cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սուրբ Հոգի
Քրիստոնեություն
Այստեղից էլ բխում է Սուրբ Հոգու՝ Հոր և Որդու նկատմամբ ունեցած այն հարաբերությունը, որ հայտնի է «համագոյություն» անունով։ Իբրև երրորդաբանական հայտնություն այն որդեգրվել է Նիկիայի Ա տիեզերական ժողովի (325) կողմից և ունեցել հույժ կարևոր դեր Սուրբ Հոգու աստվածաբանության հաստատագրման ընթացքում։ Շնորհիվ այս վարդապետության եկեղեցին հակահարված է հասցրել աստիճանակարգային (սուբորդինացիոն) այն գաղափարներին, որոնց հետամուտ էր հունական իմաստասիրության քննաբանական (ռացիոնալիստական) մտածողությունը տակավին չթոթափած եկեղեցականների մի ստվար մասը։ Սրանց պարագլուխ Արիոսը Որդուն և Սուրբ Հոգուն համարել է արարածներ (որոնք, անշուշտ, բարձր էին կանգնած ստորին կարգի եղական էակներից)։ Սուրբ Հոգուն Աստվածության նկատմամբ ստորադաս էակ է համարել Մակեդոնը (Կոստանդնուպոլսի Բ տիեզերական ժողով 381)։
Աստվածաբանական միտքը Նիկիայի և Կոստանդնուպոլսի տիեզերաժողովների միջոցով, հանձին Աթանաս Ալեքսանդրացու, Բարսեղ Կեսարացու, Գրիգոր Նազիանզացու, Գրիգոր Նյուսացու և եկեղեցու այլ հայրերի, պայքար է ծավալել հերձվածների դեմ՝ հաստատելով Սուրբ Հոգու Աստվածությունն ու, իբրև համաբնույթ իրողություն, նրա՝ Հորից բխած լինելը ։
Հայտնությամբ (Աստվածաշունչ) և ավանդությամբ (երեք տիեզերաժողովների որոշումներ) առաջնորդվող Հայ եկեղեցու աստվածաբանության համաձայն, Սուրբ Հոգու Հայր Աստծո կամքի իրագործողն է և Որդի Աստծո գործունեության ներքին կազմակերպողը։ Նա Սուրբ Երրորդության իրավահավասար անդամներից մեկն է, Հոր և Որդու նման Անձնավորություն։ Լինելով Աստվածության Անձերից մեկը՝ Աստծո Հոգին պատշաճորեն «Սուրբ» ստորոգելին է կրում, որով նա տարբերվում է ադամորդիների հոգիներից։ Սուրբ Հոգու գործունեության նպատակն Աստծո արքայության ստեղծումն է յուրաքանչյուր անհատի մեջ և սրա շնորհիվ նրա վերածումն Աստծո տաճարի։ Սուրբ Հոգու անձնավորական գործունեության տարածքն անհատ եկեղեցին (հավատացյալը) և հավաքական եկեղեցին (հավատացյալների խումբ) է։ Ինչպես Սուրբ Հոգին, այնպես էլ Որդին Մխիթարիչ է, սակայն Սուրբ Հոգին ուղարկված է հանուն Որդու, նրա զոհագործության միջոցով, որպեսզի վկայի նրա մասին։ Ավետարանում Որդին և Հոգին ներկայանում են որպես աշխարհ ուղարկված երկու աստվածային դեմքեր։ Նրանցից առաջինը ուղարկված է, որպեսզի միավորվի մարդկային բնությանը և առողջացնի այն, իսկ երկրորդը՝ որպեսզի վերակենդանացնի մարդու անձն. ազատությունը։ Այս իրողությամբ հանդերձ Որդին և Սուրբ Հոգին (համաբնույթ լինելով Հորը) անդրանցական հարաբերության մեջ են աշխարհի նկատմամբ։
Հայ, և ոչ միայն հայ, վաղմիջնադարյան աստվածաբանության մեջ կարգորոշված է Սուրբ Հոգու 7 և 9 շնորհ։ Սուրբ Հոգու 7 շնորհներն են՝ իմաստությունը, բանականությունը, խորհրդազգացությունը, հզորությունը, գիտությունը, բարեպաշտությունը, աստվածավախությունը։ Հայ աստվածաբանները, ըստ հոգու երեք կարողության՝ մտքի, կամքի և զգայության, հայտանշում են Սուրբ Հոգու 9 շնորհներ. ա. վարդապետական, որ ներառում է իմաստությունը, ճանաչողությունը և հոգիների ընտրությունը, բ. ավետարանչական, որի մեջ մտնում են հավատքը, բժշկությունը, հրաշագործությունը, գ. հոգեկրական, որն ընդգրկում է մարգարեությունը, լեզվախոսությունը, թարգմանությունը ։ Սուրբ Հոգու շնորհները բազմաբնույթ ու բազմաբովանդակ են, սակայն նրանց նպատակը մեկն է՝ մարդու եկեղեցագործումն ու փրկությունը։
Մովսես Խորենացին, Ներսես Շնորհալին, Գրիգոր Է Անավարզեցին և ուր. հորինել են Հոգեգալստյանը նվիրված շարականներ։ Ներսես Լամբրոնացին գրել է «Ներբող ի Գալուստ ամենասուրբ Հոգւոյն Աստուծոյ» երկը, որտեղ ոչ միայն տարփողվում, այլև աստվածաբանորեն արժեքավորվում են Սուրբ Հոգու շնորհները։ Սուրբ Հոգին պանծացվում է Գրիգոր Նարեկացու, Ներսես Շնորհալու, Հովհաննես Երզնկացու, Ստեփանոս Թոխաթեցու և այլոց տաղերում ու գանձերում։ Հայ միջնադարյան մանրանկարչության մեջ Սուրբ Հոգին պատկերվում է գլխավորաբար «Մկրտության» հորինվածքում ՝ համաձայն եկեղեցու հայրերի սահմանած կանոնական միօրինակության։ Այստեղ Սուրբ Հոգին սովորաբար պատկերվում է աղավնու կերպարանքով, հաճախ էլ ներկայացվում Աստծո օրհնող Աջի տեսքով։ Անանիա Սանահնեցին, Վանական Վարդապետը, Գրիգոր Տաթևացին և ուր. իրենց դավանաբանական աշխատություններում, հենվելով Աստվածաշնչի վրա, արձանագրում են, որ այստեղ հիշատակված «Աստծո մատը» ակնարկում է Սուրբ Հոգուն։
Իսլամ
Ղուրանում «Սուրբ Հոգին» (روح القدس) հիշատակվում է չորս անգամ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Քրիստոնեություն Կատեգորիա:Կրոն Կատեգորիա:Աստվածաշունչ Կատեգորիա:Սուրբ գրքեր Կատեգորիա:Քրիստոնեական տերմիններ
Դեյվ Իսթ
Դևիդ Բրուսթեր կրտսեր (David Brewster Jr., ), ամերիկացի ռեփեր, ով ավելի հայտնի է Դեյվ Իսթ (Dave East) բեմական անվամբ։
Կարիերա
Երաժշտական կարիերան սկսել է 2010 թվականին՝ թողարկելով իր «Change of Plans» կոչվող առաջին միքսթեյպը ։ 2011-2013 թվականների ընթացքում ևս մի քանի միքսթեյպ թողարկելուց հետո, 2014 թվականին նա ստորագրեց պայմանագիր ամերիկացի ռեփեր Նեսի Mass Appeal Records ձայնագրման լեյբլի հետ ։ Այդ լեյբլի անդամ դառնալուց հետո Իսթը թողարկեց «Black Rose» միքսթեյպը, որն էլ նրան տվեց ավելի մեծ ճանաչում ։ 2015 թվականին թողարկվեց նրա «Hate Me Now» միքսթեյպը, որի երգացանկը ներառում է զուգերգեր Փուշա Թիի, Ռիկո Լավի, Սթայլս Փիի, Ջադակիսի, Ֆլոյդ Մայլսի, Նեսի և Թրիստան Ուայլդսի հետ ։
2016 թվականի հունիսին ամերիկյան «XXL» ամսագիրը Իսթին ընդգրկեց իր ամենամյա «Freshman» ցանկում, որում ընդգրկվում են լավագույն 10 նորեկ ռեփերները ։ 2016 թվականի սեպտեմբերին նա ելույթ ունեցավ BET Hip Hop Awards մրցանակաբաշխությունում ։ Նույն ամսում նա ստորագրեց պայմանագիր Def Jam Recordings լեյբլի հետ և թողարկեց իր «Kairi Chanel» միքսթեյպը, որը Billboard 200 հիթ շքերթում զբաղեցրեց 38-րդ հորիզոնականը ։
2017 թվականի հունվարին Իսթը նկարահանվեց BET հեռուստաալիքի «Being Mary Jane» հեռուստասերիալում ։ 2017 թվականի օգոստոսին թողարկվեց նրա «Paranoia: A True Story» մինի ալբոմը, որի երգացանկում ընդգրկված է «Perfect» սինգլը երգիչ Քրիս Բրաունի հետ համագործակցությամբ ։ Այդ մինի ալբոմը զբաղեցրել է 9-րդ հորիզոնականը Billboard 200-ում ։ 2017 թվականի սեպտեմբերին Իսթը վարեց առաջին Goldie Awards մրցանակաբաշխությունը ։
Անձնական կյանք
