cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Գիտատեխնիկական առաջընթաց
ԳՏԱ առաջընթացի արդյունավետության որոշում
Սրա գնահատման ժամանակ բացահայտվում են՝ ռեսուրսների օգտագործման մակարդակը, ծախսերի տնտեսական աճը, նյութադրամական ծախսերի փոխհատուցման ժամկետի կրճատումը, գյուղատնտեսական արտադրության ինտենսիվացման տեմպերի արագացումը, ճյուղի տնտեսական արդյունավետության բարձրացումը։ Գնահատումը ցույց է տալիս նոր միջոցառման, արտադրության միջոցների, առաջավոր տեխնոլոգիաների դերը հասարակության արտադրողական ուժերի զարգացման, տեխնիկական մշակաբույսերի ստեղծման մեջ։
ԳՏԱ ձեռքբերումների տնտեսական արդյունավետության հիմնական չափանիշը հանդիսանում է համախառն արտադրանքի աճը և այն հաշվարկված բնակչության մեկ շնչի հաշվով։
ԳՏԱ տնտեսական արդյունավետությունը բնութագրվում է բնեղեն և արժեքային ցուցանիշների համակարգով։ Դա առաջին հերթին գյուղատնտեսական մշակաբույսերի բերքատվության, անասունների մթերատվության, արտադրանքի որակական բարձրացումն է արտադրական գործընթացում և արտադրանքի կորուստների կրճատումը, պահպանում և իրացումը։
Գյուղատնտեսության մեջ տնտեսական արդյունավետության բնութագրման համար կարելի է օգտագործել հետևյալ բանաձևը՝
Ա=Աա1·Ֆտ1/Աա2·Ֆտ2, որտեղ՝
Երբ՝
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն Կատեգորիա:Տեխնիկա
Կենսաինֆորմատիկա
Կենսաինֆորմատիկան հանդիսանում է միջմասնագիտական ​​դաշտ, որը մշակում է կենսաբանական տվյալների ընկալման մեթոդներ և ծրագրային գործիքներ ։ Որպես գիտության միջդիսցիպլինար դաշտ, բիոինֆորմատիկան համատեղում է կենսաբանության, համակարգչային գիտության, տեղեկատվական ինժեներիայի, մաթեմատիկայի և վիճակագրության համար կենսաբանական տվյալների վերլուծության և մեկնաբանման համար։ Կենսաինֆորմատիկան օգտագործվել է մաթեմատիկական և վիճակագրական մեթոդների կիրառմամբ կենսաբանական հարցումների սիլիկոնային վերլուծություններում։ Կենսաինֆորմատիկան ինչպես կենսաբանական ուսումնասիրությունների մարմնի հովանավոր տերմինն է, որն օգտագործում է համակարգչային ծրագրավորումը՝ որպես մեթոդաբանության մաս, այնպես նաև հղում` «բազմամյա օգտագործման», մասնավորապես, գենոմիկայի բնագավառում։ Կենսաինֆորմատիկայի ընդհանուր օգտագործումը ներառում է թեկնածուների գենների և առանձին նուկլեոտիդային պոլիմորֆիզմներ նույնականացումը։ Հաճախ նման նույնականացումը կատարվում է հիվանդության գենային հիմքի, եզակի հարմարվողականության, ցանկալի հատկությունների (հատկապես գյուղատնտեսական տեսակների) կամ բնակչության միջև տարբերությունների ավելի լավ ընկալման նպատակով։ Պակաս ֆորմալ ձևով, կենսաինֆորմատիկան նաև փորձում է հասկանալ նուկլեինաթթվի և սպիտակուցի հաջորդականությունների մեջ գտնվող կազմակերպական սկզբունքները, որոնք կոչվում են պրոտոմիկատներ։
Ներածություն
Կենսաինֆորմատիկան կենսաբանության բազմաթիվ ոլորտների կարևոր մասն է դարձել։ Փորձարարական մոլեկուլային կենսաբանության մեջ, կենսաինֆորմատիկայի մեթոդները, ինչպիսիք են պատկերն ու ազդանշանը վերամշակելը, թույլ են տալիս հումքի մեծ քանակությամբ օգտակար արդյունքներ արդյունահանել։ Գենետիկայի բնագավառում այն ​​օգնում է հաջորդականությանը և մեկնաբանության գենոմներին և դրանց դիտարկվող մուտացիաները։ Այն դեր է խաղում կենսաբանական գրականության տեքստում հանքարդյունաբերության և կենսաբանական տվյալների մշակման և հարցման կենսաբանական և գենային օնոլոգիայի զարգացման մեջ։ Այն նաև դեր է խաղում գենների և սպիտակուցների արտահայտման և կարգավորման վերլուծության մեջ։ Կենսաինֆորմատիկայի գործիքները օգնում են համեմատել գենետիկ և գենոմիկական տվյալների և ավելի ընդհանրապես մոլեկուլային կենսաբանության էվոլյուցիոն կողմերի պատկերացումներում։ Ավելի ինտեգրացիոն մակարդակով այն օգնում է վերլուծել և կատալոգագրել կենսաբանական ուղիները և ցանցերը, որոնք համակարգերի կենսաբանության կարեւոր մասն են կազմում։ Կառուցվածքային կենսաբանության մեջ այն օգնում է ԴՆԹ -ի, ՌՆԹ -ի, սպիտակուցների մոդելավորման և մոդելավորման, ինչպես նաև կենսամակարդակային փոխազդեցությունների վրա։
Պատմություն
Պատմականորեն, տերմինը բիոանֆորմատիկան չի նշանակում, թե ինչ է նշանակում այսօր։ Պաուլիեն Հոգեվեգը և Բեն Հեսպերը 1970-ական թվականներին փորձել են անդրադառնալ բիոտիկական համակարգերում տեղեկատվական գործընթացների ուսումնասիրությանը։ Այս սահմանումը բնութագրեց բիոինֆորմատիկա որպես կենսաքիմիայի զուգահեռ դաշտ (կենսաբանական համակարգերում քիմիական պրոցեսների ուսումնասիրություն)։
Գենետիկական նյութերի հաճախականությունները հաճախ օգտագործվում են բիոինֆորմատիկայում և հեշտ է կառավարել համակարգիչները, քան ձեռքով։
Համակարգիչները մոլեկուլային կենսաբանության մեջ կարևոր էին, երբ սպիտակուցային հաջորդականությունը հասանելի դարձավ 1950-ականների սկզբին Ֆրեդերիկ Սանգերը ինսուլինի հաջորդականությունը որոշելուց հետո։ Համեմատելով բազմակի հաջորդականությունները ձեռքով դուրս եկան անարդյունք։ Այդ դաշտում ռահվիրա էր Մարգարետ Օկլեյ Դայհոֆը։ Նա կազմեց առաջին սպիտակուցային հաջորդականության տվյալների բազայից մեկը, որը սկզբում հրապարակվեց որպես գրքեր և ստեղծեց հաջորդականության հավասարակշռման և մոլեկուլային էվոլյուցիայի մեթոդներ։ Կենսաինֆորմատիկայի մեկ այլ վաղ ներդրողը եղել է Էլվին Ա. Կաբատը, որը 1970 թ. Կենսաբանական հաջորդականության վերլուծություն է կատարել 1980 թ. և Թի Թու Վուի հետ համընդհանուր ծագման հակաբորբոքային ծավալներով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կենսաինֆորմատիկա
Ֆարիդ Ժանգիրով
Ֆարիդ Իսմագիլովիչ Ժանգիրով (Фарид Исмагилович Жангиров, ), խորհրդային և ռուս ֆուտբոլիստ (հարձակվող, կիսապաշտպան), մարզիչ։
Կարիերա
Տոլյատիի ՕՌՄՄՊՄԴ-4 ֆուտբոլային դպրոցի սան է, մարզիչը եղել է Վ. Նայդենկոն։ 1983-1988 թվականներին խաղացել է երկրորդ լիգայում Տոլյատիի «Տորպեդո» (1983-1985, 1988) և Կիրովի «Դինամո» (1986-1987) ակումբներում։ 1988-1989 թվականներին Լենինգրադի «Զենիթ» ակումբի կազմում անցկացրել է 7 հանդիպում բարձրագույն լիգայում։ 1989 թվականի մրցաշրջանի երկրորդ կեսում տեղափոխվել է «Ուրալմաշ» ակումբ, որի կազմում խաղացել է երկու տարի։ 1991 թվականի կեսին վերադարձել է Տոլյատի, որտեղ խաղացել է «Լադա» ակումբում մինչև 1994 թվականը՝ այդ ընթացքում թիմի կազմում մասնակցելով երկու խաղի Ռուսաստանի բարձրագույն լիգայում։ 1995 թվականին խաղացել է երկրորդ լիգայում «Լադա» (Դիմիտրովգրադ) ակումբում, հաջորդ մրցաշրջանը բաց է թողել և ավարտել կարիերան «Լադա-Տոլյատի ՎԱԶ» ակումբում, որտեղ հանդես է եկել 1997-1998 թվականներին։ 1998 թվականին եղել է թիմի մարզիչ, 2003 թվականինն եղել է «Կայսար» ակումբի մարզիչ, 2009 թվականին «Կիզիլժար» (Պետրոպավլովսկ, Ղազախստան) ակումբի մարզիչ։
Ավարտել է Մարզիչների բարձրագույն դպրոցը, 2015 թվականի օգոստոսի դրությամբ եղել է դասավանդող մարզիչ Տոլյատիի «Լադա» ՕՌՄՄՊՄԴ-ում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ռուս ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Զենիթի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Բուրֆի
