cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Լառնակա ամրոց
Լառնակա ամրոց (Κάστρο Λάρνακας), միջնադարյան օսմանական ամրոց, որը հիմնադրվել է եվրոպացիների կողմից 14-րդ դարում և վերակառուցվել է թուրքերի կողմից 1625 թվականին՝ Լառնակայի (Կիպրոսի Հանրապետություն) նավահանգիստը պահպանելու համար։ Ամրոցը գտնվում է Ֆինիկուդես Պրոմենադի Հարավային վերջնակետում («Ֆինիկովյան Պրոմենադ» )։ Ներկայումս ամրոցում գտնվում է պատմական թանգարան։
Պատմություն
Պատմական վկայությունների համաձայն, Լառնակա նավահանգստում ամրոցը կառուցվել է Կիպրոսի թագավոր Ջեյմս I դե Լուսինյան թագավորի օրոք (1382-1398)։ Ամրոցը դարձավ Կիպրոսի հարավային ափի պաշտպանական համակարգի բաղկացուցիչ մասը, որը ձգվում էր Ֆամագուստա նավահանգստից Պիլայի և Լիմասոլի շրջանում մինչև՝ Ակրոտիրի ծովածոց։
Ամրոցը նաև վենետիկյան տիրապետության շրջանում (1489-1571) ծառայել է Լառնակայի ծովային նավահանգստի պաշտպանության համար, ապա ամբողջ կղզու հետ անցել է Օսմանյան կայսրության տիրապետության տակ։ Իր պատմության ընթացքում ամրոցը բազմիցս վերակառուցվել և վերակառուցվել է։ 1625 թվականին թուրքերը վերականգնել են ամրոցը, որն այդ ժամանակ գրեթե ամբողջությամբ ավերվել էր (ինչի մասին վկայում է ամրոցի մուտքի վերևում գտնվող ցուցանակը), որից հետո ամրոցը ձեռք է բերել ժամանակակից տեսք՝ համատեղելով ռոմանական և օսմանյան ճարտարապետության առանձնահատկությունները։ Սակայն 18-րդ դարում ամրոցը մասամբ ավերվել է։
1878 թվականին բրիտանացիների գալով ամրոցը նորոգվել և հանձնվել է դատաոստիկանական պահանջների համար։ Այստեղ եղել է ոստիկանական բաժանմունք, բերման են ենթարկվել ձերբակալվածները, և մահապատժի են ենթարկվել կախաղանի միջոցով։ 1948 թվականին Լառնակայի ամրոցում կատարված վերջին մահապատժից անմիջապես հետո ոստիկանության բաժանմունքը տեղափոխվել է Ֆինիկուդես բուլվարի հակառակ կողմը, իսկ ամրոցի տարածքում բացվել է պատմական թանգարան։ 1963 թվականի քաղաքային անկարգությունների ժամանակ թանգարանի ցուցանմուշների մի մասը գողացել են կամ զգալիորեն վնասվել է։
Նկարագրություն
Հնագիտական ​​հետազոտությունների համաձայն՝ բնօրինակ (Լուսինյան) ամրոցը շատ ավելի մեծ էր, քան 1625 թվականին օսմանյան թուրքերի կողմից վերակառուցված ամրոցը։ Նրա տարածքը տարածվում էր ավելի հյուսիս և հարավ-արևմուտք։ Սկզբնական շինությունից միայն ամրոցի հարավային մասում կամարակապերն ու կիսաշրջանաձև աբսիդն են պահպանվել, որոնց երկայնքով կան 14-րդ դարի գերեզմանաքարեր, որոնք այստեղ են բերվել Նիկոսիայի գոթական տաճարներից։
Ամրոցի հյուսիսային մասում պահպանվել են օսմանյան ոճով հարակից երկու հարկանի շենքեր, որոնցից մեկի առաջին հարկում կա կամարակապ պատկերասրահ, որը ծառայում է որպես բակ և միևնույն ժամանակ ամրոցի մուտք։ Մուտքի աջ կողմում գտնվող սենյակը բրիտանացիները սարքել էին դատապարտյալների մահապատժի համար, որի համար սենյակում կախաղան էր տեղադրված։
Այս շենքի երկրորդ հարկում գտնվում է Լառնակայի պատմության թանգարանը (միջնադարի թանգարան), որը զբաղեցնում է չորս սենյակ, որտեղ պահվում են 4-7-րդ դարերի վաղ քրիստոնեական բազիլիկ ցուցանմուշներ։ Պատերին կան վաղ քրիստոնեական որմնանկարների լուսանկարներ։ Թանգարանը հասարակության համար բաց է շաբաթը յոթ օր ։
Ամրոցում մինչ օրս իրենց տեղերում են գտնվում 20-րդ դարի սկզբի Friedrich Krupp AG ֆիրմայի թնդանոթները, որոնց գլխավոր գործառույթը նավահանգիստ մտնող նավերին ողջունելն էր։ Ամրոցի բակում այժմ պարբերաբար անցկացվում են սիմֆոնիկ երաժշտության և թատերական փառատոնների համերգներ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կիպրոսի ամրոցներ Կատեգորիա:Կիպրոսի թանգարաններ
Բարդի ձյունասպիտակ
Բարդի ձյունասպիտակ, ուռազգիների ընտանիքի, բարդի ցեղի բույս։
Տարածվածություն
Բնական պայմաններում տարածված է Կովկասում, Բալկանյան թերակղզում, Միջին Ասիայում Փոքր Ասիայում։ Հայաստանում հանդիպում է Մեղրիում, նախալեռնային և ստորին լեռնային գոտիներում, ծովի մակերևույթից մինչև 1500 մ բարձրության վրա, գետահովիտներում, ջրատար առուների եզրերին, հզոր, խոնավ հողերում։
Կիրառություն
Արտակարգ դեկորատիվ տեսակ է, որն աչքի է ընկնում ձյունասպիտակ, գեղեցիկ տերևներով և հրաշալի սաղարթով։ Պիտանի է հանրապետության ստորին և միջին լեռնային գոտիների համար։ Այն հաջողությամբ կարելի է օգտագործել որպես սոլիտեր խմբերում և ծառուղիներում, քանի որ ձյունասպիտակ սաղարթը հրաշալի հակադրություն է առաջացնում այլ ծառատեսակների ընդհանուր ֆոնի վրա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ուռազգիներ
Օդեսայի օպերայի և բալետի թատրոն
Օդեսայի օպերայի և բալետի թատրոն (Одеський національний академічний театр опери та балету), Օդեսայի առաջին և ամենահին թատրոնն է ։ Առաջին շինությունը կառուցվել է 1810 թվականին, սակայն 1873 թվականի հրդեհից այրվել է։ Թատրոնի ժամանակակից շենքը կառուցվել է 1887 թվականին ճարտարապետներ Ֆերդինանդ Ֆելների և Գերման Գելմերի կողմից բարոկկո ոճով։ Հանդիսականների սրահը ձևավորված է ուշ ֆրանսիական ռոկոկո ոճով։ Պայտանման դահլիճի եզակի ակուստիկայի շնորհիվ բեմի յուրաքանչյուր շշուկ լսելի է դահլիճի ցանկացած անկյունում։ Թատրոնի շենքի ամբողջական վերանորոգումն ավարտվել է 2007 թվականին։
Պատմություն
Սանկ Պետերբուրգցի ճարտարապետ Թոմաս դե Թոմոնը նախագծել է առաջին թատրոնը, որը բացվել է 1810 թվականի փետրվարի 10-ին։ Վերջին թատրոնը կառուցվել է ճիշտ նույն տեղում, որտեղ 200 տարի առաջ կառուցվել է առաջին թատրոնը։ Գլխավոր մուտքը իր սյունաշարով նայում էր դեպի ծովը։ Սրահ չկար ։
