cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Իսլամ
Դասական շրջան (750–1258)
Աբբասյանների խալիֆայությունը անկում ապրեց Ալ-Վաթիքի (842–847) և Ալ-Մութադիդի(892–902) կառավարման շրջանում, և 1258 թվականին Մոնղոլական կայսրությունը դրեց Աբբասյան դինաստիայի վերջը ։ Անկման շրջանում Աբբասյան խալիֆայությունը բաժանվեց փոքր պետությունների ու դինաստիաների, ինչպես Թուլունիդների և Ղազնևիների պետությունը։ Ղազնևիդների դինաստիան իսլամական դինաստիա էր, որը հիմնեցին թյուրքական ստրուկ զինվորները մեկ այլ իսլամական կայսրությունից՝ Սամանիների կայսրությունից ։
Թուրքական երկու ցեղեր՝ կարախանիդները և սելջուկները, 10-րդ դարի ընթացքում իսլամ ընդունեցին, իսկ հետագայում ենթարկվեցին Օսմանյան կայսրությանը, որի հետ կիսում են նույն ծագումն ու լեզուն։ Կարևոր է նշել, որ Օսմանյան տերության կողմից իսլամական իշխանությունը մեծապես ազդվեց օսմանյան ղեկավարների ու սուֆիզմի միջև սիմբիոզից։ Ըստ օսմանյան պատմագրության՝ ղեկավարի լեգիտիմիությունը վերագրվում է Շեյխ Էդեբալին։ Նա Օսման Գազիի երազը մեկնաբանում է որպես Ալլահի կողմից իր իշխանության հավանություն ։ Մեվլեվի կանոնը և Բեքթաշի կանոնը կապված են սուլթաններ հետ ։ Սելջուկները մեծ դեր խաղացին սուննիականության վերածնունդի մեջ, իսկ հետո շիա ուղղությունը մեծացրեց իր ազդեցությունը։ Սելջուկ զինվորական առաջնորդ Ալփ-Արսլանը ֆինանսապես աջակցեց գիտությանն ու գրականությանը և Բաղդադում հիմնեց Նեզամիյեի համալսարանը ։
Այս ընթացքում Դելիի սուլթանությունը գրավեց հնդկական մայրցամաքի հյուսիսային հատվածները։ Կրոնական առաքելությունների արդյունքում Կամա-վոլգյան Բուլղարիան ևս ընդունեց իսլամը։ Շատ մուսուլմաններ առևտրի նպատակով Չինաստան գնացին՝ աստիճանաբար իշխելով Սոնգ դինաստիայի ներկրման և արտահանման ոլորտները ։
Նախամոդեռն դարաշրջան (1258–18-րդ դար)
Իսլամն ընդլայնեց մուսուլմանական առևտրի ցանցերը՝ հասնելով մինչև Ենթասահարա, Կենտրոնական Ասիա և Մալայան կղզեխումբ ։ Օսմանյան կայսրության ներքո իսլամը տարածվեց Հարավարևելյան Եվրոպայում ։ Այս տարածումների ընթացքում այն միախառնվում էր տեղական մշակույթներին, որի վկայություններից է այն, երբ Մուհամմադ մարգարեն հայտնվում է հնդկական էպոսում և ֆոլկլյորում ։ Իսլամ ընդունելը, սակայն, հին կրոնական պրակտիկաների հենց այնպես դադարեցումը չէր. այն ավելի շուտ «իսլամական ծեսերը, տիեզերաբանությունը, գրականությունը տեղական կրոնական համակարգի հետ ձուլելու գործընթաց էր» ։ Չինաստանի մուսուլմանները, որոնք վաղ շրջանի ներգաղթյալների սերունդն էին, սկսեցին ձուլվել՝ ընդունելով չինական անուններն ու մշակույթը, իսկ Նանկինը դարձավ իսլամի ուսումնասիրության կարևոր կենտրոն ։
Թուրքերը թուրքական շամանիզմի տարրեր ավելացրին իրենց նոր կրոնին և նորովի մեկնաբանեցին իսլամը ։ Կարևոր էր կանանց կարգավիճակի փոփոխությունը։ Ի տարբերություն արաբական ավանդույթի՝ թուրքականը կառուցված էր մայրական հասարակության վրա ։ Թուրքերը պահպանեցին կնոջ կարգավիճակը իսլամն ընդունելուց հետո։ Ավելին՝ նրանք ապշեցուցիչ նմանություններ գտան սուֆիզմի ծեսերի և շամանական պրակտիկաների միջև ։ Այնուամենայնիվ, թուրքական հավատի ազդեցությունը չէր սահմանափակվում սուֆիզմով. Անատոլիայում, Կենտրոնական Ասիայում և Բալկաններում մուսուլմանները ընդունեցին իսլամի ուղղափառ տարբերակը ։ Արդյունքում՝ շատ (նախկին) շամանական ավանդույթներ սովորական մուսուլմաններ կողմից համարվեցին իրապես իսլամական ։ Շամանական շատ հավատալիքներ, ինչպես սուրբ էության, հոգիների, ծառերի ու կենդանիների հանդեպ հավատը, պահպանվել են մինչև օրս ։
Այն ժամանակ շիաների մեջ մեծամասնություն կազմող և ամենատարեց խումբը, որը Ալիի թոռան՝ գիտնական Զեյդ իբն Ալիի անունով էր կոչվում, կիրառում էր Հանաֆիի օրենսդրությունը, ինչպես որ շատ սուննիներ  ։ Շիաների Սեֆյանների դինաստիան 1501 թվականին իշխանության եկավ և ավելի ուշ նվաճեց Իրանը ։ Սուննի բնակչության համար 12-ի շիա իսլամի պարտադիր ընդունումը ամրապնդեց Զեյդի և Իսմայիլի սեկտաների վրա 12-ի սեկտայի գերիշխանությունը ։ Նադիր շահը, որը տապալեց Սեֆյաններին, փորձեց բարելավել հարաբերությունները սուննիների հետ՝ խթանելով սուֆիզմի ինտեգրումը և դա կոչելով Ջաֆարի Մադհաբ ։
Իբն Թայմիյան (1263-1328 թվականներ) անհանգստացած էր իսլամի ինտեգրումով և փորձեց աստվածաբանական ուսմունք հիմնել, որը իսլամը կմաքրեր հավանական փոփոխություններից ։ Ի տարբերություն իր ժամանակակից գործընկերների, որոնք հիմվում էին ավանդույթների ու վաղ պատումների վրա, Իբն Թայմիյայի մեթոդաբանությունը ընտրված հադիսները կիրառելու և Ղուրանը բառացի հասկանալու միախառնուրդ էր ։ Նա մերժեց իսլամի շատ փիլիսոփայական մոտեցումներ և փոխարենը առաջարկեց պարզ, հստակ ու դոգմատիկ աստվածաբանություն ։ Նրա աստվածաբանության կարևոր հատկանիշներից է Կրոնապետության կարևորության ընդգծումը. մինչ իշխող տեսակետը կրոնական իմաստությունը անհրաժեշտ էր համարում պետության համար, Իբն Թայմիյան քաղաքական իշխանությունն էր անհրաժեշտ համարում կրոնական գերազանցության հասնելու համար ։ Հետագայում նա մերժեց որոշ հադիսներ, որոնք տարածված էին իր շրջանի մուսուլմանների մոտ և հիմնվեց միայն Շահիհ Բուխարիի ու Շահիհ Մուսուլմանի վրա՝ ցանկանալով կանխել Աշարիականությունը ։ Վախենալով խաչակիրներից, ինչպես նաև՝ մոնղոլներից, Իբն Թայմիյան պնդում էր, որ մուսուլմանների համար պարտադիր պիտի լինի անհավատների դեմ ֆիզիկական ջիհադին միանալը։ Անհավատների թվում էին ոչ միայն նվաճողները, այլ նաև մուսուլմանների մեջ հերետիկոսները՝ ներառյալ շիաները, աշարականները և «փիլիսոփաները», որոնց Իբն Թայմիյան մեղադրում էր իսլամը վատթարացնելու մեջ ։ Այնուամենայնիվ, նրա գրածները կենսական նշանակություն ունեցան միայն իր կյանքի ընթացքում։ Նրան շարունակ մեղադրում էին սրբապղծության մեջ՝ Ալլահին մարդու կերպար տալու համար. նրա աշակերտ Իբն Խաթիրը հեռացավ իր ուսուցչից և ժխտեց անթրոպոմորֆիզմը, սակայն միաժամանակ ընդունեց իր նախկին ուսուցչի հակառացիոնալիստական և հադիսական ուղղվածության մեթոդաբանությունը ։ Այդ ազդեցությունը երևում է Թաֆսիրի մասին նրա ակնարկում, որը արժեզրկում է մինչև այդ գոյություն ունեցած բացառիկ ավանդույթների մեծամասնությունը ։ Սակայն, Իբն Թայմիյայի գործերը կարևոր աղբյուր դարձան Վահաբիզմի և 21-րդ դարի Սալաֆյանների աստվածաբանության համար   , իսկ նրա Թաֆսիր Իբն Խաթիր երկը մեծապես արժևորվեց ժամանակակից սալաֆիզմում ։
Մոդեռն դարաշրջան (18 – 20-րդ դարեր)
