cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Խորանիստ երակների թրոմբոզ
Հակամակարդումը ստանդարտ բուժում է ։ Բնորոշ դեղամիջոցները ներառում են ցածր մոլեկուլային քաշի հեպարին, ուղղակի բերանային հակամակարդիչներ կամ վարֆարին ։ Վիրահատությունից հետո իրականացվող կանխարգելիչ միջոցառումներիը կարող են ներառել վաղ և հաճախակի զբոսանքներ, ձկնամկանի վարժություններ, ասպիրին, հակամակարդիչներ, կոմպրեսիոն էլաստիկ գուլպաներ կամ ընդհատվող ճնշումային սեղմումներ ։ ԽԵԹ- ների հաճախականությունը մեծանում է մանկությունից մինչև ծերություն. չափահաս տարիքում տարեկան 1000 մեծահասակներից մոտ մեկը տառապում է այս հիվանդությամբ ։ Մարդկանց մոտ 5% -ը կյանքի որոշակի ժամանակահատվածում տառապում է ԽԵԹ- ով ։
Նշաններ և ախտանիշներ
ԽԵԹ-ի նշանները և ախտանշանները, չնայած խիստ փոփոխական են, ներառում են ցավ կամ լարվածություն, այտուցվածություն, ջերմություն, մակերեսային երակների լայնացում, կարմրություն կամ գունատություն, և ցիանոզ տենդի հետ ։ Չնայած դրան, ԽԵԹ- ով որոշ հիվանդներ ախտանշաններ չունեն ։ Նշանները և ախտանշանները միայնակ բավարար չափով զգայուն կամ սպեցիֆիկ չեն ախտորոշումը հաստատելու համար, բայց երբ դիտարկվում են ռիսկի և հավանակնության գնահատման սանդղակների հետ միասին կարող են օգնել որոշել ԽԵԹ-ի հավանականությունը ։ Շատ կասկածելի դեպքերում ԽԵԹ- ը բացառվում է գնահատումից հետո և ախտանշանները ավելի հաճախ պայմանավորված են լինում այլ պատճառներով՝ ցելյուլիտ, Բեյքերի կիստայի պատռում, մկանակմախքային վնասվածք և հեմատոման, լիմֆատիկ այտուց և քրոնիկ երակային անբավարարություն ։ Այլ տարբերակիչ ախտորոշումները ներառում են ուռուցքներ, երակային կամ զարկերակային անևրիզմաներ և շարակցական հյուսվածքի խանգարումներ ։
Պատճառներ և ռիսկի գործոններ
Վիրխովիի եռյակի երեք գործոնները` երակային կանգը, գերմակարդելիությունը և անոթների էնդոլթելի վնասումը, նպաստում են ԽԵԹ-ին և օգտագործվում են դրա ձևավորումը բացատրելու համար ։ Այլ հարակից պատճառներ են՝ իմունային համակարգի բաղադրիչների ակտիվացումը, արյան մեջ մանր մասնիկների առկայությունը, թթվածնի խտությունը և թրոմբոցիտների հնարավոր ակտիվացումը ։ Ռիսկի տարբեր գործոններ նպաստում են ԽԵԹ-ին, չնայած որ բարձր ռիսկով մարդկանցից շատերի մոտ այն երբեք չի զարգանում ։
Քաղցկեղը կարող է աճել երակների ներսում և շրջակայքում՝ առաջացնելով երակային կանգ, ինչպես նաև կարող է բարձրացնել հյուսվածքային գործոնի մակարդակը ։ Ոսկրածուծի, ձվարանների, ուղեղի, ենթաստամոքսային գեղձի քաղցկեղները և լիմֆոմաները հատկապես մեծացնում են ԽԵԹ-ի ռիսկը ։ Ճարպակալումը մեծացնում է արյան մակարդման հավանականությունը։ Հղիությունը բերում է արյան մակարդիչ հատկությունների մեծացման, իսկ հետծննդաբերական շրջանում պլացենտայի պատռումը արտազատում է մեծ քանակությամբ հյուսվածքային գործոն դեպի արյուն։ Օրալ հակաբեղմնավորիչները և հորմոնալ փոխարինող թերապիան մեծացնում են ռիսկը մի շարք մեխանիզմների միջոցով, ներառյալ արյան մակարդման սպիտակուցների մակարդակի փոփոխություն և ֆիբրինոլիզի իջեցումը ։
Երակային թրոմբոէմբոլիան (ԵԹԷ) ներառում է ԽԵԹ-ի կամ թոքային զարկերակի թրոմբոէմբոլիայի (ԹԶԹԷ) զարգացում ։ ԽԵԹ-ի ռիսկը բարձրացնող գենետիկական գործոնները ներառում են երեք սպիտակուցների անբավարարություններ, որոնք սովորաբար արգելակում են արյան մակարդումը. C սպիտակուց, S սպիտակուց և հակաթրոմբին։ Նշանակություն ունեն նաև արյան առաջինից բացի մյուս խմբերրը և V գործոնի և պրոտոմբինի գեների մեջ մուտացիաների առաջացումը։ Այս հակամակարդիչ գործոնների գեների մուտացիաները հանդիպում են հազվադեպ, բայց ուժեղ կամ չափավոր ուժեղ ռիսկի գործոններ են ։ Այս երեք թրոմբոֆիլիաները մեծացնում է ԽԵԹ-ի ռիսկը մոտ 10 անգամ ։ V գործոն Լեյդենը, որը V գործոնը դիմացկուն է դարձնում ակտիվացված սպիտակուց C-ի հանդեպ և գենետիկական պրոտոմբին G20210A տարբերակը, որն առաջացնում է պրոտոմբինի մակարդակի բարձրացում, հիմնականում արտահայտված են կովկասցիների մոտ   ։ Արայն առաջինից բացի մյուս խմբեր ունենալը մոտավորապես կրկնապատկում է ԽԵԹ-ի ռիսկը ։ Ոչ առաջին խմբի արյունը տարածված է բոլոր ռասանների մեջ՝ այն դարձնելով կարևոր ռիսկային գործոն ։ Այս անձիք ունեն Վիլեբրանդի և VIII գործոնի ավելի բարձր մակարդակ, ինչը մեծացնում է թրոմբի առաջացման հավանականությունը ։
Որոշ ռիսկային գործոններ ազդում են մարմնում ԽԵԹ-ի տեղակայման վրա։ Մեկուսացված դիստալ ԽԵԹ-ի դեպքում ռիսկի գործոնները տարբերվում են պրոքսիմալ ԽԵԹ-ից։ Անցումային գործոնները, ինչպիսիք են վիրահատությունը և անշարժացումը, գերակշռում են, մինչդեռ թրոմբոֆիլիան և տարիքը կարծես չեն մեծացնում ռիսկը ։ ԽԵԹ- ն առաջանում է վերին ծայրամասերում մոտ 4-10% դեպքերում, մասնավորապես, եթե առկա է օտար մարմին (օրինակ՝ կենտրոնական երակային կաթետեր, ռիթմավար), քաղցկեղ և վիրահատություն ։
Ախտաֆիզիոլոգիա
ԽԵԹ-ն հաճախ առաջանում է սրունքի երակներում և շարունակում է «աճել» երակային հոսքի ուղղությամբ՝ դեպի սիրտը ։ Երբ ԽԵԹ-ն չի աճում, այն կարող է ինքնուրույն լուծվել ։ Ամենահաճախը ախտահարվում են սրունքի և ազդրի երակները, ներառյալ ծնկային և ազդրային երակները ։ Ստորին վերջույթների տարածուն թրոմբոզը կարող է հասնել զստային երակներ կամ ստորին սիներակ ։
Զարկերակային թրոմբոզի պատճառներն ավելի հստակ են հետազոտված քան երակայինինը ։ Զարկերակային թրոմբոզի համար անհրաջեժշտ է անոթի պատի վնասում, ինչն էլ սկիզբ է դնում մակարդմանը, սակայն երակների թրոմբոզը հիմնականում առաջանում է առանց այդպիսի վնասման ։ Երակային թրոմբոզի սկիզբ է համարվում հյուսվածքային գործոնի ազդեցությամբ պրոթրոմբինի վերածումը թրոմբինի, որից հետո էլ սկսվում է ֆիբրինի կուտակումը ։ Արյան կարմիր մարմնիկները՝ էրիթրոցիտները և ֆիբրինը կազմում են երակային թրոմբի հիմնական մասը և ֆիբրինը ամրանում է անոթի ներքին պատը ծածկող էնդոթելին, որի նշանակությունը մակարդման կանխումն է ։ Թրոմբոցիտները և լեյկոցիտները նույնպես մտնում են կազմի մեջ։ Թրոմբոցիտները այնքան արտահայտված չեն երակային թրոմբերում, որքան զարկերակայիններում, սակայն նրանք մեծ դեր են խաղում ։ ԵԹԷ-ն կապված է բորբոքման հետ և լեյկոցիտները դեր ունեն թրոմբի ձևավորման մեջ ։
Հաճախ ԽԵԹ-ը սկսվում է երակների փականներից ։ Արյան հոսքի տիպը փականների շրջանում կարող է բերել թթվածնի մակարդակի իջեցման երակային սինուսում։ Հիպօքսեմիան, որը ավելի է խորանում երակային կանգից, ակտիվացնում է հիպօքսիա-ինդուկցված գործոն-1 և վաղ պրոլիֆերացիայի պատասխանի սպիտակուց 1 ընդգրկող ուղիները։ Հիպօքսեմիան ակտիվացնում է նաև ռեակտիվ թթվածնային մասննիկներին ։