1831 թվականին ռուսական կայսրության գեներալ-նահանգապետ Միխայիլ Վորոնցովը (ներկայումս Ուկրաինայի կազմում) որոշում է հին սահմանված կարանտին վճարները հատկացնել Օդեսայի թատրոնին ։ Պատմաբան Չարլզ Քինգը ներկայացնում է, որ Օդեսայի բժշկական տեսուչներից մեկը նույնպես եղել է Օդեսայի թատրոնի սեփականատերերից։ Երբ տոմսերի վաճառքը քիչ էր լինում, նա նորեկ հաճախորդների մոտ վարակ էր հայտնաբերում, և նրանք կարանտին էին անցնում սեփական միջոցներով։ Լազարեթի ծախսերը, որտեղ հիվանդները մնում էին, օգտագործվում էր թատրոնում անվանի կատարողի վարձելու համար ։ 1873 թվականի հունվարի 2-ի գիշերը թատրոնի շենքը հրդեհվում է ։ Սկսվում է դրամահավաք։ Հայտարարվում է լավագույն թատերական դիզայնի միջազգային մրցույթ։ Ներկայացված քառասուն նախագծերից ոչ մեկը չի ընտրվում ։ Ընտրվում է 1878 թվականին Դրեզդենի օպերայի շենքի նմանատիպ նախագիծը ոչ ավանդական նախասրահով, որին հաջորդում են դահլիճի կորություննեը ։ Վիեննացի ճարտարապետներ Ֆերդինանտ Ֆելներն ու Հերման Հելմերը 1883 թվականին սկսել են ավելի մեծ թատրոնի շենքի կառուցումը։ Հիմնարկեքը տեղի է ունեցել 1884 թվականի սեպտեմբերի 16-ին։ Շինարարությունն ավարտվել է 1887 թվականի հոկտեմբերի 1-ին։ Շինարարության արժեքը կազմել է 1,300,000 ռուբլի։ Շինությունն անվանվել է Օդեսայի քաղաքային թատրոն  ։ Այն եղել է Օդեսայի առաջին շինությունը, որը փորձարկել է Էդիսոն ընկերության էլեկտրական լուսավորությունը ։ Ամռանը թատրոնն ավելի հարմարավետ դարձնելու համար սառույցի և ծղոտի միջոցով դահլիճում ապահովել են զովություն ։ 1925 թվականին շենքը կրկին հրդեհվել է ։
Երբ Օդեսայի բնակիչներն իմանում են, որ շենքն արժեցել է 1.3 միլիոն ռուբլի՝ ապշում են, սակայն շենքը տեսնելով՝ կրկին ապշում են հիացմունքից ։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Նիկիտա Խրուշչովը, մտահոգված քաղաքում տիրող իրավիճակով, այցելել է Օդեսա այն ազատագրելուց անմիջապես հետո։ Նա տեղեկացնում է, որ թատրոնի շենքի միայն մեկ անկյունն է վնասվել թշնամու պարկուճներից ։
Թատրոնը վերակառուցվել է 1960-ական թվականներին ։ Թատրոնը գտնվում է տեղաշաժվող հողերի վրա և առկա է փլուզման վտանգ. շենքի հիմքի առաջին ճաքերը ի հայտ են եկել հիմնադրման պահից։ Թատրոնի արևելյան կեսը նստել է 7 դյույմով առաջին երեք տարիների ընթացքում, և վեց պատերը սկսել են թեքվել։ Գլոբ Դրանովը, ով 25 տարի երգել է այս օպերային թատրոնում, աջակցում է շենքի վերականգնման աշխատանքներում ։
Շինարարություն
Շենքի ճակատը զարդարված է իտալական բարոկկո ոճով։ Շինության խորշերում տեղադրված են Միխայիլ Գլինկայի, Նիկոլայ Գոգոլի, Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի և Ալեքսանդր Պուշկինի կիսանդրիները։ Մեծ դահլիճը ձևավորված է Լուի XVI-ի ոճով և զարդարված է ոսկեզօծ ֆիգուրներով ու զարդանախշերով։ Ճարտարապետները նախասրահից ստեղծել են 24 ելք՝ հրդեհի դեպքում ողբերգություններից խուսափելու համար։ Թատրոնի կողքին կա մարգագետին՝ թարմ ծաղիկներով ու թփերով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի թատրոններ Կատեգորիա:1887 կառուցումն ավարտված թատրոններ Կատեգորիա:1810 կառուցումն ավարտված թատրոններ
Էլիզա Ագնինի Լոլլին
Կենսագրություն
Ծնվել է 1858 թվականի մարտի 22-ին Բոլոնիա յի հյուսիսում գտնվող Ֆինալե Էմիլիա յում, Թոմասո Ագնինիի և Էլիզաբետա Կոստների դուստրն էր։ 1885 թվականի օգոստոսին ամուսնացել է փաստաբան և քաղաքական գործիչ Վիտորիո Լոլինիի (1860–1924) հետ, չորս երեխա են ունեցել ։
1896 թվականին, նա չորս այլ երիտասարդ կանանց (Ջիակինտա Մարտինի, Ալինա Ալբանի, Վիրջինի Նաթան և Եվա դե Վինչենցիս) հետ միասին, հիմնել է «Կանանց ասոցիացիան», որը դարձել է իտալական ֆեմինիստական շարժման կարևոր ներկայացուցիչը։ Նաև ակտիվ էր կանանց ընտրական իրավունքի կոմիտեյում՝ ապաքաղաքական տեսանկյունից աջակցելով կանանց։ Համառ պացիֆիստ Ագնինին կտրականապես դեմ էր Առաջին համաշխարհային պատերազմ ին Իտալիա յի մասնակցությանը ։
Էլիզա Ագնինի Լոլլինին մահացել է Հռոմ ում, 1922 թվականի հունիսի 22-ին կերակրափողի քաղցկեղ ից ։
Down to fuck
«Down to fuck» (DTF), սլենգային արտահայտություն այն մարդու մասին, ով ուզում է սեռական հարաբերություններ ունենալ (fuck) մի ուրիշ մարդու հետ՝ հաճախ սեքս առանց պարտավորությունների ։ Այդ տերմինն օգտագործվում է 2007 թվականից, և առաջին անգամ օգտագործվել է «Սուպերվատ» ֆիլմում։ Այն լայն օգտագործվում է լրտատվամիջոցների կողմից, կինոյում և երաժշտության մեջ   ։
Էլիզա Ագնինի Լոլլին
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1858 ծնունդներ Կատեգորիա:1922 մահեր Կատեգորիա:Իտալացի ֆեմինիստներ Կատեգորիա:Իտալիայի կին քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Սոցիալիստ ֆեմինիստներ
Down to fuck
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սեքսուալ սլենգ Կատեգորիա:Անգլերեն բառեր և արտահայտություններ
Մոռենի կովկասյան
Մոռենի կովկասյան, վարդածաղկավորների կարգի, վարդազգիների ընտանիքի փոքր թուփ։
Նկարագրություն
Փոքր, տերևաթափ թուփ է, աղեղնաձև, գլանաձև կտրվածքով ճյուղերով, մազմզուկապատ կամ մերկ անպտուղ ընձյուղներով, կեռ փշերով և շիկավուն գեղձիկներով։ Տերևները, եռաբաժան են կամ հնգաբաժան, գլանաձև, թաղիքամազմզուկապատ տերևակոթուններով, ծածկված գեղձիկներով և փշերով, ամուր կաշվեկերպ, վերևից մերկ, ներքևից նուրբ թաղիքավոր, սուր ատամնաեզր, ծայրային տերևիկը 8 սմ երկարությամբ, լայն հակառակ ձվաձև, սրտաձև հիմքով, կողմնայինները կարճ կոթունավոր, թեք կտրված հիմքով։ Պտղաբերող շիվերը թեթևակի անկյունավոր են կամ ակոսավոր, ավելի մանր տերևավոր։ Ծաղկաբույլերն ուղղաձիգ են, մազմզուկապատ, ծաղիկները սպիտակ են, 1,5-2 սմ տրամագծով։ Պտուղները սև են, լայն ձվաձև, 2-2,5 սմ տրամագծով, համեղ։
Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում։ Հանդիպում է մեր հանրապետության հյուսիսարևելյան շրջաններում, Արարատյան դաշտի նախալեռնային գոտում, Ջանգեզուրում, Մեղրիում, միջին և վերին լեռնային գոտիներում, թփուտների մեջ, անտառների եզրերին, գետափերին։
Կիրառությունը
Էկոլոգիական խումբը VI: Մշակության հավանական շրջանները 9-10, 18-20, 23-25,28, 32 ։
Վիլյույի ջրամբար
Վիլյույի ջրամբար (Вилюйское водохранилище, ВВ), ջրամբար Ռուսաստանում, որ ստեղծվել է Վիլյույի հէկի կողմից Լենա գետի վտակ Վիլյույ գետի վրա։ Վիլյույի ջրամբարը տեղակայված է Յակուտիայում՝ Կրասնոյարսկի երկրամասի հետ սահմանին մոտ։ Գտնվում է Ենիսեյ գետի վտակ Ստորին Տունգուսկայից մոտավորապես 80 կմ դեպի արևելք։
Նկարագրություն
Վիլյույի ջրամբարն ստեղծվել է 1965-1967 թվականներին, երբ Վիլյույի հէկի համար ամբարտակ է կառուցվել Վիլյույ գետի վրա։ Ջրամբարի ստեղծման ժամանակ ջրի տակ են անցել 2,3 հազար հա գյուղատնտեսական նշանակություն ունեցող հողատարածություններ, ինչպես նաև տեղափոխվել է 50 կառույց ։
Ջրամբարի՝ ծովի մակարդակից 246 մետր բարձրության դեպքում նրա մակերեսը կազմում է 2360 կմ²։ Հէկի նախագծի համաձայն՝ ջրամբարի ջրի մակարդակը կարող է բարձրանալ մինչև 249 մ, իսկ հէկի աշխատանքի համար անհրաժեշտ ջրի նվազագույն մակարդակը 231 մ է, ինչը հավասար է տատանումների թուլյատրելի առավելագույն չափին՝ 18 մ ։ Վիլյույի ջրամբարի ջրի մակարդակի զգալի տատանումները պայմանավորված են առաջին հերթին տարբեր տարիներին եղած տեղումների քանակների տարբերությամբ։
