cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Արագածավան
Արագածավան, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Թալինի տարածաշրջանում։ Գյուղը տարածված է Ախուրյան գետի ձախ ափին, մարզկենտրոն Աշտարակից՝ 75 կմ և Երևանից՝ 80 կմ հեռավորության վրա։
Մարվան (ամրոց)
Նոր ժամանակաշրջան
Հետագա դարերում ամրոցը չի կորցնում իր նշանակությունը։ Լիսաբոնի և Մադրիդի միջև պարբերաբար սրված հարաբերությունները ստիպում են պորտուգալացի թագավորներին անընդհատ կատարելագործել ամրոցի ամրաշինական կառուցվածքը։ Մարվանի ամրապնդման վերակառուցումը շարունակվում է XVII, XVIII և XIX դարերում․ ամրացվում են բաստիոններն, ուժեղացվում ամրոցի հրետանին ։
Արագածավան
1974 թվականից եղել է քաղաքատիպ ավան, 1995 թվականից հետո` գյուղական բնակավայր։
Մարվան (ամրոց)
Նոր ժամանակաշրջան
Պորտուգալիայի անկախության պատերազմների ժամանակ՝ 1640 և 1662 թվականներին, ամրոցն ամբողջությամբ վերանորոգվում է։ Արդիականացումը վերաբերվում էր պատերին, դարպասներին և բարբիկոսներին, որոնք նախորդ տասնամյակներում լրջորեն քայքայվել էին ։ Համաձայն Նիկոլայ դե Լանգրեսի հաշվետվության, պատերազմական գործողությունների ժամանակ Պորտուգալիայի կենտրոնական շրջաններում իսպանական ներխուժման վտանգի պատճառով Մարվանի կայազորը զգալիորեն ուժեղացվում է։ Մասնավորապես, Կաստելո դե Վիդի ամրոցից հետևակն ու հեծելազորն ուղարկվել էին Մարվանի կայազորը ուժեղացնելու համար։ Արդյունքում այստեղ մշտապես գտնվում էր մոտ 400 զինվոր։ Ամրոցը դառնում է պաշտպանական հիմնական դիրքը։
1641 թվականին իսպանական զորքերը պաշարում են Մարվանը, բայց չեն կարողանում գրավել ամրոցը։ 1648 թվականին սկսվում է երկրորդ պաշարումը։ Բայց հզոր ամրության շնորհիվ, պորտուգալացիները, կարողանում են դիմագրավել։ Պատերազմի ավարտից հետո, Լուիս Սերրան Պիմենտելի ղեկավարությամբ, բերդը կրկին արդիականացվում է։
Արագածավան
Բնակչություն
Արագածավանի (Արագած) ազգաբնակչության փոփոխությունը.
Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, այգեգործությամբ և երկրագործությամբ։
Մարվան (ամրոց)
Նոր ժամանակաշրջան
1772 թվականին իսպանական զորքերը կրկին փորձում էին գրավել բերդը։ Բայց գրոհները հետ էին մղվում։
Արագածավան
Տնտեսություն
Մասնագիտական կողմնորոշումը, ուսուցիչների վերապատրաստումը, աշակերտական խորհուրդների ակտիվացումը, բուժաշխատողների մասնագիտական զարգացումը, բժիշկների և բուժքույրերի մասնագիտական ցանցի գործունեությունը, Ատամնաբուժական ակցիաները, բնակչության զննումները, գործարարներին տրվող խորհրդատվությունը, սոցիալական աջակցությունը, հոգեբանական աջակցությունը և Հոգեբանական ներառական թատրոնը սկսել են իրագործվել համայնքում 2011 թվականից։
Մարվան (ամրոց)
XIX դար
Ֆրանսիայում Նապոլեոն I Բոնապարտ-ի իշխանության գալուց հետո Պիրենեյան թերակղզին մի քանի տարի շարունակ  դարձել էր դաժանաբար  դիմակայության վայր։  Պիրենեյան պատերազմների ժամանակ ֆրանսիացի գեներալ Ժան-Անդոշ Յունոտի կորպուսը մոտեցել էր ամրոցին։ Իսպանական համախոհների աջակցությամբ ֆրանսիացիները կարողանում են գրավել ամրոցը։ Բայց 1808 թվականին պորտուգալացիները հերթական անգամ  հետ են գրավում Մարվանը։
Արագածավան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գյուղեր
Մարվան (ամրոց)
XX դար
1938 թվականին Պորտուգալիայի իշխանությունները սկսում են աշտարակների, սանդուղքների և ատամնաձև պատերի վերանորոգումը։ Հաջորդ տարիներին  վերանորոգվում են մի շարք ներքին տարածքները, ներառյալ մինչև իրական ինտերիերի վերականգնումը։ Աշխատանքը շարունակվում էր մինչև 1958 թվականը։ Արդյունքում ամրոցը ներկայացվել է զբոսաշրջիկներին գրեթե կատարյալ վիճակում։ Հաջորդ տասնամյակների ընթացքում շարունակվում էր շրջակա տարածքների բարելավումը։
Վերակառուցման նոր փուլ է սկսվում 1990-ականներին։ Ի թիվս այլ բաների, վերականգնվում է նաև հարավային բարբիկան։
Տեղակայում
Ամրոցը գտնվում է ժայռոտ բլրի գագաթին՝ ծովի մակերևույթից 867 մետր բարձրության վրա։ Ամրոցի պատերից  բացվում է շրջակա տարածքների գեղատեսիլ համայնապատկերը։
Ճարտարապետություն
Շենքերից որոշները 1299 թվականից ի վեր մնացել են անփոփոխ և կրում են խաչակրաց արշավանքի դարաշրջանի ամրաշինական կառույցների ճանաչելի առանձնահատկությունները, ինչը պահպանման տեսանկյունից Մարվան համալիրը դարձնում է առանձնահատուկ։ Պահպանվել են նաև որմնանցքեր ՝ հարմարեցված արբալետներով և աղեղներով կրակելու համար։
Բերդի դիմաց փռված է գեղատեսիլ պարտեզ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամրոցներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ամրաշինական կառույցներ
Արաստուլ
Արաստուլ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Դիարբեքիրի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ավիամոդելիզմ
Ավիամոդելիզմ, թռչող ապարատների, այդ թվում և հրթիռների մոդելների նախագծումն ու կառուցումը տեխնիկական կամ սպորտային նպատակներով։
Տեխնիկական ավիամոդելիզմը հնարավորություն է տալիս թռչող ապարատների ստեղծման գիտատեխնիկական փորձարկման ժամանակ լուծել ինքնուրույն խնդիրներ։ Դրանով է բացատրվում ավիամոդելիզմի կիրառական մեծ նշանակությունը։
Պատմություն
Դեռ Լեոնարդո դա Վինչին թողել է մկանային ուժով գործի դրվող թռչող ապարատների, մեխանիկական հաղորդակով ուղղաթիռի մոդելների էսքիզներ։ 1754 թվականին Միխայիլ Վասիլևիչ Լոմոնոսովը կառուցել է առաջին ավիամոդելներից մեկը՝ «աերոդինամիկ մեքենան»՝ ուղղաթիռի նախատիպը։
Ավիամոդելների օգտագործումը օգնել է Ն. Ե. Ժուկովսկուն հայտնագործելու մարմինների շարժման օրենքները օդում։
Ժամանակակից ավիամոդելիզմը կարևոր միջոց է ինքնաթիռների նախագծման համար։ Ինքնաթիռի առաջին փորձնական նմուշը կառուցելիս հարկավոր է իմանալ ապագա ինքնաթիռի մոդելի աերոդինամիկ, ամրության և այլ բնութագրերը աերոդինամիկ խողովակում։
Սպորտային ավիամոդելիզմը տեխնիկական սպորտի ամենամասսայական ձևերից է։ ԽՍՀՄ-ում սպորտային ավիամոդելիզմի հիմքը դրվել է 1923 թվականի ամռանը՝ «Օդային Կարմիր նավատորմի շաբաթ»-ով։ ԽՍՀՄ-ում թռչող մոդելների համամիութենական առաջին մրցումներին (1926) մասնակցել են 70 մարզիկներ, իսկ ավիամոդելային սպորտի ԽՍՀՄ 36-րդ առաջնությանը (1967)՝ 500 մարզիկներ։
Ավիամոդելային սպորտը ԽՍՀՄ-ում լայն թափ է ստացել 1931 թվականից, երբ օդային նավատորմի շքեղությունը ՀամԼԿԵՄը վերցրեց իր վրա։ ԽՍՀՄ-ում ընդունված են սպորտային մոդելների 9 հիմնական դաս՝ ազատ-թռիչքային սավառնակներ, ինքնաթիռ՝ ռետինե շարժիչով, ինքնաթիռ՝ մխոցային շարժիչով, ռադիողեկավարվող ինքնաթիռ կամ սավառնակ՝ մխոցային շարժիչով և կորդային (վերջինս բաժանվում է՝ արագաթռիչք, ինքնաթիռը ղեկավարելու հմտության, մրցարշավային, «օդային կռվի» և ինքնաթիռի պատճեն-մոդելների)։
