cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Դյատլովի տուրիստական խմբի վախճան
Խմբի որոնողական աշխատանքներ
Փետրվարի 24-ին, որսորդ-մանսիներին հարցուփորձ անելու արդյունքում պարզվեց, որ Աուսպիա գետի հարթավայրում հայտնաբերվել են ինչ-որ տուրիստական խմբի կանգառի «թարմ» հետքեր։ Որոնումների շտաբը կարծում էր, որ դրանք Դյատլովի խմբի հետքերն են (այդ տարածքում այլ տուրխմբեր չէին կարող լինել) և այն շարժվում էր Օտորտենի մոտ ոչ թե Լոզվայի ստորին ակունքների միջով, այլ Աուսպիա գետի հարթավայրով, Լոզվայի աջ վտակով։ Արդյունքում, Սլոբցովի խումբը Լոզվայից թեքվեց դեպի հարավ, բարձրացավ ոչ շատ բարձր լեռնաճյուղ և կարճ ճանապարհով փետրվարի 25-ին դուրս եկել տայգայի միջով Աուսպիա գետի ստորին ավազանի մոտ։ Այստեղ ձախ ափի մոտ փրկարարները հայտնաբերել են հազիվ նկատվող դահուկային հետք, որն արդեն համարյա ծածկվել էր ձնով և տեղ-տեղ անհետանում էր։ Այդ հետքերով հետախուզություն են անցկացրել մի քանի ուղղություններով՝ Աուսպիայով ներքև և դեպի վերև և Խոլատչախլ լեռան կողմ։ Բորիս Սլոբցովը, նրա գործընկեր Միխայիլ Շարավինը և որսորդ Իվան Պաշինը շարժվեցին դեպի լեռնանցքի կողմը, որի միջով ճանապարհը գնում էր դեպի Օտորտեն։ Շուտով, իրենց համար անսպասելի, նրանք դուրս եկան տուրիստական վրանի մոտ, որը գտնվում էր Խոլատչախլ լեռան լանջին, գագաթից մոտ 300 մետր հեռավորության վրա։ Վրանը դատարկ էր և ճղված էր կողքից։ Այնտեղ հայտնաբերված իրերը և փաստաթղթերը վկայում էին, որ դա հենց Դյատլովի տուրխմբի վրանն էր ։
Փետրվարի 25-ի երեկոյան Սլոբցովի խմբին է միացել որսորդ-մանսիների խումբը, ովքեր գալիս էին Աուսպիայի ստորին ավազանից, ռադիստ Ե. Նևոլինի հետ, ով ռադիոհաղորդագրություն է ուղարկել շտաբ վրանի հայտնաբերման մասին։ Փետրվարի 26-ից որոնումների տարածք են սկսել ժամանել բոլոր խմբերը, ովքեր մասնակցում էին որոնողական աշխատանքներին։ Բացի այդ, որոնողներին միացել են Իվդելսկի շրջանի դատախազ Վասիլի Իվանի Տեմպալովը և Սվերդլովսկի «На смену!» թերթի երիտասարդ թղթակից Յուրի Յարովոյը։
Փետրվարի 26-ին՝ իջնելով զբոսաշրջիկների ենթադրվող հետքերով, որոնք հեռանում էին վրանից, նրանից մեկուկես կիլոմետր ներքև, այնտեղ, որտեղ արդեն սկսվում էր անտառը, հսկայական մայրիի մոտ Կոպտելովը (Սլոբցովի խմբից որոնողը) և Շարավինը հայտնաբերել են Յուրի Դորոշենկոյի և Յուրի Կրիվոնիշչենկոյի մարմինները ։ Նրանք պառկած էին իրարից ոչ մեծ հեռավորության վրա, խարույկի մնացորդների կողքը, որը արդեն անցել էր ձյան տակ։ Փրկարարներին ցնցեց այն, որ հայտնաբերված մարմինների վրա հագուստ չկար, կար միայն ներքնազգեստ։ Դորոշենկոն պառկած էր փորի վրա։ Նրա տակ՝ մի քանի մասերի կոտրված ծառի ճյուղ, որի վրա, հնարավոր է, նա ընկել է։ Կրիվոնիշչենկոն պառկած էր մեջքի վրա։ Մարմինների շուրջը ցրված էին տարբեր մանր իրեր։ Ընդ որում, արձանագրվել էր, որ Դորոշենկոյի մոտ այրվածք կա ոտքի թաթի վրա և այրված են մազերը աջ քունքի վրա, իսկ Կրիվոնիշչենկոյի մոտ՝ ձախ ծնկի այրվածք 31×10 սմ և ձախ ոտքի թաթի այրվածք 10×4 սմ։ Մայրիի վրա, 4-5 մետր բարձրության վրա, ջարդված էին ճյուղերը, դրանց մի մասը գտնվում էր մարմինների շուրջը։ Որոնող Ս. Ն. Սոգրինի դիտարկումների համաձայն, մայրիի տարածքում «երկու մարդ չէր, այլ ավելի շատ, քանի որ փայտահավաքի հսկայական աշխատանք է տարվել։ Այդ մասին վկայում են ծառի վրա մեծ թվով կտրվածքները և կոտրված ճյուղերը» ։ Սակայն ծառի կտրված ճյուղերը և դանակը չեն հայտնաբերել։ Բացի այդ, ենթադրություններ այն մասին, որ այդ ճյուղերը օգտագործվել են որպես վառելափայտ, չկային։ Առաջինը, դրանք դժվարությամբ են այրվում, իսկ երկրորդը՝ շրջապատում շատ էր չոր վառելափայտը ։
Համարյա նրանց հետ միասին, մայրիից 300 մետր հեռավորության վրա, լանջով դեպի վերև որսորդ-մանսիների կողմից հայտնաբերվել է Իգոր Դյատլովի մարմինը։ Նա թեթևակի թաղված էր ձյան մեջ, կիսապառկած մեջքի վրա, դեմքով դեպի վրանը՝ ձեռքով գրկելով կեչու բունը։ Դյատլովի վրա կար դահուկային տաբատ, վարտիք, սվիտեր, կովբոյկա (գլխարկ), մորթյա անթևք բաճկոնակ։ Աջ ոտքին հագած էր բրդյա գուլպա, իսկ ձախին՝ բամբակե։ Դեմքին սառույցի շերտ էր գոյացել, դա նշանակում էր, որ մահվանից առաջ նա շնչում էր ձյան մեջ։
Նույն օրը երեկոյան, Դյատլովից մոտ 330 մետր հեռավորության վրա, լանջով վերև, 10 սմ խիտ ձյան շերտի տակ որոնողական շան օգնությամբ հայտնաբերվել է Զինա Կոլմոգորովայի մարմինը։ Նա տաք էր հագնված, բայց առանց կոշիկների։ Դեմքին կային քթից արյունահոսության հետքեր ։
Մարտի 2-ին անտառում հայտնաբերվել է տուրխմբի պահեստարանը, որը գտնվում էր որոնողների ճամբարի բազայից 300 մետր և Աուսպիա գետի ափից 100 մետր հեռավորության վրա։
Մի քանի օր անց, մարտի 5-ին, 15-20 սմ ձյան շերտի տակ մետաղյա զոնդերի օգնությամբ հայտնաբերվել է Ռուստեմ Սլոբոդինի դին։ Նա նույնպես բավականին տաք էր հագնված, ընդ որում, աջ ոտքի վրա կար կաճյակ, որը նա հագել էր չորս զույգ գուլպայի վրա (կաճյակի երկրորդ զույգը հայտնաբերվել է վրանի մեջ)։ Դեմքի վրա սառույցի շերտ էր գոյացել և քթից արյունահոսության հետքեր կային։
Լանջի վրա հայտնաբերված բոլոր երեք մարմինները, նրանց դիրքերը ցույց էին տալիս, որ նրանք մահանում էին մայրիից դեպի վրան շարժվելու ժամանակ։
