cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Եղիա Տեմիրճիպաշյան
Կենսագրություն
1876 թ. վերադառնում է Կ. Պոլիս։ Անդամակցում է կրթական նախարարության թարգմանությանց դիվանին։ Մասնակցում է ընտրողական աշխարհաբարի պայքարին, բայց պահպանողական մամուլը փակվում է նրա առջև։ Տեղ չգտնելով մամուլում՝ սկսում է գրքույկներ հրատարակել։ Առաջինը «Դամբարանն» է (1879)։ 1880 թ. «Մասիսը» նրան հրավիրում է աշխատակցելու։ Հակառակ իր դիմադրությանը հասարակական աշխատանքի հանդեպ, թաղական են ընտրում Պեշիկթաշից, 1880 թ. երեսփոխան՝ Սթենիա-Ենիքյոյ միացյալ թաղերից։ Նրա առողջությունը անհույս վիճակում էր, թերթերից ստացած չնչին հոնարարով էր պահպանում գոյությունը։ Նրա վիճակը որոշ չափով բարվոքեց, երբ դասեր ստացավ, տեսուչ նշանակվեց Բերայի վարժարաններում և փիլիսոփայության դասախոս՝ Հայկական Կրթարանում։ 1882-ին բանախոսելու է հրավիրվում տարեկան բոլոր հանդեսներում։ 1883 թ. հունվարից մինչև 1889 լույս է ընծայում «Գրական և իմաստասիրական շարժում» հանդեսը, որի նյութերը գրում էր ինքը, բացառությամբ, դարձյալ իր կատարած, թարգմանությունների։ 1884 թվականին Գրիգոր Զոհրապի առաջարկով նրան է հանձնվում Ասիական Ընկերության օրգան «Երկրագունտ» գրական և գիտական հանդեսը ։ Այստեղ նույնպես լույս են տեսնում նրա բազմաթիվ գրվածքները։ 1886-1887 թթ. մի քանի ամիսը Տեմիրճիպաշյանը խմբագրում է նաև Արևելյան Տնտեսագիտական Միության «Տնտես» հանդեսը, 1889 թ. տպագրում է «Դար» հանդեսը (մեկ համար)։ Նա ոչ միայն խմբագրում, այլև մի քանի անգամ սրբագրում էր նշված հանդեսների նյութերը։ Ավելին, մասնավորապես «Շարժումի» ողջ աշխատանքը իր վրա էր. ոչ միայն խմբագիր ու հեղինակ էր, այլև մատակարար, բեռնակիր, ցրիչ։ Այդ շրջանում Տեմիրճիպաշյանը աշխատում է նաև ֆրանս-հայերեն բառարանի վրա, որը հրատարակվեց մի քանի անգամ (1886, 1894, 1896, 1930)։
1893 թ. ճգնաժամային էր Եղիայի համար։ Առժամանակ դադարում է գրել։ Դարձյալ մայիսին, իր ծննդյան ամսին նա ինքնասպանության երկրորդ անհաջող փորձն է կատարում։ Նրան փրկում է մակույկավար Պետոն՝ Սուրեն Պարթևյանի եղբայրը։ 1893-ի աշնանը Տեմիրճիպաշյանը փոխադրվում է Խասգյուղի իրենց սեփական տունը և սկսեց նորից գրել, տպագրվելով հատկապես «Ծաղիկ» հանդեսում։
1895 թ. ձմռանը Բերայում ծանոթանում է հունգարուհի Էլեն Նիսընի հետ, որը դառնում է նրա հետագա կյանքի ուղեկիցը։ Նրա տանը երկու տարի բնակվելուց հետո Տեմիրճիպաշյանը մեկնում է Ժնև, ապա՝ Վիեննա։ Ճամփորդությունը չի ապաքինում նրան, սակայն վերսկսում է հանդես գալ մամուլում։ Չորսամյա լռությունը խախտում է «Բյուզանդիոնում» լույս տեսած «Մեր Պոսֆորը»։
1901 թ. հիվանդությունը սրվում է, փոխադրվում է Ազգային հիվանդանոց, ուր մնում է մոտ մեկ տարի։ Նրան հոգատարությամբ խնամում էր Էլեն Նիսընը։
Sally Walker
«Sally Walker», ավստրալա-ամերիկյան հիփ-հոփ կատարող Իգի Ազալիայի երգը։ Թողարկվել է 2019 թվականի մարտի 15-ին Bad Dreams ինքնուրույն լեյբլում Empire Distribution-ի միջոցով՝ որպես կատարողի «In My Defense» (2019) երկրորդ ստուդիական ալբոմի առաջին սինգլ ։
Եղիա Տեմիրճիպաշյան
Կենսագրություն
Անկողնուն գամված, 1908 թ. հուլիսի 19-ին, Էլեն Նիսընի կարճատև բացակայության ժամանակ, լարելով վերջին ուժերը, Եղիա Տեմիրճիպաշյանը ինքնասպանությամբ վերջ է դնում կյանքին։
Sally Walker
Երաժշտական տեսահոլովակը, որի ռեժիսորն է Քոլին Թիլլին, թողարկվել է սինգլի հետ միաժամանակ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իգի Ազալիայի երգեր
Եղիա Տեմիրճիպաշյան
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արևմտահայ արձակագիրներ Կատեգորիա:Արևմտահայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Հայ փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ Կատեգորիա:Հայ բառարանագիրներ Կատեգորիա:Ինքնասպան գրողներ Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Ուրմանաևո
Ուրմանաևո (Урманаево, Урманай), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բակալինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 270 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բակալինսկի շրջանի բնակավայրեր
Քրիստիան Վոլֆ
Քրիստիան Վոլֆ (Christian Wolff, ), գերմանական ռացիոնալիստ փիլիսոփա։ Հալլեի և Մարբուրգի համալսարանների պրոֆեսոր։
Աշխարհայացքը ձևավորվել է Լայբնիցի ազդեցությամբ, որի գաղափարները համակարգել և հանրամատչելի է դարձրել։ Գոյաբանության մեջ հետևելով Արիստոտելին և Լայբնիցին՝ «ձևը» համարել է գործուն սկզբնապատճառ, իսկ հետևելով Ռենե Դեկարտին՝ «մատերիան» նույնացրել տարածականության հետ։ Մերժել է Լայբնիցի մոնադաբանությունը և էական փոփոխություն մտցրել նախասահմանված ներդաշնակության նրա տեսության մեջ՝ հակվելով հոգեֆիզիկական դուալիզմին և հետևողական մեխանիցիզմին։ Առաջինն է հստակ տարբերակել էմպիրիկական և տեսական գիտելիքը։ Ինքնատիպ է Վոլֆի բարոյագիտությունը․ բնական բարոյականության սկզբունքները համարել է կեցության կառուցվածքից բխող և Աստծո կամքից անկախ օբյեկտիվ նորմաներ։ Վոլֆը պաշտպանել է բնական իրավունքի տեսությունը և լուսավորյալ բացարձակապետության գաղափարը։ Վոլֆի ուսմունքը մինչև Կանտի ասպարեզ գալը տիրապետել է գերմանական համալսարաններում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանացի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:18-րդ դարի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ Կատեգորիա:Գերմանացի մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:Գերմանացի իրավաբաններ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Գերմանալեզու գրողներ Կատեգորիա:Գերմանացի իրավագետներ Կատեգորիա:Գերմանացի հուշագիրներ Կատեգորիա:Գերմանացի լեզվաբաններ Կատեգորիա:Գերմանացի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Տիարեթ
Պատմություն
Քաղաքի ներկայիս տարածքում ու շրջակայքում մարդիկ բնակություն են հաստատել դեռևս նորքարեդարյա ժամանակներից։ Հռոմեական կայսրության ժամանակաշրջանում հիմնվել է քաղաք՝ Տինգարտիա անվանումով, որն սկզբնապես եղել է բերդաքաղաք, IV դարից սկսած՝ հռոմեական պրովինցիայի վարչական կենտրոն։
XIII դարում վերստին անցել է բերբերներին։ XVI դարից մինչև 1830-ական թվականների սկիզբը այստեղ, ինչպես և Ալժիրի մեծ մասում, իշխել են թուրքերը։ 1843 թվականին քաղաքն ընկել է ֆրանսիացիների տիրապետության տակ, ովքեր մուսուլմանական բնակավայրից հյուսիս նոր թաղամասեր են կառուցել։ 1962 թվականից Տիարեթը անկախ Ալժիրի կազմում է։
2016 թվականից այստեղ է գտնվում Tahkout արտադրական ընկերության գլխավոր գրասենյակն ու գլխադասային ձեռնարկությունը, որտեղ 500-ից ավելի մարդ է աշխատում։
