cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Իրաքյան Քուրդիստան
Իրան-իրաքյան պատերազմը և քրդերը
ՔՀՄ-ը պատերազմի առաջին շրջանում ձգտում էր չեզոքություն պահպանել։ 1980 թ. նոյեմբերին քրդական մի շարք ուժեր ՔՀՄ գլխավորությամբ ստեղծեցին Իրաքի հայրենասիրական և դեմոկրատական ճակատը, որն իր նպատակը հայտարարեց Բաասի ռեժիմի տապալումն Իրաքում ։ Պատերազմի վերջին փուլում իրաքյան վարչակարգը ծրագրեց ու իրականացրեց քրդերի ցեղասպանությունը։ Քրդերի կոտորածները, որոնք ստացան Ալ-Անֆալ անվանումը, իրականացվեցին 8 փուլով՝ 1988 փետրվարի 23-ից մինչև օգոստոսի 26-ը։ Դրա գլխավոր նպատակն էր արմատախիլ անել քրդական ընդվզումը, ավերել ենթակառուցվածքները և հետ պահել շարքային քրդերին քրդական ապստամբությանն աջակցելուց։ Ծրագրի իրականացումը Սադդամ Հուսեյնը վստահեց իր զարմիկին՝ Բաաս կյուսակցության Հյուսիսային բյուրոյի գլխավոր քարտուղար Ալի Հասան ալ-Մաջդին, ով հայտնի է «Քիմիական Ալի» մականունով։ Վերջինիս անսահմանափակ լիազորություններ տրվեցին։
1988 թ. մարտի 15-ին ՔՀՄ-ը և իրանական զորքերը գրավեցին Հալաբջա քաղաքը՝ ծանր կորուստներ պատճառելով իրաքյան ուժերին։ Հաջորդ օրն իրաքյան օդուժը թունավոր գազերով ռումբեր նետեց քաղաքի վրա, որին զոհ գնաց 5000 մարդ։
Մեկ շաբաթ անց սկսվեց Անֆալ-2 գործողությունը Կարա Դաղում։ Քիմիական հարձակմանը հետևեցին ցամաքային զորքերի գործողությունները, ինչի հետևանքով հարյուրավոր մարդիկ զոհվեցին ու անհետ կորան։ Մինչև սեպտեմբեր ևս 6 գործողություն իրականացվեց։
Իրան-իրաքյան պատերազմից հետո, երբ քրդերն արդեն պարտվել էին և լուրջ վտանգ չէին ներկայացնում ռեժիմի համար, Սադդամ Հուսեյնը 1988 թ. սեպտեմբերի 6-ին համաներում հայտարարեց բոլոր քրդերի համար ։ Պատերազմի վերջում ավերվել էր մոտ 4000 քրդական բնակավայր։ Մոտ 1.5 միլիոն քուրդ փախստական էր դարձել։ Հազարավոր քրդեր բռնի տեղափոխվեցին Իրաքի հարավ։ Քուրդստանի ճակատի տվյալների համաձայն՝ քրդաբնակ 75000 ք/կմ տարածքից 45000 ք/կմ-ում քուրդ բնակչություն չէր մնացել։ Ալ-Անֆալ գործողության հետևանքով տարբեր հաշվարկներով զոհվեց 50-100 հազար խաղաղ բնակիչ ։
Քուրդիստանի ռեգիոնալ կառավարության հիմնումը
1992 թ. ապրիլի 8-ին Իրաքյան Քուրդստանի ճակատի ղեկավարությունը ընդունեց խորհրդարանական ընտրությունների անցկացման կանոնակարգը։ Նույն թվականի մայիսի 19-ին կայացած ընտրությունների արդյունքում Մասուդ Բարզանիի Քրդստանի դեմոկրատական կուսակցությունը ստացավ ձայների 45.26%-ը, իսկ Ջալալ Թալաբանիի Քուրդստանի հայրենասիրական միությունը՝ 43.8%-ը։ Ընտրություններին մասնակցած և 7%-ի շեմը չհաղթահարած կուսակցությունների ձայները համամասնաբար բաշխվեցին հաղթած կուսակցությունների միջև։ Արդյունքում ՔԴԿ-ն ունեցավ ձայների 50.8%-ը, իսկ ՔՀՄ-ը՝ 49.2%-ը։ ՔԴԿ-ը և ՔՀՄ-ը պայմանավորվածությամբ կուսակցություններից յուրաքանչյուրը ստացավ 50-ական մանդատ, ևս 5 մանդատ էլ ստացան փոքրամասնությունները ։
Նույն օրն անցկացված նախագահական ընտրություններում թեկնածուներից ոչ ոք չհավաքեց ձայների կեսից ավելին, սակայն երկրորդ փուլ այդպես էլ չանցկացվեց, և Իրաքյան Քրդստանը մնաց առանց նախագահի, որովհետև քուրդ երկու առաջնորդներից ոչ մեկը չէր ցանկանում պարտվողի դերում լինել։ Փոխարենը ստեղծվեց 8 հոգուց բաղկացած Գերագույն կոմիտե, որտեղ մտան Բարզանին, Թալաբանին և 3-ական ներկայացուցիչներ ՔԴԿ-ից ու ՔՀՄ-ից ։
Նորընտիր խորհրդարանը 1992 թ. հիմնադրեց Քուրդստանի տարածաշրջանային կառավարությունը՝ Իրաքյան Քուրդստանի ղեկավար մարմինը։
Քաղաքացիական պատերազմ
1992 թ. հուլիսին ձևավորված Քրդստանի տարածաշրջանային կառավարության ձևավորումից հետո ՔԴԿ-ի և ՔՀՄ-ի միջև հակասությունները սրվեցին։ Երկու ուժերը միմյանց միջև բաժանեցին ինքնավարության տարածքը։ Միասնական մայրաքաղաքի փոխարեն գոյություն ուներ երկու կենտրոն՝ ՔԴԿ-ի համար Էրբիլը, ՔՀՄ համար՝ Սուլեյմանիեն։ Ընդհանուր զինված ուժերի փոխարեն երկու առանձին բանակ էր գործում։ ՔՀՄ-ը ՔԴԿ-ին մեղադրում էր սահմանային անցակետերում հավաքված մաքսատուրքերը յուրացնելու մեջ։ Թուրք-իրաքյան սահմանին գտնվող Իբրահիմ Խալիլ անցակետից օրական 100-250 հազար ԱՄՆ դոլարի մաքսատուրք էր հավաքվում՝ քրդական շրջանի ընդհանուր մաքսատուրքերի 75%-ը ։
Տարաձայնություններն ու փոխադարձ անվստահության աճն ի վերջո հանգեցրեցին զինված բախումների, որոնք սկսվեցին 1994 թ. մայիսին հողային վեճից ։ Տեղային բախումներն աստիճանաբար վերածվեցին լայնածավալ քաղաքացիական պատերազմի։ Սկզբնական շրջանում հաջողությունը Ջալալ Թալաբանիի ՔՀՄ կողմն էր։ 1996 թ. ՔՀՄ փեշմերգան գրավել էր քրդական ինքնավարության տարածքի մեծ մասը, այդ թվում, Էրբիլ և Սուլեյմանիե քաղաքները։ Մասուդ Բարզանիի իշխանության տակ էր մնացել միայն Թուրքիայի հետ սահմանակից Դոհուկի շրջանը։
1996 թ. օգոստոսին Բարզանին բացահայտ դիմեց Բաղդադին, որովհետև ծանր վիճակում էր հայտնվել։ Ս. Հուսեյնն օգտվեց հրավերից, օգոստոսի 30-ին 30 հազարանոց զորք մտցրեց ինքնավարության տարածք, գրավեց Էրբիլը և ՔՀՄ ջոկատներին հետապնդեց մինչև Սուլեյմանիե։ Սեպտեմբերի 3-ին և 4-ին, ամերիկյան ուժերը հրթիռակոծության ենթարկեցին Իրաքի հարավում գտնվող ռազմական օբյեկտները, ինչից հետո կառավարական զորքերը լքեցին քրդական շրջանը։
Քրդական երկու առանցքային ուժերի պատերազմն ավարտվեց 1998 թ. Վաշինգտոնում ԱՄՆ-ի միջնորդությամբ ձեռքբերված համաձայնության շնորհիվ։
Վաշինգտոնյան համաձայնությունը ձեռք բերվեց դեռևս 1996 թ. Անկարայում բանակցված կետերի հիման վրա։ Անկարայի համաձայնագրով սահմանվում են ՔԴԿ-ի և ՔՀՄ-ի ազդեցության գոտիները, կողմերից յուրաքանչյուրը պարտավորվում է իր զինված ուժերն օգտագործել միայն պաշտպանվելու նպատակով, կուսակցությունների միջև ծագած վեճերի լուծմամբ պետք է զբաղվի հատուկ հանձնաժողովը, մաքսային եկամուտները պետք է հավաքվեն միասնական կենտրոնի կողմից և հավասար բաշխվեն Քրդստանի ամբողջ տարածքում։ Համաձայնության կետերի իրականացումը պետք է հսկեն միջազգային դիտորդները ։
Ամերիկյան ներխուժումն Իրաք և քրդերը
Իրաքի քրդերն ակտիվորեն մասնակցել են 2003 թվականին ԱՄՆ գլխավորած կոալիցիայի՝ Իրաք ներխուժման ռազմական գործողություններին։ Քրդական զինուժի մասնակցությունը կարևորվեց հատկապես այն բանից հետո, երբ Թուրքիայի խորհրդարանը թույլ չտվեց երկրի տարածքն օգտագործել երկրորդ ճակատ բացելու համար։ Մարտի 26-ին ամերիկյան դեսանտն իջավ Քիրքուք քաղաքի մոտ, որտեղ միացան քուրդ ապստամբներին ու համատեղ մի շարք գործողություններ իրականացրեցին։ Քրդական փեշմերգայի թիվը հասնում էր մոտ 70 հազարի։ Քուրդ-ամերիկյան համատեղ ուժերը մարտի վերջին քրդական ինքնավարության և ամբողջ Իրաքի տարածքից դուրս մղեցին Անսար ալ-Իսլամ խմբավորմանը։ Իրաքյան բանակի դեմ անցնելով հարձակման՝ քրդական ուժերն ամերիկյան օդուժի և հատուկ ջոկատայինների աջակցության ապրիլի 10-ին գրավեցին Քիրքուքը։
