cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սթենլի Ֆալկոու
Կենսագրություն
1979 թվականին Գիտությունների պատվավոր դոկտորի կոչում է ստացել Մենի համալսարանից, 1999 թվականին՝ Կանադական Գելֆի համալսարանից։ 1989 թվականին Շվեդիայի Ումեոյի համալսարանը Սթենլի Ֆալկոուին շնորհել է դոկտորի կոչում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ Կատեգորիա:Ամերիկացի մանրէաբաններ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Չիզոն դի Վալմարինո
Չիզոն դի Վալմարինո (Cison di Valmarino), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Վենետո մարզի Տրևիզո գավառում ։ Բնակչությունը կազմում է 2553 մարդ, խտությունը՝ 91 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 28 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 31030, հեռախոսային կոդ՝ 0438։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Պերո Վաս դե Կամինյա
Պերո Վաս դե Կամինյան պորտուգալացի  ծովագնաց էր, հետախույզ և կապիտան, Կաբրալի քարտուղարը, ով նրա հետ ուղարկվել էր Հնդկաստան ՝ Կալիկուտի առևտրային կետը գլխավորելու համար:Կամինյան ուղեկցում էր Պեդրո Ալվարես Կաբրալին Հնդկաստանում 1500 թվականին, 1500 թվականի ապրիլին Կամինյան գրել է Կաբրալի նավատորմի կողմից Բրազիլիայի հայտնաբերման մանրամասն պաշտոնական զեկույց։ Նա մահացել է Հնդկաստանի Կալիկուտ քաղաքում, ենթադրվում է, որ մահացել է մահմեդականների հետ բախման ժամանակ։
Կենսագրություն
Պերո Վաս դե Կամինյան Գիմարայեսի դուքսի (հետագայում՝ Բրագանցա) ընտանիքի ասպետ Վասկո Ֆերնանդես դե Կամինյայի որդին էր։ Նրա նախնիները Նեյվա առաջին բնակիչներից էին Ֆերդինանդ I-ի (1367–1383) օրոք (1367–83).1476 թվականի մարտի 8-ին Պերո Վաս դե Կամինյան նշանակվեց Պորտոյի թագավորական դրամահատարանի վարպետ, որն այն ժամանակ իր հոր զբաղեցրած բազմաթիվ պաշտոններից մեկն էր։ Նշանակման նամակը, որը բնութագրում էր Պերո Վասին որպես թագավորական տան ասպետ, գրվել է Տորոյից՝ ենթադրելով, որ Պերո Վասը ուղեկցել է Պորտուգալիայի թագավոր Աֆոնսո V-ին Կաստիլիայի դեմ արշավում և, հավանաբար, մասնակցել է Տորոյի ճակատամարտին (2 մարտի 1476 թ.) : 1497 թվականին նա ընտրվեց գրելու Պորտոյի քաղաքային խորհրդի գլուխները։
1500 թվականին Պերո Վաս դե Կամինյան, արդեն մեծ տարիքում, Հնդկաստանի Կալիկուտ քաղաքում, նշանակվեց գործարանի քարտուղար։ Ատլանտյան օվկիանոսի հարավային մասը շրջանցելիս, 1500 թվականի ապրիլի 22-ին Կամինյային տեղափոխող նավատորմը բախվում է Բրազիլիայի ցամաքային ափերին և  խարիսխ նետում Պորտո Սեգուրոյի մոտ՝ Բահիայում։ Մոտ մեկ շաբաթ լողափում մնալուց հետո, շփվելով տեղի Տուպինիկիմի բնիկների հետ, նավատորմը պատրաստվեց վերսկսել իրենց ճանապարհորդությունը դեպի Հնդկաստան։
Կամինյայի պաշտոնական զեկույցը և աստղագետ-բժիշկ Մեստրե Ժոաո Ֆարասի լրացուցիչ առանձին նամակը տրվել է Կաբրալի նավապետներից մեկին (կամ Գասպար դե Լեմոսին կամ Անդրե Գոնչալվեսին) ։ Նրանք նավարկեցին դեպի Պորտուգալիա իրենց հետ բերած մատակարարման նավով։ Նավատորմի մնացած մասը լքեց Բրազիլիան 1500 թվականի մայիսի 3-ին դեպի Բարեհուսո հրվանդան, այնուհետև դեպի Հնդկաստան։
Պերո Վաս դե Կամինյայի նամակը հաճախ համարվում է որպես Բրազիլիայի «ծննդյան վկայական»,հաշվի առնելով այն գաղտնիությունը, որով Պորտուգալիայի Թագավորությունը միշտ ներգրավել է իր հայտնագործությունների մասին հաշվետվությունները, այն հրապարակվել է միայն տասնիններորդ դարում հայր Մանուել Այրես դե Կասալի կողմից ։
2-րդ նավատորմը ժամանեց Հնդկաստանի Մալաբար ափ 1500 թվականի սեպտեմբերին, և անմիջապես Կալիկուտում գործարան հիմնեց։ Կամինյան ուներ իր պարտականություններն այնտեղ։ Շուտով կոնֆլիկտ ծագեց պորտուգալացի վաճառականների և քաղաքի արաբ առևտրականների միջև։ Իրենց ապրանքների ներմուծելու փոքր ելք գտնելով՝ պորտուգալացիները կասկածում էին, որ արաբները համաձայնության են եկել՝ բոյկոտ կազմակերպելով հանելու քաղաքի համեմունքները շուկաներից։ Կալիկուտում իշխող Զամորինը հրաժարվեց միջամտությունից, ինչը դրդեց բարկացած Այրես Կորեային գործն իր ձեռքն առնել։ 1500 թվականի դեկտեմբերի վերջին պորտուգալացիները ձեռնամուխ եղան նավահանգստում արաբական նավերի համեմունքների բեռների բռնագրավմանը, նավամատույցների վրա խռովություն բռնկվեց։ Կալիկուտի ամբոխները ներխուժեցին պորտուգալական գործարան՝ սպանելով բոլոր պորտուգալացիներին ։ Ենթադրվում է, որ 50-70 պորտուգալացի զոհվել է խռովության ժամանակ, այդ թվում՝ Կամինյան։
1501 թվականի դեկտեմբերի 3-ին ստորագրված թագավորական նամակում Պորտուգալիայի թագավոր Մանուել I-ը Կամինյայի թոռանը՝ Ռոդրիգո դ'Օսուրոյին նշանակել է իր պապի պաշտոնում ՝ հստակ նշելով, որ Պերո Վաս դե Կամինյան «մահացել է Հնդկաստանում» ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:ՈՒՎ 2023-ի հոդվածներ
Կոկիմբո (տարածաշրջան)
Կոկիմբո (Región de Coquimbo), տարածաշրջան Չիլիում, երկրի առաջին մակարդակի վարչական միավորներից մեկը։ Վարչական կենտրոնն է Լա Սերենա քաղաքը։ Տարածաշրջանը ղեկավարում է նախագահի կողմից նշանակված ինտենդանտը։
Աշխարհագրությունը և բնակչություն
Չիլիի Ազգային վիճակագրական ծառայության 2002 թվականին կատարված մարդահամարի տվյալներով տարածաշրջանում բնակվում է 603 210 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 14,86 մարդ/կմ²։
Կոկիմբո տարածաշրջանի տարածքի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 40 579,9 կմ²։
Վարչական բաժանում
Կոկիմբոն ներառում է 3 նահանգ և 15 համայնք։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Չիլիի Կոկիմբո տարածաշրջան
(191) Կոլգա
(191) Կոլգա (Kolga), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1878 թվականի սեպտեմբերի 30-ին Քրիստիան Պետերսի կողմից Քլինտոնում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,896825 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,6316 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,1621 ա. մ., իսկ Երկրի ուղեծրին Կոլգա աստերոիդը նվազագույնը մոտենում է 1,6483 ա. մ. հեռավորության վրա ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1800,87 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,199904 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 11,5° անկյուն։
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է C դասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս C Կատեգորիա:1878 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Քրիստիան Պետերսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Սոնի