Մուսուլմանական աշխարհը 1800-ական թվականներից սկսած քաղաքական անկման մեջ էր, հատկապես համեմատած ոչ մուսուլման եվրոպական հատվածի հետ։ Անկումը ակնհայտ էր մշակութային առումով. եթե 18-րդ դարում Թաքի ալ-Դինը Ստամբուլում աստղադիտարան հիմնեց, ու կառուցվեց նաև Ջայ Սինգի աստղադիտարանը, ապա մինչև 20-րդ դարը մուսուլմանական մեծամասնություն ունեցող ոչ մի երկրում չկար որևէ մեծ աստղադիտարան ։ Պիրենեյան թերակղզու մուսուլմանների դեմ ծավալված Ռեկոնկիստան 1492 թվականին հաջողության հասավ։ Մինչև 19-րդ դարը Բրիտանական կայսրությունը Հնդկաստանում պաշտոնապես վերջ էր դրել Մուղալի դինաստիային ։ 19-րդ դարում սկիզբ առան Դեոբանդիի և Բարլեվիի շարժումները։
18-րդ դարի ընթացաքում Մուհամմադ իբն Աբդ ալ-Բահաբը հիմնեց Օսմանյան սուլթանությանը հակադրվող ռազմական մի շարժում՝ խորհուրդ տալով իր երիտասարդ ընկերներին վերադառնալ Ահմադ իբն Հանբալի աստվածաբանության վրա հիմնված իսլամական սկզբունքներին ։ Նա խորապես ազդված էր Իբն Թայմիյայի և Իբն ալ-Քայիմի աշխատություններից և դատապարտում էր իսլամական մի շարք ավանդույթներ, ինչպես, օրինակ, Մուհամմադի կամ սրբերի գերեզմաններ այցելելը ։ 18-րդ դարի ընթացքում նա դաշինք հիմնեց Սաուդների ընտանիքի հետ, որը հիմնել էր Վահաբիի սեկտան։ Վերածնության այս շարժման նպատակն էր պահպանել միաստվածությունը և մաքրել իսլամը նորարարություններից։ Նրանց գաղափարաբանությունը հանգեցրեց ամբողջ աշխարհում սրբավայրերի ապասրբացման՝ ներառյալ Մուհամմադի և իր գործընկերների սրբավայրերը Մեքքայում և Մեդինայում  ։ Շատ արաբ ազգայնականներ, ինչպես Ռաշիդ Ռիդան, խալիֆայությունը համարեցին թուրքերի կողմից արաբներից խլված իրավունք։ Հետևաբար, նրանք ապստամբեցին Օսմանյան կայսրության դեմ, մինչև որ այն կազմալուծվեց Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո և վերացավ 1924 թվականին ։ Զուգահեռաբար, Իբն Սաուդը նվաճեց Մեքքան՝ իսլամի սիրտը, և վահաբականությունը իսլամական մշակույթի մաս դարձրեց ։
19-րդ դարի վերջին մուսուլման լուսավորիչները, ինչպիսիք էին Մուհամմադ Ադհունը, Ռաշիդ Ռիդան և Ջամալ ալ-Դին ալ-Աֆղանը, իսլամը Լուսավորության դարաշրջանի սոցիալական և մտավորական գաղափարների հետ համադրելու ուղիների էին փնտրում՝ մաքրելով այն ենթադրյալ փոփոխություններից և հավատարիմ մնալով Ռաշիդունի շրջանի գաղափարներին ։ Սալաֆյաններին հավատարիմ մնալու համար նրանք իրենց կոչեցին Սալաֆիյա ։ Այնուամենայնիվ, նրանք տարբերվում են սալաֆյանների շարժումից, որը ծաղկում ապրեց 20-րդ դարի երկրորդ կեսին՝ հիմնված լինելով վահաբականների շարժման վրա, որոնք համարվում են իսլամի մոդեռնիստները։ Նրանք մերժեցին իրավունքի սուննիական դպրոցները և թույլատրեցին իջիհադը ։
Ահլե Սուննաթ շարժումը կամ առավել հայտնի՝ Բարլեվիի շարժումը ընդգծեց իսլամական օրենքի գերակայությունը սուննիների պրակտիկայի և Մուհամմադ մարգարեին անձնական նվիրվածության հանդեպ ։ Այն առաջ եկավ իրավաբան Իմամ Ահմեդ Ռազա Խան Քադրիի, Ալամա Ֆալիզե Հաք Խայրաբադի, Շահ Ահմադ Նուրանի և Մուհամմադ Աբդուլ Ղաֆուր Հազարվիի աշխատություններից՝ Բրիտանական Հնդկաստանում մուսուլմանների մտավոր և բարոյական անկման պայմաններում ։ Շարժումը զանգվածային էր, պաշտպանում էր սուֆիզմը և բարեփոխում դրա պրակտիկաները. այն առաջ եկավ ի պատասխան Հարավային Ասիայում Դեոբանդի արմատական շարժման և մյուս վայրերում Վահաբականների շարժման ։ Շարժումը հակադրվեց Ահմադիյայի շարժմանը և հայտնի է Մավլիդի տոնակատարությամբ։ Այսօր շարժումը սփռված է աշխարհով մեկ՝ հետևորդներ ունենալով Պակիստանում, Հնդկաստանում, Բանգլադեշում, Թուրքիայում, Աֆղանստանում, Իրաքում, Հարավային Աֆրիկայում, Միացյալ Նահանգներում, Միացյալ Թագավորություննում և այլ երկրներում։ Հետևորդների թիվը ներկայումս գերազանցում է 200 միլիոնը ։
Պոստմոդեռն ժամանակներ (20-րդ դարից մինչև օրս)
Արդյունաբերական երկրների հետ կապերը հանգեցրին մուսուլման բնակչության տնտեսական ներգաղթի դեպի նոր շրջաններ։ Շատ մուսուլմաններ որպես ծառա հիմնականում Հնդկաստանից և Ինդոնեզիայից գաղթեցին դեպի Կարիբյան ծով՝ Ամերիկա մայրցամաքում կազմելով մուսուլման բնակչության ամենամեծ տոկոսը ։ Ենթասահարայում քաղաքաշինության և առևտրի զարգացման արդյունքում մուսուլմանները հաստատվեցին նոր շրջաններում և տարածեցին իրենց կրոնը՝ մուսուլման բնակչության թիվը կրկնապատկելով 1869-1914 թվականների ընթացքում ։ Մուսուլման գաղթականները 1960-ական թվականներից սկսած սկսեցին ժամանել Արևմտյան Եվրոպայի երկրներ որպես ժամանակավոր աշխատողներ՝ հիմնականում նախկին գաղութներից։
Շատ ու շատ մուսուլման գիտնականներ իսլամական վաղեմի հավատալիքները տարանջատում են արխայիկ մշակութային ավանդույթներից ։ Լիբերալ իսլամը մի շարժում է, որը փորձում է կրոնական ավանդույթը համաձայնեցնել աշխարհիկ կառավարման և մարդու իրավունքների ժամանակակից նորմերին։ Դրա կողմնակիցներն գտնում են, որ իսլամի սուրբ տեքստերը կարդալու բազմաթիվ ձևեր կան, նրանք շեշտում են «կրոնական հարցերի շուրջ ազատ միտք» ունենալու անհրաժեշտությունը ։ Կանանց վերաբերող հարցերը կարևոր տեղ են զբաղեցնում իսլամի մոդեռն դիսկուրսում ։
Աշխարհիկ իշխանությունները, ինչպիսիք են չինական Կարմիր պահապանները, փակեցին շատ մզկիթներ և ոչնչացրին Ղուրանի օրինակները, իսկ կոմունիստական Ալբանիան առաջին երկիրն էր, որ արգելեց բոլոր կրոնների պրակտիկան ։ Մոտ կես միլիոն մուսուլմաններ Կամբոջայում սպանվեցին կոմունիստների կողմից, որոնք նրանց գլխավոր թշնամի էին համարում և ցանկանում էին ոչնչացնել նրանց ։ Թուրքիայում զինվորականությունը հեղաշրջում կատարեց իսլամիստ կառավարություններից ազատվելու համար, իսկ գլխարկները արգելվեցին պետական շենքերում, նույնը նաև Թունիսում ։
Ջամալ-ալ-Դին ալ-Աֆղանին իր գաղափարակից Մուհամմադ Աբդուի հետ համարվում է իսլամական վերածննդի նախակարապետը ։ Աբուլ Ալա Մավդուդին օգնեց բարեփոխել մոդեռն քաղաքական իսլամը ։ Իսլամիստ խմբերը, որոնցից են Մուսուլման եղբայրները, ներկայացնում են իսլամը որպես համապարփակ քաղաքական լուծում՝ ի հեճուկս հաճախ արգելված լինելուն ։ Իրանում հեղափոխության արդյունքում աշխարհիկ կառավարությանը փոխարինեց իսլամական պետությունը։ Թուրքիայում իսլամիստ ԱԶԿ կուսակցություն (Արդարություն և զարգացում կուսակցություն) ժողովրդավարական ճանապարհով իշխանությունում է գտնվում գրեթե մեկ տասնամյակ, իսկ Արաբական գարնանը հաջորդած ընտրություններում իսլամիստ կուսակցությունները լավ արդյունքներ գրանցեցին ։ Իսլամական վեհաժողով կազմակերպությունը (ԻՎԿ)՝ բաղկացած մուսուլման մեծամասնությամբ երկրներից, հիմնվեց 1969 թվականին՝ Երուսաղեմում Ալ-Ակսա մզկիթի այրվելուց հետո ։
