալ) կամ կերակրափողի մեջ (տրասէզոֆագիալ)։ Տիպիկ Էխո-ՍԳ պատասխանը ընդգրկում է տեղեկություններ փականների մասին (ստենոզ, հետհոսք), ինչպես նաև սիստոլիկ և դիաստոլիկ ծավալների մասին՝ ընդգրկելով արտամղման ֆրակցիան։ Վերջինս կարող է որոշվել վերջնադիաստոլիկ ծավալը բաժանելով սրտի կողմից արտամղված ծավալին ։ Էխո-ՍԳ-ն կարող է նաև իրականացվել սթրեսային պայմաններում, արյունահոսքի խանգարումները հայտնաբերելու համար։ Սա կարող է իրականցվել ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությամբ կամ դեղորայքի ներարկմամբ, օրինակ՝ դոբուտամին։
ՀՇ, կրծքավանդակի ռենտգեն հետազոտությունը և պատկերային հետազոտությունների այլ տիպեր կարող են օգնել գնահատել սրտի չափը, տեսնել թոքային այտուցի նշաններ կամ հայտնաբերել սրտի շուրջ հեղուկ։ Դրանք կարող են օգտակար լինել նաև աորտայի և սրտի այլ մեծ անոթների գնահատման համար։
Բուժում
Սիրտն ախտահարող հիվանդությունները կարող են բուժվել տարբեր մեթոդներով․ ապրելակերպի փոփոխություններ, դեղորայքային բուժում և վիրահատություն։
Սրտի իշեմիկ հիվանդություն
Պսակային զարկերակների նեղացումները բուժվում են այդ նեղացումներով հարուցված ախտանշանները թեթևացնելու, սրտամկանի վնասումը նվազեցնելու կամ սրտամկանի ինֆարկտը կանխարգելելու համար։ Այդ նպատակով օգտագործվող դեղորայքի թվին են պատկանում նիտրոգլիցերինը, բետա- պաշարիչները և կալցիումական անցուղիների պաշարիչները, մինչդեռ կանխարգելիչ բուժումը ներառում է հակաթրոմբոցիտար դեղորայք, ինչպիսին է ասպիրինը և ստատիններ, ինպես նաև ապրելակերպի փոփոխություններ, ինչպիսիք են չծխելը, մարմնի քաշի նվազեցումը, զարկերակային գերճնշման և դիաբետի բուժումը ։
Սրտի փականային հիվանդություն
Ախտահարված սրտային փականները, որոնք դարձել են չափից շատ նեղ կամ լայն, կարող են պահանջել վիրահատություն։ Այն սովորաբար կատարվում է, որպես բաց վիրահատական միջամտություն, որի ժամանակ ախտահարված փականը փոխարինվում է հյուսվածքով կամ մետաղական պրոթեզով։ Որոշ դեպքերում եռփեղկ կամ միտրալ փականները կարող են վերականգնվել վիրահատության ընթացքում՝ առանց դրանք փոխարինելու։ Բուժումը կարելի է իրականացնել նաև միջմաշկային միջամտության միջոցով։ Աորտալ փականի տրանսկաթետերային փոխարինումը գնալով ավելի հաճախ է կատարվում ։
Առիթմիաներ
Սրտի ռիթմի խանգարումները (առիթմիաները) կարող են բուժվել հակաառիթմիկների միջոցով։ Սրանք կարող են ազդել փոփոխելով էլեկտրոլիտների հոսքը բջջային թաղանթով (օրինակ՝ կալցիումական անցուղիների պաշարիչները, նատրիումական անցուղիների պաշարիչները, ամիոդարոնը կամ դիգոքսինը), կամ ինքնավար նյարդային համակարգի ազդեցությունը սրտի վրա (բետա պաշարիչներ կամ ատրոպին)։ Որոշ առիթմիաների ժամանակ, ինչպիսին է նախասրտերի ֆիբրիլյացիան, որոնք բարձրացնում են կաթվածի ռիսկը, պետք կիրառել հակամակարդիչներ, օրինակ՝ վարֆարին կամ նոր օրալ հակամակարդիչներ ։
Եթե դեղորայքով հնարավոր չի լինում բուժել առիթմիան, կարելի է դիմել կաթետերային աբլյացիայի։ Այս միջամտության ընթացքում ոտքից, երակով կամ զարկերակով, մտնում են և սրտում գտնում հյուսվածքի այն ոչ նորմալ հատվածը, որը առիթմիայի պատճառ է և ոչնչացնում են այն տաքացնելով կամ սառեցնելով։ Որոշ առիթմիաներ կարող են բուժվել նաև բաց վիրահատության միջոցով։ Սրտի նորմալ ռիթմի վերականգնման համար կարող է նաև օգտագործվել էլեկտրական կարդիովերսիա։
Սրտային այնպիսի սարքեր, ինչպիսիք են ռիթմավարը կամ իմպլանտացվող դեֆիբրիլյատորը նույնպես կարող են օգտագործվել։ Ռիթմավարները տեղադրվում են մաշկի տակ և մի քանի արտածումներով միացվում սրտին։ Դրանց միջոցով բուժվում են դանդաղասրությունները ։ Իմպլանտացվող դեֆիբրիլյատորները կիրառվում են լուրջ, կյանքին վտանգ սպառնացող առիթմիաների բուժման համար։ Այս սարքերը հսկում են սրտի ռիթմը և վտանգավոր առիթմիայի հայտնաբերման դեպքում ինքնաբուխ էլեկտրական հարված են հասցնում սրտին՝ վերականգնելով նորմալ ռիթմ։ Վերջիններս ավելի հաճախ կիրառվում են ՍԱ, կարդիոմիոպաթիաներ կամ ժառանգական առիթմիկ համախտանիշ ունեցող անձանց մոտ։
Սրտային անբավարարություն
Սրտային անբավարարության բուժման հիմնական մեթոդը դեղորայքայինն է, այդ թվում նաև պատճառ հանդիսացող հիվանդության բուժումը․ իշեմիկ հիվանդություն, գերճնշում։ Օգտագործվող դեղորայքից է հեղուկի կուտակման դեմ պայքարող, օրինակ՝ միզամուղները, և սրտի արտամղման ֆունկցիան լավացնող՝ բետա պաշարիչներ, ԱՓՖ ինհիբիտորներ և միներալկորտիկոիդային ընկալիչների պաշարիչներ ։
ՍԱ- ով որոշ հիվանդների մոտ հատուկ ռիթմավար կարող է օգտագործվել․ սրտային ռեսինինխրոնիզացիոն թերապիա ։ Այս սարքերը սովորաբար զուգակցվում են դեֆիբրիլյատորի հետ։ Ծանր դեպքերում կարող է կիրառվել փորոքային հատուկ սարք, որը օգնում է բարձրացնել սրտի արտամղող ֆունկցիան։ Ամենածանր դեպքերում կարող է լինել սրտի փոխպատվաստման անհրաժեշտություն ։
Անտիկ
Մարդիկ գիտեին սրտի մասին դեռևս հնագույն ժամանակներից, չնայած դրա ճիշտ անատոմիան և ֆունկցիան ամբողջությամբ պարզ չէին ։ Հին հույները անտիկ աշխարհում սրտի մասին գիտական պատկերացումներ ունեցող առաջին ազգն էին  ։ Արիստոտելը համարում էր, որ սիրտը պատասխանատու է արյան առաջացման համար, Պլատոնը մտածում էր, որ սիրտը շրջանառող արյան աղբյուրն է, իսկ Հիպոկրատը նշել է, որ սիրտը պատասխանատու արյան շրջանառության համար և նրա միջոցով է արյունն անցնում մարմնից դեպի թոքեր  ։ Էրասիստրատոսը նշել է, որ սիրտը պոմպի պես արյուն է մղում, իսկ անոթները ճառագայթում են սրտից և հեռանալով սրտից փոքրանում են։ Չնայած վերջինս վստահ էր, որ անոթները լցած են օդով, ոչ թէ արյամբ, նա նաև հայնաբերեց սրտի փականները ։
Հույն բժիշկ Գալենը գիտեր, որ անոթները լցված են արյմաբ և առաջին անգամ տարբերակեց երակային և զարկերակային արյուն՝ տալով յուրաքանչյուրի հատուկ ֆունկցիան ։ Գալենը նշել է, որ սիրտը մարմնի ամենատաք օրգանն է և, հետևաբար, ջերմություն է տալիս ամբողջ մարմնին ։ Նա պնդում էր, որ սիրտը արյուն չի մղում, այլ ներս է քաշում արյունը դիաստոլային ընթացքում, որը հետագայում շարժվում է զարկերակների պուլսացիայի շնորհիվ ։ Ըստ նրա՝ օդը թոքերից անցնում է սրտի ձախ հատված թոքային զարկերակների միջոցով, որտեղ էլ ձևավորվում է զարկերակային արյունը ։
Նախաժամանակակից
Պսակային և թոքային շրջանառության առաջին նկարագրությունը կարելի է հայտնաբերել Իբն ալ-Նաֆիսի կողմից 1242 թվականին լույս տեսած Ավիցենայի անատոմիայի նկարագրության մեջ ։ Այս ձեռագրի մեջ ալ-Նաֆիսը նշում է, որ արյունը անցնում է թոքային շրջանառությամբ ։ Նրա գործերը հետագայում թարգմանվել են լատիներեն՝ Անդրեա Ալպագոյի կողմից ։
