cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ռեյնգոլդ Գլիեր
Կենսագրություն
Ռեյնգոլդ Գլիերը ծնվել է 1874 թվականի դեկտեմբերի 30-ին (1875 թվականի հունվարի 11) Կիևում։ 1894 թվականին ավարտել է Կիևի երաժշտական ուսումնարանի ջութակի բաժինը և ընդունվել է Մոսկվայի կոնսերվատորիայի ջութակի դասարան։ 1900 թվականին ավարտեց Մոսկվայի կոնսերվատորիան, իսկ 1906-1908 թվականներին ուսանել է Օսկար Ֆրիդի մոտ դիրիժորություն և Գերմանիայից վերադառնալուց հետո սկսել է հանդես գալ որպես դիրիժոր՝ հինականում սեփական ստեղծագործություններով։
Ռեյնգոլդ Գլիերն առաջին խորհրդային բալետի հեղինակն է։ Միակ ռուս կոմպոզիտորն է, ով եռակի արժանացել է Գլինկայի անվան մրցանակի՝ մինչհեղափոխական Ռուսաստանի ամենահեղինակավոր երաժշտական մրցանակի, և հետհեղափոխական խորհրդային Ռուսաստանի ամենահեղինակավոր Ստալինյան մրցանակի։ Դրա հետ մեկտեղ եռակի արժանացել է Լենինյան շքանշանի։ Մահացել է 1956 թվականի հուլիսի 23-ին։
Թխենի
Նշանակություն
Պարունակում է թթուներ, շաքարներ, աղաղանյութեր, ներկանյութ և այլն։ Պատրաստուկներն օգտագործում են բժշկության մեջ, մանրաշերտ բնափայտը՝ տարբեր մանր շինվածքների, իրերի արտադրության մեջ։ Ցրտադիմացկուն է։ Գեղազարդիչ է և մեղրատու։ Աճեցվում է այգիներում և պուրակներում։
Ռեյնգոլդ Գլիեր
Ստեղծագործություններ
Գլիերը ռուս երաժշտության դասականների ռեալիստական ավանդույթների շարունակողն է։ Գրել է բալետներ («Կարմիր կակաչ», խորհրդային թեմայով գրված առաջին բալետը՝ 1927 թվական, 1957 թվականին՝ «Կարմիր ծաղիկ», «Պղնձե հեծյալը»՝ 1949 թվական), հինգ օպերա («Շահսենեմ»՝ 1925 թվական, «Լեյլի և Մեջնուն»՝ 1940 թվական և այլն), սիմֆոնիաներ, անսամբլային ու գործիքային ստեղծագործություններ, վոկալ շարքեր, պիեսներ։ Գլիերը ստեղծագործական և բարեկամական փոխհարաբերությունների մեջ է եղել Նիկողայոս Տիգրանյանի, Անուշավան Տեր-Ղևոնդյանի, Կոստանտին Սարաջևի, Քրիստափոր Քուշնարյանի հետ։ Բալետներից «Կարմիր կակաչ»-ը (1941 թվական) և «Պղնձե հեծյալը» (1949 թվական) բեմադրվել են Երևանում։ 1950 թվականին հեղինակային համերգներով հանդես է եկել Երևանում (նրա ղեկավարությամբ հնչել են առաջին սիմֆոնիան, ձայնի և նվագախմբի համար գրված կոնցերտը, «Պղնձե հեծյալ» բալետի սյուիտը ևն)։ Արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակների (1946,1948,1950)։
Թխենի
Դասակարգում
Հայտնի է մոտ 20, Հայաստանում՝ 1 տեսակ՝ թխենի սովորական (P. racemosa)։
Ռեյնգոլդ Գլիեր
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Մոսկվայի կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստներ Կատեգորիա:Օպերային կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ կոմպոզիտորների միության անդամներ Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստներ Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Խորհրդային հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ Կատեգորիա:Ռուս կոմպոզիտորներ
Թխենի
Տաքսոնոմիա
Թխկենու տեսակը մտնում է Բալենիների (Cerasus) ենթադասի մեջ դաս Սալորենիներ (Prunus), ենթաընտանիք Spiraeoideae, Վարդազգիների (Rosaceae) ընտանիք, կարգ Վարդածաղկավորներ (Rosales) ։.
Հոմանիշներ
Ըստ 2013 թվականի տվյալների The Plant List
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Վարդազգիներ Կատեգորիա:Մեղրատու բույսեր Կատեգորիա:Պտղատու ծառեր Կատեգորիա:Դեղաբույսեր Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ
Իլինո (գյուղ, Գուս-Խրուստալնի շրջան)
Իլինո (Ильино), գյուղ Ռուսաստանի, Վլադիմիրի մարզի Գուս-Խրուստալնի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 414 մարդ։
Արամայիս Առուստամյան
1979-1981 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ ԶՈւ-ում։ 1988-1994 թվականներին կամավորական ջոկատի, ՊԲ ստորաբաժանումներում մասնակցել է Մարտակերտի շրջանի ինքնապաշտպանական և ազատագրման մարտերին։
Պարգևատրվել է ԼՂՀ «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Մարթա Սթայնսվիք
Մարթա Սթայնսվիք (Marta Steinsvik, ), նորվեգացի հեղինակ և թարգմանչուհի։ Եղել է կանանց իրավունքների չեմպիոն, հակասեմիտիզմի և հակակաթոլիկության կողմնակից, Նյունորսկի օգտագործման խթանող ։
Կենսագրություն
Սթայնսվիքը ծնվել է Ֆլեքֆյորդում։ Սովորել է բժշկություն Քրիստիանիայում, բայց չի ավարտել, որովհետև դեմ էր վիվիսեկցիային։ Նա նաև սովորել է մի քանի այլ առարկաներ` ներառյալ Եգիպտագիտություն Լոնդոնում։ 1902 թվականին Մարթա Սթայնսվիքը սովորել է արևելյան լեզուներ, որոնցից էին ասորերենը և հին եգիպտերենը։ Նա նաև հետաքրքրված էր էզոթերիկայով։ Նրա վրա մեզ ազդեցություն են ունեցել անգլիացի թոեսոֆիստ Էննի Բեսանտը և ավտրիացի փիլիսոփա Ռուդոլֆ Սթեյները։ Նա առաջին կինն էր, ով ավարտել էր Նորվեգիայի Աստվածաբանական դպրոցը, բայց թույլատրված չէր կիրառել այն։ Նա առաջին նորվեգացի կինն էր, ով 1910 թվականին քարոզել էր Օսլոյի Գրիլանդական եկեղեցում։ Նա հրավիրված էր մասնակցելու Գենևայում անցկացվող կանանց միջազգային կոնֆերանսին, և պատրաստվում էր հարց բարձրացնել կին քահանաների վերաբերյալ, մինչև որ Պապը արգելեց բոլոր կաթոլիկ կանանց մասնակցել կոնֆերանսին, եթե նա չփոխի հարցի թեման ։
1894 թվականից սկսել է խմբագրել «Den 17de Mai» մամուլում, որը սկսել էր թողարկվել նույն տարում իր ապագա ամուսին Ռազմուս Սթայնսվիքի կողմից։ Որպես քարտուղարուհի աշխատել է Հանս Թեմբս Լայչի` «Քրինսիա» մշակութային ամսագրի խմբագրի և հիմնադրի մոտ։ 1910 թվականին նա դարձավ «Քրինսիա» մշակութային ամսագրի խմբագիր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նորվեգացի կին գրողներ Կատեգորիա:Նորվեգացի լրագրողներ Կատեգորիա:Նորվեգացի թարգմանիչներ
Պոդսոսոնկի (գյուղ, Ուգրանսկի շրջան)
Պոդսոսոնկի (Подсосонки), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ուգրանսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ուգրանսկի շրջանի բնակավայրեր
Լև Տրոցկի
Լև Դավիդովիչ Տրոցկի (Лев Давидович Троцкий, իսկական անունը՝ Լեյբա Դավիդովիչ Բրոնշտեյն   [Лейба Давидович Бронштейн]), ), ռուս մարքիսիստ հեղափոխական, մարքսիզմի ու կոմունիզմի տեսաբան, խորհրդային Ռուսաստանի կուսակցական և պետական գործիչ, 1917 թվականի Հոկտեմբերյան հեղափոխության կազմակերպիչներից և Կարմիր բանակի հիմնադիրներից մեկը։ Լինելով կոմունիստ՝ զարգացրել է մարքսիզմի մի տարբերակ, որն իր անունով կոչվել է տրոցկիզմ։
Էլամերեն
