cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Բորբոքում
Միջնորդանյութերն ու ԴՆԹ-ի վնասումը քաղցկեղի մեջ
Մարդու քաղցկեղային հյուսվածքների ընդհանուր գենոմային հետազոտություններ հայտնաբերել են, որ մեկ տիպիկ քաղցկեղային բջիջը կոդավորող շրջաններում կարող է ենթարկվել մոտ 100 մուտացիաների, որոնցից10-20-ը քաղցկեղի ձևավորման ուղղորդող մուտացիաներն են ։ Այնուամենայնիվ, քրոնիկական բորբոքումը բերում է նաև էպիգենետիկ փոփոխությունների, օրինակ՝ ԴՆԹ-ի մեթիլացման, որոնք ավելի հաճախ են հանդիպում, քան քաղցկեղային մուտացիաները։ Սովորաբար մի քանի հարյուրից հազարների հասնող գեներ են մեթիլացվում քաղցկեղային բջջում։ Քրոմատինում օքսիդատիվ սթրեսի հատվածները կարող են ներգրավել կոմպլեքսներ, որոնք պարունակում են ԴՆԹ մեթիլտրասֆերազներ (DNMT), հիստոն դեացետիլազներ (SIRT1), և բերում են ԴՆԹ-ի մեթիլացմանtion ։ Պրոմոտոր շրջանի CpG կղզյակների ԴՆԹ-ի մեթիլացումը կարող են բերել իրենցից հետո տեղակայված գենի լռեցման։ ԴՆԹ վերականգնող գեները տարբեր քաղցկեղներում հաճախ ինակտիվանում են մեթիլացման ճանապարհով։ 2018թ-ի հոդվածում գնահատվել է երկու տարբեր տիպի քաղկեղների պրոգրեսիայում մուտացիաների և էպիգենետիկ վնասումների հարաբերական կարևորությունը։ Այս հոդվածում ցույց է տրվել, որ զարգացող ստամոքսի քաղցկեղներում (բորբոքման հետ ասոցացված) էպիգենետիկ վնասումները շատ ավելի կարևոր են, քան մուտացիաները ։ Սակայն, կերակրափողի տափակ բջջային քաղցկեղի (ծխախոտի քիմիկատների և ալկոհոլի մետաբոլիզմից առաջացած ացետալդեհիդի հետ ասոցացված) պարագայում էպիգենետիկ վնասումներն ու մուտացիաները ունեն հավասար կարևորություն։
ՄԻԱՎ և ՁԻԱՀ
Վաղուց արդեն հայտնի է, որը ՄԻԱՎ վարակը բերում է ոչ միայն տարածուն իմունանբավարարության, այլ նաև կայուն բորբոքման և իմունային ակտիվացման ։ Մեծ քանակությամբ փաստեր կան, որոնք վկայում են, որ քրոնիկական բորբոքումը իմուն դիսֆունկցիայի, տարիք կախյալ հիվանդությունների վաղ ի հայտ գալու և իմունանբավարարության առաջացման հարցում առանցքային դեր ունի ։ Շատերն այժմ ՄԻԱՎ վարակը համարում են ոչ միայն ձեռքբերովի իմունանբավարարության պատճառ, այլ նաև քրոնիկական բորբոքային հիվանդություն ։ ՄԻԱՎ վարակակիր անձանց մոտ, չնայած անցկացվող էֆեկտիվ հակառետրովիրուսային բուժման և վիրեմիայի էֆեկտիվ ճնշման, առկա է քրոնիկական բորբոքում։ Կենդանիների վրա կատարված հետազոտությունների տվյալները համակարծիք են իմունային ակտիվացման և հարաճուն բջջային իմուն անբավարարության միջև կապի առկայության հետ․ SIVsm (Սիմիանի իմունանբավարարության վիրուս sm) վարակը, որը հանդիպում է իր բնական տերերի՝ մրոտված մանգոբեյ պրիմատների մոտ, ընթանում է վիրուսային ռեպլիկացիայի բարձր մակարդակով, սակայն գրանցվում են հիվանդության սահմանափակ քանակությամբ դեպքեր  ։ Ախտածնության այս ցածր մակարդակը բերում է բորբոքման, իմունային ակտիվացման և բջջային պրոլիֆերիացիայի ցածր մակարդակի։ Դրան հակառակ, փորձարարական եղանակով վարակված Ռեզուս Մակակ կապիկների մոտ բերում է իմունային ակտիվացման և ՁԻԱՀ-անման հիվանդության առաջացման, նմանվելով մարդու ՄԻԱՎ վարակին ։
Բորբոքման մարում
Հյուսվածքները վնասող գործոնի վերացումից հետո բորբոքային պատասխանը պետք է ակտիվ կերպով ավարտվի։ Հենց այս ավարտի խանգարման դեպքում էլ զարգանում է քրոնիկական բորբոքում և բջիջների քայքայում։ Բորբոքման մարումը տեղի է ունենում մի քանի մեխանիզմներով՝ կախված հյուսվածքից ։ Բորբոքումն ավարտող մեխանիզմներն են ․
• Բորբոքային միջնորդանյութերի կարճ կիսաքայքայման տևողություն ին վիվո.
• Փոխակերպման աճի գործոնի (TGF) արտադրություն և արտազատում մակրոֆագերի կողմից
• Ինտերլեյկին 10-ի արտադրություն և արտազատում
• Հակաբորբոքային, տարբերակված, բորբոքման մարման բերող միջնորդանյութերի արտադրություն, օրինակ՝ լիպօքսիններ, ռեսոլվիններ, մարեսիններ և նեյրոպրոտեկտիններ
• Բրոբորբոքային բջիջների ապոպտոզ
• Ընկալիչների դեսենսիտիզացիա
• Բորբոքման շրջանում բջիջների ապրելիության բարձրացում պայմանավորված արտաբջջային մատրիքսի հետ վերջիններիս փոխհարաբերությամբ
• Մատրիքսային մետալոպրոտեինազաներով քեմոկինների քայքայումը բերում է հակաբորբոքային գործոնների արտադրության Նորմայում սուր բորբոքումը մարում է հայտնի հակաբորբոքային մեխանիզմներով։ Այժմ հայտնի է, որ ակտիվ, կոորդինացված մարման ծրագիրը սկսվում է բորբոքային պատասխանի սկսվելուց հետո առաջին մի քանի ժամվա ընթացքում։ Մտնելով հյուսվածքներ, գրանուլոցիտները ապահովում են արախիդոնաթթվային ծագման պրոստագլանդինների և լեյկոտրիենների անցման լիպօքսինների, որոնք սկիզբ են տալիս բորբոքման մարմանը։ Այնուհետև նեյտրոֆիլների ներգրավումը նվազում է և սկսվում է ծրագրավորված մահվան՝ ապոպտոզի գործարկումը։ Այս իրադարձությունները համընկնում են օմեգա-3 պոլիչհագեցած ճարպաթթուների, ռեզոլվինների և պրոտեկտինների բիոսինթեզի հետ, ինչը կտրուկ կարճացնում է նեյտրոֆիլների ինֆիլտրացիան վերջիննսերիս ապոպտոզի միջոցով։ Արդյունքում, ապոպտոտիկ նեյտրոֆիլները ենթարկվում են ֆագոցիտոզի մակրոֆագերի կողմից, բերելով նեյտրոֆիլների վերացման և հակաբորբոքային և վերականգնող ցիտոկինների արտազատման, ինչպես օրինակ՝ փոխակերպման աճի գործոն-β1-ը։ Հակաբորբոքային ծրագիրն ավարտվում է ավշային համակարգով մակրոֆագերի հեռացմամբ ։
Կապը դեպրեսիայի հետ
Հայտնաբերվել է կապ բորբոքման և դեպրեսիայի միջև ։ Բորբոքային պրոցեսների համար որպես խթան կարող է լինել բացասական զգացումները կամ դրանց դրսևորման տարբեր ձևերը՝ սթրեսը, բռնությունը և ազատազրկումը։ Այս կերպ բացասական զգացումները բերում են բորբոքման, վերջինս էլ բերում է դեպրեսիայի<ref name="Cox et al. (2012)"> ։ Բորբոքման և դեպրեսիայի միջև կապի մասին փաստերն անընդհատ աճում են, քանի որ հայտնաբերվել են ցիտոկիններ, որոնք գլխուղեղում շատանալով ծրագրավորում են ուղեղը «հիվանդության ռեժիմի» ։ Ֆիզիկապես հիվանդ լինելու դասական նշաններից օրինակ՝ լեթարգիան, նկարագրվում է դեպրեսիային բնութագրող նշանների հետ նմանատիպ վարքագծով։ Երկբևեռ խանգարում հիվանդների դեպրեսիվ էպիզոդների ժամանակ ցիտոկինների մակարդակը հակված է կտրուկ բարձրացման, մինչդեռ ռեմիսիայի շրջաններում դրանց քանակը իջնում է ։ Բացի այդ, կլինիկական հետազոտություններում ցույց է տրվել, որ հակադեպրեսանտների հետ նաև հակաբորբոքային դեղերի կիրառման դեպքում ախտանշանների վիճակը ոչ միայն լավանում է, այլև մեծացնում է բուժմանը դրական պատասխան տալու հավանականությունը ։ Այն բորբոքումները, որոնք բերում են լուրջ դեպրեսիաների, սովորաբար առաջանում են վիրուսների, բակտերիաների կամ նույնիսկ մակաբույծների առկայության դեպքում ։