Սոնի ընկերությունը (ソニー株式会社), սովորաբար հայտնի որպես Sony, Ճապոնական միջազգային խմբային ընկերություն է, որի գլխամասային գրասենյակը գտնվում է Կոնանում՝ Մինատո, Տոկիո, Ճապոնիա ։ 2011 թ. տվյալներով այն 73-րդն է համաշխարհային 500 հաջողակ ընկերությունների ցանկում ։ Սոնին սպառողական և մասնագիտական շուկաների համար էլեկտրոնիկական ապրանքներ արտադրող արդյունաբերողների առաջատարներից մեկն է ։ Սոնին ՈՒԵՖԱ-ի Չեմպիոնների Լիգայի հովանավորն է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Էլեկտրոնիկա արտադրող ընկերություններ Կատեգորիա:Ճապոնական ընկերություններ Կատեգորիա:Ճապոնական ապրանքանիշեր
Հալիվորի կամուրջ
Հալիվորի կամուրջ, Իշխանագետն ու իր վտակները ներառում են չորս քարաշեն կամուրջ (Տողի կամ Թաղլարի, Հալիվորի, Հայկազնի, Հաթամի), որոնցից է Հալիվորի միաթռիչք կամուրջը, որը պահպանվում և գործում է ։
Ընդհանուր տեղեկություն
Տեղանքից ելնելով՝ նոր կամուրջը կառուցվել է այնպես, որ Մեծ Թաղլարի կողմից կամրջի խելը մոտ երկու մետր ներքև է հանդիպակաց կողմի խելից։ Հին կամրջից մնացել է աջակողմյան խելի զանգվածը, որը գտնվում էր մոտ 50 մետր վերև` համեմատաբար ավելի հարմար դիրքում։ Թաղլար կամուրջը ձորակի նշանավոր հուշարձաններից է։ Այն կառուցված է անտաշ քարի բեկորներով, ամուր կրաշաղախով, մեկ լայն կամարով, որի խելերը հենվում են գետի ափերի ժայռերին։
Մատուռ
Կառույցը 10-րդ դարի է և գտնվում է Կաքավավանքից 1,5-2 կմ հյուսիս-արևմուտք՝ Իշխանագետի ձախ ափին՝ այժմյան ադրբեջանական Գյումշաթլու գյուղին կից բլրակի գագաթին։ Մատուռը ուղղանկյուն հատակագծով միանավ բազիլիկ է, որի թաղը ամբողջությամբ փլված է, իսկ կողային պատերն ամբողջությամբ պահպանվում են։ Մատուռին հարակից բլրագագաթին երևում են վատ պահպանված արձանագրություններով գերեզմանաքարեր, ջարդված խաչքարերի բեկորներ, սրբատաշ որմերի մասնիկներ։
Արզումանի մատուռ
Արզումանի մատուռը չնայած ուշ շրջանի կառույց է, բայց ամբողջությամբ պահպանվել է։ Սրբատաշ քարերով պատերում կան վեց որմնաշարեր, պատուհաններ։ Քիվերը, դուռը, լուսամուտները զարդաքանդակված են։ Մատուռի մոտ կա քարաշեն աղբյուր և արտադրական բնույթի կառույցներ։
Գրիգոր Լուսավորչի կացարան
Գրիգոր Լուսավորչի կացարանը նաև հայտնի է որպես ճգնավորի կացարան։ Ժայռի մեջ գտնվող կացարանը գտնվում է Թաղլարի արևելյան մասում, քերծի տակ։ Ավանդությունը պատմում է, որ Գրիգոր Լուսավորիչը հայոց արևելից նահանգներում շրջագայելիս իջևանել է այստեղ, իսկ երբ նա մեկնել է, երկնքից լույս է ծորացել նրա գիշերած տեղում, և այդ օրվանից տեղանքը կոչվել է Գրիգոր Լուսավորիչ, դարեր շարունակ տեղացիների կողմից ընկալվել է որպես ուխտատեղի, սրբավայր։
Արձանագրություն
Շինարարական կիսավեր արձանագրությունը գտնվում է հյուսիսարևմտյան խելի պատին ագուցած 60x50 սմ մեծությամբ սպիտակ թերթաքարի վրա։
''...յիշատակ... ...կամուրջըս Յարութիւ նի։ Մդ։ Գեվ ...Շինեցի։ Իմ ծնողաց։ Օվ ա(ն) ցն- ի ա(ստուա)ծ ողորմա ասի Թ(վին) ՌՄԶԴ (1835)''
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հադրութի շրջանի շենքեր և կառույցներ
Առանց սահմանների
Սյուժե
Կարգախոս՝ Միջազգային կատակերգություն։
Ռուսաստանի հավաքականի հարձակվողը մնում է օդանավակայանում՝ օդանավակայանի աշխատակցի մեղքով, ով նյարդայնացած է, քանի որ ֆուտբոլիստը 11 մետրանոց հարվածը չէր խփել։ Հայ անհաջողակ երաժիշտը հանկարծ իմանում է, որ ինքը տղա ունի և որ նա ընկերուհու հետ միասին ժամանել է Երևան։ Վրացական գերեզմանատան տարեց աշխատակից սիրահարվում է մի կնոջ, ով խնամում է իր ամուսնու գերեզմանը։ Մոսկովյան միլիոնատիրոջ որդին ընկերոջ հետ գրազ է գալիս, որ կգերի առաջին պատահած աղջկան, առանց ցույց տալու իր հարստությունը։ Սակայն աղջիկը, ում ընտրում է տղան, պարզվում է ի ծնե կույր է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:2015 դրամա ֆիլմեր
Խոզակնճիթ դեղատու
Խոզակնճիթ դեղատու, խաչածաղկավորների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։
Տարածվածություն
Աճում է միջին լեռնային գոտու աղբավայրերում։ Հանդիպում է Լոռու, Գեղարքունիքի, Սյունիքի մարզերում ։
Նշանակություն
Խողակնճիթի տերևները հարուստ են C վիտամինով։ Բուժական նպատակներով օգտագործում են վերգետնյա մասը և երբեմն արմատները։ Երիտասարդ տերևներից և ցողուններից պատրաստում են աղցաններ, իսկ մանրացրած սերմերից՝ մանանեխին փոխարինող համեմունք ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր Կատեգորիա:Միամյա բույսեր Կատեգորիա:Խոտաբույսեր Կատեգորիա:Ծածկասերմեր Կատեգորիա:Խաչածաղկավորներ Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ
Ռոկա դի Նետո
Ռոկա դի Նետո (Rocca di Neto), համայնք Իտալիայում, գտնվում է Կալաբրիա մարզի Կրոտոնե գավառում ։
Բնակչությունը 5614 մարդ, բնակչության խտությունը 128.7 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 43 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 88821։ Հեռախոսային կոդ՝ 0962։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Սուդանել
Սուդանել՝ (Sudanell) ։ Մունիցիպալիտետ Իսպանիայի, մտնում է Լեիդա պրոնվիցիայի մեջ՝ Կատալոնիա ինքնավար համայնքում ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Սերգիա շրջանում։ Նրա տարածքը գրավում է 8,36 կմ², իսկ բնակչությունը կազմում է 878 մարդ (2010 թվականի համաձայն)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Երդվյալ հավատարմատար
Երդվյալ հավատարմատար (Прися́жный пове́ренный), Ռուսական կայսրությունում շրջանային դատարանին կամ դատական պալատին կից աշխատող փաստաբան 1863-1917 թվականներին։
Կարգավիճակի շնորհման պայմանները
Երդվյալ հավատարմատար չէին կարող լինել՝
Գրականություն
Կատեգորիա:Ռուսաստանի փաստաբանություն Կատեգորիա:Իրավաբանական մասնագիտություններ Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության իրավունք
Արամուսի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Կոտայքի մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Կոտայքի մարզի Արամուս գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 34 հուշարձան (11 միավոր)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի հուշարձանների ցանկեր
Տալշեմա
Տալշեմա (Тальшема), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Ստորին Տոյմա գետի ձախ ափին՝115 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 40 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
