Նոր_Զելանդիայի_պատմություն
Գաղութային շրջան
Նոր Զելանդիա հասած առաջին եվրոպացիները եկել էին նավով՝ հոլանդացի Աբել Թասմանի հետ, 1642 թվականին։ Տեղացիների հետ ընդհարումների արդյունքում անձնակազմից 4 հոգի զոհվեց, իսկ ամենաքիչը մեկ մաորի վիրավորվեց մանրագնդակի արկից ։ Հաջորդ այցը եղավ 1769 թվականին, երբ հետազոտող Ջեյմս Կուկը կազմեց կղզիների գրեթե ամբողջ ափագծերի քարտեզը։ Կուկից հետո Նոր Զելանդիա եկան բազմաթիվ եվրոպացի և հյուսիսիամերիկացի կետորսիչներ և փոկերի որսորդներ։ Սկսեցին այստեղ գալ նաև առևտրական նավեր, որոնք փոխանակում էին սնունդը, երկաթյա իրերը, զենքը և այլ ապրանքներ այլ սնունդի, անտառափայտի, արհեստական սարքած իրերի և ջրի հետ։ Այդ առևտրականները մաորիներին բերեցին կարտոֆիլ և մուշկետ, սրանք արմատապես փոխեցին տեղացիների գյուղատնտեսական և ռազմական կենսաձևը։ Կարտոֆիլը դարձավ նրանց հուսալի սննդի աղբյուրը, ինչը հնարավորություն տվեց ավելի երկար պատերազմներ մղելու ։ Միջցեղային պատերազմների հետևանքով 1801-1840 թվականներին զոհվեց մոտավորապես 30-ից 40 հազար մաորի ։ 19-րդ դարի սկզբներից Նոր Զելանդիայում սկսեցին բնակվել քրիստոնյա միսիոներներ, որոնք բազմաթիվ աբորիգենների դավանափոխ արեցին իրենց հավատին ։ 19-րդ դարում տեղաբնիկների թիվը կրճատվեց՝ կազմելով ընդհամնեը 40 տոկոս, սրա հիմնական պատճառը տարբեր հիվանդություններն էին ։ 1788 թվականին կապիտան Արթուր Ֆիլլիպը նշանակվեց Նոր Հարավային Ուելսի նահանգապետ։ Նոր Հարավային Ուելսն այն ժամանակ իր մեջ էր ներառում Նոր Զելանդիան։ 1832 թվականին բրիտանական կառավարությունը՝ ստանալով հյուսիսային մաորիների թույլտվությունը, Ջեյմս Բասբիին նշանակեց իր լիազոր ներկայացուցիչը Նոր Զելանդիայում ։ 3 տարի հետո իմանալով ֆրանսիական բնակավայր ՝ Շարլ դը Թերիի մասին, մաորի ցեղերի կոնֆեդերացիան, Վիլհելմ IV-ին ուղարկեց անկախության հռչակագիր՝ խնդրելով պաշտպանություն։ Այնուհետև Գաղութների գործերի նախարարությունը Նոր Զելանդիա է ուղարկում կապիտան Ուիլյամ Գոբսոնին, որպեսզի նա հաստատի Նոր Զելանդիայում Բրիտանիայի գերիշխանությունը և հաշտություն հաստատի մաորիների հետ ։ Վայթանգիի պայմանագիրը կնքվել է 1840 թվականի փետրվարի 6-ին Բեյ օֆ Այլենդս նեղուցում։ Նորզելանդական կամպանիայի՝ Վելինգտոնում, անկախ բնակավայր ստեղծելու և ֆրանսիացի նորաբնիկների Ակարոայում տարածքներ ձեռք բերելու փորձերին ի պատասխան Գոբսոնը 1840 թվականի մայիսի 21-ին ողջ Նոր Զելանդիայի վրա հաստատեց Բրիտանիայի գերիշխանությունը, չնայած, որ այդ պահին՝ մաորիների կողմից, պայմանագրի ոչ բոլոր կրկնօրինակներն էին ստորագրված։ Սրանից հետո, հատկապես բրիտանացի, էմիգրանտների թիվը սկսեց աճել։ Նոր Զելանդիան 1841 թվականի հուլիսի 1-ին առանձնացավ Նոր Հարավային Ուելսից և դարձավ նույնանուն առանձին գաղութ։ 1852 թվականին գաղութը ստացավ ներկայացուցչական ղեկավարություն, իսկ 2 տարի անց հավաքվեց առաջին խորհրդարանը ։ 1856 թվականին գաղութը ստացավ ինքնուրույնություն և բոլոր ներքին հարցերն այնտեղ՝ բացի տեղացիներին վերաբերվող քաղաքականությունից, որոշվում էր ինքնուրույն։ Գաղութային քաղաքականության վրա հսկողությունը Նոր Զելանդիան ստացավ 1860-ական թվականներին ։ Վախենալով, որ Հարավային կղզին կարող է անկախություն ցանկանալ՝ գաղութի ղեկավար Ալֆրեդ Դոմեթը որոշում կայացրեց մայրաքաղաքը Օքլենդից տեղափոխել Կուկի նողուց ։ Վելինգտոնն ընտրվեց նոր մայրաքաղաք, քանի որ այն տեղակայված էր երկրի կենտրոնում և ուներ հարմարավետ խութ։ Խորհրդարանն առաջին անգամ նստաշրջան անցկացրեց Վելինգտոնում 1865 թվականին։ Միգրանտների թվաքանակի ավելացման հետ հողի համար ծագեցին կոնֆլիկտներ, որոնք 1860-ական 1870-ական թվականներին վերածվեցին նորզելանդական տարածքային պատերազմների։ Սրա արդյունքում մաորիներից առգրավեցին բազմաթիվ տարածքներ ։