cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սեսիլիա Յորք
Երկրորդ ամուսնություն
Սեսիլիայի և Ջոն Ուելսի, ով արքայադուստրից մոտ 20 տարով մեծ էր, ամուսնության ժամանակի և հանգամանքների վերաբերյալ ոչ մի գրառում չի պահպանվել, սակայն դա տեղի է ունեցել մինչ 1487 թվականի դեկտեմբերը կամ հաջորդ տարի՝ 1488 թվականին։ Էլիսոն Ուեյրը գրում է, որ ամուսնությունը կնքվել է 1487 թվականի նոյեմբերի 25-ի և դեկտեմբերի 31-ի միջև ընկած ընթացքում, ընդ որում, նա նշում է, որ հարսանիքին ներկա է եղել թագավորական զույգը։ Ինչպես գրում է պատմաբան Մերի–Էնն Էվերեթ Գրինը, 1487 թվականի դեկտեմբերին Սեսիլիան արդեն ամուսնու հետ Գրինվիչյան պալատում մասնակցել է Սուրբծննդյան տոնակատարություններին։ Նոր տարում Ուելսերը, ի թիվս ազնվականության ներկայացուցիչների և թագավորի այլ մտերիմների, ներկա են գտնվել հանդիսավոր ճաշկերույթին։ Վիկոնտ Ուելսը թագավորին 20 շիլինգ է նվիրել՝ որպես նվեր իր և կնոջ կողմից։ Խնջույքին ամուսինները իրարից բաժան են եղել․ Ջոնը սեղանի շուրջ նստել է դահլիճի աջ կողմում, իսկ Սեսիլիան՝ ձախ սեղանի գլխին։ Հայտնի չէ նաև, թե ով էր Սեսիլիայի և Ջոնի միության նախաձեռնողը։ Որոշ պատմաբաններ կարծում են, որ հենց թագավոր Հենրի VII-ն է կնոջ քրոջը խնամախոսել իր քեռու համար, որպեսզի խուսափի ազնվականության ավելի հեռանկարային ներկայացուցչի հետ Սեսիլիայի ամուսնությունից, քանի որ արքայադուստրը գահի օրինական ժառանգորդն էր նրա քրոջ՝ Էլիզաբեթ թագուհու երեխաների մահվան դեպքում։ Մյուս կողմից, գրել է, որ Հենրին բնավ էլ չէր պատրաստվում ամուսնացնել Սեսիլիային, այլ վերջինս է այդ գործը ձեռնարկել՝ ամուսին ընտրելով թագավորի քեռուն, ով նման փայլուն ամուսնությունից հետո այլևս ոչ մի տիտղոս չստացավ։ Սրանից բացի, Սեսիլիան մտերիմ էր թագավորի մոր՝ Մարգարետ Բոֆորթի հետ, թագուհին, իր հերթին, մտերիմ էր Ուելսների հետ և կարող էր գլուխ բերել այդ ամուսնությունը։ Անկախ նրանից, թե ով է եղել ամուսնության նախաձեռնողը, այն ձեռնտու էր երկու կողմերի համար, քանի որ դրանով ամրապնդվեց Լանքասթերների կապը Յորքերի հետ. Սեսիլիան, որը ավագ քույրից հետո Յորքերի տնից գահի երկրորդ հավակնորդն էր, հայտնվեց թագավորին մտերիմ տղամարդու խնամակալության ներքո, ինչը թույլ չէր տա նրան ներքաշել քաղաքական խաղերի մեջ Հենրի VII-ի դեմ։
1488 թվականի սկզբին տեղի ունեցած տոնակատարություններից հետո Սեսիլիայի հետքերը որոշ ժամանակով կորչել են։ Նա, հավանաբար, հեռացել է պալատից և ապրել է ամուսնու կալվածքներից մեկում։ Չնայած տարիքային մեծ տարբերությանը՝ ամուսնությունը հաջող է եղել, ծնվել են երկու դուստրերը՝ Էլիզաբեթը, ով անվանվակոչվել էր թագուհու պատվին, և Աննան՝ Սեսիլիայի քույր Աննա Յորքի պատվին։ Կա վարկած, որ ամուսինները երեք երեխա են ունեցել, բայց երրորդ երեխայի մասին հավաստի տվյալներ չկան։ Հայտնի է, որ Սեսիլիան զբաղվել է երեխաների դաստիարակությամբ և կրթությամբ, այդ պատճառով նա տանն է մնացել, իսկ նրա ամուսինը մեկնել է պալատ՝ իր պարտականությունները կատարելու։
1491 թվականին Ջոնը պատրաստվում էր եղբորորդուն ուղեկցել Ֆրանսիա։ Նախքան մեկնելը, վիկոնտը կնոջ համար իր բացակայության ժամանակ հարմարավետ բնակություն ապահովեց, բացի այդ, հատուկ խորհրդարանական ակտը նրան պատվիրակել էր այդ ժամանակ ամուսնու փոխարեն թագավորական վճարումները ստանալու և նրա ողջ ունեցվածքից օգտվելու իրավունքը։ Ինքը՝ թագավորը, պատրաստվելով արշավանքին, կտակ ստորագրեց, որով Սեսիլիայի ամուսնուն անվանում էր իր ֆեոդալներից մեկը։ 1492 թվականին Ջոնը ներկա է գտնվել Սեսիլիայի մոր՝ թագուհի Էլիզաբեթ Վուդվիլի հուղարկավորությանը, սակայն վիկոնտուհին, հավանաբար, բացակայել է այդ արարողությանը հիվանդության կամ հղիության պատճառով։ Ընդհուպ մինչև 1498 թվականը Սեսիլիայի կյանքի մասին շատ քիչ բան է հայտնի։ Այդ ժամանակաընթացքում (հավանաբար 1498 թվականին) մահացել է արքայադուստր Էլիզաբեթի ավագ դուստրը, ով մահից առաջ նշանադրված է եղել Ջոն Սթենլիի՝ Սթրեյնջի 9-րդ բարոն Ջորջ Սթենլիի ժառանգորդի հետ։ Հայտնի է, որ 1494 թվականին Սեսիլիան փաստաթղթերում հանդես է գալիս որպես իր անվանակից տատիկ, այրի Յորք դքսուհի Սեսիլիա Նևիլի կտակով հրիտակ կատարող։
Իտալիա
Կրոն
Իտալիայի ամենահին կրոնական համայնքներից մեկը համարվում է հրեական համայնքը։ Հրեաներն իտալիայում բնակվել են մեր թվարկությունից առաջ՝ դեռևս Հին Հռոմում։ Մի քանի դար շարունակ հրեաները, հատկապես Իսպանիայից, ներգաղթել են Իտալիա։ Այդուհանդերձ, Հոլոքոստի պատճառով, Իտալիայի հրեաների 20 %-ը ոչնչացվեց ։ Ոչ միայն Հոլոքոստի, այլև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին նախորդած և հաջորդած գաղթից պատճառով, ներկայումս Իտալիայում հրեաների թիվը կազմում է 28,400 ։
Վերջին երկու տասնամյակում տեղի ունեցած միգրացիոն խոշոր ներհոսքից հետո, երկրում մեծացել է ոչ քրիստոնյա բնակչության և կրոնական համայնքների թիվը։ Երկրի մոտ 800,000 բնակիչներ հնդկական թերակղզում առաջացած հավատալիքների հետևորդներ են։ Երկրում բնակվում են 70,000 սիկհեր, իսկ Իտալիայի տարածքում գործում են 33 գուրդվարաներ ։
Իտալիան, կրոնական ազատությունն ապահովելու համար, եկամտահարկից մնացած միջոցների որոշակի մի մասը փոխանցում է պետության կողմից ճանաչված կրոնական համայնքներին, որն առավել հայտնի է «Յուրաքանչյուր 1000-ից 8-ը» անվամբ (Otto per mille): Հատկացումներն ուղղվում են քրիստոնեական, հրեական, բուդդիստական և հինդու համայնքներին։ Ցուցակից դուրս են մնացել մուսուլմանական համայնքները, քանի որ վերջիններս, որպես այդպիսին, չեն գրանցվել Իտալիայի պետական ռեգիստրում՝ որպես կրոնական կառույց։ Վերջիններս հիմնականում հանդես են գալիս մշակութային կառույցների տեսքով ։ Հարկատու, ովքեր չունեն պետության կողմից տրամադրվող ֆինանսական միջոցների կարիքը, այդ միջոցներն ուղղում են պետության սոցիալական ոլորտի զարգացմանը ։
Կրթություն
Իտալիայում կրթությունն անվճար ու պարտադիր է 6-16 տարեկան երեխաների համար և բաղկացած է հինգ աստիճաններից. մանկապարտեզ (scuola dell'infanzia, պաշտոնապես կոչվում է նաև asilo), տարրական դպրոց (scuola primaria, պաշտոնապես կոչվում է նաև scuola elementare), միջնակարգ դպրոց (scuola secondaria di primo grado, պաշտոնապես կոչվում է նաև scuola media), ավագ դպրոց (scuola secondaria di secondo grado, պաշտոնապես կոչվում է նաև scuola superiore) և համալսարան (università) :