ԴՆԹ
ԴՆԹ-ի երկու շղթաներն ընթանում են միմյանց հակառակ ուղղությամբ, որի պատճառով համարվում են հակազուգահեռ դասավորված։ ԴՆԹ-ի որևէ ծայրում շղթաներից մեկի 3′ ծայրն է, մյուսի՝ 5′ ծայրը։ Դեզօքսիռիբոզին միանում է 4 տեսակի ազոտային հիմքերից որևէ մեկը ։ Հենց այս 4 ազոտային հիմքերի հաջորդականությունն էլ ապահովում է ինֆորմացիայի գաղտնագրումը։ Ինֆորմացիան պահպանվում է գենետիկական ծածկագրի միջոցով, իսկ ծածկագիրը հետագայում փոխակերպվում է ամինաթթուների հաջորդականության։ ԴՆԹ-ի շղթաներից մեկի հիման վրա միաշղթա նուկլեինաթթվի՝ ՌՆԹ-ի սինթեզի պրոցեսն անվանվում է տրանսկրիպցիա, իսկ ի-ՌՆԹ-ի կաղապարի վրա ամինաթթուների հաջորդականության սինթեզը՝ տրանսլյացիա։
Բջիջների ներսում ԴՆԹ-ն փաթեթավորվում է քրոմոսոմների մեջ։ Բջջի բաժանման ժամանակ քրոմոսոմները կրկնապատկվում են ԴՆԹ-ի ռեպլիկացիայի (կրկնապատկման) ժամանակ։ Էուկարիոտ օրգանիզմների մոտ (կենդանիներ, բույսեր, սնկեր և նախակենդանիներ) ԴՆԹ-ի հիմնական մասը պահպանվում է կորիզում, իսկ որոշ մասը՝ օրգանոիդներում (միտոքոնդրիումներում կամ քլորոպլաստներում) ։ Պրոկարիոտների մոտ (բակտերիա և արքեա) ԴՆԹ-ն պահպանվում է միայն ցիտոպլազմայում։
Հետազոտման պատմություն
ԴՆԹ-ն հայտնաբերվել է 1869 թվականին Ֆրիդրիխ Միշերի կողմից։ Սկզբում նա այն անվանել է նուկլեին, բայց հետագայում, երբ բացահայտում է այդ նյութի թթվային հատկությունները, վերանվանում է՝ նուկլեինաթթու ։ Նոր բացահայտված միացության կենսաբանական նշանակությունը դեռևս պարզ չէր, և այն պարզապես համարում էին օրգանիզմում ֆոսֆորի պահեստարան։ Ավելին, դեռ 20-րդ դարի սկզբում շատ կենսաբաններ համարում էին, որ ԴՆԹ-ն ոչ մի կապ չունի տեղեկատվության պահպանման և փոխանցման հետ։
Հետագայում ապացուցվեց, որ ոչ թե սպիտակուցներն են գենետիկական տեղեկատվությունը պահպանող մոլեկուլները, այլ ԴՆԹ-ն։ Այս փաստը ապացուցող առաջին փորձերը կատարեցին Էվերը, Կոլին Մաք-Լեոդը և Մաքլին Մաք-Կարտին 1944 թվականին։ Ամերիկացի գիտնականներ Ալֆրեդ Հերշիի և Մարտա Չեյզի փորձը՝ նշագրված իզոտոպներով, թույլ տվեց ապացուցել, որ վարակված բջիջներ է անցնում ֆագի միայն նուկլեինաթթուն, իսկ ֆագերի նոր սերունդներն ունենում են և՛ սպիտակուցներ, և՛ նուկլեինաթթուներ ։
Մինչ 20-րդ դարի 50-ական թվականները ԴՆԹ-ի ճշգրիտ կառուցվածքը մնում էր անհայտ։ Չնայած արդեն քիչ թե շատ հայտնի էր, որ ԴՆԹ-ն կազմված է մի քանի շղթաներից, շղթաների թիվը և դասավորությունը ոչ ոք չգիտեր։
Նուկլեոտիդներ
ԴՆԹ-ի կազմում ամենից հաճախ հանդիպող ազոտային հիմքերի կառուցվածքը
Դեզօքսիռիբոնուկլեինաթթուն (ԴՆԹ) կենսապոլիմեր է, որի մոնոմերները նուկլեոտիդներն են ։
Յուրաքանչյուր նուկլեոտիդ կազմված է օրթոֆոսֆորական թթվի մնացորդից, որը միացած է դեզօքսիռիբոզին 5' դիրքում։ Վերջինիս 1' դիրքում միանում է 4 ազոտային հիմքերից որևէ մեկը գլիկոզիդային (C-N) կապի միջոցով։
Հենց նուկլեոտիդների կազմության մեջ մտնող ածխաջրի տեսակն էլ ԴՆԹ-ի և ՌՆԹ-ի միջև հիմնական տարբերություններից մեկն է (ՌՆԹ-ի կազմի մեջ մտնում է ռիբոզը) ։ Նուկլեոտիդի օրինակ է ադենոզինմոնոֆոսֆատը, որի ազոտային հիմքը ադենինն է։
Բացառության կարգով, օրինակ բակտերիոֆագ PBS1-ի մոտ ԴՆԹ-ի կազմում հանդիպում է նաև 5-րդ տիպի ուրացիլ (U) ազոտային հիմքը։ Ուրացիլը կազմված է պիրիմիդինային օղակից և թիմինից տարբերվում է միայն օղակում մեթիլ խմբի բացակայությամբ։ Ուրացիլը հանդիպում է ՌՆԹ-ի կազմի մեջ և այնտեղ փոխարինում թիմինին ։
Հարկավոր է նշել, որ թիմինն ու ուրացիլը հանդիպում են ոչ միայն ԴՆԹ-ում և ՌՆԹ-ում համապատասխանաբար։ Պարզվել է, որ որոշ ՌՆԹ-ների սինթեզից հետո տեղի է ունենում ուրացիլների մասնակի մեթիլացում, որի պատճառով վերջիններս վերածվում են թիմինի։ Այս պրոցեսը տեղի է ունենում փ-ՌՆԹ-ի և ռ-ՌՆԹ-ի սինթեզի ժամանակ ։
Կրկնակի պարույր
Յուրաքանչյուր շղթայի հիմքը կազմված է միմյանց հաջորդող ֆոսֆատներից և ածխաջրերից ։ Միևնույն շղթայի նուկլեոտիդները միացած են ֆոսֆոեթերային կապերով, որոնք ձևավորվում են մի նուկլեոտիդի 3'-հիդօքսիլային (OH) և մյուս նուկլեոտիդի 5' ֆոսֆատային (5'—РО3) խմբերի միջև։ ԴՆԹ-ի շղթայի ասիմետրիկ ծայրերն անվանում են 3' (երեք պրիմ) և 5' (հինգ պրիմ)։ Մոլեկուլի բևեռականությունը մեծ նշանակություն ունի ԴՆԹ-ի սինթեզի ժամանակ։
ԴՆԹ-ի երկու շղթաները պարուրված են մեկը մյուսի հետ և այդպես պահպանվում է երկու շղթաների դեմ դիմաց գտնվող նուկլեոտիդների միջև առաջացող ջրածնական կապերի միջոցով։ Բնության մեջ ԴՆԹ-ի մոլեկուլը հիմնականում աջ պարուրված է։
Երկու շղթաներում 3' ծայրից 5' ծայր ուղղությունը միմյանց հակառակ դասավորված են (շղթաները միմյանց հակազուգահեռ են)։ Երկպարույրի լայնությունը 22 - 24 Å է կամ 2,2 - 2,4 նմ, յուրաքանչյուր նուկլեոտիդի երկարությունը՝ 3,3 Å (0,33 նմ) ։
Երկպարույրում տարբերում են փոքր (12 Å) և մեծ (22 Å) ակոսիկներ ։ Այն սպիտակուցները, որոնք միանում են երկշղթա ԴՆԹ-ի որոշակի հաջորդականություններին (օրինակ՝ տրանսկրիպցիայի ֆակտորները) շղթաների հետ փոխհարաբերության մեջ են մտնում մեծ ակոսիկի շրջանում, քանի որ այդտեղ նուկլեոտիդներն ավելի հասանելի են ։
Ազոտային հիմքերի միջև առաջացող կապեր
Վերևում գուանին-ցիտոզին (GC) զույգը 3 ջրածնական կապերով։ Ներքևում ադենին-թիմին զույգը 2 ջրածնական կապերով։ Ոչ կովալենտ ջրածնական կապերը նշված են կետագծերով։ Մի շղթայում գտնվող նուկլեոտիդի ազոտային հիմքը միանում է դիմացի շղթայի որոշակի նուկլեոտիդի հետ։ Այսպիսի յուրահատուկ կապը անվանվում է կոմպլեմենտար, իսկ երևույթը՝ կոմպլեմենտարություն։ Պուրինները կոմպլեմենտար են պիրիմիդիններին (այսինքն՝ կարող են նրանց հետ առաջացնել ջրածնական կապեր)։ Ադենինը կապվում է թիմինի, իսկ ցիտոզինը՝ գուանինի հետ։ Շղթաները միացած են նաև հիդրոֆոբ և ստեքինգի կապերի միջոցով, որոնք կախված չեն նուկլեոտիդների հաջորդականությունից։
Շղթաների կոմպլեմենտարությունը նշանակում է, որ ինֆորմացիան, որն առկա է մի շղթայում, պարունակվում է նաև մյուսում։ Կոմպլեմենտար զույգերի միջև փոխհարաբերությունների յուրահատկությունն ու դարձելիությունը մեծ նշանակություն ունեն հատկապես ԴՆԹ-ի ռեպլիկացիայի և մյուս ֆունկցիաների իրականացման ժամանակ։
Քանի որ ջրածնական կապերը կովալենտ չեն, նրանք արագ խզվում և վերականգնվում են։ Երկու շղթաները կարող են առանձնանալ հատուկ ֆերմենտների (հելիկազ) կամ բարձր ջերմաստիճանի ազդեցությամբ ։ Տարբեր նուկլեոտիդային զույգեր առաջացնում են տարբեր քանակի ջրածնական կապեր։ AT զույգը կապված է երկու, իսկ GC զույգը՝ երեք ջրածնական կապերով. այս պատճառով GC զույգի անջատումն ավելի շատ էներգիա է պահանջում։
