cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Տիտանիկի խորտակում
Տարհանման նախապատրաստում (0:05-0:40)
Բախումից հետո մեկ ժամվա ընթացքում այսբերգի հետ միասին նավ հորդեց մոտավորապես 11000 տոննա օվկիանոսի ջուր։ «Տիտանիկը» ջրի հատակ էր անցնում առաջնային մասի դիֆֆերենտով։ Առաջին ժամվա ընթացքում այն թեքվեց 4,5°-ով։ Երկրորդ ժամվա ընթացքում նավը թեքվում էր ավելի դանդաղ, ինչի պատճառով ուղևորների մեծ մասը համոզված էին, որ այն կշարունակի նավարկել։ Այսբերգի հետ բախումից անմիջապես հետո «Տիտանիկ»-ը թեքվեց աջ նավակողին, բայց երբ ջուրը հավասարապես ջրածածկեց հատվածամասերը, նավն ուղղվեց։ Е տախտակամածին ձախ նավակողի ողջ երկայնքով երկար միջանցք էր։ Այդ միջանցքն արագացրեց չվնասված հատվածամասերի ջրածածկումը, բացի այդ, դրա արագ ջրածածկումից նավն սկսեց թեքվել ձախ նավակողին ։
Տարհանման սկիզբ (0:40-1:20)
0:40-ին աջ նավակողից ջուր իջեցվեց առաջին փրկամակույկը (№ 7): Այնտեղ 65-ից զբաղված էր 28 տեղ։ Նրանից հետո մի քանի րոպե անց իջեցվեցին № 5, 3 և 8 փրկամակույկները։ Ժամը 1:10-ին ձախ նավակողից իջեցվեց № 6 փրկամակույկը։ Նրանում նույնպես զբաղված էր ընդամենը 28 տեղ, այդ մակույկում փրկվեց Մարգարետ Բրաունը։ Տիտանիկից իջեցված առաջին տաս փրկամակույկներում մնացին մեծ թվով ազատ տեղեր։ № 5 փրկամակույկը ջուր իջեցվեց 29 ազատ տեղերով, № 3-ը՝ 33, № 1-ը՝ 28, իսկ № 8-ը 37 ազատ տեղերով։ Չարլզ Լայթոլերը, ով ղեկավարում էր ձախ նավակողից մակույկների իջեցումը, հետագայում դա բացատրեց նրանով, որ ինչպես ինքն էր ենթադրում, ջուր իջեցնելուց հետո մակույկներ կնստեն կանայք և երեխաներ ներքևի տախտակամածերից, բայց մուտքի նավակողանցքերը նավակողերում ոչ ոք չբացեց, իսկ նավակներում գտնվող մարդիկ ձգտում էին որքան հնարավոր է շուտ թիավարելով հեռանալ խորտակվող նավից՝ զգուշանալով նրա շուրջ մեծ ձագարափոսի առաջացումից։ Ուղևորների մի մասը մակույկներ նստեցին A և B տախտակամածերից՝ դուրս գալով լուսամուտներից կամ փակոցներից։
Նավակային տախտակամածի ձախ նավակողին նավաստիները չէին հերիքում, դրա համար էլ Լայթոլերը դիմեց կամավորականների օգնությանը։ Առաջիններից մեկը կանադացի գործարար Արթուր Գոդֆրին օգնելու պատրաստակամություն հայտնեց։ Նա օգնում էր ամրացնել և ջուր իջեցնել փրկամակույկները։ Գոդֆրին միակ տղամարդն էր, ում Լայթոլերը թույլատրեց նավակ նստել։ Նավաստիներից շատերը, ովքեր պետք է աշխատեին փրկամակույկների հետ, ուղարկվեցին ներքև՝ նավակային տախտակամած տանող դարպասները և ձախ նավակողանցքերը բացելու համար, որպեսզի երրորդ դասի կանայք և երեխաները կարողանային նավակներ նստել։ Սակայն նրանցից շատերին այլևս ոչ ոք չտեսավ։ Հավանաբար, նրանց տարել էր նավի առաջամասից անսպասելիորեն հորդած ջուրը, և նրանք բոլորը զոհվել էին։
Տարհանումն սկսելուց հետո առաջին կես ժամում նավիի վրա պահպանվում էր հարաբերական հանգստություն։ Այն մասին, որ նախագծող Թոմաս Էնդրյուսը Տիտանիկին տվել էր 1,5 ժամից ոչ ավել, գիտեին միայն նավապետ Սմիթը և «Ուայթ Սթար Լայն»-ի ղեկավար Իսմեյը։ Անձնակազմի և ուղևորների շարքերում պտտվում էր սպաներից մեկի կարծիքը, թե Տիտանիկը դեռևս կարող է ջրի վրա մնալ ութ-տաս ժամ, իսկ մինչ այդ նրան փրկության կհասնեն անլար հեռագրով օգնության կանչված մի քանի նավեր։
Սքոթլեդ Ռոուդ միջանցքով Е տախտակամածին առաջամասից նավախել էին անցնում երրորդ դասի տղամարդկանց և կանանց բազմությունը, ոմ նավախցերն արդեն ջրածածկված էին։ Այնուամենայնիվ, նրանցից շատերը չէին գիտակցում իրենց սպառնացող մահացու վտանգը։ Արդյունքում Е տախտակամածից վերև տանող գլխավոր աստիճանի մոտ երրորդ դասի ուղևորների մեծ բազմություն էր կուտակվել։ Միայն 0:30-ին ստյուարդներին հրամայվեց կանանց և երեխաներին դուրս բերել նավակային տախտակամած։ Երրորդ դասի առանձին բաժանմունքների պատասխանատու ստյուարդներին հաջողվեց հավաքել նրանց մի մասին, սակայն կանանց շատերը հրաժարվում էին գնալ առանց ամուսինների։ Քանի որ ստյուարդները խուճապից խուսափելու համար ոչ ոքի չէին տեղեկացրել, որ նավը խորտակվում է, նրանց մեծ դժվարությամբ հաջողվեց միայն կանանց մի փոքր խմբի համոզել փրկաբաճկոններ հագնել և բարձրանալ վերև՝ նավակային տախտակամած։ Քանի որ միջանցքների, աստիճանների և անցումների լաբիրինթում նրանք կարող էին մոլորվել, ավագ ստյուարդը հրամայեց կանաց դուրս բերել խմբերով։
մեծ մասամբ ստյուարդների խնդրանքով էին ուղևորները տաք հագուստներ հագել։ Առաջին դասը մինչ նավակային տախտակամած դուրս գալը զգեստավորվեց սվիտերներով, բրդյա կոստյումներով, թավշե ժակետներով, բրդե բաճկոններով, վերարկուներով, մուշտակներով և գլխարկներով։ Երկրորդ դասի ուղևորներն զգեստների նման բազմազանություն չունեին. մարդիկ հագել էին հասարակ վերարկուներ, տաբատներ և կիսաշրջազգեստներ, բարուրները փաթաթել էին ծածկոցներով։ Երրորդ դասի ուղևորները հիմնականում ճանապարհորդության մեկնելիս հագածից բացի այլ հագուստ չունեին։ Քանի որ բավականին ցուրտ գիշեր էր, նրանցից շատերը ստիպված էին փաթաթվել ծածկոցաշալերով։ Որոշակի ջերմացնող հատկություն ունեին նաև փրկաբաճկոնները։ Նրանց, ում տարհանումը անակնկալի էր բերել, չէին հասցրել ինչպես հարկն է հագնվել. շատերն էին պարզապես գիշերազգեստների վրայից հագել վերարկուներ։
«Տիտանիկ»-ից փրկամակույկները շարունակում էին ջուր իջնել մի քանի րոպե տարբերությամբ։ Ներկը, որով ներկված էին վերհանները, թարմ էր, և քանի որ դրանք դեռևս չէին օգտագործվել, պարանները կպչում էին կողերին։ Մակույկները ներքև էին իջնում քաշքշոցով։ Սկզբից կտրուկ իջնում էր քթամասը, հետո խելը։ Հետագայում միսս Ուորենսն ասում էր, որ այդ պահին ինքը համոզված էր, որ մակույկից ցած կընկնի։ Թոմաս էնդրյուսը քայլում էր նավակային տախտակամածով և դեռևս տատանվող կանանց կոչ էր անում իջնել նավակներ։ «Տիկնա՛յք, դուք պետք է շտապ նստե՛ք։ Չի կարելի ոչ մի րոպե կորցնել։ Նավակների ընտրության հարցում քմահաճ մի՛ եղեք։ Մի՛ վարանեք։ Նստե՛ք։ Նստե՛ք»։
Տարհանման հենց սկզբից նավի վրա դժբախտ պատահարներ էին տեղի ունենում. ծեր ֆրանսուհին ընկավ № 10 նավակի և նավակողի միջև։ Բարեբախտաբար А տախտակամածի վրա երկու տղամարդ հասցրին բռնել նրան, և երկրորդ փորձից հետո նրան հաջողվեց նավակ նստել։ Առաջին դասի ուղևոր Էննի Շտենգելն ստացավ մի քանի կողերի կոտրվածք արդեն մակույկում նստած ժամանակ, երբ նրա եղբայրը և ավելորդ քաշով ուղևորներից մեկը թռան նույն այդ նավակ՝ ճզմելով նրան։
