cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կրթությունն Իսրայելում
Բարձրագույն կրթություն
Չափահասության տարիքին հասնելուց հետո պատանիներն ու աղջիկները, որպես կանոն, զորակոչվում են Իսրայելի պաշտպանության բանակ, սակայն կարող են պահանջել նախապատրաստական դասընթացների անցնելու տարկետում (մեհինա)։ Ակադեմիական ռեզերվի ծրագրի շրջանակներում հնարավոր է ակադեմիական կոչում ստանալ բանակային ծառայությունն սկսելուց առաջ. ծրագրին ընդունվելու համար պահանջվում է անցնել 3 (տղա) կամ 2 (աղջիկ) տարվա արտագնա ծառայության համաձայնություն։
Համալսարանները սովորաբար պահանջում են բագրուտի համար որոշակի քանակությամբ միավոր և հոգեչափության ընդունելության քննության լավ ցուցանիշ, որը շատ առումներով հիշեցնում է ամերիկյան «SAT» թեստը։ Իսրայելի բոլոր ինը համալսարանները, ինչպես նաև որոշ քոլեջներ դրամական նպաստ են ստանում պետության կողմից (ծախսերի 50 %-ից), և ուսանողները վճարում են ուսուցան իրական արժեքի միայն չնչին մասը։
Բակալավրի աստիճան ստանալուց հետո ուսանողը, չափանիշներին համապատասխանելու դեպքում, կարող է շարունակել ուսումը մինչև մագիստրոսի, ապա՝ դոկտորի աստիճան ստանալը։
Ըստ Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության 2015 թվականի տվյալների` Իսրայելում առաջին աստիճանն ավարտելու միջին տարիքը 27-ն է, ընդ որում, երկրում ակադեմիական աստիճան ունի չափահասների 46 %-ը։
Ուսուցման վճար
2011 թվականի դրությամբ` Իսրայելի պետական համալսարաններում ուսուցման վճարը կազմում է տարեկան 9842 շեկել (մոտավորապես 1 377 880 դրամ)։
Պատմականորեն, Իսրայելի բուհերում պատմության գոյության առաջին տասնամյակների ընթացքում ուսուցման վճարը ցածր էր, բայց կտրուկ բարձրացել է 1980-ական թվականներին, և մինչև 1998 թվականն արևմտյան երկրների պետական համալսարաններում դարձել ամենաբարձրը։ 1998 թվականին տեղի են ունեցել ուսուցման բարձր վճարի դեմ ուսանողական զանգվածային շարժումներ և բողոքներ։ Էլիահու Վինոգրադի գլխավորությամբ ստեղծված պետական ​​հանձնաժողովը որոշել է 2 անգամ կրճատել դասընթացների արժեքը, բայց 2000-ական թվականների սկզբի տնտեսական ճգնաժամի պատճառով այն կրճատվել է ընդամենը մեկ քառորդով, և այդ ժամանակվանից ի վեր այն շարունակում է մնալ ներկայիս մակարդակում։ Մասնավոր բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում ուսման վճարը կարող է հասնել 8 հազար դոլարի ։
Բուհերի դասակարգում
«Webometrics» վարկանիշի համաձայն` իսրայելական 6 բուհ ընդգրկված է Ասիայի լավագույն 100 համալսարանների ցանկում ։ Համաձայն Շանհայի Ցզյաո Տուն համալսարանի աշխարհի ակադեմիական վարկանիշի` համալսարաններից 4-ն աշխարհի լավագույն 150 համալսարանների թվում են։ Ըստ «Times Higher Education-QS World University Rankings» վարկանիշի` համալսարաններից 3-ն աշխարհի լավագույն 200 համալսարանների թվում են։
Բացի այդ, իսրայելական բուհերն ընդգրկված են աշխարհի լավագույն100 համալսարանների վերապատրաստման հետևյալ ոլորտներում.
Հասարակական գիտությունների բնագավառում Թել Ավիվի և Երուսաղեմի համալսարաններն ընդգրկված են Թոփ 100-ի մեջ ։ Նրանք մտնում են նաև տնտեսության ոլորտում լավագույն 100-ի մեջ ։
Շայկե Օֆիր
Կենսագրություն
Շայկե Օֆիրն ամուսնացել է երկու անգամ՝ առաջինը երգչուհի և դերասան Օհելա Հալևիի հետ, որը «Չիզբատրոն» համույթի անդամ էր և «Հա-Օհել» թատրոնի հիմնադիր Մոշե Հալևիի դուստրը, այնուհետև՝ լեհ-իսրայելցի կատակերգու Իսրայել Շումախերի դստեր՝ Լիդիա Շումախերի հետ։ Յուրաքանչյուր ամուսնությունից Օֆիրն ունեցել է մեկական որդի և դուստր ։ Շայկեի ավագ որդին՝ Ադի (Էլադ) Օֆիրը և երկրորդ ամուսնությունից աղջիկը՝ Կերենը, նույնպես դերասաններ են դարձել ։
Սեյդի Սինկ
Սեյդի Սինկ (Sadie Sink, ), ամերիկացի դերասանուհի։ Առավել հայտնի է Նեթֆլիքսի «Տարօրինակ դեպքեր» հեռուստասերիալում Մաքսի դերով։
Կենսագրություն
Սինկը ծնվել է Տեխասի արևելքում գտնվող փոքր Բրենհեմ քաղաքում։ Նա երեք ավագ եղբայր ունի՝ Քալեբը, Սփենսերը և Միտչելը, ինչպես նաև կրտսեր քույր՝ Ջակին։ Նրա հայրը ամերիկացի ֆուտբոլային մարզիչ է։
Երբ նա վեց տարեկան էր, իր և իր եղբոր՝ Միտրելի հետ «Ավագ դպրոցի մյուզիքլ»-ի վերստեղծման կախվածությունից նրա մայրը որոշում է աղջկան ուղարկել Հյուստոնից ոչ հեռու գտնվող դերասանական դասընթացների։ Արդյունքում Սինկը հաջողությամբ անցնում է 2012 թվականի «Էննի» մյուզիքլի վերստեղծման լսումները։ Դերի համար նա ստիպված էր պարի և վոկալային նախապատրաստման դասընթացների հաճախել։
2016 թվականին Սինկը ստացել է «Տարօրինակ դեպքեր» հեռուստասերիալի գլխավոր դերերից մեկը ։
Անձնական կյանք
«Ապակե ամրոց» դրամատիկական ֆիլմի նկարահանումների ընթացքում նա ընկերացել է Վուդի Հարելսոնի և հատկապես նրա դուստր Մականիի հետ։ Չնայած նրան, որ նա արդեն վեգան էր, Հարելսոնը և նրա ընտանիքը նույնպես ոգեշնչել են նրան վեգան մնալ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասանուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի երեխա դերասանուհիներ
Շայկե Օֆիր
Ճանաչում
Իր թատերական և կինեմատոգրաֆիական գործունեության համար Շայկե Օֆիրն արժանացել է բազմաթիվ պարգևների։ 1974 թվականին նա ստացել է Ցֆատի կինոփառատոնի մրցանակ՝ որպես լավագույն դերասան, 1981 թվականին՝ Դերասանների Իսրայելական միության մրցանակ՝ թատրոնում, մնջախաղում և կինոյում ունեցած ձեռքբերումների համար, 1981 թվականին` Մեիր Մարգալիտի անվան մրցանակ ։ Կինոյում դերերը Օֆիրին բերեցին «Դավիդի ջութակը» երեք մրցանակ, որը շնորհվում էր «Էդիոտ Ախրոնոտ» թերթի կողմից ։
Իսրայելում անցկացված ինտերնետային հարցման արդյունքներով Օֆիրը ճանաչվել է 33-րդը մեծագույն իսրայելցիների ցուցակում 2004 թվականին նրա պատվին է կոչվել Իսրայելական կինոակադեմիայի «Օֆիր» մրցանակը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսրայելացի դերասաններ Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ Կատեգորիա:Հրեա ռեժիսորներ Կատեգորիա:Իսրայելցի սցենարիստներ Կատեգորիա:Իսրայելցի հաղորդավարներ Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասաններ Կատեգորիա:Թոքի քաղցկեղից մահացածներ
Արթուր Բուլբուլյան