ԴՆԹ-ի այն հատվածները, որոնց ֆունկցիայի պատճառով պետք է լինեն հեշտ խզվող, ինչպիսին օրինակ բակտերիալ պրոմոտորների TATA հաջորդականություններն են, պարունակում են մեծ քանակությամբ A և T։
Հիմքերի քիմիական ձևափոխություններ
Մեթիլացման միջին մակարդակը տարբեր կենդանի օրգանիզմների մոտ տարբեր է, օրինակ՝ Caenorhabditis elegans նեմատոդի մոտ մեթիլացում ընդհանրապես չի նկատվում, իսկ ողնաշարավորների մոտ հայտնաբերվել է մինչև 1% մեթիլացում ։
5-մեթիլցիտոզինը կարող է կորցնել ամինոխումբը (դեամինացում) և վերածվել թիմինի։ Դրա համար ցիտոզինի մեթիլացումը միաժամանակ նաև մուտացիաների թվի մեծացման աղբյուր է ։
ԴՆԹ-ի վնասվածքներ
ԴՆԹ-ն կարող է վնասվել տարբեր մուտագենների ազդեցությամբ, որոնցից են օքսիդացնող և ալկիլացնող միացությունները, ինչպես նաև իոնացնող ճառագայթումը՝ ուլտրամանուշակագույն և ռենտգենյան ճառագայթումը։ ԴՆԹ-ի վնասման տեսակը կախված է մուտագենի տիպից։ Օրինակ՝ ուլտրամանուշակագույն ճառագայթումը ԴՆԹ-ն վնասում է դիմեր թիմինների առաջացմամբ, որոնք ի հայտ են գալիս հանդիպակաց հիմքերի միջև ձևավորվող կովալենտ կապերի արդյունքում ։
Ազատ ռադիկալները և ջրածնի պերօքսիդը, որոնք օքսիդանտներ են, առաջ են բերում ԴՆԹ-ի մի քանի տեսակի վնասվածքներ՝ հիմքերի հատկապես գուանոզինի ձևափոխություններ, ինչպես նաև ԴՆԹ-ում երկու շղթաների խզումներ ։ Որոշ տվյալների համաձայն մարդու յուրաքանչյուր բջջում ամեն օր օքսիդացնող միացությունների ազդեցությամբ վնասվում են շուրջ 500 նուկլեոտիդներ ։ Վնասվածքներից առավել վտանգավոր են երկու շղթաների խզումները, քանի որ դրանք դժվար են վերականգնվում ռեպարացիայի միջոցով և կարող են պատճառ հանդիսանալ քրոմոսոմի հատվածների կորստին՝ դելեցիայի և տրանսլոկացիայի։
Մուտագենների շատ մոլեկուլներ ներդրվում են (ինտերկալացվում) երկու շղթաների միջև։ Այս միացությունների մեծ մասն ունեն արոմատիկ օղակ։ Ինտերկալացվող միացությունները խախտում են կրկնակի պարույրը, խզում երկու շղթաների միջև գոյություն ունեցող կապերը։ Այս փոփոխություններն առաջ են բերում ԴՆԹ-ի տրանսկրիպցիայի և ռեպլիկացիայի խախտումներ և պատճառ հանդիսանում մուտացիաների։ Ինտերկալացվող միացությունները հաճախ կանցերոգեններ են, որոնցից ամենից հայտնի են բենզոպիրենը, ակրիդինը, աֆլատոքսինը և էտիդիումը  ։ Այս միացություններն օգտագործվում են բժշկության մեջ՝ քիմիոթերապիայում քաղցկեղի արագ աճող բջիջների ճնշման համար ։
Գերպարուրվածություն
Տարբերում են գերպարուրվածության երկու տեսակ՝ դրական՝ նորմալ պարույրների ուղղությամբ, որի դեպքում պարույրներն ավելի խիտ են դասավորված և բացասական, երբ պարույրները հակառակ են։ Բնության մեջ ԴՆԹ-ի մոլեկուլները հաճախ գտնվում են հակառակ գերպարուրված վիճակներում՝ ԴՆԹ-ի տրանսկրիպցիայի և ռեպլիկացիայի ժամանակ։ Տոպոիզոմերազները հատուկ ֆերմենտներն են, որոնք ուղղում են ԴՆԹ-ի այդպիսի գերպարուրված վիճակները ։
Քրոմոսոմի ծայրային կառույցներ
Գծաձև քրոմոսոմների ծայրերում գտնվում են ԴՆԹ-ի հատուկ մասնագիտացած կառույցներ (թելոմերներ)։ Այդ հատվածների հիմնական նշանակությունը քրոմոսոմների ամբողջականության պահպանումն է, ԴՆԹ-ի ծայրերի պաշտպանումը էնդոնուկլեազների ազդեցությունից և ռեպարացիայի համակարգի ակտիվացման արգելակումը ։ Քանի որ սովորական ԴՆԹ պոլիմերազները չեն կարողանում կրկնապատկել քրոմոսոմների 3' ծայրերը դա իրականացնում են հատուկ ֆերմենտներ՝ թելոմերազներ։
Մարդու բջիջներում թելոմերները հաճախ ներկայացված են միաշղթա ԴՆԹ-ի հատվածներով, և կազմված են մի քանի հազար կրկնվող TTAGGG նուկլեոտիդային հաջորդականություններից ։ Այս հաջորդականությունները մեծ քանակով գուանինի պարունակության շնորհիվ կայունացնում են քրոմոսոմի ծայրային հատվածները՝ առաջացնելով G-կվադրուպլեքսներ կոչվող կառույցներ։ 4 գուանինային հիմքերը, որոնց բոլոր ատոմները գտնվում են նույն հարթության վրա, առաջացնում են թիթեղիկ, որը պահպանվում է հիմքերի միջև գոյություն ունեցող ջրածնական կապերի և նրանց կենտրոնում հելանտացվող մետաղի իոնի (հիմնականում կալիում) շնորհիվ։ Այս թիթեղիկները մետաղադրամների պես դասավորվում են մեկը մյուսի վրա ։
Քրոմոսոմների ծայրերին կարող են առաջանալ նաև այլ կառույցներ. հիմքերը կարող են դասավորվել մեկ շղթայով կամ էլ տարբեր զուգահեռ շղթաներով։ Թելոմերները առաջացնում են նաև հանգույցաձև կառույցներ, որոնք անվանվում են T-հանգույցներ կամ թելոմերային հանգույցներ ։ T-հանգույցի ծայրում միաշղթա թելոմերային ԴՆԹ-ն միանում է երկշղթա ԴՆԹ-ին՝ առաջացնելով եռաշղթա գոյացություններ, որոնք անվանվում են D-հանգույցներ (displacement loop) ։
Կենսաբանական նշանակություն
ԴՆԹ-ն գենետիկական ինֆորմացիայի կրողն է, որը ծածկագրված է նուկլեոտիդային հաջորդականության՝ գենետիկական ծածկագրի միջոցով։ ԴՆԹ-ի մոլեկուլի հետ է կապված կենդանի օրգանիզմների երկու կարևոր հատկություն՝ ժառանգականությունը և փոփոխականությունը։ ԴՆԹ-ի ռեպլիկացիայի ընթացքում առաջանում է մայրական շղթայի երկու կրկնօրինակ, որոնք ժառանգվում են դուստր բջիջների կողմից՝ բջջի բաժանման ժամանակ։ Այսպիսով, առաջացած երկու բջիջները մայրական բջջի գենետիկական կրկնօրինակներն են։
Գենետիկական ինֆորմացիան արտահայտվում է գեների էքսպրեսիայի ընթացքում տրանսկրիպցիայի և տրանսլյացիայի պրոցեսների ընթացքում։ Նուկլեոտիդների հաջորդականությունը «կոդավորում է» տարբեր տեսակի ՌՆԹ-ների մասին տեղեկատվություն՝
Գենոմի կառուցվածք
Բնության մեջ հանդիպող ԴՆԹ-ների ճնշող մեծամասնությունը երկշղթա են և գծաձև (էուկարիոտներ, որոշ վիրուսներ և առանձին բակտերիաներ) կամ օղակաձև (պրոկարիոտներ, քլորոպաստներ և միտոքոնդրիումներ)։ Միաշղթա գծաձև ԴՆԹ են պարունակում որոշ վիրուսներ և բակտերիոֆագեր։ In vivo ԴՆԹ-ի մոլեկուլները գնտվում են փաթեթավորված և կոնդենսացված վիճակում ։ Էուկարիոտների բջջում ԴՆԹ-ն գտնվում է մեծ մասամբ կորիզում՝ քրոմոսոմների հավաքակազմի տեսքով։ Բակտերիալ ԴՆԹ հաճախ ներկայացված է մեկ օղակաձև ԴՆԹ-ի մոլեկուլով, որը տեղակայված է ցիտոպլազմայում և անվանվում է նուլեոտիդ ։
Գենոմի գենետիկական ինֆորմացիան կազմված է գեներից։ Գենը ժառանգական տեղեկատվության միավորն է, այն տրանսկրիպցվում է, ազդում է օրգանիզմի որևէ հատկանիշի վրա, պարունակում է տեղեկատվություն սպիտակուցի առաջնային կառուցվածքի մասին, ինչպես նաև կարգավորիչ հաջորդականություններ՝ պրոմոտորներ, էնհանսերներ, որոնք կարգավորում են ծածկագրող հատվածի էքսպրեսիան։
