cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ավստրո-հունգարական հարաբերություններ
Հարաբերություններն այսօր
Երկու երկրներն էլ Եվրամիության անդամ են, և 2007 թվականի վերջից Շենգենյան համաձայնագիրը հնարավորություն է տվել քաղաքացիներին անցնել սահմանը առանց վերահսկողության։ Ավստրիացի ձեռներեցները Հունգարիայում հիմնել կամ գնել են բանկեր, գործարաններ և խանութներ, Բուրգենլանդի ձմռան գինիները պատրաստում են Հունգարիայում, իսկ ավստրիացի ֆերմերները գնել կամ վարձակալել են հունգարական գյուղատնտեսական հողեր։
Երկրի արևելքում ապրող ավստրիացիները գիտեն, որ Հունգարիայում ատամնաբույժները երբեմն շատ ավելի էժան են աշխատում, քան Ավստրիայում և այնտեղ այցելում են ատամնաբույժներ։ Հունգարիայի արհեստավորները կանչվում են Ավստրիա`վերանորոգման և կենցաղային այլ աշխատանքների համար։
2000-ականների կեսերին OMV նավթային ընկերությունը, որը մասնակիորեն պատկանում է ավստրիական պետությանը, փորձեց ազդեցություն ձեռք բերել հունգարական MOL Group նավթային ընկերության վրա`ձեռք բերելով իր բաժնետոմսերը, որի նպատակն էր միավորել երկու ընկերությունները։ Հունգարիայի հասարակությունը և Հունգարիայի կառավարությունը հիմնականում դեմ էին այդ շարժմանը, և օրենք ընդունվեց այն խոչընդոտելու համար։ 2008 թվականի հունիսի 16-ին Եվրահանձնաժողովը հայտարարեց, որ քանի որ OMV- ն արդեն հանդիսանում էր Եվրոպայի կենտրոնում նավթի և գազի շուկաների ամենամեծ խաղացողը, MOL-ի հետ միավորումը լուրջ կխանգարի տարածաշրջանում մրցակցությանը։ 2009 թվականի սկզբին OMV-ն, չկարողանալով իր պլանը կյանքի կոչելու որևէ հնարավորություն գտնել, իր MOL բաժնետոմսերը վաճառեց ռուսական էներգետիկ ընկերությանը և հայտարարեց, որ նախատեսում է ներդրումներ անել այլ երկրներում։
Բուրգենլանդի գործարանները զգալիորեն աղտոտում են Ռաբ գետը, որը Ավստրիայից հոսում է Հունգարիա։ Քանի որ խնդիրները չէին կարող լուծվել տեղական կամ տարածաշրջանային մակարդակում, Հունգարիայի կառավարությունն այժմ խորհրդակցում է Ավստրիայի կառավարության հետ՝ հնարավորինս շուտ կարգավորման վերաբերյալ։
2009 թվականին երկու երկրները հիշեցին կոմպոզիտոր Յոզեֆ Հայդնի մահվան երկու հարյուրամյակը։ Ստորին Ավստրիայում ծնված Հայդնը մահացավ Վիեննայում, բայց 30 տարի ապրել և աշխատել է Էստերժի իշխանների համար Հունգարիայի արևմուտքում, որի մի մասն այժմ Ավստրիայի Բուրգենլանդն է։
Գյոր-Սոպրոն-Էբենֆուրտ երկաթուղի
Սոպրոնում գտնվող կենտրոնակայանում գտնվող երկաթուղային այս ընկերությունը հանդիսանում է Հունգարիայի (66,5%), Ավստրիայի (28.6%) համատեղ ձեռնարկություն և ÖBB ավստրիական դաշնային երկաթուղիներին պատկանող հոլդինգ (4,9%), որը պատրաստվում է վաճառել իր բաժնետոմսերը Strabag շինարարական ընկերությանը, եթե Եվրահանձնաժողովը համաձայնվի։ Հունգարերեն այն կոչվում է Győr-Sopron-Ebenfurti Vasút (GySEV), գերմաներեն կոչվում էր Raab-Oedenburg-Ebenfurther Eisenbahn  (ROeEE)։
Ընկերությունը պահպանում է հետևյալ երկաթուղային գծերը.
Ընկերության հիմնական գիծը հունգարական կառավարության կողմից արտոնագրվել է մասնավոր ընկերությանը 1872 թվականին։ Գյոր − Սոպրոն գիծը երթևեկի համար բացվեց 1876 թվականին։ Երկու երկրների միջև երթևեկությունը շարունակվեց նույնիսկ Ավստրո-Հունգարիայի լուծարման, Երկրորդ աշխարհամարտի և դրանից հետո սառը պատերազմի ընթացքում։
1980-ականներից սկսած ընկերությունը ավելի շատ բիզնես ունեցավ, հատկապես բեռնափոխադրումների ոլորտում։ Սոպրոնում կառուցվել է բեռնափոխադրման նոր տերմինալ։ 1987-ին հիմնական գիծը էլեկտրանացվեց։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ավստրիայի քաղաքականություն Կատեգորիա:Հունգարիայի քաղաքականություն
Սեն Բարտելեմի լը Պլեն
Սեն Բարտելեմի լը Պլեն (Saint-Barthélemy-le-Plain), համայնք Ֆրանսիայի Օվրեն-Ռոն-Ալպեր մարզի Արդեշ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 762 մարդ, բնակչության խտությունը` 39.94 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 19.08 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 460 կմ հարավ-արևելք, Լիոն քաղաքից` 80 կմ հարավ, Պրիվա քաղաքից` 38 կմ հյուսիս։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 524 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 384-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 140։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 73,3 %։ 384 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 355 անձ (203 տղամարդ և 152 կին)։ Գործազուրկ են եղել 29 անձ (6 տղամարդ և 23 կին)։ 140 անաշխատունակներից 48-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 55-ը` թոշակառուներ, իսկ 37-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Վրաստանի ֆոնդային բորսա
Վրաստանի ֆոնդային բորսա, ֆոնդային բորսա Թբիլիսիում, Վրաստան։ Ստեղծվել է ԱՄՆ միջազգային զարգացման գործակալության (USAID) օգնությամբ և բացվել է 1999 թվականին։ Սկսել է իրականացնել պարբերական էլեկտրոնային առևտուր՝ սկսած 2000 թվականի մարտից։ Բորսայում կատարվում է բաժնետոմսերի և պետական պարտատոմսերի առքուվաճառք։
2011 թվականի փետրվարի 1-ի տվյալներով բորսան ուներ 138 ընկերության բաժնետոմսերի լիսթինգ։ Բորսայի բաժնետոմսերի շուկայի հանրագումարային կապիտալը, 2010 թվականի տվյալներով, կազմել է 1,1 միլիարդ դոլար ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վրաստանի ֆոնդային բորսաներ
Արմենոխորի
Արմենոխորի (Αρμενοχώρι), գյուղ Կիպրոսի Հանրապետության Լիմասոլի շրջանում, տեղակայված Լիմասոլ քաղաքից 10 կմ դեպի հյուսիս-արևելք։ Արմենոխորի հունարեն նշանակում է «Հայկակակ գյուղ»։ 1958 թվականին թուրք կիպրացիները հաստատել են գյուղի երկրորդ անունը Էսոնկո, որը նշանակում է քամոտ գյուղ (Esenköy)։
Հնագույն ժամանակներ
Արմենոխորին Լիմասոլի շրջանի ամենահին գյուղերից մեկն է։ Կղզու բնակության տարիները թվագրվում են ՔԱ 85-ական թվականներին։ Տիգրան Մեծը նվաճելով Սիրիան, Լիբանանը, Անատոլիան, Իսրայելի մի մասը հասել է նաև Կիպրոս։ Տիգրանը իր բանակի մի մասը թողել է Կիպրոսում երաշխավորելու հույն բնակչության խաղաղությունը, քանի որ կղզում ապրում էին նաև ագրեսիվ արաբներ։ Տիգրանի զորքը օգտագործում է կղզու այս գերհարմարավետ դիրքավորված տարածքը որպես թշնամուն հետևելու դիտարան և ռազմավարական հենակետ։ Այնուհետև շարունակելով իր նվաճումները, Տիգրանը հրամայում է որոշ զինվորների տեղակայվել այս հողատարածքում ինչի արդյունքով ստեղծվում է Կիրպոսի առաջին հայկական համայնքը, որը տարիներ անց անվանակոչվում է Արմենոխորի։