Սպորտային ավիամոդելիզմը ԽՍՀՄ-ում կազմակերպում է ԴՕՍԱԱՖ-ը՝ համագործակցելով ՀամԼԿԵՄ-ի և ժողկրթության մարմինների հետ։
Դպրոցներում, պիոներական պալատներում գործում են սպորտային ավիամոդելիզմի ակումբներ և խմբակներ. Ավիամոդելային սպորտը ղեկավարում են՝ ԽՍՀՄ ԴՕՍԱԱՖ-ի սպորտային ավիամոդելիզմի Կենտրոնական ակումբը և ԽՍՀՄ ավիամոդելային սպորտի ֆեդերացիան։
ԴՕՍԱԱՖ-ը հրատարակում է «Կռիլյա ռոդինի» և գիտատեխնիկական «Սոդելիստ-կոնստրուկտոր» ամսագրերը։ Հայաստանում ավիամոդելիզմն սկսել է զարգանալ 1923-ի ապրիլից, երբ կազմակերպվեց «Օդային նավատորմի բարեկամների» ընկերությունը (ղեկավար՝ Ռ. Ա. Բաբայան)։
Ավիամոդելիզմի խմբակի անդամներ Ռ. Բաբայանը, Հ. Դասպարյանը, Ա. Դավթյանը, Գ. Քանքանյանը, Մ. Սաեակյանը 1925 թվականի համամիութենական հեռակա մրցումներում գրավել են առաջին տեղը և սահմանել համամիութենական 3 ռեկորդ։ Նույն թվի սեպտեմբերին ավիամոդելիստների համամիութենական եզրափակիչ մրցումներում Հայաստանի ավիամոդելիստներ Ռ. Բաբայանը, Ն. Զարգարյանը, Դ. Քանքանյանը, Ա. Փերիխանյանը և Ա. Դավթյանը սահմանել են համամիութենական 5 ռեկորդ, իսկ Ա. Դավթյանը՝ նաև համաշխարհային 2 ռեկորդ՝ թռիչքի հեռավորության (4000 մ) և տևողության ցուցանիշներով (մինչ այդ հեռավորության ռեկորդը պատկանում էր ամերիկացիներին՝ 2250 մ, տևողությանը՝ գերմանացիներին՝ 21 ր)։
1930-ական թվականներին Հայաստանի լավագույն ավիամոդելիստներից էին Խորհրդային Միության կրկնակի հերոս Ն. Գ. Ստեփանյանը և Խորհրդային Միության Հերոս Ս. Ա. Բուռնազյանը։
1949 թվականին ստեղծվել են հանրապետական ԴՕՍԱԱՖ, 1952 թվականին՝ ավիատեխնիկայի ակումբ, որը 1956 թվականին վերանվանվել է ավիացիոն սպորտային ակումբ։ 1971 թվականից ակումբին կից գործում է պատանի տիեզերագնացների դպրոցը։
Ավիացիոն սպորտային ակումբում ընդգրկված են սպորտի 12 վարպետներ։ 1965 թվականին ավիամոդելային սպորտի ԽՍՀՄ առաջնության մրցումներում Է. Քարամյանը, իսկ 1966 թվականին ավիացիոն բուհերի համամիութենական առաջնության մրցումներում Ա. և Հ. Բարսեղյան եղբայրները գրավեցին առաջին տեղը։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ավիացիա
Ակսել Բակունց (երաժիշտ)
Կենսագրություն
Ակսել Բակունցը ծնվել է 1946 թվականին Երևանում։ Սովորել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի կոնտրաբասի դասարանում։ Ղեկավարել է «Կռունկ» (1966-1969, նաև հիմնադիրներից), «Սերպանտին» 1969 թվականից, 1971-1981 թվականներին՝ գեղարվեստական ղեկավար), «Արմինա» էստրադային երաժշտական համույթները, միաժամանակ՝ «Լևոն Մալխասյան, Ա. Թութունջյան, Ա. Զաքարյան, Ա. Բակունց» քառյակում։ Եղել է «Հայհամերգի» միավորման գեղարվեստական ղեկավարը, Հայաստանում վոկալ-գործիքային խմբերի հիմնադիրներից։ Մեծ ավանդ է ունեցել էստրադային արվեստի ոլորտի կադրերի պատրաստման գործում։ Հիմնել և ղեկավարել է «Հայհամերգ»-ին կից էստրադային ստուդիան, որը հետագայում վերանվանվել է Երևանի էստրադային և ջազային արվեստի պետական քոլեջի ։ Մահացել է 2012 թվականի հունվարի 13-ին Երևանում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ Կատեգորիա:Հայ ջազմեններ Կատեգորիա:ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալակիրներ Կատեգորիա:ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
795
Մահեր
Կատեգորիա:795 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Վանեսա Էսլեր
Վանեսա Էսլեր (Vanessa Hessler, ), իտալացի դերասանուհի և ֆոտոմոդել։
Կենսագրություն
Վանեսա Էսլերը ծնվել է 1988 թվականի հունվարի 21-ին Իտալիայի մայրաքաղաք Հռոմում։ Նրա մայրը եղել է իտալուհի, իսկ հայրը՝ ամերիկացի։
Հռոմում նա ապրել է 8 տարի, այնուհետև հոր հետ տեղափոխվել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ՝ Վաշինգտոն։ 2002 թվականին Վանեսան վերադարձել է Իտալիա՝ ֆոտոմոդելի կարիերան սկսելու նպատակով։
Վանեսան հանդիսանում է եվրոպական «Alice DSL» ապրանքանիշի գլխավոր դեմքը։ 2008 թվականին նկարահանվել է «Աստերիքսն Օլիմպիական խաղերին» ֆիլմում։
2007 թվականին 19 տարեկան հասակում նա սկսել է հանդիպել Լիբիայի առաջնորդ Մուամմար ալ-Կադդաֆիի որդու՝ Մութազիմ Բիլլա ալ-Կադդաֆիի հետ։
Նրանց հարաբերությունները տևել են 4 տարի. մինչ Լիբիայում քաղաքացիական պատերազմի բռնկումը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Հռոմ քաղաքում ծնվածներ
Մարդու ճակատագիրը (այլ կիրառումներ)
Մարդու ճակատագիրը արտահայտությունը կարող է վերաբերել հետևյալին`
Մարդու ճակատագիրը (պատմվածք)
«Մարդու ճակատագիրը», խորհրդային ռուս գրող Միխայիլ Շոլոխովի պատմվածքը` գրված 1956 թվականին։ Առաջին անգամ հրապարակվել է «Պրավդա» թերթում, 1956 թվականի դեկտեմբերի 31-ի և 1957 թվականի հունվարի 1-ի համարներում ։
Սյուժե
Հայրենական մեծ պատերազմի սկզբում վարորդ Անդրեյ Սոկոլովը ստիպված էր թողնել ընտանիքն և գնալ ռազմաճակատ։ Պատերազմի առաջին իսկ ամիսներին նա վիրավորվում է և գերի ընկնում նացիստների մոտ։ Գերության մեջ նա տանում է համակենտրոնացման ճամբարի բոլոր դժվարությունները, իր քաջության շնորհիվ խուսափում է կրակոցներից և փախչում ճակատային գծից դեպի յուրայինների կողմը։ Կարճ արձակուրդի ժամանակ նա տեղեկանում է, որ իր սիրելի կինը` Իրինան և երկու դուստրերը ռմբակոծության ժամանակ զոհվել են։ Նա անմիջապես վերադառնում է ռազմաճակատ` այլևս անկարող մնալու իր հայրենի քաղաքում։ Հարազատներից միայն երիտասարդ սպա որդին էր կենդանի մնացել։ Հաղթանակի օրն Անդրեյը լուր է ստանում, որ որդին սպանվել է պատերազմի վերջին օրը։ Պատերազմից հետո միայնակ Անդրեյ Սոկոլովն աշխատում է օտար վայրերում։ Այնտեղ նա հանդիպում է մի փոքրիկ տղայի` Վանյային, որը որբ էր մնացել։ Նրա մայրը մահացել էր, իսկ հայրը անհետացել էր։ Սոկոլովը տղային ասում է, որ ինքն է նրա հայրը, դրանով տղային (և իրեն) նոր կյանքի հույս տալիս։
Ստեղծման պատմություն
Պատմվածքի սյուժեն հիմնված է իրական իրադարձությունների վրա։ 1946 թվականի գարնանը որսի ժամանակ Շոլոխովը հանդիպել է մի մարդու, որը նրան պատմել է իր տխուր պատմությունը։ Շոլոխովին գրավել է այս պատմությունը, և նա որոշել է. «Ես սրա մասին պատմվածք կգրեմ, անպայման կգրեմ»։ Տասը տարի անց Հեմինգուեյի, Ռեմարկի և այլ օտար գրողների պատմությունները կարդալուց հետո Շոլոխովը յոթ օրվա ընթացքում գրել է «Մարդու ճակատագիրը» պատմվածքը ։
Էկրանավորում
1959 թվականին պատմվածքի հիման վրա խորհրդային ռեժիսոր Սերգեյ Բոնդարչուկը նկարահանել է ««Մարդու ճակատագիրը» ֆիլմը, որը 1959 թվականին Մոսկվայի կինոփառատոնում արժանացել է գլխավոր մրցանակի և ռեժիսորի համար ճանապարհ հարթել դեպի մեծ կինո։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1956 պատմվածքներ Կատեգորիա:Միխայիլ Շոլոխովի ստեղծագործություններ Կատեգորիա:Գրքեր Հայրենական մեծ պատերազմի մասին