Առաջնային կրթությունը տևում է ութ տարի։ Դպրոցականներն անցնում են իտալերեն, անգլերեն, ֆրանսերեն, մաթեմատիկա, բնական գիտություններ, պատմություն, աշխարհագրություն, հասարակական գիտություններ, ֆիզիկական պատրաստություն, ինչպես նաև կերպարվեստ և երգ-երաժշտություն։ Երկրորդային կրթությունը տևում է հինգ տարի և ներառում է դպրոցների երեք հիմնական տիպեր, որոնք բևեռացված են ակադեմիական տարբեր մակարդակների վրա։ Liceo-ն պատրաստում է բուհերի դիմորդներ, ովքեր շարունակելու են կրթությունը բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում, մինչդեռ տեխնիկական ինստիտուտները և մասնագիտական ինստիտուտները պատրաստում են հատուկ մասնագիտական կադրեր։ 2012 թվականին, սկսվեց իտալական միջնակարգ կրթության համապատասխանեցումը Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության կողմից սահմանված չափանիշներին՝ 2003 թվականից ի վեր իրականացնելով լուրջ և համապարփակ բարեփոխումներ գիտության և մաթեմատիկայի ոլորտներում ։ Այդուհանդերձ, խորն անդունդ գոյություն ունի Հյուսիսային Իտալիայի դպրոցների, որոնց արդյունքները միջին համապետական ցուցանիշներից ավելի բարձր են (ընդորում, որոշ ասպեկտների տեսանկյունից այդ ցուցանիշներն աշխարհում առաջատար դիրքերում են գտնվում) և Հարավային Իտալիայի դպրոցների միջև, որոնց արդյունքներն այդքան էլ գոհացուցիչ չեն ։
Իտալիայում երրորդային կրթությունը բաշխված է պետական համալսարանների, մասնավոր համալսարանների և հեղինակավոր ու սելեկտիվ բարձրակարգ դպրոցներում, որտեղ սովորելը պարտադիր է, եթե քաղաքացին ցանկանում է մասնագիտանալ այս կամ այն ոլորտներում, ինչպես օրինակ դիվանագիտական դպրոցները։ Իտալիայում հայտնի սելեկտիվ դպրոց է Պիզայի բարձրագույն նորմալ դպրոցը։ Իտալիայի բուհական համակարգն աշխարհի առաջատար բուհական համակարգերի ցանկում չի ներառվում։ Իտալական որևէ բուհ չկա աշխարհի 100 ամենահեղինակավոր բուհերի ցանկում, իսկ աշխարհի 500 ամենահեղինակավոր բուհերի ցանկում ներառված են իտալական 20 բուհեր ։ Այդուհանդերձ, ներկայիս կառավարությունն իրականացնում է խոշոր բարեփոխումներ և փոփոխություններ՝ բարելավելու կրթական համակարգի ինստիտուցիոնալ մակարդակը և որակական արդյունքները ։
Առողջապահություն
1978 թվականից սկսած Իտալիայում ներդրվել է հանրային առողջապահության համընդհանուր համակարգը ։ Այդուհանդերձ, երկրում քաղաքացիներին առողջապահական ծառայությունները մատուցվում են հանրային-մասնավոր խառը համակարգի կողմից։ Առողջապահության հանրային հատվածը հանդիսանում է Ազգային առողջապահական ծառայությունը (Servizio Sanitario Nazionale), որը գործում է Իտալիայի առողջապահության նախարարության կազմում և իրականացվում է տարածաշրջանային մակարդակով։ 2012 թվականին Իտալիայում առողջապահական ծախսերը կազմում էին ազգային ՀՆԱ-ի 9.2 %-ը, որը բավականին մոտ է ՏՀԶԿ անդամ պետությունների միջին ցուցանիշին՝ 9.3 % : 2000 թվականին իտալական առողջապահական համակարգն աշխարհում ռեյտինգային ինդեքսներում երկրորդն էր ։ Իտալական առողջապահական համակարգն աշխարհում կրկին երկրորդն էր՝ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության կողմից կազմված էֆֆեկտիվ առողջապահական համակարգերի ինդեքսում։
Իտալիայում կյանքի միջին տևողությունը բավականին բարձր է։ Տղամարդկանց պարագայում այն կազմում է 80 տարեկան, իսկ կանանց համար՝ 85: Այս ցուցանիշով Իտալիան աշխարհում հինգերորդն է ։ Ի համեմատություն արևմտյան մյուս երկրների, Իտալիայում չափահաս բնակչության ավելորդ քաշի մակարդակը բարձր չէ։ Այն ցածր է 10 %-ից ): Շատ գիտնականների կարծիքով, այս ցուցանիշի պատճառը հայտնի Միջերկրածովյան դիետան է։ 2012 թվականի տվյալներով Իտալիայում օրական ծխում է բնակչության 22 %-ը։ Ընդորում, 2000 թվականին այդ ցուցանիշը կազմել է 24,4 %։ Այդուհանդերձ, ցուցանիշը ՏՀԶԿ միջին ցուցանիշից բարձր է ։ 2005 թվականից սկսած հանրային վայրերում ծխելու համար, այդ թվում սրճարաններում, ռեստորաններում, գիշերային ակումբներում և գրասենյակներում, ստեղծվել են հատուկ իզոլացված սենյակներ ։ 2013 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն միջերկրածովյան դիետան ներառել է մարդկության ոչ նյութական արժեքների ցանկում։ Ընդորում, դիետայի այս տեսակը ներառվել է ոչ միայն Իտալիայի, այլև Մարոկկոյի, Իսպանիայի, Պորտուգալիայի, Հունաստանի, Կիպրոսի և Խորվաթիայի ցանկերում ։
Բնակչություն
2008 թվականի վերջին Իտալիայի բնակչությունը գերազանցել է 60 միլիոնը։ Այս պահին երկիրը Եվրամիության երկրների շարքում բնակչության թվով չորրորդ տեղում է, իսկ աշխարհի երկրների թվում՝ 23-րդ։ Բնակչության խտությունը՝ 199,2 մարդ/կմ² կիլոմետր - հինգերորդ տեղը Եվրամիությունում։ Ամենաբարձր խտությունը Հյուսիսային Իտալիայում է, որտեղ ապրում է երկրի ընդհանուր բնակչության գրեթե կեսը։ Իտալիայի ամենախիտ բնակեցված շրջաններն են Կամպանիայի, Լոմբարդիայի և Լիգուրիայի հարթավայրերը, որտեղ մեկ կմ²-ում կա ավելի քան 300 բնակիչ։ Դա պայմանավորված է տնտեսական բարենպաստ պայմաններով, մինչև X դ. երկրի հարավն ավելի զարգացած էր և խիտ բնակեցված։ Հատկապես մարդաշատ է Փո գետի հովիտը։ Լեռնային շրջանները շատ ավելի քիչ բնակեցված են։ Այստեղ բնակչության խտությունը իջնում ​​է մինչև 35 մարդ 1 կմ²-ի վրա, տնտեսապես թերզարգացած Սարդինիայի և Բազիլիկատայի տարածքներում բնակչության խտությունը կազմում է 60 մարդ 1 կմ²-ի վրա։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Իտալիան երկարատև տնտեսական բում ապրեց, որը առաջացրեց գյուղից քաղաք միգրացիա և դադարեցրեց արտագաղթը և երկիրը գրավիչ դարձրեց ներգաղթյալների համար։ Մինչև 1970-ական թվականները ծնելիության մակարդակը բարձր էր, բայց շուտով իջավ բնակչության հիմնական մակարդակից։ 2008 թվականին յուրաքանչյուր հինգերորդ իտալացին 65 տարեկանից բարձր էր։ Չնայած դրան, հիմնականում վերջին երկու տասնամյակների ընթացքում զանգվածային ներգաղթի պատճառով, 2000-ականներին նկատվեց ծնելիության աճ (հատկապես հյուսիսային շրջաններում), առաջին անգամ երկար տարիների ընթացքում։ Աճել է նաև ծնելիության մակարդակը՝ 2008 թվականին այն կազմել է 1,41՝ 2005 թվականի 1,32-ի դիմաց Իտալիայում կյանքի միջին տեւողությունը 2014 թվականի դրությամբ կազմում է 83 տարի, որն ամենաբարձրերից մեկն է աշխարհում։ Կենսաթոշակային տարիքը կանանց համար՝ 65, տղամարդկանց համար՝ 70 տարին է։
Աճի տեմպերը, բնակչության տարիքային և սեռային կառուցվածքը
Իտալիայում ծնելիության ընդհանուր մակարդակը գագաթնակետին է հասել 1881-1890 թվականներին։ և հավասար էր հազարի 37,8-ի, բայց 1932 թվականին իջավ մինչև 23,6 ։ Իտալիայի բնակչության տարիքային կառուցվածքը 2021 թվականի դրությամբ՝ 0-14 տարեկան՝ 12,8%; 15-64 տարեկան՝ 63,7%; 65 տարեկան և բարձր՝ 23,5%: Իտալիայի բնակչության միջին տարիքը ըստ The World Factbook-ի 2020 թվականին եղել է 46,5 տարի (5-րդ տեղն աշխարհում), այդ թվում՝ 45,4 տարեկան տղամարդկանց և 47,5 տարեկան կանանց համար։ Տղամարդկանց և իգական սեռի հարաբերակցությունը՝ ընդհանուր բնակչությունը՝ 0,93 (2020):Իտալիայի բնակչության կյանքի միջին տեւողությունը 2021 թվականի դրությամբ՝ ընդհանուր՝ 82,67 տարի; տղամարդիկ - 80,01 տարի; կանայք՝ 85,49 տարեկան։ 2021 թվականի դրությամբ ծնելիության մակարդակը կազմում է 8,37 նորածին 1000 բնակչի հաշվով (216-րդն աշխարհում)։ Պտղաբերության ընդհանուր գործակիցը կազմում է 1,47 ծնունդ մեկ կնոջ համար։ Բնակչության ժողովրդագրական ծերացման պատճառով մահացության մակարդակը անշեղորեն աճում է, 2021 թվականի դրությամբ մահացության մակարդակը կազմում է 10,7 մահ 1000 մարդու հաշվով (24-րդն աշխարհում):2021 թվականի դրությամբ Իտալիայում միգրացիայի զուտ մակարդակը կազմում է 3,21 միգրանտ 1000 բնակչի հաշվով (34-րդն աշխարհում)։ 2019 թվականի դրությամբ Իտալիայում առաջին ծննդաբերության ժամանակ կնոջ միջին տարիքը 31,3 տարեկան է (համեմատության համար՝ Կորեայի Հանրապետությունը, որն աշխարհում ամենացածր TFR-ով երկիրն է, կազմում է 0,84 ծնունդ մեկ կնոջ հաշվով 2020 թվականին, միջին տարիքը մեկ կնոջ համար։ կինն առաջին ծննդյան ժամանակ 2019 թվականին եղել է 32,2 տարեկան)։