Եվրոպայում շարունակում էին գերակշռել Գալենի ուսմունքները, որոնք հաստատվել էին եկեղեցու կողմից։ Անդրեաս Վեզալիուսը կասկածի տակ դրեց Գալենի որոշ մտքեր իր գրքերում, ինչի համար բազմաթիվ անգամ հարձակումների ենթարկվեց ։
Ժամանակակից
Սրտով և մարմնով արյան շրջանառության մասին պատկերացումներում առաջընթաց տեղի ունեցավ անգլիացի բժիշկ Ուլիամ Հարվիի կողմից տպագրված De Motu Cordis -ի (1628թ․) շնորհիվ։ Հարվին ամբողջությամբ նկարագրեց համակարգային շրջանառությունը և սրտի մեխանիկական ուժը ։ Չնայած գերմանացի բժիշկ Օտտո Ֆրանկը և անգլիացի բժիշկ Էռնեստ Ստարլինգը հիմնականում աշխատել են իրարից անկախ, նրանց ընդհանուր եզրակացությունը կոչվել է Ֆրանկ—Ստարլինգի մեխանիզմ ։
Սրտի առաջին հաջող փոխպատվաստումը կատարվեց 1967 թվականին վիրաբույժ Քրիստիան Բերնարդի կողմից Քեյփթաունում։ Այս իրադարձությունը դարձավ սրտային վիրաբուժություն մասնագիտության սկիզբ։ Այնուամենայնիվ այս հիվանդների ապրելիությունը սկզբում շատ ցածր էր։ Փախպատվաստված սրտի առաջին դոնոր Լուի Վաշկանսկին մահացավ վիրահատությունից 18 օր անց ։
20- րդ դարի կեսերին սրտային հիվանդությունները անցան վարակիչներին՝ դառնալով ԱՄՆ-ում մահվան առաջատար պատճառ։ 1948 թվականին կատարված Ֆրամինգհեմյան հետազոտությունը ցույց տվեց սրտի վրա այնպիսի գործոնների ազդեցությունը, ինչպիսիք են սննդակարգը, ֆիզիկական ակտիվությունը և ասպիրինը։ Չնայած ԱՓՖ ինհիբիտորների և բետա- պաշարիչների ներմուծմանը, սրտային անբավարարությունը շաունակում է մնալ մահվան առաջատար պատճառ ողջ ախշարհում ։
Սիմվոլիզմ
Որպես կենսական կարևոր օրգաններից մեկը, սիրտը վաղուց համարվել է օրգանիզմի, զգացմունքի, մտքի կամ ինտելեկտի կենտրոն ։ Շատ կրոններում սիրտը օգտագործվում է, որպես ճշտի, բարոյականության նշան ։
Եբրայերեն Աստվածաշնչում սիրտ նշանակող բառը՝ lev, օգտագործվում է, որպես զգացմունքի, մտքի կենտրոն և բնորոշում է նաև անատոմիական օգանը ։
Անտիկ Եգիպտոսում մարդու հոգին էր համարվում սիրտը՝ իբ։ Իբը կամ մետաֆիզիկական սիրտը առաջանում էր բեղմնավորման ժամանակ մոր սրտի մեկ կաթիլ արյունից ։ Եգիպտական կրոնում սիրտը մահվանից հետո կյանքի բանալին էր համարվում։ Ասվում էր, որ սիրտը ստուգվում է Անուբիսի կողմից։ Եթե այն ծանր էր Մաաթի փետուրից, որը պահվածքի կատարյալ ստանդարտ էր համարվում, ապա կլանվում էր Ամիթ կոչվող հրեշի կողմից ։
Սրտի չինական նշանը՝ 心, ձևավորվել է սրտի անատոմիական կառուցվածքից և խորհրդանշում է 4 խոռոչները ։ Սիրտ նշանակող չիներեն բառը՝ xīn, նույնպես նշանակում է միտք, միջուկ, զգացմունք ։ Չինական բժշկության մեջ սիրտը համարվում է 神 shén - ի՝ հոգու, բանականության կենտրոն ։ Սիրտը ասոցացվում է բարակ աղիների, լեզվի հետ և 5 տարրերից պատկանում է կրակին ։
Սանսկրիտում սիրտ նշանակող բառը hṛd կամ hṛdaya է, որը առկա է հայտնաբերված հնագույն սանսկրիտում՝ Ռիգվեդայում։ Այստեղ այն կարող է նշանակել և անատոմիական կառույց, և միտք կամ զգացմունք  ։
Դասական փիլիսոփաներից և գիտնականներից շատերը, այդ թվում և Արիստոտելը, համարում էին սիրտը մտքի, զգացմունքի կենտրոն՝ մերժելով ուղեղի դերը այդ ամենում ։
Սիրտը դեր է խաղացել նաև Ացտեկների հավատքների համակարգում։ Ացտեկների կողմից իրականացվող զոհաբերության ամենատարածված ձևը սրտի դուրս հանումն էր ։
Կոտրված սիրտ արտահայտությունը օգտագործվում է տարբեր մշակույթներում՝ արտահայտելով թախիծը, երն առաջանում է ռոմանտիկ սիրո կորստից ։
Ուտելիք
Կենդանիների սրտերը լայնորեն կիրառվում են, որպես ուտելիք։ Քանի որ դրանք համարյա ամբողջությամբ մկանից են, պարունակում են մեծ քանակությամբ սպիտակուց։
Հավի սիրտը հաճախ օգտագործվում է ուտելիքներում տապակած ձևով ։ Այն կարող է նաև տապակվել կաթսայի մեջ, օրինակ՝ Երուսաղեմական խառը տապակայի համար, ինչպես նաև կարող է մանրացվել և օգտագործվել հավի լցոնման համար  ։ Տավարի, խոզի և գառի սրտերը նույնպես օգտագործվում են տարբեր բաղադրատոմսերում։ Քանի որ սիրտը շատ աշխատող մկան է, այն ձիգ և չոր միս է և, հետևաբար, պետք է դանդաղ եփվի ։ Մսի ձգության պատճառով այն կարող է պատրաստվել նաև ժուլյենի ձևով ։ Ավստրալիական շատ բաղադրատոմսերում օգտագործվում է սագի սիրտ ։ Խոզի սրտից պատրաստում են նրբերշիկներ ։
Այլ ողնաշարավորներ
Սրտի չափը տատանվում է կախված կենդանիների խմբերից։ Ողնաշարավորների մոտ ամենափոքրը մկան սիրտն է՝ 12 մգ, իսկ ամենամեծը՝ կապույտ կետի՝ 600 կգ ։ Ողնաշարավորների մոտ սիրտը տեղակայված է մարմնի փորային հատվածի կենտրոնական մասում և շրջապատված է պերիկարդով, որը որոշ ձկների մոտ կարող է կապված լինել պերիտոնիումի հետ ։
ՍԱ հանգույցը առկա է բոլոր ընկերքավորների մոտ, բայց ոչ ավելի պարզ ողնաշարավորների։ Այս կենդանիների մոտ սրտամկանը համեմատաբար շարունակական է և սինուս վենոսուսն է ռիթմավարը։ Քանի որ սինուս վենոսուսը գտնվում է աջ նախասրտում, ապա կարելի է համարել, որ այն ՍԱ հանգույցի հոմոլոգն է։ Սրտի կծկումների հաճախությունը խիստ տատանվում է տարբեր տեսակների մոտ՝ հասնելով 20-1200 զ/ր- ի ։
Կրկնակի շրջանառության համակարգ
[[Պատկեր:Copy_of_Ap_Bio_2.svg|մինի|Հասուն ամֆիբիայի եռախոռոչ սրտի լայնական կտրվածք։ Առկա է մեկ փորոք։ Մանուշակագույն հատվածները բնորոշում են օքսի- և դեօքսիգենացված արյունների խառնվելը։ 1. Թոքային երակ
2. Ձախ նախասիրտ
3. Աջ նախասիրտ
4. Փորոք
5. Զարկերակային կոն
6. Երակային սինուս]] Հասուն ամֆիբիաները և սողունների մեծ մասը ունեն կրկնակի շրջանառության համակարգ, ինչը նշանակում է, որ կա զարկերակային և երակային մասեր։ Այնուամենայնիվ, սիրտը մաբողջությամբ բաժանված չէ 2 մասի։ Դրա փոխարեն բաժավնած է 3 խոռոչի՝ 2 նախասիրտ և մեկ փորոք։ Թոքերից և համակարգային շրջանառությունից արյունը վերդառնում է սիրտ և լցվում փորոք, որտեղից միաժամանակ մղվում է թոքեր և համակարգային շրջանառություն ։
Սողունների մոտ սիրտը սովորաբար տեղակայված է կրծքավանդակի կենտրոնում, իսկ օձերի մոտ վերին և միջին երրորդականների միացման մասում։ Օձերի սրտի ձևը և ֆունկցիան տարբերվում է կաթնասունների սրտից՝ նրանց երկար մարմնի պատճառով։ Այդպիսի ձևը հիմնականում ձևավորվել է ձգողականոււթյան ուժի ազդեցությամբ։ Այդ պատճառով ավելի մեծ չափերով օձերն ունենում են ավելի բարձր զարկերակային ճնշում ։ Փորոքը ոչ ամբողջական միջնապատով բաժանված է 2 կեսերի։ Սողունների մեծ մասի մոտ տեղի է ունենում արյան միայն շատ քիչ խառնում, այդ պատճառով աորտան ստանում է մեծ մասմաբ օքիգենացված արյուն ։ Բացառություն են կազմում կոկորդիլոսները, որոնք ունեն քառախորշ սիրտ ։
