cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ջեյմս I (Շոտլանդիայի թագավոր)
Շոտլանդիայի արքայազն ու Ստյուարտ
Ջեյմսը հավանաբար ծնվել է 1394 թվականի հուլիսի վերջին Դանֆերմլայն վանքում, իր ծնողների՝ Ռոբերտ III-ի ու Անաբելլա Դրումոնդի ամուսնությունից 27 տարի անց։ Հենց Դանֆերմլակնում է նա անցկացրել իր վաղ մանկության մեծ մասը իր մայրիկի խնամքի տակ։ Արքայազնը յոթ տարեկան է եղել, երբ իր մայրը մահացել է 1401 թվականին, իսկ մեկ տարի անց նրա ավագ եղբայր Ռոթսեյի դուքս Դավիդն է սպանվել իրենց հորեղբայր Ալբանիի դուքս Ռեբերտ Ստյուարտի կողմից  Ալբանիի Ֆոքլենդ ամրոցում բանտարկվելուց հետո։ Արքայազն Ջեյմսը, այժմ գահաժառանգ, միակ խոչընդոտն էր, որպեսզի թագավորական գիծը փոխանցվեր Ալբանիի Ստյուարտներին ։ 1402 թվականին Ալբանին ու իր մերրձավոր Բլեք Դուգլաս դաշնակից Արչիբալդը՝ Դուգլասի 4-րդ կոմսը  արդարացվել են Ռոթսեյի մահվան հետ կապված  որևէ մասնակցությունից՝ ուղի հարթելով Ալբանիի վերանշանակման համար որպես թագավորի ներկայացուցիչ։ Ալբանին պարգևատրել է Դուգլասին իր աջակցության համար՝ թույլատրելով նրան վերսկսել ռազմական գործողություններն Անգլիայում ։ Ալբանիի ու Դուգլասի կապը լուրջ հակադարձում է ստացել 1402 թվականի սեպտեմբերին, երբ նրանց մեծ բանակը պարտություն է կրել անգլիացիներից Հոմիլդոնում  և բազմաթիվ նշանավոր ազնվականներ ու նրանց հետևորդներ գերի էին վերցվել։ Սրանց թվում էին Դուգլասն ինքը, Ալբանիի որդի Մուրդոքը և Մորեյի, Անգուսի ու Օրքնեյի կոմսերը։ Այդ նույն տարում մահացել են Ռոթսեյը, Ալեքսանդր Լեսլին, Ռոսի կոմսը, Մալքոլմ Դրումոնդը, Մառի լորդը։ Այս իրադարձությունների  ստեղծած դատարկությունը անխուսափելիորեն լցվել էր անկարևոր մարդկանցով, որոնք նախկինում ակնհայտորեն քաղաքականապես ակտիվ չէին եղել։ 1402 և 1406 թվականների միջև Ռոսի, Մորեյի ու Մառի հյուսիսային կոմսությունները մնացել էին առանց չափահաս ղեկավարի ու Մուրդոք Ստյուարտի օգնությամբ, որը Ֆորթից հյուսիս գտնվող տարածքների  ներկայացուցիչն էր ու բանտարկյալ Անգլիայում, Ալբանին հայտնվել էր այն վիճակում, որ դժկամորեն պետք է դաշինք կազմեր իր եղբայր Ալեքսանդր Ստյուարտի՝ Բուրարի կոմսի ու Բուչարի որդու հետ, նույնպես Ալեքսանդր անունով, որպեսզի հետ պահի Այլզի լորդի  փառասիրական ձգտումները։  Լոթիանում ու անգլո-շոտլանդական սահմանի իր իշխանության բազայից Դուգլասի բացակայությունը խրախուսել է թագավոր Ռոբերտի մերձավոր դաշնակիցներ Հենրի Սինքլերին՝ Օրքնեյի կոմսին ու Բիգգարի սըր Դավիդ Ֆլեմինգին լիարժեք օգտագործել հնարավորությունը՝ դառնալու այդ տարածքի գլխավոր քաղաքական ուժը։
1404 թվականի դեկտեմբերին թագավորը արևմուտքում՝ Այրշայրում ու Քլայդի գետաբերանի շրջակայքում գտնվող Ստյուարտների արքայական հողերը շնորհել է Ջեյմսին, պաշտպանելով դրանք արտաքին ներխուժումից ու ապահովելով արքայազնին տարածքային կենտրոնով, եթե կարիքը լիներ ։ Սակայն 1405 թվականին Ջեյմսը դեռ գտնվում էր սուրբ Էնդրյուսի եպիսկոպոս Հենրի Վարդլոյի պաշտպանության ու խնամակալության տակ երկրի հարավային ափին։ Դուգլասի թշնամանքը ահագնանում էր Օրքնեյի ու Ֆլեմինգի գործողությունների պատճառով, որոնք շարունակում էին ընդարձակել իրենց ներգրավվածությունը սահմանային քաղաքականության մեջ ու Անգլիայի հետ արտաքին հարաբերություններում։ Չնայած 1405-06 թվականի ձմռանը որոշում էր կայացվել երիտասարդ արքայազնին ուղարկել Ֆրանսիա Ալբանիի  ճանկերից հեռու, Շոտլանդիայից Ջեյմսի մեկնումը պլանավորված չէր։ 1406 թվականի փետրվարին եպիսկոպոս Վարդլոն Ջեյմսին ուղարկել է Օրքնեյ, և Ֆլեմինգն իր լոթիանցի կողմնակիցների մեծաթիվ ուժով,  անցել է թշնամանքի։ Ջեյմսի պահառուները գուցե ցույց են տվել թագավորական հավանությունը, որպեսզի առաջ քաշեն իրենց հետաքրքրությունները Դուգլասի երկրի նկատմամբ։ Սա հանգեցրել է Բալվենիի Ջեյմս Դուգլասի ու իր աջակիցների կատաղի պատասխանին, որոնք Լոնգ Հերմիսթոն Մուիր կոչվող վայրում կազմակերպել ու սպանել են Ֆլեմինգին, մինչ Օրքնեյն ու Ջեյմսը փախել էին  համեմատաբար ապահով մի վայր, Ֆորթի գետաբերանին Բասս Ռոք կղզյակը։   Այնտեղ մնացել են ավելի քան մեկ ամիս, հետո ուղևորվել Ֆրանսիա Դանզիգից մեկնող Մարիեննայթ նավով։ 1406 թվականի մարտի 22-ին նավը գրավվել է անգլիացի ծովահենների կողմից, որոնց  նավը կիսով չափ պատկանում էր  պառլամենտի անդամ ու թագավորական պաշտոնյա Հաֆ Ֆեննին, որի արդյունքում Ջեյմսը դարձել է Անգլիայի Հենրի IV թագավորի գերին։ Ռոբերտ III-ը Ռոթսեյ ամրոցում էր, երբ իմացել է իր որդու գերեվարման մասին և շուտով մահացել 1406 թվականի ապրիլի 4-ին ու  հուղարկավորվել  Փեյսլիի  Ստյուարտների կողմից հիմնադրված վանքում։
Թագավոր գերության մեջ
Ջեյմսը, այժմ արդեն Շոտլանդիայի չթագադրված թագավորը, սկսել է  իր 18-ամյա պատանդության ժամանակաշրջանը, մինչ Ալբանին ներկայացուցչի իր դիրքից անցել էր կառավարչի ։ Ալբանին Ջեյմսի հողերը վերցրել էր իր հսկողության տակ, թագավորին զրկելով եկամտից ու իր դիրքի որևէ արտոնությունից, և  ժամանակագրության մեջ անվանվել  «հանգուցյալ թագավորի որդի» ։ Թագավորը շոտլանդացիների մի  փոքրիկ խումբ է ունեցել, որի մեջ էին Հենրի Սինքլերը՝ Օրքնեյի կոմսը, Ալեքսանդր Սիթոնը՝ սըր Դեյվիդ Ֆլեմինգի զարմիկը, և Օրքնեյի եղբայր Ջոն Սինքլերը, որոնք հետևել էին  կոմսին Շոտլանդիա  վերադարձից հետո։  Ժամանակի ընթացքում Ջեյմսի խումբը, որն այժմ ֆինանսավորվում էր անգլիացիների կողմից, բարձրաստիճան անհատներից դարձել էր պակաս նշանավոր մարդիկ ընդգրկող  Հենրի IV-ը երիտասարդ Ջեյմսին լավ էր վերաբերվում՝ նրան ապահովելով լավ կրթությամբ։   Ջեյմսը հրաշալի հնարավորություն ուներ ուսումնասիրելու Հենրիի թագավորելու մեթոդներն ու քաղաքական իշխանությունը, որովհետև չափահաս դառնալով նրան ընդունել էին թագավորկան միջավայր ։  Ջեյմսն օգտագործում էր իր ազնվականների անձնական այցելությունները՝ համադրված տարբեր անհատների ուղղված նամակներով, որպեսզի իր թագավորության մեջ կարողանա պահպանել իր ներկայությունը ։ Հենրին մահացել է 1413 թվականին, ու նրա որդի Հենրի V-ն անմիջապես դադարեցրել է Ջեյմսի հարաբերական ազատությունը՝ այլ շոտլանդացի բանտարկյալների հետ նրան պահելով Լոնդոնի Թաուերում ։ Այս բանտարկյալներից մեկը Ջեյմսի զարմիկն էր՝ Մուրդոք Ստյուարտը, Ալբանիի որդին, որը գերեվարվել էր 1402 թվականին Համիլդոն Հիլլի ճակատամարտում։ Սկզբում նրանց պահում էին առանձին, բայց 1413 թվականից մինչև 1415 թվականին Մուրդոքի ազատումը  նրանք միասին էին Թաուերում ու Վինձոր ամրոցում։
Ելանյան
Ելանյան, հայկական ազգանուն ։
