cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սեդրիկ Դիգորի
Սեդրիկ Դիգորի, հորինված կերպար Ջոան Ռոուլինգի «Հարրի Փոթեր» շարքից։ Սեդրիկը չորրորդ գրքի գլխավոր հերոսներից է, քանի որ նա ներկայացնում է Հոգվարթսը երեք կախարդների մրցաշարում Հարի Փոթերի հետ միասին։ Սեդրիկը սպանվել է լորդ Վոլդեմորի և Պիտեր Պետտիգրի կողմից Լիթլ Հենգլտոնում Վոլդեմորթի հարության ժամանակ ։ 1989 թվականից սկսել է հաճախել Հոգվարթս և բաշխիչ գլխարկը նրան ուղղարկել է Հաֆֆլփաֆ ֆակուլտետ։ Դպրոցում սովորելու ընթացքում եղել է Հաֆֆլփաֆի ավագը և նրանց Քվիդիչի թիմի որսկանը։
Մուվաժի
Մուվաժի (Муважи), գյուղ Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Ալնաշսկի շրջանի կազմում։
Սեդրիկ Դիգորի
Վաղ կյանք (1977-1989)
Սեդրիկը ծնվել է 1977 թվականի սեպտեմբերին կամ հոկտեմբերին։ Մծացել է Օտտերի Սենտ Կեչպոուլի կողքին, մի փոքր քաղաքում, որը գտնվում է Դևոն կոմսությունում, Անգլիա։ Հայրը սիրել է պարծենալ Սեդրիկով։
Դուխանովսկի գյուղական խորհուրդ (Կոնոտոպսկի շրջան)
Դուխանովսկի գյուղական խորհուրդ  (Духанівська сільська рада), Ուկրաինայի Սումիի մարզի Կոնոտոպսկի շրջանում ։
Մուվաժի
Բնակչությունը 2008 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 454 մարդ։
Դուխանովսկի գյուղական խորհուրդ (Կոնոտոպսկի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Դուխանովսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 1251 մարդ։ Խորհրդում կա 3 բնակավայր։
Սեդրիկ Դիգորի
Հոգվարթսի տարիներ (1989-1995)
Սեդրիկը սկսել է հաճախել Հոգվարթս 1989 թվականի սեպտեմբերի 1-ից և սովորել է Հաֆֆլփաֆ ֆակուլտետում։ Եղել է Հաֆֆլփաֆի քվիդչիի թիմի որսկանը և ավագը։
Դուխանովսկի գյուղական խորհուրդ (Կոնոտոպսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Սեդրիկ Դիգորի
Հինգերորդ տարի
1993 թվականին Սեդրիկը դարձել է Հաֆֆլփաֆի քվիդչիի թիմի ավագը և նոյեմբերի 7-ին գլխավորել է իր թիմը Գրիֆինդորի դեմ ուսումնական տարվա առաջին խաղում։ Հանդիպման ժամանակ Սեդրիկն ու Հարի Փոթերը պայքարել են ոսկե սնիչը բռնելու համար։ Սակայն Հարրիի վրա են հարձակվում դեմենթորները և նա ընկնում է ցախավելից։ Սեդրիկը բռնում է ոսկե սնիչը, սակայն Գրիֆֆինդորի ավագին Վուդին առաջարկում է որ նրան ևս մեկ անգամ խաղան և այս ամենը արդար չէ սակայն Վուդը մերժում է նրան և վստահեցնում որ նրանք խաղում հաղթել են արդար ճանապարհով։
Մուվաժի
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Ալնաշսկի շրջանի բնակավայրեր
Սեդրիկ Դիգորի
Վեցերորդ տարին
1994 թվականի ամռանը Սեդրիկը այցելել է քվիդիչի աշխարհի առաջնությունը իր հոր Ռոն Ուիզլիի, Հարրի Փոթերի և Հերմիոնա Գրեյնջերի հետ։ 1994 թվականի հոկտեմբերի 31-ին Սեդրիկը ընտրվել է Հոգվարթս չեմպիոն «Երեք հրաշագործների մրցույթ»-ում։ Սեդրիկի հետ միասին Հոգվարթսի չեմպիոն է եղել նաև Հարրի Փոթերը սակայն Հարրին պնդում էր որ ինքը գավաթի մեջ չի գցել իր անունը սակայն նրան ոչ ոք չէր հավատում։ Այդ դեպքից շաբաթներ անց ողջ Հոգվարթսը աջակցում էր Սեդրկին անգամ Սլիզերի ֆակուլտետի աշակերտներերը, նրանք գոչում էին ՍԵԴՐԻԿ ԴԻԳՈՐԻ ՀՈԳՎԱՐԹՍԻ ԻՐԱԿԱՆ ՉԵՄՊԻՈՆ իսկ երբ հանդիպում էին Հարրին գոչում էին ՀԱՐՐԻ ԳԱՌՇԱՀՈՏՈՒԹՅՈՒՆ։
Երեք հրաշագործների մրցույթ
Առաջին առաջադրանքից մի քանի ամիս առաջ Հարրին Սեդրիկին հայտնել է, որ առաջին առաջադրանքում նրանք կռվելու են վիշապի դեմ։ Նոյեմբերի 24-ին չեմպիոնները հավաքեցին և պատահականորեն ընտրեցին վիշապի մանրանկարչական տարբերակները և պարզ դարձավ թե որ վիշապի հետ են նրանք մենամարտելու։ Սեդրիկին բաժին է հաել շվեդական կարճ դունչ վիշապը և առաջին համարը։ Նա առաջինը դուրս եկավ մենամարտելու վիշապի դեմ կռվելու և նրան հաջողվեց վիշապից վերցնել ոսկե ձուն։ Բոլոր չեմպիոնների նման Սեդրիկը ևս պետք է գտներ ոսկե ձվի բացելու գաղտնիքը որպեսզի կարողանա մասնակցել երկրորդ առաջադրանքին։ Նրան այդ հարցում օգնում է Ալաստոր Խոժոռը նրան առաջարկելով լոգանք ընդունել և ձուն բացել ջրի տակ։ Սեդրիկը  այդպես էլ վարվել է ջրի տակ բացելով ձուն լսել է մի ակնարկ, բայց նա որոշ ժամանակ պահանջեց, որպեսզի հասկանա, որ նա լճի ջրահարսերին է վերաբերում։
Սուրբ Ծննդին բոլոր չեմպիոնները պետք է ներկա գտնվեին պարահանդեսին մասնակցել է Չո Չանգի հետ։ Պարահանդեսի վերջում Սեդրիկը Հարիին առաջարկել է ձուն տանել լոգարան և ջրի տակ բացել,Սեդրիկը այս քայլով փորձել է շնորհակալություն հայտնել Հարրից։ Փետրվարի 24-ին տեղի է ունեցել երկրորդ առաջադրանքը։ Սեդրիկը հասկացել էր որ այս առաջադրանքը նրանք կատարելու էին ջրի տակ և մեկ ժամում փորձելու էին վերադարձնել այն ինչ իրենց համար ամենակարևորն էր։ Սեդրիկն առաջինն է ավարտել մրցույթը և վաստակել է քսանութ միավոր։
Հունիսի 24-ին Սեդրիկին միացել են նրա ծնողները, որոնց հրավիրել են դիտելու երրորդ առաջադրանքը։ Քանի որ Հարրին և Սեդրիկը միասին կիսում էին առաջին հորիզոնականը նրանք լաբիրինթոս մտան երկուսով սակայն հետո բաժանվեցին։ Դրանից կարճ ժամանակ անց Սեդրիկը բախվել է Ռուբեուս Հագրիդի հսկայական Սկյուտներից մեկին և հազիվ է փրկվել նրա ձեռքից։ Սկյուտից հետո Սեդրիկը կռվել է Վիկտոր Կրամի դեմ։ Կրամը, որն այդ ժամանակ գտնվում էր Իմպերիուսի անեծքի տակ, հարձակվել է Սեդրիկի վրա։ Հարրին և Սեդրիկը միաժամանակ բռնում են Գավաթը։ Սեդրիկին սպանել է Փիթեր Պետթիգրուի կողմից՝ «Սպանության անեծքով»՝ Վոլան դե Մորտի հրամանով։ Նրա միակ խնդրանքն այն էր, որ Հարրին իր մարմինը վերադարձնի իր ծնողներին, և Հարրին կատարել է այն։
Արձագանք
Insider.com կայքը Սեդրիկի մահը համարել է որպես «Հարի Փոթեր» ֆիլմերում ամենասարսափելի մահը՝ մասնավորապես նշելով Սեդրիկի հոր սուգը և Սեդրիկի մարմինը լքելու Հարիի մերժումը  ։
«Հարրի Փոթերը և անիծված երեխան» պիեսում հիմնական սյուժեն Սեդրիկի մահն է, որտեղ Հարրիի և Ջինի Ուիզլի` Ալբուսը օգտագործում է ժամանակի թափանիվը և կանխում է Սեդրիկի մահը։ Սեդրիկ Դիգորին ողջ է մնում, սակայն ստորացվելու պատճառով որոշում է դառնալ «Մահ կլանողները»-ի անդամ։ Հոգվարթսի համար պայքարում Սեդրիկը սպանում է Նևիլ Լոնգբոթոմին։ Նևիլի մահվան պատճառով Նագինին ողջ է մնում իսկ Վոլդեմորթը սպանում է Հարիի Փոթերին։ Այս փոփոխությունը հակասական է ֆիլմի երկրպագուների համար, հատկապես հաշվի առնելով, որ Սեդրիկը եղել է բարության մարմնացում, այն գաղափարը, որ Սեդրիկի «ոսկե սիրտը» դառնում է չարիք, չի ընդունվել որոշ ընթերցողների համար, հատկապես այն միտքը, որ Սեդրիկը սպանում է Նևիլ Լոնգբոթոմին      ։
Դերակատար
