cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մամոշինկա
Մամոշինկա (Мамошинка), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Օպարինսկի շրջանում, Կիրովի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Մոլոմա գետի ձախ ափին՝ 255 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 10 կմ է։
Գետի ակունքը գտնվում է անտառներում, Օպարինո գյուղից 34 կմ հարավ-արևմուտք։ Գետը հոսում է արևմուտք անմարդաբնակ անտառային վայրում։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Կամսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Վյատկա, գետի ենթաավազանը՝ Վյատկա։ Գետի ավազանը՝ Կամա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Բութուրաուլի
Բութուրաուլի (ბუთურაული), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Աջարիայի Ինքնավար Հանրապետության Շուախևի շրջանում ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 403 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Շուախևի շրջան Կատեգորիա:Աջարիայի բնակավայրեր
Հայկական եկեղեցի (Ֆոկշանի)
Տեղի հայերի կողմից 18-րդ դարում կառուցված եկեղեցին գտնվում է 1600 թվականի փայտե եկեղեցու տեղում։ 1738 թվականի փաստաթղթում նշված է հողամասի վաճառքը։ 1789 թվականի ավստրիական քարտեզի վրա եկեղեցին պատկերված է կիսատ ։
Եկեղեցին կառուցված է ռումինական վերածննդի ոճով։ Գավթում կան կամարներ, որոնք հենված են ութանկյուն քարե սյուների վրա։ Դռների և պատուհանների շրջանակները զարդարված են քարի մեջ փորագրված բուսական մոտիվներով։ Սկզբում եկեղեցին ուներ քառակուսի հիմքերի վրա աղյուսից երկու ութանկյուն սյուներ գավթի և նավի վերևում ։
Եկեղեցին ընդգրկված է Ռումինիայի մշակույթի և կրոնական գործերի նախարարության պատմական հուշարձանների ցանկում, որը նշում է 1789 թվականը որպես շինարարության ավարտի ամսաթիվը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռումինիայի հայկական եկեղեցիներ
(3650) Կունմինգ
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,131425 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,3925 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,8704 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2024 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,177865 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 14,61° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1978 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Մանուշակագույն լեռան աստղադիտարանի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Մուցիո Կլեմենտի
Կլեմենտի Մուցիո (Muzio Clementi, ), իտալացի դաշնակահար, մանկավարժ, կոմպոզիտոր, դիրիժոր։
1766 թվականից ապրել է Անգլիայում։ Այսպես կոչված, լոնդոնյան դաշնամուրային դպրոցի հիմնադիրն ու ղեկավարն էր։ Դաշնամուրային սոնատի դասական ձևի ստեղծողներից է։ Մանկավարժական երկացանկում պահպանվել են նրա էտյուդները («Ճանապարհ դեպի Պառնաս» ժողովածուն)։ Գրել է «Մեթոդ դաշնամուրի համար» աշխատությունը (հրտ. 1801)։ Եղել է մի շարք երաժշտական հրատարակչությունների և դաշնամուրի գործարանի սեփականատեր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անգլիացի երաժշտագետներ Կատեգորիա:Անգլիացի կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Անգլիացի դիրիժորներ Կատեգորիա:Վեստմինստերյան աբբայությունում թաղվածներ Կատեգորիա:Իտալացի դաշնակահարներ Կատեգորիա:Իտալացի մանկավարժներ Կատեգորիա:Իտալացի երաժշտագետներ Կատեգորիա:Իտալացի դիրիժորներ
Ժողովրդավարական հայրենիք կուսակցություն
Ժողովրդավարական հայրենիք կուսակցություն, հայկական քաղաքական կուսակցություն։ Կուսակցության նախագահը Պետրոս Մակեյանն է ։
Պատմություն
Կուսակցությունը հիմնադրվել է 1988 թվականին։ Կուսակցությունը հրաժարվել է 2003 թվականի խորհրդարանական ընտրություններին մասնակցելուց՝ ընտրություններում կոռուպցիայի մտավախությունների պատճառով ։
Հետագայում կուսակցությունը միացել է Հայ ազգային կոնգրեսին և 2012 թվականի խորհրդարանական ընտրություններին մասնակցել է նրանց ընտրական դաշինքին։ Հայ Ազգային Կոնգրեսը յոթ տեղ է ստացել Ազգային ժողովում ։ Մինչև 2012 թվականի ընտրությունները` «Ժողովրդավարական հայրենիք» կուսակցությունը մտավախություն ուներ, որ ընտրությունները կեղծվելու են, և հայտարարվել է, որ Հայաստանի Հանրապետական կուսակցությունը հանցավոր կազմակերպություն է ։
«Ժողովրդավարական հայրենիք» կուսակցությունն ի վերջո թերահավատորեն է վերաբերվել «Հայ ազգային կոնգրեսին» և լքել այն` շարունակելով մնալ անկախ արտախորհրդարանական ուժ։
Տես նաև
Կատեգորիա:Հայաստանի կուսակցություններ
Ազատությունների մեծ խարտիա
Ազատությունների մեծ խարտիա (Magna Carta Libertatum, The Great Charter), Անգլիայի թագավոր Հովհան I Անհողի կողմից 1215 թվականի հունիսի 15-ին ստորագրված փաստաթուղթ, որը հետագայում դարձել է Մեծ Բրիտանիայի սահմանադրական-օրենսդրական հիմնարար փաստաթղթերից մեկը՝ ազդելով այլ արևմտյան երկրների իրավական համակարգի կայացման վրա։ Դա թագավորի դեմ ապստամբած խոշոր ֆեոդալների, հոգևորական բարձր դասի և քաղաքային բնակչության վերնախավի հաղթանակի արդյունքն էր։
Կառուցվածք
Խարտիան բաղկացած էր 63 հոդվածից, որոնցից 30-ը պաշտպանում էր հոգևորական և աշխարհիկ ֆեոդալների, 7-ը՝ ասպետների, 3-ը՝ քաղաքացիների շահերը։
Սահմանափակվում էին թագավորի իրավունքները ֆեոդալական հարկերի հաստատման և նրանց հավաքման մեջ։
39-րդ հոդվածում նշվում էր, որ ոչ մի ազատ մարդ (ազնվական) չէր կարող ձերբակալվել, իսկ նրա ունեցվածքը ենթարկվել բռնագրավման առանց պերերի (բարոնների) դատի։
15-րդ հոդվածը պաշտպանում էր ասպետների շահերը բարոնների ոտնձգություններից, 13-րդ հոդվածը հաստատում էր Լոնդոնի և մյուս քաղաքաների իրավունքները։ Այսպիսով, Խարտիան մի կողմից սահմանափակում էր թագավորի իրավունքները, պաշտպանում էր բարոնների շահերը և սահմանափակում ուժեղ կենտրոնական, թագավորական և պետական իշխանության լիազորությունները, մյուս կողմից այն պաշտպանում էր ասպետների և քաղաքների շահերը, որոնք միշտ աջակցում էին ուժեղ պետության գաղափարին։
Ազատության Մեծ Խարտիան սահմանափակեց թագավորի իրավունքները. նա ստիպված ճանաչեց եկեղեցու անկախությունն ու իրավունքների անձեռնմխելիությունը, համաձայնեց «թագավորական ընդհանուր խորհուրդ» գումարել՝ ընդարձակելով նրա իրավասությունները։ Այդ խորհուրդն անգլիական պառլամենտի սաղմն Էր։ Թագավորին արգելվեց առանց խորհրդի միջամտել խոշոր ֆեոդալների ներքին գործերին, հարկ գանձել, կալանավորել, արտաքսել նրանց և այլն։ Ստեղծվեց Խարտիայի կատարմանը հսկող մարմին՝ բաղկացած 25 բարոններից։
