cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հոլոքոստի ժխտում
Ժողովրդագրություն
Ժխտողներին քննադատողները մատնանշում են, որ ոչ մի իրական բացատրություն չկա, թե հատկապես որտեղ են վերաբնակություն հաստատել 5-6 միլիոն հրեաները ։ Մասնավորապես Սենինգը իր հաշվարկներում օգտվել է անարժանահավատ տեղեկություններից` հեգնելով պաշտոնական աղբյուրները։ Իր օգտագործած աղբյուրներից նա ընտրել է այն տեղեկությունները, որոնք հաստատել են իր առաջ քաշած դրույթները` մնացած փաստարկները մի կողմ դնելով ։ Ժողովրդագիր Սերժո դելա Պերգոլան մատնանշում է, որ Հոլոքոստի արդյունքում սկսել է ծայրահեղ նվազել հրեական բնակչության թվաքանակը ոչ միայն Եվրոպայում, այլև ամբողջ աշխարհում։ Նա նշում է, որ հրեական բնակչության քանակն աշխարհի ժողովուրդների ժողովրդագրական պատկերում 1939 թվականի 0.75 %-ից նվազել է 0.23 %-ի 21-րդ դարասկզբում։ Պերգոլայի հաշվարկներով, եթե Հոլոքոստ չլիներ, հրեական բնակչության թիվը 1990-ական թվականներին կկազմեր 20-31 միլիոն մարդ, բայց իրականում այն 13 միլիոն է ։
Ոչնչացման վերաբերյալ փաստաթղթեր
Հոլոքոստի` ընդհանուր ճանաչում ստացած տեսակետի ներկայացուցիչները մատնանշում են, որ Եվրոպայի հրեաների բնաջնջման ծրագիրը գոյություն է ունեցել, և Երրորդ Ռայխի ղեկավարներն այդ առումով միանշանակ հայտարարություններ են կատարել։ Օրինակ` Յոզեֆ Գեբելսի օրագրում գրված է.
Սրանով հանդերձ, հենց նացիստների հաշվարկներով Եվրոպայում ավելի քան 11 միլիոն հրեա է եղել, իսկ դրա 60 %-ը կազմում է 6.6 միլիոն մարդ ։
Հրեաների նպատակաուղղված զանգվածային ոչնչացման համանանման միանշանակ հայտարություններ են արել Հիտլերը, Հիմլերը և ավելի ցածր աստիճանի բազմաթիվ պաշտոնյաներ ։
Կոնկրետ փաստաթուղթ, որ կվկայեր հրեաների զանգվածային բնաջնջման ճշգրիտ ամսաթվի մասին, չի պահպանվել։ Սակայն պատմաբանների մի մասը վստահ է, որ նման փաստաթուղթ եղել է, և այն ընդունվել է 1941 թվականի ամռանը։ Մասնավորապես, «Եվրոպական հրեաների ողբերգությունը» դասագրքի հեղինակները համարում են, որ դա կարող էր լինել Հիտլերի բանավոր գաղտնի հրամանը ։ Նրանք հղում են կատարում գերմանացի պատմաբան Մարտին Բրոշատին, որը «Հիտլերի պետությունը» գրքում ուսումնասիրել է Գերմանիայի ղեկավարման համակարգը։ Նույն կարծիքն է հայտնում նաև պատմաբան Հելմուտ Կրաուզնիկը։ Ուրիշ գիտնականներ (մասնավորապես Ռաուլ Հիլբերգը և ինքը Մարտին Բրոշատը) ենթադրում են, որ նման փաստաթուղթն ի հայտ է եկել ավելի ուշ կամ էլ ընդհանրապես գոյություն չի ունեցել։ Սակայն, ինչ էլ որ լինի, չի կարելի ժխտել հրեաների զանգվածային ոչնչացման գերմանական քաղաքանությունը ։ Քրիստոֆեր Բրաունինգը կարծում էր, որ տեղահանման ծրագրից բնաջնջման ծրագրին անցումը կատարվել է 1941 թվականի սեպտեմբեր-հոկտեմբեր ամիսներին ։
Պատմաբանների մեծամասնության մոտ կասկածներ չկան, որ Հիտլերն անձնապես մասնակից է եղել հրեաների զանգվածային բնաջնջման ծրագրին ։ Մասնավորապես, հրեա պատմաբան Սաուլ Ֆրիդլենդերը բերում է այնզաց խմբերի անձնական հաշվետվության օրինակներ և Ուկրաինայի Ռովնո շրջանում կենդանի մնացած հրեաների ոչնչացման` Հիտլերի ուղղակի հրամանը 1942 թվականին։ Բացի այդ, ինքնասպանության նախօրեին` 1945 թվականի ապրիլի 29-ին, Հիտլերը հրեաների ոչնչացումը համարել է նացիոնալ-սոցիալիստների` մարդկությանը թողած մեծագույն ծառայությունը ։
Վկաների ցուցմունքների քննադատություն
Ականատեսների վկայությունների քննադատությունը պատմաբանների կարծիքով ցեղասպանությունը ժխտողների փաստարկների ուժեղ կողմերից է, քանի որ գերությունը վերապրածների պատմությունները, իսկապես, աչքի են ընկնում անճշտություններով, չափազանցություններով ու հակասություններով ։
Մասնավորապես, ռևիզիոնիստ Ֆրիդրիխ Բրուկները գրում է, որ Օսվենցիմում հրեաներին գազով սպանելու վկաները բազմիցս փոխել են իրենց ցուցմունքները, ինչպես նաև անհավանական պնդումներ են արել, օրինակ, 25 մ² տարածքում 700-800 մարդ տեղավորվելու մասին (ստացվում է 32 մարդ 1 մ² տարածքում, ինչը ֆիզիկապես հնարավոր չէ) ։
Պատմաբանների կարծիքով ժխտողների բացատրությունները, որ նացիստների բազմաթիվ ցուցմունքներ ստիպողական են եղել, քննադատության չի ենթարկվում, քանի որ վկայությունները կրկնվել են նաև ավելի ուշ շրջանում` ընդհուպ մինչև 1960-ական թվականները, երբ ոչ մի ճնշում չի գործադրվել ։ Առանձին ոչ պարկեշտ խոստովանություններ չեն կարող ստահոդ դարձնել այն բազմաթիվ վկայությունները, որ թողել են ականատեսները ։ Օրինակ, Հոլոքոստը ժխտողները հերքում են ականատես Ռուդոլֆ Վրբայի վկայությունները Օսվենցիմի գազի խցիկների մասին միայն այն բանի համար, որ ականատեսը շփոթել է Հայնրիխ Հիմլերի` գազախցիկ այցելելու օրը ։ Ժխտողները, մերժելով ականատեսների վկայությունները ժամանակի տարբերության կամ դեպքերի նկարագրության առումով, հաշվի չեն առնում վկաների անհատականությունը և իրողությունների սուբյեկտիվ վերարտադրումը։ Պատմաբանները կարծում են, որ անձնական վկայությունները պատմական կարևոր աղբյուր են և որոշ մանրուքներում դրանց տարբերությունը չի նվազեցնում նրանց հավաստիությունը։
Պատմաբան Ալեքսանդր Նեմիրովսկին նշում է, որ ականատեսների ցուցմունքներում եղած հակասությունները փոքրիկ մանրամասներում միանգամայն բնական են, քանի որ ականատեսները երբեմն ուղղակի չէին կարող դրանք ճշտորեն իմանալ և որոշ հատվածներում նրանք ներկայացրել են իրենց ենթադրությունները։ Սակայն բազմաթիվ օբյեկտիվ տվյալներով հաստատված զանգվածային սպանությունների փաստի ժխտումը հիմնավորված չէ որոշ վկայություններում առկա հակասություններով ։
Դիակիզարանների արտադրողականություն
Յուրգեն Գրաֆն իր «Առասպել Հոլաքոստի մասին» գրքում գրում է, որ Օսվենցիմի դիակիզարաններում անհնար կլիներ այնպիսի քանակությամբ դիերի այրումը, ինչը նշվում է գրականության մեջ` օրական 4756 դիակ։ Ռաուլ Հիլբերգին արված հղումով նա մուֆելային վառարանների հետևյալ հաշվարկն է անում.
Գրաֆը պնդում է, որ ժամանակակից դիակիզարաններում մեկ դիակի այրումը տևում է 1-1.5 ժամ։ Եթե 52 վառարանում վառեին 4756 դիակ, ապա ամեն վառարանին օրական բաժին կհասներ 95 դիակ։ Այդ հաշվարկների համաձայն` Օսվենցիմի դիակիզարանների թողունակությունը 4 անգամ գերազանցում է ժամանակակից դիակիզարաններին ։
1943 թվականի հունիսի 28-ի Բեռլին` ՍՍ գեներալ Հանս Կամլերին ուղարկված գրության մեջ նշվում է 1 օրում կիզվող դիերի քանակը` 4756 ։ «Տոպֆ և որդիներ» ընկերությունը, որ մուֆելային վառարաններ էր արտադրում դիակիզարանների համար, 1951 թվականին ստացել է արտոնագիր, որում նշվում է, որ մեկ վառարանը մեկ դիակի կիզումն իրականացնում է կես ժամում։ Դեռևս 1941 թվականին Տոպֆը գրել է Հիմլերին.
