Համեմատական_իրավագիտություն
=Աշխարհի իրավական համակարգերի տիպաբանությունը= Աշխարհի իրավական համակարգերի տիպաբանությունը գիտություն է աշխարհի իրավական քարտեզը սահմանող իրավական ընտանիքների մասին։ Տիպաբանության նպատակը որպես մեկ տիպի տարրեր հանդես եկող՝ առավել էական հատկանիշների համակարգի օրգանական միասնության մասին պատկերացումների մշակումն է։ Տիպաբանությունն ու համեմատական մեթոդը սերտ կապակցված են։ Համեմատությունը ենթադրում է տիպաբանության ընդհանրացված մոդելի, տիպի օգնությամբ իրավական համակարգերի խմբավորման նախնական սահմանում։ Իր հերթին, տիպաբանության սահմանումը հնարավոր չէ առանց համեմատության։ Իրավաբանական գրականության մեջ լայն տարածում ունի «դասակարգում» տերմինը, ինչը նշանակում է կոնկրետ ոլորտի օբյեկտների բազմությունը դասերի բաշխելը՝ որոշակի հատկություններով դրանց նմանության հիման վրա։ Ի տարբերություն դասակարգման՝ տիպաբանությունն ավելի ունիվերսալ կատեգորիա է և օգտագործվում է այն դեպքերում, երբ դասակարգումն իր խիստ մոտեցմամբ կիրառելի չէ։ Համեմատական իրավագիտության մեջ տիպաբանությունը իրավական համակարգերի համակարգման բոլոր գործառնությունների սկզբնակետն է։ Համեմատական-տիպաբանական մոտեցման օգնությամբ իրավական համակարգերի միագումարությունը ներկայանում է որպես որոշակի ամբողջականություն, այսինքն՝ ստեղծվում է իրավական համակարգերի խմբավորման համար էական հատկանիշների որոշակի հավաքակազմով մոդել (տիպ)։ Տիպաբանությունն իրականացնելիս կարևոր է հաշվի առնել ոչ միայն ձևականորեն համընկնող տարրերը՝ իրավական միջոցներն ու երևույթները, այլ նաև դրանց միանմանությունը, այսինքն՝ համանման իրավական ավանդույթներում արմատավորվող նույն պատճառների գործողությամբ պայմանավորվածությունը։ Իրավական համակարգերի հանրածանոթ դասակարգումներից մեկն առաջարկել է Ռ.Դավիդն իր «Ժամանակակից հիմնական իրավական համակարգեր» աշխատությունում (1953 թ.): Այն հիմնված էր երկու չափանիշների համակցության վրա՝ 1) գաղափարախոսություն, որը ներառում է կրոնը, փիլիսոփայությունը, տնտեսական և սոցիալական կառուցվածքները, և 2) իրավաբանական տեխնիկա, որը որպես հիմնական տարր ներառում է իրավունքի աղբյուրները։ Նրա կարծիքով, իրավական համակարգերի մեկ իրավական ընտանիքին պատկանելությունը որոշվում է իրավաբանների աշխատանքի, իրավունքի նորմերի, աղբյուրների և իրավաբանական տերմինաբանության ստեղծման եղանակների, համակարգման, մեկնաբանման նմանությամբ։ Գերմանացի գիտնականներ Ցվայգերտն ու Կյոտցն իրավական համակարգերի դասակարգման հիմքում դրել են «իրավական ոճ» չափանիշը, որը, նրանց կարծիքով, կազմվում է հինգ գործոններից՝ 1) իրավական համակարգի ծագում և էվոլյուցիա, 2) իրավաբանական մտածելակերպի ինքնատիպություն, 3) յուրահատուկ իրավական ինստիտուտներ, 4) իրավունքի աղբյուրների բնույթ և դրանց մեկնաբանության եղանակներ, 5) գաղափարախոսական գործոններ։     Ամերիկացի գիտնական Կ.Օսակվեն գտնում է, որ իրավական ընտանիքները ստեղծվում են ոչ թե լեզվական ազգակցության, մշակույթի կամ աշխարհագրական դիրքի ընդհանրության հիման վրա, այլ չափանիշների (երբ հաշվի են առնվում մեկ կամ մի քանի չափանիշներ), գործոնների (երբ հաշվի են առնվում կամ միայն օբյեկտիվ գործոնները, կամ՝ օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնները միասին) և սկզբունքների (երբ հաշվի են առնվում պատմական ճակատագրերի ընդհանրությունը, կամավոր միացումը, գաղութային կախվածությունը) միագումարությամբ :     Մեկ տիպի (ընտանիքի) շրջանակներում իրավական համակարգերի միավորման հիմնավորումը հետևյալ համանման տարրերի (դասակարգման չափանիշների) միագումարությունն է՝ 1.	իրավունքի ծագում և էվոլյուցիա, հռոմեական իրավունքի ռեցեպցիայի աստիճան, 2.	իրավունքի աղբյուրների հիերարխիա (առաջնային՝ իրավունքի ընդհանուր սկզբունքներ, սահմանադրությունների և սահմանադրական ակտերի դրույթներ. երկրորդային՝ օրենք, նորմատիվ-իրավական պայմանագիր, նախադեպ, իրավական ավանդույթ, կրոնական-իրավական տեքստ, մեկնաբանում և այլն), 3.	իրավունքի համակարգի կառուցվածք՝ իրավունքի հիմնական ճյուղերի և ինստիտուտների բովանդակություն՝ որպես նույնական իրավաբանական ուսմունքի վրա հիմնված արդյունք, 4.	իրավաբանական տեխնիկա՝ իրավաբանական տերմիններ, կատեգորիաներ, հասկացություններ, կառուցվածքներ, և նորմատիվ-իրավական նյութի համակարգման տեսակներ՝ ինկորպորացիա, կոդիֆիկացիա, կոնսոլիդացիա, 5.	իրավակիրառ գործունեություն՝ նախ և առաջ՝ դատական։ Այս չափանիշների միջոցով առանձնացվում է նախ հիմնական (մայր) իրավական համակարգը, այնուհետև՝ դրան միանում են դուստր համակարգերը, որոնք օգտագործել են մայր մոդելը։ Նշվում է իրավունքի դուստր ճյուղերի և այլ իրավական միջոցների ու երևույթների զարգացման վրա մայր իրավական համակարգի ազդեցության աստիճանը (օրինակ՝ Մեծ Բրիտանիայի իրավական համակարգի ազդեցությունը Շոտլանդիայի, Նոր Զելանդիայի, Ավստրալիայի և այլ երկրների իրավական համակարգերի զարգացման վրա)։ Իրավական համակարգերի դասակարգումն ընդամենը օժանդակ միջոց է, որն օգտագործվում է աշխարհի իրավական համակարգերի բազմազանությունը կարգավորելու համար։ Այսպես, նույն իրավական համակարգը, ըստ իրավունքի ճյուղերի մակարդակի, կարելի է դասել տարբեր իրավական ընտանիքներին։ Մեկ իրավական համակարգի շրջանակներում կարող են լինել տարածքային միավորներ, որոնք պահպանում են մյուս իրավական համակարգի հատկանիշները (օրինակ՝ ԱՄՆ-ի Լուիզիանա նահանգն ունի ինչպես ԱՄՆ-ի, այդպես էլ Ֆրանսիայի իրավական համակարգերի հատկանիշները)։ Այսպիսով, աշխարհի իրավական համակարգերը կարող են ենթարկվել տիպաբանության, բայց երբեք չեն կարող ամբողջությամբ համընկնել, նույնական լինել։