Զինված ուժեր
Իրաքում քրդական կուսակցությունները մեծաթիվ զինված ուժեր ունեն։ Ձևական առումով դրանք համարվում են իրաքյան բանակի ստորաբաժանումներ, սակայն ուղղակի ենթարկվում են ՔԴԿ-ին ու ՔՀՄ-ին։
Քրդական զինուժի` փեշմերգայի անձնակազմի թվաքականը մոտ 100.000 է ։ Ներկայում 2 դիվիզիա՝ 30.000 մարդ, դրված է Իրաքի Զինված ուժերի տրամադրության տակ։ 30.000 մարդ տրամադրվել է Իրաքի ներքին գործերի նախարարության ներքին զորքերին և անվտանգության ապահովման գործառույթներ է իրականացնում։ Մոտ 12.000 մարդ՝ 1 դիվիզիա, տրամադրվել է Իրաքի սահմանապահ գերատեսչությանը և տեղաբաշխվել է հիմնականում հյուսիսային սահմաններին։ Իրաքի քրդական ղեկավարության տրամադրության տակ է գտնվում 21 բրիգադ՝ մոտավորապես 70.000 մարդ՝ տեղաբաշխված ինքնավարության տարածքում, ինչպես նաև «նավթի անվտանգության ոստիկանությունը»՝ 5000 մարդ ։
Սպառազինությունը համապատասխանում է մոտոհրաձիգային բրիգադի սպառազինությանը։
Արտաքին հարաբերություններ
ՔՌԿ-ն 2006 թվականին ստեղծել է Արտաքին հարաբերությունների դեպարտամենտը, որը պետք է համակարգի միջազգային հանրության հետ հարաբերությունները։ Գերատեսչության գործառույթն է առաջ տանել ՔՌԿ շահերը միջազգային ասպարեզում` համաձայն ինքնավարության օրենսդրության և Իրաքի սահմանադրության։ Իրաքյան Քուրդիստանը դիվանագիտական ներկայացուցչություններ ունի 14 երկրներում, այդ թվում` Եվրամիությունում, ԱՄՆ-ում, Գերմանիայում, Ֆրանսիայում, Մեծ Բրիտանիայում, Ռուսաստանում, Իրանում։ Իրաքյան Քուրդիստանում իրենց դիվանագիտական ներկայացուցչություններն ունեն 30-ից ավելի երկրներ ։
Լեզու
Քրդերենն Իրաքյան Քուրդիստանում ամենատարածված լեզուն է։ Ինքնավարության պետական լեզուները քրդերենն ու արաբերենն են։ Քրդերենի ամենատարածված բարբառներն են քուրմանջին և սորանին։ Տարածված են նաև հաուրամի (գորանի) և զազա բարբառները։ Սորանի բարբառով խոսում են հիմնականում ինքրավարության հյուսիսային շրջաններում, իսկ սորանիով` Սուլեյմանիեում և Էրբիլ նահանգի մի մասում։
Կրթություն
Իրաքյան Քուրդիստանում գործում է 11 պետական համալսարան և մի շարք մասնավոր համալսարաններ։ Ամենամեծ համալսարաններ են Էրբիլի Սալահադդին համալսարանը, Սուլեյմանիեի համալսարանը, Դոհուկի համալսարանը, Սորանի համալսարանը։ Սալահադդին համալսարանը հիմնադրվել է 1968 թվականին։ 1992 թվականին հիմնադրվել են Սուլեյմանիեի և Դոհուկի համալսարանները։ Սուլեյմանիեում գործում է նաև Ամերիկյան համալսարան ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իրաքյան Քուրդիստան Կատեգորիա:Ինքնավար մարզեր Կատեգորիա:1991 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ Կատեգորիա:Վերին Միջագետք Կատեգորիա:Քրդաբնակ տարածաշրջաններ Կատեգորիա:Արևելյան Միջերկրական Կատեգորիա:Հայախոս երկրներ և տարածքներ
Պիրիս դու Ռիու
Պիրիս դու Ռիու (Pires do Rio), համայնք Բրազիլիայում՝ Գոյաս նահանգի կազմում։ Մունիցիպալիտետ, Գոյաս նահանգի կենտրոնական մասում։ Մտնում է Պիրիս-դու-Ռիու գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 26 733 մարդ՝ 2007 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 1 076 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 27,3 մարդ/կմ²։
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1922 թվականի նոյեմբերի 9-ին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Գոյաս նահանգի բնակավայրեր
Բասկերի երկիր (Ֆրանսիա)
Բասկերի ֆրանսիական երիկր (նաև օգտագործվում է Բասկերի հյուսիսային երկիր տերմինը, Pays basque français, Iparralde — հյուսիսային կողմ) — Բասկերի երկիր պատմական տարածաշրջանի հյուսիսարևելյան մասը, որը այժմ գտնվում է Ֆրանսիայում և վարչականորեն վերաբերվում է Ատլանտյան Պիրենեյներ դեպարտամենտին լինելով դրա արևմտյան մասը։ Արևմուտքում սահմանակցում է Բիսկայան ծոցի հետ, հարավում Բասկերի իսպանական երկրի հետ, հյուսիսում՝ Լանդեր, իսկ արևելքում՝ Բեարն դեպարտամենտների հետ, որոնք կազմում է Ատլանտյան Պիրենեյներ դեպարտամենտի արևելյան մասը, չնայած որ Բեարնում գտնվող Էսկյուլ գյուղը բասկախոս է։
Տես նաև
Կատեգորիա:Բասկերի երկիր Կատեգորիա:Պիրենեյներ
Հովսեփ Ոսկանյան
Հովսեփ Ոսկանյան, հայ դերասան, ռեժիսոր, թատերական գործիչ։ Ադրբեջանական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1931)։
Կենսագրություն
Հ. Ոսկանյանը 1902 թ.-ին ընդունվում է Մոսկվայի ֆիլհարմոնիական դպրոց։ Աբելյան-Արմենյան թատերախմբի կազմի մեջ հանդես է եկել Կոստանդնուպոլսում։ Հենց այստեղ էլ Ոսկանյանն ամուսնացել է Արուսյակ Դարպասյանի՝ նույն ինքը Արուս Ոսկանյանի հետ։ Հյուրախաղերով հանդես է եկել նաև Թիֆլիսում և Բաքվում ։ Ոսկանյանը նպաստել է օպերետային ժանրի տարածմանը Անդրկովկասում։ Կազմակերպել է մի շարք թատերախմբեր, շրջագայել Անդրկովկասում, Ռուսաստանում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ Կատեգորիա:1883 ծնունդներ Կատեգորիա:1939 մահեր Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ Կատեգորիա:Հայ թատերական գործիչներ
Մերջիմեկ
Մերջիմեկ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Չարսանջակի գավառակում ։ Գտնվում էր Խարբերդ քաղաքից հյուսիս-արևելք, Մեծկերտ գյուղաքաղաքից 25 կմ հարավ-արևմուտք, Փերի գետի աջակողմյան վտակներից մեկի երկու ճյուղերի միջև։
Անվանումներ
Գյուղն ունեցել է հետևյալ անվանումները. Մեռճիմեք, Մերճիմեկ, Մերճիմեք, Մերճումեկ, Մերճումիկ, Մերջամեկ, Մերջեմեկ, Մերջումեկ։
Աշխարհագրություն
Տարածքը լեռնային էր։
Պատմություն
Հայ բնակչությունը բռնությամբ տեղահանվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։
Բնակչություն
1872-1873 թվականներին ուներ 6 տուն հայ, 4 տուն այլազգի, 1893 թվականին՝ 32 տուն հայ, 8 տուն այլազգի, իսկ 1914 թվականին՝ 9 տուն հայ և 4 տուն այլազգի բնակիչ։
Պատմամշակութային կառույցներ
Մերջիմեկն ուներ Ս. Հովհաննես անունով եկեղեցի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Պարոն Աստվածատուրի խաչքար (Դարի գլուխ, Գավառ)
Աստվածատուրի խաչքար, գտնվում է Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Գավառ քաղաքի հյուսիսարևելյան հատվածում՝ «Դարի գլուխ» ամրոցի տարածքում գտնվող Սուրբ Ստեփանոս մատուռի գերեզմանոցի արևմտյան մասում՝ պատվանդանին։ Զույգ խաչքարերից ձախակոմյանը։ Հաշվառված է Հայաստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցանկում (5.1/2.1.28) ։
Տեղադրություն
Խաչքարն կանգնեցված է Գավառ քաղաքի հյուսիսարևելյան հատվածում՝ «Դարի գլուխ» ամրոցի տարածքում գտնվո Սուրբ Ստեփանոս մատուռի գերեզմանոցի արևմտյան մասում, պատվանդանին։ Զույգ խաչքարերից ձախակոմյանը։