Ազատության Մեծ Խարտիա գյուղացիությանը ոչինչ չտվեց։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Միջնադարյան իրավունքի աղբյուրներ Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ Կատեգորիա:Սահմանադրական իրավունք Կատեգորիա:Անգլիայի պատմություն Կատեգորիա:Իրավունքի պատմություն Կատեգորիա:1215 Կատեգորիա:Ձեռագրեր Կատեգորիա:Մարդու իրավունքների պատմություն Կատեգորիա:13-րդ դարն Անգլիայում Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորության իրավունքի աղբյուրներ Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորության սահմանադրություն Կատեգորիա:Քաղաքացիական իրավունքներ և ազատություններ Կատեգորիա:Անգլիայի քաղաքական պատմություն Կատեգորիա:Իրավունքի աղբյուրներ Կատեգորիա:Սահմանադրական պատմություն Կատեգորիա:Մարդու իրավունքների գործիքներ Կատեգորիա:Բրիտանական գրադարանի հավաքածուներ Կատեգորիա:Մարդու իրավունքները Միացյալ Թագավորությունում
Գոհանամ (այլ կիրառումներ)
Գոհանամ, կարող է վերաբերել՝
Արաբական Միացյալ Էմիրությունների կենտրոնական բանկ
Արաբական Միացյալ Էմիրությունների կենտրոնական բանկ (مصرف الإمارات العربية المتحدة المركز, Central Bank of the United Arab Emirates) ղեկավարում է ԱՄԷ բանկային համակարգը։
Պատմություն
Մինչև 1959 թվականը  Իշխանությունների դրամական միավորը հնդկական ռուփին էր՝ թողարկված Հնդկաստանի պահուստային բանկի կողմից։ 1959 թվականին  Հնդկաստանի պահուստային բանկը հատուկ արժույթ է թողարկել իշխանությունների համար՝ Պարսից ծոցի ռուփի, որը փոխարինել է հնդկական ռուփիին։  Պարսից ծոցի ռուփին հավասարեցվել է հնդկական ռուփիին։ 1966 թվականի հունիսին հնդկական ռուփիի արժեզրկումից և դրան հաջորդած Պարսից ծոցի ռուփիի արժեզրկումից հետո Արքայազնության 36,5%-ով հրաժարվել են այդ արժույթի օգտագործումից։ Այնուամենայնիվ, նրանք համաձայնության չեն եկել դրամական միավորի ընտրության հարցում. 1966 թվականի հունիսին Աբու Դաբին ներմուծել է բահրեյնյան դինար, մնացածը՝ սաուդյան ռիալ։ 1968 թվականի սեպտեմբերին Սաուդյան ռիալը փոխարինվել է Քաթարի և Դուբայի ռիալով, որը թողարկվել է Քաթարի և Դուբայի արժութային խորհրդի կողմից։ ԱՄԷ-ի կազմավորումից հետո՝ 1973 թվականի մայիսի 19-ին, ընդունվեց թիվ 2 Օրենքը, որով ստեղծվել է ԱՄԷ արժութային խորհուրդը, որն իրավունք է ստացել թողարկելու իշխանությունների միասնական արժույթը՝ ԱՄԷ դիրհամը ։
Գործառույթներ և լիազորություններ
Թիվ 10 օրենքի 5-րդ հոդվածի համաձայն՝ ԱՄԷ Կենտրոնական բանկը «ուղղորդում և վերահսկում է դրամավարկային, վարկային և բանկային քաղաքականության իրականացումը պետության ընդհանուր քաղաքականությանը համապատասխան այնպես, որ աջակցի ազգային տնտեսության զարգացմանը և արժույթի կայունությունը։ Իր նպատակներին հասնելու համար թիվ 10 օրենքը ԱՄԷ-ի Կենտրոնական բանկին տալիս է հետևյալ լիազորությունները և նրա վրա դնում հետևյալ պարտականությունները.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կենտրոնական բանկեր Կատեգորիա:ԱՄԷ-ի տնտեսություն Կատեգորիա:1980 հիմնադրված կազմակերպություններ Կատեգորիա:Մերձավոր Արևելքի պատմություն Կատեգորիա:Միջին Արևելք Կատեգորիա:1973 հիմնադրումներ Կատեգորիա:1980 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Բանկեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:1973 հիմնադրումներ Ասիայում
Խղճալի՜ մարդ. տոգորված...
«'''Խղճալի՜ մարդ. տոգորված...'''», Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծություններից՝ գրված 1891 թվականին ։
Պատմություն
Հովհաննես Թումանյանն այս բանաստեղծությունը գրել է 1891 թվականի հունվարի 10-ին։
Ինքնագիրը չի պահպանվել ։
Այս բանաստեղծությունն առաջին անգամ տպագրվել է Մոսկվայում՝ 1892 թվականին լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծությունների երկրորդ հատորում (էջ 100-101)՝ թվագրված «1891 թվականի հունվարի 10»։ Այնուհետև՝ Երևանում 1940-1959 թվականներին լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի երկերի ժողովածուի գիտական հրատարկության առաջին հատորում։
Արտատպվել է Մոսկվայում՝ 1892 թվականին լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծությունների երկրորդ հատորից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծություններ
Գողթանիկ (այլ կիրառումներ)
Գողթանիկ անունը կարող է վերաբերել՝
Իվանոմիսլ
Իվանոմիսլ (Іваномисль), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Կամեն-Կաշիրսկիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Իվանոմիսլ գյուղում բնակվում էր 457 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2967 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 154,03 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Կամեն-Կաշիրսկիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Քենդելլ շրջան (Իլինոյս)
Քենդելլ շրջան (Kendall County), ԱՄՆ Իլինոյս նահանգի 102 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 831 կմ² է, բնակչությունը՝ 114.736 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Յորքվիլ բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1841 թ.։
Կատեգորիա:Իլինոյսի շրջաններ
Կլեյստոգամիա
Կլեյստոգամիա (κλειοτο΄ς — փակ և γα΄μος — ամուսնություն), բույսերի ինքնափոշոտումը և ինքնաբեղմնավորումը կլեյստոգամ ծաղիկներում, որոնք սովորաբար չբացվող են, մանր, աննշան։ Այդպիսի ծաղիկներում ծաղկափոշին ծլում է փոշանոթներում, փոշեխողովակը ծակում անցնում է փոշանոթը և մտնում սերմնարանի մեջ։ Կլեյստոգամիա նկատվում է տարբեր ընտանիքի բույսերում, օրինակ, գետնանուշի, մանուշակի տարբեր տեսակների, շյուղախոտի, կորեկի մոտ։ Երբեմն, բարենպաստ պայմաններում, կլեյստոգամ բույսերում կարող է խաչաձև փոշոտում կատարվել։
Կատեգորիա:Ծաղիկ Կատեգորիա:Բույսի բազմացում
Իվանենկի (գյուղ, Նովովոդոլաժսկի շրջան)
Իվանենկի (Іваненки), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Նովովոդոլաժսկի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Նովովոդոլաժսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ռեչկովսկի գյուղական խորհուրդ (Բելոպոլսկի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Ռեչկովսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 2144 մարդ։ Խորհրդում կա 2 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Շփաբորբ
Այն առաջանում է Staphylococcus aureus-ի կամ Streptococcus pyogenes-ի պատճառով ։ Ռիսկի գործոններն են ամբոխում գտնվելը, թերսնուցումը, շաքարային դիաբետը, կոնտակտային սպորտաձևերը և մաշկի վնասումները, որոնք կարող են առաջանալ մոծակների խայթոցից, էկզեմաներից, քոսից և հերպեսից ։ Կոնտակտի միջոցով այն կարող է տարածվել մարդկանց միջև ։ Ախտորոշումը հիմնվում է ախտանիշների և հիվանդության արտահայտության վրա ։
