cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Էջեր գրականության և արվեստի
Պատմություն
Կատեգորիա:Հայկական պարբերականներ
Գրիշկովո (այլ կիրառումներ)
Գրիշկովո, կարող է վերաբերել՝
Գրյադա (այլ կիրառումներ)
Գրյադա, կարող է վերաբերել՝
Երջանկության ժամանակը
Սցենար
Ռոմանտիկ կատակերգությունը պատմում է Մերթի և Ադայի սիրո պատմության մասին։ Մերթը համարում է, որ կառուցել է իդեալական կյանք, սակայն վախենում է բախվել իր անցյալի հետ։ Իսկ Ադան, հակառակը, ապրում է անցյալից քաղած դասերով։ Այս հակադիր ապրելակերպ ունեցող երկու անձանց ճանապարհներն անսպասելիորեն հատվում են, իսկ սերը միավորում նրանց, սակայն զույգը ստիպված է լինելու հաղթել խրթին դժվարությունների։ Փոխվում է նաև Ադայի եղբոր՝ Թարըքի կյանքը, որը մշտապես եղել է պարտվածի կարգավիճակում և անփորձ է եղել կանանց հետ շփումներում և հարաբերություններում։ Մերթն օգնում է նրան ինքնավստահություն ձեռք բերել ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թուրքական ֆիլմեր Կատեգորիա:2010-ականների ռոմանտիկ կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Նիկոս Անաստասիադիս
Նիկոս Անաստասիադիս (Νίκος Αναστασιάδης, ), կիպրոսցի պետական և քաղաքական գործիչ, «Դեմոկրատական միավորում» քաղաքական կուսակցության առաջնորդը։ Կիպրոսի նախագահը։ 2013 թվականին նա ընտրվել է Կիպրոսի 7-րդ նախագահ։
Անաստասիադիսն առաջին անգամ Կիպրոսի պառլամենտի անդամ է ընտրվել 1981 թվականին։ Դեմոկրատական միավորում կուսակցության առաջնորդն է 1997 թվականի հունիսի 8-ից։
Մասնագիտությամբ նա իրավաբան է և հանդիսանում է Nicos Chr. Anastasiades & Partners իրավաբանական ընկերության հիմնադիրը։ Նա ավարտել է Աթենքի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը, ինչպես նաև Լոնդոնի համալսարանական քոլեջի ասպիրանտուրան։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կիպրոսի նախագահներ Կատեգորիա:Աթենքի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Պետության գործող ղեկավարներ Կատեգորիա:Լոնդոնի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հույն կիպրացիներ
Էրիվանսկիե օբյավլենիյա
«Էրիվանսկիե օբյավլենիյա» («Эриванскія объявленія» - «Երևանյան հայտարարություններ»), երկօրյա, շաբաթաթերթ, 1914 թվականից՝ եռօրյա։
Պատմություն
Լուսաբանել է քաղաքային դումայի աշխատանքը, կրթամշակութային և կենցաղային խնդիրներ, տպագրել հոդվածներ Երևանի սանիտարական վիճակի մասին։
1908 թվականից տպագրել է նաև հայերեն նյութեր։
Կատեգորիա:Հայկական պարբերականներ
Պիաստներ
Պիաստներ (Piastowie), լեհական առաջին իշխանական տունը և արքայատոհմը։ Արքայատոհմի առասպելական հիմնադիրն է համարվում գյուղացի-անվագործ Պիաստը։
Գրյազնոե (այլ կիրառումներ)
Գրյազնոե, կարող է վերաբերել՝
Պիաստներ
Պիաստների դինաստիայի առաջին վավերական իշխանը Միեշկո I-ն է (մոտ 960-992) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Պիաստներ Կատեգորիա:Լեհաստանի թագավորներ
Նիկոլսկոե (գյուղ, Զավյալովսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Զավյալովսկի շրջանի բնակավայրեր
Կրասնայա զվեզդա
«Կրասնայա զվեզդա» (Красная звезда - «Կարմիր աստղ»), խորհրդային շրջանի ռուսական զինվորական և համաքաղաքական օրաթերթ։ Հանիսացել է ԽՍՀՄ պաշտպանության մինիստրության կենտրոնական օրգանը։ Առաջին անգամ լույս է տեսել 1924 թվականի հունվարի 1-ին, Մոսկվայում։
Լուսաբանել է ԽՍՀՄ-ում և արտասահմանում տեղի ունեցող իրադարձությունները, պրոպագանդել խորհրդային ռազմագիտությունը, ԽՄԿԿ քաղաքականությունը ռազմական գործի ասպարեզում։ Պետական քարոզչության դիրքերից փորձել է արտացոլել ԽՍՀՄ զինված ուժերի կյանքն ու գործունեությունը, նյութեր տպագրել խորհրդային բանակի մարտիկների մասին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի օրաթերթեր Կատեգորիա:Ռուսական քաղաքական պարբերականներ Կատեգորիա:Ռուսական ռազմական պարբերականներ Կատեգորիա:Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանով պարգևատրվածներ
Գայայան
Գայայան, հայկական ազգանուն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ Կատեգորիա:Հունարեն հիմքով ազգանուններ Կատեգորիա:Լատիներեն հիմքով ազգանուններ
Եղիա Հայպետ
Եղիա Հայպետ (Եղիա Տեր-Հայրապետյան, - ՞), իրանահայ բանաստեղծ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1883 թվականին Զանգեզուրի Տեղ գյուղում։ Նախնական կրթությունը ստացել է Շուշիում, ապա անցել է Թիֆլիս, ավարտել Ներսիսյան վարժարանը։ Մեկ տարի էլ հետևել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանի դասընթացներին։ Այնուհետև ուսուցչություն է արել Բաքվում։ 1918 թվականից հաստատվել է Թեհրանում, որտեղ զբաղվել է հայերեն և ռուսերեն մասնավոր դասեր տալով։ Գրել սկսել է տասնչորս տարեկանից, առաջին հրատարակված գործը «Զանգեզուր» ստեղծագործությունն է։ Աշխատակցել է սփյուռքի զանազան պարբերականների։ Նրա «Մոր սիրտը» ստեղծագործությունն արժանացել է Հովհաննես Թումանյանի ջերմ գնահատականին։ «Սայաթ Նովա» գործը բարձր է գնահատել «Հայրենիքի» խմբագրապետ Ռուբեն Դարբինյանը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իրանահայ բանաստեղծներ
Գրոմովո (այլ կիրառումներ)
Գրոմովո, կարող է վերաբերել՝
Կավարտ
Կավարտ, գյուղ Հայկական ԽՍՀի Ղափանի շրջանում, Ղափան շրջկենտրոնից 3.5-4 կմ հյուսիս-արևելք։
Պատմություն
Հնում եղել է գյուղ Սյունիք աշխարհի Բաղք-Աճանան գավառում։ Հիշատակված է եղել Տաթևի վանքի հարկացուցակում (XIII դար) և նոր ժամանակների (1781 թ.) «Քյոթուկ» մատյանում։
Նույն անվանումով ընդգրկված է եղել Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։
Գյուղն հարուստ է պղնձի պաշարներով, որը կազմում է Լենհանքերի շարունակությունը։ Պղնձահանքերը շահագործվում էին դեռևս 1850-ական թվականներից։ Ներկայումս գյուղի տարածքը ընդգրկված է Ղափան քաղաքի մեջ և գետնատակին մեծ հանքախործեր ունենալու պատճառով նոր կառուցումներ չեն կատարվում։
Բնակչություն
Բնակիչները հայեր էին։
Կավարտի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը հանքագործությունն էր, մասսամբ՝ գյուղատնտեսությունը։
Կրթություն
Գյուղն ուներ միջնակարգ դպրոց, ակումբ, գրադարան ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Անդրեա Վիկտորին
Անդրեա Յոանա-Մարիա Վիկտորին (Andrea Joana-Maria Wiktorin, ), գերմանացի դիվանագետ, Հայաստանում Եվրամիության դեսպան (2019 թվականից)։
Կենսագրություն
Անդրեա Վիկտորինը ծնվել է 1957 թվականի դեկտեմբերի 13-ին Բոն քաղաքում, Գերմանիայի ֆեդերատիվ հանրապետության