Գենոմի սպիտակուց չծածկագրող հաջորդականություններ
Ներկայումս գոյություն ունեն շատ տվյալներ, որոնք կասկածի տակ են առնում ԴՆԹ-ի անպետք հատվածների («թափոնային ԴՆԹ» (junk DNA)) առկայության փաստը։
Թելոմերները և ցենտրոմերները պարունակում են քիչ թվով գեներ, սակայն նրանք մեծ նշանակություն ունեն գեների ակտիվության և կայունացման գործում ։ Հաճախ հանդիպում են նաև մարդու գենոմի չծածկագրող հաջորդականություններ՝ պսևդոգեներ, որոնք մուտացիայի արդյունքում ինակտիվացված գեներ են ։ Այդ հաջորդականություններն իրենցից ներկայացնում են «մոլեկուլային բրածոներ», չնայած դրանք կարող են հանդիսանալ նաև դուպլիկացիայի և դիվերգենցիայի սկզբնական նյութը ։
Օրգանիզմում սպիտակուցների բազմազանության մյուս աղբյուրը սփլայսինգի ժամանակ ինտրոնների օգտագործումն է որպես «կտրման և սոսնձման հատվածներ» ։
Հարկ է նշել, որ չծածկագրող հատվածները կարող են ինֆորմացիա պարունակել լրացուցիչ բջջային ՌՆԹ-ների մասին (օրինակ՝ կարճ կորիզային ՌՆԹ-ներ) ։
Բալաքյուրդ
Բալաքյուրդ, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Ելիզավետպոլի գավառում ։ Գտնվում է Ելիզավետպոլ քաղաքից 35 կմ արևելք, Կուրուչայի աջափնյակում ։
ԴՆԹ
Գենոմի սպիտակուց չծածկագրող հաջորդականություններ
Մարդու տրանսկրիպցիայի՝ վերջերս կատարված հետազոտությունները ցույց են տվել, որ գենոմի միայն 10 %-ն է սկիզբ տալիս պոլիադելինացված ՌՆԹ-ներին, իսկ մկների մոտ այս թիվը 62 % է ։
Բալաքյուրդ
Բնակչություն
1907-1908 թվականներին գյուղն ունեցել է 103 կովկասի թաթար բնակիչ ։
ԴՆԹ
Տրանսկրիպցիա և տրանսլյացիա
ԴՆԹ-ում ծածկագրված գենետիկական տեղեկատվությունը պետք է ինչ-որ կերպ կարդացվի և արտահայտվի բջջի կազմության մեջ մտնող կենսապոլիմերների սինթեզով։ ԴՆԹ-ի շղթաների նուկլեոտիդների հաջորդականությունն ուղղակիորեն որոշում է ՌՆԹ-ում նուկլեոտիդների հաջորդականությունը։ Վերջինս «արտագրվում է» ԴՆԹ-ի կաղապարի հիման վրա՝ տրանսկրիպցիայի ընթացքում։ ի-ՌՆԹ-ի դեպքում նուկլեոտիդների հաջորդականությունը որոշում է ամինաթթուների հաջորդականությունը։ ԻՌՆԹ-ում հիմքերի և սպիտակուցում ամինաթթուների հաջորդականությունների միջև եղած փոխհարաբերությունը որոշվում է տրանսլյացիայի կանոններով, որոնք անվանվում են գենետիկական ծածկագիր։ Գենետիկական ծածկագիրը կազմված է 3 տառերից՝ կոդոններից, որոնք կազմված են 3 նուկլեոտիդից (օրինակ՝ ACU CAG UUU և այլն)։
Բալաքյուրդ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
ԴՆԹ
Տրանսկրիպցիա և տրանսլյացիա
Տրանսկրիպցիայի ժամանակ գենի նուկլեոտիդները արտագրվում են սինթեզվող ՌՆԹ-ի վրա ՌՆԹ պոլիմերազի միջոցով։ ԻՌՆԹ-ի դեպքում այս հաջորդականությունը կարդացվում է ռիբոսոմի միջոցով, որը կարդում է ծածկագիրը և ապահովում իՌՆԹ-ի և ամինաթթուներին միացած փՌՆԹ-ի միջև կապերի առաջացումը։ Եռանիշ կոդի ծածկագրման համար օգտագործվում են 4 տարբեր նուլկեոտիդներ, այսինքն՝ հնարավոր է 64 տարբեր զուգորդություններ (4³ կոմբինացիաներ)։ 64 կոդոններից 20-ը կոդավորվում է ամինաթթուների կողմից, որոնցից յուրաքանչյուրը կարող է ծածկագրվել մեկից ավելի անգամ։ ԻՌՆԹ-ի ծայրում գտնվող որոշ կոդոններ ցույց են տալիս սպիտակուցի ավարտը և անվանվում են «ստոպ կոդոններ»՝ UAA, UGA, UAG։
Ռեպլիկացիա
Բջիջների բաժանումն անհրաժեշտ է միաբջիջ օրգանիզմների բազմացման և բազմաբջիջ օրգանիզմների աճման համար, բայց մինչ բջջի բաժանումը անհրաժեշտ է, որ կրկնապատկվի գենոմը, որպեսզի յուրաքանչյուր դուստր բջիջ պարունակի մայրական բջջին հատուկ գենետիկական ինֆորմացիան։ ԴՆԹ-ի կրկնապատկման մի քանի հնարավոր եղանակներից իրականանում է պոլիկոնսերվատիվ ուղին։ Երկու շղթաներն առանձնանում են և ապա յուրաքանչյուր շղթայի դիմաց ԴՆԹ պոլիմերազի օգնությամբ տեղի է ունենում կոմպլիմենտար շղթաների սինթեզը։ ԴՆԹ պոլիմերազը չի կարող ստեղծել նոր շղթա, այլ միայն երկարացնել արդեն գոյություն ունեցողները. այս պատճառով անհրաժեշտ են ԴՆԹ-ի կարճ հատվածներ (պրայմերներ), որոնք ամենասկզբում կմիանան շղթային, և ապա նոր ԴՆԹ պոլիմերազը կսկսի երկարացնել պոլինուկլեոտիդային շղթան։ Պրայմերների ստեղծումն իրականացվում է պրայմազա ֆերմենտի օգնությամբ։ ԴՆԹ պոլիմերազը շղթան կառուցում է միայն 5' --> 3' ուղղությամբ, այս պատճառով հակառակ շղթայի սինթեզի համար գործում են տարբեր մեխանիզմներ ։
Սպիտակուցների հետ փոխհարաբերություն
ԴՆԹ-ի բոլոր ֆունկցիաները կապված են սպիտակուցների հետ փոխհարաբերություններից։ Այս փոխհարաբերւթյունները կարող են լինել ոչ յուրահատուկ, երբ սպիտակուցը միանում է ԴՆԹ-ի ցանկացած մոլեկուլին և յուրահատուկ՝ կախված որոշակի հաջորդականությունների առկայությունից։ Ֆերմենտները նույնպես կարող են փոխազդեցության մեջ մտնել ԴՆԹ-ի հետ. դրանցից առավել կարևոր են ՌՆԹ-պոլիմերազները, որոնք իրականացնում են ԴՆԹ-ի մատրիքսի հիման վրա ՌՆԹ-ի սինթեզը։
Կառուցվածքային և կարգավորիչ սպիտակուցներ
ԴՆԹ-ի մոլեկուլը ոչ յուրահատուկ փոխհարաբերություններ է առաջացնում կառուցվածքային սպիտակուցների հետ։ Բջջում ԴՆԹ-ն կապված է այս սպիտակուցների հետ, որոնց միջոցով էլ փաթեթավորվում է և ձևավորում քրոմատինը։ Էուկարիոտների մոտ քրոմատինը ձևավորվում է հատուկ սպիտակուցների՝ հիստոնների մասնակցությամբ, պորկարիոտների ավելի թույլ փաթեթավորված քրոմատինը պարունակում է հիստոն հիշեցնող սպիտակուցներ ։
Հիստոններն առաջացնում են սկավառակաձև սպիտակուցային կառույց՝ նուկլեոսոմ, որոնց յուրաքանչյուրի շուրջը ԴՆԹ-ն կատարում է 2 պտույտ։ ԴՆԹ-ի և հիստոնների միջև ոչ յուրահատուկ փոխազդեցություններն առաջանում են իոնային կապերի շնորհիվ ։
Հիստոնների և ԴՆԹ-ի միջև փոխազդեցությունն ազդում է տարբեր տրանսկրիպցիոն ֆակտորների համար գեների հասանելիության վրա և փոփոխում տրանսկրիպցիայի արագությունը ։
Քրոմատինի մյուս ոչ յուրահատուկ սպիտակուցները (ոչ հիստոնային սպիտակուցներ) ունեն բարձր շարժունություն և մասնակցում են քրոմատինի ավելի բարձր փաթեթավորման մակարդակների ստեղծմանը ։
Գոյություն ունեն նաև այնպիսի սպիտակուցներ, որոնք միանում են ԴՆԹ-ի միայն որոշակի հաջորդականություններին։ Այս սպիտակուցները առավելապես ունեն կարգավորիչ նշանակություն։ Առավել լավ ուսումնասիրված են տրանսկրիպցիոն ֆակտորները, որոնցից յուրաքանչյուրը ճանաչում է իր հաջորդականությունը պրոմոտորում և ճնշում կամ խթանում տրանսկրիպցիայի պրոցեսը ։
Տոպոիզոմերազներ և հելիկազներ
Բջջում ԴՆԹ-ն գտնվում է փաթեթավորված և գերպարուրված վիճակում։ Կենսագործունեության համար անհրաժեշտ պրոցեսների իրականացման համար ԴՆԹ-ն պետք է ապապարուրվի, որն էլ իրականանում է 2 ֆերմենտների՝ տոպոիզոմերազների և հելիկազների միջոցով։