Նոր նյութականություն
Նոր նյութականություն, նոր առարկայականություն, նոր իրողություն (Neue Sachlichkeit), գեղարվեստական շարժում Գերմանիայում 1920-ականների երկրորդ կեսին (այսպես կոչված, «ոսկե քսանականներ»), որն ընդգրկել է նկարչությունը, գրականությունը, ճարտարապետությունը, լուսանկարչությունը, կինոն, երաժշտությունը։ Հակադրվել է ուշ ռոմանտիզմին և էքսպրեսիոնիզմին, և իրեն սպառել է 1933 թվականին՝ նացիզմի իշխանության գալով և արվեստի ոլորտում միասնական պետական քաղաքականություն հաստատելով։ Գեղարվեստական նոր շարժումը չի ներկայացրել մեկ գեղարվեստական ուղղություն կամ ոճ։ «Նյութականները» «կորած սերնդի» մարդիկ էին, դրանք Էրիխ Մարիա Ռեմարկի, Ստեֆան Ցվայգի, Բերտոլդ Բրեխտի ստեղծագործությունների հերոսներն էին, ովքեր կորցրել էին իրենց հոգևոր կողմնորոշումը երկու համաշխարհային պատերազմների միջև ընկած ժամանակահատվածում։ Այդ աշխարհընկալումն արտացոլում էր Գերմանիայի տարբեր շրջանների նկարիչների ձգտումները, որոնք փորձում էին ընդդիմանալ ֆորմալիզմի և վերացական արվեստի հարձակումներին։ Դրանց թվում էին «կենցաղագիրներ», նեոկլասիցիստներ, «բիդիերմայիստներ», երգիծաբաններ, հոռետեսներ, ցինիկներ, պոռնոգրաֆիստներ և ծաղրանկարիչներ։ Նկարիչները ձգտում էին ընկալել իրերն այնպիսին, ինչպիսին իրականում են՝ առանց իդեալականացման և ոգևորվածության։ Չընդունելով աբստրակցիոնիզմը՝ «մատերիալիստները» մերժեցին նաև նատուրալիզմը, նրանք ձգտում էին նորացնել գեղարվեստական լեզուն։ Այստեղից էլ «նոր» նախածանցը ։
Տերմին
Նոր նյութականություն հասկացությունը գործածության մեջ է մտել 1925 թվականին Մանհայմի պատկերասրահի տնօրեն Գուստավ Հարտլաուբի կողմից, որը փորձել է բնորոշել երիտասարդ արվեստագետների ավանգարդից հեռանալը և ռեալիստական ավանդույթների վերանայումը։ Հարտլաուբը այս ռեալիզմը բնութագրել է հետևյալ կերպ.
Գեղանկարչություն
Ինչ-որ չափով փոխառելով գեղանկարիչների «Կամուրջ» խմբի էքսպրեսիոնիստական տեխնիկան` «մատերիալիստները » մտադրվել էին հակադրվել ակադեմիական արվեստի ճնշող միօրինակությանը և տափակաբանությանը, ինչպես նաև քաղքենիական գոյության անհուսալիությանը, նոր գեղարվեստական լեզվի` «էքսպրեսիոնիստական ռեալիզմի» արտահայտչականությանը։ Նրանք օգտագործում էին մռայլ ուրվագծեր, տխուր, հիմնականում սառը գույներ, կարծրացած ձևի մեթոդներ։ Կոշտ վարքագծի և «ոչ նրբագեղ» լինելու համար նրանց մեղադրում էին նիհիլիզմին հարելու համար։ Ավելի շուտ դա պատկերավոր ոչ կոնֆորմիզմ էր։ Երբեմն նման արվեստը կոչվում է ոչ օբյեկտիվիստական, իսկ նրանց ներկայացուցիչներին՝ «իրականության նկարիչներ»։ Հայտնի են նաև այլ անվունումներ, որոնք արտացոլում են մոտ, բայց ոչ նույնական երևույթները (նեոռեալիզմ, նոր առարկայական գեղանկարչություն, նոր ռեալիզմ) ։
Ձախ, քննադատական և երգիծական թևի նկարիչները (Գեորգ Գրոսը, Օտտո Դիքսը, Մաքս Բեքմանը) հիմնականում աշխատում էին Բեռլինում և Դրեզդենում, սոցիալական քննադատության և ծաղրանկարների բնագավառում։ 1930-ականներին ձախ կողմնորոշումը նացիստական քարոզչության կողմից որակվեց որպես մշակութային բոլշևիզմ և դեգեներատիվ արվեստ, որը ենթակա էր խորհրդանշական պղծման և ոչնչացման։ Գեղանկարչության և գծանկարչության բնագավառին, բացի արդեն թվարկվածներից, նոր նյութականությանն էին պատկանում Ժաննա Մամմենը, Քրիստիան Շադը, Հենրիխ Մարիա Դավրինգհաուզենը, Ռուդոլֆ Դեշինգերը, Կարլ Բարտը, գրականության մեջ՝ Հանս Ֆալլադան, Մաքս Հերման-Նայսենը և Ալֆրեդ Դյոբլինը, երաժշտության մեջ՝ Պաուլ Հինդեմիթը, Կուրտ Վայլը, լուսանկարչության մեջ` Ավգուստ Զանդերը, Կառլ Բլոսֆելդտը, Ալբերտ Ռենգեր-Պատչը։ Վերջինս, որի ալբոմը կրում էր «Կյանքը գեղեցիկ է» (1926), հատկանշական վերնագիրը, իր մոտեցումը հիմնավորելու համար գրում է.
Ռուս նկարիչներից նոր նյութականության ուղղության հետ նմանեցնում են  առաջին հոսքի  արտագաղթող Նիկոլայ Զագրեկովի աշխատանքները, ով այդ ժամանակ աշխատում էր Գերմանիայում, Էստոնիայում այդ շարժման ներկայացուցիչը եղել է Նատալիա Մեյը։
Ճարտարապետություն
Ճարտարապետության մեջ Գերմանիայում (մասամբ Հոլանդիայում) նոր նյութականությունը կոչվում էր Նոր շինարարություն (Neues Bauen): Էրիկ Մենդելսոնը և Թաութ Բրունոը համարվում են այս ուղղության հիմնական ներկայացուցիչները։
Կինեմատոգրաֆիա
Գեորգ Վիլհելմ Պաբստը և «Ոսկե քսանականների» այլ ռեժիսորներ մերժեցին կինոէքսպրեսիոնիզմի չափազանց սուբյեկտիվությունը։ Իր «Տխուր նրբանցք» (1925) և «Պանդորայի արկղ» (1929) ֆիլմերում Պաբստը, իրատեսական ֆոնի վրա, շեշտակի և անկողմնակալ բարձրացնում է սոցիալական ամենասուր խնդիրները՝ մարմնավաճառություն, ալկոհոլիզմ, աբորտներ, նույնասեռական հարաբերություններ, աշխատանքային վեճեր։ Մեծ բյուջե ունեցող «Մետրոպոլիս» (1927) ներկայացման մեջ Ֆրից Լանգը ստեղծում է էքսպրեսիոնիզմի և նոր նյութականության օրգանական սինթեզը։ Այս ուղղության հիմնական հատվածում Բերտոլդ Բրեխտն իր կարիերան սկսեց թատերական ռեժիսուրայում։
Քննադատություն
«Նոր նյութականության» արվեստը իր վրա գրավել է քննադատների և արվեստի պատմաբանների ուշադրությունը։ Գերմանացի լուսանկարիչ Ալբերտ Ռենգեր-Պատչը (1897-1966) 1928 թվականին հրատարակեց գիրք, որը պարունակում էր հարյուրից ավելի «կոշտ» լուսանկարներ «առանց գունազարդարման», «Աշխարհը գեղեցիկ է» («Die Welt ist schön») սադրիչ խորագրի ներքո։ 1925 թվականին գերմանացի արվեստի պատմաբան, քննադատ և լուսանկարիչ Ֆրանց Ռոն հրատարակեց «Էքսպրեսիոնիզմից հետո. Կախարդական ռեալիզմ. Ժամանակակից եվրոպական նկարչության խնդիրներ» («Nach Expressionismus: Magischer Realismus: Probleme der neuesten europäischen Malerei») մենագրությունը, որում նա ողջունում է «կերպարվեստի վերադարձը», այդ թվում «նոր նյութականության» արվեստում։
1937 թվականի նացիստների կողմից կազմակերպված «Այլասերված արվեստ» (Entartetekunst) կամ «Կեղտաջրերը արվեստում» տխրահռչակ ցուցահանդեսից հետո շատ ստեղծագործություններ այրվեցին։ Նախօրեին՝ հուլիսի 18-ին, Մյունխենի «Գերմանական արվեստի տան»-ը, Ադոլֆ Հիտլերը բացեց արվեստի օրինակելի ստեղծագործությունների «Գերմանական մեծ արվեստի ցուցահանդես»-ը։ Ֆրանց Ռոյին, որպես «այլասերված արվեստի» քարոզիչ, զրկեցին իր աշխատանքները դասավանդելու և հրատարակելու հնարավորությունից և նա որոշ ժամանակ անցկացրեց բանտում։ Հետագայում նա գրեց «Չճանաչված նկարիչը։ Մշակութային անըմբռնողության պատմություն և տեսություն» («Der Verkannte Künstler: Geschichte und Theorie des kulturellen Missverstehens»; 1948) գիրքը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանական արվեստի ոճեր Կատեգորիա:Մոդեռնիզմի արվեստ Կատեգորիա:Մոդեռնիզմ (երաժշտություն) Կատեգորիա:Վայմարի մշակույթ
