cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ուշ միջնադարի հայկական դպրոց
Կրթությունը գաղթօջախներում
1562 թվականին Հայաստանի ազատագրության հարցով կաթողիկոս Մխիթար Սեբաստացու կողմից կազմակերպած Սեբաստիայի ժողովին մասնակցում է Աբգար Թոխաթեցին, ով մեկնում է Եվրոպա իր որդու՝ Սուլթանշահի հետ, և այնտեղ վերսկսում հայերեն գրքերի տպագրությունը։ Նա 1567 թվականին տպարանը տեղափոխում է Կոստանդնուպոլիս և լույս ընծայում բազմաթիվ գրքեր։ Սուլթանշահը Հակոբ Տերնզցու աշխատակցությամբ թարգմանում և 1585 թվականին Հռոմում հրատարակում է Գրիգորյան նոր տոմարը ։ Հայ կրթության զարգացման կարևորագույն օջախներից էր Իրանի մայրաքաղաք Սպահանի մոտ հիմնադրված Նոր Ջուղան։ Այստեղ 1610 թվականին գրվել է Նոր Ջուղայի ավետարանը։ 1630-ական թվականներին Խաչատուր Կեսարացու ջանքերով այստեղ հայկական դպրոց է հիմնադրվում։ Ուսուցիչ Կոստանդ Ջուղայեցին կազմել է թվաբանության դասագիրք՝ վաճառականության համար կարևոր հաշվապահական խրատներով։ Դասավանդում էին տոմարագիտություն, չափերի ու կշիռների մասին գիտելիքներ և այլն։ Գոյության տարիներին դպրոցը տվել է ավելի քան 250 շրջանավարտ, որոնց թվում էին Ոսկան Երևանցին, մի քանի կաթողիկոսներ և այլ անվանի գործիչներ։ Նոր Ջուղայում ևս եղել է գրչության կարևոր կենտրոն ու մատենադարան։ Խաչատուր Կեսարացին և նրա աշակերտները փորագրում են հայկական տառեր, պատրաստում տպագրական հարմարանքներ և հիմնում Իրանի առաջին՝ Նոր Ջուղայի տպարանը։ 1640 թվականին այստեղ տպագրվում է նրանց առաջին գիրքը՝ «Հարանց վարքը»։ Տպարանն ավելի կատարելագործելու համար մի քանի տարի անց ուսուցչի պատվերով Եվրոպայից Սպահան է ուղարկվում տպագրական նոր սարքավորում։
Վերխնեօբլիվսկի (Տացինսկի շրջան)
Վերխնեօբլիվսկի (Верхнеобливский), գյուղ Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Տացինսկի շրջանում։ Վերխնեօբլիվսկի գյուղական համայնքի վարչական կենտրոնն է։ Բնակչությունը կազմում է 625 մարդ։
Ուշ միջնադարի հայկական դպրոց
Կրթությունը գաղթօջախներում
17-րդ դարում տպարաններ են հիմնվում և հայերեն գրքեր հրատարակվում նաև Եվրոպայի հայկական գաղութներում ։ Լեհաստանի թագավորության Լվով (այժմ՝ Ուկրաինայում) քաղաքում զարգացած միջնադարում հաստատված հայերին Կազիմիր III թագավորը (1333-1370) տվել էր լայն իրավունքներ. նրանք կազմել էին սեփական կանոնադրությունը։ Հայկական վանքին կից բացվում է տպագրություն, ավելի ուշ՝ Լվովյան հայկական կոլեգիա անունը կրող բարձրագույն ուսումնական հաստատությունը։ Հոլանդիայի մայրաքաղաք Ամստերդամը հայ տպագրության նշանավոր կենտրոններից էր։ Ամստերդամի տպարանը հիմնադրվել է կաթողիկոս Հակոբ Ջուղայեցու կողմից Ամստերդամ ուղարկված Մատթեոս Ծարեցու կողմից։ Վերջինիս մահից հետո (1661) Ամստերդամ է ուղարկվում Ոսկան Երևանցին։ Տպարանում, որը նվիրված էր սուրբ Էջմիածնին, առաջին անգամ տպագրվում է հայերեն Աստվածաշունչը։ Ամստերդամի տպարանը առավել լիարժեք է սկսում գործել 1664 թվականին այնտեղ ժամանած Ոսկան Երևանցու և Կարապետ Ադրիանացու համատեղ ջանքերի շնորհիվ։ Աստվածաշնչի ամբողջական նկարազարդ տպագրությունը խոշոր նվաճումն էր։ Ամստերդամի հայկական տպարանում տպագրվում է ևս 11 անուն գիրք։
Հայկական գրահրատարակչությունը մեծ առաջադիմություն է արձանագրում նաև Օսմանյան կայսրության մայրաքաղաք հայաշատ Կոստանդնուպոլսում։ Տեղի հայկական տպագրատունը վերաբացվել էր 1677 թվականին Երեմիա Չելեպի Քյոմյուրճյանի կողմից։ Նա հեղինակել էր «Պատմութին համառօտ», «Ստամպօլոյ պատմութիւն», «Տարեգրական պատմութիւն», «Պատմութիւն հրկիզման Կոստանդնուպօլսոյ» և այլ աշխատություններ։ Աստվածատուր դպիր Կոստանդնուպոլսեցու հիմնադրած տպարանում 1699 թվականից սկսած մոտ 50 տարի հրատարակել է ավելի քան ութսուն անուն գիրք։ Այստեղ առաջին անգամ լույս է տեսնում Գրիգոր Նարեկացու «Մատյան ողբերգության» երկը ։
Գիտություն
Ուշ միջնադարում հայ գիտությունը զարգանում էր վանական համալիրներին կից դպրոցներում, որոնք գործում էին նախկին համալսարանների ու վարդապետարանների գիտական գրականության հիման վրա։ Հայ գիտնականներից նշանավոր էր վարդապետ Հակոբ Ղրիմեցին (1360-1426)։ Նա Մեծոփավանքի դպրոցի ականավոր ուսուցչապետներից էր։ Հակոբ Ղրիմեցու հեղինակած «Մեկնություն տոմարի» և «Բնության մասին» աշխատությունները՝ որպես ուսումնական ձեռնարկներ, գործածվել են հայկական դպրոցներում։ Նա դասավանդել է նաև գրչության արվեստ և երաժշտություն ։
15-րդ դարի երկրորդ կեսին Մարտիրոս Երզնկացին այցելում է եվրոպական մի շարք երկրներ և գրի առնում իր ճանապարհորդական տպավորությունները ։ Մեկ դար հետո այդ երկրներում լինում է մեկ այլ հայ ուղեգրող՝ Սարգիս Աբեղան։ Բարսեղ Արճիշեցին (16-րդ դար) հեղինակել է տարեգրություն, որտեղ շարադրել է 1501-04 թվականների դեպքերը՝ պարսից շահ Իսմայիլի գահակալական կռիվների, որի արդյունքում հետագայում ձևավորվեցին Երևանի ու Ղարաբաղի կուսակալությունները, ինչպես նաև Վասպուրականում և Տուրուբերանում կատարված ասպատակությունների մասին։ Գրիգոր Դարանաղցին (1576-1643) կյանքի մեծ մասն անցկացրել է հայկական մշակութային կենտրոններում, եղել Ռոդոսթոյի հայերի հոգևոր առաջնորդը։ Նրա «Ժամանակագրություն» ծավալուն երկի առաջին մասը համառոտ տարեգրության բնույթ ունի, իսկ երկրորդ մասը բովանդակում է 16-րդ դարի երկրորդ կեսից 17-րդ դարի առաջին տասնամյակների իրադարձությունների մանրամասն նկարագրությունը։ Աշխատությունում տրված են նաև ժամանակի հոգևորականության ու վաճառականության վարքն ու բարքերը, հայկական գաղթօջախների կյանքի պատկերը։
Բժշկագետ Ամիրդովլաթ Ամասիացին հին և միջնադարյան բժշկությունը սովորել է Միջագետքում։ Տիրապետել է հինգ օտար լեզվի՝ հունարենին, լատիներենին, պարսկերենին, թյուրքերենին, արաբերենին։ Երկար տարիներ ապրել է Կոստանդնուպոլսում և եղել օսմանյան Մեհմեդ II սուլթանի անձնական բժիշկը՝ որպես «գլխավոր վիրաբույժ-ակնաբույժ»։ 1459 թվականին նա գրեց իր առաջին աշխատությունը՝ «Ուսումն բժշկութեան» վերնագրով, որի մեջ անտիկ բժիշկների` Հիպոկրատեսի, Ալ-Ռազիի և իբն Սինայի ոգով քննության են առնված սաղմնաբանության, մարդակազմության, բնախոսության, դեղագիտության և հիգիենայի հարցերը։ Հայ ժողովրդական բժշկության դարավոր փորձը դեղագիտության բնագավառում վերականգնելու նպատակով նա հեղինակում է մեկ այլ աշխատություն, որ կոչվում է «Ախրապատին»։ Ամիրդովլաթ Ամասիացին փորձել է կազմել «պարզ» և «բարդ» դեղամիջոցների բառարաններ, որոնցից քսան տարի անց, ստեղծվեցին նրա երկու ստվար աշխատությունները` երկրորդ «Ախրապատինը» և «Անգիտաց անպետը» ։ Բնագիտության ասպարեզում հայտնի էր նաև ալքիմիկոս Դանիել Աբեղան (16-րդ դար), ով հեղինակել էր «Յաղագս ոսկի շինելոյ» աշխատությունը։