Այդուհանդերձ, նավամբարում անձնակազմը շարունակում էր պայքարել ջրի դեմ։ Անձնակազմի անդամներն առաջնային մեկուսամասերում լրացուցիչ պոմպեր տեղադրեցին և շարունակեցին ջուրը դուրս մղել։ Ինժեներները, հնոցապաններն ու մեքենավարները դուրս էին թողնում չորրորդ կաթսայանոցի կաթսաներից դուրս եկող շոգին, որպեսզի դրանք չպայթեին ջրածածկման ժամանակ։ Առաջին երեք կաթսայանոցներում աշխատանքը չէր ընդհատվում, արտադրված գոլորշին ապահովում էր գեներատորների աշխատանքը, ինչի շնորհիվ նավի էլեկտրամատակարարումն անխափան էր։ Մոտավորապես 0:45-ին հինգերորդ և վեցերորդ կաթսայանոցների մեջտեղի հերմետիկ դուռը չդիմացավ ճնշմանը և փլվեց։ Արդյունքում շառաչյունով հինգերորդ կաթսայանոց հորդեց օվկիանոսյան ջրի հոսանքը՝ սպանելով երկու մեքենավարի։ Ստյուարդներից մեկը հրաշքով փրկվեց մահից, երբ Е տախտակամածի երրորդ դասի նավախցիկների միջև փլվեց փայտե պատը, և նա մինչև գոտկատեղը հայտնվեց ջրի մեջ։ Երրորդ դասի G, F և E տախտակամածերի բազմաթիվ ուղևորներ ստիպված էին վերև բարձրանալ՝ հաղթահարելով ջրի հոսանքը։
Թեթև իրարանցում (1:20-1:40)
1:20 ջուրն արդեն սկսեց ծածկել կիսաբաքը՝ նավացռուկի վերևի տախտակամածը. միայն այդ ժամանակ ուղևորներից շատերը հասկացան, որ «Տիտանիկը» դատապարտված է և մոտակա ժամանակահատվածում անխուսափելիորեն խորտակվելու է։ Փրկամակույկներ սկսեցին նստել քիչ առաջ հրաժարվող կամ երկմտող կանայք։ Ոմանց ուղեկցում էին ամուսինները, մյուսների մասին հոգ էին տանում բարեկամները կամ ծանոթները, ում հետ նրանք չորս օր նավարկել էին։ Տարհանումն արագ ընթացավ։ Փրկամակույկներում նախկինի նման նստեցնում էին առաջին հերթին կանանց և երեխաներին։ Նավակային տախտակամածին նրանք առմիշտ հրաժեշտ էին տալիս իրենց ամուսիններին և հայրերին։ Միսիս Շարլոտա Կոլիրին երկու նավաստիներ ստիպված էին տառացիորեն պոկել ամուսնուց, որպեսզի նստեցնեն նավակ։ Սելինի Յասբեկը միայն նավակում գլխի ընկավ, որ իր ամուսինը կողքին չէ։ Նավաստիներն արդեն իջեցնում էին նավակը, իսկ կինը հուսահատ գոռում էր՝ փորձելով ամբողջ ուժով դուրս պրծնել և վերադառնալ տախտակամած։ Սակայն դեռևս կային բարեհաջող ելքի հույս ունեցող ուղևորներ. Լյուսեն Սմիթն ասում էր իր կնոջը,- «Կանաց և երեխաներին նստեցնելը միայն ձևական բնույթ է կրում։ Այս նավը սարքավորված է հիմնավորապես, բոլորն էլ փրկվելու են»։ Շարլոտա Կոլերի ամուսինը, նստեցնելով նրան նավակ, ասաց.-«Գնա՛ Լոտի։ Աստծո սիրուն, համարձա՛կ։ Ես մեկ այլ նավակ կնստեմ»։
Ի հայտ եկան խուճապի առաջին նշանները. մարդիկ ազատ նավակներ փնտրելով սկսեցին մեկ նավակողից մյուսը վազել, ոմանք փորձում էին թռչել տախտակամածից նավակ, երբ այն արդեն իջեցնում էին։ № 14 փրկամակույկ կարողացել էր սողոսկել կանացի հագուստով տղամարդ, էլի մի քանի ուղևորներ փորձեցին թռչել այնտեղ, երբ այն 40 մարդկանցով իջեցնում էին ջուր։ Հինգորորդ սպա Հարոլդ Լոուն, ով ավագ էր նշանակված այդ նավակում, ստիպված էր օդում երեք նախազգուշական կրակոց արձակել՝ բազմությանը զսպելու համար։
1:30-ին առաջնային մասի դեֆերենտը կազմում էր 5°-ից ավել, իսկ ձախ նավակողի 9°-անոց թեքվածքի պատճառով ձախ նավակողին նավակների և նավի իրանի միջև առաջացավ մեկ մետրանոց ճեղք։ Երեխաները չէին կարողանում հաղթահարել այդ տարածությունը, և նրանց ստիպված պարզապես շպրտում էին նավակ։
Նավի տախտակամած տանող հիմնական ելքերի մոտ կանգնած էին ստյուարդներ և նավաստիներ, ովքեր հետևում էին, որպեսզի առաջին հերթին անցնեն կանայք և երեխաները։ Բայց ժամանակի ընթացքում մեծացավ վտանգավորության ճնշող զգացումը, սրվեց նյարդային վիճակը, և տղամարդկանց կողմից նավակային տախտակամած դուրս գալու փորձերը հաճախակի բնույթ կրեցին։
Որոշ ուղևորներ, հասկանալով, որ փրկամակույկները բոլորին չեն հերիքի, չէին էլ փորձում փրկվել։ Միլիոնատեր, Macy’s հանրախանութների համասեփականատեր Իսիդոր Շտրաոսի կին Իդա Շտրաուսը հրաժարվեց առանց ամուսնու նստել մակույկ՝ հայտարարելով՝ «Մենք այնքան տարիներ ենք միասին ապրել. հիմա որտեղ դու, այնտեղ էլ՝ ես»։ Իդա Շտրաուսը մակույկում իր տեղը զիջեց սպասուհուն։ Զույգը տեղավորվեց А տախտակամածի ապակեպատ զբոսավայրում, պառկելաթոռի մեջ և այնտեղ սպասեց իր ճակատագրին։ Իր ամուսնուն լքել հրաժարվեց նաև տիկին Էլիսոնը՝ չնայած Լայթոլերի հորդորներին։ Բենջամին Գուգենհայմը տախտակամած դորս եկավ լայնեզր գլխարկով և ֆրակով և հայտարարեց, որ ցանկանում է մահանալ, ինչպես վայել է իսկական ջենթլմենին։ Որոշ ուղևորներ հավաքվեցին երրորդ դասի ճաշասենյակ՝ աղոթքի։
Որպեսզի հետևեր նավի խորտակման արագությանը, սպա Լայթոլերը հերթական նավակը ջուր իջեցնելուց հետո վազեց վթարային նավակային տախտակամածից C տախտակամած տանող նավասանդուղքի մոտ. ըստ ջրի մակարդակի՝ նա մոտավորապես հաշվարկեց այն ժամանակը, թե դեռևս որքան «Տիտանիկը» կմնար ջրի երեսին։ Ավելի ուշ նա հիշում է.-
Հայտնի է, որ երրորդ դասի նավախցիկների կանանց մեծ մասամբ չէին խոչընդոտում բարձրանալ վերևի տախտակամածեր, ընդհակառակը, նրանց ամեն կերպ հորդորում էին, սակայն ոչ միշտ էին այդ կոչերը դրական արձագանք գտնում։ Կանանցից շատերը, ովքեր տեղավորված էին նավի վերջնամասում, սկզբից ընդհանրապես հրաժարվում էին իրենց նավախցերը լքել։ Երրորդ դասի ուղևորների մի մասը նավակային տախտակամած հասան որոշ պատնեշներ շրջանցելով. նավախելի բեռնաբարձ կռունկի սլաքներով, նավասարքերով, լեյերների վրայով անցնելով. մարդիկ մոտենում էին առաջին և երկրորդ դասի աստիճաններին և տախտակամածերին, որտեղից առանց խոչընդոտների կարելի էր հասնել փրկամակույկներին։
Մոտակա նավեր
Նավապետի հրամանով 0:14-ին ռադիոհաղորդներն սկսեցին հաղորդել աղետի CQD ահազանգ, որը շարունակվում էր գործածվել «Մարկոնի Կ°» ընկերության ռադիոսարքավորումներով 1906 թվականին SOS միասնական աղետի ահազանգի ընդունումից հետո։ Խորտակվող Տիտանիկին ամենամոտը երեք նավեր էին. «Կալիֆորնենը»՝ 32 կմ, «Մաունթ Թամփլ»-ը՝ 80 կմ և «Կարպատիա»-ն՝ 93 կմ։
23:30-ին 15-ժամյա լարված աշխատանքից հետո «Կալիֆորնիեն»-ի միակ ռադիոհաղորդ Սիրիլ Էվանսն անջատեց ռադիոկայանը և գնաց քնելու։ Հանգամանքների ողբերգական դասավորվածությամբ դա Տիտանիկի և այսբերգի բախումից ընդամենը 10 րոպե առաջ էր և 40 րոպե նախքան աղետի ազդանշանը։ Քանի որ Էվանսը փոխարինող չուներ, միակ նավը, որը կարող էր օգնության հասնել «Տիտանիկ»-ին, դեռևս նրա ջրի վրա եղած ժամանակ, չէր պատասխանում աղետի ազդանշաններին։
0:19-ին կանադական «Մաունթ Թամփլ» շոգենավից ստացվեց ռադիոգրի ընդունման հաստատումը, նավն ուղևորվեց դեպի աղետի ենթարկված «Տիտանիկը», սակայն այսբերգների մեծ կուտակումների պատճառով շարժվում էր փոքր արագությամբ և խորտակման վայր հասավ միայն առավոտյան ժամը 4-ի կողմերը։ 0:30-ին «Տիտանիկ»-ի վրա պատասխան ստացան «Կարպատիա»-ից։ Ռադիոհաղորդը փոխանցում էր, որ «Կարպատիան», զարգացնելով առավելագույն արագություն, գալիս է օգնության։ Կարպատիայից պատասխան ստանալուց հետո ռադիոհաղորդ Բրայդը իր գործընկեր Ջեկ Ֆիլիփսին առաջարկեց սովորական աղետի ազդանշանի փոխարեն հաղորդել նոր՝ SOS ազդանշան: 0:45-ին «Տիտանիկ»-ն սկսեց SOS հաղորդել ։
