cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ալեքսանդր Արամյան
Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը (1982)։ 1993-1994 թվականներին ծառայել է Հայաստանի զինված ուժերի Սիսիանի զինվորական հոսպիտալում։ 1983-2002 թվականներին աշխատել է Հայաստանի Կամոյի, Թումանյանի կենտրոնական շրջանային, ԽՍՀՄ ԲՂԱ վիրաբուժության համամիութենական գիտական կենտրոնի Երևանի մասնաճյուղում, Երևանի Միքայելյանի անվան վիրաբուժական գիտական կենտրոնի անոթային վիրաբուժության բաժանմունքում, Նազաավի անվան պրոկտոլոգիայի գիտահետազոտական ինստիտուտում։ 2002 թվականից՝ Երևանի Մխիթար Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանի ռազմաբժշկական ֆակուլտետի դասախոս։ 1990 թվականից բժշկական ուժեղացման և մասնագիտացման խմբերում կամավոր, ապա գործուղումով մեկնել է ԼՂՀ Ստեփանակերտի կենտրոնական գինվորական Դրմբոնի ռազմադաշտային շարժական հոսպիտալներում բուժել և վիրահատել հարյուրավոր ազատամարտիկների, խաղաղ բնակիչների։ Աշխատությունները վերաբերում են անոթային վիրաբուժության և անոթի վրա երկարատև ճնշման համախտանիշի բուժման խնդիրներին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ վիրաբույժներ Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների թեկնածուներ
(4319) Ջեքիռոբինսոն
(4319) Ջեքիռոբինսոն (Jackierobinson), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1981 թվականի մարտի 1-ին Շելտ Բասի կողմից Սայդինգ Սփրինգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,338809 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8162 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8614 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1306,44 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,275557 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 9,1° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1981 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Շելտ Բասի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Հորդանանի աշխարհագրություն
Հորդանանի աշխարհագրություն (جغرافيا الأردن), Հորդանանի թագավորության ռելիեֆի, կլիմայական պայմանների, ներքին ջրերի և էկոլոգիական խնդիրների ուսումնասիրության առարկան։
Հորդանան պետությունը գտնվում է Առաջավոր Ասիայում՝ Արաբական թերակղզու կենտրոնական հատվածում՝ Հորդանան գետի ափին։ Զբաղեցնում է ընդհանուր հաշվով 89 հազար քառակուսի կիլոմետր տարածք ։
Երկրի տարածքի հիմնական մասը (տոկոսային հարաբերությամբ կազմում է 90 %-ը) զբաղեցնում է անապատային սարահարթը։ Երկրի արևմուտքը լեռնային է։ Հորդանանի արևմտյան մասում գերակշռում են բարձր լեռները և բլուրները։
Տարածք և սահմաններ
Հորդանանի թագավորությունը զբաղեցնում է 89,213 կմ² տարածք։ Երկրի տարածքի մեծ մասը՝ 88 884 կմ²-ն ցամաք է, իսկ 329 կմ²-ը՝ ջրային է։
Հարավում Հորդանանը սահմանակցում է Եգիպտոսի Արաբական Հանրապետությանը, հյուսիսում՝ Իրաքին, արևելքում և հարավում՝ Սաուդյան Արաբիային, իսկ արևմուտքում սահմանակցում է Իսրայելին։
Միակ մերձծովյան վարչատարածքային միավորը Ակաբայի մարզն է։ Կարմիր ծովի ափին գտնվում է Հորդանանի միակ նավահանգստային քաղաքը՝ Ակաբան, որը Ակաբայի մարզի վարչական կենտրոնն է՝ 188 160 մարդ բնակչությամբ։
Սահմանների ընդհանուր երկարությունը կազմում է 1619 կմ։ Ամենաերկար սահմանը Սաուդյան Արաբիայի հետ սահմանն է, որը կազմում է 728 կմ։ Ափագծի ընդհանուր երկարությունը կազմում է 26 կմ։ Ամենացածր կետը Մեռյալ ծովի իջվածքն է՝ -427 մետր ծովի մակարդակից ցածր։ Երկրի ամենաբարձր կետը Ջաբալ ում ալ Դամի լեռն է՝ 1854 մետր բարձրությամբ։
Ռելիեֆ
Հորդանանի տարածքի մեծ մասը զբաղեցնում է անապատային և լեռնային սարահարթը, որը գտնվում է ծովի մակարդակից 700-ից 1200 մետր բարձրության վրա։
Երկիրը դեպի ծով ելք ունի մի փոքր հատվածում։ Գտնվում է սեյսմիկ ակտիվ գոտում։ Հորդանանի տարածքի հյուսիսային մասը գտնվում է Ալպ-հիմալայան գեոսինկլինալային գոտում, հետևաբար այս տարածքներում դեռևս չեն ավատվել լեռնակազմական գործընթացները։
Չնայած գեոսինկլինալային անհարթ մակերևույթի և սեյսմիկ ակտիվ լինելու հանգամանքին՝ Հորդանանի տարածքում վերջին հարյուր տարիների ընթացքում երկրաշարժեր տեղի չեն ունեցել։
Հորդանանի հարավային տեղանքը զբաղեցնում է Աֆրիկյան հնագույն պլատֆորմը։ Բնորոշ է անապատային տեղանքը և ռելիեֆը։ Մակընթացությունները և տեղատվությունները տարածված երևույթներ չեն համարվում։ Երկրի տարածքը հատում է Սիրիական ընդարձակ անապատը, որը համարվում է Արաբական անապատի մի մաս։
Անապատի հյուսիսային հատվածը հարուստ է բազալտի և լավայի շերտերով։ Հորդանանի հարևանությամբ է գտնվում Մեռյալ ծովի իջվածքը, որը հանդիսանում է երկրի մակերևույթի ամենախորը հովիտը։
Կլիմա
Հորդանանին բնորոշ է միջերկրածովյան կլիման։ Երկրի արևմտյան մասը գտնվում է մերձարևադարձային կլիմայական գոտում, իսկ հարավը և արևելքը՝ անապատային։ Միջերկրական ծովին մոտ գտնվելը կարևոր նշանակություն ունի երկրի կլիմայի ձևավորման գործում։ Ամբողջ Հորդանանի տարածքում գերակշռում են արևմտյան և հարավարևելյան քամիները։
Բնորոշ են տաք և փոշոտ քամիները։ Այդպիսի քամիները այստեղ հայտնի են խամսին անունով։ Նրանք սովորաբար սկսվում են ամռան սկզբին և ավարտվում օգոստոսի կեսերին։
Մայրաքաղաք Ամմանում օդի ամսական միջին ջերմաստիճանը կազմում է 8-ից 26 °C: Ակաբա նավահանգստային քաղաքում այդ ցուցանիշը կազմում է 16-ից 33 °C:
Հորդանան գետի մոտ տեղումների քանակը կազմում է 400 մմ։ Երկրի հարավ-արևելքում այն կազմում է 100 մմ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հորդանանի աշխարհագրություն
Լև Կրուգլի
Լև Բորիսովիչ Կրուգլի, սովետական, իսկ հետագայում նաև ֆրանսիական թատրոնի դերասան և կինոդերասան։
Կենսագրություն
Ծնվել է մետրոշինարարի և երգչուհու՝ Ալեքսանդր Գոլդենվեյզերի աշակերտուհու ընտանիքում։ Նրա նախնիներն ապրել են Կիևում։ Բարեկամներից շատերը մահացել էին հայրենական մեծ պատերազմում։
1953 թվականին ավարտել է Մ․ Ս․ Շչեպկինի անվան թատերական ուսումնարանը, որտեղ սովորում էր Վերա Պաշեննայայի մոտ։ Առաջին անգամ բեմ է բարձրացել դեռ ուսումնական տարիներին «Իվան Ահեղը» բեմադրությունում։
1953-1956 թվականներին Լև Կրուգլին Խաբարովսկի ծայրային դրամայի թատրոնի դերասան էր ։ Հետագայում վերադարձավ Մոսկվա, որտեղ խաղաց «Ժամանակակից» թատրոնում։
