cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ֆիզիկայի պատմություն
Ատոմի կառուցվածք
1932 թվականին Ջեյմս Չադվիկը հայտնաբերեց նեյտրոնը, որը կանխատեսել էր Ռեզերֆորդը դեռևս 1920-ականներին։ Միջուկի կառուցվածքը արդեն պարզ դարձավ։ Պրոտոնը փաստացի հայտնաբերվել էր 1919 թվականին, երբ Ռեզերֆորդը նկատեց, որ ազոտի ատոմը տրոհվում է ալֆա-մասնիկներով ռմբակոծելիս. «պրոտոն» անվանումը Ռեզերֆորդը մտածեց ավելի ուշ։ Նույն՝ 1932 թվականին, տիեզերական ճառագայթների մեջ հայտնաբերվեց պոզիտրոնը՝ հաստատելով Դիրակի գաղափարները հականյութի գոյության մասին։ 1934 թվականին Ֆերմին հրապարակում է բետա-տրոհման տեսությունը՝ միջուկի նեյտրոնը փոխակերպվում է պրոտոնի, ինչի ընթացքում արձակվում է էլեկտրոն և (դեռևս չհայտնաբերված) փոքր մասնիկներ, որոնց անվանեցին նեյտրինոներ։ Նեյտրոնի տրոհումը տեսականորեն հիմնավորելու համար պետք եղավ բացի վերը նշված ուժեղ փոխազդեցությունից ներառել նաև թույլ փոխազդեցությունը։
Ուրանի միջուկի ճեղքումի բացահայտումից (1938, Օտտո Գան և Ֆրից Շտրասման) և միջուկային զենքերի ստեղծման հաջող աշխատանքներից հետո միջուկային միջուկային ֆիզիկան դարձավ համաշխարհային պատմությունը ձևավորող գործիքներից մեկը։
Քվանտային տեսություն
1880-ական թվականներին փորձնական ճանապարհով ստացան բացարձակ սև մարմնի ճառագայթման սպեկտրը. պարզվեց, որ էներգիայի բաշխումն ըստ հաճախականությունների չի համաձայնեցվում գոյություն ունեցող ոչ մի տեսության հետ, հատկապես երկար (ինֆրակարմիր) ալիքների համար։ Ճիշտ բանաձևը տվեց Մաքս Պլանկը 1900 թվականին։ Մի քանի շաբաթ անց նա պարզեց, որ այդ բանաձևը կարելի է խստորեն ապացուցել, եթե ենթադրություն արվի, որ էներգիայի կլանումը և ճառագայթումը որոշակի նվազագույն բաժիններով (քվանտներով) է կատարվում, որը համեմատական է ալիքի հաճախությանը։ Պլանկը սկզբում այս մոդելը համարում էր զուտ մաթեմատիկական հնարք. նույնիսկ շատ ուշ՝ 1914 թվականին, նա ցանկանում էր հերքել իր սեփական բացահայտումը, սակայն ապարդյուն։
Այնշտայնը միանգամից ընդունեց լույսի քվանտների մասին վարկածը, ընդ որում կարծում էր, որ քվանտացումը վերաբերվում է ոչ միայն նյութի հետ լույսի փոխազդեցությանը, այլ հենց լույսի հատկությունն է։ 1905 թվականին նա դրա հիման վրա կառուցում է ֆոտոէֆեկտի տեսությունը, իսկ 1907 թվականին՝ ջերմունակության տեսությունը, որը մինչև Այնշտայնը հակասություններ ուներ փորձի հետ։ 1912 թվականին Դեբայը և Բոռնը զարգացնում են Այնշտայնի ջերմունակության տեսությունը և հասնում են փորձերի հետ համաձայնության։ Այնշտայնյան ֆոտոէֆեկտի տեսությունը 1914-1916 թվականներին ամբողջությամբ հաստատվում է Միլիկենի փորձով։
Վերջապես, 1920-ական թվականներին հայտնաբերվեցին միանգամից մի քանի էապես քվանտային երևույթներ, որոնք անբացատրելի էին դասական տեսանկյունից։ Ամենահատկանշականը Քոմփթոնի էֆեկտն էր՝ երկրորդային ճառագայթումը թեթև գազերում ռենտգենյան ճառագայթների ցրման ժամանակ։ 1923 թվականին Կոմպտոնը մշակում է այդ երևույթի տեսությունը (1917 թվականի Այնշտայնի աշխատանքների հիման վրա) և առաջարկում է «ֆոտոն» տերմինը։ 1911 թվականին բացահայտվում է գերհաղորդականությունը՝ ևս մեկ ստուգապես քվանտային երևույթ, բայց այն տեսական բացատրություն ստացավ միայն 1950-ական թվականներին (Գինզբուրգ-Լանդաուի, այնուհետև՝ Բարդին-Կուպեր-Շրիֆերի տեսություն) ։
Այսպիսով պարզվեց, որ էլեկտրամագնիսական դաշտին բնորոշ է մասնիկ-ալիքային երկվությունը։ Նույն՝ 1923 թվականին Լուի դը Բրոյլը առաջարկում է, որ նման երկվությունը բնորոշ է ոչ միայն լույսին, այլ նաև նյութին։ Նյութական յուրաքանչյուր մասնիկի նա համադրության մեջ է դնում որոշակի հաճախությամբ ալիք։ Դա բացատրում է, թե ինչու է Ֆերմայի սկզբունքը օպտիկայում նման է Մոպերտյուի սկզբունքին, ինչպես նաև՝ թե ինչու են Բորի ուղեծրերը կայուն․ միայն այդ ուղեծրերում է դը Բրոյլի ալիքը տեղավորվում ամբողջ թվին բազմապատիկ անգամ։ Երջանիկ զուգադիպությամբ հենց այդ տարի ամերիկացի ֆիզիկոսներ Դևիսոնը և Ջերմերը ուսումնասիրում են էլեկտրոնների անդրադարձումը պինդ մարմիններից և գրանցում դը Բրոյլի կանխատեսած էլեկտրոնների դիֆրակցիան։ Ավելի վաղ (1921) էլեկտրոնների ալիքային հատկություններ նկատվեցին Ռամզաուերի էֆեկտում, բայց այդ ժամանակ դա պատշաճ կերպով չի մեկնաբանվում։ 1930 թվականին Օտտո Շտեռնը փորձերի միջոցով ցույց տվեց ատոմների և մոլեկուլների ալիքային հատկությունները։
1925 թվականին Հայզենբերգը առաջարկում է ներատոմային մասնիկների տեսության մեջ կիրառել միայն դիտարկելի մեծությունները՝ բացառելով կոորդինատը, ուղեծրերը և այլն։ Դիտարկելի մեծությունները սահմանելու համար նա մշակեց այսպես կոչված մատրիցային մեխանիկան։ Հայզենբերգը, Մաքս Բոռնը և Յորդանը ձևակերպում են կանոններ, որոնց համաձայն դասական մեծությունները համադրվում են էրմիտյան մատրիցների հետ, այնպես որ դասական մեխանիկայի յուրաքանչյուր դիֆերենցիալ հավասարում վերածվում է քվանտայինի։
1926 թվականին Էրվին Շրյոդինգերը սինթեզեց Դը Բրոյլի և Հայզենբերգի գաղափարները՝ Շրեդինգերի ալիքային հավասարման հիման վրա ստեղծելով «ալիքային մեխանիկան»։ Նոր մեխանիկան, ինչպես ցուց տվեց Շրեդինգերը, համարժեք էր մատրիցայինին. Հայզենբերգի մատրիցի տարրերը Համիլտոնի օպերատորի սեփական ֆունկցիաներն են բազմապատկիչի ճշտությամբ, իսկ սեփական արժեքները քվանտացված էներգիաներն են։ Այս տեսքով ալիքային մեխանիկան ավելի հարմար էր մատրիցայինից, և շուտով լայն ընդունելություն գտավ։ Սկզբում Շրեդինգերը կարծում էր, որ ալիքային ֆունկցիայի ամպլիտուդը նկարագրում է լիցքի խտությունը, բայց այդ մոտեցումը արագ մերժվեց և ընդունվեց Բոռնի ենթադրությունը (1926)՝ ալիքային ֆունկցիայի ամպլիտուդը մեկնաբանել որպես մասնիկը հայտնաբերելու հավանականության խտություն («կոպենհագենյան մեկնաբանություն»)։