Ջեյմս I (Շոտլանդիայի թագավոր)
Առաջին գործողություններ
15-րդ դարի ընթացքում շոտլանդական թագավորները տառապում էին արքայական եկամտի պակասից ու Ջեյմսի իշխանությունը բացառություն չէր։ Ալբանիի ռեժիմը սահմանափակվել էր դուքս Ռոբերտի կողմից, որը պարտք էր կառավարման իր վճարները ։ Ազնվականության համար թագավորական հովանավորությունը ամբողջովին դադարեցվել է Ջեյմսի գերեվարումից հետո․ քաղաքական շնորհների անկանոն ձևեր էին ի հայտ եկել, երբ Ալբանին թույլ էր տվել այնպիսի ազնվականների, ինչպիսիք էին Դուգլասի կոմսն ու իր եղբայր Ջեյմսը, դրամական միջոցներ հանել մաքսատնից ։ Այս ֆոնի վրա էր Ջեյմսի թագադրությունը տեղի ունեցել Սքոնում1424 թվականի մայիսի 21-ին։ Երեք կալվածքների պառլամենտը, որը ներկա էր թագադրմանը, ականատես է եղել թագավորի կողմից տասնութ նշանավոր ազնվականների համար ասպետության կարգի կատարման, ներառյալ Ալեքսանդր Ստյուարտը՝ Մուրդոքի որդին, արարողություն, որի նպատակը հավանաբար գահի նկատմամբ հավատարմությունը խթանելն էր քաղաքական համայնքի շրջանակներում ։ Սկզբնապես հավաքված լինելով քննարկելու համար փրկագնային վճարումների ֆինանսավորման հետ կապված հարցերը, պառլամենտը լսել էր, ինչպես էր Ջեյմսը ընդգծում իր դիրքն ու ազդցությունը որպես միապետ։ Նրա երաշխավորությամբ ընդունվել է օրենսդրություն՝ միտված  թագավորական եկամտի զգալիորեն բարելավմանը, մերժելով թագավորական  նախնիների ու խնամակալների հովանավորությունը։ Դուգլասի ու Մառի կոմսերը անմիջապես զգացել են ազդեցությունն իրենց վրա, երբ մաքսատնից մեծ գումարներ կորզելու հնարավորությունն արգելափակվել է ։ Չնայած այս ամենին, Ջեյմսը դեռևս կախում ուներ ազնվականությունից, հատկապես Դուգլասից, աջակցության հարցում, և սկզբնապես որդեգրել է պակաս դիմադրողական դիրքորոշում Առաջին բացառությունը Ալբանիի որդի Վալտեր Ստյուարտն էր։ Նա Լենոքսի կոմսության ժառանգորդն էր, և եղել էր բացահայտ ապստամբության մեջ իր հոր դեմ 1423 թվականի ընթացքում, այս տիտղոսը իր կրտսեր եղբայր Ալեքսանդրին  չշնորհելու համար։ Նա նաև դեմ էր Շոտլանդիա Ջեյմսի վերադարձի հետ իր հոր հաշտվելուն ։ Ջեյմսը Վալտերին ձերբակալել է տվել 1424 թվականի մայիսի 13-ին և բանտարկել Բասս Ռոքում, այդ ժամանակ դա բխում էր ինչպես Ջեյմսի, այնպես էլ Մուրդոքի շահերից ։  Հնարավոր է, որ թագավորն ի վիճակի չի եղել շարժվել մնացած Ալբանի Ստյուարտների դեմ, երբ Մուրդոքի եղբայրը՝ Բուչանի կոմս Ջոն Ստյուարտը և Դուգլասի IV կոմս Արչիբալդը կռվում էին անգլիացիների դեմ Ֆրանսիայի դաուֆինիստների պայքարում ։ Բուչանը՝ միջազգային հեղինակությամբ առաջնորդ, մեծ շոտլանդական բանակի հրամանատարն էր, բայց և՛ ինքը, և՛  Դուգլասը զոհվել են Վերնեյի ճակատամարտում 1424 թվականի օգոստոսին և շոտլանդական բանակը ջախջախվել է։ Իր  եղբոր ու մեծ բանակի կորուստը  քաղաքականապես անպաշտպան էին դարձել Մուրդոքին ։
Ելանյան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Ջեյմս I (Շոտլանդիայի թագավոր)
Հարաբերություններ եկեղեցու հետ
Ջեյմսն իշխանություն հաստատել է ոչ միայն ազնվականների վրա, այլ նաև եկեղեցու, և ցավում էր, որ թագավոր Դավիդ I-ի առատաձեռնությունը եկեղեցու հանդեպ թանկ էր նստում իր հաջորդների վրա, և որ ինքը 'a sair sanct to the croun'. Ջեյմսը նաև կարծում էր, որ մասնավորապես վանական հաստատությունները  բարելավումների կարիք ունեին և որ  դրանք պետք է նորից դառնան խիստ կարգուկանոնով համայնքներ։  Ջեյմսի լուծման մի մասը վանականներին հսկելու մարմին ստեղծելն էր, որին հաջորդել է Փերթում կարտեզյան մենաստան հիմնելը, որ մյուս կրոնական համայնքներին ներքին վարվելակերպի օրինակ ծառայի ։ Նա նաև ուղիներ էր փնտրում իր քաղաքական վերաբերմունքը եկեղեցու վրա տարածելու համար և նշանակում իր հոգևորականներին Դանբլեյնի, Դանքելդի, Գլազգոյի ու Մորեյի եպիսկոպոսություններում ։  1425 թվականի մարտին Ջեյմսի պառլամենտը պարտադրել է բոլոր եպիսկոպոսներին հրահանգել իրենց հոգևորականներին աղոթել թագավորի ու իր ընտանիքի համար, մի տարի անց խստացնելով այս հրովարտակն ու պնդելով, որ աղոթքներն արվեն յուրաքանչյուր պատարագի, սպառնալով տուգանքի ու դաժան կշտամբանքի պատժամիջոցներով ։ Այս նույն պառլամենտը օրենք է հրապարակել,որ Շոտլանդիայում յուրաքանչյուր ոք պետք է «կառավարվի թագավորի օրենքներով ու միայն նրա թագավորության կանոնադրությամբ»։ Սրանից օրենքներ են ընդունվել 1426 թվականին, սահմանափակելու համար բարձրաստիճան հոգևորականների գործողությունները, լիներ դա անհրաժեշտություն  դեպի Հռոմի Կուրիա ճամփորդելու, թե այնտեղ գտնվելիս լրացուցիչ եկեղեցական դիրքեր գնելու նրանց կարողությունը ։ 1427 թվականի հուլիսի պառլամենտում ակնհայտ էր, որ ընդունվող կանոնադրությունը  նպատակ ուներ կրճատել եկեղեցական իրավասության հզորությունը ։
1431 թվականի հուլիսի 25-ին եկեղեցու ընդհանուր խորհուրդ է գումարվել Բեյզիլում, բայց դրա առաջին ժողովը տեղի չի ունեցել մինչև դեկտեմբերի 14-ը, քանի որ պապ Յուջինիուսն ու խորհուրդը կատարյալ տարաձայնության մեջ էին։ Խորհուրդն էր, ոչ թե պապը, որ խնդրել էր Ջեյմսին շոտլանդական եկեղեցու ներկայացուցիչներ ուղարկել և հայտնի է, որ երկու պատվիրակ՝ աբբա Թոմաս Լիվինգսթոնը Դանդրենանանից ու Ջոն դե Վինչեսթերը՝ թագավորի ծառան ու Մորեյի վանականը, գտնվում էին ներկայացուցչությունում 1432 թվականի նոյեմբերին ու դեկտեմբերին ։ 1433 թվականին Ջեյմսը, այս անգամ ի պատասխան պապի պահանջի, նշանակել է երկու եպիսկոպոս, երկու աբբա և չորս բարձրաստիճան պաշտոնյաների, որպեսզի մասնակցեն խորհրդին։ Քսանութ շոտլանդացի հոգևորական ընդմիջումներով ներկա է եղել 1434 թվականից մինչև 1437 թվականը, բայց բարձրաստիճան եկեղեցականների մեծամասնությունը ուղարկում էր վստահված անձանց, սակայն Գլազգոյի եպիսկոպոս Ջոն Քեմերոնը և Բրեչինի Ջոն դե Քրանաքը անձամբ են մասնակցել, ինչպես նաև Հոլիրուդի աբբա Պատրիք Վոթերսպունը ։ Նույնիսկ Բեյզիլում ընդհանուր խորհրդի ընթացքում պապ Յուջինիուսը հրահանգել է իր ներկայացուցիչ Ուրբինոյի եպիսկոպոս Անտոնիո Ալտանին հանդիպել Ջեյմսին ու բարձրացնել թագավորի 1426 թվականի վիճահարույց  հակաիրավական օրենքների  հարցը  ։ Ուրբինոյի եպիսկոպոսը Շոտլանդիա է ժամանել 1436 թվականի դեկտեմբերին և հավանաբար Ջեյմսի ու պապական ներկայացուցչի միջև հաշտություն է տեղի ունեցել 1437 թվականի փետրվարի կեսին, բայց փետրվարի 21-ի իրադարձությունները, որոնց ժամանակ Ջեյմսը սպանվել է, խանգարել են ներկայացուցչին ավարտին հասցնել իր առաքելությունը ։
Գելական պրոբլեմ
