cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն
Կրոն
Խորհրդային Միության Սահմանադրությամբ ամրագրված էր «կրոնական համոզմունքների դավանման ազատությունը», թեև իշխող Կոմունիստական կուսակցությունը կրոնն անհամատեղելի էր համարում գիտական մատերիալիզմի մարքսիստական ոգու հետ ։ Իրականում Խորհրդային Միությունն այս իրավունքը շատ նեղ էր մեկնաբանում և փաստացի մի շարք պաշտոնական միջոցներ էր ձեռնարկում կրոնական դավանանքի համար խոչընդոտներ ստեղծելու և կրոնական խմբերի գործունեությունը կասեցնելու ուղղությամբ ։
1918 թվականին Ժողովրդական կոմիսարների խորհրդի դեկրետը, որը հաստատում էր ՌԽՖՍՀ-ի կազմավորումը որպես աշխարհիկ պետություն, նաև հաստատում էր, որ «արգելվում է կրոնի դասավանդումը բոլոր այն վայրերում, որտեղ ուսուցանվում են հանրակրթական առարկաներ։ Քաղաքացիները կարող են դասավանդել և սովորել կրոն մասնավոր կարգով» ։ 1929 թվականին ձեռնարկված սահմանափակումների մեջ էին մտնում նաև եկեղեցական մի շարք միջոցառումներ, այդ թվում՝ Աստվածաշնչի ուսումնասիրման համար կազմակերպված հավաքները ։ 1920-ական և 1930-ական թվականներին հազարավոր քրիստոնեական և ոչ քրիստոնեական կառույցներ փակվեցին։ 1940 թվականին փակվեց 1917 թվականին գործող եկեղեցիների, սինագոգների և մզկիթների 90%-ը ։
Խորհրդային Միությունը պաշտոնապես աշխարհիկ պետություն էր, բայց պետական աթեիզմի դոկտրինի ներքո «կառավարական ծրագիրը խթանում էր աթեիզմի տարածումը»  ։ Կառավարությունը կրոնները թիրախավորում էր՝ ելնելով պետական շահերից և թեև կազմակերպված կրոնների մեծ մասը երբեք անօրինական չճանաչվեցին, կրոնական կառույցների սեփականությունը բռնագրավվում էր, հավատացյալները՝ հալածվում, իսկ կրոնը ծաղրի ենթարկվում, մինչդեռ դպրոցներում քարոզվում էր աթեիզմը ։ Քարոզչական արշավն ուժեղացնելու նպատակով 1925 թվականին կառավարությունը ստեղծեց Մարտնչող անաստվածների միությունը ։ Թեև կրոնական հավատքի արտահայտումը ուղղակիորեն արգելված չէր, պաշտոնական կառույցներն ու զանգվածային լրատվամիջոցները խարանում էին այդ երևույթը. որոշակի մասնագիտությունների տեր անձանց համար հավատքի ազատ արտահայտումն ընդհանուր առմամբ անընդունելի էր համարվում։ Դրանք ուսուցիչներն էին, պետական ապարատը, զինվորականները։ Ստալինի իշխանության գլուխ գալուց հետո սաստկացան ուղղափառ եկեղեցու հետապնդումները, սակայն Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ կառավարությունն աջակցում էր դրա վերածննդին, խորհրդային իշխանությունները ձգտում էին ավելի շատ վերահսկել Ռուս ուղղափառ եկեղեցուն, քան ոչնչացնել այն։ Խորհրդային իշխանության առաջին հինգ տարիներին բոլշևիկները մահապատժի ենթարկեցին 28 ռուս ուղղափառ եպիսկոպոսի և գրեթե 1200 ռուս ուղղափառ քահանայի, շատերին էլ ձերբակալեցին կամ արտաքսեցին։ Հավատացյալներին հետապնդում էին և հալածում։ Մի շարք ճեմարաններ փակվեցին, իսկ կրոնական հրապարակումներից շատերն արգելվեցին։ Նախքան Առաջին համաշխարհային պատերազմը գործող 54 000 եկեղեցուց 1941 թվականին միայն մոտ 500-ն էր գործում։
Համոզված լինելով, որ կրոնական հակասովետականությունն անցյալում է, ինչպես նաև մոտալուտ պատերազմի սպառնալիքի ներքո՝ ստալինյան ռեժիմը 1930-ական թվականների վերջին սկսեց ավելի մեղմ կրոնական քաղաքականություն վարել ։ Խորհրդային կրոնական կառույցների մեծ մասը համախմբվեց՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ռազմական գործողություններին աջակցելու նպատակով։ Գերմանիայի ներխուժումից հետո եկեղեցիները կրկին բացվեցին։ «Մոսկվա» ռադիոկայանով սկսեց հեռարձակվել կրոնական ժամ, իսկ 1943 թվականին կայացավ Ստալինի և Ուղղափառ եկեղեցու պատրիարք Սերգեոսի պատմական հանդիպումը։ Ստալինը վայելում էր ԽՍՀՄ-ի հավատացյալների մեծամասնության աջակցությունը՝ նույնիսկ 1980-ական թվականների վերջում ։ Այդ ժամանակաշրջանում բոլոր կրոնական խմբերի ներկայացուցիչների շրջանում նկատվում էր կրոնական ակտիվության աճի միտում ։
Նիկիտա Խրուշչովի կառավարման տարիներին, երբ ուսումնական ծրագրերում ընդգծվում էր աթեիզմը, իսկ բազմաթիվ պետական հրապարակումներ՝ քարոզում աթեիստական հայացքներ, ԽՍՀՄ ղեկավարների և եկեղեցիների միջև 1958-1964 թվականներին բախումներ տեղի ունեցան ։ Այդ ժամանակաշրջանում 1959 թվականին գործող 20000 եկեղեցուց 1965 թվականին մնաց միայն 10000-ը, իսկ սինագոգների թիվը 500-ից դարձավ 97 ։ Գործող մզկիթների թիվը ևս կրճատվեց՝ մեկ տասնամյակի ընթացքում 1500-ից դառնալով 500 ։
Խորհրդային Միության կառավարությունը շարունակեց վերահսկել կրոնական կառույցները, բայց Բրեժնևի կառավարման տարիներին եկեղեցիներին, սինագոգներին, տաճարներին և մզկիթներին ավելի շատ ազատություն տրվեց ։ Ուղղափառ եկեղեցու և կառավարության միջև պաշտոնական հարաբերությունները դարձյալ այնքան ջերմացան, որ Բրեժնևի կառավարությունը Ռուս ուղղափառ եկեղեցու պատրիարք Ալեքսիոս I-ին երկու անգամ Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան շնորհեց ։ 1982 թվականին խորհրդային իշխանությունների անցկացրած հարցումը ցույց տվեց, որ ԽՍՀՄ բնակչության 20%-ը «ակտիվ հավատացյալներ» են ։
Ժառանգություն
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիները՝ 1941-1945 թվականները, Ռուսաստանում մինչ օրս հայտնի են «Հայրենական մեծ պատերազմ» անունով։ Պատերազմի թեմայով նկարահանվել են բազմաթիվ թեմաներ, գրվել գրքեր, ստեղծվել արվեստի գործեր։ Դպրոցներում այն անցնում են խորությամբ, իսկ զանգվածային լրատվամիջոցները պարբերաբար անդրադառնում են այդ թեմային։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ռազմական և քաղաքացիական բազմաթիվ կորուստների պատճառով է, որ մայիսի 9-ը՝ Հաղթանակի օրը, Ռուսաստանում հանդիսանում է ամենակարևոր և էմոցիոնալ օրերից ու տոներից մեկը ։
Ձախ հայացքներ
ԽՍՀՄ վերաբերյալ ձախերի տեսակետները բարդ են։ Մինչ որոշ ձախեր ԽՍՀՄ-ն համարում են պետական կապիտալիզմի օրինակ կամ օլիգարխիկ պետություն, մյուսները հիանում են Վլադիմիր Լենինով և Ռուսական հեղափոխությամբ ։