Ջրի տարեկան միջին հոսքը կազմում է 20 կմ³: Ջրամբարի միջին ծավալը հավասար է 40,4 կմ³, որի մեջ է մտնում նաև ջրամբարի օգտակար ծավալը՝ 22,4 կմ³ :
Վիլյույի ջրամբար են թափվում Վիլյույ, Չոնա գետերը ։ Ջրամբարից դուրս է հոսում Վիլյույ գետը։
Վիլյույ ջրամբարի երկարություն կազմում է 470 կմ, լայնությունը՝ 18 կմ։ Ամենամեծ խորությունը 70 մետր է, միջին խորությունը՝ 17 մետր։ Վիլյույ ջրամբարի ջրհավաք ավազանի մակերեսը կազմում է 141 150 կմ²։
Տնտեսական նշանակություն
Վիլյույի ջրամբարն օգտագործվում է Վիլյույ գետի հոսքի սեզոնային ու բազմամյա կարգավորման համար, ինչպես նաև ջրամատակարարման, նավագնացության ու ձկնորսության նպատակներով։ Վիլյույի ջրամբարում ապրում են տարբեր ձկնատեսակներ, որոնցից են նելման, չիրը և այլն։ Հէկի ջրթողիչից դուրս հոսող ջուրն օգտագործվում է Վիլյույ գետի ներքին հոսանքում նավագնացության համար անհրաժեշտ պայմանների ապահովման համար ։
Վարարում 2008 թվականին
2008 թվականի հուլիս-օգոստոս ամիսներին եղած առատ տեղումների պատճառով այդ շրջանում ջրամբարում ավելացավ 38 կմ³ ջուր, որից 23 կմ³-ը դուրս է թողնվել հէկի ջրաթողիչից։ Ընդ որում՝ նախկինում ջրամբարից ջուրը դուրս է թողնվել մեծ քանակությամբ տեղացած ձնի պատճառով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ջրամբարներ
Վեց Նապոլեոններ
«Վեց Նապոլեոններ» (The Adventure of the Six Napoleons), հայտնի անգլիացի գրող Արթուր Կոնան Դոյլի դետեկտիվ պատմվածք «Շերլոք Հոլմսի վերադարձը» շարքից։ Գրվել է մոտ 1899 թվականին։Պատմվածքում գործում է 19-րդ դարի հայտնի խուզարկու Շերլոք Հոլմս և իր օգնական բժիշկ Ուոթսոնը
Սյուժե
Հոլմսը իմանում է հանցագործի անունը. դա իտալացի Բեպպոն էր ով մի ժամանակ աշխատում էր որպես քանդակագործ։ Նա քանդակագործ աշխատելու տարիներին իր իտալացի ընկերոջ միջոցով՝ ով իդեպ իր կողմից սպանված երիտասարդն էր կատարում է մի շատ թանկարժեք մարգարտի գողություն՝ Բորջիայի մարգարտի գողությունը։ Որպեսզի ոստիկանությունը չբացահայտի կատարվածը նա այդ մարգարիտը խնամքով թաքցնում է իր իսկ կողմից պատրաստվող վեց Նապոլիոնների կիսանդրիներից մեկի մեջ։ Հետագայում նա չի հասցնում խուսափել ոստիկանությունից և ձերբակալվում է։ Այսպես Նապոլիոնների կիսանդրիները ուղարկվում են տարբեր խանութներ և վաճառվում են՝ գնալով Լոնդոնի տարբեր հատվածներ։ Մոտ մեկ տարի անց երբ նա հայտնվում է ազատության մեջ փորձում է հասնել մարգարտին։ Նա ստիպված իմանում է այդ բոլոր վեց տների հասցեները և դրանց միջոցով գնում է և ջարդում է դրանք։ Սակայն Հոլմսը գլխի է ընկնում և նա իր գործընկերների հետ, հենց գողության վայրում բռնում է Բեպպոյին։ Հետագայում Հոլմսը արժանանում է իր գործընկերների գովասանքին և պատմում թե ինչպես գտավ այս հերթական առեղծվածի լուծումը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շերլոկ Հոլմսի վերադարձը Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր Կատեգորիա:Անգլերեն գրականություն
Ռիցայի ռելիկտային ազգային այգի
Ռիցայի ռելիկտային ազգային այգի, պահպանվող տարածք Աբխազիայի Գուդաութի շրջանում ։ Այն ստեղծվել է Ռիցա լեռնային լճի, ինչպես նաև շրջակա լեռնային շրջանի բուսական և կենդանական աշխարհների պաշտպանության համար ։
Պատմություն
Այգին հիմնադրվել է 1996 թվականի հոկտեմբերի 17-ին համանուն արգելոցի հիման վրա, որը հիմնադրվել է 1930 թվականին ։ Նախագծված է եզակի բնական լանդշաֆտների պահպանման համար, որը բնութագրվում է բարձրությունների զգալի տատանմամբ (100-3256 մ) ։
Աշխարհագրություն
Այն գտնվում է Աբխազիայի լեռնային հատվածում` Մեծ Կովկասի հարավային լանջին, որն ընդգրկում է Գեգայի հովտից մինչև Պշչիցա հովիտ ընկած տարածքը։ Բարձրության 100-3256 մետր տատանումները (մինչև Ագեպստա լեռը) ստեղծում են պայմաններ բուսական և կենդանական աշխարհների բազմազանության համար ։ Արգելոցի ամենամեծ լիճը համարվում է Ռիցան, առանձնանում են նաև Փոքրիկ Ռիցա և Կապույտ լճերը։ Այստեղ կան մի քանի ջրվեժներ, որոնցից ամենահայտնին Գեգայի ջրվեժն է` 70 մետր բարձրությամբ ։
Բուսական աշխարհ
Էվկսին-կոլխիդյան սաղարթավոր անտառների պահպանվող տարածքներում աճում են շատ մշտադալար Տոսախ կոլխիդյանների բույսեր, Եղևին կովկասյաններ բրգաձև սոճիներ, որոնց բարձրությունը հասնում է ավելի քան 70 մետրի և Կենի հատապտղայիններ ։ Գոյություն ունեն նոսր էնդեմիկ ձևերի բազմություն, ինչպիսիք են` «Lilium kesselringianum»-ը, «Primula farinosa»-ը և այլն, այդ թվում` արգելոցում լայն տարածված զանգակը, որը նաև կոչվում է աբխազյան բուսական աշխարհի թագուհի ։
Կենդանական աշխարհ
Կաթնասունների ներկայացուցիչներն են՝ կովկասյան ազնվացեղ եղջերուն, կովկասյան լեռնային ցուլը, ռուպիկապրան, այծյամը, վարազը, կովկասյան անտառի կատուն, քարակզաքիսը և վայրի ճագարը ։
1980-1983 թվականներին արգելոցում գրանցվել է թռչունների 110 տեսակ` 15 կարգերից։ Բացի դրանից քարարծիվը, սպիտակագլուխ սիլը, սապսանը, կովկասյան մարեհավը և կարմիր փորով կարմրատուտը գրանցվել են ԽՍՀՄ-ի և Վրացական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության կարմիր գրքերում ։
Կան նաև երկկենցաղների և սողունների նոսր տեսակներ, ինչպիսիք են կովկասյան խաչագորտը, կովկասյան դոդոշը, էնդեմիկ փոքրասիական տրիտոնը և սովորական կովկասյան իժը ։
Մաք Մերդո
Մաք Մերդո կայան (McMurdo), ամերիկյան անտարկտիկական հետազոտական կայան, նավահանգիստ, տրանսպորտային հանգույց։ Պատկանում է ԱՄՆ անտարկտիկական ծրագրին, սակայն սպասարկում է նաև այլ պետությունների կայաններն ու հետազոտական ծրագրերը։ Այն գտնվում է Ռոսս կղզու հարավային ծայրամասում՝ Ռոսս սառցադաշտի կողքին, Նոր Զելանդիայի տարածքային պահանջների գոտում։ Հեռավորությունը Նոր Զելանդիայից դեպի հյուսիս 3500 կմ է, մինչև նորզելանդական Սքոթ Բեյզ հետազոտական կայան՝ 2 կմ։ Անտարկտիդայի ամենամեծ բնակավայրն է։ Նախկինում բնակչությունն ամռանը կարող էր հասնել 1258-ի (1996 թվական), ձմռանը՝ մոտ 150 մարդու (1999 թվական) ։ Այժմ բնակչության թիվը կայունացել է․ այնտեղ շուրջ 1300 մարդ է ապրում ։
Պատմություն