Էլամերեն, էլամցիների լեզուն։ Ցեղականությունը դեռևս պարզված չէ։ Հայտնի է մ.թ.ա. IV հազարամյակի վերջերից մինչև մ.թ.ա. VI-V դդ. ընդգրկող գրավոր աղբյուրներից։ Տարբերվում են հին, միջին և նոր էլամերեններ։
Լև Տրոցկի
Ծնվել է ուկրաինացի հարուստ հրեայի ընտանիքում։ 1896 թվականին տեղափոխվել է Նիկոլաև քաղաք, որտեղ էլ ընդունվել է մարքսիստական կազմակերպության շարքերը։ 1898 թվականին ցարական իշխանությունները կալանավորել են նրան հեղափոխական գործունեության համար և աքսորել են Սիբիր։ 1902 թվականին Տրոցկին փախել է աքսորից, տեղափոխվել Լոնդոն, որտեղ ծանոթացել ու մտերմացել է Վլադիմիր Լենինի հետ։ 1903 թվականին՝ Ռուսաստանի սոցիալ-դեմոկրատական բանվորական կուսակցության առաջին տրոհման ժամանակ, միացել է Մարտովի ղեկավարած մենշևիկներին՝ ընդդեմ Լենինի ղեկավարած բոլշևիկների։ Օգնել է կազմակերպելու 1905-1907 թթ. հեղափոխությունը, որի տապալումից հետո դարձյալ կալանավորվել է ու աքսորվել Սիբիր։ Մեկ անգամ ևս կարողացել է փախչել աքսորավայրից, հետագա 10 տարիներն անց է կացրել Բրիտանիայում, Ավստրիայում, Շվեյցարիայում, Ֆրանսիայում, Իսպանիայում, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում։ 1917 թվականի փետրվարյան հեղափոխության արդյունքում ցարական միապետության տապալումից հետո Տրոցկին Նյու Յորքից եկել է Ռուսաստան, դարձել բոլշևիկյան ֆրակցիայի ղեկավարներից մեկը։ Լինելով Պետրոգրադի խորհրդի (սովետի) նախագահը՝ նա առանցքային դեր է խաղացել 1917 թվականի հոկտեմբերյան հեղափոխության իրականացման, ժամանակավոր կառավարության տապալման ժամանակ։
Էլամերեն
Հնչյունային կազմը
Հնչյունային կազմով հարուստ չի եղել։ Ունեցել է դիմայնություն, որոշյալություն արտահայտող ցուցիչներ։ Զուրկ է եղել հոլովներից։ Բայն ունեցել է եղանակա-ժամանակային ու կերպարային տարբերակումներ։ Գործածված են գաղափարագիր-հիերոգլիֆային և սեպագիր գրատեսակները ։
Ավտոգենմաշ գործարան (Վանաձոր)
«Ավտոգենմաշ» գործարան խորհրդային շրջանի արդյունաբերության ձեռնարկություն ՀՀ Լոռու մարզկենտրոն Վանաձորում
Լև Տրոցկի
Լենինի մահից (1924 թվականի հունվար) և Ստալինի՝ իշխանության գլուխ անցնելուց հետո Տրոցկին աստիճանաբար կորցրել է իր դիրքերը կառավարությունում, և ի վերջո քաղբյուրոն 1929 թվականի փետրվարին նրան վտարել է Խորհրդային Միությունից։ Իր կյանքի մնացած ժամանակը նա անց է կացրել աքսորում, շատ-շատ է գրել և բացահայտ քննադատել ստալինիզմը։ 1938 թվականին Տրոցկին ու նրա աջակիցները հիմնել են Չորրորդ ինտերնացիոնալը՝ ի հակակշիռ Ստալինի նախաձեռնությամբ ստեղծված Կոմինտերնի։ Նրա նկատմամբ բազմաթիվ մահափորձեր են կատարվել, որոնցից կարողացել է փրկվել։ Սակայն 1940 թվականի օգոստոսին խորհրդային ներքին գործերի ժողկոմիսարիատի (ՆԳԺԿ-ի) գործակալ Ռամոն Մերկադերը կարողացել է Մեխիկոյի Կոյոական արվարձանում դաժանաբար կացնահարել նրան ՝ դրա համար հետագայում (1960 թ.) արժանանալով Խորհրդային Միության հերոսի կոչման և շքանշանների։ Ստալինի իշխանության տարիներին Տրոցկու անունը հանվել է պատմության գրքերից։ Վերջինս ստալինյան հալածանքների զոհ դարձած խորհրդային եզակի քաղաքական գործիչներից էր, ում խրուշչովյան վարչակարգը 1950-ական թվականներին չարժանացրեց արդարացնող վճռի։
Ավտոգենմաշ գործարան (Վանաձոր)
Հիմնադրվել է 1916 թվականին՝ Ղարաքիլիսայում (հետագայում՝ Կիրովական, այժմ՝ Վանաձոր) գործող գումակի արհեստանոցի բազայի վրա ստեղծված մեխանիկական գործարանի (հիմնադրվել էր 1946 թվականին) վերակառուցմամբ (1966)։
Լև Տրոցկի
Լև Տրոցկու աշխատություններ
Կատեգորիա:Ռուս հեղափոխականներ Կատեգորիա:Հռետորներ Կատեգորիա:Ռուս պետական գործիչներ Կատեգորիա:Պոլիգլոտներ Կատեգորիա:Սպանվածներ Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմաբաններ Կատեգորիա:Կոմունիստ գրողներ Կատեգորիա:Ռուս գրողներ Կատեգորիա:Քաղաքական կեղծանուններ Կատեգորիա:Մարքսիզմ Կատեգորիա:Օդեսայի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ Կատեգորիա:Սպանված քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ռուս կոմունիստներ
Ավտոգենմաշ գործարան (Վանաձոր)
Արտադրել է զոդման սարքեր և մեքենաներ։ 1968 թվականից սկսել է սերիական արտադրությունր։ Կոոպերացված է եղել Վորոնեժի «Ավտոգենմաշ» գործարանի հետ։ Ունեցել է 4 արտադրամաս։ Արտադրանքն իրացվել է ԽՍՀՄ-ում։ Գործարանի մի քանի ատադրատեսակներ ունեցել են որակի պետական նշան։
Գիտատեխնիկական կապեր է ունեցել ԽՍՀՄ «Ավտոգենմաշ»-ի, Օդեսայի, Վոբոնեժի և Օմսկի ԳՀԻ-ների հետ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վանաձորի գործարաններ Կատեգորիա:1916 հիմնադրումներ Հայաստանում
Մարկ Վալես
Մարկ Վալես Գոնսալես (Marc Vales Gonzalez, ), անդորրացի ֆուտբոլիստ, «ՍԻԿ» ակումբի և Անդորրայի հավաքականի ֆուտբոլիստ։
Ակումբային կարիերա
Նա խաղացել է Իսպանիայի առաջնության ցածրագույն լիգաներում՝ «Սաբադել» և «Էիբասա-Իբիա Բ » ակումբների կազմում։ 2013 թվականին Անդոսպորտ պորտալի ընթերցողները ընտրեցին Մարկ Վալեսին որպես 2013 թվականի լավագույն ֆուտբոլիստ ։
Կարիերան հավաքականում
Նա ավարտել է 17 տարեկանների Անդորրայի երիտասարդական հավաքականը և ընդգրկվել Անդորրայի երիտասարդական հավաքականի, մինչև 21 տարեկանների կազմում։ Նա թիմում սկսեց խաղալ 2008 թվականի մարտի 26-ին Լիտվայի ընկերական հանդիպման ժամանակ, այդ խաղը ավարտվել է 0:3 հաշվով, Վալեսը 89-րդ րոպեին փոխարինման դուրս եկավ Ժոզեպա Այալի հետ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անդորրայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ
Մոտա Բալուֆի
Մոտա Բալուֆի (Motta Baluffi), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Լոմբարդիա մարզի Կրեմոնա գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 968 մարդ (2008 թվական), բնակչության խտությունը 61 մարդ/կմ² է։ Զբաղեցնում է 16 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 26045, հեռախոսային կոդ՝ 0375։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Պողոսագոմեր
Պողոսագոմեր համայնքի կազմում ընդգրկված է նաև Ղազարահող գյուղը, որտեղ բնակվում է 74 մարդ, կա 25 տնտեսություն։
Աշխարհագրություն
Համայնքը լեռնային է, ունի 1031,80 հա տարածք, որից 348,31 հա գյուղատնտեսական նշանակության, 612,21 հա՝ անտառային հողեր։ Պողոսագոմեր համայնքի սահմանային գոտով հոսում է Տրտու գետի փոքր վտակը դեպի Սարսանգի ջրամբար։ Համայնքի տարածքում առկա են թվով 4 աղբյուրներ` «Քառ», «Գյուլուլ», «Դովեն» և «Շնաղբյուր»։
