cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Շվեյցարական միություն (1291-1798)
Ութ կանտոնների միության արտաքին քաղաքականություն
1478 թվականին դաշնակիցները արշավ են ձեռնարկել Միլանի դեմ և Ջորնիկոյում հաղթանակ տանելով՝ գրավել են Լևենտինյան դաշտավայրը, որն արդեն պատկանել է իրենց (իրականում՝ Ուրին)։ Բուրգունդյան պատերազմը մեծ նշանակություն է ունեցել Շվեյցարիայի համար։ Իր համար ստեղծելով անպարտելիության փառք, նա ստիպել է օտարերկրացիներին վարձկաններ դառնալ շվեյցարական բանակի համար (տես՝ Շվեյցարիայի վարձկան զորքեր)։ Միևնույն ժամանակ, պատերազմը երկիր է ներմուծել արտաքին քաղաքական ուժի գաղափարներ, մեծացրել է զինվորականության կարևորությունը և անուղղակիորեն նպաստել ներքին անվտանգության նվազմանը, կողոպուտների և այլ հանցագործությունների թվի ավելացմանը։ Դա էլ պատճառ է դարձել, որ հարևան տարածքները սկսել են ձգտել միանալ Շվեյցարական միությանը։ Դաշնակիցները միշտ չէ, որ պատրաստ են եղել ընդառաջել այդ ձգտումներին։ Բեռնի, Ֆրիբուրգի և Զոլոթուռնի հին դաշնակիցները, որոնք մասնակցել են Բուրգունդյան պատերազմին, համապատասխան խնդրանք են ներկայացրել 1477 թվականին, սակայն այն սկզբում մերժվել է սկզբնական կանտոնների չհամաձայնվելու պատճառով, որը հիմնականում կապված է եղել Զոլոթուռնի և Ունտերվալդենի միջև վեճի հետ, իսկ Ֆրիբուրգի մերժումը կապված է եղել նրա ֆրանսիական բնակչության (հետևաբար՝ օտար) խառնվածքի հետ։ Նրանք, ովքեր ցանկացել են միավորել տարածքները, այդ թվում Լյուցեռնը, առանձին պայմանագիր են կնքել Ֆրիբուրգի և Զոլոթուռնի հետ, որը սպառնացել է պառակտչական պատերազմով, սկզբնական կանտոնները վկայակոչել են 1332 թվականի համաձայնագիրը, որը Լյուցեռնին առանձին պայմանագրերի կնքման իրավունք չի տվել, իսկ Լյուցեռնին ենթակա գյուղական շրջանները ցանկացել են օգտվել առիթից և տապալել նրա իշխանությունը։ Սակայն գործը պատերազմի չի հասել։
Տաս կանտոնների միություն
1481 թվականին Ստանսում սեյմ է գումարվել, որտեղ հաշտարարի դեր է ստանձնել Նիկոլայլ Ֆլյուեցին։ Ֆրիբուրգ և Զոլոթուռն քաղաքների հետ կնքված առանձին պայմանագիրը չեղյալ է համարվել և հին առանձին պայմանագրերի փոխարեն (մինչ այդ Ցյուրիխը, Բեռնը և Գլարուսը պայմանագրեր չունեին միմյանց միջև և միմյանց հետ կապվում էին միայն նախնական կանտոնների միջոցով) կնքվել է նոր պայմանագիր՝ (Ստանսկի համաձայնագիր) ընդհանուր բոլոր 10 տարածքների համար (ներառյալ նոր «քաղաքային կանտոնները» Ֆրիբուրգը և Զոլոթուռնը), որոնք միության կազմում են ընդգրկվել հավասար հիմունքներով և իրավունքներով։ Համաձայնագիրը բոլոր տարածքների համար ներառել է Պապական խարտիայի հրովարտակները՝ տեղական խաղաղության մասին, դատարանների իրավասության մասին և այլն։ Նոր առանձին պայմանագրերի կնքումը, սակայն, արգելված չի եղել, և դրանք կնքվել են զգալի քանակությամբ։
Շվեյցարացիները նշանակալի դեր են խաղացել իտալական պատերազմներում։ Շվեյցարացի վարձկանների օգնությամբ 1494 թվականին Շառլ VIII-ը գրավել է Նեապոլը, իսկ 1500 թվականին Լյուդովիկոս XII-ը՝ Միլանը։ Հռոմի պապ Հուլիոս II-ը իր կողմն է գրավել շվեյցարացիներին որպես պապի դաշնակիցներ։ Նրանք վերականգնել են Մաքսիմիլիան Սֆորցայի իշխանությունը Միլանում և հաղթելով ֆրանսիացիներին Նովարում (1513), ամրապնդել են նրա իշխանությունը։ Շվեյցարացիները Լյուդովիկոս XII-ից ստացել են Բելինցոնան, Լուգանոն, Լոկառնոն, Կիավենան, Վալտելինը, ընդհանրապես, Տիչինոյի հարավային հատվածը, որոնք մինչ այդ գտնվել են Միլանի իշխանության ներքո։ Տիչինոն վերածվել է նվաճված երկրի։ Շվեյցարացիների հետագա ծառայությունը դուքս Սֆորցին ավելի քիչ հաջողակ են եղել։ Ֆրանցիսկ I-ը հաղթել է նրանց Մարինյանոյի երկօրյա ճակատամարտում (1515) և նրանց հետ կնքել «հավերժական խաղաղություն», որի ուժով նրանք վճարել են 700.000 կրոն փոխհատուցում և պարտավորվել են զերծ մնալ Իտալիայի գործերին միջամտելուց։
Տասներեք կանտոնների միություն
1501 թվականին Միության կազմի մեջ ընդունվել են Բազելի (որտեղ 1460 թվականին հիմնադրվել է Շվեյցարիայի առաջին համալսարանը) և Շաֆհաուզենի «քաղաքային կանտոնները»։ 1513 թվականին Միության իրավահավասար անդամ է դարձել Ապենցել «գյուղական կանտոնը»։ Արդյունքում, լիարժեք կանտոնների թիվը հասել է տասներեքի, և այդ պահից մինչև 1798 թվականը այն չի փոխվել։ Շվեյցարիայի բնակչությունը XVI դարի առաջին կեսին հասել է 900 հազար մարդու։ 1499 թվականի սեպտեմբերի 22-ին կնքված Բազելի պայմանագրի համաձայն (Շվաբյան պատերազմում շվեյցարացիների հաղթանակից հետո) Միությունը ազատվել է կայսրության հանդեպ բոլոր պարտավորություններից, այնպես որ նրա հետ կապը դարձել է զուտ ձևական։
Այդ ժամանակ Շվեյցարիան մնացել է համադաշնություն՝ առանց մշտական կենտրոնական իշխանության, ընդհանուր դրամական համակարգի, բանակի, դրոշի և կնիքի։ Գերագույն մարմինը դեռևս եղել է սեյմը՝ Տագզատցունգը (Tagsatzung), որի նիստերում, միաձայնության սկզբունքի համաձայն, ընդունվել են բոլոր հիմնական որոշումները ինչպես ներքին, այնպես էլ արտաքին քաղաքական հարցերի վերաբերյալ։ Տագզատցունգի կազմում ընգրկված են եղել կանտոնների լիազոր պատգամավորներ, որոնք նույնպես ներկայացրել են նրանցից կախված դաշնակից տարածքներն ու ֆոգտերը։
Բացի 13 կանտոններից, Շվեյցարիայի միությունը ներառել է բավականին շատ «կցագրված հողեր»՝ միության (Eidgenossenschaft) անդամներից մեկի կամ մյուսի (կամ մի քանիսի) հետ բարեկամական հողեր (verbündete): Դրանց մեջ առանձնահատուկ դիրք է զբաղեցրել Նյոշատելը` անկախ իշխանություն (իր իշխաններով), որը գտնվել է Շվեյցարիայի հովանու ներքո (հետագայում իշխանական կառավարումը բաժին է հասել Պրուսիայի թագավորին և դա պրուսական իշխանություն է եղել Շվեյցարական միությունում)։ Միութենական հողերին են պատկանել նաև Բազելի եպիսկոպոսությունը, Սանկտ Գալենի աբբայությունը և Սանկտ Գալլեն քաղաքը (Ապենցելի հետ միաժամանակ խնդրել են միություն ընդունել կանտոնի կարգավիճակով, բայց մերժում են ստացել), Բիլը, Գրաուբյունդենը, Վալեն, 1526 թվականից՝ Ժնևը։ Այդտեղ ընդգրկված են եղել նաև երկու քաղաքներ, որոնք դաշինք են կնքել որոշ կանտոնների հետ և նույն հարաբերությունների մեջ են եղել Շվեյցարական միության հետ, ինչ նախորդները, չնայած գտնվել են Շվեյցարիայի սահմաններից դուրս՝ Մյուլհաուզենը (Էլզասում, Շվեյցարիայի կազմում մնացել է մինչև 1798 թվականը) և Ռոթվայլը (Վյուրթեմբերգում, գտնվել է Շվեյցարիայի կազմում մինչև 1632 թվականը)։
