cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
(4812) Հակուհոու
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,367852 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8753 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8604 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1330,85 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,270503 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,68° անկյուն։
Սուրբ Գևորգ եկեղեցի (Դրոգոբիչ)
Սուրբ Գևորգ եկեղեցին (ուկր.՝ Церква святого Юра) ուղղափառ եկեղեցի է, պատմության և ճարտարապետության հուշարձան է, որն գտնվում է Դրոգոբիչում (Լվովյան շրջան, Ուկրաինա)։ 2013 թվականին ներառվել է  ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցուցակի մեջ ` ընդգրկելով « Լեհաստանի և Ուկրաինայի Կարպատյան շրջանի փայտաշեն եկեղեցիներ» կազմը :
Պատմություն
Փայտաշեն եկեղեցի է, եռահատված (եռահատ) է, վերագրում են  XV դարավերջին կամ  XVI դարասկզբին, խորանարդաձև երկուական   նավերով  և երկու նստակերտ կողմային երգչախմբային դասերով   և երկուական  տաշված փայտակերտվածքներով զոհասեղանով և գավիթով։
1656 թվականին եկեղեցին հանձնվել է Դոլինա քաղաքին մոտ գտնվող կարպատյան  Նադիևա գյուղից։ Եկեղեցին փոխանակել են աղով, քանդել մասերի և տեղափոխել են Դրոգոբիչ՝  եզների վրա։ Տեղադրել են եկեղեցին նախկին եկեղեցու տեղում, որն այրվել էր, իսկ արդեն 1678 թվականից սկսել են կառուցել զանգակատունը :
Եկեղեցու ստորին հատվածը պատված է լայն գոտու տեսք ունեցող կամարաշարով, որն հիմնված է սյուներին։ Հատուկ կանանց համար նախատեսված գավիթների՝ բաբինեցների  վերևում է գտնվում  երգչախումբը՝  կամար -պատկերասրահով և Վվեդեսսկյան մատուռը։ Եկեղեցին, գլխավոր  փայտյա գերաններով  (срубами) մեծանում է երեք գագաթներով  առանց թեքվելու, իսկ երգչախմբի տեղը՝ փոքր գագաթներով՝  մեկ թեքումով ութանկյուն   թմբուկների վրա։
Եկեղեցու ներսակողմը  նկարազարդված է որմնանկարներով, որոնք կատարվել են Ստեֆան-Մալյար Պոպովիչ Մեդիցիկովի գլխավորությամբ։  Բացի կրոնական  կոմպոզիցիաներից ( «Քրիստոսի խանդավառություն» ), հարուստ  են դեկորատիվ զարդաքանդակները՝  առավելապես բուսական բնույթի։ Պատկերակալը և սրբապատկերները   նույն  նկարչի   (« Աստվածամոր  օրհներգությունը՝ ակաթիստը», « Գործ Պետրոս առաքելոց», « Մեծ մարտիրոս Յուրիի  գլխատումը» ) շագանակա- կավաքարագույն և  կանաչավուն՝  ձիթապտղավուն երանգով, նկարչական պարզ միջոցներով  զարդանկարների ստեղծողը  հաղորդել է  անհատական, գրեթե դիմային արտահայտություններ զարդաքանդակներին։ Պատկերակալի սյան՝  խաղողի ոստյունի փորագրության  մակերևութապատկերը՝ ռելիեֆը մոտ է  քարի փորագրությանը։
Սուրբ Գևորգի եկեղեցին մի քանի անգամ վերանորոգվել է, բայց այն չի կորցրել իր նախնական տեսքը և մինչ այսօր համարվում է  XV—XVI դարերի  գալիցկյան  ճարտարապետության  ամենապահպանված հուշարձանը։ Եկեղեցին համարվում է   «Դրոգոբիչչինա» թանգարանի փայտաշեն ճարտարապետության առանձին  բաղադրիչը ։
Հուսեյն Բեհզադ
Հուսեյն Բեհզադ, 20-րդ դարի տաղանդավոր իրանցի նկարիչ է, համարվում է ժամանակակից իրանական արվեստի ամենաուժեղ մանրանկարիչը ։
Եղել է աշխարհահռչակ, արժանացել է բազմաթիվ մրցանակների։
Մանկություն և երիտասարդություն
Հուսեյնը նկարչի իր տաղանդը ցույց է տվել վաղ մանկության տարիներին։ Ավելի ուշ նա հիշել է. «Մի անհասկանալի զգացողություն ինձ տարավ դեպի նկարելը, և մատիտ վերցնելով՝ ես ինձ ծարավ զգացի, ով հասավ թափանցիկ աղբյուրի»։ Հայրը ողջունել է որդու գեղարվեստական ​​տաղանդը, պայմանավորվել է, որ նա սովորի Մոլլա Ալիի մոտ։ Յոթ տարեկան հասակում նա մնացել է առանց հայրիկի և առանց ուսուցչի, մահացել են խոլերայից։ Այս իրադարձությունից հետո նա երկար ժամանակ չի գնացել դպրոց (մի քանի ամիս), սակայն ուսանելու ցանկություն չզգալով՝ նա թողել է դպրոցը և աշխատանքի անցել Թեհրանի շուկայում հայտնի պարսիկ դիմանկարիչ Հուսեյն Պեյքար-Նեգարի արհեստանոցում՝ որպես Մոլլա Ալիի աշակերտ, որտեղ աշխատել է 12 տարի։ Այստեղ նա զարգացրել է իր հմտությունները և վաստակել է իր ապրուստը, քանի որ հոր մահից հետո ընտանիքը չէր կարող իրեն ապահովել։ 18 տարեկանից նա ինքնուրույն աշխատել է իր արհեստանոցում, զբաղվում էր պատճենահանմամբ Սեֆյաններ և Թիմուրյանների տոհմերի ժամանակների հին մանրանկարչության պատվերով։ Այս աշխատանքի շնորհիվ նա կարողացել է տիրապետել պարսկական մանրանկարչության հին վարպետների կանոններին և ոճին, այդ թվում հայտնի մանրանկարիչ  Քեմալէդդին Բեհզադին, Ռեզա Աբբասիային. «Մանրանկարչության տարբեր ոճերի իմ ուսումնասիրությունը նպատակ ուներ ստեղծել նոր իրանական ոճ, որը համապատասխանում է ժամանակակից արվեստի պահանջներին։ Մանրանկարչությունն աստիճանաբար անհետացավ, և ես փորձեցի այն փրկել մոռացությունից» ։ Նա այնքան հմտորեն էր աշխատում, որ քչերը կարող էին տարբերակել պատճենը և բնօրինակը։
Հասուն կյանք
1915 թվականին նա նկարազարդել է Նիզամիի գիրքը (այժմ գտնվում է Բրիտանական թանգարանում), ինչի շնորհիվ ճանաչում է ստացել Եվրոպայում։ 1918 թվականին նկարիչը Թիֆլիսով մեկնում է Եվրոպա՝ նկարազարդումները վաճառելու նպատակով (ուղևորությունը տևել է 70 օր)։ 1934-35 թվականներին Հուսեյնը 13 ամիս անց է կացրել Փարիզում, որի ընթացքում սովորել է արևմտյան և արևելյան նկարչություն Լուվրի, Վերսալի և Գիմեի թանգարաններում։ Արդյունքում Հուսեյնը ստեղծել է պարսկական մանրանկարչության նոր ոճ։ Նկարիչն ինքը այդ ճանապարհորդության մասին ասել է հետևյալը. «Տաղանդս ծաղկեց, ես բացահայտեցի իմ կարողությունները, մատներս հասան զգացողությունները և ապրումները փոխանցելու նոր մակարդակի»։ Դրանով ավարտվեց հնագույն վարպետների աշխատանքների պատճենման դարաշրջանը։ Նոր ոճը կիրառվել է 1936 թվականին՝ Իրան վերադառնալուց հետո, Օմար Խայամի ռուբայիները նկարազարդելու համար։ Մինչև 1970 թվականը այս նկարազարդումները կարելի էր տեսնել միայն ցուցահանդեսներում (օրինակ՝ 1957 թվականին Վաշինգտոնում և Նյու Յորքում), իսկ 1970 թվականին բրիգադայի գեներալ Հուսեյն-Ալի Նուրի Էսֆանդայրին դրանք ներառեց Օմար Խայամի մասին իր գրքում։ Էսֆանդայրին նկարագրել է Բեհզադի մանրանկարչությունը որպես «նկարված պատկերների պոեզիա» ։