Բնակչություն
2015 թվականին Պողոսագոմեր համայնքի բնակչության թվաքանակը կազմում է 242 մարդ, կա 80 տնտեսություն, իսկ 2003 թվականին ուներ 220 բնակիչ։
Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ`անասնապահությամբ և հողագործությամբ, կան նաև Մարտակերտի շրջանի հանքավայրերում աշխատողներ։
Պատմամշակութային հուշարձաններ
Կան պատմամշակութային հուշարձաններ Պողոսագոմեր գյուղում`աղբյուր (XIX դ.), խաչքար (XI-XIII դդ.), Ամենափրկիչ վանք եկեղեցի (XII-XIII դդ.), «Պեմեն» եկեղեցին, գերեզմանոց (XII-XIII դդ.), գյուղատեղի (XII-XIII դդ.), մատուռ (XIII դ.), Ղազարահող գյուղում՝ եկեղեցի (միջնադար), գերեզմանոց (միջնադար), գյուղատեղի (միջնադար), մատուռ (միջնադար), հաշվառված է 13 հուշարձան։ Մոտակայքում գտնվում է Թխախու գյուղատեղին։
Հասարարակական կառույցներ
2015 թվականի դրությամբ համայնքում գործում էր գյուղապետարան, բուժկետ, միջնակարգ դպրոց, որտեղ սովորում են 30 աշակերտներ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մարտակերտի շրջանի գյուղեր Կատեգորիա:Մարտակերտի շրջանի բնակավայրեր
Շապադա դուս Գիմարայնս
Շապադա դուս Գիմարայնս (Chapada dos Guimarães), համայնք Բրազիլիայում՝ Մատու Գրոսու նահանգի կազմում։ Գտնվում է Մատու Գրոսու նահանգի հյուսիսային մարզում։ Մտնում է Կույաբա գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 17 940 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 6 206,573 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 2,9 մարդ/կմ²։
Կասալիլյա
Կասալիլյա (Cazalilla), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, գտնվում է Խաեն պրովինցիայում (Անդալուսիա ինքնավար համայնքում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Կամպինիյա դե Խաենում։ Տարածքը կազմում է 46,63 կմ2։ Բնակչությունը 878 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Գտնվում է պրովինցիայի վարչական կենտրոնից 31 կմ հեռավորության վրա։
Շապադա դուս Գիմարայնս
Վիճակագրություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Մատու Գրոսու նահանգի բնակավայրեր
Կասալիլյա
Կատեգորիա:Խաեն պրովինցիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Անդալուսիայի բնակավայրեր
Սարգիս Րաբունապետ
Սարգիս Րաբունապետ, Սարգիս վարդապետ Ապրակունեցի, եկեղեցական և մշակույթի գործիչ։
Կենսագրություն
Սովորել է Գլաձորից Հերմոնի վանք տեղափոխված համալսարանում։
Ձեռնադրվելով վարդապետ՝ 1369 թվականին համալսարանի սաների մի մասի հետ հաստատվել է Երնջակ գավառի Ապրակունյաց վանքում. պայքարել է Քռնայում գործող միարարական դպրոցի դեմ։
Համագործակցել է Հովհան Որոտնեցու հետ։
Աստապատում իր շուրջն է հավաքել մոտ 60 աշակերտի (Թովմա Մեծոփեցի, Գրիգոր Խլաթեցի, Կիրակոս Ա Վիրապեցի) և ծավալել ուսումնագիտական բուռն գործունեություն։
Հայտնի են Սարգիս Րաբունապետի խմբագրած «Մեկնութիւն գործոց առաքելոց» (ընդօրինակել ու ավարտել է նրա սան Մատթեոս վարդապետը 1411 թվականին), «Մեկնութիւն Յոհաննու Աւետարանին» (ավարտել է Գրիգոր Խլաթեցին) երկերը։
Օստգոթեր
Օստգոթեր (Ostrogothi կամ Austrogothi) գերմանական գոթական ցեղերի արևելյան ճյուղը (մյուսը՝ վեստգոթեր)։ Օստգոթերը 3-րդ դարում ստեղծեցին լայնածավալ կայսրություն, որը տարածվում էր Սև ծովից հյուսիս։ Իսկ 5-րդ դարի վերջում Թեոդորիք Մեծի գլխավորությամբ օստգոթերը ստեղծեցին թագավորություն Իտալիայում։ Սկիզբ առած պատերազմը բյուզանդացիների և օստգոթերի միջև ավարտվեց վերջիններիս պարտությամբ։ Օստգոթերի մնացորդները հետագայում ձուլվեցին լանգոբարդներին։
Կատեգորիա:Գերմանական ցեղեր Կատեգորիա:Բալկանյան թերակղզու պատմություն
Սլովինսկի ազգային պարկ
Սլովինսկի ազգային պարկ (Słowiński Park Narodowy), ազգային պարկ Պոմերանիա նահանգում, հյուսիսային Լեհաստան ։ Գտնվում է Բալթիկ ծովի ափին, Լեբայի և Ռովի միջև։ Պարկի հյուսիսային սահմանն ընդգրկում է 32.5 կմ ջրափնյա գոտի։
Պատմություն
Այս տարածքում արգելոց ստեղծելու յուրօրինակ գաղափարը ծագել է դեռ 1946 թվականին Լեբայում կայացած գիտաժողովի ժամանակ՝ Պոզնանից և Գդանսկից ժամանած գիտնականների առաջարկով։ Այնուամենայնիվ պարկը ստեղծվել է 21 տարի անց, 1967 թվականին։ Այն ընդգրկում է 180.69 քառ. կմ տարածք։ Այսօր նրա մակերեսը մի փոքր ավելի մեծ է՝ 186.18 քառ․ կմ, որից 102.13 քառ. կմ ջրային տարածք է և 45.99 քառ. կմ՝ անտառային։ Խիստ պահպանված գոտին զբաղեցնում է 56.19 քառ. կմ տարածք։ 1977 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն պարկը սահմանել է որպես կենսոլորտային արգելոց «Մարդը և կենսոլորտը» ծրագրի շրջանակներում։ Սլովինսկու խոնավ տարածքներին անդրադարձ է կատարվել Ռամսարի համաժողովում 1995 թվականին։
Պարկն անվանակոչվել է սլավոնների անունով, ովքեր ավելի հայտնի են սլովենացիներ անունով, որոնք սովորություն ունեին ապրելու ճահճուտում, Լեբա լճի եզրի անհասանելի տարածքում։ Կլյուկի գյուղում կա բացօթյա թանգարան, որը ներկայացնում է այս ժողովրդի նախկին կյանքն ու մշակույթը։
Աշխարհագրություն
Նախկինում պարկի տարածքը Բալթիկ ծովի ծովախորշն էր։ Ծովի ալիքների ակտիվությունից, այնուամենայնիվ, առաջանում էին դյուներ, որոնք ժամանակի ընթացքում անջատեցին ծովածոցը ծովից։ Քանի որ ալիքներն ու քամին ավազը տեղափոխում են դեպի երկրի ներքին շրջաններ, դյուները շարժվում են դանդաղ, տարեկան 3-10 մետր արագությամբ։ Որոշ դյուներ բավականին բարձր են՝ մինչև 30 մետր։ Ազգային պարկի ամենաբարձր գագաթը Ռովոկոլն է (ծովի մակարդակից 115 մետր բարձրությամբ), այն նաև հրաշալի դիտակետ է։ Շարժվող դյուները համարվում են որպես բնության հետաքրքրասիրություն եվրոպական մասշտաբով։
Պարկի տարածքի 55%-ը զբաղեցնում են լճերը՝ Լեբսկոն (71.40 քառ. կմ, առավելագույն խորությունը՝ 6.3 մետր), Գարդնոն (24.68 քառ. կմ, առավելագույն խորությունը՝ 2.6 մետր), Դոլգիե Վիելկիեն (1.46 քառ. կմ, առավելագույն խորությունը՝ 2.9 մետր)։ Դրանցից երկուսը` Լեբսկոն և Գարդնոն նախկինում եղել են ծովածոցեր։ Կան նաև 7 գետեր, որոնք հատում են պարկը, դրանցից ամենամեծն են Լեբան և Լուպավան։
Անտառներում հիմնականում աճում են սոճիներ։ Այս ծառերը ծածկում են անտառապատ տարածքների 80%-ը։ Այստեղ նաև կարելի է տեսնել տորֆային հողերի մի քանի տեսակներ։ Կենդանական աշխարհում մեծ թիվ են կազմում թռչունները, շուրջ 257 տեսակ։ Պատճառն այն է, որ պարկը գտնվում է չվող թռչունների ուղու մոտ։ Նրանք այստեղ ապահով են, քանի որ մարդկային գործունեությունը սահմանափակ է։ Տարածված տեսակներն են՝ սպիտակապոչ արծիվը, բվեճը, ագռավը, կարապը և տարբեր տեսակի բադեր։ Կաթնասուններից են եղջերուն, վայրի խոզը և նապաստակը։