Աշխատավորական խորհուրդների կոմունիստները ԽՍՀՄ-ն հիմնականում դիտարկում են որպես դասակարգային գիտակցության ստեղծման ձախողում, որը վեր էր ածվել էլիտաների կողմից հասարակությանը վերահսկող կոռումպացված երկրի։ Անարխիստները քննադատում են Խորհրդային միությանը՝ խորհրդային համակարգը պիտակավորելով որպես «կարմիր ֆաշիզմ»։ Խորհրդային իշխանություններն ակտիվորեն վերացնում էին անարխիստական կազմակերպությունները և անարխիստական համայնքները՝ նրանց անվանելով «մարդկանց թշնամիներ»։ ԽՍՀՄ-ի նկատմամբ թշնամանքին նպաստող գործոնները ներառում են՝ խորհրդային ներխուժումը անարխիստների տարածք (Ազատ տարածք), Կրոնշտադտում անարխիստների ապստամբության ճնշումը և արձագանքը Նորիլսկի խռովությանը, որտեղ բանտարկյալներն ստեղծել էին կառավարման արմատական համակարգ, որը հիմնված էր կոպերատիվների և Գուլագներում ուղիղ ժողովրդավարության վրա։
Անարխիստական կազմակերպությունները և միությունները արգելվել են նաև Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ՝ խորհրդային կառավարության պատվերով, երբ իշխանությունը գտնվում էր հանրապետականների կառավարության ձեռքում։ Դրա պատճառով անարխիստները, որպես կանոն, մեծ հակակրանք ունեն ԽՍՀՄ-ի նկատմամբ ։
Մշակույթ
Իր գոյության ընթացքում Խորհրդային Միության մշակույթը մի քանի փուլերի միջով է անցել։ Հեղափոխությունից հետո առաջին տասնամյակում հարաբերական ազատություն կար, և արվեստագետները մի քանի տարբեր ոճեր էին փորձարկում՝ գտնելու Խորհրդային Միությանը հատուկ արվեստի ոճը։ Լենինը ցանկանում էր, որ արվեստը հասանելի լիներ ռուս ժողովրդին։ Մյուս կողմից հարյուրավոր մտավորականներ, գրողներ և արվեստագետներ արտաքսվեցին կամ մահապատժի ենթարկվեցին, իսկ նրանց աշխատանքներն արգելվեցին։ Այդպիսի արվեստագետներից էին Եվգենի Զամյատինը և Նիկոլայ Գումիլյովը, որը գնդակահարվեց բոլշևիկյան ռեժիմի դեմ դավադրության մեղադրանքով ։
Կառավարությունը խրախուսում էր տարբեր միտումները։ Արվեստի և գրականության ոլորտում բազմաթիվ դպրոցներ ստեղծվեցին՝ որոշներն ավանդական, որոշներն էլ արմատապես փորձարարական։ Այս ժամանակաշրջանում ակտիվ էին կոմունիստ գրողներ Մաքսիմ Գորկին և Վլադիմիր Մայակովսկին։ Որպես ոչ գրագետ հասարակության վրա մեծապես ազդելու միջոց՝ պետությունը խրախուսում էր ֆիլմերը. ռեժիսոր Սերգեյ Էյզենշտեյնի լավագույն աշխատանքները համարվում են հենց այս ժամանակաշրջանինը։
Ստալինի կառավարման տարիներին խորհրդային մշակույթին բնորոշ էր կառավարության կողմից պարտադրված ոճը՝ սոցիալիստական ռեալիզմը, իսկ մնացած բոլոր միտումները խստորեն ճնշվում էին. բացառությունները հազվադեպ էին. դրանցից մեկը Միխայիլ Բուլգակովի աշխատանքներն էին։ Մի շարք գրողներ ձերբակալվեցին և սպանվեցին ։
Խրուշչովյան ձնհալից հետո գրաքննությունը մեղմացվեց։ Այս ընթացքում զարգացավ խորհրդային մշակույթի յուրօրինակ ժամանակաշրջան, որին բնորոշ էր կոնֆորմիստական հանրային կյանքը և անձնական կյանքի վրա չափազանց կենտրոնացումը։ Արվեստում կրկին թույլատրելի էին մեծ փորձարկումները, ինչի արդյունքում ստեղծվեցին ավելի բարդ և մի փոքր քննադատական գործեր։ Ռեժիմը մեղմացրեց սոցիալիստական ռեալիզմի վրա իր շեշտադրումը։ Այսպես, օրինակ՝ Յուրի Տրիֆոնովի վեպերի մի շարք հերոսներ զբաղված էին առօրյա հոգսերով, քան սոցիալիզմ կառուցելով։ Այս ժամանակաշրջանում զարգացավ նաև ընդհատակյա այլադավանական գրականությունը, որը հայտնի էր սամիզդատ անվամբ։ Ճարտարապետության ոլորտում խրուշչովյան տարիներին հիմնականում կենտրոնացած էին ֆունկցիոնալ դիզայնի վրա՝ ի տարբերություն Ստալինի ժամանակաշրջանում տարածված խիստ դեկորատիվ ոճի։ Երաժշտության ոլորտում ինչպես Արևմուտքում, այնպես էլ ԽՍՀՄ-ում, օրեցօր ավելի հանրահայտ էր դառնում ջազը, այդ իսկ պատճառով ամբողջ ԽՍՀՄ-ով մեկ թույլատրվեցին ջազային նվագախմբերը, որոնցից նշանակալին «Մելոդիա» անսամբլն էր, որն իր անունը ստացել էր ԽՍՀՄ-ի հիմնական ձայնագրման լեյբլի անունից։
1980-ական թվականների երկրորդ կեսին Գորբաչովի «վերակառուցման» և «գլասնոստի» քաղաքականությունը զգալիորեն ընդլայնեց խոսքի ազատությունն ամբողջ երկրում ։
Կինեմատոգրաֆիա
ԽՍՀՄ կինոյի պաշտոնական պատմության սկիզբը համարվում է 1919 թվականի օգոստոսի 27-ը, երբ ընդունվեց «Լուսանկարչական և կինեմատոգրաֆիական առևտուրն ու արդյունաբերությունը Կրթության ժողովրդական կոմիսարիատի իրավասությանը հանձնելու մասին» դեկրետը, հետագայում այդ օրը սկսեց նշվել որպես «Կինոյի օր» (ներկայումս կոչվում է «Ռուսական կինոյի օր»).
Վլադիմիր Լենինի այն հայտարարությունից հետո, որ «Արվեստներից կարևորագույնը մեզ համար հանդիսանում է կինոն», կուսակցական ղեկավարությունները գրեթե բոլոր հանրապետություններում սկսեցին քայլեր ձեռնարկել կինոարտադրության ստեղծման կամ զարգացման համար ։
ԽՍՀՄ-ում խոշոր կինոարտադրողներն էին Մոսֆիլմը, Լենֆիլմը , Ա. Դովժենկոյի անվան կինոստուդիան և Մ. Գորկու անվան մանկական և պատանեկան ֆիլմերի կենտրոնական ստուդիան։ Գեղարվեստական ֆիլմերի մի մասն արտադրում էին տեղական կինոստուդիաները՝ Բելառուսֆիլմը, Օդեսայի կինոստուդիան, Վրացֆիլմը, Սվերդլովսկի կինոստուդիան, Ռիգայի կինոստուդիան և այլն ։ Մուլտիպլիկացիոն ֆիլմերի խոշոր արտադրողներ էին Սոյուզմուլտֆիլմը , Կիևի գիտահանրամատչելի ֆիլմերի ստուդիան, Բելառուսֆիլմը, իսկ տեղական արտադրողներից էին՝ Հայֆիլմը, Ուզբեկֆիլմը և այլն ։ Մինչև 1950-ական թվականները հիմնականում արտադրվում էին նկարված մուլտֆիլմեր, իսկ 1950-ականներից՝ թե՛ նկարված (գրաֆիկական), թե՛ տիկնիկային (ծավալային)։
Հեռուստաֆիլմերի խոշոր արտադրողներից էին Մոսֆիլմը, Լենֆիլմը, Բելառուսֆիլմը, Ա. Դովժենկոյի անվան կինոստուդիան և «Էկրան» ստեղծագործական միավորումը ։ 1980-ական թվականներից Օդեսայի կինոստուդիան սկսեց ավելի շատ հեռուստաֆիլմեր արտադրել։ Կենտրոնական հեռուստատեսության գրական-դրամատիկական ծրագրերի գլխավոր խմբագրությունը և Կենտրոնական հեռուստատեսության մանկական և պատանեկան ֆիլմերի գլխավոր խմբագրությունը գեղարվեստական ֆիլմերը նկարահանում էին մագնիսական ժապավենով ։ Գեղարվեստական հեռուստաֆիլմերի մի մասն արտադրում էին Մ. Գորկու անվան մանկական և պատանեկան ֆիլմերի կենտրոնական ստուդիան, տեղական կինոստուդիաներից Սվերդլովսկի կինոստուդիան, Ռիգայի կինոստուդիան, Վրացֆիլմ կինոստուդիան, Տաջիկֆիլմ կինոստուդիան և այլն, տեղական հեռուստաստուդիաներից Լենինգրադի, Օրջոնիկիձեի, Կիևի հեռուստաստուդիաները։ Մուլտիպլիկացիոն հեռուստաֆիլմերի խոշոր արտադրողն էր «Էկրան» ստեղծագործական միավորումը։ Մուլտիպլիկացիոն հեռուստաֆիլմերի մի մասն արտադրում էին տեղական կինոստուդիաները՝ Սվերդլովսկի կինոստուդիան, Կիևի գիտահանրամատչելի ֆիլմերի ստուդիան, Բելառուսֆիլմը, Հայֆիլմը, Ուզբեկֆիլմը, իսկ հեռուստաստուդիաներից՝ Կույբիշևի, Սարատովի, Վոլգոգրադի, Սվերդլովսկի և Պերմի հեռուստաստուդիաները  ։