Հենրի Քավիլը անցել է փորձաշրջան Սեդրիկ Դիգգորիի դերի համար, սակայն Սեդրիկի դերը ֆիլմում կատարել է Ռոբերտ Փեթինսոնը։ Քավիլը նաև փորձաշրջան է անցել Էդվարդ Կալենի դերի համար Մթնշաղ ֆիլմում սակայն նորից դերը բաժին ընկավ Ռոբերտ Փեթինսոնին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հաֆֆլփաֆ Հարրի Փոթեր Կատեգորիա:Կերպարներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Գրական հերոսներ Կատեգորիա:Հարրի Փոթերի կերպարներ
Այսեն (այլ կիրառումներ)
Այսեն, կարող է վերաբերել՝
Կարմիր խաչ տրիպտիխ
«Կարմիր խաչ տրիպտիխ» (Триптих Красный крест), ոսկերչական ձու, որը դարձավ Ֆաբերժեի 52 զատկական ձվերից մեկը՝ պատրաստված Կարլ Ֆաբերժեի ընկերությունում Ռուսաստանի կայսերական ընտանիքի համար։ Այն ստեղծվել է 1915 թվականին Նիկոլայ II կայսեր պատվերով։ Ոսկերչական ձուն Նիկոլայը Զատկի տոնին նվիրել է կնոջը՝ կայսրուհի Ալեքսանդրա Ֆեոդորովնային ։
Այսօր «Կարմիր խաչ տրիպտիխ» կայսերական ոսկերչական ձուն գտնվում է Քլիվլենդի գեղարվեստի թանգարանում (Քլիվլենդ, Օհայո, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ)։
Դիզայն
«Կարմիր խաչ տրիպտիխ» ոսկերչական ձուն ստեղծել է Ֆաբերժեի ընկերության վարպետ ոսկերիչ Հենրիկ Վիգսթրյոմը։ Ձվի չափերն են՝ 8,6 х 6,35 սմ։ Պատրաստված է արծաթից, ոսկուց, շողշողուն սպիտակ և թափանցիկ կարմիր էմալից ։ Ջրաներկով մանրանկարներն արված են ոսկու և ապակու վրա ։
Ձուն պատրաստված է ոսկուց և պատված է սպիտակ էմալով։ Երկու կողմից կարմիր խաչեր են պատկերված, որոնք պատված են կարմիր կիսաթափանցիկ էմալով։ Ամեն խաչի կենտրոնում մանրանկար է զետեղված. մեկը Օլգա Նիկոլաևնայինն է, մյուսը՝ Տատյանա Նիկոլաևնայի, ընդ որում, երկուսն էլ հանդերձավորված են Կարմիր խաչի զգեստներով։ Տատյանայի պատկերով խաչը ծառայում է որպես փական, որին սեղմելուց բացվում են երկու դռնակներ՝ դառնալով եռափեղկ տրիպտիխ ։
Անակնկալ
«Կարմիր խաչ տրիպտիխ» կայսերական ոսկերչական ձուն հատուկ տեղից բացելիս վերածվում է տրիպտիխի ։ Կենտրոնում պատկերված է Քրիստոսի հարության տեսարանը ։ Աջ կողմում սուրբ նահատակ Օլգան է, իսկ ձախից՝ սուրբ նահատակ Տատյանան։ Դռնակներին եզրերին պատկերված է կայսրուհու միացագիրը և ստեղծման տարեթիվը՝ «» :
Սինիգամի
Մահվան Աստված կամ Սինիգամի ( 死神 շինիգամի, «մահվան աստված»), մահվան կերպար մահը՝ որպես առանձին կերպար կամ կերպարների խումբ ճապոնական արվեստի ֆանտաստիկ ստեղծագործություններում, օրինակ՝ մանգայում, անիմեում կամ ռակուգոյում։
Կարմիր խաչ տրիպտիխ
Պատմություն
Նիկոլայ II կայսրը ձուն կնոջը՝ Ալեքսանդրա Ֆեոդորովնային է նվիրել 1915 թվականի Զատկի տոնին։ 1917 թվականի Ռուսական հեղափոխության ժամանակ հեղափոխականները հափշտակեցին կայսերական ձվերի հավաքածուն և ուղարկեցին Կրեմլի զինապալատ ։
Սինիգամի
Ավանդական մշակույթում
Սինիգամին համեմատաբար նոր հասկացություն է ճապոնական բանահյուսության մեջ։ Մինչև հիմա պարզ չէ, թե որ պահին է սինիգամի բառը ճապոնական մշակույթում սկսել կիրառվել որպես անձնավորված մահ, հնարավոր է, որ այդ կերպարը փոխառվել է Չինաստանից։ Չինաստանի դիցաբանությունը ենթադրում էր մահվան մի քանի տեսակի աստվածությունների և հոգիների ուղեկցորդների առկայություն։ Եվրոպայում մահվան կերպարը Սենգոկու ժամանակաշրջանում նույնպես անձնավորված է ։
Կարմիր խաչ տրիպտիխ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ոսկերչություն Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմություն Կատեգորիա:1915 աշխատություններ Կատեգորիա:Ֆաբերժեի ձվեր Կատեգորիա:Ֆաբերժե
Սինիգամի
Ավանդական մշակույթում
Սինիգամիներին նկատել են են այդ դարաշրջանի նկարիչները, գրողները ու բանաստեղծները և շուտով սինիգամին հայտնվել է 1841 թվականի Շունսեն Տակեհարայի «հարյուր նկարազարդված պատմություն» փորագրությունների ալբոմի պատմությունում։ Հավանաբար, դա սինիգամիի մուտքն է ճապոնական գրականություն։
Սինիգամին երկու անգամ հայտնվում է «Երկնային ցանցերի կղզում սիրահարների ինքնասպանությունը» պիեսում ՝ Չիկամացու Մոնձայեմոնի ստեղծագործության հիման վրա (1721 թվական)։ Կերպարը զգալի տարածում է ստացել Մեյջի դարաշրջանում (1868-1912 թթ.) և շուտով համընդհանուր ընդունվել է ճապոնացիների կողմից։
Սինիգամի հայեցակարգը կարող է օգտագործվել նաև ավելի լայն իմաստով մահվան ցանկացած աստվածության նկատմամբ, քանի որ սինիգամին բավականին նոր տերմին է, որը գործնականում կապված չէ սինտոիզմի հետ և հազվադեպ է օգտագործվում ավանդական պատմություններում ։
Հին ստեղծագործություններում որպես մահվան կամի են հանդես գալիս՝
Ժամանակակից մշակույթում
Բլիչ
Հոգիների պաշտպաններ, որոնք անցնում են ռեինկառնացիայի շրջանակով։ Նրանք հետևում են հոգիների հավասարակշռությանը, ոչնչացնում են դատարկներին։ Հետևում են մահացած մարդկանց հոգիների տեղափոխմանը հասարակության հոգիների մեջ, անցկացնում են հոգևոր հուղարկավորության գործընթացը։ Առավել հաճախ նման են մարդկանց, որոնք հագած են շիհակուշո (կոսոդե և հակամա, վերևից հագած շիտագի) և կրում են կատանա, որը կոչվում է Ձանպակտո (հոգևոր սուր)։
Մահվան տետրը
Սյուժեի համաձայն ՝ մահվան աստվածների համար շատ ձանձրալի է իրենց աշխարհում, այդ պատճառով նրանցից մեկը՝ Րյուկ անունով մահվան Աստվածը, որոշում է մարդկանց աշխարհ «գցել» տետրը և տեսնել, թե ինչ կստացվի։ Ավագ դպրոցի աշակերտ Յագամի Լայտը ( 夜神月 Յագամի Րայտո) վերցրել է տետրը, սկսել օգտագործել այն աշխարհը հանցագործություններից մաքրելու համար։
Black butler
Նարուտո
Սինիգամի ( 死神 սինիգամի, բառացի իմաստը՝ «Մահվան Աստված»)՝ սպեկտրալ էություն, Ուզումակի տոհմի ֆուինջուցու տեխնիկայի օգտագործման համար։ Սինիգամին կիսաթափանցիկ, տանջահար եղած ուրվական է դիվային տեսքով։ Նա մարդուց ավելի մեծ է, ունի երկար սպիտակ մազեր, երկու կարմիր եղջյուր, ինչպես նաև մանուշակագույն մաշկ։ Նրա հագին մեծ սպիտակ կիմոնո է և աղոթքի ուլունքներ։ Երբ նա ազատ է լինում, գրեթե միշտ նստում է, բերանը լիքը տանտո։ Բայց երբ զբաղված է լինում, ցույց է տալիս իր բերանը, սուր ատամները և շատ երկար, գրեթե օձի լեզուն։ Նպատակին հասնելիս նրա ձեռքերի վրա տարածվում են անիծված կնիքներ։ Սինիգամիի հիմնական ուժը իր հոգիները բռնի ստանալու կարողությունն է, կտրում է դրանք իր տանտոյով և կնքում որովայնի մեջ։ Նա դա անում է Մեռած դևի կլանող կնիքի տեխնիկայի օգնությամբ։ Այն օգտագործվում է Մինատո Նամիկաձեի և Հիրուձեն Սարուտոբիի կողմից։ Զոհաբերության համար հոգիների քանակը կախված է կանչող չակրայի մակարդակից, անկախ կնքման հաջողությունից, սինիգամին միշտ կնքում է օգտագործողի հոգին տեխնիկայի ավարտից հետո։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ճապոնական դիցաբանություն Կատեգորիա:Դիցաբանական կերպարներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Աստվածներ