Բարեպաշտությունը գնալով խորանում է աշխարհում Շատ վայրերում հիջաբի կիրառությունը դառնում է սովորական, իսկ Շարիաթին հետևող մուսուլմանների քանակը աճում է ։ Ըստ հաշվարկների՝ մինչև 2050 թվականը աշխարհում մուսուլմանների թիվը կհավասարվի քրիստոնյաների թվին՝ «հաշվի առնելով ծնելիության տեմպերը և աշխարհի գլխավոր կրոններում երիտասարդ բնակչության ներգրավվածությունը, ինչպես նաև մարդկանց դավանաափոխությունը» ։ Թերևս այս փոփոխությունները հաշի առնելով շատ մասնագետներ համաձայնվում են, որ իսլամը շատ ավելի արագ է աճում, քան որևէ այլ կրոն Արևելյան և Արևմտյան Աֆրիկայում ։
Սուննի
Իսլամում ամենամեծ դավանանքը Սուննի իսլամն է, որը կազմում է բոլոր մուսուլմանների 75–90% և անվիճելիորեն աշխարհի ամենամեծ կրոնական դավանանքն է ։ Սուննի մուսուլմանները կոչվում են նաև Ահլ աս-Սուննա, որը նշանակում է «[Մուհհամադի] ավանդույթի մարդիկ»   ։
Սուննիները հավատում են, որ առաջին չորս խալիֆները Մուհամմադի օրինական հետնորդներն էին. քանի որ Ալլահը նրան փոխարինող որևէ կոնկրետ առաջնորդի չէր առանձնացրել, այդ առաջնորդները ընտրվեցին։ Սուննիները կարծում են, որ ով ճշմարտացի է, կարող է խալիֆ դառնալ, սակայն նա պետք է գործի ըստ Ղուրանի և հադիսների՝ Մուհամմադի օրինակով։
Սուննիները հետևում են Ղուրանին և հադիսներին, որոնք սուննիական ավանդույթի մեջ հայտնի են որպես Ալ-Քութուբ Ալ-Սիտահ (վեց գլխավոր գրքեր)։ Ղուրանից ու հադիսներից բխող իրավական հարցերում շատերը հետևում են սուննիների չորս մադհաբներին (մտքի դպրոցներ). Հանաֆի, Հանբալի, Մալիքի և Շաֆի։ Բոլոր չորսն էլ ընդունում են մյուսների հիմնավորումը, իսկ մուսուլմանը կարող է դրանիցի ընտրել այն, որը համապատասխանում է իրեն ։
Աստվածաբանության սուննի դպրոցը ընդգրկում է Աշարիականությունը, որի հիմնադիրն է Ալ-Աշարին (մ.թ. 874–936), Մաթուրիդիզմը՝ հիմնված Աբու Մանսու ալ-Մաթուրիդիի կողմից (853–944 թվականներ) և ավանդական աստվածաբանությունը՝ Ահմադ իբն Հանբալի (780–855 թվականներ) առաջնորդությամբ։ Ավանդական աստվածաբանությունը բնութագրվում է Ղուրանի և Սուննահի բառացի մեկնաբանությամբ, Ղուրանը հավերժական և անստեղծ համարելով և կրոնական հարցերում գիտակցությանը (քալամ) հակադրվելով ։ Մյուս կողմից՝ մաթուրիդիզմը պնդում է, որ լավ և վատ հասկացությունները կարող է տարբերակել միայն գիտակցությունը ։ Մադուիդիի ուսմունքը՝ հիմնված Հանաֆիի օրենքի վրա, պաշտպանում է մարդու կարողությունն ու կամքը Աստծու գերակայության հետ միասին՝ հիմք ապահովելով առավել մեծ ճկունության, հարմարվողականության և սենկրետիզմի համար։ Մաթուրիդիզմը ծաղկում ապրեց հատկապես Կենտրոնական Ասիայում ։ Այնուամենայնիվ, մարդիկ հիմնվում էին հայտնության վրա, քանի որ բանականությունը չի կարող ընկալել ամբողջ ճշմարտությունը։ Աշարիականությունը գտնում է, որ էթիկան կարող է ծագել միայն աստվածային հայտնությունից, բայց ոչ մարդկային բանականությունից։ Այն ընդունում է բանականությունը միայն բացառիկ հարցերում և ավանդական գաղափարների հետ համադրված Մութալիզայի մոտեցումները ։
Սուննիների Բարլեվի շարժումը սուֆիզմից ազդված ուղղություն է՝ հայտնի որպես Ահլ Սուննաթ Ոալ Ջամաաթ, որն ունի ավելի քան 200 միլիոն հետևորդ ՝ հիմնականում Հարավային Ասիայում ։ Դեոբանդիի շարժումը ռեֆորմիստական բնույթի է, ծագել է Հարավային Ասիայում և կրել Վահաբականների շարժման ազդեցությունը ։
18-րդ դարում Մուհամմադ իբն Աբդ ալ-Վահաբը առաջնորդեց Սալաֆի շարժումը, որը ժամանակակից Սաուդյան Արաբիայում կոչում են վահաբականություն։ Նրանք մերժում էին իսլամական սուննի դպրոցների իշխանությունը, ինչպիսիք են Շաֆին, Հանաֆին, Մալիքին և Հանբալին։ Նմանապես, Ահլ ալ-Հադիսը Ղուրանի և հադիսների դերը նվազեցնող շարժում էր։
Շիա
Շիաները կազմում են իսլամի 10–20%-ը և երկրորդ մեծ ճյուղը ։
Շիա իսլամն ունի մի քանի ճյուղեր, որոնցից ամենահայտնիներն են Տասներկուականները (ամենամեծ ճյուղը), Զեյդականները և Իսմայիլականները։ Տարբեր ճյուղեր որպես իմամ ընդունում են Ալիիի տարբեր հետնորդների։ Իմամ Ջաֆար ալ-Սադիքի մահվանից հետո, որը Տասներկուականների և Իսմայիլականների մոտ համարվում է վեցերորդ իմամը, Իսմայիլականները նրա իրավահաջորդ յոթերորդ իմամ ճանաչեցին նրա որդի Իսմայիլ իբն Ջաֆարին, մինչդեռ Տասներկուականները՝ մյուս որդուն՝ Մուսա ալ-Քադիմին։ Զեյդականները գտնում են, որ իմամ Ջաֆար ալ-Սադիքի հորեղբայր Զեյդ իբն Ալին է իրենց հինգերորդ իմամը, և հետևում են նրանից ծագող այլ հաջորդականության։ Մյուս փոքր խմբերն ընդգրկում են Բոհրան, ինչպես նաև՝ ալավիներին և ալեվիներին ։ Շիայի որոշ ճյուղեր իրենց ուսմունքին չհետևող մյուս ճյուղերը կոչում են Գուլաթ։
Սուֆիզմ
Սուֆիզմը կամ թասավուֆը (تصوف) առեղծվածային-ասցետիկ մոտեցում է իսլամին, որը փնտրում է Ալլահի հետ ուղղակի անձնական կապ հաստատելոււ միջոց։ Սուֆիզմը իսլամի աղանդ չէ, իսկ դրա հետևորդները պատկանում են մուսուլմանական տարբեր դավանաքների. նրանք կարող են սուննի կամ շիա լինել։ Դասական սուֆիստ գիտնականները կենտրոնացել են սրտի վերականգնման և Ալլահից բացի մնացածից երես թեքելու վրա՝ օգտագործելով «ինտուիտիվ և հուզական ընդունակություններ», որոնք մարդը պիտի վարժվի օգտագործել ։ Հասան ալ-Բասրին ոգեշնչված էր Մուհամմադի քարոզած գթասրտության և աշխարհիկ կյանքի դատապարտման գաղափարներից, որոնք հետագայում զարգացվեցին ազդեցիկ աստվածաբան Ալի-Ղազալիի կողմից։ Ավանդական սուֆիստները, ինչպես Բայազիդ Բաստամին, Ջալալուդդին Ռումին, Հաջի Բեքթաշ Վելին, Ջունաիդ Բաղդադին և Ալի-Ղազալին պնդում էին, որ սուֆիզմը հիմնված է իսլամի հավատալիքների և մարգարեի ուսմունքի վրա   ։
Սուֆիստներն իրենք պնդում են, որ թասավուֆը շարիաթի նման իսլամի տեսանկյուն է՝ անբաժանելի դրանից և իսլամական հավատի ու պրակտիկայի լիակատար մաս ։ Դասական սուֆիստ գիտնականները թասավուֆը սահմանել են որպես «գիտություն, որի նպատակն է սրտի վերականգնումը և Ալլահից բացի մյուս արարածներից երես թեքելը» ։
Սուֆիզմի պրակտիկաները, ինչպես, օրինակ, սրբերին հարգելն ու պատկառելը, վահաբականների կողմից դիմադրության են արժանացել. վերջիններս երբեմն ֆիզիկական հարձակում են գործել սուֆիստների վրա՝ վատթարացնելով սուֆի-սալաֆի հարաբերությունները։ Սուֆիզմը մեծ թշնամանքի է արժանացել կենտրոնական և հարավային Ասիայում։ Կենտրոնական Ասիան համարվում է սուֆիզմի կենտրոնը։ Սուֆիզմը կարևոր դեր է խաղացել Ռուսաստանի ցարերի և սովետական գաղութացման դեմ պայքարի գործում: Սրա աղբյուրը սուֆիզմն ու դրա կրոնական տեքստերն են ։ Սուֆիզմը ուժեղ է նաև աֆրիկյան երկրներում՝ Թունիս, Ալժիր, Մարոկկո, Սենեգալ, Չադ և Նիգեր ։