1925 թվականին էկրան բարձրացավ Սերգեյ Էյզենշտեյնի «Պոտյոմկին զրահանավը» ֆիլմը, որը համարվում է ոչ միայն խորհրդային, այլև համաշխարհային կինոյի ամենանշանավոր գործերից մեկը, հաճախ ներառվել է տարբեր կինեմատոգրաֆիական ցանկերում, որպես լավագույն ֆիլմերից մեկը   ։
Առաջին խորհրդային ձայնային ֆիլմը 1931 թվականին նկարահանված «Կյանքի ուղեգիր» ֆիլմն էր, առաջին գունավոր աշխատանքը 1930 թվականի «Աշխատանքի տոն» ֆիլմն էր, իսկ առաջին գունավոր գեղարվեստական ֆիլմը՝ «Գրունյա Կորնակովա» (1936 թ.) ։
Սկսած 1959 թվականից՝ յուրաքանչյուր երկու տարին մեկ անգամ սկսեց անցկացվել Մոսկվայի միջազգային կինոփառատոնը, իսկ արդեն 1972 թվականին կինոփառատոնին տրվեց բարձրագույն А դասը։
1958 թվականին «Թռչում են կռունկները» ֆիլմը դարձավ խորհրդային առաջին և միակ ֆիլմը, որն արժանացավ Կաննի կինոփառատոնի «Ոսկյա արմավենու ճյուղ» հեղինակավոր մրցանակին։
Խորհրդային մի շարք ֆիլմերը ներկայացվել են և արժանացել են «Օսկար» հեղինակավոր կինոմրցանակին «լավագույն օտարալեզու ֆիլմի համար» անվանակարգում։ Մասնավորապես 3 ֆիլմ հաղթել է այդ անվանակարգում՝ «Պատերազմ և խաղաղություն» (1968, ռեժիսոր՝ Սերգեյ Բոնդարչուկ), ճապոնական համատեղ արտադրության «Դերսու Ուզալա» (1975, ռեժիսոր՝ Ակիրա Կուրոսավա) և «Մոսկվան արցունքներին չի հավատում» (1981, Վլադիմիր Մենշով)։
Տպագիր մամուլ
ԽՍՀՄ-ում կային թե՛ համամիութենական թերթեր և ամսագրեր, թե՛ տեղական/հանրապետական պարբերականներ, որոնք փորձում էին ընդգրկել ինչպես բոլոր տարիքները (մանկական/պատանեկան/երիտասարդական պարբերականներ), շերտերը (աշխատավորներ/գյուղացիներ/մտավորականներ), այնպես էլ տարբեր հետաքրքրություններ (գրականություն, կինո/թատրոն, սպորտ, գիտություն և տեխնիկա)։ Քիչ քանակությամբ վաճառվում էին նաև թարգմանված և բնօրինակ պարբերականներ։ Խոշոր համազգային թերթը «Իզվեստիա»-ն էր։ Մեծ ազդեցություն ուներ ԽՄԿԿ պաշտոնական թերթը՝ «Պրավդա»-ն, ՀամԼԿԵՄ-ի պաշտոնական թերթը՝ «Կոմսոմոլսկայա պրավդա»-ն և Արհմիությունների համամիութենական կենտրոնական խորհրդի պաշտոնական թերթը՝ «Տրուդ»-ը։ Խորհրդային Միության յուրաքանչյուր հանրապետությունն ուներ իր Մինիստրների խորհրդի և Կոմունիստական կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի կողմից հրատարակվող թերթը, յուրաքանչյուր մարզ՝ մարզկոմի և ԽՄԿԿ մարզային կառույցի թերթը, իսկ յուրաքանչյուր շրջան՝ շրջկոմի և ԽՄԿԿ շրջանային կառույցի թերթը։ Ամենախոշոր կենտրոնական թերթերն էին՝ Պրավդան, Իզվեստիան, Կոմսոմոլսկայա պրավդան, Պիոներսկայա պրավդան, Սելսկայա ժիզնը, Տրուդը, Կրասնայա զվեզդան և Սովետսկայա Ռոսիան։
Ռադիոհեռարձակում
Ռադիոեթերն սկսել է հեռարձակվել 1924 թվականից ։ Համամիութենական ռադիոն հեռարձակում էր 12 ծրագիր, որոնցից ութը նախատեսված էր երկրի հեռավոր մասերի համար։ Առաջին ծրագիրը համամիութենական էր, տեղեկատվական, հանրային-քաղաքական և գեղարվեստական, երկրի հեռավոր հատվածների համար ուներ չորս հաճախականություն, «Մայակ»-ը՝ համամիութենական էր, տեղեկատվական-երաժշտական (1964 թվականից ), հեռարձակվում էր 1929 թվականից, երրորդ ծրագիրը համամիութենական էր (1982 թվականից), գրական-երաժշտական, ուներ չորս հաճախականություն, որոնք նախատեսված էին երկրի հեռավոր հատվածների համար, հեռարձակվում էր 1947 թվականից, իսկ չորրորդ ծրագիրը՝ երաժշտական էր, հեռարձակվում էր 1960 թվականից ։
Համամիութենական ռադիոծրագրերի նախապատրաստական աշխատանքները կատարում էին Ռադիոհեռարձակման և ձայնագրման պետական տունը և Համամիութենական ռադիոյի թեմատիկ գլխավոր խմբագրությունները (տեղեկատվության, քարոզչության, գրական-դրամատիկական ռադիոհեռարձակման, երաժշտական ռադիոհեռարձակման, երեխաների համար ռադիոհեռարձակման, երիտասարդների համար ռադիոհեռարձակման, Մոսկվայի համար ռադիոհաղորդումների, Մոսկվայի մարզի համար ռադիոհաղորդումների, սպորտային ծրագրերի), իսկ ծրագրերի համակարգումն ու թողարկումը՝ Համամիութենական ռադիոյի ծրագրերի տնօրինությունը։ Տեղական ռադիոեթերը հեռարձակում էին տեղական ռադիոտները կամ ռադիոհեռուստակենտրոնները և հեռուստատեսության ու ռադիոհեռարձակման գծով տեղական կոմիտեները։ Արտասահմանյան երկրների համար հաղորդումներ սկսեցին թողարկվել 1929 թվականից ։ Այդ հաղորդումների նախապատրաստական աշխատանքները կատարում էին Ռադիոհեռարձակման և ձայնագրման պետական տունը և Արտասահմանյան երկրների համար կենտրոնական ռադիոհեռարձակման թեմատիկ գլխավոր խմբագրությունները, իսկ համակարգումն ու թողարկումը՝ Արտասահմանյան երկրների համար կենտրոնական ռադիոհեռարձակման ծրագրերի գլխավոր տնօրինությունը    ։
1990 թվականին կազմավորվեցին առաջին ռադիոհեռարձակող կոմերցիոն ծառայությունները։ Գրեթե նույն օրը՝ 1990 թվականի ապրիլի 30-ին, սկսվեց «Ռադիո Նոստալժի» և «Եվրոպա պլյուս» ռադիոալիքների հեռարձակումը ։ 1990 թվականի օգոստոսի 22-ին բացվեց «Էխո Մոսկվի» ռադիոկայանը ։
Հեռուստատեսություն
Հեռուստահաղորդումներ սկսել են հեռարձակվել 1931 թվականից ։ Կենտրոնական հեռուստատեսությունը հեռարձակում էր 12 ծրագիր, որից ութը նախատեսված էր երկրի հեռավոր մասերի համար։ Առաջին ծրագիրը համամիութենական էր, տեղեկատվական, հասարակաքաղաքական և գեղարվեստական, երկրորդը (մինչև 1982 թվականը՝ չորրորդ ծրագիր)՝ համամիութենական էր (1982 թվականից), գեղարվեստական, երկրի հեռավոր հատվածների համար ուներ 4 հաճախականություն (1982 թվականից), սկսել է հեռարձակվել 1967 թվականից, երրորդ ծրագիրը՝ Մոսկվայի ծրագիրն էր՝ տեղեկատվահրապարակախոսական, սկսել է հեռարձակվել 1956 թվականից և չորրորդ ծրագիրը՝ կրթականը, որը գիտահանրամատչելի էր և ուսումնական, սկսել է հեռարձակվել 1965 թվականից ։