Իբեն Աքերլիե
Իբեն Մարի Աքերլիե (Iben Marie Akerlie, ), նորվեգացի դերասանուհի և բանաստեղծուհի ։
Կենսագրություն և կարիերա
Իբեն Աքերլիեն ծնվել է Նորվեգիայի մայրաքաղաք Օսլոյում։ Հընթացս 2008-2011 թվականների սովորել է Օսլոյի համալսարանում ։
Տիրապետում է մի քանի լեզուների, այդ թվում՝ գերմաներենի, իսպաներենի, ֆրանսերենի ։
Սիրային հարաբերությունների մեջ է նորվեգացի դերասան Յակոբ Օֆթեբրոյի հետ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Նորվեգացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Օսլոյի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Նորվեգացի մանկագիրներ Կատեգորիա:Նորվեգացի արձակագիրներ Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասանուհիներ
Ժողովածու (3239)
Ժողովածու  (3239), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 3239 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1671-1675 թվականներին Զաքարիա Երեց գրիչի կողմից։ Ստացողը եղել է Զաքարիա Երեցը։ Գրված է թղթի վրա, 15, 5x10, 6 չափսով։ Ձեռագիրը կազմված է 19 թերթից։ Գրված է միասյուն, բոլորագիրով և նոտրգիրով։ Կազմը` կտդ, աստառը՝ կարմիր կտավ։ Հիշատակարան գրչի՝ ա2, 267ա և այլուր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Գարի Կեհիլ
Գարի Ջեյմս Կեհիլ (անգլ.` Gary James Cahill, ), անգլիացի ֆուտբոլիստ, Չելսի ՖԱ-ի և Անգլիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի կենտրոնական պաշտպան։ Հիմնականում խաղում է կենտրանակն պաշտպանի դիրքում, բայց արագության և տեխնիկայի կիրառման շնորհիվ կարողանում է խաղալ նաև այլ դիրքերում։
Աստոն Վիլլա
Այժմ հանդես է գալիս Չելսի ՖԱ-ում 24 համարի ներքո։
Գուշչինսկի (խուտոր, Ալեկսեևսկի շրջան)
Գուշչինսկի (Гущинский), խուտոր Ռուսաստանի Վոլգոգրադի մարզի Ալեկսեևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը ըստ վերջին գրանցված տվյալների կազմում էր 200 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի խուտորներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Վոլգոգրադի մարզի Ալեկսեևսկի շրջանի բնակավայրեր
Արոնիա
Տեսակները
Ցեղը ներառում է 4 տեսակ, որոնցից 2-ը հիբրիդային են՝ Ցեղի առանձնյակների աճի հիմնական արեալը Հյուսիսային Ամերիկան է։
Քվիրինալյան պալատ
Քվիրինալյան պալատ (Palazzo del Quirinale), 16-րդ դարի պալատ Քուիրիլյան բլրի վրա Հռոմում։ Մեր օրերում պալատը Իտալիայի նախագահի նստավայրն է։ Պալատը նախագծել է Դոմենիկո Ֆոնտանան։
Արոնիա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վարդազգիներ
Քվիրինալյան պալատ
Պապական նստավայր
Պալատը կառուցվել է 1573 թ. որպես Գրիգորի XIII պապի ամառային նստավայր։ Քուիրինալյան պալատում անց են կացվել չորս գաղտնի ժողով՝ 1823 թ.գաղտնի ժողովը,1829 թ.գաղտնի ժողովը,1830-1831 թթ գաղտնի ժողովը և 1846 թ.գաղտնի ժողովը։ XX դարի առաջին կեսին պալատում ապրում էր թագավոր Վիկտոր Էմանուիլ III:
Հայելիների սրահ
Առաջին տարիներին պալատի պատերը դատարկ էին։ Շքեղ դեկորը հայելիներով պատված ստեղծվել է դեռ Նապոլեոնի տիրապետության տակ գտնվելու ժամանակ։ Սրահը պետք է լիներ թագավորական, այդ իսկ պատճառով պատված է հայելիներով։ 1877 թվականից սրահը օգտագործվել է որպես հանդիսությունների սրահ։
Հանս Քրիստիան Անդերսեն
Մանկություն
Հանս Քրիստիան Անդերսենը ծնվել է 1805 թվականի ապրիլի 2-ին Ֆյուն կղզում գտնվող Օդենսե քաղաքում։ Անդերսենի հայրը՝ Հանս Անդերսենը (1782-1816), եղել է աղքատ կոշկակար, մայրը՝ Աննա Մարի Անդերսդատերը (1775-1883), լվացարարուհի էր աղքատ ընտանիքից. վերջինս մանուկ հասակում ստիպված է եղել մուրացկանություն անել, իսկ մահվանից հետո թաղվել է աղքատների գերեզմանատանը։
Հանսը եղել է ընտանիքի միակ զավակը։ Հայրը, որի անունը նույնպես Հանս էր, իրեն վերագրում էր ազնվական ծագում (նրա հայրական տատը պատմել էր, որ իրենց տոհմը ժամանակին պատկանել է բարձր դասին, բայց ուսումնասիրությունների արդյունքում դա չի հաստատվել) ։ Համառ խոսակցություններ են շրջել ու շրջում, որ Անդերսենը եղել է Դանիայի Քրիստիան Ութերորդ արքայի արտաամուսնական որդին, սակայն այդ լուրերի իսկությունը հաստատող որևէ ապացույց դեռևս չի հայտնաբերվել ։
Դանիայում հավատում են այն լեգենդին, թե Անդերսենն ունեցել է թագավորական ծագում, քանի որ նա վաղ կենսագրության մեջ գրել է, որ փոքր տարիքում միայն արքայազն Ֆրիթսի, հետագայում՝ Ֆրեդերիկ VII թագավորի հետ է խաղացել և արքայազնից բացի այլ ընկեր չուներ։
Անդերսենի հայրը, որ տարրական կրթություն էր ստացել, փորձել է տղային հաղորդակից դարձնել գրականությանը՝ նրա համար ընթերցելով Արաբական գիշերներ-ի հեքիաթներից ։ Ծնողները Հանսին ուղարկել են Օդենսեի աղքատ երեխաների համար նախատեսված դպրոցը, որտեղ նա տարրական կրթություն է ստացել, միաժամանակ, ընտանիքին օգնելու նպատակով, ջուլհակի, ապա նաև դերձակի մասնագիտություն է սովորել։
Մանուկ հասակից Հանսը հակված է եղել ստեղծագործելու, հաճախ տանը կազմակերպում էր փոքրիկ բեմադրություններ։ 1816 թ մահացել է Անդերսենի հայրը, և նա ստիպված է եղել աշխատել. սկզբում՝ որպես ջուլհակի, ապա՝ դերձակի օգնական։ Հետագայում նա աշխատել է նաև ծխախոտի ֆաբրիկայում։ Վաղ հասակում Հանս Քրիստիանը ինքնամփոփ երեխա է եղել՝ խոշոր կապույտ աչքերով սիրում էր նստել անկյունում և խաղալ իր սիրելի խաղը՝ տիկնիկային թատրոնը, որով հետաքրքրվում է նաև ավելի հասուն տարիքում։
Պատանեկություն
14 տարեկանում Հանսը մեկնել է Կոպենհագեն՝ իր ասելով, ճանաչում ձեռք բերելու։ Նա թատրոն ընդունվելու մի քանի փորձ է արել, և, ի վերջո, գեղեցիկ սոպրանո ձայնի համար նրան ընդունել են Թագավորական թատրոն, որտեղ խաղացել է երկրորդ պլանի դերեր։ Հետագայում, երբ ձայնը կոշտացել է, նրան ազատել են աշխատանքից։ Այն ժամանակահատվածում, երբ թատրոնում էր աշխատում, հասցրել է գրել պիես՝ հինգ գործողությամբ և նամակ է ուղարկել թագավորին՝ համոզելով գումար տալ գրքով այն հրատարակելու համար։ Գիրքը տպագրվում է, բայց ոչ ոք այն չի գնում։ Նա 3 անգամ գիրքը տանում է թատրոն, որպեսզի իր պիեսի հիման վրա ներկայացում տան, բայց նրան մերժում են փորձի բացակայության պատճառաբանությամբ, միաժամանակ առաջարկում են սովորել։ Դանիայի արքայական թատրոնի տնօրեն Յոնաս Կոլինը, որ խորապես համակրում էր Անդերսենին, նրան ուղարկել է ուսումը շարունակելու Սլագելզեի միջնակարգ դպրոցում և համոզել է Ֆրեդերիկ Վեցերորդ թագավորին, որ վճարի պատանու ուսման վարձի գոնե մի մասը ։ Սովորելու տարիներին Հանսը հասցրել է հրատարակել իր առաջին պատմվածքը՝ «Պալնատոկեի գերեզմանատան ուրվականը»(1822 թ.): Նա հաճախել է նաև Էլսինորի դպրոցը, թեև առանձնապես չի փայլել բարձր առաջադիմությամբ ։
