cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Զովունի
Մշակույթ
Զովունի համայնքում գործում է Զովունու մշակութային կենտրոնը, որն ակտիվ մասնակցություն ունի հանրապետության մշակութային անցուդարձերում։ Համայնքում առկա է գրադարան 19500 գրքով, համայնքում գործում է «Բյուրակն» մանկական ազգագրական համույթ , որը մասնակցել է հանրապետական տարբեր մրցույթ-փառատոնների, Վրաստանի, Բուլղարիայի միջազգային մրցույթ-փառատոնների մրցանակակիր է։
Ժողովրդական և աշխարհի պարերի «Զովք» համույթը մասնակցում է հանրապետության տոնական հանդեսներին ու փառատոներին, մասնակցել է նաև Վրաստանի միջազգային փառատոնին։
2011 թվականին Զովունին իր մշակութային կենտրոնի միջոցով ճանաչվել է Հայաստանի լավագույն մշակութային համայնքներից մեկը միջմարզային ARTEXPO փառատոնում։
2010, 2011, 2012 և 2013 թվականներին Հայաստանի Մշակույթի նախարարության կողմից կազմակերպված «Երկնքից երեք խնձոր ընկավ» հեքիաթասացության մրցույթին գրավել են առաջին տեղեր, ներկայացնելով գյուղը Խոյի բարբառով, մասնավորապես 2010 թ. Վ. Գալստյանը - 2-րդ տեղ, 2011 թ. Տ. Պետրոսյանը 1-ին տեղ, Գ. Մարտիրոսյանը 2012 թ. մրցույթում 1-ին տեղ, իսկ Ն. Ղազարյանը 2013 թ. մրցույթում նույնպես 1-ին տեղ  ։ 2013 թ. մրցույթում Զովունի գյուղի եզդիական համայնքից եզդիերեն լեզվով հեքիաթ է պատմել նաև 10 տարեկան Ասլան Մհոյանը ։
2013 թ. դեկտեմբերի 3-ին համայնքի մշակութային կենտրոնում անցկացվել է հայկական բանահյուսությանը, բարբառներին և ժողովրդական արհեստագործության զարգացմանը նվիրված փառատոն, միջոցառման շրջանակներում բացվել էր նաև զովունեցի, ժողովրդական վարպետ, դարբին, արվեստների և փառատոների միջազգային կազմակերպության անդամ Ա. Հայրապետյանի երրորդ անհատական ստեղծագործությունների ցուցահանդեսը, ով 2013 թվականին «Համահայկական էքսպո» ցուցահանդեսում գրավել էր առաջին պատվավոր տեղը, իսկ ԱՊՀ երկրների ցուցահանդեսում լինելով միակ հայ մասնակիցը ստացել է մրցանակ ։
2015 թվականի ապրիլին Զովունիից Քանաքեռավան տանող ճանապարհի մոտակայքում բացվել և օծվել է սբ. Հարություն մատուռը, այդ տարածքը չնայած անմիջական գյուղում չի, սակայն համարվում է Զովունի գյուղի վարչական տարածք։
Նշանավոր զովունեցիներ
Ծնունդով զովունեցի է «Արարատ 73-ի» ֆուտբոլիստ Նորիկ Մեսրոպյանը, Հայաստանի ազգային հերոս Ջիվան Աբրահամյանը։
Ծնունդով զովունեցի կամ Զովունիում բնակվող պետական և մշակութային տարբեր ոլորտի անձանցից են՝
Ռոջանո Գրավինա
Ռոջանո Գրավինա (Roggiano Gravina), կոմունա Իտալիայում, Կալաբրիա մարզում՝ Կոզենցա գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 7702 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 175 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 44 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 87017։ Հեռախոսային կոդը՝ 0984։
Կոմունայի հովանավորն է սուրբ Ֆրանցիսկոս Պաոլացին։ Տոնը նշվում է ամեն տարի դեկտեմբերի 3-ին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ոսկեփայլ քարադր
Ոսկեփայլ քարադր (Pluvialis apricaria) քարադրների ընտանիքին պատկանող թռչուն(Charadriidae): Բույնները դնում են ճահիճներում, խոնավ թափոններում և մարգագետիններում։ Դրանք տարածված են Իսլանդիայից և Մեծ Բրիտանիայից մինչև Կենտրոնական Սիբիր ՝ սահմանակից հյուսիսում գտնվող Արկտիկական տունդրայում։ Կենտրոնական Եվրոպայում այս տեսակը համարյա վերացել է։
Նկարագրություն
Ոսկեփայլ քարադրների մարմնի երկարությունը հասնում է մոտավորապես 26-29 սմ, իսկ քաշը 150-220 գրամի։ Նրանց թևերի երկարությունը տատանվում է 67-76 սմ-ի միջև։ Ոսկեփայլ քարադրերը մի տեսակ անճոռնի թռչուններ են։ Նրանց գլուխը կլորավուն է և ունի մոխրագույն-շագանակագույն գունավորում։ Գարնանը և բուծման շրջանում արուների որովայնը և պարանոցը սև է, սահմանակից սպիտակ շերտով։ Էգերի մարմնի ներքևեի մասի գունավորումն էլ է մուգ  բայց ոչ նույն հակադրությամբ, որքան արուներինը։
Տարածվածությունը
Ոսկեփայլ քարադրները ապրում են բաց ճահճուտներում, լեռնային մարգագետիններում, կեղտաջրերում և տունդրայում։ Հիմնականում տարածված են Հյուսիսային Եվրոպայում։ Ձմռանը այս թռչունները չվում են Բրիտանական կղզիներ, Արևմտյան և Հարավային Եվրոպա, որտեղ նրանք ապրում են մարգագետիններում և դաշտերում։
Սնուցումը
Ոսկեփայլ քարադրները սնվում են միջատներով, որդերով և խխունջներով, որոնք նրանք գտնում են գետնի վրայից։ Ոսկեփայլ քարադրներըը ուտում են բզեզներ, ճիճուներ և նրանց թրթուրները ուտում են նաև մանր մորեխներ, որդեր և սարդեր, իսկ ծովափերին՝ ընդեղեն։ Հաճախ ուտում են բուսական սնունդ ՝սերմեր, հատապտուղներ և բույսերի կանաչ մասեր։
Բուծումը
Նրանք երկուսով ձվի վրա նստում են հերթափոխով։ Բույնը գտնվում է գետնին՝ փոսի մեջ, որը ծածկված է բույսերի փոքր քանակությամբ։ Բները կառուցում են  բաց տարածքներում և հազվադեպ հեռավոր գյուղերում։ Բնի մեջ կա չորս ձու, որոնք դրվում են 2-3 օրվա ընդմիջումներով։ Ձվերի չափը սովորաբար 52-ից 52 մմ է, գույնը ՝ դեղին-շագանակագույն, մուգ շագանակագույն նախշով։ Ձագերը ձվից դուրս են գալիս 30 օր անց և անմիջապես ինքնուրույն ուտելու ունակություն են ձեռք բերում, չնայած մնում է ծնողների հսկողության տակ։ Երբ որ գիշատիչը մոտենում է բնին, ապա ոսկեփայլ քարադրը իսկույն նրան շեղում է բնի կողքից, որպեսզի չկարողանա ուտել ձագերին։
Հետաքրքիր փաստեր
Դեղնախտի բուժումը հայտնաբերել է Պլուտարքոսը, նա ասել է, որ եթե մարդը հիվանդանում է դեղնախտով, ապա պետք է դիմել քարադրների օգնությանը ՝նայելով նրանց։ Ակնհայտ է որ դա բնության կողմից տրված հրաշք է՝ նայելով քարադրին բուժվել։ Հետևաբար, քարադրը չի պահում իր հայացքը, այլ շրջվում է և փակում իր աչքերը՝ ոչ թե բժշկական օգնություն ցուցաբերելու ցանկությունից դուրս, այլ այն պատճառով, որ ինքն իր համար կրում է մի տեսակ վնասվածք։
Բանահյուսություն
Ոսկեփայլ քարադրը ամառները անց է կացնում  Իսլանդիայում, իսկ իսլանդական բանահյուսության մեջ երկրում առաջին անգամ ազդարարում է, որ եկել է գարունը ։ Իսլանդական ԶԼՄ-ները միշտ լուսաբանում են առաջին խայտառակ տեսողությունը, որը տեղի է ունեցել 2017-ի մարտի 27-ին ։
Գինեսի ռեկորդների ծագումը