Իսլամից ծագող կրոններ
Իսլամից ծագեցին կամ դրա հետ որոշ ընդհանրություններ կիսեցին այնպիսի շարժումներ, ինչպիսիք են դրուզները, բերեգվաթները և հա-մինը. հակասական է այն հարցը, թե արդյոք սրանք իսլամի աղանդներ են, թե առանձին կրոններ։ Յազդանիզմը տեղական քրդական հավատալիքների և իսլամական սուֆիզմի դոկտրինայի խառնուրդ է, որը Քուրդիստան է ներմուծվել Շեյխ Ադի իբն Մուսաֆիրի կողմից 12-րդ դարում։ Սիկհականությունը՝ հիմնադրված Գուրու Նանակի կողմից ուշ 15-րդ դարի Փանջաբում, ընդգրկում է իսլամական և հինդուիստական տարրեր։ Աֆրոամերիկյան մուսուլմանների շարժումներից են Իսլամի ազգը, Հինգ տոկոսի ազգը և Մավրիտանական գիտնականները։
Ժողովրդագրություն
2015 թվականի 232 երկրների ու տարածքների ժողովրդագրական լայնածավալ հետազոտության տվյալներով աշխարհի բնակչության 24%-ը կամ 1.8 միլիարդ մարդ մուսուլման է։ Նրանց 75–90%-ը սուննիներ են, 10–20%-ը՝ շիաներ, իսկ մի ստվար հատված էլ պատկանում է այլ ուղղությունների։ Գրեթե 57 երկրներում մուսուլմանները մեծամասնություն են կազմում , իսկ արաբները կազմում են աշխարհի մուսուլման բնակչության 20%-ը ։ Մուսուլմանների թիվը, որ 1900 թվականին կազմում էր 200 միլիոն, 1970-ին հասավ 551 միլիոնի , իսկ մինչև 2015 թվականը եռապատկվեց՝ հասնելով 1.8 միլիարդի ։
Մուսուլմանների մեծ մասն ապրում է Ասիայում և Աֆրիկայում ։ Աշխարհի մուսուլմանների մոտ 62%-ն ապրում է Ասիայում՝ ունենալվ 683 միլիոն հետևորդ Ինդոնեզիայում, Պակիստանում, Հնդկաստանում և Բանգլադեշում ։ Միջին Արևելքում ոչ արաբական երկրներից ամենամեծ մուսուլման համայնքներն ունեն Թուրքիան և Իրանը, իսկ Աֆրիկայում՝ Եգիպտոսն ու Նիգերիան ։
Շատ հաշվարկներ ցույց են տալիս, որ Չինաստանում ապրում են 20-30 միլիոն մուսուլմաններ (բնակչության 1.5%-2%-ը)   ։ Այնուամենայնիվ, Սան Դիեգոյի պետական համալսարանի Միջազգային բնակչության կենտրոնի՝ U.S. News & World Report ամսագրին տրամադրած տվյալներով՝ Չինաստանն ունի 65.3 միլիոն մուսուլման բնակչություն ։ Իսլամը քրիստոնեությունից հետո երկրորդ ամենամեծ կրոնն է եվրոպական շատ երկրներում և աստիճանաբար նույն կարգավիճակին է ձգտում նաև Ամերիկայում՝ 2,454,000 միլիոն՝ ըստ Փյու համաժողովի և 7 միլիոն՝ ըստ Ամերիկա-իսլամական հարաբերությունների խորհրդի տվյալների ։ Համաձայն Փյու հետազոտական կենտրոնի՝ իսլամը հետևորդների թվով մինչև 2050 թվականը կհավասարվի քրիստոնեությանը։ Իսլամը շատ ավելի արագ է տարածվու, քան աշխարհի որևէ այլ կրոն՝ հասնելով 2.76 միլիարդ հետևորդի (73% աճով)։ Այս միտման պատճառներն են ծնելիության բարձր մակարդակը՝ մուսուլմանների մոտ 3.1, իսկ աշխարհում՝ 2.5, և բնակչության փոխարինման նվազագույն մակարդակը՝ 2.1: Մեկ այլ գործոն է այն փաստը, որը իսլամը ամենաշատ հետևորդներն ունի մինչև 15 տարեկան բնակչության շրջանում (ամբողջ հետևորդների 34%-ը)՝ համեմատած քրիստոնեության 27%-ի հետ։ Մուսուլմանների 60%-ը 16-59 տարիքային խմբին է պատկանում, մինչդեռ ընդամենը 7%-ն է 60-ից բարձր (ամենացածր տոկոսը ցանկացած կրոնի պարագայում)։ Նիգերիայի և Մակեդոնիայի պես երկրներում մինչև 2050 թվականն ակնկալվում է, որ մուսուլմանները մեծամասնություն կկազմեն։ Հնդկաստանում մուսուլման բնակչություննը շատ ավելի մեծ կլինի, քան որևէ այլ երկրում։ Եվրոպայի ոչ մուսուլման բնակչության թիվը նվազում է՝ ի տարբերություն մուսուլմանների, որոնք, ըստ հաշվարկների, Եվրոպայում 10%-ով կավելանան ։ Եվրոպայում իսլամի աճի տեմպերը հիմնականում կապված են ներգաղթի և 2005 թվականին մուսուլմանների ծնելիության բարձր մակարդակի հետ ։
Մշակույթ
«Իսլամական մշակույթ» տերմինը օգտագործվում է՝ մատնանշելով այս կրոնին պատկանող մշակույթը, ինչպես, օրինակ, փառատոնները և հագուստի կոդը։ Այն հակասական կերպով կիրառվում է նաև ավանդաբար մուսուլման հանդիսացող մարդկանց մշակութային կողմերը ցույց տալու դեպքում ։ Վերջապես, «իսլամական քաղաքակրթություն» բառակապակցությունը կարող է վերաբերել նաև վաղ խալիֆների ժամանակվա սինթեզված մշակույթին՝ ներառյալ ոչ մուսուլմանների ։
Ճարտարապետություն
Իսլամական ճարտարապետության ամենակարևոր արտահայտությունը թերևս մզկիթն է ։ Տարբեր մշակույթներ իրենց ազդեցությունն են ունեցել մզկիթի ճարտարապետության վրա։ Օրինակ, հարավաֆրիկյան կամ իսպանական իսլամական ճարտարապետությունը, ինչպես Ուքուբի մեծ մզկիթը, պարունակում է հռոմեական և բյուզանդական շենքերին բնորոշ մարմարե և պորֆիրե սյուներ, իսկ Ինդոնեզիայի մզկիթները հաճախ ունեն տեղական ճապոնական ոճի բազմաշերտ տանիքներ։
Արվեստ
Իսլամական արվեստն ընդգրկում է տեսողական արվեստի տեսակներ՝ ստեղծված սկսած 7-րդ դարից այն մարդկանց կողմից (ոչ պարտադիր կերպով մուսուլման), որոնք ապրել են մուսուլմաններով բնակեցված տարածքներում ։ Այդ տեսակներից են ճարտարապետությունը, գեղագրությունը, նկարչությունը և խեցեգործությունը՝ ի թիվս մյուս տեսակների։
Թեև Ղուրանում նշված չէ, սակայն մարդկանց և կենդանիների նկարներ անելը ընդւոնված չէ իսլամում և կապված է կռապաշտության դեմ օրենքի հետ, որը տարածված էր աբրահամյան կրոններում, ինչպես Աբդուլլահ իբն Մասուդն է փոխանցում Մուհամմադի խոսքերը.«Հարության օրը Ալլահը ամենախիստ կեպով կպատժի հատկապես նկար ստեղծողներին»։ Այնուամենայնիվ, այս կանոնը տարբեր կերպ է մեկնաբանվել տարբեր գիտնականների կողմից, և մոնղոլական, պարսկական ու թուրքական արվեստում կան կենդանիների ու մարդկանց պատկերների օրինակներ։ Կենդանի արարածների նկարները անելուց խուսափելու այս երևույթի գոյությամբ է բացատրվել գեղագրության, տեստելավորման և մոդելավորման մեծ դերը իսլամական մշակույթում ։
Օրացույց
Իսլամական դարաշրջանի պաշտոնական սկիզբ ընտրվեց մ.թ. 622 թվականի հիջրան, որը Մուհամմադի համար ճակատագրական պահ էր։ Իսլամական օրացույցը լուսնային է ։ Իսլամական սուրբ օրերը համապատասխանում են լուսնային օրացույցի կոնկրետ օրերի, որը նշանակում է, որ դրանք տեղի են ունենում Գրիգորյան օրացույցի տարբեր եղանակների։ Իսլամական ամենակարևոր տոներն են Էյդ-ալ-Ֆիթրը (عيد الفطر)՝ Շավվալի առաջին օրը, որը խորհրդանշում է Ռամադան ամսվա պահքի վերջը, և Էյդ-ալ-Ադհան (عيد الأضحى)՝ Դհու ալ-Հիջջայի 10-րդ օրը՝ համընկնելով Հաջջ ուխտագնացության ավարտի հետ ։
Քննադատություն
Իսլամի քննադատությունը գոյություն է ունեցել դեռևս ձևավորման փուլերում։ Վաղ շրջանի քննադատությունը գալիս է քրիստոնյա հեղինակներից, որոնցից շատերը իսլամը համարում էին քրիստոնեական հերետիկոսություն կամ կռապաշտության մի ձև ։ Ավելի ուշ հայտնվեցին քննադատություններ հենց մուսուլման աշխարհից, ինչպես նաև հրեա հեղինակներից և եկեղեցական քրիստոնյաներից  ։