Արդեն հասուն տարիքում Անդերսենն ասել է, որ դպրոցական տարիները իր կյանքի ամենախավար ու ամենադառը տարիներն են եղել։ Դպրոցներից մեկում սովորելիս նա ապրելիս է եղել տնօրենի տանը, որտեղ բռնության է ենթարկվել (նրան հետո ասել են, որ դա արվել է նրա բնավորությունը կոփելու նպատակով)։ Բացի այդ, դպրոցներում նրան փորձել են ետ պահել գրական աշխատանքից՝ նետելով հուսահատության գիրկը։ 1827 թ. նա ավարտել է ուսումը։ Սակայն մինչև իր կյանքի ավարտը Անդերսենն այդպես էլ չյուրացրեց ուղղագրությունն ու քերականությունը և բազմաթիվ սխալներ էր անում գրավոր խոսքում։
Ստեղծագործություն
1840-ականներին Անդերսենը փորձեց վերադառնալ ասպարեզ, սակայն առանձնապես հաջողություն չունեցավ։ Միևնույն ժամանակ նա իր տաղանդը հասատատեց հրատարակելով «Նկարներով գիրք առանց նկարների» հավաքածուն։
Նրա «Հեքիաթների» փառքը աճում էր։ «Հեքիաթների հաջորդ թողարկումը սկսվեց 1838 թ., իսկ 3-րդը՝ 1845 թ.։ Այդ պահին արդեն նա ողջ Եվրոպայում հայտնի, հռչակավոր գրող էր։ 1847 թ. հունիսին նա առաջին անգամ ժամանեց Անգլիա և արժանացավ հաղթական ընդունելության։ 1840 թ. և հետագա տարիներին Անդերսենը շարունակում էր վեպեր և պիեսներ հրատարակել՝ ապարդյուն փորձելով հռչակվել որպես դրամատուրգ և վիպասան։ Միևնույն ժամանակ նա ատում էր իրեն փառք բերած հեքիաթները։ Չնայած դրան նա շարունակում էր գրել նորանոր հեքիաթներ։ Իր վերջին հեքիաթն Անդերսենը գրել է 1872 թ. Սուրբ ծնունդին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դանիացի մանկագիրներ Կատեգորիա:Մանկագիրներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:19-րդ դարի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Դանիացի գրողներ Կատեգորիա:Դանիացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Դանիացի ինքնակենսագիրներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Արթուր Ոսկանյան
Արթուր Աշոտի Ոսկանյան, հայ ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։ Հայաստանի հավաքականի նախկին խաղացող։ 2011 թվականի օգոստոսի 13-ին անցկացրել է իր վերջին խաղը, որից հետո անցել է մարզչական աշխատանքի, ավարտել է կարիերան։
Ակումբային կարիերա
Արթուր Ոսկանյանն իր կարիերան սկսել է Էջմիածնի «Զվարթնոց» ակումբում, որի կազմում առաջին սեզոնի ընթացքում մասնակցել է 11 խաղի։ Այդ ժամանակ նա դեռ 17 տարեկան էր։ Հաջորդ սեզոնի ընթացքում թիմը չի կարողանում պահպանել իր տեղը հաջորդ սեզոնում, և Ոսկանյանը տեղափոխվում է Երևանի «Վան» ակումբ։ «Վանի» կազմում խաղացել է երկու սեզոն, իսկ 1996/97 սեզոնից հետո ակումբը կազմալուծվում է։
1998 թվականին Ոսկանյանը դառնում է Արարատի «Ցեմենտ» ակումբի խաղացող, որի կազմում արժանանում է չեմպիոնական գավաթի՝ իրականացնելով ոսկե դուբլ։ Թիմային նվաճումներից բացի՝ Ոսկանյանն արժանացել է նաև անհատական մրցանակների՝ քվեարկության արդյունքնում ճանաչվելով 1998 Հայաստանի լավագույն ֆուտբոլիստ։
Կարիերան հավաքականում
Հավաքականի կազմում առաջին խաղը տեղի է ունեցել 1999 թվականի մարտի 27 տնային մարզադաշտում Ռուսաստանի հավաքականի դեմ (Եվրո-2000)։ Այդ խաղում Հայաստանի հավաքականը պարտություն է կրում 0։3 հաշվով։ Հայաստանի հավաքականի կազմում Արթուրն անցկացրել է 52 խաղ, որոնց ընթացքում խփել է մեկ գոլ Մալթայի հավաքականի դեմ խաղի ժամանակ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Ուրարտուի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Փյունիկի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Արարատի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Այվենհո (այլ կիրառումներ)
Այվենհո, կարող է վերաբերել՝
Ֆրիդրիխ Վիլհելմ Բեսել
Ֆրիդրիխ Վիլհելմ Բեսել (Friedrich Wilhelm Bessel; ), գերմանացի մաթեմատիկոս և աստղագետ, Բեռլինի գիտությունների ակադեմիայի անդամ, Լոնդոնի թագավորական ընկերության արտասահմանյան անդամ, Փարիզի գիտությունների ակադեմիայի անդամ։
Մասնագիտական կրթություն չի ստացել և գիտելիքներ ձեռք է բերել բացառապես ինքնակրթությամբ։ Հալլեյի գիսաստղի ուղեծրի ճշգրիտ հաշվարկը (1804) Բեսելին հնարավորություն է տվել Շրյոտերի մասնավոր աստղադիտարանում (Լիլիենթալ) 1806 թվականից ստանձնել դիտորդ–ասիստենտի պաշտոնը։ 1810 թվականին նշանակվել է Քյոնիգսբերգի համալսարանի պրոֆեսոր և կառուցել է ժամանակի ամենակատարյալ գործիքներով սարքավորված աստղադիտարան, որի դիրեկտորն էլ եղել է մինչև կյանքի վերջը։
1824 թվականին ավարտել է 75011 աստղերի (ընդգրկելով +47° և –16° հակումների միջև ընկած 9-րդ մեծության բոլոր աստղերը) դիտումները։ Ֆրիդրիխ Բեսելի աշխատանքներն էապես ազդել են աստղագիտական դիտումների բնույթի և ընդհանրապես աստղագիտության հետագա զարգացման վրա։ Նա մշակել է աստղագիտական գործիքների ու դիտողի սեփական սխալների տեսությունը։ Դիտումները մշակելիս կիրառել է հավանականությունների տեսությունը և ամենափոքր քառակուսիների եղանակը։
1838 թվականին որոշել է Կարապի 61–ի պարալաքսը։ Մշակել է Արեգակի խավարումների տեսությունը, որոշել մոլորակների զանգվածները և Սատուրնի արբանյակների տարրերը։ Արժեքավոր են Բեսելի աշխատանքները նաև գեոդեզիայի բնագավառում։ Մաթեմատիկայում Բեսելի անունն են կրում առաջին կարգի գլանային ֆունկցիաները (Բեսելի ֆունկցիաներ) և դիֆերենցիալ այն հավասարումը (Բեսելի հավասարում), որին բավարարում են այդ ֆունկցիաները, անհավասարությունը Ֆուրյեի շարքի գործակիցների համար (Բեսելի անհավասարություն) և այլն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանացի աստղագետներ Կատեգորիա:Գերմանացի մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամներ Կատեգորիա:Գերմանացի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Ֆրիդրիխ II (Պրուսիայի թագավոր)
Ֆրիդրիխ II կամ Ֆրիդրիխ Մեծ, հայտնի նաև Ծեր Ֆրից մականունով (Friedrich II., Friedrich der Große, Alte Fritz, ), Պրուսիայի թագավոր 1740 թվականից։ Լուսավորյալ աբսոլյուտիզմի (բացարձակապետություն) վառ ներկայացուցիչ, պրուս-գերմանական պետականության հիմնադիր։
Մանկություն
Ֆրիդրիխը ծնվել է Բեռլինում, 1712 թվականի հունվարի 24-ին, մկրտության ժամանակ ստացել է Կարլ Ֆրիդրիխ անունը։ Նրա հայրը՝ Պրուսիայի թագավոր Ֆրիդրիխ Վիլհելմ I-ը, Հոգենցոլերների դինաստիայից էր, իսկ մայրը՝ Սոֆիա Դորոտեյա Հաննորվերցին, Անգլիայի թագավոր Գեորգ I-ի դուստրը։ Ֆրիդրիխը երրորդ և ամենաավագ որդին էր (նրա մյուս երկու որդիները մահացել են մանուկ հասակում) բազմազավակ թագավորական ընտանիքում, որտեղ ծնվել է 14 երեխա։ Փոքրիկ իշխանի առավել մեծ վստահությունից և ընկերությունից օգտվում էր նրա ավագ քույրը՝ Վիլհելմինան։