Համակարգային ազդեցություններ
Վարակիչ օրգանիզմը կարող է դուրս գալ բորբոքման օջախից արյան կամ ավշի շրջանառությամբ, տարածվելով մարմնի տարբեր հատվածներ։ Եթե հարուցիչը չի ներգրավվում սուր բորբոքման մեջ, այն կարող է անցնել ավշային համակարգ ավշային անոթների միջոցով։ Ավշային անոթների վարակը կոչվում է լիմֆանգիտ, իսկ անվային հանգույցի վարակը՝ լիմֆադենիտ։ Եթե ավշային հանգույցներում բոլոր հարուցիչների վնասազերծում չի լինում, վարակը տարածվում է։ Ավշային ճանապարհով այն հասնում է արյուն։
Երբ բորբոքումը սկսում է հյուծել օրգանիզմը, զարգանում է համակարգային բորբոքային պատասխանի համախտանիշ։ Եթե այն պայմանավորված է վարակով կիրառվում է սեպսիս տերմինը, և պայմանավորված բակտերեմիայի կամ վիրեմիայի առկայության, կոչվում է, համապատասխանաբար, բակտերիալ և վիրուսային սեպսիս։ Գեներալիզացված վարակի ամենածանր խնդիրներից է անոթալայնացումն ու օրգանային դիսֆունկցիան, ինչը բերում է սեպտիկ շոկի զարգացման և մահվան։
Սուր փուլի սպիտակուցներ
Բորբոքումը բերում է սուր փուլի սպիտակուցների բարձր մակարդակի։ Սուր բորբոքման ժամանակ այս սպիտակուցները օգտակար են, սակայն քրոնիկ բորբոքման ժամանակ դրանք բերում են ամիլոիդոզի զարգացման ։ Դրանցից են՝ C-ռեակտիվ սպիտակուցը, շիճուկային ամիլոիդ A-ն և շիճուկային ամիլոիդ P-ն, որոնք բերում են համակարգային էֆեկտների դրսևորման ․
Լեյկոցիտների քանակը
Բորբոքման ժամանակ սովորաբար փոխվում է լեյկոցիտների քանակը․
Համակարգային բորբոքում և ճարպակալում
Ինտերլեյկինների հայտնաբերման հետ (Իլ), համակարգային բորբոքային կոնցեպտը սկսեց ձևավորվել։ Չնայած ներառված պրոցեսները նմանատիպ են հյուսվածքային բորբոքման հետ, համակարգային բորբոքումը չի վերաբերում կոնկրետ մի հյուսվածքի, այլ ընդգրկում է անոթային էնդոթելն ու այլ օրգան համակարգեր։
Ճարպակալման ժամանակ շատ հաճախ առկա է քրոնիկական բորբոքում ։ Ճարպակալումով անձանց մոտ հաճախ են հայտնաբերվում բորբոքման մարկերների բարձրացում, որոնցից են ․
• Իլ-18 (ինտերլեյկին-18)
• ՈւՆԳ-α (Ուռուցքի նեկրոզի գործոն-ալֆա)
• CRP (C-ռեակտիվ սպիտակուց)
• Ինսուլին
• Արյան գլյուկոզա
Ցածր աստիճանի քրոնիկական բորբոքումը բնութագրվում է ցիտոկիններից ՈւՆԳ-α-ի, Իլ-6-ի և CRP-ի համակարգային խտությունների երկակի, եռակի բարձրացումով ։ Գոտկատեղի շրջագիծը կորելացվում է համակարգային բորբոքային պատասխանի հետ ։
C-ռեակտիվ սպիտակուցը ճարպակալումով անձանց մոտ բավականին բարձր է և մեծացնում է սիրտանոթային հիվանդությունների առաջացման ռիսկը ։
Ելքեր
Կոնկրետ դեպքի համար ելքը կախված է վնասված հյուսվածքից և վնասող ագենտից։ Այստեղ ներկայացված են բորբոքման հնարավոր ելքերը ։
Բորբոքված հյուսվածքի ամբողջական վերականգնում նախկին տեսքի։ Բորբոքային պրոցեսին բնորոշ անոթալայնացումը, քիմիական նյութերի արտադրությունն ու լեյկոցիտների ինֆիլտրացիան վերանում է, և վնասված պարենքիմալ բջիջները վերականգնվում են։ Սահմանափակ կամ կարճատև բորբոքումները սովորաբար ավարտվում են նման կերպով։ Մեծ քանակությամբ հյուսվածքային դեստրուկցիան կամ չվերականգնվող հյուսվածքների վնասումը բերում են օրգանիզմի ամբողջական վերականգնման անկարողության։ Այս հյուսվածքներում տեղի է ունենում ֆիբրոզ սպիագոյացում և ձևավորվում է հիմնականում կոլագեն պարունակող սպի։ Այս սպին չի պարունակում ոչ մի մասնագիտացված կառույց, ինչպես օրինակ՝ պարենքիմային բջիջն է և բերում է ֆունկցիոնալ խանգարումների։ Ձևավորվում է թարախ պարունակող խոռոչ, լցված անթափանց հեղուկով, որում առկա են մահացած լեյկոցիտներ և բակտերիանեեր, վերջիններիս մնացորդների հետ միասին։ Սուր բորբոքման ժամանակ, եթե վնասող գործոնը պահպանվում է, զարգանում է քրոնիկական բորբոքում։ Այս պրոցեսն ընթանում է օրերի, ամիսների կամ տարիների ընթացքում, բերելով քրոնիկական վերքերի զարգացման։ Քրոնիկական բորբոքմանը բնորոշ է վնասված հյուսվածքում գերազանցապես մակրոֆագերի առկայությունը։ Այս բջիջները օրգանիզմի պաշտպանական մեխանիզմներից են, սակայն նրանց արտադրած տոքսինները (ներառյալ՝ ԹՌՁ-ները) վնասում են օրգանիզմի սեփական հյուսվածքները։ Որպես այդպիսին, քրոնիկական բորբոքումը մշտապես ուղեկցվում է բորբոքային հյուսվածքի քայքայումով։
Օրինակներ
Բորբոքումը սովորաբար նշվում է -բորբ վերջածանցով։ Այնուամենայնիվ, որոշ դեպքերում, ինչպես օրինակ՝ ասթման, չեն հետևում այս կանոնին։
Վարժությամբ պայմանավորված սուր բորբոքում
Ինչպես հայտնի է վարժությունների ֆիզիոլոգիայից, մկանային բջիջների սուր բորբոքումը կարող է առաջանալ մարզման ժամանակ մկանների էքսցենտրիկ և կոնցենտրիկ խթանման հետևանքով։ Էկսցենտրիկ մարզումների մասնակցությունը, ներառյալ՝ դիմադրության մարզումները և մկանների էկսցենտրիկ երկարումով ընթացող վարժությունները (օրինակ՝ մեծ թեքությունից վայր իջնելը) կարող են 24-48 ժամվա ընթացքում բերել մկանային հոգնածություն, այնուամենայնիվ արյան լակտատի մակարդակը, որով նախկինում բացատրում էին մկանային հոգնածությունը, ավելի բարձր էր վազքի դեպքում։ Կծկողական ֆիլամենտների և z սկավառակների կառուցվածքային վնասումը բերում է ուշացած մկանային հոգնածության, որը հատկապես հանդիպում է մարաթոնային վազորդների մոտ, ում մկանային թելերը ենթարկվում են զգալի վնասման և՛ մարզումների, և՛ մարաթոնի ժամանակ ։ Վազորդների մոտ մկանների այսպիսի աստիճանական վնասման սկիզբը և տևողությունը զուգահեռ է ընթանում մկանային հոգնածության հետ։