1960-1972 թվականներին կայանում գործել է մայրցամաքի առաջին և միակ ատոմակայանը։ Անտարկտիդայում ատոմային էներգիայի օգտագործման արգելքի, ինչպես նաև ռեակտորի շահագործման ընթացքում նկատված խնդիրների պատճառով (ընդհանուր առմամբ, գրանցվել է 438 անսարքություն, այդ թվում՝ ջրի արտահոսք և ռեակտորում ճաքեր), կայանը դադարեցվել է և ուղարկվել է ամբողջությամբ Սան Դիեգո։ Հաղորդվում է, որ մի շարք նավաստիներ, որոնք մասնակցել են ռեակտորի տարհանմանը, հետագայում մահացել են քաղցկեղից ։ Ներկայումս ատոմակայանի տարածքում մնացել է միայն բրոնզե հուշատախտակ։
Կայանը չորս հեռուստաալիք է ստանում կայանից 40 կմ հեռավորության վրա գտնվող արբանյակային կենտրոնի միջոցով։ Որոշ ժամանակ Մաք Մերդոյում գործում էր Անտարկտիդայի միակ հեռուստաընկերությունը՝ AFAN-TV-ն, որը վարում էին զինվորականները։
Կայանը որոշ քննադատությունների է արժանացել ԱՄՆ-ում՝ թափոնների հեռացման ոչ էկոլոգիական մեթոդի պատճառով, ինչպես նաև՝ կապված Տրանսանտարկտիկական մայրուղու կառուցման հետ, որը պետք է միացնի կայանը Հարավային բևեռին և Ամունդսեն Սքոթ կայարանին։ Շրջակա միջավայրի պահպանության արձանագրության համաձայն՝ 2003 թվականին գործարկվել է թափոնների վերամշակման նոր կայան։
Կլիմա
Բոլոր ամիսների ընթացքում միջին ջերմաստիճանը ցրտից ցածր է 0 °C կետից․ Մաք Մերդոն ունի բևեռային սառցե գլխարկի կլիմա (Köppen EF): Այնուամենայնիվ, ամենատաք ամիսներին (դեկտեմբեր և հունվար) ամսական միջին բարձր ջերմաստիճանը երբեմն կարող է բարձրանալ 0 °C-ից։ Կայանը պաշտպանված է Անտարկտիդայի ներքին ցուրտ ալիքներից Տրանսանտարկտիկական լեռներով, ուստի −40°-ից ցածր ջերմաստիճանները հազվադեպ են՝ համեմատած ավելի բաց տարածքների հետ, ինչպիսին է Նոյմայեր կայարանը, որը սովորաբար ունենում է այդ ջերմաստիճանը տարին մի քանի անգամ․ մայիսին, իսկ երբեմն նույնիսկ ապրիլին՝ 0 °C-ից բարձր։ Մաք Մերդոյում երբևէ գրանցված ամենաբարձր ջերմաստիճանը եղել է 10,8 °C, 1987 թվականի դեկտեմբերի 21-ին։ Ամռանը ձնհալի չափը բավարար է, որը նպաստում է սահմանափակ քանակությամբ բուսականության աճին (մասնավորապես մամուռի և քարաքոսի մի քանի տեսակներ)։
Ցամաք
Մաք Մերդոն աշխարհի ամենահարավային նավահանգիստն է։ Բազմաթիվ ճանապարհային և արտաճանապարհային մեքենաներ մարդկանց և բեռներ տեղափոխում են կայարանի տարածքով, ներառյալ «Ivan the Terra» ավտոբուսը (բառախաղ Իվան Ահեղ (Ivan the Terrible) անվամբ)։ Մաք Մերդոյից դեպի Նոր Զելանդիայի Սքոթ բազա կա ճանապարհ, ինչպես նաև գործում է դեպի Հարավային բևեռ մայրուղին։
Օդ
Մաք Մերդոն սպասարկում է երեք սեզոնային օդանավակայաններ.
Պատմական վայրեր
Ռիչարդ Բըրդի պատմական հուշարձանը կանգնեցվել է Մաք Մերդոում 1965 թվականին։ Այն ներառում է բրոնզե կիսանդրի սև մարմարի վրա, 150 սմ × 60 սմ (5 ոտնաչափ × 2 ոտնաչափ) քառակուսի, փայտե հարթակի վրա, որը պարունակում է մակագրություններ, որոնք նկարագրում են բևեռային հետազոտության նվաճումները։ Այն համարվել է որպես պատմական վայր կամ հուշարձան (HSM 54)՝ հետևելով Անտարկտիկայի պայմանագրի Խորհրդատվական հանդիպմանը Միացյալ Նահանգների առաջարկին ։
Ատոմակայանի բրոնզե հուշատախտակն ունի մոտ 45 սմ × 60 սմ (18 × 24 դյույմ) չափս, և ամրացված է մի մեծ ուղղահայաց ժայռի վրա՝ դիտորդական բլրի արևմտյան մասի կեսին, նախկին PM-3A միջուկային ատոմակայանի նախկին տեղում՝ էներգիայի ռեակտոր Մաք Մերդոյի կայանում։ Գրությունը մանրամասնում է Անտարկտիդայի առաջին ատոմակայանի ձեռքբերումները ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1956 հիմնադրումներ Անտարկտիկայում Կատեգորիա:1902 հիմնադրումներ
Դիգրյա
Դիգրյա, լեռ Վրաստանի Սամցխե-Ջավախեթի մարզում, Մեսխեթի լեռնաշղթայում, Ախալցխայի շրջանում։ Նշանակված է Կովկասի 5-վերստանոց քարտեզում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի լեռներ Կատեգորիա:Սամցխե-Ջավախքի մարզ
Վիվան
Վիվան (Անուշավան Մարգարի Ջիդեջյան, ), հայ արձակագիր, թարգմանիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թվականից։
Գրական անունը
Բացի սրանից վիվան "vivant" ֆրանսերեն նշանակում է ապրող, կենող։ Միգուցեև հետմահու գնահատման հույսով տոգորված բանատեղծը փորձել էր այդպես նշանավորել իր գործի անմահությունը։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1899 թվականի ապրիլի 15-ին, Արևմտյան Հայաստանի Վան քաղաքում։ 1915 թվականին ավարտել է Վանի Երեմյան դպրոցը։ 1916-1917 թվականներին սովորել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում։ 1919 թվականին աշխատել է Երևանում, 1920-1922 թվականներին՝ Թիֆլիսում։ 1922 թվականին մեկնել է Փարիզ, սովորել Սորբոնի համալսարանում (մինչև երրորդ կուրսը), ապա աշխատել է Փարիզի տարբեր գործարաններում։ 1925 թվականին ընդունվել է Ֆրանսիայի կոմունիստական կուսակցության շարքերը։ 1925-1932 թվականներին Փարիզում խմբագրել է «Բանվոր Փարիզ», «Երևան», «Բանվոր», «Վերելք», «Մեր ուղին», «Դարբնոց», «Արշավ» հայալեզու պարբերականները։ 1933 թվականին վերադարձել է Հայաստան։ 1933-1935 թվականներին աշխատել է «Խորհրդային Հայաստան» օրաթերթում, իսկ 1935-1940 թվականներին՝ Կուսհրատում, 1940-1941 թվականներին՝ Հայպետհրատում։ 1942 թվականից ծառայել է սովետական բանակում։ 1945-1947 թվականներին աշխատել է Երևանի Ալեքսանդր Մյասնիկյանի անվան հանրապետական գրադարանում։ 1948-1953 թվականներին եղել է Քանաքեռի Խաչատուր Աբովյանի անվան տուն-թանգարանի տնօրենը։ Մահացել է 1960 թվականի հունիսի 9-ին, Երևանում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ Կատեգորիա:Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանի սաներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ Կատեգորիա:Ֆրանսերենից հայերեն թարգմանիչներ Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կիբեռտարածություն
Կիբեռտարածություն (Cyberspace, Киберпространство), այլաբանական վերացարկում, որը կիրառվում է փիլիսոփայությունում և համակարգչային տեխնոլոգիաներում, հանդիսանում է (վիրտուալ) իրականություն, որը ներկայացնում է նոոսֆերան ։ Այլ կերպ ասած՝ երկրորդ աշխարհը՝ ինչպես համակարգիչների «ներսում», այնպես էլ համակարգչային ցանցերի «ներսում»։ Կիբեռտարածությունը «պայմանական միջավայր է, որտեղ տեղի է ունենում տվյալների փոխանակություն համակարգչային ցանցերի միջոցով» ։ «Կիբեռտարածություն» բառը հանրահայտ և լայնորեն տարածված դարձավ 1990-ականներին, երբ համացանցի, համակարգչային ցանցերի և թվային հաղորդակցության օգտագործումը կտրուկ աճ արձանագրեց, և «կիբեռտարածություն» բառեզրի կիրառումը հնարավորություն էր տալիս ներկայացնելու նոր ծագող բազում գաղափարներն ու երևույթները։
