cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Թոմ Կերնի
Ֆուլհեմ
2018 թվականի հուլիսի 5-ին Կերնին 5 տարով երկարաձգեց իր պայմանագիրը ակումբի հետ  ։ Իր առաջին հանդիպումը Պրեմիեր Լիգայում Ֆուլհեմի կազմում անցկացրեց օգոստոսի 11-ին՝ Քրիսթալ Փելասի դեմ խաղում  ։ Իր առաջին և միակ գոլը 2018-19 մրցաշրջանում Կերնին խփեց 2019 թվականի ապրիլի 13-ին՝ Էվերթոնի դեմ խաղում ։ Մայիսի 3-ին շոտլանդացին երկարաձգեց իր պայմանագիրը մինչև 2024 թվականը    ։ 2018-19 մրցաշրջանում Ֆուլհեմը դուրս մնաց Պրեմիեր Լիգայից   ։ 2019 թվականի օգոստոսի 21-ին Կերնին 2 գոլային փոխանցում տվեց Միլուոլի դեմ խաղում ։ Հոկտեմբերի 1-ին նա դուբլ ձևակերպեց Ռեդինգի դեմ խաղում ։
Միջազգային կարիերա
Կերնին իրավասու էր ներկայացնել Անգլիան և Շոտլանդիան միջազգային ասպարեզում, սակայն նա հայտարարեց, որ ցանկանում է հանդես գալ Շոտլանդիայի կազմում՝ նույնիսկ եթե առաջարկ ստանա Անգլիայի հավաքականից ։ Շոտլանդիայի մինչև 21 տարեկանների երիտասարդական հավաքականի կազմում իր դեբյուտը Կերնին նշեց 2010 թվականի օգոստոսի 11-ին՝ Շվեդիայի դեմ խաղում ։
Շոտլանդիայի ազգային հավաքական Կերնին առաջին անգամ հրավիրվեց 2017 թվականի մարտին ։ Իր դեբյուտը ազգային հավաքականում նշեց մարտի 22-ին՝ Կանադայի դեմ ընկերական խաղում ։
Ակումբային վիճակագրություն
2020 թվականի հունվարի 3-ի դրությամբ
Ակումբային
Ֆուլհեմ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Շոտլանդացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Շոտլանդիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Լիդս Յունայթեդի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Հալլ Սիթիի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բլաքբըրնի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուլհեմի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
ՖԻԲԱ Եվրոպայի փոքր երկրների առաջնություն 2016
Առաջնության հաղթող է ճանաչվել Հայաստանի բասկետբոլի ազգային հավաքականը, ով միջազգային մրցաշարերում հանդես էր գալիս առաջին անգամ։ Առաջնության լավագույն խաղացող է ճանաչվել Հայաստանի հավաքականի բասկետբոլիստ Անդրե Սպայթ Մկրտչյանը։
Մասնակից հավաքականներ
Խումբ B-ում ներառված Մոնակոյի հավաքականի մասնակցության հրաժարականից հետո, առաջնությունում մնացին ութ հավաքականներ ՝
Զամբյուղներ
2016 թվականի հունվարի 22-ին ութ հավաքականները ներառվեցին չորս զամբյուղներում։
Կիսաեզրափակիչներ
Տեղական ժամանակով (UTC+3)
Եզրափակիչ
Տեղական ժամանակով (UTC+3)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ՖԻԲԱ Եվրոպայի փոքր երկրների առաջնություն
Ձյան սահման
Ձյան սահման, երկրի մակերևույթի պայմանական սահման, որից բարձր մթնոլորտային պինդ տեղումների կուտակումը գերազանցում է դրանց հալվելուն ու գոլորշիանալուն։ Տարբերում են իրական (ձյան սահմանի ամենաբարձր դիրքն ամառվա վերջին) և սեզոնային (կամ ժամանակավոր) ձյան սահման։ Ձյան սահմանի բարձրությունը պայմանավորված է վայրի աշխարհագրական լայնությամբ, կլիմայով, լեռնագրությամբ և այլն։ Ձյան սահմանն Անտարկտիկայում գտնվում է ծովի մակարդակին մոտ, Տիբեթում՝ 7 կմ բարձրության վրա։
Ձյան սայմանի տեսակներ
հորիզոնական անստվեր մակերևույթի վրա ընկնող պինդ տեղումների մի մասի պահպանման ստորին սահմանը։ ամենացածր բարձրությունը, որտեղ ձյունը ծածկված է ամբողջ տարին։ Հաշվարկվում է ձյան տևողության տվյալների վերընթաց ինտերպոլացիայի միջոցով։
Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Գլացիոլոգիա
Էպան
Էպան (Épagne), համայնք Ֆրանսիայի Գրանդ Էստ մարզի Օբ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 109 մարդ, բնակչության խտությունը` 27.66 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 3.94 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 165 կմ արևելք, Շալոն ան Շամպայն քաղաքից` 65 կմ հարավ, Տրուա քաղաքից` 31 կմ արևելք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 68 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 53-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 15։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 77,9 %։ 53 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 49 անձ (27 տղամարդ և 22 կին)։ Գործազուրկ են եղել 4 անձ (3 տղամարդ և 1 կին)։ 15 անաշխատունակներից 2-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 7-ը` թոշակառուներ, իսկ 6-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Ցրտահարություն (բժշկություն)
Ցածր ջերմաստիճանի ազդեցությանը երկար ժամանակ ենթարկված մարդիկ ռիսկի խմբում են։ Այդ մարդիկ են ձմեռային սպորտաձևերի սիրահարները, զինված ուժերի անձնակազմը, բնակության մշտական տեղ չունեցող մարդիկ ։ Այլ ռիսկի գործոններից են ալկոհոլի օգտագործումը, ծխելը, հոգեկան խնդիրները, որոշ դեղերը, վնասվածքները ։ Հիմքում ընկած մեխանիզմը փոքր անոթների վնասումն է սառույցի բյուրեղներով և արյան մակարդուկներով ։ Ախտորոշումը հիմնվում է ախտանիշների վրա ։ Ըստ ծանրության դասակարգվում է մակերեսային (առաջին և երկրորդ աստիճան) և խորանիստ ձևերի (երրորդ աստիճան) ։ Ախտահարման տարածվածությունը պարզելու համար կարող է անհրաժեշտ լինել կատարել ոսկրերի սկանավորում կամ մագնիսառեզոնանսային շերտագրություն ։
Ցրտահարության դեպքերի քանակը հայտնի չէ ։ Լեռնագնացների մոտ տոկոսը հասնում է մինչև 40% ։ Ամենաշատը ախտահարվում են 30-ից 50 տարեկան մարդիկ ։ Ցրտահարության մասին հիշատակումներ եղել են դեռ 5,000 տարի առաջ ։ Ցրտահարությունը կարևոր դեր է խաղացել նաև պատերազմների ժամանակ ։ Առաջին անգամ ցրտահարության նորմալ նկարագիրը տրվել է 1813 թվականին Դոմինիկ Ժան Լարեյի կողմից, որը Նապոլեոնի բանակի բժիշկն էր Ռուսաստանի վրա Ֆրանսիայի հարձակման ժամանակ ։
Նշաններ և ախտանիշներ
Սովորաբար ախտահարվում են այտերը, ականջները, քիթը, մատները և ոտնաթաթերը։ Ցրտահարությանը նախորդում է սառելը ։ Ցրտահարության ախտանիշները զարգանում են ցրտի ազդեցության հետ մեկտեղ։ Պատմության ընթացքում ցրտահարությունը դասակարգվել է ըստ մաշկի վնասման, զգայունության խանգարման։ Այդ դասակարգումը նման էր այրվածքների դասակարգմանը։ Ցրտահարության աստիճանները չեն համապատասխանում երկարատև վնասի գումարային արժեքին ։ Ավելի պարզ դասակարգումով ցրտահարությունը լինում է մակերեսային (առաջին կամ երկրորդ աստիճան) կամ խորը (երրորդ կամ չորրորդ) ։
Ռիսկի գործոններ
ծխախոտ,ալկոհոլ,թմրածություն
Առաջին օգնություն
Առաջին օգնության հիմնական նպատակը մարմնի ցրտահարված հատվածի արյան շրջանառության անհապաղ վերականգնումն է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վնասվածքներ Կատեգորիա:Ջերմակարգավորում Կատեգորիա:Անհետաձգելի բուժօգնություն
Ալեքսեյ Պիսեմսկի
Ալեքսեյ Ֆեոֆիլակտովիչ Պիսեմսկի (Алексе́й Феофила́ктович Пи́семский, -1881), ռուս գրող։
Ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի մաթեմատիկայի ֆակուլտետը (1844 թ.)։ Տպագրվել է 1848 թվականից («Նինա», պատմվածք)։ «Բոյարշչինա» (1846 թ., հրատարակված 1858 թ. ) վեպում, «Փալասը» (1850 թ.), «Հարուստ փեսացուն» (1851 թ.), «Պ-ն Բատմանով» (1852 թ.), «Ֆանֆարոնը» (1854 թ.) վիպակներում, ինչպես նաև «Մելամաղձոտը» (1852 թ.), «Բաժանում» (1853 թ.) կատակերգություններում սուր ծաղրի է ենթարկել ազնվականական-չինովնիկական Ռուսաստանը։ «Ակնարկներ գեղջկական կյանքից» (1852-1855 թթ.) շարքում, «Պառավ կալվածատիրուհին» պատմվածքում և «Դառը ճակատագիր» (1859 թ., բեմադրված 1863 թ.) դրամայում պատկերել է նախառեֆորմյան ռուսական գյուղը, փորձել է ստեղծել ժողովրդի ներկայացուցիչների ամբողջական կերպարներ։ Պիսեմսկու հայտնի վեպերից է «Հազար հոգին» (1858 թ.), որտեղ քննադատել է ցարական Ռուսաստանը։ Պիսեմսկին 1857-1860 թվականներին Ա․ Վ․ Դրուժինինի հետ, իսկ 1860-1863 թվականներին միայնակ խմբագրել է «Ընթերցանության գրադարան» հանդեսը։ Այդ շրջանի ֆելիետոններում (Նիկիտա Բեզրիլով կեղծանունով) և «Ալեկոծված ծով» հականիհիլիստական վեպում հարձակումներ է գործել հեղափոխական շարժման դեմ։ «Ինքնագլուխներ» (1867 թ.) պիեսում, «Հորձանուտում» (1871 թ.), «Քաղքենիներ» (1877 թ.), «Մասոններ» (1880 թ.) վեպերում կրկին ուժեղացել են Պիսևսկու աոաջադիմական միտումները։ Նրա ուշ շրջանի ստեղծագործության հիմնական թեման բուրժուազյական գործարարների պսակազերծումն է «Բահաղ», «Լուսավորյալ ժամանակ», «Ֆինանսական հանճար»։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ռուս դրամատուրգներ Կատեգորիա:Վիպասաններ ըստ ազգության Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Արցախպրես
Արցախպրես, լրատվական գործակալություն, որը տրամադրում է նորություններ Արցախից։ Գործում է երեք լեզուներով՝ հայերեն, ռուսերեն, անգլերեն։ Իր երրորդ տարեդարձը նշանավորել է մամուլի սրահի բացմամբ ։ Գործակալությունն օպերատիվ, օբյեկտիվ ու հավաստի լրատվություն է սփռում, ինչպես նաև Արցախը տեղեկատվական դաշտում դարձնում ավելի հասանելի ու ճանաչելի։ Այն նաև առաջին լրատվական գործակալությունն է Արցախում, ինչպես նաև հանրապետության միակ և մասնավոր գործակալությունը։
Պատմություն
Հիմնադրվել է 2014 թվականի մայիսի 23-ին։ Հիմնադիր-տնօրեն՝ Վահրամ Պողոսյան։ Հիմնական նպատակն է ինֆորմացիոն հոսքեր ապահովել ինչպես արցախյան, այնպես էլ օտարերկրյա լսարանի համար։
Կայքի բաժիններ
Կայքը բաղկացած է ութ բաժիններից.
Համագործակցություն
2015 թվականին գործակալությունը համագործակցության հուշագիր է ստորագրել «Արմենպրես» ազգային լրատվական գործակալության հետ ։ Համատեղ հուշագիր է ստորագրվել նաև Թեհրանի «Ալիք» օրաթերթի հետ, ինչպես նաև Սիրիայի «Գանձասար» շաբաթաթերթի հետ։ 2017 թվականի մայիսի 9-ին հուշագիր է ստորագրվել Մոսկվայում տպագրվող «Ժամ» ամսագրի հետ ։ Ոչ հայկական լրատվամիջոցների ցանկում է նաև ռուսական հայտնի «Ռեգնում» լրատվական գործակալությունը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2014 հիմնադրումներ Արցախում
Խեսուս Գամես
Խեսուս Գամես Դուարտե (Jesús Gámez Duarte, ), իսպանիացի ֆուտբոլիստ, անգլիական Նյուքասլ Յունայթեդի աջ պաշտպան։ Նրա կուռքը եղել է Խուանիտո Գոմեսը։
Խեսուսը կարիերան սկսել է իր հայրենի քաղաքի «Ֆուենխիրոլա» ակումբում` 1999-2000 մրցաշրջանում խաղալով պատանեկան մակարդակում։ Հետագայում պայմանագիր է կնքել «Մալագա»-յի հետ, որտեղ սկզբից խաղացել է երրորդ թիմում։ Այնտեղ ունեցել է առաջընթաց և երկու տարի անց տեղափոխվել երկրորդ թիմ։ 2005 թվականին Իսպանիայի մինչև 23 տարեկանների հավաքականում դարձել է Միջերկրածովյան խաղերի հաղթող։ Այդ տարում նա դեբյուտել է Պրեմիերայում` նոյեմբերի 27-ին 5 րոպե խաղալով «Խետաֆե»-ի դեմ (2-3)։ Մեկ տարի անց, երբ «Մալագա»-ն խաղում էր Սեկունդայում, նա դարձավ թիմի առանցքային խաղացող։ Հաջորդ տարի թիմը 13-րդ անգամ հայտնվեց Պրեմիերայում։
Խուանդե Ռամոսը 2011 թվականի դեկտեմբերին Գամեսին հրավիրել է «Դնեպր», սակայն նա մերժել է առաջարկը։
«Մալագա»-յի հետ պայմանագիրն ավարտելուն պես նա տեղափոխվել է «Ատլետիկո Մադրիդ»։
«Ֆուենխիրոլա»
Խեսուսը 4 տարեկանից խաղացել է «Ֆուենխիրոլա»-յի դպրոցում։ 1998-99 մրցաշրջանում նա հրավիրվել է Անդալուսիայի առաջնությունում հանդես եկող «Մալագա»։ Թիմում նրա հետ խաղացել են «Մալագա B»-ի ապագա խաղընկերներ Ալեքսիսը, Ադորը և Պերիկոն։ Առաջնությունում «Մալագա»-ն զբաղեցրել է երկրորդ տեղը` հետ մնալով միայն «Գրանադա»-յից։
«Մալագա»
2000-2001 մրցաշրջանում Խեսուսը միացավ «Մալագա»-յի մանակական թիմին, որը խաղում էր Իսպանիայի մանկական առաջնությունում։ Որակավորման փուլը հեշտությամբ անցնելով` թիմը մտավ գլխավոր մրցաշար, որտեղ զբաղեցրեց երրորդ տեղը։
«Մալագա B»-ում իր առաջին խաղերը անցկացրել է 2003-2004 մրցաշրջանում, երբ թիմը նվաճեց Սեկունդա B-ն։ Հաջորդ մրցաշրջանում նա արդեն թիմի հիմնական խաղացող էր և իր լավ խաղի համար նա հրավիրվեց Իսպանիայի երիտասարդական հավաքական։ 2005-2006 մրցաշրջանում նույնպես խաղաց «Մալագա B»-ում, բայց չկարողացավ թիմին փրկել Սկունդա Բ հեռանալուց։
Խեսուսը «Մալագա»-յի հիմնական կազմում դեբյուտել է 2005 թվականի նոյեմբերի 27-ին` «Խետաֆե»-ի դեմ խաղում (2-3) ։ Նույն մրցաշրջանում թիմը լքեց Պրեմիերան։ Հաջորդ երկու մրցաշրջաններում նա դարձավ թիմի հիմնական խաղացողներից մեկը, խաղաց 73 խաղ և թիմին օգնեց հայտնվել Պրեմիերայում։ Սակայն արաբական շեյխի` ակումբը գնելուց և շատ թանկ ձեռքբերումներից հետո նա սկսեց ավելի քիչ հայտնվել խաղադաշտում և սկսեց պայքարել հիմնական կազմում տեղի համար։
«Ատլետիկո Մադրիդ»
2014 թվականի օգոստոսի 8-ին նա եռամյա պայմանագիր կնքեց «Ատլետիկո Մադրիդ»-ի հետ ։ 2014-15 մրցաշրջանում Դիեգո Սիմեոնեն նրան օգտագործեց ձախ պաշտպանի դիրքում ։
Միջազգային կարիերա
Իր լավ խաղի համար նա հրավիրվեց Իսպանիայի երիտասարդական հավաքականի կազմում խաղալու Միջերկրածովյան խաղեր 2005-ին։ Մրցաշարում նա խաղաց 4 խաղ և խփեց երկու գոլ, իսկ թիմը հաղթեց մրցաշարը։
Գնդոլորտային սեգմենտ
Գնդոլորտային սեգմենտ, մակերևույթ, որևէ հարթությունով հատված գնդոլորտի մաս։ Հարթությունը գունդը բաժանում է 2 սեգմենտի։ Փոքրը կոչվում է գնդոլորտային շրջան։ Եթե հարթությունը անցնում է գնդի կենտրոնով, ապա այդպիսի գնդային սեգմենտները կոչվում են կիսագնդեր։
Խեսուս Գամես
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Մալագայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ատլետիկո Մադրիդի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Գնդոլորտային սեգմենտ
Գնդային սեգմենտը, հիմք հանդիսացող շրջանով և գնդոլորտային սեգմենտով սահմանափակված մարմին է։
Մակերևույթի մակերես և ծավալ
Եթե սեգմենտի հիմքի շառավիղը հավասար է a, բարձրությունը h, ապա գնդային սեգմենտի ծավալը հավասար է.