1428 թվականի հուլիսին թագավորը Փերթում հրավիրել է ընդհանուր խորհուրդ, որը նպատակ ուներ ֆինանսավորում ձեռք բերել Այլզի կիսաինքնիշխան լորդի դեմ դեպի բարձրավանդակներ արշավանքի համար։ Սկզբում խորհուրդը դեմ էր Ջեյմսին ֆինանսավորելու հարցում, այն դեպքում, երբ թագավորին սատարում էին Մառի քւ Աթոլի հզոր կոմսերը, վերջում այն զիջել է թագավորի ցանկությանը։ Չնայած թվում էր, թե հյուսիսի գելերի վրա հանկարծակի հարձակումը թագավորի մտադրությունը չէր, Ջեյմսը որոշել էր ուժի որոշակի աստիճան օգտագործել թագավորական իշխանությունն ուժեղացնելու համար ։ Նա ասել է ժողովին․ "Ես կգնամ ու կտեսնեմ, արդյոք նրանք իրագործել են պահանջվող ծառայությունը, ասում եմ կգնամ ու չեմ վերադառնա, մինչև նրանք չենթարկվեն։ Ես կշղթայեմ նրանց այնպես, որ չկարողանան կանգնել ու պառկեն իմ ոտքերի տակ։"
Հյուսիսի ու արևմուտքի գելական ցեղերի առաջնորդներին Ջեյմսը հրավիրել է պառլմենտի նիստի Ինվերնեսում։ Հրավիրվածներից մոտավորապես 50-ին թագավորը ձերբակալել է, այդ թվում Ալեքսանդրին՝ Այլզի երրորդ լորդին, և նրա մորը՝ Ռոսսի կոմսուհի  Մարիոտային,  մոտավորապես օգոստոսի  24-ին ։ Մի քանիսը մահապատժի են ենթարկվել, իսկ մնացածը, բացառությամբ Ալեքսանդրի ու իր մոր, ազատ արձակվել։ Ալեքսանդրի բանտարկության ընթացքում Ջեյմսը փորձ է արել պառակտել Քլան Դոմնոլը․ թագավորի ագենտներից մեկը մոտեցել է Ալեքսանդրի հորեղբայր Ջոն Մոռին՝ առաջարկելով վերցնել կլանի առաջնորդությունը, բայց նրա մերժումը՝ որևէ կապ ունենալ թագավորի հետ մինչ իր զարմիկը բանտարկված էր, հանգեցրել է Ջոն Մոռի ձերբակալության փորձին ու մահվանը ։  Քանի որ թագավորը կարիք ուներ դաշնակիցների արևմուտքում ու հյուսիսում, նա ստիպված մեղմացրել է իր վերաբերմունքը Այլզի լորդի նկատմամբ, հուսալով, որ Ալեքսանդրը այժմ կդառնա գահի հավատարիմ ծառան ու ազատ է արձակել նրան։ Ալեքսանդրը, հավանաբար գտնվելով իր մերձավոր ազգական Դոնալդ Բալլոքի՝ Ջոն Մոռի որդու և Լոչաբերի Ալասդեր Քարրաչի ճնշման տակ,  ղեկավարել է ապստամբություն՝ հարձակվելով Ինվերնես ամրոցի ու քաղաքի վրա 1429 թվականի գարնանը ։ Ճգնաժամը խորացել է, երբ լորդության նավատորմն ուղարկվել է Ուլստերից գեր Ջեյմսին «բերելու տուն, որ դառնա թագավոր»։  Ջեյմսը մտադիր էր  դաշինք ձևավորել Թայրքոնելի Ուլստեր Օ՛Դոնելների հետ ընդդեմ ՄաքԴոնալդների, բայց անգլիացիներին կասկածելի են թվացել Շոտլանդիայի թագավորի մոտիվները, և նրանք իրենք են փորձել գեր  Ջեյմսին բերել Անգլիա ։ Բայց նախքան ակտիվ գործունեություն ծավալելը գեր Ջեյմսը  հանկարծամահ է եղել  ու Ջեյմսին ազատություն տվել պատրաստվել լորդության դեմ վճռական գործողութունների ։
Բանակները հանդիպել են հունիսի 21-ին Լոչաբերում և Ալեքսանդրը, որին ուխտադրժորեն լքել էին  Չաթանների կլանը (ՄաքԿինթոշները) և Քեմերոնի կլանը, ծանր պարտություն է կրել։ Ալեքսանդրը հավանաբար փախել է Այզլեյ, բայց Ջեյմսը շարունակել է հարձակումը լորդության վրա  ու հուլիսին գրավել Դինգվոլ և Ուրգուհարթ ամրոցները ։ Թագավորն էլ ավելի է ընդգծել իր առավելությունը, երբ հրետանիով ուժեղացված բանակը ուղարկվել է  կղզիներ։ Ալեքսանդրը հավանաբար հասկացել է, որ իր դրությունն անհույս էր ու փորձել է բանակցել  հանձնվելու շուրջ, բայց Ջեյմսը պահանջել ու ստացել է նրա  ամբողջական հպատակեցումը ։ 1429 թվականի օգոստոսից թագավորը թագավորական իշխանությամբ լիազորել է Մառի կոմս Ալեքսանդր Ստյուարտին հյուսիսում և արևմուտքում խաղաղությունը պահպանելու համար ։ Այլզեցիները կրկին բարձրացել են 1431 թվականի սեպտեմբերին և թագավորի մարդկանց երկու կարևոր պարտություն հասցրել-  Մառի բանակը ջախջախվել է Ինվերլոչիի մոտ, իսկ Անգուս Մորեյի բանակը՝ Քեյթնեսում Թոնգի մոտ մի կատաղի ճակատամարտում ։  Սա լուրջ հետընթաց էր Ջեյմսի համար և նրա  վստահելիությունը բացասական ազդեցություն է կրել ։ 1431 թվականին, նախքան սեպտեմբերյան ապստամբությունը, թագավորը ձերբակալել էր իր զարմիկներից երկուսին՝ Քարրիքի Ջոն Քեննեդուն և Դուգլասի կոմս Արչիբալդին հավանաբար որպես արդյունք Ջոնի ու իր հորեղբայր Թոմաս Քեննեդու միջև կոնֆլիկտի, որում գուցե Դուգլասը ներքաշվել էր ։ Դուգլասի ձերբակալությունը լարումներ է առաջացրել երկրում, և Ջեյմսը սեպտեմբերի 29-ին ազատ է արձակել կոմսին անկարգությունները կրճատելու նպատակով․ միանգամայն հնարավոր է, որ կոմսի ազատումը թագավորը դարձրել էր պայմանական, ակնկալելով օգնություն Փերթում առաջիկա պառլամենտին, որտեղ Ջեյմսը մտադիր էր բարձրացնել կոմսության դեմ արշավի հետագա ֆինանսավորման հարցը Պառլամենտը տրամադրություն չի ունեցել ցույց տալ Ջեյմսին անվերապահ աջակցություն, նրան թույլ է տրվել հարկով ֆինանսավորել իր գելական արշավը, բայց պառլամենտին էր վերապահվում գանձման լիակատար վերահսկողությունը ։ Օրենքները, որ պառլամենտը կցել է հարկահանությանը,  ցույց էին տալիս ուժեղ դիրքորոշում հյուսիսում հետագա հակամարտությունների դեմ և հավանաբար հանգեցրել են շրջադարձի, որը տեղի է ունեցել հոկտեմբերի 22-ին, երբ թագավորը «ներեց յուրաքանչյուր կոմսի, հատկապես Դուգլասի ու Ռոսսի (այսինքն Ալեքսանդրի) հանցանքը»։ Դուգլասի համար սա պաշտոնական ճանաչումն էր այն բանի, որ նա ազատ էր արձակվել երեք շաբաթ առաջ, իսկ Ալեքսանդրի համար սա լորդության հանդեպ գահի քաղաքականության ընդհանուր վերադարձ էր։ Լորդության դեմ չորս ամառային արշավներ այժմ պաշտոնապես ավարտվել էին, իսկ Ջեյմսի ցանկություններն արդյունավետորեն արգելափակվել պառլամենտի կողմից ։
Նախապատմություն
Ջեյմսն Աթոլին շնորհել է Փերթի, ինչպես նաև Ստրաթենի կոմսության շերիֆի ու արդարադատի պաշտոնները, բայց սրանք միայն ցմահ, գործողություններ, որ հաստատում էին կոմս Վալտերի՝ Ալբանիի կողմից տրված կառավարման լիազորություններն ու նրա կողմից Ստրաթենի հաջողակ ձեռքբերումը։  Աթոլի ավագ որդի Դավիդը Ջեյմսի ազատման դիմաց Անգլիա ուղարկված պատանդներից մեկն էր և մահացել էր այնտեղ1434 թվականին, նրա կրտսեր որդի Ալենը մահացել էր թագավորին ծառայելիս՝ Ինվերլոչիի ճակատամարտում 1431 թվականին ։ Դավիդի  որդի Ռոբերտը հիմա Աթոլի ժառանգորդն էր և նրանք երկուսն էլ գահի համար հերթում էին երիտասարդ արքայազն Ջեյմսից հետո Ջեյմսը շարունակում էր բարեհաճություն ցուցաբերել Աթոլի հանդեպ, և նրա թոռ Ռոբերտին նշանակել է իր իր անձնական արքունական կառավարիչ, բայց մինչ 1437 թվականը, Ջեյմսի կողմից մի շարք խախտումներից հետո կոմսն ու Ռոբերտը հավանաբար դիտարկել են թագավորի գործողությունները որպես նախաբան Աթոլի հաշվին հետագա ձեռքբերումների։ Ստրաթենի հարուստ կոմսության Աթոլի տիրապետումը թույլ էր, և գուցե նա և Ռոբերտը հասկացել էին, որ կոմսի մահից հետո Ստրաթենը վերադարձվելու էր գահին։ Սա նշանակում էր, որ Ռոբերտի տարածքները լինելու էին համեմատաբար աղքատ Քեյթնեսի ու Աթոլի կոմսությունները և կազմելու էին ոչ ավելին, քան կոմս Վալտերի ունեցվածքը 1406-1416 թվականների ընթացքում։ ։