Նրա առաջին դաստիարակը ֆրանսիացի ներգաղթյալ մադմուազել դե Ռոկուլն էր, որը նրա մեջ ֆրանսիական գրականության հանդեպ սեր է առաջացրել։ Յոթ տարեկանում Ֆրիդրիխը գտնվում էր ուսուցիչ Դյուգանի հսկողության տակ, որն ավելի ամրապնդեց նրա սերը ֆրանսիական ամեն ինչի հանդեպ։ Հայրը ձգտում էր Ֆրիդրիխին դաստիարակել որպես մարտիկ, սակայն արքայազնը հետաքրքրվում էր երաժշտությամբ, փիլիսոփայությամբ և պարերով։ Արդյունքում, Ֆրիդրիխ Վիլհելմը համարեց նրան անպետք ժառանգ և երկար տարիներ փորձում էր իր գահը կրտսեր որդուն՝ Օգոստոս Վիլհելմին, ով ավելի էր բավարարում նրա ճաշակը։
Երիտասարդ տարիներ։ Ընդհարում հոր հետ
Բռնակալ հոր հետ ընդհարումը հանգեցրել է 18 տարեկան հասակում Ֆրիդրիխի Անգլիա փախուստի փորձին, որին նա դիմել է լեյտենանտ Հանս Հերման ֆոն Կատտեի հետ։ Փախուստի փորձն անհաջողությամբ ավարտվեց, Ֆրիդրիխը և Կատտեն բանտարկվեցին ամրոց, ինչից հետո Ֆրիդրիխ Վիլհելմը մտադրություն է հայտնել դատել նրանց դասալքության համար և մահապատժի ենթարկել։ Այնուամենայնիվ, Ֆրիդրիխին ներում են խոստացել գահից հրաժարվելու պայմանով, ինչը սակայն նա չի ընդունել։ Կատտեն դատվել և գլխատվել է, սակայն հորը չհաջողվեց Ֆրիդրիխին մահապատժի ենթարկել, քանի որ դատարանը հրաժարվեց դատել թագաժառանգին, այնուհետև Ֆրիդրիխ Վիլհելմի դեմ դուրս եկավ Ռազմական խորհուրդը։ Բացի այդ, ավելացել էր նաև դիվանագիտական ճնշումը եվրոպական մի շարք երկրների կողմից։ Վերջ ի վերջո Ֆրիդրիխն ազատ է արձակվել, սակայն որոշ ժամանակով աքսորվել է Կյուստրին, այնուհետև նշանակվել է Նեյմարյան շրջանի ռազմադատական խորհրդի անդամ (բայց միայն խորհրդակցական ձայնի իրավունքով)։ Բանտարկությունը և աքսորը տևեցին ավելի քան երկու տարի (1730 թվականի օգոստոս – 1732 թվականի նոյեմբեր), ինչից հետո Ֆրիդրիխը վերջնականորեն ներում է ստացել և նշանակվել հետևազորային զորագնդի հրամանատար։
21 տարեկան հասակում Ֆրիդրիխը ծնողների կամքով ամուսնացել է Բրաունշվեյգցի Եղիսաբեթ Քրիստինայի հետ և մարտական մկրտություն է ստանում լեհական ժառանգության համար մղվող պատերազմում (1733-1735)՝ ծառայելով հայտնի զորապես Եվգենի Սավոյացու հրամանատարության տակ, որի կողմից գովեստի է արժանացել։
Երիտասարդ տարիքում Ֆրիդրիխը գրել է «Անտիմաքիավելի» քաղաքական տրակտատն, որտեղ լուսավորյալ աբսոլյուտիզմի տեսակետից քննադատում է Նիկոլո Մաքիավելիի հայտնի «Տիրակալը» աշխատության ցինիզմը։ Ֆրիդրիխի տրակտատը խմբագրվել է և հրատարակվել (անանուն) Վոլտերի կողմից, որի հետ Ֆրիդրիխն արդեն այդ ժամանակ ակտիվ նամակագրություն էր վարում։
Հետաքրքրություն մասոնության հանդեպ
1738 թվականի օգոստոսի 14-ի լույս 15-ի գիշերը Պրուսիայի ապագա թագավոր, թագաժառանգ Ֆրիդրիխը Բրաունշվեյգում նախաձեռնվել է որպես մասոն, և արագ բարձրացել մինչև ենթավարպետի աստիճանը, այնուհետև նույնպես արագ՝ մինչև մասոնի վարպետի աստիճանը։ Մասոնի կոչման շնորհումը Ֆրիդրիխը անցել է առանց հոր իմացության։ Նա հրավիրել է բարոն ֆոն Օբերգին և գրող Յակոբ Ֆրիդրիխ ֆոն Բիելֆելդին, ովքեր կարևոր դեր խաղացին նրա թեկնածության ընդունման գործում։ Մասոնի կոչման շնորհումը պետք էր Ռեյնբերգի պալատում La loge première/La loge du Roi notre grand maître ձևավորման համար։ Միապետի գահին բարձրանալուց հետո Ֆրիդրիխը հիմնել է սեփական ժողովարան, որը ղեկավարում էր անձամբ 1740 թվականի հունիսի 20-ից ։ Իսկ 1740 թվականի սեպտեմբերի 13-ին Ֆրիդրիխի թույլտվությամբ գաղտնի խորհրդի և Շարլ Էտյենի հովանու ներքո ստեղծվում է «Երեք գլոբուս» Մեծ ազգային ժողովարանը։ Որպես հիմք է հանդիսացել Անգլիայի Առաջին մեծ ժողովարանը, սակայն «Երեք գլոբուս» Մեծ ազգային ժողովարանը Անգլիայի Մեծ ժողովարանից որևէ կանոնադրություն չի ստացել ։
Թագավոր-փիլիսոփա և թագավոր-երաժիշտ
1740 թվականի մայիսի 31-ին թագավոր հոր մահվանից հետո 28-ամյա Ֆրիդրիխը ստանում է ոչ միայն Պրուսիայի թագը, այլ նաև ուժեղ բանակ և հարուստ գանձարան։ Չնայած, որ մահվանից առաջ հայրը հրամայել էր նրան հողին հանձնել ինչքան հնարավոր է հասարակ կերպով, սակայն որդին չկատարեց նրա խնդրանքը։ Ֆրիդրիխ Վիլհելմի հուղարկավորությունը կատարվել է ճոխ և արժանի թագավորին։ Ֆրիդրիխ Վիլհելմ I-ի դագաղը ծածկված էր գործվածքով, որի վրա ասեղնագործած էր «Ադամի գլուխ» խորհրդանիշը (Totenkopf)։ Այդ խորհրդանիշը հետագայում դարձել է «սև հուսարներ»-ի խորհրդանիշը, իսկ XX դարում որպես խորհրդանիշ այն ընդունել են ՍՍ զորքերը։
Առաջին հերթին Ֆրիդրիխը սկսեց բարեփոխել Պրուսիան՝ հրավիրելով սկզբում Քրիստիան Վոլֆին (1740), իսկ այնուհետև՝ Վոլտերին (1750)։ Արդյունքում նա այսպես է նշել բարեփոխումների ծրագիրը. «Լավ աշխատող կառավարությունը պետք է ներկայացնի նույնպիսի սերտ կապակցված համակարգ, ինչպիսին է հասկացությունների համակարգը փիլիսոփայության մեջ։ Բոլոր նրա որոշումները պետք է լավ հիմնավորել` տնտեսական, արտաքին և ռազմական քաղաքականությունը պետք է նպաստեն միակ նպատակին՝ պետության իշխանության համախմբմանը և նրա հզորության մեծացմանը»։ Այդպիսի ռացիոնալ մոտեցման համար Ֆրիդրիխը ստացել է «թագավոր-փիլիսոփա» մականունն՝ ի տարբերություն նրա հոր՝ «թագավոր-զինվոր» մականվանը ։ 1749 թվականին Սամուել ֆոն Կոկցեյի կողմից ավարտվել և ուժի մեջ է մտել օրենքների նոր շարքը՝ «Corpus juris Fridericianum»: Այդ կոդավորված նորմատիվ-իրավական ակտում հավաքված էին Պրուսիայի բոլոր գործող օրենքները, որոնք լրացված էին նոր արդիական նորմերով։ 1781 թվականին Ֆրիդրիխը Պրուսիայի առաջատար իրավաբանների հետ, մասնավորապես, ֆոն Կարմերի հետ մշակել է նոր օրենքներ՝ «Համընդհանուր քաղաքացիական իրավունք» և «Դատավարության ընդհանուր կարգը»։
Ֆրիդրիխն իրեն դրսևորել է որպես գիտությունների և արվեստի հովանավոր։ 1742 թվականին նա հիմնել է Թագավորական օպերան, որի շինությունը կառուցել է ճարտարապետ Գեորգ Կնոբելսդորֆը։ Թագավորական օպերայի բացումը (Կարլ Հենրիխ Գրաունի «Կլեոպատրա և Կեսար» պրեմիերային ներկայացումը) տեղի է ունեցել 1742 թվականի դեկտեմբերի 7-ին անավարտ շենքում ։ Բացի այդ, թագավորը երաժշտական տաղանդ ուներ, ֆլեյտա էր նվագում և երաժշտություն էր ստեղծագործում (մոտ 100 սոնատ, 4 սիմֆոնիա, ֆլեյտայի համերգներ։ Ֆրիդրիխ II-ի ստեղծագործությունները մինչ օրս ներառված են ֆլեյտայի կատարողների երգացանկի մեջ)։ Երաժշտության բնագավառում Ֆրիդրիխ II-ը հայտնի է դարձել նաև նրանով, որ 1747 թվականին իր մոտ Պոտսդամ է հրավիրել Յոհան Սեբաստիան Բախին։ Այդ հանդիպման արդյունք է դարձել Բախի Երաժշտական ընծան, որն իրենից ներկայացնում է մի քանի պիեսից բաղկացած ցիկլը, որը գրվել է թագավորի կողմից ստեղծագործված և Բախին առաջարկված թեմայով։ Թագավորի պալատին կից ապրել և աշխատել են այդ ժամանակի խոշոր երգահաններ, որոնց թվում էր ֆլեյտահար, երգահան, այդ ժամանակի խոշորագույն երաժշտական տեսաբան և թագավորի ֆլեյտայի անձնական ուսուցիչը՝ Յոհան Կվանցը, որին նա ամենաշատն էր գերադասում և գնահատում նրա մոտ ծառայող բոլոր երաժիշտների թվում, Յոհան Սեբաստիան Բախի որդին՝ երգահան Կարլ Ֆիլիպ Էմանուիլ Բախը, երգահան և կլավեսինահար Քրիստոֆ Շաֆրաթը, երգահան Կարլ Հենրիխ Գրաունը, Յոհան Գոթլիբ Գրաունը և այլք։