1951 թ.-ի նոյեմբերի 10-ին, Սըր Հյու Բիվերը, այն ժամանակ Գինեսի գործադիր տնօրենը, հրաձգության երեկույթ էր կազմակերպել Հյուսիսային Սլոբում ՝ Իռլանդիայի Վեքսֆորդ կոմսությունում գտնվող Սլեյն գետի մոտ։ Ոսկեփայլ քարադրի վրա կրակոց բաց թողնելուց հետո նա սկսեց մի վեճի, որի շուրջ Եվրոպայում ամենաարագ թռչող թռչունն էր ՝ ոսկե ցախիկը կամ կարմիր թոռանը (նախկինը ճիշտ էր)։ Այդ երեկո Դղյակում նա հասկացավ, որ անհնար է հաստատել տեղեկատու գրքերում, որ ոսկեփայլ քարադրը Եվրոպայի ամենաարագ թռչող թռչունն է։ Բիվերը գիտեր, որ ամբողջ Իռլանդիայի պանդոկներում ամեն օր պետք է քննարկվեն բազմաթիվ հարցեր, բայց աշխարհում չկա որևէ գիրք, որով պետք է փաստարկները գրանցվեին այդտեղ։
Այդ ժամանակ նա գիտակցեց, որ գիրքը, որն այսպիսի հարցի պատասխաններն է տալիս, կարող է տարածված լինել։ Գինեսի աշխատակիցներից մեկը Սըր Հյուին ասաց երկու երկվորյակ եղբայրների ՝ Նորիսին և Ռոս Մաքվիրթերին, որոնք Լոնդոնում փաստահավաք գործակալություն էին բացել։ Սըր Հյուգը հարցազրույց տվեց եղբայրներին և տպավորված նրանց հոյակապ գիտելիքներով, հանձնարարեց ստեղծել  գիրքը։ Ավելի ուշ նա հրապարակեց Գինեսի համաշխարհային ռեկորդները, որոնք ամսվա ընթացքում ամենալավ վաճառվողը եղան։ Եվ այդ ամենը ոսկեփայլ քարադրների շնորհիվ կատարվեց
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1758 թվականին նկարագրված կենդանիներ Կատեգորիա:Քարադրանմաններ Կատեգորիա:Աֆրիկայի թռչուններ Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ Կատեգորիա:Եվրասիայի թռչուններ Կատեգորիա:Եվրոպայի թռչուններ
Էկվադորի տնտեսություն
Էկվադորի տնտեսությունը հիմնված է նավթի (երկրի եկամտի կեսից ավելին), գյուղատնտեսական արտադրանքի (բանան, ծովախեցգետին և այլն) և այլ բնական պաշարների (օրինակ՝ ոսկի) արտահանման վրա։ 2002 թվականին նավթի արտահանումը բերել է բոլոր եկամուտների 40%-ը, երկրորդ տեղում է բանանը, որն ապահովում է ամբողջ արտահանման մինչև 22%-ը ։ Էկվադորը բանանի աշխարհի ամենախոշոր մատակարարն է (2002 թվականին՝ 936 մլն դոլար), աճեցվում է Կավենդիշ տեսակի բանանը, արտահանվում են նաև կարմիր բանան, մինի բանան և տնկարկներ ։ 2015 թվականին Էկվադորին բաժին է ընկել Ռուսաստանի Դաշնություն բանանի բոլոր մատակարարումների 98,5%-ը (1204,4 հազար տոննա) ։ Էկվադորյան բանանի արտահանումը 2018 թվականի առաջին ինն ամիսներին աճել է 5,24 տոկոսով։ Բանանի ընդհանուր վաճառքն արտերկրում առաջին 9 ամիսների ընթացքում։ 2018 թվականին կազմել է 2,065 մլրդ դոլար։ Էկվադորը 2017 թվականին աշխարհի առաջատար բանանի մատակարարն էր՝ կազմելով բոլոր առաքումների 25,3%-ը՝ առաջ անցնելով Ֆիլիպիններից, Բելգիայից և Կոստա Ռիկայից ։ 2021 թվականի դրությամբ Էկվադորը երրորդ ամենաբարձր երկիրն է Հարավային Ամերիկայում ամենաբարձր նվազագույն աշխատավարձով (400 դոլար)։ Նվազագույն աշխատավարձից բարձր միայն Չիլիում՝ 441 ԱՄՆ դոլար և Ուրուգվայում՝ ամսական 423 ԱՄՆ դոլար ։ 2022 թվականի հունվարի 1-ից Էկվադորում նվազագույն աշխատավարձը $425 է   ։ 2023 թվականի հունվարի 1-ից Էկվադորում նվազագույն աշխատավարձը $450 է   ։
Երկիրը նաև ծովախեցգետնի (2002 թվականին 251 միլիոն դոլար), ծաղիկների (2002 թվականին՝ 291 միլիոն դոլար) և ձկան պահածոների (2002 թվականին՝ 333 միլիոն դոլար) հիմնական արտահանողն է։ Բացի այդ, աճեցվում է սուրճ (Էկվադորյան Արաբիկան աճեցվում է Անդերի զառիթափ լանջերին, պլանտացիաները համարվում են աշխարհում ամենաբարձրերից մեկը, դրանց բարձրությունը ծովի մակարդակից 2000-ից 2800 մետր է) և կակաո (երկրում կա գրեթե 500.000 հեկտար կակաո, որը վերամշակվում է մոտ 110.000 արտադրողների կողմից, 2011 թվականին արտահանվել է 200.000 տոննա կակաո՝ 125.000 տոննա նուրբ համով կակաո) ։
Մշակող արդյունաբերության առավել զարգացած ճյուղերն են սննդամթերքը և տեքստիլը։ Կաշվի և կոշկեղենի, փայտամշակման, ցելյուլոզայի և թղթի, քիմիական, նավթավերամշակման, ցեմենտի արդյունաբերության ձեռնարկություններ, վերջին տարիներին՝ ավտոմեքենաների հավաքման ձեռնարկություններ։ Ժողովրդական արհեստներ։ Էլեկտրաէներգիայի արտադրությունը 10,395 մլրդ կՎտժ (2000 թվական), այդ թվում՝ 25% ՋԷԿ, 75% հիդրոէլեկտրակայաններ։ Սպառումը 9667 մլրդ կՎտժ, մեկ շնչի հաշվով՝ 624 կՎտժ (2000 թվական)։
Արտահանման ծավալը 2015 թվականին գնահատվում է 18,36 մլրդ ԱՄՆ դոլար։ Արտահանման հիմնական գործընկերներն են՝ ԱՄՆ, Չիլի, Պերու, Կոլումբիա, Պանամա։
Ներմուծման ծավալը 20,9 մլրդ դոլար է, ներկրվում է արդյունաբերական արտադրանք, վառելիք, սպառողական ապրանքներ։ Ներմուծման գործընկերներ՝ ԱՄՆ, Չինաստան, Կոլումբիա, Պերու։
Վիճակագրություն
Ստորև բերված աղյուսակում ներկայացված են 1980-2017 թվականների հիմնական տնտեսական ցուցանիշները։ 5%-ից ցածր գնաճը նշված է կանաչ սլաքով ։
Նավթ և քաղաքականություն
Ամազոնի հովտում առաջին նավթահանքը հայտնաբերվել է 1967 թվականին ամերիկյան Texaco - Gulf Oil համընկերության կողմից։
1971 թվականին ընդունված «Ածխաջրածինների մասին» օրենքի համաձայն՝ նավթային պաշարների զարգացման առաջնահերթ իրավունքը պետք է ստանար պետական ​​ընկերությունը։ Բայց դրա ստեղծման գործընթացը ձգձգվեց նոր, նավթային կոռուպցիայի ծաղկման ֆոնին։ Օտարերկրյա ընկերությունների ճնշման տակ կառավարությունն անգամ առաջարկեց օրենքի ուժի մեջ մտնելը հետաձգել մինչև 2025 թվականը։
Տեսնելով ընդունված օրենքը կյանքի կոչելու քաղաքացիական իշխանությունների անկարողությունը՝ զինվորականները՝ գեներալ Ռոդրիգես Լարայի գլխավորությամբ, հեղաշրջում կատարեցին։ Էկվադորը միացավ ՕՊԵԿ-ին, արտասահմանյան ընկերությունների զիջումները վերագրանցվեցին որպես աշխատանքի և մասնակցության պայմանագրեր, ավելացվեցին հարկերը։ Արդյունքում օտարերկրացիները սկսեցին կառավարությանը վաճառել նավթահանքերում իրենց բաժնետոմսերը։ Ամերիկյան ընկերությունների ստեղծած ենթակառուցվածքի հիման վրա ստեղծվել է CEPE պետական ​​նավթային ընկերությունը։ Նրա եկամուտների զգալի մասն ուղղվել է սոցիալական ծրագրերի իրականացմանը։
Այնուամենայնիվ, քաղաքացիական կառավարումը հանգեցրեց արտաքին պարտքի անվերահսկելի աճի` 1979-ի 600 միլիոն դոլարից մինչև դարավերջին հասնելով գրեթե 17 միլիարդ դոլարի։
Իրավիճակից դուրս գալու համար որոշվեց ավելացնել նավթի արդյունահանումը, ինչի պատճառով 1990-ականների սկզբին երկիրը պետք է դուրս գա ՕՊԵԿ-ից։ Արդյունահանման աճը, սակայն, համընկավ նավթի ցածր գների երկար ժամանակաշրջանի հետ, ուստի հնարավոր չեղավ կտրուկ ավելացնել ներդրումները։
1998 թվականին նավթի գների անկումը ֆինանսական ճգնաժամի պատճառ դարձավ։ 1999 թվականին Էկվադորը չվճարեց արտաքին պարտքը։ Տնտեսությունը փրկելու համար Էկվադորը դիմեց ԱՄՀ-ի օգնությանը, և 2000 թվականի սկզբին ԱՄՆ դոլարը փոխարինեց սուկրեին՝ որպես ազգային արժույթ։ Ճգնաժամը հանգեցրել է աղքատության աճի։ Կենսապահովման մակարդակից ցածր եկամուտ ունեցող բնակչության համամասնությունը հասել է 70%-ի։