Ախտորոշում
ԽԵԹ-ի ախտորոշման համար կատարվում է ուլտրաձայնային հետազոտություն։ Կլինիկական գնահատումը, որը օգնում է կանխատեսել ԽԵԹ-ի հավանականությունը կարող է օգնել կողմնորոշվել Դ-դիմերի որոշման հարցում։ Այն մարդկանց դեպքում, ում մոտ հավանակնությունը ցածր է, Դ-դիմեր ցածր մակարդակը կօգնի բացառել հիվանդությունը։
Դասակարգում
Հարուցված ԽԵԹ-ն առաջանում է, եթե առկա են ձեռք բերված ռիսկի գործոններ (վիրահատություն, օրալ հակաբեղմնավորիչներ, վնասվածք, անշարժություն, ճարպակալում կամ քաղցկեղ), իսկ այն դեպքերում, երբ այդ գործոնները բացակայում են, հիվանդությունն անվանում ենք իդիոպաթիկ ։ Սուր ԽԵԹ-ն բնորոշվում է ցավով և այտուցվածությամբ և սովորաբար խցանող է, ինչը նշանակում է, որ արգելափակվում է արյան հոսքը, և, հետևաբար չխցանող ԽԵԹ-ն ավելի քիչ ախտանշաններ ունի ։ ԽԵԹ- ն համարվում է քրոնիկ, եթե ախտանշանները տևում են 10-14 օրից ավել ։ Եթե ԽԵԹ-ն անախտանիշ է և հայտնաբերվում է պատահական սքրինինգի ժամանակ, կոչվում է անախտանիշ կամ գտածո ։ ԽԵԹ-ի առաջին միջադեպը կոչվում է պատահական, իսկ ցանկացած հետագա միջադեպ՝ կրկնվող ։ Երկկողմանի ԽԵԹ-ն բնորոշվում է երկու ոտքերում թրոմբի առկայությամբ, իսկ մեկ ոտքի ախտահարման դեպքում ԽԵԹ-ն կոչվում է միակողմանի ։
ԽԵԹ-ն համարվում է պրոքսիմալ, եթե ծնկից վերև է և դիստալ՝ եթե ծնկից ներքև է ։ ԽԵԹ-ն, որն առաջանում է ծնկային զարկերակից ներքև համարվում է դիստալ և ավելի քիչ կլինիկական արտահայտվածություն ունի քան պրոքսիմալը ։ Զստաազդրային ԽԵԹ-ն ընդգրկում է գոնե մեկ զստայինզ երակ ։ Ցավոտ սպիտակ ֆլեգմազիան և ցավոտ կապույտ ֆլեգմազիան առաջանում են, երբ ԽԵԹ-ն մեծ ծավալով է և առաջացնում է երակների արտահայտված խցանում (ամբողջական կամ համարյա ամբողջական)։ Առաջինի ժամանակ ախտահարված ոտքը սպիտակ է և ցավոտ, քանի որ այտուցն ու կանգը այնքան ծանր են, որ զարկերակային արյունահոսքը սահմանափակված է։ Երկրորդի դեպքում զարեկերակային արյունահոսքը նվազած է մինչև այն աստիճան, որ, որ առկա է կապույտ երանգ և կարող է զարգանալ երակային գանգրենա՝ սովորաբար ուժեղ ցավերով։ Այս իրավիճակում կարող է լինել վիրահատության կարիք ։
Պաջեթ-Շրոթերի համախտանիշը հազվադեպ հանդիպող ծանր հիվանդություն է, որի ժամանակ առաջանում է վերին վերջույթների խորանիստ երակների թրոմբոզ, ինչը սովորաբար առաջանում է արական սեռի մարզիկների մոտ 30 տարեկանի շրջանում, հատկապես լողորդների, ծանրամարտիկների և նիզակ նետողների մոտ ։ Այն հանդիպում է նաև անատոմիական անկանոնության և անրակի ու առաջին կողի միջև անոթների և նյարդերի սեղմման համախտանիշի դեպքում։
Հավանականություն
ԽԵԹ-ի կասկածի դեպքում հավանականության կլինիկական գնահատումը կարող է լինել օգտակար, որոշելու համար թե ինչ հետազոտությունների կարիք կա ։ Ամենահետազոտված կլինիկական կանխատեսման միջոցը Ուելսի սանդղակն է ․
Ուելսի սանդղակ կամ չափանիշներ․ (հավանական միավոր −2-ից 9)
Նրանք, ում մոտ առկա է 2 կամ ավել միավոր ունի 28% հավանականություն, իսկ ավելի ցածր միավորների դեպքում հավանականությունը 6% է։ Այլ տարբերակով սանդղակը գնահատվում է հետևյալ ձևով ՝
2․ միջին հավանականություն 1-2 միավոր17%
3․ բարձր հավանականություն > 2 միավոր 53%
Դ-դիմեր
Դ-դիմերը ֆիբրինի լուծման արդյունք է և նրա մակարդակը կարող է բարձրանակ թրոմբի՝ պլազմինով քայքայման կամ այլ հիվադնությունների դեպքում ։ Հոսպիտալիզացված հիվանդերը հաճախ ունենում են բարձրացած մակարդակ տարբեր պատճառներով ։ Երբ հիվանդն ունի ԽԵԹ-ի բարձր հավանականություն, կարող է որոշվել Դ-դիմերի մակարդակը արյան մեջ և եթե արդյունքը նորմալ է, ապա դա բացառում է ԽԵԹ-ի ախտորոշումը ։ Բարձրացած մակարդակի դեպքում անհրաժեշտ է հետագա հետազոտում ։
ԽԵԹ-ի կասկածի դեպքում, երբ հավանականությունը ցածր է Կրծքային բժիշկների ամերիկյան քոլեջը խորհուրդ է տալիս կամ Դ-դիմերի մակարդակի որոշում, կամ պրոքսիմալ երակների ուլտրաձայնային հետազոտություն։ Այս տարբերակը ավելի նախընտրելի է, քան ամբողջ ոտքի հետազոտությունը, իսկ Դ-դիմերի որոշումը ամենանախընտրելի տարբերակն է ։
Պատկերային հետազոտություններ
ԽԵԹ-ի ախտորոշման մեջ օգտագործվում են պատկերային հետազոտություններ, հաճախ պրոքսիմալ ճնշող ուլտրաձայն կամ ամբողջ ոտքի ուլտրաձայն։ Ցանկացած մեթոդ ունի իր թերությունները․ պրոքսիմալ ՈՒՁՀ-ի ժամանակ հնարավոր է բաց թողնել դիստալ ԽԵԹ- ն, իսկ ամբողջ ոտքի ՈՒՁՀ-ի դեպքում հնարավոր է դիստալ ԽԵԹ-ի գերբուժում ։ Դոպլեր ՈՒՁՀ-ն, ԿՏ վենոգրաֆիան, ՄՌՏ վենոգրաֆիան կամ թրոմբի ՄՌՏ- ն նույնպես ընտրության տարբերակներ են ։
ՈՒՁՀ-ն ունի պրոքսիմալ ԽԵԹ-ի ախտորոշման 97% զգայունությունin ։
Ոսկե ստանդարտ է համարվում կոնտրաստ վենոգրաֆիան, որի ժամանակ ծայրամասային երակների մեջ ներարկվում է կոնտրաստ նյութ և կատարվում է ռենտգեն նկարահանում։ Իր գնի և արժեքի պատճառով այս հետազոտությունը հազվադեպ է կատարվում ։ Մի հետազոտության մեջ ցույց տրվեց, որ այս հետազոտությամբ ԹԶԹԷ- ով հիվանդների 20%-ի մոտ հայտնաբերվել է ԽԵԹ, այն դեպքում, երբ ՈՒՁՀ-ն բացասական է եղել ։
Կանխարգելում
Հակամակարդումը, որը բարձրացնում է արնահոսության ռիսկը, օգտագործվում է բարձր ռիսկային իրավիճակներում։ Զանգվածային արնահոսության ռիսկը երկարատև հակամակարդիչ բուժման ֆոնին կազմում է տարեկան մոտ 3%, իսկ ԽԵԹ-ի կանխումը այդ բուժմամբ կազմում է 3-9% ։ Անախտանիշ թրոմբոֆիլիայով հիվանդների դեպքում հակամակարդիչ բուժում խորհուրդ չի տրվում ։
Ստատինները համարվում են ԵԹԷ-ի առաջնային կանխարգելման միջոց։ JUPITER հետազոտությունը, որում օգտագործվել է ռոզուվաստատին, ցուց է տվել արդյունավետության ապացույցներ ։ Բոլոր ստատիններից ռոզուվաստատինը միակն է, որ ապացուցված նվազեցնում է ԵԹԷ-ի ռիսկը ։
Հիվանդանոցային (ոչ վիրաբուժական) հիվանդներ
Քոքրեն վերլուծությունը 2014 թվականին հայտնաբերեց, որ հեպարինի օգտագործումը հիվանդների մոտ չի փոխում մահվան և ԹԶԹԷ-ի ռիսկը ։ Հեպարինը նվազեցրել է ԽԵԹ-ի ռիսկը՝ բարձրացնելով արնահոսության ռիսկը ։ Այդ պատճառով վերլուծությունը խորհուրդ է տալիս գնահատել ռիսկի և օգուտի հարաբերությունը ։
Վիրահատությունից հետո
Զանգվածային օրթոպեդիկ վիրահատությունները, օրինակ՝ կոնք-ազդրային հոդի, ծնկան հոդի վիրահատությունները, ունեն ԽԵԹ առաջացնելու բարձր ռիսկ ։ Եթե այս վիրահատություններից հետո կանխարգելման միջոցներ չեն կիրառվում, ապա ախտանշանային ԽԵԹ-ն 4% հավանականությամբ կզարգանա հաջորդող 35 օրերի ընթացքում ։ Ոչ օրթոպեդիկ վիրահատություններից հետո ԵԹԷ-ի կանխարգելման համար կարևոր են վաղ ակտիվացումը, մեխանիկական կանխարգելումը և դեղորայքը ։ Ուղեցույցները խորհուրդ են տալիս զանգվածային օրթոպեդիկ վիրահատություններից հետո բուժում ցածր մոլեկուլյար հեպարինով (ՑՄՀ, օրինակ՝ ֆոնդապարինուքս) ։ Ընդհատվող օդային կոմպրեսիան նույնպես ընտրության տարբերակ է ։ Ճնշող գուլպաները նույնպես կարող են արդյունավետ լինել բոլոր տեսակի վիրահատություններից հետո ։