Ուշ միջնադարում նախորդ՝ զարգացած միջնադարի ժամանակաշրջանի մեծարժեք ու ընդգրկուն պատմական աշխատությունների փոխարեն շարադրվում էին ժամանակագրություններ ու հիշատակարաններ։ Մեծոփավանքի դպրոցի ներկայացուցիչ, պատմագիր Թովմա Մեծոփեցին (1378-1446) հեղինակում է «Լանկ-Թամուրի և նրա հաջորդների պատմությունը» աշխատությունը։ Դրանում հեղինակը տեղեկություններ է հաղորդում 14-րդ դարի վերջի և 15-րդ դարի առաջին կեսի Հայաստանի և հարևան երկրների պատմության վերաբերյալ ։ Նրա գործունեության ընթացքում կրթօջախ են հրավիրվել մասնագետներ, ստեղծվել են դասագրքեր, կատարվել տարբեր երկերի մեկնություններ։ Մատենադարանում ընդօրինակել, ծաղկել ու կազմել են հայկական ձեռագիր մատյաններ։ Մեծոփեցու պատմական երկերից է նա «Յիշատակարանը», որտեղ ներկայացվում են 1441 թվականի Էջմիածնի ժողովից հետո կաթողիկոսական աթոռը Կիլիկյան Հայաստանի նախկին մայրաքաղաք Սսից Էջմիածին տեղափոխելու կարևոր անցուդարձերը։ Մեծոփեցին նաև սրբագրել, խմբագրել ու մշակել է կրոնա-դավանաբանական, ծիսական, երաժշտական, գեղարվեստական և մեկնողական բազմաթիվ երկեր ։
Վարդապետ Հովհաննես Ծարեցին (1560-1621) կառուցել է Սյունիքի Սոդք գավառի Աղքիլիսա գյուղի սուրբ Աստվածածին եկեղեցին։ Նա գրել է «ժամանակագրություն» երկը, որն ընդգրկում է 1572-1600 թվականների անցքերը, այդ թվում՝ օսմանյան Թուրքիայի դեմ վրաց ժողովրդի՝ 1580-90-ական թվականների ազատագրական պայքարը։ Վարդապետ Առաքել Դավրիժեցին (1590-1670) 1636-37 թվականներին Հովհաննավանքի առաջնորդն էր, 1645-46 թվականներին այցելել էր Պարսկաստան, Թուրքիա, Սիրիա, Պաղեստին, Հունաստան, եղել Արևմտյան Հայաստանի տարբեր գավառներում։ 1651-62 թվականներին Փիլիպոս Ա Աղբակեցի կաթողիկոսի հանձնարարությամբ գրել է «Գիրք պատմութեանց» աշխատությունը, որտեղ անդրադարձել է Հայաստանի տնտեսական ու քաղաքական կացությանը, պարսկա-օսմանյան պատերազմներին, նկարագրել 1604 թվականի շահ Աբբաս I-ի կազմակերպած բռնագաղթը ։ Ուղեգրություններն ավելի ընդգրկուն ու մանրապատում են դառնում 17-րդ դարում, որոնց հեղինակները տեղեկություններ են հաղորդում այցելած երկրների բնության, նշանավոր սրբավայրերի ու անցյալի մասին։ 17-րդ դարի հայ ուղեգիր Սիմեոն Լեհացին (1584-1637), որը ճանապարհորդել է Եվրոպայի ու Մերձավոր Արևելքի երկրներում և թողել ճանապարհորդական նոթեր։ Ուշ միջնադարի վերջի հայ պատմագիրներից է Մինաս Ամդեցին, ով գրագրել է Սամուել Անեցու «Ժամանակագրությունը» և Մխիթար Գոշի «Դատաստանագիրքը»։ 1698 թվականին հեղինակել է «Ազգաբանութիուն Հայոց» երկը, որի սկզբի մասը հայոց պատմության (Հայկ Նահապետից մինչև Կիլիկիո վերջին թագավոր Լևոն Զ), իսկ շարունակությունը հռոմեական ու բյուգանդական կայսրերի համառոտ ժամանակագրությունն է։ «Օրագրութիուն» ինքնակենսագրական երկում նկարագրված են 17-րդ դարի վերջին քառորդի ու 18-րդ դարի սկզբի հայ հասարակական-քաղաքական կյանքի մասին տեղեկություններ։ Հրատարակել է Գրիգոր Նարեկացու «Մատեան ողբերգութեան» երկի ամբողջական բնագիրը և նրա ներբողյանները։
Կրթության և գիտության հետ պայմանավորված՝ որոշակի տեղաշարժեր եղան նաև ուշ միջնադարի հայ գրականության, ճարտարապետության, կերպարվեստի, երաժշտության և թատրոնի բնագավառներում։
Բոտրոպ
Բոտրոպ (Bottrop), քաղաք Գերմանիայում, Հյուսիսային Ռեյն Վեստֆալիա վարչական շրջանում։ Գտնվում է Ռուրի շրջանում, Էսսեն, Օբերհաուզեն, Գլադբեկ և Դորստեն քաղաքների կողքին։ Բոտրոպը եղել է ածխահանության կենտրոն, ունեցել է բազում գործարաններ, այստեղ զարգացած են եղել քիմիական, թեթև և մեքենաշինական արդյունաբերությունները։
Քաղաքում է գտնվում հայտնի Brabus մեքենաշինական ընկերության թյունինգի կենտրոնը։
Քաղաքի տարածքը մոտավորապես 101 կմ² է։ Բնակչությունը՝ 118,9 հազար (2006)։ Քաղաքը բաժանվում է երեք մասի՝ Կենտրոնական Բոտրոպ (Bottrop-Mitte), Հարավային Բոտրոպ (Bottrop-Süd) և Կիրխելեն (Bottrop-Kirchhellen)։ Մինչև 1978 թվականը Կիրխելենը ինքնուրույն քաղաք էր։
Տարածքային բաժանումը
Քաղաքի ընդհանուր տարածքը 101 կմ² է։ Հյուսիսից հարավ ձգվածությունը 17 կմ է, արևմուտքից արևելք՝ 9 կմ։ Ծովի մակարդակից առավելագույն բարձրությունը 78 մետր է։ Քաղաքը ստորաբաժանվում է հետևյալ վարչական շրջանների․
Յուրաքանչյուր շրջանի կառավարմամբ զբաղվում է շրջանային ղեկավարությունը։ Վերջինիս ղեկավարը բուրգոմիստրն է։
Յուրաքանչյուր քաղաքային շրջան ստորաբաժանվում է վարչական շրջաների։ Ընդհանուր Բոտրոպում առանձնացվում է 17 շրջան։
Բացի այդ՝ վիճակագրական նպատակով Բոտրոպը բաժանվում է 17 վիճակագրական շրջանների, որոնք են․
Ալտշտադտ (Altstadt, 11), Նոտդ Օստ (Notd-Ost, 12), Զյուդ Վեստ (Süd-West, 13), Ֆուլենբրոկ Հայդե (Fuhlenbrock-Heide, 21), Ֆուլենբրոկ Վալդ (Fuhlenbrock-Wald, 22), Շտադտվալդ (Stadtwald, 31), Այգեն (Eigen, 32), Բատենբրոկ Նորդ (Batenbrock-Nord, 41), Բատենբրոկ Զյուդ (Batenbrock-Süd, 42), Բոյ (Boy, 51), Վելհայմ (Welheim, 52), Էբել/Վելհայմեր Մարկտ (61), Զյուդ (Süd, 62), Կիրխելեն Միտե (Kirchhellen-Mitte, 71), Կիրխելեն Զյուդ/Գրաֆենվալդ (Kirchhellen-Süd/Grafenwald, 72), Կիրխելեն Զյուդ Վեստ (Kirchhellen-Süd-West, 73), Կիրխեեն Նորդ Օստ (Kirchhellen-Nord-Ost, 74)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Ներքին Խեթ
Ներքին Խեթ (ქვემო ხეთი՝ քվեմո խեթի), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Գուրիայի մարզի Չոխատաուրի շրջանում։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 320 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Չոխատաուրից հեռու է 16 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 380 մարդ, մեծամասնությունը՝ վրացիներ։
Տրանսպորտ
Գյուղը շրջկենտրոն Չոխատաուրի հետ կապված է ավտոխճուղով։ Հարևան Լանչխութի շրջանով անցնում է Թբիլիսի-Բաթում երկաթուղին։
Ամենամոտ նավահանգիստը Փոթին է, իսկ ամենամոտ օդանավակայանը գտնվում է Քութայիս քաղաքում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Չոխատաուրի շրջան
Լողացող կղզին
«Լողացող կղզին» (L'Île à hélice), Ժյուլ Վեռնի ֆանտաստիկ վեպը, որը նրա կողմից գրվել է 1895 թվականին։
Սյուժե
Վեպը պատմում է երաժշտական քառյակի մասին, որը խորամանկորեն ձևակերպված ստի պատճառով հայտնվում է հսկայական լողացող կղզի-նավում, որը տուն էր դարձել օվկիանոսային հանգիստը նախընտրող ամերիկացի միլիոնատերերի համար։
