cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Իսմայիլ Կադարե
1992 թվականին Կադարեն արժանացել է Չինո դել Դուկայի համաշխարհային մրցանակին, 1998 թվականին՝ Հերդերի մրցանակին, 2005 թվականին՝ Բուքերյան միջազգային անդրանիկ մրցանակին, 2009 թվականին՝ Աստուրիայի արքայադստեր մրցանակին և 2015 թվականին՝ Երուսաղեմյան մրցանակին։ 2019 թվականին պարգևատրվել է Փակ Քյոնգ Նի մրցանակով և 2020 թվականին՝ Նյուսթադ գրական միջազգային մրցանակ ։ 1996 թվականին նա դարձել է Գիտությունների Մորալես և Քաղաքական Ակադեմիայի արտասահմանյան գործընկեր, իսկ 2016 թվականին արժանացել է Պատվո լեգեոնի շքանշանի։ Գրականության ոլորտում Նոբելյան մրցանակի է առաջադրվել 15 անգամ։ 1990-ականներից ի վեր, Ալբանիայի երկու հիմնական քաղաքական կուսակցությունները Կադարեին առաջարկել են դառնալ Ալբանիայի համախոհ նախագահ, սակայն վերջինս մերժել է։
Նյուսթադ մրցանակի համար նրան առաջադրած ժյուրին գրել է․ «Կադարեն Ֆրանց Կաֆկայի իրավահաջորդն է։ Կաֆկայից ի վեր ոչ ոք չի խորացել ամբողջատիրական իշխանության դժոխային կառուցվածքի և մարդկային հոգու վրա դրա ունեցած ազդեցության մեջ այնպիսի հիպնոսային խորությամբ, որքան Կադարեն»։ Նրա ստեղծագործությունները նաև համեմատվել են Նիկոլայ Գոգոլի, Ջորջ Օրուելի, Գաբրիել Գարսիա Մարկեսի, Միլան Կունդերայի և Բալզակի գրվածքների հետ։ Ապրելով Ալբանիայում, երբ կար խիստ գրաքննություն, Կադարեն խորամանկ հնարքների է դիմել՝ գերազանցելու կոմունիստ գրաքննիչներին, որոնք արգելել էին նրա երեք գրքերը՝ օգտագործելով այնպիսի հնարներ, ինչպիսիք են առակը, առասպելը, ժողովրդական հեքիաթը, այլաբանությունը, լեգենդը, որոնք լի էին կրկնակի բովանդակությամբ, ակնարկով, զրպարտությամբ, երգիծանքով և փոխաբերական իմաստներով։ 1990 թվականին կոմունիստական ռեժիմից և Սիգուրիմիի գաղտնի ոստիկանությունից փախչելու համար նա մեկնել է Փարիզ։ Նրա գործերը հրատարակվել են 45 լեզուներով։ Նյու Յորք Թայմսը գրել է, որ վերջինս ազգային գործիչ է Ալբանիայում, և որին իր հայտնիությամբ կարելի է համեմատել Միացյալ Նահանգներում ճանաչված Մարկ Տվենի հետ։ «Ալբանիայում գրեթե չկա ընտանիք, որ չունենա Կադարեի գրքերից»։
Վաղ և անձնական կյանք
Իսմայիլ Կադարեն ծնվել է Ալբանիայի թագավորությունում Զոգ Առաջին թագավորի կառավարության ժամանակ։ Նա ծնվել է Գիրոկաստրա քաղաքում, պատմական Օսմանյան կայսրության լեռնային, բարձր քարե տներից կառուցված քաղաք-ամրոց, որը գտնվում է հարավային Ալբանիայում, Հունաստանի հետ սահմանից մեկ տասնյակ մղոն հեռավորության վրա ։ Նա անտեղ ապրել է մի ոլոր, նեղ փողոցում, որը հայտնի էր որպես «Խենթերի արահետ»  ։
Կադարեի ծնվելուց երեք տարի անց Իտալիայի վարչապետ Բենիտո Մուսոլինիի զորքերը ներխուժել են Ալբանիա և վտարել թագավորին։ Իտալիայի իշխանությունն է տիրել դրանից հետո ։ Կադարեն ինը տարեկան է եղել, երբ իտալական զորքերը դուրս են բերվել, և ստեղծվել է Ալբանիայի Ժողովրդական Սոցիալիստական Հանրապետությունը կոմունիստների գլխավորությամբ ։
Կադարեն հաճախել է Գիրոկաստրի տարրական և միջնակարգ դպրոցներ ։ Այնուհետև Տիրանիայի համալսարանի պատմության և բանասիրության ֆակուլտետում սովորել է լեզուներ և գրականություն ։ 1956 թվականին ստացել է ուսուցչի դիպլոմ ։ Ալբանիայի Տիրանիա քաղաքում ապրել է նախքան 1990 թվականը՝ Ֆրանսիայի քաղաքացի դառնալը  ։ 2019 թվականին Կադարեի Տիրանիայում գտնվող բնակարանը վերածվել է նրա կյանքն ու աշխատանքը ցուցադրող թանգարանի ։
Ամուսնացել է ալբանացի գրող Հելենա Գուշիի հետ և ունի երկու դուստր։
Նրա դուստրը՝ Բեսիանա Կադարեն, Ալբանիայի դեսպանն է Կուբայում, հանդիսանում է ՄԱԿ-ի դեսպան և Գլխավոր ասամբլեայի 75-րդ նստաշրջանի փոխնախագահ ։
Վաղ գրական գործունեություն
11 տարեկանում Կադարեն կարդացել է Ուիլյամ Շեքսպիրի « Մակբեթը »։ Տարիներ անց նա վերհիշել է․ «Ես ձեռագրով պատճենում և տուն էի տանում այն, որովհետև չգիտեի որ կարող եմ ուղղակի գնել գրախանութից։ Մանկական երևակայությունս ստիպում էր հավատալ, որ ես պիեսի համահեղինակ եմ» ։
Շուտով գրականությունը գրավել է նրա ուշադրությունը ։ Կադարեն իր առաջին պատմվածքները գրել է 12 տարեկանում, որոնք տպագրվել են Տիրանիայի Պիոներ կոմունիստական մանկական ամսագրում ։ 1954 թվականին հրատարակվել է նրա բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն՝ «Տղայական ոգեշնչում» ։1957 թվականին հրատարակվել է «Երազներ» բանաստեղծությունների ժողովածուն ։
17 տարեկանում Կադարեն հաղթել է Տիրանիայում անցկացվող պոեզիայի մրցույթում, որի շնորհիվ մեկնել է Մոսկվա՝ Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտում սովորելու ։ Գրականություն սովորել է ասպիրանտուրայում՝ 1958-1960 թվականներին՝ Խրուշչովի ժամանակաշրջանում ։ Նրա վերապատրաստման նպատակն էր դառնալ կոմունիստ գրող և «մարդկային հոգիների ինժեներ», որպիսի օգնի ստեղծել նոր Ալբանիայի մշակույթը ։ Մոսկվայում նա հանդիպել է սոցիալիստական ռեալիզմի դրոշի ներքո միավորված գրողների․ արվեստի ոճ, որը բնութագրվում է հեղափոխական կոմունիստական արժեքներ իդեալականացված պատկերմամբ, ինչպիսին է պրոլետարիատի ազատությունը։ Կադարեն նաև հնարավորություն է ունեցել կարդալու ժամանակակից արևմտյան գրականություն, այդ թվում՝ Ժան Պոլ Սարտրի, Ալբեր Կամյուի և Էռնեստ Հեմինգուեյի ստեղծագործությունները ։ Այնուամենայնիվ, նա մերժել է սոցիալիստական ռեալիզմի կանոնները և ներքուստ պարտավորվել է գրել ընդդեմ դոգմատիզմի  ։ Նաև արհամարհել է նոմենկլատուրան, որը, ինչպես հետագայում գրել է, ավելի շուտ իր երիտասարդական ամբարտավանության արդյունքն էր, քան քաղաքական ընդդիմություն ։ Խորհրդային Միության տարիներին Կադարեն հրատարակել է բանաստեղծությունների ժողովածու ռուսերեն լեզվով, իսկ 1959 թվականին գրել է իր առաջին վեպը՝ «Քաղաքն առանց նշանների», որը քննադատում էր Սոցիալիստական կարիերիզմը Ալբանիայում  ։
1960 թվականի հոկտեմբերին Կադարեն տուն է վերադարձել ալբանական հրամանով, նախքան Ալբանիայի ԽՍՀՄ-ի հետ քաղաքական և տնտեսական կապերի խզումը ։ Հաջորդ 30 տարիներին ապրել է Տիրանիայում, մի բնակարանում, որտեղ ներկայումս գտնվում են նրա տուն-թանգարանն ու արխիվները  ։ Աշխատել է որպես լրագրող, դարձել Ալբանական նամակներ գրական պարբերականի գլխավոր խմբագիրը (հրատարակվում էր և՛ ալբաներեն, և՛ ֆրանսերեն), այնուհետև հինգ տարի աշխատակցել է «Դրիտա» գրական գրախոսականին՝ միաժամանակ սկսելով իր իսկ գրական կարիերան   ։