Բացի այդ, երբ վառարանները չեն բավարարել պահանջարկը, կիզումն իրականացվել է բաց հորերում գիշեր և ցերեկ ։
Գազով թունավորում
Ռաուլ Հիբերգի կարծիքով մարդկանց զանգվածային թունավորման համար նախատեսված գազի խցիկների գոյության հարցը նացիստների հանցավոր մտադրության իրականացման ամենակարևոր հարցերից է։ Օսվենցիմը համարվում է Հոլոքոստի խորհրդանիշը, այդ պատճառով գազի խցիկների թեման ցեղասպանությունը ժխտողների բանավեճում կենտրոնական տեղ է զբաղեցնում։
Ժխտողները պնդում են, որ գազի խցիկները բանտարկյալների զանգվածային սպանությունների վայր չեն եղել, այլ պատսպարաններ։ Նրանք նաև պնդում են, որ խցիկների կառուցվածքը թույլ չէր տա իրականացնել գազով թունավորումներ ։
Մարկ Վեբերը, Ռոբեր Ֆորիսոնին հղելով, գրում է, որ Դուայթ Էյզենհաուերի, Ուինսթոն Չերչիլի և Շառլ դը Գոլի հուշագրություններում ոչ մի անգամ չեն հիշատակվել գազի խցիկները ։
Հոլոքոստը ժխտողները հաճախ հղում են կատարում գերմանացի պատմաբան Մարտին Բրոշատին, որը գրել է, որ Բերգեն-Բելզենում և Բուխենվալդում գազի խցիկներ ընդհանրապես չեն եղել, իսկ Դախաու համակենտրոնացման ճամբարում դրանց կառուցումն ավարտին չի հասցվել։ Սակայն գազով թունավորումները հիմնականում իրակացրել են ոչ թե Գերմանիայի, այլ Լեհաստանի տարածքում` Հելմնոյում, Բելժեցում, Սոբիբորում, Տրեբլինկայում և Օսվենցիմում։ Բացի այդ, ի տարբերություն նահանջից առաջ նացիստների կողմից ոչնչացված գազի խցիկների` Մայդանեկում պահպանվել է գազի խցիկ ։
Արտազատվող գազը` ցիանական թթուն, պատերի ծածկույթի վրա ձևավորում է քիմիական կայուն միացություն, սակայն պատի քերուքի վերլուծությունը, որ կատարել են ամերիկացի տեխնիկ Ֆրեդ Լեյխտերը և գերմանացի քիմիկոս Գերմար Ռուդոլֆը, տվել է բացասական արդյունք ։
Սակայն Լեյխտերի և այլոց հետազոտությունները, որոնց հղում են կատարում ցեղասպանությունը ժխտողները` ապացուցելով, որ Օսվենցիմում մարդկանց թունավորում չի իրականացվել, կատարվել են մեթոդական մի շարք սխալներով, որոնք հանգեցրել են սխալ եզրակացության։ 1994 թվականին Կրակովի Դատական քննության ինստիտուտը հրապարակել է Օսվենցիմի և Բիրկենաուի գազախցիկների ցիանիդի մանրամասն հետազոտությունը, որի արդյունքում «հաստատվել է ցիանիդի առկայությունը բազմաթիվ գազախցիկների ավերակներում» ։
Պնդումները, որ խցիկներում անցքեր չեն եղել գազի արտահոսքի համար, հերքում են ականատեսները՝ փաստաթղթերով և նրագույն հետազոտություններով, իսկ խցիկների` ապաստարաններ լինելու մասին փաստարկները չեն հաստատվել, քանի որ դրանք բավական հեռու են եղել զորակայաններից ։ Օսվենցիմի 5 գազախցիկներից միայն մեկն է 1944 թվականին վերածվել ապաստարանի ։
Քննադատները նշում են, որ ժխտողները հերքում են իրենց իսկ կողմից առաջ քաշված տեսակետը, թե իբր 6 միլիոն հրեա սպանվել է հենց գազի խցիկներում։ Համենայն դեպս, գիտական պատմագրությունը նման տեսակետ երբեք առաջ չի քաշել. գազի խցիկներում սպանվել է Հոլոքստի զոհերի մի մասը միայն, իսկ մնացածը մահացել են այլ պատճառներով` գնդակահարություն, սով, հիվանդություններ ։ Ժխտման համանման օրինակ է հանդիսանում Լեոն Դեգրելի «Օսվենցիմի գազի խցիկներում օրական 24.000 սպանվածների մասին պաշտոնական վիճակագրությունը» այն դեպքում, երբ 24.000 մարդ մեկ օրում Օսվենցիմում սպանվել է նրա ողջ գոյության մեջ միայն մեկ անգամ` 1944 թվականի հունիսի 28-ին ։
1945-1970
Հոլոքոստի ժխտման հիմքեր ստեղծել են հենց նացիստները. երբ հասկանալի դարձավ, որ հնարավոր է պատերազմը տանուլ տալ, Հիմլերը հրամայել է ոչնչացնել ցեղասպանության հետ կապված փաստաթղթերը։ 1945 թվականի ապրիլին նա պաշտոնական հրամանագիր է ստորագրել, որ համակենտրոնացման ճամբարներում գտնվող ոչ մի բանտարկյալ «կենդանի չընկնի թշնամու ձեռքը» ։
Ինդիանայի համալսարանից Ռոբերտ Վեստը ենթադրել է, որ Հոլոքոստի առաջին ժխտողը եղել է շոտլանդացի ծայրահեղ աջ քաղաքական գործիչ Ալեքսանդր Ռատկլիֆը (Alexander Ratcliffe), ով 1945 թվականի վերջին իր «Vanguard» ամսագրում պնդել է, որ Հոլոքոստը հրեաների երևակայության արդյունքն է։ Ռատկլիֆը նաև պնդել էր, որ բրիտանական կառավարությունը փաստացի հսկվում է հրեաների կողմից, իսկ Հիտլերը Եվրոպայի փրկարարն է բոլշևիզմից ։ Վաղ հերքողներից մեկն էլ անգլիացի գրող և լրագրող Դուգլաս Ռիդն է  ։
Պատմաբան և ժողովրդագիր Պավել Պոլյանը գրել է, որ Նյուրնբերգյան դատավարության եզրակացություններն առաջին անգամ կասկածի տակ է դրել ֆրանսիացի Մորիս Բարդեշը 1947 թվականին։ Բարդեշը պնդում էր, որ գերմանական ճամբարներում մարդկանց զանգվածային մահվան պատճառ են եղել ռազմական խիստ պայմանները և դրանց հետևանքով մարդկանց հյուծվածությունն ու համաճարակները ։
Սակայն Հոլոքոստի առաջին ժխտողը, որը հանրաճանաչություն է ձեռք բերել, ֆրանսիացի Պոլ Ռասինյեն է, որը պատերազմի տարիներին եղել է Դիմադրության շարժման մեջ և Բուխենվալդի գերիներից, իսկ պատերազմից հետո դարձել է խորհրդարանի պատգամավոր։ 1848 թվականին նա լույս է ընծայել «Սահմանների հատում» (Le Passage de la Ligne) գիրքը, որում, չհերքելով ահաբեկչության քաղաքականությունը և հրեաների ոչնչացումը համակենտրոնացման ճամբարներում, ողջ մեղքը դնում է արտոնյալ գերիների` կապոների վրա, որոնք հսկում էին բարաքները։ Ռասինյեն կասկած է հայտնում և՛ զոհերի թվի, և՛ գերմանացիների՝ հրեաների դիտավորյալ սպանության վերաբերյալ։
1961 թվականին Ռասինյեն հրատարակում է «Ուլիսի խաբկանք» գիրքը, իսկ 1964 թվականին` «Եվրոպացի հրեաների դրաման» գրքերը։ Ռասինյեն փորձում էր ապացուցել, որ մահացել է ընդամենը 0.5-1.5 միլիոն հրեա և կրկնում էր Բարդեշի պնդումը, որ նրանք մահացել են ոչ թե այն պատճառով, որ գերմանացիները սպանել են նրանց, այլ որ չեն կարողացել հարմարվել պատերազմական դաժան պայմաններին ։ 1964 թվականին Ռասինյեն ժխտողներից առաջինը հայտարարեց, որ ոչ մի գազի խցիկ գերմանացիները չեն ունեցել ։
Այդ շրջանում Հոլոքոստի ժխտումը Եվրոպայում թռուցիկ երևույթ էր, քանի որ պատերազմի մասին հիշողությունները թարմ էին, և շատ ականատեսներ դեռևս կենդանի էին ։
