Իմոն_դե_Վալերա
Հեղափոխական գործունեություն
1916 թվականի ապրիլի 24-ին սկսվել է Զատկի ապստամբությունը Դուբլինում։ Դե Վալերայի խմբի առաջադրանքն էր գրավել Բոլանդս-միլ պահեստը և հսկել քաղաքի հարավարևելյան ուղղությունը։ Մեկ շաբաթ տևած մարտերից հետո իռլանդացի ապստամբները հանձնվել են։ Դե Վալերան մահապատժի է դատապատրվել բրիտանական զինվորական դատարանի կողմից, սակայն պատժի միջոցն անմիջապես փոխարինվել է ցմահ տաժանակիր աշխատանքով։ Դե Վալերան 1916-ի ապստամբության այն փոքրաթիվ ղեկավարներից էր, որոնք մահապատժի չեն ենթվարկվել ապստամբության ճնշումից հետո։ Նա համաներմամբ ազատ է արձակվել 1917 թվականի հունիսին։ 1917 թվականի հուլիսի 10-ին ընտրվել է Միացյալ Թագավորության համայնքների պալատի պատգամավոր։ 1917-ին ընտրվել է « Շինն Ֆեյն » (իռլանդերեն նշանակում է «մենք ինքներս») կուսակցության նախագահ։ Այս կուսակցության մեջ են համախմբվել Զատկի ապստամբությունը վերապրած իռլանդացի հեղափոխականները։ 1918 թվականի ապրիլին Դե Վալերան կրկին ձերբակալվել է և տարվել Լինքոլնի բանտ՝ Անգլիայում։ 1918 թվականի դեկտեմբերի բրիտանական խորհրդարանական ընտրություններում «Շինն Ֆեյնը» հաղթել է Իռլանդիայի 105 ընտրատարածքներից 73-ում։ Այնուհետև «Շինն Ֆեյնի» ընտրված 27 պատգամավորներ ժողովվել են Դուբլինում և հռչակել Իռլանդիայի խորհրդարանը («Դոյլ Էրեն», բառացի՝ Իռլանդիայի ժողով)։ Խորհրդարանի նախագահ է ընտրվել Կահալ Բրուն։ Սրանով սկսվել է Իռլանդիայի անկախության պատերազմ։ 1919 թվականի փետրվարին Դե Վալերան փախել է բանտից Մայքլ Քոլինզի օգնությամբ։ Նույն տարվա ապրիլի 1-ին Դե Վալերան ընտրվել է Իռլանդիայի խորհրդարանի նախագահ (հետագայում հանդես է եկել իբրև հանրապետության նախագահ), ապա մեկնել է ԱՄՆ՝ նորաստեղծ Իռլանդական Հանրապետության համար դիվանագիտական ճանաչում և նյութական օգտություն ձեռք բերելու առաքելությամբ։ Դե Վալերան կարողացավ ամերիկացի համակիրների նվիրաբերությամբ 5 500 000 միլիոն ԱՄՆ դոլար հայթայթել Իռլանդիայի համար, բայց իրեն չհաջողվեց ձեռք բերել Իռլանդական Հանրապետության պաշտոնական ճանաչումն ԱՄՆ-ի կողմից։ Միևնույն ժամանակ տապալվեց Խորհրդային Ռուսաստանի հետ հարաբերություններ հաստատելու փորձը, քանի որ վերջինս բանակցում էր Մեծ Բրիտանիայի հետ առևտրային պայմանագրի շուրջ։ Դե Վալերան Իռլանդիա է վերադարձել 1920 թվականի դեկտեմբերին։ Նրա բացակայության ժամանակ իռլանդացի հեղափոխականների գործողություններն էր համակարգում 29-ամյա ֆինանսների նախարար Մայքլ Քոլինզը։ 1921 թվականի հունվարին Դե Վալերան առաջին անգամ հանդես է եկել Իռլանդիայի խորհրդարանում։ Ի տարբերություն Մայքլ Քոլինզի, որ կողմնակից էր պարտիզանական մարտավարության, Դե Վալերան առաջարկում էր սովորական պատերազմի մեթոդներով կռվել բրիտանացիների դեմ, համարելով, որ պարտիզանական մեթոդները բրիտանացիներին թույլ կտան իռլանդացի հեղափոխականներին ահաբեկիչներ հռչակել։ Այս հարցում հաղթեց Քոլինզի գիծը։ 1921 թվականի մայիսին Իռլանդիայում անցկացվել են խորհրդարանական ընտրություններ, որոնց արդյունքում «Շինն Ֆեյնի» թեկնածուները հաղթել են ընտրատարածքների մեծ մասում (բացառությամբ Հյուսիսային Իռլանդիայի, որտեղ ստացել են 52 մանդատից վեցը) և ձևավորվել է նոր խորհրդարան («Երկրոդ Դոյլ»)։ 1921 թվականի հուլիսին կնքվել է զինադադար իռլանդացի հեղափոխականների և Մեծ Բրիտանիայի միջև, ինչից հետո Դե Վալերան մեկնել է Լոնդոն վարչապետ Դեյվիդ Լլոյդ Ջորջի հետ բանակցելու համար։ Այցի ժամանակ Լլոյդ Ջորջը հայտարարել է, որ Մեծ Բրիտանիան չի ընդունելու հանրապետական վարչաձևի հաստատում Իռլանդիայում և որ նոր իռլանդական պետությունը չի ներառելու ողջ կղզու տարածքը։ Երբ Դե Վալերան հայտնել է, որ պատրաստվում է մերժել Լլոյդ Ջորջի պայմանները, վերջինս սպառնացել է պատերազմը վերսկսել։