Երկշունչների օրգանիզմում միջնապատը հասնում է մինչև փորոքի կեսը, ինչը մասամբ բաժանում է թթվածնով հարուստ և աղքատ արյունները։ Որոշ տեսակների մոտ զարկերակային կոնուսի փականները փոխվել են, ինչի շնորհիվ կատարվում է արյան լրացուցիչ բաժանում ։
Ամբողջությամբ բաժանված սիրտ
Կոկորդիլոսները, թռչունները և կաթնասունները ունեն ամբողջությամբ բաժանված, քառախորշ սիրտ։ Կոկորդիլոսների մոտ զարկերակների ցողունների հիմքում առկա է փոքր բացվածք՝ Պանիցայի նացքը, որը բերում է արյան մի փոքր խառնվելուն, երբ կոկորդիլոսները ջրի տակ են ։ Այսպիսով կաթնասունները և թռչունները միակ կենդանիներն են, որոնք ունեն մշտապես, ամբողջությամբ բաժանված 2 շրջանառություններ ։
Ձկներ
Ձկները ունեն երկխոռոչանի սիրտ, որը կազմված է մեկ նախասրտից և մեկ փորոքից ։ Այնուամենայնիվ այն ունի նաև մուտքի և ոլքի բաժիններ, որոնք․ երբեմն, կոչվում են խոռոչներ ։ Նախասիրտը և փորոքը երբեմն համարվում են իրական խոռոչներ, իսկ մյուսները լրացուցիչ ։
Առաջին խոռոչը երակային սինուսն է, որը հավաքում է թթվածնով աղքատ արյունը։ Այստեղից արյունը անցնում է նախասիրտ, ապա դեպի փորոք։ 4-րդ՝ վերջին խոռոչը զարկերակային կոնուսն է, որը պարունակում է մի քանի փականներ և ուղղում է արյունը դեպի որովայնային աորտա։ Այստեղից արյունն անցնում է դորսալ աորտա և, ապա ողջ մարմին ։
Անողնաշարավորներ
Հոդվածոտանիները և փափկամարմինների մեծ մասն ունեն արյան բաց շրջանառություն։ Այսպիսի համակարգում թթվածնով աղքատ արյունը կուտակվում է սրտի շուրջը գտնվող խորշերում (սինուսներ)։ Այս արյունը դանդաղորեն անցնում է սիրտ մանր, միակողմանի ացուղիներով։ Այնուհետև սիրտը մղվում է դեպի հեմոցել, որը օրգանների միջև գտնվող խոռոչ է։ Հոդվածոտանիների մոտ սիրտը խողովակաձև մկանային օրգան է, որը ձգվում է ողջ մարմնով գլխի հիմքից, մեջէի ուղղությամբ։ շրջանառող հեղուկը արյան փոխարեն հեմոլիմֆա է, որը պարունակում է շնչառական պիգմենտ հեմոցիանին, որը թթվածնի տեղափոխիչ է և ապրունակում է պղինձ։ Հեմոգլոբինը օգտագործվում էմիայն որոշ հոդվածոտանիների կողմից ։
Այլ անողնաշարավորների մոտ, օրինակ՝ անձրևորդերի, շրջանառության համակարֆժգը նախատեսված չէ թթվածին տեղափոխելու համար, այդ պատճառով կազմված է 2 կապված խողովակներից և չունի երակներ և զարկերակներ։ Թթվածինը տեղափոխվում է դիֆուզիայի միջոցով ։
Կաղամարները և գլխոտանիները ունեն 2 սիրտ։ Դրանցից մեկը համարվում է համակարգային սիրտ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սիրտ-անոթային համակարգ
Սմոլյավա
Սմոլյավա (Смолява), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Գորոխովի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1561 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Սմոլյավա գյուղում բնակվում էր 707 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 9,86 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 71,7 մարդ/կմ²։
Կուրիտիբայի գավառ
Կուրիտիբայի գավառ (Microrregião de Curitiba), գավառ Բրազիլիայի Պարանա նահանգում։ Մտնում է Պարանա նահանգի հարավարևմտյան մարզի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 5 149 373 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Զբաղեցնում է 8589,230 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 366,7 մարդ/կմ²։
Գավառի կազմ
Գավառի կազմի մեջ են մտնում հետևյալ համայնքները.
Կատեգորիա:Բրազիլիայի գավառներ Կատեգորիա:Պարանա նահանգի գավառներ
Հունաստանն Առաջին համաշխարհային պատերազմում
Հունաստանը ներգրավվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի մեջ 1917 թվականին հուլիսի 2-ին, մինչ այդ պահպանում էր չեզոքություն, սակայն գերմանամետ Կոնստանտինոս I թագավորի հրաժարականից հետո, Հունաստանը պատերազմ է հայտարարել Կենտրոնական ուժերին և հանդես եկել Անտանտի կողմից։
Հունաստանը պատերազմի սկզբին
Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբին Հունաստանը չեզոքություն է հայտարարել։ Չնայած դրան, 1914 թվականի հոկտեմբերին հունական զորքերը ներխուժել են Ալբանիա և օկուպացրել Հյուսիսային Էպիրոսը։ Սակայն արդեն 1915 թվականին Ալբանիայում բացազատվել է իտալական զորքը։ Շուտով հունական զորքերը ստիպված էին լքել դրանից առաջ գրաված տարածքները իտալացիների հետ հնարավոր հակամարտությունների պատճառով։
Հունաստանը պատերազմ մտնելուց առաջ
Անտանտի կողմից պատերազմելու գլխավոր կողմնակիցը Հունաստանում եղել է վարչապետ Էլեֆթերիոս Վենիզելոսը։ Նա անում էր հնարավոր ամեն ինչ, որպեսզի Հունաստանը ներգրավվի Կենտրոնական ուժերի դեմ պատերազմում։ 1913 թվականին Սերբիայի և Հունաստանի միջև ստորագրվել է փոխադարձ օգնության պայմանագիր, համաձայն որի վերջինս պարտավոր էր հարձակման դեպքում Սերբիային օգնության հասնել։ Այդ պայմանագրին վկայակոչում էր Վենիզելոսը։ Սակայն Հունաստանի թագավոր Կոնստանտինոս I-ը համակրում էր Գերմանիային, քանի որ գերմանական կայսրի աներորդին էր, սովորում էր Գերմանիայում և չէր ցանկանում պատերազմել Անտանտի կողմից։ Թագավորը և Վենիզելոսի հակառակորդները հայտնեցին, որ սերբ-հունական պայմանագիրն անվավեր է, այդ պայմաններում Վենիզելոսը 1915 թվականի հոկտեմբերին պաշտոնաթող է արվել։ Նմանատիպ քաղաքական պայքարը դարձել է Հունաստանի համար ազգային պառակտման պատճառ։
Այդ ժամանակ Անտանտը անում էր ամեն ինչ, որպեսզի Հունաստանը ներգրավի պատերազմի մեջ իր կողմում։ 1915 թվականի հոկտեմբերին Սալոնիկում տեղակայվել է 150 000 անգլո-ֆրանսիական զինծառայող։ Այնուհետև 1916 թվականի հուլիսի 6-ին Անտանտը հայտարարել է Հունաստանի շրջափակման մասին և պահանջել է հունական բանակի վերջնական զորացրման մասին, որում մեծ ազդեցություն ունեին գերմանամետ ուժերը։ Երկու անգամ՝ հոկտեմբերին և դեկտեմբերին, Անտանտի տիրությունները հունական կառավարությունից պահանջել են հունական նավատորմի հանձնումը, կարևոր պետական հաստատությունների ենթարկումը Անտանտի վերահսկողությանը։ Այդ պահանջները նույնպես ընդունվել են։ Անտանտը դարձել է Հունաստանում դրության փաստացի տերը։
Մասնակցությունը մարտական գործողություններում
Պատերազմի մեջ մտնելուց հետո հունական 10 դիվիզիաներ միացել են Սալոնիկի ռազմաճակատի դաշնակից զորքերին, հունական զորքերի հրամանատար էր նշանակվել գեներալ Պանայոտիս Դանգլիսը։ Հունական զորքերը 1918 թվականի մայիսին հաջողությամբ անցկացրել են մի շարք գործողություններ բուլղարական զորքերի դեմ։ 1918 թվականի սեպտեմբերին հունական զորքերը ակտիվորեն մասնակցել են Անտանտի հաջող հարձակմանը։ Հունական դիվիզիաները մասնակցել են Դոյրանի ճակատամարտում, Սերբիայի ազատագրման և 1918 թվականի վերջի մի շարք այլ գործողություններում։ Դաշնակից զորքերի հաջող հարձակումից հետո Բուլղարիան հանձնվել է, Առաջին համաշխարհային պատերազմն ավարտվել էր։