«Կարպատիա»-ն ոչ մեծ մարդատար շոգենավ էր, որի առավելագույն արագությունը կազմում էր ընդամենը 14 հանգույց։ Դուրս էր եկել Նյու Յորքից ապրիլի 11-ին և ուղևորվել էր Ջենովա, Նեապոլ և Տրիեստ։ «Կարպատիա»-ի վրա դատարկ էին նավախցերի համարյա կեսը։ «Տիտանիկ»-ից աղետի ազդանշան ստանալուց անմիջապես հետո նավապետ Արթուր Ռոսթրոնը հրամայեց փոխել ուղղությունը և շարժվել դեպի խորտակվող նավը ։ Առավելագույն արագություն զարգացնելու համար «Կարպատիա»-ի վրա նաջատվեցին ջեռուցումն ու տաք ջուրը, ինչի շնորհիվ նավը զարգացրեց ռեկորդային արագություն՝ 17,5 հանգույց։ Նավապետ Ռոսթորնը հավաքեց ողջ անձնակազմը և հրամայեց նախապատրաստել նավը 2000 մարդ ընդունելու համար։ Նավապետն առաջին օգնականին հրամայեց նախապատրաստել փրկամակույկները ջուր իջեցնելուն, բացել նավի բոլոր մուտքային կողանցքերը և դրանց լույս մոտեցնել, գործի դնել լրացուցիչ բազմաճախարակներ, նախապատրաստել կախովի նստարանները վիրավորներին և վատառողջներին նավ բարձրացնելու համար և առագաստային քարշափոկերը՝ երեխաներ ընդունելու համար. բոլոր մուտքային կողանցքերից ցած իջեցնել նավասանդուղքները և նախապատրաստել բեռնացանցերը՝ մարդկանց բարձրացնելու համար։ Նավի բժշկին կարգադրվեց նախապատրաստել առաջին օգնություն ցուցաբերելու բոլոր միջոցները, բոլոր ճաշասրահները վերազինել բուժկետերի։ Ստյուարդները պետք է հավաքեին բոլոր երրորդ դասի ուղևորներին միասին, որպեսզի հնարավորինս շատ անկողին ազատվեր «Տիտանիկ»-ի երրորդ դասի ուղևորների համար։ Անհրաժեշտության դեպքում այլ տուժածների նախատեսվում էր տեղավորել ծխելու սրահում, դահլիճում և գրադարանում։
«Տիտանիկ»-ի կամրջակից երևում էին աղետի ազդանշանին չարձագանքող «Կալիֆորնիեն»-ի լույսերը, այդ պատճառով էլ նավապետը հրամայեց բաց թողնել սպիտակ հրթիռներ։ Չորրորդ օգնական Բոքսհոլի կողմից բաց թողնված բոլոր ութ հրթիռները տեսան «Կալիֆորնեին»-ի կամրջակին, սակայն սպաները համարեցին, որ հեռագրասարք չունեցող ինչ-որ բեռնատար նավ տեղեկացնում է, որ կանգ է առել այսբերգների մեծ կուտակումների պատճառով։ «Տիտանիկ»-ի անձնակազմը փորձեց նաև կապ հաստատել Մորզեի լամպի օգնությամբ, բայց «Կալիֆորնիեն»-ի վրա այն ընդունեցին հեռվում գտնվող նավի վրայի լույսերի սովորական առկայծում։
«Տիտանիկ»-ի ռադիոհաղորդին հաջողվեց կապ հաստատել շատ նավերի հետ և աղետի ազդանշան տալ։ 7 նավեր փոխեցին ուղղությունները և շարժվեցին դեպի աղետի վայր։ Ստորև ներկայացված են որոշ ռադիոգրեր, որոնցով լցված էր ապրիլի 15-ի գիշերվա ռադիոեթերը։
Վերջին փրկամակույկներ (1:35-2:05)
1:30-ին նավի դեֆֆերենտn առաջնամասում արագ մեծանում էր։ Ռադիոհաղորդները եթեր էին հաղորդում նավի վրա տիրող իրավիճակը: 1:25-ին հաղորdվեց՝ «Մենք կանանց նստեցնում ենք փրկամակույկներ», 1:35-ին՝ «Ջրածածկվում է մեքենասարքավորումների բաժինը», 1:45-ին՝ «Մեքենասարքավորումների բաժինը ջրածածկված է մինչև կաթսաներ»։ Այդ ժամանակ «Տիտանիկ»-ի վրա սկսվեցին էկեկտրաէներգիայի խափանումներ, բայց, չնայած դրան, երկու ռադիոհաղորդն էլ շարունակում էին աշխատել։
Վերջին փրկամակույկները ջուր իջեցվեցին հիմնականում լիովին համալրված կամ նույնիսկ գերբեռնված։ Այսպես, 1:35-ին ջուր իջեցված № 11 փրկամակույկում գտնվում էին 70 մարդ, այսինքն, նախատեսվածից 5 անգամ ավել։ Այդ մակույկը քիչ էր մնացել խորտակվեր ջրի շիթով, որը դուրս էր հորդում կոնդենսատորի (շոգին ջրի վերածող սարք) արտաքին մետրից մի փոքր կարճ տրամագծով անցքից: 1:40-ին իջեցված № 13 փրկամակույկում զբաղված էին բոլոր 65 տեղերը։ Այն նույնպես ջրաթափ բացվածքից լցվեց ջրով։ Բացի այդ, այն երկար ժամանակ չէր կարողանում հեռու լողալ խորտակվող նավից խաթարված բեռնաճախարակի պատճառով։ Ջրի հոսանքը նրան տարավ հենց այդ պահին իջեցվող № 15 փրկամակույկի տակ։ Վերջին պահին հաջողվեց կտրել պարանները, և նավակը բարեհաջող հեռացավ։
Մոտավորապես 1:40-ին նավի վրա իրարանցում սկսվեց։ Տղամարդկանց խմբեր՝ ինչպես ուղևորներից, այնպես էլ անձնակազմի անդամներից, զանգվածաբար տեղ էին զբաղեցնում մակույկներում՝ չսպասելով կանանց և համաձայնվում էին նավակներն ազատել միայն զենքի սպառնալիքի տակ։ Այսպես, № 2 փրկամակույկը սկզբից զբաղեցրեցին հնոցապանները, ում Լայթոլերը դուրս արեց՝ սպառնալով ատրճանակով։ Որոշ տղամարդկանց մոտ հիստերիկա սկսվեց, երբ սպաները հրաժարվեցին նրանց նավակ նստեցնել։
1:40-ին ջուր իջեցվեց С ծալովի նավակը։ Երբ այն սկսեցին իջեցնել, նավակային տախտակամածն առաջնամասում դատարկվեց, քանի որ ուղևորների մեծ մասը տեղաշարժվեց նավի հետնամաս։ Դրանից օգտվեց Ջոզեֆ Բրյուս Իսմեյը, ով նավակը ջուր իջեցնելու առաջին պահին տեղավորվեց այնտեղ։ Ավելի ուշ նա թերթերի կողմից խայտառակվեց. նրա արարքը վախկոտություն որակվեց։
Երբ «Տիտանիկ»-ից ջուր իջեցվեցին արդեն վերջին մակույկները, մի քանի տղամարդ հասկացան, որ ունեն փրկվելու չնչին հնարավորություններ, քանի որ նավի վրա դեռևս գտնվում էին բազմաթիվ կանայք և երեխաներ, և նավակների ուղևորների միջոցով իրենց մերձավորներին գրություններ էին փոխանցում։ Բենջամին Գուգենհայմը իր նամակով խնդրում էր փոխանցել իր կնոջը, որ ինքը մինչև վերջ աշխատում էր կատարել իր պարտքը։ Ջեյ Յարթսը մի անծանոթ կնոջ գրություն փոխանցեց, որում խնդրում էր Օհայո նահանգի Ֆինդլի քաղաք քրոջը հաղորդել իր զոհվելու մասին։
Ստյուարդները և թիմի մյուս անդամները վերջին փրկամակույկների շուրջ կազմեցին սահմանագիծ, որով թույլ էին տալիս անցնել միայն կանանց։ 1:45-ին ջուր իջեցվեց № 2 փրկամակույկը։ Սկզբից այն զբաղեցրել էին ոչ անգլախոս տղամարդիկ, բայց Լայթոլերը, ատրճանակով սպառնալով, նրանց բոլորին դուրս բերեց։ Քանի որ ձախ նավակողին նավակային տախտակամածի առաջնամասում չկային բավականաչափ կանայք և երեխաներ, նավակն իջեցվեց 24 զբաղեցրած տեղերով (40 նախատեսվածից)։ 1:55-ին № 4փրկամակույկն իջեցվեց 42 զբաղեցրած տեղերով։
2:05-ին «Տիտանիկ»-ից իջեցվեց վերջին՝ ծալովի D մակույկը 25 ուղևորներով, ևս 2 տղամարդ թռան նավակ, երբ այն արդեն իջեցված էր ջուր ։ Դեռևս նավի վրա էին սպայական նավախցերի տանիքներին տեղադրված A և B ծալովի նավակները։ Դրանք նավակահեծանների մոտ ձեռքով բերել անհնար էր։ Աջ նավակողին անձնակազմի անդամներն ու ուղևորները վերնակառույցին մոտեցրին մի քանի նավաթիակներ և դրանցով սահեցրին А մակույկը տախտակամած։ Այնտեղ նրա տակ հարմարեցված էին նավաճախարակներ։ B նավակը փորձեցին ուղղակի ցած գլորել տանիքից, բայց նավակը շրջվեց և ընկավ բերանքսիվայր։ Մոտավորապես 2:10-ին ջուրը հասավ նավակային տախտակամած, ջրով սկսեցին ծածկվել նավապետի կամրջակն ու սպայական նավախցիկները։ Ջրի հոսանքը քշեց տարավ տախտակամածից В նավակն ու ծածկեց А նավակը, որն արդեն տեղադրված էր նավակահեծանների վրա։ Նավապետ Սմիթը վերջին անգամ անցավ նավակային տախտակամածով։ Նա ռադիոհաղորդներին և անձնակազմի մյուս անդամներին ասաց, որ դադարեցնեն աշխատանքը և փորձեն փրկել իրենց կյանքը։ «Այժմ ամեն մեկն իր համար»,- կրկնում էր նա։
