cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կուրմանբեկ Բակիև
Նախագահական ընտրություններ
2009 թվականի հուլիսի 23-ին Ղրղզստանում նախագահական ընտրություններ են անցկացվել։ Գործող նախագահ Կուրմանբեկ Բակիևը ստացել է ընտրողների ձայների մոտ 90 տոկոսը՝ 80 տոկոս մասնակցության դեպքում։ Դիտորդները կրկին կասկածի տակ են դրել այս ընտրությունների արդարությունը ։ 2009 թվականի օգոստոսի 2-ին տեղի ունեցավ երդմնակալության արարողությունը, որի ժամանակ Բակիևը երկրորդ ժամկետով ստանձնեց Ղրղզստանի նախագահի պաշտոնը՝ 2009-2014 թվականներին։
Տապալումն ու արտագաղթը
Ապրիլի 8-ին Բակիևը հանդես եկավ ուղերձով։ Նա հրաժարվել է հրաժարական տալ, թեև խոստովանել է, որ չի վերահսկում երկրում տիրող իրավիճակը ։ Նա հայտարարել Է Ղրղզստանում իրավիճակի ապակայունացման հարցում արտաքին ուժերի շահագրգռվածության մասին, սակայն կոնկրետ չի նշել, թե որ երկիրն է նկատի ունեցել ։ Նա կոչ է արել ՄԱԿ-ի խաղաղապահներ մտցնել Ղրղզստան ։ Բակիևը հայտարարել է, որ ինքը քննարկում Է Ղրղզստանի մայրաքաղաքը Բիշքեկից երկրի հարավի քաղաքներից մեկը տեղափոխելու հարցը, որտեղ նա վայելում է իր ընտանիքի անդամների աջակցությունը (Ջալալաբադ կամ Օշ) ։
Ապրիլի 13-ին Կուրմանբեկ Բակիևը հայտարարել էր, որ հրաժարական կտա, եթե ժամանակավոր կառավարությունը ապահովի իր և իր ընտանիքի անվտանգությունը։ Նա ժամանակավոր կառավարության ղեկավար Ռոզա Օտունբաևին հրավիրել է Ջալալաբադ բանակցությունների և իր կողմից խոստացել է նրա անվտանգությունը։
Ապրիլի 15-ին Ջալալաբադում բանակցություններ են ընթացել ընդդիմության առաջնորդների և Բակիևի միջև։ Ընդդիմության ճնշման տակ Բակիևը համաձայնել է հրաժարականի դիմում ստորագրել անվտանգության երաշխիքների դիմաց։ Նույն օրը նա լքել Է Ղրղզստանը և մեկնել Ղազախստանի Թարազ քաղաք, իսկ ապրիլի 16-ին, գտնվելով Ղազախստանում, ստորագրել Է Ղրղզստանի նախագահի պաշտոնից իր հրաժարականի դիմումը ։ Ժամանակավոր կառավարությունը հայտարարել է հակամարտության ավարտի մասին։
Ապրիլի 19-ից Կուրմանբեկ Բակիևը գտնվում է Բելառուսում, որտեղ նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոն նրան քաղաքական ապաստան է տրամադրել   ։
Ապրիլի 21-ին Բելառուսում Կուրմանբեկ Բակիևը ԱՊՀ-ի գործկոմի շենքում հանդես է եկել հայտարարությամբ, որում ընդդիմության ժամանակավոր կառավարությունը ինքնակոչների ավազակախումբ է անվանել և հրաժարվել է ընդունել իր ավելի վաղ հայտարարված հրաժարականը ։
Ապրիլի 23-ին Բելառուսում Բակիևը լրագրողների հետ կիսվել է Ղրղզստանում տիրող իրավիճակի իր տեսակետով և հայտարարել, որ մնում է պաշտոնական նախագահ, քանի որ հրաժարականի մասին հայտարարությունն իր կողմից գրվել է նրա հարազատների կյանքի ճնշման և սպառնալիքի ներքո։ Բակիևը հայտարարել է, որ իրավաբանորեն մնում է նախագահ, քանի որ Ղրղզստանի Սահմանադրության համաձայն նախագահի հրաժարականը պետք է լրացուցիչ հաստատվի խորհրդարանի կողմից, որը ներկայումս ցրել են իշխանությունը զավթած անձանց կողմից ։
Ապրիլի 27-ին Ղրղզստանի ժամանակավոր կառավարությունը հրամանագիր է ընդունել նախագահ Կուրմանբեկ Բակիևին իշխանությունից հեռացնելու և նրան նախագահական անձեռնմխելիությունից զրկելու մասին ։
Մայիսի 6-ին Ղրղզստանի գլխավոր դատախազությունը Բելառուսի Հանրապետություն է ուղարկել Բակիևի արտահանձնման վերաբերյալ հարցում։ Բելառուսի Գլխավոր դատախազությունը որոշում է կայացրել հրաժարվել արտահանձնումից։
2012 թվականի փետրվարի 8-ին բելառուսական ԶԼՄ-ներում տեղեկություն հայտնվեց այն մասին, որ Բակիևը բելառուսական քաղաքացիություն է ստացել և Մինսկի ծայրամասում անշարժ գույք է ձեռք բերել ։
2013 թվականի փետրվարի 12-ին Ղրղզստանում մեղավոր են ճանաչվել պաշտոնեական դիրքի չարաշահում հոդվածով նախատեսված հանցագործության համար և հեռակա կարգով դատապարտվել 24 տարվա ազատազրկման ուժեղացված ռեժիմի գաղութում ։
2014 թվականի ապրիլի 5-ին Կուրմանբեկ Բակիևը հեռակա կարգով դատապարտվել էր 25 տարվա ազատազրկման՝ բրիտանացի գործարար Շոն Դեյլիի դեմ մահափորձ կազմակերպելու համար։ Այս վճիռը կայացրել է Բիշքեկի մայիսմեկյան շրջանային դատարանը ։
Ընտանիք
Իր կնոջ՝ ազգությամբ ռուս Տատյանա Վասիլևնայի հետ Բակիևը ծանոթացել է Կույբիշևում, որտեղ նա սովորել է ։ Որոշ ժամանակ նա գլխավորում էր Մեյերիմ հիմնադրամի չույսկի մարզային բաժանմունքը. Հարցազրույցներից մեկում Տատյանա Բակիևան պատմել է այն մասին, թե ինչպես են ծնողները վերաբերվել իրենց հարաբերություններին։
Այս ամուսնությունից ծնվեցին Բակիևի որդիները՝ Մարատը և Մաքսիմը։
Երկրորդ (քաղաքացիական) կնոջից Կուրմանբեկ Բակիևն ունի 2005 թվականի ծնված որդի և 2000 թվականի ծնված դուստր։ 12010 թվականի ապրիլի 9-ին երկրորդ կնոջ և երկու մանկահասակ երեխաների հետ դուրս է եկել Ղրղզստանից՝ գնացել Բելառուս ։
Կուրմանբեկ Բակիևը տիրապետում է ղրղզերեն, ռուսերեն, բելառուսերեն և ուզբեկերեն լեզուներին ։
Ձելո Սուռիգոնե
Ձելո Սուռիգոնե  (Zelo Surrigone), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լոմբարդիա մարզի Միլան գավառում ։
Բնակչությունը 1110 մարդ է (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության միջին խտությունը՝ 278 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 4 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 20080։ Հեռախոսային կոդը՝ 02։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Դեյվ Էնաբլ
Դեյվ Էնաբլ (Dave Annable, լրիվ անունը՝ Դևիդ Ռոդման Էնաբլ (David Rodman Annable), ), ամերիկացի դերասան, որը հայտնի է «Քույրեր և եղբայրներ» սերիալում կատարած Ջասթին Ուոլքերի դերով։
Վաղ կյանք
Դևիդ Ռոդման Էնաբլը ծնվել է ԱՄՆ Նյու Յորք նահանգի Սաֆեռնե քաղաքում։ Մեծացել է Ուոլդենում, որտեղ էլ ավարտել է դպրոցը 1997 թվականին։ Ընդունվել է Նյու Յորքի պետական համալսարան Պլատսբուրգում։ Ուսման տարիներին միացել է PSTV ուսանողական հեռուստակայանին, որը տեղակայված էր համալսարանի տարածքում։ Մասնակցել է հեռուստահաղորդումների նախապատրաստմանը, ինչպես նաև աշխատել է եթերում։ 2003 թվականին հեռացել է համալսարանից, որպեսզի սկսի զբաղվել կարիերայով ։ Հետագայում շարունակել է կրթությունն ու 2009 թվականի մայիսի 16-ին ստացել դիպլոմը ։
Կարիերա
Էնաբլը կինոյում իր նորամուտը կատարել է NBC ալիքի «Երրորդ հերթափոխ» քրեական դրամայում 2002 թվականին։ Նա նկարահանվել է գովազդային հոլովակներում այնպիսի ապրանքանիշների համար, ինչպիսիք են՝ Mountain Dew, Starburst և Abercrombie and Fitch։