Բուրֆի, հնդկական խոհանոցի հանրահայտ աղանդեր, պատրաստում են նաև Պակիստանում և Բանգլադեշում։ Իրենից ներկայացնում է եփած խտացրած կաթից պատրաստած կոնֆետի մի տեսակ՝ պոմադկա։
Նկարագրություն
«Բուրֆի» բառը ծագել է պարսկերեն «բարֆ» բառից, որ նշանակում է ձյուն։ Այս անվանումն աղանդերի գույնի պատճառով է ։ Սակայն, տարբեր բաղադրիչներ ավելացնելիս, գույնը կարող է փոխվել։ Օրինակ՝ մրգեր (մանգո), ընդեղեն, համեմունքներ (հիլ, վարդաջուր)։ Երբեմն ավելացնում են կոկոսի քերուք։ Բուրֆին զարդարում են մանրեցված ընկույզով, իսկ հատուկ տոնական առիթների ժամանակ զարդարում են նաև արծաթի բարակ շերտերով, որը Հնդկաստանում ուտում են, չնայած շատ անհամ են։ Հնդկաստանում բուրֆիի յուրաքանչյուր տեսակ ունի իր անվանումը։ Պատրաստի բուրֆին կտրտում են խորանարդներով կամ շեղանկյունաձև, ինչպես փախլավան, երբեմն նաև շրջանաձև։ Այն մատուցում են հարսանիքների ժամանակ և հինդուիզմի կրոնական տոներին, օրինակ՝ Դիվալիի ժամանակ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հնդկական խոհանոց Կատեգորիա:Պակիստանական խոհանոց Կատեգորիա:Աղանդեր Կատեգորիա:Կաթնամթերք Կատեգորիա:Հրուշակեղեն
Մահացու անքնություն
Մահացու անքնություն (Fatal insomia)՝ ծայրաստիճան հազվագյուտ խանգարում, որը հանգեցնում է քնելու խանգարմանը` որպես դրա հիմնական ախտանիշ ։ Քնելու հետ կապված խնդիրները սովորաբար սկսվում են աստիճանաբար և ժամանակի ընթացքում սրվում են ։ Այլ ախտանշանները կարող են ներառել խոսքի խնդիրներ, համակարգման խնդիրներ և տկարամտություն ։ Դա հանգեցնում է մահվան մի քանի ամսից մի քանի տարվա ընթացքում ։
Սա գլխուղեղի պրիոնային հիվանդություն է ։ Այն սովորաբար առաջանում է PrPC սպիտակուցը կոդավորող գենի մուտացիայի հետևանքով ։ Այն ունի երկու ձև՝ մահացու ընտանեկան անքնություն (ՄԸԱ), որը ավտոզոմալ գերիշխող է, և սպորադիկ մահացու անքնություն է (սՄԱ), որը պայմանավորված է ոչ ժառանգական մուտացիայով։ Ախտորոշումը որոշվում է ախտանիշների հիման վրա և կարող է հիմնավորվել քնի ուսումնասիրությամբ, Պոզիտրոնի արտանետման տոմոգրաֆիա (ՊԱՏ) սկանով և գենետիկ հետազոտությամբ, եթե հիվանդի ընտանիքը հիվանդության պատմություն ունի։ Պրիոնի այլ հիվանդությունների նման, ախտորոշումը կարող է հաստատվել միայն հետմահու ուղեղի դիահերձմամբ ։
Մահացու անքնությունը հայտնի բուժում չունի և ներառում է աստիճանաբար վատթարացող անքնություն, ինչը հանգեցնում է զգայապատրանքների, զառանցանքի, խառնաշփոթ վիճակների, ինչպիսին է թուլամտությունը և, ի վերջո, մահը ։ Ախտանիշների ի հայտ գալուց ի վեր գոյատևման միջին ժամանակը 18 ամիս է ։ Առաջին դեպքը արձանագրվել է մի իտալացու մոտ, որը մահացավ Վենետիկում 1765 թ․ :
Նշաններ և ախտանիշներ
Հիվանդությունն ունի չորս փուլ.
Այլ ախտանիշներից են՝ առատ քրտնարտադրություն, միոզ (սեղմված բիբեր), կանանց համար դաշտանադադարի հանկարծակի սկիզբ կամ տղամարդկանց համար էրեկտիլ դիսֆունկցիան, պարանոցի մկանների կոշտացում, գերճնշում և սրտի կծկումների հաճախության բարձրացում։ Հիվանդության սպորդանիկ ձևը հաճախ ներկայացնում է երկտեսություն։ Փորկապությունը նույնպես տարածված է։ Հիվանդության առաջընթացի հետ մեկտեղ մարդը խրվում է նախաքննական անորոշության կամ հիպնագոգիայի վիճակում, որը առողջ մարդկանց դեպքում նախաքնի վիճակն է։ Այս փուլերի ընթացքում մարդիկ սովորաբար և բազմիցս շարժում են իրենց վերջույթները՝ կարծես երազում են ։
Սկսման տարիքը փոփոխական է `տատանվում է 18-ից 60 տարեկան, միջինը` 50 ։ Հիվանդությունը կարող է հայտնաբերվել նախքան գենետիկական թեստավորումը ։ Մահը սովորաբար վրա է հասնում առաջին 6-36 ամիսների ընթացքում։ Հիվանդության ներկայացումը անձից մարդ զգալիորեն տարբերվում է, նույնիսկ նույն ընտանիքի մարդկանց մեջ։
Պատճառ
PRNP գենը, որը տրամադրում է պրիոն սպիտակուցի PrPC պատրաստման հրահանգներ, տեղակայված է 20-րդ քրոմոսոմի կարճ (p) թևի վրա` p13 դիրքում ։ Թե՛ ԸՄԱ ունեցող մարդիկ, և թե՛ ընտանեկան Կրեյտցֆելդտ-Յակոբի հիվանդություն (ԿՅՀ) ունեցողները  ունեն պրոտիոնային սպիտակուցի գենի 178 կոդոնում մուտացիա։ ԸՄԱ- ն անխուսափելիորեն կապված է նաև մեթիոնին կոդոնի առկայության հետ՝ մուտանտ ալելի 129-րդ դիրքում, մինչդեռ ԿՅՀ- ն՝ այդ դիրքում վալին կոդոնի առկայության հետ։ «Հիվանդությունն այն դեպքն է, երբ առկա է ամինաթթվի փոփոխություն 178 դիրքում, երբ հայտնաբերվում է ասպարագին (N) նորմալ ասպարտիկ թթվի (D) փոխարեն» ։
Պաթոֆիզիոլոգիա
Ինքնին, պրիոնների առկայությունը առաջացնում է թալամուսի կողմից գլյուկոզի նվազեցում և ցինգուլյար կեղևի մեղմ հիպո-նյութափոխանակություն։ Այս ախտանիշի չափը տատանվում է հիվանդության երկու ձևերի միջև․ սրանք այն են, որոնք 129 կոդոնում ներկայացնում են մետիոնին հոմոզիգոտներ, իսկ հետիոնում ամենականոնավորն են մետիոնին / վալին հետերոզիգոտները ։ Հաշվի առնելով քնի և զգոնության կարգավորման մեջ թալամուսի մասնակցության միջև եղած փոխհարաբերությունը՝ կարելի է ստեղծել պատճառահետևանքային կապ, որը հաճախ բերվում է որպես պատճառ։
Ախտորոշում
Ախտորոշումը կատարվում է ախտանիշների հիման վրա ։ Հետագա աշխատանքը հաճախ ներառում է քնի ուսումնասիրություն և Պոզիտրոնի արտանետման տոմոգրաֆիա (ՊԱՏ) սկան ։ Ընտանեկան ձևի հաստատումը կատարվում է գենետիկական թեստավորման միջոցով ։
Դիֆերենցիալ ախտորոշում
Հայտնի են կաթնասունների պրիոնի սպիտակուցի հետ կապված այլ հիվանդություններ ։ Ոմանք փոխանցվում են, (TSEs, ներառյալ ԸՄԱ) ինչպիսիք են՝ կուրուն, ոսկու սպունգանման էնցեֆալոպաթիա (BSE, հայտնի է նաև որպես «խելագար կովի հիվանդություն») խոշոր եղջերավոր անասունների մոտ, և քրոնիկ վատնող հիվանդությունները ամերիկյան եղջերուների և վապիտիների մեջ ԱՄՆ-ի և Կանադայի որոշ տարածքներում, ինչպես նաև Կրեյտցֆելդտ-Յակոբի հիվանդությունը (ԿՅՀ)։ Ենթադրվում էր, որ մինչ վերջերս պրիոնի հիվանդությունները փոխանցվում էին միայն վարակված հյուսվածքի հետ անմիջական շփման միջոցով, օրինակ՝ վարակված հյուսվածք ուտելուց, փոխներարկումից կամ փոխպատվաստումից։ Հետազոտությունները ենթադրում են, որ պրիոնները կարող են փոխանցվել աէրոզոլներով, բայց որ հասարակության լայն զանգվածը օդային վարակի վտանգ չունի ։
Բուժում
Բուժումը ներառում է պալիատիվ խնամք ։ Քնաբեր դեղամիջոցները, ներառյալ բարբիտուրատները, օգտակար չեն համարվել։ Հակառակը՝ դրանք միտված էին վատթարացնել ախտանիշները ։
Կանխատեսում
Նման այլ պրիոնային հիվանդությունների՝ հիվանդությունն անխուսափելիորեն մահացու է ։ Կյանքի տևողությունը տևում է յոթ ամսից մինչև վեց տարի, միջինը՝ 18 ամիս ։
Համաճարակաբանություն
1998-ին հայտնի էր, որ 40 ընտանիք կրում է ԸՄԱ-ի գենը ամբողջ աշխարհում. ութ գերմանացի, հինգ իտալացի, չորս ամերիկացի, երկու ֆրանսիացի, երկու ավստրալիացի, երկու բրիտանացի, մեկ ճապոնացի և մեկ ավստրիացի ։ Իսպանական Բասկերի երկրում 1993-ից 2005 թ․ 178N մուտացիայի 16 ընտանեկան դեպք է դիտվել 18-րդ դարում՝ կապված ընդհանուր նախնիներ ունեցող երկու ընտանիքի հետ ։ 2011 թ. ցուցակում ավելացավ մեկ այլ ընտանիք, երբ հետազոտողները գտան Նիդեռլանդներում առաջին տղամարդուն ԸՄԱ-ով։ Մինչ նա 19 տարի ապրել էր Նիդեռլանդներում, նա եգիպտական ​​ծագում ուներ ։ Պրիոնային այլ հիվանդություններ նման են ԸՄԱ-ին և կարող են կապված լինել, բայց դրանցում բացակայում է D178N գենի մուտացիան ։
