cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Զևս (գերմանական դոգ)
Զևս (Zeus, ծնված 2019/2020), գերմանական դոգ Բեդֆորդից (Տեխաս, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ)։ Ներկա դրությամբ՝ աշխարհի ամենաբարձրահասակ շունն ըստ Գինեսի ռեկորդների գրքի (գրքում գրանցվել է 2022 թվականի մարտի 22-ին . կանգնած վիճակում նրա հասակը 1,046 մետր է ։
Զևսի տերը Բրիթընի Դևիսն է։ Արու Զևսը ծնված հինգ ձագերից ամենախոշորն էր և բացառիկ մեծ էր նույնիսկ երիտասարդ ժամանակ։ Նրա սննդակարգը բաղկացած է օրական 12 տուփ Gentle Giants Dog Food կերից ։
Երբևէ գրանցված ամենաբարձրահասակ շան անունը, որը ևս գերմանական դոգ էր, նույնպես Զևս էր։ Նա սատկել է հինգ տարեկանում՝ 2014 թվականին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գինեսի գրքի ռեկորդակիրներ
Komatsu
Komatsu (ճապ.`株式会社小松製作所), ճապոնական ընկերություն։ Շտաբ գրասենյակը գտնվում է Տոկիոյում։ 2011 թվականին Fortune Global 500 մրցույթում ընկերությունը գրավել է 453-րդ տեղը ։
Պատմություն
Ընկերությունը հիմնադրվել է 1921 թվականին։
«Komatsu Group»
Komatsu Group-ի կազմը ներառում է 188 ընկերությունների։
Գործուներության ցուցանիշը
Ընկերությունում ընդհանուր առմամբ աշխատում է 33000 մարդ։ 2008 թվականի մարտի 31-ի դրությամբ եկամուտը կազմել է 22.4 միլիարդ դոլլար, օպերացիոն շահույթը` 3.3 միլիարդ դոլլար, իսկ մաքուր շահույթը՝ 2.1 միլիարդ դոլլար ։
«Komatsu»-ն Ռուսաստանում
Ըստ փորձագետների Komatsu ընկերության շահույթը Ռուսաստանում մեկ տարում կազմում է 130 միլիոն դոլլար։ 2006 թվականին ընկերությունը Ռուսաստանին տվել է 240 մեքենա, ընդ որում 115 էքսկավատոր ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ընկերություններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ճապոնական ընկերություններ Կատեգորիա:Ճապոնական ապրանքանիշեր
Փխուտրերի
Փխուտրերի (ფხუტრერი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Սամեգրելո-Զեմո Սվանեթ մարզի Մեստիայի շրջանում ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 30 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Մեստիայի շրջան‎‎‎
Կուշչորեն
Կուշչորեն, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Օրդուի գավառակում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Տես նաև
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Բալկանյան կրիա
Բալկանյան կրիա, ցամաքային կրիաների տեսակ։ Հիմնականում բնակվում են Եվրոպայի հարավում։
Տարածվածություն
Հանդիպում են Հարավային Եվրոպայում։ Հիմնական մասը տեղակայված է Միջերկրական ծովի ափին։ Հանդիպում են նաև հյուսիս արևելյան Իսպանիայի ափամերձ հատվածներում և Թուրքիայի եվրոպական մասից արևելք, հասնում է Բուլղարիա և Ռումինիա։ Հանդիպում է նաև Բալկանյան թերակղզում, Կորսիկայում, Սարդինիում, Սիցիլիայում և մի քանի հունական կղզիներում։ Բնակվում են ափամերձ չոր վայրերում։
Սնունդը
Կերակրվում են հիմնականում բուսական սնունդով, ինչպես նաև մանր միջատներով և անողնաշարավորներով։
Զարգացումը
Զուգավորումը տեղի է ունենում ապրիլից օգոստոս։ Հղիությունը ընդգրկում է 70-80 օր։ Ձվադրում են 1-ից 12 ձու, ավելի հաճախ՝ 3։ Հնարավոր են մեկ սեզոնում երկու ձվադրություն։ Ձվից դուրս գալը տեղի է ունենում մայիսից հունիս ամիսներին, անչափահասացումը՝ օգոստոսից-սեպտեմբերին։ Էգերն իրենց հասունությանը հասնում են 11-14 տարում, իսկ արուները՝ 5 տարում։
Ենթատեսակները
Ինչ վերաբերվում է ենթատեսակներին դրանք բավական բազմազան են։ «Հազվադեպ հանդիպող և վերացող կենդանիներ» գրքի համաձայն գոյություն ունեն բալկանյան կրիայի 2 ենթատեսակ. գնահատված որպես Testudo hermanni hermanni Gmelin, 1789, և Testudo hermanni robermertensi Wermuth, 1952։ Առաջին տեսակը հանդիպում են հարավային Իտալիայում, Բալկանյան թերակղզում և Ռումինիայի հարավ-արևմուտքում։ Իսկ երկրորդը՝ Եվրոպայի հարավ-արևմուտքում. Ֆրանսիայի հարավում, Իսպանիայի արևելքում, Բալկանյան թերակղզում, Կորսիկայում, Պիանոզում, Սարդինիայում, և կենտրոնական Իտալիայում։ Բայց այլ աղբյուրներով Hermann’s Tortoise-ի համար կան այլ տեսակետներ։ Այնտեղ հաստատում են այն փաստը, որ Testudo hermanni hermanni Gmelin, 1789 ենթատեսակը հանդիպում է արևմուտքում, իսկ արևելքում գոյություն ունեն 3 ենթատեսակներ, որոնց անունները չեն հիշատակվում։ Դա Testudo hermanni boettgeri Mojsisovics, 1889 է, որը զբաղեցնում է ամբողջ արևելյան հատվածը, իսկ Testudo hermanni hercegoviensis-ը հանդիպում է Բալկանյան թերակղզու հարավ-արևմուտքը։ Կասկածի տակ է առնված այն փաստը, որ Testudo hermanni peleponnesica-ն տարածված է Հունաստանի հարավային մասում։
Բալկանյան կրիան և մարդը
Բալկանյան կրիան երկար տարիներ մեծապես շահագործվում էր առևտրի մեջ։ Այժմ մեծ չափով նրան պաշտպանում են օրենքները։ Իսպանիայում ոչ մեծ թվով պահպանվել են յուրահատուկ տեսակի կրիաներ Մենորկա կղզու հարավում և 2 պոպուլյացիա Մալյորկա կղզուց հյուսիս-արևելք և հարավ-արևելք։ Իսպանիայում հանդիպում են նաև Հերոնա գավառի հյուսիսում։ Կան տեղեկություններ, որ այս կենդանիները հանդիպում են նաև Վալենսիայում։ Կան տեսակետներ, որ Իսպանիա հասել են մարդկանց շնորհիվ։ Այժմ սրանց պոպուլյացիաների թիվը բավական փոքր է։
Ֆրանսիայում նեոլիթյան ժամանակաշրջանում բալկանյան կրիաները տարածվել են ամբողջ տարածքով և մի փոքր էլ դեպի արևմուտք։ Տեսակները այստեղ նվազեցին կլիմայական պայմանների փոփոխություն պատճառով, ինչպես նաև մարդկանց վերաբերմունքի։ Այժմ կրիաները այստեղ պահպանվել են ֆրանս-իսպանական սահմանի մոտ և պետության հարավ-արևելքում, ինչպես նաև Կորսիկայի ափամերձ շրջաններում։ Ֆրանսիայում այս կենդանին համարվում է վերացման վտանգի առջև կանգնած ։
Իտալիայի տարածքում պահպանվել են ոչ շատ թվով կրիաներ։ Նրանք հանդիպում են Սիցիլիայում, Սարդինիայում և մի քանի փոքրիկ կղզիներում, որոնց մեջ մտնում են Էլբան, Լամպեդուզուն և Պանտելերիուն։ Բավական մեծ թվով կրիաներ հանդիպում են ազգային այգիներում և սեփական տարածքներում։
Նախկին Հարավսլավիայում, Հունաստանի մեծ մասում, Բուլղարիայում և Թուրքիայի եվրոպական մասերում բալկանյան կրիաները անհետացել են միջավայրի կտրուկ փոփոխությունների պատճառով։ Մակեդոնիայում 55 կրիային հասնում է 1 հա տարածք, իսկ նրանց ընդհանուր թիվը կազմում է 5000։
Ռումինիայում հայտնի են 40 վայրեր, որոնք բալկանյան կրիաների համար հանդիսանում են բնակվելու տարածքներ։ Այդ տարածքները գտվնում են նախկին Հարավսլավիայից հարավ-արևմուտք։ 1979 թվականից Եվրոպայում բալկանյան կրիաների համար սահմանվեցին օրենքներ։ Մեծ առաջընթացներ են նկատվում բալկանյան կրիաների արհեստական բուծման աշխատանքներում։
Անազատության պայմանները