Այդ ժամանակ Կադարեն հայտնի էր իր պոեզիայով։ 1961 թվականին հրատարակել է «Իմ դարը» բանաստեղծությունների ժողովածուն ։ Նրա գործերը հատկապես սիրում էին ալբանացի երիտասարդները։ Նրա ապագա կինը՝ Հելենան, որն այն ժամանակ աշակերտուհի էր, երիտասարդ գրողին նամակ էր գրել որպես երկրպագու, ինչի շնորհիվ էլ նրանք ամուսնացել են 1963 թվականին ։
Իր ամենավաղ ստեղծագործություններից մեկը՝ «Արքայադուստր Արջիրո» վերնագրով բանաստեղծությունը Կադարեն գրել է 1960-ականներին։ Բանաստեղծությունը վերափոխում է 15-րդ դարի լեգենդար արքայադուստր Արջիրոյի դարավոր առասպելը, ըստ որի, նա երեխայի հետ ցատկել էր Գիրոկաստրո ամրոցից՝ օսմանացիների գերևարությունից խուսափելու համար ։ Բանաստողծությունը քննադատվել է, չեղարկվել, և պատվիրվել է ընթերցողի պաշտոնական զեկույց, որը պնդում էր, որ գրողը պատմական և գաղափարական սխալներ է թույլ տվել ։ Կադարեին անուղղակիորեն քննադատել են սոցիալիստական գրական սկզբունքները անտեսելու համար  ։
1962 թվականին Կադարեն կոմունիստական երիտասարդական ամսագրում տպագրել է իր առաջին վեպից մի հատված՝ որպես պատմվածք՝ «Սրճարանի օրերը» վերնագրով  ։ Հրատարակումից հետո այն անմիջապես արգելվել է՝ նպաստելով նրա «անկումային» համբավին  ։ Իր ընկերների այս քննադատությունների և խորհուրդների պատճառով Կադարեն չի հրատարակել ամբողջական վեպը մինչև 1990 թվականը։
1963 թվականին, 26 տարեկան հասակում, Կադարեն հրատարակել է իր «Մահացած բանակի գեներալը» վեպը, որը բանակի գեներալի և քահանայի մասին է, ում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից 20 տարի անց ուղարկել են Ալբանիա՝ գտնելու և իրենց հայրենիք վերադարձնելու զոհված իտալացի զինվորների մարմինները ։ Վեպը բախվել է ալբանացի գրականագետների քննադատությանը՝ սոցիալիստական ստանդարտները արհամարհելու և «մութ տոնի» համար։ Այսպիսով, վեպը խիստ հակադրվում էր այն ժամանակվա ալբանացի գրողների վեպերին, որոնք փառաբանում էին կոմունիստական հեղափոխությունը ։ Վեպը ոգեշնչանք է հանդիսացել 3 ֆիլմի ստեղծման համար՝ Լուչանո Տովոլիի «Մահացած բանակի գեներալը» (1983) ֆիլմը իտալերենով(գլխավոր դերակատարներ՝ Մարչելո Մաստրոյանի և Միշեր Պիկոլի), Բերտրան Տավեռնիեի «Կյանքից բացի, ուրիշ ոչինչ» (1989) ֆիլմը ֆրանսերենով (գլխավոր դերակատար՝ Ֆիլիպ Նուարե) և Դիմիտեր Անագնոստիի «Մահացած բանակի վերադարձը» (1989) ֆիլմը ալբաներենով (գլխավոր դերակատար՝ Բույար Լակո) ։ Կադարեն այս վեպը համարում է «լավ գրականություն», այլ ոչ թե իր լավագույն ստեղծագործությունը, թեև այն վերջինիս ամենահայտնի գործն է ։
1964 թվականին Կադարեն գրել է «Ի՞նչ են մտածում այս լեռները» գործը ։ Նրա հաջորդ կարճ վեպը «Հրեշը» տպագրվել է 1965 թվականին Նենտորի գրական ամսագրում, համարվել է «անկումային» և հրատարակվելուց հետո արգելվել է․ սա Կադարեի երկրորդ արգելված գործն էր ։
1960-ականների կեսերին տասնամյակի սկզբի մշակութային գրաքննության «հալոցքն» ավարտվել էր, և պայմանները կտրուկ փոխվել էին։ 1967 թվականին Ալբանիան նախաձեռնել է իր մշակութային հեղափոխությունը։ Կադարեն և ալբանացի այլ գրողներ 2 տարով աքսորվել են Բերատ՝ գյուղացիների և բանվորների կողքին կյանքի մասին սովորելու համար ։ Այդ ժամանակ ալբանացի 2 դրամատուրգներ դատապարտվել են 8 տարվա ազատազրկման ։ Ալբանացի գրողներն ու արվեստագետները բախվել են Ալբանիայից դուրս գտնվող աշխարհի անտարբերությանը, որը աջակցություն չէր ցուցաբերում ի օգուտ նրանց ։
Միջազգային ճանաչում (1970–80)
Կադարեին Ալբանիայի սահմաններից դուրս առաջինը հաջողություն է բերել «Մահացած բանակի գեներալը»-ը ։ Յուսուֆ Վրիոնիի ֆրանսերեն թարգմանությունը, որը 1970 թվականին Փարիզում հրատարակել է Ալբին Միշելը, հանգեցրել է Կադարեի միջազգային ճանաչմանը ։ Հեգնական այս վեպում իտալացի գեներալը և իտալական բանակի քահանան Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից 20 տարի անց վերադառնում են Ալբանիա, որպեսզի գտնեն և իրենց հայրենիք վերադարձնեն պատերազմում զոհված իտալացի զինվորների մարմինները ։ Ֆրանսիական հրատարակչությունը վեպը հրատարակել է առանց Կադարեի իմացության և համաձայնության, քանի որ այդ ժամանակ Ալբանիան չէր ստորագրել հեղինակային իրավունքի համընդհանուր կոնվենցիան և տեքստը չուներ հեղինակային իրավունքի պաշտպանություն ։ Ֆրանսիայում հայտնվելուն պես գիրքը թարգմանվել է եվրոպական բազմաթիվ լեզուներով ։ 1977 թվականին այն թարգմանվել է ավելի քան 20 լեզուներով, ընդ որում ալբանական կոմունիստական մամուլը այն ողջունել է որպես «70-ականների ամենահաջող թարգմանություններից մեկը աշխարհում» ։
1970 թվականին Արևմուտքում վեպի հաջոողությունից հետո ալբանացի գրողների և դոգմատիկ գրականագետների ավագ սերունդը չափազանց դառնացել է «Արևմուտքի սիրելիի» դեմ։ «Այս վեպը հրատարակվել է բուրժուազիայի կողմից, և դա անհնար է ընդունել»,-ասվել է Ալբանիայի գաղտնի ոստիկանության զեկույցում ։ Գաղտնի ոստիկանությունում Կադարեի թշնամիները և Ալբանիայի քաղբյուրոյի նախկին պատասխանատուն նրան անվանել էին Արևմուտքի գործակալ, ինչը ամենավտանգավոր մեղադրանքներից էր, որ կարող էր հնչել Ալբանիայում ։ Այնուամենայնիվ, Կադարեն շարունակել է հրատարակել իր հայրենիքում և լայն տարածում գտել այնտեղ՝ ալբանական մամուլում հաճախակի հղումներով իր ստեղծագործությունների նոր հրատարակություններին և թարգմանություններին։ Կադարեին ողջունել են որպես «նոր ալբանական գրականության հերոս» ։ Նրա գործերը նկարագրվել են որպես «ալբանական հասարակությանը մտահոգող խնդիրների բուժում» և որպես «հեղափոխության օգտագործում՝ որպես գրականության կազմակերիչ տարր» ։ Գրողին նաև գովաբանել են որպես «հեղափոխական մղում», որը «կյանքին համընթաց է և պայքարում է հին գաղափարների դեմ» ։
1971 թվականին Կադարեն հրատարակել է «Քրոնիկոն քարի մեջ» վեպը, որտեղ պատմողը մի երիտասարդ ալբանացի տղա է, որի քարե քաղաքը ներգրավվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում և հաջորդաբար գրավվել է հունական, իտալական և գերմանական ուժերի կողմից ։ Վեպը բնութագրվել է որպես «կախարդական ռեալիզմ» ։ Ջոն Ափդայքը գրել է Նյու Յորքեր ամսագրում, որ դա «միանգամայն կախարդական վեպ էր՝ բարդ և իրագործված իր բանաստեղծական արձակով ու պատմողական հմտությամբ, սակայն ռեզոնանս է բերում իր արմատներից Եվրոպայի ամենապարզունակ հասարակություններից մեկում» ։ Գիրքը մեծ տարածում է գտել ալբանական մամուլում, հանրության մեջ և ամսագրերում (ինչպիսին էր Նոր Ալբանիա ամսագիրը), որոնք ուղղված էին ալբանական սոցիալիզմն ու մշակույթը միջազգային լսարանին քարոզելուն ։
