cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կուշինգի համախտանիշ
Հիպերպիգմենտացիա
Երբ Կուշինգի համախտանիշը առաջանում մակերիկամներում կորտիզոլի մեծ քանակների արտադրության պատճառով (ադենոմա կամ հիպերպլազիա), հետադարձ բացասական կապի պատճառով իջնում է ԱԿՏՀ արտադրությունը մակուղեղում։ Այս դեպքերում ԱԿՏՀ մակարդակը մնում է ցածր և չի առաջանում հիպերպիգմենտացիա։
Պատճառներ
Կուշինգի համախտանիշ կարող է առաջանալ գլյուկոկորտիկոիդների մեծ քանակի բերող ցանկացած պատճառից, որը կարող է լինել դեղերի կամ ներքին խնդիրների հետևանքով ։ Որոշ աղբյուրներ չեն դիտարկում դեղերի պատճառով առաջացած վիճակը որպես Կուշինգի համախտանիշ, որի փոխարեն օգտագործում են "Կուշինգոիդ" անվանումը՝ շեշտելով այս վիճակի նմանակումը Կուշինգի համախտանիշին ։
Կուշինգի հիվանդությունը Կուշինգի համախտանիշի հատուկ տեսակ է, որը առաջանում է ԱԿՏՀ մեծ քանակներ արտադրող մակուղեղի ուռուցքի պատճառով։ ԱԿՏՀ մեծ քանակները խթանում են մակերիկամը կորտիզոլի մեծ քանակներ արտադրելու համար, որի պատճառով առաջանում է հիվանդությունը։ Կուշինգի հիվանդության բոլոր դեպքերում դիտվում է Կուշինգի համախտանիշ, բայց ոչ բոլոր Կուշինգի համախտանիշներն են պայմանավորված Կուշինգի հիվանդությամբ։ Կուշինգի համախտանիշի մի քանի հնարավոր պատճառներ հայտնի են։
Էկզոգեն
Կուշինգի համախտանիշի ամենահաճախ պատճառն է այլ հիվանդության բուժման համար նշանակված գլյուկոկորտիկոիդներով բուժումը (յաթրոգեն Կուշինգի համախտանիշ։ Գլյուկոկորտիկոիդները օգտագործվում են տարբեր հիվնադությունների բուժման համար, որոնցից են ասթման և ռևմատոիդ արթրիտը։ Օգտագործվում է նաև փոխպատվաստումից հետո իմունաճնշման համար։ Սինթետիկ ԱԿՏՀ օգտագործումից նույնպես կարող է առաջանալ Կուշինգի համախտանիշ, սակայն ԱԿՏՀ-ն ավելի քիչ է նշանակվում իր արժեքից ելնելով։ Հազվադեպ, Կուշինգի համախտանիշ կարող է առաջանալ նաև մեդրօքսիպրոգեստերոնի ացետատի օգտագործումից ։ Էկզոգեն Կուշինգի համախտանիշի ժամանակ մակերիկամները աստիճանաբար կարող են ատրոֆիայի ենթարկվել ԱԿՏՀ պակասից, որի արտադրությունը ճնշված է լինում նշանակված գլյուկոկորտիկոիդների ազդեցությամբ։ Օգտագործման կտրուկ դադարեցումից կարող է առաջանալ կյանքին վտանգ սպառնացող մակերիկամային սուր անբավարարություն, որի պատճառով ռեղաչափը պետք է իջեցնել աստիճանաբար, որպեսզի կորտիզոլի ներքին արտադրությունը կարողանա վերսկսվել։ Որոշ դեպքերում հիվանդների մոտ երբեք չի լինում կորտիզոլի նորմալ մակարդակով արտադրություն, որի պատճառով նրանք պետք է ամբողջ կյանքի ընթացքում օգտագործեն գլյուկոկորտիկոիդների ֆիզիոլոգիական դեղաչափեր ։
Կուշինգի համախտանիշը մանկական հասակում հատկապես հազվադեպ է և առաջանում է գլյուկոկորտիկոիդային դեղորայքի օգտագործումից ։
Էնդոգեն
Էնդոգեն Կուշինգի համախտանիշը առաջանում է կորտիզոլի ներքին արտադրության խանգարման պատճառով։ Նորմայում, մակուղեղում անհրաժեշտության դեպքում արտադրվում է ԱԿՏՀ, որը խթանում է մակերիկամներից կորտիզոլի արտազատումը։
Պսևդո-Կուշինգի համախտանիշ
Կորտիզոլի բարձր քանակներ կարող են դիտվել նաև էստրոգեն պարունակող օրալ հակաբեղմնավորիչների օգտագործման դեպքում, որոնց կազմի մեջ եղած հորմոնների պատճառով առաջանում է պսևդո-Կուշինգի համախտանի։ Էստրոգենը կարող է բարձրացնել կորտիզոլ կապող գլոբուլինի մակարդակը և առաջացնել կորտիզոլի ընդհանուր մակարդակի բարձրացում։ Չնայած դրա, ազատ կորտիզոլի մակարդակը, որը մարդու ակտիվ հորմոնն է, 24-ժամյա հետազոտության ընթացքում մեզի մեջ լինում է նորմալ մակարդակի ։
Ախտաֆիզիոլոգիա
Հիպոթալամուսը գտնվում է ուղեղում, իսկ մակուղեղը դրա առջևում է։ Հիպոթալամուսի հարփորոքային կորիզները արտադրում են կորտիկոտրոպին-ռելիզինգ հորմոն (ԿՌՀ), որը խթանում է մակուղեղը և արտադրվում է ադրենոկորտիկոտրոպ հորմոն (ԱԿՏՀ)։ ԱԿՏՀ-ն մտնում է արյան հուն և հասնում է մինչև մակերիկամ, որտեղ այն խթանում է կորտիզոլի արտադրությունը։ Կորտիզոլը արտադրվում է մակերիկամի կեղևի խրձային գոտում՝ ԱԿՏՀ ազդեցությունից։ Կորտիզոլի մեծացած քանակները հետադարձ բացասական կապով ազդում են հիպոթալամուսի ԿՌՀ-ի վրա, որի պատճառով իջնում է մակուղեղից արտադրվող ԱԿՏՀ քանակը։
Կուշինգի հիվանդությունը վերաբերաբերում է միայն երկրորդային հիպերկորտիզոլիզմին, որը առաջանում է մակուղեղի ադենոմայից արտադրվող ԱԿՏՀ մեծ քանակների, կամ հիպոթալամուսի կողմից արտադրվող ԿՌՀ մեծ քանակի պատճառով։ Արդյունքում, արյան մեջ բարձրանում է ԱԿՏՀ մակարդակը, որի արդյունքում նաև մակերիկամներում արտադրվող կորտիզոլի քանակը։ ԱԿՏՀ քանակը մնում է բարձր, քանզի ուռուցքի վրա չի ազդում կորտիզոլի մեծ քանակների հետադարձ բացասական կապը։
ԱԿՏՀ շատ մեծ քանակների պատճառով առաջացող Կուշինգի համախտանիշը հայտնի է որպես էկտոպիկ Կուշինգի համախտանիշ ։ Այն հայտնաբերվում է պարանեոպլաստիկ համախտանիշի ժամանակ։
Կուշինգի համախտանիշ կասկածելու դեպքում կատարվում է դեքսամետազոնային թեստ (դեքսամետազոնի օգտագործում, կորտիզոլի և ԱԿՏՀ մակարդակների հաճախակի չափում), 24-ժամյա մեզի կորտիզոլի մակարդակի որոշում ։ Դեքսամետազոնը գլյուկոկորտիկոիդ է և ունի կորտիզոլի նման ազդեցություն, ներառյալ հետադարձ բացասական կապը մակուղեղի վրա։ Դեքսամետազոն օգտագործելուց հետո արյան կորտիզոլի >50 նմոլ/լ (1.81 µգ/դլ) մակարդակը կվկայի էկտոպիկ ԱԿՏՀ արտադրության կամ մակերիկամի ադենոմայի մասին։ ԱՄՆ սննդի և դեղերի վերահսկողության կողմից առաջարկված նոր մեթոդը, որի ժամանակ 24 ժամվա ընթացքում չափում են թքի մեջ կորտիզոլի մակարդակը, շատ զգայուն է և ցույց է տալիս կորտիզոլի բարձր մակարդակը Կուշինգի համախտանիշի դեպքում։ Անհրաժեշտություն է ծագում նաև չափել այլ մակուղեղային հորմոնների մակարդակները։ Տեսադաշտերի հետազոտությունը պետք է կատարել մակուղեղի ադենոմայի կասկածի դեպքում, որը կարող է ճնշել տեսողական խաչվածքը և առաջացնել բիտեմպորալ հեմիանօպիա։
Երբ այս թեստերից որևէ մեկը դրական է, կատարվում է մակերիկամի համակարգչային շերտագրություն և մակուղեղի մագնիսառեզոնանսային շերտագրություն։ Երբեմն անհրաժեշտ է լինում կատարել յոդոխոլեստերոլով սցինտիգրաֆիա։ Երբեմն անհրաժեշտ է կատարել տարբեր երակների կաթետերիզացիա և ԱԿՏՀ մակարդակի որոշում։ Շատ դեպքերում Կուշինգի համախտանիշ առաջացնող ուռուցքները 2 մմ-ից փոքր են և դժվար են ախտորոշվում մագնիսառեզոնանսային և համակարգչային շերտագրություններով։ Հաստատված Կուշինգի համախտանիշով 261 հիվանդների հետազոտության արդյունքում պարզվեց, որ միայն 48%-ի մոտ էր հայտնաբերվել մակուղեղի փոփոխություն մագնիսառեզոնանսային հետազոտությունով՝ վիրահատությունից առաջ ։