Ռոքսբուրգի նահանջը թագավորին ենթարկել էր քննադատության՝ կապված իր ենթականերին վերահսկելու, նրա ռազմական հմտության ու դիվանագիտական կարողությունների հետ, սակայն նա վճռական էր շարունակել պատերազմը Անգլիայի դեմ ։ Ռոքսբուրգի անհաջողությւնից երկու ամիս անց 1436 թվականի հոկտեմբերին Ջեյմսն ընդհանուր խորհուրդ է հրավիրել, ֆինանսավորելու համար հետագա ռազմական գործողությունները ավելի շատ հարկահավաքությամբ ։ Կալվածքները վճռականորեն դիմադրել են  սրան ու նրանց ընդդիմությունը արտահայտվել է խոսնակ սըր  Ռոբերտ Գրաահամի կողմից, որը նախկինում Ալբանիի սպասավոր էր, այժմ Աթոլի ծառան։ Խորհուրդը նաև ականատես է եղել Գրահամի կողմից թագավորին ձերբակալելու անհաջող փորձի, որը հանգեցրել է ասպետի բանտարկությանը, որին հետևել է արտաքսումը, բայց Ջեյմսը չէր դիտում Գրահամի գործողությունները որպես ընդլայնված սպառնալիքի մաս ։ 1437 թվականի հունվարին Աթոլն ստացել է ևս մեկ հարված իր  սեփական տարածքներում, երբ Ջեյմսը վերացրել է Դունքելդ տաճարի մասնաճյուղը, որի թեկնածուն փոխարինվել է թագավորի զարմիկ ու հավատարիմ աջակից Ջեյմս Քեննեդիով ։
Դավադրություն և արքայասպանություն
Ընդհանուր խորհրդի ժամանակ թագավորի նկատմամբ արձագանքը ցույց էր տվել Ալբանիին, որ Ջեյմսը ոչ միայն թուլացել է, այլ նաև իր քաղաքական դիրքորոշումը հսկայական անկում է ապրել և գուցե համոզել է կոմսին, որ Ջեյմսի սպանությունն այժմ կարելի է կյանքի կոչել ։ Աթոլը տեսել էր, թե ինչպես իր երկու եղբայրների վճռական գործողությունները տարբեր ժամանակներում թույլ էին տվել նրանց վերցնել թագավորությունը և որպես Ջեյմսի ամենամերձավոր չափահաս ազգական կոմսը կարող էր ենթադրած լինել, որ իր կողմից որոշիչ միջամտությունը այդ ժամանակ գուցե հավասարապես հաջողված լիներ ։
1425 թվականի Ալբանիի Ստյուարտների ոչնչացումը կարևոր դեր է խաղացել թագավորի դեմ դավադրության մեջ։ Նրանց դատական սպանությունն ու հողերի բռնագրավումը ազդեցություն էր ունեցել ծառաների վրա, որոնք վարում էին գործերն ու կախում ունեին այդ կալվածքներից ապրուստ վաստակելու հարցում։ Այս դատարկությունը լցվել է Աթոլի կողմից, որի ծառայության մեջ հայտնվել էին այս դժգոհ ալբանիներից շատերը։ Նրանց մեջ էին սըր Ռոբերտ Գրահամը, որը միայն երեք ամիս առաջ էր փորձել ձերբակալել թագավորին Փերթի խորհրդի ժամանակ, և Քրիստոֆեր ու Ռոբերտ Չեյմբերս եղբայրները ։ Չնայած Ռոբերտ Չեյմբերսը արքայական ընտանիքի անդամ էր,  Ալբանիի հին կապերն ավելի ամուր էին ։
1437 թվականի փետրվարի 4-ին Աթոլի տարածք Փերթում ընդհանուր խորհուրդ է հրավիրվել և դավադիրների համար կարևոր էր, որ թագավորն ու թագուհին մնացել էին քաղաքում, Բլեքֆրայրզ մենաստանի իրենց կացարաններում ։ 1437 թվականի փետրվաիր 20-ի երեկոյան թագավորն ու թագուհին իրենց սենյակներում էին, ծառաների մեծ մասից առանձին ։ Աթոլի թոռ ու ժառանգորդ Ռոբերտ Ստյուարտը՝ թագավորի կառավարիչը, թույլ է տվել իր դավադրակիցներին, մոտավորապես երեսուն մարդու, որոնց առաջնորդում էին Ռոբերտ Գրահամն ու Չեյմբերս եղբայրները, մուտք գործել շենք  Ջեյմսին զգուշացրել են այդ մարդկանց ներկայության մասին, ժամանակ տալով թագավորին թաքնվել կոյուղու թունելում, բայց քանի որ դրա ելքը վերջերս փակվել էր, որպեսզի թենիսի գնդակները չկորչեն ,։ Ջեյմսը հայտնվել է թակարդում ու սպանվել ։
Հետևանք
Մարդասպանները կատարել էին թագավորին սպանելու առաջնահերթ խնդիրը, բայց թագուհին, չնայած վիրավոր, փախել էր։ Կարևոր էր, որ վեցամյա արքայազնը, այժմ թագավոր Ջեյմս II-ը, ապահովագրվել էր Աթոլի հսկողությունից կոմսի գործակից Ջոն Սփենսին հեռացնելով Ջեյմսի խնամակալի պաշտոնից Սփենսն անհետացել է արքայասպանությանը հաջորդող գրառումներից, բայց նրա դիրքերի ու հողերի վերաբաշխումը սպանությունից անմիջապես հետո մատնացույց է անում նրա մասնակցությունը դավադրությանը։ Սակայն սպանությանը հաջորդող քաոսում պարզվել է, որ թագուհու փորձը՝ իրեն հաստատել որպես  գահապահ, երաշխավորված չէր։ Գոյություն չունի որևէ փասատագրություն, որը կվկայեր, որ եղել է որևէ սարսափի կամ դատապարտման զգացում մարդասպանների հանդեպ։ Հնարավոր է, որ  եթե թագուհու սպանության վատ իրականացրած փորձը հաջողվեր, ու Աթոլը կարողանար փոքրիկ թագավորին վերահսկել, նրա հեղաշրջման փորձը գուցե և հաջողության հասներ ։ Թագուհու հավատարիմ աջակիցների փոքրիկ խումբը, որի կազմում էին Անգուսի կոմսն ու Ուիլյամ Քրիչթոնը, ապահովել են նրա շարունակական պաշտպանությունը Ջեյմսի հանդեպ։ Այս ամենն ամրապնդել է նրա կարգավիճակը, բայց Աթոլը հետևորդներ ուներ։ Մինչև մարտի առաջին շաբաթը ոչ մի կողմը գերիշխող ազդեցություն չի ունեցել, և Ուրբինոյի եպիսկոպոսը՝ պապի պատվիրակը, խորհուրրդ է հրավիրել խաղաղ ելք գտնելու համար։ Չնայած սրան, մինչև մարտի կեսը հավանական էր, որ Անգուսն ու Քրիչթոնը զորք էին հավաքել Աթոլի դեմ շարժվելու համար։ Հավասարապես հնարավոր է, որ Աթոլը հավաքագրած լիներ իր ուժերը իր տարածք ներխուժմանը դիմադրելու համար․ մարտի 7-ին թագուհին ու խորհուրդը խնդրել են Փերթ քաղաքի բուրգեսներին՝ դիմադրել «դավաճանների» ուժերին ։
Աթոլի ու իր մերձավոր աջակիցների շրջանակը փլուզվել է, երբ կոմս Վալտերի ժառանգորդ Ռոբերտ Ստյուարտը գերի է վերցվել ու, ըստ Շիրլիի հաշվետվության, խոստովանել իր մասնակցությունը հանցագործությանը ։ Վալտերը բանտարկվել է Անգուսի կողմից ու պահվել Էդինբուրգի Թոլբութում, որտեղ նա դատվել ու գլխատվեկ է 1437 թվականի մարտի 26-ին, փոքրիկ Ջեյմս II-ի թագադրության հաջորդ օրը ։ Սըր Ռոբերտ Գրահամը՝ մարդասպանների առաջնորդը, գերի է վերցվել Դոննաչաիդի կլանի (Դունկան կլան) կողմից, դատվել Սթիրլինգ ամրոցում խորհրդի նիստի ժամանակ ու հետագայում մահապատժի ենթարկվել ապրիլի 9-ից կարճ ժամանակ անց ։
Թագուհի Ջոանի գահապահության ձգտումը հավանաբար ավարտվել է 1437 թվականի հունիսի խորհրդի ժամանակ, երբ Դուգլասի 5-րդ կոմս Արչիբալդը նշանակվել է թագավորության գեներալ-լեյտենանտ ։
Թագավոր Ջեյմսի զմռսված սիրտը հնարավոր է տարված լինի սուրբ երկիր ուխտագնացության, Փերթի մենաստանում նրա հուղարկավորումից հետո, ինչպես նշում են 1443 թվականի Շոտլանդիայի գանձարանի մատյանները, որ £90 վճարում է կատարվել սուրբ Ջոնի միաբանության մի ասպետի ծախսերը ծածկելու համար, որը Հռոդոս կղզուց վերադարձել էր մենաստան  ։