Նավապետի մասին վերջին վկայությունները հակասական են. ոմանք ասում էին, որ նա շարժվեց դեպի սրընթաց ջրով ծածկվող կամրջակ, մյուսներն իբրև տեսել էին նավապետին ջրում լողալուց՝ В ծալվող նավակի մոտ  ։ Ստյուարդ Ջոն Ստյուարդը տեսել էր Թոմաս Էնդրյուսին մոտավորապես 1:40-ին առաջին դասի ծխասրահում։ Նա կանգնած էր առանց փրկաբաճկոնի և մտածկոտ նայում էր բուխարու վերևում կախված նկարին։ Ռադիոհաղորդները խցիկը լքեցին միայն այն ժամանակ, երբ այն սկսեց ջրով լցվել։ Ֆիլիփսը շարժվեց դեպի հետնամաս, իսկ Բրայդը՝ դեպի ծալովի В նավակ։ Բրայդին հաջողվեց փրկվել շրջված նավակի վրա, իսկ նրա գործընկերը զոհվեց նավի վրա մնացած մարդկանց հետ։
Այդ ժամանակ ուղևորներից շատերը նետվեցին դեպի հետնամաս, որն սկսեց նկատելիորեն բարձրանալ։ Այնտեղ մեղքերի թողություն էր տալիս հայր Թոմաս Բայլսը։ Վկայություններ կան, որ նավի վրա մարդիկ սկսեցին երգել «Քեզ մոտիկ, Աստված» քրիստոնեական հիմնը նավի նվագախմբի նվագակցությամբ, որը նավակային տախտակամածին նվագում էր տարահանման ողջ ընթացքում։ Շատ ուղևորներ ջուրը ցատկեցին և փորձում էին հասնել խորտակվող նավից հեռացող նավակներին, բայց դա քչերին հաջողվեց։ Գիշերվա ժամը 2-ից հետո նավի հետևամասում կուտակվել էին հարյուրավոր մարդիկ։
Խորտակվելուց վայրկյաններ առաջ (2:05-2:20)
Գիշերվա ժամը 3-ին սրահները, դահլիճները, ռեստորաններ և միջանցքները հիմնականում դատարկվեցին։ Միայն առաջին դասի ուղևորների մի մասը հեռացավ ծխասրահ։ Մայոր Արչիբալդ Բատը, նկարիչ Ֆրենսիս Միլլետը, Կլարենս Մուրն ու Արթուր Ռայերսոնը նստեցին լոմբերի սեղանի մոտ, բաժանեցին խաղաթղթերը և սկսեցին խաղալ։ Լրագրող Ուիլյամ Սթեդը, բազկաթոռին նստած, խորացավ ընթերցանության մեջ։ Նավի վրա մնացած 800 ուղևորներից և 600 անձնակազմի անդամներից մեծ մասի համար վերջին ապաստարան դարձավ նավախելի վերնաշինվածքի երրորդ դասի զբոսավայր հանդիսացող տախտակամածը։
Կաթսաների շարքից դուրս գալով կրճատվում էր էլեկտրաէներգիայի արտադրությունը։ Ցանցում լարումն ընկավ, և լուսավորությունը նավի վրա հետզհետե խավարում էր։ Ժամը 3-ին «Տիտանիկ»-ի շինություններն ու տախտակամածերը լուսավորված էին թույլ, աղոտ լույսով։
Ժամը 2-ից հետո դեֆֆերենտն սկսեց ակնահայտորեն մեծանալ։ Նավի ջրասուզումն արագացավ կոտրված պատուհանների, դռների և դռնակների հաշվին։ Այն ուղեկցվում էր ավելի ու ավելի ուժգնացող ջարդվող ապակու, տախտակամածերին շրջվող կահույքի և պառկելաթոռների, ռեստորաններում, խոհանոցներում և սրահներում հազարավոր առարկաների դղրդյունով։ Մարդիկ դժվարությամբ էին ոտքի վրա մնում։ Տախտակամածի թեքվածությունը մեծանում էր, և նրանք, ովքեր ժամանակին չկարողացան բռնվել վերնաշինվածքներից, օդափոխիչներից, պարաններից և կախվածքներից, գլորվում էին ներքև, «Տիտանիկ»-ի շուրջ ալեկոծվող օվկիանոսյան ջրի մեջ։
Նավի ջրասուզման կրտրուկ արագացումը և դեֆֆերենտի մեծացումը հանգեցրին նրան, որ մոտավորապես ժամը 2:15-ին «Տիտանիկ»-ի կմախքը թափահարվեց և նկատելիորեն առաջ շարժվեց։ Դա մեծ ալիք առաջացրեց, որը նավակային տախտակամածի առաջնամասից մարդկանց քշեց ջուրը։ B նավակի հետ, որը շրջվել էր բերանքսիվայր, հոսանքով քշվեցին սպաներ Չարլզ Լայթոլլերը, Ուիլյամ Մյորդոկը և Հենրի Ուայլդը, ռադիոհաղորդ Հարոլդ Բրայդը, առաջին դասի ուղևոր Արչիբալդ Գրեյսի IV-ը։ Նրանցից Մյորդոկն ու Ուայլդը զոհվեցին։ 2:15-ին դեֆֆերենտն արդեն կազմում էր 20-25°: Ջրի երես սկսեցին դուրս գալ թիավարման պտուտակները։ Նավի վրա մնացողները զգացին նավի կմախքի ուժգին ցնցումը։ Կենդանի մնացածները նկարագրում էին ուժեղ դղրդյուն, որ կարող էին արձակել սարքավորումների բաժանմունքի իրենց տեղից պոկվող ծանր մեխանիզմները: 2:15-ին բարձրացող ջուրը դեֆորմացրեց առաջին ծխնելույզը պահող ուղղահայաց փողրակուղին։ Ծխնելույզը շրջվեց, ակնթարթորեն սպանելով տասնյակ մարդկանց։ Առաջացած անցքում սկսեց ջուր լցվել. զգալիորեն մեծացավ ջրածածկման արագությունը։ 2:16 լույսն սկսեց թարթել, որից հետո վերջնականապես հանգավ։
Ջրածածկման որջ ընթացքում նավից ներս լցվել էր համարյա 36 000 տոննա ջուր. այսպիսով՝ նրա ջրատարողությունը մեծացավ ավելի քան մեկ ու կես անգամ՝ 52 310 տ-ից մինչև 88 000 տ։ Այդպիսի իրավիճակում նավի կմախքը գտնվում էր երկու հակակշիռ ուժերի ազդեցության տակ. մի կողմից՝ առաջնամասը հատակ էր իջնում, մյուս կողմից՝ ջրով չլցված նավախելը մնում էր ջրի երեսին։ Արդյունքում՝ 2:18-ին նավի կմախքը երրորդ ծխնելույզի շրջանում կիսվեց երկու մասի։ Նավախելի հատվածը իջավ ջրի հատակ և համարյա հորիզոնական դիրք ընդունեց։ Որոշ ժամանակ առաջնամասն ու նավախելը միմյանց կապում էր կրկնակի հատակի հատվածը։ Ամբողջությամբ անջատվելով, առաջնամասն իջավ, իսկ նավախելը, արագ լցվելով ջրով ընդունեց համարյա ուղղահայաց դիրք և մի քանի վայրկյանով կանգ առավ, հետո պտտվելով իր առանցքի շուրջը, ևս սկսեց սուզվել և 2:20-ին ամբողջությամբ անցավ ջրի տակ։
Հոգեվարք (2:20-3:00)
Նավախելի ամբողջությամբ ջուրը սուզվելուց հետո ջրի երես բարձրացան հարյուրավոր մարդիկ։ Նրանք լողում էին սառցի սառնություն ունեցող ջրում նավի բազմաթիվ բեկորների՝ փայտե գերանների, կահույքի, դռների, շինությունների հարդարման բեկորների և ազդանշանային հրթիռների չայրված պարկուճների միջև։ Այդ առարկաների մեծ մասը ջրի մեջ էին հայտնվել նավի կմախքի կիսվելու ժամանակ։ Շատերի համար դրանք ծառայեցին որպես լողալու գործիքներ։ Նավի հացթուխ Չարլզ Յուջինը, մինչ «Տիտանիկ»-ն ամբողջությամբ կընկղմվեր ջրի մեջ, սկսեց տախտակամածի վրա գտնվող աթոռներն ու պառկելաթոռները շպրտել ջուրը՝ հույս ունենալով, որ որևէ մեկին դրանք կօգնեն ջրի երեսին մնալ։
Օվկիանոսի ջրի ջերմաստիճանը −2°С էր (սառցակալման շեմը)։ Դրա մեջ գտնվող մարդը 30 րոպեի ընթացքում մահանում էր գերսառելուց։ Չարլզ Լայթոլլերը այսպես է նկարագրում իր զգացումները՝ «ասես հազարավոր դանակներ մխրճվում են մարմինդ»։ Մարդկանց մի մասը մահացավ սրտի նոպայից՝ նյարդային ցնցումների ու սիրտ-անոթային համակարգի ծանրաբեռնվածության հետևանքով, հենց որ հայտնվեց ջրում։ Ջրի մեջ հայտնվածների մեծ մասը դանդաղորեն մահացան գերսառելուց։ Մարդկանց մոտ սկսվում էր ուժեղ դող, որին հաջորդում էր սրտի ռիթմի, մարմնի ջերմաստիճանի անկումը, ուշագնացությունը և մահը։
Բոլոր փրկամակույկներում լսվում էին մահվան տառապանքի մեջ գտնվող մարդկանց բացականչությունները։ № 13 փրկամակույկում գտնվող Լորենս Բիզլին հիշում է,- «Մարդկային վախի, հուսահատության, տառապանքի, խորը վիրավորանքի և անկառավարելի ցասման բոլոր զգացմունքները միախառնվել էին...Ասես նարնցից ամեն մեկն ասում էր՝ «Մի՞թե հնարավոր է, որ այսպիսի սարսափելի բան ինձ հետ պատահի։ Ի՞նչ է, հենց ե՞ս պետք է ընկնեի այս թակարդը»։ Ջեկ Թեյերը մարդկանց բացականչությունները համեմատել է ամռան գիշերվա մորեխների ճռռոցի հետ։ Արչիբալգ Գրեյսին, ինքը հայտնվելով ջրում, այդ մասին հետևյալն է գրում.