Միաժամանակ ԱՄՀ-ի հետ պայմանավորվածությունների շրջանակում նավթից ստացված գրեթե բոլոր եկամուտները սկսեցին ուղղվել արտաքին պարտքի մարմանը։ Չունենալով նավթարդյունաբերության զարգացման համար միջոցներ՝ պետությունը սկսեց իր տեղը զիջել արտասահմանյան ընկերություններին։
Դժգոհ լինելով կառավարության քաղաքականությունից՝ հնդկացիները սկսեցին զինված դիմադրություն նավթի մշակմանը և որոշ տարածքներում խողովակաշարերի կառուցմանը։ « Պաչակուտեկ »-ի հնդկական ճակատը 2000 թվականին խաղաղ երթ է կազմակերպել մայրաքաղաքում։ Գնդապետ Լուսիո Գուտերրեսի գլխավորած ռազմական խունտան օգտվեց դրանից և իրականացրեց իշխանության խաղաղ զավթում, սակայն Միացյալ Նահանգների ճնշման ներքո նրանք ստիպված եղան իշխանությունը զիջել փոխնախագահ Նաբոային, ով վերականգնեց նախկին ռեժիմը։
Լուսիո Գուտերրեսը մի քանի ամիս անցկացրեց բանտում՝ դառնալով ամենահայտնի քաղաքական գործիչներից մեկը։ Ազատ արձակվելուց հետո Գուտերրեսը միավորվեց «Պաչակուտեկ» հնդկացիների հետ և խոստացավ նավթը վերադարձնել Էկվադորի վերահսկողությանը։ Սա ապահովեց նրա հաղթանակը 2003 թվականի ընտրություններում ։
Իշխանության գալով՝ Գուտերրեսը խաղադրույք կատարեց ԱՄՆ-ի հետ նոր համաձայնագիր գտնելու և PetroEcuador-ի փաստացի սեփականաշնորհման վրա։
Միևնույն ժամանակ նա փորձել է շեղել հասարակական կարծիքը՝ խոսելով կոլումբիացի ապստամբների կողմից երկրին սպառնացող վտանգի մասին։ Սկսվել է զորքերի վերաբաշխումը Կոլումբիայի սահման։ Բացի այդ, Գուտերրեսը համաձայնել է երկրում ամերիկյան ռազմաբազաների տեղակայմանը։
2005 թվականի ապրիլի 20-ին, չնայած Միացյալ Նահանգների աջակցությանը, Գուտերրեսը զրկվեց իր պաշտոնից երկրի խորհրդարանի կողմից ։
Էկվադոր և Ռուսաստան
Էկվադորը Ռուսաստանի երրորդ խոշոր առևտրային գործընկերն է Լատինական Ամերիկայում Բրազիլիայից և Արգենտինայից հետո ։ Առևտրաշրջանառությունը 2004 թվականին կազմել է 330 մլն դոլար։ Հիմնական մասնաբաժինը բաժին է ընկնում բանանի և կտրատած ծաղիկների մատակարարմանը։ Էկվադորում բանան ներկրող մի քանի ռուսաստանցի բանանի սեփական պլանտացիաներ ունեն։
2018 թվականի հոկտեմբերի 18-ին Ռուսաստանի Դաշնության Խորհրդարանի Ստորին պալատն ընդունել է «Ռուսաստանի Դաշնության կառավարության և Էկվադորի Հանրապետության կառավարության միջև կրկնակի հարկումից խուսափելու և կանխարգելման մասին կոնվենցիան վավերացնելու մասին» օրենքի նախագիծը՝ հարկերից խուսափելու վերաբերյալ եկամտային հարկերի և դրա արձանագրության հետ կապված ։
Բնակչության եկամուտ
2018 թվականի դրությամբ Էկվադորում նվազագույն աշխատավարձը $386 է։ 2019 թվականի հունվարի 1-ից Էկվադորում նվազագույն աշխատավարձը $394 է    ։ 2020 թվականի հունվարի 1-ից Էկվադորում նվազագույն աշխատավարձը $400 է ։ Էկվադորն ունի 40 ժամ աշխատանքային շաբաթ ։ 2021 թվականի դրությամբ Էկվադորը երրորդ ամենաբարձր նվազագույն աշխատավարձով երկիրն է Հարավային Ամերիկայում։ Նվազագույն աշխատավարձից բարձր միայն Չիլիում՝ 441 ԱՄՆ դոլար և Ուրուգվայում՝ ամսական 423 ԱՄՆ դոլար։ Բայց այս համեմատությունը կարող է ապակողմնորոշիչ լինել, քանի որ յուրաքանչյուր երկրում կյանքի արժեքը տարբեր է, ինչպես նաև շաբաթական աշխատանքային ժամերի առավելագույն քանակը։ Ըստ «բիգ մակ»-ի ինդեքսի՝ նվազագույն աշխատավարձը Չիլիում կարող է գնել ամենաշատ «բիգ մակ»-ները Հարավային Ամերիկայում, կամ ամսական 108։ Չիլիին հաջորդում է Էկվադորը, որտեղ նվազագույն աշխատավարձով կարելի է գնել 90 «բիգ մակ», միայն դրանից հետո հաջորդում է Ուրուգվային, որտեղից կարելի է գնել ամսական 88 «բիգ մակ» նվազագույն աշխատավարձով։ Մյուս կողմից, Վենեսուելայում աշխատողից կպահանջվի մոտ ինը ամսական նվազագույն աշխատավարձ մեկ «բիգ մակ» գնելու համար։ Որպեսզի նվազագույն աշխատավարձը համադրելի լինի երկրների միջև, անհրաժեշտ է հավասարեցնել աշխատանքային ժամերը, քանի որ ոչ բոլորն ունեն նույն առավելագույն աշխատանքային շաբաթը։ Այս ցուցանիշը կարևոր է, քանի որ թույլ է տալիս պարզել ընկերության համար աշխատող վարձելու իրական արժեքը։ Հաշվի առնելով, որ Էկվադորն ունի 40 ժամ աշխատանքային շաբաթ, Էկվադորն ունի ամենաբարձր նվազագույն աշխատավարձը Հարավային Ամերիկայում՝ շաբաթական աշխատած ժամերի հիման վրա։ Օրինակ՝ Հարավային Ամերիկայում կան երկրներ, որտեղ մարդիկ աշխատում են շաբաթական ավելի քան 40 ժամ, օրինակ՝ Կոլումբիան, որտեղ մարդիկ աշխատում են շաբաթական 48 ժամ, իսկ նվազագույն աշխատավարձը կազմում է ընդամենը 261 ԱՄՆ դոլար։ Արգենտինայում, Պերուում, Բոլիվիայում և Պարագվայում մարդիկ աշխատում են շաբաթական 48 ժամ, Չիլիում շաբաթական աշխատանքային ժամերը 45 ժամ են, իսկ Ուրուգվայում՝ շաբաթական 44-ից 48 ժամ ։ 2022 թվականի հունվարի 1-ից Էկվադորում նվազագույն աշխատավարձը $425 է    ։ Նվազագույն աշխատավարձի 425 դոլարի բարձրացումը իրական ազդեցություն ունի Էկվադորի 8,3 միլիոնանոց տնտեսապես ակտիվ բնակչության 450 հազարի վրա։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ շուրջ 384,204 մարդ գործազուրկ է, իսկ 2 մլն մարդ՝ թերզբաղված, ովքեր ամսական նվազագույն աշխատավարձից ցածր են ստանում։ Եվս 2,3 միլիոն մարդ լիովին զբաղված չէ, այսինքն՝ նրանք ստանում են ամսական նվազագույն աշխատավարձից ցածր և չեն ցանկանում կամ չեն կարողանում աշխատել ավելի շատ վաստակելու համար։ Լրիվ զբաղվածության դեպքում 2,2 միլիոն մարդ նվազագույն աշխատավարձից ավելի է ստանում, ուստի բարձրացումից չի շահում։ Սոցիալական ապահովության համակարգին նպաստող 2,7 միլիոն մարդկանցից 450,000 մարդ աշխատում է 2021 թվականին ամսական 400 դոլար նվազագույն աշխատավարձով, որից 60%-ը տղամարդիկ են ։ 2023 թվականի հունվարի 1-ից Էկվադորում նվազագույն աշխատավարձը $450 է   ։
Ծանոթագրություն
Կատեգորիա:Էկվադոր Կատեգորիա:ՕՊԵԿ
Վասիլևսկի գյուղական խորհուրդ (Ռոմենսկի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Վասիլևսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 744 մարդ։ Խորհրդում կա 4 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Լիգովկա (գյուղ, Սախնովշչինսկի շրջան)
Լիգովկա (Лигівка), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Սախնովշչինսկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1845 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Լիգովկա գյուղում բնակվում էր 960 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 3,08 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 311,69 մարդ/կմ²։