Քննադատության առարկաների թվում են Մուհամմադի կյանքի բարոյախոսությունը, վերջին օրենքը իսլամի մարգարեին հայտնի լինելու փաստը, նրա հասարակական և անձնական կյանքը ։ Իսլամական սուրբ գրքի՝ Ղուրանի իսկությանն ու բարոյականությանը վերաբերող հարցերը նույնպես քննարկման առարկա են ։
Այլ քննադատություններ շեշտը դնում են մարդու իրավունքների խնդրի վրա ժամանակակից երկրներում, որտեղ մուսուլմանները մեծամասնություն են կազմում, ինչպես նաև իսլամական օրենքում ու պրակտիկայում կանանց հանդեպ վերաբերմունքի վրա ։ Բազմամշակութային վերջին միտումների պարագայում իսլամի ազդեցությունը Արևմուտքում մուսուլման գաղթականների վրա քննադատության է արժանացել ։
Մարանիան նահանգի հարավային մարզ
Մարանիան նահանգի հարավ (Mesorregião do Sul Maranhense) վարչական մեզոշրջան Բրազիլիայում, մտնում է Սան Պաուլո նահանգի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 281 692 մարդ 2006 թվականի տվյալով։ Զբաղեցված տարածքը 67 607,081 կմ²։ Բնակչության խտությունը 4,2 մարդ/կմ²։
Վիճակագրություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի մեզոշրջաններ
Ռոբերտ Վոն
Ռոբերտ Վոն (Robert Vaughn; ), ամերիկացի դերասան, հայտնի է դարձել «Հրաշալի յոթնյակը», «Բուլիտ» ֆիլմերի, ինչպես նաև «Գործակալներ Ա․ Ն․Կ․ Լ․» հեռուստասերիալի շնորհիվ ։
Վաղ տարիներ
Ծնվել է թատրոնի դերասանուհի Մարսելլա Ֆրանսիսի և ռադիոհաղորդավար Ջերալդ Ուոլթեր Վոնի ընտանիքում ։ Մանկությունը անցել է Մինեապոլիսում՝ տատիկի ու պապիկի հետ, ովքեր իրենց թոռնիկին դաստիարակել են իռլանդական կաթոլիկական ավանդույթներով ։
Միջնակարգ կրթություն ստանալուց հետո ընդունվել է Մինեսոտայի համալսարանի ժուռնալիստիկայի բաժինը, բայց մեկ տարի անց թողել է ուսումը և մոր հետ տեղափոխվել Լոս Անջելես ։ Այնտեղ շարունակել է ուսումը, բայց արդեն կատարողական արվեստի ուղղությամբ և ստացել թատերական արվեստի մագիստրոսի աստիճան ։ 1970 թվականին թատերական կարիերայի սկսելուց հետո ստացել է բարձրագույն կրթություն և Հարավային Կալիֆոռնիայի համալսարանում փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան։ Այդ համալսարանում պաշտպանել է «Շոու֊բիզնեսի սև ցուցակների ուսումնասիրություն» թեմայով ատենախոսություն։
Գործունեություն
Նրա դերասանական առաջին ելույթը եղել է 1955 թվականին հեռուստատեսությամբ թողարկվող «Բժիշկ» սերիալի էպիզոդներից մեկում, որտեղ կատարել է հիսուն տարվա պատմության ընթացքում շուրջ երկու հարյուր էպիզոդիկ դերերից առաջինը։ Մեծ էկրանին առաջին անգամ հայտնվել է էպիզոդում՝ խաղալով 1956 թվականին Լուիս Մայերի «Տասը պատվիրանները» ֆիլմում։ Մեկ տարի անց «Դժոխային խաչմերուկ» վեստեռնում կատարել է Ջեսսի Ջեյմսի մարդասպանի՝ Բոբ Ֆորդի դերը։ Նրա հաջորդ դերը պետք է լիներ «Հաջողության քաղցր համը» ֆիլմում Սթիվ Դալսի դերը, սակայն դերասանը մինչ նկարահանումների սկսվելը բանակ է մեկնել։
Ծառայության ավարտից հետո վերադառնում է կինո և 1959 թվականին հասնում մեծ հաջողության՝ ստանալով «Օսկար» և «Ոսկե գլոբուս» մրցանակներ «Երիտասարդ ֆիլադելֆիացիներ» ֆիլմում Չաստեր Գվիննի դերի համար։ Հաջորդ խոշոր դերը եղել է Լիի դերը՝ «Հրաշալի յոթնյակ» դասական վեստեռնում (1960)։
1963 թվականին «Լեյտենանտ» ֆիլմում կատարել է լեյտենանտ Ռեյմոնդ Ռեմբրիջի դերը։ Նրա դերը մեծ չէր, և նա մեկ տարի անց դիմել է սերիալի ստեղծողներին, որպեսզի մեծացնեն իր էկրանային ժամանակը, արդյունքում ստացել է «Գործակալներ Ա․ Ն․ Կ․ Լ․» հեռուստասերիալում գլխավոր դեր՝ գաղնի գործակալ Նապոլեոն Սոլոյի դերը։ Վոնի համար այս դերը դարձել է ամենահայտնին և արժանացրել նրան «Ոսկե գլոբուս» մրցանակի երկու անվանակարգի։ 1968 թվականին դերասանը նկարահանվել է Սթիվեն Մակքուինի ընկերության «Բուլիտ» ոստիկանական ֆիլմում և սենատոր Ուոլթեր Չալմերսի դերի համար արժանացել BAFTA մրցանակի։ 1977 թվականին «Վաշինգտոնը՝ փակ դռներից» հեռուստասերիալում Ֆրենկ Ֆլայերտի դերի համար արժանացել է «Էմմի» մրցանակի՝ «դրամատիկական սերիալում երկրորդ պլանի լավագույն դերասան» անվանակարգում։
Հետագայում շարունակել է նկարահանվել հեռուստատեսությունում և կինոյում, որտեղ նրան հիմնականում Բ-կարգի ֆիլմեր էին հասնում։
1977 թվականի հուլիսի 27-ին ամերիկյան կինոմատոգրաֆիայում ներդրած ավանդի համար Հոլիվուդյան Փառքի ծառուղում նրա անունով աստղ է դրվել։
Անձնական կյանք
ԱՄՆ դեմոկրատական կուսակցության անդամ է։ Ընտանիքը նույնպես աջակցում է դեմոկրատներին և ընդունել է Մինեապոլիսի քաղաքական կյանքում ակտիվ մասնակցություն ։
1974 թվականին ամուսնացել է դերասանուհի Լինդե Սթաաբի հետ և ունեցել երկու երեխա՝ Քեսեդին և Քեյթլինը։ Կնոջ հետ մինչև մահ ապրել է Կոնեկտիկուտ նահանգի Ռիջֆիլդ քաղաքում։
Ծանոթագրություններ
<references group="" responsive="1">
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասաններ Կատեգորիա:«Էմմի» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Հոլիվուդյան փառքի ծառուղի Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական ծագմամբ Կատեգորիա:Լեյկոզից մահացածներ Կատեգորիա:Դերասաններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հարավային Կալիֆոռնիայի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հնչյունավորողներ Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ թատերական դերասաններ
Գոռնատե Օլոնա
Գոռնատե Օլոնա (Gornate-Olona), քաղաք Իտալիայում, գտնվում է Լոմբարդիա մարզում՝ Վարեզե գավառում ։
Գոռնատե-Օլոնան սահմանակից է Կառնագո, Կարոնո Վարեզինո, Կաստելսեպրիո, Կաստիլիոնե Օլոնա, Լոնատե Չեպինո, Մորացոնե, Վենեգոնո Ինֆերիորե մունիցիպալիտետներին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Քայլ առաջ 2։ Փողոցներ
«Քայլ առաջ 2։ Փողոցներ» («Step Up 2: the Streets»), 2008 թվականի երիտասարդական երաժշտական մելոդրամա։
Սյուժե
Էնդին մանկուց սիրում էր պարել, և մայրը նրան տանում էր արվարձանային պարահրապարակ, որտեղ սկիզբ էր առել «Փողոցներ» անունով մրցույթը։ Էնդին սովորել էր պարել չընկճվելով և, ինչպես մայրն էր սովորեցրել, մնալով ինքն իր նման։ Երբ Էնդին 16 տարեկան էր մայրը հիվանդանում և մահանում է, ամեն ինչ փոխվում է, այդ թվում՝ «Փողոցները»։
Էնդի Ուեստը փողոցային պարուհի էր, «4-1-0» խմբի անդամը, ով ապրում էր Բալթիմորում, Մերիլենդ` իր խնամակալ Սառայի` մո լավագույն ընկերուհու մոտ։ Էնդիի խումբը ակումբներում մասնակցում է խմբերի մրցույթին և պատրաստվում գլխավոր՝ «Փողոցներ» մրցույթին, որը պետք է տեղի ունենար հայտնի չէ երբ ու որտեղ։ Խումբը «Հնարք» է կատարում մետրոյի վագոնում՝ պարելով և նկարահանելով այն։ Կարգի խախտման վայրից տեսանյութի ցուցադրումից հետո Սառան ասում է Էնդիին, որ նա անպատասխանատու է, թողել է դպրոցը և ընկերացել հանցագործների հետ։ Արգելում է նրան շփվել խմբի հետ և որոշում ուղարկել նրան Տեխաս` Էլիս մորաքրոջ մոտ։