1964 թվականին մի քանի դերասանի հետ գնաց Անատոլի Էֆրոսի հետևից՝ սկզբում Լենինյան կոմերիտմիության թատրոնում (որը այժմ կոչվում է Լենկոմ), իսկ 1967 թվականին Մոսկովյան Փոքր Բրոննոյի թատրոնում։ 1965 թվականին «Իմ խեղճ Մարատը» պիեսի հիման վրա բեմադրված «Մարատը, Լիկան և Լեոնիդիկը» ներկայացման մեջ Լև Կրուգլին կատարեց Լեոնիդիկի դերը։ Լիկայի դերը կատարեց Օլգա Յակոլևան, իսկ Մարատի դերը՝ Ալեքսանդր Զբրուևը։ Մեծ հաջողություն բերեց իր Տուզենբախի դերը Էֆրոսի «Երեք քույրերը» բեմադրությունում։
Ֆրանսիայում ընտանիքի հետ ապրել է Մյոդոնեյում, Փարիզի արվարձանում։
Իր կնոջ հետ բեմադրում էր ներկայացումներ, որտեղ խաղում էին երկուսով։ Նրանց երկդերասան թատրոնը գոյություն ունեցավ 25 տարի։ Նրանք բեմադրություններ էին խաղում ամբողջ Եվրոպայում և Ամերակայում։ Ռուսաստան Լև Կրուգլին և Նատալյա Էնկեն եկել են երկու անգամ․ առաջին անգամ Մշակույթի նախարարության հրավերով 1993 թվականին հյուրախաղեր բեմադրեցին Մոսկվայում և Պետերբուրգում։ Երկրորդ անգամ 2003 թվականին Ռուսաստանում մասնակցեցին «Անցյալի ծածկակառքում» ներկայացմանը։ Էմիգրացիայի տարիներին մկրտվել է։ Եղել էր էկումենիստ ։
2005 թվականին այլ Ռուսական մշակութային գործիչների հետ ստորագրեց նամակ, ըստ որի Միխայիլ Խոդորկովսկսկուն պետք է համարեն քաղբանտարկյալ։
Մահացել է 2010 թվականի նոյեմբերի 17-ին «Լեմբեր» հիվանդանոցում .։
Ընտանիք
Նիկիտա Կրուգլի-Էնկեյը նկարահանվել է կարճամետրաժ «Հորդառատ անձրև» (1977 թ) ֆիլմում, որտեղ կատարեց գլխավոր դերը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դերասաններ Կատեգորիա:Ռուս դերասաններ Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ Կատեգորիա:Ռուս կինոդերասաններ Կատեգորիա:Թատրոնի ֆրանսիացի դերասաններ
Հանի Ռամզի
Հանի Ռամզի (هاني رمزي, ), եգիպտացի ֆուտբոլիստ, ներկայումս` մարզիչ։
Ակումբային կարիերա
Ծագումով ղպտիական ընտանիքից Հանի Ռամզին Կահիրեի «Ալ-Ահլի» ակումբի սան է։ 1987 թվականից նա դարձել է «Ալ-Ահլի» թիմի հիմնական խաղացող։ 1990-ին Ռամզին տեղափոխվել է շվեյցարական «Քսամաքս», որտեղ խաղալով կենտրոնական կիսապաշտպանի դիրքում, ստացել է Ժայռ մականունը։ 1994 թվականի ամռանը Ռեմզին դարձել է Գերմանիայի Բունդեսլիգայի առաջին եգիպտացի ֆուտբոլիստը` 1.5 միլիոն դոլարով միանալով «Վերդեր» ակումբին, ինչն այդ ժամանակ տրանսֆերի ռեկորդային գումար է եղել եգիպտացի ֆուտբոլիստների համար։
Միջազգային կարիերա
Հանի Ռամզին ընդգրկվել է Եգիպտոսի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի կազմում 1990 թվականի աշխարհի առաջնության ժամանակ։ Մրցաշարում Եգիպտոսի հավաքականի 3 խաղերից Ռամզին մասնակցել է բոլոր 3-ին և խաղացել է առանց փոխարինման։ Դրանք էին խմբային փուլի հանդիպումները Նիդերլանդների, Իռլանդիայի և Անգլիայի ազգային հավաքականների դեմ :
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ Կատեգորիա:Եգիպտացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Եգիպտոսի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Կայզերսլաուտերնի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Վերդերի ֆուտբոլիստներ
She Got the Best of Me
«She Got the Best of Me», ամերիկացի քանթրի երգիչ Լյուկ Քոմբսի երգը, որը թողարկվել է որպես առաջնաելույթային ստուդիական «This One’s For You» (2017) ալբոմի 4-րդ սինգլ։ Սինգլը հասել է Country Airplay հիթ-շքերթի առաջին և Hot Country Songs հիթ-շքերթի երկրորդ հորիզոնականին։
Պատմություն
«She Got the Best of Me» երգը «հզոր քանթրի բալադ է», որտեղ հերոսը պատմում է, որ իր նախկին ընկերուհին իրենից ստացել է լավագույնը, և նա չի կարող դադարել մտածել նրա մասին։ Քոմբսը ասել է, որ երգը գրել է Թենեսի նահանգի Նեշվիլ քաղաքի Tin Roof բարում ձայնագրությունից չորս տարի առաջ ։ Երկրպագուների կարծիքների և պահանջարկի պատճառով երգը ավելացվել է Քոմբսի « This one ' s for You » առաջնաելույթային ալբոմում որպես բոնուսային երգ ։
2018 թվականի հոկտեմբերի 27-ին սինգլը հասել է Billboard Country Airplay ռադիոեթերային հիթ-շքերթի առաջին հորիզոնական՝ դառնալով Քոմբսի չորրորդ անընդմեջ հիթ-թոփը։ Արդյունքում Քոմբսը դարձել է առաջին մենակատարը, որի բոլոր առաջին չորս երգերը Nielsen SoundScan-ի պատմության մեջ հասել են առաջին հորիզոնականին (1990 թվականի հունվար), իսկ ընդհանուր թվով երրորդն էր (ներառյալ խմբերը) Brooks & Dunn («Brand New Man», «My Next Broken Heart» «Neon Moon» և «Boot Scootin' Boogie» սինգլ հիթ-թոփերով 1991-92 թվականներին) և Florida Georgia Line խմբից հետո («Cruise» «Get Your Shine On», «Round Here» և «Stay» 2012-14 թվականներին) ։
2018 թվականի հոկտեմբերին ԱՄՆ-ում տպաքանակը կազմել է 223,000 օրինակ ։
2018 թվականի հոկտեմբերից սկսած՝ «She Got the Best of Me» երգն իր 15-րդ շաբաթում (ներառյալ 2018 թվականի հոկտեմբերի 27-ից սկսած՝ 4 շաբաթ 1-ին հորիզոնականում) գտնվել է Country Airplay ռադիոեթերային հիթ-շքերթի լավագույն հնգյակում (top five) (ներառյալ չորս շաբաթ 1-ին հորիզոնականում՝ սկսած 2018 թվականի հոկտեմբերի 27-ից)։ Սա այս հիթ-շքերթի պատմության մեջ երկրորդ լավագույն ցուցանիշն է (սկսած 1990 թվականից). լավագույն հնգյակում 16 շաբաթվա ռեկորդը պատկանում է «Body Like a Back Road» երգին (Սեմ Հանթ, 16 շաբաթ 2017 թվական)։ Եվս հինգ երգեր ունեն 14 շաբաթվա ընթացքում նման ցուցանիշներ՝ «Heaven» (2018, Kane Brown), «My Wish» (2006-07, Rascal Flatts), «Live Like You Were Dying» (2004, Tim McGraw), «Breathe» (1999-2000, Faith Hill) և «Amazed» (1999, Lonestar) :
Տեսահոլովակ
Երաժշտական տեսահոլովակը ներառում է Քոմբսի նախորդ տեսահոլովակների հղումները, այդ թվում՝ «Hurricane» և «One Number Away» կերպարները, ինչպես նաև վիզուալ հղումներ Քոմբսի ալբոմի այլ երգերից ։
Միխայիլ Պրիշվին
Միխայիլ Միխայիլովիչ Պրիշվին  (Михаи́л Миха́йлович При́швин, ), ռուս գրող, մանկագիր, գյուղատնտես։
Խոսքի խիստ ինքնատիպ, տաղանդավոր ու անկրկնելի վարպետ։ Նրա ստեղծագործությունը ներթափանցված է սիրով դեպի այն մարդը, ով իր կյանքն ի սպաս է դնում հանուն բոլորի երջանկության։
Այսպես է գրել Միխայիլ Պրիշվինը։
Կյանքի վաղ շրջան
Միխայիլ Միխայիլովիչ Պրիշվինը ծնվել է Օրյոլի նահանգի Ելեց քաղաքի մերձակայքում։ Թե ինչպես է գրող դարձել, Պրիշվինը պատմում է «Կաշչեյի շղթան» ինքնակենսագրական վեպում։ Հինգ երեխայի տեր մայրը վաղ այրիացավ։ Տղան տեսնում է, թե մոր համար որքան դժվար է երեխաներին մեծացնելն ու ուսման տալը, տեսնում է գյուղացիների թշվառությունը և գալիս այն մտքին, որ բոլոր մարդիկ, ինչպես իր դայակի հեքիաթում էր, Անմահ Կաշչեյի գերության մեջ են, մի աշխարհում, ուր չարն է իշխում, իսկ ինքը՝ փոքրիկ տղան, կոչված է փշրելու այդ չար աշխարհի կապանքները։ Վեպում մեր առջև ծավալվում է երազող տղայի՝ տարեցտարի մղած պայքարը չար Կաշչեյի դեմ ոչ միայն իր, այլև համայն աշխարհի բոլոր կենդանի էակների երջանկության համար։