Ականատեսներից շատերն են հայտնել, որ խորտակման վայրից հարյուրավոր մետրեր հեռու լսվող ցրտահարվող մարդկանց օգնության աղեկտուր կանչերն աղետի ամենասարսափելի հիշողություններն են։ Անձնակազմն ու ուղևորները մեծ դժվարությամբ էին պատմում դրանց մասին հարցաքննությունների ժամանակ։ Երկրորդ օգնական Չարլզ Լայթոլերը աղետից 23 տարի անց խոստովանել է, որ փորձում էր երբեք չհիշել այդ սարսափելի գոռգոռոցները։
Ջրում հայտնվածներից քչերին հաջողվեց կենդանի մնալ։ Չարլզ Լայթոլլերը, Ջեկ Թեյերը, Արչիբալդ Գրեյսին, Հարոլդ Բրայդը և էլի երեք տասնյակ մարդ բարձրացան ծալովի շրջված В փրկամակույկի վրա։ Հասկանալով նավակի խորտակվելու վտանգավորությունը, նրանք սկսեցին թիակներով հեռու հրել ջրում լողացող մարդկանց՝ անտեսելով նրանց օգնության աղաչանքները։ Իր գրքում Գրեյսին իր հիացմունքն է արտահայտում ջրում մնացածների պահվածքի մասին. «...ես ոչ մի հանդիմանություն չլսեցի օգնության խնդրանքները մերժելու համար»։ Մերժման պատասխանն ուժեղ մարդու խիզախ բացականչություն էր՝ «Լավ, հաջողություն տղանե՛ր, Աստված ձեզ պահապան»։ Մոտ 20 մարդ հասան մասամբ ջրածածկված ծալովի А փրկամակույկին։ Դրա ուղևորները ստիպված էին մի քանի ժամ մինչև ծնկները նստել սառը ջրի մեջ, ինչի պատճառով էլ նրանցից շատերը, մինչ նրանց օգնության կհասնեին, մահացան։
Նավախելի ջրի տակ անցնելուց հետո խորտակման վայր վերադարձավ № 4 փրկամակույկը։ Այն ամենամոտն էր նավի սուզվելու վայրին և ջրից դուրս բերեց 7 մարդու, որոնցից երկուսն հենց այդ գիշեր մահացան։ Մյուս մակույկներում տեղի ունեցած կարճ վիճաբանություններից հետո որոշեցին ետ չվերադառնալ, մտավախություն ունենալով, որ իրարանցման մեջ մարդիկ կարող են շուռ տալ նավակը։ «Տիտանիկ»-ի ղեկը վարող Հիտչենսը, որը ղեկավարում էր № 6 փրկամակույկը, ի պատասխան գոնե ինչ որ մեկին փրկելու առաջարկությանը հայտարարեց, որ վերադառնալն իմաստ չունի, քանի որ «այնտեղ միայն շատ մեռյալներ են»։
Փրկամակույկների դրեյֆ
«Տիտանիկ»-ին անշարժ փրկամակույկները վեցթիանի էին, իսկ ծալովիները՝ չորսթիանի։ Քանի որ նավակներ նստեցնում էին հիմնականում կանանց, նրանցից շատերը ստիպված էին տղամարդկանց հետ հավասարապես թիավարել։ Սպաների կողմից մակույկներում թիավարողներ էին կարգված նաև ընդհանրապես թիերի հետ վարվել չիմացող տղամարդիկ, ովքեր խորտակվող նավից մակույկների մեջ հայտնվելու համար խաբել էին անձնակազմին։ Այսպես՝ տիկին Ջ. Ուայթը, որը փրկվել էր № 8 փրկամակույկով, պատմել էր, որ իր կողքին նստած տղամարդը թիակը չորս կողմ էր թափահարում՝ փորձելով այդ կերպ թիավարել։ Երբ կինն առաջարկեց սկզբի համար այն դնել թիակալի մեջ, նա շատ զարմացավ և խոստովանեց, որ մինչ այդ երբեք թիակ չի վերցրել ձեռքը։ Շատ մակույկներում տղամարդիկ այնքան անփորձ էին թիավարում, որ կանայք ստիպված էին օգնել նրանց։
Երբ խեղդվողների գոռոցները լռեցին, մակույկների բարոյալքված և ցնցված ուղևորների զգացումները հիմնականում փոխարինվեցին համեմատաբար հանգստությամբ և կարեկցանքի զգացումով։ Մարդիկ իրենց ուժերի ներածին չափով սկսեցին օգնել միմյանց. Մարգարետ Բրաունն իր սամույրի մորթուց թիկնոցը զիջեց ցրտից դողացող հնոցապանին, երրորդ սպա Հերբերտ Փիթմանն առագաստի մեջ փաթաթեց սառչող տիկին Կորբիին, իսկ № 5 մակույկում նավաստիներից մեկն իր գուլպաններն առաջարկեց տիկին Ուոշինգթոնին: Անհայտ ջենթլմենը մի գավաթ բրենդի տվեց խմելու ծովային հիվանդությունից տառապող 22-ամյա Մարգարետ Ֆրոլիշերին։ Ստյուարդ Ռայը իր հետ մակույկ էր վերցրել վեց թաշկինակներ, այնտեղ, բաժանելով դրանք ուղևորներին նա ցույց տվեց, թե ինչպես դրանց ծայրերը հանգուցակապելով թաշկինակից կարելի է ստանալ փոքրիկ գլխարկ:
Տիկին Հեյսը և տիկին դե Սատոդե Պենասկոն փորձում էին գտնել իրենց ամուսիննեին մյուս մակույկներում՝ մի քանի անգամ բացականչելով նրանց անունները: Մակույկների ուղևորների միջև հազվադեպ չէին նաև տարաձայնություններ առաջանում։ № 11-ում տարաձայնություն առաջացնողը մի անհայտ կին էր, որը չգտես ինչու՝ պարբերաբար միացնում էր զարթուցիչի զանգը. ի վերջո հաջողվեց նրան հանդարտեցնել։ Շատ էին տարաձայնություններ առաջանում ծխելու պատճառով։ Մակույկներում տղամարդիկ ծխում էին, և նրանցից շատերն էին անտեսում այն դադարեցնելու կանանց խնդրանքները։
Ուղևորները մեծ մասամբ շատ դժգոհ էին իրենց հետ փրկամակույկներում հայտնված անձնակազմի անդամների պրոֆեսիոնալ պատրաստվածությունից։ Հատկապես սուր քննադատություն էր ուղղված № 6 փրկամակույկում գլխավոր նշանակված ղեկը վարող Ռոբերտ Հիտչենսի հասցեին։ Հենց նա էր կանգնած ղեկանիվի մոտ «Տիտանիկ»-ի այսբերգի հետ բախման պահին, և դա, ըստ երևույթին, շատ էր վախեցրել նրան։ Փորձելով թաքցնել իր վախը, մակույկը ջուրն իջեցնելուց անմիջապես հետո նա ամեն կերպ սկսեց վախեցնել ուղևորներին. ասում էր, որ հսկայական ջրապտույտը բոլորին կքաշի ջրի տակ կամ բոլորը կզոհվեն բեկորների տարափի տակ՝ կաթսաների պայթելուց հետո։ Այն բանից հետո, երբ «Տիտանիկ»-ն ամբողջությամբ անցավ ջրի տակ, Հիտչենսը հայտարարեց, որ նավերը օգնության կհասնեն միայն մի քանի օրից, և քանի որ մակույկում չկա ոչ ջուր, ոչ էլ սնունդ, ոչ մեկին կենդանի մնալ չի հաջողվի։ Այդ ողջ ժամանակ Հիթչենսը ծածկոցով փաթաթված նստած էր ղեկալծակին։ Մակույկի ուղևորները փորձում էին նրա հետ կոնֆլիկտի մեջ չմտնել, որովհետև տեսնում էին, թե ինչքան սաստիկ է նա վախեցած։
Կենդանի մնացածներին մնում էր միայն սպասել, մինչ որևէ նավ կգար օգնության։ Օդի ջերմաստիճանը կազմում էր −1°С, շատ մակույկներ ջրով էին լցված։ Մակույկներում չկային ոչ սնունդ, ոչ էլ խմելու ջուր, իսկ մահացածների դիակները, որպես կանոն, նետում էին ջուրը, որպեսզի տեղ ազատվեր։
«Կարպատիա» շոգենավի օգնությունը