ԱՄՆ-ում Հոլոքոստի ժխտման պարարտ հող էր իզոլյացիոնիզմը (ուղղություն արտաքին քաղաքականության մեջ, որի հիմքում ընկած էր այլ պետությունների, ժողովուրդների գործերին չմիջամտելը), որի առավել հայտնի ներկայացուցիչներից էր պատմաբան-գերմանասեր Գարի Էլմեր Բարնսը։ Իզոլյացիոնիստների կարծիքով ԱՄՆ-ն իզուր էր ներքաշվել Գերմանիայի դեմ պատերազմի մեջ, որ հրահրել էին նրա թշնամիները` մասնավորապես Լեհաստանն ու Մեծ Բրիտանիան։ Համանման տեսակետ է հայտնել Դևիդ Հոգանը իր «Պարտադրված պատերազմ» գրքում ։ Հոլոքոստի ժխտումը նման հանգամանքներում առասպելի տեսք է ընդունում այն մասին, որ բազմաթիվ հրեաներ փրկվել են` տեղափոխվելով այլ երկրներ։ 1968 թվականին Բարնսը մեղադրել է Իսրայելին չեղած հրեական դիակների համար Գերմանիայից գումար ստանալու համար։
1970 թվականից հետո
1970-ական թվականները նշանավորվեցին Եվրոպայում ժխտողական շարժման աճով. թողարկվում են բազմաթիվ գրքեր, հոդվածներ, սկսվում են հարձակումներ Հոլոքոստի գլխավոր խորհրդանիշի` Օսվենցիմի նկատմամբ ։
1973 թվականին Գերմանիայում լույս են տեսնում Տիս Կրիստոֆերսենի «Օսվենցիմի սուտը», «Ստի կասկածելի համադրումներ», Էմիլ Արեցի «Խաբեություն 6 միլիոնի մասին» գրքերը։ 1974 թվականին Մեծ Բրիտանիայում հրատարակվել է Ռիչարդ Հարվուդի «Արդյոք մահացել է 6 միլիոն» գիրքը։ Հարվուդն ապացուցում էր, որ մահացել է ընդամենը 10 000 հրեա, ընդ որում՝ բռնությունները հատուկ ուղղված չէին հրեաների նկատմամբ, այլ նացիստական ռեժիմի հակառակորդների ։ Այս շրջանում իր գրքերն ու էսսեներն է հրատարակում համբուրգցի իրավաբան Վիլհելմ Շտեգլիխը, որը կենտրոնացած էր Հոլոքոստի մասին վկայությունները ժխտելու վրա։
Օստին Էպպը ձևակերպել է «8 անհերքելի դրույթներ», որոնք երկար տարիներ դարձան ժխտողների «կատեխիզիսը»։
Այս շրջանի ամենահայտնի գիրքն էլեկտրոնիկայի մասնագետ Արթուր Բատցի «20-րդ դարի հերյուրանք» գիրքն է, որ լույս է տեսել 1975 թվականին։ Բատցն ապացուցում էր, որ հրեաների շրջանում զոհերի թիվը կազմել է 1 միլիոն մարդ, և պնդում էր, որ Վերմախտը և ՍՍ-ն չեն իրականացրել հրեաների կոտորած։ Նրա կարծիքով գերմանացիների քաղաքականությունը նպատակաուղղված է եղել հրեաների վերաբնակեցմանը Ռայխի սահմաններից դուրս, նրանց գույքի բռնագրավմանը և հրեական աշխատուժի օգտագործմանը ռազմական գործարաններում ։
1978 թվականներին Դևիդ Մակալդենը և Ուիլիս Կարտոն հիմնում են «Պատմության վերանայման ինստիտուտ» կազմակերպությունը, որն իր առաջ բացահայտ նպատակ է դնում ժխտելու Հոլոքոստի պատմության` համընդհանուր ճանաչում ստացած տեսակետը ։ Ինստիտուտը պատմական ռևիզիոնիզմի ավանդական ներկայացուցչի դերն է ստանձնում։ Նրա հրապարակած ու տարածած նյութերի մեծամասնությունն ուղղված էր Հոլոքոստի հետ կապված փաստերի ժխտմանը ։ Այն դարձավ Հոլոքոստը ժխտող ամենակարևոր կազմակերպություններից մեկը։ 2000 թվականից ինստիտուտի տնօրեն է դառնում Մարկ Վեբերը` քչերից մեկը ժխտողներից, որն ունեցել է մասնագիտական պատմական կրթություն ։
«Պատմության վերանայման ինստիտուտը» սկսում է հրատարակել Journal of Historical Review ամսագիրը և կազմակերպել միջազգային համաժողովներ այդ թեմայով ։ Դրանցից առավել խոշորն ու ներկայացուցչականը 2006 թվականի դեկտեմբերի 11-12-ին կայացած համաժողովն էր «Հոլոքոստի ակնարկ. գլոբալ տեսություն» վերնագրով, որ կազմակերպել էր Իրանի արտաքին գործերի նախարարությունը։
1970-ական թվականների կեսերից ռևիզիոնիզմը, որ նախկինում ասոցացվում էր բացառապես նեոնացիզմի հետ, ինքնուրույն շարժման համբավ է ձեռք բերում` ստանալով որոշակի հարգանք ։ Ժամանակից հերքողների գրքերն ու հոդվածները գրվում են հարաբերականորեն չեզոք լեզվով` ապահովելով մեծ քանակությամբ հղումներ սկզբնաղբյուրներից, ինչը նրանց արտաքնապես նման է դարձնում գիտական գրականությանը ։ Ժխտողական նյութերի տարածման գործում գլխավոր դեմք է հանդիսանում Կանադայում ապրող գերմանացի ռևիզիոնիստ Էռնստ Ցյունդելը ։ Սթիվեն Ատկինսը գրում է, որ այդ շարժումը բազմանդամ է. աշխարհում հաշվվում է մոտ 250 ակտիվիստ, սակայն շարժման համախոհներն ավելի շատ են։
Պարույր Միքայելյան
Պարույր Ավագի Միքայելյան, հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ։
Կենսագրություն
Պարույր Միքայելյանը ծնվել է 1924 թվականի մարտի 7-ին Ոսկեհատ գյուղում (այժմ՝ ՀՀ Շիրակի մարզում)։ 1941 թվականին ավարտել է Երևանի մանկավարժական ուսումնարանը, 1957-1959 թվականներին սովորել Մոսկվայի Մ. Գորկու անվան գրականության ինստիտուտի բարձրագույն դասընթացներում։ 1969-1971 թվականներին աշխատել է «Հայաստան» հրատարակչությունում, 1971-1975 թվականներին եղել է Հայաստանի գրողների միության վարչության քարտուղար, 1975-1977 թվականներին՝ Հայ-հրատպետկոմի հրատարակչությունների վարչության պետ։ 1977 թվականին մեկնել է արտասահման։
Հոլոքոստի ժխտում
1970 թվականից հետո
21-րդ դարի սկզբից ժխտողներն իրենց գաղափարները տարածելու համար սկսել են զանգվածաբար կիրառել համացանցը։ Ստեղծվել են շատ կայքեր, որտեղ հրապարակվում են ռևիզիոնիստների հոդվածները ։ 2000-ական թվականների վերջում ժխտողներն ակտիվացել են նաև սոցիալական կայքերում ։
Մերմելշտայնն ընդդեմ «Պատմության վերանայման ինստիտուտի» դատավարություն
1980 թվականին «Պատմության վերանայման ինստիտուտը» 50 000 ԱՄՆ դոլարի չափով պարգևատրում է խոստացել ցանկացած մարդու, ով կարող է ապացուցել, որ հրեաներին Օսվենցիմում սպանել են գազով։ Օսվենցիմի նախկին գերի Մել Մերմելշտեյնը, որը Մուկաչևոյի բնակիչ է եղել, ընդունել է մարտահրավերը` ներկայացնելով նոտարի կողմից հաստատված փաստաթուղթ, որի համաձայն՝ նա տեղահանվել է Օսվենցիմ և ականատես է եղել, թե ինչպես են գերմանացիներն իր մորն ու երկու քույրերին տեղավորել № 5 գազի խցիկում ։
Պարույր Միքայելյան
Կենսագրություն
Ռուսերենից թարգմանել է Ա. Պուշկինի «Ռուսլան և Լյուդմիլա» (1953), «Բորիս Գոդունով» (1957), «Փոքրիկ ողբերգություններ» (1970), «Եվգենի Օնեգին» (1972), Մ. Լերմոնտովի «Կովկասի գերին» (1970), «Մահվան հրեշտակ» (1970), գերմաներենից՝ Ֆ. Շիլլերի «Բալլադներ» (1957), Վ. Բրունբախի «Ճանապարհորդ ոզնին» (1960), Հ. Հայնեի «Աթա թրոլ» (1963), «Առակներ» (1969), Յ. Վ. Գյոթեի «Ֆաուստ» (1963), Ֆ. Վերֆելի «Մուսա լեռան քառասուն օրը» (1964), Բ. Բրեխտի «Լուկուլլոսի դատը» (1973, 2011) և այլ ստեղծագործություններ ։ Լույս են տեսել նաև Պարույր Միքայելյանի «Արջուկ» (1956), «Բալլադներ» (1962), «Զարմանալի ծիլը» (1962), «Հետքեր սրտի վրա» (1963), «Սիրո լեգենդը» (1975) բանաստեղծությունների և բալլադների ժողովածուները։
