cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Խնկո Ապոր անվան ազգային մանկական գրադարան
Հրատարակություններ
Մինչ օրս հրատարակվել է ավելի քան 500 անուն մասնագիտական գրականություն՝ մեթոդական ձեռնարկներ, տեղեկատու-հանձնարարական ցանկեր, մատենագիտություններ, հայ դասական և ժամանակակից մանկագիրների և կոմպոզիտորների կենսամատենագիտություններ, «Հիշարժան տարեթվեր» օրացույցը, ալբոմներ, ամսագրեր, հայ մանկապատանեկան տպագիր գրքի և մամուլի մատենագիտական ցանկեր և այլն։
Համագործակցություններ
Համագործակցությունը վերջին տասնամյակներում գրադարանի գործունեության առաջնահերթություններից է։ Գրադարանը համագործակցում է ՀՀ-ում գործող դեսպանատների, մանկական և հանրակրթական հաստատությունների, պետական, հասարակական տեղական և միջազգային մանկապատանեկան և մշակութային մի շարք կազմակերպությունների՝ IBBY-ի (Մանկապատանեկան գրքի միջազգային կոմիտե), IFLA-ի (Գրադարանների միջազգային ասոցիացիա), Հրատարակիչների ազգային ասոցիացիայի,
Հայկական գրադարանային ասոցիացիայի, Հայաստանի գրողների միության Գեղագիտության ազգային կենտրոնի և այլ հաստատությունների հետ։ Պարբերաբար համատեղ իրականացվում են մանկապատանեկան ընթերցանության խթանմանը և մանուկների ու պատանիների արտադպրոցական հանգստի և ազատ ժամանցի կազմակերպմանը միտված համագործակցային և հեղինակային մեկանգամյա և շարունակական ծրագրեր, այդ թվում՝
2012 թ. հոբելյանական միջոցառումների (Երևանը գրքի համաշխարհային մայրաքաղաք և Հայկական գրատպության 500-ամյակ) համատեքստում ՀՀ մշակույթի նախարարության աջակցությամբ իրականացվել են համագործակցային մեկանգամյա խոշոր ծրագրեր.
* «Ես գիրք եմ ստեղծում» երկփուլ մանկապատանեկան գրական, ուսուցողական ծրագիրը, որը գրադարանն իրականացնում էր «Զանգակ» հրատարակչության հետ համատեղ
* Երաժշտական գրադարանների միջազգային գիտաժողովը` «Երաժշտությունը և երաժշտական գրադարանները 21-րդ դարում» կարգախոսի ներքո ՀԳԱ-ի և Երաժշտագիտական գրադարանի հետ համատեղ։ (Վերջինս 2016 թ.-ից վերակազմակերպվել է՝ միացվելով «Կոմիտասի թանգարան-ինստիտուտ» ՊՈԱԿ-ին 24 նոյեմբերի 2016 թվականի N 1204-Ն ՀՀ կառավարության որոշման հիման վրա)։ Սայաթ-Նովայի ծննդյան 300-ամյակին նվիրված գիտաժողովը կրել է «Երաժշտական գրադարանները թվայնացվող աշխարհում. հիմնախնդիրներ և հեռանկարներ» խորագիրը և միջմշակութային նոր փոխառնչությունների, ՏՏ նորագույն ձեռքբերումներին և թվայնացման միջազգային փորձին ծանոթանալու, եվրոպական փորձի տեղայնացման հնարավորություն ընձեռել։
Համագործակցության արդյունքում գրադարանում մշտապես գործում են ժամանակակից տեխնիկական միջոցներով հագեցած օտարալեզու անկյուններ։
Գրադարանի օտարալեզու անկյունները
Իրանական ընթերցասրահը ՀՀ- ում ԻԻՀ դեսպանության և մշակույթի զարգացման մանկական կենտրոնի նախաձեռնությամբ պարսկերեն ուսումնասիրողների համար գործում է 2006 թ-ից. գրքերի հավաքածուն ավելի քան 1600 միավոր։
Համագործակցության արդյունքում՝
- 2015 թ.-ին գրադարանը մասնակցել է Իրանի Քերմանշահ քաղաքում կայացած Հեքիաթասացության 17-րդ միջազգային փառատոնին՝ գրադարանի հեքիաթասացուհու և Սպահան քաղաքում կայացած պոեզիային նվիրված միջոցառմանը՝ պարսիկ և հայ երեխաների մասնակցությամբ
- իրականացվել է հայ-իրանական «Խաղաղություն և բարեկամություն» միջազգային մանկապատանեկան փառատոնը, որի շրջանակում 2015 և 2016 թթ.-ի փոխայցելությունները Հայաստան-Իրան 100 հայ և իրանցի պատանիների համար հնարավորություն են ստեղծել ավելի մոտիկից ծանոթանալու հարևան երկրին
- «Կապույտ մզկիթի» և Հայաստանում պարսկերեն ուսումնասիրող կրթօջախների համագործակցությամբ իրականացվել է ծառատունկ Երևանի Կապույտ մզկիթում և Գառնիում /2019 թ., ապրիլ/
- անցկացվել է պարսկական պոեզիային նվիրված ասմունքի հանրապետական մանկապատանեկան մրցույթ-փառատոնը /2019 թ., մայիս-նոյեմբեր/:
Գրադարանում պարբերաբար իրականացվում են պոեզիայի ժամեր, նկարչական մրցույթներ, գրքի շնորհանդեսներ և տարաբնույթ միջոցառումներ նվիրված հարևան երկրի նշանակալի իրադարձություններին՝ Իրանական ազգային երաժշտության և աշակերտի օրերին, պարսկական Նովրուզ տոնին, պարսկերենին։ «Հեքիաթի դեսպաններ» ծրագրի շրջանակում իրանցի դիվանագետները պարսկերենի ուսուցմամբ կրթօջախների սաների համար ընթերցում են հեքիաթներ։
Չինական անկյունը Չինաստանի Hanban /Չինարենի տարածման կենտրոն/ ընկերության նախաձեռնությամբ. գրադարան-ընկերություն համագործակցության արդյունքում գործում է 2014 թ.-ի նոյեմբերից։
350 միավոր բազմաժանր հավաքածուն՝ ուսուցողական գրքեր, տեսալսողական նյութեր, մանկական, գեղարվեստական և այլ հրատարակություններ, չինարեն ուսումնասիրելու, Չինաստանի հարուստ պատմությանը, գրականությանը, արվեստին, մշակույթին, կենցաղին և ավանդույթներին ծանոթանալու հնարավորություն են ստեղծել։ Անկյունում իրականացվում են հեքիաթապատումներ, էքսկուրսիաներ, թեյախմություններ, Չինաստանի պատմությանը, արվեստին և գրականությանը, մշակույթին և ավանդույթներին նվիրված կրթամշակութային միջոցառումներ։
Արաբական անկյուն. 11.10.2019 թ.-ին ՀՀ-ում ԱՄէ դեսպանատան աջակցությամբ գրադարանում տեղի է ունեցել Արաբական անկյան բացումը, որը երկամյա համագործակցության նախապատմություն ուներ. հիմքերը դրվել էին Շարժայի միջազգային գրքի տոնավաճառում IBBY Հայաստան և IBBY ԱՄէ գործընկերությամբ (2018 թ.-ին IBBY Հայաստանի գործընկեր IBBY ԱՄէ-ն երեխաների իրավունքների և հնարավորությունների ընդլայնման արաբական «Կալիմաթ» հիմնադրամի օժանդակությամբ պատրաստակամություն էր հայտնել աջակցելու գրադարանում Արաբական անկյան հիմնմանը)։
Անկյունը համալրված է շուրջ 1500 միավոր՝ բնական գիտությունների, սոցիոլոգիայի մասին գրքերով, մանկական հեքիաթներով, գեղարվեստական գրականությամբ, որտեղ պարբերաբար արաբական մշակույթին և պատմությանը նվիրված միջոցառումներ են իրականացվում։
Հասցե
Խնկո Ապոր անվան ազգային մանկական գրադարանը գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Տերյան 42/1 շենքում, հեռախոս՝ +374 10 521222։
Անտոնի-Բաբինսկու համախտանիշ
Անտոնի-Բաբինսկու համախտանիշ, կամ տեսողական անոզոգնոզիա, ուղեղի վնասվածքի դեպքում հազվադեպ հանդիպող ախտանիշ ծոծրակային բլթում։ Այս համախտանիշով տառապող հիվանդներն ամբողջովին կույր են, սակայն ժխտում են իրենց կույր լինեու փաստը, պնդում, որ կարող են տեսնել ։
Անտոնի-Բաբինսկու համախտանիշի պատճառներ