Պատերազմից հետո
Լինելով հաղթածների ճամբարում, Հունաստանը ստացել է մեծ տարածքային նվաճումներ։ Նյոյիսկի պայմանագրով Հունաստանը ձեռք է բերել Թրակիայի (Արևելյան Թրակիա, այնուհետև նաև Արևմտյան Թրակիա) զգալի մասը և Եգեյան ծովի առափնյան և Իզմիրի շրջանը՝ Սևրի պայմանագրով։ Մարտական գործողությունների ժամանակ հունական բանակի կորուստները կազմեցին մոտ 5000 մարդ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմ Կատեգորիա:Հունաստանի պատերազմներ
(3174) Ալկոկ
(3174) Ալկոկ (Alcock), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1984 թվականի հոկտեմբերի 26-ին Էդվարդ Բոուելի կողմից Անդերսոն Մեսայում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1984 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էդվարդ Բոուելի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Խաչակրաց երրորդ արշավանք
Երրորդ խաչակրաց արշավանքը կազմակերպվել է Հռոմի Պապեր Գրիգոր VII-ի և (Գրիգոր VIII մահից հետո) Կղեմես III-ի ջանքերով։ Արշավանքին իրենց մասնակցությունն են ունեցել ժամանակի ակնառու միապետեր՝ կայսր Ֆրիդրիխ I Շիկամորուսը (Բարբարոսա), ֆրանսիական արքա Ֆիլիպ II Օգոստոսը, ավստրիական հերցոգ Լեոպոլդ V-ը, Անգլիայի արքա Ռիչարդ I Առյուծասիրտը և Կիլիկիայի իշխան Լևոն II Մեծագործը։ Երրորդ խաչակրաց արշավանքին նախորդեց Սալահ ալ-Դինի կողմից Երուսաղեմի նվաճումը 1187 թվականին։
Նախապատմություն
1187 թվականի հուլիսի 4-ի Հաթթինի ճակատամարտից հետո Սալահ ալ-Դինը առանց մարտի կարողացավ գրավել Աքքա քաղաքը։ Դեռևս խաչակիրների վերահսկում էին՝ Տյուրոսը, Տրիպոլին և Անտիոքը վերջիններս նույնպես պաշարվել էին Սալահ ալ-Դինի կողմից սակայն անհաջող։ Մերձավոր Արևելքից ստացված լուրերը մեծ խառնաշփոթի մեջ գցեցին Եվրոպացիներին, իսկ Հռոմի Պապ Գրիգոր VIII-րդը կոչեց 3-րդ խաչակրաց արշավանքի։
Նախապատրաստում արշավանքին
Ի տարբերություն նախորդ երկրորդ արշավանքների (Առաջին խաչակրաց արշավանք, Երկրորդ խաչակրաց արշավանք) Երրորդ խաչակրաց արշավանքը տեղի ունեցավ ավելի բարենպաստ պայմաններում, քանզի իրենց մասնակցությունը ունեցան միանգամից չորս թագադրված անձ՝ Ֆրիդրիխ I Շիկամորուս, Ֆիլիպ II Օգոստոսը, Լեոպոլդը V և Ռիչարդ I Առյուծասիրտը։ Փոխարենը բացակայում էր համընդանուր գաղափարը։ Խաչակիրները շարժվում էին տարբեր ուղիներով՝ անգլո-ֆրանսիական ուժերը ծովով, գերմանացիները ցամաքով։ Արշավանքը բաժանվեց երեք դրվագի՝ անգլո-ֆրանսիական ուժերի շարժը, գերմանացիների շարժը և Աքքայի պաշարում (1189-1191)։
Անգլո-Ֆրանսիական ուժերի շարժ
Անգլիայի և ֆրանսիայի արքաները տարաձայնություններ ունեին և չէին համարձակվում սկսել արշավանքը։ Երկու երկրներում սկսեցին դրամահավաքներ, խաչակրաց արշավանքի համար մցվեց հարկ «տասնորդական Սալահ ալ-Դինի համար» անվամբ, որը տարածվում էր բոլորի վրա։ Կարճ ժամանակում երկու երկրների բանակները սպառազինվեցին նոր և առանձնակի որակյալ զինամթերքով։ Ամեն ինչ պատրաստ էր, պակասում էր միայն կողմերի միջև համաձայնությունը։ 1189 թվականին մահացավ Անգլիայի արքա Հենրիխ II, իսկ գահ բարձրացած Ռիչարդ I Առյուծասիրտը և Ֆրանսիայի արքա՝ Ֆիլիպ II Օգոստոսը ընկերներ էին։ Արդեն կարելի էր սկսել շարժումը։ Ռիչարդը Սուրբ Երկրում գտավ դաշնակից՝ արաբական գերությունից ազատված Գի դը Լուզինյանին։ Կիպրոսի արքա Իսահակ Կոմնինը գերեվարեց Ռիչարդի հարսնացուին և Ռիչարդը պարտադրված պատերազմ սկսեց Կիպրոսի թագավորության դեմ, որտեղ փայլուն հաղթանակ տարավ։ Սա աննախադեպ իրադարձություն էր՝ Անգլիան առաջին անգամ տարածքային տիրույթներ ունեցավ Միջերկրական ծովում։ Սակայն Ռիչարդը հասկանալով, որ նա երկար չի կարող պահել իր երկրից այդքան հեռու գտնվող կղզին, որոշեց վաճառել Կիպրոսը իր դաշնացին Գի դը Լուզինյանին։
Գերմանացիների շարժ
Ամբողջ խաչակրաց արշավանքի համար մեծ կորուստ էր ծեր ռազմական գործիչ և դիվանագետ Ֆրիդրիխ I Շիկամորուսի անմիջական մասնակցության բացակայությունը։ Շիկամորուսը կանխամտածել էր, որ Եգիպտոսից ու Միջագետքից միշտ համալրվող երկրին պետք է հաղթել ներսից։ Նա դեսպաններ ուղարկեց դաշնակից արքաների մոտ, Բյուզանդիա, Երուսաղեմի թագավորություն և նույնիսկ Սալահ ալ-Դինին, բոլոր դեսպանները ուղարկեցին լավ լուրեր։ Նրա ճանապարհը անցնում էր Բալկաններով Բյուզանդական կայսրությունով։ Բալկանների սլավոնական ազգերը ցանկանում էին անկախանալ Բյուզանդիայից վերջիններս մուսուլմանների հետ դաշինքի մեջ էին։ Բալկաններում բյուզանդական փոքրաթիվ ջոկատների ասպատակություններից հյուծված գերմանացիները համաձայնվեցին ստանալ բուլղարացիների և սերբերի առաջարկած 60 հազարանոց բանակը (40 հազար բուլղարացի և 20 հազար սերբ)։ Բոսֆորը անցնելուց հետո Իկոնիայի սուլթանության տարածքում գերմանացիները հաղթեցին սուլթանության բանակին։
Տյուրոսի իրավիճակը
Կոնրադ Մոնֆերատացին՝ ով ամրապնդվելով Տյուրոսում կարողացավ դիմադրել պաշարմանը քաղաք չթողեց Հաթթինի ճակատամարտում ջախջախված և գերեվարված Գի դե Լուզինյանին (կնոջ Սիբիլլա Երուսաղեմցու հետ մեկտեղ Երուսաղեմի արքա), ինչը սրեց նրանց միջև առկա կոնֆլիկտը։
Պաշարում
Գին չստանալով Կոնրադի աջակցությունը գնաց և իր զորքերով պաշարեց քաղաքը վերջինիս զորքերը 2 անգամ ավելի քիչ էին, քան պաշարվածներինը։ Նա հույսը դրել էր անսպասելի գրոհի վրա, սակայն հասկանալով, որ չի կարող հաջողության հասնել, իր փոքրաթիվ ուժերով դիրքավորվելով սպասեց օգնական զորքերի օգնության հասան ֆրանսիական և գերմանական ուժերը։ Արքեպիսկոպոսներին հաջողվեց մտափոխել Կոնրադին և օգնական ուժեր ժամանեցին նաև Տյուրոսից։ Սալահ ալ-Դինը տեղեկանելով իրադարձությունների մասին 1189 թվականի սեպտեմբերի 15-ին հարձակվեց Գիի վրա։ Խաչակիրները բոլոր ուժերը ներառյալ տաճարականներին ուղղեցին դեպի Սալահ ադ-Դինի զորքերի աջ թևը Սալահ ադ-Դինը ստիպված բոլոր ուժերը կենտրոնացրեց աջ կողմում, սակայն զորքերը փախուստի մատնվեցին։ Վերջինս զորքերը փրկելու նպատակով ձախ կողմը ինչպես նաև թեթև հեծելազորը նետեց մարտի Գին ստիպված մարտի դաշտ ուղարկեց պահեստազորայիններին, Սալահ ադ-Դինը իր հերթին մարտի քաղաքի կայազորայիններին (5000 զինվոր) ուղղեց դեպի խաչակիրները։ Քրիստոնյաները տվեցին մոտ 5 հազար զոհ, սակայն Սալահ ադ-Դինը չկարողացավ հասնել գլխավոր նպատակին՝ հետ շպրտել քաղաքի մոտ դիրքավորված խաչակիրներին։ Մարտի արդյունքում զոհվեց տաճարականների միաբանության առաջնորդ Ժերար դե Ռիդֆորը, իսկ Գին և Կոնրադը դարձյալ վիճեցին։