Իտալիայում ծնելիության մեծ տարբերություններ են եղել՝ կախված տարածաշրջանից. ավանդաբար հարավային շրջաններն ունեին ծնելիության ավելի բարձր մակարդակ, սակայն վերջերս միտումը փոխվել է։
Ազգային կազմ
Իտալիան Շենգենյան համաձայնագրի անդամ է 1997 թվականի հոկտեմբերի 26-ից[20] Օտարերկրյա քաղաքացիները շենգենյան վիզա են ստանում այն ​​երկրի հյուպատոսությունում, որը գլխավորն է այցելելու համար։ Տուրիստական ​​վիզան թույլ է տալիս մնալ Շենգենյան գոտու երկրների տարածքում (ներառյալ Իտալիան) յուրաքանչյուր կիսամյակում առավելագույնը 90 օր։ 2016 թվականի դրությամբ, երբ եվրոպական միգրացիոն ճգնաժամը հասավ իր գագաթնակետին, Իտալիայի բնակչության 8%-ը օտարերկրյա քաղաքացիներ են և առաջին սերնդի միգրանտներ այլ երկրներից։ Այս ցուցանիշը 2009-2016 թվականներին աճել է 1,5%-ով և աճի միտում ունի։ Իտալիայի կառավարության տվյալներով՝ 2009 թվականի հունվարի դրությամբ Իտալիայում գրանցված է եղել 3,891,295 օտարերկրյա քաղաքացի, ինչը կազմում է ընդհանուր բնակչության մոտ 6,5%-ը։ Իտալիայում ծնված մոտ կես միլիոն ներգաղթյալ երեխա էական դեր է խաղում ժողովրդագրական ընդհանուր պատկերի մեջ[96]: Երկրում նույնպես զգալի թվով անօրինական ներգաղթյալներ են ապրում։ 2008 թվականի մայիսին The Boston Globe-ը նրանց թիվը գնահատեց 670,000։ Եվրամիության ընդլայնման հետ մեկտեղ ներգաղթի վերջին ալիքը եղել է մոտակա երկրներից, հատկապես Արևելյան Եվրոպայից և ավելի ու ավելի շատ Ասիայից[98]՝ փոխարինելով Հյուսիսային Աֆրիկան ​​որպես միգրանտների հիմնական աղբյուր։ Մոտ 800,000 ռումինացիներ, որոնցից մոտ 10%-ը գնչուներ են[99], պաշտոնապես գրանցված են որպես Իտալիայում բնակվող՝ այս պարամետրով առաջ անցնելով այլ էթնիկ փոքրամասնություններից, ինչպիսիք են ալբանացիները և մարոկկացիները։ Չգրանցված ռումինացիների և մոլդովացիների (որոնց լեզուն պատկանում է Balkan-Romance խմբին, մոտ է իտալերենին, ինչը հեշտացնում է նրանց հարմարվողականությունը երկրում) թիվը 2007 թվականին Բալկանյան Հետաքննող Լրագրող Ցանցի կողմից գնահատվել է մոտ կես միլիոն մարդ:2009 թվականի դրությամբ օտարերկրացի իտալացիների ծագման աշխարհագրությունը հետևյալն էր՝ Եվրոպա (53,5%), Աֆրիկա (22,3%), Ասիա (15,8%), Ամերիկա (8,1%) և Օվկիանիա (0,06%)։ Իտալիայի օտարերկրյա բնակչության բաշխվածությունը անհավասար է. 87,3%-ն ապրում է երկրի տնտեսապես ամենազարգացած հյուսիսային և կենտրոնական շրջաններում, մինչդեռ միայն 12,7%-ն է ապրում թերակղզու ագրարային հարավային մասում։
2019 թվականի դրությամբ, ՄԱԿ-ի գնահատականներով, Իտալիայում ապրում էր 6,3 միլիոն ներգաղթյալ կամ երկրի բնակչության 10,4%-ը:Իտալիայի վիճակագրության ազգային ինստիտուտի (ISTAT) տվյալներով՝ իտալական պետության բնակչության աճի մեջ զգալի ներդրում են ունեցել Իտալիայում մշտապես բնակվող օտարերկրյա քաղաքացիները։ 2001-ից 2011 թվականներին օտարերկրացիների թիվը եռապատկվել է. 2001 թվականին մարդահամարի ժամանակ նրանց թիվը 1,300,000-ից մի փոքր էր, իսկ 2011-ին Իտալիայում ապրում էր արդեն 3,769,518 օտարերկրյա քաղաքացի։ Օտարերկրյա քաղաքացիների տարածքային բաշխումն առանձնապես չի փոխվել. երկու երրորդը մշտական ​​բնակություն ունի Իտալիայի հյուսիսում, մասնավորապես հյուսիս-արևմուտքում, որտեղ ապրում է օտարերկրացիների 36%-ը։ Ներգաղթյալների կեսից փոքր-ինչ պակասն ապրում է փոքր համայնքներում, որտեղ տեղի բնակչությունը չի գերազանցում 20000-ը։ Խոշոր կոմունաներից առաջին տեղը զբաղեցնում է Բրեշիան, որի տարածքում ապրում է օտարերկրյա բնակչության 16%-ը։
Մշակույթ
Ընդհուպ մինչև 1861 թվականը դարեր շարունակ քաղաքական և աշխարհագրական տեսանկյունից բաժանված լինելով՝ Իտալիան ունեցել է յուրօրինակ մշակույթ, որը ներառել է տարբեր տարածաշրջանների ավանդույթներն և դարձել ուժի և հովանավորության յուրահատուկ համադրություն ։ Միջնադարում և Վերածննդի ժամանակաշրջանում, մի շարք հայտնի պալատական արքունիքներ մրցակցել են աշխարհի հայտնի ճարտարապետներին, արտիստներին և գիտնականներին իրենց մոտ հրավիրելու համար, որի արդյունքում ստեղծվել է հուշարձանների, կտավների, երաժշտության և գրականության խոշոր ժառանգություն ։
Իտալիայում են գտնվում ամենաշատ թվող ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում գտնվող հուշարձանները։ Ներկայումս այդ հուշարձանների թիվը կազմում է 53։ Իտալիան ունի տարբեր ժամանակաշրջանների արվեստի, մշակույթի և գրականության խոշոր ժառանգություն։ Երկիրն աշխարհի վրա ունեցել է խոշոր մշակութային ազդեցություն։ Մեծ թվաքանակով իտալացիներ տարբեր ժամանակաշրջաններում գաղթել են Իտալիայից՝ ձևավորելով իտալական սփյուռքը։ Ավելին, երկրում առկա են տարբեր տիպի մոտ 100,000 հուշարձաններ՝ թանգարաններ, պալատներ, կառույցներ, արձաններ, եկեղեցիներ, արվեստի պատկերասրահներ, առանձնատներ, շատրվաններ, պատմական տներ և հնագիտական մնացորդներ ։
Ճարտարապետություն
Իտալական ճարտարապետական ոճը խիստ բազմազան է, որը չի կարող բնորոշվել կոնկրետ որևէ ժամանակաշրջանի կամ տարածաշրջանի, քանի որ Իտալիան, ընդհուպ մինչև 1861 թվականը, մասնատված է եղել մանր իշխանությունների և մարզերի միջև։ Այս գործոնի ազդեցության պատճառով էլ իտալական ճարտարապետական ոճն ունի իրեն բնորոշ առանձնահատկությունները և գեղագիտական նրբությունները։
Իտալիան հայտնի է իր ճարտարապետական նվաճումներով, որոնք մեծ նշանակություն ունեն համաշխարհային ճարտարապետության համար։ Դրանց շարքին են դասվում կամարները, գմբեթները, որոնք մեծապես օգտագործվել են Հին Հռոմի ժամանակաշրջանում։ Կամարները և գմբեթներն օգտագործվել են նաև 14-16-րդ դարերում՝ Վերածննդի ժամանակաշրջանում։ Իտալիան համարվում է Պալադինիզմի հայրենիքը։ Վերջինս ճարտարապետական ոճ է, որն իր վրա կրել նեոդասական ճարտարապետության ազդեցությունը և իր հերթին ազդեցություն ունեցել 17-րդ դարի վերջից մինչև 20-րդ դարի սկիզբը Մեծ Բրիտանիայում, Ավստրալիայում և Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում կառուցված տների վրա։ Արևմտյան ճարտարապետության գլուխգործոցներ համարվող Կոլիզեյը, Միլանի տաճարը, Սանտա Մարիա դել Ֆիորեն, Պիզայի աշտարակը և Դոժերի պալատ նույնպես գտնվում են Իտալիայում։