Կանխարգելումը կատարվում է ձեռքերի կանոնավոր լվացումով, ախտահարված մարդկանցից խուսափելով և վերքերը լվանալով ։ Բուժումը կատարվում է հակաբիոտիկային նրբաքսուքների միջով, որոնցից են մուպիրոցին կամ ֆուզիդինաթթուն Պերօրալ հակաբիոտիկները, օրինակ՝ ցեֆալեքսինը օգտագործվում են մեծ չափի ախտահարումների դեպքում ։ Հայտնաբերված են հակաբիոտիկակայուն տեսակներ ։
Կոնտակտային շփաբորբ
Սա շփաբորբի ամենահաճախ հանդիպող տեսակն է, որը նաև կոչվում է ոչ բշտիկային շփաբորբ։ Հաճախ սկսվում է կարմիր բծերով՝ քթի կամ բերանի շուրջ, որոնք հետագայում դառնում են վերք՝ դուրս բերելով թարախ կամ շճային հեղուկ և առաջացնում են մեղրի գույնի կեղևներ ։ Վերքը հետագայում բուժվում է առանց սպի թողնելու։ Վերքերը ցավոտ չեն, բայց կարող են քոր գալ։ Ախտահարված մասի ավշահանգույցները կարող են մեծացած լինել, բայց տենդը հազվադեպ է։ Վերքերին կպնելուց կամ քերելուց վարակը կարող է տարածվել մարմնի այլ մասերին ։
Մաշկի խոցերը էրիթեմային կարմրությամբ և սպիացումով կարող են առաջանալ վերքը քերծելու պատճառով։
Բշտիկային շփաբորբ
Բշտիկային շփաբորբը հիմնականում հանդիպում է 2 տարեկանից փոքր երեխաների մոտ և արտահայտվում է անցավ, հեղուկով լցված բշտիկներով՝ հիմնականում հանդիպում է ձեռքերի, ոտքերի և որովայնի վրա։ Բշտիկները շրջապատված են լինում կարմրած մաշկով, որը քոր է գալիս, բայց չի ցավում։ Բշտիկները կարող են լինել մեծ և փոքր։ Բացվելուց հետո առաջացնում են դեղին կեղևներ ։
Էկթիմա
Էկթիման շփաբորբի ոչ բշտիկային ձև է, որի ժամանակ դիտվում են շճային հեղուկով կամ թարախով լցված, մաշկի կարմրածությունով վերքեր՝ հաճախ ձեռքերի և ոտքերի վրա։ Սրանք առաջացնում են խոցեր, որոնք ներառում են մաշկի խորը շերտեր։ Բացվելուց հետո վերքերի վրա առաջանում են հաստ գորշ դեղնավուն կեղևներ, իսկ հետագայում երբեմն վերածվում են սպիների։ Էկթիմայի հետ միասին կարող է դիտվել ռեգիոնար ավշահանգույցների մեծացում ։
Պատճառներ
Շփաբորբը առաջանում է Staphylococcus aureus-ից, իսկ երբեմն նաև Streptococcus pyogenes-ի պատճառով ։ Բշտիկային և ոչ բշտիկային ձևերը հիմնականում առաջանում են S. aureus-ով, իսկ Streptococcus  միանում է ոչ բշտիկային ձևերի դեպքում ։
Նախատրամադրող գործոններ
Շփոբորբը ախտահարում է 2-5 տարեկան երեխաների, հատկապես նրանց, ովքեր հաճախում են դպրոց կամ մանկապարտեզ ։ 70% դեպքերում լինում է ոչ բշտային ձև, իսկ 30% դեպքերում բշտային ձև ։ Այլ գործոններ նույնպես կարող են մեծացնել շփոբորբի ռիսկը, օրինակ՝ շաքարային դիաբետը, մաշկաբորբը, իմունադեֆիցիտային հիվանդությունները և այլ մաշկային ախտահարումները ։ Շփաբորբ ավելի հաճախ հանդիպում է տաք կլիմայական պայմաններում ապրող մարդկանց մոտ ։
Փոխանցում
Ինֆեկցիան տարածվում է ուղղակիորեն, վերքերի վրա հայտնվելուց։ Streptococcus բակտերիայի դեպքում ինկուբացիոն շրջանը տևում է 1-3 օր, իսկ Staphylococcus դեպքում 4-10 օր ։ Օդում գտնվող ստրեպտոկոկերը վտանգավոր չեն անվնաս մաշկի դեպքում։ Քորելու դեպքում կարող է վարակը տարածվել։
Ախտորոշում
Շփաբորբը ախտորոշվում է նրա տեսքով։ Երևում է որպես մեղրագույն կեղև, որը առաջացել է արյան պլազմային և հաճախ հայտնաբերվում է ձեռքերի, ոտքերի և դեմքի վրա ։ Եթե բնորոշ տեսքով ախտորոշումը հստակ չէ, ապա ստանում են բակտերիաների կուլտուրա՝ ռեզիստենտ բակտերիաներ հայտնաբերլու նպատակով ։
Տարբերակիչ ախտորոշում
Այլ հիվանդությունների դեպքում նույնպես կարող են լինել շփաբորբին նման ախտանիշներ, օրինակ՝ կոնտակտային մաշկաբորբ, հերպես, գայլախտ և քոս ։
Այլ հիվանդություններ կարող են նմանակել բշտային ձևին, որոնցից են մաշկի մշտային հիվանդությունները, այրվածքները և մեռուկացնող ֆասցիիտը ։
Կանխարգելում
Կանխարգելելու համար վերքերը պետք է մաքուր պահել և ծակել։ Պետք է ախտահարված մարդու մաշկի հեղուկներից հեռու պահել առողջ մարդուն։ Ձեռքերի, սպիտակեղենի և վերքի լվացումը կիջեցնի ախտահարված հեղուկի հետ կոնտակտի հավանականությունը։ Քորելը կարող է տարածել ինֆեկցիան։ Եղունգների կարճ պահելը կիջեցնի տարածման հավանականությունը։ Ախտահարված մարդիկ պետք է սահմանափակեն շփումը առողջների հետ, շորերը և սպիտակեղենը չտան առողջ մարդուն ։
Շփաբորբով երեխաները կարող են վերադառնալ դպրոց հակաբիոտիկ ստանալուց 24 ժամ հետո, եթե վերքերը փակվել են ։
Բուժում
Նշանակվում են հակաբիոտիկներ՝ նրբաքսուքի կամ պերօրալ օգտագործման ձևով։ Թեթև դեպքերում կարող է բուժվել Մուպիրոցինով։ 95% դեպքերում 7 օրյա հակաբիատիկային կուրսը բուժում է երեխաներին ։ Հաստատվել է, որ տեղային հակասեպտիկները այնպես արդյունավետ չեն, ինչպես հակաբիոտիկները և չպետք է օգտագործվեն որպես փոխարինող ։
Եթե առկա է լինում մաշկի խոց, ապա վիրուսային էթիոլոգիայի դեպքում օգտագործվում է վալացիկլովիր։
Ալտերնատիվ բժշկություն
Չկան ապացույցներ, որոնց հիման վրա կարող է խորհուրդ տրվել օգտագործել թեյի ծառի յուղ կամ մեղր ։
Կանխատեսում
Բուժում չստանալու դեպքում սովորաբար շփաբորբը բուժվում է 3 շաբաթում ։ Բարդությունները ներառում են ցելյուլիտը կամ հետստրեպտոկոկային գլոմերուլոնեֆրիտը ։ Ռևմատիկ տենդը կապված չէ ։
Համաճարակաբանություն
Ամբողջ աշխարհում, եկամտի միջին և ցածր ցուցանիշներով երկրներում շփաբորբը ախտահարում է 162 միլիոն երեխաների ։ Շփաբորբը ամենատարածվածն է քիչ ռեսուրսներով երկրներում, հատկապես Օվկիանիայի տարածաշրջանում ։ Տրոպիկական կլիման և մեծ բնակչությունը կապ ունի բարձր ցուցանիշների հետ ։ Անգլիայում 44 տարեկանից ցածր երեխաները 2.8%-ով ավելի շատ են ախտահարվում, իսկ այդ ցուցանիշը իջնում է մինչև 1.6% 15 տարեկանից մեծ երեխաների դեպքում ։ Տարիքի հետ շփաբորբի հաճախականությունը փոքրանում է, բայց այն բոլոր տարիքներում հանդիպում է ։
Պատմություն
Շփաբորբը նկարագրվել և առանձնացվել է Վիլիամ Թիլբերի Ֆոքսի կողմից ։ "Impetigo"-ն լատիներեն է և նշանակում է "մաշկի վնասում", որի մեջ impetere նշանակում է հարձակվել ։ Հակաբիոտիկների հայտնագործումից առաջ այն բուժվում էր գենցիան վիոլետ հակասեպտիկի օգտագործումով, որը արդյունավետ բուժում էր ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մաշկային հիվանդություններ Կատեգորիա:Մանկաբուժություն
Ռոմանովների տան երեքհարյուրամյակ
«Ռոմանովների տան երեքհարյուրամյակ» (Трёхсотлетие дома Романовых), ոսկերչական ձու, որը դարձավ Ֆաբերժեի 52 զատկական ձվերից մեկը՝ պատրաստված Կարլ Ֆաբերժեի ընկերությունում Ռուսաստանի կայսերական ընտանիքի համար։ Այն ստեղծվել է 1913 թվականին Նիկոլայ II կայսեր պատվերով։ Ոսկերչական ձուն Նիկոլայը Զատկի տոնին նվիրել է կնոջը՝ կայսրուհի Ալեքսանդրա Ֆեոդորովնային ։ Այն ստեղծվել է ի նշանավորումն Ռոմանովների տան երեքհարյուրամյակի ։
Այսօր «Ռոմանովների տան երեքհարյուրամյակ» կայսերական ոսկերչական ձուն պահպանվում և ցուցադրվում է Կրեմլի զինապալատում (Մոսկվա, Ռուսաստանի Դաշնություն) և համարվում է այն բացառիկ ձվերից, որոնք երբեք չեն լքել Ռուսաստանի սահմանները։