1927 թվականին Հայզենբերգը ձևակերպեց անորոշությունների սկզբունքը. միկրոմասնիկի կոորդինատները և իմպուլսը հնարավոր չէ միաժամանակ որոշել՝ ճշգրիտ որոշելով կոորդինատները, մենք անխուսափելիորեն «լղոզում ենք» արագությունը որոշելու ճշգրտությունը։ Բորը ընդհանրացրեց այդ դրույթը մինչև «լրացման սկզբունքը». երևույթների մասնիկային և ալիքային նկարագրությունները լրացնում են միմյանց, և եթե մեզ հետաքրքրում է պատճառական կապը, հարմար է մասնիկային նկարագրությունը, եթե տարածաժամանակային պատկերով ենք հետաքրքրված, ապա՝ ալիքային նկարագրությունը։ Փաստորեն միկրոօբյեկտը ո՛չ մասնիկ է, ո՛չ ալիք. այս դասական հասկացություններն առաջանում են միայն այն այն պատճառով, որ մեր գործիքները չափում են դասական մեծություններ։ Բորի դպրոցը ընդհանրապես կարծում էր, որ ատոմի ատրիբուտները օբյեկտիվորեն գոյություն չունեն, այլ ի հայտ են գալիս միայն դիտորդի հետ փոխազդելիս։ «Չկա իրականության, որը կախված չէ իր դիտարկման մեթոդներից» (Բոր)։ Շատ ֆիզիկոսներ (Այնշտայն, Պլանկ, դը Բրոյլ, Բոմ և այլք) փորձեցին փոխարինել կոպենհագենյան մեկնաբանությունը փոխարինել ուրիշ մեկնաբանությամբ, սակայն հաջողության չհասան։
Պոլ Դիրակը մշակեց քվանտային ֆիզիկայի ռելյատիվիստական տարբերակը (Դիրակի հավասարում, 1928 թվական) և կանխատեսեց պոզիտրոնի գոյությունը՝ հիմք դնելով քվանտային էլեկտրադինամիկային։ 1920-ական թվականներին դրվեցին մեկ այլ գիտության՝ քվանտային քիմիայի հիմքերը, որը բացատրում է վալենտականության և առհասարակ քիմիական կապի էությունը։ 1931 թվականին կառուցվեց լիցքավորված մասնիկները հետազոտելու առաջին արագացուցիչը (ցիկլատրոն)։ 1935 թվականին հրապարակում է հայտնի Էյնշտեյն-Պոդոլսկի-Ռոզենի պարադոքսը։
1950-ականների սկզբին Նիկոլայ Բասովը, Ալեքսանդր Պրոխորովը և Չարլզ Թաունսը մշակեցին քվանտային համակարգերի միջոցով էլեկտրամագնիսական ճառագայթում գեներացնելու և ուժեղացնելու հիմնական սկզբունքները՝ դրանով հիմք դնելով ռադիոհաճախային և օպտիկական ճառագայթման սկզբունքորեն նոր աղբյուրների (մազերներ և լազերներ)։
Աստղաֆիզիկա և տիեզերագիտություն
18-րդ դարում «մոլորակների ծնունդի», այսինքն՝ Արեգակնային համակարգի և, հնարավոր է, այլ մոլորակային համակարգերի առաջացման հիպոթեզներ առաջ են քաշել Սվեդենբորգը (1732 թվական, դեկարտյան մրրիկների հիման վրա), Կանտը (1755 թվական) և Լապլասը (1796 թվական, գազափոշային ամպի խտացումը)։ Վերջին գաղափարը, որը զգալիորեն ընդլայնվել ու մշակվել է, դարձել է մոլորակների ծնունդի ժամանակակից տեսության հիմքը։ Եղել են նաև այլ տարբերակներ. օրինակ, Ջեյմս Հոփվուդ Ջինսը 1919 թվականին առաջարկեց, որ ինչ-որ մի ժամանակ Արեգակի կողքով զանգվածեղ աստղ է անցել, ինչի արդյունքում Արեգակից տեղի է ունեցել նյութի արտանետում, որը խտացել է և վերածվել մոլորակների։ Ավելի հեռանակարային էր Ջինսի մեկ այլ գաղափար. (1904 թվական). Արեգակի էներգիայի աղբյուրը ներատոմային էներգիան է ։
Արտաերկրային օբյեկտներ հետազոտելու առաջին հարմար գործիքը սպեկտրալ անալիզն էր (1859 թվական), որը թույլ էր տալիս հեռվից որոշել աստղերի և այլ երկնային մարմինների քիմիական բաղադրությունը։ Ինչպես ենթադրվում էր Նյուտոնի ժամանակներում, երկնային մարմինները կազմված են նույն նյութերից, որոնցից որ կազմված է երկիրը։ 1869 թվականին շվեդ ֆիզիկոս և աստղգետ Անդերս Յոնաս Անգստրեմը հրապարակում է Արեգակի սպեկտրի առաջին ատլասը, իսկ Անջելո Սեկկին ուսումնասիրում և դասակարգում է չորս հազար աստղերի սպեկտրերը։ Հենց այդ ժամանակաշրջանում գործածության մեջ մտավ աստղաֆիզիկա» տերմինը (Ցյոլներ, 1865 թվական)։
Աստղաֆիզիկոսների հաջորդ անփոխարինելի գործիքը դարձավ Դոպլերի էֆեկտը, որը աստղագիտության մեջ օգտագործվում էր աստղերի հարաբերական շառավղային արագության չափման համար։ 20-րդ դարի սկզբին Վեստո Սլայֆերը, Էդվին Հաբլը և այլ աստղագետներ օգտագործում են Դոպլերի էֆեկտը ապացուցելու համար, որ գոյություն ունեն արտագալակտիկական օբյեկտներ և գրեթե բոլորը հեռանում են Արեգակնային համակարգից։ Արթուր Էդինգտոնը հիմնվելով այս թվականներին քննարկվող հարաբերականության ընդհանուր տեսության տիեզերագիտական մոդելների վրա, առաջարկեց, որ այդ փաստը արտացոլում է բնության ընդհանուր մի օրենք. տիեզերքի ընդլայնումը և որ ավելի հեռու աստղագիտական օբյեկտներն ունեն ավելի մեծ հարաբերական արագություն։ Էդինգտոնը մշակել է նաև («The Internal Constitution of the Stars» մենագրություն ) աստղերի ներքին կառուցվածքի առաջին մոդելը։ Ժան Բատիստ Պերրենի հետ միասին Էդինգտոնը հիմնավորեց ջերմամիջուկային ռեակցիաների մասին տեսությունը՝ որպես Արեգակի էներգիայի աղբյուր ։
Նշումներ
<references group="Ն"/>
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկայի պատմություն
Թոգոիանթկարի
Թոգոիանթկարի (თოგოიანთკარი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Շիդա Քարթլի մարզի Կասպի շրջանում ։
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 750 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Կասպից հեռու է 12 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 7 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Կասպի շրջան
Վիլմա Դեգիշեր
Դպրոցն ավարտելուց հետո Վիլման սկզբնական շրջանում ցանկացել է դառնալ պարուհի և որոշակի ժամանակաշրջան աշակերտել է էքսպրեսիվ պարատեսակի ստեղծողներից մեկին՝ Գերտրուդ Բոդենվիզերին, ով նշանակալի ավանդ է ներդրել ավստրիական պարարվեստի զարգացման գործում։ Սակայն, ի վերջո, հասկացել է, որ իր կոչումը դերասանական արվեստին նվիրվելն է և հմտացել, մասնագիտացել է այդ ասպարեզում ։
Պարգևներ
1959 թ. - Ավստրիական պատվո խաչ շքանշան՝ գիտության և արվեստի բնագավառների աշխատողների համար
1972 թ. - Յոզեֆ Կայնցի մեդալ
Մայրաքաղաք Վիեննայի պատվո ոսկե մեդալ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ավստրիացի կինոդերասանուհիներ
Կրասնի Տենեշ
Կրասնի Տենեշ (Красный Тенеш), գետ Ռուսաստանում, Կեմերովոյի մարզ մարզում։ Գետաբերանը գտնվում է Չյորնի Տենեշ գետի աջ ափին՝ 5 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 10 կմ։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Կոնդոմա գետն է, գետի գետի ենթաավազանը Տոմ գետն է։ Գետի գետային ավազանը Վերին Օբ գետն է.