Զբոսաշրջային հարմարություններ
Այստեղ կան շուրջ 140 կիլոմետր երկարությամբ զբոսաշրջային արահետներ։ Բացի լճերից, դիտարկումների համար նախատեսված աշտարակներից և արահետներից, այստեղ կարելի է գտնել նստարաններ և հանգստավայրեր։ Ազգային պարկի շուրջը կան կայանատեղիներ, ինչպես նաև հյուրանոցներ և ճամբարային վայրեր (հատկապես Լեբայում)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1967 հիմնադրումներ Լեհաստանում Կատեգորիա:1967 հիմնադրված բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ Կատեգորիա:Կատեգորիա ԲՊՀՄ II
Գեորգի Թումանով
Գեորգի Միքայելի Թումանով (Թումանյան), հրապարակախոս, քաղաքական գործիչ։ Թումանյան իշխանական տոհմից։ Թիֆլիսի հասարակական ակումբի հիմնադիրներից է։
Մարիամ Թումանյանի ամուսինը։
Կենսագրություն
Հեղինակ է երդվյալ ատենակալների դատարանների, զեմստվոների մասին գրքույկների, «Բնութագրումներ և հիշողություններ» (ռուսերեն) գրքի։ Վրացական դրամատիկական ընկերության անդամ, Թիֆլիսի հասարակական ակումբի հիմնադիրներից ։
Մահ
Մահացել է 1920 թվականին, Թիֆլիս քաղաքում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
(4793) Սլեսսոր
(4793) Սլեսսոր (Slessor), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1988 թվականի սեպտեմբերի 1-ին Անրի Դեբեոնի կողմից Լա Սիլյայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,666544 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,2465 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,0866 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1590,46 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,22635 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,36° անկյուն։
Չոքտում
Չոքտում, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Տրապիզոնի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Գրիգոր Վանցյան
Գրիգոր Խաչատուրի Վանցյան, հայ լեզվաբան, գրաքննադատ։
Կենսագրություն
Գրիգոր Վանցյանը ծնվել է 1870 թվականին, Ախալքալաքի գավառի Բեժանո գյուղում
Մանուկ հասակում մի կարճ շրջան սովորել է Սուրբ Մինաս եկեղեցուն կից գործող ծխական դպրոցում։ Նրա ծնողները, ապրելով նյութական չափազանց սուղ պայմաններում, ուսումնառության հարցում գրեթե ոչնչով չեն կարողացել օգնել իրենց որդուն, և վերջինիս մանուկ հասակից իր հովանու տակ է վերցրել քեռին՝ Գևորգ Խուդավերդյանը (մահ․ 1892 թ․)։
Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոց
Քեռու ջանքերով էլ Վանցյանը 1885 թվականի աշնանն ընդունվել է Ներսիսյան դպրոցի 2-րդ դասարան (այնտեղ սովորել է 1885–1890 թվականներին)։ Գրիգոր Վանցյանի ներսիսյանական և հետագա տարիների ընկերներից մեկը՝ ալեքսանդրապոլցի (այժմ՝ Գյումրի) Սիմեոն (Արսեն) Ղլտճյանն իր հուշերում պատմում է.
Ս. Ղլտճյանի վկայությամբ՝ Գրիգոր Վանցյանը, իրենց զանգեզուրցի ընկեր Արամ Առաքելյանն ու ևս մեկ ընկեր Ներսիսյան դպրոցում ուսանելու տարիներին ապրել են Թիֆլիսի Սերեբրեննայա փողոցում գտնվող մի բնակարանում՝ շուրջ 3 տարի գտնվելով նյութական ծանր պայմաններում, մինչև որ դպրոցի հոգաբարձությունը Ա. Առաքելյանին նշանակել է թոշակ, իսկ իրեն ու Գ. Վանցյանին ընդունել դպրոցի գիշերօթիկ աշակերտների շարքը ։ Մինչ այդ, երկու ընկերները՝ Ս. Ղլտճյանն ու Գ. Վանցյանը, շաբաթ և կիրակի օրերին երգել են Թիֆլիսի Մուղնու Սբ. Գևորգ եկեղեցում ու դրա դիմաց ստացել շաբաթական վարձավճար։ Ներսիսյան դպրոցում սովորելու տարիներին Գրիգոր Վանցյանը մտերմանում է ապագա բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյանի հետ Գրիգոր Վանցյանի և Հովհաննես Թումանյանի մտերմության, «հնգյակի» ձևավորման ու ընկերների միջև ձևավորված կապերի մասին հիմնական տեղեկությունները քաղված են Սիմեոն (Արսեն) Ղլտճյանի վերը նշված հուշագրությունից, մի դրվագ էլ վերցված է խմբակի մեկ այլ անդամի՝ Արամ Առաքելյանի պատմածից ։
Երբ վերջինս նյութական ծանր դրության պատճառով ուսումը կիսատ թողած (Ներսիսյան դպրոցում սովորել է 1883–1887 թվականներին) աշխատում էր Վրաստանի ու Իմերեթիայի թեմական կոնսիստորիայում, եկեղեցում երգելու բերումով ծանոթանում և մտերմանում է Ս. Ղլտճյանի հետ։ Այնուհետև Հովհաննես Թումանյանը վերջինիս ծանոթացնում է իր ներսիսյանական դասընկեր, Թիֆլիս վերաբնակված ախալցխացու ընտանիքից սերված Դաթիկո Շահլամյանի հետ։ Շուտով եռյակին միանում են ևս երկու ներսիսյանականցի՝ Արամ Առաքելյանն ու Գրիգոր Վանցյանը։ Այսպիսով՝ 1888 թվականի գարնանից (1887–1888 ուսումնական տարվա կեսեր) 5 միմյանց գրեթե հասակակից հինգ հայ ներսիսյանականներ (որոնցից մեկը՝ նախկին) մտերմանալով, սկսում են հաճախակի հավաքվել Թիֆլիսի Նորաշենի փողոցում գտնվող Դ. Շահլամյանի սենյակում, որը գտնվում էր Հովհաննես Թումանյանի ապրած բնակարանի վերնահարկում։
Սկզբից «եռյակի», կարճ ժամանակ անց նաև «հնգյակի» կողմից Դ. Շահլամյանի սենյակում ձևավորված գրական-գեղարվեստական այս խմբակը հետագայում պետք է հիմք դառնար շուրջ մեկ տասնամյակ անց Թումանյանի տանը ձևավորվելիք «Վերնատան» համար ։
Վերնատուն և հարաբերություններ Հովհաննես Թումանյանի հետ
18–19 տարեկան երիտասարդներից կազմված «հնգյակի» երեկոները Դ. Շահլամյանի սենյակում անցնում էին բուռն քննարկումների մթնոլորտում։ Հովհաննես Թումանյանը կարդում էր իր նոր գրած բանաստեղծությունները։ Նորաստեղծ խմբակի անդամ Ա. Առաքելյանն այսպես է նկարագրում իրենց առաջին հանդիպումը.
Այնուհետև, 1889 թվականին խմբակը որոշում է հրատարակել 20-ամյա Հովհանյանի Թումանյանի բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն և ձեռնամուխ է լինում դրա կազմմանը ։ Նրանց հետ չի պահում անգամ նյութական միջոցների իսպառ բացակայությունը. վերջիններս որոշում են մեկնել գավառներ (Ա. Առաքելյանը՝ Ախալցխա, Գրիգոր Վանցյանը՝ Ախալքալաք, Ս. Ղլտճյանը՝ Շիրակ, իսկ Հովհ. Թումանյանն ու Դ. Շահլամյանը մնում են Թիֆլիսում) և կազմակերպել հրատարակվելիք գրքի բաժանորդագրությունը։
Այսպիսով է լույս աշխարհ գալիս Հովհաննես Թումանյանի առաջին գիրքը ։
Մի քանի տարի անց՝ 1893 թվականի ապրիլի 8-ին, Գրիգոր Վանցյանը Հովհաննես Թումանյանին Ախալքալաքից գրած նամակով, խոսելով բանաստեղծի առաջին շրջանի բանաստեղծություններից մեկի՝ «Կանչի» մասին, իր հիացմունքն է հայտնում հետևյալ խոսքերով.