Կենտրոնական հեռուստատեսության ծրագրերի նախապատրաստական աշխատանքներն իրականացնում էին Հոկտեմբերյան հեղափոխության 50-ամյակի հեռուստատեսային տեխնիկական կենտրոնը և Կենտրոնական հեռուստատեսության թեմատիկ գլխավոր խմբագրությունները (տեղեկատվության, քարոզչության, գրական-դրամատիկական ծրագրերի, կինոծրագրերի, ժողովրդական արվեստի, երեխաների համար ծրագրերի, երիտասարդների համար ծրագրերի, Մոսկվայի համար հաղորդումների, Մոսկվայի մարզի համար հաղորդումների, գիտահանրամատչելի և կրթական ծրագրերի, սպորտային ծրագրերի), Կենտրոնական հեռուստատեսության հեռուստաֆիլմերի արտադրությամբ զբաղվում էր «Էկրան» ստեղծագործական միավորումը, տեղական հեռուստաստուդիաները և կինոստուդիաները՝ ԽՍՀՄ պետական հեռուստառադիոյի պատվերով, իսկ հաղորդումների համակարգումն ու թողարկումը կատարում էր Կենտրոնական հեռուստատեսության ծրագրերի գլխավոր տնօրինությունը։ Վերջինս նաև համակարգում էր Կենտրոնական հեռուստատեսության թեմատիկ գլխավոր խմբագրությունները։ Տեղական հեռուստատեսությունների թողարկումն իրականացնում էին տեղական հեռուստակենտրոնները կամ ռադիոկենտրոնները և տեղական հեռուստաստուդիաները  ։
1989 թվականի նոյեմբերի 6-ին ստեղծվեց «BIZ-TV» առաջին կոմերցիոն հեռուստահեռարձակման ծառայությունը։
Գրաքննություն
Գրաքննական գործառույթները դրված էին հատուկ պետական հաստատությունների վրա ։ Գրաքննության էին ենթարկվում տեղեկատվության տարածման բոլոր ներքին պաշտոնական միջոցները՝ գրքերը, պարբերական հրատարակությունները, ռադիոն, հեռուստատեսությունը, կինոն, թատրոնը և այլն, արտաքին աշխարհից եկող ինֆորմացիան (ԽՍՀՄ ժողովուրդների լեզուներով, արտասահմանյան ռադիոկայանների խլացում, արտասահմանյան ԶԼՄ-ների՝ «հակասովետականությունը» ստուգելու նպատակով հրատարակությունների մանրակրկիտ վերահսկում)։ Լայնորեն տարածված էր նաև ինքնագրաքննությունը։
Գրաքննության էին ենթարկվում հիմնականում «հակասովետական քարոզչությունը» (որի մեջ մտնում էր այն ամենը, ինչը չէր համապատասխանում ընթացիկ գաղափարախոսական պատկերացումներին), ռազմական և տնտեսական գաղտնիքները (օրինակ՝ ազատազրկման վայրերի մասին ինֆորմացիան, աշխարհագրական քարտեզները), երկրում տիրող իրավիճակի վերաբերյալ բացասական ինֆորմացիան (աղետներ, տնտեսական խնդիրներ, ներազգային հակամարտություններ, բացասական սոցիալական երևույթներ և այլն), ցանկացած տեղեկատվություն, որ կարող էր անհանգստությունների և անհարմար ալյուզիաների պատճառ դառնալ։
Սպորտ
Խորհրդային Միությունում ֆիզկուլտուրան և սպորտը կարևոր տեղ են ունեցել խորհրդային հասարակության կյանքում։ Այդ ոլորտին մեծ ուշադրություն էր դարձվում պետական ամենաբարձր մակարդակով։ ԽՍՀՄ-ում ֆիզկուլտուրան և սպորտը քարոզվում էր ամենուր, որտեղ հնարավոր էր. սկսած պաստառների տեսքով և վերջացրած հեռուստատեսությամբ ու մամուլում։
ԽՍՀՄ մինիստրների խորհրդին կից ստեղծվել էր Ֆիզկուլտուրայի և սպորտի կոմիտեն. պետական կառավարման կենտրոնական մարմին, որը 1968-1991 թվականներին իրականացնում էր ֆիզկուլտուրայի և սպորտի ոլորտային ղեկավարումը։ Այն խորհրդային կառավարությանը կից մշտական գործող միութենա-հանրապետական մարմին էր։ 1986-1991 թվականներին այս հանձնաժողովն ունեցել է պետական կոմիտեի կարգավիճակ ։
1924 թվականի հուլիսի 20-ին Մոսկվայում հիմնադրված «Սովետսկի սպորտ» թերթը Խորհրդային Միության առաջին սպորտային թերթն էր։
1951 թվականի ապրիլի 21-ին ձևավորվեց Խորհրդային օլիմպիական կոմիտեն, իսկ Միջազգային օլիմպիական կոմիտեն (ՄՕԿ) իր 45-րդ հանդիպման ժամանակ ճանաչեց նոր ձևավորված կառույցը։ Նույն թվականին, երբ ԽՍՀՄ ներկայացուցիչ Կոնստանտին Անդրիանովը դարձավ ՄՕԿ-ի անդամ, Խորհրդային Միությունը պաշտոնապես միացավ Օլիմպիական շարժմանը։ 1952 թվականին Հելսինկիում կայացած Ամառային օլիմպիական խաղերը խորհրդային մարզիկների համար առաջինն էին։ Այդ խաղերում ԽՍՀՄ-ը Միացյալ Նահանգների ամենամեծ հակառակորդն էր՝ հաղթելով ինը մրցաձևից վեցում։ Ձմեռային օլիմպիական խաղերում ևս ԽՍՀՄ-ը մեդալների քանակով վեց անգամ զբաղեցրեց առաջատարի տեղը։ Օլիմպիական խաղերում Խորհրդային Միության գրանցած հաջողությունը կապված է սպորտում երկրի կատարած մեծ ներդրման հետ, որի նպատակը որպես գերտերություն իր հեղինակությունը և համաշխարհային մակարդակով իր քաղաքական ազդեցությունը ցույց տալն էր ։
1980 թվականի հուլիսի 19-ից օգոստոսի 3-ը Խորհրդային Միությունն ընդունեց XXII ամառային օլիմպիական խաղերը, որի մրցաշարերն ընթանում էին մայրաքաղաք Մոսկվայում։ 1980 թվականի խաղերը առաջին ամառային օլիմպիական խաղերն էին և մնում են միակը, որոնք անցկացվեցին Արևելյան Եվրոպայում։ Բացի այդ առաջին անգամ Օլիմպիական խաղերը անցկացվեցին սլավոնախոս երկրում։ Մոսկվայի օլիմպիական խաղերը նաև առաջինն էին, որ անցկացվեցին սոցիալիստական երկրում։
Այս օլիմպիական խաղերին մասնակցեց միայն 80 երկիր, ինչն ամենացածր ցուցանիշն էր 1956 թվականից սկսած։ Աֆղանական պատերազմի պատճառով Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները և աշխարհի 56 երկրներ բոյկոտեցին խաղերը, չնայած այդ երկրներից որոշ մարզիկներ, օլիմպիական դրոշի ներքո, մասնակցեցին խաղերին ։ Ի պատասխան դրա, Խորհրդային Միությունը 1984 թվականին բոյկոտեց Լոս Անջելեսի օլիմպիական խաղերը։
Պետության կողմից ֆինանսավորվող «ամբողջ դրույքով սիրողական մարզիկ» երևույթը Արևելյան բլոկի երկրներում ավելի շատ խաթարեց պարզ սիրողական մարզիկի գաղափարը, քանի որ արևմտյան երկրների ինքնաֆինանսավորվող սիրողական մարզիկներին ոչ շահավետ դրության մեջ դրեց։ Խորհրդային Միության թիմերի մեջ այնպիսի մարզիկներ կային, որոնք ուսանողներ էին, զինվորներ կամ աշխատում էին այլ մասնագիտությամբ. իրականում պետությունն այդ մարզիկներից շատերին վճարում էր մշտապես մարզվելու համար։ Այդուհանդերձ, ՄՕԿ-ը սիրողական մարզիկների հարցում ավանդական մոտեցումների կողմնակիցն էր ։
Ֆուտբոլը ԽՍՀՄ գոյության ողջ ընթացքում եղել է հեղինակավոր սպորտաձևերից մեկը։ Ֆուտբոլի ԽՍՀՄ առաջնությունները եղել են գլխավոր սպորտային իրադարձություններից մեկը։ ԽՍՀՄ ֆուտբոլի ֆեդերացիայի հովանու ներքո անցկացվում էին տարբեր մրցաշարեր, որոնցից ամենահայտնին էին Ֆուտբոլի ԽՍՀՄ առաջնությունը, Ֆուտբոլի ԽՍՀՄ գավաթը, ԽՍՀՄ ֆուտբոլի ֆեդերացիայի գավաթը և Ֆուտբոլի ԽՍՀՄ սուպեր գավաթը։ Բացի այդ, ֆուտբոլային մրցաշար էր իրականացվում նաև ԽՍՀՄ ժողովուրդների սպարտակիադայի շրջանակներում։ Պատանի ֆուտբոլիստների պատրաստմամբ զբաղվում էին մանկապատանեկան մարզական դպրոցները և մանկական սպորտային ակումբները։
ԽՍՀՄ ֆուտբոլի ազգային հավաքականը դարձել է ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնության 1960 թվականի հաղթող, իսկ 1966 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնությանը հասել է մինչև կիսաեզրափակիչ՝ գրավելով 4-րդ տեղը։ 2 անգամ դարձել է Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոն՝ 1956 և 1988 թվականին։