Երկկողմանի պաշարում
Աշնան ընթացքում Գին ստացավ օգնական ուժեր Եվրոոպայից։ Այսպիսով Գին արդեն կտրեց Աքքան ցամաքից և շարունակում էր կտրած պահել քաղաքը ջրային ճանապարհներից, նավատորմի միջոցով այսպիսով քաղաքը պաշարված էր։ Նույն ժամանակ հասան տեղեկություններ, որ Ֆրիդրիխ I Շիկամորուսը մեծ զորքերով միացել է խաչակրաց արշավանքին և շարժվում է դեպի Սրբազան երկիր, այդ լուրերը բարձրացին պաշարողների մարտական ոգին։ Դեպքերից անտեղյակ չէր մնացել նաև Սալահ ադ-Դինը և նա ուղարկեց նոր ուժեր քրիստոնյաների օղակը շրջափակելու նպատակով։ Հոկտեմբերի 31-ին 15 եգիպտական նավեր կարողացան ճեղքել քրիստոնյաների ծովային շրջափակումը և քաղաք հասցրին մթերքներ։ Դեկտեմբերի 26-ին եգիպտական նավատորմը վերականգնեց քաղաքի ծովային մուտքը։ 1190 թվականին Կոնրադ Մոնֆերատացին իր նավերով գնաց Տյուրոս և վերադարձավ նոր ուժերով ինչը պետք է օգներ իրենց շրջափակած մուսուլմաններին հաղթելու համար։ Կոնրադը նաև բերեց շինանյութեր պաշարային մեքենաներ կառուցելու համար, որը օգտագործեցին քաղաքի վրա հերթական հարձակման ժամանակ մայիսի 5-ին։ Մայիսի 19-ին Սալահ ադ-Դինը՝ ով նախորդ ամիսների ընթացքում հզորացրել էր հարձակվեց քրիստոնյաների վրա 8 օր շարունակ նրանք հարձակվում էին։ Ամբողջ ամառվա ընթացքում ֆրանսիական զորքերը ժամանում էին ծովից և միանում պաշարողներին, ինչպես նաև օգնական ուժերով միացան Կիլիկիայում Սելիֆ գետում խեղդված Ֆրիդրիխ I Շիկամորուսի որդին՝ Ֆրիդրիխ V-ը։ Օգնական ուժերը գրավեցին Հայֆա քաղաքը, որի միջոցով կարողացան մթերքներ ուղարկել Գիի ճամբար։ Գի դե Լուզինյանը զրկվեց Երուսաղեմի արքայի գահից քանի, որ մահացան նրա կինը Սիբիլլան և դուստրերը, Ամուսնացան Սիբիլայի քույր՝ Իզաբելլան և Կոնրադ Մոնֆերատացին այսպիսով գահը փոխանցվեց Կոնրադին։ Մինչ խաչակիրները կիսում էին գահը, Սալահ ադ-Դինը հզորացնում էր բանակը։ 1990 թվականին ավստրիական արքայազն Լեոպոլդ V միացավ պաշարողներին։ Դեկտեմբերի 31-ին միացյալ ուժերը փորձեցին անցնել պատերը։ Իսկ հունվարի 6-ին պատի մասնակի քանդման արդյունքում քրիստոնյաները փորձեցին գրավել քաղաքի կայազորը։ Հունվարի 13-ին Սալահ ադ-Դինը կարողացավ ճեղքել խաչակիրների շրջափակումը և քաղաք մտցրեց նոր կայազոր։ Ցուրտ եղանակը Սալահ ադ-Դինի փոխարեն խանգարում էր խաչակիրներին։ Մարտին եղանակը լավացավ և Եվրոպայից ժամանեցին նոր ուժեր, ինչպես նաև Ռիչարդ Առյուծասիրտը և Ֆիլիպ Օգոստոսը Սալահ ադ-Դինի հաղթելու շանսերը կտրուկ նվազեցին։ Հուլիսի 3-ին քաղաքը հանձնվեց Ռիչարդը հրամայեց մահապատժի ենթարկել քաղաքի կայազորայիններին։ Անգլո-ֆրանսիական ուժերով համալրված խաչակիրները շարժվեցին ափով դեպի հարավ նույն կերպ վարվեցին նաև մուսուլմանները։ Սեպտեմբերի 7-ին Յաֆֆա քաղաքից փոքր-ինչ հյուսիս տեղի ունեցավ Արսուֆի ճակատամարտը։ Ճակատամարտում Ռիչարդը փայլուն հաղթանակ տարավ։ Սալահ ադ-Դինը խաչակիրների հաղթանակը պարզաբանեց ասելով, որ անգլիացիների կարգապահությունը և զրահները անհաղթելի էին.
Արսուֆի ճակատամարտ
Հետախույզներից տեղեկություններ ստանալուց հետո Ռիչարդը սկսեց պատրաստվել մարտի առաջնագծում կանգնեցրեց տաճարականներին Ռոբեր դը Սաբլեի գլխավորությամբ նրանց հետևում էին Ռիչարդի անձնական ուժերը և Երուսաղեմի թագավորության զորքերը Գի դը Լուզինյանի ղեկավարությամբ։ Թիկունքը պահում էին հիվանդախնամների միաբանություն և ֆրանսիացի զինվորները ։ Խաչակիրները գնում էին դեպի հարավ, իսկ մուսուլմանները հարձակվեցին թիկունքի վրա։ Արաբ ժամանակագիր Ամբռուազը իր «Սրբազան պատերազմի պատմությունը» մատյանում գրում է, որ Սալահ ալ-Դինի բանակի հետևակայինները բաղկացած էին սուդանցիներից և բեդուիններից թեթև հեծելազորը թուրքերից և սիրիացիներից, իսկ ծանր հետևակայինները մամլյուքներ էին։ Վերտինս ուղեց իր նետաձիգներին հարձակման ծանր ասպետների վրա, որպեսզի նրանք վատ դիրքի պատճառով թուլացնեին կարգապահությունը և խոցվեին մուսուլմանների հեծելազորի կողմից։ Ռիչարդը կռահեց վերջիններիս մտահղացումը և նիզակակիրներին հրամայեց առաջ դուրս գալ և նիզակներից «պատ» կազմել նրանց միջև տեղադրեց տեգակիրների պատասխան կրակոցի նպատակով, իսկ իր ասպետներին ուղարկեց վերտիններիս պաշտպանելու։ Արաբ նետաձիգների կրակոցները լուրջ վնաս չէին հասցնում մարտերում կոփված քրիստոնյաներին։ Առավել շատ վնաս էին կրում հիվանդախնամները, ովքեր տեղակայված էին շարասյան վերջում։ Սալահ ալ-Դինը իր զորքերին ոգևորելու նպատակով շարժվեց գրոհի նա իրեն ենթարկում էր մեծ վտանգի լինել սպանված տեգակիրների կողմից։ Ռիչարդը իր զորքերին հրահանգել էր սպասել իր ազդանշանին հարձակվելու համար, սակայն հիվանդախնամների միբանության առաջնորդ Գրանյե դը Նապլուզը հակառակորդի հերթական գրոհից հետո զայրացած հարձակվեց մուսուլմանների վրա։ Ռիչարդը հասկանալով, որ կարգը խախտվեց ամբողջական ուժերով նետվեց գրոհի։ Մուսուլմաններին կազմակերպված պաշտպանությունից անմիջական անցումը հարձակման խուճապի մատնվեց և սկսեց նահանջել։ Բահա ալ-Դինը ով՝ հանդիսանում էր պատերազմի մասնակից հետագայում իր աշխատություններում գրել է, որ իրենք ջախջախվեցին, սակայն Սալահ ալ-Դինը հույսը դրել էր, որ իր հեծյալները անկազմակերպ խաչակիրների գրոհներին կպատասխանեն հակագրոհներով և կհաղթեն սակայն Ռիչարդը կանխատեսելով դեպքերի նման զարգացումը հրամայեց վերականգնել շարքը Սալահ ալ-Դինի հակագրոհները մատնվեցին անհաջողության։
Յաֆֆայի ճակատամարտ
1191 թվականի սեպտեմբերի 10-ին Ռիչարդը պաշտպանեց Սալահ ադ-Դինի կողմից պաշարված Յաֆֆա քաղաքը։ Իմանալով քաղաքի պաշարման մասին, Ռիչարդը 80 ասպետների հետ նավերով մեկնեց Յաֆֆա, քաղաքի վրա տեսնելով մուսուլմանական դրոշ նա մտածեց, որ քաղաքը գրաված է։ Սակայն երբ արդեն ցանկանում էր հետ վերադառնալ, լողալով նրան մոտեցավ մի հոգևորական, ով տեղեկացրեց, որ քաղաքը դեռևս կանգուն է։ Ռիչարդը ասպետների հետ նետվեց ծովը և լողալով մոտեցավ Սալահ ադ-Դինի զորքերին և ջախջախեց 1000 հոգանոց զորքը, ազատեց քաղաքը պաշարումից, մտավ քաղաք և սկսեց ամրացնել ամրոցը։ Ռիչարդին մոտեցան օգնական ուժեր Հենրիխ Շանպայնացու գլխավորությամբ, վերջինս իր հետ բերել էր 50 ասպետ և 500 տեգակիր։ Սալահ ադ-Դինը որոշեց հարձակվել, Ռիչարդը հետախույզներից տեղեկացել էր սպասվող հարձակման մասին և դասավորել էր իր փոքրաթիվ զորքերը՝ ամեն ասպետի կողքին կանգնեցրել էր 2 տեգակրի։ Ռիչարդը ուներ չափազանց քիչ քանակությամբ հեծելազոր՝ մոտ մեկ տասնյակ, նա ղեկավարում էր իր զորքերին կանգնած։ Ճակատամարտի մասնակից Բեռնարդը հիշատակել է մի ուշագրավ դրվագ.