Փետրվարի 28-ից (կամ մարտի 5-ից ) որոնողական աշխատանքները պաշտոնապես գլխավորել է Կենտրոնական կոմիտեի (ԽՄԿԿ) Սվերդլովսկի շրջանի արտակարգ կոմիտեն գործադիր կոմիտեի նախագահի տեղակալ Վ. Ա. Պավլովի և ԽՄԿԿ տարածաշրջանային կոմիտեի ղեկավար Ֆ. Տ. Երմաշի գլխավորությամբ ։ Որոշում է կայացվել որոնողական աշխատանքներ իրականացվել այնքան ժամանակ, մինչև հայտնաբերվեն բոլոր զբոսաշրջիկների մարմինները, չնայած նրան, որ որոնողական աշխատանքների ղեկավար Ե. Պ. Մասլեննիկովը լեռնանցքում կարծիք է հայտնել որոնողական աշխատանքների մինչև ապրիլ դադարեցման մասին, մինչ ձնհալքը։
Մնացած զբոսաշրջիկների որոնումները անց էին կացվում մի քանի փուլով փետրվարից մինչև մայիս։ Ընդ որում, փրկարարները մարդկանց փնտրում էին լեռան լանջին զոնդերի օգնությամբ։ Ինչպես նաև հետազոտվել է լեռնանցքը 1079 և 880 բարձունքների միջև և Լոզվայի շրջանի լեռնաշղթան, 1079 բարձունքի լեռնաճյուղը, Լոզվայի 4-րդ ակունքի շարունակության հարթավայրը և նրա շարունակությունը գետաբերանից մինչև Լոզվայի հարթավայր 4-5 կմ երկայնությամբ։ Այդ ընթացքում մի քանի անգամ փոխվել է որոնողական խմբերի կազմը, սակայն արդյունքները զրոյական էին։ Ապրիլի վերջերից որոնողները իրենց ուժերը կենտրոնացրել են ձորի ուսումնասիրության վրա, որը գտնվում էր մայրիից ներքև, և որտեղ ձյան շերտի հաստությունը հասնում էր մինչև 3 մետր։
Մայիսի սկզբներին ձյունը սկսեց ակտիվորեն հալչել և դա հնարավորություն տվեց հայտնաբերել իրեր, որոնք փրկարարներին հուշեցին որոնումների ճիշտ ուղղությունը։ Այսպես, հայտնաբերվել են ջարդված եղևնու ճյուղերը և հագուստի մասեր, որոնք տանում էին դեպի առվակի ձորակը, որը հոսում էր մայրիից 70 մ հեռավորության վրա և ծածկված էր ձյան շերտով։
Մայիսի 4-ին, այն վայրից, որտեղ հայտնաբերվել են առաջին մարմինները, 75 մետր հեռավորության վրա, չորսմետրանոց ձյան շերտի տակ, արդեն հալչող առուի հունի մեջ հայտնաբերվել են մնացած զբոսաշրջիկները։ Սկզբում գտել են Լյուդմիլա Դուբինինային, նա մահացել է ծնկների վրա կանգնած, դեմքով դեպի լանջը։ Մնացած երեք հոգին հայտնաբերվել են քիչ ներքևում։ Կոլևատովը և Զոլոտարյովը իրար «կուրծքը մեջքին» գրկած էին պառկած առուի եզրին, հնարավոր է, մինչև վերջ փորձում էին տաքացնել իրար։ Տիբո-Բրինյոլը գտնվում էր բոլորից ներքև, առուի ջրի մեջ։
Դիակների վրա, ինչպես նաև նրանցից մի քանի մետր հեռավորության վրա հայտնաբերվել է Կրիվոնիշչենկոյի և Դորոշենկոյի հագուստը՝ տաբատները, սվիտերները։ Ամբողջ հագուստի վրա առկա էին ուղիղ կտրվածքներ, քանի որ արդեն հանված էր Կրիվոնիշչենկոյի և Դորոշենկոյի դիերից։ Մահացած Տիբո-Բրինյոլը և Զոլոտարյովը հայտնաբերվել են տաք հագնված, վատ էր հագնված Դուբինինան՝ նրա արհեստական մորթուց բաճկոնը և գլխարկը հայտնվել են Զոլոտարյովի վրա, Դուբինինայի բոբիկ ոտքը փաթաթված էր Կրիվոնիշչենկոյի բրդյա տաբատի մեջ։ Դիերի կողքը հայտնաբերվել էր Կրիվոնիշչենկոյի դանակը, որով նրանք խարույկի մոտ կտրում էին երիտասարդ եղևնիները ։ Չնայած նրան, որ մարմինները արդեն սկսել էին քայքայվել, դիտարկման ժամանակ մահվան վայրում տեսանելի վնասվածքներ չեն հայտնաբերվել։ Միայն Կոլևատովի մոտ կային այրվածքներ ձեռքերի և հագուստի թևերի վրա։
Դրանից հետո մարմինները տեղափոխվել էին Իվդելի դատաբժշկական փորձաքննություն, իսկ որոնողական աշխատանքները դադարեցվել էին։
Հուղարկավորության կազմակերպում
Ալեքսանդր Կոլևատովի քրոջ՝ Ռիմայի վկայությամբ, ԽՄԿԿ Սվերդլովսկի տարածքային կոմիտեի կուսակցականները և ՈւՊՀ աշխատակիցները առաջարկել էին զոհվածներին հողին հանձնել Իվդելում, եղբայրական գերեզմանում՝ հուշարձանի տեղադրմամբ։ Ընդ որում, խոսակցությունը անց էր կացվում ամեն ծնողի հետ առանձին, սակայն այդ հարցին համաձայնեցված լուծում տալու խնդրանքը մերժում ստացավ։ Ի վերջո, հուղարկավորությունը կազմակերպվեց Սվերդլովսկում ։
Առաջին հուղարկավորությունը տեղի է ունեցել 1959 թվականի մարտի 9-ին մեծաքանակ մարդկանց մասնակցությամբ՝ այդ օրը հողին են հանձնել Կոլմոգորովային, Դորոշենկոյին և Կրիվոնիշչենկոյին։ Դյատլովին և Սլոբոդինին հողին հանձնեցին մարտի 10-ին ։ Չորս զբոսաշրջիկների մարմինները (Կոլմոգորովի, Դորոշենկոյի, Դյատլովի, Սլոբոդինի) հողին հանձնվեցին Սվերդլովսկում Միխայլովսկի գերեզմանոցում։ Կրիվոնիշչենկոն հողին հանձնվեց ծնողների հետ Սվերդլովսկի Իվանովսկի գերեզմանոցում։
Զբոսաշրջիկների հուղարկավորությունը, որոնց հայտնաբերել են մայիսի սկզբին, տեղի է ունեցել 1959 թվականի մայիսի 12-ին։ Նրանցից երեքին՝ Դուբինինային, Կոլևատովին և Տիբո-Բրինյոլին հողին հանձնեցին իրենց խմբի ընկերների շիրիմների կողքը Միխայլովսկի գերեզմանոցում։ Զոլոտարյովը հողին հանձնվեց Իվանովսկի գերեզմանոցում, Կրիվոնիշչենկոյի շիրիմի կողքը։ Բոլոր չորս զբոսաշրջիկների հուղարկավորությունը անց է կացվել փակ ցինկե դագաղներով։
Պաշտոնական հետաքննություն
Սկզբում քննությունը որպես վարկած էր համարում Հյուսիսային Ուրալի արմատական ժողովուրդների՝ մանսիների զբոսաշրջիկների վրա հարձակումը և սպանությունը։ Կասկածի տակ էին հայտնվել Անյամով, Բախտիարով, Կուրիկով մանսիները և նրանց մերձավորները։ Հարցաքննությունների ժամանակ նրանք ցույց տվեցին, որ Օտորտեն լեռան շրջանում փետրվարի սկզբին չեն եղել, ուսանողներին չեն տեսել, իսկ իրենց համար սրբազան լեռը գտնվում է լիովին այլ վայրում։ Շուտով պարզվեց, որ վրանի վրա հայտնաբերված կտրվածքները արվել էին ոչ թե դրսից, այլ ներսից ։ Նշանակված փորձաքննությունը սահմանեց.