Խորհրդային Միությունը Շախմատի միջազգային ֆեդերացիային (ՖԻԴԵ) անդամակցում էր 1947 թվականից։ ԽՍՀՄ-ում շախմատը դարձել էր մշակույթի, աշխատավորների ակտիվ հանգստի և երիտասարդների դաստիարակության միջոց։ Խորհրդային Միության շախմատի ֆեդերացիան միավորում էր շախմատիստների միլիոնավոր բանակի, որոնց թվում կար մոտ 100 միջազգային գրոսմայստեր, ավելի քան 170 միջազգային վարպետ, ԽՍՀՄ սպորտի մոտ 1000 վարպետ, վարպետի մոտ 1000 թեկնածու։
Շախմատի տարածմանը մեծապես նպաստում էր նաև խորհրդային մամուլը։ Միայն շախմատի թեմատիկայով տպագրվում էին մի շարք ամսագրեր և թերթեր։ Այսպես, ամսագրերի թվում էին «64-շախմատային տեսություն»-ը («64 — Шахматное обозрение»), «Շախմատը ԽՍՀՄ-ում» («Шахматы в СССР»), «Շախմատային տեղեկագիր»-ը («Шахматный бюллетень»), «ԽՍՀՄ կենտրոնական շախմատային կոմիտեի տեղեկագիր»-ը («Бюллетень ЦШК СССР») (Մոսկվա), «Շախմատ»-ը («Шахматы») (Ռիգա)։
Մինչև 1947 թվականը մարտական սամբոն գոյություն չուներ այն պատճառով, որ սամբոն մեկ ամբողջություն էր և չէր բաժանվում մարտական ու սպորտային տեսակների։ Բաժանումը տեղի ունեցավ մարտարվեստի այդ տեսակի գոնե սպորտային մասի օրինականացման և զանգվածային տարածման նպատակով։
Կիոնս
Կիոնս (Chions), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Ֆրիուլի Վենետիկ Ջուլիա մարզում՝ Պորդենոնե գավառում։ Բնակչությունը կազմում է 5132 մարդ, բնակչության խտություն՝ 152 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 33 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 33083։ Հեռախոսային կոդ՝ 0434։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Բուլինյո
Բուլինյո (Bouligneux), կոմունա Ֆրանսիայում, մտնում է Ռոն Ալպեր մարզի կազմի մեջ։ Մտնում է Վիլլար դե դոմբ կանտոնի կազմի մեջ։ Կոմունայի օկրուգը Բուրկ ան Բրեսն է։
Կոմունայի INSEE կոդը՝ 01052։
Աշխարհագրություն
Կոմունան Փարիզ քաղաքից գտնվում է 380 կմ հարավ-արևելք, Դեպի հյուսիս՝ Լիոն քաղաք, 32 կմ է և 28 կմ հարավ-արևմուտք Բուրկ ան Բրեսից ։
Կոմունայի հարավարևելյան մասում հոսում է Շալարոն գետը։
Բնակչություն
Կոմունայի բնակչությունը 2010 թվականին կազմել է 309 մարդ։
Տնտեսություն
2010 թվականին աշխատունակ տարիքի (15-64 տարեկան) ունեցող 186 մարդկանցից 140-ը տնտեսապես ակտիվ են եղել, 46-ը՝ պասիվ (ակտիվության ցուցանիշը` 75,3% է, 1999 թվականին՝ 69,8%)։ 140 ակտիվ բնակիչներից աշխատել են 132-ը (71 տղամարդ, 61 կին), գործազուրկ եղել են 8-ը (4 տղամարդ, 4 կին)։ 46 պասիվներից 17 հոգի եղել են աշակերտ կամ ուսանող, 23-ը՝ թոշակառու, 6 պասիվ են եղել այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Պեցոլո Վալե Ուցոնե
Պեցոլո Վալե Ուցոնե (Pezzolo Valle Uzzone), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Կունեո գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 345 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 13 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 27 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 12070։ Հեռախոսային կոդ՝ 0173։
Կոմունայի հովանավորն է Սեն Կոլումբանը։ Տոնը նշվում է նոյեմբերի 23-ին։
Ժողովրդագրություն
'''Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Խաչատուր Աբյան
Խաչատուր Ժորայի Աբյան, հայ ազատամարտիկ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1975 թվականին Հադրութի շրջանի Մեծ Թաղեր գյուղում։ 1992 թվականին ընտանիքով տեղափոխվել է Աբովյան քաղաք, որտեղ էլ ավարտել է թիվ 5 միջնակարգ դպրոցը։ Բերձորի ազատագրումից հետո ծառայել է պարետային վաշտում, այնուհետև՝ Հադրութի պաշտպանական շրջանի հրաձգային գումարտակում։ Զոհվել է 1995 թվականի օգոստոսի 10-ին, Ֆիզուլիի շրջանի Կարախանբեյլիի դիրքերում, զենքի հետ անզգույշ վարվելու հետևանքով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է գյուղի գերեզմանատանը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1975 ծնունդներ Կատեգորիա:Մեծ Թաղեր գյուղում ծնվածներ Կատեգորիա:1995 մահեր Կատեգորիա:Օգոստոսի 10 մահեր Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Աննա Կարենինա (մյուզիքլ, 2016)
«Աննա Կարենինա» ռուսական լիբրետտո մյուզիքլ։ Խոսքերը գրվել է Յուլիա Կիմի, իսկ երաժշտությունը՝ Ռոման Իգնատևի կողմից։ Մյուզիքլի հիմքը համարվում է Լև Տոլստոյի համանուն ռոմանը։ Պրեմիերան կայացել է 2016 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Ռուսաստանի «Մոսկովյան օպերետա» թատրոնում։
Հեղինակներ
Պրոդյուսերներ՝ Ալեքսեյ Բոլոնին և Վլադիմիր Թաթակովսկի
Լիբերտոյի հեղինակ՝ Յուլիա Կիմ
Կոմպոզիտոր՝ Ռոման Իգնատև
Բեմադրող-ռեժիսոր՝ Ալինա Չևիկ
Պարային բեմադրող՝ Իրինա Կորնեեվա
Բեմադրող-նկարիչ՝ Վյաչեսլավ Օկունև
Սանրվածքի և գրիմի նկարիչ՝  Անդրեյ Դրիկին
Երաժշտական ղեկավար՝ Կոնստանտին Խվատինեց
Sound Producer և ձայնային ռեժիսոր՝ Օլեգ Չեչիկ,
Երաժշտության վերամշակողներ՝ Սերգեյ Չեկրիժով և Սերգեյ Սիսոև,
Երաժշտության գործիքավորողներ՝ Սերգեյ Չեկրիժով և Ալեքսեյ Կուրբատով։
Ներկայացումներ
(*) - շարժակազմի բլոկի տեսակ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսական մյուզիքլներ Կատեգորիա:2016 թվականի մյուզիքլներ Կատեգորիա:Մյուզիքլներ գրված գրքերի մոտիվներով Կատեգորիա:Մոսկովյան օպերետա
Գաղտնիքներ և ստեր (հեռուստասերիալ)
«Գաղտնիքներ և ստեր» (Secrets & Lies), ամերիկյան հեռուստասերիալ, որը թողարկվել է ABC-ում 2014-2015 թվականներին։ Գործողությունների կենտրոնում գտնվում է ընտանիքի մի օրինակելի հայր, որը գտնում է մահացած երեխայի դին և արագորեն դառնում սպանության գլխավոր կասկածյալը։ Այս սերիալը նույն անվանումով ավստրիալական սերիալի ամերիկյան հարմարեցումն է, որի գլխավոր հետոսը Մարտին Հենդերսոնն էր ։ Սերիալը մեկնարկել է 2015 թվականի մարտի 1-ին, ավարտին հասնող «Վերակենդանացում» շոուի փոխարեն ։ 2015 թվականի մայիսի 7-ին սերիալը երկարացվել է և 2016 թվականի սեպտեմբերի 25-ին մեկնարկել է սերիալի 2-րդ սեզոնը ։
2017 թվականի մայիսի 11-ին 2 սեզոն թողարկելուց հետո ABC-ն փակել է սերիալը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2010-ականների ամերիկյան հեռուստասերիալներ Կատեգորիա:2015 հեռուստասերիալներ Կատեգորիա:Անգլերեն հեռուստասերիալներ Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա հեռուստասերիալներ Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական հեռուստասերիալներ Կատեգորիա:2010-ականների ամերիկյան դրամա հեռուստասերիալներ