Տոպոիզոմերազներն ունեն նուկլեազային և լիգազային ակտիվություն։ Նրանք փոփոխում են ԴՆԹ-ի գերպարուրված վիճակները՝ մեկ կամ երկու շղթայի խզման միջոցով ։
Տոպոիզոմերազներն անհրաժեշտ են շատ պրոցեսների այդ թվում ռեպլիկացիայի և տրանսկրիպցիայի համար։ Հելիկազները մոլեկուլային շարժիչներ համարվող սպիտակուցներ են։ Այս ֆերմենտներն օգտագործում են նուկլեոտիդֆոսֆատների և ավելի հաճախ ադենոզինեռֆոսֆատների (ԱԵՖ) քիմիական էներգիան և խզում ԴՆԹ-ի երկու շղթաների միջև գոյություն ունեցող ջրածնական կապերը ։
Պոլիմերազներ
Պոլինուկլեոտիդային շղթան սինթեզող ֆերմենտներն անվանվում են պոլիմերազներ։ Այս ֆերմենտները նուկլեոտիդները միացնում են շղթային 3' ծայրի հիդրօքսիլ (OH) խմբին՝ 5' --> 3' ուղղությամբ ։ Տարբերում են մի քանի տեսակի պոլիմերազներ։ ԴՆԹ-ի ռեպլիկացիային մասնակցում է ԴՆԹ-կախյալ ԴՆԹ-պոլիմերազը։ Բացի նուկլեոտիդային շղթայի սինթեզից, շատ պոլիմերազներ ունեն նաև ռեպարացիոն հատկություններ և կարողանում են ուղղել սխալ ռեպլիկացված նուկլեոտիդները։ Օրգանիզմների մեծամասնության մոտ ԴՆԹ-պոլիմերազները գործում են ընդհանուր կոմպլեքսի՝ ռեպլիսոմայի տեսքով, որը պարունակում է բազմաթիվ լրացուցիչ ենթամիավորներ, ինչպիսին օրինակ հելիկազներն են ։ ՌՆԹ-կախյալ ԴՆԹ-պոլիմերազները պոլիմերազների հատուկ տեսակ են, որոնք ՌՆԹ-ի մատրիքսի վրա սինթեզում են ԴՆԹ։ Այս ֆերմենտը հանդիպում է հակառակ տրանսկրիպտող վիրուսների մոտ։ Այս ֆերմենտների դասին է պատկանում նաև թելոմերազը ։
Տրանսկրիպցիայի գործընթացն իրականանում է ԴՆԹ-կախյալ ՌՆԹ-պոլիմերազի միջոցով, որը ԴՆԹ-ի կաղապարի հիման վրա սինթեզում է ՌՆԹ ։
Գենետիկական ռեկոմբինացիա
Հոլիդեյի միացման (Holiday junction) կառուցվածքը։ ԴՆԹ-ի 4 առանձնացված շղթաները ներկված են կարմիր, կապույտ և դեղին գույներով ։
ԴՆԹ-ի երկպարույրը սովորաբար փոխհարաբերության մեջ չի մտնում ԴՆԹ-ի այլ հատվածների հետ. մարդու բջիջներում քրոմոսոմները ֆիզիկապես առանձնացված են մեկը մյուսից ։ Քրոմոսոմների այսպիսի մեկուսացումը կարևոր է ԴՆԹ-ի ֆունկցիոնալ ակտիվության պահպանման համար։ Քրոմոսոմների փոխհարաբերության հազվադեպ եղանակներից է կրոսինգովերը, որի ընթացքում տեղի է ունենում գենետիկական ռեկոմբինացիա։ Կրոսինգովերի ժամանակ տեղի է ունենում 2 ԴՆԹ-ի երկպարույրների խզում, մասերի փոխանակում և ապա վերամիավորում։
Ռեկոմբինացիան թույլ է տալիս փոխանակել գենետիկական տեղեկատվությունը և ստանալ գեների նոր համակցություններ, որը բարձրացնում է բնական ընտրության արդյունավետությունը և կարող է կարևոր դեր խաղալ նոր սպիտակուցների արագ էվոլյուցիայում ։ Գենետիկական ռեկոմբինացիան կարող է որոշակի դեր խաղալ նաև ԴՆԹ-ի ռեպարացիայում, հատկապես շղթայի կրկնակի խզումների հանդեպ բջջի պատասխանի իրականացման գործում ։
Կրոսինգովերի ամենատարածված եղանակը հանդիպում է հոմոլոգ քրոմոսոմների ռեկոմբինացիայում, երբ երկու հոմոլոգ քրոմոսոմներ փոխանակում են շատ նման հաջորդականություններ։ Ոչ հոմոլոգ քրոմոսոմների կրոսինգովերը, կարող է վնասել բջիջները, քանի որ դրա արդյունքում կարող են առաջանալ գենետիկական անոմալիաներ և քրոմոսոմների տրանսլոկացիաներ։ Ռեկոմբինացիայի գործընթացը կատալիզում են ռեկոմբինազ ֆերմենտները, որոնցից է օրինակ՝ RAD51-ը ։
Ռեկոմբինացիան սկսվում է ԴՆԹ-ի երկպարույրի կրկնակի խզմամբ, որն իրականացնում են էնդոնուկլեազները ։ Ռեկոմբինազն այնուհետև միացնում է երկու պարույրներն այնպես, որ առաջանում է խաչաձև մի կառույց, որն անվանում են Հոլիդեյի միացում (Holiday junction)։ Վերջում տեղի է ունենում Հոլիդեյի միացման վերադասավորություն, ԴՆԹ-ի երկպարույրների վերականգնում ։
Էվոլյուցիա
ԴՆԹ-ն պարունակում է գենետիկական տեղեկատվություն, որը թույլ է տալիս կենդանի օրգանիզմներին աճել, բազմանալ և իրականացնել իրենց կենսագործունեությունը։ Չնայած այս ամենին, դեռևս պարզ չէ, թե ինչպես է կյանքի գոյության 4 միլիարդ տարիների ընթացքում ԴՆԹ-ն ձեռք բերել այս ֆունկցիան։ Ենթադրություններ կան, որ կյանքի ամենավաղ փուլերում, գենետիկական տեղեկատվության պահպանման համար օգտագործել են ՌՆԹ-ի մոլեկուլները ։ ՌՆԹ-ն առաջին բջիջների նյութափոխանակության գործում, հնարավոր է, ունեցել է կենտրոնական դեր, քանի որ այն կարող է պահպանել տեղեկատվությունը և միաժամանակ ցուցաբերել ֆերմենտատիվ ակտիվություն՝ հանդես գալով որպես ռիբոզիմ ։ Հենց այսպիսի ՌՆԹ կյանքն էլ, որտեղ ՌՆԹ-ն կարող էր օգտագործվել ինչպես ժառանգականության, այնպես էլ կատալիզի գործընթացներում, հնարավոր է, որ էվոլյուցիայի ընթացքում ազդել է 4 նուկլեոտիդներով գենետիկական ծածկագրի գաղտնագրման վրա ։ Նուկլեոտիդների թիվը չորսն է, քանի որ պետք է որ փոխզիջում առաջանար գաղտնագրող նուկլեոտիդների (որոնք 4-ն են) և ռիբոզիմների կատալիտիկ ակտիվություն ունեցող մյուս նուկլեոտիդների միջև ։
ՌՆԹ-ի աշխարհի կյանքի գոյության ուղղակի ապացույցներ գոյություն չունեն, քանի որ բրածո մնացորդների մեծամասնությունից ԴՆԹ-ի վերականգնումն անհնար է, և ոչ մի հնագույն գենետիկական համակարգ չի հասել մինչև մեր օրերը։ ԴՆԹ-ն շրջակա միջավայրում պահպանվում է միջինում 1 միլիոն տարի, որից հետո այն դեգրադացվում է՝ առաջացնելով կարճ հատվածներ։ ԴՆԹ-ի առանձնացումը և 250 միլիոն տարի առաջ աղի բյուրեղներում բակտերիալ սպորների 16S ռՌՆԹ-ի գեների որոշումը գիտական լուրջ քննարկման աղբյուր է, որը, սակայն, շատ հակասական է ։
2011 թվականի օգոստոսի 8-ին ՆԱՍԱ-ի կողմից երկրի վրա ընկած երկնաքարերի ուսումնասիրության արդյունքում ենթադրվել է, որ ԴՆԹ-ի նուկլեոտիդները (ադենին, գուանին և նման օրգանական մոլեկուլներ), հնարավոր է, ունեցել են ոչ երկրային ծագում  ։
Գենետիկական ինժեներիա
Տարբեր օրգանիզմների ԴՆԹ-ի առանձնացման և ձևափոխման համար մշակվել են տարբեր մեթոդներ։ ԴՆԹ-ի առանձնացման մեթոդներից է ֆենոլ-քլորոֆորմային էքստրակցիան, իսկ ձևափոխման մեթոդներից է ռեստրիկտազներով ճեղքումը կամ պոլիմերազային շղթայական ռեակցիան։ Ժամանակակից կենսաբանությունն ու կենսաքիմիան այս մեթոդներն ինստենսիվորեն կիրառում են ռեկոմբինանտային ԴՆԹ-ի տեխնոլոգիայում։ Ռեկոմբինանտային ԴՆԹ-ն մարդու կողմից ստեղծված ԴՆԹ-ի հաջորդականություն է, որը հավաքվել է ԴՆԹ-ի այլ հատվածներից։ Ռեկոմբինանտային ԴՆԹ-ն կարող են օրգանիզմ տեղափոխել պլազմիդների կամ վիրուսային վեկտորների օգնությամբ ։ Գենետիկորեն ձևափոխված օրգանիզմների արտադրությունը օգնում է ստեղծել այնպիսի արտադրանքներ, ինչպիսիք են ռեկոմբինանտային սպիտակուցները, որոնք կիրառվում են բժշկական հետազոտություններում և գյուղատնտեսության մեջ ։
