cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ճարպակալում
Սոցիալական դետերմինանտներ
Կոգնիտիվ համճարակաբանական տվյալների վերաբերյալ կատարվախ բազմաթիվ հետազոտությունների համաձայն ճարպակալումը սերտ կապված է ճանաչողական անբավարարության հետ ։ Սակայն ներկայումս դեռևս պարզ չէ, ադյոք ճարպակալումն է հարուցում ճանաչողական անբավարարություն, թե՝ հակառակը։
Աղիքային միկրոֆլորա
Ինֆեկցիոն ագենտների ազդեցության դերը նյութափոխանակության վրա գտնվում է դեռևս սկզբնական փուլում։ Հայտնաբերվել է աղիքային ֆլորայի տարբերություն նիհար և ճարպակալած մարդկանց մոտ։ Կան նշաններ, որ գեր և նիհար մարդկանց աղիքային միկրոֆլորան կարող է ունենալ իր ազդեցությունը նյութափոխանակային պոտենցիալի վրա։ Համարվում է, որ նյութափախանակային պոտենցիալի վրա այս ազդեցությունը բերում է էներգիա կուտակելու ունակության, որն էլ նպաստում է ճարպակալմանը։ Արդյոք այս տարբերությունները ճարպակալման անմիջական պատճառ են, թե հանդիսանում են դրա հետևանք, դեռևս պետք է պարզաբանել ։
Ճարպակալաման և վիրուսների միջև առկա կապը հայտնաբերվել է մարդկանց և կենդանիների տարբեր տեսակների մոտ։ Այս կապի դերը ճարպակալման հաճախականության ավելացման հարցում ևս դեռ հստակեցման կարիք ունի ։
Այլ գործոններ
Անհատականության որոշ առանձնահատկություններ կապված են ճարպակալման հետ ։ Նյարդայնությունը, դյուրագրգռականությունը, գերզգայունությունը ավելի հաճախ հանդիպում են այն մարդկանց մոտ, ովքեր տառապում են ճարպակալմամբ, մինչդեռ բարեխղճությունն ու ինքնավստահությունը ավելի հազվադեպ է հայտնաբերվում ճարպակալված մարդկանց մոտ ։
Ախտաֆիզիոլոգիա
Ճարպակալման զարգացման և պահպանման հիմքում ընկած են բազմաթիվ հնարավոր ախտաֆիզիոլոգիական մեխանիզմներ ։ Հետազոտական այս դաշտը գրեթե անհասկանալի էր մինչև 1994 թվականը, երբ Ջ․ Մ․ Ֆրիդմանի լաբորատորիայի կողմից հայտաբերվեց լեպտին գենը ։ Չնայած լեպտինն ու գրելինն արտադրվում են պերիֆերիայում, դրանք կարգավորում են ախորժակը՝ ազդելով կենտրոնական նյարդային համակարգի (ԿՆՀ) վրա։ Մասնավորապես դրանք և այլ ախորժակ-կապակցված հորմոններն ազդում են հիպոթալամուսի վրա, որը գտնվում է գլխուղեղում և հանդիսանում է սննդի ընդունումն ու էներգիայի ծախսը կարգավորող կենտրոնը։ Հիպոթալամուսում ընթացող բազմաթիվ մեխանիզմներ ունեն իրենց դերն ախորժակի գործարկման մեջ, մասնավորապես՝ առավել լավ ուսումնասիրված է մելանոկորտինային ուղին ։ Այդ ուղին սկսվում է հիպոթալամուսի կամրջաձև կորիզներից (անգլ.՝ arcuate nucleus), որտեղից էլ ազդակները հաղորդվում են դեպի կողմնային (անգլ.՝ lateral hypothalamus) և վենտրոմեդիալ (անգլ.՝ ventromedial hypothalamus) հիպոթալամուս՝ համապատասխանաբար ուղեղի քաղցի և հագեցման կենտրոններ ։
Ապելլես
Ապելլես (Ἀπελλῆς, Apelles, շուրջ մ.թ.ա. 370 Կոլոփոն, Իոնիա - մ.թ.ա. 306 թթ.), հին հույն նկարիչ։ Սովորել է Սիկիոնում։ Աշխատել Է Եփեսոսում, Կոստյում, Ալեքսանդրիայում (Եգիպտոս)։ Պլինուս Ավագի վկայությամբ, եղել Է մակեդոնյան թագավորների պալատական նկարիչը։ Աշխատել Է տեմպերայով, փայտե տախտակների վրա, հմտորեն կիրառել Է լույսի և ստվերի փոխհարսւբերումները։ Ալեքսանդր Մակեդոնացու պալատական նկարիչն ու պատկերագիրն էր։ Նրա գործերն առանձնանում էին մեծ ռեալականությամբ։ Ապելլեսի գործերի մեջ հատուկ հռչակ էր վայելում Աֆրոդիտե Անադիոմենեի (Ծովից բարձրացող) նկարը։ Նկարչի մասին տեղեկությունների հիմնական աղբյուրը հին հռոմեացի հեղինակ Պլինիոս Ավագի «Բնական պատմություն» աշխատությունն է, որը նաև պարունակում է Ապելլեսի մասին մի քանի անեկդոտային բնույթի պատմություններ։ Ապելլեսի՝ ժամանակին փառաբանված գործերը չեն պահպանվել։
Ճարպակալում
Ախտաֆիզիոլոգիա
Աղեղնաձև կորիզները պարունակում են երկու տարբեր տեսակի նեյրոններ ։ Առաջին խումբն արտադրում է նեյրոպոպտիդ Y (անգլ.՝ NPY) և ագուտի-ասոցացված պեպտիդ (անգլ.՝ AgRP), որոնք ունեն դրդիչ ազդեցություն կողմնային հիպոթալամուսի և ընկճող ազդեցություն վենտրոմեդիալ հիպոթալամուսի վրա։ Երկրորդ խումբն արտադրում է պրո-օպիոմելանոկորտին (անգլ.՝ POMC) և կոկաին- և ամֆետամին -կարգավորող տրանսկրիպտ (անգլ.՝ CART), որոնք ունեն հակառակ ազդեցություն՝ ընկճում են կողմնային և դրդում՝ վենտրոմեդիալ հիպոթալամուսը։ Հետևաբար՝ NPY/AgRP նեյրոնները խթանում են քաղցի և ընկճում՝ հագեցման զգացումները, մինչդեռ POMC/CART նեյրոնները խթանում են հագեցման և ընկճում՝ քաղցի զգացումները։ Աղեղնաձև կորիզի երկու խումբ նեյրոններն էլ մասնակիորեն կարգավորվում են լեպտինով։ Վերջինը արգելակում է NPY/AgRP և խթանում՝ POMC/CART խումբը։ Այսպիսով՝ լեպտինի ազդանշանման անբավարարությունը, պայմանավորված լեպտինի անբավարարությամբ կամ լեպտինի հանդեպ կայունությամբ, բերում է չափից ավելի գերսնման, և կարող է պայմանավորել ճարպակալման որոշ գենետիկական և ձեռքբերովի ձևերը ։
Ապելլես
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հին հույն նկարիչներ
Ճարպակալում
Հանրային առողջություն
Ըստ ԱՀԿ-ի կանխատեսման՝ ավելորդ քաշն ու ճարպակալումը շուտով զբազեցնելու են ավանդական հանրային հիվանդությունների տեղը, ինչպիսիք են՝ թերսնուցումն ու ինֆեկցիոն հիվանդությունները, և դառնալու են ամենանշանակալի պատճառը վատ առողջության ։ Ճարպակալումը հանդիսանում է հանրային առողջապահության և կառավարության կարևոր խնդիր՝ պայմանավորված իր տարածվածությամբ, ծախսերով և ազդեցությամբ առողջության վրա ։ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների կանխարգելիչ ծառայության օպերատիվ խումբը խորհուրդ է տալիս ճարպակալմամբ տառապող մեծահասակների մոտ կատարել հետագա վարքային միջամտությունների սկրինինգ հսկողություն ։ Հանրային առողջապահության ջանքերն ուղղված են հասկանալու և ուղղելու միջավայրային այն գործոնները, որոնք պատասխանատու են ճարպակալման տարածվածության մեծացման համար։ Ջանքերն ուղղված են պետական մակարդակով դպրոցական սննդի փոխհատուցման ծրագրի մշակմանը, երեխաների շրջանում անառողջ սննդի անմիջական գովազդման սահմանափակմանը, և դպրոցում շաքար պարունակող քաղցրավենիքների հասանելիության նվազեցմանը ։ Առողջապահության Համաշխարհարային Կազմակերպությունն առաջարկում է հարկեր գանձել քաղցրեցված ըմպելիքներից ։ Քաղաքային միջավայրի կառուցումն ուղղված է մեծացնել զբոսայգիների հասանելիությունն ու զարգացնել հետիոտնային երթուղիները ։
Զեկույցներ