Տերմինի (բառեզրի) ի հայտ գալը
«Կիբեռտարածություն» բառը ծագում է կիբեռ-նետիկա և տարածություն) բառերից։ «Կիբեռնետիկան» (cybernetics, кибернетика), իր հերթին՝ ծագում է հին հունարեն κυβερνήτης (կյուբեռնետես՝ «ղեկակալ», «կառավարող», «օդաչու», կամ «ղեկավար» բառերից)։ «Կիբեռնետիկա» բառն առաջին անգամ գիտության մեջ է ներմուծել Նորբերթ Վիըները՝ էլեկտորնային հաղորդակցությունների և վերահսկողության գիտության մասին իր առաջատար աշխատության մեջ։ «Կիբեռտարածություն» բառեզրը նախ հայտնվել է դիտողական արվեստներում՝ 1960-ականների վերջին, երբ դանիացի արվեստագետ Սյուազան Ուսսինգը (Susanne Ussing, 1940-1998) և իր գործընկեր ճարտարապետ Կարստեն Հոֆֆը (Carsten Hoff, b. 1934) հայտարարեցին իրենց Կիբեռտարածության Ատելյեի (Atelier Cyberspace) ստեղծման մասին ։ Այնուհետև այդ բառը առաջին անգամ հայտնվում է հանրամատչելի գրականության մեջ կանադացի հայտնի գրող-ֆանտաստ Ուիլյամ Գիբսոնի երկերում։ Նախ՝ Ուիլյամ Գիբսոնի՝ 1982 թվականին, իր «Քրոմի այրումը» («Burning Chrome») նովելում, որը լույս է տեսել Օմնի հանդեսում, Հետագայում այս բառեզրը հանրահայտ դարձավ նույն գրողի «Նեյրոմանտ» («Neuromancer» գրական ստեղծագործության միջոցով (էջ 4, Ֆանտաստիկ պրես էդիշըն, Բլումֆիլդ, Միչիգան, 1986) , որը կիբեռտարածութան մասին հրատարակված առաջին կոշտ շապիկով գրքերից մեկն էր։
Կիբեռտարածությունը և հասարակությունը
Կիբեռտարածությունը չպետք է շփոթել իրական համացանցի՝ Ինտերնետի հետ։ Կիբեռտարածություն բառեզրը հաճախ կիրառում են այն օբյեկտների նկարագրման համար, որոնք լայնորեն տարածված են համակարգչային ցանցում։ Օրինակ՝ վեբ-կայքը կարող է այլաբանորեն նկարագրվել որպես «կիբեռտարածությունում գտնվող»։ Օգտագործելով նման մեկնաբանությունը, կարելի է ասել, որ համացանցային իրադարձությունները տեղի չեն ունենում երկրերում կամ քաղաքներում, որտեղ ֆիզիկապես գտնվում են սերվերները կամ մասնակիցները, այլ տեղի են ունենում կիբեռտարածությունում։ Դա իրերի նկատմամբ ողջախող հայացք կդառնա, այն պահին, երբ բաշխված ցանցային ծառայությունները կսկսեն լայնորեն կիրառվել, երբ ցանցի մասնակիցների անձն ու տեղակայումը անհնար կլինի որոշարկել՝ նրանց անանունության կամ կեղծանունության պատճառով։ Այսինքն՝ այն ժամանակ, երբ հնարավոր չի լինի կիրառել յուրաքանչյուր նահանգի կամ պետության օրենքները կիբեռտարածությունում։
Բացի այն, որ սովորական մարդիկ արդեն այնքան էլ քննադատորեն չեն վերաբերվում ֆանտաստիկային՝ երևակայականին, որը, որքան էլ զարմանալի կարող էր թվալ, աստիճանաբար մտնում է մարդկային կյանքի մեջ, «կիբեռտարածություն» այլաբանական բառեզրի հաջողությունը մեծ մասամբ կայանում է «համակարգչային ծրագրավորող» մասնագիտության՝ մանր մասերի բաժանվելու մեջ։
ԱՄՆ-ում ընթանում է հատուկ ռազմական AFCYBER ստորաբաժանման ստեղծման գործընթացը, որը պատասխանատու է լինելու կիբեռտարածությունում մարտական պաշտպանական և հարձակողական գործողությունների վարման համար։
Կիբեռտարածության սահմանումները
Թեպետ գոյություն ունեն կիբեռտարածության մի շարք սահմանումներ թե՛ գիտական, թե՛ պաշտոնական կառավարական աղբյուրներում, սակայն առայժմ չկա սույն բառեզրի լիովին համաձայնեցված պաշտոնական սահմանումը։ Ըստ Ֆ. Դ. Կրամերի (F. D. Kramer) ներկայումս կա կիբեռտարածություն բառեզրի 28 տարբեր սահմանում ։
Արտացոլումը մշակույթում
Կիբեռտարածություն հասկացությունը կիրառվում է ոչ միայն համակարգչային և փիլիսոփայական գիտելիքների բնագավառներում, այլև՝ զանգվածային մշակությի ապրտադրանքներում։
Հղումներ
Կատեգորիա:Համակարգիչ Կատեգորիա:Արհեստական ինտելեկտի փիլիսոփայություն Կատեգորիա:Կիբեռպանկ Կատեգորիա:Արհեստական բանականության իմաստասիրություն Կատեգորիա:Ուիլյամ Գիբսոն Կատեգորիա:Կիբեռտարածություն Կատեգորիա:Կիբեռնետիկա
Ռիկղե
Ռիկղե (რიყე), գյուղ Վրաստանի արևմտյան հատվածում՝ Սամեգրելո և Զեմո-Սվանեթի մխարեի Զուգդիդի շրջանում։
Աշխարհագրություն
Աշխարհագրորեն Ռիկղե գյուղը տեղակայված է Կովկասյան տարածաշրջանում՝ արևմտյան Վրաստանում։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 25 մետր բարձրության վրա։
Օիրեմեը շրջկենտրոն Զուգդիդ քաղաքի հետ միացված է ավտոխճուղով։ Զուգդիդի և Օիրեմեի հեռավորությունը կազմում է 8 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ Ռիկղզեի բնակչությունը կազմում է 1552 մարդ։ Գյուղի բնակչության ճնշող մեծամասնությունը վրացիներն են։ Բացի զտարյուն վրացիներից՝ այստեղ ապրում են նաև վրացիների տարբեր էթնիկական խմբեր, հիմնականում՝ մեգրելներ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Զուգդիդի մունիցիպալիտետի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Agabus melanarius
Agabus melanarius, լողաբզեզների ընտանիքին և Agabinae ենթաընտանիքին պատկանող բզեզ։
Տարածում
Տարածված է՝ Ավստրիայում, Բելգիայում, Բոսնիա և Հերցեգովինայում, Միացյալ Թագավորությունում, Բուլղարիայում, Չեխիայում, Դանիայում, Էստոնիայում, Ֆինլանդիայում, Ֆրանսիայում, Գերմանիայում, Հունգարիայում, Իտալիայում, Կալինինգրադում, Լիտվայում, Լյուքսեմբուրգում, Նորվեգիայում, Լեհաստանում, Ռուսաստանում (բացի հարավից), Սարդինիայում, Սլովակիայում, Շվեդիայում, Շվեյցարիայում, Նիդերլանդներում, Ուկրաինայում և Հարավսլավիայում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Միջատներ
Ազատ Վշտունի
Ազատ Վշտունի, ծննդյան անունը՝ Կարապետ Թաշճյան (Կարապետ Սեթի Մամիկոնյան),, հայ բանաստեղծ, գրական-հասարակական գործիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թվականից։ ԽՄԿԿ անդամ 1918 թվականից։
Անվան ստուգաբանություն
Բանաստեղծի գրական անունը՝ Ազատ Վշտունի, 1910-ական թվականների հայ մտավորականության տրամադրությունների արտահայտությունն է։ Հայ ժողովրդի կյանքում հակասական էին ազատության իղձն ու վիշտը, որից էլ ծնվում է Ազատ Վշտունի գրական անունը։ Ի դեպ՝ Ազատ Վշտունի անունն է կրել գրական փորձեր կատարող թիֆլիսցի մի երիտասարդ, որի անվան դեմ Կարապետ Մամիկոնյանը բողոքի մի նամակ է տպագրել տալիս «Մշակ» օրաթերթի 1916 թվականի մարտի 4-ի համարում։ Բացի այդ, բանաստեղծը ստորագրել է նաև Կարապ, Ազատ, Կարապետ Թաշճյան, Սեիդ էլ Նուր անուններով։