Ուսումը
Գիմնազիայի առաջին դասարանում էր, որ մի անգամ նա փախավ իր համար հեքիաթային «Ասիա ոսկե երկիրը»` Կաշչեի իշխանությունից ազատ վայր գտնելու։ Նրան բռնեցին և անարգանքով ետ դարձրին։ Անցավ ևս երկու տարի, և տղային, որ հնազանդ չէր ուսուցչին, հեռացրին գիմնազիայից։ Պատանի էր, երբ մտավ հեղափոխական երիտասարդների շրջանը։ Մի տարով բանտարկվեց, աքսորվեց արտասահման, սովորեց Լայպցիգի համալսարանում և գյուղատնտես դարձած վերադարձավ հայրենիք։ Նա արդեն գրում ու հրատարակում էր ագրոնոմիային նվիրված գրքեր։ Բայց նրա համար պարզ է դառնում, որ գիտությունն իր կոչումը չէ։ Պրիշվինը կտրուկ փոխում է իր կյանքի ուղին, դառնում է գրող։ Ճամփորդական պայուսակն ու որսորդական հրացանն ուսին` նա ուղևորվում է հյուսիսի չհետազոտված անտառները, հետո՝ ասիական տափաստաններ, ուր ձգտում էր մանկուց։ Եվ շուտով ծնվում են նրա «Վախ չտեսած թռչունների երկրում», «Սև արաբը», «Կախարդական բոքոնիկի ետևից» առաջին գեղարվեստական գրքերը։ Քնարականությամբ և բնության հանդեպ սիրով տոգորուն այդ գրքերն ընթերցողին օգնում են ավելի խորը ճանաչելու բնությանը։
Բնությանը նվիրված պատմվածքներ
Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո Պրիշվինի՝ բնությանը նվիրված պատմվածքները լայն ճանաչում են գտնում, իբրև ժողովրդական զրույցների ու լեզվի նմուշներ տեղ զբաղեցնում ռուսական դասական երկերի շարքում։ Հրատարակվում են գրողի ստեղծագործությունների ժողովածուներն ու հատընտիրները։ Նրանից սովորելու է գալիս երիտասարդությունը։ Նա, որսորդն ու ճանապարհորդը, այժմ ստիպված է լինում հաճախակի բաժանվել որսորդական բաճկոնից ու երկարաճիտ կոշիկներից, որպեսզի քաղաքում հասարակական գործերով զբաղվի։
Վեպեր և ամենօրյա գրառումներ
Բայց ամեն տարի, գարնանային կաթիլքից մինչև խոր աշուն, նա ապրում և աշխատում է անտառների ու դաշտերի շրջապատում, այնտեղ է գրում իր պատմվածքները, վեպերը և ամենօրյա կարճ գրառումներ անում բնության մասին։ Այդ գրառումներն այնքան պատկերավոր են ու ռիթմիկ, որ հաճախ արձակ բանաստեղծություն են հիշեցնում։ Դրանք տեղ են գտել «Բնության օրացույցը», «Անտառային կաթիլք», «Երկրի աչքը», «Անմոռուկներ» և երեխաների համար գրված «Ոսկե մարգագետին» ու «Իմ պատանի բարեկամներին» գրքերում։ Վերջին երկու գիրքը լույս են տեսել նաև հայերեն։
Կյանքի վերջին շրջան
Կյանքի վերջին շրջանում Միխայիլ Միխայիլովիչն առանձնապես շատ սիրեց Ռուսաստանի միջին գոտին և բնակություն հաստատեց Զվենիգորոդի մոտ գտնվող Դունինո գյուղում։ Գրողի մահից հետո նրա տունը վերածվեց թանգարանի։
Աղբյուրներ
Ինչ է. Ով է հանրագիտարան, հատոր 4
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ Կատեգորիա:Խորհրդային մանկագիրներ Կատեգորիա:Լայպցիգի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ Կատեգորիա:Ռուս գյուղատնտեսներ Կատեգորիա:Ռուս արձակագիրներ Կատեգորիա:Ռուս հրապարակախոսներ Կատեգորիա:Խորհրդային տղամարդ գրողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ Կատեգորիա:Ռուս ճանապարհորդներ
Փոքր Սամարուքսա
Փոքր Սամարուքսա, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Տրապիզոնի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Ժողովածու (2190)
Ժողովածու (2190), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 2190 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է ենթադրաբար 1712 թվականին Տեր Ասատուր և Սուքիաս Ղարսեցի գրիչների կողմից։ Ստացողը եղել է Ներսեսը։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 16x11 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 432 թերթից։ Գրված է միասյուն, նոտրգրով և բոլորգրով։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ, աստառը՝ շերտազարդ մետաքս։ Հիշատակարաններ՝ գրչի` 13ա, 270ա, 326բ և այլուր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Զարդախաչ
Զարդախաչ, գյուղ ԼՂՀ Մարտակերտի շրջանում`Թարթառ գետի ձախ ափին՝ Մռավ լեռան ստորոտին՝ 900 մետր բարձրության վրա։ Գտնվում է հանրապետության հյուսիսային հատվածում, Մարտակերտ շրջկենտրոնից գտնվում է 54 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից` 78 կմ հեռավորության վրա։
Աշխարհագրություն
Գյուղը գտնվում է Արցախի հյուսիսային հատվածում՝ Թարթառ գետի միջին հոսանքի ձախ ափի բլրալանջին՝ Մռավի լեռնաշղթայից դեպի հարավարևելք ։
Համայնքը լեռնային է, ունի 544,10 հա տարածք, որից 259,68 հա գյուղատնտեսական նշանակության, 226,56 հա անտառային հողեր։ Զարդախաչ համայնքի սահմանային գոտով հոսում է Տրտու գետի վտակը։ Համայնքի տարածքում առկա է 1 աղբյուր` «Մոշոտի» աղբյուրը։
Անվան ստուգաբանություն
Գյուղի մոտակա հողատարածքներից մեկում վար անելիս հողի տակից դուրս է գալիս մի մեծ խաչքար և այդ նույն տարում տեղամասի «զարդա» կոչվող ցորենի արտը առաջին և առատ բերքն է տալիս այսպիսով գյուղը անվանակոչվում է Զարդախաչ։
Պատմություն
Գյուղը հիմնադրվել է 1918 թվականին։ Բնակչությունը եկել է Գորիսի շրջանից։ 1940 թվականից գործել է տարրական դպրոց, որն էլ 1969 թվականից դարձել է 8-ամյա։ Էլեկտրաֆիկացվել է 1964 թվականից։ Ջրով լավ  է ապահովված, ճանապարհները բարեկարգ չեն։ Կյանքի միջին տևողությունը 75-80 տարի է։ Շրջապատում կան Նոթանց կաղնուտ, Լազգուն չափար, Վկանանց կալեր վայրերը։
Զարդախաչը հիմնադրվել է 1918 թվականին։ Բնակիչներն այստեղ են եկել Հադրութի շրջանի Խծաբերդ և Շուշիի շրջանի Մեծ Շեն գյուղերից։ Առաջին բնակիչներն էին Խաչատուր և Մակիչ  Մուսայելյանները, Սարգիս Ոսկանյանը, Ենգիբար Հունանյանը և ուրիշներ։ Գյուղի հիմնադրումը համարյա թե համընկավ Արցախում խորհրդային կարգերի հաստատման հետ ։
1930-1931 թվական գյուղում ձևավորվեց կոլեկտիվ տնտեսություն։ Կոլտնտեսության վարչության նախագահներն էին Ավագ Միրզոյանը, Ռուբեն Սարգսյանը, Արմենակ Հունանյանը, Ալեքսան Մուսաելյանը։ 1950 թվականին Չափարի, Զարդախաչի և Իմերթ Քերավանդի տնտեսությունները խոշորացվեցին, և կազմավորվեց մեկ կոլտնտեսություն։ 1989 թվականին Զարդախաչի կոլտնտեսությունն այս անգամ միացավ Հաթերքի Ա.Մամիկոնյանի անվան տնտեսությանը։ Այնուհետև բաժանվեց 1990 թվականի վերջերին։ 1999 թվականին կոլտնտեսությունը լուծարվեց և հողը, անասնագլխաքանակը, անշարժ և շարժական գույքը տրվեցին մենատնտեսներին ։