Դատաբժշկություն
Դատաբժշկության մեջ ԴՆԹ-ն կիրառվում է դեպքի վայրում գտնված արյան, սերմնահեղուկի, մաշկի, թքի և մազի հետքերի մեջ պարունակվող ԴՆԹ-ի և մեղադրյալի ԴՆԹ-ի հետ համապատասխանության միջոցով մեղադրյալին նույնականացնելու նպատակով։ Այս երևույթը անվանվում է ԴՆԹ պրոֆիլացում, հաճախ նաև՝ գենետիկական դրոշմավորում։ ԴՆԹ պրոֆիլացման մեջ համեմատվում են ԴՆԹ-ի տարբեր կրկնվող հաջորդականություններ, ինչպիսիք են կարճ տանդեմային կրկնությունները (short tandem repeats) և մինիարբանյակները։ Այս մեթոդը ԴՆԹ-ի համապատասխանող հաջորդականությունները որոշելու համար սովորաբար չափազանց հավաստի է ։ Նույնականացումը կարող է բարդ լինել, եթե դեպքի վայրում հայտնաբերվել են մի քանի անձանց ԴՆԹ-ի հետքեր ։ ԴՆԹ պրոֆիլացումը զարգացրել է բրիտանացի գենետիկ Ալեք Ջեֆերեյսը 1984 թվականին և առաջին անգամ օգտագործվել դատաբժշկության մեջ՝ Էնդրբայի սպանությունների ժամանակ Քոլին Պիտչֆորքին մեղադրելու նպատակով ։
Դատաբժշկության զարգացումը և արյան, մաշկի, թքի ու մազերի հետքերով անձանց նույնականացումը թույլ է տվել վերանայել մի շարք դատական գործեր։ Կրկնակի մեղադրման օրենքի (Double jeopardy) վերացումը մի շարք երկրներում թույլ կտա վերանայել և վերաբացել մի շարք դատական գործեր, որոնց դատական գործընթացները ձախողվել են անբավարար փաստերի առկայության պատճառով։ Ծանր հանցագործություններում մեղադրվող անձանցից պահանջվում է ԴՆԹ-ի օրինակներ՝ նույնականացման համար ։ ԴՆԹ պրոֆիլացումն օգտագործվում է նաև մասսայական պատահարների զոհերին, ինչպես նաև ծանր պատահարների ժամանակ մարմնի կամ օրգանների հատվածները նույնականացնելու համար։
Կենսինֆորմատիկա
Կենսինֆորմատիկան ուսումնասիրում է կենսաբանական տեղեկատվության ձևափոխումը, հետազոտումը, ԴՆԹ-ի հաջորդականությունները։ ԴՆԹ-ի պահպանման, ուսումնասիրման համար հաջողությամբ օգտագործվել են համակարգչային գիտության, սարքերի ուսուցման, տվյալների շտերմարանների բնագավառների փորձը ։ Հաջորդականությունների փնտրման կամ համապատասխանող ալգորիթմների միջոցով իրականացվում է որոշակի հսկայական հաջորդականությունների շարքում նուկլեոտիդների փնտրում ։ ԴՆԹ-ի ուսումնասիրվող հաջորդականությունը կարող է համեմատվել ԴՆԹ-ի այլ հաջորդականության հետ՝ հոմոլոգ հատվածները և յուրահատուկ մուտացիաների տեղադրությունը պարզելու նպատակով։ Այս մեթոդները, հատկապես հաջորդականությունների դիրքի պարզումը, օգտագործվում են ֆիլոգենետիկ հարաբերությունները և սպիտակուցների ֆունկցիան պարզելու նպատակով ։ ԴՆԹ-ի այն հաջորդականությունները, որոնք կապված են որոշակի սպիտակուցների և ՌՆԹ-ներ գաղտնագրող գեների հետ կարող են նույնականացվել գեն փնտրող ալգորիթմների հետ, որը հետազոտողներին թույլ է տալիս որոշել որոշակի գենի արտադրանքի առկայությունը և նրանց դերը նույնիսկ օրգանիզմից դրանց մեկուսացնելուց առաջ ։ Ամբողջական գենոմները նույնպես կարող են համեմատվել, որը լույս է սփռում տվյալ օրգանիզմի էվոլյուցիոն պատմության վրա և թույլատրում էվոլյուցիոն գործընթացների մի ամբողջական համալիրի ուսումնասիրությունը։
Պատմություն և մարդաբանություն
Քանի ԴՆԹ-ում ժամանակի ընթացքում կուտակվում են ժառանգվող մուտացիաներ, այն պարունակում է պատմական տեղեկատվություն և ԴՆԹ-ի հաջորդականություններն ուսումնասիրելիս գենետիկները կարող են եզրակացնել օրգանիզմների ֆիլոգենեզի՝ նրանց էվոլյուցիոն զարգացման մասին ։ Ֆիլոգենետիկայի այս ուղղությունն էվոլյուցիոն կենսաբանության կարևոր գործիքներից մեկն է։ Եթե համեմատվում են տեսակի ներսում ԴՆԹ-ի հաջորդականությունների փոփոխությունները, պոպուլյացիոն գենետիկները կարող են պարզել որոշակի պոպուլյացիաների պատմությունը։ Սա օգտագործվում է էկոլոգիական գենետիկայում և մարդաբանության մեջ։ Օրինակ, այս մեթոդով են նույնականացվել Իսրայելի տասը կորած տոհմերը ։
ԴՆԹ-ն օգտագործվել է նաև ժամանակակից ընտանիքների հարաբերություններն ուսումնասիրելու համար։ Այս կիրառությունը սերտորեն կապված է դատաբժշկության մեջ օգտագործվող համապատասխան մեթոդի հետ ։
Տեղեկատվության շտեմարան
2013 թվականի հունվարին Nature ամսագրում տպագրված հոդվածում Եվրոպայի Կենսաինֆորմատիկայի ինստիտուտի և Ագիլենթ Թեքնոլոջիսի գիտնականները առաջարկում էին մեխանիզմ, որի օգնությամբ հնարավոր է ԴՆԹ-ն կիրառել որպես ինֆորմացիայի կրիչ։ Խումբը կարողացել է ԴՆԹ-ում գաղտնագրել 739 կբայթ տեղեկատվություն, սինթեզել ԴՆԹ-ի շղթան, ապա 100% ճշգրտությամբ այդ հաջորդականությունը ապագաղտնագրել իր սկզբնական ձևին։ Գաղտնագրված ինֆորմացիան կազմված էր տեքստից և ձայնային ֆայլերից։ Նմանատիպ ուսումնասիրություն է տպագրվել նաև Հարվարդի համալսարանի հետազոտողների կողմից 2012 թվականի օգոստոսին, որի ժամանակ 54 000 բառ պարունակող գիրքը գաղտնագրվել էր ԴՆԹ-ում ։
Տես նաև
Կատեգորիա:ԴՆԹ Կատեգորիա:Գենետիկա Կատեգորիա:Ռադիոկենսաբանություն Կատեգորիա:Նուկլեինաթթուներ
Ձանձրույթ
Ձանձրույթ, բացասական գունավորված զգացմունքի կամ տրամադրության տարատեսակ, հոգեկան պասիվ վիճակ, որը բնորոշվում է ակտիվության նվազեցմամբ, որևէ գործունեության, շրջակա աշխարհի և այլ մարդկանց նկատմամբ հետաքրքրության բացակայությամբ։ Ձանձրույթը, ի տարբերություն ապատիայի, զուգորդվում է գրգռվածությամբ և անհանգստությամբ։
Ձանձրույթի վիճակը կարող է առաջանալ ինչպես արտաքին պատճառներից (միատեսակ աշխատանք, շփման պակաս, զգայական դեպրիվացիա), այնպես էլ արտաքին դատարկությամբ և ուրախություն առաջացնող զգայական վերապրումների նկատմամբ անկարողությամբ, նպատակի և կյանքի իմաստի բացակայության զգացողությամբ։
Էքզիստենցիալ հոգեբանության մեջ տարբերում են «էքզիստենցիալ ձանձրույթ» և «նևրոտիկ ձանձրույթ» հասկացությունները։ Հոգեվերլուծական մոտեցման դեպքում ձանձրույթը դիտարկվում է կոնֆլիկտի և վերահսկողության խնդրիների միջով։ Այդպես, Օտտո Ֆենիչելը ենթադրում էր, որ ձանձրույթը առաջանում է, «երբ մեզ չի կարելի անել այն, ինչը մենք ցանկանում ենք անել, կամ պետք է անենք, կամ պետք է անել այն, ինչը անել մենք չենք ցանկանում»։
Այլ հանրահայտ հոգեբանների, ինչպես, օրինակ, Էրիխ Ֆրոմի և Վիկտոր Ֆրանկլի կարծիքով՝ ժամանակակից հասարակության մեջ ձանձրույթի խնդիրը դառնում է ավելի ու ավելի սուր։ Ֆրանկլի խոսքերով՝ «ձանձրույթն այսօր մեր՝ և՛ հաճախորդների, և՛ հոգեբանների առջև ավելի շատ խնդիրներ է դնում, քան ցանկությունները և նույնիսկ այսպես կոչված սեռական ցանկությունները»։