Բալկանյան կրիաներին պահում են չոր պայմաններում։ 25-32°С ջերմաստիճանում ցերեկը, իսկ գիշերը՝ 5-7°С-ից ցածր։ Ձմեռային պայմաններում այս կրիաներին պարտադիր կերպով պետք է հատկացվի 80% խոնավություն և 10 °C ջերմաստիճան։ Ձվադրումը 28-32 °C-ի պայմաններում տևում է 53-92 օր։ Այսպիսի խնամքի պայմաններում կրիաները ապրում են 90 տարի և ավելի։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կրիաներ
Ինը
Ինը (9), բնական թիվ է, գտնվում է 8-ի և 10-ի միջև։
Սինյավկա (գյուղ, Տուրիի շրջան)
Սինյավկա (Синявка), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Տուրիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Սինյավկա գյուղում բնակվում էր 180 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,609 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 295,57 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Տուրիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Արծիվների կամուրջ (Սոֆիա)
Արծիվների կամուրջ (Орлов мост, Orlov most ), կամուրջ Բուլղարիայի մայրաքաղաք Սոֆիայի միջով հոսող Պերսովսկա գետի վրա ։ Կամուրջը և տեղայնքը հաճախ անվանում են Ploshtad Orlov Most (Արծիվների կամուրջ հրապարակ) կամ պարզապես «Արծիվների կամուրջ» (Orlov most) :
Պատմություն
կամրջի անվանումը կապված է նրա վրա տեղադրված չորս արծիվների հետ, որոնք խորհրդանշական բնույթ ունեն և համարվում են նրա պահապանները։
Կամուրջը և հանգույցը գտնվում են Վասիլ Լևսկու անվան ազգային մարզադաշտի, Խորհրդային բանակի հուշարձանի, Բորիսովա Գրադինա զբոսայգու, Արիանա լճի անմիջական հարևանությամբ՝ Սոֆիայի համալսարանի մոտ ։ Այստեղով են անցնում երկու գլխավոր զբոսայգիները՝ Էվգոլի Գեորգիև զբոսայգին Պերլովսկա գետի երկայնքով և Ցարիգրադսկո շոսեն, որն ավարտվում է Իվան Ասեն II թագավորի անունը կրող փողոցով։ Հարավ-արևելքից Ցարիգրադ երթուղով Սոֆիա մտնող երթևեկությունը կամուրջը կապում է քաղաքի կենտրոնի հետ։
Կամուրջը կառուցվել է 1891 թվականին չեխ ճարտարապետ Վացլավ Պրոշեկի, նրա եղբոր՝ Ժոզեֆի և զարմիկների՝ Բոհդանի և Ջիրի կողմից ։ 1889 թվականին նրանք միասին նախագծել և կառուցել են նաև Սոֆիայի «Առյուծների կամուրջը» ։ Շինարարության արժեքը կազմել է 80,000 լև ։
1999 և 2007 թվականներին թողարկված բուլղարական 20 լև թղթադրամի հակառակ կողմում պատկերված է կամրջի սյուներից մեկը՝ բրոնզե արծիվները վրան ։
2009 թվականից կամուրջը սպասարկվում է Սոֆիայի մետրոյի 1-ին գծի Սոֆիայի համալսարանի Սուրբ Կլիմենտ Օխրիդսկի մետրոյի կայարանի կողմից, որին մետրոյի հրապարակը կապվում է շարժական կոնվեյերների միջոցով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բուլղարիայի կամուրջներ Կատեգորիա:Սոֆիայի տեսարժան վայրեր Կատեգորիա:Սոֆիայի շենքեր և կառույցներ
Ադգո
Ադգո, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Արճեշի գավառակում։ Գտնվում էր Վանա լճից մի քանի կմ հյուսիս՝ հարթավայրում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
(4446) Կարոլին
(4446) Կարոլին (Carolyn), աստերոիդ աստերոիդների գոտու արտաքին մասում։ Հայտնաբերվել է 1985 թվականի հոկտեմբերի 15-ին Էդվարդ Բոուելի կողմից Անդերսոն Մեսայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,984354 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,8705 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 5,0983 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2904,93 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,123927 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 7,24° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1985 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էդվարդ Բոուելի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների գոտու արտաքին մասի աստերոիդներ
Բաթում
Բաթում կամ Բաթումի (ბათუმი), մեծությամբ երկրորդ խոշորագույն քաղաքը Վրաստանում։ Համարվում է Աջարիայի Ինքնավար Հանրապետություն մայրաքաղաքը։
Տեղակայված է Սև ծովի ափին և համարվում է ժամանակակից Վրաստանի գլխավոր զբոսաշրջային, ինչպես նաև տնտեսական և մշակութային կենտրոններից մեկը։ Տեղակայված է Մեծ Կովկասյան լեռնաշղթայում՝ ծովի մակարդակից 3 մետր բարձրության վրա։
Բնակչությունը՝ ։
Բաթումում է գտնվում Վրաստանի սահմանադրական դատարանի նախագահի, ինչպես նաև Աջարիայի կառավարության ղեկավարի նստավայրը։
Tokio Marine
Tokio Marine (ճապ.՝株式会社東京海上ホールディングス), 2008 թվականից հայտնի է նաև Millea Holdings անվանումով ։ Ապահովագրական ընկերություն։ Գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Տոկիոյում։ Ընկերությունը հիմնադրվել է 1879 թվականին։ Մասնագիտացված է գույքի ապահովագրությունով։
Բաթում
Անվան ստուգաբանություն
Բաթում քաղաքի անվանումը վերցված է քարթվելական լեզվաընտանիքին պատկանող սվաներեն լեզվից և թարգմանաբար նշանակում է «քար» ։
Tokio Marine
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ընկերություններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ճապոնական ընկերություններ Կատեգորիա:Ապահովագրական ընկերություններ Կատեգորիա:ՆԱՍԴԱՔ-ում ցուցակված ընկերություններ Կատեգորիա:Ճապոնական ապրանքանիշեր Կատեգորիա:Միցուբիշի
Բաթում
Անվան ստուգաբանություն
Քաղաքի մասին առաջին հիշատակումն եղել է մ. թ. ա. 4-րդ դարում՝ հույն փիլիսոփա Արիստոտելի կողմից։ Մ. թ. ա. 1-ին դարում հռոմեացի գրող և գիտակ Պլինիոս Ավագը քաղաքը հիշատակել է «Բատուս» անվանումով, որը թարգմանաբար նշանակում է «խոր» (Βαθύς) :
Միջնադարյան ժամանակահատվածում քաղաքը հայտնի է դարձել Բատոմի անվանումով, 1878 թվականից՝ Բատում։ Քաղաքի ժամանակակից վրացերեն անվանումն ընդունվել է 1936 թվականին։ Բոլոր լեզուներով ընդունված է քաղաքն անվանել Բաթումի, իսկ հայերեն լեզվով՝ Բաթում (առանց վրացերեն լեզվում լայն կիրառություն ունեցող «ի» տառի ):
Հին և միջնադարյան շրջան
Բաթումը տեղակայված է եղել հին հունական Կողքիսի գաղութի տեղում և անվանվում էր Բաթուս։ Այս անվանումը վերցված է հին հունարեն Բաթուս Լիմիս (βαθύς λιμεν բառից և թարգմանաբար նշանակում է «խոր նավահանգիստ»։
Հին շրջանում Բաթումը եղել է հռոմեական նավահանգիստ։ Արևմտյան հռոմեական կայսրության անկումից հետո այն անցել է Հռոմի միակ հետևորդին՝ Բյուզանդիային։ Հուստինիանոս Ա կայսեր կառավարման տարիներին Բաթումում կառուցվել է Պետրա ամրոցը, որը ծառայել է որպես պաշտպանական ամրություն։
Քաղաքը շարունակել է մնալ հռոմեական տիրապետության տակ մինչև 7-րդ դարը, երբ քաղաքը և ապա ամբողջ Վրաստանն անցան Արաբական խալիֆայությանը։ Արաբական կառավարությունը հպատակ ժողովուրդների նկատմամբ վարում էր հարկային ծանր քաղաքականություն, որը արդյունքում 8-րդ դարում Արաբական խալիֆայության մաս կազմող նախկին թագավորությունների բնակչությունն ապստամբություններ կազմակերպեց կենտրոնական կառավարության դեմ։
