cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Քրեական պատիժ
Հարկադիր աշխատանք
Որպես պատիժ կարող են համարվել հանցագործին հարկադիր աշխատանքի ներգրավելու տարբեր ձևեր՝ ի շահ պետության և հասարակության։
Նման պատժի ամենահին և ծանր ձևը տաժանավայրն է, որի էությունը կայանում է նրանում, որ առավել ծանր և առողջության համար վտանգավոր աշխատանքները, որպես կանոն, կապված են հեռավոր վայրերում տարագրում կատարելու հետ։ Սկզբում կատորժնիկներն աշխատել են նավերի վրա և կատարել ծանր աշխատանքներ, սակայն ավելի ուշ նրանց սկսել են ներգրավել նաև այլ աշխատանքների՝ հանքագործական, շենքերի, շինությունների և ճանապարհների շինարարության մեջ, վնասակար արտադրություններում։  Ներկայումս տաժանավայրը գրեթե համատարած հեռացվել է քրեական պատիժների համակարգից՝ անմարդկային լինելու պատճառով։
Ներկայումս հարկադիր աշխատանքը ներառող պատժատեսակների շարքում առաջին տեղում են հայտնվել պարտադիր աշխատանքները, որոնց էությունն այն է, որ դատապարտյալները այդ աշխատանքը կատարում են հիմնական աշխատանքից կամ ուսումնառությունից դուրս ազատ ժամանակ և դրա փոխարեն որ մի շահույթ չեն ստանում։ Որպես կանոն, կատարվող աշխատանքները որակավորված բնույթ չեն կրում, բավականին աշխատատար են և անհաղթահարելի (սա պատժի այս տեսակի պատժիչ տարրն է)։ Նմանօրինակ աշխատանքների դրսևորումը դիտարկվում է որպես համեմատաբար մեղմ պատիժ, որը կիրառվում է հիմնականում հանցագործին ուղղելու և հասարակությանը պատճառված վնասը փոխհատուցելու նպատակով։
Որոշ պետություններում (մասնավորապես ՝ Ռուսաստանում) հարկադիր աշխատանքի մեջ կարող են ներգրավվել նաև այն դատապարտյալը, որոնք չունեն աշխատանքի կամ ուսման մշտական վայր։ Պատժի նման տեսակը կրում է ուղղիչ բնույթ և դատապարտյալին հարկադիր աշխատանքի տեղավորումը համարվում է որոշակի աշխատանք (որպես կանոն, անվերապահ, աշխատատար և անհաղթահարելի), որին հաջորդում է նրա վաստակից պետության եկամուտների մեջ որոշակի մասնաբաժին փոխանցելը։ Սակայն որոշ երկրների օրենսդրությունում (Օրինակ ՝ Բելառուսում, Ուկրաինայում) ուղղիչ աշխատանքները իրականացվում են դատապարտյալի աշխատանքի վայրում, և միայն այդպիսինի բացակայության դեպքում դատապարտյալը պարտավորվում է աշխատանքի տեղավորվել։ Բացի այդ, պատիժը կրելու ժամանակ դատապարտյալը, որպես կանոն, զրկվում է աշխատանքից հեռանալու (առանց քրեակատարողական տեսչության թույլտվության), չնախատեսված արձակուրդ գնալու հնարավորությունից։
Ազատազրկում
Ժամանակակից քրեական իրավունքում կիրառվող պատիժների հիմնական տեսակներից մեկը ազատազրկումն է, որը իրենից ենթարում է իրավախախտի տեղափոխում մասնագիտացված հաստատություն, որտեղ նա մեկուսացվում է հասարակությունից, վերահսկվում է իր վարքագծը և հանցագործի հադեպ կիրառվում է որոշ ուղղիչ միջոցառումներ։
Որպես կանոն, ազատությունից զրկելը կիրառվում է բավականին լուրջ հանցագործություններ կատարած հանցագործների կամ ռեցիդիվիստների նկատմամբ։ Կախված կատարված հանցագործության ծանրությունից, դատապարտյալին հատկացված ազատազրկման ժամանակահատվածները տարբերվում են։ Եթե նա չի ներկայացնում հանրային մեծ  վտանգ, նա գտնվում է բավականին ազատ ռեժիմով հաստատությունում, որը սահմանափակում է առօրյա ռեժիմը նվազագույն կարգով և պահպանվում են փոխհարաբերությունները այլ բանտարկյալների հետ, իսկ վարչակազմի ազդեցությունը հիմնականում կրթական բնույթ է կրում։ Ընդհակառակը, հանրությանը մեծ վտանգ ներկայացնող անձինք (օրինակ, ցմահ ազատազրկման դատապարտված անձինք) գտնվում են բանտերում և նրանց համար սահմանվում են հատուկ խիստ ռեժիմ, որտեղ նրանք մշտապես մոնիտորինգ են անցկացնում և ուրիշների հետ շփվելու կարողությունը նվազագույնի է հասցվում (մինչև անգամ մեկուսի բանտարկություն)։
Ազատազրկումը կարող է նշանակվել որոշակի ժամկետով, ցմահ կամ առանց որոշակի ժամկետի։ Առանց որոշակի ժամկետի ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս դատարանը սահմանում է միայն պատժի նվազագույն ժամկետը, իսկ ուղղիչ հիմնարկում գտնվելու փաստացի ժամկետը սահմանում է նրա վարչակազմը՝ իր որոշումը հիմնելով դատապարտյալի «ուղղվելու» կամ «չուղղվելու» վրա ։ Անորոշ ժամկետով ազատազրկումը կիրառվել է որպես պատիժ ԱՄՆ որոշ նահանգներում։
Ներկայումս գոյություն ունեն ՄԱԿ-ի հանձնարարականներ, որոնք պարունակում են ազատազրկման և բանտարկության հետ չկապված պատիժների մշակման և կիրառման պահանջ։ ՄԱԿ-ի ստանդարտ նվազագույն կանոնները, որոնք կապված չեն բանտարկության հետ (Տոկիոյի կանոններ), պետություններին առաջարկում են փուլ առ փուլ կրճատել տվյալ տեսակի պատժի կիրառումը՝ այն փոխարինելով արարքի բնույթն ու ծանրությունը, հանցագործի ինքնությունը, ինչպես նաև հասարակության պաշտպանության շահերը հաշվի առնող ավելի ճկուն միջոցներով ։
Մարմնական պատիժներ
Մարմնական պատիժը մուսուլմանների ամենահին (մահապատժի հետ միասին) պատժամիջոցներից է, որը ներառում է ֆիզիկական ցավ, որը դրվում է անձի վրա։ Մասնավորապես, մարմնական պատիժը արդեն հայտնի էր Համմուրաբիի օրենքներով, որը լայնորեն օգտագործվում էր Հռոմեական կայսրությունում։ Ֆեոդալիզմի ժամանակ հատկապես տարածված էր մարմնական պատիժ կիրառելը։ Դրանք նաև տարածված էին Նոր դարաշրջանին անցնելու ժամանակ։ 18-րդ դարի վերջից սկսած։ Եվրոպական երկրները, լուսավորության գաղափարների ազդեցության տակ, սկսեցին մեկ առ մեկ վերացնել այս պատժատեսակը։ Ներկայումս գրեթե բոլոր երկրներում մարմնական պատիժը վերացվել է։ Դրանց օգտագործումը արգելված է բազմաթիվ միջազգային կոնվենցիաներով։
Հարկադիր տեղահանում
Այսպիսով, շատ երկրների օրենքներին հայտնի էր այնպիսի պատիժը, ինչպես օրինակ տարագրումը, որի էությունը դատապարտյալին մշտական կամ ժամանակավոր բնակության վայրից հեռացնել էր և նրա հաստատվելը որոշակի այլ տարածքում, որպես կանոն, բավականաչափ հեռավոր, որը սահմանվում էր որոշակի ժամանակահատվածում կամ մշտապես պարտադիր կարգով։
Հնարավոր են նաև հարկադիր տեղահանման այլ տարբերակներ։ Աքսորը նախատեսում է սովորական բնակության վայրում (քաղաքում, մարզում, պետությունում) գտնվելու արգելք՝ բանտարկության կամ մահապատժի վախով։ Այս պատիժը, ըստ էության, կարելի է անվանել հնագույն (մահապատժի հետ մեկտեղ), քանի որ նրա նախապատմությունը կարելի է անվանել դեռևս պարզունակ հասարակությունում գոյություն ունեցող համայնքային կամ ցեղի վտարման ինստիտուտ։
Արտաքսումը պատժի տեսակ է, որն իրականացվում է պետության ներսում՝ որոշակի կետերում կամ բնակավայրերում բնակվելու արգելքի տեսքով։ Միևնույն ժամանակ, ի տարբերություն տարագրման, դատապարտյալը կարող է իր հայեցողությամբ ընտրել բնակության վայրը։
Մահապատիժ