1946 թվականին նա սկսել է աշխատել Իրանի ազգային թանգարանում և դասավանդել Թեհրանի արվեստի դպրոցում : Այս ժամանակահատվածում ստեղծվել են բազմաթիվ մանրանկարներ՝ այդ թվում Ֆիրդուսիի և Հաֆեզի աշխատանքների նկարազարդումները։ 1948 թվականին նա սկսել է աշխատել գեղարվեստի թանգարանում։
1953 թվականին՝ Ավիցեննայի հազարամյակի տոնակատարության կապակցությամբ, Իրանի հնությունների թանգարանում տեղի է ունեցել Բեհզադի անհատական ​​ցուցահանդեսը՝ իր վրա գրավելով շուրջ 64 երկրների արևելագետների ուշադրությունը։ Թուրք մանրանկարիչ Սոլհեյլ Անվարը Ստամբուլյան «Վաթան» թերթում գրել է. « Բեհզադը՝ այս ականավոր նկարիչը, պատկանում է ոչ միայն Իրանին, այլ ամբողջ աշխարհին»։ Բազմաթիվ գովասանքի խոսքեր տպագրվեցին նաև ֆրանսիական թերթերում ։ Շնորհիվ 1950-ականներին Լոնդոնում, Բոստոնում, Փարիզում, Պրահայում, Վաշինգտոնում, Նյու Յորքում և Բրյուսելում, ինչպես նաև Հնդկաստանում և Ճապոնիայում կայացած մի շարք ցուցահանդեսների Հուսեյն Բեհզադի անունը դարձել է աշխարհահռչակ։ 1959 թվականին նա երկրի խորհրդարանից ստացել է հատուկ կենսաթոշակ։
Ընտանիք
1918 թվականին ամուսնացել է Ազիզայի հետ (այլ տվյալով՝ 1921 թվականին) ։ Նրանց միակ որդին եղել է Փարվիզը ։ Նկարչի պապիկը Շիրազից է եղել։ Հայրը՝ Միրզա Ֆազլ Ալլահ Էսֆահանին, ապրել է Սպահանում և զբաղվել է գրիչների նկարազարդումներով։
Մահ և թաղում
Մեծ նկարիչը մահացել է 1968 թվականի հոկտեմբերի 13-ին՝ 74 տարեկան հասակում։ Թաղվել է Թեհրանի մերձակայքում գտնվող Ռեյ քաղաքի Իմամզադե Ամդուլլայի մոտ գտնվող գերեզմանատանը։
Հիշատակ
1994 թվականին նկարչի անունով է կոչվել Սաադաբադի պալատի տաղավարներից մեկը՝ Բեհզադի թանգարանը, որտեղ ցուցադրված է նրա աշխատանքների մեծ մասը ։
Ժառանգություն
Հուսեյն Բեհզադը նոր շունչ է հաղորդել պարսկական մեռնող մանրանկարչությանը՝ ստեղծելով երեք նոր ոճեր։ Նա հարստացրել է հին արվեստը ներկերի օգտագործման նոր մոտեցմամբ։ Ունի ավելի քան 400 նկար։ Համարվում է այն եզակի պարսիկ նկարիչներից, որը կարողացել է ավանդական պարսկական մանրանկարչության մեջ ունենալ իր սեփական ոճը, ինչը արևմտյան վարպետների փորձի արդյունքն է։
Պարգևներ
1.Իրանի մշակույթի նախարարության մեդալ, 1949 թվական
2.1952 թվականին Հելսինկիի Օլիմպիական խաղերի գեղարվեստական ​​15-րդ մրցույթի լավագույն նկարի դիպլոմ
3.Իրանի Ազգային թանգարանի մեդալը
4.Բելգիայի միջազգային ցուցահանդեսի պատվոգիր 1958 թվականին
5.Մինեապոլիսի գեղանկարչության միջազգային մրցույթի մեդալ 1958 թվականին (մրցույթին մասնակցել են 230 գեղանկարիչ 97 տարբեր երկրներից)
6.Արվեստի դեպարտամենտի առաջին մեդալ
7.1965 թվականին խորհրդարանի կողմից հատուկ կենսաթոշակ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Պարսիկ նկարիչներ Կատեգորիա:Իրանցի մանրանկարիչներ Կատեգորիա:Իրանական մանրանկարչություն Կատեգորիա:20-րդ դարի նկարիչներ Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Հավավ
Հավավ, քաղաք, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Բալուի գավառակում ։ Գտնվում էր Արածանիի աջ կողմում, Բալու քաղաքից հյուսիս-արևմուտք։ Ներկայիս անվանումը՝ Էքինոզու (Ekinözü)։ Աշխարհագրական կոորդինատները՝ 38°47'0.01"N, 39°52'27.92"E։
Անվան ստուգաբանություն
Ըստ ավանդության Թադևոս Առաքյալը եկել է այս բնակավայր հեթանոսներին քարոզելու համար։ Սակայն տեղացիները շան ձայն են հանել (հաֆ-հաֆ) և առաքյալը նրանց անիծել է, ասելով, որ միշտ «հավ-հավ» ասեն։ Այստեղից էլ գյուղի անունը կոչվել է Հավավ։
Պատմություն
Ժամանակին եղել է քաղաք, իսկ այնուհետև մնում էր որպես հայաբնակ մեծ գյուղ։
Բնակչություն
XIX դարի 70-ական թվականներին ուներ 160 տուն, 1915 թվականին` 235 տուն` 1880 հայ բնակչով։
Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրագործությունն ու անասնապահությունն էր։
Պատմամշակութային կառույցներ
Հավավն ուներ '''Ս. Կաթողիկե և Ս. Աստվածածին անուներով եկեղեցիներ։ Գյուղից հարավ էր գտնվում Քաղցրահայաց կամ Հավավի''' վանքը՝ կառուցված Մանասթըր լեռան (գյուղից մոտ 2.3 կմ հարավ-արևմուտք) հյուսիսային՝ անտառապատ լանջին, այժմ՝ ավերակ։ Բնակավայրի առաջ ձգված ընդարձակ դաշտում քարե խաչաձև արձաններ կային, որոնք կանգնեցվել էր Թադևոս Առաքյալի կողմից։
Կրթություն
Ժամանակին գրչության կենտրոն էր։
Գյուղում գործում էր երկսեռ վարժարան, որը հովանավորում էր «Միացյալ ընկերությունը»։
Անվանի մարդիկ
Հավավում են ծնվել գրողներ Մ. Կյուրճյանը (1854-1915) և Ն. Մանկունին (1884-?) :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ռեզո Էսաձե
Ռեզո Էսաձե (რეზო ესაძე, ), վրացի դերասան, կինոռեժիսոր և սցենարիստ։
Կենսագրություն
Ռեզո Էսաձեն ծնվել է 1934 թվականի փետրվարի 18-ին Վրաստանի Շեմոքմեդ գյուղում։
1956 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի պետական համալսարանի ֆիզիկա-մաթեմատիկական ֆակուլտետը՝ երկրաֆիզիկի մասնագիտությամբ։ 1964 թվականին ավարտել է Սերգեյ Գերասիմովի անվան կինեմատոգրաֆիայի համառուսական պետական ինստիտուտը ։
1956-1958 թվականներին դպրոցում դասավանդել է ֆիզիկա և աստղագիտություն։ Եղել է Թբիլիսիի պետական համալսարանի աստղա-ֆիզիկական կայանի գիտական կրտսեր աշխատակից։ 1966 թվականից՝ «Լենֆիլմ» կինոստուդիայի, իսկ արդեն 1972 թվականից՝ «Վրացֆիլմ»-ի ռեժիսոր։
Նշումներ
<references group="Ն"/>
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրացի դերասաններ Կատեգորիա:Թբիլիսիի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ Կատեգորիա:ՎԳԻԿ-ի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Վրացի կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Վրացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Վրաստան)
Գիպսակապ