1960-ական թվականներից գյուղացիների կյանքը բարվոք դարձավ։ Նախկին հողաշեն տներին փոխարինեցին մեկ-երկու հարկանի տներ։ 1965 թվականին գյուղն էլեկտրաֆիկացվեց, կառուցվեցին դպրոց, բուժկետ, ակումբ, խանութներ։
Հայրենական մեծ պատերազմին գյուղից մասնակցել է 65 մարդ։ Նրանցից 10 հոգի զոհվել են։ Այսօր գյուղի կենտրոնում նրանց հիշատակը հավերժացնող հուշարձան է կառուցված։ Արցախյան ազատագրական պայքարի առաջին իսկ օրվանից Զարդախաչի բնակչությունն ամենաեռանդուն մասնակցությունն ունեցավ։ Բաղդասար Մկրտչյանի հրամանատարությամբ կազմավորվեց 7 հոգուց բաղկացած ջոկատ, որոնց թիվը շուտով հասավ 24-ի։ Հետագայում ջոկատի հրամանատար դարձավ Սերժիկ Սարգսյանը։ Այս ջոկատը 1992 թվականին ներառվել է Մարտակերտի պաշտպանական շրջանի ստորաբաժանումների կազմի մեջ։ Շահումյանի անկումից հետո
Պատերազմի տարիներին զոհվել են զարդախաչցի 5 ազատամարտիկներ՝ Գագիկ Գասպարյանը, Արմեն Մկրտչյանը, Սերժիկ Սարգսյանը, Մարտիկ Սարգսյանը, Պավել Մանուկյանը։ 1940 թվականին Զարդախաչում բացվել է տարրական դպրոց։ 1961 թվականին կրթօջախը ստացավ ութամյա դպրոցի կարգավիճակ։ Դպրոցի տնօրեններ են եղել՝ Անդրանիկ Սայիյանը, Նիկոլայ Մակյանը, Արամ Աբրահամյանը, Սարգիս Ներսիսյանը, Նորա Մովսիսյանը։ 1992 թվականի հուլիսի 4-ին բնակչությունը բռնեց գաղթի ճանապարհը։ Գյուղում մնացած 4 խաղաղ բնակիչներից 3-ին ադրբեջանցիները սպանեցին։ 1992 թվականի հուլիսի 19-ին ազատագրվեցին Հաթերք, Զարդախաչ և Չափաև գյուղերը ։
Ադրբեջանցի զինյալները 1992 թվականի օգոստոսի 11-ից 13-ը, անցնելով հակագրոհի, վերագրվեցին Թարթառի ձախափնյա գյուղերը, այդ թվում Զարդախաչը։
Զարդախաչը Արցախյան ազատամարտում
1988 թվականին Զարդախաչում կազմավորվել է կամավորական ջոկատ, որին միացել է «Սերոբ Աղբյուր» կամավորական ջոկատը։ Ջոկատներն առանձին կամ Մարտակերտի պաշտպանական շրջանի ստորաբաժանումների կազմում մասնակցել են Մարտակերտի, Ասկերանի և այլ շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Զարդախաչցի ազատամարտիկ Մ. Հակոբյանը ոչնչացրել է հակառակորդի ռազմական ուղղաթիռ և ինքնաթիռ։ Զարդախաչից հրամանատար են եղել Ս. Սարգսյանը, Դ. Հակոբյանը, Է. Գասպարյանը, Մ. Հակոբյանը։ Գյուղից զոհվել է 5 ազատամարտիկ, իսկ հայրենական մեծ պատերազմին մասնակցել է 65 մարդ։
Ունի միջնակարգ դպրոց, որը այժմ ունի 11 աշակերտ և 9 ուսուցիչ, բուժկետ։
Բնակչություն
1970 թվականին այստեղ կար 61 տուն, 252 բնակիչ, 1979 թվականին` 58 տուն 137 բնակիչ, 1987 թվականին`53 տուն, 165 տուն։ Զարդախաչ համայնքը 2003 թվականին ուներ 150, իսկ  2015 թվականին՝ 136 բնակչություն։ Կա 53 տնտեսություն։
Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
Տնտեսություն
Կոլտնտեսությունը կազմավորվել է 1931 թվականին, որը 1979 թվականին միավորվելով Չափարի տնտեսությանը` ստեղծեց միացյալ անասնապահական ու ծխախոտագործական պետական տնտեսություն։
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ` անասնապահությամբ և հողագործությամբ։
Պատմական հուշարձաններ
Կան պատմամշակութային հուշարձաններ` գերեզմանոց (XVIII-XIX դդ.), աղբյուր (XIX դ.), հաշվառված է 12 հուշարձան։ Գյուղից 1-2 կիլոմետր հեռավորության վրա գտնվում է 17-րդ դարում կառուցված Քրհոնջ եկեղեցին, որն այժմ ավերված է, Դամբարան Քիսովը կառուցված մ.թ.ա. 2-1 հազարամյակում, որն էլ գտնվում է գյուղից 1 կիլոմետր հեռավորության վրա։
Հասարարակական կառույցներ
2015 թվականի դրությամբ համայնքում գործում էր գյուղապետարան, բուժկետ, հիմնական դպրոց, որտեղ սովորում էին 10 աշակերտներ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մարտակերտի շրջանի գյուղեր Կատեգորիա:Մարտակերտի շրջանի բնակավայրեր
Կոլեսնիկովո (գյուղ, Ռոմնիի քաղաքային խորհուրդ)
Կոլեսնիկովո (Колісникове), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Ռոմնիի քաղաքային խորհուրդում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Ռոմնիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ուլյանովկա (գյուղ, Իզյասլավի շրջան)
Ուլյանովկա (Улянівка), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Իզյասլավի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Ուլյանովկա գյուղում բնակվում էր 179 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,531 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 337,1 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Իզյասլավի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Գետառ
Գետառ, Գեդարչայ, Գետարչայ, Գրզբուլաազ, Կըրխբուլաղ, Քըրքպուլախ, գետ Հայաստանի Կոտայքի մարզում և Երևանում, Հրազդան գետի ձախ վտակ։ Հրազդան գետի մեծ վտակներից՝ Մարմարիկ, Ծաղկաձոր, Դալար, Արագետ, Գետառ մեկն է ։
Նկարագրությունը
Երկարությունը՝ 24 կմ, ավազանը՝ 158 կմ²։ Սնումը մթնոլորտային տեղումներից և ստորերկրյա ջրերից է, հորդացումը՝ գարնան ամիսներին։ Ջրի կայուն մասը ստանում է Հրազդանից հանված ջրանցքից։ Գետառի վտակներից են Ջրվեժը և Ձորաղբյուրը։ Գետառի վրա, Նորքի ձորում կա 1664 թվականին կառուցված միակամար կամուրջ ։
Գետառը սկիզբ է առնում Գեղամա լեռնաշղթայի արևմտյան լանջերից բխող Քառասունակն աղբյուրներից 1570 մ բարձրությունից, և, հոսելով հարավ-հարավ-արևմուրք, անցնում է Ավանի ձորահովիտը, ապա մտնում է Նորքի խոր ձորը և անցննելով Երևանի միջով, Շենգավիթի մոտերքում թափվում Հրազդան գետը։
Ղևոնդ Ալիշանը Գետառի միջին հոսանքը Ավանի ձորահովտի շրջանում կոչում է Ավանի գետ։
Հունի փոփոխություն
Սկսած Աբովյանի պուրակից Գետառի ներկա հունը լոկ ջրանցք է, որը տարել են Նորք-Մարաշի ու Այգեստանի լանջերի փեշերով՝ ոռոգելու իր այգիներով հայտնի Երևանի կենտրոնն ու հարավը մինչև Ջրվէժ վտակին հասնելը («Հայրենիք» կինոթատրոնի դիմաց)։ Սակայն հին Գետառը հոսել է Աբովյանի պուրակով մինչև «Պոլիտեխնիկ», թեքվել դեպի Ֆրանսիայի հրապարակ, ապա Մաշտոցի պողոտայի ու Կողբացու փողոցի արանքով հասել քաղաքապետարանի հրապարակ, որտեղից էլ գինու գործարանի առջևով Հրազդանին է միացել՝ դեպի Կարմիր կամուրջ իջնող ձորակով ։ Այն լավ երևում է Երևանի՝ Վ. Նազարևի 1858 թ., Ա. Ստոցկու 1865 թ., Ղևոնդ Ալիշանի 1880 թ. և ուրիշների հատակագծերում։
2007 թվականին Խանջյան փողոցի ծանրաբեռնվածությունը թեթևացնելու համար քաղաքապետարանը որոշեց Գետառը փակել բետոնե խողովակով՝ վրան փողոց կառուցելով ։ Առ 2019 թվականը Գետառը գետը Երևանի կենտրոնում տեսանելի է միայն Մյասնիկյան պողոտայի ու Խանջյան փողոցի վերջնամասում։