Մկանաթելերի յաս խանգարումները բերում են լեյկոցիտների ներգրավման մկանային հոգնածությամբ վնասված մկանների մեջ, բերելով այդ ախտահարված մկաններում բորբոքման զարգացման։ Պլազմայի ֆերմենտների բարձրացումը, միոգլոմինեմիան և մկանների ախտաբանական պատկերն ու ուլտրակառուցվածքը կապում են բորբոքման հետ։ Կծկողական-առաձգական համակարգում բարձր լարվածությունը բերում է մկանաթելերի կառուցվածքային վնասման, ներառելով պլազմոլեման էպիմիզիումի, պերիմիզիումի և/կամ էնդոմիզիումի հետ։ Միզիումի վնասումը խանգարում է վնասված մկանաթելերի և մկանային կծիկների կալցիումական հոմեոստազը և բերում նեկրոզի, որի պիկը դիտվում է մարզումից 48 ժամ անց։ Մակրոֆագերի և ներբջջային կառույցների արտադրած նյութերը (օրինակ՝ հիստամինը, կինիններն ու K+) կուտակվում են արտաբջջային հյուսվածքում։ Այս նյութերը գրգռում են նյարդային վերջավորությունները (հատկապես էքսցենտրիկ վարժությունների դեպքում, երբ հարաբերական փոքր մակերեսի վրա ազդում է մեծ ուժ) ։
Հետբորբոքային մկանային աճ և վերականգնում
Մկանային աճի և բորբոքման մեջ կապ կա ։ Օրինակ՝ հակաբորբոքային դեղերի (օրինակ՝ ՈՍՀԲԴ) մեծ դեղաչափերի կիրառումից հնարավոր է մկանային աճի խթանում ։ Սառնության կիրառումը բացասաբար է ազդում մկանային աճի վրա։ Բորբոքման նվազումը բերում է մակրոֆագերի ակտիվության և IGF-1-ի քանակի նվազման ։ Մարզումների վրա սառնության կիրառման սուր էֆեկտները արտահայտվում են սատելիտային բջիջների պրոլիֆերացիայի նվազումով ։ Երկարատև էֆեկտներից են մկանային գերաճի նվազումը և մկանաթելերի կառուցվածքային վնասումը ։
Ավելի ուշ կարծիք է ստեղծվել, որ մարզման ժամանակ մկանային կծկումներին ի պատասխան սուր տեղայնացված բորբոքման զարգացումը մկանային աճի համար անհրաժեշտ պայման է ։ Այս սուր բորբոքումը բերում է վնասված մկանային հյուսվածքի վերացման ։ Մկաններում, կծկմանն ի պատասխան, արտադրվում են ցիտոկիններ , ինչպես օրինակ՝ ինտերլեյկին-1 բետան, ՈւՆԳ-ալֆան, Իլ-6-ը, որոնք սինթեզվում են կմախքային մկաններում մարզումից 5 օր հետո ։
Ինտերլեյկին 6 միոկինի մակարդակի բարձրացումը կարող է հասնել նորմայից ավելի քան 100 անգամ բարձր թվերի ։ Կախված մարզման ծավալից, ինտենսիվությունից և այլ գործոններից, Իլ-6-ի բարձրացումը սկսվում է դիմադրությամբ վարժություններից հետո 4 ժամվա ընթացքում և պահպանվում մինչև 24 ժամ ։
Կծկումներից հետո սատելիտային բջիջներում ունենում ենք Իլ-6 ընկալչի և Իլ-6-ի արագ և փոփոխական էքսպրեսիա ։ Իլ-6-ը ին վիտրո և ին վիվո բերում է հիպերտրոֆիկ մկանային գերաճի ։
Անսովոր վարժությունները բարձրացնում են Իլ-6-ի քանակը վարժությունից հետո մինչև 6 անգամ 5 ժամվա ընթացքում և մինչև 3 անգամ վարժությունից 8 ր հետո ։ Որպես հավելում, ՈՍՀԲԴ-ները նվազեցնում են սատելիտային բջիջների փոփոխությունները կապված վարժություններ հետ, նվազեցնելով վարժություններից հետո սպիտակուցների սինթեզը ։
Դիմադրության վարժություններից հետո ցիտոկինների (միոկինների) բարձրացումը ուղեկցվում է միոստատինի (սպիտակուց, որն ընկճում է մկանների տարբերակումն ու աճը) մակարդակի նվազումով ։ Դիմադրության վարժություններին և միջին ինտենսիվության վազքին ցիտոկինների պատասխանը տարբեր է․ վերջինիս դեպքում պատասխանն ավելի երկարատև է՝ մոտ 12-24 ժամ ։
Ըստ հետազոտությունների տվյալների վարժությունների շատ դրական կողմեր միջնորդվում են կմախքային մկանի, որպես էնդոկրին օրգան աշխատելով։ Կծկվող մկաններն արտադրում են բազմաթիվ նյութեր՝ միոկիններ, որոնք ապահովում են նոր հյուսվածքի առաջացումը, հյուսվածքի վերականգնումը և տարբեր հակաբորբոքային ֆունկցիաներ, որոնք նվազեցնում են տարբեր բորբոքային հիվանդությունների զարգացման ռիսկը։ Այսպիսով, դիտելով կմախքային մկանը որպես էնդոկրին օրգան, հասկանալի է դառնում մարզման ֆիզիոլոգիան և սթրեսի նկատմամբ ադապտացիայի դերը բորբոքման մեջ ։
Քրոնիկական բորբոքում և մկանների կորուստ
Քրոնիկական և ուժեղ արտահայտված բորբոքումները ասոցացվում են մկանային աճի անաբոլիկ ազդանշանների խանգարումներով։ Քրոնիկական բորբոքումը համարվում է տարիքի հետ դիտվող մկանային կորստի պատճառներից մեկը ։ Միոստատինի մակարդակի բարձրացումը դիտվել է քրոնիկական ցածր աստիճանի բորբոքում ունեցող անձանցից շատերի մոտ ։ ՈւՆԳ-α-ի բարձր մակարդակը ճնշում է AKT/mTOR ուղին, որը մեծ դեր է խաղում կմախքային մկանների գերաճի կարգավորման հարցում, այդ կերպ ուժեղացնելով մկանային կատաբոլիզմը  ։ Այս ցիտոկինները կարող են անտագոնիստ ազդեցություն ունենալ ինսուլինանման աճի գործոն-1-ի (IGF-1) անաբոլիկ էֆեկտների վրա ։ Ինչ վերաբերում է սեպսիսին, որպես ամբողջ մարմինն ընդգրկող, ծանր բորբոքում, միոֆիբրիլյար և սարկոպլազմատիկ սպիտակուցների սինթեզն արգելակվում է, ընդգրկելով գերազանցապես արագ կծկվող մկանաթելերը ։ Սեպսիսը կանխում է նաև լեյցինի կողմից մկանային սպիտակուցների սինթեզի խթանումը ։ Կենդանական մոդելներում ստացած բորբոքման ժամանակ mTOR-ը կորցնում է մկանային աճով խթանվելու վերջինիս հատկությունը ։
Վարժությունը որպես բորբոքման բուժման եղանակ
Պարբերական ֆիզիկական ակտիվությունը նվազեցնում է բորբոքման մարկերների մակարդակը , սակայն կորելացիան հստակ չէ և տարբերություն է նկատվում կախված մարզումների ինտենսիվությունից։ Օրինակ՝ չնայած շրջանառվող բորբոքային մարկերների հիմնական չափումները զգալի տարբերություն չեն տվել առողջ մարզված և չմարզված մեծահասակների մոտ  , երկարատև մարզումները նվազեցնում են քրոնիկական ցածր աստիճանի բորբոքումը ։ Մյուս կողմից, բորբոքային հիվանդություններով տառապող անձանց կողմից սուր կերպով մարզվելուց հետո վերականգման շրջանում հակաբորբոքային միոկին Իլ-6-ի մակարդակը բարձր է մնում երկար ժամանակ, ի տարբերություն առողջ հսկիչ խմբի վերականգման շրջանի ։ Հնարավոր է, որ ցածր ինտենսիվությամբ մարզումները կարող են նվազեցնել հանգստի պրոբորբոքային մարկերների (CRP, Իլ-6) մակարդակը, մինչդեռ միջին ինտենսիվության դեպքում դիտվում են հակաբորբոքային պրոցեսների արտահայտվածությունն ավելի թեթև է և քիչ  ։ Հոգնեցնող վարժությունների և քրոնիկական ցածր աստիճանի բորբոքման միջև կա հստակ կապ ։ Մարաթոնյան վազքը կարող է բարձրացնել Իլ-6-ի մակարդակը մինչև 100 անգամ և բարձրացնել լեյկոցիտների ընդհանուր քանակը և նեյտրոֆիլների մոբիլիզացիան ։
Վերոնշյալից ենթադրվում է, որ Իլ-6 նախկինում համարվել է պրոբորբոքային ցիտոկին։ Այդ պատճառով էլ սկզբից կարծում էին, որ վարժություններով պայմանավորված Իլ-6-ի պատասխանը կապված է մկանների վնասման հետ ։ Սակայն հաստատվել է, որ էքսցենտրիկ վարժությունները Իլ-6-ի զգալի բարձրացման չեն բերում, ի տարբերություն կոնցենտրիկ «անվնաս» մկանային կծկումները։ Այստեղից կարելի է ենթադրել, որ մկանային վնասումը մարզումների ժամանակ պարտադիր կերպով Իլ-6-ի բարձրացման չի բերում։ Որպես փաստ, էքսցենտրիկ վարժությունները բերում են Իլ-6-ի պիկի հետաձգման և վերականգման ընթացքում վերջինիս ավելի դանդաղ իջեցման ։