Այլ կարգավիճակում են եղել համատիրությունները՝ անմիջապես մի քանի կանտոնների ենթակայության տակ գտնվող հողերը։ Լուգանոն, Լոկառնոն և Տիչինոյի մյուս քաղաքները ենթակա են եղել 8, մասամբ՝ 7-րդ կանտոնների։ Բելինցոնան պատկանել է Ուրիին, Շվիցին և Նիդվալդենին (Ունտերվալդենի մի կեսին), Ուցնախինն ու Գաստերին, Շվիցին ու Գլարուսին և այլն։ 1536 թվականից ամբողջ Վո կանտոնը պատկանել է միայն Բեռնին։ Այսպիսով, Շվեյցարիայի աշխարհագրական սահմանները, եթե հաշվի առնենք և՛ միության և՛ իշխանության ենթակա հողերը, գրեթե նույնն են եղել, ինչ ներկայումս։
Միության անդամների՝ միութենական հողերի և ընդհանուր տիրապետության տակ գտնվող հողերի կարգավիճակի տարբերությունը կայացել է նրանում, որ Համադաշնության սեյմերին (Tagsatzungen) հավասարապես մասնակցել են բոլոր 13 երկրները։ Այդ սեյմերը հրավիրվել են ըստ անհրաժեշտության, բայց հաճախ դրանք հրավիրվել են անդամներից որևէ մեկի կողմից ցանկացած քաղաքում, առավել հաճախ Լյուցեռնում, որպես աշխարհագրական տեսանկյունից որպես կենտրոն և ավելի հարմար վայր։ Սեյմում որոշումներն ընդունվել են իրենց ներկայացուցիչներին ուղարկած կառավարությունների հրահանգներին համապատասխան, երբ նոր հարցեր են բարձրացվել, Սեյմի անդամները դրանք հետաձգել են իրենց կառավարություններին զեկուցելու («ad referendum») համար։ Ստանի կոնֆերանսում արդեն բարձրացվել է կանտոնների միջև ավելի ամուր և սերտ կապերի հաստատման ցանկալիության հարցը, սակայն այդ նպատակով ոչինչ չի արվել։ Այնուամենայնիվ, փաստորեն, դրանից հետո շատ ավելի բազմազան խնդիրներ են լուծվել սեյմում, քան նախկինում, որոշ աշխատանքներ են տարվել կանտոնների միջև երթուղիները բարելավելու ուղղությամբ, որը կանոնակարգվել է ոստիկանության ընդհանուր ջանքերի շնորհիվ։
Սկզբում դաշնակից հողերն ընդհանրապես սեյմին չեն մասնակցել, իսկ հետո սկսել են հրավիրվել, բայց նրանց ներկայացուցիչները նստել են հատուկ տեղերում և չեն օգտվել հավասար ձայնի իրավունքից։ Այնուամենայնիվ, դաշնակից հողերի դիրքորոշումը շատ բազմազան է եղել և կախված է եղել պայմանագրից, որի հիման վրա նրանք կապվել են Միության հետ։ Երբեմն դրանք եղել են հողեր, որոնք միության մեջ են մտել հարկադրանքի տակ, երբեմն՝ կամավոր են անդամագրվել դրան, հաճախ նրանք դաշինքի մեջ են միայն երկու կամ երեք կանտոնների հետ։ Ընդհանուր տիրապետության տակ գտնվող հողերը սովորաբար կառավարվել են այնպես, որ դրանց պատկանող կանտոնները հերթով 1 կամ 2 տարի ժամկետով ֆոգտա են նշանակել։
Կանտոնները, դաշնակցային հողերը և ֆոգտերը ծառայել են որպես Շվեյցարական միության քաղաքական և վարչական համակարգի հիմնական օղակներ։ Քաղաքներում ղեկավար մարմիններն են եղել, որպես կանոն, Մեծ խորհուրդը, Փոքր խորհուրդը և մագիստրատը (վերջինս ամեն տարի վերընտրվել է և բաղկացած է եղել բուրգոմիստրներից, շեֆենների խորհուրդներից և ոլորտային հանձնաժողովներից)։ Երկու խորհուրդների պատգամավորները սովորաբար եղել են պատրիկության և համքարության ներկայացուցիչներ, ընդ որում, Մեծ խորհուրդների նշանակությունը աստիճանաբար նվազել է՝ Փոքր խորհուրդների լիազորությունների աճին զուգահեռ։ Շվեյցարիայի բոլոր կանտոններում նախկին ժողովրդավարությունը նահանջել է օլիգարխիայի սաստիկ ճնշումներից։
Բնակչության առումով Շվեյցարիայի քաղաքները մեծ չեն եղել։ Նույնիսկ դրանցից ամենամեծերը՝ Բազելը և Ժնևը, ունեցել են 10-ից 17 հազար բնակիչ, Ցյուրիխը՝ մինչև 8 հազար, Բեռնը՝ մոտ 5,5 հազար, մնացածը՝ էլ ավելի քիչ։
Ռեֆորմացիան Շվեյցարիայում
Հոգևոր և մշակութային առումով գերմանական Շվեյցարիան կապված է մնացել Գերմանիայի հետ նույնիսկ այն բանից հետո, երբ քաղաքական կապերը խզվել են, ֆրանսիական հատվածը նույնպես կապ է պահպանել Ֆրանսիայի հետ։ Ռեֆորմացիան Գերմանիայում և Շվեյցարիայում սկսվել է միաժամանակ։ 1519 թվականին Ուլրիխ Ցվինգլին սկսել է իր բարեփոխումների գործունեությունը Ցյուրիխում։ Սանկտ Գալենում, Ցվինգլիի հետ գրեթե միաժամանակ, նրա ընկերը՝ հումանիստ գիտնական Յոահիմ Վատտը, որը Սանկտ Գալենի քաղաքային բժիշկն է եղել, հանդես է եկել որպես ռեֆորմացիայի քարոզիչ և աջակից գրեթե Ցվինգլիի հետ միաժամանակ։ Նա հասել է նրան, որ 1523 թվականին քաղաքը փոխարինել է նախկին քահանաներին և նշանակվել են նոր բարեփոխումների կողմնակիցներ։ Շաֆհաուզենում բարեփոխման ջերմեռանդ կողմնակից  է համարվել Բոլոր սրբերի վանքի վանահայր Միխայիլ Էգենսդորֆը։ Շարժումը չի ազդել միայն գյուղական կանտոնների վրա։
1525 թվականին Անաբապտիստական ​​շարժումը, որը գրավել է Գերմանիան, արտացոլվել է նաև Շվեյցարիայում՝ հիմնականում Ցյուրիխին ենթակա գյուղերում։ Այստեղ կրոնական բարեփոխման դրոշի ներքո պահանջվել է գյուղացիության դրության փոփոխություն (իրենց ներկայացուցիչների ընդունում  Մեծ խորհրդում, որոշ պարհակների վերացում, որսի մասին օրենքների փոփոխություն և այլն)։ Անաբապտիստների հետ Ցվինգլիի կազմակերպած վեճերը նպատակին չեն հասել։ Գյուղացիները այրել են և թալանել մի քանի վանքեր, մի քանի հարձակումներ կատարել քաղաքի վրա, բայց ի վերջո նրանք խաղաղվել են, թեև կառավարությունը ստիպված է եղել որոշակի զիջումների գնալ նրանց նկատմամբ («Կապելյան հրովարտակ»)։ Անաբպտիզմը Շվեյցարիայում նկատելի հետքեր չի թողել։ 1528 թվականին Բեռնն ընդունել է բարեփոխումները, նրան հաջորդել է Բազելը (որտեղ մի ժամանակ ապրել և քարոզել է Կալվինը)։ Ամենուր Ռեֆորմացիայի անցման որոշում են կայացրել քաղաքային խորհուրդները, որտեղ փոքրամասնությունը և գյուղական շրջանները ստիպված են եղել ենթարկվել։ Ապենցել, Գլարուս և Գրաուբյունդեն կանտոններում ընդհանուր որոշման հասնելու անհնարինության պատճառով հռչակվել է խղճի ազատություն։
Կրոնական վեճը պատերազմի պատճառ է դարձել։ Ցյուրիխը, Բեռնը, Սանկտ Գալենը, Բիլը, Մյուլուզը, Բազելը, Շաֆհաուզենը դաշինք են կնքել իրար հետ։ Նրանց  դեմ է դուրս եկել 5 կաթոլիկ կանտոնների միավորումը Վալեի և Ավստրիայի հետ։ Առաջին կրոնական պատերազմը (1529) ավարտվել է բողոքականների հաղթանակով, որին հաջորդել է Կապելի հաշտությունը (այստեղից էլ «առաջին կապելյան պատերազմ» արտահայտությունը)։ Կրոնական հարցերը թողնվել են համայնքների հայեցողությանը։ Կաթոլիկ կանտոնները, սակայն, իրենց մոտ արգելել են բողոքական քարոզը, ինչի պատճառով էլ սկսվել է երկրորդ Կապպելյան պատերազմը, որը Կապպելի ճակատամարտով ավարտվել է Կաթոլիկների հաղթանակով (որտեղ սպանվել է Ցվինգլին), Գուբելի (Ցուգ) և երկրորդ Կապպելյան հաշտությամբ, լուծարվել է բողոքական քաղաքների միությունը։ Շվեյցարիան բաժանվել է կաթոլիկների և բարեփոխիչների։