Անտոնի-Բաբինսկու համախտանիշը որպես կանոն առաջանում է կաթվածի հետևանքով, բայց կարող է լինել նաև գլխի վնասվածքի պատճառով։ Անոզոգնոզիայով տառապող մարդկանց մոտ խախտված է կապը նրա միջև, թե ինչ են իրականում զգում և ինչպես է իրենց գիտակցությունն այն մեկնաբանում։ Նրանք չեն ստում, այլ ուղղակի չգիտեն, որ կույր են։
Հստակ բացատրություն չկա հիվանդների՝ կուրությունը ժխտելուն, սակայն կա վարկած, որ նրանք ստում են, քանի որ ուղեղի այն մասը, որը պատասխանատու է մուտքային տեսողական ազդանիշների մշակման համար, ուղեղի այլ մասերին ոչ մի տեղեկություն չի հաղորդում, անգամ այն, որ ոչ մի մուտքային տեսողական ազդանշան չկա։ Սա նշանակում է, որ ուղեղի այն մասերը, որոնք պատասխանատու են խոսքի ստեղծման և հարցերին պատասխանելու համար, անում էին այն, ինչը կոչվում է կոնֆաբուլացիա՝ հիշողությունների հորինում։ Կոնֆաբուլացիան տարբերվում է սուտ խոսելուց, քանի որ անձը թաքցնելու նպատակ չունի և պարզապես չգիտի, որ տեղեկությունը ճշգրիտ չէ։
Կա նաև վարկած, որ համախտանիշն ունեցող հիվանդներն ունենում են տեսողական զգայախաբություն (հալյուցինացիա) ։
Անտոնի-Բաբինսկու համախտանիշի պատմություն
Համախտանիշը իր անվանումը ստացել է շնորհիվ ավստրիացի նյարդաբան և հոգեբույժ Գաբրիել Անտոնի և ֆրանսիացի նյարդաբան Ժոզեֆ Բաբինսկու (Joseph Jules François Félix Babinski, Józef Julian Franciszek Feliks Babiński)։ 1890-ականներին Անտոնը նկարագրեց երեք հիվանդների, որոնցից մեկը ժխտում էր կուրությունը, մյուսը՝ խուլությունը, երրորդը՝ ձախ կողմի անզգայությունը, որը հոգեբանության մեջ անոզոգնոզիայի տարածված երևույթներից է։ Հիվանդը կորցնում է ձախ ձեռքը շարժելու ունակությունը, սակայն ժխտում է այդ փաստը։ Երբ նրանց խնդրում են բարձրացնել ձախ ձեռքը, նրանք չեն մերժում, սակայն շարժում տեղի չի ունենում, և այն հարցին, թե ինչու չեն բարձրացրել ձեռքը, նրանք հստակ չեն պատասխանում՝ փորձելով արդարանալ ։
1914 թվին Բաբինսկին առաջարկեց «անոզոգնոզիա» տերմինը, որը ծագել է հունարենից և նշանակում է «հիվանդության իմացության պակաս»։ Հաջորդ 50 տարվա ընթացքում համախտանիշի այլ դեպքեր գրանցվեցին տարբեր նյարդաբանների և հոգեբույժների կողմից։ Ըստ ԱՄՆ-ի աոողջապահության նախարարության տվյալների՝ Ամերիկայում Անտոնի-Բաբինսկու համախտանիշով տառապում են ավելի քիչ քան 200000 մարդիկ։
Անտոնի-Բաբինսկու համախտանիշը մշակույթում
Անտոնի-Բաբինսկու համախտանիշը նկարագրված է ամերիկյան հայտնի «Հաուս» հեռուստասերիալի 2-րդ եթերաշրջանի երկու մասից բաղկացած 20-21-րդ սերիաներում։
Ամերիկացի գրող Ռուպերտ Թոմսոնի «Կաթված("The Insult")» ստեղծագործության մեջ գլխավոր հերոսը տառապում է Անտոնի-Բաբինսկու համախտանիշով։
Ալվարո Սոլեր
Ալվարո Տաուչերտ Սոլեր (Álvaro Tauchert Soler; ), հայտնի է որպես Ալվարո Սոլեր, իսպանացի երգիչ, կոմպոզիտոր և կիթառահար, ով առավել հայտնի է դարձել «El mismo sol» սինգլով, որը թողարկվել է Եվրոպայում 2015 թվականի ամռանը։ Մինչ 17 տարեկանը բնակվել է Ճապոնիայում։ Առավել հայտնի է իր «El Mismo Sol» և «Sofia» երգերով։
Անտոնի-Բաբինսկու համախտանիշ
Անտոնի-Բաբինսկու համախտանիշը մշակույթում
Համախտանիշը ներկայացված է գիտական ֆանտաստիկայի ներկայացուցիչ Պիտեր Ուոթսի «Կեղծ կուրություն ("Blindsight") ստեղծագործության մեջ։
Մալայզիական «Ամայացում("Desolation")» ֆիլմի գլխավոր թեման Անտոնի-Բաբինսկու համախտանիշն է։
Ալվարո Սոլեր
Կենսագրություն
Ալվարոյի հայրը գերմանացի է, իսկ մայրը՝ իսպանացի։ Ունի եղբայր՝ Գրեգ Տաուչերտը և կրտսեր քույր՝ Պաուլա Տաուչերտ։ Տաս տարեկանում ծնողների հետ միասին տեղափոխվել է Ճապոնիայի մայրաքաղաք Տոկիո, որտեղ բնակվել է մինչ 17 տարեկան դառնալը։ Ճապոնիայում դաշնամուրի դասերի է հաճախել։ 2010 թվականին վերադառնալով Բարսելոնա՝ եղբոր և ընկերների հետ միասին ստեղծել է Urban Lights խումբը։ Խումբը կատարել է էլեկտրոնային երաժշտություն, բրիթ փոփ և ինդի փոփ ոճի կատարումներ։ Նրանք հաղթել են երաժշտության համալսարանական մրցույթը և 2013 թվականին հայտնվել են իսպանական ¡Tú sí que vales! շոուում, որտեղ հասել են մինչև քառորդ եզրափակիչ։ Մրցույթից հետո խումբը թողարկել է իր առաջին ալբոմը։ Ալվարոն շարունակել է սովորել արդյունաբերական դիզայն Էսքուելա դե Գրաասմո Էլիսավա համալսարանում, ինչպես նաև հաճախել է երաժշտական դպրոց և աշխատել Բարսելոնայի մոդելավորման ընկերություններից մեկում։
Անտոնի-Բաբինսկու համախտանիշ
Անտոնի-Բաբինսկու համախտանիշը մշակույթում
Նշանավոր դանիացի ռեժիսոր Լարս ֆոն Թրիերի(Lars von Trier) կողմից նկարահանված «Դոգվիլ»(Dogville) ֆիլմում հերոսներից մեկը՝ Ջեք Մակքեյը, ժխտում է իր կույր լինելու փաստը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նյարդաբանություն Կատեգորիա:Համախտանիշներ Կատեգորիա:Կաթված Կատեգորիա:Կենտրոնական նյարդային համակարգի հիվանդություններ
Գավրիիլ Կոլեսնիկով
Գավրիիլ Սեմյոնովիչ Կոլեսնիկով (Гавриил Семёнович Колесников, ), խորհրդային ռուս գրող։ ԽՍՀՄ գրողների միության (1963), Ռուսաստանի գրողների միության (1991) անդամ ։
Կենսագրություն
Գավրիիլ Կոլեսնիկովը ծնվել է 1907 թվականին Սամարայում։ 1917 թվականին ավարտել է երկամյա գիմնազիան և աշխատել որպես հեռագրեր բաժանող։ Աշխատանքը շատ ժամանակ չէր պահանջում, և նա հնարավորություն ուներ սովորելու։
1922 թվականին Կոլեսնիկովը դիմել է աշխատանքի բորսա և աշխատանք ստացել գետախորշում, միևնույն ժամանակ շարունակել է իր ուսումը ֆաբրիկագործարանային ուսումնարանում։ Սամարայի պատանիները, այդ թվում նաև Կոլեսնիկովը, իրենք են կառուցվել-ավարտել գործարանի դպրոցը, վերակառուցել պատերազմից ավերված շենքը, տեղադրել նստարաններ ու դազգահներ։ 1925 թվականին Կոլեսնիկովը ավարտել է այս ուսումնական հաստատությունը և ստացել շոգենավեր նորոգող տեխնիկի մասնագիտություն։ Սակայն նրան չի հաջողվել աշխատել մասնագիտությամբ, քանի որ նրան ուղարկվել են կոմերիտական ​​աշխատանքի Սամարայի նահանգի Պուգաչովյան գավառ։ Իվանովկա, Մեծ Գլուշինա գյուղերում եղել է կոմերիտական ​​կազմակերպության քարտուղար։ Այդ վայրերում, որոնք կապված են զորամիավորման հրամանատար Վասիլի Չապաևի և գրող Ֆուրմանովի անունների հետ, ապագա գրողը ծանոթացել է գյուղական վայրերին։