Հղիություն
Հղիության ընթացքում ԵԹԷ-ի ռիսկը աճում է մոտ 5 անգամ, քանզի օրգանիզմը գտնվում է գերմակարդման վիճակում, որը պիտի պաշտպանի օրգանիզմը հնարավոր հետծննդաբերական արնահոսությունից ։ Եթե հղին ունի նաև որոշ գենետիկ խանգարումներ, ապա ռիսկւ աճում է մինչև 30 անգամ ։ Մակարդման V գործոնի հոմոզիգոտ մուտացիայով կամ պրոթրոմբինի G20210A մուտացիայով հղիների մոտ, ովքեր ընտանիքում ունեն ԵԹԷ-ի պատմություն, խորհուրդ է տրվում կիրառել ՑՄՀ նախածննդաբերական շրջանում և ՑՄՀ կամ վիտամին K-ի անտագոնիստներ ծննդաբերությանը հաջորդող 6 շաբաթվա ընթացքում։ Այլ թրոմբոֆիլիաներով հղիները պիտի խիստ հսկվեն հղիության ընթացքում ։ Վարֆարինը հաճախ կիրառվող ՎԿԱ է, որը կարող է վնասել պտողին և չի կիրառվում հղիության ընթացքում ։
Ճանապարհորդներ
Բարձր ռիսկի այն ճանապարհորդներին, ովքեր անցկացնում են երկար ժամեր տրանսպորտային տարբեր միջոցներում նստած, խորհուրդ է տրվում սրնունքների վարժություններ, հաճախակի զբոսանքներ ։ Ճնշումային գուլպաները կտրուկ նվազեցրել են անախտանիշային ԽԵԹ-ի զարգացումը օդանավով ճանապարհորդողների մոտ, սակայն ախտանիշային ԽԵԹ-ի, ԹԶԹԷ-ի և մահացության վրա ազդեցությունը անհայտ է ։ Այնուամենայնիվ խորհուրդ չի տրվում այդ գուլպաները կիրառել ռիսկի չունեցող ճանապարհորդների մոտ։ Ասպիրինի և հակամակարդիչների ռուտին կիրառումը նույնպես խորհուրդ չի տրվում ։ ԵԹԷ-ի ռիսկով այն հիվանդները, ովքեր հաճախ երկար ճանապարհորդություններ են ունենում, պիտի կիրառեն ճնշող գուլպաներ կամ ՑՄՀ։ Եթե դրանցից ոչ մեկը հասանելի չէ, կարելի է կիրառել ասպիրին ։
Հակամակարդիչներ
Հակամակարդիչները, որոնք կանխում են հետագա մակարդումը, սակայն չեն ազդում արդեն ձևավորված թրոմբի վրա, ԽԵԹ-ի ստանդարտ բուժումն է ։ Ռիսկի և օգուտի գնահատումը կարեևոր է թերապիայի տևողության որոշման համար և սովորաբար ստանդարտ տևողությունը կազմում է 3 ամիս։ Եթե տարեկան ռիսկը 9%-ից ավել է, հնարավոր է ավելի երկար տևողությամբ բուժում։ Այն մարդիկ, ովքեր ՎԿԱ-ով բուժման ավարտից հետո ունեցել են Դ-դիմերի բարձր մակարդակ, ունեն ռեկուրենտ միջադեպի ավելի բարձր ռիսկ (մոտ 9% բարձր մակարդակի դեպքում և 4% նորմալի դեպքում) ։ Թրոմբոֆիլիայի հետազոտությունների արդյունքերը հազվադեպ են դեր խաղում բուժման տևողության որոշման մեջ ։ Ուղղակի օրալ հակամակարդիչների 2 տեսակ է առկա․ թրոմբինի ուղղակի ինհիբիտորներ և Xa գործոնի ինհիբիտորներ, որոնք կարող են լինել ավելի անվտանգ այլընտրանք վարֆարինի համար ։
Սուր դեպքերի ժամանակ ուղեցույցները խորհուրդ են տալիս կիրառել պարէնտերալ հակամակարդիչներ (ՑՄՀ, ֆոնդապարինուքս կամ ոչ ֆրակցիոն հեպարին) ամենաքիչը 5 օրվա ընթացքում և ՎԿԱ և օրալ հակամակարդիչներ նույն օրը։ ՑՄՀ և ֆոնդապարինուքսը ավելի նախընտրելի են, սակայն երկուսն էլ, ի տարբերություն ոչ ֆրակցիոն հեպարինի, չեն նշանակվում, եթե կա երիկամային ֆունկցիայի խանգարում ։ ՎԿԱ-երը սովորաբար նշանակվում են ամենաքիչը 3 ամսվա համար ՝ պահելով միջազգային նորմալիզացված հարաբերությունը (INR) 2-3-ի սահմաններում, իսկ նպատակային միավորը 3․5-ն է ։ ՎԿԱ-ի առավելությունները նվազում են ժամանակի ընթացքում և արնահոսության ռիկսը մեծանում է տարիքի հետ։
Գուլպաներ, զբոսանք և կրկնակի հետազոտություն
Սուր ԽԵԹ-ի դեպքում սկզբում խորհուրդ է տրվում տնային բուժում։ Այս խմբի մեջ չեն մտնում այն դեպքերը, երբ առկա է ոտքերի սուր ախտանիշներ և կոմորբիդներ։ Անհրաժեշտ են տնային համապատասխան պայմաններ․ հոգ տանող ընկերներ կամ ընտանիք, հեռախոսի առկայություն, հնարավորության դեպքում հիվանդանոց արագ վերադառնելու հնարավորություն ։
Միջամտություններ
Թրոմբոլիզը ֆերմենտների ներարկումն է, որոնք լուծում են թրոմբը և, չնայած, ապացուցված է դրանց արդյուանվետությունը կյանքին սպառնացող սուր իրավիճակներում, ինչպիսիք են կաթվածն ու սրտամկանի ինֆարկտը, ռանդոմիզացված հսկվող հետազոտությունները չեն ցույց տվել որևէ արդյունավետություն սուր պրոքսիմալ ԽԵԹ-ի ժամանակ   ։ Կաթետեր- ուղղորդված թրոմբոլիզը ունի արնահոսության մեծ ռիսկ, իրականացման բարդություն և թանկարժեք է։ Այդ պատճառով հակամակարդումը նախընտրելի բուժում է։ Սակայն այս մոտեցումը չի վերաբերվում զարգացող երակային գանգրենայով հիվանդներին։ 2016 թվականից սկսած այսպիսի հիվանդները համարվում են լավագույն թեկնածու թրոմբոլիզի համար։ Կապույտ ցավոտ ֆլեգմազիան պիտի ստիպի արագ մտածել թրոմբոլիզի մասին։ Այնուամենայնիվ առկա են որոշ հակացուցումներ։ Հետագա հետազոտություններ պիտի տարվեն որոշելու համար, թե որ խմբում թրոմբոլիզը կլինի ավելի արդյունավետ ։ Ստորին սիներակում տեղադրվող կավա-ֆիլտրերը ցուցված չեն այն դեպքերում, երբ հիվանդը ստանում է հակամակարդիչ թերապիա։ NICE ուղեցույցներով խորհուրդ է տրվում կավա-ֆիլտրերը սուր պրոքսիմալ ԽԵԹ-ի և ԹԶԹԷ-ի այն դեպքերում, երբ հիվանդը չի կարող ստանալ հակամարդիչ թերապիա։ Դրանք օգտագործվում են ԹԶԹԷ-ն կանխարգելելու համար, չնայած դրանց արդյունավետությունն ու անվտանգությունը դեռևս լավ հաստատված չեն ։ Դրանք ցուցված են միայն բարձր ռիսկային իրավիճակներում ։ ACCP-ն խորհուրդ է տալիս կավա-ֆիլտրի կիրառումը միայն հակամակարդիչների կիրառման հակացուցումների դեպքում, բայց ոչ դրանց հետ զուգակցված, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ չկա արնահոսության ռիսկ և կավա-ֆիլտրի տեղադրումից հետո զարգանում է պրոքսիմալ ԽԵԹ ։ Չնայած կավա-ֆիլտրի առկայությունը արդեն իսկ բարձրացնում է ԽԵԹ-ի ռիսկը, չկան բավարար պատճառներ հակամակրդիչ թերապիա սկսելու համար ։
Մեխանիկական թրոմբէկտոմիան կատարվում է հատուկ սարքի միջոցով, որով հնարավոր է հեռացնել թրոմբը։ Այս մեթոդը կիրառվում է միայն, եթե առկա է զստաազդրային ԽԵԹ, ախտանծաններ <7 օր, լավ ֆունկցիոնալ վիճակ, սպասվող կյանքի տևողություն >1 տարի և առկա են միջամտության կատարման հնարավորություններ ։ Հակամակարդումը նախընտրելի է թրոմբէկտոմիայից ։
Կանխատեսում
ԽԵԹ-ից հետո թրոմբի առկայությունը պատահում է հիվանդների փոքրամասնության մոտ և բարձրացնում է ԽԵԹ-ի կրկնման ռիսկը ։ Քաղցկեղը և չհրահրված ԽԵԹ-ը կարևոր ռիսկի գործոններ են կրկնման համար ։ Պրոքսիմալ չհրահրված ԽԵԹ ունեցած մարդկանց մոտ 16%-ը կունենան կրկնակի ԵԹԷ հակամակրդիչ թերապիայի ավարտից հետո՝ 2 տարվա ընթացքում։ Եթե ԽԵԹ-ի հետ միասին զարգանում է նաև ԹԶԹԷ, ապա կրկնման հավանականությունը 17% է ։