1970-ականների ընթացքում Կադարեն սկսել է ավելի շատ առնչվել առասպելների, լեգենդների և հեռավոր անցյալի հետ՝ հաճախ ակնարկեր անելով Օսմանյան կայսրության և ներկայիս Ալբանիայի միջև ։ Այդ ժամանակ նա նաև աշխատել է որպես խմբագիր և հեղինակ «Նոր Ալբանիա» արվեստի և մշակույթի ամսագրում, որը ձգտում էր քարոզել ալբանական սոցիալիզմը համաշխարհային լսարանի առաջ ։
1970 թվականին Կադարեն հրատարակել է «Դղյակը» կամ «Պաշարումը», որը փառաբանվել է և՛ Ալբանիայում, և՛ Արևմտյան Եվրոպայում։ 1972 թվականին այն թարգմանվել է ֆրանսերեն ։ Այն մանրամասնում էր ալբանացիների և օսմանացիների միջև պատերազմը Սկանդերբեգի համար։
1978 թվականին նա հրատարակել է «Եռակամար կամուրջ» վեպը․ քաղաքական առակ (1377 թվական), որը պատմում էր ալբանացի վանականը ։ Նյու Յորք Թայմսը այն անվանել է «միանգամայն գրավիչ, տարօրինակ, վառ, չարագուշակ, մակաբր և իմաստուն պատմվածք» ։
Այն բանից հետո, երբ 1975 թվականին Կադարեն վիրավորել է իշխանություններին «Կարմիր փաշա» վերնագրով քաղաքական պոեմով, որը ծաղրում է ալբանական կոմունիստական բյուրոկրատիան, նա դատապարտվել է՝ խուսափելով գնդակահարվելուց, և ի վերջո ուղարկվել ձեռքի աշխատանք կատարելու Կենտրոնական Ալբանիայի հեռավոր գյուղերից մեկում  ։ Տիրանիա վերադառնալուց հետո Կադարեն սկսել է ավելի ու ավելի շատ կարճ վեպեր հրատարակել ։
1980 թվականին Կադարեն հրատարակել է «Կոտրված ապրիլ» վեպը, որը պատմում է 1930-ական թվականներին հյուսիսային Ալբանիայի լեռնաշխարհում հյուրընկալության, արյան վրեժի և վրեժխնդրության դարավոր ավանդույթի մասին ։ Վերանայելով՝ Նյու Յորք Թայմսը գրել է․ «Կոտրված ապրիլը գրված է վարպետի պարզությամբ՝ բարդիական ոճով, ասես հեղինակն ասում է․ Հանգիստ նստի՛ր և թույլ տուր պատմեմ իմ երկրում արյան վրեժի և մահվան անխուսափելիության մասին մի սարսափելի պատմություն պատմեմ։ Գիտես, որ դա անխուսափելի է, քանի որ այդպիսինն է կյանքը ասյ լեռներում։ Վիրավորանքների համար պետք է վրեժ լուծել, ընտանիքի պատիվը պետք է պահել․․․» ։ Վեպի հիման վրա կինոռեժեժիսոր Վալտեր Սալլեսը 2001 թվականին բրազիլական ֆիլմ է նկարահանել «Արևի հետևում» անունով, որում նկարահանվել է Ռոդրիգո Սանտորոն, և որի գործողությունները ընթացել են Բրազիլիայում։ Ֆիլմը առաջադրվել է Բրիտանական կինոյի և հեռուստատեսային արվեստի մրցանակի լավագույն ոչ անգլերեն ֆիլմի համար և Ոսկե գլոբուս մրցանակի՝ լավագույն օտարալեզու ֆիլմի համար ։
Հակասություններ և լարվածություն Ալբանիայում (1981–90)
1981 թվականին Կադարեն հրատարակել է «Երազների պալատը» հակաամբողջատիրական ֆանտաստիկ վեպը ։ Վեպում բռնապետական դիստոպիան (երևակայական ԱՄՆ-ը, Օսմանյան Միացյալ Նահանգները) հսկայական բյուրոկրատական սուբյեկտի (Երազանքների պալատ) միջոցով հավաքում է կայսրության բոլոր երազանքները, դասավորում դրանք, զետեղում, վերլուծում և ամենավտանգավորները հայտնում սուլթանին ։ Կադարեն առաջին անգամ հրատարակել է վեպից մի հատված՝ որպես պատմվածք, իր մի քանի նոր ստեղծագործությունների հետ մեկտեղ, 1980 թվականին իր չորս վեպերից բաղկացած «Սառնարյունություն» ժողովածուում։ Հաջորդ տարի, նույն վերնագրով, Կադարեն ավարտված վեպը հրատարակել է «Անցյալի նշաններ» երկրորդ հրատարակության մեջ։ Չնայած իր քաղաքական թեմաներին, այն գրաքննության չի ենթարկվել Ալբանիայի իշխանությունների կողմից ։
«Երազների պալատը» հրատարակելուց հետո ընթերցողները սկսել են համեմատություններ անցկացնել ամբողջատիրության քննադատության և Ալբանիայի այդ ժամանակվա կառավարության միջև։ Ալբանիայի գրողների միության նիստում Միության նախագահը Կադարեին մեղադրել է քաղաքականությունից միտումնավոր խուսափելու մեջ՝ թաքցնելով պատմության և բանահյուսության մեջ իր գեղարվեստական գրականության մեծ մասը, և «Երազների պալատը» բացահայտորեն դատապարտվել է Ալբանիայի քաղբյուրոյի մի քանի անդամների ներկայությամբ ։ Կադարեին մեղադել են կառավարության վրա քողարկված հարձակման մեջ, իսկ վեպը իշխանությունների կողմից դիտվել է որպես հակակոմունիստական ստեղծագործություն և ծաղր քաղաքական համակարգի դեմ ։ Արդյունքում ստեղծագործությունն արգելվել է, բայց նախքան այդ, վաճառվել էր 20000 օրինակ ։ Իշխանությունները ի սկզբանե չէին ցանկացել բանտարկել կամ վերացնել Կադարեին, քանի որ նա դարձել էր միջազգայնորեն ճանաչված գրական գործիչ, և դա կհանգեցներ միջազգային արձագանքի, որից, հաշվի առնելով երկրի արագ տնտեսական անկումը, կառավարությունն ամեն գնով ցանկանում էր խուսափել ։ Արևմտյան մամուլն արձագանքել է «Երազանքների պալատի» դատապարտմանը, իսկ Արևմուտքում բողոքի ցույցեր են սկսվել՝ ի պաշտպանություն հեղինակի ։ Իր գրած բոլոր գրքերից ամենաշատը Կադարեն հպարտացել է հենց այս մեկով ։
Նույն տարում Կադարեն ավարտել է իր «Համերգը» վեպը, որը երգիծական պատմություն է չին-ալբանական պառակտման մասին, սակայն այն քննադատության է արժանացել իշխանությունների կողմից և տպագրվել միայն 1988 թվականին ։
Կոմունիստ ալբանացի առաջնորդ Էնվեր Խոջան նախագահել է ստալինյան բռնի կոլեկտիվացման և ճնշման ռեժիմով Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից մինչև 1985 թվականը ։ Նա նախաձեռնել է Կադարեի ոչնչացման գործընթացը, բայց Արևմուտքի արձագանքի պատճառով ավարտին չի հասցրել այն ։ Այնուամենայնիվ, Կադարեի բնակարանից դուրս իշխանությունների գիշերային հսկողություն է եղել ։ Ալբանացի պատմաբան և գիտնական Անտոն Լոգորեցին այս ժամանակաշրջանում Կադարեին նկարագրել է որպես «հազվագյուտ ամուր ծաղիկ, որն աճում է, անբացատրելիորեն, հիմնականում անպտուղ հատվածում» ։
1985 թվականի հունվարին լույս է տեսել Կադարեի «Լուսնով գիշեր» վեպը, որը արգելվել է իշխանությունների կողմից ։ 1985 թվականի ապրիլի 9-ին Հոջան ընկել է կոմայի մեջ. հաջորդ գիշերը նա մահացել է 76 տարեկան հասակում։ Հիվանդ բռնապետի մահվան երեկոյան Գրողների միության, Ալբանիայի քաղբյուրոյի և Կոմկուսի Կենտկոմի անդամները հապճեպ հավաք են կազմակերպել՝ դատապարտելու Կադարեի վերջին՝ «Լուսնի գիշեր» վեպը ։
Նույն տարում Կադարեն գրել է «Ագամեմնոնի դուստրը» վեպը, որը ուղիղ քննադատություն էր, և որի իրադարձությունները 1970-ականներին Ալբանիայի ճնշող վարչակարգի վերաբերյալ են։ Այն մաքսանենգ ճանապարհով դուրս է բերվել երկրից՝ Կադարեի ֆրանսիացի խմբագիր Կլոդ Դյուրանի օգնությամբ, սակայն լույս է տեսել միայն 2003 թվականին ։
1990 թվականին Կադարեն հանդիպել է խնդրում Ալբանիայի նախագահ Ռամիզ Ալիայի հետ, որտեղ նա հորդորել է վերջ տալ մարդու իրավունքների խախտումներին, իրականացնել ժողովրդավարական և տնտեսական բարեփոխումներ և վերջ տալ Ալբանիայի մեկուսացմանը ։ Կադարեին հիասթափեցրել է Ալիայի դանդաղ արձագանքը ։