Արթուր Բուլբուլյան (Arthur H. Bulbulian, ), ամերիկահայ գյուտարար։ Ստեղծել է А-14 թթվածնային դիմակները, որոնք օգտագործել են ամերիկյան ռազմաօդային ուժերը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1900 թվականին Կեսարիայի մոտակայքում։ 1920 թվականին տեղափոխվել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ։ Սովորել է Միդլբերիի քոլեջում, որտեղ ստացել է բակալավրի և բնական գիտությունների մագիստրոսի աստիճան։ Դիպլոմային աշխատանքներ է կատարել Բրաունի և Այովայի համալսարաններում։ 1928 թվականին ընդունվել է Մինեսոտայի համալսարանի ստոմատոլոգիայի բաժինը և ստացել է ատամնաբուժական վիրաբույժի դոկտորի աստիճան։ 1931 թվականին նույն հաստատությունում նշանակվել է օրթոպեդիայի հրահանգիչ։
Աշխատել է Մայոյի կլինիկայի աէրոբժշկության բաժնում, որտեղ էլ ԱՄՆ օդային ուժերի կործանիչների օդաչուների համար նախագծել է A-14 թթվածնային դիմակը, որը ցրտադիմացկուն էր, ներառում էր ռադիոհաղորդակցման միկրոֆոն և օդաչուին հնարավորություն էր տալիս խոսել և ուտել առանց դիմակը հանելու։ Վ․ Ռանոլֆ Լավլեյսի (W. Randolph Lovelace) և Ուոլտեր Մ․Բութբիի (Walter M. Boothby) հետ համատեղ աշխատել է #BLB ռնգային թթվածնային դիմակը նախագծող թիմում, որն էլ ստեղծել է վիրահատական նկատառումներով կիրառվող BLB դիմակը, որն էլ անվանվել է ի պատիվ իր հայտնագործողների ազգանվան առաջին տառերով՝ Բուլբուլյան, Լավլեյս, Բութբի ։ Բուլբուլյանի հայտնագործած երկու դիմակներն էլ լայնորեն կիրառվել են Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։
Բուլբուլյանը եղել է իր տեսակի մեջ ԱՄՆ-ում առաջին՝ Մեյոյի Բժշկական թանգարանի առաջին տնօրենը։ Աշխատել է բժկական աշխատակազմի հետ և ստեղծել բովանդակային ցուցանմուշներ ։ Նախագծել և ստեղծել է Մայոյի կլինիկայի ցուցանմուշները Չիկագոյում 1933 թվականին կայացած Ուորլդս Ֆեյր (Worlds Fair) ցուցահանդեսի  «Առաջընթացի հարյուրամյակը» ցուցադրության համար ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ գյուտարարներ Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում Կատեգորիա:Ամերիկահայեր Կատեգորիա:ԱՄՆ-ում օսմանյան ներգաղթյալներ Կատեգորիա:Անձինք Կեսարիայից Կատեգորիա:Մինեսոտայի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ամերիկահայ բժիշկներ Կատեգորիա:Բրաունի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Այովայի համալսարանի շրջանավարտներ
Դյու
Դյու, գետակ Արածանիի ավազանում։ Հուսում է Ալաշկերտի դաշտով և, անցնելով Դյու համանուն գավառի միջով, միանում է մայր գետին ։
Արինա Մոսկալենկո
Արինա Ստանիսլավովնա Մոսկալենկո (Арина Станиславовна Москаленко, նախքան ամուսնությունը՝ Բիստրովա, Быстрова, ), ռուս ռեգբիստ «РГУТИС-Подмосковье» ակումբի խաղացող ։ Եվրոպայի չեմպիոն (2016, 2017, 2018), Ռուսաստանի սպորտի վաստակավոր վարպետ։
Կենսագրություն
Ռեգբիով զբաղվել սկսել է 2014 թվականի սեպտեմբերից, ավելի վաղ զբաղվել է բարձրացատկով (13 տարեկանում ստացել է սպորտի վարպետի թեկնածուի կոչում), ամերիկյան ֆուտբոլով (ոչ կոնտակտային տարբերակով)։ Հրավիրվել է «ՌԳՈՒՏԻՍ-Պոդմոսկովիե»՝ իր քրոջ հետ փորձաշրջան անցնելու։ 2015 թվականին Ռուսաստանի առաջնությունում զբաղեցրել է 5-րդ տեղը, ինչը եղել է Արինա Մոսկալենկոյի դեբյուտային ելույթը համառուսաստանյան պաշտոնական մրցաշարերում։ Նույն թվականին նվաճել է Ռուսաստանի գավաթը ։
Ընդգրկվել է Ռուսաստանի ռեգբի-7 հավաքականում, նորամուտը նշել է 2015 թվականի դեկտեմբերի 4-ին Ավստրալիայի դեմ Ռուսաստանի հավաքականի խաղում աշխարհի առաջնության եզրափակիչ փուլում (մինչ այդ խաղադաշտ դուրս չէր եկել)՝ խաղադաշտ դուրս գալով հանդիպման վերջին երեք րոպեներին ։ Արդյունքում թիմը նվաճել է արծաթե մեդալներ։ Արինա Մոսկալենկոն նաև ներգրավվել է 2017/2018 մրցաշրջանի համաշխարհային սերիայի խաղերին (այդ թվում՝ Դուբայի, որտեղ նվաճել է բրոնզե մեդալներ և Սիդնեյի էտապներում)։ Երեք անգամ դարձել է Եվրոպայի չեմպիոն (2016, 2017 և 2018 (երկու փուլով)  ։
Անձնական կյանք
Ամուսինը՝ Դենիս Մոսկալենկոն, «Մոսկովսկիե Դրակոնի» ակումբի ռեգբիստ է։ Նրանց դուստրը՝ Լյուդմիլան, ծնվել է 2021 թվականին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս մարզիկներ
Էռնստ Ֆյոգելին
Էռնստ Ֆյոգելին (Ernst Vögelin. ), 16-րդ դարի գերմանացի տպագրիչ ։ Դասվում է առաջին տպագրիչների թվին։
Կենսագրություն
Ծնվել է գերմանական Կոնստանց քաղաքում ։ Ուսանել է Լայպցիգում, ամուսնացել այդ քաղաքի առաջին տպագրիչի՝ Վալենտին Բապստի դստեր հետ , շարունակել աներոջ գործը , ընդարձակել նրա տպագրատունը, բացել դրան կից գրախանութ։ 1559 թվականին դա ամենամեծ տպագրատունն էր Գերմանիայի արևելյան մասում ։ Էռնստն ընկել է ծանր պարտքերի տակ, մեղադրվել կալվինականության մեջ և հարկադրված է եղել 1576 թվականին լքել Լայպցիգը ։ 1579 թվականից նա ապրել է Նոյշտադում , իսկ լայպցիգյան տպագրատան ու գրախանութի գործերը վարել են նրա որդիները՝ Գոթարդը, Ֆիլիպը, Վալենտինը ։ Նրա Ժառանգորդների հայդելբերգյան տպագրատունն է առաջինը տպագրել Յոհաննես Կեպլերի Astronomia Nova («Նոր աստղագիտություն») աշխատությունը ։
Էռնստ Ֆյոգլինի նշանակալի հրատարակություններից է պրոտեստանտ]]ական Corpus doctrinae-ն, որը նա լույս է ընծայել Corpus doctrinae christianae խորագրի ներքո ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տպագրիչներ Կատեգորիա:Առաջին տպագրիչներ Կատեգորիա:Գերմանացի տպագրիչներ Կատեգորիա:Գերմանացի հրատարակիչներ
Ստերիլացում (այլ կիրառումներ)
Ստերիլացում, ստերիլիզացիա ( — անպտուղ), եզր որ կարող է վերաբերել՝
Կատեգորիա:Բժշկական եզրեր
Ստվերասեր բույսեր
Ստվերասեր բույսեր, թույլ լուսավորության պայմաններում աճելու ունակ բույսեր։
Կոչվում են նաև ստվերադիմացկուն, քանի որ աճում և պտղաբերում են նաև լավ լուսավորության պայմաններում։ Ստվերասեր բույսերի տերևները նուրբ են, բարակ էպիդերմիսով, թույլ մեխանիկական հյուսվածքով, ներքին և արտաքին մակերեսների փոքր հարաբերությամբ։ Ստվերում քլորոֆիլի սինթեզման և կուտակման ունակությունը համեմատաբար բարձր է, տերևներում գերակշռում են կանաչ և դեղին պիգմենտների օքսիդացած ձևերը (քլորոֆիլ «բ», քսանտոֆիլ)։ Տրանսպիրացումը թույլ է, ֆոտոսինթեզի համար բարենպաստ լույսի ինտենսիվությունը՝ ցածր։ Ստվերասեր բույսերից են հաճարենին, լորենին, եղևինը, կենին, այծոտնը, խարբուկը, աստղածաղիկը, կուսածաղիկը, անտառային և քարաժայռային պտերների մեծ մասը։
Կատեգորիա:Ստվերադիմացկուն բույսեր Կատեգորիա:Բույսերի էկոլոգիա Կատեգորիա:Ծաղկաբուծություն
Բարադոստյան մշակույթ
Բարադոստյան մշակույթ (նաև Զագրոսի օրինյակ և զագրոսական օրինյակ )՝ վերին պալեոլիթի կայծքարի արդյունաբերության հնագիտական մշակույթ Հարավարևմտյան Ասիայում մոտ 36 000-ից մինչև մոտ 17 000 թվականներին մեր թվարկությունից առաջ  ։ Սա հաջորդել է մուստիերյան մշակույթին և փոխարինվել է զարզիյան մշակույթով ։ Առաջին հնագիտական ​​մշակույթներից մեկն է, որը վերագրվում է անատոմիականորեն ժամանակակից մարդկանց ։
