cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Պապական մարզ
Բացարձակ միապետության վարչակարգ (16-18-րդ դարեր)
15-րդ դարի վերջին հարկերը, որոնք վճարում էր Պապական մարզի բնակչությունը, այնքան էլ բարձր չէին, սակայն 16-րդ դարում սկսում են արագորեն աճել։ Պապական մարզը սկսում է հսկայական գումարներ ծախսել պատերազմների վրա, արքունիքի պահման և բողոքականության դեմ պայքարին։ Պողոս III-ը բարձրացնում է աղի գինը (առևտրի մենաշնորհը պատկանում էր պետությանը), դա առաջացնում է խռովություն Պերուջայում, սակայան այն ճնշվում է և հարմար առիթ հանդիսանում այդ քաղաքում տեղական արտոնությունների վերացման համար։ Նույն պապը առաջին անգամ մտցնում է ուղղակի մարդագլուխ հարկ (sussidio), սկզբում եռամյա ժամկետով, որը, սակայն, մշտապես վերսկսվում էր և պետք է պետական գանձարան տար մինչև 300 000 սկուդո։ Այդ հարկի հավաքագրման ապառքը լինում է բավականին մեծ՝ նրա իրական հավաքագրումը կազմում էր 1,5 անգամ քիչ անվանական թվից։ Պողոս III պապի ժամանակ պետական եկամուտների ընդհանուր գումարը բարձրանում է մինչև 700 000 սկուդո, այն դեպքում, որ Հուլիոս II պապի ժամանակ այն չէր գերազանցում 350 000 սկուդոն (այդ գումարի մեջ չեն մտնում ինդուլգենցիայի և ընդհանրապես եկեղեցական եկամուտները)։ Չբավարարվելով այդքանով, պապերը, սկսած դեռևս Սիքստոս IV-ից, իսկ այնուհետև, մանավանդ Լևոն X-ից, սկսում են կիրառել բավականին խոշոր չափերով, հենց նրանց մոտ կարիք էր զգացվում արտակարգ ծախսերի, պաշտոնների վաճառքը։ 1471 թվականին Պապական մարզում վաճառքի կային 650 պաշտոն՝ 100 000 սկուդո ընդհանուր գումարով։ Լևոն X-ը, ով սահմանում է 1200 նոր պաշտոններ, իր 8-ամա կառավարման շրջանում ստանում է ոչ պակաս 900 000 սկուդո։ Այդ եկամուտները առաջացնում են խստացված ծախսեր պաշտոնյաների աշխատավարձի համար, ովքեր զբաղված էին սինեկուրով և հետևաբար պահանջում էին հարկադրման հետագա խստացում։ Գրիգոր XIII-ի (1572-1585) ժամանակ պետական եկամուտների գումարը աճում է մինչև 1 100 000 սկուդո։ Հաստիքային եկամուտները, նույնիսկ ուժեղացված պաշտոնների վաճառքով, չէր բավարարում և արդեն Կղեմես VII (1523-1534) պապը ձևակերպում է առաջին պետական վարկը 200 000 սկուդո գումարով, 10 %-ով, այնուհետև պարտքերը սկսում են արագորեն աճել և 1585 թվականին կազմում էին 5 495 000 սկուդո։ Սակայն, տկոսագումարը իջեցվում է մինչև 4-5 %, վարկերի վճարումների վրա ծախսվում էր 281 000 սկուդո (այսինքն, պետական եկամուտի ավելի քան մեկ քառորդը)։ Սիքստոս V (1585-1590) պապի ժամանակ պարտքը ավելանում է ևս 8 միլիոնով։
Գրիգոր XIII-ի և Սիքստոս V-ի ժամանակներում իրականցվում է կենտրոնաան կառավարման վերափոխում։ Սիքստոս V պապը բարեփոխում է կենտրոնական պապական վարչակազմը, 1588 թվականի հունվարի 22-ին հրապարակելով «Immensa Aeterni Dei» կոնդակը։ Նոր համակարգում կոնսիստորիայի միասնական իշխանությունը փոխվում է 15 անդամից կազմված կարդինալների հատուկ միաբանությամբ, որոնք փաստորեն իրականացնում էին նախարարությունների դերը։ Կարդինալները փաստացիորեն խոշոր ավատատերից վեր են ածվում պապական պաշտոնյաների, որոնց ենթարկվում են եպիսկոպոսները։ Ավելի ուշ, Ուրբանոս VIII (1623-1644) պեպի ժամանակ, ստեղծվում է հատուկ պետքարտուղար արտաքին գործերի համար։ Պետական գործերի և ընդհանրապես ֆինանսական կառավարումը գտնվում էր միաբանությանը ենթարկվող «Camera apostolica»-ի ձեռքում։ Սիքստոս V-ի ժամանակ արդարադատությունը և վարչակազմը բարելավվում են այնքանով, որքանով որ այն հնարավոր էր պաշտոնների վաճառքի պայմաններում։