Փրկամակույկներում փաստորեն ոչ ոք չգիտեր, թե հատկապես որ նավն էր հասնելու խորտակման վայր։ Անձնկազմի անդամներից ոմանք ենթադրում էին, որ ժամը 3-4-ի ընթացքում աղետի վայր կհասնի «Օլիմպիկ» շոգենավը։ Մարդկանց մի մասը օգնություն էր սպասում ինչ որ արագընթաց նավակներից։ Սակայն բոլորն էլ համոզված էին, որ արդեն առավոտյան օգնության կհասնեն մի քանի նավեր։ В շրջված ծալովի փրկամակույկի վրա միասին էին հայտնվել կրտսեր ռադիոհաղորդ Բրայդը և երկրորդ սպա Լայթոլերը։ Բրայդը հայտնեց, որ իրենց օգնության են շտապում «Բալթիկ», «Կարպատիա» և «Օլիմպիկ» նավերը։ Հիմք ընդունելով Բրայդի հայտնած «Կարպատիա»-ի կոորդինատները՝ Լայթոլերը մոտավորապես որոշեց, որ այն կարող է տեղ հասնել մինչև լուսաբաց։ Այդ լուրը բոլորին սրտապնդեց, քանի որ մակույկը դանդաղ սուզվում էր ջրի մեջ և չէր դիմանա մի քանի ժամ։ Բոլոր փրկամակույկներում մարդկանց հայացքները սևեռված էին հորիզոնին՝ նավի լույսեր տեսնելու հույսով։ Երբեմն էլ հորիզոնի գծում երևացող վառ աստղերը նրանց թվում էին կայմածայրի ազդալույսեր։
Չորրորդ սպա Ջոզեֆ Բոքսհոլը իր հետ № 2 փրկամակույկն էր վերցրել, մեկ տուփ կանաչ ազդանշանային լույսեր, որոնք ժամանակ առ ժամանակ բաց էր թողնում մինչև լուսաբաց։ Իր հերթին, «Կարպատիա»-ից աղետի վայրին մոտենալու հետ մեկտեղ 15 րոպեն մեկ սկսեցին բաց թողնել սպիտակ ազդանշանային հրթիռներ։ Դրանք մակույկների ուղևորները տեսել էին դեռևս հորիզոնում նավի հայտնվելուց շատ ավելի վաղ։
Ժամը 3:30-ին հորիզոնում վերջապես հայտնվեցին «Կարպատիա» նավի լույսերը, որը բարդ սառցային իրավիճակում խորտակման վայրին էր մոտենում առավելագույն արագությամբ։ Նավի հորիզոնում երևալը զգալիորեն սրեց մակույկներում գտնվող մարդկանց զգայական վիճակը։ Առավոտյան ժամը 4-ի սահմաններում դրեյֆող В շրջված փրկամակույկի վրա գտնվող 30-ից ավել մարդ կարողացան տեղափոխվել ուրիշ մակույկներ։ Ջրով լցված А փրկամակույկի փոքրաթիվ կենդանի մնացած ուղևորները (13-17 տղամարդ և մեկ կին) նույնպես նստեցին ուրիշ մակույկներ՝ լքելով դրեյֆող մակույկը երեք դիակներով։
Երբ ծագեց արևը, երևաց, որ ծովի վրա տարածված են բազմաթիվ սառցակտորներ ու սառցե բեկոր, տեսադաշտում էին գտնվում նաև 60 մետր բարձրություն ունեցող 20 խոշոր և բազմաթիվ ավելի փոքր այսբերգներ։
Հենց որ ուղևորները բարձրանում էին «Կարպատիա»-ի տախտակամած, նրանց իսկույն փաթաթում էին ծածկոցներով և ուղեկցում էին խոհանոց, որտեղ առաջարկում էին տաք սուրճ, թեյ և արգանակ։ Թրջված հագուստները ստյուարդներն ուղարկում էին հացի փուռ՝ չորացնելու, իսկ սառած մարդկանց իսկույն պառկեցնում էին տաք անկողիններում։ Իրենց ուժերի չափով տուժածներին օգնություն էին ցուցաբերում նաև «Կարպատիա»-ի ուղևորները, որոնցից շատերը աղետի մասին իմացան միայն առավոտյան՝ զարթնելուց հետո։
Չնայած նրան, որ «Տիտանիկ»-ի ուղևորներին «Կարպատիա»-ի ուղևորները շրջապատել էին հոգատարությամբ, նրանցից մեծ մասը գրեթե իսկույն լքեցին սրահները և դուրս եկան բաց տախտակամածեր՝ հույս ունենալով հերթական հանգրվանող փրկամակույկում տեսնել իրենց հարազատներին և մերձավորներին։ Տեղի ունեցան մի քանի երջանիկ հանդիպումներ, սակայն մեծ մասի համար հույսը մարեց. կանայք դարձան այրիներ, երեխաները՝ որբեր։
«Կարպատիա»-ից հետո խորտակման վայրի շրջակայքում հայտնվեց «Մաունթ Թամփլ էնրու» շոգենավը։ Մոտավորապես ժամը 6:00-ին այնտեղ հասավ նաև «Բիրմա»-ն։ Ժամը 5:40-ին դրեյֆող «Կալիֆորնիեն»-ի նավապետը հրամայեց արթնացնել ռադիոհաղորդին, որպեսզի գիշերվա ազդանշանների հետ կապված դեպքերի պարզաբանումներ ստանար։ Կապի դուրս եկավ «Մաունթ Թամփլ»-ի ռադիոհաղորդը։ Նա հաղորդեց, որ գիշերը «Տիտանիկ»-ից աղետի ազդանշան է ստացվել, սակայն արդեն տևական ժամանակ է՝ նրա ռադիոկայանը լռում է, և, հավանաբար, նավը խորտակվել է։ Այդ փաստը հաստատեցին «Ֆրանկֆուրտ», «Վիրջինիա» և «Կարպատիա» նավերից։ Նավապետ Լորդը, հաշվարկելով հրամայեց շարժվել խորտակման վայր և միաժամանակ բոլոր փրկամակույկները նախապատրաստեն ջուր իջեցնելուն։ Ժամը 7:20-ին, երբ «Կալիֆորնիեն»-ը տեղ հասավ, փրկարարական աշխատանքներն իրականացվում էին ամբողջովին։ «Կարպատիա»-ի ռադիոհաղորդ Հարոլդ Կոտեմը հայտնեց, որ նավը պատրաստ է ընդունել բոլոր տուժածներին և որևէ մեկի օգնության կարիքը չունի, այդ պատճառով «Բիրմա» և «Մաունթ Թամփլ» նավերը հեռացան դեպքի վայրից՝ չսպասելով բոլոր մակույկների բարձրացնելուն ։ Ժամը 9:00-ից հետո նավապետ Ռոսթորնը հրամայեց Կոտեմին հաղորդել մնացած նավերին, որ «Կարպատիա»-ն ընդունել է բոլոր կենդանի մնացածներին։ «Ֆրանկֆուրտ», «Օլիմպիկ» և «Բալթիկ» նավերը վերադարձան իրենց նախկին ուղղություններ։ «Կալիֆորնիեն»-ը փորձեր ձեռնարկեց զոհվածների մարմինները գտնելու համար, սակայն մի քանի ժամվա ընթացքում նրանց հոսանքը տարել էր։ Մոտակայքում խորտակման գրեթե ոչ մի հետք չէր երևում, և «Կալիֆորնիեն»-ը շարունակեց իր ճանապարհը դեպի Բոսթոն։
Դեռևս մինչև «Կարպատիա»-ի խորտակման վայրից հեռանալը, նրա գլխավոր սրահում տեղի էր ունենում կարճատև եկեղեցական կարգ, որում մասնակցում էին մարդիկ ինչպես «Տիտանիկ»-ից, այնպես էլ «Կարպատիա»-ից. նրանք գոհաբանում էին Աստծուն կենդանի մնացածների փրկության համար և աղոթքով հիշում էին զոհվածներին։
«Կարպատիա»-ի վրա «Տիտանիկ»-ի ուղևորներին հնարավորություն տրվեց անվճար հեռագրեր ուղարկել իրենց հարազատներին։ Տասնյակ մարդիկ ցանկացան օգտվել այդ ծառայությունից, սակայն «Կարպատիա»-ի ռադիոկայանը չկարողացավ բաց օվկիանոսում ուղիղ կապ հաստատել ափի հետ, այդ պատճառով էլ այդ հեռագրերի չնչին մասը հաջողվեց ուղարկել։ Նավի վրա սեփական նախաձեռնությամբ փրկվածների ցուցակների կազմումն ստանձնեցին «Տիտանիկ»-ի և «Կարպատիա»-ի մի քանի ուղևորներ, այդ թվում՝ Մարգարետ Բրաունը ։
Ապրիլի 16-ին, օրվա առաջին կեսին նավի բժիշկ դոկտոր Մակգին, զննելով տուժածներին, նավապետին զեկուցեց, որ նրանք բոլորը գտնվում են բավարար ֆիզիկական վիճակում, բացի երկուսից։ Չնայած որ տուժածները մի քանի ժամ անց էին կացրել ցրտի մեջ, նրանցից շատերն էլ թեթև, հաճախ էլ թրջված հագուստով, նրանք հաղթահարել էին դա առանց բարդությունների, որոնցից այդպես զգուշանում էին բժիշկները. այսինքն՝ գերսառեցման հետևանքով և ապրած սարսափից առաջ եկած հոգեկան խանգարումներով ուղեկցվող զանգվածային հիվանդություններ չէին նկատվում։