կամ
a, h և r պարամետրերը կապված են հետևյալ բանաձևերով․
Վերջին արտահայտությունը տեղադրելով երկրորդ հավասարման մեջ, կստանանք․
Գնդի վերին (նկարում կապույտ) մասում, ներքին մասում , հետևապես, երկու մասերի համար էլ ճիշտ է հետևյալ արտահայտությունը․ և կարելի է ուրիշ ծավալի բանաձև բերել․
կամ պտտման մակերևութի ինտեգրման միջոցով․
Երկու հատվող գնդոլորտների հատում և միավորում
և
r2
ծավալներով երկու գնդոլորտների միավորված ծավալը ․
որտեղ
Հանդիսանում է 2 առանձին ծավալների գումարը․
Եթե
d < r1 + r2
գնդերի կենտրոնների հեռավորությունն է, ապա
h1
h2
մեծությունների բացառումը բերում է
Հիպերգնդոլորտի սեգմենտ
n-աչափ հիպերգնդոլորտի ծավալը, h բարձրությամբ r շառավղով n-աչափ էվկլիդեսյան տարածությունում որոշվում է ․
որտեղ՝ \Gamma (գամմա ֆունկցիա) տրվում է  արտահայտությամբ։
Մակերևույթի A մակերեսի բանաձևը կարող է գրվել n-աչափ գնդի մակերևույթի մակերեսի տերմիններով։
որտեղ 0\le h\le r.
Ճիշտ են նաև հետևյալ բանաձևերը ․, որտեղ,
.
n=2k+1դեպքում
Ցույց է տրվում, որ  և դեպքում․ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մակերևույթներ Կատեգորիա:Երկրաչափական մարմիններ Կատեգորիա:Երկրաչափական պատկերներ Կատեգորիա:Գնդային մակերևույթներ
Տոհմածառ (կենսաբանություն)
Տոհմածառ, օրգանիզմների կամ օրգանական աշխարհի ազգակցական (ֆիլոգենետիկական) հարաբերությունների պատկերումը ծառի տեսքով, որի հիմքում տեղադրվում են նախնական ձևերը, իսկ ճյուղավորումներում՝ սերունդները։ Տոհմածառի գաղափարը և պատկերման ձևը վերցվել է մարդու տոհմաբանությունից (գենեալոգիայից)։ Նախկինում պատկերում էին աստիճանաձև, մինչև ռուս գիտնական Պ․ Պալլասն առաջինն ապացուցեց (1766), որ օրգանիզմների գծաձև աստիճանական դասավորությունը չի արտացոլում կենդանիների դասերի իրական փոխհարաբերությունը և առաջարկեց օրգանական աշխարհը պատկերել տոհմածառի տեսքով։ XIX դարում կենդանական և բուսական աշխարհի տոհմածառերը երբեմն պատկերում էին (է․ Հեկկել և ուրիշներ) ծառի տեսքով (այստեղից՝ անվանումը), որի ճյուղերին դասավորում էին խմբերի անվանումները։ Տոհմածառի ձևով կարելի է գծել միայն կենդանի բնության միածագում զարգացումը, իսկ օրգանական աշխարհի բազմածագման գաղափարը տոհմածառի տեսքով ներկայացնելն անհնարին է։ Եթե տոհմածառը կազմվում է պատկերելու համար համարժեք խմբերի (տիպեր, դասեր, կարգեր են) ազգակցական հարաբերությունները և կազմակերպվածության աստիճանը, ապա յուրաքանչյուրի կազմակերպվածության հարաբերական մակարդակը տոհմածառի վրա նշվում է տեղադրության բարձրությամբ։ Յուրաքանչյուր խմբի ծագումը և նրա կապը մյուսների հետ նշանակվում է ընդհանուր «բնից» կամ ավելի խոշոր «ճյուղից» ճյուղավորվելու տեղով։ Եթե տոհմածառը պետք է արտահայտի ոչ միայն ֆիլոգենետիկական, այլեւ խմբում եղած համաստորադասության փոխադարձ կապը, ապա մեծ միավորող խմբերը (տիպեր, դասեր, կարգեր են) տեղադրվում են բնի հիմքի մոտ կամ «ճյուղերին»։ Տոհմածառի «ճյուղերի» ծայրերին տեղադրվում են ավելի ստորին կատեգորիաները (ցեղ, տեսակ)։ Միայն ժամանակակից ձեւեր պատկերող տոհմածառն արտահայտում է զուտ կարգաբանական հարաբերություններ։ Օրգանիզմների տարբեր խմբերի և նույն խմբի ներսում եղած իրական ազգակցական կապերը բարդ են և հարթության վրա դրանք կարելի է պատկերել միայն մոտավորապես։ Ուստի տոհմածառի երկչափ պատկերումը հաճախ փոխարինում են տարածական պատկերմամբ։
Լոձի ապստամբություն (1905)
Լոձի ապստամբություն, հայտնի նաև՝ Հունիսյան օրեր անվամբ, Լոձի աշխատավորների ապստամբությունը 1905 թվականի հունիսի 22—24-ին՝ ռուսական հեղափոխության ժամանակահատվածում։ Հունիսի 20-ին գործադուլ բռնկվեց քաղաքի խոշոր արդյունաբերական ձեռնարկություններում։ Հունիսի 20-ին և Հունիսի 21-ին տեղի ունեցան քաղաքական ցույցեր։ Հունիսի 21-ին, ցուցարարների գնդակոծումից հետո, սոցիալ-դեմոկրատական կոմիտեի կոչով գործադուլի դուրս եկան Լոձի գրեթե բոլոր ձեռնարկությունների աշխատավորները։ Տարերայնորեն սկսված զինված ընդհարումները ոստիկանության և զորքերի հետ՝ վերածվեցին զինված ապստամբության։
Հունիսի 24-ին ցարական զորքերը ճնշեցին ապստամբությունը։ Սպանվեց և վիրավորվեց մոտ 1200 ապստամբ։
Կատեգորիա:Ապստամբություններ Լեհաստանում Կատեգորիա:Լեհաստանի պատմություն Կատեգորիա:1905
Ուրվապատկեր
Ուրվապատկեր, ուրվանկար, ստվերանկար, սիլուետ, լայն առումով՝ ինչպես բնության մեջ, այնպես էլ արվեստում առարկայի բնորոշ ընդհանուր աղոտ գծագրությունը, արտապատկերը, որ նման է նրա ստվերին՝ ստվերանկարը։ Նեղ առումով ուրվապատկերը գրաֆիկական տեխնիկայի տեսակ է՝ ֆիգուրների և առարկաների հարթային միատոն պատկերումը։ Նկարված (տուշով կամ ճերմակով) կամ թե թղթից կտրված ու որևէ ֆոնի վրա փակցված ուրվանկարը ստեղծում է հոծ, ուրվագծով եզրափակված, մուգ կամ բաց մակերես՝ կոնտրաստային ֆոնի վրա։ Ուրվապատկերի արվեստը հնուց հայտնի է Չինաստանում (դեռևս պահպանում է իր ավանդույթները), Ճապոնիայում և Ասիայի այլ երկրներում։ Եվրոպայում տարածվել է XVIII դարից, սիրված ժանրեր են դարձել կիսադեմ դիմանկարները, կենցաղային փոքրիկ տեսարանները, պատկերազարդումները, նատյուրմորտները։
Կատեգորիա:Արվեստ
Անդրե Զամբո Անգիսա
Անդրե-Ֆրանկ Զամբո Անգիսա (André-Frank Zambo Anguissa, ), կամերունցի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ։ Ներկայումս Ֆուլհեմից վարձավճարով հանդես է գալիս Վիլյառեալի և Կամերունի ազգային հավաքականի կազմում։ Խաղում է հենակետային կիսապաշտպանի դիրքում ։
Օլիմպիկ Մարսել
2014 թվականին Զամբո Անգիսան միացավ Ռեյմսին կամերունական Կոտոն Սպորտից։ 2015 թվականին նա տեղափոխվեց Օլիմպիկ Մարսել ։ Իր պրոֆեսիոնալ դեբյուտը նշեց 2015 թվականի սեպտեմբերի 17-ին՝ Եվրոպայի Լիգայի Գրոնինգենի դեմ խաղում՝ այս խաղում դառնալով գոլային փոխանցման հեղինակ ։ Իր առաջին հանդիպումը Լիգա 1-ում անցկացրեց սեպտեմբերի 20-ին՝ փոխարինելով Աբդելազիզ Բառադային Օլիմպիկ Լիոնի դեմ խաղում ։ 2017 թվականի մարտի 5-ին կամերունցին գոլային փոխանցում տվեց Լորյանի դեմ խաղում՝ օգնելով իր թիմին հաղթել 4-1 հաշվով ։ 2017-18 մրցաշրջանում Մարսելը Զամբո Անգիսայի հետ հասավ Եվրոպայի Լիգայի եզրափակիչ, սակայն այստեղ 3-0 հաշվով պարտվեց Ատլետիկո Մադրիդին ։ Մարսելի առաջին թիմի կազմում նա անցկացրեց 106 հանդիպում՝ դառնալով 2 գոլային փոխանցման հեղինակ ։