Ստանդարտ-այլենդ
Ստանդարտ-այլենդ (Standard-Island — օրինակելի կղզի ), մտացածին արհեստական կղզի։ Այս հսկայական կղզի-նավի համար նախատիպ է ծառայել XIX դարի ամենամեծ նավը՝ «Գրեյթ Իսթերնը»։ Վեռնի մտացածին տրանսպորտային միջոցներից Ստանդարտ-այլենդն ամենամեծն է. չափերն են 7x5 կիլոմետր։
Կառուցվածք
Կղզին ունի 7 կմx5 կմ չափերով օվալի ձև, որի աղեղի երկարությունը 18 կմ է։ Այն հավաքվել է 260 000 պողպատե պոնտոններից, որոնք միմյանց միացած են ամրակների միջոցով։ Պոնտոններից յուրաքանչյուրի չափը հետևյալն է. լայնությունն ու երկարությունը 10-ական մետր, իսկ բարձրությունը՝ 16 մետր։ Կղզու իջվածքը կազմում է 10 մ։ Խեցեմորթներից ու աղեխորշավորներից զերծ մնալու նպատակով ներքին մակերևույթը ծածկված է հատուկ նյութով ։ Կղզու վերին մակերևույթը ծածկված է հողով (բացառություն է կազմում միայն այն տարաժքը, որը զբաղեցնում է կղզու մայրաքաղաքը՝ Միլիարդ Սիթին)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1895 վեպեր Կատեգորիա:Ֆրանսերեն վեպեր
Դերեբչին
Դերեբչին (Деребчин), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Շառգորոդի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Դերեբչին գյուղում բնակվում էր 2 201 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 4687 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 469,6 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Շառգորոդի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1400 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ալջեր շրջան (Միչիգան)
Ալջեր շրջան (Alger County), ԱՄՆ Միչիգան նահանգի 83 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 13,077 կմ² է, բնակչությունը՝ 9,601 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Մունիսինգ բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1885 թ.։
Կատեգորիա:Միչիգան նահանգի շրջաններ
Ռյոնի Նորդհայմ
Ռյոնի Նորդհայմ (Nordheim vor der Rhön), կոմունա Գերմանիայում՝ Բավարիա երկրամասում։
Ենթարկվում է Ստորին Ֆրանկոնիայի վարչական կենտրոնին։ Մտնում է Ռյոն Գրաբֆելդ շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 1102 մարդ (դեկտեմբերի 31, 2010 թվական) ։ Զբաղեցնում է 16,56 կմ² մակերես տարածք։ Թվային ինդեքս՝ 09 6 73 147։
Թուրքիայի կենտրոնական բանկ
Թուրքիայի Հանրապետության կենտրոնական բան (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası), գործադիր իշխանության մարմին Թուրքիայում, որի հիմնական խնդիրը Թուրքիայի Հանրապետությունում գների կայունության ապահովումն է։ Իր հիմնական խնդիրն իրագործելու նպատակով Կենտրոնական բանկը մշակում, հաստատում և իրականացնում է դրամավարկային քաղաքականության ծրագրերը։ Եթե Կենտրոնական բանկի մյուս խնդիրները հակասում են իր հիմնական խնդրին, Կենտրոնական բանկն առաջնություն է տալիս հիմնական խնդրին և ղեկավարվում է դրա իրագործման անհրաժեշտությամբ։
Պատմություն
1840 թվականին սկսեցին թողարկվել թուրքական գանձապետական առաջին թղթադրամները։ Դրանք թողարկվել են ընդհուպ մինչև 1862 թվականը։
1847 թվականին ստեղծվել է թուրքական առաջին բանկը՝ Դեսրաադեթ բանկը։ 1856 թվականին ստեղծվել է անգլո-ֆրանսական Բանկ Օտոմանը։ 1863 թվականին ստեղծվել է Կայսերական օտտոմանյան բանկը, որին փոխանցվեցին կենտրոնական բանկի հիմնական գործառույթները, ինչպես նաև թղթադրամների թողարկման իրավունքը։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ թղթադրամների թողարկման բանկային մենաշնորհը դադարեցվել է, իսկ 1915 թվականից թղթադրամները թողարկել է կառավարությունը։
1925 թվականի դեկտեմբերի 30-ին թղթադրմաների թողարկման իրավունքը անցել է Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովին։ 1930 թվականի հունիսի 11-ին Մեջլիսը որոշում ընդունեց՝ ստեղծելու Թուրքիայի կենտրոնական բանկը։ 1931 թվականի հոկտեմբերի 3-ին ստեղծվել է Թուրքիայի կենտրոնական բանկը, որի իր լիազորությունների իրականացմանը անցավ 1932 թվականի հունվարի 1-ից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կենտրոնական բանկեր Կատեգորիա:Թուրքիայի տնտեսություն
Ջեթ Լի
Ջեթ Լին (Jet Li, Lian Li Jie, ի ծնե անունը՝ Լի Լյանցզե (李連杰 ), չինացի դերասան, ուշույի վարպետ։ «Հոնկոնգի կինոյի մրցանակաբաշության» դափնեկիր «Լավագույն դերասան» անվանակարգում՝ ՝ «Զորահրամանատարները» (2007) ֆիլմում գեներալ Պան Ցին-Յունյաի դերակատարման համար։ Ջեթ Լին հանդիսատեսին հայտնի է «Ռոմեոն պետք է մեռնի», «Արգելված թագավորություն», «Մումիա. Վիշապների կայսրի դամբարանը»։ Հոլիվուդում առաջին անգամ հանդես է եկել «Մահացու զենք 4» (1998) ֆիլմում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Չինացի դերասաններ Կատեգորիա:1963 ծնունդներ Կատեգորիա:Ապրիլի 26 ծնունդներ Կատեգորիա:Պրոդյուսերներ Կատեգորիա:Չինացի ռեժիսորներ Կատեգորիա:Սցենարիստներ
Արտեմի Լեբեդև
Արտեմի Անդրեյի Լեբեդև, ռուս դիզայներ, գյուտարար, գործարար, բլոգեր, ճանապարհորդ և «Կոդովստվո» վեբ դիզայնի ուղեցույցի հեղինակ։ «Վեբ դիզայն» ստուդիայի հիմնադիր, համասեփականատեր և գլխավոր տնօրեն։ Հետագայում «Վեբ դիզայն»-ը վերանվանվեց «Արտեմի Լեբեդևի Ստուդիա»-ի։ «Ա-Կվադրատ» և «Արտոգրաֆիկա» դիզայն ստուդիաների հիմնադիր։ «Գովազդ.ռու» ինտերնետ-գովազդի գործակալության հիմնադիր։ 2008 թվականից Լեբեդեևը «SUP Media» ընկերության բաժնետերերի ներկայացուցիչն է, որը տիրապետում է ռուսալեզու «կենդանի Ամսագիր» նախագծին։
Ծնունդ, վաղ տարիներ
16 տարեկանից Լեբեդևը մենակ էր ապրում։ Դպրոցից հետո ընդունվել Է Մոսկվայի պետական համալսարանի լրագրողական ֆակուլտետ։ Լեբեդևն ընտրեց լրագրողական ֆակուլտետը, քանի որ այնտեղ ցածր անցողիկ միավոր էր։ Սակայն դասախոսություններին չգնալու պատճառով նա դուրս է մղվել երկրորդ կուրսից։
Մասնագիտական կարիերա
Լեբեդևի խոսքով՝ դիզայնը նա սովորել է Արկադի Տրոյանկերից, (ինքը Տրոյանքերը Լեբեդևին համարում էր իր լավագույն աշակերտը)։
Մի շարք հարցազրույցներում Արտեմին հայտարարում է, որ իրեն դուր չի գալիս դիզայնի պատճառով Ռուսաստանում ստեղծված իրավիճակը, և նա շատ է աշխատում այդ դիրքը շտկելու համար։ Աշխատապիղծն իրեն չի համարում, այլ ասում է, որ «ալարում է աշխատանքից տուն գնալ»
1992 թվականի ամռանը գործընկերոջ հետ հիմնադրել է «Ա-Կվադրատ» ստուդիան, որտեղ աշխատել է մինչև տարեվերջ։ 1993 թվականի հունվարին հիմնադրել է ինքնուրույն «Արտոգրաֆիկա» ստուդիան, որտեղ մասնակցել է գրքերի և ամսագրերի ստեղծմանը։ Համատեղությամբ աշխատել է որպես «Մակցենտրոն» ընկերության արտ-տնօրեն։