Տեղագրություն և բնակավայրեր
Բարադոստյան մշակույթի հիմնական տարածքը գտնվում է Զագրոս լեռների կենտրոնական մասում՝ Իրանի և Իրաքի սահմանին ։ Այս հնագիտական ​​մշակույթի հետ կապված վայրերի մեծ մասը հայտնաբերվել են իրանական Զագրոսում, որոնց թվում  Խառ քարանձավը Բեհիստունում, Վարվասի քարայրը Քերմանշահ քաղաքի մոտ, Առջանէ, Եաֆթէ և Քալդար քարանձավները Լոռեսթան նահանգի կենտրոնում, Էշքաֆտէ Գավի քարանձավը Ֆիրուզաբադում, Բուֆ քարանձավը Ֆարս նահանգի հյուսիսարևմտյան մասում ։ Հավանաբար տվյալ մշակույթի հետքերը հայտնաբերվել են Գեարմ Ռուդում՝ Մազանդարան նահանգում, կենտրոնական Էլբուրսում ։ Իրաքում բարադոստյան մշակույթը ներկայացված է Շանիդար քարանձավում։
Հետազոտության պատմություն
Հնագիտական հետազոտությունների ռահվիրան Զագրոսում Դորոթի Գարրոդն էր։ Նա 1930-ականներին այս մշակույթը նույնացրեց որպես օրինյակի տեղական տեսակ։ Բարադոստյան մշակույթի ուսումնասիրության համար կարևոր են 1950-ականների պեղումները Շանիդար քարանձավում, որոնք բացահայտեցին C շերտից վաղ վերին պալեոլիթի արդյունաբերությունը։ 1958 թվականին Ռալֆ Սոլեցկին ներկայացրեց այդ անհայտ քարե արդյունաբերությունը որպես շեղբերի և կտրիչների վերին պալեոլիթյան նոր արդյունաբերություն և, խորհրդակցելով Դորոթի Գարրոդի հետ, այն անվանել է «բարադոստյան»՝ ի պատիվ Բարադոստ լեռան (Զագրոսի մաս), որում գտնվում է Շանիդար քարանձավը։ Վերջերս առաջարկվել է, որ այս մշակույթը դիտել որպես «Զագրոսի օրինյակի մշակույթ»՝ Պորտուգալիայից մինչև Աֆղանստան տարածվաց օրինյակական համալիրի մաս։ Գեարմ Ռուդում 2000-ականներին հայտնաբերված արտեֆակտները կարծես համապատասխանում են ուշ բարադոստյանի արդյունաբերություններին ։
Հիմնական բնութագրեր
Այս ժամանակահատվածի բնակավայրերը Զագրոսում գտնվում են բաց երկնքի տակ, և դրանց տարբեր չափերը ներկայացնում են հիերարխիական համակարգ։ Ավելի մեծ բնակավայրերը կարող էին տեղավորել մինչև հիսուն մարդ։ Կային ընտանիքների փոքր կայաններ, որոնք ձևավորվել էին ավելի մեծ խմբերի քայքայման արդյունքում։ Զագրոսի վերին պալեոլիթյան բնակավայրերի հիերարխիայի ստորին մակարդակները ներառում են որսորդական ճամբարներ, որոնք կարող են տեղավորել մեկից հինգ հոգի և հարմար են կարճաժամկետ բնակության համար ։
Միջին պալեոլիթի մուստիերյան մշակույթի համեմատությամբ բարադոստյան մշակույթը ցույց է տալիս գործիքների տեսակների քանակի ավելացումն ու գործիքների պատրաստման տեխնիկայի վրա շեշտադրումը։ Քարե թիթեղների հնագիտական արդյունաբերությունը այժմ ավելի մեծ ուշադրությունը դարձնում շեղբերի վրա (քարե թիթեղներին երկարավուն և կանոնավոր ձևեր սալի) և ժամանակի ընթացքում դրանց չափերը աստիճանաբար նվազում են։ Դրանք օգտագործվում էին նոր մասնագիտացված գործիքների պատրաստելու համար, ներառյալ քերիչները, փորագրիչները և նեղ ծայրերը, որոնք հավանաբար նիզակների կամ նետերի համար էին։ Կարևոր նորամուծությունները ներառում են նաև ոսկորների կիրառումը մախաթի համար։ Ի հայտ եկած շեղբերն ու մանրաբյուրեղները ազդարարում են կենսակերպի փոփոխության մասին դեպի բույսերի ռեսուրսների ավելի մեծ օգտագործման։ Այս հաստատվում է նույնպես  հարթ քարերի օգտագործումը բուսական մթերքները նաև կավաքարերը մանրացնելու համար ։
Սակայն, չնայած բոլոր ապացույցներին, այդ թվում կավաքարերի օգտագործմանը, այս պահին բարադոստյան ժամանակահատվածի Զագրոսի բնակիչների արվեստի ապացույցներ չեն գտնվել ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հնագիտական մշակույթներ Կատեգորիա:Պալեոլիթ Կատեգորիա:Վերին պալեոլիթ Կատեգորիա:Ասիայի պալեոլիթ
Դումանդաղ (լեռնաշղթա)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեռնաշղթաներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռնաշղթաներ
Դևեբոյնի լեռնանցք (Պոնտական լեռնահամակարգ)
Դևեբոյնի լեռնանցք, լեռնանցք Պոնտական լեռնահամակարգում, Ադինա քաղաքից մոտ 11 կմ հարավ։ Նշանակաված է Կովկասի 5 վերստանոց քարտեզում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռնանցքներ
Էրզրումի վիլայեթ
Էրզրումի վիլայեթ, վարչական միավոր Թուրքիայում։ XVI դարից սկզբից եղել է Արևմտյան Հայաստանում նահանգ, վիլայեթ է անվանվել 1864 թվականին։ Վարչական կենտրոնը Էրզրում քաղաքն է։ Գտնվում է Թուրքիայի հյուսիս֊արևելյան մասում։
Աշխարհագրություն
XIX դարի վերջին XX դարի սկզբին սահմաններն էին՝ հյուսիս-արևելքից Կարսի մարզը, որ գտնվում էր Ռուսաստանի կազմում, հյուսիսից Տրապիզոնի, արևմուտքից Սեբաստիայի, հարավից Խարբերդի, Բիթլիսի և Վանի վիլայեթները։ Իր տարածքով հիմնականում համապատասխանում է պատմական Մեծ Հայքի Բարձր Հայք նահանգին։
Էրզրումի վիլայեթն ընդհանուր առմամբ ունի հարթ մակերևույթ։ Ընդգրկում է Էրզրումի, Երզնկայի, Կամախի սարահարթերը, ինչպես նաև Շաղագոմքի, Աշկալայի, Ալաշկերտի, Բասենի և Դութաղի դաշտերը։ Բնական սահմանները հյուսիսում կազմում էին Անտիպոնտական, հարավում՝ Բյուրակն-Մնձուրյան, արևելքում՝ Հայկական Պար, արևմուտքում՝ Արևմտյան Եփրատ գետի ջրբաժան բարձրությունները։
Ունի խիտ գետային ցանց։ Նրա սահմաններում են սկիզբ առնում Արևմտյան և Արևելյան Եփրատ, Արաքս և Ճորոխ գետերը։ Էրզրումի դաշտի կենտրոնով հոսում է Արևմտյան Եփրատը, որն այդ մասում առաջացրել է եղեգներով ծածկված ընդարձակ ճահիճ-լիճ։ Հայ մատենագիրներն այն կոչել են [Շամբ Կարնո|Կարնո շամբ]], Մոր, Ժողով ջուրց, իսկ Ղազար Փարպեցին նույնիսկ՝ Ծով Կարնո։
Էրզրումի վիլայեթն հռչակված էր իր աղբյուրներով և հանքային ջրերով։ Էրզրում քաղաքի բակերում, փողոցներում և առանձին տներում XIX դարում հաշվվում էին մոտ 500 աղբյուր։
Կլիմա
Կլիման խիստ ցամաքային է, սակայն առողջարար։ Տարվա մոտ 6 ամիսը երկրամասը ծածկված է լինում ձյան հաստ շերտով։ Հողերն արգավանդ են, բերքառատ։
Պատմություն
Օսմանյան թուրքերը պարսիկներից այն գրավել են 1514 թվականին, Չալդրանի ճակատամարտից հետո։ Ռուսները երեք անգամ (1829, 1878, 1916) գրավել են Էրզրումի վիլայեթի մեծ մասը և ստիպված վերադարձրել թուրքերին։ 1877—1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմից հետո, երբ Հայկական հարցը գրավեց միջազգային դիվանագիտության ուշադրությունը, թուրքական կառավարությունը ձգտում էր Արևմտյան Հայաստանը բաժան-բաժան անել այնպիսի վարչական միավորների, որտեղ հայերը փոքրամասնություն կազմեին։ Այդ նպատակով Էրզրումի վիլայեթը բաժանվեց Էրզրումի, Վանի, Հեքյարիի և Մուշի վիլայեթների։