Գետառի վարարումները
Ժամանակ առ ժամանակ Գետառ գետը վարարել է, զգալի ավերածություններ պատճառելով Երևանին։ Գետառի վարարումների թվականներից կարելի է նշել 1860, 1866, 1873, 1908, 1912, 1923, 1924, 1925, 1928, 1946, 1947, 1950 թթ.) հեղեղել են Երևանը։ Մասնավորապես 1946 թվականի մայիսի 25-ի վարարումը, որի ժամանակ ջրի ծախսը ավելացել էր 100 անգամ, մեծ վնաս է հասցրել Երևանին։ Այս հարցի լուծման համար հանձնաժողով է կազմվել, որը որոշել է այժմյան Ավան-Առինջ թաղամասի վերջնամասում ժամանակավոր կարգավորիչ ստեղծել, որը կարգավորիչ պատվար հանդիսացավ հետագա վարարումների համար ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի գետեր Կատեգորիա:Երևանի ջրագրություն Կատեգորիա:Հրազդան գետի վտակներ
Հին Լվով
Ընտրող կոմիտեն որպես հավելում նշել է, որ օբյեկտը համապատասխանել է բոլոր չափանիշներին՝ ընդգծելով հետևյալը․
Ռույ Գերրա
Ռույ Ալեշանդրե Գերրա Կոելյու Պերեյրա (Ruy Alexandre Guerra Coelho Pereira, ), բրազիլացի կինոռեժիսոր և դերասան, այսպես ասած Երրորդ կինեմատոգրաֆիայի ներկայացուցիչ։
Հին Լվով
Լվովի նոր գլխավոր պլանի համաձայն, քաղաքի պատմական մասի տրանսպորտային հասանելիությունը, հատկապես Սրեդմեստում, պետք է սահմանափակվի ։
Ռույ Գերրա
Կենսագրություն
Ծնվել է Մոզամբիկում։ Երեխա ժամանակ ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Պորտուգալիա։ Ավարտել է Փարիզի կինեմատոգրաֆիայի բարձրագույն դպրոցը։ Սրանից հետո աշխատել է որպես ռեժիսորի ասիստենտ և տեղափոխվել է Բրազիլիա։ 1980-ական թվականներին աշխատել է Մոզամբիկում և Մեքսիկայում։
Հին Լվով
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լվովի պատմություն Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Ուկրաինայում
Ռույ Գերրա
Կենսագրություն
Դերասանական կարիերայի ընթացքում նկարահանվել է ինչպես իր, այնպես էլ այլ կինոռեժիսորների ֆիլմերում։ Առավել հայտնի դերերից է դոն Պեդրո դե Ուրսուայի դերը Վերներ Հերցոգի «Ագիրե, աստվածային բարկություն» (1972) ֆիլմում։
Դուստրը (Կլաուդիա Օանոյից) դերասանուհի Դանդարա Գերրան է (ծնվ․ 1983)։
24 անգամ նոմինացված է եղել ազգային և միջազգային կինոմրցանակների համար, որոնցից 9-ը հաղթել է
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բրազիլացի դերասաններ Կատեգորիա:Կինոգործիչներ այբբենական կարգով
Բոդե
Բոդե, գյուղ Հունգարիայի հանրապետության Զալայի մարզում։ Ըստ 2004 թվականի մարդահամարի՝ երկրի բնակչությունը կազմում է 307 մարդ, իսկ բնակչության միջին խտությունը 33 մարդ/կմ քառ.։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի բնակավայրեր
Չուրիկի
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 276 մարդ։
Էնրիկե Կաբրերա
Էնրիկե Կաբրերա (Պոսա Ռիկա դե Իդալգո, ), մեքսիկացի քանդակագործ, երաժիշտ և լուսանկարիչ, որը հայտնի է նաև արվեստի գործերի վերականգնման իր աշխատանքներով։
Կենսագրություն
Կաբրերան ծնվել է Մեքսիկայի Վերակրուս նահանգի Պոսա Ռիկա դե Իդալգո քաղաքում 1974 թվականին։ Մեծացել է արվեստասերների ընտանիքում, որով պայմանավորված էլ պատանեկության տարիներին սկսել է հետաքրքրվել երաժշտությամբ և սովորել նվագել այնպիսի գործիքներով, ինչպիսիք են կիթառը, բասը, դաշնամուրը և հարվածային գործիքները։ 1990-ականների սկզբից ի վեր հանդես է գալիս նաև քանդակագործության ասպարեզում՝ որպես նյութ հիմնականում օգտագործելով մետաղը։
Նրա աշխատանքները ցուցադրվել են Լուվրում, Արթ Շոփինգ Սենթրում և Անթիբի Պիկասսոյի թանգարանում, Տոկիոյի Մորի Արվեստի թանգարանում (Ճապոնիա), Ռոքֆելերի, «Meatpacking, Artbasel և Hamptons Fine Art Fair» արվեստի տոնավաճառներում (ԱՄՆ)։ Կաբրերան հայտնի է նաև մի շարք հիմնադրամների հետ իր համագործակցությամբ, այդ թվում՝ որպես դեսպան Ֆրանցիսկ Պապի «Scholas Ocurrentes», «amfAR», ՅՈՒՆԻՍԵՖ, Ռիկի Մարտինի, Էվա Լոնգորիայի և «Les Couleurs Charity» հիմնադրամների հետ։
Կաբրերան հեղինակել է բազմաթիվ արվեստի գործերի վերականգնման աշխատանքներ աշխարհի տարբեր մասերում՝ Մեքսիկայի «CENIDIAP» կերպարվեստի ուսումնասիրության ազգային կենտրոնի, INBA կերպարվեստի ազգային ինստիտուտի հետ համատեղ։
2009 թվականին Ֆրանսիայի կառավարությունը, իսկ 2010 թվականին՝ Մեքսիկայի կառավարությունը նրան հանձնարարել են ազգային ժառանգության մաս կազմող մի շարք կարևորագույն քանդակների վերականգնումը, որոնց համար օգտագործել է վերականգնման հնագույն տեխնիկաներ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մեքսիկացի քանդակագործներ Կատեգորիա:Մեքսիկացի նկարիչներ Կատեգորիա:Մեքսիկացի լուսանկարիչներ Կատեգորիա:Մեքսիկացի կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Մեքսիկացի արվեստագետներ
Բրեքինրիջ շրջան (Կենտուկի)
Բրեքինրիջ շրջան (Breckinridge County), ԱՄՆ Կենտուկի նահանգի 105 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.481 կմ² է, բնակչությունը՝ 20.059 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Հարդինսբուրգ բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1799 թ.։
Կատեգորիա:Կենտուկիի շրջաններ
Տադեուշ Բրեեր
Տադեուշ Բրեեր (Tadeusz Breyer, ), լեհ քանդակագործ և մեդալագործ, Վարշավայի գեղարվեստի ակադեմիայի պրոֆեսոր։
Կենսագրություն
1894-1898 թվականներին սովորել է Կրակովի Գեղարվեստի դպրոցում Ալֆրեդ Դաունի ղեկավարությամբ, այնուհետև շարունակել է ուսումը Ֆլորենցիայում ։ 1910 թվականից մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկիզբը Տադեուշ Բրեերը զբաղեցրել է Վարշավայի գեղարվեստի դպրոցի քանդակագործության պրոֆեսորի պաշտոնը, որին վերադարձել է 1923 թվականին։ 1932 թվականին մասնակցել է դպրոցը Գեղարվեստի Ակադեմիա վերափոխելու գործընթացին։ 1937 թվականին Փարիզում կազմակերպված Գեղարվեստի և տեխնիկայի համաշխարհային ցուցահանդեսում ստացել է Ոսկե մեդալ և Գրան-պրի իր կողմից պատրաստված հուշամեդալների շարքի համար։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո, որի ընթացքում Տադեուշ Բրեերը կորցրել է իր քանդակագործական ստեղծագործությունները (նրա արվեստանոցը հրդեհվել է 1944 թվականի Վարշավայի ապստամբության ժամանակ), նա շարունակել է մանկավարժական աշխատանքը Վարշավայի գեղարվեստի ակադեմիայում (1945 թվականից մինչև կյանքի վերջը)։ Եղել է «Rzeźba» (1910-1914) կրակովյան ստեղծագործական ասոցիացիայի, ինչպես նաև լեհ նկարիչների «RYTM» միավորման անդամ (1922 թվականից)։