Կլիմա
Տիարեթին բնորոշ է միջերկրածովյան կլիման (Կոպեն-Գայգերի դասակարգմամբ՝ Csa/Köppen-Geiger climate classification is Csa): Ձմեռն ամռանից անձրևառատ է:Տեղումների միջին տարեկան քանակը՝ 529 մմ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ալժիրի քաղաքներ Կատեգորիա:Ալժիրի բնակավայրեր
Ֆիլոգենեզ
Ֆիլոգենեզը կամ ֆիլոգենյան (այլ.-հուն. φῦλον, phylon — տեսակ, ռասա և այլ.-հուն. γενετικός, genetikos — ծննդյան հետ կապված) ուսումնասիրում է օրգանիզմների պատմական զարգացումը : Կենսաբանությունում այս գործընթացը դիտարկվում է ըստ որոշակի ժամանակահատվածների: Կենսաբանական դասակարգումը հիմնված է ֆիլոգենեզի վրա, սակայն մեթոդաբանորեն կարող է տարբերվել օրգանիզմների ֆիլոգենետիկ ներկայացումից:
Նկարագրություն
Ֆիլոգենեզը էվոլյուցիան դիտարկում է որպես մի գործընթաց, որտեղ գենետիկ գիծը՝ նախնիներից ժառանգներին, բաժանվում է ժամանակահատվածների, և նրա առանձին ճյուղերը կարող են ենթարկվել որոշակի փոփոխությունների կամ անհետանալ: Այսօրվա դրությամբ ֆիլոգենետիկ ծառի ճյուղավորման մասին գիտելիքները ձեռք են բերվել կենդանի օրգանիզմների դասակարգումը կառուցելու միջոցով, որը սկզբնապես ծրագրվել է Կարլ Լիննեյի կողմից՝ որպես ողջ բնության "բնական համակարգի" արտացոլում (այդ թվում՝ ոչ կենդանի): Հետագայում պարզվել է, որ նման "բնական համակարգ" գոյություն չունի, Իսկ այն, ինչ Կ.Լիննեյը ստանձնել է կենդանիների և բույսերի մոտ այդ համակարգի դրսևորման համար, Ֆիլոգենիա է, այսինքն՝ կենսաբանական էվոլյուցիայի արդյունք է։ Ֆիլոգենիայի ավելի արդյունավետ վերլուծության համար Ներկայումս մշակվում են սկզբունքներ, որոնցում դասակարգման ձայնագրման մեթոդը կատարելագործվում է Լինեևսկու համեմատ, ինչը թույլ է տալիս ավելի ադեկվատ ձևով գրել ֆիլոգենիային դասակարգումը և շարունակել դրա վերլուծությունը ։ Ֆիլոգենիայի վերլուծությունը հեռու է ավարտված լինելուց, քանի որ անցյալում տեղի ունեցած մեկ անգամ չկրկնվող էվոլյուցիոն իրադարձությունների հայտնաբերումն է, և այդ պատճառով կարող է իրականացվել միայն անուղղակի մեթոդներով: Վերականգնման և Ֆիլոգենեզի համար անհրաժեշտ է առավել ամբողջական գիտելիքներ տեսակների բազմազանության մասին։ Սակայն ներկայումս գիտությանը դեռևս հայտնի է միայն երկրի վրա ապրող կենդանի օրգանիզմների տեսակների մի փոքր մասը և անցյալում երկրի վրա ապրող տեսակների փոքր մասը:
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Էվոլյուցիոն կենսաբանություն
Ու Ցզիսյույ
Ու Ցզիսյույ, չինացի պետական ​​գործիչ և ռազմական ղեկավար, որը ապրել է 7-5-րդ դարերում։
Ղզըլ-Յենիշ
Ղզըլ-Յենիշ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում ։
Ու Ցզիսյույ
Կենսագրություն
Ծնվել է Չու իշխանությունում։ Գահի ժառանգորդ Ցզյանի դեմ ինտրիգների արդյունքում Ու Ցզիսյույի հայրը՝ Ու Շեն, որը ծառայում էր որպես ժառանգորդի ավագ դաստիարակ, և Ու Ցզիսյույի ավագ եղբայրը՝ Ու Շանը, մահապատժի են ենթարկվել Չուի կառավարիչ Պին վանի (Ք.ա. 526-516) կողմից, իսկ Ու Ցզիսյույը փախել է Սուն իշխանություն (մ.թ.ա. 522 թվական), այնուհետև Ու իշխանություն։
Ղզըլ-Յենիշ
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Խիմիլեո
Խիմիլեո  (Gimileo), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, գտնվում է Ռիոխա պրովինցիայում՝ Ռիոխա (Լոգրոնիո) ինքնավար համայնքի կազմում։ Մտնում է Արո շրջանի (կոմարկայի) կազմի մեջ։ Զբաղեցնում է 4 կմ2 տարածք։ Բնակչությունը կազմում է 171 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Գտնվում է պրովինցիայի վարչական կենտրոնից 6 կմ հեռավորության վրա։
Ղզըլ-Յենիշ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ու Ցզիսյույ
Կենսագրություն
Ու իշխանությունում նա, ըստ երևույթին, անմիջական մասնակցություն է ունեցել Լյաո վանի տիրակալի դեմ (մ.թ.ա. 526-515) Գուանի գահի ժառանգորդի դավադրությանը։ Ամեն դեպքում, Լյաո վանը սպանվել է Գուանի հրամանով՝ ոմն Չժուան Չժուի կողմից, որին Սիմա Ցյանն անվանում է «Ու Ցզիսյույի մարդ»։ Բացի այդ, այն բանից հետո, երբ Գուանը Հելյույի անվան ներքո զբաղեցրել է գահը, Ու Ցզիսյույն ստացել է սինժենի պաշտոնը  պալատում և եղել է Հելյույի գլխավոր խորհրդականներից մեկը։
Խիմիլեո
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Ու Ցզիսյույ
Կենսագրություն
Ակնհայտ է, որ մեծապես Ու Ցզիսյույի ազդեցությամբ, որը երազում էր վրեժխնդիր լինել իր հոր և եղբոր մահվան համար, Հելյույի բազմաթիվ պատերազմներ կապված էին Չու իշխանության հետ (չնայած այն բանին, որ Պին վանն արդեն արդեն մահացել էր այդ ժամանակ)։ Մ.թ.ա. 506 թվականին Ուի զորքերը գրավել են Չուի մայրաքաղաքը՝ Ինը։ Չուի տիրակալը՝ Պին վանի որդի Չժաո վանը, փախել է նախ Յուն իշխանություն, ապա՝ Սույ իշխանություն։ Ու Ցզիսյույը, չկարողանալով բռնել Չժաո վանին, գերեզմանից հանել է Պին վանի դիակը և նրան տվել երեք հարյուր մտրակի հարված ։
Մ. թ. ա. 495 թվականին Հելյույը մահացու վիրավորվել է Յուե իշխանության վանի` Գոուցզյանի հետ անհաջող մարտում։ Գահը ժառանգել է Ֆուչայը, որն իր թայ ցզայ է նշանակել Բո Պիին։ Բո Պին և Ու Ցզիսյույը պայքարում էին Ֆուչայիի վրա ազդեցության համար, և արդյունքում հաղթում է Բո Պին։ Ֆուչայը Ու Ցզիսյույին ուղարկել է ինքնասպանության հրաման։ Ըստ լեգենդի՝ նախքան ինքնասպանություն գործելը Ու Ցզիսյույը Ֆուչային մեղադրել է երախտամոռության համար և կանխատեսել Ու իշխանության մոտալուտ կործանումը։ Այս խոսքերն իմանալուց հետո զայրացած Ֆուչայը հրամայել է հանել հանգուցյալի մաշկը, դրանից խրտվիլակ պատրաստել և նետել Յանցզին։ Ու Ցզիսյույի մահվան տարեթիվը տարբեր աղբյուրներում տարբեր է։ Սիմա Ցյանը այն թվագրում է մ.թ.ա. 485 թվականով, իսկ «Ցզոչժուանը»` մ.թ.ա. 484:
Ու Ցզիսյույը Հարավային Չինաստանում երկրպագվել է որպես Թաոշեն՝ ալիքների աստված ։ Ու Ցզիսյույի հուշարձան է կառուցվել Սուչժոուում ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Չինացիներ Կատեգորիա:Չինաստանի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
(1244) Դեյրա
(1244) Դեյրա (Deira), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1932 թվականի մայիսի 25-ին Սիրիլ Ջեքսոնի կողմից Յոհանեսբուրգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,342755 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,1106 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,575 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1309,75 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,274861 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 8,69° անկյուն։
Թութունջյան