2016-ի դրությամբ ախտորոշվել է սպորադիկ մահացու անքնության 24 դեպք ։ Ի տարբերություն ԸՄԱ-ի, սՄԱ-ով տառապողները չունեն PRNP-պրիոն գենի D178N մուտացիա․ բոլորն էլ ունեն մեկ այլ գենի տարբեր մուտացիա, ինչը 129 կոդոնում առաջացնում է մեթիոնինի հոմոզիգոզություն  ։ Այնուամենայնիվ, վելիինի փոխարեն (Val129) մեթիոնինի առկայությունն է, որ առաջացնում է հիվանդության սպորադիկ ձև։ Այս մուտացիայի թիրախավորումը ևս մեկ ռազմավարություն է, որն առաջարկվել է հնարավորինս բուժման համար, կամ հուսով եմ ՝ որպես հիվանդության բուժում ։
Սիլվանո, 1983, Բոլոնիա, Իտալիա
1983-ի վերջին իտալացի նյարդաբան / քնի փորձագետ բժիշկ Իգնացիո Ռոյտերը Բոլոնիայի համալսարանի հիվանդանոցի քնի ինստիտուտում հիվանդ ընդունեց։ Տղամարդը, որը հայտնի էր միայն Սիլվանո անունով, գիտակցության հազվագյուտ պահին որոշեց գրանցվել ապագա ուսումնասիրությունների համար և նվիրել իր ուղեղը հետազոտությունների համար՝ հույս ունենալով ապագա զոհերի համար բուժում գտնել ։
Շենկեյնի և Մոնտանյայի անանուն հիվանդը, 2001
Մի մարդ կարողացավ գրեթե մեկ տարով գերազանցել գոյատևման միջին ժամանակը տարբեր ռազմավարությունների միջոցով, ներառյալ՝ վիտամինաթերապիան և մեդիտացիան, օգտագործելով տարբեր խթանիչներ և քնաբեր դեղամիջոցներ և նույնիսկ լիակատար զգայական դեպրիվացիա ՝ փորձելով գիշերը քնել, իսկ ցերեկը զգոնությունը բարձրացնել։ Այս ընթացքում նրան հաջողվեց գիրք գրել և հարյուրավոր մղոններ վարել, բայց չնայած դրան՝ փորձությունների ընթացքում անձը ենթարկվեց հիվանդության դասական չորսփուլային առաջընթացին ։
Եգիպտացի մարդ, 2011, Նիդեռլանդներ
2011 թ․ Նիդեռլանդներում գրանցված առաջին դեպքը եգիպտական ծագմամբ 57-ամյա մի տղամարդ էր։ Տղամարդը եկել էր երկտեսության և հիշողության պրոգրեսիվ կորստի ախտանիշներով, և նրա ընտանիքը նաև նշել էր, որ նա վերջերս դարձել էր ապակողմնորոշված, պարանոիդ և շփոթված։ Մինչ նա հակված էր քնել ամենօրյա պատահական գործողությունների ժամանակ, նա քնի դանդաղ ալիքային փուլում տեսնում էր վառ երազներ և ունենում էր պատահական մկանային ցնցումներ։ Այս ախտանիշներից չորս ամիս անց նա արթուն վիճակում իր ձեռքերում, իրանում և ստորին վերջույթներում ցնցումներ էր ունենում։ Մարդը մահացավ 58 տարեկան հասակում՝ ախտանիշների ի հայտ գալուց յոթ ամիս անց։ Դիահերձմամբ հայտնաբերվել է ճակատային ծառի կեղևի մեղմ ատրոֆիա և թալամուսի չափավոր ատրոֆիա։ Վերջինը ԸՄԱ-ի ամենատարածված նշաններից մեկն է ։
Հետազոտություն
Մարդկանց համար դեռևս անհայտ նպաստավոր պայմաններով` մի շարք բուժումներ կենդանիների մոդելներում նախնական հաջողություն գրանցեցին հիվանդության առաջընթացը կանխող կամ նվազեղնոց գործընթացում, ներառյալ` պենտոզանի պոլիսուլֆատը, մեպակրինը և ամֆոտերիցինը B : 2016-ի դրությամբ, իրականացվում է դոքսիցիկլինի հետազոտման ուսումնասիրություն ։
2009-ին պատրաստվեց մկան մոդել ԸՄԱ-ի համար։ Այս մկներն արտահայտում էին PrP սպիտակուցի հումանիզացված տարբերակը, որը պարունակում է նաև D178N ԸՄԱ-ի մուտացիա ։ Թվում է` այս մկներն աստիճանաբար ավելի քիչ ու կարճ շրջաններ են ունենում անխափան կամ չընդհատվող քնի, թալամասում վնասվածքի և վաղաժամ մահվան, ճիշտ նման ԸՄԱ ունեցող մարդկանց։
Պրիոնի դաշինքը ստեղծվել է Էրիկ Մինիկել և Սոնիա Վալաբներ ամուսինների կողմից, այն բանից հետո, երբ Վալաբի մոր մոտ հայտնաբերվել է մահացու հիվանդություն ։ Նրանք հետազոտություն են անցկացնում Բրոդ ինստիտուտում `մարդկային պրիոնի հիվանդությունների բուժման համար։ Հետազոտական այլ հետաքրքրությունները ներառում են կենսազանգանիշների նույնականացում` կենդանի մարդկանց մոտ պրիոնի հիվանդության առաջընթացը հետևելու համար ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բժշկական գենետիկա Կատեգորիա:Բժշկության բաժիններ Կատեգորիա:Ժառանգական հիվանդություններ Կատեգորիա:Նյարդաբանություն
Եմելիան Բուկով
Եմելիան Նեստերի Բուկով (Emilian Radu Bucov, 26 հուլիսի (8 օգոստոսի), 1909, Նոր Կիլիա, Իզմաիլի նահանգ, Բեսարաբիա, Ռուսական կայսրություն — 17 հոկտեմբերի, 1984, Քիշնև, Մոլդավիայի ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), մոլդովացի արձակագիր ու բանաստեղծ։ Մոլդավիայի ԽՍՀ ժողովրդական գրող։ Կոմունիստական կուսակցության անդամ է եղել 1950 թվականից։
Կենսագրություն
Եմելիան Բուկովը ծնվել է 1909 թվականի հուլիսի 26-ին (օգոստոսի 8) Բեսարաբիայի հարավում գտնվող Նոր Կիլիա քաղաքում (ներկայում՝ Ուկրաինայի Օդեսայի շրջանում)։
1931-1936 թվականներին սովորել է Բուխարեստի համալսարանի գրական-փիլիսոփայական ֆակուլտետում։
Եղել է Ռումինիայի կոմունիստ երիտասարդների միության անդամ, մասնակցել է ընդհատակյա հեղափոխական աշխատանքներին։ Համագործակցել է ռումինական ամսագրերի հետ։ Հրատարակել է բանաստեղծությունների հետևյալ ժողովածուները՝ «Աշխատանքը եռում է» (1932), «Արևի խոսքը» (1937), «Չինաստան» (1938), որոնցում սուր քննադատության է ենթարկվում բուրժական հասարակությունը և գեվերգվում է հեղափոխական պայքարը։ 1940 թվականին Բեսարաբիայի՝ ԽՍՀՄ-ին միանալուց հետո Եմելիան Բուկովն ապրել է Մոլդավիայի ԽՍՀ-ում։ Հրատարակել է «Ես տեսնում եմ քեզ, Մոլդովա» (1942), «Գարունը Դնեստրի վրա» (1944), «Երկիր իմ» (1947), «Աճում են հարկերը» (1952), «Բանաստեղծություններ» (1954) բանաստեղծական ժողովածուները, «Ռեուտ քաղաքը» (1956) չափածո վեպը և այլ ստեղծագուծություններ։
Եմելիան Բուկովը գրել է նաև «Անդրիեշ» չափածո հեքիաթը, որի հիման վրա Սերգեյ Փարաջանովը նկարահանել է համանուն ֆիլմը, «Սրտի կայծեր» (1965) պատմվածքների ժողովածուն, «Երիտասարդության երգ» (1969) պոեմը, «Մայրուղի» (1969) վեպը։
Բուկովի «Դունայ՝ անհանգիստ ջրեր» (1956) պիեսը նվիրված է ռումինական շրջափակման ժամանակ Դունայի ձկնորսների ելույթներին։ Գործողությունները տեղի են ունենում 1925—1926 թվականներին։ Պիեսը 1957 թվականին բեմադրվել է «Փոթորկվող Դունայը» վերնագրով։
Եմելիան Բուկովը եղել է Տարաս Շևչենկոյի ստեղծագործությունների «Ընտիր երկեր» (Քիշնև, 1961, 1964) ժողովածուի խմբագիրն ու մոլդովերեն թարգմանության հեղինակը։ Նա ուկրաինացի բանաստեղծի մասին գրել է նաև հոդվածներ։
Եմելիան Բուկովը եղել է ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի 2-3-րդ նստաշրջանների դեպուտատ (1946-1954) ։
Եմելիան Բուկովը մահացել է 1987 թվականի հոկտեմբերի 17-ին Քիշնևում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մոլդովացի գրողներ Կատեգորիա:Մոլդովացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Քիշնև քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Հայր Սերգի (վիպակ)
Պատմություն
Վիպակի ստեղծման գաղափարը Տոլստոյի մոտ հղացել է 1889—1890 թվականներին։ Առաջին ծրագիրն ի հայտ է եկել 1890 թվականի փետրվարի 3-ին Տոլստոյի օրագրում։ Հունիսի 6-ին Լև Նիկոլաևիչը գրել է.