Ֆենիտոին
Ֆենիտոին(PHT)- հայտնի առևտրային անվանումը՝ Դիլանտին, օգտագործվում է որպես հակացնցումային միջոց ։ Ֆենիտոինը օգտագործվում է տոնիկո-կլոնիկ և պարցիալ(օջախային) ցնցումների կանխարգելման նպատատակով և արդյունավետ չէ աբսենս նոպաների ժամանակ ։ Ներերակային ճանապարհով ընդունման դեպքում դեղը արդյունավետ է նաև էպիլեպտիկ նոպաների ժամանակ և այս առումով փոխարինում է բենզոդիազեպիններին, որոնք էպիլեպտիկ ցնցման ժամանակ համարվում են ոչ արդյունավետ ։ Կիրառվում է նաև սրտի առիթմիաների և նեյրոպաթիկ ցավերի դեպքում ։ Ունի ընդունման 2 ուղի՝ ներերակային և պեր օս(բերանի խոռոչով) ։ Ներերակային ընդունման դեպքում ազդեցությունը դրսևորվում է 30 րոպե անց և շարունակվում՝ 24 ժամ։ Ընդունումից հետո որոշ ժամանակ անց՝ արյան մեջ կարելի է հաշվել ֆենիտոինի ճիշտ դեղաչափը ։
Պարոն Աստվածատուրի խաչքար (Դարի գլուխ, Գավառ)
Քանդակ
Խաչքարի կենտրոնական խաչի թևերի տակ թռչնակների քանդակներ են, քիվին մարդի դիմաքանդակ։
Ֆենիտոին
Ընդհանուր կողմնակի ազդեցություններից են սրտխառնոցը, ստամոքսի ցավը, ախորժակի կորուստը, տարածության մեջ վատ կողմնորոշումը, մազաթափությունը և լնդի չափսերի մեծացումը ։ Լուրջ կողմնակի ազդեցություններից է քնկոտությունը, լյարդի հետ առաջացող խնդիրները, արյան ցածր ճնշումը, թունավոր էպիդերմալ նեկրոլիզը և արյունաստեղծման ընկճումը ։ Կան ապացույցներ, որ կրծքով կերակրման ընթացքում օգտագործումը հանգեցնում է երեխայի մոտ շեղումների առաջացմանը ։ Կրծքով կերակրման ժամանակ, չկան հավաստի տվյալներ դեղի ազդեցության վերաբերյալ ։ Ալկոհոլը կարող է խանգարել դեղամիջոցի ազդեցությանը ։
Պարոն Աստվածատուրի խաչքար (Դարի գլուխ, Գավառ)
Վիմական արձանագրություն
Խաչքարը քիվին առկա է 4 տող վիմական արձանագրություն.
Ֆենիտոին
Սրտանոթային համակարգ
Ֆենիտոինի ներերակային ներմուծումից հետո կարող է դիտվել զարկերակային ճնշման կտրուկ անկում իսկ սրտում կարող են առաջանալ առիթմիաներ։ Չափահասների մոտ ֆենիտոինի ներերակային դեղաչափը չպետք է գերազանցի 1-3 մգ/կգ/րոպեն իսկ երեխաների մոտ 50 մգ/րոպեն, որն ավելի դանդաղ է։ Ինֆուզիոն ներարկման ժամանակ և ներարկումից հետո պետք է կատարել սրտի մոնիտորինգ։ Խուսափելու համար նման բարդություններից խորհուրդ է տրվում կիրառել ֆենոտոինի բերանի խոռոչով ընդունման տարբերակը ։
Պարոն Աստվածատուրի խաչքար (Դարի գլուխ, Գավառ)
Վիմական արձանագրություն
Համաձայն արձանագրության խաչքարը կանգնեցվել է 1577 թվականին՝ պարոն Աստվածատուրի հիշատակին, Առաքելն ու Մելիքսեթ կազմողների կողմից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գավառի Դարի գլուխ ամրոցի խաչքարեր Կատեգորիա:Խաչքարերի վիմական արձանագրություններ
Ֆենիտոին
Նյարդաբանական
Թերապևտիկ չափաբաժիններով ֆենիտոինը կարող է նիստագմուս առաջացնել կողային հայացքի վրա։ Թունավոր դեղաչափերով հիվանդները զգում են ուղղահայաց նիստագմուս, երկտեսություն, հանգստացնող ազդեցություն, խոսքի խանգարում, ուղեղային ատաքսիա և ցնցում ։ Ֆենիտոինի կտրուկ դադարեցման պարագայում կարող է դիտվել հանման համախտանիշ, այսինքն ցնցումները էլ ավելի արահայտված և ինտենսիվ կլինեն այս դեպքում ։ Ֆենիտոինը կարող է կուտակվել ուղեղի կեղևային հատվածում և առաջացնել ուղեղի ատրոֆիա։ Ատրոֆիայի աստիճանը կապված է ֆենիտոինով բուժման տևողության հետ և կապված չէ դեղաչափի հետ ։
Արյուն
Սննդի մեջ ֆոլաթթուն գոյություն ունի պոլիգլուտամատային ձևով, որն այնուհետև անցնելով օրգանիզմ աղիքներում կոնյուգազ ֆերմենտի միջոցով վեր է ածվում մոնոգլուտամատի և ներծծվում։ Ֆենիտոինը օժտված է կոնյուգազ ֆերմենտն արգելակելու հատկությամբ, ուստի օրգանիզմում առաջացնում է ֆոլաթթվային անբավարարություն հետևաբար դիտվում է նաև մեգալոբլաստիկ անեմիա ։ Այլ կողմնակի ազդեցություններից են ՝ ագրանուլոցիտոզ, ապլաստիկ անեմիա , արյան մեջ լեյկոցիտների քանակի նվազում և թրոմբոցիտոպենիա ։
Հղիություն
Ֆենոտոինը համարվում է տերատոգեն ազդեցությամ օժտված դեղ։ Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ դեղի կիրառման պարագայում արատաներով երեխաների թիվն ավելի մեծ է, քան այն կանանց մոտ ովքեր ունեն նոպաներ, սակայն չեն օգտագործում պրեպարատը ։ Ֆենտոտոինով բուժման ժամանակ երեխաների 6%-ի մոտ դիտվել է նյարդային խողովակի արատներ, սրտի արատներ, գանգուղեղային անոմալիաներ, լայն քթի կամուրջը, շրթունքի, քիմքի ճեղքվածքը և սովորականից փոքր գլուխ ։
Քաղցկեղ
Չկան հավաստի տվյալներ Ֆենիտոինի քաղցկեղածին լինելու վերաբերյալ ։
Բերան
Ֆենիտոինի ընդունման հետևանքով տեղի է ունենում լնդերի մեծացում (լնդերի գերաճի), որը հավանաբար պայմանավորված է վերևում նշված ֆոլաթթվի անբավարարության հետ։ Հետազոտության ապացույցները ցույց են տալիս, որ ֆոլաթթվի օգտագործումը կարող է կանխել լնդերի մեծացումը երեխաների մոտ, ովքեր ընդունում են ֆենիտոին ։
Մաշկ
Ֆենիտոին օգտագործող հիվանդների շրջանում մաշկի վրա կարող է առաջանալ հիպերտրիխոզ, Սթիվենս-Ջոնսոնի համախտանիշ, մանուշակագույն ձեռնոցի համախտանիշ, ցան, էքսֆոլիատիվ դերմատիտ, քոր, մազաթափություն և դեմքի դիմագծերի կոշտացում։
Հոգեբանական
Ֆենիտոին օգտագործող մարդկանց մոտ հնարավոր է դիտվի դեպրեսիաներ, հոգեհուզական բնույթի տարբեր խանգարումներ, ընդհուպ մինչև ինքնասպանության ցանկություն, ուստի այս դեղը կիրառող պացիենտները ենթարկվում են դիտարկման պարբերաբար կերպով ։
Ոսկորներ
Քրոնիկ կերպով Ֆենիտոին օգտագործելիս՝ մարդկանց մոտ դիտվել է ոսկրային հյուսվածքի խտության նվազում և ոսկրային կոտրվածքներ։ Պարզվել է նաև, որ Ֆենիտոինը արագացնում է վիտամին D-ի նյութափոխանակությունը օրգանիզմում, հետևաբար դիտվում է վիտամին D-ի դեֆիցիտ։ Այսպես վիտամին D-ի պակասը, ինչպես նաև արյան մեջ կալցիումի և ֆոսֆատի պակասը հանգեցնում են ոսկրերի հանքային խտության նվազմանը ։
Փոխազդեցություններ
Ֆենիտոինը ցիտոքրոմ P450 համակարգին պատկանող CYP3A4 և CYP2C9 ընտանիքների ինդուկտորն է, որը պատասխանատու է լյարդի կողմից տարբեր դեղամիջոցների քայքայման համար ։ Ըստ Առողջապահության ազգային ինստիտուտի 1981թ.-ի ուսումնասիրության՝ Ֆենիտոինի զուգակցված կիրառումը ստամոքսի թթվայնությունն իջեցնող դեղերի հետ, բերում է Ֆենիտոինի ֆարմակոկինետիկ հատկանիշների նվազման, մասնավորապես իջնում է դեղի կենսամատչելիությունը մեկ միավորով ։
Ինչ վերաբերվում է Վարֆարինին և Տրիմետոպրիմին ապա այս դեղերը երկարեցնում են Ֆենիտոինի կիսադուրսբերման ժամանակը օրգանիզմից, ուստի համատեղ կիրառել այս դեղերը ևս խորհուրդ չի տրվում ։
Ընդհանուր առմամբ, ֆենիտոինը կարող է փոխազդել հետևյալ դեղամիջոցների հետ
Ազդեցության մեխանիզմ
