cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Պաթոլոգիկ սուտ
Հետազոտությունների ընթացքում ստախոսների ուղեղներում հայտնաբերվել են կառուցվածքային անոմալիաներ, որոնք տարբերակում էին նրանց մնացած մասնակիցներից։ Արդյունքները, որոնք հրապարակվել են Բրիտանական ամսագրի հոկտեմբերյան համարում, հաղորդում են, որ պաթոլոգիկ ստախոսների գլխուղեղի պրեֆրոնտալ կեղևում 14,2 %-ով պակաս է նեյրոնների ծավալը և 22 %-ով գերազանցված նյարդաթելերինը։ Շատ կարևոր է իմանալ պաթոլոգիկ ստի և դրա պատճառների մասին։ Օրինակ, վկաների սուտը կարող է խանգարել հետաքննությանը և դառնալ վկայությունների աղավաղման, դատավարության ոչ ճշգրիտ ավարտի պատճառ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հոգեբանություն Կատեգորիա:Հոգեախտաբանություն
Չեմպիոնների լիգայի օրհներգ
Չեմպիոնների լիգայի օրհներգ, Գեորգ Ֆրիդրիխ Հենդելի «Քահանա Զադոկ» (Zadok the Priest) ստեղծագործության վերադաշնակումը, որը թողարկվել է 1992 թվականին, երբ Եվրոպական չեմպիոնների գավաթ անունով «չեմպիոնական մրցաշարը» վերանվանվեց ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգա։
Ստեղծագործությունը կատարում է «St. Martin’s in the Fields» եկեղեցու երգչախումբը և թագավորական ֆիլհարմոնիկ նվագախումբը։ Եկեղեցին գտնվում է Լոնդոնում։
Բնօրինակ տեքստը և հայերեն թարգմանությունը
Սրանք լավագույն թիմերն են (ֆր.),
Սրանք լավագույն թիմերն են (գերմ.),
Գլխավոր իրադարձությունը (անգլ.),
Չեմպիոններ (գերմ.),
Լավագույններ(գերմ.),
Չեմպիոններ (անգլ.)
Մեծ հանդիպում (ֆր.),
Մեծ սպորտային իրադարձություն (գերմ.),
Գլխավոր իրադարձություն (անգլ.)
Նրանք լավագույնն են (ֆր.),
Նրանք լավագույնն են (գերմ.),
Լավագույններ (գերմ.),
Գերակումբներ (ֆր.),
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգա
1822
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1822 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Հեղինակային իրավունք
Հեղինակային իրավունքը կարգավորում է ստեղծագործությունների ստեղծման և օգտագործման կապակցությամբ առաջացող հարաբերությունները։ Այն մարդու հետ անխզելիորեն կապված իրավունքներից մեկն է, որի պաշտպանությունը ամրագրված է մի շարք ներպետական և միջազգային ակտերով։ «Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիր»-ը, ամրագրելով մարդկանց ի ծնե պատկանող իրավունքները, սահմանում է յուրաքանչյուրի՝ մշակութային կյանքին ազատորեն մասնակցելու, գիտական առաջընթացին մասնակցելու և դրա բարիքներից օգտվելու, իր հեղինակած գիտական, գրական կամ գեղարվեստական աշխատանքի բարոյական և նյութական շահերի պաշտպանության իրավունքները ։
Օրենսդրության մեջ հեղինակային իրավունքը ընդգրկված է մտավոր սեփականությանն ինստիտուտի մեջ։ Հեղինակային իրավունքը ծագում է մարդու մտավոր գործունեության արդյունքում ստեղծագործության ստեղծման փաստով։ Ստեղծագործությունը համարվում է ստեղծված, եթե այն արտահայտված է ընկալելու հնարավորություն թույլատրող որևէ օբյեկտիվ ձևով։ Այն տարածվում է ինչպես արդեն իսկ հրապարակված, այնպես էլ դեռևս չհրապարակված ստեղծագործությունների վրա։ Ընդ որում, հեղինակային իրավունքները պաշտպանվում են անկախ ստեղծագործության ծավալից, նշանակությունից, արժանիքներից ու ստեղծման նպատակից ։ Այսինքն՝ կարևոր չէ, որ այն ավարտուն տեսք ունենա։ Հեղինակային իրավունքների ծագման համար որևէ նշանակություն չունի ստեղծագործության ձևը․ այն կարող է լինել գրավոր, բանավոր կամ արտահայտվել որևէ այլ ընկալելու հնարավորություն թույլ տվող օբյեկտիվ ձևով։ Հեղինակային իրավունքը ծագում է առանց որևէ գրանցման կամ այլ գործողության ։ Իրավական համակարգերի մեծ մասը ճանաչում է հեղինակային իրավունքի սահմանափակումները՝ թույլատրելով դրանց ազատ օգտագործումը։
Հեղինակային իրավունքի մասին օրենքի միջազգային պատմություն
Հեղինակային իրավունքի հասկացությունը ծագել է Բրիտանիայում 1710 թվականին Աննայի օրենքով։ Այն սահմանել է աշխատանքի հեղինակի՝ աշխատանքը բազմացնելու իրավունքի սեփականատեր լինելն ու այդ հեղինակային իրավունքի համար ֆիքսված տերմինի հասկացությունը։ Այն ստեղծվել է որպես ուսումը խրախուսող ակտ, քանի որ այդ ժամանակներում նկատվել էր, որ հրատարակիչները վերատպում են հեղինակների աշխատանքներն առանց նրանց համաձայնության՝ մեծ վնաս պատճառելով նրանց և հաճախ կործանելով նրանց ու նրանց ընտանիքները։ Այդ առումով հեղինակային իրավունքը, նախևառաջ, ստեղծվել էր այն նպատակով, որ հեղինակները որոշակի վերահսկողություն ունենան իրենց աշխատանքների տպագրության նկատմամբ և ստանան որոշակի ֆինանսական փոխհատուցում, որպեսզի դա խթանի նրանց գրելու նոր գրքեր և, այդպիսով, նպաստի մտքերի և ուսման հոսքին։ Ինչպես նշվում է բուն ակտում՝ ուսյալ մարդկանց խրախուսելու նպատակով, որպեսզի նրանք կազմեն ու գրեն օգտակար գրքեր։ Աննայի օրենքը հեղինակային իրավունքի մասին առաջին իսկական օրենքն էր, և այն իրավունքներ տվեց հեղինակներին սահմանափակ ժամանակով՝ տասնչորս տարով, բոլոր հրատարակված աշխատությունների համար, որից հետո հեղինակային իրավունքի ժամկետը լրանում էր։ Հեղինակային իրավունքը գրքերի և քարտեզների հրատարակման իրավունքը կարգավորող իրավական ակտից վերաճել է մի օրենքի, որն ազդում է ժամանակակից գրեթե բոլոր արտադրությունների վրա՝ ձայնագրություններից մինչև ֆիլմեր, լուսանկարներ, համակարգչային ծրագրային ապահովում ու ճարտարապետական աշխատանքներ։ Հետագայում ԱՄՆ սահմանադրության հեղինակային իրավունքին վերաբերող հոդվածը (1878 թ.) սկզբնավորեց հեղինակային իրավունքին վերաբերող օրենսդրությունը՝ Գիտության առաջընթացին նպաստելու համար... սահմանափակ ժամանակով ապահավելով հեղինակների... բացառիկ իրավունքն իրենց... աշխատանքների նկատմամբ։
Հեղինակային իրավունքի պատմությունը Հայաստանում
