cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Էդամամե
Պատմություն և անվանում
1855-1856 թվականներին սոյայի կանաչ պատիճներն անգլերենով հիշատակվում են ամերիկյան մի քանի գրքերում։ 1890 թվականի դեկտեմբերին էդամամեն՝ սոյայի խոշորասերմ տարատեսակը, ներմուծվել է ԱՄՆ, 25 տարի անց այն հիշատակվում է ԱՄՆ-ի գյուղդեպարտամենտի հաշվետվություններում։
Անգլերեն լեզվի օքսֆորդյան բառարանում edamame բառը ներմուծվել է 2003 թվականին, Ուեբստերի բառարանում՝ 2008 թվականին ։ Եվրոպայում առաջին էդամամեն աճեցվել է Մեծ Բրիտանիայում 2008 թվականին, շուտով դրա մշակությանը սկսել է փորձարկվել նաև ԱՄՆ-ում ։
Մշակություն
2001 թվականին Ճապոնիայում էդամամեի մշակության համար օգտագործվել է 124 քմ² մշակված հողատարածք։ Նախապես էդամամեն ավելի շատ մշակում էին Կանտո մարզի հյուսիսային մասում, 21-րդ դարում այս ոլորտի առաջատարներն են Սայտաման, Տիբան, Գումման, Նիիգատան, Յամագատան և Ակիտան։
Էդամամեն սովորաբար հավաքում են ձեռքով, որպեսզի պատիճները չվնասվեն ։ Կանաչ պատիճները հավաքում են մինչ լիովին հասունանալը՝ ծաղկելուց 35-40 օր անց ։ Կանաչ սերմերում շատ սախարոզ է պարունակվում, որի պատճառով դրանք քաղցր են, պարունակվող գլուտամինաթթվով, ասպարագինաթթվով և ալանինով է պայմանավորված Էդամամեի համը։
Պատրաստում
Էդամամեի պատիճները խաշում են տաք ջրում կամ գոլորշու վրա, ջուրը կարող է աղի լինել կամ աղի ու շաքարի խառնուրդով։
Ճապոնիայի մի քանի շրջաններում էդամամեն տրորում են շաքարի հետ մինչև մածուցիկ զանգված դառնալը և պատում են դանգոյով։
Պատրաստի պատիճները պետք է ուտել թարմ վիճակում, կամ՝ համի կորուստը կանխելու համար սառեցնել ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ճապոնական խոհանոց
Թեմիստոկլեսյան պարիսպ
Թեմիստոկլեսյան պարիսպ (Θεμιστόκλειον τείχος), պաշտպանական պարիսպներ Հին Հունաստանի Աթենական քաղաք-պետությունում։ Դարպասները կրել են աթենական պետական գործիչ և զորավար, Մարաթոնի ճակատամարտի հերոս Թեմիստոկլեսի անունը ։
Թեմիստոկլեսյան դարպասները կառուցվել են հույ-պարսկական պատերազմներից անմիջապես հետո՝ մ․թ․ա․ 5-րդ դարում։ Այն նպատակ ուներ հաջորդիվ պաշտպանել «հունական աշխարհի» կենտրոն համարվող Աթենքը պարսիկ զավթիչներից, ինչպես նաև արտաքին աշխարհի թշնամական բանակների հնարավոր ներխուժումներից։
Պատմություն
Հելլենների վաղեմի թշնամի պարսիկները մշտապես համակված են եղել հունական աշխարհին տիրելու անսանձ ձգտումով։ Հունաստանը նվաճել փորձում է նախ և առաջ Դարեհ I-ը, սակայն ձախողվում է։ Հոր գործը փորձում է շարունակել որդին՝ պարսից երկչոտ արքա Քսերքսեսը, ում հաջողվում է սկզբնական շրջանում հաջողության հասնել հույների նկատմամբ։ Վերջինիս մեծաթիվ բանակին նույնիսկ հաջողվում է մուտք գործել Աթենք և հրկիզել քաղաքը։ Բարբարոսների «սպիտակ եղեռնագործության» հետևանքով ոչնչացվում են բազմաթիվ շինություններ, արձաններ և ամրություններ։ Թեպետ ականավոր զորավար Թեմիստոկլեսի ջանքերով պարսից հրոսակները դուրս են շպրտվում Պելոպոնեսյան թերակղզուց, այնուամենայնիվ նոր հարձակման վտանգը իրատեսական էր ։ Հույները լրջորեն անհանգստացած էին այս հանգամանքով և դա է պատճառը, որ միահամուռ կերպով որոշվում է կառուցել պաշտպանական պարիսպներ։ Պաշտպանական ամրության ծրագրին դեմ էին աթենացիների գլխավոր ախոյանները՝ լակեդեմոնցիները (սպարտացիները)։
Սպարտացիների դիրքորոշումը պաշտպանում էին նաև Պելոպոնեսի մյուս պոլիսները, ովքեր մտավախություն ունեին, որ Թեմիստոկլեսյան պարիսպը կարող է դառնալ Աթենքի համար կարևոր ռազմավարական նշանակության ամրություն և որ այն զերծ կպահի քաղաք-պետությունը Կորնթոսի պարանոցի միջոցով նախատեսվող ներթափանցումներից։ Ըստ Թուկիդիդեսի աշխատության՝ նման հակասությունների պայմաններում Թեմիստոկլեսը ստանձնում է պարսպի շինարարական աշխատանքների իրականացումը և այն ավարտում միայն մ․թ․ա․ 479 թվականին ։ Պարսպի համար հիմք են դառնում նաև պարսիկների կողմից ապամոնտաժված և քանդված շինությունների մնացորդները։ Թեմիստոկլեսյան պարսպի ընդհանուր երկարությունը կազմել է 8500 մետր, բարձրությունը՝ 8-10 մետր, իսկ լայնությունը՝ 3 մետր։ Կազմված է եղել առնվազն տասներեք դարպասներից։ Ավերվել է մ․թ․ա․ 404 թվականին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դասական Աթենք
Արմեն Երիցյան
Արմեն Հենրիկի Երիցյան, ՀՀ արտակարգ իրավիճակների նախկին նախարար, ոստիկանության գեներալ-մայոր։
Ծաղկավանք
Ծաղկավանք, գյուղ Արցախի Հանրապետության Հադրութի շրջանում։ Մտնում էր Պլեթանց համայնքի կազմի մեջ։
Արմեն Երիցյան
Պարգևներ
Իրավաբանական գիտությունների դոկտոր էր։ 10 մենագրությունների, 3 միջազգային իրավական ակտերի ժողովածուների և 100-ից ավելի գիտական հոդվածների հեղինակ է։ «Օրինաց երկիր» կուսակցության փոխնախագահն էր։ 2014 թվականի ապրիլի 16-ին իր դիմումի համաձայն դուրս է եկել կուսակցությունից այն բանից հետո, երբ կուսակցության քաղաքական խորհուրդը որոշում կայացրեց կառավարող կոալիցիայում չընդգրկվելու վերաբերյալ։
Ամուսնացած էր, ուներ երկու դուստր չորս թոռ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1960 ծնունդներ Կատեգորիա:Հայ ոստիկաններ Կատեգորիա:Ոստիկանության գեներալ-մայորներ Կատեգորիա:Մարտական ծառայության մեդալակիրներ Կատեգորիա:ՀՀ արտակարգ իրավիճակների նախարարներ Կատեգորիա:ՕԵԿ անդամներ Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:ՀՀ պետական գործիչներ Կատեգորիա:Մխիթար Գոշի մեդալակիրներ Կատեգորիա:Արիության մեդալակիրներ
Ծաղկավանք
Հայ-ադրբեջանական պատերազմ (2020)
2020 թվականի հայ-ադրբեջանական պատերազմի հետևանքով Ծաղկավանք գյուղը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո  ։
Բնակչություն
2015 թվականի դրությամբ Ծաղկավանք գյուղում բնակվում է 4 մարդ, կա 2 տնտեսություն ։
Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի կողմի բռնազավթված տարածքներ
Բալդա Շոր
Բալդա Շոր (Балда-Шор), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Վերին Լոբազ գետի ձախ ափին՝ 8 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 12 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Վիչեգդա գետն է մինչև Սիկտիվկար քաղաք, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա։ Գետի ավազանը Հյուսիսային Դվինան։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մինչև 50 կմ երկարությամբ գետեր Կատեգորիա:Կոմի Հանրապետության գետեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Պետենի
Պետենի (Петени), գյուղ Ռուսաստանի Նովոսիբիրսկի մարզի Մասլյանինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 1996 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 206 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նովոսիբիրսկի մարզի Մասլյանինսկի շրջանի բնակավայրեր
(4488) Տոկիտադա
(4488) Տոկիտադա (Tokitada), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1987 թվականի հոկտեմբերի 21-ին Կենձո Սուզուկիի և Տակեշի Ուրատայի կողմից Տոյոտայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,180976 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8672 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,4948 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1176,45 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,306004 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,35° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1987 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կենձո Սուզուկիի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Տակեշի Ուրատայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Կանադայի տնտեսություն
