cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մենախեմ Բեգին
Հրեական ընդհատակ
Ռմբակոծությից հետո փխրուն համագործակցությունը փլուզվեց, մասամբ հակառակ հրահանգների ռմբակոծությունը հյուրանոցում իրականացվել էր օրվա ամենաեռուն ժամանակահատվածում։ Դրանից հետո Հագանան հազվադեպ էր բրիտանական ուժերի դեմ հարձակումներ ձեռնարկում, կենտրոնանալով հիմնականում ապօրենի ներգաղթի արշավի վրա, քանի Հագանան երբեմն կիսատ միջոցների էր դիմում Իրգունի նկատմամբ, բրիտանացիների հետ լայնամասշտաբ համագործակցության այլևս երբեք չվերադարձավ։ Իրգունը և Լեհին շարունակեցին լայնածավալ ապստամբությունը բրիտանացիների դեմ, և Հագանայի հետ միասին, որը բրիտանացիներին ստիպեց լայն հանձնառություն վերցնել Պաղեստինի նկատմամբ, ինչը աստիճանաբար քամեց բրիտանական ֆինանսական միջոցները։ Անմիջապես Բեգինի կողմից հրաման տրված երեք գործողությունները, որոնք ազդեցին Բրիտանիայի հեղինակության անկման և հանրային դիմադրության աճի վրա, հատկապես ազդեցին բրիտանացիների հեռանալու վրա։ 1947 սեպտեմբերին Բրիտանական կառավարությունը քվեարկեց Պաղեստինը լքելու օգտին, և այդ տարվա նոյեմբերին Միացյալ Ազգերի Կազմակերպությունը հաստատեց երկիրը արաբների և հրեաների միջև բաժանելու բանաձևը հաստատեց ։
1947 թվականի դեկտեմբերին, ՄԱԿ-ի քվեարկությունից անմիջապես հետո, Յիշուվի և Պաղեստինի արաբների միջև քաղաքացիական պատերազմ բռնկվեց։ Այդ ժամանակահատվածում Իրգունը հռվում էր Հագանայի և Լեհիի հետ միասին։ Հատկանշական գործողությունները, որոնց նրանք մասնակցեցին Ջաֆֆայի համար կռիվը և Հորդանանի կողմից Երուսաղեմի հին քաղաքում հրեական թաղամասի պաշարումը։ Այդ ժամանակահատվածում Իրգունի ամենահակասական գործողությունը Լեհիի հետ արաբական Դեյր Յասին գյուղի վրա հարձակումն էր, որում հարյուրից ավելի գյուղացիներ և չորս հարձակվողներ սպանվեցին։ Հետագայում միջադեպը Դեյր Յասինի կոտորած անունը ստացավ, չնայած Իրգունի և Լեհիի աղբյուրները ժխտում են, որ կոտորած էր տեղի ունեցել։ Բեգին նաև բազմիցս սպառնում էր անկախություն հռչակել, եթե Հրեական գործակալությունը դա չանի ։
Բրիտանացիների դեմ ապստամբության և արաբների դեմ քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում, Բեգինը բաց ապրում էր տարբեր մտացածին անունների տակ, հաճախ մորուքով։ Բեգինը մինչև Begin would not come out of hiding until April 1948 թվականի ապրիլը ընդհատակից դուրս չեկավ, մինչև բրիտանացիները, որոնք դեռևս շարունակում էին Պաղեստինը վերահսկել, ամբողջովին դուրս չեկան։ Ապստամբության ընթացքում Բեգինը ամենաորոնվող մարդն էր և նրա գլխի համար, մեռած կամ կենդանի, ՌՀ5-ը 10,000 ֆունտ ստեռլինգ էր խոստացել։ Բեգինը ապստամբություն հայտարարելուց անմիջապես հետո ստիպված էր թաքնվել, երբ Ալիսան նկատեց, որ իրենց տանը հետևում են։ Նա սկզբում բնակվում էր Թել Ավիվի փոքր հյուրանոցի սենյակում, որի սեփականատերը համակրում էր Իրգունի գործին, և նրա կինը և որդին գաղտնի միացան երկու ամիս անց։ Նա որոշեց ավելի լավ է մորուք թողնել և բաց ապրել ուրիշ անվան տակ, քան լիովին թաքնվել։
Իսրայելի անկախությանը հետևած տարիներին, Իրգունի ներդրումը բրիտանացիների հեռանալն արագացնելու գործում, թեժ վիճահարույց քննարկումների արժանացան, քանի որ տարբեր խմբակցություններ պայքարում էին Իսրայելի անկախությունը սեփականաշնորհելու համար ։ Բեգինը զայրանում էր, որ իրեն ներկայացնում են որպես ռազմատենչ դիսիդենտ ։
Ալթալենա և 1948 Արաբա-Իսրայելական պատերազմ
1948 մայիսի 14-ի Իսրայելի անկախության հռչակագրի հրապարակումից և 1948 Արաբա-Իսրայելական պատերազմի սկսվելուց հետո, Իրգունը շարունակում էր պայքարել Հագանայի և Լեհիի դեմ։ 1948 թվականի մայիսի 15-ին Բեգինը ռադիոյով հայտարարեց, որ Իրգունը վերջապես դուրս է գալիս ընդհատակից ։ Հունիսի 1-ին Բեգինը Դավիդ Բեն Գուրիոնի ժամանակավոր կառավարության հետ համաձայնագիր էր ստորագրել, որով Իրգունը համաձայնվում է պաշտոնապես հեռանալ և իր ուժերը միավորել նոր ձևավորվող Իսրայելի զինված ուժերի հետ։
Ալթալենա նավի Ֆրանսիայից դուրս գալուց հետո, Իսրայելի ժամանակավոր կառավարության ներկայացուցիչների (Բեն-Գուրիոնի գլխավորությամբ) և Իրգունի ներկայացուցիչների (Բեգինի գլխավորությամբ) ինտենսիվ բանակցություններ սկսվեցին։ Քննարկվող խնդիրների մեջ էին նավերի տեղավորումը և ռազմական կազմակերպությունների միջև բեռի բաշխումը։ Ալթալենայի խարիսխման վայրի համաձայնություն ձեռք բերվեց, մինչդեռ զենքի բաշխման հարցում կարծիքները բաժանվեցին։ Բեն Գուրիոնը համաձայնվեց Բեգինի սկզբնական առաջարկի հետ՝ զենքի 20% հատկացվի Իրգունի Երուսաղեմի գումարտակին, որը դեռևս առանձին էր կռվում։ Նրա երկրորդ խնդրանքն այն էր, որպեսզի մնացած զենքը հանձնվի Իրգունի նոր կազմավորված գումարտակներին, որը կառավարության ներկայացուցիչների կողմից մերժվեց, որոնք այդ խնդրանքը մեկնաբանեցին որպես "բանակի մեջ բանակ" ամրապնդելու պահանջ։ Ալթալենան Կֆար Վիտկինի հասավ կիրակի կեսօրին, հունիսի 20։ Ափում սպասող Իրգունի անդամների մեջ էր նաև Մենախեմ Բեգինը, ով ժամանողներին ողջունեց մեծ ոգևորությամբ։ Ուղևորների իջնելուց հետո, ձկնորսական գյուղի Միխմորեթ ձկնորսական գյուղի բնակիչները օգնեցին ռազմական տեխնիկան բեռնաթափել։ Միևնույն ժամանակ կառավարությունը Թել Ավիվում շաբաթվա ժողով էր հրավիրել։ Բեն-Գուրիոնը ժողովին զեկուցեց Ալթալենայի ժամանումին նախորդած հանդիպումների մասին և անդրդվելի էր իր պահանջում, որ Բեգինը պետք է հանձնվի և հանձնի ողջ զենքը։
"Մենք պետք է որոշենք, թե արդյոք հանձնել իշխանությունը Բեգինին, կամ կարգադրելու նրան դադարեցնել իր առանձին գործողությունները։ Եթե նա այդպես չվարվի, մենք կրակ կբացենք։ Հակառակ դեպքում, մենք պետք է որոշենք ցրել մեր սեփական բանակը։"
Բանավեճն ավարտվեց Իրգունին չեզոքացնելու և նավը և զենքը բռնագրավելու հրամանով՝ անհրաժեշտության դեպքում բանակին ուժ կիրառելու իրավունք տրվեց։ Այս որոշման իրականացումը հանձնարարվեց Ալեքսանդրոնի բրիգադին, Դան Իվենի (Epstein) գլխավորությամբ, որը հաջորդ օրը շրջապատեց Կֆար Վիտկին շրջանը։ Դան Իվենը հետևյալ վերջնագիրը հրապարակեց․ "Պ. Բեգինին Իսրայելի Պաշտպանության ուժերի Գլխավոր շտաբի պետի հատուկ հանձնարարությամբ ես լիազորված եմ Իսրայելի կառավարության անունից, իմ իրավասության շրջանակներում, Իսրայելի ափին գտնվող զենքը և ռազմական նյութերը առգրավել։ Ես լիազորված եմ պահանջել, որ ձեր մոտ եղած զենքերը հանձնեք պահպանության համար և տեղեկացնել, որ դուք պետք է կապ հաստատեք գերագույն հրամանատարի հետ։ Ձեզնից պահանջվում է անհապաղ կատարել այս հրամանը։ Եթե ​​դուք համաձայն չեք իրականացնել այս հրամանը, ես կօգտագործեմ իմ տրամադրության տակ գտնվող բոլոր միջոցները այն իրականացնելու համար՝ պահանջել ափին հասած զենքերը և փոխանցել Իսրայելի կառավարությանը։ Ցանկանում եմ ձեզ տեղեկացնել, որ ամբողջ տարածքը շրջապատված է ամբողջովին զինված զորամասերով և զրահամեքենաներով և բոլոր ճանապարհները արգելափակված են։ Ձեր հրաժարականի դեպքում, հետեւանքների համար ողջ պատասխանատվությունն ընկնում է ձեր վրա։ Համաձայն ձեր պայմանավորվածությունների անզեն ներգաղթյալներին թույլատրվում է ճամփորդել դեպի ճամբարներ։ Պատասխանի համար դուք ունեք տասը րոպե։ Դ.Ի., Բրիգադի հրամանատար"