Մահացել է 1952 թվականին Վարշավա յում։ Թաղված է Պովոնզկի գերեզմանատանը։
Ստեղծագործություն
Ստեղծագործական վաղ շրջանի աշխատանքներում Բրեերը ստեղծել է խորհրդանշական բնույթի քանդակային կոմպոզիցիաներ, ժամանակաշրջանի ոգուն համապատասխան և Երիտասարդ Լեհաստան նոր ռոմանտիկ մշակութային շարժման ուղղությամբ։ Այնուհետև նա շեղվում է այսպես կոչված նեոդասական ուղղությամբ և նրա քանդակները սկսում են կրել ստատիստիկ և մոնումենտալ բնույթ։ Որպես նկարիչ և մանկավարժ՝ Տադեուշ Բրեերը հանդիսանում է այսպես կոչված Վարշավյան քանդակագործական դպրոցի ստեղծողը՝ հիմնվելով հնադարյան ավանդական քանդակագործության արվեստի նկատմամբ հարգանքի միտումների վրա։ Քանդակագործի ամենահայտնի աշխատանքը՝ 1830 թվականի Լեհական ապստամբության հերոս գեներալ Յուզեֆ Սովինսկու հուշարձանը, բացվել է 1937 թվականին։
Համարվում է հետևյալ քանդակների հեղինակը` Բացի հուշամեդալների պատրաստումից, Բրեերի ստեղծագործական ժառանգությունը ընդգրկում է նաև մետաղադրամների նախագծումը։
Մանկավարժական գործունեություն
Բրեերը եղել է ականավոր ուսուցիչ։ Նրա սաներից են մի շարք հայտնի քանդակագործներ, այդ թվում` Յուզեֆ Գոսլավսկին, Բազիլի Վոյտովիչը, Ստանիսլավ Հորնո Պոպլավսկին, Մարյան Վնուկի, Ստանիսլավ Սիկորան, Նաթան Ռապոպորտը և այլք։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լեհ քանդակագործներ Կատեգորիա:Լեհ մանկավարժներ
Կատալոնիզմ
Ժուան Ֆուստեն (Joan Fuster)՝ վալենսիացի հայտնի գրողներից մեկը, մի անգամ ասել է «կատալոնական ազգայնականության գոյության պատճառներից մեկը իսպանական ազգայնականության առկայությունն է» ։ Այս շարժման առաջացման հիմնական պատճառ դարձավ այն, որ 1700-ական թվականներին, երբ Պիրենեյան թերակղզու արևելյան մասը կամ Հյուսիսային Կատալոնիան անցան Ֆրանսիային՝ համաձայն Պիրենեյան դաշնագրի, և այդտեղ արգելվեց կատալոներենի կիրառությունը։ Պատճառներից մյուսը 1714 թվականին Ֆիլիպ 5-րդի կողմից ընդունված դեկրետն էր, որը ոտնահարում էր կատալոնցիների ավանդական իրավունքները։ Կատալոներենի, ազգային մշակույթի, ինչպես նաև քաղաքական ինստիտուտների նկատմամբ ճնշումներ և բռնություններ շարունակավեցին հետագայում՝ 19-րդ և 20-րդ դարերում, հատկապես դիկտատորներ Միգել Պրիմո դե Ռիվերի և Ֆրանսիսկո Ֆրանկոյի կառավարման տարիներին։ Կատալոնական ազգայնականությունը առաջին անգամ հստակ կերպով հանդես է եկել 19-րդ դարում, երբ տեղի ունեցան նախկին մշակութալեզվական ինքնուրույնության վերականգնման շարժումներ (Renaixença ՝ «Վերածնունդ»)։ Այնուհետև սկսվեց նորից նշվել կատալոնական ազգային տոն համարվող Ժոկս Ֆլուրալսը՝ (Jocs Florals Jòcs Floraus) տոնական խաղեր, մրցումներ ճարտասանության և ասմունքի ոլորտում, որտեղ հաղթողներին շնորհում են արհեստական ծաղիկներ՝ թանկարժեք քարերի կամ ոսկե գույներով։
1892 թվականին հրապարակվեցին Մանրեսայի սկզբունքները (Bases de Manresa), որտեղ ասվում էր, որ պետք է վերականգնվի Միջնադարյան Կատալոնիայի սահմանադրությունը։ Վերջինս գործել էր մինչև 1714 թվականը։ Ժամանակակից կատալոնական ազգայնական շարժումը ունի մի քանի սկզբունքներ․ բոլոր կատալոնացիների կողմից ընդունելի է այն տեսակետը, որ կատալոնացիներն առանձին ազգ են և գրեթե նմանություն չունեն իսպանացիների հետ։ Այս փաստը ամրագրվել է նաև հանրաքվեով։ Սրա տրամաբանական շարունակությունը Կատալոնիային ինքնորոշման իրավունք տալն է։ Սակայն հենց այստեղ էլ առաջ են գալիս կատալոնացիների միջև առկա հիմնական տարաձայնությունները։ Մի մասը կարծում է, որ դա լրիվ անկախանալը և անկախ պետություն ունենալն է, մյուսների կարծիքով պետք է բավարարվել Իսպանիայի կազմում լայն ինքնավարության հասնելով։ Բացառված չէ նաև այն տեսակետը, որ եթե Կատալոնիան ձեռք բերի անկախություն, նրան կմիանան նաև Վալենսիան և Բալեարյան կղզիները։
Չնայած այն հանգամանքին, որ Կատալոնիային տրվել է բավական լայն ինքնավարություն․ կատալոներենը ճանաչվել է որպես պետական լեզու, ստացել են ֆինանսական ինքնուրույնություն և Մադրիդից գրեթե կախում չունեն, կատալոնիզմը գրեթե ամբողջությամբ դարձել է կատալոնական անջատողական շարժում։ Անջատողականները հասան նրան, որ 2009-2010 թվականներին կատարեցին ոչ պաշտոնական հարցում՝ իմանալու համար, թե քանի տոկոսն է կողմ անկախանալուն։ Հարցվածների 90%-ը կողմ արտահայտվեց Կատալոնիայի անկախ պետությանը։ 2012 թվականին Կատալոնիայի ամբողջ տարածքում տեղի ունեցան զանգվածային ցույցեր, որոնց մասնակցում էին 1,5 մլն կատալոնացիներ։ Նրանց պաստառների վրա գրված էր «Կատալոնիա՝ եվրական նոր պետություն» արտահայտությունը։
2012 թվականի նոյեմբերի 25-ին անցկացված տեղական ինքնակառավարման ընտրություններից հետո կատալոնական խորհրդարանում բացարձակ մեծամասնություն կազմեցին անկախությանը կողմ ուժերը։ 2013 թվականի հունվարի 23-ին խորհրդարանը ընդունեց Ինքնիշխանության մասին հռչակագիրը («Կատալոնիա՝ ինքնիշխան քաղաքական և իրավական սուբյեկտ Իսպանիայի կազմում»)։ Իսկ 2014 թվականին պլանավորվեց անցկացնել անկախության հանրաքվե ։
Կատալոնական ազգայնականության քաղաքական մտքի սկզբնաղբյուրներ և շարժման զարգացում
Կատալոնացիների ազգայնական շարժումը, որը առկա է մինչև օրս, միտված էր կատալոնական նախկին ինքնուրույնության վերականգնմանը։ Սա հատկապես արդիական դարձավ Նուևա-Պլանտայի 3 դեկրետների ընդունումից հետո․ 1707 թվականի հունիսի 29-ի դեկրետը վերաբերում էր Վալենսիայի և Արագոնին, 1715 թվականի նոյեմբերի 28-ի դեկրետը Մալյորկայի և Պիտիուսկյան կղզիներին էր վերաբերում, իսկ 3-րդ դեկրետը՝ 1716 թվականի հունվարի 16-ին ընդունված, վերաբերում էր Կատալոնիային՝ Կատալոնիայի իշխանությանը։
Այս փաստաթղթերը ստորագրվել են Իսպանիայի ժառանգության համար մղված պատերազմների ավարտից անմիջապես հետո։ Դրանից հետո Ֆիլիպ 5-րդը գլխավորեց իսպանական զորքերը և 1714 թվականի սեպտեմբերի 11-ին գրավեց Բարսելոնան, իսկ դրանից հետո 1715 թվականի հուլիսի 11-ին Ֆիլիպի զորքերը գրավեցին նաև վերջին խոշոր քաղաքը՝ Մալյորկա կղզու կենտրոն Պալմա քաղաքը։ Զրկանքների ենթարկվեցին հատկապես այն քաղաքները և շրջանները, որոնք ցանկանում էին Իսպանիայի թագավորական գահին տեսնել Կարլ 6-րդ Գաբսբուրգին, իսկ մյուս շրջանները, օրինակ Նավարայի ինքնավար մարզը և Բասկերի երկիրը, որոնք հավատարմության երդում էին տվել Ֆիլիպ 5-րդին պահպանեցին իրենց ինքնուրույնության մի որոշակի մասը։ Ժամանակի ընթացքում Ֆիլիպը երկիրը դարձրեց կենտրոնացված։ Բոլոր շրջանները ընդունում էին Մադրիդի գերակայությունը իրենց նկատմամբ։ Եվ ժամանակի ընթացքում՝ մինչև 19-րդ դարը վերոնշյալ բոլոր շրջանները կորցրեցին իրենց ինքնավարությունը և դարձան սովորական վարչական միավորներ։