Գիպսակապ, արագ կարծրացող վիրակապ, օգտագործվում է հենաշարժական ապարատի վնասվածքների և հիվանդությունների ժամանակ՝ անշարժացման ու բուժման նպատակով։ Գիպսակապ դնելու համար օգտագործում են գիպսով ներծծված բինտի կամ մառլայի վիրակապեր, որոնք ընկղմելով ջրի մեջ, քամում են և դնում կամ անմիջապես հիվանդի մարմնի համապատասխան հատվածին, կամ էլ մեկ շերտ գորշ բամբակի փռոցքի վրա։ Օգտագործվում է շրջանաձև վիրակապերի, գիպսային բեկակալների (շինա, լոնգետ) ձևով, ոսկրերի փակ և բաց կոտրվածքների, հոդերի վնասումների, ոսկրա-հոդային տուբերկուլոզի, ծայրանդամների ձևախախտումների բուժման ժամանակ, հենաշարժական ապարատի զանազան վիրահատությունների, ծայրանդամների տարածուն վերքերի, խոցերի դեպքերում և այլն։ Գիպսակապից երբեմն խախտվում է ծայրանդամի արյան շրջանառությունը, որի դեպքում գիպսակապը անմիջապես կտրում, հանում են։ Սահմանափակ ճնշումների դեպքում, պառկելահարուկներից խուսափելու համար, Գիպսակապի ճնշող մասերում բացում են պատուհաններ։
Կատեգորիա:Բժշկություն
Նոր Յառաջ
Նոր Յառաջ, հասարակական-քաղաքական և գրական թերթ Ֆրանսիայում։
Պատմություն
Լույս է տեսնում 2009 թվականի հոկտեմբերից Փարիզում, «Յառաջ» (1925–2009) հասարակական-քաղաքական, գրական օրաթերթի ընդհատումից հետո։ Հիմնադիր-խմբագիր՝ Ժիրայր Չոլաքյան։
Լուսաբանում է Հայաստանում, Արցախում և աշխարհում տեղի ունեցող կարևոր իրադարձությունները, անդրադառնում է սփյուռքահայ, մասնավորապես՝ ֆրանսահայ համայնքի առօրյային, հայապահպանման խնդիրներին, ծրագրերին, Հայ դատին, հայկական պահանջատիրությանը, Արցախյան հիմնախնդրին, Հայրենիք-Սփյուռք կապերին, Հայաստանյայց առաքելական եկեղեցու և թեմերի գործունեությանը։ Տպագրում է գրական գործեր, լեզվաբանական և այլ նյութեր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հայկական օրաթերթեր Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ածխածնի շրջանառություն
Ածխածնի շրջանառությունը կենսաերկրաքիմիական գործընթաց է, որի ժամանակ ածխածինը փոխանակվում է կենսոլորտում, պեդոսֆերայում, երկրոլորտում, ջրոլորտում և Երկիր մոլորակի մթնոլորտում։ Ածխածինը կենսաբանական շատ նյութերի, հանքային նյութերի, օրինակ կրաքարի հիմնական բաղադրիչն է։ Ազոտի և շրջապտույտի հետ մեկտեղ ածխածնի շրջանառությունը ներառում է իրադարձությունների հաջորդականություն, որոնք էական նշանակություն ունեն Երկիր մոլորակում կյանքը պահպանելու համար։ Այն նկարագրվում է որպես ածխածնի շրջանառություն, քանի որ այն վերամշակվում և վերօգտագործվում է ողջ կենսոլորտում։ Այն նկարագրվում է նաև որպես երկարատև գործընթաց, որի ժամանակ ավազաններից կլանվում և արտազատվում է ածխածին։ Ածխածնի ավելացումը հողում և օվկիանոսում ներկայումս յուրաքանչյուր տարի զբաղեցնում է մարդածին ածխածնի արտանետումների մոտ մեկ քառորդը։ Մարդիկ խախտել են ածխածնի կենսաբանական  շրջանառությունը շատ դարեր շարունակ՝ փոփոխելով հողօգտագործումը երկրոլորտի (քարածուխ, բենզինի և գազի զտում, ցեմենտի արտադրություն) հանածո ածխածնի վերջին մասշտաբի արդյունահանումով։ Մինչև 2020թ ածխածնի երկօքսիդը մթնոլորտում  աճել է մոտ 52%-ով նախաարդյունաբերական մակարդակներում, որը հանգեցրել է Երկիր մոլորակի մակերևույթի և մթնոլորտի տաքացմանը  ։ Ածխածնի երկօքսիդի ավելացած քանակը բարձրացրել է օվկիանոսների թթվայնությունը մոտավորապես 30%-ով լուծված ածխածնի երկօքսիդի, ածխաթթվի և այլ բաղադրիչների պատճառով, որը էապես փոփոխում է ծովային քիմիան ։ Հանածո ածխածնի մեծամասնությունը արդյունահանվել է ընդամենը անցյալ կես դարի ընթացքում, և ցուցանիշները շարունակում են աճել արագ՝ խթանելով մարդկության կողմից ստեղծված կլիմայական փոփոխությանը  ։ Ածխածնի և կենսոլորտի շրջանառությունը մեծ նշանակություն ունի, որը դեռ լրջորեն աջակցում է մարդկային քաղաքակրթությանը․ այն դեռ գործում է Երկիր մոլորակի մեծ, բայց սահմանափակ իներցիայով ։ Բնության համակարգի բալանսը կարգավորելը միջազգային առաջնահերթություն է, որը նկարագրված է Փարիզի կլիմայական համաձայնագրի և կայուն զարգացման նպատակի 13-րդ հոդվածում։
Հիմնական բաղադրիչներ
Ածխածնի շրջառությունը առաջին անգամ նկարագրվել է Անտուան Լավիոզեի կողմից և հայտնի է դարձել Համֆրի Դեյվի ի կողմից։ Ածխածնի գլոբալ շրջանառությունը հիմա բաժանվում է ածխածնի հետևյալ հիմնական պաշարների, որոնք փոխկապակցված են միմյանց հետ ։
Ածխածնի փոխանակումը պաշարների միջև տեղի է ունենում տարբեր քիմիական, ֆիզիկական, երկրաբանական և կենսաբանական գործընթացների արդյունքում։ Օվկիանոսը պարունակում է ածխածնի ամենամեծ ակտիվ ավազանը, որը գտնվում է Երկիր մոլորակի մակերևույթի մոտ։ Ածխածնի բնական հոսքը մթնոլորտի, օվկիանոսի, երկրային էկոհամակարգի և նստվածքների միջև խիստ հավասարակշռված է, ուստի ածխածնի մակարդակը կարող է մնալ կայուն առանց մարդկանց միջամտության ։
Մթնոլորտ
Երկրի մթնոլորտում ածխածինը գոյություն ունի 2 հիմնական ձևով՝ ածխածնի երկօքսիդ և մեթան։ Այս երկու գազերն էլ կլանում և պահպանում են ջերմությունը մթնոլորտում և մասամբ պատասխանատու են ջերմոցային էֆեկտի համար։ Մեթանը մեկ ծավալով ավելի մեծ ջերմոցային էֆեկտ է առաջացնում՝ համեմատած ածխածնի երկօքսիդի հետ, բայց այն գոյություն ունի շատ ավելի ցածր կոնցենտրացիաներում և ավելի կարճ կյանք ունի, քան ածխաթթու գազը, ինչը ածխաթթու գազը դարձնում է ավելի կարևոր ջերմոցային գազ ։
Ածխածնի երկօքսիդը մթնոլորտից հեռացվում է հիմնականում ֆոտոսինթեզ ի միջոցով և ներթափանցում է ցամաքային և օվկիանոսային կենսոլորտներ։ Ածխածնի երկօքսիդը նաև լուծվում է ջրային մարմինների մեջ (օվկիանոս, լճեր և այլն) հենց մթնոլորտից, ինչպես նաև լուծվում է տեղումների ժամանակ, երբ անձրևի կաթիլները ընկնում են մթնոլորտից։ Ջրի մեջ լուծարվելիս ածխաթթու գազը փոխազդում է ջրի մոլեկուլների հետ և ձևավորում ածխաթթու, որը նպաստում է օվկիանոսի թթվայնությանը։ Այնուհետև այն կարող է ներծծվել ժայռերի կողմից եղանակային ազդեցության միջոցով։ Այն կարող է նաև թթվայնացնել այլ մակերեսներ, որոնց դիպչում է կամ լուծվել օվկիանոսում ։
Մարդկային գործունեությունը վերջին 2 դարերի ընթացքում բարձրացրել է ածխածնի քանակը հիմնականում ածխածնի երկօքսիդի տեսքով մթնոլորտում մոտ 50%-ով 2020 թվականի դրությամբ, ինչպես փոփոխելով էկոհամակարգերի՝ մթնոլորտից ածխաթթու գազ հեռացնելու, այնպես էլ այն ուղղակիորեն արտանետելու ունակությունը, օրինակ՝ հանածո վառելիք վառելով կամ բետոն արտադրելով ։Հեռավոր ապագայում հողում(2 կամ 3 մլրդ տարի) ածխածնի երկօքսիդի ներծծման արագությունը ածխածնա-սիլիկատային շրջանառության միջոցով կմեծանա արեգակի սպասվող փոփոխությունների շնորհիվ, քանի որ այն  ծերանում է։ Արեգակի ակնկալվող աճող պայծառությունը, հավանաբար, կարագացնի մակերևութի քայքայման ցուցանիշը ։ Սա ի վերջո կհանգեցնի նրան, որ մթնոլորտում ածխածնի երկօքսիդի մեծ մասը կծկվի Երկրի ընդերքում որպես կարբոնատ ։  Երբ մթնոլորտում ածխաթթու գազի կոնցենտրացիան իջնի մոտավորապես 50 մասից/միլիոնից ցածր (հանդուրժողականությունը տարբեր տեսակների միջև), C3 ֆոտոսինթեզն այլևս հնարավոր չի լինի։ Կանխատեսվում է, որ դա տեղի կունենա ներկայիս 600 միլիոն տարի անց, թեև մոդելները տարբեր են  ։