Գյուստավ Մորո
Կենսագրություն և գործունեություն
Գյուստավ Մերոն ծնվել է 1826 թվականին Փարիզում`ճարտարապետի ընտանիքում։ Մորոն սովորել է Փարիզի Գեղեցիկ արվեստների ազգային բարձրագույն դպրոցում և եղել է Թեոդոր Շասերիոյի աշակերտը։ 1849 թվականին Մորոն ցուցադրում է իր աշխատանքները փարիզյան Սալոնում։ Դեպի Իտալիա կատարած երկու շրջագայությունների ժամանակ (1841 թվական, և 1857-1859 թվականներ) նա այցելել է Վենետիկ, Ֆլորենցիա, Հռոմ և Նեապոլ։ Այստեղ Մորոն ուսումնասիրել է Վերածննդի արվեստը` Անդրեա Մանտենյաի, Կառլո Կրիվելիի, Սանդրո Բոտիչելլիի և Լեոնարդո դա Վինչիի գլուխգործոցները։
Պարույր Միքայելյան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Հոլոքոստի ժխտում
Մերմելշտայնն ընդդեմ «Պատմության վերանայման ինստիտուտի» դատավարություն
Ինստիտուտը մերժել է ընդունել այդ վկայությունները և վճարել խոստացված պարգևը, ինչից հետո Մարմելշտայնը դիմել է Լոս Անջելեսի դատարան` խոստացված պարգևատրումը վճարելու և բարոյական փոխհատուցման պահանջով ։
Դատարանը գործի քննության ժամանակ ընդունել է Մարմելշտայնի պնդումը։ Դատավոր Թոմաս Թ. Ջոնսոնը հայտարարել է, որ հրեաների` գազով սպանությունն Օսվենցիմում 1944 թվականի ամռանն անքննելի փաստ է և չի կարող կասկածի տակ դրվել ։
Գյուստավ Մորո
Կենսագրություն և գործունեություն
1862 թվականին մահանում է նկարիչի հայրը։ 1868 թվականին Մորոյին կարգում են Գրան-պրի դե Ռոմա մրցույթի ժյուրի։ 1875 թվականին Գյուստավ Մորոն արժանանում է Ֆրանսիայի Հանրապետության բարձրագույն պարգևին և դառնում է Պատվո լեգեոնի շքանշանակիր ։ 1884 թվականին մահանում է նկարչի մայրը։
Հոլոքոստի ժխտում
Մերմելշտայնն ընդդեմ «Պատմության վերանայման ինստիտուտի» դատավարություն
Դատարանի որոշման համաձայն, որ կայացել է 1985 թվականի հուլիսին, ինստիտուտը Մարմելշտայնին վճարել է 90 000 ԱՄՆ դոլար` հրապարակելով անհատական ներողությունով նամակ ։
Գյուստավ Մորո
Կենսագրություն և գործունեություն
1888 թվականին նկարիչը ընդունվում է Գեղեցիկ արվեստների ազգային ակադեմիա իսկ արդեն 1891 թվականին դառնում է Փարիզի Գեղեցիկ արվեստների ազգային բարձրագույն դպրոցի պրոֆեսոր՝ փոխարինելով Ժյուլ Դելոնեին։ Նրա աշակերտներն են դառնում Անրի Մատիսը, Ժորժ Ռուոն, Օդիլոն Ռեդոնը, Գյուստավ Պիեռը։ 1890 թվականին իր մահկանացուն է կնքում կյանքի ուղեկիցը՝ Ալեքսանդրինը։
Հոլոքոստի ժխտում
Քիգստրայի գործ
1984 թվականին կանադացի դասախոս Ջեյմս Քիգստրան, քրեական օրենսգրքի 281 հոդվածի համաձայն (այժմ` 319 հոդված), մեղադրվել է որոշակի խմբի հանդեպ ատելության բորբոքման համար։ Քիգստրան իր դասախոսությունների ժամանակ քարոզել է հակասեմական տրամադրություններ` ներառյալ Հոլոքոստի ժխտումը ։ Նա տուգանվել է 5 000 ԱՄՆ դոլարով` զրկվելով դասախոսելու իրավունքից։ Քիգստրայի գործն առիթ է հանդիսացել Կանադայի Գերագույն դատարանում քննարկել խոսքի ազատության հարցը ։ Դատական որոշումների բազմաթիվ վերանայումներից հետո 1996 թվականի փետրվարին Գերագույն դատարանը հրապարակել է իր վերջնական վճիռը` 2 տարվա ազատազրկում և 3 000 ԱՄՆ դոլար տուգանք։
Գյուստավ Մորո
Կենսագրություն և գործունեություն
Նրա կտավները, ջրաներկով աշխատանքները և նկարները հիմնականում նվիրված են աստվածաշնչյան, միստիկական և ֆանտաստիկական թեմաներին։ Գյուստավ Մորոյի արվեստի վրա մեծ ներգործություն են թողել ֆովիզմն ու սյուրռեալիզմը։ Մորոն հին արվեստի հիանալի գիտակ էր, Հին Հունական արվեստի մասնագետ։ Նա արևելյան մշակույթի, մետաքսի, զենքերի, ճենապակու և գորգերի մեծ սիրահար էր։
Հոլոքոստի ժխտում
«Իրվինգն ընդդեմ Լիպշտադտի» դատավարություն
Առավել հայտնի կոնֆլիկտներից մեկը, որ կապված է Հոլոքոստի ժխտման հետ, Իրվինգն ընդդեմ Լիպշտադտի դատավարությունն է։
Գյուստավ Մորո
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սիմվոլիստ նկարիչներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նկարիչներ Կատեգորիա:Փարիզի գեղարվեստի ազգային բարձրագույն դպրոցի շրջանավարտներ
Հոլոքոստի ժխտում
«Իրվինգն ընդդեմ Լիպշտադտի» դատավարություն
1996 թվականին Իրվինգը հայց է ներկայացնում բրիտանական դատարանին` ընդդեմ Դեբոր Լիպշտադտի և Penguin Books հրատարակչության՝ զրպարտության և իր գիտական ու գործնական հեղինակությանը վնաս հասցնելու համար։ Իրվինգն ընդգծում էր, որ ինքը հանդես չի գալիս իր հակառակորդների իրավունքի դեմ, այլ իր նկատմամբ եղած զրպարտության ու իրեն նեոնացիզմի մեջ մեղադրելու դեմ ։
Պատասխանող կողմը որպես փորձագետ հրավիրում է բրիտանացի պատմաբան Ռիչարդ Էվանսին, որը մասնագիտացած էր Երրորդ ռայխի պատմության մեջ։ Նա հետազոտել էր Իրվինգի գրքերը, հրապարակումներն ու ելույթները, որպեսզի պարզաբանի, թե արդյոք Հոլոքոստի ժխտումը միտումնավոր բնույթ է կրել` կախված քաղաքական հետաքրքություններից ու Իրվինգի համոզմունքներից։ Էվանսը Իրվինգի աշխատանքներում բացահայտում է մի շարք դեպքեր, որտեղ նա օգտագործել է կեղծ փաստաթղթեր, հեգնել է փաստաթղթային ապացույցները, աղբյուրներից կատարել է կամային հղումներ` դրանք կտրելով ենթատեքստից ։ Դատավարության ընթացքում ելույթ են ունեցել մի շարք փորձագետներ` Պետեր Լոնգերիխը, Ռոբերտ Յան վան Պելտը, Քրիստոֆեր Բրաունինգը և Հայտո Ֆունկեն։
2000 թվականի ապրիլի 11-ին դատավոր Գրեյը հրապարակում է 333 էջանոց դատավճիռը ։ Իրվինգի հավակնությունները մերժվում են։ Դատարանը վերջինիցս պահանջում է 3 միլիոն ֆունտ վճարել որպես դատական ձգձգումների համար փոխհատուցում, որից հետո հռչակվում է սնանկ։ Դատական որոշման տեքստում Իրվինգն անվանվում էր ռասիստ և հակասեմական  ։
Մեթոդներ և ժխտման մոտիվացիա
Հետազոտողներն առանձնացնում են հոգեբանական հիմնական 5 եղանակներ, որոնց միջոցով մոտիվացվում է ցեղասպանության, այդ թվում՝ Հոլոքոստի ժխտումը ։ Հոլոքոստի ժխտման հիմնական մոտիվներն են համարվում նեոնացիզմը և հակասիոնականությունը, որոնք սերտորեն առնչվում են հակասեմականությանը։
Նեոնացիզմ, հակասեմականություն և Հոլոքոստի ժխտում