Ֆենիտոինի հակացնցումային ազդեցությունը դրսևորվում է, պոտենցյալ կախյալ նատրիումական անցուղիները պաշարելու միջոցով ։ Սրա հետևանքով նվազում է գործողության պոտենցիալի աառաջացումը։ Նատրիումական անցուղիները գոյություն ունեն 3 ձևով հանգստի վիճակում, ակտիվացած և ինակտիվացած։
Ֆենիտոինը գլխավորապես կապվում է ինակտիվ նատրիումական անցուղիների հետ։ Գոյություն ունի հստակ ժամանակ դեղի՝ անցուղուց անջատվելու համար։ Քանի որ ինակտիվացած նատրիումական անցուղիների քանակը շատ է, պայմանավորված թաղանթի ապաբևեռացմամբ և նեյրոնների գրգռված վիճակով, հետևաբար Ֆենիտոինով կապված նատրիումական անցուղիները առաջացնում են լարում կախյալ, պոտենցիալկախյալ և ժամանակ կախյալ գործողության պոտենցիալի արգեալկում ։
Գործողության հիմնական հատվածը կեղևի շարժողական գոտին է, որտեղ ցնցման ակտիվության տարածումը արգելակվում է ։ Հնարավոր է, որ նատրիումի դուրս բերումը խթանելով նեյրոններից, Ֆենիտոինը կայունացնում է գերգռվածության շեմը, որի պատճառն է ավելորդ դրդումը, կամ շրջակա միջավայրի փոփոխությունները որոնք կարող են քչացնել նատրիումի թաղանթային գրադիենտը։ Այն ընդգրկում է սինապսներում պոստ-տետանիկ պոտենցումը, որը սահմանափակում է կեղևային նոպաների օջախները։ Ֆենիտոինը իջեցնում է ուղեղի ցողունային կենտրոնների մաքսիմալ ակտիվությունը, որտեղ տեղակայված է տոնիկո կլոնիկ ցնցումներ առաջացնող գոտին ։
Ֆարմակոկինետիկա
Դեղի դուրս բերումը կախված թերապևտիկ կոնցենտրացիայից խառը կարգի է։ Այնտեղ, որտեղ ֆենիտոինը ցածր կոնցենտրացիայի է, այն մաքրվում է առաջին կարգի կինետիկայով, իսկ բարձր կոնցենտրացիաներում՝ զրոյական կարգի կինետիկայով   ։
Առևտրային անվանումններ
Ֆենիտոինը ամբողջ աշխարհում տարածված է տարբեր առևտրային անվանումներով ։
Հետազոտություններ
Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ ֆենիտոինը օգտակար է մաշկի քրոնիկ վերքեր ունեցող հիվանդների վերքերի բուժման համար ։ Մետա-անալիզը նաև ցույց է տալիս ֆենիտոինի հնարավոր կիրառումը տարբեր խոցերի բուժման մեջ ։ Որոշ կլինիկական փորձարկումներ ուսումնասիրել են, արդյո՞ք ֆենիտոինը կարող է օգտագործվել որպես նեյրոպրոտեկտոր ցրված սկլերոզի դեպքում ։
Յանոշ Հունյադի
Յանոշ Հունյադի (Ioannes Corvinus, Hunyadi János, Iancu de Hunedoara, ), հունգարիայի ռազմական և քաղաքական գործիչ, Տրանսիլվանիայի զորավար (վոյեվոդա), գեներալ և հունգարական թագավորության գահի տեղապահ (ռեգենտ) (1446—1453)։ Նրա որդին՝ Մատյաշ Հունյադին (Կորվին) թագադրվել է Հունգարիայի թագավոր։ 1456 թ. Բելգրադի տակ ժամանակավորապես կանգնեցրել է օսման–թուրքերի բանակի առաջխաղացումը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հունգարացի ռազմական գործիչներ Կատեգորիա:Հունգարացի պետական գործիչներ Կատեգորիա:Հունգարիայի քաղաքական գործիչներ
Ջուզեպպե Տադդեի
Տադդեիի վոկալ երկարակեցությունը թույլ է տվել նրան շարունակել երգել մինչև ծերություն. այսպես, նա առաջին անգամ հանդես է եկել «Մետրոպոլիտեն օպերայի» բեմի վրա 1985 թ. սեպտեմբերի 25-ին 69 տարեկան հասակում՝ կատարելով Ֆալստաֆի դերերգը։
Տադդեին թողել է բազմաթիվ ձայնագրություններ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալացի օպերային երգիչներ Կատեգորիա:Բարիտոններ
Միրզա Բեգիչ
Միրզա Բեգիչ (Mirza Begić, ), սլովենացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ, կենտրոնական։ Մարզական կարիերան սկսել է 2001 թվականին։
Պոնտեդասիո
Պոնտեդասիո (Pontedassio) կոմունա Իտալիայի Լիգուրիա մարզի Իմպերիա գավառում։
Էբերի թանգարան (Փարիզ)
Թանգարանի պատմություն
Թանգարանը գտնվում է Petit-Montmorency հյուրանոցում, այն կառուցվել է 1743 թվականին Ֆրանսիական հայտնի Մոնմորանսի ազնվական ընտանիքի համար, հետագայում այնտեղ է ապրել նաև նկարիչ Էռնեստ Էբերը (1817–1908): 1974 թվականին Էբերի որդու մահից հետո կառույցը դարձել է պետական սեփականություն, իսկ որպես թանգարան բացվել է միայն 1984 թվականին։ 2004 թվականից Էբերի թանգարանը հանդիսանում է Օրսե թանգարանի մասնաճյուղը և անորոշ ժամանակով փակ է վերանորոգման պատճառով։
Պոնտեդասիո
Բնակչությունը կազմում է 2309 մարդ (2008)։ Բնակչության խտությունը՝ 160 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 14 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 18015։ Հեռախոսային կոդ՝ 18027։
Էբերի թանգարան (Փարիզ)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օրսե թանգարան Կատեգորիա:1978 հիմնադրված թանգարաններ Կատեգորիա:Թանգարաններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Փարիզի թանգարաններ
Պոնտեդասիո
Ժողովրդագրություն
Բնակչության դինամիկան.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Ատման
Ատման (սանսկր․ आत्मन्, ātman - շնչառություն, ոգի, բարձրագույն ես, ինքնություն (самость)), հնդկական փիլիսոփայության հիմնական հասկացություններից մեկը, հինդուիզմի կրոնական հիմնական հասկացություն, ընդհանուր առմամբ հասկացվում է որպես համընդգրկուն ոգի, մաքուր գիտակցություն, ինքնագիտակցություն։ Ատմանի մասին հասկացության աղբյուրները հանգում են «Ռիգվեդաներին», որտեղ այն նշանակում է շնչառություն՝ որպես կենսական ուժ, մարմնավորված բոլոր էակներում (միջինացված պատկերացում պրամանաների կենսական ուժերի մասին), ինչպես նաև ողջ տիեզերքին կենդանություն հաղորդող ոգի (այս իմաստով ատմանը մոտենում է Պուրուշա (հին հնդկերեն՝ पुरुष, puruṣa) աստվածային ոգու կոնցեպցիային)։
Ուպանիշադներում
Մի կողմից ատմանը ներկայանում է որպես ներքին «ես», այսինքն անհատական, սուբյեկտիվ է, մյուս կողմից՝ որպես այդպիսին համընկնում է կեցության հետ, այսինքն գերագույն Բրահմանի հետ։ Բրահմանի և ատմանի նույնականացումը, որն ընդհանուր առմամբ ներկայանում է որպես սուբյեկտի և օբյեկտի համընկում, գիտակցության և ողջ աշխարհի արարման ըմբռնում, սովորաբար իրականացվում է մի քանի միջանկյալ աստիճաններով։ Միկրոկոսմոսի և մակրոկոսմոսի միասնության հասնում են հակադիր ատրիբուտների միաժամանակյա համադրման շնորհիվ, այսինքն, վերջին հաշվով նրանց փոխադարձաբար հանելու շնորհիվ։
Հակադիր բնութագրերի փոխադարձ լարվածությունը նախադրյալներ է ստեղծում աբսոլյուտի ապոֆատիկ նկարագրության համար, որը բարձրագույն իրականության բնույթին առավել համարժեք մոտեցում է համարվում։
Իրականության օնտոլոգիական մակարդակներ
Ատմանը ադեկվատ ըմբռնել խոսքային գիտելիքների միջոցով սկզբունքորեն հնարավոր չէ, քանի որ երկրային կապերի և հարաբերությունների ոլորտից դուրս է։ Ատմանի միասնականությունը, որպես հավերժ և իրականության փոփոխությունների չենթարկվող, հակադրվում է ոչ միայն աշխարհի տարատեսակությամբ, այլև անհատի հոգեկան հատկությունների բազմատեսակությամբ (քանի որ ըստ հնդկական օրթոդոքսալ ավանդույթի, հոգեկանը նույնպես բնական աշխարհի բաղկացուցիչ մաս է կազմում)։