Էնաբլն առավել մեծ ճանաչում է ձեռք բերել ABC ալիքի «Քույրեր և եղբայրներ» սերիալում կատարած Ջասթին Ուոլքերի՝ Սալլի Ֆիլդի հերոսուհու որդու դերի շնորհիվ։ Այդ սերիալում նա նկարահանվել է 2006-2011 թվականներին, և իր դերակատարման համար արժանացել է Prism Award (Performance in a Drama Series Multi-Episode Storyline) մրցանակի 2008 թվականին ։ Նա նկարահանվել է նաև «Շրջանավարտների հանդիպում» սերիալում 2005-2006 թվականներին և Քեթրին Մաքֆիի հետ կատարել է գլխավոր դեր «Դու չես կարող համբուրել հարսին» ֆիլմում 2011 թվականին։ Նույն թվականին Էնաբլը նկարահանվել է «Քանի՞սն ունես դու» կատակերգությունում, որտեղ կատարել է Աննա Ֆերիսի տղամարդկանցից մեկի դերը։
2007 թվականին People ամսագիրը Էնաբլին ընդգրկել է ամենասեքսուալ տղամարդկանց իր ամենամյա ցանկի յոթերորդ հորիզոնականում ։
Դեյվ Էնաբլը կատարել է գլխավոր դերերից մեկը ABC ալիքի «Պարկ ավենյու, 666» հեռուստասերիալում 2012 թվականին, որը մեկ եթերաշրջան հետո փակվել է ցածր վարկանիշի պատճառով ։
Անձնական կյանք
2010 թվականի հոկտեմբերի 10-ին Դեյվ Էնաբլն ամուսնացել է դերասանուհի Օդեթ Յուստմանի հետ։ 2015 թվականի սեպտեմբերի 7-ին ծնվել է նրանց դուստրը՝ Չարլի Մեյը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Եսայի Գռուզյան
Եսայի Հովհաննեսի Գռուզյան, հայագետ։
1931-1937 թվականներին սովորել է Հռոմի համալսարանում։ Եղել է Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության անդամ (1937-1958), 1951-1952 թվականներին՝ Մուրաս Ռափայելյան, իսկ 1953-1958 թվականներին՝ Ալեքսանդրիայի (Եգիպտոս) Մխիթարյան վարժարանների տնօրեն։ 1962 թվականին հիմնադրել է Սան Պաուլոի (Բրազիլիա) համալսարանի հայագիտության ամբիոնը, ուր աշխատում է որպես դասախոս և ամբիոնի վարիչ։ Հրատարակել է երկլեզվյան՝ պորտուգալերեն-հայերեն հայագիտական եռահատոր դասագիրքը, որտեղ ըստ հատորների զետեղված են նյութեր հայ ժողովրդի կազմավորման, հայոց լեզվի ծագման մասին, հայերեն զրուցարան և հայոց լեզվի քերականությունը։ Առանձին աշխատանքներ է նվիրել հայերենի այբուբենին, Եղիշե Չարենցին, արդի հայ գրականության կապերին։ Անդրադարձել է հայ մատենագիտությանը, ճարտարապետությանը, հայ-հռոմեական հարաբերություններին։ Առաջարկել և կիրառել է լսատեսողական մեթոդը հայերենը ուսուցանելիս։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ հայագետներ Կատեգորիա:Մխիթարյան միաբանության անդամներ
Տամոյոս էկոլոգիական կայան
Տամոյոս էկոլոգիական կայան (Estação Ecológica de Tamoios), առափնյա ծովային էկոլոգիական կայան Բրազիլիայի Ռիո դե Ժանեյրո նահանգում։
Հիմնադրում
Առափնյա ծովային էկոլոգիական կայանը, որն ունի 9361 հա տարածք, ստեղծվել է 1990 թվականի հունվարի 23-ին։ Կառավարվում է Չիկո Մենդեսի Կենսաբազմազանության պահպանության ինստիտուտի կողմից։ Տեղակայված է Ռիո դե Ժանեյրո նահանգի Անգրա դուս Ռեիս և Պարատի մունիցիպալիտետներում։ Էկոլոգիական կայանը ընդունում է 1980 թվականի հրամանագիրը, որը նախատեսում է ատոմակայանների և էկոլոգիական կայանների համատեղ տեղակայում։ Գտնվում է Իլհա Գրանդե ծովածոցում և ընդգրկում է 29 կղզիներ ու կղզյակներ։ Ամենաբարձր կետը 132 մետր է ։ Այն նաև ներառում է 1 կիլոմետր շառավղով ծովային միջավայրը, որը կազմում է Իլհա Գրանդե ծովածոցի 4 %-ը ։ Էկոլոգիական կայանի տարածքը 96,64 % ծովային է և 3,36 % ցամաքային ։
Այն դասվում է Բնության պահպանության միջազգային միության Iա կատեգորիային (խիստ բնական արգելավայր)։ Ընդհանուր նպատակն է պահպանել բնությունը և աջակցել գիտական հետազոտություններին ։ Հատուկ նպատակն է պաշտպանել և վերահսկել Ատլանտյան ծովային կղզու էկոհամակարգի ու դրա ծովային-ջրային միջավայրի ներկայացուցչական նմուշը ։ Գտնվում է 12,400 հա տարածքով Տամոյոս շրջակա միջավայրի պահպանության տարածքում, որը ստեղծվել է 1982 թվականին ։ Այն Բոկաինա մոզաիկի (221,754 հա) մի մասն է, որը ստեղծվել է 2006 թվականին ։
Թառ (Բերկրիի գավառ)
Թառ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Բերկրիի գավառակում ։
Տամոյոս էկոլոգիական կայան
Կլիմա
Տարեկան տեղումների քանակը 2500 մմ է։ Ջերմաստիճանը տատանվում է 19-ից մինչև 27 °C։ Ծովածոցը խառը գետախորշային համակարգ է՝ 2 օվկիանոսների ջրառով. մեկը Իլհա Գրանդեի յուրաքանչյուր կողմում, իսկ մյուսը` Սեպետիբա ծովածոցից եկող քաղցրահամ ջրի հիմնական աղբյուրը։ Ափամերձ լեռնաշղթան մոտ է առափնյա գծին։ Այն խափանում է օվկիանոսի խոնավ օդը և ստեղծում է շատ խոնավ կլիմա՝ տեղատարափ անձրևներով, որոնք առաջացնում են գետի հոսքի կտրուկ աճ ։
Թառ (Բերկրիի գավառ)
Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 18 տուն քուրդ բնակիչ։
Տամոյոս էկոլոգիական կայան
Էկոլոգիա
Հարավամերիկյան ջրածիծառը այցելում է կղզիներ հունիս-օգոստոս ամիսներին։ Կղզիներում բուսականությունը Ատլանտյան անտառ բիոմի մաս է կազմում և զգալիորեն տարբերվում է՝ կախված կղզու չափից, հողի պայմաններից և մարդու խանգարման աստիճանից։ Ներառում է արմավենու ծառերով և խոտերի, բոշխերի ու կակտուսների ժայռային գոյացություններով հարուստ ցածր լեռնային կազմավորումներ ։ Անտառահատումներից, հրդեհներից և այլ անպատշաճ հողօգտագործումներից կղզիներում կան դեգրադացված տարածքներ։ Նախկինում տարածաշրջանում ձկնորսությունը կործանարար է եղել։ Հուսով ենք, որ էկոլոգիական կայանը կծառայի որպես պաշտպանիչ վահան առափնյա ծովածոցերի համար՝ թույլ տալով ծովային էկոհամակարգերին վերականգնվել ։ Արգելված գործողություններն են՝ կղզիներում վայրէջք կատարել, սուզվել, ձկնորսություն անել ու խարիսխ գցել ։
Թառ (Բերկրիի գավառ)
Պատմամշակութային արժեքներ
Թառում հայտնաբերվել է ուրարտական թագավոր Մենուա Ա-ի սեպագիր արձանագրությունը, որն այժմ գտնվում է Անկարայի թանգարանում ։
Տամոյոս էկոլոգիական կայան
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի էկոլոգիական կայաններ Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Խվոշչյովո (գյուղ, Դիվեևսկի շրջան)
Խվոշչյովո (Хвощёво), գյուղ Ռուսաստանի, Նիժնի Նովգորոդի մարզի Դիվեևսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Դիվեևսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1910 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կիցեմեցա
Կիցեմեցա (Kitsemetsa), գյուղ Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Ռակե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 2 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Ռակե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Ծայրահեղ վտանգավոր է