Ըստ Իվենի վերջնագիրն արվել էր "որպեսզի Իրգունի հրամանատարությանը երկար մտածելու ժամանակ չտրվի և անակնկալի բերել։" Բեգինը հրաժարվեց վերջնագրին արձագանքել, և միջնորդության բոլոր փորձերը ձախողվեցին։ Բեգինի չենթարկվելը հարված էր Իվենի հեղինակությանը, և բախումը արդեն անխուսափելի էր։ Հետևեցին ռազմական գործողություններ և շատ զոհեր եղան։ Հետագա արյունահեղությունը կանխելու համար, Կֆար Վիտկինի բնակիչները բանակցություններ սկսեցին Բեգինի տեղակալ Յակով Մորիդորի և Դան Իվենի միջև, որն ավարտվեց հրադադարով և զենքի փոխանցմամբ Իսրայելի պաշտմանական ուժերի տեղական հրամանատարին։ Այդ ժամանակ Ալթալենան տարավ դեպի Թել Ավիվ, որտեղ Իրգունը ավելի շատ աջակիցներ ուներ։ Իրգունի շատ անդամներ, որ միացել էին ԻՊՈՒ-ին, թողել էին իրենց զինվորական բազաները և կուտակվել Տել Ավիվի ափին։ Նրանց և ԻՊՈՒ-երի միջև պայքար սկսվեց։ Ի պատասխան Բեն-Գուրիոնը հրամայեց մեծ ուժեր կենտրոնացնել Թել Ավիվի ափին և նավը ուժով վերցնել։ Ծանր հրետանի բերվեց տարածք, Բեն-Գուրիոնը նավը ռմբակոծելու հրաման տվեց։ Արկերից մեկը նավին հարվածեց, որը սկսեց այրվել։ Հետագայում Յիգալ Ալոնը՝ ափի զորքերի հրամանատարը, հայտարարեց, որ միայն հինգ կամ վեց արկ են կրակել, որպես նախազգուշական կրակոցներ, և նավին դիպչել են պատահաբար ։
Վտանգ կար, որ կրակը կտարածվի պայթուցիկ պարունակող պահարաններին, և կապիտան Մոնրոե Ֆեյնը հրամայեց բոլորին լքել նավը։ Մարդիկ ցատկում էին ջուրը, իսկ նրանց ընկերները ափին հավաքված դիմավորում էին նրանց։ Չնայան կապիտանը բարձրացրել էր սպիտակ դրոշակը, ավտոմատ կրակահերթը շարունակում էր ուղղված մնալ ջրի մեջ անզեն փրկվողների վրա։ Բեգինը, ով տախտակամածի վրա էր և համաձայնեց լքել նավը միայն այն ծամանակ, երբ վերջին վիրավորը տարհանվեց նավից։ Բանակի հետ մարտում տասնվեց Իրգունի մարտիկներ զոհվեցին՝ վեցը Կֆար Վիտկինի մոտ, տասը՝ Թել Ավիվի ափի մոտ։ Երեք իսրայելի բանակի զինվոր զոհվեցին՝ երկուսը՝ Կֆար Վիտկինի մոտ, մեկը՝ Թել Ավիվի  ։
Ալթալենայի ռմբակոծությունից հետո, Իրգունի 200 զինվորներ ձերբակալվեցին։ Նրանց մեծ մասը մի քանի շաբաթ հետո ազատ արձակվեցին,բացի հինգ գլխավոր հրամանատարների, որոնք կալանավորվեցին երկու ամսից ավել, մինչև 1948 թվականի օգոստոսի 27-ը։ Բեգինը համաձայնվեց, որ Իրգունի զինվորները պետք է ինտեգրվեն Իսրայելի Պաշտպանության Բանակում, և թե առանձին գումարտակներ ձևավորեն։
Մոտ մեկ տարի անց Ալթալենան շրջվել և ափից 15 մղոն հեռավորության վրա և խորտակվել ։
Հերութի ընդդիմադիր տարիներ
1948 թվականի օգոստոսին Բեգինը և Իրգունի բարձրագույն հրամանատարությունը դուրս եկավ ընդհատակից և ձևավոևեց աջակողմյան քաղաքական կուսակցություն՝ Հերութ ("Ազատություն") ։ Հերութ կուսակցությունը կարելի է համարել այժմեական Լիկուդ կուսակցության նախորդը։
1948 նոյեմբերին, Բեգինը ընտրական քարոզարշավով այցելեց ԱՄՆ։ Նրա այցի ընթացքում Ալբերտ Այնշտայնը, Սիդնեյ Հուկը, Հանա Արենդտը և այլ հայտնի ամերիկացիներ և մի քանի ռաբիներ նամակ հրապարակեցին, որում Բեգինի Հերութ կուսակցությունը նկարագրվում էր որպես "ահաբեկչական աջակողմյան շովինիստական կազմակմակերպություն Պաղեստինում"
1949 թվականի Իսրայելի առաջին ընտրություններում Հերութը 11.5 տոկոս արդյունքով 14 տեղ ստացավ, մինչդեռ Հացոհարը ստորին շեմը չանցավ և կարճ ժամանակ անց քանդվեց։ Սա Բեգինին թույլ տվեց օրինականորեն դառնալ Սիոնիզմի ռևիզիոնիստ թևի առաջնորդը։ 1950 թվականներին Բեգինին արգելված էր Միացյալ Թագավորություն մուտք գործել, քանի որ Բրիտանական կառավարությունը նրան համարում էր"տխրահռչակ Իրգուն ահաբեկչական կազմակերպության առաջնորդ" ։
1948 և 1977 թվականների միջակայքում, Բեգինի ղեկավարությամբ Հերութը և դաշնակիցները ձևավորեցին (Գահալը՝ 1965 և Լիկուդը՝ 1973) գլխավոր ընդդիմությունը, գերիշխող Մապային և հետագայում Հավասարեցում կուսակցության (այժմյան Աշխատավորական կուսակցության նախորդ) Քնեսեթում; Հերութը Մեծ Իսրայել ծայրահեղ ազգայնական օրակարգ որդեգրեց, որը սովորաբար ներառում էր Հորդանանը ։ Այդ տարիներին Բեգինը հաճախակի քննադատվում էր իշխող կուսակցության կողմից, և հաճախ ծաղրանքի էր ենթարկվում Բեն Գուրիոնի կողմից, ով ոչ խոսում էր նրա հետ ոչ էլ անունով դիմում։
Բեն Գուրիոնի և Բեգինի անձնական թշնամանքը, վերաճեց Մապայի և Հերութի մեջ քաղաքական բևեռացման։ Բեգինը Մապային սուր քննադատում էր և մեղադրում բոլշևիզմի պարտադրման և խոր արմատավորված կոռուպցիայի մեջ։ Նա գերադասում էր կրել պաշտոնական կոստյում, ցուցադրելով օրենսդիրի չոր պահվածք, ընդգծելու Մապայի սոցիալիստական ոչ պաշտոնական կեցածքի միջև տարբերությունը։
Բեգինի և Բեն Գուրիոնի միջև ամենախիստ հակասությունը 1952 թվականին ստորագրած Իսրայելի և Արևմտյան Գերմանիայի միջև փոխհատուցման պայմանագրի շուրջ էր։ Բեգինը խստորեն դեմ էր պայմանագրին՝ պնդելով, որ դա հավասարազոր է հրեաների դեմ նացիստական ​​հանցագործությունների ներմանը ։ Մինչ 1952 թվականի հունվարին համաձայնագիրը քննարկվում էր Քնեսեթում, նա Երուսաղեմում 15,000-անոց ցույց էր կազմակերպել, որտեղ զգացմունքային և դրամատիկ ելույթ ունեցավ, որով կոչ էր անում բռնի ուժով տապալել կառավարությունը։ Անդրադառնալով Ալթալենային, նա հայտարարեց, "երբ դու կրակում էիր թնդանոթով, ես մի կրակիր հրաման արձակեցի։ Այսօր ես կհրամայեմ 'Կրակի՛ր'" Բեգինի ելույթով քաջալերված ամբոխը երթով շարժվեց դեպի Քնեսեթ և քարեր շպրտեց պատուհաններ և ոստիկանների վրա, երբ նրանք միջամտեցին։ Հինգ ժամ տևած անկարգություններից հետո միայն ոստիկանությանը հաջողվեց ճնշել ապստամբներին ջրային թնդանոթների և արցունքաբեր գազի օգնությամբ։ Հարյուրավոր մարդիկ ձերբակալվեցին, 200 ապստամբներ, 140 ոստիկաններ և մի քանի Քնեսեթի անդամներ վիրավորվել էին։ Շատերը համարում էին, որ բռնության համար Բեգինն է մեղավոր, և արդյունքում նա մի քանի ամսով հեռացվեց Քնեսեթից։ Նրա վարքագիծը խիստ քննադատության դատապարտվեց հանրության կողմից, և նա սադրիչի անուն վաստակեց։ 1952 թվականի մարտին, փոխհատուցման բանակցությունների ընթացքում, Գերմանիայի փոստերից մեկում Կոնրադ Ադենաուերին հասցեագրված ծանրոց ռումբ էր հայտնաբերվել։ Վնասազերծման ընթացքում ռումբը պայթել էր և սպանել սակրավորներից մեկին և վիրավորել մյուս երկուսին։ Հինգ իսրայելցի, բոլորն էլ Իրգունի նախկին անդամաներ հետագայում Փարիզում ձերբակալվեցին հանցագործության մեջ ներգրավված լինելու համար։ Կանցլեր Ադենաուերը որոշեց գաղտնի պահել Իսրայելի ընդդիմադիր կուսակցության անդամների ներգրավվածությունը, այդպիսով խուսափելով հետագա արձագանքից։ Ավելի ուշ Իրգունի հինգ դավադիր անդամները առանց որևէ պատիժ կրելու, Ֆրանսիայից և Գերմանիայից արտաքսվեցին Իրայել։ Դեպքից 40 տարի անց, դավադիրներից մեկն իր հուշերում գրել էր, որ դավադրությունը կազմակերպվել էր Բեգինի կողմից   ։
