Շլություն
Պլեօպտիկա
Պլեօպտիկան ամբլիօպիայի բուժման մեթոդների համակարգ է։ Պլեօպտիկ բուժման հիմնական և ավանդական մեթոդներից մեկը ուղիղ օկլյուզիան է՝ առողջ (ֆիքսող) աչքի անջատումը։ Դա պայմաններ է ստեղծում շլող աչքով առարկաների ֆիքսացիայի համար, ներգրավելով նրան ակտիվ տեսողական գործունեության մեջ, և բերում է շլող աչքի տեսողության վերականգնման։ Այդ նպատակով օգտագործվում են հատուկ պլաստիկ օկլյուդորներ, որոնք փակցվում են ակնոցի շրջանակին, կամ ինքնաշեն փափուկ վարագույրներ, ինչպես նաև կիսաթափանցիկ (խտության տարբեր աստիճանի) օկլյուդորներ, քանի որ ամբլիօպիայի բուժման համար միայն ձևավոր տեսողության բացառումը բավական է։ Օկլյուզիան որպէս ամբլիոպիայի բուժման միջոց առաջարկվել է ֆրանսիացի հետազոտող Բյուֆֆոնի կողմից 1751 թ։ Ամբլիօպիկ աչքի տեսողության սրության բարձրացմանը զուգընթաց կարելի է բարձրացնել վարող աչքի դեմ դրված օկլյուդորների թափանցիկության աստիճանը։ Կիսաթափանցիկ օկլյուզիան նպաստում է նաև երկու աչքերի բինօկուլյար կոորդինացիայի զարգացմանը։ Օկլյուզիայի կարգը որոշում է բժիշկը։ Օկլյուզիան նշանակում են ամբողջ օրով (օկլյուդորը հանում են միայն գշերը), օրական մի քանի ժամով կամ օրը մեջ կախված, տեսողության սրության իջեցման աստիճանից։ Հարկ է հիշել, որ ուղղակի օկլյուզիան կարող է բերել ֆունկցիաների խանգարման և բինօկուլյար կեղևային նեյրոնների կրճատման, ինչի արդյունքում վատանում է բինոկուլյար տեսողությունը, հետևաբար կիրառում են բուժման այլ մեթոդների (պենալիզացիայի կիրառմամբ) աստիճանական անցման տակտիկան։ Պենալիզացիայի սկզբունքը (ֆրանս. penaltie - տուգանք) կայանում է, հատուկ ժամանակավոր ակնոցների օգնությամբ հիվանդի մոտ արհեստական ամետրօպիայի առաջացման մեջ։ Մեթոդի մշակման առիթ է հանդիսացել ֆրանսիացի հետազոտողների (Pfandi, Pouliquen և Quera) դիտարկումը, որոնք նկատէլ են, որ ամբլիօպիա չի լինում, երբ անիզօմեթրոպիան պայմանավորված է մեկ աչքի թույլ կարճատեսությամբ, լավ աչքի էմետրոպիայի կամ թույլ հեռատեսության ֆոնի վրա։ Պենալիզացիոն ակնոցները «տուգանում» են լավ տեսնող աչքը։ Նրանց ընտրությունը կատարվում է անհատական, ընդ որում, արհեստականորեն առաջ է բերվում անիզոմեթրօպիա, օրինակ՝ լավ աչքը դրական ապակիներով հիպերկորրեկցիայի (3, 0 դիոպտրիայով) ենթարկելու միջոցով, երբեմն ատրոպինիզացիայի հետ համատեղ։ Արդյունքում՝ վարող աչքը դառնում ե կարճատես, և վատանում է նրա հեռվի տեսողությունը, իսկ ամբլիօպիկ աչքը լիարժեք օպտիկական կորրեկցիայի շնորհիվ ակտիվորեն ներգրավվում է տեսողական աշխատանքի մեջ։ Ընդ որում, ի տարբերություն ուղղակի օկլյուզիայի, պահպանվում է զույգ աչքերով տեսողության հնարավորությունը, հետևաբար պենալիզացիան ավերլի ֆիզիոլոգիական է, բայց արդյունավետ է ավելի վաղ տարիքում (3-5 տարեկան)։ Օկլյուզիայի հէտ մեկտեղ կամ առանձին կիրառում են ամբլիօպիկ աչքի լուսային խթանման մեթոդները.՝ Է.