Մինչև խորհրդային իշխանության հաստատումը Հայաստանում հեղինակային իրավունքները գրավոր կերպով ամրագրված չեն եղել։ Արդեն Խորհրդային իշխանության տարիներին Հայաստանում հեղինակային իրավունքները կարգավորվում էին Մոսկվայում ստեղծված Հեղինակների իրավունքների պահպանության համամիութենական վարչության միջոցով (ՎՈՒՕԱՊ, ստեղծված 1937 թ. դեկտեմբերին) և դրա հայկական մասնաճյուղի միջոցով, որը գործեց մինչև 1992 թ. ։ Այս տարիներին գրքերը հրատարակվում էին կուսակցական վերահսկողության ներքո և պետությունը այս ոլորտում ուներ բացառիկ մենաշնորհ ։ Հայաստանի պատմության մեջ հեղինակային իրավունքը կարգավորող առաջին փաստաթուղթը 1930 թվականին ընդունված «Հեղինակի իրավունքի կանոնադրություն»-ն էր ։ Հետագայում հեղինակային իրավունքին վերաբերող նորմերը ամրագրվել են նաև ՀՍՍՀ Քաղաքացիական օրենսգրքում՝ առանձին գլխով։ ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո հրատարակչական գործունեությունը դասվեց ազատ գործունեության տեսակների շարքում։ 1993 թվականին հեղինակների իրավունքների պաշտպանությունը իրականացնելու նպատակով ստեղծվեց ՀՀ Կառավարությանն առընթեր Հեղինակային իրավունքների ազգային գործակալությունը (ՀԻԱԳ), որը իր գործունեությունը ծավալեց մինչև 2002 թվականը։ Նորանկախ ՀՀ-ն 1993 թվականից դարձավ Մտավոր սեփականության համաշխարհային կազմակերպության (WIPO) անդամ ։ 1996 թվականին Ազգային ժողովի կողմից ընդունվեց ՀՀ օրենքը «Հեղինակային իրավունքի և հարակից իրավունքների մասին», որը հետագայում փոփոխվել է 2 անգամ։ Բացի այս օրենքից, ներկայումս ՀՀ-ում հեղինակային օրենքը պաշտպանելու նպատակով ընդունվել են մի շարք ներպետական իրավական ակտեր։
Հեղինակ
Հեղինակ է ճանաչվում այն ֆիզիկական անձը, ով ստեղծել է ստեղծագործությունը ։ Անձին հեղինակ ճանաչելու համար էական չէ նրա տարիքը, սեռը կամ քաղաքացիությունը ։ Հայաստանում գործում է հեղինակության կանխավարկածը, այն է՝ հեղինակ է ճանաչվում այն անձը, ում անունը որպես հեղինակ նշված է ստեղծագործության վրա, իսկ եթե ստեղծագործությունը լույս է ընծայվում անանուն կամ կեղծանունով՝ լույս ընծայող անձը համարվում է հեղինակի ներկայացուցիչ և իրավասու է պաշտպանելու հեղինակի իրավունքները ։ Կարող են լինել այնպիսի դեպքեր, երբ մեկ ստեղծագործության վրա աշխատել են երկու կամ ավելի հեղինակներ․ այդ դեպքում ստեղծագործության նկատմամբ առաջանում է համահեղինակություն, ընդ որում՝ նշանակություն չունի՝ ստեղծագործությունը մեկ անբաժանելի ամբողջություն է, թե՝ բաղկացած է առանձին մասերից։ Առանձնահատկությունը կայանում է նրանում, որ ամբողջական ստեղծագործության դեպքում այն օգտագործելու իրավունքը պատկանում է համահեղինակներին համատեղ, նրանց միջև կարող է կնքվել պայմանագիր, իսկ ստացվող եկամուտը նրանց միջև բաշխվում է հավասար։ Համահեղինակներից ոչ մեկն իրավունք չունի մյուս համահեղինակներին արգելել ստեղծագործության օգտագործումը՝ առանց հիմնավոր պատճառի։ Եթե ստեղծագործությունը բաղկացած է առանձին մասերից, ապա հեղինակն իրավունք ունի իր մասն օգտագործելու իր հայեցողությամբ ։
Հեղինակային իրավունքի առաջնային սուբյեկտը՝ հեղինակը, հետագայում կամավոր կարող է իր բացառիկ գույքային իրավունքները փոխանցել կամ զիջել այլ անձանց, ովքեր հեղինակից ձեռք բերելով այդ իրավունքները դառնում են ստեղծագործության նկատմամբ հեղինակի իրավունքի իրավատեր։ Հեղինակի մահից հետո օրենքով սահմանված ժամկետի ընթացքում հեղինակի գույքային իրավունքներն անցնում են նրա ժառանգներին։ Այսպիսով, ստեղծագործության նկատմամբ բացառիկ գույքային իրավունքի սուբյեկտ կարող են լինել՝
Հեղինակային իրավունքը տարբեր երկրներում
Հեղինակային իրավունքին վերաբերող օրենքները որոշ առումով ստանդարտացվել են միջազգային կոնվենցիաների միջոցով, ինչպիսին են Բեռնի կոնվենցիան և Հեղինակային իրավունքի համընդհանուր կոնվենցիան։ Այս բազմակողմ համաձայնագրերը վավերացվել են գրեթե բոլոր երկրների կողմից, և Եվրամիության ու Առևտրի համաշխարհային կազմակերպության նման միջազգային կազմակերպությունները պահանջում են իրենց անդամ երկրներից ենթարկվել դրանց պահանջներին։ Թեև տարբեր երկրների մտավոր սեփականության մասին օրենքների միջև կա որոշակի համապատասխանություն, յուրաքանչյուր երկիր ունի իր սեփական օրենքներն ու կանոնները հեղինակային իրավունքի մասին։ Մտավոր սեփականության համաշխարհային կազմակերպությունն իր կայքէջում ) ամփոփում է իր անդամ երկրներից յուրաքանչյուրի մտավոր սեփականության մասին օրենքները։
Հեղինակային իրավունքի օբյեկտներ
Հեղինակային իրավունքի օբյեկտ է համարվում գրականության, գիտության և արվեստի բնագավառներում հեղինակի ինքնուրույն կամ այլ հեղինակների հետ իրականացրած ստեղծագործական աշխատանքի յուրօրինակ արդյունքը (այսուհետ` ստեղծագործություն), որն արտահայտված է բանավոր, գրավոր կամ այլ օբյեկտիվ ձևով, ներառյալ` մշտապես կամ ժամանակավոր պահպանվող էլեկտրոնային ձևը, անկախ ստեղծագործության ծավալից, նշանակությունից, արժանիքներից ու ստեղծման նպատակից։
Հեղինակային իրավունքի օբյեկտներ են՝
Հեղինակային իրավունքի օբյեկտ չհամարվող ստեղծագործություններ
Բեռնի կոնվենցիայի դրույթներն ընդգրկված են Առևտրի համաշխարհային կազմակերպության TRIPS համաձայնագրում (1995 թ.)՝ այսպիսով ապահովելով Բեռնի կոնվենցիայի գրեթե համաշխարհային կիրառումը։ 2002 թվականի WIPO հեղինակային իրավունքի համաձայնագիրն ավելի մեծ սահմանափակումներ մտցրեց աշխատանքները բազմացնելու տեխնոլոգիաների համար այն երկրներում, որոնք վավերացրել են այդ համաձայնագիրը։
Հեղինակային իրավունքի գործողության ժամկետ
Հեղինակային իրավունքների առանձնահատկություններից է այն, որ դրանց գործողության ժամկետը անսահմանափակ չէ։ Հեղինակային իրավունքի գործողության ժամկետը սկսվում է հենց ստեղծագործության ստեղծման պահից, կամ, ըստ որոշ միջազգային օրենքների, նյութական որևէ եղանակով արտահայտելու պահից։ Բեռնի կոնվենցիան պահպանություն է տրամադրում նաև այնպիսի ստեղծագործությունների, ինչպիսիք են օրինակ՝ անանուն, անտիպ և կինեմատոգրաֆիկ ստեղծագործությունները, երբ հնարավոր չէ պահպանության ժամկետը կապել որևէ անհատ հեղինակի կյանքի հետ ։ Ըստ Բեռնի կոնվենցիայի հեղինակային իրավունքը պահպանվում է հեղինակը կյանքի ընթացքում և նրա մահից հետո առնվազն 50 տարի։ Պետություները իրենց ներպետական օրենքներով կարող են սահմանել հեղինակային իրավունքների պաշտպանության ավելի երկար ժամկետներ։ Հայաստանում հեղինակի գույքային իրավունքները գործում են հեղինակի կյանքի ընթացքում և շարունակում են գործել նրա մահից հետո՝ 70 տարի։ Համահեղինակության դեպքում իրավունքները գործում են համահեղինակների կյանքի ընթացքում և շարունակում են գործել համահեղինակներից վերջինի մահից հետո՝ 70 տարի ։