Գահալ և միասնական կառավարություն
Հաջորդ տարիներին Բեգինը չկարողացավ հասնել ընտրական թափանցիկության, և Հերութը իր 17 տեղով մինչև 1961 թվականը շատ հեռու մնաց Աշխատավորական կուսակցությունից։ 1965 թվականին Հերութը և Լիբերալ կուսակցությունը միավորվեցին Բեգինի առաջնորդության ներքո և կազմեցին Գահալ կուսակցությունը, բայց այդ տարի կրկին ձախողեցին ավելի շատ տեղ զբաղեցնելու նպատակը։ 1966 թվականին, Հերութ կուսակցության համագումարի ընթացքում, երիտասարդ Էհուդ Օլմերտը մարտահրավեր նետեց, պահանջելով նրա հրաժարականը։ Բեգինը հայտարարեց, որ ինքը կհեռանա կուսակցության առաջնորդությունից, սակայն որոշումն անմիջապես փոխեց, երբ ամբոխը նրան խնդրեց մնալ։ 1967 թվականի հունիսին, վեցօրյա պատեչազմի սկսվելու օրը, Գահալը միացավ ազգային միասնության կառավարությանը, որը գլխավորում էր Լևի Էշկոլը Հավասարեցում կուսակցությունից։ Արդյունքում Բեգինն առաջին անգամ ընդգրկեց կառավարության կազմում՝ նախարար առանց պորտֆելի։ Այդ ժամանակ Ռաֆֆի կուսակցությունը նույնպես միացավ միասնական կառավարությանը, արդյունքում Մոշե Դայանը դարձավ պաշտպանության նախարար։ Գահալի ներգրավվածությունը կառավարության կազմում տևեց մինչև 1970 թվականի օգոստոսը, երբ Բեգւնն ւ Գահալը լքեցին կառավարությունը վարչապետ Գոլդա Մեերի հետ Ռոջերսի պլանի և Սուեզի ջրանցքի երկայնքով Եգիպտոսի հետ կրակի դադարեցման հետ կապված տարաձայնությունների պատճառով ։
Լիկուդի նախագահություն
1973 թվականին Բեգինը համաձայնվում է Արիել Շարոնի ծրագրին՝ ստեղծել ընդդիմադիր կուսակցությունների ավելի մեծ դաշինք, որում ընդգրկվեցին Գահալը, Ազատ Կենտրոնը և այլ փոքր խմբեր։ Նրանք Լիկուդ ("Կոնսոլիդացիա") անվանմամբ դաշինք ձևավորեցին։ Նույն տարվա ընտրություններում Լիկուդը 39 տեղ ստացավ, դեռևս ընդդիմություն մնալով։
Սակայն Յոմ Կիպուրի պատերազմի հետևանքները համատարած հիասթափություն առաջացրին Հավասարեցում կուսակցության նկատմամբ։ Պատերազմի ընթացքում կառավարության ոչ ադեկվատ գործողությունների քննադատությունը բերեց համատարած դժգոհության։
1977 թվականի ընտրական հաղթանակը
1977 թվականի մայիսի 17-ին, Լիկուդը Բեգինի գլխավորությամբ հաղթեց Իսրայելի խորհրդարանական ընտրություններում և դարձավ ամենամեծ կուսակցությունը Քնեսեթում։ Հայտնի է, որ «Mahapakh» - ը («ապստամբություն»), ընտրությունների արդյունքները սեյսմիկ հետևանքներ ունեցան, քանի որ Իսրայելի պատմության մեջ առաջին անգամ «Հավաստիացում / Mapai» - ից տարբեր կուսակցություն, կառավարություն ձևավորելու հնարավորություն ստացավ, որը հաջողությամբ վերջ դրեց Իսրայելի քաղաքականության մեջ մինչ այժմ անհաղթահարելի ձախերի տիրապետությանը։ Լիկուդի ընտրական հաղթանակը նշանակում էր իսրայելական հասարակության հիմնարար վերակառուցում, որտեղ հիմնադիր սոցիալիստ Աշքենազիի վերնախավը փոխարինվեց մարգինալիզացված Մզրաիի եւ հրեա-կրոնական համայնքների կոալիցիայով `նպաստելով սոցիալապես պահպանողական և տնտեսապես ազատական օրակարգի։
Ընտրություններում Լիկուդի քարոզարշավը հիմնված էր Բեգին անձի վրա։ Հավասարեցում կուսակցության կողմից պիտակված որպես տոտալիտար և ծայրահեղական, իրականում՝ խոնարհ և բարեպաշտ առաջնորդի ինքնատիպ կերպարը գրավեց շատերին, հատկապես նրանց, ովքեր հիասթափվել էին կառավարող կուսակցության գաղափարախոսությունից։ Լիկուդը հաղթեց մեծ առավելությամբ։ Բեգինը իր հաղթանակը ձևակերպեց որպես  'հրեա ժողովրդի պատմության շրջադարձ'։
43 տեղով, Լիկուդը խորհրդարանական մեծամասնության հասնելու համար, դեռևս այլ կուսակցությունների աջակցության կարիքն ուներ որպեսզի կառավարություն ձևավորի։ Թեև Բեգինը փոքր հրեական կրոնական կուսակցությունների հետ կարող էր նեղ կոալիցիա ձևավորել, սակայն նա ձեռք մեկնեց նաև Քնեսեթի կենտրոնական թևին, կազմավորելու ավելի մեծ հանրային լեգիտիմությամբ կառավարություն։ 1977 թվականի Հունիսի 20-ին տեղի ունեցավ Բեգինի՝ որպես վարչապետ, երդման արարողությունը։
Սոցիալ տնտեսական քաղաքականություն
Վարչապետի պաշտոնում մի շարք ներքին ռեֆորմներ իրականացրեց։ Միջին կրթությունը դարձավ անվճար, իսկ պարտադիր ուսուցումը ընդլայնվեց մինչև տասներորդ դասարան, միաժամանակ նոր սոցիալական ծրագրեր որդեգրվեցին, ինչպիսիք են երկարաժամկետ բժշկական ապահովագրությունը և ազգային եկամուտների աջակցության համակարգը ։ Գունավոր հեռուստատեսության արգելքը, որ մտցվել էր սոցիալական հավասարություն ապահովելու համար, հանվեց և վարորդական իրավունքի տարիքային շեմն իջեցվեց մինչև 17 տարեկան ։ Մեկ այլ կառավարության ծրագիր կյանքի կոչվեց, որը կոչվում էր «Ծրագրի նորացում» և ուղղված էր աղքատ քաղաքների և շրջակայքի վերականգնմանը։ Բնակեցված հիմնականում Սեֆարդիի և Մզրաիի ներգաղթածների և նրանց սերունդների կողմից, այդ տարածքները բնութագրվում էին անմխիթար վիճակում և ոչ ստանդարտ բնակարաններով։ Նախագիծը իրականացվում էր Իսրայելի կառավարության, Հրեական գործակալության և համաշխարհային հրեական հանձնաժողովի, որը մեծ ֆինանսավորում էր տրամադրել, համատեղ ջանքերով։ Մինչև 1981 թվականը, երբ Բեգինը հանձնարարականը փոխանցեց Բնակարանաշինարարական նախարարությանը, ծրագիրը ուղղակիորեն կառավարվում էր վարչապետի գրասենյակի կողմից։
