cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Տասներորդ թագավորությունը
Սյուժե
Հերոսները ևս մեկ անգամ հասնում են Կենտրոնական զբոսայգի։ Գրախանութում Գայլը գնում է հոգեբանի խորհուրդ տված գիրքը, Էնթոնին փախչում է ոստիկանությունը, որը մեղադրում էր նրան բանկ թալանելու մեջ (իր երազանքի իրականացման հետևանք), Վիրջինյան փորձում է հասկանալ շան գաղտնիքը, իսկ տրոլներն շարունակում են շան փնտրտուքը։ Բոլոր հերոսները հայտնվում են իններորդ թագավորությունում։ Տրոլները բանտարկում են Էնթոնիին և շանը՝ թագուհու գաղութում, Վիրջինյային առևանգում են և տանում տրոլների թագավորություն։ Գայլը փրկում է Վիրջինյային, և, վերցնելով անտեսանելության կախարդական կոշիկները, նրանք վերադառնում են բանտ՝ Էնթոնիին փրկելու։ Անտեսանելի կոշկների շնորհիվ անցնելով պահակազորի կողքով՝ Վիրջինյան և Գայլը գտնում են Էնթոնիին և շանը։ Չորսով դուրս են պրծնում բանտից գետնուղու շնորհիվ և շարժվում գաճաճ Ժյոլուդին գտնելու, ով իր հետ նավակով տարել էր կախարդական հայելին։
Այդ ժամանակ Չարագործ թագուհին, թաքնվելով արքայազն Վենդելի կառքում, որտեղ նրան ոչ մեկ չէր փնտրի, վերադառնում է լքյալ ամրոց։ Օգտագործելով կախարդական հայելիներ, որը նրան էր մնացել Սպիտակաձյունիկի խորթ մոր շնորհիվ՝ նա փորձում է իմանալ արքայազն Վենդելի գտնվելու վայրը, բայց միայն իմանում է, որ նա միայնակ չի ճանապարհորդում, սակայն ինչ-որ կախարդանք չի թոռնում թագուհուն տեսնելու շատ ուղեկցորդներին։ Հասկանալով տրոլների անօգտակարությունը՝ թագուհին ուղարկում է Որսորդին (Ռուգտեր Հաուեր)՝ շանը գտնելու։
Պարզվում է նաև, որ Չարագործ թագուհին մշակում է գրավել Չորրորդ թագավորությունը, և դրա համար նրան անհրաժեշտ էր շանը հանձնել՝ Արքայազն Վենդելի տեսքով։ Շուտով նա համոզվում է, որ այդ մտքին հարկավոր է ավելի շատ ժամանակ, քանի նա կարծում է։ Եվս մեկ խնդիր է դառնում տրոլների թագավոր Կատակասերը, ով, դուրս գալով նրա դեմ, որոշել էր ուժով գրավել Չորրորդ թագավորությունը։ Թունավոր խնձորների շնորհիվ՝ նա հաղթում է Կատակասերին և իր զինվորներին։
Հերոսների քառյակի առջև մի նոր խնդիր է առաջանում՝ Էնթոնին, ով դիպել էր նավում գտնվող ոսկե ձկանը և տրոլների հարձակման հետևանքով՝ վերջիններիս և շանը վերածել էր ոսկու կտորների։ Հիմա արդեն երեքով, վերցնելով իրենց հետ շան ոսկե արձանը, ուղևորվում են գաճաճի հետքերով՝ դեպի կախարդական անտառ, և նրանց գլխավոր հակառակորդը հիմա հանդես է գալիս դաժան Որսորդը։
Ճանապարհին նրանք հանդիպում են գնչուների։ Այն բանից հետո, երբ Վիրջինյան ազատում է խոսող թռչուններին, որոնք պետք է օգտագործվեին վաճառքի համար՝ գնչուներից մեկը աղջկա վրա անեծք է դնում, և նրա մազերը սկսում են երկարել չափազանց մեծ արագությամբ։ Որսորդը կարողանում է բռնել Վիրջինյային և թաքցնել հսկա ծառի բնում, բայց Էնթոնին և Գայլը փրկում են նրան՝ վիրավորելով Որսորդին։ Խոսող թռչունների օգնությամբ՝ Վիրջինյան կացինով կտրում է անիծված մազերը։
Հայելու որոնումները հերոսներին բերում են «Փոքրիկ ոչխար» գյուղ։ Պարզվում է, որ հայելին գնվել է գյուղի դատավորի կողմից, և դա ստանալու համար անհրաժեշտ է հաղթել լավագույն հովվուհու մրցույթը։ Էնթոնին հանկարծակի բացահայտում է Փիփս ընտանիքի գաղտնիքը, ում հաջողվել էր երկար տարիներ ստել ամբողջ գյուղին, և նրանց կախարդական ջրհորի հետևանքով շանը վերակենդանացնում է և օգնում Վիրջինյային հաղթել մրցույթում։ Ստանալով հայելին՝ Վիրջինյան և հայրը արդեն պատրաստ են լինում քաղաք վերադառնալուն, սակայն նրանք ստիպված են լինում մնալ, քանի որ Գայլին ազատազրկում են և ցանկանում կրակի վրա վառել՝ կասկածելով հովվուհիններից մեկի սպանության մեջ։ Բացահայտելով իսկական մարդասպանին և Գայլին ազատելով՝ հերոսներն շարունակում են շրջագայել կախարդական հայելու հետքերով, քանի որ այն ևս մեկ անգամ կորչում է և այս անգամ արդեն՝ հայտնվում է ինը թագավորությունների ամենառոմանտիկ վայրում՝ Համբույրների քաղաքում։
Հայելին ստանալու համար, որը ուներ 5000 ոսկու արժեք՝ քառյակը ստիպված է լինում գնել այն աճուրդում։ Նրանք, խաղատանը հաղթելով, գումար են վաստակում։ Ամենահաջողակը լինում է Գայլը, և նա մտածում է շահած գումարով Վիրջինյային նվերներ գնել, սակայն արդյունքում այնքան է վատնում, որ հայելու համար այլևս գումար չի մնում։ Վիրջինյան իմանում է Գայլի գումարը վատնելու մասին։ Շան հաղթած գումարը միայն հնարավորություն է տալիս մասնակցել աճուրդին, բայց նրանց հետևող Որսորդը հայելին գնում է 10 000 ոսկով։ Խաբելով Որսորդին՝ Էնթոնիին հաջողվում է խլել հայելին, բայց աշտարակից դուրս գալ չի հաջողվում նրան։ Դուրս գալու համար՝ Էնթոնին ստիպված է լինում բարձրանալ տանիք, սակայն, սայթաքելով, գցում է հայելին՝ ջարդելով այն։ Նրանց հաջորդ ուղևորությունը վիշապե լեռներն էին, որտեղ ապրում էին այդ հայելին պատրաստած թզուկները։
Թզուկները հերոսներին հայտնում են, որ հայելու կրկնօրինակը կա միայն Չար թագուհու ամրոցում։ Անհաջողակ Էնթոնին զայրացնում է թզուկներին և, փորձելով փրկվել նրանցից, վնասում է մեջքը։ Թզուկների խոռչից փրկվելու ժամանակ՝ Վիրջինյան հանդիպում է Սպիտակաձյունիկի հոգու մարմնավորմանը։ Նա Վիրջինյային օգնում է՝ իր մեջ վստահություն ձեռք գտնելու և իրագարծում է աղջկա երազանքը՝ Էնթոնիին անհաջողության անեծքից հանելով։ Նայելով Սպիտակաձյունիկի նվիրած կախարդական հայելու մեջ՝ Վիրջինյան տեսնում է Չար թագուհուն, իսկ Էնթոնին՝ իր կնոջը՝ Քրիստինին՝ Վիրջինյայի մորը։
Այդ ժամանակ Չար թագուհին Վենդելի ամրոց է բերում կեղծ արքայազնին և նրան պատրաստում թագադրությանը։ Նա ցանկանում է կառավարել ամբողջ ինը թագավորություններում՝ պլանավորելով պարահանդեսին սպանել բոլոր հյուրերին։ Իսկական արքայազնին՝ շան մարմնով, բերում են ամրոց տրոլները՝ միավորվելով Որսորդի հետ։
Հերոսների հաջորդ ճանապարհը անցնում է կախարդական անտառով։ Ճահճային կախարդի դամբարանում Վիրջինյան գտնում է թունավոր սանր։ Ննջելով Սնկային կղզում՝ Վիրջինյային և Էնթոնիին փրկում է Գայլը, ով հետևում էր նրանց դեռ Համբույրների քաղաքից սկսած։ Վիրջինյան Գայլին խոստովանում է, որ սիրում է իրեն։
Եռյակը գաղտնի կերպով կերպով մուտք է գործում արքայազն Վենդելի ամրոց և գտնում ճանապարհորդության հայելին։ Չար թագուհին և Որսորդը սպասելով նրանց՝ խանգարում են իրենց Նյու Յորք վերադառնալուն։ Իրավիճակը էլ ավելի է լարվում, երբ Գայլը հայտարարումը թագուհուն իր հնազանդության մասին։ Վիրջինյային և Էնթոնիին բանտարկում են, բայց նրանց հաջողվում է փախչել գերմաներեն խոսացող մկների շնորհիվ։
Այդ ժամանակ շուն-արքայազնը անցնում է երեք փորձություն և հաստատում է, որ կարող է դառնալ Չորրորդ թագավորության թագավորը՝ ստելով նաև իմաստուն Մոխրոտին, ով արդեն ավելին քան 200 տարեկան էր։ Նոր արքայի հյուրերը՝ մյուս ութ թագավորությունների ղեկավարները, կենաց են խմում և թունավորվում, քանի որ թագուհու հրամանով բաժակներում ամենավտանգավոր թույնն էր։
Երբ Էնթոնին մերամարտում էր տրոլների հետ՝ Վիրջինյան փորձում էր թագուհուն համոզել հիշելու որ նա՝ իր աղջիկն է։ Որսորդը փորձում է սպանել Վիրջինյային՝ կրակելով արբալետից, բայց Գայլը նրան գցում է, նետը թռչում է վերև, հետո՝ ներքև՝ վիրավորելով Որսորդին։ Չար թագուհին փորձում է խեղդել Վիրջինյային, բայց աղջիկը վնասում է թագուհուն թունավոր սանրով։ Մահանալով՝ Քրիստինը հիշում է Վիրջինյային՝ անվանելով նրան «իր փոքրիկ աղջիկ»։
«Թունավորված» հյուրերն արթնանում են և պարզվում է, որ թույնի փոխարեն Գայլը նրանց գինու մեջ էր լցրել տրոլների քնաբերը և միայն ձևացնում էր, որ թագուհու կողմն է։ Վենդելն ու շունը իրենց են վերադարձնում մարմինները, և թագադրությունը շարունակվում է։ Հերոսների քառյակը ստանում է պարգևներ՝ ինը թագավորությունները փրկելու համար։ Ուրախ Գայլը և երեխայի սպասող Վիրջինյան վերադառնում են Նյու Յորք, իսկ Էնթոնին մնում է Չորրորդ թագավորությունում՝ Վենդելին առաջարկություն ստանալով ատրակցիոների ամրոց կառուցել։ Սերիալն ավարտվում է Վիրջինյայի խոսքերով.