Իսթը մուսուլման է ։ Նա ունի դուստր՝ Քայրի Շանել Բրուսթերը, ով ծնվել է 2016 թվականի մարտին ։ Նա իր «Kairi Chanel» միքսթեյպը անվանել է դստեր անունով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1988 ծնունդներ Կատեգորիա:Հունիսի 3 ծնունդներ Կատեգորիա:Նյու Յորք քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի ռեփերներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երաժիշտներ Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Ռոնալդ Քոուզ
Ռոնալդ Կոուզ (Ronald Harry Coase, ), ամերիկացի ականավոր տնտեսագետ, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր՝ տրանսակցիոն ծախքերի և սեփականության իրավունքի հիմնահարցերի վերաբերյալ աշխատությունների համար (1991)։
Կենսագրություն
Ավարտել է Լոնդոնի տնտեսագիտական դպրոցը, դասավանդել նույն վայրում, ինչպես նաև Վիրջինիայի և Չիկագոյի համալսարաններում։ Եղել է իր անունը կրող ինստիտուտի գիտական ղեկավարը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տնտեսագետներ Կատեգորիա:Լոնդոն քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Անգլիացի նոբելյան մրցանակակիրներ Կատեգորիա:Նոր ինստիտուցիոնալիստ տնտեսագետներ Կատեգորիա:Լոնդոնի տնտեսագիտության և քաղաքական գիտությունների դպրոցի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Բրիտանական ակադեմիայի թղթակից-անդամներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ Կատեգորիա:Ամերիկացի պատմաբաններ Կատեգորիա:Բրիտանացի երկարակյացներ Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Բրիտանական ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Բրիտանացի գիտնականներ
Աջհամբույր
Աջհամբույրը բարեկրթության, քաղաքավարության, հարգանքի, հիացմունքի և նույնիսկ նվիրվածության ժեստ է։ Աջհամբույրը նախաձեռնում է բարևը ստացող անձը` ձեռքը ափի մեջ թեքելով դեպի ներքև կամ ողջույնը փոխանցող անձը՝ ձեռքը երկարելով դեպի դիմացինի ձեռքը։ Այն անձը, ով համբուրվում է, խոնարհվում դեպի մատուցվող ձեռքը և (հաճախ խորհրդանշականորեն) շրթունքներով հպվում նրա ձեռքին, միևնույն ժամանակ թեթևակի բռնելով առաջարկվող ձեռքը։ Այնուամենայնիվ, շրթունքները իրականում չեն դիպչում ձեռքին ժամանակակից ավանդույթի մեջ, հատկապես այն ֆորմալ միջավայրում, որտեղ կարող է լինել անհամապատասխան ցանկացած ինտիմ կամ ռոմանտիկ նախաձեռնությանը։ Ժեստը կարճ է, տևում է մեկ վայրկյանից էլ քիչ։
Աջհամբույրը ներկայումս հազվադեպ է դարձել և հիմնականում սահմանափակված է պահպանողական վերին խավի կամ դիվանագետների կողմից։
Թուրքիայում, Մալայզիայում, Ինդոնեզիայում, Սոմալիում և Բրունեյում ձեռքով համբուրելը և՛ իգական, և՛ արական սեռի տարեց մարդկանց՝ հիմնականում մերձավոր հարազատներին (ինչպես ծնողներին, պապիկներին, պապիկներին, այնպես էլ հորեղբայրներին կամ մորաքույրներին) և ուսուցիչներին ողջունելու ընդունված ձև է։ Երբեմն ողջունողը ձեռքը տանում է դեպի ճակատը։
Հարավային Իտալիայում, հատկապես Սիցիլիայում, «Ես համբուրում եմ Ձեր ձեռքերը» բանավոր ողջույնի ձևը (իտալ. ՝ «Bacio le mani») առաջացել է աջհամբույրի օգտագործումից։
Ասպետական ժեստ
Աջհամբույրը համարվում էր ջենտլմենի կողմից օրիորդին ողջունելու հարգալից ձև։ Այդ սովորությունն առաջացել էր հոլանդա-լիտվական արքայատոհմում և Իսպանիայում 17-րդ և 18-րդ դարերում։ Այս ժեստը դեռ երբեմն կիրառվում է կենտրոնական և արևելյան Եվրոպայում՝ Հոլանդիայում, Ավստրալիայում, Հունգարիայում, Սլովակիայում, Ռումինիայում և Ռուսաստանում։ Ավանդաբար, աջհամբույրը նախաձեռնում էր կինը, ով տղամարդուն առաջարկում էր իր ձեռքը, որպեսզի նա համբուրեր այն։ Այդ կինը պետք է լիներ միևնույն կամ ավելի բարձր սոցիալական դիրքի, քան տղամարդը։ Դա քաղաքավարության և խիստ բարեկրթության ժեստ էր և անքաղաքավարություն և նույնիսկ կոպտություն էր համարվում մեկնած ձեռքը մերժելը։ Այսօր այդ պրակտիկան շատ հազվադեպ է հանդիպում հյուսիսային Եվրոպայում և փոխարինվել է այտի համբույրով կամ ձեռքսեղմումով։
Այսօր աջհամբույրը կիրառվում է որպես ռոմանտիկ ժեստ, սովորաբար հրաժեշտ տալիս, և հաճախ նախաձեռնողը տղամարդն է։ Այն կարող էր օգտագործվել ավելի ավանդական և հուզական գրավչության զգացողություն փոխանցելու համար, քան մակերեսային, որը դարձել է 21-րդ դարի կարծրատիպը։ Ժեստը կարող է սխալ մեկնաբանվել որպես բնօրինակ ժեստի պարոդիա կամ ծաղր, և իսկապես երբեմն այն կարող է օգտագործվել որպես այդպիսին, բայց սա միշտ չէ, որ միակ նպատակն է։ Օրինակ ՝ ծիծաղելի չի լինի այն տղամարդը, ով իր ընկերուհուն բարի գիշեր ասելիս, համբուրում է ձեռքը,  բայց այն մարդը, ով մեծապես չարաշահում է այս գործելակերպը, ծիծաղելի կդիտվի,  ինչպես նաև այն մարդու համար, ում ձեռքը նա համբուրում է։
Մատանին համբուրելը
Ձեռքը համբուրելը կամ մասնավորապես մատանին ձեռքին համբուրելը նաև պաշտոնական անձին ողջունելու ձև էր կամ դիվանագիտական ​​ժեստ։ Ժեստը նշանակում էր հպանցիկ համբուրել խորհրդանշական մատանին՝ որպես անձի հեղինակության խորհրդանիշ։ Ժեստը տարածված էր եվրոպական վերին խավում 18-րդ և 19-րդ դարերի ընթացքում։ Այն սկսեց անհետանալ 20-րդ դարում՝ փոխարինվելով ձեռքսեղմամբ։ Այնուամենայնիվ, Ֆրանսիայի նախկին նախագահ Ժակ Շիրակը իր ապրանքային նշանն էր դարձրել, և այդ ժեստը դեռ հանդիպում է դիվանագիտական ​​իրավիճակներում ։
Կրոնական կիրառություն
Կաթոլիկ եկեղեցում կաթոլիկ հավատացյալը, հանդիպելով Պապին կամ կարդինալին կամ նույնիսկ ավելի ցածր աստիճանի հոգևորականին, համբուրում է նրա ձեռքի մատանին։ Սա հազվադեպ է դարձել պաշտոնական արարողակարգերում։ Երբեմն, բարեպաշտ կաթոլիկը համատեղում է ձեռքի համբույրը ձախ ծնկի վրա ծնկի իջնելու հետ՝ որպես հոգևոր բարձրաստիճան հոր համար ֆիզիկական հարգանքի նույնիսկ ավելի ուժեղ արտահայտություն։ Այնուհետև հոգևորականը հայրական ձևով կարող է իր մյուս ձեռքը դնել համբուրողի գլխին կամ նույնիսկ օրհնել նրան ձեռքով խաչակնքելով։ Կաթոլիկ եկեղեցում ավանդական է նաև համբուրել նորընծա քահանայի ձեռքերը նրա երդման արարողությունից հետո՝ ի պատիվ Քրիստոսի մարմնի, որը պահվում է քահանայի ձեռքերում՝՝ խաչի տեսքով, Սուրբ արարողության ժամանակ։