Հսկայական աշխատանք էր կատարվել այդ ոլորտներում անմխիթար վիճակի վերացման և կյանքի որակի բարելավման համար։ Այնպիսի Ֆիզիկական ենթակառուցվածքներ, ինչպիսիք են ճանապարհները, կեղտաջրերի և դրենաժային համակարգերը, փողոցային լուսավորությունը, վերանորոգվեցին և ընդլայնվեցին տասնյակ հազարավոր բնակարաններ, ինչպես նաև հարյուրավոր հանրային հաստատություններ, ինչպիսիք են համայնքային կենտրոնները, նախադպրոցական մանկական զարգացման կենտրոնները, տարեցների համար նախատեսված կենտրոնները, կառուցվել ևկամ վերանորոգվել են խաղահրապարակներ, կրթական եւ առողջապահական հաստատություններ։ 1983 թվականին ծրագիրը ներառել է 82 քաղաքներում և արվարձաններում ապրող շուրջ 450,000 մարդկանց։ Ծրագիրը շարունակեցին Բեգինի հետնորդ վարչապետները ներառելով այլ խոցելի խմբեր։ անցյալի վարչապետի պաշտոնը եւ անցավ այլ խոցելի բնակչությանը։ Այժմ ծրագրի արդիականացված տարբերակը իրականացվում է Իսրայելի ռիսկային համայնքների համար ։ Բեգինի տնտեսական քաղաքականությունը փորձում էր Իսրայելի սոցիալիստական տնտեսությունը վերափոխել դեպի ավելի ազատ շուկայականի։ Նա նոր ֆինանսների նախարար նշանակեց Սիմա Էրլիխին։ Էրլիխը նոր տնտեսական քաղաքականություն որդեգրեց, որը հայտնի դարձավ որպես "տնտեսական փոխակերպում"։ Նոր ծրագրով արտարժույթի փոխանակման կուրսի վերահսկողությունը կառավարության կողմից հանվել էր։
Մահը
1992 թվականի մարտի 3-ին Բեգինը իր բնակարանում սրտի կաթված ստացավ և տեղափոխվեց Թել Ավիվի բժշկական կենտրոնի ինտենսիվ վերականգնողական բաժանմունք։ Բեգինը անգիտակից վիճակում էր, նրա ձախ կողմը կաթվածահարված էր։ Նա գիտակցության եկավ 20 ժամ անց։ Հաջորդ վեց օրվա ընթացքում նրա վիճակը մնաց կայուն ծանր, և նրա վիճակը սկսեց սրընթաց վատթարանալ մարտի 9-ին, մոտավորապես առավոտյան 3:15։ Վերակենդանացման բրիգադը փորձեց նրան ետ բերել, սակայն անարդյունք։ Նրա զավակները տեղեկանալով նրա վիճակի մասին, անմիջապես նրա կողքին հայտնվեցին։ Բեգինը մահացավ առավոտլան 3:30-ին։ Նրա մահվան մասին հաղորդագրությունը տարածվեց ժամուկես անց։ Ժամը վեցին հիվանդանոցի ռաբին մոտեցավ նրա մահճին աղոթելու ։
Բեգինի հուղակավորությունը տեղի ունեցավ նույն օրը կեսօրին Երուսաղեմում։ Նրա հուղակավորության արարողությանը մասնակցում էին հազարավոր մարդիկ և նրան թաղեցին Ձիթենյաց լեռան գերեզմանատանը ։ Նա թաղվեց իր ցանկության համաձայն՝ պարզ հրեական արարողակարգով իր կնոջ կողքին, այլ ոչ Հերցլ լեռան վրա ինչպես Իսրայելի առաջնորդներից շատերը ։ Թաղման արարողությանը մասնակցում էին մոտավորապես 75,000 հոգի։ Իսրայելի նախագահը, կառավարությունը ողջ կազմով, Քնեսեթի անդամներ բոլոր կուսակցություններից և մի շարք արտասահմանյան դեսպաններ մասնակցում էին հուղակավորությանը։ Իրգունի նախկին անդամները պատվո պահակ էին կանգնել նրա դագաղի մոտ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Հրեա նոբելյան մրցանակակիրներ Կատեգորիա:Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Իսրայելցի հակակոմունիստներ Կատեգորիա:Իսրայելի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Վարշավայի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ-ում բռնադատվածներ Կատեգորիա:Իսրայելի վարչապետներ Կատեգորիա:Իսրայելի արտաքին գործերի նախարարներ Կատեգորիա:Հրեա քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Իսրայելի դիվանագետներ
Սամրեկլո
Սամրեկլո (სამრეკლო, նախկինում՝ Ջափարիձե), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Կախեթի մարզի Դեդոփլիս Ծղարոյի շրջանում ։ Գտնվում է Շիրակի հարթավայրի վրա, ծովի մակերևույթից 810 մետր բարձրության վրա։ Դեդոփլիս Ծղարոից 2 կմ հեռավորության վրա։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Դեդոփլիս Ծղարոյի շրջան
Ազիլիանո Վենետո
Ազիլիանո Վենետո (Asigliano Veneto), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Վենետո մարզում՝ Վիչենցա գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 937 մարդ (2008), բնակչության խտություն՝ 117 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 8 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս 36020։ Հեռախոսային կոդ՝ 0444։
Կոմունայի հովանավորն է Սուրբ Մարտին Տուրը։ Տոնը նշվում է նոյեմբերի 1-ից հետո առաջին կիրակի օրը։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ջումա մզկիթ (Ակնա)
Ակնայի ջումա մզկիթ, մզկիթ Արցախի Հանրապետության Ակնա քաղաքում։ Մզկիթը քաղաքի եզակի կառույցներից է, որը չի ոչնչացվել Ակնայի ազատագրման ժամանակ ։
Պատմություն
Մզկիթը կառուցել է Քերբալայի Սաֆիխան Ղարաբաղին 1868-1870 թվականներին։ Մզկիթը ներքին տարածության կառուցվածքը տիպիկ է տարածաշրջանի իսլամական կառույցների համար՝ երկհարկանի սրահների բաժանումը քարե սյուներով և գմբեթավոր ծածկի կիրառմամբ։ Նման ոճով են կառուցված նաև Պարտավի (1860), Աշաղը մզկիթը (1874-1875), Ջումա մզկիթը (1768), Շուշիի Գյովհար Աղայի վերին մզկիթը, Վարանդայի մզկիթը (1889) և Հորադիզի մզկիթը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1870 կառուցումն ավարտված մզկիթներ Կատեգորիա:19-րդ դարի մզկիթներ Կատեգորիա:Ակնայի մզկիթներ
Սկանդար Քեյնս
Ալեքսանդր Էմին Կասպեր (Սկանդար) Քեյնս (Alexander Amin Casper "Skandar" Keynes, ), անգլիացի քաղաքական խորհրդատու և նախկին դերասան։ Խաղացել է Էդմունդ Պենվենսի դերը «Նարնիայի ժամանակագրություններ։ Առյուծը, կախարդը և զգեստապահարանը», «Նարնիայի ժամանակագրություններ։ Արքայազն Կասպիանը» և «Նարնիայի ժամանակագրություններ։ Լուսաբացի նվաճողը» ֆիլմերում։
Կենսագրություն
Դերասանը ծնվել է 1991 թվականին։ Նա ունի մեծ քույր՝ Սումայան։ Նրա մայրը լիբանանյան, իրանական և թուրքական ծագում ունի, իսկ հայրը՝ գրող և բրիտանիայի բնության պաշտպան Ռենդալ Քեյնսը՝ անգլիական ծագում։ Սկանդարի պապը նախքան Մեծ Բրիտանիա գաղթելը, եղել է Թունիսի նախագահի խորհրդականը։ Սկանդարի հորեղբայրը Քեմբրիջի համալսարանի պրոֆեսոր Սայմոն Քեյնսն է, պապը՝ ֆիզիոլոգ Ռիչարդ Քեյնսը, նախապապը՝ ֆիզիոլոգ Էդգար Դուգլաս Էդրիանը, որը 1932 թվականին Նոբելյան մրցանակ է ստացել, իսկ ապուպապը՝ Չարլզ Դարվինն է ։ Սկանդարը կիսով չափ անգլիացի է, քառորդ չափով լիբանանցի, ութերորդ մասով թուրք և պարսիկ ։
Սկանդարը 2000-2005 թվականներին այցելել է Աննա Շերի թատերական դպրոցը։ 2008 թվականին Լոնդոնում ավատում է տղաների մասնավոր դպրոցը, որտեղ նաև սովորել է անգլիացի դերասան Դենիել Ռեդքլիֆը։
2004 թվականի սկզբին ռեժիսոր Էնդրյու Ադամսոնը հաստատել է 12-ամյա Էդմունդ Պեվենսիի դերը։ Տղան խաղացել է «Նարնիայի ժամանակագրություններ» ֆիլմի երեք սերիաներում գլխավոր դերերից մեկը։ Չնայած եռագրությունը հասավ մեծ հաջողությունների, Սկանդարը որոշեց չշարունակել դերասանի կարիերան։ 2014 թվականին նա ավարտեց համալսարանը և այժմ Բրիտանիայի խորհրդարանի անդամ Քրիսթին Բլանտի խորհրդականն է ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլիացի դերասաններ Կատեգորիա:Անգլիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ Կատեգորիա:Անգլիացի կինոդերասաններ
Ռութենիում
Պատմություն