1921 թվականին Ազատ Վշտունին մեկնում է Իրան և Իրաք։ Վերադառնալուց հետո «Խորհրդային Հայաստան» թերթում նա հրատարակում է մի քանի բանաստեղծություններ, որոնք իբր թարգմանել է արաբ բանաստեղծ Սեիդ Էլ Նուրից։ Սակայն շուտով Ազատ Վշտունին հայտնում է, որ աշխարհում Սեիդ էլ Նուր անունով ոչ մի բանաստեղծ էլ չկա, որ դա հենց ինքն է՝ Ազատ Վշտունին։
Կենսագրություն
Ազատ Վշտունին ծնվել է 1894 թվականի հուլիսի 17-ին, Արևմտյան Հայաստանի Վան քաղաքում։ Նախնական կրթությունն ստացել է տեղի Երեմյան դպրոցում։ 1908-1911 թվականներին սովորել է Կոստանդնուպոլսի  Կեդրոնական վարժարանում։ 1911 թվականին մեկնել է Փարիզ և դարձել Սորբոնի համալսարանի գրական-փիլիսոփայական ֆակուլտետի ազատ ունկնդիր։ 1914 թվականին մեկնել է Թիֆլիս։ 1918-1919 թվականներին աշխատել է Թիֆլիսի Հին Ներսիսյան որբանոցում, որտեղ հիմնադրել է Փարոս տպագիր հանդեսը։ 1919-1920 թվականներին եղել է Ղրիմում։ Հայրենադարձության գործով 1921- թվականին մեկնել է Իրան և Իրաք։ Խմբագրել է «Մուրճ» ամսագիրը (1922), «Դիրքերում» երկշաբաթաթերթը (Թիֆլիս, 1924), «Մուրճ-մանգաղ» թերթը (Հյուսիսային Կովկա), Դոնի Ռոստով, 1926-1927), «Գեղարվեստի ֆրոնտում», «Խորհրդային Հայաստան»-ի գրական հավելվածը (Երևան, 1930), «Խորհրդային արվեստ» (Երևան, 1932-1934) ամսագիրը։ Եղել է Սովետական Հայաստանի գրական առաջին կազմակերպության՝ Սովետական Հայաստանի գրողների ասոցիացիայի նախագահը,  ներկայացուցիչը Մոսկվայում (1925), ՀԽՍՀ լուսժողկոմատի արվեստի սեկտորի վարիչ (1929)։ Գրական «Երեքի խմբակ»-ի (Եղիշե Չարենց, Գևորգ Աբով, Ազատ Վշտունի) անդամներից է։ Նրա ստեղծագործությունները թարգմանվել են ռուսերեն, ուկրաիներեն, վրացերեն, ադրբեջաներեն, քրդերեն, ֆրանսերեն, չինարեն և այլ լեզուներով։ Մահացել է 1958 թվականի մարտի 26-ին Երևանում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:Երևան քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:Մամիկոնյաններ Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ գրողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Հայ գրողներ Կատեգորիա:Վանում ծնված անձինք Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Հանֆորդ (Կալիֆոռնիա)
Հանֆորդ (Hanford), քաղաք ԱՄՆ-ի Կալիֆոռնիա նահանգում։ Քինգս շրջանի շրջանային կենտրոնն է։ Բնակչությունը 53 967 մարդ է (2010)։
Պատմություն
1877 թվականին ներկայիս Հանֆորդ քաղաքի տարածքում կառուցել են Գոշենից մինչև Կոալինգ ձգվող Հարավային խաղաղօվկիանոսյան երկաթգիծը, որտեղ տեղակայված էր ճամբար, որը ժամանակի ընթացքում վերածվել է քաղաքի։ Քաղաքի անունը դրվել է Հանֆորդ՝ ի պատիվ Ջեյմս Մեդիսոն Հանֆորդի։ Հանֆորդում հաճախ էին տեղի ունենում հրդեհներ։ 1887 թվականին բացվել է փոստային գրասենյակը։ 1891 թվականի հուլիսի 19-ին գործարարների մի խումբ գործարարներ և քաղաքացիական առաջնորդներ խնդրագիր են հղել Տուլարի շրջանի վարչությանը՝ քաղաքի ինկորպորացիայի մասին։ 1891 թվականի օգոստոսի 12-ին քաղաքը ինկորպորացվել է։ Քինգս շրջանը կազմավորվել է 1893 թվականին, և Հանֆորդը դարձել է շրջանային կենտրոն։ Քաղաքը շատ արագ էր զարգանում, կառուցվել է օպերայի կառույցը (Սան Ֆրանցիսկոյի և Լոս Անջելեսի միջև միակը) ։
Կլիմա
Կյոպպենի կլիմաների դասակարգման տվյալներով Հանֆորդի կլիման կիսաանապատային է։ Այդպիսի կլիման բնորոշ է կիսանապատային տափաստանային անապատներին ծայրամասային շրջաններում։ Սեզոնային ջերմաստիճանի տատանումները բավականին մեծ են։ Տարեկան միջին տեղումների քանակը՝ 213,4 մմ։ Տարեկան միջին ջերմաստիճանը 16,8°C է, ամենատաք ամիսը հուլիսն է (միջին ջերմաստիճանը՝ 26,8°C), ամենացուրտը՝ հունվարը (միջին ջերմաստիճանը՝ 7,2°C) ։
Բնակչություն
17 492 տնային տնտեսություններից 52,0%-ը միասին բնակվող ամուսնացած զույգեր են (26,6%-ը 18 տարեկանից երիտասարդ երեխաների հետ), 16,2%-ը կանայք առանց ամուսին, 6,9%-ը տղամարդիկ առանց կին, իսկ 24,9%-ը չուներ ընտանիք։ Միջինում ընտանեկան տնտեսություն են վարում 3,03 մարդ, իսկ ընտանիքի միջին չափը 3,49 մարդ է։
2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով քաղաքի բնակչությունը ըստ տարիքային խմբի բաշխվում է հետևյալ կերպ․ 31,0%-ը 18 տարեկանից երիտասարդ բնակիչներ են, 4,5%-ը՝ 18-21 տարեկանի սահմաններում, 54,6%-ը՝ 21-65 տարեկանի սահմաններում, և 9,9%-ը՝ 65 տարեկանից ծեր տարիքում։ Բնակչության միջին տարիքը 30,9 տարեկան է։ Հանֆորդում յուրաքանչյուր 100 կնոջ բաժին է հասնում 96,3 տղամարդ, այդ թվում՝ 100 չափահաս կնոջ բաժին է հասնում 96,9 ծեր տղամարդ ։
Բնակչության քանակի և բնակիչների ծագման դինամիկան․
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կալիֆոռնիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Հյուսիսային Ամերիկայի բնակավայրեր
Օվի Սևումյան
Օվի (Հովհաննես) Մամիկոնի Սևումյան (, թաղված է Թբիլիսիում), հայ ռեժիսոր, Կովկասի հայկական թատրոնների դերասան, թատերական գործիչ։
Դերասանուհի, երգչուհի Լյուսի Սևումյանի ամուսինն է։
Կենսագրություն
Սովորել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում։ Բեմական գործունեության առաջին իսկ տարիներից ձգտել է բարեփոխումներ մտցնել ազգային թատրոնում։ Այդ առթիվ մամուլում հրապարակել է բազմաթիվ հոդվածներ։ 1906 թվականին (Լևոն Մանվելյան և Միքայել Մանվելյան եղբայրների հետ) Ալեքսանդրապոլում հիմնել է ՄԳԹ-ի սկզբունքներով գործող «Ռեժիսորական թատրոնը» (գործել է մեկ տարի)։ 1909-1910 թվականներին ղեկավարել է Թիֆլիսի Զուբալովի ժողովրդական տան թատերախումբը։ Կատարելագործվել է ՄԳԹ-ում, ուսումնասիրել Ստանիսլավսկու համակարգը, շփվել Վ. Նեմիրովիչ-Դանչենկոյի, Ա. Յուժին-Սումբատովի, Ե. Բ. Վախտանգովի հետ, հետաքրքրվել Ա. Ա. Թաիրովի, Ա. Անտուանի, Մ. Ռայնհարդի և այլ նշանավոր ռեժիսորների արվեստով՝ ձգտելով գտնել հայ թատրոնի ստեղծագործական զարգացման ինքնուրույն ուղին։ 1913 թվականին Թիֆլիսում ներկայացրել է իր մոտեցումները բեմարվեստի բազմաթիվ հարցերի վերաբերյալ՝ առաջնությունը տալով ռեալիստական թատրոնին։ 1917 թվականին Թիֆլիսում հիմնել է ստուդիա, 1918 թվականին Պյատիգորսկում՝ խորհրդային առաջին հայկական պետական թատրոնը ։
Հայաստանի Հանրապետության իրավունք
Կատեգորիա:Հայաստանի Հանրապետության իրավունք
Հայաստանի իրավունք (այլ կիրառումներ)
Հայաստանի իրավունք եզրը կարող է վերաբերել.