Երբ Երկրի վրա օվկիանոսները գոլորշիանան մոտ 1,1 միլիարդ տարի հետո, թիթեղների տեկտոնիկան, ամենայն հավանականությամբ, կդադարի ջրի բացակայության պատճառով։ Ածխածնի երկօքսիդը մղող հրաբուխների բացակայությունը կհանգեցնի նրան, որ ածխածնի շրջանառությունը կավարտվի 1 միլիարդից 2 միլիարդ տարի հետո ;
Ցամաքային կենսոլորտ
Երկրագնդի կենսոլորտը ներառում է օրգանական ածխածին բոլոր ցամաքային կենդանի օրգանիզմներում՝ ինչպես կենդանի, այնպես էլ մեռած, ներառյալ հողերում պահվող ածխածինը։ Մոտ 500 գիգատոն ածխածին պահվում է գետնի վերևում բույսերում և այլ կենդանի օրգանիզմներում, մինչդեռ հողում պահվում է մոտավորապես 1500 գիգատոն ածխածին ։ Երկրային կենսոլորտում ածխածնի մեծ մասը օրգանական է, մինչդեռ հողի ածխածնի մոտ մեկ երրորդը պահվում է անօրգանական ձևերով, օրինակ՝ կալցիումի կարբոնատի ձևով։ Օրգանական ածխածինը երկրի վրա ապրող բոլոր օրգանիզմների հիմնական բաղադրիչն է։ Ավտոտրոֆներն այն առանձնացնում են օդից ածխածնի երկօքսիդի տեսքով՝ վերածելով օրգանական ածխածնի, մինչդեռ հետերոտրոֆները ստանում են ածխածին այլ օրգանիզմներին սպառելով։
Քանի որ երկրային կենսոլորտում ածխածնի կլանումը կախված է բիոտիկ գործոններից, այն հետևում է ցերեկային և սեզոնային շրջանին։ CO2-ի չափումների ժամանակ այս հատկանիշն ակնհայտ է Քիլինգի կորի մեջ։ Այն ամենաուժեղն է հյուսիսային կիսագնդում, քանի որ այս կիսագնդն ունի ավելի շատ ցամաքային զանգված, քան հարավային կիսագնդը, և, հետևաբար, էկոհամակարգերի համար ավելի շատ տեղ ածխածին կլանելու և արտանետելու համար։
Ածխածինը հեռանում է երկրային կենսոլորտից մի քանի ձևերով և տարբեր ժամանակային մասշտաբներով։ Օրգանական ածխածնի այրման կամ շնչառության արդյունքում այն արագորեն արտանետվում է մթնոլորտ։ Այն կարող է նաև դուրս բերվել օվկիանոս գետերի միջոցով կամ մնալ հողերում իներտ ածխածնի տեսքով ։ Հողի մեջ կուտակված ածխածինը կարող է այնտեղ մնալ մինչև հազարավոր տարիներ, նախքան էրոզիայի հետևանքով գետեր ներթափանցելը կամ հողի շնչառության միջոցով մթնոլորտ արտանետվելը։ 1989-2008 թվականներին հողի շնչառությունն աճել է տարեկան մոտ 0,1%-ով։ 2008 թվականին հողի շնչառության արդյունքում արտանետվող CO2-ի համաշխարհային ընդհանուր ծավալը կազմում էր մոտավորապես 98 միլիարդ տոննա, մոտավորապես 3 անգամ ավելի շատ ածխածին, քան մարդիկ այժմ արտանետում են մթնոլորտ ամեն տարի հանածո վառելիքի այրման միջոցով (սա չի ներկայացնում ածխածնի զուտ փոխանցում հողից դեպի մթնոլորտ, քանի որ շնչառությունը մեծապես փոխհատուցվում է հողի ածխածնի մուտքերով). Այս միտումի համար կան մի քանի հավանական բացատրություններ, բայց ամենահավանական բացատրությունն այն է, որ ջերմաստիճանի աճը մեծացրել է հողի օրգանական նյութերի տարրալուծման արագությունը, ինչը մեծացրել է CO2-ի հոսքը։ Հողում ածխածնի յուրացման երկարությունը կախված է տեղական կլիմայական պայմաններից և, հետևաբար, կլիմայի փոփոխության ընթացքում փոփոխություններից ։
Օվկիանոս
Օվկիանոսը հայեցակարգային առումով կարելի է բաժանել մակերևութային շերտի, որի ներսում ջուրը հաճախակի (օրականից տարեկան) շփվում է մթնոլորտի հետ, և խորը շերտի  տակ գտնվող մի քանի հարյուր մետրանոց խառը շերտի, որի ընթացքում անընդմեջ շփումների միջև ընկած ժամանակահատվածը. կարող է տևել դարեր։
Մակերևութային շերտում լուծված անօրգանական ածխածինը (ԼԱԱ) արագ փոխազդում է մթնոլորտի հետ՝ պահպանելով հավասարակշռությունը։ Մասամբ այն պատճառով, որ նրա ԼԱԱ-ն կոնցենտրացիան մոտ 15%-ով ավելի է, բայց հիմնականում իր ավելի մեծ ծավալի շնորհիվ, խորը օվկիանոսը պարունակում է շատ ավելի շատ ածխածին։ Սա ակտիվորեն շրջանառվող ածխածնի ամենամեծ ավազանն է ամբողջ աշխարհում, որը պարունակում է 50 անգամ ավելի ածխածին, քան մթնոլորտը, բայց Մթնոլորտի հետ հավասարակշռության հասնելու ժամանակացույցը հարյուրավոր տարիներ կպահանջի. ածխածնի փոխանակումը երկու շերտերի միջև պայմանավորված է ջերմահալինային շրջանառությամբ, որը դանդաղ է ընթանում ։
CO2-ի կլանումը օվկիանոսի կողմից ածխածնի սեկվեստավորման ամենակարևոր ձևերից մեկն է, որը սահմանափակում է մթնոլորտում ածխաթթու գազի ավելացումը մարդու կողմից։ Այնուամենայնիվ, այս գործընթացը սահմանափակվում է մի շարք գործոններով. CO2-ի կլանումը ջուրը դարձնում է ավելի թթվային, ինչը ազդում է օվկիանոսի կենսահամակարգերի վրա։ Օվկիանոսային թթվայնության աճի կանխատեսվող արագությունը կարող է դանդաղեցնել կալցիումի կարբոնատների կենսաբանական տեղումները՝ այդպիսով նվազեցնելով օվկիանոսի CO2 կլանման կարողությունը ։
երկրոլորտ
Երկրի ածխածնի մեծ մասը իներտ կերպով պահվում է երկրագնդի լիթոսֆերայում ։ Երկրի միջպատյանում կուտակված ածխածնի մեծ մասը պահվում էր այնտեղ, երբ Երկիրը ձևավորվեց ։ Դրա մի մասը կուտակվել է կենսոլորտից օրգանական ածխածնի տեսքով ։ Երկրագնդում պահվող ածխածնի մոտ 80%-ը կրաքարն է և դրա ածանցյալները, որոնք առաջանում են ծովային օրգանիզմների խեցիներում պահվող կալցիումի կարբոնատի նստվածքից։ Մնացած 20%-ը պահվում է որպես կերոգեններ, որոնք ձևավորվում են ցամաքային օրգանիզմների նստվածքի և թաղման արդյունքում բարձր ջերմության և ճնշման տակ։ Երկրագնդում պահվող օրգանական ածխածինը կարող է այնտեղ մնալ միլիոնավոր տարիներ ։
Ածխածինը կարող է դուրս գալ երկրագնդից մի քանի ձևով. ածխածնի երկօքսիդն արտազատվում է կարբոնատային ապարների մետամորֆիզմի ժամանակ, երբ դրանք սուզվում են երկրագնդի միջնապատյանում։ Ածխաթթու գազը կարող է արտանետվել մթնոլորտ և օվկիանոս՝ հրաբուխ ների և թեժ կետերի միջոցով ։ Այն կարող է նաև հեռացվել մարդկանց կողմից՝ հանածո վառելիքի տեսքով կերոգենի ուղղակի արդյունահանման միջոցով։ Արդյունահանումից հետո հանածո վառելիքն այրվում է էներգիա ստանալու և մթնոլորտ արտանետելու իրենց կուտակած ածխածինը