Պատմագրություն
Ջեյմսը պարադոքսալ գործիչ էր։ Լինելով բանտարկյալ Անգլիայում, ստացել է լավ կրթություն ու ձևավորվել որպես մշակութային անհատ՝ դառնալով բանաստեղծ, հղկված երաժիշտ և հմտացել սպորտում ։ Վալտեր Բոուերը՝ Ինչքոլմի վանահայրը, թվարկել է Ջեյմսի որակները որպես երածիշտ, «ոչ թե որպես էնտուզիաստ սիրող, այլ վարպետ, ևս մեկ Օրֆեուս»։ Նա վարպետորեն նվագում էր երգեհոն, թմբուկ, ֆլեյտա և լիր Ջեյմսի սպորտային կարողությունները, ինչպիսիք են բռնցքամարը, մուրճի նետումը, աղեղնաձգությունը և նիզակախաղը, նույնպես թվարկվել են Բոուերի կողմից։ Նա նկարագրել է Ջեյմսին, որպես «գրական ստեղծագործության ու գրելու» փափագ ունեցող, որոնցից ամենահայտնին նրա սիրո բանաստեղծություն «The Kingis Quair.»-ն է։ Բոուերը նկարագրում է թագավորին որպես «աշտարակ, առյուծ, լույս, թանկարժեք գոհար, հենասյուն ու առաջնորդ» և «օրենք տվող թագավոր», որը վերջ է տվել «գողությանը, անազնիվ պահվածքին ու թալանին» ։
Վանահայր Բոուերը նաև նկարագրում էր թագավորին, որպես մերձավոր ազգականին դանակահարելու ընդունակ, եթե վերջինը արքունիքում խառնաշփոթ ստեղծեր։ Վանահայրը սովորաբար աջակցում էր Ջեյմսին, բայց նա և մյուսները նաև ափսոսում էին Ալբանիի Ստյուարտների մահվան համար, որի պատճառը տարածքի ու հարստության նկատմամբ Ջեյմսի ագահությունն էր։ Չնայած Բոուերը ամբողջությամբ չի անդրադառնում Ջեյմսի բնավորության բացասական կողմերին, նա ակնարկում է թագավորի մերձավորների սարսափը նրա կոշտ ռեժիմի ժամանակ ։  «Շոտլանդիայի թագավորի մահը» աշխատանքում Ջոն Շիրլիի մեկնաբանությունը այն իրադարձությունների, որոնք հանգեցրել էին  թագավորի սպանությանը, ներկայացնում են ճշգրիտ նկարագրություն Շոտլանդիայի քաղաքականության և որը  պետք է որ հիմնված լինի գիտակ վկաների վրա։ «Մահը» նկարագրում է Ջեյմսին որպես բռնակալի, որի գործողությունները խթանվում էին վրեժխնդրությամբ ու  ագահությամբ, ոչ թե որևէ օրինական արաքով։ Շիրլին համաձայն է Բոուերի հետ Ալբանիի Ստյուարտների հարցում, երբ գրում էր, որ  նրանց մահը երկրի ժողովուրդը սգում ու ցավում էր ։ Համարյա մեկ դար անց և՛ Ջոն Մեյրը, և՛ Հեկտոր Բոեսը իրենց ժամանակագրություններում  ամբողջովին հիմնվում են Բոուերի վրա։ Նրանք նկարագրում են Ջեյմսին որպես լավ միապետության մարմնացում, Մեյրի ներբողը նվիրված Ջեյմսին, որ նա «անշուշտ գերազանցել է իր հորը, պապին ու նախապապին առաքինության մեջ, ոչ էլ ես կտամ նախապատվություն  առաջին Ջեյմսին  Ստյուարտներից որևէ մեկին», մինչդեռ Բոերը նմանատիպ երկերում անվանում է Ջեյմսին «ամենահարուստ արքայազնը, որ երբևիցե ապրել է իր օրերում» ։ Ավելի ուշ, 16-րդ դարում պատմագիրներ Ջորջ Բուչանանը և եպիսկոպոս Ջոն Լեսլին կրոնական սպեկտրի տարբեր կողմերից երկուսն էլ դրականորեն էին նայում Ջեյմսի իշխանությանը, բայց մտախոհ էին թագավորին վերաբերվող շարունակական ագրեսիվ պատմություններով ։
Ամուսնություն ու զավակներ
1424 թվականի փետրվարի 12-ին Ջեյմսն ամուսնացել է Ջոան Բյուֆորտի՝ Սոմերսետի 1-ին կոմս Ջոն Բյուֆորտի ու Մարգարեթ Հոլանդուհու դստեր հետ։ Ունեցել են ութ զավակ։
Պատկերումներ գեղարվեստական գրականության մեջ
Ջեյմս I-ը պատկերվել է պիեսներում, պատմավեպերում ու կարճ պատմվածքներում։Դրանցից են ՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ Կատեգորիա:Միջնադարյան երեխա կառավարիչներ
ՀՀ ՊՆ Ազգային ռազմավարական հետազոտությունների ինստուտուտ
Ազգային ռազմավարական հետազոտությունների ինստիտուտ, հիմնադրվել է 2005 թվականին, հրատարակում է «Հայկական բանակ» ռազմագիտական հանդեսը (ՌԳՀ), որը ստեղծվել է 1994 թվականինին՝ բանակի անձնակազմին հայրենասիրական ոգով դաստիարակելու, ազգային, ռազմական ավանույթներին, համաշխարհային առաջավոր փորձին և ռազմագիտական մտքին հաղորդակից դարձնելու նպատակով։ Էական դեր է խաղում նաև հայերեն ռազմագիտական տերմինաբանության մշակման հարցում։ Հանդեսում տպագրվում են ԱՌՀհ-ում կատարված ուսումնասիրությունները, ինչպես նաև հայ և օտարազգի հեղինակների հոդվածներ։ Հատուկ թողարկմամբ տպագրել է ՀՀ ազգային անվտանգության ռազմավարությունը։ Հանդեսի խմբագրության խորհրդի նախագահը ԱՌՀհ-ի պետական, գեներալ-մայոր, հանդեսի 1-ին գլխավոր խմբագիր Հայկ Քոթանշյանն է, գլխավոր խմբագիրները՝ գնդապետ Ա. Սարգսյանը (1998-2005), գնդապետ Դավիթ Չիլինգարյանը (2005 թվականից)։ «Հայկական բանակը» 2007 թվականից լույս է ընծայում նաև հավելվածներ՝ «Աշխատանքային տետրեր», որտեղ ներկայացվում են ԱՌՀհ-ի վերլուծական կենտրոնի կիրառական մշակումները՝ տարածաշրջանի անվտանգության բնագավառի, Սփյուռքի, տեղեկատվական անվտանգության և այլ հարցերի վերաբերյալ։
Կատեգորիա:Հայաստանի Զինված ուժեր
Գորաժդե (համայնք)
Գորաժդե համայնք (, Горажде), համայնք Բոսնիա և Հերցեգովինայում։ Վարչականերոն գտնվում է Բոսնիա և Հերցեգովինայի Դաշնությունում։ Համայնքի վարչական կենտրոնն է Գորաժդե քաղաքը ։
Բնակչություն
1991 թվականի մարդահամարի տվյալների համաձայն՝ համայնքում բնակվել են 37573 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի վարչական բաժանում Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի Դաշնության համայնքներ
Բասլի
Բասլի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Կամախի գավառակում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Նոյեմբերի մարդը
Նոյեմբերի մարդը  (The November Man), 2014 թվականի ամերիկական մարտաֆիլմ ։ Ռեժիսորը Ռոջեր Դոնալդսոնն է։ Գլխավոր դերերում են Պիրս Բրոսնանը, Օլգա Կուրիլենկոն, Լյուկ Բրեյսին։ Ֆիլմի համաշխարհային պրեմիերան տեղի է ունեցել 2014 թվականի օգոստոսի 27-ին։
Սյուժե
ԿՀՎ-ի նախկին գործակալը, պարտադրաբար վերադառնալով գործին, հայտնվում է միջազգային ինտրիգի կենտրոնում, սկսված հետազոտական կառավարման ղեկավարների կողմից։ Իրենց պլանում Արևելյան Եվրոպայի ներքին քաղաքականության մեջ թեկնածուի առաջադրելն էր Ռուսաստանի Դաշնության նախագահներին շանտաժի միջոցով։ Սակայն Պիտեր Դեվերոն բացահայտում է անազնիվ խաղի գաղտնիքները։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մարտաֆիլմեր Կատեգորիա:2014 ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:Ամերիկյան վեպերի էկրանավորումներ Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան էքշն թրիլեր ֆիլմեր Կատեգորիա:2010-ականների էքշն թրիլեր ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական թրիլեր ֆիլմեր Կատեգորիա:Relativity Media ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Ռուսաստանում Կատեգորիա:Ռոջեր Դոնալդսոնի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան թրիլեր ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան մարտաֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:2010-ականների դրամա ֆիլմեր