Գյուղում զբաղվել է ինքնակրթությամբ, 1928 թվականին ընդունվել է Մոսկվայի Պլեխանովի անվան ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտը։ Ինստիտուտի մասնաճյուղերից մեկը իր ժամանակին վերափոխվել է Ի. Գուբկինի անվան նավթային ինստիտուտի տնտեսագիտության ֆակուլտետի։ Այս ֆակուլտետը Կոլեսնիկովն ավարտել է 1933 թվականին։ 1935 թվականին ձերբակալվել է և գտնվել կալանքի տակ, չնայած զարգացող տուբերկուլյոզին։ Դատապարտվել է «դիվերսիայի միջոցով Խորհրդային կառավարությունը տապալելու փորձի համար», ինչպես նաև «Ծանր արդյունաբերության ժողովրդական կոմիսարիատի հակահեղափոխական կազմակերպությանը մասնակցելու համար» (ՌԽՖՍՀ Քրեական օրենսգրքի հոդված 58, կետեր 7, 8 և 11)։ Ազատազրկվել է 17 տարի ժամկետով, որից շուրջ տասը տարի` 1939-1948 թվականները, անց է կացրել Կոլիմսկյան ճամբարներում, երկար տարիներ ապրել և աշխատել այնտեղ ։ 1955 թվականին արդարացվել է։
1965 թվականի նոյեմբերի 1-ին, Բորիս Պաստեռնակի հալածանքի ընթացքում, Կոլեսնիկովը ի պաշտպանություն Պաստեռնակի բաց նամակով դիմել է «Գրական թերթի» խմբագիր Ալեքսանդր Չակովսկուն։
Կյանքի վերջին տարիները Կոլեսնիկովն ապրել և աշխատել է Ռոստովի մարզի Սալսկ, Ռոստով քաղաքներում։
1991 թվականին հետմահու լույս է տեսել Կոլեսնիկովի վերջին գիրքը` «Լուռ աղաղակներ», որտեղ ներառված են 50-60-ական թվականների չտպագրված գործերը` «Դատախազ Գրամբոևի գործը», «Խառնակ ժամանակներ», «Լուռ աղաղակներ», «Կրասնոդարյան ակնարկներ», բանաստեղծությունները, «Հոկտեմբերյան պատմվածքի» անավարտ գլուխները։
Ստեղծագործական ուղի
20-րդ դարի 50-ական թվականներին գյուղի մասին էսսեներ, պատմվածքներ, հոդվածներ, ակնարկներ է տպագրել Ռոստովի հրատարակչության «Դոն» ամսագիր էջերում, ինչպես նաև «Աշխարհի շուրջ», «Փոփոխության» ամսագրերում, տարածաշրջանային, ազգային և գերատեսչական թերթերում։ Նրա աշխատանքի հիմնական թեման տնտեսական և էկոլոգիապես տնտեսման անհրաժեշտություն է, որի մեջ պետք է պահպանել երկրի և բնության հարստությունը։ Այս մասին գրել է իր «Փոխակերպված տափաստան», «Վազող ժամանակ», «Տափաստանային անտառ», «Բազմահարկ գյուղ» ստեղծագործություններում։ 1954 թվականին գրել է իր երգիծական «Դատախազ Գրամբոևի գործը» վեպը։
Կոլեսնիկովը երկար ժամանակ մշակել է հյուսիսի թեման, որի շրջանակում ներկայացրել է հյուսիսի բնությունը, երկրաբաններին, որսորդներին, եղջերվաբույծներին։ 1954 թվականին «Աշխարհի շուրջ» ամսագրում հայտնվել է նրա «Հյուսիսային պատմությունը», որը հիմք է դարձել «Հյուսիսային պատմություններ», «Մամոնտի ժանիքներ», «Յաբլոնովի լեռնանցք», «Խոնարհում կոլիմյան արևին», «Պատմություններ տայգայի ընկերոջ մասին», «Սպիտակ իջվածք» շարքերի։ 1974 թվականին երեխաների համար գրել է «Տափաստանային արծվի ճակատագիրը» գիրքը։
Կոլեսնիկովի ստեղծագործությունները պատմում են երկրաբանների քրտնաջան աշխատանքի մասին, որոնցից յուրաքանչյուրում նկարագրված է մարդու, հասարակության մեջ նրա տեղի մասին մտորման նրանց պատմությունը։ Փոքրոգի, դավաճանության պատրաստ մարդը նույնիսկ արտաքուստ տգեղ է թվում շրջապատին («Երկրաբանի պատմությունը»)։ 1979 թվականին Ռոստիզդատը հրատարակել է «Արևը տաքացնում է տափաստանը» արձակ հավաքածուն։
Բացի գեղարվեստական ստեղծագործությունները, Կոլեսնիկովը թարգմանել է «Слово о полку Игореве», գրել է հուշեր։
Ստեղծագործություններ
Հրատարակվել են Կոլեսնիկովի հետևյալ ստեղծագործությունները `
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի գրողների միության անդամներ
Յուոզաս Բալտուշիս
Յուոզաս Բալտուշիս (իսկական անունը՝ Յուոզաս Ալբերտաս, Juozas Baltušis, ), լիտվացի գրող, սցենարիստ, հրապարակախոս, հասարակական և պետական գործիչ։ Լիտվայի ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1954)։ Լիտվայի ԽՍՀ ժողովրդական գրող (1969), հանրապետական մրցանակների դափնեկիր։
Կենսագրություն
Յուոզաս Բալտուշիսը ծնվել է 1909 թվականին Ռիգայում։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին ծնողների հետ ապրել է Ռուսաստանում (Մոսկվա, Նիժնի Նովգորոդ, Ցարիցին)։ 1918 թվականին ապրել է Լիտվայում։ Գյուղում աշխատել է որպես մշակ, այնուհետև տեղափոխվել է Կաունաս, աշխատել տպարանում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին եղել է Մոսկվայի ռադիոյի լիտվերեն հաղորդումների խմբագիրը, գրել է պատմվածքներ, ռադիոպիեսներ։
1944 թվականին ապրել է Վիլնյուսում։ 1944-1946 թվականներին եղել է Լիտվայի ԽՍՀ Ռադիոկոմիտեի նախագահը, 1946-1954 թվականներին՝ ԽՍՀՄ գրողների միության Լիտվայի ԽՍՀ կուսակցական կազմակերպության քարտուղար, «Պյարգալե („Pergalė“) գրական ամսագրի գլխավոր խմբագիր։ 1947-1975, 1980-1986 թվականներին եղել է Լիտվայի ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր, 1959-1967 թվականներին՝ Լիտվայի ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահության նախագահի տեղակալ, 1958-1961 թվականներին՝ Լիտվայի կոմունիստական կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի անդամ։ Եղել է Լիտվայի ԽՍՀ խաղաղության պահպանման կոմիտեի նախագահ (1970-1975, 1980-1986) ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լիտվացի գրողներ Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ Կատեգորիա:Խորհրդային սցենարիստներ Կատեգորիա:Խորհրդային հրապարակախոսներ Կատեգորիա:Խորհրդային հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:Խորհրդային վիպասաններ Կատեգորիա:Լիտվայի ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ Կատեգորիա:Լիտվայի ԽՍՀ ժողովրդական գրողներ
Մահմուդ Սամի ալ-Բարուդի
Մահմուդ Սամի ալ-Բարուդին (ամբողջական անուն՝ محمود سامي بن حسن حسين بن عبد الله البارودي المصري, Մահմուդ Սամի իբն Հասան Հուսեյն իբն Աբդալլահ ալ-Բարուդի ալ-Միսրի, ), արաբ բանաստեղծ էր, համարվում է ժամանակակից արաբական բանաստեղծության հիմնադիրներից մեկը։
19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին արաբական պոեզիայի զարգացումը կապված է նեոդասականության հետ, կասիդայի վերածնունդով։ Արաբական գրականության մեջ նեոդասականությունն այն է, որ պետք է պահպանել հին արաբական պոեզիայի ձևը՝ կասիդան, հարմարացնել ժամանակի պահանջներին։ Այս ժանրի առավել հայտնի ներկայացուցիչներն են Մահմուդ Սամի ալ-Բարուդին, Հաֆիզ Իբրահիմը, Ահմադ Շաուկին։
Կենսագրություն
