Գոթֆրիդ_Լայբնից
Տրամաբանություն
Տրամաբանության ոլորտում Գոթֆրիդ Վիլհելմ Լայբնիցը մշակել է վերլուծության և սինթեզի մասին ուսմունքները ։ Նա տրամաբանությունը ընդունում էր որպես հնարավոր աշխարհների մասին գիտության ։ Լայբնիցին են պատկանում պատմության մեջ բավարար հիմունքի օրենքի ձևակերպումը, նա նաև հանդիսանում է ժամանակակակից տրամաբանության մեջ ընդունված նույնության օրենքի արտահայտման ձևի հեղինակը  ։ Նույնության օրենքը նա համարում էր տրամաբանության վերին սկզբունքը։ «Ճշմարտության էությունն ընդհանրապես այն է, որ այն նույնական մի բան է» ։ Նույնության օրենքի Լայբնիցյան ձևակերպումը ներկայումս օգտագործվում է ժամանակակակից տրամաբանամաթեմատիկական հաշվարկներից շատերում։ Նույնության օրենքի հետ է կապված համարժեքների փոխարինման սկզբունքը՝ «Եթե Ա-ն Բ-ն է և Բ-ն Ա-ն, ապա Ա-ն և Բ-ն համարվում են միևնույնը։ Կամ Ա-ն և Բ-ն նույն են, եթե նրանք կարող են փոխարինվել մեկը մյուսով» ։ Լայբնիցի համար նույնականության սկզբունքները, համարժեքի ու հակասականի փոխարինումը՝ կամայական դեդուկտիվ ապացուցման հիմնական միջոցներն են, հիմնվելով դրանց վրա, Լայբնիցը նախաձեռնեց որոշ այսպես կոչված աքսիոմների ապացուցման փորձը։ Նա համարում էր, որ աքսիոմները՝ չապացուցվող առաջարկություններ են, որոնք իրենցից ներկայացնում են նույնականությունը, իսկ մաթեմատիկայում աքսիոմների ձևով ներկայացվող ամեն ինչ չէ որ նույնությունէ ենթադրում, ուստի դրանք, ըստ Լայբնիցից, պետք է ապացուցվեն։ Նույնացման և տարբերակման անունների Լայբնիցի առաջարկած չափանիշը համապատասխանում է հայտնի չափով ժամանակակից անունների ու արտահայտությունների իմաստի և մեծության տարբերակմանը, օրինակ, լայնորեն տարածված «սըր Վալտեր Սքոթ» և «Վեվերլեի հեղինակ» արտահայտությունների համարժեքությունը, որը ծագում է Ռասելից, բառացիորեն կրկնում է Լայբնիցի միտքը ։ Լայբնիցը նշանակումների միասնական համակարգ չի մշակել, նրա կողմից առավել մշակված է «գումարում-հանումի» հաշվարկը ։ Լայբնիցի առաջարկած զուգահեռ կտորների կամ շրջանների սիլլոգիզմի (հետևաբանություն) ճշգրիտ քանակաչափի (մոդուս) դուրս բերումը բավականին հաջողված էր («Սիլլոգիստիկայի ապացուցման փորձը» «Opuscules et fragments inédits de Leibniz» գրքում) ։ Լայբնիցի համար կարևոր է օբյեկտի պաշտպանումը և տրամաբանության ձևական մեթոդը։ Նա Վագներին գրում է հետևյալը ․ "...չնայած պարոն Արնո Անտուանը իր մտածելակերպի արվեստում պնդում էր, որ մարդիկ հազվադեպ են շփվում ձևաչափով, այլ հիմնականում իմաստով, իրականում գործը այլ կերպ է դասավորված և արդեն պարոն Հյուգենսը իմ հետ միասին նկատել է, որ սովորաբար մաթեմատիկական պարալոգիզմ կոչվող սխալները հարուցված են ձևի փնթիությամբ։ Եվ, իհարկե, դատարկ բան չէ, որ Արիստոտելը այս ձևերի համար դուրս է բերել խիստ օրենքներ և դրանով իսկ առաջինն էր, ով մաթեմատիկայից դուրս գրում էր մաթեմատիկորեն։" Լայբնիցը իր ժամանակի համար առավել դասական ձևակերպման հայտնաբերողի դերում է հանդես եկել, բացի դրանից, նա մշակել է գենետիկ որոշումների տեսությունը ։ Իր՝ 1666 թվականին «Կոմբինատորիկայի արվեստ մասին» աշխատանքում, նա կանխագուշաել է ժամանակակից մաթեմատիկական տրամաբանության որոշ պահեր ։ Լայբնիցը կոմբինատորիկա է անվանել Ռայմունդ Լուլիի ազդեցությամբ իր կողմից զարգացված բացահայտման «մեծագույն արվեստի» գաղափարը, որը, հիմնվելով ակնհայտ «առաջնային ճշմարտությունների» վրա, թույլ է տվել տրամաբանորեն դուրս բերել դրանցից գիտության ամբողջ համակարգը։ Այս համակարգը դարձավ Լայբնիցի մոտ առանցքայիններից մեկը և ամբողջ կյանքի ընթացքում նա մշակում էր «ունիվերսալ գիտության» սկզբունքները, որից, նրա խոսքերով, «որոշ չափով կախված է մարդկության բարեկեցությունը» ։