Մահապատիժը՝ անձին կյանքից զրկելը համարվում է որպես պատիժ իր կատարած հանցագործության համար (որպես կանոն, հատկապես ծանր բնույթի հանցագործություն կատարած անձի նկատմամբ)։ Մահապատիժը կարող է լինել որակավորված և չորակավորված։ Որակավորված մահապատժի ժամանակ տարբեր հանցագործությունների համար կարող են նշանակվել դրա մի քանի տեսակներ, չորակավորվածի ժամանակ՝ օրենսդրությունը նախատեսում է մի տեսակ մահապատիժ բոլոր հանցագործությունների համար, որոնց համար կիրառվում է դատավճիռ։
Մահապատիժը կարող է իրականացվել բազմաթիվ  եղանակներով։ Մահապատիժը կիրառող ժամանակակից պետություններում օգտագործվում են այնպիսի մեթոդներ, որոնք ապահովում են դատապարտյալի բավական արագ և անցավ մահը (գնդակահարություն, մահացու ներարկում, էլեկտրական աթոռ), նախկինում բավականին հաճախ կիրառվել են մահապատժի այնպիսի տեսակներ, ինչպիսիք են կախումը և գլխատումը։ Շատ պետությունների պատմության մեջ մահապատիժն օգտագործվել է բնակչությանը վախեցնելու համար, այդ պատճառով էլ հանցագործի համար առանձնապես դաժան ու տանջալից բնույթ է կրել։
Ներկայումս մահապատիժը չեղյալ է հայտարարվել կամ գրեթե չի կիրառվում աշխարհի 130 երկրներում, 68 երկրներում այն պահպանվում է պատիժների համակարգում և շարունակում է կիրառվել։
Երկընտրանքային պատիժ
Պատիժը քրեական պատասխանատվության իրականացման միակ ձևը չէ։ Որոշ դեպքերում քրեորեն պատժելի արարք կատարած անձի նկատմամբ կարող են կիրառվել նաև պատժի նկատմամբ այլընտրանքային կամ լրացուցիչ միջոցներ։
Այսպես, այն անձանց նկատմամբ, ովքեր կատարել են հասարակական վտանգավոր արարք անմեղսունակության կամ սահմանափակ մեղսունակության վիճակում, պատժի փոխարեն կամ դրա հետ մեկտեղ կարող է կիրառվել հարկադիր բուժում հոգեբուժական հաստատությունում։
Պատժից տարբերվող հատուկ միջոցներ կարող են կիրառվել նաև անչափահաս հանցագործների նկատմամբ։ Նման միջոցառումները պատժիչ տարր չեն պարունակում և ուղղված են բացառապես անչափահասի վարքագծի շտկմանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Քրեական իրավունք Կատեգորիա:Քրեական արդարադատություն
Ժողովածու (1389)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Բադ Ալեքսանդերսբադ
Բադ Ալեքսանդերսբադ  (Bad Alexandersbad), կոմունա Գերմանիայի Բավարիա երկրամասում։ Ենթարկվում է Վերին Ֆրանկոնիա շրջանին։ Գտնվում է Վունզիդել Ֆիխտելի շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 1196 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի)։ Տարածքը կազմում է 8.94 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 4 79 111։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Պոստուպել
Պոստուպել (Поступель), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Ռատնովի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Պոստուպել գյուղում բնակվում էր 745 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2024 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 368,08 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Ռատնովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Քվեդա Քոքոլեթի
Քվեդա Քոքոլեթի (ქვედა ქოქოლეთი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Աջարիայի Ինքնավար Հանրապետության Խելվաչաուրի շրջանում ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 47 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Խելվաչաուրի շրջան Կատեգորիա:Աջարիայի բնակավայրեր
Curriculum vitae (ինքնակենսագրական)
Ինքնակենսագրական (լատ. «curriculum vitae»՝ կյանքի պատմություն), մարդու մասնագիտական գործունեության վերաբերյալ կարճ տեղեկություն պարունակող փաստաթուղթ։ Այն օգտագործվում է գործնական միջավայրում։
Կառուցվածք
Ինքնակենսագրականն իր մեջ ներառում է անձնական տվյալներ, աշխատանքային փորձ, կրթություն, լեզուների իմացություն, համակարգչային հմտություններ, լրացուցիչ կրթություն բաժինները։
Անձնական տվյալներ
Անձնական տվյալների մեջ կան պարտադիր և ոչ պարտադիր հատվածներ։ Պարտադիր դաշտերից է անուն ազգանունը, որը ցանկալի է գրել երևացող տեղ և մի քիչ մեծ մյուս ինֆորմացիայի համեմատ։ Ինքնակենսագրականը պարտադիր պետք է սկսվի անուն ազգանունով՝ պարզ և հաստ, մինչև մնացած տեղեկատվությանը անցնելն՝ ինչպիսիք են հեռախոսահամարը, հասցեն, ծննդյան ամսաթիվը և այլն։ Այն չպետք է վերնագրվի «CV» («Curriculum vitae») կամ այլ անվամբ ։
Հաջորդը՝ հեռախոսահամարը, որը պարտադիր է լինի գործող համար։ Էլեկտրոնային փոստ ի հասցեն (e-mail) ևս պարտադիր դաշտերից է համարվում և կարևոր է, որ այն արտացոլի անուն ազգանունը, չլինի ծիծաղելի։ Պարտադիր է նշել ծննդյան օրը, ամիսը և թիվը, քանի որ այս ինֆորմացիան ամբողջացնում է գործատուի պատկերացումը դիմոողի մասին։ Ցանկալի, բայց ոչ պարտադիր դաշտերից է բնակության հասցե ն, որի մեջ պետք է արտացոլվի «մարզ, քաղաք, փողոց, բնակարան (տուն)»։
Նկար
Ինքնակենսագրականում նկարն ոչ պարտադիր, բայց ցանկալի բաղադրիչներից մեկն է։ Եթե որոշել ենք ինքնակեսագրականում ներառել նկար, ապա այն պետք է լինի ֆորմալ, ձևաչափով մոտ լինի անձնագրի նկարին։ Կարևոր պայման է ինքնակենսագրականի նկարում դեմքով նայել ուղիղ, և այն պետք է ունենա չեզոք, միագույն ֆոն։
Աշխատանքային փորձ
Սկզբում պետք է գրել աշխատանքային փորձը, որից հետո նոր կրթությունը։
Կրթություն
Կրթության բաժնում գրում ենք բոլոր այն ուսումնական հաստատությունների անունները, որտեղ տվյալ մարդը սովորել է։ Ինչպես աշխատանքային փորձի դեպքում, այնպես էլ կրթության դեպքում ձախ հատվածում գրվում է տարեթվերը՝ նվազման կարգով, իսկ աջ կողմում ինչ է սովորել, և որտեղ։ Եթե դիմողն արդեն սովորում է համալսարանում, ապա այս դեպքում իմաստ չունի նշել, թե որ դպրոցում է սովորել։
Լեզուների իմացություն
Շատ կարևոր է նշել, թե կոնկրետ ինչ լեզուների է տիրապետում։ Ինչպես ինքնակենսագրականի մնացած հատվածներում, այնպես էլ լեզուների բաժնում պետք է լինել անկեղծ և գրել այն լեզուները, որոնց իսկապես տիրապետում եք։ Եթե տվյալ լեզվի իմացության հետ ունենք միջազգային սերտիֆիկատ, կարող ենք դրա հետ կապված նշում կատարել։
Հայերեն լեզվով ինքնակենսագրական գրելու դեպքում չի նշվում, որ տիրապետում եք հայերենին, իսկ եթե ինքնակենսագրականը գրում եք այլ լեզվով, ապա այս դեպքում նշվում է, որ հայերենը մայրենի լեզուն է։
Լեզուների հետ կապված ինֆորմացիան կարող ենք ներկայացնել թվերի կամ այլ սիմվոլների տեսքով (օրինակ՝ տոկոսներ, կետեր, աստղեր և այլն)։
Համակարգչային հմտություններ
Այս հատվածում պետք է գրել բոլոր այն ծրագրերը, որոնց տիրապետում է դիմողը։Ինչպես լեզուների դեպքում, այստեղ ևս կարող է իմացության մակարդակը ներկայացնել թվերի կամ այլ սիմվոլների տեսքով։ Կարևոր է օրինաչափությունը պահպանել և ինչ տեսքով ներկայացվել է լեզուների իմացությունը, նույն տեսքով էլ ներկայացվի համակարգչային հմտությունները։