Կանադայի տնտեսություն, բարձր զարգացած խառը շուկայական տնտեսություն է ։ Այն անվանական ՀՆԱ-ի մեծությամբ 8-րդն է և ՊՄԳ-ով ՀՆԱ-ի 15-րդ տեղում է աշխարհում։ Ինչպես մյուս զարգացած երկրներում, երկրի տնտեսության մեջ գերակշռում է սպասարկման արդյունաբերությունը, որտեղ աշխատում են կանադացիների մոտ երեք քառորդը ։ Կանադան բնական ռեսուրսների ընդհանուր գնահատված արժեքով երրորդն է՝ 2019 թվականին 33,98 տրիլիոն դոլար արժողությամբ ։ Այն աշխարհում երրորդն է նավթի ապացուցված պաշարներով և չորրորդն է հում նավթի խոշոր արտահանմամբ։ Նա նաև բնական գազի հինգերորդ խոշորագույն արտահանողն է։
Ըստ Կոռուպցիայի ընկալման ինդեքսի՝ Կանադան ընկալվում է որպես աշխարհի ամենաքիչ կոռումպացված երկրներից մեկը և հանդիսանում է աշխարհի առաջատար առևտրային երկրների տասնյակից մեկը՝ բարձր գլոբալացված տնտեսությամբ ։ The Heritage Foundation-ի տնտեսական ազատության ինդեքսով Կանադան պատմականորեն բարձր է Միացյալ Նահանգներից և արևմտյան Եվրոպայի երկրներից շատերից, մինչդեռ եկամուտների անհավասարության համեմատաբար ցածր մակարդակ է ապրում ։ Երկրի տնային տնտեսությունների միջին տնօրինվող եկամուտը մեկ շնչի հաշվով «շատ բարձր է» ՏՀԶԿ միջինից ։ Տորոնտոյի ֆոնդային բորսան շուկայական կապիտալացմամբ աշխարհի ութերորդ ամենամեծ ֆոնդային բորսան է, որտեղ ցուցակվում են ավելի քան 1500 ընկերություններ , որոնց ընդհանուր շուկայական կապիտալիզացիան կազմում է ավելի քան 3 տրիլիոն ԱՄՆ դոլար ։
Ընդհանուր ակնարկ
Բացառությամբ Կարիբյան ծովի մի քանի կղզի երկրների, Կանադան Հյուսիսային Ամերիկայի միակ խոշոր երկիրն է, որն օգտագործում է կառավարման խորհրդարանական համակարգը։ Արդյունքում, Կանադան զարգացրեց իր սեփական սոցիալական և քաղաքական ինստիտուտները, որոնք տարբերվում են աշխարհի շատ երկրներից։ Թեև Կանադայի տնտեսությունը սերտորեն ինտեգրված է ամերիկյան տնտեսությանը, այն զարգացրել է եզակի տնտեսական ինստիտուտներ։
Կանադայի տնտեսական համակարգը ընդհանուր առմամբ միավորում է մասնավոր ձեռնարկությունների և պետական ​​ձեռնարկությունների տարրերը։ Հանրային ձեռնարկատիրության շատ ասպեկտներ, հատկապես սոցիալական և տնտեսական անհավասարությունները շտկելու համար լայնածավալ սոցիալական բարեկեցության համակարգի զարգացումը, ընդունվեցին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո՝ 1945 թվականին ։
Կանադայի հողատարածքի մոտավորապես 89%-ը պատկանում է թագի հողին։ Կանադան ունի տնտեսական ազատության ամենաբարձր մակարդակներից մեկն աշխարհում։ Այսօր Կանադան շատ նման է ԱՄՆ-ին իր շուկայական կողմնորոշված ​​տնտեսական համակարգով և արտադրության ձևով։ 2019 թվականի դրությամբ Կանադան Forbes Global 2000-ի ցանկում ունի 56 ընկերություն՝ 9-րդ տեղում Հարավային Կորեայից անմիջապես հետո և Սաուդյան Արաբիայից առաջ ։
Միջազգային առևտուրը կազմում է Կանադայի տնտեսության, հատկապես նրա բնական պաշարների մեծ մասը ։ 2009 թվականին գյուղատնտեսության, էներգետիկայի, անտառային տնտեսության և հանքարդյունաբերության արտահանումը կազմել է Կանադայի ընդհանուր արտահանման մոտ 58%-ը ։ Մեքենաները, սարքավորումները, ավտոմոբիլային արտադրանքները և այլ արտադրությունները 2009 թվականին կազմել են արտահանման հետագա 38%-ը։ 2009 թվականին արտահանումը կազմել է Կանադայի ՀՆԱ-ի մոտ 30%-ը։ Միացյալ Նահանգները, ըստ էության, նրա ամենամեծ առևտրային գործընկերն է, որը կազմում է արտահանման մոտ 73%-ը և ներմուծման 63%-ը 2009թվականի դրությամբ։ Կանադայի համակցված արտահանումն ու ներմուծումը 8-րդ տեղն է զբաղեցրել բոլոր երկրների շարքում 2006թվականին ։
Կանադացիների մոտ 4%-ը ուղղակիորեն զբաղված է առաջնային ռեսուրսների ոլորտներում և նրանց բաժին է ընկնում ՀՆԱ-ի 6,2%-ը ։ Դրանք դեռևս առաջնային են երկրի շատ մասերում։ Կանադայի հյուսիսում գտնվող շատ քաղաքներ, եթե ոչ մեծ մասը, որտեղ գյուղատնտեսությունը դժվար է, գոյություն ունեն մոտակա հանքի կամ փայտանյութի աղբյուրի պատճառով։ Կանադան աշխարհի առաջատարն է բազմաթիվ բնական ռեսուրսների, ինչպիսիք են ոսկին, նիկելը, ուրան, ադամանդ, կապար, և վերջին տարիներին հում նավթի արդյունահանմամբ, որը, ունենալով աշխարհի երկրորդ ամենամեծ նավթային պաշարները, գնալով ավելի ու ավելի ակնառու դիրք է գրավում Հայաստանում։ բնական պաշարների արդյունահանում. Կանադայի մի քանի խոշորագույն ընկերություններ հիմնված են բնական ռեսուրսների արդյունաբերության մեջ, ինչպիսիք են Encana-ն, Cameco-ն, Goldcorp-ը և Barrick Gold-ը։ Այս ապրանքների ճնշող մեծամասնությունը արտահանվում է հիմնականում ԱՄՆ։ Կան նաև բազմաթիվ երկրորդական և սպասարկման ոլորտներ, որոնք ուղղակիորեն կապված են առաջնային ոլորտների հետ։ Օրինակ, Կանադայի խոշորագույն արտադրական ճյուղերից մեկը ցելյուլոզայի և թղթի ոլորտն է, որն ուղղակիորեն կապված է անտառահատումների բիզնեսի հետ։
Բնական ռեսուրսների վրա կախվածությունը մի քանի ազդեցություն ունի Կանադայի տնտեսության և կանադական հասարակության վրա։ Թեև արտադրական և սպասարկման ոլորտները հեշտ է ստանդարտացնել, բնական ռեսուրսները մեծապես տարբերվում են ըստ տարածաշրջանների։ Սա երաշխավորում է, որ Կանադայի յուրաքանչյուր տարածաշրջանում զարգանում են տարբեր տնտեսական կառույցներ, որոնք նպաստում են Կանադայի ուժեղ ռեգիոնալիզմին։ Միևնույն ժամանակ այդ ռեսուրսների ճնշող մեծամասնությունը արտահանվում է՝ Կանադան սերտորեն ինտեգրելով միջազգային տնտեսությանը։ Հաուլեթը և Ռամեշը պնդում են, որ նման ճյուղերի բնորոշ անկայունությունը նաև նպաստում է տնտեսության մեջ կառավարության ավելի մեծ միջամտությանը, շուկայի փոփոխությունների սոցիալական ազդեցության նվազեցմանը ։
Բնական ռեսուրսների արդյունաբերությունը նույնպես բարձրացնում է կայունության կարևոր հարցեր։ Չնայած տասնամյակների ընթացքում որպես առաջատար արտադրող, սպառման փոքր ռիսկ կա։ Շարունակվում են մեծ հայտնագործություններ անել, ինչպես, օրինակ, նիկելի հսկայական գտածոն Վոյսեյի ծոցում։ Ավելին, հեռավոր հյուսիսը մնում է հիմնականում չզարգացած, քանի որ արտադրողները սպասում են ավելի բարձր գների կամ նոր տեխնոլոգիաների, քանի որ այս տարածաշրջանում շատ գործառնություններ դեռ ծախսարդյունավետ չեն։ Վերջին տասնամյակների ընթացքում կանադացիները դարձել են ավելի քիչ պատրաստակամ ընդունել շրջակա միջավայրի ոչնչացումը, որը կապված է բնական ռեսուրսների շահագործման հետ։ Բարձր աշխատավարձերը և աբորիգենների հողի պահանջները նույնպես զսպել են ընդլայնումը։ Փոխարենը, կանադական շատ ընկերություններ իրենց հետախուզման, շահագործման և ընդլայնման գործունեությունը կենտրոնացրել են արտասահմանում, որտեղ գներն ավելի ցածր են, իսկ կառավարությունները՝ ավելի հնազանդ։ Կանադական ընկերությունները գնալով ավելի ու ավելի են խաղում կարևոր դերեր Լատինական Ամերիկայում, Հարավարևելյան Ասիայում և Աֆրիկայում։
Վերականգնվող ռեսուրսների սպառումը վերջին տարիներին մտահոգություններ է առաջացրել։ Տասնամյակներ շարունակ աճող գերօգտագործումից հետո 1990-ականներին ձկան ձկնաբուծությունը փլուզվեց, և խաղաղօվկիանոսյան սաղմոնի արդյունաբերությունը նույնպես մեծապես տուժեց։ Փայտահատումների արդյունաբերությունը, երկար տարիների ակտիվությունից հետո, վերջին տարիներին տեղափոխվել է ավելի կայուն մոդելի կամ այլ երկրներ։
Տվյալներ
Հետևյալ աղյուսակը ցույց է տալիս 1980–2020 թվականների հիմնական տնտեսական ցուցանիշները (ԱՄՀ անձնակազմի գնահատականներով 2021–2026 թթ.)։ 3%-ից ցածր գնաճը կանաչ գույնով է.