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Դռնապահ
Դռնապահ, անձ, որի աշխատանքը կապված է բակում և փողոցում մաքրության և կարգի պահպանման հետ։
Մասնագիտություն
Դռնապահը (բակի հավաքարար), անհրաժեշտ և անփոխարինելի մասնագիտություն է քաղաքներում մաքրություն պահպանելու համար։ Ներառում է բազմաթիվ աշխատանքային գործառույթներ։
Պատմություն
Դռնապահները հին ժամանակներում՝ 16-17-րդ դարերում աշխարհիկ և հոգևոր ֆեոդալների ծառաներն էին, որոնք գտնվում էին քաղաքների պաշարված պալատներում։ Նրանց տրվել է թաթարների, լիտվացիների և այլոց արշավանքների ժամանակ, ինչպես նաև գյուղացիների և քաղաքաբնակների ապստամբությունների կամ ապստամբությունների դեպքում այդ տնտեսությունները պաշտպանելու պարտականությունները։ Դռնապահներ էին դառնում աղքատ ազնվականները։ Ազատ ժամանակ դռնապահները զբաղվում էին արհեստներով և առևտրով ։
19-րդ դար
Ցարական Ռուսաստանում դռնապահը պարզապես հավաքարար չէր։ Դռնապահները կատարել են կարգուկանոնի պահպանմանն ուղղված բազմաթիվ գործառույթներ, մասնավորապես ձերբակալել են մուրացիկներին, հատակ մաքրողներին, ինչպես նաև, ծխնելույզագործներին և ջրմուղագործներին, որոնք տարբերանշաններ չեն ունեցել, թույլ չեն տվել խաղալ շարմանկաների բակերում։ Նմանատիպ իրավիճակ Խորհրդային Ռուսաստանում պահպանվել է մինչև 20-րդ դարի կեսերը։ Դռնապահները կրում էին մետաղական կրծքանշաններ և սուլիչներ ունեին, որոնց միջոցով նրանք ոստիկանությանը տեղեկացնում էին հասարակական կարգը խախտողների մասին ։ Մոսկվայում 1879 թվականից մինչև 1917 թվականները դռնապանները տարբերանշաններ են կրել ։ Միևնույն ժամանակ, արձանագրվել են դեպքեր, երբ դռնապահները գործում էին որպես գողերի և խուլիգանների հանցակիցներ , Պետրոգրադի գրեթե բոլոր պահապանները, ինչպես նաև շվեյցար, սպասավորներն ու անձնագրային ծառայողները ոստիկանության կամ ժանդարմների գործակալներ էին ։
20-րդ դար
Ցարական Ռուսաստանում, խորհրդային տարիներին, ինչպես նաև այժմ մարդիկ, ովքեր այլ տարածքից  էին եկել քաղաք, աշխատում էին որպես դռնապահներ։ Հին ժամանակներից մինչև վերջերս դռնապահները ապահովված էին բնակարաններով։ Ծերերը, հաճախ միայնակ, գնում էին նրանց մոտ։
1987 թվականին ՉԺՀ-ի ազնվականների մոտ մասնագիտական տոն է ստեղծվել( 环卫工人节), որը նշվում է հոկտեմբերի 26-ին։ Ի սկզբանե այն նշվել է Մուդանցզյան քաղաքում, այնուհետև տարածվել ամբողջ երկրում ։
21-րդ դար
20-րդ դարի 80-ական թվականներից սկսած՝ զարգացած երկրներում փողոցների ու բակերի մաքրման աշխատանքները դարձել են մեքենայացված։ Փողոցները մաքրելու համար լայնորեն օգտագործվել են  խոզանակներով տրակտորներ։ 21-րդ դարում կոմունալ մեքենաները դարձել են համալիր մեխանիզմներ, որոնք բաղկացած են ավլելու ագրեգատից, ոռոգման կայանքից, փոշեկուլից և բունկեր-կրիչից։ Բայց դռնապահի աշխատանքը դեռևս օգտագործվում է և անհրաժեշտ է 21-րդ դարի սկզբի համար։ Նրանք իրենց աշխատանքը փորձում են  թեթևացնել տարբեր սարքերի օգնությամբ, օրինակ, հատուկ բռնակի միջոցով, որի օգնությամբ առանց կռանալու կարողանում են գետնից վեր բարձրացնել աղբը և հեշտությամբ գցել աղբարկղի մեջ։
Մասնագիտության անունը գալիս է բակ բառից, այսինքն, դռնապահը բակում հավաքարար է։ Հարակից մասնագիտություններն են՝ հավաքարար, աղբահան, աղբատար, այգեպան։ Թե՛ տղամարդիկ, և թե՛ բոլոր տարիքի կանայք կարող են աշխատել որպես դռնապահ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ծառայության ոլորտի մասնագիտություններ
Նելլի Քերշոու
Նելլի Քերշոու, անգլիական տեքստիլի բանվորուհի, Լանկաշիր, Ռոչդեյլ քաղաք։ Նրա մահը թոքային ազբեստոզից առաջին դեպքն է եղել, որը նկարագրվել է բժշկական գրականության մեջ և առաջին հրապարակված հաշվետվությունը՝ հիվանդության նկարագրությամբ, որն առաջացել է աշխատավայրում ասբեստի ազդեցության պատճառով։ Նախքան Բրիտանական բժշկական ամսագրում այս դեպքի հրապարակումը, դոկտոր Ուիլյամ Էդմունդ Կուկը Քերշոուի զննման ժամանակ վկայել էր, որ «թոքերում հանքային մասնիկների առկայության պատճառը ազբեստն է եղել, ուստի կասկածից դուրս է, որ թոքերի ֆիբրոզի հիմնական պատճառը այդ մասնիկներն են եղել»։ Նրա գործատուները՝ Turner Brothers Asbestos- ը, պատասխանատվություն չեն կրել ստացած վնասվածքների համար, փոխհատուցում չեն վճարել  մահացածի ընտանիքին և հրաժարվել են նպաստել հուղարկավորության ծախսերին, քանի որ դա «կստեղծի նախադեպ և պատասխանատվություն կընդունի»։ Նա թաղվել է չքավորի անանուն գերեզմանում։ Նրա մահվան վերաբերյալ հետագա հարցումները հանգեցրել են 1931 թվականին Ասբեստի արդյունաբերության առաջին կանոնակարգի հրապարակմանը։
Կյանքի վաղ շրջան
Նելլի Քերշոուն ծնվել է Ռոչդեյլում, 1891 թվականին, ծնողները՝ Էլիզաբեթ և Արթուր Քերշոուներ։ 1903 թվականին՝ 12 տարեկանում, նա թողել է դպրոցը, աշխատանքի է անցել բամբակի գործարանում որպես բամբակագործ և 5 ամիս անց սկսել աշխատել Գարսայդների ասբեստի գործարանում։ Նա տեղափոխվել է Turner Brothers Asbestos 1917 թվականի դեկտեմբերի 31 -ին, որտեղ աշխատել է որպես ռովեր, ասբեստի հումքի մանրաթելերը մանելով մանվածքի մեջ ։ Նա ամուսնացել է ստրկագործ բանվոր Ֆրենկ Քերշոուի հետ և ունեցել է առնվազն մեկ երեխա՝ մոտ 1920 թվականին ծնված դուստր։
Հիվանդություն և մահ
Նրա մոտ առաջին ախտանիշները դրսևորվել են 1920 թվականին՝ 29 տարեկան հասակում, բայց շարունակել է աշխատել ասբեստի գործարանում մինչև 1922 թվականի հուլիսի 22 -ը, երբ ճանաչվել է աշխատանքի համար ոչ պիտանի։ Նա իրավասու չի եղել Ազգային  բժշկական ապահովագրության համակարգից հիվանդության նպաստ ստանալ, քանի որ Քերշոուի բժշկական վկայականը (կազմվել  է նրա տեղական բժշկի՝ դոկտոր Ուոլթեր Սքոթ Ջոսի կողմից) ախտորոշվել է որպես ասբեստից թունավորում։ Քանի որ հիվանդությունը կապված է եղել գործունեության տեսակի հետ, ապահովագրողները Քերշոուին խորհուրդ են տվել հիվանդության նպաստ պահանջել իր գործատուներից՝ Աշխատողների փոխհատուցման վերաբերյալ օրենքի համաձայն, և մի քանի անգամ նամակ են գրել Turner Brothers-ին։ Այնուամենայնիվ, Turner Brothers- ը հրաժարվել է որևէ փոխհատուցում վճարել, քանի որ ասբեստի հետ կապված հիվանդությունը այն ժամանակ ճանաչված մասնագիտական հիվանդություն չի եղել և հանձնարարել է  իրենց ապահովագրական ընկերությանը մերժել պահանջը, քանի որ ցանկացած պատասխանատվություն ստանձնելը չափազանց վտանգավոր կլիներ։ Պերսի Ջորջ Քենյոնը՝ Rochdale- ի Turner- ի օպերացիոն մենեջերը, գրել է դոկտոր Ջոսին՝ «տեղեկացրեք մեզ, որ դուք ասել եք օրիորդ Քերշոուինին, որ նա տառապում է ասբեստից թունավորմամբ», այնուհետև գրել է առողջության ապահովագրության հանձնաժողովին՝  նշելով, որ «Մենք մերժում ենք «ասբեստից թունավորում» տերմինը։ Ասբեստը թունավոր չէ, և նման հիվանդության մասին սահմանումներ կամ տեղեկություններ չկան։ Աշխատողների փոխհատուցման ակտով հրապարակված ցանկում արդյունաբերական հիվանդությունների ցանկում նման նկարագրություն չկա» ։