Չհրահրված ԵԹԷ-ն կարող է խոսել չախտորոշված քաղցկեղի առկայության մասին, սակայն սովորաբար այդ դեպքերում քաղցկեղը հայտնաբերելու հետազոտություններ քիչ են կատարվում ։ Հիվանդների որովայնի և կոնքի խոռոչի ԿՏ հետազոտությունը առավելություններ չունի ։
Համաճարակաբանություն
Զարգացած երկրներում տարեկան 1000 մարդուց մոտ 1․5-ը ունենում է ԵԹԷ ։ Ըստ 2011 թվականի տվյալների գերակշռում է Հյուսիսային Ամերիկայի և Եվրապական պոպուլյացիան։ ԵԹԷ-ն հազվադեպ է հանդիպում երեխաների մոտ՝ տարեկան 100000-ից 1 դեպք։ Տարիքի հետ ԵԹԷ-ի հանդիպման հաճախությունն ու ռիսկը աճում է։ ԽԵԹ-ն հանդիպում է վերին վերջույթներում մոտ 4-10% դեպքերում։
Հղիության ընթացքում և ծննդաբերիությունից հետո սուր ԵԹԷ-ն հանդիպում է 1000-ից մեկ անգամ։ Վիրահատությունից հետո կատարված կանխարգելող թերապիայի պայմաններում ԵԹԷ-ն զարգանում է 1000 մարդակնցից 10 հոգու մոտ ։ Անգլիայում տարեկան 25000 մարդ մահանում է ԵԹԷ-ից ։ Անհայտ պատճառներով ասիական երկրներում ԵԹԷ-ի զարգացման հաճախականությունն ավելի ցածր է։
Հասարակություն
ԽԵԹ-ի կապակցությամբ հակամակրդիչների կիրառումը կարող է կտրուկ փոփոխել մարդկանց կյանքը, քանզի նրանք այլևս չեն կարող զբաղվել կոնտակտային կամ ձմեռային սպորտաձևերով ։ Գլխի վնասվածքները լուրջ վտանգ են ներկայացնում, քանի որ կարող են բերել կյանքին վտանգ սպառնացող արնահոսության։ Այս պատճառով հայտնի NASCAR վարորդ Բրայան Վիքերսը հրաժարվեց մասնակցել հետագա մրցավազքերին։ Պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստներ Քրիս Բոշը և Հաքեմ Օլաջուոն տառապել են կրկնվող թրոմբոզներով, և Բոշի մոտ զարգացել է նաև ԹԶԹԷ, ինչը խիստ բացասական ազդեցություն է ունեցել նրա կարիերայի վրա ։ 2017 թվականին հայտնի թենիսիտուհի Սերենա Ուիլյամսը ունեցել է ԹԶԹԷ՝ ԽԵԹ-ի պատճառով ։
Կան շատ այլ հայտնիներ, ովքեր տառապել են ԽԵԹ-ով։ Նախկին ԱՄՆ նախագահ Ռիչարդ Նիքսոնը ունեցել է կրկնվող ԽԵԹ ։ Այս հիվանդությամբ տառապել են նաև Հիլարի Քլինթոնը, Դիք Չինին և հաղարդավար Ռեջիս Ֆիլբին կոնքազդրային հոդի փոխարինման վիրահատությունից հետո ։ Շատ հայտնիներ մահացել են ԽԵԹ-ի պատճառով․ հայտնի ռեպ երգիչ Հեյվի Դին , NBC լրագրող Դեյվիդ Բլումը , դերասան Ջիմի Ստյուարտը ։
Պատմություն
ԽԵԹ-ի ամենահին դեպքը բնութագրվել է Սուշրութայի կողմից իր՝ Սուշրութա Սամիթա գրքում ։ Հաջոր դեպքը բնութագրվել է 1271 թվականին 20-ամյա տղայի մոտ ։ Որոշակի ժամանակահատվածում կանանց մոտ սկսեց նկատվել ԽԵԹ-ի աճ հետծննդաբերական շրջանում և 1700-ականներին կականց խորհուրդ էր տրվում կրծքով կերակրել դրանից խուսափելու համար, քանզի համարվում էր, որ հիվանդությունն առաջանում է որտքերում կաթ հավաքվելու հետևանքով։
1856 թվականին գերմանացի բժիշկ Ռուդոլֆ Վիրխովը հրապարակեց նյութ, որտեղ անդրադառնում էր Վիրխովի տրիադային՝ թրոմբոզի 3 հիմնական պատճառներին։ Այժ այդ տրիադան կազմում է թրոմբոզի առաջացման մեխանիզմի տեսական մասի հիմքը ։
20-րդ դարում ԽԵԹ-ի բուժման բազմաթիվ դեղորայքային մեթոդներ հայտնվեցին․ օրալ հակամակարդիչներ՝ 1940-ականներ, ՑՄՀ-ի ենթամաշկային ներարկում՝ 1962թ։ Երկար ժամանակ դեղորայքային թերապիայի հիմնական մասը կազմում էին ենթամաշկային հեպարինը, որից հետո բուժումը շարունակվում էր վարֆարինի որկարատև ընդունումով ։ Վարֆարինի ընդունման դեպքում արյան հսկումից և հեպարինի դեպքում ներարկումնեից խուսափելու համար ստեղծվեց հակամակարդիչ դեղահաբերի նոր սերունդ, որոնք հնարավոր է խմել բերանացի և կարիք չկա արյան շարունակական հսկման ։ Նոր սերնդի դեղարայքի թվին են պատկանում դաբիգատրանը (Պրադաքսա), րիվարոքսաբանը (Քսարելտո) և ապիքսաբանը (Էլիկվիս)  ։
Ծախսեր
Հոսպիտալիզացված հիվանդի համար ԱՄՆ-ում ԽԵԹ-ն արժենում է մոտ $7,700–$10,800 ։ ԵԹԷ-ի հսկման ծախսերը 3, 6 և 12 ամիս անց կազմում են համապատասխանաբար $5,000, $10,000 և $33,000։ Եվրոպայում 3 և 6 ամիս անց ծախսերը կազմում են €1,800 և €3,200 ։ Հետթրոմբոտիկ համախտանիշը նշանակալիորեն մեծացնում է հետագա ծախսերը ։
Գուրտովովկա
2001 թվականի տվյալներով Գուրտովովկա գյուղում բնակվում էր 96 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,656 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 146,34 մարդ/կմ²։
Խորանիստ երակների թրոմբոզ
Հետազոտությունների ուղղություններ
2019 թվականին Nature Genetics-ը մեծացրեց ԽԵԹ-ի հետ կապված գետետիկ միջակայքը 10-ից 33 ։ Արյունաբանների ամերկյան միությունը 2018 թվականին առանձնացրեց հետազոտությունների 29 կարևոր ոլորտ, որոնք կապված են ծանր հիվանդների հետ։
Գուրտովովկա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Կոլոմակի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1820 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Խորանիստ երակների թրոմբոզ
Ծանոթագրություններ
<references group="Ն" />
Կատեգորիա:Անոթային հիվանդություններ Կատեգորիա:Մակարդման խանգարումներ Կատեգորիա:Բժշկություն Կատեգորիա:Առողջություն Կատեգորիա:Արյունաբանություն
Պյանսանո
Պյանսանո (Piansano), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լացիո մարզի Վիտերբո գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 2220 մարդ (ըստ 2001 թվականի), բնակչության խտությունը կազմում է 83,96 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 26,44 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 01010։ Հեռախոսային կոդ՝ 0761։
Քաղաքի հովանավոր սուրբը Սուրբ Բեռնարդինիոն է (San Bernardino), որի տոնը նշվում է ամեն տարի մայիսի 20-ին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Գվեն Ստեֆանի
Գվեն Ռենե Ստեֆանի (Gwen Renée Stefani, ), ամերիկացի երգչուհի, երգահան, նորաձության դիզայներ և դերասանուհի։ «No Doubt» խմբի վոկալիստ (սկսած 1986 թվականից)։ 2002 թվականին ստացել է Գրեմմի մրցանակ։
Կենսագրություն
Գվեն Ռենե Ստեֆանին ծնվել է Կալիֆոռնիայի Օրունջ շրջանի հյուսիսում գտնվող Ֆուլերտոն քաղաքում։ Նրա հայրը՝ Դենիս Ջեյմս Ստեֆանին, իտալական ծագմամբ ամերիկացի է, Yamaha ընկերությունում զբաղվում էր մարքեթինգային հետազոտություններով։ Մայրը՝ Փեթի Ֆլինը, ով ունի իռլանդական ու շոտլանդական արմատներ, աշխատել է որպես հաշվապահ, բայց թողել է աշխատանքը և զբաղվել երեխաների դաստիարակությամբ ։ Գվենն ընտանիքի չորս երեխաներից երկրորդ է։ Նա ունի կրտսեր քույր՝ Ջիլը, և երկու եղբայր՝ Էրիկ և Թոդ։ Իր անունը երգչուհին ստացել է ի պատիվ Արթուր Հեյլիի «Օդանավակայան» (1968) վեպի հերոսուհու՝ Գվեն Մեյգենի։ Նրա երկրորդ անունը՝ Ռենե, վերցվել է The Left Banke խմբի Walk Away Renée երգից (1966) ։