Հեղինակային իրավունքի հիմնախնդիրը մեդիադաշտում
Հայաստանում լրագրողական ստեղծագործության հեղինակային իրավունքը չի կարգավորվում առանձին օրենքով։ Լրագրողական աշխատանքի հեղինակային իրավունքը կարգավորող հիմնական իրավական ակտերն են ՀՀ քաղաքացիական օրենսգիրքը և «Հեղինակային իրավունքի և հարակից իրավունքի մասին» ՀՀ օրենքը։ Օրենքում լրատվական դաշտին վերաբերող և անմիջապես առնչվող մեկ հոդված է պարունակում, մասնավորապես, խոսքը վերաբերում է օրենքի 32-րդ հոդվածին ։
Հոդված 32. Հարցազրույցի նկատմամբ հեղինակային իրավունքը
Այս հոդվածը կարգավորում է հարցազրույց տվողի և հարցազրույց անցկացնողի հեղինակային իրավունքների առանձնահատկությունները՝ սահմանելով, որ նրանք երկուսն էլ ունեն համահեղինակության իրավունք այն նյութի նկատմամբ, որ ստեղծվում է, և հարցազրույցը պետք է հրապարակվի նրանց երկուսի համաձայնությամբ։
Մեդիադաշտում հեղինակային իրավունքների խախտման հարցը ավելի շատ դիտարկվում է էթիկայի համատեքստում։ Էլեկտրոնային լրատվամիջոցներում նույն նյութին կարելի է հանդիպել տարբեր կայքերում։ Տարածված է նաև մամուլի տեսությունները, երբ նշված է լրատվամիջոցի անվանումը և վերարտադրված է մամուլի նյութն ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն։ Բավական արդիական է այն հարցը, թե լրագրողական ինչ տիպի աշխատանքը պետք է համարվի հեղինակային իրավունքի օբյեկտ։ Մտավոր սեփականության օբյեկտ են համարվում այն նյութերը, որոնք բավարարում են երկու չափանիշներ՝ ստեղծագործական բնույթ և օբյեկտիվ ձևի առկայություն։
Շատ հաճախ լրատվամիջոցներն իրենց աղբյուրներից ստանում են իրականությանը համապատասխանող ինֆորմացիա, գրում են դրա մասին որպես լուր՝ առանց ստեղծագործական մոտեցման, այստեղ աշխատում է լրատվամիջոցի՝ լուրն առաջինը հանրությանը հասնելու սկզբունքը, և այդուհետ տեսնում ես, որ այդ լուրը հայտնվում է այլլ լրատվամիջոցներով, այստեղ է, որ սկսվում է էթիկական պայքարը։ Ցանկացած լուր, որ ստեղծվել է առանց ստեղծագործական մոտեցման, հեղինակային իրավունքի օբյեկտ չի հանդիսանում, այն չի կարող պաշտպանվել հեղինակային իրավունքի նորմերով մի պատճառով՝ չկա ստեղծագործական մոտեցում, բացակայում է մտավոր սեփականության օբյեկտի չափանիշներից մեկը։
Արևմտյան լրատվամիջոցները դասակագրվում են չորս խմբի․
Այսօր ակտիվորեն քննարկվում է այն հարցը, թե դասակարգման այս խմբերից որը կարելի է համարել լրատվամիջոց, որը՝ ոչ։ Առավել հաճախ հնչող տեսակետն այն է, որ այն կայքերը, որոնք իրենց աշխատանքի ոճում որդեգրել են միայն փոխառնվա նյութերով աշխատանքը, չպետք է համարվեն լրատվամիջոցներ։
Հեղինակային իրավունքի ասպարեզում հարցը քննարկվում է երկու տեսակետից, հեղինակ՝ ֆիզիկական անձը, որը գրել է տվյալ ստեղծագործությունը, և իրավատեր կամ պահանջատեր այն լրատվամիջոցը, որտեղ աշխատում է տվյալ լրագրողը, և որի հետ նա կապված է աշխատանքային հարաբերություններով, և նրա աշխատանքի արդյունք հանդիսացող նյութը հանդիսանում է տվյալ լրատվամիջոցի սփականությունը ։
Հարակից իրավունքներ
Հարակից իրավունքները ի հայտ են եկել հեղինակային իրավունքից բավականին ուշ։ Հարակից իրավունքների առաջացման համար հիմք հանդիսացան տեխնիկայի, հեռուստատեսության զարգացումը, ռադիոյի և ձայնագրությունների տարածումը։ Տեխնիկայի արագ զարգացումը բերեց այնպիսի իրավիճակի, երբ բեմադրությունը, գիրքը կամ այլ ստեղծագործությունը կարող էր արտատպվել բազմաթիվ ձևերով՝ այդպես խախտելով հեղինակի իրավունքները։ Ստեղծվում էր մի վիճակ, երբ անկախ հեղինակի ցանկությունից և առանց վարձատրության նրա ստեղծագործությունները կարող էին տարածվել հասարակության լայն շրջանակներում։ Հենց այս զարգացման արդյունքում էլ առաջացան հարակից իրավունքները կարգավորող իրավական ակտերը ։ 1961 թվականին Հռոմում ընդունվեց «Կատարողների, Հնչյունագրեր արտադրողների և Հեռարձակող կազմակերպությունների իրավունքների պահպանության մասին» Միջազգային Կոնվենցիան (Հռոմի կոնվենցիա, Կոնվենցիան Հայաստանի Հանրապետության համար ուժի մեջ է մտել 2003 թվականի հունվարի 31-ից)։
Հարակից իրավունքները պաշտպանում են գործունեության այն տեսակները, որոնք ոչ թե ստեղծում են գրական կամ գեղարվեստական ստեղծագործություն, այլ աջակցում են դրանց տարածմանը։ Հարակից իրավունքները կրողների գործունեության շնորհիվ հրապարակային կատարման համար նախատեսված ստեղծագործությունները մատչելի են դառնում ոչ միայն անմիջական ունկնդիրներին և դիտողներին, այլև ավելի լայն հասարակության։ Հարակից իրավունքները տեսակներն՝ են կատարումները, հնչյունագրերը, ֆիլմերի ամրագրումները, հեռարձակող կազմակերպությունների հաղորդումները, տվյալների բազաների պարունակությունը, հրատարակչական ձևավորումները ։
Հեղինակային և հարակից իրավունքների պաշտպանություն
Առանց նախապես հեղինակի հետ համաձայնեցման հեղինակային կամ հարակից իրավունքով պաշտպանվող ստեղծագործության կամ դրա էական մասի կամ հարակից իրավունքների օբյեկտի օգտագործումը, վերարտադրումը, թարգմանումը, տարածումը բերում է հեղինակային և հարակից իրավունքների խախտման։ Հեղինակային և հարակից իրավունքները ՀՀ-ում պաշտպանվում են «Հեղինակային ու հարակից իրավունքների մասին» ՀՀ օրենքով, քաղաքացիական, քրեական, վարչական, մաքսային օրենսդրությամբ և այլ օրենքներով։ Հեղինակային իրավունքի կամ հարակից իրավունքների իրավատերն իր իրավունքները պաշտպանելու նպատակով, դատական կարգով, իր իրավունքները խախտողից կարող է պահանջել՝
Հեղինակային և հարակից իրավունքների դատական պաշտպանության առանձնահատկություններից է այն, որ դատարանը կարող է կողմերից մեկի պահանջով կամ իր նախաձեռնությամբ կիրառել հայցի ապահովման միջոցներ, իրավունքների խախտումը կամ դրա վտանգը կանխելու նպատակով։ Մասնավորապես, դատարանը կարող է արգելել նմանակված օրինակների մուտքն առևտրային ցանց, իսկ եթե դրանք արդեն իսկ վաճառվում կամ արտահանվում են՝ հանվեն առևտրային ցանցից իրավախախտողի հաշվին կամ ոչնչացվեն ։
ՀՀ Քրեական օրենսգիրքը հեղինակությունը յուրացնելու և առանց հեղինակի համաձայնության նրա ստեղծագործությունը օգտագործելու համար նախատեսում է տուգանք կամ կալանք կամ ազատազրկում՝ կախված հանցագործության չափերից ։
Կոլեկտիվ հիմունքներով իրավունքները կառավարող կազմակերպություններ