«Ծայրահեղ վտանգավոր է» (Wanted), ռեժիսոր Թիմուր Բեկմամբետովի ֆիլմերից, որի գլխավոր դերերը մարմնավորում են Ջեյմս Մաքէվոյը, Անջելինա Ջոլին, Մորգան Ֆրիմանը, Տերենս Ստեմպը, Թոմաս Կրեչմանը, Կոմմոնը, Մարկ Ուորենը, Դատո Բախտադզեն, Քրիս Պրեթը, Կոնստանտին Հաբենսկիյը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2008 ֆիլմեր Կատեգորիա:Թիմուր Բեկմամբետովի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան թրիլեր ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան մարտաֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Գերմանական թրիլեր ֆիլմեր Կատեգորիա:Գերմանական մարտաֆիլմեր Կատեգորիա:Գերմանական քրեական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան կոմիքսների էկրանավորումներ Կատեգորիա:Universal Pictures ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան էքշն թրիլեր ֆիլմեր Կատեգորիա:Գերմանական ֆիլմեր Կատեգորիա:Relativity Media ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Չիկագոյում Կատեգորիա:Չիկագոյում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Spyglass Entertainment ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմերի երաժշտություն ըստ Դենի Էլֆմանի
Մեգան Ռապինո
Մեգա Աննա Ռապինո (Megan Anna Rapinoe, ), ամերիկացի ֆուտբոլիստուհի, որը խաղում է կիսապաշտպանի դիրքում։ ԱՄՆ-ի ֆուտբոլի հավաքականի խաղացողը օգնել է ԱՄՆ-ին հաղթել 2015 թվականի աշխարհի առաջնությունում, 2019 թվականի աշխարհի առաջնությունում, 2012 թվականի Լոնդոնի Օլիմպիական խաղերում ոսկե մեդալ նվաճել և երկրորդ տեղում հայտնվել 2011 թվականի աշխարհի առաջնությունում։ 2018 թվականից ազգային հավաքականի փոխ-ավագն է՝ Քարլի Լլոյդի և Ալեքս Մորգանի հետ ։
Խաղ հավաքականում
2019 թվականի աշխարհի առաջնությունում, որը տեղի է ունեցել հունիսին Ֆրանսիայում, Մեգանը Իսպանիայի դեմ 1/8 եզրափակիչի խաղում երկու գոլ է խփել 11 մետրանոցից, ինչն արդյունքում հաղթանակ է բերել (2:1) և թիմին դուրս բերել քառորդ եզրափակիչ։ Քառորդ եզրափակիչում երկու գոլ խփել է Ֆրանսիայի հավաքականի դարպասը, ինչը ԱՄՆ-ի հավաքականին դուրս է բերել կիսաեզրափակիչ (2։ 1) ։
Պարգևներ
2011 թվականի կանանց ֆուտբոլի աշխարհի առաջնությունից հետո հայրենի Ռեփինո Ռեդդինգ քաղաքը շքերթ է անցկացրել նրա պատվին և սեպտեմբերի 10-ը անվանել «Մեգան Ռապինոյի օր» ։ Նա «Հարի Գլիկման» տարվա պրոֆեսիոնալ մարզիկ է ճանաչվել «Օրեգոն» մրցանակի 60-րդ ամենամյա մրցանակաբաշխության ժամանակ, որը տեղի է ունեցել 2012 թվականի փետրվարի 12-ին ։ 2012 թվականի հոկտեմբերի 25-ին նա «FIFA World Player of the Year» մրցանակի համար շորթ-լիստում ընդգրկված տասը կին ֆուտբոլիստներից մեկն էր ։ Նույն թվականին նա անցել է « Sports Illustrated »-ի կողմից անցկացվող մրցույթի եզրափակիչ փուլ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի օլիմպիական չեմպիոններ Կատեգորիա:Ամերիկացի կին ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:2012 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ Կատեգորիա:2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիրներ
Սակուլինո (գյուղ, Պալեխսկի շրջան)
Սակուլինո (Сакулино), գյուղ Ռուսաստանի Իվանովոյի մարզի Պալեխսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Իվանովոյի մարզի Պալեխսկի շրջանի բնակավայրեր
Կոլոմբի սյուր Տան
Կոլոմբի սյուր Տան (Colomby-sur-Thaon), համայնք Ֆրանսիայի Ստորին Նորմանդիա մարզի Կալվադոս գավառում ։
Պենանգո
Պենանգո (Penango), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Աստի գավառում ։
Կոլոմբի սյուր Տան
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 403 մարդ, բնակչության խտությունը` 146.01 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2.76 կմ² տարածք։
Պենանգո
Բնակչությունը կազմում է 547 մարդ (2008)։ Բնակչության խտությունը՝ 58 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 9կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 14030։ Հեռախոսային կոդ՝ 0141։ Բնակչության հովանավորն է Սուրբ Սան Գրատո դի Աոստա։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները
Կոլոմբի սյուր Տան
2017 թվականի հունվարից Անգերնի համայնքի հետ միասին հանդիսանում է Կոլոմբի Անգերնի համայնքի մաս։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 210 կմ արևմուտք, Կան քաղաքից` 10 կմ հյուսիս։
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 250 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 153-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 97։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 61,2 %։ 153 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 142 անձ (75 տղամարդ և 67 կին)։ Գործազուրկ են եղել 11 անձ (3 տղամարդ և 8 կին)։ 97 անաշխատունակներից 38-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 48-ը` թոշակառուներ, իսկ 11-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Բելոպոլ (գյուղ, Նովգորոդկայի շրջան)
Բելոպոլ (Білопіль), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Նովգորոդկայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Բելոպոլ գյուղում բնակվում էր 176 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Նովգորոդկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Զատիկ ընկերակցություն
«Զատիկ» ընկերակցություն, հիմնվել է 1998 թվականին, Հռոմում՝ Ի-ում Հայաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպան Գագիկ Բաղդասարյանի նախաձեռնությամբ։ Գործունեությունն ուղղված է հայ-իտալական կապերի զարգացմանը։ Համախմբում է իտալական, նույնիսկ միջազգային չափանիշով ճանաչում ունեցող հայտնի անուններ, որպիսիք են՝ Լուիջի Մալերբան, Կարմեն Ըիերան, Մարկո Տարադաշը, ԴեմեՏիո Վոլչիչը, Մասսիմո Տուրատտոոն, Մարիո Վերդոնեն և ուրիշներ։ Նախագահն է տիկին Գրացիելլա Ֆալկոնին։
Կատեգորիա:Իտալահայ մշակութային կազմակերպություններ
Խվորոստյանկա (ավան, Դոբրինսկի շրջան)
Խվորոստյանկա (Хворостянка), ավան Ռուսաստանի, Լիպեցկի մարզի Դոբրինսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ավաններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Դոբրինսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1869 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Մյուրեքյան հիմնարկություն