Հայտնի է, որ նա առնվազն մեկ անգամ անձամբ գրել է Turner Brothers- ին՝ հարցնելով. «Ի՞նչ եք անելու իմ գործի հետ։ Ես արդեն 9 շաբաթ է, ինչ տանը եմ և ոչ մի լումա չեմ ստացել։ Կարծում եմ, որ ձեզանից ինչ -որ բանի ժամանակն է, քանի որ Ազգային առողջապահությունը հրաժարվում է ինձ որևէ բան վճարել։ Ես ունեմ սննդի և փողի կարիք, ես մեղավոր չեմ, որ ինը ամիս է աշխատավարձ չեմ ստանում» ։
Չկա արձանագրություն, որ նա 1922 թվականի հուլիսից մինչև իր մահը որևէ վճարում է ստացել որևէ պաշտոնական աղբյուրից։ Նա մահացել է 1924 թվականի մարտի 14 -ի առավոտյան 6։30- ին, 33 տարեկան հասակում։
Հետաքննություն
Մոլսվորթը՝ Ռոչդեյլի դատական քննիչը, պարտավոր էր հետաքննել «անբնական» մահվան բոլոր դեպքերը, իսկ «ասբեստից թունավորում» բժիշկ Ջոսի ախտորոշումը Մոլսվորթին ստիպել է պաշտոնական հետաքննություն սկսել 1924 թվականի Մարտի 14 -ին, որը հետաձգվել է դիահերձման սպասելու պատճառով, վարել է դոկտոր Ֆ․ Մակիչան ։ Մակիչանը մահվան պատճառը նշել է որպես «թոքային տուբերկուլյոզ և սրտի անբավարարություն», սակայն հետաձգվել է թոքերի մանրադիտակային հետազոտության համար։ Երբ 1924 թվականի ապրիլի 1 -ին հետաքննությունը վերսկսվել է, Թերներ եղբայրները հրահանգել են փաստաբան պրն. ՄաքՔլերին և իրենց փաստաբան Գ.Լ. Քոլինզին՝ Jackson & Co- ից, մասնակցել, որպեսզի ներկայացնեն  իրենց շահերը  և խուսափեն «տիկին Քերշոուի մահվան համար ցանկացած ֆինանսական պատասխանատվությունից» ։
Դոկտոր Ուիլյամ Էդմունդ Կուկը, Wigan Infirmary and Leigh Infirmary- ի ախտաբան-մանրէաբանը, վկայել է, որ թոքերի հետազոտությունը ցույց է տվել նախկինում բուժված տուբերկուլյոզի վարակի հին սպիեր, և բացի այդ, լայնածավալ ֆիբրոզ, որի մեջ տեսանելի են եղել «հանքային նյութի մասնիկներ ... տարբեր ձևերի, բայց մեծամասնությունն ունեցել է սուր անկյուններ։ Չափը տատանվել է 393.6- ից մինչև 3 մկմ երկարություն»։ Այս մասնիկները համեմատելով ասբեստի փոշու նմուշների հետ, որը տրամադրել է դոկտոր Ս.Ա. Հենրին, գործարանների բժշկական տեսուչ Կուկը եզրակացրել է, որ դրանք «գալիս են ասբեստից և, առանց որևէ հիմնավոր կասկածի, թոքերի ֆիբրոզի և, հետևաբար, մահվան հիմնական պատճառն են»։
Ուոլթեր Ջոսը հարցաքննության ժամանակ իր հայտարարության մեջ նշել է, որ ասբեստից թունավորվելու իր ախտորոշումը հիմնված է եղել «ասբեստով աշխատող իր շատ հիվանդների մոտ թոքերի այս վիճակի նախկին փորձը», և որ նա անձամբ ամեն տարի տեսել է 10- ից 12 նման դեպք, բոլորը ասբեստով աշխատող անձանց մոտ։ Նելլիի մահվան վկայականը տրվել է 1924 թվականի ապրիլի 2 -ին՝ որպես մահվան պատճառ նշելով «թոքերի ֆիբրոզ` հանքային մասնիկների ներշնչման պատճառով»։
Քերշոուի գործի ավելի ամբողջական տարբերակում, որը հրապարակվել է BMJ- ում 1927 թվականին, բժիշկ Կուկը հիվանդությանը տվել է այն անվաումը, որով այն դեռևս հայտնի է՝ «թոքային ասբեստոզ» ։
Խորհրդարանական հետաքննություն
Կուկի աշխատանքի արդյունքում Խորհրդարանը հանձնարարել է դոկտոր Է.Ռ.Մերյուտերին, գործարանի բժշկական տեսուչին և գործարանի տեսուչ և փոշու մոնիտորինգի և վերահսկման պիոներ C.W. Price- ին ուսումնասիրել ասբեստի փոշու ազդեցությունը։ Նրանց հաջորդ զեկույցը՝ «Թոքային ֆիբրոզի առաջացում և ասբեստի աշխատողների թոքերի այլ ախտահարումներ», ներկայացվել է խորհրդարան 1930 թվականի մարտի 24 -ին։ Այն եզրակացրել է, որ ասբեստոզի զարգացումը անհերքելիորեն կապված է ասբեստի փոշու երկարատև ներշնչման հետ և ներառում է ասբեստի աշխատողների առաջին առողջական ուսումնասիրությունը, որը պարզել է, որ 20 և ավելի տարի աշխատողների 66%- ը տառապում է ասբեստոզով։ Զեկույցը հանգեցրել է 1931 թվականին Ասբեստի արդյունաբերության առաջին կանոնակարգի հրապարակմանը, որն ուժի մեջ է մտել 1932 թվականի մարտի 1- ին։
Հուշարձան
2006 թվականի ապրիլին Քերշոուի ազգականներից մեկը Ռոչդեյլում բացել է հուշարձան ամբողջ աշխարհում ասբեստի զոհերի հիշատակին։ Հուշ - ցերեկույթը կազմակերպել է Save Spodden Valley կամպանիան, որը մտահոգվել է նախկին Թերների գործարանի (որտեղ աշխատել է Քերշոուն ) տարածքի ասբեստով աղտոտվածությամբ։
Ջեկ Սիկմա
Խաղացողի կարիերա
Խաղացել է կենտրոնականի և ծանր հարձակվողի դիրքերում։ Սովորել է Իլինոյսի Ուեսլիանի համալսարանում։ 1977 թվականի NBA դրաֆթի ժամանակ ընտրվել է «Սիեթլ Սուպերսոնիքս» ակումբի կողմից՝ 8-րդ համարի ներքո։ Հետագայում հանդես է եկել «Միլոուքի Բաքս» ակումբի կազմում։ NBA-ում, ընդհանուր առմամբ, անցկացրել է 14 մրցաշրջան։ 1978-79 թվականների մրցաշրջանին Սիկման Սիեթլի կազմում դարձել է NBA չեմպիոն։ Յոթ անգամ մասնակցել է NBA բոլոր աստղերի խաղին (1979-1985)։ Մեկ անգամ ընդգրկվել է NBA սկսնակների առաջին հավաքականի կազմում (1978)։ 1982 թվականին ընդգրկվել է NBA բոլոր աստղերի պաշտպանության երկրորդ հավաքականի կազմում։ «Սուպերսոնիքս»-ում նրա կողմից անմահացված է 43-րդ համարը։ NBA կարիերայի ընթացքում, ընդհանուր առմամբ, խաղացել է 1107 խաղ, որոնց ժամանակ հավաքել է 17 287 միավոր (15,6 մ/խ), կատարել 10 816 անդրադարձ, 3488 փոխանցում, 1162 խլում և 1048 բլոկշոտ ։
Տես նաև
1000 և ավելի խաղի մասնակցած NBA բասկետբոլիստների ցանկ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ում ծնվածներ Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:ԲԱԱ-ի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Սիեթլ Սուպերսոնիքսի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Միլուոքի Բաքսի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Չօգտագործվող համարներով NBA բասկետբոլիստներ
Լեզվի բազմազանության ռեսուրսային ցանց
Լեզվի բազմազանության ռեսուրսների ցանց (Resource Network for Linguistic Diversity, RNLD), միջազգային ոչ առևտրային կազմակերպություն, որը ստեղծվել է Ավստրալիայի բնիկ լեզուների պահպանությունն ապահովելու համար։