Հոլոքոստի ժխտումը խթանող շարժառիթներ են նեոնացիզմն ու հակասեմականությունը։ Հոլոքոստի ժխտումը կարևոր դեր է խաղում միջազգային նեոնացիստական շարժման մեջ, քանի որ թույլ է տալիս նացիզմի վրայից հանել միլիոնավոր հրեաների սպանության մեղքը և դրանով կրկին վերականգնել շարժումը ։ Մի շարք հետազոտողների կարծիքով դրանով է բացատրվում այն հանգամանքը, որ Հոլոքոստի ժխտումը տարածված է եվրոպական ու ամերիկյան ծայրահեղ աջ թևում ։ Նման տեսակետը տարածված է նաև ազգայնական բազմաթիվ խմբավորումների, մասնավորապես` նացիոնալ-անարխիստների և ռասիստների շրջանում։ Հայտնի է, որ շատ ժխտողներ, օրինակ` Դևիդ Իրվինգը, Էռնստ Ցյունդելը, ոչ միայն սերտորեն կապված են հակասեմական և նեոնացիստական կազմակերպությունների հետ, այլև իրենք ևս տարածում են նման գաղափարներ    ։ Իրվինգի նկատմամբ բրիտանական դատարանի կայացրած վճռի համաձայն` վերջինս միտումնավոր մեքենայությունների է դիմել պատմական փաստաթղթերում, ինչը պայմանավորված էր նրա հակասեմական գաղափարներով  ,: Գերմանացի փաստաբան Մանֆրեդ Ռյոդերը գլխավորել է «Իրադարձությունների գերմանական խումբ» նեոնացիստական խմբավորումը, իսկ ամերիկացի հրապարակախոս Դևիդ Դյուկը ղեկավարել է Կու-կլուքս-կլանի խմբավորումներից մեկը։
Շատ հետազոտողներ ենթադրում են, որ հակասեմականությունն ու Հոլոքոստի ժխտումը սերտորեն փոխկապակցված են  ։ Դեբորա Լիպշտադտը կարծում էր, որ մարդիկ, ովքեր հավատում են ժխտողներին և կրկնում են նրանց դրույթները, հակված են հակասեմականությանը ։ Գերմանացի պատմաբան Յուրգեն Ցարուսկին գրել է, որ Հոլոքոստը ժխտողների պարագայում
Հոլոքոստի ժխտման գաղափարական հիմքի մասին համանման կարծիք են հայտնում Ֆրանսիայում նեգացիոնիզմի պատմության մասնագետ Վալերի Իգունեն, «Հիմնարար իրավունքների եվրոպական գործակալությունը», Չեխիայի սենատը և այլք ։
Հակասիոնիզմ և Հոլոքոստի ժխտում
Որոշ ժխտողներ նաև պնդում են, որ փոխհամաձայնություն է եղել նացիստների և սիոնիստների միջև հրեաների ոչնչացման հարցում։ Մասնավորապես, ռուս հասարակական գործիչ Յուրի Մուխինը, պնդելով, որ Եվրոպայում նացիստները հրեաներին չեն ոչնչացրել, գրում է, որ խորհրդային հրեաներին սպանել են սիոնիստների ցուցումով ։
Հայտնի անտիսիոնիստ ժխտողներից մեկն էլ Իրանի նախկին նախագահ Մահմուդ Ահմադինեջադն է։ Նա բազմիցս արտահայտել է այն կարծիքը, որ Հոլոքոստը «սուտ է` հենված անապացուցելի ու առասպելական պնդումների վրա», և որ այդ ստի հիմքով Պաղեստինի տարածքն օկուպացվել է սիոնիստների կողմից։ ԱՄՆ-ի, Եվրամիության երկրների, Ռուսաստանի ներկայացուցիչները խստորեն քննադատել են Ահմադինեջադին և նրա արտահայտությունները, որոնցով ժխտում էր Հոլոքոստը և սպառնում «ջնջել Իսրայելը երկրի երեսից»   ։
Հոլոքոստի ժխտումը, որ կապված է հակասիոնիզմի հետ, տարածված է իսլամական երկրներում, որտեղ բնակչության հիմնական մասը հրաժարվում է ընդունել Իսրայել պետության գոյությունը, հատկապես` Սիրիայում, Եգիպտոսում, Սաուդյան Արաբիայում   ։
Ահաբեկչության ուսումնասիրման տեղեկատվական կենտրոնի հաշվետվության մեջ նշվում է, որ բազմաթիվ հոդվածներ, որոնք նվիրված են Հոլոքոստի ժխտմանը, սիրիական ԶԼՄ-ներում լույս են տեսնում իշխանությունների անմիջական հովանավորությամբ ։ Իրանցի քաղաքագետ Ռամին Ջահանբեղլուն իր «Հոլոքոստի ժխտումը Իրանում և հակասեմական տրամադրություններն իսլամական աշխարհում» աշխատանքում գրում է հակասեմականության, հակասիոնիզմի և Հոլոքոստի ժխտման սերտ կապերի մասին արաբական ու մուսուլմանական աշխարհում։ Նա նշում է, որ արաբական երկրները զգալի օգնություն են ցույց տալիս եվրոպացի ժխտողներին ։ Քաղաքագետ, պարսկագետ Մատիաս Կյունցելը հակադրում է Հոլոքոստի` որպես ռեալ իրողության ժխտումը և Իրանում դարեր շարունակ ակտիվորեն քարոզվող «Տասներկուերորդ իմամի մասին» մտացածին հորինվածքը ։ Նա նշում է, որ ժամանակակից իրանյան ռեժիմը հակասեմականությունն ու Հոլոքոստի ժխտումը դարձրել է պետական գաղափարախոսության մի մաս, ինչը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո առաջին դեպքն է աշխարհում ։ Իսլամագետ Գյոտց Նորդբրուխը գրում է, որ արաբական երկրներում Հոլոքոստի ժխտման գործում մեծ դեր է խաղացել ֆրանսիացի ռևիզիոնիստ Ռոժե Գարոդիի «Իսրայելյան քաղաքականության հիմնարար լեգենդները» գիրքը ։
Հոլոքոստի ժխտման քարոզչությամբ ակտիվորեն զբաղվում են իսլամական կազմակերպությունները, մասնավորապես Համաս շարժումը։ Համասի ղեկավար Աբդուլ Ռախման Ջամալը BBC ընկերությանը տված հարցազրույցում Հոլոքոստը հորջորջել է «մեծ սուտ», իսկ շարժման հոգևոր առաջնորդ Յունիս ալ Աստալը հայտարարել է, որ Հոլոքոստի պատմության դասավանդումը պաղեստինցի երեխաներին, ինչը նախատեսել էր ՄԱԿ-ի Մերձավոր Արևելքում Պաղեստինի փախստականների օգնության և աշխատանքների գործակալությունը, «ռազմական հանցանք է» ։ Համանման դիրքորոշում ունի Պաղեստինյան ազգային վարչությունը ։
Իսրայելի ստեղծումը, իսկապես, պատմականորեն կապված է Հոլոքոստի հետ։ Սրա հետ կապված` գիտնականների ու փորձագետների մի խումբ կարծում է, որ ժխտողների ակտիվությունը, մասնավորապես Մահմուդ Ահմադինեջադինը, բնորոշվում է նրանց հակասիոնական ու հակասեմական համոզմունքներով, ոչ թե պատմական ճշմարտությունը վերհանելու ձգտումով։ Նրանց նպատակն է Իսրայելի քաղաքական մեկուսացումն ու ոչնչացումը   ։ Մասնավորապես, արևելագետ Վլադիմիր Մեսամեդը գրում է, որ
Միայն 2013 թվականի սեպտեմբերին Իրանի նոր նախագահ Հասան Ռուհանին CNN-ին տված իր հարցազրույցում ընդունել ու դատապարտել է Հոլոքոստը` այն համարելով նացիստների կողմից «մեծ հանցագործություն» հրեաների դեմ ։
Իսրայելցի պատմաբան Իեհուդա Բաուերը պնդում է, որ «Հոլոքոստի ժխտողները, որոնց հովանավորում են արմատական իսլամիստները, ճանապարհ են հարթում նոր ցեղասպանության և մարդկության դեմ ուղղված նոր հացանքների համար» ։
Հակասիոնիստական միջավայրում կա կարծիք, որ պաղեստինյան արաբների իրավունքի պայքարը չպետք է հիմնվի ապաբարոյական, կեղծ հղումներին, որոնցից մեկը Հոլոքոստի ժխտումն է ։ Մասնավորապես, պաղեստինցի ահաբեկիչ Մահմուդ ալ Սաֆադին (Mahmoud al-Safadi), որը 18 տարի նստել է իսրայելյան բանտում, Մահմուդ Ահմադինեժադին գրել է.