Դիզայն
«Ռոմանովների տան երեքհարյուրամյակ» ոսկերչական ձուն պատված է սպիտակ էմալով ։ Դրա վրա զարդարված են ոսկե երկգլխանի արծիվներ և կայսերական թագեր։ Երգու գագաթներին մեծ ադամանդներ են զետեղված, որոնց տակ տեղադրված են երկու թվականներ՝ «1613» և «1913» : Ձուն տեղադրված է արծաթյա ոսկեջուր եռակողմ երկգլխանի արծվի վրա, որը թևերը վեր է բարձրացրել։ Արծիվն էլ իր հերթին տեղադրված է կլոր հիմքի վրա, որը ստեղծված է կայսերական վահանի տեսքով ։ Բուն վահանը պատրաստված է փայտից՝ պատված կարմիր թավիշով։ Զարդարված է նեֆրիտով, լեռնային բյուրեղապակիով և այլ թանկարժեք քարերով ու էմալով ։
Ոսկերչական ձվի վրա տեղադրված են Ռոմանովների տան 18 ներկայացուցիչների դիմանկարներ, որոնք նկարված են ջրաներկով փղոսկրի վրա և պատված են լեռնային բյուրեղապակե շերտերով ։
Մանրանկարներում պատկերված են. Դիմանկարների մեջ չկա Իվան VI-ի պատկերը, քանի որ նա կարճ է թագավորել։ Բոլոր դիմանկարներն արված են ջրաներկով՝ փղոսկր վրա։ Մանրանկարիչը Վասիլի Զուևն է ։ Նկարները շրջանակված են ադամանդներով։
Անակնկալ
«Ռոմանովների տան երեքհարյուրամյակ» կայսերական ոսկերչական ձվի անակնկալը ձվում տեղադրված պտտվող գլոբուսն է՝ պատրաստված արջնած պողպատից։ Ի դեպ, գլոբուսի վրա երկու անգամ պատկերված է Հյուսիսային կիսագունդը ։ Դրանց վրա պատկերված է 1613 և 1913 թվականների Ռուսաստանի սահմանները ։
Պատմություն
Նիկոլայ II կայսրը ձուն կնոջը՝ Ալեքսանդրա Ֆեոդորովնային է նվիրել 1913 թվականի Զատկի տոնին։ 1917 թվականի Ռուսական հեղափոխության ժամանակ հեղափոխականները հափշտակեցին կայսերական ձվերի հավաքածուն և ուղարկեցին Կրեմլի զինապալատ ։
Ցայսօր այս ստեղծագործությունը պահպանվում և ցուցադրվում է այս թանգարանում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ոսկերչություն Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմություն Կատեգորիա:1913 աշխատություններ Կատեգորիա:Ֆաբերժեի ձվեր Կատեգորիա:Ռոմանովներ Կատեգորիա:Ֆաբերժե
Մորոզովի-Բորկի
Մորոզովի-Բորկի (Морозовы-Борки), գյուղ Ռուսաստանի Ռյազանի մարզի Սապոժկովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը վերջին գրանցված տվյալներով կազմում էր 600 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1657 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ռյազանի մարզի Սապոժկովսկի շրջանի բնակավայրեր
Սոմբրա Նեգրա
«Սոմբրա Նեգրա» («Սև ստվեր» Sombra Negra, նաև հայտնի է «Էլ Կլան դե Պլանտա» (El Clan de Planta), Սալվադորում կազմակերպված հանցավոր խմբավորումների ներկայացուցիչների նկատմամբ ինքնադատաստան իրականացնող մի քանի «մահվան ջոկատներից» կազմված ռազմականացված խմբավորում ։ Խմբավորման կազմում ընդգրկված են Սալվադորի ուժային կառույցների՝ զինված ուժերի և ոստիկանության նախկին ներկայացուցիչներ, որոնք որդեգրել և հավատարիմ են ինքնադատաստանի գաղափարախոսությանը՝ համարելով, որ ոստիկանությունն ու զինված ուժերն ամբողջությամբ ներծծված են կոռուպցիայով և ի վիճակի չեն վերացնել հանցավորությունը ։
Սալվադորի կառավարությունը ամեն կերպ հերքել է իր կապը «Սոմբրա Նեգրա» ռազմականացված խմբավորման հետ ։ Միևնույն ժամանակ իրենց իրավապաշտպան հռչակած կազմակերպությունները, ինչպիսին է «Տուտելա Լեգալ» (Tutela Legal) կաթոլիկ հումանիտար օգնության կազմակերպությունը, պնդում են, որ խմբավորումը հասարակության համար վտանգավոր է, քանի որ որդեգրել է ինքնադատաստանի գաղափարախոսությունը, սակայն, ըստ պնդման, ստանում է Սալվադորի զինված ուժերի և ոստիկանության բարձրաստիճան որոշ պաշտոնյաների հավանությունն ու լուռ աջակցությունը , ինչպես նաև երկրի շարքային բնակիչների համակրանքը, որոնք հավանություն են տալիս «հասարակության անցանկալի տարրերի» ոչնչացմանը ։
Պատմություն
«Սոմբրա Նեգրա» ռազմականացված խմբավորման գոյության մասին առաջին անգամ հայտնի է դարձել 1994 թվականի դեկտեմբերին Սան Միգել դեպարտամենտում, որտեղ նկատվում էր հանցավորության մակարդակի աճ և բռնությունների հերթական ալիք։ 1995 թվականի դրությամբ ռազմականացված խմբավորման որոշ անդամներ հայտնել են, որ իրենց կողմից սպանվել է 17 մարդ, ովքեր կատարել են լրջագույն հանցագործություններ և խուսափել քրեական պատասխանատվությունից ։ Միևնույն ժամանակ, համաձայն «Դը Բալթիմոր Սան» (The Baltimore Sun) պարբերականի՝ «Սոմբրա Նեգրա» խմբավորումն իրականացրել է նվազագույնը 36 սպանություն։ Ըստ պարբերականի պնդման՝ խմբավորման ներկայացուցիչները հաճախ սպառնում էին նաև դատավորներին ։
«Սոմբրա Նեգրա» ռազմականացված խմբավորման բնութագրիչներից է սպանվածի կապված ձեռքերը կամ մատները, աչքերը կտորով փակելը։ Բոլոր կրակոցներն իրականացվել են ծոծրակին, որպեսզի մահը արագ լինի։ Խմբավորման անդամները գործողությունների ընթացքում կրում են սև դիմակ, որպեսզի հնարավոր չլինի նրանց ճանաչել։ Նրանք Գործողության վայր են մեկնում առանց պետհամարանիշի ավտոմեքենաներով, որոնց ապակիները մգեցված են ։ Որոշ անհատներ, ովքեր իրենց ներկայացնում էին «Սոմբրա Նեգրա» խմբավորման ներկայացուցիչ, հայտնել են, որ խմբավորման անդամներ են հանդիսանում նաև բանակային դիպուկահարներ և պայթուցիչների մասնագետներ ։ Իրականացված բոլոր սպանությունները «Սոմբրա Նեգրան» պատճառաբանվում է այն հանգամանքով, որ Սալվադորի ոստիկանությունը ի վիճակի չէ պայքարել հանցավորության դեմ և պարտադրել քաղաքացիներին պահպանել օրենքը, իսկ իրենք «մաքրում» են հասարակությունը «անցանկալի տարրերից» ի դեմս հանցավոր խմբավորումների ։
«Սոմբրա Նեգրա» խմբավորման երդվյալ թշնամիների թվում են «Մարա Սալվատրուչա» (հայտնի նաև MS-13 անունով), «18-րդ փողոցի հրոսակախումբ» հանցավոր խմբավորումները ։ MS-13 հանցավոր խմբավորման անդամները մարմնի վրա ունենում են դաջվաձքներ, ինչը նրանց «Սոմբրա Նեգրայի» համար դարձնում է հեշտ բացահայտվող թիրախ։՝ «Մարա Սալվատրուչայի» անդամներից Ֆերնանդո Ռամիրեսը, ում պետք է արտահանձնեին Սան Սալվադոր, անհանգստանալով, որ իրեն դաջվաձքներից կբացահայտեն ու հաշվեհարդար կտեսնեն, խնդրել էր մարմնի վրայից հեռացնել դրանք ։
Քրեական գործեր
1995 թվականին Սան Միգելում ձերբակալվում է 16 անձ, այդ թվում՝ ոստիկանության բարձրաստիճան 4 պաշտոնյա, որոնց մեղսագրվում էր «Սոմբրա Նեգրայի» անդամ լինել։ 1995 թվականի նոյեմբերին նրանցից 7-ը, այդ թվում՝ 2 ոստիկան, ապացույցների բացակայության պայմաններում ամբողջությամբ արդարացվեցին։ 1996 թվականի հունիսին ևս 6-ը, այդ թվում՝ 2 ոստիկան, նույնպես արդարացվեցին։ Մնացած 3-ը կանգնեցին դատարանի առաջ և 1997 թվականին ամբողջությամբ արդարացվեցին։ 1997 թվականին Սալվադորի ոստիկանությունը հայտնում է, որ հաջողվել է դադարեցնել ռազմական խմբավորման գործունեությունը և որ սպանությունները հետագա տարիներին կտրուկ նվազել են.