Այս հարաբերություններից դուրս է գտնվել Արևմտյան Շվեյցարիան։ Սավոյան դուքսերից ինքնապաշտպանության նպատակով 1526 թվականին Ժնևում դաշինք է կնքվել Բեռնի և Ֆրայբուրգի հետ, սկզբում սկսել է քարոզել Ֆարելը, ապա (1536 թվականից)՝ Կալվինը։ Սավոյան դուքսը փորձել է օգտվել կրոնական պայքարից՝ Ժնևին վերահպատակեցնելու համար, բայց ոչ միայն դա չի հաջողվել, այլ Բեռնի հետ պատերազմում կորցրել է այն, ինչ դեռ իրեն էր պատկանում Վոն (ներկայիս կանտոնի հարավային մասը, բայց առանց Լոզանի, որը կազմել է հատուկ եպիսկոպոսություն, որը նույնպես մնացել է Բեռնին) և Գետի և Շաբլեի փոքր երկրամասերը (երկուսն էլ այժմ պատկանում են Ֆրանսիային)։ Սավոյի բոլոր փորձերը՝ վերադարձնելու Վոն, անհաջողությամբ են պսակվել, միայն 1564 թվականի պայմանագրով Բեռնը դրանք վերադարձրել է Ժեքսին և Շաբլեին։ Լոզանում՝ Բեռնին միանալուց անմիջապես հետո (1536), Ժնևում՝ ավելի ուշ (1559) հիմնադրվել են ակադեմիաներ։ Բացի կրոնական տեսանկյունից ազատ Գրաուբունդենից, Գլարուսից և սկզբում Ապենցելից, և բողոքական և կաթոլիկ կանտոնները իրենց մոտ անցել են կրոնական միասնության այն ժամանակվա սովորական բացառիկությամբ և անհանդուրժողականությամբ՝ մահապատիժներով, հրկիզումներով և աքսորներով, թեև կրոնական հալածանքները այստեղ չեն հասել այնպիսի չափերի, ինչպես եվրոպական մյուս երկրներում։ Կաթոլիկ քարոզչության կենտրոններն են եղել Լյուցեռնը, որտեղ մասնավոր նվիրատվություններով հիմնվել է ճիզվիտական ճեմարան, որը հասել է զգալի բարգավաճման և Ֆրայբուրգը (որտեղ էլ գործել է  ճիզվիտական ​​ճեմարան)։
Հակառեֆորմացիան Շվեյցարիայում
Սկսած 1540-ական թվականներից Կաթոլիկ եկեղեցին վճռական հարձակում է սկսել Ռեֆորմացիայի դեմ ամենուր, որտեղ նրան հաջողվել է։ Կաթոլիկության նման քաղաքականությունը կոչվել է հակառեֆորմացիա և իր ամենավառ արտահայտությունն է գտել 1540 թվականին հիմնադրված ճիզվիտական ​​միաբանության  գործունեությամբ և Տրիդենտի ժողովի 1545-1563 թվականների որոշումները կատարելու համար պապականության կողմից ձեռնարկած միջոցառումներով։
1586 թվականին յոթ կաթոլիկ կանտոններ (4 անտառային, Ցուգը, Ֆրայբուրգը, Զոլոտուրնը) ստեղծել են այսպես կոչված «Ոսկե» (անվանումը հրովարտակի ոսկեզօծ մեծատառերով) կամ Բորոմեական միությունը (կարդինալ Բորոմեոյի անունով)՝ պարտավորեցնելով իր անդամներին պաշտպանել կաթոլիկությունը յուրաքանչյուր կանտոնի ներսում, անհրաժեշտության դեպքում՝ զենքի ուժով։ Դրա արդյունքում Շվեյցարական միությունը լուծարվել է։ Կաթոլիկ կանտոններն իրենց սեյմերն են ունեցել Լյուցեռնում, բողոքականները՝ Արաուում, թեև դրանց կողքին պահպանվել են նախկին ամբողջականները՝ կորցնելով առանց այն էլ իրեն համեստ նշանակության մեծ մասը։ Շվեյցարիայի երկու մասերի միջև ներքին հաղորդակցությունը թուլացել է, սակայն  ամրապնդվել է միևնույն կրոնի կանտոնների կապը։ Այնուամենայնիվ,անլուծելի են մնացել ընդհանուր գործերը, օրինակ, տարբեր կրոնների կանտոնների ընդհանուր տիրապետության տակ գտնվող հողերի կառավարումը, այդ ընդհանուր տիրույթները մշտական ​​պայքարի թատերաբեմ են եղել, որն իր  արտացոլումն է գտել նաև իշխանության տիրապետության տակ գտնվող հողերում, որտեղ հերթով կառավարել և դատել են կաթոլիկ և բողոքական Ֆոգտերը։
1587 թվականին 7 կաթոլիկ կանտոններից 6-ը բարեկամական դաշինք են կնքել Ֆիլիպ II Իսպանացու հետ։ Կրոնական պայքարի արդյունքում 1597 թվականին Ապենցելը բաժանվել է 2 կիսականտոնների՝ կաթոլիկ Իններռոդեն և բողոքական Աուսերռոդեն։ Կազմալուծման ամենահավանական  պատճառը Գրիգորյան օրացույցի ներդրման շուրջ պայքարն է եղել, որն ընդունվել է կաթոլիկ կանտոնների կողմից, բայց չի ընդունվել բողոքականների կողմից, այդ վեճը կարող էր վերաճել քաղաքացիական պատերազմի։ Կաթոլիկ կանտոնները ցանկացել են բռնի ուժով նոր օրացույցը մտցնել այն տարածքներում, որոնք մի քանի կանտոնների ընդհանուր տիրապետության տակ են գտնվել և որտեղ նրանք կարող էին դա անել միայն հենվելով մեծամասնության իրավունքի վրա։ Բողոքական կանտոնները չեն համաձայնվել՝ պնդելով, որ օրացույցի հարցը, որպես կրոնական հարց, չի կարող որոշվել ձայների մեծամասնությամբ։ Պատերազմը կանխվել է Ֆրանսիայի միջնորդությամբ, որը պայմանագիր է կնքել, որով էլ սահմանազատում է տեղի ունեցել հին և նոր հողերի միջև։ Միայն 18-րդ դարի սկզբին, երբ կրոնական տեսակետը կորցրել է իր նշանակությունը բողոքականների համար, բողոքական կանտոնները մեկը մյուսի հետևից հին և նոր հողերում ընդունել են նաև Գրիգորյան օրացույցը (կրոնական պայքարի մանրամասների մասին՝ տես Ռեֆորմացիա, Ցյուրիխյան ռեֆորմացիա, Կալվին, Ժնև)։
Շվեյցարական միության տնտեսական զարգացում
Կրոնական պայքարը, որը թուլացրել է Շվեյցարիայի միասնությունը, դանդաղեցրել է նաև նրա տնտեսական բարեկեցության զարգացումը։ 16-րդ դարի ընթացքում Շվեյցարիայում մի քանի անգամ բռնկվել է ժանտախտի համաճարակներ  և սով։ Միայն 17-րդ դարում արդյունաբերությունը նորից սկսել է արագ զարգանալ։ Նրա համար հատկապես ձեռնտու է եղել այն, որ Շվեյցարիան լիովին զերծ է մնացել երեսնամյա պատերազմից, որը երկար տարիներ հետաձգել է ամբողջ Կենտրոնական Եվրոպայի տնտեսական և մշակութային զարգացումը։ Շվեյցարիայի համար դա ուղղակիորեն կհանգեցներ միայն նրա համար խորթ Ռոտվեյլի կորստին և 1648 թվականի Վեստֆալյան հաշտության պայմանագրով նրա քաղաքական անկախության ճանաչմանը, բայց անուղղակի ազդեցությունները անհաշվելի կլինեին։ Շվեյցարիայում եվրոպական բախումներում չեզոքություն պահպանելու ձգտումը դրսևորվել և ստացել է գիտակցված ձև՝ ձգտում, որը հետագայում (միայն 19-րդ դարում) վերածվել է Շվեյցարիայի քաղաքական գաղափարի կամ խնդրի։ Շվեյցարիայում փախստականները փրկվել են կրոնական հետապնդումներից՝ ապաստան փնտրելով, կրոնական աշխարհայացքով իրենց հետ կապված կանտոններում։ Միևնույն ժամանակ, Շվեյցարիան դարձել է քաղաքական աքսորյալների ապաստան՝ ավելի ուշ (19-րդ դարում) դրա նշանակությունն այդ առումով ավելի մեծացել և ճանաչվել է հարևան տերությունների կողմից (մի քանի անգամ, սակայն, նրանք փորձեր են արել խախտել այդ իրավունքը)։ Հուգենոտ աքսորյալները նոր արդյունաբերության նոր ճյուղեր են բերել Ժնև։ 17-րդ դարում Շվեյցարիայում զարգացել է մետաքսի, թավշի, բամբակեղենի, տրիկոտաժի (տրիկոտաժե գուլպաների) մանածագործական արդյունաբերությունը, որոնք ավելի  զարգացել են արդեն 18-րդ դարում։ Դրան նպաստել է նաև 17-րդ դարի առաջին կեսում երկրում տիրող խաղաղությունը և նպաստավոր պայմանները, Եվրոպական մյուս երկրների համեմատ  և հարևան երկրներում արդյունաբերության անկումը, որն էլ  նպաստել է շուկաների ընդլայնմանը։