Ռութենիումը հայտնաբերել է Կազանի համալսարանի պրոֆեսոր Կ․ Կ․ Կլաուսը (1844), բնածին պլատինի մաքրման մնացորդներում։ Հայտնաբերամ և ստացման հատկությունների մասին Կլաուսը հայտնել է Գ. Ի. Գեսսի գերմաներեն նամակում, որը կարդացել են 1844 թվականի սեպտեմբերի 13-ին Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի նիստում։
Անվան ծագում
Անվանել են ի պատիվ Ռուսաստանի ( - Ռուսաստան)։ Ռութենիում տարրի անվանումը առաջարկել է Գ. Վ. Օզաննի կողմից 1828 թվականին։
Ստացում
Ռութենիումը ստանում են պլատինային մետաղների վերամշակման կիսապրոդուկտներից․ միահալում են ալկալու և բորակի կամ նատրիումի (բարիումի) գերօքսիդի հետ՝ հեռացող RuO4-ը կլանում են աղաթթվով, ապա նստեցնում ամոնիումի հեքսաքլոր ռութենատը՝ (NH4)2[RuCl6], որը վերականգնում են ջրածնի հոսանքում շիկացնելով։ Ստացվում է 99,9 % մաքրության փոշի։ Ռութենիումը և նրա համաձուլվածքները հալում են ինդուկցիոն կամ աղեղային վառարաններում (վակուում, արգոն)։
Արտադրության և պաշարներ
Ռութենիումի արտադրությունը 2009 թվականին կազմել է 17,9 տոննա ,, համաշխարհային պաշարները գնահատվում է 5000 տոննա ։
Բնության մեջ
Ռութենիումը հազվագյուտ և ցրված տարր է, պարունակությունը երկրակեղևում՝ 5•10−7 % (ըստ զանգվածի)։ Իզոմորֆ խառնուրդի ձևով պարունակվում է պլատինի միներալների հետ հանդիպող օսմիումական իրիդիումի խմբի միներալներում (0,2-20%) և պղինձնիկելային սուլֆիդային հանքանյութերում։ Առաջացնում է չափազանց հազվագյուտ լաուրիտ միներալը։ Ռութենիումը առաջանում և կուտակվում է միջուկային ռեակտորներում։
Ֆիզիկական հատկություններ
Ռութենիումը սպիտակ արծաթափայլ մետաղ է, հալման ջերմաստիճանը՝ 225±l0 °C, եռմանը՝ մոտ 4200 °C, խտությունը՝ 12370 կգ/մ3։ Ռութենիումի միաբյուրեղները պլաստիկ են։ Բազմաբյուրեղ ռութենիումը փխրուն է և չափազանց կարծր, պլաստիկ դեֆորմացման է ենթարկվում դժվարությամբ, անգամ 1800 °C-ից բարձր ջերմաստիճաններում։
Քիմիական հատկություններ
Սովորական ջերմաստիճաններում օդում և թթվածնում չի օքսիդանում, տաքացնելիս օքսիդանում է մինչև երկօքսիդ՝ RuO2, երկարատև և ուժեղ շիկացնելիս՝ «գոլորշիանում է» ցնդող RuO4 առաջացնելու պատճառով։
Ru + O2 → RuO2 Ռութենիումի (IV) օքսիդը՝ RuO2-ը սև կապտավուն փոշի է, չի լուծվում թթուներում, RuO4 (VIII) հեշտ ցնդող, ոսկեդեղին, բնորոշ սուր հոտով, թունավոր բյուրեղական նյութ է։ Հալվում է 25 °C-ում, փոխարկվելով նարնջագույն հեղուկի։ Ուժեղ օքսիդիչ է՝ օրգանական նյութերի հետ շփվելիս վերականգնվում է պայթյունով։
Ռութենիումը կալիումի հիդրօքսիդի և քլորատի հետ միահալելիս առաջանում է կալիումի ռութենատ K2RuՕ4։
Ստացվել են ռութենիումի (III) և (IV) օքսիդների հիդրատները, որոնք օդում օքսիդանում են։
Ռութենիումի փոշին ֆտորի, քլորի, ծծմբի և ֆոսֆորի հետ տաքացնելիս առաջանում են ֆտորիդ RuF5, քլորիդ՝ RuCl3, սուլֆիդ՝ RuS2 և ֆոսֆիդ՝ RuP2։
Ռութենիումը առաջացնում է բազմաթիվ կոմպլեքսային միացություններ։ Ռութենիումը միաձուլվում է բազմաթիվ մետաղների հետ՝ առաջացնելով պինդ լուծույթներ և ներմետաղական միացություններ։
Իզոտոպներ
Բնական ռութենիումը բաղկացած է 96Ru (5,57 %), 98Ru (1,86%), 99Ru (18,7%), 100Ru (12,6%), 101Ru (17,1%), 102Ru (31,6%) և 104Ru (18,5%) կայուն իզոտոպներից ։
Ստացվել են 93-108 զանգվածի թվերով ռադիոակտիվ իզոտոպները, որոնք ուրանի և պլատինի միջուկային քայքայման արդյունքներն են։
103Ru (T1/2= 39,8 օր) և 106Ru (1,01 տարի) β-ռադիոակտիվ իզոտոպներն օգտագործվում են որպես նշանադրված ատոմներ։
Կիրառություն
Ռութենիումը մեծացնում է համաձուլվածքի կոռոզիակայունությունը և կարծրությունը։ Նրա համաձուլվածքնե րը Pt-ի և Pd-ի հետ օգտագործվում են չափիչ սարքերի մաշակայուն մասեր, հզոր և զգայուն էլեկտրական կոնտակտներ, ոսկերչական իրեր, Ir-ի հեա՝ ջերմազույգեր (մինչև 2000 °C) պատրաստելու համար։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անցումային մետաղներ Կատեգորիա:Պլատինի խմբի մետաղներ Կատեգորիա:Ռութենիում
Մասրենի Ատրոպատանի
Նկարագրություն
Մինչև 1 մ բարձրությամբ տերևաթափ թուփ է։ Երիտասարդ ընձյուղները ծածկված են կարճ, խիտ աղվամազով։ Փշերը սակավաթիվ են, բարակ, սպիտակադեղնավուն հիմքում թեթևակի լայնացած։ Տերևիկները երկու կողմից էլ խիտ թաղիքամազմզուկապատ են, 5 հատ, մանր, ձվաձև, բթածայր, սղոցաեզր։ Ծաղիկները կարճ են, սպիտակ մազմզուկապատ, փշապատ, ծածկված գեղձիկներով։ Հիպանթիումը հասունացած վիճակում գնդաձև է, հակառակ ձվաձև, ծածկված կարմրավուն փշիկներով, ուղիղ, մանր աղվամազապատ և գեղձապատ բաժակաթերթիկներով։
Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում (Հարավային Անդրկովկաս)։ Հայաստանում հանդիպում է Մեղրիի շրջանում, միջին լեռնային գոտում, չոր լանջերի վրա։ Մեծ հետաքրքրություն է ներկայացնում որպես չորադիմացկուն պատվաստակալ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վարդազգիներ
Պիա Բրետիանու
Պիա (Պիյա, Կալիոպիյա) Բրետիանու (Pia Brătianu, օրիորդական ազգանունը` Pleşoianu, ), հայտնի ռումինացի քաղաքական գործիչ Իոն Բրետանուի կինը։
Կենսագրություն
Պիա Բրետիանուն ծնվել է 1841 թվականին Պլեշոյու բնակավայրում, Լուկա և Եվգենիա Պլեշոյանուների ընտանիքում (Luca și Evghenia Pleșoianu): Նրա մայրը մահացել է 1842 թվականին՝ երկրորդ դստեր ծնվելուց, հետծննդյան տենդից։ Կալիոպիային և իր քրոջը մեծացրել է նրանց տատիկը՝ Սուլթանա Կապելեանուն (Sultana Capeleanu): Նա սովորել է Կրայովա քաղաքի գիշերօթիկ դպրոցում։ Հոր մահից հետո՝ 16 տարեկան հասակում, Պիան որբանում է՝ մնալով պահպանողական հայացքներ ունեցող երկու հորեղբայրների` Յանկու Կապելեանուի և Մատեյա Վլադեսկուի (Iancu Capeleanu și Matei Vlădescu) խնամքի ներքո, որոնք էլ աղջկան ուղարկում են Կելիմենշտի քաղաքի Schitul Ostrov վանք, Մաքսիմիլիայի մոր խնամքի տակ, ով Իոնա Բրետիանուի քույրն էր։ Ծանոթանալով՝ նրանք 1858 թվականի հուլիսի 6-ին ամուսնացան նույն վանքում, չնայած 20 տարվա տարիքային տարբերությանը և Պիայի ընտանիքի անհամաձայնությանը։ Երիտասարդ ընտանիքը որոշեց բնակվել Շտեֆենշտիում գտնվող կալվածքներից մեկում, որը մնացել էր Իոն Բրետիանուին հոր մահից հետո։ Նույն տարում նրանք սկսեցին տան վերակառուցումը և ժամանակավորապես բնակվեցին Իոնի քույրերից մեկի՝ Անիկա Ֆուրդուեսկուի (Anica Furduescu) մոտ։