Լրացուցիչ կրթություն
Լրացուցիչ կրթության հատվածում պետք է գրել, այն ուսումնառությունը, որն ակադեմիական չէ, բայց անմիջապես կապ ունի մեր մասնագիտական կամ անձնային որակների և հմտությունների բարելավման հետ։ Ինչպես աշխատանքային փորձի և կրթության դեպքում, լրացուցիչ կրթության դեպքում ևս ինֆորմացիան պետք է գրել նույն ձևաչափով, այն է՝ ձախ կողմում տարեթվերը՝ նվազման կարգով, իսկ աջ մասում՝ որտեղ և ինչ է ուսումնասիրվել։
Տառատեսակ
Շատ կարևոր է ընտրել այնպիսի տառատեսակ, որը կլինի հեշտ ընթերցվող և չի դժվարեցնի տեքստի ընկալումը։ Կարելի է օգտագործել հետևյալ տառատեսակները` Montserrat, Veranda, Roboto և այլն ։
Տառաչափ
Ինքնակենսագրականում տառերը չպետք է այնքան փոքր լինեն, որ դժվարընթեռնելի լինի, և չպետք է այնքան մեծ լինեն, որ նմանվի նախադպրոցական տարիքի երեխաների գրքի։
Գույնը
Ցանկալի է գրել սև գույնով՝ սպիտակ ֆոնի վրա, բայց կարելի է օգտագործել նաև ինչ որ հատվածում որոշակի գույն, որը չի ծանրաբեռնի ինքնակենսագրականի ընդհանուր տեսքը։
Տարբեր երկրներում
ԱՄՆ-ում CV-ն և ռեզյումեն կարող են տարբեր փաստաթղթեր նշանակել։ Հիմնական տարբերությունն այն է, որ CV-ն պարունակում է մանրամասն տեղեկություններ թեկնածուի մասին և կարող է մի քանի տասնյակ A4 ֆորմատի էջի ծավալ ունենալ։ Այդպիսի մանրամասն նկարագրությունը օգտակար է գիտական աշխատողների կամ լրագրողների համար, օրինակ, երբ անհրաժեշտ է թվարկել բոլոր հրապարակումները։ ԱՄՆ-ում և Կանադայում CV-ն սովորաբար օգտագործվում է գիտական և բժշկական շրջանակներում, իսկ résumé տերմինը կիրառում են այս մասնագիտությունների տեր մարդկանց աշխատանքի ընդունելիս։ CV-ում շեշտն ավելի շատ դրվում է կրթության վրա, սովորաբար CV-ում ներառում են հրապարակումների, գիտական աշխատությունների, ստաժավորման, զգալի ձեռքբերումների ամբողջական ցուցակը։ Որոշ մասնագիտությունների դեպքում CV-ում կարող են ներառվել նույնիսկ որոշ աշխատանքներից հատվածներ, և այդ CV-ների ծավալը կարող է հասնել մի քանի տասնյակ էջերի։
Դասական երաժշտություն
Դասական երաժշտությունը երաժշտական ոճ է՝ ձևավորված Եվրոպայի եկեղեցական և աշխարհիկ երաժշտությունից 6-րդ դարից մինչև մեր ժամանակներն ընկած ժամանակաշրջանում ։ Այս ուղղության կենտրոնական դրույթները հստակեցվել են 1550 թ. մինչև 1900 թ ընկած ժամանակահատվածում։
«Դասական» եզրույթը չի գործածվել մինչև 19-րդ դարի սկիզբը, ինչի հետ կապված փորձ է արվում Բախից մինչև Բեթհովեն ընկած ժամանակաշրջանը անվանել «ոսկեդար» ։ Առաջին անգամ այն հայտնվել է անգլերենի օքսֆորդյան բառարանում 1836 թ։ Շատ երաժշտագետներ «դասական» եզրույթի կիրառումը 19-րդ դարի վերջերից մինչև մեր ժամանակները գրվող մեյնսթրիմ և ավանգարդ երաժշտության վերաբերյալ համարում են անճիշտ, կիրառելու դեպքում ավելացնելով «այսպես կոչված» բառերը։
"Classical music" («Դասական երաժշտություն») եզրույթի ամենավաղ կիրառությունն արձանագրվել է անգլերենի օքսֆորդյան բառարանի 1829 թվականի հրատարակության մեջ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Երաժշտական ոճեր Կատեգորիա:Դասական երաժշտություն
Օրժիցկի գյուղական խորհուրդ (Օրժիցկի շրջան)
Օրժիցկի գյուղական խորհուրդ  (Оржицька селищна рада), Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Օրժիցկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Օրժիցկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 4341 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 49,09 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 88,43 մարդ/կմ²։ Խորհրդում կա 2 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Զասբախ (Կայզերշտուլ)
Զասբախ (Sasbach am Kaiserstuhl), կոմունա Գերմանիայի Բադեն-Վյուրթեմբերգ երկրամասում։ Ենթարկվում է Ֆրաիբուրգ շրջանին։ Մտնում է Էմենդինգենի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 3377 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի) ։ Տարածքը կազմում է 20, 78 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ 08 3 16 038։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Հայկական նրբանցք (Մոսկվա)
Հայկական նրբանցք (Армянский переулок), նրբանցք Մոսկվայի Կենտրոնական վարչական շրջանի Բասմանսկի շրջանում։ Անցնում է Մարոսեյկա փողոցի և Կրիվոկոլեննի նրբանցքի միջև, տները համարակալումը սկսվում է Կրիվոկոլեննի նրբանցքից։ Կենտ կողմից Հայկական նրբանցքին միաբանվում է Սվերչկով նրբանցքը, զույգ կողմից՝ Մալիյ Զլատոսուստինսկի նրբանցքը։
Անվան ծագումնաբանություն
Նախկինում նրբանցքը տարբեր անվանումներ է ունեցել ։
Հայկական նրբանցք (այլ կիրառումներ)
Հայկական նրբանցք տեղանունը կարող է վերաբերել մի քանի քաղաքներում գոյություն ունեցող նրբանցքների։
Ապրիլյան
Ապրիլյան, հայկական ազգանուն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Շաքարախտի դեմ պայքարի համաշխարհային օր
Շաքարախտի դեմ պայքարի համաշխարհային օր, համաշխարհային օր է, որը 1991 թվականի նոյեմբերի 14-ին սահմանել են Շաքարախտի միջազգային ֆեդերացիան (IDF) և Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը՝ ի պատասխան ամբողջ աշխարհում այս հիվանդության տարածման սպառնալիքին և նրա դեմ պայքարը համակարգելու համար։
Պատմություն
1922 թվականի հունվարին կանադացի գիտնական Ֆրեդերիկ Բանթինգն առաջին անգամ մարդու կյանք է փրկել՝ շաքարախտով տառապող 14-ամյա մի տղայի ինսուլին ներարկելով։ Բանթինգն իր հեղինակային իրավունքները փոխանցել է Տորոնտոյի համալսարանին։ Հետագայում ինսուլինի արտադրության իրավունքներն անցել են Բժշկական հետազոտությունների կանադական խորհրդին։ 1922 թվականի վերջին նոր դեղամիջոցը հայտնվել է շուկայում։
Շաքարախտի դեմ պայքարի համաշխարհային օրը տոնվում է 2007 թվականի նոյեմբերի 14-ից, քանի որը Ֆրեդերիկ Բանթինգը ծնվել էր 1891 թվականի այդ օրը։ Հայտարարվել է ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի հատուկ՝ 2006 թվականի դեկտեմբերի 20-ի № A/RES/61/225 որոշուման մեջ։
ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի որոշման մեջ ՄԱԿ–ի անդամ պետություններին առաջարկվում է նախագծել ազգային ծրագրեր շաքարախտի դեմ պայքարելու և նրանով հիվանդ անձանց խնամելու համար։ Այս նախագծերում խորհուրդ է տրվում հաշվի առնել ՄԱԿ–ի Հազարամյակի դեկլարացիայում ձևավորված զարգացման նպատակները։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ՄԱԿ Կատեգորիա:Միջազգային օրեր Կատեգորիա:Առողջապահություն Կատեգորիա:Շաքարախտ Կատեգորիա:Նոյեմբերի 14 Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի միջազգային օրեր Կատեգորիա:Դիաբետաբանություն