Արդյունաբերության այդ ճյուղերի հետ մեկտեղ պահպանվել է նաև օտարերկրյա զորքերում վարձկանների ծառայությունը։
XVIII դարի վերջում  Շվեյցարիան բավական զգալի զարգացման է հասել արդյունաբերության և առևտրի ոլորտում։ Արևելքում հատկապես զարգացել է բամբակագործական արտադրությունը, Ցյուրիխում և Բազելում՝ մետաքսագործությունը։ Արևմուտքում լայն տարածում է գտել ժամագործությունը։ Զգալի զարգացում է ապրել նաև առևտուրը՝ չնայած տարբեր արգելող օրենքներին, որոնք երկար ժամանակ խոչընդոտել են դրա ազատ զարգացմանը։ Շվեյցարացիները աստիճանաբար ռազմատենչ վարձկաններից, որոնք փողի համար իրենց արյունն են թափել օտար երկրների բանակներում ծառայելով, վերածվել են խաղաղ արդյունաբերողների և վաճառականների։
18-րդ դարը դարձել է նաև Շվեյցարիայի մտավոր  զարգացման և ծաղկման դարաշրջան։ Այդ դարաշրջանին առանձնահատուկ փայլ է  հաղորդել շվեյցարացի գիտնականների (Յակոբ, Յոհան և Դանիել Բեռնուլիներ, Յակոբ Հերման, Լեոնարդ Էյլեր, Յոհան Սամուել Քյոնիգ, Ալբրեխտ ֆոն Հալլեր, Ժան-Ժակ Ռուսո, Շառլ Բոննե, Յոհան Մյուլլեր) գրողների (Յոհան Յակոբ Բոդմեր, Յոհան Յակոբ Բրեյթինգեր, Սոլոմոն Գեսսներ, Յոհան Կասպար Լաֆատեր), մանկավարժ  Յոհան Հայնրիխ Պեստալոցցի, գիտության ու մշակույթի մյուս  գործիչների գործունեությունը, սակայն այդ փայլը միայն ավելի հստակ է ընդգծել երկրի քաղաքական անկումը։
Սոցիալական պայքարը Շվեյցարական Միությունում
Պետական կառույցները չեն զարգանում նույն արագությամբ, ինչպես զարգացել է տնտեսական կյանքը։ Գյուղական կանտոնները պահպանել են իրենց ժողովրդավարական ձևերը։ Քաղաքային կանտոններում պահպանվել են նաև հին ձևերը՝ հիմնականում ձեռք բերելով էլ ավելի արիստոկրատական բնույթ՝ պայմանավորված հին սերնդի ներկայացուցիչների թվի նվազմամբ, բուրգերականություն նոր մարդկանց մուտքի դադարով և ձևավորվել է նոր, թվային առումով զգալի, բայց քաղաքականապես իրավազուրկ արդյունաբերական բնակչություն։ Ցյուրիխում, Բեռնում և այլ քաղաքներում արդեն 16-րդ դարում ձևավորվել է բնակչության շրջանում հարցում անցկացնելու սովորույթը։ Քաղաքային խորհուրդները հալրվել են կա՛մ միայն պատրիկներով (Բեռն), կա՛մ պատրիկներով և բուրգերներով, որոնք նույնպես դարձել են արիստոկրատիայի ներկայագուցիչներ։ Քաղաքն ամեն ինչ արել է գյուղի զարգացումը հետաձգելու համար։ Իր համար դպրոցներ ու համալսարաններ հիմնելով՝ նրանք արգելել են գյուղերում դպրոցներ հիմնել, գյուղաբնակներին ստիպելով իրենց արտադրանքը վաճառել միայն իրենց քաղաքում և միայն այնտեղից գնել քաղաքային արդյունաբերության արտադրանք։     Բեռնում պատրիկները մինչև հեղափոխությունը պահպանել են շուկայի բացումից հետո առաջին ժամերին քաղաք բերված գյուղմթերք գնելու իրենց բացառիկ իրավունքը։
Քաղաքական պայմանները, դասակարգային շահերի հակասությունները 17-րդ և 18-րդ դարերում ավելի են սրվել, ինչն էլ արտահայտվել է խռովություններով, ապստամբություններով, ավելացել են քրեական հանցագործությունները և մահապատիժները (մահապատիժը Շվեյցարիայում ներդրվել է ավելի ուշ, բայց լայնորեն կիրառվել է մինչև 18-րդ դարի երկրորդ կեսը, երբ այն սկսվել է չեղարկվել եվրոպական մյուս երկրներում)։ Ընդհանուր ապստամբություններից առավել կարևոր է եղել 1653 թվականի գյուղացիական ապստամբությունը, որի ընթացքում խռովարարները շրջափակել են Բազելը, Բեռնը, Զոլոտուրնը և Լյուցեռնը։
3 տարի անց բռնկվել է քաղաքացիական պատերազմ («Առաջին Վիլմերգենյան») կաթոլիկ Շվից և Լյուցեռն կանտոնների և Ցյուրիխի ու Բեռնի բողոքական կանտոնների միջև, որի պատճառը Շվիցում բողոքականների դաժան հալածանքն է եղել։ Վիլմերգենի մոտ Բեռնին կրած ծանր պարտությունից հետո պատերազմող կողմերը չեզոք կանտոնների և օտարերկրյա բանագնացների միջնորդությամբ Բադենում կնքել են հաշտության պայմանագիր, որը վերականգնել է status quo-ն։ 1712 թվականին կրոնական թշնամանքի պատճառով նորից պատերազմ է սկսվել կաթոլիկ և բողոքական կանտոնների միջև։ Վերջինս առաջացել է Սանկտ Գալենի վանահոր և Տոգենբուրգի բողոքականների միջև կոնֆլիկտից։ Այդ պատերազմը, որը հայտնի է որպես «երկրորդ Վիլմերգենյան», ավարտվել է Վիլմերգենի մոտ կաթոլիկների պարտությամբ և Աարաուի հաշտությամբ, ըստ որի՝ Բեռնեցիները ստացել են Բադեն կոմսությունը՝ այդպիսով գրավելով ազատ գավառների հարավային մասը։ Գերակայությունը, որը Կապելի ճակատամարտից (1531) ի վեր պատկանել է կաթոլիկ կանտոններին, անցել է ավետարանական կանտոններին։ Ընդհանուր առմամբ, սակայն, կրոնական վեճերը XVIII դարում արդեն կորցրել են իրենց նախկին սուր բնույթը, մյուս կողմից սաստկացել են տարաձայնությունները բնակչության տարբեր խավերի միջև՝ բազմիցս հասնելով անմիջական բախումների։ Գրեթե ողջ 18-րդ դարում շարունակական պայքար է ընթացել քաղաքային օլիգարխիայի և գյուղական ժողովրդավարության միջև։
1707 թվականին Ժնևում (Պյոտր Ֆատիո) օլիգարխների դեմ ապստամբություն է բռնկվել, 1713 թվականին՝ Ցյուրիխում։ 1723 թվականին մայոր Դավելը դավադրություն է կազմակերպել Վաադթին Բեռնի տիրապետությունից ազատելու նպատակով։ 1749 թվականին Բեռնում սկսվել է ժողովրդական շարժում՝ Սամուիլ Գենցիի գլխավորությամբ։ Այդ բոլոր խռովությունները դաժանորեն ճնշվել են։ Անհաջող ավարտ են ունեցել նաև Ժնևի (1781-1782) և Ֆրայբուրգի (Շենոտի հեղափոխություն 1781-1782) շարժումները, որտեղ իշխանությունը զավթած արիստոկրատական կուսակցության կամայականությունը հասել է արտասովոր չափերի։
Շվեյցարական միության կազմալուծում
Երբ սկսվել է Ֆրանսիական մեծ հեղափոխությունը, բռնկվել է խուլ դժգոհություն, որը երկար ժամանակ տիրել է Շվեյցարիայում։ Անկասկած դրանում մեծ դեր են խաղացել Ժան-Ժակ Ռուսոյի գաղափարները, որոնք արդեն տարածվել են Շվեյցարիայում և հեղափոխական հելվետական ակումբի քարոզչությունը, որը ստեղծվել է Փարիզում 1790 թվականին և, չնայած գրաքննության աճող խստությանը, Շվեյցարիայում տպագրում և տարածել է հեղափոխական բովանդակության զրպարտչագրեր և բրոշյուրներ։ Շարժումները սկսվել են Ժնևում, Ստորին Վալայում և Վոում (Վաադտ), բայց դրանք արագորեն ճնշվել են։ Բազելի եպիսկոպոսությունում 1792 թվականին առաջացել է Ռաուրակյան փոքր հանրապետությունը, որը գոյատևել է մինչև 1793 թվականի մայիսը, երբ քաղաքացիների խնդրանքով այն միացվել է Ֆրանսիային։ Շուտով շարժում է սկսվել Սանկտ Գալենի եպիսկոպոսությունում և Ցյուրիխի կանտոնում, որտեղ կառավարությունը կոշտ միջոցներ կիրառելով առանձին համայնքների դեմ, փնտրելով իր հին իրավունքների ապացույցները, բնակչությանը խստորեն դրդել է իր դեմ։