«Իմ անունը Վիրջինյա է, և ես ապրում եմ անտառի ծայրամասում։ Ահա և վերջը Իններորդ թագավորության առաջին պատմության։	»
«Քառյակը, որ փրկել էր ինը թագավորությունները»
Էնթոնիի և Քրիստին Լյուիսի միակ դուստրը։ Նրա մայրը՝ Քրիստինը, անհետացել էր, երբ Վիրջինյան դեռ յոթ տարեկան էր։ Հարազատներից՝ նա միայն ուներ հայրիկին և տատիկին։ Մայրիկին վերաբերող հարցերին՝ Էնթոնին միայն պատասխանում էր, որ նա ապրում է Մայամիում։ Վիրջինյան իրեն միշտ համարում էր արկածներից հեռու մարդ և փորձում էր շատ աչքի չընկնել։ Վիրջինյան սիրում էր օգնել կարիքավորներին։
Վիրջինյայի հայր։ ԵրբՎիրջինյան փոքր էր, նրա հայրը հաջողված ձեռնարկատեր էր, բայց այդ ամբողջ գումարները վատնեց ատրակցիոնների վրա։
Կիսագայլ-կիսամարդ։ Սիրահարվել էր Վիրջինյային, սակայն սկզբում չգիտեր ինչպես վարվեր՝ ուտեր թ՞ե սիրեր։
Սպիտակաձյունիկի թոռ և Չորրորդ թագավորության օրինական ժառանգ։ Չարագործ Թագուհու կախարդանքի պատճառով ստանում է իր շան՝ ոսկեգույն ռետրիվերի մարմինը։
Չարագործներ
Քրիստին լյուիսը հարուստ էր և գեղեցիկ։ Համարելով Էնթոնիի հետ ամուսնությունը և աղջկա ծնունդը սխալ՝ փորձում է խեղդել Վիրջինյային լոգարանում։ Փախչելով տանից և լսելով Սպիտակաձյունիկի խորթ մոր կանչը՝ նա Կենտրոնական զբասայգու միջոցով տեղափոխվում է Ինը թագավորությունների աշխարհ, որտեղ դառնում է Չար կախարդի վրեժի զենքը։ Թունավորելով արքայազն Վենդելի ծնողներին՝ նա ընկնում է «Սպիտակաձյունիկին հավերժացնող բանտախուց», որտեղ անցկացնում է յոթ տարի՝ վրեժի ծրագրեր կազմելով։
Էնթոնի Լուիսի վեց ցանկություններ
Էնթոնի Լուիսը Գայլից ստանում է կախարդական «լոբին» և ասում նրան Վիրջինյայի գտնվելու վայրը։ Գայլը ասում է Էնթոնիին, որ վերջինս պետք է կուլ տա «լոբին» և այն կիրականացնի նրա վեց ցանկությունները։ Բայց զգուշացնում է նրան, որ չի կարելի կրկնել ցանկությունը և ցանկանություն պահել վեց անգամից շատ։
Էթոնին մոռացել էր Գայլի նախազգուշացումը, և երբ նա իր դստեր հետ միասին գտնվում էր Կախարդական աշխարհում՝ նա բանտարկվեց Սպիտակաձյունիկի անվան պետական բանտախցում։ Նա փորձեց այնտեղ իրագործել յոթերորդ ցանկությունը, որ նրանք միասին վերադառնային Նյու Յորք, բայց այս ագնամ նրան ոչինչ չհաջողվեց։ Նա տխրությամբ հիշեց, որ բոլոր հնարավորություններն արդեն իրագործել է։
Սերգեևսկոե (գյուղ, Սաֆոնովսկի շրջան)
Սերգեևսկոե (Сергеевское), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սաֆոնովսկի շրջանի կազմում։
Տասներորդ թագավորությունը
Սաունդթրեք
2000 թվականի փետրվարին Varese Sarabande-ը թողարկեց ֆիլմի բոլոր սաունդթրեքերով ալբոմը։ Երաժշտության հեղինակն է Էնն Դադլին (Anne Dudley)։ Ալբոմում ներգրավվել են 22 երաժշտական կոմպոզիցիաներ և մի երգ՝ Միրիամ Սթոկլիի կատարմամբ (Miriam Stockley)։
Երգեր, որ հնչել են ֆիլմում, բայց չեն ընդգրկվել սաունդթրեքերի ցանկում
Սերգեևսկոե (գյուղ, Սաֆոնովսկի շրջան)
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 4 մարդ։
Տասներորդ թագավորությունը
Ռեյթինգ
NBC ալիքով՝ սերիալն ուներ ոչ բարձր ռեյթինգ, և դա եղել էր շարունակության նկարելու մասին խնդրանքը մերժելու հետևանքով։
Internet Movie Database-ում «Տասներորդ թագավորությունը» ունի բավականին բարձր ռեյթինգ՝ 8,4՝ 10 հնարավորից (12763 ձայն) ։
Սերգեևսկոե (գյուղ, Սաֆոնովսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սաֆոնովսկի շրջանի բնակավայրեր
Տասներորդ թագավորությունը
Պարգևներ և անվանակարգեր
Էմմի մրցանակ՝ 2000 թվականին։
Վեպ
2000 թվականի փետրվարին Harper Collins Entertainment-ը ԱՄՆ-ում հրատարակեց «Տասներորդ թագավորությունը» գիրքը, որի հեղինակներն էին Քրիստին Քեթրին Ռաշը և Դինա Ուեսլի Սմիթը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆանտաստիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան մինիսերիալներ Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական ֆանտաստիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական մինիսերիալներ Կատեգորիա:Գերմանական ֆանտաստիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Գերմանական մինիսերիալներ Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի հեռուստասերիալներ
Նվիրվում է Ստելլային
«Նվիրվում է Ստելլային» (Dedicato a una stella, բառացի թարգմանությամբ՝ «նվիրվում է աստղին»), կինոդրամա, որը նկարահանվել է 1976 թվականին։ Այն Իտալիա-Ճապոնիա կինոհամագործակցության արդյունք է։
Իտալիայի կողմից ֆիլմի ռեժիսորն է Լուիջի Կոցիին (ծնված 1947 թվականին)։ Թեպետ նա այլ ֆիլմեր էլ էր նկարել, բայց Dedicato a una stella ժապավենը նրան բերեց առաջին միջազգային հաջողությունը։ Կինոնկարը նաև մեծ հաջողություններ ապահովեց իտալացի դերասանուհի Պամելա Վիլորեզիին, ով այստեղ խաղում է կնոջ գլխավոր դերում։ Իր ժամանակին ֆիլմը Իտալիայում զբաղեցրեց առաջին տեղը շահույթով։
Սյուժե
Երիտասարդ անհավասարակշիռ ու խենթ աղջիկ Ստելլա Գլիսետը տեղափոխվում է Բրետան՝ հոր փնտրտուքներով։ Վերջինս վաղուց լքել է ընտանիքը։ Անսպասելի Ստելլան կորցնում է գիտակցությունը և ընկնում է հիվանդանոց։ Հետազոտությունների արդյունքում պարզվում է, որ նա տառապում է արյան լեյկոզով։ Բժիշկները չեն ուզում անձամբ Ստելլային հայտնել ախտորոշման մասին։ Վերջինս տեսնում է, որ հիվանդանոցում ձեռքը վիրակապած մի մարդ նստած իր հերթին է սպասում։ Ստելան բժիշկներին ստում է, թե այդ մարդը իր հայրն է։ Բժիշկներն էլ լուրը հայտնում են հենց այդ մարդուն՝ անգլիացի Ռիչարդ Լասկիին, ասելով, որ Ստելլային մնացել է ապրելու ընդամենը երեք ամիս ժամանակ։ Ռիչարդը բարոյալքված կոմպոզիտոր է՝ չարացած, բոլորից վիրավորված։ Նա չունի աշխատանք, արդեն չի հավատում ինքն իրեն։ Դրա համար էլ բացարձակապես պատրաստ չէ այդ գաղտնիքը իր մեջ պահելու, դրա համար էլ չարանում է Ստելլայի հանդեպ և ցանկանում ազատել իրեն Ստելլայի ներկայությունից։ Բայց ժամանակի ընթացքում նրանց միջև ձևավորվում են բարեկամական հարաբերություններ, որոնք վերածվում են ինչ-որ ուրիշ տեսակի, ավելի բարձր տեսակի բարեկամության։ Ստելլային հաջողվում է Ռիչարդի մեջ արթնացնել արվեստի նկատմամբ սերը, վեր հանել նրա տաղանդը, համոզել, որ շարունակի զբաղվել երաժշտությամբ։ Սակայն նրանց բարեկամությունը հարատև լինել չէր կարող․ դանդաղորեն հանգում էր Ստելլան։ Ռիչարդը գրում է կոնցերտ դաշնամուրի համար և նվիրում է Ստելլային, որի հնչյունները դառնում են Ստելլայի համար վերջին ձայները․․․>։