Փորձաքննությունը պարզել է, որ վրանի այն կողմում, որը նայում էր դեպի լանջի ստորին հատվածը, առկա էին 3 տարբեր երկարության կտրվածքներ՝ 89, 31 և 42 սմ, ինչպես նաև վրանի բավականին մեծ 2 կտորներ բացակայում էին։ Բացի այդ, վրանի կողային պատի վրա առկա էր չմուշկով արված կողային կտրվածք, որը գտնվում էր վրանի մուտքային հատվածի համարյա հակառակ կողմում։ Ընդ որում, վրանի վնասվածքները արված էին ներսի կողմից և պարզվել է, որ դանակը միանգամից չի կտրել կտորը, այսինքն, նա, ով կտրում էր բրեզենտը, ստիպված էր կրկնել այն կտրելու իր փորձերը ։
Դրա հետ մեկտեղ, դիահերձման արդյունքները, որոնք անց են կացվել 1959 թվականի փետրվար-մարտ ամիսներին, որևէ լուրջ վնասվածքներ չեն հայտնաբերվել (բացառությամբ Ռ. Սլոբոդինի) և մահվան պատճառ է հաստատվել սառչումը։ Այդ պատճառով, արդյունքում, մանսիների նկատմամբ որևէ մեղադրանք չի ներկայացվել։ Իվդելսկի դատախազությունում 1959 թվականին աշխատող Վ. Ի. Կորոտաևի պնդումով, մանսիները, իրենց հերթին, ասում էին, որ զբոսաշրջիկների մահվան վայրի վերևում, երկնքում «հրե գնդեր» են տեսել։ Նրանք ոչ միայն նկարագրում էին այդ երևույթը, այլ նաև նկարել են այն։ Սակայն, երբ գործը փոխանցվեց Լ. Ն. Իվանովին, այդ նկարները անհետացել են ։ Բացի այդ, «հրե գնդերը» լեռնանցքում նկատել են նաև փրկարարները որոնողական աշխատանքներ կատարելու ժամանակ փետրվարի 17-ին և մարտի 31-ին, ինչպես նաև այդ երևույթը տեսել են Հյուսիսային Ուրալի բնակիչները ։
Միևնույն ժամանակ, կառավարական կոմիտեն պահանջում էր որոշակի արդյունքներ, որոնք չկային՝ մնացած 4 զբոսաշրջիկների որոնումները լուրջ ձգձգվում էին, իսկ որևէ հստակ վարկած դեռ չկար։ Այդ պայմաններում քննիչ Լև Իվանովը՝ ունենալով բազմաթիվ վկայություններ, որոնք տվել են անշահախնդիր անձինք, սկսեց մանրակրկիտ մշակել մարդկանց մահվան «տեխնոգեն» վարկածը, որը կապված էր ինչ-որ փորձարկումների հետ։ 1959 թվականի մայիսին՝ լինելով մնացած մարմինների հայտնաբերված վայրում, նա Ե. Պ. Մասլեննիկովի հետ ևս մեկ անգամ հետազոտել է անտառի այն հատվածը, որտեղ տեղի է ունեցել ողբերգությունը։ Նրանք նկատեցին, որ որոշ երիտասարդ եղևնիներ անտառի եզրին ունեն այրվածքի հետքեր, սակայն այդ հետքերը որևէ համակերտրոն ձև չէին կրում։ Չկար նաև էպիկենտրոն։ Ընդ որում, ձյունը հալեցված չէր, ծառերը վնասված չէին ։
Ենթադրելով, որ «տեխնոգեն» վարկածը կկարողանա պատասխանել բազմաթիվ հարցերին և ձեռքի վրա ունենալով առվի մեջ հայտնաբերված զբոսաշրջիկների մարմինների դատաբժշկական փորձաքննության ակտերը, որոնց մարմինների վրա արձանագրվել են լուրջ վնասվածքներ (ոսկրային կոտրվածքներ), Լև Իվանովը իրենց հագուստը և ներքին օրգանները ուղարկում է Սվերդլովսկի սանիտարա-էպիդեմիոլոգիական ծառայություն ռադիոլոգիական փորձաքննություն անցկացնելու նպատակով։ Դրա արդյունքում Սվերդլովսկ քաղաքի գլխավոր ռադիոլոգ Լևաշովը եկել է հետևյալ եզրակացությանը.
Ընդ որում, ինչպես պարզ է դարձել փորձաքննության արդյունքներից, բարձր ռադիոակտիվությունը հայտնաբերվել է միայն հագուստի երեք մասնիկների վրա՝ «շագանակագույն սվիտրի» վրա (գտել են Դուբինինայի վրա, 9900 տրոհում 1 րոպեի ընթացքում, կամ 165 բեքերել), տաբատի ներքևի հատվածը (գտել են Կոլևատովի վրա, 5000 տրոհում 1 րոպեի ընթացքում, կամ 64 բեքերել), սվիտրի գոտին (գտել են Կոլևատովի վրա, 5600 տրոհում 1 րոպեի ընթացքում, կամ 94 բեքերել)։ Ռադիոակտիվ աղտոտումը շատ աննշան էր։ Ընդ որում, ինչպես բացատրել է փորձագետը, 5000 տրոհում (64 բեքերել) մակարդակը նորմալ է մարդկանց համար, ովքեր աշխատում են ճառագայթման հետ։ Արդյունքում, զբոսաշրջիկների մահվան փաստով հարուցված քրեական գործը կարճելու մասին որոշման մեջ, հագուստի ռադիոակտիվ աղտոտման մասին տվյալները չեն ներառվել, քանի որ որոշակի նշանակություն չեն ունեցել նրանց մահվան մեջ։
1959 թվականի մայիսի 28-ին քրեական գործը դադարեցվել է հանցակազմի բացակայության հիմքով ։ Որոշման մեջ Լև Իվանովը եզրակացություն է արել, որ ողբերգությունը տեղի է ունեցել փետրվարի 1-ի լույս 2-ի գիշերը։ Դրա համար հիմք են հանդիսացել դեպքի վայրում հայտնաբերած արշավի մասնակիցների կողմից արված լուսանկարները ։
Ընդ որում Լև Իվանովը չի հիշատակում ժապավենի 33-րդ կադրի մասին, որն արվել է Յուրի Կրիվոնիշչենկոյի ֆոտոխցիկով ։ Քննությունը հաստատել է, որ վրանից զբոսաշրջիկները հեռացել են անսպասելի և բոլորը միասին, միևնույն ժամանակ, վրանից հեռացումը տեղի էր ունենում կազմակերպված, խիտ խմբով, անկանոն և «խուճապային» փախուստ վրանից չի եղել.
Ատաղձագործություն
Ատաղձագործություն, ընդգրկում Է փայտանյութի մակերևույթների նուրբ մշակմամբ և տարրերի միացումների ճշգրիտ հարմարադրմամբ ատաղձագործական շինվածքների պատրաստման աշխատանքները։
Ատաղձագործության կարգերը
Ատաղծագործութկունը լինում է երկու կարգի՝ սպիտակափայտի և կարմրափայտի։ Ատաղձագործական միացաումների հիմնական տեսակներն են սոսնձային միացումները, ատաղձագործական կապումները և ամրակապման մետաղե տարրերով միացումները։ Ամենամեծ տարածում ունեն սոսնձով կատարվող անկյունային և կիպկցմաև միացումևերը։ Սոսինձը բարակ շերտով քսվում է միացվող մասերին, որոնք հատուկ սեղմող–մամլող գործիքներով իրար են հպվում մինչև ամրանալը։
Դյատլովի տուրիստական խմբի վախճան
Պաշտոնական հետաքննություն
Այսպիսով, ողբերգության մեղավորներ չկային։ Ընդ որում, ԽՄԿԿ Սվերդլովսկի քաղաքային կոմիտեի բյուրոն պատժել է ՈւՊՀ տնօրեն Ն. Ս. Սիունովին, կուսակցական բյուրոյի քարտուղար Ֆ. Պ. Զաոստրովսկուն, ՈւՊՀ արհմիության կոմիտեի նախագահ Վ. Ե. Սլոբոդինին, կամավոր մարզական հասարակության քաղաքային միության նախագահ Վ. Ֆ. Կուրոչկինին և միության տեսուչ Վ. Մ. Ուֆիմցևին։ ՈւՊՀ մարզական ակումբի նախագահ Լ. Ս. Գորդոն պաշտոնանկ է արվել։
Ատաղձագործություն
Փայտանյութի մեխանիկական մշակում
Ատաղձագործական կապումները կատարվում են փայտե տարրերի միացմամբ, որոնցից մեկն ունի այս կամ այն ելուստը (բութակը), իսկ մյուսը՝ դրան համապատասխան փո-րակ (բուն)։Ատաղձագործական կապումները սովորաբար կատարվում են սոսևձումով (քանդովի միացումները՝ առանց սոսնձման)։ Ատաղձագործակաև միացումների համար օգտագործվող ամրակապման մետաղե տարրեր են պտուտակները, հեղույսները, գամերը և այլն։ Պտուտակներով միացումներ կատարվում են ատաղձագործական ամենատարբեր շինվածքներում, հեղույսներով և գամերով՝ գլխավորապես տրանսպորտային մեքենաշինության և նավաշինության մեջ։ Փայտե շինվածքների մեջ մեծ կիրառություն ունեն ատաղձագործական սալերը։ Արանք չորսվակներից պատրաստված միջուկով և արտաքինից ֆաներապատված 10-50 մմ հաստության, 600– 1525 մմ լայնության և 1220—5400 մմ երկարության վահաններ են՝ դռներ, լուսամուտներ և այլն պատրաստելու համար։ Նույն նպատակներով է օգտագործվում նաև բազմաշերտ ֆաները։ ԱՍՀՄ-ում ատաղձագործական աշխատանքները հիմնականում կատարվում են փայտամշակման մեքենայացված կոմբինատներում և գործարաևներում՝ կատարելագործված հաստոցների միջոցով։ Փայտանյութի մեխանիկական մշակումն այստեղ իրագործվում է որոշակի հաջորդական տեխնոլոգիական փուլերով՝ փայտանյութի չորացում, մասերի ձևում, հավաքում, ֆաներապատում, դրվագում։ Փոքրածավալ աշխատանքների դեպքում շինվածքները պատրաստվում են ձեռքի գործիքներով։