8-րդ դարի ընթացքում տեղի ունեցած ապստամբական ելույթները 9-րդ դարում վերածվել էին ազատագրական հզոր շարժման, ինչի արդյունքում խալիֆայության մի շարք նահանգներ անկախության կարգավիճակ ձեռք բերեցին։ Բաթումն անցավ կիսանկախ կարգավիճակ ունեցող Եգերաց թագավորությանը։ 9-րդ դարում Բաթումը վերջնականապես ազատվել է արաբական լծից։ 888 թվականին Աշոտ Ա Կյուրոպաղատ թագավորը հիմնում է Տայքի կյուրոպաղատությունը, որի մեջ էլ միավորվում է Բաթումը։ Վրաց Բագրատունիների կողմից ստեղծված այս պետությունը ներառում էր Մեծ Հայքի պատմական Տայք նահանգի (վրացիներն այն կոչում են Տաո) տարածքը։
10-րդ դարում՝ 1008 թվականին, այն անցել է Վրաց թագավորությանը։ Բաթումը թագավորության գլխավոր նավահանգիստներից էր, ինչպես նաև Վրաստանի թագավորության սևծովյան հենակետերից մեկը։ 1010 թվականից Բաթումը կառավարվում էր էրիսթավի կողմից։ Վրաստանի ազնվականների շարքում էրիսթավիի տիտղոսը սովորաբար զբաղեցնում էր երրորդ տեղը թագավորից ու մթավարիից հետո և համապատասխանում էր խոշոր գավառների կառավարիչներին։ Բաթումի էրիսթավն ուներ իր ռազմական դրոշակը, կրում էր հատուկ հագուստ, մատանի, գոտի ու նիզակ, ինչպես նաև նստում էր հատուկ ցեղատեսակի ձի։ 1204 թվականին Կոստանդնուպոլսի անկումից հետո, Վրաստանը նաև ճանապարհ բացեց դեպի Սև ծովի հարավարևելյան ափերը։
Վրաստանի հետագա հզորացմանն արգելակեց մոնղոլական պետությունը։ Չինաստանից այստեղ քոչած մոնղոլները արշավանքներ սկսեցին դեպի Վրաստան։ Հասնելով մինչև Թբիլիսի՝ Վրաց թագավորության մայրաքաղաքի մատույցների մոտ, մոնղոլական ցեղերը վերջ դրեցին ժամանակի հզորագույն պետություններից մեկի՝ Վրաստանի գոյությանը։
Բագրատունիների արքայատոհմի գլխավորած Վրաց թագավորությունը 14-րդ դարում թուլացավ և դարձավ Մոնղոլական կայսրության մի մասը։ Իմերեթի թագավորությունը Վրաց թագավորության երեք հետևորդներից մեկն էր, որն իր հերթին բաժանված էր մի քանի ինքնավար իշխանությունների։ Բաթումը վարչականորեն համարվում էր Գուրիայի իշխանության խոշոր ծովափնյա բնակավայրերից մեկը։ Գուրիայի իշխանությունը հիմնադրել է Գուրիայի իշխան Գիորգի Դադիանին՝ 1490 թվականին։ Նախնական շրջանում Բաթումը գտնվում էր օսմանյան թուրքերի վերահսկողության տակ։ Հզորացման շրջանում Գուրիայի իշխաններն այն գրավեցին օսմանցիներից՝ 1609 թվականին։ Բացի Բաթումից, 1609 թվականին ազատագրվեցին նաև Քոբուլեթն ու Խինոն։
16-րդ դարում թուրքերը գրավում են Լազիստանը և ապա ռազմախուժում Աջարիա։ 18-րդ դարում ամբողջ Աջարիան վերագրավվում է թուրքերի կողմից։ Գուրիայի իշխանությունը թուլանում է և վերջնականապես դառնում Իմերեթի վասալը։
Փաստորեն՝ Բաթումը հերթական անգամ հայտնվեց Օսմանյան կայսրության կազմում։ 18-րդ դարում Բաթումը սկսում է աճել և զարգանալ, որպես սևծովյան նշանավոր բնակավայր։ Այն անմիջականորեն կապված է այն հանգամանքի հետ, որ Բաթումը դարձավ Օսմանյան կայսրության վարչատարածքային միավորի՝ սանջակի մայրաքաղաք։ Բաթումի սանջակի զբաղեցրած տարածքը ձգվում էր Կորոլիսցկալի գետից մինչև Ճորոխ և Աճարիսջղալի։ Խորհրդանշական է այն, որ հենց այս շրջանում Բաթումում տարածվեց իսլամը և Բաթումի վրացի բնակիչները թուրքերի հետ ամուսնական կապերի արդյունքում դարձան մուսուլման։
Բաթումը օսմանյան և ռուսական տիրապետության շրջանում
15-17-րդ դարերում Վրաստանը բաժանված էր տարածաշրջանի երկու խոշորագույն տերությունների՝ Սասանյան Իրանի և Օսմանյան Թուրքիայի միջև։ 18-րդ դարում Կովկասում հայտնվեց տարածաշրջանային նոր գերտերություն՝ քրիստոնյա Ռուսական կայսրությունը։ Ռուսաստանի հետ դաշինքն ընդդեմ Թուրքիայի և Իրանի Վրաստանի համար գայթակղիչ էր, և 1783 թվականին Քարթլի-Կախեթին՝ վրացական երկու պետություններից ամենամեծը, ստորագրեց Գեորգիևսկի պայմանագիրը, ըստ որի Վրաստանը ստանում էր Ռուսական կայսրության պրոտեկտորատի կարգավիճակ։
1866 թվականին Բաթումը ստացավ քաղաքի կարգավիճակ։ 19-րդ դարում Կովկասյան տարածաշրջանը Կայսերական Ռուսաստանի արշավանքների թատերաբեմում էր։ 1877-1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմների արդյունքում հակաթուրքական խմբեր ստեղծվեցին Իմերեթում, Քարթլիում, Սամեգրելոյում, Կախեթում, Գուրիայում։ Պատերազմի ընթացքում Բաթումի ազատագրման համար պայքարում էին մոտ 30 հազար վրացի զինվորներ։
1878 թվականին խաղաղության պայմանագիր ստորագրվեց Սան Ստեֆանոյում, որի արդյունքում Օսմանյան կայսրությունը, որպես պատերազմում պարտված կողմ դրամական փոխհատուցում տրամադրեց Ռուսաստանին և վերադարձրեց իր կազմում գտնվող վրացական հողերը, որոնց շարքում էր նաև Բաթումն ու ամբողջ Աջարիան։ Նույն թվականին հրավիրվեց Բեռլինի համաժողովը, որտեղ հերթական անգամ Աջարիան հաստատվեց Ռուսական կայսրության կազմում՝ շնորհիվ Բեռլինում ռուսական կողմի շահերը ներկայացնող Ալեքսանդր Գորչակովի։
1878 թվականի օգոստոսի 25-ին Բաթում ժամանեց Դմիտրի Սվյատոպոլկ-Միրսկին, ում և Դավրիշ փաշան հանձնեց քաղաքի բանալիները։ Վճռվեց Բաթումի, Աջարիայի և Արդվինի օկրուգների միացմամբ ստեղծել Բաթումի գավառը։
Բաթում քաղաքը բրիտանացիների հովանավորությամբ սկսեց զարգանալ։ Վերջինիս տրվել է նավահանգստի կարգավիճակ, Բաթումը սկսել է զարգանալ, որպես եվրոպական քաղաք։ Չնայած սրան, նույն ժամանակահատվածում սկսվեց վատթարանալ Բաթումի սոցիալ-տնտեսական իրավիճակը, քաղաքում սկսեց զարգանալ մաքսանենգությունը։ 1883 թվականի հունիսի 12-ին Բաթումի օկրուգը բռնակցվեց Քութայիսի նահանգին։ Քաղաքը զրկվեց սեփական կառավարություն ունենալու իրավունքից և խաթարվեց քաղաքի բնականոն զարգացումը։ Բաթումի պորտո-ֆրանկոն 1886 թվականին լուծարվեց։ Նույն թվականին Բաթումի 90 բնակիչներ դիմում են ներկայացրել՝ քաղաքի նախկին կարգավիճակի վերականգնման վերաբերյալ։ 1888 թվականի ապրիլի 28-ին-ին որոշումը հաստատվել է, իսկ 1903 թվականին այն առանձնացվել է Քութայիսի նահանգից։ 1897-1907 թվականներին կառուցվեց Բաքու-Բաթում նավթամուղը, որն ուներ 900 կմ երկարություն։
Նոր և նորագույն պատմություն
1902 թվականի փետրվարին Բաթումի սոցիալ-դեմոկրատական կոմիտեի ղեկավարությամբ լենինականները աշխատանքային գործադուլ սկսեցին, որի պատճառն էր նույն թվականի փետրվարի 27-ին Բաթումի նավթարդյունաբերական գործարանի աշխատողների դեմ հնչած մեղադրանքները, որում մոտ 400 բանվորներ մեղադրվում էին հեղափոխական գործունեության մեջ։
Գործադուլի կոմիտեն պահանջում էր առավել բարձր աշխատավարձ, աշխատանքային օրերի կրճատում, հարգալից վերաբերմունք աշխատավորների նկատմամբ և այլն։
Լե Բո դը Պրովանս
Լե Բո դը Պրովանս (Les Baux-de-Provence), համայնք Ֆրանսիայի Պրովանս Ալպեր Լազուր ափ մարզի Բուշ դյու Ռոն գավառում ։
Բաթում
Նոր և նորագույն պատմություն
Մարտի 8-ի գիշերը Բաթումում ձերբակալվեց 32 մարդ։ Դրանից հետո Բաթումի սոցիալ-դեմոկրատական կոմիտեն հերթական անգամ բողոքի ակցիա կազմակերպեց։ Դրա ընթացքում ոստիկանության կողմից ևս 348 մարդ է ձերբակալվել։
Մարտի 9-ին Բաթումում ևս մեկ անգամ բողոքի ակցիա կազմակերպվեց, որին մասնակցում էին 6000 աշխատավորներ և քաղաքացիներ։ Ոստիկանության հետ բախումների արդյունքում 15 մարդ զոհվել է ևս 54 մարդ վիրավորվել, իսկ 500-ը՝ ձերբակալվել են։