Հայությունը նախքան ջարդերը
Էրզրումի վիլայեթը Թուրքիայի ընդարձակ և բազմամարդ վիլայեթներից էր։ 1905 թվականին տարածքը 72 000 կմ2 էր, բնակչությունը՝ 600 000 մարդ։
Ըստ Ա-Դոյի, 1909 թվականին Էրզրումի վիլայեթում հաշվվում էր մոտ 389 հայաբնակ գյուղ և 9 քաղաք, որոնք ունեին 159 593 բնակիչ, մի այլ տվյալով՝ ավելի քան 200 000 հայ։ Հայաբնակ քաղաքներն էին՝ Էրզրում, Երզնկա, Խնուս, Բաբերդ, Կարաքիլիսե, Քղի, Ալաշկերտ, Կամախ։ Հայերն զբաղվում էին արհեստներով, առևտրով, երկրագործությամբ, անասնապահությամբ։ Ոչ միայն քաղաքները, այլն ամբողջական գյուղեր զբաղված էին առանձին, խիստ մասնագիտացված արհեստներով։
Գրիգոր Արծրունին նշում է, որ Էրզրումի գավառի Չիֆլիկ գյուղի բնակիչները հայտնի էին որպես հմուտ հյուսն-ատաղձագործներ, իսկ Օձնի գյուղինը՝ որպես քարակոփներ, որոնց արհեստները ժառանգաբար անցնում էին որդիներին։ Կանայք զբաղվում էին ջուլհակությամբ, ասեղնագործությամբ, գորգագործությամբ։
Հայաբնակ գյուղերում գործում էին հարյուրից ավելի վարժարաններ, որտեղ սովորում էին մոտ 8 000 երկսեռ աշակերտ։ 1830—1878 թվականներին Էրզրումից և հայաբնակ գյուղերից ավելի քան 9 000 ընտանիք գաղթեց ու բնակություն հաստատեց Անդրկովկասի տարբեր գավառներում։ Հետագայում, մինչև 1915 թվականի բռնագաղթը, այդ գյուղերը վերաբնակեցվեցին հայերով։
Հայությունը Մեծ եղեռնի տարիներին
1895—1896 թվականներին, համիդյան կոտորածների ժամանակ, Էրզրումի վիլայեթում ևս տասնյակ գյուղեր ավերվեցին և հարյուրավոր հայեր զոհվեցին։ 1915 թվականի բռնագաղթի ժամանակ հայաբնակ գյուղերն իսպառ դատարկվեցին։ Բռնությամբ տեղահանված բնակիչների մեծ մասը զոհվեց թուրք ջարդարարների ձեռքով տարագրության ճանապարհին՝ մասնավորապես Կամախի կիրճում։
Վարչական բաժանում
Էրզրումի վիլայեթը վարչականորեն բաժանված էր երեք սանջակի ՝
Վիլայեթն ուներ 28 գավառակ և 154 գյուղախումբ։
Բայազետի սանջակ
Բայազետի սանջակը տարածվում էր վիլայեթի հյուսիսարևելյան մասում։ Նրա մեջ մտնում էին 5 գավառակ՝
Երզնկայի սանջակ
Երզնկայի սանջակը գրավում էր վիլայեթի արևմտյան մասը, որի մեջ մտնում էր 4 գավառ՝
Գրականություն
Կատեգորիա:1867 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Էրզրումի նահանգ Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն Կատեգորիա:Էրզրումի վիլայեթ Կատեգորիա:Օսմանյան Հայաստան
Նովոնիկոլաևկա (գյուղ, Շախտյորսկի շրջան)
Նովոնիկոլաևկա (Новомиколаївка), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Շախտյորսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Նովոնիկոլաևկա գյուղում բնակվում էր 42 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Շախտյորսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Քըրքլարելիի մարզ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Քըրքլարելիի մարզ
Միխայիլ Ավերբախի հուշարձան
Միխայիլ Ավերբախի հուշարձան (Памятник Михаилу Авербаху), հուշարձան Մոսկվայում, որը նվիրված է խորհրդային ակնաբույժ պրոֆեսոր Միխայիլ Ավերբախին, որը հիմնադրել և երկար ժամանակ եղել է Ալեքսեևյան աչքի հիվանդանոցի տնօրենը (այժմ՝ Մոսկվայի Հելմհոլցի անվան աչքի հիվանդությունների գիտահետազոտական ինստիտուտ)։
Պատմություն
1952 թվականին, Ժողովրդական կոմիսարների խորհրդի որոշման համաձայն, բժշկի հուշարձանը կանգնեցրել են հիվանդանոցի բակում, իսկ հանդիսավոր բացումը տեղի է ունեցել նույն թվականի հունիսի 29-ին, արարողությանը ներկա էին կլինիկայի բազմաթիվ աշխատակիցներ ։
Նկարագրություն
Եռաստիճան հիմքի վրա տեղադրված վարդագույն ողորկ գրանիտից պատրաստված պատվանդանին տեղադրված է բժշկի կիսանդրին։ Պատվանդանի վրա արված է հետևյալ մակագրությունը. ''«Ակադեմիկոս Մ. Ի. Ավերբախ, 1879-1944»''։
Հեղինակներ
Նախագծի հեղինակների են քանդակագործ Սերգեյ Մերկուրովը և ճարտարապետ Իսիդոր Ֆրանցուզը։
1960 թվականին արձանը վերցվել է պետության պահպանության տակ և ճանաչվել համամիութենական նշանակության հուշարձան։ 2007 թվականին նրան շնորհվել է մշակութային ժառանգության օբյեկտի կարգավիճակ ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:1952 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Մոսկվայի հուշարձաններ Կատեգորիա:Սերգեյ Մերկուրովի քանդակներ
Դասենան Գյոլ
Դասենան Գյոլ, լճակ Հայկական լեռնաշխարհում, Կոտուր լեռնաշղթայի կենտրոնական հատվածում, Կոտուր գետի կիրճից 7-8 կմ հյուսիս ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լճեր Կատեգորիա:Թուրքիայի լճեր
Անզովի (գետ)
Անզովի, գետ Ճորոխի ավազանում, նրա վտակ Օլթիի ձախակողմյան օժանդակը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր Կատեգորիա:Օլթի գետի վտակներ
Վոյ Վոժ (Վեժայուի վտակ)
Վոյ Վոժ  (Вой-Вож), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Վեժայու գետի ձախ ափին 18 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 22 կմ։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Վիչեգդա գետն է սկսած ակունքից մինչև Սիկտիվկար քաղաք, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա, գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կոմի Հանրապետության գետեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
(660) Կրեսցենցիա
(660) Կրեսցենցիա (Crescentia), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1908 թվականի հունվարի 8-ին Ջոել Մետկալֆի կողմից Թաունտոնում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,533702 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,2615 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,806 ա. մ., իսկ Երկրի ուղեծրին Կրեսցենցիա աստերոիդը նվազագույնը մոտենում է 1,2992 ա. մ. հեռավորության վրա ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1473,1 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,244383 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 15,2° անկյուն։
Կրեսցենցիա աստերոիդը դասվում է Մարիայի աստերոիդների ընտանիքին, որի մեջ ներառված են այս պահին հայտնի 81 անդամներ։ Նրանց առանձնահատկությունն է համեմատաբար մեծ ուղեծրի թեքումը 15° - 17° ։ Այս ընտանիքի աստերոիդները շարժվում են Արեգակի շուրջ 2,5 - 2,625 ա. մ. միջակայքում ընկած մեծ կիսաառանցքներով, որը համապատասխանում է Յուպիտերի հետ 3:1 ուղեծրային ռեզոնանսին։