Հարսանիքից հետո առաջին տարիներին Պիայի վրա մեծ ազդեցություն ունեցավ ծագումով շոտլանդացի-ռումինացի լրագրող Մարիա Ռոզետտին։ Ամուսնությունից հետո նրա առջև բացված նոր աշխարհի տպավորությունների ներքո նա տեսավ իր կրթական թերությունները և որոշեց զբաղվել ինքնակրթությամբ։ Պիան ուսումնասիրում էր ֆրանսերեն և գրականություն, քերականություն և պատմություն։ Պատմության դասերը սովորեցնում էր ինքը՝ Իոն Բրետիանուն։ Նրանց ընտանիքում ծնվեցին ութ երեխաներ՝ երեք տղա և հինգ աղջիկ։ Նրանցից առաջնեկը՝ Ֆլորիկան (Florica), մահացել է 3 տարեկան հասակում։ Ի հիշատակ դստեր՝ Իոն Բրետիանուն կոչեց Շտեֆենեշտիի իրենց կեցավայրը։ Նրանց ընտանիքի մյուս երեխաներն էին Սաբինան (1863-1941), Իոնելը (1864-1927), Դինուն (1866-1950), Վինտիլեն (1867-1930), Մարիան (1868-1945), Տատյանան (1870-1940) և Պիան (1872-1946)։ Որդիներից երկուսը՝ Իոնելն ու Վինտիլեն, դարձան Ռումինիայի վարչապետեր։
Մահ
Պիա Բրետիանուն մահացել է 1920 թվականին, Բուխարեստում։
Հիշատակ
Florica ընտանեկան կեցավայրը դարձավ մշակութային և քաղաքական կենտրոն, որտեղ այցելում էին բազմաթիվ օտարերկրացի և ռումինացի պետական ու քաղաքական գործիչներ, գրողներ, գիտության և մշակույթի գործիչներ։ Ռումինացի պահպանողականները այն համարում էին մտավորականության հավաքատեղի։  Ներկայումս այն համարվում է ճարտարապետական հուշարձան, ինչպես նաև մշակութային կենտրոն, հանգստի և ստեղծագործելու վայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրետիանու ընտանիք
Նարգիզ
Վաղենիկ շքանարգիզազգիների ընտանիքի բազմամյա, սոխուկավոր խոտաբույսերի ցեղ։
Կենսաբանական նկարագիր
Ծաղկակիր ցողունը մերկ է, բարձրությունը՝ մինչև 35 սմ։ Տերևներն արմատամերձ են, նեղ գծաձև։ Ծաղիկները հիմնականում մեկական են (կան նաև ողկույզներով)։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիսին։ Պտուղը տուփիկ է։
Անվանում
Հայկական անվանումներն են՝ Փռնչուկ,Վաղենիկ,Պայպուն,սարի ծաղիկ։ Նարգիզը հին սանսկրիտից թարգմանաբար նշանակում է՝ «կրակի ծաղիկ» (այդպես են անվանել նաև լուսինը)։ Հնդիկները համարել են, որ այդ ծաղիկը լուսավորում է խավարը։
Հին պարսիկներն այս ծաղիկն անվանում էին չթառամող բերկրանք, «Narcissus» անվանումը ծագել է հունարեն «նարկաո»՝ «թմրեցնել», «շշմեցնել» բառից, իսկ poeticus անվանումը ստացել է, քանի որ դարեր շարունակ ծաղկի գեղեցկությունը գովերգվել է բազմաթիվ բանաստեղծների կողմից։
Գերմանիայում նարգիզը խորհրդանշում է սեր եւ երջանիկ ամուսնություն, նարգիզի հուռութքն ամրապնդում է փոխադարձ սերը։
Նշանակություն
Նարգիզի բոլոր տեսակները թունավոր են։ Սոխուկներն ու տերևները պարունակում են լիկորին ալկալոիդ, որն ունի հակաբորբոքային, ջերմիջեցնող, ցավազրկող, նաև բրոնխային գեղձերի արտազատությունն ուժեղացնող հատկություններ։ Արգելակում է բարձրակարգ բույսերի և ծովային ջրիմուռների բջիջների բազմացումն ու աճը։ Նարգիզների որոշ տեսակներ պարունակում են եթերային յուղեր, իսկ կոճղարմատները՝ ալկալոիդներ, որի պատճառով դրանք լայնորեն օգտագործվում են օծանելիքի արտադրության եւ բժշկության մեջ։ Նարգիզների մեծ տրցակի առկայությունը ննջասենյակում կարող է նյարդային մարդկանց մոտ գլխացավ առաջացնել։ Բուժական նպատակներով օգտագործվում են խոտաբույսի կոճղարմատները, որոնց պատրաստուկներն ունեն հակաբորբոքային, մանրէասպան, վերքամոքիչ ազդեցություն։
Տեսակներ
Հայտնի է մոտ 60 տեսակ։ ՀՀ-ում բնության մեջ չի հանդիպում։ Մշակվում են բազմաթիվ սորտեր՝ վառ դեղին, սպիտակ, խոշորածաղիկ և այլն, որոնք աճեցվում են պուրակներում, պարտեզներում, կիրառվում ծաղկային ձևավորումներում։
Արևմտյան օդային հոսանքներ
Արևմտյան օդային հոսանքներ, աշխարհագրական բարեխառն լայնություններում տարվա բոլոր եղանակներին արևմուտքից արևելք օդային զանգվածի տեղաշարժ (հոսանք) ներքնոլորտում և վերնոլորտում։ Իշխում են շարժուն ցիկլոնները և անտիցիկլոնները, որոնց պատճառով եղանակները հաճախակի փոխվում են։ Արևմտյան օդային հոսանքի առաջացումը պայմանավորված է արևադարձերից դեպի բարեխառն լայնություններն օդային զանգվածների տեղաշարժով և երկրագնդի իր առանցքի շուրջը պտույտով։ Հայաստանի Հանրապետությունում ամռանը գերակշռում են հարավարևմտյան օդային հոսանքները՝ արևադարձային տաք օդային զանգվածները, որոնք առաջացնում են ջերմաստիճանի խիստ բարձրացում։ Ձմռանը դիտվում են ինչպես հարավարևմտյան, այնպես էլ հյուսիսարևմտյան հոսանքներ, որոնցով պայմանավորված՝ մի դեպքում դիտվում են բարձր, մյուսում՝ ցածր ջերմաստիճաններ։
Կատեգորիա:Կլիմայագիտություն Կատեգորիա:Քամիներ
Հողի ջերմաստիճան
Հողի ջերմաստիճան, հողի մակերևույթին և տարբեր խորություններում ջերմային ռեժիմը բնութագրող ցուցանիշ։ Հողի ջերմության գլխավոր աղբյուրն արեգակնային էներգիան է։ Հողի ջերմաստիճանը կախված է տարվա եղանակից, տեղանքի բարձրությունից, ռելիեֆի ձևից, հողի մեխանիկական կազմից և խոնավությունից։ Հայաստանի Հանրապետությունում հունվարին մինչև 1000 մ բարձրություններում հողի մակերևույթին ջերմային գրադիենտը բացակայում է, միջին բարձրություններում (մինչև 2000 մ)՝ բացասական է (յուրաքանչյուր 100 մ բարձրանալիս նվազում է 0,5-0,7 °C-ով)։ Ամենաբարձր ջերմային գրադիենտ (1-1,2 °C) դիտվում է մայիսին։ Մեղրիում, հյուսիս-արլևելք շրջանների մինչև 800 մ բարձրություններում հողի մակերևույթի տարեկան միջին ջերմաստիճանը 0-2 °C է, Արարատյան դաշտում՝ մինչև 1200 մ, Գորիս-Կապանում մինչև 1400 մ բարձրություններում՝ 2-ից-4 °C, բարձրլեռներում շրջաններում՝ 14 °C։ Արարատյան դաշտում, Արփայի հովտում, Մեղրիում հուլիսին հողի մակերևույթի միջին ջերմաստիճանը 34-35 °C է, հս-արլ-ում, Գորիս-Կապանում՝ 28-29 °C, բարձրլեռն. գոտում՝ 12 °C։ Վարելաշերտում (մինչև 20 սմ խոր.) բարձրլեռներում շրջաններում ամենացածր ջերմաստիճանը (8 °C) դիտվում է փետրվարին։
Կատեգորիա:Հողագիտություն
Դիբրովսկի գյուղական խորհուրդ (այլ կիրառումներ)
Դիբրովսկի գյուղական խորհուրդ, կարող է վերաբերել՝
Դենի Վրեյնս
Դենի Վրեյնս (Danny Vranes, ), ամերիկացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ։
Խաղացողի կարիերա
Խաղացել է ծանր հարձակվողի դիրքում։ Սովորել է Յուտայի համալսարանում։ 1981 թվականի NBA դրաֆթի ժամանակ ընտրվել է «Սիեթլ Սուպերսոնիքս» ակումբի կողմից՝ 5-րդ համարի ներքո։ Հետագայում հանդես է եկել «Ֆիլադելֆիա-76», «ԿԱՄ», «Արեսիում Միլան» և «Վարեզե» ակումբների կազմերում։ NBA-ում, ընդհանուր առմամբ, անցկացրել է 7 մրցաշրջան։ Մեկ անգամ ընդգրկվել է NBA բոլոր աստղերի պաշտպանության երկրորդ հավաքականի կազմում (1985)։ 1981 թվականին ընդգրկվել է NCAA երկրորդ համաամերկյան հավաքականի կազմում։ NBA կարիերայի ընթացքում, ընդհանուր առմամբ, խաղացել է 510 խաղ, որոնց ժամանակ հավաքել է 2613 միավոր (5,1 մ/խ), կատարել 1998 անդրադարձ, 594 փոխանցում, 333 խլում և 270 բլոկշոտ ։
Կարիերան ԱՄՆ-ի հավաքականում
1979 թվականին Վրեյնսը ԱՄՆ հավաքականի կազմում Սան Խուանում անցկացվող Պանամերկյան խաղերին դարձել է չեմպիոն։