Նախաձեռնել է երկու երկրների մշակութային, գիտական պատվիրակությունների փոխանակում, թողարկել ձայնապնակներ, կատարել նվիրատվություններ (Արգենտինաի նկարիչների գործեր է նվիրել Հայաստանի ազգային պատկերասրահին)։ 1978 թվականին կազմակերպել է Հայաստանի օպերայի և բալետի թատրոնի բալետի խմբի հյուրախաղերը Բուենոս Այրեսում։
Կատեգորիա:Արգենտինահայ մշակութային կազմակերպություններ
Մարթա Քրիսթեն
Մարթա Քրիսթեն, նորվեգացի (ի ծնե ամերիկացի) դերասանուհի։
Քրիսթենն առավել հայտնի դարձավ «Lost in Space» (1965-1968) հեռուստասերիալում պրոֆեսոր Ջոն և Մաուրին Ռոբինսոնների դստեր՝ Ջուդի Ռոբինսոնի դերով։ Մարթան խաղացել է տիեզերական ընտանիքի ավագ երեխայի դերը, օդաչուի քսանամյա կնոջ դերը։ Նրա հասուն շրջանի դերերը հնարավորություն տվեցին մեծահասակներին օգտագործել նրա հագուստի և սանրվածքի ոճերն այնպես, ինչպես ցուցադրվում էին հեռուստասերիալի գովազդային նկարներում։
Վաղ կյանք
Քրիսթենը ծնվել է Օսլոյի Բիրգիթ Աննալիսայում ֆին մոր և գերմանացի զինվորական հոր ընտանիքում, ով սպանվեց Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում։ Կյանքի առաջին տարիներն անցկացրել է Նորվեգիայի մանկատանը, այնուհետև 1949 թվականին որդեգրվել է Դետրոյթից մի զույգի՝ Հարոլդ Օլիվեր Սոդերքուսթի և Բերթայի կողմից՝ վերանվանվելով Մարթա Աննալայզ Սոդերքուսթ։ Նրա խնամակալ հայրը Դետրոյթի Վայնե համալսարանի պրոֆեսոր էր ։ Մարթան ունի նաև որդեգրված եղբայր, ում նրա խնամակալ ծնողները հետո որդեգրեցին ։
Ավելի ուշ՝ 1959 թվականին, Մարթան ընտանիքի հետ տեղափոխվեց Լոս Անջելես։ Այստեղ նա ապրում էր խնամակալի հետ և ավարտեց Սանտա Մոնիկայի ավագ դպրոցը ։
Կարիերա
Հետևելով իր սկանդինավյան արմատներին՝ Մարթան ընտրեց ավելի եվրոպական հնչողությամբ «Մարթա» անունը և օգտագործեց Մարթա Քրիսթեն բեմական անունը ։ Նա առաջին անգամ հանդես եկավ «Alfred Hitchcock Presents»-ի «Bang! You're Dead» դրվագում Բիլլի Մամիի հետ, ով ավելի ուշ Քրիսթենի հետ վերսկսեց աշխատել «Lost in Space»-ում։
Մարթայի առաջին հաջող դերը Լորելեյի դերն էր «Beach Blanket Bingo» ֆիլմում (1965)։ Հետագայում նկարահանվեց «Lost in Space»-ում և հանդես եկավ մի շարք հեռուստատեսային շոուներում։ 1969 թվականին՝ դստեր ծնունդից հետո, Մարթան սկսեց նկարահանվել հեռուստագովազդներում և հանդես եկավ ավելի քան 40 գովազդում։ Նա նաև նկարահանվել է այնպիսի ֆիլմերում, ինչպես «Terminal Island»-ը (1973) և գիտաֆանտաստիկ «Battle Beyond the Stars»-ը (1980)։ 1998 թվականին նա նկարահանվել է «Lost in Space Forever» և «Lost in Space» ֆիլմերում։ Նկարահանվել է նաև «Never Fear, Smith Is Here» ֆիլմում։ Քրիսթենի ձայնը հնչել է «The Bolt Who Screwed Christmas» ֆիլմում։
Անձնական կյանք
Քրիսթենն ունի մեկ դուստր և թոռնուհի։ 1969 թվականին Ֆինլանդիա կատարած ուղևորության ժամանակ, երբ դեռ հղի էր և սպասում էր իր դուստր Լորային, այցելեց իր կենսաբանական մորը՝ Հելմի Ռուսանենին, և քրոջը, իսկ 1997 թվականին նա հայնաբերեց իր եղբորը, ով ապրում էր Ավստրալիայում։
Մարթա Քրիսթենն ամուսնացել է երկու անգամ։ Առաջին ամուսինը հոգեբան Թերրի Թրեդվելն էր ։ Նրանք միասին ապրել են 1964-1973 թվականներին  և ունեն մեկ դուստր՝ Լորա Ալիսոն Թրեդվելը ։
Երկրորդ ամուսնուն՝ Քեվին Քանյեին, հանդիպեց 1974 թվականին, և ամուսնացան 1978 թվականի նոյեմբերի 18-ին ։ Նրանք ապրում են Սանտա Մոնիկայում երկու փրկարար շների հետ ։
2016 թվականի մայիսին Քրիսթենն իր ֆեյսբուքյան էջում հայտնեց, որ Քեվին Քանյեն մահացել է ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Նորվեգացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասաններ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Զեյա
Զեյա, գետ Ռուսաստանում, Ամուրի մարզում, Ամուրի ձախ վտակն է։ Գետի երկարությունը 1242 կմ է։ Ավազանի տարածքը կազմում է 233 000 կմ²։ Սկիզբ է առնում Ստանովյան լեռնային համակարգի Տոկինյան Ստանովիկ լեռնաշղթայից։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Ամուրի ավազանային շրջանին.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Ամուր գետի վտակներ
Էդուարդ Խաղագորտյան
Էդուարդ Արամի Խագագորտյան, հայ կոմպոզիտոր, ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1979)։
Ստեղծագործություններ
Օպերաներ
Երաժշտական ներկայացումներ
Սիմֆոնիաներ Մեծ սիմֆոնիկ նվագախմբի համար (1962-1980)
Օրատորիա։ Սիմֆոնիկ պոեմներ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:1930 ծնունդներ Կատեգորիա:Հուլիսի 15 ծնունդներ Կատեգորիա:1983 մահեր Կատեգորիա:Հունվարի 3 մահեր Կատեգորիա:Վագանկովյան գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:ԽՍՀՄ կոմպոզիտորների միության անդամներ Կատեգորիա:Մոսկվայի կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ Կատեգորիա:Ռուս կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Խորհրդային կոմպոզիտորներ
Կիցի
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 3 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Մեռեմյաե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Ալեքսանդր Սուրիկով
Կենսագրություն
1978 թվականին ավարտել է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանը և ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության բարձրագույն դիվանագիտական դպրոցը։ Տիրապետում է իսպաներենին, պորտուգալերենին և անգլերենին։
1978 թվականից զբաղվում է դիվանագիտական գործունեությամբ։
2013 թվականից մինչև 2016 թվականը եղել է Ռուսաստանի Դաշնության արտաքին գործերի նախարարության տպագրության և տեղեկատվության դեպարտամենտի տնօրենի տեղակալ։
2016-2017 թվականներին եղել է Ռուսաստանի Դաշնության արտաքին գործերի նախարարության Աֆրիկայի դեպարտամենտի տնօրենի տեղակալ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Թոխլան (Վանի գավառ)
Թոխլան, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վանի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Արմեն Մարության
Արմեն Նաիրիի Մարության, հայ դերասան։ ՀՀ վաստակավոր արտիստ (2003)։
Դերասանուհի Ալլա Վարդանյանի ամուսինն է   ։
Կենսագրություն
Արմեն Մարությանը ծնվել է Երևանում։ 1968 թվականին ավարտել է Երևանի Անտոն Չեխովի անվան թիվ 55 միջնակարգ դպրոցը։ 1968-1971 թվականներին սովորել է Երևանի Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնին կից ստուդիայում՝ Վարդան Աճեմյանի արվեստանոցում, 1971 թվականից՝ նույն թատրոնի դերասան ։
Դերեր
Խաղացել է ավելի քան 100 դեր թատրոնում, ֆիլմերում, հեռուստառադիոթատրոնում։
Պոմպեյ