Սակայն 1998 թվականի դեկտեմբերից մինչև 1999 թվականի հունվար ամիսը Սալվադորում գրանցվել են անչափահասների հանցավոր խմբերի մի քանի տասնյակ անդամի սպանություններ, որոնց իրականացումը վերագրում են «Սոմբրա Նեգրային»։ Այդ սպանությունների հետ իրենց առնչության մասին հայտնել են միանգամից վիգիլանտիստական երկու խումբ, որոնք ներկայացել են «Բնաջնջման խումբ» (Grupo de Exterminio) և «Ժողովրդի աչք» (La Voz del Pueblo) անուններով։ 1998 թվականի սեպտեմբերին Սանտա Անա դեպարտամենտում սկսվել են անչափահաս հանցագործների նկատմամբ հարձակումներ։ Այդ սպանությունների պատասխանատվությունը ստանձնել է «Լոս Չիկոս Բուենոս 666» (Los Chicos Buenos 666) անունը կրող խմբավորումը՝ հանցագործ տարրերից սպառնալից ձևով պահանջելով վայր դնել զենքերը։ Այդ սպանությունները հետաքննելիս ոստիկանությունը սկզբնական շրջանում ենթադրում էր, որ դրանք հանցավոր երկու խմբավորումների վիճաբանությունների հետևանք են։ Սակայն Սալվադորի դատախազությունը այլ կարծիքի էր՝ վերագրելով դրանք վիգիլանտիստներին։ Դատախազության այդպիսի դիրքորոշումը հայտնել էր Մեխիկանոս ենթաշրջանի գլխավոր դատախազ Դուգլաս Մելենդեսը ։
Մեր օրեր
2016 թվականի մարտ ամսին «Սոմբրա Նեգրա» խմբավորումը «Մարա Սալվատրուչա» հանցավոր խմբավորման չոր անդամների բռնում է, բեռնատարով տեղափոխում Սան Անտոնիո Սիլվա և ֆուտբոլի դաշտում գնդակահարում ։
2019 թվականի հունվար ամսվա 19 օրերի ընթացքում տեղի ունեցան ավելի քան 200 սպանություն, որոնց իրականացման պատասխանատվությունը ստանձնեց «Սոմբրա Նեգրան»։ Վերջինը հայտարարել է, որ այդ կերպ փորձում է օգնել շարքային քաղաքացիներին հաղթահարել վախի մթնոլորտը։ Նրանք նաև հայտարարել են, որ սպանված հանցագործները իրենց կողմից հավասարեցվում են ահաբեկիչներին ։ Նույն թվականի հունվարի 25-ին Լա Պաս դեպարտամենտի Պարաիսո դե Օսորիո բնակավայրում հայտնաբերվել է «Մարա Սալվատրուչա» հանցավոր խմբավորման անդամի դիակ, որի ձեռքերը կապված էին, բերանում կտորե գունդ և մարմնի վրա հանցագործների հասցեին սպառնալիքներով գրություններ։ Նրան սպանել էին գլխին կրակոցով ։ Նմանատիպ դեպք է գրանցվել Սան Միգել դեպարտամենտի Սան Խորխե բնակավայրում ։
Միջազգային կապեր
Ենթադրվում է, որ «Սոմբրա Նեգրա» խմբավորումը գործունեություն է իրականացնում ոչ միայն Սալվադորի տարածքում, այլ հարևան Հոնդուրասում և Գվատեմալայում՝ փորձելով վերացնել կազմակերպված հանցավորությունը «Կենտրոնական Ամերիկայի հյուսիսային եռանկյունու» երկրների տարածքում ։ Սակայն կա նաև վարկած, որ Հոնդուրասում կազմակերպված հանցավորության դեպ պայքարում են տեղացիներից կազմված խմբերն առանց «Սոմբրա Նեգրայի» օգնության։ Այդպիսով, Հոնդուրասի երկու բանտերում առաջացած հրդեհի հետևանքով մահանում են 164 բանտարկյալ, ովքեր «Մարա Սալվատրուչա» հանցավոր խմբավորման անդամներ էին։ Կենդանի մնացածները մեղադրում էին բանտի պահակախմբին դիտավորության մեջ, իսկ իրենց իրավապաշտպան համարող գործիչները պնդում, որ հանցագործներին չօգնելու հրամանը տվել է կառավարությունը ։
Թեմատիկան մասսայական մշակույթի մեջ
«Սոմբրա Նեգրայի» գործունեությունը թափանցել է նաև մասսայական մշակույթ։ Ամերիկյան «Վախեցեք քայլող մեռյալներից» հեռուստասերիալի հերոսներից մեկը՝ Դանիել Սալազարը, հանդիսանում էր «Սոմբրա Նեգրա» ռազմականացված խմբավորման նախկին անդամ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սալվադորի պատմություն
Ինջասու (Արճեշի գավառ)
Ինջասու, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Արճեշի գավառակում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Արմինիա կուսակալություն
Արմինիա կուսակալություն, Հայաստանի կիսանկախ վիճակն էր Արաբական խալիֆայության կազմում։ Հայաստանն արաբների օրոք կառավարում էին արաբ ոստիկանները, երբեմն էլ՝ արաբների կողմից նշանակվող հայ իշխանները։ Նրանց նստավայրը Դվինն էր։ Դրան վերջ դրվեց 885 թ., երբ Հայաստանը հռչակվեց թագավորություն։ Ամիրայությունը, բացի պատմական Հայաստանից, ժամանակ առ ժամանակ ընդգրկել է նաև Միջագետքն ու Ատրպատականը մինչև Կովկասյան Մեծ լեռներ։ Երկիրը կառավարվել է արաբ ոստիկանի կողմից, որի նստավայրը եղել է Դվին քաղաքը, թեև փաստացի իշխանությունը գտնվում էր հայազգի իշխանների ձեռքում։
Արաբական արշավանքներ
Արաբական թերակղզում բնակվող սեմական վաչկատուն ցեղերը, 6-րդ դարի վերջին և 7-րդ դարի սկզբին համախմբվելով իսլամական կրոնի շուրջ, ստեղծել են հզոր պետություն, 630-640-ական թվականներին խորտակել են Սասանյան Իրանը, պարտության մատնել Բյուզանդական կայսրությանը և իրենց տիրապետությունը հաստատել Մերձավոր Արևելքում։
Թեոդորոս Ռշտունի
Հայաստանում պարսկա-բյուզանդական գերիշխանության քայքայումից հետո Հայոց մարզպան և սպարապետ Թեոդորոս Ռշտունին վերամիավորել է երկրի արևմտյան (բյուզանդական) և արևելյան (պարսկական) հատվածները, իր շուրջ համախմբել նախարարական ուժերը և դարձել երկրի փաստական կառավարիչը՝ իշխանը։ Բյուզանդական կայսրությունն իր ազդեցությունը Հայաստանում իսպառ չկորցնելու նպատակով 640 թվականին Թեոդորոս Ռշտունուն շնորհել է «պատրիկի» և «կյուրապաղատի» բարձրագույն տիտղոսներ, ճանաչել նրա ինքնավար իրավունքները։ 640-643 թվականներին հակահարված հասցնելով Հայաստան ներխուժող արաբական զորքերին՝ Թեոդորոս Ռշտունին ամրապնդել է երկրի սահմանները և վարել ինքնուրույն քաղաքականություն, որը հարուցել է բյուզանդական արքունիքի դժգոհությունը։ Բյուզանդիայի հետ քաղաքական և դավանական հարցերի շուրջ լարված հարաբերությունների պայմաններում Թեոդորոս Ռշտունին 652 թվականին Ասորիքի և Միջագետքի արաբ կուսակալ Մուավիայի հետ կնքել է ձեռնտու հաշտության պայմանագիր։ Արաբական խալիֆայության գերիշխանությունը ճանաչելու պայմանով՝ Հայաստանը երեք տարով ազատվել է հարկավճարից, պահպանել իր զորքերը և ինքնուրույնությունը, արաբները պարտավորվել են զորք չմտցնել Հայաստան։ Շուտով Թեոդորոս Ռշտունին արաբական մի զորամասի օգնությամբ ջախջախել է երկիր ներխուժած բյուզանդական զորքերին, ազատագրել երկրի հյուսիսարևմտյան հողերը և հասել մինչև Տրապիզոն։ Խալիֆայությունը նրան ճանաչել է Հայոց, Վրաց և Աղվանից գերագույն իշխան։
Արաբական իշխանության հաստատում