Սալահ ադ-Դինը տեսնելով, որ Ռիչարդը կանգնած է իր զորքերի մեջ բացականչում է. Սալահ ադ-Դինի զորքերը տեսնելով խաչակիրների դասավորությունը չեն համարձակվում հարձակվել։ Հարձակվում է միայն մամլյուքների ջոկատը, վերջիններս զոհվում են տեգակիրների արձակած բոլտերից։ Սալահ ադ-Դինը ստիպված նահանջում է։
Հետևանքներ
Յաֆֆայի ճակատամարտը Երրորդ խաչակրաց արշավանքի վերջին նշանակալից ճակատամարտն էր։ Մարտից հետո Ռիչարդ I Առյուծասիրտը սկսում է բանակցել Սալահ ալ-Դինի հետ։ Պայմանագիրը կնքվում է 1192 թվականի սեպտեմբերի 2–ին։ Այսպիսով Սալահ ալ-Դինի վերահսկողության տակ մնում է Երուսաղեմը, իսկ Երուսաղեմի թագավորությանը նեղ ցամաքային ճանապարհ Յաֆֆայից մինչև Տյուրոս։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խաչակրաց երրորդ արշավանք Կատեգորիա:Ֆրանսիայի պատերազմներ Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
Շաքիի ջրաէլեկտրակայան
Շաքիի հիդրոէլեկտրակայան, կառուցվել է Որոտան գետի ձախ ափին, Շաքի վտակի վրա, որի ակունքը գետաբերանից 2 կմ հեռավորության վրա գտնվող ջրառատ աղբյուրների խումբն է։
Կայանը շահագործման է հանձնվել 1936 թվականին։ Հիդրոհանգույցը դերիվացիոն է, կազմված է 4 մ բարձրություն և 16,3 մ երկարություն ունեցող բետոնե ջրթափային պատվարից, ջրընդունիչից, պարզարանից, 533 մ ընդհանուր երկարության դերիվացիոն ջրատարից, որից 420 մ անճնշումային թունել է։ Վերջինիս հաջորդում է ճնշման ավազանը, որից սկիզբ է առնում 115 մ երկարության ճնշումային երկթել խողովակաշարը։ Կայանի շենքում տեղադրված են 840 կվա ընդհանուր հզորությամբ 2 հիդրոագրեգատ։ Կայանի հաշվարկային ճնշումը 54,5 մ է, ջրի հաշվարկային ծախսը՝ 2,0 մ/վրկ։ Շաքիի հիդրոէլեկտրակայանը, նախապատերազմյան տարիներին (1929-1940 թթ.) կառուցված այն ՀԷԿ-երից էր, որի էլեկտրաէներգիան օգտագործվում էր ոչ միայն լուսավորման նպատակով, այլև գյուղատնտեսական արտադրության մեջ։
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի ջրաէլեկտրակայաններ Կատեգորիա:Սիսիանի շրջան
Բորոդինսկոե (գյուղ, Վիբորգսկի շրջան)
Բորոդինսկոե (Бородинское), գյուղ Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Վիբորգսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 505 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Վիբորգսկի շրջանի բնակավայրեր
Էնդիսայմ
Էնդիսայմ (Hindisheim), համայնք Ֆրանսիայի Գրանդ Էստ մարզի Ստորին Հռենոս գավառում ։
Բնակչությունը 2006 թվականի դրությամբ կազմում է 1389 մարդ, բնակչության խտությունը` 117.31 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 11.84 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 400 կմ արևելք, Ստրասբուրգ քաղաքից` 16 կմ հարավ-արևմուտք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 930 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 707-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 223։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 76,0 %։ 707 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 658 անձ (345 տղամարդ և 313 կին)։ Գործազուրկ են եղել 49 անձ (19 տղամարդ և 30 կին)։ 223 անաշխատունակներից 67-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 109-ը` թոշակառուներ, իսկ 47-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Աստերոիդների ցանկ (321901-322000)
Աստերոիդների ցանկ (321801-321900) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (322001-322100)
Սվետլիչնոե (գյուղ, Զոլոչևի շրջան)
Սվետլիչնոե (Світличне), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Զոլոչևի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1677 թվականին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Զոլոչևի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1677 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Նարուսավա
Նարուսավա (鳴沢村), գյուղ Ճապոնիայում, գտնվում է Տյուբու Յամանասիի պրեֆեկտուրայում։ Բնակչությունը կազմում է 2937 մարդ, բնակչության խտությունը՝ 32,79 մարդ/կմ², իսկ տարածքը՝ 89,56 կմ²։
Աշխարհագրական դիրք
Գտնվում է Հոնսյու կղզու վրա Յամանասիի պրեֆեկտուրայում, Տյուբու շրջանում։ Սահմանակից է Ֆուձիյոսիդա, Ֆուձինոմիա քաղաքներին ։
Հղումներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի գյուղեր
Ղայափա
Ղայափա, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Էրզրումի գավառում ։ Գտնվում էր Եփրատի աջ կողմում։
Պատմություն
1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ հայերը բռնությամբ տեղահանվել և կոտորվել են Կամախի կիրճում։
Բնակչություն
1880 թվականին ուներ 200 բնակիչ, որից 128-ը՝ հայ։ 1909 թվականին ուներ 28 տուն բնակիչ, որից հայեր՝ 8 տուն։
Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Սրտի գերճնշումային հիվանդություն
Սրտի գերճնշումային հիվանդություն, ներառում է արյան բարձր ճնշմամբ պայմանավորված մի շարք բարդություններ, որոնք ազդում են սրտի վրա։ Թեև բժշկական գրականության մեջ սրտի հիպերտոնիկ հիվանդությունը բնութագրող անվանումները մի քանիսն են, անուամենայնիվ տվյալ տերմինն ավելի գործածական է և ՀՄԴ-ի մեջ հիմնականում կիրռվում է սա։ Այն իր մեջ ներառում է սրտային անբավարարությունը և գերճնշման սրտային այլ բարդություններ հատկապես, եթե սրտային խնդիրն ու գերճնշումը իրար հետ ունենում են պատճառահետևանքային կապ, գրվելով մահվան վկայականում։ 2013 թվականին սրտի հիպերտոնիկ հիվանդությունից մահվան դեպքերը եղել են 1,07 միլիոն։ Ի համեմատություն սրա 1990 թվականին մահվան դեպքերը եղել են 630000 ։
Համաձայն ՀՄԴ10-ի սրտի գերճնշումային հիվանդությունը (I11) և դրա ենթակատեգորիա հանդիսացող է սրտի հիպերտոնիկ հիվանդությունը սրտային անբավարարբությամբ(I11.0) և սրտի հիերտոնիկ հիվանդությունն առանց սրտային անբավարարության(I11.9), առանձնանում են սրտի ռևմատիկ հիվանդություն ներից (I05-I09), սրտի իշեմիկ հիվանդություններից (I20-I25) և սրտի այլ հիվանդություններից (I30-I52)։ Հաշվի առնելով այն փաստը, որ զարկերակային գերճնշումը հաճախ պատճառ է դառնում աթերոսկլերոզի և սրտի իշեմիկ հիվանդություն զարգացման, հնարավոր չի լինում սրտի գերճնշումային հիվանդությունից առաջացող մահվան դեպքերը ծանրության ցուցիչ համարել։
Նշաններ և ախտանիշներ