Ստեղծագործությունների օգտագործման և դրանք վարձույթով տալու իրավունքը պատկանում է հեղինակին։ Սովորաբար հեղինակը ինքն է բանակցում իր սետղծագործության գնի, այն վարձույթով տալու պայմանների և այլնի մասին։ Սակայն երբեմն ստեղծագործության օգտագործման իրավունքի անհատական իրացումը գործնականում ձեռնտու չէ, բանակցություններ վարելը ժամանակատար է կամ դժվարություններ է ստեղծում հեղինակների համար։ Այդ նպատակով ստեղծվում են կոլեկտիվ հիմունքներով կառավարող կազմակերպություններ։ Այս կազմակերպությունների հիմնական առաքելությունը հեղինակներին աջակցելն է իրենց իրավունքներն իրացնելիս։ Տարբերվում են կոլեկտիվ հիմունքներով կառավարող կազմակերպությունների տարբեր տեսակներ՝ կախված ստեղծագործությունների կատեգորիաներից (երաժշտություն, կերպարվեստի ստեղծագործություն, գրական ստեղծագործություն և այլն) ։ Ընդ որում, նույն կատեգորիայի իրավունքների կոլեկտիվ հիմունքներով կառավարման նպատակով չի կարող ստեղծվել մեկից ավելի կազմակերպություն ։
Կոլեկտիվ հիմունքներով կառավարվող կազմակերպությունները օգտագործողների հետ կնքում են լիցենզային պայմանագրեր, կատարում լիցենզային պայմանագրերով նախատեսված հեղինակային վարձատրության հավաքումը և դրանց՝ հեղինակներին վճարումը, ներկայացնում են ստեղծագործությունների կամ հարակից իրավունքների օբյեկտների օգտագործման մասին տեղեկատվություն, բանակցություններ են վարում օտարերկրյա նմանատիպ կազմակերպությունների հետ իրենց անդամների ստեղծագործություններն օգտագործելու վերաբերյալ և կատարում են այլ գործողություններ, որոնք անհրաժեշտ են հեղինակների իրավունքների պաշտպանության համար ։ Հեղինակը այս բանակցություններին և գործողություններին չի մասնակցում․ ամեն ինչ արվում է կազմակերպությունների կողմից։ Անդամակցության համար հեղինակների և կազմակերպության միջև կնքվում է գրավոր լիցենզային պայմանագիր։ Լիցենզային պայմանագրով բոլոր պայմանները, ներառյալ վարձատրության չափը, նույնն են բոլոր օգտագործողների համար։ Կոլեկտիվ հիմունքներով կառավարող կազմակերպություններին անդամակցությունը կամավոր է․ հեղինակները կազմակերպությանը ներկայացնում են ու գրանցում իրենց ստեղծագործությունները և թույլատրում իրենց անունից ստեղծագործությունների օգտագործման թույլտվություն տալ ։
Հայաստանի Հանրապետությունում գործում է մեկ նման կազմակերպություն՝ «ՀԱՅՀԵՂԻՆԱԿ» հեղինակների իրավունքների պաշտպանության հասարակական կազմակերպությունը (https://www.armauthor.am.html)։ ՀԱՅՀԵՂԻՆԱԿ-Ը ոչ պետական, ոչ առևտրային հասարակական կազմակերպություն է, որը ստեղծվել է ստեղծագործ մտավորականության կողմից մտավոր գործունեության ոլորտում նրանց իրավունքների իրացման և պահպանության նպատակով։ ՀԱՅՀԵՂԻՆԱԿ-ը գործում է կամավոր և հավասար իրավունքով անդամակցության հիման վրա, իրականացնում է իր գործունեությունը` առաջնորդվելով Հայաստանի Հանրապետութան տարածքում ՀՀ Սահմանադրության, ՀՀ Քաղաքացիական օրենսգրքի, ՀՀ օրենքի /63-64 հոդվածներ/, ՀՀ կառավարության որոշումների, միջազգային պայմանագրերի ու կոնվենցիաների և իր կանոնադրության դրույթներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մտավոր սեփականության իրավունք Կատեգորիա:Քաղաքացիական իրավունք Կատեգորիա:Տվյալների կառավարում
Ազատ ծրագրային ապահովման արտոնագիր
Պատմություն
1990-ականների կեսից մինչև վերջը տարբեր ընկերություններ սկսեցին նոր արտոնագրեր գրել։ Արտոնագրերի այս արագաճը հանգեցրեց արտոնագրերի բարդության ու համատեղելիության հետ կապված խնդիրների։ 2000-ականների սկզբին այդ միտումը դանդաղեց և, ինչ-որ առումով, հակառակ ընթացք ստացավ։
FSF-ի հավանությանն արժանացած ազատ ծրագրակազմային արտոնագրեր
Free Software Foundation (FSF), որը տվել է ազատ ծրագրակազմի սահմանումը, ունի ազատ ծրագրակազմային արտոնագրերի ցուցակ, որում առանձնացված են այն ազատ ծրագրակազմային արտոնագրերը, որոնք համատեղելի կամ անհամատեղելի են FSF-ի արտոնագրերին, և GNU հանրային արտոնագիրը, որը հեղինակային իրավչունքի արտոնագիր է։ Ցուցակում ընդգրկված են նաև արտոնագրեր, որոնք FSF-ը տարբեր պատճառներով ազատ չի համարում։
OSI-ի հավանությանն արժանացած «բաց ելակետային» արտոնագրեր
Մեկ այլ խումբ՝ Բաց ելակետային նախաձեռնությունը (OSI), նույնպես ունի OSI-ի հավանությանն արժանացած արտոնագրերի ցուցակ։ OSI-ը և FSF-ը համաձայնության են գալիս բոլոր լայնորեն կիրառվող ազատ ծրագրակազմային արտոնագրերի հարցում։ OSI-ի ցուցակը տարբերվում է FSF-ի ցուցակից, քանի որ երկու կազմակերպությունները քննել են տարբեր արտոնագրեր։ Կան մի քանի արտոնագրեր, որ OSI-ի հավանությանն արժանացել են, իսկ FSF-ի հավանությանը՝ ոչ, և հակառակը, սակայն դրանք արտոնագրեր են, որոնք խիստ սահմանափակ կիրառում ունեն։
Սահմանափակումներ
Ազատ ծրագրակազմերից օգտվելու, դրանք ուսումնասիրելու, ձևափոխելու և վերաբաշխելու ազատությունը պահպանելու համար ազատ ծրագրակազմային արտոնագրերի մեծ մասն ունի պահանջներ և սահմանափակումներ, որոնք վերաբերում են բաշխողներին։ Ազատ ծրագրակազմային հանրության մեջ ընթանում է բանավեճ՝ ազատությունը պահպանող և կրճատող սահմանափակումների միջև ոսկե միջինը գտնելու մասին։
Ոսկե եղջյուրներ
Սյուժե
Ապրում էին ռուս կին Եվդոկիան և նրա երկու փոքրիկ դուստրերը։ Բայց մի օր չար Բաբա Յագան առևանգում է աղջիկներին և նրանց վերածում վիթերի։ Անվախ Եվդոկիան պետք է փրկի դուստրերին։ Նրան շատ դժվար փորձություններ են սպասում, բայց նրան օգնության են գալիս անտառային բնակիչները, բարի եղջերու Ոսկե եղջյուրները, Արևը, Լուսինը, Քամին և Ռուսական հողը։
Ազատ ծրագրային ապահովման արտոնագիր
Հեղինակային իրավունք (Copyleft)
1980-ականների կեսից Ռիչարդ Սթոլմանի գրած ազատ ծրագրակազմային արտոնագրերում առաջ քաշվեց հեղինակային իրավունքի հասկացությունը։ Ձևավորված հեղինակային իրավունքի դրույթները պահանջում են, որ ազատ ծրագրակազմերի ձևափոխված տարբերակները բաշխվեն նույն պայմաններով, ինչ օրիգինալ ծրագրակազմը։ Այսպիսով՝ հեղինակային իրավունքով պաշտպանված ծրագրակազմի բոլոր բարելավումներն ու հավելումները նույնպես պետք է բաշխվեն որպես ազատ ծրագրակազմ։ Սա երբեմն ներկայացվում է որպես «համօգտագործում և համօգտագործում նույն պայմաններով» կամ «quid pro quo».