Բուժում
Կուշինգոիդ ախտանիշների ախտանիշները հիմնականում առաջանում են կորտիկոստերոիդային դեղերից, որոնք օգտագործվում են ասթմայի, հոդաբորբի, էկզեմայի և այլ բորբոքային վիճակների բուժման համար։ Հետևաբար, հիվանդների մեծ մասի դեպքում բուժումը կատարվում է ախտանիշներ առաջացնող դեղի դեղաչափի աստիճանաբար իջեցում։
Մակերիկամի ադենոմա հայտնաբերելու դեպքում այն հեռացվում է վիրահատական եղանակով։ ԱԿՏՀ արտադրող մակուղեղի ադենոման պետք է հեռացվի ախտորոշումից հետո։ Անկախ ադենոմայի տեղակայումից, հիվանդների մեծ մասը վիրահատությունից հետո ստանում է ստերոիդային բուժում, քանզի մակուղեղի երկարատև ԱԿՏՀ արտադրության ճնշումը աստիճանաբար է վերականգնվում։ Երկու մակերիկամների հեռացված լինելու դեպքում կատարվում է հիդրոկորտիզոնով կամ պրեդնիզոլոնով բուժում։
Հայտնաբերվել է, որ որոշ դեղեր ճնշում են կորտիզոլի արտադրությունը (կետոկոնազոկոնազոլ, մեթիրապոն), բայց դրանք ունենց սահմանափակ արդյունավետություն և կիրառվում են վիրահատությունից հրաժարվելու դեպքում։ Միֆեպրիստոնը գլյուկոկորտիկոիդային II տիպի ընկալիչների հզոր հակազդիչ է և քանզի այն չի ազդում կորտիզոլային նորմալ հոմեոստազ ապահովող I տիպի ընկալիչների վրա, կարող է արդյունավետ լինել Կուշինգի համախտանիշի հատկապես ճանաչողական ախտանիշները բուժելու համար ։ Չնայած դրա, այս դեղը շատ է քննադատվում, քանզի այն նաև վիժեցնող է։ 2012 թվականի Փետրվարին ԱՄՆ դեղերի և սննդի վերահսկողությունը հաստատեց միֆեպրիստոնի օգտագործումը արյան շաքարի բարձր քանակի կարգավորման համար այն մարդկանց համար, ովքեր անվիրահատելի են, չեն բուժվել վիրահատությամբ։ Միֆեպրիստոնի երբեք չպետք է օգտագործել հղիների բուժման համար ։
Մակերիկամների հեռացումը ուռուցքի բացակայությամբ կատարվում է կորտիզոլի մեծ քանակը իջեցնելու համար ։ Որոշ դեպքերում դա վերացնում է նախկինում առկա հետադարձ բացասական կապը մակուղեղի ադենոմայի վրա, որը սկսվում է արագ աճել և արտադրում է ԱԿՏՀ շատ մեծ քանակներ, որոնք առաջացնում են հիպերպիգմենտացիա։ Այս կլինիկական իրավիճակը հայտնի է որպես Նելսոնի համախտանիշ ։
Համաճարակաբանություն
Կորտիկոստերոիդներով բուժման պատճառով առաջացած Կուշինգի համախտանիշը ամենահաճախ հանդիպող ձևն է։ Կուշինգի հիվանդությունը հազվադեպ է։ Դանիական հետազոտությունը ցույց տվեց, որ հանդիպում է 1 դեպք 1․000․000 մարդու հաշվարկով տարեկան ։ Սակայն, անախտանիշ միկրոադենոմաները (10 մմ-ից փոքր) հայտնաբերվում են ամեն վեցերորդ մարդու մոտ ։
Ավե Ալավայնու
Ավե Ալավայնու (Ave Alavainu, ), էստոնացի բանաստեղծուհի և գրող։
Կենսագրություն
Ավե Ալավայնուն ծնվել է 1942 թվականի հոկտեմբերի 4-ին Տարտուում բժշկի ընտանիքում։ Ծնողները բաժանվել են, երբ նա եղել է չորս տարեկան, ինչից հետո Ավե Ալավայնուն մոր հետ տեղափոխվել է Տալլին ։ Այնտեղ նա 1954-1961 թվականներին սովորել է դպրոցում։ 1962 թվականից էստոներենի բանասիրություն է սովորել Տալլինի մանկավարժական ինստիտուտում։ 1964-1967 թվականներին շարունակել է ուսումը Տարտուի համալսարանում, սակայն հեռացել է երրորդ կուրսից ։ Նա «Վանեմույնե» թատրոնի թատերական ստուդիայում սովորել է դերասանական արվեստ, ավարտել է այն 1968 թվականին։ Դրանից հետո նա լրագրող է աշխատել տարբեր թերթերում և ամսագրերում, այնուհետև տեղափոխվել է Հիյումաա կղզի ամուսնու՝ Վաապո Վախերի հետ, որի հետ ծանոթացել է թերթի խմբագրությունում աշխատելու ժամանակ։ 1976 թվականից մանկավարժական աշխատանք է վարել ։ 1981-1985 թվականներին եղել է պիոներների տան տնօրեն։ Այդ շրջանում հիմնել է դպրոցական թատրոն և ղեկավարել է այն մինչև 1995 թվականը։ 1997 թվականից գլխավորել է «Ave Vita» ոչ առևտրային ընկերությունը ։
1987 թվականից Ավե Ալավայնուն հանդիսանում է Էստոնիայի գրողների միության անդամ։ Ապրում է Հիյումաա կղզու Կեռդլա քաղաքում։
Ստեղծագործություն
Հաջորդ բանաստեղծական ժողովածուները ստացել են դրական կարծիքներ սիրային քնարերգության համար, թեպետ քննադատական ձայներ ևս հնչել են ։ Ավե Ալավայնուի արվեստը որոշ նման գծեր ունի Յան Իզոտամի ստեղծագործության հետ ։
Իր էպիստոլար (նամակագրական) «Ո՞վ է մեզնից Նապոլեոնը» վեպում (1987) նա առաջին անգամ հանդես է եկել որպես արձակագիր, որտեղ մանրամասն քննվում են գենդերային տարբերությունները։ Այն նաև դասակարգվել է որպես «հոգեբանական վեպ» ։ Քննդատաները այնտեղ տղամարդու և կնոջ միջև տարբերության շեշտում են տեսել, սակայն նաև «ազատագրման» միտումներ ։
Ավե Ալավայնուն նաև հայտնի է որպես մանկագիր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Էստոնացի բանաստեղծուհիներ Կատեգորիա:Էստոնացի լրագրողներ Կատեգորիա:Էստոնացի արձակագիրներ Կատեգորիա:Էստոնացի մանկագիրներ Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ Կատեգորիա:Էստոնացի կին գրողներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Ռուս-ադրբեջանական սահման
Ռուս-ադրբեջանական սահման, Ռուսաստանի և Ադրբեջանի միջև պետական սահման։ Այն ունի 338 կմ (210 մղոն) երկարություն և ձգվում է դեպի արևմուտքում գտնվող Վրաստանի հետ սահմանային հատման կետից մինչև արևելյան Կասպից ծով ։ Մինչև 1991 թվականը նա սահման էր ձևավորել Ռուսաստանի Խորհրդային Դաշնային Սոցիալիստական Հանրապետության (ներառյալ Դաղստանյան ՀԽՍՀ) և Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի միջև՝ Խորհրդային Միության կազմում։ Ռուսաստանի Դաշնության ամենահարավային կետը գտնվում է այս սահմանին։
Պատմություն