1744 թվականին Ֆրիդրիխը Բեռլինի գիտական համայնքի հիմքի վրա ստեղծում է Բեռլինի գիտությունների ակադեմիան, որտեղ նա ամբողջ Եվրոպայից հրավիրել է լավագույն գիտնականների, այդ թվում Պիեռ Լուի դը Մոպերտյուիին (նախագահ) և Լեոնարդ Էյլերին (մաթեմատիկական դասարանի տնօրեն)։ 1775 թվականին Ֆրիդրիխը Բեռլինում բացում է առաջին հանրային գրադարանը ։
Դատական բարեփոխում
Իշխանության գալով, Ֆրիդրիխ թագավորն առաջին հերթին վերացրել է կտտանքները (1740 թվականի հուլիսի 3-ից) ։ Այնուհետև նա երաշխավորել է իր հպատակների գույքային իրավունքները, կենտրոնացրել է դատավարությունը և առանձնացրել է այն գործադիր իշխանությունից՝ Շառլ Լուի Մոնտեսքյոի գաղափարների ոգով ։
Տարածքային ձեռքբերումները
Ֆրիդրիխ Մեծի կառավարման տարիներին Պրուսիայի տարածքը կրկնապատկվեց։ Առաջին և ամենակարևոր ձեռքբերումը տեղի ունեցավ նրա կառավարման առաջին իսկ տարում։ Առանց ժառանգ մնացած կայսր Կառլ VI-ի մահվան լուրը իմանալուց անմիջապես հետո Ֆրիդրիխը հրաժարվեց ընդունել պրագմատիկ պատժամիջոցներն, որոնք, ըստ Հոգենցոլերների հին օրենքների՝ սիլիզեական մի քանի կոմսություններում թույլ էր տալիս կայսերական գահի հանձնումը կնոջը, 1740 թվականի դեկտեմբերին ներխուժեց Սիլեզիա և շրջապատեց այն բոլոր կողմերով, ինչը հիմք հանդիսացավ ավստրիական ժառանգության համար պատերազմի սկիզբը։
Սիլեզիայի գրավումը հայտնի է Մոլվիցայի մոտ հաղթանակով, որը հանդիսանում է Ֆրիդրիխի առաջին հաղթանակը։ Այդ հաղթանակը նա պարտական է ֆելդմարշալ Շվերինին։ Այն բանից հետո, երբ ճակատամարտի սկզբում թույլ պրուսական հեծելազորը ջախջախվեց, իսկ պրուսների աջ թևի դիմադրությունը կոտրվել էր, Շվերինը՝ կանխազգալով բանակի վախճանը և գերությունը, համոզեց Ֆրիդրիխին փրկվել, որպեսզի ինքը նույնպես գերի չընկնի։ Սակայն Ֆրիդրիխի բացակայության ժամանակ նրան հաջողվեց ուղղել իրավիճակը և վերջիվերջո անցավ հակագրոհի։ Ֆրիդրիխը՝ համախոհներից գաղտնի, ավստրիացի գլխավոր հրամանատար Նեյպերգի հետ բանավոր համաձայնության եկավ Կլեյն-Շելլենդորֆում, ինչի համաձայն Ֆրիդրիխին բաժին էր հասնում Ներքին և Միջին Սիլեզիան։ 1742 թվականի մայիսի 17-ին Շոտուզիցայում տեղի ունեցած ճակատամարտում Ֆրիդրիխը ևս հաղթանակ տարավ՝ չնայած ավստրիացիներին հաջողվեց հրդեհել Շոտուզից քաղաքը և կողոպտել պրուսների գումարտակը։ Դրանից հետո Վրոցլավում Ֆրիդրիխը Ավստրիայի հետ սեպարատ հաշտություն կնքեց (հունիսի 11), ըստ որի ողջ Սիլեզիան և Գլաց կոմսությունը անցնում էր նրան։ Ավստրիայում ունեցած հաջողությունները հաջորդ 2 տարիների ընթացքում անհանգստության պատճառ հանդիսացան, և Ֆրիդրիխը՝ խախտելով համաձայնագիրը, նորից ներխուժեց ավստրիական կոալիցիաներ՝ այս անգամ ցանկանալով գրավել Բոհեմիան։ Սակայն այս արշավանքն, առաջին հաղթանակներից հետո, պսակվեց ձախողմամբ։ Արդյունքում 1745 թվականին Ֆրիդրիխը կրկին ստիպված էր պաշտպանել Սիլեզիան և նույնիսկ Բեռլինը (որտեղ շարժվում էր ավստրո-սաքսոնական զորքը), հաղթանակ տանելով ավստրիացիների դեմ Հոգենֆրիդբերգի և Սոորեի մոտ, և սաքսոնացիների դեմ՝ Կեսելդորֆում, նա շրջափակման մեջ վերձրեց Սաքսոնիան։ Արդյունքում 1745 թվականի դեկտեմբերի 25-ին Դրեզդենում կնքվեց նոր պայմանագիր, որը հաստատում էր Բրեսլավական պայմանագիրը այն մասին, որ Սիլեզիայի նահանգը և Գլաց կոմսությունը կմիանան Պրուսիային, այն դեպքում, երբ Ֆրիդրիխը կընդունի Մարիա-Թերեզայի ամուսնուն՝ Ֆրանց I-ին որպես կայսր։ Սիլեզիայի խիտ բնակչությունը և բարձր արդյունաբերությունն էլ ավելի հզորացրեցին Պրուսիան՝ տալով նրան հզոր եվրոպական տերության կարգավիճակ։
Ֆրիդրիխի երկրորդ ձեռքբերումը դարձավ Արևմտյան Պրուսիան՝ Լեհաստանի տարածքը, որը բաժանում էր Բրանդենբուրգը Արևելյան Պրուսիայից։ Այն հաջողվեց ստանալ խաղաղ ճանապարհով 1772 թվականին Լեհաստանի առաջին բաժանման հետևանքով՝ օգտվելով Ռուսաստանի հետ դիվանագիտական դաշինքից։
Յոթնամյա պատերազմ (1756-1763)
1756 թվականին Ֆրիդրիխը հարձակվել է Ավստրիայի դաշնակից Սաքսոնիայի վրա և մտել Դրեզդեն։ Նա իր գործողությունները հիմնավորում էր «կանխարգելիչ հարվածով»՝ պնդելով, որ Պրուսիայի դեմ ռուս-ավստրիական կոալիցիա է ձևավորվել, որը պատրաստ էր ագրեսիայի։ Այնուհետև տեղի է ունեցել արյունահեղ Լոբոզիցի ճակատամարտը, որտեղ Ֆրիդրիխը հաղթանակ է տարել։ 1757 թվականին Ֆրիդրիխը գրավել է Պրահան, սակայն 1757 թվականի հունիսի 18-ին նա պարտություն է կրել Կոլինի ճակատամարտում։ Այդ պահից սկսվում է Ֆրիդրիխի կյանքի անհաջողությունների շրջանը։ Նրա գեներալները պարտություն էին կրում բոլոր ռազմաճակատներում։ 1757 թվականի հոկտեմբերին ավստրիացիները կարճ ժամանակով գրավում են Պրուսիայի մայրաքաղաք Բեռլինը։ Այնուամենայնիվ, Ֆրիդրիխն իր մեջ ուժ է գտնում հակահարվածի համար։ Նոյեմբերի 5-ին Ռոսբախի ճակատամարտում նա ջախջախում է ֆրանսիացիներին, իսկ դեկտեմբերի 5-ին Լեյտենի ճակատամարտում՝ ավստրիացիներին։ 1758 թվականի օգոստոսի 25-ի Զորնդորֆի ճակատամարտն ավարտվել է ռուսների հաղթանակով, իսկ 1759 թվականի Կուներսդորֆի ճակատամարտը բարոյական հարված է հասցրել Ֆրիդրիխին։ Ավստրիացիները գրավել են Դրեզդենը, իսկ ռուսները՝ Բեռլինը։
Ռուսական կայսրուհի Ելիզավետա Պետրովնայի հանկարծակի մահը 1761 թվականին անսպասելի փրկություն էր։ Նոր ռուսական արքա Պետրոս III-ը Ֆրիդրիխի տաղանդի մեծ երկրպագու էր դարձել, որի հետ զինադադար է կնքել։ Պալատական հեղաշրջման ժամանակ իշխանություն ստացած կայսրուհի Եկատերինա II-ը չցանկացավ Ռուսաստանը կրկին ներգրավել պատերազմի մեջ և ռուսական զորքերը հետ է կանչել օկուպացված տարածքներից։ Հետագա տասնամյակների ընթացքում այսպես կոչվող «հյուսիսային համաձայնագրի» քաղաքականության շրջանակներում Եկատերինա II-ը Ֆրիդրիխի հետ բարիդրացիական հարաբերություններ էր պահպանում։
Ավստրիական կայսրուհի Մարիա Թերեզայի նախաձեռնությամբ սաքսոնական Հուբերտուսբուրգի ամրոցում 1763 թվականին խաղաղ բանակցություններ են անցկացվել, որոնց արդյունքը դարձել է «զրոյական տարբերակը»։
Բավարիայի ժառանգության համար մղվող պատերազմ (1778-1779 թթ.)