Մի քանի կազմակերպություններ հրապարակել են ճարպակալմանը վերաբերվող զեկույցներ։ 1998 թվականին հրապարակվեցին ԱՄՆ֊ի առաջին պետական ուղեցույցները՝ «Մեծահասակների վելցուկային քաշի և ճարպակալման տարբերակման, գնահատման և բուժման կլինիկական ուղեցույցներ․ Ապացույցների Զեկույց» անվամբ ("Clinical Guidelines on the Identification, Evaluation, and Treatment of Overweight and Obesity in Adults: The Evidence Report" ): 2006 թվականին Կանադայի Ճարպակալման Ասոցիացիան (Canadian Obesity Network) հրապարակեց «Մեծահասակների և երեխաների ճարպակալման վարման և կանխարգելման կանադական կլինիկական պրակտիկայի ուղեցույցներ» ("Canadian Clinical Practice Guidelines (CPG) on the Management and Prevention of Obesity in Adults and Children"): Վերջինս բազմակողմանի ապցույց֊հիմնված ուղեցույց է հանդիսանում, ուղղված մեծահասակների և երեխաների ճարպակալման վարմանն ու կանխարգելմանը ։
Միացյալ Թագավորությունում Թերապևտների թագավորական քոլեջի (Royal College of Physician) Հանրային առողջության ֆակուլտետի (Faculty of Public Health) և Մանկաբուժության և մանկական առողջության թագավորական քոլեջի (Royal Collage of Paediatrics and Child Health) կողմից հրապարակվեց «Մատնանշելով խնդիրները» ("Storing up Problems") հոդվածը, որը բարձրաձայնում էր ճարպակալման աճող խնդրի մասին՝ Միացյալ Թագավորությունում ։ 2006 թվականին Արողջության և կլինիկական գերազանցության ազգային ինստիտուտը (NICE) հրապարակեց ճարպակալման ախտորոշման և վարման ուղեցույցը՝ քաղաքականության և տեղական կառավարման վրա ճարպակալման ազդեցության վերաբերյալ ։ 2007 թվականին Դերեկ Ուոլնեսի (Derek Walness) կողմից Թագավորական ֆոնդի (King's Fund) համար պատրաստված զեկույցը զգուշացնում էր, որ հետագա քայլեր չձեռնարկելու դեպքում ճարպակալումը ծանր ֆինանսական հարված կարող է հասցնել Ազգային Առողջապահական Ծառայությանը (National Health Service) ։
Բոլանդեն
Բոլանդեն (Bolanden), գյուղակ Գերմանիայում, գտնվում է Ռայնլանդ Պֆալցի տարածքում։
Ճարպակալում
Զեկույցներ
Ճարպակալման աճի խնդրի լուծման մոտեցումը կրում է կոմպլեքսային բնույթ։ Ճարպակալման գործելու քաղաքականության (Obesity Policy Action) հարթակը չափման միավորները բաժանվում են «վերընթաց», «միջին ընթացքի» և «վարընթաց» քաղաքականությունը։ «Վերընթաց» քաղաքականությունը հետևում է հանրային փոփոխություններին, «միջին ընթացքի»-նը փորձում է փոխել անհատների ապրելակերպը՝ ճարպակալաման կանխարգելման համար, իսկ «վարընթաց»֊ը՝ բուժել արդեն ախտահարված մարդկանց ։
Բոլանդեն
Մտնում է Դոններսբերգ շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչության թվաքանակը՝ 2496 մարդ (2017 թվականի տվյալներով)։ Զբաղեցնում է 17.44 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդ՝ 07 3 33 010։
Ճարպակալում
Կառավարում
Ճարպակալման հիմնական բուժումը բաղկացած է սննդակարգից և ֆիզիկական վարժություններից։ Դիետայի ծրագրերը կարող են բերել քաշի կորստին շատ կարճ ժամանակահատվածում, սակայն պահպանել այդ քաշի կորուստը դժվար է, և հաճախ պահանջվում է ֆիզիկական վարժությունների կատարում, ինչպես նաև մարդու ապրելակերպում սննդակարգի փոխարինում ավելի ցածր արժեք պարունակող սննդի մշտական կիրառմամբ ։
Կարճ ժամանակահատվածում քաշի նվազեցման համար նախատեսվող ցածր ածխաջրատային դիետայի օգտագործումն ավելի էֆեկտիվ է, քան ցածր ճարպեր պարունակող դիետաները ։ Ինչևէ երկարաժամկետ պահանջվող և ցածր-ածխաջրատային, և ցածր-ճարպային դիետաները համարժեք են իրենց էֆեկտիվությամբ։ 2014 թվականի ակնարկը հայտնաբերել է, որ սիրտ-անոթային հիվանդությունների և դիաբետի առաջացման ռիսկը կապված է տարբեր դիետաների հետ, որոնք կարծես թե նման են իրար ։ Ճարպակալման դեպքում Միջերկրածովյան սննդակարգի կիրառումը կարող է նվազեցնել սիրտ-անոթային համակարգի հիվանդությունների առաջացման ռիսկը։ Քաղցրահամ ըմպելիքների օգտագործման իջեցումը նույնպես նպաստում է քաշի նվազեցմանը ։ Հաջողության ցուցանիշները երկարաժամկետ քաշի նվազեցման և ապրելակերպի փոփոխության ցածր են, և կազմում են 2-20% ։ Սննդակարգի և ապրելակերպի փոփոխությունները էֆեկտիվ են հղիության ժամանակ ավելորդ քաշի առաջացման դեպքում, որը կբերի լավ արդյունքների և մոր, և երեխայի մոտ ։ Ինտենսիվ վարքագծային խորհրդատվությունն առաջարկվում է այն մարդկանց ովքեր ունեն ճարպակալման և սիրտ-անոթային հիվանդությունների առաջացման բարձր ռիսկ ։
Հինգ դեղամիջոցներ ունեն ապացույցներ երկարատև օգտագործման համար․ օրլիստատ, լորկազերին, լիրագլուտիդ, ֆենտերմին-տոպիրամատ և նալտրեքսոն-բուպրոպիոն ։ Դրանք հանգեցնում են քաշի կորստի մեկ տարվա ընթացքում մինչև 3.0-ից 6.7 կգ-ը (6.6-14.8 ֆունտ), ի համեմատ պլացեբոյի ։ Օրլիստատը, լիրագլուտիդը և նալտրեքսոն-բուպրոպիոնը հասանելի են ԱՄՆ-ում և Եվրոպայում, իսկ լորկազերինը և ֆենտերմին-տոպիրամատը՝ միայն ԱՄՆ-ում ։ Եվրոպական կարգավորող մարմինները մասամբ մերժեցին այս վերջին երկու պրեպարատներ՝ լորազերինի սրտի կափույրների վրա առաջացրած խանգարումների պատճառով, և ֆենտերմին-տոպիրամատի ավելի ընդհանուր՝ սրտի և արյունատար անոթների խանգարումների առաջացման հետևանքով ։ Օրլիստատի կիրառումը կապված է ստամոքս-աղիքային տրակտի կողմնակի էֆեկտների առաջացման բարձր ցուցանիշների հետ, և կային մտահոգություններ երիկամների վրա բացասական ազդեցության վերաբերյալ ։
Ճարպակալման բուժման ավելի էֆեկտիվ եղանակ է համարվում բարիատրիկ վիրաբուժությունը։ Պրոցեդուրաների տեսակները ներառում են լապարասկոպիկ կարգավորող ստամոքսային կապումը, Ռուի Y ստամոքսի շունտավորումը, ուղղահայաց ձեռնոցի ստամոքսէկտոմիան, բիլիոպանկրեատիկ դիվերսիան ։ Վիրաբուժության ընտրությունը ծանր աստիճանի ճարպակալման դեպքում կապված է երկարատև քաշի կորստի հետ,որը բարելավում է ճարպակալման պատճառով առաջացած հիվանդությունները, և իջեցնում է ընդհանուր մահացության դեպքերը։ Մի ուսումնասիրությունում հայտնաբերվել է քաշի կորուստ 14%-ից մինչև 25%(կապված կատարված վիրահատության տեսակից) 10 տարուց հետո, և 29% ընդհանուր մահացության բոլոր դեպքերի իջեցում, այլ քաշի նվազեցման միջոցներ կիրառելու համեմատ ։ Բարդություններն առաջանում են մոտավորապես 17% դեպքերում, իսկ 7% դեպքերում կարիք է առաջանում կրկնակի վիրահատության։ Վիրահատության թանկարժեքության և հնարավոր ռիսկերի առաջացման պատճառով փնտրում են այլ, ոչ ինվազիվ, էֆեկտիվ մեթոդներ, ներառյալ այն մեթոդները, որոնք կզբաղեցնեն ստամոքսի պարունակությունը ։
Համաճարակաբանություն
Վաղ պատմական ժամանակներում ճարպակալումը հանդիպում էր խիստ հազվադեպ, և հասու էր միայն նեղ շրջանի էլիտային, սակայն այնուամենայնիվ այն ընկալվում էր որպես առողջական խնդիր։ Բայց Վաղ ժամանակակից շրջանում (անգլ.՝ Early Modern period ) բարեկուցության տարածման հետ բնակչության ընդգրկվածությունը ճարպակալմամբ աճում էր ։