Դյատլովի տուրիստական խմբի վախճան
Դիահերձման արդյունքներ
2. Կրիվոնիշչենկո – հայտնաբերվել են բազմաթիվ քերծվածքներ, թեթև վնասվածքներ, վերջույթների ցրտահարության հետքեր, բացակայում էր քթի ծայրը, արձանագրվել է երկու այրվածք՝ ձախ ծնկի այրվածք 31×10 սմ և ձախ թաթի այրվածք 10×4 սմ; գլխուղեղի եղջերաթաղանթի այտուց և ներքին օրգանների արյունազեղում; ոսկրերի և կռճիկների կոտրվածքներ չեն հայտնաբերվել ;
3. Դյատլով – հայտնաբերվել են բազմաթիվ կերծվածքներ; 3-4-րդ աստիճանի վերջույթների ցրտահարություններ; ձախ ձեռքի ափի վրա հայտնաբերվել է 0,1 սմ խորությամբ մակերեսային վերք երկրորդ մատից մինչև հինգերորդ մատը; գլխուղեղի եղջերաթաղանթի այտուց և ներքին օրգանների արյունազեղում; ոսկրերի և կռճիկների կոտրվածքներ չեն հայտնաբերվել ;
Ատաղձագործություն
Ատաղձագործությունը Հայաստանում
Ատաղձագործությունը Հայաստանում տարածված արհեստներից Էր։ Ատաղձագործները (հյուսները) հիմնականում զբաղվում էին կահույքի և փայտե նուրբ իրերի պատրաստմամբ։ Պատրաստում Էիև նաև գյուղատնտեսական տարբեր գործիքներ, սայլեր, շենքերի վրա եղած փայտե մասերը՝ պատուհանի շրջանակևեր, երբեմն ամբողջ պատուհանը (ոճավորված), ինչպես նաև կամարներ, դռներ, սյունհր։ Ատաղձագործները քանդակազարդում էին նաև փայտից պատրաստված կահույքը՝ մահճակալներ, հագուստի պահարաններ, մեծ և փոքր սնդուկներ, երեխայի օրորոցներ, վայտե դաջեր, գուլպաների կաղապարներ և կենցաղային այլ իրեր։ Հայ մատենագիրները որոշ տեղեկություններ են տալիս Ատաղձագործության մասին։ Այսպես, Ագաթանգեղոսը (5-րդ դար) հիշում է ճախարակները, Եղիշեն (5-րդ դար) գրում է տախտակամած և քանդակազարդ պատշգամբների մասին։ 13-րդ դարի պատմիչ Ստեփանոս Օրբելյանը արհեստավորների թվում հիշում է նաև ատաղձագործների։ Ատաղձագործները քաղաքներում ունեցել են իրենց համքարությունները։ Ներկայումս Հայաստանում կան բարձր որակավորում ունեցող առանձին ատաղձագործներ։ ՀԱՍՀ-ում ատաղձագործական շինվածքների արտադրությունը հիմնականում կենտրոնացված է պետական ֆաբրիկաներում (Երևանում, Գյումրիում, Կիրովականում, Դիլիջանում և այլն)։ Ամենախոշորն ու ժամանակակից տեխնիկայով սարքավորվածը Երևանի Ա. Մյասնիկյանի անվան կահույքի ֆաբրիկան է։
Կատեգորիա:Փայտամշակում
Դյատլովի տուրիստական խմբի վախճան
Դիահերձման արդյունքներ
Բոլոր մահացածների համար եզրակացություն է արվել՝ մահը վրա է հասել ցածր ջերմաստիճանի ազդեցության տակ (սառչում)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Աղետներ Կատեգորիա:Խորհրդավոր իրադարձություններ Կատեգորիա:Դավադրության տեսություն
Օսկար Շլեմեր
Օսկար Շլեմեր (Oskar Schlemmer, ), գերմանացի նկարիչ, քանդակագործ, խորեոգրաֆ և թատերական ձևավորող։
Կենսագրություն
Շլեմերի գեղարվեստական աշխատանքները ունեն 20-րդ դարի զանազան գեղարվեստական ոճերի և ուղղությունների մեծ ընդգրկում՝ սկսած երկրաչափական աբստրակցիոնիզմի մարմիններից և կուբիզմից մինչև կլասիցիզմ (դիմանկարներում կամ բնանկարներում)։
Մոտավորապես 1913 թվականին ձևավորվում է այն, ինչը դառնում է նկարչի կտավների հիմնական թեման՝ երկրաչափական աբստրակտ ձևով նկարված մարդկային կերպարանքներ, որոնք նկարի մակերևույթին թվում են արտասովոր զարդանկարներ։ Նկարչի 1914 թվականին Քյոլնի Արդյունաբերական ցուցահանդեսի համար ստեղծած որմնային գեղանկարներում զգացվում է էքսպրեսիոնիզմի ազդեցությունը։
1920 թվականին Օսկար Շլեմերը ստացել է հրավեր Վայմար քաղաքի Բաուհաուզ ուսումնական հաստատությունից, որտեղ սկզբում ղեկավարել է մետաղական արտադրանքների արվեստանոցը, իսկ հետո՝ 1922 թվականից սկսած՝ քանդակների արվեստանոցը։ 1923 թվականից նրա գեղարվեստական ոճը ենթարկվում է մետաֆիզիկական նկարչության (Pittura Metafisica) ուժեղ ազդեցությանը։ Մարդկային կերպարանքների քանակը նրա նկարներում զգալիորեն պակասում է, դրանք գտնվում են կտավի հստակ առանձնացված մակերեսի վրա՝ ինչ-որ խորեոգրաֆիկ կառուցվածքով, ինչը յուրահատուկ ներդաշնակության արտացոլումն է։ Բեռլինի ազգային պատկերասրահի և Էսսենում գտնվող Ֆոլկվանգ թանգարանի կողմից նկարչի այս ժամանակաշրջանի նկարների ձեռքբերումից հետո Շլեմերը ձեռք է բերում ճանաչում։ Բաուհաուզում նա նաև հայտնի է որպես բեմի ձևավորող և բալետների բեմադրիչ։ 1929-1932 թվականներին Շլեմերը Վրոցլավի ակադեմիայի պրոֆեսոր էր։ Նացիստների իշխանության գալուց հետո՝ 1933 թվականին, Բեռլինի միացյալ արվեստի դպրոցի հետ կապված պայմանագիրը խզվել է։ Այս ժամանակաշրջանում նաև փոխվել է վարպետի գեղարվեստական ոճը․ ստեղծագործությունների ձևաչափը փոքրացված է, կերպարանքները դասավորված են միմյանց ավելի մոտ, ավելի մեղմ և կլորավուն են և նկարված են հիմնականում տաք, հաճախ՝ մուգ ներկերով։
1937 թվականին Շլեմերին առաջարկվել է մասնակցել գեղարվեստական ցուցահանդեսների, իսկ նրա հինգ աշխատանքներ ցուըցադրվել են Դեգեներատիվ արվեստի ցուցահանդեսում։ Ունենալով ֆինանսական դժվարություններ՝ որպես արհեստավոր աշխատում է Շտուտգարտում։ Նրա վերջին աշխատանքն եղել է «Պատուհանային նկարներ» շարքը՝ 18 ջրաներկով նկարված փոքրիկ նկարներ, որոնցում նա հայացք է նետում հարևան տների լուսավորված պատուհաններին։
Գրականություն
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 4 ծնունդներ Կատեգորիա:1888 ծնունդներ Կատեգորիա:Շտուտգարտ քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Ապրիլի 13 մահեր Կատեգորիա:1943 մահեր Կատեգորիա:Բադեն-Բադեն քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով Կատեգորիա:Նկարիչներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Գերմանացի նկարիչներ Կատեգորիա:Գերմանացի քանդակագործներ Կատեգորիա:Բաուհաուզ Կատեգորիա:Գերմանացի լուսանկարիչներ Կատեգորիա:Գերմանացի դիզայներներ
Ելենա Պոդկամինսկայա
Կենսագրություն