Լե Բո դը Պրովանս
Բնակչությունը 2010 թվականի դրությամբ կազմում է 436 մարդ, բնակչության խտությունը` 24.13 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 18.07 կմ² տարածք։
Բաթում
Նախապատերազմյան և հետպատերազմյան դրությունը Բաթումում
Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբին իրավիճակը ամբողջովին փոխվում է Հարավային Կովկասում։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո կովկասյան ճակատը ամբողջովին փլուզվեց։ Պատճառը այն էր, որ Օսմանյան կայսրությունը կրկին զբաղեցրել էր Վրաստանի տարածքը։
Լե Բո դը Պրովանս
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 600 կմ հարավ, Մարսել քաղաքից` 70 կմ հյուսիս-արևմուտք։
Բաթում
Բրեստ-Լիտովսկի պայմանագիր
1918 թվականի մարտի 3-ին-ին ռուս բոլշևիկների և օսմանցիների միջև ստորագրվել է Բրեստ-Լիտովսկի հաշտության պայմանագիրը, ըստ որի Բաթումը, ինչպես նաև Կարսն ու Արդահանը (մինչ այդ դրանք մտնում էին Արևելյան Հայաստանի կազմի մեջ) հանձնվեցին Օսմանյան կայսրությանը։ Փաստացիորեն դրանք ձևավորում էին Օսմանյան կայսրության և Ռուսական կայսրության ցամաքային սահմանը։
Պատրվակ բռնելով ռուսական զորքերի (իսկ 1918-ի սկզբից նաև նրանց փոխարինած հայկական և վրացական զորամասերի) զբաղեցրած տարածքում իբրև թե մուսուլմանների հալածանքները՝ թուրք, հրամանատարությունը, խախտելով 1917 թվականի Երզնկայի զինադադարը, 1918 թվականի փետրվարի 12-ին զորքերը (մոտ 25 հազար մարդ) շարժեց Էրզրումի, Վանի և մերձսևծովյան ուղղությամբ։ Նրանց դեմ կանգնած էին հայկական (մոտ 17 հազար մարդ) և վրացական (12 հազար մարդ) կորպուսներ։ Վրացական զորքերը նահանջում էին գրեթե առանց դիմադրության, և հայկական զորամասերը, միայնակ կրելով կռվի ծանրությունը, չէին կարողանում կասեցնել թուրք, գերակշիռ ուժերի հարձակումը։ Մինչև մարտի կեսը թուրքերը գրավեցին Երզնկան, Բայբուրդը, Տրապիզոնը, Դերջանը և Էրզրումը։ Սպառնալիք ստեղծվեց Կարսի և Բաթումի համար։
Լե Բո դը Պրովանս
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Բաթում
Բրեստ-Լիտովսկի պայմանագիր
Թուրքիան ճանաչում էր Անդրկովկասի պատվիրակությունը Բրեստ-Լիտովսկի պայմանագրում։ 1918 թվականի ապրիլի 14-ին Բաթումը բռնակցվեց Թուրքիային։ Բանակցություններ սկսվեցին Տրապիզոնում, որտեղից էլ տեղափոխվեցին Բաթում։
Լե Բո դը Պրովանս
Բնակչություն
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Բաթում
Բրեստ-Լիտովսկի պայմանագիր
Բրեստի պայմանագրի քննարկումը հատկապես պարզորոշ դրսևորեց Անդրկովկասի ազգային կուսակցությունների միջև եղած խոր հակասությունները։ Վրացական մենշևիկները Ակակի Չխենկելիի գլխավորությամբ, պատրաստ էին զիջել Կարսի, Կաղզվանի և Օլթիի օկրուգները։ Դաշնակցականները գտնում էին, որ Թուրքիային առաջին հերթին պետք է անցնեն այն հողերը, որոնց բնակչության համար «իրենց կազմով ու քաղաքական կողմնորոշմամբ» ավելի հեշտ ու անցավ կլիներ Անդրկովկասից անջատումը։
Լե Բո դը Պրովանս
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 245 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 179-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 66։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 73,1 %։ 179 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 170 անձ (100 տղամարդ և 70 կին)։ Գործազուրկ են եղել 9 անձ (4 տղամարդ և 5 կին)։ 66 անաշխատունակներից 19-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 26-ը` թոշակառուներ, իսկ 21-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Բաթում
Բրեստ-Լիտովսկի պայմանագիր
Դեռևս 1918 թվականի մայիսի 14-ին, թուրքական պատվիրակությունը անդրկովկասյան պատվիրակության հետ բանակցությունների ընթացքում պահանջել էր իրեն հնարավորություն տալ «բարեկամաբար օգտագործել Ալեքսանդրապոլ-Ջուլֆա երկաթուղագիծը»։ Չսպասելով պատասխանի՝ թուրքական զորքերը հաջորդ օրը գրավել են Ալեքսանդրապոլը։ մայիսի 15-ին Նոյ Ժորդանիան և գերմանական գեներալ Ֆոն Լոսովը, մինչև Անդրկովկասյան սեյմի պաշտոնական ցրումը, համաձայնեցին Վրաստանն անկախ հռչակելու մասին։ Այդպիսի համաձայնություն կար նաև մուսավաթականների և թուրքերի միջև Ադրբեջանի անկախության վերաբերյալ։ Մայիսի 26-ին սեյմը հայտարարեց ինքնացրման մասին։ Այդպիսի պայմաններում մայիսի 26-ին Վրաստանն իրեն հռչակեց անկախ և առանձին բանակցություններ սկսեց Թուրքիայի հետ։
Լե Բո դը Պրովանս
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Բաթում
Բաթումի պայմանագիր և թուրքական ռազմախուժում
Ռուսական զորքերի կողմից Կովկասը լքելուց հետո երեք հանրապետությունները սկսեցին պատրաստվել Օսմանյան բանակի դիմակայելուն, որոնք սկսեցին հարձակվել 1918 թվականի սկզբներից։ Ստեղծված Անդրկովկասյան հանրապետությունը, ի զորու չէր դիմակայելու թշնամուն։ Կոնկրետ Վրաստանը դուրս եկավ դաշինքից՝ պաշտպանություն ստանալով Գերմանիայից։
Առաջին համաշխարհային պատերազմն ավարտվեց Անտանտի երկրների հաղթանակով։ Օսմանյան Թուրքիան պարտվող կողմն էր։ 1919 թվականին Բաթումը դարձավ Մեծ Բրիտանիայի ռազմական հենակետ։ Բաթումի մարզպետ նշանակվեց գեներալ Քուք Քոլիսը։ 1919 թվականի օգոստոսի 31-ին Բաթումում իսլամադավան վրացիների կողմից գումարվեց համաժողով։ Նրանք պահանջում էին Աջարիայի վերամիավորումը Վրաստանի կազմում։
Բաթումի հանձնումը Քեմալական Թուրքիային
Խորհրդային Ռուսաստանը Վրաստանի Դեմոկրատական Հանրապետության անկախությունն ու տարածքային ամբողջականությունը ընդունեց միայն 1920 թվականի մայիսի 7-ին։ Հաջորդ տարվա փետրվարին խորհրդային կարմիր բանակը ներխուժեց Վրաստան, որտեղ շուտով բռնկվեց պատերազմական գործողություններ։ Տեղի մենշևիկյան կառավարությունը Նոյ Ժորդանիայի գլխավորությամբ տեղափոխվեց Քութայիս, որտեղից էլ՝ Բաթում։
Օգտվելով խառնակ իրադրությունից՝ օսմանյան զորքերը զավթեցին Արդվինն ու Արդահանը, իսկ մարտի 10-ին նաև Խուլոն և Քեդան։ Մարտի 11-ին Քյազըմ Կարաբեքիր փաշան արշավեց Բաթում։ Միևնույն ժամանակ թուրքական մեկ այլ բանակային կորպուս ռազմակալեց Ախալցխան։ Ռուսական կայսրությունը Մոսկվայի պայմանագրով Բաթումը զիջեց թուրքերին։ 1921 թվականի մարտի 16-ին կնքված Մոսկվայի պայմանագրով քեմալական Թուրքիան և բոլշևիկյան Ռուսաստանը փաստացի կիսեցին Անդրկովկասի վիճարկելի տարածքը. Թուրքիան ստացավ 1877-1878 թվականներին կորցրած Կարսի մարզի տարածքը և Բաթումի մարզի հարավային մասը։ Համարվում է, որ Բաթումի մարզի հյուսիսային մասի փոխարեն բոլշևիկները թուրքերին փոխանցեցին Սուրմալուի գավառը։ Կարսի պայմանագիրը կոչված էր ընդամենը հաստատելու Մոսկվայի պայմանագրի դրույթները Հայաստանի, Վրաստանի և Ադրբեջանի ներկայացուցիչների կողմից։
Բաթումի հայկական հյուպատոսություն