790
Մահեր
Կատեգորիա:790 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Հաթիձե (ավան)
Բնակչություն
Բնակչությունը կազմում է 7815 մարդ (2014 թվականի օգոստոսի 1), խտություն - 107,61 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի բնակավայրեր
Տյուտկի
Տյուտկի (Тютьки), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Վիննիցայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Տյուտկի գյուղում բնակվում էր 590 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,135 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 4370,37 մարդ/կմ²։
Ջումիթի (Չխորոծղուի շրջան, Լեծուրծումես)
Ջումիթի (ჯუმითი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Սամեգրելո-Զեմո Սվանեթ մարզի Չխորոծղուի շրջան‎‎‎ում ։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 190 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Չխորոծղույից հեռու է 2 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 331 մարդ ։
Ժովտնևոե (գյուղ, Պրիշիբսկի գյուղական խորհուրդ)
Ժովտնևոե (Жовтневе), ավան Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Բալակլեյայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1920 թվականին։
Քվեմո Բարի
Քվեմո Բարի (ქვემო ბარი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Ռաճա-Լեչխում և Քվեմո Սվանեթ մարզի Օնի շրջանում ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 50 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Օնի շրջան
Ժովտնևոե (գյուղ, Պրիշիբսկի գյուղական խորհուրդ)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Բալակլեյայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի ավաններ Կատեգորիա:1920 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Բեստյախ (գյուղ, Խանգալասկի ուլուս)
Բեստյախ (Бестях), գյուղ Ռուսաստանի Սախա-Յակուտիայի հանրապետության Խանգալասկի ուլուսի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2377 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սախա-Յակուտիայի հանրապետության Խանգալասկի ուլուսի բնակավայրեր
Թիոմիզանյութ
Թիոմիզանյութ, (<թիո …), թիոկարբամիդ, S=C(NH_2)_2, օրգանական միացություն, միզանյութի ծծմբային նմանակը։
Սպիտակ, դառնահամ բյուրեղներ են, հալման ջերմաստիճանը՝ 180–182°C, խտությունը՝ 1405 կգ/մ³: Լավ է լուծվում ջրում, վատ՝ սպիրտում։ Ստացվում է ցիանամիդին ծծմբաջրածին միացնելիս։ Մետաղների աղերի և բազմաթիվ օրգանական նյութերի հետ առաջացնում է կոմպլեքս միացություններ։ Թիոմիզանյութ կիրառվում է օրգանական սինթեզում, ինչպես նաև դեղանյութերի և պլաստմասսաների արտադրության մեջ։
Կատեգորիա:Ֆիտոհորմոններ Կատեգորիա:Թիոկարբոնիլային միացություններ
Գրանսե լը Շատո Նյովել (կանտոն)
Գրանսե լը Շատո Նյովել (Grancey-le-Château-Neuvelle), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Բուրգունդիա շրջանում։ Կոտ դ՛ Օր դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Դիժոն օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2006 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 1075 մարդ էր։ Կանտոնի համարը 2116 է։ Կանտոնում կա 10 կոմունա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ
789
Մահեր
Կատեգորիա:789 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Շիկ Ֆանտամադի Կամարա
Շիկ Ֆանտամադի Կամարա (Cheick Fantamady Camara, ), գվինեացի մրցանակակիր կինոռեժիսոր։
Կենսագրություն
Շիկ Ֆանտամադի Կամարան ծնվել է 1960 թվականին, Գվինեայի մայրաքաղաք Կոնակրիում ։ Ֆրանսիայում ապրելու տարիներին՝ քառասունն անց տարիքում մասնակցել է սցենարիստների դասընթացներին (ավարտել է 1997 թվականին)  ։ Մեկ տարի անց՝ 1998 թվականին կինոռեժիսուրա է ուսումնասիրել Լուի Լումիերի անվան քոլեջում  ։
Կինոռեժիսորի իր կարիերան սկսել է՝ նկարահանելով կարճամետրաժ կինոնկարներ. 2000 թվականին թողարկել է Konorofili-ը, 2004 թվականին՝ Bé Kunko-ն  ։ Դրանից հետո նկարահանել է երկու լիամետրաժ գեղարվեստական կինոնկար՝ Il va pleuvoir sur Conakry-ն՝ 2006 թվականին և Morbayssa-ն՝ 2010 թվականին ։
2007 թվականին Բուկինա Ֆասոյի մայրաքաղաք Ուագադուգուում անցկացված կինոյի և հեռուստատեսության համաաֆրիկյան փառատոնում Կամարան նվաճել է Prix RFI du Public մրցանակը, հաջորդ տարում Մարոկկոյի Խուրիբգա քաղաքում կայացած աֆրիկյան կինոյի փառատոնոււմ՝ Prix Ousmane Sembène մրցանակը, որը շնորհվել է Il va pleuvoir sur Conakry գեղարվեստական կինոնկարի համար ։
Մահը
Շիկ Ֆանտամադի Կամարան վախճանվել է 2017 թվականի հունվարի 7-ին՝ 57 տարեկան հասակում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աֆրիկացի կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Աֆրիկացի սցենարիստներ
Հայելային անտենա
Հայելային անտենա, անտենաները որոնց բացվածքում էլեկտրամագնիսական դաշտը ձևավորվում է էլեկտրամագնիսական ալիքների շնորհիվ պատրաստված են մետաղե մակերեսով հատուկ հայլիներից։ Իսկ աղբյուրի դեր տանում են ոչ շատ մեծ ճառագայթիչները, որոնք տեղադրվում են հայլիների կիզակետում։
Ընդհանուր տեղեկություններ
Ներկայումս հայելային անտենաները լայն կիրառում ունեն ալիքների բավականին լայն տիրույթում ինֆրակարմիր, սուբմիլիմետրային տիրույթից մինչև ալիքների մետրային տիրույթ։
Չափսերի տեսանկյունից հայելային անտենաները ունեն լայն սպեկտր. կես միլիմետրանոցից մինչև 100-ավոր մետրեր։ Ապագայում պետք է սպասել կիլոմետրի չափսերի անտենաների կառուցումը տիեզերքում։
Հայելային անտենաները կարելի է խմբավորել ըստ՝
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Անտենաներ
Բորջո Վերեցի
Բորջո Վերեցի(Borgio Verezzi), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լիգուրիա մարզի Սավոնա գավառում։
Բնակչությունը 2357 մարդ է (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 807 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 3 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 17022, հեռախոսային կոդ՝ 019։
Կոմունայի հովանավորն է Սուրբ Պետրոս Առաքյալը։ Տոնը նշվում է հունիսի 29-ին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Կոնցեռն