Այդ դարաշրջանի պատմությունը և իրադարձություններով լի իր կյանքն անջնջելի հետք են թողել Բարուդիի մտածողության և հոգեբանության վրա և իրենց արտահայտումը գտան նրա բանաստեղծություններում։ Բարուդին կազմում է դասական արաբական պոեզիայի հատընտիր՝ նրա մեջ ներառելով Աբբասյան շրջանի ավելի քան 30 հեղինակի։ Ալ-Բարուդիին ծնվել է չերքեզ արիստոկրատների և գեներալների ընտանիքում և կրթություն է ստացել Կահիրեում զինվորական ակադեմիայում։ Բարուդին ոչ միայն բանաստեղծ էր, նա նաև հասարական և պետական գործիչ էր։ Նա բարձր պաշտոններ է վարում բանակում և կառավարությունում և Արաբի փաշայի ապստամբության ժամանակ ակտիվ գործունեություն է ծավալել, ինչպես նաև մասնակցել է Ղրիմի և Կրետեի պատերազմներին։
Բարուդիի մասնակցությունը Արաբի փաշայի ապստամբությանը հանգեցրեց նրան, որ նա 17 տարի աքսորվեց Ցեյլոն կղզի։ Այս բոլոր իրադարձություններն իրենց արտացոլումն են ունեցել ալ-Բարուդիի պոեզիայի մեջ և այդ պատճառով նրա պոեզիայով մենք նաև ծանոթանում ենք նրա կյանքին։ Ալ Բարուդիի պոեզիան կարելի է բաժանել 3 շրջանի՝ Բարուդիի դիվանի բանաստեղծությունները հրատարակվել են իր այրու՝ Ամինա Ամինի կողմից։
Ստեղծագործությունները
Բարուդիի դիվանի մեջ ընդգրկված են ավանդական մադհ (արաբերեն՝ مدح, ձոն), ֆախր (արաբերեն՝ فخر, ինքնագովերգում), համասսա (արաբերեն՝ حماسة, հերոսապատում), վասֆ (արաբերեն՝ وصف, նկարագրություն) և հիջա (արաբերեն՝ هجاء, պախարակում) ժանրերով գրված բանաստեղծություններ։ Դրանց հիմնական թեման ժողովրդի, հայրենիքի, նրանց պատմական անցյալի և ներկայի դժվար ճակատագրի թեման է։ Նրա բանաստեղծություններում կարելի է հանդիպել վիշտ, տառապանք, բայց միևնույն ժամանակ երջանկություն և լավատեսություն։ Նրա գործերում կարելի է հանդիպել նաև զինվորական երգեր։ Գեղեցիկ են նաև Բարուդիի նկարագրական բանաստղեծություները, որտեղ տեղ են գտել բնության նկարագրություններ։
Այստեղ Բարուդին նորամուծություն է կատարում.նա բնության նկարագրության հետ չի համատեղում այլ թեմաներ, այլ դրան հատկացնում է առանձին կասիդա։ Բարուդին հաջողվեց ստեղծել մի ամուր կամուրջ նորի և հնի, ավանդականի և ժամանակակցի միջև։ Բանաստեղծությունները դիվանում դասավորված են հանգերով։ Դիվանի նախաբանում հեղինակը շեշտը դնում է նրա վրա, թե ինչպես էր նա պատկերացնում իր պոեզիայի առջև դրված խնդիրները։ Ալ Բարուդիի դիվանը, որն ընդգրկում է 228 ստեղծագործություն և 3000 բեյթ, հիմնականում ներառում է վասֆեր, զուհդիյաթ, նասիբ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արաբ բանաստեղծներ Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Փաշաներ Կատեգորիա:19-րդ դարի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Արաբ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Արաբ գրողներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Փաթրիշա Արքեթ
Կենսագրություն
Փաթրիշա Արքեթը ծնվել է 1968 թվականի ապրիլի 8-ին Չիկագոյում։ Փաթրիշան մեծ դերասանական գերդաստանի կրտսեր դուստրն է։ Պապիկը՝ Քլիֆ Արքեթը, կինոդրամատուրգ և դերասան, հայրը՝ Լյուիս Արքեթը՝ հայտնի դերասան, հիմնականում երկրորդական դերերում նկարահանված. «Ճիչ 2», «Տանգո և Քեշ», «Չինական պատահար»։ Եղբայրները՝ Դեյվիդ և Ռիչմոնդ, քույրերը՝ Ալեքսիս և Ռոզաննա, որի հետ 15-ամյա Փաթրիշան հեռանում է ընտանիքից։
Ֆակտուրային արտաքինը և դեմքի տիպաժը, վառ երկնագույն աչքերը և հարավցու փափուկ շեշտադրությունը (նրա ծնունդից հետո ընտանիքը տեղափոխվել է Վիրջինիա) գրավում են հեռուստապրոդյուսերների և կինոռեժիսորների, ինչպես նաև երկրպագու-դերասանների ուշադրությունը 17-ամյա աղջնակի վրա։
Կինոկարիերան սկսում է 1987 թվականին՝ «Մղձավանջ Ծփիների փողոցում 3. Քնի ռազմիկները» («A Nightmare on Elm Street 3: Dream Warriors») սարսափ ֆիլմում և մասնավոր դպրոցի մասին ռեժիսոր Դմիտրի Լոգոֆետիսի «Մեծ խելացին» («Pretty Smart») կատակերգությունում։ Ճանաչումը նրան գալիս է չորս տարի անց, էկրաններին մի շարք կինոնկարներում վառ դերերի և կինոնորամուտի թողարկումից հետո. «Վազող հնդկացին» («The Indian Runner», 1991 թվական) (Շոն Փենի առաջին ռեժիսորական աշխատանքը, «Իրական սեր» («True Romance», 1993 թվական) (Տոնի Սքոթի մելոդրաման) և «Էդ Վուդ» («Ed Wood», 1994 թվական), ռեժիսոր Էդ Վուդի կնոջ դերում։
Հետագա տարիների առավել ուժեղ դերասանական աշխատանքներ. «Ռանգունից հեռու» («Beyond Rangoon», 1995 թվական), ամերիկուհու դերում, որը խռովությունների ժամանակ հայտնվել է Բիրմայում, «Մի արթնացրեք քնած շանը» («Flirting with Disaster»), «Խճուղի ոչ մի տեղ» («Lost Highway», 1997 թվական)՝ պաշտամունքային ռեժիսոր Դևիդ Լինչի ֆիլմը, «Հաջողություն սիրեկան» («Goodbye Lover», 1998 թվական)՝ Ռոլան Ժոֆեի, «Դրոշմներ» («Stigmata», 1999 թվական), «Նշան» («The Badge», 2002 թվական)։ Վերջին աշխատանքներից մեկը՝ «Ֆասթֆուդի ազգը» («Fast Food Nation», 2006 թվական)), առաջացրել է կինոքննադատների հիասթափությունը։ Ստեղծագործական կարիերայում նոր շրջադարձ բերեց Փաթրիշայի մասնակցությունը «Մեդիում» («Medium», 2005—2011 թվականներ) ֆանտաստիկ սերիալի նկարահանումներին, որտեղ նա զբաղված է Էլիսոն Դյուբուաի դերում՝ էքստրասենս-մեդիում, որը օժտված է մահացածներին տեսնելու և նրանց ձայնը լսելու ունակությանբ։ Աչս ֆիլմի համար նա առաջադրվում է «Սատուռն» մրցանակի՝ «Սերիալի լավագույն դերասանուհի» անվանակարգում, իսկ 2005 թվականին դառնում է «Էմմի» մրցանակի դափնեկիր, «Դրամատիկական սերիալում լավագույն դերասանուհի» անվանակարգում։
Կինոմամուլը առանձնակի ուշադրության է արժանացնում Արքեթի աշխատանքը «Պատանեկություն» այլաբանությունում, որը նրան բերում է «Ոսկե Գլոբուս», ԱՄն կինոդերասանների Գիլդիայի մրցանակ, BAFTA և «Օսկար»։
Անձնական կյանք
1995 թվականին ամուսնությունը Նիկոլաս Քեյջի հետ Փաթրիշայի վրա է սևեռում լրագրողների ուշադրությունը և դերասանուհուն դարձնում էլ ավելի հանրաճանաչ։
2006—2011 թվականներին ամուսնացած էր դերասան և ռեժիսոր Թոմաս Ջեյնի հետ, որը Փաթրիշայի երկրորդ երեխայի՝ Հարլոու Օլիվիա Քալիոփի (ծնվ. 2003 թ.) հայրն է։ Առաջին երեխային, Էնցո Ռոսիին, նա ծննդաբերել է 1988 թվականին, ամուսնությունից դուրս, մեկ ուրիշ դերասան և երաժիշտ Փոլ Ռոսիից՝ «Ռանգունից հեռու» ֆիլմի խաղընկերոջից։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Հոլիվուդյան դերասաններ Կատեգորիա:Օսկարակիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեժիսորներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:«Էմմի» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Երկրորդ պլանի լավագույն դերասանուհի Օսկարի մրցանակակիրներ
Ռազմական գործ