Իտալիայի ճարտարապետությունը մեծապես իր ազդեցությունն է թողել համաշխարհային ճարտարապետության վրա։ Բրիտանացի հնագետԻնիգո Ջոնս, լինելով իտալական կառույցների և քաղաքների ճարտարապետության ազդեցության տակ, իտալական վերածննդի ժամանակաշրջանի ճարտարապետությանը բնորոշ տարրերը 17րդ դարում բերեց Անգլիա։ Ընդորում, իր գործունեության ընթացքում Ջոնսը եղել է Անդրեա Պալլադիոյի ազդեցության տակ ։ Բացի այդ, «italianizzante» ճարտարապետական ոճով (բառացի իտալացված), որը բավականին հայտնի է եղել 19-րդ դարում, ընդունված է բնորոշել այլ պետությունների ճարտարապետական այն շինությունները, որոնք կառուցվել են իտալական ոճով, հատկապես Վերածննդի դարաշրջանի ոճով։
Կերպարվեստ
Իտալական կերպարվեստի պատմությունը հանդիսանում է արևմտյան նկարչական արվեստի բաղկացուցիչ մասը։ Հռոմեական արվեստի վրա մեծ ազդեցություն ունեցել է Հունաստանը և ընդունված է ասել, որ հռոմեական արվեստը հանդիսանում է հին հունական արվեստի ժառանգորդը։ Այդուհանդերձ, հռոմեական նկարչական արվեստն ունի եզակի և կարևոր առանձնահատկություններ։ Հռոմեական նկարչական արվեստի միակ պահպանված նմուշները պատերին պատկերված նկարներն են, որոնց մեծ մասը գտնվում է Հարավային Իտալիայում՝ Կամպանիայի վիլլաներում։ Այսպիսի նկարները կարելի է խմբավորել 4 հիմնական ոճերի կամ ժամանակաշրջանների միջև ։
Բարակ տախտակների վրա կատարված նկարազարդումներն առավել հայտնի են դարձել ռոմանական արվեստի ժամանակաշրջանում։ Վերջիններիս վրա մեծ ազդեցություն են ունեցել բյուզանդական սրբապատկերները։ 13-րդ դարի կեսերին միջնադարյան արվեստը և գոթական արվեստը դարձել են առավել իրական, երբ հասարակության մոտ առաջացավ հետաքրքրություն Չիմաբուեի և նրա աշակերտի՝ Ջիոտտոյի արվեստի նկատմամբ, որոնք դարձան արվեստի այս ճյուղի կարկառուն ներկայացուցիչներն Իտալիայում։ Ջիոտտոյից սկսած, արվեստի այս ճյուղի նմուշները սկսեցին էլ ավելի մշակվել՝ դառնալով ավելի ազատ և նորարական։ Չիմաբուեն և նրա աշակերտը՝ Ջիոտտոն համարվում են արևմտյան մշակույթի միջնադարյան ժամանակաշրջանի ամենակարկառուն դեմքերը։
Իտալական Վերածնունդը շատերի կարծիքով համարվում է նկարչական արվեստի ոսկեդարը, որը ձգվել է 14-րդ դարից մինչև 17-րդ դարի կեսերը։ Վերջինս լուրջ ազդեցություն է ունեցել ոչ միայն իտալական, այլև համաշխարհային նկարչական արվեստի վրա։ Իտալացի մի շարք նկարիչներ, ինչպես օրինակ Պաոլո Ուչելլոն, Անջելիկոն, Մազաչչոն, Պիեռա Դելլա Ֆրանչեսկան, Անդրեա Մանտենյան, Ֆրա Ֆիլիպպո Լիպպին, Ջորջոնեն, Տինտորետտոն, Սանդրո Բոտիչելլին, Լեոնարդո դա Վինչին, Միքելանջելոն, Ռաֆայել Սանտին, Ջովաննի Բելլինին և Տիցիանը, հեռանկարային պատկերի, մարդու անատոմիայի ուսմունքի, համաչափության, ինչպես նաև նկարչության տեխնիկական հնարքների զարգացման արդյունքում, իտալական նկարչական արվեստը հասցրել են բարձր մակարդակի։ Միքելանջելոն եղել է հայտնի քանդակագործ, ով հիմնականում գործել է 1550-1520 թվականներին։ Նրա գլուխգործոցներից են Դավիթը, Պիետան և Մովսեսը։ Վերածննդի ժամանակաշրջանի հայտնի քանդակագործներ են նաև Լորենցո Գիբերտին, Լուկա դելա Ռոբիան, Դոնատելլոն, Ֆիլիպո Բրունելեսկին և Անդրեա դել Վերոկկիոն։
15-րդ և 16—րդ դարերում, Բարձր Վերածնունդն իտալիայում սկիզբ դրեց արվեստի մի նոր ճյուղի՝ մաներիզմի։ Բալանսավորված ստեղծագործությունների և հեռանկարների ուղղությամբ ռացիոնալ մոտեցման փոխարեն, որոնցով բնութագրվում էր արվեստը 16-րդ դարին, մանիերիստները փնտրում էին անկայունություն, արհեստականություն և կասկածանք։ Պիեռա Դելլա Ֆրանչեսկայի անխռով դեմքը և ժեստերն ու Ռաֆայելի Կույսերի անդորրը փոխարինվեցին Պոնտորմոյի անհանգստացնող արտահայտություններով և Էլ Գրեկոյի էմոցիոնալ լարվածությամբ։ 17-րդ դարում իտալական բարոկկոյի հայտնի ներկայացուցիչներ էին Կարավաջոն, Անիբալե Կարաչին, Արտեմիզիա Ջենտիլեսկին, Մատիա Պրետին, Կարլո Սարաչենին և Բարտոլոմեո Մանֆրեդին։ Ավելի ուշ, 18-րդ դարում, իտալական ռոկոկոյի վրա մեծապես ազդել է ֆրանսիական ռոկոկոն, քանի որ արվեստի այս ուղղությունն առաջացել է Ֆրանսիայում։ Իտալական ռոկոկոյի հայտնի ներկայացուցիչներ են Ջովաննի Բատիստա Տիեպոլոն և Ջովաննի Անտոնիո Կանալետտոն։ Իտալական նեոդասական քանդակագործությունը հիմնված էր շարժման գաղափարախոսական ասպեկտի վրա։ Իտալական նեոդասական քանդակագործության նմուշներից են Անտոնիո Կանովայի մերկ քանդակները։
19-րդ դարում իտալական ռոմանտիզմի ներկայացուցիչներ էին Ֆրանչեսկո Հայեցը, Ջուզեպպե Բեզուոլին և Ֆրանչեսկո Պոդեստին։ Իմպրեսիոնիզմը Ֆրանսիայից Իտալիա է բերվել Մաքիայոլի շարժմա կողմից, որը հայտնի ներկայացուցիչներ են եղել Ջովանի Ֆատորին և Ջովանի Բոլդինին։ Իտալական ռեալիզմի հայտնի ներկայացուցիչներ են Ջիոչինո Տոման և Ջուզեպպե Պելիզա դա Վոլպեդոն։ 20-րդ դարում, ֆուտուրիզմի օգնությամբ, հատկապես Ումբերտո Բոչոնին և Ջակոմո Բալլան, Իտալիան դարձավ նկարչության և քանդակագործության գեղարվեստական էվոլյուցիայի հայրենիքը։ Իտալական ֆուտուրիզմի հայտնի ներկայացուցիչներից է Ջորջո դե Կիրիկոն, ով մեծ ազդեցություն է ունեցել սյուրռեալիզմի և արվեստի մյուս ուղղությունների իտալացի ներկայացուցիչների վրա։
Գրականություն
Իտալական գրականությունը սկսվել է մ.թ.ա. 753 թվականին՝ Հռոմի հիմնադրումից հետո։ Լատինական գրականությունը եղել և շարունակում են մեծ դերակատարություն ունենալ համաշխարհային գրականության մեջ։ Լատինական գրականությունը համաշխարհային գրականությանը տվել է հեղինակավոր գրողների, բանաստեղծների, փիլիսոփաների և պատմիչների, ինչպես օրինակ Պլինիոս Ավագը, Պլինիոս Կրտսերը, Վերգիլիոսը, Հորացիոսը, Սեքստոս Պրոպերցիոսը, Պուբլիուս Օվիդիուս Նասոն և Տիտոս Լիվիոսը։ Հռոմեացիները նույնպես հայտնի էին իրենց բանավոր ճառերով, բանաստեղծական ձիրքով, դրամաներով և էպիգրամներով ։ 13-րդ դարի առաջին տարիներին սուրբ Ֆրանցիսկ Ասսիզեցին գրաքննադատների կողմից ճանաչվել է որպես առաջին իտալացի բանաստեղծ։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը համարվում է «Արևի օրհներգը» կրոնական երգը ։
Իտալական քնարական մեկ այլ ուղղություն ծագել է Սիցիլիայում։ Կայսր Ֆրեդերիկ II-ի պալատում, որը Սիցիլիական թագավորությունը կառավարել է 13-րդ դարի առաջին կեսին, պրովանսյան ոճով գրված բառերը և ձևերը շարադրվել են տեղական լեզվի պարզ հնչերանգով։ Այդ բանաստեղծներից ամենահայտնին եղել է նոտար Ջակոմո Լենտինին, ով համարվում է սոնետի ստեղծողը, չնայած, որ ամենահայտնի սոնետիստը համարվում է Պետրարկան ։
Գվիդո Գվինցելին համարվում է Դոլչե ստիլ նովո ուղղության հիմնադիր։ Վերջինս դպրոց-ուղղություն է, որի հետևորդներն ավանդական սիրային պոեզիայում ավելացնում էին փիլիսոփայական տարածականությունը։ Սիրո այս նոր ընկալումը, որն արտահայտվում էր պարզ, անաղարտ ձևով, մեծ ազդեցություն է ունեցել Գվիդո Կավալկանտիի և ֆլորենսիացի բանաստեղծ Դանթե Ալիգիերիի վրա, ով դրել է ժամանակակից իտալերենի հիմքերը։ Նրա հայտնի «Աստվածային կատակերգություն» աշխատությունը համարվում է միջնադարյան Եվրոպայում ստեղծված ամենահայտնի գրական աշխատություններից մեկը։ Ավելին, բանաստեղծը ստեղծել է տերցին բանաստեղծական ձևը։ 14-րդ դարի երկու մեծագույն գրողներ՝ Ֆրանչեսկո Պետրարկան և Ջովաննի Բոկաչչոն, ուսումնասիրել և նմանեցրել են անտիկ գրականությանը բնորոշ տարրերն իրենց գրական առանձնահատկությունների և ոճերի հետ։ Պետրարկան փառքի է հասել իր «Երգերի գիրք» բանաստեղծական ժողովածուի շնորհիվ։ Պետրարկայի սիրային պոեզիան դարերի ընթացքում եղել է որպես ժանրի լավագույն մոդելներից մեկը։ Նույնչափ ազդեցիկ էր նաև Բոկաչչոյի «Դեկամերոնը», որը համարվում է երբեմնի գրված պատմվածքների ամենահայտնի ժողովածուներից մեկը ։