1901 թվականին, երբ Հովհաննես Թումանյանը հանգստանում էր Ախալցխայի Ուրավել առողջարանում, նամակներից մեկում նշում է, որ այնտեղ ոչ միայն ճանաչում են իր բանաստեղծությունները, այլև շատերն անգիր գիտեն իր «Եթե կաս, աստված» («Կանչ» բանաստեղծության առաջին տողն է) ոտանավորը ։ Ընկերները մեծ վիշտ ապրեցին, երբ Դ. Շահլամյանը, գտնվելով հոգեկան ծանր ապրումների մեջ, 1894 թվականին ինքնասպանությամբ հեռացավ կյանքից։ Հետագայում՝ 1908 թվականին, նույնը պետք է տեղի ունենար նաև «հնգյակի» մեկ այլ անդամի՝ Գրիգոր Վանցյանի հետ։
Գրիգոր Վանցյանի և Հովհաննես Թումանյանի՝ պատանեկան տարիների հարաբերությունները հետագայում ծնունդ տվեցին բանաստեղծի մեկ այլ ստեղծագործության՝ «Փարվանա» բալլադին։ Ջավախքում Փարվանա լճի և կրակի մեջ այրվող թիթեռների մասին տարածված զրույցները Հովհաննես Թումանյանն առաջին անգամ լսել է Վանցյանից։ Այս մասին խոստովանում է ինքը՝ բանաստեղծը, «Իմ մի քանի գրվածքների բացատրությունը» վերնագրի «Փարվանա, Վանցյան և Փշրանքներ թե Ջավախքի բուրմունք» ինքնակենսագրական գրառումների մեջ (Թումանյանն այստեղ հիշատակում է այն սկզբնաղբյուրները, որոնց շնորհիվ մտահղացել է գրելու իր այս կամ այն գործը) ։
Վանցյանի և Թումանյանի միջև նամակագրական կապը շարունակվում է հետագայում, երբ Գրիգոր Վանցյանը 1890-ական թվականներին արդեն ուսուցիչ էր, այնուհետև ուսանող։ Նամակների բովանդակությունը հիմնականում վերաբերում է երկու մտերիմ ընկերների միջև տեղի ունեցող գրքափոխանակությանը, Հովհաննես Թումանյանի անդրանիկ ժողովածուների տպագրության և բաժանորդագրության հարցերին, Գ. Վանցյանի՝ գավառներից արված թղթակցություններին, հետաքրքրվել են ինչպես իրենց, այնպես էլ մյուս ընկերների վիճակով։
Գրիգոր Վանցյանն իր նամակներում հաճախակի անդրադարձել է նաև Հովհաննես Թումանյանի ստեղծագործությունների քննության հարցին, երբեմն ահանման հորդորով դիմել բանաստեղծին. « ... Չմոռանաս նախկին ուղղությունդ, չմոռանաս այն ժողովուրդը, որ քեզ ծնել է. երգի՛ր ժողովրդի ցավն ու վիշտը, հոգսն ու թշվառությունը։ Սաքոներիդ ձեռից բաց չթողնես» ։ Մեկ այլ նամակում Թումանյանի ստեղծագործությունները բնութագրում է որպես «ժողովրդական ոգու արտահայտություն՝ արվեստով արտաբերված» ։ Հայրենիքում չորս տարի ուսուցչությամբ զբաղվելուց և իր ուսումնասիրությունների համար դաշտային նյութեր հավաքելուց հետո Վանցյանը մեկնում է Մոսկվա, ապա՝ Սանկտ Պետերբուրգ, որտեղից էլ՝ Ավետիք Արասխանյանի միջնորդությամբ Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցի հոգաբարձությունն իր որոշմամբ ու միջոցներով նրան ուղարկում է Գերմանիա, որտեղ պետք է սովորեր մանկավարժություն ։ 1895–1899 թվականներին Վանցյանը սովորում է Բեռլինի համալսարանում, որը, չնայած ուսումնառության հաջող ընթացքին, չի կարողանում ավարտել, քանի որ Ներսիսյան դպրոցի հոգաբարձությունը չի ցանկանում ևս մեկ տարով երկարացնել Վանցյանի ուսման շրջանը, որպեսզի դրանով վերջինս կարողանար գրել իր դիսերտացիան ու ներկայանար քննության ։
Բեռլինից ևս շարունակվում է Գրիգոր Վանցյանի նամակագրությունը Թումանյանի հետ։ Հատկապես հետաքրքրական է 1895 թվականի դեկտեմբերի 18-ին նրա գրած նամակը, որտեղ պատմելով Գերմանիայում իր ուսանողական կյանքի, գերմանացիների կենցաղի ու սովորույթների մասին, մասնավորապես գրում է.
Գրիգոր Վանցյանի և Հովհաննես Թումանյանի՝ միմյանց ուղղված նամակներից մի քանիսը հրապարակվել են «Թումանյան. Ուսումնասիրություններ և հրապարակումներ» նյութերի ժողովածուների հատորներում։ Որոշ նամակներ չեն պահպանվել, իսկ մնացած մասը գտնվում է Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանում, Հովհաննես Թումանյանի ֆոնդում։
Հրապարակումներ մամուլում
Գրիգոր Վանցյանը Ներսիսյան դպրոցում ուսումնառությունից հետո ուսուցչությամբ է զբաղվել հայրենի Ջավախքում՝ Ախալքալաքում՝ միաժամանակ աշխատակցելով Թիֆլիսում լույս տեսնող «Մուրճ» ամսագրին ։ Դեռևս ուսանելու տարիներին նա մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել լեզուների ազգակցության, առանձին ժողովուրդների ծագումնաբանական խնդիրների նկատմամբ, կատարել ուսումնասիրություններ բոշաների շրջանում և երկու մասով հրատարակել է «Հայ բոշաներ» աշխատությունը, որը հանդիսացել է նրա առավել ծավալուն աշխատանքի մի մասը. «... մեր աշխատակից պ. Գ. Վանցյանը գրում է մեզ՝ թե այդ հոդվածը հանված է իր մի ավելի ընդարձակ աշխատասիրությունից...» : Հետագայում «Մուրճ» ամսագրում տպագրված այս աշխատությունը թարգմանվում է ռուսերեն և ընդգրկվում «Կովկասի տեղանքի և ցեղերի նկարագրության նյութերի» բազմահատոր ժողովածուի մեջ ։ Ռուսերեն այս տարբերակն էլ իր հերթին թարգմանվել և տպագրվել է Փարիզում լույս տեսնող «Բանասեր» հանդեսում ։ Գրիգոր Վանցյանի այս աշխատանքի առթիվ կենսագիր Հ. Ք. Չրաքյանը գրում է.