Վիկտոր Խաչատրյան
Վիկտոր Հարությունի Խաչատրյան, ջութակահար, դիրիժոր, Հայկական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1985)։
Երգչուհի Աննա Խաչատրյանի հայրը։
Կենսագրություն
Վիկտոր Խաչատրյանը ծնվել է Երևանում, 1946 թվականի ապրիլի 7-ին։ Ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի ջութակի (1972), դիրիժորության (1996) բաժինները, որից հետո ուսումը շարունակել է ասպիրանտուրայում՝ Կարպ Դոմբաևի դասարանում։
Վիկտոր Խաչատրյանը եղել է Հայաստանի ռադիոյի սիմֆոնիկ նվագախմբի կոնցերտմայստեր, 1990-1991 թվականին՝ գեղարվեստական ղեկավար և գլխավոր դիրիժորի պաշտոնակատար, 1982-1987 թվականներին՝ Հայհամերգի մենակատար, 1988-1993 թվականներին՝ իր հիմնադրած «Իկար» կամերային նվագախմբի գեղարվեստական ղեկավար և գլխավոր դիրիժոր։
1988-2012 թվականներին դասավանդել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայում, 1998 թվականից արժանացել է պրոֆեսորի կոչման, 2005 թվականից եղել է ամբիոնի վարիչ, նույն թվականից որպես մենակատար և դիրիժոր հանդես է եկել Հայաստանում և արտերկրում կամերային և սիմֆոնիկ նվագախմբերի հետ։
Եղել է հայ կոմպոզիտորների մի շարք երկերի առաջին կատարողը, միջազգային մրցույթների, փառատոների հանձնախմբերի անդամ։ Վիկտոր Խաչատրյանի կատարումներով թողարկվել են մի շարք ձայնապնակներ և ձայնասկավառակներ։
Երաժշտի ձայնագրությունները տեղ են գտել Հայաստանի և ԽՍՀՄ հեռուստառադիոյի ոսկե ֆոնդում։
Վիկտոր Խաչատրյանը մահացելէ Երևանում, 2012 թվականի դեկտեմբերի 29-ին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Հայ ջութակահարներ Կատեգորիա:Կոնցերտմայստերներ Կատեգորիա:Հայ դիրիժորներ Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Զելյոնայա (գյուղ, Կովելի շրջան)
Զելյոնայա (Зелена), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Կովելի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Զելյոնայա գյուղում բնակվում էր 758 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 21,97 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 34,5 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Կովելի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1927 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Աստերոիդների ցանկ (157601-157700)
Աստերոիդների ցանկ (157501-157600) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (157701-157800)
|}
Մարկ Մենսոն
Կենսագրություն
Մարկ Մենսոնը ծնվել է Տեխասի նահանգում, ԱՄՆ ։ Տեղափոխվել է Մասաչուսեթս նահանգի Բոստոն քաղաքը, որտեղ սովորել և 2007 թվականին ավարտել է Բոստոնի համալսարանը՝ ֆինանսիստի որակավորմամբ ։
Գործունեությունը որպես բլոգեր
Մարկ Մենսոնը MarkManson.net կայքում ներկայացնում է հայտնի մի բլոգ, որը 2014 թվականին ունեցել է 400,000 այցելու, իսկ 2016 թվականին՝ շուրջ 2 միլիոն։ Նա գրում է մշակութային, մարդկային հարաբերությունների, հոգեբանության ու ժամադրությունների թեմաներով ։
Մարկ Մենսոնի հոդվածները հրապարակվել են CNN-ի եթերում, BBC News-ում, Business Insider-ում, Yahoo! News-ում, The Sydney Morning Herald-ում, Time-ում, VOX-ում, The Huffington Post-ում և այլուր։
Իր «Մեծ հմայքը։ ստեղծագործական կյանքը վախի հետևում» գրքում հեղինակ Էլիզաբեթ Գիլբերթը մեջբերել է Մարկ Մենսոնի խոսքերն ասելով․
Թքած ունենալու նուրբ արվեստը
Մարկ Մենսոնի երկրորդ՝ «Թքած ունենալու նուբ արվեստը. երջանկության պարադոքսալ բանաձևը» գիրքը հրատարակվել է 2016 թվականի սեպտեմբերի 13-ին։
Հեղինակը գիտական հետազոտություններով ու սև հումորի օգնությամբ բացատրում է, որ կյանքի որակը լավացնելու համար ոչ թե պետք է կիտրոնը լիմոնադ դարձնել, այլ պարզապես պետք է ուտել այն։ Մենսոնը եզակի մտերմության ազդեցիկ միջավայր է ստեղծում` անձնական պատմություններ պատմելով և երբեմն անպատշաճ հումորով։
Սկզբում գիքը հայտնվել է Նյու Յորք Թայմսի բեսթսելլերների ցուցակում՝ 6-րդ համարի ներքո։ Այն նաև հայտնվեց «Washington Post's Bestseller List» ցուցակում՝ 9-րդ համարի ներքո և Toronto Star List-ի ինքնակատարելագործման ձեռնարկների կատեգորիայի 1-ն հորիզոնականում։ 2017 թվականին չորրորդ ամենալավ վաճառված գիրքն է Amazon.com կայքում և իններորդ բեսթսելլերը՝ Կանադայում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի գրողներ Կատեգորիա:Բլոգերներ Կատեգորիա:Բոստոնի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Երկաթասար (այլ կիրառումներ)
Երկաթասար, կարող է վերաբերել՝
Նոր մայրաքաղաքներ
Նոր մայրաքաղաքները, երկրների պաշտոնական մայրաքաղաքներն են, որոնք այդ կոչմանը արժանացել են 1960 թ-ից հետո։
Բրազիլիա - տեղափոխվել է 1960 թ.-ին. նախկին մայրաքաղաքը - Ռիո դե Ժանեյրո
Սանա - տեղափոխվել է 1962 թ-ին. նախկին մայրաքաղաքը - Թաիզ
Իսլամաբադ - տեղափոխվել է 1967 թ-ին; նախկին մայրաքաղաքները - Ռավալպինդի (մինչ 1958 թ-ը) Կարաչի
Բելմոպան - տեղափոխվել է 1970 թ-ին; նախկին մայրաքաղաքը - Բելիզ
Դոդոմա - տեղափոխվել է 1973 - 1993 թթ.; նախկին մայրաքաղաքը - Դար էս Սալամ
Բիսաու - տեղափոխվել է 1974 թ-ին; նախկին մայրաքաղաքը - Բոէ
Լիլոնգվե - տեղափոխվել է 1974 թ-ին; նախկին մայրաքաղաքը - Զոմբա
Մանիլա - 1976 թ-ին իր մեջ է ներառել նախկին մայրաքաղաք Քեսոն Սիթին
Յամպոլե
Յամպոլե (Ямполье), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Պոչինկովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 0 մարդ։
Նոր մայրաքաղաքներ
Յամուսուկրո - տեղափոխվել է 1983 - 1991 թթ.; նախկին մայրաքաղաքը - Աբիջան
Բեռլին - 1990 թ-ին ԳԴՀ-ի և ԳՖՀ-ի միացումից հետո դարձել է մայրաքաղաք; նախկին մայրաքաղաքը - Բոնն
Պաղեստին
Ռամալա - ձևավորվել է 1994 թ-ին Հորդանան գետի արևմտյան ափին, որպես Պաղեստինի մայրաքաղաք։
Աստանա - տեղափոխվել է 1997 - 1998 թթ.; նախկին մայրաքաղաքը - Ալմաթա
Նայպյիդաու - տեղափոխվել է 2005 թ-ին ; նախկին մայրաքաղաքը - Յանգոն (Ռանգուն)
Նգերուլմուդ - տեղափոխվել է 2006 թ-ին ; նախկին մայրաքաղաքը - Կորոր
Ցետինե - 2006 թ-ին Մոնտենեգրոյի անկախացումից հետո դարձել է մայրաքաղաք ; մինչ այդ - Պոդգորիցա
Տես նաև
Կատեգորիա:Մայրաքաղաքներ
Մեհմեդ III
Մուհամմեդ III (, Üçüncü Mehmet, ), Օսմանյան կայսրության սուլթան 1595 - 1603 թթ.։
Վաղ տարիներ