Անատոլի Սիդորով (զինվորական)
Անատոլի Ալեքսեևիչ Սիդորով, սովետական և ռուսական զինվորական, 2015 թվականի նոյեմբերից հանդիսանում է ՀԱՊԿ Միացյալ շտաբի պետը, գեներալ-գնդապետ։
Զբաղեցրել է Արևմտյան ռազմական շրջանի հրամանատարի պաշտոնը (2012 թվականի դեկտեմբերի 24-ից մինչև 2015 թվականի նոյեմբերի 10-ը)։
Կենսագրությունը և զինվորական կարիերան
1975 թվականին ավարտել է Երկատերինբուրգի սուվորովյան ռազմական ուսումնարանը, 1979 թվականին Մոսկվայի բարձրագույն ռազմական հրամանատարական ուսումնարանը, իսկ 1991 թվականին ավարտել է Մ. Վ. Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիան։
Ծառայությունը Աֆղանստանում
Խորհրդային զորքերի Աֆղանստանում գործող սահմանափակ կոնտինգենտի կազմում եղել է 149-րդ գվարդիական դիվիզիայի Չենստոխոսկի 201-րդ մոտոհրաձգային գվարդիական դիվիզիայի շտաբի պետը։ Մարտական խնդիրների ժամանակ դրսևորված խիզախության համար պարգևատրվել է Կարմիր աստղ շքանշանով։
Հետագա ծառայությունը
1995 թվականին Չեչնիայում մասնակցել է Առաջին չեչենական պատերազմին։
2000 թվականին ավարտել է Ռուսաստանի Դաշնության Գլխավոր շտաբի ռազմական ակադեմիան, ծառայության է անցել Հեռավորարևելյան ռազմական շրջանում որպես մոտոհրաձգային դիվիզիայի հրամանատար, հրամանատարի տեղակալ և բանակի շտաբի պետ։ 2006 թվականի հունիսի 12-ին նշանակվել է 5-րդ համազինվորական բանակի հրամանատար, 2008 թվականին դարձել է ռազմական շրջանի հրամանատարի տեղակալ, իսկ 2009 թվականի հոկտեմբերի 22-ին էլ նշանակվել է Հեռավորարևելյան ռազմական շրջանի հրամանատարի 1-ին տեղակալ և շտաբի պետ։ Մեկ տարի անց կապված Ռուսաստանի զինված ուժերում բարեփխումների և Հեռավորարևելյան ռազմական շրջանի լուծարման հետ Սիդորովը համանման պաշտոն զբաղեցրեց Արևելյան ռազմական շրջանում, որտեղ մնաց մինչև 2012 թվականը ։
Վեսելովկա (գյուղ, Ֆյոդորովսկի շրջան)
Վեսելովկա (Веселовка, Веселовка), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ֆեոդորովսկի շրջանի կազմում։
Անատոլի Սիդորով (զինվորական)
Հետագա ծառայությունը
2007 թվականին ստացել է Գեներալ-լեյտենանտի կոչում, ինչի կապակցությամբ Կրեմլյան մեծ պալատի Գեոգևյան դահլիճում մասնակցել է հանդիսավոր միջոցառման ։
Վեսելովկա (գյուղ, Ֆյոդորովսկի շրջան)
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 226 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ֆյոդորովսկի շրջանի բնակավայրեր
Անատոլի Սիդորով (զինվորական)
Հետագա ծառայությունը
2012 թվականի հոկտեմբերին նշանակվել է Արևելյան ռազմական շրջանի շտաբի պետ և հրամանատարի առաջին տեղակալ, այդ պաշտոնում փոխարինելով ծովակալ Նիկոլայ Մաքսիմովին ։
2012 թվականի նոյեմբերի 9-ին ժամանակավորապես նշանակվել է Արևմտյան ռազմական շրջանի հրամանատարի պաշտոնակատար ։
2012 թվականի դեկտեմբերի 24-ին Ռուսաստանի նախագահի հրամանով նշանակվել է Արևմտյան ռազմական շրջանի հրամանատար ։ Դեկտեմբերի 27-ին Սանկտ Պետերբուրգի Արևմտյան ռազմական շրջանի սպայական տանը Ա. Սիդորովը ներկայացվեց անձնակազմին որպես շրջանի հրամանատար։ Նա պաշտոնը ստացավ անձամբ իր նախորդից՝ այդ ժամանակ արդեն ՌԴ Պաշտպանության նախարարի առաջին տեղակալ Արկադի Բախինից ։
2013 թվականի փետրվարի 20-ին Սիդորովին շնորհվել է գեներալ-գնդապետի կոչում ։
«Bellingcat-ի» փորձագետները Սիդորովին դասում են այն ռուսների շարքին, ովքեր պատասխանատու էին «ԲՈւԿ» ԶՀՀ-ների Դոնբաս տեղափոխության և Դոնեցկի մարզում Մալայզիական ավիաուղիների Boeing 777-ին հարվածելու համար ։
2015 թվականի սեպտեմբերին ներառվել է Ուկրաինայի կողմից կիրառված պատճամիջոցների ցուցակում ։
Սեպտեմբերին ՀԱՊԿ անդամ երկրների ղեկավարները գեներալ-գնդապետ Անատոլի Սիդորովին միաձայն առաջադրեցին ՀԱՊԿ Միացյալ շտաբի պետի պաշտոնում։ Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի 2015 թվականի նոյեմբերի 10-ի հրամանով նա նշանակվեց այդ պաշտոնում, իսկ պաշտոնում հաստատվել է նույն թվականի նոյեմբերի 23-ին ։
Ընտանիք
Անատոլի Սիդորովն ամուսնացած է, ունի երկու դուստ՝ Վիկտորիան և Անաստասիան։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս զինվորականներ
Սանջայ Գանդի
Ինդիրա Գանդիի կրտսեր որդին։
1970-ական թվականներին դիտարկվում էր որպես վարչապետի պաշտոնում նրա հաջորդողը ։ Հնդկական ազգային կոնգրեսի անդամ։
Վաղ տարիներ
Սանջայ Գանդին ծնվել է 1946 թվականի դեկտեմբերի 14-ին Նյու Դելիում՝ Ֆերոզ Գանդիի և Ինդիրա Գանդիի ընտանիքում ։ Նրա պապը Ջավահառլալ Ներուն էր՝ անկախ Հնդկաստանի առաջին վարչապետը։ Սանջայը սովորել է մի քանի մասնավոր դպրոցներում, որոնցից է Դեհրադունի միջնակարգ դպրոցը, բայց այդպես էլ բարձրագույն կրթություն չի ստացել։ Որոշ ժամանակ Սանջայն ապրել է Մեծ Բրիտանիայում և աշխատել «Ռոլս Ռոյս» ընկերությունում ։ Հնդկաստան վերադառնալուց հետո հանդես է եկել «ժողովրդական մեքենայի» ստեղծման նախագծով։ Սանջայի գլխավորած «Maruti» ընկերությունը ստացել է պետական բազմակողմանի աջակցություն։  Դա հնդկական ընդդիմության կողմից մեղադրանքներ է առաջացրել վարչապետ Ինդիրա Գանդիի հասցեին։ Սանջայի կյանքի ընթացքում «ժողովրդական ավտոմեքենաների» արտադրությունն այդպես էլ չի սկսվել։
Դերն արտակարգ դրության ժամանակ
1970-ական թվականների կեսերի Հնդկաստանի քաղաքական ճգնաժամն ավարտվել է Ինդիրա Գանդիի՝ 1975 թվականին երկրում արտակարգ դրություն հայտարարելով։ Սահմանափակված էր ԶԼՄ-ների ազատությունը, ձերբակալվել էին ընդդիմության բազմաթիվ առաջնորդներ։ Այդ ժամանակ Սանջայ Գանդին հնդկական քաղաքականությունում դարձել է առանցքային դեմքերից մեկը, սակայն պաշտոնապես ոչ մի պաշտոնական պաշտոն չի զբաղեցրել, բայց փաստացի վճռական դեր է խաղացել Հնդկական ազգային կոնգրեսի քաղաքականության որոշման գործում։ Սանջայի պնդմամբ՝ աշխատանքից հեռացվել են Ինդիրա Գանդիի գրասենյակի շատ անդամներ, որոնք չէին աջակցել վարչապետի կուրսին։ Կառավարամետ մամուլը սկսել էր մեծ ուշադրություն դարձնել Սանջայի գործունեությանը, քանի որ նա դիտարկվում էր որպես կառավարության ապագա ղեկավար։ Սանջայն առաջարկել է սեփական «5 կետի ծրագիրը», որն ուղղված է եղել անգրագիտության և անձեռնմխելիության դեմ պայքարին ։