Շուրջ երկու տարի անց՝ 1894 թվականին, Գ. Վանցյանը հրապարակում է բոշաների մասին իր անտիպ աշխատության մի նոր հատված՝ «Պատմական ակնարկ բոշաների անցյալից» խորագրով, ուր հեղինակն անդրադառնում է այդ ժողովրդի անվան, ծագումնաբանական, Հայաստան մուտքի և զբաղեցրած բնակավայրերի, նաև քրիստոնեացման խնդիրներին։
Չնայած «Մուրճ» ամսագիրը, ինչպես և վերջինիս անվան հիշատակումն արգելված էր Օսմանյան Թուրքիայի տարածքում և այնտեղ լույս տեսնող մամուլում, այդուհանդերձ, Վանցյանի սույն հոդվածը նույն ժամանակ ամբողջապես արտատպվում է Կ. Պոլսի «Հայրենիք» օրաթերթում ։ Բեռլինում ուսանելու ժամանակ՝ 1897 թվականին, դարձյալ «Մուրճ» ամսագրում տպագրում է հայ բոշաներին նվիրված ևս մեկ աշխատանք, որտեղ գնչու–բոշաների հոգեբանական, սովորութային գծերը քննելուց զատ, անդրադառնում է նաև վերջիններիս մտավոր ունակություններին, գիտության, արվեստի մեջ ունեցած դրսևորումներին։ Հեղինակն այստեղ թվարկում է տարբեր ազգերի մի շարք հայտնի անձանց անուններ, որոնք ծագումով այս ցեղից են։ Հայերի մեջ Վանցյանն առանձնացնում է Հարություն վարդապետ Ալամդարյանին, Քերովբե Պատկանյանին (Հ. Ալամդարյանի քրոջ զավակը, բոշայական ծագումը՝ մորական կողմից ծագումով բոշա) և աշուղ Հանես–օղլուն (ծննդյան անունով՝ Պողոս)։ Հայ բոշաների մասին նրա հոդվածաշարը ավարտվում է «Մուրճում» 1899 թվականին տպագրած գրախոսականով , որտեղ հեղինակն անդրադառնում է Վրթանես Փափազյանի հրատարակած և հայ-բոշաների կյանքը ներկայացնող աշխատությանը ։ Գրախոսականում Գրիգոր Վանցյանը թե՛ քննադատում է այդ աշխատանքը՝ անելով անհրաժեշտ դիտողություններ, թե՛ նշում է առավելություններն՝ արժևորելով դրանք։
1890-1900-ական թվականներ
1890-ական թվականներին և 1900-ական թվականների սկզբներին Վանցյանը լեզվաբանությանն առնչվող հոդվածներով հանդես է գալիս «Մուրճ» (Թիֆլիս), «Հանդես ամսօրյա» (Վիեննա), «Անահիտ» (Փարիզ) և այլ հանդեսներում, որոնք հետագայում հիմք դարձան գրքի ամբողջական հրատարակման համար։ Բացի վերը նշված բնույթի հոդվածներից՝ նա մամուլում հանդես է գալիս նաև Ջավախքի ուսումնարաններին և ուսուցիչներին, քահանայական խնդիրներին, ջավախահայության ծեսերին ու սովորույթներին, Բաքվի, Եվրոպայի հայությանն առնչվող, տարբեր ցեղերի ծագումնաբանությունը ներկայացնող, փիլիսոփայական հարցեր շոշափող մի շարք հոդվածներով, գրախոսականներով, թարգմանություններով և այլն ։
1900–1901 թվականներին Վանցյանը հոդվածներով, գրախոսականներով և ակնարկներով հանդես է գալիս Թիֆլիսի «Տարազ» հանդեսում, իսկ 1904–1905 թվականներին Թիֆլիսի «Լումա» ամսագրում հրապարակում է երեք աշխատանք, որոնցից երկուսը լեզվաբանական են («Նյութեր հայերենի մշակության համար», «Լումա», 1904, № 5, էջ 180–184, «Հայերենը մշակելու նյութեր», «Լումա», 1905, № 1, էջ 101–104), մեկը՝ իմաստասիրական բնույթի («Փիլիսոփայական զրույցներ», «Լումա», 1904, № 1, էջ 94–110)։
Բեռլինից վերադառնալուց հետո՝ 1900-ական թվականների սկզբներից հիմնականում ապրելով և գործելով թիֆլիսյան մտավորականության միջավայրում՝ նա շարունակում էր մնալ նաև ջավախահայ մտավորականության կողքին, որի վկայություններից մեկն էլ նշանավոր բանաստեղծ Ղազարոս Աղայանի գրական և մանկավարժական գործունեության քառասնամյա հոբելյանի նշումն է. ցարական ռեժիմի պայմաններում և ոստիկանության վերահսկողության ներքո Թիֆլիսի Վերայի թաղամասի «Ֆանտազիա» այգում 1902 թվականի մայիսի 19-ին տեղի է ունենում Աղայանի 40-ամյա հոբելյանին նվիրված հանդիսություն, որտեղ ներկա են գտնվել ժամանակի մտավորականության, գրական, ազգային, հասարակական և քաղաքական գործիչների շուրջ երկու հարյուր ներկայացուցիչներ։ Ախալքալաքի մտավորականությունը ևս գումարում է ժողով, որպես հոբելյանական հանդիսության մասնակիցներ ընտրում Հովհաննես Թումանյանին և Գրիգոր Վանցյանին՝ այդ մասին նամակով տեղեկացնելով Թումանյանին.
«Հայ հեղինակներ» աշխատություն
1905 թվականին Գրիգոր Վանցյանը Թիֆլիսում հրատարակում է «Հայ հեղինակներ» (264 էջ) գիրքը, որն ունեցավ բարեփոխված և հարստացված թվով 5 վերահրատարակություն (II տպագրություն, Թիֆլիս, 1906, 320 էջ, III տպագրություն, Թիֆլիս, 1909, 382 էջ, IV տպագրություն, Թիֆլիս, 1910, 384 էջ, V տպագրություն, Թիֆլիս, 1913, 384 էջ, VI տպագրություն, Թիֆլիս, 1914, 384 էջ)։ Գրքի բարեփոխումներն ու հարստացումներն իրականացվել են մինչև III տպագրություն. սկսած IV տպագրությունից մինչ վերջին՝ VI տպագրություն, ներառյալ նաև III տպագրությունը, Վանցյանի մահից հետո 1909–1914 թվականներին իրականացրել է Գրիգոր Վանցյանի այրին՝ Վանցյանը, հրատարակությունները հիմնականում վերատպվել են՝ չկրելով փոփոխություններ։ III–VI տպագրություններում անփոփոխ բերված է հեղինակի առաջաբանը, որը գրվել է մահվան նախօրյակին՝ 1908 թվականի հունվարին, Թիֆլիսում։
«Հայ հեղինակներ»-ում ներկայացվել են նաև Վանցյանի ճամփորդական հուշագրությունները, որտեղ հեղինակը պատմում է եվրոպահայության որոշ հատվածների հետ իր հանդիպումների ու տպավորությունների մասին («Լեհաստանի հայերը», «Այց Լեմբերգի հայերին»), բոշաներին առնչվող ազգագրական հոդվածները և այլն։ Գրքի առաջին հրատարակության լույսընծայմանը հետևեց մամուլի արձագանքը՝ մի շարք գրախոսականներով, որոնցում մերթ ծավալուն վերլուծությունների միջոցով դրվատվեց, մերթ քննադատվեց Գրիգոր Վանցյանի աշխատանքը։
«Պատմական քերականություն արևելահայ լեզվի» աշխատություն
1906 թվականին Վանցյանը տպագրում է իր «Պատմական քերականություն արևելահայ լեզվի» քերականագիտական ընդարձակ աշխատությունը, որի առանձին հատվածներ ժամանակին լույս էին տեսել մամուլում ։ Գրքում հեղինակն անդրադառնում է մարդկային լեզվի ծագմանը, հնդեվրոպական լեզուներին, հայերենին (գրաբարյան, արևելահայ և արևմտահայ ձևերին) առնչվող ամենատարբեր հարցերին, հայ քերականական մտքի ձևավորման վրա ազդեցություն գործած որոշ կրթօջախներին և այլն։
«Բազմավեպ» ամսագիրը գրքի հրատարակման առթիվ տպագրում է ընդարձակ գրախոսական, որն ավարտվում է հետևյալ խոսքերով.
Նույն ամսագիրը շուրջ երեք տարի անց գրում է.
«Դպրոցական քերականություն» աշխատություն
1906 թվականին, «Պատմական քերականություն արևելահայ լեզվի» գրքի տպագրությանը զուգահեռ, Ալեքսանդրապոլի (այժմ՝ Գյումրի) «Շիրակ» տպարանում լույս է տեսնում Վանցյանի «Դպրոցական քերականությունը»։ 52 էջանոց այս գրքույկը նախատեսված էր պետական և ծխական դպրոցների համար և կարևոր տեղեկություններ էր հաղորդում հայերենի քերականության մասին։ Գրքույկն ունեցավ երկրորդ՝ բարեփոխված և հարստացված տպագրություն, որը, սակայն, անթվակիր է։ Դրանում զետեղված որոշ նյութերի թվագրումից և առաջաբանից կարելի է եզրակացնել, որ այն տպագրվել է հեղինակի մահվան նախօրյակին՝ 1907 թվականի վերջին կամ 1908 թվականի սկզբին։
«Գրպանի ուղղագրություն» գրքույկ
1906 թվականի լույս է տեսնում Գրիգոր Վանցյանի «Գրպանի ուղղագրություն» գրքույկը։ Հեղինակը առաջաբանում գրում էր, որ իր նորաստեղծ գրքույկն «... ամեն մի աշակերտ պետք է ձեռին ունենա սխալներից խուսափելու և ուղղագրությանը շարունակ ընտելանալու» համար։ Այն կարճ ժամանակ անց ունեցավ երկրորդ, բարեփոխված հրատարակություն (գրքույկի վրա բացակայում է հրատարակման թվականը)։ Մինչ իր մահը՝ 1908 թվականը, Վանցյանը պատրաստում է գրքույկի երրորդ՝ կրկին բարեփոխված տարբերակը, որը հետմահու՝ 1914 թվականին հրատարակում է կինը։ Գրքույկը ծավալուն գրախոսականով գովաբանում է «Մշակը», իսկ Գ. Գասպարյանն իր «Հայ բառարանագրության պատմություն» աշխատության մեջ նշում է հետևյալը.