1995 թվականին հիմնադրել է «Web Design» ստուդիան (1998 թվականին վերանվանվել է «Արտեմի Լեբեդևի ստուդիա»), որը հանդիսանում է վեբ-դիզայնի առաջին և խոշորագույն ստուդիան Ռունետում ։
2019 թվականի մայիսի 29-ին իր Facebook-ի էջով գրագողության մեջ մեղադրել Է Միխայիլ Խոդորկովսկու «Յոշկին կրոտ» նոր նախագիծը   ։
Անձնական կյանք
Իր պնդմամբ՝ 10 երեխաների հայր է՝ չորս դուստրերի և վեց որդիների, նրանցից մեկի՝ Սավվա Լեբեդևի (ծնված 2001) մայրը՝ լրագրող Մարինա Լիտվինովիչն է։
Հիացած է լուսանկարով և շատ է ճանապարհորդում։ Այցելել է աշխարհի բոլոր երկրները և արժանացել է 22-րդ վարկանիշին (thebesttravelled.com) ճանապարհորդների հեղինակավոր կայքում ։
Բազմիցս խաղացել եմ «Գոտեմարտում», ինչպես խաղադաշտում, այնպես էլ շտաբում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս գյուտարարներ Կատեգորիա:Ռուս գործարարներ Կատեգորիա:Ռուս ճանապարհորդներ Կատեգորիա:Յություբերներ Կատեգորիա:Բլոգերներ Կատեգորիա:Ռուս դիզայներներ Կատեգորիա:Գյուտարարներ Կատեգորիա:Բիզնեսմեններ Կատեգորիա:Ռուս բլոգերներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ռուս հրատարակիչներ Կատեգորիա:Ռուս ազգագրագետներ
Աղդաղ (լեռ, Կիլիկիա)
Աղդաղ, լեռ Կիլիկիայում, Բուլղար լեռների արևելքում, Հաճնի հյուսիսային մասում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կիլիկիայի լեռներ Կատեգորիա:Ադանայի մարզ
Բայգարինկա
Բայգարինկա (Байгаринка), գյուղ Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Տացինսկի շրջանում։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Տացինսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի խուտորներ
Արեալ (Բրազիլիա)
Արեալ (Areal), համայնք Բրազիլիայում՝ Ռիո դե Ժանեյրո նահանգի կազմում։ Գտնվում է Ռիո դե Ժանեյրո նահանգի կենտրոնական մարզում։ Մտնում է Տրես Ռիուսի գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 11 147 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 111,494 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 100,0 մարդ/կմ²։
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1992 թվականի ապրիլի 10-ին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռիո դե Ժանեյրո նահանգի բնակավայրեր
Աֆրիկայի տնտեսական պատմություն
Հնագույն ժամանակներում մարդիկ որսորդներ էին, որոնք ապրում էին փոքր, ընտանեկան խմբերում։ Նույնիսկ այն ժամանակ կար զգալի առևտուր, որը կարող էր անցնել երկար տարածություններ։ Հնագետները հայտնաբերել են շքեղ իրերի՝ թանկարժեք մետաղների և խեցիների առևտրի ապացույցներ ամբողջ մայրցամաքում։
Հին պատմություն
Աֆրիկան ունի ամենաերկար և ամենահին տնտեսական պատմությունը։ Մարդկային հասարակությունների գոյության պես տնտեսական գործունեությունը՝ նույնպես։ Ամենավաղ մարդիկ որսորդներ էին, որոնք ապրում էին փոքր, ընտանեկան խմբերում։ Նույնիսկ այն ժամանակ կար զգալի առևտուր, որը կարող էր անցնել երկար տարածություններ։ Հնագետները պարզել են, որ ամբողջ մայրցամաքում շքեղ իրերի՝ մետաղների և խեցիների առևտրի ապացույցները բերբերների հիմնական արհեստներն էին, որոնք ապրում էր չոր վայրերում և դառնում քոչվոր հովիվներ, մինչդեռ սավաննայի խոտհարքերում հնարավոր էր մշակաբույսեր մշակել և, հետևաբար, մշտական բնակություն հաստատել։ Գյուղատնտեսությունը աջակցում էր մեծ քաղաքներին, և ի վերջո քաղաքների միջև ձևավորվեցին խոշոր առևտրային ցանցեր։
Գյուղատնտեսության ծագումը
Աֆրիկայում առաջին գյուղատնտեսությունը սկսվեց Սահելի շրջակայքում և Սահարա անապատի հարավում, որը մ.թ.ա. 5200 թվականին շատ ավելի խոնավ և խիտ բնակեցված էր, քան այսօր։ Մի քանի բնիկ տեսակներ ընտելացվեցին, որոնցից ամենակարևորն էր մարգարիտ կորեկը, սորգոն և ոլոռը, որոնք տարածվեցին Արևմտյան Աֆրիկայում և Սահելում։ Սահարան այս պահին նման էր  այսօրվա Սահելին։ Նրա լայն բաց դաշտերը հեշտացնում էին մշակությունը, բայց աղքատ հողը և սահմանափակ անձրևը անհնարին էին դարձնում ինտենսիվ հողագործությունը։ Տեղական մշակաբույսերը նույնպես իդեալական չէին և ավելի քիչ կալորիաներ էին արտադրում, քան մյուս շրջաններում։ Այս գործոնները սահմանափակում էին ավելցուկները և պահում էին բնակչությանը նոսր ու ցրված։
Հյուսիսային Աֆրիկան հարավային շրջաններից միանգամայն տարբեր ճանապարհով գնաց։ Կլիմայական առումով այն կապված է Մերձավոր Արևելքի և Պտղաբեր կիսալուսնի հետ, և այդ տարածաշրջանի գյուղատնտեսական տեխնիկան ընդունվել է մեծածախ։ Սա ներառում էր տարբեր մշակաբույսեր, ինչպիսիք են՝ ցորենը, գարին և խաղողը։ Հյուսիսային Աֆրիկան օրհնվել է նաև Նեղոս գետի հովտում աշխարհի ամենահարուստ գյուղատնտեսական շրջաններից մեկի կողմից։ Գյուղատնտեսության գալուստով Նեղոսի շրջանը դարձավ աշխարհի ամենախիտ բնակեցված տարածքներից մեկը, իսկ Եգիպտոսը դարձավ առաջին քաղաքակրթություններից մեկի տունը։
Սահարայի չորացումը ահռելի պատնեշ է ստեղծել մայրցամաքի հյուսիսային և հարավային մասերի միջև։ Երկու կարևոր բացառություն էր Նուբիական Սուդանը, որը Եգիպտոսի հետ կապված էր Նեղոսով և Եթովպիան, որը կարող էր առևտուր անել հյուսիսային շրջանների հետ Կարմիր ծովի վրայով։ Հզոր պետություններ մեծացել են այս տարածաշրջաններում, ինչպիսիք են Քուշը Նուբիայում (ներկայիս Հյուսիսային Սուդան և Հարավային Եգիպտոս) և Ակսումը Եթովպիայում։ Հատկապես Նուբիայից Մերձավոր Արևելքի և Եվրոպայի գաղափարներն ու տեխնոլոգիաները հասան  Աֆրիկայի մնացած մասերին։
Պատմաբանները կարծում են, որ երկաթագործությունը Աֆրիկայում զարգացել է ինքնուրույն։ Ի տարբերություն այլ մայրցամաքների, Աֆրիկան չի ունեցել պղնձի և բրոնզի աշխատանքի ժամանակաշրջան մինչև իրենց երկաթի դարը, քանի որ նրանք գերազանցում են տեխնոլոգիային։ Աֆրիկայում պղինձը բավականին հազվադեպ է, մինչդեռ երկաթը բավականին տարածված է։ Նուբիայում և Եթովպիայում երկաթի, առևտրի և գյուղատնտեսության ավելցուկները հանգեցնում են քաղաքների և քաղաքակրթությունների ստեղծմանը։
Բանտուի ընդլայնում
Սովորաբար, նոսր բնակեցված տարածքներում այս նույն ժամանակահատվածում նկատվում էր բանտու խոսող ժողովուրդների ընդլայնումը։ Բանտուի ընդլայնումը սկսվել է Հարավային Կամերունում մոտ 4000 տարի առաջ։ Այսօր այնտեղ խոսում են բանտու լեզուներով, և հնագիտական ապացույցներ կան Հյուսիսային Գաբոնի նեոլիթյան շրջանի ֆերմերների մասին, մ.թ.ա․ 3800 թվականին։ Հայտնի է, որ Bantu-ի ընդլայնումը չափազանց արագ և զանգվածային էր, բայց դրա ճշգրիտ շարժիչը մնում է հակասական։ Այս ժամանակաշրջանը նախորդել է երկաթին, որը հայտնվում է հնագիտական արձանագրության մեջ մ.թ.ա. 2500 թվականին։