Նա ծնվել է իր նախապապի՝ Սուլեյման I Քանունիի կառավարման օրոք՝ 1566 թվականին։ Նա Մուրադ III-ի որդին էր, որն էլ Սելիմ II-ի՝ Սուլեյման Սուլթանի և Ռոքսելանայի որդու զավակն էր։ Նրա նախապապը մահացավ նույն տարում, երբ ծվեց Մուհամմեդը։ Նախապապին փոխարինեց և նոր սուլթան դարձավ Սելիմ II-ը։ Սուլթան Սելիմ II-ը մահացավ, երբ Մուհամմեդը 8 տարեկան էր։ 1574 թվականին գահ բարձրացավ Մուհամմեդի հայր՝ Մուրադ III-ը։ Մուհամմեդը դարձավ փադիշահ մինչև 1595 թվականը, երբ ինքը 28 տարեկան էր և երբ մահացավ իր հայրը։
Իշխանություն
Մուհամմեդը ավելի պահպանողական էր, քան իրեն նախորդող իշխանները։ Նա դադարեցրեց ավերստի հովանավորությունը, այդ թվում Մանրանկարիչների միության։ Նրա օրոք Օսմանյան կայսրությունը ոչ մի խոշոր խոչընդոտի չհանդիպեց, իշխանության ենթադրված անկում տեղի չունեցավ։ Նա մահացավ Կոստանդնուպոլիսի Տոպկապի պալատում։
Իշխանության պայքարը Կոստանդնուպոլսում
Մուհամմեդ III-ն անգամ տխրահռչակ է Օսմանյան պատմության մեջ, քանի որ, իր իշխանությունը պահպանելու նպատակով, արյունակից տասնինը եղբայրներին սպանեց։ Նրանց բոլորին խեղդել են իր խուլուհամրերը։ Մուհամմեդը ծույլ իշխան էր, կառավարական գործերը թողնում էի մորը՝ Վալիդե սուլթան Սաֆիե սուլթանին։ Իր առաջին խոշոր խնդիրն էր իր երկու վեզիրների՝ Սերդար Ֆերհադ Փաշայի և Կոջա Սինան Փաշայի, և նրանց աջակիցների պայքարը։ Նրա մայրը և փեսան՝ Դամաթ Իբրահիմ Փաշան, Կոջա Սինան Փաշայի կողմից էին և թույլ չտվեցին Մուհամմեդին իր վերահսկողության տակ վերցնել այդ հարցը։ Խնդիրը ընդլայնացավ և շատ անհանգստություն պատճառեց ենիչերիներին։ 1595 թվականի հուլիսի 7-ին վերջապես պաշտոնազրկեց Սերդար Ֆեհրադ Փաշային Վալախիայի պարտության համար և նրա պաշտոնին նշանակեց Սինանին։
Ավստրո-Հունգարիայի պատերազմը
Իր կառավարման օրոք տեղի ունեցած ամենախոշոր իրադարձությունը Հունգարիայի տասներեքամյա պատերազմն էր, 1593-1606։ Օսմանյան կորուստները այդ պատերազմում ստիպեցին Մուհամմեդին բանակի հրամանատարությամբ զբաղվել․ նման դեպք նրանից առաջ եղել էր Սուլեյման I-ի օրոք 1566 թ․-ին։ Սուլթանի ուղեկցությամբ օսմանյան բանակը 1596 թ․-ին գրավեց Էգերը։ Լսոլեվ Հաբսբուրգի բանակի մոտեցման մասին՝ Մուհամմեդը ցանկացավ բանակը ազատ արձակել և վերադառնալ Ստամբուլ։ Այնուամենայնիվ, օսմանյան բանակը որոշեց դիմակայել թշնամուն և հաղթեց Հաբսբուրգի և Տրանսիլվանիայի ուժերը Կերեսցեսյան ճակատամարտում, որի ընթացքում սուլթանին համոզում էին կեսից չլքել պայքարի դաշտը։ Հաղթանակած վերադառնալով Ստամբուլ՝ Մուհամմեդը հայտնեց իր Վեզիրին, որ կրկին է մասնակցելու կռվի։ Հաջորդ տարի Վենետիկյան Բայլով հայտարարեց, որ «բժիշկները Սուլթանին թույլ չեն տալիս պատերազմի մասնակցել չափազանց շատ ուտելու և խմելու պատճառով հետևանքով վատթարացած առողջության պատճառով»։ Պատերազմի ընթացքում կատարած ծառայությունների համար Չիկալազադ Յուսուֆ Թաշան 1596 թ․-ին արժանացավ Ավագ Վեզիրի պաշտոնի։ Այնուամենայնիվ, դատարանի և իր մոր ճնշման հետևանքով մի փոքր ուշ այդ պաշտոնին նշանակեց Դամաթ Իբրահիմ Փաշային։ Կերեսցեսյան ճակատամարտի հաղթանակը շուտով ծածկվեց խոշոր կորուստներով՝ ներառյալ Դյոռի (Yanıkkale) կորուստը և Հաֆիզ Ահմեդ Փաշայի ղեկավարած բանակի պարտությունը Վալախիայի Միքայել Խիզախի առաջնորդած բանակի դեմ կռվում Նիկոպոլում 1599 թ․-ին։ 1600 թ․-ին Տիրյակի Հասան Փաշայի ղեկավարած բանակը գրավեց Նադյականիժան 40-օրյա պաշարումից հետո և ավելի ուշ ավելի ուժգին հարված հասցրեց նրանց Նադյականիժայի բլոկադայում։
Ջելալի ապստամբությունը
Մուհամմեդի կառավարման մի այլ ուրիշ կարևոր իրադարձություն էր Ջալալիններ Անատոլիայում։ Կարայաժիչի Աբդուլհալիմը, նախկին Օսմանյան պաշտոնյա, գրավեց Ուռհան և ինքն իրեն Սուլթան նշանակեց 1600 թ․-ին։ Աբդուլհալիմի՝ գահի պահանջի մասին խոսակցությունները տարածվեցին մինչը Կոսնանդնուպոլիս և Մուհամմեդը հրամայեց ապստամբերին վերացնել դրանք։ 1601 թ․-ին Աբդուլհալիմը Բաղդադի մարզապետ Շոկուլուժադե Հասան Փաշայի բանակի կողմից պարտություն կրելուց հետո փախավ Սամսուն (քաղաք) մերձակա տարածքներ։ Աբդուլհալիմի եղբայրը սպանեց Շոկուլուժադե Հասան Փաշային և հաղթեց Հադիմ Հուրշեվ Փաշայի զորքերին։ Հետո նա շարծվեց Քյոթահիա, գրավեց և այրեց այն։
Անգլիայի հետ հարաբերությունները
1599 թ․-ին՝ Մուհամմեդ III-ի կառավարման երրորդ տարում, Եղիսաբեթ I-ը նվերներ է ուղարկել Օսմանյան դատարանին։ Ի սկզբանը այդ նվերները ուղղված են եղել Մուհամմեդին նախորդով Մուրադ III Սուլթանին, ով մահացավ մինչև նվերների ժամանելը։ Այդ նվերների մեջ կար մեծ գոհարապատ ժամացույցի մեխանիզմ, որի վրա Տոպկապի Պալատի Թագավորական անձնական Պալատում աշխատել են մի խումբ ինժեներներ, այդ թվում Թոմաս Դալլամը։ Մեխանիզմը շատ երկար են պատրաստել, վրան պատկերել են պարող քանդակներ, օրինակ՝ երգող և երգի վերջում թևերը թափահարող սև կեռնեխների երամ։ Մուհամմեդին հաջորդող Ահմեդ I-ը ոչնչացչեց այդ երաժշտական ժամացույցը։ Անգլիական նվերների մեջ կար նային նաև հանդիսավոր կառք և Թագուհւոց Մուհամմեդի մորը ուղղված նամակ։ Այս նվերները նախատեսված էին երկրների միջև հարաբերությունները ամրապնդելու և 1581 թ․-ին ստորագրված առևտրական համաձայնագիրը, որի համաձայն անգլիական վաճառականները առաջատարություն էին ստանում Օսմանյան տարածքներում, գործի անցկացնելու համար։ Իսպանական զորքի սպառնալիքի համաձայն՝ Անգլիան ցանկանում էր պահպանել Օսմանյան կայսրության հետ դաշինքը։ Եղիսաբեթի նվերները տեղ հասան մեծ առևտրական նավով, որը Մուհամմեդը անձամբ է ստուգել։ Թվում էր՝ անգլո-օսմանյան դաշինքը երբեք չի ավարտվի, սակայն նրանց հարաբերությունները վատթարացման գնացին Ավստրո-Հունգարիական պատերազմի հետևանքով Օսմանյան կայսրության՝ հակաեվրոպական տրամադրվածության և Սաֆիե Սուլթանի ու Հասան Փաշայի մահերի պատճառով։
Անձնական կյանք
Մուհամմեդ III-ը ծնվել է Մանիսայի Պալատում։ Նրա հայրը Մուրադ III-ն էր, իսկ մայրը՝ Սաֆիե Սուլթանը, երնթադրաբար Դուգաջինի իշխանությունից եկած ալբանացի էր։ Ամուսնացել է Հանդան Սուլթանի հետ, ով ծագումով հույն էր և նախկինում կրում էր Հելենա անունը։ Համդանի և Մուհամմեդի որդին Ահմեդ I-ն էր։ Մուհամմեդը նաև ամուսնացել է Հալիմե Սուլթանի հետ, ով ուներ աբխազական ծագում և Ակուչ Բեյի ու Մոստաֆա I-ի դուստրն էր։ Նրա մյուս ամուսինն էր Տրապիզոնից Բյուզանդական Կոմնենոս գերդաստանի արքայադստեր հետ։
Գրիգորի Կոզինցև
Գրիգորի Միխայլովիչ Կոզինցև, խորհրդային կինոռեժիսոր։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1964)։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր։
Կենսագրություն