Տոլստոյը վիպակի վրա ընդմիջումներով աշխատել է մինչև 1891 թվականը։ Նա վերադարձել է աշխատանքին միայն 1898 թվականին։ 1898 թվականի հունիսի 12-ին Լև Տոլստոյն օրագրում նշել է.
1900 թվականի հոկտեմբերին, երբ Լև Նիկոլաևիչը հանդիպել է Մաքսիմ Գորկուն, նրան պատմել է վիպակի բովանդակությունը։ Գորկին հիշել է.
Սյուժե
Պատմությունը սկսվում է իշխան Ստեփան Կասատսկու՝ սպայի, կրակոտ և հպարտ երիտասարդի մանկության և երիտասարդության նկարագրությամբ։ Նա կայսեր մեծ երկրպագուն էր։ Երիտասարդին մեծ գործեր էին սպասվում. նա հրաշալի տիրապետում էր տարբեր գիտությունների։ Հանկարծ նա իր ամուսնության նախօրյակին բացահայտում է, որ իր հարսնացուն՝ կամսուհի Մարյա Կորոտկովան, եղել է Նիկոլայ I-ի սիրուհին։ Այդ հարվածը ստիպում է նրան վերանայել իր ամբողջ կյանքը և հրաժարվելով տիտղոսներից՝ դառնալ վանական։ Կուսակրոն ձեռնադրվելով՝ Ստեփանը ընդունում է հայր Սերգի անունը։ Նա սկսում է ճգնավորի կյանք վարել։ Կտրվելով աշխարհիկ կյանքից՝ նա հրաշալի հասկանում է այն, թե ինչու ինքն այժմ նման կյանք ունի։
Էկրանավորում
Վիպակը կրկին նկարահանվել է 1978 թվականին։ Հայր Սերգիի դերը խաղացել է Սերգեյ Բոնդարչուկը, իսկ ռեժիսորը՝ Իգոր Տալանկինը։
1990 թվականին լույս է տեսել վիպակի էկրանավորումը «Եվ լույս է վառվում խավարում» (Իտալիա – Ֆրանսիա – Գերմանիա)։ Կինոնկարի գործողությունները Ռուսաստանից տեղափոխվել են Նեապոլի թագավորություն, սակայն ստեղծագործության ֆաբուլան (դեպքերի ընթացքը) պահպանվել է։ 1990 թվականին ֆիլմը մասնակցել է Կաննի կինոփառատոնի մրցութային ծրագրին։ Երգահան Նիկոլա Պիովանին ստացել է կինոլրագրողների Իտալական սինդիկատի «Արծաթազօծ ժապավեն» մրցանակը։
Գնահատականներ
Վիպակը հակասական գնահատանքի է արժանանում եկեղեցական միջավայրում։ Հայր Սերգիի անկումը շատ ընթերցողների համար փորձաքար է եղել։ Դրա հիման վրա մի կողմը պնդել է, որ Լև Նիկոլաևիչը ստեղծել է «հակակյանք»՝ ճգնակեցությունը վարկաբեկելու նպատակով ։ Ըստ մյուս կողմի տեսակետի՝ Տոլստոյի վիպակը համահունչ է ռուս-բյուզանդական վարքագրության ավանդույթներին ։ Սովորաբար գտել են նմանություն Մակար Ռիմսկու բյուզանդական շրջանի ապրելակերպի հետ, սակայն վիպակի գլխավոր հերոսի նախատիպի ստույգ լինելն անհայտ է։
Այնուամենայնիվ, անհրաժեշտ է նշել, որ ի տարբերություն Տոլստոյի կրոնական հայացքների՝ ռուսական ուղղափառ եկեղեցին նրա գեղարվեստական ստեղծագործություններին երբեք պաշտոնական գնահատական չի տվել։ Այդ պատճառով ուղղափառ հեղինակների արտահայտած տեսակետներից և ոչ մեկը չի կարող հավակնել ամբողջ եկեղեցու արտահայտած կարծիքին։
Առանձին հարց է ծագում, թե ինչպես է վիպակում Նիկոլայ Պավլովիչի օրինակով դրսևորվել Տոլստոյի վերաբերմունքը կայսերական իշխանության նկատմամբ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործություններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Լև Տոլստստոյի վիպակներ Կատեգորիա:1898 գրքեր Կատեգորիա:Ռուսերեն գրքեր Կատեգորիա:Ռուսական գրականություն
Կրթությունը Կուբայում
Կրթությունը Կուբայում գտնվում է զարգացման բարձր մակարդակի վրա արդեն բազմաթիվ տարիներ։ 1959 թվականի հեղափոխությունից հետո Կաստրոյի կառավարությունը ազգայնացրեց կրթական բոլոր հաստատությունները և ստեղծեց պետական կրթական միասնական համակարգ։ Ժամանակակից Կուբայի կրթության մեջ բացակայում է ուժեղ գաղափարական տարրը և, համաձայն Սահմանադրության, պետության կրթական և մշակութային քաղաքականությունը հիմնվում է մարքսիստական գաղափարախոսության վրա ։
Կրթության ծախսերին շատ մեծ ուշադրություն են դարձնում. ըստ ՅՈւՆԵՍԿՈ-ի տվյալների՝ Կուբան կրթության վրա ծախսում է իր պետական բյուջեի 10 %-ը, իսկ Մեծ Բրիտանիան՝ 4 %-ը, ԱՄՆ-ը՝ միայն 2 %-ը ։
Կանանց մասնակցություն
1959 թվականի կուբայական հեղափոխությունը երկրում հանգեցրեց բազմաթիվ փոփոխությունների, հատկապես կանանց համար։ Մինչև հեղափոխությունը բազմաթիվ կանայք տնային տնտեսուհիներ էին, իսկ նրանք, ովքեր ստիպված էին աշխատել, շատ քիչ մասնագիտությունների միջև կարող էին ընտրություն կատարել։ Գյուղական շրջանների բազմաթիվ կանայք զբաղված էին գյուղատնտեսությամբ, իսկ քաղաքաբնակ կանանց համար գործնականում աշխատանքի միակ տարբերակը տնային ծառայող կամ էլ մարմնավաճառ աշխատելն էր։ Կուբայի կանանց ֆեդերացիան հիմնադրվել է 1960 թվականի օգոստոսին՝ հստակ նպատակ ունենալով բոլոր կանանց ներգրավել Կուբայի կյանքի բոլոր բնագավառներում։ Կուբայի կյանքի վրա ինչ-որ կերպ ազդելու հնարավորությունից երկար տարիներ զրկված լինելուց հետո կանայք սկսեցին ակտիվ դեր խաղալ կառավարությունում։ Կուբայի կանանց ֆեդերացիան ցանկանում էր կանանց տեսնել Կուբայի սոցիալական, քաղաքական, տնտեսական և մշակութային կյանքին մասնակցելիս ։ Նրա անդամները պահանջում էին, որ դպրոցն ու դպրոցական ծրագրերն ստեղծվեն՝ հաշվի առնելով կուբացի կանանց տարբեր կարիքները բավարարելու հնարավորությունը։
