cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Շատրվան
Շատրվան, ճարտարապետության մեջ՝ կառույց, որը ավազանի համալիրում հիմք է ցայտող կամ հոսող ջրի շիթերի համակարգերի համար։ Ջրի շիթի զուգակցումը ճարտարապետական, քանդակագործական տարրերի և կանաչապատման հետ լայնորեն օգտագործվել է պարտեզա-պուրակային արվեստում և քաղաքային անսամբլներում։ Շատրվաններ կառուցվել են անտիկ, միջնադարյան, արևմտաեվրոպական քաղաքներում, Արևելքի երկրներում։ Շատրվանի համալիրներ կան Ֆրանսիայում (Վերսալ), Իտալիայում (Հռոմ, Ֆլորենցիա), Ռուսաստանում (Պետերգոֆ)։ Հին և միջնադարյան Հայաստանում արքունական և իշխանական պալատներին կից կառուցվել են ջրավազաններ՝ շատրվաններով, որոնց մասին պահպանվել են միայն գրավոր տեղեկություններ։ Շատրվաններ կային նաև Հայաստանի օտար կառավարիչների պալատներում։ Խորհրդային շրջանում շատրվանի կառուցումն ընդունել է քաղաքաշինությանը համապատասխան ընթացք։
Շատրվաններ Հայաստանում
Առաջին շատրվաններից է Ստեփան Շահումյանի արձանի համալիրում կառուցվածը (1930, ճարտարապետ Իվան Ժոլտովսկի)։ Ետպատերազմյան տարիներին շատրվաններ կառուցվել են Երևանի Լենինի (1955, ճարտարապետ Էդուարդ Սարապյան) և Սպանդարյանի անվան (1957-1958, ճարտարապետ Ա․ Մինասյան) հրապարակներում, Շահումյանի անվան պուրակում՝ նվիրված Երևանի 2750-ամյակին (1968, ճարտարապետ Լիպարիտ Սադոյան), 26 կոմիսարների անվան (1972, ճարտարապետ Գ․ Մուշեղյան) և օղակաձև (1976-1978, ճարտարապետ Ֆենիքս Դարբինյան, ինժեներ Ա․ Կաժոյան) զբոսայգիներում, գլխավոր պողոտայում (1979, ճարտարապետ Արմեն Զարյան), Նորքի զանգվածում (1981, նկարիչ Վլադիմիր Աթանյան, ճարտարապետ Է․ Սաֆարյան), Վանաձորի (1965, ճարտարապետ Շ․ Սահակյան), Գյումրու(1968, ճարտարապետ Լ․ Սադոյան, Գուրգեն Մուշեղյան) քաղխորհուրդների և Էջմիածնի կենտրոնական (1976, ճարտարապետ Գարրի Ռաշիդյան) հրապարակներում։
Կատեգորիա:Շատրվաններ Կատեգորիա:Շինարարական տարրեր և կառուցվածքներ
Բրայան Դիկոն
Բրայան Դիկոն (Brian Deacon, ), թատրոնի և կինոյի բրիտանացի դերասան ։ Ծնվել է Օքսվորդում և ուսուցանել Օքսվորդի երիտասարդական թատրոնում։
Դիկոնի մասնակցությամբ ամենահիշարժան ֆիլմը 1979 թ.-ին նկարահնաված «Հիսուս» ֆիլմն է, որտեղ նա մարմնավորում է Հիսուս Քրիստոսին։ Երբ ֆիլմում առաջին անգամ երևում է Դիկոնի մարմնավորած Հիսուսը, հեղինակը նշում է. «Հիսուսի դերը կատարում է մի դերասան, և չնայած ոչ մի դերասան արժանի չէ այդպիսի դերի, սակայն այս ամենը նրա համար է, որ մենք կարողանանք հասկանալ և օգուտ քաղել Հիսուսի կյանքից»։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անգլիացի դերասաններ Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասաններ
Ժամանակակից արվեստի թանգարան (Փարիզ)
Փարիզի ժամանակակից արվեստի թանգարան (Musée d'Art moderne de la Ville de Paris) 20-ից 21-րդ դարերի ժամանակակից արվեստի թանգարան։ Թանգարանը տեղակայված է «11, Avenue du Président Wilson» փողոցի վրա՝ Փարիզի 16-րդ թաղամասում։ Այն զբաղեցնում է Տոկիի պալատի արևելյան թևը ։ Թանգարանն ունի ավելի քան 8000 ցուցանմուշ, որոնք արտացոլում են 20-րդ դարի արվեստի տարբեր հոսանքներ ։ Թանգարանի առաջին բացումը եղել է 1961 թվականին, սակայն այն վերաբացվել է 2006 թվականի փետրվարի 2-ին ։
Ֆրանսիայում կա նաև Ժամանակակից արվեստի պետական թանգարան, որը գտնվում է Պոմպիդու կենտրոնում և չի կարելի շփոթել այն։
Թանգարանի պատմություն
Ի սկզբանե թանգարանը նախատեսված էր բացել 1937 թվականին Փարիզի արվեստի և տեխնոլոգիաների միջազգային ցուցահանդեսի շրջանակներում։ 1937 թվականին թանգարանը չի բացվում, և ժամանակակից նկարիչների բազում աշխատանքներ, որոնք գնվել են Փարիզի կողմից ցուցադրման ընթացքում, հայտնվում են Փոքր Պալատի թանգարանի հավաքածուում։ Միայն այն ժամանակ, երբ հասկացան, որ Փոքր Պալատի զետեղման վայրը շատ փոքր է հավաքածուների համար (հատկապես բժիշկ Ժիրարդի (Dr Girardin) նվերից հետո), 1953 թվականին բացվում է նոր թանգարան Տոկիի Պալատում։
Մշտական հավաքածուն
Թանգարանի մշտական հավաքածուն ցուցադրում եմ ըստ ժամանակագրության հերթականության։
Պատմական բաժին (1900-1960 թվականներ)
Այստեղ կան այնպիսի հավաքածուներ, որոնք հավաքագրվել էին 1937 թվականին Տոկիի Պալատի շինարարության ժամանակ։ Այստեղ կան նաև այնպիսի նմուշներ, որոնք նվիրաբերել է բժիշկ Ժիրարդեն։
Պատմական բաժնում ներկայացված են ֆովիզմի, կուբիզմի և պոստ-կուբիզմի ուղղությունները, օրֆիստով (հիմնականում Դելոնեի և Լեժեի արտադրությունները); Այդ թվում սյուրռեալիզմով (Պիկաբիայի նկարներից, այդ թվում նաև հավաքածուներ, որոնք պատկանում են Անդրե Բրետօնիին)։
Ժամանակակից բաժին (1960 թվականից հետո)
Թանգարանի արվեստի ժամանակակից բաժինը ներառում է տարբեր արվեստի տարբեր հոսանքներ, ի թիվս հետևյալների.
«Դարի գողությունը»
2010 թվականի մայիսի 20-ին անհայտ անձինք թանգարանից գողացել էին Պիկասոյի, Մատիսի, Մոդիլյանիի, Բրակի և Լեժերի 5 կտավ, որոնց ընդհանուր արժեքը կազմում է 100 միլիոն եվրո ։
Գողացված կտավներից մի քանիսը.