Որոշակի շերտերի կամ վիճակների նկատմամբ աշխարհի օնտոլոգիական պատկերի համապատասխանության չորս հաջորդական մակարդակներ արտահայտում են մարդու հոգեկանի աստիճանական վերելքը բազմատեսակից դեպի միասնական (տես՝ «Мандукья-упанишада»)։
Ատմանների հնգյակ
Մարմնի և հոգեկանի անցողիկ և փոփոխական վիճակներից Ատմանի՝ որպես մաքուր կեցություն և գիտակցություն տարբերությունը անդրադարձել է ատմանների հնգյակի ուսմունքի վրա, ասես՝ մեկը մյուսի մեջ ներդրվելով (տես «Տայտիրիյա–ուպանիշադա»)։ Հետագա վեդանտայի տրադիցիան (Վիդյարանյա և այլք) առավել հետևողականորեն մեկնաբանել է այս կոնցեպցիան, որպես պատկերացում հինգ քողարկողների մասին (պանչա կոշա), որոնք միայն քողարկում են իրական ատմանը։
Ըստ վեդանտայի
Ատմանի մասին Ուպանիշադների պատկերացումները զարգացում են ստացել հետագա օրթոդոքսալ կրոնա–փիլիսոփայական դպրոցների կողմից, հատկապես՝ վեդանտայի։ Հատկապես նրանում են հստակ ձևակերպում ստացել Ատմանի՝ որպես մաքուր գիտակցութան և անհատի հոգեբանական բնութագրերի տարբերակման գնոսեոլոգիական հիմքերը։ Այստեղ՝ որպես անհրաժեշտ գործընթաց, հանդես է գալիս «հերքումը», որով հանում է ատմանի վրայից այն ամենը ինչը այն չի հանդիսանում, սա հանգեցնում է իլյուզիայի դադարեցմանը, ասես վերջանում է աճպարարի ձեռքում օձ թվացող պարանի հետ աճպարարությունը և մոտիկից պարզվում է նրա իրական բնույթը։
Ըստ միմանսայի
Միմանսայում Պրաբհակարա Միշրան ատմանը կապում է «ես»-ի մասին պատկերացման հետ, սակայն այն կարելի է ասել՝ բացահայտվում է որպես ճանաչողության գործողության արդյունք, ինչպես օրինակ, լուսամփոփի լույսը լուսավորում և բացահայտում է լուսավորող օբյեկտը և ինքն իրեն նույնպես։ Այս դեպքում պետք է ենթադրել, որ գիտակցությունը կարող է մեկ այլ գիտակցությամբ տարվել, սա էլ մեկ ուրիշ գիտակցությամբ և այպես շարունակ։ Այլընտանքային տեսակետը, որի համաձայն գիտակցության առկայությունն ինքնին կարիք չունի որևէ գիտելիքի միջոցով ճշտման, Շանկարան փոխառել է միմանսակ Կումարիլա Բհատտայից։ Սակայն վերջինիս ուսմունքում շեշտը դրվում է այն բանի վրա, որ ըմբռնման ամեն մի գործողություն տալիս է իր գիտելիքը և այն հաստատվելու կարիք չունի ուրիշ պրամանաների տվյալներով, որոնք օժտված են սեփական առանձնահատուկ օբյեկտներով և ֆունկցիաներով։
Ըստ ադվայտայի
Ադվայտա վեդանտայի համակարգում, նպատակը տիեզերքի երևույթի խաբուսիկ պատկերացման դադարեցումն է, որը, երբեք էլ չի առաջացել Ատմանից, բայց որի վրա դրվել է այն տեսանելի դարձնելու խնդիրը (վիվարտա)։ Ատմանը ադվայտայում մաքուր գիտակցությունն է (չայտանյա, ջնյանա), որը զուրկ է մասերից կամ որևէ ատրիբուտներից։ Այս գիտակցությունը իրական է, այն կազմում է անձնական ես-ի մասին պատկերացումների հիմքը, քանի որ գիտակիցներից և ոչ մեկը չի կարող բացառել իր գիտակցության մասին փաստը։ Այս գիտակցությունը կախված չէ ոչ փորձի օբյեկտների առկայությունից, ոչ դատողության կամ ընկալման միջոցներից։ Ամեն անգամ, երբ անհրաժեշտ է լինում այդ գիտակցության հիմքի մասին կազմել որևէ պատկերացում, սուբյեկտը հարկադրված է լինում կիրառել հենց իրեն։ Հենց այդ է պատճառը, որ ադվայտայի տեսանկյունից Ատմանը չի կարող դառնալ իր սեփական օբյեկտը, հենվել ինքն իր վրա։
Ատմանը ներկայանում է որպես ճանաչողության բոլոր գործընթացների վկա։
Ադվայտայում ընդգծվում է, որ որևէ անհրաժեշտություն չկա ճանաչողության նոր գործողությունների դիմել բոլորի կողմից ճանաչված «ես կամ» ընկալման ըմբռնման համար։ Ընկալման և ռեֆլեքսիայի անսահման հետընթացը կանգ է առնում շնորհիվ այն բանի, որ նրա հիմքում ընկած է միակ հավաստի իրականությունը՝ ինքնաակներև և «ինքնալուսավորվող» Ատմանը։ Ադվայտան հոգեբանական ֆենոմենների տակ փնտրում է անծանոթ օնտոլոգիական հիմք։ Այս իմաստով Ատմանը ոչ հեռակա գիտելիք է։ Այդպիսի Ատմանը միասնական է և միակը, իսկ անհատական հոգիների բազմազանությունը (կեղծ է), ինչպես և անձնավորված Իշվարա ամենաստեղծ Աստծու գոյությունը, բացատրվում է ավիդյայում Ատմանի թվացյալ անդրադարձմամբ կամ նրա վրա ժամանակավոր կեղծ բնութագրեր դնելով։ Այլ օրթոդոքսալ համակարգերը չեն կիսել ադվայտայի ծայրահեղական հայացքները։ Սակայն նրանք շարունակել են կարևորել բարձրագույն հոգևոր սկզբունքների և անցողիկ հոգեբանական բնութագրերի միջև սահմանափակումները։ Ինքը, Ատմանը մի քանի գծեր է ձեռք բերել, որոնք մոտեցրել են նրան կենդանի հոգու մարմնավորման պատկերացումների հետ։
Ռամանուջիի վիշիշտա-ադվայտայում, որը շատ հարցերում հարում էր սանկխյայի գաղափարներին, որոշ ատմաններ արդեն սկսում են ստանալ կասկածի (սանշայա) և գործողության հատկանիշներ, նրանք ատոմային չափեր ունեն և տարբեր են իրարից։ Մադհիի դվայտա-վեդանտայի համաձայն բազմաձև հոգիներն ի սկզբանե նախակողմնորոշված են դեպի փրկություն, կործանում կամ սանսարայով հավերժ կապվածություն։ Մարմնավորված ատմանների տարբերությունների ընդունումը հանգեցնում է այդ համակարգերում առանձին հոգիների վերևում կանգնած՝ բարձրագույն Ատմանի գոյությունը կանոնակարգելու անհրաժեշտություն։ Այն ատմանը, որն օժտված է բազմաթիվ լավ որակներով, դառնում է պաշտամունքի առարկա որպես անձնավորված Աստված (Վիշնու կամ Կրիշնա)։
Ըստ նյայա վայշեշիկայի
Նյայա վայշեշիկայում Ատմանը կամ անհատական հոգին ընդամենը մեկն է ինը սուբստանցիաներից (դրավյա)՝ կանգնելով նյութական տարրի, տարածության, ժամանակի և ակաշայի շարքում։ Այստեղ գիտակցությունը դիտվում է ատմանի անցումային հատկություններից մեկը, որն ի հայտ է գալիս մանասի (բանականություն) հետ նրա միավորումից։ Այդպիսի ատմանը, որի գոյությունն անմիջականորեն չի ընկալվում, բայց ապացույցների հատուկ համակարգի շնորհիվ դուրս է բերվում զգայական նշաններից, կարող է օբյեկտ ծառայել այլ գիտակցության համար։
Ըստ սանկխյայի
Էպիկական սանկխյայում Ատմանը դիտարկվում է որպես մաքուր և ոչ ակտիվ գիտակցություն։ Այնուամենայնիվ այն համարվում է գայթակղության առարկա, որն ընկալում է արտաքին աշխարհի օբյեկտները։ Դասական սանկխյայում Ատմանի հասկացությունն աստիճանաբար դուրս է մղվում Պուրուշի հասկացությամբ։
Ըստ բուդդայականության