Հաջորդող պապերը շարունակում են իրենց նախորդների քաղաքականությունը։ Ուրբանոս VIII-ը հատկապես հոգ էր տանում երկրի զանված ուժերի ավելացման մասին, նրա ժամանակ զգալիորեն ավելաղվում է մշտական բանակը և կառուցվում են մի շարք ամրոցներ, Տիվոլիում կազմակերպվում է զինագործական գործարան։ Այնուամենայնիվ, այդ ժամանակաընթացքում պետական պարտքը զգալիորեն աճում է։ Կառավարումն ընդունելու ժամանակ ստանալով 22 միլիոն պարտք, նա այն ավելացնում է ևս 13 միլիոնով, այնպես որ, 2 միլիոնանոց եկամուտից մոտավորապես 85 %-ը գնում էր տոըոսների վճարմանը և միայն 300 000 սկուդոն մնում էր կառավարման համար։ Տնտեսական զարգացման հարցում Պապական մարզը զգալի հետ էր մնում զարգացած Հյուսիսային Իտալիայից։ Պապերը թույլ չէին տալիս ինքնակառավարում քաղաքներում, գյուղերում երկար ժամանակ պահպանվում էր գյուղացիների անձնական կախվածությունը, նրա առավել ծանր ձևերում։
Չնայած խաթարված ֆինանսներին, Պապական մարզը քաղաքական առումով դեռևս մնում էր ուժեղ։ 1598 թվականին նա ստանում է Ֆեռարան, 1623 թվականին՝ Ուրբինո դքսությունը։ Սկսած 18-րդ դարի վերջերից, ֆինանսական և տնտեսական սնանկացումից անմիջապես հետո, սկսվում է նաև Պապական մարզի քաղաքական անկումը, չնայած դանդաղ։ Ներքին կառավարման մեջ որոշ բարելավումները (իմիջիայլոց, պաշտոնների վաճառքի լիակատար դադարեցումը Իննովկենտիոս XI-ի (1676-1689) ժամանակ և, հատկապես, Իննովկենտիոս XII-ի (1691-1700) ժամանակ) ի վիճակի չէին այն կանգնեցնելու։
Բոլոր պատերազմներում զգացվում էր Պապական մարզի ռազմական թուլությունը։ Իսպանական ժառանգության համար պատերազմի ժամանակ Պապական մարզը հակամարտության մեջ է մտնում Ավստրիայի հետ։ Կայսերական զորքերը գրավում են Ռոմանիայի մի մասը, սակայն շուտով այն վերադառնում է պապերի իշխանության տակ։
1768 թվականին, մաքուր եկեղեցական վեճի արդյունքում, Ֆրանսիան զբաղեցնում է դեռևս Պապական մարզին պատկանող Ավինյոնի դքսությունը և Ֆրանսիայի հարավում գտնվող Վենեսենը (Venaissin), իսկ Նեապոլը՝ Բենևենտը և Պոնտեկորվոն և միայն պապի զիջողականությունն է այդ տարածքները վերադարձնում նրա իշխանության տակ։ Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության սկսման պահին ակնհայտ է դառնում Պապական մարզի ինչպես տնտեսական հետամնացությունը իտալական մյուս պետություններից, այնպես էլ ռազմական թուլությունը։
Վերացումը հեղոփոխական և նապոլեոնական պատերազմների դարաշրջանում
Ֆրանսիական մեծ հեղափոխությունը ճակատագրական ազդեցություն է ունենում Պապական մարզի ճակատագրի վրա։ Միջազգային հարաբերություններում Պապական մարզը դադարում է հեղինակություն լինել, որի հետ հարկ էր հաշվի նստել։ Կաթոլիկության առաջնորդի, բայց քաղաքապես անուժ պետության առաջնորդի նկատմամբ բարեպաշտական զգացմունքները չէի կարող ազդել ֆրանսիական հեղավոխության գործիչների կամ Նապոլեոնի վրա։ Անձամբ Պապական մարզում շատ ուժեղ էր պապերի բռնապետա-կղերական կառավարման նկատմամբ դժգոհությունները, ովքեր սնանկացրել էին երկիրը և պահում էին այն ծայրահեղ ցածր մշակութային մակարդակում։ Պապական պետությունը ամենասերտ կերպով ներգրավված է լինում Նապոլեոնական պատերազմներին։ Դեռևս 1791 թվականին ֆրանսիացիները զբաղեցնում են Ավինյոնը և Վենեսենը և պապի ուժերից վեր էր այն բողոքարկել։ 1796 թվականին ֆրանսիական բանակը գրավում է Ուրբինոն, Բոլոնիան և Ֆեռարուն։ Պիոս VI պապին հաջողվում է գնել այդ տարածքների ազատումը 21 միլիոն ֆրանկ ռազմատուգանք վճարելով։