Էդեալինա
Էդեալինա  (Edealina), համայնք Բրազիլիայում՝ Գոյաս նահանգի կազմում։ Մունիցիպալիտետ, Գոյաս նահանգի հարավային մասում։ Մտնում է Վալի դու Ռիու դուս Բոյս գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 3629 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 603,652 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 6,0 մարդ/կմ²։
Քաղաքի տոնը նշվում է ապրիլի 15-ին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Գոյաս նահանգի բնակավայրեր
Նովոսեմյոնով
Նովոսեմյոնով (Новосеменів), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Բելոգորսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Նովոսեմյոնով գյուղում բնակվում էր 28 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,037 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 756,76 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Բելոգորսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ժողովածու (673)
Ժողովածու (673), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 673 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1711 թվականին Ավետ գրիչի կողմից։ Ստացողը եղել է Մահտեսի Աբրահամը։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 21,7×12,3 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 111 թերթից։ Գրված է միասյուն նոտրգիրով։ Կազմը` կաշեպատ ստվարաթուղթ դրոշմազարդ։ Հիշատակարաններ՝ 88ա, 96ա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Նեպլևկա
Նեպլևկա (Неплевка), գյուղ Ռուսաստանի Ուլյանովսկի մարզի Սուրսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ուլյանովսկի մարզի Սուրսկի շրջանի բնակավայրեր
Դուրասովո (գյուղ, Չիշմինսկի շրջան)
Դուրասովո (Дурасово, Дурасов), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Չիշմինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 398 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Չիշմինսկի շրջանի բնակավայրեր
Նոր կյանք (թերթ)
Նոր կյանք, Լիբանանում լույս տեսնող պարբերաթերթ։
Թեմատիկա
Հայ ընթերցողին հաղորդակից է դարձրել ազգային և համաշխարհային մշակույթին, գրականությանը, կինոարվեստին, թատրոնին, երաժշտությանն ու կերպարվեստին, պարբերաբար հոդվածներ տպագրել հայ և համաշխարհային կինոյի նորությունների ու նշանավոր վարպետների մասին, մեծ տեղ հատկացրել Երևանի թատերական կյանքին, Հայաստանի մշակութային նվաճումներին։
Ավելի քան տասնամյա ընդհատումից հետո վերստին լույս է տեսել 1991 թվականին, իբրև անկախ ամսաթերթ՝ նախաձեռնությամբ Մ. Գազանճյանի (վարիչ և խմբագիր) և Սեմ Բագուպյանի։
Հրատարակում է Հայաստանից, սփյուռքահայ տարբեր գաղութներից, ինչպես և միջազգային բնույթի հասարակական, տնտեսական, մարզական, մշակութային, երաժշտական և այլ լուրեր ու հոդվածներ։ 1996 թվականին Ս. Րագուպյանը հեռացել է «Նոր կյանքից» և հիմնել «Գիտակ» ամսագիրը։ 1996-1998 թվականներին «Նոր կյանք»-ի գործերը վարել է Մ. Գազանճյանը՝ իբրև ամսաթերթի տեր և խմբագիր։
Կատեգորիա:Լիբանանի հայկական շաբաթաթերթեր Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Դարովա
Դարովա, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Հեքյարիի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ապրոյան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ Կատեգորիա:Եբրայերեն հիմքով ազգանուններ
ՄԱԿ–ի Հազարամյակի հռչակագիր
ՄԱԿ–ի Հազարամյակի հռչակագիր, ընդունել է ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեան 2000 թվականի սեպտեմբերի 8-ին (որոշում № A/RES/52/2)։
«ՄԱԿ–ի Հազարամյակի հռչակագրում» ՄԱԿ–ի անդամ պետությունները պարտավորություններ են վերցրել խաղաղության և անվտանգության, զարգացման, շրջակա միջավայրի պահպանության, մարդու իրավունքի, ժողովրդավարության, խոցելիների պաշտպանության, Աֆրիկայի կարիքների բավարարման, ՄԱԿ–ի ամրապնդման բնագավառներում հազարամյակի զարգացման նպատակներին հասնելու համար։
Որոշ նպատակներ, հատկապես զարգացման ասպարեզում, ձևակերպված են հստակ, նշված թվերով և ժամկետներով (հիմնականում 2015 և 2020 թվականներ)։
ՄԱԿ–ի գլխավոր քարտուղարը իր ելույթներում և հաշվետվություններում կանոնավոր կերպով հաղորդում է փաստացի իրականացված պարտավորությունների մասին։
Նովոորժիցկի գյուղական խորհուրդ (Օրժիցկի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Նովոորժիցկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 2008 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1,95 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 1028,69 մարդ/կմ²։ Խորհրդում կա 1 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր Կատեգորիա:1980 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Դմիտրի Դիբրով
Դմիտրի Ալեքսանդրովիչ Դիբրով (Дмитрий Александрович Дибров, ), ռուս լրագրող, շոումեն, հեռուստահաղորդավար, պրոդյուսեր և ռեժիսոր, ինչպես նաև երգիչ, երաժիշտ և դերասան։ Աշխատել է Ռուսաստանի հինգ դաշնային հեռուստաալիքներում («НТВ», «Առաջին ալիք», «Ռոսիա-1», «ТВ Центр» և «Звезда»), Ռուսաստանի հեռուստատեսության ակադեմիայի անդամ։
Կենսագրություն
Դմիտրի Դիբրովը ծնվել է 1959 թվականի նոյեմբերի 14-ին Դոնի Ռոստովում, Ռոստովի պետական համալսարան բանասիրական ֆակուլտետի դեկանի ընտանիքում։ Ծնողների բաժանվելուց հետո նրան դաստիարակել է խորթ հայրը՝ Նիկոլայը։ Հետագայում հայրը՝ Ալեքսանդր Աֆանասևիչ Դիբրովն ու մայրը՝ Տատյանա Վալենտինովնա Պոկիդովան, նորից ամուսնացել են։ Եղբայրը՝ Վլադիմիր Ալեքսանդրովիչ Դիբրովը (1950-2012), եղել է լրագրող, աշխատել է որպես թղթակից, ապա վարել է «Դոնի օրը» («День Дона») հաղորդումը, կյանքի վերջին տարիներին եղել է «Парк» հեռուստաընկերության խմբագիր՝ Ռոստովի հեռուստատեսությունում աշխատելով ավելի քան 30 տարի։
Դմիտրի Դիբրովն ավարտել է Դոնի Ռոստովի № 80 դպրոցը ։
1981 թվականին ավարտել է Ռոստովի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի լրագրության բաժինը։ Համալսարանն ավարտելուց հետո՝ 1981-1982 թվականներին, աշխատել է որպես թղթակից, նամակների բաժնի վարիչ «Призыв» թերթում (Մոսկվայի մարզի Դոմոդեդովոյի շրջանի թերթ)։ 1982-1983 թվականներին եղել է «Московский комсомолец» թերթի քաղաքային բաժնի թղթակից։ Եղել է «Весёлые ребята» հեռուստահաղորդման հեղինակներից ու մասնակիցներից մեկը։ 1983-1987 թվականներին եղել է ТАСС լրատվական գործակալությանն թղթակից, ապա երիտասարդական խմբագրության վարիչի տեղակալ։