Անձնական ես-ը՝ վերցրած իր ֆենոմենալ տեսանկյունով որպես որոշակի հոգեբանական վիճակների հոսք (սանտանա), բուդդայականությունում դիտվում է ինչպես գոյության էլեմենտներից մեկը։ Բուդդայականության տեսանկյունով Ատմանի մասին պատկերացումը միայն նպաստում է կեղծ կապվածությունների և նույնականացումների ամրապնդմանը, որոնք խոչընդոտում են ազատագրմանը։ Այդ կեղծ կոնցեպցիաներից ազատվելն էլ հենց իր արտահայտությունն է գտել բուդայական անատտա դոկտրինում (Ատմանի բացակայություն)։ Միևնույն ժամանակ հետագա բուդդայական մահայանա (սանսկր․ महायान, mahāyāna, «մեծ մարտակառք») դպրոցները (մասնավորապես, վիջնյանա-վադա՝ գիտակցության մասին ուսմունք) ըստ էության մի շարք զիջումների են գնացել Ատմանի մասին օրթոդոքսալ պատկերացումներին («մաքուր գիտակցություն» կոնցեպցիա՝ ճիտտա-մատրա, միասնական «գիտակցության բնակավայր»՝ ալայավիջնյանա և այլն)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հնդկական փիլիսոփայություն Կատեգորիա:Հինդուիզմի հասկացություններ Կատեգորիա:Բուդդայականության հասկացություններ Կատեգորիա:Վեդանտա Կատեգորիա:Հինդուիզմ Կատեգորիա:Կրոնական հասկացություններ Կատեգորիա:Գիտակցություն Կատեգորիա:Ինքնագիտակցություն Կատեգորիա:Շնչառություն Կատեգորիա:Կենդանի հոգի Կատեգորիա:Հոգևորություն Կատեգորիա:Սանսկրիտ եզրույթներ
Բենաադուքս
Բենաադուքս (Benahadux) բնակավայր և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Ալմերիա պրովինցիայում (Անդալուսիա ինքնավար համայնքում) ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Բոլիշայա Ալմերիա շրջանում։ Տարածքը կազմում է 16 կմ2։ Բնակչությունը` 4059 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 10 կ հեռավորութայն վրա։
Նստանյարդաբորբ
Նստանյարդաբորբ իշիաս, գոտկասրբոսկրային նյարդարմատաբորբ, ողնուղեղի գոտկասրբոսկրային բաժնի նյարդարմատների, գլխավորապես նստանյարդի բորբոքում։ Պատճառները, սուր և քրոնիկական վարակիչ հիվանդությունները, թունավորումները, վնասվածքներ են։
Հիվանդության հիմնական ախտանշանը նստատեղի տարբեր բնույթի և տևողության ցավերն են։
Ավտոմատ միջմոլորակային կայան
Ավտոմատ միջմոլորակային կայան (հապավումը՝ ԱՄԿ), անօդաչու տիեզերական սարք, նախատեսված միջմոլորակային տիեզերական տարածության մեջ թռիչքների համար (Երկրի ուղեծրից դուրս), որը կատարում է նախանշված նպատակների իրականացնում։
Այն դեպքում, երբ Երկրի արհեստական արբանյակներ արձակել են մի քանի տասնյակ երկրներ, ավտոմատ միջմոլորակային կայաններով հետազոտություններ կատարելու համար անհրաժեշտ բարդ տեխնոլոգիաների տիրապետում են ընդամենը մի քանի երկրներ՝ ԽՍՀՄ/Ռուսաստան, ԱՄՆ, Եվրոպա/ԵՏԳ, Ճապոնիա, Չինաստան, Հնդկաստան։
Ընդ որում դեպի Մարս, Վեներա և գիսաստղեր ԱՄԿ-ներ կարողացել են ուղարկել միայն առաջին չորսը, դեպի աստերոիդներ՝ միայն ԱՄՆ-ն, Եվրոպան և Ճապոնիան, դեպի Մերկուրի, Ուրան և Նեպտուն՝ միայն ԱՄՆ-ը, իսկ դեպի Յուպիտեր և Սատուրն մոլորակները թռիչքներ են կատարվել ԱՄՆ-ի կողմից ԵՏԳ մասնակցությամբ։
Քանի որ այս տիպի հետազոտությունները չափազանց թանկ են իրականացման համար, վերջերս դրանք իրականացվում են միջազգային համագործակցության շրջանակներում։
Անտենային գալակտիկաներ
Անտենային գալակտիկաներ, նաև հայտնի են որպես NGC 4038/NGC 4039, փոխազդող գալակտիկաների խումբ Ագռավի համաստեղությունում։ Նրանք այժմ անցնում են աստղաստեղծ փուլով, որի ընթացքում գազային ամպերի և փոշու և մագնիսական դաշտի բախումից արագորեն առաջանում են աստղեր։ Դրանք հայտնաբերվել են 1785 թվականին Ուիլիամ Հերշելի կողմից ։
Ընդհանուր տեղեկություն
Անտեբնային գալակտիկաները ենթարկվում են գալկտիկական բախումների։ Գտնվելով NGC 4038 գալակտիկաների խմբում 5 այլ գալակտիկաների հետ միասին՝ այս երկու գալակտիկաները հայտնի են որպես Անտենային գալակտիկաներ իրենց երկու երկար պոչերի շնորհիվ՝ կազմված աստղերից, գազերից և փոշուց, որոնք էլ իրենց հերթին դուրս են մղվում գալակտիկաների բախումից, որը նման է միջատների անտենանման բեղիկների։
Ժամանակացույց
Մոտ 1․2 միլիարդ տարի առաջ Անտենային գալակտիկաները երկու առանձին գալակտիկաներ էին։ NGC 4038 պարուրաձև ձողանման գալակտիկա էր, իսկ NGC 4039 պարուրաձև գալակտիկա։ Մինչև բախումը NGC 4039-ը ավելի մեծ էր քան NGC4038-ը։ 900 միլիոն տարի առաջ, Անտենանները մոտեցան իրար, նմանվելով NGC 2207-ին և IC 2163-ին։ 600 միլիոն տարի առաջ Անտենաները անցան մեկը մյուսի միջով նմանվելով Մուկ գալակտիկային։ 300 միլիոն տարի առաջ Անտենայի աստղերը սկսեցին առանձնանալ երկու գալակտիկաներից։ Այժմ առանձնացած աստղերի ճառագայթները տարածվում են սկզբանական գալակտիկաներից բավականին հեռու, արտացոլելեվ անտենայի տեսք։
(2867) Շտեյնս
(2867) Շտեյնս (Steins), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1969 թվականի նոյեմբերի 4-ին Նիկոլայ Չեռնիխի կողմից Նաուչնիում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,363504 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0201 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,7069 ա. մ., իսկ Երկրի ուղեծրին Շտեյնս աստերոիդը նվազագույնը մոտենում է 1,0306 ա. մ. հեռավորության վրա ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1327,19 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,27125 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 9,94° անկյուն։
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է E դասին ։ Աստերոիդի վրա կա Ագաթ անունով խառնարան։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս E Կատեգորիա:1969 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Նիկոլայ Չեռնիխի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Կրեստովայա (գյուղ, Երշիչսկի շրջան)
Կրեստովայա (Крестовая), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Երշիչսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 60 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Երշիչսկի շրջանի բնակավայրեր
Վարդագույն
Վարդագույն, գույն, առաջանում է կարմիր և սպիտակ գույների միախառնումից։ Չնայած երբեմն այն նկարագրվում է որպես բաց կարմիր, բայց ավելի ճշգրիտ կլինի ասել, որ այն չհագեցած կարմիր գույն է, ընդ որում, ավելի հաճախ՝ մանուշակագույնի խառնուրդով։ Չնայած բառի լայն կիրառությանը՝ ճշգրիտ երանգը դժվար է սահմանել. օրինակ՝ անգլերենում վարդագույն տարբեր երանգները նշելու համար օգտագործվում է երկու բառ՝ Rose (ավելի կարմիր երանգ) և Pink («մարգարտածաղկե»)։
Վառ վարդագույն
Ֆուքսիա ծաղիկների հագեցած վարդագույնը հայտնի է նորաձևության աշխարհում «ցնցող վարդագույն» անվամբ (shocking pink, neon pink)։ Անունն ի հայտ է եկել նորաձևության դիզայներ Էլզա Սկիապարելլիի «Schoking» (1937) օծանելիքի սրվակի տուփի գույնի շնորհիվ․ Հետագայում վարդագույնը դարձավ նորաձևության դիզայների յուրահատուկ ապրանքանիշը, որն օգտագործեց այն ոչ միայն հագուստի, գլխարկների, փաթեթավորման և կոսմետիկայի համար , այլ նաև ապրանքային պիտակների և Վանդոմի հրապարակում գտնվող իր խանութի դիզայնի համար։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գույներ