Ցամաքային ածխածինը ջրի շրջանառության մեջ
Աջ կողմի վրա կա դիագրամ In the diagram on the right:
Ծովային կենսաբանական պոմպ
Ծովային կենսաբանական պոմպը օվկիանոսի կենսաբանորեն պայմանավորված ածխածնի առանձնացումն է մթնոլորտից և ցամաքային արտահոսքից դեպի օվկիանոսի խորը շերտեր և ծովի հատակի նստվածքներ ։ Կենսաբանական պոմպը ոչ թե մեկ գործընթացի արդյունք է, այլ մի շարք գործընթացների գումար, որոնցից յուրաքանչյուրը կարող է ազդել կենսաբանական պոմպի վրա։ Պոմպը տարեկան մոտ 11 միլիարդ տոննա ածխածին է փոխանցում օվկիանոսի ներքին շերտեր։ Օվկիանոսն առանց կենսաբանական պոմպի կհանգեցնի մթնոլորտային CO2 մակարդակի մոտ 400 ppm ավելի բարձր ճնշման, քան հիմա է ։
Կենսաբանական պոմպը վերածում է լուծված անօրգանական ածխածինը (ԼԱԱ) օրգանական կենսազանգվածի, և այն մղում է մասնիկների կամ լուծարված տեսքով դեպի խորը օվկիանոս։
Անօրգանական սնուցիչները և ածխածնի երկօքսիդը կլանվում են ֆիտոպլանկտոնի կողմից ֆոտոսինթեզի ընթացքում, որոնք և՛ լուծված օրգանական նյութեր են թողարկում, և՛ սպառվում են բուսակեր զոոպլանկտոնի կողմից։ Ավելի մեծ զոոպլանկտոները կարող են նորից կլանվել  սուզվել կամ կուտակվել այլ օրգանական բեկորների հետ ավելի մեծ, ավելի արագ սուզվող ագրեգատների մեջ։ Լուծված օրգանական նյութը մասամբ սպառվում է բակտերիաների կողմից և շնչում։ Մնացած հրակայուն լուծված օրգանական նյութը լցվում և խառնվում է ծովի խորքերում։ Լուծված օրգանական նյութը և խորը ջրեր դուրս եկող ագրեգատները սպառվում են՝ այդպիսով օրգանական ածխածինը վերադարձնելով խորը օվկիանոսի՝ լուծված անօրգանական ածխածնի հսկայական ռեզերվուար ։
Մեկ ֆիտոպլանկտոնային բջջի սուզման արագությունը կազմում է օրական մոտ մեկ մետր։ Հաշվի առնելով, որ օվկիանոսի միջին խորությունը մոտ չորս կիլոմետր է, կարող է տևել ավելի քան տասը տարի, մինչ բջիջները կհասնեն օվկիանոսի հատակ։ Այնուամենայնիվ, գործընթացների միջոցով անցնելով՝ ինչպիսիք են մակարդումը և գիշատիչների կղանքների միջից հեռացումը, այս բջիջները ձևավորում են ագրեգատներ։ Այս ագրեգատները սուզման ավելի մեծ արագություն ունեն, քան առանձին բջիջները, և մի քանի օրվա ընթացքում ավարտում են իրենց ճանապարհորդությունը դեպի խորքերը ։
Օվկիանոսի մակերևույթից դուրս եկող մասնիկների մոտ 1%-ը հասնում է ծովի հատակին և սպառվում, շնչվում կամ թաղվում նստվածքներում։ Այս գործընթացներիների զուտ ազդեցությունը մակերևույթից օրգանական ձևով ածխածնի հեռացումն է և այն ավելի մեծ խորություններ վերադարձնելը դեպի լուծված անօրգանական ածխածին ՝ պահպանելով լուծված անօրգանական ածխածնի մակերեսից դեպի խոր օվկիանոս գտնվող գրադիենտը։ Ջերմահալինային շրջանառությունը հազարամյա ժամանակաշրջաններում մթնոլորտ է վերադարձնում օվկիանոսի խորքային լուծված անօրգանական ածխածինը։ Նստվածքների մեջ թաղված ածխածինը կարող է սուզվել երկրագնդի միջնապատյանում և պահվել միլիոնավոր տարիներ՝ որպես ածխածնի դանդաղ շրջանառության մի մաս (տես հաջորդ բաժինը) :
Արագ և դանդաղ շրջանառություն
Գոյություն ունի ածխածնի արագ և դանդաղ շրջանառություն։ Արագ շրջանառությունը գործում է կենսոլորտում, իսկ դանդաղ ցիկլը՝ ապարներում։ Արագ կամ կենսաբանական ցիկլը կարող է ավարտվել տարիների ընթացքում՝ ածխածինը մթնոլորտից կենսոլորտ տեղափոխելով, այնուհետև՝ մթնոլորտ։ Դանդաղ կամ երկրաբանական ցիկլը կարող է տևել միլիոնավոր տարիներ՝ ածխածինը տեղափոխելով Երկրի ընդերքի ժայռերի, հողի, օվկիանոսի և մթնոլորտի միջև։
Ածխածնի արագ շրջանառությունը ներառում է համեմատաբար կարճաժամկետ կենսաերկրաքիմիական գործընթացներ շրջակա միջավայրի և կենսոլորտի կենդանի օրգանիզմների միջև (տե՛ս գծապատկերը հոդվածի սկզբում)։ Այն ներառում է ածխածնի շարժը մթնոլորտի ցամաքային և ծովային էկոհամակարգերի, ինչպես նաև հողերի և ծովի հատակի նստվածքների միջև։ Արագ շրջանառությունը ներառում է  ֆոտոսինթեզ և  փտման շրջաններ, որոնք իրենց հերթին ներառում են բույսերի աճ և քայքայում։ Ածխածնի արագ շրջանառության  փոխազդեցությունը անմիջապես կազդի կլիմայի փոփոխության վրա ։
Ածխածնի դանդաղ շրջանառությունը ներառում է միջնաժամկետ և երկարաժամկետ երկրաքիմիական գործընթացներ, որոնք պատկանում են ապարների շրջանառությանը (տես գծապատկերը աջ կողմում)։ Օվկիանոսի և մթնոլորտի միջև շփումը կարող է տևել դարեր, իսկ ապարների քայքայումը՝ միլիոնավոր տարիներ։ Օվկիանոսում ածխածինը նստում է օվկիանոսի հատակին, որտեղ այն կարող է ձևավորել նստվածքային ապար և ընկղմվել երկրագնդի միջնապատյանում։ Լեռների ձևավորման գործընթացները հանգեցնում են ցամաքային ածխածնի վերադարձին Երկրի մակերես։ Այնտեղ ժայռերը քայքայվում են, և ածխածինը վերադարձվում է մթնոլորտ՝ գազազերծմամբ, իսկ օվկիանոս՝ գետերով։ Այլ երկրաբանական ածխածինը վերադառնում է օվկիանոս կալցիումի իոնների հիդրոթերմային արտանետումների միջոցով։ Տվյալ տարվա ընթացքում 10-ից 100 միլիոն տոննա ածխածին շարժվում է այս դանդաղ շրջանառության շուրջ։ Սա ներառում է հրաբուխները, որոնք ածխածնի երկօքսիդի տեսքով ցամաքային ածխածինը անմիջապես մթնոլորտ են վերադարձնում։ Այնուամենայնիվ, սա ավելի քիչ է, քան ածխածնի երկօքսիդի մեկ տոկոսը, որը տեղափոխվում է մթնոլորտ հանածո վառելիքի այրման արդյունքում ։
Ածխածնի խորը շրջանառություն
Չնայած ածխածնի խորը շրջանառությունը այնքան պարզ չի հասկացվում, ինչքան ածխածնի շարժը մթնոլորտում, ցամաքային կենսոլորտում, օվկիանոսում, և երկրոլորտում, բայց այն, այնուամենայնիվ, կարևոր գործընթաց է ։ Ածխածնի խորը շրջանառությունը սերտորեն կապված է Երկիր մոլորակի մակերևույթում և մթնոլորտում ածխածնի շարժի հետ։ Եթե գործընթացը տեղի չունենար, ածխածինը կմնար մթնոլորտում, որտեղ այն երկար ժամանակ կկուտակվեր շատ քանակով ։ Ուստի, վերադառնալով Երկիր մոլորակ՝ ածխածնի խորը շրջանառությունը խաղում է կարևոր դեր կյանքի համար կարևոր ցամաքային պայմանների պահպանման գործում։