Քաղաքական ապաստան Ֆրանսիայում (1990–մեր օրեր)
1990 թվականի հոկտեմբերին, այն բանից հետո, երբ նա քննադատել է Ալբանիայի կառավարությանը, կոչ արել ժողովրդավարացնել մեկուսացման մեջ գտնվող Ալբանիան՝ Եվրոպայի վերջին կոմունիստական երկիրը (այն ժամանակ ընդհանուր առմամբ կազմում էր 3,3 միլիոն մարդ), և բախվել է նրա իշխանությունների զայրույթին և, ի վերջո, սպառնալիքներ ստացել Ալբանական Սիգուրիմի գաղտնի ոստիկանությունից, Կադարեն քաղաքական ապաստարան է խնդրել և ստացել Ֆրանսիայում ։ Նա հեռացել է Փարիզ․ այդ ժամանակից ի վեր նա հիմնականում ապրել է Փարիզում, իսկ որոշ ժամանակ անց Տիրանիայում   ։ Նա որոշել էր հեռանալ, քանի որ հիասթափվել էր Ռամիզ Ալիայի կառավարությունից, Ալբանիայում չէր թույլատրվում օրինական ընդդիմությունը, և նա համոզվել էր, որ «իմ հեռացումը կօգնի ժողովրդավարացմանը ավելին, քան ցանկացած գործողություն» ։ Նյու Յորք Թայմսը գրել է, որ նա Ալբանիայում ազգային գործիչ էր, որը հանրաճանաչությամբ կարող էր համեմատվել ԱՄՆ-ում Մարկ Տվենի հետ, և որ «հազիվ թե լինի ալբանական ընտանիք, որ չունենա Կադարեի գրերից, և նույնիկս օտարերկրյա այցելուներին են ներկայացվում նրա բանաստեղծությունների հատորները» ։
Ալբանիայի պաշտոնական մամուլի գործակալությունը արձագանքում է՝ «այդ տգեղ արարքի» վերաբերյալ հայտարարություն տարածելով՝ ասելով, որ Կադարեն իրեն դնում է «Ալբանիայի թշնամիների ծառայության կեջ» ։ Որոշ մտավորականներ, անձնական մեծ ռիսկի ենթարկելով, հրապարակայնորեն սատարել են Կադարեին, որին իշխանությունները դավաճան էին հայտարարել։ Բանաստեղծ Դրիտերո Ագոլին, որը գլխավորում էր Ալբանիայի գրողների միությունը, ասել է․ «Ես շարունակում եմ մեծ հարգանքով վերաբերվել նրա ստեղծագործությանը» ։ Չնայած այս ամենին, կոմունիստական իշխանությունները լիովին չեն արգելել նրա գրքերը, և վերջինս մնացել է հայտնի և հռչակավոր հեղինակ ։
Քաղաքական ապաստան ստանալուց և Ֆրանսիայում հաստատվելուց հետո Կադարեն շարունակել է գրել։ Նրա աքսորը Փարիզ բեղմնավոր էր և հնարավորություն էր տվել հաջողությունների հասնել՝ գրելով և՛ ալբաներեն, և՛ ֆրանսերեն ։
1994 թվականին նա սկսել է աշխատել իր ստեղծագործության առաջին երկլեզու հատորի վրա ֆրանսիական Ֆայարդ հրատարակչությունում ։ Նույն թվականին նա Փարիզում ֆրանսիացի խմբագիր Ֆլամարիոնի համար՝ հրամանով գրել է «Լեգենդների լեգենդը» էսսեն, որն անմիջապես թարգմանվել է ֆրանսերեն և տպագրվել 1995 թվականին։
Կադարեի 1996 թվականի «Սպիրիտուս» վեպը պատմողական և կոմպոզիցիոն շրջադարձ է հանդիսանում նրա գրական կարիերայում։ Դրանում երկու ուրվականներ վերադառնում են հետկոմունիստական աշխարհ ։ Այս վեպի ազդեցությունը զգացվում է Կադարեի հետագա բոլոր վեպերում ։ Այն վերաբերում է մի խումբ օտարերկրացիների, որոնք շրջագայել են Աևելյան Եվրոպայում կոմունիզմի տապալումից հետո և Ալբանիայում գտնվելու ժամանակ լսում են հուզիչ խոսակցություններ մեռելներից ոգին գրավելու մասին։ Ինչպես պարզվում է, ոգին իրականում տխրահռչակ գաղտնի ծառայությանը հայտնի լսող սարք է՝ «եղջյուր» անվամբ ։
Նրա 2008 թվականի «Քարե քաղաքի անկումը» վեպը արժանացել է Կոսովոյի ՌԵչայ Սուրոյի մրցանակին և 2013 թվականին ընդգրկվել է Անկախ արտասահմանյան գեղարվեստական գրականության մրցանակի կարճ ցուցակում ։
Նրա «Տիկինը» կիսակենսագրական վեպը լույս է տեսել 2020 թվականին ։ Այն կենտրոնանում է Կադարեի մոր և իր երկրի հետ ունեցած բարդ կապերի վրա ։
1990-ականներից ի վեր, Ալբանիայի երկու հիմնական քաղաքական կուսակցությունները բազմիցս խնդրել են Կադարեին առաջադրվել Ալբանիայի նախագահի պաշտոնում, սակայն վերջնս մերժել է ։
Մրցանակներ
1992 թվականին Կադարեն Ֆրանսիայում արժանացել է Չինո Դել Դուկայի համաշխարհային մրցանակին ։ 1996 թվականին նա դարձել է Ֆրանսիայի Գիտությունների Մորալես և Քաղաքական ակադեմիայի ցմահ անդամ, որը հանդիսանում է գիտական հասարակությունը կազմող 5 ակադեմիաներից մեկը՝ ոչ շատ վաղ մահացած փիլիսոփա Կարլ Փոփերի ամբիոնում   ։ 1998 թվականին Ավստրիայում արժանացել է Հերդերի միջազգային մրցանակի ։ 2003 թվականին Ռումինիայում ստացել է Օվիդ միջազգային մրցանակը, իսկ Կոսովոյի նախագահի կողմից Պրիզրենի լիգայի նախագահական ոսկե մեդալը  ։
2005 թվականին Միացյալ Թագավորությունում ստացել է Բուքերյան միջազգային անդրանիկ մրցանակը՝ իր բոլոր գործերի համար։ Մրցանակի ստացման ելույթում Կադարեն ասում է․ «Մենք միմյանց թիկունք ենք կանգնել, քանի որ փորձում էինք գրականություն գրել այնպես, կարծես գոյություն չուներ այդ ռեժիմը։ Ժամանակ առ ժամանակ, հանում էինք այն, երբեմն էլ՝ ոչ» ։
2008 թվականին Իտալիայում ստացել է Ֆլայանո միջազգային մրցանակ ։ 2009 թվականին Կադարեն Իսպանիայում արժանացել է Աստուրիայի արքայադստեր մրցանակին՝ իր գրական ստեղծագործությունների համար ։
2015 թվականին Կադարեին Իսրայելում շնորհվել է Երուսաղեմյան երկամյա մրցանակը ։ Խոսելով Ալբանիայի և հրեաների միջև հարաբերությունների մասին՝ Կադարեն ասել է․ «Ես գալիս եմ աշխարհի այն սակավաթիվ երկրներից մեկից, որոնք օգնել են հրեաներին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։ Կարծում եմ, որ այնտեղ պատերազմի սկզբից մինչև ավարտը հրեաների թիվը 200-ից աճել է մինչև 2000։ Բնակչությունը միշտ պաշտպանել է հրեաներին, լինի թագավորության ժամանակ, կոմունիզմի օրոք, թե դրանից հետո» ։ Նա նշել է, որ Հոլոքոստի ժամանակ ալբանացիները հրաժարվել են հրեաներին հանձնել նացիստներին, և շատ ալբանացիներ ամեն ինչ արել են՝ պաշտպանելու Ալբանիա հասած հրեա փախստականներին ։ Նա նաև նշել է, որ Ալբանիան և Իսրայելը կիսում են երբեմն թշնամական եղբայրության «գոյության համար պայքարելու» փորձը ։
2016 թվականին Կադարեն դարձել է առաջին ալբանացին, որը ստացել է Պատվո լեգեոն շքանշան, և որը նրան շնորհել է Ֆրանսիայի նախագահ Ֆրանսուա Օլանդը ։ Այդ տարի նա Ալբանիայի նախագահ Բույար Նիշանիի կողմից արժանացել է Ալբանիայի ազգային դրոշի պարգևին, որը բարձրագույն պարգև է հանդիսանում ։ Նա արժանացել է Իտալիայի 2018 թվականի միջազգային Նոնինո մրցանակին ։
2019 թվականին՝ 350 գրողների ցանկից՝ Կադարեն արժանացել է Փակ Քյոնգ Նի մրցանակին՝ իր կարիերայի ընթացքում ստեղծած գրական ստեղծագործությունների համար ։ Այն միջազգային մրցանակ է ստեղծված Հարավային Կորեայում ։