Երբ «Տիտանիկ»-ի ուղևորները փոքր-ինչ դուրս եկան շոկից, «Կարպատիա» նավի վրա նրանց միջև լուրջ կոնֆլիկտ հասունացավ։ Ամուսիններ, եղբայրներ, ընկերներ կորցրած փրկված կանանցից շատերը սկսեցին կշտամբել փրկված տղամարդկանց նրանց կենդանի մնալու համար։ Հատկապես խստորեն քննարկվում էին Բրյուս Իսմեյը և ամուսիններ Կոսմո և Լյուսի Դաֆ Գորդոնները։ Համընդհանուր զայրույթ էր առաջացրել այն լուրը, որ Դաֆ Գորդոնին հաջողվել էր կիսադատարկ մակույկով փրկել իր ամբողջ բեռը, այն դեպքում, երբ 1500 մարդ զոհվեցին խորտակվող նավի վրա մակույկների ոչ բավարար քանակի պատճառով։ Ապրիլի 17-ի առավոտյան «Կարպատիա»-ի վրա լուր տարածվեց, որ նավապետն ու սպաները նախազգուշացված են եղել սառցային վտանգի մասին. մինչ այդ այսբերգի հետ բախումը բոլորը համարում էին ճակատագրական պատահականություն։ Սպաներից մեկը ստիպված էր խոստովանել դա, և փրկված ուղևորներին վրդովմունք ու զայրույթ տիրեց։
Լուսաբանումը ԶԼՄ-ում
Ապրիլի 15-ի առավոտյան Նյու Յորքում Ռեյս հրվանդանից հեռագիր ստացվեց. «Տիտանիկ»-ից փոխանցվել է CQD ազդանշան՝ այսբերգի հետ բախման մասին հաղորդագրություն և անհապաղ օգնության խնդրանք»։ Ավելի ուշ փոխանցվեց. «Տիտանիկը խորտակվում է առաջնամասի դիֆֆերենտով և իրականացնում է կանանց և երեխաների նստեցում փրկամակույկներ» ։ Հաջորդ առավոտյան «Տիտանիկ»-ի հետ պատահածի մասին նորությունը տպագրված էր թերթերի առաջին էջերում, սակայն նավի այսբերգի հետ բախման հետևանքների մասին հաղորդվում էր ոչ հավաստի տեղեկատվություն։ «Evening Sun» թերթում տպագրված էր. «Այսբերգի հետ բախումից հետո «Տիտանիկ»-ից բոլոր մարդկանց հաջողվել է փրկել, իսկ նավը բուքսիրելով հասցվել է Գալիֆաքս»։ Հրապարակման մեջ հաստատվում էր, որ ուղևորները տեղափոխվել են «Կարպատիա» նավ, իսկ անձնակազմը ուղեկցում է իր նավը գալիֆաքսում Նոր Շոտլանդիայում։ Ապրիլի 16-ին բրիտանական «Daily Mail» թերթը վերնագրում գրում էր. «Տիտանիկը խորտակվել է։ Զոհեր չկան»։ «Տիտանիկ»-ի աղետը դարձավ համաշխարհային մասշտաբի նորություն։ Համաշխարհային հրատարակությունները դրան առավելագույն ուշադրություն հատկացրին։ Հաճախ թղթակիցները օգտագործում էին ցանկացած լուր, միայն թե գոնե ինչ որ տեղեկություն հաղորդեն։
Ապատեղեկատվությունն ու խառնաշփոթը բացատրվում է նրանով, որ «Տիտանիկ»-ի մասին հաղորդումները ռադիոյով հաղորդվում էին մի նավից մյուսին, և մայրցամաք հասնում էին աղավաղված փաստեր։ Ապրիլի 15-ի ժամը 18:00-ին Նյու Յորք «Օլիմպիկ» նավից լուր ստացվեց «Տիտանիկ»-ի խորտակման մասին, ավելի ուշ «Ուայթ Սթար Լայն» ընկերությունում հաստատեցին նավի կործանման լուրը։ Ժամը 21:00-ին հայտնի դարձավ, որ «Կարպատիա»-ի վրա գտնվում են «Տիտանիկ»-ից ընդամենը 700 մարդ, մնացած 1500-ը զոհվել են։ Ապրիլի 16-ի առավոտյան «The New York Times» թերթում հրապարակվեցին կենդանի մնացածների առաջին ցուցակները, որոնք փոխանցվել էին «Կարպատիա»-ից «Օլիմպիկ» նավի միջոցով։ Մեծ Բրիտանիա աղետի մասին նորությունը հասավ ապրիլի միայն ամսի 17-ին։ Ռուսաստանում ևս նավի կործանման մասին սկզբից ոչ հավաստի տեղեկություններ էին հասնում։ Ապրիլի 16-ին «С-Петербургские ведомости» թերթում տպագրված էր. «Տիտանիկի» բոլոր ուղևորները փրկվել են «Վիրջինիան» շոգենավի կողմից․․․ շոգենավը [Տիտանիկ] դեռևս ջրի վրա է և դանդաղ ընթանում է դեպի Գալիֆաքս»։ Հաջորդ օրը հրատարակությունը հերքում տվեց. «Վիրջինիան» շոգենավը աղետի վայր է հասել չափազանց ուշ, «Տիտանիկ»-ը խորտակվել է, ուղևորների ճակատագրի մասին ոչինչ հայտնի չէ» ։
Ռեակցիա
Ապրիլի 15-ից «Ուայթ Սթար Լայն» ընկերության գրասենյակը շրջապատված էր իրենց մերձավորների ճակատագրով անհանգստացած ուղևորների և անձնակազմի անդամների ազգականներով։ Առաջին օրը ընկերության աշխատակիցները հայտարարեցին, որ լուրջ վթար չի եղել և «Տիտանիկ»-ը ցանկացած դեպքում լողալու է։ Սակայն, երբ «Կարպատիա»-ից տեղ հասան ստույգ տեղեկությունները, ստիպված էին խոստովանել իրավիճակի աղետալիությունը։ Սաութհեմփթոնում, որտեղից և «Տիտանիկ»-ի անձնակազմի մեծ մասն էր ծնունդով, «Ուայթ Սթար Լայն» ընկերության գրասենյակին էին մոտենում անձնակազմի անդամների հարյուրավոր արտասվող կանայք և զավակներ՝ հուսալով իրենց մերձավորներին տեսնել փրկվածների ցուցակում։
Ուղղակի և ոչ ուղղակի կերպով «Տիտանիկ»-ի հետ առնչվող բոլոր օբյեկտները դարձել էին ընդհանուր վշտի վայրեր։ Հասարակական շինություններին, նավահանգստային գրասենյակներում, խարիսխի վրա կանգնած նավերին Նյու Յորքում, Բելֆաստում, Սաութհեմփթոնում և Լոնդոնում խոնարհված էին դրոշները։ Բելֆաստի եկեղեցիներում ազատ տեղեր չկային։ Տեղի բնակչությունն ամբողջությամբ սգում էր նավի կործանումը, որը պետք է հռչակ բերեր իրենց քաղաքին։ Մարդիկ արտասվում էին հենց փողոցում, երբ իմացան «Տիտանիկ»-ի խորտակման մասին։ «Հարլենդ էնդ Վուլֆ» նավաշինարանի աշխատակիցներն ասում էին, որ իրենց էլ ինչ որ տեղ աղետի համար մեղավոր և պատասխանատու են զգում։
Աղետը հասարակական լայն արձագանք առաջացրեց։ Հանրությունը ցնցված էր՝ ինչո՞ւ էին նավի վրա այդքան քիչ փրկամակույկները, ինչպե՞ս կարող էր ամենահուսալի նավը խորտակվել այսբերգի հետ բախումից 2 ժամ անց, ինչո՞ւ էր «Տիտանիկ»-ը դրեյֆող այսբերգների միջով ընթանում առավելագույն արագությամբ։ «The Times» թերթում հրապարակվեց աղետից կենդանի մնացածների բաց նամակը, որով նրանք պահանջում էին փոփոխություններ մտցնել ծովային նավարկության կանոններում։
Մեծ Բրիտանիայում և ԱՄՆ-ում սկսվեցին միջոցներ հավաքել՝ կենդանի մնացածներին օգնություն ցուցաբերելու համար։ Օվկիանոսի երկու կողմերում՝ Նյու Յորքում, Վաշինգտոնում, Սաութհեմփթոնում, Լիվերպուլում, Բելֆաստում և Լիչֆիլդում զոհվածների հիշատակին հուշարձաններ կանգնեցվեցին։