Իտալական վերածննդի հեղինակները ստեղծել են մի շարք արժեքավոր աշխատություններ։ Նիկոլո Մաքիավելիի «Տիրակալը» աշխատությունը համարվում է քաղաքագիտության և ժամանակակից փիլիսոփայության ամենահայտնի գործերից մեկը, որտեղ արդյունավետ ճշմարտությունը համարվում է առավել կարևոր, քան որևէ աբստրակտ իդեալ։ Այդ ժամանակաշրջանի մեկ այլ կարևոր աշխատություն է Լուդովիկո Արիոստոյի «Կատաղած Օռլանդոն» աշխատությունը, որը համարվում է Մատեո Մարիա Բոյարդոյի անավարտ «Սիրահարված Օռլանդոն» աշխատության շարունակությունը։ «Կատաղած Օռլանդոն», թերևս, համարվում է երբևիցե գրված ամենավեհանձն (ամենախրոխտ) բանաստեղծություններից մեկը։ Բալդասարե Կաստիլիոնեի «Պալատականի գիրքը» երկխոսությունը նկարագրում է իդեալական պալատական ջենթլմենի կերպարը և հոգևոր գեղեցկությունը։ Լիրիկական բանաստեղծ Տորկվատո Տասսոն իր «Ազատագրված Երուսաղեմ» վեպում օգտագործելով օկտավներ, նկարագրում է քրիստոնեության դարաշրջանը, ուշադրություն դարձնելով նաև հանգավորվածության արիստոտելյան սկզբունքներին։
Ջովաննի Ֆրանչեսկո Ստրապարոլան և Ջամբատիստա Բազիլեն, որոնք գրել են համապատասխանաբար «Ստրապարոլայի զվարճալի գիշերները» (1550–1555) և «Պենտամերոն» աշխատությունները, Եվրոպայի ողջ տարածքում առաջինն են հեքիաթները  ։ 17-րդ դարի սկզբին ստեղծվել են մի շարք հայտնի գրական գլուխգործոցներ, ինչպես օրինակ, Ջամբատիստա Մարինոյի երկարաշունչ առասպելական բանաստեղծությունը՝ «Ադոնիսը»։ Բարոկկո ժամանակաշրջանը ներկայացվում է Գալիլեո Գալիլեյի գիտական արձակով, ինչպես նաև Թոմազո Կամպանելայի «Արևի քաղաքը» աշխատություններով, որտեղ նկարագրվում է փիլիսոփա քահանայի կողմից ղեկավարվող օրինակելի հասարակություն։ 17-րդ դարի վերջին, Արկադիայի ակադեմիկոսները սկսել են շարժում, որի նպատակը պոեզիայում պարզության և դասական սահմանափակման վերականգնումն էր։ Վերջինիս վառ օրինակ համարվում է Պիետրո Մետաստազիոյի հերոսական մելոդրամաները։ 18-րդ դարում թատերագիր Կարլո Գոլդոնին ստեղծել է թատերական պիեսների մի ամբողջ շարք, որոնցից շատերը նկարագրում էին այդ ժամանակների միջին դասը։ Ռոմանտիզմի ժամանակաշրջանը համընկնում է Ռիսորջիմենտոյի որոշ գաղափարների հետ։ Վերջինը հայրենասիրական շարժում է, որը խորհրդանշում է Իտալիայի քաղաքական միասնականությունը և օտար պետություններից ազատությունը։ Իտալացի գրողները հարել են ռոմանտիզմով 19-րդ դարի սկզբին։ Իտալական վերածննդի ժամանակաշրջանը փառաբանվել է բանաստեղծներ Վիտորիո Ալֆիերիի, Ուգո Ֆոսկոլոյի և Ջակոմո Լեոպարդիի կողմից։ Ռոմանտիզմի իտալացի հայտնի ներկայացուցիչ Ալեսանդրո Մանձոնիի աշխատություններն իտալական միասնականության խորհրդանիշներ են։ Պատճառն աշխատությունների հայրենասիրական ուղերձն է, ինչպես նաև նրա ջանքերը՝ արդիականացնելու իտալերենը։ Նրա «Նշանվածները» իտալական առաջին պատմական վեպն է, որը գովերգում է արդարադատության և նախախնամության քրիստոնեական արժեքները և համարվում է իտալերենով ամենալայն տարածված և կարդացված վեպը ։
19-րդ դարի վերջին, վերիզմ ռեալիստական գրական շարժումը մեծ դերակատարություն է ունեցել իտալական գրականության մեջ։ Այդ շարժման ամենահայտնի ներկայացուցիչները եղել են Ջովաննի Վերգան և Լուիջի Կապուանան։ Նույն ժամանակաշրջանում, Էմիլիո Սալգարին, որը գրել է ավազակների մասին արկածային աշխատություններ և համարվում է արկածային գրականության հիմնադիրներից մեկը, տպագրել է իր «Սանդոկան» շարքը ։ 1883 թվականին Կառլո Կոլլոդին նույնպես տպագրել է «Պինոկիոյի արկածները։ Փայտե տիկնիկի պատմությունը» աշխատությունը, աշխարհի ամենաշատ թարգմանված ոչ կրոնական աշխատությունն է և համարվում է մանկական գրականության անբաժան մասնիկներից մեկը ։ Ֆուտուրիզմ կոչվող շարժումն իտալական գրականության վրա մեծապես ազդել է 20-րդ դարի սկզբին։ Ֆիլիպո Մարինետտին գրել է «Ֆուտուրիզմի մանիֆեստը» աշխատությունը, որը կոչ է անում օգտագործել լեզուն և փոխաբերությունները, որոնք ցույց են տալիս են մեխանիկական ժամանակաշրջանի (20-րդ դարի առաջին կես) արագությունը, դինամիզմը և դաժանությունը կամ բռնությունը ։
Իտալացի հայտնի փիլիսոփաներ են Չեզարե Բեկարիան, Ջորդանո Բրունոն, Բենեդետտո Կրոչեն, Մարսիլիո Ֆիչինոն և Ջամբատիստա Վիկոն։
Կրթություն
Նախակրթարան 6-ից 11 տարեկան Տարրական դպրոցը բաժանված է 2 մակարդակի՝ scuola elementare 1 և scuola elementare 2: Այս երկու մակարդակներն էլ անվճար են բոլորի համար։ Տարրական դպրոցի ավարտին աշակերտները հանձնում են գրավոր և բանավոր քննություններ։ Նրանց արդյունքների հիման վրա տրվում է տարրական դպրոցի ավարտական ​​վկայական (diploma di licenza elementare): Այս փուլում ուսումնասիրվում են կարդալ, գրել, նկարչություն, թվաբանություն, երաժշտություն, աշխարհագրություն, պատմություն, ինֆորմատիկա և ֆիզկուլտուրա՝ այս առարկաները պարտադիր են, ցանկության դեպքում ուսումնասիրվում է միայն կրոնը։ Ուսումնական ծրագրերը սովորաբար ներառում են նաև մեկ օտար լեզվի ուսումնասիրություն։
Միջին կրտսեր դպրոց (scuola media) 11-ից 14 տարեկան Այս փուլում ուսանողները սովորում են իտալերեն, պատմություն, աշխարհագրություն, մաթեմատիկա և բնագիտություն, երկու օտար լեզուներ, արվեստի պատմություն, տեխնիկա և երաժշտություն։
Միջնակարգ ավագ դպրոց 14-ից 19 տարեկան Այս փուլում ուսանողները որոշում են՝ սովորել սովորական ծրագրի համաձայն և պատրաստվել բուհ ընդունվելուն, թե՞ համատեղել ուսումը մասնագիտական ​​վերապատրաստման հետ։
Բարձրագույն կրթություն Իտալիայի բարձրագույն կրթության համակարգը ներկայացված է համալսարաններով, տեխնիկական համալսարաններով, համալսարանական քոլեջներով, կոնսերվատորիաներով և ակադեմիաներով։
Իտալիայում կա 56 համալսարան։ Դրանցից 47-ը պետական ​​են, 9-ը՝ մասնավոր։
Իտալիան եղել է Բոլոնիայի գործընթացի ձևավորման նախաձեռնողներից մեկը, որը կրում է աշխարհի ամենահին Բոլոնիայի համալսարանի անունը, որտեղ 1999 թվականին եվրոպական 29 երկրների կրթության նախարարները ստորագրել են Բոլոնիայի հռչակագիրը։
2020 թվականի դրությամբ Իտալիայի 25-ից 64 տարեկան բնակչության 20,1%-ն ունի բարձրագույն կրթություն։ Բնակչության 62,9%-ն ավարտել է միջնակարգ դպրոցը։
Գիտությունը
Իտալիայում գիտությունը երկար պատմություն և ավանդույթ ունի, որը սկիզբ է առնում Վերածննդի և հին հռոմեական դարաշրջանից։ Վերածննդի ժամանակ Իտալիայում տեղի ունեցավ գիտական ​​«Ոսկե դար»։ Վերջին գաղափարների համաձայն՝ «ժամանակակից գիտության հայրը» Լեոնարդո դա Վինչին է, ով իր գիտափորձերի շնորհիվ արժանիորեն ստացավ այս կոչումը։