Թաղլույաթազ
Թաղլույաթազ, լեռնագագաթ Արցախում, Շուշի քաղաքից մոտ 38 կմ հարավ-արևելք։ Հյուսիսային լանջի վրա կար հայկական եկեղեցի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեռնագագաթներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Ցիկադա 3301
Ցիկադա 3301, գաղտնի կազմակերպություն, որը հրապարակում է գլուխկոտրուկներ Համացանցում։ 2012 թվականի հունվարի 4-ին 4chan կայքում տեղադրվեց հրապարակում․ «Ողջույն։ Մենք փնտրում ենք բարձր ինտելեկտով մարդկանց։ Դրա համար էլ մենք մշակել ենք թեստ։ Այս նկարում կա թաքնված նամակ։ Գտեք այն և այն ցույց կտա ինչպես գտնել մեզ։ Անհամբերությամբ սպասում եմ այն քչերին, ովքեր կանցնեն ողջ ճանապարհը։ Հաջողություն։ 3301» ։ Այսպես, գլուխկոտրուկների առաջին շարքը տևեց շուրջ մեկ ամիս։ Երկրորդ շարքը թողարկվեց 2013 թվականի հունվարի 5-ին։ Երրորդ շարքը սկսեց արդեն 2014 թվականի հունվարի 6-ին՝ գլուխկոտրուկը թողարկվել է Twitter-ով ։  2015 թվականին նոր գլուխկոտրուկներ չհրապարակվեցին։ Իսկ արդեն հաջորդ տարի 2016 թվականի հունվարի 6-ին կրկին Twitter-ի միջոցով հրապարակվեց հաջորդ գլուխկոտրուկը ։ 2017 թվականին Pastebin-ում գտնվեց նոր հաղորդագրությունը, որը ուներ PGP ստորագրություն․ «Խուսափեք սխալ ճանապարհներից։ Միշտ ստուգեք PGP ստորագրությունը 7A35090F-ի կողմից։ 3301»  ։ Համացանցում կան շատ գլուխկոտրուկներ, որոնք թողարկված են «Ցիկադա 3301»-ի կողմից, սակայն նրանք չունեն թվային ստորագրություն, կամ ստորագրված են ոչ ճիշտ բանալիով։
«Ցիկադա 3301»-ի գլուխկոտրուկները կապված են տվյալների պահպանման, ծածկագրման և գաղտնագրման հետ։
Նպատակ
Կազմակերպության գլխավոր նպատակները այդպես էլ մնում են մշուշոտ, սակայն հաղորդագրություններից ելնելով կարելի է առանձնացնել մի քանի չափանիշներ․
2012 թվականի վերջին այս «մրցույթի» հաղթող Մարկուս Թեքքը հայտարարեց, որ Ցիկադա 3301-ը զբաղվում է ծրագրերի մշակմամբ, որոնց միջոցով կարելի է անվտանգ և անանուն շփվել ցանցում։
Գլուխկոտրուկների տեսակներ
«Ցիկադա 3301»-ի գլուխկոտրուկները կարող են թաքնված լինել մի շարք հեռահաղորդակցման միջոցներում օրինակ՝ համացանց, հեռախոս, երգեր, Linux-ի ներբեռնման համար նախատեսված ներբեռնման սկավառակներ, թվային լուսանկարներ և անգամ թղթե նշաններ։ Ինչպես նաև «Ցիկադա 3301»-ը օգտագործում է գաղտնագրման, ծածկագրման և ինֆորմացիայի թաքցման բազմաթիվ մեթոդներ։ Գլուխկոտրուկները ունեն բազմաթիվ հղումներ դեպի գրքերը, պոեզիան, արվեստը և երաժշտությունը։ Ամեն գլուխկոտրուկ ունի իր թվային ստորագրությունը միանման GnuPG բանալիով, որը հաստատում է հեղինակին։
Տեղակայված հուշումներ
Խաղի ընթացքում հաճախ նոր գլուխկոտրուկներ ստանալու համար ահրաժեշտ էր գնալ կոնկրետ նշված վայրերը։ Այդ տեղերը գտնվում էին հետևյալ քաղաքներում։
Ազդեցություն
«Աչքի տակ» ամերիկյան սերիալում կա հղում դեպի «Ցիկադա 3301»՝ Nautilus մրցությունը, որը ստեղծված էր արհեստական բանականություն ունեցող Samaritan-ի կողմից ։
«Watch Dogs 2» համակարգչային խաղի «Ghost Signals» առաջադրանքի ժամանակ գլխավոր հերոսը հիշատակում է «Ցիկադա 3301»-ի մասին։
Ցիկադա 3301-ի մասին նաև հիշատակվում է Assassin's Creed Origins խաղում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գաղտնի ընկերություններ Կատեգորիա:Համացանցային մեմեր Կատեգորիա:Խորհրդավոր իրադարձություններ Կատեգորիա:Բաց խնդիրներ Կատեգորիա:2012 հիմնադրված կազմակերպություններ Կատեգորիա:Վերլուծական կենտրոններ Կատեգորիա:Գլուխկոտրուկներ Կատեգորիա:Կազմակերպություններ Կատեգորիա:Համացանց Կատեգորիա:Հետազոտական կենտրոններ
Անգլերեն բառեր, որոնք պարունակում են U-ին չնախորդող Q
Անգլերենում Q տառին սովորաբար հաջորդում է U տառը, բայց կան որոշ բացառություններ։ Այս բառերի մեծ մասը անգլիականացվել է արաբերենից, չինարենից, եբրայերենից, ինուկտիտուտից կամ այլ լեզվից, որը չի օգագործում անգլերենի այբուբեն։ Օրինակ՝ չինարեն փինյին այբուբենի qi-ն անգլերեն խոսողն արտասանում է, իսկ փինյինը «q»–ն օգտագործում է արտահայտելու համար, որը գրեթե նույնն էն ինչ անգլերենի –ը։ Ստանդարտ արաբերենում Q–ն ներկայացնում է  հնչյունը, ինչպես օրինակ qat, faqir և Qur'ān։ Արաբերենում ق տառը, ավանդաբար ռոմանացվում է որպես Q, բավական հստակ տարբերվում է ك–ից, որն ավանդաբար ռոմանացվում է որպես K․ օրինակ՝ قلب նշանակում է «սիրտ», բայց كلب  նշանակում է «շուն»։ Չնայած այլ ուղղագրություններ Q–ի փոխարեն նաև օգտագործում են K (երբեն՝ C)․ օրինակ՝ Koran (Qur'ān) և Cairo (al-Qāhira)։
Այս ցանկի 71 բառերից 67-ը գոյականներ են, և մեծ մասամբ համարվում են փոխառություններ, միայկ անգլերեն բառերն են qwerty-ը, և tranq-ը։ Սակայն այս ցանկի բոլոր փոխառությունները համարվում են անգլերենում ընդունված նվազագույնը մեծ խոշոր բառարանի կողմից (տես ծանոթագրություններ բաժինը), հիմնականի որովհետև չունեն իրենց անգլերեն համարժեք։ Ցանկում գտնվող բառերը պետք է առանձին նշվեն բառարանու․ բառերը, որոնք միայն հանդիպում են ավելի երկար արտահայտությունների մեջ, այս ցանկում չեն ընդգրկվում։
Հատուկ անունները այս ցանկում չեն ընդգրկվել։ Այս բառերից բացի կան բազմաթիվ տեղանուններ և անձնանուններ, որոնք հիմնականում ծագել են արաբախոս երկրներից, Ալբանիայից կամ Չինաստանից։ Ամենահայտնիներից են Iraq-ը (Իրաք) և Qatar-ը (Կատար), նաև սրանց բաղադրյալ բառերը (Iraqi and Qatari)։ Iqaluit-ն (Իքալուիթ), Կանադական Նունավուտ տարածքի մայրաքաղաքը, նույնպես ունի U-ին չնախորդող Q։
Գրելանդիայի Qaqortoq (Քաքորթոք) քաղաքի անվանումը ունի երեք այսպիսի Q։ Այլ հատուկ անունների և հապավումների թվում են՝ Compaq (համակարգչային ընկերություն), Nasdaq (Ամերիկյան ֆոնդային բորսա) , Qantas (Ավստրալիական ավիաընկերություն) , և QinetiQ (Բրիտանական տեխնոլոգիական ընկերություն) ։ Zaqqum-ը (Ղուրանում նշված ծառ) և Saqqara-ը (անտիկ գերեզմանոց Եգիպտոսում) ունեն այսպիսի կրկնակ Q։
Բառեր
Այստեղ նշվածներից բառերը ենթադրվում է, որ ունեն հոգնակի տարբերակ -s կամ -es վերջավորությամբ։ «Աղբյուրներ» բաժնի ծանոթագրությունները վերաբերում են առաջին սյունակի բառերին․ այլ տարբերակները ծանոթագրություններ ունեն։ Աղբյուրները կամայակն են ընտրվել և ինչ–որ բառարանի բացակայությունը չի նշանակում, որ բառն այդ բառարանում չկա։
Գործածությունը սքրաբլում
Շատ բառային խաղերում խաղացողը պետք է կառուցի բառ օգտվելով տրված տառերից։ Եթե խաղացողը պարտավոր է օգտագործել q, բայց չունի u, կարելի է օգտագործել այս ցանկը։ Սակայն, այս ցանկի ոչ բոլոր բառերն են ընդունելի սքարաբլի մրցույթներում։ Սքրաբլի առաջնությունները օգտագործում են իրենց բառերի շարքը։