Բանտուի վաղ ընդլայնումներից մեկը Բուբիների գաղթն էր դեպի Ֆերնանդո Պո (Բիոկո): Նրանք դեռ սկզբում օգտագործում էին քարի տեխնոլոգիան։ Հասարակածային անտառը հողագործության համար հատելու դժվարությունները հանգեցրել են այն կարծիքին, որ առաջնային ընդլայնումը տեղի է ունեցել գետերի հովիտների երկայնքով, մի վարկած, որը հաստատվում է ձկների անունների ուսումնասիրությամբ։ Մեկ այլ գործոն կարող է լինել հարավ-արևելյան Ասիայի պարենային մշակաբույսերի, մասնավորապես՝ AAB-ի սոսի, կոկոյամի և ջրային բուսաբուծության ժամանումը։ Լեզվաբանական վերակառուցումները ցույց են տալիս, որ միակ անասունը, որին տիրապետում էին Պրոտ-Բանտուները, այծն էր։ Դարերի ընթացքում Աֆրիկայի ողջ հարավային կեսը ծածկված էր խմբով՝ բացառելով միայն Կալահարի անապատը։ Նրանց ընդլայնումը համեմատաբար վերջերս ավարտվեց միայն։ 1000 թվականին արաբ առևտրականները նկարագրեցին, որ բանտուները մինչև Մոզամբիկ չեն հասել, և եվրոպացի վերաբնակիչները նկատեցին Բանտուի էընդլայնումը դեպի Հարավային Աֆրիկա Զուլուների և այլոց օրոք, սակայն չկա  հնագիտական ապացույց, որը կհաստատի նրանց պնդումները, ընդհակառակը, ապացույցները ցույց են տալիս Բանտու խոսողների ներկայությունը շատ ավելի վաղ՝ ավելի քան 1800 տարի և ավելի քան 1400 տարի առաջ  հարավաֆրիկյան Մոզամբիկ և Հարավային Աֆրիկա տարածաշրջաններում՝ նախքան առաջին եվրոպացիների հայտնվելը ։
Բանանը և այլ մշակաբույսերը թույլ էին տալիս ավելի ինտենսիվ մշակել Աֆրիկայի արևադարձային շրջաններում, սա առավել ուշագրավ էր Մեծ Լճերի տարածաշրջանում․ հիանալի հողով տարածք, որտեղ ձևավորվեցին բազմաթիվ քաղաքներ և նահանգներ, որոնց բնակչությունը հիմնականում սնվում էր։
Առևտրային ուղիներ
Մինչև առևտրի որոշակի մակարդակը շարունակվում էր, քաղաքների և կայսրությունների վերելքը այն ավելի կենտրոնական դարձրեց աֆրիկյան տնտեսության համար։ Հյուսիսային Աֆրիկան կենտրոնական էր ողջ միջերկրածովյան տարածաշրջանի առևտրի համար։ Եգիպտոսից դուրս այս առևտուրը հիմնականում վերահսկվում էր փյունիկեցիների կողմից, որոնք տիրեցին Հյուսիսային Աֆրիկային, և Կարթագենը դարձավ նրանց ամենակարևոր քաղաքը։ Հույները վերահսկում էին արևելյան առևտրի մեծ մասը, ներառյալ Կարմիր ծովի երկայնքով Եթովպիայի հետ։ Այս տարածաշրջանում մի շարք հունական առևտրային քաղաքներ, որոնք ստեղծվել են, գործել են որպես իրենց քաղաքակրթության և ուսման խողովակ։
Եգիպտական (և ավելի ուշ՝ հռոմեական) Ալեքսանդրիա քաղաքը (հիմնադրվել է Ալեքսանդր Մակեդոնացու կողմից մ.թ.ա. 334 թվականին), երկար դարեր շարունակ եղել է միջերկրածովյան առևտրի կենտրոններից մեկը։ Մինչև 19-րդ դարը Եգիպտոսը մնաց աշխարհի ամենազարգացած մասերից մեկը։
Նուբիան Սուդանում նույնպես առևտուր էր անում ներքին աֆրիկյան երկրների հետ, ինչպիսիք են Չադը և Լիբիան, ինչպես նաև Եգիպտոսի, Չինաստանի, Հնդկաստանի և Արաբական թերակղզու հետ։
1-ին հազարամյակի մեծ մասի ընթացքում Եթովպիայում և Էրիթրեայում Աքսումիտների թագավորությունն ուներ հզոր նավատորմ և առևտրային կապեր, որոնք հասնում էին մինչև Բյուզանդական կայսրություն և Հնդկաստան։ 14-րդ և 17-րդ դարերի միջև Աջուրանի սուլթանությունը, կենտրոնացած ժամանակակից Սոմալիում, կիրառեց հիդրոտեխնիկա և մշակեց գյուղատնտեսության և հարկման նոր համակարգեր, որոնք շարունակեցին կիրառվել Աֆրիկայի Եղջյուրի մասերում մինչև 19-րդ դարում:
Մայրցամաքի արևելյան ափին Սուահիլի առևտրականները կապեցին տարածաշրջանը Հնդկական օվկիանոսի առևտրային ցանցի մեջ՝ ներմուծելով չինական խեցեղեն և հնդկական գործվածքներ՝ ոսկու, փղոսկրի և ստրուկների դիմաց։ Սուահիլի թագավորությունները ստեղծեցին բարգավաճ առևտրային կայսրություն, որտեղ գրավեցին ժամանակակից Քենիայի, Տանզանիայի և Ուգանդայի տարածքները։ Սուահիլի քաղաքները կարևոր առևտրային նավահանգիստներ էին Մերձավոր Արևելքի և Հեռավոր Արևելքի հետ առևտրի համար ։
Աֆրիկայի ներքին մասում առևտուրը շատ ավելի սահմանափակ էր։ Բնակչության ցածր խտությունը դժվարացրել է շահութաբեր առևտուրը։ Կոնգոյի անձրևային անտառների հսկա պատնեշն ավելի ազդեցիկ էր, քան Սահարան՝ արգելափակելով առևտուրը մայրցամաքի կենտրոնով։
Դա իսլամական բանակների ժամանումն էր, որը փոխեց Աֆրիկայի մեծ մասի տնտեսությունները։ Թեև Իսլամը համեմատաբար քիչ ազդեցություն ունեցավ Հյուսիսային Աֆրիկայում, որտեղ մեծ քաղաքները, գրագիտությունը և կենտրոնացված նահանգները սովորական էին, մահմեդականները շատ ավելի արդյունավետ էին Սահարա ներթափանցելու հարցում, քան քրիստոնյաները։ Դա մեծապես պայմանավորված էր ուղտի շնորհիվ, որը կրել էր արաբական էքսպանսիան և շուտով մեծ քանակությամբ առևտուր էր իրականացնելու անապատով։
Սահարայի հարավային ծայրամասում գտնվող Սահելում ձևավորվեցին մի շարք նահանգներ, որոնք հսկայական շահույթներ էին ստանում Սահարայի միջով առևտրից։ Դրանցից առաջինը Գանայի թագավորությունն էր, որն իր գագաթնակետին հասավ 12-րդ դարում։ Շուտով տարածաշրջանում առաջացան նաև այլ երկրներ, ինչպիսիք են Մալի կայսրությունը և Կանեմ-Բորնուն։ Այս նահանգների հիմնական առևտուրը ոսկին էր, որը առատ էր Գվինեայում։ Կարևոր էր նաև անդրսահարական ստրուկների առևտուրը, որը մեծ թվով ստրուկներ տեղափոխեց Հյուսիսային Աֆրիկա։
մ․թ․ա․ 600–1600 թվականներ
1324 թվականին Մալիի թագավոր Մանսա Մուսան պատմական հայտնի Հաջ (ուխտագնացություն) կատարեց Մեքքա։ Հսկայական խումբ էր կազմակերպված՝ թագավորի հետ Հաջը կատարելու։ Այն ներառում էր «60,000 տղամարդ, այդ թվում՝ 1200 ծառա », և արձանագրությունները ցույց են տալիս, որ Մանսա Մուսան Եգիպտոսում այնքան ոսկի է տվել, որ նրա տնտեսությունն անկում է ապրել ։
1000-1500 թվականներին Արևմտյան Աֆրիկայի անտառները նույնպես դարձան առևտրային ցանցերի մի մասը, հատկապես Յորուբայի թագավորների օրոք։ Իֆեն կարևոր առևտրային քաղաք էր, որը գտնվում էր արևադարձային անտառներից դեպի Ջեննե՝ Սուդանի խոշոր առևտրի կենտրոնը, այլ խոշոր առևտրային քաղաքների մոտ, ինչպիսիք են Տիմբուկտուն և Գաոն ։ Իֆեիի գտնվելու վայրը նույնպես տեղակայված է Բենինի և Ատլանտյան օվկիանոսի մոտ։ Յորուբա քաղաքակրթությանը աջակցում էին գյուղատնտեսական հողերով շրջապատված քաղաքները, սակայն առևտրի ծավալուն զարգացումը նրան հարստացրեց ։