1997 թվականին ԱՀԿ-ն ճարպակալումը ճանաչեց որպես համաշխարհային էպիդեմիա ։ Ըստ ԱՀԿ-ի 2008 թվականի գնահատման նվազագույնը 500 միլիոն մեծահասակ (առավել քան 10%-ը) տառապում են ճարպակալմամբ, ընդ որում ավելի հաճախ կանանց, քան տղամարդկանց շրջանում ։ 2015-2016 թվականներին ԱՄՆ-ում խնդիր ունեցողներն կազմում էին մոտավոր 39.6% (տղամարդկանց 37.9%-ը և կանանց 41.1%-ը) ։
Ճարպակալման հանդիպման հաճախությունն աճում է նաև տարիքի հետ՝ մինչև 50-60 տարեկան և ծանր աստիճանի ճարպակալման դեպքերի քանակը, հատկապես արագ աճում է ԱՄՆ-ում, Կանադայում և Ավստրալիայում՝ համեմատած ամբողջ աշխարհի հետ ։
Երբեմնի բարձր եկամուտ ունեցող երկրների խնդիր հանդիսացող ճարպակալումը ներկայումս խիստ տարածված է ամբողջ աշխարհում և խնդիր է հանդիսանում թե՛ զարգացած, թե՛ զարգացող երկրների համար ։ Նման աճը հատկապես ողբերգական կերպով զգացվում էր քաղաքային պայմաններում ։ Աշխարհի միակ տարածաշրջանը, որի համար բնորոշ չէ ճարպակալումը, հանդիսանում են Սահարայի հարավային շրջանները ։
Ստուգաբանություն
Ճարպակալումը (Obesity) ծագում է բառից, որը նշանակում է «գեր, ճարպոտ կամ լիքը», կազմված է Ēsus, որը հանդիսանում է edere -ի (ուտել) անցյալ կատարյալ ձևը, և ob (գեր, ավելի) բառերից ։ Օքսֆորդի անգլերեն բառարանի (The Oxford English Dictionary) տվյալների համաձայն այս բառն առաջին անգամ կիրառվել է 1611 թվականին Ռենդլ Կոթգրեիվի (Randle Cotgrave) կողմից ։
Պատմական դիրքորոշումներ
Հին հունական բժշկությունն ընդունում էր ճարպակալումը որպես առողջական խանգարում և նշում, որ այն նույն կերպ էր ընդունվում նաև Հին Եգիպտոսում ։ Հիպոկրատը գրում էր «Գիրությունը ինքնուրույն հիվանդություն չէ, բայց նախորդում է այլ հիվանդությունների» ։ Հնդիկ վիրաբույժ Սուշրուտան (Ք.ա. 6-րդ դար) կապում էր ճարպակալումը դիաբետի և սրտի խանգարումների հետ ։ Նա առաջարկում էր որպես ճարպակալման և նրա կողմնակի էֆեկտների բուժում ֆիզիկական ակտիվությունը ։ Մարդկության պատմությունը մեծ մաս դեպքերում աչքի էր ընկնում պայքարով սննդի անբավարարության դեմ ։ Այդ պատճառով պատմականորեն ճարպակալումը ընկալվում էր որպես հարստության և բարգավաճման նշան։ Այն առավելապես տարածված էր Եվրոպայում բարձր պաշտոնյաների շրջանում Միջին դարերում և Վերածննդի ժամանակ, ինչպես նաև Հին Արևելյան Ասիայի մշակույթում ։ Անգլիացի բժիշկ-հեղինակ Տոբիաս Վենները եղել է առաջիններից մեկն, ով դեռևս 17-րդ դարում հրապարակված անգլիալեզու գրքում նշել է ճարպակալումը որպես հանրային հիվանդություն ։
Պատմության ընթացքում մի շարք մշակույթներում ճարպակալումը դիտարկում էին որպես թույլ կամքի նշան։ Հին հունական կատակերգություններում գեր և ճարպակալված կերպարները ներկայացվում էին որպես որկրամոլ, և ենթարկվում էին ծաղրի։ Քրիստոնեության ժամանակ ուտելիքը դիտարկվում էր որպես դարպաս ծուլություն և ագահություն համարվող մեղքերի համար ։ Ժամանակակից արևմտյան մշակույթում ավելցուկային քաշը համարվում է ոչ գրավիչ, իսկ ճարպակալումը կապում են տարբեր բացասական կարծրատիպերի հետ։ Բոլոր տարիքային խմբերում գեր մարդիկ կարող են բախվել հասարակության խտրականություններին և թիրախ հանդիսանալ խուլիգանների համար, կամ ծաղրի ենթարկվել տարիքակիցների կողմից ։
Արևմուտքի հասարակության կողմից ընդունվող առողջ քաշի և իդեալական քաշի չափանիշները տարբերվում են միմյանցից, և երկուսն էլ ենթարկվել են փոփոխության 20-րդ դարի սկզբից ի վեր։ Իդեալական համարվող քաշը ավելի ցածր ցուցանիշների է հասել սկսած 1920-ական թվականներից։ Սա վառ արտացոլվում է այն փաստով, որ 1922-1999 թվականներին Միսս Ամերիկա մրցույթը հաղթողների հասակի միջին արժեքը աճել է 2%-ով, մինչդեռ քաշի միջին արժեքը նվազել է 12%-ով ։ Մյուս կողմից մարդկանց տեսակետները փոխվել են առողջ քաշի վերաբերյալ հակառակ ուղղությամբ։ Բրիտանիայում այն քաշը, որի դեպքում համարվում է, որ մարդն ունի ավելցուկային քաշ, զգալիորեն ավելացել է 2007 թվականին՝ ի համեմատ 1999 թվականի ։ Այս փոփոխությունները պայմանավորված են ճարպակալման աճի ավելացմամբ, որ բերում է հավելյալ ճարպերի ընդունում օրգանիզմի կողմից որպես նորմա ։
Մշակույթ
20.000-35.000 տարի առաջ մարդու մարմնի առաջին արտացոլումներն եղել են արձանի ձևով պատկերված ճարպակալված կանայք։ Վեներայի արձանիկի որոշ մասեր արտահայտում են պտղաբերություն, միևնույն ժամանակ շատերը կարծում են, որ այն մատնանշում է այդ ժամանակաշրջանի մարդկանց մոտ ճարպակալված լինելը ։ Ամեն դեպքում հունական և հռոմեական մշակույթում գիրությունը բացակայում է՝ հավանաբար պայմանավորված նրանց համար կատարյալ համարվող չափավորությամբ։ Սա շարունակվել է քրիստոնեական Եվրոպայի երկրների գերակշիռ մասում, բացառությամբ քիչ քանակով երկրների, որոնց բնակիչների մոտ առկա էր հակվածություն դեպի ճարպակալում՝ սոցիալ-ֆինանսական գործոններով պայմանավորված
Վերածննդի ժամանակաշրջանում վերնախավի որոշ ներկայացուցիչներ ի ցույց էին դնում իրենց մարմնի մեծ չափերը, ինչը կարելի է տեսնել Հենրի VIII Թյուդորի և Ալեսսանդրո դել Բոռռոյի պատկերներում ։ Ռուբենսը (1577–1640) պարբերաբար իր կտավներում պատկերում էր լիքը մարմնով կանանց, որոնց համար ստեղծվեց «Ռուբենսյան» ( Rubenesque) տերմինը։ Այդ կանայք իրենց «ավազե ժամացույց» կառուցվածք ունեցող մարմնով հարաբերվում էի պտղաբերության հետ ։ 19-րդ դարի ընթացքում Արևմուտքում հայացքները ճարպակալման վերաբերյալ փոխվեցին։ Այն դարաշրջաններից հետո, որոնց ժամանակ ճարպակալումն ընդունվում էր որպես հարստության և հասարակական դիրքի հոմանիշ, նիհարությունն սկսեց համարվել երանելի ստանդարտ ։
Տնտեսական ազդեցություն
Ի հավելում ազդեցությանն առողջության վրա՝ ճարպակալումը բերում է բազմաթիվ խնդիրների, այդ թվում անբավարարությունն զբաղվածության բնագավառում և բիզնեսում ծախսերի ավելացմամբ։ Այս ազդեցությունն անդրադառնում է հասարակության բոլոր շերտերի վրա՝ անհատների, կազմակերպությունների և կառավարության։
Ճարպակալման կանխարգելմանն ուղղված ծրագրերի նպատակն է նվազեցնել ճարպակալման բարդությունների հետևանքով առաջացող ծախսերը։ Համենայն դեպս որքան երկար են մարդիք ապրում, այդքան աճում են առողջապահական ծախսերը։ Այդ իսկ պատճառով հետազոտողները գտնում են, որ ճարպակալման նվազեցումը կարող է բերել հանրության առողջական վիճակի լավացմանը, սակայն քիչ հավանական է այդ ճանապարհով նվազեցնել առողջապահական ծախսերը ։