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայաստանում Եվրոպական միության դեսպաններ Կատեգորիա:Հայաստանում Գերմանիայի դեսպաններ Կատեգորիա:Բելառուսում Գերմանիայի դեսպաններ Կատեգորիա:Լատվիայում Գերմանիայի դեսպաններ Կատեգորիա:Գերմանացի դիվանագետներ
Ագաթա Քրիստիի Պուարո
«Պուարո» (կամ «Ագաթա Քրիստիի Պուարո», Agatha Christie’s Poirot, 1989 - 2013), Ագաթա Քրիստիի ստեղծագործությունների մոտիվներով բրիտանական դետեկտիվ հեռուստասերիալ բելգիացի խուզարկու Էրքյուլ Պուարոյի մասին։ Գլխավոր դերը կատարել է Դևիդ Սուշեն։
Սերիալը նկարահանվել է 1989 թվականից Ագաթա Քրիստիի աղջկա՝ Ռոզալինդա Հիքսի խորհրդով։ 2013 թվականի հունիսի 9-ից ITV հեռուստաալիքով մեկնարկեց եզրափակիչ՝ 13-րդ եթերաշրջանը, որը կազմված է մեկուկեսժամանոց 5 ֆիլմերից։
Սյուժե (դիպաշար)
Լոնդոնում՝ իր բնակարանում, որը նաև աշխատասենյակ է, արդեն մի քանի տարի աշխատում է Բելգիայից ներգաղթած նախկին ոստիկան Էրքյուլ Պուարոն։ Իր գործընկերոջ՝ Արթուր Հասթինգսի և քարտուղարուհի օրիորդ Ֆելիսիթի Լեմոնի հետ նա զբաղվում է մասնավոր հետախուզությամբ՝ հետաքննելով այս կամ այն պատահարը, որոնց հարցերով նրան են դիմում հաճախորդները։ Շատ հաճախ Պուարոյի պատվիրատու է դառնում ոստիկանության տեսուչ Ջեյմս Ջեփը, երբ խնդիրներ է ունենում գործի հետաքննության ժամանակ։
Ստեղծման պատմություն
Պուարոյի դերի համար թեկնածուն միանգամից չընտրվեց։ Իսթմանը, որը ծանոթ էր Դևիդ Սուշեի հետ դեռևս իր առաջին աշխատանքից՝ «Բլոտը բնության գրկում» սերիալից, նրանից բացի ուրիշ ոչ մեկին չէր տեսնում այդ դերում, բացի այդ հենց Քրիստիի ընտանիքը խորհուրդ տվեց Սուշեին Պուարոյի դերում ։
Դևիդ Սուշեն պատասխանատվության մոտեցավ Պուարոյի կերպարի ստեղծման հարցում։ Նա ուսումնասիրեց Բելգիայի պատմությունը, որպեսզի հասկանա՝ ի՛նչ միջավայրում է դաստիարակվել և մեծացել նրա հերոսը։
«Երբ ինձ առաջարկեցին խաղալ Էրքյուլ Պուարո, - ասում է դերասանը, - ես մեծ ու մանրակրկիտ աշխատանք կատարեցի։ Ես կարդացի բոլոր վեպերն ու պատմվածքները, ինչպես նաև դիտեցի՝ ինչպես են մյուսները կերպավորել նրան էկրանին։ Որոշ բեմադրություններում, ցավոք սրտի, նա հանդես է գալիս որպես խեղկատակ, ծաղրածու…»:
Դևիդը ստիպված ուսուցիչ վարձեց և սկսեց ջանասիրաբար աղավաղել իր անգլերենը, որպեսզի հասնի էլեգանտ և սահուն խոսվածքի։
Քլայվ Էքսթոնը պրոդյուսեր Բրայան Իսթմանի ընկերակցությամբ ադապտացրեց փորձնական սերիան, իսկ հետո՝ 1989 և 2001 թվականների ժամանակահատվածներում՝ ևս տասներկու պատմություն՝ ի թիվս բազմաթիվ կարճ պատմությունների։
Սցենարի հիմնական ադապտացնող Էքսոնը զբաղվեց «Սպանություն այբբենական կարգով» և առավել վիճահարույց «Ռոջեր Էքրոյթի սպանություն» վեպերով ։ Նրա հայացքները դեպի ադապտացիան նկարագրվեցին որպես «հնարամիտ»՝ իր դրամատիկ կասկածներով, հանգույցը մեկնաբանելու փորձով, որը հիմնված էր առաջին պատմող կերպարի վրա, բայց դա քննադատների շրջանում գովեստների չարժանացավ ։
Սկսած 2000 թվականից հեռարձակվող սերիաներից՝ սերիալում կատարվեց հումորի կրճատում։ Բացի այդ, սկզբնական տիտրերում և հենց տիտրերը ենթարկվեցին փոփոխության, երաժշտությունը դարձավ ավելի չարագուշակ, որն արված էր, որպեսզի ակնհայտ ցույց տան սյուժեում մռայլ պատմությունները ։
Հետաքրքիր է այն փաստը, որ սերիալի հիմնական սաունդթրեքը, որով 13 եթերաշրջանների ընթացքում հեռուստադիտողին ներկայացնում են յուրաքանչյուր սերիայի բովանդակությունը։ Հնարավոր է, սերիալի ռեժիսորներն ու պրոդյուսերներն այդ կերպ հեռուստադիտողին ուղղորդում են որոշակի տրամադրության։ Այսպես, որոշ սերիաներում այն հնչում է ավելի մռայլ գործիքավորմամբ, որոշներում մեծ դրամատիզմով կամ, ընդհակառակը, ավելի թեթև և կենդանի։
2003 թվականի սերիաներում դերասանական կազմը կրճատվեց, քանի որ սերիալից դուրս եկան Ֆրեյզերի, Ջեքսոնի և Մորանի կերպարները, որոնք կային նախորդ սերիաներից մեծամասնությունում։ Կերպարների (Հասթինգսի, տեսուչ Ջեփի և օրիորդ Լեմոնի) բացակայությունը համաձայնեցված է գրքերի հետ, որոնց վրա հիմնված է սցենարը։
Սերիաներ
Պրեմիերան կայացավ 1989 թվականի հունվարի 8-ին ITV հեռուստաալիքով։ Խուզարկի մասին վեպերի էկրանավորման գաղափարը պրոդյուսեր Բրայան Իսթմանին տվեց Ագաթա Քրիստիի դուստր Ռոզալինդա Հիքսը։ Ներկա պահին թողարկվել է 13 եթերաշրջան՝ ընդհանուր առմամբ 70 սերիայով։
Նախատեսվում էր, որ 10-րդ եթերաշրջանը կդառնա վերջինը, բայց երկրպագուների բազմաթիվ խնդրանքները ստիպեցին սերիալի ռեժիսորներին և Դևիդ Սուշեին շարունակել նկարահանումները։ Հայտարարվեց, որ կնկարահանվի 11-րդ եթերաշրջանը, որը կդառնա վերջինը ։ Չնայած դրան՝ 11-րդ եթերաշրձանի ավարտից հետո նկարահանումները շարունակվեցին և թողարկվեց 12-րդ եթերաշրջանը։ 2011 թվականի մարտի 13-ին պարզ դարձավ, որ նախագիծը փակվում է ֆինանսավորման խնդիրների պատճառով ։ 2013 թվականին Ագաթա Քրիստի վեպերի հիման վրա նկարահանվեցին Էրքյուլ Պուարոյի մասին վերջին 5 ֆիլմերը՝
Նկարահանումներ
Առաջին եթերաշրջանի ութերորդ սերիայում («Անհավանական գողություն») Spitfire (K5054) ռմբակոծիչի առաջին նախօրինակի փոխարեն օգտագործվել է Spitfire IX :
Պարգևներ
Ընդհանուր առմամբ 1989-1991 թվականների ընթացքում սերիալ առաջադրվել է ավելի քան 20 անվանակարգերում ։ Դևիդ Սուշեն երեք տարի շարունակ (1989-ից 1992) առաջադրվել է BAFTA մրցանակ Պուարոյի դերի համար, բայց ոչ մի անգամ չի ստացել ։
Ընդամենը հեռուստասերիալը ստացել է BAFTA 4 մրցանակ. չորրորդը ստացել է Հյու Ֆրեյզերը Հասթինգսի դերակատարման համար ։
Հեռուստասերիալի երաժշտությունը գրել է Քրիստոֆեր Գանինգը, որն ավելի շուտ լավագույն երաժշտության համար արժանացել է Ivor Novello մրցանակի։
Սցենարիստներ
Բոլոր սերիաները հիմնված են Ագաթա Քրիստիի ստեղծագործությունների վրա։
DVD թողարկում
12 եթերաշրջան հրապարակվեց DVD սկավառակների վրա Ռուսաստանում (հինգերորդ ռեգիոն), Մեծ Բրիտանիայում (երկրորդ ռեգիոն) և ԱՄՆ-ում (առաջին ռեգիոն)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրիտանական հեռուստասերիալներ Կատեգորիա:Անգլերեն հեռուստասերիալներ
Ձմեռային տոները տիեզերքում
Ձմեռային տոները տիեզերքում, տոն, որը ամեն տարի իրենց ընտանիքների և Երկրի վրա գտնվող մասնագետների հետ նշում են միջազգային տիեզերական կայանի տիեզերագնացները անկշռության պայմաններում։
Ժամանակ
Անձնակազմին հնարավորություն է տրվում հերթապահության ժամանակ տոնը նշել ըստ իր մշակութային, դավանական և էթնիկական պատկանելության։ Ռուս տիեզերագնացների համար ամենասիրված ձմեռային տոնը Նոր տարին է, իսկ ամերիկացիների համար՝ Սուրբ ծնունդը ։