Ոսկե եղջյուրներ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:1972 ֆիլմեր Կատեգորիա:Մաքսիմ Գորկու անվան կինոստուդիայի ֆիլմեր Կատեգորիա:1973 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսական ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Միջնադարի թեմատիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Ազատ ծրագրային ապահովման արտոնագիր
Պատենտների հակադարձում (Patent retaliation)
Վերջերս գրված ազատ ծրագրակազմային արտոնագրերի մեծ մասը սկսած 1990-ականների վերջից ներառում է պատենտների հակադարձման որոշակի դրույթներ։ Այս միջոցներն ապահովում են, որ արտոնագրով պաշտպանված անձի իրավունքները (օրինակ՝ վերաբաշխման) հնարավոր լինի դադարեցնել, եթե այդ անձը փորձում է հաստատել որոշակի պատենտային մենաշնորհ նշված հանգամանքներում։ Օրինակ՝ Apple Public Source License-ը կարող է դադարեցնել գործածողի իրավունքները, եթե վերջինս իրենց դեմ գործ է սկսում՝ հիմնվելով պատենտային դատավարության դրույթի վրա։ Պատենտների հակադարձումը ծագել է ի պատասխան ծրագրակազմային պատենտների արագ աճին ու չարաշահումներին։
Տիվոիզացիա (Tivoization)
GNU GPL-ի 3-րդ տարբերակը ներառում է հատուկ դրույթ, որն արգելում է թվային իրավունքների ղեկավարությանը (digital rights management - DRM) լրացուցիչ սահմանափակումներ կիրառել որոշ դեպքերում (DRM-ի նման գործողությունները կոչվում են «տիվոիզացիա»)։
Հեղինակներ նշելը, հրաժարումներ և տեղեկացումներ
Ազատ ծրագրակազմային արտոնագրերի մեծ մասը պահանջում է, որ ձևափոխված ծրագրակազմերում չպետք է նշվի, որ դրանք ձևափոխված չեն։ Որոշ արտոնագրեր նաև պահանջում են, որ նշվի, թե ում է պատկանում հեղինակային իրավունքը։ Այդպիսի մի օրինակ է GNU GPL-ի 2-րդ տարբերակը, որը պահանջում է, որ փոխգործուն ծրագրերը, որոնք երաշխիքային կամ արտոնագրային տեղեկություններ են տպում, չպետք է հեռացնեն այդ տեղեկությունները բաշխման համար նախատեսված ձևափոխված տարբերակներից։
Կատեգորիա:Ազատ արտոնագրեր
Գուլխանդիսի
Գուլխանդիսի (გულხანდისი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Շիդա Քարթլի մարզի Գորիի շրջանում ։
Ազատ ծրագրային ապահովման արտոնագիր
Հեղինակներ նշելը, հրաժարումներ և տեղեկացումներ
Llicència lliure Licence libre Nyílt forráskódú licenc
Բրենտինո Բելունո
Բրենտինո Բելունո (Brentino Belluno), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Վենետո մարզում՝ Վերոնա գավառում ։ Բնակչությունը կազմում է 1376 մարդ։ Խտությունը կազմում է 52 մարդ/կմ²։ Տարածքը գրավում է 26 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 37020։ Հեռախոսային կոդ՝ 045։
Գուլխանդիսի
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 1560 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Գորիից հեռու է 47 կմ։
Բրենտինո Բելունո
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Գուլխանդիսի
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 0 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Գորիի շրջան
Բադարեցոց ձոր
Բադարեցոց ձոր, ձոր Լեռնային Ղարաբաղի՝ ԼՂՀ Ասկերանի շրջանում, Բադարա գյուղի մոտ, Կարկար գետի Խոջալու վտակի ձախ կողմում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ձորեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի ձորեր
Խայտաբղետ քարակեռնեխ
Խայտաբղետ քարակեռնեխ, կեռնեխների ընտանիքի պատկանող թռչուն։ Հայաստանում բնադրող-չվող է, քիչ տարածված։
Նկարագրությունը
Մարմնի երկարությունը 18,5 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 33-37 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 44-56 գ։ Փետրածածկը վառ գունազարդ է, պոչը՝ կարճ, դարչնագույն-նարնջագույն։ Բնադրման շրջանում հասուն արուի գլուխը, մարմինը վերևից բաց մոխրագույն-կապույտ են, մեջքին կա սպիտակ հատված, թևերը սևավուն-դարչնագույն են, մարմինը (ներքևից) և գոտկատեղը՝ նարնջագույն։ Էգի մարմինը վերևից մոխրագույն-դարչնագույն է՝ բաց գույնի պտերով ու մուգ զոլերով, ներքևից՝ բաց նարնջագույն՝ բազմաթիվ մուգ զոլերով։ Հետբնադրման շրջանում պահպանվում է բնադրման շրջանի գունավորումը, սակայն արուի ամբողջ փետրածածկի նախշերը մասնատված են մուգ ու բաց զոլերով։ Երիտասարդը նման է հասուն էգին, սակայն ավելի խամրած է, ավելի պտավոր ու զոլավոր։ Զգույշ թռչուն է, հաճախ՝ դժվարամատչելի։ Բնակվում է քարքարոտ լեռներում, թփուտային գետաձորերում։
Սննդառություն
Սնվում է միջատներով և հատապտուղներով։
Տարածվածություն
Տարածված է Արևմտյան Ուկրաինայում, Ղրիմում, Կովկասում, Միջին Ասիայի լեռներում, Ալթայում, հյուսիսարևմտյան Բայկալում, Մարոկկոյում, միջին և հարավային Եվրոպայի լեռներում, դեպի արևելք՝ մինչև Դեղին ծովը ։
Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ Կատեգորիա:Կեռնեխներ Կատեգորիա:Հայաստանի թռչուններ Կատեգորիա:Եվրասիայի թռչուններ
(499) Վենուսիա
(499) Վենուսիա (Venusia), աստերոիդ աստերոիդների գոտու արտաքին մասում։ Հայտնաբերվել է 1902 թվականի դեկտեմբերի 24-ին Մաքս Վոլֆի կողմից Հայդելբերգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 4,019308 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 3,1596 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 4,879 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2943,24 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,122314 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,09° անկյուն։
Վենուսիա աստերոիդը պատկանում է Հիլդայի աստերոիդների ընտանիքին։ Այս ընտանիքի աստերոիդները շարժվում են 3,7 - 4,2 ա. մ. մեծ կիսաառանցք ունեցող ուղեծրերով, էքսցենտրիսիտետը՝ 0,07 - 0,3, և ուղեծրի թեքումը ոչ ավելին քան 20° ։ Ընտանիքի աստերոիդները շարժվում են Յուպիտերի հետ 3:2 ուղեծրային ռեզոնանսով։
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է P դասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս P Կատեգորիա:Հիլդայի ընտանիքի աստերոիդներ Կատեգորիա:1902 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Մաքս Վոլֆի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների գոտու արտաքին մասի աստերոիդներ
Հերիքմամ
Հերիքմամ, հայկական իգական անուն։ Առաջացել է հայերեն հերիք և մամ բառերից։ Նշանակում է «նա, որ հերիքում կամ օգնում է մամին կամ մորը»։ Հիշատակվել է մեկ անգամ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական իգական անձնանուններ
Մորելոս (նահանգ)