Ֆիլմի երաժշտություն
Սաունթրեքը Cinevox լեյբլով թողարկվել է 1976 թվականին(LP) իսկ 2010 թվականին վերաթողարկվել է (Audio CD, Quartet Records) ։ Վոկալ՝ Նորա Օռլանդի (Nora Orlandi)։
Տեղական անվանումներ
Ֆիլմի անվանումները տարբեր երկրներում տարբեր էին ՝ ԽՍՀՄ-ում ֆիլմը կինովարձույթում է հայտնվել 1980-ական թվականներին «Նվիրվում է Ստելլային» անվանումով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1976 ֆիլմեր Կատեգորիա:Իտալական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ճապոնական ֆիլմեր Կատեգորիա:Դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Իտալերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Իտալական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Ֆրանսիայում
The Hardkiss
The Hardkiss, ուկրաինական անգլալեզու երաժշտական խումբ, որը ստեղծվել է 2011 թվականին։ Բոլոր երգերի հեղինակները խմբի անդամներն են՝ Յուլիա Սանինան և Վալերի Բեբկոն, վերջինս նաև The Hardkiss խմբի կրեատիվ պրոդյուսերն է։ Խմբի անդամների ոճի վրա աշխատում են ոճաբաններ Սլավա Չայկան և Վիտալիկ Դացյուկը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2011 հիմնադրված երաժշտական խմբեր Կատեգորիա:Ուկրաինական ռոք խմբեր Կատեգորիա:Փոփ երաժշտական խմբեր Կատեգորիա:Ուկրաինացի երաժիշտներ Կատեգորիա:Ալտերնատիվ ռոք խմբեր
Գևորգ Սանամյան
Գևորգ Մինասի Սանամյան, հայ խորհրդային կինոօպերատոր։ Ղրիմյան ռազմաճակատի «Սոյուզկինոխրոնիկայի» թղթակցական խմբի ղեկավար։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1963 թ.)։ ՍՄԿԿ անդամ 1946 թ.-ից։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։
Գործունեություն
Կինոյում սկսել է աշխատել 1929 թվականից։ 1934 թվականին ավարտել է կինեմատոգրաֆիայի ինստիտուտի (Մոսկվա) օպերատորական ֆակուլտետը։ 1933-1936 թթ. եղել է «Սոյուզ-կինոխրոնիկա»-ի միջինասիական հանգրվանի օպերատոր (նկարահանել է «Միջինասիական սպարտակիադա», «Սովետական Կիրգիզիայի 15 տարին» և այլ կինոնկարներ)։ 1936 թ.-ից աշխատել է «Հայֆիլմ» կինոստուդիայում։ Նկարահանել է մի շարք վավերագրական կինոնկարներ, լավագույններից են՝ «Հայաստանի պղինձը» (1937 թ.), «Հայաստանի շինանյութերը» (1947 թ., Իվան Դիլդարյանի և Ժ․ Վարդանյանի հետ), «Խաղողագործությունը Հայաստանում» (1952 թ., Գարուշ Բեկնազարյանի հետ), «Ստեփան Շահումյան» (1964 թ.), «Յոթ երգ Հայաստանի մասին» (1968 թ.), «Հովհաննես Թումանյան» (1969 թ.), ինչպես և «Կրակը անտառում» (1941 թ.) գեղարվեստական ֆիլմը։ 1942-1944 թթ. ռազմաճակատային կինոխմբի հետ Սանամյանի նկարահանած կադրերը օգտագործվել են «Մեծ հայրենականը» ֆիլմում։
Կատեգորիա:Հայ կինոօպերատորներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Տավուշի մարզ
Տավուշի մարզ, մարզ Հայաստանի հյուսիսարևելյան մասում։ Մարզկենտրոնը Իջևան քաղաքն է։
Աշխարհագրություն
Տավուշի մարզը գտնվում է Հայաստանի հյուսիսարևելյան հատվածում։ Ընդգրկում է Իջևանի, Տավուշի (նախկինում՝ Շամշադին), Նոյեմբերյանի, Դիլիջանի տարածաշրջանները և 5 քաղաքներ՝ Իջևան, Նոյեմբերյան, Բերդ, Դիլիջան և Այրում։
Մարզը սահմանակից է Վրաստանին, հյուսիսում և արևելքում՝ Ադրբեջանին։ Հայաստանի պետական սահմանից մարզին բաժին է ընկնում 400 կմ հատված, որից 352-ը՝ Ադրբեջանի հետ։ Մարզի կենտրոնով դեպի հյուսիս-արևելք հոսում է Աղստև գետը։ Ամենացածր կետը գտնվում է Դեբեդավան գյուղի մոտ (380 մ), ամենաբարձր կետը՝ Միափորի լեռնաշղթայի Մուրղուզ լեռն է (2993 մ)։ Հայաստանի Տավուշի մարզը տարածվում է Փոքր Կովկասի լեռնաշղթաների արտաքին շարի վրա (Վիրահայոց, Գուգարաց և Միափորի լեռներ)։ Գտնվում է Հայաստանի չափավոր խոնավ տարածաշրջանում։
[Գետ]]երը պատկանում են Կասպից ծովի (Կուր գետի) ավազանին և սնվում են հալոցքային, ստորերկրյա և անձրևային ջրերից։
Պատմական ակնարկ
Հայաստանի Ազգային Ժողովի հանրապետության վարչատարածքային բաժանման մասին օրենքով կազմավորվում է Տավուշի մարզը, որը հաստատվում է Հայաստանի նախագահի կողմից 1995 թվականի դեկտեմբերի 5-ին։ Մարզպետարանն իր գործունեությունը սկսել է 1996-ի փետրվարի 20-ին։ Մարզի Տավուշ անունը պայմանական և կամայական է, քանի որ հայոց պատմության մեջ չի եղել նման անունով վարչատարածքային միավոր, որ երբևէ ընդգրկած լիներ ներկայիս մարզի ողջ տարածքը։ Պատմական աշխարհագրությունից հայտնի է, որ Ուրարտու պետության (Արարատյան թագավորություն) ժամանակաշրջանում (մ․թ․ա․ IX-VI դդ․) երկրի հյուսիս-արևելքը, մինչև Կուր գետը զբաղեցրել է Եթիունէ կամ Ուտիք նահանգը,որը նաև ընդգրկել է ներկայիս ողջ Տավուշի մարզը։ Պատմահայր Մովսես Խորենացու հաղորդմամբ և Աշխարհացոյց-ի տվյալների համաձայն, արդեն Արտաշեսյանների թագավորության ժամանակաշրջանում (մ․թ․ա II- մ․թ․ I դդ․) Տիգրան Բ-ի ստեղծած թագավորության մեջ են մտել մարզի կենտրոնական և արևմտյան հատվածները ։ Դիլիջանն իր շրջակայքով մտել է Այրարատ աշխարհի Վարաժնունիք գավառի մեջ, իսկ մարզի արևելյան հատվածը՝ Ուտիք նահանգի մեջ՝ կոչվելով Տուսքուստակ գավառ, որը նշանակում է Տուսի գավառ։ Տավուշ անվան ստուգաբանությունը հենց կապվում է այս Տուս անվան հետ, որի մասին հիշատակություններ են պահպանվել պատմիչներ Մովսես Խորենացու, Հովհաննես Դրասխանակերտցու աշխատությունների մեջ։ 1990 թվականի նոյեմբերի 11-ին նախ Տավուշի շրջան կոչվեց 16-րդ դարից Շամշադին անվանվող շրջանը, իսկ Հայաստանի վարչատարածքային վերջին բաժանումից հետո՝ նորաստեղծ մարզը։
Բնակչություն
Մարզը զբաղեցնում է Հայաստանի տարածքի 9.1 %-ը, 1 քառ. կմ-ի վրա ապրում է 50 մարդ։ Բնակչության զգալի մասը բնիկ տավուշցիներ են. կան նաև Արցախից և Գարդմանքից տեղափոխվածների (տարահանվածների) սերունդներ։ Օրինակ, 17-19-րդ դարերում հայության զգալի քանակի ներհոսք է եղել Արցախից դեպի Տավուշ։ Տեղափոխվածները կամ հիմնում էին նոր գյուղեր կամ էլ վերականգնում նախկինում լքված կամ ավերված հայկական բնակավայրերը։
Տավուշի մարզի բնակչությունը կազմում է հանրապետության բնակչության ընդհանուր թվաքանակի 4.2 %-ը։ Բնակչության 62.3 %-ը ապրում է գյուղական վայրերում։ Մարզը հանրապետության վառ արտահայտված գյուղատնտեսական շրջաններից է։ Հայաստանի Տավուշի մարզկենտրոնը Իջևան քաղաքն է (մինչև 1919 թվականը՝ Քարվանսարա), որի բնակչությունը 2003 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ կազմել է 20.3 հազար բնակիչ։