Հայտնի իտալացի գիտնականներ ●Ֆիբոնաչի (միջնադարյան Եվրոպայի առաջին խոշոր մաթեմատիկոս) ●Լեոն Բատիստա Ալբերտի (զգալի ներդրում է ունեցել ծածկագրության զարգացմանը) ●Լուկա Պաչիոլի (Ժամանակակից հաշվապահական սկզբունքների հիմնադիրներից մեկը) ●Ջերոլամո Կարդանո (կարդան լիսեռի գյուտարար) ●Անդրեաս Վեսալիուս (գիտական ​​անատոմիայի հիմնադիր) ●Գալիլեո Գալիլեյ (փորձարարական ֆիզիկայի հիմնադիր) ●Էվանգելիստա Տորիչելլի (մթնոլորտային ճնշման հայեցակարգի հեղինակ) ●Ալեսանդրո Վոլտա (մարտկոցի գյուտարար) ●Ամեդեո Ավոգադրո (նրա անվան հիմնական ֆիզիկական և քիմիական օրենքի բացահայտող) ●Անտոնիո Մեուչի (հեռախոսի գյուտարար) ●Ասկանիո Սեբերո (առաջինը նիտրոգլիցերին ստացավ) ●Անտոնիո Պաչինոտի (դինամոյի ստեղծողներից մեկը) ●Ջուզեպպե Պյանո (մաթեմատիկական տրամաբանության և բազմությունների տեսության հիմնադիրներից մեկը) ●Գուլիելմո Մարկոնի (ռադիոյի գյուտարար, ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ 1909 թ.) ●Էնրիկո Ֆերմի (աշխարհի առաջին միջուկային ռեակտորի ստեղծող, ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ 1938 թ.) ●Ջուլիո Նատա (օրգանական քիմիկոս, Նոբելյան մրցանակ քիմիայի բնագավառում 1963 թ.) ●Դանիել Բով (դեղագետ, ֆիզիոլոգիայի կամ բժշկության Նոբելյան մրցանակ 1957 թ.) ●Ռիտա Լևի-Մոնտալչինի (նյարդաբան, ֆիզիոլոգիայի կամ բժշկության Նոբելյան մրցանակ 1986 թ.) ●Կառլո Ռուբբիա (ֆիզիկոս, ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ 1984 թ.) ●Ջորջիո Փարիզի (տեսական ֆիզիկոս, ֆիզիկայի 2021 թվականի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր)
Փիլիսոփայություն
Դարերի ընթացքում իտալական փիլիսոփայությունն ու գրականությունը հսկայական ազդեցություն են ունեցել արևմտյան փիլիսոփայության վրա՝ սկսած հույներից և հռոմեացիներից՝ հասնելով մինչև Վերածննդի հումանիզմ, Լուսավորության դարաշրջան և ժամանակակից փիլիսոփայություն ։ Փիլիսոփայությունն Իտալիա է բերել Պյութագորասը, փիլիսոփայության իտալական դպրոցի հիմնադիրը Կրոտոնեն է ։ Մեծ Հունաստանի ժամանակաշրջանի իտալական խոշոր փիլիսոփաներ էին Քսենոփանեսը, Պարմենիդեսը, Զենոն Էլեացին, Էմպեդոկլեսը և Գորգիասը։ Հռոմեական փիլիսոփաներ էին Ցիցերոնը, Տիտուս Լուկրեցիուս Կարուսը, Լուցիուս Աննեուս Սենեկաը, Գայոս Մուսոնիոս Ռուֆոսը, Պլուտարքոսը, Էպիկտետոսը, Մարկոս Ավրելիոսը, Կղեմես Ալեքսանդրացին, Սեքստոս Էմպիրիկոսը, Ալեքսանդր Ափրոդիսիասը, Պլոտինոսը, Պորփյուրը, Յամբլիքոսը, Օգոստինոս Երանելին, Յոհանես Փիլոպոնուսը, Բոետիոսը ։
Թատրոն
Իտալական ժամանակակից թատրոնը համարվում է հռոմեական ավանդույթների կրող։ Հին հռոմեական թատրոնը եղել է արվեստի զարգացող և բազմատեսակ ճյուղ, որն ներառել է փողոցային թատրոնների փառատոնային ներկայացումները, մերկապարերը և ակրոբատիկային։ Հռոմեական թատրոնում բեմադրվել են Տիտոս Մակկիոս Պլավտուսի լայնորեն տարածված կատակերգական տեսարաններից մինչև Սենեկայի ողբերգությունների բանավոր ներկայացումները։ Չնայած որ Հռոմն ունեցել է թատերական սեփական ավանդույթները, մ․թ․ա․ 3-րդ դարում Հռոմեական մշակույթի հելենիզացիան (հունականացման) ունեցել է հիմնարար և նշանակալի ազդեցություն հռոմեական թատրոնի վրա։ Վերջինիս զարգացման արդյունքում էականորեն զարգացել և տարածվել է նաև լատինական գրականությունը։ Գրականության մի շարք ժանրերի նման, հռոմեացի ողբերգակները եղել են հունական ազդեցության կրողը կամ հետևորդը։ Օրինակ, Սենեկայի «Ֆեդրայի» վրա մեծ ազդեցություն ունեն Եվրիպիդեսի ստեղծագործությունները, իսկ շատ հաճախ էլ նշվում է, որ այն Եվրիպիդեսի համանուն ստեղծագործության կրկնությունն է։ Կամ էլ օրինակ, Տիտոս Մակկիոս Պլավտուսի կատակերգությունների մեծ մասը համարվում են Մենանդրոսի աշխատությունների ուղղակի թարգմանություններ ։
16-րդ դարում ր 18-րդ դարի սկզբին Կոմեդիա դել'արտեն եղել է իմպրովիզացիոն թատրոնի տարատեսակ։ Թատրոնի այս տարատեսակը մինչ օրս գործում է Իտալիայում։ Շրջիկ թատերախմբերը փողոցներում պատրաստում են բացօթյա բեմեր և ցուցադրում են ձեռնածության, ակրոբատիկայի, հումորային տեսարաններ, որոնք ուղեկցվում են սուր սյուժեով և մատուցվում հատուկ դերասանների կողմից։ Կոմեդիա դել'արտեում օգտագործվող սցենարը կոչվում է կանովաչո։ Ներկայացումները չեն հիմնվում որևէ գրավոր դրամայի վրա, այլ հիմքում ընկած են հատուկ սցենարները, որոնք կոչվում են լացի։ Վերջիններս հանդիսանում են չկաղապարված իրավիճակներ, գործողության բարդություն կամ վերջնարդյունք, որի շուրջը դերասանները կատարում են իմպրովիզացիա։ Կոմեդիայի կերպարները սովորաբար հանդիսանում են խառը սոցիալական տիպերի ներկայացուցիչներ և ընդգծված խառնվածք ունեցող անձինք, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի հստակ կերպար, հագուստ, ինչպես օրինակ խելառ ծերունի, անազնիվ, կաշառակեր պետական պաշտոնյա կամ վախկոտ ռազմական գործիչ։ Այս կերպարների հիմնական կատեգորիաները ներառում են պետական ծառայողներին, տարեց մարդկանց, սիրահարներին և նավապետերին ։
Կառլո Գոլդոնին, ով 1734 թվականին գրել է մի քանի սցենարներ, դուրս մղեց դիմակներով կատակերգական ներկայացումները և իրավիճակային կատակերգությունները՝ փոխարինելով այն կենցաղային ներկայացումներով և իրավիճակներով։ Այս ներկայացումներում առանձնահատուկ դերակատարություն են ունեցել դերասանները և նրանց վարքագիծը։ Նա իրավացիորեն պնդում է, որ իտալական կյանքն ու բարքերը ենթակա են գեղարվեստական վերաբերմունքի, որը, որպես այդպիսին, չի եղել նախկինում։
Կինո
Իտալիան զբաղվել է կինոյով իր սկզբնավորման օրվանից՝ 19-20-րդ դարերի վերջից և մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա զարգացման վրա։
Իտալական կինոն հայտնվում է 1905 թ. Ֆիլոտեո Ալբերինիի «Հռոմի գրավումը» համարվում է առաջին ֆիլմը։ Դրանից հետո Իտալիայում սկսվեց կինոարվեստի զարգացումը։
Հայտնի իտալացի կինոռեժիսորներ Ֆեդերիկո Ֆելինի (առաջին օտարերկրյա ռեժիսորը, ով առաջադրվել է Օսկարի լավագույն ռեժիսորի համար), Սերջիո Լեոնե, Կաստելանո ի Պիպոլո, Լուչինո Վիսկոնտի, Ռոբերտո Ռոսելինի, Միքելանջելո Անտոնիոնի, Բեռնարդո Բերտոլուչի, Պիեր Պաոլո Պազոլինի, Ֆրանկո Զեֆիրելի, Ջուզեպպե Տորնատորե, Ջանի Ամելիո, Պուպի Ավատի, Պիետրո Գերմի, Տոնինո Գուերա, Դինո Ռիսի։ Հայտնի իտալացի կինոդերասաններ և կինոդերասանուհիներ՝ Ադրիանո Չելենտանո, Օռնելլա Մուտի, Ջինա Լոլոբրիջիդա, Մարչելլո Մաստրոյաննի, Մոնիկա Բելուչի, Ռոբերտո Բենինի, Նիկոլետտա Բրասկի, Սոֆիա Լորեն (եղավ առաջին դերասանուհին, ով Օսկար ստացավ ոչ անգլերեն դերի համար)։
Սեսիլիա Յորք
Այրիություն