Ավելին, գործընթացը նաև նշանակալի է պարզապես ածխածնի հսկայական քանակության շնորհիվ, որը տեղափոխվում է մոլորակով։ Փաստորեն, բազալտային մագմայի բաղադրությունն ուսումնասիրելը և հրաբուխներից դուրս եկող ածխաթթու գազի հոսքը չափելը ցույց է տալիս, որ միջնապատյանում ածխածնի քանակն իրականում ավելի մեծ է, քան Երկրի մակերեսում հազար գործակցով ։ Հորատումը և Երկրի խորքում ածխածնային գործընթացների ֆիզիկական դիտարկումը ակնհայտորեն չափազանց դժվար է, քանի որ ստորին միջնապատյանը և միջուկը տարածվում են համապատասխանաբար 660-2891 կմ և 2891-6371 կմ խորության վրա։ Համապատասխանաբար, վերջնականապես հայտնի չէ ածխածնի դերը Երկրի խորքում։ Այնուամենայնիվ, գոյություն ունեն մի քանի ապացույցներ Երկրի խորքային պայմանների լաբորատոր մոդելավորումներից, որոնք ցույց են տվել տարրի շարժման մեխանիզմները դեպի ստորին միջնապատյան, ինչպես նաև այն ձևերը, որոնք ածխածինը ստանում է նշված շերտի ծայրահեղ ջերմաստիճաններում և ճնշումներում։ Ավելին, սեյսմոլոգիայի նման տեխնիկան օգնում է հասկանալ Երկրի միջուկում ածխածնի հնարավոր ներկայության ավելի մեծ ըմբռնմանը։
Ածխածինը ստորին միջնապատյանում
Ածխածինը հիմնականում մտնում է միջնապատյան՝ օվկիանոսի կեղևի տեկտոնական թիթեղների վրա կարբոնատով հարուստ նստվածքների տեսքով, որոնք սուզման ժամանակ ածխածինը մղում են միջնապատյան։ Շատ բան հայտնի չէ միջնապատյանում ածխածնի շրջանառության մասին, հատկապես Երկրի խորքում, սակայն բազմաթիվ ուսումնասիրություններ փորձել են ավելացնել մեր պատկերացումները տարրի շարժման և տարածաշրջանի ձևերի վերաբերյալ։ Օրինակ՝ 2011-ի ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ ածխածնի շրջանառությունը տարածվում է մինչև ստորին միջնապատյան։ Հետազոտության ժամանակ վերլուծել են հազվագյուտ, գերխորը ադամանդները Բրազիլիայի Յուինա քաղաքում՝ պարզելով, որ ադամանդների որոշ ընդգրկումների հիմնական բաղադրությունը համապատասխանում է բազալտի հալման և բյուրեղացման ակնկալվող արդյունքին միջնապատյանի ցածր ջերմաստիճանի և ճնշման ներքո ։ Այսպիսով, ուսումնասիրության արդյունքները ցույց են տալիս, որ բազալտային օվկիանոսային լիթոսֆերայի կտորները գործում են որպես ածխածնի տեղափոխման հիմնական մեխանիզմ դեպի Երկրի խորը շերտեր։ Սուզված կարբոնատները կարող են փոխազդել ստորին թիկնոցի սիլիկատների հետ՝ ի վերջո ձևավորելով գերխորը ադամանդներ, ինչպիսին հայտնաբերվածն է ։
Այնուամենայնիվ, կարբոնատները, որոնք իջնում են դեպի ստորին միջնապատյան, ունենում են այլ ճակատագիր, բացի ադամանդներ ձևավորելուց։ 2011 թվականին կարբոնատները ստորին միջնապատյանում փորձարկվել են այնպիսի միջավայրում, ինչպիսին է 1800 կմ խորության վրա գտնվող Երկիր մոլորակը։ Դա հանգեցրեց մագնեզիտի, սիդերիտի և գրաֆիտի բազմաթիվ տեսակների առաջացմանը ։ Երկրաբանական դիտարկումները և մնացած փորձերը հաստատում են այս պնդումը՝ ցույց տալով, որ մագնեզիտը իրականում ամենակայուն կարբոնատային փուլն է միջնապատյանի մեծ մասում։ Սա մեծ մասամբ հալման ավելի բարձր ջերմաստիճանի արդյունք է։ Հետևաբար, գիտնականները եկել են այն եզրակացության, որ կարբոնատները ենթարկվում են կրճատման, երբ նրանք իջնում են միջնապատյան, նախքան խորքում կայունանալը ցածր թթվածնային միջավայրի կողմից։ Մագնեզիումը, երկաթը և այլ մետաղական միացությունները գործընթացի ընթացքում գործում են որպես բուֆերներ ։ Գրաֆիտի նման ածխածնի կրճատված, տարրական ձևերի առկայությունը ցույց կտա, որ ածխածնի միացությունները կրճատվում են, երբ նրանք իջնում ​​են միջնապատյան։ Պոլիմորֆիզմը փոխում է կարբոնատային միացությունների կայունությունը Երկրի տարբեր խորություններում։ Օրինակ՝ լաբորատոր մոդելավորումները և խտության ֆունկցիոնալ տեսության հաշվարկները ցույց են տալիս, որ քառաեզրորեն կոորդինացված կարբոնատներն առավել կայուն են միջուկ-միջնապատյան սահմանին մոտեցող խորություններում ։ 2015 թվականի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ ստորին միջնապատյանի բարձր ճնշումը հանգեցնում է նրան, որ ածխածնային միացությունները sp2-ից sp3 հիբրիդացված ուղեծրերի անցում են կատարում, ինչը հանգեցնում է ածխածնի քառաեզրական կապի թթվածնի հետ ։ CO3 եռանկյուն խմբերը չեն կարող ձևավորել պոլիմերացվող ցանցեր, մինչդեռ քառաեդրային CO4-ը կարող է, ինչը նշանակում է ածխածնի կոորդինացիոն թվի ավելացում և, հետևաբար, կարբոնատային միացությունների հատկությունների կտրուկ փոփոխություններ ստորին միջնապատյանում։ Որպես օրինակ, նախնական տեսական ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ բարձր ճնշումը հանգեցնում է կարբոնատային հալոցի մածուցիկության բարձրացմանը. մածուցիկության բարձրացման արդյունքում հալոցքի ցածր շարժունակությունը առաջացնում է ածխածնի մեծ կուտակումներ միջնապատյանի խորքում ։
Համապատասխանաբար, ածխածինը կարող է երկար ժամանակ մնալ ստորին միջնապատյանում, սակայն ածխածնի մեծ կոնցենտրացիաները հաճախ են վերադառնում դեպի լիթոսֆերա։
Ածխածինը միջուկում
Թեև Երկրի միջուկում ածխածնի առկայությունը բավականին սահմանափակ է, վերջին ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ ածխածնի մեծ պաշարներ կարող են պահպանվել այս տարածաշրջանում:S—աձև ալիքները, շարժվելով ներքին միջուկով, անցնում են արագության 50 տոկոսը, որը բնորոշ է երկաթով հարուստ խառնուրդներին ։ Քանի որ միջուկի բաղադրությունը համարվում է բյուրեղային երկաթի և փոքր քանակությամբ նիկելի համաձուլվածք, այս սեյսմիկ անոմալիան ցույց է տալիս միջուկում թեթև տարրերի, այդ թվում՝ ածխածնի առկայությունը։ Իրականում, Երկրի միջուկի պայմանները կրկնելու համար ուսումնասիրությունները ալմաստե կոճի բջիջների օգտագործմամբ ցույց են տալիս, որ երկաթի կարբիդը (Fe7C3) համապատասխանում է ներքին միջուկի ալիքի արագությանը և խտությանը։ Հետևաբար, երկաթի կարբիդի մոդելը կարող է վկայել, որ միջուկը պարունակում է Երկրի ածխածնի 67%-ը ։Furthermore, another study found that in the pressure and temperature condition of the Earth's inner core, carbon dissolved in iron and formed a stable phase with the same Fe7C3 composition—albeit with a different structure from the one previously mentioned. In summary, although the amount of carbon potentially stored in the Earth's core is not known, recent studies indicate that the presence of iron carbides can explain some of the geophysical observations.