Նուևա-Պլանտայի դեկրետների շնորհիվ վերացան տարբեր շրջաններում գոյություն ունեցող տեղական քաղաքական ենթակառուցվածքները, որոնցով տվյալ շրջանները տարբերում էին Կաստիլիայից։ Թագավորական կենտրոնական իշխանության ընդհանուր ինքնավարության և տեղական մարմինների ինքնորոշման փաստացի իրավունքը փոխարինվեց Ֆրանսիայից ներմուծված նոր կառավարման համակարգով։ Ֆրանսիական մոդելի կիրառությունը պայմանավորված էր այն հանգամանքով, որ հենց ֆրանսիական ծագում ունեին Իսպանական գահի տիրակալներներ Բուրբոնները։ Կատալոնիայում և Վալենսիայում ցրվեցին տեղական խորհրդարանները (les Corts, «Կորթս»), Բալեարյան կղզիներում ազատ արձակվեցին Մեծ և Գլխավոր ռադուները(Gran i General Consell), որոնք իրականացնում էին օրենդիր մարմնի գործառույթներ։ Եկեղեցիները կատարում էին ոչ միայն իրենց առջև դրված խնդիրները, այլև շատ հաճախ միջամտում էին քաղաքական գործերին։ 1730 թվականին Մալյորկայի արքեպիսկոպոսը հրամայեց նորից գրի առնել բոլոր ծխական մատյանները և փոխել գրանցումները․ իր կատալոնացի ծխականների անունները փոխեց դրեց կաստիլյան անուններ։ Կատալոնալեզու շրջանները այլևս չէին կարող իրականացնել իրենց Ֆինանսական, ֆիսկալ, իրավական իրավունքները։ Արգելվեց սեփական դրամական միավորի գործածությունը։
Կատալոնալեզու շրջանները շուտով բաժանվեցին պրովինցիաների, որոնց կառավարումը իրականացնում էին Մադրիդից նշանակված նահանգապետերը (Capità General), իսկ տնտեսական և ֆինանսական հարցերի լուծման համար ստեղծվեցին հատուկ տեղական մարմիններ, որոնց ղեկավարում էին ինտենդենտները (intendències provincials)։ Մադրիդում այդժամ ստեղծվեցին պետական քարտուղարություններ (secretaries d'Estat), որոնք հետագայում սկսեցին կոչվել նաև նախարարություններ։ Թագավորին կից ստեղծվեց Կաստիլիայի խորհուրդը (Consejo de Castilla), որտեղ նախկին Արագոնյան թագավորությունը ուներ ավելի քիչ թվով պատգամավորներ, քան Նավարայի ինքնավար մարզը, Գալիսիան կամ Աստուրիան։ Ստեղծվեց նաև Իսպանիայի խորհրդարանը, որը լուրջ դեր չէր խաղում կենտրոնացված իսպանական թագավորության կազմում։
1711 թվականի ապրիլի 13-ին թագավորի հրամանի համաձայն վերականգնվեց Արագոնիայի թագավորությունը, բայց այս փոփոխությունները չէին վերաբերում կատալոնալեզու շրջաններին և նրանք փոփոխությունների չենթարկվեցին։
Հյուսիսային Կատալոնիայում կամ Արևելյան Պիրենեյներում տեղացիների իրավունքները սկսեցին ոտնահարվել 1659 թվականից, երբ նոյեմբերի 7-ին Իսպանիայի և Ֆրանսիայի միջև ստորագրվեց հաշտության պայմանագիր, որի համաձայն մի քանի կատալոնական շրջաններ՝ Ռոսսելիո, Բալյասպի, Կունֆլեն, Կապս և Ալթա-Սարդանի, անցան Ֆրանսիայի տիրապետության տակ։ Հետաքրքիրն այն է, որ Իսպանիայի թագավորը սրա մասին չէր տեղեկացրել կատալոնական իշխանություններին։ Իսկ արդեն 1703 թվականից սկսած Ֆրանսիայի տիրապետության տակ անցած շրջաններում արգելվեցին նշել կատալոնական տոները և արարողությունները, իրենց ուժը կորցրեցին բոլոր քաղաքական ինստիտուտները․ չնայած այն հանգամանքին, որ պայմանագրում նշված էր, որ կատալոնացիները պահպանելու են իրենց առկա իրավիճակը։ 1700 թվականի ապրիլի 2-ին Ֆրանսիայի թագավոր Լյուդովիկ 14-րդը իր հրամանագրով ստիպեց, որ բոլոր պաշտոնական փաստաթղթերը լինեն միայն ֆրանսերենով։
Չնայած բոլոր բռնաճնշումներին, որոնք կիրառվում էին իսպանական և ֆրանսիական կենտրոնական իշխանությունների կողմից, գումարած նաև այն հանգամանքը, որ կատալոնացիները չունեին քաղաքական և վարչական կառույցներ, այնուամենայնիվ նրանք պահպանեցին իրենց ազգային ինքնագիտակցությունը և պայքար սկսեցին սեփական իրավունքների վերականգնման համար։ 1734 թվականի ֆրանսերեն թագմանությամբ լույս տեսավ Ելք քնածների համար (Via fora els adormits) քաղաքական ստեղծագործությունը, որտեղ կոչ էին անում եվրոպական երկրներին օգնել սեփական պետության ստեղծման դժվարին գործում (domini català que amb utilitat de l'Europa pot reviure)։ Նրանք ցանկանում էին կամ ստեղծել ազատ կատալոնական հանրապետություն, կամ էլ վերականգնել Արագոնյան թագավորությունը։
1736 թվականին գրվեց Մեծ Բրիտանիայի թագավոր Գեորգ Օգոստոսի նամակը կատալոնացներին (Record de l'Aliança fet el Sereníssim Jordi Augusto Rey de la Gran Bretanya), որտեղ նա հիշեցնում էր 1705 թվականին կնքված Ժնևյան համաձայնագրի մասին, որտեղ Մեծ Բրիտանիան խոստանում էր ստեղծել Կատալոնիայի անկախ հանրապետությունը(Republica Libera de Cathalunya)։ Հիշեցումը գրվել էր 1736 թվականին, և անցած 22 տարիները որակվում էին «ստրկության 22 տարիներ» արտահայտությամբ (any 22 de nostra esclavitud)։
Միջնորդություն պաշտպանության համար
Կատալոնիայի նյութական և ոչ նյութական շահերի պաշտպանության միջնորդություն  (Memoria en defensa de los intereses morales y materiales de Cataluña), ավելի հայտնի է որպես «Միջնորդություն պաշտպանության համար» անվանումով (Memorial de Greuges, Memorial de Agravios), Կատալոնիայի մտավորականության և մեծահարուտների դիմումն է Իսպանիայի թագավոր Ալֆոնսո 12-րդին՝ գրված 1885 թվականին։ Խնդրագրում խոսվում էր կատալոնացիների իրավունքների վերականգնման մասին։ Միջնորդությունը ներկայացվեց Խոակիմ Ռաբիո-ի-Օսի(Joaquim Rubió i Ors) կողմից, որը այդ ժամանակաշրջանի հայտնի կատալոնացի գրողներից մեկն էր։ Սա գրվել էր Իսպանիայի և Մեծ Բրիտանիայի միջև եղած համաձայնության շրջաններում։ Վերջնական նպատակը Իսպանիայում քաղաքացիական իրավունքի ստեղծումն ու հաստատումն էր։  «Միջնորդություն պաշտպանության համար» փաստաթուղթը կատալոնական ազգայնական շարժման առաջին իրավական քայլն է համարվում։  Այս փաստաթղթի սկզբունքները հետագայում դրվեցին  «Մանրեզյան սկզբունքների» հիմքում (Bases de Manresa),որը լույս տեսավ 1892 թվականին։
Վերածնունդ
19-րդ միջնամասում, չնայած այն հանգամանքին, որ կատալոներենով խոսում էր Կատալոնական հողերի բնակչության ճնշող մեծամասնությունը, սա մտավորականներ կարծում էին, որ պետք է անցում կատարել իսպաներենի։ Գրող Անտոնի դա Կամպանը (Antoni de Campmany) այն կարծիքին էր, որ կատալոներենը «միջնադարյան գաղութային լեզու է, որը այսօր մեռյալ է մի պետությունում, որտեղ գոյություն ունի կրթութույը» (un antiguo idioma provincial muerto hoy para la república de las letras)։