Էնդին հանդիպում է իր մանկության ընկերոջ Թայլեր Գեյջի հետ «Վիշապ» պարային ակումբում և համաձայնվում մրցել նրա հետ պարահրապարակում։ Եթե հաղթի Թայլերը, ապա Էնդին կգնա դիտումների Մերիլենդի արվեստի դպրոց և կմնա Սառայի մոտ (որին Թայլերը դեռ պետք է համոզեր գնալ այդ քայլին)։ Ակումբում պարտությունից հետո Էնդին բախվում է անծանոթ տղայի հետ, ով ուշադրություն է դարձնում նրա պարին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2008 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան երաժշտական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան մելոդրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան սիքվել ֆիլմեր Կատեգորիա:Universal Pictures ֆիլմեր Կատեգորիա:Touchstone Pictures ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր դեռահասների համար Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական ֆիլմեր Կատեգորիա:2000-ականների դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:2000-ականների ռոմանտիկ դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Summit Entertainment ֆիլմեր
Նինա Դերվալ
Նինա Դերվալ (Nina Derwael, ), բելգիացի սպորտային մարմնամարզուհի, որը մասնագիտանում է զուգափայտերի և գերանների մրցումներում։ Օլիմպիական չեմպիոն (2020), աշխարհի կրկնակի (2018, 2019) և Եվրոպայի կրկնակի չեմպիոն (2017, 2018), Բելգիայի բազմամարտի առաջնության հաղթող (2018)։ Ճանաչվել է տարվա մարզուհի Բելգիայում (2018)։
Կենսագրություն
Նինա Դերվալը ծնվել է 2000 թվականի մարտի 26-ին Սինտ-Թրյոյդենում։ Նրա հայրը՝ Նիկոն, նախկինում խաղացել է ֆուտբոլ ։ Նինան սկսել է մարմնամարզությամբ զբաղվել երկու տարեկան հասակում ։ Յոթ տարեկան հասակում տեղափոխվել է Գենտ և սկսել է զբաղվել մարմնամարզության ազգային կենտրոնում ։ Սովորել է Գյոթեի կիրառական գիտությունների համալսարանի կառավարման ծրագրում ։ Ամուսնացել է ֆուտբոլիստ Սիմեն Ֆոմի հետ (Siemen Voet) ։
Վաղ կարիելա
Դերվալի նորամուտը տեղի է ունեցել 2013 թվականին Մարսելում կայացած Elite Gym Massilia մրցաշարում։ Այդ մրցումներում Դերվալը եղել է 8-րդը բացարձակ առաջնությունում, իսկ Բելգիայի թիմը՝ 7-րդը ։
2014
Դերվալը Մոնրեալում մասնակցել է International Gymnix մրցաշարին և դարձել է տասնհինգերորդն անհատական բազմամարտում։ Նա նաև հանդես է եկել առանձին մարզաձևերում, որտեղ դարձել է ութերորդն անհավասար զուգափայտերի վրա վարժություններում ։ Այնուհետև Բելգիայի առաջնությունում նա 5-րդ տեղն է զբաղեցրել անհատական բազմամարտում ։ Հանդես է եկել ընկերական մրցաշարում, որին մասնակցել են Ռումինիայի, Ֆրանսիայի և Բելգիայի մարմնամարզիկները։ Բելգիայի հավաքականն այս մրցաշարում զբաղեցրել է 2-րդ տեղը՝ զիջելով Ռումինիային ։ Ակսել Կլինկերի, Ռունե Հերմանսի, Յելե Բելենսի և Սինդի Վանդենհոլի հետ նա ընդգրկվել է երկրի հավաքականի կազմում՝ մասնակցելու Եվրոպայի պատանեկան առաջնությանը։ Բելգիայի հավաքականը թիմային պայքարում գրավել է 6-րդ տեղը ։ Elite Gym Massilia մրցաշարում Դերվալը բրոնզե մեդալ է նվաճել բազմամարտում՝ զիջելով ռուսաստանցի Դարյա Սպիրիդոնովային և իտալացի Ջորջիա Կամպանային։ Նա նաև մասնակցել է անհավասար զուգափայտերի և ազատ վարժությունների առանձին տեսակների մրցումներին՝ երկու անգամ զբաղեցնելով հինգերորդ տեղը ։ Շարլերուայի Top Gym Tournament-ում Դերվալը 14-րդ տեղն է զբաղեցրել բացարձակ առաջնությունում ։ Զուգափայտերի վրա վարժություններում զիջելով Անգելինա Մելնիկովային՝ Դերվալը դարձել է արծաթե մեդալակիր, ինչպես նաև հինգերորդ տեղն է զբաղեցրել ազատ վարժություններում ։
2015
Դերվալը Բելգիայի առաջնությունում նվաճել է ոսկե մեդալներ բացարձակ առաջնությունում, զուգափայտերի, գերանի և ազատ վարժություններում, ինչպես նաև հենացատկում նվաճել է արծաթե մեդալ ։ Ֆլանդրիայի թիմային մրցաշարում նրանք ոսկի են նվաճել անհատական բազմամարտում և օգնել Բելգիային զբաղեցնել երկրորդ տեղը Գերմանիայից հետո ։ Եվրոպայի պատանեկան օլիմպիական փառատոնում Դերվալը հանդես է եկել Ակսել Կլինկերտի ու Ժյուլի Մայերսի հետ, և մարմնամարզուհիները նվաճել են արծաթե մեդալ՝ զիջելով միայն ռուսաստանցիներին ։ Բացարձակ առաջնությունում Դերվալը դարձել է չորրորդը, իսկ առանձին մարզաձևերից զուգափայտերի վրա վարժություններում նվաճել է արծաթե մեդալ՝ զիջելով Դարյա Սկրիպնիկին, գերանների վրա վարժություններում զբաղեցրել է հինգերորդ տեղը, ինչպես նաև նվաճել է բրոնզե մեդալ ազատ վարժություններում ։ Elite Gym Massilia-ում հինգերորդն է դարձել բազմամարտում և ազատ վարժություններում, ինչպես նաև նվաճել է բրոնզե մեդալ գերանի վրա վարժություններում՝ զիջելով Լաուրա Ժուրկային և Էնուս Մարիանիին ։
2016
Դեր Վալը մեծահասակների մակարդակում սկսել է հանդես գալ 2016 թվականին։ Նորամուտը նշել է International Gymnic-ում, որտեղ նվաճել է ոսկե մեդալ և դարձել յոթերորդը բազմամարտում։ Զուգափայտերի վրա վարժություններում նա հաղթող է դարձել, ինչպես նաև նվաճել է արծաթե մեդալ գերանի վրա վարժություններում ։ Մարտին գերանների վրա մարզումների ժամանակ նա կոտրել է ձեռքը և բաց թողել Օլիմպիական խաղերի ընտրական մրցաշարը ։ Վերադարձել է Եվրոպայի առաջնությանը մասնակցելու համար, որտեղ Բելգիայի թիմը զբաղեցրել է որակավորման 9-րդ տեղը ։ Բելգիայի հավաքականը հանդես է եկել Նիդեռլանդների առաջնությունում, և Դերվալը բազմամարտում դարձել է 6-րդը, զուգափայտերի վրա վարժություններում արժանացել է արծաթե մեդալի՝ զիջելով Լաուրա Վաեմին և հինգերորդ տեղն է զբաղեցրել ազատ վարժություններում ։ Սենա Դերիքսի, Ռունե Հերմանսի, Գաել Միսսի և Լաուրա Վաեմի հետ նա ներկայացրել է Բելգիան Ռիո դե Ժանեյրոյում կայացած Օլիմպիական խաղերում։ Բելգիայի հավաքականը դարձել է տասներկուերորդը որակավորման փուլում, Նինան որակավորվել անհատական բազմամարտի համար և դարձավ տասնիններորդը 56,299 արդյունքով ։ Օլիմպիադայից հետո նա ելույթ է ունեցել Խոակին Բլյումի հուշամրցաշարում և նվաճել ոսկե մեդալ բազմամարտում ։
2017