Պոմպեյ (, Pompei), հնադարյան քաղաք Իտալիայում, Նեապոլից 16 կմ հարավ-արևմուտք։ Կործանվել է Հերկուլանում և Ստաբիա քաղաքների հետ միասին մ.թ. 79 թվականի օգոստոսին Վեզուվի ժայթքման հետևանքով։ Քաղաքն իր 5000 բնակիչներով անհետացել է երկրի երեսից։
Արմեն Մարության
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:1951 ծնունդներ Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 19 ծնունդներ Կատեգորիա:ՀՀ վաստակավոր արտիստներ Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ Կատեգորիա:Երևանի Անտոն Չեխովի անվան թիվ 55 դպրոցի շրջանավարտներ
Պոմպեյ
Մի քանի մետր մոխրի շերտի տակ գտնվելով՝ մինչև մեր օրերը պահպանվել են քաղաքի տաճարների, սյուների ավերակները, նաև մարդկանց ոսկորների մնացորդներ։ Ներկայումս քաղաքի արևելյան կողմում գտնվում է համանուն փոքր քաղաքը։
Պոմպեյի ամենանշանավոր բնակավայրերից է «Առեղծվածների ամառանոցը», որն ունի գինու մառան և պատկերասրահ։
Պատմություն
Պոմպեյը եղել է Հին Հռոմի երբեմնի ծաղկուն քաղաքներից մեկը։ Երբ 79 թվականին ժայթքեց Վեզուվի հրաբուխը, լավան մեծ արագությամբ ծածկեց քաղաքը և հիմնավորապես «կանգնեցրեց» ժամանակն այդտեղ։ Այսօր պեղված վայրը իրենից ներկայացնում է իր նմանը չունեցող Հին Հռոմի առօրյա պատկերը։ Ոչ վաղ անցյալում կատարված պեղումները ցույց տվեցին, որ մ. թ. ա. 1-ին հազարամյակում ժամանակակից Նոլա քաղաքի մոտակայքում գոյություն է ունեցել բնակավայր և մ. թ. ա. 7-րդ դարում մոտեցել է գետաբերանին ։ Պոմպեոսի նոր բնակավայրը հիմնադրվել է մ. թ. ա. 6-րդ դարում, օսկերի կողմից։ Նրանց անվանումն ավելի շուտ ծագում է օսկերեն ― pumpe (հինգ)-ից և հայտնի է քաղաքի հիմնադրման պահից, ինչը վկայում է, որ Պոմպեոսը հինգ բնակավայրերի միաձուլման արդյունք էր։ 5 ընտրական տեղամասերի բաժանումը պահպանվում էր նաև հռոմեական ժամանակներում։ Մեկ այլ տարբերակով անվանումն առաջացել է հունական pompe (հաղթական երթ)-ից. ըստ Հերակլեսի կողմից Պոմպեոս և Հերկուլանում քաղաքների հիմնադրման լեգենդի, ով, հաղթելով հսկա Հերիոնին, հանդիսավոր երթով անցնում էր քաղաքով։
Քաղաքի վաղ պատմությունից քիչ տեղեկություններ են հայտնի։ Պահպանված աղբյուրները վկայում են հույների և էտրուսկների միջև բախումների մասին։ Որոշ ժամանակ Պոմպեոսը պատկանում էր կումերին քաղաքին, մ.թ.ա. VI դարի վերջերին գտնվում էր էտրուսկների տիրապետության տակ և Կապույա քաղաքի գլխավորությամբ մտնում էր քաղաքների միավորման մեջ։ Ընդ որում մ. թ. ա 525 թվականին ի պատիվ հունական աստվածների կառուցվեց դորիական տաճար։ Չինաստանում, Սիրակուզներում մ. թ. ա. 474 թվականին էտրուսկների ջախջախվելուց հետո տարածաշրջանը նորից անցավ հույների տիրապետության տակ։ Մ. թ. ա. 5-րդ դարի 20-ական թվականներին Կամպանիայի մյուս քաղաքների հետ գրավվեց սամնիթների կողմից ։ Երկրորդ Սամնիթական պատերազմի ընթացքում սամնիթները ջախջախվեցին Հռոմեական Հանրապետության կողմից, իսկ Պոմպեոսը մոտավորապես մ. թ. ա. 310 թվականին դարձան Հռոմի դաշնակիցը։
Քաղաքը մասնակցել է իտալական դաշնակից քաղաքների մ. թ. ա. 90-88 թվականների ապստամբությանը, որի ընթացքում մ. թ. ա. 89 թվականին գրավվեց Սուլլայի կողմից, որից հետո սահմանափակվեց ինքնիշխանությունը և դարձրեց հռոմեական գաղութ՝ Colonia Cornelia Veneria Pompeianorum։ Կարևոր տեղ էր զբաղեցնում «Վիա Ապպիա» (Via Appia) առևտրային ուղու վրա, որը միացնում էր Հռոմը և Հարավային Իտալիան։ Պոմպեոսում վիլլաներ ունեին շատ նշանավոր հռոմեացիներ։ Գոյութնուն ունեն ապացույցներ, որ շուրջ 2000 հռոմեական վետերաններ իրենց ընտանիքների հետ տեղավորվել են քաղաքի հարավարևելյան մասի մեծ պարսպապատ տարածքում։ Հայտնի չէ, թե արդյո՞ք քաղաքի այդ մասերը բռնագրավվել են իրենց սեփականատերերից այդ նպատակի համար։
Տիկիտոսի հաղորդմամբ՝ մ. թ. 59 թվականին տեղի է ունեցել դաժան մարտ Պոմպեոսի և Նուցերիոսի բնակիչների միջև ։ Սկսվելով պոմպեյան արենայում գլադիատորական մրցումների ժամանակ փոխադարձ հայհոյանքներից, կոնֆլիկտը վերաճեց ծեծկռտուքի, որում հաղթանակ տարան պոմպեոսցիները, իսկ նուցերիոսցիների շարքերում շատ մարդիկ զոհվեցին կամ հաշմանդամներ դարձան։ Երկարատև հետաքննությունից հետո Սենատը մեղավորներին աքսորեց և 10 տարով արգելեց պոմպեոսում մրցումներ անցկացնել։ Ընդ որում, արդեն 62 թվականին արգելքը վերացվեց։
Վեզուվի ժայթքում
Ժայթքումը տեղի է ունեցել ամեն տարի օգոստոսի 23-ին Հին Հռոմում անցկացվող կրակի (այդ թվում նաև՝ հրաբխից ելնող) Վուլկան աստծո տոնակատարության հաջորդ օրը՝ մ.թ.79 թվականի օգոստոսի 24-ին ։
Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ 10 կմ հեռավորությունից արձակված 250 °C ջերմությունը բավարար էր մարդկանց ակնթարթորեն սպանելու համար, եթե նույնիսկ նրանք պաշտպանված լինեին ծածկերի տակ ։
Քաղաքի կործանումը
Հրաբխային ժայթքման հիմանական պատճառը երկրաշարժն էր, որը տեղի է ունեցել մեր թվարկության 62 թվականի փետրվարի 5-ին, և նկարագրված է Տացիտայի «Աննալներ»-ում ։ Աղետը մեծ կորուստներ հասցրեց քաղաքին, մասնավորապես՝ բոլոր կառույցները վնասվեցին։ Շինությունների մեծ մասը հետագայում վերանորոգվեց, սակայն աղետից մնացած ճեղքերը պահպանվեցին մինչև քաղաքի վերջնական ավերումը՝ 79 թվականը ։
Վեզուվիի ժայթքումը սկսվել էր դեռևս 79 թվականի օգոստոսի 24-ից և շարունակվել օրեր, ինչի մասին վկայում են որոշակիորեն պահպաված մոնուսկրիպտներ, որոնք գրառել է Պլինիի Կրտսերն իր «Նամակներ»-ում ։ Աղետը հանգեցրեց երեք քաղաքների՝ Պոմպեյի, Գերկուլանումի, Ստամիայի և հարակից փոքր շրջանների ու գյուղերի կործանմանը։ Պեղումների արդյունքում պարզվեց, որ քաղաքներում ամեն ինչ պահպանվել էր այնպես, ինչպես աղետից առաջ էր։
Մոխրի բազմամետր շերտերի հաստության տակ գտնվել են փողոցներ, ամբողջովին կահավորված տներ, մարդկային և կենդանական մնացորդներ, ովքեր չէին հասցրել փրկվել։ Աղետի ուժգնության հզորությունն այնքան մեծ էր, որ մոխիրը տարածվել և հասել էր մինչև Եգիպտոս և Սիրիա։
Քաղաքի 20 000 բնակչությունից՝ 200 բնակիչներ զոհվել էին կառույցների մեջ։ Բնակչության մեծամասնությունը քաղաքը լքել էր մինչևը հրաբխի ժայթքելը, սակայն գտածոները վկայում են քաղաքից դուրս զոհերի մասին, այդ իսկ պատճառով տուժածների հստակ քանակը հայտնի չէ։
Վախճանվածների թվում էր նաև Պլինի Ավագը, ով գիտական դրդումով և տուժածներին օգնելու մտադրությամբ հայտնվել էր աղետի կենտրոններից մեկում՝ Ստաբիում ։
Պեղումներ