Ելենան ծնվել է երաժիշտների ընտանիքում։ Դերասանուհու հայրը՝ Իլյա Միքայելի Պոդկամինսկին, հիմնադրել է Շչերբինկի «Ծիածան» արվեստի ստուդիան։ Մայրը՝ Սվետլանա Եվգենևնան, ղեկավարում է երաժշտական ստուդիայի «Ծիածան» մանկական համույթը և հանդիսանում է Շերբինևյան քաղաքային խորհրդի պատգամավոր ։ Ելենա Պոդկամինսկայան 2001 թվականին ավարտել է Բորիս Շուկինի անվան թատերական ինստիտուտը։ 2000 թվականից հանդես է գալիս Մոսկվայի սատիրայի թատրոնում ։ Ֆիլմերում սկսել է նկարահանվել 2002 թվականից՝ «Պուարոյի անհաջողությունը» հեռուստասերիալում մարմնավորելով Ուրսուլա Բորնի կերպարը։ 2012 թվականից հեռուստադիտողներին առավել հայտնի է դարձել մասնակցելով «Խոհանոց» հեռուստասերիալի նկարահանումներին ։ 2013 թվականի հունիսին Ելենա Պոդկամինսկայան հայտնվել է տղամարդկանց «Մաքսիմ» ամսագրի շապիկի վրա ։ 2013 թվականի նոյեմբերի 30-ին դարձել է «Պարեր աստղերի հետ» շոուի հաղթող, որտեղ հանդես է եկել Անդրեյ Կարպովինի հետ։ 2014 թվականի սեպտեմբերի 6-ից մինչև 2014 թվականի դեկտեմբերի 28-ը մանսակցել է ռուսական առաջին հանրային ալիքի՝ «Սառցե դարաշրջան 5» ամենօրյա հեուստատեսային շոուին Պյոտր Չերնիշովի հետ, և նրանք արժանացել են հանդիսատեսի համակրանք մրցանակին։
Ստեղծագործությունների գնահատում
2012 թվականին «Ժառանգության միջոցներ» պիեսում մարմանվորած դերի համար արժանացել է քննադատների բարձր գնահատականին. պիեսում հանդես է եկել Ֆյոդոր Դոբրանրավովի հետ ։
Թատերական դերեր
Դերեր Մոսկվայի սատիրայի թատրոնում՝
Հայկական գործերի կոմիսարիատ
Հայկական գործերի կոմիսարիատ, ազգային քաղաքականության մարմին ՌԽՖՍՀ Ազգությունների ժողկոմատին առընթեր։
Ստեղծվել է 1917 թվականին, ի թիվս այլ կոմիսարիատների ու բաժինների (լեհական, լիտվական, հրեական, էստոնական, լատիշական, ուկրաինական և այլն), նույն ժողկոմատի կազմում։ Ժողովրդական կոմիսարի պաշտոնը զբաղեցրել է Վ. Ավանեսովը, տեղակալը՝ Վահան Տերյանը։ Խնդիրն էր Ռուսաստանի հայ բնակչության շրջանում, նաև Հայաստանում քարոզել խորհրդային իշխանության գաղափարները և դրա ազգային քաղաքականության իրականացման սկզբունքները։
Կոմիսարիատի անդամները գործուն մասնակցել են Դեկրետ «Թուրքահայաստանի մասին» փաստաթղթի մշակմանը։
Կոմիսարիատը և դրա տեղական բաժանմունքները (Աստրախան, Սարատով, Դոնի Ռոստով, Խարկով, Կիև, Արմավիր և այլն) որոշակի աշխատանք են կատարել Արևմտյան Հայաստանից գաղթածներին օգնություն կազմակերպելու համար, այդ նպատակով ստեղծվել է գաղթականների հարցերով զբաղվող հատուկ բաժին։ Կոմիսարիատի ջանքերով արևմտահայ գաղթականները ստացել են հող, բնակարան, լուծվել են նրանց աշխատանքի տեղավորելու և նյութական օգնություն կազմակերպելու հարցերը։ Բացվել են հիվանդանոցներ, որբանոցներ։
1918 թվականին, երբ թուրքական զորքերը ներխուժում են Հայաստան, Հայկական գործերի կոմիսարիատը և դրա տեղական բաժանմունքները կազմավորում են հայկական զորամասեր, որոնք մեկնելու էին Հայաստանին օգնության։
Կոմիսարիատն ունեցել է տպագիր մարմիններ՝ «Կարմիր օրեր», «Կարմիր դրոշակ» (Թիֆլիս), «Կարմիր բանվոր» (Աստրախան), «Կոմունիստ» (Մոսկվա)։
Հայաստանում խորհրդային իշխանություն հաստատվելուց հետո, ՌԽՖՍՀ Ազգությունների ժողկոմատի 1921 թվականի մարտի 5-ի որոշմամբ Հայկական գործերի կոմիսարիատը դադարեցնում է գործունեությունը։
Դիդուբեի պանթեոն
Վրաստանի գրողների ու հասարակական գործիչների Դիդուբեի պանթեոն (დიდუბის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონი, დიდუბე), գերեզմանատուն Վրաստանի մայրաքաղաք Թբիլիսիում։ Գերեզմանատունը, որտեղ թաղված են հայտնի գրողներ, դերասաններ, գիտնականներ ու Վրաստանի ազգային հերոսներ, տեղակայված է Թբիլիսիի հյուսիսում՝ Դիդուբեի շրջանում։
2015 թվականին պաշտոնապես հայտարարվել է Դիդուբեի գերեզմանատան փակման մասին ։
Էքստազի ոգի
«Հիացմունքի ոգի» կամ «Զմայլանքի ոգի» — Նիկե աստվածուհու խորհրդանշական պատկերը, որը զարդարում է Rolls-Royce մակնիշի ավտոմեքենաների շարժիչների կափարիչը։ 1923 թվականից սկսած համարվում է այդ մակնիշի մեքենաների անփոխարինելի բնորոշիչ հատկանիշը։ Չնայած այն հանգամանքին, որ երկու տեղակայված տառերի  RR տեսքով լոգոն պատկանել է BMW ընկերությանը, Spirit of Ecstasy արձանիկի իրավունքի համաձայն 1998 վաճառքի պայմանների համաձայն մնացել է Volkswagen կոնցեռնին։
Այլ անունները
Ի սկզբանե խորհրդանիշն կոչվել է «Արագության մարմնավորում»։ Ինչպես նաև արձանիկը անվանվել է «Թռչող լեդի»։
Արձանիկի առաջացման պատմությունը
Արձանիկի մոդելը պատրաստել է անգլիացի քանդակագործ Չարլզոմ Սայկսոնը, ով ծառայել է Էլյանորա Տորոնտոյին։ Էլյանորա Տորոնտոն Մոնտեքսյո Բելյուի քարտուղարուհին էր։ Բարոն Մոնտեքսյոն ավտոմոբիլային տեխնիկայի սիրահար էր և  Չարլզ Ստյուարդ Ռոլսի ու ինժեներ Հենրի Ռոյսի (Rolls-Royce ընկերության հիմնադիրներից) ընկերը։
«Էքստազի ոգի» արձանիկը Ռոլլս-Ռոյսի կափարիչի վրա
Աշխարհի ամենահայտնի զարդապատկերներից մեկը, որը արդեն հարյուր տարի է բացարձակապես չի կորցրել իր սկզբնական փայլը։ Զարդաքանդակը նորաձևություն է մտել 1900 թվականին։ Ամբողջ եվրոպական ավտոմոբիլային ընկերությունները սկսել էին փոքր քանդակներ պատրաստել մեքենաների համար։ Հաշվարկների համաձայն ավտոմոբիլային պատմության մեջ գոյություն են ունեցել ավելի քան 6000 տարբեր արձանիկներ։ Սկզբում նրանք չեն եղել խորհրդանշական բրենդ, այլ ուղղակի ծառայել են, որպես ձևավորում։ Եղել են արձանիկներ, որոնք անհատական պատվերներ են եղել, վարպետների ձեռքի աշխատանքներ, բայց նաև եղել են արձանիկներ, որոնք անճաշակ են եղել։ Այսպես, 20-րդ դարի սկզբին մեքենաների ռադիատորների կափարիչների վրա կարելի էր տեսնել զանազան զվարճալի, ազատ և գեղեցիկ արձանիկներ։
«Էքստազի ոգի»
«Էքստազի ոգի»-ի յուրաքանչյուր արձանիկը արվել է ձեռքով։ Դա բացատրում է այն երևույթը, որ ոչմի արձան մյուսի պատճեննը չէ։ Մինչև 1951 թվականը յուրահատուկ արձանիկ է եղել Սայկսի ավտոմեքենայի արձանիկը։ Առաջին արձանիկները ստորագրվել են անձամբ Սայկսի կողմից, և այսօր դասվում են ամենահեղինակավոր հավաքածուների շարքին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1923 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Rolls-Royce
Մալիկոռն (Ալյեի գավառ)
Մալիկոռն (Malicorne), համայնք Ֆրանսիայում՝ Օվերն երկրամասի Ալյեի գավառի Մոնլյուսոն շրջանում։ Մտնում է Կոմանտրի կանտոնի կազմի մեջ։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 03159։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 848 մարդ։
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 538 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 390-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 148-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 72,5 %, 1999 թվականին եղել է՝ 68,2 %)։ 390 աշխատունակ բնակիչներից 337-ը աշխատում էին (192 տղամարդ և 145 կին), անաշխատանք էին 53-ը (25 տղամարդ և 28 կին)։ 148 անգործունակ մարդկանցից 29-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 37-ը թոշակառու, 82-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Նատրիումի դիսուլֆիդ