Հիմնադրվել է 2004 թվականին ավստրալիացի լեզվաբաններ Մարգարետ Ֆլորիի և Նիկոլաս Տիբերգերի կողմից որպես ռեսուրսային կազմակերպություն, որի նպատակն է աջակցել լեզվական բազմազանությանը՝ օգտագործելով մի շարք կրթական ծրագրեր, հեշտացնել լեզվի պահպանման մասնագետների միջև փոխգործակցությունը և տարբեր ռեսուրսներով աջակցել վեբ-կայքին։ RNLD-ն գրանցված է Ավստրալիայի Վիկտորիա նահանգում, որպես ոչ հարկվող կազմակերպություն ։ Rnld-ի գործունեությունը հիմնականում աջակցում է Ավստրալիայի կառավարության բնիկ լեզուների (ILS) աջակցության դրամաշնորհային ծրագրերին ։
Ռեսուրսներ
RNLD-ը տրամադրում է մի շարք ռեսուրսներ լեզվական փաստաթղթերի աջակցության և միջոցառումների իրականացման համար, ներառյալ լեզվաբանական հետազոտությունների ֆինանսավորման ազգային և միջազգային աղբյուրների մասին տեղեկատվությունը, հղումներ բլոգերին և ցանցերին , RNLD-ի փոստային ցանկի և այլ ռեսուրսներ լեզվական փաստաթղթերի վարման և միջոցառումների իրականացման համար, ինչպիսիք են ծրագրային ապահովման, տվյալների կառավարման, սարքավորումների, լեզվական նյութերի, լեզվի կենտրոնների, ուսումնական ծրագրերի և նախագծերի վերաբերյալ տեղեկատվությունը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեզվական իրավունքներ Կատեգորիա:Մեռնող լեզուներ
Նովի Ատկուլ
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 99 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կալտասինսկի շրջանի բնակավայրեր
Գրիգորովսկոե (գյուղ, Վոզնեսենսկի շրջան)
Գրիգորովսկոե (Григорівське), գյուղ Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Վոզնեսենսկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1941 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Գրիգորովսկոե գյուղում բնակվում էր 478 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,764 կմ²։
Դիոկղետիանոսի պալատ
Պատմություն
Դիոկղետիանոս կայսրը 293 թվականին բաժանել է Հռոմեական կայսրությունը չորս հիմնական մարզերի, որոնց կոչվում էին տետրարխիա։ Դիոկղետիանոսը իր համար վերցրեց Փոքր Ասիան և Բալկանները, իսկ կայսրության մնացած տարածքը բաժանվեց երեք համաղեկավարների միջև։ Դիոկղետիանոսը մայրաքաղաք դարձրեց Նիկոմեդիան, որը գտնվում էր Մարմարա ծովի ափին, սակայն երկու տարի անց նա սկսեց խոշոր պալատի շինարարություն՝ իր հայրենի Սոլին քաղաքի մոտակայքում՝ Ադրիատիկ ծովի ափին ։ Կառուցումը ավարտվել է կայսեր տապալումից մի փոքր շուտ։ Գահազրկումից հետո Դիոկղետիանոսը հեռացավ մեծ քաղաքականությունից և կյանքի մնացած հատվածը ապրեց իր պալատում՝ զբաղվելով այգեգործությամբ ։
Ավելի ուշ պալատ պատերից դուրս ազատ տարածություններում սկսեցին բնակություն հաստատել Սոլինի բնակիչները, որոնց համար պալատը դարձավ բարբարոսների հարձակումներից պաշտպանավայր ։ Ճարտարապետական անսամբլը խիստ վերակառուցվել է, ներքին ողջ կահավորանքը գրեթե չի պահպանվել ։ Աստիճանաբար պալատի տարածքում և դրա շուրջը սկսեց աճել Սպլիտ քաղաքը։ Պալատի տարածքում գտնվող Դիոկղետիանոսի դամբարանը վերափոխվել է քրիստոնեական տաճարի։ Պալատի նկուղները քաղաքի նավահանգստի վերակառուցման ժամանակ վեր են ածվել նավահանգստային ամբարների։ Պալատը վերաբացվել է բրիտանացի ճարտարապետ Ռոբերտ Ադամի կողմից, ով տվել է պալատի ընդարձակ նկարագիրը 1764 թվականին։ Ադամը բրիտանական ճարտարագիտական պրակտիկա է մտցրել «դիոկղետիանոսյան պատուհան» հասկացությունը, որը գիտնականը ուսումնասիրել է Սպալատոյում եղած ժամանակաշրջանում։
Ներկայումս պալատական համալիրը զբաղեցնում է Սպլիտի պատմական կենտրոնի մեծ մասը։ Դրա ներսում առկա են բնակելի շինություններ, ռեստորաններ, խանութներ և հյուրանոցներ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Խորվաթիայում Կատեգորիա:Հին Հռոմի ճարտարապետություն
Մոնիկա Լևինսկի
Մոնիկա Սեմիլ Լևինսկի (Monica Samille Lewinsky, ), հասարակական և քաղաքական սկանդալի հիմնական մասնակից, որն առաջացել է ԱՄՆ նախագահ Բիլ Քլինթոնի հետ նրա սեռական կապի կապակցությամբ, որի հետ նա ծանոթացել է Սպիտակ տանը աշխատելու ժամանակ։ Քլինթոնի կողմից Մոնիկայի հետ նրա ծանոթության բնույթի վերաբերյալ երդման տակ տրված ցուցմունքները կեղծ վկայության մեջ նախագահին մեղադրելու և Քլինթոնի իմպիչմենտի ընթացակարգ սկսելու պատճառ են դարձել։
Կենսագրություն
Մոնիկա Լևինսկին ծնվել է Սան Ֆրանցիսկոյում և մեծացել Կալիֆոռնիայի տարբեր քաղաքներում ։ Նրա հայրը՝ Բեռնարդ Սոլոմոն Լևինսկին ծնվել է 1920 թվականին Գերմանիայից Սալվադոր փախած գերմանացի հրեաների ընտանիքում , նրա մայրը՝ Մարշա Քեյ Վիլենսկին ծնվել է լիտվացի հրեա Սամուել Վիլենսկու և նրա կնոջ՝ Պոլեշչուկի ընտանիքում ։
Ռուսական ԶԼՄ-ների նյութերի համաձայն՝ նրա հարազատները բնակվում էին Բելառուսի Վիտեբսկի մարզում, և 1987 թվականին նա ժամանել էր Բելառուսական ԽՍՀ։
1995 թվականին Մոնիկան ավարտել է Լյուիսի և Քլարկի (Օրեգոն նահանգ) քոլեջը, որտեղ ուսումնասիրել է հոգեբանություն ։
Սիրավեպ Քլինթոնի հետ
Հետաքննության ընթացքում նրանց բոլոր հանդիպումները բացահայտվել և սպառիչ մանրամասներով ներկայացվել են հանրությանը։ Հայտնի է, մասնավորապես, հետևյալը․
Հետաքննություն
Լևինսկին նախագահի հետ իր հարաբերությունները քննարկել է իր մտերիմ ծանոթ Լինդա Թրիփի հետ զրույցներում։
Թրիփը հեռախոսազրույցները փոխանցել է անկախ դատախազ Քենեթ Սթարին, ինչպես նաև իր մեկ այլ ընկերուհուն՝ քաղաքականապես ուղղորդված գրական գործակալին։ Տրիփը ներգրավված է նաև մի շարք այլ քաղաքական սկանդալների մեջ, այդ գործերի հետաքննության հարցում նրա անձնական շահագրգռվածության պատճառները դեռևս պարզ չեն։
Դատախազ Սթարը հարցաքննել է Լևինսկիին, նրանից ընդարձակ ցուցմունքներ և իրեղեն ապացույց է ստացել՝ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների նախագահի սերմնահեղուկի հետքերով կապույտ զգեստը։
Քլինթոնը գործի հետ կապված բառացիորեն ասել է հետևյալը․ «Ես չեմ ունեցել սեռական հարաբերություններ այդ կնոջ՝ միսս Լևինսկիի հետ» («I did not have sexual relations with that woman, Miss Lewinsky. There is no sexual relationship»)։
Իմպիչմենտ
Սթարը դավաճանել է իր ձեռք բերած հրապարակայնությանը՝ կազմելով, այսպես կոչված «Սթարի զեկույցը», որը հրապարակվել և տեղադրվել է համացանցում. հանրության հսկայական ուշադրությունը ոչ միայն նախագահի դեմ մեղադրանքի էությանը, այլև գործի՝ այնտեղ շարադրված մանրամասներին։
Այնուհետև ԱՄՆ-ի Ներկայացուցիչների պալատը գործ է հարուցել Քլինթոնին պաշտոնից հեռացնելու վերաբերյալ կեղծ վկայության մեղադրանքով, արդարադատությանը խոչընդոտելու և ձայների մեծամասնությամբ նրան իմպիչմենտ է տվել 1998 թվականի դեկտեմբերի 19-ին։ Մյուս երկու մեղադրանքները, սակայն, մերժվել են, մասնավորապես, մեկ այլ կեղծ վկայություն Պոլա Ջոնսի գործով և իշխանության չարաշահման մեջ։
Հետագա կյանք