1987-1991 թվականներին եղել է ԿՀ երիտասարդության համար նախատեսված ծրագրերի գլխավոր խմբագրության հատուկ թղթակից (ԽՍՀՄ պետկոմիտե հեռուստա- և ռադիոհեռարձակման հարցերով)։ «Битлы перестройки» գրքում պատմվում է «Հայացք» («Взгляд») հաղորդման հետ համագործակցության մասին, որի համար պատրաստել է պրոբլեմային սյուժեներ երաժշտության թեմայով ։
Two Feet
Զաքհարի Ուիլյամ «Բիլլ» Դես (անգլ.՝ Zachary William "Bill" Dess, ), առավել հայտնի է Two Feet բեմական կեղծանվամբ, ամերիկացի երգիչ, կոմպոզիտոր և պրոդյուսեր։
Դմիտրի Դիբրով
Կենսագրություն
1988-1992 թվականներին (ընդմիջումներով) Դմիտրի Դիբրովն ու իր գործընկեր Անդրեյ Ստոլյարովը պատրաստել են «Մոնտաժ» («Монтаж») ծրագիրը, որում բավական հումորային ձևով փորձեր են կատարել վիդեոմոտաժի ու համակարգճային գրաֆիկայի միջոցով՝ որոշակի ձևով համատեղելով տարբեր տեսանյութեր ։ Այդ փորձերի ընթացքում 1992 թվականին թողարկվել է Իոսիֆ Բրոդսկու «Ներկայացում» («Представление») պիեսի էկրանավորումը, որի վրա աշխատել են կես տարի ։
Two Feet
Մինչ Two Feet-ը հիմնելը նա նվագել է տեղի ջազային և բլյուզ անսամբլներում ։ Այն բանից հետո, երբ իր «Go Fuck Yourself» երգը վիրուսային դարձավ, երաժիշտը պայմանագիր կնքեց Republic Records լեյբլի հետ։ Billboard ամսագրի Hot Rock Songs չարթում սինգլը 36-րդ հորիզոնական է հասել։ 2018 թվականին նրա հաջորդ՝ «I Feel Like I'm Drowning» սինգլը Alternative Songs չարթում առաջին հորիզոնական է հասել։ 2018 թվականի հոկտեմբերին նա թողարկել է իր առաջին՝ «A 20 Something Fuck» ալբոմը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժշտական պրոդյուսերներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ Կատեգորիա:Ամերիկացի երգահաններ
Դմիտրի Դիբրով
Կենսագրություն
1992 թվականին դարձել է «Օստանկինոյի» «Նոր ստուդայի» հատուկ թղթակից։ 1992 թվականի նոյեմբերի 5-ին դարձել է գլխավոր ռեժիսոր, 1993 թվականին՝ «Օստանկինոյի» IV ալիքի գլխավոր տնօրեն։
1994 թվականին Սերգեյ Լիսովսկու հետ ստեղծել է «Свежий ветер» («Թարմ քամի») հեռուստաընկերությունը և դարձել նրա նախագահ։ Եղել է Հինգերորդ ալիքի «Բարի առավոտ» («Доброе утро») հաղորդման հեղինակ։
1995-1996 թվականներին եղել է ОРТ «Подъём» առավոտյան ալիքի գեղարվեստական ղեկավար, 1996 թվականից՝ «ՆՏՎ Պլյուս» երաժշտական ալիքի գեղարվեստական ղեկավար և գլխավոր ռեժիսոր ։
Ես մտա Կոնստանտին Էռնստի աշխատասենյակ և ասացի. «Կոստյա, կարելի՞ է՝ ես միաժամանակ ղեկավարեմ ОРТ առավոտյան եթերն ու գիշերներն աշխատեմ ուրիշ ալիքում»։ «Ինքդ մտածիր,– ասաց Էռնստը։– Մենք, այնուամենայնիվ, ОРТ-ում քեզ հետ լուրջ աշխատանքով ենք զբաղվում։ Իսկ դու գիշերները պետք է աշխատես մի ալիքում, որով մատրասներ են գովազդում։ Դա ախր խայտառակություն կլինի։ Այստեղ պետք է ընտրել մեկը՝ կամ ОРТ առավոտյան եթերի ղեկավարներից մեկը, կամ գիշերային հաղորդավար»։ Ես մեկ օր վերցրի մտածելու համար և որոշեցի՝ ես կգնամ աշխատելու գիշերները։
1997 թվականի օգոստոսի 28-ին «Телеэкспо» ալիքով եթեր է հեռարձակվել Դմիտրի Դիբրովի «Антропология» առաջին հաղորդումը, որն այդ ալիքով հեռարձակվել է մինչև 1998 թվականը ։
1998 թվականի ապրիլին Լեոնիդ Պարֆյոնովի հրավերով տեղափոխվել է «ՆՏՎ» հեռուստաալիք, որտեղ սկզբում վարել է «Հին հեռուստացույց» («Старый телевизор») հաղորդումը ։ 1999 թվականից մայիսին սկսել է հեռարձակվել նաև նրա հեղինակային «Антропология» հաղորդումը։ 1999 թվականի հոկտեմբերի 1-ից մինչև 2001 թվականի հունվարի 27-ը «ՆՏՎ» ալիքով վարել է вёл телеигру «Օ՜, հաջողակ» հաղորդումը («О счастливчик!», հետագայում վերանվանվել է «Ո՞վ է ուզում դառնալ միլիոնատեր» և հեռարձակվել «Առաջին ալիքով») ։
2001 թվականի ապրիլին հեռացել է ՆՏՎ-ից, ինչից հետո ընդունել է Կոնստանտին Էռնստի հրավերը՝ ղեկավարելու ОРТ հեռուստաալիքի գիշերային եթերի տնօրինությունը, որը հատուկ ստեղծվել է «Антропология» ծրագրի աշխատակազմի համար , սակայն իրականացվել են այլ պլաններ՝ ОРТ գիշերային եթերի «Ночная смена» («Գիշերային հերթափոխ, հետագայում՝ «Апология») հաղորդումը ուղիղ եթեր է հեռարձակվել նոյեմբերի 1-ին։ Դմիտրի Դիբրովը գլխավորել է ալիքի գիշերային հեռարձակման տնօրինությունը 2001-2004 թվականներին։
2002 թվականին սկսել է վարել «Առաջին ալիքի» «Ժողովուրդը դեմ է» («Народ против») հաղորդումը։
2003 թվականի աշնանը Դմիտրի Դիբրովը որոշել է փակել «Апология» հաղորդումն այն պատճառով, որ այն զգալիորեն կորցրել էր իր դիրքերն ու վերածվել արտիստների ու այլ հյուրերի գովազդային աջակցություն ցույց տալու միջոցի ։ 2004 թվականի աշնանը վերջնականապես որոշել է հեռանալ «Առաջին ալիքից» և տեղափոխվել է «Ռոսիա» հեռուստաալիք Օլեգ Դոբրոդեևի հրավերով ։ «Новое» գիծերային գիտական հեռուստաամսագրի նախագիծը, որ նախատեսվել էր «Առաջին ալիքի», ապա նաև «Ռոսիայի» համար , այդպես էլ չի իրականացվել ։ 2005-2006 թվականներին Դիբրովը «Ռոսիա» ալիքում վարել է երեք հաղորդում՝ «Ես պատրաստ եմ ամեն ինչի» («Я готов на всё!») , «ПроСвет» և «Լուրեր։ Մանրամասներ» («Вести. Подробности» ։ Դրանց փակումից հետո Դիբրովը մի որոշ ժամանակ չի զբաղվել հեռուստահաղորդավարի աշխատանքով  և այդ ժամանակաշրջանի մի շարք հարցազրույցներում ներկայացել է ոչ թե որպես հաղորդավար, այլ որպես երաժիշտ ։ Վարել է տարբեր հաղորդումներ, մասնակցել «Երկու աստղ» շոուին («Две звезды», երկրորդ եթերաշրջան, 2007-2008) ։
2008 թվականի հունվարին տեղի է ունեցել «Top4Top» ինտերնետ-պորտալի բացումը Լև Նովոժյոնովի հետ համատեղ ։ Կայքի այցելուների թիվն իր գագաթնակետին է հասել 2008 թվականի ապրիլին, մայիսին այն սկսել է կտրուկ անկում ապրել, նախագիծը մեծ ծախսեր է պահանջել, կայքը քիչ այցելուներ է ունեցել և փակվել։ Սակայն կարճ ժամանակ անց կայքը վերականգնվել է։
2008 թվականի դեկտեմբերին Դմիտրի Դիբրովը վերադարձել է «Առաջին ալիք» ։ 2008 թվականի դեկտեմբերի 27-ին նորից սկսել է վարել «Ո՞վ է ուզում դառնալ միլիոնատեր» հաղորդումը՝ փոխարինելով 2001-2008 թվականներին այն վարած Մաքսիմ Գալկինին։ 2010 թվականին վարել է «Դաժան խաղերը» («Жестокие игры») Յանա Չուրիկովայի ու Կիրիլ Նաբուտովի հետ ։ 2012 թվականին մասնակցել է «Ֆորտ Բոյար» խաղին, եղել է «Ведущие к победе» թիմի ավագը։
2016 թվականի օգոստոսից մինչև 2019 թվականի հունիս վարել է «Գաղտնի թղթապանակ» («Секретная папка») հաղորդումը «Звезда» ալիքով ։ ՀԱղորդումը փակվել է հերթական թողարկման նկարահանման ժամանակ տեղի ունեցած միջադեպից հետո, որի ընթացքում պետք է խոսվեր համաշխարհային պատմության մեջ «գունավոր հեղափոխությունների» կատարած դերի մասին։
Այլ ալիքներ
Դիբրովը՝ որպես կոմպոզիտոր, ինքնուրույն ստեղծել է երաժշտություն իր մի քանի հաղորդումների համար ։
Ֆիլմագրություն
