Հռոմեական_բանակ
Սերվիոս Տուլլիոսի բարեփոխումը (մ.թ.ա. VI դար)
Մինչև Հռոմի 6-րդ թագավորի Սերվիոս Տուլիոսի (մ.թ.ա. 578–534 թթ.) բարեփոխումը Հռոմի նոր քաղաքացիերը՝ պլեբեյները կազմում է չկազմակերպված, քաղաքականապես ՛՛մեռած՛՛ զանգված, այն դեպքում, երբ պատրիկները միայնակ իրենց ձեռքն էին պահում պետության կառավարման լծակները։ Սակայն պլեբեյները թվաքանակով գերազանցում էին Հռոմի հին քաղաքացինեին՝ պատրիկներին և ընդհանուր առամբ չէին զիջու նրանց իրենց կրթությամբ։ Նրանց բոլոր քաղաքական իրավունքներից հեռու թողնելը կարող էր ապագայում անվտանգ չլինել պետության ապագայի համար։ Բացի այդ՝ պլեբեյների բաշխումը կազմակերպության մեջ անհրաժեշտ էր նաև վարչական տեսակետից. առանց դրա հնարավոր չէր համալրել զորքը և հավաքել հարկերը։ Հին և նոր քաղաքացիների իրավունքները հավասարեցնելու, ինչպես նաև ընդհանրապես իրավունքներ չունեցող նորաբնակներին իրավունքներ շնորհելու համար հարկավոր էր բնակչության բոլոր այդ դասերին միավորել մեկ քաղաքացիական հասարակության մեջ և դրանով իսկ նաև ավելի լավ կազմակերպում տալ զորքին։ Ահա սա էր պատճառը, որ թագավոր Սերվիոս Տուլիոսը, ինչպես ավանդույթն է հաղորդում՝ Հռոմի ամբողջ ժողովրդին բաշխեց խմբերի մեջ ո՛չ թե կրոնական կամ տոհմային կապերով (ինչպես նախկինում էր), այլ՝ ըստ բնակության վայրի և ունեցվածքի չափերի։ Այդ թագավորը Հռոմեական թագավորությունը բաժանեց օկրուգների՝ տրիբաների։ Նախինում էլ գոյություն ուներին տրիբաներ, սակայն դրանք այն ժամանակ պատրիկների ցեղային խմբերն էին։ Սերվիոս Տուլիոսի մտցրած նոր տրիբաները իրենց մեջ միավորում էին պատրիկերին և պլեբեյներին, հիմնվելով սոսկ օկրուգային սկզբւնքի վրա։ Ըստ հին հեղինակների տվյալների՝ Հռոմեական այդ թագավորը պետությունը բաժանեց 30 տրիբայի՝ 4 քաղաքային և 26 գյուղական։ Տրիբաներն իրենց հերթին բաժանվեցին ավելի մանր մասերի, որոնք քաղաքային տրիբաներում կոչվում էին vici, իսկ գյուղականներում՝ pagi: Այդ մանր տեղամասերից յուրաքանչյուրն, հավանաբար ուներ ընդհանուր սրբավայր և այդ սրբավայրում պաշտամունքային արարողությանը մասնակցում էին, հավանական է ոչ միայն պատրիկները, այլև՝ պլեբեյները։ Յուրաքանչյուր օկրուգի ղեկավարը, ըստ նոր օրենքի՝ վարում էր բնակիչների, նրանց հողամասերի, տների և այլ ունեցվածքի ցուցակները։ Հենց այդ ցուցակներով էլ իրականացվում էին զորահավաքը և հարկերի բաշխումը։ Ռազմական բարեփոխման արդյունքում փոխվեց հռոմեական բանակի կազմակերպման սկզբունքը։ Կազմակերպումը. գույքային ցենզ և տարիքային բաժանում (տարիքով ավագները գտնվում էին ռեզերվում և կայազորներում, առանձնացնում էին այսպես կոչված «յունիորներին» (18-46 տարեկաններին) և «սենիորներին» (46 տարեկանից ավագներին)), ընդհանուր զինապարտություն քաղաքացիների համար, բարձրագույն հրամանատարությունը՝ երկու ռազմական տրիբուն։ Մարտավարությունը. հիմնական շարվածքը՝ փաղանգով, ընդ որում՝ հեծելազորը՝ թևերում և թեթև հետևակը շարքից դուրս։ I կարգ (ունեցվածքը ավելի քան 100 հազար ասս) — Այս կարգի ռազմիկները կազմավորում էին 80 ցենտուրիա և պետք է ունենային զրահ (lorica), սաղավարտ (galea), սրունքակալներ (ocrea), clipeus տիպի կլոր վահան, իսկ հարձակողական զենքերից (tela)՝ նիզակ (hasta) և սուր (gladius կամ mucro)։ Այդպիսի լրիվ սպառազինությունը ընդհանուր առմամբ համընկնում է այսպես կոչված հոպլիտական սպառազինությանը։ 1-ին կարգի ռազմիկները կանգնում էին փաղանգի առաջին շարքում։ II կարգ (ունեցվածքը ավելի քան 75 հազար ասս) — Այս կարգի ռազմիկները կազմավորում էին 20 ցենտուրիա և պետք է ունենային սաղավարտ (galea), սրունքապաններ (ocrea), վահան (scutum), սուր (gladius) և նիզակ (hasta)։ Պատմաբանները գտնում են, որ այսպիսի մարտիկները տեղ էին զբաղեցնում զորքի երկրորդ շարքում։ III կարգ (ունեցվածքը ավելի քան 50 հազար ասս) — Այս կարգի ռազմիկները կազմավորում էին 20 ցենտուրիա և պետք է ունենային սաղավարտ, վահան, սուր և նիզակ։ Շարքում նրանք համապատասխանաբար զբաղեցնում էին 3-րդ շարքը։ IV կարգ (ունեցվածքը ավելի քան 25 հազար ասս) — Այս կարգի ռազմիկները կազմավորում էին 20 ցենտուրիա և պետք է ունենային վահան (scutum), սուր (gladius կամ mucro), ինչպես նա երկու նիզակ (երկար hasta և նետողական դրոտիկ՝ verrutum)։ 4-րդ կարգի ռազմիկները զբաղեցնում էին վերջին գիծը մարտում, ինչպես նաև, որոշ տեղեկություններով՝, ծածկում էին լեգեոնի թիկունքը՝ նահանջի դեպքում։ V կարգ (ունեցվածքը ավելի քան 11 հազար ասս) — Այս կարգի ռազմիկները կազմում էին 30 ցենտուրիա և պետք է ունենային պարսատիկ։ Նրանք գտնվում էին շարքից դուրս և օժանդակ դեր էին կատարում։ Բնականաբար, տարբեր կարգերի ցենտուրիաները նաև տարբեր մեծության չափեր ունեին։