Ախտանշանների առկայությունը հիմնականում պայմանավորված է սրտային անբավարարությամբ ուղեկցվելով կամ հակառակը՝ չուղեկցվելով։ Սովորաբար սրտային անբավարարությամբ չուղեկցվող զարկերակային գերճնշումը, երբ չկա նաև ձախ փորոքի գերաճ, լինում է առանց ախտանիշների։
Սրտային անբավարարությամբ ուեկցվելու դեպքում նշաններն ու ախտանիշներն իրենց մեջ ներառում են․ Սրտային անբավարության արագորեն հարաճելու հետևանքով կարճ ժամանակում հնարավոր է սուր սրտային անբավարարության, դեկոմպենսացված սուր սրտային անբավարարության, թոքի այտուցի զարգացում, որի պատճառը սրտի պոմպային ֆունկցիայի կտրուկ ընկճվելն է։ Վիճակի հանկարծակի վատացման պատճառ կարող է հանդիսանալ զարկերակային ճնշման կտրուկ բարձրացումը սրտամկանի իշեմիան, ռիթմի խնգարումները։
Տարբերակիչ ախտորոշում
Սրտի այլ հիավդությունները կարող են ունենալ համանման ախտանիշներ ուստի անհրաժեշտություն է առաջանում տարբերակիչ ախտորոշում իրականացնելու հետևյալ հիվանդությունների միջև
Կանխարգելում
Քանի որ զարկերակային գերճնշումը սովորաբար ընթանում է անախտանիշ, ուստի մարդիկ ովքեր ունեն ԶՃ-ի բարձրացում, կասկած անգամ կարող են չունենալ դրա մասին։ Բարձրացած զարկրակային գերճնշման վաղ ախտորոշումը հնարավորություն է տալին խուսափել սրտի, աչքերի հիվանդություններից, գլխուղեղի կաթվածից, խրոնիկ երիկամայի հիվանդություններից ։
Սիրտանոթային հիվանդությունների և մահացության ռիսկը հնարավոր է իջեցնել կենսակերպի փոփոխությամբ, ավելորդ քաշի կորցնելով, կանոնավոր աէրոբիկ վարժություններ կատարելով, սննդակարգի փոփոխությամբ, ալկոհոլի և ծխախոտի օգտագործումը դադարեցնելով ։ Գերճնշումը վերահսկելու, սիրտանոթային հիվանդությունների ռիսկը, նվազեցնելու, առիթմիաները և սիրտանոթային անբավարույթունը կառավարելու համար հնարավոր է անհրաժեշտություն առաջանա դեղորայքային համուղղման ։ Սրտի հիպերտոնիկ հիվանդություն ունեցող անձինք պետք է խուսափեն ոչ ստերոիդային հակաբորբբոքային դեղեր(ՈՍՀԲԴ), հակահազային, քթահոսությունը դադարեցնող սիմպաթոմիմետիկների կիրառումից, եթե բժիշկը որևէ այլ դեղորայք է առաջարկում, քանի որ դրանք կարող են հրահրել զարկերակային ճնշման բարձրացում և սրտային անբավարության սրացում ։
Զարկերակային ճնշման դասակարգում
Ըստ JNC 7-ի, ԶՃ-ն պետք է լինի
Բուժում
Սրտի գերճնշումյին հիվանդություն ունեղոց անձան դեպքում բուժօգնությունն իրականացվում է երկու կատեգորիաներով
Համաճարակաբանություն
Ամբողջ աշխարհում արյան բարձր ճնշում ունեն առնվազն 26,4%-ը ։ Սրտի հիպետոնիկ հիվանդությունը համարվում է միայն մեկը այն բազմաթիվ հիվանդություններից, որոնք կապված են զարկերակայի գերճնշման հետ։ Այլ հիվանդությունները զարկերակային գերճնշման հետևանքով առաջացող հանդիսանում են սրտի իշեմիկ հիվանդությունը, ուղեղի կաթվածը, ծայրամասային անոթների անևրիզմաները, երիկամային հիվանդությունները։ Գերճնշումը բարձրացնում է սրտային անբավարաության ռիսկը 2-3 անգամ, որը մոտավորապես կազմում է սրտային անբավարարության դեպքերի 25%-ը ։ Բացի այդ զարկերակային գերճնշումը նխորդում է սրտային անբավարարության դեպքերի 90%-ը , ինչպե նաև սրտային անբավարարության դեքերի մեծամասնությւնը զուգակցվում է զարկերակային գերճնշմամբ ։ Գերճնշումային հիվանդությունից մահվան դեպքերը 2004 թվականին եղել է 1 միլիոն ողջ աշխարհում (կամ ողջ ախարհում մահացության դեպքերի 1.7%) և եղել է 13-րդ հորիզոնականում համաշխարհային մեծայհասակների մահացության դեպքերի մեջ ։
Սեռային տարբերությունները
Հիպետոնիա ունեցող կաննաց թիվը գերազանցում է տղամարդկանց թվին, չնայած նրան, որ տղամարդկանց մոտ ավելի վաղ է զարգանում այնուամենայնիվ կանանց մոտ հիպերտոնիայի վերահսկումը լավ չի իրականացվում ։ Հանրային առողջության հիմնական խնդիրներից մեկն է հանդիսանում կանանց զարկերակային ճնշման վերահսկումը։ Զարկրակային գերճնշում ն ավելի շատ կանանց մոտ է սրտի կաթվածի պատճառ հանդիսանում քան տղամարդկանց ։ Մինչ վեջերս քիչ կանայք են ներգրավված եղել հիպերտոնիկ հիվանդության ուսումնասիրություններում։ Կա կասկած, որ կանանց և տղամարդկանց մոտ զարկերակային գերճնշումը կառավարող դեղորայքի արդյունավետությունը տարբեր է և դրանք ավելի արդյունավետ են տղամարդկանց դեպքում ։
Էթնիկ տարբերութուններ
ԱՄՆ-ում կատարված հետազոտությունները ցույց են տվել որ աֆրոամերիկացիների մոտ հիպերտոնիկ հիվանդությունն ավելի տարածված է քան պիտակամորթ ոչ իսպանախոս սպիտակամորթերի և մեքսիկացիների և որ նրանք ավելի ծանրաբեռնված են սրտի գերճնշումային հիվանդությամբ ։ Աֆրոամերիկացիների մոտ սրտային գերճշումային հիվանդության ավլի տարածված լինելու հետևանքով նրանք ավելի բարձր մահացությն ցուցանիշներ ունեն, ինչպե նաև հիվանդանում են ավելի վաղ տարիքում ։ Վերջին տարիներին հիպրտոնիայի մակարդան ավեի կտրուկ աճում է հենց նրանց շրջանում քան մյուս էթնիկ խմբերում ։ Ամենայն հավանականությամբ հենց բարձր զարկերակային գերճնշամմբ էլ պայմանավորված է աֆրոամերիկացիների միջին ապրելիության ավելի ցածր մակարդակը սպիտակամորթերի համեմատությամբ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սրտաբանություն
Ժիրայր Հակոբյան
Ժիրայր Գրիգորի Հակոբյան, հայ դրամատուրգ, թատերագետ,սցենարիստ, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ։
Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Բարձրագույն կրթությունն ստացել է Երևանի թատերական ինստիտուտում, որն ավարտելուց հետո վարել է պատասխանատու պաշտոններ։ 1939 թվականին եղել է Երևանի Ստանիսլավսկու անվան ռուսական թատրոնի տնօրեն, ապա Հայֆիլմ կինոստուդիայի տնօրեն, «Կոմունիստ» թերթի խմբագրի տեղակալ, 1961-1964 թթ.՝ Գ. Սունդուկյանի անվան պետական թատրոնի տնօրեն, իսկ կյանքի վերջին տարիներին՝ Հայկական ԽՍՀ կուլտուրայի մինիստրության գլխավոր խմբագիր։
Գրել է պիեսներ, ինչպես և «Առաջին սիրո երգը» գեղարվեստական, «Վ. Փափազյան», «Ա. Ավետիսյան» վավերագրական ֆիլմերի սցենարները։
Առանձին գրքերով լույս է ընծայել՝ «Ռուզաննա Վարդանյան» (Երևան, 1957), «Ավետ Ավետիսյան» (1958)։ Մամուլում տպագրվել է արվեստաբանական հոդվածներ ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ դրամատուրգներ Կատեգորիա:Հայ թատերագետներ Կատեգորիա:Հայ կինոսցենարիստներ
Աստերոիդների ցանկ (142901-143000)
Աստերոիդների ցանկ (142801-142900) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (143001-143100)
|}
Սոլցա
Սոլցա  (Solza), կոմունա Իտալիայում, տեղակայված է Լոմբարդիա մարզի Բերգամոյի գավառում ։