Մելս (Լիխտենշտայն)
Մելսը (Mäls) գյուղական փոքր բնակավայր է Լիխտենշտայնում` ընդգրկված Բալցերս համայնքի սահմաններում։ Փոստային ինդեքսն է` 9496։
Մելսից դեպի հյուսիս-արևելք տեղակայված է Բալցերս գյուղը։ 1808 թ․ Բալցերս համայնքի կազմավորման պահից սկսած երկու գյուղերը սկսեցին զարգանալ որպես մեկ բնակավայրի երկու շրջաններ ։ Լիխտենշտայնյան Մելսից ոչ հեռու՝ ավտոմոբիլային ճանապարհով մոտ 10 կմ հեռավորության վրա, տեղակայված է շվեյցարական Մելս կոմունան (Mels)։
Բնակավայրի կենտրոնական մասում բացարձակ բարձրությունը կազմում է 472 մ ։
Հղումներ
Կատեգորիա:Լիխտենշտայնի գյուղեր
Արմիկ Դավթյանի կիսանդրի (Թեհրան)
Արմիկ (Հարություն) Դավթյանի կիսանդրի, գտնվում է Թեհրանում։
Մելս (այլ կիրառումներ)
Բնակավայրեր՝ Անձնանուն՝
Արմիկ Դավթյանի կիսանդրի (Թեհրան)
Պատմություն
Հասարակական-քաղաքական պատվավոր գործիչ, Իրանի ժամանակակից հոգեբուժարանի հիմնադիր, բժիշկ Արմիկ (Հարություն) Դավթյանի (1924-2009) կիսանդրին տեղադրվել է 2012 թվականի հունիսի 29-ին ։ Հուշարձանի հովանավորն է Թեհրանի հայկական թեմի ղեկավար Սեպուհ արքեպիսկոպոս Սարգսյանը։
Մանիագո
Մանիագո (Maniago), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Ֆրիուլի Վենետիկ Ջուլիա մարզում՝ Պորդենոնե գավառում։ Բնակչությունը կազմում է 11812 մարդ, բնակչության խտություն՝ 171 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 69 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 33085։ Հեռախոսային կոդ՝ 0427։
Քաղաքի հովանավոր պաշտպանն է Մարվ Պորեչսկին։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության աճը
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Նեկրոֆիլիա
Նեկրոֆիլիա, հաճախ անվանվում է նաև տանատոֆիլիա, սեռական ցանկության կամ սեռական ակտի տեսակ, որը ներառում է դիակներ։ Ըստ Հոգեբույժների ամերիկյան ասոցիացիայի հոգեկան խանգարումների ախտորոշման և վիճակագրական ուղեցույցի (Diagnostic and Statistical Manual (DSM))՝ նեկրոֆիլիան պարաֆիլիա է։ Տերմինն առաջին անգամ օգտագործել է բելգիացի հոգեբույժ Ժոզեֆ Գուիզլեն 1850 թվականի իր լեկցիաներից մեկում։ Բառը ծագում է հունարեն νεκρός (նեկրոս՝ մեռած) և φιλία (ֆիլիա՝ սիրել) բառերից ։
Ռոզմանը և Ռեզնիքը (1989) ուսումնասիրել են 34 նեկրոֆիլիայով անհատների տվյալները և նրանց նեկրոֆիլիկ վարքի դրդապատճառը։ 68%-ը նեկրոֆիլ է, քանի որ ցանկանում է ունենալ չընդդիմացող և չմերժող սեռական զուգընկեր, 21%-ը ցանկանում է իր սիրելիի հետ վերամիավորվել, 15%-ը սեռական ցանկություն ունի դիակների նկատմամբ, 15%-ը հաղթահարում է իր մեկուսացման զգացումը կամ ձգտում է ինքնահաստատման հասնել՝ ցուցադրելով իր ուժը մարդակային զոհի նկատմամբ (12%) ։
Նեկրոֆիլիան հետազոտվել է կաթնասունների, թռչունների, սողունների և գորտերի մոտ ։ 1960 թվականին Ռոբերտ Դիքերմանը նկարագրեց նեկրոֆիլիան գետնասկյուռների մոտ, որն անվանեց «Դեյվիան վարք»՝ Դեյվ անունով հանքափորի անունով։ Այս տերմինը դեռ օգտագործվում է կենդանիների մոտ նեկրոֆիլիան նկարագրելու համար ։ Սարդակերպերի և միջատների որոշ տեսակների մոտ նկատվում է սեռական կանիբալիզմ, երբ էգը ուտում է արուին կոպուլյացիայից առաջ, ընթացքում կամ հետո։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հանցագործություն
Օորտի հաստատուն
Օորտի հաստատունները՝ 2 էմպիրիկ մեծություններ են, որոնք պարունակվում են հոլանդացի աստղագետ Յան Օորտի՝ իրենց ուղեծրերում աստղերի պտտման սեփական և Գալակտիկայի կենտրոնի շուրջ դրանց շարժման ճառագայթային արագությունը որոշող մաթեմատիական հաշվարկներում։ Արտահայտություններն ունեն հետևյալ տեսքը ՝
որտեղ V_r — ճառագայթային արագությունն է,
\mu —սեփական շարժումը,
r — հեռավորությունը Արեգակից,
l —աստղի գլակտիկական լայնությունը։
Բացի այդ գոյություն ունի Օորտի հաստատունի արտահայտությունը՝ արտահայտված աստղի շրջանային արագության և գալակտիկայի կենտրոնից աստղի ունեցած հեռավորության միջոցով՝
R — հեռավորությունը Գալակտիկայի կենտրոնից։
A և B — Օորտիհաստատուններն են ։
Դրանց մոտ արժեքներնեն՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Աստղաֆիզիկա Կատեգորիա:Ֆիզիկական հաստատուններ
Բոլոր սրբերի տաճար (Եկատերինբուրգ)
Բոլոր սրբերի տաճար (Храм Всех Святых, Բոլոր Սրբերի եկեղեցի), ուղղափառ եկեղեցի Եկատերինբուրգի Միխայլովսկոե գերեզմանատանը։
Պատմություն
1918 թվականին եկեղեցին խիստ տուժեց հրդեհից։ Վերականգնումը տևեց երկու տարի, որի ընթացքում տաճարը գեղազարդվեց հետաքրքիր որմնանկարներով։ Այդ աշխատանքները իրականացվեցին Վիկտոր Վասնեցովի ղեկավարությամբ։. 1941 թվականի մարտին եկեղեցին փակվեց և կրկին վերադարձվեց հավատացյալներին միայն 1944 թվականի հուլիսին։ Հետպատերազմյան տարիներին եկեղեցին նորից նկարազարդվեց, նրան վերադարձվեց Սուրբ Երրորդության տաճարի պահպանված, փորագրված սրբապատկերները։
1961 թվականի օգոստոսի 25-ին Սվերդլովսկի մարզգործկոմի որոշմամբ եկեղեցու համայնքը հանվեց հաշվառումից և միացվեց Մայր տաճարի համայնքին։ Եկեղեցին փակվեց ներքին հարդարանքը սրբապատկերներն ու նկարները թալանվեցին, իսկ զոհասեղանը խեղաթյուրվեց։ 1965 թվականից եկեղեցու շենքում տեղակայվեց սգո ծառայության ծաղկի սրահը։ Եկեղեցու վերածնունդը սկսվեց 1990 թվականից, երբ Սվերդլովսկի և Կուրգանի արքեպիսկոպոս Մելխիսեդեկի կողմից օծվեց Բոլոր Սրբերի անունով վերականգնված եկեղեցու զոհասեղանը։
1997 թվականին եկեղեցուն կից ստեղծվեց գթության բաժին, որն իր գործունեությունը սկսեց եկեղեցու հարակից տարածքում գտնվող հարմարեցված ավտոտնակից։ Մինչև այժմ բաժինը աջակցություն  և օժանդակություն է ցուցաբերում բոլոր  կարիքավոր և անապահով ընտանիքների երեխաներին, դատապարտյալներին և մանկատներին ։
Այժմեականություն
1990 թվականից սկսած զգալիորեն վերափոխվել է ոչ միայն եկեղեցին, այլև հարակից բակային տարածքը։ Կառուցվեց Միքայել Հրեշտակապետի անվամբ Մկրտության տաճար, զանգակատուն սուրբ նահատակներ Գուրիայի, Սամոնի և Ավիվի  անվամբ, կազմակերպվեց հոգևոր կենտրոն գթության բաժնով, եկեղեցական ծխական դպրոց և գրադարան։ Եկեղեցում կան երկու բավականին պաշտելի կերպարներ, Անձեռակերտ Փրկչի և Աստվածամոր, որոնք կոչվում են «Ամոքիր իմ տխրությունը»։