Թութունջյան, հայկական ազգանուն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Մականվանական հիմքով ազգանուններ Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ Կատեգորիա:Թուրքերեն հիմքով ազգանուններ
Հառիճի վանք
Հառիճավանք (նախկինում նաև՝ Ղփչաղավանք), միջնադարյան վանական համալիր Հայաստանում։ Այն հնագույն միջնադարյան հայկական վանքերից է։ Ամենահին շինությունը 7-րդ դարում կառուցված Ս. Գրիգոր եկեղեցին է։ Նրան կից կան 13-րդ դարում կառուցված երկհարկանի աղոթարաններ։ Վանքի գլխավոր եկեղեցին կառուցվել է Զաքարե և Իվանե եղբայրների հրամանով 1201 թվականին, այն խաչաձև գմբեթավոր մեծաչափ կառույց է։
Այս հուշարձանը միջնադարյան ճարտարապետության գոհարներից է՝ պարուրված նուրբ զարդաքանդակներով։ Շինությունը վեհաշուք է իր պարզությամբ, կառուցման կատարելությամբ։ Վանքը եղել է նաև գիտության կենտրոն։ Այնտեղ գործող հայտնի դպրոցում 1887-1889 թվականներին սովորել է Ավետիք Իսահակյանը։
Հառիճի վանքում դաստիարակվում և կրթվում են ապագա հոգևորականներ։ Ներկայումս բացի Հառիճից հոգևորականների դպրոցներ կան Վաղարշապատում և Սևանավանքում։
Ավանդապատումներ
Սելջուկների արշավանքի ժամանակ (11-րդ դարի կեսեր) եկեղեցի բազմաթիվ մարդիկ են մտել և անհետ կորել։ Սելջուկներն այդ հրաշքը բացատրում էին, որ մարդիկ հոգու զորությամբ եկեղեցում վերածվել են աղավնիների և թռել գնացել։ Սակայն եկեղեցում կար մի գաղտնարան, որով հայ փախստականները կարողացել են իջնել ձորի հատակ։
Եկեղեցի մտնելով սելջուկները մարդ չգտնելով կատաղել են և որոշել են եկեղեցին հողին հավասարեցնել։ Նրանք ձիերի օգնությամբ քաշել պոկել են զանգակատունն իր վրա պահող 4 սյուները, սակայն եկեղեցին չի փլվել։ Նման հրաշքից վախենալով սելջուկներն այլևս չեն փորձել քանդել կառույցը։
Ավանդություններից մեկի համաձայն էլ իշխանական օրիորդներից մեկը սելջուկներից փախչելով պատսպարվել է ժայռի վրա կառուցած մատուռում և երբ սելջուկները փորձել են տիրանալ օրիորդին, ժայռը երկու մասին է բաժանվել և նման հրաշքից վախեցած սելջուկները մի կողմ են քաշվել և օրիորդը փրկվել է։
Սուրբ Գրիգոր եկեղեցի
Սուրբ Գրիգոր եկեղեցու կառուցման ժամանակի մասին ոչ մի տվյալ չի պահպանվել։ Աբել Մխիթարյանցը եկեղեցին համարում է 10-րդ դարի կառույց ։ Նա կրկնահարկ մատուռին վերաբերող Սարգիս ճոնի անթվական շինարարական արձանագրությունը սխալմամբ վերագրում է Սուրբ Գրիգոր եկեղեցուն՝ Սարգիս ճոնին համարելով 10-րդ դարի անձնավորություն։ Նույն կարծիքին է նաև Ս. Զալալյանցը ։ Ղևոնդ Ալիշանը, հիմնվելով Ա. Մխիթարյանցի տվյալների վրա, կրկնում է վերջինիս տեսակետը, թեև կասկածի տակ է առնում արձանագրության թվագրման ճշտությունը ։ Հետագա հետազոտողները, նկատի առնելով հուշարձանի հատակագծային լուծումը, այն համարում են 7-րդ դարի կառույց    ։
Հուշարձանն իր բացարձակ չափերով Մաստարայի տիպի կառույցներից ամենափոքրն է։ Աբսիդները արտաքինից հնգանիստ են, ներսից կիսաշրջանաձև։ Գլխավոր մուտքը արևմտյան կողմից է։ Երկրորդ մուտքը՝ հարավից, սակայն ոչ թե աբսիդից, այլ անկյունային պատից։ Մուտքի այսօրինակ տեղադրությունը թելադրված է հարավային աբսիդի անմիջապես ժայռի եզրին կառուցված լինելու հանգամանքով։ Երրորդ մուտքը, որ բացվել է հետագայում անկյունային պատի վրա հյուսիսից, տանում է Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու գավիթ։ Մուտքը բացվել է 19-րդ դարում։
Եկեղեցին հարավ-արևմտյան կողմից ունի քառանկյուն հատակագծով մի ավանդատուն, որն իր չափերով չի ներդաշնակում եկեղեցու արտաքին հորինվածքին, և որոշ չափով խաթարում է կառուցվածքի միասնականությունը։ Եկեղեցին և ավանդատունը միաժամանակ են կառուցվել։ Դա պարզորոշ երևում է կառույցի պատերի շարվածքից և ներսից ու դրսից ավանդատան մուտքի բարավորի տեղադրությունից։
Սուրբ Գրիգոր եկեղեցուն հետագայում հարավ-արևմուտքից կցվել է մի այլ ավանդատուն, որի վրա Սարգիս Ճոնը բարձրացրել է երկրորդ հարկի մատուռը։ Գմբեթն օրգանապես կապվում է աբսիդների ու անկյունային մասերի հետ։ Եկեղեցու արտաքինը կրել է բազմաթիվ փոփոխություններ։ Նորոգվել է արտաքին երեսապատը, ավելացվել է կրկնահարկ մատուռը, որը 12-րդ դարում արևմուտքից կցվել է զանգակատանը, ամբողջովին վերակառուցվել է եկեղեցու գմբեթը։ Դժվար է պատկերացնել կառույցի նախնական տեսքը, քանի որ այն բոլոր կողմերից շրջապատված է կից կառույցներով, իսկ հյուսիսից մտնում է Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու գավթի ծավալի մեջ։
Մեծ փոփոխություն է կրել Սուրբ Գրիգոր եկեղեցին 19-րդ դարի նորոգման ժամանակ։ Իրենց նախնական նիշից բարձրացվել են անկյունային մասերը՝ հյուսիսային կողմում, Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու գավթի պատի մեջ պահպանված զամբյուղաձև զարդաքանդակով քիվր։ Այս հատվածների և աբսիդների սկզբնական նիշից բարձրացված ծածկերը փակում են գմբեթի օղակաձև հիմքը, որի վբա բարձրացել է 16-նիստավոր թմբուկը։ Վերջինս վերանորոգվել է, դա երևում է երեսապատող քարի գույնից, շարվածքից։ Թմբուկը պսակված է եղել շրջանաձև, զամբյուղաձև զարդաքանդակ ունեցող քիվով, որը գրեթե ամբողջապես պահպանվել է։ Եկեղեցու ծածկերն ու վեղարը իրականացված են եղել կղմինդրով։ Ա. Մնացականյանը գտնում է, որ նիստավոր թմբուկից շրշանաձև քիվին անցումը արված է կղմինդրի ծածկը հեշտությամբ իրականացնելու նպատակով ։ 1863 թվականի նորոգման ժամանակ թմբուկի ծածկը արվել է կիսագնդի ձևով։
Սուրբ Գրիգոր եկեղեցու գավիթը
Կառույցը չի պահպանվել։ Այն հիմնովին ավերված է։ Սուրբ Գրիգոր եկեղեցու արևմտյան ճակատի վրա պահպանվել են այժմ գոյություն չունեցող շինության շաղախի հետքեր։
Գավիթը ունեցել է ուղղանկյունաձև հատակագիծ, հարել է Սուրբ Գրիգոր եկեղեցուն արևմուտքից և իր մեջ է առել վերջինիս արևմտյան աբսիդը։ Կառույցի հյուսիսային կողմում տեղավորված է եղել առանձնացված մի սենյակ։ Գավիթն ունեցել է երկթեք ծածկ։
13-րդ դարում Սուրբ Գրիգոր եկեղեցու դեռևս կանգուն գավթին հյուսիսից կցվել է Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու գավիթը՝ իր մեջ առնելով վերջինիս հյուսիս-արևելյան անկյունը, իսկ հարավից գրաստուն-դպրատունը։ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու գավթի արևմտյան ճակատին պահպանվել է Սուրբ Գրիգոր եկեղեցու գավթի հետ կցման հանգույցի ուրվագիծը։
Հառիճավանքի Սուրբ Գրիգոր եկեղեցու գավիթը իր հատակագծային լուծումով ավելի մոտ է Գնդեվանքի գավթին։
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի
Վանական համալիրի գլխավոր եկեղեցին է։ Այն իր տեղադրությամբ ու ծավալով իշխող դիրք ունի համալիրում։
Եկեղեցու շինարարության մասին պահպանվել է երկու հիշատակություն։
1. Արևմտյան պատին, բարավորի վերնամասում գրված է.