Օսմանյան ժամանակաշրջան
Արմենոխորին դարձել է թուրք կիպրացիներով բնակեցված գյուղ Օսմանյան ժամանակաշրջանում, այնուամենայնիվ հույն և հայ մի քանի ընտանիքներ մնացել են գյուղում 1891-ից 1900-ական թվականներին, սակայն նրանք էլ լքել են գյուղը 1940-ական թվականներին։ Բրիտանական ժամանակաշրջանում բնակչությունն ավելացավ հասնելով 1960 թվականին 160-ի։
Արդի
Հայոց Ցեղասպանությունից մազապուրծ եղած հայեր կարողացել են Անատոլիայից հասնել Կիպրոս, և ապաստանել իրենց պատմական գյուղում։ Գյուղի բնակչությունը կազմում է 167 մարդ 2001 թվականի տվյալների։ Այժմ այստեղ բնակվում են կղզու ամենահարուստ ներկայացուցիչները, կառուցված են արդի շքեղ դղյակներ տարածքի ամենաընտիր տեսարաններով դեպի միջերկրական ծով։
Ուբերաբա
Ուբերաբա (պորտուգալերեն՝ Uberaba. պաշտոնական անվանումը՝ Município de Uberaba), քաղաք և համայնք Բրազիլիայի հարավարևելյան մասում, Մինաս Ժերայս նահանգում։ Ընկած է Բրազիլական սարահարթում, «Հանքարդյունաբերության եռանկյունի» անվանումը կրող տարածաշրջանում, Ուբերաբա գետի ափին, նահանգի վարչական կենտրոն Բելու Օրիզոնտիից 481 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Մեծությամբ այդ նահանգի 853 բնակավայրերի մեջ ութերորդն է։ 2021 թվականին անցկացված մարդահամարի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 340.277: Զբաղեցնում է մոտավորապես 4524 կմ² տարածք ։ Համայնքը համբավվել է հատկապես մերձակա ագարակներում բաց գունավորումով մորթ ուեցող զեբուների մեծ գլխաքանակի բուծմամբ և նրանով, որ քաղաքից մոտավորապես 20 կիլոմետր հեռավորության վրա իրականացված պեղումների արդյունքում հայտնաբերվել են Cretaceous ժամանակաշրջանի պալեոնթոլոգիական մեծարժեք բրածո գտածոներ։
Քաղաքի անվանումը հնդկացիական տուպի ցեղի լեզվում նշանակում է «բյուրեղի պես մաքուր, պայծառ ջուր» ։
Պատմություն
Քաղաքի ներկայիս տարածքում ու շրջակայքում սկզբնապես բնակություն են հաստատել հնդկացիական տուպի, ապա՝ տրմեմբի, կայապու ցեղերը, բայց նրանք դարձել են եվրոպայից եկած բանդայռանտների զոհը։ Բնակավայրի միջուկը 1809 թվականին հիմնադրել է Անտոնիու Էուստակիու դա Սիլվա ի Օլիվեյրան (պորտուգալերեն՝ Antonio Eustáquio Da Silva e Oliveira) (1796–1832) : 1836 թվականին Ուբերաբան քաղաքի կարգավիճակ է ստացել ։
Կլիմա
Քաղաքն ունի մերձարևադարձային կլիմա, Կյոպենի դասակարգման համաձայն՝ Cwa կարգի։ Միջին տարեկան ջերմաստիճանը 22,3 °C է, տեղումների միջին տարեկան քանակությունը՝ 1571 միլիմետր ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր
Payday 2
Payday 2, կողոպուտ ժանրի համակարգչային խաղ, մշակված Overkill Software և Starbreeze Studios ընկերությունների կողմից, հրատարակվել է 505 Gamees-ի կողմից։ ԱՄՆ-ում անհատական համակարգիչների համար խաղը թողարկվել է 2013 թվականի օգոստոսի 13-ին և օգոստոսի 16-ին Xbox 360 և PlayStation 3-ի համար ։ 2014 թվականից հետո ցուցադրվեց խաղի տարբերակիը նախատեսված PlayStation 4 և Xbox One-ի համար, որը կրում էր Crimewave Edition, և այն թողարկվեց 2015 թվականի հունիսին։ 2016 թվականի մարտին թողարկվեց խաղի տարբերակը նախատեսված Linux օպերացին համակարգի համար։ Nintendo Switch-ի համար խաղը թողարկվեց 2018 թվականի փետրվարի 23-ին։ Խաղի տարբերակը վիրտուալ իրականության ակնոցներ համար թողարկվեց 2018 թվականի մարտի 15-ին։
Խաղային պրոցեսս
Payday 2-ը թիմային խաղ է նախատեսված 4 հոգու համար։ Խաղային սենյակի տերը ընտերում է համաձայնագիրը, որով պայմանավորվում է թիմի նպատակները և առաջադրանքները, ինպես նաև խաղի բարդության աստիճանը։ Բարդությունից է կախված իրավապահ մարմինների ռեակցիան և օգտագործվող միջոցները թիմի գործողությունները կասեցնելու համար։ Հաղթանակի դեպքում թիմի յուրաքանչյուր անդամ ստանում է որոշակի չափի գումար, փորձի միավորներ և պատահական մի մրցանակ։ Գողացված գումարը խաղացողը կարող է օգտագործել իր սպառազինությունը թարմացնելու համար, իսկ փորձի միավորները նախատեսված են հմտությունները հզորացնելու համար։ Խաղը իր մեջ է կրում ավելի քան 60 տեղանքներ։
Խաղացողին կատարելագործելու համակարգ
Խաղում հերոսին կատարելագործելու համակարգը մնացել է նույնը, սակայն ավելացել են որոշ դասակարգեր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Windows տեսախաղեր Կատեգորիա:Xbox 360 տեսախաղեր Կատեգորիա:2013 տեսախաղեր Կատեգորիա:PlayStation 4 տեսախաղեր Կատեգորիա:Xbox One տեսախաղեր Կատեգորիա:2012 տեսախաղեր Կատեգորիա:2014 տեսախաղեր
Լյուգդամիս Նաքսոսցի
Լյուգդամիս (Λύγδαμις), Նաքսոսի (Կիկլադյան կղզիներից մեկը) տիրանոս, իշխել է մ․թ․ա․ 6-րդ դարի երկրորդ կեսին։ Ի սկզբանե եղել է Նաքսոսը կառավարող օլիգարխիայի անդամ։ Մ․թ․ա․ 546 թվականին Լյուգդամիսը աջակցում է Աթենքի նախկին տիրանին` Պիսիստրատոսին, Աթենքում իր իշխանությունը վերականգնելու հարցում ։ Ի պատասխան նրա օգնության՝ Պիսիստրատոսը օգնում է Լյուգդամիսին դառնալ Նաքսոսի տիրան կամ վերականգնել իր դիրքը այն կորցնելուց հետո ։ Նա իր իշխանությունն ապահովագրել է իր պոտենցիալ թշնամիներին վտարելով, ապա ընդարձակել է իր իշխանությունը նաև իր հարևաններ կղզիների վրա, որոնցից է, օրինակ, Պարոսը ։
Մ․թ․ա․ 524 թվականին Լյուգդամիսը սպարտական բանակի միջամտության արդյունքում գահընկեց է արվում ։ Նաքսոսը Լյուգդամիսի կառավարումից հետո՝ նոր օլիգարխիայի օրոք, շարունակում էր բարգավաճել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մ․թ․ա․ 6-րդ դարի ծնունդներ Կատեգորիա:Հին հույներ Կատեգորիա:Հին Հունաստան Կատեգորիա:Նաքսոսի տիրաններ Կատեգորիա:Հին Նաքսոս Կատեգորիա:Նաքսոսի պատմություն
Քոմփթոնի էֆեկտ
Քոմփթոնի էֆեկտ, էլեկտրամագնիսական ալիքի երկարության մեծացումը՝ ազատ կամ թույլ կապված լիցքավորված մասնիկից, օրինակ, էլեկտրոնից ցրվելիս։ Հայտնագործել է Արթուր Քոմփթոնը 1922 թվականին, իսկ առաջին տեսությունը՝ քվանտային պատկերացումների հիման վրա, միմյանցից անկախ մշակել են Արթուր Քոմփթոնը և Պետեր Դեբայը։
Նկարագրություն