2011 թվականի մարտի 16-ին լրացավ Բոլոր սրբերի ծխական մանկական կիրակնօրյա դպրոցի 20-ամյակը։ 2011 թվականի տվյալներով դպրոցում սովորել է հարյուր հիսուն երեխա սկսած յոթ տարեկանից, դասավանդել են 15 մանկավարժներ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տաճարներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Սվերդլովսկի մարզի եկեղեցիներ
Սիմեոն Հախումյան
Սիմեոն Գասպարի Հախումյան, հայ հրապարակախոս, գրող, թարգմանիչ։
Կենսագրություն
Ավարտել է Շուշիի թեմական դպրոցը, 1875-1878 թվականներին սովորել էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում։ 1900-1901 թվականներին հաճախել է Փարիզի Սորբոնի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը, միաժամանակ Կոլեժդը Ֆրանսում ունկնդրել սոցիոլոգիայի դասախոսություններ։ 1879-1884 թվականներին եղել է ուսուցիչ Կարսում, Շուշիում, Թավրիզում։ 1882-1884 թվականներին Շուշիում, ապա Թիֆլիսում հրատարակել է «Գործ», իսկ 1901-1902 թվականներին Փարիզում՝ «ժամանակ» հանդեսները ։ 1895 -1896-ին ղեկավարել է Թիֆլիսի հայկական թատերական խումբը, 1897-1898 թվականներին եղել է Բաքվի հայկական մշտական թատրոնի ռեժիսորը։ Աշխատակցել է ժամանակի պարբերական մամուլին։ Ստորագրել է Ահրիման, Մար-Ամադ, Ծերուկ և այլ ծածկանուններով։ Մամուլում հանդես է եկել ինքնուրույն և թարգմանական բանաստեղծություններով, արձակ գործերով։ Առանձին գրքերով հրատարակվել են Հախումյանի «Մանիկ» վիպակը (1889), Էդգրեն Լեֆլերից, Իբսենից, Օ․ Շմիդտից կատարած թարգմանությունները։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Եվրոպական անտառային կատու
Միջինեվրոպական անտառային կատու կամ եվրոպական անտառային կատու  (Felis silvestris silvestris) անտառային կատվի ենթատեսակ, կատվազգիների ընտանիքի գիշատիչների կարգի կաթնասուն կենդանի։ 2015 թվականին Բնության պահպանության միջազգային միությունը կատվի այս տեսակը ընդգրկել է Կարմիր գրքում՝ որպես քիչ մտահոգող տեսակ ։
Բնութագիր
Միջինեվրոպական անտառային կատուն ավելի խոշոր է, քան տափաստանային կամ ընտանի կատուն ։ Արտաքին տեսքով այն շատ նման է ընտանի կատվին, բայց ունի ավելի խոշոր մարմին։ Եվրոպական կատվի գունավորումը մոխրագույն է, մուգ շագանակագույն բծեր ։ Եվրոպական կատուն ունենում է 2-ից 4 ձագ ։
Հիմնականում սնվում է մկներով և այլ փոքր կաթնասուններով ։ Անհրաժեշտության դեպքում այն կարող է նաև ուտել թռչուններ, սողուններ, երկկենցաղներ և միջատներ, իսկ Արևմտյան Եվրոպայում`վայրի նապաստակներ ։
IPod
iPod-ը շարժական մեդիա փլեյերների տեսակ է, որը արտադրվում է Apple Inc.-ի կողմից։ Apple-ը իր շեշտը դրել է iPod-ի ոչ այնքան տեխնիկական հնարավորությունների վրա, ինչքան դրա ինտերֆեյսի պարզության վրա։ iPod ընտանիքի գրեթե բոլոր փլեյերները կազմված են միայն կենտրոնական շարժական անիվից։ Փլեյերների մեծ մոդելները պահպանում են մեդիան ներքին կոշտ սկավառակների վրա, մինչդեռ փոքր մոդելները՝ iPod nano-ն և iPod shuffle-ը, օգտագործում են ֆլեշ հիշողություն։ Ինչպես և շատ թվային փլեյերներ, iPod-ները ևս կարող են օգտագործվել, որպես արտաքին ինֆորմացիա կրող սարքեր։
2006 թվականի սեպտեմբերի դրությամբ, արտադրման գիծը կազմված է 5-րդ սերնդի iPod-ի լավացված տարբերակից (ընդգրկում է վիդեո փլեյեր և որոշակի խաղերի ապահովում), երկրորդ սերնդի iPod nano-ից և երկրորդ սերնդի iPod shuffle-ից։ Բոլոր երեք մոդելները թողարկվել են 2006 թվականի սեպտեմբերին։
Բոլոր iPod-ները գալիս են iTunes-ի հետ միասին, որը տեղափոխում է երաժշտությունն, նկարներն ու վիդեոները համակարգչից iPod-ի վրա։
2009 թվականի սեպտեմբերի 9–ի դրությամբ, աշխարհով վաճառվել է ավելի քան 220,000,000 iPod՝ դարձնելով այն պատմության մեջ ամենալավ վաճառվող թվային ձայնային փլեյերը ։
Պատմությունը և դիզայնը
iPod-ը ծնվեց Apple-ի թվային ցանցերի քաղաքականության արդյունքում, երբ ընկերությունը սկսեց ստեղծել ծրագրեր, արագ աճող, թվային սարքավորումների շուկայի համար։ Թվային խցիկներն ու օրգանայզերները արդեն ուժեղ դիրք էին հաստատել շուկայում, սակայն ընկերությունը գտավ, որ թվային փլեյերների որակը այնքան էլ բարձր չէ և որոշեց զարգացնել իր սեփական գիծը։
Philips ընկերության Windows CE բաժնի գործադիր տնօրեն՝ Tony Fadell-ը լքեց Philips-ը՝ կոշտ սկավառակի հիման վրա MP3 փլեյեր և երաժշտական ծառայություն ստեղծելու նպատակով։ Նա ստեղծեց ընկերություն՝ Fuse, խոշոր մեդիա ընկերություններին իր միտքը զարգացնելու և վաճառելու նպատակով։ Այն բանից հետո, երբ RealNetworks տապալեց նրան, Apple-ը ընդունեց նրան, և iPod-ի ուղղությամբ աշխատանքներն սկսեցին 2001 թ.-ի փետրվարին՝ iTunes-ի թողարկումից մեկ ամիս հետո։ 2001 թ.-ի հոկտեմբերի 23-ին հանրությանը հայտարարված էր 5 ԳԲ-ոց կոշտ սկավառակով փլեյերի մասին, որը «կարող էր կրել ավելի քան 1000 երգ ձեր գրպանում»։
Սակայն, ի զարմանս բոլորին, Apple-ը որոշեց չստեղծել iPod-ի համար ծրագրային ապահովումը ինքը։ Փոխարենը, նա կնքեց պայմանագիր PortalPlayer-ի հետ, որը արդեն ուներ չզարգացած ծրագրային ապահովում (հիմնված 2 ARM պրոցեսորների վրա), որը աշխատում էր վճարովի միկրոկերնել ներկառուցված օպերացիոն համակարգի վրա։ PortalPlayer-ը աշխատում էր IBM-ի MP3 փլեյերի վրա՝ Bluetooth ականջակալով։
Apple-ը նաև կապնվեց մեկ այլ ընկերության՝ Pixo-ի հետ, որպեսզի այն ստեղծի օգտագործողի նուրբ ինտերֆեյս՝ Steve Jobs-ի անմիջական ղեկավարության ներքո։
Առաջին սերունդ
Apple-ը թողարկել է իր առաջին iPod-ը 2001 թվականի հոկտեմբերին։
Առաջին iPod-ը ուներ հետևյալ առավելությունները. հարմար կառավարում, որը պայմանավորված է եղել պտտվող անիվով և դրա ծայրերին ու կենտրոնում տեղադրված կոճակներով, հարմար տեղաշարժ մենյուով, երգերի դասակարգման համակարգ (ըստ երգչի, ըստ հեղինակի, ըստ ալբոմի, ըստ այբուբենի և այլն), բարձրորակ ԹԱՓ (թվա-անալոգային փոխակերպիչ) և 60մՎ ձայնի ուժեղացուցիչ, որակյալ էկվալայզեր, բարձրորակ ականջակալ, հեռակառավարման վահանակ, 400ՄԲիթ/վ արագությամբ սինքրոնացման և ներքին մարտկոցի լիցքավորման համար FireWire պորտ, 12 ժամ աշխատանքային տևողություն՝ լիթիում-պոլիմերային մարտկոցի հետևանքով, այդ կարգի փլեյերների համար նորմալ չափսեր (Apple ընկերությունը առաջինն էր, ով սկսեց օգտագործել 1․8 չափսերով կոշտ սկավառակներ փլեյերներում), ներկառուցված օրգանայզեր, որն ներառում է հասցեագիրք, որը սինքրոնացվում է համակարգչի հասցեագրքի հետ, օրացույց, որը տեղեկացնում է առաջիկա պատահույթների մասին, և ժամացույց՝ ժամային գոտին փոփոխելու ունակությամբ, ներկառուցված խաղ՝ դասական «արկանոիդ», որպես արտաքին ինֆորմացիա կրող սարք օգտագործելու հնարավորություն։