Այդ նույն տարում, Ֆրանսիայի վարչապետ Էմանուել Մակրոնի հատուկ հրամանագրով Կադարեն արժանացել է նաև Պատվո լեգեոնի Մեծ սպա կոչմանը և այդպիսով դասվել Ֆրանսիայի կողմից պարգևատրված 250 աշխարհահռչակ անձանց շարքին ։ Պատվո լեգեոնը Ֆրանսիայի կողմից շնոհված բարձրագույն պետական կոչումն է ։
Բուլղարացի գրող Կապկա Կասոբովան Կադարեին առաջադրել է 2020 թվականի Նյուսթադի գրական միջազգային մրցանակի (նկարագրվում է որպես «Ամերիկյան նոբել») ԱՄՆ-ում ։ Նա ժյուրիի կողմից ընտրվել է որպես 2020 թվականի դափնեկիր ։ Արժանացել է 2020 թվականի Նյուսթադ գրական միջազգային մրցանակին ։ Մրցանակն ընդունելիս իր ելույթում ասել է․ «Ապագա աշխարհի գրականության համար տեղ չկա» Նրան առաջադրած ժյուրին գրել է․ «Կադարեն Ֆրանց Կաֆկայի իրավահաջորդն է։ Կաֆկայից հետո ոչ ոք չի խորացել ամբողջատիրական իշխանության դժոխային մեխանիզմի և մարդկային հոգու վրա դրա ազդեցության մեջ այնքան հիպնոսային խորությամբ, որքան Կադարեն» ։
Նա նաև արժանացել է 2020 թվականի « Պրոզարտ » մրցանակին, որը տրվել է «ՊՈՏ Բալկանյան» գրականության միջազգային փառատոնի կողմից՝ Բալկաններում գրականության զարգացման գործում ունեցած ավանդի համար ։
Կադարեն ստացել է Ալբանիայի Հանրապետության նախագահի «Ազգի պատիվ» և Ֆրանսիայի պետական «Պատվո լեգեոնի խաչ» շքանշանները ։ Նա նաև Ալբանիայի ակադեմիայի և Մալարմեի ակադեմիայի անդամ է և 1992 թվականին Ֆրանսիայի Գրենոբլ 3-րդի համալսարանից մրցանակ է ստացել, 2003 թվականին՝ Կոսովոյի Պրիշտինայի համալսարանից, և 2009 թվականին՝ Իտալիայի Պալերմո համալսարանից ։
Կադարեն 15 անգամ առաջադրվել է գրական Նոբելյան մրցանակի ։ Նա հայտարարել է, որ մամուլն այնքան է խոսել իր՝ պոտենցիալ Նոբելյան մրցանակակիր լինելու մասին, որ «շատերը կարծում են, արդեն իսկ ստացել եմ այն» ։
Ժառանգություն
Կադարեն համարվում է կենդանի մեծագույն գրողներից ։ Լոնդոնյան Անկախություն թերթը Կադարեի մասին գրել է․ «Նրան համեմատել են Գոգոլի, Կաֆկայի և Օրուելի հետ։ Բայց Կադարեի ձայնը ինքնատիպ է, հանընդհանուր, բայց խորապես արմատավորված իր հողում» ։ Նյու Յորք Թայմսը նշում է, որ նրա գեղարվեստական գրականությունը համեմատվել է Գաբրիել Գարսիա Մարկեսի, ինչպես նաև Միլան Կունդերայի հետ, իսկ Քրիստոնեական գիտությունների ազդարարը գրել է, որ նրան համեմատել են նաև Դոստոևսկու և Իսակ Դինեսենի հետ   ։ Թարգմանիչ և կենսագիր Դեյվիդ Բելոսը գրել է, որ «որոշ առումներով նա նման է Բալզակին » ։  Քննադատ Ռիչարդ Էդերը նրան անվանել է «ճնշման հոգեբանության և ֆիզիոգնոմիայի գերագույն գեղարվեստական թարգմանիչ» ։
Կադարեի գրական ստեղծագործությունները ստեղծվել են ալբանական փոքրիկ գրականության հիմքում, որը մինչ այդ գրեթե անհայտ էր Եվրոպայում կամ ընդհանրապես աշխարհում ։ Նրա հետ այն հայտնի դարձավ, կարդացվեց, գնահատվեց։ Իր պատմության մեջ առաջին անգամ Կադարեի միջոցով ալբանական գրականությունը ինտեգրվել է ավելի լայն եվրոպական և համաշխարհային գրականության մեջ ։
Կադարեի ստեղծագործությունը դիմադրության գրականություն է։ Նրան հաջողվել է նորմալ գրականություն ստեղծել «աննորմալ» երկրում՝ կոմունիստական բռնապետությունում։ Նա ստիպված էր պայքարել իր գրականությունը տպագրելու համար՝ դեմ գնալով պետական քաղաքականությանը՝ երբեմն նույնիսկ վտանգի տակ դնելով իր կյանքը։ Ալբանիայում այլախոհությունը անթույլատրելի էր ։ Կադարեն նշել է․ «Անհնար էր։ Գնդակահարվելու ռիսկի էինք դիմում։ Ոչ թե դատապարտվելու, այլ ռեժիմի դեմ խոսելու համար գնդակարհվելու ռիսկի։ Միայն մեկ բառի համար» ։
Խոջայի օրոք առնվազն 100 հազար մարդ էր բանտարկվել քաղաքական դրդապատճառներով կամ իրենց հնչեցրած կամ գրած խոսքերի համար․ այդ թվում՝ 5000 գրողներ մահապատժի են ենթարկվել ։
Կադարեն մշակել է նուրբ ռազմավարություններ և խորամանկ ստրատեգիաներ՝ կոմունիստ գրաքննիչներին գերազանցելու համար ։ Նա օգտագործել է հին միջոցներ, ինչպիսիք են այլաբանությունը, առակը, առասպելը, ժողովրդական հեքիաթը, լեգենդը, և դրանց ավելացրել է երկտող, ակնարկ, զրպարտություն, երգիծանք և փոխաբերական իմաստով արտահայտություններ  ։
Ընդհանուր առմամբ նրա ստեղծագործությունը տեսականորեն և գործնականորեն հակադրվում է պետության կողմից պահանջվող պարտադիր սոցիալիստական ռեալիզմին ։ Կադարեն երեք տասնամյակ մարտահրավեր է նետել սոցիալիստական ռեալիզմին և հակադրվել դրան իր սուբյեկտիվ ռեալիզմով ՝ խուսափելով պետական գրաքննությունից՝ օգտագործելով այլաբանական, խորհրդանշական, պատմական և առասպելական միջոցներ ։
Պայմանները, որոնցում ապրել և հրատարակել է Կադարեն իր գործերը, համեմատելի չէին եվրոպական այլ կոմունիստական երկրների հետ, որտեղ գոնե որոշ մակարդակի հանրային այլախոհություն հանդուրժվում էր։ Ընդհակառակը իրավիճակը Ալբանիայում համեմատելի էր Հյուսիսային Կորեայի կամ Խորհրդային Միության հետ 1930-ականներին Ստալինի օրոք ։ Ֆրանսիայի Մորալես և Քաղաքական գիտությունների ակադեմիայի անդամ Անրի Ամուրուն նշում է, որ Խորհրդային այլախոհները, այդ թվում՝ Սոլժենիցինը, հրապարակել են իրենց ստեղծագործությունները ապաստալինացման ժամանակաշրջանում, մինչդեռ Կադարեն ապրել և հրապարակել է իր ստեղծագործությունները մի երկրում, որը ստալինյան է մնացել մինչև 1990 թվականը ։
Ստեղծագործություններ
Մինչև 2020 թվականը Կադարեի մոտ 80 վեպերի, պիեսների, սցենարների, պոեզիայի, էսսեների և պատմվածքների ժողովածուների մեծ մասը թարգմանվել էին տարբեր լեզուներով ։ Նրա ստեղծագործությունները հրատարակվել են 45 լեզուներով ։
Նրա ամենահայտնի գրքերն են «Մահացած բանակի գեներալը» (1963), «Պաշարումը» (1970), «Ուրվական հեծյալը» (1980), «Կոտրված ապրիլը» (1980․ արյան վրեժը հյուսիսային Ալբանիայի լեռնաշխարհում), «Երազանքների պալատը» (1981), «Բուրգը» (1992) և «Հաջորդը» (2003․ Խոջայի ընտրված իրավահաջորդի՝ Մեհմեդ Շեհուի խորհրդավոր մահվան մասին) ։
Նրա որոշ գործեր թարգմանել է անգլերեն Դեյվիդ Բելոսը, թեև ոչ թե ալբաներեն բնագրից, այլ ֆրանսերեն թարգմանությունից ։
Անգլերեն թարգմանություններ
Կադարեի հետևյալ վեպերը թարգմանվել են անգլերեն․
Ալբաներենով հրատարակված ստեղծագործություններ
Այստեղ նշված են առաջին հրատարակության ամսաթվերը, եթե որևէ այլ բան չկա նշված։ {| style="width: 100%; align:top"
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ալբանիայի խորհրդարանի պատգամավորներ Կատեգորիա:Ալբանացիներ Կատեգորիա:Ալբանացի դրամատուրգներ Կատեգորիա:Էսսե Կատեգորիա:Ալբանացի հակակոմունիստներ Կատեգորիա:21-րդ դարի վիպասաններ Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմվածքագիրներ Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ Կատեգորիա:Աթեիստներ Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:ԲՊՀ հոդվածներ 2023