Արտաքինից ուղղանկյուն, ներքուստ խաչաձև շինություն է, ուր ներքին խաչաձևությունը ստացվում է չորս անկյուններում տեղադրված կրկնահարկ ավանդատների շնորհիվ։ Արևմտյան հատվածի երկրորդ հարկի ավանդատները այստեղ փոխարինված են հայկական ճարտարապետության պատմության մեջ եզակի, զույգ սյունազարդ օթյակներով։ Օթյակները տեղադրված են արևմտյան զույգ ավանդատների վրա և իրենց եռակամար բացվածքով նայում են դեպի աղոթասրահ։ Այստեղ են տանում տակից շթաքարե մշակում ունեցող 10-ական բարձակային աստիճաններ։ Աղոթասրահի ներքին ամբողջ ծավալի վրա զերիշխում է Սուրբ Աստվածածնի լուսավոր գմբեթը, Եկեղեցու միակ մուտքը արևմրտյան կողմից է ու բացվում է գավթի մեջ։ Արտաքինից պրոֆիլավոր հորիզոնական գոտին, շրջանցելով եռանկյունաձև հատույթի խորշերն ու պատուհանները և կառույցի հիմնական ծավալը երկու մասի բաժանելով, յուրատեսակ պատվանդան է ծառայում երեք ճակատներում (հյուսիսային, արևելյան և հարավային) բարձրացող խաչաձև հորինվածքների համար և միևնույն ժամանակ ավարտում է ստորին մասի զուսպ մակերևույթը։ Վերջինս յուրաքանչյուր ճակատում մասնատվում է միայն եռանկյունաձև հատույթի խորշերով։ Կառույցը պսակվում Է քսան նիստ ունեցող թմբուկով։ Այն ջլատված է որմնասյուներով և վարդյակների շարքով, ինչը թեթևություն ու վերասլացություն է հաղորդում նրան։
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու հովհարաձև վեղարով գմբեթը, մշակման նոր աստիճանի է հասցված քանդակազարդ վարդյակների շնորհիվ, որոնք յուրատեսակ գոտի են ստեղծում գմբեթի շուրջը։
Իրենց դեկորատիվ մշակմամբ առավել հարուստ են եկեղեցու արևելյան և հյուսիսային սակատներր։ Իվանե և Զաքարե եղբայրների հարթաքանդակով արևելյան ճակատի հորինվածքը ։ Կտիտորական ավանդական հորինվածքը ներկայացնում է դեմ առ դեմ կանգնած Զաքարյան եղբայրներին, որոնց իրար մեկնած ձեռքերի վրա ժամանակին տեղավորված է եղել եկեղեցու մանրակերտը.
Վերջինս այժմ չի պահպանվել։ Մանրակերտի տեղում 1895 թվականին տեղադրվել է աստվածամոր մի մարմարե պատկեր ։ Նույն ճակատի վերին ձախակողմյան մասում թևավոր առյուծի մարմնով կնոջ ֆիգուր է քանդակված։
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու ճարտարապետությունում առանձնահատուկ են զույգ սյունազարդ օթյակները։ Ստորին խուլ և արտաքին պարզ մասը եզրափակող գոտին գտնվում է նույն մակարդակի վյրա, ինչպես որ ներքին եռակամար բացվածքով օթյակները։ Սրանցից ցած աղոթասրահը իրականացված է նույնպես խուլ պատերով։ Լուսավորությունը այդ մասում կատարվում է օթյակների բարձրության վրա գտնվող լուսամուտներից։
Արտաքին բաժանող գոտուց վեր են բարձրանում խաչաձև հորինվածքները, որոնք հյուսվում են լուսամուտների շուրջը և դրանք առնում իրենց մեջ։ Կտրված լինելով հողից և աղոթասրահի հատակից, հորինվածքները ծայր են առնում օթյակների նիշից։ Եկեղեցու արտաքին դեկորատիվ հորինվածքում ամենից բարձր տեղադրված է կտիտորական քանդակը։
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու գավիթ
Գավիթը ստույգ թվագրելն անհնար է, քանի որ Վահրամ Հեճուպ իշ-խանի շինարարական արձանագրության տարեթիվը եղծված է։ Պետք է կառուցված լինի մինչև 1224 թվականը, որովհետև Տեր-Հովհաննեսը, որը հիշատակված է արձանագրության մեջ, վանքի աոաջնորդ է եղել մինչև այդ տարեթիվը։ Գավիթը արևմուտքից հարում է համալիրի գլխավոր կառույցին և իր մեջ է առնում Սուրբ Գրիգոր եկեղեցու հյուսիսային արսիդը։ Պատկանում է չորս սյուներով գավիթների տիպին։ Կենտրոնում տեղադրված սյուները կամարներով կապվում են 8 որմնասյուների հետ։ Առաստաղում առաջացած երեք անկյունային քառակուսի և չորս միջանկյալ ուղղանկյունաձև հատվածները ծածկված են թաղերով։
Առաստաղի յուրաքանչյուր հատված լուծված է յուրովի։ Չորս կենտրոնական հատվածներում եղել են 10 սմ։ Առաստաղի կենտրոնական հատվածում չորս սյուները միացնող կամարների վրա բարձրանում է երդիկը, որը լուծված է շթաքարե ծածկով։ Սուրբ Գրիգոր եկեղեցու աբսիդի և գավթի արևմտյան պատի միջև գոյություն ունեցող խորշի նպատակն է կապ ստեղծել ժամանակին գոյություն ունեցած Սուրբ Գրիգոր և Սուրբ Աստվածածին եկեղեցիների գավիթների միջև։ Երկու գավիթները մեկտեղելու հատվածում եղել է անցում, որը հին գավթի քանդվելուց հետո լցվել է։ Գավթի ն հարավից կցված է կրկնահարկ ավանդատուն, որն արտաքինից դուրս է գալիս կառույցի ընդհանուր ծավալից։
Արտաքինից գավթի ճակատները լուծված են պարզ, առանց դեկորատիվ հարդարանքի։ Պատերը բարձրանում են եռաստիճան որմնախարսխի վրա։ Երեսապատն իրականացված է մանուշակագույն տուֆով։ Կառույցի ուղիղ անկյունը հատված է և ավարտվում է շթաքարե մշակմամբ։ Արևմտյան ճակատի վրա խախտված է լուսամուտների դասավորության համաչափությունը, որի պատճառը Սուրբ Գրիգոր եկեղեցու աբսիդի առկայությունն է գավթի հարավ-արևմտյան հատվածում։
Ներսում կենտրոնական սյուների և վերջիններից որմնասյուների միջև գցված կամարների բարձրությունները հավասար են, գավթի ծածկը արտաքինից հարթ է։ Կառույցը պսակվում է ուղիղ քիվով և երեք կողմից միաթեք ծածկով։ Քիվերի մեջ, յուրաքանչյուր ճակատում պահպանվել են երկուական շրհորդաններ։ Շինությունն ավարտվում է ութանիստ երդիկով։
Գավթի շքամուտքը պատկանում է ուղղանկյունաձև մուտքերի տիպին։ Մուտքը եզերում են երկու կողմից հյոլսկեն զույգ կիսասյուներ։ Տիմպանը իրականացված է երկգույն տուֆի տարրերով, որի կեսից ավելին չի պահպանվեր։
Սուրբ Հարություն եկեղեցի
Սուրբ Հարություն եկեղեցին՝
1795 թվականին հիմնահատակ ավերվում է։ Հետագայում Հառիճավանքի շինությունները, բացառությամբ Սուրբ Հարություն եկեղեցու, բազմիցս նորոգվել են։
Սուրբ Հարություն եկեղեցուն վերաբերող տեղեկությունները սակավ են։ Աբել Մխիթարյանցը և Ղ. Ալիշանը եկեղեցին նշում են առանց թվագրման։
1982 թվականին բացվել են եկեղեցու պատերն ու գետնախարիսխները, հայտնաբերվել են ճարտարապետական մանրամասներ։ Սուրբ Հարություն եկեղեցին ներկայացնումէ Հայաստանում լայնորեն տարածված գմբեթավոր սրահի տիպը։ Հուշարձանը գրեթե ամբողջ պարագծով պահպանվել է գետնախարսխից 0.7 մետր միջին բարձրությամբ։ Վերջինս կազմված է 0.4 մետր բարձրությամբ երկու աստիճանից, տեղադրված անմիջապես տուֆի բնական զանգվածի, ժայռի վրա։ Եկեղեցին ունի արևելքից արևմուտք ձգված ուղղանկյուն հատակագիծ։