Արքայադուստրը սուգ պահեց երեք տարի, որից հետո ամբողջովին փոխեց այրու զգեստապահարանը և սկսեց ակտիվորեն մասնակցել պալատական կյանքին։ Նա ներկա է գտնվել իր ավագ զարմիկի՝ Ուելսի արքայազն Արթուրի և Եկատերինա Արագոնացու հարսանիքին՝ 1501 թվականի նոյեմբերի 14-ին․ վկաները հայտնել են, որ Սեսիլիան, որին պատիվ էր տրվել կրելու հարսնացուի զգեստափեշը, հագել էր թանկարժեք գործվածքներից պատրաստված զգեստ, որը կարված է եղել նորաձևության վերջին ճիչով, և ավելի շատ նման է եղել մարդու տալու աղջկա, քան այրու։ Պսակադրությունից հետո պալատականները մեկնել են եպիսկոպոսարան, որտեղ տեղի են ունեցել հիմնական հանդիսությունները։ Ասպետական մրցաշարի ժամանակ Սեսիլիան գտնվել է թագուհու վերնասրահում՝ քրոջ, նորահարսի, արքայադուստրերի և այլ նշանավոր կանանց ընկերակցությամբ։ Հաջորդ կիրակի օրը տրված պաշտոնական ճաշկերույթի ժամանակ Սեսիլիան նստել է թագուհի–քրոջ կողքին՝ «պալատի ամենանշանակալի սեղանի շուրջ»։ Հայտնի է նաև, որ 1502 թվականի մայիսին Սեսիլիան պարտքով որոշակի գումար է տվել քրոջը։
Երրորդ ամուսնություն
Սեսիլիան քրոջ մահից որոշ ժամանակ անց կնքեց իր երրորդ և վերջին ամուսնությունը. նրա ընտրյալը դարձավ սըր Թոմաս Կայմը Ուենֆլիտից, ով լինքոլնշիրյան էսկվայր էր, ոչ ազնվական ծագմամբ․ Էվերեթ Գրինի կարծիքով՝ նման անհավասար միություն անգլիական թագավորական ընտանիքը դեռ չէր տեսել։ Ամուսնության ճշգրիտ ամսաթիվը հայտնի չէ. տարբեր աղբյուրներ նշում են 1502 թվականը, 1502 թվականի գարնան և 1504 թվականի սկզբի միջև ընկած ժամանակամիջոցը և Սեսիլիայի քրոջ՝ Էլիզաբեթ Յորքի մահից մի քանի ամիս անց՝ 1503 թվականը, սակայն մինչև պառլամենտի հրավիրումը՝ 1504 թվականի հունվարը։
1504 թվականի հունվարին խորհրդարանի նիստում Սեսիլիան Ուիլյամ Ուիլոուբիի, Ուիլոուբի դե Էրզբիի 11-րդ բարոնի և երեք այլ տղամարդկանց հետ, որոնք հավակնում էին Ուելսի ժառանգությանը, խնդրագրով դիմեց թագավորին։ Սեսիլիան լավ գիտեր, որ թագավորը ուրախ կլինի իր հանդեպ կասկած հարուցող ցանկացած գործողության համար, և այդ պատճառով նա միայն հայտնեց, որ ցանկանում է ամուսին ընտրել՝ առաջնորդվելով «հարմարության, այլ ոչ թե օգուտի» սկզբունքով։ Այնուամենայնիվ, նա վախենում էր, որ իր ամուսնությունը կարող է օգտագործվել որպես պատրվակ՝ իրեն ունեցվածքից զրկելու համար, որը Սեսիլիան վայելում էր որպես Ուելսի վիկոնտուհի, և որ թագավորը կձևացնի, թե դժգոհ է իրենից և, որպես պատրվակ, կզավթի իր հողերը։ Այս ամենից խուսափելու համար Սեսիլիան որոշեց թագավորին կաշառք տալ, որը կազմում էր իր եկամտի մի փոքր մասը, և խոստացավ իր մահից հետո տասը տարվա ընթացքում վերադարձնել մնացած գույքը։ Այսպիսով, Սեսիլիայի տիրապետման ներքո պետք է մնար ամուսնու ժառանգության մեծ մասը։ Սեսիլիան, վկայակոչելով Ուելսի կալվածքների մասով իր հանգուցյալ ամուսնու համար նախկինում արված ռեստիտուցիան (իրավունքների վերականգնում), փաստորեն, խնդրեց չեղարկել դա ՝ ամուսնու ունեցվածքը թողնելով իրեն՝ եթե նա թագավորից երկար ապրի, և տասը տարի այն թողնել Ուելսի ժառանգներին, եթե ինքն ավելի վաղ մահանա թագավորից։ Պատճառը, թե ինչու էին Ուելսի մյուս ժառանգները միացել խնդրագրին, պարզ չէ, սակայն միանգամայն հավանական է, որ նրանք որոշակի օգուտ էին ստանում հենց արքայադուստրից և կկորցնեին այն, եթե Սեսիլիան զրկվեր հանգուցյալ ամուսնու ունեցվածքից։ Խնդրագրի վերջաբանը այն ստորագրողների՝ Սեսիլիայի, նրա երրորդ ամուսին Թոմաս Կայմի և նրա երկրորդ ամուսնու ժառանգորդների՝ թագավորի գթասրտության աղերսանքն էր։
Թագավորի արձագանքը խնդրագրին և հետագա իրադարձությունները պատմաբանները հակասական են նկարագրում. Մերի–Էնն Էվերեթ Գրինը գրում է, որ Հենրի VII-ը վավերացրել է խնդրագիրը՝ այն հավանության արժանացնելով «Թող լինի այնպես, ինչպես հարմար է» բառերով։ Սակայն Ռոզմարի Հորրոքսը, Ջեյմս Պանտոնը և Հարլանդ Օքերլանդը նշում են, որ Հենրի VII-ը խիստ է արձագանքել խնդրագրին և այն փաստին, որ Սեսիլիան ամուսնացել է առանց իր գիտության և համաձայնության. նա արքայադստերը զրկել է այն ամբողջ ունեցվածքից, որը նա ստացել էր Ջոն Ուելսի կտակով և նրան հեռացրել է արքունիքից։ Հորրոքսը և Օքերլանդը գրում են, որ Մարգարետ Բոֆորթի բարեխոսության շնորհիվ է Ուելսի ունեցվածքի մի մասը ցմահ օգտագործման վերադարձվել Սեսիլիային․ նաև, թագավորի մայրը ամուսիններին թույլ է տվել բնակություն հաստատել Սթեմֆորդի մոտ գտնվող իր տանը։ Միաժամանակ, Էվերեթ Գրինը հայտնում է, որ ամուսիններն ապրել են Սեսիլիայի հանգուցյալ ամուսնու կալվածքներից մեկում և ամբողջ գույքը նրանք կառավարել են համատեղ։
Սեսիլիայի երրորդ ամուսնու ընտանիքի վերաբերյալ ոչ մի աղբյուր չկա, իսկ նրա անունը հայտնվում է միայն մեկ պաշտոնական փաստաթղթում ՝ թագավորին ուղղված Սեսիլիայի խնդրագրում։ Սըր Թոմասին արքունիքում անվանում էին «Լինքոլնշիրցի Կայմ»՝ առանց անունը տալու. հնարավոր է, որ նա ծագում էր Կայմերի հին ընտանիքից, որի ժառանգները Թոմասի և Սեսիլիայի ամուսնության ժամանակ տիրում էին Լինքոլնշիրում Բոստոնին մոտ գտնվող Կայմի աշտարակին։ Սակայն մի շարք աղբյուրներ հայտնում են, որ այն Կայմը, որի հետ Սեսիլիան ամուսնացած էր, ծագում էր Ուայթ կղզուց, ինչն անուղղակիորեն կարող է հաստատվել այն փաստով, որ Սեսիլիան, ըստ մի քանի աղբյուրների, մահացել է այս կղզում, ընդ որում, արքայադստեր երրորդ ամուսնու ծագումը Ուայթ կղզու հետ կապող աղբյուրները նրան անվանում են Ջոն, այլ ոչ թե Թոմ։
Կայմի հետ ամուսնության առաջին տարիները Սեսիլիան անցկացրել է Ուայթ կղզում, որտեղ ծնվել են նրանց երկու երեխաները՝ Ռիչարդն ու Մարգարետը, որոնք երբեք չեն ցուցադրել իրենց թագավորական ծագումը։ Ռիչարդն ամուսնացել է ոմն Ագնեսի հետ և նրանից դուստր է ունեցել, Մարգարետն ամուսնացել է Ջոն Ուեթերբիի հետ, որից նույնպես դուստր է ունեցել։ Երրորդ ամուսնությունից Սեսիլիայի ժառանգներին կարելի է հանդիպել մի քանի դար առաջվա ընթացքի մեջ։ Որոշ աղբյուրներ գրել են, որ Սեսիլիան անզավակ է մահացել. դա կարող է բացատրվել նրանով, որ ո՛չ արքայադստեր երրորդ ամուսնությունը, ո՛չ էլ նրա երեխաները թագավորի կողմից չեն ճանաչվել։ Սեսիլիայի մահվան և թաղման վերաբերյալ փաստաթղթերում թագավորի հրամանով նրա մասին նշված է որպես «հանգուցյալ Ջոնի՝ վիկոնտ Ուելսի հանգուցյալ կին»։
Սեսիլիայի կյանքի վերջին տարիների, ինչպես նաև երրորդ ամուսնության մասին, քիչ բան է հայտնի։ Պատմաբան Էվերեթ Գրինը գրում է, որ Կայմի հետ ամուսնությունից հետո արքայադուստրը շքեղության մեջ չի ապրել և ոչ մի օգնություն չի ստացել թագավորից. Սեսիլիայի հետ կապված միակ միջոցները Հենրի VII-ը հատկացրել է Ջոն Հայսելլին, 1506 թվականի դեկտեմբերի 11-ին՝ նրա մոտ ուղևորվելու համար։ Միևնույն ժամանակ, 1506 թվականին թագավորի մայրը՝ Մարգարետ Բոֆորթը, Սեսիլիայի համար Քրոդոնյան առանձնատանը մի սենյակ է առանձնացրել, իսկ ավելի ուշ վճարել արքայադստեր հուղարկավորության ծախսերի մի մասը։ Սեսիլիան մահացել է 1507 թվականի օգոստոսի 24-ին։ Նրա մահվան վայրը հստակ չէ։ Վարկածներից մեկի համաձայն՝ Սեսիլիան մահացել է Ուայթ կղզում և թաղվել տեղի աբբայությունում։ Այս վարկածի համաձայն՝ արքայադստեր գերեզմանին գտնվող հուշարձանը ոչնչացվել է նրա եղբորորդու՝ Հենրի VIII-ի օրոք եկեղեցիների սեկուլյարիզացիայիժամանակ, և հուշարձանի ոչ մի նկարագրություն չի պահպանվել։ Սակայն, ըստ Բոֆորթների փաստաթղթերի, Սեսիլիան մահացել է Հաթֆիլդում, Հարթֆորդշիր, որտեղ գտնվել է մահվանից երեք շաբաթ առաջ, և թաղվել է տեղի վանքում.