Վերջին աշխատանքներում հայտնաբերվել է, որ Իլ-6-ի առաջընթաց և հետընթաց ազդանշանումը տարբերվում է միոցիտներում և մակրոֆագերում։ Պարզվում է, ի տարբերություն մակրոֆագերի, որտեղ Իլ-6-ի ազդանշանումը կապված է NFκB-ի ակտիվացման ազդանշանային ուղու հետ, միոցիտներում Իլ-6-ի էքսպրեսիան կարգավորվում է բազմաթիվ ազդանշանային կասկադներով, ներառյալ՝ Ca2+/NFAT և գլիկոգեն/p38 MAPK ազդանշանային ուղին։ Այսպիսով, Իլ-6-ի ազդանշանումը մոնոցիտներում կամ մակրոֆագերում ստեղծում է պրոբորբոքային պայմաններ, մինչդեռ մկաններում վերջինիս ակտիվացումը ընթանում է ՈւՆԳ-ի նկատմամբ պատասխանից կամ NFκB-ի ակտիվացումից լրիվ անկախ և ազդեցությունը հակաբորբոքային է ։
Տարբեր հետազոտություններում ցույց է տրվել, որ երկարատև վարքագծային փոփոխություններից հետո, օրինակ՝ ընդունած կալորիաների նվազեցումը, բարձր ֆիզիկական ակտիվությամբ պարբերական վաժությունների ծրագիրը, նվազում է բորբոքային մարկերների մակարդակը, հետևաբար Իլ-6-ին սխալ է համարել բորբոքման մարկեր։ Որպես օրինակ՝ Իլ-6-ի հակաբորբոքային էֆեկտները կարելի է տեսնել վերջինիս կողմից դասական հակաբորբոքային ցիտոկիններ Իլ-1 ընկալչի անտագոնիստի և Իլ-10-ի սինթեզի խթանման հարցում ։ Այս կերպ, այն մարդիկ, ովքեր վարժությունների միջոցով փորձում են բուժել իրենց մոտ առկա քրոնիկական բորբոքումը, հստակ հետևում են վերոնշյալ հետազոտության եզրակացություններին, քանի որ նստակյաց ապրելակերպը բերում է բազմաթիվ բորբոքային հիվանդությունների առաջացման և հարաճման։ Այնուամենայնիվ, որոշ դեպքերում գերծանրաբեռնվածությունից պետք է զգուշանալ, չնայած վերջինով պայմանավորված բարդությունները ընդհանուր պոպուլյացիայում հազվադեպ է հանդիպում։
Ազդակից աղմուկի տեսություն
Քանի որ տեղայնացված սուր բորբոքումն անհրաժեշտ է մկանային աճի, իսկ քրոնիկական, ցածր աստիճանի բորբոքումը՝ մկանային աճի անաբոլիկ ազդանշանման խանգարման համար, առաջարկվել է տեսություն, ըստ որի «ազդակից աղմուկի» մոդելը կարող է նկարագրել բորբոքման և մկանային աճի միջև առկա կապը ։ Քրոնիկական բորբոքման «աղմուկը» մինիմալի վրա պահելու պարագայում, տեղայնացված սուր բորբոքումը բերում է ավելի ուժեղ անաբոլիկ պատասխանի, քան քրոնիկական բորբոքման բարձր աստիճանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իմունաբանություն Կատեգորիա:Բորբոքումներ Կատեգորիա:Մարդու ֆիզիոլոգիա Կատեգորիա:Ախտաբանական ֆիզիոլոգիա
Կելան (Աղբակի գավառ, մեկ այլ գյուղ)
Կելան, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Աղբակի գավառում ։ Գտնվում էր Ադամակերտ քաղաքից հյուսիս-արևմուտք, Խոշաբ գետի աջ կողմում։ Գյուղից հարավ-արևմուտք կային նույնանուն ևս երկու գյուղեր ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Խրիպալիչի
Խրիպալիչի (Хрипаличі), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Վլադիմիր-Վոլինի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1577 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Խրիպալիչի գյուղում բնակվում էր 265 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 7 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 37,86 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Վլադիմիր-Վոլինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1577 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Չուրաշևո (գյուղ, Նուրիմանովսկի շրջան)
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 182 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Նուրիմանովսկի շրջանի բնակավայրեր
Դյորդ Լիգետի
Դյորդ Շանդոր Լիգետի (Ligeti György Sándor, ), հունգարացի և ավստրիացի կոմպոզիտոր-ավանգարդիստ, երաժշտական մանկավարժ։ Հանրությանը հայտնի դարձավ Սթենլի Կուբրիկի «2001․ տիեզերքի ոդիսականը» ֆիլմում հնչած իր երաժշտության շնորհիվ։
Վաղ տարիներ
Դյորդ Լիգետին ծնվել է Դիչեսենտմարտոն քաղաքում (այժմ՝ Տիրնևենի)՝ հրեայի ընտանիքում ։ Նրա հոր հորեղբայրը՝ բանկային ծառայող Շանդոոր Լիգետին (և պապիկի եղբայրը՝ նկարիչ Սոմ Աուերը), ջութակի հայտնի ուսուցիչ Լեոպոլդ Աուերն է (կոմպոզիտորի հայրը Աուեր ազգանունը (Aue «մարգագետին» բառից) փոխել է Լիգետի (հունգարերեն «մարգագետին») ։ Ապագա կոմպոզիտորի մայրը՝ Իլոնա Լիգետին, բժշկուհի էր։ Դյորդի մայրենի լեզուն հունգարերենն է ։ Վաղ տարիքում ծանոթացել է ռումինական և հունգարական ժողովրդական երաժշտությանը, որը հետագայում, Բելա Բարտոկի աշխատանքների հետ միասին, մեծ ազդեցություն է ունեցել իր ստեղծագործությունների վրա։ Երբ Դյորդը 6 տարեկան էր, ընտանիքը տեղափոխվել է Կլուժ-Նապոկա, որտեղ նա ստացել է երաժշտական տարրական կրթություն։
Փախուստ Ավստրիայից
1956 թվականին Լիգետին կնոջ հետ Ավստրիայից գաղթել է Հունգարիա, որտեղ էլ հիմնականում ապրել է հետագա տարիներին (1968 թվականին ստացել է Ավստրայի քաղաքացիություն)։ 1957 թվականին Քյոլնում ծանոթացել է կոմպոզիտոր-փորձարարներ Կառլհայնց Շտոքհաուզենի և Գոթֆրիդ Քյոնիգի հետ, որոնց հետ աշխատել է ակադեմիական էլեկտրոնային երաժշտության բնագավառում։ Սակայն 3 տարի անց, կորցնելով հետաքրքրությունը էլեկտրոնիկայի նկատմամբ, աշխատանքը շարունակել է «ակուստիկ» գործիքային երաժշտության բնագավառում։
1960-ականներ
1961 թվականին Լիգետին արևմտաեվրոպական ավանգարդի շրջանակներում համբավ և ճանաչում է ձեռք բերել այնպիսի ստեղծագործությունների շնորհիվ, ինչպիսիք են «Տեսիլք» (Apparitions, 1959) և «Մթնոլորտ» (Atmosphères, 1961)։ Այդ ժամանակաշրջանի մյուս ուշագրավ ստեղծագործություններից են՝ «Սիմֆոնիկ պոեմ 100 մետրոնոմի համար» (1962), աբսուրդային «Արկածները» (Aventures, 1962) և «Նոր արկածներ» (Nouvelles Aventures, 1965)։
1963-1965 թվականներին Լիգետին ստեղծել է 20-րդ դարի շրջադարձային աշխատանքներից մեկը՝ «Ռեքվիեմ»։ 1966 թվականին գրել է երգչախմբային «Lux Aeterna», 1967 թվականին՝ «Հեռացում» (Lontano) պիեսը, 1969 թվականին՝ «Ճյուղավորում» (Ramifications).