Նատրիումի դիսուլֆիդ, բինար անօրգանական միացություն՝ կազմված նատրիումի և ծծմբի ատոմներից, քիմիական բանաձևը՝ Na2S2։ Առաջացնում էդեղին բյուրեղներ, լավ լուծելի է ջրում։
Ֆիզիկական հատկություններ
Նատրիումի դիսուլֆիդի դեղին բյուրեղները կարող են ենթարկվել մի քանի փոփոխությունների։
Լուծվում է ջրում, շատ քիչ քանակով նաև էթանոլում։
Երբ այն շիկացնում են մթության մեջ և 400 °C ջերմաստիճանում, այն ստանում վառ կարմրա-շագանակագույն տեսք։ Իսկ հալվելով վերածվում է մուգ շագանակագույն հեղուկի։
Ձևավորող բյուրեղային կազմը՝ Na2S2•5H2O
Գրականություն
Կատեգորիա:Նատրիումի միացություններ Կատեգորիա:Պոլիսուլֆիդներ
Սանտա Կրուս դե լա Սիեռա (Բոլիվիա)
Սանտա Կրուս դե լա Սիեռա (Santa Cruz de la Sierra), քաղաք Բոլիվիայում, Սանտա Կրուս դեպարտամենտի և նրա Անդրես Իբանես նահանգի վարչական կենտրոնը ։ Բնակչությունը 1,6 միլիոն մարդ (2016), Բոլիվիայի խոշորագույն քաղաքը, ավելի մեծ քան Սուկրե սահմանադրական մայրաքաղաքը և փաստացի մեծ, քան մայրաքաղաք Լա Պասը (եթե չհաշվեն արվարձանները)։ Երկրի գլխավոր տնտեսական կենտրոնը։ Հիմնադրվել է 1561 թվականին։
Հիմնադրումը
Մինչկոլումբյան ժամանակաշրջանում ներկայիս Սանտա Կրուսի տարածաշրջանում բնակվում էին չանիե հնդկացիների քոչվոր ցեղերը, որոնք զբաղվում էին որսորդությամբ և բերքահավաքով։
Առաջին սպիտակամորթները, որոնք հետազոտել են տարածաշրջանը, 1549 թվականին դարձան իսպանացիները՝ Նոր Անդալուսիայի կողմից կազմակերպած հետազոտական խումբը Դոմինգո Մարտինեսի գլխավորությամբ։ 1560 թվականին Ասունսյոնից ուղարկվեց երկրորդ հետազոտական խումբը՝ Նյուֆլո դե Չավեսի գլխավորությամբ, որի նպատակն էր այդ շրջաններում ստեղծել իսպանական բնակավայր։ 1561 թվականի փետրվարի 26-ին Չավեսը հիմնադրեց Սանտա Կրուս դե լա Սիերրա քաղաքը, անվանելով ային Էստրեմադուրեի իր հայրենի քաղաքի պատվին։ Քաղաքը հիմնադրվել էր իր ներկայիս գտնվելու վայրից 220 կմ արևելք, և հռչակվեց նորից ձևավորված Մոխոս նահանքի մայրաքաղաք։
Քաղաքի հիմնադրումից քիչ անց այն դարձավ տեղի հնդկացիների ավելի մեծ հարձակումների վայր։ Այդպիսի մի հարձակում հետ մղելու ժամանակ՝ 1568 թվականին մահացավ Նյուֆլո դե Չավես։ Նրա մահից հետո քաղաքաբնիկների մեծ մասը որոշում կայացրին տեղափոխվել ավելի անվտանգ վայր ՝ 50 կիլոմետր արևմուտք, նոր քաղաքը անվանվեց Սան Լորենցո։ Բայց շուտով պարզվեց, որ հնդկացիները չեն պատրաստվում հանգիստ թողնել նաև այդ բնակավայրը, բացի այդ տարածքում շատ էին ջրհեղեղները անձրևային սեզոններին։ 1590 թվականին Լիմաի գաղութային իշխանությունները պաշտոնապես հրամայեին Սանտա Կրուսի բոլոր բնակիչներին տեղափոխվել Սան Լորենցո, բայց քաղաքաբնակների մեծ մասը արհամարհեցին այդ հրահանգը։ 1595 թվականին Սան Լորենցոն տեղափոխվեց ներկայիս Սանտա Կրուսի գտնվելու վայրը։ 1600-ական թվականներին իշխանություններին հաջողվեց համոզել բնակիչներին, որոնք մնացել էին Սանտա Կրուսի սկզբնական հիմնադրման վայրում տեղափոխվել Սան Լորենցո բայց դրա համար քաղաքը վերանվանվեց Սանտա Կրուս։ Սանտա Կրուս դե լա Սիերրա հին անվանումը, որը տրվել էր բնակավայրին դե Չավեսի կողմից պաշտոնապես քաղաքին տրվեց 1622 թվականին ։
Գաղութատիրական ժամանակաշրջան
Հետագա 200 տարվա ընթացքում իսպանացիները հետզհետե կարողացան սաստել և ենթարկել իրենց հնդկական ցեղերին։ Այդ գործում մեծ դեր ունեցան ճիզվիտները, որոնց ազդեցության կենտրոնը դարձավ Սանտա Կրուսը։ Հարավային Ամերիկայում Պորտուգալական տիրույթների զարգացման հետ սրվեց երկու կայսրությունների միջև տարածքային վեճերը։ Սանտա Կրուսը դարձավ արևմտյան հատվածում հենման կետ իսպանացիների կողմից բրազիլական բանդեիրանտների (հնդկացիներին որսացողներ) շարժմանը հակազդելու համար։ Քաղաքի դերը Կայսրության սահմանների պահպանման գործում չմնաց անտեսված, նահանգին շնորհվեց ինքնիշխանության բարձր աստիճան, իսկ Սանտա Կրուսի բնակիչներն ազատվեցին կայսերական հարկերի վճարումից և պարտադիր աշխատանքներից։ Այնուամենայնիվ չնայած քաղաքի ռազմավարական կարևորության, այն զարգանում էր շատ դանդաղ, որովհետև իսպանական տարածքերի տնտեսական ակտիվության մեծ մասը կենտրոնացված էր ոսկով և արծաթով հարուստ Անդերի լեռնային շրջաններում։
XVIII-ից XIX-րդ դարերի միջև ընկած ժամանակահատվածում սկսվեց մեծանալ մետրոպոլիտենի նկատմամբ դժգոհությունը, հատկապես այն բանից հետո, երբ նահանգի մայրաքաղաքը տեղափոխվեց Կոչաբամբու։ Կառավարությունը կոչին արձագանքեց պակասեցնելով տեղի ինքնկառավարումը և փոխարինելով բարձր պաշտոն զբաղեցնող տեղաբնիկներին Իսպանիայից եկածներով։ Իհարկե այդ փաստը միայն ուժեղացրեց գաղութի բնակիչների զայրույթը։ Սանտա Կրուսը չդարձավ բացառություն և 1810 թվականի սեպտեմբերի 24-ին քաղաքում սկսվեց ապստամբություն, որի արդյունքում Իսպանիայից նշանակված Նահանգապետը պաշտոնանկ արվեց։ Ի սկզբանե ապստամբները իրենց առջև նպատակ չէին դրել դուրս գալ Կայսրության կազմից, հայտարարելով, որ նրանք հավատարիմ են Իսպանիայի թագավորին (որն այդ ժամանակ զավթած էր ֆրանսիացիների կողմից)։ 1813 թվականի դրությամբ Լիմայում տեղակայված գաղութային ադմենիստրատիվ իշխանությունը վերականգնվեց Սանտա Կրուսում (խաղաղ ճանապարհով)։ Արգենտինական սեպարատիստների առաջնորդներից մեկը՝ Մանուել Բելգրանոն, անհանգստացած իսպանացիների ուժեղացմամբ, քաղաք ուղարկեց ջոկատ Իգնասիո Վարնեսայի գլխավորությամբ Սանտա Կրուսը ազատագրելու համար։ Վարնեսը գրավեց քաղաքն առանց մեծ ջանքերի և պահեց այն գրեթե երեք տարի, ետ մղելով միապետականների առաջին հակահարձակումը 1814 թվականին (Ֆլորիդայի ճակատամարտում)։ Իսպանացիների կողմից 1816 թվականին իրականացված երկրորդ փորձը Սանտա Կրուսը ետ բերելու համար ավելի պատրաստված էր և Էլ Պարի ճակատամարտում Վարնեսի զորքը պարտվեց, իսկ անձամբ ինքը զոհվեց։ Իսպանացիները Ֆրանցիսկո Ագիլարի գլխավորությամբ մտան Սանտա Կրուս, որը մնաց իրենց տիրապետության տակ ընդհուպ մինչև Բոլիվիական ապստամբությունը անկախության համար։ Դրա հետ մեկտեղ քաղաքի շրջակայքը հիմնականում կառավարում էին սեպարատիստների կողմից աջակցություն ստացող ապստամբները։
Բոլիվիայի կազմում