Ճարպակալումը կարող է բերել հանրության կողմից խտրականությունների և վնաս հասցնել աշխատունակությանը ։ Ի համեմատ նորմալ քաշ ունեցող աշխատակիցների ճարպակալմամբ տառապողներն ավելի հաճախ են բացակայում աշխատանքից և վերցնում հիվանդանոցային օրեր, ինչն ավելացնում է գործատուի ծախսերն ու նվազեցնում աշխատանքի արդյունավետությունը ։ Դյուկի համալսարանի կատարած հետազոտության համաձայն՝ ավելի քան 40 կգ/մ2 ՄԶԻ ունեցող աշխատակիցները կրկնակի անգամ ավելի շատ են աշխատանքային փոխհատուցման հայտ ներկայացնում քան՝ 18.5–24.9 կգ/մ2 ՄԶԻ ունեցողները, ինչպես նաև նրանք ունեն 12 անգամ ավելի շատ բաց թողնված աշխատանքային օրեր։ Ամենից բնորոշ վնասվածքները այս խմբում պայմանավորված են անկումներով և վերելքներով, որոնք բերում են ստորին վերջույթի, դաստակի, ձեռքի կամ մեջքի վնասմանը ։ Ալաբամա նահանգի ծառայողական մարմնի հակասական որոշմամբ ճարպակալմամբ տառապող աշխատակիցները պարտավորվում են վճարել ամսական 25 դոլար՝ առողջության ապահովագրման համար, որը կդառնա անվճար, եթե նրանք քայլեր ձեռնարկեն քաշ կորցնելու և առողջությունը կարգավորելու ուղղությամբ։ Այս միջոցառումները սկիզբ են առել 2010 թվականի հունվարից և կիրառվում են 35 կգ/մ2 ՄԶԻ ունեցող և իրենց առողջության բարելավմամբ չզբաղվող աշխատակիցների համար ։
Որոշ հետազոտություններ ցույց են տալիս, որ ճարպակալում ունեցող մարդիք ավելի քիչ աշխատանքի հրավեր, և ավելի հազվադեպ են պաշտոնի բարձրացում ստանում ։ Նաև ճարպակալմամբ տառապողներն ավելի քիչ են վարձատրվում, քան միևնույն աշխատանքը կատարող չճարպակալած կոլեգաների համեմատ, միջինում ճարպակալած կանայք վաստակում են 6%-ով, իսկ տղամարդիք՝ 3%-ով ավելի քիչ ։
Որոշ ոլորտների համար, ինչպիսիք են ավիաընկերությունները, առողջապահությունն ու սննդի արտադրությունը, ծագում են յուրահատուկ խնդիրներ։ Կախված ճարպակալման աճի տենդենցով՝ ավիաընկերությունների առջև կանգնում է վառելիքի ծախսի աճի և նստատեղերի լայնության մեծացման խնդիրը ։ 2000 թվականին ճարպակալած ուղևորների ավելորդ քաշն արժեցավ ավիաընկերությունների համար 275 միլիոն դոլար ։ Առողջապահությունը ստիպված էր կիրառել նոր հարմարություններ խիստ ճարպակալած մարդկանց խնամքի համար, ներառյալ հատուկ բարձրացնող սարքավորումներ և բարիատրիկ շտապ օգնություն մեքենաներ ։ Ռեստորանների գների աճը պայմանավորված է նրանց դեմ տրվող դատական հայցերով, որոնցում ներկայացվում է մեղադրանք՝ ճարպակալմանը նպաստելու կապակցությամբ ։ 2005 թվականին ԱՄՆ-ի կոնգրեսը առաջադրեց օրինագիծ՝ դադարեցնելու քաղաքացիական հայցերը սննդի արդյունաբերության դեմ պայմանավորված ճարպակալման հետ, սակայն այն այդպես էլ օրենք չդարձավ ։
2013 թվականին Ամերիկայի բժշկական ասոցիացիայի (ԱԲԱ) կողմից ճարպակալումը որպես քրոնիկ հիվանդություն դասակարգելուց հետո ընդունվեց, որ ապահովագրական կազմակերպություններն սկսելու են ավելի հաճախ վճարել ճարպակալման բուժման, խորհրդակցությունների և վիրահատությունների համար, ուստի ճարպակալման բուժման դեղերի և գենային թերապիայի համար իրականացվող հետազոտությունների և զարգացման համար ծախսերը պետք է դառնան ավելի հասանելի, եթե ապահովագրողները սուբսիդավորեն այդ ծախսերը ։ ԱԲԱ-ի դասակարգումը սակայն չի հանդիսանում օրինապես պարտավորող, ուստի առողջական ապահովագրողն իրավունք ունի մերժել դրա հետ կապված բուժման կամ միջամտությունների ծախսերը ։
2014 թվականին Եվրոպական դատարանը ընդունեց, որ ծանր աստիճանի ճարպակալումը հանդիսանում է հաշմանդամություն։ Ըստ Դատարանի որոշման՝ եթե ճարպակալումը խոչընդոտում է մասնագիտական կյանքում լիովին և արդյունավետ մասնակցությանը, մյուս աշխատակիցների հետ հավասար պայմանների դեպքում, ապա այն պետք է համարվի հաշմանդամություն, և մարդուն այդ հիմքերի վրա աշխատանքից հեռացնելը կդիտարկվի որպես խտրականություն ։
Չափի ընդունում
Կան բազմաթիվ կազմակերպություններ, որոնք նպաստում են ճարպակալման ընդունմանը։ Նրանք հատկապես մեծ ճանաչում ստացան 20-րդ դարի ուշ կեսերում ։ ԱՄՆ-ում 1969 թվականին հիմնադրված Ճարպի Ընդունման Առաջընթացի Ազգային Ասոցիացիան (National Association to Advance Fat Acceptance) իրեն բնութագրում էր որպես քաղաքացիական իրավունքների կազմակերպություն, որի նպատակն էր վերջ դնել չափսի խտրականությանը ։
1997 թվականին հիմնադրված Միջազգային Չափսերի Ընդունման Ասոցիացիան (International Size Acceptance Association) հանդիսանում է ոչ պետական կազմակերպություն։ Այն ունի ավելի գլոբալ ուղղվածություն, և իր առաքելությունն է համարում նպաստել չափսերի ընդունմանը և քաշի վրա հիմնված խտրականության վերացմանը ։ Այս խմբերը հաճախ վիճաբանվում են, որպեսզի ճարպակալումը ճանաչվի հաշմանդամություն՝ հիմնվելով ԱՄՆ-ի Հաշմանդամ Ամերիկացինների Ակտի (Americans With Disabilities Act) վրա։ Ամերիկյան օրինական համակարգը սակայն որոշեց, հանրային առողջության պոտենցիալ ծախսերը գերազանցում են գիրության դեմ խտրականության օրենքների տարածման առավելությանը ։
Մոտրունկի (այլ կիրառումներ)
Մոտրունկի, կարող է վերաբերել՝
Ճարպակալում
Արդյունաբերության ազդեցությունը հետազոտությունների վրա
2015 թվականին Նյու Յորք Թայմսը հրապարակեց 2014 թվականին հիմնադրված ոչ կոմերցիոն Համաշխարհային էներգետիկ բալանսի ցանցի (Global Energy Balance Network) վերաբերյալ հոդվածը, որը պաշտպանում էր այն կարծիքը, որ մարդիք ճարպակալումից խուսափելու և առողջ լինելու համար պետք է ավելի շատ զբաղվեն ֆիզիկակական ակտիվությամբ, այլ ոչ թե կալորիաների ընդունման նվազեցմամբ։ Կազմակերպությունը հիմնադրվել է Կոկա-Կոլա ընկերության կողմից ոչ պակաս քան 1.5 միլիոն դոլար ֆինանսավորման հիման վրա, իսկ 2008 թվականից ընկերությունը հատկացրել է 4 միլիոն դոլար հիմնադիր գիտնականներ Գրեգորի Ա. Հանդի և Սթիվեն Ն. Բլերի հետազոտությունների համար ։
Մանկական ճարպակալում
Առողջ հանդիսացող ՄԶԻ-ի արժեքը տատանվում է երեխայի տարիքից և սեռից կախված։ Երեխաների և դեռահասների մոտ ճարպակալում համարվում է ՄԶԻ-ի 95-րդ պերցենտիլից ավել արժեքը ։ Ելքային տվյալները, որոնց վրա հիմնված են այս պերցենտիլները, ստացվել են 1963-ից 1994 թվականներին և դրանք ներկայիս ճարպակալման հաճախության աճի ազդեցությանը չեն ենթարկվել ։ Մանկական ճարպակալումը 21-րդ դարում ձեռք բերեց էպիդեմիկ բնույթ, և դրա հաճախականությունն աճում է ինչպես զարգացած, այնպես էլ զարգացող երկրներում։ Կանադայում ճարպակալում ունեցող տղաների քանակը 1980 թվականի 14%-ից աճեց մինչև 30% 1990 թվականին, մինչդեռ միևնույն ժամանակահատվածում Բրազիլիայի երեխաների շրջանում այդ ցուցանիշը դարձել է 4%-ից 14% ։