Բաթումում Հայաստանը ունի գլխավոր հյուպատոս, որը ենթարկվում է Վրաստանի մայրաքաղաք Թբիլիսիում գտնվող Հայաստանի դեսպանին։ Այսպիսով, Վրաստանի տարածքում Հայաստանը ունի երկու դիվանագիտական ներկայացուցչություն՝ դեսպանություն և գլխավոր հյուպատոսարան, որոնցից երկրորդը տեղակայված է Աջարիայի ինքնավար հանրապետության մայրաքաղաք Բաթումում։ Բաթումում Հայաստանի գլխավոր հյուպատոսարանի հասցեն է՝ 6010, Վրաստան, ք. Բաթում, Գոգեբաշվիլի փողոց 32, բն. 16։ Հեռ.՝ +995 422216302։ Բաթումում Հայաստանի գլխավոր հյուպատոսը Արամ Գրիգորյանն է, որը 2012 թ. այդ պաշտոնում փոխարինել է Գարիկ Իսրայելյանին։
Տես նաև
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքներ Կատեգորիա:Շախմատային օլիմպիադաներ հյուրընկալած քաղաքներ
Ջորջթաուն, Համբարձման կղզի
Ջորջթաունը Համբարձման կղզու մայրաքաղաքը և գլխավոր բնակավայրն է՝ տեղակայված կղզու արևմտյան ափին։ Քաղաքի կենտրոնում Սուրբ Հելենայի անգլիկանյան թեմի Սուրբ Մարիա եկեղեցին է՝ և նախկին վտարանդիների ակումբը, որը գտնվում է Թագավորական ծովայինների զորանոցի տեղում։ Կղզին կրում է Միացյալ Թագավորության Ջորջ III թագավորի անունը, ում թագավորության ընթացքում՝ 1815 թ կղզին անցավ Մեծ Բրիտանիային։
Կատեգորիա:Համբարձման կղզի
Հարանց անապատի դպրոց
Հարանց անապատի դպրոց, ուսումնական հաստատություն Հարանց անապատում։ Հիմնել է Մովսես Գ Տաթևացին 1614-ին։ Աշակերտների թիվը հասել է 60-ի։ Դասասաց վարդապետներ են եղել Կիրակոս Տրապիզոնցին, Ներսես Մոկացին, Մովսես և Թոմաս Տաթևացիները, Դավիթ Շամքորեցին։ Դասավանդվել են գրչության արվեստ, ժամասացություն, Հին և Նոր կտակարանների մեկնություն։ Հարանց անապատի դպրոցը կրթել է ընթերցասեր կրոնական գործիչներ, որոնք հետագայում հիմնել են իրենց միաբանությունները։ Հարանց անապատի դպրոցը նաև գրչության կենտրոն էր։ Այնտեղ ընդօրինակել են ոչ միայն ձեռագրեր, այլև կազմվել դասագրքեր, ժողովածուներ։ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահվում են դդ 1831, 3622, 7366 և այլ ձեռագրերի ժողովածուներ։
Կատեգորիա:Ուշ միջնադարի հայկական դպրոցներ Կատեգորիա:Տաթևի վանական համալիր
MySQL
MySQL ( արտ. ), բաց կոդով տվյալների բազաների կառավարման համակարգ։ MySQL-ի մշակումն ու աջակցումն իրականացվում է Օրաքլ կորպորացիայի կողմից։ Վերջինս MySQL-ի նկատմամաբ իրավունքները ստացել է Sun Microsystems ընկերության գնումից հետո, որն էլ, նախքան այդ, իր հերթին գնել էր MySQL AB ընկերությունը։ MySQL-ն տարածվում է GNU GPL, ինչպես նաև սեփական կոմերցիոն արտոնագրի ներքո, չնայած մշակողներն նոր ֆունկցիաներ են ավելացնում արտոնագրված օգտագործողների պատվերներով։
MySQL բավականին ճկուն է։ Այն աջակցում է աղյուսակների այնպիսի տեսակներ, ինչպիսիք են MyISAM-ը կամ InnoDB-ն։ Բացի այդ, այն տեղադրվում է հատուկ EXAMPLE անվանմամբ աղյուսակի տեսակով, որն ցուցադրում է նոր աղյուսակի տիպեր ստեղծելու սկզբունքները։ GPL արտանգրի շնորհիվ, MySQL-ն անընդհատ հարստանում է նոր աղյուսակի տեսակներով։
2008 թ․ փետրվարի 26-ին Sun Microsystems ընկերությունը գնեց MySQL AB-ն $1 մլրդ․-ով, իսկ 2010 թ․ հունվարի 27-ին Sun Microsystems-ը գնվեց Օրաքլ ընկերության կողմից , որն զբաղվում է տվյալների բազաների կառավարման համակարգերի ստեղծմամբ ու զարգացմամբ։
Բանալի բառեր
Որպեսզի հասկանալի լինի, թե ինչ է բանալի բառը, հարկավոր է հաշվի առնել այն հանգամանքը, համակարգիչը աշխատում է ճշգրիտ տվյալների հիման վրա, այսինքն տվյալների բազայի ղեկավարման համակարգում պետք է տրվի առաջնային բանալի բառի մասին հասկացությունը։ Առաջնային բանալին (primary key, PK)-դաշտերի մինիմալ քանակությունն է, որը բացահայտում է աղյուսակի գրառումը։ Նշանակում է, բանալի բառը առաջին հերթին աղյուսակային դաշտերի հավաքածու է, երկրորդ հերթին այդ դաշտի յուրաքանչյուր խումբ պետք է համապատասխանեցվի եզակի գրառումի կամ տողի, իսկ հետո դաշտերի այդ հավաքածուն պետք է պարունակի նվազագույն քանակությամբ հատկություններ։ Քանի որ առաջնային բանալին սահմանում է միայն մեկ եզակի գրառում, ապա միաժամանակ աղյուսակի երկու գրառումներ չեն կարող հանդիսանալ բանալի բառեր։ Բացի գրառման միանշանակ նույնականացմանը, առաջնային բանալիները կիրառվում են այլ աղյուսակների հետ կապ ստեղծելու համար։ Բոլոր աղյուսակների համար առաջնային բանալի է համարվում id (идентификатор) տողը։
Ինդեքսավորում
Տվյալների բազայի հետ աշխատելիս հիմնական խնդիրներից մեկը փնտրելու խնդիրն է։ Քանի որ տվյալների բազան պարունակում է մեծ քանակությամբ տվյալներ, ապա ծրագրավորողների համար խնդիր է առաջանում ոչ միայն գտնել տվյալ օբյեկտը, այլ կազմել այնպիսի որոնողական ծրագիր, որը հնարավորինս կարճ ժամանակահատվածում կգտնի բավարար ճշգրտությամբ։ Դրա համար կիրառվում է որոշակի աղյուսակների ինդեքսավորում։ Ինդեքսի կիրառումը հարմար է արագ փնտրման համար մեկ սյունի նշված արժեքով։ Առանց ինդեքսավորման, որոնումը կկատարվի ամբողջ աղյուսակի երկանքով՝ սկսած առաջին գրառումից և կշարունակվի մինչև համապատասխան տողը գտնելը։ Եթե աղյուսակը պարունակում է սյուների ինդեքսավորում, ապա տվյալների բազան կարող է արագորեն որոշել որոնման դիրքը տվյալների ֆայլում՝ առանց դիտարկելու բոլոր տվյալները։ Սա տեղի է ունենում, քանի որ տվյալների բազան ինդեքսավորված դաշտերը հիշողությունում տեղափոխում է ավելի մոտ, որպեսզի հնարավոր լինի ավելի արագ գտնել դրանց նշանակությունը։ Հազար տող պարունակող աղյուսակում բոլոր գրառումների հաջորդական որոնման համեմատությամբ սա արագացնում է գործընթացն ավելի քան հարյուր անգամ։ Սակայն այն դեպքում, երբ անհրաժեշտ է մուտք բոլոր հազար տողերին, գրառումների հաջորդական որոնումն ավելի արագ է։ Պատճառն այն է, որ այս դեպքում չի պահանջվում սկավառակի որոնման գործողությունը։ Այնպես որ, երբեմն ինդեքսները միայն խոչընդոտում են։ Օրինակ, եթե աղյուսակում պատճենվում է տվյալների մեծ ծավալ, նպատակահարմար է ինդեքսավորում չօգտագործել։ Սակայն որոշ դեպքերում անհրաժեշտ է միանգամից կիրառել մի քանի ինդեքս (օրինակ հաճախ օգտագործվող աղյուսակների հարցումների մշակման համար)։
Հարթակները
MySQL-ը աշխատում է բազմաթիվ հարթարկների վրա՝ AIX, BSDi, FreeBSD, HP-UX, Linux, Mac OS X, NetBSD, OpenBSD, OS/2 Warp, SGI IRIX, Solaris, SunOS, SCO OpenServer, SCO UnixWare, Tru64, Windows 95, Windows 98, Windows NT, Windows 2000, Windows XP, Windows Server 2003, WinCE, Windows Vista և Windows 7։ Ինչպես նաև առկա է OpenVMS-ում աշխատող MySQL-ի տարբերակ։
Ծրագրավորման լեզուները
MySQL-ն API ունի Delphi, C, C++, Էլֆել, Java, Lisp, Perl, PHP, Python, Ruby, Smalltalk, Pascal և Tcl ծրագրավորման լեզուների, գրադարաններ՝ .NET հարթակի լեզուների համար։
Հղումներ
Կատեգորիա:Տվյալների բազաներ
Ձևաբայ
Ձևաբայ կամ Կախյալ դերբայ, այն անդեմ բայերը, որոնք ի տարբերություն դերբայների, ինքնուրույն չեն կարող գործածվել և նախադասության առանձին անդամ չեն կարող դառնալ։
Ձևաբայերի տեսակներն արևելահայերենում
Ժամանակակից արևելահայերենն ունի չորս ձևաբայ.