Նկարահանվել է իր դերում (կամեո) հետևյալ ֆիլմերում և հեռուստասերիալներում.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս հաղորդավարներ Կատեգորիա:Ռուս ռեժիսորներ Կատեգորիա:Ռուս դերասաններ Կատեգորիա:Ռոստովի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ռուս երաժիշտներ Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ Կատեգորիա:Ռուս պրոդյուսերներ Կատեգորիա:Ռուս երգիչներ Կատեգորիա:Խորհրդային լրագրողներ
Կատարակտ
Կատարակտ, աչքի ոսպնյակի մթագնում, որը բերում է տեսողության սրության անկման ։ Այն սովորաբար զարգանում է ժամանակի ընթացքում և կարող է ախտահարել ինչպես մեկ, այնպես էլ երկու աչքը ։ Ախտանիշները կարող են ներառել գույների մթագնումը, պղտորված տեսողությունը, լույսի մոտ լուսավոր երիզի առկայությունը, վառ լույսից խուսափումը, մթնշաղային տեսողության վատացումը ։ Սա կարող է բերել դժվարությունների մեքենա վարելիս, կարդալիս, մարդկանց դեմքերը ճանաչելիս ։ Կատարակտը հանդիսանում է կուրության բոլոր դեպքերի 50%-ի պատճառ, ինպես նաև կազմում է բոլոր տեսողական խանգարումների 33%-ը ։
Հիմնականում առաջանում է տարեցների մոտ, բայց կարող է հանդիպել նաև վնասվածքի, ճառագայթահարման դեպքում, կարող է լինել ի ծնե կամ կարող է հանդիսանալ այլ ակնային վիրահատության բարդություն ։ Ռիսկի գործոններից են դիաբետը, ծխախոտի օգտագործումը, արևի ճառագայթների երկարատև ազդեցությունը, ալկոհոլը ։ Մեխանիզմը որն ընկած է սրա հիմքում սպիտակուցների մետաբոլիտների կամ դեղնաշագանակագույն պիգմենտի կուտակումն է ոսպնյակում, որը թուլացնում է լույսի թափանցումը դեպի ակնագնդի հետևում գտնվող ցանցաթաղանթ ։ Ախտորոշվում է աչքի հետազոտությունների միջոցով ։
Կանխարգելումը ներառում է արևային ակնոցների օգտագործումը, ծխախոտի օգտագործման բացառումը ։ Սկզբնական փուլում ախտանիշները կարող են բարելավվել ակնոցի օգտագործմամբ ։ Եթե դա անարդյունավետ է, կատարվում է վիրաբուժական միջամտություն, որով հեռացվում է պղտորված ոսպնյակը և փախարինում այն արհեստական նոր ոսպնյակով ։ Վիրահատությունը կատարվում է, եթե կատարակտն անհանգստացնում է հիվանդին, և վիրահատության արդյունքում կունենանք կյանքի որակի բարելավում ։ Կատարակտի վիրահատությունը հասանելի չէ շատ երկրներում, հատկապես կանանց համար ովքեր ապրում են գյուղական պայմաններում և չեն կարողանում կարդալ ։
Զանգված
Զանգված, սկալյար ֆիզիկական մեծություն, ֆիզիկայի կարևորագույն հասկացություններից։ Մատերիայի իներցիոն և գրավիտացիոն հատկությունների ֆիզիկական բնութագիրն է։ Սկզբնապես՝ XVII - XIX դարերում, բնութագրում էր «նյութի քանակը» ֆիզիկական ծավալում։ Ըստ այն ժամանակվա պատկերացումների՝ զանգվածից էր կախված կիրառված ուժին դիմադրելու մարմնի հատկությունը (իներցիա), ինչպես նաև գրավիտացիոն հատկությունները՝ կշիռը։ Սերտորեն կապված է «էներգիա» և «իմպուլս» հասկացությունների հետ։ Ժամանակակից պատկերացումների համաձայն, զանգվածը համարժեք է հանգստի էներգիային։
Կատարակտ
Աշխարհում կատարակտի պատճառով կույր է համարյա 20 միլիոն մարդ ։ Սա հանդիսանում է ԱՄՆ-ում կուրության պատճառների 5%-ը և համարյա 60%-ը Աֆրիկայում և Հարավային Ամերիկայում ։ Զարգացող երկրներում կուրությունը հանդիպում է 100,000 երեխայից 10-40-ի մոտ, իսկ զարգացած երկրներում 100,000 երեխայից 1-4-ի մոտ ։ Կատարակտները տարիքին զուգընթաց ավելի հաճախ են հանդիպում։ ԱՄՆ-ի բնակչության կեսից ավելին մինչև 80 տարեկանը ունենում են կատարակտ ։
Ախտանշաններ
Ախտանշանները տարբերվում են կատարակտի տարբեր տեսակների դեպքում, չնայած կան որոշ ընդհանուր նշաններ։ Կորիզային կատարակտ ունեցողները հիմնականում գանգատվում են տեսողության սրության թուլացումից, իսկ հետին ենթապատիճային կատարակտի դեպքում գանգատը տեսողության մթագնումն է ։
Զանգված
Ներկայիս ֆիզիկայում «նյութի քանակ» հասկացությունը այլ իմաստ ունի, իսկ «զանգված» հասկացությունը կարելի է մեկնաբանել մի քանի եղանակներով. Փորձնականորեն գրավիտացիոն և իներտ զանգվածները շատ մեծ ճշտությամբ (10^{-13} կարգի) հավասար են, իսկ տեսականորեն ճշգրիտ հավասար են, այդ պատճառով, եթե խոսքը չի վերաբերում ստանդարտ մոդելի շրջանակներից դուրս գտնվող ֆիզիկային, պարզապես խոսում են զանգվածի մասին՝ առանց հավելյալ մանրամասների։
Դասական մեխանիկայում մարմինների համակարգի զանգվածը հավասար է համակարգը կազմող մարմինների զանգվածների գումարին։ Ռելյատիվիստական մեխանիկայում զանգվածը ադիտիվ ֆիզիկական մեծություն չէ, այսինքն՝ ընդհանուր դեպքում համակարգի զանգվածը հավասար չէ նրա բաղադրիչների զանգվածների գումարին, այլ ներառում է նաև կապի էներգիան և մասնիկների՝ միմյանց նկատմամբ շարժման էներգիան։
Կատարակտ
Ախտանշաններ
Եթե այլ ակնային խնդիրները բացակայում են, ապա կատարակտի աստիճանը հասկանում են տեսողության սրության թեստով։ Այլ ախտանիշներից են ակնոցի հաճախակի փոփոխությունները, գունավոր լուսային երիզները։
Տարիք
Տարիքը ամենահաճախ հանդիպող պատճառն է ։ Ոսպնյակի սպիտակուցները դենատուրացվում են և դեգրադացվում ժամանակի ընթացքում, և այս գործընթացները արագանում են այնպիս հիվանդությունների դեպքում, ինչպիսին են շաքարային դիաբետը և զարկերակային գերճնշումը։ Արտաքին գործոնները, ինչպիսիք են թույները, ճառագայթումը, ուլտրամանուշակագույն ճառագայթը ունեն գումարային ազդեցություն որոնք էլ ավելի վատանում են պաշտպանական և վերականգնողական մեխանիզմների թուլացման պատճառով, ինչը կարող է տեղի ունենալ գենային վերափոխումների կամ աչքում ընթացող քիմիական գործընթացների հետևանքով ։
Զանգված
Սահմանում
Հարաբերականության հատուկ տեսության մեջ զանգված ասելով հասկանում են իմպուլսի քառաչափ վեկտորի մոդուլը ՝ որտեղ E-ն ազատ մարմնի լրիվ էներգիան է, p-ն՝ իմպուլսը, c-ն՝ լույսի արագությունը։
Կատարակտ
Վնասվածք
Բութ հարվածը բերում է աչքի ոսպնյակի այտուցի, հաստացման և ոսպնյակի սպիտակեցման։ Չնայած նրան, որ այտուցը ժամանակի ընթացքում անցնում է, սպիտակ գույնը կարող է մնալ։ Էլ ավելի ուժեղ բութ հարվածի, կամ թափանցող վնասվածքի դեպքում, պատիճը որում գտնվում է ոսպնյակը կարող է վնասվել։ Այսպիսի վնասվածքի դեպքում, ներակնային հեղուկն աչքի այլ տեղամասերից արագ անցնում է դեպի ոսպնյակ և պատճառ հանդիսանում նրա այտուցման և գույնի փոփոխման, ինչն էլ հանգեցնում է լույսի դեպքի ցանցաթաղանթ անարգել անցնելու հնարավորության թուլացմանը։ 0,7-8,0% դեպքերում կատարակտ կարող է առաջանալ էլէկտրական վնասվածքների հետևանքով ։ Բութ հարվածը կարող է բերել նաև աստղաձև և անիվաձև կատարակտների առաջացմանը ։
Զանգված
Սահմանում
Տարածություն ժամանակի կամայական չափականության դեպքում (ինչպես ընդհանուր հարաբերականության տեսությունում) այդ սահմանումը ընդհանրացում է պահանջում.