Քվանտային տեսության համաձայն, էլեկտրամագնիսական ալիքների ցրումը լիցքավորված մասնիկներից դիտարկվում է որպես մասնիկների և էլեկտրամագնիսական դաշտի քվանտների՝ ֆոտոնների առաձգական բախման արդյունք։ Ֆոտոնի էներգիան հավասար է հʋ-ի, որտեղ հ-ը Պլանկի հաստատունն է, ʋ-ն՝ էլեկտրամագնիսական ալիքի հաճախականությունը։ Ֆոտոնի և էլեկտրոնի բախման ժամանակ էներգիայի մի մասը փոխանցվում է էլեկտրոնին, իսկ ֆոտոնը, որի էներգիան ավելի փոքր է, շարժվում է այլ ուղղությամբ։ Քանի որ նվազ էներգիայով ֆոտոնին համապատասխանում է փոքր հաճախականություն, ապա ցրված լույսի ալիքի երկարությունն ավելի մեծ է, քան ընկնող լույսինը։ Ցրման ժամանակ ալիքի երկարության փոփոխությունը կախված չէ ընկնող լույսի հաճախականությունից։
Քոմփթոնի էֆեկտի հայտնագործումը լույսի քվանտային տեսության առաջին փորձնական ապացույցներից էր։ Եթե այն էլեկտրոնները, որոնցից առաձգականորեն ցրվում է էլեկտրամագնիսական ճառագայթումը, ռելյատիվիստական են, ապա ֆոտոնների էներգիան կաճի էլեկտրոնների էներգիայի հաշվին, այսինքն՝ ցրվելիս ալիքի երկարությունը կփոքրանա։ Այս երևույթը կոչվում է հակադարձ Քոմփթոնի էֆեկտ։ Այն հաճախ օգտագործում են տիեզերական աղբյուրների՝ ռենտգենյան ճառագայթման մեխանիզմը բացատրելիս և այլ դեպքերում։
Կատեգորիա:Ատոմային ֆիզիկա Կատեգորիա:Քվանտային էլեկտրադինամիկա Կատեգորիա:Ֆիզիկական էֆեկտներ և երևույթներ
Քիմիական հավասարակշռություն
Քիմիական հավասարակշռություն, փոխազդող համակարգի վիճակ, երբ դարձելի ընթանում են քիմիական մեկ կամ մի քանի ռեակցիաներ։ Համակարգի բաղադրությունը ժամանակի ընթացքում անփոփոխ է մնում շնորհիվ նրա, որ ուղիղ և հակադարձ ռեակցիաներն ընթանում են հավասար արագություններով։ Պարզագույն դեպքում, երբ համակարգը միասեռ է և նրանում ընթանում է դարձելի ռեակցիա՝ ուղիղ ռեակցիայի արագությունը (V_1) համեմատական է փոխազդող նյութերի կոնցենտրացիաների արտադրյալին՝, իսկ հակադարձ ռեակցիայի արագությունը (V_2)՝ վերջնանյութերի կոնցենտրացիաների արտադրյալին՝ , որտեղ k_1-ը և k_2-ը տվյալ պայմաններում արագությունների հասաատուններն են։ A ու B նյութերի ծախսմամբ V_1-ը փոքրանում է, իսկ C-ի ու D-ի առաջացմամբ V_2-ը՝ մեծանում։ Երբ V_1=V_2 ապա հաստատվում է քիմիական հավասարակշռությունը, որից հետևում է, որ  որտեղ K-ն հավասարակշռության հաստատունն է։ Յուրաքանչյուր դարձելի ռեակցիայի համար K-ն բնորոշ մեծություն է և կախված է արտաքին պայմաններից։ Ստացված հավասարումը զանգվածների ազդման օրենքի մաթեմատիկական արտահայտությունն է։ Հավասարակշռության մեջ գտնվող համակարգի վիճակն ամենահավանականն է, որին համապատասխանում է էնտրոպիայի առավելագույն կամ Գիբսի էներգիայի նվազագույն արժեք։ Կատալիզատորը հավասարակշռությունը չի տեղաշարժում, բայց մեծացնում է դրա հաստատման արագությունը։ Հավասարակշռության կախումն արտաքին պայմաններից որակապես արտահայտվում է Լե-Շատելյե֊-Բրաունի սկզբունքով, քանակապես՝ թերմոդինամիկական հավասարումներով։ Ջերմաստիճանի ազդեցությունը հավասարակշռության հաստատունի վրա արտահայտվում է ռեակցիայի իզոբարի կամ իզոխորի հավասարումով։ Հավասարակշռության ուսումնասիրությունն ունի տեսական և գործնական մեծ նշանակություն, օրինակ՝ դրա շնորհիվ կարելի է ընտրել ամենաբարենպաստ պայմաններ, որպեսզի հետազոտվող նյութի ելքը հասցվի առավելագույնի ։
Կինետիկական բնութագիրը
Դարձելի ռեակցիայի դասական օրինակ է յոդաջրածնի առաջացումը, որն իրականացնում են 300 °C ջերմաստիճանում։
{H_2} (գ) + {I_2} (գ) 2{HI} (գ)                                                                                                                                      (1)
Այս փոխարկման կինետիկական օրինաչափությունները հանգամանորեն բացահայտված են։ Փորձնական ճանապարհով հաստատված է, որ ինչպես ուղիղ, այնպես էլ հակադարձ ռեակցիան երկրորդ կարգի են։ Սա նշանակում է, որ ռեակցիայի արագության արտահայտության մեջ կենցենտրացիաները հանդես են գալիս գումարային 2 ցուցիչով։
(2)
Կինետիկական բնութագրով ռեակցիան նաև «պարզ» է, այսինքն, ընթանում է մեկ փուլով, երկու մասնիկների բախման հետևանքով, այդ պատճառով ռեակցիան կոչվում է նաև երկմոլեկուլային։ Փոխարկումն ընթանում է բուն մոլեկուլային մեխանիզմով, այսինքն, մասնիկների բախումը տեղի է ունենում հենց մոլեկուլների, և ոչ թե ռադիկալների կամ իոնների միջև։
Թվում էր, թե H2 + Cl2 ⇄ 2HCl ռեակցիան էլ, նախորդի նման, կարող էր համարվել պարզ, այնինչ սա ընթանում է բարդ կինետիկական օրինաչափությամբ՝ ռադիկալային շղթայական մեխանիզմով, բաղկացած է շղթայի հարուցման, զարգացման (աճի) եւ հատման փուլերից, ընդ որում դրանց մեջ կան և միամոլեկուլային, և երկմոլեկուլային, անգամ, եռմոլեկուլային փուլեր։ Նշված երկու ռեակցիան էլ ոչ խորությամբ ներկայացված են դպրոցական դասագրքերում։
Դոն Ռիչի
Դոնալդ Թեյլորի "Դոն" Ռիչի (Donald Taylor "Don" Ritchie),, ավստրալիացի, ով պաշտոնապես 45 տարվա ընթացքում՝ մինչև 2009 թվականը, փրկել է 160 մարդ ինքնասպանության փորձի ժամանակ։ Նրա ընտանիքը պնդում է, որ նա փրկել է մոտավորապես 400 մարդու կյանք։ Ռիչին ապրել է Ավստրալիայի Սիդնեյ քաղաքից ոչ հեռու Գեփ ժայռի մոտ, որը հայտնի է որպես ինքնասպանության փորձերի վայր։
Քիմիական հավասարակշռություն
Կինետիկական բնութագիրը
Վերադառնալով յոդաջրածնի առաջացման ռեակցիային, կարող ենք նշել, որ ժամանակի հետ ելանյութերի սպառման հետ ուղիղ ռեակցիայի արագությունը անընդհատ նվազում է, իսկ հակադարձ ռեակցիայի արագությունը սկսում է մեծանալ, քանի որ վերջանյութի կոնցենտրացիան մեծանում է։ Բնական է, որ կգա մի պահ, երբ ուղիղ եւ հակադարձ ռեակցիաների արագությունները կհավասարվեն։ Դա նշանակում է, որ այդ պահից սկսած ինչ արագությամբ ելանյութերը սպառվում են՝ առաջացնելով ռեակցիայի վերջանյութ, նույն արագությամբ էլ վերջանյութը քայքայվում է՝ առաջացնելով ելանյութեր։ Այսպիսով, հաստատվում է քիմիական հավասարակշռություն, որից հետո ինչպես ելանյութերի, այնպես էլ վերջանյութերի կոնցենտրացիաներն այլևս փոփոխության չեն ենթարկվում։
Ընդհանրապես, ինչպե՞ս են գործնականում զանազանում, քննարկվող ռեակցիան դարձելի՞ է, թե՞ ոչ։ Պարզագույն չափանիշը ելանյութերի փոխարկման աստիճանն է։ Եթե ելանյութերը վերջանյութերի փոխարկվում են ոչ ամբողջությամբ, այլ մասամբ, նշանակում է տվյալ ռեակցիան դարձելի է։ Այսպիսով, դարձելի քիմիական ռեակցիայի հավասարակշռությունը որակապես կարելի է բնութագրել «հավասարակշռության վիճակ» արտահայտությամբ, երբ ուղիղ եւ հակադարձ ռեակցիաների արագություններն իրար հավասարվում են՝ Vուղ = Vհկ (նկար 1)։