Մորելոս (Morelos, ), պաշտոնական անվանումը՝ Մորելոսի ազատ և ինքնիշխան նահանգ (Estado Libre y Soberano de Morelos), Մեքսիկայի 31 նահանգներից մեկն է, Դաշնային օկրուգի հետ միասին համալրում են Մեքսիկայի վարչական կազմը։ Ամենամեծ և ամենախիտ բնակչություն ունեցող նահագն է։ Ունի 33 համայնք, մայրաքաղաքը՝ Կուեռնավակա։
Տվյալներ
Նահանգը գտնվում է հարավ-կենտրոնական Մեքսիկայում։ Հյուսիս-արևելքում և հյուսիս-արևմուտքում սահմանակից է Մեխիկո նահանգին, արևելքում՝ Պուեբլային, հարավ-արևմուտքում՝ Գերերոյին։ Մեխիկո քաղաքը գտնվում է Մոլրելոսի հյուսիսում։
Տլասկալա նահանգից հետո Մեքսիկայի երկրորդ ամենափոքր նահանգն է։ Մինչև 1869 թվականը եղել է Մեխիկո նահագի շրջան, այնուհետև Բենիտո Խուարեսի հրովարտակով առանձնացել է Մեխիկո նահանգից և ի պատիվ Խոսե Մարիա Մորելոսի, ով Մեքսիկական անկախության պատերազմի ժամանակ ազատագրել է Կուաուտլա քաղաքը, անվանվել նրա անունով։
Նահանգի կլիման տաք է, բարեխառն, ինչը լավ է շաքարեղեգի և մշակաբույսերի աճեցման համար։ Մեքսիկական հովտից դեպի Մորելոս այցելուները գալիս էին դեռևս ացտեկական ժամանակներից։ Մեխիկո քաղաքի բնակիչներն իրենց հանգստյան օրերն անցկացնում են այս նահանգում, հատկապես Կուեռնավակա քաղաքում։
Նահանգը հայտնի է Chinelos կոչվող ավանդական հագուստով պարողներով, որոնք աչքի են ընկնում կառնավալների, փառատոների ժամանակ։
Մորելոս նահանգում է գտնվում Պոպոկատեպետլ լեռան լանջերի վանական համալիրներով 14-16-րդ դարերի կառուցներ, որոնք 1994 թվականին ընդգրկվել են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում ։
Լեբյաժիե (ավան, Մակեևկայի քաղաքային խորհուրդ)
Լեբյաժիե (Лебяже), ավան Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Մակեևկայի քաղաքային խորհուրդում։
2001 թվականի տվյալներով Լեբյաժիե ավանում բնակվում էր 18 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Մակեևկայի քաղաքային խորհուրդի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի ավաններ
Ռաբենշտայն (Ֆլեմինգ)
Ռաբենշտայն (Rabenstein/Fläming), կոմունա Գերմանիայի Բրանդենբուրգ հողատարածքում։
Գտնվում է Պոտսդամ Միթելմարկ շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 856 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի) ։ Տարածքը կազմում է 78,90 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ 12 069 485։
Կոմունան ներառում է 3 գյուղական շրջան։
Ալյոշա Գաբրիելյան
Ալյոշա Գրիգորիի Գաբրիելյան, արցախցի քաղաքական գործիչ, Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի վեցերորդ գումարման պատգամավոր՝ «Հայ Հեղափոխական դաշնակցություն» կուսակցությունից ։
Կենսագրություն
Ալյոշա Գաբրիելյանը ծնվել է 1948 թվսականի հունվարի 1-ին, Ասկերանի շրջանի Վերին Ղլիժբաղ գյուղում։ 1966 թվականին ավարտել է Ասկերանի շրջանի Խնապատ գյուղի միջնակարգ դպրոցը։ 1967-1971 թվականներին սովորել է Երևանի Խ. Աբովյանի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտի ֆիզիկայի ֆակուլտետում։ 1971-1972 թվականներին որպես ֆիզիկայի ուսուցիչ աշխատել է Արտաշատի շրջանի Վերին Արտաշատ գյուղի միջնակարգ դպրոցում։
1972-1973 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ Զինված ուժեր։
1973-1978 թվականներին աշխատել է Ասկերանի շրջանի Խրամորթ գյուղի միջնակարգ դպրոցում, եղել է ֆիզիկայի, այնուհետև՝ ռազմագիտության ուսուցիչ։
1978 թվականի սեպտեմբերին նշանակվել է Ասկերանի շրջանային գործադիր իշխանության կրթության բաժնի մեթոդկաբինետի վարիչ, 1987 թվականի փետրվարին՝ Ասկերանի շրջանային գործադիր իշխանության կրթության բաժնի վարիչ։
1991 թվականի ապրիլին Ալյոշա Գաբրիելյանը ընտրվել է ժողովրդական պատգամավորների Ասկերանի ավանային խորհրդի գործկոմի նախագահ։ 1991 թվականի դեկտեմբերի 28-ին Ասկերանի թիվ 32 ընտրատարածքից ընտրվել է Արցախի առաջին գումարման Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։ Մեկ տարի անց նշանակվել է Արցախի կառավարության լիազորված ներկայացուցիչ Ասկերանի շրջանում։
1994 թվականի դեկտեմբերից եղել է Ասկերանի միջնակարգ դպրոցի զինղեկ, այնուհետև՝ առաջին կարգի մասնագետ` կրթության Ասկերանի շրջանային բաժնում։ 1998 թվականի հունվարին Ալյոշա Գաբրիելյանը նշանակվել է նոր կազմակերպված շրջանային մանկապատանեկան մարզադպրոցի տնօրեն։
2000 թվականի հունիսի 18-ին ընտրվել է երրորդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավոր, եղել է սոցիալական ոլորտի մշտական հանձնաժողովի փոխնախագահ։ 2009 թվականին Ալյոշա Գաբրիելյանը ընտրվել է Ասկերանի քաղաքային համայնքի ղեկավար, նույն պաշտոնում վերընտրվել է 2013 թվականի ապրիլին։
2015 թվականի մայիսի 3-ի խորհրդարանական ընտրություններում ընտրվել է Արցախի Հանրապետության 6-րդ գումարման ԱԺ պատգամավոր` համամասնական ընտրակարգով, «Հայ Հեղափոխական դաշնակցություն» կուսակցության ընտրացուցակով, եղել է Ազգային ժողովի արտադրության և արտադրական ենթակառուցվածքների մշտական հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ, «Դաշնակցություն» խմբակցության քարտուղար ։
Ամուսնացած է, ունի երեք զավակ։
Ստավրիդներ
Ստավրիդներ (Trachurus), պերկեսազգիների կարգի ձկների սեռ։ Մարմնի երկարությունը մինչև 50 սմ է, զանգվածը՝ մինչև 500 գ։ Սարմինն իլիկաձև է․ կողագիծը երկար է՝ ծածկված ոսկրե վահանիկներով։ Հայտնի է Ստավրիդների 10 տեսակ՝ տարածված գլխավորապես Համաշխարհային օվկիանոսի մերձարևադարձային և բարեխառն ջրերում։
Պելա՝գիկ (խորքային և մակերևութային), վտառային ձկներ են։ Սեզոնային գաղթեր են կատարում։ Սնվում են պլանկտոնային խեցգետնակերպերով և մանր ձկներով։
Կատեգորիա:Ձկներ
Ֆրեդերիկ Դիմինգ
Կենսագրություն
Ֆրեդերիկ Բեյլի Դիմինգը ծնվել է բժիշկ Թոմաս Դեմինգի (Thomas Deeming) և նրա կնոջ՝ Անն Դիրինգի (ի ծնե՝ Բեյլի, Ann Deeming, née Bailey) ընտանիքում։ Մանուկ հասակում եղել է «դժվար երեխա»․ տասնվեց տարեկան հասակում տնից փախել է ծով։ Ապրելու միջոցները ձեռք է բերել գողության միջոցով, ստացել է գումար կեղծ պահանջներով։ 1891 թվականի հուլիսի 26-ին Ռեյնհիլ գյուղում սպանել է իր առաջին կնոջը՝ Մերի Դիմինգին (Marie Deeming, née James) և սեփական չորս երեխաներին։ Նույն թվականի դեկտեմբերի 24-ին Մելբուռնի Վինձոր արվարձանում սպանել է իր երկրորդ կնոջը՝ Էմիլի Դիմինգին (ի ծնե՝ Մեզեր, Emily Deeming, née Mather)։