Ֆուլհեմ
2018 թվականի օգոստոսի 9-ին Զամբո Անգիսան 5 տարվա պայմանագիր կնքեց Ֆուլհեմի հետ  ։ Ակումբը նրա համար վճարեց 30 միլիոն ֆունտ ստերլինգ  ։ Իր դեբյուտը Պրեմիեր Լիգայում նշեց օգոստոսի 18-ին՝ թիմի մեկնարկային կազմում խաղադաշտ դուրս գալով Տոտենհեմ Հոտսպուրի դեմ խաղում  ։ Դեկտեմբերի 8-ին կամերունցին հեռացվեց խաղադաշտից Մանչեսթեր Յունայթեդի դեմ խաղում՝ ստանալով երկրորդ դեղին քարտը հանդիպման 68-րդ րոպեին  ։ Իր առաջին մրցաշրջանում Զամբո Անգիսան անցկացրեց 25 հանդիպում ։
2019 թվականի հուլիսի 26-ին Զամբո Անգիսան 1 տարվա վարձավճարով միացավ Վիլյառեալին   ։ Իր դեբյուտը ակումբի կազմում նշեց օգոստոսի 17-ին՝ մեկնարկային կազմում խաղադաշտ դուրս գալով Գրանադայի դեմ խաղում  ։
Միջազգային կարիերա
Իր դեբյուտը Կամերունի ազգային հավաքականի կազմում Զամբո Անգիսան նշեց 2017 թվականի մարտի 24-ին՝ Թունիսի դեմ խաղում ։ 2017 թվականին նա Կամերունի կազմում մասնակցեց ՖԻՖԱ Կոնֆեդերացիաների գավաթին  ։ Առաջնությունում նա անցկացրեց 3 հանդիպում ՝ գոլի հեղինակ դառնալով Ավստրալիայի դեմ խաղում  ։ Կամերունը դուրս մնաց խմբային փուլից ։ 2017 թվականի նոյեմբերի 11-ին Զամբո Անգիսան գոլի հեղինակ դարձավ Զամբիայի դեմ խաղում, իսկ հանդիպումն ավարտվեց 2-2 հաշվով ։
2019 թվականի ամռանը Զամբո Անգիսան մասնակցեց Աֆրիկայի ազգերի գավաթին  ՝ խաղադաշտ դուրս գալով թիմի բոլոր 4 հանդիպումներում։ Կամերունը հասավ մրցաշարի 1/8 եզրափակիչ, որտեղ 3-2 հաշվով պարտվեց Նիգերիային  ։
Ակումբային վիճակագրություն
2019 թվականի օգոստոսի 26-ի դրությամբ
Վահագն Վարդևանյան
Վահագն Վարդևանյան (դեկտեմբերի 27, 1966 Երևան - ապրիլի 21, 1994, Մարտակերտ), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից, Արցախի հերոս։
Կենսագրություն
Վահագն Վարդևանյանը ծնվել է 1966 թվականի դեկտեմբերի 27-ին Երևանում։ 1985-1987 թվականներին պարտադիր ժամկետային զինծառայություն է անցել խորհրդային բանակում։ 1989 թվականին ավարտել է պոլիտեխնիկական ինստիտուտը (այժմ` ԵՊՃՀ)։ 1989 թվականից մասնակցել է անընդհատ թեժացող պատերազմական գործողություններին։ 1993 թվականից ՀՀ բանակի ավագ լեյտենատ էր, ազատամարտիկներից կազմված կամավորական գրոհային ջոկատի հրամանատար։
1994 թվականի ապրիլի 21-ի գիշերը նա իր ջոկատի 38 անդամների հետ դիրքավորվում է ԼՂՀ Մարտակերտի շրջանի Կարմիրավան գյուղի մատույցներում։ Ջոկատը հայտնվում է շրջափակման վտանգի առաջ։ Վարդևանյանը և իր ջոկատի ևս 13 ազատամարտիկներ կրակն իրենց վրա են վերցնում` մյուսներին տալով նահանջի հրաման։
Շրջափակման մեջ հայտնված ջոկատի 13 ազատամարտիկների զոհվելուց հետո էլ վիրավոր հրամանատարը շարունակում է միայնակ մարտ վարել մինչև փամփուշտների վերջանալը։ Մերժելով գերի հանձնվելու հակառակորդի առաջարկը՝ իր մոտ եղած նռնակով պայթեցրել է իրեն և մոտեցող թշնամու 4 զինվորներին։
Թաղված է Երևանի Եռաբլուր զինվորական պանթեոնում։ Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ և ԼՂՀ «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշաններով, իսկ ԼՂՀ նախագահ Արկադի Ղուկասյանի 2006 թվականի մայիսի 8-ի հրամանագրով «ԼՂՀ պաշտպանության կազմակերպման գործում բացառիկ ծառայությունների, ցուցաբերած քաջության և անձական արիության համար» հետմահու արժանացել է «Արցախի հերոս» ԼՂՀ բարձրագույն կոչմանը և «Ոսկե Արծիվ» շքանշանին ։ Նրա անունն է կրում Երևանի թիվ 173 դպրոցը, որտեղ տեղադրված է նրա կիսանդրին, բացված է փառքի սենյակ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ Կատեգորիա:Ոսկե Արծիվ շքանշանակիրներ Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակի զինծառայողներ
Տափաստանային հողմավոր բազե
Տափաստանային հողմավոր բազե, բազեների ընտանիքին պատկանող բնադրող-չվող թռչուն, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։ Տարածված է Բալկաններում, Հարավային Եվրոպայում, Ասիայում, Մոնղոլիայում և Չինաստանում։
Չափազանց նման է սովորական հողմավոր բազեին։ Արուի մեջքի մասը կարմրագորշավուն է, առանց բծերի, գլուխը` մոխրակապտավուն, կուրծքը և որովայնը դրոշմված են նոսր ու մանր բծերով, պոչի ծայրը երիզված է սև շերտով, մագիլները սպիտակ են, իսկ քաշը 185-238 գրամ է։
Բնադրվում է ժայռերի քիվերին, ժայռախորշերում, տների տանիքներին և պատերի ճեղքերում։ Դնում է 4-6 դեղնակարմրավուն մուգ պուտերով ձու։ Որպես հազվագյուտ տեսակ պահպանվում է օրենքով։
Էկոլոգիա
Ապրում են կիսանապատում, չոր լեռնային տափաստաններում` ընդհուպ մինչև բարձր լեռնային մարգագետիններ։ Չուի շրջանում նախընտրում են բաց լանդշաֆտները, դաշտերը, լեռնային տափաստանները և մարգագետինները։ Բնադրում են գաղութներով կամ առանձին զույգերով։ Բները, սովորաբար, տեղադրված են ժայռերին և շինությունների տանիքների տակ։ Ձվադրում են (3-8 ձու) ապրիլի կեսերին և մայիսին։ Էգը հիմնականում թխսում է 28 օր։ Ձագերը դուրս են գալիս հունիսի վերջին կամ հուլիսի առաջին կեսին։ Սնվում են անողնաշարավոր կենդանիներով (սարդակերպեր, ուղղաթևավորներ, բզեզներ, ճպուռներ) և մանր ողնաշարավորներով (դաշտային մկներ, գետնափորներ, մողեսներ, երբեմն` ճնճղուկազգիներ) ։
Պահպանություն
Բնադրման տեղային բնույթով Հայաստանում հազվագյուտ տեսակ է։ ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։
Թվաքանակը խիստ կրճատվել է ամբողջ արեալում։ Հայաստանում բնադրող զույգերի թիվը չի գերազանցում 25-30-ը։
Վտանգման հիմնական գործոններն են փոքր թվաքանակը, որսագողությունը, բների քանդումը, տնտեսական գործունեության արդյունքում բնորոշ ապրելավայրերի քայքայումը և տեսակի կերատեսակների դեմ պայքարում թունաքիմիկատների օգտագործումը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ողնաշարավորներ Կատեգորիա:Քորդավորներ Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ Կատեգորիա:Բազեներ Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ Կատեգորիա:Թռչուններ Կատեգորիա:Եվրասիայի թռչուններ Կատեգորիա:Աֆրիկայի թռչուններ