Գործնական տվյալներ
Թանգարանը տեղակայված է Փարիզի 16-րդ թաղամասում, քաղաքի մոտակա մետրոյի կայանին հարակից՝ Alma-Marceau և Iéna:
Թանգարանը բաց է ամեն օր բացի երկուշաբթից։ Աշխատանքային ժամեր՝ 10:00-ից մինչև 18:00-ը։ Հինգշաբթի օրը այն բաց է մինչև ժամը 22:00-ն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Փարիզի թանգարաններ Կատեգորիա:Փարիզի 16-րդ թաղամաս Կատեգորիա:Ֆրանսիայի թանգարաններ Կատեգորիա:Ժամանակակից արվեստի թանգարաններ Կատեգորիա:1961 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում Կատեգորիա:1961 հիմնադրված թանգարաններ Կատեգորիա:Արվեստի գողացված գործեր
Շևչենկո (գյուղ, Դերգաչևի շրջան)
Շևչենկո (Шевченка), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Դերգաչևի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1920 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Շևչենկո գյուղում բնակվում էր 13 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,009 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 1444,44 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Դերգաչևի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1920 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Իլյաշևկա (գյուղ, Տրոստյանեցի շրջան)
Իլյաշևկա (Ілляшівка), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Տրոստյանեցի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1700 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Իլյաշևկա գյուղում բնակվում էր 805 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2,3 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 350 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Տրոստյանեցի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1700 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Դավիթ Պելլետյե
Դավիթ Պելլետյե (Дави́д Жак Пеллетье́, ), կանադացի գեղասահորդ, հանդես է եկել զուգասահքում Ժամի Սալյեի հետ։ Նրանք դարձել են 2000 թվականի օլիմպիադայի և 2001 թվականի Աշխարհի չեմպիոններ։ Ներկա պահին հանդես են գալիս որպես պրոֆեսիոնալներ։ Սահում են Stars on Ice ամերիկյան սառցե շոուում ։
Կարիերայի սկիզբ
Պելլետյեն մի քանի անգամ փոխել է զուգընկերուհիներին։ Նա սկսել է սահել Ժյուլի Լապորտի հետ։ Նրանք միասին հաղթել են Կանադայի պատանիների առաջնությունում և 1991 թվականի վերջին Պատանիների աշխարհի առաջնությունում զբաղեցրել են հինգերորդ հորիզոնականը, իսկ հաջորդ տարի՝ Պատանիների աշխարհի առաջնությունում՝ յոթերորդ հորիզոնականը։
Աշխարհի չեմպիոններ
1999-2000 թթ. մրցաշրջանում նրանք բեմադրեցին իրենց հայտնի ազատ ծրագիրը «Սիրո պատմությունը» ֆիլմի երաժշտության հիման վրա։ 1999 թվականին Skate America-ում Սալյեն և Պելլետյեն առաջին անգամ հաղթեցին ռուս մարզիկներ Ելենա Բերեժնայային և Անտոն Սիխառուլիձեին։ Skate Canada-ում նրանք երկրորդն էին, իսկ Գրան-Պրիի եզրափակչում անհաջող ելույթ ունեցան և գրավեցին հինգերորդ հորիզոնականը։ 2000 թվականի Ազգային առաջնությունում մարզիկները լավ կատարեցին կարճ ծրագիրը, իսկ ազատ ծրագրում գերազանցեցին նույնիսկ իրենց սեփական սպասումները՝ ցուցադրելով գրեթե անթերի կատարում։ Զույգը ստացավ հինգ հատ 6.0 գնահատական արտիստիզմի համար։ Չորս մայրցամաքների առաջնությունում նրանք ստացան մեկ 6.0 և հաղթեցին։ Հաջորդ մրցաշրջանում  Սալյե/Պելլետյե զույգը տեղի հանրության խելահեղ աջակցությամբ հաղթեց Կանադայում կայացած «տան» առաջնությունում, ընդ որում Սալյեն կրկնակի ակսելի փոխարեն կատարեց մեկը, ինչի արդյունքում էլ զույգը էականորեն ծրագրի բարդությամբ զիջեց Բերեժնայա/Սիխառուլիձե զույգին։ Սակայն Սալյեի համար այդ խնդրահարույց էլեմենտը հատուկ կատարվում էր սառույցի կողքի մասում, այնպես որ դատավորներին, որոնք գտնվում էին կատարման վայրից հեռու, դժվար էր տեսնել կատարումը։ Ծրագրի ավարտից հետո դատավորները վիճելի շարժման կատարումը կարող էին տեսնել ձայնագրման միջոցով, սակայն հենց այդ պահին մոնիտորներն անջատվում են։ Արդյունքում առաջին երեք դատավորները, որոնք հնարավորինս մոտ էին կատարման վայրին, նկատեցին սխալը, նվազեցրին գնահատականները և զույգին տվեցին երկրորդ հորիզոնականը։ Սակայն մյուսները տվեցին առաջին հորիզոնականը, ինչը հնարավորություն տվեց զույգին հաղթել ընդամենը երկու ձայնի առավելությամբ։ Կանադական զույգը 17 տարի անց նորից դարձավ 1984 թվականի «տան» Աշխարհի առաջնության հաղթող։
Օլիմպիական մրցաշրջան
2001-2002 թթ. մրցաշրջանում Սալյեն և Պելլետյեն հաղթեցին բոլոր մեկնարկներում՝ Skate Skate America, Skate Canada, Գրան-Պրիի եզրափակիչ, Կանադայի առաջնություն ։ Չնայած նրան, որ գեղասահորդները նոր ազատ ծրագիր էին բեմադրել, այնուամենայնիվ նրանք նորից որոշեցին վեդառնալ «Սիրո պատմությանը»։ 2002 թվականի Օլիմպիական խաղերում մարզիկները Բերեժնայա/Սիխառուլիձե զույգի հետ պատրաստվում էին պայքարել  օլիմպիական «ոսկու» համար։ Այդպես էլ եղավ։ Ժամի Սալյեն և Դավիթ Պելլետյեն ռուսական զույգի հիմնական մրցակիցներն էին։ Կարճ ծրագրից հետո նրանք երկրորդն էին, թեև ցուցադրման ավարտին վայր ընկան։ Չնայած տեխնիկական տեսանկյունից գրեթե անսխալ էր ազատ ծրագրի կատարումը, նրանք գրավեցին երկրորդ հորիզոնականը, ինչն էլ հանգեցրեց գեղասահքի պատմության մեջ ամենամեծ սկանդալներից մեկին։ Կանադացիները ստացան երկրորդ ոսկե մեդալների կոմպլեկտը (կատարվեց պարգևատրման կրկնակի արարողություն) ։ Այսպիսով, նրանք դարձան օլիմպիական չեմպիոններ։ Ավելին, այդ սկանդալը դարձավ գեղասահքի դատավորական համակարգի փոփոխության հիմքը ։
Անձնական կյանք
2005 թվականին Ժամի Սալյեն և Դավիթ Պելլետյեն ամուսնացան ։ 2007 թվականին նրանք որդի ունեցան։ 2010 թվականին զույգը ամուսնալուծվեց։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աշխարհի չեմպիոններ Կատեգորիա:Կանադացի օլիմպիական չեմպիոններ Կատեգորիա:Կանադացի գեղասահորդներ Կատեգորիա:Կանադացի օլիմպիական մեդալակիրներ Կատեգորիա:Կանադացի օլիմպիական մարզիկներ
Գոգիեթ
Գոգիեթ (გოგიეთი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Գուրիայի մարզի Օզուրգեթի շրջանում։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 280 մետր բարձրության վրա։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում էր 151 մարդ, մեծամասնությունը՝ վրացիներ։
Տրանսպորտ
Գյուղը շրջկենտրոն Օզուրգեթի հետ կապված է ավտոխճուղով։ Այդտեղով է անցնում Թբիլիսի-Բաթում երկաթուղին։
Ամենամոտ նավահանգիստը Փոթին է, իսկ ամենամոտ օդանավակայանը գտնվում է Բաթում քաղաքում։
Դեմբստալ
Դեմբստալ (Dimbsthal), համայնք Ֆրանսիայի Գրանդ Էստ մարզի Ստորին Հռենոս գավառում ։