Ձևաբայերի տեսակներն արևմտահայերենում
Ժամանակակից արևմտահայերենն ունի երեք ձևաբայ.
Գրականություն
Կատեգորիա:Բայ
Զատիշինո
Զատիշինո (Затишино), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Պոչինկովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 3 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Պոչինկովսկի շրջանի բնակավայրեր
Աբրիկոսովկա (գյուղ, Կամենեց-Պոդոլսկիի շրջան)
Աբրիկոսովկա (Абрикосівка), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կամենեց-Պոդոլսկիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Աբրիկոսովկա գյուղում բնակվում էր 529 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1563 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 338,45 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կամենեց-Պոդոլսկիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Սեմյոն Օրդույան
Սեմյոն Լյուդվիգի Օրդույան, հայ բժիշկ, վիրաբույժ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1990), պրոֆեսոր (1996): Բժշկական ծառայության մայոր (2001): Հայկական բանակի գլխավոր վիրաբույժ (1999-2001):
Կենսագրություն
Սեմյոն Օրդույանը ծնվել է 1951 թվականի մարտի 4-ին, Երևան քաղաքում։ 1957-1967 թվականներին սովորել է Երևանի թիվ 12 միջնակարգ դպրոցում։ 1973 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1973-1976 թվականներին եղել է Մոսկվայի օրգանների և հյուսվածքների փոխպատվաստման ինստիտուտի ասպիրանտ։ 1976-1978 թվականներին եղել է Համամիութենական գիտական վիրաբուժության կենտրոնի Երևանյան մասնաճյուղի կրտսեր գիտաշխատող, 1978-1987 թվականներին՝ ընդհանուր վիրաբուժության ամբիոնի ավագ լաբորանտ, միաժամանակ՝ թիվ 3 բուժմիավորման բժիշկ-օրդինատոր, 1987-1990 թվականներին՝ ընդհանուր վիրաբուժության ամբիոնի ավագ գիտաշխատող, միաժամանակ դոկտորանտուրա է անցել Մոսկվայի Ն. Ի. Պիրոգովի անվան բժշկական ինստիտուտի ընդհանուր վիրաբուժության ամբիոնում։ 1990-1991 թվականներին եղել է ընդհանուր վիրաբուժության ամբիոնի ավագ գիտաշխատող և ամբիոնի ասիստենտ։ 1991-1994 թվականներին եղել է վիրաբուժության թիվ 3 ամբիոնի պրոֆեսոր, միաժամանակ՝ թիվ 6 բուժմիավորման վիրաբուժական բաժանմունքի ղեկավար, 1994 թվականին՝ Երևանի պետական բժշկական համալսարանի վիրահատական վիրաբուժության և տեղագրական անատոմիայի անբիոնի վարիչ, 1996-1998 թվականներին՝ թիվ 8 բուժմիավորման վիրաբուժական կլինիկայի ղեկավար, 1999-2001 թվականներին՝ ՀՀ ԶՈւ ԿԿԶՀ-ի վիրաբուժական ծառայության ղեկավար, առաջատար վիրաբույժ, բանակի գլխավոր վիրաբույժ։ 2002-2008 թվականներին եղել է «Հայք» բժշկական կենտրոնի վիրաբուժական ծառայության ղեկավար, 2008-2011 թվականներին՝ Համալսարանական թիվ 1 հիվանդանոցի վիրաբուժական կլինիկայի պատասխանատու ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ Կատեգորիա:Հայ վիրաբույժներ Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Մոխա
Մոխա (Մուխա) (المخا; al-Mocha), եմենական նավահանգստային քաղաք է Կարմիր ծովի ափին։ Անվանվել է ի պատիվ «Մոկկա» սուրճի տեսակի։
Տեղակայված է Բաբ էլ-Մանդեբի նեղուցից 74 կմ հյուսիս՝ ընդարձակ նավահանգստով, պաշտպանված է երկու ամրոցներով։ Ունի 14-ից 15 հազար բնակիչ։ Առաջ այստեղից արտահանում էին սուրճի լավագույն տեսակը, հիմա կարևորությունը ընկել է։
Նավահանգիստը և սուրճը
Քաղաք-նավահանգիստ Մոխան հայտնի է նրանով, որ Եմենի սուրճի արտահանման հիմնական շուկան ու նավահանգիստն է՝ XV դարից մինչև XVII դար։ Նույնիսկ սուրճի նոր աղբյուրներ հայտնաբերելուց հետո, «Mocha» սուրճի հատիկները (նաև անվանում են Սանանայի կամ «Mocha» Սանանի, այսինքն՝ Սանաայից) շարունակվում են արժևորվել իրենց հատուկ համի շնորհիվ և մնում են այդպիսին մինչև մեր օրեր։
Ճանապարհորդ Ջերոնիմո Լոբոյի անունով, ով 1625 թվականին քայլել է Կարմիր ծովի նավահանգստով, Մոխան նախկինում ուներ «սահմանափակ համբավ և առևտուր», բայց « Արաբական թերակղզում թուրքերի իշխանության գալու հետևանքով այն դարձել է տարածքի գլխավոր քաղաքը, գտնվում էր թուրքական տիրապետության տակ, թեև այդ փաշայի բնակության վայրը չէր, որը գտնվում էր երկու օր հեռավորության վրա դեպի Սանա քաղաքի խորքերը» ։ Լոբոն ավելացնում է, որ նրա նշանակությունը որպես նավահանգիստ հաստատվել է Օսմանյան օրենքներով, սահմանված էր, որ բոլոր նավերը, որոնք մուտք էին գործում Կարմիր ծով, պետք է մտնեին «Մոխա» նավահանգիստ և վճարեին իրենց բեռի տուրքը։
Մուսաքըրք
Մուսաքըրք, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Օրդուի գավառակում։
Մոխա
Նավահանգիստը և սուրճը
Ռեմեդիուս Պրուտսկին (Remedius Prutky) Մոխայով անցնելիս 1752 թվականին հայտնաբերել է, որ քաղաքը նման էր «մարգարե Մուհամեդի օթևանատանը, որը նման էր հսկայական բազմաբնակարան բլոկի, կառուցված էր բազմաթիվ առանձին սենյակներից, որտեղ բնակավայր վարձակալվում էր բոլոր անծանոթների համար՝ առանց խտրականության, հաշվի չէին առնում կրոնը կամ ռասան»։ «Նա նաև հայտնաբերել է եվրոպական նավերի նավահանգիստ՝ երեք ֆրանսիական, չորս անգլիական, երկու հոլանդական և մեկ պորտուգալական» ։
Ծանոթագրություն
<references group="" responsive="1">
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Եմենի բնակավայրեր
Քարթվանի
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 53 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Մեստիայի շրջան‎‎‎
Աղեղնազեն
Աղեղնազեն կամ արբալետ (arbalète, որը ծագում է arcaballista ← «arcus» - աղեղ և «ballisto» - նետում եմ), կատարելագործված աղեղ՝ նետ, քար և այլն նետելու համար ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նետողական զենք Կատեգորիա:Աղեղնազեն Կատեգորիա:Չինական հայտնագործություններ
Պենիկի
Պենիկի (Пе́ники, IPA: ), գյուղ Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Լոմոնոսովսկի շրջանի կազմում։
Ժողովրդագրություն
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1207 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Լոմոնոսովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1817 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Գորնոե (գյուղ, Սումիի շրջան)