1892 թվականի մարտին Վինձորում Էմիլիի դիակի հայտնաբերման պահից մինչև Դիմինգի մահապատիժն անցել է ընդամենը երեք ամիս՝ ժամանակակից արևմտյան իրավական ստանդարտների համեմատությամբ անսովոր կարճ ժամանակահատված։ Դա տեղի է ունեցել ոչ միայն ոստիկանության արդյունավետ աշխատանքի շնորհիվ, այլև սպանության վերաբերյալ համաշխարհային մամուլի լայն հետաքրքրության արդյունքում։ Այսպես, Էմիլի Դեմինգի սպանության մասին լուրը տարածել է Melbourne Argus թերթի անգլիացի թղթակիցը, որն առաջին անգամ հարցաքննել է Էմիլի մորը Ռեյնհիլում։ Մեկ այլ գործոն է դարձել հենց Դիմինգի սովորություններն ու խառնվածքը. նա հաճախ է օգտագործել տարբեր անուններ և ուշադրություն է գրավել իր վարքագծով, որը տարբեր աղբյուրներ նկարագրում են որպես կանանց նկատմամբ ագրեսիվ, հանդուգն, չափից ավելի անհանգստացնող։
1880-ական թվականներ, Ավստրալիա
1892 թվականին Դիմինգի ձերբակալությունից հետո անցկացված ոստիկանական հետաքննությունը պարզել է, որ նա 1882 թվականին տեղափոխվել է Ավստրալիա, աշխատել է հիմնականում Սիդնեյում, աշխատել է նաև Մելբուռնի գազատար խողովակներ ներմուծող Ջոն Դենկսի վրա։ Մելբուռնի գործատուները նրա մասին արտահայտվել են որպես գերազանց աշխատողի, նրան 200 ֆունտ վարկ են տվել՝ Ռոքեմփթոնում, Քվինսլենդում բիզնես սկսելու համար։ Գումարը Դիմինգը չի վերադարձրել։ Հայտնի է, որ Դիմինգը Սիդնեյում աշխատել է որպես գազագործ, և գործատուն նրան մեղադրել է պղնձի կցամասեր գողանալու մեջ։ Դիմինգը հերքել է մեղադրանքները, սակայն կորած կցամասերը հայտնաբերվել են նրա տանը, և նա դատապարտվել է վեց ամսվա ազատազրկման։ Դատավճռի հրապարակման ժամանակ Դիմինգն ուշագնաց է եղել։ Ազատ արձակվելուց հետո նա շարունակել է գազագործ աշխատել Սիդնեյում մինչև 1887 թավականի դեկտեմբերը, երբ կանգնել է դատարանի առջև կեղծ անվճարունակության մեղադրանքով։ Գրավի դիմաց ազատ արձակվելով՝ նա անհետացել է Նոր Հարավային Ուելսից ։
Հարավային Աֆրիկա։ Վերադարձ Անգլիա
Ավելի ուշ ոստիկանական և լրագրողական հետաքննությունների ընթացքում պարզվել է, որ Դիմինգը 1888-1889 թվականներին Հարավային Աֆրիկայում բնակվել է Քեյփթաունում, սակայն նրա տեղափոխությունների մասին հստակ տեղեկություններ չկան։ Գուցե նա վերադարձել է Բերքենհեդ, Անգլիա, առնվազն մեկ անգամ։ Այդ ժամանակ ծնվել է նրանց մյուս երեխան։ Հայտնի է, որ 1889 թվականին Դիմինգը Տրանսվաալի ալմաստի հանքերում զբաղվել է մեքենայություններով։ Yunna շոգենավի, որով Դիմինգը վերադառնում էր Անգլիա, ուղևորների և նավապետի մոտ նա լավ հիշվել է իր թանկարժեք իրերի և փողի ցուցադրմամբ և որոշ ուղևորուհիների հանդեպ հետաքրքրությամբ։
Դիմինգը Գուլլ է ժամանել 1889 թվականի նոյեմբերին և կանգ է առել Բևեռլիում։ Նա ապրել է Քվինսլենդի Ռոքեմփթոնի Մաունթ Հաուզ ֆերմայից «հանգստի անցած անասնատեր Հարի Լոուսոնի» անվան ներքո և տարեկան ծախսել է 1,5 հազար ֆունտ։ 1890 թվականի փետրվարի 18-ին նա խնդրել է Հելեն Մեթսոնի՝ իր տանտիրուհու 21-ամյա դստեր ձեռքը, այնուհետև ամուսնացել է նրա հետ 1890 թվականի փետրվարի 18-ին՝ այդպիսով դառնալով բազմակին ։ Մեկ ամիս անց՝ հարավային Անգլիայում անցկացրած մեղրամիսից հետո, նա հանկարծ անհետացել է՝ իր հետ վերցնելով Մեթսոնների թանկարժեք նվերները։ Ըստ Գուրվիչի և Ռեյի՝ Դիմինգի կինն ու ընտանիքն իմացել են Դեմինգի նոր ամուսնության մասին ։
Մերին չորս երեխաների հետ Բիրկենհեդում այցելել է Դեմինգին։ Ըստ երևույթին, նա Մերիին մի քանի հարյուր ֆունտ է տվել և հայտարարել է, որ հեռանում է Հարավային Ամերիկա և ուղևորվել նրա և երեխաների հետևից, երբ այնտեղ բնակություն է հաստատել։ Մեկնելուց առաջ նա նոր խարդախություն է իրականացրել գալլացի ոսկերիչների նկատմամբ։ Մոնտեվիդեո ժամանելուց հետո նա ձերբակալվել և հետ է ուղարկվել Անգլիա՝ «կեղծ պահանջներով ապրանքներ ստանալու մեղադրանքով»։ Նրան դատապարտել են 9 ամսվա ազատազրկման։
Ռեյնհիլ
1891 թվականի հուլիսին բանտից ազատ արձակվելուց հետո Դեմինգը մեկնել է Լիվերպուլ՝ բնակություն հաստատելով Ռեյնհիլ գյուղի հյուրանոցներից մեկում՝ Ալբերտ Ուիլյամս անվան ներքո։ Հյուրանոցում նրան այցելել է ինչ-որ խորհրդավոր կին (գրեթե ստույգ նրա կինը՝ Մերին), որը ներկայացել է որպես նրա քույրը, այնուհետև՝ իբրև ուղևորվել է Պորտ Սայդ։ Դիմինգն առանձնատուն է վարձակալել Ռեյնհիլում (Դինհեմի շքեղ ամառանոցում), ենթադրաբար զինվորական ընկերոջ՝ ոմն «գնդապետ Բրուքսի» անունից։ Դիմինգն ինքը բնակություն է հաստատել այս վիլլայում ինչ-որ կնոջ և մի քանի երեխաների հետ։ Դիմինգը նրանց ներկայացրել է որպես իր քրոջ և նրա երեխաներին։ Շուտով նա բողոքել է, որ առանձնատան ջրատարները թերի են և խոհանոցի դուռը փոխարինման կարիք ունի։ Դռան փոխարինմանը նա անձամբ է հետևել ։
Լինելով Ռեյնհիլում՝ Դեմինգը սկսել է հոգ տանել Էմիլի Լիդիա Մեյզերի՝ այրիացած տեղական խանութպանուհու՝ տիկին Դոուվ Մեյզերի դստերը։ Մերզերն ու Դիմինգը (Ալբերտ Ուիլյամս անվան տակ) ամուսնացել են 1891 թվականի սեպտեմբերի 22-ին ։
Սպանություն Վինձորում
1891 թվականի նոյեմբերին Դիմինգը (Ուիլյամս անվամբ) և Մեյզերը գերմանական Կայզեր Վիլհելմ II շոգենավով ուղևորվել են Ավստրալիա։ Մելբուռն ժամանելով 1891 թվականի դեկտեմբերի 15-ին՝ Դիմինգն Էնդրյու Սթրիթի Վինձոր արվարձանում վարձակալել տուն է վարձել։ Դեկտեմբերի 24-ին կամ դեկտեմբերի 25-ի առավոտյան նա սպանել է Մեզերին, իսկ մարմինը թաղել ննջարաններից մեկի քարե սալիկի տակ (օջախի հիմքի տակ) և պատել այն ցեմենտով։ Դեմինգը մեկ ամսվա վարձակալության համար վճարել է նախօրոք՝ օգտվելով պարոն Դրաուն անունից, սակայն գրեթե անմիջապես հեռացել է այդ բնակարանից։ Բնակարանի սեփականատեր մսագործ Ջոն Սթեմֆորդն ուրախ էր իր տունը վարձով տալ Դեմինգին, քանի որ նա ուներ պատկառելի տեսք և սկզբում նրա անունը ոչ մեկին հայտնի չէր։
Հայտնաբերվածը գրավել է հանրության լայն ուշադրությունը։ Մի քանի օրից լույս տեսած The Age թերթի համարում Մերզերի սպանությունը կապվել է Լոնդոնում ուայթչեփելյան սպանությունների հետ։
Մարտի 8-ին անցկացված հետաքննության ընթացքում պարզվել է, որ 1892 թվականի հունվարի սկզբին տղամարդը, որը նման է եղել պարոն Ուիլյամսի նկարագրին, աճուրդում վաճառել է բազմաթիվ տնային իրեր, հնարավոր է՝ հարսանեկան նվերներ։ Այդ ժամանակ նա բնակվել է Մելբուռնի Սվանսթոն փողոցի վրա գտնվող Cathedral Hotel-ում՝ պարոն Դունկանի անվան տակ։ Ավելի ուշ հայտնի է դարձել, որ Դիմինգը Մեզերի սպանությունից մի քանի օր անց նրա մորը նամակ է գրել (Ալբերտ Ուիլյամսի անունից)։ Դունկան անունով Դիմինգն այցելել է Holt's Matrimonial Agency ամուսնական գործակալություն՝ ցանկանալով ծանոթանալ երիտասարդ կնոջ հետ՝ ամուսնանալու մտադրությամբ։ Նա նաև խաբեությամբ մոլորեցրել է Մելբուռնի տեղական ոսկերչին ։