Անտառային թագավորություններում մեծ առևտուր արվում էր տեղական մակարդակով (սովորաբար սովորական յորուբա բնակիչների կողմից տեղական շուկաներում)։ Որոշ քաղաքներում դրանք անցկացվում էին 3 կամ 4 օրը մեկ։ Կտորի, բանջարեղենի, մսի և այլ ապրանքների առևտուր էին անում և վճարում էին փոքր ծովախեցգետիններով, որոնք ներմուծվում էին Արևելյան Աֆրիկայից ։ Պղնձի և երկաթի ձուլակտորները, որոնք կոչվում էին մանիլներ, արտադրվում էին ստանդարտ ձևերով՝ որպես արժույթ օգտագործելու համար առևտրի մեջ ։
Մերձավոր Արևելքի հետ առևտուրը սկսվել էր դեռևս Հին Եգիպտոսում։ Իսլամը Հորնի տարածաշրջան է ներմուծվել վաղ Արաբական թերակղզուց՝ հիջրայից անմիջապես հետո։ Զեյլայի երկու միհրաբից բաղկացած Masjid al-Qiblatayn-ը թվագրվում է 7-րդ դարում ։ Իսլամի տարածումը արաբ առևտրականներին հասցրեց մինչև Մարոկկո։  Հորնի շրջանում Ադալ սուլթանությունը նույնպես երկկողմանի հարաբերություններ էր պահպանում Օսմանյան կայսրության հետ ։ Քաղաքական և մշակութային սահմաններով հեռահար առևտրի ինստիտուցիոնալ շրջանակը երկար ժամանակ ամրապնդվել էր իսլամի ընդունմամբ՝ որպես առևտրականների միջև վստահության մշակութային և բարոյական հիմք ։ Հարավարևելյան Սուահիլի ափին Մալինդիի սուլթանը բանագնացներ ուղարկեց Նանջինգ Յոնգլում գտնվող չինական կայսերական պալատ՝ ընձուղտ և այլ էկզոտիկ նվերներ կրելով ։
Վաղ եվրոպական գաղութացում
Եվրոպացի ամենավաղ գաղութարարները հնագույն ժամանակներում բնակություն են հաստատել Հյուսիսային Աֆրիկայում։ Այս գաղութատերերի թվում էին փյունիկեցիներն ու հույները։ Հին Աթենքից և Հունաստանի այլ մասերից վերաբնակիչները հաստատվեցին Հյուսիսային Աֆրիկայի Միջերկրական ծովի ափին։ Հետագայում նրանց հաջորդեցին Հռոմեական կայսրության գաղութարարները։ Հռոմի գաղութները «ծառայեցին որպես նախատիպ» հետագա  եվրոպական գաղութային շարժման համար դեպի մայրցամաք ։
Պորտուգալիան առաջին եվրոպական կայսրությունն էր, որը ներթափանցեց Սահարայական Աֆրիկայի խորքերը՝ գաղութներ հիմնելու համար։ Պորտուգալացի արքայազն Հենրի Նավիգատորը առաջ մղեց Աֆրիկայի պորտուգալացիների հետախուզությունը՝ առաջնորդվելով երկու ցանկություններով՝ տարածել քրիստոնեությունը և Աֆրիկան հաստատել որպես քրիստոնեության ամրոց Օսմանյան կայսրության դեմ, որը շատ աֆրիկացիների էր դարձրել իսլամ։  Աֆրիկան շահագործվում էր կոմերցիոն նպատակներով՝ պորտուգալական մեկ այլ նպատակի պատճառով՝ գտնել ուղի դեպի Հնդկաստան, որը կբացեր Հնդկական օվկիանոսի ողջ տարածաշրջանը Պորտուգալիայի հետ ուղղակի առևտրի համար։ Աֆրիկայում տարածքների գրավումը նաև նշանակում էր, որ պորտուգալացիները կարող էին օգտագործել աֆրիկյան ոսկին այս նոր առևտրային ճանապարհով ճանապարհորդելու համար ։
Պորտուգալացիները զգալի առևտուր սկսել են Արևմտյան Աֆրիկայի հետ 15-րդ դարում։ Այս առևտուրը հիմնականում նույն ապրանքների համար էր։ Արաբները գնել էին ոսկի, փղոսկր և ստրուկներ։ Պորտուգալացիները աֆրիկացիներին վաճառեցին հնդկական կտորներ և եվրոպական արտադրության ապրանքներ, բայց հրաժարվեցին նրանց զենք վաճառել։ Շուտով, սակայն, եվրոպական այլ տերություններ, ինչպիսիք են՝ Ֆրանսիան, Դանիան, Նիդեռլանդները և Բրիտանիան, զարգացնում էին իրենց առևտուրը Աֆրիկայի հետ, և նրանք ավելի քիչ սահմանափակումներ ունեին։ Աֆրիկայում եվրոպական խոշոր կայսերական տերություններն էին Պորտուգալիան, Մեծ Բրիտանիան, Ֆրանսիան և ավելի քիչ՝ Գերմանիան, Բելգիան, Իսպանիան և Իտալիան։ Պորտուգալիայի ներկայությունը Աֆրիկայում՝ որպես կայսերական տերություն, տևեց մինչև 1970-ականները, երբ նրա նախկին գաղութներից վերջինը տարիներ շարունակ պատերազմից հետո անկախություն հռչակեց։
Ատլանտյան օվկիանոսը երկար ժամանակ անթափանց էր Միջերկրական ծովով ողողվող գալաների համար։ Այն, որ ցանկացած նավ պետք է անցներ հազարավոր կիլոմետրեր անջուր անապատով նախքան որևէ բնակեցված շրջան հասնելը, նույնպես անհնարին էր դարձնում առևտուրը։ Այս արգելքները հաղթահարվեցին Եվրոպայում կարավելի զարգացմամբ։ Նախկինում Սահարայի Աֆրիկայի հետ առևտուրը կարող էր իրականացվել միայն հյուսիսաֆրիկյան միջնորդների միջոցով։  Այժմ եվրոպացիները կարող էին ուղղակի առևտուր անել հենց իրենց՝ աֆրիկացիների հետ։
Այս արժեքավոր առևտուրը հանգեցնում է Արևմտյան Աֆրիկայում արագ փոփոխության։ Տարածաշրջանը երկար ժամանակ գյուղատնտեսական արտադրանք էր, և, հատկապես արևմտյան Նիգերիայում, որը խիտ բնակեցված էր։ Առևտրից ստացված հսկայական շահույթը և զենքի հայտնվելը հանգեցնում են զգալի կենտրոնացման և տարածաշրջանում ձևավորվում են մի շարք պետություններ, ինչպիսիք են՝ Աշանտի Համադաշնությունը և Բենինի Թագավորությունը։ Այս նահանգները դարձան Աֆրիկայի ամենահարուստ և զարգացածներից մի քանիսը։  Հարուստ առևտրականները սկսեցին ուղարկել իրենց երեխաներին եվրոպական համալսարաններ, և նրանց լավ զինված բանակները կարող էին մարտահրավեր նետել եվրոպական ուժերին։
Արևմտյան Աֆրիկայի շատ բնիկներ, ինչպիսիք են Սեդիսը և Կրոմենը, ծառայում էին եվրոպական նավերում և ստանում էին կանոնավոր վարձատրություն, ինչը մեծապես բարձրացրեց նրանց կարգավիճակը հայրենիքում։
Ատլանտյան ստրուկների առևտուր
Ակնհայտ է, որ ստրուկների առևտուրը հարստացրել է աֆրիկյան հասարակության այն հատվածներին, որոնք առևտուր էին անում ստրուկներով։ Այնուամենայնիվ, ստրկության ժամանակակից պատմագրությունը պտտվել է երկու բևեռների միջև՝ ընդհանուր Աֆրիկայի վրա դրա ժողովրդագրական և տնտեսական հետևանքների հարցում։ Ատլանտյան ստրուկների առևտրի մասին վաղ պատմական պատմությունները հիմնականում գրվել են հանրաճանաչ լսարանի համար աբոլիցիոնիստների և նախկին ստրուկների կողմից, ինչպիսիք են Օլաուդա Էկիանոն, ովքեր ընդգծել են դրա խորապես բացասական ազդեցությունը աֆրիկյան ժողովուրդների վրա։ Քանի որ 19-րդ դարը զարգանում էր, ստրկության բացասական ազդեցության մասին պատմությունները ավելի ու ավելի էին օգտագործվում մայրցամաքի եվրոպական գաղութացման համար վիճելու համար։  Ընդհակառակը, կային այնպիսիք, ինչպիսին է բրիտանացի հետախույզ և աշխարհագրագետ Ուիլյամ Ուինվուդ Ռիդը, ովքեր հիմնվել են ստրկավաճառների պատմությունների վրա՝ պնդելու, որ ստրկության հետևանքները դրական են ։