Ինչպես մեծահասակների դեպպքում մանկական ճարպակալմանը ևս նպաստում են տարբեր գործոններ։ Ներկայումս մանկական ճարպակալման դեպքերի աճին նպաստող երկու հավաստի գործոններ են հանդիսանում՝ փոփոխվող սննդակարգն ու նվազող ֆիզիկական ակտիվությունը ։ Քանի որ մանկական ճարպակալումը հաճախ շարունակվում է նաև հասուն տարիքում, ճարպակալած երեխաները հետազոտվում են գերճնշման, դիաբետի, հիպերլիպիդեմիայի և ճարպային հեպատոզի հայտնաբերման համար ։ Երեխաների շրջանակում առաջնային բուժումը հանդիսանում է կենսակերպի փոփոխությունը և վարքագծային մեթոդները, չնայած նրան, որ երեխաների շրջանում ֆիզիկական ակտիվության աճին ուղղված մեթոդները ցածր հաջողություն ունեցան ։ ԱՄՆ-ում Սննդամթերքի և Դեղերի վարչությունը (Food and Drug Administration) չի հաստատում այս տարիքային խմբում դեղորայքային բուժումը ։ Բազմաբաղադրիչ վարքագծային փոփոխությունները, ներառյալ սննդակարգը և ֆիզիկական ակտիվությունը, կարող են կարճ ժամանակահատվածում բերել ՄԶԻ-ի նվազեցման 6-ից 11 տարեկանների մոտ՝ չնայած այս մոտեցման առավելությունները փոքր են, և փաստերն անբավարար ։
Այլ կենդանիներ
Կենդանիների շրջանում ճարպակալումը տարածված է տարբեր երկրներում։ ԱՄՆ-ում շների 23–41%-ի մոտ առկա ավելցուկային քաշ, իսկ 5.1%-ի մոտ՝ ճարպակալում ։ Ճարպակալման աստիճանը կատուների շրջանում փոքր-ինչ բարձր է 6.4%-ից ։ Ավստրալիայում անասնաբուժական ծառայությունների տվյալների համաձայն ճարպակալումը շների մոտ կազմում է 7.6% : Շների մոտ ճարպակալման առաջացման հավանականությունը կապված է տիրոջ մոտ ճարպակալման առկայության հետ, թե՝ ոչ, իսկ կատուների և նրանց տերերի միջև նման փոխհարաբերություն չի դիտվել ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ճարպակալում Կատեգորիա:Սնունդ
Գրավեդոնա
Գրավեդոնա (Gravedona), կոմունա Իտալիայում, Լոմբարդիա մարզի Կոմո գավառում ։ Բնակչությունը կազմում է 2614 մարդ, խտությունը՝ 436 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 6 կմ² տարածք։ Հեռախոսային կոդը 22079 Է, իսկ փոստային ինդեքսը 22015։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Լյապինո (գյուղ, Կիրժաչսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Վլադիմիրի մարզի Կիրժաչսկի շրջանի բնակավայրեր
Ռաֆիկովո (գյուղ, Խայբուլինսկի շրջան)
Ռաֆիկովո (Рафиково, Рафиҡ), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Խայբուլինսկի շրջանի կազմում։
Օսկար Լուտս
Օսկար Լուտս (Oskar Luts, ), էստոնացի հայտնի գրող և դրամատուրգ։ Էստոնիայի ԽՍՀ-ի ժողովրդական գրող։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Պատմություն Տոոտսի մասին» շարքն է, որի մեջ մտնում են «Գարուն» (1912-1913), «Ամառ» (1918-1919), «Տոոտսի հարսանիքը» (1921), «Առօրյա» (1924), «Աշուն» (1938) պատմվածքները ։ Օսկար Լուտսի անունն է կրում հումորի մրցանակը, որով ամեն տարի պարգևատրվում են էստոնացի գրողները։
Ռաֆիկովո (գյուղ, Խայբուլինսկի շրջան)
Բնակչությունը 2002 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 170 մարդ։
Օսկար Լուտս
Կենսագրություն
Օսկար Լուտսը նախնական կրթությունն ստացել է Էնկյուլալի և Պալամուսեի դպրոցներում։ 1903 թվականից աշխատել է Յուրեվայի ու Նարվայի, ապա Ռեվելի ու Պետերբուրգի դեղատներում։ 1914 թ. ավարտել է Յուրեվյան համալսարանը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիների որպես դեղագործ աշխատել է Պսկովում, Վարշավայում, Դվինսկում, Վիլնոյում ու Վիտեբսկում։
Ռաֆիկովո (գյուղ, Խայբուլինսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Խայբուլինսկի շրջանի բնակավայրեր
Օսկար Լուտս
Կենսագրություն
Առողջական խնդիրների պատճառով 1919 թ. վերադարձել է Էստոնիա և սկսել աշխատել Տարտուի համալսարանի գրադարանում։ 1922 թ-ից նա սկսել է լրջորեն զբաղվել գրականությամբ։
Օսկար Լուտսն էստոնացի առաջին գրողն է, որ ստացել է Էստոնիայի ԽՍՀ-ի ժողովրդական գրող կոչումը (1945) ։
Օսկար Լուտսը մահացել է 1953 թվականին, թաղվել է Տարտուում։ Նրա անունով են կոչվել գիմնազիա Պալամուսեյում, փողոցներ ու շենքեր Էստոնիայում։
Ստեղծագործություններ
Լուտսին լայն ճանաչում է բերել «Գարուն (մաս 1-2, 1912-1913) առաջին վիպակը, որի սյուժետային շարունակությունն են «Ամառ» (մաս 1-2, 1918-1919), «Տոոթսի հարսանիքը» (1921) և «Առօրյա» (1924) վիպակները։ Նրա հերոսները քաղաքի ծայրամասերի բնակիչներ են, աշխատավորներ («Անդրեսի կյանքը», 1923, «Աշակերտ Վալտերը», 1927, «Ետնախորշերում», 1933, «Խաղաղ անկյուն» 1934, վիպակներ)։ Գրել է 13 հատորանոց հիշողությունների շարք («Հին արահետներ», 1930, «Ձմռան ճանապարհներ», 1931) և պիեսներ։
Պիեսներ։
Էկրանավորումներ
Ռեժիսոր Արվո Կրուուսեմենտը երեք ֆիլմ է նկարահանել Օսկար Լուտսի ստեղծագործությունների հիման վրա.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Էստոնացի գրողներ Կատեգորիա:Էստոնացի դրամատուրգներ Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած ռուսական ռազմական գործիչներ Կատեգորիա:Տարտուի համալսարանի շրջանավարտներ
Էստոնիայի դրամատիկական թատրոն
Պատմություն
Թատրոնն ստեղծվել է 1920 թվականին։ Նախաձեռնողները եղել են Վանեմույնե թատրոնի դերասանները։ Սկզբնական շրջանում այն դրամատիկական ստուդիա էր, որի դերասանները տարածք վարձեցին Գերմանական թատերական միությանը պատկանող շենքում։ 1939 թվականին Դրամատիկական ստուդիային հաջողվեց գնել շենքը։ 1949 թվականին Էստոնիայի դրամատիկական թատրոնը միավորվեց «Էստոնիա» դրամատիկական թատրոնի հետ։
Էրեսունդի կամուրջ
Էրեսունդի կամուրջ (Øresundsbroen, Öresundsbron), կամուրջ, որը կապում է Դանիայի մայրաքաղաք Կոպենհագենը և Շվեդիայի մեծությամբ երրորդ քաղաք՝ Մալմյոն։
Մարդ առանց դեմքի
Մարդ առանց դեմքի (անգլ.` The Man Without a Face) դրաման Մել Գիբսոնի նկարահանած առաջին ռեժիսորական աշխատանքն է, որտեղ հենց ինքն էլ մարմնավորում է գլխավոր հերոսին։ Ֆիլմը նկարահանված է 1972 թ.-ին Իզաբել Հոլանդի կողմից գրված համանուն վեպի հիման վրա։ Գիբսոնի դեբյուտը ռեժիսուրայում կինոքննադատների կողմից արժանացավ դրական գնահատականների։
Էստոնիայի դրամատիկական թատրոն
Պատմություն
Իր պատմության ընթացքում թատրոնն աշխատել է տարբեր անունների ներքո՝ 1920-1937 թվականները՝ Դրամստուդիա, 1937 թվականից՝ Էստոնիայի դրամատիկական թատրոն, 1949 թվականից՝ Տալլինի դրամատիկական թատրոն, 1952 թվականից կրել է Վիկտոր Կինգիսեպի անունը, իսկ 1957-1989 թվականներին՝ Էստոնիայի Վ․ Կինգիսեպի անվան պետական ակադեմիական թատրոն։
Մարդ առանց դեմքի
Դերերում
Կատեգորիա:1993 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:Մել Գիբսոնի ֆիլմեր Կատեգորիա:Warner Bros. ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան վեպերի էկրանավորումներ Կատեգորիա:1990-ականների դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր
Էրեսունդի կամուրջ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շվեդիայի կամուրջներ Կատեգորիա:Դանիայի կամուրջներ Կատեգորիա:Սահմանային կամուրջներ Կատեգորիա:Ստորջրյա թունելներ Կատեգորիա:2000 հիմնադրումներ Դանիայում Կատեգորիա:Մալմյոյի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Սկոնե