1999 թվականի մարտի 3-ին Լևինսկին հրապարակավ ներողություն է խնդրել գործում իր դերի համար։
Սեփական խոստովանությամբ՝ գործի ընթացքում Լևինսկին հաղթահարել է հսկայական հոգեբանական խնդիրներ՝ կապված ամաչելու, մամուլի և այլ լրատվամիջոցների ուշադրության հետ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դեմքեր Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի կանայք Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի կանայք
Ուստինովո (այլ կիրառումներ)
Ուստինովո, կարող է վերաբերել՝
Հոլոքոստը Հունգարիայում
Հոլոքոստը Հունգարիայում, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին հրեաների հալածանքներն ու ոչնչացումը Հունգարիայում  նացիստների ու նրանց հունգարացի դաշնակիցների կողմից։ Արդյունքում զոհվել է Հունգարիայի հրեա բնակչության ավելի քան 70 տոկոսը ։
Հակասեմականությունը Հունգարիայում 19-րդ դարում
Հակասեմական տրամադրությունները Հունգարիայում չափազանց ուժեղ են եղել 19-րդ դարում, հատկապես 1848 թվականի հեղափոխության ժամանակ և արտահայտվել են զանգվածային կոտորածների ձևով։ Հունգարական խորհրդարանը դարձել էր հակասեմականության ամբիոն։ Հակասեմական տրամադրությունների գագաթնակետն են դարձել արյունահեղության զրպարտությունը Տիսաեսլարում և 1883-1884 թվականների կոտորածները։ Մինչ 1890-ական թվականների կեսերը հակասեմական շարժումը անկում է ապրել և 20-րդ դարի սկզբին պատմաբան Նիկոլայ Բորեցկի-Բերգֆելդը լավատեսորեն գրել է, թե համասեմական ալիքին «չի հաջողվել այստեղ թողնել խորը «գաղափարական» հետքեր» ։
Հորթիի ռեժիմի հակասեմական քաղաքականությունը
Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո, երբ Հունգարիայից վերցվել են մի շարք տարածքներ, երկրի հրեա բնակչությունը պակասել է և 1920 թվականին կազմել 473 հազար մարդ ։
Հունգարիայում 1920 թվականից կառավարել է Միկլոշ Հորթիի ավտորիտար ռեժիմը։ Այդ ռեժիմն սկսել է իրականացնել հակասեմական քաղաքականություն 1938 թվականին, երբ ընդունվել է «Առաջին հրեական օրենքը», որով սահմանվել է հրեա բնակչության աշխատանքային զբաղվածության առավելագույն մասնաբաժին՝ 20 %։ 1939 թվականին ընդունվել է «Հրեական երկրորդ օրենքը», որն էլ ավելի է պակասեցրել հրեական բնակչության մասնաբաժինը աշխատանքային զբաղվածության և ձերնարկատիրության ոլորտում։ Դրանից բացի՝ ընդունված օրենքը հրեաներին առանձնացրել է որպես ռասա, ոչ թե կրոնական համայնք, ինչը փոխել է նախկինում քրիստոնեություն ընդունած հրեաների կարգավիճակը։
1941 թվականի հուլիսին Հունգարիայի՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին միանալուց հետո հունգարական կառավարությունը Կարպատյան Ռուտենիայում ապրող 18 000 հրեաների համար պատասխանատվությունը հանձնել է գերմանական զինված ուժերին։ Այդ հրեաները, որ չունեին Հունգարիայի քաղաքացիություն, աքսորվել են Կամենեց-Պոդոլսկիի մոտ գտնվող տարածքներ։ Դրանցից 16 հազարը գնդակահարվել է տեղի Այնզատցխմբի զորամասերի կողմից ։
Կամենեց-Պոդոլսկիի մոտ տեղի ունեցած իրադարձություններից կես տարի անց որպես պարտիզանական գործողությունների տարածման ճնշիչ միջոց հունգարական զորքերը սպանել են 3 000 գերի սերբերի ու հրեաների, որ պահվում էին Նովի Սադի մոտ։
1941 թվականի օգոստոսին ընդունվել է «Երրորդ հրեական օրենքը», որն արգելել է ամուսնություններն ու սեռական կապը հրեաների և հունգարացիների միջև։
Մինչ 1944 թվականի գարուն զոհվել են շուրջ 63 հազար հրեաներ (հրեա բնակչության 8 %-ը) ։
Գերմանական օկուպացիա
1944 թվականի մարտի 19-ին Գերմանիան սկսել է «Մարգարետե» գործողությունը։ Գերմանական զորքերը նվաճել են Հունգարիան, ինչից հետո հրեաները տեղափոխվել են գետտո։ Մասնավորապես 1944 թվականի հուլիսի 15-ին Հունգարիայի ներքին գործերի նախարարը հրամայել է ստեղծել գետտո Բուդապեշտում։ Հրամանի համաձայն՝ գետտոյի համար առանձնացվել են 2000 տներ, որ նշվել են դեղին աստղերով և առանձնացվել պատով։ Նախատեսված էր գետտոյում առանձնացնել ընդհանուր առմամբ 220 հազար հրեաների։ Հունիսի 25-ին Բուդապեշտի հրեաների համար սահմանվել է պարետային ժամ ։
Գերմանացիներն սկսել են հրեաներին ուղարկել Լեհաստանի տարածքում գտնվող մահվան ճամբարներ։ Հրեաների տեղափոխման գործով զբաղվել է Ադոլֆ Այքմանը։ Մայիսի 15-ից մինչև հուլիսի 9-ն արտաքսվել է 437 402 հրեա, որոնք բոլորը, բացի 15 000 հազար մարդուց, ուղարկվել են Օսվենցիմ ։
1944 թվականի օգոստոսին Հորթին վարչապետ է նշանակել ֆաշիստների դեմ տրամադրված գեներալ Գեզա Լակատոշին։ Վերջինս հունգարական ոստիկանությանը հրամայել է կանխարգելել հունգարացի հրեաներին արտաքսելու բոլոր փորձերը։ Միևնույն ժամանակ շարունակել են գոյություն ունենալ նախկինում ստեղծված «աշխատանքային գումարտակները» հրեաների համար, որտեղ նրանք ենթարկվել են դաժան վերաբերմունքի ու ոչնչացման։
Հրեաների փրկություն
Մի շարք օտարերկրյա դիվանագետներ էական օգնություն են ցուցաբերել հունգարացիների հրեաների փրկության հարցում։ Հրեաներին փրկողների շարքում հայտնի են Ռաուլ Վալենբերգը, Կարլ Լուտցը, Խոսե Արթուրո Կաստելյանոսը, Ջորջո Պերլասկան և այլք։ Նրանք հրեաներին տվել են իրենց պետությունների փաստաթղթեր, պաշտպանել նրանց նացիստներից և փրկել տասնյակ հազարավոր մարդկանց։ Հունգարացի սուրդոմանկավարժ Դեժյո Կանիժաին թաքցրել է հրեա երեխաների Խուլերի հրեական դպրոցում ։
2016 թվականի հունվարի 1-ի տվյալներով՝ Հունգարիայի 837 քաղաքացիներ ճանաչվել են աշխարհի արդարակյացներ Հոլոքոստի ժամանակ հրեաներին փրկելու համար ։ «The New York Times» պարբերականի թղթակից Աննա Մաքկորմիկը գրել է Հունգարիայի մասին որպես հրեաների վերջին ապաստանը Եվրոպայում․ «քանի դեռ հունգարացիները կարող են իրենց տեր զգալ իրենց իսկ տանը, նրանք փորձում էին թաքցնել հրեաներին'' ։
Զոհվածների թիվը
Մինչ 1941 թվականը Հունգարիայում ապրող մոտ 800 000 հրեաներից Հոլոքոստից հետո կենդանի էր մնացել շուրջ 200 000 մարդ ։ Այլ տվյալներով՝ 803-850 հազար հրեաներից զոհվել է շուրջ 565 հազարը։ Երկու տարվա ընթացքում Հունգարիայում ոչնչացվել է, ըստ տարբեր աղբյուրների, 500 հազարից մինչև 600 հազար  հրեա։ Ընդհանուր առմամբ զոհվել է Հունգարիայի հրեա բնակչության մոտ 70 %-ը ։
Ժամանակակից Հունգարիայում գոյություն ունի Հոլոքոստի իրականացման հիմնական մեղքը Սալաշիի ռեժիմի վրա բարդելու միտում։ Ընդ որում, Սալաշիի իշխանության օորոք զոհված հրեաների (հիմնականում քաղաքների բնակիչներ) թիվը մի քանի անգամ քիչ է, քան նրանցը, ովքեր զոհվել են «արտաքսումների» արդյունքում ու «աշխատանքային գումարտակներում» Դյոմե Ստոյայիի վարչապետության տարիներին (հիմնականում գյուղերի ու ոչ մեծ քաղաքների բնակիչներ)։