Արտադրողականության չափում
Արտադրողականության միջոցառումները տնտեսական կատարողականի հիմնական ցուցանիշներն են և տնտեսական աճի և մրցունակության հիմնական աղբյուրը։ Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության (ՏՀԶԿ) արտադրողականության ցուցանիշների ամփոփագիրը, որը հրապարակվում է ամեն տարի, ներկայացնում է անդամ երկրներում արտադրողականության մակարդակների և աճի լայն ակնարկ՝ ընդգծելով չափման հիմնական խնդիրները։ Այն վերլուծում է «արտադրողականության՝ որպես տնտեսական աճի և կոնվերգենցիայի հիմնական շարժիչ ուժի» դերը և «աշխատանքի, կապիտալի և MFP-ի ներդրումը տնտեսական աճի խթանման գործում» ։ Համաձայն վերը նշված սահմանման՝ «MFP-ը հաճախ մեկնաբանվում է որպես ներդրում տնտեսական աճի վրա, որն իրականացվում է այնպիսի գործոններով, ինչպիսիք են տեխնիկական և կազմակերպչական նորարարությունները» (OECD 2008,11): Արտադրողականության չափանիշները ներառում են Համախառն ներքին արդյունքը (ՀՆԱ) (OECD 2008,11) և բազմագործոն արտադրողականությունը։
Բազմգործոն արտադրողականություն
Արտադրողականության մեկ այլ չափանիշ, որն օգտագործվում է ՏՀԶԿ-ի կողմից, բազմագործոն արտադրողականության (MFP) երկարաժամկետ միտումն է, որը նաև հայտնի է որպես ընդհանուր գործոնային արտադրողականություն (TFP): Այս ցուցանիշը գնահատում է տնտեսության «հիմքում ընկած արտադրական հզորությունը («պոտենցիալ արտադրանքը»), որը ինքնին հանդիսանում է տնտեսությունների աճի հնարավորությունների և գնաճային ճնշումների կարևոր չափանիշ»։ MFP-ն չափում է մնացորդային աճը, որը չի կարող բացատրվել աշխատանքի, կապիտալի և միջանկյալ արտադրանքի ծառայությունների փոփոխության տեմպերով, և հաճախ մեկնաբանվում է որպես տնտեսական աճի ներդրում, ինչպիսին են տեխնիկական և կազմակերպչական նորարարությունները։ (ՏՀԶԿ 2008,11)
ՏՀԶԿ-ի Կանադայի տարեկան տնտեսական հետազոտության համաձայն՝ 2012թ. հունիսին Կանադան ունեցել է բազմագործոն արտադրողականության (MFP) թույլ աճ և 2002թ.-ից ի վեր շարունակում է անկում ապրել։ օրինակ՝ բիզնեսի R&D և արտոնագրման տոկոսադրույքները ցածր էին։ MFP-ի աճի բարձրացումը «անհրաժեշտ է կենսամակարդակի բարձրացումը պահպանելու համար, հատկապես երբ բնակչությունը ծերանում է» ։
Կանադայի բանկ
Կենտրոնական բանկի՝ Կանադայի բանկի մանդատն է վարել դրամավարկային քաղաքականություն, որը «պահպանում է փողի արժեքը՝ ցածր և կայուն պահելով գնաճը» ։
Դրամավարկային քաղաքականության հաշվետվություն
Կանադայի բանկը հրապարակում է իր բանկային տոկոսադրույքը իր դրամավարկային քաղաքականության հաշվետվության միջոցով, որը հրապարակվում է տարեկան ութ անգամ ։ Կանադայի բանկը, դաշնային թագի կորպորացիան, կրում է Կանադայի դրամավարկային համակարգի պատասխանատվությունը ։ Գնաճի թիրախավորման դրամավարկային քաղաքականության համաձայն, որը Կանադայի դրամավարկային և հարկաբյուջետային քաղաքականության հիմնաքարն է 1990-ականների սկզբից, Կանադայի բանկը սահմանում է գնաճի թիրախ ։ Գնաճի թիրախը սահմանվել է 2 տոկոս, որը գնաճի միջակայքի միջին կետն է։ 1-ից 3 տոկոս։ Նրանք սահմանեցին գնաճի նվազեցման մի շարք թիրախներ՝ գնաճը «ցածր, կայուն և կանխատեսելի» պահելու և «փողի արժեքի նկատմամբ վստահությունը» խթանելու, Կանադայի կայուն աճին, զբաղվածության աճին և կենսամակարդակի բարելավմանը նպաստելու համար ։
2019 թվականի հունվարի 9-ին արժութային քաղաքականության զեկույցի հրապարակման վերաբերյալ հայտարարության մեջ Կանադայի Բանկի կառավարիչ Սթիվեն Ս. Պոլոզն ամփոփեց հոկտեմբերի զեկույցից հետո հիմնական իրադարձությունները, ինչպիսիք են Չինաստանի հետ ԱՄՆ-ի գլխավորած առևտրային պատերազմի «բացասական տնտեսական հետևանքները»։ Ի պատասխան շարունակվող առևտրային պատերազմի, «պարտատոմսերի եկամտաբերությունը նվազել է, եկամտաբերության կորերն էլ ավելի են հարթվել, և արժեթղթերի շուկաները զգալիորեն թանկացել են» «համաշխարհային ֆինանսական շուկաներում»։ Կանադայում նավթի ցածր գները կազդեն Կանադայի «մակրոտնտեսական հեռանկարների» վրա։ Կանադայի բնակարանային ոլորտը չի կայունանում այնքան արագ, որքան սպասվում էր ։
Գնաճի թիրախավորում
Արդյունքում, տոկոսադրույքները և գնաճը ի վերջո իջավ Կանադական դոլարի արժեքի հետ մեկտեղ ։ 1991 թվականից մինչև 2011 թվականը գնաճի թիրախավորման ռեժիմը պահպանեց «գների աճը բավականին հուսալի» ։
2007–2008 թվականների ֆինանսական ճգնաժամից հետո կասկածի տակ դրվեց գնաճի նպատակադրման նեղ կենտրոնացումը՝ որպես Կանադայի տնտեսության կայուն աճ ապահովելու միջոց։ Մինչև 2011 թվականը Կանադայի բանկի այն ժամանակվա կառավարիչ Մարկ Քարնին պնդում էր, որ Կենտրոնական բանկի մանդատը թույլ կտա ավելի ճկուն գնաճի թիրախավորում կոնկրետ իրավիճակներում, երբ նա կքննարկի ավելի երկար ժամանակ պահանջել, քան սովորական վեցից ութ եռամսյակը, որպեսզի գնաճը վերադարձնի 2 ցենտ» ։
2015 թվականի հուլիսի 15-ին Կանադայի Բանկը հայտարարեց, որ իջեցնում է մեկ գիշերվա տոկոսադրույքի իր թիրախը ևս մեկ քառորդ տոկոսային կետով՝ մինչև 0,5 տոկոս՝ «փորձելու խթանել մի տնտեսություն, որը, կարծես թե, չի կարողացել էականորեն հետ կանգնել տնտեսական ցուցանիշից։ նավթային ցնցումների դժբախտություններ, որոնք այն անկում են տանում առաջին եռամսյակում» ։ Կանադայի Բանկի հայտարարության համաձայն՝ 2015 թվականի առաջին եռամսյակում Սպառողական գների ընդհանուր ինդեքսը (CPI) գնաճը կազմել է մոտ 1 տոկոս։ Սա արտացոլում է «տարեցտարի սպառողական էներգետիկ արտադրանքի գների անկումը»։ Հիմնական գնաճը 2015 թվականի առաջին եռամսյակում կազմել է մոտ 2 տոկոս, իսկ գնաճի հիմնական միտումը կազմում է մոտ 1,5-ից 1,7 տոկոս ։