70-ական թվականների վերջում Եվրոպայում կրկին հակամարտություն էր սպասվում։ Կուրֆյուրստ Մաքսիմիլիան II-ի մահով ընդհատվում էր բավարական ղեկավար սերունդը, և Մարիա Թերեզայի իշխանակից, նրա որդի Իոսիֆ II-ը որոշում է օգտվել իրավիճակից՝ նա ստիպում է նոր կուրֆյուրստ Կարլ Թեոդորին զիջել նրան Ստորին Բավարիան Ավստրիական Նիդեռլանդների փոխարեն։ Բացի այդ, Իոսիֆը երազում էր Ավստրիային վերադարձնել Սիլեզիան։
Ֆրիդրիխը անառողջ և հոգնած էր, սակայն նա նույնպես որոշում է մասնակցել «բռնակալի» սանձահարմանը։ Որպես այդպիսին պատերազմ չի եղել, դիմակայող բանակները խուսանավմամբ էին զբաղվում, չհաշված առանձին հեծելազորային բախումները։ Պատերազմող բանակները զբաղվում էին ոչ թե հակառակորդի, այլ դաշտերում կարտոֆիլի ոչնչացմամբ՝ մատակարարումների հետ կապված խնդիրների պատճառով, ինչի հետևանքով ժողովրդի շրջանում այդ պատերազմը ստացել է հեգնական «կարտոֆիլային» անվանումը։
Վախենալով պրուսական հզորությունից, 1779 թվականին ավստրիական կառավարությունը խաղաղություն խնդրեց։ Սկզբում Պրուսիայի հետ հրադադարի պայմանագիր է ստորագրվել, իսկ այնուհետև Տեշենի կոնգրեսում ավստրիացիները հրաժարվել են Բավարիայից Ինն գետի աջ ափին գտնվող ոչ մեծ տարածքի փոխարեն։ Պրուսիան այդ պատերազմից ոչ մի օգուտ չի քաղել, բայց Ֆրիդրիխը միշտ պնդում էր, որ գործում էր «սկզբունքից ելնելով», գերմանական պետությունների խաղաղ գոյատևման պաշտպանության համար։
Կյանքի վերջին տարիներ
Այդ ընթացքում Ֆրիդրիխը շատ էր գրում։ Նա գրել է՝ «Հայրենիքի հանդեպ սիրո մասին նամակներ», «Կառավարման տարբեր ձևերի և տիրակալների պարտականությունների մասին դատողություններ», «Լեհաստանի բաժանման պատմություն» աշխատությունները։
Հողին հանձնելով իր բոլոր ընկերներին և մարտական գեներալներին, թագավորը տխուր և ներամփոփ է դարձել։ Նրան են վերագրում հետևյալ արտահայտությունը՝ «Ես արդեն շուտվանից դարձել եմ սեփական անձի պատմությունը»։
Աստիճանաբար ուժերը թողնում էին թագավորին։ Նա տառապում էր անքնությամբ, թութքով և ասթմայով, հոդատապով։ Պրուսիայի թագավորը մահացել է Պոտսդամում իր մահճակալում 1786 թվականի օգոստոսի 16-ի լույս 17-ի գիշերը։ Թագավորի մահվան պահին նրա ննջասենյակում ժամացույցը կանգ է առել։ Արդյունքում այդ ժամացույցը հայտնվել է Նապոլեոն Բոնապարտի մոտ, որը նա իր հետ տարել է Սուրբ Հեղինեի կղզին։
Ֆրիդրիխ Մեծը կտակում խնդրել է իրեն հողին հանձնել իր սիրած Սան Սուսիում։ Սակայն նրա զարմիկ և հետնորդ Ֆրիդրիխ Վիլհելմ II-ը չի կատարել նրա խնդրանքը և հրամայել է նրան հուղարկավորել Պոտսդամի կայազորային եկեղեցում, նրա հոր կողքին՝ թագավոր-զինվոր Ֆրիդրիխ Վիլհելմ I-ի կողքին։ Գրեթե 160 տարի անց Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Վերմախտի (նացիստական Գերմանիայի զինված ուժեր) զինվորները դուրս են բերել դագաղները՝ փրկելով դրանք հնարավոր ավերումից (Պոտսդամի կայազորային եկեղեցին ավերվել է 1945 թվականին)։
Անձնավորություն
Ֆրիդրիխը բացի իր մայրենի գերմաներենից տիրապետում էր բազմաթիվ լեզուների՝ ֆրանսերենին, անգլերենին, իսպաներենին, պորտուգալերենին և իտալերենին, կարդում էր լատիներենով, հունարենով և հին հունարենով։ Կենցաղում սիրում էր պարզութուն, կարգ, զսպվածություն, եղել է շատ տնտեսող։ Առավոտյան շուտ էր զարթնում (ժամը 6-ից ոչ ուշ)։ Մանկուց սիրում էր երաժշտություն։ Ամեն երեկո նա մեկ ժամ հատկացնում էր ֆլեյտա նվագելու համար։ Ազատ ժամանակ գրքեր էր գրում։ Շփման մեջ հաճախ չափից դուրս խայթիչ էր լինում։ Թագավորը նաև եռանդի շնաբույծ էր։
Պատերազմի ժամանակ Ֆրիդրիխը խիզախ էր և երբեք չէր հիասթափվում։ Նա անձամբ էր իր զինվորներին տանում հարձակումների ։ Ֆրիդրիխը վայրկյանորեն էր որոշումներ կայացնում և նույնքան արագ դրանք իրականացնում էր, ինչը հաճախ նրան առավելություն էր տալիս հակառակորդի նկատմամբ, որոնք ստիպված էին երկար ժամանակ ծախսել իրենց գործողությունները միապետների հետ համաձայնեցնելու վրա։
Ժառանգության գնահատում
Ֆրիդրիխ Մեծը համարվում է համագերմանական ազգային երեք հերոսներից մեկը՝ Բիսմարկի և Կոնրադ Ադենաուերի հետ հավասար ։ Բարի համբավը համահունչ է պատմաբանների կարծիքի հետ, ովքեր նշում են.