Թեոդորոս Ռշտունուն հաջորդել են Համազասպ և Գրիգոր Մամիկոնյանները, որոնց կառավարման տարիներին Հայաստանն ապրել է ինքնավար և խաղաղ ստեղծագործական կյանքով։ Հայոց իշխան Աշոտ Բագրատունին (իշխել է 685-689) զոհվել է արաբ-բյուզանդական նվաճողների դեմ մարտում։ Նրան հաջորդել են նախ Ներսեհ Կամսարականը (689-693), ապա՝ Սմբատ Բյուրատյան Բագրատունին (693-726)։ 695 թվականին ներխուժելով Հայաստան՝ արաբական զորքերը Սմբատ Բագրատունուն հարկադրել են ճանաչել խալիֆայության գերիշխանությունը։ 701 թվականին արաբները վերջնականապես նվաճել են Հայաստանը, Վիրքը և Աղվանքը՝ դրանցից կազմելով Արմինիա վարչամիավորը՝ արաբ ոստիկանի գլխավորությամբ։ Սա վարել է հայ նախարարներին պետական և քաղաքական կյանքից արտամղելու բռնի քաղաքականություն։ Հայ ազնվականները, չհամակերպվելով, համառ պայքար են մղել Հայաստանի ինքնիշխանության և իրենց ավանդական իրավունքների վերականգնման համար։ 703-705 թվականներին հայոց զինված ապստամբություններից հետո, արաբական արքունիքը ծրագրել է խարդախությամբ բնաջնջել արաբական տիրապետության հաստատմանը խոչընդոտող հայ նախարարական տոհմերին։ Արաբ զորավար Կասըմը 705-706 թվականներին խաբեությամբ իր մոտ է հրավիրել 1200 հայ ազնվատոհմիկների և, Նախճավանի ու Խրամի եկեղեցիներում փակելով, ողջակիզել։ Ղևոնդ պատմագրի խոսքերով. Երկիրը թափուր է մնացել նախարարների տոհմերից։
Սակայն հայերի անկոտրում պայքարը խալիֆայությանը հարկադրել է վերականգնել հայ նախարարների քաղաքական իրավունքները և նրանց ժառանգական հայրենատիրույթները, Բագրատունիներին վստահել Հայոց իշխանի պաշտոնը, վճարել Հայոց այրուձիի ռոճիկը։
Մամիկոնյանների անկում և Բագրատունիների վերելք
Հայաստանում իրավիճակը բարդացել է Հայոց իշխանի պաշտոնում Աշոտ Բագրատունուն (732-748) հաջորդած Մուշեղ Մամիկոնյանի կառավարման տարիներին (748-753), երբ խալիֆայության գլուխ եկած Աբբասյանները վերստին ծանրացրել են հարկերը, սաստկացրել բռնությունները և հալածանքները։ Այդ պատճառով 748-751 թվականներին Հայաստանում բռնկել է նոր զինված ապստամբություն, որն ի վերջո ճնշվել է։ Մուշեղ Մամիկոնյանը պաշտոնազրկվել է, և Հայոց իշխան է ճանաչվել Սահակ Բագրատունին (753-775), իսկ սպարապետ՝ Սմբատ Բագրատունին։
Արաբական տիրապետության դեմ հաջորդ հուժկու ազատագրական պատերազմը ծավալվել է 774- 775 թվականներին, որը գլխավորել է Մուշեղ Մամիկոնյանը։ Երկու ճակատամարտերում էլ Մամիկոնյանների և նրանց հարող իշխանների ուժերը ջախջախել են արաբական զորքերին։ Սակայն 775 թվականների ապրիլի 24-ին արաբական 30 հազարանոց բանակը Արձնիի ճակատամարտում պարտության է մատնել հայկական զորքերին։ Զոհվել են Մուշեղ Մամիկոնյանը, սպարապետ Սմբատ Բագրատունին և այլ երևելի իշխաններ։ Հուսալքված և ծանր կորուստներ կրած մի շարք նախարարական տոհմեր՝ Մամիկոնյանները, Կամսարականները, Ամատունիները, Գնունիները, Ռշտունիները և ուրիշներ գաղթել են Բյուզանդիա։ Քաղաքական ասպարեզից հիշյալ նախարարական տոհմերի հեռանալուց հետո, Հայաստանում նոր հզորացում են ապրել Բագրատունիները, Արծրունիները, Սյունիները։ VIII-IX դարերում առանձնապես նշանավորվել են Բագրատունիները, որոնց է մնացել Հայաստանից արտագաղթած նախարարական տոհմերի տիրույթների մեծ մասը՝ Մոկսը, Տարոնը, Սասունը, Արշարունիքը, Շիրակը, Աշոցքը, Տաշիրը, Տայքը, Կղարջքը և այլն։ Ճկուն դիվանագիտությամբ և շրջահայաց քաղաքականությամբ նրանք Հայոց իշխանի և սպարապետի գերագույն պաշտոնները դարձրել են իրենց տոհմական մենաշնորհ, անվիճելիորեն տնօրինել երկրի քաղաքական և ռազմական կյանքը։
Ինքնավարություն
Հայոց իշխան Աշոտ Բագրատունին (մոտ 790-826), որը հայտնի է Քաջ և Մսակեր մականուններով, իշխանանիստը Կոգովիտ գավառի Դարույնք ամրոցից տեղափոխել է Արշարունիք գավառի Բագարան բերդաքաղաք։ Նրա եղբայր Շապուհը ստանձնել է Հայոց սպարապետի պաշտոնը։ Թուլացող խալիֆայությունը հարկադրված ճանաչել է Աշոտ Բագրատունի Քաջի ինքնիշխանությունը, համակերպվել Հայաստանում և Հարավային Կովկասում Բագրատունիների գերակայության հետ։ Աշոտ Բագրատունու մահից հետո Հայոց իշխանի կամ Իշխանաց իշխանի գերագույն պաշտոնը ժառանգել է նրա ավագ որդին՝ Բագարատ Բագրատունին (826-851), իսկ սպարապետությունը՝ կրտսեր որդին՝ Սմբատ Բագրատունի Աբլբասը (852-855)։ IX դարի 1-ին կեսին հարկերի գանձումը Հայաստանում վերապահվել է Հայոց իշխանին, և խալիֆայության գերիշխանությունն արտահայտվել է Հայոց իշխանից տարեկան որոշ հարկեր ստանալով։
Հայաստանի ազատագրում
Հայ ժողովուրդը համառորեն պայքարում էր հանուն իր լեզվի, մշակույթի և ազգային ինքնուրույնության։ 849 թվականին սասունցիներն ապստամբեցին, սպանեցին ոստիկանին և արաբներին վռնդեցին Սասունից։ Ապստամբությունը ճնշելու համար Հայաստան ուղարկվեց ծագումով թուրք, նախկինում ստրուկ Բուղա զորավարը։ Դաժանությամբ նա գերազանցեց նախորդներին։ Բուղայի զորքը թալանեց, ավերեց և կողոպտեց երկիրը։ Հայ իշխանների մի մասին բռնի ուղարկեց Բաղդադ։ Կենտրոնական իշխանության թուլացման շրջանում (IX դարի վերջին) Հայաստանում կազմավորվեց Բագրատունիների թագավորությունը։ Աբբասյանները հարկադրված եղան 862 թվականին Աշոտ Բագրատունուն (Աշոտ Ա) «Հայոց իշխանաց իշխան»-ի տիտղոս շնորհել՝ ճանաչելով նրա գերիշխանությունը նաև Վրաստանում ու Աղվանքում։ 886 թվականին Մութամիդ խալիֆան իշխանաց իշխան Աշոտին թագ ու թագավորական զգեստներ ուղարկեց։
Անկախացում
Մութավաքիլ խալիֆան (847-861) Բագրատունիների իշխանությունը վերացնելու ծրագրով 849 թվականին Հայաստանի կառավարիչ և հարկերի հավաքման վերակացու է նշանակել Աբու Սաիդ (Աբուսեթ) ոստիկանին, միաժամանակ արաբական զորքերը սկսել են ասպատակել երկիրը։ Հայաստանում նվաճողների դեմ ծավալվել է նոր ազատագրական պատերազմ, որը փոփոխակի հաջողություններով շարունակվել է մինչև 855 թվականը։ Ի վերջո, խալիֆայությունն ստիպված իր զորքերը դուրս է բերել Հայաստանից և ճանաչել նրա ինքնավարությունը։
Նոր պայմաններում Դվինի ոստիկանները ջանում էին չափավորել Բագրատունիների ինքնուրույն լինելու ձգտումները և կանխել նրանց մերձեցումը Բյուզանդիայի հետ։ Սմբատ Ա և Աշոտ Բ Երկաթ թագավորների հակա-արաբական դիրքավորումը ոստիկաններին նոր ասպատակությունների առիթ տվեց։ Բագրատունիներին ջլատելու, հայերին միմյանց դեմ լարելու համար արաբ ամիրաները Հայաստանի նահանգներում, նույնիսկ գավառներում, իրենց կողմնակից հայ իշխաններից ոմանց գահակալության իրավունք շնորհեցին։ Այսպես ստեղծվեցին Վասպուրականի և Սյունիքի թագավորությունները։ IX դարի վերջերին արաբական տիրապետությունը Հայաստանում հետզհետե վերացավ, առանձին քաղաքներում միայն պահպանվեցին տեղական արաբական իշխանություններ։