Հատուկ հիշատակման է արժանի Լիգետիի կոնֆլիկտը Սթենլի Կուբրիկի և MGM ընկերության հետ՝ կապված «2001․ տիեզերական ոդիսական» կինոֆիլմում Լիգետիի երաժշտությունն օգտագործելու հետ։ Ֆիլմի թողարկումից հետո՝ 1968 թվականին, պարզվեց, որ Լիգետի ստեղծագործությունը Կուբրիկն օգտագործել է առանց կոմպոզիտորի համաձայնության, ինչը և երկարատև քննարկման առիթ հանդիսացավ։
Հետագա աշխատանքներ
1975-1977 թվականներին Լիգետին Միշել Գելդերոդի դրամայի հիման վրա գրում է «Մեծ Մերտվիարխ» (Le Grand Macabre օպերան, որը, հետևելով «Արկածներին», զարգացնում է աբսուրդային թատրոնի գաղափարները։ 1980-ական թվականներին կոմպոզիտորն օգտագործում է յուրօրինակ ռիթմիկ համակարգ, նրա պոետիկայի համար բեկումնային էր Ջութակի, վալտոռնի և դաշնամուրի համար գրված տրիոն (1982)։ Առավել հայտնի և մեծարվեստ ստեղծագործություններից են դաշնամուրային էտյուդները․ դրանց առաջին հավաքածուն 1986 թվականին ԱՄՆ-ում արժանացել է Գրավեմայերի մրցանակի։ Լիգետիի վերջին ստեղծագործություններից են «Համբուրգյան կոնցերտ» (Hamburgisches Konzert), որը նվիրված է գերմանացի վալտոռնահար Մարիա Լուիզա Նոյնեկերին, որի հետ Լիգետին իր կյանքի վերջին տարիներին ակտիվորեն համագործակցել է։
Դյորդ Լիգետին մահացել է 2006 թվականի հունիսի 12-ին Վիեննայում՝ առողջական երկարատև խնդիրներից հետո։
Կինը հոգեբույժ և հոգեվերլուծաբան Վերա Լիգետին է։ Որդին՝ ավստրիացի, հիմա՝ ամերիկացի կոմպոզիտոր և թմբկահար Լուկաս Լիգետին (Lukas Ligeti, ծնվ. 1965), հայտնի է Ջոն Զորնի «Ռադիկալ հրեական մշակույթ» նախագծի հետ ունեցած համագործակցությունով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Հունգարացի կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Հունգարացի երաժշտական մանկավարժներ Կատեգորիա:Ավստրիացի երաժշտական մանկավարժներ Կատեգորիա:Հունգարիայի օպերային կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Ճապոնիայի կայսերական մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Բալցանի մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Ավստրիական «Գիտության և արվեստի համար» պատվո խաչի ասպետներ
Կիզերկա
Կիզերկա (Кизерка), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ուրժումսկի շրջանում Կիրովի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Վյատկա գետի աջ ափին՝ 237 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 29 կմ է, ավազանի տարածքը 170 կմ2 ։
Գետի ակունքը գտնվում է Մատվեևսկի անտառում, 23 կմ հարավ-արևելք Ուրժումա։ Վերին և միջին հոսանքում հոսում է հյուսիս-արևելք։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Կամսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Վյատկա, գետի ենթաավազանը՝ Վյատկա։ Գետի ավազանը՝ Կամա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Բոյդ շրջան (Կենտուկի)
Բոյդ շրջան (Boyd County), ԱՄՆ Կենտուկի նահանգի 105 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 414 կմ² է, բնակչությունը՝ 49.542 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Քատլետսբուրգ բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1860 թ.։
Կատեգորիա:Կենտուկիի շրջաններ
Սուրբ Հրեշտակի կամուրջ
Սուրբ Հրեշտակի կամուրջ (Ponte Sant’Angelo), հետիոտն կամուրջ Տիբեր գետի վրա՝ Հռոմում՝ կառուցված 134-139 թվականներին Հռոմի կայսր Ադրիանոսի կողմից։ Կամուրջը քաղաքի կենտրոնը կապում էր Ադրիանոսի դամբարանի հետ և ավելի ուշ մտավ Սուրբ Հրեշտակի ամրոցի կազմի մեջ։ Քանի որ կամուրջը տանում էր դեպի Ադրիանոսի դամբարան, հռոմեացիները դրան կոչեցին «Ադրիանոսի կամուրջ» կամ «Էլիայի կամուրջ»։ Երեսպատված է մարմարե սալիկներով։
1450 թվականին կամրջի բազրիքները չդիմացան դեպի Սուրբ Պետրոսի տաճար շտապող ուխտագնացների հոսքին և փլվեցին. բազմաթիվ ուխտագնացներ զոհվեցին։ Ի պատասխան պապը հրամայեց քանդել հնագույն հաղթակամարը, որն իբր փակում էր կամրջի ելքը։ 16-րդ դարից ավանդույթ ձևավորվեց կամրջից կախել մահապատժի ենթարկված հանցագործների մարմինները։ Հենց այդ ժամանակ էլ կամրջին հայտնվեցին առաքյալներ Պետրոսի (Լորենցետտոյի գործ, 1530) և Պողոսի (Պաոլո Ռոմանոյի գործ, 1463) արձանները, որոնց հետագայում Բերնինիի ջանքերով ավելացան հրեշտակների ևս տասն արձաններ։
Հրեշտակների երկու արձան (բնօրինակներ) պահպանվում են Սանտ Անդրեա դելլա Ֆրատե եկեղեցում։
Մշակույթում
Կամուրջը կարելի է տեսնել Assassin's Creed: Brotherhood խաղում։ 16-րդ դարի սկզբում կամուրջը միակ ճանապարհն էր դեպի Վատիկան և Սուրբ Հրեշտակի ամրոց։
Սուրբ Հրեշտակի ամրոց
Սուրբ Հրեշտակի ամրոց (Castel Sant'Angelo), որը տեղակայված է Հռոմում, իրենից ներկայացնում է մեծագույն ճարտարապետական հուշարձան, որն իր մեջ կրում է քրիստոնեական կայսրության հիմնադրման պատմության գաղտնիքները։ Սուրբ Հրեշտակի ամրոցը սկզբնապես եղել է դամբարան, այնուհետև ամրոց, իսկ հետո անձամբ Հռոմի պապերի նստավայր և հանդիսանում էր նրանց թանկարժեք իրերի գանձարան և, միևնույն ժամանակ, բանտ, իսկ այսօր այն հանդիսանում է ճարտապետական հուշարձան՝ Ռազմա-պատմական թանգարան, ամենաայցելվողներից մեկը Իտալիայում։
Պատմություն
Կայսր Հադրիանոսը սկսում է կառուցել այն 135 թվականին, որպես դամբարան իր և իր ընտանիքի անդամների համար։ Շինարարությունն ավարտվում է 139 թվականին, Հադրաինոսի մահից հետո, նրա ժառանգորդ Անտոնինոս Պիոսի կողմից։ Դամբարանկ նման էր էտրուսկյան թումուլուսին. քառակուսի հիմքի վրա (կողմի երկարությունը — 84 մետր) տեղադրվում է գլան (տրամագիծը — 64 մետր, բարձրությունը մոտ 20 մետր), պսակված լցնովի բլուրով, իսկ նրա գագաթին ճարտարապետական խումբ՝ կայսրը Հելիոսի տեսքով, քառաձի մարտակառքը կառավարելիս։ Դամբարանում տեղադրվում են կայսրերի աճյունասափորները՝ սկսած Հադրիանոսից և վերջացրած Սեպտիմիոս Սևերոսով։ Այնուհետև այդ վիթխարի կառույցը ներառվում է Ավրելիանոսի ժամանակ կառուցված պատի մեջ, որը շրջապատում է քաղաքը և սկսվում է օգտագործվել ռազմական և ռազմավարական նպատակներով։
Ավանդույթի համաձայն, 590 թվականին, համաշխարհային համաճարակի ժամանակ, Գրիգոր I պապը ամրոցի գագաթին տեսնում է Միքայել հրեշտակապետին, Ով սուրը դնում է պատյան, ինչը նշանակում էր աղետի ավարտ, այստեղից էլ առաջանում է ամրոցի անվանումը՝ Սուրբ Հրեշտակի ամրոց։ Միջին դարերում ամրոցը պասետով միացվում է Վատիկանին, ամրացված միջանցքով։ Հռոմի պապերը այն վեր են ածում իսկական բերդի։ Կլիմենտ VII-ը 1527 թվականին թաքնվում է ամրոցում, երբ կայսր Կառլոս V-ի զորքերը ներխուժում են Հռոմ։ Պաշարված ամրոցում այդ ժամանակ գտնվում և հարձակումների դիմագրավմանը ակտովորեն մասնակցություն էր ունենում Բենվենուտո Չելինին, քանդակագործ, ոսկերիչ, հայտնի հուշագրությունների հեղինակ։ Մի քանի տարի անց նա բանտարկվում է ամրոցում որպես կալանավոր և կարողանում է կատարել անհնարինը՝ փախչում է բանտից։ Ամրոցի ամբողջ պատմության ընթացքում նա միակ մարդն է, ում դա հաջողվում է։