որտեղ g_{ik}-ն չափական թենզոր է, p^i-ն՝ քառաչափ իմպուլսը։
Կատարակտ
Ճառագայթում
Կատարակտը կարող է առաջանալ ի պատասխան ճառագայթման տարբեր տեսակների։ Ռենտգենը, ամենաշատ իոնիզացնող ճառագայթներից մեկը, կարող է վնասել ոսպնյակի բջիջների ԴՆԹ-ն ։ Ուլտրամանուշակագույն ճառագայթը, հատկապես UVB-ն նույնպես ապացուցվել են, որ բերում են կատարակտի առաջացմանը, և որոշ հետազոտություններ նշում են, որ վաղ տաիքում կրած արևային ակնոցները կարող են դանդաղեցնել կատարակտի առաջացումը մեծ տարիքում ։ Կարճ ալիքները, որոնք չունեն իոնիզացնող ազդեցություն, կարող են վնաս հասցնել բնափոխելով մեր ոսպնյակի պաշտպանիչ ֆերմենտները (օր․՝ գլուտաթիոն պերօքսիդազ) օքսիդացնելով սպիտակուցների թիոլ խմբերը(ինչը բերում է նրանց ագրեգացիայի) ։ Սպիտակուցների կուտակումը էլէկտրական կամ ջերմային վնասվածքների դեպքում բերում է ոսպնյակի սպիտակեցմանը ։ Սա այն նույն գործընթացն է, որն ընկած է ձվի սպիտակուցի գույնի փոփոխության հիմքում, երբ այն եփվում է։
Ժառանգականություն
Ժառանգական գործոնը բավականին մեծ դեր ունի կատարակտի զարգացման մեջ, հիմնականում ոսպնյակի պաշտպանական մեխանիզմների միջոցով։ Մանկական կամ երիտասարդ հասակում կատարակտի առկայությունը կարող է խոսել կոնկրետ համախտանիշի առկայության մասին։ Կատարակտի հետ ասոցացված քրոմոսոմային անոմալիաները ներառում են 1q21.1 քրոմոսոմային դելեցիան, Դաունի, Պատաուի, Էդվարդի(18-րդ քրոմոսոմի տրիսոմիա), Թերների համախտանիշները։ 2-րդ տիպի նեյրոֆիբրոմատոզի դեպքում կարող է նկատվել յուվինիլ(երիտասարդների) կատարակտ ինչպես մեկ, այնպես էլ երկու աչքերում։ Ալպորտի, Քոնրադի համախտանիշները, մկանային դիստրոֆիան, ակնաուղեղաերիկամային համախտանիշը, Լոուի համախտանիշը, ցերեբրոտենդինոզ քսանթոման մեկ-գենի հետ կապված անոմալիաներ են, որոնց արդյունքում ևս կարող է առաջանալ կատարակտ։
Զանգված
Սահմանում
Վերը սահմանված զանգվածը ռելյատիվիստական ինվարիանտ է, այսինքն՝ այն միևնույն մեծությունն է բոլոր հաշվարկման համակարգերում։ Հաշվարկման համակարգում, որտեղ մարմինը գտնվում է դադարի վիճակում,, այսինքն՝ զանգվածը որոշվում է դադարի էներգիայով։
Կատարակտ
Մաշկային հիվանդություններ
Մաշկն ու ոսպնյակը ունեն նույն էմբրիոնային ծագումը, հետևաբար կարող են ախտահարվել նման հիվանդությունների կողմից ։ Ատոպիկ դերմատիտով և էկզեմայով հիվանդների մոտ կարող է առաջանալ կատարակտ։ Իխտիոզը աուտոսոմ ռեցեսիվ հիվանդություն է, որն ասոցացվում է սեպաձև կատարակտի և ոսպնյակի կորիզի սկլերոզի հետ։
Ծխելն ու ալկոհոլը
Ապացուցված է, որ ծխելը կրկնապատկում է ոսպնյակի կորիզի սկլերոզը, և եռապատկում ոսպնյակի հետին ենթապատիճային կատարակտի առաջացման հաճախականությունը ։ Փաստերը կապված ալկոհոլի ազդեցության հետ հակասական են։ Որոշ հետազոտություններ ցույց են տվել կապը, իսկ որոշները՝ ժխտել ։
Զանգված
Սահմանում
Այս սահմանումները հատկապես պարզ տեսք ունեն այնպիսի հաշվարկման համակարգերում, որտեղ լույսը արագությունը ընդունված է 1 (օրինակ, միավորների Պլանկի համակարգում կամ տարրական մասնիկների ֆիզիկայում ընդունված միավորների համակարգում, որտեղ զանգվածը, իմպուլսը և էներգիան չափում են էլեկտրոն-վոլտերով)՝
Կատարակտ
Անհամապատասխան Վիտամին C
Վիտամին C-ի քիչ ընդունումը և քանակի պակասն արյան պլազմայում ասոցացվում են կատարակտի բարձր ռիսկի հետ ։ Չնայած դրան, վիտամին C-ի պրեպարատների ընդունումը արդյունավետ չի եղել ։
Զանգված
Սահմանում
ՀԸտ։ :
Կատարակտ
Հետվիրահատական
Ապակենման մարմնի հատում տարած համարյա բոլոր հիվանդները կունենան կորիզային սկլերոզի առաջընթաց ։ Սա կարող է բացատրվել նրանով, որ ապակենման մարմնի սեփական նյութը տարբերվում է արհեստականից(օր՝ BSS Plus ), որով վիտահատությունից հետո փոխարինվում է ապակենման մարմնի պարունակությունը։ Նաև կարող է բացատրվել նրանով, որ սեփական պարունակությունը ապակենման մարմնի պարունակում է ասկորբինաթթու, որը թույլէ տալիս չեզոքացնել ոսպնյակի կրած օքսիդատիվ վնասը, իսկ ապակենման մարմնի դասական փոխարինիչները չեն պարունակում ասկորբինաթթու ։ Այս պատճատով այսօր խորհուրդ է տրվում կատարել ապակենման մարմնի հատում կոմբինացված կատարակտի վիրահատության հետ։ Այս կերպ կանխարգելում ենք կատարակտի հնարավոր առաջացումը ։
Զանգված
Սահմանում
Պետք է նշել, որ զրոյական զանգվածով մասնիկը (ֆոտոն) և հիպոթետիկ գրավիտոնը վակուումում շարժվում են լույսի արագությամբ, այդ պատճառով գոյություն չունի այնպիսի հաշվարկի համակարգ, որտեղ նրանք կգտնվեին դադարի վիճակում։ Ընդհակառակը, ոչ զրոյական զանգվածով մասնիկները միշտ շարժվում են լույսի արագությունից դանդաղ արագությամբ։
Ոչ ռելյատիվիստական դասական մեխանիկայում զանգվածը ադիտիվ մեծություն է (համակարգի զանգվածը հավասար է համակարգը կազմող մարմինների զանգվածների գումարին) և ինվարիանտ է հաշվարկի համակարգի նկատմամբ։ Ռելյատիվիստական մեխանիկայում զանգվածը ադիտիվ չէ, սակայն ինվարիանտ մեծություն է։
Կատարակտ
Դասակարգում
Կատարակտները կարող են լինել մասնակի կամ ամբողջական, կայուն կամ զարգացող, պինդ կամ փափուկ։ Տարիքային կատարակտների մեծ մասը լինում են կորիզի սկլերոզ, պատիճային կամ հետին ենթապատիճային։ Կորիզի սկլերոզը կատարակտի ամենահաճախ հանդիպող տեսակն է և ներառում է ոսպնյակի կենտրոնը կամ «կորիզը», որը վերջնահաշվում դառնում է պինդ կամ «սկլերոտիկ», ինչը պայմանավորված է ոսպնյակի կորիզի նյութի խտացմամբ և այնտեղ շագանակագույն պիգմենտի կուտակմամբ։ Իր ուշ փուլերում կատարակտը կոչվում է մուգ։ Վաղ փուլերում կորիզի սկլերոզը բերում է ոսպնյակի լույսի բեկման ինդեքսի մեծացման ։ Սա առաջացնում է միոպիկ փոփոխություններ, ինչը փոքրացնում է հեռատեսությունը և թույլ է տալիս տարիքային հեռատեսներին տեսնել մոտ տարածքները առանց ակնոցի։ Սա ժամանակավոր ազդեցություն է, և կոչվում է երկրորդ տեսողություն։
Զանգված
Հանգստի զանգված և ռելյատիվիստական զանգված