Կոլենիո
Բնակչությունը՝ 50 158 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 2781 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 18 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 10093։ Հեռախոսային կոդ՝ 011։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Գևորգ Կառվարենց
Գևորգ Կառվարենց (Արաբաջյան)  (, թաղված է Սուրբ Ղազար կղզու գերեզմանատանը), հայ բանաստեղծ։
Կոմպոզիտոր Ժորժ Կառվարենցի հայրը։
Կենսագրություն
Նախնական կրթությունը ստացել է Զմյուռնիայի Մխիթարյան վարժարանում։ Ավարտել է Պարտիզակի ամերիկյան բարձրագույն վարժարանը և Իզմիրի ամերիկյան քոլեջը։ Մինչև Առաջին աշխարհամարտը (1914) ուսուցչություն է արել Էնկյուրիի հայկական վարժարաններում, ապա Սկյուտարի Սեմերճյան նախակրթարանում։ Կ. Պոլսում, ապա 1922-1943 թվականներից Հունաստանի տարբեր քաղաքներում զբաղվել է մանկավարժական և խմբագրական աշխատանքներով։ 1930-ականներին Անտոն Կազելի, Գաբրիել Լազյանի և Վազգեն Եսայանի հետ Աթենքում խմբագրել է «Արևագալ» գրական հանդեսը։
Լույս են տեսել Գևորգ Կառվարենցի «Ծովեր» (1913), «Գերեզմանի ծաղիկներ» (1921), «Տավիղ էվոլեան» (1931), «Բանաստեղծութիւն» (1977) բանաստեղծությունների ժողովածուները   ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Տոմիսլավ Ռադիչ
Տոմիսլավ Ռադիչ (խորվաթերեն՝ Tomislav Radić, ), խորվաթ ռեժիսոր և սցենարիստ
Կենսագրություն
Տոմիսլավ Ռադիչը ծնվել է 1940 թվականի դեկտեմբերի 8-ին, Խորվաթիայի մայրաքաղաք Զագրեբում։ 1962 թվականին ավարտել է Զագրեբի համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետը, 1973-ին՝ դրամատիկ արվեստի ակադեմիան ։ Ապրել ու ստեղծագործել է հայրենի քաղաքում։ Ամուսնացել է երկու անգամ, ունեցել երեք երեխա՝ երկու դուստր և մեկ որդի։
1960-ական թվականներին լայն ճանաչում է ձեռք բերել որպես թատերական ռեժիսոր։ Հիշատակման է արժանի հատկապես Ռայմոն Քենոյի «Ոճային վարժանքներ» պիեսի նրա բեմադրությունը, որը մեծ հաջողություն է ունեցել, արժանացել թե՛ թատերասեր հասրակության և թե՛ քննադատության ջերմ ընդունելությանը և Զագրեբի &TD թատրոնում շարունակում է ներկայացվել մինչև օրս (սկսած 1968 թվականից)։
Այնուհետև Ռադիչն աշխատանքի է անցել հեռուստատեսությունում, Խորվաթիայի ռադիոհեռուստապետկոմի պատվերով նկարահանել մի շարք փաստավավերագրական կինոնկարներ, հեռուստաբեմադրություններ։ 1972 թվականին իր առաջնելույթն է ունեցել խաղարկային կինոյում՝ նկարահանելով «Կենդանի ճշմարտություն» Živa istina ֆիլմը։ Մի քանի տասնամյակ շարունակ խաղարկային ու հեռուստատեսային ֆիլմեր է նկարահանել, ինչպես նաև հեղինակել է կինոսցենարներ։ Նրա կինոռեժիսորական աշխատանքներից առանձնապես բարձր են գնահատվել Ինչ էր գրանցել Իվան (2005) և Փոսորակը (2011) գեղարվեստական ֆիլմերը, որոնք երկուսն էլ Պուլայի կինոփառատոնում «Ոսկե ասպարեզ» մրցանակ են շահել «Լավագույն ֆիլմ» անվանակարգում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորվաթիայի արվեստ Կատեգորիա:Խորվաթական կինո Կատեգորիա:Խորվաթ ռեժիսորներ Կատեգորիա:Խորվաթ կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Ռեժիսորներ Կատեգորիա:Կինոգործիչներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:20-րդ դարի ռեժիսորներ Կատեգորիա:20-րդ դարի կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ռեժիսորներ Կատեգորիա:21-րդ դարի կինոռեժիսորներ
Էնեաս
Էնեաս(Αἰνείας) ,(Aenēās), հին հունական դիցաբանությունում Տրոյական պատերազմի հերոս դարդանների թագավորական տոհմից։ Հին հռոմեական պոետ Վերգիլիոսի կողմից լատիներենով վերապատմված «Էնեականում» (մ.թ.ա 29-19 թվականներ) Էնեասի հետևորդներին անվանում են Էնեադներ ։
Մանկություն և Պատանեկություն
Էնեասը Անհիսի և Աֆրոդիտեի որդին Է, ծնվել է Իդայում ։ Նրան կերակրել են լեռնային նիմֆերը ։ Սպարտա է գնացել Պարիսի հետ։ Սափորների և Պարրասեի նկարի վրա Էնեասը պատկերված է Դիոսկուրների հետ։
Տրոյական պատերազմ
Սկզբում Էնեասը մասնակցություն չի ունեցել Տրոյական պատերազմին։ Էնեասը Աքայացիների դեմ պատերազմ սկսեց միայն այն ժամանակ, երբ Աքիլլեսը հարձակվեց իր զորքերի վրա։ Նա կռվել է Աքիլլեսի և Դիոմեդի հետ։ Նրան հովանավորում էին Աֆրոդիտեն և Ապոլլոնը և նրանք փրկեցին Էնեասին հզոր Դիոմեդի կատաղի հարձակումից։ Էնեասի հանդեպ լավ էր տրամադրված նաև Պոսեյդոնը, որը փրկել է երիտասարդ Էնեասին Աքիլլեսի զայրույթից։ «Իլիականում» սպանել է վեց հույնի։ Իսկ Գիգինի հաշվարկներով, ընդհանուր քսանութ մարտիկի ։
«Իլիկանում» նկարագրվում է Էնեասի փրկությունը։ Թե ինչպես է փախել Տրոյայից, իր մեջքին տանելով հորը` Անհիսին և թե ինչպես հարգելով իր բարեպաշտությունը հելլենները թույլ են տվել անցնել ։ Ըստ Լեսխի գերի է վերցրվել Նեոպտոլեմի կողմից ։ Ըստ Արկտինի, երբ օձերը սպանել են Լաոկոոնին, հոր հետ Տրոյան գրավելուց առաջ լքել է այն և ուղևորվել դեպի Իդա ։ Ըստ Գելլանիկի վարկածի, Տրոյայի անկումից հետո նահանջել է դեպի Ակրոպոլիս, իսկ հետո տրոյացիների հետ լքել է քաղաքը ։ Իսկ ըստ Մենեկրատ Քսանտիայի և Լուտացիա Դաֆնիսի վարկածի, դավաճանել է Տրոյան, այդ իսկ պատճառով էլ խնայվել է աքայացիների կողմից ։
Հունական ավանդության մեջ
Համաձայն հունական ավանդության Տրոյայի անկումից հետո Էնեասը մնացել է Տրոադայում և ղեկավարել Տրոյայի ժողովրդին։ Ավելի ուշ Էնեասը ողջ մնացած դարդանների հետ տեղափոխվում է ծովի մյուս կողմը` (Թեսալիա)։ «Ոմանց անհանգստացնում է, որ ամենուր ցույց են տալիս և պատմում են Էնեասի գերեզմանների մասին» ։
Էտրուսկյան ավանդության մեջ
Էնեասին փառաբանում էին Էտրուսկները, նրա պատկերով գտնվել է 58 սափոր։ Էտրուսկների հիմանական լեգենդը Էնեասի Իտալիա տեղափոխվելու մասին է, որը կապվում է նրանց Միջերկրական ծովի արևելքից, որտեղ ապրել են նրանց բարեկամ ազգություններ, Իտալիա գալու հետ ։
Լատինո-հռոմեական ավանդության մեջ