Արաբական ամիրայություններ Հայաստանում
Արաբական ամիրայությունները Արաբական տիրապետության ժամանակ Հայաստանում արաբ գաղթականների ստեղծած իշխանություններն են եղել։ Հայաստանում առաջին ամիրայությունն ստեղծվել է Աղձնիք նահանգում (8-րդ դարի սկիզբ)՝ Շայբանի ցեղի կողմից։ Աբբասյանների ժամանակ այս ցեղից մի քանի ամիրաներ վարում էին Արմինիայի ոստիկանի պաշտոնը։ Հարուն ալ-Ռաշիդի օրոք (786-809 թվականներ) Հայաստանում Բյուզանդիայի դեմ սահմանային գոտի ստեղծելու, հայ նախարարությունները թուլացնելու նպատակով արաբ ոստիկանները Հայոց Տուրուբերան նահանգի Հարք, Ապահունիք գավառները գաղթեցրին Սուլայմ ցեղի (Կայս մեծ ցեղից) ռազմիկ արաբներին՝ կայսիկներին, և ստեղծվեց Կայսիկների ամիրայությունը (Հարքում և Ապահունիքում)։ Տուրուբերանի Աղիովիտ գավառում ստեղծվեց Ութմանիկների ամիրայությունը։ Հայաստանի տարբեր գավառներում թափառում էին Ջահհաֆյանները, որոնց տան հիմնադիր Ջահհաֆն ամուսնացել էր 774-775 թվականների ապստամբության ղեկավար Մուշեղ Մամիկոնյանի դստեր հետ և հանդես գալով որպես Մամիկոնյանների ժառանգորդ, ձգտում էր տիրել Տարոնին ու Մամիկոնյանների մյուս տիրույթներին։ Սակայն, Հայոց իշխան Աշոտ Մսակերից (մոտ 790-826) պարտություն կրելով, չկարողացավ հաստատվել Հայաստանի որևէ գավառում, բայց իր որդի Աբդ ալ-Մալիքի հետ գրավեց Դվինը։ Նա համոզեց Մաման խալիֆին՝ իր որդուն դարձնել Արմինիայի ոստիկան։ Բայց Աշոտ Մսակերի եղբայրը՝ սպարապետ Շապուհը, ոչնչացրեց Զահհաֆյանների ուժերը, իսկ Դվինի բնակիչներն սպանեցին Աբդ ալ-Մալիքին։ Բաբեկի ապստամբության ժամանակ Հայաստանում հանդես եկավ Ջահհաֆի եղբորորդի Սևադան, որն ամուսնացել էր Արուսյակ Բագրատունու հետ։ Սևադային և նրա հետ ժամանակավորապես դաշնակցած Սմբատ սպարապետին հաղթեց Իոսլիդ ոստիկանը։ Սևադան շուտով վտարվեց Հայաստանից, և նրա տոհմին ասպարեզից դուրս մղեցին Բագրատունիները։
Արդնում և Բաղեշում ստեղծվել էր Զուբարիկների ամիրայությունը։ Մրգնի տեր Մուսա իբն Զուբարան ամուսնացել էր Տարոնի գահերեց Բագրատ Բագրատունու քրոջ հետ, իսկ որդին՝ Աբուլ-Սաղրան, Արծրունի իշխանուհու հետ և ծածուկ ընդունել քրիստոնեություն։ Բուղայի արշավանքի ժամանակ (852-855 թվականներին) նորից Հայաստան եկան արաբների նոր խմբեր, իսկ հներն ամրապնդեցին իրենց դիրքերը։ Ատրպատականի Սաջյան ամիրաների օգնությամբ Դվինում և ավելի ուշ Գողթնում ստեղծվեցին ամիրայություններ։ Աշոտ Բագրատունու իշխանության և թագավորության տարիներին (862-890 թվականներ) Հայաստանում նրան ենթակա էին Կայսիկների ամիրայությունը՝ Ապահունիքում ու Հարքում, Ութմանիկներինը՝ Բերկրիում, և Կարինի ամիրայությունը։
Հայոց թագավորությանը ժամանակավորապես ենթակա էին Հերի ամիրան և Արզնի Զուրարիկները, իսկ Կարինի տերերը կապված էին նաև խալիֆայության հետ։ Կայսիկ Աբու-լ-Վարդին հաջորդած երեք որդիները 902 թվականին ապստամբեցին Սմբատ Ա-ի դեմ, սակայն թագավորը ճնշեց այս շարժումը։ Սմբատ թագավորի մահից հետո Կայսիկները ենթարկվեցին Բյուզանդիային, իսկ 964 թվականին վերջ տրվեց նրանց իշխանությանը։ Բյուզանդիան 949 թվականին գրավեց և կործանեց Կարինը։
Ոստիկաններ
Արաբական Խալիֆայության հյուսիսային փոխարքայության (ընդգրկել է Արմինիաի, Ատրպատականի և Միջագետքի/Ջազիրա/ վարչատարածքները) կառավարիչ Մուհամմեդ Իբն Մերվանի (699 թ.) նախաձեռնությամբ, Արմինիայի կուսակալությունում/նահանգում/ առաջին անգամ նշանակվել է տարածաշրջանի արաբ կառավարիչ՝ ոստիկան, որը նստել է Հայոց մայրաքաղաք Դվինում, արաբական կայազորի հետ միասին, իսկ Հայոց իշխան Սմբատ Բագրատունին դարձել է նրա տեղապահը։
701-855 թվականների ընթացքում միմյանց հաջորդել են հարյուրից ավելի ոստիկաններ և նրանց թվարկելն անիմաստ է, քանի որ նրանցից միայն մի քանիսն էին, որ էական դեր են ունեցել Արմինիայի կուսակալության քաղաքական կյանքում, քանզի այն հիմնականում իրականացնում էին խալիֆի կամ հյուսիսային փոխարքայության կառավարիչի կողմից ոստիկանի տեղապահ նշանակված Հայ իշխանները։
Տես նաև
Կատեգորիա:Արմինիա կուսակալություն
Շփալթ
Շփալթ (Spalt), կոմունա Գերմանիայում՝ Բավարիա երկրամասում։
Ենթարկվում է Ֆրանկոֆոնիայի վարչական կենտրոնին։ Մտնում է Ռոթ շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 5002 մարդ (դեկտեմբերի 31, 2010 թվական) ։ Զբաղեցնում է 55.80 կմ² մակերես տարածք։ Պաշտոնական կոդ՝  09 5 76 147.։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Գոմ (այլ կիրառումներ)
Գոմ, կարող է վերաբերել՝
(3651) Ֆրիդման
(3651) Ֆրիդման (Friedman), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1978 թվականի նոյեմբերի 7-ին Էլեանոր Հելինի և Շելտ Բասի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,378667 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,1343 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,6231 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1339,98 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,26866 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 7,32° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1978 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էլեանոր Հելինի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Շելտ Բասի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Գոմարան (այլ կիրառումներ)
Գոմարան, կարող է վերաբերել՝
Ծովյան
Ծովյան (իսկակակ անունը՝ Գուրգեն Արշակի Ծովյան, ), հայ գուսան։
Կենսագրություն
1945 թվականին Ծովյանին տրվել է աշուղ-վարպետի կոչում։ 1950–1951 թվականներին Սայաթ-Նովայի անվան աշուղական երգի անսամբլում եղել է երգիչ-թառահար։ 1957 թվականին հիմնադրել է աշուղական խումբ և շրջագայել համերգներով։
Լույս են տեսել «Ծովյանն եմ սևքարեցի» (2001 թվական, 50 երգ), «Ոսկեմազ աղջիկ» (2017 թվական, 24 երգ և բանաստեղծություններ) ժողովածուները։ Հայտնի են Ծովյանի «Հայ աղջիկ», «Ո՞րն է իմ մեղքը, յար ջան», «Սևքար» և այլ երգեր։
Կատեգորիա:Հայ գուսաններ