Կոնցեռն (գերմաներեն՝ Konzern), Եվրոպայում, հատկապես՝ Գերմանիայում տարածված ձեռնարկությունների խմբի տեսակ, որը ձևավորվում է իրավաբական անկախություն ունեցող մի քանի ձեռնարկությունների՝ մեկ ձեռնարկության հսկողության (կառավարման) ներքո միավորմամբ։ Ընդ որում՝ այդ միավորման արդյունքում առաջանում է միասնական տնտեսական սուբյեկտ՝ միասնական կառավարմամբ։ Սրանց ծագումը պայմանավորված է արտադրության կոմբինավորման պրոցեսով, տարբեր ճյուղերի ավելի սերտ կոոպերացման անհրաժեշտությամբ և կենտրոնացված վերահսկողություն սահմանելու ձգտումներով։ Կոնցեռնը ղեկավարում է գլխավոր վարչությունը՝ նրա մեջ միավորված ֆիրմաների փաստացի տերը։
Կոնցեռնը բաղկացած է մեկ վերահսկող (կառավարող) և մեկ կամ ավելի կառավարվող ձեռնարկություններից ։ Նրանց միջև հարաբերությունները հիմնված են առևտրային և վարչական ռեալ, իրական հարաբերությունների վրա՝ ի տարբերություն մայր և դուստր ձեռնարկությունների, որոնք միմյանց կապված են բաժնետոմսերի տիրապետմամբ և ձայնի իրավունքով ։ Aktiengesetz-ը 1965 թվականին կոնցեռնը ձևակերպել է որպես «մեկ իշխող և մեկ կամ մի քանի կախյալ ընկերությունների խումբ՝ իշխող ընկերության միասնական ղեկավարության ներքո» ։
Մեկ այլ ձևակերպման համաձայն՝ կոնցեռնը երկարաժամկետ, կայուն արտադրական կապերի մեջ գտնվող արտոնագրային համաձայնությամբ, ինքնուրույն գործող ձեռնարկությունների միավորում է։ Սովորաբար կոնցեռնում միավորվում են տարբեր ճյուղերի արտադրական ձեռնարկություններ, որոնց արտադրության բնույթից կախված՝ այն ձեռք է բերում միավորման ուղղահայաց կամ հորիզոնական սկզբունք։ Ուղղահայաց սկզբունքով ստեղծված միավորումը ներառում է արդյունաբերության տարբեր ճյուղերի այնպիսի ձեռնարկություններ, որոնց արտադրական գործընթացները սերտորեն կապակցված են միմյանց։ Հորիզոնական սկզբունքով ստեղծված միավորումները ընդգրկում են միմյանց հետ կայուն կապի մեջ չգտնվող արդյունաբերության տարբեր ճյուղերի ձեռնարկություններ։ Կոնցեռնի կազմում ընդգրկված ձեռնարկությունները օգտվում են իրավաբանական անձի կարգավիճակից, սակայն ունեն աշխատանքի միասնական ծրագիր և միասնական կառավարման ապարատ, որը վարում է կոնցեռնի արտադրական, առևտրական և ֆինանսական գործունեությունը։
Պատմություն
«Կոնցեռն» եզրույթը (տերմինը) փոխառնվել է գերմաներենից, որին անցել է անգլերենից (իսկ հիմքում ընկած է լատիներեն «concernere» — խառնել բառը) և սերտորեն առնչվում է Գերմանիայում տնտեսության զարգացման պատմությանը և գերմանական օրենսդրության առանձնահատկություններին։ Սակայն սխալ կլինի կարծել, թե հենց Գերմանիայում են ի հայտ եկել առաջին կոնցեռնները։ Ընդունված է համարել, որ աշխարհում առաջին կոնցեռնը և ապագա կոնգլոմերատների նախատիպը Ֆլորենցիայում ստեղծել է Կոզիմո Մեդիչի Ավագը ։ Նրա ընկերությունների խումբը դեռևս XV դարի սկզբներին ներկայացուցչություններ է ունեցել բազմաթիվ վայրերում, այդ թվում՝ Իսլանդիայում ու Աֆրիկայում, աշխատակիցներ է ուղարկել և ապրանքներ փոխադրել Ասիայից՝ Մետաքսի մեծ ճանապարհով, իր կազմում ներառել է բանկեր ու առևտրական տներ։
Ժամանակակից կոնցեռնների կազմավորման գործում մեծ դեր է խաղացել 1960-ական թվականների ֆինանսական շուկաների դինամիկան՝ իրեն բնորոշ իրարահաջորդ անկումներով ու վերելքներով։ Դա կոնգլոմերատներին հնարավորություն է ընձեռել ընկերություններ գնելու իջեցված գներով՝ բանկային փոխառություններով, ապա ցուցադրել լավ վերադարձ ներդրումներից, ստանալ ավելի մեծ վարկեր և գործադրել ֆինանսական լծակը՝ այդ կերպ ստեղծելով շղթայական ռեակցիա։ Այդպես են ստեղծվել կամ հզոր զարգացման հասել ամերիկյան General Electric-ը, գերմանական Սիմենս-ը, ճապոնական Միցուբիշի-ն։
Կոնցեռնների տեսակները
Կոնցեռնի կազմի մեջ մտնող ձեռնարկությունների միջև գոյություն ունեցեղ ինտեգրացիոն կապերից կախված՝ տարբերակում են կոնցեռնների հտևյալ տեսակները.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ձեռնարկությունների տեսակներ Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ
Ցիրկադային ռիթմ
Ցիրկադային ռիթմ կամ ցիրկադային ցիկլ, օրգանիզմի բնական պրոցես, որը կարգավորում է քնի և արթունության հերթափոխումը՝ կրկնվելով մոտավորապես 24 ժամը մեկ ։ Սա կարող է վերաբերել օրգանիզմի ներսում առաջացող ցանակացած պրոցեսներին, միաժամանակ փոխազդելով շրջակա միջավայրի ազդակների հետ։ Այս 24-ժամյա ռիթմերը կարգավորվում են ցիրկադային ժամացույցի կողմից և նկատվում են կենդանիների, բույսերի, սնկերի և ցիանոբակտերիաների շրջանում ։ Ցիրկադային տերմինը ծագում է լատիներեն circa, որը նշանակում է «մոտավորապես», և dies բառից, որը նշանակում է «օր»։ 24-ժամանոց ցիկլը հաճախ անվանում են նաև ցերեկային ռիթմ ։ Չնայած ցիրկադային ռիթմերը էնդոգեն երևույթներ են, ամեն դեպքում դրանք ադապտացվում են շրջակա միջավայրին արտաքին ազդակների միջոցով, որոնք կոչվում են zeitgebers (գերմաներենից՝ ժամանակ տվող), որի մեջ մտնում է լույսը, ջերմաստիճանը և օքսիդավերականգնաման ռեակցիաները։ Ցիրկադային ռիթմի խանգարումները մարդկանց շրջանում հայտնի են, որպես քնի խանգարումներ՝ կապված ցիրկադային ռիթմերի հետ ։
Պատմություն
Արևելյան մշակույթում և բնիկ ամերիկացիների շրջանում առկա են բազմաթիվ հիշատակություններ կապված «մարմնի բնական ցիկլեր»-ի հետ, բայց ամենավաղ հիշատակումը եղել է արևմուտքից, որի հեղինակը եղել է մ․թ․ա․ 4-րդ դարի կապիտան Թեոֆրասը, ով ծառայել է Ալեքսանդր Մակեդոնացու գլխավորությամբ։ Իր «Περὶ φυτῶν ἱστορία» կամ «Ուսումնասիրություն բույսերի մասին» գրքում Թեոֆասը նկարագրել է «ծառ՝ բազմաթիվ տերևներով, նման վարդի, և որը գիշերը փակվում էր, իսկ արևածագին բացվում, ցերեկը արդեն ամբողջությամբ բացված էր, երեկոյան այն կամաց-կամաց փակվում էր և գիշերը մնում փակ։ Տեղացիները ասում էին, որ այն քնում է» ։ Նկարագրված ծառը հետագայում բուսաբան Բրեցլի կողմից պարզաբանվում է, որ եղել է թամարինդային ծառը ։ Մարդկանց շրջանում ցիրկադային ռիթմերի մասին հիշատակում եղել է նաև 13-րդ դարի չինական բժշկական տեքստերում ։ 1729 թվականին ֆրանսիացի գիտնական Ժան-Ժակ դ'Օրտու դե Մերանը անց է կացնում փորձարկում, որի նպատակն է եղել տարբերակել էնդոգեն ժամացույցը և արտաքին ազդակների նկատմամբ պատասխանները։ Նա նշում է, որ Mimosa pudica բույսի մոտ 24-ժամյա օրինաչափությունները պահպանվել են նույնիսկ մութ պայմաններում ։ 1896 թվականին Պատրիկը և Գիլբերտը նկատեցին, որ երկարատև անքնությունից հետո, քնելու ցանկությունը մեծանում և փոքրանում է 24-ժամվա ընթացում ։ Իսկ 1918 թվականին Ջ․Ս․Շիմանսկին ապացուցեց, որ կենդանիները կարող են պահպանել 24-ժամյա ակտիվությունը նույնիսկ արտաքին ազդակների բացակայության պայմաններում, օրինակ՝ լույսի և ջերմաստիճանի ։ 20-րդ դարի սկզբերում մեղուների կերակրման ժամանակ նկատվեց ցիրկադային ռիթմ։ Գիտնականները կատարեցին բազմաթիվ փորձարկումներ ապացուցելու համար արդյոք այդ ռիթմերը կապված են էնդոգեն ժամացույցի հետ, թե ոչ ։ 1935 թվականին ցիրկադային ռիթմերի առկայությունը զուգահեռաբար հայտնաբերվեց դրոզոֆիլ ճանճերի մոտ գերմանացի զոոլոգներ Գանս Կալմուսի և Էրվին Բյունինգի կողմից ։