Qi–ն սքրաբլում օգտագործվող ամենաշատ տարածված բոռն է և 2006 թվականին ավելացվել է սքրաբլի Հյուսիսային Ամերիկայի բառերի պաշտոնական ցանկում ։
suq–ի, umiaq–ի և qiviut–ի նման բառերը նույնպես ընդունելի են, բայց քանի որ նրանք պարունակում են u, նրանք քիչ հավանական է, որ օգտակար կլինեն նման իրադրությունում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլերեն Կատեգորիա:Ցանկեր։Անգլերեն
Միրիամ Ֆարես
Միրիամ Ֆարես (ميريام فارس (Myriam Fares), ), արաբերենով երգող լիբանանյան փոփ երգչուհի և դերասանուհի։
Կենսագրություն
Միրիամ Ֆարեսը ծնվել է Լիբանանի հարավում գտնվող Սայդայի շրջանի Կֆար Չելլալ գյուղում։ Մանկության տարիներին զբաղվել է բալետով, իսկ 9 տարեկանում հաղթել է Լիբանանի հեռուստատեսության կազմակերպած արևելյան պարերի մրցույթում։ 16 տարեկանում հաղթել է լիբանանյան երգի փառատոնում, իսկ մեկ տարի անց, մրցանակ է շահել «Fan Studio 2000» մրցույթի ժամանակ։ Կրթություն է ստացել երաժշտության ազգային ակադեմիայում։
2003 թվականին պայմանագիր է կնքել «Music Master International» ձայնագրման ստուդիայի հետ և թողարկել իր առաջին` «Myriam» երաժշտական ալբոմը։ Այդ ալբոմի «Ana Wel Shoq» երգը դարձել էր հիթ և մերթընդմերթ հնչել է երկրի ռադիոյով և հեռուստատեսությամբ, իսկ «La Tis’alni» տեսահոլովակը Եգիպտոսում արժանացել է «Լավագույն երիտասարդ արտիստուհի» մրցանակին։
2005 թվականին թողարկվել է Միրիամ Ֆարեսի երկրորդ` «Nadini», իսկ 2008 թվականին երրորդ` «Bet’oul Eih» երաժշտական ալբոմները։ 2009 թվականին նա նկարահանվել է «Silina» կինոնկարի գլխավոր դերում։ 2011 թվականին, իր սեփական «Myriam Music» ընկերության կողմից թողարկվել է չորրորդ` «Min Oyouni» ալբոմը։ 2014 թվականին նկարահանվել է «Itiham» հեռուստասերիալում, իսկ 2015 թվականին թողարկվել է հինգերորդ` «Aman» ալբոմը, որտեղ հնչում են թվով 13 երգեր` արաբերենի եգիպտական, լիբանանյան և Պարսից ծոցի բարբառներով։
Միրիամ Ֆարեսը նկարահանվել է նաև գովազդային հոլովակներում և հաճախ ելույթներ է ունենում Պարսից ծոցում նշվող հարսանեկան տոնակատարությունների ժամանակ։
Անձնական կյանքը
Միրիամ Ֆարեսը դավանանքով քրիստոնյա է։ 2014 թվականի օգոստոսին ամուսնացել է ծնունդով լիբանանցի, ԱՄՆ քաղաքացի Դեննի Միտրիի հետ, ում հետ հանդիպում էր շուրջ 10 տարի։ Նրանց ամուսնությունը տեղի է ունեցել հունական Սանտորինի կղզում, իսկ մեղրամիսն անց են կացրել ֆրանսիական Կորսիկայի Պորտո Վեքիո քաղաքում։ 2016 թվականին ծնվել է նրանց որդին ։
Երաժշտական ալբոմներ
Myriam (2003)
Nadini (2005)
Bet'oul Eih (2008)
Min Oyouni (2011)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լիբանանցի երգչուհիներ Կատեգորիա:Լիբանանի երաժիշտներ Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ Կատեգորիա:Լիբանանցի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Եգիպտացի երգչուհիներ Կատեգորիա:Եգիպտացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Երաժշտական պրոդյուսերներ
Դիդուբե (այլ կիրառումներ)
Դիդուբե, կարող է վերաբերել՝
Տանձենի Թախտաջյանի
Տանձենի Թախտաջյանի, վարդազգիների ընտանիքի, տանձենի ցեղի բույս։
Նկարագրություն
Փոքր, տերևաթափ ծառ է՝ 5-7 մ բարձրությամբ և 10-30 սմ բնի տրամագծով։ Բնի և բազմամյա ճյուղերի կեղևը մոխրագույն է։ Ճյուղերը փշերից զուրկ են, կամ երբեմն՝ փշապատ։ Տերևները ձվաձև են, շեղանկյունաձև կամ էլիպսաձև, 4-5 սմ երկարությամբ, 1-3 սմ լայնությամբ, բութ կամ սուր գագաթով, սեպաձև հիմքով, անհավասար սղոցաեզր, մանր աղեղնաեզր կամ գրեթե ամբողջաեզր, ներքևի կողմից տերևի եզրերը հիմնականում ջղերի ուղղությամբ, ծածկված են մոխրաթաղիքանման աղվամազով։ Տերևը միանգամից միանում է կոթունին, որը տերևաթիթեղից զգալիորեն կարճ է, նույնպես ծածկված մոխրաթաղիքանման աղվամազով։ Պտուղները բավականին խոշոր են և, հատկապես, հաստացած պտղի տակ, որից բուլավայի տեսք ունեն, երկարությամբ պտղին հավասար կամ Նրանից մի փոքր երկար։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիս, պտղաբերում է օգոստոս-սեպտեմբեր ամիսներին։ Չորադիմացկուն և լուսասեր ծառատեսակ է։ Պահանջկոտ չէ հողի նկատմամբ։ Բավականին ցրտադիմացկուն է. առանց վնասվելու կարող է դիմանալ մինչև —32 °C սառնամանիքներին։
Տարածվածություն
Տարածված է Հայաստանում՝ Արարատի շրջանում (Խոսրովի անտառ, Միլլի գետի հովիտ, Ալիմարդան)։ Մեր հանրապետության սահմաններից դուրս հանդիպում է միայն կենտրոնական և Հարավային Կովկասում, միջին լեռնային գոտում, լուսավոր անտառների դերիվատներում, չոր լանջերի վրա։
Կիրառություն
Մասնագետները գտնում են, որ այս ծառատեսակը մեր հեռավոր նախնիներն օգտագործել են որպես արժեքավոր պտղատու բույս։ Հետագայում կորցրել է իր նշանակությունը, երբ հանդես են եկել կուլտուրական տանձենու արժեքավոր սորտերը։ Էկոլոգիական խումբը XI: Մշակության հավանական շրջանները 1-32 ։
Դենիս Ռիտչի
Դենիս մաք֊ալիստար Ռիտչի (Dennis MacAlistair Ritchie)   , ամերիկացի գիտնական , որը ստեղծել է C ծրագրավորման լեզուն և իր՝ երկար տարիների գործընկերոջ՝ Քեն Թոմփսոնի հետ ստեղծել է Յունիքս օպերացիոն համակարգը ։ Ռիտչին և Թոմփսոնը Հաշվողական Տեղխնիկայի Ասոցիացիայի կողմից 1983 թվականին ստացել են Թյուրինգի մրցանակ, 1990 թվականին՝ IEEE֊ի կողմից Ռիչարդ Հեմինգի մեդալ, և 1999 թվականի ԱՄՆ նախագահ Բիլլ Քլինթոնի կողմից ստացել են Տեխնոլոգիայի Ազգային մեդալ։ Ռիտչին եղել է Lucent Technologies ընկերության համակարգային ծրագրերի ուսումնասիրությունների բաժնի ղեկավար մինչև՝ 2007 թվականին թոշակի անցնելը։ Նա C ծրագրավորման լեզվի անվանումներից մեկի՝ «K&R C»֊ի R֊ն է և հայտնի է իր dmr օգտանունով։
Անձնական կյանք և գործունեություն
Դենիս Ռիտչին ծնվել է Նյու Յորքում՝ Բրոնքսվիլլում։ Նրա հայրը՝ Ալիստար Ռիտչին, երկար ժամանակ եղել է Bell Labs ընկերության գիտնական և «The Design of Switching Circuits» գրքի համահեղինակ։ Երեխա ժամանակ Դենիսը իր ընտանիքի հետ տեղափխվում է Նյու Ջերսիի Սամիթ քաղաք, որտեղ և ավարտել է Սամիթի Ավագ դպրոցը ։ Նա ավարտել է Հարվարդի համալսարանը՝ ձեռք բերելով ֆիզիկայի և կիրառական մաթեմատիկայի աստիճաններ։
1967թ․ Ռիտչին սկսել է աշխատել Bell Labs֊ի հաշվողական գիտությունների ուսումնասիրությունների կենտրոնում։ 1968 թվականին, Փաթրիք Ֆիշերի (Patrick C. Fischer) ղեկավարությամբ, նա պաշտպանել է իր՝ «Program Structure and Computational Complexity» («Ծրագրային կառուցվածք և հաշվողական բարդություն») վերնագրով դոկտորական թեզը՝։ Այնուամենայնիվ, պաշտոնապես նա դոկտորական կոչում չի ստացել ։