Մինչդեռ Կոնֆեդերացիայի և Ֆրանսիայի հարաբերությունները գնալով վատացել են։ 1797 թվականին Նապոլեոնը միացրել է Վալտելինան, Բորմիոն և Չիավեննան իր հիմնադրած Ցիզալպինյան հանրապետությանը։ Քանի որ այդ տարածքներն ուղղակիորեն կապված չեն եղել Համադաշնության հետ, դա պատերազմի պատրվակ չի ծառայել, մանավանդ որ Համադաշնությունը, զգալով իր թուլությունը, ամբողջ ուժով փորձել է չեզոքություն պահպանել։ Նախկինում Շվեյցարիայի չեզոքությունը օգտակար է եղել Ֆրանսիային, որպիսի կրիտիկական պահերին պաշտպաներ իր արևելյան սահմանի մի մասը, հարևան անկախ պետության գոյությունն ամենևին էլ չի մտել ֆրանսիական կառավարության տեսլականի մեջ, հատկապես Նապոլեոնի, ով մտածել է Շվեյցարիայից Ցիզալպինի օրինակով ստեղծել հանրապետություն՝ Ալպերի տերը դառնալ և ունենալ անցումներ դեպի Իտալիա։
Շուտով Շվեյցարիայի ներքին գործերին միջամտելու հնարավորություն է ստեղծվել։ Վոյից վտարված Ֆրեդերիկ Սեզար դե Լարպը և բազելցի Պետեր Օքսը Ռուսաստանից վերադառնալուն պես (1795) հարաբերությունների մեջ են մտել ֆրանսիական դիրեկտորիայի հետ, որպեսզի վերջինիս օգնությամբ Վոյում հասնեն քաղաքական հեղաշրջման։ 1798 թվականի հունվարի 28-ին ֆրանսիական զորքերը գեներալ Ֆիլիպ Ռոմեն Մենարի գլխավորությամբ մտել են Վո, որը մի քանի օր առաջ էր անկախացել Բեռնից և հռչակվել որպես Լեմանի հանրապետություն։ Ֆրանսիացիների քաղաք մտնելու պատրվակը երկու ֆրանսիացի հուսարների սպանությունն է եղել։ Շուտով դրանից հետո Վաադյան համայնքներն ընդունել են Օկսի կողմից կազմված և դիրեկտորիայի կողմից հաստատված միացյալ Հելվետյան հանրապետության սահմանադրությունը, որին միացել է նաև Բազելը, և այդպիսով Լեմանի Հանրապետությունը դադարել է գոյություն ունենալ։ Հեղափոխական շարժումն արագորեն տարածվել է մնացած կանտոններում։ Միայն Բեռնը պահպանել է իր նախկին օլիգարխիկ իշխանությունը և պատրաստվել կռվել ֆրանսիացիների դեմ։ Չնայած բեռնեցիների խիզախ դիմադրությանը, գեներալ Բրյունը, ով փոխարինել է Մենարին, ջախջախել է նրանց և ստիպել քաղաքին կապիտուլյացիայի ենթարկվել, իսկ հաղթողները ստացել են մոտ 40 միլիոն ֆրանկ։
Կանտոններ
Համադաշնությունն ընդլայնվել է մի քանի փուլով՝ սկզբում մինչև ութ կանտոններ (Acht Orte), այնուհետև 1481 թվականին՝ տասը, 1501 թվականին՝ տասներկու և վերջապես՝ տասներեք կանտոններ (Dreizehn Orte) ։
Ասսոսացված կանտոններ
Ասոսացված կանտոնները (Zugewandte Orte) Հին Շվեյցարիայի համադաշնության մերձավոր դաշնակիցներն էին, որոնք միության հետ կապված էին դաշնակցային պայմանագրերով համադաշնության բոլոր կամ առանձին անդամների հետ։
Ամենամոտ ասոցացված կատոնները
Ասոցացվածներից երեքը հայտնի էին որպես Engere Zugewandte․
Հավերժ ասոցացվածներ
Երկու ֆեդերացիաներ հայտնի էին որպես Ewige Mitverbündete․
Բողոքական ասոցացված կանտոններ
Կային երկու Evangelische Zugewandte․
Կոնդոմինիումներ
Կոնդոմինիումները (Gemeine Herrschaften) ընդհանուր ենթակա տարածքներ էին մի քանի կանտոնների կառավարման ներքո։ Նրանք ղեկավարվում էին Reeves (Vögte) կողմից, որոնք պատվիրակված էին երկու տարի, ամեն անգամ մեկ այլ պատասխանատու կանտոնից։ Ի սկբանե Բեռնը չի մասնակցել արևելյան որոշ համատիրությունների կառավարմանը, քանի որ մասնակցություն չի ունեցել դրանց նվաճման մեջ և նրա շահերն ավելի շատ կենտրոնացած են եղել արևմտյան սահմանի վրա։ 1712 թվականին Բեռնը կաթոլիկ կանտոնները փոխարինել է Freie Ämter-ով («Ազատ իշխանություն»), Թուրգաուի, Հռենոսի հովտի և Զարգանսի կառավարման մեջ, և ավելին, կաթոլիկ կանտոնները դուրս են մնացել Բադենի վարչակազմից ։
Գերմանական խնամակալներ
Գերմանական խնամակալները (Deutsche Gemeine Vogteien, Gemeine Herrschaften) ընդհանրապես, բացի Բեռնից կառավարվել են Acht Orte-ի կողմից, մինչև 1712 թվականը, երբ Բեռնը միացել է ինքնիշխան ուժերին։
Իտալական խնամակալներ
Բազմաթիվ խնամակալություններ (Vogteien) ընդհանուր առմամբ կոչվում էին «տարբերակային խնամակալներ» (Ennetbergische Vogteien, Baliaggi Ultramontani)։ 1440 թվականին Ուրին Միլանի դուքս Վիսկոնտիներից գրավել է Լևենտինայի հովիտը։ Այս տարածքի մի մասը 1403-1422 թվականներին էր բռնակցվել։ Մնացած տարածքները ձեռք են բերվել 1500 թվականին։
Երեք խնամակալություններ, որոնք բոլորն այժմ գտնվում են Տիչինոյում, եղել են Ուրի, Շվից և Նիդվալդեն անտառային կանտոնների կոնդոմինիումները.
1512 թվականից Տիչինոյի ևս չորս խնամակալություններ եղել են Zwölf Orte կոնդոմինիումներ ( 13 կանտոններ սկզբնական կանտոններն առանց Ապենցելի)․ Եվս երեք խնամակալություններ 1512 թվականից եղել են Zwölf Orte կոնդոմինիումներ, սակայն երեք տարի անց դուրս են մնացել Համադաշնությունից և այժմ բոլորն էլ Լոմբարդիայի կամ Պիեմոնտի համայնքներ են․
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Եվրոպայի պատմական երկրներ Կատեգորիա:Պատմական երկրներ Կատեգորիա:Շվեյցարիայի պատմություն ըստ ժամանակաշրջանի Կատեգորիա:2-րդ հազարամյակ Շվեյցարիայում Կատեգորիա:Շվեյցարիայի պատմություն Կատեգորիա:1798 կազմալուծումներ
Կալուգայի մարզ
Աշխարհագրություն
Կալուգայի մարզի մակերևույթը բլրաթմբային է՝ մասնատված գետահովիտներով, հեղեղատներով։ Հյուսիս-արևմուտքում և հյուսիսում տարածված են մորենային, հարավարևմուտքում՝ գանդրային, կենտրոնական և արևելյան մասում՝ էրոզիոն հարթությունները։ Տերիտորիայի առավելագույն բարձրությունը 270-280 մ է։ Կլիման բարեխառն է, ամառը՝ չափավոր տաք և խոնավ, ձմեռը՝ չափավոր ցուրտ՝ ձյան կայուն շերտով։ Հուլիսի միջին ջերմաստիճանը 17,5 °C-ից մինչև 18,5 °C է, հունվարինը՝ -9 °C-ից - 10, 3 °C։ Տարեկան տեղումները՝ 550-650 մմ։
Կալուգայի մարզի քաղաքներն են․ Կալուգա, Բալաբանովո, Բելոուսովո, Բորովսկ, Երմոլինո, Ժիզդրա, Ժուկով, Լյուդինովո, Կիրով, Կոզյոլսկ, Կոնդրովո, Կրեմյոնկի, Մալոյարոսլավեց, Մեդին, Մեշյովսկ, Մոսալսկ, Յուխնով, Սոսենսկի, Սպաս-Դեմենսկ, Սուխինիչի, Տարուսա, Օբնինսկ։
Գյուղատնտեսություն
Զարգացած է կարտոֆիլի, բանջարեղենի արտադրությունը և մասամբ՝ վուշագործությունը։ Մշակում են ցորեն, գարի, տարեկան, վարսակ, հնդկացորեն, կերային կուլտուրաներ։ Ունի 868 կմ երկաթուղի և ավտոմոբիլային ճանապարհների խիտ ցանց։ Նավարկելի է Օկա գետը։
Կալուգայում կա օդանավակայան։
Ազայ Կուլիև