Չինաստանի ֆոնդային շուկան կորցրել էր մոտ 3 տրիլիոն ԱՄՆ դոլար կարողություն մինչև 2015 թվականի հուլիսին, երբ խուճապի մատնված ներդրողները վաճառեցին բաժնետոմսերը, ինչը անկումներ առաջացրեց ապրանքների շուկաներում, ինչը իր հերթին բացասաբար ազդեց ռեսուրսներ արտադրող երկրներին, ինչպիսին Կանադան է ։
Բանկի հիմնական գերակայությունը եղել է գնաճը չափավոր մակարդակի վրա պահելը ։ Որպես այդ ռազմավարության մաս՝ տոկոսադրույքները գրեթե յոթ տարի պահպանվել են ցածր մակարդակի վրա։ 2010 թվականի սեպտեմբերից հիմնական տոկոսադրույքը (մեկ գիշերվա տոկոսադրույքը) կազմում էր 0,5%։ 2017 թվականի կեսերին գնաճը մնաց Բանկի 2% նպատակային ցուցանիշից ցածր (1,6%) հիմնականում էներգիայի, սննդի և ավտոմեքենաների արժեքի կրճատման պատճառով. Ինչպես նաև, տնտեսությունը շարունակական աճի մեջ էր, մինչև տարեվերջ ՀՆԱ-ի կանխատեսված աճը կկազմի 2,8 տոկոս ։ 2017 թվականի հուլիսի 12-ի սկզբին բանկը հայտարարություն տարածեց, որ հենանիշային տոկոսադրույքը կբարձրացվի մինչև 0,75% ։
COVID-19 համաճարակից հետո քննադատները նշել են, որ Կանադայի Բանկի գնաճի թիրախավորումն ունեցել է անցանկալի հետևանքներ, ինչպիսիք են՝ խթանելով բնակարանների գների աճը և նպաստելով հարստության անհավասարությանը՝ աջակցելով ավելի բարձր բաժնետոմսերի արժեքներին։
Ծառայությունների ոլորտ
Կանադայի ծառայությունների ոլորտը հսկայական է և բազմակողմանի, որտեղ աշխատում է կանադացիների մոտ երեք քառորդը և կազմում է ՀՆԱ-ի 70%-ը ։ Ամենամեծ գործատուն մանրածախ առևտրի ոլորտն է, որտեղ աշխատում է կանադացիների գրեթե 12%-ը ։ Մանրածախ արդյունաբերությունը կենտրոնացած է հիմնականում փոքր թվով ցանցային խանութներում, որոնք միավորված են առևտրի կենտրոններում։ Վերջին տարիներին ավելացել է խոշոր խանութների թիվը, ինչպիսիք են Wal-Mart-ը (ԱՄՆ), Real Canadian Superstore-ը և Best Buy-ը (ԱՄՆ)։ Սա հանգեցրել է այս ոլորտում աշխատողների ավելի քիչ թվի և մանրածախ առևտրի աշխատատեղերի արտագաղթին դեպի արվարձաններ։ Ծառայությունների ոլորտի երկրորդ մեծ մասը բիզնես ծառայություններն են, և այն աշխատում է բնակչության միայն մի փոքր ավելի փոքր տոկոսով ։ Սա ներառում է ֆինանսական ծառայությունների, անշարժ գույքի և կապի ոլորտները։ Տնտեսության այս հատվածը վերջին տարիներին արագորեն աճում է։ Այն հիմնականում կենտրոնացած է խոշոր քաղաքային կենտրոններում, հատկապես Տորոնտոյում, Մոնրեալում և Վանկուվերում։
Կրթության և առողջապահության ոլորտները Կանադայի երկու խոշորագույն ոլորտներն են, բայց երկուսն էլ հիմնականում գտնվում են կառավարության ազդեցության տակ։ Առողջապահության ոլորտը արագորեն զարգանում է և երրորդն է Կանադայում։ Դրա արագ աճը խնդիրներ է առաջացրել կառավարությունների համար, ովքեր պետք է գումար գտնեն այն ֆինանսավորելու համար։
Կանադան ունի կարևոր բարձր տեխնոլոգիաների արդյունաբերություն, ինչպես նաև զարգացող կինոյի, հեռուստատեսության և զվարճանքի արդյունաբերություն, որը ստեղծում է բովանդակություն տեղական և միջազգային սպառման համար : Զբոսաշրջությունը գնալով մեծանում է, քանի որ միջազգային այցելուների ճնշող մեծամասնությունը գալիս է Միացյալ Նահանգներից։ Կազինո խաղերը ներկայումս կանադական զբոսաշրջության արդյունաբերության ամենաարագ աճող բաղադրիչն է, որը նպաստում է 5 միլիարդ դոլարի շահույթին Կանադայի կառավարություններին և 2001 թվականի դրությամբ 41000 կանադացի է աշխատում ։
Արտադրություն
Հարուստ ազգերի զարգացման ընդհանուր օրինաչափությունը հումքի արտադրության վրա հիմնված տնտեսությունից անցում էր դեպի արտադրական տնտեսություն, այնուհետև դեպի ծառայությունների վրա հիմնված տնտեսություն ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի իր գագաթնակետին՝ 1944 թվականին, Կանադայի արդյունաբերական հատվածը կազմում էր ՀՆԱ-ի 29%-ը՝ 2017 թվականին նվազելով մինչև 10,37%-ի։ արտադրություն 1960-ական թվականներից ։ Կանադայի վիճակագրության 2009 թվականի ուսումնասիրությունը նաև ցույց է տվել, որ թեև արդյունաբերությունը ՀՆԱ-ի հարաբերական տոկոսով նվազել է 1960-ականների 24,3%-ից մինչև 15,6%՝ 2005թ.-ին, 1961-2005թթ. Կանադայի արտադրությունը հատկապես ծանր հարված է ստացել 2007–08 թվականների ֆինանսական ճգնաժամից։ 2017 թվականի դրությամբ արտադրությունը կազմում է Կանադայի ՀՆԱ-ի 10%-ը, ինչը 2005 թվականից ի վեր ՀՆԱ-ի ավելի քան 5%-ով հարաբերական անկում է ։
Պողպատ
2018 թվականին Կանադան աշխարհի տասնիններորդ խոշորագույն պողպատ արտահանողն էր։ 2019 թվականից մինչև մարտ, որը հետագայում կոչվում է YTD 2019, Կանադան արտահանել է 1,39 միլիոն տոննա պողպատ, ինչը 22 տոկոսով նվազել է 1,79 միլիոն տոննայից։ YTD 2018. Հիմնվելով առկա տվյալների վրա՝ Կանադայի արտահանումը 2017 թվականին ամբողջ աշխարհում արտահանված պողպատի մոտ 1,5 տոկոսն է։ Ըստ ծավալի, 2018 թվականի Կանադայի պողպատի արտահանումը կազմել է աշխարհի ամենամեծ արտահանողի՝ Չինաստանի ծավալի մեկ տասներորդ մասը։ Արժեքային առումով պողպատը 2018 թվականին Կանադան արտահանել է ընդհանուր ապրանքների 1,4 տոկոսը։ 2009 թվականից սկսած տասնամյակում արտահանման աճը կազմել է 29 տոկոս։ 2018-ին խոշորագույն արտադրողներն էին ArcelorMittal-ը, Essar Steel Algoma-ն, և միայն նրանցից առաջինը բաժին էր ընկնում կանադական պողպատի արտադրության մոտավորապես կեսին իր երկու դուստր ձեռնարկությունների միջոցով։ Կանադայի արտահանման առաջատար երկու շուկաները եղել են նրա NAFTA-ի գործընկերները, որոնք իրենց կողմից կազմում են արտահանման ծավալի 92 տոկոսը։ Կանադան իր պողպատի արտահանման 83 տոկոսն ուղարկեց Միացյալ Նահանգներ YTD 2019-ին։ Ներքին պահանջարկի և ներքին արտադրության միջև բացը ավելացել է մինչև -2,4 միլիոն մետրիկ տոննա՝ YTD 2018-ի -0,2 միլիոն մետրիկ տոննայի փոխարեն։ YTD 2019-ին արտահանումը որպես Արտադրության մասնաբաժինը նվազել է մինչև 41,6 տոկոս՝ 2018 թվականի YTD-ի 53 տոկոսից։