Ռազմական գործ — հավաքական տերմին է, որն ընդգրկում է խաղաղ և պատերազմական ժամանակում պետության զինված ուժերի կառուցման (բանակաշինության), նախապատրաստության և գործողություններին, ինչպես նաև պատերազմի դեպքում քաղաքացիական բնակչության նախապատրաստմանն առնչվող տեսական և գործնական հարցերը։ Նեղ իմաստով ռազմական գործն իրենից ներկայացնում է իրենց ռազմական պարտքը հաջողությամբ կատարելու համար զինծառայողներին և զինապարտներին անհրաժեշտ գիտելիքների, կարողությունների և հմտությունների համակարգ ։
Պատմություն
Ռազմական գործը հասարակության մեջ սկսել է մշակվել այնպես, ինչպես և մարդականց բոլոր մնացած զբաղմունքները, որոնք ուղղված են, նախ և առաջ, կենսականորեն կարևոր այնպիսի գործառույթների պահպանմանը, ինչպիսիք են կյանքի, տոհմի, ազատության պահպանումը։
Այս կամ այն պետությունում կամ հասարակությունում, որոշակի պատմական դարաշրջանում ռազմական գործի կազմի, զարգացման և բովանդակության վրա ազդել են բազմաթիվ գործոններ, նախ և առաջ այնպիսիք, ինչպիսիք են պետության սոցիալական և քաղաքական կարգը, արդյունաբերական արտադրության զարգացման մակարդակը, գիտության և կրթության զարգացման մակարդակը, բնակչության մշակութային ավանդույթները, պետությունում հասարակության հոգևոր վիճակը։ Ընդհանուր առմամբ ռազմական գործի բովանդակությունը, զարգացման և կատարելագործման հիմնական ուղղությունները ցանկացած պետությունում ունեն ընդհանուր գծեր, որոնք բխում են համաշխարհային զարգացման օբյեկտիվ օրինաչափություններից։ Դրա հետ միասին նրանք ունեն նաև էական տարբերություններ, որոնք պայմանավորված են պետության աշխարհագրական դիրքով, ազգաբնակչությամբ, տնտեսական գործունեությամբ, արտաքին սպառնալիքների բնույթով։
Հին Եգիպտոսում, Հին Հունաստանում, Հին Հնդկաստանում, Հին Չինաստանում, իսկ ապա և Հին Հռոմում հայտնվել են ռազմական գործի վերաբերյալ տեսական աշխատություններ, որոնց առանձին դրույթներն առ այսօր չեն կորցրել իրենց կարևորությունը։
Պետությունում
Ռազմական գործը Ռուսաստանում, իսկ նրան հետևելով, նաև Հայաստանում հանդիսանում է մի տերմին, որը լայն ընմբռնմամբ ներառում է ռազմական տեսության և ռազմական պրակտիկայի (գործունեության) բոլոր հարցերը, որոնք կապված են խաղաղ և ռազմական ժամանակ պետության զինված ուժերի շինարարության (բանակաշինություն), նախապատրաստման և գործողությունների հետ, ինչպես նաև պատերազմի դեպքում բնակչության նախապատրաստման հետ։ Ռազմական գործն իր մեջ ընդգրկում է հետևյալ բաղադրիչները.
Այլ պետություններում
Արտասահմանյան պետություններում «ռազմական գործ«» տերմինը բացակայում է։ Դրա փոխարեն կա «ռազմական գիտություն» տերմինը կամ այլ տերմիններ՝ «ռազմական հետազոտություններ», «ռազմական գիտություններ», երբեմն էլ դրանց փոխարեն օգտագործվում է «ռազմական արվեստ» տերմինը։ Ռուսաստանում և նրան հետևելով՝ Հայաստանում և ԱՊՀ մյուս պետություններում, նշված տերմիններն ունեն առանձին նշանակություններ, որոնք վերևում ցույց են տրվել։ Ստորև ներկայացված են ռազմական գործի առավել նշանակալից արտասահմանյան մոդելները։
Պրուսական (գերմանական) մոդելը
Գերմանիայում, Ավստրիայում, Շվեյցարիայում, Հունգարիայում, Հարավ-Աֆրիկյան Հանրապետությունում և Հարավային Ամերիկայի մի շարք պետություններում ռազմական հետազոտությունները (կամ ռազմական գիտությունները՝ Militärwissenschaften) նշանակում են այն ամենը, ինչ վերաբերվում է ռազմարվեստին (ռազմական արվեստին), ռազմական գիտություններին և պատերազմների պատմությանը (ռազմական գործողությունների պատմությանը), այլ կերպ ասած՝ ռազմական պատմությանը։ ռազմարվեստը (ռազմական արվեստը) ուսումնասիրում է պատերազմների օրենքների զարգացումը, իր մեջ ընդգրկում է պատերազմի միջոցներով — զինված ուժերի միջոցով (ռազմական շինարարության միջոցով՝ զորքերի, ամրոցների, նավատորմի կազմակերպման, ղեկավարման, սպառազինման ու հանդերձման) իրականացվող պատերազմի նպատակների (ռազմական քաղաքականության) ուսումնասիրությունը։
Ռազմական գիտություններն ընդգրկում են պատերազմի, պատերազմի միջոցների (զինված ուժերի) օգտագործման դոկտրինաները, ռազմավարությունը (պատերազմի (ռազմական գործողությունների) գիծը և մարտավարությունը (զորքերի առանձին տեղաշարժերի կատարումը (ռազմերթեր) և ճակատամարտերի վարումը)։ Ռազմական պատմությունն ուսումնասիրում է պատերազմների (ռազմական գործողությունների) պատմությունը և պատերազմներից (ռազմագործողություններից) արվող եզրակացությունները։ Ի լրումն գործնական կամ պրակտիկ ռազմական գիտությունների օգտագործվում են այլ (օժանդակ) գիտություններ (ամրաշինություն կամ ֆորտիֆիկացիա, սպառազինություն և այլն)։ Ի լրումն ռազմական գիտություններին նախատեսվում է օգտագործել այլ գիտությունների մասերը, որոց իմացությունը բխում է ռազմական անհրաժեշտությունից (ռազմական աշխարհագրություն, ռազմական երկրաբանություն և այլն)։
Անգլոսաքսոնական մոդելը
Մեծ Բրիտանիայում, մասնավորապես՝ Անգլիայում, ինչպես նաև անգլոսաքսոնական աշխարհի այլ երկրներում՝ ԱՄՆ-ում, Կանադայում, Ավստրալիայում, Նոր Զելանդիայում և մյուսներում ռազմական գիտությունը (Military science) իրենից ներկայացնում է ռազմական հզորության ստեղծման նպատակով պետության ազգային պաշտպանական քաղաքականության իրականացման գործընթացը, որին ներգրավվում են ռազմական գիտնականները, այդ թվում՝ տեսաբանները, հետազոտողները, փորձարար գիտնականները, կիրառական գիտնականները, կոնստրուկտորները, փորձեր կատարող ինժեներները կամ ճարտարագետները, ինչպես նաև այն զինծառայողները, որոնք պատասխանատու են սպառազինությունների նախատիպերի ստեղծման համար։ Այդ կերպ վարվելով, ռազմական գիտությունը ձգտում է ռազմական քաղաքականությունը ինտերպրետացնել այնպիսի ռազմական հմտությունների և կարողությունների մեջ, որոնք կիրառելով ռազմական հայեցակարգերը և ռազմական մեթոդները, կարելի է օգտագործել ռազմական տեխնոլոգիաներում, զենքի ռազմական համակարգերում և այլ ռազմական հարցերում՝ պետության պահանջվող ռազմական ներուժը ստեղծելու համար։ Պետության ռազմական ներուժ հասկացությունը մեկնաբանվում է հետևյալ կերպ։ Ռազմական քաղաքագիտությունում տարբեր տեսակետներ կան պետության ռազմական ուժի (ՊՌՈՒ) էության սահմանման, ՊՌՈՒ-ի կառուցվածքի և այլ հասկացությունների հետ, մասնավորապես՝ «ռազմական հզորություն» և «ռազմական ներուժ» հասկացությունների հետ ՊՌՈՒ-ի հարաբերակցության վերաբերյալ։ Ռազմական քաղաքագետներից ոմանք ՊՌՈՒ-ն նույնացնում են պետության ռազմական հզորության (ՊՌՀ) հետ։ Մյուսները գտնում են, որ ՊՌՈՒ-ն գոյություն ունի երկու բաղադրիչների