Դելիում հետնախորշերի ոչնչացման Սանջայի խիստ միջոցները նրանից հեռացրել են բնակչության ցածր շերտերին ։ Տխուր հայտնիություն էր նաև ստացել Հնդկական ազգային կոնգրեսի կողմից անցկացվող ծնելիության սահմանափակման քաղաքականությունը, որը որոշ դեպքերում վերածվել է տղամարդկանց բնակչության զանգվածային բռնի ստերջացման։ Հնդկական ազգային կոնգրեսում ստեղծվել էր ընդդիմություն, որն ուղղված էր ընդդեմ Ինդիրա Գանդիի և Սանջայ Գանդիի։ 1977 թվականին արտակարգ դրության վերացումից հետո Հնդկական ազգային կոնգրեսը պարտվել է ընտրություններում, իսկ Սանջայ Գանդին խորհրդարան չի ընտրվել։
Անձնական կյանք
1974 թվականին Սանջայ Գանդին ամուսնացել է 18-ամյա Մանեկա Անանդի հետ ։ Սանջայի մահից քիչ առաջ ծնվել է նրա որդին։ 2014 թվականից Մանեկան Նարենդրա Մոդիի գրասենյակում զբաղեցնում է մայրության և մանկության հարցերով նախարարի պաշտոնը։
Վերջին տարիներ և մահ
1977 թվականից մինչև 1980 թվականը եղել է Ջանատա փարթիի կառավարության ընդդիմության առաջնորդներից մեկը  ։ 1980 թվականին Հնդկական ազգային կոնգրեսն ամբողջ երկրում վերականգնել է իր դիրքերը. Ինդիրա Գանդին հաղթել է երկու շրջաններում, իսկ Սանջայը՝ Ամետհիում ։ Իշխանության վերադառնալուց հետո Սանջայը կրկին դարձել էր կառավարության առաջնորդներից մեկը՝ 1980 թվականին զբաղեցնելով Հնդկական ազգային կոնգրեսի գլխավոր քարտուղարի պաշտոնը։ Սակայն հունիսի 23-ին Սանջայը կործանվել է մարզական ինքնաթիռով՝ չպարզված հանգամանքներում  ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հնդկաստանի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Հնդկական ազգային կոնգրեսի անդամներ Կատեգորիա:Ավիավթարից զոհվածներ Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա Կատեգորիա:20-րդ դարի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Հնդիկ պետական գործիչներ Կատեգորիա:Ավտոճանապարհային վթարներից զոհվածներ
Եկավյան
Եկավյան, հայկական ազգանուն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայերեն հիմքով ազգանուններ Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Երիկամի քրոնիկ հիվանդություն
Երիկամի քրոնիկ հիվանդություն, երիկամի ախտահարում, երիկամի գործառույթի աստիճանական կորուստ ամիսների կամ տարիների ընթացքում ։ Վաղ շրջանում ախտանիշներ չկան ։ Ավելի ուշ առաջանում է ոտքերի այտուցվածություն, հոգնածություն, փսխում, ախորժակի կորուստ և շփոթվածություն ։ Բարդություններից են սրտի և ոսկրերի ախտահարումը, բարձր զարկերակային ճնշումը, սակավարյունությունը  ։
Ավրաղ
Ավրաղ, լեռ Հայկական լեռնաշխարհում, Հայկական Տավրոս լեռնահամակարգում, Բոհտա գետից հարավ ։
Երիկամի քրոնիկ հիվանդություն
Ռիսկի խմբում գտնվող հիվանդներին խորհուրդ է տրվում կատարել սկրինինգային հետազոտություն ։ Նախնական բուժումը ենթադրում է կարգավորել արյան ճնշումը, գլյուկոզայի և խոլեստերինի մակարդակը ։ Ոչ ստերոիդ հակաբորբոքային դեղերից պետք է խուսափել ։ Խորհուրդ է տրվում նաև լինել ակտիվ և հետևել սննդին ։ Ծանր դեպքերում անհրաժեշտ է հեմոդիալիզ, որովայնային դիալիզ և երիկամի փոխպատվաստում ։ Սակավարյունության և ոսկրերի ախտահարման դեպքում ևս անհրաժեշտ է բուժում ։
Ավրաղ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռներ Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռներ
Երիկամի քրոնիկ հիվանդություն
Երիկամի քրոնիկ հիվանդությունը 2016 թվականին ախտահարել է 753 միլիոն մարդու, որից 417 միլիոնը՝ կանայք, իսկ 336 միլիոնը՝ տղամարդիկ ։ Մահվան պատճառն էր բարձր ճնշումը՝ 550,000-ի մոտ, շաքարային դիաբետը՝ 418,000-ի մոտ և գլոմերուլոնեֆրիտը՝ 238,000-ի մոտ ։
Աստերոիդների ցանկ (233001-233100)
Աստերոիդների ցանկ (232901-233000) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (233101-233200)
Երիկամի քրոնիկ հիվանդություն
Նշաններ և ախտանշաններ
Երիկամի քրոնիկ հիվանդությունը սկզբնական շրջանում չունի առանձնահատուկ նշաններ և արյան մեջ հայտնաբերվում է միայն կրեատինինի բարձր մակարդակ կամ մեզում սպիտակուցի առկայություն։ Երիկամի գործառույթի ընկճումը ուղեկցվում է՝
Երիկամի քրոնիկ հիվանդությունը հիվանդների մոտ աթերոսկլերոզի առաջացումը արագացված է և ավելի մեծ է հավանականությունը սիրտ-անոթային հիվանդությունների առաջացման, քան ընդհանուր բնակչության մոտ։ Այս երկուսի առկայությունը վատացնում է հետագա կանխատեսումը ։
Սեռական գործառույթի ընկճումը շատ տարածված է և՛ կանանց, և՛ տղամարդկանց մոտ։ Տղամարդկանց մեծ մասի մոտ նվազած է սեռական գրգռվածությունը, առկա է էրեկցիայի և օրգազմի հասնելու դժվարություն, որը տարիքի հետ ավելի է խորանում։ Կանանց մեծ մասը ունենում են սեռական թուլություն, ցավոտ դաշտանային ցիկլ և հաճույքի հետ կապված խնդիրներ ։
Պատճառներ
Երիկամի քրոնիկ հիվանդության ամենատարածված պատճառը 2015 թվականին համարվում էր շաքարային դիաբետը և ուղեկցող զարկերակային գերճնշումը ու գլոմերուլոնեֆրիտը ։ Պատճառը կարող է լինել նաև իդիոպաթիկ՝ անհայտ ։ Միասին սրանք առաջացնում են մեծահասակների 75%-ի մոտ երիկամի քրոնիկ հիվանդությունը։
Պատմականորեն երիկամային հիվանդությունը դասակարգվում է երիկամի անատոմիական կառուցվածքից ելնելով ։
Ախտորոշում
Երիկամի քրոնիկ հիվանդության ախտորոշումը հիմնված է հիվանդության պատմության, ֆիզիկալ քննության և մեզի հետազոտության միջոցով, ինչպես նաև արյան մեջ կրեատինինի մակարդակի որոշմամբ։ Կարևոր է այն տարբերակել սուր երիկամային վնասումից, քանի որ այն կարող է լինել դարձելի։ Տարբերությունը կայանում է կրեատինինի աստիճանական և հանկարծակի բարձրացմամբ համապատասխանաբար երիկամի քրոնիկ հիվանդության և սուր երիկամային վնասման ժամանակ։ Երիկամի քրոնիկ հիվանդության ժամանակ նախկինում տարած երիկամային հիվանդություն կամ այլ ուղեկցող հիվանդություն ևս նշվում է։
Թույներ
Երիկամի քրոնիկ հիվանդության ժամանակ տարբեր ուրեմիկ թույներ են կուտակվում արյան մեջ։ Նույնիսկ երիկամային անբավարարության վերջնական փուլում, երբ հիվանդները ստանում են հեմոդիալիզ, թույների մակարդակը չի վերադառնում նորմայի։ Նույն կերպ երիկամի փոխպատվաստման ժամանակ ևս թույների մակարդակը կարող է նորմայի չվերադառնալ, քանի որ փոխպատվաստված երիկամը կարող է 100%-ով չաշխատել։ Եթե նորմալ աշխատի կրեատինինի մակարդակը հաճախ կլինի նորմայի սահմաններում։ Թույները ունեն բջջատոքսիկ ազդեցություններ և տարբեր մոլեկուլային զանգված, դրանցից որոշները կապվում են սպիտակուցների հետ, հատկապես ալբումինի։ Ուրեմիկ թույները դասակարգվում են երեք խմբի՝ քիչ ջրալույծ, միջին մոլեկուլային զանգվածով լուծույթներ և սպիտակուցներին կապված լուծույթներ ։ Մեծ հոսք ունեցող դիալիզի թաղանթով կատարված հաճախակի կամ երկարատև բուժումը և մեծացած երիկամային արյունահոսքը նպաստում է փոքր մոլեկուլային զանգված ունեցող ջրալույծ թույների հեռացմանը։ Միջին մոլեկուլային զանգվածով մոլեկուլների հեռացումը կատարելու համար ավելի արդյունավետ է հեմոդիալիզը անել բարձր թափանցելիություն ունեցող թաղանթով՝ հեմոդիաֆիլտրացիա և հեմոֆիլտրացիա։ Այնուամենայնիվ, հեմոդիալիզի միջոցով սպիտակուցներին կապված թույների դուրսբերումը սահմանափակված է ։