Սովորել է Պետերբուրգի Գեղարվեստի ակադեմիայում։ 1924 թվականից աշխատել է «Սևզապկինո» (այժմ՝ «Լենֆիլմ» կինոստուդիա) կինոֆաբրիկայում։ Խորհրդային կինոարվեստի նվաճումներից է Լ. Տրաուբերգի (համատեղ աշխատել են մինչև 1946 թվականը) հետ նկարահանած «Մաքսիմի պատանեկությունը» (1935), «Մաքսիմի վերադարձը» (1937), «Վիբորգյան կողմ» (1939) եռերգությունը։ Կոզինցևը բեմադրել է Շեքսպիրի «Արքա Լիր» (1941), «Օթելլո» (1943), «Համլետ» (1954) պիեսները։ Էկրանավորել է Շեքսպիրի «Համլետ» (1964, լենինյան մրցանակ՝ 1965) և «Արքա Լիր» (1971, Սերվանտեսի «Դոն Կիխոտ» (1957) գործերը։ Կոզինցևը 1926-1932 թվականներին դասավանդել է Լենինգրադի բեմական արվեստի, 1941 թվականից՝ Կինեմատոգրաֆիայի համամիութենական ինստիտուտներում։ Նկարահանել է նաև «Էքսցենտրիկ դերասանի ֆաբրիկան», «Շինել» (1926, ըստ Գոգոլի համանուն վիպակի), «Ս. Վ. Դ.» (1927), «Նոր Բաբելոն» (1929), առաջին հնչունային՝ «Միայնակ» (1931), «Պիրոգով», (1947), «Բելինսկի» (1951), «Մեր ժամանակակից Շեքսպիրը», «Խոր էկրան», «Ողբերգության տարածությունը» և այլ ֆիլմեր։ Արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակների (1941, 1948)։ Կոզինցևի «Համլետը» 1964 թվականին ճանաչվել է լավագույն կինոնկար, արժանանալով ավելի քան հարյուր մրցանակների, որոնց թվում Բրիտանական կինոինստիտուտի մրցանակին։ Կոզինցևի «Լիր արքա»-ն նույնպես պարգևատրվել է մի շարք մրցանակներով, այդ թվում Թեհրանի առաջին փառատոնի «Գրան պրի»-ով։ Կոզինցևը մահացել է 1973 թվականին, Լենինգրադում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Ռուս գրողներ Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան (Երևան, Կենտրոն)
Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան, գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Տիգրան Մեծի պողոտայում, Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ մայր տաճարի մոտակայքում, տեղադրվել է 2002 թվականին։
Տվյալներ
Հուշարձանը կառուցված է բրոնզից ու բազալտից, բարձրությունը պատվանդանի հետ 9,5 մետր է։
Պատմություն
2001 թվականին Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ մայր տաճարի մոտակայքում տեղադրվել է Զորավար Անդրանիկի երկրորդ արձանը տեղադրելու մասին հուշաքար։ Հուշարձանի հանդիսավոր բացումը տեղի է ունեցել 2002 թվականի դեկտեմբերի 25-ին։
Հուշարձանի երկու ձիերը խորհրդանշում են Արևմտյան և Արևելյան Հայաստանները ։
Սա Անդրանիկ Օզանյանի երկրորդ արձանն է Երևանում։ Զորավարի առաջին արձանը տեղադրվել է 1999 թվականին Երևանի Մալաթիա-Սեբաստիա համայնքի Վահան Զատիկյանի անվան այգում։ Զորավար Անդրանիկին նվիրված հուշարձաններ կան նաև Ուջանում, Ոսկեվանում, Նավուրում, Գյումրիում, Արտենիում և Անգեղակոթում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ Կատեգորիա:Արա Շիրազի քանդակներ Կատեգորիա:Ասլան Մխիթարյանի հուշարձաններ
Ռոտերդամի զինանշան
Կատեգորիա:Նիդերլանդների զինանշաններ
Դավլետշինսկի
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 46 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կուգարչինսկի շրջանի բնակավայրեր
Ագռավաքար
Ագռավաքար, լեռնագագաթ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում, Արագածի հարավարևմտյան լանջին, Մեծաձոր գյուղից 8 կմ հյուսիս-արևելք։ Բարձրությունը 3025 մետր է։ Կազմված է օլիգոցեն-միոցենի հրաբխային ապարներից։ Լանջերից բխում են սառնորակ աղբյուրներ։ Լանդշաֆտը լեռնամարգագետնային է ։ Հիշատակվում է «Սասնա ծռեր» էպոսի վերջին՝ «Փոքր Մհեր» ճյուղում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեռնագագաթներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի լեռներ
Վելիկոբուբնովսկի գյուղական խորհուրդ (Ռոմենսկի շրջան)
Վելիկոբուբնովսկի գյուղական խորհուրդ  (Великобубнівська сільська рада), Ուկրաինայի Սումիի մարզի Ռոմենսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Վելիկոբուբնովսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 2137 մարդ։ Խորհրդում կա 4 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Խալտուրինա (գյուղ, Սախնովշչինսկի շրջան)
Խալտուրինա (Халтуріна), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Սախնովշչինսկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1920 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Խալտուրինա գյուղում բնակվում էր 32 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,13 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 246,15 մարդ/կմ²։
Հմայակ Խորխոռունի
Հմայակ Խորխոռունի, հայ նախարար և Հայոց Մաղխազ Մեծ Հայքում, Տուրուբերան աշխարհի Խորխոռունիք գավառի տանուտերը, Մանասպի որդին, Գարջույլի հայրը, Խորխոռունիների նախարարական տոհմից ։
Կենսագրություն
353 թվականին մի խումբ նախարարների, իշխանների և հոգևորականների հետ ուղեկցել է Ներսես Մեծին դեպի Կեսարիա՝ կաթողիկոս օծվելու համար ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորխոռունիներ Կատեգորիա:Հայ նախարարներ
Վերածնված Հայաստան (քանդակ, Երևան)
«Վերածնված Հայաստան» քանդակ, գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Օղակաձև զբոսայգում, Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ մայր տաճարի հարևանությամբ, տեղադրվել է 1985 թվականին։ Ընդգրկված է Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։
Տվյալներ
Հուշարձանը կառուցված է Արթիկի կարմրավարդագույն տուֆից, պատվանդանը բազալտ է, բարձրությունը 5 մետր է։ Հուշարձանը կազմված է երեք ֆիգուրներից՝ մայրը իր որդու և դստեր հետ, որը խորհրդանշում է ժողովրդի հավերժությունը։ «Վերածնված Հայաստան» քանդակի բացումը տեղի է ունեցել 1985 թվականի դեկտեմբերի 13-ին, Օղակաձև զբոսայգում, ներկայիս Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ մայր տաճարի հարևանությամբ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ Կատեգորիա:Խորեն Տեր-Հարությանի քանդակներ Կատեգորիա:Կանանց հուշարձաններ
Հայր
Հայր, (սլավոներեն *оtьсь *оtьkъ, ինչպես ենթադրվում է բառն առաջացել է  մանկական խոսքի մեջ։ *pǝtēr ), խոսակցական պապա, հայրիկ,'' իր  երեխայի համար տղամարդ-ծնող։
Մի շարք մարդաբանների կարծիքով, իր հայրությունը ճանաչող մարդը տարբերվում է կենդանիներից (բարձրագույն պրիմատներից)։ Այն համոզմունքը, համաձայն որի մի շարք ցեղախմբեր (մասնավորապես, դա հաստատվել է Տալի գետի ավստրալիական աբորիգենների մոտ) չեն պատկերացնում, թե ինչպես են հայտնվում երեխաները կամ չեն գիտակցում կոնկրետ անձի հայրությունը (հաճախ այն կապում են խմբակային ամուսնությունների հետ), ժամանակակից գիտությամբ չի հիմնավորվել ։