19-րդ դարի ընթացքում Կովկասը հակամարտության գոտի էր դարձել անկում ապրող Օսմանյան կայսրության, Պարսկաստանի և Ռուսաստանի միջև․ վերջինս ընդարձակվում էր դեպի հարավ ։ Ռուս-պարսկական պատերազմի (1804-1813) և դրան հաջորդած Գյուլիստանի պայմանագրի արդյունքում Ռուսաստանի ձեռքն է անցել ներկայիս Ադրբեջանի տարածքի մեծ մասը և Հայաստանի մի մասը, գծվել է մի սահման, որը Իրանի և Ադրբեջանի (բացառությամբ Նախիջևանի հատվածի) և Իրանի ու Հայաստանի միջև եղած ներկայիս սահմանն է ։ Ռուսաստանը Ադրբեջանի ներկայսի տարածքները մտցրել է Բաքվի և Ելիզավետպոլի նահանգների մեջ (և Զաքաթալի օկրուգը՝ Թիֆլիսի նահանգի կազմում)։ Այս երկու նահանգների հյուսիսային սահմանները այժմ կազմում են Ռուսաստանի և Ադրբեջանի միջև եղող պետական սահամանը։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ 1917 թվականին, ռուս կոմունիստները հաջող հեղափոխություն են իրականացրել, այն դեպքում, երբ Հարավային Կովկասի ժողովուրդները 1918 թվականին հռչակել են Անդրկովկասյան Ժողովրդավարական Դաշնային Հանրապետության անկախությունը։ Ներքին տարաձայնությունները հանգել են նրան, որ 1918 թվականի մայիսին Վրաստանը դուրս է եկել միության կազմից, իսկ շուտով դրան հաջորդել են Հայաստանն ու Ադրբեջանը։ Կովկասյան թաթարների նորանկախ պետությունը՝ Ադրբեջանը, լարվածություն է առաջացրել Պարսկաստանի հետ հարաբերություններում, քանի որ հենց երկրի անվանումը հուշում էր Իրանական Ադրբեջանի տարածաշրջանի նկատմամբ հավակնությունների մասին  ։ 1920 թվականին ռուսական Կարմիր բանակը ներխուժել է Ադրբեջան և Հայաստան՝ վերջ դնելով երկու երկրների անկախությանը, իսկ դրանից կարճ ժամանակ անց խորհրդայնացվել է նաև Վրաստանը։ Բոլոր երեք պետություններն էլ ընդգրկվել են Անդրկովկասի Խորհրդային Սոցիալիստական Դաշնային (Ֆեդերատիվ) Հանրապետության մեջ՝ ԽՍՀՄ կազմում, որի կազմում մնացել են մինչև 1936 թվականին առանձնանալը։ Խորհրդային իշխանության հովանու ներքո 1945 թվականին Իրանական Ադրբեջանում ստեղծվել է մի անջատողական պետություն, որը, սակայն, ճնշվել և վերացվել է իրանական բանակի կողմից ։
Սահմանը միջազգային սահման է դարձել 1991 թվականի՝ Խորհրդային Միության փլուզումից և նրա կազմի մեջ մտնող հանրապետությունների անկախացումից հետո։ Այնուհետև սկսվել են սահմանների սահմանագծման շուրջ քննարկումները, որոնք ավարտվել են 2010 թվականի սեպտեմբերին ։ Վավերացումից հետո այն ուժի մեջ է մտել հաջորդ տարի։ Սահմանային համաձայնագիրը քննադատության է ենթարկվել ՌԴ Պետդումայի որոշ պատգամավորների կողմից, սակայն Դաղստանի՝ այն ժամանակվա ղեկավար Մագոմեդսալամ Մագոմեդովը հայտարարել է, որ «Դաղստանը ոչինչ չի կորցրել, այլ շատ ավելին է ձեռք բերել» ։
Սահմանահատում
Կա 4 սահմանահատման կետ․
Կա նաև երկաթուղային հաղորդակցություն Դերբենդի (Ռուսաստան) և Բաքվի (Ադրբեջան) միջև ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի աշխարհագրություն Կատեգորիա:Ադրբեջանի աշխարհագրություն
Սուրբ Ագաթա
Սուրբ Ագաթա, 3-րդ դարի քրիստոնյա նահատակ, վաղ քրիստոնեական շրջանի առավել հայտնի և պաշտամունքային սրբերից մեկը։ Նահատակվել է Կատանիայում՝ Սիցիլիայում, Դեցիոս կայսեր կողմից քրիստոնյաների հալածանքների շրջանում։
Պատմական տեղեկություն և ավանդություն
Ագաթայի անունը հիշատակվում է հռոմեական մեսսայի և ամբրոսյան ծիսակատարությունների կանոնում, ինչը վկայում է սրբի պաշտամունքի վաղեմության մասին։ Սուրբ Ագաթայի անունը հիշատակվում է Հիերոնիմոսի մարտիրոսագրության մեջ (Martyrologium Hieronymianum, V դարակես)։ Սուրբ Ագաթային ձոնվել է հինավուրց հիմն, որը վերագրվել է Դամասիոս պապին։ Վկայություններ կան այն մասին, որ Պապ Սիմմախը ի պատիվ սուրբ Ագաթայի վանք է կառուցել Հռոմի մոտակայքում, այդ մասին հիշատակվում է Պապ Գրիգոր Մեծի նամակներում։
VI դարում ստեղծվել է սուրբ Ագաթայի վարքը, որը, սակայն, չի պահպանվել։ Այդ վարքը հիմք է ծառայել ավելի ուշ ստեղծված երեք այլ վարքերի համար, որոնք սյուժետային հենքում ընդհանրություններ ունեն, սակայն տարբերվում են մանրամասներով։
Վարքագրություններին համաձայն, Ագաթան ծնվել է սիցիլիական հարուստ ընտանիքում։ Նա մերժել է քաղաքի ոստիկանապետի ոտնձգությունները, ինչից հետո նա աղջկան ենթարկել է հետապնդումների՝ կիրառելով Դեցիոս կայսեր հակաքրիստոնեական օրենքները։ Նախ Ագաթային ուղարկել են հասարակաց տուն, հետո բանտ են նետել, որտեղ կտրել են նրա կրծքերը։ Տանջելուց հետո սուրբ Ագաթային այրել են խարույկի վրա։
Պաշտամունք
Համարվում է Մալթայի, Կատանիայի և Սիցիլիայի հովանավոր սուրբը ։ Ուղղափառ և կաթոլիկ եկեղեցիներում փետրվարի 5-ին նշվում է Ագաթայի անվան հիշատակի օրը։ Կաթոլիկ եկեղեցիներում այդ օրը օրհնում են հացը, աղը և ջուրը, որոնք, ըստ հավատալիքի, տունը պահպանում են հրդեհից։ Բացի այդ, հավատում են, որ այդ օրն օրհնված հացն օժտված է էկզորսիզմով (մարդու միջից դևերին հեռացնելը)։
Մալթայում և Մդինայի մերձակայքում՝ Ռաբաթում գտնվող կատակոմբները կոչվում են սուրբ Ագաթայի անունով, քանի որ, ըստ տեղական ավանդույթի, երբ հետապնդել են սուրբ Ագաթային, նա երկար ժամանակ թաքնվել է Մալթայում։
Արմավենու ճյուղը և բոցավառվող ջահը համարվում են սուրբ Ագաթայի պատկերագիտական խորհրդանիշները։ Սուրբ Ագաթայի կերպարը հաճախ հանդիպում է Վերածննդի և Բարոկկոյի շրջանին պատկանող արվեստի գործերում։
Սուրբ Ագաթայի շքանշանը Սան Մարինոյի պետական պարգևն է։
Էկզոմոլորակ
Էկզոմոլորակ կամ արտաարեգակնային մոլորակ կոչվում են այն բոլոր մոլորակները, որոնք գտնվում են Արեգակնային համակարգից դուրս։
Երկար ժամանակ այլ աստղերի մոտ գտնվող էկզոմոլորակների հայտնաբերումը դժվարին խնդիր էր հանդիսանում, քանի որ մոլորակները չափազանց փոքր են և դժվար նշմարելի աստղերի համեմատ, իսկ իրենք՝ աստղերը, Արևից բավականաչափ հեռու են գտնվում(ամենամոտը 4.24 լուսատարի հեռավորության վրա է գտնվում)։
Առաջին էկզոմոլորակները հայտնաբերվել են 1980-ական թվականներին։
Հիմա էկզոմոլորակների հայտնաբերման գործընթացը բավական հեշտացել է շնորհիվ կատարելագործված տեխնոլոգիաների։
Ընդհանուր հաշվով Ծիր Կաթինում հաշվվում է 100 միլիարդ էկզոմոլորակ, որոնցից 5-20 միլիարդը, հնարավոր է, երկրանման մոլորակներ են ։ Ներկայումս գոյություն ունեցող հաշվարկներով արեգակնանման աստղերի 34%-ի բնակելի գոտում կան Երկրի հետ համեմատելի մոլորակներ ։
Արեգակնային համակարգից դուրս կա Երկրին շատ նման 216 մոլորակ ։
Հայտնաբերված էկզոմոլորակների մեծ մասի ուսումնասիրման համար կիրառվում է դիտարկման անուղղակի մեթոդներ։ Էկզոմոլորակների զգալի մասը գազային հսկաներ են և շատ ավելի նման են Յուպիտերին, քան Երկրին։ Բնականաբար դա բացատրվում է ուսումնասիրման մեթոդների սահմանափակությամբ(ավելի հեշտ է հայտնաբերել կարճ պարբերական զանգվածային մոլորակները)։
Հայտնաբերման պատմություն
Պատմականորեն առաջին հայտարարությունը էկզոմոլորակների գոյության մասին կատարել է Մադրասի աստղադիտարանի(East India Company’s Madras Observatory) աստղագետ կապիտան Ջեյկոբը (Capt. W. S. Jacob) 1855 թվականին ։
Էկզոմոլորակների հայտնաբերման առաջին փորձերը կապված էին մոտակա աստղերի դիտարկման հետ։ Դեռ 1916 թվական Էդուարդ Բերնարդը հայնտաբերեց կարմիր աստղ, որը այլ աստղերի նկատմամբ արագ տեղաշարժվում էր երկնքում։ Աստղագետները այն անվանեցին Բերնարդի լողացող աստղ։