2017 թվականին ծանր արդյունաբերությանը բաժին է ընկել Կանադայի ջերմոցային գազերի արտանետումների 10,2%-ը ։
Էներգիա
Կանադան իր աշխարհագրության պատճառով ունի էներգիայի էժան աղբյուրներ։ Սա հնարավորություն է տվել ստեղծել մի քանի կարևոր արդյունաբերություններ, ինչպիսիք են ալյումինի խոշոր արդյունաբերությունները Բրիտանական Կոլումբիայում և Քվեբեկում ։ Կանադան նաև աշխարհի մեկ շնչի հաշվով էներգիայի ամենաբարձր սպառողներից մեկն է ։
Էլեկտրականություն
Կանադայի էլեկտրաէներգիայի ոլորտը 19-րդ դարի վերջից զգալի դեր է խաղացել երկրի տնտեսական և քաղաքական կյանքում։ Ոլորտը կազմակերպված է մարզային և տարածքային գծերով։ Մարզերի մեծ մասում խոշոր պետական ​​ինտեգրված կոմունալ ձեռնարկությունները առաջատար դեր են խաղում էլեկտրաէներգիայի արտադրության, փոխանցման և բաշխման գործում։ Օնտարիոն և Ալբերտան վերջին տասնամյակում ստեղծել են էլեկտրաէներգիայի շուկաներ՝ տնտեսության այս հատվածում ներդրումներն ու մրցակցությունը մեծացնելու նպատակով։ 2017 թվականին էլեկտրաէներգիայի ոլորտը կազմել է ջերմոցային գազերի ազգային ընդհանուր արտանետումների 10%-ը ։ Կանադան էլեկտրաէներգիայի զգալի առևտուր ունի հարևան Միացյալ Նահանգների հետ, որը կազմում է 72 TWh արտահանում և 10 TWh ներմուծում 2017 թվականին։
2016 թվականին Կանադայում հիդրոէլեկտրաէներգիան կազմել է ամբողջ էլեկտրաէներգիայի արտադրության 59%-ը, ինչը Կանադան դարձնում է հիդրոէլեկտրաէներգիայի աշխարհի երկրորդ խոշորագույն արտադրողը Չինաստանից հետո ։ 1960 թվականից ի վեր խոշոր հիդրոէլեկտրական նախագծերը, հատկապես Քվեբեկում, Բրիտանական Կոլումբիայում, Մանիտոբայում և Նյուֆաունդլենդում և Լաբրադորում, զգալիորեն մեծացրել են երկրի արտադրական հզորությունը։
Էլեկտրաէներգիայի երկրորդ ամենամեծ աղբյուրը (ընդհանուրի 15%-ը) միջուկային էներգիան է, որտեղ Օնտարիոյի մի քանի կայաններ արտադրում են այդ նահանգի էլեկտրաէներգիայի կեսից ավելին և մեկ գեներատոր Նյու Բրունսվիկում։ Սա Կանադան դարձնում է աշխարհի վեցերորդ խոշորագույն էլեկտրաէներգիայի արտադրողը, որն արտադրվում է միջուկային էներգիայից՝ 2017 թվականին արտադրելով 95 TWh :
Հանածո վառելանյութերն ապահովում են կանադական էլեկտրաէներգիայի 19%-ը, ածուխի մոտ կեսը (ընդհանուրի 9%-ը), իսկ մնացածը բնական գազի և նավթի խառնուրդ է։ Էլեկտրաէներգիայի արտադրության համար միայն հինգ մարզ է օգտագործում ածուխ։ Ալբերտան, Սասկաչևանը և Նոր Շոտլանդիան իրենց սերնդի գրեթե կեսը ապավինում են ածուխին, մինչդեռ մյուս նահանգներն ու տարածքները քիչ են օգտագործում կամ ընդհանրապես չեն օգտագործում։ Ալբերտան և Սասկաչևանը նույնպես զգալի քանակությամբ բնական գազ են օգտագործում։ Հեռավոր համայնքները, ներառյալ ամբողջ Նունավուտը և Հյուսիսարևմտյան տարածքների մեծ մասը, արտադրում են իրենց էլեկտրաէներգիայի մեծ մասը դիզելային գեներատորներից՝ բարձր տնտեսական և բնապահպանական ծախսերով։ Դաշնային կառավարությունը նախաձեռնություններ է նախաձեռնել՝ նվազեցնելու կախվածությունը դիզելային վառելիքով աշխատող էլեկտրաէներգիայից ։
Ոչ հիդրովերականգնվող աղբյուրներն ընդհանուրի արագ աճող մասն են կազմում՝ 2016 թվականին 7%-ով։
Նավթ և գազ
Կանադան ունի նավթի և գազի մեծ պաշարներ, որոնք կենտրոնացած են Ալբերտայում և Հյուսիսային տարածքներում, բայց առկա է նաև հարևան Բրիտանական Կոլումբիայում և Սասկաչևանում։ Ըստ USGS-ի, Ատաբասկայի հսկայական նավթային ավազները Կանադային տալիս են նավթի երրորդ ամենամեծ պաշարները Սաուդյան Արաբիայից և Վենեսուելայից հետո։ Նավթի և գազի արդյունաբերությունը ներկայացնում է Կանադայի ջերմոցային գազերի ընդհանուր արտանետումների 27%-ը, ինչը 1990 թվականից ի վեր աճել է 84%-ով, հիմնականում նավթային ավազների զարգացման շնորհիվ ։
Պատմականորեն Կանադայի քաղաքականության կարևոր խնդիր է Արևմտյան Կանադայի նավթի և էներգետիկայի արդյունաբերության և Հարավային Օնտարիոյի արդյունաբերական կենտրոնի փոխազդեցությունը։ Օտարերկրյա ներդրումները արևմտյան նավթային նախագծերում խթանել են Կանադայի դոլարի աճը։ Սա բարձրացրեց Օնտարիոյի արտադրական արտահանման գինը և դրանք դարձրեց ավելի քիչ մրցունակ, ինչը նման է Նիդեռլանդների արտադրական հատվածի անկմանը ։
1980-ականների սկզբի Ազգային էներգետիկ քաղաքականությունը փորձեց Կանադան դարձնել նավթի բավարար և ապահովել նավթի հավասար մատակարարում և գին Կանադայի բոլոր մասերում, հատկապես արևելյան արդյունաբերական բազայի համար ։ Այս քաղաքականությունը խորապես պառակտեցրեց, քանի որ Ալբերտային ստիպեց ցածր գներով նավթ վաճառել Արևելյան Կանադային։ Քաղաքականությունը վերացավ այն առաջին անգամ հայտարարվելուց 5 տարի անց՝ 1985 թվականին նավթի գների անկման պայմաններում ։ Նոր վարչապետ Բրայան Մալրոնին 1984 թվականին Կանադայի դաշնային ընտրություններում քարոզարշավ էր կազմակերպել քաղաքականության դեմ։ 1988 թվականի Կանադա-Միացյալ Նահանգներ ազատ առևտրի համաձայնագրի ամենահակասական բաժիններից մեկը խոստումն էր, որ Կանադան երբեք Միացյալ Նահանգներից ավելի շատ էներգիա չի գանձի, քան կանադացի հայրենակիցները ։
Գյուղատնտեսություն
Կանադան նաև գյուղատնտեսական արտադրանքի, մասնավորապես ցորենի և այլ հացահատիկի աշխարհի խոշորագույն մատակարարներից է ։ Կանադան գյուղատնտեսական արտադրանքի խոշոր արտահանողն է ԱՄՆ և Ասիա։ Ինչպես մյուս բոլոր զարգացած երկրներում, 20-րդ դարում գյուղատնտեսությանը հատկացված բնակչության և ՀՆԱ-ի մասնաբաժինը կտրուկ նվազել է։ Գյուղատնտեսության և ագրոպարենի արտադրության ոլորտը 2015 թվականին ստեղծել է 49,0 միլիարդ դոլար Կանադայի ՀՆԱ-ին, ինչը կազմում է ընդհանուր ՀՆԱ-ի 2,6%-ը ։ Այս հատվածին բաժին է ընկնում նաև Կանադայի ջերմոցային գազերի արտանետումների 8,4%-ը ։
Հարաբերություններ ԱՄՆ-ի հետ