Բնակավայրեր
Տավուշի մարզը ներառում է Մեծ Հայքի 3 աշխարհների գավառներ ու գավառամասեր։ Մարզի տարածքի հյուսիսային մասը (Նոյեմբերյանի տարածաշրջան) հիմնականում համապատասխանում է Գուգարքի Կողբափոր, կենտրոնական և արևմտյան մասերը (Իջևանի տարածաշրջան)՝ Կայեն և Կանգարք գավառներին։ Հարավային մասը (Դիլիջանի տարածաշրջան) մտել է Այրարատ աշխարհի Վարաժնունիք գավառի մեջ, իսկ արևելյան մասերի (Բերդի տարածաշրջան) բնակավայրերն ու հնավայրերը հիշատակվում են Ուտիք աշխարհի Աղվե և Տուչքատակ գավառներում։
Տնտեսություն
Ողջ հյուսիսարևելյան հատվածի վարչական, արդյունաբերական, կրթամշակութային կենտրոնն է և տրանսպորտային հանգույցը։ Քաղաքի արդյունաբերության հիմնական ուղղությունը մշակող արդյունաբերությունն է (մասնավորապես՝ փայտամշակումը, մետաղամշակումը, սննդամթերքի, հանքային ջրի և գինու արտադրությունները)։ Իջևան քաղաքը հայտնի է նաև գորգագործությամբ։
Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքս
Ստորև ներկայացված է Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսի փոփոխությունը ըստ տարիների ։ Այն իրենից ներկայացնում է մարզի կրթական մակարդակի, կյանքի սպասվող տևողության և մեկ անձին ընկնող տարեկանի եկամուտների համախառն ցուցանիշ։
Կլիմա
Տավուշ մարզի ուղղաձիգ գոտիականությունը կանխորոշում է մարզի կլիման։ Այն գտնվում է հանրապետության չափավոր խոնավ տարածաշրջանում։ Արևափայլքի տարեկան տևողությունը 1900-2000 ժամ է։ հանրապետությունում առավելագույն անարև օրերի դիտվում է Իջևանում՝ մինչև 65օր։ Գարունը լինում է տևական և հաճախ ուղեկցվում ցրտահարություններով, ամառը չափավոր տաք է, ձմեռը՝ մեղմ։ Լեռների բարձրության և դիրքադրման հետ կապված՝ մարզի լեռնային հարավն ու հովտային հյուսիսը զգալիորեն տարբերվում են կլիմայական պայմաններով։ Հարավի բարձրադիր լեռներում նվազագույն ջերմաստիճանը կարող է հասնել -38°C-ի, իսկ առավելագույն ջերմաստիճանը հյուսիսի ցածրադիր հովիտներում՝ 38-40 °C-ի։ վերջին տասնամյակներում անսովոր շոգեր գրանցվել են 1996 և 2000 թվականին, երբ Նոյեմբերյանում, Բերդում և Իջևանում ջերմաչափը ցույց է տվել համապատասխանաբար 42-43°C աստիճան, ընդ որում անսովոր շոգը ուղեկցվել է երաշտով, որի հետևանքով հսկայական վնասներ կրեցին գյուղացիական տնտեսությունները։ Լինում են նաև հակառակ երևույթը, երբ չափազանց շատ տեղումներ են տեղի ունենում, օրինակ 2002 թվականի ամռանը։ Տարեկան տեղումների քանակը 550-600 մմ է, առավելագույնը՝ ապրիլ-մայիս ամիսներին, որի պատճառով ծառերը հաճախ ծաղկավիժում են։ Ձյունածածկույթի հզորությունը միջին գոտիներում սովորաբար լինում է 10-15սմ, իսկ անսառնամանիք օրերի քանակը՝ 100-240։ Ձմռանը մարզի հարավային սարերում, ձյան առատության և բքի պատճառով դժվարանում է մայրուղիների երթևեկությունը։ Մարզում, ընդհանրապես, և Աղստևի հովտում հաճախակի երևույթ է կարկտահարությունը։
Բնապահպանություն
Բնական լիճը՝ Դիլիջանի մոտ գտնվող Պարզ լիճն է։ 1970-1980 թթ կառուցվել են Խնձորուտի, Հախումի, Տավուշի, Այգեձորի, Ջողազի և Քոլագրի ջրամբարները։ Մարզի բնությունը գեղատեսիլ է։ Ընդհանուր մակերեսի 51%-ը զբաղեցնում են խառն անտառները, որոնք աչքի են ընկնում բուսական և կենդանական աշխարհի բազմազանությամբ, բնական ժառանգության անզուգական հուշարձաններով։ Բնության նախաստեղծ վիճակի պահպանության, առավել հարստացման և տեղական պայմաններում նոր տեսակների ստացման նպատակով Աղստևի ավազանում ստեղծված են Դիլիջանի պետական արգելոցը և Իջևանի անտառային այգին՝ (դենդրոպարկը)։
Տուրիզմ
Մարզի և հատկապես Աղստևի հովտի բնակլիմայական պայմանները (մեղմ կլիմա, թթվածնով հարուստ լեռնային մաքուր օդ, հանքային բուժիչ ջրեր, անտառներ, դեղաբույսերով հարուստ լեռնաշխարհ) չափազանց նպաստավոր են բնակչության հանգստի կազմակերպման, առողջության վերականգման և միջազգային տուրիզմի ծավալման համար։
Հայաստանի Տավուշի մարզի տարածքը չափազանց հարուստ է պատմամշակութային կառույցներով՝ վանքային համալիրներ, բերդեր, խաչքարեր, կամուրջներ, դամբարաններ, հուշակոթողներ, հուշաղբյուրներ։ Հատկանշական են Գոշավանքը, Հաղարծնի ու Մակարավանքի համալիրները, Տավուշի բերդը և այլն։ Հայտնի են նաև Ջուխտակ վանքերը, Մաթոսավանքը, Առաքելոց եկեղեցին, Ոսկեպարի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, Սրանոց կամուրջը, Մորո Ձորո վանքը, Լաստիվերի անապատը, Գոշի լիճը և այլն։
(5983) Պրաքսիտելես
(5983) Պրաքսիտելես (Praxiteles), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1973 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Կոռնելիս վան Հաուտենի, Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդի և Թոմ Գերելսի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,799471 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,429 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,1699 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1710,85 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,210421 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 9,07° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1973 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կոռնելիս վան Հաուտենի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Ինգրիդ Հաուտեն-Գրունենվելդի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Թոմ Գերելսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ռոսսի սագ
Ռոսսի սագ (Anser rossii) բադերի ընտանիքին պատկանող թռչուն (Anatidae): Հյուսիսային Ամերիկայում այս տեսակը էնդեմիկ է։
Բնութագիրը
Մարմնի երկարությունը հասնում է 53-ից 66 սմ, քաշը `1,2-ից 1,6 կգ։ Էգերը մի փոքր թեթև են, քան տղամարդիկ։ Շատ նման են սպիտակ սագերին, բայց շատ ավելի փոքր (տնային բադից մի փոքր ավելի մեծ), կտուցը փոքր-ինչ կարճ է և կողմերը առանց մուգ կետերի։ Երիտասարդ թռչունները ավելի թեթև են, քան երիտասարդ սպիտակ սագերը։
Տարածվածությունը
Չվող թռչուններ են։ Բնադրում են Ալյասկայում և հյուսիս-արևմտյան Կանադայում։ Ժամանակ առ ժամանակ չվում են Ուրանգել կղզի ՝ սպիտակ սագերի խմբերի մեջ։
Վարքը
Թռչունները սնվում են բուսական սնունդով՝ արկտիկական խոտաբույսերի արմատներով, բողբոջներով և սերմերով, ինչպես նաև ջրային բույսերի կանաչ մասերով, ինչպիսիք են ջրիմուռները (Carex).