Ուղղափառները Սուրբ Ծնունդ տոնում են ըստ Հուլյան օրացույցի, իսկ Կաթոլիկ եկեղեցին և նրա տարբեր ճյուղերը՝ Գրիգորյան օրացույցի․ ինչի շնորհիվ անձնակազմը կարող է սուրբծննդյան տոները նշել դեկտեմբերի 25-ին և հունվարի 7-ին։
Ամանոր
1978 թվականին ուղեծրում՝ «Սալյուտ» կայանում, առաջինը Նոր տարին դիմավորել են խորհրդային տիեզերագնացներ Գեորգի Գրեչկոն և Յուրի Ռոմանենկոն ։
Սուրբ Ծնունդ
1968 թվականին Ապոլոն 8-ի անձնակազմի կողմից Սուրբ Ծնունդը (նոր ոճով) առաջին անգամ տոնվել է ուղեծրում (և Լուսնի մոտակայքում)։ Անձնակազմի ծանրաբեռնվածության պատճառով սուրբծննդյան տոնակատարությունը սահմանափակվում էր կրոնական փոքր արարողությամբ. անձնակազմի անդամներից յուրաքանչյուրը հեռուստահեռարձակմամբ կարդում էր իր կողմից ընտրված «Կեցություն» գրքի մի հատված։ Այնուհետև Բորմանը շնորհավորում էր բոլոր երկրաբնակներին սուրբծննդյան տոնի առթիվ։
«Միր» կայարանում, որտեղ անձնակազմն առաջին անգամ հաստատվել էր կլոր տարվա ընթացքում, խորհրդային անձնակազմի անդամները նշում էին միայն Նոր տարին, սակայն միջազգային Միր-շատլ ծրագրի անդամները հնարավորություն ունեին տոնելու Սուրբ Ծնունդը, եթե այն չխախտեր համաձայնեցված աշխատանքային գրաֆիկը։
Առաջին արշավախումբը, որը ժամանել էր միջազգային տիեզերակայան 2000 թվականի նոյեմբերին, առաջին անգամ ձմեռային տոները տոնել էր տախտակամածի վրա։ Այնուհետև տոները նշեել են МКС-30-ի տիեզերագնացներ Դոնալդ Փետիթը, Օլեգ Կոնոնենկոն և Անդրե Քյուփերսը։ 2000 թվականից տիեզերագնացները միշտ ներկա են եղել կայանում, այդ իսկ պատճառով շատերը կարողացել են Սուրբ Ծնունդը նշել այնտեղ։ МКС անձնակազմի` Դեն Բերբանկի, Օլեգ Կոնոնենկոյի, Դոնալդ Փեթիթի, Անատոլի Իվանիշինի, Անդրե Քյուփերսի և Անտոն Շկապլերովի՝ տոնակատարությանը մասնակցելու պահը դրոշմվել է 2011 թվականի դեկտեմբերի 25-ի լուսանկարում ։
2013 թվականի դեկտեմբերի 24-ին տիեզերագնացները դուրս են եկել բաց տիեզերք, որպեսզի համակարգի սառեցման համար տեղադրեն նոր ամոնիակային պոմպ, որն ամիսներ առաջ դուրս էր եկել շարքից։ Տեղադրման ժամանակ դուրս նետված թունավոր ամոնիակը հիշեցնում էր «փոքր ձյունամրրիկ»։ Դա ՆԱՍԱ-ի պատմության մեջ ճրագալույցին երկրորդ բաց տիեզերք դուրս գալն էր ։
2016 թվականի դեկտեմբերի 25-ին տիեզերանավի անդամները անկշռության պայմաններում տոնել են Սուրբ Ծնունդը՝ բացելով ճապոնական տիեզերական բեռնատարով բերված նվերները ։
Տոնական ընթրիք
Տոնակատարության ժողովրդականության պատճառով կայանում ստեղծվել է իր ավանդույթը՝ միասնական տոնական ընթրիք առանց շամպայնի (որը տիեզերքում վերածվում է փրփուրի) և առանց կայանում արգելված ալկոհոլի ։ Սովորաբար տիեզերագնացների համար մթերքներ արտադրող ընկերությունները պատրաստում են մթերքների հատուկ տոնական հավաքածուներ ։ Միջազգային թիմերում գործընկերները միմյանց հյուրասիրում են սնունդով ։
Զարդարանք
Նաև տախտակամածին ինչ-որ անշարժ բանից (հաճախ առաստաղին) կապում և զարդարում են փոքրիկ արհեստական տոնածառ : Խաղալիքները սովորական են՝ պլաստիկից և մետաղաթելից։ Ամենաստեղծագործ անձնակազմերը զարդարանքի համար օգտագործում են ձեռքի տակ եղած միջոցները։ Տիեզերագնացներից մեկը եղևնուն կախում է գործիքներ՝ պտուտակահան, մանեկադարձիչ։ Դա գեղեցիկ է նայվում։
Տոնական տրամադրություն ստեղծելու համար միջազգային թիմի անդամները դնում են Սանտա Կլաուսի կարմիր գլխարկներ։ Ուղեծրում պահվում է նաև ձյունանուշի զգեստը ։
Վիդեո
Կատեգորիա:Ամանոր Կատեգորիա:Սուրբ ծնունդ
Փսիխոդելիկ երաժշտություն
Փսիխոդելիկ երաժշտություն (երբեմն փսիխոդելիա ), փսիխոդելիկ արվեստի ընդհանուր երաժշտական անվանումը, որն առաջացել է 1960֊ական թվականներին ֆոլկ ռոք և բլյուզ-ռոք խմբերի միջև՝ Միացյալ Նահանգներում և Մեծ Բրիտանիայում։
Ժամանակակից փսիխոդելիկայի ամենահայտնի դեմքերն են այնպիսի խմբեր, ինչպիսիք են The Byrds֊ը, Grateful Dead֊ը, Jefferson Airplane֊ը, Jimi Hendrix֊ը, Pink Floyd֊ը, ֊ը և որոշ չափով The Beatles֊ը։ Նմանատիպ նախագծերն ընդունված է վերագրել փսիխոդելիկ ռոք ժանրին, իսկ էլեկտրոնային երաժշտության զարգացման հետ՝ այս ժանրը դարձավ ավելի բազմազան։ Գոա տրանս երաժշտությունից, որը մեծ թափ առավ 1990֊ականներին, առաջացավ փսիխոդելիկ տրանս ժանրը (հայտնի ներկայացուցիչներն են իսրայելական խմբեր Infected Mushroom֊ը և Astrix֊ը)։ Առաջացավ նաև փսիխոդելիկ էմբիենթ ժանրը (կամ փսայբիենթ, նշանավոր խմբերից են Shpongle֊ը, Bluetech֊ը, Shulman֊ը և Entheogenic֊ը)։
Հաճախ փսիխոդելիկ երաժշտության փոխարեն հասկանում են միայն փսիխոդելիկ ռոք։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երաժշտական ոճեր
Խոկումն քրիստոնեական
«Խոկումն քրիստոնեական», Դոմինիկոս Բոհուրսիի կրոնադավանաբանական երկը։
Պատմություն
Տպագրվել է նաև՝
Կատեգորիա:Կրոնական գրականություն
Նովոպավլովկա (գյուղ, Պերվոմայսկի շրջան)
Նովոպավլովկա (Новопавлівка), գյուղ Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Պերվոմայսկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1815 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Նովոպավլովկա գյուղում բնակվում էր 69 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Պերվոմայսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1815 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Գայբակյան
Գայբակյան, հայկական ազգանուն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Մականվանական հիմքով ազգանուններ Կատեգորիա:Թուրքերեն հիմքով ազգանուններ Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Ջիմ Յոն Կիմ
Ջիմ Յոն Կիմ (김용, ), կորեացի-ամերիկացի բժիշկ, մարդաբան, ով 2012 թվականի հուլիսի 1-ից Համաշխարհային բանկի 12-րդ նախագահն է։
Նախկինում եղել է Հարվարդի բժշկական դպրոցի Ընդհանուր առողջության և հանրային բժշկության ամբիոնի վարիչը և Partners In Health կազմակերպության համահիմնադիրն ու գործադիր տնօրենը։ 2009-2012 թվականներին եղել է Դարթմութի քոլեջի նախագահը՝ դառնալով Ivy League միության առաջին ասիացի-ամերիկացի նախագահը ։
2013 թվականի Ֆորբսի՝ աշխարհի ամենաազդեցիկ մարդկանց ցանկում զբաղեցրել է 50-րդ հորիզոնականը ։
Կենսագրություն