Հողօգտագործման փոփոխություններ
Գյուղատնտեսության գյուտից ի վեր մարդիկ ուղղակիորեն և աստիճանաբար ազդել են ածխածնի շրջանառության վրա դարերի ընթացքում՝ փոփոխելով երկրային կենսոլորտում բուսականության խառնուրդը ։ Անցած մի քանի դարերի ընթացքում մարդու կողմից ուղղակի և անուղղակի հողօգտագործման և հողի ծածկույթի փոփոխությունը հանգեցրել է կենսաբազմազանության կորստի, ինչը նվազեցնում է էկոհամակարգերի դիմադրողականությունը շրջակա միջավայրի սթրեսների նկատմամբ և նվազեցնում է նրանց կարողությունը՝ հեռացնելու ածխածինը մթնոլորտից։ Ավելի հստակորեն, դա հաճախ հանգեցնում է ցամաքային էկոհամակարգերից ածխածնի արտանետմանը մթնոլորտ։
Բուսակերների ազդեցություն
Բուսակեր բնակչության ավելացումը կարող է փոխել էկոհամակարգից արտադրվող ածխածնի երկօքսիդի քանակը՝ ընդհանուր առմամբ ազդելով ածխածնի ցիկլի վրա։ Խոշոր շարժական խոտակեր կենդանիները կարող են փոխել էկոհամակարգի և՛ վերգետնյա, և՛ ստորգետնյա բաղադրությունը՝ ընտրովի կերակրման, ոտնահարման և թափոնների միջոցով, որոնք բոլորն էլ նվազեցնում են բույսերի արտադրություն ։ Բարձրորակ բույսերով ընտրովի սնվելը նվազեցնում է վերգետնյա բույսերի բաղադրությունը, մյուս կողմից տրորելը հանգեցնում է հողի խտացմանը, ինչը հանգեցնում է հողի զանգվածային խտության և հողի պակաս թթվածնի։ Ածխածնի երկօքսիդի քանակությունը, որը հետ է գնում մթնոլորտ, ավելանում է բուսակերների խոշոր թափոնների պատճառով ։ Մեծաթիվ բուսակերների ազդեցությունը էկոհամակարգի վրա ցույց է տալիս նրանց կարևորությունը ածխածնի ցիկլի համար, քանի որ բնական խանգարումների օգնությամբ բուսակերների աճող պոպուլյացիաները կարող են ածխածնի հոսքը տեղափոխել աղբյուր։ Բորեալ անտառը վառ օրինակ է այն բանի, թե ինչպես է բուսակերների աճող պոպուլյացիաները կարող են բացասաբար ազդել էկոհամակարգի վրա։ Բուսակերների աճող պոպուլյացիաների էական բացասական ազդեցությունը էկոհամակարգի վրա, ենթադրում է, որ նրանք կարող են նույնիսկ ճանաչվել որպես զավթողական տեսակ ։
Հանածո ածխածնի արդյունահանում
Ածխածնի շրջանառության և կենսոլորտի վրա մարդու ամենամեծ և ամենաարագ աճող ազդեցություններից մեկը հանածո վառելիքի արդյունահանումն ու այրումն է, որն ուղղակիորեն ածխածինը փոխանցում է երկրոլորտից մթնոլորտ։ Կլինկերի արտադրության համար կրաքարի կալցինացման ժամանակ արտադրվում և արտազատվում է նաև ածխաթթու գազ ։ Կլինկերը ցեմենտի արդյունաբերական նախադրյալ է։
2020 թվականի դրությամբ ընդհանուր առմամբ արդյունահանվել է մոտ 450 գիգատոն բրածո ածխածին. այս քանակի ածխածինը պարունակվում է Երկրի ողջ կենդանի երկրային կենսազանգվածում։ Համաշխարհային արտանետումների վերջին տեմպերը ուղղակիորեն մթնոլորտում գերազանցել են բուսականության և օվկիանոսների կողմից կլանված ածխածինը  ։ Ակնկալվում է, որ այս ավազանները մոտ մեկ դարում կհեռացնեն մթնոլորտում ավելացված ածխածնի մոտ կեսը ։ Այնուամենայնիվ, օվկիանոսի նման ավազաններն ունեն հագեցվածության զարգացող հատկություններ, և կանխատեսվում է, որ ավելացված ածխածնի մի զգալի մասը (20-35%, հիմնված զուգակցված մոդելների վրա) մթնոլորտում կմնա դարեր-հազարամյակներ շարունակ  ։ Հանածո ածխածնի արդյունահանումը, որը ավելացնում է մթնոլորտի ջերմոցային գազերը, նկարագրվում է որպես ԿՓՀՄՀ (կլիմայի փոփոխության հարցերով միջկառավարական հանձնաժողով) մթնոլորտային և օվկիանոսագետները որպես հասարակության երկարաժամկետ պարտավորություն՝ ապրելու փոփոխվող կլիմայական պայմաններում և, ի վերջո, ավելի տաք աշխարհում ։
Մարդու կողմից ստեղծված քիմիական նյութեր
Մարդածին նավթաքիմիական նյութերի ավելի փոքր քանակությունը, որը պարունակում է հանածո ածխածին, կարող է անսպասելի և մեծ ազդեցություն ունենալ կենսաբանական ածխածնի շրջանառության վրա։ Դա տեղի է ունենում մասամբ այն պատճառով, որ դրանք դիտավորյալ ստեղծվել են մարդկանց կողմից դանդաղ քայքայվելու նպատակով, ինչը թույլ է տալիս նրանց անբնական կայունությունը և կուտակումը ողջ կենսոլորտում։ Շատ դեպքերում նրանց ուղիները ածխածնի ավելի լայն շրանառության մեջ նույնպես դեռ լավ բնութագրված կամ հասկանալի չեն։
Պլաստիկ նյութեր
2018 թվականի ընթացքում աշխարհում արտադրվել է մոտ 400 միլիոն տոննա պլաստիկ, տարեկան աճի տեմպերը մոտենում են 10%-ին, իսկ 1950 թվականից ի վեր ընդհանուր առմամբ արտադրվել է ավելի քան 6 գիգատոն ։ Պլաստիկները, ի վերջո, ենթարկվում են մասնատման՝ որպես իրենց քայքայման տիպիկ առաջին քայլ, և դա թույլ է տալիս դրանց տարածումը օդի և ջրային հոսանքների միջոցով։ Կենդանիները հեշտությամբ վերցնում են միկրոպլաստիկները և նանոպլաստիկները կուլ տալու և ներշնչելու միջոցով, ինչը ուղեկցվում է կենսակուտակման վտանգներով։ Կենսաքայքայվող պլաստմասսաները, որոնք տեղադրվում են աղբավայրերում, առաջացնում են մեթան և ածխաթթու գազ, որոնք պտտվում են մթնոլորտի միջով, քանի դեռ չեն կլանվել ։ 2019 թվականի դրությամբ գիտական ապացույցների հիմնական վերանայումը չի բացահայտել մարդկային հասարակության համար հիմնական հետևանքները ներկայիս մակարդակներում, սակայն կանխատեսում է զգալի ռիսկեր, որոնք ի հայտ կգան հաջորդ դարում ։ 2019 թվականի ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ պլաստմասսաների քայքայումը արևի ազդեցության պատճառով արտազատում է ինչպես ածխաթթու գազ, այնպես էլ ջերմոցային այլ գազեր ։ Ավելի բնական և արագ ածխածնի շրջանառությամբ կենսապլաստիկները մշակվել են որպես այլընտրանք նավթի վրա հիմնված մեկանգամյա օգտագործման պլաստիկների փոխարեն ։
Հալոածխածիններ
Հալոածխածիններն ավելի քիչ բեղմնավոր միացություններ են, որոնք մշակվել են արդյունաբերության տարբեր ոլորտներում օգտագործման համար, օրինակ որպես լուծիչներ և սառնագենտներ։ Այնուամենայնիվ, մթնոլորտում քլորոֆտորածխածնի, հիդրոֆտորածխածնի և պերֆտորածխածնի գազերի համեմատաբար փոքր կոնցենտրացիաների (յուրաքանչյուր տրիլիոնին մեկ մաս) կուտակումը պատասխանատու է բոլոր երկարատև ջերմոցային գազերի ընդհանուր ուղիղ ճառագայթման մոտ 10%-ի համար (2019 թ.), որը ներառում է ածխածնի երկօքսիդի և մեթանի շատ ավելի մեծ կոնցենտրացիաներից հարկադրում ։ Քլորֆտորածխածինները նաև առաջացնում են ստրատոսֆերային օզոնի քայքայում։ Միջազգային ջանքերը շարունակվում են Մոնրեալի արձանագրության և Կիոտոյի արձանագրության ներքո՝ վերահսկելու այս էկոլոգիապես հզոր գազերի արդյունաբերական արտադրության և օգտագործման արագ աճը։ Որոշ կիրառությունների համար մշակվել են ավելի բարենպաստ այլընտրանքներ, ինչպիսիք են հիդրոֆտորոլեֆինները, որոնք աստիճանաբար ներդրվում են ։
Կլիմայական փոփոխության արձագանքները
Ածխածնի փոխանակումները մթնոլորտի և Երկրային համակարգի այլ բաղադրիչների միջև, որոնք միասին հայտնի են որպես ածխածնի շրջանառությունը, ներկայումս կարևոր բացասական (խոնավացնող) հետևանք են ունենում կլիմայի փոփոխության վրա մարդածին ածխածնի արտանետումների ազդեցության վերաբերյալ։ Ածխածնի ավելացումը ցամաքում և օվկիանոսում ներկայումս յուրաքանչյուր տարի զբաղեցնում է մարդածին ածխածնի արտանետումների մոտ մեկ քառորդը ։
Ակնկալվում է, որ այս հետևանքները կթուլանան ապագայում՝ ուժեղացնելով մարդածին ածխածնի արտանետումների ազդեցությունը կլիմայի փոփոխության վրա ։ Թե որքանով դրանք կթուլանան, այնուամենայնիվ, խիստ անորոշ է, քանի որ Երկրի համակարգի մոդելները կանխատեսում են ցամաքի և օվկիանոսի ածխածնի կլանման լայն շրջանակ նույնիսկ մթնոլորտային համակենտրոնացման կամ արտանետումների նույնական սցենարների դեպքում ։ Արկտիկայի մեթանի արտանետումները, որոնք անուղղակիորեն առաջանում են մարդածին գլոբալ տաքացման հետևանքով, նույնպես ազդում են ածխածնի շրջանառության վրա և նպաստում հետագա տաքացմանը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ածխածին Կատեգորիա:Երկրաքիմիա Կատեգորիա:Ֆոտոսինթեզ Կատեգորիա:Կենսաաշխարհագրություն Կատեգորիա:Կլիմայի փոփոխություն Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:ԲՊՀ հոդվածներ 2023