Ս. Ավետիսովի կողմից մշակված, ցանցաթաղանթի կենտրոնական փոսիկի լոկալ «կուրացնող» լուսային գրգռման մթոդը, Կյուպպերսի հաջորդական տեսողական պատկերների մեթոդը, ցանցաթաղանթի հարկենտրոնական (էքսցենտրիկ ֆիքսացիայի) հատվածի լուսավորումը ըստ Բանգերտերի։ Այս մեթոդները ապահովում են ապաարգելակող էֆֆեկտ և վերացնում են ցանցաթաղանթի կենտրոնական հատվածի ճնշման ֆենոմենը։ Մեթոդը ընտրվում է կախված տեսողական ֆիքսացիայի վիճակից, երեխայի տարիքից, նրա վարքի և ինտելեկտի առանձնահատկություններից։ Ավետիսովի մեթոդով բուժման համար, որը կարող է համակցվել ուղղակի օկլյուզիայի հետ, կիրառվում են տարբեր ինտենսիվության աղբյուրներ՝ լուսատար, լազերային լուսավորում։ Գործողության տևողությունը մի քանի րոպե է, այդ իսկ պատճառով այն կարող է կիրառվել կրտսեր տարիքի երեխաների մոտ։ Կյուպպերսի հաջորդական պատկերների մեթոդը հիմնված է կենտրոնական փոսիկը կլոր տեստ-օբյեկտով մթնեցնելու պայմանում ցանցաթաղանթը լուսավորելիս նման պատկերներ ստանալու ֆենոմենի հիման վրա։ Լուսավորումից հետո հաջորդական տեսողական պատկերները դիտարկվում են սպիտակ էկրանի վրա, և նրանց առաջացումը խթանում են էկրանի թարթող լուսավորմամբ։ Այս մեթոդը օգտագործելու համար հիվանդի ինտելեկտի հանդեպ ավելի բարձր պահանջներ են ներկայացվում, քան Ավետիսովի մեթոդով բուժման պարագայում։ Նշված մեթոդով, ինչպես նաև ընդհանուր լուսավորմամբ, կարմիր ֆիլտրով լուսավորմամբ և նրա այլ տարատեսակներով բուժումը իրականացվում է մոնոբինոսկոպի վրա։ Սարքը թույլ ե տալիս, երեխայի գլուխը ֆիքսելու դեպքում, կատարել ակնահատակի և տեսողական ֆիքսացիայի հետազոտում, ինչպես նաև պլեօպտիկ և օրթօպտիկ բուժում օֆթալմոսկոպիկ հսկողության ներքո։ Բոլոր վերը թվարկված մեթոդները պետք է կիրառել կենցաղային ակտիվ տեսողական մարզանքների հետ համատեղ (նկարչություն, «Մոզաիկա», «Լեգո» և այլ տիպի մանր մասնիկներով խաղեր)։ Պլեոպտիկ բուժման ժամանակ լազերային ճառագայթները օգտագործում են արտացոլված լազերային լույսի տեսքով, այսպես կոչված սպեկլներով, լազերային հատիկավորումը դիտարկելով, ինչը խթանող ազդեցություն է գործում ցանցաթաղանթի վրա։ Օգտագործվում են «ЛАР» և «МАКДЕЛ» սարքերը.՝ առաջինը հեռակառավարվող է, իսկ երկրորդը կցում են աչքին։ Լազերային սպեկլերը կարելի է օգտագործել նաև մոնոբինոսկոպի վրա։ Նշված մեթոդները հիմնականում հնարավորություն են տալիս ազդեցություն գործել աչքի լուսային և պայծառության զգացողությունների վրա։ Իսկ զգացողության տարբեր տեսակների վրա համակարգ ազդեցությունը ամբլիօպիայի ժամանակ հաջողությամբ իրականացվում է տարբեր պայծառության, ձևի և իմաստային բովանդակության դինամիկ գունային և կոնտրաստ-հաճախականային ստիմուլների միջոցով։ Դա իրականացված է հայրենական հատուկ համակարգչային «EYE» ծրագրում։ Վարժությունները երեխաների համար հետաքրքիր են և պահանջում են նրանց ակտիվ մասնակցությունը։ Խթանող տեստերը դինամիկմ են և հեշտ փոփոխվում են։ Գունային և կոնտրաստ- հաճախականային ստիմուլների դինամիկ փոփոխության սկզբունքը օգտագործված է նաև Ա.Ե.Վակուրինայի բևեռացված լույսի ինտերֆերենցիայի ֆենոմենի վրա հիմնված մեթոդում։ Տեսողական զգացողության տարբեր տեսակների վրա համակարգ ազդեցությունը զգալի բարձրացնում է պլեօպտիկ բուժման արդյունավետությունը։