Ամենաբարձր աստիճանում այսպիսի թռչունները սովորաբար ապրում են մեծ խմբերով և ակտիվ են հիմնականում ցերեկային ժամերին։ Նրանց թշնամիները, մասնավորապես, մեծ թռչուններ են ու արկտիկական աղվեսները։
Բուծումը
Բուծման սեզոնը սկսվում է մայիսի վերջից մինչև հունիսի սկիզբը։ Ձյունը հալվելուց անմիջապես հետո էգը սկսում է բույն կառուցել։ Արուները բնի կառուցման մեջ ներգրավված չեն։ Զուգավորում տեղի է ունենում հաճախ թռիչքի ընթացքում կամ բուծման վայրերում։ Գետնին մի փոսում, որը քամուց պաշտպանված է քարերով և թփերով, էգը այդտեղ թուխս է նստում և պաշտպանվում ճյուղերով, խոտերով, մամուռներով և փետուրներով։ Նրանց գաղութներում առանձին բներ հաճախ գտնվում են միմյանց մոտ:Կախված բնակլիմայական պայմաններից, էգը մեկ օրվա ընդմիջումներով պառկում է երկուսից յոթ անգամ, սովորաբար չորսից հինգ վարդագույն կամ սերուցքի գույն ունեցող ձու է լինում բնի մեջ։ Միայն էգն է նստում չվերի վրա, արուն պաշտպանում է էգին և իր բույնը։ Երեք շաբաթ անց բոլոր ճուտերը միանգամից թռչում են։ Երեք շաբաթ անց նրանք մեծահասակ թռչունների հետ մեկտեղ թողնում են իրենց բնակավայրերը և թռչում ջրերի մոտակայքում գտնվող արոտավայրեր։ Այնտեղ փոքր թռչուները սկսում են աճել, որը տևում է մոտ մեկ ամիս։ Հասունությունը տեղի է ունենում երկու, երբեմն երեք տարեկան հասակում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1861 թվականին նկարադրված կենդանիներ Ռոսս Կատեգորիա:Հարավային Ամերիկայի թռչուններ Կատեգորիա:Սագեր
Լեհցե
Լեհցե (Lehtse), գյուղական ավան Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Տապա շրջանում։
Վիշնյովկա (գյուղ, Դեմիդովսկի շրջան)
Վիշնյովկա (Вишнёвка), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Դեմիդովսկի շրջանի կազմում։
Լեհցե
2011 թվականի տվյալներով գյուղական ավանում բնակվում էր 383 մարդ։
Վիշնյովկա (գյուղ, Դեմիդովսկի շրջան)
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 29 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Դեմիդովսկի շրջանի բնակավայրեր
Լեհցե
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Տապա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղական ավաններ
Յաբլոչնոե (գյուղ, Բելոգորսկի շրջան)
Յաբլոչնոե (Яблучне, Yabloçnoye), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Բելոգորսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Յաբլոչնոե գյուղում բնակվում էր 215 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Բելոգորսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Կենսաքիմիական էվոլյուցիայի տեսություն
Կենսաքիմիական էվոլյուցիայի տեսություն, կյանքի ծագման վարկածներից է։ Ըստ այս վարկածի, կյանքն առաջ է եկել քիմիական և ֆիզիկական օրինաչափ գործընթացների արդյունքում։ Կյանքի ծագման կենսասքիմիական վարկածի մանրամասն նկարագրությունները ներառված են Ա. Ի. Օպարինի վարկածում։ Ըստ Օպարինի վարկածի կյանքը ծագել է անօրգանական նյութերից՝ աստիճանաբար։
Համաձայն այդ վարկածի Երկիր մոլորակն առաջանալուց հետո, սկզբում եղել է սառը տիեզերական մարմին։ Հետագայում իր մեջ պարունակվող ռադիոակտիվ տարրերի տրոհման արդյունքում սկսել է տաքանալ։ Նրա ընդերքում ջերմաստիճանը հասել է 1000 °C։ Այդպիսի պայմաններում կարծր ապարները հալվում էին և բաշխվում տարբեր խորություններում ըստ իրենց զանգվածի և խտության։ Արդյունքում տեղի ունեցավ երկաթի համաձուլվածքների և օքսիդների հոսք դեպի երկրի միջուկ, այդպիսով ձևավորվեց Երկրի ամուր միջուկը։ Այդ ռեակցիաների արդյունքում անջատված գազերը մեծ ճնշման տակ ժայթքում և դուրս էին գալիս Երկրի մակերևույթ։ Թեթև գազերը՝ թթվածինը, հելիումը, ազոտը, արգոնը և այլ գազեր դուրս էին գալիս մթնոլորտից, քանի որ երիտասարդ Երկրի ձգողական դաշտը բավարար չէր դրանք պահելու համար։ Մինչդեռ այս և այլ տարրեր պարունակող պարզ միացությունները մնում էին Երկրի վրա. դրանց թվում էին՝ ջուրը, ամոնիակը, ածխածնի երկօքսիդը, մեթանը և այլն։ Ըստ երևույթին այսպես առաջացավ երիտասարդ Երկրի առաջնային մթնոլորտը` կազմված գազային միացություններից, որի բաղադրության մեջ հավանաբար մտնում էին ջրային գոլորշիներ, ածխածնի օքսիդ, ածխածնի երկօքսիդ, մեթան, ծծմբաջրածին, ամոնիակ և այլն։ Մոլեկուլյար թթվածինը մթնոլորտում բացակայում էր։
Այնուհետև Երկրի մակերևույթին ջերմաստիճանն աստիճանաբար իջնում էր, որի հետևանքով Երկրագունդը սկսում է սառել, և քիմիական տարրերը վերադասավորվում են. թեթևները` վերևում, ծանրերը՝ ընդերքում։ Ածխածինը և դժվարահալ մետաղները սառելուն զուգընթաց խտացել են կազմելով երկրակեղևը։
Երկրի կեղևը սկզբում շատ անկայուն էր, և նրա անդադար տեղաշարժումներն առաջացնում էին ճեղքեր և ծալքեր։ Այդ ճեղքերից դուրս էր հոսում Երկրի հրահեղուկ զանգվածը առաջացնելով խորդուբորդություններ։ Երկրագնդի ջերմաստիճանի իջնելուն զուգընթաց ջրային գոլորշիները թափվելով Երկրի մակերևույթ առաջացրել են առաջնային օվկիանոսը, որտեղ լուծված էին մթնոլորտում գտնվող նյութերը և Երկրի մակերևույթին գտնվող հանքային աղերը։ Մթնոլորտում օզոնային շերտի բացակայությամբ պայմանավորված ուլտրամանուշակագույն ճառագայթները մեծ քանակությամբ թափանցում էին Երկիր, մեծ էր նաև կայծակների հաճախականութունը։ Նման հզոր էլեկտրական պարպումների և ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների ազդեցությամբ ենթադրաբար առաջնային օվկիանոսում ընթացել են ռեակցիաներ, որոնց ընթացքում կարող էին առաջանալ օրգանական միացություններ։
Կյանքի ծագումն ըստ Ա. Ի. Օպարինի
Օպարինը գտնում էր, որ Երկրի վրա կյանքի ծագման ճանապարհին առաջին քայլը եղել է անօրգանական նյութերից օրգանական մոլեկուլների ոչ կենսաբանական (աբիոգեն) սինթեզը։ Համաձայն այդ վարկածի կյանքն առաջացել է երկրի վրա էվոլյուցիայի փուլերից մեկում անօրգանական՝ այսինքն անկենդան մատերիայից։
Կոացերվատային վարկած
Ըստ Օպարինի Երկրի վրա կյանքի առաջացման գործընթացը կազմված է 3 փուլից՝
Զարգացման գործընթացն ըստ առաջարկված տեսութան (տեսականորեն)
Նախ առաջանում էին օրգանական նյութեր, ապա դրանք կուտակվում էին նախնական օվկիանոսի ջրերում։ Սկզբում դրանք գտնվում էին այնտեղ նոսր լուծույթի ձևով, այնուհետև խտանում, կենտրոնանում էին և առաջացնում կոացերվատներ։ Համաձայն Օպարինի վարկածի, օրգանական նյութերի կենտրոնացումը կոացերվատների ձևով, Երկրի վրա կյանքի ծագման երկրորդ փուլն է։
Կոացերվատը թափահարելիս վերածվում է մանր կաթիլների։ Նախնական օվկիանոսի ջրերում կոացերվատներն օժտված էին պարզագույն կազմավորվածությամբ։ Այդ կաթիլներում նյութերի խտությունը ավելի մեծ էր, քան շրջապատող լուծույթում։ Կոացեվատներն ունեն ավելի բարձր խտություն, և մոլեկուկներն ավելի սերտ են դասավորված, ինչը մեծացնում է դրանց փոխազդեցության հնարավորությունը։
Կոացերվատները ենթադրաբար ունեին թաղանթային կառուցվածք(լիպիդ–սպիտակուց–լիպիդ), արտաքինից պատված էին լիպիդներով։ Լիպիդների հիդրոֆիլ մասերը՝ սպիրտային գլխիկները ուղղված են դեպի ջրային (արտաքին և ներքին) միջավայրեր։ Այս թաղանքի շնորհիվ կոացերվատն օժտվում է ընտրողական թափանցելիությամբ։
Ա. Ի. Օպարինը նշում է, որ կոացերվատի կաթիլներն արտաքուստ ունեին կենդանի համակարգ հիշեցնող մի շարք հատկություններ.