Որմնախարիսխների վրա բարձրացել են կիսաշրջանաձև հատույթով որմնասյուներ՝ պսակված բաբդ պրոֆիլավոր որմնախոյակներով։ Մյուս երկու որմնասյուները գտնվել են ավագ խորանի երկու կողմում։ Վերջիններիս կիսաշրջանաձև հետքերը տեսանելի են պահպանված ուղղանկյունաձև հատույթով զույգ որմնախարիսխների վրա։ Չորս որմնասյուների միջև գցված են եղել գմբեթակիր կամարները՝ կագմելով գմբեթակիր քառակուսին։ Եկեղեցին պսակված է եղել կլոր թմբուկով։ Կառույցն իրականացվել է դարչնագույն և մանուշակագույն երանգների տուֆով, կրաշաղախով։ Սուրբ Հարություն եկեղեցին իր բացարձակ չափերով շուրջ երկու անդամ փոքր է Սուրբ Աստվածածնից։ Պատերի շարքերի բարձրությունը 60 սմ է։ Պահպանված ճարտարապետական մանրամասները՝ պսակները, քիվերը, եռանկյունաձև խորշերի պսակները գրեթե նույնությամբ կրկնում են Սուրբ Աստվածածին եկեղեցում առկա ձևերը։ Սուրբ Հարություն եկեղեցու բեկորների վրա, սկսած որմնախարսխի աստիճաններից, պահպանվել են վարպետի նշաններ։ Դրանք երկուսն են՝ ԽԱ և Խ։
Սուրբ Աստվածածին և Սուրբ Հարություն եկեղեցիները կառուցվել են միևնույն վարպետների և ճարտարապետների կողմից։ Սուրբ Հարություն եկեղեցու շինարարությունը սկսվել է Սուրբ Աստվածածնի կառուցումից անմիջապես հետո՝ 13-րդ դարի սկզբին։ Արձանագրություններից մեկը՝ որի բեկորների մի մասն է պահպանվել է, փորագրված է եղել Սուրբ Հարություն եկեղեցու հարավային ճակատին, եռանկյունաձև խորշերի պսակների մակարդակով։ Դա երևում է արձանագրության սկսվածքի բեկորից, որը եկեղեցու հարավ-արևմտյան անկյան քարն է, և եռանկյունաձև խորշի պսակի բեկորից, որի վրա շարունակվում է բնագիրը։ Արձանագրությունը թվագրված է ՈԿԵ (1216 թվական)։
Կրկնահարկ մատուռ
Կառուցվել է Սուրբ Գրիգոր եկեղեցուն հարավ-արևմուտքից կից ավանդատան վրա։ Ուղղանկյունաձև հատակագծով պարզ կառույց է։ Մուտքը բացված է ավանդատան թաղի մեջ։ Մատուռ են բարձրացել փայտե աստիճանի միջոցով։ Կառուցել է Սարգիս Ճոնը, որի շինարարական անթվական արձանագրությունը պահպանվել է մատուռի արևմտյան ճակատին։ Այստեղ հիշատակված է Հայր Համազասպի անունը, որը հանդիպում է նաև Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու գավթի՝ Վահրամ Հեճուպի արձանագրության մեջ։ Մատուռը կառուցվել է գավթի հետ, միևնույն ժամանակահատվածում, 13-րդ դարի 20—30-ական թվականներին, 19-րդ դարի նորոգության ժամանակ փոխվել են կառույցի ծածկերը, վերաշինվել է քանդված հարավային պատը։
Պարիսպ
Համաձայն Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու արձանագրության, կառուցել է Զաքարե ամիրսպասալարը։ Այն արևելքից և հյուսիսից շրջափակել է վանքի տարածքր, որը արևմուտքից և հարավից պաշտպանվում է բարձր, անմատչելի ժայռերով։ Այժմ պահպանվել է պարսպի արևելյան կամարակապ մուտքով մի փոքր հատվածը։ Ունեցել է կիսագլանաձև աշտարակի մնացորդներ։ Պարսպապատի հյուսիսային հատվածը, հավանաբար, ձգվել է ներկայիս կից շինությունների ուղղությամբ, որոնք ժամանակին կառուցվել են ավերված պարսպի պարագծով,
Դպրատուն
Տեղադրված է Սուրբ Գրիգոր եկեղեցուց հարավ-արևմուտք։ Գտնվում է ավերված վիճակում։ Պահպանվել է միայն հյուսիսային պատը (զույգ որմնասյուներով), արևմտյան պատի մի փոքր հատված որմնասյան հետ և մեկ կենտրոնական սյուն, կապված երկու ուղղությամբ որմնասյուների հետ։ Կառույցի հյուսիսային պատի արտաքին երեսապատի բացակայությունից հետևում է, որ այն կցված է եղել Սուրբ Գրիգոր եկեղեցու զավթին։ Գրատուն-դպրատունը պատկանում է չորս կենտրոնական սյուներով գավիթների տիպին, այն տարբերությամբ, որ այստեղ կենտրոնական սյուներից մինչև որմնասյուներ գցված կամարները ավելի ցածր են, քան կենտրոնական կամարները, որի հետևանքով կառույցի յուրաքանչյուր ճակատում գոյացել են ճակտոններ, երկթեք ծածկերով։ Գրատուն-դպրատան մուտքը եղել է արևմուտքից, առանցքից շեղված դեպի ձախ։
Պահպանված ճարտարապետական տարրերը մի փոքր ավելի պարզեցված ձևով կրկնում են Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու զավթի լուծումները։ Դպրատունը կառուցվել է զավթից հետո՝ 13-րդ դարում։ Աղբյուրներում այն հիշատակվում է առավելապես որպես փոքր գավիթ կամ գրատուն։
Ճգնավորի մատուռ
Գտնվում է վանքից հարավ-արևմուտք՝ միայնակ կանգնած ժայռի վրա։ Ունի ուղղանկյուն հատակագիծ։ Միակ մուտքը հյուսիսից է։ Հարավային ճակատի վրա բացվում է մի փոքր լուսամուտ։ Ներսում, արևելյան պատի դիմաց, կանգնեցված է ուղղանկյունաձև մի քարաբեկոր։ Հ. Շահխաթունյանցը և Ղ. Ալիշանը ենթադրել են, որ մատուռի մեջ է գտնվում վանքի ճարտարապետի գերեզմանը
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շիրակի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ Կատեգորիա:7-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ Կատեգորիա:Արթիկի շրջան Կատեգորիա:13-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
2010-11 NBA մրցաշրջան
2010-11 NBA մրցաշրջանը Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիա (NBA)-ի 65-րդ մրցաշրջանն է։ Այն սկսվել է երեքշաբթի օրը, 2010 թ. հոկտեմբերի 26-ին և վերջացել է 2011 թ. ապրիլի 13-ին։ 2011 NBA բոլոր աստղերի խաղը սկսվել է 2011 թ. փետրվարի 20-ին, Սթեյփլս սենթրում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիա Կատեգորիա:2010 սպորտում Կատեգորիա:2011 սպորտում
Տրուդովիկ (գյուղ, Կոզելշչինայի շրջան)
Տրուդովիկ (Трудовик), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոզելշչինայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Տրուդովիկ գյուղում բնակվում էր 109 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոզելշչինայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ավներեկա
Ավներեկա (Авнерека), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կարելական ինքնավար հանրապետությունում և Կեմսկի շրջանում։ Գետաբերանը տեղակայված է Կեմ գետի աջ ափին՝ 49 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 25 կմ է, ավազանի տարածքը 232 կմ2։
Գետաբերանից 2,5 կմ հեռավորության վրա, աջ ափին թափվում է գետ՝ Վիդրեչկա։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Բարենցի Սպիտակ ծովի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Կեմ գետի ակունքն է մինչև Կիրվոպորոժսկի հիդրոհանգույց, գետի ենթաավազանը բացակայում է։ Գետի գետային ավազանը Կոլսկի թերակղզին և Կարելիի, թափվում է Սպիտակ ծով։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Մինչև 50 կմ երկարությամբ գետեր