Բնակչությունը 2006 թվականի դրությամբ կազմում է 323 մարդ, բնակչության խտությունը` 169.11 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1.91 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 370 կմ արևելք, Ստրասբուրգ քաղաքից` 31 կմ արևմուտք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 194 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 152-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 42։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 78,4 %։ 152 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 144 անձ (81 տղամարդ և 63 կին)։ Գործազուրկ են եղել 8 անձ (4 տղամարդ և 4 կին)։ 42 անաշխատունակներից 13-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 21-ը` թոշակառուներ, իսկ 8-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Արա Հարությունյան
Արա Արմենի Հարությունյան, հայ քանդակագործ, մոնումենտալիստ, գծանկարիչ։ ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1977), ԽՍՀՄ և Ռուսաստանի Դաշնության գեղարվեստի ակադեմիայի թղթակից-անդամ (1988), ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1964), ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1972), պրոֆեսոր (1988)։
Կենսագրություն
Արա Հարությունյանը ծնվել է Երևանում, երաժշտի ընտանիքում։ 1948 թվականին ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը, 1954 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը (գերազանցությամբ)։ 1955-1966 թվականներին դասավանդել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանում, 1974 թվականից՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում։ Դիպլոմային աշխատանքի թեման եղել է Կոմիտասի մահարձանը, որ տեղադրված է Կոմիտասի անվան պանթեոնում։ 1955 թվականին դարձել է ՀԽՍՀ և ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամ, 1964 թվականից՝ ՀԽՍՀ նկարիչների միության նախագահության անդամ, 1977 թվականից՝ վարչության անդամ։ Նույն թվականին արժանացել է ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարչի կոչմանը։ 1988 թվականին ընտրվել է ԽՍՀՄ և Ռուսաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի թղթակից-անդամ և ստացել պրոֆեսորի կոչում։
Հարությունյանը հանդիսանում է Հայաստանի ամենաբարձր հուշարձանի՝ Մայր Հայաստան հուշարձանի հեղինակը (ընդհանուր բարձրություն՝ 54 մետր, 1967) ։ Առավել հայտնի աշխատանքներից են Սայաթ Նովայի հուշաղբյուրը (1963), Կոմիտասի հուշարձանը (1988), Կոմիտասի մահարձանը (1955)։ Արա Հարությունյանն առաջիններից է Հայաստանի Հանրապետությունում ստեղծել քանդակագործության, ճարտարապետության տարածական համալիրներ՝ Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոնի քանդակահամալիրը (1966, թատրոնի մուտքը,Գաբրիել Սունդուկյանի հուշարձանը, 1972, «Հուշկապարիկ» բարձրաքանդակը, 1976, երեքն էլ՝ տուֆ, Երևան), Սարդարապատի հերոսամարտի հուշահամալիր (1968, տուֆ, բազալտ, Արմավիրի մարզ)։
Հեղինակ է նաև հասարակական շենքերի՝ թեմատիկ կոմպոզիցիաներով ներքին և արտաքին քանդակազարդումների` Էրեբունի թանգարանի հարավային («Առյուծի որս») և հյուսիսային («Խալդ աստված») ճակատներ (1968, տուֆ), Երևանի գինու կոմբինատի հյուսիսային ճակատ (1961, հարթաքանդակներ, Երևան, «Պայքար առյուծի հետ», բազալտ, 300х300, «Աղվեսներ», բազալտ, 100х200):
40-ից ավելի հուշահամալիրների, քանդակագործա-ճարտարապետական համալիրների, հուշարձանների, մոնումենտների հեղինակ է, որոնք գտնվում են Հայաստանում, Ռուսաստանում, Ֆրանսիայում, Իտալիայում, Ֆիլիպիններում և այլուր։
Արա Հարությունյանը եղել է նաև հաստոցային քանդակի և գրաֆիկայի (գծանկարչության) մեծ վարպետ։
Արա Հարությունյանի գործերից պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, Տրետյակովյան պատկերասրահում, Արևելքի ժողովուրդների արվեստի (Մոսկվա), Ռուսական արվեստի (Սանկտ Պետերբուրգ) թանգարաններում։ Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Երևանում (1963, 1982), Մոսկվայում (1983, 1995)  :
Մանկություն
Արա Արմենի Հարությունյանը ծնվել է Երևանում 1928 թվականի մարտի 28-ին, երաժշտի ընտանիքում։ Հայրը նվագում էր Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի թատրոնի նվագախմբում, որի գեղարվեստական ղեկավարն ու գլխավոր դիրիժորը Կոնստանդին Սարաջևն էր։ Մանուկ հասակում Հարությունյանը հետաքրքրված էր թատրոնով, գեղանկարչությամբ, հատկապես Միխայիլ Վրուբելի արվեստով։ Մի անգամ՝ մանուկ հասակում, ձեռքի տակ եղած գործիքներով տուֆի կտորի վրա տաշել է Անահիտ աստվածուհուն նմանվող կանացի գլուխ։ Աշխատանքը բարձր է գնահատել հայկական զարդանախշի և մանրանկարչության գիտակ նկարիչ Տարագրոսը։
7-րդ դասարանն ավարտելուց հետո (1943) Հարությունյանն ընդունվել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարան։ Սովորել է Գրիգոր Ահարոնյանի արվեստանոցում, ով ծանոթացնում էր աշակերտներին եվրոպական մշակույթի պատմությանը՝ ձևավորելով նրանց ճաշակը և ընդարձակելով մտահորիզոնը։ 1948 թվականին Հարությունյանի ուսանողական երկու աշխատանքներ ցուցադրվել են Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի թատրոնի նախասրահում ։
Ստեղծագործական ուղու սկիզբ
Ուսումնարանն ավարտելուց հետո Հարությունյանն ընդունվել է Երևանի պետական գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտ, որը գերազանցությամբ ավարտել է 1954 թվականին։ Քանդակագործի դիպլոմային աշխատանքն էր Կոմիտասի բրոնզե արձանը, որը մրցույթում շահելով՝ տեղադրվեց երգահանի շիրիմին (Երևանի Կոմիտասի անվան պանթեոն) ։ Արվեստաբան Ա. Կամենսկու խոսքերով «…այդպիսով Հարությունյանն արժանացավ ազգային բարձր պատվի» ։
Վաղ աշխատանքներից են Վիսարիոն Բելինսկու (1957), գրող Ալեքսանդր Շիրվանզադեի (1958) կիսանդրիները, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստուհի Արուս Ոսկանյանի (1958), նկարիչ Եղիշե Թադևոսյանի (1958), բժիշկ Ս. Սողոմոնյանի մահարձանները (1962)։ Այդ շրջանի նշանակալի ստեղծագործությունը հայտնի անգլիացի ֆոտոնկարիչ, հայկական արմատներով Իդա Կարի դիմաքանդակն է (1957)։ Հայաստանում առաջին դեկորատիվ քանդակներից էր միջնադարյան Գեղարդի վանք տանող ճանապարհին տեղադրված կոթող-ուղենիշ «Առյուծը» (1958) ։
Հասունություն
1960-ական թվականներից Ա. Հարությունյանի ստեղծագործական կյանքում սկսվում է բեղմնավոր շրջան մոնումենտալ քանդակագործությունում։ Նա առաջիններից է ստեղծում ճարտարապետա-քանդակային համալիրները Խորհրդային Հայաստանում։ Հարությունյանի շնորհիվ Հայաստանում հայտնվեցին կառույցների ճարտարապետությանը համահունչ հարթաքանդակներ։ Արվեստաբան, Ռուսաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի թղթակից անդամ Ս. Օռլովը գրում է. «Հարությունյանն արտիստիկ կերպով վերածնեց հին արևելյան մոնումենտալ արվեստի ավանդույթները։ Նա ստեղծեց  իր վառ ու ինքնատիպ ոճը» ։