Կուբայում անգրագիտության վերացումն սկսվել է 2 նպատակով՝ բարձրացնել Կուբայի բնակչության գրագիտության մակարդակը և կապ հաստատել քաղաքի ու գյուղի միջև ։ Ուսանողները և կամավորներն ուղարկվեցին գյուղական վայրեր, որպեսզի տեղացիներին սովորեցնեն կարդալ ու տեղեկացնեն Կուբայի կառավարության ընթացիկ քաղաքականության մասին։ Գյուղաբնակ կանայք ստացան կրթություն և մասնագիտական վերապատրաստում, եթե նրանք դա ընտրել էին կրթությունը լրացնելու համար, ինչը նրանց թույլ տվեց աշխատել գյուղատնտեսության ոլորտից դուրս։ Քաղաքներում մարմնավաճառությամբ զբաղվող կանանց համար նոր կառավարության կողմից ստեղծվեցին վերադաստիարակության ծրագրեր, երբ 1961 թվականին մարմնավաճառությունն արգելվեց։ Աղքատների համար տեղծվեցին անհատական, բայց իրենց էությամբ համանման ​​ծրագրեր, որոնք առաջարկում էին կրթություն և մասնագիտական վերապատրաստում, ինչպես նաև անվճար մանկապարտեզ ու բնակարան, որը նման կանանց հնարավորություն էր տալիս վերադառնալ նորմալ կյանք։ Առողջապահական քաղաքականությունը կենտրոնացած էր Կուբայի այն կանանց հոգեկան առողջության վերականգնման վրա, որոնք նախկինում ճնշված էին իրենց աշխատանքում ։ Դրանք նաև վերականգնում էին վստահության և հպարտության զգացումը, քանի որ նոր կառավարությունը գտնում էր, որ բոլոր կանայք արժանի են հարգանքի, նույնիսկ նրանք, ովքեր նախկինում ծառաներ ու մարմնավաճառներ են եղել։ Կուբայի հեղափոխությունը հանգեցրեց կանանց գիտակցության կտրուկ փոփոխությանը` հնարավորություն տալով, որ նրանք իրենց երկրում դառնան շատ ակտիվ, ինչը հեղափոխության առաջնորդների նպատակներից մեկն էր։
Ձեռքբերումներ
1998 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կատարած ուսումնասիրությունները ցույց տվեցին, որ կուբացի սովորողներն ունեն բարձր մակարդակի կրթություն։ Երրորդ և չորրորդ դասարանների կուբացի աշակերտները լեզվի ու մաթեմատիկայի բնագավառներում հիմնական գիտելիքների ստուգումից 350 միավոր էին վաստակել` տարածաշրջանի միջին միավորից 100 միավոր բարձր։ Զեկույցում նշվում է, որ թեստերից ամենավատ արդյունքներ ստացած կուբացի աշակերտներն զգալիորեն ավելի բարձր էին, քան Կենտրոնական և Հարավային Ամերիկայի՝ բարձր միավորներ ստացած աշակերտները ։
1998 թվականի ուսումնասիրությունն ավելի հետաքրքրական էր, քանի որ դրան մասնակցած բոլոր երկրներն առաջին անգամ նախապես համաձայնվել էին գնահատման համակարգի հաստատված տարբերակին և դրանց սահմանմանը։ Բացի այդ, ուսումնասիրությունը կատարվել էր տնտեսական ճգնաժամի բուռն շրջանում. ԱՄՆ-ի կողմից արված առևտրային արգելքն զգալիորեն խոչընդոտում էր Կուբայի տնտեսական զարգացմանը։ Կուբան տարածաշրջանի ամենաաղքատ երկրներից մեկն է և չունի բավարար ռեսուրսներ, սակայն, այնուամենայնիվ, ամբողջ Լատինական Ամերիկայից առաջ է անցել տարրական կրթության որակով՝ ըստ ստանդարտ փորձերի ։
Թույլ զարգացած տնտեսությունը և առևտրի երկարատև ու անընդմեջ շրջափակման հանգամանքները կուբացիների ձեռքբերումներն ավելի տպավորիչ են դարձնում։ Վերջին 40 տարիների ընթացքում կրթությունը Կուբայի կառավարության քաղաքականության առաջնահերթություններից մեկն էր ։ Կուբան կրթական ոլորտում պետական ​​ծախսերի համար ավելի քան երկու անգամ ավելի շատ գումար է հատկացնում, քան համեմատաբար ավելի հարուստ իր հարևանները՝ համախառն ներքին արդյունքի մինչեւ 10 %-ը ։
Կուբայում անգրագիտության մակարդակը երիտասարդների շրջանում ձգտում է զրոյի, ինչը չունի իր հավասարը Լատինական Ամերիկայի մյուս բոլոր երկրներում ։ Կուբայի դպրոցները սերտորեն ինտեգրված են հասարակության մեջ։ Ուսուցիչներն ակտիվորեն ներգրավված են իրենց դպրոցներ հաճախող երեխաների կյանքում և նրանց ծնողների ու ընտանիքների հետ կառուցում են ամուր հարաբերություններ, որպեսզի բարելավեն ուսուցման գործընթացը։ Հայտնի է, որ կառավարության կողմից մեծ ուշադրություն է դարձվում կրթական ոլորտին։ Բոլոր սովորողների կողմից որակյալ կրթություն ստանալու հավասար հնարավորությունները համարվում են այն փաստի բացատրության առանցքային գործոնը, որ կրթության ոլորտում Կուբայի հաջողությունները հրաշք չեն կամ էլ պատահականություն, այլ երկար տարիների համատեղ ջանքերի և ժողովրդի առաջ կառավարության ստանձնած պարտավորությունների արդյունքն են։
Բարձրագույն կրթություն
Կուբայում բարձրագույն կրթություն տալիս են համալսարանները, բարձրագույն ինստիտուտները, բարձրագույն մանկավարժական ինստիտուտները, բարձրագույն կրթության կենտրոնները և ճարտարագիտական բարձրագույն ինստիտուտները։
2006 թվականի դրությամբ Կուբայում գործում էին Գիտությունների ակադեմիան (հիմնադրվել է 1962 թվականին), 4 համալսարաններ (Հավանայի համալսարանը, Հավանայի գյուղատնտեսական համալսարանը և այլն) և բարձրագույն ու միջին մասնագիտական ​​կրթության 47 հաստատություններ ։
Նրանցում ուսանողների ընդհանուր թվաքանակը կազմում է մոտ 112 հազար քաղաքացի։
Երկրի բոլոր բուհերը պետական են։ Հավանայի համալսարանը, որ երկրի ամենահին համալսարանն է, հիմնադրվել է 1728 թվականին։ Պետական մյուս​​համալսարանները ներառում են դե Օրիենտե ունիվերսիդադը (հիմնադրվել է 1947 թվականին) և Լաս-Վիլլաս համալսարանը (հիմնադրվել է 1952 թվականին)։ Գործում են նաև Սանտո-Թոմաս-դե Վիլյանուևա կաթոլիկ համալսարանը (հիմնադրվել է 1946 թվականին), Մասոնիկա և Նուևո-Վեդադոյի դե լա Սալ ունիվերսիդադները։
Համալսարան ընդունվելու համար սովորողները պետք է հանձնեն ընդունելության քննություններ՝ ցույց տալով, որ ունեն անհրաժեշտ հիմնական գիտելիքներ։ Հեռակա ուսուցման դիմորդները պետք է միջնակարգ կրթություն ստացած լինեն, ունենան առնվազն մեկ տարվա աշխատանքային ստաժ, լինեն 25-35 տարեկան և հաջողությամբ հանձնեն ընդունելության քննությունները։ Կուբայում բարձրագույն կրթություն ստանալու անհրաժեշտ պայմաններն են.