Սրանք մնան են սնման, աճման, արտազատման, նյութափոխանակության գործընթացներին։ Արտաքին միջավայրից նյութեր կլանելով ու մեծանալով հաճախ տրոհվում էին դուստր կոացերվատների, որոնք վերջ ի վերջո նմանվում էին ելակերային ձևին։ Սա հիշեցնում էր վերարտադրողական գործընթաց, ինչը բնութագրական է միայն կենդանի բջիջներին։ Օպարինը կյանքի ծագման 3–րդ փուլը համարում է կոացերվատների մոլեկուլների ինքնավերարտադրման գործընթացի առաջացումը։
Ինքնավերարտադրման հատկությունը կապված է նուկլերնաթթուների առկայության և դրանց կրկնապատկման ընդունակության հետ։ Հնարավոր է, որ առաջին ինքնավերարտադրվող կոացերվատում ի հայտ է եկել կենդանի համակարգերի համար այնքան բնորոշ կաղապարային՝ մատրիցային սինթեզի ծագումը։
Մատրիցային սինթեզի ռեակցիաներ
Բջջում հայտնի է մատրիցային կամ կաղապարային սինթեզի 3 ռեակցիա։ Դրանք են.
Ստենլի Միլլերի գիտափորձը
Ամերիկացի գիտնական Ստենլի Միլլերը զբաղվում էր կյանքի առաջացման վարկածների փորձարարական ստուգմամբ։ 1955 թվականին Ս. Միլլերը նախագծեց մի սարք, որի օգնությամբ հնարավոր էր վերաստեղծել միլիարդավոր տարիներ առաջ Երկրի վրա գոյություն ունեցող պայմանները։ Այդ սարքի մեջ որպես «առաջնային մթնոլորտ» ծառայում էր ամոնիակի, ջրածնի և մեթանի խառնուրդը, իսկ ջուրը «նախնական օվկիանոսն» էր, որտեղ լուծված էին այն նյութերը, որոնք կարող էին գոյություն ունենալ նախնական օվկիանոսում։ Մթնոլորտային խցիկում տեղադրված էր 2 էլեկտրոդ, որոնց միջոցով հնարավոր էր առաջացնել 60.000 վոլտ հզորությամբ էլեկտրական լիցքային պարպումներ։ Երբ սովորական ջուրը տաքացվում և էր սկսում էր եռալ, առաջացած ջրային գոլորշիներն անցնում էին մթնոլորտային խցիկ, որտեղ 1 շաբաթ շարունակ ենթարկվում էին էլեկտրական պարպումների։ Սարքում կար սառնարան, որտեղ ջրային գոլորշիները խտանում էին, և ջուրը հետ էր հոսում «օվկիանոսային» խցիկ։ Սարքը հերմետիկ փակված էր և բազմաթիվ ժամերի ընթացքում անընդհատ աշխատում էր։ Միլլերը փորձի առաջին իսկ օրերին նկատեց, որ «օվկիանոսային» խցիկում ջուրը փոխում էր իր գույնը՝ դառնալով դեղին կամ շագանակագույն։ Արդյունքում, խցիկում առաջանում էին շատ կարևոր կենսաբանական նյութեր՝ օրգանական միացություններ, մասնավորապես ամինաթթուներ։ Վերջիններիս հետագա հետազոտությունները սակայն ցույց տվեցին, որ դրանք պարունակում են աջադարձ և ձախադարձ ամինաթթուների 50։50 հարաբերակցություն, որն անհամատեղելի է կյանքի հետ, քանի որ բոլոր կենդանի օրգանիզմներում աջադարձ ձևեր գրեթե չեն հանդիպում ։ Այսպիսով Միլլերին չհաջողվեց լիարժեք իրականացնել Օպարինի առաջարկած «դրամայի» նույնիսկ 1–ին փուլը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Էվոլյուցիա Կատեգորիա:Կյանքի ծագում
Գեղարվեստի մանկական թանգարան
Գեղարվեստի մանկական թանգարան (The Children’s Museum of the Arts), գտնվում է Չարլթոն փողոց, 103 հասցեում, Մանհեթենում (Նյու-Յորք, ԱՄՆ)։ Հիմնադրվել է Քաթլեն Շնեիդերի կողմից, 1988 թվականին։ 10.000 ոտնաչափ քառակուսի տարածքով թանգարանը վերաբացվել է 2011 թվականի հոկտեմբերին ։
Թանգարանում 0-15 տարեկան երեխաները աշխատում են դասավանդող արվեստագետների հետ` սովորելով նկարչություն, քանդակագործություն, հնչյունային արվեստ, տեքստիլ և շարժական անիմացիա։ Առաքելություն ունենալով արվեստը հասանելի դարձնել բոլոր երեխաների համար` թանգարանը ծրագրեր ու համագործակցություններ է իրականացնում սահմանափակ կարողություններով, անապահով ընտանիքներից և անտուն երեխաների համար ։
Թանգարանում պահվում է ավելի քան 2000 ցուցանմուշներից կազմված հավաքածու, որոնք 1930-ական թվականներից սկսած նկարվել են ավելի քան 50 տարբեր երկրների երեխաների կողմից ։
Ցուցանմուշներ
Թանգարանի նոր մասնաշենքում ցուցադրված է «Հանրայնացնել արվեստը» ցուցահանդեսը, որը բաղկացած է էսքիզներից, լուսանկարներից, նմուշներից և Քաիթ Հարինգի, Չրիստոյի և Ջանե Քլաուդերի, Ֆրեդենսրեիչ Հունդերթվասերի, Թրանքուի Յանքուի և Սվունի աշխատանքներից ։
Նախորդ ցուցահանդեսները ներառել են «Սառնարանի դռնից այն կողմ» (2008), «Գույների սև գիրք» (2009) և «Արվեստը` ձեռքերի մեջ» (2011) ցուցադրությունները։
Իան Բերիի «Գաղտնի պարտեզը» 2017 թվականի հայտնի ինստալյացիաներից է, որտեղ նա ամբողջ պարտեզը պատրաստել է դենիմից։ Օգտագործված դենիմը պատրաստված է եղել ԱՄՆում    ։ 2017 թվականին Էլեն Հարվին ցուցադրել է «Զարդարանքներ և սառնարանի այլ մագնիսներ» ցուցադրությունը։
Գործունեություն
Թանգարանը արվեստի և ստեղծագործության ծրագրեր է ապահովում երեխաների և ընտանիքների որոշ խմբերի համար։ Այդ խմբերում ներառված են աուտիզմով երեխաներ, ընտանիքներ, որոնք օգտվում են կանխարգելման ծառայություններից, ընտանիքներ, որոնք գտնվում են խնամակալության տակ և աշխատում են վերամիավորման ուղղությամբ, երեխաներ, որոնք ապրում են ժամանակավոր բնակարաններում, և ցածր եկամուտ ունեցող դեռահաս ծնողներ, որոնց նմանատիպ ծրագրերն օգնում են ավարտել ավագ դպրոցի կրթությունը։ Այս նախագծերը տեղի են ունենում ինչպես թանգարանում, այնպես էլ` որպես կրթական ծրագրեր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի թանգարաններ Կատեգորիա:Նյու Յորքի տեսարժան վայրեր
Սուրմալիկ (գյուղ)
Սուրմալիկ (այժմ կոչվում է՝ Սուրամելիք, Suramelik), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Բաբեկի շրջանում։
Հուշարձան
Գյուղից 3 կմ հարավ-արևելքում՝ լեռան գագաթին, գտնվում էր Սուրմալիկի բերդը։ Այն կառուցվել էր Ք.Ա. 8-7-րդ դարերում։ Իր հսկողության տակ էր պահում Նախիջևանի դաշտն ու նրանով անցնող երթուղիները։ Վաղ միջնադարում և դրանից հետո մի քանի անգամ վերակառուցվել է։ 14-րդ դարում բերդի մասին հիշատակում է աշխարհագրագետ Համիդ-Ուլլա Կասբինսկին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բաբեկի շրջանի բնակավայրեր
Լեհու