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է S դասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս S Կատեգորիա:Մարիայի ընտանիքի աստերոիդներ Կատեգորիա:1908 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ջոել Մետկալֆի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Քարի դար
Այս դարաշրջանում մարդկությունը Արևելյան Աֆրիկայից տարածվում է աշխարհի բոլոր անկյուններում։ Քարի դարի վերջում ընտելացվում են որոշ կենդանիներ։ Սկսվել է 2.5 միլիոն տարի առաջ և ավարտվել մ.թ.ա. 6-րդ հազարամյակում։ Քարի դարը բաժանվում է՝
Սադուկեցիներ
Սադուկեցիներ, ադովկեցիներ (Ξασσօμχατօι), աղանդավորական հոսանք Հուդայում մ․ թ․ ա․ II–մ․ թ․ I դդ․։
Ըստ ավանդության, կոչվել են Երուսաղեմի տաճարի քահանայապետ Ցադոկի կամ Մադովկի (մ․ թ․ ա․ X դ․) անունով։ Ի աղանդի մեջ ներգրավվել են հիմնականում բարձրաստիճան զինվորականներ ու հոգևորականներ, հարուստ վաճառականներ ու հողատերեր, որոնք արտահայտել են իշխող վերնախավի շահերը։
Ըստ մադուկեցիների՝ աստված չի միջամտում մարդկանց գործերին, ուստի մարդիկ ազատ կամքով կարող են ընտրել չար կամ բարի արարքը։ Հուդայի թագավոր Հերովդես I Մեծի (մ․ թ․ ա․ 40 – 4) հալածանքներից հետո սադուկեցիներ խիստ թուլացան, իսկ հռոմեական տիրապետության դեմ պատերազմներից (66–73 թթ.), հատկապես Երուսաղեմի տաճարի կործանվելուց (70 թ.) հետո դադարեց նրանց գործունեությունը։
«Պանարիոնում» 80 քրիստոնեական հերետիկոսությունների ցանկում (մոտ 378 թ.) սադուկեցիները 14 տեղն են զբաղացնում և առաջինն են հերետիկական հրեականներից քրիստոնեության տեսակետից։
Սադուկեցիները մերժեցին խորանների տոնին զոհասեղանին ջուր լցնելու ծեսը. այս ծեսը ոչ մի հիմք չունի Մովսիսական օրենքում, բայց այն շատ տարածված էր մարդկանց շրջանում և կատարվում էր մեծ հանդիսավորությամբ։
Կրոնական դոգմայի հարցերի վերաբերյալ աղբյուրները նշում են սադուկեցիների աշխարհայացքի հետևյալ երեք առանձնահատկությունները՝
Կատեգորիա:Հուդայականություն Կատեգորիա:Հրեաների պատմություն Կատեգորիա:Նոր Կտակարան Կատեգորիա:Աստվածաշունչ Կատեգորիա:Իսրայելի և հրեաների հնագույն պատմություն Կատեգորիա:Եբրայերեն բառեր և արտահայտություններ
Դոստդարա
Դոստդարա, գետակ Արաքսի ավազանում, Կոտուրի ձախակողմյան վտակ, Աղչայի համակարգում։ Անցնում է Խոյ քաղաքից 32-33 կմ. հյուսիս-արևմուտք գտնվող Մեծ Քուրդիք գյուղով։ Նշված է Կովկասի 5-վերստանոց քարտեզում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իրանի գետեր Կատեգորիա:Արաքսի ավազանի գետեր
Պասկուալ Ալերդի
Պասկուալ Ալերդի (Pasquale Aleardi, ), շվեյցարացի երգիչ և դերասան։ Առավել հայտնի է «Չարի կացարան» (2002) ֆիլմում Ջեյ-Դիի դերակատարումով, ինչպես նաև նկարահանվել է Թիլ Շվայգերի ֆիլմերում։ 2003 թվականից նվագում է Big Gee խմբում՝ ստեղնաշարային գործիքներ։
Կարիերա
2002 թվականին խաղացել է Ջեյ-Դիի դերը «Չարի կացարան» հոլիվուդյան մարտաֆիլմում ։
2013 թվականին ելույթ է ունեցել Բրոդվեյ թատրոնում «Չիկագո» մյուզիքլում՝ Բիլի Ֆլինի դերում ։
2016 թվականին խաղացել է շվեցարական «Գոթարդ» հեռուստասերիալում գլխավոր դերերից մեկը, որը դարձել է Շվեյցարիայի խոշորագույն հեռուստանախագծերից մեկը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի դերասաններ Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասաններ Կատեգորիա:Շվեյցարացի երգիչներ Կատեգորիա:Շվեյցարացի երաժիշտներ
Արցախ (երաժշտական կոմպոզիցիա)
Անվանում
Արցախը Մեծ Հայքի 15 նահանգներից մեկն էր ։ Այսօր Արցախը ևս չճանաչված Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության ինքնանվանումն է։ Տարածաշրջանը անկախության է հասել 1988-1994 թվականներին Ադրբեջանի հետ պատերազմի արդյունքում։ Հայերը պատերազմը համարում են իրենց պատմական հողերի ազատագրում և Արա Գևորգյանի ստեղծագործությունը նվիրված է հայկական հաղթանակին։
Վեճ
2007 թվականին Ռուսաստանում Ադրբեջանի դեսպան և նախկին երգիչ Փոլադ Բյուլբյուլօղլին հայտարարեց, որ «Արցախը» ադրբեջանական երգ է։ Արա Գևորգյանը պատասխանել է, որ Բյուլբյուլօղլիի հայտարարությունը ռուսական Սառցե ժամանակաշրջան հեռուստաշոուի դրվագներից մեկում տեղի ունեցած միջադեպի պատճառով շփոթության արդյունք է։ Ռուս երգչուհի Ալեքսանդրա Սավելևայի և իսրայելցի գեղասահորդ Սերգեյ Սախնովսկու ելույթի ժամանակ ի սկզբանե հայտարարվել էր, որ օգտագործվելու է Արա Գևորգյանի «Հայկական պար» երգը, սակայն իրականում թողարկվել է ադրբեջանցի կոմպոզիտոր Թոֆիգ Գուլիևի «Sene de galmaz» երգը, որից հետո միայն միացվել է «Արցախ» երգի մի հատվածը ։ Արա Գևորգյանը ենթադրել է, որ ադրբեջանցիները փորձել են արդարացնել Դինարա Գիմատովայի ստեղծագործությունն առանց նրա թույլտվության 2005 թվականի Գրան Պրիում ներկայացնելու համար ։
2017 թվականին Ադրբեջանում նոր ուսումնական տարվա մեկնարկի կապակցությամբ Մասազիրի թիվ 3 դպրոցում անցկացված արարողության ժամանակ աշակերտները Արա Գևորգյանի «Արցախ» կոմպոզիցիայի ներքո հանդես են եկել հատուկ պարով։ Տեղի ունեցածը սկանդալ է առաջացրել, ինչին դպրոցական վարչակազմը պատասխանել է, որ երգը պատկանում է ադրբեջանցի կոմպոզիտոր Ֆիքրեթ Ամիրովին և կոչվում է «Ղարաբաղի Մարգարիտ»։ Սակայն Ադրբեջանի ազգային կոնսերվատորիայի ռեկտոր Սիյավուշ Քարիմին և կոմպոզիտոր Ֆիքրեթ Ամիրովի որդին՝ Ջամիլ Ամիրովը, հանդես են եկել հայտարարությամբ, որ կոմպոզիտորը նման ստեղծագործություն չի ունեցել և որ «Արցախ» կոմպոզիցիայի պատկանելության մասին հայտարարությունը կեղծ է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական երաժշտություն Կատեգորիա:Արա Գևորգյանի ստեղծագործություններ
Հաքիմ Կաե-Կազիմ
Վաղ կյանք և կրթություն
Կաե-Կազիմը ծնվել է Նիգերիայի Լագոս քաղաքում, որտեղ անցկացրել է վաղ մանկությունը, այնուհետև նրա ընտանիքը տեղափոխվել է Անգլիա՝ Լոնդոն ։ Սկսեց հետաքրքրվել դերասանական խաղով, երբ մասնակցեց դպրոցական ներկայացումներին և Ազգային պատանեկան թատրոնի ներկայացումներին ։ Այդ ժամանակ էլ նա իր մեջ բացահայտեց «սերը թատրոնի, դերասանական խաղի հանդեպ»։ Կաե-Կազիմը սովորել է Բրիսթոլի «Օլդ Վիք» թատերական դպրոցում, որն ավարտել է 1987 թվականին ։
Կարիերա
Թագավորական ազգային թատրոնում Բրայան Քոքսի և Իեն Մակքելանի հետ աշխատելուց հետո Կաե-Կազիմը սկսեց հանդես գալ բրիտանական հեռուստատեսությամբ՝ խաղալով «Զուտ անգլիական սպանություն», «Փորձություն և վրեժխնդրություն», ինչպես նաև հանրահայտ «Գրենջ Հիլլ» սերիալի բազմաթիվ դրվագներում։ Տեղափոխվեց Հարավային Աֆրիկա, որտեղ դարձավ հայտնի հեռուստա և կինոդերասան ։ Օսկարի առաջադրված «Հյուրանոց «Ռուանդա»» ֆիլմում կատարած Ջորջ Ռուտագանդայի դերը նրան միջազգային ճանաչում բերեց ։