Գնչուների ոչնչացում
Հազարավոր գնչուներ նույնպես տեղափոխվել են մահվան ճամբարներ։ Ընդհանուր առմամբ Հունգարիայում բնակվում էր 70-100 հազար գնչու, որոնցից մահվան ճամբարներ են ուղարկվել 28 հազարից մինչև 33 հազար մարդ ։
Հետպատերազմյան գնահատական
Մատյաշ Ռակոշիի՝ Խորհրդային Միությանը հարող ռեժիմի հաստատումից հետո սկսվել են բռնաճնշումներ նախկին վարչակարգի գործիչների նկատմամբ։ Չնայած նրանք հաճախ մեղադրվել են այդ թվում նաև հրեաներին ոնչացնելու հաար, պաշտոնական քարոզչությունը խուսափել է լայնորեն լուսաբանել Հոլոքոստը, առանձնապես 1940-ական թվականների վերջին և 1950-ական թվականների սկսզբին «հակասիոնիստական» շարժման սկսվելուց հետո։
Հետկոմունիստական Հունգարիայում «Փոխհատուցման մասին օրենքն ընդունվել է 1991 թվականի հունիսին։ Հետագայում այդ օրենքը լրացվել է այլ նորմատիվ ակտերով։ Լրացումներից մեկը վերաբերում է այն հրեաներին, ովքեր զրկվել են ունեցվածքից 1939-1944 թվականներին ։
Ի հիշատակ Հոլոքոստի 2005 թվականին Բուդապեշտում՝ Դանուբի ափին տեղադրվել է հուշարձան։
2007 թվականի դեկտեմբերին Հունգարիայի կառավարությունը ստորագրել է համաձայնություն Հունգարիայում հրեական ժառանգության հասարակական հիմնադրամի հետ հետագա հինգ տարիների ընթացքում 21 մլն ԱՄՆ դոլար վճարելու վերաբերյալ որպես Հոլոքոստի ժամանակ տուժածների վնասի փոխհատուցում։ 2012 թվականին Հունգարիայի կառավարությունը պահանջել է վերադարձնել փոխանցված գումարը, որովհետև այդ գումարի կառավարման համար պատասխանատու Claims Conference ամերիկյան կազմակերպությունը չի կարողացել ապացուցել դրանց նպատակային օգտագործումը ։
2009 թվականի ամռանը Հունգարիայում մերժվել, իսկ 2010 թվականի փետրվարի 22-ին ընդունվել է օրենք, որ Հոլոքոստի ժխտման համար նախատեսում է քրեական պատասխանատվություն՝ ազատազրկում մինչև երեք տարի ։ Օրենքը գործնականում առաջին անգամ կիրառվել է 2013 թվականի փետրվարի 3-ին, երբ Բուդապեշտի դատարանը 18 ամսվա բանտարկության է դատապարտել ցույցի մի մասնակցի, որի ձռքին եղել է Հոլոքոստը ժխտող պլակատ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հոլոքոստն ըստ երկրի
Շանտալ Ակերման
Վաղ տարիներն ու կրթությունը
Ակերմանը ծնվել է Բրյուսելում, Բելգիա՝ Լեհաստանից փախած հոլոքոսթից փրկվածների ընտանիքում ։ Նա երկու երեխաներից ավագն էր, ուներ կրտսեր քույր՝ Սիլվիան Ակերման։ Մայրը՝ Նատալիան (Նելլի) մի քանի տարի եղել ա Օսվենցիմում, որտեղ մահացել են նրա ծնոնղները ։ Փոքր հասակից Շանտալ Ակերմանը մտերիմ է եղել մոր հետ։ Վերջինս աղջկան միշտ խրախուսել է ավելի շատ խորանալ կարիերայի մեջ՝ երիտասարդ հասակում ամուսնանալու փոխարեն ։ 18 տարեկանում Ակերմանն ընդունվում է Արվեստի ազգային ինստիտուտ (Institut National Supérieur des Arts du Spectacle et des Techniques de Diffusion)։ Առաջին կիսամյակում Շանտալը դուրս է գալիս համալսարանից Saute ma ville ֆիլմը նկարահանելու համար։ Ֆիլմի ծախսերը հոգալու համար նա ադամանդի կտորներ է վաճառում Անտվերպենի ֆոնդային բորսայում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բելգիացի ռեժիսորներ Կատեգորիա:Հրեա արվեստագետներ Կատեգորիա:Լեսբուհի արվեստագետներ Կատեգորիա:20-րդ դարի նկարչուհիներ Կատեգորիա:Կին սցենարիստներ Կատեգորիա:Սցենարիստներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:21-րդ դարի կին արվեստագետներ Կատեգորիա:Դերասանուհիներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ֆեմինիստներ Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ
Ղարաքյանդ
Ղարաքյանդ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բայազետի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բերդի գլուխ ամրոցի հրվանդան
Բերդի գլուխ ամրոցի հրվանդան, բնապատմական բնության հուշարձան Հայաստանի Հանրապետությունում, որը հրվանդան է։ Բնության հուշարձանը գտնվում է Վայոց ձորի մարզի Գնդեվազ գյուղի հյուսիսարևմտյան եզրին։ Այն գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Բնապահպանության նախարարության բնության պետական հուշարձանների ցանկում։ Բնության պետական հուշարձանների ցանկում ներառվել է 2008 թվականի օգոստոսի 14-ին ընդունված «Հայաստանի Հանրապետության բնության հուշարձանների ցանկը հաստատելու մասին» ՀՀ Կառավարության որոշման համաձայն ։
Տես նաև
Կատեգորիա:Բնության հուշարձաններ Վայոց ձորի մարզում
Չեբալսու (Կոգասունուգի վտակ)
Չեբալսու (Чебалсу), գետ Ռուսաստանում, Կեմերովոյի մարզում։ Գետաբերանը գտնվում է Կոգասունուգ գետի աջ ափին՝ 1 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 10 կմ։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Տոմ գետն է, գետի գետի ենթաավազանը Տոմ գետն է։ Գետի գետային ավազանը Վերին Օբ գետն է ։
Ալբայդա դել Ալխարաֆե
Ալբայդա դել Ալխարաֆե (Albaida del Aljarafe), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Սևիլյա համայնքի մեջ, Անդալուսիայի ինքնավար մարզի կազմում։ Համայնքը մտնում է Էլ-Ալխարաֆե վարչական շրջանում։ Զբաղեցնում է 11 կմ2 տարածք։ Բնակչությունը՝ 2898 մարդ (2010 թ.-ին)։ Մինչև Համայնքի կենտրոնը՝ 20 կմ է։
Ուվարովկա (այլ կիրառումներ)
Ուվարովկա, կարող է վերաբերել՝
Գլորենցա
Գլորենցա (Glorenza), քաղաք Իտալիայում, գտնվում է Տրենտինո Ալտո Ադիջե մարզում՝ Բոլցանո գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 884 մարդ։ Խտությունը կազմում է 341 մարդ/կմ²։ Տարածքը 12 կմ² է։ Փոստային ինդեքս՝ 39020։ Հեռախոսային կոդ՝ 0473։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության աճը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Կալնովցի
Կալնովցի (Кальнівці), գյուղ Ուկրաինայի Չեռնովցիի մարզի Կիցմանի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կալնովցի գյուղում բնակվում էր 662 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Չեռնովցիի մարզի Կիցմանի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Իգոեթի
Իգոեթի (იგოეთი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Շիդա Քարթլի մարզի Կասպի շրջանում ։
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 700 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Կասպից հեռու է 9 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 559 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Կասպի շրջան
Ուվարովո (այլ կիրառումներ)
Ուվարովո, կարող է վերաբերել՝
Նեղոսյան կոկորդիլոս