Ջիմ Յոն Կիմը ծնվել է Սեուլում 1959 թվականին։ 5 տարեկան հասակում ընտանիքի հետ տեղափոխվել է ԱՄՆ և մեծացել Այովա նահանգի Մասքատին քաղաքում։ Հայրը դասավանդում էր Այովայի համալսարանում, իսկ մայրը՝ փիլիսոփայական գիտությունների թեկնածու էր ։ Կիմը հաճախում էր Մասքատինի ավագ դպրոց, որտեղ նա բարի երթի ճառասացն էր, դասարանի նախագահը, դպրոցի հավաքականում խաղում էր ֆուտբոլ և բասկետբոլ։ 1.5 տարի Այովայի համալսարանում ուսանելուց հետո տեղափոխվեց Բրաունի համալսարան, որը 1982 թվականին ավարտելով՝ ստացավ մարդու կենսաբանության բակալավրի աստիճան։ 1991 թվականին Հարվարդի բժշկական դպրոցում ստացավ մագիստրոսի աստիճան, իսկ 1993 թվականին Հարվարդի համալսարանում՝ մարդաբանական գիտությունների թեկնածուի աստիճան ։ Հարվարդի փորձնական հասարակական գիտությունների մագիստրոսական/գիտությունների թեկնածուների նախագծի առաջին շրջանավարտներից էր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի դասախոսներ Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի դեմոկրատական կուսակցության անդամներ Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Ամերիկացի բժիշկներ Կատեգորիա:Ամերիկացի մարդաբաններ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Հարավային Կորեայի քաղաքական գործիչներ
Աստերոիդների ցանկ (236201-236300)
Աստերոիդների ցանկ (236101-236200) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (236301-236400)
Բալդիսերո դ’Ալբա
Բալդիսերո դ’Ալբա (Baldissero d'Alba), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Կունեո գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 1084 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 72 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 15 կմ²։ Փոստային ինդեկս՝ 12040։ Հեռախոսային կոդ՝ 0172։
Բնակավայրի հովանավորն է հանդիսանում սուրբ Եկատերինան։
Յուսիֆ Էյվազով
Յուսիֆ Էյվազով (Yusif Eyvazov, ), ադրբեջանցի օպերային երգիչ (դրամատիկ տենոր), Ադրբեջանի վաստակավոր արտիստ, Ադրբեջանի ժողովրդական արտիստ (2018) ;
Բալդիսերո դ’Ալբա
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Յուսիֆ Էյվազով
Էյվազովը ելույթ է ունենում աշխարհահռչակ օպերային վայրերում, ինչպիսիք են Մետրոպոլիտեն օպերան, Լա Սկալան, Վիեննայի պետական օպերան, Մեծ թատրոնը, Փարիզի ազգային օպերան և այլք։ Իտալիայի մի շարք միջազգային մրցույթների դափնեկիր և Գրան պրիի հաղթող։ Ջանանդրեա Գավացենի անունով պատվավոր մեդալի դափնեկիր։ 2012 թվականին նա հաղթել է վոկալիստների Բյուլ-բյուլի անվան 6-րդ միջազգային մրցույթում ՛ Բաքվում։
Բալդիսերո դ’Ալբա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Յուսիֆ Էյվազով
Կենսագրություն
Յուսիֆ Էյվազովը ծնվել է 1977 թվականին Ալժիրում՝ ադրբեջանցի ուսուցիչների ընտանիքում։ Նրա հայրը՝ մետալուրգիայի պրոֆեսոր, այդ ժամանակ աշխատել է Ալժիրում։ Յուսիֆի երաժշտական կրթությունը սկսել է Բաքվի երաժշտական ակադեմիայում։ 1998 թվականին ուսումը շարունակելու համար տեղափոխվել է Իտալիա, բնակություն հաստատել է Միլանում։ Նա կատարելագործվել է Ֆրանկո Կորելլիի, Մակդա Օլիվերոյի, Պլասիդո Դոմինգոյի, Ջանանդրեա Գավացենու և Անտոնիո Ֆոլյանիի վարպետության դասընթացներում ։
Նա իր կարիերան սկսել է Իտալիայի փոքրիկ թատրոնների օպերային ներկայացումներում։ Հյուրախաղերով հանդես է եկել Իսպանիայի, Ճապոնիայի, Հարավային Կորեայի, Ֆրանսիայի, Ավստրիայի, Գերմանիայի, Սլովենիայի բեմերում։ 2012 թվականին նա հաղթել է Բաքվում անցկացվող VI միջազգային մրցույթում։
Վիեննայում բնակվում է կնոջ՝ Աննա Նետրեբկոյի և որդու հետ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի երգիչներ Կատեգորիա:«Ոսկե դիմակ» մրցանակի դափնեկիրներ
Սիգմա-բարիոն
Տարօրինակ քվարկ
Տարօրինակ քվարկը -1/2 սպինով ֆերմիոն է և մասնակցում է բոլոր չորս հիմնարար փոխազդցություններին՝ գրավիտացիային, էլեկտրամագնիսականությանը, թույլ և ուժեղ փոխազդեցություններին։ Տարօրինակ քվարկի հակամասնիկը տարօրինակ հակաքվարկն է (անգլիալեզու գրականության մեջ երբեմն կոչվում է հակատարօրինակ քվարկ կամ պարզապես հակատարօրինակ), տարբերվում է նրանից միայն մի քանի մեծությունների նշանով։
Առաջին տարօրինակ մասնիկը (տարօրինակ քվարկով մասնիկ) հայտնաբերվել է 1947 թ. (կաոնները), սակայն տարօրինակ քվարկի գոությունը (վերև և ներքև քվարկների հետ միասին) տեսականորեն առաջադրվել է միայն 1964 թ. Մարի Գել-Մանի և Ջորջ Ցվայգի կողմից՝ բացատրելու համար հադրոնների դասակարգման Ութական ճանապարհի սխեման։ Քվարկների գոյության առաջին վկայությունները ստացվեցին 1968 թ., Ստանֆորդի գծային արագացուցչային կենտրոնի խոր ոչ առաձգական ցրումների փորձերում։ Այս փորձերը հաստատեցին վերև- ու ներքև- քվարկների գոյությունը, ինչպես նաև տարօրինակ քվարկների, ինչպես պահանջվում էր Ութական ճանապարհի բացատրության համար։
Տարօրինակ քվարկով հադրոններ
Տարօրինակ քվարկ ունեցող հադրոններից են՝ Բոլոր հադրոնների (այդ թվում՝ s-վալենտական քվարկներ չունեցող) կազմության մեջ կան վիրտուալ զույգեր, որոնք բաղկացած են տարօրինակ քվարկից և հակաքվարկից։
Գրականություն
Կատեգորիա:Տարրական մասնիկներ Կատեգորիա:Բարիոններ
(7296) Լամարկ
(7296) Լամարկ (Lamarck), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1992 թվականի օգոստոսի 8-ին Էրիկ Էլստի և Քրիստիան Պոլասի կողմից Կոսոլում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,310992 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,1998 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,4221 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1283,21 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,280547 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 1,56° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1992 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էրիկ Էլստի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Քրիստիան Պոլասի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Խոսե Ռոն
Կենսագրություն
Խոսե Ռոնը ծնվել է Ռոմուլա Վասկես Կաստրոյի և Խասինտո Ռոն Ռորիգեսի ընտանիքում 1981 թվականին։ Ունի երեք եղբայր՝ Դանիել, Ալեխանդրո և Խուլիո Վասկեսները ։
18 տարեկան հասակում հեռացել է հայրենի Գվադալախարա քաղաքից, որպեսզի դերասանություն սովորի «Տելեվիստայի» «Centro de Actuación»-ում։ Կարիերան սկսել է 2004 թվականին՝ «Mujer de madera» ֆիլմում հանդես գալով Էդիթ Գոնսալեսի, Անա Պատրիսիո Ռոխոյի, Խայմե Կամիլի և Գաբրիել Սոտոյի հետ ։ 2005 թվականին մասնակցել է «Bajo el mismo techo» հեռուստաշարքի նկարահանումներին՝ հանդես գալով 11 էպիզոդներում ։ 2006 թվականին մասնակցել է մեքսիկական «Rebelde» ռեսուստանովելի երրորդ եթերաշրջանի նկարահանումներին՝ մարմնավորելով Էնզոյի կերպարը։ Հեռուստանովելներում հանդես է եկել Մաիտե Պարոնիի, Դուլսե Մարիայի, Անահիի, Քրիստ Չավեսի, Ալֆոնսո Էրերայի հետ ։  2006 թվականին եղել է «Código postal» հեռուստանովելի գլխավոր դերակատարներից ։ 2007 թվականին կրկնվող դեր է խաղացել «Muchachitas como tú» հեռուստանովելում ։ 2008 թվականին գլխավոր դերով հանդես է եկել «Juro que te amo» հեռուստասերիալում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1981 ծնունդներ Կատեգորիա:Մեքսիկացի դերասաններ Կատեգորիա:Մեքսիկացի կինոդերասաններ Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասաններ Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Գայսարյան
Գայսարյան, հայկական ազգանուն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Նիկոլսկոե (գյուղ, Յադրինսկի շրջան)
Նիկոլսկոե (Никольское), գյուղ Ռուսաստանի Չուվաշիա հանրապետության Յադրինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը վերջին գրանցված տվյալներով կազմում էր 269 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Չուվաշիա հանրապետության Յադրինսկի շրջանի բնակավայրեր
(76) Ֆրեյա
(76) Ֆրեյա (Freia), աստերոիդ աստերոիդների գոտու արտաքին մասում։ Հայտնաբերվել է 1862 թվականի հոկտեմբերի 21-ին Հենրիխ դ՛Արեստի կողմից Կոպենհագենում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,412248 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,8512 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,9733 ա. մ., իսկ Երկրի ուղեծրին Ֆրեյա աստերոիդը նվազագույնը մոտենում է 1,8697 ա. մ. հեռավորության վրա ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2302,29 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,156366 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,12° անկյուն։
Ֆրեյա աստերոիդը պատկանում է Կիբելեի աստերոիդների ընտանիքին։ Այս ընտանիքի աստերոիդները շարժվում են Արեգակի շուրջ 3,27 - 3,7 ա. մ. մեծ կիսաառանցքներով, էքսցենտրիսիտետը` փոքր է քան 0,3 և ուղեծրի թեքումը` փոքր քան 25°։ Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է P դասին ։
Արտաքին հղումներ
*Անվանման բացատրությունը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում
Ֆրեյա Ֆրեյա
Ֆրեյա Ֆրեյա Ֆրեյա
Խոստովանարան
«Խոստովանարան», կաթոլիկ եկեղեցու խոստովանության և մեղքերի թողության մասին Մարկեղոս Փալերմիթացու երկը։
Իտալերենից թարգմանել է Հովհաննես Հոլով Կոստանդնուպոլսեցին։ Առաջին անգամ տպագրվել է 1669 թվականին Լիվոռնոյում՝ առանց տպարանի հիշատակության։ Տիտղոսաթերթին՝ «Խոստովանարան, կամ Ամբաստանարան, ըստ կարգի պատուիրանաց տասանց պատգամաց, եւ եօթանց մեղաց գլխաւորաց» (162 էջ, 8°, 6,5 x 5,5 սմ)։
Տպագրվել է նաև 1701 թվականին Կ. Պոլսում՝ հավանաբար Հովհաննես Հոլով Կոստանդնուպոլսեցու տպարանում։ Տիտղոսաթերթին՝ «Խոստովանարան։ Կամ Ամբաստանարան…» (96 էջ, 8°)։
Հայ հնատիպ գրքի շրջանում հրատարակվել է նաև Թովմա Աքվինացու «Խոստովանարանը»։
Կատեգորիա:Կրոնական գրականություն
Դալնի (այլ կիրառումներ)
Դալնի, կարող է վերաբերել՝
Նյու Յորք
Նյու Յորք (New York), Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների ամենաբնակեցված քաղաքը ։ 2016 թվականի տվյալներով՝ 784 կմ² տարածքի վրա բնակվում է 8,537,673 մարդ, ինչն էլ Նյու Յորքը դարձնում է Միացյալ Նահանգների ամենախիտ բնակեցված քաղաքը ։ Տեղակայված լինելով Նյու Յորք նահանգի ծայր հարավում՝ քաղաքը Նյու Յորք մերձքաղաքային շրջանի կենտրոնն է, որն աշխարհում ամենաբնակեցվածն է  ։ Համաշխարհային հզոր այս քաղաքը մեծ ազդեցություն ունի առևտրի, ֆինանսների, մեդիայի, արվեստի, նորաձևության, հետազոտությունների, տեխնոլոգիայի, կրթության և ժամանցի վրա․ քաղաքի արագ տեմպը հայտնի է «Նյույորքյան րոպե» անվամբ ։ Այստեղ է գտնվում Միացյալ Ազգերի Կազմակերպության գլխավոր գրասենյակը ։ Նյու Յորքը միջազգային դիվանագիտության կարևոր կենտրոնն է և նկարագրվում է որպես աշխարհի     մշակութային, ֆինանսական և մեդիա մայրաքաղաք  ։
Տեղակայված լինելով աշխարհի ամենամեծ բնական ծովախորշում ՝ Նյու Յորքը կազմված է 5 բորոներից, որոնցից յուրաքանչյուրը Նյու Յորք նահանգի առանձին շրջան է ։ Հինգ բորոները՝ Բրուքլինը, Քուինսը, Մանհեթենը, Բրոնքսը և Սթաթեն Այլենդը, 1898 թվականին միավորվել են՝ դառնալով մեկ քաղաք ։ Քաղաքը և դրա մերձքաղաքային շրջանը ԱՄՆ օրինական գաղթելու համար առաջնային մուտքն է  , և քանի որ Նյու Յորքում խոսում են ավելի քան 800 լեզվով  , այն այդ առումով աշխարհի ամենաբազմալեզու քաղաքն է  ։ Նյու Յորքն ունի ավելի քան 3.2 մլն բնակիչ, որոնք ծնվել են ԱՄՆ-ից դուրս ․ այն աշխարհի ամենաշատ օտարազգի բնակչություն ունեցող քաղաքն է։ 2016 թվականի տվյալներով ՝ Նյու Յորք մերձքաղաքային շրջանն ամենաբնակեցվածն է ԱՄՆ-ում, սա վերաբերվում է և՛ Մերձքաղաքային վիճակագրական տարածաշրջանին (MSA, 20.2 մլն) , և՛ Միացյալ վիճակագրական տարածաշրջանին (CSA, 23.7 մլն) ։ 2013 թվականին Մերձքաղաքային վիճակագրական տարածաշրջանն արտադրել է գրեթե $1.39 տրիլիոն ԱՄՆ դոլարի համախառն մերձքաղաքային արտադրանք ։ 2012 թվականին Միացյալ վիճակագրական տարածաշրջանն արտադրել է $1.55 տրիլիոն համախառն մերձքաղաքային արտադրանք։ Նյու Յորքի Մերձքաղաքային վիճակագրական տարածաշրջանի համախառն ներքին արդյունքն ավելի բարձր է, քան բոլոր երկրներինը՝ բացառությամբ 11 երկրի, իսկ Միացյալ վիճակագրական տարածաշրջանինը՝ ավելի բարձր է, քան բոլոր երկրներինը՝ բացառությամբ 12 երկրի ։
Նյու Յորքը հիմնադրվել է 1624 թվականին Ստորին Մանհեթենում Հոլանդիայի գաղութարարների կողմից` որպես առևտրային կենտրոն, և 1626 թվականին անվանվել է Նոր Ամստերդամ ։ 1664 թվականին քաղաքը և շրջակա տարածքներն անցել են անգլիական իշխանության տակ, և երբ Անգլիայի Չարլզ II արքան այդ տարածքները նվիրել է եղբորը՝ Յորքի դքսին, վերանվանվել է Նյու Յորք ։ 1785–1790 թվականներին Նյու Յորքը եղել է ԱՄՆ-ի մայրաքաղաքը ։ Այն 1790 թվականից երկրի ամենամեծ քաղաքն է ։ Ազատության արձանը, որը համարվում է Միացյալ Նահանգների և նրա ժողովրդավարության խորհրդանիշը , 19-րդ դարի վերջին 20-րդ դարի սկզբին ողջունում էր Ամերիկա ժամանած միլիոնավոր մարդկանց, որոնք ներգաղթել էին նավով ։ Այժմ Նյու Յորքը համարվում է նորարարության և ձեռնարկատիրության , սոցիալական հանդուրժողականության և շրջակա միջավայրի կայունության համաշխարհային հանգույց և ազատության ու մշակութային բազմազանության համաշխարհային խորհրդանիշ ։
Նյու Յորքի շատ վարչական շրջաններ և հուշարձաններ բավականին հայտնի են․ 2016 թվականին քաղաք է այցելել ռեկորդային՝ 61 միլիոն զբոսաշրջիկ, 2013 թվականին Նյու Յորքում էին գտնվում աշխարհի ամենաշատ այցելվող 10 զբոսաշրջային վայրերը ։ Որոշ աղբյուրներ Նյու Յորքը դասել են որպես աշխարհի ամենաշատ լուսանկարված քաղաք ։ Թայմս Սքվերը համարվում է աշխարհի «սիրտը» , իսկ նրա «խաչմերուկները» Բրոդվեյի թատերական թաղամասի լուսավոր հաբն են ՝ աշխարհի ամենաաշխույժ հետիոտնային հանգույցը և աշխարհի զվարճալիքների ամենամեծ կենտրոնը ։ Քաղաքի շատ կամուրջներ, երկնաքերներ և զբոսայգիներ հայտնի են ամբողջ աշխարհում։ Ստորին Մանհեթենի Ֆինանսական վարչական շրջանում է գտնվում Ուոլ Սթրիթը, որի համար Նյու Յորքը համարվում է աշխարհի տնտեսապես ամենահզոր քաղաքը և առաջատար ֆինանսական կենտրոնը ․ քաղաքում են գտնվում ընդհանուր շուկայական կապիտալիզացիայով աշխարհի 2 ամենամեծ ֆոնդային բորսաները՝ Նյու Յորքի ֆոնդային բորսան և NASDAQ-ը  ։ Մանհեթենի անշարժ գույքի շուկան ամենաթանկն է աշխարհում  ։ Մանհեթենի Չայնաթաունում է կենտրոնացած Արևմտյան կիսագնդի չինացիների մեծ մասը  ՝ տարբեր առումներով զարգացնելով Չայնաթաուններն ամբողջ քաղաքում  ։ Մատուցելով 24/7 ծառայություն ՝ Նյու Յորքի մետրոպոլիտենը խոշորագույնն է աշխարհում՝ 472 կայարանով   ։ Նյու Յորքում է գտնվում ավելի քան 120 քոլեջ և համալսարան՝ Կոլումբիայի համալսարանը, Նյու Յորքի համալսարանը, Ռոքֆելլերի համալսարանը, որոնք ընդգրկված են աշխարհի առաջատար 35 բուհերի սանդղակում  ։
Վաղ պատմություն
Վիսկոնսինյան սառցակալման ժամանակ Նյու Յորքը տեղակայված էր 304.8 մ խորություն ունեցող մեծ սառցե վահանի ծայրին։ Սառցե վահանից մեծ հողակտորներ պոկվեցին, մնաց միայն հիմնաժայռը, որը ներկայիս Նյու Յորքի երկրաբանական հիմքն է։ Ավելի ուշ, սառցե վահանի տեղաշարժի արդյունքում առանձնացան ներկայիս Լոնգ Այլենդը և Սթաթեն Այլենդը ։
Առաջին եվրոպացին, որն այցելեց Նյու Յորք, ֆրանսիական գահին ծառայող ֆլորենցիացի ծովագնաց Ջիովաննի դա Վեռացանոն էր, որը 1524 թվականին իր «La Dauphine» նավով մտավ այժմյան Նյու Յորք ծովախորշ։ Նա պահանջեց այդ տարածքը Ֆրանսիայի համար, որն անվանեց Նոր Անգուլեմ (Nouvelle Angoulême) ։
Մի իսպանական արշավախումբ՝ Կառլոս V կայսեր պորտուգալացի ծովագնաց, կապիտան Էշտևան Գոմեշի գլխավորությամբ, 1525 թվականի հունվարին ժամանեց ներկայիս Նյու Յորք ծովախորշ՝ «La Anunciada» կարավելլան կառուցելու նպատակով․ նա տեղակայվեց Հուդզոն գետի ափին, որն անվանեց Ռիո դե Սան Անտոնիո (Սուրբ Անտոնիոսի գետ)։ Ծանր սառույցը խոչընդոտեց նրա հետագա նավարկությանը, և Էշտևանն օգոստոսին վերադարձավ Իսպանիա։ 1527 թվականի Պադրոն Ռեալ քարտեզը, որը Հյուսիսային Ամերիկայի արևելյան ափը ցույց տվող առաջին գիտական քարտեզն էր, կազմվել է Գոմեշի արշավախմբի հաղորդած տվյալների հիման վրա, որի համար էլ Միացյալ Նահանգների հյուսիսարևելյան մասը Գոմեշի պատվին կոչվել է Տիեռա դե Էշտևան Գոմեշ (Էշտևան Գոմեշի երկիր) ։
1609 թվականին անգլիացի ծովագնաց Հենրի Հուդզոնը կրկին հայտնաբերեց այս շրջանը, երբ իր «Halve Maen» (հոլանդերենից թարգմ․՝ «Կիսալուսին») նավով ժամանեց ներկայիս Նյու Յորք ծովախորշ, մինչ Հոլանդական Իսթ Ինդիա ընկերության համար Արևելքում փնտրում էր Հյուսիսարևմտյան անցուղին։ Նա շարունակեց նավարկել մինչև Հյուսիսային գետ հասնելը (այսպես էին հոլանդացիները կոչել գետը, այժմ՝ Հուդզոն գետ), որը Հուդզոնն անվանեց Մաուրիտիուս (Mauritius)՝ Մորից Օրանացու պատվին։ Հուդզոնի առաջին օգնականը ծովախորշը նկարագրել է որպես «շատ լավ ծովախորշ բոլոր տեսակի քամիների համար», իսկ գետը՝ որպես «մի մղոն լայնության» և «լի ձկներով» ։ Հուդզոնը նավարկեց 150 մղոն դեպի հյուսիս, անցավ ներկայիս Օլբանիի տարածքը՝ հավատալով, որ նավարկում է օվկիանոսային վտակով, մինչև որ գետը չափազանց ծանծաղ դարձավ՝ նավարկելը շարունակելու համար ։ Նա 10 օր հետազոտեց տարածքը և այն վերցրեց Հոլանդական Իսթ Ինդիա կազմակերպության համար։ 1614 թվականին Նիդեռլանդները վերցրեց Քեյփ Քոդի և Դելավար ծոցի միջև ընկած տարածքը և այն անվանեց Նոր Նիդեռլանդներ (հին հոլ․՝ Nieuw-Nederland)։
Ապագա Նյու Յորքի առաջին ոչ հնդկացի բնակիչը Խուան Ռոդրիգեսն էր՝ մի վաճառական Սանտո Դոմինգոյից։ Ծնվելով Սանտո Դոմինգոյում և ունենալով պորտուգալական և աֆրիկյան ծագում՝ նա Մանհեթեն ժամանեց 1613-1614 թվականի ձմռանը՝ որպես Հոլանդիայի ներկայացուցիչ, տեղի բնակչության հետ առևտուր անելու համար։ Վերին Մանհեթենի Բրոդվեյ փողոցի 159-218 հատվածը կրում է Խուան Ռոդրիգեսի անունը ։
Հոլանդիայի կառավարման տարիներ
Նոր Նիդեռլանդներում մշտական եվրոպական ներկայությունն սկսել է 1624 թվականին՝ Նյու Յորքը դարձնելով 12-րդ ամենահին շարունակ նվաճված, եվրոպացիների կողմից ստեղծված բնակավայրը Միացյալ Նահանգներում, որի Գովերնորս կղզում հիմնվեց հոլանդական մորթու առևտրի բնակատեղի։ 1625 թվականին շինարարություն սկսվեց Մանհեթեն կղզու միջնաբերդում և Ամստերդամ բերդում, որն ավելի ուշ անվանվեց Նոր Ամստերդամ ։ Նոր Ամստերդամի գաղութը կենտրոնացած էր մի վայրում, որը հետագայում դարձավ Ստորին Մանհեթենը։ 1626 թվականին հոլանդացի գաղութային կառավարիչ-գեներալ Պետեր Մինյոյտը, գործելով որպես Հոլանդական Վեսթ Ինդիա ընկերության իրավասու, Քանարսիից՝ դելավարների մի փոքր ցեղախմբից, 60 գուլդենով (մոտ $1,000 2006 թվականին) գնեց Մանհեթեն կղզին։ Ըստ հերքված լեգենդի՝ Մանհեթենը գնել են $24 ԱՄՆ դոլար արժեցող ապակյա ուլունքահատիկներով   ։
Գնումից հետո Նոր Ամստերդամը սկսեց դանդաղ աճել ։ Որպեսզի բնակիչներ գրավեն, հոլանդացիները 1628 թվականին ստեղծեցին պատրունային համակարգ, համաձայն որի՝ հարուստ հոլանդացիները («պատրուններ» կամ պատրոններ), որոնք 50 գաղութաբնակների էին բերում Նոր Ամստերադամ, պարգևատրվում էին հողով, տեղում քաղաքական ինքնավարություն, ինչպես նաև իրավունք էին ստանում մասնակցել մորթու եկամտաբեր առևտրին։ Այս ծրագիրը քիչ հաջողություն ունեցավ ։
1621 թվականից Հոլանդական Վեսթ Ինդիա ընկերությունը, Հոլանդիայի գլխավոր նահանգների կողմից լիազորված լինելով, գործում էր որպես մենաշնորհ Նոր Նիդեռլանդներում։ 1639–1640 թվականներին տնտեսական աճը կայունացնելու նպատակով Հոլանդական Վեսթ Ինդիա ընկերությունը հրաժարվեց մորթու վաճառքի իր մենաշնորհից, որը հանգեցրեց սննդի, փայտանյութի, ծխախոտի և ստրուկների վաճառքի աճին (մասնավորապես Նիդերլանդական Անտիլների հետ) ։
1647 թվականին Փիթեր Ստայվեսանտը դարձավ Նոր Նիդեռլանդների վերջին կառավարիչ-գեներալը։ Նրա կառավարման օրոք Նոր Ամստերդամի բնակչությունը 2000-ից դարձավ 8000։ Ստայվեսանտին են վերագրում գաղութում իրավակարգի բարելավումը, այդուհանդերձ, նա վայելում էր նաև բռնապետ առաջնորդի համբավ։ Նա կանոնակարգեց խմիչքների վաճառքը, փորձեց վերահսկողություն սահմանել Հոլանդական ռեֆորմատական եկեղեցու վրա և արգելեց կրոնական այլ խմբերին (այդ թվում՝ քվակերներին, հուդայականներին և լյութերականներին) պաշտամունքի վայրեր կառուցել ։ Հոլանդական Վեսթ Ինդիա ընկերությունը փորձում էր թեթևացնել Ստայվեսանտի և Նոր Ամստերդամի բնակիչների միջև լարվածությունը ։
Անգլիայի կառավարման տարիներ
1664 թվականին առանց էական դիմադրության Պետեր Ստյոյվեսանտն առանց արյունահեղության Նոր Ամստերդամը հանձնեց անգլիական զորքին, որը գլխավորում էր գնդապետ Ռիչարդ Նիքոլսը ։ Հանձնման պայմանները թույլ էին տալիս հոլանդացի բնակիչներին մնալ գաղութում, որոնք ազատ էին նաև ընտրել իրենց կրոնը ։ Անգլիացիները նոր քաղաքն անվանեցին «Նյու Յորք»՝ Յորքի դքսի պատվին (հետագայում՝ Անգլիայի արքա Ջեյմս II) ։ Փոխանցումը հաստատվեց 1667 թվականին Բրեդի համաձայնագրով, որով վերջացավ Երկրորդ անգլո-հոլանդական պատերազմը ։
1673 թվականի օգոստոսի 24-ին՝ Երրորդ անգլո-հոլանդական պատերազմի ժամանակ, հոլանդացի կապիտան Անթոնի Քոլվեն Կորնելիս Էվերտսեն կրտսերի հրամանով Անգլիայից բռնագրավեց Նյու Յորքի գաղութը և Վիլհելմ III Օրանացու պատվին այն կնքեց «Նոր Օրան» անվամբ ։ Շուտով 1674 թվականի նոյեմբերին կնքված Վեսթմինսթերի համաձայնագրով հոլանդացիները կղզին վերադարձրին Անգլիային։
Հնդկացիների միջցեղային պատերազմները և եվրոպացիների հետ շփման արդյունքում տարածված որոշ համաճարակներ 1660-1670 թվականներին դելավարների շրջանում զգալի կորուստների պատճառ դարձան ։ 1700 թվականին դելավարների թիվը նվազեց՝ դառնալով 200 ։ 18-րդ դարում Նյու Յորքում մի քանի անգամ դեղին տենդի համաճարակ բռնկվեց, որի արդյունքում միայն 1702 թվականին կրճատվեց բնակչության 10 տոկոսը ։
1700-ականների սկզբին բրիտանական իշխանության տակ Նյու Յորքը դարձավ կարևոր առևտրային նավահանգիստ։ Այն դարձավ նաև ստրկության կենտրոն․ 1730 թվականին ընտանիքների 42 %-ը ունեին ստրուկներ (ավելի քան որևէ այլ քաղաք՝ բացառությամբ Հարավային Կարոլինայի Չառլսթոն քաղաքի )։ Ստրկատերերից շատերը մի քանի տնային ստրուկ ունեին, սակայն մնացածները ստրուկներ էին վարձում դրսի աշխատանքների համար։ Ստրկությունը դարձավ Նյու Յորքի տնտեսության անբաժանելի մասը նավահանգստում ստրուկների աշխատանքի և դեպի ԱՄՆ-ի հարավային մաս նավագանացության շնորհիվ։ 1990-ական թվականներին Ֆոլի հրապարակի մոտ նոր դաշնային դատարանի կառուցման ժամանակ հայտնաբերվել է «African Burial Ground»-ը, որը բացահայտեց գաղութային տարիներին տվյալ տարածքում տասնյակ հազարավոր աֆրիկացիների թաղված լինելը։
1735 թվականին Մանհեթենում Ջոն Փիթեր Զենգերի դատը և արդարացման դատավճիռը, որը գաղութային կառավարիչ Ուիլյամ Քոսբիին քննադատելուց հետո մեղադրվում էր զրպարտության մեջ, օգնեց Հյուսիսային Ամերիկայում մամուլի ազատության հաստատմանը ։ 1754 թվականին Գեորգ II արքայի հրովարտակով Ստորին Մանհեթենում հիմնադրվեց Կոլումբիայի համալսարանը՝ որպես արքայական քոլեջ ։
Ամերիկյան հեղափոխություն
1765 թվականի հոկտեմբերին Նյու Յորքում տեղի ունեցավ Ամերիկյան գաղութների առաջին կոնգրեսի հանդիպումը։ Լոնգ Այլենդի ճակատամարտը, որն Ամերիկյան հեղափոխական պատերազմի ամենամեծ ճակատամարտն էր, տեղի ունեցավ 1776 թվականի օգոստոսին ներկայիս Բրուքլինի բորոյում։ Ճակատամարտից հետո, որտեղ ամերիկացիները պարտվեցին, բրիտանացիները քաղաքը դարձրին Հյուսիսային Ամերիկայի իրենց ռազմական և քաղաքական գործողությունների բազան։ Քաղաքն ապաստարան էր լոյալիստ փախստականների և փախուստի դիմած ստրուկների համար, որոնք միացել էին բրիտանական զորքերին, երբ արքան ազատություն խոստացավ բոլոր մարտիկներին։ Երբ բրիտանացիները գրավեցին քաղաքը, ավելի քան 10000 փախուստի դիմած ստրուկ հավաքվեց քաղաքում։ 1783 թվականին պատերազմից հետո բրիտանական ուժերը տարհանվեցին և վերաբնակեցման համար Նոր Շոտլանդիա 3000 լիբերտիններ տեղափոխվեց։ Մնացած լիբերտիններին բնակեցրին Անգլիայում և Կարիբյան ավազանում։
Պատերազմը խաղաղ ճանապարհով լուծելու միակ փորձն արվեց 1776 թվականի սեպտեմբերի 11-ին Սթաթեն Այլենդի Համաժողովի տանը (Conference House) ամերիկյան պատվիրակության (ներառյալ Բենջամին Ֆրանկլինը) և բրիտանական գեներալ լորդ Ռիչարդ Հաուիի կողմից։ Շուտով, երբ սկսվեց բրիտանական նվաճումը, տեղի ունեցավ Նյու Յորքի մեծ հրդեհը Ստորին Մանհեթենի արևմտյան մասում, որը ոչնչացրեց քաղաքի մոտ քառորդ մասը՝ ներառյալ Սուրբ Երրորդության եկեղեցին ։
1785 թվականին Համադաշնության կոնգրեսի ասամբլեան պատերազմից հետո Նյու Յորքը հռչակեց մայրաքաղաք։ Նյու Յորքը Համադաշնության հոդվածներով ԱՄՆ վերջին մայրաքաղաքն էր և ԱՄՆ սահմանադրության առաջին մայրաքաղաքը։ 1789 թվականին Ուոլ Սթրիթի Դաշնային սրահում տեղի ունեցավ ԱՄՆ առաջին նախագահ Ջորջ Վաշինգտոնի երդմնակալության արարողությունը, գումարվեց ԱՄՆ առաջին կոնգրեսը և Գերագույն դատարանը, նախագծվեց Իրավունքների հռչակագիրը ։ 1790 թվականին Նյու Յորքը գերազանցեց Ֆիլադելֆիային որպես ԱՄՆ-ի ամենամեծ քաղաք։
19-րդ դար
1799 թվականին, Նյու Յորք նահանգում ստրկության վերացման որոշման համաձայն, ստրուկ մայրերի երեխաները պետք է ազատվեին, սակայն մինչև 25-30 տարեկանը պետք է ծառայեին իրենց տերերին ։ Հեղափոխական պատերազմից հետո տերերի կողմից ազատ արձակված, ինչպես նաև փախուստի դիմած սևամորթ ստրուկներն աստիճանաբար հավաքվեցին Մանհեթենում։ Այսպիսի ազդեցության տակ Միացյալ Նահանգների հիմնադիրներ Ալեքսանդր Համիլթոնն ու Ջոն Ջեյը, Նյու Յորքի ստրուկների ազատման միությունը (New York Manumission Society), աշխատելով ստրուկների ազատման ուղղությամբ, հիմնեցին Աֆրիկյան ազատ դպրոց սևամորթ երեխաներին կրթություն տալու համար ։ 1827 թվականին ստրկությունն ամբողջովին վերացվեց նահանգում, և ազատ սևամորթներն սկսեցին պայքարել խտրականությունների դեմ։ Նյու Յորքի միջռասայականության խտրականության դեմ պայքարը շարունակվեց․ պայքարի առաջնորդների թվում էին Աֆրիկյան ազատ դպրոցի շրջանավարտները։ 1840 թվականին քաղաքի սևամորթ բնակչության թիվը հասավ 16000-ի ։
19-րդ դարում զարգացման և Եվրոպայից ներգաղթի արդյունքում քաղաքը՝ որպես առևտրի կենտրոն, վերափոխվեց ։ 1811 թվականին կազմվեց Մանհեթենի գլխավոր հատակագիծը, որով ընդլայնվեց փողոցային ցանցը՝ ընդգրկելով ողջ Մանհեթենը։ 1825 թվականին ավարտվեց Կենտրոնական Նյու Յորքով անցնող Էրի ջրանցքի կառուցումը, որն Ատլանտյան նավահանգիստը Հուդզոն գետի և Մեծ Լճերի միջոցով կապում էր Միացյալ Նահանգների հյուսիսում գտնվող գյուղատնտեսական շուկաների հետ, որի շնորհիվ քաղաքում հասանելի դարձան լայն սպառման ապրանքները ։ Տեղական քաղաքականության մեջ իշխում էր Թամանի Հոլ միությունը, որին աջակցում էին իռլանդացի և գերմանացի ներգաղթյալները ։