Ազայ Աժդար օկլի Կուլիև (Azay Əjdər oğlu Quliyev, ), Ադրբեջանի պետական գործիչ, ԱՀ Նախագահին առընթեր հասարակական կազմակերպություններին պետական ​​աջակցության խորհրդի նախագահ, Ադրբեջանի Հանրապետության Միլլի Մեջլիսի III, IV, V և VI գումարման պատգամավոր , Եվրոպայի անվտանգության և համագործակցության կազմակերպության Խորհրդարանական վեհաժողովի քաղաքական հարցերի ու անվտանգության հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ (2013-2016), ԵԱՀԿ ԽՎ փոխնախագահ, ԵԱՀԿ ԽՎ Մետաքսի ճանապարհին աջակցության խմբի նախագահ, ԵԱՀԿ ԽՎ-ում Ադրբեջանի Հանրապետության Միլլի Մեջլիսի պատվիրակության ղեկավար, Քաղաքական գիտությունների դոկտոր։
Կենսագրություն
Ազայ Կուլիևը ծնվել է 1971 թվականի հունիսի 23-ին, Զանգեզուրի Գարաքիլսայի շրջանի Վաղատին գյուղում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ադրբեջանի Ազգային ժողովի 5-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Ադրբեջանի Ազգային ժողովի 6-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Ադրբեջանի Ազգային ժողովի 4-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Ադրբեջանի Ազգային ժողովի 3-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Ադրբեջանի Ազգային ժողովի պատգամավորներ
Տարմո Կինկ
Տարմո Կինկ (Tarmo Kink), Էստոնիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականում, հունգարական Դյոր ակումբում որպես հարձակվող խաղացող էստոնացի ֆուտբոլիստ։ Ծնվել է 1985 թ.–ի նոյեմբերի 6–ին Էստոնիայի ԽՍՀ–ի մայրաքաղաք Տալլինում։
Ֆուտբոլային կարիերան
Ֆուտբոլ խաղալ սովորել է Տալլինի ֆուտբոլային դպրոցում և 4 խաղաշրջան է անցկացրել հայրենիքում՝ Տալլինում։ 2003 թ․–ին պայմանագիր է կնքել Մոսկվայի «Սպարտակ» թիմի հետ և ստացել 37 համարի մարզաշապիկը։ Սակայն պահեստայինից հիմնական խաղացող դառնալու հնարավորությունները քիչ էին, և նա նոր պայմանագիր է կնքում էստոնական «Լևադիայի» հետ։ Նոր թիմի հետ դառնում է Էստոնիայի եռակի չեմպիոն, իսկ 2007 թ.–ին՝ Էստոնիայի գավաթակիր։
2009 - 2010 թթ.–ին խաղացել է հունգարական Դյորի» կազմում։
2010 թ.–ին 1,2 միլիոն եվրո արժողությամբ պայմանագրով տեղափոխվում է անգլիական «Միդլսբրո» և 2010 թ.–ի օգոստոսի 7–ին արդեն խաղի 60–րդ րոպեին դուրս է գալիս խաղադաշտ՝ «Իփսվիչի» հետ մրցավեճում փոխարինելով Ջասթին Հոյթին։ Սակայն նրա խաղը չօգնեց թիմին հաղթանակ տոնել և ակումբը պարտվեց 1։ 3 հաշվով։ «Միդլսբրոյի» կազմում առաջին գոլը խփել է 2010 թ.–ի սեպտեմբերի 14–ին անգլիական «Բերնլիի» հետ մրցավեճում։ Այս խաղում նա իրեն լավ դրսևորեց և մրցակցի դարպասը ուղարկեց ևս մեկ գնդակ։
2010 թ.–ի նոյեմբերի 6–ին Տարմո Կինկը, «Քրիստալ Փելասի» հետ մրցավեճում փոխարինման դուրս գալով, խփում է իր երրորդ գնդակը։ «Միդլսբրոյի» կազմում չորրորդ խաղը էստոնացի ֆուտբոլիստը անցկացրել է 2011 թ.–ի ապրիլի 25–ին։ 65–րդ րոպեին «Քովենթրիի» հետ մրցավեճում խաղադաշտ դուրս գալով Տարմո Կինկը խաղի լրացուցիչ րոպեին հրաշալի հարվածով գրավում է մրցակցի դարպասը։
2012 թ.–ի փետրվարի 28–ին տեղափոխվում է ուկրաինական «Կարպատներ», որտեղ, խաղալով հինգ խաղ, մրցաշրջանի վերջում լքում է ակումբը ։.
Վեցամսյա ընդմիջումից հետո պայմանագիր է կնքում իտալական «Վարեզեյի» հետ, որը հանդես էր գալիս Իտալիայի երկրորդ լիգայում։ Այս ակումբում Կինկը խաղում է մինչև 2012 թ.–ը։
Կրոնը Հայաստանում
Կրոնը Հայաստանում ներկայացված է գերազանցապես քրիստոնեությամբ՝ Հայաստանյայց առաքելական սուրբ եկեղեցով։ Հայերը քրստոնեություն ընդունել են շուրջ 1700 տարի առաջ՝ 301 թվականին։ Նրանք աշխարհում առաջինն էին, որ դարձան քրիստոնեական ուսմունքի հետևորդները։ Հայերն ունեն իրենց սեփական ուղղությունը՝ Հայ առաքելական եկեղեցի։
Տարմո Կինկ
Ֆուտբոլային կարիերան
2013 թ.–ի հունվարից խաղում է հունգարական «Դյորում», որտեղ նախկինում խաղացել է ։.
Կրոնը Հայաստանում
Կրոնական ժողովրդագրությունը
Հայաստանի տարածքը 29800 կմ² է, որի վրա ապրում է մոտ 3 միլիոն մարդ, որոնց 98 %-ը էթնիկ հայեր են։ Խորհրդային իշխանությունների վարած քաղաքականության շնորհիվ, այդ տարիներին հայ քրիստոնյաների և եկեղեցու կապը փոքր-ինչ խզվեց, մեծ մասամբ այն կրեց ծածուկ բնույթ։ Երբ 1991 թվականին Հայաստանը անկախ հռչակվեց Հայ առաքելական եկեղեցու և հայ ժողովրդի կապը կրկին ամրապնդվեց։ Ըստ ԱՄՆ-ի պետդեպարտամենտի 2005 թվականի զեկույցի, Հայաստանի բնակչության մոտ 90%-ը հարում է Հայ առաքելական եկեղեցուն։ Այն առանձին ուղղություն է, որի կենտրոնը Սուրբ Էջմիածնի վանք (Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին) ) է։ Հայ առաքելական եկեղեցու այժմյան առաջնորդը Գարեգին Բ կաթողիկոսն է։ Հայաստանում կան փոքր կրոնական համայնքներ։ Ճշգրիտ տվյալներ չկան, որոնք վերաբերեն կրոնական փոքրամասնություններին։ Ըստ մի քանի տվյալների Հռոմի և Մխիթարյան միաբանության կաթոլիկ հայերի թիվը հասնում է 180.000-ի։ Եզդիները, որոնք քուրդ մշակութային խմբեր են, դավանում են տարբեր կրոնների՝ 40000-ը իսլամ և զորոաստրիանիզմ, 22000-ը խարիզմատիկ քրիստոնյաներ։ Հայաստանում Եհովայի վկաները 11.500 հոգի են։
Տարմո Կինկ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Էստոնացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Էստոնիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ Կատեգորիա:Միդլսբրոյի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Կրոնը Հայաստանում
Քրիստոնեություն
Քրիստոնեությունը Հայաստանում առաջացել է մ.թ.ա. 1-ին դարում, երբ, ըստ ավանդության, երկրում քարոզում էին Հիսուս Քրիստոսի առաքյալներ Թադեոսը և Բարդուղիմեոսը, վերջիններս համարվում են Հայ Առաքելական եկեղեցու հիմնադիրները։ 4-րդ դարի սկզբին (ավանդական ամսաթիվը՝ 301 թվականին) Տրդատ Գ թագավորը քրիստոնեությունը հռչակել է պետական կրոն, այսպիսով Հայաստանը դարձել է աշխարհում առաջին քրիստոնյա պետությունը։
2011 թվականին Հայաստանի բնակչության 92,6 %-ը պատկանել է Հայ Առաքելական Եկեղեցուն, բնակչության 1,0 %-ը պատկանել է բողոքական Հայ Ավետարանական Եկեղեցուն, 0,5 %-ը պատկանել է Հայ Կաթողիկե եկեղեցուն, 0,3 %-ը՝ Եհովայի վկաների դենոմինացիային (տարբերություն ունեն ինչպես ավանդական քրիստոնեական եկեղեցիներից, այնպես էլ բողոքական եկեղեցիներից), 0,25 %-ը՝ ուղղափառներին իսկ 0,1 %-ը մոլոկաններն են, ովքեր պատկանել են հոգևոր-քրիստոնեական դենոմինացիային։ Բացի այդ, անհայտ թվով քրիստոնյաների մարդահամարը դասակարգվում է որպես «այլ» (ընդհանուր երկրի բնակչության 0,26 %-ը), որը բացի քրիստոնյաների ներառում է մուսուլմանների, հուդայականների և մի շարք այլ ոչ քրիստոնեական կրոնների ։ Այսպիսով, երկրի բնակչության համարյա 95 %-ը պատկանում է քրիստոնեությանը։
Հայ Առաքելական եկեղեցին ուղղափառ կողմնորոշիչ եկեղեցիների շարքում է, որոնց թվում են նաև Ղպտի, Եթովպիայի, Էրիթրեայի, Սիրիայի և Մալանքարի ուղղափառ եկեղեցիները։