Էստոնիայի դրամատիկական թատրոն
Պատմություն
Էստոնիայի Դրամատիկական թատրոնի պատմությունն անքակտելիորեն կապված է համաշխարհային ճանաչում ձեռք բերած ռեժիսոր Վոլդեմար Պանսոյի հետ։ Նրա բեմադրությունները ձևավորեցին 1960-1970-ական թվականների թատրոնի կերպարը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թատրոններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Էստոնիայի թատրոններ Կատեգորիա:Դրամատիկական թատրոններ Կատեգորիա:Մոդեռն թատրոններ Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով պարգևատրված կազմակերպություններ
Մորոզի (այլ կիրառումներ)
Մորոզի, կարող է վերաբերել՝
Ջերսենյան ցեղի տավար
Ջերսենյան ցեղի տավար, կաթնատու ցեղ։ Բուծվել է Անգլիայում (Ջերսի կղզում), նորմանդական և բրիտանական տեղական տավարների բարելավման և ըստ կաթնատվության ու կաթի յուղայնության տևական ընտրության միջոցով։ Լայնորեն կիրառվել է ինբրիդինգը։ Թույրը հիմնականում բաց գորշ է։ Մկանակազմը թույլ է զարգացած, ոսկրակազմը՝ նուրբ, կուրծը՝ թասաձև։ Կովերի մնդավի բարձրությունը՝ 123, կրծքի փաթը՝ 173, դաստակինը՝ 16 սմ է։ Կովերի զանգվածը 380-450 կգ է, իսկ ցուլերինը՝ 650-700 կգ։ Միջին կաթնատվությունը 3500 կգ է։ Կաթի յուղայնությունը՝ 5,0-6,0% (լավագույն ցեղն է աշխարհում)։ Մսատվությունը ցածր է։ Ջերսեյան ցեղի տավար բուծվում է գրեթե բոլոր եվրոպական երկրներում, ԱՄՆ-ում, Ավստրալիայում, Աֆրիկայում, Ճապոնիայում, Նոր Զելանդիայում։
Հայաստան է ներմուծվել 1960-ական թվականներին և օգտագործվել ներածական տրամախաչման նպատակով։
Կատեգորիա:Տավարի ցեղեր
Ռաբանոկ
Ռաբանոկ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Բարվարի գավառակում ։ Գտնվում էր Արևելյան Տիգրիսի վերին հոսանքի ճյուղավորումներից մեկի ափին, Սղերդ գյուղաքաղաքից 42 կմ հարավ-արևմուտք։
Պատմություն
Բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թ.-ին, Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Մեծ մասը զոհվել է գաղթի ճանապարհին։ Սակավաթիվ փրկվածներն ապաստանել են տարբեր երկրներում։
Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 20 տուն հայ բնակիչ։
Պատմամշակութային կառույցներ
Ռաբանոկն ուներ '''Ս. Սարգիս''' անունով եկեղեցի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Օրսոն Ուելս
Ջորջ Օրսոն Ուելս (George Orson Welles, ), ամերիկացի ռեժիսոր, դերասան, սցենարիստ, պրոդյուսեր, ռադիոհաղորդավար, օպերատոր, մոնտաժող։ Նրա ֆիլմերն աչքի են ընկնում ստեղծագործական և տեխնիկական հետաքրքիր լուծումներով։
Կենսագրություն
Օրսոն Ուելսը ծնվել է ԱՄՆ-ում Վիսկոնսին նահանգի Քենոշա քաղաքում։ Հայրը՝ Ռիչարդ Ուելսը գործարանների ցանցի սեփականատեր էր, մայրը Բեատրիս Իվը դաշնակահարուհի էր և սուֆրաժիստուհի։ Մանուկ ժամանակից երեխայի մոտ նկատվում էր մտավոր զարգացած ընդունակություններ և ստեղծագործական ձիրք, նա նվագում էր դաշնամուր, զբաղվում նկարչությամբ և այլն։
Ընդամենը 3 տարեկան էր, երբ հայտնվեց Չիկագոյի Օպերայի բեմում Սամսոն և Դալիլա ներկայացման մեջ, որին հաջորդեց ևս մի երեխայի դեր Madame Butterfly ներկայացման մեջ։ Մայրը հանկարծամահ է լինում 1924 թ. 43 տարեկան հասակում, ինչը ծանր ազդեցություն է ունենում պատանի Օրսոն Ուելսի վրա։ Ուելսների ընտանիքի հին բարեկամներից մեկը՝ դոկտոր Մաուրիս Բեռնստայնը, խթանում է երեխայի սերը թատրոնի հանդեպ, ով նրան նվիրում է լապտեր և մի տուփ ներկ, որոնցով Օրսոնը տիկնիկային թատրոնում ստեղծում է կերպարներ և ինքնուրույն կատարում է փոքրիկ բեմադրություներ։
Դպրոցն ավարտելուց հետո կրթություն է ստանում է Վիսկոնսինի Մեդիսոն քաղաքի համալսարաններում և խաղում է նաև համալսարանի սիրողական թատրոնի խմբի կազմում։ 1930 թ. մահանում է նաև հայրը և Օրսոնը մնում է դոկտոր Մաուրիս Բեռնստայնի խնամքի տակ։
1947 թ. լքում է Հոլիվուդը և հաստատվում Եվրոպայում, ինչպես ինքն է նշում «հանուն ազատության», սակայն հետագայում այնուամենայնիվ քանի անգամ այցելում է ԱՄՆ։ 1979 թ. Օրսոն Ուելսը փորձում է ստեղծել սեփական հեռուստաշոուն և նկարահանում է մի քանի հաղորդում «Օրսոն Ուելսի շոուն» անունով, սակայն այդ նախագիծը չի թողարկվում հեռուստատեսությամբ։ Նույն ժամանակ նա նաև նկարահանվում է գինու գովազդային հոլովակներում։
Ամուսնացել է երեք անգամ՝ Պաոլա Մորիի հետ (մեկ երեխա), թատրոնի դերասանուհի Վիրջինիա Նիկոլսոն (մեկ երեխա) և կինոդերասանուհի Ռիտա Հեյուորթ (մեկ երեխա)։ 1985 թ. հոկտեմբերի 10-ին Ուելսը տալիս է իր վերջին հարցազրույցը Մերվ Գրիֆֆինի շոուում և հարցազրույցի ավարտից երկու ժամ անց մահանում սրտի կաթվածից Հոլիվուդում գտնվող իր առանձնատանը։
Կարիերան և մրցանակները
Ընդհանուր թվով ստացել է մոտ 20 մրցանակ և ներկայացվել ևս 9 մրցանակի
Ամերիկյան կինոակադեմիան իր կողմից հրապարակած Ամերիկյան բոլոր ժամանակների ֆիլմերի 100 մեծագույն աստղերի ցանկում նրան ընդգրկել է 16-րդ տեղում։
Ֆիլմագրություն
Խաղացել է մոտ 110 ֆիլմում, 45 ֆիլմի ռեժիսոր է, 42 ֆիլմերի սցենարի հեղինակ։
Արտաքին հղումներ
Պաշտոնական կայքը
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասաններ Կատեգորիա:Օսկարակիրներ Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի աթեիստներ Կատեգորիա:Ամերիկացի թատերական ռեժիսորներ Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ թատերական դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի դրամատուրգներ Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ Կատեգորիա:Ամերիկացի օպերատորներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ Կատեգորիա:Ամերիկացի աճպարարներ Կատեգորիա:Հնչյունավորողներ Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հնչյունավորողներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոսցենարիստներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոարտադրողներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստապրոդյուսերներ Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի կոմանդորներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեժիսորներ Կատեգորիա:«Ոսկե արմավենու ճյուղ» մրցանակի դափնեկիր ֆիլմեր Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ
Տիմիրյազևի փողոց (Յալթա)
Տիմիրյազևի փողոց (Улица Тимирязева), փողոց Ղրիմի Յալթա քաղաքի 10-րդ միկրոշրջանում։ Անվանվել է ռուս բնախույզ-դարվինիստ, բուսաբան-ֆիզիոլոգ, բույսերի ֆիզիոլոգիայի ռուսական գիտության դպրոցի հիմնադիրներից մեկի՝ Կլիմենտ Արկադևիչ Տիմիրյազևի (1843-1920) պատվին։ Սկիզբ է առնում Խալտուրինի փողոցից և ավարտվում Յուժնոբերեժնոյե խճուղու հետ հատումով։ Երկարությունը 1200 մետր է։
Նկարագրություն