Այսուհանդերձ, ինչպես ժամանակի յուրաքանչյուր նորույթ, Վանցյանի «Գրպանի ուղղագրությունը» ևս զերծ չմնաց քննադատությունից ։
«Հայոց պատմություն։ Ծխական դպրոցների համար։ Պատկերազարդ» գիրք
1906 թվականին լույս է տեսնում Գրիգոր Վանցյանի «Հայոց պատմություն։ Ծխական դպրոցների համար։ Պատկերազարդ» գիրքը (80 էջ), որտեղ հայոց պատմությունը ներկայացվում է հայ ժողովրդի ծագումից՝ Հայկ Նահապետից մինչև Բագրատունյաց թագավորության անկումը՝ Գագիկ Բ (1045) և Սելջուկյան արշավանքները Հայաստան։ Ձեռնարկի Բ տպագրությունը, որը կազմված էր երկու մասից, տեղի է ունենում 1908 թվականին («Հայոց պատմություն (Ծխական դպրոցների համար), Բ տպագրություն։ Պատկերազարդ», 152 էջ), որտեղ արդեն հեղինակն ամբողջացնում է հայոց պատմությունը՝ ներկայացնելով հայոց ծագումնաբանությունից մինչ իր ապրած ժամանակահատվածը՝ 1900-ական թվականների սկզբների կովկասյան անցքերը։ «Հայոց պատմության» առաջին հրատարակությունը Բ տպագրության առաջին մասն է, իսկ երկրորդ մասը ներառում է Կիլիկյան թագավորության ստեղծումից մինչ 1905 թվականի իրադարձությունները։
Ամենավերջում հեղինակը զետեղել է «Հայոց թիվը և պարապմունքը ներկայում» փոքրիկ հատվածը, որտեղ կարևոր հաշվումներ է անում ամբողջ աշխարհում սփռված հայության թվակազմի վերաբերյալ՝ եզրակացնելով, որ 1900-ական թվականների սկզբներին երկրագնդի վրա ապրող հայության թիվը կազմում է մոտ 3 միլիոն։ «Հայոց պատմության» Բ տպագրությունը հեղինակի կինը Թիֆլիսում նույնությամբ վերահրատարակում է 1909 (երրորդ տպագրություն, 143 էջ) և 1912 (չորրորդ տպագրություն, 142 էջ) թվականներին։ Բոլոր հրատարակություններում նույնությամբ բերված է հեղինակի պատգամը.
«Հայ-լեզու։ Պատկերազարդ այբբենարան» ձեռնարկ
1907 թվականին Գրիգոր Վանցյանը կազմում և Թիֆլիսում լույս է ընծայում «Հայ-լեզու։ Պատկերազարդ այբբենարանը» (64 էջ)։ Ձեռնարկը կազմված է երկու մասից. Ա մասը կազմում է բուն Այբբենարանը, Բ մասը՝ «Ընթերցարանը», որտեղ զետեղված են մի շարք մանկական կարճառոտ պատմվածքներ, բանաստեղծություններ, առածներ, շուտասելուկներ, հանելուկներ, մայրերին, տարվա եղանակներին, տարբեր կենդանիներին նվիրված այլևայլ նյութեր։
Ինքնասպանություն
1908 թվականի մայիսի 5-ին Գրիգոր Վանցյանը ինքնասպան է լինում։ Ինքնասպանությունից առաջ թողած նամակում նա խնդրում է իր մահվան համար ոչ մեկին չմեղադրել ։ Հուղարկավորությունը տեղի է ունենում մայիսի 9-ին, աճյունն ամփոփվում է Թիֆլիսի Խոջիվանքի գերեզմանատանը։
«Հանդես ամսօրյայում» զետեղված նրա մահախոսականում նշվում է.
Գրիգոր Վանցյանի ինքնասպանության հանգամանքները մինչ օրս անհայտ են։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ Կատեգորիա:Ինքնասպաններ Կատեգորիա:Բոշաներ
Ղաթրլու Ներքին
Ղաթրլու Ներքին, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Երևանի նահանգի Սուրմալուի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ալլիկոցա
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 14 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Լյաենեմաա նահանգի Մառտնա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Աստերոիդների ցանկ (181001-181100)
Աստերոիդների ցանկ (180901-181000) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (181101-181200)
Իլինո (գյուղ, Զապադնոդվինսկի շրջան)
Իլինո (Ильино), գյուղ Ռուսաստանի, Տվերի մարզի Զապադնոդվինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2008 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 649 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Տվերի մարզի Զապադնոդվինսկի շրջանի բնակավայրեր
Մեծ Քիրս
Մեծ Քիրս, Արցախի լեռնաշղթայի հարավային ճյուղի բարձր գագաթներից է և ունի 2724,6 մ բարձրություն ։
Մեծ Քիրսը Արցախի լեռնաշաղթայի հարավային հատվածի ամենաբարձր գագաթներից է։ Իր տեսքի և պատմական նշանակության պատճառով տեղացինների կողմից համարվում է արցախյան բռունցք։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արցախի լեռներ Կատեգորիա:Շուշիի շրջան
Լևոն Անանյան
Կենսագրություն
Լևոն Զաքարի Անանյանը ծնվել է 1946 թվականի հոկտեմբերի 13-ին Տավուշի մարզի Կողբ գյուղում։ 1964 թվականին ավարտել է Կողբի միջնակարգ դպրոցը, 1968 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։
Աշխատել է մի շարք պարբերականներում և միաժամանակ խմբագրել «Մանկավարժ» թերթը։ 1975 թվականին աշխատանքի է անցել «Գարուն» գրական ամսագրի խմբագրությունում, 1990 թվականին ընտրվել է «Գարուն» ամսագրի գլխավոր խմբագիր։
1992 թվականին հիմնադրել է «Ապոլոն» հրատարակչությունը, որն առաջին անգամ բնագրից թարգմանությամբ հայ ընթերցողներին ներկայացրեց համաշխարհային գրականության մի շարք ստեղծագործություններ։ 2001 թ. ընտրվել է Հայաստանի գրողների միության նախագահ, և մինչ կյանքի վերջ նախագահել է այն։ Դասախոսել է Երևանի պետական համալսարանի ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետում։ «Նոյեմբերյան» հասարակական կազմակերպության ղեկավարն է եղել 2002-2013 թվականներին։ Գրել, կազմել և խմբագրել է բազմաթիվ գրքեր, հարյուրավոր հրապարակախոսական հոդվածներ, առաջաբաններ։
Անձնական կյանք
Լևոն Անանյանն ամուսնացած է, ունի երեք երեխա։
Ստեղծագործական աշխատանք
Լևոն Անանյանի ստեղծագործությունները թարգմանվել են ռուսերեն, անգլերեն, վրացերեն և այլ լեզուներով։ Միջազգային երեք ակադեմիաների անդամ է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ Կատեգորիա:Հայ գրողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի թարգմանիչներ Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ Կատեգորիա:Խորհրդային լրագրողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ Կատեգորիա:ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչներ
Լիվրագա
Լիվրագա (Livraga), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լոմբարդիա մարզի Լոդի գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 2509 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Խտությունը՝ 209 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 12 կմ²։ Էլեկտրոնային փոստ՝ 26814։ Հեռախոսային կոդ՝ 0377։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Թորամանյան փողոց (Երևան)
Թորամանյան փողոց, փողոց Երևանի Էրեբունի վարչական շրջանում։
Տվյալներ
Սկսվում է Մովսես Խորենացու փողոցի վերջին հատվածից, ձգվում հարավարևմտյան ուղղությամբ, հատում Սասունցի Դավթի փողոցը և հասնում Ռոստովյան փողոցին զուգահեռ հոսող Ջրվեժ գետի առու։ Գտնվում է Լոմոնոսովի փողոցի և Սասունցի Դավթի փողոցի նրբանցքի միջև։