Բոբրիշչե (գյուղ, Վյազեմսկի շրջան)
Բոբրիշչե (Бобрище), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վյազեմսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 0 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վյազեմսկի շրջանի բնակավայրեր
Մզրան (Չարսանջակի գավառ)
Մզրան, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Չարսանջակի գավառակում ։
Բնակչություն
1893 թվականին ուներ 20 տուն հայ և 8 տուն քուրդ բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բեռնարդո Կանալ
Բեռնարդո Կանալ (Bernardo Canal, ), իտալացի նկարիչ։
Հայտնի նկարիչ Ջովաննի Անտոնիա Կանալի հայրը, որը հայտնի է նաև Կանալետտո անունով։
Չնայած նա վաստակել է իր ապրուստը որպես թատրոնի բեմանկարիչ, բայց առավելապես հայտնի է իր վեդուտայով. աշխատանքները նա ստեղծել է իր ժամանակակցի` Լուկա Կարլևարիսի ուղղակի ազդեցության տակ ։
Կենսագրություն
1695 թվականին նա ամուսնացել է Արտեմիսիա Բարբիերի հետ, ում մասին քիչ բան է հայտնի ։ 1717 թվականին նա առաջին անգամ հայտնվել է վենետիկցի նկարիչների գիլդիայի անդամների ցուցակում և այնտեղ ճանաչվել է Նկարիչների Քոլեջի անդամ։ 1739 թվականին այդ կազմակերպությունը նրան պարգևատրել է «Առաջին» կոչումով ։ Իր կյանքի ընթացքում նա առավելապես հայտնի է եղել որպես թատերական իրերի նկարիչ Անտոնիո Վիվալդիի, Ֆորտունատո Չելլերիի, Կարլո Ֆրանչեսկո Պոլարոլոյի և Ջուզեպե Մարիա Օրլանդինիի աշխատանքներում` Սան Անջելո և Սան Կասիանո թատրոններում ։
Հետագայում նա սկսել է նկարել Վենետիկի քաղաքային տեսարաններ իր որդու հետ միասին` օգնելով հանրայնացնել վեդուտան։ Նրանց երկուսի ոճերը բնութագրվում են ճարտարապետական դետալների և լուսային էֆեկտների նկատմամբ բծախնդիր ուշադրությամբ ։
Պիլիպի-Բորովսկիե
Պիլիպի-Բորովսկիե (Пилипи-Борівські), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Տոմաշպոլի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1750 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Պիլիպի-Բորովսկիե գյուղում բնակվում էր 680 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2,01 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 338,31 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Տոմաշպոլի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1750 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Անտոն Դոնչև
Անտոն Նիկոլաև Դոնչև (Антон Николов Дончев, ), բուլղարացի գրող և սցենարիստ, Բուլղարիայի գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս ։
Գրողի ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Ընտրության ժամն» է ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1930 թվականի սեպտեմբերի 14-ին Բուրգասում փոստային ծառայողների ընտանիքում։ Ծանոթացել է ազգային երգերին և պատմություններին, որոնք նրան են պատմել իր տատիկը՝ Սրեբրան ։
Անտոն Դոնչևը 79 տարեկանում ամուսնացել է 64-ամյա Ռայնա Վասիլևայի հետ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բուլղարացի գրողներ Կատեգորիա:Սոֆիայի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Բուլղարացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Բուլղարիայի քաղաքական գործիչներ
Թորոսյան
Թորոսյան, հայկական ազգանուն ։
Ոսկե աշուն (նկար, Պոլենով)
«Ոսկե աշուն» (Золотая осень), ռուս նկարիչ, Պետերբուրգի Գեղարվեստի ակադեմիայի իսկական անդամ, ՌԽՖՍՀ ժողովրդական նկարիչ Վասիլի Պոլենովի նկարը։ Կտավը հեղինակը վրձնել է 1893 թվականին։ Յուղաներկով կտավի չափերն են՝ 77 × 124 սմ ։ «Ոսկե աշուն» ստեղծագործությունն այսօր պահպանվում և ցուցադրվում է Պոլենովոյում (Տուլայի մարզ, Ռուսաստանի Դաշնություն)։
Պատմություն
«Ոսկե աշուն» ստեղծագործությունը հեղինակը՝ Վասիլի Պոլենովը նկարել է 1893 թվականին։ Նկարը ստեղծելուց երեք տարի առաջ հեղինակը հիմնավորվեց «Բորոկ» դաստակերտում, որը գտնվում է Օկայի ափին, Բյոխովո գյուղում։
Այսօր «Ոսկե աշուն» ստեղծագործությունը պահպանվում ու ցուցադրվում է Պոլենովոյում՝ «Բորոկ» դաստակերտում, որը դարձել է հատուկ պահպանվող տարածք։ Նկարը ցուցադրվում է «Բնապատկերների» սրահում ։
Նկարագիր
Այս կտավում Վասիլի Պոլենովը վրձնել է Օկա գետը աշնանը՝ սեպտեմբեր ամսին Օչկովի լեռան կողմից ։ Կտավում պատկերված է բնապատկեր՝ բազմաթիվ ծառեր ծածկված են աշնանային դեղին տերևներով։ Հեռվում, կտավի աջ հատվածում, տեսանելի է սպիտակ եկեղեցի ու զանգակատուն ։ Օկա գետը պատկերված է աղեղնաձև ։
Մեկնաբանություններ
Արվեստագետ Էլեոնորա Պաստոնն իր գրքում Վասիլի Պոլենովի արվեստի մասին արտահայտվել է հետևյալ կերպ.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1893 նկարներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի արվեստ Կատեգորիա:Վասիլի Պոլենովի նկարներ Կատեգորիա:Պոլենովո արգելոցի նկարներ Կատեգորիա:Բնանկարներ
(2868) Ուպուպա
(2868) Ուպուպա (Upupa), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1972 թվականի հոկտեմբերի 30-ին Պաուլ Վիլդի կողմից Ցիմերվալդում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1972 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Պաուլ Վիլդի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Կրուչիկ
Կրուչիկ (Кручик), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Բոգոդուխովի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1770 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Կրուչիկ գյուղում բնակվում էր 856 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2,55 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 335,69 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Բոգոդուխովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1770 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Երկրների ցանկ ըստ գնաճի մակարդակի
Սա երկրների և քաղաքների ինֆլիացիայի մակարդակների ցուցակն է հիմնված  Կենտրոնակն հետախուզական վարչության կողմից հրապարակված տարեկան զեկույցից, որը ցույց է տալիս սպառողական գների տոկոսային փոփոխությունը մեկ տարվա ընթացքում։
5 տարվա ինֆլյացիայի մակարդակի միտումները ըստ երկրների
Երկրները դասակարգված են ըստ իրենց երկրների 2017 թվականի ինֆլյացիայի մակարդակի։ Աղբյուրը հանդիսանում է Համաշխարհային բանկը և Արժույթի միջազգային հիմնադրամը
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտություն Կատեգորիա:Գնաճ
Զմմառի վանքի մատենադարան
Զմմառի վանքի մատենադարան, հայերեն ձեռագրերի և հնատիպ գրքերի ամենահարուստ պահոցներից է։
Մատենադարանը գործում է 1749 թվականին հիմադրված Զմմառի վանքում (Բեյրութից 30 կմ հյուսիս-արևելք)։