Նավթալյան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Մականվանական հիմքով ազգանուններ Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ Կատեգորիա:Պարսկերեն հիմքով ազգանուններ Կատեգորիա:Թուրքերեն հիմքով ազգանուններ
Դելֆյան միջազգային խորհուրդ
Դելֆյան միջազգային խորհուրդ (ԴՄԽ, International Delphic Council, Internationaler Delphischer Rat, Διεθνές Δελφικό Συμβούλιο), միջազգային ոչ առևտրային հասարակական կազմակերպություն։ Հիմնադրվել է 1994 թվականին՝ Դելֆյան խաղերի գաղափարը վերականգնելու և ժամանակակից Դելֆյան խաղեր կազմակերպելու նպատակով։ ԴՄԽ շտաբ-բնակարանը գտնվում է Բեռլինում (Գերմանիա)    ։
Կազմակերպության գործունեությունը համակարգող փաստաթուղթ է համարվում ԴՄԽ կանոնադրությունը, որը հասանելի է համացանցում ։
Պատմական նախադրյալներ
Անտիկ շրջանի Պիթիական խաղերը, որոնք անց են կացվել Դելֆիում (Հին Հունաստան)՝ Պառնաս լեռան ստորոտում և նվիրվել են Ապոլլոն աստծո փառաբանմանը ։ Այս անտիկ միավորումը համարվել է համարվել է ապագա միջազգային կազմակերպությունների նախատիպը ։ Առաջին սրբազան պատերազմից հետո մ.թ.ա. մոտ 586 թվականին պիթիական խաղերի ղեկավարումն անցել է Դելֆյան Ամֆիկտիոնիային՝ հունական տասներկու ցեղերի խորհրդին։ Այնուհետև խաղերն անցկացվել են չորս տարին մեկ ։ Պիթիական խաղերի ծրագրում արվեստի տեսակները միավորել են աթլետիկական մրցույթների և կառքերով մրցարշավների հետ։ Առաջատար էին երաժշտական մրցույթները, որոնք անցկացվում էին Դելֆի քաղաքի թատրոնում։ «Երաժշտություն» բառը (բառացի՝ մուսաների շնորհ) հունական ծագում ունի։ Անտիկ խաղերի այս ծրագրում պարտադիր էր Ապոլլոնին նվիրված հիմնի կատարումը` Ապոլլոնի սիրելի երաժշտական գործիքի՝ կիֆարայի նվագակցությամբ։
Հին Հունաստանի արվեստում, հատկապես սափորների զարդանկարներում, գերակշռում են անտիկ շրջանի Պիթիական խաղերի պատկերները, օրինակ՝ կիֆարա նվագողի պատկերը մ.թ.ա. V դարի կարմրերանգ սափորի վրա։ Մինչ օրս պահպանվել է Դելֆյան կառավարի արձանը, որը մ.թ.ա. 478 թվականին Պիթիական խաղերում հաղթանակած կառավարների թիմին նվիրված կոմպոզիցիայի մի մասն է ։ 394 թվականին Միացյալ Հունական կայսրության վերջին կայսր Թեոդոս I-ը Պիթիական խաղերն արգելել է Օլիմպիական խաղերի հետ միաժամանակ՝ որպես հեթանոսական։ 1912 թվականին Ստոկհոլմում անցակցված V օլիմպիական խաղերի ժամանակ Օլիմպիական խաղերի ծրագրում ընդգրկվել են նաև գեղարվեստական մարզաձևեր։ Այդ գաղափարի հեղինակը բարոն Պիեռ դը Կուբերտենն էր ։
Միջազգային օլիմպիական կոմիտեն 1912-1948 թվականներին կյանքի է կոչել սպորտային խաղերի հետ սերտ առնչություն ունեցող մշակութային մրցույթները Օլիմպիական խաղերի ծրագրում ներառելու գաղափարը ։ Այսպիսով, 1949 թվականին Միջազգային օլիմպիական կոմիտեին ներկայացվեց զեկույց, որում նշված էր, որ գեղարվեստական մրցույթների բոլոր մասնակիցները գործնականում արհեստավարժ են։ Զեկույցին ի պատասխան հայտարարվեց, որ այդ հանգամանքը չի համապատասխանում Օլիմպիական շարժման ոգուն։ Արդյունքում որոշվեց մշակութային մրցույթները փոխարինել ցուցահանդեսներով՝ առանց մրցանակաբաշխության և պարգևատրման ։
Դելֆյան գաղափարախոսության վերածննդի փորձը ժողովրդին մշակույթի հետ կապելու միջոցով՝ առաջին անգամ ձեռնարկվել է XX դարի երկրորդ կեսին՝ Հունաստանում։ 1927 թվականին հույն բանաստեղծ և դրամատուրգ Անգելոս Սիկելիանոսը կնոջ՝ ամերիկուհի Եվա Պալմերի հետ միասին, Դելֆի քաղաքի հնագիտական տարածքում կազմակերպեց և անցկացրեց Դելֆյան առաջին փառատոնը։ Չնայած մեծ ժողովրդականությանը՝ Դելֆյան փառատոնի շարունակական դառնալու գաղափարը չստացավ Հունաստանի կառավարության աջակցությունը։ 1930 թվականից հետո՝ համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամի ժամանակ, միջացառումների անցկացումը երկար ժամանակով ընդհատվեց՝ պետությունների և մասնավոր ներդրողների ֆինանսական հնարավորության բացակայության պատճառով ։
Ժամանակակից Դելֆյան փառատոնները ազգագրական շոուներ են, որոնք անց են կացվում ամեն տարի հունիսին ։
ԴՄԽ ստեղծում
Միջազգային Դելֆյան շարժման վերականգնման առաջին փորձերն արվել են 1980 թվականին «Musica Magna» աշխատավորական խմբի կողմից, որը 1983 թվականին Մյունխենում վերակազմավորվել է «Musica Magna International» (MMI) միջազգային կազմակերպության և պաշտոնապես գրանցվել է Ժնևում՝ 1988 թվականին Մեր դարաշրջանում համաշխարհային դելֆյան շարժման սկիզբն ազդարարվեց Ժնևում «Musica Magna» կազմակերպության կողմից։ Յոհան Քրիստիան Բերհարդ Կիրշի (Գերմանիա) գլխավորությամբ այս կազմակերպությունն առաջարկեց եզակի նախագիծ «նոր դարաշրջանի նոր ֆորումի» համար։
1988 թվականի հունիսի 1-ին «Musica Magna International»-ի նախագահ Կիրշի (J. C. B. Kirsch) անունով ստացվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի գլխավոր տնօրեն Ֆեդերիկո Մայորի նամակը, որում աջակցություն էր հայտնվում մշակութային նոր ձեռնարկին ։
1988 թվականին ՌԽՖՍՀ Կոմպոզիտորների խորհրդի անենամսյա պարբերականը հրապարակել է տեղեկություններ «Musica Magna» նախագծի ծրագրերի մասին» ։
"1997 թվական՝ առաջին «Դասական երաժշտության միջազգային մրցույթի» անցկացում՝ որպես Դելֆյան խաղերի «գլխավոր փորձ»։ 1998 թվական՝ Դելֆյան խաղերի անցկացում։"
Ինչպես վկայում են փաստերը, «Musica Magna»-ի պատկերացմամբ՝ Դելֆյան խաղերը իր մասշտաբով բացառիկ նախագիծ էր ժամանակակից Օլիմպիական խաղերի համեմատությամբ   ։
Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի ստեղծումից 100 տարի անց՝ 1994 թվականին, Քրիստիան Կիրշի հրավերով Բեռլինի Շյոնհաուզեն պալատ են ժամանել հասարակական կազմակերպությունների ներկայացուցիչներ աշխարհի տարբեր երկրներից՝ Ավստրիայից, Արգենտինայից, Գերմանիայից, Հունաստանից, Ղազախստանից, Կիպրոսից, Չինաստանից, Լիբիայից, Լիտվայից, Լիխտենշտայնից, Մեքսիկայից, Նիգերիայից, Լեհաստանից, Ռուսաստանից, Սլովալիայից, ԱՄՆ-ից, Ֆիլիպիններից, Ֆրանսիայից, Շվեյցարիայից, Էկվադորից՝ Միջազգային Դելֆյան խորհրդի հիմնադրման վեհաժողովին մասնակցելու համար     ։