Բարձրագույն կրթության նախարարությունը (Ministry of Education Educator Superior, MES) պատասխանատու է բուհական և հետբուհական կրթության ոլորտում իրականացվող պետական քաղաքականության համար։ Այն վերահսկում է ուսուցման գործընթացը, մեթոդաբանությունը, դասընթացները, ծրագրերը և ուսանողների տեղաբաշխումը, ինչպես նաև բարձրագույն կրթական կենտրոնների կողմից առաջարկվող մասնագիտացված դասընթացները, որոնք պաշտոնապես գտնվում են այլ նախարարությունների վերահսկողության ներքո։ Նախարարության բոլոր գերատեսչություններն ունեն հավասար կարգավիճակ։ 1979 թվականին Կուբայի բարձրագույն կրթության նախարարությունը նախաձեռնել է հեռակա կրթական համակարգ։
Մանկավարժական կրթություն
Նախադպրոցական, տարրական և միջնակարգ կրթության համար ուսուցիչների նախապատրաստման նպատակով կա հինգ տարվա դասընթաց Institutos Superiores Pedagógicos: Նրանց շրջանավարտներն ստանում են «Licenciado en Educación Primaria» (տարրական դպրոցում դասավանդելու իրավունքի վկայագիր) կամ այլ փաստաթղթեր։ Նման դասընթացներում ընդունվելու համար անհրաժեշտ է Bachillerato աստիճան։ Բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ուսանողներին առաջարկվում են որակավորման բարձրացման հատուկ վերապատրաստման դասընթացներ այն վայրերում, որտեղ նրանք սովորում են, ինչպես նաև հատուկ մանկավարժական դասընթացներ։ Շատ ուսուցիչներ տարբեր ոլորտների մասնագետներ են։ Մի շարք հաստատություններում ուսուցիչներն ընտրում են հատուկ ուսանողներ, ինչը վերջին տասը տարիների ընթացքում տարածված է եղել, և ուսումնական գործընթացին զուգահեռ վերջիններս ստանում են նախնական մանկավարժական պատրաստություն։
Միջազգային համագործակցություն
2002 թվականին Ուելսի կառավարական անսամբլեայի կրթության նախարար Ուելսկոն և Սուոնսի ու Ուելսի Գլամորգան համալսարանների ներկայացուցիչներն այցելեցին Կուբա, որպեսզի պայմաններ ստեղծեն Մեծ Բրիտանիայի ու Կուբայի պետական պաշտոնյաների համար՝ կրթական ծրագրերի շուրջ հարաբերություններ հաստատելու նպատակով ։
ԱՄՆ-ում Կուբայական և կարիբյան հետազոտությունների ինստիտուտը, որ Թուլեյնի համալսարանի մասն է, հարաբերություններ է հաստատել Կուբայի գործընկեր կազմակերպությունների հետ՝ ակադեմիական համագործակցության ու փոխանակման, ուսումնական ծրագրերի զարգացման, մշակութային փոխանակման և միջազգային զարգացման ու երկխոսության նպատակով։
Այլազգի ուսանողներ
1999 թվականին իրագործվեց ԱՄՆ-ի, Մեծ Բրիտանիայի, Լատինական Ամերիկայի, Կարիբյան ավազանի և Աֆրիկայի բնակչության անապահով խավին Կուբայում բժշկություն սովորեցնելու ծրագիրը ։
2000-2001 ուսումնական տարում Կուբան ամերիկացի 905 ուսանողների թույլատրեց մուտք գործել երկիր՝ սովորելու համար ։
2004 թվականին 23 երկրներից Կուբա սովորելու եկան 3432 բժիշկ-ուսանողներ ։
Կուբան պետական ​​սուբսիդավորում է ապահովում օտարերկրացի ուսանողների՝ հատուկ ծրագրերով կրթության համար, այդ թվում նաև Միացյալ Նահանգների ուսանողների համար, որոնք բժշկություն են սովորում Լատինամերիկյան բժշկական դպրոցում։ Ծրագիրը նախատեսում է նաև լիարժեք կրթաթոշակի վճարում և բնակարանի ապահովում, իսկ շրջանավարտները խոստանում են վերադառնալ Միացյալ Նահանգներ և մարդկանց ապահովել մատչելի բուժօգնությամբ։
Ալեքսանդրա Կոլոնտայ
Ալեքսանդրա Միխայլովնա Կոլոնտայ (Александра Михайловна Коллонтай, օրիորդական ազգանունը՝ Դոմոնտովիչ [Домонтович], ), ռուս հեղափոխական, քաղաքական գործիչ, դիվանագետ և մարքսիստ տեսաբան, ՌՍԴԲԿ անդամ (1906), հարել է մենշևիկներին։ Կոմունիստական կուսակցության անդամ 1915 թվականից։
Հեղափոխական գործունեության մեջ է եղել 1890-ական թվականներից։ 1908 թվականին տարագրվել է։ Եղել է ՌՍԴԲԿ պատգամավոր Շտուտգարտի (1907), Կոպենհագենի (1910), Բազելի (1912) միջազգային սոցիալիստական կոնգրեսներում։ Փետրվարյան հեղափոխությունից (1917) հետո վերադարձել է Ռուսաստան։ Եղել է Պետրոգրադի սովետի գործադիր կոմիտեի անդամ, ՌՍԴԲ (բ)կ VII (ապրիլյան) կոնֆերանսի ու Սովետների I և II համագումարների պատգամավոր։ ՌՍԴԲ (բ) կ VI համագումարում ընտրվել է կուսակցության ԿԿ-ի անդամ։ 1920 թվականին եղել է ՌԿ (բ) կ ԿԿ-ի կինբաժնի (Ժենոտդել, Женотдел) վարիչը։ Հակակուսակցական «Բանվորական, օպոզիցիա» խմբի մասնակից։ 1921-1922 թվականներին՝ Կոմինտերնի կից կանանց միջազգային քարտուղարության անդամ։
Եղել է ԽՍՀՄ լիազոր ներկայացուցիչ Նորվեգիայում (1923-1926, 1927-1930), Մեքսիկայում (1926), դեսպանորդ, ապա դեսպան Շվեդիայում (1930-1945)։ 1945 թվականից՝ խորհրդական ԽՍՀՄ ԱԳՄ-ում։ Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։
Վաղ տարիներ
Ծնվել է Սանկտ Պետերբուրգում՝ հարուստ ազնվականականի ընտանիքում։ Ալեքսանդրա Միխայլովնայի հայրը՝ բարձրաստիճան գեներալ Միխայիլ Դոմոնտովիչը, մասնակցել է 1877-1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմին, 1878-1879 թվականներին եղել է Բուլղարիայի Տիռնովոյի նահանգապետը։ Մայրը՝ Ալեքսանդրա Մասալին-Մռավինսկայան փայտանյութի առևտրով զբաղվող ֆինն ձեռնարկատիրոջ դուստր է եղել։
Իր հուշերում Ալեքսանդրա Միխայլովնան պնդում է, որ իր պապը եղել է ֆինն գյուղացու որդի, ով հարստացել է փայտանյութի առևտրով զբաղվելու արդյունքում։ Սակայն, արխիվային փաստաթղթերը վկայում են, որ գյուղացիական արմատների մասին պատմությունը կանխամտածված հորինվել է «ճշգրիտ» կենսագրության ապահովման նպատակով։ Ալեքսանդրա Կոլոնտայի պապը՝ Ալեքսանդր Ֆեդորովիչ Մասալինը, ժառանգական ազնվական է եղել, կոլեգիալ խորհրդական և գրեթե հազար հեկտար հողատարածքի սեփականատեր։
Նրա համամայր քույրերն են օպերային երգչուհի Եվգենյա Մռավինան (թատերական անունը` Ե. Մռավինա) և Ադել Մռավինան, իսկ համամայր եղբայրն Ալեքսանդրն է, ով դիրիժոր Եվգենի Մռավինսկու հայրն է։
Ալեքսանդրա Կոլոնտայը ստացել է բազմակողմանի տնային կրթություն, տիրապետել է մի քանի օտար լեզուների (անգլերեն, գերմաներեն, ֆրանսերեն, շվեդերեն, նորվեգերեն, ֆիններեն և այլն), հետաքրքրվել է գրականությամբ։ Նրա վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել տնային ուսուցիչ Մ. Ի. Ստրախովան, ով եղել է նարոդովոլեցական գաղափարների կողմնակից ։ 1888 թվականին նա հանձնել է Սանկտ Պետերբուրգի 6-րդ արական գիմնազիայի քննությունները։ Հաճախել է նաև Արվեստի խրախուսման դպրոց, մասնակցել նկարչության մասնավոր պարապմունքների, ընդգրկվել բարձրաշխարհիկ հասարակության դասի մեջ։ Նրա զարմիկ Իգոր Սևերյանինը եղել է Ալեքսանդր Դոմոնտովիչի երիտասարդական համայնքի անդամ։ «Նարնջագույն ժամի ցողը» ինքնակենսագրական բանաստեղծության մեջ բանաստեղծը հիշում է․ Մեր ծանոթների տունը լի է ամբոխով՝ Եվ մաթեմատիկոս Վերեշչագինը, Եվ Մռավինան և Կոլոնտայը։