Հավաքածու
Զմմառի վանքի մատենադարանում կան շուրջ 340 հնատիպ գրքեր, այդ թվում՝ Հակոբ Մեղապարտի տպագրած Ուրբաթագրքի հազվագյուտ օրինակը։
Հրատարակություններ
Հրատարակվել է Զմմառի վանքի մատենադարանի 782 նկարագրված ձեռագրերի ցուցակը ։ 2012 թվականից Երևանի մատենադարանի աջակցությամբ հրատարակության են պատրաստվել հավաքածուի մնացած ձեռագրերի մատենագիտությունը ։
Բաժիններ
Վանքում գործում են նաև Մերձավոր Արևելքի հայկական ամենախոշոր գրադարանը՝ 60 հազար անուն գրականությամբ և տարեցտարի համալրվող պարբերական մամուլով, հարուստ թանգարան՝ հնագիտական և դրամագիտական բաժիններով, տպարան, որը 1914 թվականից տպագրում է կրոնական, հայագիտական և այլ գրականություն, 1980-ից՝ «Զուարթնոց» կրոնական հանդեսը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական գիր և գրականություն Կատեգորիա:Ձեռագրեր Կատեգորիա:Հայկական մշակույթ
Հարավային Բուկովինա
Հարավային Բուկովինան (Південна Буковина; Bucovina de Sud), պատմական շրջան է Ռումինիայի հյուսիսային մասում։ Բուկովինան բաժանված է երկու մասի՝ Հյուսիսային Բուկովինայի (ներկայումս Ուկրաինայում) և Հարավային Բուկովինայի (ներկայիս Ռումինիայում)։ Մոլդովական իշխանության ժամանակ այս տարածքում բնակվել են ռումինացիներ, գնչուներ և հրեաներ։ 1774- 1918 թթ տարածքը մտել է Ավստրո-Հունգարիայի կազմի մեջ։
Կուբան ՖԱ
Կուբան, ռուսական պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլային ակումբ Կրասնոդար քաղաքից։ Գոյություն է ունեցել 1928 թվականից մինչև 2018 թվականը ։ Լուծարման պահին եղել է Ռուսաստանի ամենահին ակումբներից մեկը։ Ակումբի պաշտոնական պատմությունը սկսվում է Կրասնոդարում ԽՍՀՄ Ներքին գործերի ժողովրդական կոմիսարիատի կողմից «Դինամո» ֆուտբոլային ակումբի հիմնադրման պահից։
ԽՍՀՄ ֆուտբոլային առաջնությանը մասնակցել է 1980-1982 թվականներին, Ռուսաստանի առաջնությանը` 1992, 2004, 2007, 2009 և 2011-ից 2016 թվականներին։
Ակումբի բոլոր անդամներին և երկրպագուներին ընդունված է անվանել «կուբանցիներ» (ակումբի և Կուբան պատմական շրջանի անվանումով), կամ դեղնականաչներ (ակումբի պաշտոնական գույներից)։
2018 թվականի մայիսի 17-ին հայտարարվեց սնանկության պատճառով Կուբան ֆուտբոլային ակումբը լուծարելու մասին ։
2018 թվականի օգոստոսի 5-ին ակումբը վերածնվեց երկրպագուների և Կուբան ակումբի նախկին ֆուտբոլիստների շնորհիվ։ Այն առաջին խաղն անց կացրեց Կրասնոդարի երկրամասի շրջանային լիգայում   ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսական ֆուտբոլային ակումբներ
ԷՏԱ
ԷՏԱ («Բասկերի երկիր և ազատություն», ЕТА, Euskadi Ta Askatasuna), բասկյան ձախ ծայրահեղական, ազգայնական անջատողականների կազմակերպություն, որը հանդես է եկել Իսպանիայի հյուսիսում և Ֆրանսիայի հարավ-արևմուտքում գտնվող Բասկերի Երկրի անկախության օգտին։ Կազմակերպությունը գոյություն է ունեցել 1959 թվականից մինչև 2018 թվականը։
Պատմություն
Բասկյան ազգայնականության գաղափարախոսներն ու հիմնադիրներն են հանդիսանում Լուիս (1862 - 1951) և Արան (1865 - 1903) եղբայրները, ովքեր դեռևս 19-րդ դարում հայտարարեցին, որ Իսպանիան Բասկերի Երկիրը դարձրել է իր գաղութ, և պահանջեցին բասկյան հողերի լիակատար անկախություն իսպանական չորս (Բիսկայա, Գիպուսկոա, Ալավա և Նավարա) և ֆրանսիական երեք (Զուբերու, Լաբոուրդ և Ստորին Նավարա) շրջաններում, որոնք բնակեցված են բասկերով։ Նրանց կողմից ձևավորվեցին բասկյան ազգային գաղափարի հիմքերը, ստեղծվեցին դրոշ և սահմանեցին տոները։ 1894 թվականին ստեղծվեց առաջին Բասկերի ազգայնական կուսակցությունը։
ԷՏԱ կազմակերպությունը հիմնադրվել է 1959 թվականի հուլիսի 31-ին որպես գեներալ Ֆրանցիսկո Ֆրանկոյի բռնապետության դեմ պայքարող շարժում Բասկերի ազգայնական կուսակցության մի քանի երիտասարդ անդամների կողմից, ովքեր դժգոհ էին իրենց կուսակցության կողմից զինված պայքարից հրաժարվելուց։ Կազմակերպության կազմակերպչական ժամանակաշրջանը ռազմական ճակատի ստեղծմամբ ավարտվեց 1962 թվականին տեղի ունեցած բասկյան ազգայնականների համագումարով։ Կազմակերպության հիմնական նպատակ հայտարարվեց բասկերի անկախ պետության ստեղծումը, որը կոչվում է Էուսկադի ։
1960-ական թվականների սկզբներից ԷՏԱ-ի անդամները որդեգրում են պետական պաշտոնյաների և ժանդարմերիայի անդամների նկատմամբ հարձակումներ, ինչպես նաև սկսում են ոստիկանության բաժանմունքների, զորանոցների և երկաթուղային գծերի պայթեցումներ։ 1962 թվականին ավտորիտար ֆրանկիստական վարչակարգի իրականացրած պատժիչ գործողություններից հետո «Բասկերի երկիր և ազատություն» կազմակերպությունը ստիպված էր որոշակի ժամանակահատվածով ձեռնպահ մնալ ակտիվ գործողություններից։ Կազմակերպության վերականգնողական շրջափուլն ավարտվեց 1964 թվականին, ինչից հետո ԷՏԱ-ի զինված գործողությունները ստացան պարբերական բնույթ ։
1960-ական թվականներին Իսպանիայի իշխանությունները պաշտոնապես հրաժարվեցին ԷՏԱ-ի հետ բանակցություններ վարել, և միևնույն ժամանակ, զանգվածային լրատվական միջոցների տվյալներով կողմերը պահպանում էին ոչ պաշտոնական հարաբերություններ։ Այդ ժամանակաշրջանում 15-րդ համաժողովի ժամանակ ԷՏԱ-ից առանձնանում է կազմակերպության ծայրահեղական թևը (ЭТА-VI), որը որդեգրում է պայքարի միայն սաբոտաժի ու ահաբեկչական մեթոդների եղանակը։ Որպես հետևանքո 1960-ական թվականների վերջում ԷՏԱ-ն սկսեց ընթանալ «հեղափոխական» ահաբեկչության ուղիով։ Այդ ժամանակվանից մինչ օրս կազմակերպության կատարած գործողությունների հետևանքով զոհվեց ավելի քան 850 մարդ։ Այդ տարիներին կազմակերպության առավել հնչեղություն ստացած գործողությունն էր Սան Սեբաստիանի ոստիկանապետ Մելիտոն Մանսանասի սպանությունը։
1973 թվականին ԷՏԱ-ն իրականացրեց իր առավել հայտնի գործողություններից մեկը՝ Իսպանիայի կառավարության նախագահի պաշտոնում Ֆրանցիսկո Ֆրանկոյի իրավահաջորդ ադմիրալ Լուիս Կարերո Բլանկո։ ԷՏԱ-ի ակտիվիստները (որոնց թվում էր Խոսե Միգել Բենյարանը), Մադրիդի կենտրոնում վարձելով բնակարանում, փողոցի երթևեկելի հատվածի տակ փորել էին թունել։ Հենց այդ փողոցով էր հաճախ անցնում Բլանկոյի ավտոմեքենան։ Թունելում տեղադրվել էր պայթուցիչ։ 1973 թվականի դեկտեմբերի 20-ին, երբ կառավարության ղեկավարի ավտոմեքենան անցնում էր փողոցը, նախօրոք պատրաստված պայթուցիկ սարքը գործի դրվեց։ Հնչած պայթյունն այնքան ուժեղ էր, որ Բլանկոյի ավտոմեքենան շպրտվել էր դեպի մոտակայքում գտնվող վանական համալիրի պատշգամբ և հայտնաբերվել էր միայն որոշակի ժամանակ անց ։
Այդ դրվագը 1979 թվականին ռեժիսոր Ջիլլո Պոնտեկորվոյի կողմից նույնիսկ էկրանավորվել էր։ Ի դեպ, ռեժիսոր Ջիլլոն հանդիսանում էր կոմունիստ և խորհրդային հայտնի ֆիզիկոս Բռունո Պոնտեկորվոյի եղբայրը։