Գորնոե (Гірне), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Սումիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Գորնոե գյուղում բնակվում էր 94 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Սումիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Զազայերեն
Զազայերեն (Zazaki), հնդեվրոպական լեզուների ընտանիքի Արևմտա-իրանական լեզվախմբին պատկանող լեզու։ Զազայերենը զազաների մայրենի լեզուն է։ Խոսողների թիվը՝ 2-4 միլիոն է։ Զազայերենը առավելապես տարածված է Արևելյան Թուրքիայի (պատմական Հայաստանի) Թունջելի, Բինգյոլ, Էլազըղ, Բաթման մարզերում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի լեզուներ Կատեգորիա:Քուրդիստան Կատեգորիա:Մեռնող լեզուներ
Երևանի գրադարանների ցանկ
Երևանի գրադարաններ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երևանի գրադարաններ
Ամրաշինական կառույց
Ամրաշինական կառույց - մարտական տեխնիկայի կիրառման արդյունավետությունը բարձրացնելու, զորքերի հուսալի կառավարումը ապահովելու և զորքերը հակառակորդի խոցման միջոցներից պաշտպանելու համար նախատեսված ինժեներական կառույց ։
Ծանոթագրություններ
*
Ստիգ Անդերսոն
Ստիգ Անդերսոն (Stig 'Stikkan' Erik Leopold Andersson, ), շվեդ բանաստեղծ, երաժշտական հրատարակիչ, կոմպոզիտոր, երաժշտական աշխարհի գործարար, ուսուցիչ։ Շուրջ երեք հազար երգերի հեղինակ Է, ABBA խմբի տնօրեն, Polar Music ձայնագրման ընկերության հիմնադիր և սեփականատեր։
Վաղ տարիներ
Ստիգի մայրը՝ Էսթերը կատարել է բազմաթիվ աշխատանքներ. եղել է դերձակուհի, վարսավիր, ունեցել է կրպակ։ Հորը երբեք չի ճանաչել։ 13 տարեկանում Ստիգը թողել է դպրոցը և աշխատել որպես նպարավաճառ։ Նա նաև աշխատել է տեղի ֆուտբոլային թիմում՝ վերանորոգելով ֆուտբոլիստների բուտսերը (ֆուտբոլի կոշիկներ), նրա մայրը նրանց հագուստներն է լվացել, մարզադաշտի մոտ ունեցել է մի փոքրիկ կրպակ, որտեղ ֆուտբոլային հանդիպումների ժամանակ լիմոնադ է վաճառել։
Մի փոքր գումար հավաքելով՝ նա կիթառ է գնել և որոշ ժամանակ անց արդեն նվագել է տեղի նվագախմբում։ 16 տարեկանում սկսել է ստեղծագործել և ամբողջ կյանքի ընթացքում գրել է մոտ 3000 տեքստ։ 1948 թվականին ընդունվել է երաժշտական ուսումնարան։ 1951 թվականին զորակոչվել է բանակ, իսկ ապառազմականացումից հետո որոշել է սովորել ուսուցիչ դառնալու համար և 1957 թվականին դիպլոմ է ստացել ։ Դպրոցում աշխատելով որպես քիմիայի և մաթեմատիկայի ուսուցիչ՝ նա չի դադարել երգեր գրել, որոնցից մի քանիսը դարձել են հիթեր։ Նրա առաջին հաջողությունն իր իսկ գրած երգն է բերել՝ Դու դեռ ինձ սիրու՞մ ես, Կլաս Իորան (Are You In Love With Me, Klas Goran?) շվեդ երգչուհի Lill-Babs-ի կատարմամբ 1960 թվականին։
Կարիերա և ստեղծագործություն
1960 թվականին Անդերսոնն իր մշտական ընկերակցի հետ հիմնադրել է Sweden Music երաժշտական հրատարակչությունը, հետագայում՝ Polar Music-ը (1963), իսկ 1989 թվականին՝ Polar Music Prize մրցանակը։ 1960-ականների վերջին նա եղել է ընկերության ղեկավար, որտեղ իրենց տաղանդը բացահայտել են Բյորն Ուլվեուսը և Բենի Անդերսոնը, որոնք եղել են երգերի մեծամասնության հեղինակներն ու Աբբա խմբի անդամները։ Նրանք սկսել են աշխատել միասին, երբ Անդերսոնը աշխատել է Hootenanny Singers խմբում որպես մենեջեր։ Ավելի ուշ՝ 1972 թվականին, նա դարձել է Անի Ֆրիդ Լինգստադի, իսկ 1976 թվականից՝ Ագնետա Ֆելտսկուգի մենեջերը, չնայած Ագնետան մինչև 1975 թվականը պայմանագրով աշխատել է նաև CUPOL/CBS Records-ի հետ։
ABBA խմբի կայացման վաղ տարիներին Ստիգը եղել է խմբի բազմաթիվ երգերի համահեղինակը։ 60-70-ական թվականներին POLAR MUSIC ընկերությունը ճանապարհ է հարթել շատ շվեդ արտիստների համար, սակայն Շվեդիայում և ամբողջ աշխարհում ամենահաջողվածը եղել Է ABBA վոկալ-գործիքային անսամբլը։ Ստիգը այդ խմբի կենտրոնական դեմքերից մեկն էր։ Նա զբաղվել է ֆինանսական բոլոր հարցերով, ինչպես նաև ղեկավարել է ներդրումային հիմնադրամը, որը տնօրինում էր խմբի մասնակիցների բոլոր եկամուտները։
80-ականների կեսերին ընկերության գործերն այնքան էլ հաջող չէին ֆինանսական ակտիվների վատ կառավարման, ցածրորակ ներդրումների, բարձր հարկերի և վարկային տոկոսադրույքների բարձրացման պատճառով։ Ստիգի հետ խմբի 4 անդամներից 3-ի համատեղ աշխատանքն ավարտվել է այն բանից հետո, երբ պարզվել է, որ Ստիգը 4,5 միլիոն եվրո գումարի շահույթից տոկոս է վերցրել։ Նրա դեմ հայցը ներկայացվել Է Ստոկհոլմի շրջանային դատարան 1990 թվականի հունիսին Agnetha Fältskog Produktion AB ընկերությունից, Բենի Անդերսոնի Mono Music AB ընկերությունից և գերմանական ընկերությունից, որը պաշտպանում էր Բյորն Ուլվեուսի իրավունքները։ Ֆրիդան դեռ 1982 թվականին իր կապիտալները դուրս էր բերել արտասահման։ Դատական քննության արդյունքում վեճը կարգավորվել է 1991 թվական հուլիսին։
1998 թվականին PolyGram-ը վաճառվել է Universal Music ընկերությանը, որն այժմ հանդիսանում է աշխարհի ձայնագրման խոշորագույն 4 ընկերություններից մեկը։ Մինչ օրս միայն նա իրավունք ունի հրապարակել խմբի բոլոր ձայնագրությունները։
Անձնական կյանք
1949 թվականին սովորելիս նա ծանոթացել է համադասարանցի Գուդրուն Ռիստեդտի հետ, որի հետ նշանվել է 1951 թվականին։ Նրանք ամուսնացել են 1955 թվականի ամռանը։ Ունեցել են 3 երեխա՝ աղջիկը՝ Մարին, որդիները՝ Անդերսը և Լասեն։
Մահացել է Ստոկհոլմում 1997 թվականի սեպտեմբերի 12-ին սրտի կաթվածից։ Կյանքի վերջին տարիներին նա ալկոհոլի հետ կապված լուրջ խնդիրներ է ունեցել ։ Նրա հուղարկավորությունը ուղիղ հեռարձակվել է Sveriges Television-ով։
Ստիգի դուստրը՝ Մարի Լեդինը, որը շվեդ հայտնի երգիչ և կոմպոզիտոր Թումաս Լեդինի կինն է, 80-ականների կեսերին նոր, հաջող ընկերություն է հիմնել՝ «Record Station»-ը (գնվել է 90-ականների կեսերին գերմանական BMG ընկերության կողմից)։ 1996 թվականին Մարին հիմնադրել է Anderson Records երաժշտական հրատարակչությունը։ Առաջին ալբոմը, որը թողարկվել է այդ հրատարակչության անվան տակ, դարձել է Djupa andetag-ը՝ Ֆրիդայի՝ շվեդական հռչակավոր քառյակի մասնակիցներից մեկի առաջին սոլո ձայնասկավառակը 12 տարվա ընթացքում։ 2006 թվականին Մարին իր հրատարակչության գործունեության տեսակը երաժշտականից փոխել է գրքայինի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շվեդ կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Շվեդ երաժիշտներ Կատեգորիա:Շվեդ երաժշտական գործիչներ Կատեգորիա:Շվեդ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Շվեդ գործարարներ Կատեգորիա:Շվեդ մանկավարժներ