Շինություններ
Հրեշտակի բակը այդ անվանումը ստացել է այն պատճառով, որ նրանում տեղադրում են XVI դարի մարմարե արձանիկ, որը մինչ XVII հարյուրամայակը գտնվում էր ամրոցի բարձունքին։ Բակից ձգվում է միջնադարյան սրահների անֆիլադ, որոնք վերակառուցվել են XVII դարում։ Արդարադատության սրահում (Sala della Giustizia) XVI դարում տեղի էին ունենում դատարանի նիստեր։ Ամրոցում կան պապական հարկաբաժիններ, Ալեքսանդր VI-ի բակը, Կլիմենտ VII-ի սրահը, Климента VIII-ի սրահները, Պավել III-ի լոջիան և Պավել IV-ի լոջիան, վերջինիս սահմանակցում են տարածքներ, որոնցում տեղակայված էր բանտը։ Այստեղ կա գրադարան, ինչպես նաև Գանձրանի սրահ և Գաղտնի արխիվ։ Ամրոցի սանդղավանդակից, որի վրա կախված է Հրեշտակի զարդապատկերը, բացվում է հրաշալի տեսարան դեպի քաղաք։
Հիշատակումներ գեղարվեստական գրականությունում
Հիպերիոնի երկնոլորտում Սուրբ Հրեշտակի ամրոցը մասն է կազմում Նոր Վատիկանի, տեղափոխված Պասեմ մոլորակի վրա։ «Հիպերիոնի երվեր» շարքի երկրորդ երկերգությունում Բարեփոխված Կայսերական Եկեղեցին այն օգտագործում է որպես Սուրբ Ինկվիզիցիայի աստավայր, նաև այստեղ տանջահար է արվում և իր մահն է ընդունում Էնեան։ Սուրբ Հրեշտակի ամրոցը նաև հիշատակվում է Ալեքսանդր Դյումայի «Ասկանիո» վեպում։ Հենց այդտեղից, կապված սավանների օգնությամբ, փախչում է քանդակագործ Բենվենուտո Չելինին։
Նաև, Սուրբ Հրեշտակի ամրոցը հիշատակվում է Պետեր Բերլինգի «Գրաալի զավակները» գրքում, որպես պապի կողմնակիցների հենարան և «մոխրագույն կարդինալի» (նույն ինքը Ռայները Կապոչոից) նստավայր։
Համակարգչային խաղերում
Սուրբ Հրաշտակի ամրոցը հայտնվում է «Assassin's Creed II» և «Assassin's Creed: Brotherhood» համակարգչային խաղերում։ Առաջին խաղում գլխավոր հերոսը «անցնում է ամրոցի կողքով»՝ ուղղություն վերցնելով դեպի Սիքստինյան կապելլա։ երկրորդ խաղում խաղացողին հնարավորություն է տրվում լինել մեծագույն հուշարձանի ներսում, տեսնել, թե ինչպիսին է եղել այն 1500-1507 թվականներին, հռոմեական պապեր Ալեքսանդր VI-ի և Հուլիոս II-ի կառավարման ժամանակաշրջաններում։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Իտալիայի տեսարժան վայրեր Կատեգորիա:Ճարտարապետական հուշարձաններ Կատեգորիա:Հռոմի տեսարժան վայրեր
Շուրովչիկի
Շուրովչիկի (Щурівчики), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Իզյասլավի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Շուրովչիկի գյուղում բնակվում էր 246 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1362 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 180,62 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Իզյասլավի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Light It Up (երգ, Մեյջոր Լեյզեր)
"Light It Up", ամերիկացի էլեկտրոնային երգերի պրոդյուսեր Major Lazer-ի երգը, ջամայկացի երգիչ Nyla-ի մասնակցությամբ, որը Major Lazer-ը ընդգրկել է իր Peace Is the Mission ալբոմում։ Երգի remix տարբերակին մասնկացել է բրիտա-գանիացի վոկալիստ Fuse ODG-ը, երգի այս տարբերակը ներառվել է Peace Is the Mission ալբոմում և թողարկվել է 2015 թվականի նոյեմբերի 5-ին։
Կոմերցիոն կատարում
Երգը ունեցել է միջազգային հաջողություններ՝ Եվրոպայում և Օվկիանիայում։ Երգի թողարկվելուց հետո այն Billboard Hot 100 չարթում զբաղեցրեց 98-րդ տեղը, ապա 73-րդը։
Ռեմիքսներ
2016 թվականի մարտի 12-ին թողարկվեց երգի իտալական տարբերակն իտալացի երգիչ և երգերի հեղինակ Baby K-ի մասնկացությամբ։
Երաժշտական տեսահոլովակ
Երգի բնօրինակ տարբերակը You Tube-ում տեղադրվել է 2016 թվականի ապրիլի 1-ին։ Տեսահոլովակը նկարահանվել է greyscale տարբերակով։
Թողարկման պատմություն
Կատեգորիա:2015 սինգլներ
Զագատինո (գյուղ, Վետլուժսկի շրջան)
Զագատինո (Загатино), գյուղ Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Վետլուժսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Վետլուժսկի շրջանի բնակավայրեր
Վերանա (Տրապիզոնի գավառ)
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
(4318) Բատա
(4318) Բատա (Bata), աստերոիդ աստերոիդների գոտու արտաքին մասում։ Հայտնաբերվել է 1980 թվականի փետրվարի 21-ին Զդենկա Վավրովայի կողմից Կլետում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,219585 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,8772 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,562 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2110,08 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,17061 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 9,56° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1980 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Զդենկա Վավրովայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների գոտու արտաքին մասի աստերոիդներ
Լուչկի (ավան, Ռոմնիի քաղաքային խորհուրդ)
Լուչկի (Лучки), ավան Ուկրաինայի Սումիի մարզի Ռոմնիի քաղաքային խորհուրդում։
2001 թվականի տվյալներով Լուչկի ավանում բնակվում էր 438 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Ռոմնիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի ավաններ
Բորոտա
Բորոտա (Borota), գյուղ Հունգարիայի Հանրապետության հարավում՝ Բաչ-Կիշկունի մեդյեում։
Աշխարհագրություն
Բորոտա գյուղական բնակավայրը տեղակայված է Հունգարիայի հարավում՝ Բաչ-Կիշկունի մեդյեի հյուսիսարևմտյան հատվածում։
Զբաղեցնում է ընդհանուր հաշվով 81.8 կմ քառ. տարածք։ Հունգարիայի մայրաքաղաք Բուդապեշտի հետ ավտոխճուղով կապված չէ։
Բորոտայի մակերեսի 30 %-ը անտառածածկ է։ Ավելի քան այդքան տարածք են զբաղեցնում բարձր որակի վարելահողերը։ Տարածքի մնացած մասը զբաղեցնում են խոտհարքեր, արոտավայրեր և խաղողի այգիներ։
Բնակչություն
Ըստ 2004 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ գյուղի բնակչությունը կազմում է 1,537 մարդ։ Գյուղի հիմնական բնակիչները հունգարացիներն են, որոնք խոսում են հունգարերենով։
Բնակչության միջին խտությունը՝ 18.78 մարդ/կմ²։ Բորոտայի բնակչության մեծամասնությունը դավանում է քրիստոնեություն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հունգարիայի բնակավայրեր
Կուրգան–Տյուբեի մարզ
Կուրգան–Տյուբեի մարզ
Տաջիկական ՍՍՀ կազմում։ Առաջին անգամ կազմվել է 1944 թ.-ի հունվարի 7-ին, լուծարքի ենթարկվել՝ 1947 թ.-ի հունվարի 23-ին, վերակազմվել՝ 1977 թ.-ի ապրիլի 4-ին։ Գտնվում է Վախշի հովտում (հանրապետության հարավ–արևմուտքում)։ Տարածությունը 11,44 հազ. կմ² է, բնակչությունը՝ 703 հազ. (1979 թ.)։ Բաժանվում է 8 շրջանի, կա 2 քաղաք, 13 քաղաքատիպ ավան։ Կենտրոնը՝ Կուրգան–Տյուբե։