Նոկս շրջան (Իլինոյս)
Նոկս շրջան (Knox County), ԱՄՆ Իլինոյս նահանգի 102 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.854 կմ² է, բնակչությունը՝ 52.919 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Գեյլսբուրգ բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1825 թ.։
Կատեգորիա:Իլինոյսի շրջաններ
Ռինո (Ստորին Հռենոսի գավառ)
Ռինո (Rhinau), համայնք Ֆրանսիայի Գրանդ Էստ մարզի Ստորին Հռենոս գավառում ։
Բնակչությունը 2006 թվականի դրությամբ կազմում է 2602 մարդ, բնակչության խտությունը` 149.97 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 17.35 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 400 կմ արևելք, Ստրասբուրգ քաղաքից` 30 կմ հարավ։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 1722 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 1290-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 432։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 74,9 %։ 1290 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 1164 անձ (625 տղամարդ և 539 կին)։ Գործազուրկ են եղել 126 անձ (57 տղամարդ և 69 կին)։ 432 անաշխատունակներից 137-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 169-ը` թոշակառուներ, իսկ 126-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Գորոդկի (գյուղ, Կոլոմենսկի շրջան)
Գորոդկի (Городки), գյուղ Ռուսաստանի Մոսկվայի մարզի Կոլոմենսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2005 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 17 մարդ։
Օկոպ (գյուղ, Կրասնոպոլիեի շրջան)
Օկոպ (Окіп), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Կրասնոպոլիեի շրջանում։
Ռիժևսկի գյուղական խորհուրդ (Բելոպոլսկի շրջան)
Ռիժևսկի գյուղական խորհուրդ  (Рижівська сільська рада), Ուկրաինայի Սումիի մարզի Բելոպոլսկի շրջանում ։
Օկոպ (գյուղ, Կրասնոպոլիեի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Կրասնոպոլիեի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ռիժևսկի գյուղական խորհուրդ (Բելոպոլսկի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Ռիժևսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 1084 մարդ։ Խորհրդում կա 5 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Լեյք շրջան (Իլինոյս)
Լեյք շրջան (Lake County), ԱՄՆ Իլինոյս նահանգի 102 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.160 կմ² է, բնակչությունը՝ 703.462 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Ուոկիգան բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1839 թ.։
Կատեգորիա:Իլինոյսի շրջաններ
Տոռե Պալավիչինա
Տոռե Պալավիչինա, (Torre Pallavicina), կոմունա Իտալիայում, տեղակայված է Լոմբարդիա մարզի Բերգամոյի գավառում ։
Բնակչությունը՝ 1118 մարդ (ըստ 2008 թվականի տվյալների)։ Խտությունը կազմում է 112 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 10 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 24050։ Հեռախոսային կոդ՝ 0363։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Լիխովո (գյուղ, Նովովոդոլաժսկի շրջան)
Լիխովո (Лихове), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Նովովոդոլաժսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Լիխովո գյուղում բնակվում էր 218 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,46 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 473,91 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Նովովոդոլաժսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Գոգաձեեբի (Շուախևի շրջան)
Գոգաձեեբի (გოგაძეები), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Աջարիայի Ինքնավար Հանրապետության Շուախևի շրջանում ։
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 1400 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Շուախևից 16 կմ հեռավորության վրա։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 143 մարդ ։
Ժաննա Մարի Դարե
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դաշնակահարներ
Մորոզովկա (գյուղ, Բելոկատայսկի շրջան)
Մորոզովկա (Морозовка, Морозовка), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բելոկատայսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 74 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բելոկատայսկի շրջանի բնակավայրեր
Քրիստոս հարյավ հըրաշափառ...
«Քրիստոս հարյավ հըրաշափառ...», Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծություններից՝ գրված 1890 թվականին ։
Պատմություն
Հովհաննես Թումանյանն այս բանաստեղծությունը գրել է 1890 թվականին։
Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի Թումանյանի ֆոնդի № 26 ա-ում պահվում է մեկ ինքնագիր ։
Արտատպվել է Մոսկվայում՝ 1892 թվականին լույս տեսած Հովաննես Թումանյանի բանաստեղծությունների երկրորդ հատորից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծություններ Կատեգորիա:1890 աշխատություններ
Լուցիա Պոպպ
Լուցիա Պոպպ (Lucia Popp, իսկական անունը՝ (սլովակերեն) Lucia Poppová; ), սլովակ օպերային երգչուհի (սոպրանո)։ Առավելապես հայտնի է Մոցարտի և Ռիխարդ Շտրաուսի օպերաներում գլխավոր դերերգերի կատարմամբ։
Կենսագրություն
Լուցիա Պոպպը ծնվել է Մալացեկի Զագորսկա Վես գյուղում։ Նախապես ցանկացել է դերասանուհի դառնալ, հետո Բռնոյում ր Պրահայում երգի դասեր է վերցրել։ 1963 թվականին թագուհու դերով առաջին ելույթն է ունեցել Բրատիսլավայում Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտի Կախարդական սրինգ օպերայում։ Այս դերերգը երգչուհու մեծագույն հաջողություններից է։ Նույն թվականին հրավիրվել է Վիեննայի օպերա, որտեղ Օտտո Կլեմպերերի ղեկավարությամբ ձայնագրել է այս դերերգը։ Լուցիա Պոպպը կապի մեջ է եղել Վիեննայի օպերայի հետ իր ողջ ստեղծագործական կյանքում։
1966 թվականին ելույթ է ունեցել Քովենթ Գարդենի օպերային թատերախմբում, 1967 թվականին Մետրոպոլիտեն օպերայում։ Սկսելով որպես կոլորատուրային սոպրանո երգչուհին 1970-ական թվականներին անցել է քնարական դերերգերի, իսկ ավելի ուշ Ռիխարդ Շտրաուսի և Ռիխարդ Վագների օպերաներից ավելի թեթև դերերգերի ։
Մահացել է գլխուղեղի ուռուցքից 1993 թվականին։