Մի շարք ազգային փոքրամասնությունների շրջանում նկատվել է կրոնական ձուլման բարձր աստիճան, քանի որ Հայաստանի հույների 77 %-ը պատկանում է Հայ առաքելական եկեղեցուն, այդ նույն եկեղեցուն է պատկանում ուկրաինացիների 57 %-ը, ռուսների և վրացիների 41 %-ը, ասորիների 34 %ը ։ Նկատվել է նաև ազգային փոքրամասնությունների թվաքանակի և մասնաբաժնի կրճատում, դրանք ավանդական կրողներն են այն դավանանքների, որոնք ավանդական տարածում չունեն էթնիկ հայերի շրջանում։
Բուդդայականություն
Հայաստանում ապրում են մի քանի տասնյակ բուդդայականներ։ Բացի հայկական բուհերում սովորող ուսանողներից, որտեղ տարածված է բուդդիզմը, Երևան քաղաքում կա փոքրիկ բուդդայական համայնք, որը հիմնականում բաղկացած է հայազգի մտավորականներից։ Քրիստոնեության հետևորդների կողմից քննադատության, ոտնահարումների և «աղանդավորության» մեղադրանքների պատճառով Հայաստանի բուդդայական համայնքը բաց կրոնական ծեսեր չի իրականացնում և խուսափում է հրապարակայնությունից՝ նախընտրելով հավաքներ տանը։
Եզդիականություն
Մարդահամարի ժամանակ եզդիները որակվել են որպես ինքնուրույն էթնոս, իսկ նրանց ավանդական կրոնը պաշտոնապես հրապարակված մարդահամարի նյութերում առկա է «շարֆադինական» անվանումով։ 35 308 էթնիկ եզդիներից շարֆանիդի կրոնին է պատկանում 69 %-ը (24 518 մարդ), բացի այդ շարֆանիդի կրոնին է պատկանում էթնիկ քրդերի 31 %-ը (682 մարդ)։ Հայաստանում ապրում է շարֆանիդի կրոնի 25 204 հետևորդ (երկրի բնակչության 0,83 %-ը) ։ Եզդիները հիմնականում բնակվում են Արագածոտնի գյուղերում՝ Երևանից հյուսիս-արևմուտք։ 2012 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Հայաստանի Արմավիրի մարզում հանդիսավորությամբ բացվել և օծվել է եզդի «Ձիարաթ» տաճարը։ Սա առաջին տաճարն է, որը կառուցվել է Հյուսիսային Իրաքի եզդիների հայրենիքից դուրս, որը Հայաստանում գտնվող եզդիների հոգևոր կարիքները բավարարելու համար է ։
Հուդայականություն
Հայաստանում ապրում է 3 հազար հուդայական, հիմնականում Երևանում ։
Իսլամ
Այժմ Հայաստանում քուրդ մուսուլմանների համայնքը անցնում է հազար մարդուց, նրանց մեծ մասը բնակվում է Կոտայքի մարզում՝ Երևանից հյուսիս, որոշ մուսուլմանն ադրբեջանցիներ ապրում են Հայաստանի արևելյան և հյուսիսային սահմանների մոտ գյուղական վայրերում։ Երևանում բնակվում են մոտ մի քանի հարյուր մուսուլման, հիմնականում քրդեր և պարսիկներ՝ Մերձավոր Արևելքից։
Հեթանոսություն
2011 թվականի մարդահամարի տվյալներով՝ երկրում բնակվում է 5434 հեթանոս ։
Էթնիկ հայերի թվում որպես հեթանոսներ իրենց համարել են 734 մարդ կամ երկրի բոլոր էթնիկ հայերի 0,02 %-ը։ Էթանիզմը նոր հեթանոսական կրոնական շարժում է, որը վերստեղծել է հայերի ավանդական նախաքրիստոնեական կրոնը։ Ոչ լեզվական ծեսերը պարբերաբար անցկացվել են Գառնու տաճարում։ Հայաստանում Արորդի հեթանոսական համայնքի ղեկավարն է քրմուհի Զոհրաբ Պետրոսյանը։ Հետևորդների ճշգրիտ թիվը անհայտ է։ Էթանիզմի հետևորդներն են եղել հայ ականավոր քաղաքական գործիչ Աշոտ Նավասարդյանը և Անդրանիկ Մարգարյանը՝ երկրի նախկին վարչապետը ։
Դավանանքի ազատությունը Հայաստանում
2005 թվականի դեկտեմբերին կատարված փոփոխություններով Սահմանադրությունը նախատեսում է դավանանքի ազատություն, սակայն օրենքը որոշակի սահմանափակումներ է դնում կրոնական փոքրամասնությունների հետևորդների դավանանքի ազատության վրա, և գործնականում կան որոշ սահմանափակումներ։ Հայ Առաքելական Եկեղեցին, որն ունի պաշտոնական իրավաբանական կարգավիճակ՝ որպես ազգային եկեղեցի, օգտվում է այլ կրոնական խմբերի համար անհասանելի մեծ արտոնություններից։ Որոշ դավանանքներ հաղորդել են կառավարության միջին կամ ցածր մակարդակի պաշտոնյաների կողմից խտրականության մասին, սակայն նշել են, որ բարձր մակարդակի պաշտոնյաները ավելի հանդուրժող են։ Կրոնական փոքրամասնությունների որոշ խմբերի նկատմամբ սոցիալական հարաբերությունները եղել են երկակի, և հաղորդագրություններ են հայտնվել այդ խմբերի անդամների նկատմամբ սոցիալական խտրականության մասին ։
Սան Սալվադոր դե Խուխույ
Աշխարհագրական դիրք
Պատմական քաղաքի կենտրոնը գտնվել է բարձր լեռների հովիտներում։ 20-րդ դարում քաղաքը հիմնականում ձգվել է Հիբի-Հինի գետից դեպի հարավ և հարավ-արևելք և փոքր չափով Ռիո Գրանդեից դեպի հյուսիս։
Կլիմա
Սան Սալվադորը գտնվում է մերձարևադարձային գոտում, կլիման բավականին տաք է ու փափուկ։ Տարեկան միջին ջերմաստիճանը +19, 4° С է, տարեկան տեղումների քանակը 777.7 մմ։ Ամառը բավականին տաք է և խոնավ։ Ձմեռը չոր է, փափուկ, հնարավոր է նաև զով եղանակ 0° С-ի սահմաններում։
Տեսարժան վայրեր
Քաղաքը շրջապատված է Անդերի գեղատեսիլ լանջերով։ Քաղաքի առավել հայտնի ճարտարապետական հուշարձաններն են. ճարտարապետությունից։
Սպորտ
Քաղաքում կա «Գիմնազիա դե Խուխույ» ֆուտբոլային ակումբը, որը մասնակցում է Արգենտինայի գլխավոր չեմպիոնների լիգային։
Հայտնի մարդիկ, ծնված այս քաղաքում
Կատեգորիա:Արգենտինայի քաղաքներ Կատեգորիա:1593 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Սթավանգեր 2013 (շախմատային մրցաշար)
Սթավանգեր 2013, միջազգային շախմատային մրցաշար, որն անցկացվել է 2013 թվականի մայիսի 7-18-ը Սթավանգերում։ Մրցաշարի հաղթող է դարձել ռուս գրոյսմաստեր Սերգեյ Կարյակինը։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Շախմատային մրցաշարեր Կատեգորիա:Լևոն Արոնյանի մասնակցությամբ մրցաշարեր
Իսկրիսկովշչինա (գյուղ, Բելոպոլիեի շրջան)
Իսկրիսկովշչինա (Іскрисківщина), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Բելոպոլիեի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Իսկրիսկովշչինա գյուղում բնակվում էր 646 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Բելոպոլիեի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Տերմինալ (կղզի)
Տերմինալ կղզի (Terminal Island), Լոս Անջելեսի շրջանում։ Վարչականորեն բաժանված է Լոս Անջելես և Լոնգ Բիչ քաղաքների միջև։
16 ցանկություն (ֆիլմ)
16 ցանկություն, կատակերգական ժանրի ֆիլմ, որը 2010 թվականին նկարահանել է Դիսնեյ ընկերությունը։ Ֆիլմի ռեժիսորը Պիտեր դե Լուիզն է։ Ֆիլմը եթեր է հեռարձակվել 2010 թվականի հունիսի 25-ին։
Տերմինալ (կղզի)
Նկարագրություն
Տերմինալ կղզին ձգվում է արևմուտքից արևելք 5,5 կմ, հյուսիսից հարավ երկարությունը հասնում է 1,2-ից մինչև 4,5 կմ, մակերեսը՝ 11,56 կմ² (1920 -ական թվականների վերջերից կղզու տարածքը արհեստականորեն փոփոխվել է), 2000 թվականի մարդահամարի տվյալներով բնակչությունը կազմում էր 1467 մարդ, որոնցից մոտավորապես երկու երրորդը այդ կղզում գտնվող բանտի բանտարկյալներն էին ։