Նեղոսյան կոկորդիլոս, կենդանիների թագավորության, քորդավորների տիպի, սողունների դասի, կոկորդիլոսների կարգի կոկորդիլոսի տեսակ, որը համարվում է Աֆրիկա մայրցամաքի էնդեմիկ կենդանատեսակ։ Աֆրիկայում տարածված երեք կենդանատեսակներից ամենամեծը, ինչպես նաև աշխարհի երկրորդ ամենախոշոր կոկորդիլոսը՝ բարձրակատար կոկորդիլոսից հետո ։
Շնորհիվ միջավայրի, չափսերի և ուժի՝ կոկորդիլոսը կոչվել է նաև կոկորդիլոս-մարդակեր ։ Հին ժամանակներում եղել է վախի և պաշտամունքի առարկա։
Ընդհանուր առմամբ, կենդանիների քանակը բարձր է, և նրանք չեմ համարվում վտանգված տեսակ, սակայն կան պետություններ, որտեղ կենդանիների թիվը քիչ քանակությամբ կրճատված է ։
Արտաքին տեսք
Մյուս կոկորդիլոսների պես Նեղոսյան կոկորդիլոսը ևս ունի կարճ ոտքեր՝ ստորին վերջույթների մոտ, թեփուկավոր մաշկ, երկար հզոր պոչ և լավ զարգացած ծնոտ։ Կոկորդիլոսի աչքերը կատարում են լրացուցիչ պաշտպանության դեր և օժտված են հատուկ խցուկներով։ Այդ խցուկների շնորհիվ նրանք կարող են լվանալ իրենց աչքերի թաղանթները։ Այս գործողությունը նման է լացելուն, այդ իսկ պատճառով մարդկության մեջ տարածված է «կոկորդիլոսի արցունքներ» արտահայտությունը ։
Քիթը, ականջները և աչքերը գտնվում են գլխի վերևի մասում ։ Այդ իսկ պատճառով նրանք գրեթե կարող են ընկղմվել ջրի մեջ՝ ցամաքում թողնելով միայն մարմնի վերին մասը։
Անչափահաս կոկորդիլոսները ունեն սովորաբար մոխրագույն կամ բաց շագանակագույն շերտեր մարմնի և պոչի վրա ։ Տարիքի բարձրացմանը զուգընթաց՝ մգանում է մաշկի գույնը, իսկ շերտերը գնալով վերանում են կամ դառնում աննկատելի։ Կենդանիների մարմինը ունի թույլ դեղնավուն երանգ, այդ իսկ պատճառով նրա մորթին ավելի թանկ է վաճառվում ։
Որպես կանոն, կոկորդիլոսները, հավատարիմ մնալով իրենց նախնիններին, շարժվում են սողալու միջոցով (Սողունների դաս), սակայն նաև կարող են քայլել իրանը վեր բարձրացնելով։ Շարժվում են 12-14 կմ/ժ արագությամբ ։ Լողում են ավելի արագ՝ 30 կմ/ժ։ Ջրում կարող են կատարել տարբեր հնարքեր պոչի շարժման միջոցով։
Ֆիզիոլոգիա
Նեղոսյան կոկորդիլոսը ունի զարգացած անատոմիական կաառուցվածք ։ Նրա սիրտը կազմված է չորս խորշերից՝ ընդ որում երկու նախասրտից և երկու փորոքից։ Որպես կանոն, ամազոնյան կոկորդիլոսը կարող է ջրում սուզված մնալ 2-5 րոպե, սակայն անհրաժեշտության դեպքում՝ հազվադեպ, նա կարող է ջրում մնալ 30 րոպեից մինչև 2 ժամ ։
Որպես մրսկան, սառնարյուն կենդանի, նրա նյութափոխանակությունը կատարվում է համեմատաբար դանդաղ, այդ իսկ պատճառով նա կարող է երկար ժամանակ ապրել առանց սննդի, ինչպես նաև՝ ուտել 2 անգամ իր քաշից ծանր միս ։
Նեղոսյան կոկորդիլոսները ունեն բավականին զարգացած լսողություն և կարող են լսել զանազան ձայներ ։ Նրա մաշկը հագեցած հատուկ ընկալիչներով, որոնք արձագանքում են փոփոխությունները ջրի ճնշման մեջ։
Ունեն շատ ատամներ. 64-68 կոնաձև ատամներ՝ 36-38 վերին ծնոտի և 28-30 ներքևի մասում։
Չափսեր
Նեղոսյան կոկորդիլոսը ունի բավականին մեծ չափսեր։ Չափահաս արուները սովորաբար տատանվում են 3,5-ից 5 մետր, իսկ զանգվածը՝ 225-ից 550 կգ։ Ամենախոշոր արուները երբեմն կարող են ունենալ 5,5 մետր զանգված և կշռել մինչև 907 կգ  ։ Որպես հազվագյուտ բացառություն, կան կոկորդիլոսներ որոնք կշռել են մինչև 1200 կգ ։
Ամենամեծ հայտնի օրինակը սպանվել է 1905 թվականին Արևելյան Աֆրիկայի Տանզանիա պետության տարածքում։ Նրա երկարությունը հասնում էր 6,45 մետր, սակայն քաշը եղել է համեմատաբար ավելի փոքր՝ 1090 կգ։ Այս հանգամանքը կասկածի տակ է դնում այն փաստը, որ նա եղել է ամենախոշոր նեղոսյան կոկորդիլոսը ։
Արևմտյան Աֆրիկայի երկրներում (Նիգերիա, Գանա, Գաբոն, Սիեռա Լիոնե, Կոտ դ'Իվուար, Բուրկինա Ֆասո և այլն) նեղոսյան կոկորդիլոսի չափսերը ավելի փոքր են, քան Հյուսիսային և Արևելյան Աֆրիկայի երկրներում հանդիպող կոկորդիլոսները։ Դրանց չափսերը հասնում են 3-4 մետրի։
Սեռական երկձևությունը լավ արտահայտված է։ Արուները ավելի ուժեղ են ու մեծ, քան էգերը։
Կոկորդիլոսները բնակվում են այն վայրերում, որտեղ համեմատաբար ավելի ցուրտ է և խոնավ։ Այդպիսի վայր կարող է հանդիսանալ Հարավային Աֆրիկան։ Այս տարածաշրջանի երկրներում (ՀԱՀ, Բոտսվանա, Անգոլա, Մադագասկար, Սվազիլենդ, Լեսոթո) տարածված կոկորդիլոսների նվազագույն չափսը 4 մետր է։ Մալի և Սահարա անապատներում ապրող կոկորդիլոսների չափսերը տատանվում են 2-3 մետրի։
Վերարտադրողականություն
Կոկորդիլոսների բազմացումը կապված չէ ջրային միջավայրի հետ։ Նրանց բեղմնավորումը ներքին է։ Արուները սերմնահեղուկը տեղափոխում են էգերի կոյանոցի մեջ։ Սերմնաբջիջները բարձրանում են ձվատարով և թափանցում ձվաբջջի մեջ, որի արդյունքում տեղի է ունենում բեղմնավորում։
Բեղմնավորումից հետո զարգանում են ձվերը։ Նրանց ձուն խոշոր է և ծածկված է ամուր թաղանթով։ Այդ թաղանթը հարուստ է տարբեր սննդանյութերով։ Կոկորդիլոսները ձվադրում կատարում են տաք միջավայրում։ Սաղմը զարգանում է ձվում առկա սննդանյութերի հաշվին։ Նրանց ձվերից դուրս են գալիս լիարժեք ձևավորված օրգանիզմներ։ Կոկորդիլոսները ձվակենդանածին են և նրանց ձվերը մնում են ձվատարում մինչև զարգացման ավարտը։
Բարենպաստ պայմաններում նեղոսյան կոկորդիլոսը դառնում է սեռահասուն 10 տարեկան հասակում, երբ արուների երկարությունը հասնում է 3 մ, իսկ էգերինը՝ 2-2,5 մետր ։ Բեղմնավորման ընթացքում էգը և արուն արտաբերում են տարբեր տեսակի ձայներ, որը բնորոշ է դինոզավրերին։ Ավելի խոշոր արական սեռի կոկորդիլոսնեը փորձում են գտնել ավելի գրավիչ էգերի։ Զուգավորման ընթացքում նրանք երգում են և մռութները չփում միմյանց ։
Ձվադրության ժամանակահատվածը կախված է միջավայրից և պայմաններից։ Օրինակ՝ Զիմբաբվեում էգերը ձվադրում են սեպտեմբերի վերջին և հոկտեմբերի սկզբին։ Ձվերի քանակը տատանվում են 20-ից 85 ձու (միջինը՝ 50)։
Ձվադրումից հետո, մայր կոկորդիլոսը սովորաբար ձվերը թաքցնում է ավազի մեջ, մինչ 3 ամսից կոկորդիլոսները դուրս գան ձվից ։ Հայրը հիմնականում շատ մոտ է լինում ձվերին, իսկ երբ ձվերին վտանգ է սպառնում, միանգամից ագրեսիվ են դառնում երկու ծնողները։ Չնայած այդ ուշադրությանը՝ այնուամենայնիվ վարանները, մողեսները և մարդիկ երբեմն քանդում են բույնը՝ գողանալով ձվերը ։
Ծնողներից մեկը վտանգի պարագայում արձակում է ձայներ, որը նախազգուշացնում է հեռանալ ձագերից։ Որոշ ժամանակ անց նրան է մոտենում նաև մյուս կոկորդիլոսը։ Շատ անհանգիստ ծնողները երբեմն ձվերը վերցնում են իրենց բերանի մեջ՝ ուր բավականին ապահով է։
Ջերմաստիճանը կարևոր դեր ունի նորածին ձագի սեռի որոշման գործում։ Եթե ջերմաստիճանը բնի ներսում լինում է 31,7 °C-ից ցածր՝ ապա երեխան ծնվում է էգ, իսկ եթե 34,5 °C-ից բարձր՝ արու ։