Յալթա քաղաքի Տիմիրյազևի փողոցը գտնվում է 10-րդ միկրոշրջանում։ Այն սկսվում է Խալտուրինի փողոցից, հատում Կրուպսկայայի փողոցը, Միցկոյի փողոցը և ավարտվում Յուժնոբերեժնոյե խճուղու հետ հատումով։ Փողոցում կա համարակալված 77 շինություն։ Երկարությունը 1200 մետր է։
Տիմիրյազևի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 298609։
Փողոցն անվանվել է ռուս բնախույզ-դարվինիստ, բուսաբան-ֆիզիոլոգ, բույսերի ֆիզիոլոգիայի ռուսական գիտության դպրոցի հիմնադիրներից մեկի, Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամ Կլիմենտ Արկադևիչ Տիմիրյազևի (1843-1920) պատվին։ Տիմիրյազևը Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ էր, Գլազգոյի, Քեմբրիջի, Ժնևի համալսարանների պատվավոր դոկտոր, Էդինբուրգի բուսաբանական ընկերության թղթակից անդամ, ռուսական շատ համալսարանների և գիտական ընկերությունների պատվավոր անդամ։ Նրա աշխարհայացքի ձևավորման գործում մեծ դեր են խաղացել ռուս հեղափոխական սոցիալ-դեմոկրատների մատերիալիստական-փիլիսոփայական հայացքները, Դմիտրի Մենդելեևի, Իլյա Մեչնիկովի, Իվան Սեչենովի և Չարլզ Դարվինի գիտական աշխատությունները ։
Գնդակահարելով շներին
Գնդակահարելով շներին (Shooting Dogs), ֆիլմ 1994 թվականին Ռուանդայում կատարված ցեղասպանության մասին։ Ֆիլմի հիմքում ընկած է 1994 թվականին Ռունադայի բնակչության մեծամասնություն կազմող հուտուների (բահուտու) կողմից ավելի քանի 800 000 թութսի ցեղի անդամների ցեղասպանության պատմական փաստը։ Ֆիլմն առաջին անգամ ներկայացվել է Ֆրանսիայում 2005 թվականի մայիսի 12-ին։
Ֆիլմի անվանումը կապված է այն իրադրության հետ, որ Միավորված ազգերի կազմակերպության զինվորականներն իրավունք չեն ունեցել միջամտել ցեղասպանության կանխարգելմանը, բայց պետք է սպանեին թափառող շներին, որոնք ուտում էին մահացածների դիակները, որպեսզի խուսափեն սանիտարական հիմնախնդիրներից։
Ֆիլմը հիմնված է 1994 թվականին Ռուանդայում աշխատող BBC-ի թղթակից Դեվիդ Բելթոնի հիշողությունների վրա, որը հանդես է գալիս որպես ֆիլմի համասցենարիստ և պրոդյուսեր։
Ի տարբերություն այդ իրադարձությունների մասին պատմող մեկ այլ ֆիլմի (Ռուանդա հոթելը), որը նկարահանվել է Հարավային Աֆրիկայում, այս ֆիլմը նկարահանվել է բնօրինակ վայրում։ Ցեղասպանությունից բազմաթիվ մազապուրծ եղածներ հանդես են գալիս ֆիլմի որոշ դրվագներում։
Սյուժե
Ֆիլմի հիմնական իրադարձությունները կատարվում են ՄԱԿ-ի ենթակայության տակ գտնվող օբյեկտներից մեկում, որտեղ ապաստարան են գտնում մի քանի հազար փախստականներ։ Սակայն նրանց վիճակված չէր փրկվել, քանի որ ՄԱԿ-ի զորամասերը հրաման են ստանում լքել բնակավայրը՝ իրենց հետ տանելով բոլոր եվրոպացիներին և չթողնել ոչ մի զենք և զինամթերք այնտեղ ապաստան գտածներին։
Ֆիլմում ներկայացվում է Ռուանդայում տեղակայված ՄԱԿ-ի զինվորական հրամանատարության երկակի հոգեբանական իրավիճակը, երբ նրանք որպես զինվորական ստիպված ենթարկվում են իրենց վերադասների հրամանին, բայց միաժամանակ հոգեկան արհավիրք են ապրում՝ տեսնելով հասարավոր մարդկանց սպանդն ու իրենց անկարողությունը՝ միջամտել կամ օգնել նրանց։
Մրցանակներ և անվանակարգեր
2006 թվականի Heartland Film կինոփառատոնի մրցանակ լավագույն դրամատիկ առանձնահատկություն (Best Dramatic Feature) անվանակարգում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2005 ֆիլմեր Կատեգորիա:Մայքլ Կեյտոն-Ջոնսի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր ցեղասպանության մասին Կատեգորիա:Գերմանական ֆիլմեր Կատեգորիա:Իրական դեպքերի հիման վրա նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Պատմական ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆրանսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:2000-ականների դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական ֆիլմեր
Ստեպովկա (գյուղ, Բոբրինեցի շրջան)
Ստեպովկա (Степівка), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Բոբրինեցի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Ստեպովկա գյուղում բնակվում էր 103 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1455 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 70,79 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Բոբրինեցի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ռահավա
Ռահավա, Ռահվա, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Պարսկահայք նահանգի Ուրմիա գավառում (Իրան)։ XX դարի սկզբին ուներ 640 հայ բնակիչ (105 տուն)։ Զբաղվում էին հացահատիկի մշակությամբ, այգեգործությամբ, պարտիզպանությամբ, անասնապահությամբ, արհեստներով։ Գյուղում կար եկեղեցի և դպրոց։ Բնակիչները 1918 թվականի թուրքական ներխուժման ժամանակ հեռացել են Իրանի խորքերը, հետագայում ներգաղթել Սովետական Հայաստան։
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Մար դել Պլատա
Մար-դել-Պլատա (իսպաներեն՝ Mar del Plata- արծաթյա ծով), քաղաք Արգենտինայում Ատլանտյան օվկիանոսի ափին, 400 կմ հարավ Բուենոս Այրեսից։ Հանդիսանում է Արգենտինայի ձկնորսական և տուրիստական մեծ քաղաքներից մեկը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1874 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Լատիներեն արտահայտությունների ցանկ «H»
H
Locució llatina Liste de locutions latines Daftar frasa Latin Lijst van Latijnse spreekwoorden en uitdrukkingen Listă de locuțiuni în limba latină Seznam latinskih izrekov
Աբաղա (այլ կիրառումներ)
Աբաղա, կարող է վերաբերել՝
Պարունակ Կերտիկյան
Պարունակ Կերտիկյան, հայ բժիշկ, հասարակական գործիչ։
Կենսագրություն
1949 թվականին ավարտել է Կ. Պոլսի ռազմաբժշկական ուսումնարանը։ 1847 թվականին Թուրքիայի փոքրասիական նահանգներում կատարել է ծաղկի դեմ պատվաստումներ, գրել «Ճանապարհորդություն Հայաստան երկրով դեպի Բաբելոն» օրագիր ը (հրատարակվել է հետմահու)։ 1849 թվականին նշանակվել է Կ. Պոլսի «Հեյդար-Փաշա» հոսպիտալի բժիշկ, ապա ուղարկվել ծառայության Շումնա։ 1850 թվականին վերադարձել է Կ. Պոլիս, մասնակցել (Սերովբե Վիչենյանի և Գասպար Սինափյանի հետ) կառավարական հանձնաժողովի աշխատանքներին, ուսումնասիրել է Կ. Պոլսի հայկական ազգային դպրոցներում դասավանդման որակը։ 1860-1865 թվականներին իրականացրել է պայքարի արդյունավետ միջոցառումներ չարորակ տենդի և խոլերայի համաճարակների դեմ (արժանացել է կառավարական պարգևների)։ 1860 թվականին Կ. Պոլսում մասնակցել է Հայկական ազգային սահմանադրության ստեղծմանը։ Գրիպի, գերհյուծվածության (կախեքսիա) առաջացման պատճառների և բուժման մասին Կերտիկյանի հոդվածները հրատարակվել են Կ. Պոլսի ֆրանսիական և հայկական ամսագրերում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Լիսիաս