Անկախությունը չտվեց Բոլիվիային թե քաղաքական և թե տնտեսական կայունություն, հետագա 100 տարին երկիրը զբաղված էր ռազմական հեղաշրջումներով, տնտեսական ճգնաժամերով և հարևանների կողմից երեք պարտված պատերազմներով (Չիլի և Պարագվայ)։ Սանտա Կրուսը մնում էր ոչ մեծ քաղաք, քիչ վնաս կրելով այդ ամենից։ 1810 թվականին քաղաքում բնակվում էր 10 000 մարդ, հարյուր տարի անց 1910 թվականին թվաքանակն ավելացել էր և հասել ընդամենը 18 000-ի։ Այնուամենայնիվ XIX դարում Սանտա Կրուսը կտրուկ տարբերվում էր Բոլիվիայի մնացած քաղաքներից գրեթե բոլոր տարիքով մեծ քաղաքացիների գրագիտությամբ և խառնածնունդների գերակշռությամբ (նրանց մեծ մասը եղել են Էստրեմադուրից տեղափոխվածների ժառանգները) ։ XIX դարում նկատվում էր զգալի շարժում քաղաքի և դեպարտամենտի ինքնիշխանության համար, որը ցուցաբերվեց 1876 թվականից 1877 թվականներին տեղաբնիկ և հավասարության կողմնակից Անդերս Իբանյեսի կողմից զինված ապստամբության տեսքով, որը կառավարական ուժերի կողմից արագ և առանց ավելորդ ջանքերի կանխվեց ։
Գավառական քաղաքի խաղաղ կյանքը ավարտվեց 1950 թվականին № 7 մայրուղու կառուցումամբ, որը Կոչաբամբունի մոտով միավորում էր քաղաքը երկրի մնացած հատվածի հետ, հողային ռեֆորմը, որը շատ վերաբնակիչների շրջանում մեծ ուշադրություն գրավեց տարածքի բերքատու հողերի համար, ինչպես նաև նավթի և բնական գազի հայտնաբերումը հանգեցրին քաղաքի նպատակասլաց աճին, որը շարունակվում է մինչ օրս։ Եթե 1955 թվականին քաղաքաբնակների թիվը կազմում էր 57 000 մարդ, ապա 1976 թվականին այն 325 000 էր, իսկ 1992 թվականին 1 030 000 մարդ։ 1967 թվականի հոկտեմբերին Սանտա Կրուսից ոչ հեռու մահացավ հայտնի հեղափոխական (կամ դիտարկման այլ դիրքից ահաբեկիչ) Էրնեստո Չե Գևարան։ Քաղաքին մեծ վնաս հասցրին Պիրայի գետի ջրերը 1983 (հատկապես ուժեղ ջրհեղեղման արդյունքում ջրի տակ էր անցել քաղաքի կեսը) և 1984 թվականներին։ 1982 թվականից 1991 թվականներին իշխանությունները և ոստիկանությունը դաժան պայքար էին մղում Սանտա Կրուսի աղքատ շրջաններում իշխող թմրակարտելների հետ, որը նման է այն իրավիճակին, որը տիրում է մեր օրերում Մեքսիկայի հյուսիսում։ Արդյունքում ԱՄՆ-ի աջակցութամբ թմրակարտելների հիմնական ուժերը ոչնչացվեցին։
Քաղաքի բնակչության կտրուկ աճը չկրթված և աղքատ գյուղական համայնքների միգրացիայի հաշվին ստեղծեց շատ խնդիրներ ինչպես սոցիալական այնպես էլ ինֆոկառուցվածքային առումով։ Կտրուկ սրվեց նաև քաղաքական կյանքը, որը դարձավ բոլիվիացիների պայքարը իրենց իրավունքների համար։ Հենց Սանտա Կրուսի բնակիչները 1970-ական թվականներին ձեռք բերեցին իրավունք ընտրելու քաղաքապետին (նախկինում նա նշանակվում էր մայրաքաղաքից)։ Մեր օրերում էլ Սանտ Կրուսը մնում է ֆեդերալիստական (և անջատվողական) տրամադրության կրողը Բոլիվիայում։ Դրա ապացույցը կարող են հանդիսանալ 2005 թվականի նախագահական ընտրություններից հետո տեղի ունեցած դեպքերը, որոնց արդյունքում երկրը կանգնել էր փլուզման առջև։
Աշխարհագրություն և կլիմա
Սանտա Կրուսը տեղակայված է արևելյան Բոլիվիայում, Պիրայի գետի մոտ ավելի քան 400 մետր ծովի մակարդակից բարձրության վրա։
Քաղաքի կլիման արևադարձային սավանային, տաք և չոր ձմեռով ու շոգ և անձրևային ամառով։ Ձմռանը սառը հարավային քամիները կարող են բերել ջերմաստիճանի կտրուկ իջեցման։ Ջերմաստիճանի իջեցումը 0°С-ից ցածրդ ամբողջ ուսումնասիրման պատմության ընթացքում դիտվել է մի քանի անգամ։
Բնակչությունը
Քաղաքաբնիկների մոտավորապես 4/5-ը հանդիսանում են բնիկներ, որոնք հանդիսանում են Պիրենինյան թերակղզու եկվորների և տեղի գուարին հնդկացիների խառնուրդ
Տնտեսություն
Սանտա Կրուսը համարվում է Բոլիվիայի խոշորագույն տնտեսական կենտրոնը, նրա ագլոմերացիան ստեղծում է ներքին արտադրության մոտավոր 35 %-ը և արտաքին ներդրումների 40 %-ը, որը մուտք է գործում Բոլիվիա ։ Տնտեսության գլխավոր ճուղերն են՝
Ակտիվորեն զարգանում է տուրիզմը, առողջապահությունը և կրթությունը։
Տրանսպորտ
Սանտա Կրուսը սպասարկում է Վիրու Վիրու (IATA: VVI, ICAO: SLVR) միջազգային օդանավակայանը տարեկան 900 հազար մարդափոխադրմամբ (խոշորագույնը Բոլիվիայում)։
Մայե (Ալյեի գավառ)
Մայե (Maillet), համայնք Ֆրանսիայում՝ Օվերն երկրամասի Ալյեի գավառի Մոնլյուսոնի շրջանում։ Մտնում է Էրիսոն կանտոնի կազմի մեջ։
Սանտա Կրուս դե լա Սիեռա (Բոլիվիա)
Տրանսպորտ
Պարբերաբար ուղևորաչվերթներ են կատարվում Բոլիվիայի բոլոր հիմնական քաղաքներ, ինչպես նաև Մադրիդ, Սանտյագո, Լիմա, Բուենոս Այրես, Մայամի, Պանամա, Սան Պաուլո, Սալտա, Իկիկե և Ասունսիոն։
№ 7 ազգային մայուղին միացնում է Սանտա Կրուսը Կոչաբամբին և նրա միջոցով երկրի մնացած մասին։ Երկաթուղային երկու գծանցքները ապահովում են ուղևորափոխադրումները Պուերտո Սուարեսի (Բրազիլիայի սահմանին) և Յակուբաի (Արգենտինայի սահմանին) հետ։
Մայե (Ալյեի գավառ)
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 368 մարդ։
Սանտա Կրուս դե լա Սիեռա (Բոլիվիա)
Տրանսպորտ
Հասարակական տրանսպորտը ներկայացնում է 122 ավտոբուսային երթուղի (սպասարկվում է մասնավոր փոխադրողների կողմից քաղաքապետարանի վերահսկողությամբ Sindicato de Micros y Colectivos en Santa Cruz):
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բոլիվիայի քաղաքներ Կատեգորիա:1561 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Մայե (Ալյեի գավառ)
Թատրոն
1991 թվականից Լա Շոսե ֆերմայում գործում է Footsbarn Theatre թատրոնը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Տալիցա (Սեյմնայի վտակ)
Տալիցա (Талица), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Իվանովոյի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Սեյմնա գետի ձախ ափին՝ 4,1 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 12 կմ է։ Ակունքը գտնվում է Բուլատիխա գյուղի մոտ, 14 կմ հարավ-արևելք Վիչուգա քաղաքի կենտրոնում։ Հոսում է հարավ-արևմուտքով։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Օկա ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Հյուսիսային Կլյազմա գետն է։ Գետի ենթաավազանը Օկա և Մոկշի գետերն են։ Գետի գետային ավազանը՝ Օկա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Ցենցի
Ցենցի (Ценцы), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Իվանովոյի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Գորկովսկոե գետի ձախ ափին՝ 4,2 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 13 կմ է, ավազանի տարածքը 56 կմ2։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Վոլգայի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Ունժա գետն է։ Գետի ենթաավազանը (Վերին) Վոլգայի վտակների ավազաններն են՝ մինչև Ռիբինսկի ջրամբար։ Գետի գետային ավազանը (Վերին) Վոլգա գետն է՝ մինչև Կույբիշևի ջրամբար (առանց Օկա գետի ավազանի)։ Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Սոնյա Բրանտինգ-Վեստերստոլ