դիալեկտիկական միասնության մեջ։ Այդ բաղադրիչներից մեկը պետության ռազմական ներուժն է (ՊՌՆ), իսկ մյուսը՝ պետության ռազմական հզորությունը (ՊՌՀ) ։ Ընդ որում՝ ՊՌՆ-ն ռազմական ոլորտում պետության ունեցած հնարավորություններն են, իսկ ՊՌՀ-ն իրենից ներկայացնում է պետության ընդունակությունները՝ օգտագործելու իր ՊՌՆ-ն՝ ուղղակի կամ անուղղակի կերպով։ Այսպիսով ՊՌՈՒ-ն չի նույնանում ՊՌՀ-ի հետ, այլ, կոպիտ ասած, հանդիսանում է ՊՌՀ-ի և ՊՌՆ-ի գումարը ։ ՊՌՈՒ-ի էության և կառուցվածքի վերլուծության նկատմամբ հիմնական մոտեցումը հանդիսանում է ՊՌՈՒ-ի հետ կապված ելակետային հետևյալ հասկացությունների ի հայտ բերումն ու պարզաբանումը. «հզորություն», «ներուժ», «գործոն»։ Հայտնի է, որ հասարակական կյանքի այս կամ այն բնագավառում պետության ունեցած ներուժն ներառում է տվյալ բնագավառում տվյալ պետության առավելագույն հնարավորությունները։ Դիտարկվող ասպեկտում ներուժն արտահայտում է տնտեսության, գիտության, սոցիալ-քաղաքական և գաղափարախոսական հարաբերությունների և, անշուշտ, պետության ռազմական այն միջոցների քանակական և որակական հնարավորությունները, որոնք կարող են տրամադրվել կամ հատկացվել պատերազմի վարման համար ։
Հղումներ
Կատեգորիա:Ռազմուժ Կատեգորիա:Հասարակություն Տերմինաբանություն   Կատեգորիա:Ռազմագիտություն Կատեգորիա:Տերմինաբանություն
Ռումինիան միջին դարերում
Ռումինիան միջին դարերում, սկսվել է մոնղոլների նահանջով, ազգաբնակչության՝ ժամանակակից Ռումինիայի տարածք ներխուժմամբ մոնղոլների 1241-1242 թվականների արշավանքից հետո։ Այն սկսվել է Միքայել Խիզախի կառավարումով (1593-1601 թթ.), որը շատ կարճ է տևել մինչև 1601 թվականը։ Կառավարել է Վալախիան, Մոլդովան և Տրանսիլվանիան՝ երեք իշխանությունները, որոնց տարածքները միավորվել են Ռումինիայի կազմավորվելուց երեք տարի անց։
Այս ժամանակաշրջանից շատ անց Բանատը, Կրիշանան, Մարամուրեսը և Տրանսիլվանիան՝ այժմյան Ռումինիայի պատմական տարածքները (Կարպատներից արևմուտք) եղել են Հունգարիայի թագավորության մաս։ Նրանք բաժանվել են մի քանի վարչական միավորների որպես նահանգ և շրջան։ Ղեկավարը, որը Տրանսիլվանիայի նահանգի ենթակայության տակ է եղել, պաշտոնապես կոչվել է Տրանսիլվանիայի վոյեվոդ, բայց նահանգը հազվադեպ է համարվել որպես առանձին միավոր, մինչդեռ Սզեկելին և Սաքսոնը առանձին տարածքներ են եղել։ Թագավորությունում գյուղացիները, պատկանելով Օրթոդոքս եկեղեցուն, ազատվել էին տասանորդից՝ եկեղեցական սովորական վճարվելիք հարկից։ Սակայն ռումինական ազնվականությունը դանդաղորեն կորցրել է քաղաքական կյանքին մասնակցելու հնարավորությունը։ 14-րդ դարից միապետները եղել են կաթոլիկության կողմնակից։ Նրանց դրությունն ավելի է վատացել 1437 թվականին, երբ այսպես կոչված երեք ազգերի միությունը, հունգարական ազնվականությունը Սզեկելին և Սաքսոնը դաշինք են ստեղծել Բոբելնայի գյուղացիական ապստամբությունը ջախջախելու համար։
Վալախիան՝ միջնադարյան առաջին անկախ պետությունը Կարպատների և Ստորին Դանուբի միջև ստեղծվել է այն ժամանակ, երբ Բասարաբ I-ը (1310–1352) սահմանափակել է Հունգարիայի թագավորի սյուզերենությունը 1330 թվականի Պոսադայի ճակատամարտում իր հաղթանակով։ Մոլդավիայի անկախությանը դեպի Կարպատններից արևելք հասել է Բոգդան Առաջինը (1359–1365)՝ Մարամուրեշից մի ազնվական, որը ապստամբություն է բարձրացրել նախկին իշխանի դեմ, որը նշանակվել էր Հունգարիայի միապետի կողմից։ Երկու իշխանությունների անկախությունը, այնուամենայնիվ, հազվադեպ էր անվտանգ։ Չնայած Վալախիան և Մոլդավիան ենթակա էին Օսմանյան կայսրությանը (Վալախիան 1417 թվականից, իսկ Մոլդավիան՝ 1456 թվականից), նրանց երկու միջնադարյան միապետները՝ Միրչա Հին Վալախիայից (1386–1418) և Ստեփանոս Մեծը Մոլդովայից (1457–1504) հաջող ռազմական գործողություններ են իրականացնում Օսմանյան թուրքերի դեմ։ Երկու իշխանությունների առևտուրը Եվրոպայի մյուս մասերի հետ սկսում է նվազել 15-րդ դարի վերջին տասնամյակների ավարտից հետո։ Դրանից առաջ տարածված էր հացահատիկի, մեղրի և մոմի վաճառքը Սուրբ Հռոմեական կայսրությանը, Վենետիկին և Լեհաստանին, և այս տարածքներից մետաքսի, զենքի և արտադրված այլ ապրանքների ներմուծումը տարածված էր, բայց մինչև 16-րդ դարի վերջը Օսմանյան կայսրությունը Ռումինիայի համար դառնում է հիմնական շուկա։
Տրանսիլվանիան, հարևան շրջանների հետ միասին, ձեռք է բերում ինքնավար պետության կարգավիճակ Օսմանյան կայսրության ներքո այն բանից հետո, երբ Հունգարիայի Թագավորության կենտրոնական տարածքները 1541 թվականին օսմանների կողմից բռնակցվում են։ 1594 թվականին Վալախիայի քաջ Միքայելը միանում է Հռոմի պապ Կլեմենտ VIII-ի նախաձեռնած հակաօսմանյան դաշինքին։ Օսմանցիների նկատմամբ մի շարք հաղթանակներից հետո նա ներխուժում և գրավում է Տրանսիլվանիան 1599 թվականին, իսկ Մոլդավիան՝ 1600 թվականին   ։
Վաղ միջին դարեր
8-րդ դարի վերջին Խազար Խագանաթի հիմնադրումը Կովկասյան լեռների հյուսիսում խոչընդոտ ստեղծեց դեպի արևմուտք շարժվող քոչվոր մարդկանց ճանապարհին ։ Հաջորդ ժամանակահատվածում Կարպատների և դանուբյան շրջանի բնակչությունը շահում է քաղաքական խաղաղ մթնոլորտից և «դրիդու«» կոչվող ունիտար մշակույթից, որը զարգանում էր տարածաշրջանում ։ Դրիդու բնակավայրից հայտնաբերված գտածոները, ինչպիսիք են մանգաղները, հաստատում են տնտեսության մեջ գյուղատնտեսության ունեցած դերը ։
9-րդ դարում սկսվել են կենտրոնախույս շարժումները Կազար Խագանատում ։ Հունգար ժողովուրդները հեռացան նրա գերիշխանությունից և բնակություն հաստատեցին Դոնի և Դնեստրի միջև ։ Նրանք թողեցին տափաստանները և կտրեցին անցան Կարպատները ։ Ըստ 13-րդ դարի «Գեստա Հունգարորումի» («Հունգարացիների գործերը») հունգարական արշավանքների ժամանակ Տրանսիլվանիան բնակեցված էր ռումինացիների և սլավոնների կողմից և ղեկավարվում էր Գելուի կողմից (անշուշտ ռումինացի), մինչդեռ Կրիշանան բնակեցված էր մի քանի ժողովուրդներով, նրանց թվում` Սզեկելիացիներով։ Թե 9-10-րդ դարերի իրադարձություններից տեղյա՞կ է արդյոք Գեստայի հեղինակը, պատմաբանների կողմից քննարկվում է ; 953 թվականին Գուլյան` երկրորդ ցեղային միության առաջնորդը, Կոստանդնուպոլիս բերեց քրիստոնեությունը ։ Այդ ժամանակաշրջանում, ըստ բյուզանդական կայսր Կոստանդին VII-ի, հունգարացիները վերահսկել են այդ շրջանը՝ ժամանակակից Ռումինիայի և Հունգարիայի սահմանը Թիմիս, Մուրես, Քրիս և Տուտես գետերի երկայնքով ։ 1003 թվականին, ըստ Հիլդեշեյմի, Ստեֆան I-ը` Հունգարիայի առաջին թագադրված միապետը, առաջնորդել է բանակը մորեղբոր` Գուլյա III-ի դեմ և գրավել Գյուլայի երկիրը ։