Դելիա (այլ կիրառումներ)
Դելիա, կարող է վերաբերել՝
Պուդլովցի
Պուդլովցի (Пудлівці), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կամենեց-Պոդոլսկիի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կամենեց-Պոդոլսկիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1460 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Պետրոպավլովո (գյուղ, Ուվինսկի շրջան)
Պետրոպավլովո (Петропавлово), գյուղ Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Ուվինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2008 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 338 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Ուվինսկի շրջանի բնակավայրեր
Ահլ ալ-Բայթ TV
Ահլ ալ-Բայթ թիվի, իսլամական շիա հեռուստաընկերություն, որը 2009 թվականին հիմնադրել է Հասան Ալլահյարիին։ Գտնվում է Կալիֆոռնիայի Սան Դիեգո քաղաքի իրաքյան ստուդիայում։
Նախկինում ստուդիաները եղել են Սպահանում և Ղոմում, որոնք փակվել են 2010 թվականի դեկտեմբերին իրանական հատուկ հոգևորականների դատարանի կողմից։ Փակման ենթադրյալ պատճառն այն էր, որ նրանք փորձում էին ոչնչացնել «Շիաների և սունիների միասնությունը» և նրանց միջև «սեպ խրել»։ Սակայն ենթադրվում է, որ փակման իրական պատճառը նրանց կողմից հնչեցրած քննադատություններն էին Իրանի իշխանության և բարձրագույն առաջնորդ Ալի Խամենեի հասցեին։ Կառավարական վեբ-կայքերը և բլոգները հարձակում են գործել Ահլ ալ-Բայթ հեռուստաստուդիայի վրա՝ պնդելով, որ այն համարվում է ԱՄՆ-ի «ստրուկը»։
Ինչ էլ լինի պատճառը, Շեյխ Հասան Ալլահյարին համարվում է այն բանիմաց շիա հոգևորականներից մեկը, ով գիտի շիայի և իսլամի այլ ուղղությունների միջև եղած տարբերությունները։ Իսլամի այս երկու հիմնական ուղղությունները տարաձայնություններ ունեն կապված իսլամի Մարգարեի մահից հետո նրա թողած ժառանգության հետ։ Բացի այդ, կան շատ տարբերություններ Աստծո բնորոշումների, իսլամական օրենքների, մաքրման մեթոդների և այլնի առումով։
Հասան Ալլահյարիի նախապատմությունը
Հասան Ալլահյարին հպարտությամբ նշում է, որ պատկանում է Աֆղանստանի Հազարա էթնիկ խմբին։ Հազարաների մեծամասնությունը շիաներ են, իսկ մի փոքր մասը դավանում են իսմայիլականություն։
Նա ծնվել է Աֆղանստանում` Քաբուլում, նրա ընտանիքը տեղափոխվել է Իրան ռուսական օկուպացիայի ժամանակ։ Ինչպես շատ հազարացի երիտասարդներ նա ևս ընդունվեց Հոուզայի կրոնական դպրոցը, քանի որ ֆորմալ կրթություն ստանալը ոչ իրանցիների համար շատ դժվար էր։
Ալլահյարին ընդդեմ Իրանի հեղափոխության
Ալլահյարին ակնհայտորեն դեմ էր իրանական հեղափոխությանը և դրա առաջնորդներին կոչում էր Դաջալներ։
Նա կրկին ու կրկին կոչ էր անում հեղափոխություն` ընդդեմ 12 իմամների, ովքեր հստակ խնդրում էին իրենց հետևորդներին՝ մնալ տներում և դեմ չկանգնել իրենց տիրակալներին։ Կառավարության ստեղծումն առանց տասներկու իմամներից որևէ մեկի հանգեցնում էր միայն ճնշման։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսլամական հեռուստաընկերություններ Կատեգորիա:Հեռուստաընկերություններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ամերիկյան հեռուստաընկերություններ
Նիկոլաևկա (գյուղ, Սումիի շրջան)
Նիկոլաևկա (Миколаївка), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Սումիի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1689 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Նիկոլաևկա գյուղում բնակվում էր 957 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Սումիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1689 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
(4510) Շավնա
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,360384 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0337 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,6871 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1324,56 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,271788 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 7,04° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1930 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Քլայդ Տոմբոյի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Վոլֆ Բիկել
Վոլֆ Բիկել‏‎ (Wolf Bickel, ), գերմանացի սիրող աստղագետ, աստերոիդների հայտնաբերող, աշխատում է իր սեփական Բերգիշ Գլադբախի աստղադիտարանում։ Նա հանդիսանում է գերմանացի աստղագետների միջև ամենամեծ քանակի աստերոիդների հայտնաբերողը  ։
Կենսագրություն
Բիկելը ուսանել է էլեկտրական ճարտարագիտություն Ախենի Ռեյնիշ-Վեստֆելիշեի Տեխնիկական Համալսարանում և ավարտել է ուսումը 1969 թվականին։ Նա տարվել է աստղագիտությամբ 16 տարեկան հասակում, երբ իր տատից նվեր է ստացել երկնային աղյուսակներ և թատերական հեռադիտակ։ Բիկելը ինքնուրույն հղկել է պարաբոլ հայելիներ իր ստեղծած աստղադիտակների համար։ 1995 թվականին նա ստեղծել է 0,6 մետր ապերտուրով աստղադիտակ, և հայտնաբերել է իր առաջին փոքր մոլորակը՝ հիմնական գոտու աստերոիդը։ Նա մինչ այժմ էլ օգտագործում է իր կառուցած աստղադիտակը դիտարկումների ժամանակ ։ Վոլֆ Բիկելը ապրում է Բերգիշ Գլադբախում։ Փոքր մոլորակների կենտրոնի աշխատակիցները շփոթել էին Բիկելի բնակավայրը նրա աստղադիտարանի տեղաբաշխման հետ, այն գտնվում է քաղաքից 30 կիլոմետր հեռավորության վրա ։
Բիկելը անվանել է իր հայտնաբերած Կորոնիսի ընտանիքի (12564) Իկելեր աստերոիդը իր կնոջ, Ինգեբորգ Բիկել-Կելերի պատվին ։
Նրա պատվին է անվանվել 1981 թվականին Լոուրենս Տաֆի կողմից հայտնաբերված 12 կմ չափերով (4324) Բիկել‏‎ աստերոիդը ։
Հայտնաբերումները
2017 թվականի դրությամբ, Բիկելին են վերագրվում 665 համարակալված աստերոիդների հայտնաբերումները, որոնք նա հայտնաբերել է 1995-ից 2010 թվականները ։
Համեմատություն այլ գերմանացի հայտնաբերողների հետ
Ընդամենը հայտնաբերումների թվով Բիկելը հանդիսանում է ամենահաջողակ գերմանացի աստերոիդների հայտնաբերողը, այդ ցուցանիշով անցնելով հայտնի աստղագետ Ֆրեյմուտ Բորնգենին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանացի աստղագետներ Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Մորաջուր
Մորաջուր, գյուղ Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում ։ Քաշունիք և Վերին Քաշունիք գյուղերի հետ միասին կազմում է Քաշունիք համայնքը ։