Պեմզայի բեկորների և 6 - 6.5 մ հաստության մոխրի շերտով ծածկված Պոմպեյում մասնակի պեղումներ են կատարվել դեռևս 1748-ից։ Կանոնավոր պեղումներն սկսվել են 1808 - 1815-ից՝ Նեապոլի թագավոր, մարշալ Յոախիմ Մյուրատի նախաձեռնությամբ։
Պոմպեյի լայնածավալ պեղումները սկսվել են 1860 թ.՝ Ջուզեպպե Ֆիորելիի ղեկավարությամբ։ 1940 -1950-ական թթ․ պեղումները ղեկավարել է իտալացի հնագետ Ամեդեո Մաիուրին։ Բացվել են քաղաքի մեծ մասը, դարպասների մոտ գտնվող դամբարանադաշտը և քաղաքից դուրս՝ ամառանոցային շքեղ տներ։
Հնագետ Դոմենիկո Ֆոնտանան, ով 1592 թվականին ջրանցք էր անցկացնում Սարնո գետից, հայտնաբերել է քաղաքային պարսպի մի մաս։ 1689 թվականին ջրհորի կառուցման ժամանակ հայտնաբերել են հնագույն շինության ավերակներ, որտեղ կար «Պոմպեյ» գրառումը։ Այն ժամանակ, սակայն, կարծեցին, որ հայտնաբերել են Պոմպեոս Մեծի վիլլան։
Հնագիտական պեղումները սկսցվեցին միայն 1748 թվականին Ռ. Ջ. Ալկուբյերեի գլխավորությամբ, ով վստահ էր, որ հայտնաբերված քաղաքը Ստաբիի քաղաքն է ։ Այդ ժամանակ հիմնական աշխատանքները տարվել են Հերկուլանումում, Պոմպեյում պեղումների ժամանակ հայտնաբերվել են միայն երեք, իրար հետ որևէ կապ չունեցող հատվածներ։ Ալկուբյերեին հետաքրքրում էին միայն գեղարվեստական արժեքներ ունեցող գտածոներ, որոնք նա ուղարկում էր Պորտիչիում գտնվող թագավորական թանգարանը։ Այլ գտածոները ոչնչացվում էին։ Այդ պրակտիկան դադարեցվեց մի շարք գիտնականների բողոքից հետո։
Ֆ. լը Վեգայի գլխավորությամբ 1760-1804 թվականներին հնագիտական պեղումները այլ բնույթ են կրել։ Ուսումնասիրված շինությունները դադարել են ծածկել այնտեղից դուրս բերված հողով, այն սկսել են տանել քաղաքի սահմաններից դուրս։ Բաց հուշարձանները վերակառուցվում էին, իսկ այն գտածոները, որոնք չէին ուղարկվում թանգարան, մնում էին տեղում, բոլորին տեսանելի լինելու նպատակով։ Մշակվել էր էքսկուրսիոն ուղի։ 1763 թվականին հայտաբերված արձանի պատվանդանի գրառումից պարզ դարձավ, որ մոխիրի տակ թաղված քաղաքը ոչ թե Ստաբիի քաղաքն է, այլ Պոմպեյը ։ Առանձնահատուկ ակտիվությամբ հնագիտական պեղումները անց են կացվել 1808-1814 թվականներին Մյուրատի օրոք։ Նրանցում մեծ դեր էր խաղում Կարոլինա Բոնապարտը։
1863 թվականին պեղումները գլխավորում էր Ջուզեպպե Ֆիորելլին։ 1870 թվականին նա հայտնաբերեց, որ հրաբխային մոխիրի տակ թաղված մարդկանց և կենդանիների տեղում դատարկ տեղեր են հայտնվել։ Լցնելով այդ դատարկ տեղերը գիպսով, հաջողվեց վերականգնել հրաբխային ժայթքման ժամանակ զոհերի կեցվածքները մահվանից առաջ։ Նրա օրոք պեղումները ստացել են պարբերական բնույթ։
1961 թվականից սկսած, և հատկապես 1980 թվականի երկրաշարժից հետո, քաղաքում տարվում են միայն վերականգնողական աշխատանքներ։ Ներկա դրությամբ Պոմպեյի տարածքի մոտ 20-25%-ը պեղված չէ ։
Որմնանկարների ոճեր
Հռոմեական տների պատերը ներսից պատված էին որմնանկարներով՝ ըստ Պոմպեյի, Հերկուլանումի և Ստաբիի վրա կատարված ուսումնասիրությունների։ Գերմանացի գիտնական Ավգուստ Մայը 1882 թվականին առաջարկեց պոմպեյական որմնանկարները բաժանել 4 ոճերի։ Հետագայում այլ հուշարձանների հայտնաբերման հետ, այս դասակարգումը տարածված էր ողջ հռոմեական որմնանկարչության մեջ։ Այստեղ նշված ժամանակային շրջանները հատուկ են Պոմպեյին. Հռոմում և այլ քաղաքներում տվյալները կարող են տարբերվել։
Քաղաքային շինություններ
Քաղաքում պահպանվել են սյունաշարով, այսպես կոչված բազիլիկով, Ապոլոնի տաճարով (մ․ թ․ ա․ II դ․), Ցուպիտերի տաճարով, թերմերով (բաղնիքներով), մահուդի ու մսի շուկաներով ֆորումի, ինչպես նաե դորիական տաճարով եռանկյունի ֆորումի (մ․ թ․ ա․ VI դ․) ավերակները, թատրոններ (մ․ թ․ ա․ III - I դդ․), երգասրահներ (օդեոններ), ամֆիթատրոններ (մ․ թ․ ա․ I դ․) և այլն։
Եռանկյունի ֆորումից արևելք գտնվում են բազմաթիվ հասարակական շենքեր (Իսիսի տաճարը, գլադիատորների զորանոցները և այլն), քանդակներով, խճանկարներով ու որմնանկարներով զարդարված բնակելի տներ։ Թերմերում պահպանվել են նախշերով ու հարթաքանդակներով ֆրիզներ (ծոփորներ), խճանկար հատակներ, բաղնիքներ և այլն։ Պոմպեյի հանկարծակի կործանման հետևանքով տների, կրպակների, գինետների, հասարակական շենքերի ողջ կահավորանքը պահպանվել է։ Ուստի այն I դ․ Հռոմեական կայսրության տնտեսության, կենցաղի, մշակույթի և այլնի վերաբերյալ կարևոր տեղեկությունների աղբյուր է։
Ֆորում
Պոմպեյի ֆորումը համարվում է քաղաքի քաղաքական, տնտեսական և կրոնական կյանքի կենտրոնը։ Նրա հիմքը կազմում էր 38 x 157 մ մակերեսով հրապարակը, որը սամնիտների դարաշրջանում սյունազարդ նախասրահով շրջապատվել էր դորիական սյուներով, իսկ հռոմեացիների կողմից սալարկվել է տրավերտինով։ Այն ունակ էր իր մեջ տեղավորել ամբողջ քաղաքի բնակչությունը։ Մեծ հրապարակը շրջապատված են երկրորդական հրապարակներով, ինչպես նաև տարբեր նշանակության բազմաթիվ կառույցներով։
Բազիլիկ
Գտնվում է հրապարակից դեպի հարավ և նրա վրա բացվում է 5 մուտք ունեցող երկակի սյունազարդ նախասրահով։ Կառուցվել է մ.թ.ա. 120-78 թվականներին, ունի 25 x 55մ մակերես։ Նրա կենտրոնական մասը պերիստիլ էր համարվում և այն շրջապատված էր 1,10 մ տրամագիծ և մոտ 10 մ բարձրություն ունեցող 28 կորնթոսյան սյուներով։ Ի սկզբանե այն փակ շուկայի դեր էր կատարում, մեր թվարկության սկզբից այն դարձել է դատարանի շենք։ Այդ ժամանակ բազիլիկայի խորքում կառուցվել է երկու հարկանի «տրիբունալ», որի մի մասը պահպանվել է մինչ օրս։
Բազիլիկի պատերը ներսից զարդարված են կիսասյուների երկու շարքով։ Պատերի վրա թողնվել են բազմաթիվ գրաֆիտիներ, որոնցից մեկում ասվում է. «Օ՜, պատ, զարմանում եմ, թե ինչպես դու մինչև հիմա չես քանդվել այդքան մեծաքանակ գրությունների ծանրության տակ»։
Քաղաքապետարանի կառույցներ
Ֆորումի հարավային մասում գտնվում են երեք ոչ մեծ շինություններ։ Դրանցից յուրաքանչյուրի ներսում գտնվում էր որմնախորշով և աբսիդով սրահ, որը երեսպատված է մարմարով և զարդարված է քանդակներով։ Արևմտյան շինությունը նախատեսված էր երկու էդիլների համար, իսկ արևելյանը՝ քաղաքը ղեկավարող դուումվիրների համար։ Կենտրոնականը ծառայում էր որպես քաղաքային խորհրդի նիստերի անցկացման վայր։
Կոմիտիաներ
Կոմիտիաները (ընտրությունների անցկացման վայր) գտնվում էին բազիլիկի առջև։
Եվմախիայի շենք
Կառուցվել է քրմուհի Եվմահիայի կողմից Տիբերիոսի ժամանակաշրջանում (մ.թ. 14-37 թվականներ) մահուդագործների, ջուլհակագործների, ներկարարների կորպորացիաների համար, որոնք կազմում էին Պոմպեյի տնտեսության հիմքը։ Չափերով կառույցը չէր զիջում բազիլիկին, այնտեղ գտնվում էին պահեստները և գործվածքների առևտուր էր իրականացվում։ Կառույցի հեռու ընկած պատի մոտ գտնվում էին երեք աբսիդներ Լիվիայի, Տիբերիոսի և Դրուզի արձաններով։ Կառույցի ետևի մասում կանգնած էր Եվմախիայի արձանը (այժմ այն ցուցադրված է Նեապոլի թանգարանում)։