Կաե-Կազիմը խաղացել է բազմաթիվ հիթային հեռուստասերիալներում, որոնց թվում են «Կորուսյալները», «Օրենք և կանոն։ Հատուկ կորպուս» և «Մտածել ինչպես հանցագործ» սերիալները ։ «24 ժամ» հեռուստասերիալի յոթերորդ եթերաշրջանում և «24։ Քավություն» հեռուստաֆիլմում կատարել է գնդապետ Այկ Դուբակի դերը։ Նկարահանվել է նաև «Գոթհեմ» և «Դոմինիոն» հեռուստասերիալներում, սակայն ամենաերկարատև դերը «Սև առագաստ» հեռուստասերիալում պարոն Սքոթի դերն է։ Խոսելով իր կերպարի մասին՝ նա հայտնել է, որ պարոն Սքոթը հիմնված է ծովահեն Սև Կեսարի վրա ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլիացի դերասաններ Կատեգորիա:Բրիտանացի հեռուստատեսային դերասաններ
Մարմնավաճառությունը Թուրքիայում
Մարմնավաճառությունը Թուրքիայի Հանրապետությունում օրինական է և կարգավորվում է օրենքի կողմից։ Հասարակաց տները նույնպես օրինական են։ Չնայած, Թուրքիայի տեղական կառավարման բազմաթիվ մարմիններ աշխատում են մարմնավաճառության հետ կապված նոր կազմակերպություններ չգրանցել, նույնիսկ որոշ քաղաքներում, օրինակ Անկարայում և Բուրսայում դատարանի որոշմամբ հասարակաց տները քանդված են եղել ։
Մարդկանց թրաֆիքինգ
Համաձայն UNDOC-ի տվյալների, Թուրքիան սեռական նպատակներով թրաֆիքինգի վերջնակետերից մեկն է ։ 2008 թվականի տվյալներով Թուրքիայի համար սեռական նպատակներով թրաֆիքինգի աղբյուր են եղել Թուրքմենստանը, Ուզբեկստանը, Հայաստանը, Մոլդովան, Ղրղզստանը, Ռուսաստանը, Վրաստանը, Ուկրաինան, Ադրբեջանը, Ռումինիան, Ղազախստանը, Բելառուսը, Բուլղարիան, Ինդոնեզիան, Հունաստանը և Մարոկկոն ։ Ռուսաստանյան կազմակերպված հանցագործությամբ զբաղվող միավորումները նկատվել են կանանց տրաֆիկինգի մեջ՝ Ռուսաստանից, Ուկրաինայից և Լեհաստանից կանայք հայտնվում են շատ Եվրոպայի շատ երկրներում, ինչպես նաև Թուրքիայում ։ 2006 թվականի զեկույցների համաձայն, երկիրը արագ դառնում էր նախկին ԽՍՀՄ–ից սեռական ստրուկների մեծագույն շուկաներից մեկը՝ «Ենթադրաբար, մոտ 5000 կին, որոնցից կեսից ավելին Մոլդովայից և Ուկրաինայից են, Թուրքիայում գտնվում են որպես ստրուկ–մարմանավաճառ»
Զանգվածային մշակույթ
2001 թվականի փետրվարի 17-ին հայազգի մադամ Մաթիլդ Մանուկյանը, Թուրքիայի հասարակաց տների թագուհի, երկրի ամենահարուստ կանանցից մեկը, մահացավ։ Նա 32 հասարակաց տներից կազմված ցանց է կառուցել ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մարմնավաճառություն Կատեգորիա:Թուրքիայի հասարակություն
Դելիկավակ
Դելիկավակ, լեռ Անտիպոնտական լեռնահամակարգում, Սպեր գյուղաքաղաքից մոտ 30 կմ հրվ։ Նշանակված է Կովկասի 5-վերստանոց քարտեզում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռներ Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռներ
Օվկիանոսի հատակի համաձայնագիր
Ծովի հատակի սպառազինությունների վերահսկման համաձայնագիր կամ Ծովի հատակի համաձայնագիր (Seabed Treaty), պաշտոնապես՝ Ծովի հատակում և օվկիանոսի հատակում և դրա ընդերքում միջուկային զենքի և զանգվածային ոչնչացման այլ զենքերի տեղակայման արգելքի մասին համաձայնագիր, բազմակողմ համաձայնագիր Միացյալ Նահանգների, Խորհրդային Միության (իրավահաջորդ՝ Ռուսաստան), Միացյալ Թագավորության և 91 այլ երկրներ, միջև, որոնք արգելում են միջուկային զենքի կամ «զանգվածային ոչնչացման զենքի» տեղադրումը օվկիանոսի հատակում առափնյա գոտուց 22,2 կմ (12 մղոն) հեռավորության վրա։ Համաձայնագիրը ստորագրող երկրներին թույլ է տալիս հետևել ցանկացած այլ ստորագրող երկրի՝ 22,2 կմ գոտուց այն կողմ գտնվող ծովի հատակի բոլոր «գործողությունները»՝ համաձայնագրի համապատասխանությունն ապահովելու համար։
Պատմություն
1960-ական թվականներին օվկիանոսագիտության տեխնոլոգիայի առաջխաղացումը և օվկիանոսի հատակի հսկայածավալ և գործնականում չօգտագործված ռեսուրսների հանդեպ մեծ հետաքրքրության աճը հանգեցրին մտավախության, որ օրենքով հստակ հաստատված կանոնների բացակայությունը կարող է հանգեցնել բախումների։ Եվ միաժամանակ մտավախություն կար, որ երկրները կարող են ծովի հատակն օգտագործել որպես միջավայր նոր ռազմակայաններ ստեղծելու համար, այդ թվում՝ միջուկային զենք արձակելու ունակ երկրները։
1967 թվականի օգոստոսին Մալթայի դեսպան Պարդոյի կողմից ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարին ներկայացրած առաջարկին համապատասխան, ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեան, 1967 թվականի դեկտեմբերի 18-ին, ստեղծեց ժամանակավոր հանձնաժողով՝ ուսումնասիրելու ծովի հատակը խաղաղ նպատակներով վերապահելու ուղիները, որի նպատակն էր. ապահովել, «որ ծովի հատակի և օվկիանոսի հատակի հետազոտությունն ու օգտագործումը իրականացվի Միավորված ազգերի կազմակերպության Կանոնադրության սկզբունքներին և նպատակներին համապատասխան՝ հանուն միջազգային խաղաղության և անվտանգության պահպանման և ամբողջ մարդկության շահերի»։
Հաջորդ տարի Կոմիտեին տրվեց մշտական կարգավիճակ։ Միևնույն ժամանակ, ծովի հատակին առնչվող ռազմական և սպառազինությունների վերահսկման հարցերն ուղարկվել են Զինաթափման տասնութ ազգերի կոմիտե և դրա իրավահաջորդ՝ Զինաթափման կոմիտեի համաժողով : Նախագահ Նիքսոնը 1969 թվականի մարտի 18-ի հաղորդագրության մեջ ասել է, որ ENDC- ի ամերիկյան պատվիրակությունը պետք է քննարկի ծովի հատակում և օվկիանոսի հատակին զանգվածային ոչնչացման զենքի տեղակայումը արգելող միջազգային համաձայնագրի համար անհրաժեշտ գործոնները և մատնանշել է, որ այդ համաձայնագիրը, ինչպես Անտարկտիդայի և Տիեզերական տարածության համաձայնագրերը, «կկանխի սպառազինությունների մրցավազքը նախքան այն սկսելու հնարավորություն ունենալը»։
Մասնակից երկրներ
Օվկիանոսի հատակի զենքի վերահսկման մասին այս համաձայնագրի ստորագրումը իրականացվել է Վաշինգտոնում, Լոնդոնում և Մոսկվայում 1971 թվականի փետրվարի 11-ին ։ Այն ուժի մեջ է մտել 1972 թվականի մայիսի 18-ին, երբ Միացյալ Նահանգները, Միացյալ Թագավորությունը, Խորհրդային Միությունը և ավելի քան 22 երկրներ այն վավերացրել են։ 2018 թվականի հոկտեմբեր ամսվա դրությամբ 94 գործող պետություններ հանդիսանում են պայմանագրի կողմեր, մինչդեռ ևս 21-ը ստորագրել են պայմանագիրը, բայց չեն ավարտել վավերացումը ։
Ստորև ներկայացված աղյուսակում նշված են ամսաթվեր, թե երբ և որ վայրում են պետությունները ստորագրել կամ ի պահ հանձնել իրենց համաձայնությունը։ Վայրը նշվում է ՝ (Լ) Լոնդոնի, (Մ) Մոսկվայի և (Վ) Վաշինգտոնի համար։