Գվենը երգել սկսել է դեռ վաղ տարիքում։ Նա հաճախ էր երգերը կատարում դաշնամուրի նվագակցությամբ, որ կատարում էր աղջկա ավագ եղբայրը՝ Էրիկը։ Այդ ժամանակ էլ ի հայտ է եկել հագուստի մոդելավորման նրա տաղանդը. Գվենը մորից սովորել էր ձեռագործել և գնված հագուստները հաճախ վերափոխում էր՝ դրանց տալով անկրկնելի ոճ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգչուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի երգահաններ Կատեգորիա:Հոլիվուդյան դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի մեցցո-սոպրանոներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երգչուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ Կատեգորիա:Brit Awards մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի փոփ երգիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի փոփ երգչուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հիփ հոփ երգիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ռոք երգչուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ռոք երգահաններ Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական ծագմամբ Կատեգորիա:Interscope Records-ի արտիստներ Կատեգորիա:Ամերիկացի դիզայներներ
Սարգիս Ալաջաջյան
Սարգիս Ալաջաջյան (Sarkis Alajajian, ), հայ կոմպոզիտոր, երաժիշտ։
Երաժշտական կրթությունը ստացել է Երևանի Կոմիտասի անվան կոնսերվատորիայի կոմպոզիտորական բաժնում։ Գրել է հիմնականում կամերային գործեր և երաժշտություններ մի քանի ֆիլմերի համար, ինչպես օրինակ Հովհաննես Շիրազ, Մաշտոց և ինչպես նաև Ծովասար ֆիլմը, որը նվիրված է արևմտյան Հայաստանից գաղթած ﬕ խումբ սասունցիների ստեղծած ազգագրական երգչախմբի ստեղծագործական գործունեությանը։ Կոմպոզիտոր Սարգիս Ալաջաջյանը 1990 թվականից բնակվում է ԱՄՆ ում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Բուբնով (գյուղ, Լոկաչինի շրջան)
Բուբնով (Бубнів), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Լոկաչինի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1545 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Բուբնով գյուղում բնակվում էր 547 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 14,43 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 37,91 մարդ/կմ²։
«Մարտական խաչ» շքանշան
Շքանշանի կարգավիճակը
«Մարտական խաչ» շքանշանը շնորհվում է հայրենիքի պաշտպանության և անվտանգության ապահովման գործում ցուցաբերած բացառիկ արիության, անձնուրացության և հմտության համար։ 2014 թ. ընդունված նոր օրենքով շքանշանի կարգավիճակը մնացել է անփոփոխ ։
Համաձայն ՀՀ Սահմանադրության 55-րդ հոդվածի 16-րդ կետի՝ շքանշանով պարգևատրում է Հայաստանի Հանրապետության Նախագահը։ Պարգևատրման վերաբերյալ Նախագահը հրապարակում է հրամանագիր։
Շքանշանի աստիճանները
«Մարտական խաչ» շքանշանի բարձրագույն աստիճանը 1-ին աստիճանն է։
Արտոնությունները
«Մարտական խաչ» շքանշանով պարգևատրված՝ զոհված անձի ընտանիքն օգտվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված արտոնություններից։
Միխայլովկա (գյուղ, Շարանսկի շրջան)
Միխայլովկա (Михайловка, Михайловка), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Շարանսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 172 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1882 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Շարանսկի շրջանի բնակավայրեր
Փոքրասիական բարձրավանդակ
Փոքրասիական բարձրավանդակ, Փոքր Ասիա թերակղզում, Թուրքիայում։ Գերակշռում են 800-1500 մ բարձրությունները։ Ներքին մասը զբաղեցնում է Անատոլական սարահարթը,՝․ Հյուսիսում Պոնտական, հարավում՝ Տավրոսի լեռներն են։ Բարձրությունը մինչև 3916 մ է (էրջիաս հրաբուխ)։ Արևելքում Փոքրասիական բարձրավանդակը աստիճանաբար անցնում է Հայկական Լեռնաշխարհին՝․ Ներքին շրջաններում գերակշռում են կիսաանապատներն ու տափաստանները, լեռների արտաքին լանջերին՝ անտառներն ու միջերկրածովյան թփուտները։
Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռնագրություն Կատեգորիա:Փոքր Ասիա
Վահրամ Պահլավունի
Վահրամ Պահլավունի, հայ ռազմական և պետական գործիչ, զորավար, անթիպատ պատրիկ, Իշխանաց իշխան (982-1021), Հայոց սպարապետ (1021-1045)։
Գրիգոր Համզայի և Շուշանի որդին, Գրիգոր Մագիստրոսի հորեղբայրը, Պահլավունիների իշխանական տոհմից։ Կառուցել է նշանավոր Մարմաշենի վանքային համալիրը և Ամբերդի Վահրամաշեն եկեղեցին։
Կենսագրություն
Հովհաննես-Սմբատի և Աշոտ Դ-ի մահից հետո ղեկավարել է պայքարը Անին ուժով գրավել ցանկացող բյուզանդական բանակների դեմ, կազմակերպել է Աշոտի որդի Գագիկ Բ-ին Բագրատունյաց գահի վրա հաստատելը, դեմ է եղել երիտասարդ արքայի Բյուզանդիա մեկնելուն։ Անին Բյուզանդիայի կողմից նվաճվելուց հետո (1045 թ.) ութսունամյա զորավարը զենքը ձեռքին դարձյալ կռվել է հայրենի երկիրը ավերող մի այլ թշնամու՝ Դվինի էմիր Աբու-լ-Ասվարի դեմ։ Հենց այդ մարտում սպանվել է իր Գրիգոր որդու հետ միասին 1046 թ. կամ 1047 թ.։
Բագրատունյաց Հայաստանի արքունիքում զբաղեցրել է բարձր պաշտոններ, եղել է Հայոց իշխանաց իշխան (980-ական թվականներին մինչև 1020-ական թվականները)», այնուհետև՝ Հայոց սպարապետ։ Ատրպատականի ամիրա Մամլանի դեմ հայ-վրացական միացյալ ուժերի պայքարում գլխավորել է հայոց զորքերը։ Պետական ծառայության դիմաց Բագրատունի թագավորներից տիրույթներ է ստացել Շիրակում, Արագածոտնում, կառուցել Մարմաշենի գլխավոր եկեղեցին (988-1029 թվականներին) և Ամբերդի եկեղեցին (1026 թվականին)։ Վարել է Բագրատունյաց կենտրոնական իշխանության ամրապնդման և ավատատիրական խռովությունների ճնշման քաղաքականություն։ Հայոց Հովհաննես-Սմբատ թագավորի մահից (1041 թվականին) հետո մերժել է Վեստ Սարգսի գահակալական հավակնությունները և օժանդակել Գագիկ Բ-ի գահ բարձրանալուն։ Փորձել է խոչընդոտել վերջինիս այցը Կոստանդնուպոլիս՝ հասկանալով, որ բյուզանդական արքունիքը դավադրություն է նյութում Հայոց արքայի դեմ։ Ըստ Արիստակես Լաստիվերցու՝ Հայոց բանակը՝ Վահրամ Պահլավունու գլխավորությամբ, Անիի մատույցներում չորս անգամ ետ է մղել այն նվաճել փորձող բյուզանդական բանակը։ Անին Բյուզանդիային անցնելուց (1045 թվական) հետո Վահրամ Պահլավունի մասնակցել է կատապան Միքայել Իասիտեսի՝ Դվինի ամիրա Աբուլ-Ասվարի դեմ կազմակերպած արշավանքին և Գրիգոր որդու հետ զոհվել է մարտի ժամանակ։ Թաղված է Մարմաշենի վանքում։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայոց սպարապետներ Կատեգորիա:Պահլավունիներ Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ ռազմական գործիչներ