Համակարգչին (միայն Մակինտոշին) iPod-ը միանում է ստանդարտ FireWire դաշտով։
Ռաջաստան
Ռաջաստան (ռաջաների երկիր), նահանգ Հյուսիս Արևմտյան Հնդկաստանում։ Տարածությունը 342 հազար կմ² է, բնակչությունը՝ 34,1 միլիոն (1981), վարչական կենտրոնը՝ Ջայպուրը։ Հիմնական բնակիչները ռաջաստանցիներ և հնդկանցիներ են։ Հյուսիսային մասը գտնվում է Ինդոս-Գանգեսյան հարթավայրում, հարավը՝ Դեկանի սարահարթում։ Հյուսիս Արևմտյան մասում Թար անապատն է, կենտրոնական մասում Արավալի լեռնաշղթան։ Տնտեսության գլխավոր ճյուղը գյուղատնտեսությունն է, հատկապես՝ անասնապահությունը։ Ռաջաստանը Հնդկաստանի բրդի կարևոր մատակարարն է։ Մշակում են հացահատիկ, բամբակենի, ձիթենի։ Ոռոգումը իրականացվում է Չամբալ հիդրոտեխնիկական հանգույցի և Ռաջաստանի ջրանցքի միջոցով։ Կա հանքարդյունահանող ու մշակող արդյունաբերություն, ԱԷԿ։ Տարածված է տնայնագործությունը։ Ռաջաստանը որպես պատմական մարզ առանձնացվել է 18-19-րդ դարերում։ 18-19-րդ դարերում նրա տարածքում ձևավորվել է մոտ 20 իշխանություն։ 1818-1947 թթ. կոչվել է Ռաջպուտան։ 1950-ին որպես նահանգ միացել է անկախ Հնդկաստանին։ 1956 թթ.-ին Ռաջաստանին է միացվել Աջմեր նահանգի տարածքը։
IPod
Երրորդ սերունդ
Թողարկման ամսաթիվ՝ ապրիլի 28, 2003 թ.։
Չորրորդ սերունդ
Թողարկման ամսաթիվ՝ 2004 թվականի հուլիս։
Այս սերնդի առաջին iPod-երը, որոնք թողարկվել էին 2004 թ.-ին, գալիս էին մոնոխրոմ էկրանով։ Սակայն հետագա՝ 2005 թ.-ի տարբերակներում, մոնոխրոմ էկրանները փոխարինվել էին գունավորներով (65 հազար գույներ)։
Հինգերորդ սերունդ
Թողարկման ամսաթիվ՝ հոկտեմբերի 12, 2005 թ.։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թվային ձայնային փլեյերներ Կատեգորիա:Շարժական մեդիա փլեյերներ Կատեգորիա:Էփլ
«Սառցե սիրտ» մուլտֆիլմի հերոսների ցանկ
Աննա
Արքայադուստր Աննա (Princess Anna), առաջին գլխավոր հերոսը «Սառցե սիրտը» մուլտֆիլմում։ Աննային դժվար է անվանել նրբագեղ, նրան ավելի շատ բնորոշ էին համարձակությունը, լավատեսությունը և հավատը մարդկանց նկատմամբ։ Աննան սկզբում գործում էր, հետո միայն՝ մտածում։ Նա շատ էր ցանկանում վերամիավորվել իր քրոջ՝ Էլզայի հետ, որի հետ մտերիմ էր մանկության տարիներին։ Երբ Էլզան բացահայտում է իր գաղտնիքը և պատահաբար Էրենդել թագավորությունը վերածում դարավոր սառույցի, Աննան ուղևորվում է երկար ճանապարհորդության, որպեսզի շտկի իրավիճակը։ Զինվելով միայն իր խիզախությամբ և երբեք չհանձնվելու կարողությամբ՝ Աննան մտադիր էր վերադարձնել թագավորությունը և իր քրոջը։ Աննայի մազերը ի ծնե շեկ էին, սակայն Էլզայի մոգության հետ կապված դեպքից հետո նրա մազերի մի փունջ սպիտակում է։ Երբ քույրը պատահաբար սառեցնում է Աննայի սիրտը, աղջկա մազերը ամբողջությամբ ճերմակում են, սակայն ֆիլմի վերջում՝ սառույցի հալվելուց հետո, դրանք վերադառնում են իրենց նախկին գույնին (արդեն առանց սպիտակ փնջի)։
Ռուսական վարձույթում Աննային հնչյունավորել է Նատալյա Բիստրովան ։
Էլզա
Թագուհի Էլզա (Queen Elsa), Էրենդելի թագուհին, ծննդյան օրվանից շնորհ ուներ ստեղծել ձյուն և սառույց։ Նա մուլտֆիլմի երկրորդ գլխավոր հերոսն էր։ Կողքից ներկայանում էր զուսպ և փակ։ Բայց նրա ներսում զգացմունքների ուժեղ փոթորիկ էր․ նա ստիպված էր ապրել վախով և անընդհատ ճնշել իր մեծ շնորհը։ Բայց մի օր, չկարողանալով հաղթահարել իր ուժերը, նա վտանգի ենթարկեց իր կրտսեր քրոջը՝ Աննային։ Այդ ժամանակից ի վեր Էլզան ստիպված էր թաքնվել արտաքին աշխարհից, հեռավորության վրա պահելով բոլոր նրանց, ովքեր թանկ են իր համար, այդ թվում՝ քրոջը։ Իր թագադրումից հետո՝ պարահանդեսի ժամանակ, Էլզան կրկին չի կարողանում հաղթահարել իր կախարդական պարգևը և Էրենդելին սուզում է հավերժական ձմռան իշխանության մեջ։ Վախենալով, որ կարող է ավելի շատ վնաս հասցնել, Էլզա թագուհին փախչում է իր ամրոցից և թաքնվում բարձր լեռներում՝ համոզված լինելով, որ ոչ ոք չի կարող օգնել իրեն։ Ձախլիկ էր, գրեթե ամեն ինչ անում էր ձախ ձեռքով։ Ռուսական վարձույթում Էլզային հնչյունավորել է ջազային երգչուհի Աննա Բուտուրլինան ։
Քրիստոֆ
Քրիստոֆ Բյորգման (Kristoff Bjorgman), մուլտֆիլմի գլխավոր տղամարդ հերոսը։ Բոլորովին չէր սիրում նստել տանը, նրան միշտ գրավում էին լեռները, որտեղ նա ապում էր՝ ձեռք բերելով և վաճառելով Էրենդել թագավորության սառույցները։ Քրիստոֆն ապրում էր իր սեփական կանոններով, և նրան դժվար էր անվանել ուրիշ մարդկանց զգացմունքների հանդեպ զգայուն։ Կողքից կարող էր թվալ, թե նա միայնակ է, բայց իրականում նա սերտ բարեկամական կապով կապված էր մի շատ զվարճալի եղջերուի՝ Սվենի հետ։ Քրիստոֆին մեծացրել են քարե տրոլները, և նա իր վարքագծով ակնհայտորեն նման չէր հեքիաթային արքայազն Հանսին։ Սակայն տղան հանուն իր ընկերների պատրաստ էր ամենի ինչի։ Մուլտֆիլմի ռուսական կրկնօրինակում Քրիստոֆին հնչյունավորել է ռուսական թատրոնի և կինոյի դերասան Անդրեյ Բիրինը ։
«Սառցե սիրտը» սցենարի զարգացմանը զուգահեռ Քրիստոֆի կերպարը ենթարկվել է բազմաթիվ փոփոխությունների։ Ըստ մուլտֆիլմի գլխավոր սցենարիստ Պոլ Բրիգսի՝ Քրիստոֆն ի սկզբանե եղել է «մի քանի խոսք ունեցող մարդ, որը խորը կապված էր բնությանը, հաստատակամ էր, մռայլ և կոպիտ»։ Բայց շուտով սցենարիստները որոշում են, որ կերպարը պետք է լինի շատ ուրախ։
Հանս
Արքայազն Հանս Վեստերգորդ (Prince Hans Westergaard), հմայիչ երիտասարդ արքայազն, Քրիստոֆի հակապատկերը և ֆիլմի գլխավոր բացասական կերպարը։ Նա Հարավային Կղզիներից ժամանալ է Էրենդել՝ մասնակցելու Էլզայի թագադրությանը։ Հանսը՝ 13 եղբայրներից փոքրը, ինչպես և Աննան, գիտեր, թե ինչ է նշանակում անտեսված լինել սեփական ընտանիքում։ Նա և Աննան արագորեն ընդհանուր լեզու են գտնում։ Արքայազնը խոստանում է Աննային, որ նա միշտ կլինի իր ուշադրության կենտրոնում։ Այնուամենայնիվ, այս ամենը խարդախություն էր, որպեսզի Աննան ստիպված նշանվի իր հետ, և ստանա թագը, որը «չի ստանում ոչ մի տասներեքերրորդ արքայազն, բացառությամբ ամուսնացածից»։ Վերջում նրան ուղարկում են տուն՝ տասներկու եղբայրների դատավարությանը։ Մուլտֆիլմի ռուսական կրկնօրինակում Հանսը խոսում էր ռուս երգիչ Դիմա Բիլանի ձայնով ։