Դեռևս երիտասարդ տարիքից Ալեքսանդրան համակրանք է վայելել տղամարդկանց շրջանում և աչքի է ընկել պահանկոտությամբ։ Նա հրաժարվել է ամուսնանալ գեներալ Իվան Տուտոլմինի հետ, ով նրան ամուսնության առաջարկ է արել իրենց ծանոթության առաջին իսկ երեկոյի ընթացքում։ Ալեքսանդրայի երկրպագուներից մեկը՝ Իվան Դրագոմիրովը (գեներալի որդի), չի դիմացել նրա վերաբերմունքին և ինքնասպանություն է գործել։ Իր պատանեկության տարիներին Ալեքսանդրան դեմ է եղել կայսեր ադյուտանտի հետ ամուսնացնելու իր ծնողների որոշմանը և ամուսնացել է իր հեռավոր ազգականի՝ Ռազմա-ինժեներական ակադեմիայի շրջանավարտ, աղքատ սպա Վլադիմիր Կոլոնտայի հետ (1893) ։ Հինգ տարի անց նա թողել է ամուսնուն և որդուն՝ հեղափոխական շարժմանը մասնակցելուհամար․ «Ես ցանկանում էի ազատ լինել։ Մանր տնտեսական և կենցաղային գործերով ամբողջ օրը ծանրաբեռնված լինելով ես այլևս ժամանակ չէի ունենում պատմվածքներ և վեպեր գրելու համար… Հենց որ իմ փոքրիկ տղան քնում էր, ես գնում էի կողքի սենյակ և նորից ձեռքս էի վերցնում Լենինի գիրքը» ։ Ալեքսանդրա Կոլոնտայը սկսել է մասնակցել սոցիալիստական ​​շարժմանը 1890-ականներին՝ Ելենա Ստասովայի հետ ծանոթանալուց հետո։ Նա մտերմական կապեր է ունեցել նաև Տատյանա Շչեպկինա-Կուպերնիկի հետ, որի տանը թաքնվել է ոստիկանությունից։
1898 թվականին, թողնելով ամուսնուն և որդուն, նա մեկնել է Շվեյցարիա, որտեղ ընդունվել է Ցյուրիխի համալսարան և սովորել պրոֆեսոր Գերկների մոտ ։ Պրոֆեսորի խորհրդով 1899 թվականին նա մեկնել է Անգլիա՝ անգլիական բանվորական շարժմանը ծանոթանալու համար։ Անգլիայում ծանոթացել է Սիդնեյ Վեբի և Բեատրիս Վեբի հետ։ Դրանից հետո 1899 թվականին վերադարձել է Ռուսաստան։
1901 թվականին մեկնել է արտասահման և Ժնևում ծանոթացել Գեորգի Պլեխանովի հետ։
1905 թվականի հունվարի 9-ի ցույցի մասնակիցների գնդակահարության ժամանակ եղել է Սանկտ Պետերբուրգի փողոցներում։ 1905 թվականին Սանկտ Պետերբուրգում ծանոթացել է Վլադիմիր Լենինի հետ։ Կուսակցության II համագումարում Ռուսաստանի Սոցիալ-դեմոկրատական ​​կուսակցության պառակտումից հետո, Կոլոնտայը չի միացել հակառակորդ խմբակցություններից որևէ մեկին։ Այնուամենայնիվ, այն ժամանակ, իր համոզմամբ, նա ավելի մոտ է կանգնած եղել Պլեխանովին, ով սկզբում աջակցելով բոլշևիկներին, աստիճանաբար անցել է մենշևիկների կողմը։
Եվրոպական հեղափոխական շարժման ակունքներում
Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկսվելուց հետո Կարլ Լիբկնեխտի օգնությամբ նա կարողացել է դուրս գալ Գերմանիայից։ Շվեդիայում գտնվելու ժամանակ հեռացել է մենշևիկներից և եվրոպական սոցիալ-դեմոկրատիայի աջ թևից, որոնք աջակցել են պատերազմին։ Պատերազմի իմպերիալիստական ​​բնույթի դատապարտումը Կոլոնտային ավելի է մոտեցրել բոլշևիկներին, որոնց նա վերջնականապես միացել է 1915 թվականին։ Ակտիվ հակամիլիտարիստական ​​քարոզչության համար, մասնավորապես, նոյեմբերին շվեդական ամսագրերից մեկում հակապատերազմական հոդվածի հրապարակման համար 1914 թվականին նա ձերբակալվել է շվեդական ոստիկանության կողմից, տարվել Մալմյո ամրոց և անձամբ Գուստավ V թագավորի հրամանագրով արտաքսվել երկրից։ Բնակություն հաստատվելով Կոպենհագենում՝ Կոլոնտայը կապ է հաստատել Լենինի հետ և կատարել նրա հատուկ հանձնարարությունները, մասնավորապես նա երկու անգամ քարոզչական շրջագայություն է կատարել Միացյալ Նահանգներում։
Հեղափոխություն և Քաղաքացիական պատերազմ
Կոլոնտայը Ռուսաստան է վերադարձել 1917 թվականի Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո և շուտով դարձել Պետրոգրադի խորհրդի գործկոմի անդամ։ Բոլշևիկյան ռազմական կազմակերպության կողմից մասնակցել է 1917 թվականի ՌՍԴԲԿ (բ) 7-րդ (ապրիլյան) համաժողովի աշխատանքներին, եղել այն սակավաթիվ պատվիրակներից, ովքեր լիովին պաշտպանել են Լենինի «Ապրիլյան թեզիսներ»-ում շարադրված դիրքորոշումները։ Սովետների առաջին համառուսաստանյան համագումարում ընտրվել է Կենտգործկոմի անդամ բոլշևիկների կողմից։ «Երկիշխանության» ժամանակաշրջանում նա կազմակերպված քարոզչություն է անցկացրել զինվորների և նավաստիների շրջանում, ինչի համար էլ հալածանքների է ենթարկվել ժամանակավոր կառավարության կողմից։ 1917 թվականի հուլիսին, վերադառնալով Ստոկհոլմում կայացած ձախ հակապատերազմական Ցիմերվալդյան միավորման  խորհրդակցությունից, Կոլոնտայը ձերբակալվել  է ժամանակավոր կառավարության հրամանով։ Նրան պահել են Վիբորգի կանանց բանտում, բայց գրող Մաքսիմ Գորկու և ինժեներ Լեոնիդ Կրասինի կողմից վճարված գրավի դիմաց ազատ է արձակվել ։ Ձերբակալված  ժամանակ 1917 թվականին կայացած ՌՍԴԲԿ (բ) VI համագումարում նա հեռակա կարգով ընտրվել է որպես համագումարի պատվավոր նախագահներից մեկը և կուսակցության Կենտկոմի անդամ։
Կոլոնտայը մասնակցել է ՌՍԴԲԿ (բ) Կենտկոմի 1917 թվականի հոկտեմբերի 10-ին (23) խորհրդակցությանը, որտեղ որոշում է կայացվել Պետրոգրադում Հոկտեմբերյան զինված ապստամբության անցկացման վերաբերյալ։ Նա եղել է զուգահեռաբար անցկացվող սովետների II համագումարի նախագահության անդամ (1917 թվականի հոկտեմբերի 25-26)։ Բոլշևիկների և Ձախ  էսսեռների իշխանության հաստատումից հետո Կոլոնտայն ընտրվել է Համառուսաստանյան Կենտրոնական Գործադիր կոմիտեի անդամ և հոկտեմբերի 30-ին անձամբ Լենինից ստացել Հասարակական բարեգործության ժողովրդական կոմիսարի պաշտոն, Ժողովրդական կոմիսարների խորհրդի առաջին կազմում։ Ժողովրդական կոմիսարիատին կից Կոլոնտայը ստեղծել է  Մոր և մանկան պաշտպանության բաժին և Մոր և մանկան պաշտպանության գծով կոլեգիա։ «Այս կառույցների քաղաքականությունը հիմնված էր այն կանխադրույթի վրա, որ մայրության պաշտպանությունը՝ որպես կանանց  հատուկ գործառույթ, պետության անմիջական պարտականությունն է»։
1918 թվականի մարտին, հիմնվելով Նիկոլայ Իվանովիչ Բուխարինի և «Ձախ կոմունիստների» դիրքորոշումների վրա, նա հանդես է եկել Բրեստ-Լիտովսկի հաշտության պայմանագրի դեմ և ի նշան բողոքի հրաժարական է տվել կառավարության կազմից։ Քաղաքացիական պատերազմի տարիներին նրան ուղարկել են Ուկրաինա, որտեղ նա ղեկավարել է 1-ին Մերձդնեպրովյան ուկրաինական խորհրդային դիվիզիայի քաղաքական բաժինը, այնուհետև Ղրիմի Խորհրդային Հանրապետության ագիտացիայի և պրոպագանդայի ժողկոմատը, ինչպես նաև Ղրիմի բանակի քաղաքական բաժինը։
Լինելով խորհրդային ղեկավարության ամենահայտնի կանանցից մեկը՝ Կոլոնտայը եղել է ՌԿԿ (բ) Կենտկոմի կանանց բաժնի ստեղծման նախաձեռնողը և ղեկավարը (1920 թվականից), որի նպատակն է եղել պայքարել կանանց և տղամարդկանց հավասար իրավունքների համար, պայքարել կանանց շրջանում անգրագիտության դեմ և տեղեկացնել նրանց աշխատանքի և ընտանիքների կազմակերպման նոր պայմանների մասին։ Կանանց բաժինը լուծարվել է 1930 թվականին։ Կանանց բաժնի ղեկավարման հետ միաժամանակ Կոլոնտայը դասախոսել է Յա. Սվերդլովի անվան համալսարանում և աշխատել Կոմինտերնի բաժիններում։