Շտիրիա նահանգ
Շտիրիան (Steiermark, Štajerska), Ավստրիայի 9 նահանգներից մեկն է։ Գտնվում է երկրի հարավարևելյան մասում։ Նահանգակենտրոնը Գրաց քաղաքն է։ Տարածքը 16 392 կմ² է, իսկ բնակչությունը՝ 1,243 միլիոն մարդ (2019 թ-ի տվյալներով, 4-րդը Ավստրիայում)։ Սահմանակից է Ստորին Ավստրիային, Վերին Ավստրիային, Բուրգենլանդին, Կարինտիային և Զալցբուրգին, ինչպես նաև պետական սահման ունի Սլովենիայի հետ։ Նահանգի հիմնական լեզուն գերմաներենն է, սակայն կա նաև սլովենախոս փոքրամասնություն։ Բնակչության 81.3%-ը կաթոլիկներ են։
Հղումներ
Կատեգորիա:Ավստրիայի նահանգներ Կատեգորիա:Բաժանված տարածաշրջաններ
Ձիաձետ
Ձիաձետ, ձիաձետազգիների ընտանիքի սպորակիր խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 30-32 տեսակ։ Բազմամյա, շատերը մշտադալար, բարձրակարգ սպորավոր խոտաբույսեր են։ Կոճղարմատը խիստ ճյուղավորված է. դրանից առանձնանում են վերգետնյա երկայնակի ակոսավոր ընձյուղներ, որոնք, ինչպես և կոճղարմատը, մասնատված են կանոնավոր հերթագայվող հանգույցների և սնամեջ միջհանգույցների։ Հանգույցներում ամփոփված են թերզարգացած տերևափնջերը։ ճյուղերը դասավորված են փնջաձև և դուրս են գալիս հանգույցներից։ Ձիաձետը կատարում են կանաչ ցողունները և ճյուղերը։ Բազմանում են սպորներով։ Հայտնի է Զիաձետի 30 տեսակ։ Տարածված է ամենուրեք (բացառությամբ Ավստրալիայի և Նոր Զելանդիայի)։ Մեծ մասի ցողունը բարակ է և ոչ բարձր՝ մինչև 1 մ, միայն արևադարձային հարավա-ամերիկյան սողացող հսկա (Egiganteum) ունի 12 մ բարձրություն և 3 սմ հաստություն։
Հայաստանում
ՀՀ-ում՝ 6 տեսակ՝
Տարածում
Տարածված է գրեթե բոլոր մարզերում։ Աճում է գետերի ու լճերի ավազոտ, քարքարոտ ափերին, խոնավ, գերխոնավ ճահճացած վայրերում, թփուտներում, մարգագետիններում, հաճախ աղտոտում է ցանքերը։ Առավել մեծ տարածում ունեն Եվրասիայում և Հյուսիսային Ամերիկայում 40-ից մինչև 60 °C ջերմաստիճանի պայմաններում   ։
Կենսաբանական նկարագիր
Կոճղարմատը սողացող է։ Ցողունը սլացիկ է, բարձրությունը՝ 50-80 սմ (երբեմն՝ 100), չճյուղավորվող, գլանաձև, հանգուցավոր, որտեղից դուրս են գալիս ցողունային ճյուղերը։ Ցողունը լինում է կանաչ (մահանում է ձմռանը) և կոշտ։ Տերևներն անգույն են, թեփուկանման, տերևապատյանի տեսքով օղակաձև դասավորված հանգույցներում։ Կանաչ ցողունը վերջանում է կոնաձև, սրածայր կամ բթագագաթ, դեղնավունից մինչև մուգ դարչնագույն կամ գրեթե սև սպորակիր հասկիկով, որի վրա վահանիկների նման դասավորվում են սպորատերևիկները։ Վերջիններիս ստորին մակերեսին շրջանաձև դասավորվում են սպորանգիումները, որոնց մեջ գոյանում են սպորները։ Սպորանգիումները հասունանում են ապրիլ-հուլիսին։
Նարինե Դովլաթյան
Նարինե Դովլաթյան, հայ երգչուհի և դերասանուհի։
Ձիաձետ
Քիմիական կազմ
Բույսը պարունակում է խնձորաթթու, ակոնիտաթթու, թրթնջկաթթու, 20-25% սիլիկաթթու, դառը նյութեր, դաբաղանյութեր, խեժ, 1-5% սապոնին էկվիզետոնին, ֆլավոնոիդներ, կարոտին, C վիտամին, սիտոստերին, դիմեթիլսուլֆոն, ճարպայուղ, եթերայուղ, ալկալոիդներից` էկվիզետին, նիկոտին, տրիմեթօքսիպիրիդին, շաքար, քիմիական տարրերից` K, Ca, Al։
Նարինե Դովլաթյան
Կենսագրություն
Ծնվել է 1991 թվականի Եղեգնաձորի շրջանի Մալիշկա գյուղում։ 9 տարեկանում տեղափոխվել է Երևան, որտեղ ավարտել է «Վարդանանց Ասպետներ» միջնակարգ դպրոցը։ 2000 թվականին ընդունվել է Հայաստանի Երգի պետական թատրոն։ 2003-2005 թվականներին ուսանել է թատերական ստուդիայում և մասնակցել է մանկական «3 և 4» հաղորդաշարին։
Ձիաձետ
Նշանակություն
Դաշտային ձիաձետ դեղաբույս է. պարունակում է թթուներ, աղաղանյութեր, սապոնիններ, ալկալոիդներ, ֆլավոևիդներ, ճարպեր, եթերայուղ, ներկանյութ և այլն։ Պատրաստուկներն օգտագործում են որպես հակաբորբոքային, միզամուղ, արյունահոսությունը դադարեցնող միջոց։ Որոշ տեսակներ թունավոր են կենդանիների համար։ Ձիթենի, ձիթազգիների ընտանիքի բույսերի ցեղ։ Ձմեռող ձիաձետներ (Ehiemale) պարունակում է մեծ քանակությամբ սիլիկահող (բնակչությունը գործածում է կահույքը ողորկելու համար), դաշտայինը (Earvense) մոլախոտ է, երբեմն դրա եփուկն ու թուրմը օգտագործում են որպես միզամուղ միջոց, ճահճայինը (Epalustre) թունավոր է կենդանիների համար։
Նարինե Դովլաթյան
Կենսագրություն
2008 թվականինն ընդունվել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի ջազ-վոկալ բաժին, որը և ավարտել է 2012 թվականի «կարմիր դիպլոմ»-ով ։
Ձիաձետ
Մշակություն
Հայտնի է ավելի քան 60 տեսակ։
Նարինե Դովլաթյան
Կենսագրություն
Դպրոցական տարիքից սկսած, նա մասնակցել է տարատեսակ մրցույթ համերգների, ինչպիսիք են «Կռունկ» (2000 թ), «Հայ Սուպերսթար» (2007 թ), «Դեբյուտ ջազային մրցույթ» (2009 թ), «Նոր Ալիք» (2010, 2011), «Դելֆյան խաղեր» (2010 թ) և այլն։ Սկզբից փորձելով իրեն տարբեր ոճերում Նարինեն 2009 թ.-ին երգել է «Two 4 the road» փոփ, իսկ 2010 թ.-ին «Upstairs» ջազ խմբերում։ 2010 թ.-ից համագործակցում է «Haik Solar & ArmRock» նախագծի հետ, որի արդյունքում ստեղծվել է նրա ամենահայտնի երգը, որն էլ շատ արագ դարձավ հիթ։ Խոսքը «Beautiful Sunday»-ի մասին է, որի երաժշտության հեղինակը հենց ինքն է, իսկ երաժշտական ձևավորում և մշակումը «Haik Solar & ArmRock»-ինը։ 2010 թ.-ին նոմինացվել է «Լավագույն նոր երգիչ» անվանակարգին Իր առաջին տեսահոլովակն էլ նկարահանվեց, հենց այդ երգի համար։ Այդ երգը «Haik Solar & ArmRock»-ի կողմից ներկայացվել է «Blue Microphones»-ի կազմակերպած մրցույթին։ Նրանց համագործակցության արդյունքում ծնվեցին նաև այլ հիթեր, որոնց մեծամասնությունը անգլերեն լեզվով։ Այդ երգերը էլեքտռոփոփ, տանգո և հաուս ոճերում են։
Ձիաձետ
Մշակություն
Մշակության մեջ տարածված Է ձիաձետ եվրոպականը ։ Մշտադալար մերձարևադարձային պտղատու ծառ է, բարձրությունը՝ 10-12 մ։ Սաղարթը լայնբրգաձև է, երբեմն՝ կախված ճյուղերով։ Տերևները հակադիր են, մանր, երկարավուն-օվալաձև կամ նշտարաձև, վերին մասում՝ մուգ կանաչ, ստորինում՝ արծաթամոխրագույն։ Ծաղկաբույլը հուրանաձև է, ծաղիկները՝ երկսեռ, մանր, դեղնասպիտակավուն։ Պտուղը էլիպսաձև կամ օվալաձև, մանուշակագույն կամ սև կորիզապտուղ է։ Մաշկը հաստ է, հաճախ՝ մոմաշերտով պատված։ Պտուղները պարունակում են 25-80 % ձեթ, սպիտակուցներ, թթուներ, վիտամիններ B, C, կարոտին (A-նախավիտամին), պեկտինային նյութեր, շաքարներ և այլն։
Նարինե Դովլաթյան
Կենսագրություն