Սկրինինգ
Այն մարդիկ, ովքեր չունեն ո՛չ ախտանիշներ, ո՛չ ռիսկի գործոններ սկրինինգային հետազոտությունը նպատակահարմար չէ ։ Սկրինինգի կարիք ունեն զարկերակային գերճնշումով, շաքարային դիաբետով հիվանդները, սիրտ-անոթային հիվադություն, արտահայտված ճարպակալում, 60-ից բարձր տարիք ունեցողները, աֆրո-ամերիկյան ժողովուրդները, նախկինում երիկամային հիվանդություն կրած մարդիկ և ընտանեկան դրական պատմություն ունեցողները։ Սկրինինգը պետք է ներառի կծիկային ֆիլտրացիայի արագության, արյան մեջ կրեատինինի մակարդակի և մեզի մեջ ալբումին/կրեատինին հարաբերության որոշմամբ առավոտյան, ինչպես նաև մեզի արագ հետազոտությամբ՝ արյունամիզությունը որոշելու համար ։ Կծիկային ֆիլտրացիայի արագությունը որոշում են արյան մեջ կրեատինինի մակարդակով և համապատասխանաբար հավասար է 1/կրեատինինին, այսինքն առկա է հակադարձ համեմատական կապ՝ ինչքան բարձր է կրեատինինի մակարդակը, այնքան ցածր է կծիկային ֆիլտրացիայի արագությունը։ Այն ցույց է տալիս, թե որքան արդյունավետ է կծիկը աշխատում։ Բայց քանի որ կծիկները կազմում են երիկամի ամբողջ զանգվածի <5%-ը, ապա այս ցուցանիշը ամբողջովին չի ներկայացնում երիկամի գործառույթը։ Հստակ ախտորոշելու համար կծիկային ֆիլտրացիայի արագությունից բացի, ուշադրություն են դարձնում նաև հիվանդի կլինիկական նշանների վրա, հատկապես հեղուկի մակարդակին և որոշում են հեմոգլոբինի, կալիումի, ֆոսֆատների, պարաթ հորմոնի մակարդակը։ Կծիկային ֆիլտրացիայի նորմալ մակարդակը կազմում է 90-120 մլ/ր։ Կրեատինինի նորման տարբեր երկրներում տարբեր է։
Նեֆրոլոգ
Նեֆրոլոգների կողմից կիրառվող ուղեցույցները բավականին բազմազան են տարբեր երկրներում։ Թեև շատերը կհամաձայնվեն, որ նեֆրոլոգիայի ուղեցույցները անհրաժեշտ են 4-րդ աստիճանի երիկամի քրոնիկ հիվանդության ժամանակ (երբ կծիկային ֆիլտրացիայի արագություն/1,73մ2 հարաբերությունը քիչ է 30մլ/ր-ից կամ նվազում է 3մլ/ր/տարի և ավելի քիչ), ինչպես նաև կարող են օգտագործվել ավելի վաղ փուլերում՝ 3-րդ աստիճանի ժամանակ, երբ մեզում ալբումին/կրեատինին հարաբերությունը 30մգ/մմոլ ավելի է, կամ արյան ճնշումը դժվար է կարգավորել, կամ արյունամիզությունը ու այլ նշանները խոսում են առաջնային կամ երկրորդային կծիկային ախտահարման մասին։ Նեֆրոլոգիայում ուղեցույցների մեջ ներառված են նաև հիվանդի կրթության տարբերակներ երիկամի փոխպատվաստման մասին և զարկերակ-երակային խուղակների ձևավորում այն հիվանդների մոտ, ովքեր ստանում են հեմոդիալիզ։
Հետագա երիկամի գործառույթային թեստեր
Մոլեկուլային բժշկության MAG3 սկանավորումը արյունահոսքը հաստատելու և երկու երիկամների միջև գործառույթների տարբերությունը գնահատելու լրացուցիչ եղանակ է։ Դիմերկապտոսուկցինաթթվով սկանավորումը նույնպես կիրառվում է երիկամները տեսապատկերելու համար։ Այս երկուսն էլ օգտագործվում են տեխնիցիում-99 ռադիոակտիվ էլեմենտների հետ խելատացված։
Ծանրության աստիճաններ
Բոլոր անհատները, ովքեր ունեն կծիկային ֆիլտրացիայի արագութան <60 մլ/ր/1.73 մ2 արժեք 3 ամիս շարունակ, համարվում են երիկամի քրոնիկ հիվանդություն ունեցող հիվանդներ, անկախ նրանից թե երիկամի վնասում առկա է, թե ոչ։ Նրանց երիկամի քրոնիկ հիվանդություն ունեցողների շարքին դասելու հիմնավորումը հետևյալն է. կծիկային ֆիլտրացիայի այս աստիճան նվազումը խոսում է երիկամի գործառույթի կեսից ավել նվազման մասին, որը կարող է կապված լինել շատ բարդությունների հետ, օրինակ՝ սիրտ-անոթային հիվանդություններով պայմանավորված ։
Մեզում սպիտակուցի առկայությունը համարվում է երիկամի գործառույթի նվազման և սիրտ-անոթային հիվանդության անկախ գործոն։ Հետևաբար անգլիական ուղեցույցներում ավելացվում է "P" տառը, եթե առկա է սպիտակուցի նշանակալի կորուստ ։
1-ին աստիճան՝ մի փոքր գործառույթի նվազում։ Առկա է երիկամի վնասում նորմալ կամ հարաբերականորեն բարձր կծիկային ֆիլտրացիայով (≥90 մլ/ր/1.73 մ2) և մեզում մշտական սպիտակուցի առկայություն։ Երիկամի վնասումը հայտնաբերվում է ախտաբանական նշաններով և վնասման ցուցանիշներով, ինչպես նաև արյան մեջ, մեզում կամ տեսապատկերմամբ առկա փոփոխություններով ։
2-րդ աստիճան՝ կծիկային ֆիլտրացիայի արագության (ԿՖԱ) թեթև նվազում (60–89 մլ/ր/1.73 մ2) երիկամի վնասմամբ։ Երիկամի վնասումը հայտնաբերվում է ախտաբանական նշաններով և վնասման ցուցանիշներով, ինչպես նաև արյան մեջ, մեզում կամ տեսապատկերմամբ առկա փոփոխություններով ։
3-րդ աստիճան՝ կծիկային ֆիլտրացիայի արագության միջին աստիճանի նվազում (30–59 մլ/ր/1.73 մ2) ։ Անգլիական ուղեցույցները տարբերակում են 3Ա աստիճան(ԿՖԱ 45–59) և 3Բ աստիճան (ԿՖԱ 30–44) սկրինինգների նպատակով ։
4-րդ աստիճան՝ ծանր աստիճանի կծիկային ֆիլտրացիայի արագության նվազում (15–29 մլ/ր/1.73 մ2) ։ Հիվանդին պատրաստում են երիկամին փոխարինող բուժման։
5-րդ աստիճան՝ երիկամային անբավարարություն (GFR <15 մլ/ր/1.73 մ2)։ Կիրառվում է մշտական երիկամին փոխարինող բուժում ։
Հեմոդիալիզ անկախ երիկամի քրոնիկ հիվանդություն և երիկամային հիվանդության վերջին փուլ
Հեմոդիալիզ անկախ երիկամի քրոնիկ հիվանդություն տերմինը կիրառվում է բնութագրելու համար այն հիվանդներին, ովքեր ունեն երիկամի քրոնիկ հիվանդություն, բայց կյանքին օժանդակող՝ երիկամին փոխարինող բուժման կարիք դեռ չունեն։ Այն հիվանդները, ովքեր կարիք ունեն օժանդակող բուժման համարվում են երիկամային հիվանդության վերջին փուլում գտնվողներ։ Հետևաբար այս փուլում երիկամի փոփոխությունները անդարձելի են։ Չնայած որ, հեմոդիալիզ անկախ երիկամի քրոնիկ հիվանդություն ունեցող հիվանդները պատկանում են երիկամի քրոնիկ հիվանդության վաղ փուլերին (1-4 աստիճան), 5-րդ աստիճանի հիվանդները, ովքեր դեռ չեն ստանում փոխարինող բուժում, նույնպես պատկանում են այս խմբին։
Բուժում
Ռիսկի գործոնները կարգավորելուց բացի, բուժման հիմնական նպատակն է դանդաղեցնել կամ դադարեցնել երիկամի քրոնիկ հիվանդության հարաճումը։ Արյան ճնշման կագավորումը և բուժումը բուժման հիմնաքարերից մեկն է։