Վերջապես 1954 թվականին իրականացվեց կարևոր փորձարկում, որի ժամանակ ցույց տրվեց, որ Drosophila pseudoobscura-ի էկլոզիան իրականացվում է ցիրկադային ռիթմով։ Փորձարկումը ցույց տվեց նաև, որ ջերմաստիճանը կենսական նշանակություն ուներ թռչելու համար, թռիչքը դանդաղում էր, բայց նույնիսկ ցածր ջերմաստիճանում այն իրականացվում էր ։ Ցիրկադային ռիթմ տերմինը շրջանառության մեջ է դրվել 1959 թվականին՝ Ֆրանց Հալբերգի կողմից։ Ըստ Հալբերգի ՝
1977 թվականին, միջազգային խրոնոբիոլոգիայի միջազգային անվանակարգի կոմիտեն պաշտոնապես ընդունեց եզրույթը։
Ռոն Կոնոպկան և Սեյմուր Բենզերը նույնականացրեցին առաջին ժամային մուտացիան դրոզոֆիլ ճանճի մոտ 1971 թվականին, անվանելով գենը ՝ «ժամանակաշրջան» («period»`per gene), գենետիկորեն պայմանավորված ռիթմիկ վարքի առաջին հայտնաբերումը ։ Կոնոպկան, Ջեֆրի Խոլլը, Մայքլ Ռոբաշը և նրանղ թիմը ցույց տվեցին, որ per լեկուսը հանդիսանում է ցիրկադային ռիթմի կենտրոնը , և կորցնելով այդ լոկուսը, կորում է ցիրկադային ռիթմը  ։ Բացի այդ Մայքլ Ու․ Յանգի խումբը ցույց per լոկուսի անալոգիական էֆեկները, իսկ հետագայում նաև բացահայտեցին կարևորագույն գեները և նեյրոնները դրոզոֆիլ ճանճի ցիրկադային ռիթմի համար՝ ստանալով դրա համար Նոբելյան մրցանակ 2017 թվականին ։ Ջոզեֆ Տակախաշին հայտնաբերեց կաթնասունների առաջին ցիրկադային ռիթմերի մուտացինան՝ (clockΔ19) 1994 թվականին  ։ Հետագա փորձարկումների ժամանակ սակայն, երբ հեռացնում էին այդ գենը, կենդանու մոտ ֆենոտիպային որևէ փոփոխություն չէր դրսևորվում, նրանք ունենում էին նորմալ ցիրկադային ռիթմ, ինչը կասկածի տակ է առնում գենի կարևորությունը այդ պրոցեսների կենսագործման համար  ։ Մարդու առաջին մուտացիան կապված ցիրկադային ռիթմի հետ հայտնաբերվել է Կրիստ Ջոնսոնի կողմից  Յուտա նահանգի բնակչի մոտ, իսկ գենետիկ նկարագրությունը տրվել է Ին-Խու Ֆուի և Լուի Պտաչեկի կողմից։ Մուտացիան ունեցող անձիք հանդիսանում էին էքստրեմալ «արտույտներ», նրանց մոտ քնի ռեժիմը 4 ժամ առաջ է եղել, նաև դիտվել են ռիթմային այլ փոփոխություններ։ Այս սինդրոմի հիմքում ընկած է ամինաթթվի փոփոխումը՝ S662➔G  ։
Չափանիշներ
Որպեսզի կեսաբանական ռիթմը կոչվի ցիկադային, այն պետք է համապատասխանի երեք հիմանական չափանիշների ՝
Ծագում
Ցիրկադային ռիթմերը հնարավորություն են տալիս կանխատեսել և պատաստվել շրջակա միջավայրի հստակ և պարբերական փոփոխություններին։ Նման կերպ, այդ օրգանիզմները առավել լավ են կազմակերպում ռեսուրսները, օրինակ՝ լույս, սնունդ, քան այն օրգանիզմները, որոնք չեն կարող կանխագուշակել նման փոփոխությունները։ Այդ իսկ պատճառով համարվում է, որ ցիրկադային ռիթմերի առկայությունը էվոլյուցիոն տեսանկյունից առավելություն են ։ Ռիթմիկությունը, ամեն դեպքում, կարևոր է նաև ներքին մետաբոլիկ ռեակցիաների կարգավորման համար, ինչպես արտաքին ազդակների հետ փոխգործության համար ։ Այս մասին վկայում են դրոզոֆիլ պտղաճանճերի մոտ պահպանվող ցիրկադային ռիթմերը, այն դեպքում երբ դրանց սերունդները երկար ժամանկ կենսագործել են լաբորատոր պայմաններում, ինչպես նաև այն սերունդների մոտ, որոնք երկար ժամանակ պահվել են մութ պայմաններում ։
Մինչև այսօր պարզ չէ ցիրկադային ռիթմերի էվոլյուցիան։ Տեսակետներ են եղել, ըստ որոնց, լուսազգայուն սպիտակուցները և ցիրկադային ռիթմերը միասին ծագել են դեռևս ամենավաղ բջիջներում, նպատակ ունենալով պաշտպանել ռեպլիկացվող ԴՆԹ-ն՝ վտանգավոր ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներից՝ ցերեկային ժամերին։ Սակայն այս տեսությունների համար բավականաչափ ապացույցներ առկա չեն, և հակառակը, ամենապարզ օրգանիզմները, ովքեր ունեն ցիրկադային ռիթմեր՝ ցիանոբակտերիաները, սինթեզում են ԴՆԹ ցերեկային ժամերին ։ Վերջիններս հանդիսանում են պարզագույն օրգանիզմները, որոնք ունեն ցիրկադային ռիթմեր և այն հնարավոր է եղել ստանալ լաբորատոր պայմաններում երեք սպիտակուցների սինթեզի հաշվին՝ (KaiA, KaiB, KaiC) ։ Դրոզոֆիլ պտղաճանճի per գենին համարժեք գենի մուտացիան մարդու օրգանիզում հանգեցնում է քնի խանգարման՝ FASPS (Familial advanced sleep phase disorder) սինդրոմի զարգացման։ Այժմ հայտնի են բազմաթիվ գեներ, որոնք այս կամ այն կերպով ազդում են ցիրկադային ռիթմերի վրա ։ Այժմ հայտնի է, որ ցիրկադային ռիթմերը կարող են կենսագործել մեկ բջջի մակարդակով, այսինքն այն բջիջ-ինքնակարգավորվող երևույթ է ։ Բայց միաժամանակ տարբեր բջիջնրեր կարող են փոխազդել միմյանց հետ, ինչը հանգեցնում է սինխրոնիզացիային։ Դրանք կարող են համագործակցել նաև գլխուղեղի էնդոկրին գեղձերի հետ, ինչի հաշվին տեղի է ունենում հորմոնների պարբերական արտադրում։ Այս հորմոնների ռեցեպտորները կարող են տեղակայված լինել ամբողջ մարմնով և սինխրոնիզացնել տարբեր օրգանների ցիրկադային ժամերը։ Նման կերպ, օրինակ, օրվա ժամի մասին ինֆորմացիան՝ հաղորդված աչքերի միջոցով, համագործակցում և ազդում է նաև մնացած օրգանների վրա, օրինակ՝ քնի/արթունության, մարմնի ջերմաստիճանի, ծարավի և ախորժակի կոորդիանցիաները կենսաբանական ժամերի միջոցով  ։
Կենդանիներ
Ցիրկադային ռիթմերը առկա են կենդանիների՝ այդ թվում մարդու, քնի և սնվելու ռեժիմներում։ Գոյություն ունի նաև հստակ օրինաչափություններ մարմնի ջերմաստիճանի, գլխուղեղի ակտիվության, հորմոնների արտադրության, բջիջների ռեգեներացիայի և այլ կենսաբանական գործընթացների դեպքում։ Բացի այդ, ֆոտոպարբերականությունը, որը օրգանիզմի ֆիզիոլոգիական ռեակցիան է գիշեր և ցերեկի տևողությանը, կենսական կարևորություն ունի ինչպես բույսերի, այնպես էլ կենդանիների համար։ Սեզոնային հաջորդականության, եղանակային պայմանների, սննդի առկայության կամ գիշատիչների առկայության կանխագուշակումը շատ տեսակների գոյության համար նշանակալի դեր ունի ։
Ցիրկադային ռիթմի խանգարման հետևանքներ
Ցիրկադային ռիթմերը պայմանավորող գեների մուտացիան կամ դելեցիան մկների մոտ հանգեցնում է որոշակի մետաբոլիկ փոփոխությունների ։ Մկները, ովքեր ունեն այդ գենի մուտացիա կամ դելեցիա հակված են հիպերֆագիայի և ունենում են հավելյալ քաշ, նաև ունենում են գլյուկոզի նյությափոխանակության խանգարումներ ։ Սակայն դեռ հստակ հայտնի չե արդյոք մարդկանց մոտ այդ գենի պոլիմորֆոզը կապված է մետաբոլիկ համախտանիշի զարգացման հետ թե ոչ ։
Լույս-մութ ցիկլի աազդեցություն