Թութակներ (ընտանիք)
Թութակների ոտքերը գերազանց հարմարված են մագլցելուն։ Յուրաքանչյուր ոտքի 2 մատներն ուղղված են առաջ, երկուսը՝ հետ, և միասին կազմում են շատ ուժեղ աքցաններ։ Թութակների մեծ մասի թևերը լավ են զարգացած, և նրանք արագ են թռչում։ Կան նաև չթռչող թութակներ։ Օրինակ՝ Նոր Զելանդիայում ապրող բվեճանման թութակը միայն քայլել գիտի և վտանգի դեպքում թաքնվում է ծառերի արմատների մեջ գտնվող բնում։
Թութակները սնվում են պտուղներով, սերմերով, բողբոջներով, երբեմն՝ միջատներով։ Նրանք կտուցով ջարդում են բույսերի պտուղների ու սերմերի կեղևն ու սնվում միջուկով։ Խոշոր թութակները կարող են ջարդել ամենաամուր ընկույզը։ Կտուցը նրանց նաև օգնում է մագլցելու ծառերի ճյուղերով։ Ապրում են երամներով։
Բնադրում են ծառերի փչակներում, ժայռաճեղքերում, երբեմն՝ գետնին։ Դնում են 1–12 (հաճախ՝ 2–5) սպիտակ ձու։ Թխսում է էգը կամ արուն։ Ձագերը ձվից դուրս են գալիս մերկ, անօգնական և կույր։ Ձագերին խնամում են արուն ու էգը։
Բնության մեջ թութակները միմյանց հետ հաղորդակցվում են սուր, ականջ ծակող ճղճղոցով կամ մեղմ ճռվողյունով։ Նրանք հետաքրքրասեր են, հնարամիտ, լավ ընտելանում են, առանձին տեսակներ (ժակո, կակադու, ամազոնների մի քանի տեսակներ) ընդունակ են արտաբերելու բառեր և անգամ նախադասություններ։
Թութակների տեսակներ
Ալիքավոր թութակ
Ալիքավոր թութակն ամենատարածված սենյակային թռչունն է աշխարհում։ Վայրի տեսակը տարածված է Ավստրալիայում։ 19-րդ դարի կեսերին բերվել է Եվրոպա, ընտելացվել։ Բուծվել են ալիքավոր թութակի մոտ 200 ցեղատեսակներ։ Դրանք ունեն մինչև 20 սմ մեծություն, սնվում են հացազգի հատիկներով։ Հեշտ ընտելացվող թութակներ են։ Կազմում են անբաժան զույգեր։ Կարող են մտապահել մի քանի տասնյակ բառեր և արտահայտություններ։ Թիկունքի և թևերի փետուրների՝ ծովի ալիքների նմանության պատճառով անվանել են ալիքավոր։
Կատեգորիա:Թութակներ
Արվեստների և գիտության քաղաք
Արվեստների և գիտության քաղաք (վալենս. Ciutat de les Arts i les Ciències, Ciudad de las Artes y las Ciencias), Իսպանիայի Վալենսիա քաղաքում Թուրիա գետի չորացած հունի վրա հինգ կառույցից կազմված ճարտարապետական համալիր։ Դիզայնը վալենսիացի ճարտարապետ Սանտյագո Կալատրավեինն է, շինարարությունն սկսվել է 1996 թվականին։ Համալիրը հանդիսանում է ժամանակակից ճարտարապետության ակնառու օրինակներից մեկը։
«Քաղաքը» կազմված է հինգ շենքից, որոնց սովորաբար անվանում են իրենց վալենսերեն (կատալոներեն) անուններով.
Պատմություն
1989 թվականին Վալենսիայի նախագահ Ժուան Լերման ընդունում է Վալենսիայի համալսարանի պատմական գիտությունների պրոֆեսոր Մարիա Լոպես Պայերոյի առաջարկը՝ Թուրիա գետի հին հունի զբոսայգում կառուցել գիտական թանգարան։ Թանգարանի նախագիծը մշակում է նման տարածքներում նմանօրինակ բնութագիչներով Մյունխենում, Լոնդոնում և Կանադայում նախագծեր և կառուցում իրականացրած մի թիմ։
«Գիտության քաղաք» անունը նախագծին տվել է ինքնավար կառավարությունը։ Նախագիծը ներառում էր 370 մետրանոց կապի աշտարակ, որը պիտի լիներ աշխարհում երրորդ տեղում, պլանետարիում և գիտության թանգարան։ Աշխատանքների ընդհանուր արժեքը գնահատվում էր մոտավորապես 25 մլրդ պեսետ կամ մոտ 150 մլն եվրո։
1998 թվականի ապրիլին համալիրի L'Hemisfèric շենքն իր դռները բացում է հանրության առջև։ Տասնմեկ ամիս անց բացվում է նաև El Museu de les Ciències Príncipe Felipe: 2002 թվականի դեկտեմբերի 12-ին տեղի ունեցավ L'Oceanographic-ի (Եվրոպայի ամենամեծ ակվարիում) բացումը։ 2005 թվականի հոկտեմբերի 8-ին բացվում է Palau de les Arts Reina Sofía և դառնում Վալենսիայի օպերային թատրոնը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի շենքեր և կառույցներ
Իլմե
Իլմե (Ильме, Ilme), գյուղ Ռուսաստանի, Կարելիայի հանրապետության Լախդենպոխսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Կարելիայի հանրապետության Լախդենպոխսկի շրջանի բնակավայրեր
Պոլևիե Լոկոտցի
Պոլևիե Լոկոտցի (Полевые Локотцы), գյուղ Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Իզմալկովսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1776 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Իզմալկովսկի շրջանի բնակավայրեր
Աղջիկը և մահը (ֆիլմ)
Աղջիկը և մահը (Girl and death), դրամա։ Նկարահանել է հոլանդացի ռեժիսոր Իոս Սթելլինգը 2012 թվականին ։ Պրեմիերան կայացել է 2012 թվականի սեպտեմբերի 29-ին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Հոլանդերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Գերմաներեն ֆիլմեր Կատեգորիա:2012 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Հոլանդական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Գերմանական դրամա ֆիլմեր
Կարրի (համեմունք)
Կարրի (kari), քրքումի արմատի հիման վրա պատրաստված համեմունքների խառնուրդ, որը, ըստ երևույթին ծագել է Հնդկաստանում, մեր օրերում լայն տարածված է ամենուրեք։
Քրքումն ինքնին ունենալով ուժեղ հոտ, ունի թույլ, անարտահայտիչ և մասամբ տհաճ համ, դրա համար այն «բարելավել են»՝ ավելացնելով ուրիշ բաղադրամասեր։ Կարրին աչքի է ընկնում սուր համով (կան նաև կծու տարբերակներ) և առանձնահատուկ ուժեղ բուրմունքով։ Համեմունքի պարտադիր դասական մասնիկ են համարվում կարրի բույսի տերևները, սակայն քիչ մատչելիության պատճառով այն փոխարինվում է շամբալայով։
Այն կիրառվում է բրնձին, բանջարեղեններին, մսին, թռչունների և ոչ ոգելից ըմպելիքներին բույր հաղորդելու և ներկման համար։
It Won’t Be the Last
It Won’t Be the Last (Դա չի լինի վերջինը), ամերիկացի քանթրի երգիչ Բիլ Ռեյ Սայրուսի երկրորդ ստուդիական ալբոմը, թողարկված 1992 թվականի հուլիսի 22-ին, Mercury Records լեյբլով։
Կարրի (համեմունք)
Գրականություն
Կատեգորիա:Համեմունքներ Կատեգորիա:Հնդկական խոհանոց
It Won’t Be the Last
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1993 ալբոմներ
Լճացման դարաշրջան
Լճացման դարաշրջան (Период застоя, կամ Эпо́ха засто́я, նշանակում է լճացման ժամանակաշրջան), տերմին, որը հորինել է Միխայիլ Գորբաչովը՝ նկարագրելու այն բացասական ձևը, որով նա դիտարկում էր տնտեսական, քաղաքական և սոցիալական ոլորտները։ Խորհրդային Միության քաղաքականությունը, որը սկսվել է Լեոնիդ Բրեժնևի կառավարման տարիներին (1964–1982) և շարունակվել Յուրի Անդրոպովի (1982–1984) և Կոնստանտին Չեռնենկոյի (1984–1985) օրոք։ Այն երբեմն կարելի է անվանել Բրեժնևյան լճացում։
Տերմինաբանություն
Բրեժնևի ղեկավարության շրջանում «Լճացման դարաշրջան» տերմինը չէր օգտագործվում։ Փոխարենը Բրեժնևն օգտագործեց «զարգացած սոցիալիզմի ժամանակաշրջան» տերմինը (ռուս. период развитого социализма) այն ժամանակաշրջանի համար, որը սկսվեց 1971թվականին։ 1980-ականներին էր, որ Խորհրդային Միության առաջնորդ Միխայիլ Գորբաչովը ստեղծեց «Լճացման դարաշրջան» տերմինը՝ նկարագրելու այն տնտեսական դժվարությունները, որոնք առաջացան, երբ Լեոնիդ Բրեժնևը ղեկավարեց Խորհրդային Միությունը 1964-1982 թվականներին։ Հետագայում գիտնականները տարաձայնություններ ունեցան դրա ժամկետների, նշանակության և պատճառների շուրջ։ լճացումը։ Գորբաչովի կողմնակիցները քննադատել են Բրեժնևին և ընդհանրապես Բրեժնևի վարչակազմին չափազանց պահպանողական լինելու և ժամանակի հետ փոխվել չկարողանալու համար։