Հանցանքի բացահայտում
1892 թվականի հունվարի 12-ին Դիմինգը ժամանել է Սիդնեյ՝ Բարոն Սվենսթոնի անվան ներքո։ Սիդնեյում Դիմինգը ծանոթացել է Քեյթ Ռունսֆելի հետ և սկսել հոգ տանել նրան։ Նա ասել է Քեյթին, որ եթե նա համաձայնի դառնալ իր կինը, ապա «երբեք չի զղջա դրա համար և միշտ կշնորհավորի իրեն Դեմինգի հետ ամուսնանալու համար»։ Դիմինգը Ռունսֆելին նվիրել է մի քանի ոսկերչական իրեր (ինչպես հետագայում պարզվել է՝ գողացված Մելբուռնի ոսկերիչից)։ Քեյթը համաձայնել է ամուսնանալ նրա հետ և մեկնել Արևմտյան Ավստրալիա, սակայն շուտով նրանք բաժանվել են։ Օգտվելով կեղծ վկայություններից՝ Դիմինգը պաշտոն է ստացել Ավստրալիայի Հարավային Խաչ քաղաքում գտնվող հանքում։ Հունվարի 22-ին «Բերոն Սվենսթոնը» մեկնել է Ֆրիմանթլ։ Դիմինգը նույն անունով նստել է նավ, պարծեցել իր հարստությամբ։ Նա սկսել է հոգ տանել երիտասարդ կնոջ՝ Միսս Մոդ Բիչի մասին, որը գտնվում էր իր հորեղբոր և հորաքրոջ՝ պարոն և տիկին Ուոքլների խնամքի տակ ։
Այս անգամ Դիմինգն ստացել է կոշտ հակահարված. «Անկեղծ ասեմ ձեզ. ես չեմ հավատում ձեր պատմություններին, և իմ սովորության մեջ չէ, որ ձեր դասի մարդուն թույլ տամ ներխուժել իմ ընտանիք»։ Հարավային Խաչում բնակություն հաստատելուց հետո Դիմինգը շարունակում է պայքարել Ռունսֆելի համակրանքի համար։ Փետրվարի 8-ի նամակում նա գրել է. «Ինձ մի՛ սպասեցնի, թանկագինս։ Եթե դու սիրում ես ինձ սիրում գոնե կիսով չափ, ինչպես ես սիրում եմ քեզ, դո սպասի ոչ մի օր»։ Հետևելով Արևմտյան Ավստրալիա հեռագրերին՝ Վիկտորիա նահանգի ոստիկանությունը դուրս է եկել Դիմինգի հետքին և նրան ձերբակալել Հարավային Խաչում 1892 թվականի մարտի 12-ին։ Սկզբում նա հրաժարվել է բացահայտել իր իրական անունը, սակայն դրանից հետո ասել է․ «Ես կարծում եմ, որ գիտեմ, թե ով է սպանվողը։ Ես չեմ հավատում, որ ինչ-որ մեկն այդ չափ դաժան է եղել նման աղջկան սպանելու համար»։ Խուզարկության ժամանակ նրա ունեցվածքի մեջ գտել են մի շարք իրեր, այդ թվում՝ նրա աղոթարանը ։
Սպանություն Ռեյնհիլում
Մերզերի մարմնի գտածոն գրավել է հանրության ուշադրությունը։ Հետաքննության ընթացքում Ռեյնհիլում հայտնաբերվել են Մերի Դիմինգի և չորս երեխաների՝ Բերտայի (9 տարեկան), Մերիի (7 տարեկան), Սիդնեյի (5 տարեկան) և Լիլայի (18 ամսական) մասնատված մարմինները, որոնք թաղվել են Դինհեմի վիլլայի նոր բետոնապատ հատակի տակ։ Զոհերի մեծ մասի կոկորդը եղել է կտրված (Բերտան խեղդամահ արված էր)։ Սպանությունները ըստ երևույթին կատարվել են, երբ Դիմինգը (Ալբերտ Ուիլյամսի անվան տակ) խնամել է Միզերին՝ մոտավորապես 1891 թվականի հուլիսի 26-ին։ 1892 թվականի մարտի 18-ին Ռեյնհիլում տեղի ունեցած հետաքննության ժամանակ Դեմինգ եղբայրները ճանաչել են Մերիին և որոշ պարզաբանումներ են տվել Ֆրեդերիկի գործունեության վերաբերյալ։
Ռեյնհիլում սպանությունների մասին հայտնի չի եղել մոտավոր 8 ամիս։ Ըստ երևույթին Դիմինգի եղբայրը և Մերիի քույրերը հավատացել են, որ նա և երեխաները տոների ընթացքում գտնվել են Բրինգթոնում, այնուհետև մեկնել են ծով։ Դիմինգը մի քանի անգամ այցելել է Բիրկենհեդ, որպեսզի Մարտին հավաստիացնի, որ իր քրոջ և երեխաների հետ ամեն ինչ կարգին է։ Հանցագործության բացահայտմանը խոչընդոտել է նաև Դիմինգի պարճատունը (Ուիլյամսի անվան տակ) վարձելը՝ պայմանով, որ տունը չի կարող վաճառվել կամ կես տարվա ընթացքում տրվել այլ անձի՝ գնդապետ Բրուքսի և (կամ) «Ուիլյամսի» քրոջ անխուսափելի ժամանման պատճառով։ Վարձակալության պայմանները նաև թույլ են տվել «Ուիլյամսին» կրկին բետոնապատել հատակը։
Դատավարություն
Պաշտպանությունը նույնպես ցույց է տվել դատարանի ազդեցությունը թերթերի հրապարակումներ վրա։ Հույս ունենալով հասնել անմեղսունակության ճանաչման մասին և օգնել պաշտպանությանը, Դիմինգը հայտարարել է, որ Լոնդոնում վարակվել է սիֆիլիսով, և որ նրան այցելել է մոր ոգին՝ հանցագործություններ կատարելու ժամանակ։ Մինչ երդվյալ ատենակալները հեռացել են խորհրդակցելու, Դիմինգը «ինքնարդարացման մասին երկար չկապված խոսք է ասել»։ Նա կրկնել է այն պատմությունը (որն արդեն պատմել էր ոստիկանությանը), որ «Էմիլին փախել է մեկ այլ տղամարդու հետ»։ «Միայն մի բան է ինձ մխիթարում՝ իմանալ, որ նա ողջ է»։
Մահապատժից հետ
Մելբուռնի հասարակական անվտանգության տեսուչ Էդվարդ Թանդերբոլտը և ընտանիքի բարեկամ Մեզերը կազմակերպել են հանրային ստորագրահավաք․ Մելբուռնի գլխավոր գերեզմանատանը կանգնեցվել է հուշարձան։ Ավստրալիական հասարակությունը ցնցվել էր Վինձորում տեղի ունեցած սպանության դաժանությամբ։ Մամուլում (ինչպես ավստրալիական, այնպես էլ բրիտանական) հայտնվել են հանցագործի անձի վերաբերյալ բոլոր նոր վարկածները, ենթադրվել է, որ Դիմինգը եղել է հենց Ջեք Պատռողը։ Այսպես, The New York Times-ի 1892 թվականի մարտի 17-ի թողարկման հոդվածը լույս է տեսել հետևյալ վերնագրով․
Դեմինգի կյանքի շատ դրվագներ անհասկանալի են մնում. հնարավոր է, որ նա Անգլիայում եղել է 1888 թվականի վերջին՝ ուայթչեփելյան սպանությունների ժամանակ։ Մելբուռնի Քրեյթմեյերի մոմե քանդակների 1912 թվականի ցուցահանդեսում ցուցադրվել է Դեմինգի կերպարը, որը թաղում էր Մեզերին, ինչը, հնարավոր է, այն կարծիքի արտացոլումն էր, որ Դիմինգը եղել է հենց Ջեք Պատռողը։ Ենթադրությունները, որ Դիմինգը Ջեք Պատռողն էր, մինչ օրս չեն հերքվել ։ Դիմինգի՝ մահապատժի ժամանակ կրած դիմակը ցուցադրվել է Մելբուռնի «Հին բանտում», որտեղ նա ենթարկվել էր մահապատժի, և նոր Սքոթլենդ Յարդի «Սև թանգարանում»։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի սերիական մարդասպաններ Կատեգորիա:Անգլիացի սերիական մարդասպաններ
Սեպտեմբերի 17
Սեպտեմբերի 17-ը, տարվա 260-րդ (նահանջ տարիներին՝ 261-րդ ) օրն է։
Դիդթավի
Դիդթավի (დიდთავი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Շիդա Քարթլի մարզի Գորիի շրջանում ։
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 1300 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Գորիից հեռու է 50 կմ։
Հակա-Էդիպուս
'''Հակա-Էդիպուս. Կապիտալիզմ և շիզոֆրենիա''' (Capitalisme et schizophrénie. L'anti-Œdipe)  1972 թվականին լույս տեսած Ժիլ Դելյոզի և Ֆելիքս Գուատարիի, համապատասխանաբար փիլիսոփա և հոգեվերլուծող, համատեղ գիրքն է, որը հանդիսանում է նրանց «Կապիտալիզմ և շիզոֆրենիա» աշխատության առաջին հատորը։ Աշխատության երկրորդ հատորն «Հազարավոր բարձրավանդակներ» (1980) գիրքը։