Նյութերի հավասարակշռային կոնցենտրացիաները, սովորաբար նշում են քառակուսի փակագծերով։
Դոն Ռիչի
Ռիչին այսպես է բացատրել իր միջամտությունը ինքնասպանության փորձերին՝
Քիմիական հավասարակշռություն
Կինետիկական բնութագիրը
(3)
Թիվ (3) հավասարման ձախ մասում ուղիղ և հակադարձ ռեակցիաների արագության հաստատուններն են, որոնք, ինչպես հայտնի է, կախված չեն փոխազդող նյութերի կոնցենտրացիայից, այլ կախված են նյութերի բնույթից, ռեակցիայի ջերմաստիճանից, կատալիզատորի առկայությունից եւ այլն։ Այսպիսով, եթե ռեակցիան իրականացվում է հաստատուն ջերմաստիճանում (իզոթերմ պայմաններում), ապա դրանք հաստատուն մեծություններ են, հետեւաբար, դրանց հարաբերությունը նույնպես կլինի հաստատուն, որը նշանակում են մեծատառ K –ով եւ անվանում՝ դարձելի ռեակցիայի հավասարակշռության հաստատուն։
Դոն Ռիչի
Կենսագրություն
1939 թվականին Ռիչին հավաքագրվել է Ավստրալիայի ռազմածովային արքայական նավատորմ որպես նավաստի Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, ծառայել է HMAS Hobart ռազմանավի վրա և 1945 թվականի սեպտեմբերի 2-ին Տոկիոյի ծոցում ականատես եղել ճապոնական կայսերական ուժերի անվերապահ կապիտուլյացիային և Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի պաշտոնական ավարտին Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանում։ Պատերազմից հետո նա եղել է կյանքի ապահովագրության գործակալ ։ Ռիչին մահացել է 2012 թվականի մայիսի 13-ին 86 տարեկան հասակում։ Ունեցել է երեք դուստր ։
Քիմիական հավասարակշռություն
Կինետիկական բնութագիրը
(4)
Ընդհանուր ձևով գրված հետևյալ դարձելի ռեակցիայի համար հավասարակշռության հաստատունն ունի հետևյալ տեսքը.
Դոն Ռիչի
Պարգևներ
2006 թվականին Դոն Ռիչին պարգևատրվել է Ավստրիալիայի շքանշանի մեդալով, պաշտոնական քաղվածքում է «ինքնասպանությունների կանխարգելման ծրագրի միջոցով հանրությանը ծառայելու համար» ։ Ռիչին և նրա կին Մոյան նաև կոչվել են «2010 թվականի քաղաքացիներ» ըստ Վուլահրայի քաղաքապետարանի որոշման նա ստացել է 2011 թվականի «Ավստրալիայի Տեղական հերոս» մրցանակը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ավստրալիացիներ
Քիմիական հավասարակշռություն
Կինետիկական բնութագիրը
(5)
(6)
Ինչպես (2), այնպես էլ (6) առնչությունները կոչվում են «զանգվածների ազդման օրենք»։ Վերջինիս պարագայում դա հնչում է այսպես.
Դարձելի քիմիական ռեակցիայում հավասարակշռություն հաստատվելուց հետո վերջանյութերի կոնցենտրացիաների արտադրյալի հարաբերությունը ելանյութերի կոնցենտրացիաների արտադրյալին հաստատուն մեծություն է։
Ջերմային բնութագիրը։
Հավասարակշռության հաստատումը կարելի է մեկնաբանել ջերմադինամիկական պատկերացումներով [2–4]։ Ջերմադինամիկայի երկրորդ օրենքից հետեւում է, որ ռեակցիան կարող է ընթանալ ինքնաբերաբար, եթե համակարգի Գիբսի էներգիան նվազում է՝ ։ \triangle Եվ G տառերի միջեւ դրված r -ը խորհրդանշում է ռեակցիան։ Գիբսի էներգիայի կախումը ռեակցիայի խորությունից, այլ կերպ, ելանյութերի փոխարկման աստիճանից αփ, որի փոփոխության սահմաններն են 0 ÷ 1, ներկայացված է նկ. 2-ում։
Նկարից երեւում է, որ ուղիղ ռեակցիան ինքնաբերաբար ընթանում է մինչեւ հավասարակշռության հաստատումը, քանի որ ելանյութերի փոխարկման աստիճանի մեծացմանը զուգընթաց Գիբսի էներգիան փոքրանում է՝ , ձգտելով մի ինչ որ նվազագույն արժեքի՝ Gնվ։ Երբ ելանյութերի որոշ մասը փոխարկվել է վերջանյութերի, հաստատվում է քիմիական հավասարակշռություն՝ ։ Աստղանիշից աջ՝ վերջանյութերի կոնցենտրացիայի մեծացման հետ համակարգի Գիբսի էներգիան սկսում է մեծանալ՝, ինչը նշանակում է, որ այդ հատվածում ռեակցիայի ինքնաբերաբար ընթացքը (ձախից աջ) հնարավոր չէ։
Նկարից հետեւում է, որ հավասարակշռությանը կարելի է հասնել ինչպես ելանյութերի, այնպես էլ վերջանյութերի
կողմից, այսինքն, ռեակցիան սկսել վերջանյութերով։ Երկու դեպքում էլ իրագործվում է էներգիայի նվազման պայմանը՝, ։ Այն հարցը, թե ելանյութերի փոխարկման որ աստիճանի դեպքում կհաստատվի հավասարակշռություն, կախված է առաջին հերթին փոխազդող նյութերի բնույթից (քիմիական պոտենցիալից), ինչպես նաեւ ջերմաստիճանից եւ որոշ այլ գործոններից։ Նկարից երեւում է, որ հավասարակշռության հաստատումը տվյալ դեպքում տեղի է ունեցել ելանյութերի 50 %-ից ավելի մեծ փոխարկման պարագայում։ Քիմիական պոտենցիալը (\mu) համակարգի մեկ մոլ բաղադրիչին բաժին ընկնող Գիբսի էներգիան է։ Բազմաբաղադրիչ համակարգում ռեակցիայի (գործընթացի) ինքնաբերաբար ընթացքի եւ հավասարակշռության հաստատման համար քիմիական պոտենցիալը նույնպիսի չափանիշ է, ինչպիսին Գիբսի էներգիան է միաբաղադրիչ համակարգի համար։ Գազ ֆազում ընթացող ռեակցիաների համար անհրաժեշտ է ներկայացնել փոխազդող նյութերի քիմիական պոտենցիալների կախումը ճնշումից եւ ջերմաստիճանից։ Իդեալական գազի համար դա ունի հետեւյալ տեսքը։
(7)
որտեղ p-ն գազի ճնշումն է, -ն՝ քիմիական պոտենցիալը ստանդարտ վիճակում (p = 1 մթն կամ Պա)։ Հաշվի առնելով (7) առնչությունը, (5) ռեակցիայի համար (գազերի պարագայում) Գիբսի էներգիայի փոփոխությունը կարելի է ներկայացնել այսպես.
(8)
Այս հավասարումը կոչվում է ռեակցիայի իզոթերմի հավասարում, որի աջ մասի առաջին գումարելին՝ -ն, Գիբսի ստանդարտ էներգիան է, այն էներգիան, երբ ռեակցիայի մասնակիցների պարցիալ ճնշումները հավասար են 1 մթն ( Պա)։ Լոգարիթմի նշանի ներքո p_i մեծություններ են, որոնք արտահայտում են փոխազդող նյութերի պարցիալ ճնշումները դրանց խառնման պահին։
Երբ ռեակցիայում հաստատվում է հավասարակշռություն, այսինքն,.
հվ                                                                                                                             (9)
Ի տարբերություն (8)-ի, այս հավասարման մեջ արտացոլված են հավասարակշռային պարցիալ ճնշումները, այսինքն այն ճնշումները, որոնք կունենան փոխազդող նյութերը հավասարակշռության պահին։ Նշված ենթալոգարիթմական արտահայտությունը կոչվում է քիմիական ռեակցիայի հավասարակշռության հաստատուն՝ K_p։
հվ                                                                                                                                                (10)
Հետեւաբար, (8) եւ (9) հավասարումները, հաշվի առնելով (10)-ը, կներկայացվեն այսպես.