Բնությունը
Ռելիեֆը լեռնային է՝ կազմված մերձմիջօրեական ուղղությամբ ձգվող լեռնաշղթաներից և լեռներից (Բաբադաղ, Տույունաաու, Ակտաու, Կարատաու, Տերիկլիտաու), ինչպես նաև միջլեռնային իջվածքներից։ Բացարձակ բարձրությունը 2100 մ է, դեպի հարավ իջնում է մինչև 300 մ։ Օգտակար հանածոներից կան գազ, նավթ, քարաղ, շինանյութեր, դոլոմիտ, կրաքարեր։ Խոշոր գետերն են Վախշը և Կաֆիռնիգան։ Կլիման չոր մերձարևադարձային է։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը –4°Շ–ից 2 °C է, հուլիսինը՝ 28-32 °C: Տարեկան տեղումները՝ 100-200 մմ։ Լանդշաֆտը անապատային, կիսաանապատային է։
Բնակչություն
Հիմնականում տաջիկներ են (53%-ից ավելին), բնակվում են նաև ուզբեկներ, ռուսներ, գերմանացիներ և այլք։ Միջին խտությունը 1 կմ² վրա 59,6 մարդ է, քաղաքային բնակչությունը՝ 19,1%: Քաղաքներն են Կուրգան–Տյուբեն և Կալինինաբադը։
Տնտեսություն
Վախշի հովիտը, որտեղ գտնվում է Կուրգան–Տյուբեի մարզը, դարձել է զարգացած ագրարային–ինդուստրիալ շրջան։ Արդյունաբերության մեջ մեծ է բամբակազտիչ ձեռնարկությունների (Վախշի, Կոլխոզաբադի, Շաարտուզի, Կուրգան–Տյուբեի շրջաններում և բամբակազտիչ միավորում՝ Կուրգան–Տյուբեում) դերը։ Մարզում կան սննդի արդյունաբերության ձեռնարկություններ, ազոտական պարարտանյութերի, տրանսֆորմատորների գործարաններ, ձկնատնտեսություններ, «Գերան» սովետական տնտեսություն–գործարան, ագրոարդյունաբերական միավորում, ՀԷԿ–եր են։
Գյուղատնտեսության մեջ առավել զարգացած է բամբակենու, ցիտրուսայինների մշակումը, այգեգործությունը, բանջարաբուծությունը (ոռոգվող հողերի վրա), անասնապահությունը։ Կառուցվել են Վախշի ջրանցքը, մի շարք պոմպակայաններ և ջրամբարներ։ Բամբակենու ցանքատարածությունը 121,3 հազ․ հա է։ Հանրապետությունում մշակվող բամբակի հումքի 40,3%-ը տալիս է Կուրգան–Տյուբեի մարզը։ Կուրգան–Տյուբեի մարզը հանրապետության կիտրոնի մշակության հիմնական կենտրոնն է։ Արտադրվում են նաև կարակուլ, խորդենու յուղ, բրինձ, խաղող և այլն։ Անասնապահությունն ունի մսա–կաթնա–բրդատու ուղղություն։
Տրանսպորտը
Հիմնականը ավտոտրանսպորտն է։ Կա նեղգիծ երկաթուղի, օդային հաղորդակցություն։ Կառուցվում է լայնուղի երկաթգիծ։
Լուսավորությունը
1977–1978 թթ. ուսումնական տարում Կուրգան–Տյուբեյի մարզում կար 463 հանրակրթական, 2 գիշերօթիկ դպրոց, 10 պրոֆտեխնիկական ուսումնարան, գյուղատնտեսական և էներգետիկ տեխնիկումներ, բժշկական և մանկավարժական ուսումնարաններ, ուսուցիչների կատարելագործման ինստիտուտ։ 1978 թ.-ին մարզն ուներ 301 գրադարան, 234 ակումբ, 257 կինոկայանք, 49 հիվանդանոց, 707 բժիշկ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տաջիկստանի պատմություն
Անգլեֆոր
Աշխարհագրական դիրք
251 մետր բարձր է ծովի մակարդակից, ընկած է 6 կմ հարավ Սեսելից և 24 կմ արևմուտք Անսիյից։ Կոմունան տարածվում է Ռոն գետի երկանքով 29,26 կմ2 մինչև լեռներ։ 2010 թվականի տվյալներով քաղաքում ապրում է 2362 մարդ։
Պատմություն
Տարածքը բնակեցված է եղել հռոմեական ժամանակաշրջանից։ 12-րդ դարում այն բենեդիկտյան մենաստանի կազմում էր։ Միջնադարում կոմունան եղել է մի փոոքր երկիր։
Կոմունայի տեսարժան վայրերն են դ'Անգելոֆ դղյակը (18-րդ դար), ծխական եկեղեցին ու 14-15-րդ դարերի մենաստանի ավերակները, հարուստ քաղաքացիների մի քանի տներ։
Բնակչություն
2010 թվականի տվյալներով քաղաքում ապրում է 994 մարդ։
Տնտեսություն և արդյունաբերություն
Մինչև 20-րդ դարը քաղաքի բնակիչները զբաղվում էին գյուղատնտեսությամբ։ Եվ մինչ այսօր լանջերում աճում է խաղող։ Բացի այց կան մի քանի փոքր ընկերություններ։
Գյուղը գտնվում է D992 ճանապարհի վրա, ընդ որում այդ ճանապարհը Լիոնի և Ժնևի մեջտեղում է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Հալկան (Աղբակի գավառ)
Հալկան, գյուղակ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Աղբակի գավառում ։ Գտնվում էր Մեծ Զաբ գետի ձախ ափին։
Աշխարհագրություն
Գյուղակը շրջապատված էր ձորերով։
Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 6 տուն բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ռեննիկ Արդո
Ռեննիկ Արդո (Ардо Вальтерович Ренник, ), խորհրդային գեղասահորդ, զուգասահքում` բրոնզե մրցանակակիր 1978 թվականի ԽՍՀՄ առաջնությունում։ Սվերդլովսկի մարզում ԽՍՀՄ սպորտի առաջին վարպետ։ ՌՍՖՍՀ-ի վաստակավոր մարզիչ։
Կենսագրություն
Կրթությունը ստացել է Լենինգրադի Պ. Ֆ. Լեսգաֆտի անվան ֆիզիկական կուլտուրայի պետական ինստիտուտում։ Երկրորդ կուրսում ամուսնացել է Ջուլիա Ռեննիկի հետ, ում հետ էլ զբաղվել է զուգասահքով Իգոր Բորիսովիչ Մոսկվինի ղեկավարությամբ։ Զույգը հանդես է եկել Լենինգրադի հավաքականի կազմում ։
Ինստիտուտն ավարտելուց հետո 1967 թվականին կնոջ հետ տեղափոխվել է Սվերդլովսկի շրջանի Պերվոուրալսկ քաղաք, որտեղ աշխատել է որպես մանկական մարզիչ և ներկայացրել «Уральский трубник» թիմը։ 1971 թվականին զույգը Մոսկվայի բաց առաջնությունում գրավեց երրորդ տեղը, որտեղ կատարեցին ԽՍՀՄ սպորտի վարպետի նորմատիվը։ Նրանք դարձան Սվերդլովսկի շրջանում առաջին գեղասահորդները, ովքեր արժանացան այս կոչմանը։ Այս հաջողությոունից հետո տեղափոխվեցին Սվերդլովսկ, որպեսզի շարունակեն մարզումները Իգոր Քսենոոֆոնտովի ղեկավարությամբ ։
Հաջորդ սեզոնները զույգին բերեցին շատ հաղթանակներ. Յուլյա և Արդո Ռեննիկնները բազմիցս դարձան հանրապետական առաջնության հաղթողներ, ԽՍՀՄ Գավաթի առաջնությանը զբաղեցրին մրցանակային տեղեր, հաղթեցին ՌՍՖՍՀ և ԽՍՀՄ ժողովուրդների սպարտակիադայում։ 1978 թվականին ԽՍՀՄ ժողովուրդների Սպարտակիադայում, հանդես գալով բարդ ծրագրով, այդ թվում` եռակի ռիտտբերգեր թռիչքը, նվաճեցին բրոնզե մեդալ` միաժամանակ ստանալով ԽՍՀՄ չեմպիոնի կոչումը։ Այսպիսով, զույգը դարձավ երկրում երրորդ ուժեղագույնը ։
Դրանից հետո Ռենիկների սպորտային կարիերան ավարտվեց։ Նրանք շարունակում էին աշխատել որպես մարզիչ «Юность» սպորտային համալիրում։ Նրանց սաներից են` պատանիների կարգում զուգասահքի աշխարհի կրկնակի չեմպիոն Յուրի Կվաշնինը և պատանիների կարգում զուգասահքի բրոնզե մրցանակակիրներ Իրինա Սայֆուտդինովան և Ալեքսեյ Տիխոնովը, զուգասահքում ՌՍՖՍՀ չեմպիոններ Յուլյա Բիստրովան և Ալեքսանդր Տարասովը։ 1983 թվականին Յուլյա և Արդո Ռեննիկնները արժանացել են «ՌՍՖՍՀ-ի վաստակավոր մարզիչ» կոչմանը։ 1985 թվականին  ծնվել է նրանց աղջիկը` Դիանան ` Էստոնիայի զուգասահքի ապագա քառակի չեմպիոնը  ։
1990-ականների սկզբներին այս ընտանիքը Ռուսաստանից տեղափոխվում է Ֆինլանդիա, սկզբում` Օուլու, հետո` Պորվոո։ Նրանք մարզում են Ֆինլանդիայի և Էստոնայի գեղասահորդներին, այդ թվում` մրցումների են պատրաստում իրենց աղջկան Ալեքսեյ Սակսի հետ զուգասահքում հանդես գալու համար, ովքեր էլ հանդես են գալիս Էստոնիայի ազգային հավաքականի կազմում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետներ
Ձողաձկան պատերազմներ
Ձողաձկան պատերազմներ (The Cod Wars, Þorskastríðin), հայտնի է նաև որպես Առափնյա պատերազմներ կամ Տարածքային պատերազմներ (Landhelgisstríðin), 1958-1976 թվականներին Միացյալ Թագավորության և Իսլանդիայի միջև առճակատումների և դիվանագիտական հակամարտությունների շարք՝ Ատլանտյան օվկիանոսում ձկնորսական իրավունքների վերաբերյալ ։ Վեճերից յուրաքանչյուրն ավարտվում է իսլանդական կողմի դիվանագիտական հաղթանակով։ Որոշ իսլանդացի պատմաբաններ այս հակամարտությունը համարում են Իսլանդիայի պայքարը սեփական ծովային ռեսուրսների վերահսկողության համար, որը սկբնավորվել է դեռևս 14-15-րդ դարում և ծովամթերքի պահանջարկի աճով պայմանավորված աշխուժացել 19-րդ դարում։
Ժամանակակից վեճերը սկզբնավորվել են դեռևս 1952 թվականին, երբ Իսլանդիան Արդարադատության միջազգային դատարանի որոշման հիման վրա ընդլայնում է իր տարածքային ջրերը՝ մինչև 4 ծովային մղոն։ Ի պատասխան՝ Միացյալ Թագավորությունը արգելում է իսլանդական նավերի մուտքը բրիտանական նավահանգիստներ ։ 1958-ի ՄԱԿ-ի ապարդյուն կոնֆերանսից հետո Իսլանդիան միակողմանիորեն ընդլայնում է իր տարածքային ջրերը և արգելում օտարերկրյա ձկնորսությունը այս ջրերում։ Միացյալ Թագավորությունը և Արևմտյան Եվրոպայի որոշ պետություններ (առավել ակտիվորեն՝ Արևմտյան Գերմանիան) հրաժարվում են ընդունել այս որոշումը, ինչը հանգեցնում է երեք «Ձողաձկան պատերազմների»՝ 1958-1961, 1972-1973 և 1975–1976 թվականներին։ Պատճառն այն էր, որ բրիտանացի նավաստիները թագավորական նավատորմի ուղեկցությամբ շարունակում էին ձկնորսությունը վիճելի ջրերում, իսկ Իսլանդիայի առափնյա պահակախումբը փորձում էր ցանցակտրիչներով կտրել նավերին ամրացված ծկնորսական ճոպանները։
Ստեղծված հանգամանքներում Իսլանդիան սպառնում էր լքել Հյուսիսատլանտյան դաշինքը, ինչը ՆԱՏՕ-ի տերություններին կզրկեր Ֆարերո-իսլանդական (GIUK) սահմանագիծ ազատ մուտքից։ Այն Սառը պատերազմի ժամանակ հակասուզանավային հնարավոր պատերազմի կարևորագույն հենակետ էր։ 1976-ին ՆԱՏՕ-ի միջնորդությամբ կնքված համաձայնագրով ՄԹ-ն ընդունում է Իսլանդիայի կողմից իր ափերի շուրջ 12 ծովային մղոն տարածությամբ բացառիկ տնտեսական գոտու ստեղծումը և 200 ծովային մղոն հեռավորությամբ իսլանդական ձկնորսական գոտու ընդլայնումը։
Համաձայնագիրը վերջ է դնում ավելի քան 5 հարյուրամյակ այս ջրերում Մեծ Բրիտանիայի անսահմանափակ ձկնորսությանը։ Արդյունքում, բրիտանացի ձկնորսները զրկվում են հյուսիսի ձկնառատ ջրերում որսի հանարավորությունից. կորսվում են հազարավոր աշխատատեղեր ։ Միացյալ Թագավորությունը հրաժարվում է իր հռչակած «բաց ծովերի» միջազգային ձկնորսական քաղաքականությունից։ 1982 թվականից ի վեր 200 ծովային մղոն բացառիկ տնտեսական գոտին Միավորված ազգերի կազմակերպության ծովային իրավունքի մասին կոնվենցիայի միջազգային ստանդարտն է։ Ձողաձկան պատերազմներից քաղված դասերը մեր օրերում կիրառվում են միջազգային հարաբերությունների և միջազգային ծովային իրավունքի տեսության մեջ ։
Բրիտանական վաղ հավակնություններ
14-րդ դարի վերջից ի վեր ձկնորսական նավերը Անգլիայի ափերից սկսում են նավարկել դեպի Իսլանդիա կղզու ափեր՝ ձողաձկան և այլ ձկնատեսակների որսի նպատակով։ Ժամանակի ընթացքում բրիտանացիների հոսքը Իսլանդիա այնքան է մեծանում, որ առաջացնում է քաղաքական լարվածություն Անգլիայի և Դանիայի միջև, որը տվյալ ժամանակահատվածում իշխանություն ուներ Իսլանդիայի նկատմամբ։ Դանիայի արքա Էրիկ Պոմերանացին 1414 թվականին արգելում է անգլիացիների ձկնային առևտուրը և բողոք հղում Անգլիայի միապետ Հենրիխ V-ին՝ կղզու հարևանությամբ ձկնային պաշարների ճգնաժամի կապակցությամբ։
Պառլամենտի կողմից ընդունված բրիտանական ձկնորսության սահմանափակումներն ընդհանուր առմամբ, սակայն, անտեսվում են, ինչը հանգեցնում է Հանզայական միության հետ Անգլիայի թագավորության պատերազմի սկզբնավորման։ Վերջնարդյունքում որոշում է կայացվում խնդիրը լուծել դիվանագիտական ճանապարհով և օտարերկրացի ձկնորսների հոսքը Իսլանդիայի ջրեր նվազեցնելու նպատակով սահմանել լիցենզավորման գործընթաց։ Այս տարբերակը ևս չի կարողանում հանգուցալուծում ապահովել, ինչը սկզբնավորում է Իսլանդիայի և Անգլիայի միջև ծովային տարածությունների համար վեճերի դարավոր շարքին։ Հայտնի է, որ 16-րդ դարի սկզբին անգլիացի նավաստիներն ու ձկնորսները դեռևս մեծ ներկայություն ունեին Իսլանդիայի ջրերում։ 19-րդ դարի վերջին գոլորշու ջերմային պոտենցիալ էներգիայի ընձեռած հնարավորություններով պայմանավորված զարթոնք է ապրում ձկնորսական արդյունաբերությունը․ նավերի սեփականատերերն ու ձեռներեցները ձգտում են շահագործման ենթարկել նոր ձկնառատ տարածքներ։ Հյուսիսային Ատլանտյան օվկիանոսում՝ իսլանդական ջրերում, բրիտանացիների որսի ծավալները վերստին մեծանում են, ինչով պայմանավորված 1893 թվականին Դանիայի կառավարությունը, որը այդ ժամանակ կառավարում էր Իսլանդիան և Ֆարերյան կղզիները, ստիպված է լինում սահմանել ափագծից 50 ծովային մղոն հեռավորությամբ ձկնորսական սահմանի սահմանափակում։ Անգլիացի ձկնարդյունաբերողները հրաժարվում են ճանաչել այս որոշումը և շարունակում նավեր ուղարկել Իսլանդիայի ափեր։ Որոշումը չի ճանաչվում նաև Բրիտանական կայսրության կառավարության կողմից, քանի որ այն նախադեպ կդառնար նաև Հյուսիսային ծովի ափերին ձգվող մյուս պետությունների համար՝ վնասելով բրիտանական ձկնորսական արդյունաբերությանը։
Բրիտանա-իսլանդական գնդացրային դիվանագիտություն
1896 թվականին Մեծ Բրիտանիան պայմանագիր է կնքում Դանիայի հետ, որով սահմանվում էր բրիտանական նավերի կողմից կայանման համար Իսլանդիայի նավահանգիստների անխոչընդոտ օգտագործման հնարավորությունը։ Փոխարենը՝ Բրիտանիան պարտավորվում էր ապահովել, որ իր քաղաքացիները ձեռնպահ մնան Ֆաքսաֆլոուի ծովածոցում՝ Կեֆլավիկի հրվանդանից մինչև Թորմոդսկեր ձգվածությամբ տարածությունում ձկնորսությունից։ Պայմանագրի կնքումից հետո ևս բրիտանացիները շարունակում են որսը արգելված ձկնային շրջաններում, ինչի արդյունքում վերջիններս բազմաթիվ անգամներ տուգանվում են դանիական հրետանավակների կողմից։ Այս փաստը, սակայն, չի ճանաչվում Բրիտանական կառավարության կողմից, իսկ մեդիայի ճնշումների ներքո 1896 և 1897 թվականներին թագավորական նավատորմը ստիպված է լինում այսպես կոչված «դանիական գործողություններից բրիտանացիների տնտեսական շահերը պաշտպանելու նպատակով» ցուցադրել գնդացրային դիվանագիտություն։ 1901 թվականին կնքվում է անգլո-դանիական տարածքային ջրերի վերաբերյալ համաձայնագիր, որով սահմանվում էր 3 ծովային մղոն (6 կմ) տարածքային ջրերի սահման։