Դերվալը հանդես է եկել որպես հյուր Դյունկերկի մրցաշարում, օգնել Բելգիային գրավել 5-րդ տեղը։ Բազմամարտում նա դարձել է 6-րդը, զուգափայտերի մրցումներում ոսկին կիսել է Էլիսոն Լեպինի հետ ։ Այնուհետև Եզելոյի տիտղոսի մրցաշարում նա դարձել է տասներկուերորդը բազմամարտում ։ Եվրոպայի առաջնությունում նա զբաղեցրել է 7-րդ հորիզոնականը բացարձակ առաջնությունում, իսկ զուգափայտերի վարժություններում դարձել է առաջին բելգիացի չեմպիոնը ։ Ֆլանդրիայի թիմային մրցաշարում Դերվալը բրոնզե մեդալակիր է դարձել թիմի կազմում և առանձին գերանների վրա վարժություններում ։
Փարիզում անցկացված Կոչի գավաթի խաղարկությունում Դերվալը ոսկե մեդալ է նվաճել զուգափայտերի վրա վարժություններում ։ Աշխարհի առաջնությունում նա բրոնզե մեդալ է նվաճել զուգափայտերի վրա վարժություններում՝ զիջելով չինացի Վան Իլինին և ռուսաստանցի Ելենա Երյոմինային։ Այսպիսով, Նինա Դերվալը դարձել է աշխարհի առաջնության մեդալ նվաճած առաջին բելգիացի կինը ։ Բացարձակ առաջնությունում եղել է ութերորդը ։
2018
Դերվալը հանդես է եկել Շտուտգարտի մրցաշարում և ոսկե մեդալ նվաճել թիմում ։ Դոհայում կայացած աշխարհի գավաթի խաղարկությունում նա դարձել է չեմպիոն զուգափայտերի վրա վարժություններում և նվաճել բրոնզե մեդալ գերանի վրա վարժություններում՝ զիջելով ֆրանսուհիներ Մելանի դե Ժեզուս դոս Սանտոսին և Մարին Բուայեին ։ Մարտին նա Բելգիայի առաջնությունում ոսկե մեդալ է նվաճել բացարձակ առաջնությունում և օգնել է հավաքականին դառնալ չորրորդը Հերենվենի ընկերական մրցաշարում ։
Եվրոպայի առաջնությունում Դերվալը երկրորդ տեղից որակավորվել է զուգափայտերով և առաջին տեղով գերանների վրա վարժությունների եզրափակչի համար  ։ Բելգիայի հավաքականը եղելլ է երրորդ, սակայն հանվել է մրցությունից մարզուհիների վնասվածքների պատճառով ։ Դերվալը պաշտպանել է տիտղոսը զուգափայտերի վրա վարժություններում՝ հաղթելով ռուսաստանցի Անգելինա Մելնիկովային, այնուհետև նվաճել է արծաթե մեդալ գերանի վրա վարժություններում՝ զիջելով հոլանդացի օլիմպիական չեմպիոն Սաննա Վևերսին ։ Վարսենարի մրցաշարում Դերվալը ոսկե մեդալ է նվաճել թիմի հետ և բացարձակ առաջնությունում ։
Դոհայում կայացած աշխարհի առաջնությունում Դերվալը թիմի հետ թիմային մրցաշարի որակավորման փուլում զբաղեցրել է 11-րդ տեղը, ինչպես նաև դուրս է եկել բացարձակ առաջնության, զուգափայտերի և գերանի վրա վարժությունների եզրափակիչ ։ Բազմամարտում նա դարձել է չորրորդը, զուգափայտերի վրա վարժություններում գնահատվել է 15,200 միավոր՝ ոսկու համար պայքարում կես միավորով առաջ անցնելով ամերիկացի Սիմոնե Բայլսից, որը որակավորվել է լավագույն գնահատականով և՛ բարդության, և՛ կատարման համար ։ Այսպիսով, նա դարձել է Բելգիայի պատմության մեջ առաջին աշխարհի չեմպիոնուհին ։ Նա նաև զբաղեցրել է չորրորդ տեղը գերանի վրա վարժություններում ։ Աշխարհի առաջնությունից հետո մասնակցել է աշխարհի գավաթի խաղարկությանը Կոտբուսում և ոսկե մեդալ նվաճել զուգափայտերի վրա վարժություններում ։
2019
Մարտին Դերվալը Դոհայում մասնակցել է աշխարհի գավաթի խաղարկությանը և նվաճել է ոսկե ու արծաթե մեդալներ զուգափայտերի և գերանի վրա վարժություններում համապատասխանաբար ։ Ապրիլին Դերվալը հայտարարել էր, որ մտադիր չէ մասնակցել Եվրոպայի առաջնությանը և կմասնակցի Օլիմպիական խաղերին ։
Հունիսին Դերվալը հանդես է եկել Ֆլանդրիայի թիմային մրցաշարում և նվաճել ոսկե մեդալ ինչպես թիմային առաջնությունում, այնպես էլ զուգափայտերի վրա վարժություններում։ Նա նաև դարձել է արծաթե մեդալակիր բացարձակ առաջնությունում՝ պարտվելով միայն Նաոմի Վիսերին ։ Այնուհետև Նինան ելույթ է ունեցել Մինսկում կայացած Եվրոպական խաղերում, որտեղ մասնակցել է միայն զուգափայտերի և գերանների վրա վարժություններին։ Այնուամենայնիվ, առաջին եզրափակչում նա ընկել է և զբաղեցրել չորրորդ տեղը, սակայն գերանի վրա սխալներ թույլ չի տվել և նվաճել է ոսկե մեդալ ։ Վորմսի մրցաշարում ոսկե մեդալներ է նվաճել և զուգափայտերի, և՛ գերանների վրա վարժություններում, ինչպես նաև երկրորդ տեղն է զբաղեցրել թիմային մրցաշարում․ բելգիացիները պարտվել են գերմանուհիներին ։
Հոկտեմբերին Դերվալը հանդես է եկել Շտուտգարտի աշխարհի առաջնությունում։ Որակավորման փուլում Բելգիայի հավաքականը գրավել է 10-րդ տեղը և չի անցել եզրափակիչ, ինչը նշանակում էր նաև չմասնակցել Տոկիոյի Օլիմպիական խաղերին ։ Դերվալն անձնական մարզաձևերում անցել է բազմամարտում, զուգափայտերում և ազատ վարժություններում   ։ Բացարձակ առաջնությունում Նինան լավագույն արդյունք է ցույց տվել զուգափայտերում և ավարտել 5-րդ տեղով ։ Առանձին մարզաձևերում Դերվալը հավաքել է 15,223 միավոր, ինչը նրան ապահովել է աշխարհի չեմպիոնի տիտղոսի պաշտպանությունը ։ Դերվալը դարձել է առաջին կինը, որը պաշտպանել է տիտղոսը զուգափայտերի վրա վարժություններում Մաքսի Գնաուկից (1981, 1983), Դանիելա Սիլիվաշից (1987, 1989), Սվետլանա Խորկինայից (1995, 1996, 1997, 1999 եւ 2001) և Ֆան Իլինից (2015, 2017) հետո։ Այնուհետև նա հրաժարվել է մասնակցել անհատական վարժությունների մրցմանը՝ վկայակոչելով ավելի վաղ ստացած վնասվածքները և Օլիմպիական խաղերից առաջ ապաքինվելու ցանկությունը ։
2020-21
Նինան Տոկիոյում 2020 թվականի փետրվարին պետք է մասնակցեր աշխարհի գավաթին, սակայն այն չեղյալ է հայտարարվել կորոնավիրուսի համաճարակի պատճառով ։ 2020 թվականի դեկտեմբերին Դերվալը և նրա որդին՝ Սիմեն Վուտն այնտեղ հանձնել են դրական թեստերը CAVID-19-ի համար, բայց հիվանդությունը տարել է ասիմպտոմատիկ ։
2021 թվականի մարտին Բելգիայի միջազգային մրցաշարում Դերվալը բացարձակ առաջնությունում և բոլոր չորս առանձին մարզաձևերում նվաճել է ոսկե մեդալներ .։ Այնուհետև նա հանդես է եկել Օսիյեկում Կոչի գավաթի խաղարկությանը և հաղթել ոսկի է զուգափայտերի և գերանի վրա վարժություններում ։ Այս մրցաշարում նա ներկայացրել է նոր տարր, որը հետագայում անվանվել է իր պատվին ։ Ֆրանսիայի թիմային մրցաշարում նա չորրորդ տեղն է գրավել բազմամարտում, իսկ թիմի կազմում նվաճել է արծաթե մեդալ՝ զիջելով Ֆրանսիային։ Զուգափայտերի վրա վարժություններում նվաճել է ոսկե մեդալ ։
2021 թվականի հուլիսին Նինա Դերվալն ընդգրկվել է Տոկիոյի Օլիմպիական խաղերի հավաքականի կազմում Մելիսա Բրասարի, Յուտա Վերկեստի և Լիզա Վելենի հետ ։ Օգոստոսի 1-ին զուգափայտերում դարձել է օլիմպիական չեմպիոն՝ առաջ անցնելով ռուսաստանցի Անաստասիա Իլյանկովայից և ամերիկուհի Սունիսա Լիից ։
Աննեկե վան Խիրսբերխեն
Կենսագրություն
Աննեկե վան Խիրսբերխենը ծնվել է Նիդերլանդներում։ Արդեն 7 տարեկանում մասնակցել է իր առաջին երաժշտական մրցույթին։ 12 տարեկանում Աննեկեն սկսել է մասնակցել դպրոցական երգչախմբի փորձերին։ Հետագայում նա սկսեց մասնակցել երգի դասընթացներին։ նա եղել է ևս մի քանի խմբերում մինչ Bad Breath դուետի անդամ դառնալը, որը իր մեջ պարունակում էր խառը ժանրեր՝ Բլյուզ, Ջազ, Ֆոլկ և Ֆանկ։ The Gathering-ին Աննեկեն միացել է 1994 թվականին և ավելի հայտնի է շնորհիվ այս աշխատանքի։ Փետրվարի 20-ին 2005 թվականին Աննեկեն ունենում է որդուն՝ Ֆինին։