(12)
Լուծույթներում իրականացվող ռեակցիաների պարագայում (8) – (12) հավասարումներում ճնշումները կարելի է փոխարինել փոխազդող նյութերի կոնցենտրացիաներով՝ c_i, (ակտիվություններով՝ a_i ) կամ մոլային բաժիններով՝ x_i։
հվ                                                                                                                                             (13)
հվ                                                                                                                                            (14)
Նշված հաստատունները միմյանց հետ կապված են հետեւյալ առնչություններով.
(15)
Տարբերում են ջերմադինամիկական եւ գործնական հավասարակշռության հաստատուններ։ Ջերմադինամիկական հավասարակշռության հաստատունը (ՋՀՀ) չափում չունեցող մեծություն է, օգտագործվում է (12) բանաձեւում։ Իսկ գործնական հավասարակշռության հաստատունը (ԳՀՀ), ընդհանուր առմամբ, ունի չափման միավոր, որը պայմանավորված է ռեակցիայի հավասարմանը մասնակցող նյութերի քանակաչափական գործակիցներով։ ԳՀՀ-ն օգտագործվում է հավասարակշռային խառնուրդի բաղադրիչների կոնցենտրացիաների հաշվարկի համար։
Ջերմադինամիկայում նշված առնչություններն ունեն նաեւ կարեւոր գործնական նշանակություն։ Օրինակ՝
1. Փոխազդող նյութերի Գիբսի էներգիաների միջոցով /տեղեկատու աղյուսակների տվյալներով/ կարելի է հաշվել - ն, եւ այդպիսով առանց գիտափորձ կատարելու, որոշել փոխազդող խառնուրդի հավասարակշռային բաղադրությունը։
2. Եթե հայտնի է Գիբսի ստանդարտ էներգիան՝, եւ փոխազդող նյութերի պարցիալ ճնշումները (կոնցենտրացիաները) դրանց խառնման պահին, ապա -ի նշանի միջոցով կարելի է դատողություններ անել ռեակցիայի հնարավոր ուղղության մասին։
3. Նշված հավասարումների միջոցով կարելի է գնահատել փոխազդող նյութերի պարամետրերի այն արժեքները, որոնց պարագայում ռեակցիան կընթանա ցանկալի ուղղությամբ։
Քիմիական հավասարակշռության տեղաշարժը
Հավասարակշռության դիրքի քանակական չափանիշ կարող էր համարվել հավասարակշռության հաստատունի արժեքը։ Իրոք, եթե K»1, նշանակում է, որ վերջանյութերի կոնցենտրացիաները (տես, օրինակ, (13) հավասարումը) ավելի մեծ են, քան ելանյութերինը։ Այսինքն, ռեակցիան ընթացել է ավելի խորը, ելանյութերը վերջանյութերի փոխարկվել են ավելի մեծ չափով։ Իսկ K«1, նշանակում է, որ ելանյութերի փոխարկման աստիճանը փոքր է։
Սակայն, խնդիրը բարդանում է, երբ խոսքը վերաբերում է հավասարակշռության տեղաշարժին այն դեպքերում, երբ համակարգում փոփոխության է ենթարկվում որևէ պարամետր, օրինակ, կոնցենտրացիան։ Չէ որ հայտնի է, որ հավասարակշռության հաստատունը կախված չէ հավասարակշռության մեջ գտնվող նյութերի կոնցենտրացիաներից, ինչպես էլ դրանք փոփոխվեն K -ի արժեքը մնալու է հաստատուն։
Որոշ հեղինակներ [5] պաշտպանում են հենց այսպիսի տեսակետ, համաձայն որի կոնցենտրացիայի, պարցիալ ճնշման եւ մոլային բաժնի փոփոխությունները չեն կարող ազդել հավասարակշռության դիրքի վրա, քանի որ K - ի արժեքն անկախ է նշված մեծությունների փոփոխություններից։ Այս տեսակետի կողմնակիցները գտնում են, որ հավասարակշռության տեղաշարժի մասին խոսք կարող է լինել միայն ջերմաստիճանի պարագայում, քանի որ K -ն կախված է միայն ջերմաստիճանից։
Գոյություն ունի մի այլ տեսակետ ևս, ըստ որի հավասարակշռության դիրքի տեղաշարժ կարող է լինել ինչպես ջերմաստիճանի, այնպես էլ կոնցենտրացիայի, գազերի մասնակցությամբ որոշ ռեակցիաներում նաև ճնշման փոփոխության պատճառով։
Վերը նշված անորոշությունները կարող են վերանալ, եթե որպես «հավասարակշռության դիրքի տեղաշարժ» համարվի ելանյութի փոխարկման աստիճանը՝ αփ, կամ, նույնն է թե, ռեակցիայի ելքը։ Նշված մեժությունները փոխվում են 0 ÷ 1 կամ 0 ÷ 100 % սահմաններում։
Եթե որպես հավասարակշռության տեղաշարժի չափանիշ համարվի ելանյութի փոխարկման աստիճանը, ապա վերջինիս արժեքն, անշուշտ, կախված կլինի ինչպես կոնցենտրացիայից, այնպես էլ ջերմաստիճանից ու ճնշումից։ Հավասարակշռության դիրքի տեղաշարժի վերաբերյալ տարողունակ եւ սպառիչ սահմանում է տրված Լե Շատելյե-Բրաունի կողմից։
Եթե հավասարակշռության վիճակում գտնվող քիմիական ռեակցիայի վրա ազդում է արտաքին գործոն՝ կոնցենտրացիայի, ջերմաստիճանի կամ ճնշման փոփոխություն, ապա հավասարակշռությունը տեղաշարժվում է այն ուղղությամբ (աջ կամ ձախ), որը հանգեցնում է ազդող գործոնի ազդեցության թուլացմանը։
Հիշյալ օրինաչափությունը կարելի է հակիրճ ներկայացնել որպես «հակառակության սկզբունք»։ Եթե ինչ որ բան շատացվում է, ապա հավասարակշռությունը տեղաշարժվում է դրա քչացման կողմը և, հակառակը, եթե ինչ որ բան քչացվում է, ապա դրա շատացման կողմը։ Հավասարակշռության տեղաշարժի վերը նշված օրինաչափությունը վերաբերում է ոչ միայն քիմիական ռեակցիաներին, այլև ֆիզիկաքիմիական կամ քիմիակենսաբանական գործընթացներին։
Ջերմաստիճանի ազդեցությունը
Լե Շատելյե-Բրաունի սկզբունքի, տաղաշարժում է հավասարակշռության դիրքը դեպի ձախ, դիպի ելանյութերի կողմը։ Այսինքն, եթե ռեակցիան տարվի ավելի բարձր ջերմաստիճանում, ելանյութի փոխարկման աստիճանը (αփ) կփոքրանա։ Ջերմակլանիչ ռեակցիաների դեպքում հակառակն է, ջերմաստիճանի բարձրացումը տեղաշարժում է հավասարակշռության դիրքը դեպի աջ, այսինքն փոխարկման աստիճանը մեծանում է։ Այս օրինաչափություններն անմիջականորեն հետևում են ջերմադինամիկայի երկրորդ օրենքից։ Վանտ-Հոֆի իզոբարի հավասարումն արտահայտում է հավասարակշռության կախումը ջերմաստիճանից եւ քիմիական ռեակցիայի ջերմությունից ։
(16)
Նշված հավասարումից բխում է, որ հավասարակշռության հաստատունի արժեքի մեծանալը կամ փոքրանալը կախված է ռեակցիայի ջերմության՝ էնթալպիայի, նշանից։ Եթե ռեակցիան ջերմակլանիչ է, այսինքն,, ապա ։ Սա նշանակում է, որ ջերմաստիճանը բարձրացնելիս Kp -ն կմեծանա, այսինքն, հավասարակշռությունը կտեղաշարժվի վերջանյութերի կողմը։ Իսկ եթե ռեակցիան ջերմանջատիչ է՝, ապա եւ, հետեւաբար, ջերմաստիճանը բարձրացնելիս Kp -ն կփոքրանա, հավասարակշռությունը կտեղաշարժվի ելանյութերի կողմը։ Նյութերի լուծման գործընթացում եւս ջերմաստիճանն ունի էական ազդեցություն։ Պինդ նյութերի լուծելիությունը ջերմաստիճանի բարձրացման հետ մեծանում է, քանի որ նշված գործընթացը, որպես կանոն, ջերմակլանիչ է։ Իսկ գազերի լուծման գործընթացը հիմնականում ջերմանջատիչ է, այդ պատճառով ջերմաստիճանը բարձրացնելիս, գազերի լուծելիությունը փոքրանում է։
Ճնշման ազդեցությունը
Ճնշումն ազդում է գազերի մասնակցությամբ այն դարձելի քիմիական ռեակցիաների հավսարակշռության դիրքի վրա, որոնց ընթացքում տեղի է ունենում ծավալի փոփոխություն։ Համաձայն վերը նշված սկզբունքի, եթե ծավալի կրճատմամբ ռեակցիան իրականացվի ավելի բարձր ճնշման պայմաններում, ապա հավասարակշռության դիրքը կտեղաշարժվի դեպի աջ, ելանյութի փոխարկման աստիճանը կմեծանա։ Ճնշումն ազդում է նաև գազերի լուծելիության վրա։ Բարձր ճնշումը նպաստում է լուծելիության մեծացմանը, քանի որ գազի լուծման ընթացքում տեղի է ունենում ծավալի էական կրճատում։
Քննարկենք մի կարևոր խնդիր ևս։ Ե՞րբ կարելի է խոսել հավասարակշռության տեղաշարժի մասին, միայն երբ առկա՞ է որևէ արտաքին գործոնի ազդեցություն, թե նաև որոշակի պայմանների առկայությամբ հաստատված հավասարակշռության վերաբերյալ։ Այս հարցում ևս մեզանում գոյություն ունի որոշ տարակարծություն։ Ոմանք գտնում են, որ տեղաշարժի մասին խոսք կարող է լինել միայն այն ժամանակ, երբ ինչ որ մի գործոն (ջերմաստիճան, կոնցենտրացիա, ճնշում) փոխվում է։ Սակայն, սա ճիշտ պատկերացում չէ։ Օրինակ, ածխածնի (IV) օքսիդի ջրային լուծույթում առկա է դարձելի ռեակցիա.