Վեսպասիանի տաճար
Ոչ մեծ տաճար, նվիրված Վեսպասիանոսի հովանավոր ոգուն, որի մուտքը զարդարված էր 4 սյուններից բաղկացած սյունասրահով։ Մուտքի մոտ տանում էին հարթակի կողքերով անցնող կայսրի արձանով երկու սանդուղքներ։ Տաճարի դիմաց գտնվում էր զոհասեղանը, որի վրա պատկերված է ցուլի զոհաբերության արարողության մակերևութապատկերը։ Որոշ հետազոտողներ ենթադրում են, որ տաճարը ի սկզբանե նվիրված էր Օգոստոսին, այնուհետև հաջորդաբար այդ պահին իշխող կայսրին և, ի վերջո, Վեսպասիանին։
Մացելում
Մացելումը փակ առևտրային շուկա է։ Բաղկացած է 37 x 27մ մակերես ունեցող հրապարակից, որի կենտրոնում գտնվում էր 12 սյուներով ռոտոնդա, որը պահում էր կոնաձև տանիքը, դրա տակ գտնվում էր կենդանի ձկների համար նախատեսված լողավազանը։ Հրապարակի շուրջը տեղակայված էին ոչ մեծ խանութներ։ Մացելումի խորքում գտնվում են երեք համեմատաբար մեծ սրահներ, կենտրոնականում գտնվում էին Օգոստոսի քրոջ՝ Օկտավիայի և նրա որդու՝ Մարկոս Կլավդիոս Մարցելի արձանները, կողքերով վաճառում էին ձուկ և միս։
Յուպիտերի տաճար
Պոմպեյի գլխավոր տաճարը գտնվում էր ֆորումի հյուսիսային կողմի կենտրոնում։ Կառուցվել է մ. թ. ա. 150 թվականին (հնարավոր է, էտրուսկական տաճարի տեղում), 3մ բարձրություն, 37մ երկարություն և 17մ լայնություն ունեցող հարթակի վրա։ Երկակի սանդուղքը տանում է դեպի 5 սյուն խորությամբ և 6 սյուն լայնությամբ սյունասրահը, որի ետևում գտնվում է դահլիճ նախատեսված միայն քրմերի համար։ Կողքերից այն զարդարված էր սյունաշարով, իսկ խորքում, երեք որմնախորշերում գտնվում էին Սուլլայի ժամանակաշրջանի Յուպիտերի արձանը (մ.թ.ա. 80-ական թվականներ), որից պահպանվել է միայն գլուխը, ինչպես նաև Յունոնայի և Միներվայի արձանները։ Հատակը շարված էր շեղանկյունաձև քարե սալերով, որոնք ստեղծում էին ծավալային խորանարդների տպավորություն։ Նկուղներում գտնվում էր գանձարանը։ Տաճարը ուժեղ տուժել է 62 թվականի երկրաշարժի ժամանակ։
Սանդուղքի երկու կողմերում գտնվում էին երկու հաղթակամարներ։ Արևմտյանը, հավանաբար, նվիրված էր Գերմանիկոսին, իսկ արևելյանը՝ ապամոնտաժվել էր։ Տաճարի հյուսիսային ծայրամասի մոտ գտնվում է Տիբերիոսին նվիրված կամարը, նրա որմնախորշերում, որոնք ուղղված էին դեպի ֆորումը, գտնվում էին Ներոնի և Դրուզի արձանները։
Ապոլլոնի տաճար
Դորիական տաճարի հետ մեկտեղ եռանկյունաձև ֆորումում գոյություն ունի ևս մեկ հնագույն Պոմպեյ տաճարը։ Որոշ ճարտարագիտական մանրամասներ թույլ են տալիս այն թվագրել մ.թ.ա 575-550 թվականներին։ Ենթադրաբար, մ. թ. ա. 2-րդ դարում այն վերակառուցվել է, այնուամենայնիվ պահպանել է հունական ճարտարապետության բնորոշ գիծը՝ տաճարի ամբողջ երկայնքով ձգվող սյունաշարը։
Տաճարի գլխավոր մուտքը ուղղված է դեպի բազիլիկը, շրջապատված է սյունասրահով, որտեղ պատկերված են Իլիականից դրվագներով։ Տաճարը շրջապատված է 28 կորնթոսյան սյուներով, նրանցից երկուսը ամբողջությամբ պահպանվել են։ Տաճարի հատակը շարված է նույն տեխնիկայով, ինչպես շարված է Յուպիտերի տաճարում։ Սանդուղքի առջև զոհասեղանն է։ Պանպանվել են նաև Ապոլլոնի բրոնզե արձանը և Դիանայի կիսանդրին (բնօրինակը գտնվում է Նեապոլի թանգարանում, Պոմպեյում՝ ընդօրինակությունը)։ Զոհասեղանից ձախ Օգոստոսի ժամանակաշրջանում բարձրացվել է իոնիական սյուն արեգակնային ժամացույցի համար։
Օգոստոսի Ֆորտունայի տաճար և Կալիգուլայի կամար
Գտնվում է Ֆորումի փողոցի վերջում, որը գնում է Տիբերիոսի կամարից դեպի հյուսիս-արևմուտք։ Չորս կորնթոսյան սյուներից բաղկացած ոչ մեծ տաճարը կառուցվել է դուումվիր Մարկոս Տուլիոսի միջոցներով սեփական հողի վրա։ Տաճարի ներսում կան մի քանի որմնախորշեր Օգոստոսի, նրա ընտանիքի անդամների, և, հնարավոր է, հենց Տուլիոսի արձանների համար։
Տաճարի ետևում Ֆորումի փողոցը շարունակվում է որպես Մերկուրիի փողոց։ Նրա սկզբում տեղակայված է Կալիգուլայի հաղթակամարը (կառավարել է մ. թ. 37-41 թվականներին), որը շարված է աղյուսից ու երեսպատված է տրավերտինով (երեսպատման մնացորդները պահպանվել են միայն հիմքի մոտ)։ Կամարի մոտ հայտնաբերվել է կայսրի ձիարձանը, որը, հավանաբար, գտնվում էր նրա վրա։
Այլ կառույցներ
Յուպիտերի տաճարից հարավ-արևմուտք գտնվում էին հասարակական հարդարանը, հացահատիկի առևտրի համար նախատեսված պահեստները (այժմ դրանցում պահվում են հնագիտական գտածոները) և քաշայինը՝ այն տեղը, որտեղ պահվում էին հռոմեական չափման միավորների չափանիշները, որոնցով ստուգվում էին նրանք, որոնք կիրառում էին առևտրականները ֆորումում։
Եռանկյուն ֆորում
Եռանկյունաձև հրապարակ, որը շրջապատված է 95 իոնիական սյուներից բաղկացած սյունաշարով։ Հյուսիսային անկյունում գտնվել են 6 իոնիական սյուներով պրոպիլեյները, արևելքում միանում է Սամնիտական մարզարանով, Մեծ թատրոնով և, երկար սանդուղքով քառանկյուն սյունասրահով, որտեղ հավաքվում էր հանդիսատեսը ներկայացումից առաջ և հետո։
Հրապարակում տեղակայված է մ. թ. ա. 6-րդ դարի հունական տաճար (Դորիական տաճար), որը նվիրված էր Հերակլին՝ քաղաքի առասպելական հիմնադրին։ Տաճարն ուներ 21x28 մ չափսեր, կառուցված էր տուֆից, հարավային մասից նրա մոտ տանում էր նեղ սանդուղք։ Տաճարի ետևում գտնվում էր արևային ժամացույցը։ Բոլոր կողմերից շրջապատված էր սյունաշարով՝ 7 սյուն կարճ և 11 սյուն՝ երկար կողմով։
Սամնիտական մարզարան
Համաձայն ընծայական գրառմանը, կառուցված է դուումվիր Վիվիյ Վինիցիի կողմից մ. թ. ա. 2-րդ դարի երկրորդ կեսին։ Երեք կողմերից այն շրջապատված էր սյունասրահներով, հարավային կողմում գտնվում էր պատվանդանը, որտեղ անց էին կացվում մրցանակաբաշխությունները, արևմտյան կողմից կառուցված էին կենցաղային շինություններ։ Իր փոքր չափսերի շնորհիվ, Օգոստոսի ժամանակաշրջանում այլևս չէր տեղավորում բոլոր ցանկացողներին, ինչից հետո կառուցվել է Մեծ մարզարանը։
Իսիդայի տաճար
Բակի կենտրոնում, որը սյունասրահով շրջապատված էր կորնթոսյան սյուներով, բարձր պատվանդանի վրա կանգնած էր մ.թ.ա. II դարի վերջի տաճարը, որը 62 թվականի երկրաշարժից հետո վերականգնվել էր 6-ամյա Պոպիդիուս Ցելսինուսի անունից նրա հոր՝ Պոպիդիուս Ամպլիատի կողմից՝ հույս ունենալով այդ կերպ նպաստել որդու ապագա քաղաքական կարիերային։
Տաճարի ճակատային մասը զարդարված է սյունասրահով՝ լայնությամբ 4 սյուն և խորությամբ՝ 2 սյուն։ Կողքերով գտնվում էին որմնախորշեր՝ Անուբիսի և Հարպոկրատի արձանները։ Ինչպես նաև տաճարում կար Նեղոսի ջրով տարողություն։