20-րդ դարի սկզբին ստրկության՝ որպես Աֆրիկայի վրա բացասական ազդեցության տեսակետը գերակշռում էր Եվրոպայի և Միացյալ Նահանգների պրոֆեսիոնալ ակադեմիական պատմաբանների շրջանում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին հաջորդած ապագաղութացման ժամանակաշրջանում գիտնականների մի ազդեցիկ խումբ՝ Ջ.Դ.Ֆեյջ ի գլխավորությամբ, պնդում էր, որ ստրկության բացասական հետևանքները չափազանցված են եղել, և որ ստրուկների արտահանումը փոխհատուցվել է բնակչության աճով։ Վերին Գվինեայի ափի մասնագետ Ուոլթեր Ռոդնին հակադարձեց, որ ստրուկների նկատմամբ եվրոպական պահանջարկը զգալիորեն մեծացրել է Արևմտյան Աֆրիկայում ստրուկների առևտրի տնտեսական նշանակությունը, ինչը աղետալի հետևանքներ է ունենում։ Ռոդնին, ով ակտիվ մասնակցում էր պանաֆրիկյան անկախության շարժումներին, Ֆաջին մեղադրեց Աֆրիկայում եվրոպացիների դերը սպիտակեցնելու մեջ։ Ֆագեն պատասխանել է՝ Ռոդնիին մեղադրելով ազգայնական ռոմանտիզմի մեջ ։
Կորնեևկա (գյուղ, Ստերլիբաշևսկի շրջան)
Կորնեևկա (Корнеевка, Корнеевка), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ստերլիբաշևսկի շրջանի կազմում։
Աֆրիկայի տնտեսական պատմություն
Ատլանտյան ստրուկների առևտուր
Մենինգը, օրինակ, հանգել է հետևյալ եզրակացությանը՝ հաշվի առնելով ստրուկների արտահանման տարածաշրջանային տատանումները և ենթադրելով Աֆրիկայի բնակչության տարեկան աճը 0,5%-ով։ Արևմտյան Աֆրիկայի բնակչությունը կլիներ 100 միլիոն, քան 1850 թվականին 50 միլիոնը, եթե չլինեին արտաքին և ներքին ստրկավաճառության հետևանքները ։ Նունը Աֆրիկայի բոլոր մասերում ստրուկներ արտահանող տարածաշրջանների վերջին էկոնոմետրիկ վերլուծության ժամանակ հայտնաբերել է «կայուն բացասական հարաբերություն մի երկրից վերցված ստրուկների թվի և դրա հետագա տնտեսական զարգացման միջև» ։ Ավելին, Նանը պնդում է, որ դա չի կարող բացատրվել ստրուկների առևտրից առաջ աղքատությամբ, քանի որ Աֆրիկայի ավելի խիտ բնակեցված և տնտեսապես զարգացած հատվածները հետընթաց են ապրել նախկինում ավելի քիչ զարգացած, ոչ ստրուկ արտահանող տարածքներ Ատլանտյան, տրանս-Սահարական, Կարմիր ծովի և Հնդկական օվկիանոսի ստրկավաճառության ընթացքում։
Կորնեևկա (գյուղ, Ստերլիբաշևսկի շրջան)
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 111 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ստերլիբաշևսկի շրջանի բնակավայրեր
Աֆրիկայի տնտեսական պատմություն
1884–1945 թվականներ
Բեռլինի կոնֆերանսը (գերմ. Konkokonferenz կամ « Կոնգոյի կոնֆերանս ») 1884–85 թվականներին կարգավորեց եվրոպական գաղութացումը և առևտուրը Աֆրիկայում իմպերիալիզմի ժամանակաշրջանում և համընկավ Գերմանիայի հանկարծակի հայտնվելուն՝ որպես կայսերական տերություն։ Պորտուգալիայի կողմից կազմակերպված և Գերմանիայի առաջին կանցլեր Օտտո ֆոն Բիսմարկի կողմից կազմակերպված, դրա արդյունքը՝ Բեռլինի կոնֆերանսի Գլխավոր ակտը, կարող է դիտվել որպես Աֆրիկայի համար պայքարի պաշտոնականացում։ Կոնֆերանսը սկիզբ դրեց եվրոպական տերությունների ուժեղացված գաղութատիրական գործունեության ժամանակաշրջանին՝ միաժամանակ վերացնելով աֆրիկյան ինքնավարության և ինքնակառավարման գոյություն ունեցող ձևերը ։ Այս գաղութային ժամանակաշրջանում Աֆրիկայի տնտեսությունը վերադասավորվեց Եվրոպային և եվրոպացիներին ծառայելու համար, և եվրոպական արդյունաբերական շղթան սկսվեց Աֆրիկայում և ավարտվեց եվրոպական արդյունաբերական պահեստներում:.
Ամբողջ Աֆրիկան, ի վերջո, կհայտնվի եվրոպական գաղութային տիրապետության տակ մինչև 1914 թվականը, բացառությամբ Եթովպիայի և Լիբերիայի ։ Աֆրիկյան տարածքի բաժանումը եվրոպական ռեժիմների միջև հաճախ խախտում է տեղի աֆրիկացիների կողմից ճանաչված գոյություն ունեցող սահմանները։ Աֆրիկյան մի քանի անկախ պետություններ, որոնք տուժել են մայրցամաքի բաժանման հետևանքով, ներառում էին ՝
Գաղութատիրության օրոք հողագործության պլանտացիոն համակարգը լայնորեն ներդրվեց՝ մեծ քանակությամբ կանխիկ բերք աճեցնելու և եվրոպական երկրներ արտահանման համար աֆրիկյան էժան (հաճախ հարկադիր) աշխատուժ օգտագործելու համար։ Ակնեղենի և թանկարժեք մետաղների, օրինակ՝ ոսկու արդյունահանումը նման կերպ մշակվել է եվրոպացի հարուստ ձեռներեցների կողմից, ինչպիսին Սեսիլ Ռոդսն է։ Այս գաղութային քաղաքականության իրականացումը և հետևանքները կարող են դաժան լինել։ Այս ժամանակահատվածում աֆրիկացիների շահագործման ծայրահեղ օրինակներից է Կոնգոյի ազատ պետությունը, որը կառավարվում է «ընկերության կանոնի» ներքո։ Բելգիացիները, Բելգիայի Լեոպոլդ II-ի օրոք, բիզնեսին թույլ տվեցին հարկադիր աշխատանք կիրառել, ինչպես իրենց հարմար էր։ Դաժան պայմանները, սովն ու հիվանդությունները ավարտվեցին մոտ 10 միլիոն կոնգոցիների մահով 1885-ից 1908 թվականներին ։
Բելգիայի կառավարական հանձնաժողովները 1920-ականներին պարզեցին, որ Բելգիական Կոնգոյի բնակչությունը Կոնգոյի Ազատ Պետության կառավարման ներքո նվազել է մինչև 50%-ով` հարկադիր աշխատանքի (հիմնականում կաուչուկի մշակման նպատակով), գաղութային զորքերի կողմից կոտորածների, սովի և հիվանդությունների հետևանքով ։ Սպիտակամորթ վերաբնակիչների գաղութներում, ինչպիսիք են՝ Ալժիրը, Քենիան, Ռոդեզիան (այժմ՝ Զիմբաբվե), Հարավային Աֆրիկան և Հարավարևմտյան Աֆրիկան (այժմ Նամիբիա), առավել բերրի հողերը բռնի կերպով օտարվել են բնիկ բնակչությունից՝ սպիտակամորթ վերաբնակիչներին օգտագործելու համար։  Այս երկրներում աֆրիկացի ֆերմերները մղվեցին դեպի «հայրենի արգելոցներ», որոնք սովորաբար գտնվում էին չոր, ծայրամասային հողերում։ Ստրկությունը նույնպես լայնորեն վերացվել է գաղութատիրական տերությունների կողմից։
Տնտեսագիտություն
Որոշ գաղութարարների համար, օրինակ՝ բրիտանացիների համար, իդեալական գաղութը հիմնված էր բաց տնտեսության վրա, որը ակտիվորեն զբաղվում էր համաշխարհային առևտրով հումքի արտահանման և պատրաստի ապրանքների ներմուծման միջոցով ։ Բրիտանացիները վարում էին թեթև վարչարարության քաղաքականություն՝ համեմատաբար քիչ կանոններ կիրառելով իրենց գաղութներում, հատկապես ոչ տնտեսական հարցերում։ Քանի դեռ բրիտանական շահերը ձեռք են բերվել, բնիկ բնակչությանն ավելի մեծ անհատական ազատություններ են տրվել։ Դրա համար հիանալի օրինակ է բրիտանական գաղութային կրթական համակարգը։ Այն հիմնվում էր հիմնականում տեղական ռեսուրսների և կրթության մեջ լեզուների վրա, շատ միսիոներներ ղեկավարվում էին աֆրիկացիների կողմից։ Սա հանգեցրեց թվաբանության ավելի բարձր մակարդակների այն տարածքներում, որոնց վրա ազդել է բրիտանական գաղութային կրթությունը, և, հետևաբար, աճեց մարդկային կապիտալը ։ Այլ գաղութարարներ, ինչպիսին ֆրանսիացիներն են, ավելի ակտիվ մոտեցում են ցուցաբերել կառավարմանը՝ խրախուսելով կամ նույնիսկ պահանջելով իրենց հպատակներից ավելի լիարժեք ձուլվել ֆրանսիական մշակույթին ։