Ձանձրույթը անմիջականորեն կախված է ֆիզիոլոգիական վիճակի փոփոխություններից։ Երբ մարդը ձանձրանում է, նրա գլխուղեղում գերակշռում են արգելակման գործընթացները, սակայն դրա հետ միասին կա գրգռման որոշակի մաս, որը կապված է միօրինակ աշխատանքի կատարման կամ դրա ավարտման սպասումի հետ։ Ձանձրացող մարդիկ, որպես օրենք, ներփակված են, անհամբերության և անբավարարվածության զգացում են ունենում, ցանկանում են խոսուափել այն պայմաններից, որոնք ապահովում են ակտիվ գործողությունների անհնարինությունը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Զգացմունքներ Կատեգորիա:Էմոցիաներ
Նորդշթերն
Նորդշթերն (Nordstern — Բևեռային աստղ), ոչ պաշտոնական՝ Նոր Թրոհհեյմ (Neu Drontheim), Նացիստական Գերմանիայի նախագիծը՝ ստեղծելու գերմանական նոր մեգապոլսի՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում օկուպացված Նորվեգիայի տարածքում։ Նախատեսված է ր, որ քաղաքը ունենալու էր 250 000 - 300 000 բնակչություն։
Շինարարական հրապարակը տեղակայված է եղել Թրոնհեյմ քաղաքից 15- 20 կմ հեռավորության վրա։ Քանի որ Թրոնհեյմս ֆյորդը ռազմավարական մեծ նշանակություն է ունեցել գերմանացիների համար, Նորդշթերնը պետք է կառուցվեր խոշոր ռազմածովային բազայի մոտ, որպեսզի հնարավորություն տար Գերմանիային ունենալ ամբողջական վերահսկողություն Հյուսիսային Ատլանտիկայի վրա։ Նախագիծը մեծապես խրախուսվել է ծովակալներ Էրիխ Ռեդերի և Կարլ Դյոնիցի կողմից։
Ադոլֆ Հիտլերը, ով բարձր էր գնահատում նախագիծը, հայտարարել էր, որ Նորդշթերն քաղաքը կդառնա «Գերմանական Սինգապուր» ։ Պատերազմի ընթացքում Թրոնհեյմի նավահանգիստը դարձել է Հյուսիսային Ատլանտիկայի գերմանական սուզանավերի տեղակայման հիմնական բազան։
Ռազմավարական նշանակություն
Նորվեգիայի օկուպացումը Նացիստական Գերմանիայի ռազմական ղեկավարությանը տվեց տարածման նոր հնարավորություններ։ Թրոնհեյմ քաղաքը և Թրոնհեյմս ֆյորդը ունեին ռազմավարական մեծ նշանակությունը մի քանի առումներով։ Մինչ պատերազմի սկիզբը փոխծովակալ և ռազմածովային ռազմավար Վոլֆգանգ Վեգեները նշում էր Նորվեգիայի մերձափնյա շրջանների ռազմավարական մեծ նշանակությունը Գերմանիայի համար։
Որպես վառ օրինակ համարվում էր Tirpitz գծանավի շինարարական աշխատանքների իրականացումը Նորվեգիայում, որը ստիպված էր մշտապես վերադառնալ Գերմանիա այդ նպատակով։ Մեծ չափեր ունենալու պատճառով՝ Հյուսիսային Ատլանտիկայում ոչ մի նավաշինարան չէր կարող ընդունել նրան։ Բրիտանիայի համար մղված մարտերում լյուֆտվաֆեի կրած պարտությունից հետո, Գերմանիայի ռազմավարները որոշեցին, որ պետք է իրականացնել Մեծ Բրիտանիայի ծովային շրջափակում։ Այդ նպատակով Բրիտանիա ուղարկվեցին ռազմական մեծ պաշարներ։ Բացի այդ, Նորվեգիան կարող էր ունենալ մեծ նշանակություն՝ մոտ ապագայում Հյուսիսային Ատլանտիկայում մղվող ռազմագործողությունների ժամանակ։ Այս և մնացած մոտիվները հիմք հանդիսացան արագացնելու Նորվեգիայի օկուպացիան։
Ծագումնաբանություն
Nordstern անվանումը նախագծին տվել է Ֆյուրերը։ Գոյություն ունի նախագծի անվան հետպատերազմական տարբերակը՝ Neu-Drontheim (Նոր Թրոնհեյմ)։ Տերմինը ստեղծվել է Գաբրիել Բրովոլդի կողմից, ով այդպես է անվանել քաղաքը 1996 թվականին լույս տեսած իր գրքի մեջ։ Այսինքն այս տերմինը երբևիցե չի օգտագործվել նացիստների կողմից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նորվեգիան Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում
Ֆրիդրիխ Շտրոմեյեր
Ֆրիդրիխ Շտրոմեյեր Friedrich Stromeyer,, գերմանացի քիմիկոս և դեղագործ, քիմիկոսներ Յոհան Ֆրիդրիխ Գմելինի և Լուի Նիկոլա Վոկելինի ամենահայտնի ուսանողներից մեկը։ Եղել է Գյոթինգենի գիտությունների ակադեմիայի անդամ (1806), Լոնդոնի թագավորական ընկերության արտասահմանյան անդամ (1827), Փարիզի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամ (1823) ։
Կենսագրություն
Ֆրիդրիխ Շտրոմեյերը ծնվել է 1776 թվականի օգոստոսի 2-ին Գերմանիայի Գյոթինգեն քաղաքում։ Բարձրագույն կրթություն է ստացել է Գյոթինգենի համալսարանում, որտեղ 1800 թվականին նրան շնորհվել է բժշկագիտության դոկտորի կոչում։
Համալսարանն վարտելուց հետո երկու տարի անցկացրել է Ֆրանսիայի մայրաքաղաք Փարիզում, որտեղ սովորել է Բարձրագույն պոլիտեխնիկական դպրոցում։
1802 թվականից սկսել է դասավանդել Գյոթինգենի համալսարանում, իսկ 1805 թվականին նա դարձել է պրոֆեսոր և ղեկավարել քիմիայի և դեղագործության բաժինը։ Նա համատեղել է իր մանկավարժական աշխատանքը Հանովեր քաղաքի քաղաքային դեղատների գլխավոր տեսուչի պարտականությունների հետ ։
Գիտնականի հիմնական գիտական ​​հետազոտությունները կապված են միներալների ֆիզիկաքիմիական անալիզի հետ և անօրգանական քիմիայի բնագավառում այլ աշխատանքների հետ։
1817 թվականին Ֆրիդրիխ Շտրոմեյեը կատարեց իր կյանքի գլխավոր հայտնագործությունը, որով նրա անունը ընդմիշտ ընդգրկվել է քիմիայի պատմության մեջ։ Մագդեբուրգ քաղաքի դեղագործները ցինկի օքսիդը (ZnO) ուսումնասիրելիս կասկածել են դրա մեջ մկնդեղի կեղտերի առկայության մասին։ Քիմիկոսը մեկուսացրել է շագանակագույն օքսիդը, այնուհետև այն ջրածնով վերականգնել և ստացել արծաթասպիտակ մետաղ։ Նոր հայտնաբերված քիմիական էլեմենտը ստացել է կադմիում (Cd) անվանումը ։
1826 թվականին Ֆրիդրիխ Շտրոմեյերը ընտրվել է Էդինբուրգի թագավորական ընկերության անդամ, հաջորդ տարի նա ընտրվել է Լոնդոնի թագավորական ընկերության օտարերկրյա անդամ։
Ֆրիդրիխ Շտրոմեյերը մահացել է Գյոթինգենում, 1835 թվականի օգոստոսի 18-ին 59 տարեկանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Գյոթինգենի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Գերմանացի քիմիկոսներ Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ Կատեգորիա:Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Առաձգական վերադարձի տեսություն
Երկրաբանության մեջ առաձգական վերադարձի տեսությունը բացատրում է, թե ինչպես է էներգիան ազատվում երկրաշարժի ժամանակ։ Երբ երկրակեղևը դեֆորմացվում է, ժայռերը, որոնք տարածվում են խզվածքի հակառակ կողմերով, ենթարկվում են ճեղքման սթրեսի։ Դանդաղ դրանք դեֆորմացվում են, մինչև դրանց ներքին կոշտությունը գերազանցվի։ Այնուհետև նրանք առանձնանում են խզվածքի երկայնքով. հանկարծակի շարժումն ազատում է կուտակված էներգիան, և ժայռերը հետ են դառնում գրեթե իրենց սկզբնական ձևին։ Նախկինում պինդ զանգվածը բաժանվում է երկու դանդաղ շարժվող թիթեղների միջև, այն էներգիան, որն արտանետվում է շրջակա միջավայրով սեյսմիկ ալիքով։