Լեհու (Lehu), գյուղ Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Հալինգա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 23 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Հալինգա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Հայկական չափ
Հայկական չափ, պայմանական հասկացություն, որը ցույց է տալիս հայ բանաստեղծության մեջ կիրառված ձևերից մեկը։ «Հայկական չափը» ստեղծել և տեսականորեն հիմնավորել է հայ կլասիցիզմի խոշորագույն բանաստեղծ Արսեն Բագրատունին նախ` Վերգիլիոսի «Մշակականք» գրքի թարգմանության և առաջաբանի մեջ, ապա նշանավոր «Հայկ դյուցազն» պոեմում։ «Հայկական չափ» տողն ունենում է 13-16 վանկ, բայց միշտ բաղկացած է չորս անդամից։ Առավելագույն` 16 վանկից կազմված լինելու դեպքում տողն ունի չորս քառավանկ անդամ(4-4-4-4)։ Վանկերի թվի կրճատումը կապված է այն հանգամանքից, որ առաջին անդամը կարող է ունենալ ոչ միայն չորս, այլև երեք, երկու, նույնիսկ մեկ վանկ, իսկ երկրորդ անդամը երբեմն չորսի փոխարեն ունենում է երեք վանկ։ Երրորդ անդամը միշտ քառավանկ է, իսկ չորրորդը առանձին դեպքերում կարող է լինել եռավանկ։
Մթացան /երկինք և հողմք/ /չորից ծագաց/ ոստեան ի կռիւ/
Կիրառելով «Հայկական չափը»` Բագրատունին և նրա հետևորդները ուզում էին օգտագործել բանաստեղծության մեջ կիրառվող այնպիսի ձև, ինչպիսին օգտագործվում էր հին հունական և հին հռոմեական բանաստեղծության մեջ, ուր կային արտասանությամբ երկար ու կարճ վանկեր։ Հետևաբար վանկերի թվի կրճատումը պետք է հատուցվեր որոշ վանկերի երկարուձիգ արտասանությամբ։ Ելնելով իմաստից` վանկերն արտասանվում էին «արագաշարժ» կամ «ծանրաքայլ», որով պետք է հավասարակշռվեր տողերի արտասանության ժամանակամիջոցը։ Բայց սա չէր համապատասխանում հայկական տաղաչափության բնույթին. ահա թե ինչու XIX դարի վերջին «հայկական չափը» լրիվ հանվում է գործածությունից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տաղաչափություն
Չայնիչե
Չայնիչե (Чајниче / Čajniče), քաղաք Բոսնիա և Հերցեգովինայի Սերբական Հանրապետություն վարչական կազմավորման հյուսիսարևելյան հատվածում։ Չայնիչեն համանուն համայնքի կենտրոնն է։
Բնակչություն
Ըստ 2013 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ քաղաքի բնակչությունը կազմում է 2401 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի քաղաքներ
Վրաստան-Անկախ պետությունների համագործակցություն հարաբերություններ
Վրաստանի և Անկախ Պետությունների Համագործակցության (ԱՊՀ) հարաբերությունները բազմակողմ միջազգային հարաբերություններ են երրորդ երկրի և վերպետական կազմակերպության միջև։
Պատմություն
1993 թվականի դեկտեմբերի 3-ին Պետությունների ղեկավարների խորհրդի որոշմամբ Վրաստանն ընդունվեց Համագործակցության մեջ, իսկ 1993 թվականի դեկտեմբերի 9-ին Վրաստանը միացավ ԱՊՀ կանոնադրությանը ։
2006 թվականի փետրվարի 3-ին Վրաստանը դուրս եկավ ԱՊՀ պաշտպանության նախարարներից, քանի որ այդ խմբին անդամակցությունը անհամատեղելի էր ՆԱՏՕ- ին մասնակցելու հետ։
Վրաստանի ելքը ԱՊՀ-ից
2008 թվականի օգոստոսի 12-ին Վրաստանի նախագահ Միխեիլ Սաակաշվիլին հայտարարեց ռուս-վրացական պատերազմի պատճառով ԱՊՀ-ից դուրս գալու ցանկության մասին ։ 2008 թվականի օգոստոսի 14-ին Վրաստանի խորհրդարանը միաձայն (117 ձայն) որոշում է կայացրել կազմակերպությունից Վրաստանի դուրս գալու մասին ։ Համաձայն ԱՊՀ կանոնադրության (I գլխի 9-րդ հոդված) անդամ պետությունն իրավունք ունի դուրս գալ Համագործակցությունից։ Պետությունը նման մտադրության մասին գրավոր ծանուցում է սույն կանոնադրության ավանդապահին ելքից 12 ամիս առաջ։ Միևնույն ժամանակ, սույն Խարտիայի մասնակցության ընթացքում ծագած պարտավորությունները պարտավորեցնում են համապատասխան պետություններին դրանց լիարժեք իրականացմանը ։ 2008 թվականի հոկտեմբերի 9-ին Ռուսաստանի Դաշնության արտաքին գործերի նախարար Սերգեյ Լավրովը հայտարարեց, որ ԱՊՀ երկրների ԱԳ նախարարների խորհուրդը պաշտոնական որոշում է կայացրել 2009 թվականի օգոստոսին դադարեցնել Վրաստանի անդամակցությունը Համագործակցությանը։ 2009 թվականի օգոստոսի 18-ին Վրաստանը պաշտոնապես դուրս եկավ ԱՊՀ-ից  ։
Վասիլի Գրոսման
Վասիլի Սեմյոնովիչ Գրոսման (Васи́лий Семёнович Гро́ссман, ), ռուս խորհրդային գրող։
Առաջին վիպակը՝ «Գլյուկաուֆ»-ը (1934), պատկերում է Դոնբասի ածխահատների կյանքը։ «Ստեպան Կոլչուգին» քառահատոր վեպը (1937-1940) ռուսական բանվոր դասակարգի կյանքի համայնապատկերն է։ Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ եղել է խորհրդային բանակի շարքերում։ Զինվորական թերթերում, հատկապես «Կրասնայա զվեզդա»-ում տպագրել է ակնարկներ («Գլխավոր հարվածի ուղղությունը» և այլն)։ «Ժողովուրդն անմահ է» (1942) վեպը պատերազմական թեմայով առաջին ծավալուն գործն է։ «Հանուն արդար գործի» (1952) անավարտ վեպի գաղափարական հիմքը խորհրդային ժողովրդի բարոյական ուժն է, բարոյալքված ֆաշիզմի կործանումը։ 1961 թվականին ռուսերենի է թարգմանել Հրաչյա Քոչարի «Մեծ տան զավակները» վեպը։
Գրոսմանը բազմիցս եղել է Հայաստանում, ուսումնասիրել հայ ժողովրդի պատմությունն ու մշակույթը, գրել «Բարին ընդ ձեզ» գիրքը, որը լույս է տեսել հետմահու (1966)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային տղամարդ գրողներ Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Տրոեկուրովյան գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ Կատեգորիա:Ռուս հրապարակախոսներ Կատեգորիա:Խորհրդային վիպասաններ Կատեգորիա:20-րդ դարի լրագրողներ Կատեգորիա:Խորհրդային պատմվածքագիրներ
Հենկ Վիսման
Հենկ Վիսման (Henk Wisman; ), հոլանդացի ֆուտբոլային մարզիչ, որը 2008-2011 թվականներին գլխավորել է «Ալմերե Սիթի» ակումբը։
Ակումբային գործունեություն
Ավարտել է Ամստերդամի « Այաքսի » ֆուտբոլային ակադեմիան, սակայն չի հայտնվել ակումբի հիմնական կազմում։ Ութ տարի «Այաքսում» ելույթ ունենալուց հետո Վիսմանը 1975 թվականին տեղափոխվել է Ամստերդամ։ Ամստերդամում խաղացել է հինգ մրցաշրջան, 1979 թվականին տեղափոխվել է «Ամերսֆորտ» ակումբ։ Մեկ մրցաշրջան անց նա Ամստերդամից տեղափոխվել է «Զվարտե Սհապան» սիրողական ակումբ։ 1981 թվականին ավարտել է իր խաղային գործունեությունը։