Վերածննդի գործընթացը սկսվեց 1859 թվականին, երբ Խոակիմ Ռաբիո-ի-Օսը վերականգնեց Ժոկս Ֆլուրալսի տոնակատարւթյունները։ Հենց այս քայլը խթան հանդիսացավ ոչ միայն կատալոներենի վիճակի վերականգնման համար պայքար սկսելու, այլ նաև քաղաքական շարժման հիմքերում դրվեց։
Դաշնություն
Կատալոնիայում ազգագրական շարժման տարածման հետ մեկտեղ, Մադրիդում առաջացավ դաշնայնացման կողմնակիցների գլխավորած հզոր շարշժումը։ Այն գլխավորում էր ծնունդով Կատալոնիացից Ֆրանսիսկո Պի-ի-Մարգալը (Francesc Pi i Margall, Francisco Pi y Margall), որը և դարձավ առաջին Իսպանական հանրապետության նախագահ։
Ֆեդերալիստները Իսպանիայում բաժանվում էին 2 մասի․ արմատական թև, որոնք ֆեդերացիան տեսնում էին որպես միջանկյալ փուլ, որի ավարտից հետո պետք է հաստատվեր Կատալոնիայի անկախությունը (ընդ որում, անկախ Կատալոնիան, եթե ցանկանար, կարող էր միանալ Դաշնային Իսպանիային), իսկ մյուս թևը ամբողջովին ընդունում էր այն պահանջներջ, որոնք ներկայացվել էին կենտրոնական ուժերի կողմից։ 1873 թվականին Իսպանիայի առաջին հանրապետության հռչակումից հետո կատալոնական ֆեդերալիստների արմատական թևը որոշեց Բարսելոնայի խորհրդի հիմքի վրա ստեղծի անկախ պետականություն։ Կատալոնիան անկախ չդարձավ միայն այն պատճառով, որ 1874 թվականի հունվարի իշխանոթյունը զավթեց գեներալ  Ֆրանսիսկո Սարանոն։ Իսկ մեկ տարի անց՝ 1875 թվականի հունվարին վերականգնվեց Իսպանիայի թագավորությունը։
Վալանտի Ալմիրալ և Կատալոնական կոնգրես
Ազգայնական շարժման այս ժամանակահատվածի գլխավոր գործող անձանցից մեկը Վալանտի Ալմիրալ-ի-Լյուզեն էր (Valentí Almirall)։ Ապագա Կատալոնիան նա տեսնում էր կիսանկախ, որը Պիրենեյան թերակղզու հարևան մյուս ժողովուրդների հետ պետք է ստեղծեր պետությունների համադաշնություն՝ Արագոնյայի թագավորության նման։
Կատալոնական առաջին կոնգրեսում (Primer Congrés Catalanista)՝ 1800 թվականին միավորվեցին տարբեր քաղաքական և մշակութային դիրքորոշում ունեցաղ բազմաթիվ ուժեր՝  հանրապետական-ֆեդերալիստներ,  ապաքաղաքական մի շարք կատալոնացիներ, գրողներ,  Ժոկս Ֆլուրալսի կազմակերպիչներ,   կատալոնական առաջին պարբերականներից մեկի՝  «Լա Ռանեշենսայի» (La Renaixensa — «Վերածնունդ») անդամները։ Այս միասնությունը խաթարեցին ձախակողմյա կուսակցությունները և քաղաքական ուժերը։ Կոնգրեսում մնացին միայն աջամետ քաղաքական ուժերը։
Կատալոնական երկրորդ համագումարի ժամանակ ընդունվեց Կատալոներենը կոդիֆիկացնելու մասին որոշում, ինչպես նաև հայտարարել Կատալոնիայի գոյության մասին «որպես իրականություն», և չնայած վարչական սահմաններին ստեղծել կատալոնական կուսակցություն, որը գործունեություն կտարածի Կատալոնիա պատմական մարզի սահմաններում։
Մի քանի անհաջող փորձերից և մեկ բազմաբնույթ կուսակցության ստեղծումից հետո, ստեղծվածներից մեկը Կատալոնական միությունը (Unió Catalanista) իր ժողովի ժամանակ Մանրեզ քաղաքում ընդունեց հետևյալ փաստաթուղթը․ Կատալոնիայի սահմանդրության հոգևոր սկզբունքներ  (Bases per a la Constitució Regional Catalana), որը ավելի հայտնի է որպես Մանրեզյան սկզբունքներ (Bases de Manresa)։ Հենց սրանք էլ դրվեցին ինքնավարության կանոնադրույունների հիմքում։
Տարածաշրջանային լիգա
1906 թվականին Անրիկ Պրատ-դա-լա-Ռիբան հրապարակեց  Կատալոնիայի քաղաքացիություն  (La nacionalitat catalana) աշխատանքը, որտեղ հստակ սահմանազատվում էին ազգ և պետություն կամ պետականություն տերմինները։ Կատալոնիան ներկայացվում էր որպես առանձին ազգ։ Հեղինակը եկավ այն եզրահանգմանը, որ յուրաքանչյուր ազգ պետք է ունենա իր պետականությունը, իսկ ազգի այլ պետության ենթարկվելը կամ նրա կազմի մեջ մտնելը նա համարում էր «պաթոլոգիական անոմալիա» (anormalitat morbosa)։ Սրա հետ մեկտեղ Անրիկ Պրատ-դա-լա-Ռիբան հանդես չի գալիս որպես Կատալոնիայի անկախության կողմնակից։ Նա գտնում էր, որ պետք է հասնել հարմոնիայի և ներդաշնակության Իսպանական պետական մարմիների հետ, որը իրենից ներկայացնում է մի շարք ազգություննրի պետություն և վերջում առաջարկում էր Իսպանիան հռչակել ֆեդերացիա։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կատալոնիա Կատեգորիա:Ազգայնականությունն Իսպանիայում
2022 թվականի մայիսին մահացածներ
Այս ցանկը պարունակում է այն անձանց ցուցակը, որոնք (տես՝ Վիքիպեդիա:Նշանակալիություն (մարդիկ)), ովքեր մահացել են 2022 թվականի մայիսին։
Մահվան պատճառը նշվում է միայն բացառիկ դեպքերում (սպանություն, ինքնասպանություն, ճանապարհատրանսպորտային պատահար կամ դժբախտ պատահար)։ Մնացած դեպքերում դա չի նշվում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2022 մահեր
Վարդան Ղուկասյան (վիրաբույժ)
Վարդան Իշխանի Ղուկասյան (, Մարտակերտ), հայ վիրաբույժ։
Կենսագրություն
Վարդան Ղուկասյանը ծնվել է 2 մայիսի 1947 թվական Մարտակերտում (ԼՂՀ)։ Ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը (1971 թվական), վերապատրաստվել Մոսկվայի, Կիևի, Լենինգրադի, Երևանի բժշկական տարբեր կենտրոններում (1975-1988 թվականներին)։ 1971-1972 թվականներին՝ Ստեփանակերտի ուռուցքաբանական դիսպանսերի վիրաբույժ, 1972 թվականից՝ մարզային (այժմ՝ հանրապետական) հիվանդանոցի գլխավոր բժշկի տեղակալ, ապա՝ գլխավոր բժիշկ։
1988-1994 թվականին հանրապետական հիվանդանոցում, ռազմադաշտային շարժական հոսպիտալներում (Մարտունի, Հադրութ) բուժել և վիրահատել է հարյուրավոր հիվանդ և վիրավոր ազատամարտիկների և խաղաղ բնակիչների։ Ստեփանակերտի հրթիռահրետակոծությունների ժամանակ Վ. Մարությանի հետ բուժադասարկում է կազմակերպել մարզկոմի շենքի նկուղում։
Պարգևներ
Պարգևատրվել է «Շուշիի ազատագրման համար» և «Վաչագան Բարեպաշտ» մեդալներով։
Կատեգորիա:Հայ վիրաբույժներ Կատեգորիա:Մայիսի 2 ծնունդներ Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Զագոսկինո (գյուղ, Մայնսկի շրջան)
Բնակչությունը 1996 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 883 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ուլյանովսկի մարզի Մայնսկի շրջանի բնակավայրեր
Ռեյնջեր-5
Ռեյնջեր-5, (Ranger-5), ԱՄՆ ՆԱՍԱ-ի Ռեյնջեր ծրագրի շրջանակներում իրականացված առաքելություն, որով նախատեսվում էր հարվածել Լուսնի մակերևույթին, և հարվածի պահից 10 վայրկյան առաջ ուղարկել մակերևույթի լուսանկարներ, ինչպես նաև կոշտ վայրէջի միջոցով հասցնել մակերևույթ սեյսմոգրաֆ։ Արձակվել է 1962 թվականի հոկտեմբերի 18-ին Քանավերալ տիեզերակայանից, Ատլաս ԼՎ-3 Աջենա-Բ կրող հրթիռով։
Չպարզված անսարքության պատճառով կայանը դադարեց ստանալ սնուցում և դադրեցրեց աշխատել։ Այն անցավ Լուսնից 725 կմ հեռավորության վրա ։