Յուպիտեր Մեյլիխիոսի տաճար
Կառուցվել է մ. թ. ա. 3-2֊րդ դարերում և նվիրված է Զևսին, սակայն վերակառուցվել և հանձնվել է Յուպիտերի պաշտամունքին մ. թ. ա. 80-ական թվականներին։ Իր ձևով նման է Իսիդայի տաճարին, սակայն ունի ավելի խորը ներքին տաճար։ Կառուցված է տուֆից, երեսպատված է մարմարով։ Այլ վարկածով, որը հիմնված է տաճարի տարածքում գտածոների հայտնաբերման վրա, այն նվիրված էր Ասկլեպիոսին։
Քառակուսի ներքնաբակով կառույց
Քառակուսի ներքնաբակով կառույցը (նախասրահով հրապարակ) ծառայում էր որպես վայր, որտեղ հավաքվում էր հանդիսատեսը բեմադրությունից առաջ և ընդմիջման ժամանակ։ 62 թվականի երկրաշարժից հետո, երբ քաղաքի հյուսիսային հատվածում ավերվել էին գլադիատորների զորանոցները, քառակուսի ներքնաբակով կառույցը դարձրեցին զորանոցներ։ Այստեղ հայտնաբերվել է զենք, որն այժմ պահվում է Նեապոլի ազգային թանգարանում։
Մեծ թատրոն
Ներքին մի քանի շարքերը նախատեսված էին պատվավոր քաղաքացիների համար։ Կողային մուտքերի վերևում գտնվող երկու պատշգամբները նույնպես կառուցվել էին Մարկոս Արտորիոսի կողմից՝ քրմուհիների և ներկայացումների կազմակերպիչների համար։ Բեմը գեղազարդվախ էր սյուններով, քիվերով և արձաններով, որոնք վերագրվում են 62 թվականից հետո ընկած ժամանակին։
Փոքր թատրոն
Օդեոնը, որը կառուցվել է մ. թ. ա. 80 թվականին դուումվիրներ Մարկոս Պորկիոսի և Կվինկտ Վալգի կողմից, ծածկված էր քառանկյուն կղմինդրի տանիքով։ Ներքին 4 շարքերը վերին շարքերից առանձնանում էին 17 բարձր ճաղաշարերով, որոնցից պահպանվել է ձախ (բեմին համապատասխան) հատվածը։ Թատրոնը ունակ էր տեղավորել մոտ 1 500 հանդիսատես, նրա բեմում անց էին կացվում երաժշտական ներկայացումներ և կատակերգություններ ։
Ամֆիթատրոն և Մեծ ներքնաբակ
Ամֆիթատրոնը, որը տեղավորում էր 20 000 հանդիսատես, կառուցվել է մոտ մ. թ. ա. 80 թվականին փոքր թատրոնի հետ միաժամանակ նույն դուումվիրների կողմից։ Այն ունի 125x104 մ մակերես և ներկա դրությամբ համարվում է հնագույն հայտնի ամֆիթատրոն։ Մնացածներից տարբերվում է նրանով, որ դրա մուտքերը գտնվել են դահլիճի վերին հատվածում, ինչպես նաև նկուղային տարածքների բացակայությունը՝ գլադիատորների ելքը մրցարան իրականացվում էր միջանցքի միջով փողոցի կողմից։ Երկրորդ միջանցքով դուրս էին բերում վիրավորներին և սպանվածներին։
Հանդիսատեսի համար տեղերը (cavea) բաժանվում էին երեք մակարդակների՝ առաջինը (ima), գտնվում էր մրցարանի մոտ, ներառում է աստիճանների 5 շարք և նախատեսված էր ազնվական հանդիսատեսի համար։ Երկրորդ մակարդակը (media) բաղկացած էր 12 շարքից, երրորդը՝ (summa) բաղկացած էր 18 շարքից։ Ամենավերին՝ մնացյալ գոտիներից առանձնացված հատվածը, որի մոտ տանում էին առանձին աստիճանները, Օգոստոսի ժամանակներից նախատեսված էր կանանց համար։
Վերևից ամֆիթատրոնը կարող էր ծածկվել տենտով, որը հանդիսատեսին պաշտպանում էր արևից և անձրևից։ Մեծ ներքնաբակը կառուցվել է հռոմեական դարաշրջանում, երբ Սամնիտական ներքնաբակը դադարել է բավարարել աճող քաղաքի պահանջները։ Նախատեսված էր մարմնամարզական վարժությունների և սպորտային միջոցառումների համար։ Իրենից ներկայացնում է 130x140 մ մակերեսով տարածք, որը երեք կողմերից շրջապատված էր իոնիական սյուներով նախասրահով։ Չորրորդ կողմը դուրս էր գալիս ամֆիթատրոն, որտեղ գտնվում էին մուտքերը դեպի ներքնաբակ, որոնք ավերվել են 62 թվականի երկրաշարժի ժամանակ և վերականգնվել opus latericium տեխնիկայով։ Կենտրոնում գտնվում էր լողավազանը (37x4 մ), որտեղ խորությունը սկսվում էր 1 մետրից արևմուտքում մինչև 3 մետր արևելքում։ Հարավային մասում գտնվում էին սանհանգույցները, որոնք մաքրվում էին լողավազանի ջրով։ Հյուսիսային պատը ավերվել է 79 թվականի աղետի ժամանակ և վերականգնվել է հնագետների կողմից։
Սյուններից մեկի վրա հայտնաբերվել է քրիստոնեական գաղտնագրություն։
Ստաբի թերմեր
Քաղաքի ամենամեծ, հնագույն և լավ պահպանված թերմերը, կառուցվել են մ. թ. ա. 3-րդ դարում։ Թերմերի համալիրը տեղակայված էր սեղանակերպ սյունազարդ սրահի շուրջը, որտեղ գտնվում էին ձիարշավուղին և 15 x 8 x 1,5 մ մակերես ունեցող լողավազանը։ Դրա կողքը գտնվում էին գլադիատորներին ձեթով և ավազով քսելու համար նախատեսված սենյակները (ըմբշամարտի համար)։ Ներքնաբակի պատերը ձևավորված են չորրորդ ոճով, պահպանվել են Զևսի, Հերակլես և Սատիրայի արձանները։
Տղամարդկանց բաղնիքները մուտքեր ունեին ինչպես փողոցի, այնպես էլ ներքնաբակի կողմից։ Սկզբում մտնողը հայտնվում էր ապոդիտերիումում՝ կամարներով հանդերձարան, որի պատերը զարդարված են Փլավիոսների ժամանակաշրջանի որմնանկարներով (սիրո աստվածություններ, Բաքոսի քրմուհիներ, զինադրվագներ), մարմարե նստարաններով և հագուստը պահելու համար նախատեսված որմնախորշերով։ Այնուհետև գտնվում էր տեպիդարիումը (տաք բաղնիքները), որոնցից ձախ գտնվում էր ֆրիգիդարիումը՝ սառը ջրով լի լողավազանով սրահ։ Տեպիդարիումի ետևում գտնվում էր կալդարիումը՝ տաք ջրով լի լողավազանով և սառը ջրով լի տարայով սրահ։
Կանացի բաղնիքներում չկար ֆրիգիդարիում (սառը ջրով լողավազանը գտնվում էր հանդերձարանում), սակայն իրենց մեջ ներառում էին շոգեբաղնիք։ Բաղնիքների միջև կային վառարաններ սառը, տաք և շատ տաք ջրով։
Ֆորումի թերմեր
Պոմպեյի ամենափոքր, սակայն ամենագեղեցիկ թերմերն են։ Նախատեսված էին հիմնականում քաղաքի հյուրերի, այլ ոչ թե նրա բնակիչների համար։ Կառուցվել են դուումվիր Լուցիոս Ցեզիոսի կողմից մ. թ. ա. 1-ին դարում։ Մուտքը Ֆորումի փողոցից տանում էր դեպի տղամարդկանց բաժնի ներքնաբակը։ Այնտեղից, ինչպես նաև Թերմերի փողոցից, կարելի էր մուտք գործել ապոդիտերում, այնտեղից՝ ֆրիգիդարիում կամ տեպիդարիում և այնուհետև երկու լոգարաններով կալդարիում։ Կանանց բաժինը բաղկացած էր միայն հանդերձարանից, տեպիդարիումից և կալդարիումից, ինչպես նաև ոչ մեծ ներքին այգուց։ Պատերի վրա պահպանվել են որմնանկարներ, օրինակ՝ տեպիդարիումի «Ատլանտները»։ Հետաքրքիր է ֆրիգիդարիումը, որը հիշեցնում էր Վերածննդի դարաշրջանի մկրտական եկեղեցին։
Կենտրոնական թերմեր
Կառուցվել են մ. թ. 62 թվականի երկրաշարժից հետո, սակայն 79 թվականին այդպես էլ չի ավարտվել լողավազանի շինարարությունը, իսկ ներքնաբակի նախասրահը նույնիսկ չի սկսվել։ Խողովակներն, որոնցով մատակարարվում էր ջուրը, արդեն գոյություն ունեին, սակայն վառարանները այդպես էլ չեն տեղադրվել։ Ունեին սրահների մի ամբողջ հավաքածու, սակայն միայն մեկ օրինակով (առանց տղամարդկանց և կանանց բաժինների)։