Թարթանական բանակ
Թարթանական բանակ (The Tartan Army), Շոտլանդիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի երկրպագուների անվանումը։ Նրանք բազմաթիվ մրցանակներ են ստացել իրենց ընկերական պահվածքի և բարեգործական աշխատանքների համար ։ Սակայն երբեմն թարթանական բանակին քննադատում են որոշ բաների համար, ինչպես, օրինակ, Բրիտանիայի ազգային հիմնը ծաղրելու համար ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շոտլանդիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքական
Աղեղ (զենք)
Աղեղ, սովորաբար 30-250 մետր (լայնալիճ աղեղով կրկնակի ավելի) հեռավորության վրա նետեր արձակելու համար նախատեսված ձեռքի նետող զենք։ Արդյունավետ խոցման հեռավորությունը կազմում է մինչև 200 մետր ։
Գործածվել է որսորդության և ռազմական նպատակներով։ Օգտագործել են աշխարհի գրեթե բոլոր ժողովուրդները (բացի Ավստրալիայի ու Միկրոնեզիայի բնիկներից)՝ մեզոլիթից մինչև XVII դարերի, որոշ ժողովուրդներ՝ մինչև XX դարեր։ Հասարակ աղեղը բաղկացած է փայտյա (երբեմն՝ մետաղյա) ճկած ձողից և ծայրերը պիրկ կապող լարից (բուսական թել, աղիք), նետը՝ եղեգնյա կամ բարակ փայտյա ձողից (մի ծայրին սլաք, մյուսին՝ փետուր ագուցված)։ Կատարելագործված աղեղի փայտե հիմքը արտաքինից պատվել է ջլերով, ներսից՝ եղջյուրից պատրաստված թիթեղներով։ Բռնակի միջին մասը և ծայրերը երբեմն ամրացվել են ոսկրե վրադիրներով։
Որքան լայնալիճ է աղեղը, այնքան այն առաձգական է և հեռանետ։ Նախնական նետերն ունեցել են ոսկրե, քարե, հետագայում՝ մետաղյա սլաքներ։
Միջին դարերում նետ ու աղեղը երկար ժամանակ գործածվել է հրազենին զուգահեռ։ Հայկական լեռնաշխարհում նետ ու աղեղի մեծ ու փոքր տեսակներ օգտագործվել են վաղընջագույն ժամանակներից։ Նետ ու աղեղը պատկերված է Հայաստանի տարածքում գտնված մի շարք հնագույն առարկաների վրա (խեցեղեն, բրոնզե գոտիներ և այլն)։ Նետ ու աղեղի գործածման վերաբերյալ իրեղեն հնագույն ապացույցները Շենգավիթից ու Մոխրաբլուրից գտնված էնեոլիթյան դարաշրջանի ոսկրե ու քարե (հիմնականում՝ օբսիդիանից, կայծքարից) նետասլաքներն և այլն։ Կարմիր բլուրի պեղումների ժամանակ ի հայտ են եկել բրոնզե ու երկաթե նետասլաքներով լի կապարճներ։ Գտնված նետասլաքներն ունեն մի շարք տարատեսակներ (եռանկյունաձև-ճյուղավոր, եռանկյունաձև, տերևաձև, կոթավոր, անկոթ և այլն)։ Անիի, Դվինի, Գառնիի պեղումների ժամանակ, Եղեգնաձորի հնադարյան անձավներում հայտնաբերվել են մեծ քանակությամբ երկաթե նետասլաքներ, որոնք բաժանվում են վեց խմբի (ճանկավոր, եռանիստ ակոսավոր, տերևաձև տափակ, կոնաձե քառանիստ, սրածայր երկարավուն և տձև կամ անկանոն սրածայր), ունեն տարբեր չափեր ու գործածվել են որոշակի նպատակներով (մարմնի վրա խոր վերք բացելու, զրահներ ծակելու և այլն)։ Գործածվել են նաև թունավոր նետասլաքներ։ Հին և միջնադարյան բանակներում գործել են նետաձիգների զորական ստորաբաժանումներ։ Հին հայկական ավանդությունը հայոց նախնի Հայկին անվանում է «աղեղնավոր որսորդ», «կորովաձիգ և հաստաղեղն» ռազմիկ, որն իր լայնալիճ աղեղով և երեքթևյան նետով մահացու խոցել է զրահավոր Բելին։ Նետ ու աղեղը եղել է ուրարտուական զինվորների հիմնական զենքերից մեկը։ Ըստ Վան քաղաքից գտնված սեպագիր մի արձանագրության, Արգիշտի Բ թագավորի նետը մրցություններից մեկի ժամանակ թռել է 950 կանգուն (476 կամ 492 մ) տարածություն։ Մ․ թ․ ա․ V դարի հույն հեղինակ Քսենոփոնը գովեստով է խոսում Հայաստանում տարածված լայնալիճ (3 կանգուն) աղեղի և երկար (2 կանգուն) նետերի մասին, որոնց դեմ անզոր են եղել հույն զինվորների զրահները։ Միջին դարերում նույնպես հայերը հռչակված են եղել, որպես քաջ աղեղնավորներ և հմուտ նետաձիգներ։ Նետաձգությունը հայտնի է նաև որպես հնագույն մարզաձև։ Հայաստանում նետ ու աղեղ է կոչվել նաև բուրդ կամ բամբակ գզելու աղեղը։
Գրականություն
Կատեգորիա:Սառը զենքեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Անտիկ զենք Կատեգորիա:Նետողական զենք Կատեգորիա:Մարզական իրեր Կատեգորիա:Հերալդիկ տարրեր Կատեգորիա:Զենք այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայտնագործություններ
Հարությունագոմեր
Հարությունագոմեր, գյուղ Մարտակերտի շրջանում`Թարթառ գետի աջ ափին՝ 800 մետր բարձրության վրա։ Գտնվում է հանրապետության հյուսիսային հատվածում, Մարտակերտ շրջկենտրոնից 50 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից` 73 կմ հեռավորության վրա։
Աշխարհագրություն
Գյուղը տեղակայված է Արցախի Հանրապետության հյուսիսային հատվածում՝ Մարտակերտի շրջանում՝ նախկին Խաչեն գավառում։ Բնակավայրը տեղաբախշված է Վաղուհասից արևելք՝ Թարթառի աջափնյա բարձրադիր վայրում։ Բնակավայրը ծովի մակարդակից 800 մ բարձրության վրա է գտնվում՝ շրջապատված անտառներով և ընդհանրապես գեղատեսիլ բնությամբ։ Գյուղը տեղակայված է ձորակի երկու լանջերում, որտեղից հստակ երևում է Գոմիշ լեռնագագաթը ։
Համայնքը բարձր լեռնային է, ունի 1098,89 հա տարածք, որից 496,29 հա գյուղատնտեսական նշանակության, 484,37 հա անտառային հողեր։ Հարությունագոմեր համայնքի սահմանային գոտով հոսում է Տրտու գետի փոքր վտակը դեպի Սարսանգի ջրամբար։ Համայնքի տարածքում առկա են թվով 10 աղբյուրներ` «Վետած», «Հճարկեն», «Տանիելին», «Վերդուն», «Կարաբեդին», «Ճկռանեն», «Պիծի Հուռաթաղի», «Հադալեն», «Լենջին» և «Հուլուսնոտ ձորի»։
Առկա են ծծմբային կրաքարի հանքային պաշարներ։
Պատմություն
Հարությունագոմերի ներքևի հատվածով հոսող գետի ողջ երկայնքով կառուցված եմ թվով 16 ջրանցքներ։ Այս փաստը նույնպես խոսում է այն մասին, որ այստեղ վաղ միջնադարից սկսած գոյություն են ունեցել բազմաթիվ բնակավայրեր ։
Կիրակոս Գանձակեցին նույնպես վկայում է, որ տարածքը խիտ բնակեցված է եղել և սելջուկ-թուրքերի արշավանքների ժամանակ տեղաբնիկ հայերին եկվորները ոչնչացրել են։
Մինչև 17-րդ դարի կեսերը Թարթառի աջափնյակի հայաթափված բնակավայրերին տիրություն էր անում Գանձասարի կաթողիկոսական աթոռը ։