Քննարկում արհմիությունների վերաբերյալ
1921 թվականի մարտին, արհմիությունների վերաբերյալ քննարկումների ժամանակ, որը ծավալվել է Տրոցկու ելույթից հետո արհմիությունների իրավունքների ընդլայնման անհրաժեշտության մասին, Կոլոնտայը Ալեքսանդր Շլյապնիկովի հետ գլխավորել է «աշխատավորական ընդդիմությունը»։ «Աշխատավորական ընդդիմությունն» առաջարկոել է ամբողջ ժողովրդական տնտեսության վերահսկողությունը փոխանցել Արհմիությունների մեջ միավորված արտադրողների համառուսաստանյան համագումարին, որը համարվել է բանվոր դասակարգի կազմակերպման բարձրագույն ձևը։ «Աշխատավորական ընդդիմության» ծրագիրը ներկայացված է եղել Կոլոնտայի «Աշխատավորական  ընդդիմություն» բրոշյուրում, որը հրապարակվել է ՌԿԿ(բ) տասներորդ համագումարի համար և քննադատվել  Լենինի «Մեր կուսակցության սինդիկալիստական ​​և անարխիստական ​​թեքման մասին» բանաձևում։ Չնայած կուսակցության 10-րդ համագումարի ընդունած կուսակցության միասնության մասին որոշմանը, նա շարունակել է պաշտպանել «աշխատավորական ընդդիմության» գաղափարները ։ 1922 թվականին ՌԿԿ(բ) 11-րդ համագումարում տրված վերջին նախազգուշացումից և խմբի վերջնական պարտությունից հետո Կոլոնտայը ստիպված է եղել հրաժարվել «աշխատավորական ընդդիմության» ծրագրից։ Լենինի հետ հարաբերությունների կտրուկ վատթարացումը ծանր հարված է եղել Կոլոնտայի համար։
Դիվանագիտական ​​ծառայություն
1922 թվականից Կոլոնտայը անցել է դիվանագիտական ​​աշխատանքի։ Համաշխարհային պատմության մեջ կին դեսպաններից առաջիններից մեկի (առաջինը շվեդ Կատարինա Ստոպիան էր դեռևս 17-րդ դարում) նշանակման պատճառը Կոլոնտայի ամուր կապերն են եղել եվրոպական սոցիալիստական ​​շարժման հետ (և ռեֆորմիստական ​​և հեղափոխական), ինչպես նաև 1921-1922 թվականների նրա փորձը, որպես Կոմինտերնին կից Կանանց միջազգային քարտուղարության քարտուղար։ 1922-1926 թվականներին և 1927-1930 թվականներին նա աշխատել է որպես Խորհրդային Միության լիազոր ներկայացուցիչ և առևտրային ներկայացուցիչ Նորվեգիայում՝ մեծապես նպաստելով այդ երկրի կողմից ԽՍՀՄ-ի քաղաքական ճանաչմանը։ 1926-1927 թվականներին որոշ ժամանակ աշխատել է Մեքսիկայում, որտեղ որոշակի հաջողությունների է հասել խորհրդա-մեքսիկական հարաբերությունների բարելավման գործում։ 1927 թվականին Կոլոնտայը կրկին նշանակվել է Նորվեգիայում լիազոր ներկայացուցիչ՝ համատեղելով այդ  պաշտոնը Շվեդիայում առևտրային ներկայացուցչի հանձնարարականների կատարման հետ։
1930-1945 թվականներին Կոլոնտայը եղել է դեսպանորդ (մշտական ​​հավատարմատար) և դեսպան Շվեդիայում (բացի այդ ընդգրկված էր Ազգերի լիգայում խորհրդային պատվիրակության կազմում)։ Շվեդիայում խորհրդային նոր դեսպանի առջև ծառացած կարևորագույն խնդիրներից մեկը Սկանդինավիայում նացիստական ​​Գերմանիայի ազդեցությունը չեզոքացումն էր։ Երբ «ձմեռային» խորհրդային-ֆիննական պատերազմի ժամանակ Շվեդիան, Մեծ Բրիտանիայի աջակցությամբ, կամավորների երկու գումարտակ է ուղարկել Ֆինլանդիա և կանգնած է եղել ԽՍՀՄ-ի դեմ պատերազմի սահմանագծին, Կոլոնտայը ձգտել է հասնելու շվեդների դիրքորոշման մեղմացմանը և հանդես եկել որպես միջնորդ խորհրդա-ֆիննական բանակցություններում։ 1944 թվականին Շվեդիայում արտակարգ և լիազոր դեսպանի պաշտոնում նա կրկին ստանձնել է միջնորդի դերը Ֆինլանդիայի՝ պատերազմից դուրս գալու բանակցություններում։
Վլադիմիր Սեմյոնովը, ով աշխատել է Շվեդիայում դեսպանատան խորհրդական, մանրամասն նկարագրել է Կոլոնտայի աշխատանքները կազմակերպելու վարքագիծը և երկրի օգտին նրա կատարած գործողությունները ։
Վերջին տարիներ
1942 թվականի օգոստոսին Կոլոնտայը առաջին կաթվածն է տարել։ 1943 թվականին Կոլոնտայը ինսուլտի հետևանքով սուր ճգնաժամ է ապրել և ձախակողմյան կաթված ստացել ։ 1945 թվականին նա տարել է երկրորդ կաթվածը ։
1945 թվականի մարտին վերադարձել է Մոսկվա և հուլիսին ազատվել դեսպանի պաշտոնից՝ շարունակելով մնալ ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության խորհրդականների ցուցակում։ Նրան այդ պաշտոնում փոխարինել է Ի. Ս. Չերնիշյովը, ով հիմնականում շարունակել է նրա քաղաքականությունը Շվեդիայի հետ հարաբերություններում։
Պատերազմից հետո և դիվանագիտական ​​ծառայության ավարտից հետո նա զբաղվել է հուշավիպական ստեղծագործություններով, հատուկ ուշադրություն է դարձրել Վլադիմիր Լենինի մասին հուշերի շարքին ։
Կոլոնտայը մահացել է 1952 թվականի մարտի 9-ին սրտի կաթվածից, որը տեղի է ունեցել քնած վիճակում ։ Նա թաղվել է Մոսկվայի Նովոդևիչյան գերեզմանատանը։
Պարգևներ
1946 և 1947 թվականներին Նորվեգիայի խորհրդարանի մի խումբ պատգամավորներ Ալեքսանդրա Կոլոնտային առաջադրել են Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի։ Առաջադրմանը աջակցել են Շվեդիայի և Նորվեգիայի կանանց կազմակերպությունները, ինչպես նաև այդ երկրների ականավոր հասարակական գործիչներ ։ Նոբելյան կոմիտեն չի ընդառաջել այդ նախաձեռնությանը։
Մարքսիստական ֆեմինիզմ
1913 թվականին Ալեքսանդրա Կոլոնտայը հրապարակել է «Նոր կին» ծրագրային հոդվածը, որտեղ նա զարգացրել է կնոջ մասին իր տեսակետները նոր, առաջադեմ հասարակության մեջ։ Նոր կինը ձգտել է դառնալ հասարակության լիարժեք անդամ և առաջնորդվում էր հետեւյալ սկզբունքներով․ «Նոր կինը» հոդվածից՝ հեղափոխական կինը պետք է լինեի անկախ, չպատկանի ամուսնուն կամ ծնողներին, այլ կերպ ասած՝ Կոլոնտայի հասկացողությամբ՝ հասարակության լիիրավ անդամ։ Դրա համար պետք է ազատվել ավելորդ հույզերից, հրաժարվել խանդից, հարգել տղամարդու ազատությունն ու սեռական զուգընկեր ընտրելու իրավունքը։ Նա առաջ քաշեց կարգախոսներ՝ «Կանայք, ընկերացեք ձեր ամուսնու սիրեկանների հետ» կամ «Լավ կինն ինքն է ընտրում իր ամուսնու համար հարմար սիրեկանի, իսկ ամուսինը ներկայացնում է կնոջը իր ընկերներին»։ Կոլոնտայը իր ​​վիպագրությունը նվիրել է նոր կնոջ հայեցակարգի զարգացմանը, օրինակ՝ «Մեծ սեր» վիպակը։ Վիպակում նա պատմում է երիտասարդ չամուսնացած հեղափոխական Նատաշայի և ամուսնացած հեղափոխական Սեմյոնի սիրո մասին։ Չնայած Սեմյոնը մարքսիստ է, նա չի կարող հրաժարվել կնոջ մասին որպես միայն սիրային հաճույքների առարկայի՝ հին հայացքներից։ Նատաշան ենթարկվում է նրան, բայց պատմության վերջում նա դեն է նետում այդ կապանքները և ձեռք է բերում ազատություն։ Կոլոնտայը հետագայում զարգացրել է այդ գաղափարները «Վասիլիսա Մալիգինա» (1923) վիպակում և «Երեք սերունդների սերը» (1923) պատմվածքում, որտեղ նա նկարագրել է ազատագրված կանանց, ովքեր չեն ցանկանում իրենց կապել ընտանիքի հետ։
Կոլոնտայի նման ազատ հայացքները հանգեցրել են նրան, որ նա հռչակվի մեկ բաժակ ջրի տեսության հեղինակ։