Կանադան և Միացյալ Նահանգները ընդհանուր առևտրային հարաբերություններ ունեն։ Կանադայի աշխատաշուկան շարունակում է լավ գործել ԱՄՆ-ի հետ մեկտեղ՝ 2006թ. դեկտեմբերին հասնելով գործազրկության մակարդակի 30 տարվա նվազագույնին, զբաղվածության 14 տարի անընդմեջ աճից հետո ։
Միացյալ Նահանգները Կանադայի ամենախոշոր առևտրային գործընկերն է, 2005թվականին օրական ավելի քան 1,7 միլիարդ ԱՄՆ դոլար առևտուր ։ Կանադայի հետ առևտուրը կազմում է Միացյալ Նահանգների արտահանման 23%-ը և ներմուծման 17%-ը ։ Համեմատության համար նշենք, որ 2005 թվականին դա ավելին էր, քան ԱՄՆ-ի առևտուրը Եվրամիության բոլոր երկրների հետ միասին, և երկու անգամից ավելի ԱՄՆ առևտուրը Լատինական Ամերիկայի բոլոր երկրների հետ միասին ։ Միայն երկկողմանի առևտուրը, որն անցնում է Միչիգանի և Օնտարիոյի միջև Դեսպանական կամուրջով, հավասար է ԱՄՆ-ի բոլոր արտահանումների Ճապոնիային։ Կանադայի կարևորությունը Միացյալ Նահանգների համար պարզապես սահմանային պետությունների երևույթ չէ. Կանադան ԱՄՆ 50 նահանգներից 35-ի արտահանման առաջատար շուկան է և Միացյալ Նահանգների էներգիայի ամենամեծ արտասահմանյան մատակարարն է։
Երկկողմ առևտուրն աճել է 52%-ով 1989թ.-ի միջև, երբ ուժի մեջ մտավ ԱՄՆ-Կանադա ազատ առևտրի համաձայնագիրը (ԱԱԳ) և ​​1994թ., երբ Հյուսիսամերիկյան ազատ առևտրի համաձայնագիրը (NAFTA) փոխարինեց այն։ Առևտուրն այդ ժամանակվանից աճել է 40%-ով։ NAFTA-ն շարունակում է FTA-ի քայլերը՝ ուղղված առևտրային խոչընդոտների նվազեցմանը և համաձայնեցված առևտրային կանոնների սահմանմանը։ Այն նաև լուծում է որոշ երկարատև երկկողմանի գրգռիչներ և ազատականացնում է կանոնները մի շարք ոլորտներում, ներառյալ գյուղատնտեսությունը, ծառայությունները, էներգետիկան, ֆինանսական ծառայությունները, ներդրումները և պետական ​​գնումները։ NAFTA-ն կազմում է աշխարհի ամենամեծ առևտրային տարածքը՝ ընդգրկելով Հյուսիսային Ամերիկայի երեք երկրների 405 միլիոն բնակչությունը։
ԱՄՆ-ը Կանադայի գյուղատնտեսական արտահանման ամենամեծ շուկան է, որը վերցնում է Կանադայի սննդամթերքի արտահանման ավելի քան կեսը ։ Կանադայի անտառային արտադրանքի գրեթե երկու երրորդը, ներառյալ ցելյուլոզը և թուղթը, արտահանվում է Միացյալ Նահանգներ. Կանադայի լրագրային տպագրության ընդհանուր արտադրության 72%-ը նույնպես արտահանվում է ԱՄՆ։
1990 թվականին Միացյալ Նահանգները և Կանադան ստորագրեցին երկկողմանի Ձկնորսության կիրարկման համաձայնագիր, որը ծառայեց կանխելու ապօրինի ձկնորսական գործունեությունը և նվազեցրեց ձկնորսության կիրառման հետ կապված միջադեպերի ժամանակ վնասվածքների վտանգը։ ԱՄՆ-ը և Կանադան 1999 թվականի հունիսին ստորագրեցին Խաղաղօվկիանոսյան սաղմոնի համաձայնագիրը, որը հարթեց տարաձայնությունները 1985 թվականի Խաղաղօվկիանոսյան սաղմոնի պայմանագրի կատարման շուրջ հաջորդ տասնամյակի համար ։
Կանադան և Միացյալ Նահանգները 1995 թվականի փետրվարին Բիլ Քլինթոնի Կանադա կատարած այցի ժամանակ ստորագրեցին ավիացիոն համաձայնագիր, և դրա արդյունքում երկու երկրների միջև օդային հաղորդակցությունը կտրուկ ավելացավ։ Երկու երկրները նաև մասնակցում են Սուրբ Լոուրենս ծովային ճանապարհի շահագործմանը, որը կապում է Մեծ լճերը Ատլանտյան օվկիանոսին ։
ԱՄՆ-ը մնում է Կանադայի խոշորագույն օտարերկրյա ներդրողը և կանադական օտարերկրյա ներդրումների ամենատարածված ուղղությունը։ 2018 թվականին Կանադայում ԱՄՆ ուղղակի ներդրումների պաշարը կազմել է 406 միլիարդ դոլար, մինչդեռ ԱՄՆ-ում կանադական ներդրումները կազմել են 595 միլիարդ դոլար կամ 2018 թվականի CDIA-ի ընդհանուր բաժնետոմսի 46%-ը ։ Սա Կանադան դարձրեց ԱՄՆ-ում երկրորդ ամենամեծ ներդրող երկիրը։ 2018 թվականի համար ԱՄՆ ներդրումները հիմնականում ուղղված են Կանադայի հանքարդյունաբերության և ձուլման արդյունաբերությանը, նավթին, քիմիական նյութերին, մեքենաների և տրանսպորտային սարքավորումների արտադրությանը և ֆինանսներին, մինչդեռ կանադական ներդրումները Միացյալ Նահանգներում կենտրոնացած են արտադրության, մեծածախ առևտրի, անշարժ գույքի, նավթի, ֆինանսների ոլորտներում։, ապահովագրական և այլ ծառայություններ ։
Կանադայի կառավարության պարտք
Կանադայի պետական ​​պարտքը, որը նաև կոչվում է Կանադայի պետական ​​պարտք, պետական ​​հատվածի պարտավորություններն են։ 2019 թվականի համար (2020 թվականի մարտի 31-ին ավարտվող ֆինանսական տարին) ընդհանուր ֆինանսական պարտավորությունները կամ համախառն պարտքը կազմել է 2434 միլիարդ դոլար Կանադայի համախմբված ընդհանուր կառավարության համար (դաշնային, նահանգային, տարածքային և տեղական ինքնակառավարման մարմիններ միասին)։ Սա համապատասխանում է 105,3%-ի՝ որպես ՀՆԱ-ի հարաբերակցություն (ՀՆԱ-ն կազմել է $2311 մլրդ) ։ 2434 միլիարդ դոլարից 1146 միլիարդ դոլարը կամ 47 տոկոսը դաշնային (կենտրոնական) կառավարության պարտավորություններն են (49,6 տոկոսը՝ որպես ՀՆԱ-ի հարաբերակցություն)։ Մարզային կառավարության պարտավորությունները կազմում են մնացած պարտավորությունների մեծ մասը ։
Որոշ քննադատներ մտահոգություն են հայտնել Կանադայի պետական ​​պարտքի սպասարկման թանկացման վերաբերյալ՝ ասելով, որ, չնայած պատմականորեն ցածր տոկոսադրույքներին, պետական ​​պարտքի տոկոսավճարները ակնկալվում է, որ 2021 թվականին կավելանան 59,4%-ով ։
Կենցաղային պարտք
Ընտանիքի պարտքը, այն գումարը, որը տնային տնտեսության բոլոր չափահաս մարդիկ պարտք են ֆինանսական հաստատություններին, ներառում է սպառողական պարտքը և հիփոթեքային վարկերը։ 2015 թվականի մարտին Արժույթի միջազգային հիմնադրամը զեկուցեց, որ Կանադայի տնային տնտեսությունների բարձր պարտքը Կանադայի տնտեսության երկու խոցելի ներքին տարածքներից մեկն է. երկրորդը նրա գերտաքացած բնակարանային շուկան է ։
Արտաքին հղումներ
Canada Canada
Թեպետև բախտը մեզ շատ հարվածեց...