Քանակական հարաբերականություն
Քանակական հարաբերականություն (numerical relativity), հարաբերականության հատուկ տեսության բնագավառ, որը մշակում և օգտագործում են հաշվողական մեթոդներում և ուժեղ գրավիտացիոն դաշտերի համակարգչային մոդելավորման  ֆիզիկական պրոցեսների ալգորիթմներում, երբ անհրաժեշտ է  թվապես լուծել Այնշտայնի հավասարումները։ Հիմնական Ֆիզիկական համակարգերը, որոնց նկարագրության համար անհրաժեշտ է քանակական հարաբերականությունը, վերաբերում են ռեյլատիվիստիկ աստղաֆիզիկային և ներառում են իրենց մեջ ուրիշ օբյեկտներ ու երևույթներ, որոնց ադեկվատ նկարագրության համար պետք է դիմել ընդհանուր հարաբերականության տեսությանը առանց թույլ դաշտերի սովորական մոտավորությունների և փոքր արագությունների (ինչպես նյուտոնյան բաշխման և խոտորման տեսության մեջ Ալբերտ Այնշտայնի հավասարումների ճշգրիտ լուծումների ֆոնի վրա)։
Այս բնագավառի մոդելավորումը Այնշտայնի հավասարումների բարդության և ոչ գծայնության պատճառով պահանջում է հատուկ քանակական մեթոդներ (օրինակ՝ հիպերբոլայնության և Կոշի խնդրի կոռեկտության դրվածքի ժամանակավոր էվոլյուցիան կախված է հավասարումների ներկայացումից, ինչպես նաև սկզբնական և սահմանային պայմաններից), ինչպես նաև ժամանակակից սուպերհամակարգիչներին հասնելի մեծ հաշվողական հզորության եռաչափ խնդիրներից շատերի համար։ Այս պահի համար քանակական հարաբերականության համար ակտուալ են ռեյլատիվիստիկ խիտ երկակի աստղերի մոդելավորման և նրանց հետ կապված գրավիտացիոն ալիքների բնագավառում հետազոտությունները, ինչպես և ուրիշ մաթեմատիկական և աստղաֆիզիկական պրոբլեմները ։
Ընդհանուր տեղեկություններ
Քանակական հարաբերականության հիմնական նպատակը Գրավիտացիոն դաշտերի ուսումնասիրումն է, որոնց ճշգրիտ անալիտիկ ձևը հայտնի չէ։ Գրավիտացիոն դաշտի ձևը, որը որոնվում է հաշվարկների միջոցով, կարող է լինել ինչպես ամբողջովին դինամիկական, այնպես էլ ստացիոնար կամ ստատիկ, ինչպես նաև կարող է ընդգրկել նյութական դաշտեր։ Ընդհանուր հարաբերականության տեսության մեջ բոլոր դաշտերը, բացի գրավիտացիոնից, ընդունված է անվանել նյութական կամ վակուումային։ Ստացիոնար և ստատիկ լուծումների դեպքում քանակական մեթոդները կարող են կիրառվել այս կոնֆիգուրացիաների ստաբիլության ուսումնասիրման համար։ Իր հերթին, դինամիկական գրավիտացիոն դաշտերի դեպքում խնդիրը կարելի է բաժանել երկու մասի, որոնք պահանջում են լուծման տարբեր մեթոդներ՝ սկզբնական նշանակության և էվոլյուցիայի խնդիրներ։
Քանակական հարաբերականությունը կիրառվում է կոսմոլոգիական մոդելների, գրավիտացիոն կոլապսներում կրիտիկական երևույթների, ինչպես նաև սև խոռոչների և նեյտոնային աստղերի մասնակցությամբ պրոցեսների, հիմնականում նրանց միաձուլման ու խոտորումնրի ուսումնասիրման համար։ Այս դեպքերից յուրաքանչյուրի համար անհրաժեշտ է ժամանակատարածքային էվոլյուցիան վերահսկել, որի համար Այնշտայնի հավասարումները կարող են ներկայացվել մի քանի ձևերով։ Ավելի հանրամատչելի են Կոշի խնդրի մեթոդները, սակայն կիրառվում են նաև բնորոշման մեթոդները և մեթոդներ՝ հիմնված Ռեջեյի հաշվարկների վրա ։ Թվարկված բոլոր մեթոդներն սկսում են գրավիտացիոն դաշտի հիպերմակերևույթի «լուսանկարից», այսինքն սկզբնական տվյալներից, իսկ հետո նրա էվոլյուցիան վերահսկում են մինչև մոտակա հիպերմակերևույթները՝ ընթանալով առաջ ժամանակի մեջ ։ Քանակական անալիզի մնացած խնդիրների պես, քանակական հարաբերականության մեջ սևեռված ուշադրություն է դարձվում թույլատրելի սկզբնական և սահմանային պայմաններով հաշվողական կայունությանը և քանակական լուծումների համապատասխանությանը։ Քանակական հարաբերականության յուրահատկությունն են հանդիսանում տրամաչափայինի առկայության ներմուծմամբ  և կոորդինատային պայմաններից առաջացած բարդությունները, ինչպես նաև Այնշտայնի հավասարումների տարբեր ներկայացումների և  ճշգրիտ քանակական լուծումներ ստանալու նրանց ազդեցության հնարավորությանբ։ Դաշտի դասական տեսության մեջ կիրառվող քանակական մեթոդիկաներից շատերը կիրառելի չեն ընդհանուր հարաբերականության տեսությունում, որով էլ այս շրջանում աշխատանքն տարբերվում է քանակական հարաբերականության շրջանի աշխատանքից։ Այնուամենայնիվ, քանակական հարաբերականությունը խոշորմասշտաբային խնդիրներում ունի շատ ընդհանուր տեսանկյուններ այլ հաշվողական գիտությունների, օրինակ Հաշվողական հիդրոդինամիկայի, Էլեկտադինամիկայի և Պինդ մարմնի մեխանիկայի հետ:Քանակական հարաբերականությամբ զբաղվող գիտնականները հաճախ աշխատում են կիրառական մաթեմատիկոսների հետ և առնչվում են մաթեմատիկայի այնպիսի բաժինների, ինչպիսիք են հաշվողական անալիզը, զուգահեռ հաշվարկները, մասնակի ածանցյալների դիֆերենցիալ հավասարումները և երկրաչափությունը։
Տեսական հիմքեր
Ալբերտ Այնշտայնը 1915 թվականին հրատարակել է ընդհանուր հարաբերականության տեսության վերջնական տարբերակը ։ Այս տեսությունը, ինչպես և նրան նախորդող հատուկ հարաբերականության տեսությունը, նկարագրում են ժամանակը  և տարածությունը ինչպես մեկ միասնական օբյեկտ՝ տարածաժամանակային, որի էվոլյուցիան ենթարկվում է Այնշտայնի  հավասարումներին։ Դրանք կազմում են ոչ գծային կապված մասնավոր ածանցյալների դիֆերենցիալ հավասարումների համակարգը։ Այս հավասարումների դուրսբերումից մեկ հարյուրամյակ անց հայտնի դարձան Այնշտայնի  հավասարումների՝ միայն համեմատաբար ոչ մեծ թվով ֆիզիկական ռեյլատիվիստական ճշգրիտ լուծումները, և նրանց մեծամասնությունը դուրս բերվեցին բարձր համաչափության ենթադրությամբ, որը հավասարումների լուծումները հեշտացնում էր, ինչպես օրինակ, Ֆրիդմանի լուծումը իզոտոպ և համասեռ տիեզերքի համար ։
Քանակական հարաբերականության բնագավառը ծագել է Այնշտայնի հավաասրումների լուծումների ֆիզիկական և ընդհանուր կիրառումների ուսումնասիրման ցանկությունից։ Նրանց այսպիսի լուծման անհրաժեշտ պայման հանդիսացավ միասնական քառաչափ տարածաժամանակայինի բաժանման բերումը նորից առանձնացված եռաչափ տարածական և համասեռ ժամանակի, այսպես կոչված 3+1 բաժանման։ Ընդ որում դա կարող է իրականացվել բազմաթիվ տարբեր ճանապարհներով, որոնք ընդունակ են էականորեն պարզեցնել կամ բարդացնել վերջնական հավասարումների ինտեգրումը։ Առաջին լիովին հաջողված բաժանման փորձը իրականացվել է Ռիչարդ Արնովիտտի, Սթենլի Դեզերի և Չարլզ Միզների կողմից  1950-ական թվականների վերջում Պոլ Դիրակի նախանշած համիլտոնյան ֆորմալիզմի ճանապարհին:Այն պսակվեց այսպես կոչված ԱԴՄ-ֆորմալիզմ՝ Ֆորմալիզմ Արնովիտտի-Դեզերի-Միզների հավասարումների ստացմամաբ ։ Չնայած տեխնիկական պատճառներով հենց այս հավասարումները պարզվեցին ոչ այնքան հարմար թվային ինտեգրման համար՝ նրանք ընդամենը թույլ հիպերբոլականկան են և դրա համար էլ հազվդեպ են կիրառվում իրական հաշվարկներում, քանակական հարաբերականությանը վերաբերող պրակտիկ մոտեցումների ճնշող մեծամասնության մեջ կիրառում են ԱԴՄ-ֆորմալիզմում կիրառվողին մոտ 3+1 բաժանումը։ Այսպիսի բաժանումը բերում է սկզբնական պայմանների սահմանափակմամբ Այնշտայնի հավասարումների փոխձևակերպմանը Կոշի հավասարումներին, որը արդեն տանում է համակարգիչներում քանակական լուծումներին։