2007 թվականի հունիսին հայտնի դարձավ, որ Աննեկեն պատրաստվում է լքել The Gathering-ը 2007 թվականի օգոստոսին, որպեսզի կենտրոնոն նոր սոլո պրոյեկտի վրա — Agua de Annique : 2007 թվականի հոկտեմբերին դուրս եկավ նոր ալբոմ՝ Agua de Annique:
Աննեկեն նաև մասնակցում է ուրիշ կոլեկտիվների աշխատանքներին - օրինակ, John Wettonона-ի և Geoffrey Downesу-ի կողմից ձայնագրվող Rubicon ալբոմին։ Նա մասնակցել է նաև Smear Campaign գրեյնդկոր/դետ-մետալ- խմբի ալբոմի աշխատանքներին, «Weltschmerz» և «In Deference» կոմպոզիցիաներում։ 2012 և 2013 թվականներին թողարկել է երկու ալբոմ իր անվան ներքո՝ Everything Is Changing և Drive :
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի երգչուհիներ Կատեգորիա:Հոլանդացի երաժիշտներ Կատեգորիա:Ռոք երգչուհիներ Կատեգորիա:Կին կիթառահարներ
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Ոսկեպար)
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի, հայկական առաքելական եկեղեցի Հայաստանի Տավուշի մարզի Ոսկեպար գյուղում՝ հայ-ադրբեջանական շփման գծի անմիջական հարևանությամբ ։
Պատմություն
Եկեղեցու կառուցման ժամանակի վերաբերյալ մատենագրական և վիմագրական տեղեկություններ հայտնի չեն։ Ճարտարապետական վերլուծությունից ելնելով՝ այն թվագրվում է 6-ից 7-րդ դարերով։
1975–1977 թվականներին եկեղեցին նորոգվել Է։
Ճարտարապետական նկարագիր
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին դասվում մաստարայատիպ հուշարձանների շարքին։ Քառակուսի հատակագծով աղոթասրահի կենտրոնական ծավալը շարունակվում է գմբեթով։ Թմբուկը ներսից և դրսից ութանիստ է։ Անցումը գմբեթատակ քառակուսուց գմբեթի բոլորակ հիմքին իրականացված է տրոմպների հաջորդական երեք շարքով։ Գմբեթածածկ քառանկյունի ծավալի նիստերին կցված են արտաքուստ ուղղանկյուն, ներսից կիսաշրջանաձե խորաններ։ Արևելյան խորանի երկու կողմի սենյակները խորանի ծավալից զգալի ցածր են, որի հետևանքով կառույցի ընդհանուր ծավալատարածական հորինվածքում ունեն երկրորդական նշանակություն։
Ծանոթագրություններ
ա ա
Դյուզջեի մարզ
Դյուզջեի մարզ (Düzce ili), նահանգ Թուրքիայի Հանրապետության Սևծովյան տարածաշրջանում։
Տես նաև
Կատեգորիա:Դյուզջեի մարզ
Ada (ծրագրավորման լեզու)
Ադա (Ada), ծրագրավորման լեզու, ստեղծվել է 1979 - 1980 թթ. ԱՄՆ-ի Պաշտպանության նախարարության նախագծով։
Լեզվի ստեղծումը նպատակ է ունեցել ստեղծել միասնական ծրագրավորման լեզու նախարարության բոլոր համակարգերի համար։ Մասնավորապես Ադայի միջոցով պետք է կառավարվեին ռազմական հետևյալ օբյեկտները՝ նավեր, ինքնաթիռներ, տանկեր, հրթիռներ, արկեր և այլն։
Լեզուն կոչվել է Ադա ի պատիվ անգլիացի կին մաթեմատիկոս Ադա Լավլեյսի, ով հռչակավոր պոետ Ջորջ Բայրոնի դուստրն էր։
«Hello, world!» ծրագիրը ADA-ում
«Hello, world!» ծրագրի զանազան տարբերակներ կարող եք տեսնել Վիքիգրքերում (անգլ․)։ Դրանց տարբերությունները հիմնավորված են  գրադարանային ֆունկցիայի օգտագործմամբ․ այս լեզվում կա այդպիսի օգտագործման կազմակերպման երեք տարբեր եղանակներ։
Այստեղ  ֆունկցիայի կիրառման համար այն ներառող   փաթեթը ներմուծվում է use կառուցվածքի օգտնությամբ, որն հնարավորություն է տալիս կանչել ֆունկցիան նրա անունի միջոցով առաց կվալիֆիկացիայի՝ անունի կանչման մեջ տվյալ ֆունկցիան ներառող փաթեթի նշման։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ISO ստանդարտի ծրագրավորման լեզուներ
Հրաբխային խառնարան
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հրաբխագիտություն
Գյոդաքլար
Գյոդաքլար, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում, իսկ ապա գյուղ Ադրբեջանական ՍՍՀ-ի Ղուբաթլուի շրջանում։ Գտնվում է Կովսական քաղաքից հարավ-արևելք, Որոտանի (Բարգուշատ) ստորին հոսանքի ձախ ափին։
Բնակչություն
1907 թվականին գյուղն ունեցել է 337 բնակիչ ։
Ռահվան
Ռահվան, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Մարդինի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ջորջիա Օ’Քիֆ
Կենսագրություն
Ջորջիա Օ’Քիֆը ծնվել է 1887 թվականին Վիսկոնսինում։ Մայրական կողմից պապը հունգար էր։ Սովորել է Չիկագոյում և Նյու Յորքում։ 1908 թվականին Նյու Յորքում ծանոթանում է ֆոտոնկարիչ և գալերիստ Ալֆրեդ Ստիգլիցի հետ, 1924 թվականին նրանք ամուսնանում են։ Ստիգլիցը շատ է լուսանկարում Օ’Քիֆին։ Նրա շնորհիվ Ջորջիան նորից է սկսում նկարել (ընտանեկան պատճառներով 1908-1912 թվականներին դադարել էր նկարել) և սկսում է շփվել մոդեռնիստ նկարիչների և ֆոտոնկարիչների հետ։ 1923 թվականից ի շնորհիվ Ստիգլիցի սկսվում են ցուցադրվել նրա նատյուրմորտներն ու բնանկարները և Օ’Քիֆը դառնում է ճանաչված նկարիչ։
1929 թվականին Ջորջիա Օ’Քիֆը տեղափոխվում է Նյու Մեքսիկո, որի անապատային բնապատկերները երկար տարիներ Օ’Քիֆի կտավների հիմնական թեման էին։ 1932-1934 թվականներին նկարչուհին նյարդային սթրես տարավ և բուժվում էր։ 1943 թվականին ցուցադրվում է Չիկագոյի Արվեստների ինստիտուտում, 1946 թվականին Նյու Յորքի Ժամանակակից արվեստների թանգարանում։ Նույն թվականին մահանում է Ստիգլիցը։ 1972 թվականին 15-ամյա ընդմիջումից հետո Ոիթնիի թանգարանում բացվում է Ջորջիա Օ’Քիֆի հսկայական ցուցահանդեսը, որը գրավում է երիտասարդ հասարակության և ֆեմինիստների ուշադրությունը։ 1970-ական թվականներին Ջորջիա Օ’Քիֆը սկսեց կորցնել տեսողությունը և հիմնականում զբաղվում է խեցեգործությամբ ու գրում է ինքնակենսագրական։ 1982 թվականից արվեստով չի զբաղվել ։
Հղումներ համացանցից
Կատեգորիա:Ամերիկացի նկարիչներ Կատեգորիա:20-րդ դարի նկարչուհիներ Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ազատության նախագահական մեդալով պարգևատրվածներ
Նորաբակի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Գեղարքունիքի մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Գեղարքունիքի մարզի Նորաբակ գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 9 հուշարձան (4 միավոր)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի հուշարձանների ցանկեր
Բրուտոս (Միքելանջելո)
Բրուտոս, մարմարյա կիսանդրի, ստեղծված Միքելանջելոյի կողմից 1537—1538 թթ․ Դոնաթո Ջանոտիի՝ հանրապետական համոզմունքներով հումանիստի պատվերով, որը համարում էր բռնակալի դեմ պայքարող Բրուտոսին իր կուռքը։ Ստեղծագործությունն առաջինը պատկանել է կարդինալ Նիկոլո Ռիդոլֆին (1501-1550 թթ)։