Լիսիաս (Λυσίας, ), աթենացի նշանավոր հռետոր և լոգոգրաֆ (ճառերի արհեստավարժ գրող)։ Նրա ճառերին բնորոշ էին վառ գույներն ու համոզիչ փաստարկումները։ Դրանցում արտահայտվել են այն ժամանակի ատտիկյան հասարակության կենցաղն ու բարքերը։
Մեզ է հասել Լիսիասի երեսունչորս ճառ. դրանից բացի հարյուր քսանյոթ ճառի մասին մենք իմանում ենք միայն վերնագրերով կամ պահպանված հատվածներից։ Մ.թ.ա. I դարում Լիսիասի անունով հայտնի էր շուրջ 400 ճառ, որից կեսը համարվում էր իսկապես գրված հույն հռետորի կողմից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հին հույն հռետորներ Կատեգորիա:Հռետորներ Կատեգորիա:Մ․թ․ա․ 5-րդ դարի հույներ
Մորոզովկա (այլ կիրառումներ)
Մորոզովկա, կարող է վերաբերել՝
Ժողովածու (2462)
Ժողովածու (2462), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 2462 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 17-րդ դարում։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 13.5× 9.7 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 102 թերթից։ Գրված է երկսյուն, միասյուն, բոլորգրով։ Կազմը` կիսախորան։ Հիշատակարաններ հետագայի՝ 104բ (1744 թ.) 20բ (1761), 1ա (1899 թ) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Ռեբոլի
Ռեբոլի (Реболы), գյուղ Ռուսաստանի Կարելիայի հանրապետության Մուեզերսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1059 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Կարելիայի հանրապետության Մուեզերսկի շրջանի բնակավայրեր
Մորոզովշչինա (այլ կիրառումներ)
Մորոզովշչինա, կարող է վերաբերել՝
Լյապունովո (գյուղ, Վարնավինսկի շրջան)
Լյապունովո (Ляпуново), գյուղ Ռուսաստանի, Նիժնի Նովգորոդի մարզի Վարնավինսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Վարնավինսկի շրջանի բնակավայրեր
Միչիգանի պետական համալսարան
Միչիգանի պետական համալսարան ( Michigan State University, MSU), պետական համալսարան ԱՄՆ - ում ։
Գտնվում է Իստ - Լանսինգեում, Միչիգան նահանգում ։ Հիմնադրվել է 1855 թվականին։ Դասերը սկսվել են 1857 թվականի մայիսին՝ երեք շենքերում։ Այդ պահին համալսարանն ուներ 5 դասախոս և 63 ուսանող։ 2010 թվականին համալսարանում աշխատում էին շուրջ 4900 դասախոս և սովորում էին 47131 ուսանող (36058 բակալավր, 11073 մագիստրոս և ասպիրանտ), այդ թվում 5351 արտասահմանցի ուսանող 130 երկրներից, որից 24-ը Ռուսաստան ից։
Համալսարանում գործում է մոտ 200 ակադեմիա կան ծրագիր ։ Միջուկային ֆիզիկա յի, ճարտարագիտության, քաղաքագիտության, բիզնես ի, լրագրության, կրթության և օսթեոպատիա յի ծրագրերը ԱՄՆ - ում համարվում են լավագույններից։
Համալսարանական քաղաքը (կամպուս) զբաղեցնում է 21 կմ² տարածք, որտեղ տեղակայված են 556 շենք` 100 ուսումնական, 131 գյուղատնտեսական, 166 բնակելի և 42 սպորտային։ Փողոցների երկարությունը կազմում է 42 կմ, իսկ մայթերինը` 160 կմ²։ Գարնանային և աշնանային սեմինարների ժամանակ համալսարանի տարածքում գործում են 7 ավտոբուսային երթուղիներ։ Համալսարանը ունի նաև իր առանձին ոստիկանություն ը և բժշկական կենտրոնը։
2007 թվականին համալսարանը իր մասնաճյուղը բացեց Դուբայ ում։
Համալսարանը ունի տղամարդկանց 12 և կանանց 13 սպորտային թիմեր։ Բոլորը, բացի հոկեյ ի թիմից, կրում են «Սպարտացիներ» ( Spartans) անունը։ Նրանցից առավել հայտնի են տղամարդկանց ամերիկյան ֆուտբոլ ի, հոկեյի և վազք ի թիմերը։
(5314) Վիլկիքիա
(5314) Վիլկիքիա (Wilkickia), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1982 թվականի սեպտեմբերի 20-ին Նիկոլայ Չեռնիխի կողմից Նաուչնիում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,000152 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,7493 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,251 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1898,08 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,189666 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 9,62° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1982 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Նիկոլայ Չեռնիխի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Մորսկոե (այլ կիրառումներ)
Մորսկոե, կարող է վերաբերել՝
Վարազդատ
Վարազդատ (ծն. և մահվան թթ. անհայտ մոտ 350-393-ից հետո), Հայոց Արշակունի թագավոր 374-378 թթ.–ին։ Հաջորդել է իր հորեղբոր՝ Պապ թագավորին։ Մանուկ հասակում Վարազդատին խնամել և դաստիարակել է Բաթ Սահառունին։ Պատանեկության տարիներին ապրել և կրթվել է Հռոմում։ Հունաստանում հաղթել է օլիմպիական խաղերում՝ բռնցքամարտի ոլորտում։ Հռոմի Վաղես կայսրը, ով կազմակերպել էր Պապ թագավորի սպանությունը, հայտարարում է, թե իբր ափսոսում է Պապի կորստյան համար, և քանի որ նրա որդիները մանկահասակ էին, գահին է բազմեցնում Արշակունի տոհմից Վարազդատին։ Վարազդատի օրոք սպարապետությունը շարունակում է վարել Մուշեղ Մամիկոնյանը, ով պարսկական տիրապետության սպառնալիքից փրկվելու ելքը որոնում է Հռոմեական կայսրության օգնությամբ և Հայաստանում նրա զորքերի ավելացման մեջ։ Վարազդատի դայակ Բատ Սահառունին միշտ մտածել էր, որ Վարազդատի գահակալման ժամանակ ինքն է լինելու սպարապետ։ Եվ այդժամ տեսնելով Մուշեղ Մամիկոնյանին՝ որպես հզոր սպարապետի, որոշում է դավադրության միջոցով ազատվել նրանից։ Բատ Սահառունին դիմում է Վարազդատին՝ ասելով, թե իբրև Մուշեղը ձգտում է բազմելու հայոց գահին, և հենց ինքն է սպանել Պապին ու այժմ նույնը քեզ է ուզում անել։ Զայրացած Վարազդատը որոշում է սպանել Մուշեղին և մի խնջույք է կազմակերպում, որի ժամանակ էլ Բատը սրով սպանում է Մուշեղին, ով ասում է, որ իր համար ավելի լավ էր սպանվել ձիու վրա՝ կռվի դաշտում, քան իր հայրենակցի կողմից։ Մամիկոնյանների թշնամությունը վաստակած Վարազդատը, խախտելով ավանդական կարգը, սպարապետության գործակալությունը հանձնել է իր դայակ Բատ Սահառունուն։ 377 թ.–ին Վարազդատը հարկադրված է եղել ընդունել Սասանյան Պարսկաստանի գերիշխանությունը։ Շուտով պարսկական գերիշխանությունից ազատված Մանվել Մամիկոնյանը՝ Մուշեղի եղբայրը, պահանջում է Վարազդատից լքել երկիրը, նույնը անում է նաև Վարազդատը։ Կարինի դաշտում երկու կողմերի միջև բախում է լինում, որում հաղթում է Մանվել Մամիկոնյանը, ով նաև ձերբակալում և սպանում է Բատ Սահառունուն։ Վարազդատը հարկադրաբար ապաստանում է Հռոմում։ Մանվել Մամիկոնյանի խնամատարությամբ Հայոց թագավոր է օծվել Պապի անչափահաս որդի Արշակ Գ–ն ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Արշակունիներ Կատեգորիա:Արշակունիների թագավորության արքաներ Կատեգորիա:4-րդ դարի հայեր