Մշակույթում և արվեստում
Սեսիլիան Ֆիլիպպա Գրեգորիի «Սպիտակ թագուհին» և «Սպիտակ արքայադուստրը» վեպերի հերոսներից մեկն է։ «Սպիտակ թագուհին» հեռուստասերիալում Սեսիլիայի դերը խաղացել է Էլինոր Քրոուլին, «Սպիտակ արքայադուստրը» հեռուստասերիալում Սեսիլիայի դերը կատարել է Սուկի Ուոթերհաուսը ։
Հայտնի են Սեսիլիայի՝ նրա աղջկական շրջանում ստեղծված երկու նկարները՝ Էդուարդ IV–ի ընտանիքի մյուս անդամների նկարների թվում․ Վուստերշիրում գտնվող փոքր և Քենթերբերիի տաճարի Նահատակաց մատուռի ապակենկարներն են։ Վերջին պատկեը փորագրված է Acta Hitorica Reginarum Angliæ գրքում։
Գրականություն
Կատեգորիա:Կապիչի շքանշանի ասպետներ
Իտալիա
Կինո
Աշխարհի ամենահին միջազգային կինոփառատոնը՝ Վենետիկի կինոփառատոնը, անցկացվում է ամեն տարի Իտալիայում։ Գլխավոր մրցանակը Ոսկե առյուծն է։ Փառատոնի բոլոր բաժինների աշխատանքի արդյունքների հիման վրա շնորհվում է նաեւ Լուիջի Դե Լաուրենտիսի մրցանակը։
Երաժշտություն
Իտալական ֆոլք երաժշտությունից մինչև դասական, երաժշտությունը մշտապես խոշոր դերակատարություն է ունեցել իտալական մշակույթում։ Դասական երաժշտության մի շարք գործիքներ, ինչպես օրինակ դաշնամուրը և ջութակը, հայտնաբերվել են Իտալիայում ։ Դասական երաժշտության մի շարք ձևերի, ինչպես օրինակ սիմֆոնիայի կոնցերտի և սոնատի, արմատները ձգվում են դեպի 16-17-րդ դարերի իտալական երաժշտություն։
Վերածննդի դարաշրջանի իտալացի հայտնի կոմպոզիտորներ են Ջովաննի Պիեռլուիջի Պալեստրինան, Կլաուդիո Մոնտեվերդին և Կառլո Ջեզուալդոն, բարոկկո ոճի կոմպոզիտորներ Դոմենիկո Սկարլատին, Արկանջելո Կորելլին և Անտոնիո Վիվալդին, կլասիցիստ կոմպոզիտորներ Ջովաննի Պաիզելլոն, Նիկոլո Պագանինին և Ջոակինո Ռոսսինին, ինչպես նաև Ջուզեպպե Վերդին և Ջակոմո Պուչինին, ովքեր քնարերգական ժանրի հայտնի կոմպոզիտորներ են։ Ժամանակակից իտալացի կոմպոզիտորները, ինչպես օրինակ Լուչանո Բերիոն և Լուիջի Նոնոն, մեծ ներդրում են ունեցել էքսպերիմենտալ և էլեկտրոնային երաժշտությունների զարգացման գործընթացում։ Դասական երաժշտության ավանդույթները մինչ օրս խորն արմատներ ունեն Իտալիայում։ Այստեղ են գտնվում այնպիսի հանրահայտ օպերաներ, ինչպիսիք են Միլանի Լա Սկալա և Նեապոլի Սան Կառլո թատրոնները։ Վերջինս, աշխարհի ամենահին գործող օպերային թատրոնն է ։ Իտալական երաժշտարվեստի հայտնի ներկայացուցիչներ են Մաուրիսիո Պոլինին և տենոր Լուչանո Պավարոտտին։ Վերջիններիս Իտալիան երախտապարտ է՝ հայրենական երաժշտարվեստն ամենաբարձր մակարդակի հասցնելու համար։
Ընդունված է համարել, որ Իտալիան օպերայի հայրենիքն է ։ Իտալական օպերան, որպես այդպիսին, ստեղծվել է 17-րդ դարի սկզբին իտալական Մանտովա և Վենետիկ քաղաքներում ։ 19-րդ և 20-րդ դարերի իտալացի կոմպոզիտորների, ինչպես օրինակ, Ռոսսինիի, Վերդիի, Բելլինիի, Դոնիցետիի և Պուչինիի օպերաները համարվում են աշխարհի ամենահայտնի օպերաներից և բեմադրվում ամբողջ աշխարհում։ Միլանի Լա Սկալա օպերային թատրոնը համարվում է աշխարհի ամենահայտնի օպերային թատրոններից մեկը։ Իտալացի օպերային հայտնի երգիչներ են Էնրիկո Կարուզոն և Ալեսանդրո Բոնչին։
Ի սկզբանե առաջանալով 1920-ական թվականներին, ջազը խորն արմատներ է ձգել Իտալիայում։ Հետագա տարիներին այն շարունակել է մնալ տարածված, չնայած ֆաշիստական ռեժիմի քսենոֆոբիական մշակութային քաղաքականությանը։ Այսօր, Իտալիայում ջազի ամենահեղինակավոր կենտրոնները համարվում են Միլանը, Հռոմը և Սիցիլիան։ 1970-ական թվականներին Իտալիան դարձել է պրոգրեսիվ ռոքի և փոփ շարժման կենտրոններից մեկը։ Այս երաժշտական ուղղության իտալական հայտնի խմբեր են Premiata Forneria Marconi-ն, Banco del Mutuo Soccorso-ն, Le Orme-ն, Goblin-ը և Pooh-ը ։ Նույն ժամանակաշրջանը եղել է բեկումնային նաև իտալական կինեմատոգրաֆիայի համար։ Չինեչիտտայի ֆիլմերում հնչում են իտալացի հայտնի կոմպոզիտորների, այդ թվում նաև Էնիո Մորիկոնեի, Արմանդո Տրովայոլիի, Պիեռո Պիչոնիի և Պիերո Ումիլիանիի ստեղծագործությունները։ 1980-ական թվականների սկզբին, իտալական հիփ հոփ երաժշտության հայտնի դեմքերից մեկը եղել է Ջովանոտին ։ Իտալական հայտնի մետալ խմբեր Rhapsody of Fire-ը, Lacuna Coil-ը, Elvenking-ը, Forgotten Tomb-ը և Fleshgod Apocalypse-ը համարվում են մետալ ենթամշակույթի առաջնամարտիկներից ։
Այնպիսի պրոդյուսեր, ինչպիսին է եռակի օսկարակիր և Ոսկե գլոբուսի քառակի դափնեկիրՋորջո Մորոդերը, մեծ ազդեցություն է ունեցել էլեկտրոնային պարային երաժշտության զարգացման գործընթացում ։ Այսօր, իտալական փոփ երաժշտությունը ներկայացվում է յուրաքանչյուր տարի կազմակերպվող Սան Ռեմոյի երաժշտական փառատոնում, որի հաղթողները շատ հաճախ մասնակցում են Եվրատեսիլ երգի մրցույթում և Սպոլետոյում կազմակերպվող «Festival dei Due Mondi»-ին ։ Այնպիսի երգիչներ, ինչպիսիք են Մինան, Անդրեա Բոչելլին, Ալ Բանոն, Գրեմմի դափնեկիր Լաուրա Պաուզինին, Ձուկերոն, Էրոս Ռամազոտին և Տիցիանո Ֆերոն, ունեն միջազգային մեծ ճանաչում։