Խորհրդային տարիներին, մինչև ներկայիս անունն ստանալը, կոչվել է Անդրֆեդերացիայի 10-րդ փողոց։ Անվանվել է ի պատիվ հայ նշանավոր ճարտարապետ Թորոս Թորամանյանի։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Երևանի փողոցներ
Զաքաթալայի շրջան
Զաքաթալայի շրջան (Zaqatala rayonu), վարչական շրջան Ադրբեջանական Հանրապետության հյուսիսային մասում։ Վարչկենտրոնը Զաքաթալա քաղաքն է։
Բնակչություն
Զաքաթալայի շրջանի հիմնական ազգություններն են. ադրբեջանցիները (59,5 %), ավարները (24,09 %), ցախուրները (12,23 %), վրացիները (2,87 %), ինչպես նաև ռուսները, ուկրաինացիները, դարգիները։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Զաքաթալայի շրջան
Պոդստեպկի (գյուղ, Ստավրոպոլսկի շրջան)
Պոդստեպկի (Подстепки), գյուղ Ռուսաստանի Սամարայի մարզի Ստավրոպոլսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2012 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 6247 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1862 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սամարայի մարզի Ստավրոպոլսկի շրջանի բնակավայրեր
Ոսկե հորթը
«Ոսկե հորթը» (Золотой телёнок), Իլյա Իլֆի և Եվգենի Պետրովի կողմից գրված վեպ, որը ավարտել են 1931 թվականին։ Սյուժետային հիմնական գիծը «Տասներկու աթոռ»-ի հիմնական հերոսի՝ Օստապ Բենդերի անվերջանալի արկածները և 1930֊ական թվականների խորհրդային կյանքի ֆոնին կատարվող գործողությունները են։ Ժանրը՝ արկածային վեպ, սոցիալական երգիծանք, վեպ-ֆելիետոն։
Վեպն առաջացրել է խառը ռեակցիաներ գրական հասարակությունում։ Այս տարաձայնությունները ծավալվեցին Օստապ Բենդերի կերպարի շուրջ, որը գրախոսների կարծիքով, շատ հմայիչ կերպար է և հանձին Վասիսուալյա Լոխանկինի, որը միակն էր, որ քննադատների շարքում տեսավ ռուսական ինտելիգենցիայի ծաղրանկարը։
Ստեղծագործությունը տպագրվել է «30 օր» ամսագրում (1931, № 1—7, 9—12)։ 1931 թվականի մայիսին «Ոսկե հորթը» տպագրվել է փարիզյան «Սատիրիկոն» ամսագրում։ Առաջին առանձին հրատարակչությունը եղել է 1932 թվականին ԱՄՆ֊ում, անգլերեն լեզվով (Farrar and Rinehart Incorporated կողմից, Նյու Յորք)։ Ռուսերենով առաջին հրատարակչությունը եղել է 1933 թվականին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1931 վեպեր Կատեգորիա:Ռուսերեն վեպեր Կատեգորիա:Հեռուստաշոուների հիմք ծառայած վեպեր Կատեգորիա:Էկրանավորված ռուսական վեպեր
Ուհտջու
Ուհտջու, էստոնական փոքր կղզիների խումբ Բալթիկ ծովի Ֆիննական ծոցում։ Ենթարկվում է Վիհուլա նահանգին։ Ուհտջույի կազմում են գտնվում 10,1 հա տարածք զբաղեցնող Ուհտջու կամ Հյուսիսային Ուհտջու կղզին և 6,2 հա տարածք զբաղեցնող Սալա կամ Հարավային կղզին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ
Ընդհատակ (հեռուստասերիալ)
Ընդհատակ, ամերիկյան պատմական հեռուստասերիալ է։ Ստեղծվել է Միշա Գրինի և Ջո Պոկասկիի կողմից Անտեբելլում ժամանակաշրջանի Ջորջիայում գործող Ընդհատակյա երկաթգծի մասին ։ Շոուի պրեմիերան կայացել է 2016 թ. մարտի 9-ին WGN America-յի եթերում ։ 2016 թվականի ապրիլի 25-ին WGN America-ն հայտարարեց, որ շոուն ունենալու է 10 սերիայից բաղկացած երկրորդ եթերաշրջան, վերջինիս պրեմիերան կայացավ 2017 թվականի մարտի 8-ին։ 2017 թվականի մայիսի 30-ին հայտարարվեց, որ շոուն դադարեցվելու է երկրորդ եթերաշրջանից հետո ։
Չուքուր (Տրապիզոնի գավառ)
Չուքուր, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Տրապիզոնի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Մարգինալ
Մարգինալ (' - ծայր, սահման, marginal - ծայրամասում գտնվող, սահմանային, նվազագույն, աննկատելի, սահմանագծային, անցումային վիճակում գտնվող), հասարակության շրջանում սոցիալական անկարողություն ու դեգրադացիա (' - աստիճանական անկում), օտարացում։
Այս տերմինը լայնորեն կիրառվել է Եվրոպայում և առաջին անգամ օգտագործվել է Ֆրանսիայում ։ Այն օգտագործվում է բոլոր բնագավառներում՝ կրթություն, սոցիոլոգիա, հոգեբանություն, քաղաքականություն և տնտեսագիտություն։
Մարգինալ մարդիկ կանգնած են տարբեր մշակույթների և ազգերի մեջտեղում, հին և նոր քաղաքական գաղափարների, ազգայնական և աշխարհաքաղաքացիական կողմնորոշումների, կրոնական և աթեիստական համոզմունքների, աշխատանքային և սպառողական դիրքորոշումների միջև։ Հասարակական գիտակցությունը հայտնվում է մարգինալ վիճակում, երբ նրանում տարօրինակ ձևով զուգակցվում են փոխադարձ տարբեր «եզրերը»։ Մարգինալ կարող են համարվել այն խմբերը, որոնք հասարակության մեջ հայտնվել են լուսանցքային գոտում։
Սոցիալական բացառումն այն գործընթացն է, որտեղ անհատները կամ ժողովուրդը պարբերաբար արգելափակվում են տարբեր իրավունքներից, հնարավորություններից և ռեսուրսներից, որոնք սովորաբար հասանելի են այլ խմբի անդամների համար և որոնք հիմնարար են սոցիալական ինտեգրման և մարդու իրավունքների պահպանման համար տվյալ խմբի շրջանակներում (օրինակ՝ բնակարանային ապահովություն, զբաղվածություն, առողջապահություն, քաղաքացիական ներգրավում, ժողովրդավարական մասնակցություն և պատշաճ գործընթաց)։
Սոցիալական բացառման հետևանքով առաջացած օտարացումը կամ իրավունքների ոտնահարումը կարող է կապված լինել մարդու սոցիալական դասի, ռասայի, մաշկի գույնի, կրոնական պատկանելության, էթնիկ ծագման, կրթական կարգավիճակի, մանուկ հասակում ունեցած հարաբերությունների, կենսամակարդակի կամ արտաքին տեսքի հետ։ Խտրականության այս բացառիկ ձևերը կարող են կիրառվել նաև հաշմանդամություն ունեցող անձանց, փոքրամասնությունների, LGBTQ + մարդկանց, թմրամիջոցներ օգտագործողների , ինստիտուցիոնալ խնամքի տակ գտնվողների , տարեցների և երիտասարդների նկատմամբ։ Ցանկացած մարդ որևէ կերպ հայտվում է բնակչության ընկալման նորմերից դուրս, կարող է դառնալ այսպիսի կոպիտ կամ հստակ սոցիալական բացառման ձևի օբյեկտ։
Առաջացման հարթություններ
Այլընտրանքային հայեցակարգում սոցիալական անհանդուրժողականությունը տեսականորեն առաջանում է անհատական կամ խմբային մակարդակով չորս փոխկապակցված հարթություններում.
Որից հետո այն դիտվում է որպես անձնական ռիսկի գործոնների (տարիքը, սեռը, ռասսա), մակրոքաղաքական փոփոխությունների (ժողովրդագրական, տնտեսական և աշխատաշուկայի զարգացում, տեխնոլոգիական նորարարություն, սոցիալական նորմերի զարգացում), կառավարության օրենսդրության և սոցիալական քաղաքականության, ինչպես նաև գործարարների, վարչական կազմակերպությունների և քաղաքացիների իրական վարքագծի միասնական արդյունք ։
Հասարակական բացառման արդյունքում խոչընդոտվում է մարգինալ անձանց կամ համայնքների լիարժեք մասնակցությունը հասարակության տնտեսական, սոցիալական և քաղաքական կյանքին ։ Դա կարող է հանգեցնել դիմադրության, բողոքների կամ լոբբիստական ձևի դիմադրության։