Ֆրետկվիս
Ֆրետկվիս (Frettecuisse), համայնք Ֆրանսիայի Պիկարդիա մարզի Սոմ գավառում :
Ռումինիան միջին դարերում
Վաղ միջին դարեր
Ստեֆան I-ը արտոնություններ է տվել հռռոմեական կաթոլիկ եկեղեցուն, օրինակ, տասանորդի պարտադրումը բնակչությանը ։ Ստեֆանը իր թագավորությունը (ներառյալ ժամանակակից Ռումինիան) բաժանել է։ Իր գրաված տարածքները կազմված էր շրջաններից, այսինքն` ամրոցների շուրջ ստեղծված վարչական միավորներից, որոնցից յուրաքանչյուրը կառավարվում էր թագավորական պաշտոնյայի կողմից, որը կոչվում էր կոմս ։
Ֆրետկվիս
Բնակչությունը 2006 թվականի դրությամբ կազմում է 73 մարդ, բնակչության խտությունը` 13.85 մարդ/կմ²: Բնակավայրը զբաղեցնում է 5.27 կմ² տարածք:
Ռումինիան միջին դարերում
Վաղ միջին դարեր
Ժամանակին վոյեվոդը` թագավորական բարձրագույն պաշտոնատար անձը, հաստատվել է 1176 թվականին, դարձել է է Տրանսիլվանիայի բոլոր կոմսերի գլխավորը։ Ի տարբերություն Տրանսիլվանիայի` այժմյան Բանատի և Կրիշանայի կոմսերը անմիջական կապի մեջ են թագավորի հետ, որը նրան նշանակել է ։
Ֆրետկվիս
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 125 կմ հյուսիս, Ամյեն քաղաքից 35 կմ արևմուտք:
Ռումինիան միջին դարերում
Վաղ միջին դարեր
9-րդ դարից սկսած` պեչենեգները վերահսկում էին Կարպատների արևելյան և հյուսիսային մասը։ Համաձայն Էյմունդ Սագայի` նրանք պայքարել են միասին Բլոքումենի հետ (հռոմեացիներ) Կիևյան Ռուսիայի դեմ 1010 թվականին ։ Պեչենեգները իրենց տարածքներից հեռացվել էին կումանների կողմից 1064-ի և 1078-ի միջևhe ։ Թուրքական ամենաուշ շրջանի ժամանակագրության տարբերակը պատմում է, որ կումանները հաղթել են բազմաթիվ ազգերի, այդ թվում Ուլագ (հռոմեացիներ)։ Պեչենեգներից մի քանիսը փախել է Հունգարիայի թագավորություն, որտեղ նրանք աշխատանքի են անցել սահմանային շրջանները պահելու համար, օրինակ, Տրանսիլվանիայում
Տրանսիլվանիայում 11-րդ դարի բնակավայրերը հատկանշվում են փոքրիկ խրճիթներով, կերամիկական հավաքածուներով ։ Մետաղադրամների գտածոների աճը վկայում է, որ գավառը տնտեսական աճ է ապրել 11- րդ դարի վերջին։ Նահանգին վերաբերող առաջին փաստաթուղթը թագավորական կանոնադրությունն է, որը վերաբերում է Տուրդայում գանձվող աղի հարկերին։ Միջնադարյան Տրանսիլվանիայի ամենավաղ թանկարժեք մետաղի հանքավայրն առաջին անգամ հիշատակվել է 1235 թվականին ։
Ֆրետկվիս
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 49 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 36-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 13: Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 73,5 %: 36 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 35 անձ (19 տղամարդ և 16 կին): Գործազուրկ են եղել 1 անձ (1 տղամարդ և 0 կին): 13 անաշխատունակներից 4-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 6-ը` թոշակառուներ, իսկ 3-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Ռումինիան միջին դարերում
Վաղ միջին դարեր
1224 թվականին Հունգարիայի թագավոր Էնդրյու II-ը (1205-1236)հատուկ ազատություններ է տալիս սաքսոններին, որոնք բնակություն էին հաստատել Տրանսիլվանիայի հարավում։ Օրինակ, նրանք իրավասու էին ընտրելու իրենց տեղական առաջնորդներին։ Թագավորի կողմից միայն նշանակվում էր ամբողջ համայնքի ղեկավարը` Սիբուիի կոմսը ։ Նրանք նաև արտոնություն ունեին օգտագործելու ռումինացիների և պեչենեգների անտառը ։ Տրանսիլվանիայում խաղողի այգու մասին առաջին հիշատակումները կապված են կապված են Կրիչուի, Իգիուի և Հռոմոսի խաղողի այգիների հետ
Որպես արդյունք սաքսոնյան ներգաղթի սզեկելիները հունգարալեզու ազատ մարտիկները, որոնք հողեր էին մշակում, տեղափոխվում են գավառի հարավ-արևելք  ։
1223 թվականին Կալկա գետի վրա տեղի ունեցած ճակատամարտում մոնղոլների կողմից կումաների պարտությունից հետո, արևմտյան կուման ցեղերի մի քանի առաջնորդներ ընդունում են Հունգարիայի թագավորի իշխանությունը ։ Նրանց երկխոսությունը հանգեցնում է Կումանի կաթոլիկ եկեղեցու ստեղծմանը Կարպատներից արևելք Սակայն տարածքի ուղղափառ ռումինական բնակչությունը հաղորդությունը ստանում էր հունական ծիսակարգի կեղծ եպիսկոպոսներից ։ 1233 թվականին Օլթենիան կազմակերվում է որպես Հունգարիայի ռազմական սահմանապահ գոտի, որը կոչվում էր Սևերինի Բանատ ։
Կարպատիացիների տարածքային ընդլայնումն ընդհատվում է մոնղոլների ներխուժմամբ, որը երկարաձգվում է 1241 թվականի մարտի 31-ից մինչև 1242 թվականի ապրիլը։ Դա շրջանի միջնադարյան պատմության մեջ խոշոր իրադարձություն էր, չնայած զոհերի թիվը վիճելի էր, բայց նույնիսկ ամենաողջամիտ գնահատմամբ այն չէր անցնում 15 %-ը։։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռումինիայի պատմություն Կատեգորիա:Միջին դարեր ըստ երկրի
Էլիզաբեթ Քեդի Սթենթոն
Էլիզաբեթ Քեդի Սթենթոն (Elizabeth Cady Stanton, ), ամերիկացի սուֆրաժիստուհի, սոցիալական ակտիվիստ, աբոլիցիոնիստ և կանանց իրավունքների շարժման վաղ շրջանի առաջատար գործիչ։ Նրա « Սենտիմենտների հռչակագիրը » (Declaration of Sentiments), որը ներկայացվել է 1848 թվականին տեղի ունեցած Սենեկա Ֆոլսի կոնվենցիայում (Նյու Յորք նահանգ), հաճախ համարվում է Միացյալ Նահանգներում կանանց իրավունքների ու կանանց ընտրական իրավունքի կազմակերպված շարժման սկիզբ ։ 1890-1892 թվականներին Սթենթոնը եղել է Կանանց ընտրական իրավունքի ամերիկյան ազգային ասոցիացիայի նախագահը։
Նախքան Սթենթոնը իր քաղաքական ուղղվածությունը գրեթե բացառապես կնեղացներ՝ կենտրոնանալով կանանց իրավունքների վրա, նա ակտիվ աբոլիցիոնիստ էր, ինչպես իր ամուսինը՝ Հենրի Բրյուստեր Սթենթոնը (Հանրապետական կուսակցության համահիմնադիր) և զարմիկը՝ Գերիթ Սմիթը։ Ի տարբերություն կանանց իրավունքների շարժման մեջ ներգրավվածներից շատերի, Սթենթոնը զբաղված էր քվեարկության իրավունքներից զրկված կանանց վերաբերող տարբեր հարցերով։ Նրա մտահոգությունները վերաբերում էին կանանց ծնողական և խնամակալության իրավունքներին, սեփականության իրավունքներին, զբաղվածության և եկամտի իրավունքներին, ամուսնալուծություններին, ընտանիքի տնտեսական առողջությանը և ծնելիության վերահսկմանը ։ Նա նաև 19-րդ դարի Չափավորության շարժման խիստ կողմնակիցներից էր։