Շեյխ Համզա Յուսուֆը կարծում է, որ Հոլոքոստի ժխտումը վնասում է իսլամին։ Նա ենթադրում է, որ Հոլոքոստն ակնհայտ փաստ է, և դրա ժխտումը կտրում է իմացաբանության հիմքերը։ Նա կարծում է, որ Հոլոքոստի նկատմամբ մուսուլմանների պատշաճ վերաբերմունքը խթան է հանդիսանում, որ հրեաները մերձավորարևելյան հակամարտության մեջ լավ հասկանան մուսուլմանների խնդիրները ։ Հոլոքոստի ժխտումը քննադատել է նաև նշանավոր մշակութաբան, հակասիոնիստ Էդվարդ Սաիդը ։
Ավելի ուշ, իսրայելյան «Հաարեց» թերթին տված հարցազրույցում Աբբասը պնդել է, որ երբեք չի ժխտել Հոլոքոստը ։
Նման իրադարձություններ տեղի են ունեցել թուրք իսլամիստ գրող Ադնան Օքթարի հետ։ Նրա «Soykırım yalanı» (թուրք․ թարգմ․՝ «Ցեղասպանության սուտը») գիրքը, որտեղ հերքվում էր Հոլոքոստը, սկանդալի առիթ է դառնում, ինչի արդյունքում հեղինակը հրաժարվում է գրքի գաղափարներից  ։
Ամերիկացի քաղաքագետ Նորման Ֆինկելշտայնը, որը հայտնի է արաբա-իսրայելական հակամարտությանը նվիրված իր վիճահարույց աշխատություններով, որոշ գիտնականների ու հասարակական գործիչերի կողմից մեղադրվել է ռևիզիոնիզմի մեջ ։ Ինքը՝ Ֆինկելշտայնը, հայտարարել է, որ Հոլոքոստի ընդհանուր ճանաչում գտած տեսակետը ճիշտ է համարում ։
Հոլոքոստի` լռության մատնում և «մեղմ ժխտում»
Երբեմն Հոլոքոստի ժխտումը կապում են այն միտումնավոր լռության մատնելու կամ դրա էական գաղափարների մասնակի ժխտման հետ։
2007 թվականի փետրվարին Հոլոքոստի պատմաբան, Էմորիի համալսարանի պրոֆեսոր Դեբորա Լիպշտադտը Սիոնիստական միավորման` Լոնդոնում կայացած ամենամյա բարեգործական ճաշկերույթում օգտագործել է «նեոլոգիզմ»` «մեղմ ժխտում» եզրը։ Խոսելով Ջիմի Քարթերի «Պաղեստին. աշխարհ, ոչ թե ապարտեիդ» գրքի մասին` նա հայտարարել է.
Հետագայում Լիպշտադտն այս եզրն օգտագործել է նրանց նկատմամբ, ովքեր ընդունում են ամբողջական իրադարձությունը` փորձելով, սակայն, փոքրացնել դրա մասշտաբները, լռության մատնել գլխավոր հարցերը կամ ոչ պատշաճ համեմատություններ անել այլ իրադարձությունների հետ ։ Համանման եզր օգտագործել է Սթիվեն Ատկինսը` տարբերակելով «կոպիտ» և «մեղմ» ժխտում, որը, հրեաների սպանությունը կասկածի տակ չդնելով, կասկածի տակ է դնում, սակայն, սպանությունների զանգվածային բնույթը։ Պավել Պոլյանը, քննադատելով Հանկինսի մեթոդաբանությունը, որը Հոլոքոստի զոհերը վերագրում էր Ստալինին, նրա մոտեցումը բնորոշում է հարաբերականապաշտություն կամ ռեդուկցիոնիզմ ։
Հոլոքոստը հետազոտողներ պատմաբան, հրապարակախոս Յակով Բասինը և Մարիա Ալտմանը ենթադրում են, որ նպատակաուղղված լռությունը կարող է հավասարվել Հոլոքոստի ժխտմանը ։ Մասնավորապես, ԽՍՀՄ-ում Հոլոքոստը լռության է մատնվել գաղափարախոսական նկատառումներով    ։
Վալերի Էնգելի և Պավել Պոլյանի կարծիքով, հիմնական պատճառը, որ ԽՍՀՄ-ը լռության է մատնել Հոլոքոստը, եղել է պետական հակասեմականությունը ։ Միչիգանի համալսարանի պրոֆեսոր պատմաբան Ցվի Գիտելմանը մատնանշել է խորհրդային պատմագրության կարևոր առանձնահատկություններից մեկը։ Խորհրդային պատմագրությունը ոչ միայն լռության է մատնել Հոլոքոստը, այլև հրաժարվել է այլ բարբարոսությունների ֆոնին առանձնահատուկ ընդունել այն` չընդգծելով նացիստների կողմից հրեաների ոչնչացման փաստը ։ Լռության մատնումը շարունակվել է նաև հետխորհրդային Ռուսաստանում, ինչի մասին խոսվել է համակենտրոնացման ճամբարներից գերիների ազատագրման 60-ամյակին նվիրված համաժողովում, որտեղ Ռուսաստանում Իսրայելի դեսպան Արկադի Միլմանը գրել է.
Այս տեսակետն ընդունել են ռուս գիտնականներն ու հասարակական գործիչները։ Մասնավորապես, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի և Ռուսաստանի հրեական կոնգրեսի ինստիտուտների առաջատար գիտաշխատողներն այս հարցի նկատմամբ իրենց պահանջներն են ներկայացրել պատմության դասագրքերի հեղինակներին։ Հետազոտողները պնդում են, որ չկա ոչ մի դասագիրք, որտեղ ռուսական հրեաների հարցը պատշաճ ներկայացված լինի։ Հոլոքոստը դասագրքերում կամ ընդհանրապես հիշատակված չէ կամ էլ ներկայացված չէ որպես «պատմական նշանավոր իրադարձություն, երբ մի պետությունը փորձել է ամբողջապես բնաջնջել մեկ այլ ժողովրդի» ։ Պատմության դպրոցական դասագրքերում, որոնք հրատարակվել են 2010-ական թվականներին, հրեաների բնաջնջումը ներկայացված է առանձին բաժիններում, որոնք նվիրված են ֆաշիստների կողմից «նոր կարգի» հաստատմանը ։
Քննադատություն
Հոլոքոստը ժխտողների հետ բանավեճի մեջ մտնելու վերաբերյալ կան տարբեր տեսակետներ։ Արհեստավարժ պատմաբաններից շատերը բանավեճ չեն վարում այդ թեմայով, քանի որ այն աղերսներ չունի իրենց գիտական գործունեության հետ։ Կա նաև տեսակետ, որի համաձայն նման բնույթի բանավեճերը լրացուցիչ անգամ ժխտողներին ուշադրություն դարձնելու միջոց է, որոնք քարոզչական այդ միջոցն օգտագործում են զանգվածային լսարանի վրա ազդելու համար ։
Համանման հարցեր են քննարկվել «Երկրորդ աշխարհամարտի և Հոլոքոստի զոհերը» թեմայով միջազգային համաժողովում, որ կայացել է 2009 թվականի դեկտեմբերի 15-17-ին Բեռլինում ։
Ժխտողների առավել հայտնի քննադատներից է Էմորիի համալսարանի պրոֆեսոր, ամերիկացի պատմաբան Դեբորա Լիպշտադտը։ Ժխտողների հետ պարբերաբար հրապարակային վեճի է բռնվում նաև Skeptic ամսագրի գլխավոր խմբագիր, «Պատմության ժխտում» գրքի հեղինակ Մայքլ Շերմերը ։
Էնտուզիաստների մի խումբ` Քեն Մաքվեյի գլխավորությամբ, սկզբում ժխտողների դեմ բանավեճ էր մղում Usenet ցանցում` հետագայում ստեղծելով Նիզկոր ծրագիրը, ուր հավաքվում են Հոլոքոստին վերաբերող փաստաթղթերի հարուստ բազա և ժխտողների ստի ու կեղծարարության նյութեր ։ Կապված այս գործունեության հետ` Մաքվեյը բազմիցս հարձակումների է ենթարկվել` ընդհուպ մինչև մահվան սպառնալիք։ Կան համանման այլ ծրագրեր ևս   ։
Հոլոքոստը ժխտողների քննադատները կարծում են, որ ժխտողներն առաջնորդվում են ոչ թե գիտական, այլ քաղաքական նկատառումներով։ Մասնավորապես, քննադատների կարծիքով ժխտողների նպատակն է նոր շունչ հաղորդել նացիզմին, քարոզել հակասեմականություն և հակաիսրայելյան գաղափարներ ։ Թերահավատները Հոլոքոստի ժխտումը համեմատում են կրեացիոնիզմի կամ էվոլյուցիայի զարգացման տեսության ժխտման հետ  ։
Քննադատները պնդում են, որ ժխտողները փորձում են գիտական հետազոտություններում, վկաների ցուցմունքներում գտնել որոշ անհարթություններ, անճշտություններ, այնուհետև դրանք ընդհանրացնում են և եզրակացնում, որ աղբյուրները լիարժեք հավատ չեն ընծայում ։ Նրանց մոտեցումը հիմնված է այն բանի վրա, որ «բավական է Հոլոքոստում գտնել փոքր ճեղքվածքներ, որպեսզի քանդվի ողջ շինությունը» ։