Բնակչությունը՝ 1835 մարդ։ Խտությունը կազմում է 1835 մարդ/կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 24030։ Հեռախոսային կոդ՝ 035։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Գաջաջիմա
Գաջաջիմա (ճապ՝ 臥蛇島), լքված կղզի Տոկարայի կղզիներում՝ Ճապոնիայի Կագոշիմա պրեֆեկտուրային պատկանող Սացունյան կղզիներից։ Կղզին ունի 4.07 կմ² տարածք և բնակեցված է 1970 թվականից։
Աշխարհագրություն
Գաջաջիման գտնվում է Նականոշիմայից 28 կիլոմետր արևմուտք։ Կղզին ծագումով հրաբխային է, չնայած նրան,որ պատմական ժամանակներում հրաբխային գործունեություն տեղի չի ունեցել և չի կատարվել երկրաբանական հետազոտություն։ Անկանոն ձևավորված կզին ունի մոտավորապես 4.07 կիլոմետր քառակուսի տարածք՝ 3կիլոմետր լայնությամբ և 2 կիլոմետր երկայնությամբ։ Ափամերձ գիծը շրջապատված է մինչև 100 մ երկարությամբ ժայռերով, ինչը անհնար է դարձնում վայրէջքը՝ բացառությամբ հարավում գտնվող վայրերը։ Կղզու ամենամեծ բարծրությունը ծովի մակարդակից 497 մետր է։ Նրա կլիման է մերձարևադարձային է և անձրևոտ մայիսից մինչև սեպտեմբեր։
Պատմություն
Տեղի ավանդազրույցի համաձայն՝ կղզին եղել է Հեյքի կլանի ապաստարաններից՝ այն բանից հետո, երբ նրանք պարտվում են Գենփիի պատերազմը Միանամոտոյի կլանի դեմ։ Այն 1434 թվականից գտնվում էր Շիմազուի կլանի տիրապետության տակ։ 1450 թվականին կղզին նվաճվում է Ռյուկյու թագավորության կողմից և դա հանդիսանում է այդ երկրի ամեանալայն ընդլայնումը ։ Էդոյի շրջանում Տակարաջիման Սացումա Դոմայինի մաս էր կազմում և կառավարվում էր որպես Կավաբե շրջանի մաս։ 1896 թվականին կղզին տեղափոխվում է Կագոշիմա նահանգի Օշիմա շրջանի վարչական վերահսկողություն, իսկ 1911-ից՝ Կագոշիմա քաղաքի Տոշիմա գյուղ։ 1940 թվականին փարոսը ավարտվում է և այդ ժամանակ բնակիչների թիվը 133 էր։ Գյուղը ունեցել է տարրական դպրոց և իր սեփական նավը՝ մայրցամաքի և այլ կղզիների հետ կապվելու համար։ 1946 թվականից մինչև 1952 թվականը կղզին կառավարվում էր Միացյալ Նահանգների կողմից՝ որպես Հյուսիսային Ռյուկյու կղզիների ժամանակավոր կառավարության մաս։ 1948 թվականին կառուցվել է կրտսեր ավագ դպրոցը, 1961 թվականին էլեկտրական և ջրմուղ մաքրման կայան, 1966 թվականին հեռախոսային համակարգը։ Բնակչությունը տնտեսապես աջակցում էր բոնիտոյի համար առևտրային ձկնորսությանը։ Այնուամենայնիվ, կղզին բազմիցս ավերվել է փոթորիկներից՝ հատկապես 1945, 1951, 1956 և 1957 թվականներին, ինչը հանգեցնում է բնակչության տեղաշարժի դեպի Ամամի Օշիմա կամ Կագոշիմայի պրեֆեկտուրաներ։ Բոնիտոյի ձկնորսության վերացումը անհայտ պատճառներով ֆինանսապես ոչնչացնում է կղզիներն ու հանգեցնում սովի՝ որի հետևանքով շատ կղզիներ դառնում են անմարդաբնակ։ Կառավարության կողմից որոշում է կայացվում 1970 թվականի հունվարին մնացած յոթ տնային տնտեսությունները 28 հոգով տեղափոխել Կագոշիմա։ 1970 թվականի հուլիսի 28-ին տարհանման պահին միայն 4 տնային տնտեսություն էր մնացել։ Այնուամենայնիվ, նույնիսկ բնակիչների տարհանումից հետո, փարոսը շարունակում էր սպասարկել մինչև 1982 թվականի ապրիլը։ Թեև վայրէջք կատարելը անթույլատրելի էր կղզու տարածքում, սակայն լքված շենքերը թալանվել են և 1996 թվականին Ճապոնիայի կառավարությունը հայտնաբերել է, որ վեց չինացիների մի կուսակցություն ապօրինի վայրէջք է կատարել կղզու տարածքում և փորձել է բնակություն հաստատել։ Նախկին կղզու բնակիչները 2001 և 2010 թվականներին այցելել են կղզի՝ հոգ տանելու իրենց նախնիների գերեզմանների համար։
Ամոնիումի բիքրոմատ
Ամոնիումի բիքրոմատ, անօրգանական աղ, որի բանաձևն է՝ (NH4)2Cr2O7:  Այս նյութի մեջ, ինչպես մնացած բոլոր քրոմատներում և բիքրոմատներում, քրոմը հանդես է գալիս +6 օքսիդացման աստիճանով և վեցվալենտ է,  այսինք առաջացնում է 6 կապ։ Որպես էլեկտրոլիտ պարունակում է ամոնիում կատիոն և բիքրոմատ անիոն։ Ամոնիումի բիքրոմատը կոչվում է նաև վեզուվյան կրակ և օգտագործվում է այսպես կոչված հրաբուխը սեղանի վրա դիտարժան փորձը ցուցադրելու համար ։ Այն օգտագործվում է նաև հրավառության և լուսանկարչության վաղ շրջանների ժամանակ։
Հատկություններ
Սենյակային ջերմաստիճանում և ճնշման պայմաններում այն իրենից ներկայացնում է նարնջագույն բյուրեղային նյութ, որը լուծվում է ջրում և սպիրտում։ Այն առաջանում է քրոմական թթվի և ամոնիումի հիդրօքսիդի փոխազդեցությունից և բյուրեղացման միջոցով ։ (NH4)2Cr2O7 բյուրեղը (C2/c, z=4) կազմված է ամոնիում իոնից և նրան շրջապատող թթվածնի ութ ատոմից, ընդ որում՝ N-O կապի երկարությունը համեմատական է O-H կապի երկարությանը (2.83-3.17 Å) :
Կիրառություն
Օգտագործվել է հրատեխնիկայում և լուսանկարչության վաղ շրջաններում՝ հիմնականում լիթոգրաֆիայի ոլորտում, լաբորատորաիայում՝ որպես ազոտ պարունակող միացություն և որպես կատալիզատոր ։ Այն օգտագործվում է նաև որպես գունավորող պիգմենտ, ալիզարինի, շիբերի,  կաշվի դաբաղման և ձեթի արտադրության մեջ : Ամոնումի բիքրոմատը օգտագործվել է լուսազգայուն ժապավենների, ֆոսֆորի հետ հատուկ շերտերի կազմում, օգտագործվել է հեռուստացույցների էկրանների և այլ սարքավորումների արտադրության ընթացքում։ Այստեղ ամոնիումի բիքրոմատը հանդես է գալիս որպես ֆոտոակտիվ բաղադրիչ ։
Սեղանի հրաբուխ և ջերմային քայքայում
Ամոնիումի բիքրոմատից ((NH4)2Cr2O7) պատրաստված փոքրիկ բլրակի գագաթին մի քանի կաթիլ էթիլ սպիրտ ավելացնելու և այրելուց հետո այն սկսվում է կայծկլտալով այրվել, որի ընթացքում վեր են շպրտվում մոխրանման զանգվածներ։ Ռեակցիան իր տեսքով հիշեցնում է հրաբխի ժայթքում։ Ռեակցիան սկսում է 180 oC և անջատված ջերմության հաշվին ապահովում է ռեակցիայի ընթացքի համար անհրաժեշտ միջինացված 225 oC:
Ռեակցիայի հավասարումը ունի հետևյալ տեսքը.
Ինչպես ամոնիումի նիտրատը, ամոնիումի բիքրոմատը նույնպես ջերմադինամիկորեն անկայուն նյութ է ։ Քայքայման արդյունքում առաջանում է մուգ կանաչ քրոմի (III) օքսիդ։
Օքսիդացման ռեակցիաներ
Ամոնիումի բիքրոմատը ուժեղ օքսիդիչ հատկություններ ունի և փոխազդում է վերականգնիչ հատկություններով նյութերի հետ։ Ինչքան ուժեղ են արտահայտված վերականգնիչի հատկությունները, այնքան ակտիվ է ընթանում ռեակցիան ։
Անվտանգություն
Ինչպես քրոմի (VI) ատոմ պարունակող մնացած միացությունները, այնպես էլ ամոնիումի բիքրոմատը խիստ թունավոր նյութ է և ունի քաղցկեղածին հատկություններ ։ Ունի գրգռող ազդեցություն մաշկի վրա։