Լացիայում Էնեասի փառաբանության առաջին հետքերը հայտնաբերվել են Մ.թ.ա. 6-րդ դարում` (տաճար Լավանիայում Էնեասի հարուստ կենոտաֆով) ։ Հռոմեական կայսրության հորացման հետ համատեղ առաջ է գալիս լեգենդ, ըստ որի Էնեասի սերունդներն են հիմնադրել Հռոմը։ Էնեասի ճանապարհորդությունների մասին հռոմեական հեղինակները տարբեր ավանդություններ են պատմում։ Ըստ Վերգիլիոսի, Էնեասը Ահատի ուղեկցությամբ լքում է այրվող Տրոյան։ Իր հետ նա տարել է կնոջը` Կրեուսային, (որը հետ մնալով զոհվում է), որդուն` Յունուսին և ուսերի վրա ծեր հորը` Անհիսին։ Դեռ այրվող Տրոյայում մահացած կնոջ` Կրեուսայի ուրվականից մարգարեություն ստանալով, որ նրա համար նախատեսված է փառավոր ճակատագիր, ողջ մնացած Տրոյացիներին հավաքելով նրանց հետ 20 նավերով գնում է:Սխալ մեկնաբանելով Հեկտորի, Կրեուսայի և Պոլիդորի մշուշապատ մարգարեությունները, Էնեասը սկզբում գնում է Թրակիա, հետո Կրետե, հասկանալով սխալը ճանապարհվում է Հեսպերիա, սակայն դեպի արևմուտք գնալիս հայտնվում է Սիցիլիայում։
Ոմանք պնդում են, որ նա հաստատվել է Օլիմպոսի մոտ` Մակեդոնիայում։ Ոմանք, որ Արկադիայում Մանտինեյայի մոտ հիմնել է Կապիաներ։ Իսկ ոմանք, որ էլիմի հետ գնացել է Էգեստա, Սիցիլիա, իսկ հետո` Լացիա ։ Ըստ Քեֆալոն Հերգիտիի և Մեկեբրենից` Հերգեսիպպի մահացել է Ֆրակիայում ։ Համաձայն պոետ Ագաֆիլլ Արկադացու, իր երկու աղջիկներին` Կոդոնին և Անֆեմոնին ամուսնացրել է Նիսեում, իսկ հետո ծնվել է որդին Հռոմուլոսը ։ Ըստ Վերգիլիոսի, սկզբում գնացել է Ֆրակիա և հիմնել Էնեական Քաղաքը, բայց ստանում է անբարենպաստ նշաններ, դրանից հետո Կրետեում հիմնում է Պերգամեյու քաղաքը ։ Հելենից նվեր է ստանում Նեոպտոլեմոսի զրահը ։ Ըստ Վարրոնի, բերված էին Դարդանյան աստվածների կողմից  Սամոֆրակիայից Ֆրիգիա, իսկ հետո Էնեասը տարել է Իտալիա ։
Երբ Էնեասի նավերը մոտենում էին Լիցիայի ափին Հերան, ով ատում էր նրան, փոթորիկ է ուղարկում ու նավը հայտնվում է Կարթագենում։ Այստեղ հերոսին սիրահարվում է Դիդոնեն, նա, ով հիմնադրել էր Կարթագենը։ Հերան և Աֆրոդիտեն ցանկանում էին, որ Էնեասը և ֆինիկիյան գեղեցկուհին, ով ավելի վաղ փախել էր Տիրից, միասին լինեն, բայց Զևսը Մերկուրիոսի միջոցով հրամայում է Էնեասին լքել Կարթագենը։ Սիրահարված Էնեասը տանջվում է, քանի որ չի կարող ոչ մնալ սիրելիի հետ, ոչ էլ վերցնել նրան իր հետ` ճակատագրի նախախնամությամբ Լացիայում նա պիտի ամուսնանար Լավինիայի հետ, որպեսզի հիմք դներ նոր դինաստիայի, որի ժառանգները պիտի հիմնադրեին Հռոմը։ Էնեասը դաժանորեն թողնում է Դիդոնեին, որը հորիզոնում տեսնելով նրա նավերի առագաստները, ինքնասպան է լինում։ Անեծքը, որը Դիդոնեն ուղարկում է փախստականին թաղման խարույկից ցույց է տալիս Հռոմի և Կարթագենի ապագա թշնամանքը Պունիկյան պատերազմներում։ Էնեասը նորից գնում է դեպի Սիցիլիա։ Այստեղ նա թաղման խաղեր է կազմակերպում հոր գերեզմանին և գնում Կումա։ Որպեսզի իմանա իր ճակատագիրը, Էնեասը Կումյան Սիբիլլայի խորհրդով իջնում է մահացածների թագավորություն, այնտեղ Անհիսի ստվերը գուշակում է նրա և Հռոմեական կայսրության մեծ ապագան։
Էնեասը Լացիայում
Իտալիայում նա տեսնում է Դիոմեդին և Ոդիսևսին :Լատինի մահից հետո Էնեասը թագավորել է երեք տարի(նա մահացել է Տրոյայի անկումից չորս տարի հետո) :Համաձայն Դիոդորի Տրոյայի ակումից երեք տարի հետո դարձել է թագավոր և թագավորել է երեք տարի ։
Էնենասը մահացել է Մեզենցիոսի հետ պատերազմի ժամանակ (Վերգիլիոսը չի ընդունում այդ տարբերակը):Ըստ որոշ աղբյուրների մահացել է Նումիկիյա գետում կամ բարձրացվել է երկինք :Ըստ Տիտոս Լիվիոսի բարձրացվել է երկինք և դարձել աստված:Նումիկիայի ջրերը մաքրել են նրա վրայից բոլոր մարդկային հատկանիշները և նա դարձել է Ինդիգենտ աստված ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հռոմեական դիցաբանություն
Մետոկլոպրամիդ
Մետոկլոպրամիդ․ դեղամիջոց, որը հիմնականում օգտագործվում է կերակրափողի և ստամոքսի հիվանդությունների ժամանակ ։ Այն սովորաբար օգտագործվում է սրտխառնոցի և փսխման կանխարգելման և բուժման, ստամոքսի դժվարացած դատարկման հեշտացման, գաստրոէզոֆագեալ ռեֆլյուքս հիվանդության բուժման, ինչպես նաև միգրենի բուժման համար ։
Ընդհանուր կողմնակի էֆեկտներն են հոգնածության և անհանգստության զգացումը և փորլուծությունը (դիարեա)։ Առավել վտանգավոր կողմնակի էֆեկտներն են շարժումների խանգարումները, ինչպիսին են ուշ դիսկինեզիան (tardive dyskinesia), չարորակ նեյրոլեպտիկ համախտանիշը և դեպրեսիան ։ Այս պարագայում մարդկանց խորհուրդ է տրվում չընդունել դեղամիջոցը 12 շաբաթից ավել ։ Չկա ոչ մի ապացույց, որ դեղը կարող է վտանգավոր լինել հղի կանանց համար ։ Այն պատկանում է դոֆամինային ընկալիչների ներհակորդների (անտագոնիստ) խմբին և ազդում է, ինչպես պրոկինետիկ ։
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում 2012 թվակականին մետոկլոպրամիդը համարվել է 100 ամենահաճախակի նշանակվող դեղերից մեկը ։ Մետոկլոպրամիդը ներառված է Առողջապահության hամաշխարհային կազմակերպության (ԱՀԿ) հիմնական դեղամիջոցների ցանկում, որպես ամենաանվտանգ և արդյունավետ դեղամիջոց, որը անհրաժեշտ է առողջապահական համակարգում ։ Այն հասանելի է, որպես ջեներիկ դեղամիջոց (generic medication) ։
Այրոց
Երբ այրոցի բուժումը այլ դեղամիջողներով հնարավոր չի լինում, կարելի է օգտագործել մետոկլոպրամիդի կարճատև կուրս (4-12 շաբաթ)։ Հիմնականում օգտագործվում է ուտելուց հետո կամ ցերեկային ժամերին առաջացած այրոցի բուժման համար։ Մշտական այրոցի բուժումը շատ կարևոր է աղաթթվի վնասակար ազդեցությունները նվազեցնելու տեսանկյունից ։
Սրտխառնոց
Մետոկլոպրամիդը սովորաբար օգտագործվում է սրտխառնոցի և փսխման բուժման համար, որոնք կարող են կապված լինել ուրեմիայի, ճառագայթային հիվանդության, քաղցկեղի, քիմիոթերապիայի, ծննդաբերության, ինֆեկցիոն հիվանդությունների և փսխեցնող դեղերի օգտագործման հետ  ։ Վիրահատությունների ընթացքում հակափսխեցուցիչ արդյունավետ դեղաչափը կազմում է 25-50 մգ (համեմատած սովորաբար օգտագործվող 10մգ դեղաչափի հետ)։
Այն նաև օգտագործվում է հղիության ժամանակ որպես երկրորդ ընտրության միջոց hyperemesis gravidarum-ը (ուժեղ սրտխառնոց և փսխում հղիության ընթացքում) բուժելու համար ։
Միգրեն
Միգրենի ժամանակ մետոկլոպրամիդը կարող է օգտագործվել պարացետամոլի (ացետամինոֆեն) կամ ասպիրինի հետ համակցված ։
Դիաբետիկ Գաստրոպարեզ
Ապացուցված է, որ դեղամիջոցը օգտակար է դիաբետիկ գաստրոպարեզի դեպքում, որի ժամանակ դժվարացած է ստամոքսի դատարկումը։ 2010 թվականի դրությամբ այն միակ դեղամիջոցն էր, որը հաստատվել է FDA-ի (դեղերի և սննդի կազմակերպություն) կողմից ։ Դիաբետիկ գաստրոպարեզի դեպքում բուժումը իրականացվում է 2-8 շաբաթով, կախված, թե հիվանդի ինքնազգացողությունը երբ կբարելավի։ Ժամանակ առ ժամանակ ախտանիշները կարող են նորից ի հայտ գալ։ Բժիշկները խորհուրդ են տալիս հիվանդներին ախտանիշների ի հայտ գալու դեպքում ինքնուրույն վերսկսել բուժումը և դադարեցնել այն, երբ ախտանիշները կանհետանան՝ չչարաշահելով դեղաչափը և դեղի օգտագործման տևողությունը ։
Դեղամիջոցը նաև օգտագործվում է գաստրոէզոֆագեալ ռեֆլյուքս հիվանդության ժամանակ ։
Կաթնարտադրություն (լակտացիա)
Թեև մետոկլոպրամիդը օգտագործվում է կրծքի կաթի արտադրությունը խթանելու համար, բայց նրա արդյունավետության մասին ապացույցները անբավարար են ։ Նրա անվտանգությունը նույնպես անհայտ է ։ Բացի այս այն հայտնաբերվում է կրծքի կաթում և փոխանցվելով երեխաներին՝ կարող է ավելացնել գազի քանակը և պատճառել աղիքային որոշակի տհաճություններ։ Այն կարող է առաջացնել նաև արտաբրգային դրսևորումներ (դիստոնիա) և մեթհեմոգլոբինեմիա կրծքահասակ երեխաների մոտ, այդ պատճառով ծնողներին խորհուրդ է տրվում որոշակի ախտանիշների ի հայտ գալու դեպքում դիմել բժշկի ։
Ասպիրացիա
Մետոկլոպրամիդը փոքրացնում է ստամոքսի ծավալը և նվազեցնում թթվայնությունը, բայց չկան հավաստի տվյալներ, որ այն նաև նվազեցնում է թոքային ասպիրացիայի առաջացման հավանականությունը։
Հակացուցումներ
Դեղամիջոցի հակացուցումներն են․
1)Եթե երբևէ նկատվել է ալերգիկ դրսևորում իր կամ պրոկաինամիդի օգտագործման ժամանակ
2)Աղիքային անանցանելիության կասկածի դեպքում
3)Էպիլեպսիայի դեպքում
5)Երբևէ ստամոքսային արյունահոսություն, թափածակում (պերֆորացիա) ունեցած մարդկանց
6)Նորածիններին
7)Այն մարդկանց, ովքեր օգտագործում են հակափսիխոտիկ դեղամիջոցներ
8)Այն մարդկանց, ովքեր ստանում են բուտիրոֆենոնային կամ ֆենոթիազինային շարքի պրեպարատներ, որոնք նույնպես կարող են առաջացնել արտաբրգային դրսևորումներ ։
9)Ֆեոքրոմոցիտոմայի և կատեխոլամիններ արտադրող պարագանգլիոմաների ժամանակ ։
Դեղամիջոցը անհրաժեշտ է զգուշությամբ օգտագործել.
1)Պարկինսոնի հիվանդության ժամանակ, քանի որ լինելով դոֆամինի անտագոնիստ` այն կարող է վատթարացնել հիվանդության ախտանիշները
2)Դեպրեսիայով տառապող մարդկանց խորհուրդ է տրվում խուսափել դեղի երկարատև օգտագործումից, քանի որ այն կարող է ծանրացնել հոգեբանական ախտանիշները
3)Անամնեզում ուշադրության պակասի և հիպերակտիվության համախտանիշ (ADHD), անհանգիստ ոտքերի համախտանիշ, հիպերպրոլակտինեմիա ունեցող անձինք
4)Հիվանդները, ովքեր ունեն զարկերակային գերճնշում, քրոնիկ սրտային անբավարարություն, լյարդի ցիռոզ և երիկամային հիվանդություններ
5)Հիվանդները, ովքեր ունեն հակվածություն հեղուկային ծանրաբեռնվածության
Հղիություն
Մետոկլոպրամիդը արդեն երկար ժամանակ է, ինչ օգտագործվում է հղիության բոլոր փուլերում, առանց որևէ վտանգի նշանների մոր և պտղի համար ։ Մկների և ճագարների վրա իրականացված հետազոտությունների արդյունքում չի արձանագրվել ոչ մի կողմնակի էֆեկտ հղիության վրա։ Կենդանիներին տվել են per os դեղաձև, ընդ որում մարդու համար նախատեսված մաքսիմալ դեղաչափից 6-12 անգամ ավելի բարձր ։ ԱՄՆ-ում այն նշանակվում է հղիության B դասի ժամանակ, որը հաստատված է FDA-ի կողմից ։ Հղիության վաղ փուլերում սրտխառնոցը և փսխումը բուժելու համար ԱՄՆ-ում հիմնականում օգտագործում են պիրիդոքսին (վիտամին B6) և հակահիստամինային պրեպարատներ, ինչպիսին են դոքսիլամին սուկցինատը, պրոմետազինը կամ մեկլիզինը։ Եթե այս դեղամիջոցները էֆեկտիվ չեն, ապա բժիշկները խորհուրդ են տալիս օգտագործել դոֆամինի անտագոնիստներ (մետոկլոպրամիդ) ։ Իսրայելում երեխաների շրջանում  կատարված մեծ կոհորտային հետազոտության արդյունքներով չկա այնպիսի մի ապացույց, որ մետոկլոպրամիդը մեծացնում է նորածինների զարգացման արատների, նորածնային ցածր քաշի, վաղաժամ ծննդաբերության կամ պերինատալ մահացության ռիսկը ։ Դանիայում կատարված մեծ կոհորտային հետազոտության արդյունքում չի հայտնաբերվել ոչ մի կապ մետոկլոպրամիդի օգտագործման և վիժման միջև ։
Մետոկլոպրամիդը արտազատվում է կաթով և փոխանցվում է կաթով կերակրվող երեխային ։
Երեխաներ
Պարբերաբար կատարվող լայնամասշտաբ հետազոտությունների արդյունքները ցույց են տվել, որ երեխաների գաստրոէզոֆագալ ռեֆլյուքս հիվանդության բուժումը մետոկլոպրամիդով ունի անվտանգության և արդյունավետության ցածր մակարդակ ։
Կողմնակի ազդեցություններ
Դեղամիջոցի նկատմամբ ընդհանուր կողմնակի էֆեկտները ներառում են անհանգստությունը (ակատիզիա) և տեղային դիստոնիան։ Հազվադեպ հանդիպող կողմնակի էֆեկտներն են հիպերտոնիան, հիպոտենզիան, հիպերպրոլակտինեմիան, գալակտոռեան (կաթնահոսությունը), դեպրեսիան, գլխացավը և արտաբրգային էֆեկտները, ինչպիսին է օկուլոգիրիկ կրիզը (oculogyric crisis)։ Հազվադեպ, բայց վտանգավոր կողմնակի էֆեկտներ են ագրանուլոցիտոզը, վերփորոքային տախիկարդիան, հիպերալդոստերոնիզմը, չարորակ նեյրոլեպտիկ համախտանիշը և ուշ դիսկինեզիան (tardive dyskinesia) ։
Մետոկլոպրամիդը կարող է հրահրել տագնապի նոպա։
Գալակտոռեան, ամենոռեան, գինեկոմաստիան և իմպոտենցիան բնորոշ են պրոլակտինի քանակները բարձրացնող դեղամիջոցներին։ Հիպերպրոլակտինեմիան կարող է խթանել կրծքագեղձի պրոլակտին-կախյալ ուռուցքի առաջացումը, թեև որոշ կլինիկական և էպիդեմիոլոգիական հետազոտություններ ցույց չեն տվել ոչ մի կապ դոֆամինային D2 ընկալիչների ներհակորդների (անտագոնիստ) և քաղցկեղածնության միջև ։
Մետոկլոպրամիդը կարող է հրահրել հիպերտենզիվ կրիզի նոպա, եթե այն օգտագործել է ֆեոքրոմացիտոմայով հիվանդը։ Ցանկացած տիպի ճնշման բարձրացման ժամանակ խորհուրդ է տրվում դադարեցնել մետոկլոպրամիդով թերապիան ։