«Թեպետև բախտը մեզ շատ հարվածեց...», Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծություններից՝ գրված 1913 թվականին ։
Պատմություն
Այս բանաստեղծությունը գրված է հավանաբար 1913 թվականի հոկտեմբերի 13-ին, քանի որ նույն օրը Հովհաննես Թումանյանը Ներսիսյան դպրոցում կազմակերպված երեկույթին, հայ գրողների ընկերության անունից՝ հանդես գալով հայերեն տառերի գյուտի 1500-ամյա և տպագրության 400-ամյա հոբելյանի առթիվ կարդացել է այս բանասեղծությունը ։
Ինքնագիրը չի պահպանվել։
Առաջին անգամ տպագրվել է 1913 թվականի հոկտեմբերի 17-ին « Հասկեր » ամսագրի № 223-ում, այնուհետև՝ 1940-1959 թվականին Երևանում լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի երկերի ժողովածուի գիտական հրատարակության առաջին հատորում ( էջ 170-171)։
Հովհաննես Թումանյանի երկերի լիակատար ժողովածուի 1-ին հատորում արտատպվել է « Հորիզոն » ամսագրից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բանաստեղծություններ Կատեգորիա:1913 գրականությունում
Կոլուբաևցի
Կոլուբաևցի (Колубаївці), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կամենեց-Պոդոլսկիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կոլուբաևցի գյուղում բնակվում էր 678 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1081 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 627,2 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կամենեց-Պոդոլսկիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1465 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Վալերիանս Աբակովսկիս
Վալերիանս Իվանովիչ Աբակովսկիս (Valerians Abakovskis, ), լատվիացի դիզայներ, որը կառուցել է աերոմոտորաքարշ (аэромотовагон) Տամբովյան երկաթուղային արտադրամասերում ։
Կենսագրություն
Վալերիան Իվանովիչ Աբակովսկին ծնվել է լատվիական ընտանիքում։ 1919-1921 թվականներին նա աշխատել է որպես վարորդ Տամբովի մարզի Չեկայում ։
1920-ական թվականների սկզբին նա նախագծել է աերոշարժիչային մեքենա՝ երկաթուղային ինքնաթիռի շարժիչով (օդային մեքենա)։ Սպառելով փոքր քանակությամբ վառելիք՝ մեքենան զարգացնում էր մեծ արագություն։ Աբակովսկու նպատակն էր Ռուսաստանի քաղաքների հեռավորությունը կրճատել այդ մեքենայով։
Մահ
1921 թվականի հուլիսի 24-ին Աբակովսկին իր գործընկերոջ, ռուս ականավոր պետական գործիչ Ֆեոդոր Սերգեևի և այլ ուղևորների հետ հաջողությամբ փորձարկել է աերոմեքենան Մոսկվա-Տուլա երկաթուղու հատվածում, բայց մայրաքաղաք վերադառնալու ճանապարհին, մեքենան դուրս է եկել գծերից։ Աբակովսկին և փոխադրման մեջ գտնվող 21 ուղևորներից հինգը  մահացել են, ևս մեկը մահացել է ստացած վնասվածքներից ։
Աբակովսկին թաղված է Մոսկվայի Կարմիր հրապարակում, Կրեմլի պատի գերեզմանատանը՝ Կրեմլի Սպասկայա աշտարակի մոտակայքում։
Ծանոթագրություններ
.
Վիշնևեց (քաղաքատիպ ավան, Ուկրաինա)
Վիշնևեց (Вишнівець), քաղաքատիպ ավան Ուկրաինայի Տերնոպոլի մարզի Զբարաժի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1395 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Վիշնևեց քաղաքատիպ ավանում բնակվում էր 3 469 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 6,25 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 555,04 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:1395 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Լաստիխութ
Լաստիխութ, Լաստի Խութ, Լաստի Կալ, լեռ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Սյունիքի բարձրավանդակում Գորիս քաղաքի հարավարևելյան մասում։ Բարձրությունը 1535 մ է ։ Անվանափոխվեց Ластихут-ից 31 օգոստոսի 2006-ին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռներ
Արկանզաս (գետ)
Արկանզաս, գետ ԱՄՆ-ում, Միսիսիպիի աջ վտակը։ Սկիզբ է առնում Ժայռոտ լեռներից, հոսում Մեծ և Կենտրոնական հարթավայրերով։ Երկարությունը՝ 2410 կմ. նավարկելի է 1000 կմ։ Արկանզասի ափին են Ուիչիտո, Թալսա, Լիթլ Ռոք քաղաքները։
Անվանումը
Անվանումը (անգլերեն՝ Arkansas) առաջացել է հնդկացիական լեզուների Ակենզեա անունից, որի սկզբնական նշանակությունն անհայտ է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գետեր Կատեգորիա:Միսիսիպի գետի վտակներ Կատեգորիա:Մեքսիկական ծոցի ավազանի գետեր
Զելենոգրադսկի (քաղաքատիպ ավան, Պուշկինսկի շրջան)
Զելենոգրադսկի (Зеленоградский), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի, Մոսկվայի մարզի Պուշկինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1732 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Մոսկվայի մարզի Պուշկինսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1938 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Վենետիկի կինոփառատոն
Վենետիկի կինոփառատոնը (Mostra Internazionale d’Arte Cinematografica), ֆիլմերի միջազգային ամենամյա կինոփառատոն, որն անցկացվում է Իտալիայում` Վենետիկում։ Փառատոնը հիմնադրել և անցկացնում է La Biennale di Venezia (Վենետիկի երկամյա) կազմակերպությունը։ Առաջին անգամ անցկացված լինելով 1932 թվականի օգոստոսի 6-21-ը` որպես Կինեմատոգրաֆիական արվեստի միջազգային ցուցահանդես, Վենետիկի կինոփառատոնը հանդիսանում է աշխարհում ֆիլմերի հնագույն փառատոնը։ 1935 թ.-ից դարձել է ամենամյա։ Գլխավոր մրցանակը Ոսկե առյուծն է։ Շնորհվում են Արծաթե առյուծ, Վոլպի գավաթ (թարգմանվում է Աղվեսի գավաթ) և ժյուրիի մրցանակներ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կինոմրցանակներ Կատեգորիա:Միջազգային կինոփառատոներ Կատեգորիա:Կինոփառատոներ Իտալիայում
Պետինո (գյուղ, Վյազեմսկի շրջան)
Պետինո (Петино), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վյազեմսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 5 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վյազեմսկի շրջանի բնակավայրեր
Մուշե
Մուշե (կամ Մուշեղ), մ.թ. I-II դարերի Հայաստանի քրիստոնյաների հոգևոր առաջնորդ, Արտազ գավառի եպիսկոպոս (93-123 թթ)։ Նրա անունը բերվում է հայ կաթողիկոսների միջնադարյան անվանացանկերում։ Եպիսկոպոսական գահին հաջորդել է Ատրներսեհին։ Հաղորդվում է, որ նա «Պարսից երկրից» է։ Վախճանվել է բնական մահով ։ Մուշեին հիշատակում է նաև Ստեփանոս Օրբելյանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ հոգևոր գործիչներ
Կրատես Աթենացի
Կրատես Աթենացի (Κράτης ὁ Ἀθηναῖος, ), հին հույն իմաստասեր, Աթենքի արվարձանում՝ առասպելական հերոս Ակադեմոսին նվիրված պարտեզում գտնվող Պլատոնյան փիլիսոփայական ակադեմիայի հինգերորդ սկոլարքոսը ։
Եղել է Հին Աթենքի նշանավոր ճարտասաններից մեկը։ Հնագույն աղբյուրներում Կրատես Աթենացին հիշատակված է որպես Անտիգենեսի որդի։