Ցիրկադային ռիթմը կապված է լույս-մութ ցիկլի հետ։ Կենդանիները, այդ թվում մարդը գտնվելով տոտալ մթության մեջ տևական ժամանակ, ի վերջո սկսում են կենսագործել ազատ ռիթմով։ Նրանց քնի ցիկլը տեղափոխվում է հետ կամ առաջ՝ ամեն «օր», կախված այն բանից ավելի կարճ թե երկար է իրենց «օրը» 24 ժամից։ Ամբողջովին կույր կաթնասունները, օրինակ կույր Spalax sp.-ը, ընդունակ է պահպանել իր էնդոգեն ժամերը, արտաքին ազդակների բացահայտ բացակայության պայմաններում։ Չնայած նրանք չունեն աչքեր, նրանց ֆոտոռեցեպտորները, որոնք զգայուն են լուսի նկատմամբ, շարունակում են գործել ։
Արկտիկական կենդանիներ
Նորվեգական Տրյոմս համալսարանի հետազոտությունները ցույց են տվել, որ որոշ արկտիկական կենդանիներ, օրինակ՝ կաքավը, հյուսիսային եղնիկը, ցուցաբերում են ցիրկադային ռիթմեր միայն տարվա այն եղանակներին, երբ լինում են հստակ արևածագեր և մայրամուտեր։ Հետազոտությունները պարզել են, որ արկտիկական այլ կենդանիներ ևս կարող են չցուցաբերել ցիրկադային ռիթմեր միայն լույսի կամ միայն մութ ժամանակ ։
Բույսեր
Բույսերի ցիրկադային ռիթմերը տեղեկացնում են նրանց, թե տարվա որ եղանակն է և թե արդյոք նպատակահարմար ժամանակ է բույսի ծաղկման համար, որպեսզի փոշոտող կենդանիներին գրավի ։ Ռիթմի դրսևորմանը նպաստում են տերևների շարժը, աճը, գազափոխանակությունը, ֆերմենտների ակտիվացումը, ֆոտոսինթեզի ակտիվությունը և բույրի արտադրումը։ Ցիրկադային ռիթմերը ակտիվոնում են, երբ բույսերը սինխրոնիզացվում են շրջակա միջավայրի լույսի հետ։ Այդ ռիթմերը հանդիսանում են էնդոգեն գեներացվող, ինքնապահպանվող և հարաբերականորեն կայուն շրջապատի ջերմաստիճանի որոշակի դիապազոնի շրջանակներում ։ Այսպիսով, օրինակ շրջակա միջավայրի կանխատեսվող փոփոխությունների շնորհիվ, կարելի է փոխել բույսի ֆիզիոլոգիական վիճակը՝ տալով ադապտիվ առավելություն։ Ցիրկադային ռիթմերի մասին ինֆորմացիան լայնորեն կիրառվում է գյուղատնտեսության շրջանակներում, հնարավորություն տալով տնտեսվարողներին ճիշտ կազմակերպել սերմացանը, այդպիսով խուսափելով մեծ կորուստներից ։
Լույսը ազդակ է, որի միջոցով բույսերը սինխրոնիզացվում են շրջակա միջավայրի հետ՝ կլանվելով բազմաթիվ ֆոտոռեցեպտորների հետ։ Կարմիր և կապույտ լույսերը կլանվում են որոշակի ֆիտոքրոմների և կրիպտոքրոմների կողմից։ Ֆիտոքրոմներից մեկը՝ phyA, համարվում է մութ պայմաններում աճեցված ծիլերի հիմնական ֆիտոքրոմը, և այն լույսի պայմաններում շատ արագ քայքայվում է, առաջացնելով Cry1 ։ Ավելի վաղ հայտնի է դարձել, որ բույսի ցիրկադային ռիթմի համնկնումը միջավայրի պայմաններին կարող է դրական ազդել բույսի կենսագործունեության վրա։ Հետազոտությունները հանգել են նման եզրակացության, անց կացնելով հետազոտություն Arabidopsis thaliana-ի երեք տեսակներով։ Բույսերից երկուսը ունեցել են մուտացիա՝ մեկի ցիրկադային ռիթմը եղել է 24 ժամ, մյուսինը՝ 27 ժամից ավել, իսկ երորրդինը՝ 24 ժամից պակաս է եղել։ 24 ժամ ցիրկադային ռիթմով Arabidopsis-ին աճեցրել են երեք տարբեր միջավայրերում։ Միջավայրներից մեկը ունեցել է 20 ժամանոց ցիկլ՝ 10 ժամ լուս և 10 ժամ մութ, մյուսը ունեցել է 24 ժամաոց ցիկլ՝ 12 ժամ լույս և 12 ժամ լույս, և վերջինը ունեցել է 28 ժամանոց ցիկլ՝ 14 ժամ լույս և 14 ժամ մութ։ Բույսերը առավել լավ են աճել 24 ժամանոց ցիկլի պայամաններում, եթե միջավայրում նույնպես ցիկլը եղել է 24 ժամանոց ։
Կաթնասուններ
Առաջնային ցիրկադային ռիթմերը կաթնասունների մոտ տեղակայված են սուպրախիազմածիկ կորիզներում՝ բջիջների առանձին խումբ՝ տեղակայված հիպոթալամուսում։ Այս կենտրոնի վնասումը բերում է քուն-աթունության ռիթմի բացարձակ խանգարման։ Այս կենտրոնը ստանում է լուսավորության մասին ինֆորմացիան աչքերի միջոցով։ Աչքի ցանցաթաղանթը պարունակում է «դասական» ֆոտոռեցեպտորներ՝ ցուպիկներ և սրվակներ, որոնք մասնակցում են սովորական տեսողության համար։ Բայց ցանցաթաղանթը պարունակում է նաև մասնագիտացված գանգլիոզ բջիջներ, որոնք ուղղակիորեն լուսազգայուն են և պրոյեկցվում են սուպրախիազմածիկ կորիզներում ։ Այս բջիջները պարունակում են ֆոտոպիգմենտ մելանօպսին անվանբ և դրանց ազդակները անցնում են ցանցենի-հիպոթալամուս ուղով, որը տանում է դեպի սուպրախիազմածիկ կորիզներ ։ Եթե կենտրոնի բջիջները առանձնացնեն և աճեցվեն լաբորատոր պայմաններում, ապա դրանք կշարունակեն իրենց ռիթմիկությունը՝ անկախ արաքին ազդակների առկայությունը ։ Սուպրախիազմածիկ կորիզները ստանում են իրենց ինֆորմացիան գիշերվա և ցերեկի մասին ցանցաթաղանթից, այնուհետև փոխանցում է այն էպիֆիզ, որը իր հերթին արտադրում է մելատոնին։ Մելատոնինի արտադրման պիկը լինում է գիշերը, և նվազում է օրվա ընթացքում ։ Մարդու ցիրկադային ռիթմերը կարող են լինել մի քիչ ավել կամ պակաս քան 24 ժամն է։ Ըստ Հարվարդի համալսարանի հետազոտությունների, մարդիկ կարող են ներգրավված լինել 23,5 ժամային կամ 24,65 ժամային ցիկլերում ։
Մարդիկ
Ցիրկադային ռիթմերի ուսումնասիրությունից պարզ է դարձել, որ մարդկանց մեծամասնությունը, երբ զերծ են եղել արտաքին գրգռիչներից (օրինակ՝ ցերեկային լույս և քրոնոմետրաժ), կնախընտրեին, որպեսզի օրվա տևողությունը լիներ 25 ժամ։ Սակայն այս հետազոտությունը այդքան էլ արժանահավատ չէ, քանի որ դրա ժամանկ մասնակիցներին հնարավոր չի եղել զերծ պահել արհեստական լույսից ։ Ամեն դեպքում մասնակիցները պաշտպանված են եղել ժամի մասին ազդակներից՝ ժամացույցից և ցերեկային լույսից։ Այսինքն արհեստական լույսի ազդեցությունից մասնակիցները կարող էին ավելի ուշ քնել ։ Հետագայում Հարվարդի համալսարանիանի գիտնականները 1999 թվականին ապացուցեցին, որ մարդու բնական ռիթմը մոտ է 24 ժամ 11 րոպեին՝ առավել մոտ օրվան ։ Այս հետազոտության է հանգել նաև առավել թարմ՝ 2010 թվականին կատարված հետազոտությունը, որտեղ նաև սեռային տարբերություններն են գրանցվել։ Այսպիսով, կանանց մոտ ցիրկադային ռիթմը եղել է 24,09 ժամ, իսկ տղամարդկանց մոտ 24,19 ժամ։ Այս հետազոտության ժամանակ, որպես կանոն, կանայք նախընտրել են ավելի վաղ արթնանալ, սակայն սրա կենսաբանական մեխանիզմը դեռևս անհայտ է ։
Կենսաբանական մարկերները և դրանց ազդեցությունը
Կաթնասունների ցիրկադային ռիթմի հետազոտման համար նշվում են հետևյալ մարկերնեը՝
Հետազոտության անց կացման համար մասնակիցները պետք է արթուն լինեն, բայց լինեն հանգիստ և կիսապառկած վիճակում՝ տոտալ մթության մեջ։ Նրանց բազալ ջերմաստիճանը չափվել է անընդհատ։ Չնայած նորմալ քրոնոտիպերը շատ են, այնուամենայնիվ չափահաս մարդու ջերմությունը միջինում հասնում է իր նվազագույն աստիճանին առավոտյան ժամը 5։00-ին՝ արթնանալու ընդունված ժամից 2 ժամ առաջ։ Երիտասարդ անձանց շրջանում նվազագույն ջերմաստիճանը լինում է 4։00 ՝ ցերեկային տիպերի համար և 6։00՝ գիշերային տիպերի համար ։