Կոնկրետ անձի հայրության ճանաչումը՝ բեղմնավորման պահից սկսած և անձնական կյանքը հանդիսանում է առանձնահատուկ իրավական խնդիր։ Հայտնի լատինական արտահայտությունը․ «Mater semper certa; pater est quem nuptiae demonstrant» («մայրը միշտ հստակորեն հայտնի է, հայրը որոշվում է ամուսնությամբ»)։ Մի շարք իրավական համակարգերում մոր կողմից երեխայի ծնելը ավարտվել է հոր կողմից կատարվող հատուկ ծիսակարգով, որի ժամանակ հայրը երեխային ճանաչել է որպես իր երեխա (հռոմեական իրավունքում՝ գետնից վերցրել է երեխային, tollere)։ Նապոլեոնի օրենսգիրքը ձևական նորմ է մտցրել, համաձայն որի  ամուսնացած կնոջից ծնված երեխայի հայրը համարվել է նրա ամուսինը։ Մեր ժամանակներում հայրության ճանաչման համար անհրաժեշտ է ԴՆԹ  ժառանգականության փորձաքննություն։
Հռոմեական իրավունքում (ինչպես մի շարք ավանդական հասարակարգերում, որտեղ տիրում է հայրիշխանություն) ընտանիքի հայրը գերակա իրավունք է ունեցել իր ընտանիքի այլ անդամների նկատմամբ (մինչև անգամ կյանքի ու մահվան իրավունք) միջնորդ է եղել նրանց և հասարակական ինստիտուտների միջև։ «Հայր» տերմինը այս առանձնահատուկ դերի համար շատ է օգտագործվում կրոնում և գաղափարախոսության մեջ։
Հայրը որպես ընտանիքի գլուխ, տղամարդկային գծով ժառանգորդ․ Աստվածներին վերագրվում է որպես արարիչ (օրինակ Յուպիտերը,  «հայր» բառով դիմել են Աստծուն՝ որպես հոր՝ օրինակ  աղոթքում՝ Հայր մեր), հոգևորականը հանդես է եկել որպես համայնքի առաջնորդ (աբբա, պադրե, բատյուշկա, անվանն ավելացրել են հայրիկ նախածանցը) և կառավարիչ (հայր հայրություն, «քաղաքի հայրեր», պատեռնալիզմ,  Ստալինի տիտղոսը եղել է ժողովուրդների հայր)։ Երկիրը  ըկալվում է  իբրև հայրերի, նախնիների  տիրույթ, այստեղից էլ հայրենիք, հայրենասիրություն տերմինները։
Հայր անվանումը շատ ժողովուրդների մոտ մտնում է սեփական անվան մեջ՝ կազմելով հայրանունը (հին հույների, սլավոնների, գերմանացիների, արևելյան ժողովուրդների մոտ), այդպիսի հայրանունները կարող են ազգանվան սկիզբ դառնալ, ինչը փոխանցվում է (ավելի հաճախ տղամարդկային գծով) հաջորդ սերունդներին։
Կենսաբանական հայրություն
Կենսաբանական հայրը տղամարդն է, որի սերմը բեղմնավորել է կնոջ, մոր ձվաբջիջը։
Սոցիալական հայրեր
Բացի կենսաբանական ծնողից, հայր կարող են անվանել նաև այն տղամարդուն, որն իրականացնում է հոր, հոգեհոր կամ խորթ հոր  սոցիալական դերը։
Կնքահայր
Քրիստոնեության մեջ կնքահայրը այն տղամարդն է, որը կնունքի ժամանակ հանդիսացել է ինչ որ մեկի  կնքահայրը։ Նա պատասխանատվություն է կրում երեխայի քրիստոնեական դաստիարակության, հավատի համար և պարտավոր է կիսել նրա դաստիարակության դժվարությունները ծնողների հետ։
Հոգեհայր
Խորթ հայրը իր կնոջ երեխաների համար հարազատ հայրը չէ, երեխաները իր կնոջ նախորդ ամուսնությունից են։ Ոչ հարազատ երեխաներն անվանվում են «խորթ տղա» կամ «խորթ աղջիկ»։
Որդեգրողները կարող են ամուսնացած չլինել, օրինակ ։ Իսկ երբ մայրաքաղաքում տարածվել է խոլերան, Մամոնտովը գնացել է խոլերայով վարակված բարակներ։ Այդ բարակներից նա մի անգամ դուրս է բերել մի տղայի, որի ծնողները մահացել են, և որբին բերել է իր տուն։ — Տնեցիներին ասել է, որ տղան ոչ մեկը չունի, նրա անունը Պետկա է, իսկ հայրանունն իմը կլինի՝ Իլյիչ, ես նրան որդեգրում եմ, այսպիսով, ամուսնացած չլինելով՝ նա հայր է դարձել…
Կրոնում
Քրիստոնեությունը սովորեցնում է, որ բոլորի հայրը հանդիսանում է Աստված․ «Դուք, եղբայրներ, երկրի վրա ոչ մեկին ձեզ հայր մի անվանեք, քանի որ Ձեր հայրը մեկն է և նա երկնքում է» ։ Ուղղափառ եկեղեցում հայր են անվանում  բոլոր  հոգևորականներին, որոնք իրենցից ներկայացնում են Հիսուս Քրիստոսի սրբապատկերը, բոլոր վանականներին, Աստծո ծառաներին և եկեղեցու այլ սպասավորների։
Ստուգաբանություն
Ռուսերենում «հայր» բառը կազմվել է սլավոնական *otьcь  *otьkъ-ից, ինչը ծագել է  *оtъ բառից, որն ունի նույն իմաստը ։ Հիմքը հանդիսանում է հնդեվրոպական լեզուն *at-ta (հայր կամ մայր) մանկական խոսքից։ Նման ձևերը գոյություն ունեն նաև ոչ հնդեվրոպական լեզվաընտանիքներում ( ata, atya) ։
«Հայր» բառը ռուսերենում ֆրանսիական ծագում ունի (papa), պալատական միջավայրում տարածվել է  XVIII-XIX դարերում։ Ինչպես ռուսական «тятя» բառը, այն նույնպես առաջացել է մանկական խոսքում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ընտանիք Կատեգորիա:Տղամարդիկ Կատեգորիա:Ազգակցություն և սերում
Մեծ Նյուխմիշ
Մեծ Նյուխմիշ (Большая Нюхмиш), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Սոյգա գետի ձախ ափին՝ 31 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 13 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մինչև 50 կմ երկարությամբ գետեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Քրիս Փրեթ
Քրիստոֆեր Մայքլ (Քրիս) Փրեթ (Christopher Michael «Chris» Pratt, ), կինոյի և հեռուստատեսության ամերիկացի դերասան։ Գլխավոր դերերով հայտնի է «Գալակտիկայի պահապանները» և «Աշխարհը յուրայի դարաշրջանում» ֆիլմերում։ 2014 թվականին «Լեգո ֆիլմ» անիմացիոն ֆիլմում ստացավ գլխավոր դեր, որի համար առաջադրվեց «Պատանիների ընտրության մրցանակաբաշխություն» (Teen Choice Awards) մրցանակին կերպարի լավագույն հնչյունավորում անվանակարգում ։
Կենսագրություն
Քրիս Փրեթը ծնվել է 1979 թվականի հունիսի 21֊ին ԱՄՆ֊ի  Վիրջինիա քաղաքում (Մինեսոտա նահանգ) ։ Նրա մայրը՝ Քեթի Փրեթը աշխատում էր «SafeWay» սուպերմարկետների ցանցում, իսկ հայրը՝ Դեն Փրեթը ոսկու հանքում իսկ որոշ ժամանակ անց սկսում է զբաղվել տների վերանորոգմամբ ։ Փրեթը անցկացրել է մանկությունը և երիտասարդությունը Վաշինգտոնում, ավագ դպրոցում զբաղվել է ըմբշամարտով ։
Դպրոցն ավարտելուց հետո Փրեթը ընդունվում է քոլեջ, սակայն մի կիսամյակ սովորելուց հետո դուրս է գալիս քոլեջից։ Արդյունքում նա աշխատում է որպես տոմսավաճառ, սակայն դառնում է անօթևան։ Նա շատ հաճախ ստիպված էր լինում քնել ֆուրգոնում կամ էլ վրաններում։ Տասնիննամյա Փրեթին նկատում է դերասան Ռեյ Դոն Չոնգը և 2001 թվականին նա ստանում է իր առաջին դերը «Այրու սերը» սերիալում, որից հետո հրավեր է ստանում նկարահանվելու «Միայնակ սրտերը» սերիալում։ Սկզբնական շրջանում Ֆրեդը հանդես էր գալիս որպես հեռուստատեսային դերասան, իսկ կինոյում իր դեբյուտը կատարում է 2005 թվականին նկարահանվելով «Կոնֆետով անծանոթները» ֆիլմում։
Կոմբայն