Մոլլաբուրան կամ Մոլլաբուրխան անվանումով ընդգրկված է եղել Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում ։
Պատմություն
2020 թվականի Արցախյան երկրորդ պատերազմի հետևանքով բնակավայրը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի հսկողության տակ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության աշխարհագրություն
Նովա Օլիմպիա (Մատու Գրոսու)
Նովա Օլիմպիա (Nova Olímpia), համայնք Բրազիլիայի Կենտրոնաարևմտյան տարածաշրջանում՝ Մատու Գրոսու նահանգի կազմում   ։ Գտնվում է Մատու Գրոսու նահանգի հյուսիսարևելյան մարզում։ Բնակչությունը կազմում է 19 562 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 1567,669 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում է՝ 12,5 մարդ/կմ2։
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1986 թվականի մայիսի 13-ին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Մատու Գրոսու նահանգի բնակավայրեր Կատեգորիա:1986 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ջահան Կարախանյան
Ջանգիր Սարգսի Կարախանյան,, Խորհրդային Միության հերոս (հետմահու, 1944), սակրային ջոկի հրամանատար,
Կենսագրություն
Ավարտել է Ալավերդու շրջանի Շնող գյուղի միջնակարգ դպրոցը (1937 թվականին), 1938 թվականին զորակոչվել է կարմիր բանակ։ Մասնակցել է Լեհաստանի դեմ խորհրդային ագրեսիային և Խորհրդա-ֆիննական պատերազմին («Ձմեռային պատերազմ»)։ Խորհրդա-գերմանական ռազմաճակատի («Հայրենական մեծ պատերազմ») տարիներին, 89-րդ Հայկական հրաձգային դիվիզիայի կազմում, մասնակցել է Կովկասի համար մղվող մարտերին։ Խորհրդային Միության հերոսի կոչման է արժանացել հետմահու՝ Նովոռոսիյսկից Վերխնի Բականսկ տանող ճանապարհին գտնվող երկաթուղային կամուրջն ականազերծելու և հարձակվող խորհրդային զորամասերի համար ուղի բացելու ընթացքում ցուցաբերած խիզախության համար։ Զոհվել է դիվիզիայի հրամանատարության համար նոր դիտակետ կառուցելիս։
Վախճանի վայր
Թաղված է Ղրիմի Բաքու գյուղի եղբայրական գերեզմանոցում։
Հիշատակ
Արձանը կանգնեցված է հայրենի գյուղում՝ իր անունը կրող միջնակարգ դպրոցի բակում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ զինվորականներ
Զևակինո (գյուղ, Կարդիմովսկի շրջան)
Զևակինո (Зевакино), գյուղ Ռուսաստանի, Սմոլենսկի մարզի Կարդիմովսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Կարդիմովսկի շրջանի բնակավայրեր
Իտալո Կալվինո
Կենսագրություն
Իտալո Կալվինոն ծնվել է 1923 թվականի հոկտեմբերի 15-ին Կուբայի մայրաքաղաք Հավանայի մերձակայքում գտնվող Սանտիագո դե Լաս Վեգաս բնակավայրում, որտեղ աշխատում էին ապագա գրողի ծնողները։ Շուտով ընտանիքը վերադառնում է Իտալիա։ Մանկություն անցկացրել և նախնական կրթությունն ստացել է Սան Ռեմոյում։ Նախնական կրթությունն ավարտելուց հետո 1941 թվականին ընդունվում է Թուրինի համալսարանի գյուղատնտեսական ֆակուլտետ, սակայն Երկրորդ համաշխարհային պատերազմն սկսվելուց հետո՝ 1943 թվականին, կիսատ թողնելով ուսումը, միանում է պարտիզանական պայքարին (Գարիբալդյան բրիգադ)։ 1944 թվականին համալրում է Իտալիայի կոմունիստական կուսակցության շարքերը։ Պատերազմի ավարտից հետո շարունակում է իր կրթությունը Թուրինի համալսարանում, սակայն այս անգամ արդեն Փիլիսոփայության ֆակուլտետում։ Կրթությունն ավարտելուց հետո անմիջապես աշխատանքի է անցնում Իտալիայի կոմունիստական կուսակցությանը պատկանող Ունիտա (L’Unità) պարբերականում։ 1956 թվականին Խորհրդային բանակի կողմից Հունգարական ապստամբության ճնշման պատճառով՝ 1957 թվականին Իտալո Կալվինոն լքում է Կոմունիստական կուսակցության շարքերը։ 1964 թվականին այցելում է Կուբա, որտեղ ամուսնանում է արգենտինացի թարգմանչուհի Էսթեր Յուդիթ Զինգերի հետ, ինչպես նաև տեսակցություն ունենում Չե Գևարայի հետ։ 1975 թվականին Կալվինոն դառնում է Ամերիկյան ակադեմիայի պատվավոր անդամ, իսկ հաջորդ տարում ստանում է Եվրոպական գրականության Ավստրիական պետական պարգևը։ Իտալո Կալվինոն կնքում է իր մահկանացուն 1985 թվականին Սիենայում։
Ստեղծագործություններ
Իտալո Կալվինոն 1947 թվականին լույս է ընծայում իր առաջին ստեղծագործությունը՝ «Սարդաբների արահետը» (Il sentiero dei nidi di ragno) նեոռեալիստական վիպակը։ Այս ստեղծագործությունում արտացոլվել է Կալվինոյի պարտիզանական փորձառությունը։ 1949 թվականին լույս է տեսնում «Վերջինը գալիս է ագռավը» (Ultimo viene il corvo) վիպակների ժողովածուն։ 1952 թվականին Կալվինոն հեռանում է սոցիալական ռեալիզմից և սկսում ստեղծագործել ֆանտաստիկայի ժանրում։ 1952 թվականին լույս է տեսնում «Երկատված վիկոնտը» (Il visconte dimezzato), 1957-ին «Ծառաբնակ բարոնը» (Il barone rampante), իսկ 1959 թվականին «Գոյություն չունեցող ասպետը» (Il cavaliere inesistente) վեպերը, որոնք կազմում են «Մեր նախնիները» (I nostri antenati) եռագրությունը։ Այս վեպերում հեղինակն ներկայացնում է արդի մարդու ալեգորիկ պատկերը։ 1956 թվականին հրատարակվում է «Իտալական հեքիաթներ» (Fiabe Italiane) ժողովածուն, իսկ 1963 թվականին լույս է տեսնում «Մարկովալդոն կամ տարվա եղանակները քաղաքում» (Marcovaldo, ovvero le stagioni in cittá) երեխաների համար վիպակների ժողովածուն։ 1965 թվականին լույս է տեսնում «Տիեզերական պատմություններ» (Le Cosmicomiche), իսկ 1969 թվականին «Խաչաձևած ճակատագրերի ամրոցը» (Il castello dei destini incrociati) ժողովածուները, որոնք մեծ հետաքրքրություն են արթնացնում Կալվինոյի նկատմամբ։ Ֆանտաստիկայի և սյուրռեալիզմի մի յուրահատուկ միավորում են ներկայացնում «Անտեսանելի քաղաքները» (Le cittá invisibili, 1972) և «Եթե ձմեռվա մի գիշեր ճամփորդը» (Se una notte d’inverno un viaggiatore, 1979) վեպերը։
Գրականություն
Կատեգորիա:Իտալացի արձակագիրներ Կատեգորիա:Իտալացի լրագրողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ Կատեգորիա:Ֆլորենցիայի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Պոստմոդեռնիստ գրողներ
Ունտերպլայխֆելդ
Ունտերպլայխֆելդ (Unterpleichfeld), քաղաք Գերմանիայի Բավարիա երկրամասում։
Ենթարկվում է Ստորին Ֆրանկոնիա վարչական շրջանին։ Գտնվում է Վյուրցբուրգ շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 2821 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի) ։ Տարածքը կազմում է 23,95 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 6 79 201։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Սիպիկոր
Սիպիկոր, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Գյումուշխանեի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Սիրելի՛ աչեր...