1966-1967 թվականներին Հարությունյանը ստեղծում է իր սիրելի գործերից մեկը՝ Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ակադեմիական դրամատիկական թատրոնի քանդակային համալիրը, որտեղ ներկայացված է հայ թատրոնի գրեթե 2000-ամյա պատմությունը։ Խորհրդային Հայաստանում այս քանդակային համալիրը առաջին խոշոր կառույցներից էր, որտեղ միահյուսված էին դեկորատիվ քանդակն ու ճարտարապետությունը։ Այն բաղկացած է թատրոնի ճակատամուտքից, Գաբրիել Սունդուկյանի արձանից (1972) և «Սիրին» բարձրաքանդակից (1976)։ Ճակատամուտքի հարթաքանդակների կոմպոզիցայում պատկերված են հաղթանակ ու վերածնունդ մարմնավորող կանացի ֆիգուր, դրամայի, կոմեդիայի, իմաստության դիմակներ ու հավերժական շարժման խորհրդանիշ։ Աջից վերևում պատկերված է մ. թ. ա. 53 թվականին Արտաշատ քաղաքում առաջին հայկական թատրոնի հիմնադիր Արտավազդ II թագավորը։ Ձախից շրջանաձև կոմպոզիցիայում է գտնվում գրող, հայ գրականության մեջ քննադատական ռեալիզմի և արևելահայ թատրոնի հիմնադիր Գաբրիել Սունդուկյանի արձանը։ Դրամատուրգի դիմաքանդակը տեղադրված է բեմահարթակի նմանվող պատվանդանին։ Համալիրի եզրափակող օղակը «Սիրին» բարձրաքանդակն է։ Նարնջագույն տուֆից ստեղծած հեքիաթային թռչունը հիշեցնում է միջնադարի հայ մանրանկարչության պատկերները ։
Հայ ժողովրդի պատմա-մշակութային իրադարձություներն իրենց մարմնավորումն են գտել Երևանի հյուսիսային և հարավային մուտքերի մոտ տեղադրված «Վահագն վիշապաքաղ» (1965) և «Արծիվ շինարարը» (1966) կոմպոզիցիաներում, Երևանի Գինու գործարանի «Պայքար առյուծի հետ» և «Աղվեսներ» հարթաքանդակներում (1961)։
1960 թվականին ճարտարապետ Վ. Սարգսյանի հետ միասին Գորիսում Հարությունյանը տեղադրում է Զանգեզուրի հերոսներին նվիրված հուշարձան։
1964 թվականին Արա Հարությունյանն արժանացավ ԽՍՀՄ գեղարվեստի ակադեմիայի արծաթե մեդալին «Սայաթ-Նովա» աղբյուր-հուշարձանի համար, որը համարվում է քաղաքային միջավայրում ճարտարապետա-քանդակային միկրոանսամբլի լավագույն օրինակներից մեկը ։ Պատահական չէր ձյունասպիտակ մարմարի ընտրությունը հուշարձանի կերտման համար։ Այն արտացոլում էր Սայաթ Նովայի ոգեշունչ բանաստեղծական կերպարը։ Իր ամբողջականության մեջ անթերի բանաստեղծի դեմքը նրբորեն քանդակված է հատիչով։ Ուղղանկյուն մարմարյա սյուների արանքից երևում են սաղարթախիտ ծառերին ընկած արևի ճառագայթները։ Հուշարձանի վերին հորիզոնական սալիկին պատկերված են ազգային գլխանոցներով կանացի գլխաքանդակներ։ Հակառակ կողմին՝ ժողովուրդների բարեկամությունը խորհրդանշող երկու արծիվների պատկերներն են։ Ներքին աջ անկյունից մարմարյա փորակով հոսում է ջրի շիթ։
Հայ գրականության դասական Սայաթ-Նովայի հուշարձանը բացվել է Երևանում 1963 թվականին՝ մեծ բանաստեղծի ծննդյան 250-ամյակի տոնակատարության օրերին։ Միջոցառումն անցկացվել է մեծ շուքով, ներկա էին հանրապետոթյան առաջին դեմքերը, արվեստի և մշակույթի գործիչներ։ Հնչել են Սայաթ-Նովայի բանաստեղծությունները, բացումն ուղեկցվել է երգչախմբային կատարումներով։
1963 թվականին Հարությունյանը ստեղծում է «Արշալույս» արձանը։ Կոփածո ալյումինից աղջկա ֆիգուրը տեղադրված է Երևան-Սևան մայրուղում։ 1975թ. իր ստեղծագործական խմբի հետ Հայաստան այցելած ականավոր բրիտանացի լուսանկարիչ Նորման Պարկինսոնը արձանի մոտ նկարում է հայտնի մոդել Ջերի Հոլլին։ Լուսանկարը տպագրվում է Vogue UK ամսագրում, և համարվում է լուսանկարչի լավագույն գործերից մեկը ։
Շերեքլի
Շերեքլի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Խարբերդի գավառում ։
Արա Հարությունյան
Հասունություն
Հուշակոթողն առանձնանում է ձեռքերի ոճավորված կերպով և հագուստի պարզ ու անպաճույճ գծերով։ Հարությունյանի մտահղացմամբ՝ ուղիղ անկյամբ աջ ձեռքի թեքությունը խորհրդանշում է կնոջ ուժն ու վճռականությունը և Հայրենիքի հզորությունը։ Քանդակագործի աշխատանքը բարդացնում էր այն, որ արձանը պետք է կանգնեցվեր արդեն գոյություն ունեցող պատվանդանին, որտեղ նախկինում եղել էր Ստալինի արձանը։ Այս բարդ հանգամանքում մեկ անգամ ևս բացահայտվեց Արա Հարությունյանի վարպետությունն ու բարձր պրոֆեսոինալիզմը։
Շերեքլի
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Արա Հարությունյան
Հասունություն
1968 թվականին Հայաստան այցելեց ականավոր պատմաբան Ա. Զ. Մանֆրեդը։ Ֆրանսիայի պատմությանը նվիրված նրա աշխատությունները զգալի ավանդ են ներդրել գիտության մեջ։ «Նապոլեոն Բոնապարտ» գրքի ներածականում Մանֆրեդն անթաքույց հիացմունքով գրել է «ազդեցության ուժով և գեղարվեստական բարձրարժեքությամբ ապշեցնող «Մայր Հայաստանի» թողած տպավորության մասին ։
Հուշակոթողի քաղաքաշինական գերակա դերը Երևանի ճարտարապետական նկարագրում բարձր է գնահատել ականավոր արվեստաբան Ա. Կամենսկին ։
«Մայր Հայաստան» հուշարձանի արարման ստեղծագործական նրբություններին է անդրադարձել Արա Հարությունյանը «Սովետական արվեստ « թերթին տված հարցազրույցում ։ Մասնավորապես նա նշել է, որ համաձայն իր գեղարվեստական մտահղացման՝ «Մայր Հայաստանը «պետք է դառնար ուժի, հերոսության և հաղթանակի խորհրդանիշ։
Տատարկա (Ստորին Տերսի վտակ)
Տատարկա (Татарка), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կեմերովոյի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Ստորին Տերս գետի ձախ ափին՝ 39 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 14 կմ է։
(2957) Տատսուո
(2957) Տատսուո (Tatsuo), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1934 թվականի փետրվարի 5-ին Կառլ Ռեյնմուտի կողմից Հայդելբերգում ։
Արա Հարությունյան
Հասունություն
1968 թվականին Արա Հարությունյանը (ճարտարապետ Ռաֆայել Իսրայելյանի, քանդակագործներ Սամվել Մանասյանի և Արշամ Շահինյանի հետ միասին) ստեղծեց Սարդարապատի ճակատամարտին նվիրված հոյակերտ հուշահամալիրը, որը տեղակայված է Արմավիր քաղաքից 10 կմ հեռավորության վրա, այն վայրում, որտեղ 1918 թվականին հայերը հաղթանակ տարան թուրքական բանակի դեմ։ «Սարդարապատի հերոսամարտը» հուշահամալիրը բաղկացած է թևավոր ցուլերի ֆիգուրներից, դեպի «Հաղթանակի պատը» ձգվող «Արծիվների ճեմուղուց», «Հացատան» շենքից և Հայաստանի ազգագրական թանգարանից։
Տատարկա (Ստորին Տերսի վտակ)
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Տոմը գտնվում է Նովոկուզնեցկ քաղաքից մինչև Կեմերովո քաղաք, գետի ենթաավազանը՝ Տոմ։ Գետի ավազանը՝ Վերին Օբից մինչև Իրտիշ թափվելը ։
Արա Հարությունյան
Հասունություն
Վ. Ցելտները գրում է. «Հարությունյանի մոնումենտալ քանդակագործությունն իր անկրկնելի ուժով շարունակում է առաջ ընթանալ՝ ներառելով  իր մեջ նրա սիրած հերոսական թեման... Գրեթե հերալդիկ են «Սարդարապատի հերոսամարտի» հուշահամալիրում «Հաղթանակի պատի» նրա թևավոր ձիերն ու արծիվը» ։ Հուշահամալիրի հիմական դերը վերապահված է Հաղթանակի պատին։ Նրա պլաստիկայում, պատկերավոր արտահայտչաձևում և հարթաքանդակային կոմպոզիցիաների կառուցվածքում զգացվում է կապը Արա Հարությունյանի նախորդ ստեղծագործությունների հետ ։ 1969 թվականին «Սարդարապատի հերոսամարտը» հուշահամալիրը ներկայացվել է ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի։