Պայմանագիրը պահպանող, բայց այն մասամբ ճանաչած պետություն
Չինաստանի Հանրապետությունը (Թայվան), որը ներկայումս ճանաչված է միայն ՄԱԿ-ի անդամ երկրներից 14-ի և ի (Պապական աթոռանիստի, բայց ոչ Պաղեստինի) կողմից, պայմանագրի վավերացման իր պարտավորությունները ստանձնել է (ի պահ է հանձնել) նախքան 1971 թվականին Միացյալ Նահանգների որոշումը՝ փոխել «միասնական Չինաստանի» միակ օրինական կառավարության ճանաչումը Չինաստանի հանրապետությունից (ՉՀ) Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն (ՉԺՀ)։
Նշումներ
Հոդվածը պարունակում է ԱՄՆ Պետական դեպարտամենտի «Պայմանագիր, որն արգելում է միջուկային զենքի և զանգվածային ոչնչացման այլ տեսակի զենքի տեղակայումը ծովերի և օվկիանոսների հատակում և դրա խորքերում» փաստաթղթի նյութեր ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Միջուկային զենքից ազատ գոտիներ Կատեգորիա:Սպառազինության սահմանափակման պայմանագրեր Կատեգորիա:Ծովային իրավունք Կատեգորիա:Միջուկային զենք Կատեգորիա:1972 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Համաձայնագրեր Կատեգորիա:Պայմանագրեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:ԽՍՀՄ պայմանագրեր Կատեգորիա:Ռազմական պայմանագրեր Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի համաձայնագրեր
Զիչ
Զիչ, լեռ (բլուր) Թուրքիայում, Էլազըղի մարզի Սյուրսուրու գյուղի մոտ։ Այս լեռան վրա էր գտնվում Սուրբ Գևորգ վանքը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Էլազըղի մարզի լեռներ
Նովոորլովկա (գյուղ, Շախտյորսկի շրջան)
Նովոորլովկա (Новоорлівка), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Շախտյորսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Նովոորլովկա գյուղում բնակվում էր 322 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Շախտյորսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Աուրել Ստոդոլա
Աուրել Ստոդոլա (Aurel Stodola, ), սլովակ ինժեներ և ջերմատեխնիկ։
Կենսագրություն
Ավարտել է Բուդապեշտի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը (1878 թվական) և Ցյուրիխի բարձրագույն տեխնիկական դպրոցը (1881 թվական), 1892—1929 թվականներին՝ այդ դպրոցի պրոֆեսոր։ Հիմնական աշխատանքները վերաբերում են շոգետուրբինների և գազատուրբինների թերմոդինամիկական և աերոհիդրոդինամիկական տեսություններին ու հաշվարկին, ինչպես նաև ավտոմատ կարգավորման տեսությանը և կենտրոնախույս կոմպրեսորներում շրջապտույտի տեսությանը։ Առաջադրել է արագընթաց շոգետուրբինների ռոտորների, լիսեռների, սկավառակների, թիակների ամրության, ինչպես նաև տատանումների հաշվարկի ինժեներական մեթոդներ, Վիշնեգրադսկու ուղղակի գործողության կարգավորիչների հաշվարկի մեթոդները տարածել անուղղակի կարգավորման համակարգերի վրա։ Կարգավորման համակարգի կայունության հետազոտման համար առաջադրել է մաթեմատիկական խնդիր, որը հետագայում ստացել է գերմանացի մաթեմատիկոս Հուրվիցի խնդիրներ անվանումը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սլովակ ճարտարագետներ Կատեգորիա:Սլովակ գյուտարարներ Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Պան (արբանյակ)
Պան (Πάν), Սատուրնի արբանյակն է, հայտնաբերվել է Սքոթ Շեփարդի կողմից 1990 թվականին։
Կատեգորիա:Սատուրնի արբանյակներ
Վոյ Վոժ (Ուխտայի վտակ)
Վոյ Վոժ (Вой-Вож), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Ուխտա գետի ձախ ափին՝ 199 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 29 կմ։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթավազանը՝ Պեչորա գետի ավազաների վտակները մինչև թափվելը Ուսա, գետի գետային ավազանը Պեչորա ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կոմի Հանրապետության գետեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Վանաձոր կամավորական ջոկատ
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի հայկական ջոկատներ
Զանգաղ
Զանգաղ, լեռ Թուրքիայի Իգդիրի մարզում, Հայկական Պար լեռնաշղթայի արևելյան հատվածում։ Մեծ Մասիսից մոտ 20 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Նշանակված է Կովկասի 5-վերստանոց քարտեզում։ Բարձրությունը՝ 1165 մետր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իգդիրի մարզի լեռներ Կատեգորիա:Հայկական Պար
Լևոն Լիանոսյան
Լևոն Գևորգի Լիանոսյան (Левон Георгиевич Лианозов`), հայազգի նշանավոր գործարար, ձկնարդյունաբերող։
Կենսագրություն
Մարտին Լիանոսյանը ծնվել է Գևորգ Մարտինի Լիանոսյանի ընտանիքում ու ուներ երկու եղբայր` Մարտին և Ստեփան։ Հոր մահից հետո 1894 թվականին որդիները ժառանգեցին ընտանեկան գործը։ Ստեփանը սկսեց զբաղվել նավթային արդյունաբերությամբ ու դարձավ կայսրության խոշորագույն նավթարդյունաբերող, իսկ Մարտինը ու Լևոնը շարունակեցին ձկնարդյունաբերական ու խավիարի արտադրության գործը։
Ընտանեկան գործը
Լևոնի հորեղբայր Ստեփանը 1873 թվականին ստացել էր պարսից շահի կողմից 5 տարով թույլատվություն մենաշնորհային հիմունքներով զբաղվելու Կասպից ծովի խավիարի արտադրությամբ։
Նրա եղբայր Գևորգ Լիանոսյանը 80-ականներին հիմնում է Պարսկաստանի Բանդարե Անզալի նավահանգստում խավիարի արտադրության ֆաբրիկա ու սկսում է մեծ ծավալներով խավիարի արտահանումը դեպի ռուսական ու եվրոպական շուկաներ՝ դարձնելով այն «Ռուսական բրենդ» ։ Գևորգ Լիանոսյանը դիմում է ռուսական կառավարությանը Կասպից ծովի խավիարի արտադրության թույլատրվություն ստանալու համար։ 1890 թվականի մարտի 22-ին նա ստորագրում է պայմանագիր Ռուսական կայսրության կառավարության հետ 25 տարով, որը հեղափոխությունից հետո Կոմունիստական կուսակցության կողմից կողմից չեղյալ է համարվում ։
1890-ականներին Լիանոսյանները դառնում են Կասպից ծովի ու իր մեջ թափվող բոլոր գետերում խոշորագույն ձկնարտադրող ու խավիարի արտադրողը։ Այդ շրջանում ձկնարտադրությամբ ու խավիարի արտադրությամբ զբաղվող գործարարների ընդհանուր համախառն ներքին արդյունքը կազմում էր շուրջ 600 000 ռուբլի, 20-րդ դարի սկզբից մինչև 1906 թվականը այն հասավ 900 000-ի, իսկ 1907-1915 թվականներին՝ 2,25 միլիոն ռուբլի ։
20-րդ դարի սկզբում Լիանոսյանների ձկնարդյունաբերական արտադրությունը ներառում էր էլեկտրակայաններ, սառնարանային տարածքներ, հեռախոսային կապ, մեխանիկական ու այլ արհեստանոցներ, 20 նավերից բաղկացած նավատորմ, այդ թվում երկու մեծ շոգենավ, որոնցից մեկի անունն էր «Պիրոգով», մյուսինը՝ «Մարտին»՝ ի պատիվ Մարտին Լիանոսյան ավագի։ Արտադրության մեջ զբաղված էր 5900 մարդ։ Մինչև 1914 թվականը կապիտալ ներդրումների ծավալը կազմում էր 3 միլիոն 380 հազար ֆրանկ, իսկ 1916 թվականին՝ 9 միլիոն ։