Վեհաժողովի պատվիրակներն ընտրել են ԴՄԽ ղեկավար կազմ։ Դելֆյան միջազգային խորհրդի առաջին նախագահ է ընտրվել «Musica Magna International»-ի աֆրիկյան մասնաճյուղի ղեկավար, Նիգերիայի ներկայացուցիչ Էբուն Ակինոլա-Օյակբոլան, իսկ ԴՄԽ փոխնախագահ է ընտրվել Ռուսաստանի ներկայացուցիչ պրոֆեսոր Իզալի Զեմցովսկին ։ ԴՄԽ ստեղծման գաղաղափարի հեղինակ Քրիստիան Կիրշին վեհաժողովի մասնակիցներն ընտրել են ԴՄԽ գլխավոր քարտուղար։
Աշխարհահռչակ անհատները գրավոր ողջունել են Դելֆյան խաղերի վերականգնման գաղափարը ։
Ի սկզբանե Բեռլինում հիմնադրված Միջազգային Դելֆյան խորհուրդը ռուսական մամուլում անվանվեց Միջազգային Դելֆյան կոմիտե (ՄԴԿ),, ինչի մասին են վկայում 1988-1999 թվականների մամուլի հրապարակումները   ։
Ֆոտոփաստաթղթերի միջոցով կարելի է պատկերացում կազմել երազանքից դեպի իրականություն ձգվող երկար ճանապարհի մասին ։
ԴՄԽ կանոնադրությունը սահմանում է ։
Միջազգային Դելֆյան խաղերի կազմակերպիչները, ԴՄԽ հետ համաձայնեցված, իրավունք ունեն ընտրելու մրցանակային անվանակարգեր մրցույթների, ցուցադրությունների, ցուցահանդեսների համար՝ համատեղ բացահայտելով Խաղերի հանգուցային թեմատիկան և նոր կարգախոսը։ Ժամանակակից Դելֆյան խաղերի անցկացման արդյունքներով ճշգրտվում է նրանց ձևաչափը։
ԴՄԽ կանոնադրության համաձայն՝ Դելֆյան ազգային կազմակերպությունները կարող են մշակել սեփական տարբերանշանը՝ ներառելով ԴՄԽշարժման խորհրդանիշը՝ որպես հիմնական մաս ։ ԴՄԽ խորհրդանիշն ընդգրկված է նաև բոլոր Դելֆյան միջազգային խաղերի և ազգային ընտրական խաղերի տարբերանշաններում ։ Հերթական միջազգային խաղերը հյուրընկալող երկրների Դելֆյան  ազգային կազմակերպությունները, ԴՄԽ-ի համաձայնությամբ, թողարկում են պաստառներ, բրոշյուրներ, փոստային նամականիշեր և այլ արտադրանքներ՝ նվիրված ինչպես Դելֆյան խաղերին, այնպես էլ ԴՄԽ համագումարներին։ Հնարավորության դեպքում Դելֆյան ազգային կազմակերպությունները ստեղծում են իրենց պաշտոնական կայքէջը   : ԴՄԽ կառավարության նոր կազմում, որի ընտրությունները կայացել էին 2009 թվականի սեպտեմբերին Չեժդուում անցկացված ԴՄԽ վեհաժողովի ժամանակ, ընդգրկվել են ներկայացուցիչներ Գերմանիայից, Հնդկաստանից, Չինաստանից, Կորեայից, Լեհաստանից, Ռուսաստանից, ԱՄՆ-ից, Ֆիլիպիններից, Ֆրանսիայից և ՀԱՀ-ից։ Բացի այդ, այս վեհաժողովում հաստատվեցին հաղորդակցման երեք լեզուներ՝ անգլերեն, գերմաներեն և հունարեն ։ Կառավարման ընտրության արդյունքները հրապարակվում են ԴՄԽ տեղեկատվական հատուկ թողարկումներում, Ամֆիկտիոնիայի նորացված կազմը գրանցվում է ԴՄԽ պաշտոնական փաստաթղթերում։ Երկար տարիներ ԴՄԽ-ի նախագահը պրոֆեսոր Դիվանա Բաուտիստան է եղել, իսկ գլխավոր քարտուղարը՝ Քրիստիան Կիրշը ։
ԴՄԽ գործունեությունն ի սկզբանե աջակցություն է ստացել ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի, Եվրամիության, ինչպես նաև աշխարհի տարբեր երկրներից հայտնի անհատների կողմից, ովքեր արժանացել են Դելֆյան դեսպանների կոչման՝ Նելսոն Մանդելան, Լոթար դը Մեզիելը, Սպիրոս Մերկուրիսը, ով 2014 թվականին դարձել է ԴՄԽ պատվավոր նախագահ։ Ռուսաստանից 2002 թվականին Դելֆյան դեսպան է ընտրվել Վլադիմիր Պլատոնովը ։ ԴՄԽ-ին ակտիվ աջակցություն է ցույց տվել նաև Գերմանիայի նախկին կանցլեր Հելմուտ Շմիդտը ։
Փաստաթղթերի օրինակներում, որոնք վերաբերում են Ռուսաստանի ԴՄԽ-ին և Մոլդովայի ԴՄԽ-ին, երևում է ազգային և միջազգային կազմակերպությունների կանոնակարգային համաձայնության անհրաժեշտություն ։ Միջազգային Դելֆյան խաղերը ինչպես մեծահասակների, այնպես էլ երիտասարդների համար նախապատրաստվում և անցկացվում են երկու պատասխանատու կողմերի՝ ԴՄԽ-ի և Դելֆյան ազգային կազմակերպության սերտ համագործակցությամբ  ։
Դելֆյան միջազգային խաղերի պատվիրակության կազմը հաստատելու համար մասնակից երկրները կարող են անցկացնել ազգային ընտրական խաղեր ։ Ռուսաստանում առաջին երիտասարդական Դելֆյան խաղերի անցկացման առթիվ իր ողջույնի ուղերձում Քրիստիան Կիրշը նրանց նշանակությունը բնութագրեց որպես «նշանակալից քայլ Երկրորդ միջազգային պատանեկան խաղերի կազմակերպման համար» ։
Զարգացման փուլեր
ԴՄԽ կազմավորումից հետո Բելառուսը, Գերմանիան, Հունաստանը, Վրաստանը, Չինաստանը, Նիգերիան, Ռուսաստանր, ԱՄՆ-ն, Ֆիլիպինները, Ճապոնիան մեծ ակտիվություն ցուցաբերեցին Դելֆյան խաղերի ազգային կազմակերպություններ ստեղծելու գործում ։ Առաջին տարածաշրջանային երիտասարդական դելֆիադաներն անցկացվել են Վրաստանում, Ալբանիայում, Ռուսաստանում։ 1996 թվականի մարտին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի,  Եվրախորհրդի և Սանկտ Պետերբուրգի քաղաքապետի հովանավորությամբ Սանկտ Պետերբուրգում անցկացվեց առաջին Դելֆյան վեհաժողովը (First Delphic Congress) , որտեղ Օլիմպիական խարտիայի օրինակով ընդունվեց Դելֆյան խարտիան, որը սահմանում էր Դելֆյան շարժման և նոր ժամանակներում Դելֆյան խաղերի պարբերական անցկացման նպատակները և խնդիրները ։
Մասնակից երկրների ցանկը 2002 թվականին ավելացավ՝ հասնելով 38-ի ։ 2003 թվականին ԴՄԽ նշանակալիությունը որպես միջազգային կազմակերպություն գնահատվեց եռակի. կազմակերպության հիմնադիր Ք. Կիրշը պարգևատրվել է Մոսկվայի քաղաքային դումայի պատվավոր դիպլոմով և արժանացել է Սանկտ Պետերբուրգի դեսպանի հավատարմագրի, ինչպես նաև Նոյս քաղաքի «Խոմբրոյխ կղզի» թանգարանի Նորարարության մրցանակի ։
Աշխարհի տարբեր երկրներում անցկացվող Դելֆյան խաղերն արժանացել են գրավոր արձագանքների միջազգային կազմակերպությունների, Խաղերը հյուրընկալող երկրների խորհրդարանների և նախագահների կողմից, ինչպես նաև արվեստի նշանավոր գործիչների, քաղաքագետների և դելֆյան պատգամավորների կողմից ։
Դելֆյան միջազգային գագաթնաժողովին, որը նվիրված էր Դելֆյան միջազգային խորհրդի 20-ամյակին և Հարավային Աֆրիկայում ժողովրդավարության հաղթանակի 20-ամյակին (2014 թվական, հուլիս, Իստ-Լոնդոն, Ումտատե, Մֆեզո), Հարավային Աֆրիկայի ԴՄԽ և ԴԱԽ ղեկավարները նախանշեցին միջազգային դելֆյան շարժման զարգացման հեռանկարները ։
Գագաթնաժողովի ժամանակ ԴՄԽ-ի նախագահ Դիվինա Բաուտիստան (Ֆիլիպիններ) Նելսոն Մանդելայի հայրենիքում հանդիսավոր կերպով հայտարարեց առաջին աֆրիկյան Դելֆիադան Դուրբանում անցկացնելու որոշման մասին (2014 թվական, նոյեմբեր)   ։
ԴՄԽ-ի պատվավոր նախագահ Սպիրոս Մերկուրիսը (Հունաստան), դիմելով Դելֆյան գագաթնաժողովի մասնակիցներին, նշեց որ ժամանակակից աշխարհում կարևոր է ժողովուրդների և մշակույթների միջև կառուցողական երկխոսության ձգտումը՝ հոգևոր արժեքները կարևորելու համար։