Այսպիսով, տեղաշարժի մասին կարելի է խոսել նաև այն դեպքերում, երբ որևէ պարամետրի փոփոխոթյուն չի գործադրված դարձելի ռեակցիայի վրա [6]։ Եթե հավասարակշռության դիրքի տեղաշարժի չափանիշ, ինչպես նշվել է վերեւում, դիտում ենք ելանյութի փոխարկման աստիճանը, ապա հենց միայն դրա արժեքը՝ 50 %-ից ավել կամ պակասը, հիմք է տալիս խոսելու հավասարակշռության՝ դեպի աջ կամ ձախ տեղաշարժի մասին։
Վերջում անդրադառնանք մի երեւույթի, որը դիտվում է բարդ դարձելի ռեակցիաների պարագայում։ Այս դեպքում հավասարակշռության հաստատունի բանաձեւի արտածման կինետիկական եղանակը պարունակում է որոշ հակասություններ, եթե քննարկվող ռեակցիան բարդ է և ռեակցիայի հավասարման քանակաչափական գործակիցները մեծ թվեր են։ Օրինակ, 4HCl + O2 ⇄ 2H2O + 2Cl2 ռեակցիայի հավասարակշռության հաստատունի բանաձեւի մեջ կոնցենտրացիաները արտահայտվում էն համապատասխան քանակաչափական գործակիցներով՝ 4, 1, 2, 2։ Այդ
ռեակցիայի ավասարակշռության հաստատունն, իրոք, ունի այսպիսի տեսք. (17)
Սա ճիշտ է, սակայն կինետիկական եղանակով դա ստանալու նպատակով ռեակցիայի արագության հավասարումները երբեմն ներկայացվում են այսպես [7]։
Ինչը, սակայն, չի կարող ճիշտ համարվել, քանի որ, հայտնի իրողություն է, որ ռեակցիայի 4 և 5 կարգեր չեն կարող լինել։ Այսինքն, գրված կինետիկական հավասարումները իրական չեն։ Նույնը կարելի է ասել N2 + 3H2 ⇄ 2NH3 ռեակցիայի համար։
Այսպիսով, հավասարակշռության հաստատունի արտածումը կինետիկական եղանակով կարող է ճիշտ լինել միայն այն դեպքերում, երբ գործ ունենք պարզ, միափուլ ռեակցիաների հետ։ Քիմիական գիտության եւ արդյունաբերության մեջ չկա մի բնագավառ, որ չառնչվի քիմիական հավասարակշռության և դրա տեղաշարժի խնդիրներին։ Քիմիան, անշուշտ, գիտություն է նյութերի փոխարկումների մասին, սակայն կարելի է այն բնութագրել նաև որպես հավասարակշռությունների գիտություն։
Գրականություն
Կատեգորիա:Քիմիական կինետիկա Կատեգորիա:Ֆիզիկական քիմիա Կատեգորիա:Ստատիկա
Սկյաուլվանդաֆլյոուտ
Սկյաուլվանդաֆլյոուտ՝(Skjálfandafljót), գետ Իսլանդիայի հարավ-արևելքում ։
Գետը սկիզբ է առնում սարցադաշտ Վատնայոկյուդլից և թափվում է Ատլանտյան օվկիանոս ։
Գետի վրա են գտնվում մի քանի ջրվեժներ։ Այս գետի վրա է գտնվում օրինակ՝ Aldeyjarfoss-ը,որը թափվում է մոտ 10 մետր բարձրությունից:Ինչպես նաև գետի վրա է գտնվում Իսլանդիայի ամենահայտնի և գեղեցիկ ջրվեժը՝ Գոդաֆոսը։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Իսլանդիայի գետեր Կատեգորիա:Եվրոպայի գետեր
Պերեյ (Շարանտի գավառ)
Պերեյ (Péreuil), համայնք Ֆրանսիայի Նոր Ակվիտանիա մարզի Շարանտ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 408 մարդ, բնակչության խտությունը` 23.75 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 17.18 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 420 կմ հարավ-արևմուտք, Պուատիե քաղաքից` 130 կմ հարավ, Անգուլեմ քաղաքից` 24 կմ հարավ-արևմուտք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 193 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 134-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 59։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 69,4 %։ 134 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 132 անձ (71 տղամարդ և 61 կին)։ Գործազուրկ են եղել 2 անձ (0 տղամարդ և 2 կին)։ 59 անաշխատունակներից 8-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 31-ը` թոշակառուներ, իսկ 20-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Մոնտեսիլվանո
Մոնտեսիլվանո (Montesilvano), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Աբրուցո մարզում՝ Պեսկարա գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 49 128 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 2136 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 23 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 65016, հեռախոսային կոդ՝ (+39) 085:
Բնակավայրի հովանավորն է համարվում Անտոնին Պադուացին։
Աստծո բարդույթ
Աստծո բարդույթ (կոմպլեքս), անսասան համոզմունք, որը բնութագրվում է անձնական ունակությունների, արտոնությունների կամ անսխալականության չափազանցված զգացումներով։ Աստծո բարդույթով մարդը կարող է հրաժարվել ընդունել իր սխալի կամ ձախողման հնարավորությունը, նույնիսկ անհերքելի ապացույցների, անլուծելի կամ դժվար խնդիրների առկայության դեպքում։ Նման մարդը սովորաբար իր հայացքների վերաբերյալ դոգմատիզմի բարձր մակարդակ ունի՝ նա համարում է իր անձնական հայացքներն անշուշտ ճիշտ ։ Աստծո բարդույթով որոշ մարդիկ կարող են անտեսել հասարակության կանոնները և պահանջները՝ պահանջելով հատուկ արտոնություններ ։
Եհովայի բարդույթ
Եհովայի բարդույթ, նման տերմին, որն օգտագործվում է վերլուծական հոգեբանության մեջ, եսասեր ինքնաինֆլյացիայի նեվրոզի նկարագրության համար։ Այն օգտագործվում է, ի թիվս այլ բաների, հոգեպատմությամբ և կենսագրությամբ հոգեվերլուծական տեքստերում։ Օրինակ, Ֆրից Վիտելսն օգտագործել է այս տերմինը Զիգմունդ Ֆրոյդի նկատմամբ 1924 թվականի կենսագրության մեջ ։ Հարի Էլմեր Բարնսը կիրառել է այս տերմինը Ջորջ Վաշինգտոնի և Էնդրյու Ջեքսոնի նկատմամբ ։
Աստծո բարդույթը կլինիկական տերմին կամ հիվանդություն չէ և չի մտնում Հոգեկան խանգարումների ախտորոշման և վիճակագրական ուղեցույցի (DSM) մեջ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հանրամատչելի հոգեբանություն Կատեգորիա:Վերլուծական հոգեբանություն Կատեգորիա:Բարդույթներ Կատեգորիա:Աստված