Մարիա Ալտմանը կարծում է, որ Օլեգ Պլատոնովի ենթադրություններն այն մասին, թե ինչ կպատահի, եթե ժխտողներն ապացուցեն իրենց դրույթների ճշմարտացիությունը, ցույց է տալիս ռևիզիոնիստների նպատակները` հրեաների նկատմամբ բացասական տրամադրությունների աճ, Իսրայելի քաղաքական մեկուսացում, ազգայնական շարժումների աճ Եվրոպայում, Գերմանիայի և այլ երկրների դեմոկրատական կառավարման խաթարում։
Ժխտողները մեծամասնության կողմից հաճախ են ենթարկվում սոցիալական ճնշման և դատական հետապնդման։ Հայտնի են նաև նրանց նկատմամբ ֆիզիկական բռնությունների և նրանց գույքի ոչնչացման դեպքեր ։
Պատմական գիտություն և Հոլոքոստի ժխտում
Հոլոքոստի թեման քննարկելիս վիճելի շատ հարցեր են առաջանում։ Դրանցից է, օրինակ, մարդկային ճարպից օճառ ստանալու հարցը, զոհերի ճիշտ թվաքանակը, Հոլոքոստի եզակիությունը մարդկային կյանքի պատմության մեջ, Հոլոքոստի օգտագործումը ժամանակակից քաղաքականության մեջ և այլն ։ Բազմաթիվ տարիներ շարունակվում է գիտական վեճը, այսպես կոչված, ֆունկցիոնալիստների և ինտերնացիոնալիստների մեջ. արդյո՞ք Հոլոքոստը եղել է հրեաներին ոչնչացնելու Հիտլերի նախնական ծրագիրը, թե՞ այդ գաղափարը ձևավորվել է հետզհետե հակասեմական քարոզչության արդյունքում։ Սակայն նման բանավեճերի բոլոր մասնակիցները կասկածի տակ չեն դնում Հոլոքոստի փաստը ։
Հենց սկզբից ժխտողներն իրենց տեսակետը փորձել են ներկայացնել որպես պատմական վիճելի հարցերի գիտական մոտեցում, այդ պատճառով էլ իրենց անվանել են ոչ թե ժխտողներ, այլ ռևիզիոնիստներ ։ Նևադայի համալսարանի պրոֆեսոր Ջոն Ցիմերմանը կարծում է, որ «ռևիզիոնիզմ» եզրով ժխտողներին մատնանշելը կարող է թյուրիմացության տեղիք տալ, քանի որ «պատմական ռևիզիոնիզմ» պատմագրության մեջ կոչվում է այն ուղղությունը, որը ենթադրում է` դեպքերի համընդհանուր ճանաչում գտած նկարագրությունները համարվում են վիճելի և ճշտման կարիք ունեն ։ Նման կարծիք է արտահայտել Թենեսիի համալսարանի սոցիոլոգիայի պրոֆեսոր Բեն Օսթինը ։ Գիտնականների ճնշող մեծամասնությունը Հոլոքոստի ժխտումը համարում է ոչ թե գիտական, այլ քարոզչական մոտեցում` հրաժարվելով ժխտողների հետ որևէ աղերս ունենալուց։
Այսպես, «Ամերիկացի պատմաբանների ընկերությունը», որի 12 000 անդամներին 1980 թվականին ուղարկվել էին Պատմության վերանայման ինստիտուտի տեղեկագրի առաջին համարները, ոչ մի կերպ չի արձագանքել այդ իրողությանը, իսկ 10 տարի անց` 1990 թվականին, հրաժարվել է այդ տեղեկագրերը մատենագիտական հավաքածուում ներառել։ Պավել Պոլյանը գրում է, որ նման վարվելակերպը բացատրվում է ինչպես նյութերի հեղինակների ոչ պրոֆեսիոնալ մոտեցմամբ, այնպես էլ նրանց հակասեմականությամբ ։ Իրանի Քաղաքական ու միջազգային հետազոտությունների ինստիտուտի (IPIS) մասնակցությունը ժխտողների թեհրանյան համաժողովի կազմակերպմանը հիմք է հանդիսացել, որ ամբողջ աշխարհում նրանց գիտական գործընկերները խզեն կապերն ինստիտուտի հետ այնքան ժամանակ, քանի դեռ նա չի հրաժարվի Հոլոքոստի ժխտումից և կվերեդառնա հետազոտությունների ակադեմիական ստանդարտին ։
Գիտնականները կարծում են, որ Հոլոքոստը համաշխարհային պատմության ամենից մանրամասն ուսումնասիրված փաստերից է ։ Այսպես, ուկրաինացի և խորհրդային պատմաբան Յարոսլավ Գրիցակը գրում է.
Ջոն Ցիմերմանը գրել է, որ Հոլոքոստը ժխտողների գաղափարները հայտնի ոչ մի պատմաբանի կողմից լուրջ ընդունելություն չեն գտնում։ Ակադեմիական գիտությունը մերժում է ժխտողներին. միակ բանը, որին կարող են հավակնել ժխտողները, խոսքի ազատությունն է։ Ցիմերմանի կարծիքով, նրանց հեղինակությունն ու կարևորությունն ավելի մեծ չէ, քան Տափակ երկրագնդի ընկերությունը կամ նրանց, ովքեր պնդում են, որ Ջոն Քենեդին չի սպանվել Դալլասում ։ Համանման կարծիք է արտահայտել իսրայելցի պատմաբան Դանիել Ռոմանովսկին, որն ասում էր, որ «Հոլոքոստի ժխտումը գիտության մեջ ժամանակակից ժխտման մասնավոր դեպք է միայն» ։
Սակայն Յուրգեն Ցարուսկին նշում է, որ աջ հայացքների տեր հայտնի պատմաբան, պրոֆեսոր Էռնստ Նոլտեն իր հրապարակումներում ձգտել է նացիզմի հանցավորությունը նվազեցնելու` ներառյալ Հոլոքոստը, ինչպես նաև հղումներ է կատարել ռևիզիոնիստների աշխատանքներին ։
Ամերիկացի պատմաբան, մարքսիստ Առնո Մայերը իր «Ինչո՞ւ երկինքը չի մթնում» աշխատության մեջ գրել է, որ Օսվենցիմի բանտարկյալներից շատերը մահացել են ոչ թե գազից, այլ հիվադություններից` հղվելով Բատցին ու Ռասինյեին ։ Սակայն Մայերի այդ գիրքը խիստ քննադատության է արժանացել գիտական շրջանակներում   ։
Մի խումբ հետազոտողների կարծիքով Հոլոքոստի ժխտումը բնորոշ է պոստմոդեռնիզմի ապակառուցողական կարծրատիպին  ։ Ռուս պատմաբան Ալեքսանդր Նեմիրովսկին, վերլուծելով ժխտողների հայացքներն ու տեսակետները, հանգել է այն եզրակացության, որ «ռևիզիոնիստները հերետիկոսական գիտական դպրոց չեն, ոչ էլ կեղծարար հակասեմականներ. ռևիզիոնիզմը լիարժեք կրոն է» ։ Ռևիզիոնիստների` պատմության նկատմամբ ունեցած միստիկ կապի մասին է խոսել նաև մշակույթի ու կրոնի պատմաբան Լեոնիդ Կացիսը ։
ՄԱԿ-ը և Հոլոքոստի ժխտումը
ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեան իր 60/7 բանաձևում, որը 2005 թվականի նոյեմբերի 21-ին ընդունվել է Ավստրալիայի, Իսրայելի, Կանադայի, Ռուսաստանի և ԱՄՆ-ի նախաձեռնությամբ, մերժել է Հոլոքոստի` որպես պատմական իրողության ժխտումը` կոչ անելով ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարին ծրագիր պատրաստել «Հոլոքոստը և Միավորված ազգերի կազմակերպությունը» թեմայով։
2007 թվականի հունվարի 26-ին` Հոլոքոստի զոհերի հիշատակի միջազգային օրվա նախօրեին, ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեան հատուկ բանաձև է ընդունել` 61/255 «Հոլոքոստի ժխտում», որով առանց նախապայմանների քննադատվում է Հոլոքոստի ժխտման ցանկացած փորձ։ Բանաձևը «կոչ է անում բոլոր անդամ պետություններին անառարկելիորեն մերժել Հոլոքոստի ժխտման ցանկացած դեպք` լինի դա ամբողջական, թե մասնակի, և ցանկացած այլ գործողություն այդ նպատակով» ։ Փաստաթղթի նախագիծը Գլխավոր ասամբլեայի քննարկմանն են ներկայացրել ՄԱԿ-ի 192 անդամ երկրներից 103-ը։
ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Բան Կի Մունը 2009 թվականի հունվարի 26-ին Հոլոքոստի զոհերի հիշատակի միջազգային օրվա կապակցությամբ արված հայտարարության մեջ ընդգծել է Հոլոքոստը ժխտողների դեմ տարվող պայքարը, որպեսզի ողբերգությունը չկրկնվի ։
Հոլոքոստի ժխտման քրեական հետապնդում