Սոնյա Բրանտինգ-Վեստերստոլ (Sonja Branting-Westerståhl, ծննդյամբ՝ Բրանտինգ, Branting, ), շվեդ փաստաբան և քաղաքական գործիչ։ Շվեդիայի առաջին կին փաստաբաններից մեկը, ընտանեկան իրավունքի մասնագետ։ Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության անդամ, 1930-40-ականներին ակտիվ քարոզարշավ է կազմակերպել ծայրահեղ աջ քաղաքականության սպառնալիքի վերաբերյալ։ 1948 թվականին կարճ ժամանակ եղել է Ռիքսդագի ստորին պալատի անդամ։
Կենսագրություն
Սոնյա Բրանտինգը ծնվել է 1890 թվականի սեպտեմբերի 15-ին, Կարլ Յալմար Բրանտինգի և նրա կնոջ Աննա Բրանտինգի ընտանիքում (ծննդյամբ՝ Յադերին, Jäderin) : Նրա հայրը Շվեդիայի Սոցիալ-դեմոկրատական բանվորական կուսակցության առաջնորդն էր, որը երեք անգամ զբաղեցրել էր երկրի վարչապետի պաշտոնը, ավելի ուշ արժանացել է Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի (1921), մայրը եղել է  գրող և լրագրող։ Մինչև 1909 թվականը Սոնյան սովորել  է Պալմգրենի դպրոցում, որն ավարտելուց հետո սովորել է իրավաբանություն և 1916 թվականին ստացել է իրավաբանի  դիպլոմ։  Համալսարանում ուսման ընթացքում Բրանտինգը ծանոթացել է իր ապագա ամուսնու՝ Օլոֆ Վեստերստոլի (Olof Westerståhl) հետ, ով այդ ժամանակ նույնպես իրավաբանություն էր սովորում։ 1914 թվականին նրանք ամուսնացել են, այնուհետև  ունեցել  մեկ երեխա՝ Յորգենին (Jörgen), որը հետագայում դարձել է քաղաքագետ ։
Իրավաբանական կարիերայից բացի, Բրանթինգ-Վեսթերստոլը գնացել է ծնողների հետքերով՝ դառնալով հասարակական և քաղաքական ակտիվիստ, ֆեմինիստական շարժման անդամ։  Բացի այդ, Սոնյան անդամակցել է Շվեդիայի Սոցիալ-դեմոկրատական բանվորական կուսակցությանը, որը հիմնադրվել էր նրա հոր կողմից, իսկ 1936-1952 թվականներին եղել է Սոցիալ-դեմոկրատական կանանց կազմակերպության գործադիր խորհրդի անդամ ։
Պատերազմից հետո շարունակել է քաղաքական  ակտիվություն  դրսևորել, 1948 թվականին եղել է Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցությունից Ռիքսագի ստորին պալատի անդամ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շվեդիայի կին քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Շվեդ իրավագետներ
Վրաստանի գետերի ցանկ
Վրաստանի տարածքում հոսող գետերը կարելի է բաժանել ըստ ծովերի ջրավազանների՝ Սև և Կասպից։ Լեռնաշղթաները, որոնցով անցնում է ջրբաժանը (հյուսիսից հարավ)՝ Գլխավոր կովկասյան լեռնաշղթա, Ռաճիի լեռնաշղթա, Սուրամի լեռնաշղթա, Մեսխեթի լեռնաշղթա և Արսիանի լեռնաշղթա։
Ռաֆայել Հովհաննիսյան (ֆիզիկոս)
Ռաֆայել Սմբատի Հովհաննիսյան, հայ խորհրդային ֆիզիկոս։ Ֆիզիկա-մաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր (1976), պրոֆեսոր (1977)։
Կենսագրություն
Ավարտել է Լենինականի մանկավարժական ինստիտուտը (1949)։ Եղել է նույն ինստիտուտի (1956-1958) և Երևանի համալսարանի (1969-1977) ընդհանուր ֆիզիկայի ամբիոնի վարիչ, 1981-1991 թվականներին՝ ԵՊՀ ֆիզիկայի ամբիոնի վարիչ։
Աշխատանքները վերաբերում են տարածական սահմանափակ համակարգերի հավասարակշռության և կայունության հարցերին։ Ստացել է մագնիսական դաշտի առկայությամբ հարթ, գլանային և գնդային ինքնագրավիտացիոն կազմավորումների կայունության չափանիշները փոքր գրգռումների դեպքում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Անդյան աղվես
Չափսերը
Անդյան աղվեսի չափսը տատանվում է կարմիր աղվեսի և կոյոտի չափսերի արանքում։ Նա ունի մոտ 11-12 կգ քաշ։ Մարմնի երկարությունը 90-165 սմ է, պոչինը՝ 30-51 սմ։ Գրանցվել են նաև ավելի մեծ չափսեր ունեցող աղվեսներ։
Մորթին
Անդյան աղվեսի մորթին ունի գորշ երանգ։ Մեջքի և վզի մորթին ավելի բաց է, իսկ մեջքի կենտրոնական մասը՝ ավելի մուգ։ Պոչը ունի հարուստ մազածածկ և ավելի մուգ երանգավորում։ Ականջները նույնպես ունեն գորշ երանգ։
Սնունդը
Անդյան աղվեսի սնունդը հիմնականում բաղկացած է մանր և միջին կենդանիներից՝ կրծողներ, թռչուններ, մողեսներ, նապաստակներ և այլն։ Նրանք երբեմն որսում են նաև գուանակոյի ձագերին։ Անդյան աղվեսը կարող է նաև հարձակում գործել ընտանի կենդանիների վրա։ Նա որսորդության մեջ մրցում է տարբեր հարավամերիկյան կենդանիների հետ։
Բազմացումը
Անդյան աղվեսները բազմանում են տարին մեկ անգամ։ Սովորաբար դա լինում է օգոստոս-հոկտեմբեր ամիսներին։ Ծնվում են 2-5 ձագեր։ Բույնը հիմնում են քարքարոտ տարածքներում։ Ձագերը ծնվում են խուլ և կույր։ Նորածինների մորթին շատ գորշ է և բացանում է տարիքի հետ միասին։
Ապրելավայրը
Անդյան աղվեսները ապրում են կլիմայական տարբեր հարմարություններ ունեցող վայրերում։ Նրանք կարող են բնակվել նույնիսկ 4800 մետր բարձրության վրա։ Ապրում են անապատներում, տրոպիկական անտառներում, հարթավայրերում, սարերում և այլն։ Նրանք տարածված են գրեթե ամբողջ Անդյան լեռներում՝ Էկվադորից և Պերուից մինչև Հարավային Ամերիկայի հարավային հատվածները՝ Պատագոնիա և Տիեռա դել Ֆուեգա։
Կատեգորիա:Աղվեսներ
Վրաստանի խորհրդայնացում
Վրաստանի խորհրդայնացում, պատմական իրադարձություն, որի արդյունքը դարձավ բոլշևիկների ու թուրքերի հաղթանակը, ինչպես նաև Վրաստանում խորհրդային կարգերի հաստատումը։ Վրաստանի խորհրդայնացումը ուղեկցվում էր տարբեր ռազմական հակամարտություններով (Թիֆլիսի կործանում, Խորհրդային Միության կողմից օկուպացիա Վրաստանում և տարբեր ճակատամարտերի սկիզբ)։ Այս դեպքերից հետո Վրաստանում հաստատվեց երրորդ՝ Վրաստանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունը, իսկ ռուս-վրացական հարաբերությունները կտրուկ վատացան։
Նախապատմություն
1920 թվականի գարնանը խորհրդային ուժերը օկուպացիայի ենթարկեցին Ադրբեջանը, և այն հռչակեցին որպես Ադրբեջանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն։ Սակայն, ռուս բոլշևիկների հիմնական նպատակը Անդրկովկասի խորհրդայնացումն էր։ Ադրբեջանի խորհրդայնացումից հետո բոլշևիկների ապստամբությունը ճշվեց Վրաստանի կառավարության կողմից։ Այն բանից հետո, երբ Վրաստանը հարաբերությունները ամրապնդեց Անգլիայի հետ, Ռուսաստանի կառավարությունը սկսեց մեկուսացնել Վրաստանին։
Եվրոպական ճակատում Ռուսաստանը խնդիրներ ուներ՝ կապված Լեհաստանի հետ, և այդ իսկ պատճառով չէր կարողանում վերջնականապես լուծել վրացական և հայկական հարցը։ Այս դեպքերի հետ կապված, խորհրդային զորքերը դուրս բերվեցին Վրաստանի սահմանից։ Վրաստանը Անգլիայից պահանջեց պայմանագիր կնքել Խորհրդային Ռուսաստանւ հետ, որը խախտում էր Ռուսաստանի մեկուսացման դեկրետները։
Վրաստանում ստեղծվեց հեղափոխական կոմիտե և կամունիստական կուսակցություն։ 1920 թվականի աշնանը Հայաստանի Հանրապետության վիճակը խիստ ծանրացավ։ Թուրք-հայկական պատերազմի հետևանքով երկրում առաջացավ սոցիալ-տնտեսական և քաղաքական ճգնաժամ։ Նոյեմբերի 24-ին Հայաստանի խորհրդարանը ստեղծում է նոր կառավարություն Սիմոն Վրացյանի գլխավորությամբ։