16 ցանկություն (ֆիլմ)
Սյուժե
8 տարիների ընթացքում Էբբի Ջենսենը կազմել է իր 16 երազանքների ցուցակը, որոնք նա պլանավորել էր իրականացնել իր 16-ամյակին։ Երազանքները տարբեր են. հանդիպել իր սիրած աստղին, ունենալ նորաձև հագուստ, կազմակերպել ամենալավ երեկույթը իր 16-ամյակին ։
Տերմինալ (կղզի)
Նկարագրություն
Կղզու վրա գտնվում է «Դաշնային ուղղիչ հիմնարկ» բանտը, որը գործում է 1938 թվականից։ Այնտեղ գտնվում են 1000-ից ավելի բանտարկյալներ ։ Կղզու արևմտյան մասում գտնվում է Լոս Անջելես նավահանգիստը, իսկ արևելյան մասում՝ (Լոնգ Բիչի (նավահանգիստ)|Լոնգ Բիչ նավահանգիստը) ։ Այս երկու նավահանգիստների կազմակերպությունները հանդիսանում են կղզու սեփականատերները՝ օգտագործելով կղզու տարածքը իրենց բեռները տեղափոխելու համար։
Կամուրջներ
Տերմինալ կղզին մայրցամաքին միանում է չորս կամուրջներով ։
• Թոմաս Վինսենտի կամուրջ։ Տեսակը՝ կախովի կամուրջ, երկարությունը՝ 1847 մետր է, լայնությունը՝ 16 մետր, բարձրությունը՝ 111 մետր։ Այն հիմնադրվել է 1963 թվականին։ Ամեն օր կամրջով անցնում են 32000 ավտոմեքենա։ Կառուցված է կղզու արևմտյան մասում։
• Ջերալդ Դեսմոնդի կամուրջ։ Երկարությունը 1565 մետր է, լայնությունը՝ 21 մետր, բարձրությունը՝ 76 մետր։ Այն հիմնադրվել է 1968 թվականին։ Ամեն օր կամրջով անցնում են 62000 ավտոմեքենա։ Կառուցված է կղզու արևելյան մասում։ • Շույլեր Հեյմի կամուրջ։ Երկարությունը՝ 210 մետր է, լայնությունը՝ 25 մետր, բարձրությունը՝ 72 մետր։ Այն հիմնադրվել է 1948 թվականին, փակվել է 2015 թվականին։ Կառուցված է կղզու հյուսիսային մասում։
• Հենրի Ֆորդի կամուրջ։ Այն հիմնադրվել է 1924 թվականին, անցնում է ՀԵյմի կամրջին զուգահեռ։
Պատմություն
Սկզբնական շրջանում, երբ կղզին դեռևս պատկանում էր Իսպանիային, իսկ հետո՝ Մեքսիկային, կղզին կոչվում էր Ռազա-դե-Բուենա-Գենտե (Isla Raza de Buena Gente): Երբ Կալիֆոռնիան բռնակցվում է ԱՄՆ-ի կողմից, կղզու անունը փոխվում է Ռետլսնեյք։ 1891 թվականին կղզին ստացավ ներկայիս անվանումը՝ Տերմինալ։
16 ցանկություն (ֆիլմ)
Սյուժե
Էբբիի մտերիմ ընկերը՝ Ջեյը, սիրահարված է նրան, սակայն չի պատմում իր զգացմունքների մասին։ Դպրոցում Էբբին միշտ մրցում է Ջեյի նախկին լավ ընկերուհու՝ Կրիստա Կուկի հետ։ Կրիստան և Էբբին ծնվել են նույն օրը և Կրիստան միշտ փչացնում է Էբբիի տոնը։ Իսկ Էբբիին դուր չի գալիս, երբ իրեն երեխայի պես են վերաբերվում։
Նրա 16-ամյակին հայտնվում է ինչ-որ մեկը և նրան նվիրում է տուփ 16 հատ մոմերով։ Պետք է վառել և փչել մոմը՝ համապատասխանեցնելով մոմի թիվը և ցանկալի երազանքի թիվը ցուցակում, և այն կկատարվի։ Էբբին երանության մեջ է ընկնում։ Իսկ Ջեյին այդ կախարդանքը ընդհանրապես դուր չի գալիս։ Էբբին սկսում է պահել երազանքներ և նրա մոտ լավ է ստացվում։ Նա շատ գոհ է լինում ամենից։
Տերմինալ (կղզի)
Պատմություն
1910 թվականին Հարավային Կալիֆոռնիայի «Էդիսոն» կազմակերպությունը անմարդաբնակ կղզում սկսեց կառուցել գոլորշու կայան` իր «Էդիսոն» համակարգը էներգիայով ապահովելու համար։
16 ցանկություն (ֆիլմ)
Սյուժե
Վերջապես Էբբին ցանկանում է, որ դադարեն իրեն երեխայի պես վերաբերվել։ Ամեն ինչ փոխվում է։ Նա հասկանում է, որ էլ 16 տարեկան չէ, նա արդեն հասուն կին է։ Նրա ընկերները արդեն էլ չեն հիշում նրան։ Երեկոյան 12-ից հետո ոչ մի կախարդանք հնարավոր չի լինի փոփոխել։
Տերմինալ (կղզի)
Պատմություն
1943-ից մինչև 1997 թվականը կղզու կեսը պատկանում էր Լոնգ Բիչին։
Մինչև Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմը կղզու Ֆրուսատո բնակավայրում ապրում էր 3000 - 3500 ճապոնական ծագմամբ ամերիկացի։ 1942 թվականի փետրվարի 9-ին, Պեռլ Հարբորի վրա հարձակումից հետո ( 1941 թվականի դեկտեմբերի 7 -ին) կղզում ապրող բոլոր մեծերը փակված էին Հետաքննությունների դաշնային բյուրոյի  բանտում։ № 9066 Արտակարգ հրամանի (1942 թվականի փետրվարի 19) ստորագրումից կարճ ժամանակ անց կղզու բոլոր բնակիչներին, որոնք ունեին ճապոնական արմատներ, հրաման էր տրված հեռանալ իրենց բնակավայրերից 48 ժամվա ընթացքում։ Շուտով նրանք տեղափոխվեցին ճամբարներ։ Դա եղավ ճապոնացիների առաջին մասսայական ներգաղթը ։
16 ցանկություն (ֆիլմ)
Սյուժե
Առաջին անգամ եթեր հեռաձարկվելուց հետո ֆիլմը ունեցել է 5,6 միլիոն դիտում ։
Տերմինալ (կղզի)
Պատմություն
Պատերազմի ժամանակ Տերմինալ կղզում զարգանում էր զինվորական նավերի արտադրությունը։ Նշվում է նաև, որ այստեղ էին գալիս Ամերիկայի տարբեր շրջանում բնակվող աֆրիկացիներ և հայրենասիրությունից դրդված մասնակցում նավաշինական աշխատանքներին ։
16 ցանկություն (ֆիլմ)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2010 ֆիլմեր Կատեգորիա:Կանադական ֆենտեզի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ընտանեկան ֆիլմեր Կատեգորիա:Կանադական ընտանեկան ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի ֆիլմեր Կատեգորիա:Disney հեռուստաալիքի օրիգինալ ֆիլմեր Կատեգորիա:Վանկուվերում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան պատանեկան կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Կանադական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան հեռուստաֆիլմեր
Տերմինալ (կղզի)
Պատմություն
1946 թվականին Հովարդ Հյուզը իր երեխաներին Hughes H-4 Hercules հիդրոօդանավով տեղափոխում է Տերմինլ կղզու Կալվեր-Սիթի օդանավակայան, որպեսզի այդտեղից նրանք կատարեն առաջին թռիչքը։ «Հերկուլեսի» առաջին և միակ թռիչքը տեղի ունեցավ 1947 թվականի նոյեմբերի 2 - ին ։ Ներկայումս այն գտնվում է Մակ Մինվիլլե քաղաքի թանգարանում։
Կղզում պահպանվել են բազմաթիվ պատմական հուշարձաններ, որոնց շնորհիվ այն զբաղեցնում է «Ամենավտանգվանած պատմական վայրերը» ցուցակի 11-րդ հորիզոնականը։ 2013 թվականից Լոս Անջելեսի կառավարությունը ծրագիր է մշակում կղզու պատմական հուշարձանները պահպանելու համար։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ազգեր (Խիզանի գավառ)
XX դարի սկզբին ուներ 33 տուն քուրդ բնակիչ։ Բնակիչների հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն էր ։
Թեդ Քրուզ
Թեդ Քրուզ (ամբողջական անունը՝ Ռաֆայել Էդվարդ Քրուզ,, ), ամերիկացի քաղաքական գործիչ, 2013 թվականի հունվարից՝ Տեխասի նահանգից Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների սենատոր, Հանրապետական կուսակցության անդամ ։ Թեդ Քրուզը լատինաամերիկյան ծագում ունեցող առաջին քաղաքական գործիչն է, որն ԱՄՆ-ի սենատորն է ընտրվել Տեխասից ։