Արևելյան Ուղղափառ եկեղեցում տեղին է և սովորական, որ հավատացյալները հոգևորականներին ՝ քահանաներին կամ եպիսկոպոսներին, ողջունելը առավել պատշաճ դարձնելու համար, խոնարհվում էին՝ ասելով. «Հա՛յր, օրհնի՛ր» (քահանային) կամ «Վարդապե՛տ, օրհնի՛ր» (եպիսկոպոսին)։ Այնուհետև քահանան օրհնում է նրանց խաչի նշանի միջոցով, իսկ հետո ձեռքը դնում է ափի մեջ՝ հնարավորություն ընձեռնելով համբուրել աջը։ Ուղղափառ քրիստոնյաները համբուրում են իրենց քահանայի ձեռքերը ոչ միայն հարգելու իրենց հոգևոր խոստովանահորը, այլև հարգանքի տուրք մատուցելու  Քրիստոսի մարմնին, որը քահանան որպես խորհրդանիշ ուղղորդում է պատարագի ժամանակ, երբ նա պատրաստում է Սուրբ հաղորդություն։ Նաև սովորական պրակտիկա է, երբ քահանային նամակ  գրելիս սկսում ենք «Հա՜յր, օրհնի՛ր» բառերով, այլ ոչ թե «Հարգելի՛ հայր» և նամակը ավարտում «Որդիական խոնարհութեամբ մատչիմ ի համբոյր Ձերդ Սուրբ Աջոյն» բառերով, այլ ոչ թե «Անկեղծորեն»։
Պատարագի ժամանակ ստորին հոգևորականները համբուրում են քահանայի ձեռքը, երբ նա իրենց պարտականությունների ընթացքում ինչ-որ բան հանձնի իր աջ ձեռքով, օրինակ՝ գրիչ, և եպիսկոպոսի երկու ձեռքերն էլ, երբ նա ինչ-որ բան է տալիս, քանի որ եպիսկոպոսը օրհնություններ է տալիս երկու ձեռքերով։
7-րդ դարի սկզբին Իսլամական խալիֆայությունում աջհամբույրի մասին արձանագրություններ կան ։
Բահայի հավատն արգելում է աջհամբույրը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Համբույր Կատեգորիա:Ողջույն Կատեգորիա:Ժեստեր Կատեգորիա:Արևմտյան մշակույթ Կատեգորիա:Մերձավորարևելյան մշակույթ Կատեգորիա:Էթիկետ
Դեգո
Դեգո (Dego), կոմունա Իտալիայում, Լիգուրիա մարզում՝ Սավոնա գավառում։ Բնակչությունը ըստ 2008 թվականի տվյալների կազմում է 2014 մարդ, խտությունը՝ 30 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 68 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 17058։ Հեռախոսային կոդ՝ 019։
Բնակավայրի հովանավորն է Սուրբ Ամբրոսիոս Մեդիոլանցին։ Տոնը նշվում է դեկտեմբերի 7-ին։
Եղիշե Թադևոսյանի կիսանդրի (Երևան)
Եղիշե Թադևոսյանի կիսանդրի, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, հայ գեղանկարիչ Եղիշե Թադևոսյանի կիսանդրին Երևանի Շենգավիթ վարչական շրջանի գեղանկարչի անունը կրող փողոցում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ Կատեգորիա:Հայկ Թոքմաջյանի քանդակներ
Բենևսկոե
Բենևսկոե (Беневское), գյուղ Ռուսաստանի Պրիմորիեի երկրամասի Լազովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 646 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրիմորիեի երկրամասի Լազովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1871 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կուրտուտել
Կուրտուտել (Куртутель, Ҡыртүтәл), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Շարանսկի շրջանի կազմում։ Մտնում է Զիրիկլինսկի գյուղական խորհրդի կազմում։
Աշխարհագրական դիրք
Հեռավորությունը մինչև ՝
Ազգային կազմ
Ըստ 2002 թվականի մարդահամարի՝ գերակշռող ազգություններն են մարիները (93%)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Շարանսկի շրջանի բնակավայրեր
Գևորգ Հյուրմյուզյան
Գևորգ Հյուրմյուզյան (Հյուրմյուզ), հայ թարգմանիչ, եկեղեցական, կրթական, մշակութային գործիչ։
Կենսագրություն
Սովորել է Վենետիկի Մխիթարյանների վարժարանում։ Մխիթարյան միաբանության անդամ (1819), աբբահայր (1846)։ Մինչև 1848 թվականը հայկաբանություն է դասավանդել Կ. Պոլսի և Վենետիկի Մխիթարյան վարժարաններում։ Հյուրմյուզյանը (եղբոր՝ Էդուարդ Հյուրմյուզյանի հետ) թարգմանել է Շ. Ռոլենի «Հնախօսութիւն» (հատոր 1-6, 1825-1829) աշխատությունը, որով առաջին անգամ հայ ընթերցողին է ներկայացվել Հին Եգիպտոսի, Ասորեստանի, Բաբելոնի, Մարաստանի, Պարսկաստանի, Հունաստանի և Մակեդոնիայի պատմությունը։ Թարգմանել է նաև Պ. Կոռնելի «Պոլիկտոս վկա Հայկազն» (1858), Ժ. Ռասինի «Գոթողիա» (1862), Պ. Մետաստազիոյի «Թեմիստոկլես» (1886, «Բազմավեպ», № 4-6) չափածո ողբերգությունները, գրել կատակերգություններ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ Կատեգորիա:Հայ եկեղեցական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ Կատեգորիա:Մխիթարյան միաբանության անդամներ
Վիկտոր Պինզարու
Վիկտոր Պինզարու (Victor Pînzaru, ), մոլդովացի դահուկորդ և բիաթլոնիստ, 2010 և 2014 թվականների Ձմեռային օլիմպիական խաղերի մասնակից, որոնց ժամանակ եղել է Մոլդովայի Հանրապետության հավաքականի դրոշակիրը։
Դահուկորդի կարիերա
Աշխարհի գավաթի առաջնությունում Պինզարուն երբեք հանդես չի եկել, մի քանի անգամ մեկնարկել է Ալպիական գավաթում, սակայն նրանցից ոչ մեկում չի բարձրացել 56-րդ հորիզոնականից վերև և չի նվաճել գավաթային միավորներ։
2014 թվականի Սոչիի Օլիմպիական խաղերում նա ազատ ոճի մրցավազքում զբաղեցրել է 77-րդ տեղը։
Իր կարիերայի ընթացքում նա մասնակցել է աշխարհի երեք առաջնությունների, իսկ լավագույն արդյունքը Լիբերեցի 2009 թվականի աշխարհի առաջնությունում գրաված 84-րդ տեղն է։
Բիաթլոնիստի կարիերա
2010 թվականի Վանկուվերի Օլիմպիական խաղերում նա ազատ ոճի մրցավազքում զբաղեցրել է 70-րդ և անհատական մրցավազքում 85-րդ տեղը։
Մասնակցել է աշխարհի չորս առաջնությունների, իսկ լավագույն արդյունքը՝ 87-րդ տեղն է անհատական մրցավազքի 2009 թվականի աշխարհի առաջնությունում։ Մեկնարկել է աշխարհի գավաթի մի շարք մրցաշարերի մրցավազքերում, սակայն նրանցից ոչ մեկում 70-րդ հորիզոնականից վերև չի բարձրացել։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բիաթլոնիստներ Կատեգորիա:Դահուկորդներ Կատեգորիա:Դահուկավազորդներ ըստ ազգության Կատեգորիա:Մոլդովացի մարզիկներ ըստ մարզաձևի Կատեգորիա:Ձմեռային օլիմպիական մարզաձևեր Կատեգորիա:Ձմեռային օլիմպիական խաղեր ըստ տարեթվի
Սև օր
Սև օր, խոսակցական արտահայտություն, որը նկարագրում է երկրի մթնոլորտի թափանցիկության տեղական նվազման դեպքերը։ Դրանք բացատրելու համար առաջ քաշված վարկածները բազմաթիվ են։ Օրինակ՝ անտառային հրդեհը կամ մթնոլորտում փոշու մասնիկների տեղական փոխադրումը կարող է լինել այս երևույթի հնարավոր բացատրությունը։
Կրոնական հեղինակները որպես աստվածաշնչյան կատարված մարգարեության օրինակ են բերում 1780 թվականի մայիսի 19-ը, երբ Հյուսիսային Ամերիկայի մի մեծ մասում (Նոր Անգլիայում և Կանադայի որոշ հատվածներում տեղական ժամանակով ժամը 10:00-ին) մթնոլորտի թափանցիկությունը նվազել է։ Ականատեսները երևույթը նկարագրել են որպես «երկինքը ծածկող սև կտավ»։ Աստղեր կամ լուսին չէին երևում, թեպետ լիալուսին էր։ Մյուս առավոտը բավականին սովորական էր։ Երևույթը նկարագրված է «Բոստոնի անկախ քրոնիկոնում» 1780 թվականի մայիսի 22-ին և նշված է Վեբստերի բացատրական բառարանում։ Միսսուրիի ամերիկյան համալսարանի հետազոտողների կարծիքով «սև օրվա» պատճառը Կանադայում ուժեղ անտառային հրդեհներն են եղել ։
Այլ իմաստներ
Ավելի լայն, փոխաբերական իմաստով «սև օրը» նշանակում է մարդու կամ հասարակության համար ծանր ժամանակաշրջան, ճգնաժամային իրավիճակ կամ աղետալի, դժվար, կարիքի, դժբախտության ժամանակներ ։ Օրինակ ՝ «սև օրվա պաշար հավաքել» նշանակում է «պատրաստվել դժվարին ժամանակին, երբ ուտելու բան չի լինի»։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1780 Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի պատմություն Կատեգորիա:Անոմալ եղանակ Կատեգորիա:Կանադայի պատմություն Կատեգորիա:Թևավոր խոսքեր Կատեգորիա:Անկանոն երևույթներ
656
Մահեր
Կատեգորիա:656 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Tunak Tunak Tun
«Tunak Tunak Tun» (ਤੁਣਕ ਤੁਣਕ ਤੁਣ կամ պարզապես «Tunak»), հնդիկ երաժիշտ Դալեր Մեհնդիի բանգրա-փոփ ժանրի սիրո երգ, որը թողարկվել է 1998 թվականին։ Այդ ժամանակ քննադատները նշել են, որ երգը հայտնի է դարձել տեսահոլովակի շնորհիվ, որտեղ ներկայացված է գեղեցիկ կանանց պար ։ Մեհնդիի պատասխանն էր ստեղծել մի տեսահոլովակ, որտեղ կերևար միայն նա։ Երգն ու հոլովակը մեծ հաջողություններ գրանցեցին Հնդկաստանում։ Այն դարձավ նաև միջազգային համացանցային մեմ ։ 2012 թվականի ապրիլի դրությամբ՝ երգի բոլոր ներբեռնումներն ՅուԹյուբ կայքում ունեին ընդհանուր 8.2 միլիոն դիտում (ամենաշատ դիտված երգի տարբերակն ուներ 4 միլիոն դիտում)։
Օգտագործելով կապույտ էկրանի տեխնոլոգիան՝ հնարավոր դարձավ երգչի կերպարը ցուցադրել համակարգչով կարգավորվող տարբեր ֆոների վրա (անապատ, սարեր, Վասիլի Երանելու տաճար) ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Համացանցային մեմեր Կատեգորիա:ՅուԹյուբի տեսահոլովակներ Կատեգորիա:1998 երգեր Կատեգորիա:Հնդկական երգեր Կատեգորիա:Հնդկական երաժշտություն Կատեգորիա:Երաժշտական մեմեր
Առնե լը Դյուկ (կանտոն)
Առնե լը Դյուկ (Arnay-le-Duc), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Բուրգունդիա շրջանում։ Կոտ դ՛ Օր դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Բոն օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2006 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 5226 մարդ էր։ Կանտոնի համարը 2102 է։ Կանտոնում կա 20 կոմունա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ
Պյատկինո (գյուղ, Ախտիրկայի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Պյատկինո գյուղում բնակվում էր 99 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Ախտիրկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Նոյ Գորդոն
Նոյ Գորդոն (Noah Gordon, ), ամերիկացի գրող։ Ծնվել է Մասաչուսեթս նահանգի Վուսթեր քաղաքում ։
Օտոգա շրջան (Ալաբամա)
Օտոգա (Autauga County), ԱՄՆ Ալաբամա նահանգի շրջաններից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.538 կմ² է, բնակչությունը՝ 54.571 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Փրատվիլ բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1818 թ.։
Նոյ Գորդոն
Կենսագրություն և ստեղծագործական կյանք
Ծնվել է գրավատան աշխատողի ընտանիքում։
Օտոգա շրջան (Ալաբամա)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ալաբամայի շրջաններ
Նոյ Գորդոն
Կենսագրություն և ստեղծագործական կյանք
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտին ծառայել է Ամերիկյան բանակում ։ Թղթակցել է Worcester Telegram-ին մինչև 1959 թվականին Boston Herald պարբերականում աշխատանքի անցնելը ։
Սևա (Օնի շրջան)
Սևա (სევა), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Ռաճա-Լեչխում և Քվեմո Սվանեթ մարզի Օնի շրջանում ։
Նոյ Գորդոն
Կենսագրություն և ստեղծագործական կյանք
Նա իր վեպերում անդրադարձել է բժշկությանն ու բժշկական էթիկայի պատմությանը, բայց վերջերս նա սկսել է ավելի շատ կենտրոնանալ այնպիսի թեմաների վրա, ինչպիսիք են ինկվիզիցիան և հրեական մշակույթի պատմությունը։
Սևա (Օնի շրջան)
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 960 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Օնից հեռու է 9 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 84 մարդ ։
Նոյ Գորդոն
Անձնական կյանք
Ամուսնացել է Լորանի հետ, որի հետ ունեցել են երեք երեխա ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ վիպասաններ Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Գլխի և պարանոցի շրջանների քաղցկեղ
Գլխի և պարանոցի շրջանի քաղցկեղ, քաղցկեղային հիվանդությունների խումբ, որն սկսվում է բերանի և քթի խոռոչներում, բկանցքում, կոկորդում, հարքթային ծոցերում և թքագեղձերում ։ Գլխի և պարանոցի քաղցկեղի ախտանշանները կարող են ներառել՝ չբուժվող ցավ և նորագոյացության առաջացում, չվերացող կոկորդի ցավ, դժվարացած կլլում և ձայնի փոփոխություն ։ Կարող է դիտվել նաև արտասովոր արյունահոսություն, դեմքի այտուց և դժվարացած շնչառություն ։
Ծխախոտի և ալկոհոլի օգտագործման սահմանափակումը իջեցնում է հիվանդության զարգացման ռիսկը ։ Թեպետ ընդհանուր բնակչության սկրինինգը այնքան էլ արդյունավետ չէ, այնուամենայնիվ բարձր ռիսկի խմբում գտնվողների սկրինինգը կոկորդի հետազոտության ճանապարհով կարող է լինել օգտակար ։ Հաճախ գլխի և պարանոցի քաղցկեղը բուժելի է, եթե ախտորոշվում է վաղ շրջանում, ավելի ուշ շրջաններում արդյունավետությունը ավելի թույլ է ։ Իրականացվում է համակցված բուժում՝ վիրահատական միջամտություն, ճառագայթային թերապիա, թիրախային թերապիա, քիմիոթերապիա ։ Բուժումից հետո հիվանդները երկրորդ անգամ հիվանդանալու բարձր ռիսկի խմբում են ։
2015 թվականին գլխի և պարանոցի շրջանի քաղցկեղով հիվանդացածների թիվը կազմել է 5,5 մլն․ (բերանի խոռոչ՝ 2,4 մլն․, բկանցք՝ 1,7 մլն․, կոկորդ՝ 1,4 մլն․), և վերջինս 379,000 մահերի պատճառ է դարձել (բերանի խոռոչ՝ 146,000, բկանցք՝ 127,400, կոկորդ՝ 105,900) ։ Բոլորը միասին առավել հաճախ հանդիպող քաղցկեղների մեջ զբաղեցնում են 7-րդ տեղը, իսկ մահացու ելք ունեցողների մեջ՝ 9-րդ տեղը ։ ԱՄՆ-ում բնակչության 1%-ն իրենց կյանքի որոշակի ժամանակաշրջանում ենթարկվում է այս ազդեցությանը, որոնց մեջ տղամարդիկ կրկնակի անգամ առավել հաճախ, քան կանայք ։ Առավել հաճախ հիվանդությունը ախտորոշվում է 55-65 տարեկանում ։ Աշխարհի զարգացած երկրներում 42-64% դեպքերում դիտվում է միջինում 5 տարվա կյանք` ախտորոշումից հետո ։
Ախտանշաններ
Բկանցքի քաղցկեղը սովորաբար սկսվում է ախտանշաններով, որոնք անվնաս են թվում, դրանցից են մեծացած պարանոցային մակերեսային ավշային հանգույցները, բկանցքի ցավը և խռպոտ ձայնը։ Սակայն նշված վիճակը կարող է շարունակվել և դառնալ քրոնիկ։ Կարող է դիտվել բկանցքում կամ պարանոցում նորագոյացություն կամ ցավ, որոնք չեն անհետանում։ Կարող է դիտվել դժվարացած կամ ցավոտ կլլում, խոսքի դժվարացում, ականջի պերսիստող ցավ։ Առավել հազվադեպ հանդիպող ախտանիշներից են դեմքի մկանային թուլությունը կամ պարալիզը։
Հիմնական ախտանշաններն են՝
Բերանի խոռոչ
Բերանի խոռոչում առավել հաճախ հանդիպում է տափակ բջջային քաղցկեղը, որն ընդգրկում է նաև շուրթերը, լեզուն, բերանի հատակը, լնդերը և կարծր քիմքը։
Բերանի քաղցկեղի առաջացումը խստորեն կապված է ծխախոտի, առավելապես ծամվող տեսակի, և ալկոհոլի օգտագործման հետ։ Այս շրջանի, մասնավորապես լեզվի, քաղցկեղները առավել հաճախ են բուժվում վիրահատական միջամտությամբ, քան գլխի և պարանոցի այլ շրջաններինը։
Վիրահատությունը ներառում է՝
Արատը հնարավոր է վերացնել մարմնի այլ մասի և/կամ մաշկային լաթի և/կամ պրոթեզավորման միջոցով։
Քթըմպան
Քաղցկեղն ախտահարում է քթըմպանը՝ շրջան, որտեղ քթի խոռոչները և Եվստախյան փողերը կապվում են բկանցքի վերին հատվածի հետ։ Չնայած որոշ քթըմպանային քաղցկեղներ կենսաբանորեն նման են գլխի և պարանոցի տափակ բջջային քաղցկեղներին, այնուամենայնիվ «վատ» տարբերակված քթըմպանային կարցինոմա է լիմֆէպիթելիոման, որն ունի հստակ համաճարակաբանություն, կենսաբանություն, կլինիկական դրսևորումներ, բուժում։ Այն բուժվում է որպես առանձին հիվանդություն։
Բկանցք
Բերանըմպանային տափակ բջջային կարցինոմաները սկսվում են բերանըմպանում (բկանցքում)՝ ըմպանի միջին հատվածում, որը ներառում է փափուկ քիմքը, լեզվարմատը և նշիկները։ Նշիկների տափակ բջջային քաղցկեղը ավելի սերտ է կապված է HPV վիրուսով վարակման հետ, քան գլխի և պարանոցի այլ շրջանների քաղցկեղները։ HPV-դրական բերանըմպանային քաղցկեղը, ընդհանուր առմամբ, 54% ավելի բարձր գոյատևման մակարդակով ունի ավելի բարենպաստ ելք, քան HPV-բացասականը ։ Սակայն այս առավելությունը ունի HPV-ասոցացված քաղցկեղներից միայն բերանըմպանայինը ։
Այս շրջանի քաղցկեղով տառապողները գլխի և պարանոցի այլ շրջանների քաղցկեղների առաջացման բարձր ռիսկի խմբում են ։
Ըմպանի ստորին հատված
Ըմպանի ստորին հատվածը ներառում է տանձաձև ծոցերը, հետին ըմպանային պատը, մատանիաձև աճառի հետին տարածությունը։ Այս շրջանի ուռուցքները հաճախ ախտորոշվում են վաղ փուլերում և ըմպանային ուռուցքներից ամենաանբարենսպաստ կանխատեսումն ունեն։ Կոկորդի շրջանի հարուստ ավշային ցանցի պատճառով հակված են տալու վաղ մետաստազներ։
Կոկորդ
Հիմնական հոդված՝ Կոկորդի քաղցկեղ
Քաղցկեղը սկսվում է կոկորդում կամ «ձայնային տուփում»։ Կարող է հանդիպել ձայնալարերում («ձայնային ճեղքի» քաղցկեղ) կամ իրական ձայնալարերի վերին և ստորին հատվածների հյուսվածքներում («վերձայնաճեղքային» կամ «ստորձայնաճեղքային» քաղցկեղ)։ Կոկորդի քաղցկեղի առաջացումը սերտ կապված է ծխելու հետ։
Վիրաբուժական միջամտությունը կարող է ներառել ձայնալարերի փոքր վնասված հատվածների լազերային հատում, մասնակի (կոկորդի մի մասի հեռացում) կամ ամբողջական լարինգէկտոմիա(կոկորդի ամբողջական հեռացում)։ Եթե կոկորդը ամբողջությամբ հեռացվի,մարդը մնում է մշտական տրախեոստոմիայով։ Այդպիսի հիվանդների դեպքում ձայնի վերականգնումը հնարավոր է իրականացնել 3 ճանապարհով՝ կերակրափողային խոսքով, շնչափողա-կերակրափողային պունկցիայով կամ էլեկտրակոկորդով։ Կարող է պահանջվել նաև ինտենսիվ ուսուցում կամ լոգոպեդ և/կամ էլեկտրական սարք։
Շնչափող
Շնչափողի քաղցկեղը հազվադեպ է հանդիպում և կարող է նման լինել գլխի և պարանոցի ուռուցքներին։
Թքագեղձերի ուռուցքների մեծ մասը պատճառագիտությամբ, հյուսվածքների ախտահարումով, կլինիկական ընթացքով և բուժումով տարբերվում են գլխի և պարանոցի հասարակ կարցինոմաներից։ Գլխի և պարանոցի այլ հազվադեպ հանդիպող ուռուցքներից են՝ տերատոմաները, ադենոկարցինոմաները, ադենոիդ կիստոզ և մուկոէպիդերմալ կարցինոմաները ։ Առավել հազվադեպ են մարսողական համակարգի վերին բաժինների մելանոմաները և լիմֆոմաները։
Ալկոհոլ և ծխախոտ
Մոտ 75% դեպքերում հիվանդության պատճառը ալկոհոլի և ծխախոտի օգտագործումն է ։
Ծխելը գլխի և պարանոցի քաղցկեղի առաջացման գլխավոր ռիսկի գործոններից է։ Ծխախոտի ամենակարևոր քաղցկեղածին բաղադրիչը ակրիլոնիտրիլն է (դիտել՝ Ծխել)։ Ակրիլոնիտրիլը անուղղակիորեն վնասում է ԴՆԹ-ն օքսիդատիվ սթրեսի միջոցով` հանգեցնելով ԴՆԹ-ի կազմում մուտագեն ազդեցություն ունեցող 8-օքսո-2'-դեօքսիգուանոզինի (8-օքսո-դԳ) և ֆորմամիդոպիրիմիդինի մակարդակների բարձրացմանը (դիտել նկարը)։ Վերջին երկուսը մուտագեն են ։ ԴՆԹ- գլիկոզիլազա NEIL-1-ը կանխում է մուտագենեզը 8-օքսո-դԳ-ի միջոցով և դուրս բերում ֆորմամիդոպիրիմիդինը ԴնԹ-ից ։
Այնուամենայնիվ, ծխախոտ ծխողների մոտ կա գլխի և պարանոցի քաղցկեղի առաջացման բարձր ռիսկ, որը ամբողջ բնակչության շրջանում աճել է 5-25 անգամ ։
Նախկին ծխողների մոտ գլխի և պարանոցի տափակ բջջային քաղցկեղի ռիսկն աճում է ծխելը թողնելուց 20 տարի անց։ Ամբողջ աշխարհով ալկոհոլի և ծխախոտի լայն կիրառումը և այս քաղցկեղների մեծ կապը վերջիններիս հետ դարձնում է դրանք իդեալական թիրախ քաղկեղի լայնածավալ կանխարգելման համար։
Առանց ծխի ծխախոտը հանդիսանում է բերանըմպանային քաղցկեղի պատճառ ։ Վերջինիս պատճառ է նաև ծխախոտի ծուխը ։
Այլ էկոլոգիական կարցինոգեններից են, ներառյալ մասնագիտական ազդեցությունները, նիկելի մաքրումը, գործվածքային թելերի ազդեցությունը և փայտամշակումը։ Մարիխուանայի օգտագործումը, առավելապես երիտասարդների շրջանում, բերում է տափակ բջջային քաղցկեղի դեպքերի ավելացմանը, մինչդեռ այլ ուսումնասիրությունները պնդում են, որ օգտագործումը համակցված չէ բերանի տափակ բջջային կարցինոմայի դեպքերի ավելացման կամ նվազման հետ ։
Սննդակարգ
Վիտամին E չի կանխում լեյկոպլակիայի զարգացումը և սպիտակ վահանիկների առաջացումը, որոնք լորձաթաղանթների կարցինոմաների նախանշան են չափահաս ծխողների շրջանում ։ Մեկ այլ ուսումնասիրություն ցույց է տվել ծխողների շրջանում վիտամին Е-ի և բետա-կարոտինի համակցման կապը բերանըմպանի քաղցկեղի վաղ փուլերի հետ և վիտամին օգտագործողների շրջանում հիվանդության ավելի վատ կանխատեսումը ։
Ընկույզ
Արեկա ընկույզ օգտագործելը կապված է գլխի և պարանոցի տափակ բջջային քաղցկեղի բարձր ռիսկի հետ ։
Մարդու պապիլոմա վիրուս (HPV)
Գլխի և պարանոցի որոշ քաղցկեղների պատճառ է Մարդու պապիլոմա վիրուսը ։ Մասնավորապես գլխի և պարանոցի տափակ բջջային կարցինոմայի (ԳՊՏԲՔ) պատճառային գործոն է HPV16 ։ ԳՊՏԲՔ-ի մոտավորապես 15-25% պարունակում է HPV-ի գենոմային ԴՆԹ, իսկ վարիացիաները հիմնված են ուռուցքի տեղակայման վրա , առավելապես HPV դրական բերանըմպանային քաղցկեղը բարձր տարածվածությամբ նշիկներում, որտեղ 45-67% դեպքերում հայտնաբերվել է HPV ԴՆԹ , ավելի հազվադեպ ըմպանի ստորին հատվածում (13%–25%) և ամենահազվադեպը բերանի խոռոչում (12%–18%) և կոկորդում (3%–7%)  :
Որոշ փորձագետների կարծիքով նշիկների քաղցկեղների մինչև 50% կարող է ինֆեկցված լինել HPV-ով, դրանցից միայն 50%-ի հավանական պատճառն է HPV (հակառակ ալկոհոլային (սպիրտ) և ծխախոտային (ծխախոտ) պատճառագիտության)։ HPV-ի դերը մնացած 25-30% դեռ պարզաբանված չէ ։ Օրալ սեքսը զերծ չէ ռիսկից և նշանակալի դեր ունի HPV-կապակցված գլխի և պարանոցի քաղցկեղի առաջացման գործում ։
HPV-16 դրական կարգավիճակը կապված է HPV-բացասական ԲՏԲՔ-ի (բերանի տափակ բջջային քաղցկեղ) համեմատ բարելավված կանխատեսման հետ ։
HPV-ն կարող է առաջացնել ուռուցք մի քանի ուղիներով ՝
Էպշտեյն-Բարրի վիրուս
Էպշտեյն-Բարրի վիրուսով (EBV) վարակումը կապված է քթըմպանային քաղցկեղի հետ։ Քթըմպանային քաղցկեղը ունի էնդեմիկ օջախներ Միջերկրածովյան և Ասիական որոշ երկրներում, որտեղ կարող են չափվել հակամարմինների տիտրերը բարձր ռիսկի խմբում գտնվողների սկրինինգի համար։ Քթըմպանային քաղցկեղը կապված է նաև աղի ձկան չարաշահման հետ, որը կարող է պարունակել նիտրիտների բարձր մակարդակ։
Գաստրոէզոֆագեալ ռեֆլյուքս
Թթվային ռեֆլյուքսը կամ կոկորդի ռեֆլյուքսը նույնպես հիվանդության առաջացման գլխավոր գործոններից են։ Եթե ստամոքսահյութն անցնում է կերակրափող, վնասում է վերջինիս մակերեսը և բարձրացնում է կոկորդի քաղցկեղի նկատմամբ զգայունությունը։
Արյունաստեղծ ցողունային բջիջների փոխպատվաստում
Արյունաստեղծ ցողունային բջիջների փոխպատվաստումից հետո պացիենտները գտնվում են բերանի տափակ բջջային քաղցկեղի առաջացման բարձր ռիսկի խմբում։ Հետփոխպատվաստումային քաղցկեղը կարող է ունենալ ավելի ագրեսիվ բնույթ առավել անբարենսպաստ կանխատեսումով, համեմատած առանց փոխպատվաստման հիվանդների ։ Արդյունքում կառաջանա ամբողջ կյանքի ընթացքում շարունակվող իմուն անբավարարություն և քրոնիկ բերանային տրանսպլանտատը տիրոջ դեմ հիվանդությունը ։
Այլ հնարավոր պատճառներ
Գոյություն ունի գործոնների մեծ բազմազանություն, որոնք կարող են բարձրացնել կոկորդի քաղցկեղի զարգացման ռիսկը։ Այդ գործոններից են ծխելը կամ ծխախոտ ծամելը, ալկոհոլի չարաշահումը, վիտամիններով աղքատ սննդամթերքների օգտագործման հետևանքով առաջացած վիտամինային անբավարարությունը (ավելի ծանր է, երբ պայմանավորված է ալկոհոլի չարաշահումով), իմուն անբավարարությունը, ասբեստի ազդեցությունը, փայտի փոշու կամ ներկանյութերի երկարատև ազդեցությունը, նավթ արդյունաբերության քիմիկատները և 55-ից բարձր տարիքը։ Այլ ռիսկի գործոններից են սպիտակ վահանիկների և բծերի առաջացումը բերանում, որը հայտնի է որպես լեյկոպլակիա, մոտ 1/3 դեպքերում այն վերածվում է քաղցկեղի։ Նշանակալի դեր ունի նաև բետոնի, ինչպես նաև քարերի հատումից առաջացած քվարց պարունակող փոշու ներշնչումը, առավել ևս փակ տարածություններում՝ նկուղում, ավտոտնակում, պահեստում։
Ախտորոշում
Պացիենտը սովորաբար դիմում է բժշկի, երբ ունի վերը նշված 1 կամ ավել ախտանշաններին համապատասխան գանգատներ։ Հիվանդության ախտորոշումը կատարվում է ասեղային բիոպսիայով և հյուսվածաբանական ախտորոշումով։ Բուժման օպտիմալ ստրատեգիայի ընտրությանն ուղղված բազմատեսակ քննարկումներն իրականացվում են ուռուցքաբանի, ճառագայթային ուռուցքաբանի, վիրաբույժ- ուռուցքաբանի կողմից։
Հյուսվածաբանական ախտորոշում
Կոկորդի քաղցկեղները դասակարգվում են ըստ իրենց հյուսվածաբանության կամ բջջային կազմի, ինչպես նաև բերանի խոռոչում և պարանոցում իրենց տեղակայմանը համապատասխան։ Կախված տեղակայումից կոկորդի որոշ քաղցկեղներ առավել ագրեսիվ են, քան մյուսները։ Ախտորոշման փուլը ևս կրիտիկական գործոն է կոկորդի քաղցկեղի կանխատեսման հարցում։ Բուժման ուղենիշ է բոլոր քթըմպանային տափակ բջջային կարցինոմաների դեպքում կատարել HPV առկայությունը ստուգող թեստ ։
Տափակ բջջային կարցինոմա
Տափակ բջջային կարցինոման քաղցկեղ է, որն ախտահարում է տափակ եղջերացող բջիջները, վերջինս էպիթելային բջիջների տեսակ է մաշկում և լորձաթաղանթներում։ Այն կազմում է գլխի և պարանոցի քաղցկեղների 90%-ից ավել մասը, ներառյալ կոկորդի քաղցկեղը ։ Տափակ բջջային կարցինոման առավել հաճախ հանդիպում է 40-ից բարձր տարիքի տղամարդկանց շրջանում, որի անամնեզում նշվում է մեծ քանակությամբ ալկոհոլի զուգակցումը ծխախոտի հետ։ Ուռուցքի մարկեր Cyfra 21-1 կարող է լինել օգտակար տափակ բջջային կարցինոմայի (ԳՊՏԲՔ) ախտորոշման հարցում ։
Կանխարգելում
Կանխարգելման միակ ամենաարդյունավետ ձևն է հայտնի ռիսկի գործոններից (ինչպես նկարագրվել է վերևում) զերծ մնալը։ Կանոնավոր ատամնաբուժական զննումը կարող է հայտնաբերել բերանի խոռոչի նախաքաղցկեղային ախտահարումները ։ Բերանի, գլխի և պարանոցի վաղ ախտորոշված քաղցկեղները կարող են բուժվել առավել հեշտ և ապրելու հավանականությունը ավելի բարձր է ։ Դեռևս 2017-ին դեռ հայտնի չէր HPV վակցինաների գոյությունը, որպես գլխի և պարանոցի քաղցկեղի կանխարգելման միջոց ։
Վարում
Ախտորոշման և տեղային կառավարման զարգացումը, ինչպես նաև թիրախային թերապիան, նպաստել են գլխի և պարանոցի քաղցկեղով տառապողների կյանքի որակի բարելավմանը ։ Հյուսվածաբանական ախտորոշումից հետո, երբ որոշվում և հաստատվում է ուռուցքի աստիճանը, յուրաքանչյուր քաղցկեղի համար կիրառվող համապատասխան բուժումը կախված է որոշ փոփոխականներից՝ քաղցկեղի տեղակայումից, բուժման տարբերակներով հարաբերական հիվանդացությունից, ուղեկցող հիվանդություններից, սոցիալական պայմաններից, նախկինում քաղցկեղի առկայությունից, մարդու առանձնահատկություններից։ Բուժման պլանավորումը պահանջում է բազմապրոֆիլային մոտեցում։
Վիրաբուժական կտրվածքը և ճառագայթային թերապիան, հանդիսանալով գլխի և պարանոցի քաղցկեղների բուժման հիմնական տարբերակ, շարունակում են մնալ բուժման ստանդարտ բազմաթիվ դեպքերում։ Առանց շրջանային (ռեգիոնալ) մետաստազների փոքր քաղցկեղների (I և II փուլ) դեպքում իրականացվում է վիրահատական միջամտություն կամ ճառագայթային թերապիա։ Առաջնային մեծ և շրջանային (ռեգիոնալ) մետաստազներով քաղցկեղների դեպքում (III կամ IV փուլ) հիմնականում պլանավորվում է ամբողջական վիրաբուժական հեռացման և նախա- կամ հետվիրահատական ճառագայթային թերապիայի համակցում։ Վերջին ժամանակներում, քանի որ ողջ մնալու և վերահսկման պատմական ցուցանիշները ճանաչվում են ոչ այնքան բավարար, ավելի մեծ ուշադրություն է դարձվում ինդուկցիոն և ուղեկցող քիմիոթերապիայի բազմաթիվ սխեմաների օգտագործմանը։
Վիրաբուժական միջամտություն
Գլխի և պարանոցի քաղցկեղի շատ տեսակների հաճախակի օգտագործվող բուժման տարբերակ է վիրաբուժական միջամտությունը։ Սովորաբար բուժման նպատակը ուռուցքային բջիջների ամբողջական հեռացումն է։ Մասնավորապես դա բարդ է, երբ քաղցկեղը տեղակայված է կոկորդի շրջանում և, որպես արդյունք, մարդուն կարող է զրկել խոսելու ունակությունից։ Վիրաբուժությունը նաև ներառում է պարանոցային ավշային հանգույցների ամբողջական կամ մասնակի հեռացումը՝ հիվանդության հետագա տարածումը կանխելու նպատակով։
Բուժման այլ տարբերակ է CO2 լազերային վիրաբուժությունը։ Տրանսօրալ (մուտքը՝ բերանի խոռոչից) լազերային միկրովիրաբուժությունը թույլ է տալիս վիրաբույժներին հեռացնել ձայնային ճեղքի ուռուցքները առանց արտաքին կտրվածքի։ Դա նաև մուտք է ստեղծում դեպի ուռուցքներ, որոնք հասանելի չեն։ Վիրահատության ընթացքում վիրաբույժը և պաթոլոգը աշխատում են միասին՝ գնահատելու համար հեռացման ճշգրտությունը («սահմանային կարգավիճակ»)՝ նվազագույնի հասցնելով վնասված և հեռացված նորմալ հյուսվածքների քանակը ։ Այս մեթոդը հնարավորություն է տալիս հիվանդին հետվիրահատական շրջանում ունենալ առավելագույն հնարավոր խոսակցական և կլլման ֆունկցիաներ ։
Ճառագայթային թերապիա
Ճառագայթային թերապիան բուժման առավել տարածված մեթոդն է։ Գոյություն ունեն վերջինիս տարբեր տեսակներ, ներառյալ 3D կոնֆորմացիոն ճառագայթային թերապիան, մոդուլացված ինտենսիվության ճառագայթային թերապիան, պրոտոնային թերապիան և բրախիթերապիան, որոնք էլ սովորաբար օգտագործվում են գլխի և պարանոցի քաղցկեղի բուժման համար։ ԱՄՆ-ում և Եվրոպայում բուժում ստացողների մեծ մասը ստանում են մոդուլացված ինտենսիվության ճառագայթային թերապիա՝ օգտագործելով ֆոտոնների բարձր էներգիան։ Բարձր դեղաչափերով գլխի և պարանոցի ճառագայթումը համակցվում է վահանաձև գեղձի և հիպոֆիզի դիսֆունկցիայի հետ ։
Քիմիոթերապիա
Բկանցքի քաղցկեղի պարագայում քիմիոթերապիան հիմնականում չի կիրառվում որպես բուժման մեթոդ։ Սակայն այն կիրառվում է անցանկալի մետաստազների առաջացումը կանխարգելելու համար, դրանով իսկ կանխելով մարմնի այլ մասերի ախտահարումը։ Քիմիոթերապիայի տիպիկ բաղադրիչներն են են պակլիտաքսելը և կարբոպլատինը։ Ցետուքսիմաբը նույնպես կիրառվում է բկանցքի քաղցկեղի բուժման համար։
Գլխի և պարանոցի հստակ տեղակայում ունեցող քաղցկեղցների բուժման հարցում հիանալի արդյունք է ցույց տվել դոցետաքսելը։ Վերջինս, համակցված ցիսպլատինի և ֆտորուրացիլի հետ, միակ տաքսանն է, որը հաստատվել է ԱՄՆ սննդի և դեղերի վերահսկման դեպարտամենտի կողմից որպես գլխի և պարանոցի ոչ վիրահատելի, հստակ տեղակայում ունեցող տափակ բջջային կարցինոմայի բուժման միջոց ։
Հաճախ մոդուլացված ինտենսիվության ճառագայթային թերապիայի սեանսի ընթացքում ներերակային տրվում է ամիֆոստինը։ Վերջինս պաշտպանում է լնդերը և թքագեղձերը ճառագայթման բացասական ասդեցությունից։
Ֆոտոդինամիկ թերապիա
Ֆոտոդինամիկ թերապիան կարող է արդյունավետ լինել լորձային դիսպլազիայի և գլխի և պարանոցի փոքր քաղցկեղների դեպքում ։ Ամֆինեքսը դրական արդյունք է տալիս վաղաժամ բուժման ընթացքում ։
Թիրախային թերապիա
Թիրախային թերապիան, համաձայն Քաղցկեղի Ազգային Ինստիտւտի, բուժման տարբերակ է, որն «օգտագործելով է դեղեր կամ այլ նյութեր, ինչպիսիք են՝ մոնոկլոնալ հակամարմինները, հայտնաբերում և ոչնչացնում է քաղցկեղային բջիջները առանց վնասելու նորմալ բջիջները»։ Թիրախային բուժման որոշ տեսակներ, որոնք կիրառվում են գլխի և պարանոցի տափակ բջջային քաղցկեղների բուժման համար, ներառում են ցետուքսիմաբը, բեվացիզումաբը և էրլոտինիբը։
Սկսած 2006 թվականից ռանդոմիզացված կլինիկական հետազոտության հրապարակումից, որտեղ համեմատվում էին միայն ճառագայթային թերապիան և ճառագայթային թերապիայի համակցումը ցետուքսիմաբի հետ, որակապես ամենալավ արդյունք է ցույց տվել ցետուքսիմաբը ։ Ուսունասիրությունը ցույց է տվել, որ ցետուքսիմաբի և ճառագայթային թերապիայի համակցումը, համեմատած առանձին ճառագայթային թերապիայի կիրառման հետ, բարելավում է հիվանդության տեղային վերահսկումը և բարձրացնում ապրելիության մակարդակը՝ էականորեն չառաջացնելով կողմնակի էֆեկտներ, ինչը սպասելի էր քիմիաճառագայթային թերապիայի զուգակցված կիրառման դեպքում, որը ներկայումս գլխի և պարանոցի հարաճող քաղցկեղի բուժման ոսկե ստանդարդտն է։
Ուսումնասիրությունները,որոնք ուղղված են ցետուքսիմաբի դերի պարզաբանմանը այս հիվանդության մեջ, դեռևս շարունակվում են։
Սակայն, մեկ այլ հետազոտություն, որն ավարտվել է 2007 թվականի մարտին, հայտնաբերել է ողջ մնալու դրական արդյունքներ։
2010 թվականի ակնարկը եզրակացրեց, որ ցետուքսիմաբի և պլատին/5-ֆտորուրացիլի համակցումը պետք է դիտարկվի որպես ներկայիս առաջնագծային ստանդարտ ռեժիմ ։
Գենդիցինը գենային թերապիա է, որն oգտագործում է ադենովիրուսը քաղցկեղային սուպրեսոր p53 գենը բջիջներին հասցնելու նպատակով։ Այն հաստատվել է 2003 թվականին Չինաստանում գլխի և պարանոցի տափակ բջջային կարցինոմայի բուժման նպատակով ։
Պարզաբանվել է նաև գլխի և պարանոցի HPV+ և HPV- քաղցկեղների մուտացիոն բնույթը, հետագայում ապացուցելով, որ դրանք սկզբունքորեն տարբեր հիվանդություններ են ։
Կանխատեսում
Չնայած նրան, որ գլխի և պարանոցի քաղցկեղները (առավելապես կոկորդի և բերանի խոռոչի) վաղ փուլերում ունեն բուժման բարձր մակարդակ, հիվանդների մինչև 50% ունի հարաճող հիվանդություն ։ Տեղային հարաճող դեպքերում բուժման էֆեկտիվությունը նվազում է։ Վերջինիս բուժման հնարավորությունը հակադարձ համեմատական է ուռուցքի չափերին և, առավել շատ, շրջանային (ռեգիոնալ) հանգույցի ներգրավվածության աստիճանին։
Ամերիկյան և եվրոպական համաձայնագրային ժողովները (AJCC և UICC) սահմանել են գլխի և պարանոցի տափակ բջջային կարցինոմաների փուլային դասակարգման համակարգեր։ Վերջիններս փորձում են ստանդարտացնել կլինիկական փորձերի կրիտերիաները հետազոտական աշխատանքների համար և որոշել հիվանդության կանխատեսումային կատեգորիաները։ Գլխի և պարանոցի տափակ բջջային քաղցկեղների փուլերը դասակարգվում են համաձայն TNM կլասիֆիկացիոն համակարգի (T` ուռուցքի չափ և ձև, N՝ ավշային հանգույցներում մետաստազների առկայություն կամ բացակայություն, М՝ հեռակա մետաստազների առկայություն կամ բացակայություն)։ T, N, M բնութագրիչները միավորվում են դասակարգելու քաղցկեղի «փուլերը» I մինչև IVB. ։
Երկրորդ անգամ առաջացած առաջնային քաղցկեղի խնդիրը
Բուժման նորագույն մեթոդներով պայմանավորված ողջ մնալու դրական արդյունքները խաթարվել են գլխի և պարանոցի տափակ բջջային կարցինոմայից (ԳՊՏԲԿ ) բուժված մեծաքանակ մարդկանց պատճառով, որոնց մոտ հետագայում երկրորդ անգամ են զարգացել առաջնային ուռուցքներ։ Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ վերջինիս առաջացման հաճախականությունը 20 տարեկանների շրջանում կազմում է 9% -23% : ԳՊՏԲԿ սկզբնական փուլերում իրականացված հաջողակ բուժումից հետո երկարատև ողջ մնալու գլխավոր խոչընդոտը երկրորդ անգամ զարգացած առաջնային ուռուցքներն են ։ Դրանց դեպքերի բարձր հաճախականությունը միևնույն կարցինոգենի ազդեցությանն ենթարկվելու արդյունք է, որը պատասխանատու է սկզբնական առաջնային պրոցեսի համար և կոչվում է դաշտային քաղցկեղածնություն։
Մարսողական համակարգ
Քանի որ բկանցքի քաղցկեղը կարող է խաթարել մարդու ուտելու և կլլման ունակությունները, հետևաբար այն ազդեցություն է ունենում մարսողական համակարգի վրա։ Կլլման դժվարացումը կարող է մարսողության սկզբնական փուլերում մարդու մոտ առաջացնել շնչահեղձություն սննդի ընդունումից և ընկճել սննդագնդիկի հետագա անցումը դեպի կերակրափող և ավելի ստորին բաժիններ։
Բկանցքի քաղցկեղի բուժումը կարող է բացասական ազդեցություն ունենալ թե՛ մարսողական համակարգի, թե՛ այլ օրգան-համակարգերի վրա։ Ճառագայթային թերապիան կարող է առաջացնել սրտխառնոց և փսխում, ինչը կարող է զրկել օրգանիզմը կենսական կարևոր հեղուկներից (չնայած, անհրաժեշտության դեպքում, այն կարող է լրացվել ներերակային հեղուկների ներմուծման շնորհիվ)։ Հաճախակի փսխումները կարող են բերել օրգանիզմի էլեկտրոլիտային հավասարակշռության խանգարմանը, որն ունենում է շատ լուրջ հետևանքներ սրտի նորմալ գործունեության վրա։ Այն կարող է նաև խանգարել ստամոքսահյութի թթվային հավասարակշռությունը, որը բացասական ազդեցություն է ունենում մարսողական համակարգի, առավելապես ստամոքսի և կերակրափողի լորձաթաղանթների վրա։
Շնչառական համակարգ
Բկանցքի քաղցկեղի որոշ տեսակների դեպքում բերանի և քթի հետին հատվածի օդային անցուղիները կարող են արգելափակվել ուռուցքի և բաց վնասվածքների այտուցի պատճառով։ Եթե ուռուցքը բկանցքի ստորին հատվածում է այն ունի տարածվելու հակում դեպի թոքեր և ազդելու մարդու շնչառության վրա, սա առավել հավանական է, եթե հիվանդը ծխող է, քանի որ այս մարդիկ շատ ընկալունակ են թոքերի քաղցկեղի նկատմամբ։
Այլ օրգան-համակարգեր
Ինչպես ցանկացած քաղցկեղի դեպքում, մետաստազները ազդում են մարմնի տարբեր հատվածների վրա, տարածվում բջջից բջիջ և օրգանից օրգան։ Օրինակ, եթե այն տարածվի դեպի ոսկրածուծ, ապա կընկճի բավարար քանակությամբ էրիթրոցիտների արտադրությունը և լեյկոցիտների և իմուն համակարգի ֆունկցիոնալության վրա, տարածվելով դեպի արյունատար համակարգ՝ կընկճի բջիջների թթվածնամատակարարումը, նաև բկանցքի քաղցկեղը կարող է ազդել նյարդային համակարգի վրա՝ անհնար դարձնելով մարմնի վերահսկումն ու կարգավորումը վերջինիս կողմից։
Բուժման կողմնակի էֆեկտներ
Կախված կիրառվող բուժման տեսակից՝ գլխի և պարանոցի քաղցկեղով տառապող մարդկանց շրջանում կարող են դիտվել հետևյալ ախտանշաններն ու բուժման կողմնակի էֆեկտները ։
Համաճարակաբանություն
ԱՄՆ-ում գլխի և պարանոցի քաղցկեղի նոր դեպքերի թիվը 2006 թվականին կազմել է 40,490, որը կազմում է չափահասների մոտ չարորակ ուռուցքների մոտ 3%։ 2006 թվականին հիվանդության պատճառով մահացել է 11,170 մարդ ։ Ամբողջ աշխարհում տարեկան հիվանդացությունը գերազանցում է կես միլլիոնը։ Հյուսիսային Ամերիկայում և Եվրոպայում ուռուցքները սովորաբար սկսվում են բերանի խոռոչից, բերանըմպանից, կոկորդից, մինչդեռ Միջերկրածովյան երկրներում և Հեռավոր Արևելքում առավել տարածված է քթըմպանային քաղցկեղը։ Հարավարևելյան Չինաստանում և Թայվանում գլխի և պարանոցի քաղցկեղը, մասնավորապես քթըմպանային քաղցկեղը երիտասարդ տղամարդկանց մահվան ամենատարածված պատճառն է ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նորագոյացություն Կատեգորիա:Քաղցկեղ
659
Մահեր
Կատեգորիա:659 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Անդրեևկա (քաղաքատիպ ավան, Բալակլեյսկի շրջան)
Անդրեևկա (Андріївка), քաղաքատիպ ավան Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Բալակլեյայի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Անդրեևի Լոզի, Սլոբոդա Անդրեևա, Նովո-Բորիսոգլեբսկ։ Հիմնադրվել է 1663 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Անդրեևկա քաղաքատիպ ավանում բնակվում էր 9 705 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 15,86 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 611,96 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Բալակլեյայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:1663 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Նակուլ Մեհտա
Նակուլ Մեհտա, հնդիկ դերասան, պարող և մոդել, ով հայտնի է դարձել հնդկական Star Plus հեռուստաալիքով հեռարձակվող «Սիրո ցավը քաղցր է» Pyaar Ka Dard Hai Meetha Meetha Pyaara Pyaara հեռուստասերիալում իր կերտած Ադիթյա Կումարի կերպարի շնորհիվ։ Ներկայումս նա նկարահանվում է Star Plus հեռուստաընկերության Սիրախաղ հեռուստասերիալում, որտեղ նախկինում կերտում էր Շիվայ, իսկ այժմ նրա որդու՝ Շիվանշ Սինխ Օբերոյի կերպարը։
Վաղ կյանքը
Նակուլը ծնվել է Ուդայպուր, Ռաջաստանում։ Նա սերում է թագավորական դինաստիայից։ Նրա հայրը՝ Պարատապ Սինխ Մեհտան 1971 թվականի Հնդկա-Պակիստանյան պատերազմի վետերան է, իսկ նրա նախապապը Լաքշմիլալ Մեհտան եղել է Մևար քաղաքի ռազմական հրամանատարը ։
Մեհտան մագիստրոսի կոչում է ստացել Մումբայի համալսարանում, ուսանելով առևտրի ոլորտում։ Նա նաև սովորել է մի շարք պարեր, այդ թվում ' ջազ, հիփ-հոփ, բրեյք, ժողովրդական, սալսա եւ ժամանակակից։ Նա փորձառու է պարահանդեսային պարող է, նրա ուսուցիչը եղել է Բոլիվուդի ամենահայտնի խորեգրաֆներից մեկը՝ Սանդիպ Սոպակարը։ Նա 2011 թվականի հունիսին ներկայացրել է Մահարաշատրա նահանգը AIDSF (Հնդկաստանի սպորտային պարերի ֆեդերացիա) առաջնությունում, ստանալով արծաթե մեդալ լատինաամերիկյան պարերից ռումբայի և ոսկե մեդալ վալսի համար ։
Կարիերա
Մեհտան իր փառքի գագաթնակետին է հասել հայտնի է դարձել հնդկական Star Plus'' հեռուստաալիքով հեռարձակվող «Սիրո ցավը քաղցր է» հեռուստասերիալում իր կերտած Ադիթյա Կումարի պերպարի ծնորհիվ ։