Միխայիլ Անիկուշին
Միխայիլ Կոնստանտինովիչ Անիկուշին (Михаил Константинович Аникушин, ), ռուս խորհրդային քանդակագործ։ ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ (1963)։ ԽՍՀՄ գեղարվեստի ակադեմիայի իսկական անդամ (1962)։ ԽՄԿԿ անդամ 1944 թվականից։
Աշխատանքներ
Պուշկինի հուշարձանի համար (բրոնզ, 1957, Լենինգրադ) 1958 թվականին արժանացել է լենինյան մրցանակի։ Անիկուշինի գործերից նշանավոր են՝ «Բանվորի դիմաքանդակը» (1957), Վ. Մ. Բեխտերևի հուշարձանը (բրոնզ, 1960, Լենինգրադ), Մոսկվայի համար արված Ա. Պ. Չեխովի հուշարձանի նախագիծը (1965)։
Վախճան
Միխայիլ Անիկուշինը մահացել է 1997 թվականի մայիսի 18-ին Պետերբուրգում։
Գրականություն
Կատեգորիա:Քանդակագործներ Կատեգորիա:Խորհրդային քանդակագործներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ Կատեգորիա:20-րդ դարի քանդակագործներ Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ Կատեգորիա:Խորհրդային հասարակական գործիչներ
Վահան Ղազարյան
Վահան Ղազարյան (1875, Մարզվան- 1915, Եդեսիա), հայ բժիշկ, խմբագիր։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1875 թվականին Մարզվանում։ Նախնական և բարձրագույն կրթությունն ստացել է ամերիկացի միսիոներների Մարզվանի Անատոլիա քոլեջում։ 1903-1907 թվականներին սովորել է Բեյրութի ամերիկյան համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում և ավարտել գերազանցությամբ։ Ուսանողական տարիներին հետևել է հայկական մամուլին և գրականությանը ու դրանց իր մասնակցությունը բերել։
1911 թվականին Տրապիզոնում եղել է «Բժիշկ» բժշկա-առողջապահական ամսաթերթի խմբագրապետը։ 1912-1914 թվականներին Կ. Պոլսում եղել է «Բժիշկ» բժշկա-առողջապահական ամսաթերթի խմբագրապետը։ Բազմաթիվ բժշկական և հրապարակախոսական հոդվածների հեղինակ է։ 1914 թվականին խմբագրել և հրատարակել է առաջին համարը «Բժշկական և առողջապահական տարեցոյցի», որն ամեն տարի հրատարակելու նպատակ է ունեցել։
1914 թվականին Առաջին աշխարհամարտն սկսվելուն պես զորակոչվել է օսմանյան բանակ և հարյուրապետի աստիճանով ծառայել 153-րդ զորագնդի 3-րդ գումարտակի զինվորական բժիշկ։ 1915 թվականին Եդեսիայի` Զմյուռնիա-Ֆոշայի ճանապարհին, սպանվել է իր զորահրամանատարների թելադրանքով` իր իսկ օգնականի ձեռքով՝ 40 տարեկանում։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ Կատեգորիա:1875 ծնունդներ Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության զոհեր Կատեգորիա:Մարզվան քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:1915 մահեր
Լիոնի այգի (Երևան)
Լիոնի այգի (Lyon Park, հայտնի է որպես Թոխմախի այգի), հանրային զբոսայգի Երևանի Էրեբունի վարչական շրջանում։ Զբաղեցնում է 17 հա տարածք։ Այստեղ է գտնվում Վարդավառ արհեստական լիճը, որի մակերեսը կազմում է 8 հա ։
Վարդավառի լիճ
Արհեստական լիճը ստեղծվել է դեռևս մ.թ.ա. 8-րդ դարում, հայոց արքա Արգիշտի Ա-ի օրոք։ Լճում կա հուշաքար, որտեղ նշված է, որ շուրջ 3 հազարամյակ առաջ Արգիշտի թագավորը կառուցել է այս լիճը և կոչել Արգիշտի ծով։ Նա այն կառուցել է Էրեբունի բերդաքաղաքը Հրազդան գետից հոսող և այստեղ կուտակվող ջրով ապահովելու համար։ 1578 թվականին լիճը վերանորոգվում է Երևանի կառավարիչ Մեհմեդ Թոխմախ խանի կողմից և անվանում Թոխմախի լիճ։ 1975-1985 թթ. լճի հատակը և եզրերը բետոնապատվել են։ Ստեղծվել է գեղեցիկ այգի։ Այդ ժամանակվանից լիճը սնուցվում է ստորգետնյա ջրերով։ Խորհրդային ժամանակաշրջանում լիճը անվանվեց կոմունիստական կուսակցության երիտասարդական թևի պատվին Կոմերիտմիության լիճ, 2000 թվականից՝ Վարդավառի լիճ։
Լիճը զբաղեցնում է 8 հա տարածք և օգատգործվում է «վինդսերֆինգ» սպորտաձևի սիրահարների կողմից։
Արմեն Նարգիզյան
Արմեն Բյուզանդի Նարգիզյան, հայ բժիշկ, սրտաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (2003)։
Կենսագրություն
1969 թվականին ավարտել է Մայակովսկու անվան դպրոցը, 1975 թվականին՝ Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ Եղել է Չարենցավանի քաղաքային հիվանդանոցի բժիշկ, 1978-1980 թվականներին՝ Երևանի պետական բժշկական համալսարանի կրտսեր գիտաշխատող։ 1980-1983 թվականներին եղել է Համամիութենական գիտական սրտաբանական կենտրոնի ասպիրանտ։ 1983 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական թեզը «Միոկարդիալ մետարոլիզմի որոշ սուբստրատների արտերիովենոզ տարբերությունը շողացող առիթմիայով հիվանդների մոտ սինուսային ռիթմի վերականգնումից առաջ և հետո» թեմայով։
1984 թվականից եղել է սրտաբանության գիտահետազոտական ինստիտուտի գիտաշխատող, 2004 թվականից՝ սրտային անբավարարության բաժանմունքի գիտական ղեկավար, 2006 թվականից՝ ընդհանուր սրտաբանության բաժանմունքի վարիչ ։
2001 թվականին պաշտպանել է դոկտորական գիտական թեզը «Իշեմիկ ծագման քրոնիկ սրտային անբավարարության ֆարմակոթերապիայի օպտիմիզացումը» թեմայով ։
1995 թվականից եղել է Հայաստանի սրտաբանների ընկերության, 1996-1999 թվականներին՝ հիմնադիր քարտուղար, 2000 թվականից՝ Սրտաբանների եվրոպական միության անդամ ։
Ստեղծագործություններ և ճանաչում
Ուսումնասիրել է սրտի իշեմիկ հիվանդությունը, սրտի ռիթմի խանգարումները, մասնավորապես՝ շողացող առիթմությունը, իմունային համակարգի ներգրավումը սրտային ախտահարումների ժամանակ։
Հեղինակ է 150 գիտական աշխատությունների, 1 մենագրության, 40 զեկույցների։
Երկեր
Хроническая сердечная недостаточность, Е., 2003 (համահեղինակ).