«Սիրելի՛ աչեր...», Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծություններից՝ գրված 1891 թվականին ։
Պատմություն
Հովհաննես Թումանյանն այս բանաստեղծությունը գրել է 1891 թվականին։
Ինքնագրիը չի պահպանվել։
Այս բանաստեղծությունն առաջին անգամ տպագրվել է  1892 թվականին լույս տեսած « Տարազ » շարաթաթերթի №18-ում (էջ 274)՝ «Ալբոմում» վերնագրով։ Այնուհետև՝ 1893 թվականին Թիֆլիսում տպված «Դաշնակներում» (14-րդ ոտանավոր)՝ թվագրված՝ «1891 թ․», ապա՝ 1940-1959 թվականներին Երևանում լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի երկերի ժողովածուի գիտական հրատարակության առաջին հատորում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծություններ
Մերատե
Մերատե (Merate), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լոմբարդիա մարզի Լեքո գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 14 359 մարդ (2004 թվականի տվյալներով), բնակչության խտությունը կազմում է՝ 1279 մարդ/կմ²։ Մակերեսը՝ 11 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 23807։ Հեռախոսային կոդ՝ 039.
Ամբրոսիոս Մեդիոլանցին համարվում է բնակավայրի հովանավոր սուրբը։ Տոնը նշվում է ամեն տարի դեկտեմբերի 7-ին։
Պետրոպավլովսկի (գյուղ, Խայբուլինսկի շրջան)
Պետրոպավլովսկի (Петропавловский, Петропавловка), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Խայբուլինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2002 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 207 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Խայբուլինսկի շրջանի բնակավայրեր
Ժուք
Ժուք (Jouques), համայնք Ֆրանսիայի Պրովանս Ալպեր Լազուր ափ մարզի Բուշ դյու Ռոն գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 4089 մարդ, բնակչության խտությունը` 50.89 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 80.35 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 640 կմ հարավ-արևելք, Մարսել քաղաքից` 45 կմ հյուսիս-արևելք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Վիկտորյական ճարտարապետություն
Վիկտորիանական ճարտարապետություն ( Victorian architecture) անգլալեզու երկրներում ընդհանուր տերմին է, որը միտված է ընդգծել վիկտորիանական դարաշրջանում (1837-ից մինչև 1901 թվականներ) տարածված էկլեկտիկական ռետրոսպեկտիվիզմի բոլոր տարատեսակների ողջ բազմազանությունը։ Բրիտանական կայսրությունում այս ժամանակաշրջանի գերիշխող  ուղվածությունը նեո-գոթական էր։ Այս ոճով բազմաթիվ թաղամասեր են պահպանվել  գրեթե բոլոր նախկին բրիտանական գաղութներում։ Բրիտանական Հնդկաստանին  բնորոշ է նաև հնդ-սարացինական ոճը (նեո-գոթականի ազատ համադրությունը ազգային տարրերի հետ) ։
Ոճի պատմություն
Իր տարածումը, ինչպես նաև անվանումը, ոճը ստացել է Վիկտորիա թագուհու կառավարման օրոք (1819-1901) ։ Հայտնվելով բուրժուական միջավայրում՝  շնորհիվ արդյունաբերականացման, երկաթուղիների անցկացման, զանգվածային արտադրության և գաղութների հաշվին բարեկեցության աճին, ոճը յուրացվեց զարգացող միջին խավի կողմից։ Նրանք կարողանում էին  թույլ տալ ձեռք բերել հարմարավետ տներ, որպեսզի ընդգծեն  իրենց աճող կարգավիճակը։ Այն երբեմն կոչվում է «նմանակումների ոճ», քանի որ նորահարուստները  կրկնօրինակում էին բուրժուազիայի ճարտարապետության և ներքին ինտերիերի դետալները։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի ճարտարապետական ոճեր Կատեգորիա:Նեոգոթիկա Կատեգորիա:19-րդ դարի ճարտարապետություն Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Սոխակը (ֆիլմ, 1979)
«Սոխակը» («Соловей»), խորհրդային լիամետրաժ գունավոր գեղարվեստական ֆիլմ, որ նկարահանվել է «Լենֆիլմ» կինոստուդիայում 1979 թվականին ռեժիսոր Նադեժդա Կոշեվարովայի կողմից ։
Խորհրդային Միությունում ֆիլմի պրեմիերան կայացել է 1980 թվականի հունիսին։
Սյուժե
Ֆիլմը նկարահանվել է Հանս Քրիստիան Անդերսենի համանուն հեքիաթի մոտիվներով։
Մի անգամ աղքատ ենթավարպետ Էվանն անտառում հանդիպում է կախարդին և օգնում նրան։ Որպես երախտագիտություն կախարդն Էվանին «արջի ծառայություն» է մատուցում՝ նրան օգնելով բազմել գահին մահացած թագավորի փոխարեն, և պատանին, որ հասակ էր առել հասարակ մարդկանց միջավայրում, իր համար բոլորովին անսպասելիորեն հայտնվում է պալատական կեղծավորների ու շողոքորթների շրջապատում, կեղծավորության ու ստի աշխարհում, սակայն նա ունի նաև ընկերուհի՝ իր սիրելին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:1979 ֆիլմեր Կատեգորիա:«Լենֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր Կատեգորիա:Հանս Քրիստիան Անդերսենի ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր
Պրիվետնոե (գյուղ, Կամենեց-Պոդոլսկիի շրջան)
Պրիվետնոե (Привітне), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կամենեց-Պոդոլսկիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Պրիվետնոե գյուղում բնակվում էր 158 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,834 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 189,45 մարդ/կմ²։
Արցիզ
Արցիզ (Арциз), քաղաք Ուկրաինայի Օդեսայի մարզի Արցիզի շրջանում, շրջկենտրոն։ Հիմնադրվել է 1816 թվականին։
2011 թվականի տվյալներով Արցիզ քաղաքում բնակվում էր 15 229 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքներ Կատեգորիա:1816 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Զոմերհաուզեն
Զոմերհաուզեն  (Sommerhausen), քաղաք Գերմանիայի Բավարիա երկրամասում։ Ենթարկվում է Ստորին Ֆրանկոնիա վարչական շրջանին։ Գտնվում է Վյուրցբուրգ շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 1074 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի) ։ Տարածքը կազմում է 36,42 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 6 79 187։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Ալիղսնան
Ալիղսնան, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մշո գավառում։
Պատմություն
Ալիղսնանի բնակչությունը թուրքերի կողմից զանգվածաբար ոչնչացվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Փրկվածներն ապաստանել են տարբեր երկրներում։
Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր ։