cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հիլդայի ընտանիք
Շարժումը
Եռանկյան կողմերի մեջտեղում Հիլդայի ընտանիքի աստերոիդները համարյա մոտենում են աստերոիդների հիմնական գոտու արտաքին մասերում գտնվող աստերոիդներին, իսկ եռանկյան L4 և L5 կետերին համապատասխանող գագաթներում մոտենում են Յուպիտերի տրոյացի աստերոիդներին և նույնիսկ հատում են նրանց ուղեծրերը։ Հենց այս հատման կետերում էլ տեսանելի են դառնում տրոյացիների և Հիլդայի աստերոիդների արագությունների տարբերությունները։ Պետք է նաև նշել, որ տրոյացի աստերոիդների ուղեծրի թեքումը համարյա երկու անգամ ավելին է Հիլդայի ընտանիքի մարմինների ուղեծրի թեքումից, այդ պատճառով, տրոյացիների ընդամենը չորրորդ մասի մոտ է, որ ուղեծիրը հատվում է այս ընտանիքի աստերոիդների ուղեծրերի հետ, այն դեպքում երբ տրայացիների մեծամասնությունը ժամանակի ցանկացած պահին գտնվում են Յուպիտերի ուղեծրից դուրս, ինչը լավ երևում է նկարում։ Այնտեղ ցույց է տրված տրոյացի աստերոիդների բաշխման գնդաձևությունը Լագրանժի կետերի մոտակայքում։
Հետազոտությունները
Հիլդայի աստերոիդների շարժման առանձնահատկությունների մասին տվյալները հիմնված են այս ընտանիքի հարյուրավոր մարմինների ուսումնասիրությունների վրա, սակայն այս ընտանիքի մասին դեռևս շատ բան մնում է անհասկանալի։ Ընտանիքի հետագա հետազոտությունները թույլ կտան ընդլայնել նրա կազմը։ Այսպիսի դիտարկումները առավել նպաստավոր են, երբ Երկիրը գտնվում է եռանկայան կողմերի միջնամասերի դիմաց, այսինքն այս ընտանիքին ամենամոտ դիրքում։ Այս ժամանակ մեզ ամենամոտ գտնվող աստերոիդների փայլը կարող է 2,5m-ով գերազանցի եռանկյան գագաթներում տեղաբաշխված աստերոիդների փայլին։ Երկիրը այսպիսի դիրքում է հայտնվում բավականին հաճախ՝ 4,3 ամիսը մեկ անգամ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների ընտանիքներ
Ալտու Բոա Վիստա
Ալտու Բոա Վիստա (Alto Boa Vista), համայնք Բրազիլիայի Կենտրոնաարևմտյան տարածաշրջանում՝ Մատու Գրոսու նահանգի կազմում   ։ Գտնվում է Մատու Գրոսու գավառի հյուսիսարևմտյան մասում։ Բնակչությունը կազմում է 4645 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 2 241,826 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 2,0 մարդ/կմ²։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Մատու Գրոսու նահանգի բնակավայրեր
Ուազայե
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վանի թագավորության քաղաքներ
Նիգերիայի ազգային թանգարան
Թանգարանում պահպանվում են այսպես կոչված «աֆրո–պորտուգալական» անհատական իրերի պլաստիկեր։ Աֆրո–պորտուգալական պլաստիկները առաջին աֆրիկյան քանդակներն են, որոնց հետ ծանոթացել են եվրոպացիները ։ Գավաթներ, գդալներ և նմանատիպ այլ առարկաներ, որոնք պատրաստվում էին փղոսկրից, պատվիրվում էին պորտուգալացի վաճառականների կողմից, արտահանվում էին Բենինի թագավորությունից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ազգային թանգարաններ Կատեգորիա:Հնագիտական թանգարաններ Կատեգորիա:Նիգերիայի մշակույթ
Աստերոիդների ցանկ (145001-145100)
Աստերոիդների ցանկ (144901-145000) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (145101-145200)
|}
Մարինո (գյուղ, Վյազեմսկի շրջան)
Մարինո (Марьино), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վյազեմսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 8 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վյազեմսկի շրջանի բնակավայրեր
ISO 3166-2:AM
ISO 3166-2:AM, ստանդարտացման միջազգային կազմակերպության ստանդարտ, որը համաձայն ISO 3166 ստանդարտի սահմանում է երկրորդ մակարդակի կոդերը Հայաստանի համար։ Ստանդարտն ընդգրկում է Հայաստանի 1 քաղաք և 10 մարզեր։ Յուրաքանչյուր կոդ բաղկացած է երկու մասից։ Համաձայն ISO 3166-1 ստանդարտի Հայաստանի համար Alpha2 կոդը AM-ն է և գծիկով գրված լրացուցիչ ծածկագիրը։ Մարզի, քաղաքի լրացուցիչ երկու տառանոց ծածկագիրը կազմվում է մարզի, քաղաք անվանմանը համահունչ։ Մարզերի և Երևանի քաղաքային կոդերը վերին մակարդակի AM դոմենային կոդերի ենթախումբ են, որոնք նշանակված են ISO 3166-1 ստանդարտներին համապատասխան։
Հայաստանի կոդերը
Մայրաքաղաքի և Հայաստանի վարչատարածքային բաժանման 10 մարզերի կոդերը.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ՀՀ վարչատարածքային բաժանում Կատեգորիա:ISO 3166
Լա Սուբիա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գրանադա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ
Ուիթվորթի հրացան
Ուիթվորթի հրացան (Whitworth rifle), անգլիական սուլֆատային հրացան։ Աշխարհում առաջին դիպուկահար հրացաններից մեկը, որն իր ճշգրտությամբ անգերազանցելի է այն ժամանակվա բոլոր հրացաններից (բրիտանական, ֆրանսիական, գերմանական և ամերիկյան) ։ Ուիթվորթի հրացանները լայն ճանաչում են ստացել ԱՄՆ-ում՝ քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ։ Շնորհիվ բարձր բալիստիկ հատկանիշների, կոնֆեդերատները այն անվանում էին Հրաշք հրացան, այն օգտագործվում է ոչնչացնելու հրետանային հաշվարկները և հրամանատարական կազմը։ Ուիթվորթի հրացաններից արձակած գնդակներով սպանվել են Սշաջոն Ռոնալդսը, Ջոն Սեջվիկը, Ուիլյամ Լիթը և բազմաթիվ բարձրաստիճան սպաներ ։
Պատմություն
Ժոզեֆ Ուիթվորթը զբաղվում էր հիմնականում մեքենաշինությամբ և հաստոցաշինությամբ։ Նա հրաձգային զենքին՝ ուշադրություն դարձրեց Ղրիմի պատերազմի ժամանակ, որի ընթացքում՝ 1854 թվականին, սպառազինության թագավորական բյուրոն դիմեց նրան՝ Էնֆիլդր հրացանների արտադրության համար հաստոցներ պատրաստելու խնդրանքով։ Կառավարությունը Ուիթվորթների կալվածքի մոտ հրաձգարան է կառուցել, որտեղ նա անցկ է կացրել  Էնֆիլդի հրացանների փորձարկումները, որոնք պատրաստվել են դրա արտադրության կայաններում։ Այնտեղ Ուիթվորթը սկսեց մշակել սեփական կառուցվածքի բարձր ձշգրտությամբ հրացաններ ։
1860 թվականի հուլիսի 1-ին տեղի է ունեցել բրիտանական Ազգային հրաձգային ասոցացիայի անդամների առաջին հանդիպումը։ Այդ ժամանակից ի վեր, տարիների ընթացքում Ուիթվորթի հրացաններով հրաձգության մրցումների մասնակցողները մշտական հաղթողներն էին ։
Տեխնիկական բնութագրում
Ուիթվորթ հրացանն ունի վեցանկյուն, միասնական կտրվածք, որը կազմում է ընդհանուր կտրվածքի երկու երրորդը։ Այն իր մեջ կրում է 34 գրամանոց փամփուշտ, որը պատված է վառոդով։ Փամփուշտը բավականին երկար է, ունի հարթ մակերես, որը ապահովում է հուսալի շրջադարձը։ Նշված երկու գործոններն էլ նպաստում են փամփուշտի ճշգրիտ պտտմանը իր առանցքի շուրջ՝ րոպեում շուրջ 15 հազար անգամ ։ Դրա շնորհիվ Ուիթվորթ հրացանն, ի տարբերություն ԱՄՆ բանակում՝ քաղաքացիական պատերազմում կիրառված դիպուկահար հրացանների, ապահովում է ճշգրիտ հրաձգության կատարումը հենասյուներից՝ առանց լրացուցիչ օպտիկական սարքերի։ Ընդ որում, Ուիթվորթի հրացան կարող էր անհրաժեշտության դեպքում սարքավորվել օպտիկական նշանոցով ։
Համեմատական բնութագիր
Բրիտանացիների կողմից Հայթում անցկացված փորձնական կրակոցների ընթացքում, 1857 թվականի ապրիլի 21-ին, Ուիթվորթի հրացանը ցուցադրել է 1880 բակերից 30 սմ տրամագծով կլոր թիրախում հայտնվելու հնարավորությունը, այսինքն՝ ավելի քան 1 մղոն` լիովին գերազանցելով էնֆիլդ հրացանին և ցուցադրելով հետևյալ միջին ցուցանիշները։ ԱՄՆ բանակի սպառազինության կոմիտեն, նախքան երկիրը երկու պատերազմող պետությունների բաժանելը և քաղաքացիական պատերաազմի սկսվելը, գնել է Ուիթվորթի հրացան՝ համեմատական փորձարկումների համար։ 1858 թվականի հունվարի 15-ին, Վեստ Փոյնթեբում, ԱՄՆ ռազմական ակադեմիայի փորձարկումների ընթացքում յուրաքանչյուր հրացանից արձակվել է մոտ հազար փամփուշտ՝ առանց բեռնախցիկի մաքրման։ Փորձարկումների արդյունքում պարզվել է, որ Ուիթվորթի հրացանը գերազանցել է մնացած բոլոր ուժերը հրաձգության ճշգրտության առումով և բացի Ուեսթլի Ռիչարդսի հրացանից՝ լիցքաթափման թեթևությամբ։ 451 Ուիթվորթը համարվում էր ոչ պիտանի ռազմական գործիք, որն արտադրվում էր Անգլիայում՝ դեղագործական ճշգրտությամբ.
1971 թվականին ամերիկացի զինագործ էնտուզիաստները հավաքել են քաղաքացիական պատերազմի շրջանի հրաձգային զենքի որոշ նմուշներ, որոնք սահմանափակում էին դրա ընդունումը սպառազինության մեջ ։
Դրա արժեքը ամերիկյան շուկայում խաղաղ ժամանակ 50 դոլարից պակաս էր, ինչը ընդամենը երկու անգամ ավելի թանկ էր սովորական սերիական հրացաններից ։ Հենց անգլիայում այն արժեցել է 3 ֆունտ 5 պենս (դա էլ պայմանավորված էր բրիտանական զինվորականների կողմից հրացան գնելու սահմանափակությամբ)։ Սակայն ծովային շրջափակման ժամանակ հարավային նահանգների համար դրա արժեքը բարձրացել է ավելի քան տասը հազարով։ Ըստ պատմաբան Մարտին Պեգլերի, այդ ժամանակ հարավցիների համար հրացանի մաքսանենգ արժեքը կազմում էր 600 դոլար, իսկ Սուրբ Գրաալը (Ուիթվորդի հրացան՝ օպտիկական նշանառության հետ միասին, որը մշակվել էր ՕՍՏ- հնդկական ընկերության բանակի նախկին սպա և որսորդ Դեյվիդ Դեյիդսոնի կողմից) կրկնակի թանկ էր նստում ։
Արտադրություն
Արտահանման և քաղաքացիական շուկայի համար հրացաններն անմիջականորեն արտադրվել են Մանչեսթերում Whitworth Rifle & Ordnance Company ընկերության զենքի գործարանում։ Բանակի համար հրացանները, մեծ Բրիտանիայի կեղծ դրամները պատրաստվում էին թագավորական զինապահեստների գործարաններում։
Մարտական գործածությունը
Հրացանները բաշխվել են շարփշութերների երկու թիմերի միջև կոնֆեդերացիայի բանակի մեկ հետևակային գումարտակի կազմում, Բացի այդ գործել են շարփշութերների առանձին գումարտակներ հետևակային բրիգադների կազմում ։
Հայտնի է այն դրվագը, երբ 1864 թվականի մայիսի 9-ին Սպոթսիլվեյնիի ճակատամարտի ժամանակ գեներալ սևերյանը՝ Ջոն Սեջվիկը, ճամփորդելով ընկած զինվորների երկայնքով, նրանց հանդիմանել է վախկոտության մեջ՝ պնդելով, որ նման հեռավորությունից հակառակորդը չի ընկնի նույնիսկ փղի մեջ։ Զինվորները ներողություն էին խնդրում, դա բացատրում էին նրանով, որ այդպիսով փրկում են իրենց կյանքը, ինչին Սեջվիկը ծիծաղեց, այս պահին ուիթվորթի հրացանից ութ հարյուրից մինչև հազար բակերից արձակված գնդակն ընկավ նրա դեմքին ՝ կոտրելով դիմային ոսկորը և անցնելով ձախ աչքի տակ, գեներալ զամոլկը ընկավ մեռած ։
Հարավացիների կողմից Ուիթվորթի հրացանների կիրառումը շատ էական ազդեցություն է ունեցել սևերյան զորքերում տիրող տրամադրությունների վրա, ճնշել նրանց մարտական ոգին ։
Բաննի (մուլտֆիլմ)
«Բաննի» (Bunny), 1998 թվականին նկարահանված կարճամետրաժ մուլտֆիլմ։ 1998 թվականին արժանացել է Օսկար մրցանակի լավագույն անիմացիոն կարճամետրաժ ֆիլմի համար և  Prix Ars Electronica-ում Ոսկե Նիկա մրցանակի ։
Սյուժե
Մուլտֆիլմը սկսվում է այն բանից, թե ինչպես է ծեր ճագարը թխվածք պատրաստում, բայց նրան խանգարում է եղջերաթիթեռը, և ճագարը նրան դուրս է շպրտում տնից։ Սակայն թիթեռը նորից է տուն գալիս և հանկարծակի մտնում խմորի մեջ։  Չնկատելով այդ ամենը` ճագարը շարունակում է թխվածքը դնել ջեռոցում և միացնում ժամանակը։ Երբ ժամանակի ցուցիչը զնգում է, ջեռոցի վրա հայտնվում է  դուռ (ֆանտաստիկ),  որտեղով ներս է մտնում ճագարը։
(3269) Վիբերտ-Դուգլաս
(3269) Վիբերտ-Դուգլաս (Vibert-Douglas), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1981 թվականի մարտի 6-ին Շելտ Բասի կողմից Սայդինգ Սփրինգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,78391 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,3362 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,2316 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1696,61 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,212188 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 17,19° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1981 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Շելտ Բասի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Աշխարհի հիշողություն
Ծրագրի շրջանակներում 1997 թ.-ից` 2 տարին մեկ, կատարվում է համաշխարհային փաստագրական ժառանգության միջազգային ցուցակագրում։ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի «Աշխարհի հիշողություն» Միջազգային ցուցակը (Memory of the World Register) կազմվում է Միջազգային խորհրդատվական կոմիտեի եզրակացության հիման վրա և հաստատվում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Գլխավոր տնօրենի որոշմամբ։ Այն ընդգրկում է համաշխարհային բացառիկ արժեք և միջազգային նշանակություն ունեցող փաստագրական ու վավերագրական հարուստ ժառանգություն՝ ձեռագրեր, փաստաթղթեր, գրադարանային հավաքածուներ, արխիվներ, տեսա-հնչյունային նյութեր և այլն։ Միջազգային ցուցակում 2013 թ. դրությամբ առկա են տարբեր երկրների շուրջ 200 նյութեր։
Հայաստանը «Աշխարհի հիշողություն» ծրագրում
2013 թ. դրությամբ Միջազգային ցուցակում Հայաստանից ընդգրկված են (ըստ ընդգրկման տարեթվերի).
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ՅՈՒՆԵՍԿՕ
Նադեժդինո (գյուղ, Լոզովայայի շրջան)
Նադեժդինո (Надеждине), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Լոզովայայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1820 թվականին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Լոզովայայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1820 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Մեխանիկ Գավրիլովի սիրելի կինը
«Մեխանիկ Գավրիլովի սիրելի կինը» («Любимая женщина механика Гаврилова»), խորհրդային գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Պյոտր Տոդորովսկին 1981 թվականին։ Գլխավոր դերերը կատարել են Լյուդմիլա Գուրչենկոն և Սերգեյ Շակուրովը ։
Սյուժե
Ֆիլմի գործողությունները տեղի են ունենում Օդեսայում ։ Պատմությունն սկսվել է առավոտյան զագսի մոտ, ուր իր սեփական հարսանիքին պետք է գար, բայց չի ներկայացել նավի մեխանիկ Գավրիլովը։ 38-ամյա գեղեցկուհի Ռիտան, որը համակրելի աղջկա՝ բարձր դասարանի աշակերտուհի Տանյայի մայրն է, պատրաստվում էր ամուսնանալ Գավրիլովի հետ։ Սիրահարված Ռիտան ամբողջ օրը սպասում է նրան՝ տառապելով ու հուսալով և հեռու չգնալով նվիրական դռներից։ Սակայն իզուր էր նա սպասում Գավրիլովին իր հյուրերի մոտ, ռեստորանում, փնտրում նավի վրա, նորից սպասում զագսի մոտ։ Գավրիլովը հարսանիքից կես ժամ առաջ փորձել է պաշտպանել անծանոթ կնոջ, որից հետո երկու «լովելասները» հայտնվել են հիվանդանոցում, իսկ նա՝ ոստիկանությունում։ Ֆիլմի գործողություններն ընդգրկում են հերոսուհու կյանքից մեկ օր, որի տրամադրությունը տատանվում է հուսահատության և հույսի միջև։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:1981 ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:«Մոսֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային մելոդրամա ֆիլմեր
Անդրանիկ Հակոբյան (բռնցքամարտիկ)
Անդրանիկ Հակոբյան, հայ միջին քաշային բռնցքամարտիկ է, Հայաստանի բազմակի չեմպիոն , 2008 թ. աշխարհի գավաթակիր (Մոսկվա, Ռուսաստանի Դաշնություն), 2009 թ. աշխարհի առաջնության փոխչեմպիոն (Միլան, Իտալիա) ։ Մասնակցել է 29-րդ Ամառային Օլիմպիական խաղերին (2008 թ., Պեկին, Չինաստան)։ Միակ բռնցքամարտիկը, ով կներկայացնի Հայաստանը 30-րդ Ամառային Օլիմպիական խաղերին։ Անհատական մարզիչն է Պավել Կարսլյանը։
Անդրանիկը ամուսնացած է, ունի մեկ աղջիկ։
Հղումներ
Կատեգորիա:Հայ բռնցքամարտիկներ Կատեգորիա:1981 ծնունդներ Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 6 ծնունդներ Կատեգորիա:Բռնցքամարտիկներ այբբենական կարգով
Բուլյակ (գյուղ, Իգմետովսկի գյուղխորհուրդ)
Բուլյակ (Буляк, Бүләк), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Իլիշևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 19 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Իլիշևսկի շրջանի բնակավայրեր
Գարևոյ Սոզիկ
Գարևոյ Սոզիկ (Гаревой Созик), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Վերխնեկամսկի և Նագորսկի շրջաներում, Կիրովի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Սոզ գետի աջ ափին՝ 36 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 12 կմ է։ Գետը հոսում է դեպի հյուսիս և հյուսիս-արևմուտք, անցնում ամբողջ անմարդաբանկ անտառի միջով։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայնց պատկանում է Կամսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Վյատկա, գետի ենթաավազանը՝ Վյատկա։ Գետի ավազանը՝ Կամա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Գորգոր
Գորգոր, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Սպերի գավառակում ։ Գտնվում էր Սպեր քաղաքից 31 կմ արևմուտք, գետակի ափին։
Տարածքը լեռնային էր ։
Ստարոսելիե (գյուղ, Իվանիչևի շրջան)
Ստարոսելիե (Старосілля), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Իվանիչևի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1946 թվականին։
Գորգոր
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ստարոսելիե (գյուղ, Իվանիչևի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Ստարոսելիե գյուղում բնակվում էր 371 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 6,5 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 57,08 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Իվանիչևի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1946 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ժուան Կաբրալ ջի Մելու Նիտու
Ժուան Կաբրալ ջի Մելու Նիտու (João Cabral de Melo Neto, ), բրազիլացի պոետ, դիվանագետ։
Կենսագրություն
Ծնվել և կրթությունն ստացել է Ռեսիֆում (Պեռնամբուկո նահանգում)։
1940 թ. հարում է մայրաքաղաքային պոետ-ավանգարդիստների խմբին (Ժորժի դը Լիմա, Կառլոս Դրումմոնդ ջի Անդրադե)։ Բանաստեղծությունների առաջին՝ Երազաքար ժողովածուն, որ լույս տեսավ 1942 թ., նշանակալիորեն ազդված էր Մուրիլո Մենդեսի և Կառլոս Դրումմոնդա ջի Անդրեադի ստեղծագործությունների կողմից։ 1946 թվականին դիվանագիտական ծառայության է անցնում, որով զբաղվում է ողջ կյանքում. դիվանագիտական ծառայության մեջ է գտնվել Իսպանիայում, Անգլիայում, Ֆրանսիայում, Շվեյցարիայում։ 1940-ական թթ. վերջին ապրում և աշխատում էր Բարսելոնայում, մտերմանում է Խոան Միրոյի, Ժոան Բրոսսայի և Dau al Set (Անտոնի Տապիես, Մոդեստ Կուշարտ) խմբի այլ անդամների հետ։
Ամուսնացել է երկու անգամ։ Առաջին կնոջից՝ Ստելլա Մարիա Բարբոազա ջի Օլիվեյրայից (Stella Maria Barbosa de Oliveira), ունեցել է հինգ զավակ։ 1986 թ. երկրորդ անգամ ամուսնանում է բանաստեղծուհի Մարլի ջի Օլիվեյրայի (Marly de Oliveira) հետ։
1999 թ.՝ մահվանից հետո, շատ-շատերը համոզմունք էին արտահայտում, որ նա կարող էր լինել գրականության բնագավառում Նոբելյան դափնեկրի հաղթող թեկնածուն ։
Ճանաչում
Նրա Morte e Vida Severina պոեմը անգլերենով թարգմանում է Էլիզաբեթ Բիշոփը, որի հիման վրա երաժշտական դրամա է գրում Շիկո Բուարկեն։
Բրազիլիական գրական ակադեմիայի անդամ (1968). Մամոենսի մրցանակ (1990), Նեյշտադյան գրական մրցանակ (1992), Իբերոամերիկյան պոեզիայի մրցանակ՝ թագուհի Սոֆիի կողմից (1994).
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի գրողներ Կատեգորիա:Բրազիլացի դիվանագետներ Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Բրազիլացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Բրազիլացի դրամատուրգներ
Նեռնստ-Էտինգսհաուզենի երևույթ
Նեռնստի-Էտինգսհաուզենի երևույթ, մետաղներում և կիսահաղորդիչներում էլեկտրական դաշտի առաջացման երևույթը՝ ջերմաստիճանի գրադիենտի և դրան ուղղահայաց արտաքին մագնիսական դաշտի առկայության դեպքում։ Ջերմամագնիսական երևույթներից է․ 1886 թվականին հայտնաբերել են Վ․ Նեռնստը և Ա․ էտինգսհաուզենը (A․ Ettingshausen)։ Տարբերում են երկայնական երևույթ՝ ջերմաէլեկտրաշարժ ուժի փոփոխությունը ջերմաստիճանի գրադիենտին ուղղահայաց մագնիսական դաշտի ազդեցությամբ, և լայնական երևույթ՝ ԷլՇՈՒ-ի առաջացումը մագնիսական դաշտին և ջերմաստիճանի գրադիենտին ուղղահայաց ուղղությամբ (վերջինս հաճախ կոչվում է Նեռնստի երևույթ)։ Նեռնստի-Էտինգսհաուզենի երևույթի հետազոտությամբ կարելի է տեղեկություն ստանալ հոսանքակիրների շարժունության և ռելաքսացիայի ժամանակի մասին։
Կատեգորիա:Ֆիզիկական էֆեկտներ և երևույթներ
Այգ (այլ կիրառումներ)
Այգ, կարող է վերաբերել՝
Ջիվան Հաջո
Ջիվան Հաջոն  (Ciwan Haco, ), քուրդ արվեստագետ ու երաժիշտ է։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1957 թվականին Սիրիայի Քամիշլի քաղաքի մոտ գտնվող Թիրբեսփի քաղաքում։ Առաջին ստեղծագործությունները թողարկել է 14 տարեկանում։ 17 տարեկանում տվել է առաջին համերգը մեծ բեմի վրա ։
1979 թվականին մեկնելով Գերմանիա և 3 տարի Բոխումի Ռուր համալսարանում երաժշտագիտություն ուսումնասիրելով՝ Հաջոն սկսեց քրդական ազգային երաժշտությամբ մեծապես ազդված իր գործեր ներմուծել արևմտյան երաժշտության տարրեր։ Հետո Նորվեգիայում շարունակեց համագործակցել եվրոպացի արվեստագետների հետ (Պաոլո Վինաչա - հարվածայիններ, Շտայն Բուլլ-Հանսսեն – էլեկտրոգիթառ, Բյուգգե Վեսելթոֆթ - ստեղնաշարեր, Բենդիք Հոֆսեթ - սաքսոֆոն), որտեղ էլ 1991 թվականին ստորագրեց իր առաջին պաշտոնական ձայնագրային պայմանագիրը։
1999 թվականին հանդիպել է ազգությամբ իսլանդուհի ապագա կնոջը, որի հետ ունեն երկու երեխա։ Այժմ ապրում է Շվեդիայում։
Ֆիլմեր
2007 թվականին նկարահանվել է քուրդ ռեժիսոր Հիներ Սալեեմի Դոլ (քրդերեն՝ Հովիտ) ֆիլմում :
Ֆրանկոգերմանական Arte ալիքը Ջիվան Հաջոյի մասին նկարել է վավերագրական ֆիլմ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Քուրդ երաժիշտներ
Զայբոտենռոյթ
Զայբոտենռոյթ (Seybothenreuth), կոմունա Գերմանիայի Բավարիա երկրամասում։
Ենթարկվում է Վերին Ֆրանկոնիա շրջանին։ Գտնվում է Բայրոյթի շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 1355 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի) ։ Տարածքը կազմում է 17,44 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 4 72 188։
Կոմունան բաժանված է 9 գյուղական համայնքի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Մարինո (գյուղ, Տալաշկինսկոե գյուղական բնակավայր)
Մարինո (Марьино), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սմոլենսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 0 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սմոլենսկի շրջանի բնակավայրեր
Նոյյան տապան (մետաղադրամներ)
Հայաստանի Հանրապետության Կենտրոնական բանկը «Նոյյան տապան» ներդրումային մետաղադրամների շարքը սկսել է թողարկել 2011 թվականից։ Դրանք թողարկվում են յուրաքանչյուր տարի մինչև այժմ (2022)։ «Նոյյան տապան» ներդրումային դրամները թողարկվում են 7 քաշային տարբերակներով և համապատասխանաբար 7 անվանական արժեքներով, պատրաստված են 999 հարգի արծաթից UNC որակով ։ «Նոյյան տապան» շարքն առաջին և առայժմ միակ ներդրումային դրամն է՝ թողարկված ՀՀ Կենտրոնական բանկի կողմից։ Շարքի թողարկման նպատակն է բնակչությանը հնարավորություն տալ ազատ միջոցները ներդնել արծաթե դրամներում, ինչպես նաև Հայաստանի պատմության ճանաչումն ու մշակութային արժեքների տարածումը  ։
Դիզայնը և տեխնիկական բնութագրերը
Դիմերես. կենտրոնում՝ պետական զինանշանը, նրանից ցած՝ անվանական արժեքը և թողարկման տարեթիվը, աջ մասում՝ մետաղադրամի քաշը տրոյական ունցիայով կամ կգ-ով, մետաղի հարգը (Ag999), ձախ մասում՝ դրամահատարանի դրոշմակնիքը, եզրերով՝ պետության անվանումը՝ «REPUBLIC OF ARMENIA» և «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ»։
Դարձերեսը՝ ձիթենու ճյուղը կտուցին աղավնին՝ Նոյյան տապանի, Արարատ լեռան և արևածագի ոճավորված պատկերների ֆոնի վրա, եզրերով՝ «ՆՈՅՅԱՆ ՏԱՊԱՆ» և «NOAH'S ARK» գրառումները։ Դրամաշուրթը՝ ատամնավոր։
Մետաղադրամները հատվել են Գերմանիայի «Geiger Edelmetalle» ընկերության «Leipziger Edelmetallverarbeitung» դրամահատարանում , էսքիզները՝ Էդուարդ Կուրղինյանի։ Շարքի դրամների հատման իրավունքից բացի, ՀՀ Կենտրոնական բանկը գերմանական «Geiger Edelmetalle» ընկերությանը տվել է նաև դրանց գովազդման, տարածման և վաճառքի իրավունքը։
Հուշադրամներ
«Նոյյան տապան» շարքի հավաքորդական արծաթե մետաղադրամները թողարկվել են 2012 թվականին երեք քաշային տարբերակներով և համապատասխանաբար երեք անվանական արժեքներով, պատրաստված են 999 հարգի արծաթից proof որակով։ Արծաթե հուշադրամներն ունեն ներդրումային դրամներին համանման դիզայն, դրանցից տարբերվում են ընդհատվող ատամնավոր, համարակալումով դրամաշուրթով։ «Նոյյան տապան» շարքի ոսկե հուշադրամները թողարկվել են 2017 թվականին չորս քաշային տարբերակներով և համապատասխանաբար չորս անվանական արժեքներով, պատրաստված են 999 հարգի ոսկուց proof որակով։ Ոսկե հուշադրամներն ունեն ներդրումային դրամներին համանման դիզայն, դրանցից տարբերվում են դիմերեսին առկա հետևյալ գրառումներով՝ մետաղադրամի եզակի հերթական համարը, ընդհանուր հատված քանակը, մետաղի հարգը (Au999,9)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ներդրումային մետաղադրամներ Կատեգորիա:Հուշադրամներ Կատեգորիա:Արծաթե դրամներ Կատեգորիա:Ոսկե դրամներ Կատեգորիա:Դրամագիտություն Կատեգորիա:Հայաստանի մետաղադրամներ
Նադեժդովկա (գյուղ, Լոզովայայի շրջան)
Նադեժդովկա (Надеждівка), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Լոզովայայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1900 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Նադեժդովկա գյուղում բնակվում էր 537 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,823 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 652,49 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Լոզովայայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1900 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ավիցեննայի դամբարան
Ավիցեննայի դամբարան, Աբու Ալի Հուսեյն Իբն Աբդուլա Իբն Սինայի դամբարան, եվրոպական պատմագիտության մեջ հայտնի է որպես Ավիցեննայի դամբարան անունով։ Գիտնական, պետական գործիչ, երաժիշտ, մաթեմաթիկոս և բանաստեղծ Ավիցեննայի դամբարանն է։ Այն գտնվում է Իրանի Համադան քաղաքի կենտրոնում և իրենից ներկայացնում է ուղղանկյուն շինություն` մի քանի սրահներով, որի վրա բարձրանում է 23 մետր բարձրությամբ կոն-աշտարակ։ Դամբարանն ընդգրկվել է Իրանի ազգային մշակութային ժառանգության ռեեստրի մեջ, 1869 համարի տակ ։
Ներքին հարդարանք
Հնագույն մտածողի մարմարե տապանաքարերով գերեզմանը ցանկապատված է և գտնվում է շրջանաձև սենյակի կենտրոնում։ Պատերից կախված են հերբարիումներ, որոնք Իբն Սինան օգտագործել է բժշկական պրակտիկայում։ Առաստաղը սյուներով է։ Պատկերասրահի ձախ կողմում գտնվում է Իբն Սինայի մտերիմ ընկերոջ` Աբու Սայի Դահդուի գերեզմանը, որի տունը գտնվել է այն վայրում, որտեղ այժմ կառուցված է այս համալիրը։ Մուտքից ոչ հեռու բակում կարելի է այցելել 12-րդ դարի իրանցի գրող Արեֆա Կազվինիի գերեզմանը ։
Համալիրի մյուս մասերում գտնվում է գրադարան (մոտավորապես 8000 գրքերով) և փոքրիկ թանգարան, որը պատմում է հնագույն մտածողի կյանքի մասին։ Ցուցադրվել են նրա աշխատանքները։ Սրահներից մեկում ներկայացված է ինչպես Իբն Սինայի ձեռագրերը, այնպես էլ տարբեր գտածոներ, որոնք հայտնաբերվել են տարածաշրջանում, այդ թվում` մինչև 3000 տարեկան կավե անոթներ և մետաղադրամներ։ Թանգարանի տանիքից բացվում է հետաքրքիր տեսարան դեպի քաղաքը և Ալվանդ լեռը ։ Տարածքում գտնվում է նաև խանութ, որտեղ վաճառում են Իբն Սիանյի դեղատոմսերով պատրաստված խոտեր և դեղեր։ Բազմաթիվ ծառերով բակում կանգնեցված է գիրքը ձեռքին գիտնականի մարմարե հուշարձանը, որն ընդհանուր առմամբ ունի 3,9 մետր բարձրություն և կշռում է 4 տոննա։ Շենքի համալիրը այգու հետ զբաղեցնում է 3090 քառակուսի մետր տարածք, որի հանգստարանով շենքը զբաղեցնում է 1972 քմ ։
Շինարարության պատմություն
Ի սկզբանե Իբն Սինի և Աբու Դահդուկի տապանաքարների փոխարեն եղել է տապանաքարին նման մի բան` չորս կամարներով։ Ավելի ուշ Ֆետխ Ալի շահի թոռնուհու` Նեգյարի հրամանով գերեզմանները ծածկվել են մարմարե սալաքարով, և բարձրացվել է հանգստարանի գմբեթը ։
Գիտության տարբեր ճյուղերում Ավիցեննայի ունեցած վաստակը խորհրդանշորեն պատկերված է վեր խոյացող 12 սյուներով, որոնք վերևում միացված են գմբեթով։ Դրանք խորհրդանշում են այն ժամանակվա գիտության 12 ճյուղերը, որոնց կատարելապես տիրապետում էր գիտնականը ։ Ավիցեննան սերունդներին է թողել հարուստ ստեղծագործական ժառանգություն. ավելի քան 450 աշխատանք, որոնցից պահպանվել են միայն 240-ը։ 150 գիրք նվիրված է փիլիսոփայական և աշխարհայացային աշխատություններին, որոնցից 40-ը բժշկության ոլորտից են, իսկ մնացածն` այլ գիտությունների։ Մինչև մեր օրերը նրա ուսմունքների բոլոր կողմերը մինչև վերջ չեն բացահայտվել և չեն ստացել արժանի գնահատական ։
Շինարարության ժամանակակից տեխնոլոգիաների օգտագործումը թույլ է տվել շինությունը թեթև դարձնել, այդ թվում և` տեսողական առումով։
Իրանական աղբյուրները պնդում են, որ համալիրի բացումը տեղի է ունեցել մտածողի հազարամյակի տոնակատարության շրջանակներում ։
Դամբարանն արվեստում
Հատկանշական է, որ Իբն Սինայի դիմանկարը, տեսարաններ Համադանից, հին և նոր դամբարանները պատկերված են Իրանի դրոշմանիշների վրա։
Դամբարանը կարելի էր տեսնել նաև 1981 թվականի 200 ռիալանոց թղթադրամի վրա։
Հասցե և աշխատանքի ժամեր
Համալիրը գտնվում է Համադան քաղաքի կետրոնում, Բու Ալի հրապարակում։ Բաց է ամեն օր, 8:00-13:00 և 14:00-16:00-ը։
Կիկլոպներ
Կիկլոպներ, ինչպես նաև ցիկլոպներ (κύκλος), հունական դիցաբանության հերոսների խումբ (առասպելական միակնանի հսկաներ)։
Էսայ Մորելաս
Կենսագրություն
Էսայ Մորալեսը ծնվել է Բրուկուլինում (Նյու Յորք) Այրիս Դեկլետի և Իսայ Մորալեսի ընտանիքում։ Վաղ մանկությունից նա դրսևորել է ձգտում դերասանական արվեստի հանդեպ և ընդունվել է Լա Գուարդիայի երաժշտական արվեստի և  դերասանական վարպետության դպրոց։
Կիկլոպներ
Առասպելաբանություն
Հոմերոսի պատկերմամբ կիկլոպներն այրաբնակ էին։ Հեսիոդոսը կիկլոպներին համարել է Ուրանոսի և Գեայի զավակները, որոնց հայրը իբրև պահում էր երկրի ընդերքում։ Կռոնոսը, աշխարհը կիկլոպների օգնությամբ տիրելուց հետո, շղթայել է նրանց։ Զևսն ազատել է կիկլոպներին և դարձրել Հեփեստոսի օգնականներդ, որոնք զենքեր են կռել հերոսների համար։ Մի զրույցի համաձայն՝ Կիկլոպներին ոչնչացրել է Ապոլլոնը։
Էսայ Մորելաս
Կարիերա
Առաջին կաևոր դերերից մեկը Մորալեսը խաղացել է Լա Բամբա ֆիլմում՝ որպես գլխավոր հերոս Ռիչի Վալենսոյի խորթ եղբայր։ Այստեղ նա հանդիսատեսին ներկայացել է որպես նախկին քրեական և բայքեր Բոբ Մարալեսի կերպարով։ 1994 թվականից մասնակցել է «Հրե սեզոն», «Իմ ընտանիքը, «Գարսիա Լորկիի անհետացումը» (1996) և մի շարք այլ ֆիլմերի նկարահանումներին։ Հեռուստասերիալներում Մորալեսը սկսել է նկարահանվել 1980 թվականից։ Որպես հրավիրված դերասան՝ նա մասնակցել է «հնարավորի սահմաններից դուրս» սերիալի նկարահանումներին։ 2008 թվականին Էսայ Մորալեսը մարմնավորել է Էդվարդ Բեքին «Երիքոն» հեռուստասերիալում;
Կիկլոպներ
Առասպելաբանություն
Հնում կիկլոպներին են վերագրել վիթխարի քարերով կառուցված բերդերն ու ամրությունները։
Ծագման առասպել
Պալեոնտոլոգներ Վիկտոր Պաչենկոն և Մարտին Ֆրեդը իրենց արձակուրդը Բիգ Բենդ Քանթրիում (Տեխասի նահանգ, ԱՄՆ) անցկացնելիս որոշում են հետազոտել տեղի բազմաթիվ քարանձավներից մեկը։ Նրանք այնտեղ գտնում են 2,5 մետր բարձրությամբ և մոտ 300 կգ քաշ ունեցող անհայտ էակի մնացորդներ։ Գտածոյի ամենատարօրինակը այն էր, որ այն ուներ միայն մեկ աչքի խոռոչ, ճակատի կենտրոնում։
Էսայ Մորելաս
Անձնական կյանք
Հուսալի դերասան, բուսակեր ։ Նաև լատինաամերիկյան արվեստի Ազգային ֆոնդի հիմնադիրներից է։ Պայքարում է լատինոամերիկյան ազգաբնակչության և էմիգրանտների իրավունքների համար ։ Հանդիպել է Սիլվային, և 2010 թվականին ծնվել է նրանց դուստրը :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասաններ
Կիկլոպներ
Ծագման առասպել
Հայտնաբերված կմախքի տարիքը մոտ 10 հազար տարի էր։ Երբ գիտնականները կմախքի միջոցով վերականգնում են անսովոր արարածի արտաքին տեսքը, ապա ստացված պատկերը ամբողջ գիտական աշխարհին գցում է շոկի մեջ, քանի որ այն 100%-ով համընկնում էր ավանդապատումներում հանդիպող ցիկլոպների նկարագրությանը։ Անհրաժեշտ է նշել, որ ցիկլոպները համարվել են առասպելների և լեգենդների անիրական կերպարներ։ Ճիշտ է, հայտնագործության հեղինակները հետագայում անչափ զղճացին, որ հետաքրքրասիրությունը նրանց այդ քարայրն էր տարել, որովհետև սկզբնական շրջանում նրանք վերածվում են ծիծաղի առարկայի, քանի որ գիտական աշխարհը այդ սենսացիոն գտածոն համարում է որպես հիմար կատակ։ Միայն ոսկորների մանրակրկիտ հետազոտություններից հետո մասնագետները խոստովանեցին, որ այն իրոք պատկանում է ցիկլոպի։ Հավանական է, կամ հունացիները մ.թ.ա. ինչ որ ձևով հաջողացրել են լինել Ամերիկայում, կամ ժամանակին ցիկլոպները ապրել են օվկիանոսի երկու ափերում էլ։ Հոմերոսը ցիկլոպներին (նրանց անվանում էին նաև կիկլոպներ) պատկերել է որպես դաժան հսկաներ, որոնք ապրում էին քարայրներում և զբաղվում անասնապահությամբ։ Հավանաբար հունական հերոսներին ամերիկյան ափերին բնակվող ցիկլոպներին հասնելը իրոք անչափ դժվար գործ էր, սակայն նրանք կարող էին դա հեշտությամբ անել հարևան Բուլղարիայի Ռոդոպյան լեռներում, որտեղ ըստ տարածված լեգենդների նույնպես բնակվում էին ցիկլոպներ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանության հրեշներ
Փառնակես
Կենսագրություն
Մակար Տեր-Սարգսյանը ծնվել է Նախիջևանի Աստապատ գյուղում։ 1872 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը։ Ուսուցչություն է արել Ալեքսանդրապոլում, Երևանում։ Գրել է մոտ 20 վոդևիլ ու կատակ («Խոլերա», «Նիսիա» («Չուտողի մալը ուտողին հալալ ա»), «Դասախոսություն», «Կկակղես, կուտես», «Ապուշներ», «Երկու կրակի մեջ» և այլն), որոնք ժամանակին բեմադրվել են՝ նպաստելով հայ թատրոնի զարգացմանը։ Ստեղծագործություններում պատկերված են Երևանի նահանգի կյանքն ու կենցաղը, ծաղրված մարդկային թուլությունները, անտարբերությունը լուսավորության ու կրթության նկատմամբ ։
Մահացել է 1912 թվականին, Երևանում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ դրամատուրգներ Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ Կատեգորիա:Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցի շրջանավարտներ
Այգեկ (այլ կիրառումներ)
Այգեկ անունը կարող է վերաբերել՝
Կոտեկա
Կոտեկա (koteka), կամ հոլիմ (holim),  առնանդամի համար յուրահատուկ պատյան (ֆալոկրիպտ), որը ավանդաբար կրում են Նոր Գվինեայի հատկապես բարձրադիր շրջանների էթնիկական խմբերի տղամարդիկ՝ առնանդամը ծածկելու համար։ Սովորաբար կոտեկաները սարքում են չորացրած կալեբաս դդումից (Lagenaria siceraria), թեև կարող են օգտագործվել այլ բույսերի պտուղներ, օրինակ՝ նեպենտես տեսակի գիշատիչ բույսի  սափորիկից։ Կոտեկայի հիմքին ամրացված է ոչ մեծ բնական մանրաթելերից օղակ, որով կապում են ամորձապարկին։ Երկրորդ օղակը կապված է կոտեկայի հիմնական մասին և կապվում է կրծքավանդակին կամ մեջքին ։ Տղամարդիկ ընտրում են իրենց ցեղում մշակութային խմբի այլ տղամարդկան մոտ ընդունված կոտեկայի տեսակը։ Օրինակ՝ յալի ցեղի տղամարդիկ նախընտրում են երկար և բարակ կոտեկաներ, որոնք պահվում են մի քանի ռոտանգե օղակներով իրանին։ Տիոմ ցեղի տղամարդիկ երկու դդում են կրում, իսկ նրանց արանքում պահում են մանր իրեր՝ մանրադրամ կամ ծխախոտ։
Տեսակներ
Ըստ երկարության և ձևի կոտեկների բազմազան տեսակներ կան։ Տղաներն ու տղամարդիկ կարող են կրել ուղիղ և կարճ կոտեկներ, որոնց երկարությունը տատանվում է 10-20 սմ սահմանում։ Սովորաբար այս տեսակը աշխատանքի կամ մարտի ժամանակ է օգտագործվում։ Կան ուղիղ և երկար՝ մինչև 60 սմ երակրությամբ, հաճախ ուսից բարձր, նաև երկար և ոլորված ։ Ըստ կոտեկաների, որպես կանոն, հնարավոր է տարբերել տղամարդու տվյալ ցեղին պատկանելը։ Օրինակ յալի (Yali) ցեղի տղամարդիկ կրում են երկար և բարակ ֆալոկրիպտներ, իսկ տիոմ ցեղի ներկայացուցիչները (Tiom) կրկնակի կոտեկաներ, որոնց արանքում պահում են մանր կենցաղային իրեր ։ Տղաները, որպես օրենք, սկսում են կոտեկա կրել 4-5 տարեկանից, և չեն հանում դրանք ողջ կյանքի ընթացքում։ Կոտեկան հանում են միայն միզելու և սեռական գործողության ժամանակ ։
Օգտագործում
Փետուրներով, ուլունքներով, խեցիներով զարդարված կոտեկաները կրում են ավանդական ծեսերի ժամանակ, որպես ծիսական օգտագործում կամ պարզապես գեղեցկության համար։ Առավել հմուտ սարքած կոտեկաները վաճառում են զբոսաշրջիկներին որպես հուշանվեր, հաճախ դրանք միշտ չէ, որ նման են օգտագործվող կոտեկաներին։.
Կոտեկան Օկեանիայի, Աֆրիկայի և Ամերիկայի որոշ հատվածների հնագույն և ժամանակակից բազմաթիվ ժողովուրդների մոտ սովորական զարդարանք է եղել։ Ավստրալիա յի աբորիգեն որոշ ժողովուրդներ կրում են խեցու փորագրությամբ զարդարանքներ, որոնք կոչվում են Լոնկա Լոնկա (Lonka Lonka)։ Դրանք կախվում են սեռական օրգաններից մարդու մազից հյուսված փոկով։ Շատ անգամ դրանք ունեն փորագրված երկրաչափական ֆիգուրներ։ Հարավ ամերիկյան շատ ժողովուրդներ ծիսական նպատակով օգտագործել են ժադեիտից կամ այլ քարից պիրսինգ զարդարանքներ՝ կախված առնանդամից կամ ամորձապարկից։
Մշակութային նշանակություն
Կոտեկան Նոր Զելանդիայի բարձրադիր շրջանների բնակիչների ավանդական հագուստ է, այն այլ կրում են առանց այլ հագուստի հետ, դեպի վեր դիրքով։
Սովորաբար կոտեկան որևէ խորհրդանշական իմաստ չունի, այն ծառայում է առնանդամը ծածկելու համար։ Էիպո (Eipo) ցեղի տղամարդիկ շատ ջղայնացած ժամանակ երկու ձեռքով բռնում են կոտեկան, թշնամուն կռվի հրահրելու համար թուլացնում են կոտեկայի կապերը և թափահարում են այն ։
Շատ ցեղեր տարբերակվում են կոտեկա կրելու ձևով՝ վերև, վերև և որոշակի անկյան տակ։ Կոտեկայի հաստությունը նույնպես որոշիչ է։ Կոտեկայի և կրողի սոցիալական աստիճանի մեջ կապ չկա։ Կարճ կոտեկաները կրում են աշխատանքի կամ կռվի, իսկ երկարները տոնակատարությունների ժամանակ։ Կոտեկայի համար հատուկ դդում են աճեցնում, որը կապում են տարբեր հաստություն և թեքություն տալու։ Հասնելուց հետո դդումի միջուկը հեռացնում են և չորացնում։
Այժմ կոտեկա բառը նաև ծառայում է նշելու Նոր Գվինեայի որոշ ցեղերի համար, օրինակ՝ Արևմտյան Պապուայում կա Կոտտեկա ցեղերի միություն (Koteka Tribal Assembly)։
Ենթադրվում է, որ կոտեկա կրելը սեռական ուժի ցուցադրման էլեմենտ է, բայց բնիկները դա չեն հաստատում ։
Արգելման փորձեր
1971-1972 թվականներին Ինդոնեզիայի կառավարությունը սկսել է Կոտեկա գործողությունը (Operasi Koteka), որը նպատակ ուներ համոզել բնակիչներին հրաժարվել կոտեկաներից, հագնել «ժամանակակից հագուստ»՝ կիսավարտիքներ և շապիկներ։ Բնակչության համար հագուստ գնելուն կառավարությունը 100 մլն ինդոնեզական ռուփի ) է տրամադրել։ Քանի որ բնակչությունը չուներ փոխնորդ հագուստ և օճառ՝ եղած հագուստը լվալու համար, ապա նրա մոտ սկսեցին մաշկային հիվանդություններ։ Հաճախ հագուստը օգտագործում էին այլ նպատակներով՝ շալվարները, որպես գլխաշոր, կանացի հագուստները, որպես տոպրակ։
Սենթ Լուիս 2019 (շախմատային մրցաշար)
Սենթ Լուիս 2019 (Sinquefield Cup), շախմատային միջազգային մրցաշար, որն անցկացվել է 2019 թվականի օգոստոսի 17-ից 29-ը ԱՄՆ-ի Սենթ Լուիս քաղաքում։ 11-րդ տուրից հետո նորվեգացի Մագնուս Կառլսենն ու չինացի Դին Լիրենը հավաքել են հավասար քանակությամբ (6½) միավոր և մրցաշարը տեղափոխել թայ-բրեյք, որտեղ 3-1 հաշվով հաղթող է դարձել Դին Լիրենը ։
Մրցանակային ֆոնդ
Մրցաշարի մրցանակային ֆոնդը կազմում է 325․000 ամերիկյան դոլար։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սենթ Լուիսի մրցաշարեր Կատեգորիա:Լևոն Արոնյանի մասնակցությամբ մրցաշարեր
Ժապավենագլոցման հաստոն
Ժապավենագլոցման հաստոն, գլոցմամբ ժապավենների մշակման մեքենաների համակարգ։ Ժապավենագլոցման հաստոնի հիմնական գիծը բաղկացած է աշխատանքային հանգույցներից, հաղորդակային էլեկտրաշարժիչից և փոխանցման մեխանիզմներից։ Ժապավենագլոցման հաստոնները լինում են՝ երկ–, քառա–, մինչև քսան գրտնակավոր և ավելի (գրտնակների հորիզոնական տեղակայմամբ)։ Ժապավենագլոցման արագությունը ավելի քան 30 մ/վրկ է։ Ժապավենագլոցման հաստոնի վրա կարելի է ստանալ 0,008–4 մմ հաստության ժապավեններ։
Կատեգորիա:Մեքենաշինություն
Նոռուզն Ադրբեջանում
Նոռուզ տոն (Novruz bayramı, Նոռուզ բայրամի), ամեն տարի Ադրբեջանում նշվում է հինգ օր ՝ ներառյալ մարտի 20-ը և 21-ը՝ գարնանային գիշերահավասարի օրը։ Նովրուզի տոնի անցկացման օրերը հերթական տարվա համար որոշվում և բնակչությանը հայտարարվում են դեկտեմբերին։ Տոնը նշվում է գարնան գալու և բնության նորացման պատվին։ Ժողովրդական ավանդույթի համաձայն՝ Նոռուզի օրերին խարույկներ են վառում, պատրաստում են տարբեր քաղցրավենիքներ (շեքերբուրա, բադամբուրա, փախլավա, գոգալ), զարդարում են խոնչա (սկուտեղի վրա հավաքված հյուրասիրություն), աճեցնում են սեմենի, ներկում խաշած ձու և այլն։ 2010 թվականի փետրվարի 23-ին Միավորված ազգերի կազմակերպության գլխավոր ասամբլեաի կողմից ընդունված բանաձևի համաձայն՝ մարտի 21-ը հռչակվել է Նոռուզի միջազգային օր ։
Նոռուզը լավատեսության, բնության կենսատու ուժերի հաղթանակի, նրա բուռն ծաղկման տոնն է։ Մինչ օրս Նոռուզ բայրամը շարունակում է մնալ ամենազանգվածային և ամենհայտնի տոնը ։ 2009 թվականին Նոռուզն ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի մարդկության ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ներկայացուցչական ցանկում ։
Տոնական սեղան
Տոնական սեղանը ներառում է այնպիսի քաղցրավենիքներ, ինչպիսիք են շեքերբուրան, փախլավան, բադամբուրան, գոգալը։ Սեղանի հիմնական ուտեստը տոնական փլավն է։ Նախկինում սեղանին անպայման պետք է լիներ գլխով ձուկ, որը մատուցում էր մասամբ խճողակած ընկույզով և չամիչով։ Սովորության համաձայն՝ սեղանի վրա պետք է լինի յոթ տարրերից բաղկացած ուտելիք, որի անվանումը սկսվում է «c» տառով (սումախ-համեմունք, սյուդ-կաթ, սիրկե-քացախ, սեմենի-ափսեի մեջ աճեցված ցորեն, սաբզի-կանաչի և այլն)։ Նշված ուտեստներից բացի, սեղանին դրվում են հայելի, մոմեր և գունավոր ձվեր։ Սեմենին ափսեիում աճեցված ցորեն է, որը համարվում է տոնակատարության անփոխարինելի ատրիբուտը ։ Դրա աճեցման համար վերցվում և թրջվում է մի բուռ ցորեն, որը խորհրդանշում է առատություն և բարգավաճում․ ընդ որում այս ծեսը ուղեկցվում է «Սեմենի, պահպանիր ինձ, ամեն տարի կաճեցնեմ քեզ» (Səməni, saxla məni, ildə göyərdərəm səni) երգով։
Ավանդույթներ և սովորույթներ
Նոռուզի առաջին օրը մարդիկ շուտ են արթնանում։ Բոլորն իրար բարեբեր և երջանիկ Նոր տարի են մաղթում։ Ավանդույթի համաձայն՝ բոլորը իրար քաղցրավենիք են հյուրասիրում։ Այս օրերին առավոտյան անհրաժեշտ է ինչ-որ քաղցր բան ուտել (հաճախ մեղր կամ շաքար)։ Կա սովորույթ եփած ձվերը ներկելու և դրանց ամրությունը խաղի մեջ փորձարկելու։ Մեկ այլ սովորույթ է Նոռուզի երեկոյան գուշակություն անելը՝ դույուն աչմագը (հանգուցի քանդում)։
Նրանց ծեսերից մեկը կապված է գյուղատնտեսության և անասնապահության հետ, որտեղ կարմիր կտոր են կապում ցուլի կոտոշներին, կթու կովին, ոչխարին, որը նախատեսված է հարսանիքի համար։ Նոռուզի ժամանակ չի կարելի մորթել անասուններին և սպանել կենդանիներին։ Նոռուզի ժամանակ նույնպես ընդունված չէ պարտք տալ, որպեսզի տունը չզրկեն բարեկեցությունից; Ավանդույթի համաձայն այս օրերին չի կարելի անիծել, ստել, հայհոյախոսել, քննադատել, պետք է զգուշանալ վատ արարքներից ։
Տեղեկություններ կան նաև այն սովորույթի մասին, որ կոչվել է նաև Նովռուզուն թոփու աթիլդա («Կրակոց Նովռուզի թնդանոթի»)։ Շամախիում ամանորյա արարողությունների մասնակից գերմանացի ճանապարհորդ Ադամ Օլեարին 1637 թվականին գրել է. «Աստղագուշակը հաճախ սեղանից վեր էր կենում և իր գնոմոնով դիտում էր արևի բարձրությունը, նայում ժամացույցին և այդպիսով սպասում էր այն պահին, թե երբ պետք է արևը հասնի օրվա հավասարման կետին։ Երբ գալիս է սպասված պահը, նա բարձրաձայն հայտարարում է, որ եկավ Նոր տարին։ Նրանք անմիջապես կրակ բացեցին թնդանոթներից։ Քաղաքի պատերին և զրահաշտարակներին նվագում էր շեփորը (գարանայ), ծեծում` կոքսին, և այսպիսով սկսվում էր գարնանային տոնը»։ Ռուս ազգագրագետ Վսևոլոդ Միլլերը, անդրադառնալով այդ սովորույթին, գրել է, որ «խարույկները վառվել են որպես նոր կյանքի խորհրդանիշ, վերածնված արևի»։ Այսպիսով, կրակի հետ այս հին խաղերը մի կողմից նշանակում էին ձմռան ավարտը, իսկ մյուս կողմից՝ գարնանային դաշտային աշխատանքների սկիզբը ։
Տոնի օրերին ազգային երգիչները՝ աշուղները և խանենդեները, կատարում են երգեր, անցկացվում են ազգային խաղեր՝ լարախաղացները ցուցադրում են իրենց վարպետությունը, փահլևանները չափում են իրենց ուժերը, հրապարակներում բեմադրվում են ներկայացումներ։ Նման բեմադրություններից առավել տարածված է կատակերգական «Կյոս-կյոսա» ներկայացումը․ գյուղական շրջանում անցկացվում են ձիամարտեր, խաղում են չովգան և կազմակերպում աքլորակռիվներ։
1836 թվականի «Կովկասից այն կողմ ռուսական տիրույթների դիտարկման» մեջ տրվում է Ելիզավետպոլի թաթարների Նոռուզի տոնման նկարագրությունը․
Կոսա և Կեչալ
Ադրբեջանում Նոռուզ տոնի ժամանակ հայտնի են ժողովրդական ներկայացումներ այնպիսի կերպարների մասնակցությամբ, ինչպիսիք են «Կոսան» (հազվագյուտ մորուքավոր) և «Կեչալը» (ճաղատ)։ Մեյհանան, որով ելույթ է ունենում Կոսան, ճշտորեն փոխանցում է նրա «ճարպիկ շարժումները»։ Նա «ծիծաղեցնելու համար» սայթաքում է՝ ձևացնելով, որ ընկնում է, ծամածռություններ է անում՝ «ջղաձգում դեմքը»։ Հետաքրքիր է նշել, որ ասերգողը հերթափոխով երգում է ինչպես ինքը՝ Կոսան, այնպես էլ նրա օգնականը՝ Կեչալը, գովերգում են Կոսայի հմտությունն ու հնարքները ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նոռուզ Կատեգորիա:Ադրբեջանի մշակույթ Կատեգորիա:Ադրբեջանի տոներ Կատեգորիա:Ադրբեջանական խոհանոց Կատեգորիա:Ամանոր
Բուլյակ (գյուղ, Ստերլիբաշևսկի շրջան)
Բուլյակ (Буляк, Бүләк), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ստերլիբաշևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 37 մարդ։
Ալտու Գարսաս
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1953 թվականի դեկտեմբերի 10-ին։
Վիճակագրություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Մատու Գրոսու նահանգի բնակավայրեր
Մերիի սենյակը
Մերիի սենյակը (Mary's Room), գիտակցության փիլիսոփայության մեջ Ֆրենկ Ջեքսոնի կողմից «» հոդվածում (1982 թ․) առաջարկված մտավոր գիտափորձ, որը 1986 թվականին ընդլայնվեց «» հոդվածում։ Այս գիտափորձը համարվում է փաստարկ ֆիզիկալիզմի դեմ, որի համաձայն տիեզերքում ամեն ինչ, մտավորը  ներառյալ, բացառապես ֆիզիկական բնույթ ունի։
Նախադրյալներ
Ֆ․ Ջեկսոնի մտավոր գիտափորձն ամբողջությամբ նոր միտք չէր, նրանից առաջ ուրիշ փիլիսոփաներ էլ են նմանատիպ փաստարկներ արտահայտել։ Այսպես՝ Չ․ Բ․ Բրոդը 1925 թվականին իր աշխատանքի մեջ առաջարկում է պատկերացնել հրեշտակապետի, որն օժտված կլինի մաթեմատիկական և տրամաբանական անսահման հնարավորություններով և կկարողանա ուղղակիորեն հետևել իրերի ատոմային համակարգին։ Այդպիսի հրեշտակապետը կկարողանա գուշակել ցանկացած իրի քիմիական հատկությունները, օրինակ՝ կկարողանա գուշակել, որ ամոնիակն անգույն գազ է, որը լուծվում է ջրում։ Սակայն, Բրոդի կարծիքով, նա չի կարողանա գուշակել, թե ինչպիսին կլինի նրա հոտը մարդու համար՝ նույնիսկ իմանալով, թե նա ինչպես է ազդում մարդու քթի ընկալիչների վրա, և որ նեյրոններն են գործում մարդկային ուղեղում ։
Հերբերդ Ֆեյգլը նույնպես 1958 թվականին իր աշխատանքի մեջ նմանատիպ միտք է արտահայտել։ Ֆեյգլը նկարագրել է մարսեցիների, որոնք ուսումնասիրում են մարդկային վարքագիծը, սակայն երկրաբնակների բոլոր զգացմունքները և զգացողությունները նրանց համար օտար են։ Մարսեցիները կարող են կանխատեսել հումորի առկայության դեպքում մարդկանց արձագանքը կամ հիշատակի արարողության ժամանակ նրանց պահվածքը, բայց նրանք չեն կարող իմանալ, թե նման իրավիճակներում մարդիկ ինչ են զգում։ Այլ խոսքերով՝ նրանք երբեք չեն կարողանա տեղեկություն ստանալ այսպիսի կլավիայի կամ էմպաթիայի մասին։
1974 թվականին Թոմաս Նագելն իր՝ «Ինչպիսի՞ն է լինել չղջիկ» հոդվածում միտք է արտահայտել այն մասին, որ փաստերի մասին միայն սուբյեկտիվ փորձի միջոցով կարելի է իմանալ։ Նագելն օրինակ է բերել չղջիկների էխոլոկացիայից։ Չնայած մենք կարող ենք իմանալ բոլոր օբյեկտիվ տվյալներն այն մասին, թե ինչպես է աշխատում էխոլոկացիան, զգայական ինչպիսի օրգաններ և նեյրոնների կապ է գործում այս կենդանիների մոտ էխոլոկացիայի կիրառման ժամանակ՝ Նագելը կարծում է, որ մենք չենք կարող հասկանալ, թե էխոլոկացիայի միջոցով իրականությունն ընկալելն ինչպիսին է ։
Մտավոր գիտափորձ
Գիտափորձը հրապարակվել է 1982 թվականին «Epiphenomenal Qualia» հոդվածում։ Այս հոդվածում Ֆ․ Ջեկսոնն առաջարկել է ընթերցողին ներկայացնել գիտնականի՝ գույները հետազոտող Մերիին։ Մերին ամբողջ կյանքում ուսումնասիրել է գույների նեյրոֆիզիոլոգիան՝ գտնվելով սև ու սպիտակ սենյակում։ Մերին գույներն այնքան լավ է ուսումնասիրել, որ գույների մասին գիտի այն ամբողջ ինֆորմացիան, որը կարելի է ստանալ։ Նա գիտի գույների ալիքների երկարությունը, գիտի, թե աչքի ցանցաթաղանթի հատկապես որ նեյրոններն են ազդանշան տալիս ուղեղին և ինչ է կատարվում այդ ընթացքում ուղեղի մեջ։ Ջեկսոնը հարցնում է, թե ինչ կկատարվի, եթե մենք Մերիին իր սևուսպիտակ սենյակից բաց թողնենք իրական աշխարհ, նա որևէ նոր բան կիմանա՞ ։
Հետևանքներ
Գոյություն ունի երկու հետևանք՝ կախված նրանից, թե Մերին որևէ նոր բան կիմանա՝ առաջին անգամ փորձելով գույնը (կվալիայի և փաստարկների գոյությունը ֆիզիկալիզմի դեմ)։
Փաստարկը կայանում է նրանում, որ եթե Մերին ինչ-որ նոր բան իմանա գույների անմիջական ընկալումից, ապա ֆիզիկալիզմը սխալ է։ Այս փաստարկը համրվում է մտավոր վիճակներն ամբողջությամբ ֆիզիկականով բացատրելու ֆիզիկալիզմի համոզմունքների քննադատություն։ Մերին կարող է ամեն ինչ իմանալ գույների ընկալման գիտության մասին, բայց կարո՞ղ է նա իմանալ, թե ինչպիսին է կարմիրի փորձառությունը, եթե նա երբեք չի տեսել կարմիր գույնը։ Ջեկսոնը գտնում է, որ Մերին ինչ-որ նոր բան կիմանա, առաջին անգամ փորձարկելով գույնը։ Սրանից հետևում է, որ ֆիզիկալիզմը սխալ է։
Պետք է հասկանալ նաև, որ Ջոնսոնի հոդվածում ֆիզիկալիզմի տակ հասկացվում է էպիսթոմոլոգիական ուսմունքն այն մասին, որ յուրաքանչյուր գիտելիք համարվում է ֆիզիկական փաստերի գիտելիք, այլ ոչ թե մետաֆիզիկական ուսմունք այն մասին, որ ամեն ինչ ունի ֆիզիակակն բնույթ։
Փաստարկի պատկեր
Ռամաչանդրան և Խաբբարտ
Վիլեյանուր Ռամաչանդրանը և Է. Խաբբարտը գտնում են, որ երեք հավանական սցենար գոյություն ունի այն դեպքում, երբ Մերին առաջին անգամ տեսնի կարմիր խնձոր՝
Դանիել Դենեթ
Դանիել Դենեթը գտնում է, որ Մերին ոչ մի նոր բան չի իմանա, եթե դուրս գա իր սև և սպիտակ սենյակից։ Դենետը պնդում է, որ եթե Մերին իսկապես ամեն ինչ իմանար գույների մասին, ապա նրա գիտելիքների մեջ կներառվեր նաև խորը ընկալումն այն մասին, թե ինչպես են մարդիկ զգում գույնի կվալիան։ Ավելին՝ այդպիսի գիտելիքը կներառեր նաև կարմիր գույնն այլ գույներից տարբերելու ֆունկցիոնալ հնարավորությունը։ Այս դեպքում Մերին սենյակն ազատելուց առաջ կիմանար, թե հատկապես ինչ կարելի է ակնկալել։ Դենետը գտնում է, որ ֆունկցիոնալ գիտելիքները նույնանում են փորձառության հետ, և որևէ չարտահայտվող կվալիա գոյություն չունի ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գիտակցության փիլիսոփայություն Կատեգորիա:Մտավոր փորձարկումներ
Կարլ Շպիտելեր
Կառլ Ֆրիդրիխ Գեորգ Շպիտելեր (Carl Friedrich Georg Spitteler, ), շվեյցարացի բանաստեղծ, ում Գրականության Նոբելյան մրցանակ է շնորհվել 1919 թվականին։ Այս մրցանակին նա հատկապես արժանացել է իր էպիկական «Օլիմպյան գարուն» պոեմի շնորհիվ։ Նրա բանաստեղծությունները և հոռետեսական են և հերոսական։
Կյանքը
Շպիտելերը ծնվել է 1845 թվականի ապրիլի 24-ին Շվեյցարիայի Լիեստալ քաղաքում։ Նրա հայրը եղել է քաղաքապետարանի աշխատող՝ ֆեդերալ գանձատան քարտուղար 1849 թ.-ից 1856 թվականներին։ Երիտասարդ Շպիտելերը հաճախել է Բազելի գիմնազիումը, որտեղ նրա դասախոսներից են եղել բանասեր Վիլհելմ Վաքերնագերը եւ պատմաբան Յակոբ Բուրքհարդտը։ Սկսած 1863 թվականից Շպիտելերը Ցյուրիխի համալսարանում ուսումնասիրել է օրենք և իրավունք։ 1865 թ.-ից 1870 թվականները նա ուսումնասիրել է աստվածաբանություն նույն հաստատությունում, Հայդելբերգ ում և Բազելում, չնայած երբ նրան առաջարկեցին քահանայի կոչում և աշխատանք, նա հրաժարվեց դրանից։ Կյանքի այդ շրջանում նա հասկացավ, որ նրան ավելի հոգեհարազատ է բանաստեղծությունը, հատկապես էպիկական պոեզիան, այդ իսկ պատճառով էլ նա հետ կանգնեց այն ուղղուց, որի համար նա պատրաստվել էր։