Տարածաժամանակային կոորդինատները չեն կարող որոշված լինել միանշանակորեն, դրա համար, նույնիսկ սկզբնական հիպերմակերևույթի վրա կոորդինատների ֆիքսացիայի դեպքում էլ հարևան հիպերմակերևույթին անցման ժամանակ տարածաժամանակային կոորդինատները կարելի է «հրել» տարբեր ձևով տարբեր կետերում (արդեն հատուկ հարաբերական տեսության մեջ ժամանակի հոսքի ուղղությունն ու արագությունը չեն համընկնում տարբեր իներցիալ հաշվանքի համակարգերում), որը քանակական հարաբերականության առանձնահատկություններից է։ Դա տրամաչափային ազատություն է, որը չի ազդում ֆիզիկական պրոցեսների վրա, այլ միայն նրանց նկարագրությունը կոորդինատների տերմիններն է փոխում, և, հետևաբար, լուծվող հավասարումները արտահայտվում են ընթացքի ֆունկցիայի կամայական ընտրության ժամանակ \alpha և \beta^iյի տեղաշարժի դեպքում, տարածաժամանակային կոորդինատներով ֆիքսման «հրող» կետերի սկզբնականից հարևան հիպերմակերևույթի ժամանակով առաջ՝ \alphaյով, և տարածությունում կողք՝ \beta^iյի, համապատասխանաբար։ Այս ֆունկցիաների ըտրության հնարավորությունը հավասարումների լուծման համար պոտենցիալ առավելություն է, սակայն այդ կոորդինատների կամ տրամաչափային պայմանների շատ «բնական» ընտրություններ, ինչպես պարզվեց, արտահայտում են լուծումների թվային անհավասարակշռություններ՝ բերելով մոդելավորման խզմանը։
ԱԴՄ-ֆորմալիզմի սկզբնական աշխատանքների հրատարակման ժամանակ համակարգչային տեխնիկայի զարգացումը թույլ չտվեց կատարել որոշ քանակի տրամաբանական չափերի հաշվարկներ ցանկացած խնդրի հավասարման համար։ Պատմականորեն Այնշտայնի հավասարումների քանակական լուծման առաջին փորձը նախաձենռվել է Հանի և Լինդկվիստոնի կողմից 1964 թվականին, որից հետո 1970-ական թվականներին   և Էպպլիի ։ Այս վաղ փորձերը կապված էին Միզների սկզբնական տվյալների էվոլյուցիայի հետ աքսիալ համաչափ տարածություններում (հայտնի որպես «2+1-չափում»)։ Համարյա նույն ժամանակ Ցվի Պիրանը գրեց առաջին կոդը, որը նկարագրում էր գրավիտացիոն ալիքների ճառագայթմամբ պայմանավորված գլանաձև-համաչափ համակարգի էվոլյուցիան ։ Պիրանը իր մշակումներում դրեց քանակական հարաբերականության մեջ կիրառվող շատ կոնցեպցիաների սկիզբը, ինչպիսիսք են ազատ էվոլյուցիան (free evolution) և սահմանային էվոլյուցիայան (constrained evolution), դրանք մեթոդներ են, որորնք տարբեր ձևով են մոտենում ժամանակի մեջ սկզբնական սահմանային պրոբլեմի էվոլյուցիային։ Համաչափության կիրառումը իջեցրել է հաշվողական հիշողության հզորության անհրաժեշտ պահանջները՝ գիտնականներին թույլ տալով խնդրի լուծման համար օգտագործել այն ժամանակվա համակարգիչները ։
Վաղ արդյունքները
Առաջին իրական հաշվարկները իսկական աստղաֆիզիկական խնդրի՝ պտույտով կոլապսի համար իրականացվել են 1980-ական թվականներին Ռիչարդ Սթարքի և Ցվի Պիրանի կողմից. նրանցում առաջին անգամ հաշվարկվեցին սև խոռոչի կողմից ճառագայթված գրավիտացիոն ալիքները։ Այս հրատարակումից ավելի քան երկու տասնամյակ անց մշակվեցին քանակական հարաբերականության բնագավառում ընդամենը մի քանի նոր արդյունքներ, հավանաբար, այս պրոբլեմների լուծման համար անհրաժեշտ բավական հզոր համակարգիչների բացակայության պատճառով։ 1990-ական թվականներին սև խոռոչների «Մեծ կոչի» Ալիյանսը, օգտագործելով խնդրի ակսիալ համաչափությունից ծագած պարզեցումները, հաջողությամբ մոդելավորում էր երկու սև խոռոչների ճակատային բախումը։ Ստացված լուծման համար խումբը կարողացավ հաշվել իրադարձությունների հորիզոնը նախամշակման փուլում ։ Այնշտայնի հավասարումների քանակական լուծումների հայտնի լուծումներից մի քանիսը լրիվ եռաչափ տարածական երկրաչափության մեջ կիզակետվել է շվարցշիլդյան չպտտվող սև խոռոչում, որը իրենից ներկայացնում է Այնշտայնի հավասարման ստատիկ և սֆերիկ-համաչափ լուծում։ Այն հիանալի թեստ է քանակական հարաբերականության մեթոդների համար, քանի որ, առաջինը՝ լուծումը հայտնի է ճշգրիտ անալիտիկ ձևով, որով կարելի է համեմատել քանակական արդյունքները, երկրորդ՝ այն ստատիկ է և նրան կարող է հարել ժամանակի ընթացքում ցանկացած սև խոռոչ, երրորդ՝ այն պարունակում է քանակական մոդելավորման ամենից բարդ օբյեկտներից մեկը՝ կենտրոնում ֆիզիկական Գրավիտացիոն սինգուլյարությունը։ Այս լուծումն ստանալու առաջին փորձերից մեկը ձեռնարկվել է Աննիսոնի և համահեղինակների կողմից 1995 թվականին ։
Բնագավառի զարգացումը
Հետագա տարիների ընթացքում համակարգիչների հզորացմանը զուգահեռ տարատեսակ հետազոտական խմբերի կողմից մշակվել են հաշվարկների էֆեկտիվությունը բարձրացնելու համար ալտերնատիվ տեխնիկաներ։ Սկզբից Lazarus խումբը մշակեց մեթոդներ, որոնք օգտագործեցին սև խոռոչների միաձուլման ոչ գծային ԱԴՄ-հավասարումը լուծող կարճ մոդելավորման նախկին արդյունքներն այն բանի համար, որպեսզի ապահովեն միայնակ սև խոռոչի խոտորման գծային հավասարումների տեսության ավելի կայուն կոդի սկզբնական տվյալները ։ Հետագայում սև խոռոչների մոդելավորման հարաբերություններում մշակվեցին երկու տեխնիկաներ՝ (1) բացառումը և (2) «խայթոցների» մեթոդը, որոնք թույլ էին տալիս հավասարումների լուծումների մեջ խուսափել ֆիզիկական սինգուլյարության հետ կապված պրոբլեմներից։ Այս մեթոդների համադրումը գտնված համապատասխան կոորդինատական պայմանների հետ 2005 թվականին թույլ տվեցին երկակի սև խոռոչների մոդելավորման մեջ առաջընթաց իրականացնել, որի սկզբնաղբյուրը Պրետորիուսի աշխատանքն էր ։ Մի քանի տարի անց նոր մեթոդների քանակական հավասարակշռությունը թույլ տվեց արդեն մոդելավորել երկակի սև խոռոչների պրակտիկորեն կամայական կոնֆիգուրացիաներ, որոնք նկարագրում են իրար շուրջ տասնյակ և հարյուրավոր պտույտներ։ Բացի դրանից քանակական հարաբերականության մեջ սկսեցին կիրառվել հաշվարկման ցանցի հարմարեցված փոքրացման մեթոդները, որոնք կիրառվում են հաշվողական հիդրոդինամիկայում։
Lazarus նախագիծ
Lazarus նախագիծը (1998-2005) թվականին մշակվել է «Մեծ կոչից» հետո ինչպես աստղաֆիզիկական ռելեվանտային արդյունքների դուրս բերման մեթոդիկա այն ժամանակվա համար հասանելի երկակի սև խոռոչների համադրման կարճ քանակական մոդելավորման պրոցեսների միաձուլումից։ Այն ժամանակ սուպերհամակարգիչների վրա Այնշտայնի հավասարումների ինտեգրման հայտնի բոլոր փորձերը երկակի սև խոռոչների տարածաժամանակային տարբեր տեսակի անկայունություններ պատճառով չէին կարող առաջ շարժվել նույնիսկ համակարգի մեկ լրիվ պտույտից հետո։ Նախագծի սահմաններում հետազոտողները զուգակցում էին մոտ մեթոդները մինչև Պոստնյուտոնյան հետագիծը և խոռոչների զույգի մեկին փոխարկվելուց հետո (միայնակ սև խոռոչների խոտորումները) բուն պրոցեսի ամբողջական քանակական լուծումների հետ ։
Lazarus նախագծի մոտեցումը այն ժամանակվա համար ամենահարմար մոտեցումն էր երկակի սև խոռոչների պրոբլեմի համար և տվեց բազմաթիվ ճշգրիտ աստղաֆիզիկական կից արդյունքներ, ինչպիսիք են գրավիտացիոն ալիքներով էներգիայի և անկյունային մոմենտի փոխանցումը, սև խոռոչների միաձուլման ժամանակ առաջացած իմպուլսը և սև խոռոչում ծագող անկյունային մոմենտի, իմպուլսի  և վերջնական զանգվածի նշանակությունը ։
Նախագծի մեթոդները թույլ տվեցին նաև հաշվարկել միաձուլման պրոցեսում ճառագայթված գրավիտացիոն ալիքների դետալական ձևերը. այն կարևոր էր Գրավիտացիոն տելեսկոպի համար, և նախանշեցին, որ սև խոռոչների բախումը ընթանում է տիեզերքում առավել հզոր էներգիայի շպրտմամբ, երբ վայրկյանի ընթացքում գրավիտացիոն ճառագայթման տեսքով ավելի շատ էներգիա է ազատվում, քան տիեզերքի բոլոր աստղերը կճառագայթեյին նրա գոյության ընթացքում. գրավիտացիոն ճառագայթումը տանում է համակարգի բերված զանգվածի մի քանի տոկոսը ։