Գաղութարարները ծանր քաղաքական ճնշման տակ էին իրենց գաղութները անհապաղ և շարունակաբար շահութաբեր դարձնելու համար։ Գրեթե բոլոր դեպքերում այս սահմանափակումը հանգեցրեց մայր երկրների երկարաժամկետ ներդրումների պակասին իրենց գաղութների տնտեսական զարգացման համար։ Թեև այս երկրները ֆինանսավորում էին որոշ խոշոր ենթակառուցվածքային նախագծեր, որոնք նախատեսված էին առևտրի դյուրացման համար, դա հիմնականում նպատակաուղղված էր արժեքավոր ռեսուրսների անհապաղ արդյունահանմանը օգնելու համար, և տեղական բիզնեսի աճող ներդրումներ չկար։ Մեկ այլ պատճառ, թե ինչու գաղութային կառավարությունները թույլ տվեցին տեղական տնտեսություններին հետ մնալ, այն էր, որ մրցունակ տեղական արդյունաբերությունները կնվազեցնեին գաղութների առևտրային կախվածությունը Եվրոպայի կենտրոնական տնտեսություններից։
Որպեսզի գաղութները ինտեգրվեն համաշխարհային տնտեսությանն ու կայսերական առևտրային ցանցին, գաղութատիրական կառավարություններին անհրաժեշտ էր, որ տեղական քաղաքացիները զբաղվեին շուկայական գործունեությամբ, այլ ոչ թե պարզապես գոյատևող գյուղատնտեսությամբ։ Մեթոդներից մեկը, որը գաղութատիրական տերությունները կիրառում էին բնիկ բնակչությանը ավելի մեծ տնտեսությանը մասնակցելու մղելու համար, հարկերը պաշտոնական արժույթով վճարելու պահանջն էր։ Դա ավելի քիչ իրագործելի դարձրեց ապրուստի գյուղատնտեսությունը, քանի որ արտադրողներն այնուհետև պետք է վաճառեին շուկայում գոնե որոշակի ավելցուկ՝ հարկերը վճարելու համար անհրաժեշտ արժույթը ստանալու համար ։
Շատ անգամ գաղութատիրական տերությունները հավաքում էին այդ հարկերը տեղական աֆրիկյան ղեկավարների օգնությամբ, որոնք քաղաքական և ֆինանսական աջակցություն էին ստանում գաղութային կառավարությունների կողմից՝ այս կառավարությունների քաղաքականությունն իրականացնելու համար նրանց աջակցության դիմաց, հատկապես այն քաղաքականության համար, որը կարող էր ոչ հանրաճանաչ լինել։ Այսպիսով, իրենք՝ գաղութարարները, որոշ չափով խուսափեցին իրենց հպատակների թշնամանքից՝ օգտագործելով այս կայացած պետերին որպես վստահված անձինք՝ իրենց հարկադրական քաղաքականություններից շատերը կիրառելու համար։
Այսօր աֆրիկյան շատ տնտեսություններ տուժել են գաղութատիրության ժառանգությունից։ Գյուղատնտեսության մեջ նրանց ներդրած պլանտացիոն համակարգերը խիստ անկայուն էին և առաջացրին շրջակա միջավայրի լուրջ դեգրադացիա։ Օրինակ՝ բամբակը կտրուկ նվազեցնում է հողի բերրիությունը, որտեղ էլ որ աճեցվի, և Արևմտյան Աֆրիկայի այն տարածքները, որտեղ գերակշռում են բամբակի տնկարկները, այժմ ի վիճակի չեն անցնել ավելի շահավետ մշակաբույսերի կամ նույնիսկ սննդամթերք արտադրել՝ հյուծված հողի պատճառով։ Վերջերս ավելի շատ երկրներ նախաձեռնել են գյուղատնտեսության ավանդական, կայուն ձևերի անցնելու ծրագրեր, ինչպիսիք են մշակության փոփոխությունը և թփերի աճեցումը, որպեսզի բավարար քանակությամբ սնունդ աճեցնեն բնակչությանը աջակցելու համար՝ միաժամանակ պահպանելով հողի բերրիությունը, ինչը թույլ է տալիս ապագա սերունդներին գյուղատնտեսությունը շարունակել (Gyasi) ։
Անկախություն և Սառը պատերազմ
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Եվրոպայի վերաբերմունքը Աֆրիկայի նկատմամբ սկսեց փոխվել։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի հետևանքով և Սառը պատերազմի սկզբում «արևմտյան» տերությունները դեմ չէին տարածքների միացման համար բացահայտ նվաճումն օգտագործելու գաղափարին։ Միևնույն ժամանակ Աֆրիկայում շարունակվում էր գաղութային կառավարման դեմ գրգռվածությունը։ 1945-1948 թվականներին մի շարք գործադուլներ և բողոքի ցույցեր եղան Սենեգալում, Տանզանիայում, Ֆրանսիայի, Արևմտյան Աֆրիկայի երկաթուղային համակարգում և Արևմտյան Աֆրիկայի Ոսկե ափի երկայնքով ։
Աֆրիկյան երկրները աստիճանաբար նվաճեցին իրենց անկախությունը (գաղութատիրության ժամանակաշրջանի սահմանները անփոփոխ), շատ դեպքերում առանց երկարատև բռնի հակամարտությունների (բացառություններ են ներառում Կամերունը, Մադագասկարը և Քենիան)։ Քանի դեռ Սառը պատերազմը շարունակվում էր, աֆրիկյան կառավարությունները կարող էին հույս դնել կա՛մ արևմտյան կառավարությունների, կա՛մ կոմունիստ հովանավորների աջակցության վրա՝ կախված իրենց գաղափարախոսությունից ։
Անկախության առաջին տարիները համեմատաբար սահուն անցան աֆրիկյան երկրների մեծ մասի համար։ Այս տնտեսական ճկունությունը մեծ մասամբ քայքայվեց հաջորդ մի քանի տասնամյակների ընթացքում։ Բազմաթիվ փաստարկներ են բերվել աֆրիկյան շատ երկրների տնտեսական անկումը բացատրող գործոններ բացահայտելու համար։ Միակուսակցական կառավարման, քաղաքական ընդդիմությանը օրենքից դուրս հանելու միտումը հանգեցրեց բռնակալներին երկար տարիներ իշխանության ղեկին պահելու, ձախողված քաղաքականության հավերժացման ։ Արտասահմանյան կառավարություններից ստացված վարկերը դարձան հաշմանդամ բեռ որոշ երկրների համար, որոնք նույնիսկ դժվարությամբ էին վճարում վարկերի տոկոսները։ Առևտրի և զարգացման ՄԱԿ-ի կոնֆերանսը (UNCTAD) գնահատում է, որ 1970-2002 թվականներին «Սահարայական Աֆրիկան ստացել է 294 միլիարդ դոլարի վարկ, վճարել է 268 միլիարդ դոլար պարտքի սպասարկման համար և դեռևս 300 միլիարդ դոլարի պարտք ունի ։
20-րդ դարի վերջի տարբեր ժամանակաշրջաններում աֆրիկյան կառավարությունները կրել են հետևյալ պարտքերը (գումարները միլիարդավոր ԱՄՆ դոլարներով են) ՝
1980-ականներին որոշ երկրներում քաղաքական հակամարտությունը վերածվել էր քաղաքացիական պատերազմի, և քաղաքական անկայունությունը երկար տարիներ որոշ տնտեսություններ խրված վիճակում էր պահում։ Աֆրիկյան որոշ կառավարություններ բախվեցին արդյունաբերական փոփոխություններ իրականացնելու գործնական խնդիրներին՝ փորձելով արագ արդիականացնել իրենց տնտեսությունները։ Գյուղատնտեսության, արտադրության և այլ ոլորտներում ծախսերի և սխալ կառավարման խնդիրները հանգեցրին բազմաթիվ ծրագրերի ձախողմանը։ Արդյունքներից մեկն այն էր, որ աֆրիկյան երկրներն ավելի ու ավելի մեծ կախվածություն ձեռք բերեցին օտարերկրյա սննդամթերքի ներմուծումից ։
Աֆրիկյան շատ երկրների տնտեսություններին ծանր հարված հասցրեց 1973 թվականին ՕՊԵԿ-ի նավթային էմբարգոն։ ՕՊԵԿ-ի արաբական անդամ երկրները հակադրվել են Իսրայելին 1973 թվականի հոկտեմբերի Յոմ Կիպուրի պատերազմի ժամանակ։ ՕՊԵԿ-ը արգելք է դրել նավթի արտահանման վրա արևմտյան շատ կառավարություններին՝ որպես պատասխան պատերազմում Իսրայելին աջակցելու համար։ Աֆրիկյան 40 երկրներ կախված էին ՕՊԵԿ-ից նավթի ներկրումից, և երբ նավթի գինը արագորեն բարձրացավ էմբարգոյի պատճառով, աֆրիկյան արտահանումը չափազանց թանկ դարձավ շատ արտաքին շուկաների համար ։