Մենք վերջապես պետք է հասկանանք, որ նյութական հարստության աճը առանց գաղափարների և արժեքների զուգահեռ զարգացման հանգեցնում է կենսամակարդակի նվազեցման։
ԴՄԽ և Ռուսաստանի ԴԱԽ
ԴՄԽ համահիմնադիրները, որոնց կազմում եղել են ներկայացուցիչներ Մոսկվայից և Սանկտ Պետերբուրգից, եղել են աշխարհի 20 երկրների պատվիրակության անդամներ ։ Ռուսաստանը հենց սկզբից ակտիվ դեր է խաղացել միջազգային դելֆյան շարժման ձևավորման գործում։
1995 թվականին՝ Ռուսաստանի Ազգային Դելֆյան խորհրդի հիմնադրումից չորս տարի առաջ, Սանկտ Պետերբուրգում կայացել է «Ռուսաստանի Դելֆյան շարժում» միջտարածաշրջանային հասարակական կազմակերպության հիմնադիր համաժողովը, որին մասնակցել են ԴՄԽ-ի ղեկավարները ։
1999 թվականի մարտի 19-ին Ռուսաստանի ԴՄԽ-ն գրանցվել է Ռուսաստանի Դաշնության Արդարադատության նախարարությունում և պաշտոնապես ընդգրկվել է Դելֆյան միջազգային խորհրդի կազմում ։
ԴՄԽ-ն հովանավորել է Դելֆյան երիտասարդական խաղերը, որոնք ռուսական ԴԱԽ-ն անցկացրել է Սարատովում 1999 թվականի նոյեմբերին և Սմոլենսկում ՝ 2001 թվականի սեպտեմբերին՝ երկու կազմակերպությունների կանոնադրության համաձայն ։
2002 թվականին պարզ դարձավ, որ Ռուսաստանում Դելֆյան շարժման զարգացման բյուջետային ֆինանսավորման համակարգը կարող է փոփոխվել, և ԴՄԽ պատգամավորների ձեռքի տակ եղած գումարը ուղղակիորեն կարող է հատկացվել կոնկրետ նախագծերի ։
2002 թվականի սեպտեմբերի 13-ից 18-ը Բրյանսկում Ռուսաստանի ԴԱԽ-ի և ԴՄԽ-ի հովանու ներքո անց են կացվել ԱՊՀ մասնակից պետությունների առաջին երիտասարդական Դելֆյան խաղերը ։
2003 թվականին ակտիվորեն քննարկվում էին Սանկտ Պետերբուրգի արվարձանում՝ Պուշկին քաղաքում, «Դելֆյան գյուղ» և «Դելֆյան» միջազգային օդանավակայան կառուցելու ծրագրերը ։
2003 թվականի հունիսի 28-ին Եկատերինյան պալատում ԴՄԽ-ի գլխավոր քարտուղար Քրիստիան Կիրշը և Սանկտ Պետերբուրգի վարչակազմի ներկայացուցիչները հուշագիր ստորագրեցին Պուշկին քաղաքում ԴՄԽ-ի և միջազգային դելֆյան շարժման նստավայրի տեղակայման վերաբերյալ ։
Սակայն, կազմակերպական պառակտումը խանգարեց իրականացնել այս մասշտաբային նախագիծը ։
Մոսկվայի շտաբ-բնակարանում տեղակայված ԴՄԽ նորաստեղծ կազմակերպությունը, որը 2004 թվականից ղեկավարում է Ռուսաստանի ԴԱԽ-ի գործադիր կոմիտեի նախագահ Վ. Պոնյավինը, սկսեց տեղեկատվություն տարածել այն մասին, որ Դելֆյան խաղերի նոր դարաշրջանն սկսվել է միայն 2000 թվականին ։
2010 թվականի փետրվարին Մարիինյան պալատում ընդունելության ժամանակ ԴՄԽ նախագահ Դիվինա Բաուտիստան կարևորեց Սանկտ-Պետերբուրգում Դելֆյան խորհրդի ստեղծումը և դարձավ նրա պատվավոր համահիմնադիրը ։ Չնայած առկա խնդիրներին՝ Ռուսաստանի պատվիրակները շարունակում են մասնակցել Դելֆյան խաղերին, որոնք անցկացվում են ՄԴԽ- կողմից, չնայած պետության կողմից անհրաժեշտ ֆինանասական աջակցություն չեն ստանում ։
2014 թվականին Սոչիում կայացած Օլիմպիական և պարաօլիմպիկ խաղերից հետո ԴՄԽ խորհրդատու Վալերի Վակուլենկոն մամուլում բարձրաձայնեց ստեղծված ենթակառուցվածքներում ԴՄԽ խորհրդի շտաբ-բնակարանը տեղակայելու մասին ։
ԴՄԽ գործունեության հանրաճանաչություն
Միջազգային հանդիպումերը և համերգային ելույթները, որոնք ԴՄԽ-ն կազմակերպում է հերթական Դելֆյան խաղերի ընդմիջումների ժամանակ, նպաստում են Դելֆյան խաղերի ճանաչմանը և ժամանակակից աշխարհում դելֆյան գաղափարախոսության տարածմանը։ ԴՄԽ-ն ստեղծում է գործընկերային հարաբերություններ միջազգային զբոսաշրջային կազմակերպությունների հետ և, սկսած 2005 թվականից, Դելֆյան խաղերի հանդիսավոր փակման ժամանակ իր ցուցավահանակների վրա ներկայացնում է նաև միջազգային տուրիստական «ITB Berlin» գործակալությունը ։
2010 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի հովանու ներքո ITB Berlin-ում կայացել է Դելֆյան խաղերի տոնակատարությունը և եզրափակիչ ցուցադրություն «Արվեստ և մշակույթ՝ ապրումակցում բոլոր զգացմունքներով» խորագրով ։ 2010 թվականին ITB Berlin-ը հավաքել է մոտավորապես 11000 մասնակից աշխարհի 180 երկրից ։ Եզրափակիչ շոուին ԴՄԽ մասնակցության արդյունքում որոշվել է Բեռլինի ռադիոաշտարակի Պալատում անցկացնել ամենամյա Դելֆյան տոնակատարություն ITB Berlin-ի աշխատաշրջանի բացման և փակման հանդիսավոր արարողության ժամանակ   ։
2011 թվականին ITB Berlin-ի շրջանակներում անցկացվել է կարճամետրաժ ֆիլմերի «Delphic Art Movie Award 2011» Դելֆյան մրցանակաբաշխությունը ։ Աշխարհի 42 երկրներից մրցույթին մասնակցել են 136 կարճամետրաժ ֆիլմեր, որոնցից Միջազգային ժյուրին ընտրել է 24 ֆիլմ  ։ Գեղարվեստական դիսցիպլինից մեկի օրինակով լրացուցիչ հնարավորություն է ընձեռվում առաջիկա Դելֆյան խաղերի համար մասնակիցներ ընտրելու ։
Միջազգային Դելֆյան խորհուրդը գործընկերային հարաբերություններ է ստեղծոել Կոնրադ Ադենաուերի ֆոնդի, բանահյուսական և ժողովրդական արվեստների միջազգային փառատոնների խորհրդի , մի շարք դպրոցների և գիմնազիաների մանակավարժներ և սովորողների , տեսաձայնային զանգվածային լրատվամիջոցների Ինստիտուտի ուսանողների և Ուոլթեր Սիսուլուի անվան համալսարանի հետ ։
2010 թվականին Դելֆյան միջազգային խորհրդի նորընտիր նախագահը Կ. Կավիտան էր Հնդկաստանից, ով լայն հնարավորություններ ուներ Դելֆյան շարժումը և ԴՄԽ գործունեությունը հանրաճանաչ դարձնելու ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մրցույթներ Կատեգորիա:Փառատոներ Կատեգորիա:Արվեստի կազմակերպություններ Կատեգորիա:Մշակութային կազմակերպություններ Կատեգորիա:Դելֆյան խաղեր Կատեգորիա:Մշակութային փառատոներ
Ուրման-Աստի
Ուրման-Աստի (Урман-Асты, Урманаҫты), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Դյուտյուլինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 304 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Դյուտյուլինսկի շրջանի բնակավայրեր
Պոստի (գյուղ, Հաանյա շրջան)
Պոստի (Posti), գյուղ Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Հաանյա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 0 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Հաանյա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Բաղաբերդ (այլ կիրառումներ)
Բաղաբերդ կարող է վերաբերել՝
Ղզըլ-Չևլիկ Ներքին
Ղզըլ-Չևլիկ Ներքին, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում ։