cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Վեռներ Վինտեր
Աշխատություններ
Հրատարակվել է Վինտերի շուրջ 130 աշխատություն, որոնցում հետազոտել է ընդհանուր և հնդեվրոպական լեզվաբանությանը, Ամերիկայի հնդկացիական և չին-տիբեթական լեզուներին վերաբերող մի շարք խնդիրներ։ Հայերենի հետ առնչվող ուսումնասիրություններում քննել է հայերենի հնչույթաբանությունը, գրաբարի բարբառային տարբերակվածությունը, անկատարի և անցյալ կատարյալի դեմքի արտահայտման միջոցները, կատարել ստուգաբանություններ «Հայկական հնչույթաբանության խնդիրներ» հատորներ 1-3 (1954-1962), «Ակնարկներ հայերենի ստուգաբանության» (1957), «Վաղ բարբառային տարբերակվածության հետքերը հին հայերենում» (1975)։
«Հայկական ձեռագրեր» և «Հայկական վիմագրություն» (երկուսն էլ՝ 1955) ուսումնասիրություններում անդրադարձել է նաև հայ գրչության արվեստին։ 1963 թվականին և 1978 թվականին այցելել է Հայաստան, կարդացել դասախոսություններ։ 1982 թվականին մասնակցել է հայերենագետների միջազգային գիտաժողովին Երևանում, հանդես եկել «Հայերենի թվարկման համակարգը» զեկուցումով։
Եվրոպայի լեզվաբանական ընկերության գիտական քարտուղարն էր (1983 թվականից)։
Աղի ջուր
Աղի ջուր, գետակ Թունջելիի մարզում։ Պատկանում է Արևելյան Եփրատի ավազանին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Just Right (Got7-ի ալբոմ)
Just Right, հարավկորեական բոյ բենդ GOT7-ի երրորդ մինի ալբոմը։ Այն թողարկվել է 2015 թվականի հուլիսի 13-ին JYP Entertainment լեյբլով և գլխավոր «Just Right (딱 좋아)» երգով։ Մասնակիցներ JB-ն, Մարկը և Ջեքսոն Վանը մասնակցել են լիրիկայի, ռեփ պարտիայի ստեղծման մեջ` ընդհանուր առմամբ երկու երգում։
Սինգլ
«Just Right»
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Got7-ի ալբոմներ
Կովսական (այլ կիրառումներ)
Կովսական անունը կարող է վերաբերել՝
Աչբա
Աչբա (աբխազերեն՝ А́чба, վրացերեն՝ ანჩაბაძე - Անչաբաձե), աբխազական իշխանական տոհմ, որը ծագում է Աբազգի Անոսիդներ իշխանական տոհմից, որոնք եղել են Աբխազական թագավորության ղեղակավարներից մեկը։ Աբխազական Լոովյաններ իշխանները, վրացական Չխեիձե և Էրիստով-Ռաչինյանները Աբաչյանների համասեռներն են։ Աչբայանների ճուղերից մեկը աբխազական Չաամալիրխուա և Շաթ-Իփա իշխանական գերդաստաններն են, նաև վրացական Մաչաբելիները և Աբխազի-Անչաբաձեները։
Պիկավեռե (գյուղ, Ռաասիկու շրջան)
Պիկավեռե (Pikavere), գյուղ Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Ռաասիկու շրջանում։
Աչբա
Սեփակամություններ
Աչբաների հետ կապված է շատ տեղանվանումներ Աբխազիայում և Վրաստանում՝
Տես նաև
Կատեգորիա:Աբխազիայի պատմություն Կատեգորիա:Աբխազական ազնվական տոհմեր Կատեգորիա:Վրաց ազնվական տոհմեր
Պիկավեռե (գյուղ, Ռաասիկու շրջան)
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 61 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Ռաասիկու շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Լուիս Քերոլը և շախմատը
Լուիս Քերոլը և շախմատը, թեմա, որը բազմիցս արժանացել է շախմատի պատմաբանների և գրականագետների ուշադրությանը։ Շախմատը մեծ տեղ է զբաղեցրել գրող Չառլ Լյուտվիջ Դոջսոնի (Լուիս Քերոլի իրական անունը) կյանքում։ Դրանք արտացոլված են Քերոլի արած մի շարք լուսանկարներում։ Նա ակտիվորեն հետաքրքրվել է Մեծ Բրիտանիայի շախմատային կյանքի իրադարձություններով, ինքը ևս խաղացել է շախմատ, երեխաներին սովորեցրել է շախմատ խաղալ։ «Ալիսը հայելու աշխարհում» գրքի դիպաշարն ստեղծված է շախմատային պարտիայի ձևով, որը մտածել է հենց հեղինակը, իսկ նախնական դիրքի շախմատային գծապատկերը նա տեղադրել է գրքի ներածության մեջ։
Շախմատը Քերոլի օրագրերում և նամակներում
Լուիս Քերոլի օրագրերում բազմիցս հիշատակվել են շախմատային խաղի դրվագներ։ 1862 թվականին Լուիս Քերոլը նամակ է գրել քրոջը՝ Մերիին, որ ինքը շախմատ է խաղացել է ութամյա Լայոնել Թեննիսոնի՝ Ալֆրեդ Թեննիսոնի որդու հետ։ 1862 թվականի ապրիլի 19-ին քրոջն ուղղված նամակում Լուիս Քերոլը գրել է.
Լուրջ կասկածներ գոյություն ունեն, որ Լուիս Քերոլը երբևէ հանդես է եկել պաշտոնական մրցաշարում։ Մայք Ֆոքսը և Ռիչարդ Ջեյմսը պնդել են, որ Լուիս Քերոլը լուծել է շախմատային խնդիրները՝ որպես անքնության դեմ «բուժամիջոց», սակայն այդ պնդումը հնարավոր է հիմնված լինի Քերոլի «Կեսգիշերային խնդիրներ» գրքի որոշ հատվածների սխալ ըմբռնման վրա։ Այդ գիրքը պարունակում է մաթեմատիկական խնդիրների շարք, որոնք Քերոլը լուծել է գիշերները, հաճախ մտովի՝ առանց գրիչի և թղթի։
Շախմատը գրողի լուսանկարներում
Քերոլին պատկանում են որոշ լուսանկարներ, որոնք պատկերում են շախմատ խաղացող նրա ժամանակակիցներին։ Այդ լուսանկարների մի մասը նշվում են Ռոջեր Թեյլորի և Էդուարդ Ուեյքլինգի ցուցակներում, որոնք ներառել են այդտեղ Չառլզ Լյուտվիջ Դոջսոնին վերագրվող բոլոր հայտնի լուսանկարները, իսկ առաջին հերթին՝ Փրինսթոնի համալսարանի գրադարանից ։
Էդուարդ Ուեյքլինգի ցուցակի № 442 լուսանկարում պատկերված են Սմիթ քույրերը 1859 թվականի ամռանը («Smith Sisters, Summer 1859»)։ Լուսանկարի չափսեր են 13,7 x 16,1 սմ։ Ֆաննի, Մերի, Ջոան և Էնն Սմիթ քույրերը (լուսանկարում հենց այդ հերթականությամբ են՝ ձախից աջ) պատկերված են Յորքշիրի Dinsdale Rectory այգում շախմատ խաղալիս։ Աղջիկները նստած են ցածր ծառերի և թփերի ստվերում հենց խոտերի վրա։ Շախմատի տախտակը գտնվում է փոքրիկ սեղանիկի վրա։ Նրանց մոտ ծալովի աթոռին քնած է կատուն։ Այդ լուսանկարը գտնվում է Փրինսթոնի համալսարանի գրադարանի հավաքածուում (Ալբոմ A I։ 43)։ Ըստ մասնագետների՝ տախտակի դիրքը վերցված է իրական պարտիայից, սակայն խաղացողների վարպետությունը լուրջ կասկածների է ենթակա։ Օրինակ՝ սև ձին գտնվում է տախտակի եզրին (սկսնակները կարծում են, որ ձին այդ դիրքում պակաս խոցելի է բոլոր կողմերից հարձակումների համար, սակայն պրոֆեսիոնալները հասկանում են, որ ձին այդ դիրքում հարձակվում և պաշտպանում է ավելի քիչ վանդակների)։ Քույրերը, հավանաբար, դիրք են ընդունել լուսանկարահանման համար, ոչ թե լուսանկարվել են շախմատի իրական խաղի ընթացքում։ Ֆաննին պատկերված է սպիտակ ֆիգուրներով խաղալիս, իսկ երեք քույրերից ոչ մեկը լուսանկարի այդ դիրքում չի կարող խաղալ սևերով։ Ենթադրվում է, որ քույրերը պարտիան խաղում են, որպեսզի կրճատեն ճաշից հետո ժամանակը։
Էդուարդ Ուեյքլինգի ցուցակի № 440 լուսանկարը կոչվում է «Քերոլի երկու մորաքույրերը՝ Մարգարեթ Էննը և Հենրիետա Մերի Լյուտվիջը, շախմատ են խաղում» («Two of Lewis Carroll's aunts, Margaret Anne and Henrietta Mary Lutwidge, playing chess»)։ Լուսանկարում Մարգարեթ Էննը և Հենրիետա Մերի Լյուտվիջն են, լուսանկարն արված է 1859 թվականի ամռանը։ Հարրի Ռենսոմի հետազոտական կենտրոնում գտնվող լուսանկարի չափերն են 13,9 x 16,7 սմ (գույքային համարը՝ 964։0001։0031) ։ Քերոլի երկու մորաքույրերը շորագլխարկներով և հնաոճ հանդերձանքով են, նրանք շախմատ են խաղում՝ լարված և հետաքրքրված դիտելով շախմատի տախտակը։ Լուսանկարչական պոզիտիվը կա նաև Բրադֆորդի Լուսանկարների, կինոյի և հեռուստատեսության ազգային թանգարանում, ևս մեկ պոզիտիվ գտնվում է Օսթինի Տեխասյան համալսարանի Հարրի Ռենսոմի հետազոտական կենտրոնում։ Այս պոզիտիվներից երկրորդը, ինչպես ներկայացնում են ուսումնասիրողները, թեթևակի ներկված է (կարելի է համեմատել Հենրիետայի աջ դաստակի ապարանջանը և սեղանի ձախ մասում գտնվող դեկորատիվ ուլունքները)։ Այս լուսանկարում շախմատային տախտակի դիրքը հնարավոր է փոքր-ինչ վերականգնված է։ Սևերը պատրաստվում են d7 դաշտից քայլ անել թագուհով։ Շախմատի տախտակը լուսանկարում ավելի մեծ է, քան սեղանածածկը, որի վրա գտնվում է։
Էդուարդ Ուեյքլինգի ցուցակի № 1131 լուսանկարը՝ «Միսիս Ռոսսետտին շախմատ է խաղում Դ. Գ. Ռոսսետտիի հետ. Քրիստինա և Մարիա Ֆրանչեսկա, 1863 հոկտեմբեր» («Mrs. Rossetti playing chess with D.G. Rossetti: Christina, and Maria Francesca, Оctober 1863»)։ Հարրի Ռենսոմի հետազոտական կենտրոնում գտնվող լուսանկարի չափերն են 18,8 x 23,8 սմ (գույքային համարը՝ 964։0001։0039)։ Լուսանկարում Դանթե Գաբրիել Ռոսսետտիի՝ բնության գրկում շախմատ խաղացող ընտանիքն է 1863 թվականի հոկտեմբերի 7-ին։ Լուսանկարում են հետևյալ անձինք.
Ռոսսետտին ձախ ձեռքում պահում է գլխարկ, իսկ աջով շարժում է խաղաքարերը խաղադաշտի վրա։ Նրա քույրերի զգեստները երկար և փքուն են, նրանք տերևներով ծածկված այգում են։ Քրիստինա Ռոսսետտին հետագայում գրել է Դոջսոնին, որ նրանից խնդրում է այդ լուսանկարի երեք պոզիտիվ։ Հետագայում՝ բանաստեղծի և նկարչի մահից հետո, այդ լուսանկարի հիման վրա ստեղծվել է փորագրություն ։
Մյուս լուսանկարը հավանաբար կրկին նույն ժամանակ է արված, կոչվում է «Ռոսսետտի ընտանիքը» («The Rossetti Family, Оctober 1863»)։ Լուիս Քերոլի լուսանկարում պատկերված են Մարիա Ֆրանչեսկան, Ֆրենսիս Պոլիդորին, Դանթե Գաբրիելը, Քրիստինա Ջորջինան, ինչպես նաև կան տարբերություններ նախորդ լուսանկարից.
«Շախմատիստներ» («Chess-Players, August 1866») լուսանկարն արվել է 1866 թվականի օգոստոսին։ Այդ լուսանկարը գտնվում է Փրինսթոնի համալսարանի Մորիս Լ. Պերիշի հավաքածուում (Ալբոմ P 3), չափերը՝ 8,5 x 13 սմ ։ Ենթադրվում է, որ լուսանկարում պատկերված են Շախմատի կոնգրեսի (Redcar chess congress) տասներեք մասնակիցներ և հյուրեր։ Լուիս Քերոլը ներկա է եղել դրան 1866 թվականի օգոստոսի 10-ին։ Լուսանկարում ներկա անձանց մեծ մասը չեն ճանաչվել, սակայն Սեսիլ դե Վերը՝ կոնգրեսի շրջանակներում անցկացվող մրցաշարի հաղթողը, անմիջապես աչքի է զարնում (երիտասարդ բարձրահասակ մարդ, լուսանկարի կենտրոնից փոքր-ինչ ձախ տեղակայված, կանգնած է ձեռքերը կրծքին խաչած)։ Կենտրոնին մոտիկ՝ նրա առջևի շարքում, ցիլինդրը ձեռքին նստած է Հովարդ Սթաունթոնը։ Լուսանկարում ենթադրությունների հիման վրա ճանաչելի են նաև շախմատային երկու կոմպոզիտոր՝ Ուոլթեր Գրիմշոուն և Հենրի Էդվին Քիդսոնը։
Քրիստիս աճուրդում 2002 թվականի մայիսի 10-ին հանդես է բերվել նաև Լուիս Քերոլի «Շախմատ խաղացողները» («The Chess Players») լուսանկարը, որն արվել է մոտավորապես 1863 թվականին, սակայն լուսանկարում պատկերված երեխաները՝ Գրեյս և Արթուր Դենմանները, խաղում են ոչ թե շախմատ, այլ շաշկի ։
Շախմատը «Ալիսը Հայելու աշխարհում» գրքում
Գրականագետ Նինա Դեմուրովայի կարծիքով Ալիսի մասին երկրորդ հեքիաթի՝ «Ալիսը Հայելու աշխարհում» («Through the Looking-Glass, and What Alice Found There», «Հայելու միջով, և ինչ գտավ այնտեղ Ալիսը») երկու հիմնական թեմաներն են հայելին և շախմատը։ Տարածությունը և ժամանակը Հայելու աշխարհում դասավորված է շախմատի, քնի և հայելային արտացոլման սկզբունքով։ Այդ երեք քրոնոտոպները հարաբերակցում են մեկը մյուսին. գլխավորը հանդիսանում է քունը, իսկ հայելային և շախմատի քրոնոտոպները կտրտված են և ստորադասվում են քնին։ Բոլոր այս քրոնոտոպները համագոյակցում են՝ դիպաշարում հերթով մեկը մյուսին տեղը զիջելով։
Շախմատային պարտիան որպես գրքի դիպաշարի կառուցման ձև
Ուժերի դասավորությունը գրքում ըստ Քերոլի հորինվածքի. Սպիտակ ֆիգուրներ՝ Չրըխկ, Միաեղջյուր, Ոչխար, Սպիտակ թագուհի, Սպիտակ թագավոր, Ծերուկ, Սպիտակ ձի, Դրըխկ, զինվորներ՝ Մարգարտածաղիկ, Լապստրակ, Ոստրե, Շուշան, Եղնիկ, Ոստրե, Լածիրակ Գդագործ, Մարգարտածաղիկ։ Սև ֆիգուրներ (ինքը Քերոլը ուղեկցող գծագրում դրանք նշել է որպես «կարմիրներ»)՝ Պստլիկ Հաստլիկ, Հյուսն, Ծովացուլ, Սև թագուհի, Սև արքա, Ագռավ, Սև ձի, Առյուծ, զինվորներ՝ Մարգարտածաղիկ, Սուրհանդակ, Ոստրե, Վագրաշուշան, Վարդ, Ոստրե, Գորտ, Մարգարտածաղիկ։ Տեքստն ուղեկցող շախմատային գծանկարը գրքի առաջին հրատարակություններում տպագրված է եղել անհաջող (մուգ վանդակներում գտնվող ֆիգուրները գրեթե աննշմարելի էին), ինչի պատճառով արժանացել են ընթերցողների հանդիմանանքին, վշտացրել է նաև հենց գրողին։ Հեքիաթը շախմատային մի խաղի նկարագրություն է, որտեղ Ալիսն սկսում է որպես սպիտակ զինվոր և ավարտում որպես թագուհի՝ 11-րդ քայլում մատ անելով։ Քերոլը փոքրիկ նախաբան է գրել, որտեղ զգուշացրել է ընթերցողին, որ սև և սպիտակ քարերի քայլերի հաջորդականությունը միշտ չէ, որ սահմանված է. «1. Ալիսը հանդիպում է Սև թագուհուն։ Սև թագուհին հեռանում է դեպի h5։ 2. Ալիսն անցնում է d3-ի միջով (երկաթուղով), գնում է դեպի d4 (Չրըխկն ու Դրըխկը)։ Սպիտակ թագուհին գնում է դեպի с4 (բռնում է գլխաշորը)։ 3. Ալիսը հանդիպում է Սպիտակ թագուհուն (գլխաշորով)։ Սպիտակ թագուհին գնում է դեպի с5 (դառնում է Ոչխար)։ 4. Ալիսը գնում է դեպի d5 (խանութ, գետ, խանութ)։ Սպիտակ թագուհին հեռանում է դեպի f8 (ձուն թողնում է վաճառասեղանին)։ 5. Ալիսը գնում է դեպի d6 (Պստլիկ Հաստլիկ)։ Սպիտակ թագուհին գնում է դեպի с8 (փախչում է Սև ձիուց)։ 6. Ալիսը գնում է դեպի d7 (անտառ)։ Սև ձին գնում է դեպի е7։ 7. Սպիտակ ձին վերցնում է Սև ձիուն։ Սպիտակ ձին գնում է դեպի f5։ 8. Ալիսը գնում է դեպի d8 (թագադրում)։ Սև թագուհին գնում է դեպի е8 (քննության)։ 9. Ալիսը Թագուհի է դառնում։ Թագուհիները փոխատեղություն են կատարում։ 10. Ալիսը փոխատեղություն է կատարում (խնջույք)։ Սպիտակ թագուհին գնում է դեպի a6 (ապուր)։ 11. Ալիսը վերցնում է Սև թագուհուն և շահում խաղը։»
Այս հատվածում շախմատային խաղի ընդունված կանոնները մերժելու համար Քերոլը շարժել է պրոֆեսիոնալ շախմատիստների զայրույթը։ 1910 թվականին Դոնալդ Մ. Լիդելը (Donald Macy Liddell, որևէ կերպ կապված չի եղել Ալիս Լիդելի հետ) Քերոլի տրամագրի հիման վրա հորինել է իր սեփական շախմատային խաղը ըստ կանոնների, իսկ հետո իր սեփական պատմությունը Ալիսի մասին, որը համապատասխանում էր այդ պարտիային ։ Դոնալդ Մ. Լիդելն իր շախմատային խաղն սկսել է Բըրդի բացմամբ և ավարտել Ալիսի հայտարարած մատով, որը 66-րդ քայլում հասել էր ութերորդ հորիզոնականին ։
«Ալիսը Հայելու աշխարհում» գրքում շախմատի դերի մասին կարծիքներ
Գրանակագետ Գարդները նշել է, որ հայելային ժխտման սկզբունքը, որը զարգացում է ստացել Լուիս Քերոլի հեքիաթներում, ի հայտ է եկել հեքիաթի աշխատանքների ավարտին՝ դրվելով սկզբնական շախմատային ամբողջության վրա։ Գրքի սկզբում բլուրը բարձրացող հերոսուհին նկատում է Հայելու աշխարհի նմանությունը շախմատային տախտակի հետ. «Բազմաթիվ փոքրիկ առվակներ հողը բաժանում էին քառակուսիների, որոնք շրջապատված էին մի առվակից դեպի մյուսը ձգվող ցածրիկ, կանաչ ցանկապատներով»։ Շախմատային տախտակն իրոք կառուցված է հայելային ժխտման սկզբունքով. նրա յուրաքանչյուր կողմը հակադիր կողմի հայելային արտացոլումն է, այն ընդգծում է Մեծ Բրիտանիայում ընդունված նշանագրությունը և տարբերվում է միջազգայինից. հորիզոնական համարակալումն իջնում է՝ սկսած շախմատի ամենաաջ կողմից։ Զինվոր Ալիսի ճանապարհորդությունը այդ հորիզոնականների միջով պայմանավորված է գրողի մտածած շախմատային պարտիայի գաղափարով։ Հայելու աշխարհում տարածությունն ինքնուրույն գոյություն չունի, այլ կախված է հերոսներից։ Ալիսը որպես զինվոր հեքիաթի սկզբում գտնվում է երկրորդ հորիզոնականում։ Այդտեղից սկսում է առաջ գնալ հայելային աշխարհի տարածությունում՝ խոսող ծաղիկներով այգի, որտեղ Ալիսը հանդիպում է Թագուհուն։ Նրա համար տարածությունը գոյանում է միայն կապված Ալիսի հետ։ Ալիսին սպասում էր ճանապարհորդել զինվորից, որը հանդիսանում էր հեքիաթի սկզբում, մինչև թագուհի հնարավորիս կարճ ճանապարհով։
Առյուծի և միաեղջյուրի միջև կռիվն օրինակ արտացոլված է ամենատարբեր երկրների լեգենդներում և հեքիաթներում։ Այս կոնֆլիկտը պատկերված է նույնիսկ քաղդեական շախմատային տախտակի վրա (այդ դարաշրջանի պատկերացմամբ շախմատային), որը թվագրվում է մ.թ.ա. 3500 թվականին։ ենթադրվում է, որ այդ պայքարը խորհրդանշում է ամռան (ոսկեբաշ առյուծ) մշտական հաղթանակը գարնան հանդեպ (միաեղջյուր կամ սպիտակ ձի)։
Թեյլորի կարծիքով շախմատը Քերոլի համար ուղղակի խաղ չէր. «Լինելով մաթեմատիկոս՝ նա շախմատի տախտակը տեսնում էր որպես քառակուսիների բաժանված թուղթ, որը թույլ էր տալիս ստեղծել յուրաքանչյուր իրավիճակ գծագիր։ Լինելով աստվածաբան՝ նա տախտակի երկու կողմերում տեսնում էր առավել ազդեցիկ մի միջոց՝ եկեղեցում և համալսարանում ներկայացնելու հակամարտող խմբերը, քան ցանկացած այլ մեկը, որն ինքն օգտագործել էր նախկինում»։
Գոյություն ունեն մեկնաբանություններ, որտեղ «Ալիսը Հայելու աշխարհում» գիրքը դիտարկվում է որպես կոդ։ Երբ շախմատի սկզբունքը քննարկվում է առավել լայն առումով, քան պարտիա, «Հայելու աշխարհն» այդ պարագայում իրենից ներկայացնում է ինչ-որ երկակի կոդ. ա) ֆանտաստիկ շախմատային խնդիրների համար, բ) նույնքան ֆանտաստիկ «շախմատային բարոյականության համար», որի միջոցով, ինչպես ենթադրում է օրինակ Ա. Դիքինսը, Քերոլը դատում է «կյանքի կեցության վերջնական նպատակի և մահվան անգոյության» մասին։
Դիքինսի կարծիքով «Հայելու աշխարհում» արժե տեսնել գաղափարական «երեք շերտ».
Համաձայն Շ. Լեսլիի՝ «հայելային կյանքը, որտեղ ամեն ինչ հակառակ դիտանկյունից է, գերբնական կյանքի խորհրանշանն է։ Սպիտակ ասպետը «ներկայացնում է վիկտորյանական կամ Հեքսլիի դարաշրջանի գիտությունը իր ինքնավստահ գյուտարարությամբ»։ Համապատասխանաբար Սև ասպետը մարմնավորում է նրա գաղափարական հակառակորդ եպիսկոպոս Սեմյուել Ուիլբերֆոսին։ «Երկուսն էլ շախմատային տախտակի նույն վանդակին հասնում են միաժամանակ և երկուսն էլ փորձում են Ալիսին գերի վերցնել։ Դա Ուիլբերֆոսի և Հեքսլիի հայտնի բախումն է 1866 թվականին Բրիտանական միավորման նիստի ժամանակ»։
«Հայելու աշխարհում» գրքի ամփոփիչ գլխում հերոսուհին բուխարու առաջ գորգին նստած հերթով վերցնում է շախմատի խաղաքարերը, որոնք կենդանի տեսքով հանդես էին եկել հեքիաթային աշխարհում։ Անգլիացի հետազոտող Էլիկաենդեր Թեյլորը իր «Սպիտակ ասպետը» (1952) գրքում պնդում է, որ Քերոլը չի առաջարկում շախմատային լուրջ պարտիա, այլ օգտագործում է շախմատի խաղաքարերի քայլերը, որպեսզի կառուցի հետաքրքրաշարժ դիպաշար, ըստ ուսումնասիրողի ենթադրության՝ հիշելով շախմատի այն դասերի մասին, որոնք ինքը երբևէ տվել էր Լիդել ընտանիքի աղջիկներին։
«Ալիսը Հայելու աշխարհում» գրքի շախմատի խաղաքարերը նկարազարդումներում
«Ալիսը Հայելու աշխարհում» գրքի առաջին նկարազարդողը եղել է սըր Ջոն Թենիելը։ Շախմատի խաղաքարերը պատկերող Ջոն Թենիելի նկարազարդումները հիմնված են այսպես կոչված սուրբ Գևորգի հավաքածուի վրա, ոչ թե այդ ժամանակներում ստանդարտ համարվող Ստաունթոնի հավաքածուի։ Շախմատային հավաքածուի երեսուներկու խաղաքարերը գրքի սկզբում բնութագրվում են որպես «գործող կերպարներ», իսկ նրանցից յուրաքանչյուրը որոշակի դեր ունի Ալիսի պատմության մեջ։
Ն. Դեմուրովան ուշադրություն է հրավիրում այն փաստի վրա, որ Թենիելի նկարները աստիճանաբար ցույց են տալիս կերպարների անցումը («մարդկային») մյուս բնույթին («շախմատային» կերպարին) և հակառակը։ Գրքի սկզբում Սպիտակ ասպետը շախմատի Ձին է, իսկ վերջում՝ ազնվազարմ ասպետ։ Առանձին նկարազարդումներում այս էությունները միավորված են իրար, և պատկերված կերպարում առկա են և՛ շախմատային, և՛ մարդկային տարրեր («Ալիսը Հայելու աշխարհում» գրքի ճակատազարդում Ասպետը մարդկային է, իսկ «փայտային» և «շախմատային» լինելն ակնարկի ձևով առկա է միայն նրա ձիու գլխի պատկերման մեջ) ։ Ժամանակակիցները զարմացել են Թենիելի նկարազարդումներից և ընդունել են այն տարակուսանքով։ Նրանցից մեկը գրել է. «Պարոն Թենիելի նկարազարդումները կոպիտ են, մռայլ, անշնորհք, չնայած այն բանին, որ նկարիչը չափազանց գյուտարար է, և ինչպես միշտ գրեթե վեհասքանչ» ։
Քերոլի «Ալիսը Հայելու աշխարհում» գրքի նկարազարդումների աշխատանքի ժամանակ մշտական վեճեր են եղել նկարչի և Քերոլի միջև։ Այսպես, օրինակ Սպիտակ ասպետի (շախմատի ձի) պատկերումը, որին Քերոլը համարել է իր ալտեր էգոն, ի վերջո փոխակերպվել է հենց Թենիելի ոճավորված ինքնապատկերման։ Առյուծը և միաեղջյուրը դարձել են քաղաքական անձանց՝ Միացյալ Թագավորության պահպանողական կուսակցության վարչապետ Բենջամին Դիզրայելիի և լիբերալ կուսակցության առաջնորդ Ուիլյամ Գլադստոնի ծաղրապատկերներ։ Նկարազարդումների էսքիզներն արվել են թղթի վրա, սակայն ստեղծվել են միանգամից տոսախից փայտե տախտակների վրա։ Փորագրությունն արել է Էդվարդ Դելզելը, որն իր ժամանակների լավագույն մասնագետներից մեկն էր։ Որպեսզի փայտե ձևանմուշներին վնաս չտրվի, տպագրությունն իրականացվել է ոչ թե փորագրությունից, այլ դրանց գալվանոպլաստիկ ծեփապատճեններից։ Այդ իսկ պատճառով նկարազարդումների տպագրության որակը երկար ժամանակ ցածր է եղել։ Դա է եղել նաև պատճառը, որ «Ալիսը Հայելու աշխարհում» գրքի առաջին տպաքանակն ամբողջությամբ ոչնչացվել է (իսկ վաճառքի հանվել է միայն երկրորդ տպաքանակը) ։
Առաջին հրատարակության փորագրությունները երկար ժամանակ համարվել են կորած, սակայն 1985 թվականին դրանք պատահականորեն հայտնաբերվել են։ 1988 թվականին Macmillan հրատարակչությունը բնօրինակ փայտե ձևանմուշներով փորագրությունների փոքր տպաքանակ է թողարկել (250 օրինակ), որոնք մասնագետների կարծիքով տարբերվում են անըստգյուտ որակով։ Արտատպվածքն իրականացրել է Ջոնաթան Ստեֆենսը Օքսֆորդշիր կոմսության Rocket Press տպարանում։ «Ալիսը Հայելու աշխարհում» գրքի Ջոն Թենիելի նկարազարդումներով այդ հրատարակությունը առաջին անգամ ցուցադրվել է Ռուսաստանում InArtis պատկերասրահում 2010 թվականի մարտին ։
Շախմատի էկզոտիկ տեսակներ
«Գլխումս միտք ծագեց, որ կարելի է խաղ մտածել տառերից, որոնք կարելի է շարժել շախմատային տախտակի վրա, քանի դեռ դրանցով բառ չի կազմվել»,-գրել է Քերոլը 1880 թվականի դեկտեմբերի 19-ին։ Դոջսոնն անընդհատ ինչ-որ բան էր հորինում։ Նրա որոշ հայտնագործություններ տարիներ անց կրկնվել էին և լայն կիրառություն գտել։ Մասնավորապես, կարծում են հենց նա է ստեղծել ճանապարհորդական շախմատը, որտեղ խաղաքարերը տախտակի վրա մնում էին փոքր ելուստների օգնությամբ, որոնք համապատասխանում էին վանդակի փորվածքին ։ Էնիդ Շոյերը հիշատակել է, որ մանուկ ժամանակ մեծ հաճույք է ստացել Քերոլի հետ շախմատ և նարդի խաղալիս։ Նա նշել է, որ գրողը վարպետ էր այդ խաղում, սակայն երբ խաղում էր երեխայի հետ, խաղաքարերը ներկայացնում էր կենդանի, խաղն ուղեկցվում էր Քերոլի հորինած երկխոսություններով, որոնք տեղի էինք ունենում շախմատային խաղաքարերի միջև։ Ինչպես նաև նա կարող էր հորինել «բացարձակ նոր կանոններ», որով էլ ընթանում էր պարտիան։
Ալիսայի մասին գրքերը ոգեշնչել են անգլիացի մաթեմատիկոս Վեռնոն Փարթոնին՝ հորինելու շախմատային խաղի մի քանի տարբերակներ, այդ թվում և «Ալիսի շախմատը», որը ստեղծվել է 1953 թվականին, և որում մեկի փոխարեն կիրառվում են երկու շախմատային տախտակ։ Կարելի է օգտագործել և մեկ տախտակ։ Թեպետ կանոնները թույլ չեն տալիս, որ երկու խաղաքար միաժամանակ գտնվեն նույն դաշտում, կարելի է օգտագործել մեկ տախտակ՝ տեղադրելով շաշկիի քարեր, որպեսզի երևա, որ դրանք երկրորդ տախտակինն են։ Խաղաքարերը շարժվում են նույն կերպ, ինչպես սովորական շախմատում, սակայն քայլից հետո տեղափոխվում են մյուս տախտակ։ Խաղի սկզբում խաղաքարերը նախնական դիրքով դրված են լինում առաջին տախտակին, իսկ երկրորդը դատարկ է լինում։ Քայլ կարելի է անել երկու հիմնական կանոնների կիրառմամբ. այն պետք է կանոնավոր լինի այն տախտակի համար, որտեղ խաղում է և մյուս տախտակի համապատասխան դաշտը, որտեղ խաղաքարը գնալու է քայլից հետո, պետք է ազատ լինի (խաղաքար կարելի է վերցնել միայն այն տախտակից, որտեղ արվել է քայլը)։ Արքան չի կարող տեղափոխվել հակառակ տախտակի ազատ դաշտ, եթե այդ դեպքում կգտնվի շախի տակ։ Ալիսայի շախմատում փոխատեղում թույլատրվում է։ Անցման ժամանակ ուտելն արգելված չէ։
«Չեշիրյան կատվի շախմատը» մեկ այլ խաղ է, որը հորինել է Փարթոնը։ Խաղը տեղի է ունենում 10x10 վանդակներ ունեցող տախտակին (խաղաքարերի յուրաքանչյուր խմբին ավելանում են երկուական նավակ)։ Երբ խաղաքարը մի դաշտից գնում է մյուսը, ապա նախորդ դաշտը պետք է նշվի որպես «անհետացած»։ «Անհետացած» վանդակն զբաղեցնել չի կարելի, սակայն դրա վրայով թույլատրվում են քայլ, շախ, հարձակում անել։ «Չեշիրյան կատվի շախմատում» փոխատեղում չկա, սակայն առաջին քայլը արքան անում է ինչպես թագուհին ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Շախմատ Կատեգորիա:Լուիս Քերոլ Կատեգորիա:Լուիս Քերոլի լուսանկարներ
Էշեգի
Էշեգի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կուրեյ
Կուրեյ (Курей), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կարելական ինքնավար հանրապետությունում։ Աջ վտակը՝ Լիվո գետն է։ Գետի երկարությունը 25 կմ է, ավազանի տարածքը 145 կմ2։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Բարենցի Սպիտակ ծովի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Կեմ գետի ակունքն է մինչև Յուշկոզերսկի հիդրոհանգույց, գետի ենթաավազանը բացակայում է։ Գետի գետային ավազանը Կոլսկի թերակղզին և Կարելիի, թափվում է Սպիտակ ծով։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Տալլինի պատմություն
Տալլինի պատմություն, Էստոնիայի մայրաքաղաք Տալլին քաղաքի պատմություն, որը անկախ Էստոնիայի մայրաքաղաք դառնալու ճանապարհին տարբեր պատմական միությունների կազմում է եղել։
Տալլինի ներկայիս կենտրոնում գտնվող փոքր որսորդական, ձկնորսական համայնքի առկայության առաջին հնագիտական հետքերը մոտ 5000 տարեկան են ։ Տեղանքում հայտնաբերված սանր-կերամիկական խեցեղենը թվագրվում է մ.թ.ա. մոտ 3000 թվականով, իսկ քուղային կերամիկական խեցեղենը մոտ մ.թ.ա. 2500 թվականին ։
1285 թվականին Տալլինը, որն այն ժամանակ ավելի լայնորեն հայտնի էր որպես Ռևալ, դարձավ Հանզայական լիգայի (Հյուսիսային Եվրոպայի գերմանական գերակշռող քաղաքների առևտրական և ռազմական դաշինքի) ամենահյուսիսային անդամը։ Դանիայի թագավորը 1346 թվականին վաճառեց Ռևալը հյուսիսային Էստոնիայի այլ հողատարածքների հետ միասին Տևտոնի ասպետներին։ Միջնադարյան Ռևալը ռազմավարական դիրք ուներ Արևմտյան Եվրոպայի մնացած մասերի և արևելքում Նովգորոդի ու Մուսկովիայի միջև առևտրի խաչմերուկում։ Մոտ 8000 բնակչություն ունեցող քաղաքը շատ լավ ամրացված էր քաղաքի պարիսպներով և 66 պաշտպանական աշտարակներով։
1530 թվականին Տալլինի քաղաքապետարանի ցցի գագաթին տեղադրվել է եղանակային հողմացույցը՝ հին ռազմիկ Ծեր Թոմասի կերպարը։ Հին Թոմասը հետագայում դարձել է քաղաքի հանրաճանաչ խորհրդանիշը ։
Արդեն բողոքական ռեֆորմացիայի առաջին տարիներին քաղաքն ընդունել է լյութերականություն։ 1561 թվականին Ռևալը դարձել է Շվեդիայի դոմինիոն։
Հյուսիսային մեծ պատերազմի ժամանակ ժանտախտից տուժած Տալլինը Շվեդական Էստոնիայի և Լիվոնիայի հետ միասին 1710 թվականին կապիտուլյացիայի ենթարկվեցին Կայսերական Ռուսաստանին, սակայն տեղական ինքնակառավարման հաստատությունները (Ռևալի դատական համակարգը և էստոնական ասպետությունը) պահպանեցին իրենց մշակութային և տնտեսական ինքնավարությունը Կայսերական Ռուսաստանի կազմում՝ որպես Էստոնիա նահանգ։ Ռևալի դատական համակարգի կամ մագիստրատուրայի իշխանությունը վերացվել է 1889 թվականին։ 19-րդ դարը բերեց քաղաքի արդյունաբերականացման, և նավահանգիստը պահպանեց իր կարևորությունը։ Դարի վերջին տասնամյակների ընթացքում ռուսականացման միջոցառումներն ավելի սաստկացան։ 1908 թվականի հունիսին Ռուսաստանի ցար Նիկոլայ II-ը և Ցարինա Ալեքսանդրան իրենց երեխաների հետ Ռևալի ափերի մոտ հանդիպեցին իրենց ընդհանուր հորեղբոր և մորաքրոջ՝ Բրիտանիայի թագավոր Էդուարդ VII-ի և թագուհի Ալեքսանդրայի հետ. գործողություն, որը դիտվում էր որպես նախորդ տարվա անգլո-ռուսական Անտանտի թագավորական հաստատում։ Սա նաև առաջին անգամն էր, որ բրիտանական կառավարող միապետը այցելել էր Ռուսաստան ։
1918 թվականի փետրվարի 24-ին Ռևալում (Տալլին) հռչակվեց Էստոնիայի անկախության հռչակագիրը։ Դրան հաջորդեց Գերմանական կայսրության օկուպացիան մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտը՝ 1918 թվականի նոյեմբերը, որից հետո Տալլինը դարձավ անկախ Էստոնիայի մայրաքաղաքը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Էստոնիան առաջին անգամ օկուպացվել է Կարմիր բանակի կողմից և միացվել ԽՍՀՄ-ին 1940 թվականին, այնուհետև 1941-1944 թվականներին օկուպացվել է նացիստական Գերմանիայի կողմից։ Գերմանական օկուպացիայի ժամանակ Տալլինը տուժել է Խորհրդային օդուժի կողմից օդային ռմբակոծությունների բազմաթիվ դեպքերից։ 1944 թվականի մարտի 9-10-ին խորհրդային ամենակործանարար ռմբակոծության ժամանակ ավելի քան հազար հրկիզող ռումբեր, որոնք նետվեցին քաղաքի վրա, առաջացրել են համատարած հրդեհներ, սպանելով 757 մարդու, իսկ Տալլինի ավելի քան 20,000 բնակիչներին թողնելով առանց ապաստանի։ 1944 թվականի սեպտեմբերին գերմանական նահանջից հետո քաղաքը կրկին օկուպացվել է Խորհրդային Միության կողմից` դառնալով Էստոնական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության մայրաքաղաք։
1980 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերի ժամանակ առագաստանավային (այն ժամանակ հայտնի էր որպես զբոսանավ) միջոցառումներ անցկացվեցին Պիրիտայում՝ կենտրոնական Տալլինից հյուսիս-արևելք։ Օլիմպիական խաղերի համար կառուցվել են բազմաթիվ շենքեր, ինչպիսիք են Տալլինի հեռուստաաշտարակը, «Օլումպիա» հյուրանոցը , գլխավոր փոստային բաժանմունքի նոր շենքը և Ռեգատա (առագաստանավային) կենտրոնը։ 1991 թվականին անկախ ժողովրդավարական էստոնական ազգը վերահաստատվեց և սկսվեց արագ զարգացման շրջանը որպես ժամանակակից եվրոպական մայրաքաղաք։ Տալլինը 1991 թվականի օգոստոսի 20-ին դարձյալ դարձավ փաստացի անկախ երկրի մայրաքաղաք։
Տալլինը պատմականորեն բաղկացած է երեք մասից.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տալլին Կատեգորիա:Քաղաքների պատմություն
Դերային խաղ
Դերային խաղն ուսման և հոգեբանության մեջ կիրառվող մեթոդ է։ Կրթական ծրագրերում, օրինակ, դասախոսը ուսանողներին կարող է անսպասելի իրավիճակներ առաջարկել, ուր ուսանողներին անհրաժեշտ է ընդունել որևէ դեր կամ տեսակետ, այնուհետև՝ փորձեր անել դա հասունացնելու և ավարտելու։ Այն ուսանողները, ովքեր չեն մասնակցում բուն դերային խաղին, ստանձնում են դիտորդի դերը և խաղի ավարտից հետո եզրակացություններ անում։ Դերային խաղն արդյունավետ իրականացնելու նախապայամանը առաջարկվող դերային իրավիճակի՝ իրականությանը հնարավորինս մոտ լինելու մեջ է։ Դասախոսը մանրամասն ներկայացնում է իրավիճակի բոլոր կողմերը։ Խաղը հաճախ կառուցվում է պոտենցիալ կոնֆլիկտների շուրջ։ Այն օգտակար է, երբ փորձ է արվում ցույց տալ, որ նույն թեմայի շուրջ տարբեր մարդիկ կարող են տարբեր կարծիքներ ունենալ։ Մեթոդի արդյունավետությունն այն է, որ
Դերային խաղի բուն ընթացքից հետո իրականացվում է դեբրիֆինգ, որի ժամանակ մեր դասախոսը
Դերային խաղը հաճախ կիրառում ենք, երբ անհրաժեշտ է զարգացնել մեր՝ միջանձնային հարաբերությունների հմտությունները (բանակցելու, հետադարձ կապ ստեղծելու և այլն)։
Կատեգորիա:Մարդկային վարք Կատեգորիա:Կրթություն Կատեգորիա:Վարքագիծ Կատեգորիա:Զարգացման հոգեբանություն Կատեգորիա:Մանկան հոգեբանություն
Բերանաբորբ
Տեսակներ
Կան բերանաբորբի տարբեր ձևեր, որոնք բոլորն էլ ունեն ընդհանուր աշխտանշաններ՝ բերանի խոռոչի լորձաթաղանթի կարմրություն, մոտակա հյուսվածքների այտուց, ցավ, ենթածնոտային ավշահանգույցների մեծացում։
Բերանաբորբը կարող է ընթանալ սուր ձևով, երբ լորձաթաղանթը բորբոքվում է արագ, լինում է խիստ ցավոտ, իսկ քրոնիկ ձևի դեպքում հիվանդությունը երկարատև է, թույլ արտահայտված ցավերով։
Լորձենաբորբային բերանաբորբ
Լորձենաբորբային (կատառային) բերանաբորբին բնորոշ է բերանի խոռոչի լորձաթաղանթի վառ կարմրությունը, հաճախ այտուցվածությունը, առատ թքարտադրությունը, ցավոտությունը (հատկապես սնունդ ընդունելիս)։ Նշված երևույթները հաճախ նկատվում են անգինայի, գրիպի և այլ վարակիչ հիվանդությունների դեպքում։
Խոցամեռուկային բերանաբորբ
Խոցամեռուկային բերանաբորբը սովորաբար սկսվում է լնդերի վրա խոցերի առաջացմամբ, որոնք պատվում են մոխրագույն փառով։ Խոցերը տարածվում են բերանի խոռոչի լորձաթաղանթի մյուս հատվածների, երբեմն՝ լեզվի վրա։ Առավել հաճախ հիվանդանում են պատանեկան, երբեմն՝ հասուն տարիքում։ Հիվանդությունն ընթանում է ջերմաստիճանի բարձրացումով, նկատվում է դող, ընդհանուր թուլություն, բերանի տհաճ հոտ, ենթածնոտային ավշահանգույցների մեծացում։ Սննդի ընդունումը դժվարանում է։
Աֆթոզ բերանաբորբ
Աֆթոզ բերանաբորբն առաջանում է որպես ինքնուրույն հիվանդություն, սակայն հաճախ կապված է լինում մարսողության օրգանների հիվանդությունների հետ։ Սկզբում նկատվում է ընդհանուր թուլություն, այնուհետև բերանի խոռոչում առաջանում են մակերեսային խոցոտումների ոչ մեծ, կլորավուն, դեղին փառով պատված օջախներ՝ աֆթեր, որոնք շրջապատված են լինում կարմիր երիզով և հաճախ շատ ցավոտ են։
Աֆթոզ բերանաբորբի սուր ձևով հաճախ հիվանդանում են երեխաները (1-3 տարեկան)։ Այն ունենում է քրոնիկական ընթացք՝ պարբերական սրացումներով, առաջանում են փոքրաթիվ և քիչ ցավոտ նոր աֆթեր։ Քրոնիկական ձևը հաճախ կապված է ստամոքսաղիքային համակարգի (ստամոքսաբորբ, հաստ աղիքների բորբոքում և այլն), լյարդի և այլ հիվանդությունների հետ։
Դեղորայքային բերանաբորբ
Դեղորայքային բերանաբորբն առաջանում է որոշ դեղանյութերի (հակաբիոտիկներ, սուլֆանիլամիդային, յոդի, բրոմի պատրաստուկներ) ընդունումից։ Հիվանդության դրսևորումները խիստ բազմազան են։ Միևնույն դեղանյութը տարբեր մարդկանց օրգանիզմում կարող է առաջացնել բերանաբորբի տարբեր ձևեր, առավել հաճախ՝ լորձենաբորբային։ Որոշ քիմիական նյութերի հետ շփվելիս նույնպես առաջանում է բերանաբորբ, որը նման է դեղորայքային ձևով։
Կանդիդոզային բերանաբորբ
Կանդիդոզային բերանաբորբը կարող է առաջանալ հակաբիոտիկների ոչ ճիշտ օգտագործման դեպքում, ինչպես նաև ծանր հիվանդ տարեցների և խիստ թուլացած, հատկապես անհաս կրծքի երեխաների մոտ։ Դրսևորվում է լորձաթաղանթի տարբեր հատվածների վրա սպիտակ թաղանթային փառի առաջացմամբ։
Վնասվածքային բերանաբորբ
Վնասվածքային բերանաբորբն առաջանում է լորձաթաղանթը կտրող կամ ծակող առարկաներով, քայքայված ատամներով, ոչ սարքին պրոթեզներով վնասվելիս։ Առավել հաճախ ախտահարվում են լնդերը և լեզուն։ Վնասվածքի հատվածը խոցոտվում է։ Վնասվածքային բերանաբորբի ձևերից է Բեդնարի կամ նորածինների աֆթերը, որի դեպքում նորածին և կրծքի երեխաների քիմքի միջին մասի լորձաթաղանթի վրա գոյանում են ոչ մեծ, կլորավուն խոցոտումներ։ Դրանց պատճառը նորածնի բերանի խոռոչն անզգույշ մաքրելը կամ երեխային շշով կերակրելիս կոպիտ և երկար ռետինե ծծակով լորձաթաղանթը վնասելն է։
ժամանակին չբուժելու դեպքում առանձին խոցերը կարող են ձուլվել և առաջացնել թիթեռանման վերքային մակերես, որը հաճախ պատվում է դեղնավուն փառով։ Արհեստական կերակրման դեպքում պետք է հետևել, որ ծծակը լինի կարճ և հարթ մակերեսով։
Լնդաբորբ
Լնդաբորբը, բերանաբորբին բնորոշ ընդհանուր պատճառներից բացի, կարող է առաջանալ նաև ատամի քարի գոյացման, անհաջող դրված ատամի պլոմբի, պրոթեզի ճնշման հետևանքով կամ կոպիտ խոզանակով լնդերը գրգռելիս։ Լնդաբորբը միշտ նկատվում է հարատամնաբորբի և ատամնակծվածքի զգալի խանգարումների, ինչպես նաև լնդախտի դեպքերում։ Բորբոքումը կարող է սահմանափակվել 2-3 ատամների հատվածում կամ տարածվել ամբողջ լնդերի վրա։
Հիվանդությունը մեծ մասամբ սկսվում է միջատամնային լնդային պտկիկների ուռածությամբ, ցավոտությամբ և արյունահոսությամբ, կարող է առաջանալ լնդերի քոր (լորձենաբորբային լնդաբորբ)։ Օրգանիզմի պաշտպանական ուժերի նվազման, ծանր ընդհանուր հիվանդությունների դեպքում լնդաբորբն ունենում է խիստ ծանր ընթացք, ատամների շուրջ լնդերի վրա առաջանում են խոցեր, լնդերն ուժեղ այտուցվում են, թեթևակի հպումից արյունահոսում, բերանից տհաճ հոտ է գալիս։ Սովորաբար հիվանդության այս ձևն առաջանում է սննդի մեջ վիտամին C-ի կտրուկ նվազման դեպքում (լնդախտային լնդաբորբ)՝ ընդ որում ատամներն սկսում են շարժվել։
Լեզվաբորբ
Լեզվաբորբը հաճախ լինում է մակերեսային՝ բորբոքվում է միայն լեզվի լորձաթաղանթը։ Սակայն լեզվի խոր վնասվածքներից մկանի հաստության մեջ կարող է առաջանալ թարախային բորբոքում, որն ուղեկցվում է լեզվի այտուցով, կլման խանգարումով, ջերմաստիճանի բարձրացումով։ Երբեմն գոյանում է թարախակույտ։
Բուժում
Հաճախ անհրաժեշտ է լինում կատարել ընդհանուր հետազոտություն՝ հայտնաբերելու բերանի խոռոչի լորձաթաղանթի բորբոքմանը նպաստող ներքին օրգանների հիվանդությունները։ Ուստի կարևոր է ժամանակին դիմել ստոմատոլոգին և կատարել նրա նշանակումները։ Ինքնուրույն բուժումը կարող է բարդություններ առաջացնել, չպետք է օգտագործել հակամանրէներ կամ այրող միջոցներ։ Անհրաժեշտ է դադարեցնել ծխելը, չօգտագործել կծու, թթու, աղի և տաք սնունդ, ալկոհոլային խմիչք։ Սնունդը պետք է լինի վիտամիններով հարուստ, փափուկ, չգրգռող։ Բերանի խոռոչի լորձաթաղանթի ցավը մեղմելու համար բժշկի խորհրդով բերանը կարելի է ողողել ջրածնի գերօքսիդի (1 թեյի գդալը՝ 0,5 բաժակ ջրում), ֆուրացիլինի (1 հաբը՝ 1 բաժակ ջրում), կալիումի պերմանգանատի վարդագույն լուծույթներով, երիցուկի կամ եղեսպակի գոլ եփուկով։
Կարելի է օգտագործել «սպիտակուցային լոգնոց» (1 ձվի սպիտակուցը խառնել 0,5 բաժակ ջրում և այդ հեղուկը որոշ ժամանակ պահել բերանում)։
Կանխարգելում
Բերանի խոռոչի լորձաթաղանթի հիվանդությունների կանխարգելման համար մեծ նշանակություն ունի ատամների ճիշտ խնամքը, ատամի քարը հեռացնելը, պետք է փոխել անհաջող ատամների պրոթեզները, ժամանակին բուժել ատամների ոսկրափուտը, հեռացնել քայքայված ատամները, որոնք վարակի օջախ են։ Հատկապես կարևոր է շաքարախտով, սիրտանոթային հիվանդություններով տառապողների, ինչպես նաև երեխաների, դեռահասների և հղի կանանց բերանի խոռոչի առողջացումը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բերանի խոռոչի հիվանդություններ Կատեգորիա:Բորբոքումներ
Մադոննա Պյետրա
«Մադոննա Պյետրա» (Madonna Pietra), անգլիացի պրեռաֆայելիտ նկարիչ Դանթե Գաբրիել Ռոսսետտիի պաստելային նկարը՝ ստեղծված 1874 թվականին։ Ներկայումս նկարը գտնվում է Կորիյամայի գեղարվեստի թանգարանի հավաքածուում։
Տեղեկություն նկարի մասին
Ռոսսետտին «Մադոննա Պյետրա» նկարը մտածել է ստեղծել յուղաներկով 1874 թվականի սկզբին։ Դրա մասին նա գրել է եղբորը՝ Ուիլյամ Մայքլ Ռոսսետտիին ուղղված նամակում, երբ ավարտել է պաստելային էսքիզը ։ Նկարում պատկերված է մերկ Պյետրա Սկրովենյին (պադովացի վաշխառու Ռինալդո Սկրովենյիի դուստրը, որին Ռոսսետտին սխալմամբ համարել է Դանթե Ալիգիերիի Al poco giorno e al gran cerchio d’ombra բանաստեղծության հերոսուհին, որը նա թարգմանել է անգլերեն ):
Աղջիկը աջ ձեռքում պահում է հախճապակե գունդ, ձախ ձեռքը բարձրացրած է ուսին, շագանակագույն երկար մազերը թափվում են ձախ ուսի վրա։ Բնորդուհին եղել է Ալեքսա Ուայլդինգը ։ Նկարչի խոսքերով՝ գնդի մակերևույթին պետք է արտացոլվեր ժայռային բնանկար, որը խորհրդանշում էր հերոսուհու քարե սիրտը ։ Այդ պաստելային աշխատանքին զուգահեռ պահպանվել են նաև հերոսուհու հագուստի և հասակի երեք քառորդի չափով էսքիզներ։ Ռոսսետտիի նոթատետրում առկա են եղել քարին նստած Պյետրայի մարմնի պատկերներ ։ Ռոսսետտին ենթադրել է, որ նկարի վերջնական տարբերակում Պյետրան հագնված պիտի լինի և գտնվի բնության՝ գետերի և ժայռերի ֆոնին ։ Երբ նկարիչն առաջարկել է նկարի առաջարկն իր բարերար և մշտական Ֆրեդերիկ Լեյլանդին, վերջինս նրան հիշեցրել է անկատար պատվերների մասին և նախընտրել է, որ աշխատի դրանց վրա ։ Հետագայում Ռոսսետտին երազել է վերադառնալ լիարժեք նկարի ստեղծմանը, սակայն այդ մտահղացումն իրականացնել հաջողվել է արդեն Մարիա Սպարտալի Սթիլմանի հետ 1884 թվականին ։
Պաստելային նկարն սկզբնապես պատկանել է Չառլզ Հաուելին՝ Դանթե Գաբրիել Ռոսսետտիի գործակալին։ Նա հետագայում (ենթադրաբար 1876 թվականին) վաճառել է այն Չառլզ Ֆրային ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դանթե Գաբրիել Ռոսսետտիի նկարներ Կատեգորիա:1874 նկարներ Կատեգորիա:Կանանց դիմապատկերներ
Օզերա (գյուղ, Կոբելյակի շրջան)
Օզերա (Озера), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոբելյակի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Օզերա գյուղում բնակվում էր 1 280 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոբելյակի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Գեորգի Վերեյսկի
Գեորգի Սեմյոնովիչ Վերեյսկի , խորհրդային նկարիչ։ ՌԽՖՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1962)։ ԽՍՀՄ Գեղարվեստի ակադեմիայի իսկական անդամ (1949)։
Կենսագրություն
Սովորել է Պետերբուրգում Մստիսլավ Դոբուժինսկու, Բորիս Կուստոդիևի, Աննա Օստրոումովա-Լեբեդևայի մոա։
1918-1930 թվականներին աշխատել է Էրմիտաժի գրավյուրայի բաժնում։
Գրաֆիկական դիմանկարի (վիմագրություն, օֆորտ, գծանկար) վարպետ է։ Ստեղծել է նաև մի շարք բնանկարչական ու ժանրային թերթեր։
Գործերից են՝ «Ռուս նկարիչների դիմանկարներ» (ալբոմներով հրատարակվել է 1922 և 1927 թվականներին), «Գյուղ» (ալբոմով հրատարակվել է 1924 թվականին), «Ռուս գրողներ» (ալբոմներով հրատարակվել է 1927 և 1929 թվականներին) վիմագրությունների շարքերը, ինչպես և սովետական պետության, մշակույթի գործիչների, օդաչուների, բանվորների դիմանկարներ (ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1946)։
Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ Կատեգորիա:Բոգոսլովսկոե գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Ռուս փորագրիչներ Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կալոդենի ճակատամարտ
Կալոդենի ճակատամարտ (Battle of Culloden), 1746 թվականի ապրիլի 16-ին հյուսիսային Շոտլանդիայի Կալոդեն բնակավայրի մերձակայքում, Ինվերնեսից ոչ հեռու, Չարլզ էդուարդ Ստյուարտի գլխավորած շոտլանդական աշխարհազորայինների և Կամբերլենդի հերցոգ Վիլհելմ Օգոստոսի գլխավորած կառավարական ուժերի միջև կայացած ճակատամարտ ։ Արդյունքում շոտլանդացիները ջախջախվեցին, անձամբ Չարլզը և նրա բանակի մնացորդները կարողացան փրկվել, բայց ոչ երկար ժամանակ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլիայի ճակատամարտեր Կատեգորիա:Շոտլանդիայի ճակատամարտեր Կատեգորիա:18-րդ դարի ճակատամարտեր Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի ճակատամարտեր
Մահմուդլի
Մահմուդլի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայի Պելյանի գավառակում։
Տես նաև
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ակ-Կարասու
Ակ-Կարասու (Ак-Карасу), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի երկրամասում, Ալթայի Հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Աբայ գետի ձախ ափով՝ 36 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 10 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Օբ գետն է, գետի ենթաավազանը Բիա և Կատուն գետերն են։ Գետի գետային ավազանը (Վերին) Օբ գետն է՝ մինչև Իրտիշի հետ միախառնման կետը։ Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության ․
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մինչև 50 կմ երկարությամբ գետեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Էդմունդ I
Էդմունդ I (Ædmund I, ), Անգլիայի արքա 936 - 946 թթ. :
Էդմունդը Էդվարդ Ավագի և վերջինիս երրորդ կնոջ՝ Էդգիֆա Քենտցու որդին էր, Ալֆրեդ Մեծի թոռը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլիայի միապետներ Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Դուբրովկա (գյուղ, Բարանովի շրջան)
Դուբրովկա (Дубрівка), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Բարանովի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1585 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Դուբրովկա գյուղում բնակվում էր 2 437 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 9 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 270,78 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Բարանովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1585 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Վոնյու
Վոնյու (Вонью), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Բար/Պոչերայում/455/324/25։ Գետի երկարությունը կազմում է 91 կմ։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթաավազանը Պեչորա գետն է մինչև թափվելը Ուսա, գետի գետային ավազանը Պեչորա ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կոմի Հանրապետության գետեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Սանդերս (այլ կիրառումներ)
Սանդերս (Sanders), ամերիկյան ազգանուն։ Հայտնի կրողներն են`
Սանդերս անվանումը կարող է ունենալ հետևյալ կիրառումները․
(1175) Մարգո
(1175) Մարգո (Margo), աստերոիդ աստերոիդների գոտու արտաքին մասում։ Հայտնաբերվել է 1930 թվականի հոկտեմբերի 17-ին Կառլ Ռեյնմուտի կողմից Հայդելբերգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,21665 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 3,0013 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,432 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2107,19 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,170843 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 16,31° անկյուն։
Էշուշան
Էշուշան, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Տևրիկի գավառակում ։
Պատմություն
Բնակիչները կոտորվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։
Բնակչություն
1915 թվականի նախօրեին ուներ 100 տուն՝ 800 հայ բնակչով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ուստ-Պինեգա
Ուստ-Պինեգա (Усть-Пинега), գյուղ Ռուսաստանի Արխանգելսկի մարզի Խոլմոգորսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 837 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Արխանգելսկի մարզի Խոլմոգորսկի շրջանի բնակավայրեր
Կամպոֆրիո
Կամպոֆրիո (իսպ․՝ Campofrio), բնակավայր և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Մտնում է Ուելվա պրովինցիայի Անդալուսիա ինքնավար համայնքի կազմի մեջ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Կուենկա Մինեռա շրջանի կազմում։ Տարածքը զբաղեցնում է 48 կմ²։ Բնակչությունը 773 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 84 կմ։
Նատալյա Օրեյրո
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արգենտինացի երգչուհիներ Կատեգորիա:Լատինո փոփ Կատեգորիա:Ուրուգվայցի երգչուհիներ Կատեգորիա:Արգենտինացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ուրուգվայցի դերասանուհիներ Կատեգորիա:1977 ծնունդներ Կատեգորիա:Մայիսի 19 ծնունդներ Կատեգորիա:ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի բարի կամքի դեսպաններ Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:Արգենտինացի մոդելներ Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ
Աերոբներ
Աերոբներ (αηρ - օդ и βιοζ - կյանք), օդակյացներ, օրգանիզմներ, որոնց կենսագործունեությունը պայմանավորված է օդի ազատ մոլեկուլային թթվածնով։
Աերոբներ են գրեթե բոլոր կենդանական ու բուսական օրգանիզմները և մանրէների մեծ մասը։
Վերջիններս բաժանվում են 2 խմբի՝
Աերոբները քայքայելով օրգանական միացությունները՝ ապահովում են նյութերի շրջանառությունը բնության մեջ։
Մաղարա (Պելյանի նահանգ)
Մաղարա, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայի Պելյանի գավառակում։
Աերոբներ
Կատեգորիա:Մանրէաբանություն Կատեգորիա:Բջջային շնչառություն Կատեգորիա:Վարակիչ հիվանդություններ
Մաղարա (Պելյանի նահանգ)
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Տես նաև
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Շավիղ (այլ կիրառումներ)
Շավիղ, կարող է վերաբերել՝
Պիկավեռե (գյուղ, Կոոնգա շրջան)
Պիկավեռե (Pikavere), գյուղ Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Կոոնգա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 35 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Կոոնգա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Զբիգնև Ռաու
Զբիգնև Վլոդզիմեժ Ռաու (Zbigniew Włodzimierz Rau, ), Լեհաստանի քաղաքական և պետական գործիչ, Լեհաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարար։
Կենսագրություն
1977 թվականին ավարտել է Լոձի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ 1981 թվականից եղել է Գերմանիայի, Նիդեռլանդների, Մեծ Բրիտանիայի, ԱՄՆ-ի և Ավստրալիայի համալսարաններում կրթաթոշակառու և դասախոս։ 1982 թվականին ստացել է իրավունքի դոկտորի, 1996 թվականին՝ հաբիլիտացված դոկտորի աստիճան։
2005 թվականին ստացել է իրավաբանական գիտությունների պրոֆեսորի գիտական կոչում և գլխավորել է Լոձի համալսարանի իրավաքաղաքական դոկտրինների ամբիոնը ։
2005 թվականին նախագահական ընտրություններում Լեխ Կաչինսկու աջակցության կոմիտեի անդամ էր։ Նույն թվականին խորհրդարանական ընտրություններում ընտրվել է «Իրավունք և արդարություն» կուսակցության սենատոր ։ 2006-2008 թվականներին Լեհաստանի խորհրդարանը ներկայացրել է Եվրոպայի խորհրդի Խորհրդարանական վեհաժողովում ։
2015 թվականի դեկտեմբերի 8-ին գլխավորել է Լոձի վոյեվոդությունը ։ 2019 թվականի նոյեմբերի 11-ին ընտրվել է Սեյմի պատգամավոր և ավարտել է իր աշխատանքը որպես վոյեվոդ ։ Սեյմում նշանակվել է արտաքին գործերի հանձնաժողովի նախագահ ։ 2020 թվականին դարձել է Եվրոպայի Խորհրդի Խորհրդարանական վեհաժողովում Լեհաստանի խորհրդարանի պատվիրակության նախագահ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լեհաստանի քաղաքական գործիչներ
Օլխովատկա (գյուղ, Կոբելյակի շրջան)
Օլխովատկա (Вільховатка), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոբելյակի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Օլխովատկա գյուղում բնակվում էր 747 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոբելյակի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Զաբարա (գյուղ, Բարանովի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Զաբարա գյուղում բնակվում էր 173 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 6,32 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 27,37 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Բարանովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Պյոտր Վոյկով
Պյոտր Լազարևիչ Վոյկով  (Пётр Ла́заревич Во́йков;, կուսակցական ծածկանունը՝ Պետրուս, Ինտելիգենտ, [Пётрусь, Интеллигент], ), ուկրաինացի բոլշևիկ հեղափոխական, խորհրդային դիվանագետ։
1903—1917 թվականներին եղել է մենշևիկ։ Հեղափոխական գործունեության համար հեռացվել է գիմնազիայից, ապա Պետերբուրգի լեռնային ինստիտուտից։
1907 թվականին տարագրվել է Շվեյցարիա։ Վերադառնալով Ռուսաստան՝ 1917 թվականի օգոստոսին ընդունվել է ՌՍԴԲ(բ) կ շարքերը։ 1918 թվականին եղել է Ուրալյան սովետի մատակարարման կոմիսար, 1919 թվականին՝ Ցենտրոսոյուզի վարչության նախագահի տեղակալ, 1920 թվականից միաժամանակ՝ արտաքին առևտրի ժողկոմատի կոլեգիայի անդամ, 1921 թվականից՝ «Սևերոլես» պետական տրեստի նախագահի տեղակալ, 1924 թվականի հոկտեմբերին՝ ԽՍՀՄ լիազոր ներկայացուցիչը Լեհաստանում։ Սպանել են ռուս սպիտակ-գվարդիականները՝ Վարշավայում։ Թաղված է Մոսկվայում, Կարմիր հրապարակում։
Հայտնի է որպես Ռուսաստանի նախկին կայսր Նիկոլայ II-ին և նրա ընտանիքի անդամներին մահապատժի ենթարկելու որոշում իրականոցնողներից մեկը։
Կալախանգա (Ախկիվայի վտակ)
Կալախանգա (Калаханга), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կարելական ինքնավար հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Ախկիվա գետի ձախ ափին՝ 12 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 14 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Բարենցի Սպիտակ ծովի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Կեմ գետի ակունքն է մինչև Յուշկոզերսկի հիդրոհանգույց, գետի ենթաավազանը բացակայում է։ Գետի գետային ավազանը Կոլսկի թերակղզին և Կարելիի, թափվում է Սպիտակ ծով։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.