1830–1840-ական թվականներին Նյու Յորքում են ապրել նշանավոր ամերիկացի գրողներ Ուիլյամ Քալեն Բրայանթը, Վաշինգտոն Իրվինգը, Հերման Մելվիլը, Ռուֆուս Ուիլմոթ Գրիզվոլդը, Ջոն Կիսը, Նաթանիել Փարկեր Ուիլիսը և Էդգար Ալան Պոն։ Ժամանանակից բիզնես էլիտայի հասարակամետ անդամների շնորհիվ կառուցվեց Կենտրոնական պարկը, որը 1857 թվականին դարձավ ԱՄՆ-ի առաջին լանդշաֆտային պարկը։
Իռլանդիայի Մեծ սովը իռլանդացի գաղթականների հոծ զանգված բերեց քաղաք։ 1860 թվականին Նյու Յորքում ապրում էր ավելի քան 200000 իռլանդացի, որը կազմում էր քաղաքի բնակչության քառորդից ավելին ։ Մեծաքանակ ներգաղթյալներ եկան նաև գերմանական պրովինցիաներից, որտեղ հեղափոխությունները քայքայեցին հասարակություններին, որի արդյունքում 1860 թվականին Նյու Յորքի բնակչության մյուս 25%-ը կազմում էին գերմանացիները ։
Նորագույն շրջան
1898 թվականին Բրուքլինը (մինչ այդ առանձին քաղաք էր), Նյու Յորքի շրջանը (որն ընդգրկում էր Բրոնքսի մի մասը), Ռիչմոնդի շրջանը և Քուինսի շրջանի արևմտյան հատվածը միավորվեցին, և ձևավորվեց ժամանակակից Նյու Յորքը ։ 1904 թվականին մետրոպոլիտենի բացումը, որը կառուցվել էր որպես առանձին մասնավոր համակարգ, օգնեց իրար կապել նոր քաղաքը։ 20-րդ դարի առաջին կեսին քաղաքը դարձավ համաշխարհային արդյունաբերության, առևտրի և հաղորդակցության կենտրոնը։
1904 թվականին «PS General Slocum» շոգենավը հրդեհվեց Իսթ Ռիվերում՝ խլելով 1021 մարդու կյանք։ 1911 թվականին տեղի ունեցավ քաղաքի վատթարագույն արդյունաբերական աղետը՝ Թրայանգլ գործարանում բռնկված հրդեհը, որին զոհ գնաց կարի 146 բանվոր, որը խթանեց Միջազգային լեդիների կարի բանվորների միության աճին և գործարանային պայմանների անվտանգության չափորոշիչների բարելավմանը ։
1890 թվականին Նյու Յորքի ոչ սպիտակամորթ բնակչության թիվը 36620 էր ։ 20-րդ դարի սկզբին Նյու Յորքը Միացյալ Նահանգների հարավային մասից Մեծ ներգաղթի ժամանակ Աֆրիկյան ամերիկացիների հանգրվանն էր, և արդեն 1916 թվականին այն Հյուսիսային Ամերիկայում աֆրիկյան սփյուռքի ամենամեծ կենտրոնն էր։ Ոգելից խմիչքների արգելքի տարիներին ծաղկում ապրեց գրական և մշակութային կյանքի Հարլեմյան վերածնունդը։ Տնտեսական մեծ բումն արտահայտվեց բարձրությամբ միմյանց հետ մրցող երկնաքերների կառուցմամբ։
1920-ական թվականների սկզբին Նյու Յորքը դարձավ աշխարհի ամենաբնակեցված քաղաքը՝ առաջ անցնելով Լոնդոնից։ 1930-ական թվականների սկզբին մերձքաղաքային տարածքը հատեց 10 միլիոնի սահմանը՝ դառնալով մարդկության պատմության առաջին մեգաքաղաքը ։ 80 տարի կառավարելուց հետո Թամամի Հոլը տապալվեց, և Մեծ ճգնաժամի տարիներին քաղաքապետ ընտրվեց բարեփոխիչ Ֆիորելլո լա Գուարդիան ։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից վերադարձած վետերաններն արևելյան Քուինսում հետպատերազմական տնտեսական բում ստեղծեցին։ Նյու Յորքն անվնաս դուրս եկավ պատերազմից՝ դառնալով համաշխարհային առաջատար քաղաք, որի Ուոլ Սթրիթն աշխարհում գերիշխող տնտեսական ուժն է։ 1952 թվականին ավարտվեց ՄԱԿ-ի գլխավոր գրասենյակի շինարարությունը՝ ամրապնդելով աշխարհում Նյու Յորքի աշխարհաքաղաքական ազդեցությունը, իսկ քաղաքում աբստրակտ էքսպրեսիոնիզմի զարգացման շնորհիվ այն փոխարինեց Փարիզին՝ որպես արվեստի համաշխարհային կենտրոն ։
Ստոունուոլի խռովությունները նույնասեռական համայնքի անդամների ինքնաբուխ, կատաղի ցույցերն էին ոստիկանական շուրջկալի դեմ, որը տեղի ունեցավ 1969 թվականի հունիսի 28-ի առավոտյան Ստորին Մանհեթենի Գրինվիչ Վիլիջի հարևանությամբ գտնվող Ստոունուոլ Ին բարում։ Այս ցույցերը համարվում են ամենակարևոր իրադարձությունը նույնասեռականների ազատագրական շարժման  և ԱՄՆ-ում ԼԳԲՏ իրավունքների համար պայքարի մեջ  ։
1970-ականներին արդյունաբերական վերակառուցման արդյունքում գործազրկության պատճառով Նյու Յորքը տուժեց տնտեսական խնդիրներից և հանցագործությունների թվի աճից ։ Մինչ 1980-ականներին վերածնվող ֆինանսական արդյունաբերությունը բարելավեց քաղաքի տնտեսությունը, Նյու Յորքում հանցագործությունների թիվը շարունակեց աճել ևս մեկ տասնամյակ՝ մինչև 1990-ականների սկիզբ ։ 1990-ական թվականների կեսերին հանցագործությունների թիվը կտրուկ նվազեց՝ ոստիկանության վերանայած ռազմավարության, բարելավվող տնտեսական հնարավորությունների, քաղաքային շրջանառության, նոր բնակիչների (բնիկներ և ներգաղթյալներ Ասիայից և Լատինական Ամերիկայից) շնորհիվ։ Քաղաքի տնտեսության մեջ ի հայտ եկան այնպիսի կարևոր նոր սեկտորներ, ինչպիսին է Սիլիկոնյան ծառուղին։ 2000 և 2010 թվականների մարդահամարներով Նյու Յորքի բնակչության թիվն ամենաբարձրն էր բոլոր ժամանակներում։
2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչական հարձակումները մեծ վնաս հասցրին քաղաքի տնտեսությանը և մարդկային կյանքին, երբ Ալ-Քաիդայի հետ կապված 19 ահաբեկիչներից 10-ը Ամերիկյան ավիաուղիների 11-րդ չվերթի ինքնաթիռը մխրճեցին Համաշխարհային առևտրի կենտրոնի Հյուսիսային աշտարակի մեջ, իսկ Միացյալ ավիաուղիների 175-րդ չվերթը՝ Համաշխարհային առևտրի կենտրոնի Հարավային աշտարակի մեջ, որոնք այնուհետև փլուզվեցին՝ խլելով 2192 քաղաքացու, 343 հրշեջի և 71 իրավապահ մարմինների աշխատակցի կյանք, որոնք գտնվում էին աշտարակներում կամ հարակից տարածքում։ Հյուսիսային աշտարակը մինչև այժմ ամենաբարձր շենքն է, որ ավերվել է ։ Աշտարակի տարածքում կառուցվել է Համաշխարհային առևտրի կենտրոն 1, 9/11 ազգային հուշարձան և թանգարանը, այլ կառույցներ և ենթակառուցվածքներ։ Հարձակման ժամանակ ավերվեց նաև Համաշխարհային առևտրի կենտրոնի կայարանը, որը բացվել էր 1909 թվականի հուլիսի 19-ին՝ որպես Հուդզոնի տերմինալ։ Նոր ժամանակավոր կայարան կառուցվեց, որի բացումը տեղի ունեցավ 2003 թվականի նոյեմբերի 23-ին։ Սանտիագո Կալատրավայի նախագծած 74000 մ² տարածք ունեցող մշտական կայարանի շինարարությունը, որը Համաշխարհային առևտրի կենտրոնի երթևեկության հաբն է, ինչպես նաև քաղաքի 3-րդ ամենամեծ հաբը, ավարտվեց 2016 թվականին ։ Համաշխարհային առևտրի կենտրոն 1-ն Արևմտյան կիսագնդի ամենաբարձր երկնաքերն է և աշխարհի չորրորդ ամենաբարձր շինությունը․ սայրն ունի 1776 ոտնաչափ՝ 541.3 մ բարձրություն, որը խորհրդանշում է ԱՄՆ-ի անկախության թվականը   ։