(2957) Տատսուո
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,020052 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,7433 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,2968 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1916,99 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,187794 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 8,71° անկյուն։
Արա Հարությունյան
Հասունություն
1982 թվականին քանդակագործը ստեղծում է արվեստաբան Վ. Ցելտների խոսքով «իր համար ամենից գրավիչ հերոսական կերպարը «Փառք աշխատանքին» (Բանվոր) մոնումենտալ չուգունե արձանը։ Այն տեղադրվեց Երևանի գործարանային թաղամասում, Աշխատանքի հրապարակում։ Թափով առաջ ընթացող հզոր Բանվորի չուգունակերտ կերպարը մարմնավորում էր մարդկային ոգու ուժը ։ Բանվորի արձանը բարբարոսաբար ապամոնտաժվեց 1997 թվականին։
Տատարկա (Ստորին Տերսի վտակ)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
(2957) Տատսուո
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1934 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կառլ Ռեյնմուտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Արա Հարությունյան
Հասունություն
1976 թվականին Արմավիրի մարզի Մուսալեռ գյուղի մոտ տեղադրվեց 1915 թվականի թուրքական բանակի դեմ պայքարած մուսալեռցիների հիշատակին նվիրված Հարությունյանի հուշարձանը։ Հուշարձանը նմանվում է արծվի պատկերով բերդի։ Տուֆե կառույցի ճակատային պատը զարդարում են զինվորի կերպարանքով և նավի ուրվագծով հարթաքանդակները՝ ի պատիվ ֆրանսիական նավի, որտեղ իրենց փրկությունը գտան մահից սպրդած հայկական ընտանիքները։ Ռեժիսոր Ռ. Ֆրանգուլյանի «Քանդակագործ Արա Հարությունյան» վավերագրական ֆիլմում պահպանվել են բացառիկ կադրեր, որտեղ քանդակագործն աշխատում է հուշահամալիրի ստեղծման վրա ։
Հարությունյանը իր հարգանքի տուրքը մատուցելով պատմական այս դրվագը իր «Մուսա լեռան 40 օրը» վեպում ներկայացրած ավստրիացի գրող Ֆրանց Վերֆելին՝ հուշահամալիրին է նվիրել վերջինիս դիմաքանդակը։
1978 թվականին Հարությունյանը կոփածո պղնձից ստեղծում է «Մուսա» դեկորատիվ քանդակը, որը զարդարում է Երևանի լրագրողների շենքը։ Հենց այդ շենքում է 25 տարի ապրել քանդակագործը։
Հարությունյանի ստեղծագործական ողջ կյանքի ընթացքում կարմիր գծի պես անցել է Կոմիտասի կերպարը։ Նա ստեղծել է բազմաթիվ հաստոցային քանդակներ, գծանկարներ, իսկ 1988 թվականին իրականցավ Հարությունյանի երազանքը՝ Երևանի Կոնսերվատորիային կից այգում տեղադրվեց Կոմիտասի արձանը։ Ստեծագործական այս մտահղացման մասին նա պատմել է «Երեկոյան Երևան« թերթին տված հարցազրույցում 1977 թվականին. քանդակագործն ասել է. « Կոմիտասն ինձ համար սրբություն է, անվերջանալի գագաթ... Կոմիտասը միշտ մեզ հետ է, նա մեր մեջ է» ։
Վարպետի աշխատանքներում առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում հայոց պատմության և մշակույթի հանրահայտ գործիչների՝ գրող Հ.Թումանյանի, կոմպոզիտոր Կոմիտասի, բեմադրիչ Վարդան Աճեմյանի, երգչուհի Լուսինե Զաքարյանի, ՀԽՍՀ ժողովրդական դերասաններ Ֆրունզիկ Մկրտչյանի և Ս. Սարգսյանի, ԽՍՀՄ հերոս փորձակող-օդաչու Ռ. Կապրիելյանի, պաղեստինցի քանդակագործ Մունա Սաուդիի դիմաքանդակները, ինչպես նաև ընդհանրական և ալեգորիկ կերպարները՝ «Անիի կործանումը» («Վերջին շունչ»), «Կանչ», «Հաղթողը», «Երկիր Նաիրի», «Հույս» և այլն։
Մոսկվայում, Երևանում և շատ այլ քաղաքներում մեծ հաջողությամբ են անցել Հարությունյանի անհատական ցուցահանդեսները, որտեղ քանդակների հետ միասին միշտ ցուցադրվել են նաև գրաֆիկական աշխատանքները, որոնց թվում «Թատրոն», «Աղերս», «Դերասանուհու դիմանկարը», «Մերկ կինը», «Կինն ու սատիրները» և այլք։
Արվեստաբան Ս. Կապլանովան գրում է. «... Հարությունյանի գծանկարներում կանացի մարմինները պատկերման մաքրությամբ և առաքինությամբ հիշեցնում են բոտիչելյան և ջորջոնեական կերպարներին» ։
1974-1999 թվականներին քանդակագործը դասավանդել է Երևանի պետական գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում պրոֆեսորի կոչումով։ Հարությունյանի ուսանողները ուսուցչի մասին իրենց հուշերով կիսվել են «Վարպետ Արա Հարությունյանը իր աշակերտների աչքերով» հոդվածում ։
Հարությունյանի ստեղծագործական ժառանգության գեղարվեստական բարձր արժեքը և նշանակությունն են ընդգծել արվեստաբաններ Ա. Կամենսկին, Վ. Ցելտները, Գ. Կնաբեն, Ռ. Աբոլինան, Ս. Օռլովը, Ի. Իվանովան, Ա. Ստրիգալյովը, Ս.Կապլանովան, Բ. Զուրաբովը, Մ. Այվազյանը և շատ ուրիշներ։
Միջազգային նախագծեր
Արա Հարությունյանի արվեստը կարևոր դեր է ունեցել միջազգային կապերի հաստատման և ամրապնդման գործում։ 1965 թվականին Արա Հարությունյանը ներկայացրեց իր «Պատանեկություն» քանդակը Իտալիայում անցկացվող քանդակագործության միջազգային բիենալեում։ Մարմարի արդյունահանմամբ հայտնի Կարարա քաղաքում տեսնելով Քրիստոսի անավարտ արձանը՝ Հարությունյանը առաջարկեց տեղափոխել այն Երևան։ Քաղաքի վարչակազմի ղեկավար Գրիգոր Հասրաթյանը սատարեց քանդակագործին, և ներկայումս հայտնի «Կարարայի ձեռքերը« տեղադրվեցին Երևանի կենտրոնական զբոսայգիներից մեկում։ Երևանը և Կարարան դարձան քույր-քաղաքներ, և որպես բարեկամության խորհրդանիշ՝ Կարարայում և Երևանում տեղադրվեցին նաև Հարությունյանի ստեղծած հուշարձան-աղբյուրը։
1988 թվականին Հարությունյանը ստեղծում է Ասիայի առաջին կին նախագահ Կորասոն Ակինոյի դիմաքանդակը։ Խորհրդային Միության կողմից դիմաքանդակը նվիրվեց Կորասոնին։ Այս իրադարձությունը զգալիորեն բարելավեց դիվանագիտական հարաբերությունները երկու երկրների՝ ԽՍՀՄ և Ֆիլիպիններին միջև։ Կորասոն Ակինոյի դիմաքանդակի համար 1988 թվականին Արա Հարությունյանն արժանացավ «Ժողովուրդների բարեկամություն» շքանշանին ։
Արա Հարությունյանի գործերը ներկայացված են աշխարհի թանգարաններում և մշակութային օջախներում՝ Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, Մոսկվայի Տրետյակովյան պետական պատկերասրահում, Արևելքի ժողովուրդների արվեստի պետական թանգարանում, Նկարիչների միության միջազգային կոնֆեդերացիայում, ինչպես նաև Իտալիայի, Ֆրանսիայի, ԱՄՆ-ի, Գերմանիայի, Ռուսաստանի, Հայաստանի և այլ երկրների պատկերասրահներում և մասնավոր հավաքածուներում
Ցուցահանդեսներ
Մասնակցել է տասնյակ խմբակային ցուցահանդեսների ինչպես Խորհրդային Միության տարածքում, այնպես էլ Եվրոպայում և Ասիայում։ Նրա ստեղծագործությունները ներկայացված են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, Տրետյակովյան պատկերասրահում, Մոսկովյան Արևելքի պետական թանգարանում, Սանկտ Պետերբուրգի Ռուսական արվեստի թանգարանում, ինչպես նաև մասնավոր հավաքածուներում՝ Հայաստանում և արտերկրում։
Հիշատակ
2014 թվականի նոյեմբերի 3-ին Երևանի Գեղարվեստի պետական ակադեմիայում բացվել է քանդակագործ, գրաֆիկ, ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ, ԽՍՀՄ ՌՖ Գեղարվեստի ակադեմիայի թղթակից անդամ, պրոֆեսոր Արա Հարությունյանի անվան արվեստանոցը  ։
2015 թվականի մարտի 24-ին Հայ Առաքելական եկեղեցու Ռուսաստանի և Նոր Նախիջևանի թեմի հովանու ներքո կազմակերպվել է Արա Հարությունյանի գործերի (քանդակ, գծանկար) ցուցահանդես՝ «Արա Հարությունյան. Եղեռնի թեման ստեղծագործական ժառանգության մեջ», Հայկական տաճարային համալիրի թանգարան։ Մոսկվա, Օլիմպիական պողոտա 9։
Մատենագիտություն
Կինոֆիլմեր, վիդեոռեպորտաժներ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ նկարիչներ Կատեգորիա:Հայ գծանկարիչներ
Նարկոլեպսիա
Նարկոլեպսիա, երկարատև նյարդաբանական խանգարում, որը ընդգրկում է քնի և արթունության ցիկլի կարգավորման նվազում ։ Ախտանշանները ներառում են արտահայտված ցերեկային քնկոտություն, որը սովորաբար տևում է վայրկյաններ կամ րոպեներ և կարող է ի հայտ գալ ցանկացած պահի ։ Հիվանդների մոտ 70%- ը կարող են նաև ունենալ մկանային ուժի հանկարծակի կորուստ, որը կոչվում է կատապլեքսիա ։ Այս նշանները կարող են առաջանալ ուժեղ զգացմունքների ժամանակ ։ Ավելի հազվադեպ կարող է դիտվել քնելիս կամ արթնանալիս շարժվելու անկարողություն և վառ հալյուցինացիաներ ։ Նարկոլեպսիայով հիվանդները օրվա մեջ քնում են նույն քանակով, ինչ որ առողջները, սակայն քնի որակը զգալիորեն վատն է ։
Նարկոլեպսիայի իրական պատճառը դեռևս անհայտ է ։ Մոտ 10% դեպքերում առկա է հիվանդության ընտանեկան պատմություն ։ Հաճախ այս հիվանդությամբ տառապողների մոտ առկա է նեյրոպեպտիդ օռեքսինի իջած մակարդակ, ինչ կարող է լինել աուտոիմուն խանգարման հետևանք ։ Վնասվածքը, վարակները, թույները կամ ֆիզիլոգիական սթրեսը նույնպես կարող են դեր ունենալ ։ Ախտորոշումը սովորաբար հիմնված է ախտանշանների և քնի հետազոտության վրա՝ նախապես ժխտելով հնարավոր այլ պատճառները ։ Արտահայտված ցերեկային քնկոտությունը կարող է լինել նաև քնի այլ խանգարումների հետևանք, ինչպիսն է քնի ապնոէն, ինչպես նաև դեպրեսիվ խանգարումների, սակավարյունության, սրտային անբավարարության, ալկոհոլի օգտագործման և քիչ քնելու հետևանք ։ Կատապլեքսիան կարող է սխալմամբ ընդունվել, որպես ցնցում ։
Նարկոլեպսիայով տառապում են 100,000 մարդուց մոտ 0,2-600- ը ։ Հիվանդությունը սովորաբար արտայատվում է մանկության տարիներից սկսած ։ Տղամարդիկ և կանայք ախտահարված են հավասարաչափ ։ Չբուժվող նարկոլեպսիան մեծացնում է վթարների և վայր ընկնելու ռիսկը ։ Նարկոլեպսիա տերմինը ձևավորվել է ֆրանսերեն narcolepsie բառից ։ Ֆրանսերեն տերմինը առաջին անգամ կիրառվել է 1880 թվականին Ժան-Բապտիստ-Էդուարդ Ժելինոյի կողմից ։
Նշաններ և ախտանշաններ
Կան նարկոլեպսիայի երկու հիմնական բնութագրեր․ արտահայտված ցերեկային քնկոտություն և ոչ նորմալ REM քուն (արագ քնի փուլ) ։ Առաջինը դիտվում է նույնիսկ նորմալ գիշերային քնի դեպքում։ Նարկոլեպսիայով անձը սովորաբար դառնում է քնկոտ կամ քնում է, հաճախ անհարմար ժամանակ և վայրերում, կամ ուղղակի լինում է շատ հոգնած օրվա ընթացքում։ Այս անձիք չեն կարող ունենալ անհրաժեշտ քանակի վերականգնող խորը քուն և նրանք ամբողջ կյանքի ընթացքում ունենում են կայուն, ծայրահեղ քնի դեպրիվացիա։
Ցերեկային նիրհումները կարող են ի հայտ գալ առանց նախազգուշացնող նշանների և կարող են լինել ֆիզիկապես ոչ դիմադրելի։ Այսպիսի էպիզոդներ կարող են դիտվել օրվա ընթացքում մի քանի անգամ։ Դրանք սովորաբար թարմացնող են, բայց միայն մի քանի ժամվա համար։ Վառ, իրական թվացող երազները կարող են դիտվել կանոնավոր, նույնիսկ շատ կարճ նիրհումների ընթացքում։ Քնկոտությունը կարող է ժամանակի ընթացքում ավելանալ կամ մնալ կայուն։ Բացի այդ, գիշերային քունը կարող է լինել մասնատված, հաճախակի արթնացումներով։ Նարկոլեպսիայի երկրորդ արտահայտված ախտանշանը ոչ նորմալ REM քունն է։ Այս անձիք ունենում են REM փուլ քնի սկզբում, նույնիսկ ցերեկային քնի ժամանակ ։
Խանգարման դասական ախտանշանները հաճախ կոչվում են նարկոլեպսիայի տետրադա։ Դրանք են՝ կատապլեքսիան, քնի պարալիզը, հիպնագոգիկ հալյուցինացիաները և արտահայտված ցերեկային քնկոտությունը ։ Այլ ախտանշաններից են ինքնավար վարքերը և գիշերային արթունությունը ։ Այս ախտանշանները կարող են ի հայտ չգալ բոլոր հիվանդների մոտ։
Հիմնականում նարկոլեպսիայի առաջին ախտանշանն է արտահայտված ցերեկային քնկոտությունը։ Մյուս ախտանշանները կարող են ի հայտ գալ միայնակ, սկզբից ամիսներ կամ տարիներ անց։ Միայն նարկոլեպտիկների մոտ 20-25 տոկոսն են ունենում բոլոր ախտանշանները։ Արտահայտված ցերեկային քնկոտությունը, սովորաբար, հարաճում է ողջ կյանքի ընթացքում, իսկ քնի պարալիզը և հիպնագոգիկ հալյուցինացիաները՝ ոչ։ Հազվադեպ որոշ մարդիկ կարող են ունենալ համի և հոտի զգայությունների ուժեղացում։
Նարկոլեպսիա ունեցող շատ հիվանդներ կարող են երկարատև տառապել նաև անքնությունից։ Արտահայտված ցերեկային քնկոտությունը և կատապլեքսիան հաճախ այքնան են ծանրանում, որ խնդիրներ են առաջացնում մարդու սոցիալական, անձնական և մասնագիտական կյանքում։ Նորմայում, երբ մարդն արթուն է, ուղեղային ալիքները ցույց են տալիս կանոնավոր ռիթմ։ Երբ մարդը քնում է, ալիքները դառնում են ավելի դանդաղ և ոչ կանոնավոր․ այս փուլը կոչվում է աչքերի ոչ արագ շարժումների (NREM)։ Մոտ 1 ժամ անց ալիքները ավելի ակտիվ են դառնում և սկսվում է աչքերի արագ շարժումների փուլը կամ REM քունը, երբ ամենալավ հիշվող երազատեսությունն է տեղի ունենում։ Այս փուլում առկա է նաև մկանային ատոնիա։
Նարկոլեպսիայի ժամանակ փուլերի ճիշտ հերթականությունը խախտված է և REM քունը սկսվում է քնելուց անմիջապես հետո։ Բացի այդ, REM քնին բնորոշ երևույթները՝ մկանային ատոնիան, քնի պարալիզը, վառ երազները, ի հայտ են գալիս նաև այլ փուլերում։ Օրինակ, մկանային ատոնիան կարող է առաջանալ արթուն ժամանակ՝ կատապլեքսիայի ձևով։ Քնի պարալիզը և վառ երազները կարորղ են ի հայտ գալ արթնանալիս կամ քնելիս։ Պարզ ներկայացված՝ ուղեղը առանց խորը քնի փուլերի միանգամից անցնում է աչքերի արագ շարժման փուլին։
Նարկոլեպտիկները կարող են ունենալ ավելորդ քաշ։ Երեխաները նարկոլեպսիայի զարգացումից հետո ծանրանում են 9- 10 կգ- ով, իսկ հասուն մարդկանց մոտ ՄԶԻ- ն 15 տոկոսով բարձր է միջին արժեքից ։
Գենետիկա
Նարկոլեպսիայի զարգացման մեջ նշանակություն ունեցող առաջնային գենետիկ գործոնը գտնվում է 6- րդ քրոմոսոմում և հայտնի է, որպես մարդու լեյկոցիտային հակամարմնի (HLA) կոմպլեքս ։ Այս գենում յուրահատուկ փոփոխությունները մեծապես կապված են նարկոլեպսիայի հետ, սակայն երբեմն կարող են առկա լինել այն մարդկանց մոտ ովքեր չունեն նարկոլեպսիա  ։ Այս փոփոխությունները մեծացնում են աուտոիմուն հիվանդությունների ռիսկը  ։
HLA-DQB1 գենի HLA-DQB1*06։02 ալելը հայտնաբերվել է հիվանդների ավելի քան 90%-ի մոտ։ 2009 թվականին կատարված հետազոտությունը ցույց տվեց կայուն կապ TRAC գենի պոլիմորֆիզմի հետ (dbSNP IDs rs1154155, rs12587781, and rs1263646) ։ 2013 թվականին հրապարակված հոդվածը նկարագրեց ավելի թույլ, բայց նկատելի կապ TNFSF4 (rs7553711), Cathepsin H (rs34593439) և P2RY11-DNMT1 (rs2305795) գեների հետ ։
H1N1 պատվաստանյութ
Կապը H1N1 գրիպի պատվաստանյութ Պանդեմիքսի և մանկական նարկոլեպսիայի միջև սկսեց հետազոտվել, երբ հայտնաբերվեց վերջինիս տարածվածությունը իռլանդացի, ֆին և շվեդ երեխաների մոտ, ովքեր ստացել էին այս պատվաստանյութը։ Ֆինլանդիայում որոշվեց կանգնեցնել պատվաստումները մինչ կկատարվեր հետքննություն  ։ Ֆինլանդիայում 2010 թվականին հայտնաբերվեցին նարկոլեպսիայի 37 դեպք  ։ 2013 թվականին Շվեդիայում կատարված հետազոտությմբ հայտնաբերվեց, որ Պանդեմիքսը մինչև 20 տարեկանը 3 անգամ բարձրացնում են նարկոլեպսիայի ռիսկը ։
Ախտաֆիզիոլոգիա
Օռեքսինը, որը հայտնի է նաև հիպեկրետին անվամբ, ուղեղում ազդող նեյրոպեպտիդ է, որը կարգավորում է ախորժակը և արթունությունը, ինչպես նաև մի շարք այլ կոգնիտիվ և ֆիզիոլոգիական պրոցեսներ ։ Չնայած ուղեղում կան միլիարդավոր բջիջներ, միայն դրանցից 10,000-20,000 են արտադրում օռեքսին, որոնք տեղակայված են կողմնային ենթատեսաթմբում ։ Այս նեյրոնների կորուստը բերում է նարկոլեպսիայի զարգացման ։
Քնի նորմալ փուլերի նյարդային կարգավորման և նարկոլեպսիայի միջև կապը դեռևս ամբողջությամբ բացահայտված չէ։ Մարդկանց մոտ նարկոլեպտիկ քունը բնորոշվում է արթունությունից անմիջապես անցում REM փուլ՝ շատ քիչ կամ առանց non-REM քնի։ Շարժողական և պրոպրիոցեպտիվ համակարգերում փոփոխությունները REM քնի ընթացքում ուսումնասիրվել են մարդկանց և կենդանիների մոտ։ Նորմայում ողնուղեղային և ուղեղաբնի ալֆա շարժողական նեյրոնների գերբևեռացումը առաջացնում է կմախքային մկանների բացարձակ ատոնիա՝ վայրէջ ցանցա-ողնուղեղային ուղիիների արգելակման միջոցով։ Ացետիլխոլինը կարող է լինել այս ուղիներում գործող նեյրոմիջնորդ ։
Ախտորոշում
Ախտորոշումը համեմատաբար հեշտ է, երբ առկա են նարկոլպեսիայի բոլոր նշանները, բայց, եթե քնի էպիզոդները իզոլացված են, իսկ կատապլեքսիան թեթև է, ապա ախտորոշումը դժվարանում է։ Հնարավոր է նաև կատապլեքսիայի իզոլացված տարբերակը։ Նարկոլեպսիայի ախտորոշման համար օգտագործվող երեք հիմնական հետազոտություններն են պոլիսոմնոգրաֆիան, քնի լատենցիայի բազմակի թեստը (MSLT), և Էփուրֆի քնկոտության սանդղակի կիրառումը։ Այս հետազոտությունները իրականացվում են քնաբանի կողմից։ Պոլիսոմնոգրաֆիան ներառում է ուղեղի քնային ալիքների և մի քանի նյարդային և մկանային ֆունկցիաների շարունակական գրանցում քնի ընթացքում։ Նարկոլեպսիայով հիվանդներ արագ քնում են և միանգամից անցնում REM փուլի և հաճախ կարող են արթնանալ գիշերվա ընթացքում։ Այս միջոցով կարելի է հայտնաբերել նաև ցերեկային քնկոտության պատճառ հանդիսացող քնի այլ խանգարումներ։
Էփուրֆի քնկոտության սանդղակը կարճ հարցարան է, որի միջոցով որոշվում է քնի խանգարումների, այդ թվում նարկոլեպսիայի առկայության հավանականությունը։ Քնի լատենցիայի բազմակի թեստի ժամանակ հիվադին հնարավորություն է տրվում արթունության ժամերի ընթացքում քնել 2 ժամը մեկ։ Օրվա ընթացքում հիվանդը պիտի ունենա մի քանի նիրհումներ, նորմալ՝ 8 ժամյա գիշերային քնից հետո։ Ուսումնասիրվում են քնի փուլերի զարգացման ժամկետները։ Այս հետազոտությունը չափում է ցերեկային քնկոտությունը և թե որքան արագ է զարգանում REM փուլը։ Նարկոլեպսիայով հիվանդները արագ են քնում և վաղ են մտնում REM քնի փուլ։ Երբեմն թեստը կարող է լինել կեղծ բացասական ։
Մարդկանց մոտ քունը, արթունությունը և քնի փուլերի միջև անցումը կարգավորվում է մի համակարգով, որը կազմված է 3 ենթահամակարգերից․ կողմնային ենթատեսաթմբից օռեքսինի արտադրությունը, ցանցանման ակտիվացնող համակարգը և փորոքակողմնային նախաակնային կորիզը ։ Նարկոլեպսիայով հիվանդների մոտ այս բոլոր համակարգերում առկա են լինում փոփոխություններ ։ Նարկոլեպսիայով հիվանդները անցնում են արագ քնի փուլ քնելուց մոտ 5 րոպե անց, մինչդեռ առողջների մոտ այդ փուլը սկսվում է միայն դանդաղ ալիքային քնից հետ՝ մոտ 1 ժամ անց ։
Ողնուղեղային հեղուկում օռեքսինի մակարդակի որոշումը կարող է օգնել ախտորոշմանը ։ Օռեքսինի մակարդակը լինում է նորմայից բավականին ցածր։ Այս հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել, երբ MSLT-ի արդյունքները կասկածելի են կամ դժվար մեկնաբանելի ։
Դասակարգում
2001 թվականի Քնի խանգարումների միջազգային դասակարգումը առաջնային հիպերսոմնիան բաժանում է 3 խմբի՝ նարկոլեպսիա, իդիոպաթիկ հիպերսոմնիա և ռեկուրենտ հիպերսոմնիաներ (օրինակ Քլայն-Լեվինի համախտանիշ)։ Նարկոլեպսիան իր հերթին, ըստ այդ դասկարգման, բաժանվում է 2 խմբի՝ կատապլեքսիայով և առանց կատապլեքսիայի ։ Նարկոլեպսիան բնորոշվում է, որպես անհայտ էթիոլոգիայի խանգարում։ Այս դասակարգմամբ սահմանվում են նաև նարկոլեպսիայի ախտորոշման համար անհրաժեշտ կրիտերիաները ։ Ախտորոշման համար անհրաժեշտ է ամենաքիչը երկուսի առկայությունը․
Իսկական կատապլեքսիայի բացակայության պայմաններում ավելի դժվար է դառնում նարկոլեպսիայի ախտորոշումը։ Այսպիսի դեպքերին տալիս են ատիպիկ, երկակի նաարկոլեպսիա անվանումներ։ Սա կարող է լինել նաև նարկոլեպսիայի զարգացման փուլը ։
2001 թվականից այս դասակարգումը զարգացել է, քանզի հայտաբերվել են որոշակի ընդհանրություններ նարկոլեպսիայի և իդիպաթիկ հիպերսոմնիայի միջև ։ Այժմ ձևավորվում է դասակարգման 3րդ հրապարակումը, որը բնորոշելու է օռեքսինի պակասով պայմանավորված և կատապլեքսիայով ուղեկցվող նարկոլեպսիան, որպես տիպ 1։ Մյուսները կդասակարգվեն 2րդ տիպի և իդիոպաթիկ՝ կախված քնից անմիջապես հետո սկսվող արագ փուլերի քանակից ։
Այլ դասակարգումներով առանց կատապլեքսիայի նարկոլեպսիան մտնում է քնկոտության ընդհանուր խանգարումների խումբ։ Այդ դասակարգումներից է Մենթալ խանգարումների ախտորոշիչ և վիճակագրական ձեռնարկի 5րդ հրատարակությունը։ Այս դասակարգումը նաև ընդգրկում է օռեքսինի պակասով չպայմանավորված իդիոպաթիկ հիպերսոմնիան և ֆիզիոլոգիական երկար քնողներին ։
Ամեն դեպքում այս բոլոր դասակարգումներն էլ կատարյալ չեն, քանզի ամբողջությամբ չեն ընդգրկում դեպքերը, երբ իդիոպաթիկ հիպերսոմնիան նմանվում է առանց կատապլեքսիայի նարկոլեպսիայի ։
Բուժում
Նարկոլեպսիայով հիվանդները կարող են որոշ չափով թեթևացնել իրենց վիճակը, սակայն ոչ բուժվել։ Բուժումը կախված է անհատական ախտանշաններից և թերապևտիկ պատասխանից։ Ախտանշանների օպտիմալ վերահսկման հասնելու ժամանակը կարող է տատանվել և լինել մի քանի ամիս կամ ավել։ Հաճախ անհրաժեշտություն է լինում դեղորայքի կարգավորման և ախտանշանների լրիվ վերացման շատ հազվադեպ է ստացվում հասնել։ Չնայած բերանացի կիրառվող դեղորայքը բուժման հիմնական մասն են կազմում, ապրելակերպի փոփոխությունները նույնպես կարևոր են։
Ցերեկային արտահայտված քնկոտության հիմնական բուժման միջոցը կենտրոնական նյարդային համակարգը դրդողների կիրառումն է․ մեթիլֆենիդատ, ամֆետամին, դեքստրոամֆետամին, մօդաֆինիլ և արմոդաֆինիլ։ 2007 թվականի 2- րդ կեսերին մոդաֆինիլի հանդեպ սուր մաշկային ռեակցիաների մասին զգուշացում հնչեց ։
Օգտագործվող մյուս դեղը ատմոքսետինն է, որը նորէպինեֆրինի հետզավթման արգելակիչ է։ Շատ դեպքերում պլանավորված, կարճատև նիրհումները կարող են նվազեցնել դեղորայքային բուժման կարիքը, սակայն բարելավում են ախտանշանները միայն կարճ ժամանակով։ 120 րոպեանոց քունը լավացնում է հիվանդների արթունությունը 3 ժամվա համար, մինչդեռ 15 րոպեանոցը՝ էֆեկտ չի ունեցել ։ Ցերեկային հիրհումները գիշերային քնին չեն փոխարինում։
Բուժման այլ տարբերակ էնատրիումի օքսիբատը, որը հայտնի է նաև նատրիումի գամմա-հիդրօքսիբութիրատ անվամբ։ Այն կարող է կիրառվել կատապլեքսիայի և արտահայտված ցերեկային քնկոտության առկայության դեպքում  ։
Նարկոլեպսիան երբեմն բուժվում է սերոտոնինի հետզավթման ընտրողական արգելակիչների և եռցիկլիկ հակադեպրեսանտների միջոցով ։ Վենլաֆաքսինը արդյունավետ է կատապլեքսիայի վերահսկման համար, այնուամենայնիվ, ունի նշանակալի կողմնակի ազդեցություններ, որոնցից մեկն էլ քնի ընդհատումն է ։
Համաճարակաբանություն
ԱՄՆ- ում այս խանգարմամբ տառապում են մոտ 200,000 մարդ, բայց ավելի քիչ քան 50,000-ն են ախտորոշված ։ Նարկոլեպսիան նույնքան տարածված է, որքան Պարկինսոնի հիվանդությունը կամ բազմակի սկլերոզը և ցիստիկ ֆիբրոզը, սակայն ավելի քիչ հայտնի է։ Նարկոլեպսիան հաճախ շփոթվում է դեպրեսիայի, էպիլեպսիայի կամ դեղամիջոցների կողմնակի էֆեկտների հետ։ Այն կարող է նաև շփոթվել քնելու վատ սովորությունների հետևանքի, հոգեմետ դեղորայքի կիրառման, ծուլության հետ։ Նարկոլեպսիան կարող է ի հայտ գալ և կանանց, և տղամարդկանց մոտ ցանկացած տարիքում, չնայած առաջին ախտանշանները սովորաբար ի հայտ են գալիս դեռահասային կամ պատանեկան տարիքում։ Կա ապացույց, որ նարկոլեպսիան ունի ընտանեկան բնույթ․ կատապլեքսիայով նարկոլեպսիա ունեցող մարդկանց 10 տոկոսն ունեն նույն խանգարմամբ մոտ ազգական ։ Կա նաև որոշակի կապ նարկոլեպսիայի և դեպրեսիայի միջև ։
Նարկոլեպսիան ունի իր տիպիկ սկիզբը դեռահասական կամ պատանեկան շրջանում, սակայն սովորաբար ճիշտ ախտորոշումը դրվում է առաջին ախտանշաններից մոտ 15 տարի անց։ Դիտվում են ուսումնական, կոգնիտիվ, հոգեբանական խնդիրներ կապված ցերեկային քնկոտության հետ ։
Նարկոլեպսիան հանդիպում է 2000 անհատներից 1-ի մոտ ։ Դեռահասային և պատանեկան տարիքում արդեն իսկ առկա են լինում ցերեկային քնկոտության խնդիրներ կապված ուսման և սոցիալական խնդիրներով, եթե այդ ամենին գումարվում է նաև նարկոլեպսիան վիճակը դառնում է ավելի ծանր։ Բուժման մեթոդները այժմ խիստ սահմանափակ են։ Նոր դեղորայքների որոշ ազդեցության մեխանիզմներ այժմ գտնվում են հետազոտությունների շրջանում, սակայն դեռևս բավարար ապացուցողական բազա չկա դրանք կիրառման մեջ մտցնելու համար։ Նարկոլեպսիան քիչ ախտորոշվող խանգարում։ Դրա պատճառը սովորաբար խանգարման նմանությունն է այլ հիվադնություններին։
Հասարակություն և մշակույթ
2015 թվականին նշվել է, որ Բրիտանիայի առողջապահության նախարարությունը ծախսել է շուրջ £12,000 նատրիումի օքսիբատի համար, որը ընդունվում է գրիպի Պանդեմիքս պատվաստանյութ ստացած 80 անձանց համար ։
Հիստամին կապված դեղորայք
Հիմնվելով հիստամինի մարդկանց արթուն պահելու հատկության վրա (այդ պատճառով շատ հակահիստամինային դեղեր ունեն քնաբեր կողմնակի էֆեկտ)՝ այժմ զարգացվում է հիստամինային դեղորայք քնկոտության բուժման համար ։ Դեռևս հետազոտվում է, թե արդյոք այս H3 անտագոնիստները կլինեն արթունությանը նպաստող գործոններ ։
GABA-միջնորդված դեղորայք
Հաշվի առնելով GABAA ընկալիչների գերակտիվության հնարավոր դերը առաջնային հիպերսոմնիաներում ՝ ստեղծվում է դեղորայք, որը կարգելակի այս ռեցեպտորները։ Դրանց թվին են պատկանումկլարիթրոմիցինը և ֆլումազենիլը ։
Օռեքսինային ընկալիչների ագոնիստներ
Օռեքսին Ա ( հիպոկրետին-1) ունեցել է խիստ արթնացնող էֆեկտ կենդանիների մոդելներում, բայց, ցավոք սրտի, այն չի անցնում արյուն-ուղեղային պատնեշը։ Այդ պատճառով ընկերությունները զարգացրել են օռեքսինային ընկալիչների անտագոնիստներ, օրինակ սուվորեքսանտը, անքնության բուժման համար ։
L- կարնիտին
Ացիլկարնիտինի նորմայից ցածր մակարդակները ուսումնասիրվել են նարկոլեպսիայով հիվանդների մոտ ։ Մկների մոտ կատարված հետազոտության մեջ այս ցածր մակարդակները կապված են եղել հիպերոսմնիայի հետ։ ացետիլ-L-կարնիտինի օգտագործումը արդյունավետ է եղել սիմպտոմատիկ մկների մոտ ։ Մարդկանց մոտ կատարված հետազոտությամբ երևաց, որ այս դեղամիջոցը ստացող մարդկանց մոտ ցերեկային քնկոտությունը ավելի քիչ է արտահայտված եղել ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հոգեֆիզիոլոգիա Կատեգորիա:Քնաբանություն
Կլեբեր հրապարակ
Կլեբեր հրապարակ (գերմաներեն՝ Kleberplatz, էլզասերեն՝ Klewerplàtz), Ֆրանսիայի Ստրասբուրգ քաղաքի հիմնական հրապարակն է։
Անվանումը
Հրապարակը ունեցել է բազում անուններ տարիների ընթացքում․ Barfüßerplatz՝ մինչև 1528–1531 թթ․, Waffenplatz՝ 17–րդ դարում , place Kléber՝ 1840 թ․ հունիսի 24–ից՝ ի պատիվ բնիկ ստրասբուրգցի գեներալ Ժան–Բապտիստ Կլեբերի։ Բայց 1940–ից մինչև 1944 թթ․, հրապարակի անունը վերափոխվում է Karl-Roos-Platz–ի՝ էլզասցի Կարլ Ռոսի պատվին, ով մեղադրված է լինում Գերմանիայի հետ լրտեսության ու ազգային–սոցիալիստական գաղափարներ տարածելու մեջ։ Այժմ հրապարակը կրկին կոչվում է place Kléber։
Պատմություն
1886-1960 թթ․ եղել է Ստրասբուրգի հին տրամվայի կենտրոնը և ծառայել որպես ավտոկայանատեղի։ 1994 թ․-ին ճարտարապետ Գայ Կլապոտը տարածքը վերափոխում է հրապարակի ։ Այս փոփոխումը քաղաքի հետիոտնայինացման հետևանքն էր։ Նաև՝ նոր տրամվայի A ու D գծերը անցնում էին հրապարակի արևմտյան հատվածի երկարությամբ։
Մինչև 2003 թ․, հրապարակում ամեն չորեքշաբթի ու ուրբաթ օրերին բացօթյա շուկաներ էին առկա։
Օբետը (l'Aubette)
Հրապարակում է գտնվում Օբետ շենքը՝ կառուցված 18-րդ դարում, 1778 թ․՝ նեոդասական ոճով։ Այն սկզբում ծառայել է որպես պահակակետ, իսկ 19-րդ դարի վերջերին վերածվել երաժշտական կոնսերվատորիայի, իսկ 1928 թ․-ին՝ ժամանցի կենտրոնի։
Սուրբծննդյան մեծ տոնածառը
Համաձայն Ստրասբուրգի Christkindelsmärik սուրբծննդյան շուկայի ավանդույթներին, ամեն տարի սուրբծննդյան տոնածառ է բերվում Ֆրանսիայի Վոգեզներ լեռներից և, խաղալիքներով ու լույսով զարդարվելուց հետո, տեղադրվում հրապարակի հարավ-արևելյան անկյունում։