Դիակների որոնում և թաղում
«Ուայթ Սթար Լայն» ընկերությունը ջրում լողացող դիակները և «Տիտանիկ»-ի բեկորները դուրս բերելու համար վարձակալեց չորս նավեր։ Մինչ «Կարպատիա» նավը կհասներ Նյու Յորք, ապրիլի 17-ին կանադական Գալիֆաքս քաղաքից խորտակման վայրի մոտ ուղևորվեց «Մաքեյ-Բենեթ» մետաղակառան նավը։ Նրա վրա բարձեցին 103 դագաղ, մի քանի տոննա սառույց և դիակները զմռսելու միջոցներ։ Մեկնեցին նաև թաղման բյուրոների աշխատակիցներ և հոգևորականներ։
«Մաքեյ-Բենեթ»-ի անձնակազմը երկշաբաթյա որոնումների ընթացքում գտավ և ջրից դուրս բերեց 306 դիակ, նավի վրա եղած զմռսման պարագաները շուտ սպառվեցին։ Սանիտարական կանոնների համաձայն՝ նավակայան կարելի էր տանել միայն զմռսված դիակներ, այդ պատճառով էլ «Մաքեյ-Բենեթ»-ի նավապետը որոշում ընդունեց երրորդ դասի բազմաթիվ ուղևորների և անձնակազմի անդամների դիակները թաղել ծովում։ Մայրցամաք հասցվեցին հիմնականում առաջին դասի ուղևորների մարմինները, որոց կարելի էր ճանաչել թանկարժեք հագուստով և անձնական իրերով։ Մնացածների մարմինները կարում էին քաթանե պարկերում և մեկ-մեկ նետում էին ծովը։ «Մաքեյ-Բենեթ»-ից ծովում թաղվեց 116 դիակ։
«Մանիա» նավը շաբաթներ տևած որոնումներից հետո «Տիտանիկ»-ի խորտակման վայրից 80 կմ հեռավորության վրա գտավ ևս 17 մարմին։ Մայիսի 6-ին զոհվածներին փնտրելու համար «Ուայթ Սթայն Լայն»-ն ուղարկեց օժանդակ «Մոնմանյի» նավը, որը գտավ չորս դիակ։ Զոհվածների որոնումների աշխատանքները դժվարանում էին նրանով, որ նրանց մարմինները Գոլֆստրիմի հոսանքով քշվել էին խորտակման վայրից հյուսիս-արևելք հսկայական սառադաշտի կողմերը և ցրված էին ընդարձակ տարածքով մեկ։ «Ուայթ Սթայն Լայն»-ի վերջին վարձած փոկորսական «Ալջերին» նավը մայիսի 22-ին գտավ ընդամենը մեկ դիակ։ Այն ճանաչվեց. պարզվեց, որ ստյուարդ Ջեյմս Մաքգրեյդի դիակն էր։ Նա թաղվեց հունիսի 2-ին Գալիֆաքսում ։ Ընդհանուր քանակով կանադական չորս նավերը ջրից դուրս բերեցին 328 դիակ։
Բոլոր զմռսված դիակները տարվեցին խորտակման վայրին ամենամոտ խոշոր կանոնավոր երկաթուղային և ծովային հաղորդակցությամբ Գալիֆաքս քաղաք։ Դիարաններից մեկը տեղական քյերլինգի վերակազմավորված սրահներից էր։ Ապրիլի 30-ին, երբ նավահանգիստ վերադարձավ «Մաքեյ-Բենեթ» շոգենավը 190 դիակներով, Գալիֆաքս դիակների ճանաչման համար ժամանեցին զոհվածների Հյուսիսային Ամերիկայում բնակվող հարազատները։ Ճանաչել հաջողվեց բերված դիակների երկու երրորդը. չճանաչված դիակները թաղվեցին ջրից դուրս բերման հերթականության համարի տակ։ Խորտակման 150 զոհեր թաղվեցին Գալիֆաքսի երեք գերեզմանոցներում։ Մնացածները ուղարկվեցին հայրենիք՝ ԱՄՆ-ի քաղաքներ և Եվրոպա։
1912 թվականի մայիսի կեսին «Օկեանիկ» շոգենավը խորտակման վայրից 320 կմ հեռավորության վրա գտավ ջրածածկված А ծալովի փրկամակույկը երեք դիակներով, որոնց այդտեղ էին թողնել նավի խորտակման գիշերը։ Մակույկը բարձրացրին նավ։ Որոշվեց դիակները կարված պարկերով թաղել ծովում, իսկ մակույկը՝ ջրասուզել։ Տիտանիկից երկու վերջին դիակները գտնվեցին պատահաբար՝ հունիսի 6-ին և 8-ին համապատասխանաբար «Օտտավա» և «Իլֆորդ» նավերի կողմից։ Երկուսն էլ թաղվեցին ծովում։ Զոհվածների դիակները նույնականացվեցին անձնական իրերով ։ Մի քանի շաբաթների ընթացքում Հյուսիսային Ատլանիկայում լողացող տարբեր նավերից նկատում էին ջրի մակերևույթին լողացող դիակներ՝ սպիտակ բաճկոններով։ Տիտանիկի խորտակման վայրի շրջանն անվանեցին «լողացող գերեզմանոց»։
Տիտանիկի խորտակման հետևանքով մեկուկես հազար զոհվածներից գտնվեցին ընդամենը 333-ի մարմինները։ Հունիսին որոնող նավերից մեկից հայտնեցին, որ դիակները ջրի վրա պահող փրկաբաճկոնները քայքայվում են, և ջրի վրա մնացած դիակները ցանկացած դեպքում այդ ընթացքում կսուզվեին։ Որոնողական միջոցառումներն ավարտվեցին ։ 73 տարի անց գիտարշավների ժամանակ նավի բեկորների մոտ հայտնաբերեցին կողք կողքի մի քանի զույգ կոշիկներ. մինչ այդ մարմինները լիովին քայքայվել էին օվկիանոսի ջրում։
Մահացածների և փրկվածների ցանկ
«Տիտանիկ»-ի խորտակման հետևանքով զոհվածների ստույգ թիվը հայտնի չէ, քանի որ հայտնի չէ նավի վրա եղած մարդկանց ընդհանուր քանակը Քվինսթաունից շարժվելիս։ Որոշ ուղևորներ չեղյալ համարեցին իրենց ուղևորությունը վերջին պահին և չէին ջնջվել ցուցակներից, ոմանք տարբեր պատճառներով ճանապարհորդում էին կեղծանուններով և կրկնակի ներառվել են զոհվածների ցուցակում։ Տարբեր գնահատականներով աղետի հետևանքով զոհվել է 1490-1635 մարդ։ Զոհվածների թվում են նավապետ Էդվարդ Սմիթը, սպաներ Հենրի Ուայլդը, Ուիլյամ Մյորդոկը, Ջեյմս Մուդին, ռադիոհաղորդ Ջեկ Ֆիլիպսը, «Հարլենդ ընդ Վուլֆ» նավաշինարանի երաշխավորական խմբի բոլոր 9 անդամները՝ Թոմաս Էնդրյուսի գլխավորությամբ, նավի նվագախմբի բոլոր 8 երաժիշտները, ուղևորներ Ջոն Ջեյքոբ Ասթորը, Իսիդոր և Իդա Շտրաուսները, Բենջամին Գուգենհեյմը, Արչիբալդ Բատը, Ֆրենսիս Միլեթը, Ուիլյամ Սթեդը ։ Ստորև բերված են Մեծ Բրիտանիայի Առևտրի նախարարության զեկույցում տեղ գտած թվերը (որպես երեխաներ նշված են 12 տարեկանից փոքր անձերը)։ Աղետից կարողացավ փրկվել նավի վրա գտնվողների 1/3-ից ավելի քիչ մարդ։ Մեկ ուղևոր մահացավ «Կարպատիա»-ի վրա, մի քանիսը մահացան Նյու Յորք հասնելուց որոշ ժամանակ անց խորտակման ժամանակ ստացած տարբեր վնասվածքների և նյարդային ցնցումների պատճառով։ Ուղևորներց մահացան երեխաների 29 %-ը, կանանց 26 %-ը, տղամարդկանց 82 %-ը։ Անձնակազմի անդամներից կենդանի մնացին միայն 23 %-ը։ Ընդամենն այդ գիշեր Տիտանիկի վրա մահացան անձնակազմի 696 անդամներ, 528 երրորդ դասի ուղևորներ, 167 երկրորդ դասի ուղևորներ և 123 առաջին դասի ուղևորներ։ «Տիտանիկ»-ի վրա տեղափոխվող ընտանի կենդանիներից կենդանի մնաց 3 շուն, որոնց ուղևորները իրենց հետ փրկամակույկներ էին վերցրել։