Ամերիկայի քաղաքացիական պատերազմից հետո, երբ Սթենթոնը Սյուզան Բ․ Էնթոնիի հետ միասին, հրաժարվեց աջակցել Միացյալ Նահանգների Սահմանադրության 14-րդ և 13-րդ փոփոխություններին, կանանց ընտրական իրավունքի նկատմամբ Սթենթոնի այդ նվիրվածությունը մասնատում առաջացրեց կանանց իրավունքների շարժման մեջ։ Նա դեմ էր, որ աֆրոամերիկացի տղամարդկանց լրացուցիչ իրավական պաշտպանություն և քվեարկության իրավունք տրամադրվի, այն դեպքում, երբ սև և սպիտակ կանանց մերժվում էին այդ նույն իրավունքները։ Այս հարցի վերաբերյալ նրա դիրքորոշումը, կազմակերպված քրիստոնեության և կանանց քվեարկության իրավունքներից դուրս իր մտորումների հետ մեկտեղ, հանգեցրեց կանանց իրավունքների պաշտպանության երկու առանձին կազմակերպությունների ստեղծմանը, որոնք ի վերջո վերամիավորվեցին Սթենթոնի նախագահությամբ մեկ կազմակերպության՝ կանանց ընտրական իրավունքի բուն շարժումից կտրվելուց մոտ քսան տարի անց։
Սթենթոնը մահացավ 1902 թվականին՝ գրելով «Կնոջ Աստվածաշունչ»-ը (The Woman's Bible), և «Ութսուն տարի և ավելի» (Eighty Years and More) ինքնակենսագրությունը և բազմաթիվ այլ հոդվածներ և բրոշյուրներ կանանց ընտրական իրավունքի և կանանց իրավունքների մասին։
Մանկության և ընտանիքի նախապատմություն
Էլիզաբեթ Քեդին ընտանիքի տասնմեկ երեխաներից ութերորդն էր։ Ծնվել է Նյու Յորք նահանգի Ջոնսթաուն քաղաքում, Դանիել և Մարգարետ Լիվինգսթոն Քեդիների ընտանիքում։ Նրա քույրերից և եղբայրներից հինգը մահացել են վաղ մանկության կամ նորածնային տարիքում։ Վեցերորդ՝ նրա ավագ եղբայր Էլեազարը, մահացել է 20 տարեկանում՝ Նյու Յորքի Շենեկտադի (Schenectady) քաղաքում գտնվող Union College-ն ավարտելուց առաջ։ Միայն Էլիզաբեթ Քեդին և չորս քույրերն են ապրել մինչև հասուն տարիք և ծերություն։ Հետագայում Էլիզաբեթն իր երկու դուստրերին անվանել է իր քույրերից երկուսի անուններով՝ Մարգարետ և Հարիեթ ։
Սթենթոնի հայրը՝ Դանիել Քեդին, ֆեդերալիստների հայտնի փաստաբան էր, որը մեկ ժամկետ ծառայել է Միացյալ Նահանգների կոնգրեսում (1814-1817), այնուհետև դարձել է ինչպես շրջանային դատարանի դատավոր, այնպես էլ 1847 թվականին՝ Նյու Յորքի Գերագույն դատարանի արդարադատության դատավոր ։ Դատավոր Քեդին իր դստերը ծանոթացրեց օրենքին և իր քրոջ ամուսնու՝ Էդվարդ Բայարդի հետ միասին սկզբնական սերմերը ցանեցին, որոնք վերաճեցին նրա իրավական և սոցիալական ակտիվության։ Նույնիսկ որպես երիտասարդ աղջիկ, նա հաճույքով կարդում էր հոր՝ իրավունքի գրքերը և նրա գործակատարների հետ քննարկում էր իրավաբանական հարցեր։ Հենց օրենքի հետ այդ վաղ ծանոթությունն էր, որը, մասնակիորեն, ստիպեց Սթենթոնին հասկանալ, թե որքան անհամաչափ է օրենքը տղամարդկանց նկատմամբ ի տարբերություն կանանց, մասնավորապես ամուսնացած կանանց նկատմամբ։ Նրա գիտակցումը, որ ամուսնացած կանայք գործնականում չունեն սեփականության, եկամուտի, զբաղվածության և նույնիսկ խնամակալության իրավունք իրենց սեփական երեխաների նկատմամբ, օգնեց, որ նա բռնի այդ անհավասարությունները փոխելու ճանապարհը ։
Սթենթոնի մայրը՝ Մարգարետ Լիվինգսթոն Քեդին, որը հոլանդական վաղ շրջանի նորաբնակների սերունդ էր, ամերիկյան հեղափոխության տարիներին մայրցամաքային բանակի սպա, գնդապետ Ջեյմս Լիվինգսթոնի դուստրն էր։ Լիվինգսթոնը, կռվելով Սարատոգայի և Քվեբեկի շրջանում, օգնեց գրավել մայոր Ջոն Անդրեին Վեսթ Փոինթում, որտեղ HMS Vulture նավով փախուստի դիմած Անդրեն և Բենեդիկտ Առնոլդը պլանավորում էին West Point ամրոց-ակադեմիան անգլիացիներին հանձնել ։ Իր ժամանակի համար անսովոր բարձրահասակ կին Մարգարետ Քեդին հրամայական դիրք ուներ, և Սթենթոնը սովորաբար մայրիկին բնութագրում էր որպես «թագուհի» ։ Մինչդեռ Սթենթոնների դուստրը՝ Հարիոթ Սթենթոն Բլատչը տատիկին հիշում է որպես զվարճալի, սիրալիր և աշխույժ, ըստ երևույթին, ինքը՝ Սթենթոնը համամիտ չէր նման հիշողությունների հետ։ Զգացմունքայնորեն ավերված այդքան շատ երեխաների կորստից, Մարգարեթ Քեդին ընկճվածության մեջ էր, ինչը նրան թույլ չէր տալիս լիարժեքորեն ներգրավված լինել ողջ մնացած իր երեխաների կյանքում և Սթենթոնի մանկական հիշողության մեջ մոր բացակայություն է դրոշմել ։
Երբ Սթենթոնի մայրը դեպրեսիայի մեջ էր, իսկ Սթենթոնի հայրը պայքարում էր մի քանի երեխաների կորստի, այդ թվում՝ ավագ որդու՝ Էլիազարի կորստի հետ, ընկղմվելով իր աշխատանքի մեջ, երեխաների դաստիարակության պարտականություններից շատերը ընկան Սթենթոնի ավագ քրոջը՝ Թրիփենայի վրա, որը տասնմեկ տարով մեծ էր Էլիզաբեթից, և Թրիփենայի ամուսնու՝ Էդվարդ Բայարդի վրա։ Բայարդը Էլիազարի Յունիոն քոլեջի դասընկերն էր և Ջեյմս Ա. Բայարդ-ավագի (ԱՄՆ սենատոր Վիլմինգթոնից, Դելավեր նահանգ) որդին։ Թրիփենայի հետ ամուսնության պահին Բայարդը Դանիել Քեդիի իրավաբանական գրասենյակի ուսանող էր։ Նա նպաստել է իրավաբանական համակարգում բացահայտ և ենթադրյալ գենդերային հիերարխիաների մասին Սթենթոնի աճող ըմբռնումը զարգացնելու գործում ։
Ստրկությունը Նյու Յորք նահանգում չավարտվեց մինչև 1827 թվականի հուլիսի 4-ը, և, ինչպես իր ժամանակակիցներից շատերը, Սթենթոնի հայրը նույնպես ստրկատեր էր։ Պետեր Թիբոթը Քեդիի ընտանիքի ստրուկներից էր, որը հետագայում ազատագրվեց Ջոնսթաունում , հոգ տարավ Սթենթոնի և նրա քրոջ՝ Մարգարետի մասին։ Թեև Էլիզաբեթը չի հիշատակել Թիբոթին որպես իր ընտանիքի ստրուկ, բայց հատուկ սիրով նրա մասին խոսել է «Ութսուն տարի և ավելին» (Eighty Years & More) գրքի իր հուշերում։ Ի թիվս այլ բաների, նա հիշում է այն բավականությունը, որ ստանում էր Թիբոթի հետ Եպիսկոպոսական եկեղեցի հաճախելիս, որտեղ ինքն ու իր քույրերը ժողովի մասնակից սպիտակ ընտանիքների առջև միայնակ նստելու փոխարեն, հաճույքով եկեղեցու խորքում էին նստում նրա հետ ։ Թվում է, որ, այնուամենայնիվ, ընտանիքն անմիջապես չի հրաժարվել գոնե մեկ ստրուկ ունենալուց, բայց աբոլիցիոնիստական շարժման ազդեցությանը ենթարկվել է, քանի որ լինելով երիտասարդ կին՝ Էլիզաբեթն այցելում էր Պիտերբորո քաղաքի (Նյու Յորք) իր զարմիկ Գերրիթ Սմիթին, որը հանգեցրեց նրա վճռական աբոլիցիոնիստական տրամադրությունների ձևավորմանը ։
Կրթություն և մտավոր զարգացում
Ի տարբերություն իր դարաշրջանի շատ կանանց, Սթենթոնը պաշտոնական կրթություն է ստացել։ Նա իր հայրենի քաղաքում մինչև 16 տարեկանը հաճախել է Ջոնսթաունի ակադեմիա։ Մաթեմատիկայի և լեզուների առաջադեմ դասընթացներում միակ աղջիկը լինելով՝ նա երկրորդ մրցանակն է նվաճել դպրոցի հունարենի մրցույթում և դարձել հմուտ բանավիճող։ Նա սիրով է հիշել իր դպրոցական տարիները և ասել է, որ սեռի հետ կապված որևէ խոչընդոտ չի ունեցել ։