Մարզչական գործունեություն
Իր խաղային գործունեության ավարտից հետո նա գլխավորել է «Զվարտե Շապեն» սիրողական ակումբը, որում նախկինում հանդես է եկել։ Վիսմանը 19 տարի մարզել է սիրողական ակումբներ, ինչպիսիք են «Վոլենդամը», «Զիլվերմեունը», «Զեբյուրգիան», «Քիվիք Բոյսը» և «Ռենսբյուրգսե Բոյսը»։ 2000 թվականին Վիսմանը դարձել է պրոֆեսիոնալ « Վոլենդամ » ակումբի մարզիչը, որը խաղում էր Նիդեռլանդների երկրորդ դիվիզիոնում։ Նրա գլխավորությամբ ակումբը կարողացել է 2003 թվականին էլիտար դիվիզիոն վերադառնալ։ 2003-2004 մրցաշրջանում «Վոլենդամը» զբաղեցրել է 17-րդ տեղը, իսկ Վիսմանը անհաջող մրցաշրջանից հետո լքել է ակումբը։
Արտաքին հղդումներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի ֆուտբոլային մարզիչներ Կատեգորիա:Հոլանդացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Հայաստանի ֆուտբոլի հավաքականի մարզիչներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ֆուտբոլի Նիդերլանդների երիտասարդական հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Այաքսի ֆուտբոլիստներ
Սուստ
Սուստ (այժմ կոչվում է՝ Սյուստ ,Süst), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Քենգերլիի շրջանում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Քենգերլիի շրջանի բնակավայրեր
Սերգեյկովո (գյուղ, Խոլմ-Ժիրովսկի շրջան)
Սերգեյկովո (Сергейково), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Խոլմ-Ժիրովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 0 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Խոլմ-Ժիրովսկի շրջանի բնակավայրեր
Բադրանանց
1895 թվականին ուներ 13 հայ բնակիչ։ Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրագործությունն ու առևտուրն էր։
1986 թվականի դրությամբ Բադրանանցի արևելյան կողմում կար հին վանքի ավերակներ, որոնց քարերն ունեին հայերեն արձանագրություններ։ Տեղացիներն այն կոչում են Քաֆրի բերդ։
Գյուղն ավերվել է 1915-1918 թվականներին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Յակովլևկա (գյուղ, Բելոգորսկի շրջան)
Յակովլևկա (Яковлівка, Qadı Eli), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Բելոգորսկի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Կազի-Էլի։
2001 թվականի տվյալներով Յակովլևկա գյուղում բնակվում էր 54 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Բելոգորսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Նախածննդյան ախտորոշում
Նախածննդյան ախտորոշում (Prenatal testing), բարդ նախածննդյան ախտորոշում՝ ներարգանդային զարգացման փուլում պաթոլոգիան հայտնաբերելու համար։ Թույլ է տալիս հայտնաբերել Դաունի համախտանիշով պտղի 98%-ից ավելին (տրիզոմիա 21), տրիզոմիա 18 (հայտնի է որպես Էդվարդսի համախտանիշ) մոտ 99,9%, տրիզոմիա 13 (Պատաուի համախտանիշ) մոտ 99,9%, սրտի զարգացման խանգարումների ավելի քան 40% և այլն ։ Եթե պտուղը հիվանդ է, ապա ծնողները, խորհրդատու բժշկի օգնությամբ, ուշադիր կշռում են ժամանակակից բժշկության և իրենց հնարավորությունները երեխայի վերականգնման համար։ Արդյունքում ընտանիքը որոշում է այս երեխայի ճակատագիրը և որոշում՝ շարունակել կրել, թե ընդհատել հղիությունը ։ Նախածննդյան ախտորոշումը ներառում է նաև հղիության վաղ շրջանում հայրության որոշումը, ինչպես նաև պտղի սեռը ։
Նախաիմպլանտացիոն ախտորոշման կիրառում
Ներկայումս մի շարք երկրներում արդեն հասանելի է արհեստական ​​բեղմնավորման արդյունքում ձևավորված սաղմի (մոտ 10 բջիջների թվով) նախաիմպլանտացիոն գենետիկական ախտորոշումը (մինչև արգանդում իմպլանտացիա)։ Որոշվում է մոտ 6000 ժառանգական հիվանդությունների մարկերների առկայությունը, որից հետո որոշվում է սաղմը արգանդում իմպլանտացիայի նպատակահարմարության հարցը։ Սա թույլ է տալիս այն զույգերին, ովքեր նախկինում ռիսկի չեն դիմել ժառանգական հիվանդությունների բարձր ռիսկի պատճառով, ունենալ սեփական երեխա։ Մյուս կողմից, որոշ փորձագետներ կարծում են, որ գեների բնական բազմազանությանը խանգարելու պրակտիկան պարունակում է որոշակի թաքնված ռիսկեր ։
Ալոիզ Գրադնիկ
Ալոիզ Գրադնիկ (Alojz Gradnik, 3 օգոստոսի, 1882, Մեդանա, Ավստրո-Հունգարիա (ներկայում՝ Գորիշկա շրջան, Սլովենիա) – 14 հուլիսի, 1967, Լյուբլյանա, Սլովենիա), սլովենացի գրող, թարգմանիչ, Սլովենիայի Գիտությունների ու արվեստների ակադեմիայի անդամ։
Կենսագրություն
Ալոիզ Գրադնիկը ծնվել է 1882 թվականի օգոստոսի 3-ին Մեդանայում։ Հայրը սլովենացի էր Տրիեստից, մայրը Գորիցա ու Գրադիշկա կոմսությունից էր։ Ալոիզ Գրադնիկն ավարտել է գիմնազիա Գորիցիայում, ավելի ուշ իրավունք է ուսումնասիրել Վիեննայում։ 1907 թվականից Պուլայում ու Ավստրիայի այլ բնակավայրերում աշխատել է որպես դատավոր։ 1920 թվականին՝ այն բանից հետո, երբ Իտալիան գրավեց Վենետիկ-Ջուլիան, տեղափոխվել է Հարավսլավիայի Թագավորություն, որտեղ նույնպես աշխատել է որպես դատավոր։ Զագրեբում մտերմացել է Վլադիմիր Նազորի շրջապատի հետ։ 1941 թվականին նացիստական Գերմանիայի ներխուժումից հետո վերադարձել է Լյուբլյանա։ 1942-1943 թվականներին եղել է Հոնարս կենտրոնացման ճամբարի կալանավոր. այդ տարիների ապրածն ու զգացածը հետագայում իրենց արտացոլումն են գտել գրողի ստեղծագործություններում։ Պատերազմից հետո ապրել է Լյուբլյանայում, բայց հաճախ այցելել է հարազատ վայրեր։
Թարգմանչական գործունեություն
Ալոիզ Գրադնիկը եղել է պոլիգլոտ. եվրոպական ժամանակակից հիմնական լեզուներից բացի տիրապետել է նաև լատիներենին ու հունարենին, ուսումնասիրել է սանսկրիտ, պարսկերեն, բենգալերեն, հյուսիսային չինարեն։ Թարգմանել է Դանթեի, Պետրարկայի, Լեոպարդիի, Կարդուչիի, Ֆոսկոլոյի, Ժորժ Ռոդենբախի, Ռոմեն Ռոլանի, Անտոն Չեխովի, Մաքսիմ Գորկու, Խուան Ռամոն Խիմենեսի, Ֆեդերիկո Գարսիա Լորկայի, Շանդոր Պետեֆիի, Էնդրի Ադիի, սերբ բանաստեղծների և այլոց ստեղծագործությունները։