Մելատոնինը ցերեկային ժամերին բացակայում է կամ լինում է շատ ցածր։ Նրա արտադրման սկիզբը սկսում է լույսի պակասից մետավորապես 21։00-ին՝ dim-light melatonin onset (DLMO)։ Նրա հիմնական մետաբոլիտը կարող է հայտնաբերվել առավոտյան մեզում։ Որպես ցիրկադային մարկեր օգտագործվել է ինչպես DLMO-ն այնպես էլ նրա քանակը արյան և թքի մեջ։ Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ մելատոնիոնի արտադրումը առավել լավ կորելացվում է ոչ թե մարմնի ջերմաստիճանի, այլ քնի ռեժիմի հետ։ Մյուս ֆիզիոլոգիական փոփոխությունները, որոնք կատարվում են ցիրկադային ռիթմերին համապատասխան, ներառում են սրտի կծկումների հաճախականությունը, բջջային բազմաթիվ պրոցեսներ, օքսիդացիոն սթրեսը, բջջային մետաբոլիզմը, իմունային և վերականգնողական ռեակցիաները, էպիգենետիկ մոդիֆիկացիաները, էնդոպլազմատիկ ռետիկուլային սթրեսը, աուտոֆագիան ։ Հետազոտությունները պարզել են, որ տղամարդկանց մոտ սրտի զարկերի հաճախականությունը նվազագույնը լինում է քնի ընթացքում, իսկ ամենաբարձրը լինում է արթնանալուց անմիջապես հետո ։
Ցիրկադային ռիթմի հիմունքներ
Ցիրկադային ռիթմերի օգտագործումը որպես կլինիկական գործիք լայնորեն տարածվում է, այսինքն ճիշտ կազմակերպելով մարդու կենսակերպը, մարդը կարող է առավել առողջ և երկար կյանք ունենալ  ։ Այս ճյուղը կոչվում է ցիրկադային բժշկություն։ Օրինակ հիվանդանոցներում, «ցիրկադային լուսավորությունը» կամ լուսավորության նվազումը համապատասխան ժամերին կարող է բարելավվել միոկարդի ինֆարկտով հիվանդների կանխատեսումը ։ Ցիրկադային քրոնոթերապիան կամ դեղերի ընդունման ժամանակի ճիշտ ընդունումը կարող է կանխել սրտի ռեմոդուլյացիան՝ սրտային հիվանդների մոտ ։ Նույնը կարող է նկատվել զարկերակային գերճնշում ունեցող անձանց շրջանում ՝ ի հաշիվ դեղերի կողմնակի ազդեցությունների նավազման և արդյունավետության բարձրացման ։ Այս պահին ցիրկադային բժշկությունը արագ տեմպերով զարգանում է և ցանկացած նոր մեթոդ կարևոր է տարբեր հիվանդությունների բուժումը առավել արդյունավետ դարձնելու գործում    ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Քուն Կատեգորիա:Քրոնոբժշկություն Կատեգորիա:Նեյրոֆիզիոլոգիա Կատեգորիա:Էթոլոգիա Կատեգորիա:Նյարդաբանություն Կատեգորիա:Կենսաբանական գործընթացներ Կատեգորիա:Կենսաբանական ցիկլեր Կատեգորիա:Ֆիզիոլոգիական գործընթացներ
Քոֆի շրջան (Ալաբամա)
Քոֆի (Coffee County), ԱՄՆ Ալաբամա նահանգի շրջաններից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.759 կմ² է, բնակչությունը՝ 49.948 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Էլբա էնդ Էնտերպրայս բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1841 թ.։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ալաբամայի շրջաններ
788
Մահեր
Կատեգորիա:788 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Թիոտանիներ
Թիոտանիներ, (Scaphopoda), փափկամորթների դաս։ Մարմնի երկարությունը 3 մմ– 12 սմ է։ Երկսիմետրիկ են, խեցու մեջ ամփոփված, որի ծայրերը երկու կողմից բաց են (առջևինը լայն է ետինից)։ Առջևի կողմից դուրս են հանում գլուխը և ոտքը։ Խռիկներ չունեն, շնչառությունն իրականանում է թիկնոցի խոռոչի պատի բարակ ծալքերով։ Բաժանասեռ են, բեղմնավորությունն արտաքին է, թրթուրը լողացող տրոխոֆոր է։ Ապրում են ծովի տարբեր խորություններում։ Թիոտանիները ընդգրկում են երկու ընտանիք, 350 տեսակ։
Կատեգորիա:Փափկամարմիններ Կատեգորիա:Կենդանիների դասեր
Կրապիվենսկի-1
Կրապիվենսկի-1 (Крапивенский-1), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռոսլավլսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 215 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռոսլավլսկի շրջանի բնակավայրեր
Արբեթլի
Արբեթլի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Դիարբեքիրի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Զբոսաշրջությունը Մեքսիկայում
Զբոսաշրջությունը Մեքսիկայում, Մեքսիկայի տնտեսության գլխավոր ճյուղերից մեկը։ Մեքսիկան աշխարհի առավել այցելվող երկրներից մեկն է։ Ըստ 2014 թվականի տվյալների, ընդունած զբոսաշրջիկների թվով և բնական ռեսուրսների քանակով Մեքսիկան աշխարհում գրավում է 10-րդ տեղը՝ Ֆրանսիայից, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներից, Իսպանիայից, Չինաստանից, Իտալիայից, Թուրքիայից, Գերմանիայից, Միացյալ Թագավորությունից և Ռուսաստանից հետո։
Մեքսիկան զբոսաշրջիկներին գրավում է հիմնականում մի քանի գործոնների ազդեցությամբ՝ յուրահատուկ մշակույթ և տարբեր երկրների ժողովրդական մշակույթների համադրություն, բարձր ճարտարապետական արժեքներ, իսպանական ներդաշնակություն և բարձր քաղաքակրթություն։
Դրան զուգահեռ երկրում զբոսաշրջության զարգացման համար կարևոր պայման է հանդիսանում արևադարձային տաք կլիման։
Մեքսիկայում զբոսաշրջության շրջանը սկսվում է դեկտեմբեր ամսին և ավարտվում ամռան կեսերին։ Սակայն երկիրը մեծ թվով զբոսաշրջիկներ է ընդունում նաև Զատկի և այլ գարնանային տոների ժամանակ, երբ երկրի ծովափերը լցվում են ամերիկացի ուսանողներով։
Մեծ թվով զբոսաշրջիկներ Մեքսիկա են ժամանում մոտակա հյուսիսամերիկյան երկրներից, հիմնականում՝ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներից և Կանադայից։ Զբոսաշրջիկներ կան նաև Եվրոպայի, Ասիայի և Լատինական Ամերիկայի շատ երկրներից։ Մեքսիկայի հասարակ քաղաքացիները նախընտրում են իրենց ժամանցը անցկացնել սեփական երկրում, իսկ վերին խավը՝ հիմնականում Եվրոպայում։
Ըստ 2011 թվականի Զբոսրջության մրցունակության տվյալների՝ Մեքսիկան 43-րդն է ամեն տարի աշխարհին տված զբոսաշրջիկների թվով։ Միևնույն ժամանակ Մեքսիկան գրավում է 13-րդ տեղը՝ ըստ զբոսաշրջիկների քանակության, 10-րդ տեղը՝ ըստ բնական ռեսուրսների և 19-րդ տեղը՝ ըստ մշակութային արժեքների և ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների թվի։
Մեքսիկայի տնտեսության խոչընդոտներն են տրանսպորտային ենթակառուցվածքների վատ զարգացվածությունը (79-րդ տեղը աշխարհում), բժշության և առողջապահության մակարդակը (64-րդ տեղ) և մարդու անվտանգությունը (128-րդ) ։
Վիճակագրություն
2014 թվականի տվյալներով, Մեքսիկա ամենից շատ այցելում են հետևյալ 10 պետություններից ։
Զբոսաշրջային կենտրոններ
Քաղաքի բնակչությունը կազմում է մոտ 8.8 մլն մարդ ։ Մեխիկոն աշխարհի ամենախոշոր իսպանախոս քաղաքն է։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 2240 մետր բարձրության վրա։ Կլիման մերձարևադարձային է։
Ամեն տարի այս քաղաքը ընդունում է ավելի քան 25 000 զբոսաշրջիկներ, որոնք գալիս են տարբեր երկրներից։ Քաղաքը գտնվում է բլրի լանջին՝ հարավային մասում՝ Մեքսիկական բարձրավանդակի հարևանությամբ։ Բոլոր կողմերից քաղաքը շրջապատում են ծալքաբեկորավոր լեռներ։ Օդի և շրջակա միջավայրի աղտոտվածության շնորհիվ քաղաքին բնորոշ է մռայլ երկինքը։