Կոմբային (Combine), մեքենայական ագրեգատ, բանող մեքենաների ամբողջություն, որոնք միաժամանակ կատարում են տարբեր բնույթի գործողություններ։
Բեատրիս Ուեբ
Բեատրիս Ուեբ (Վեբ) (ծնվ. ՓոթերPotter), Լեդի Փասֆիլդ (Beatrice Webb, Lady Passfield ․ ), բրիտանացի հասարակական ակտիվիստ, սոցիոլոգ, տնտեսագետ, սոցիալական բարեփոխիչ և սոցիալիստ, ով եղել է գործազրկության և կանանց դրության հարցերով կառավարական մի շարք հանձնաժողովների անդամ։ Եղել է նաև աշխատավորական շարժման պատմաբան ու տեսաբան, ներմուծել է « կոլեկտիվ աշխատանքային վեճ » (collective bargaining) տերմինը։ Սիդնեյ Ջեյմս Ուեբի կինն էր և նրա մի շարք գրքերի համահեղինակը։ Նրանք միասին եղել են Ֆաբիան ընկերության առանցքային դեմքեր (Բեատրիքսը ղեկավարել է այդ ընկերությունը 1939-1941 թվականներին), մասնակցել են Լոնդոնի տնտեսագիտության և քաղաքական գիտությունների դպրոցի հիմնադրմանը։
Կոմբայն
Որպես օրենք կոմբայնի կատարած գործողության փուլն ավարտվում է պատրաստի արտադրանքի թողարկումով։ Այն առավելագույն չափով կրճատում է միջանկյալ ու օժանդակ պրոցեսները և ունի բարձր արտադրողականություն։ Օգտագործվում է արտադրության տարբեր բնագավառներում, լեռնային գործում և հատկապես՝ գյուղատնտեսության մեջ (հացահատիկահավաք, կարտոֆիլահան, ճակնդեղահավաք, եգիպտացորենահավաք կոմբայներ և այլն)։ Գործածության մեջ են մտել նաև սննդամթերք նախապատրաստող խոհանոցային կոմբայները։
Քրիս Փրեթ
Կենսագրություն
Քրիս Փրեթը փորձվեց  Ջեյմս Քեմերոնի «Ավատար» ֆիլմի գլխավոր դերում, բայց ի վերջո դերը ստացավ Սեմ Ուորթինգտոնը։ Դրա փոխարեն Փրեթը նկարվեց « Հարսնացուների պատերազմ»և «Ջենիֆերի մարմինը» կինոնկարներում։
Բեատրիս Ուեբ
Կենսագրություն
Ծնվել է փաստաբան և հարուստ գործարար Ռիչարդ Փոթերի ընտանիքում (en:Richard Potter). Ակտիվորեն զբաղվել է ինքնակրթությամբ։ Նրա վրա խոր ազդեցություն են գործել կոոպերատիվ շարժումը և Հերբերտ Սպենսերի գաղափարները։
Կոմբայն
Կատեգորիա:Մեքենաներ
Քրիս Փրեթ
Կենսագրություն
2011 թվականին դերասանը խնդիրներ ունեցավ իր քաշի հետ, սակայն շատ արագ կորցրեց 14 կիլոգրամ և կարողացավ դեր ստանալ «Մարդ, ով փոխեց ամեն ինչ» ֆիլմում,որի արդյունքում մեծ հռչակ ձեռք բերեց։ Շուտով Փրեթը ստիպված եղավ քաշ հավաքել, որպեսզի կարողանա նկարահանվել «10 տարի» ֆիլմում, իսկ արդեն 2013 թվականին դերասանը դեր ստացավ Marvel Studios-ի «Գալակտիկայի պահապանները» ֆիլմում, որի համար կրկին ստիպված էր նիհարել։ 2014 թվականին մահացավ դերասանի հայրը։ Որոշ ժամանակ անց Փրեթը «Աշխարհը յուրայի դարաշրջանում» ֆանտաստիկ ֆիլմում հանդես եկավ գլխավոր դերում ։
Բեատրիս Ուեբ
Կենսագրություն
1882 թվականին սիրավեպ է սկսել երկու անգամ այրիացած քաղաքական գործիչ Ջոզեֆ Չեմբերլենի հետ։ Չորս տարի անց նրանք բաժանվել են։
Քրիս Փրեթ
Անձնական կյանք
2009 թվականի հուլիսի 9֊ին Փրեթը ամուսնացավ դերասանուհի Աննա Ֆերիսի հետ, ում հետ ծանոթացել էր 2007 թվականին «Հասցրու ինձ  տուն» ֆիլմի նկարահանումների ժամանակ։ Ամուսիններին ունեն մեկ որդի՝ Ջեկ Փրեթը (օգոստոսի 21, 2012) ։  Բացի այդ Քրիսի կատուն միսիս Ուայթ անվամբ նկահարնվել է Ստյուարտ Լիթլ ֆիլմում Սնեժկայի դերում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասաններ
Բեատրիս Ուեբ
Կենսագրություն
Նա Էլեն Բոսանկեի հետ եղել է աղքատների մասին օրենքների թագավորական հանձնաժողովի անդամ (1905-1909)։
1932 թվականին Սիդնեյ և Բեատրիս Ուեբերն այցելել են ԽՍՀՄ և 1935 թվականին հրատարակել «Խորհրդային կոմունիզմ. նոր քաղաքակրթությո՛ւն». (հատոր 1 - 2, 1935; ռուսերեն թարգմանությունը՝ հ. 1 - 2, 1937) աշխատությունը, որը հավանության է արժանացել և կարճ ժամանակ անց թարգմանվել ու հրատարակվել ԽՍՀՄ-ում։ Այդուհանդերձ՝ պատմաբան Ա . Ջ. Թեյլոր-ը այն անվանել է «Ռուսաստանի մասին երբևէ գրված ամենածիծաղելի գիրքը»:.
Ուեբ ամուսինները թողել են գրական մեծ ժառանգություն՝ բազմաթիվ հոդվածներ և մի շարք աշխատություններ։ Դրանցից են Մեծ Բրիտանիայում արհմիութենական շարժման զարգացման մասին գրված հիմնարար «Տրեդյունիոնիզմի պատմությունը» (1894, նոր խմբագրմամբ՝ 1920) և «Արդյունաբերական դեմոկրատիան» (1897), որի առաջին հատորը ռուսերեն է թարգմանել  և. երկրորդի թարգմանությունն էլ խմբագրել Վ լադիմիր Լենինը՝ հրատարակելով  Անգլիական տրեդյունիոնիզմի տեսությունը և պրակտիկան վերնագրով։ (Արդյունաբերական դեմոկրատիա), հ. 1-2, 1900-1901):
Սիդնեյ և Բեատրիս Ուեբերի աշխատություններն ազդել են սոցիալ-ռեֆորմիզմի բազմաթիվ տեսաբանների վրա։
Հրապարակումներ
Սիդնեյ Ուեբի հեղինակակցությամբ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վեստմինստերյան աբբայությունում թաղվածներ Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի կին քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Բրիտանացի սուֆրաժիստներ Կատեգորիա:Բրիտանացի տնտեսագետներ Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով Կատեգորիա:1943 մահեր Կատեգորիա:Ապրիլի 30 մահեր Կատեգորիա:1858 ծնունդներ Կատեգորիա:Հունվարի 22 ծնունդներ
Ալբանիայի Սուպերլիգա
Ալբանիայի Սուպերլիգա (Kategoria Superiore), պրոֆեսիոնալ ամենաբարձր ֆուտբոլային առաջնությունը ալբանական ֆուտբոլային համակարգում։ Ներկայումս Սուպերլիգայում մրցում է 10 թիմ։ Մրցաշրջանները սովորաբար սկսվում են օգոստոսին և տևում են մինչև մայիս։ Յուրաքանչյուր թիմ խաղում է ընդհանուր 36 հանդիպում (չորսական անգամ յուրաքանչյուր թիմի դեմ)։ Ընդհանուր առմամբ մեկ մրցաշրջանի ընթացքում կայանում է 360 ֆուտբոլային հանդիպում։ Խաղերի մեծ մասը անցկացվում են կեսօրին՝ շաբաթ և կիրակի օրերին։ Մնացած խաղերը անցկացվում են երեկոյան՝ աշխատանքային շաբաթվա չորեքշաբթի և ուրբաթ օրերին։
Ներկայիս չեմպիոնը Սկենդերբեուն է, որն արդեն նվաճում է իր չորրորդ անընդմեջ տիտղոսը։
Վաղ ժամանակներ
Ֆուտբոլը առաջին անգամ հայտնվել է Ալբանիայում անգլոմալթացի քուրմ Գուռ Ռուտերի շնորհիվ, ով այցելել է Սավերիան համալսարանը (Շկոդեր) 1908 թվականին։ Շատերն են վիճում, որ առաջին ֆուտբոլային ակումբը Ալբանիայում Ինդիփենդենսան է, որը հիմնադրվել է Շկոդերում 1912 թվականին Պալոկե Նիկայի կողմից ։ Առաջին խաղը, որը պետք տևեր 90 րոպե, խաղացվել է Ինդիփենդենսայի և Ավստրոհունգարական նավատորմի միջև 1913 թվականի հոկտեմբերի 13-ին։ Այս խաղը համարվում է Ալբանիայում խաղացված առաջին պաշտոնական հանդիպումը։ Խաղն ավարտվել է հօգուտ Ավստրո-հունգարական նավատորմի (2-1)։ Ալբանացիների համար միակ գնդակը խփել է թիմի ավագ և հիմնադիր Պալոկե Նիկան ։