2011 թ.-ին հրավեր է ստացել ելույթ ունենալու Կանադայում, համերգի, որը նվիրված էր Հայաստանի անկախության 20-րդ տարեդարձին։ Նույն տարում «Look into my eyes» թողարկված երգը ներկայացվել է «Հայկական Երաժշտական Մրցանակբաշխությանը» ։ Նարինեն մենահամերգներով հանդես է գալիս Երևանյան հայտնի երաժշտական ակումբներում, թե «Haik Solar & ArmRock» պրոեկտի շրջանակներում և թե առանձին խմբերով։ Նարինեն նաև սկսել է իր համագործակցությունը Հայաստանի պետական ջազզ բենդի հետ, որպես մեներգչուհի։ Նարինեն ոգեշնչվում է Փինքի, Սիայի, Նորա Ջոնսի, Ադելի արվեստով։ 2012 թ.-ին Ստոկհոլմում տեղի ունեցած «Amberstar» մրցանակաբաշխությանը Նարինեն ներկայացրել է Բենջամին Ստրետտայի «At My Feet» երգը, որի շնորհիվ հաղթել է «Orginal Song» անվանակարգում։ Այդ տարում «At My Feet» երգով ներկայացվել և հաղթել է «Լավագույն նոր արտիստ» անվանակարգում ։
Ձիաձետ
Մշակություն
Ձիթապտուղն օգտագործվում է սննդի (թարմ և պահածոյած) և բժշկության մեջ։ Ձեթը կիրառվում է օծանելիքի արտադրության և տեքստիլ արդյունաբերության մեջ, բնափայտը (ամուր է, ունի լավ փայլ)՝ ատաղձագործության մեջ։ Ձիաձետը ապրում է 400 (1000) տարի։ Բազմանում է սերմերով, կտրոններով, պատվաստով։ Ջերմասեր է։ ՀՀ-ում կարելի է մշակել չոր մերձարևադարձային կլիմա ունեցող մարզերում (Տավուշ, Սյունիք)։
Նարինե Դովլաթյան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ Կատեգորիա:Հայ երգչուհիներ Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Ձիաձետ
Տեսակներ
Հայտնի է ավելի քան 20 տեսակ.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ձիաձետազգիներ Կատեգորիա:Դեղաբույսեր Կատեգորիա:Աֆրիկայի բուսականություն Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ Կատեգորիա:Ասիայի բուսական աշխարհ
Միջին ծախս
Միջին ծախս կամ միավորի ծախս, հասկացություն տնտեսագիտության մեջ, որը հաշվարկվում է՝ համախառն ծախսը (TC) բաժանելով արտադրված արտադրանքի միավորների թվին (Q արտադրանք)՝
։
Այն նաև հավասար է միջին փոփոխուն ծախսերի (համախառն փոփոխուն ծախսերը բաժանած Q-ի) և միջին ֆիքսված ծախսերի (համախառն հաստատուն ծախսերը բաժանած Q-ի) գումարին։ Միջին ծախսերը կարող են կախված լինել դիտարկվող ժամանակահատվածից (օրինակ, արտադրության աճը կարող է թանկ կամ անհնար լինել կարճաժամկետում)։ Միջին ծախսերը ազդում են առաջարկի կորի վրա և առաջարկի ու պահանջարկի հիմնական բաղադրիչն են։
Կարճաժամկետ միջին ծախս
Կարճաժամկետ ծախսերը այն ծախսերն են, որոնք փոխվում են գրեթե առանց ժամանակային լագի։ Աշխատանքի և հումքի ծախսերը կարճաժամկետ ծախսեր են, իսկ ֆիզիկական կապիտալինը՝ ոչ։
Միջին ծախսերի կորը ստանալու համար ուղղահայաց առանցքին ներկայացվում են ծախսերը, իսկ հորիզոնական առանցքին՝ արտադրության քանակը։ Սահմանային ծախսերը հաճախ ցույց են տրվում այս գրաֆիկում, որտեղ սահմանային ծախսը յուրաքանչյուր պահի դրությամբ վերջին արտադրած միավորի ծախսն է․ սահմանային ծախսերը կարճաժամկետում ցույց են տալիս փոփոխուն ծախսերի կորի թեքությունը, և հետևաբար՝ փոփոխուն ծախսերի առաջին կարգի ածանցյալը։
Միջին ծախսերի տիպիկ կորը ունի U-աձև տեսք, քանի որ հաստատուն ծախսերը կատարվում են մինչ արտադրությունը սկսվելը և սահմանային ծախսերը սովորաբար աճում են նվազող սահմանային արտադրողականության պատճառով։ Այս տիպիկ օրինակում արտադրության ցածր մակարդակի պարագայում սահմանային ծախսերը միջին ծախսերից ցածր են, ուստի միջին ծախսերը աճում են, երբ արտադրության քանակը աճում է։ Աճող սահմանային ծախսերի կորը հատում է U-աձև միջին ծախսերի կորին վերջինիս մինիմումի կետում, որից հետո միջին ծախսերի կորը բարձրանում է վեր։ Միջին ծախսերի կորի մինիմումի կետից հետո արտադրության հետագա աճի պարագայում, սահմանային ծախսերը գերազանցում են միջին ծախսերին, ուստի միջին ծախսերը աճում են արտադրության աճի հետ մեկտեղ։ Այսպես օրինակ, դիտարկենք մի ընկերություն, որը պետք է յուրաքանչյուր ժամանակահատվածում վիդջեթների կոնկրետ քանակ թողարկի՝ արտադրության որոշակի մակարդակից ցածր, միջին ծախսը ավելի շատ է թերօգտագործված սարքավորումների պատճառով, բայց այդ մակարդակից բարձր արտադրությունը մեծացնում է միջին ծախսը։
Երկարաժամկետ միջին ծախս
Երկարաժամկետ միջին ծախսը կոնկրետ արդյունք թողարկելու միավորի ծախսն է, երբ բոլոր ռեսուրսները, ներառյալ ֆիզիկական կապիտալը, փոփոխուն են։ Վարքագծային ենթադրությունը այն է, որ ֆիրման կընտրի ռեսուրսների այն կոմբինացիան, որը թույլ կտա արտադրել ցանկալի քանակը ամենացածր հնարավոր ծախսով։
Երկարաժամկետ միջին ծախսերի կորը արդյունքի համեմատաբար ցածր մակարդակների դեպքում իջնում է ներքև, իսկ համեմատաբար բարձր մակարդակների դեպքում՝ վեր բարձրացող կամ ներքև իջնող կարող է լինել։ Երկարաժամկետ միջին ծախսերի կորը հիմնականում U-աձև է. փոքր մասշտաբի դեպքում բացասական է թեքությունը, իսկ մեծ մասշտաբի դեպքում՝ դրական։
Եթե ֆիրման կատարյալ մրցակցող է ռեսուրսների շուկաներում, ուստի ֆիրմայի ձեռքբերած ռեսուրսների ծավալը չի ազդում դրանց գների վրա, ուստի կարող է ցույց տրվել, որ ֆիրման արդյունքի որոշակի մակարդակում  տիրապետում է մասշտաբի դրական էֆեկտին (այսինքն՝ գործում է երկարաժամկետ ծախսերի կորի ներքև իջնող հատվածում), միայն եթե ունի աճող հատույց մասշտաբից, որը միայն արտադրական ֆունկցիային բնորոշ գիծ է։ Նմանապես, ֆիրման տրիապետում է մասշտաբի բացասական էֆեկտին (գործում է երկարաժամկետ միջին ծախսերի կորի վեր բարձրացող հատվածում), միայն եթե  ունի նվազող հատույց մասշտաբից։ Ֆիրման մասշտաբի որևէ էֆեկտի չի տիրապետում, եթե ունի հաստատուն հատույց մասշտաբից։ Կատարյալ մրցակցային շուկայում երկարաժամկետ շուկայական հավասարակշռությունը ներառում է բոլոր ֆիրմաներին, որոնք գտնվում են իրենց երկարաժամկետ միջին ծախսերի մինիմումի կետում (այսինքն՝ մասշտաբի դրական և բացասական էֆեկտների սահմանագծին)։ Եթե ֆիրման կատարյալ մրցակցող չէ ռեսուրսների շուկայում, ուստի վերը նշված եզրահանգումները ձևափոխվում են։ Օրինակ, եթե արդյունքի որոշակի մակարդակի թողարկման դեպքում ապահովվում է մասշտաբի աճող հատույց, իսկ ֆիրման բավական մեծ գնորդ է ռեսուրսների մեկ կամ մի քանի շուկաներում, ուստի իր գնումները ավելացնելով՝ կարող է բարձրացնել այդ ռեսուրսի միավորի գինը, որի հետևանքով իր թողարկած արդյունքում կարող է ունենալ բացասական հատույց։