Կարող են առաջացնել QT ինտերվալի երկարացում և torsades de pointes այն հիվանդների մոտ, ովքեր ունեն սրտային և երիկամային անբավարարություն։ Այսպիսով, խորհուրդ է տրվում զգուշությամբ նշանակել և հսկել սիրտանոթային համակարգի հիվանդություններ ունեցող անձանց ։
Մետոկլոպրամիդը դեղ ինդուկցված շարժողական խանգարումների հիմնական պատճառն է ։ Արտաբրգային էֆեկտների ռիսկը մեծանում է ինչպես մինչև 20 տարեկանը, այնպես էլ դեղի բարձր դեղաչափեր կամ երկարաժամկետ օգտագործելիս ։ Որոշ մարդկանց մոտ ուշ դիսկինեզիան կայուն և անդարձելի բնույթ է ունենում։ Բազմաթիվ հաշվետվությունների համաձայն՝ ուշ դիսկինեզիան հանդիպում է այն մարդկանց մոտ, ովքեր օգտագործել են մետոկլոպրամիդ ավելի քան 3 ամիս ։ Ուստի ամերիկյան FDA-ը խորհուրդ է տալիս մետոկլոպրամիդը օգտագործել կարճատև կուրսերով՝ ոչ ավելի քան 12 շաբաթ։ 2009 թվականին FDA-ը պահանջել է, որ մետոկլոպրամիդ արտադրող բոլոր կազմակերպությունները այն արտադրեն ներդիրում ներառելով «սև արկղ» նախազգուշացումը՝ նշելով ուշ դիսկինեզիայի առաջացման ռիսկի մասին երկարաժամկետ կամ բարձր դեղաչափերով օգտագործելու դեպքում ։
Դիստոնիկ ռեակցիաները կարելի է բուժել բենզատրոպինով, դիֆենհիդրամինով, տրիհեքսֆենիդիլով կամ պրոցիկլիդինով։ Ախտանշանները սովորաբար անհետանում են դիֆենհիդրամինի միջմկանային ներարկումից հետո ։ Բենզոդիազեպինների խմբի դեղերը կարող են լինել օգտակար, բայց օգուտը սովորաբար ավելի փոքր է, քան կողմնակի էֆեկտները, ինչպիսին են քնկոտությունը և թուլությունը ։
Որոշ դեպքերում ակատիզիայի առաջացումը կախված է մետոկլոպրամիդի ներերակային ներարկման արագությունից։ Կողմնակի էֆեկտները սովորաբար նկատվում են մետոկլոպրամիդի ներմուծման առաջին 15 րոպեներին ։
«Սև արկղ» զգուշացումներ
1)Մետոկլոպրամիդի օգտագործումը կարող է առաջացնել ուշ դիսկինեզիա։
2)Ուշ դիսկինեզիայի զարգացման ռիսկը մեծանում է երկարատև օգտագործման և ընդհանուր կուտակային (կումուլիատիվ) էֆեկտի պատճառով։
3)Դադարեցնել դեղամիջոցի օգտագործումը ուշ դիսկինեզիայի ախտանիշների ի հայտ գալու դեպքում։
4)Գոյություն չունի ուշ դիսկինեզիայի հայտնի բուժում։
5)Ախտանիշները կարող են անհետանալ կամ վերանալ մետոկլոպրամիդով բուժումը դադարեցնելուց հետո։
6)Հակացուցված է օգտագործել 12 շաբաթից ավել, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ համարվում է, որ թերապևտիկ օգուտները գերազանցում են ուշ դիսկինեզիայի զարգացման ռիսկին ։
Ֆարմակոդինամիկա
Մետոկլոպրամիդը կապվում է դոֆամինային D2 ընկալիչների հետ նանոմոլյար խնամակցությամբ (Ki = 28,8 նՄ), որտեղ այն դոֆամինային ընկալիչների ներհակորդ (անտագոնիստ) է։ Միևնույն ժամանակ մետոկլոպրամիդը 5-HT3 ընկալիչների ներհակորդ և 5-HT4 ընկալիչների համազդիչ (ագոնիստ) է։
Ազդեցության մեխանիզմ
Մետոկլոպրամիդի հակափսխեցուցիչ ազդեցությունը պայմանավորված է կենտրոնական նյարդային համակարգի (ԿՆՀ), քեմոընկալիչների տրիգերային գոտու, D2 ընկալիչների ներհակորդային ազդեցությամբ ։ Ավելի բարձր դեղաչափերով մետոկլոպրամիդը, ցուցաբերելով 5-HT3 ընկալիչների նկատմամբ ներհակորդային ակտիվություն, կարող է առաջացնել հակափսխեցուցիչ էֆեկտ ։
Մետոկլոպրամիդի գաստրոպրոկինետիկ ազդեցությունը միջնորդավորված է մուսկարինային ընկալիչների, D2 ընկալիչների նկատմամբ ներհակորդային և 5-HT4 ընկալիչների նկատմամբ ագոնիստային ակտիվությամբ ։ Գաստրոպրոկինետիկ ազդեցությունը ինքնին կարող է խթանել հակափսխեցուցիչ էֆեկտը։ Մետոկլոպրամիդը բարձրացնում է նաև ստորին կերակրափողային փականի լարվածությունը ։
Մետոկլոպրամիդը ուժեղացնում է 12-մատնյա աղու և աղիճ աղու գալարակծկանքը (պերիստալտիկան), բարձրացնում է ստամոքսի կծկման ուժը և ամպլիտուդը, թուլացնում է ստամոքսի պիլորիկ փականը և 12-մատնյա աղու կոճղեզի լարվածությունը՝ միաժամանակ բարձրացնելով ստորին կերակրափողային փականի լարվածությունը։ Այս գաստրոպրոկինետիկ էֆեկտները մետոկլոպրամիդին դարձնում են օգտակար ստամոքսային կանգերի (օրինակ՝ ստամոքսի վիրահատություններից հետո կամ դիաբետիկ գաստրոպարեզի ժամանակ) բուժման ժամանակ։ Ստամոքսաղիքային տրանզիտի արագացման հաշվին այն օգտագործվում է նաև բարիումի սուլֆատով ռենտգենաբանական հետազոտությունների, ինչպես նաև բարակ աղիների դժվար ինտուբացիայի ժամանակ։
Քիմիական կառուցվածք
Մետոկլորամիդը քիմիական կառուցվածքով համարվում է բենզամիդ ։
Պատմություն
Մետոկլոպրամիդը առաջին անգամ նկարագրվել է Լուի Ջասթին-Բեզանսոնի և Չարլզ Լավիլի կողմից 1964 թվականին, երբ վերջինս աշխատում էր պրոկաինամիդի հակաառիթմիկ հատկությունների բարելավման վրա  ։ Այդ հետազոտական աշխատանքները նպաստեցին նաև սուլպիրիդի ստեղծմանը ։ Առաջին կլինիկական փորձարկումները հրապարակվել են 1964 թվականին  Tourneau et al- ում և 1966 թվականին Բուասոնում ու Ալբոտում ։ Ջասթին-Բեզանսոնը և Չարլզ Լավիլը աշխատել են Դելագրանժ լաբորատորիայում, և այդ կազմակերպությունը ներկայացրել է պրեպարատը՝ Primperan անվամբ, 1964 թվականին  ։ 1991 թվականին Դելագրանժ լաբորատորիան գնեց Synthelabo կազմակերպությունը  , որը հետագայում դարձավ Sanofi կազմակերպության մաս ։
Ա․ Հ․ Ռոբինս ընկերությունը ԱՄՆ-ում ներկայացրել է պրեպարատը՝ Ռեգլան վաճառքային անվամբ, 1979 թվականին որպես ներարկումային տարբերակ, իսկ 1980 թվականին հաստատվեց նաև ներքին ընդունման տարբերակը ։ 1989 թվականին American Home Products-ը ձեռք բերեց Ա․Հ Ռոբինս ընկերությունը և փոխեց իր անունը Wyeth-ի 2002 թվականին ։
Դեղամիջոցը սկզբում օգտագործվել է սրտխառնոցի հսկման համար այն մարդկանց մոտ, ովքեր ունեցել են գլխացավեր կամ միգրեն, այնուհետև ճառագայթային և քիմիոթերապիաներից հետո առաջացած սրտխառնոցի, իսկ ավելի ուշ անզգայացման հետևանքով առաջացած սրտխառնոցի դեպքում ։ ԱՄՆ-ում ներարկումային դեղաձևը պիտակավորվել է որպես հետքիմիոթերապևտիկ սրտխառնոցի, իսկ ներքին ընդունման դեղաձևը որպես գաստրոէզոֆագալ ռեֆլյուքս հիվանդության բուժման համար ։
Սկսած 1980-ական թվականներից այն լայնորեն օգտագործվել և դարձել է ամենատարածված դեղամիջոցը անզգայացման հետևանքով առաջացած սրտխառնոցի բուժման և անհետաձգելի օգնության բաժանմունքներում գաստրիտի բուժման համար ։
Առաջին ջեներիկ դեղաձևերը ներկայացվել են 1985 թվականին ։