XX դարի սկզբի և կեսերի աղբյուրների մեծ մասում, այդ թվում գիտահանրամատչելի գրականության մեջ վերը բերված զանգվածի հասկացությունը կոչվում էր «հանգստի զանգված», ընդ որում հենց զանգվածի սահմանումը բերվում էր իմպուլսի դասական սահմանման հիման վրա՝
Կատարակտ
Դասակարգում
Պատիճային կատարակտն առաջանում է այն դեպքում երբ ոսպնյակի պատիճը(արտաքին) դառնում է անթափանց։ Սա տեղի է ունենում այն դեպքում, երբ փոփոխություններ ոսպնյակի մակերեսի հեղուկում բերում են ոսպնյակի փխրունության։ Երբ կատարակտներն ուսումնասիրվում են օֆթալմոսկոպի կամ այլ խոշորացնող համակարգի միջոցով, այն երևում է անվադողի սպիտակ ելուստների պես։ Ախտանիշները հիմնկանաում ներառում են տեսողության մթագնումն ու մթնշաղային տեսողության վատացումը ։
Հետին ենթապատիճային կատարակտները պղտոր են ոսպնյակի հետին մասի հարակից տարածքում դեպի պատիճը, որում տեղավորված է ոսպնյակը։
Զանգված
Հանգստի զանգված և ռելյատիվիստական զանգված
Այս դեպքում, և ասում են, որ մարմնի զանգվածը արագության աճին զուգընթաց մեծանում է։ Նման սահմանման դեպքում զանգվածի հասկացությունը համարժեք է էներգիայի հասկացությանը, և անհրաժեշտ է դառնում առանձին սահմանել սեփական հաշվարկման համակարգում չափվող «հանգստի զանգվածը» և շարժվող մարմնի «ռելյատիվիստական զանգվածը»։ Այս մոտեցումը երկար ժամանակ տարածված էր , քանի որ թույլ էր տալիս բազմաթիվ զուգահեռներ տանել դասական ֆիզիկայի հետ, սակայն ժամանակակից գիտական գրականության մեջ կիրառվում է հազվադեպ։ Այսպես կոչված ռելյատիվիստական զանգվածը ադիտիվ է՝ ի տարբերություն համակարգի հանգստի զանգվածի, որը կախված է համակարգը կազմող մասնիկների վիճակից։ Սակայն չափողականություն չունեցող մասնիկները (օրինակ, ֆոտոնը) այդ դեպքում հանդես են գալիս փոփոխական զանգվածով, բացի այդ, ռելյատիվիստական զանգվածը ոչնչով չի պարզեցնում մասնիկների դինամիկայի օրենքների ձևակերպումը։
Կատարակտ
Դասակարգում
Ոչ հասուն կատարակտի ժամանակ դեռ կա որոշ քանակի թափանցիկ սպիտակուց, իսկ հասուն կատարակտի դեպքում ոսպնյակի բոլոր սպիտակուցները անթափանց են։ Գերհասուն կամ Մորգագնյան կատարակտի դեպքում, ոսպնյակի սպիտակուցները հեղուկացված են։ Բնածին կատարակտը, որը կարող է հայտնաբերվել անգամ մեծ տարիքում, ունի այլ դասակարգում ։
Զանգված
Հանգստի զանգված և ռելյատիվիստական զանգված
Ընդհանուր հարաբերականության տեսության մեջ իմպուլսի՝ զանգվածի և արագության միջոցով դասական սահմանման լրիվ անալոգը կովարիանտ հավասարությունն է՝ որտեղ m-ը ինվարիանտ զանգվածն է, u_\mu-ն 4-արագությունը (4-կոորդինատի ածանցյալը ըստ մասնիկի սեփական ժամանակի. մասնիկի համաշխարհային գծով ուղղորդված միավոր վեկտոր)։ Կարելի է գրել նաև Նյուտոնի երկրորդ օրենքի կովարիանտ համարժեքը՝
Կատարակտ
Դասակարգում
Կատարակտները կարող են դասակարգվել նշելով ոսպնյակի թափանցելիության դասակարգման սիստեմը՝ LOCS III-ը։ Այս համակարգում կատարակտները դասակարգվում են, որպես կորիզային, պատիճային կամ հետին։ Դասակարգվում են նաև հաշվի առնելով բարդությունը և գնահատվում են 1-5միավորներով ։
Կատարակտի տեսակները
Զանգված
Բաղադրյալ և ոչ կայուն համակարգերի զանգված
Տարրական մասնիկի զանգվածը հաստատուն է և նույնն է տվյալ տիպի բոլոր մասնիկների և նրանց հակամասնիկների համար։ Սակայն մի քանի տարրական մասնիկներից բաղկացած համակարգի (օրինակ՝ ատոմի կամ ատոմի միջուկի) զանգվածը կարող է կախված լինել նրա ներքին վիճակից։ Մասնավորապես, կայուն համակարգերի համար համակարգի զանգվածը միշտ փոքր է նրա բոլոր տարրերի զանգվածների գումարից մի որոշակի մեծությամբ, որը կոչվում է զանգվածի դեֆեկտ և հավասար է կապի էներգիային՝ բազմապատկած լույսի արագության քառակուսիով։
Մասնիկների դասակարգումն ըստ զանգվածի
Ներկայումս հայտնի մասնիկների զանգվածը ոչ բացասական մեծություն է և զրո պետք է լինի լույսի արագությամբ շարժվող մասնիկների (ֆոտոն) համար։ Զանգվածի գաղափարը հատկապես կարևոր է տարրական մասնիկների ֆիզիկայում, քանի որ թույլ է տալիս առանձնացնել զանգված չունեցող (մշտապես լույսի արագությամբ շարժվող) մասնիկները զանգված ունեցող (արագությունը միշտ փոքր է լույսի արագությունից) մասնիկներից։
Կատարակտ
Վիրաբուժական
Վիրահատության նպատակահարմարությունը կախված է հիվանդի ֆունկցիոնալ և տեսողական կարիքներից և այլ ռիսկի գործոններից ։ Կատարակտի հեռացումը կարող է իրականացվել բոլոր փուլերում։ Վիրահատությունը սովորոբար ամբուլատոր է իրականացվում և տեղային անզգայացման միջոցով։ 10-ից 9 հիվանդի մոտ անմիջապես վիրահատությունից հետո տեսողության սրությունը հասնում է 20/40-ի։
Ֆակոէմուլսիֆիկացիան աշխարհում ամենահաճախ օգտագործվող կատարակտի վիրահատությունն է ։ Այս գործընթացում օգտագործվում է ուլտրաձայնային էներգիա, որպեսզի էմուլսիֆիկացվի կատարակտայով ոսպնյակը։ Ֆակոէմուլսիֆիկացիան ուղեկցվում է 6 քայլերով։
Արտապատիճային կատարակտի հեռացումը ոսպնյակի հեռացումն է մեխանիկորեն, թողնելով պատիճի մեծ մասը չվնաստված։ Ոսպնյակը հեռացվում է 10-12 մմ կտրվածքից, որը հետո փակվում է կարերի միջոցով։ Կիրառվում է ավելի հազվադեպ, բայց կարող է օգտակար լինել երբ գործ ունենք շատ պինդ ոսպնյակի հետ և անհնար է իրականացնել ֆակոէմուլսիֆիկացիա։
Զանգված
Դրական զանգված
Դրական զանգված ունեցող մասնիկների (տարդիոններ) շարքին են դասվում ստանդարտ մոդելի գրեթե բոլոր մասնիկները՝ լեպտոնները, քվարկները, W- և Z- բոզոնները։ Այս մասնիկները կարող են շարժվել լույսի արագությունից փոքր ցանկացած արագությամբ, ինչպես նաև գտնվել դադարի վիճակում։ Տարդիոններ են նաև բոլոր հայտնի բաղադրյալ մասնիկները՝ պրոտոնը, նեյտրոնը, հիպերոնները, մեզոնները։
Կատարակտ
Հետվիրահատական հսկողություն
Հետվիրահատական վերականգնողական շրջանը(պղտորված ոսպնյակի հեռացումից հետո) սովորաբար կարճ է։ Վիրահատությունը սովորաբար ամբուլատոր է, հիվանդը դուրս է գրվում նույն օրը, սակայն առաջարկվում է, որ առաջիկա ամսվա ընթացքում խուսափի աչքը լարելուց, ծանրություն բարձրացնելուց։ Աչքը սովորաբար վիրակապվում է վիրահատության օրը, և խորհուրդ է տրվում օգտագործել գիշերային պաշտպանական վիրակապ հաջորդող օրերին ։