Նացիզմի գաղափարախոս Ալֆրեդ Ռոզենբերգը ֆրիդրիխին անվանում է «նորդյան ռասայի իդեալ» և «Ֆրիդրիխ Միակ»։ Ադոլֆ Հիտլերը թագավորին անվանում է «Սան Սուսիից հանճարեղ հերոս»։
Ֆրիդրիխի կյանքի մասին նկարահանվել են բազմաթիվ կինոնկարներ, բեմադրվել են ներկայացումներ, հրատարակվել են գիտական և գրականա-գեղարվեստական աշխատություններ։ Ֆրիդրիխը հաճախ պատկերվում էր բացիկների և նամականիշերի վրա։ Պատկերումների քանակով Ֆրիդրիխը կարող էր մրցակցել Հիտլերի հետ, քանի որ նրա պատկերը թանկ էր գերմանական նացիոնալ-սոցիոնալիստների համար։
Դեռևս մինչև նացիոնալ-սոցիոնալիստների իշխանության գալը Գերմանիայում գոյություն է ունեցել պատմական կինեմատոգրաֆիայի մի ամբողջ ուղղություն՝ «Fredericus Rex - Film» (բառացիորեն՝ կինոնկարներ Ֆրիդրիխ թագավորի մասին)։ 1933 թվականից հետո այդ ուղղությունը քարոզչական կինոնկարում դարձել է գլխավորներից մեկը։ Առաջին այդպիսի կինոնկարն էր «Ծեր թագավոր, երիտասարդ թագավոր»։
Ֆրիդրիխ Մեծը մշակույթում
Գրչով և սրով – Վալենտին Պիկուլի պատմական վեպ
Գրականություն
Կատեգորիա:Լուսավորության դարաշրջան Կատեգորիա:Պրուսիայի թագավորներ Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Բարկաթ
Բարկաթ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Արծկեի գավառակում ։
Պատմություն
XIX դարի վերջին և XX դարի սկզբին գյուղը բռնագրավված էր Հուսեին փաշայի և նրա ազգականների կողմից։ Գյուղը վերջնականապես ավերվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։
Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 12 տուն՝ 162 հայ բնակչով ։
Լեզվաբանական աշխարհագրություն
Լեզվաբանական աշխարհագրություն, լեզվաշխարհագրություն, լեզվաբանության բաժին, որը զբաղվում է լեզուների, լեզվական մի խումբ կամ մասնակի երևույթների տարածքային բաշխվածության հարցերի քննությամբ ինչպես ամբողջ երկրագնդում, այնպես էլ առանձին աշխարհամասերում և կամ ավելի փոքր տարածքային միավորումներում։ Ըստ այդմ էլ առաջին դեպքում «լեզվաբանական աշխարհագրություն» տերմինը գործածվում է լայն առումով, մյուս դեպքում (սահմանափակ շրջանակների հաշվառմամբ)` նեղ առումով, իբրև արեալային կամ տարածքային լեզվաբանության հոմանիշ։ Վերջին ժամանակներս ավելի հաճախ այդ տերմինները կիրառվում են հետևյալ իմաստային սահմանազատմամբ. «լեզվաբանական աշխարհագրություն» տերմինը կիրառվում է այն դեպքում, երբ նկատի է առնվում «լեզվական երևույթների տարածական բաշխումը», իսկ «արեալային լեզվաբանություն» տերմինը կիրառվում է «ժամանակակից լեզվական երևույթների բաշխման հիմքի վրա հնագույն արեալների քննության» դեպքում։
Պատմություն
Լեզվաբանական աշխարհագրությունը բարբառագիտության ընդերքում ձևավորված գիտակարգ է ։ Հ.Պետրոսյանն այն բնութագրում է իբրև բարբառագրություն։ Երևույթների պատմական դիտարկման դեպքում պետք է շեշտել, որ բուն լեզվաբանական աշխարհագրության առարկան ծնունդ է առել հնդեվրոպաբանության ընդերքում։ Ցեղակից (նախընտրաբար՝ հնդեվրոպական) լեզուների ընդհանրությունները վեր հանելու գործընթացում, երբ դիտարկվում էին ոչ միայն ժամանակակից լեզուները, այլև մերձցեղակից լեզվական դրսևորումների տարածքային բաշխվածությունը, ակնհայտ դարձավ, որ XIX դարի լեզվաբանական տեսություններից մեկը՝ ծննդաբանական ծառը իր ոչ ճկունությամբ ու սխեմատիզմով ի վիճակի չէ ներկայացնելու լեզվական իրական համապատկերը, քանի որ հանդիսանում է իրականության չափազանց մակերեսային և ոչ ճշգրիտ արտացոլումը։ Ծննդաբանական ծառի թերություններից մեկն այն է, որ նրանում հաշվի չի առնվում աշխարհագրական մերձակցության գործոնը, որն իրականում բավական մեծ դեր ունի։
Լեզվաբանական աշխարհագրության, որպես առանձին գիտաճյուղի, ձևավորումը գերազանցապես կապում են XIX դարի վերջին և XX դարի սկզբին գերմաներենի և ֆրանսերենի բարբառագիտական ատլասների ստեղծման հետ։ Վերջինս ներկայացնում է մի որոշ լեզվի համար բազմաթիվ քարտեզների մի հավաքածու, որոնցից յուրաքանչյուրը նվիրված է մի բառի, քերականական մի ձևի վիճակագրության։ Մեկ առ մեկ նշանակված է, թե այդ բառը կամ ձևը երկրի զանազան կողմերում ինչ ձևով է հնչում։ Գերմանիայի լեզվաբանական ատլաս կազմելու գաղափարը պատկանում է Վենկերին։ Նրա ծրագիրը, որը սկսվել էր 1876 թ.-ին, ավարտվել 1926 թ.-ին Վրեդեի կողմից, կրճատված հրատարակվել է 13 ստվարածավալ պրակներով, որոնք լույս են տեսել 1926-ից 1951 թվականներին։ Ժամանակագրական առումով ֆրանսերեն բարբառների ատլասի կազմման աշխատանքները թեև սկսվեցին մի փոքր ավելի ուշ (1902 թ.), սակայն արդեն 1910 թվականին Ժ. Ժիլյերոնը և Է. Էդմոնը ավարտին հասցրին 1920 քարտեզի կազմումը։ Ֆրանսիական ատլասը կազմեց 7 ստվար հատոր և հրատարակման ենթակա էր արդեն 1912 թ.-ին։ Կ. Յուբերգի և Յա. Յուդի կազմած իտալա-շվեյցարական ատլասի կազմումը տևեց 12 տարի (1928-1940 թթ.) և կազմեց 8 հատոր։ Իտալական լեզվաբանական ուղղության մեջ, որը հայտնի է որպես նեոլինգվիստիկա, կիրառության մեջ է դրվում «արեալային/տարածքային լեզվաբանություն» տերմինը։ Լեզվաբանական աշխարհագրության, որպես առանձին գիտաճյուղի, կազմավորման գործընթացում մեծ է եղել Ա. Դոզի և Է. Կոսերիուի հիմնարար աշխատանքների դերը։ Ռուսական կայսրությունում բարբառագիտական հետազոտությունները մեծ կարևորություն են ստացել XIX դարի երկրորդ կեսից (Ա. Սոբոլևսկի, Ի. Սրեզնևսկի, Ք. Պատկանյան)։ Ռ. Ավանեսովի և հեղինակակիցների «համասլավոնական լեզվաբանական ատլասը» դարձավ Եվրոպայի լեզուների ատլասի անհրաժեշտ բաղկացուցիչ մաս։ Հայ բարբառագիտության պատմության մեջ բարբառագիտական քարտեզագրման փորձեր են կատարել (Հր. Աճառյանից հետո) Ռ. Բաղրամյանը («Դերսիմի բարբառային քարտեզը», Ե., 1960 թ.), Կ. Դավթյանը («Լեռնային Ղարաբաղի բարբառային քարտեզը», Ե., 1966 թ.), գրող և բարբառագետ Արտակ Վարդանյանը («Նախիջևանի բարբառային քարտեզը», Հանդես ամսօրեայ, Վիեննա, 2000 թ.)։
Կապը հարակից գիտությունների հետ
Լեզվաբանական աշխարհագրություն առարկան անմիջական կապի մեջ է լեզվաբանական, լայն առումով՝ բանասիրական մի շարք գիտակարգերի հետ։ Առաջին հերթին այն սերտ կապի մեջ է պատմահամեմատական լեզվաբանության, մասնավորապես հնդեվրոպաբանության հետ՝ըստ էության այն ծագել է վերջինիս հուզող խնդիրների շրջանակում։ Սկզբնապես լեզվաբանական աշխարհագրությունը դիտարկվել է ոչ միայն իբրև պատմահամեմատական լեզվաբանության հավելված, այլ ինչ-որ չափով իբրև նրա այլընտրանք։ Լեզվաբանական աշխարհագրության և պատմահամեմատական լեզվաբանության փոխգործակցության արդյունքում նոր հնարավորություններ են ստեղծվում, որոնք խթանում են ինչպես հնդեվրոպաբանության, այնպես էլ լեզվաբանական աշխարհագրության զարգացմանը։ Դրա վառ օրինակն է տարածքի ծագումնաբանական խտություն կոչված նորագույն տեսության ծագումն ու զարգացումը։ Այն դիտարկում է միավոր մակերեսում (միլիոն կամ հազար քառակուսի կիլոմետրում) առկա ծագումնաբանական ընտանիքների քանակը։
Լեզվաբանական աշխարհագրությունը կապված է նաև հանրալեզվաբանության հետ։ Վերջինիս ուսումնասիրության առարկա միջլեզվական ազդեցությունների ու փոխազդեցությունների մեխանիզմները հավասարապես կարևորվում են նաև լեզվաբանական աշխարհագրության համար։
Վերջապես, լեզվաբանական աշխարհագրությունը առնչվում է նաև հնագիտության, ծագումնաբանության և հարակից այլ գիտակարգերի հետ։ Որպես նրանց բոլորին հուզող ընդհանուր խնդիր կարելի է նշել բանական մարդու(Homo Sapiens) երկրի վրա տարածման օջախների դիտարկումը։