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ Կատեգորիա:Հայ սրտաբաններ Կատեգորիա:1952 ծնունդներ Կատեգորիա:Մարտի 18 ծնունդներ Կատեգորիա:2007 մահեր Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Էդվարդ Բրեդֆորդ Թիչեներ
Էդվարդ Բրեդֆորդ Թիչեներ (Edward Bradford Titchener, ) անգլո-ամերիկյան փորձարար հոգեբան։
Կյանք
Թիչեները Օքսֆորդի համալսարանում սովորել է հոգեբանություն, դասական լեզուներ և ֆիզիոլոգիա, այնեհետև 1890 թվականին եկել Լայպցիգ Վիլհելմ Վունդտի մոտ, որտեղ 1892 թվականին պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսությունը։ Դրանից հետո նա տեղափոխվել է ԱՄՆ, որտեղ 1892-1927 թվականներին Կորնելի համալսարանում հոգեբանություն է դասավանդել։ Նա հիմնել է ամերիկյան առաջին հոգեբանական լաբորատորիան, որից հետո դարձել է ԱՄՆ-ում հոգեբանության «հայրը»։ Հետագայում նա բախվել է բիհեյվորիզմի հետ։ Տիտչեներին մեղադրվում էին այն բանի համար, որ փորձել է ամերիկյան փիլիսոփայական միտքը փոփոխել գերմանական փիլիսոփայական մտքով (չնայած իրականում նրա հայացքները գրեթե ամբողջությամբ ձևավորվել են բրիտանական ավանդույթների ազդեցության ներքո, որտեղ հոգեբանությունը մոտ էր բնական գիտություններին, այդ գաղփարով նա մոտ էր Վունդտին)։
Ձեռքբերումներ
Թիչեները առաջին անգամ ներկայացրեց «ստրուկտուալիզմ» տերմինը, ցույց տալով Վունդտի հետազոտական մոտեցումը ի տարբերություն Ուիլյամ Ջեյմսի «ֆունկցիոնալիզմի»։ Նա ինքը շարունակում էր զարգացնել այդ մոտեցումը, թեև Վյուրցբուրգի դպրոցը ներհայեցողությունը (ինտրոսպեկցիան) ընդունում էր, որպես հոգեկան գործընթացների ուսումնասիրման մեթոդ։ Նա փորձել է հոգեկանը տարանջատել որոշ բաղադրիչ տարրերի, որի ընդհանուր թիվը հասնում էր 30 000-ի, ինչը համեմատեց քիմիական տարրերի հետ։ Ըստ Թիթչեների հետազոտությունների չի կարելի անտեսել հոգեկան գործընթացների և զգացողությունների մանրամասն նկարագրությունները։ Նրա պատվին է կոչվում «Տիտչեների պատրանք»-ը (Էբինհաուզի տեսողական պատրանք), դրանք շրջաններ են շրջապատված այլ շրջանակներով և թվում է ավելի փոքր այն շրջանը, որի շրջապատող շրջանների տրամագիծը ավելի մեծ է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հոգեբաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի փիլիսոփաներ
Մուհամմեդ Այդիդ Ֆարահ
Կենսագրություն
Մուհամմեդ Այդիդ Ֆարահը ծնվել է 1934 թվականի դեկտեմբերի 15-ին Հիրան նահանգի Բելեդուեյն քաղաքում։ Պատկանում է Խաբար Հեդիր ցեղախմբին։ Ստացել է ռազմական կրթություն, հետագայում սովորել է Հռոմի մոտ գտնվող հետևակային դպրոցում։ Հայրենիք վերադառնալուց հետո նշանակվեց Մոգադիշոյի ոստիկանապետ, իսկ հետո ռազմական պատրաստության կենտրոնի շտաբի պետ։ Սոմալիի անկախացումից հետո ծառայության է անցել երկրի ազգային բանակում, որտեղ հետագայում դարձավ գեներալ։ 1960-1963 թվականներին վերապատրաստման դասընթացներ է անցել Մոսկվայում ։
Սիադ Բարրեի կառավարման տարիներին առանց դատավարության վեց տարի անց է կացրել բանտում։ Մասնակցել է Եթովպիայի դեմ պատերազմին (1977—1978) : 1984 թվականին Սիադ Բարրեն Այդիդին նշանակել է Հնդկաստանում Սոմալիի դեսպան ։ Միաժամանակ 1989 թվականին Մուհամմեդ Այդիդ Ֆարահը լքեց Բարրեին և միացավ նրա ռեժիմի դեմ մղվող զինված պայքարին։
Քաղաքացիական պատերազմ
1989 թվականի վերջին Այդիդը դարձել է Սիադ Բարրեի դեմ մղվող զինված պայքարի առաջնորդներից մեկը։ Նա ստեղծել է Սոմալիի միացյալ կոնգրես (ՍՄԿ) ռազմական կազմակերպությունը։ Եթովպիայի աջակցությամբ Այդիդը դաշինք է կազմել մի քանի ընդդիմադիր ուժերի հետ ։ Քաղաքացիական պատերազմի արդյունքում 1991 թվականի հունվարին Բարրեի ռեժիմը տապալվեց ։ Այս ամենից հետո խնդիր է առաջացել Այդիդի և ընդդիմադիր առաջնորդներից մյուսի՝ Ալի Մահդի Մուհամեդի հետ, կապված այն հարցի հետ, թե նրանցից ով պետք է դառնա երկրի հաջորդ նախագահը։ Սա հանգեցրել է 1991 թվականի աշնանը ռազմական գործողությունների վերսկսմանը։ Շարունակվող քաղաքացիական պատերազմի պայմաններում Սոմալիում դադարեցին գոյություն ունենալ պետական համալսարանները, ինչպես նաև ոչնչացան գրեթե բոլոր սոցիալական ենթակառուցվածքները, ինչը հանգեցրեց սովի, որին զոհ դարձավ 300 հազար մարդ։
ՄԱԿ-ի միջամտություն
ՄԱԿ-ի կողմից հումանիտար օգնության տրամադրման փորձերը ձախողվում էին՝ երկրում ընդհանուր քաոսի պայմաններում հումանիտար օգնություն տրամադրող մեքենաների շարասյունները հաճախ թալանվում էին։ 1992 թվականի դեկտեմբերին ԱՄՆ-ի գլխավորությամբ և ՄԱԿ-ի հովանու ներքո բազմազգ ուժերը ներխուժեցին Սոմալի, նպատակ ունենալով ապահովել հումանիտար օգնության տրամադրումը։ Այս ամենի հաջող իրականացումից հետո ՄԱԿ-ը միջնորդ հանդիսանալով Այդիդի և Մուհամմեդի միջև իր վրա վերցրեց երկրի քաղաքական ապագան որոշելու հարցը։ Այդիդը ՄԱԿ-ին մեղադրեց կողմնակալության մեջ, ինպես նաև նա բացասական վերաբերմունք ուներ Սոմալիի ներքին գործերին միջազգային միջամտության հարցի շուրջ։ 1993 թվականի հունիսին Այդիդը մի շարք զինված հարձակումներ կազմակերպեց խաղաղապահների վրա։ Այս դեպքից հետո նրա համար 25 հազար դոլլար գլխագին սահմանվեց ։ Սակայն ՄԱԿ-ի զորքերի կողմից Այդիդին գտնելու փորձերը անցան անարդյունք։ Օգոստոսին Սոմալի ժամանեց Դելտա հատուկ նշանակության ուժերի 75-րդ գունդը, որը պետք է գտներ զինյալ ապստամբների ղեկավարին ։
1993 թվականի հոկտեմբերի 3-ին ԱՄՆ հատուկ ջոկատայինները Մոգադիշոյում ընկնում են Այդիդի լարած ծուղակը, որի հետևանքով սկսվում է արյունալի մարտ, ինչի արդյունքում զոհվում է 20 հատուկ ջոկատային, 3 խաղաղապահ և 3000 Սոմալիի բնակիչ։ Այս իրադարձությունները լայն արձագանք ստացան ԱՄՆ-ում։ 1994 թվականի մարտին ամերիկյան զորքերը դուրս բերվեցին Սոմալիից, իսկ մեկ տարի անց երկիրը լքեցին նաև ՄԱԿ-ի հովանու տակ գործող ուժերը ։ Սոմալիում քաղաքացիական պատերազմը շարունակվեց։ Այս դեպքերի հիման վրա նկարահանվել է «Սև բազե» ֆիլմը։
Նախագահ
1995 թվականի գարնանը հակառակորդի հարձակման արդյունքում Այդիդի զորքերը դուրս եկան Բելեդուեյն քաղաքից։ Միաժամանակ սրվեց Այդիդի և Մուհամմեդի միջև եղած հակասությունը։ Հունիսին Այդիդը հրավիրեց ազգային հաշտեցմանը նվիրված կոնֆերանս, որի արդյունքում ստանալով իր կողմնակիցների աջակցությունը հռչակվեց երկրի նախագահ։ Օգոստոսին Լիբիան պաշտոնապես ճանաչեց գեներալ Այդիդի կառավարությանը։ Հաջորդ ամիս Այդիդի զինված ջոկատները հարձակողական գործողություն սկսեցին Բայդաբոում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 15 ծնունդներ Կատեգորիա:1934 ծնունդներ Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով Կատեգորիա:Օգոստոսի 1 մահեր Կատեգորիա:1996 մահեր Կատեգորիա:Սոմալիի նախագահներ Կատեգորիա:Պետության սպանված ղեկավարներ Կատեգորիա:Սոմալեցի ռազմական գործիչներ Կատեգորիա:Սրտի կաթվածից մահացածներ