Որոշ ճյուղերում երկարաժամկետ միջին ծախսը միշտ նվազում է (մասշտաբից հատույցը անորոշ ժամանակով գոյություն ունի)։ Սա նշանակում է, որ ամենամեծ ֆիրման հավակնում է ունենալ առավելություն ծախսերում, և ճյուղը հավակնում է դառնալ մենաշնորհ, հետևաբար՝ կոչվում է բնական մենաշնորհ։ Բնական մենաշնորհները բնորոշ են այն ճյուղերին, որտեղ կապիտալի ծախսերը բարձր են փոփոխուն ծախսերի համեմատությամբ, ինչպես օրինակ՝ ջրամատակարարումը և էլեկտամատակարարումը։
Կապը սահմանային ծախսի հետ
Միջին և սահմանային ծախսերի այլ հատուկ դեպքեր հազվադեպ են հանդիպում։
Միջին, միջին հաստատուն, միջին փոփոխուն և սահմանային ծախսերի միջև կապը
1. Միջին հաստատուն ծախսի (Average Fixed Cost, AFC) կորը սկսվում է վերևից և արտադրության աճի հետ մեկտեղ շարունակաբար նվազում է։
2. Միջին փոփոխուն ծախսի (Average Variable Cost, AVC) կորը, միջին ծախսի (Average Cost, AC) կորը և սահմանային ծախսի (Marginal Cost, MC) կորերը սկսվում են վերևից, հասնում են իրենց մինիմումի կետերին, այնուհետև կտրուկ և շարունակաբար աճում են։
3. Միջին ֆիքսված ծախսերի կորը զուգահեռաբար մոտենում է զրոյին։ Միջին փոփոխուն ծախսի կորը զուգահեռ չէ միջին ծախսերի կորին և նրա նման բարձր չէ՝ արտադրության բոլոր մակարդակներում դրական միջին ֆիքսված ծախսերի շնորհիվ։ Սակայն, միջին փոփոխուն ծախսերի կորը ներքևից զուգահեռաբար մոտենում է միջին ծախսերի կորին։
4. Սահմանային ծախսի կորը միշտ անցնում է միջին փոփոխուն ծախսի և միջին ծախսի կորերի մինիմումի կետերով, չնայած միջին փոփոխուն ծախսի կորը մինիմումի կետին ավելի շուտ է հասնում, քան միջին ծախսերի կորը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ծախսեր
Աշոտ Աբրահամյան (լեզվաբան)
Կենսագրություն
Ծնվել է Շահրիզ (այժմ՝ Գեղարքունիքի մարզի Գեղամավան) գյուղում։ 1937 թվականից աշխատել է որպես ուսուցիչ Հրազդանի շրջանի դպրոցներում, վարել նաև ուսմասվարի և տնօրենի պաշտոններ։ Բարձրագույն կրթությունն ստացել է Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտում։ 1948 թվականին պաշտպանել է դիսերտացիա և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան, 1943 թվականից մինչև մահը դասախոսել է նույն ինստիտուտում։ 1950-1959 թվականներին պաշտոնավարել է ՀԽՍՀ ԳԱ լեզվի ինստիտուտում իբրև բաժնի (սեկտորի) վարիչ, 1960 թվականից Երևանի Խ. Աբովյանի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտում հայոց լեզվի ամբիոնի վարիչն էր։ 1963 թվականին պաշտպանել է դոկտորական դիսերտացիա։ Վարել է ժամանակակից հայոց լեզու, գրաբար, լեզվաբանության ներածություն բուհական դասընթացները։ Ուշագրավ ներդրում ունի հայերենի, մասնավորապես արդի գրական լեզվի բայակազմության, բայական կարգերի ձևաբանական հատկությունների քննության բնագավառում ։ Գրաբարի նրա կազմած ձեռնարկը ակնհայտորեն նպաստել է հին գրական հայերենի ուսուցման գործին։ Հանդես է եկել բազմաթիվ արժեքավոր հոդվածներով, որոնց մեջ անդրադարձել է հայերենի պատմական հնչյունաբանության, բառաքննության խնդիրներին, լեզվի ավանդման գիտամեթոդական խնդիրների ևն։ Նրա թարգմանությամբ (գրաբարից աշխարհաբար) լույս է տեսել Եզնիկ Կողբացու «Եղծ աղանդոցը» (1972)։ Մահացել է Երևանում ։
1981 թվականի ապրիլի 10-ին ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ (1977), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ Աշոտ Աբրահամյանը գիտությունների ակադեմիայի լեզվի ինստիտուտում հայ մատենագիրների համաբարբառը կազմելու աշխատանքները ղեկավարելու համար ՀՀ ԳԱԱ պրեզիդենտ Վիկտոր Համբարձումյանի ձեռքից ստանում է իր «Վաստակագիրը»։
Տարբեր տարիների և տարբեր առիթներով Աշոտ Աբրահամյանը հոդվածներ է նվիրել արվեստի ու գրականության երևելի դեմքերին՝ Մարտիրոս Սարյանին, Առնո Բաբաջանյանին, Մուշեղ Գալշոյանին և ուրիշների։
Երիտասարդ տարիներին Աշոտ Աբրահամյանը գրել է մի շարք բանաստեղծություններ, որոնք ընդամենը 20-ն են և պահպանված են նրա անձնական արխիվում՝ «Կյանքի լիրիկա» խորագրով։ Բոլորն էլ հանգավոր բանաստեղծություններ են, որոնց առանցքում կա մի վեհացում՝ իր սրտի ու հոգու ամենանվիրական էակը՝ Զեփյուռը։
* * *
Ու այսպես լռին ու մենակ
Հույզերիս օվկիանը վառում։
Զգում եմ ես մի հևք քնքուշ,
Ու հանկարծ հին սեմի վրա
Փայլում է մի հայացք անուշ։
Սուրբ Նիկոլաոյի տաճար (Ֆամագուստա)
Ռեյմսի տաճարի հետ ունեցած նմանության պատճառով զբոսաշրջիկները տաճարը կոչում են «կիպրոսյան Ռեյմս»։
Աշոտ Աբրահամյան (լեզվաբան)
Կենսագրություն
Եկավ նա, եկավ ինձ այցի՝
Սուրբ Նիկոլաոյի տաճար (Ֆամագուստա)
Պատմություն
Կառուցվել է 14-րդ դարում՝ Ֆրանսիայում գտնվող Ռեյմսի տաճարի օրինակով՝ գոթական ճարտարապետական ոճով։ Սուրբ Նիկոլաոյի տաճարը կառուցվել է այն ժամանակահատվածում, երբ Կիպրոսում կառավարում էին ֆրանսիական ծագում ունեցող Լուսինյան արքայատոհմի թագավորները։
Աշոտ Աբրահամյան (լեզվաբան)
Կենսագրություն
Բերելով և՛ արև, և՛ կյանք,
Սուրբ Նիկոլաոյի տաճար (Ֆամագուստա)
Պատմություն
Մասնավորապես՝ այն կառուցվել է 1328 թվականին։ Լուսինյաններն այն օգտագործել են, որպես մայր աթոռ։ 1571 թվականին թուրքերի կողմից Ֆամագուստայի գրավումից հետո այն վտասվել է օսմանյան թնդանոթի հարվածից։
Աշոտ Աբրահամյան (լեզվաբան)
Կենսագրություն
Ցրվեցին ամպերը թախծի՝
Սուրբ Նիկոլաոյի տաճար (Ֆամագուստա)
Պատմություն
Թուրքերը հիմնովին ոչնչացրել են տաճարի քրիստոնեական խորհրդանիշները և այն վերափոխելով դարձրել մզկիթ։ Դրանից հետո այն ժամանակ առ ժամանակ քանդվել է երկրաշարժերի հետևանքով։ Թուրքերի կողմից Կիպրոսի զավթումից հետո 1954 թվականին այն վերանվանվել է ի պատիվ Լալա Մուստաֆա փաշայի, ով առաջնորդել է մուսուլմանների բանակին՝ 1571 թվականի Ֆամագուստայի պաշարման ժամանակ ։
Աշոտ Աբրահամյան (լեզվաբան)
Կենսագրություն
Ինչպես մի մոռացված պատրանք։
Սուրբ Նիկոլաոյի տաճար (Ֆամագուստա)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կիպրոսի տեսարժան վայրեր Կատեգորիա:Կիպրոսի տաճարներ
Աշոտ Աբրահամյան (լեզվաբան)
Կենսագրություն
22.03.1940 թվական
Թարգմանություններ
Աշոտ Աբրահամյանի մեծագույն ծառայությունը հայագիտությանը եղել և մնում է հայ միջնադարի երկու մեծարժեք մատյանների աշխարհաբար թարգմանությունը։
Եզնիկ Կողբացու «Եղծ աղանդոցը»
1971 թվականին լույս է տեսել Եզնիկ Կողբացու «Եղծ աղանդոցը» Աշոտ Աբրահամյանի թարգմանությամբ, որին կցված են գիտական առաջաբան և հմուտ ծանոթագրություններ։ Թարգմանությունը կատարվել է համեմատական քննությամբ մինչ այդ եղած այլալեզու թարգմանությունների և դրանց կցված ծանոթագրությունների հետ։ Ա. Աբրահամյանը թարգմանությունը կատարելիս ծանոթացել է զրադաշտական կրոնի հետ կապված գիտական գրականությանը, անտիկ շրջանի հույն փիլիսոփաների ուսմունքներին, Մխիթարյան հայրերի՝ Եզնիկ Կողբացու երկերին տրված մեկնություններին։