1960-ական թվականների սկզբին Պիտեր Վան դը Կամպը հայտարարեց, որ գտել է Բերնարդի աստղի արբանյակներից մեկը, որի զանգվածը մոտավորապես հավասար էր Յուպիտերի զանգվածին։ Բայց 1973 թվականին Ջ. Գեյտվուդը պարզեց, որ Բերնարդի աստղը շարժվում է առանց տատանումների, հետևաբար, չի կարող ունենալ զանգվածային մոլորակներ։
Առաջին էկզոմոլորակները 1991 թվականին հայտնաբերվել է նեյտրոնային աստղի (PSR 1257+12) մոտ աստղագետ Ալեքսանդր Վոլչանի կողմից ։ Այդ մոլորակները ճանաչվեցին երկրորդական, այսինքն առաջացել են գերնոր աստղի պայթյունից հետո։
Այարչայ
Այարչայ, ճանապարհային կայան Արևմտյան Հայաստանում։ Ըստ թուրք պատմիչ Քյաթիբ Քելեբիի Էրզրում-Դիարբեքիր ճանապարհի վրա։ Հմմտ Այարբաշ ։
Էկզոմոլորակ
Հայտնաբերման պատմություն
1995 թվականին աստղագետներ Միշել Մայորը և Դիդյե Կելոսը մեծ ճշգրտություն ունեցող սպեկտրաչափի օգնությամբ նկատեցին 51 Պեգաս աստղի տատանումները 4.23 օր պարբերությամբ։ Մոլորակը, որն առաջացնում էր այդ տատանումները, հիշեցնում էր Յուպիտերին, բայց գտնվում էր աստղի անմիջական հարևանությամբ։
Այարչայ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի ճանապարհային կայաններ
Էկզոմոլորակ
Հայտնաբերման պատմություն
Աստղագետների մոտ ընդունված է այդպիսի մոլորակներն անվանել «տաք յուպիտերներ»։
2004 թվականին ստացվել է 2M1207 շագանակագույն թզուկի մոտ գտնվող էկզոմոլորակի թեկնածուի ենթակարմիր ճառագայթներով առաջին պատկերը։
2008 թվականի նոյեմբերի 13-ին առաջին անգամ հնարավոր եղավ ստանալ միանգամից 3 մոլորակ ունեցող մոլորակային համակարգի պատկերը։
Մոլորակները պտտվում էին Պեգաս համաստեղությունում գտնվող HR 8799 աստղի շուրջ։
2008 թվական նոյեմբերի 13-ին առաջին անգամ հնարավոր եղավ նաև ուղղակի դիտումներով նկատել Ֆոմալգաուտ Բ մոլորակը, որը պտտվում էր Ֆոմալգաուտ աստղի շուրջ ։
2011 թվականին Նոտր Դամի համալսարանից Դևիդ Բենեթը(Ինդիանա, ԱՄՆ) 2006-2007թ թվականների ընթացքում Նոր Զելանդիայում գտնվող Մունտ Ջոն համալսարանական աստղադիտարանում 1.8 մետրանոց դիտակի օգնությամբ կատարված դիտարկումների հիման վրա հայտարարեց 10 միայնակ յուպիտերանման էկզոմոլարկների գոյության մասին, որոնցից երկուսը հնարավոր է հանդիսանում են մոտակա աստղերի մեծ ուղեծրային արբանյակներ ։
2011 թվականին դեկտեմբերին Կեպլեր աստղադիտակի օգնությամբ բնակելի գոտում հայտնաբերվեց առաջին գերերկիրը՝ Կեպլեր 22 Բ-ն ։
2011թ. դեկտեմբերի 20-ին Կեպլեր աստղադիտակի օգնությամբ Կեպլեր 20 աստղի մոտ հայտնաբերվեցին ևս 2 էկզոմոլորակներ, որոնցից մեկի՝ Կեպլեր 20 Ե-ի, զանգվածը համեմատական էր Երկրի զանգվածին(շառավիղը՝ 0.87 Երկրի շառավիղ, զանգվածը՝ 0.39-1.67 երկրային զանգված), իսկ մյուսը՝ Կեպլեր 20 Ֆ-ն, ուներ 0.045 Յուպիտերյան զանգված և 1.03 երկրայի շառավ ։
2012 թվականի փետրվարի 22-ին Հարվարդ-Սմիթսոնյան աստղագիտական կենտրոնի գիտնականները Երկրից 40 լուսատարի հեռավորության վրա հայտնաբերեցին առաջին էկզոմոլորարկը՝ GJ 1214 b, որը, ենթադրաբար, հանդիսանում էր մոլորակ-օվկիանոս ։ Վերջին ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ GJ 1214 b-ն ունի ջրածնահելիումային մթնոլորտ, առկա է մեթանի ցածր մակարդակ։ Հայտնաբերվեց ամպերի առկայություն 0.5 բար ճնշումով, որը չի համընկնում ջրային գոլորշիներով հագեցած մթնոլորտի հատկությունների հետ ։ Կարմիր գաճաճի շուրջ պտտման պարբերությունը 38 ժամ է, հեռավորությունը՝ շուրջ 2 միլիոն կիլոմետր։ Մակերևույթին ջերմաստիճանը մոտավորապես 230 °C է։
2015 թվականին հայտնաբերվել է էկզոմոլորակ, որը նման է երիտասարդ Յուպիտերին ։
Աստղագիտական արբանյակներ
2010 թվականի մարտին COROT-ը հայտնաբերել է յոթ էկզոմոլորակ և մի գորշ թզուկ։
Էկզոմոլակների դասեր
Ըստ Սուդարսկու դասակարգման առանձնացվում են էզկոմոլորակների հետևյալ տեսակներ.
Գոյություն ունեն էկզոմոլորակների կատալոգներ, այդ թվում նաև կազմված ՆԱՍԱ-ի կողմից, և էկզմոլորակների եվրոպական հանրագիտարան։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արտաարեգակնային մոլորակներ Կատեգորիա:Մոլորակների տեսակներ
Ժողովածու (3125)
Ժողովածու 3125, Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 3125 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1766 թվականին։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 22x15,5 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 418 թերթից։ Գրված է միասյուն, երկսյուն նոտրագրով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Հայկական հարց (հանդես)
«Հայկական հարց», հաս-քաղաքական, հայագիտական քառամսյա հանդես։ Խաչատուր Աբովյանի տուն-թանգարանի հրատարակչություն։
Պատմություն
Լույս է տեսնում 2012 թվականից Երևանում։ Հիմնադիր-խմբագիր՝ Հովհաննես Զատիկյան։ Տպագրում է հայագիտական, քաղաքագիտական, ազգային, կրոնական նյութեր, Խաչատուր Աբովյանի գրական ժառանգության անտիպ էջեր, աբովյանագիտական նոր ուսումնասիրություններ (հայերեն, ռուսերեն և անգլերեն), անդրադառնում է հայկական կյանքի կարևոր իրադարձություններին, «Աշխարհն այսօր» հավելվածում՝ միջազգային անցուդարձին։
Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր ճարտարապետների ցանկ
Ստորև ներկայացված է Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր ճարտարապետների ցանկը։ Ներկայացված են միայն այն անձինք, ում պատվավոր կոչումը շնորհվել է Հայաստանի Նախագահ Սերժ Սարգսյանի կողմից (2008 թ. ապրիլի 9-ից առ այսօր)։ Մինչ այդ կոչումը ստացածների ցանկը կտեղադրվի տվյալների ձեռքբերումից հետո։
2008 թվական
Կոչումը որևէ մեկին չի շնորհվել։
2012 թվական
Կոչումը որևէ մեկին չի շնորհվել։
2014 թվական
Կոչումը որևէ մեկին չի շնորհվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ՀՀ պատվավոր կոչումներ Կատեգորիա:ՀՀ վաստակավոր ճարտարապետներ Կատեգորիա:Ցանկեր:Հայաստան
Աստերոիդների ցանկ (225601-225700)
Աստերոիդների ցանկ (225501-225600) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (225701-225800)
«Սևոլ» լաստանավի աղետ
Հարավկորեական «Սևոլ» լաստանավի աղետ (세월, Sewol), լաստանավի խորտակում, որը տեղի է ունեցել 2014 թվականի ապրիլի 16-ին՝ Կորեական թերակղզու հարավ-արևմտյան ափին։ Լաստանավը ընթանում էր իր կանոնավոր ճանապարհով՝ Ինչոնից Ջեջու։ Նավը թեքվել և խորտակվել է։ Մահացել է 304 մարդ։
Աղետ
2012 թվականին «Chonghaejin Marine» ընկերությունը գնեց նավը, որը ստացավ «MV Sewol» անվանումը։ Այն 18 տարեկան էր և արդեն հին էր։ 1994-2012 թվականներից այն օգտագործել է ճապոնական «A-Line Ferry» ընկերությունը՝ բեռների և ուղևորների տեղափոխման համար։ Ուղևորների համար ավելացվել էր երկու տախտակամած և ընդլայնվել էր բեռների տարածքը։ Նախկին 116-ի փոխարեն նավը կարող էր տեղափոխել 956 անձ՝ ներառյալ անձնակազմը։
Սևոլը սկսել է իր գործունեությունը 2013 թվականի մարտի 15-ին։ Այն շաբաթական երեք անգամ Ինչոնից Ջեջու ճանապարհ էր անցնում, որը տևում էր 13,5 ժամ և 425 կմ։
Աղետի օրը լաստանավի վրա գտնվել է անձնակազմի 33 անդամ և 443 ուղևոր, որից 325-ը Անսան քաղաքի Դանվոն ավագ դպրոցի ուսուցիչներ և աշակերտներ էին։ Աշակերտները շջանավարտներ էին, ովքեր իրենց վերջին դպրոցական ամառային արձակուրդներին ճանապարհորդում էին Ջեջու կղզի։ Լաստանավը նաև 2142 տոննա բեռներ էր տեղափոխում, ներառյալ 185 ավտոմեքենաներ։
2014 թվականի ապրիլի 16-ին, տեղական ժամանակով 09:00-ին, Դոնգեչադոյից 20 կիլոմետր հեռավորության վրա, լաստանավից ուղարկվել է SOS ազդանշանը։ Դեպքի վայր են ուղարկվում Կորեայի առափնյա պահպանության նավերը, ռազմածովային ուժերի նավեր և ուղղաթիռներ։
Խորտակվող նավի առաջին ժամերին հայտնաբերվում է անձնակազմի անդամ, 27-ամյա կնոջ դի, իսկ ավագ դպրոցի աշակերտներից մեկը մահացել էր անհետաձգելի օգնության բաժին գնալուց հետո։
«Սևոլ» լաստանավի խորտակումը հասարակական լայն արձագանք է առաջացրել Հարավային Կորեայում։ Շատերը քննադատում էին կապիտանի, անձնակազմի, լաստանավի օպերատորի և կարգավորիչների գործողությունները։
2017 թվականի մարտի 22-ից 25-ը իրականացվել է լաստանավի բարձրացման գործողությունը ։
Հետաքննություն
Աղետից հետո, դատարանի որոշմամբ, ձերբակալվել են նավի կապիտան, 68-ամյա Լի Չոն Սոկը և նրա օգնականները ։ Հետաքննության ընթացքում պարզ դարձավ, որ պատահարի ընթացքում լաստանավի ղեկավարությամբ զբաղվել է 25-ամյա անփորձ կին շտուրման, որն այդ գծում աշխատում էր ընդամենը հինգ ամիս, իսկ նավատորմ էր եկել ընդամենը մեկ տարի առաջ։ Նախնական տվյալներով՝ չափազանց կտրուկ շրջադարձ է կատարվել, որն ուժեղ կողաթեքում է առաջացրել և բեռը սկսվել է տեղաշարժվել։ Նավը չի կարողացել կարգավորվել, թեքվել է կողքի վրա և վերջնական շրջվել է ։
Կապիտանը առաջիններից էր, որը լքել է լաստանավը։ Ուղևորները պնդում են, որ կապիտանը չի կարողացել ժամանակին գնահատել կատարվածի վտանգը և շատ ուշ է հայտարարել տարհանման մասին ։ Հարավային Կորեայի նախագահը քննադատաբար է մոտեցել խորտակված լաստանավի կապիտանի և «անձնակազմի որոշ անդամների» գործողություններին․
Ապրիլի 22-ին լաստանավի վթարի պատճառի նոր վարկած է առաջ քաշվել։ Հարավային Կորեայի ծովային գործերի և ձկնորսության նախարարության ներկայացուցիչների խոսքով, նավի ուղղության ավտոմատ տեղորոշման համակարգի տվյալների վերլուծությունը նոր պատկեր է ցույց տվել տեղի ունեցածի վերաբերյալ։ Ըստ նոր տարբերակի, իրավիճակը զարգացել է նմանատիպ սցենարով՝ շրջադարձ, բեռների տեղաշարժ, կողաթեքում և խորտակում, սակայն այժմ կորեացի փորձագետները սկսում են մտածել, որ մարդկային սխալի գործոնը չի եղել աղետի հիմնական պատճառը։ Պարզվում է, որ չափազանց կտրուկ շրջադարձ չի էլ եղել։ Այս առումով ավելի ուշադրությամբ ուսումնասիրվում է նավի տեխնիկական համակարգերի անսարքության մասին վարկածը ։
Նոյեմբերի 11-ին, Կվանգջու քաղաքի դատարանը լաստանավի կապիտանին դատապարտել է 36 տարվա ազատազրկման, չնայած նրան, որ հնարավոր էր Լիին մահապատժի դատապարտել։ Անձնակազմի մնացած 14 անդամները, ովքեր պատասխանատու էին նավագնացության և լաստանավի անվտանգության համար, դատապարտվել են 5-ից 30 տարվա ազատազրկմամբ ։ Դատավճռից երկու օր անց անձնակազմի ութ անդամներ, ներառյալ լաստանավի կապիտանը, վերաքննիչ բողոք են ներկայացնում՝ պահանջելով կասեցնել դատավճիռը և վերանայել գործը։ Լի Չոն Սոկը պահանջել է կրճատել պատժաչափը՝ իր տարիքի պատճառով։
2015 թվականի ապրիլի 28-ին Հարավային Կորեայի վերաքննիչ դատարանը կասեցրեց Կվանգջու քաղաքային դատարանի որոշումը՝ կապիտան Լի Չոն Սոկին մեղավոր ճանաչելով զանգվածային սպանության մեջ և դատապարտելով ցմահ ազատազրկման։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորտակված նավեր
Լեոնարդու Ժարդիմ
Խոսե Լեոնարդու Նունես Ալվես Սուսա Ժարդիմ (José Leonardo Nunes Alves Sousa Jardim, ), պորտուգալացի ֆուտբոլային մարզիչ, որը առավել հայտնի է դարձել 2014-2018 թվականներին ֆրանսիական «Մոնակո» ակումբը գլխավորելու ընթացքում։
Մարզչական կարիերա
Ժարդիմը ծնվել է Վենեսուելայի Անսոատեգի նահանգի Բարսելոնա քաղաքում, նրա ծնողները պորտուգալիայից են, որտեղ ավելի ուշ տեղափոխվել է ինքը՝ Լեոնարդոն։ 2001 թվականին՝ 27 տարեկան հասակում նա սկսել է իր մարզչական կարիերան՝ որպես պորտուգալական «Դեպորտիվո դե Կամաս» ակումբի մարզչի օգնական  ։
Դրանից հետո Ժարդիմը նշանակվել է «Շավես» ակումբի գլխավոր մարզիչ, որի հետ նա ընդգրկվել է Պորտուգալիայի երկրորդ լիգա 2007/08 մրցաշրջանում։ 2009 թվականի ամռանը մեկ այլ պորտուգալական ակումբ՝ Բեյրա-Մարը, հետաքրքրված է եղել Լեոնարդ Ժարդիմի ծառայություններով, որում Ժարդիմը հետագայում աշխատել է 2 տարի՝ իր աշխատանքի ընթացքում կրկին առաջխաղացում վաստակելով, բայց այս անգամ բարձրագույն խմբում ։
«Բրագա»
2011 թվականի մայիսին Ժարդիմը նշանակվել է «Բրագայի» գլխավոր մարզիչ՝ փոխարինելով «Սպորտինգ» մեկնած Դոմինգոս Պասիենցիային։ 2011/12 մրցաշրջանի ավարտին ակումբը գրավել է 3-րդ տեղը և իրավունք ստացել մասնակցելու Չեմպիոնների լիգային։ Մասնագետը 15 հանդիպման ընթացքում թիմի հետ նվաճել է ռեկորդային հաղթանակների շարքը։ Սակայն մրցաշրջանի ավարտին Ժարդիմը հրաժարական է տվել «Բրագայի» նախագահ Անտոնիո Սալվադորի հետ կոնֆլիկտի պատճառով ։
«Օլիմպիակոս»
2012 թվականի հունիսի 5-ին Ժարդիմը ստանձնել է հունական «Օլիմպիակոս» ակումբը՝ ակումբի հետ կնքելով երկամյա պայմանագիր և փոխարինելով ընտանեկան պատճառներով պաշտոնանկ եղած Էռնեստո Վալվերդեին ։ Եվս մեկ անգամ, նրա մարզած ակումբը ռեկորդ է սահմանել՝ 17 խաղում անընդմեջ չպարտվելով։ 2013 թվականի հունվարի 19-ին պորտուգալացին անհայտ պատճառներով խզել է պայմանագիրը «կարմիր-սպիտակների» հետ ։ Ժարդիմի հեռանալուց հետո ակումբը դարձել է Հունաստանի չեմպիոն և գավաթակիր։
Սպորտինգ
2013 թվականի մայիսի 20-ին հայտարարվել է, որ Ժարդիմը նշանակվել է Լիսաբոնի «Սպորտինգի» նոր գլխավոր մարզիչ։ Ժարդիմի գլխավորությամբ «Սպորտինգին» հաջողվել է 2009 թվականից ի վեր առաջին անգամ վերադառնալ Չեմպիոնների լիգայի մրցաշար՝ առաջնությունում զբաղեցնելով 2-րդ տեղը՝ առաջատար «Բենֆիկային» հետ ունենալով յոթ միավորով ։
«Մոնակո»
2014 թվականի հունիսի 6-ին պորտուգալացին ստանձնել է «Մոնակոյի» մարզչի պարտականությունը՝ ստորագրելով երկամյա պայմանագիր ։
Ժարդիմի գլխավորությամբ առաջին երկու մրցաշրջաններում «Մոնակոն» ցուցադրել է բավականին վստահ խաղ՝ երկու անգամ դառնալով Ֆրանսիայի առաջնության բրոնզե մեդալակիր ։ Ժարդիմի երրորդ մրցաշրջանը «Մոնակոյի» համար հաղթական էր. թիմը 17 տարվա մեջ առաջին անգամ նվաճել է Ֆրանսիայի առաջնության տիտղոսը և սենսացիոն կերպով հասել Չեմպիոնների լիգայի կիսաեզրափակիչ՝ պարտվելով «Յուվենտուսին»։ Ժարդիմը մրցաշրջանի ավարտին Ֆրանսիայում ճանաչվել է տարվա մարզիչ   :
2018 թվականի հոկտեմբերի 11-ին ակումբի պաշտոնական կայքը հայտարարել է մասնագետի հեռացման մասին թիմի անբավարար արդյունքների պատճառով։ Լիգա 1-ում կայացած 9 տուրից հետո թիմը միայն վեց միավորով գտնվում էր դուրս մնալու գոտում ։ Չեմպիոնների լիգայում երկու տուրից հետո թիմը մեկ միավոր չուներ հաշվին՝ պարտվելով երկու հանդիպումներում էլ ընդհանուր 1:5 հաշվով։ Ժարդիմին փոխարինել է Թիերի Անրին՝ պայմանագիր կնքելով «Մոնակոյի» հետ մինչև 2021 թվականի ամառը  ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Պորտուգալացի ֆուտբոլային մարզիչներ Կատեգորիա:Պորտուգալացի ֆուտբոլիստներ
Աբդուլ Ղանի Բարադար
Մոլլա Աբդուլ Ղանի Բարադար, նաև հայտնի է որպես մուլլա Բարադար Ահունդ,  աֆղանական «Թալիբան» շարժման դաշտային հրամանատարն ու քաղաքական թևի առաջնորդը։ 1994 թվականի ստեղծված «Թալիբան» ահաբեկչական շարժման հիմնադիրներից մեկը։ Մոլլա Մուհամմեդ Օմարի տեղակալը (հնարավոր է նաև ազգականը) և Քվետտա Շուրայի խորհրդի ղեկավարը։ 2009 թվականից մինչև 2021 թվականը դե ֆակտո դիտարկվել է որպես «Թալիբանի» առաջնորդ , թեև շարժման դե յուրե առաջնորդը իսլամական աստվածաբան Հայբաթուլա Ախունձադան է ։
Կենսագրություն
Էթնիկ ծագմամբ պուշթուն է՝ դուրրանի ցեղի պոպալզայ կլանից ։ Աֆղանստանում պատերազմի ժամանակ կռվել է խորհրդային զորքերի դեմ ։ 1994 թվականին օգնել է Օմարին՝ հիմնել «Թալիբանը»։ Ղանին, որը նաև հայտնի է որպես Աբու Հաֆս Նեջդա, կազմակերպել է վերապատրաստման ճամբարներ և հարձակումներ է ծրագրել ցեղային առաջնորդների և օտարերկրացիների վրա ։
Թալիբների կառավարման ժամանակ (1996-2001) տարբեր պաշտոններ է զբաղեցրել, այդ թվում եղել է Հերաթ և Նիմրուզ նահանգների կառավարիչը և Արևմտյան Աֆղանստանում ռազմական կորպուսի հրամանատարը ։ ԱՄՆ պետդեպարտամենտը նրան դիտարկել է որպես գլխավոր շտաբի պետի տեղակալ և Քաբուլի ռազմական կորպուսի հրամանատար ։ Ինտերպոլը նրան համարում էր պաշտպանության նախարարի տեղակալ ։
2010 թվականի փետրվարի 8-ին ձերբակալվել է Պակիստանի հետախուզության կողմից ։
2013 թվականի սեպտեմբերի 21-ին Աֆղանստանի կառավարության խնդրանքով վաղաժամկետ ազատ է արձակվել Պակիստանի բանտից ։
2021 թվականի օգոստոսի 15-ին Աֆղանստանի կառավարական ուժերի վրա «Թալիբան» շարժման հաջող հարձակումից հետո, երբ երկրի կառավարությունը տապալվեց և նախագահ Աշրաֆ Հանին փախավ երկրից, երկրի վրա վերահսկողությունն անցավ Աբդուլ Ղանի Բարադարին ։
2021 թվականի օգոստոսի 17-ին Բարադարը, 2001 թվականին «Թալիբանի» առաջին կառավարության անկումից հետո առաջին անգամ, վերադարձել է Աֆղանստան ։
2021 թվականի սեպտեմբերի 3-7-ը եղել է Աֆղանստանի Իսլամական Էմիրության կառավարության ղեկավարը ։
2021 թվականի սեպտեմբերի 7-ից Աֆղանստանի Իսլամական Էմիրության փոխվարչապետի պաշտոնակատարն է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:21-րդ դարի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Աֆղանստանի քաղաքական գործիչներ
Ռուբցովսկ
Ռուբցովսկ, քաղաք (1927-ից), Ռուսաստանի Ալթայի երկրամասի Ռուբցովսկի շրջանի վարչական կենտրոնը։ Գտնվում է Ալեյ գետի ափին։ Բնակչությունը՝ ։ Կա երկաթուղային կայարան։ Գյուղատնտ․ մեքենաշինության խոշոր կենտրոն է։ 1941 – 1945-ին Ռուբցովսկում կառուցվեցին Ալթայի տրակտորային և գյուղատնտ․ մեքենաշինության գործարանները։ Կա սննդի, թեթև և շինանյութերի արդյունաբերություն։ Ռուբցովսկում է Ալթայի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի երեկոյան ֆակուլտետը։ Ունի մեքենաշինական տեխնիկում, սովխոզ–տեխնիկում, բժշկական, մանկավարժական և երաժշտ․ ուսումնարաններ, դրամատիկական թատրոն, հեռուստակենտրոն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ալթայի երկրամասի բնակավայրեր
Բրուտի բերդ
Երրորդ խմբի ամրոցներին ենք վերագրում նաև Գեղարքունիքի մարզի Արծվանիստ գյուղից չորս կիլոմետր դեպի արևելք գտնվող, այսպես կոչված է Բրուտի բերդը։
Թանդեր Բեյ (Օնտարիո)
Թանդեր Բեյ (Thunder Bay), քաղաք Կանադայում` Օնտարիո նահանգի արևմտյան մասում։ Տեղակայված է Կամինիստիկվա գետի գետաբերանի Վերին լճի հյուսիսային ափին ։
Բրուտի բերդ
Պարիսպներ
Ամրոցը, ունեցել է տեղական պաշտպանական նշանակություն, ինչպես մի շարք այլ ամրոցներ։
Թանդեր Բեյ (Օնտարիո)
Թանդեր Բեյը կազմավորվել է 1970 թվականին Ֆորտ Ուիլյամ, Պորտ Արթուր քաղաքների և հարակից Նիբինգ և Մակինտայր թաունշիփների միավորման արդյունքում ։ Միավորման պահին երկու քաղաքներից յուրաքանչյուրն ունեցել է շուրջ 50 հազար բնակիչ։ Միավորումից հետո բնակչության աճը դանդաղել է ։
Բրուտի բերդ
Շրջակայքը
Ամրոցում և նրանից դուրս երևում են բազմաթիվ բնակարանների ավերակներ, տների պատերի կառուցման տեխնիկան նման է ամրոցի պարիսպների կառուցմանը։
Թանդեր Բեյ (Օնտարիո)
Թանդեր Բեյն աչքի է ընկնում երկրում հանցավորության միջին մակարդակի համեմատությամբ շատ բարձր ցուցանիշով ։ Այն Կանադայի խոշոր քաղաքային կազմավորումների մեջ առաջատարն է մեկ շնչին բաժին ընկնող սպանությունների քանակով և համարվում է «սպանությունների մայրաքաղաք» ։ Մեկ այլ խնդիր է աճող թմրամոլության հետևանքով առաջացած թալանը ։
Բրուտի բերդ
Շրջակայքը
Ամրոցում և նրա մոտակա շրջակայքում ջուր չկա։
Գրականություն
Կատեգորիա:Կիկլոպյան ամրոցներ Կատեգորիա:Նախնադարյան Հայաստան Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Թանդեր Բեյ (Օնտարիո)
Թանդեր Բեյում է գտնվում Լեյքհեդ համալսարանը, ինչպես նաև Կոնֆեդերեյշն քոլեջը ։
Պատմություն
Մինչև եվրոպացիների ժամանումը Վերին լճի հյուսիսային ափի վերին մասում ապրում էին Օջիբվե համայնքները։ 17-րդ դարում այստեղ են եկել պուշնինայի ֆրանսիացի վաճառականները։ 1679 թվականին ֆրանսիացիները Կամինիստիկվա գետի վրա կառուցել են Կամինիստիգուայան նավահանգիստը, սակայն ավելի ուշ լքել են այն։ Այստեղ մշտական բնակություն հաստատել են 1803 թվականից, երբ Հյուսիս-Արևմտյան ընկերությունը կառուցել է Ֆորտ Ուիլյամը։ 19-րդ դարի սկզբին այն Կանադայի պուշնինայի առևտրի կենտրոնն էր, սակայն Հյուսիս-Արևմտյան և Հուդզոնովի ընկերությունների միավորումից հետո նրա նշանակությունը թուլացել է ։ Դարի կեսերին տարածաշրջանի հիմնական ճյուղը դարձել է օգտակար հանածոների՝ պղնձի, ոսկու, արծաթի արդյունահանումը ։
Այդ ժամանակ Կանադան սկսեց հետաքրքրություն ցուցաբերել դեպի արևմուտք էքսպանսիայի նկատմամբ։ Ինժեներ Սայմոն Դոուսոնին հանձնարարվել էր ճանապարհ հարթել դեպի Ֆորտ Հարրի, այժմյան՝ Վինիպեգ։ Կամինիստիկվա գետի գետաբերանը նավարկության համար պիտանի չէր, և «Դոուսոնի ճանապարհի» համար ելակետ էր ընտրվել Ֆորտ Վիլյամից հյուսիս-արևելք գտնվող «դեպոն»՝ 1805 թվականից ի վեր ծառայելով որպես նավերի իջեցման վայր։ 1870 թվականին գնդապետ Ուոլսլին, որը ժամանել էր Ռեդ-Ռիվերում ապստամբությունը ճնշելու համար, դեպոն վերանվանել Է «արքայազն Արթուրի նավահանգիստ»՝ ի պատիվ Վիկտորիա թագուհու երրորդ որդու ։ Լավագույն նավահանգիստների և արծաթի հայտնագործման շնորհիվ արքայազն Արթուրի նավահանգիստն արագորեն վերաճեց, իսկ 1884 թվականին վերանվանվեց Պորտ-Արթուր։ 1875 թվականին Ֆորտ Վիլյամում սկսված Կանադական Խաղաղօվկիանոսյան երկաթուղու շինարարությունը նոր կյանք է հաղորդել դրան՝ առաջացնելով աշխատողների և ներգաղթյալների ներհոսք, և հարատև անվստահություն ու մրցակցություն է առաջացրել բնակավայրերի միջև ։
Արծաթի հանածոների նվազման հետևանքով դարի վերջին առաջատար էր անտառտնտեսությունը։ Գերանը ձիերի օգնությամբ հասցրնում էին գետափ, որտեղից դրանք լաստառաքվում էին լճի ափին գտնվող Վերին անտառափորերին:1882 թվականին ավարտվել է առաջին երկաթուղային գծի կառուցումը, և հացահատիկի փոխադրումների աճող հոսքը հանգեցրել է Ֆորտ Ուիլյամի բարգավաճմանը։ Երկու տարի անց կառուցվել է առաջին էլեվատորը, իսկ 1920-ին տարածաշրջանի նավահանգիստներն ունեին հացահատիկի ամենամեծ պաշարը Հյուսիսային Ամերիկայում ։
20-րդ դարասկզբից բարձրացվել է Ֆորտ Ուիլյամի և Պորտ Արթուրի միավորման հարցը։ 1920 և 1958 թվականներին անցկացվել են միավորման մասին պլեբիսցիտներ, սակայն դրանք ոչնչի չեն հանգեցրել։ 1969 թվականին Օնտարիո նահանգի կառավարությունը 1970 թվականի հունվարի 1-ից երկու քաղաքների միավորման մասին հրամանագիր էր հրապարակել, և նրանց բնակիչներին առաջարկվել էր ընտրել անվանումը։ Քվեարկության ժամանակ քիչ առավելությամբ հաղթել է «Թանդեր Բեյ» տարբերակը ։
Տնտեսություն
Թանդեր Բեյը խոշոր տրանսպորտային հանգույց և նավահանգիստ է, ինչպես նաև համանուն շրջանի կենտրոնը։ Քաղաքում տեղակայված են նաև մեքենաշինության, փայտամշակման և թղթային արդյունաբերության ձեռնարկություններ։ Անտառային արդյունաբերությունը տարածաշրջանի աշխատատեղերի ապահովման հիմնական աղբյուրն է։ Նավահանգստի միջոցով արտահանվում են անտառային արդյունաբերության արտադրանքը, ածուխը և կալիումի աղը, բայց նավահանգստի արտահանման հիմնական օբյեկտը (70%-ից ավելին) մնում է հացահատիկը։ Թանդեր Բեյ նավահանգստի հացահատիկի պահպանման շինությունները աշխարհի ամենամեծ կառույցներից են։ Բացի այդ, արդյունաբերությունը ներառում է երկաթուղային վագոնների արտադրությունը, նավանորոգումը, մասնագիտացված սարքավորումների հավաքումն ու կենսատեխնոլոգիան։ Զբաղվածությունն ապահովում են տուրիզմի, կառավարման և սպասարկման ոլորտները ։
Բնակչություն
2016 թվականի մարդահամարի համաձայն՝ բնակչությունը կազմում է 107 909 մարդ, մետրոպոլիան՝ 121 621 բնակիչ։
Սպորտ
1995 թվականին քաղաքում անցկացվել է դահուկային սպորտների աշխարհի առաջնություն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կանադայի քաղաքներ Կատեգորիա:Նավահանգստային քաղաքներ Կատեգորիա:Հյուսիսային Ամերիկայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Հանցագործություններ
Բազարա (Մարդինի գավառ)
Բազարա, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Մարդինի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ստարոկիրգիզովո
Ստարոկիրգիզովո (Старокиргизово, Иҫке Ҡырғыҙ), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Իլիշևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 478 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Իլիշևսկի շրջանի բնակավայրեր
Սառը պատերազմ
Սառը պատերազմ (Cold War, Холодная война), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո սկիզբ առած համաշխարհային աշխարհաքաղաքական, ռազմական, տնտեսական և գաղափարական առճակատում Արևմուտքի (Միացյալ Նահանգներ, ՆԱՏՕ-ի դաշնակիցներ և այլք) և Սոցիալիստական ճամբարի (ԽՍՀՄ և Վարշավյան համաձայնագրի դաշնակիցներ) երկրների միջև։
Ուժերի նոր դասավորությունը
Երկրորդ աշխարհամարտից հետո ձևավորվեց աշխարհաքաղաքական նոր վիճակ։ Ասպարեզից ժամանակավորապես հեռացան Գերմանիան, Իտալիան, Ճապոնիան։ Մեծ Բրիտանիան Արևմուտքի առաջատար տերության կարգավիճակը զիջեց ԱՄՆ-ին։ Պատերազմի հետևանքով թուլացած Ֆրանսիան այլևս չէր կարող պահպանել նախկին՝ Վերսալ-վաշինգտոնյան աշխարհակարգում ունեցած իր դերը։
Հաղթող պետություններից գերակշիռ դիրք ստացան ԽՍՀՄ-ը և ԱՄՆ-ը, որոնք դարձան համաշխարհային քաղաքականության նոր կենտրոններ։ Եվրոպակենտրոն աշխարհը մնաց անցյալում, ավելին՝ Եվրոպան ինքը դարձավ ԱՄՆ-ի և ԽՍՀՄ-ի ազդեցության ոլորտների բաժանման տարածաշրջան։
Ֆաշիզմի նկատմամբ տարած հաղթության մեջ ունեցած իր ներդրման շնորհիվ աննախադեպ աճել էր ԽՍՀՄ-ի հեղինակությունը։ Ընդլայնվել էր նրա ազդեցության ոլորտը ոչ միայն Եվրոպայում, այլ նաև Ասիայում։ Խորհրդային բանակի կողմից ազատագրված եվրոպական երկրներում շատ արագ ձևավորվեցին խորհրդամետ վարչակարգեր, իսկ մյուս երկրներում մեծ թափ էր հավաքել կոմունիստական շարժումը։ Կար իրական հնարավորություն, որ այդտեղ էլ կհաստատվեն սոցիալիստական վարչակարգեր։ Խորհրդային Միության նկատմամբ աճել էր եվրոպացիների հետաքրքրությունը, իսկ ԱՄՆ–ի մասին նրանց պատկերացումները խորհրդանշվում էին քաղաքակրթական կարևոր արժեքներով՝ ազատություն, սոցիալիստական արդարություն, ստեղծագործ աշխատանք։
ԽՍՀՄ ղեկավար Իոսիֆ Ստալինը օգտագործեց այս կացությունը՝ նպաստելով Եվրոպայում և Ասիայում սոցիալիստական նոր պետությունների առաջացմանը։
Արևմտյան կապիտալիստական աշխարհում անվիճելի դարձած ԱՄՆ-ը չէր կարող համակերպվել ԽՍՀՄ-ի քաղաքական ազդեցության ծավալման հետ։ Որպես հետևանք՝ ԱՄՆ-ը և ԽՍՀՄ-ը չկարողացան պահպանել պատերազմի տարիներին ձևավորված համագործակցային հարաբերությունները։ Կրկին առաջին տեղ մղվեցին գաղափարախոսական և քաղաքական հակասությունները։ Դրանց խորքում ընկած էին երկու գերտերությունների համաշխարհային գերիշխանության հասնելու ձգտումները։
Սառը պատերազմի սկիզբը
ԱՄՆ-ի նախագահ Թրումանը 1947 թ. փետրվարին Կոնգրեսին հղված իր ուղերձում ձևակերպեց Եվրոպան խորհրդային ծավալապաշտությունից փրկելու ծրագիրը։ Նախատեսվում էր մեծածավալ տնտեսական օգնություն տրամադրել եվրոպական երկրներին և ստեղծել արևմտյան երկրների ռազմաքաղաքական խմբավորում ԱՄՆ-ի հովանու ներքո։ ԽՍՀՄ-ի սահմանագծի երկայնքով տեղակայվելու էին ամերիկյան ռազմակայաններ, անհրաժեշտության դեպքում կկիրառվեին նաև զինված ուժեր՝ ընդդեմ ԽՍՀՄ-ի ու նրա դաշնակիցների։ Թրումանի «դրույթը» (դոկտրինան) երկու գլխավոր նպատակ էր հետապնդում՝ չթույլատրել ԽՍՀՄ-ի և նրա գաղափարախոսության հետագա տարածումը, իսկ հնարավորության դեպքում նաև հետ շպրտել ԽՍՀՄ-ին իր ազդեցության նախկին սահմանները։
ԱՄՆ-ի արտաքին քաղաքական նոր կուրսի գործադրման առաջին քայլը եղավ Մարշալի պլանը, որով 1948-1951 թթ. 12,4 միլիարդ դոլար տրամադրվեց Արևմտյան Եվրոպայի երկրներին։ Դրա շնորհիվ կտրուկ աճեց ԱՄՆ-ի ազդեցությունը այդ երկրներում։
Գաղափարախոսական հակամարտությունը դրսևորվեց նաև գերտերությունների ներքին կյանքում։ Այլախոհության ճնշումը, «հակապետական» գործունեության համար հազարավոր մարդկանց հալածանքների և պատժի ենթարկելը դարձան սովորական երևույթ։ ԱՄՆ-ի և ԽՍՀՄ-ի դիմակայությունը չվերածվեց նրանց միջև պատերազմի։ Սակայն միջուկային զենքի կրառման սպառնալիքը, տնտեսական, քաղաքական և հոգևոր-մշակութային առճակատումը մշտական վտանգ էին ներկայացնում միջազգային խաղաղությանն ու անվտանգությանը։ Ահա թե ինչու 1946 թ. մինչ 1980-ական թթ. վերջերը բնութագրվել է որպես սառը պատերազմ։
Արևմտյան և Արևելյան խմբավորումների ձևավորումը
ԱՄՆ-ը և ԽՍՀՄ-ը աշխարհի երկրների ու ժողովուրդների առջև դնում էին զարգացման երկու հեռանկար կապիտալիստական կամ սոցիալիստական։ Գերտերությունները փորձում էին ժողովրդավարության, ազատության, հավասարաթյան, մարդու իրավունքների պաշտպանության կամ սոցիալիզմի հաստատման քողի տակ հասնել համաշխարհային գերիշխանության։ Այդ նպատակին հետամուտ նրանք օգտագործում էին իրենց ողջ ներուժն ու հնարավորությունները։ ԱՄՆ-ը հայտարարում էր, որ պայքարում է «ազատ աշխարհը» կոմունիզմի վտանգից փրկելու համար։ Իր հերթին Խորհրդային Միությունը հավաստիացնում էր, որ պայքարում է իմպերիալիզմի (կայսերապաշտության) շահագործումից աշխարհի ժողովուրդներին ու երկրներին ազատագրելու և ամբողջ աշխարհում կոմունիզմի (համայնավարության) հաղթանակին հասնելու համար։
Սառը պատերազմի ազդարարումից հետո պարզ դարձավ, որ աշխարհը բաժանվում է երկու բևեռների։ Աստիճանաբար ԱՄՆ-ի և ԽՍՀՄ-ի շուրջ ձնավորվեցին միմյանց հակադիր երկու խմբավորումներ։ Այս առումով շրջադարձային էր 1949 թվականը։
Ապրիլի 4-ին Վաշինգտոնում տասներկու երկրներ ստորագրեցին Հյուաիսատլանտյան դաշինքի (ՆԱՏՕ) ստեղծման պայմանագիրը։ Ստեղծման պահին ՆԱՏՕ-ի կազմ մտան ԱՄՆ-ը, Մեծ Բրիտանիան, Ֆրանսիան, Իտալիան, Բելգիան, Դանիան, Նորվեգիան, Նիդերլանդները, Լյուքսեմբուրգը, Պորտուգալիան, Իսլանդիան և Կանադան։ Երեք տարի անց նրա անդամ դարձան Հունաստանը և Թուրքիան, իսկ 1955 թ.՝ Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետաթյունը (Արևմտյան Գերմանիա)։ Ռազմաքաղաքական այս խմբավորումը պետք ապահովեր Արևմուտքի երկրների անվտանգությունը խորհրդային սպառնալիքից։ Անդամ երկրների վտանգի դեպքում ռազմական օգնություն պետք է ցուցաբերեին միմյանց։
Զուգահեռաբար ընթանում էր սոցիալիստական աշխարհի ձևավորման ու ԽՍՀՄ-ի շուրջ համախմբման գործընթացը։ Իրողություն դարձավ սոցիալիզմի համաշխարհային համակարգը։ 1945-1948 թթ. սոցիալիստական պետություններ դարձան Հարավսլավիան. Հյուսիսային Վիետնամը, Ալբանիան, Բուլղարիան, Լեհաստանը, Հունգարիան, Ռումինիան, Չեխոսլովակիան, Հյուսիսային Կորեան։ ՆԱՏՕ-ի ստեղծման տարում նրանց միացան Չինաստանը և Արևելյան Գերմանիան։ Մինչ այդ արևմտյան աշխարհին էր հարել Արևմտյան Գերմանիան (ամերիկյան, անգլիական և ֆրանսիական գոտիների միավորմամբ)։
Նույն՝ 1949 թ. Արևելյան Եվրոպայի երկրների մեծ մասը տնտեսապես միավորվեց Տնտեսական փոխօգնության խորհուրդ (ՏՓԽ) կոչվող կազմակերպության մեջ։ Երեք տարվա ընթացքում ԽՍՀՄ-ը անդամ երկրներին տրամադրեց 3 միլիարդ դոլարի արտոնյալ վարկ։
Այսպիսով՝ 1949 թ. աշխարհը պառակտվեց ոչ միայն ռազմաքաղաքական, այլ նաև տնտեսական առումով։ Արևմուտք-Արևելք բաժանումը դարձավ նոր աշխարհակարգի բնութագրիչը։
ԽՍՀՄ-ի շուրջ արևելաեվրոպական երկրների ռազմաքաղաքական խմբավորումը պաշտոնապես ձևակերպվեց միայն 1955 թ. մայիսի 14-ին, երբ Վարշավայում ԽՍՀՄ-ը, Ալբանիան, Բուլղարիան, ԳԺՀ-ն (Գերմանիայի ժողովրդավարական Հանրապետություն), Լեհաստանը, Հունգարիան, Ռումինիան և Չեխոսլովակիան ստորագրեցին պաշտպանական դաշինքի ստեղծման վերաբերյալ պայմանագիր։ Այսպես ավարտվեց աշխարհի բաժանումը երկու բևեռների՝ կապիտալիստական և սոցիալիստական։
Սպառազինությունների մրցավազքը, Տեղական պատերազմները
Սառը պատերազմի ժամանակաշրջանի բնորոշ կողմերից էր զենքի նորագույն տեսակների, հատկապես զանգվածային ոչնչացման զենքի, պատերազմի վարման եղանակների կատարելագործման մրցավազքը։ ԱՄՆ-ը և ԽՍՀՄ-ը տարեկան միլիարդավոր դոլարներ էին ծախսում սպառազինությունների ասպարեզում հակառակորդին գերազանցելու նպատակով։ 1949 թ. ԽՍՀՄ-ը նույնպես ստեղծեց ատոմային զենք, իսկ չորս տարի անց փորձարկեց աշխարհում առաջին ջերմամիջուկային ռումբը։ ԱՄՆ-ում ստեղծվեցին ռազմավարական ռմբակոծիչներ, իսկ ի պատասխան դրան ԽՍՀՄ-ում՝ միջմայրցամաքային հրթիռներ։ Տիեզերքի նվաճումից հետո մրցավազքը տեղափոխվեց նաև այս ոլորտ։ Հետագայում միջուկային զենքին տիրապետող տերություններ դարձան նաև Մեծ Բրիտանիան, Ֆրանսիան, Չինաստանը (հետսառըպատերազմյան շրջանում նաև Իսրայելը, Հնդկաստանը, Պակիստանը)։ Ինչպես այն ժամանակներում, այնպես էլ մեր օրերում մարդկության գլխին դեռ կախված է միջուկային պատերազմի և դրա հետևանքով համաշխարհային քաղաքակրթության վերացման վտանգը։