Հետպատերազմական շրջան
Հեղափոխությունից հետո Լևոնը Ստեփանի հետ տեղափոխվում են Փարիզ, որտեղ և ապրում են մինչև կյանքի վերջը։ Լևոնը ուներ որդի՝ Վլադիմիր անունով ։
Հղումներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանահայ գործարարներ
Եդդի Կարդաշ (լեռ)
Եդդի Կարդաշ, Ետի Գարտաշ, լեռ Լեռնային Կիլիկիայում, Զեյթունի շրջանի հյուսիսային մասում, Զեյթունից մոտ 35 կմ հեռավորության վրա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կիլիկիայի լեռներ
Լիզոսոմ
Լիզոսոմ (հունարեն լիզիս` «քայքայում» և սոմա` «մարմին»), կենդանական և բուսական բջիջների բշտիկաձև օրգանոիդ, որն առաջանում է Գոլջի կոմպլեքսում և պարունակում է 40-ից ավելի ֆերմենտներ։ Վերջիններս շրջապատված են լիպոպրոտեիդային մեմբրանով և  ընդունակ  են քայքայելու սպիտակուցները, բազմաշաքարները և լիպիդները։ Լիզոսոմները մասնակցում են ներբջջային մարսողությանը, որը լավ է արտահայտված ֆագոցիտոզի ունակ  բջիջներում։ Լիզոսոմները հայտնաբերվել են 1955 թ.։ Լիսոզոմի ներսում գտնվում են մարսողական ֆերմենտներ։ Լիզոսոմները կարող են մոտենալ տարբեր մասնիկներ պարունակող բշտիկին, միաձուլվել դրա հետ։ Արդյունքում կազմվում է մարսողական վակուոլ։ Որոշակի պայմաններում նաև լիզոսոմների թաղանթը դառնում է թափանցելի ֆերմենտների համար, դրանք դուրս են գալիս` մասնակցելով մի կողմից` մեռնող բջջամասերի և այլ կառույցների հեռացմանը և մյուս կողմից` որոշ բջջային կառույցները վերականգնմանը կամ վերակառուցմանը։
Կառուցվածքի առանձնահատկություններ
Ունի մեկ թաղանթ, ձևավորվում է Գոլջի կոմպլեքսում կամ էնդոպլազմային ցանցում, պարունակում է 30-ից ավելի տարբեր ֆերմենտներ՝ հիդրոլազներ։0,2-0,4  մկմ  չափերով, միաթաղանթ  բշտիկաձև  օրգանոիդներ  են։ Լիզոսոմների  թաղանթում  տեղադրված  են  փոխադրիչ-սպիտակուցների  մոլեկուլները, որոնք  լիզոսոմից  ցիտոպլազմա  են  տեղափոխում  հիդրոլիզի  ենթարկված  նյութերը։ Լիզոսոմները  բաժանվում  են  նախալիզոսոմների, բուն  լիզոսոմների  և   հետլիզոսոմների։
Լիզոսոմները թթվային միջավայր ունեցող օրգանոիդներ են, որոնք պարունակում են բազմաթիվ քայքայող ֆերմենտներ։ Լիզոսոմները հայտնաբերված են միայն կենդանական բջիջներում և պատասխանատու են բջջում հայտնաբերված տարբեր նյութերի, օրգանոիդների քայքայման համար։ Լիզոսոմները պատված են միաշերտ թաղանթով, նրանց չափսը և տեսքը փոփոխական է, սակայն հիմանկանում նրանք ունեն 0,5 մմ տրամագիծ։ Լիզոսոմային մեմբրանի լյումենային «ներքին» հատվածի մեմբրանային սպիտակուցները գլիկոզիլացված են, ինչի շնորհիվ առաջանում է կարբոհիդրատային ծածք, որը պաշտպանում եմ մեմբրանային սպիտակուցները լիզոսոմային պրոտեազներից։ ԱԵՖ-կախյալ պրոտոնային պոմպը ապահովում է լիզոսոմների ներսում թթվային միջավայրը (pH 4.0–5.0)։ Թթվային միջավայրն անհրաժեշտ է մակրոմոլեկուլների էնզիմատիկ ճեղքման համար, որն ապահովվում է թթվային հիդրոլազների ակտիվացմամբ, ինչպես նաև թթվային միջավայրում մակրոմոլեկուլների դենատուրացիայի շնորհիվ։ Մակրոմոլեկուլների քայքայումից առաջացած միացությունները տեղափոխվում են դեպի ցիտոպլազմ, որտեղ մասնակցում են տարբեր սինթետիկ պրոցեսների, կամ արտազատվում են բջջից։
Ֆունկցիան
Լիզոսոմային էնզիմները ներառվում են կլատրին-պատող պղպջակի մեջ (clathrin-coated vesicles), որոնք անջատվում են տրանս-Գոլջիից և տեղափոխվում են դեպի էնդոսոմներ։ Առաջնային էնդոսոմները առաջանում են տրանս-Գոլջիից անջատված պղպջակի և էնդոցիտոզի հետևանքով պլազմատիկ մեմբրանի ներփքված հատվածի միաձուլման հետևանքով։ Այսպիսով առաջնային էնդոսոմը պարունակում է քայքայման համար նախատեսված սուբստրատները և բոլոր էնզիմները, սակայն, որոնք դեռ ակտիվ չեն։ Էնզիմների ակտիվացման համար անհրաժեշտ է առաջնային էնդոսոմի pH-ի իջեցում։ Երբ pH-ի ինջնում է 6.0-ից մինչև 5.5, այլևս էնդոսոմը չի կարող միաձուլվել այլ էնդոսոմների հետ և առաջանում է երկրորդային էնդոսոմ։ Լիզոսոմների հասունացման առաջացման վերջնական քայլը թթվային հիդրոլազների ակտիվացումն է, ինչը տեղի է ունենում ավելի թթվային միջավայրում, երբ pH-ը ԱԵՖ-կախյալ պրոտոնային պոմպերի միջոցով իջնում է մինչև 4.0–5.0։
Լիզոսոմային էնզիմները հիմնականում մասնակցում են ներբջջային քայքայման պրոցեսներին, սակայն որոշ դեպքերում լիզոսոմները կարող են նաև արտազատել իրենց էնզիմներն էկզոցիտոզի միջոցով և, այդպիսով, մասնակցել նաև արտաբջջային քայքայման պրոցեսներին։ Լիզոսոմներում քայքայվող միացությունները հիմնականում ունեն արտաբջջային ծագում, սակայն ներբջջային անպետք միացությունները (օրգանոիները նույնպես քայքայվում են լիզոսոմներում։ Այս երևույթը բաժանում է լիզոսոմները 2 հիմնական խմբի՝ աուտոֆագ լիզոսոմներ ) ներբջջային միացությունների (օրգանոիդների մարսում) և հետերոֆագ լիզոսոմներ (արտաբջջային ծագում ունեցող միացությունների մարսում)։
Ֆագոցիտոզ և ռեցեպտոր-համակցած էնդոցիտոզ
Լիզոսոմների պաշտպանական և սնուցող դերը Լիզոսոմների կարևոր ֆունկցիաներից մեկը ֆագոցիտոզի կամ ռեցեպտոր-համակցած էնդոցիտոզի միջոցով էուկարիոտ բջիջներ ներթափանցած օտարածին միացությունների քայքայումն է։ Ֆագոցիտոզային վակուոլները, ինչպես նաև ռեցեպտոր-համակցած էնդոցիտոզի հետևանքոց առաջացած պղպջակները վեր են ածվում լիզոսոմների՝ առաջնային էնդոսոմների հետ համաձուլվելուց հետո։ Քայքայման հետևանքով առաջացած լուծելի միացությունները (շաքարներ, ամինաթթուներ, նուկլեոտիդներ) տեղափոխվում են ցիտոպլազմ և հանդես են գալիս որպես սննդանյութի աղբյուր։ Լիզոսոմներում մնում են միայն անլուծելի միացությունները, որոնք առաջացնում են մնացորդային մարմիններ (residual body)։ Ողնաշարավորների մոտ մնացորդային մարմինները կուտակվում են բջջի մեջ, ինչը հավանաբար բերում է բջջային ծերացման /այն կարելի է նկատել հիմնականում երկարակյաց բջիջներում՝ նեյրոններում/։ Արյան սպիտակ բջիջների դեպքում, սակայն, մնացորդային մարմինները ունեն ֆունկցիոնալ նշանակություն իմունային համակարգի համար։ Ֆագոցիտոզի հետևանքով նեյտրոֆիլների մեջ անցած և լիզոսոմներում մարսված միկրոօրգանիզմների մնացորդները դուրս են հանվում բջիջներից և կկլանվում մակրոֆագների կողմից։ Այս մակրոֆագները տեղափոխում են մնացորդային մարմինները դեպի ավշային հանգույցներ, որտեղ ներկայացնում են B և T լիմֆոցիտներին։ Այս պրոցեսի հետևանքով առաջանում է իմունայիմ հիշողությունը։