Որոշ պետություններում Հոլոքոստի ժխտումը հետապնդվում է նացիոնալ-սոցիալիզմի և նեոնացիզմի արգելման օրենքներով։ Այդ պետությունների թվում, որպես կանոն, եվրոպական պետություններն են, որոնք տուժել են նացիոնալ-սոցիալիզմի գաղափարախոսությունից ու գործողություններից։ Հոլոքոստի հրապարակային ժխտումն արգելող, նացիստների գործած հանցանքներն արդարացնող հրապարակումների արգելքը գործում է Ավստրիայում, Բելգիայում, Գերմանիայում, Լիտվայում, Լյուքսեմբուրգում, Լեհաստանում, Ռուսաստանում, Սլովենիայում, Ֆրանսիայում, Շվեյցարիայում, Կանադայում և Իսրայելում  ։ Համանման օրենքներ են գործում Լիխտենշտայնում, Պորտուգալիայում, Չեխիայում և Սլովակիայում։ 2010 թվականին տոտալիտար ռեժիմները մերժող օրենք է ընդունվել Հունգարիայում ։ ԱՄՆ-ում Հոլոքոստի ժխտումը քրեորեն պատժելի չէ, քանի որ սեփական տեսակետ արտահայտելու իրավունքը պաշտպանված է Սահմանադրության առաջին բարեփոխումով ։
Գերմանիայում, Ավստրիայում, Ֆրանսիայում, Կանադայում և այլ երկրներում այս օրենքները բազմիցս կիրառվել են Հոլոքոստը ժխտողների նկատմամբ։ Միայն 2007-2008 թվականներին Եվրամիությունում Հոլոքոստի ժխտման համար դատապարտվել է մոտ 10 մարդ ։ Որոշ դատավճիռներ հետագայում վիճարկվել են միջազգային դատական ատյաններում։
1996 թվականին ՄԱԿ-ի` Մարդու իրավունքների կոմիտեն «Ֆորիսոնն ընդդեմ Ֆրանսիայի» գործի քննման ժամանակ ընդունել է աննախադեպ որոշում, որի համաձայն Հոլոքոստի ժխտման կապակցությամբ մանկավարժական գործունեությունից զրկելը ֆրանսիական օրենսդրության հիման վրա չի խախտում Քաղաքացիական ու քաղաքական իրավունքների միջազգային պակտը ։
1998 թվականին Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը «Լեիդյոն և Իզորնին ընդդեմ Ֆրանսիայի» գործով իր որոշման մեջ ընդունել է Հոլոքոստի ժխտման համար պատասխանատվություն կրելու անհրաժեշտությունը ։ Իսկ «Գարոդին ընդդեմ Ֆրանսիայի» գործում (2003) դատարանը նշել է, որ ժխտելով Հոլոքոստը` Ռոժե Գարոդին գործել է մարդու իրավունքների ու ազատության ոչնչացման ուղղությամբ, ինչն ամրագրված է Մարդու իրավունքների Եվրոպական կոնվենցիայով. այդ պատճառով էլ նրա հավակնությունները կոնվենցիայի 10-րդ կետի մասով, որով երաշխավորվում է խոսքի ազատությունը, մերժվել են։ Այդպիսի եզրակացությունների համար հիմք է ծառայել 17-րդ կետը, որը սահմանված է եղել «տոտալիտար խմբավորումների կողմից իրենց շահերի համար կոնվենցիայի ձևակերպումները խեղաթյուրելու համար» ։
2007 թվականի հունվարին Գերմանիայի արդարադատության նախարար Բրիգիտա Ցիպրիսը Եվրամիության բոլոր երկրներին առաջարկել է Հոլոքոստի ժխտումը հանցանք համարել և արգելել նացիստական խորհրդանշանների հրապարակային ցուցադրումը։ Մի խումբ լրագրողներ և քաղաքագետներ քննադատել են այս առաջարկությունը, մասնավորապես այն բանի համար, որ արգելքը խոսքի ազատության իրավունքի խախտում է և չի նպաստի նեոնացիզմի հեղինակության նվազմանը ։ Արդյունքում 2007 թվականի ապրիլին ընդունվել է օրենք, որ ազգային և ռասայական խտրականությունների հրահրումը համարվել է հանցանք բլոկի 27 անդամ երկրների կողմից, սակայն այն չի ներառում Հոլոքոստի ժխտումը ։
2007 թվականի նոյեմբերին Իսպանիայի Սահմանադրական դատարանը չեղյալ է հայտարարել Հոլոքոստի ժխտման համար բանտարկության ձևով պատիժը։ Այս որոշման համաձայն` բոլոր անձինք, որոնք բանտարկվել էին Հոլոքոստի ժխտման համար, ազատ են արձակվել։ Այս որոշումը չի վերաբերել հրեաների դեմ ուղղված նացիստական ահաբեկչությունն արդարացրած անձանց այնքան ժամանակ, քանի դեռ Իսպանիայի Գերագույն դատարանը 2011 թվականին չի փոխել Երկրորդ աշխարհամարտում Գերմանիայի գործողություններն արդարացնող մարդկանց չմեղադրելու որոշումը ։ Իսպանացի դատավորները բերել են արտահայտությունների օրինակներ, որոնց համար այլևս չի գործում քրեական հետապնդման վտանգը. «Գերմանացիներն ունեին հրեաներին վառելու բոլոր հիմքերը», «Գերմանացիները երբեք չեն վառել հրեաներին» ։
2007 թվականին ռուս պատգամավորների շրջանում անցկացված հարցումները ցույց են տվել Հոլոքոստի ժխտման համար քրեական պատասխանատվության ենթարկելու տեսակետի անընդունելի լինելու շուրջ նրանց համակարծիք լինելը։ Ռուս պատգամավորների կարծիքով այս խնդիրը չի կարելի առանձնացնել ֆաշիզմի գործած այլ հանցանքների շարքում։ 2014 թվականի մայիսից քրեական հետապնդում է սահմանվել Միջազգային ռազմական դատարանի կողմից հաստատված փաստերի ժխտման, հանցագործությունները խրախուսելու համար ։ Մասնավորապես, այս որոշմամբ հաստատվել է 1933-1945 թվականների ընթացքում ամբողջ Եվրոպայում մոտ 6 միլիոն հրեաների ոչնչացման փաստը, որը հետագայում ստացել է «Հոլոքոստ» անվանումը ։
Լիբերալ տրամադրվածություն ունեցող քաղաքական ու հասարակական որոշ գործիչներ, այդ թվում` Հոլոքոստը ժխտողներին ընդդիմադիր այնպիսի հայտնի գործիչ, ինչպիսին Դեբորա Լիպշտադտն է, քննադատել են ժխտողների քրեական հետապնդումը` գտնելով, որ այն խաթարում է խոսքի ազատության իրավունքը  ։ Ինչպես կարծում է բրիտանացի պատմաբան Թիմաթի Գարտոն Էշը՝ «Հոլոքստի ժխտման դեմ պետք է պայքարել մեր դպրոցներում, համալսարաններում, ԶԼՄ-ներում, ոչ թե ոստիկանական բաժանմունքներում ու դատարաններում» ։ Պավել Պոլյանը կարծում էր, որ խոսքի ազատության ու ատելության քարոզման պայքարի լուծման լավ նախադեպ է Իսպանիայի Սահմանադրական դատարանի 2007 թվականի որոշումը, որի համաձայն հենց ահաբեկչության արադարացումն է համարվում հանցագործություն ։
Հրապարակախոս Լեոնիդ Ռաձիխովսկու կարծիքով Հոլոքոստը ժխտողների դեմ ուղղված օրենքներն առաջին հերթին կապված են այն բանի հետ, որ նացիստների գործած հրեշավոր հանցագործություններն այն բանի հիմքն են հանդիսացել, որի վրա հենվում են ռևանշիզմի անթույլատրելիությունն ու Երկրորդ աշխարհամարտի արդյունքների վերանայումը ։
Հարցազրույցներ ու տեսանյութեր
Կատեգորիա:Հակասեմականություն Կատեգորիա:Նեոնացիզմ Կատեգորիա:Դավադրության տեսություն Կատեգորիա:Հոլոքոստի ժխտում Կատեգորիա:Հոլոքոստ
Վալերի Հարությունով
Վալերի Ապրեսի Հարությունով, հայ օպերային երգիչ (բաս), մանկավարժ։ Հայկական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1982)։
Կենսագրություն
Վալերի Հարությունովը ծնվել է 1941 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Բաքվում։ 1969 թվականին ավարտել է Բաքվի երաժշտական ուսումարանը, 1974 թվականին՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիան (Թ. Շահնազարյանի դասարան)։
1969 թվականին եղել է Բաքվի օպերային թատրոնի մեներգիչ, 1969-2009 թվականներին՝ Մայր Աթոռ Սբ. Էջմիածնի երգչախմբի մենակատար։ 1974-2017 թվականներին դասավանդել է Երևանի Մանկական ձայնի պահպանման դպրոցում, 1992 թվականից՝ Ղ. Սարյանի անվան արվեստի դպրոցում (2017 թվականին վոկալ բաժինը կոչվել է Վալերի Հարությունովի անունով), 1974 թվականից՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիայում (1992 թվականից՝ պրոֆեսոր)։ Հարությունովի մի շարք սաներ (Ա. Քոչարյան, Ս. Աղամալան, Գ. Հարությունյան, Ա. Միքայելան, Գ. Բավեյան, Ա. Կուզիկյան, Գ. Սալնազարյան և ուրիշիներ) դարձել են միջազգային և հանրապետական մրցույթների դափնեկիրներ։