Կրատես Աթենացու մասին հիշատակել է նշանավոր կենսագիր Դիոգենես Լայերտացին՝ իր «Նշանավոր փիլիսոփաների կյանքը, ուսմունքն ու հայացքները» աշխատությունում։ Մասնավորապես նշված է․
Քոներսռոյթ
Քոներսռոյթ (Konnersreuth), կոմունա Գերմանիայի Բավարիա երկրամասում։ Մտնում է Տիրշենրոյտ շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 1900 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի) ։ Տարածքը կազմում է 23,32 կմ2։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 3 77 131։ Կոմունան կազմված է 9 գյուղական բնակավայրերից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Թոթխամ
Թոթխամ (վրաց.` თოთხამი), հայաբնակ գյուղ Ջավախքում, Վրաստանի Սամցխե-Ջավախք մարզի Ախալքալաքի շրջանում, Ախալքալաքից 7 կմ հյուսիս։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 1700 մ բարձրության վրա։ Գյուղի հարավարևմտյան մասով հոսում է Կուրի վտակ Թափարվան գետը։
Բնակչությունը
Բնակիչներն զբաղվում են անասնապահությամբ, հացահատիկի և բանջարեղենի մշակությամբ, ինչպես նաև այգեգործությամբ։
Գյուղում գործում է ութամյա դպրոց և գրադարան։
Պատմությունը
Թոթխամը 1908 թվականին հիմնադրել են Ախալքալաքի Կորխ գյուղից տեղափոխվածները։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ախալքալաքի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Վրաստանի հայաբնակ գյուղեր
Թոռնիկ (Գյումուշխանեի գավառ)
Թոռնիկ, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Գյումուշխանեի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Շահեն
Շահեն, մ.թ. 2-րդ դարի Հայաստանի քրիստոնյաների հոգևոր առաջնորդ, Արտազ գավառի եպիսկոպոս (123-148 թթ)։ Նրա անունը բերվում է հայ կաթողիկոսների միջնադարյան անվանացանկերում։ Եպիսկոպոսական գահի վրա հաջորդել է Մուշեին ։ Շահենի կյանքի և գործունեության մասին այլ բան հայտնի չէ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ հոգևոր գործիչներ
Կորչովկա (գյուղ, Կամենեց-Պոդոլսկիի շրջան)
Կորչովկա (Корчівка), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կամենեց-Պոդոլսկիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կորչովկա գյուղում բնակվում էր 64 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,271 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 236,16 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կամենեց-Պոդոլսկիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1824 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Դուդուկ
Դուդուկ կամ ծիրանափող, հայկական փողային գործիք, որը նաև տարածված է Մերձավոր Արևելքում, այդ թվում՝ կովկասյան ազգերի կենցաղում։ Օգտագործվում է թե մենակատարային և թե անսամբլային ձևերով (մենակատար ու դամ պահող դուդուկներ և դհոլ)։ Աշխարհահռչակ կոմպոզիտոր Արամ Խաչատրյանը գրել է. «Դուդուկը միակ գործիքն է, որի նվագն ինձ ստիպում է լաց լինել»։
Անվանում
Ըստ Հրաչյա Աճառյանի «դուդուկ» անունը սերում է օսմանյան թուրքերեն «دودوك‎» (դյուդյուկ/դիւդիւկ)-ից։ Կոստանդնուպոլսի բարբառում արտասանվում է որպես «տյուտյուկ/տիւտիւկ», Ղարաբաղում՝ «դյուդյուգյ/դիւդիւգյ», իսկ Վանում՝ «դուդուկ»։ Թուրքահայ լեզվաբան Սևան Նշանյանը բառը բացատրում է որպես «սուլիչ», և համարում է բնաձայնություն՝ ընդօրինակելով գործիքը փչելիս լսվող ձայնը ։ Թուրքերենում գրվում է «düdük» (դյուդյուկ/դիւդիւկ), իսկ ադրբեջաներենում կոչվում է «tütək» (տյուտէկ/տիւտէկ) կամ «balaban» (բալաբան)։
Հայերենում կա «ծիրանափող» տարբերակը։ Ոմանք պնդում են, որ սա է պատմական անվանումը, իսկ այլք ընդգծում են գրավոր աղբյուրների թվացյալ բացակայությունը և բառը համարում են նորաբանություն, որը ստեղծվել է թյուրքական փոխառությունը փոխարինելու համար։ Համատարած համաձայնություն չկա, և կատարյալ հետազոտական աշխատանք դեռևս չի կատարվել։
Պատմություն
Ըստ որոշ տվյալների դուդուկը գործածվում է մ.թ.ա. 1200 թ-ից, չնայած կան տեսակետներ, որ այն 1,500 տարվա պատմություն ունի ։ Հայկական դուդուկի պատմությունը հասնում է մինչև հայկական արքայից արքա Տիգրան Մեծի ժամանակները, ով կառավարել է մ.թ.ա. 95–մ.թ.ա. 55 թթ. : Ըստ էթնոերաժշտագետ Ջոնաթան ՄաքՔոլլումի՝
2005 թ. հայկական դուդուկի նվագը ճանաչվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ոչ նյութական մշակութային ժառանգության գլուխգործոց, և մակարգվել է 2008-ին։
Կառուցվածք
Նվագելու համար վերևի կողմում ունի յոթ կամ ութ անցք, հակառակ կողմում, բութ մատի համար՝ մեկ կամ երկու։ Եղեգից պատրաստված կրկնակի լեզվակն ունի 9-14 սմ երկարություն։ Նվագարանն ունի թավշյա, փափուկ տեմբր և տեխնիկական լայն հնարավորություններ, ինչը թույլ է տալիս կատարել տարաբնույթ բարդ, ծավալուն ստեղծագործություններ, մուղամներ, պարեղանակներ, երգային ժանրի նմուշներ։ Դուդուկն այսօր մեծ հետաքրքրություն է առաջացրել աշխարհի մասնագետ երաժիշտների և կոմպոզիտորների շրջանում՝ դուդուկի հայ վարպետների կատարողական բարձր վարպետության շնորհիվ։
Թեպետ դուդուկը համարվել է տղամարդու գործիք, սակայն 20-րդ դարի վերջում ի հայտ եկան նաև կին դուդուկահարներ՝ Արմինե Գրիգորյան (ԱՄՆ), Աննա Սարգսյան, Լիլիթ Հովսեփյան։
Երաժիշտ դուդուկահարների մեծ մասը տիրապետում է մի քանի նվագարանի, բացի դուդուկից նաև զուռնա, կլառնետ, շվի, երբեմն՝ սաքսաֆոն։
Տես նաև
Կատեգորիա:Դուդուկ Կատեգորիա:Հայկական երաժշտական գործիքներ Կատեգորիա:Մարդկության բանավոր և ոչ նյութական ժառանգության գլուխգործոցներ Կատեգորիա:Հայերեն բառեր և արտահայտություններ Կատեգորիա:ՀՀ ոչ նյութական մշակութային ժառանգություն
Էտիեն Լուի Բուլլե
Էտիեն Լուի Բուլլե (Étienne-Louis Boullée, ), ֆրանսիացի ճարտարապետ-նեոկլասիցիստ, որի աշխատանքները նշանակալի ազդեցություն են ունեցել և շարունակում են ազդել ժամանակակից ճարտարապետների վրա։ Ֆրանսիական մեգալոմանների դպրոցի ներկայացուցիչ։
Կենսագրություն
Էտիեն Լուի Բուլլեն ծնվել է 1728 թվականի փետրվարի 12-ին Փարիզում։ Սովորել է Ժակ Ֆրանսուա Բլոնդելի, Ժերմեն Բոֆրեի և Ժան Լորան Լեժեի մոտ։ Նրանց գլխավորությամբ ուսումնասիրել է 17-18-րդ դարերի Ֆրանսիայի դասական ճարտարապետություն նրա ժողովրդական իմաստով և նեոդասականություն, որը զարգացում է ապրել դարի երկրորդ կեսին։ 1762 թվականին ընտրվել է Ճարտարապետության թագավորական ակադեմիայի անդամ և դարձել գլխավոր ճարտարապետ Ֆրիդրիխ II-ի օրոք (գլխավորապես պատվավոր կոչում)։ 1762-1778 թվականներին նախագծել է մի շարք մասնավոր տներ, որոնց մեծ մասը ներկայում չի պահպանվել։ Պահպանված աշխատանքների թվում են Hôtel Alexandre և Hôtel de Brunoy, որոնք երկուսն էլ գտնվում են Փարիզում։ Կլոդ Նիկոլա Լեդուի հետ միասին եղել է ֆրանսիական նեոդասական ճարտարապետության առավել ազդեցիկ գործիչներից։