1797 թվականին գեներալ Բոնապարտը կրկին ներխուժում է Ռոմանիա, գրավում է Իմոլան, Ֆաենցան, Ֆորլին, Չեզենան, Ուրբինոն և պապին հարկադրում է ձևականորեն հրաժարվել՝ ըստ Տորդեսիլյան պայմանագրի (1797 թվականի փետրվարի 19), Ավինյոնից և Վենեսենից՝ հօգուտ Ֆրանսիայի, Բոլոնիայից, Ֆեռարայից և Ռոմանիացից՝ հօգուտ Տրանսպադանյան (այնուհետև Ցիզալպինյան) հանրապետության և վճարելու նոր ռազմատուգանք՝ 16 միլիոն ֆրանկ։ Անկոնայում թողնվում է ֆրանսիական կայազոր։
1798 թվականի փետրվարին, մարշալ Բերտյեի հրամանատարությամբ ֆրանսիական բանակը, գրավում է Հռոմը, որտեղ տեղի էր ունեցել հեղափոխություն։ Հռչակվում է Հռոմեական հանրապետություն։ Պիոս VI պապից պահանջում են աշխարհիկ իշխանությունից հրաժարում, նա մերժում է, հեռացվում է Հռոմից և մահանում է արտաքսման մեջ։ Ֆրանսիացիները Հռոմից դուրս են հանում մշակութային արժեքներ։ Շուտով, սակայն, ավստրիական գեներալ Մակի առաջխաղացումը ֆրանսիացիներին ստիպում է թողնել քաղաքը և 1798 թվականի նոյեմբերի 26-ին այն զբաղեցվում է նեապոլական արքա Ֆերդինանդ I-ի զորքերի կողմից։ Դրանից հետո բազմաթիվ հանրապետականներ մահապատժի են ենթարկվում։
1799 թվականի սեպտեմբերին նեապոլցիները թողնում են Հռոմը, իսկ 1800 թվականին նոր պապ Պիոս VII-ը (1800-1823), ընտրված Վենետիկում, ժամանում է այնտեղ։ Նա հետ է ստանում աշխարհիկ իշխանությունը Պապական մարզի զգալի տարածքում, իսկ Ֆրանսիայի հետ համաձայնություն կնքելուց հետո (1801 թվականին)՝ նաև Անկոնան, սակայն նրա դրությունը բավականին տխրագին էր։ Պետական պարտքը աճում է (1800 թվականին) մինչև 74 միլին սկուդոն, 3 միմլիոն պետական եկամուտները չէին բավարարում նույնիսկ տոկոսների վճարման համար, եկեղեցական եկամուտները ևս նշանակալից չէին։ Քաղաքապես պապը գտնվում էր Նապոլեոնից լիակատար կախման մեջ։ Չնայած պապի ամբողջ զիջողականությանը, նրա և կայսրի միջև շուտով պայքար է ծագում, 1805 թվականին ֆրանսիացիները կրկին զբաղեցնում են Անկոնան, 1806 թվականին՝ Չիվիտավեկյուն, Ուրբինոն և Մաչերատուն, 1808 թվականին՝ հենց Հռոմը։ Նապոլեոնը լուծարում է Պապական պետությունը, իսկ Պիոս VII-ը հեռացվում է Հռոմից։ Պապական մարզը մտնում է Իտալիայի թագավորության կազմի մեջ։ Կատարվում է եկեղեցական ունեցվածքի աշխարհականացում, որի վաճառքից հնարավոր է դառնում փակել պետական պարտքի զգալի մասը։
Պետականության վերականգնում
1814 թվականի մայիսի 2-ին Նապոլեոնի պարտությունից հետո Պիոս VII պապը վերադառնում է Հռոմ։ Պապական պետությունը վերականգնվում է։ Այդ տարիների ընթացքում ավելացել էին եկամուտները հողագործությունից և առևտրից, աճում է մարդկանց բարեկեցությունը, պետական պարտքը կրճատվել էր մինչև 33 միլիոնը, պետական եկամուտները բարձրացել էին մինչև 7 միլիոն սկուդոն։ 1815 թվականին, «Հարյուր օրվա» ընթացքում, Հռոմը կրկին ենթարկվում է հարձակման՝ այս անգամ Մյուրատի։ պապը ստիպված էր փախչել Հռոմից։
1814-1815 թվականների Վիեննայի վեհաժողովը վերականգնում է Նապոլեոնի կողմից լուծարված Պապական մարզը, սակայն այն մտնում է տնտեսական, տեխնիկական և պետական անկման ժամանակաշրջան։ Մինչև 1846 թվականը տևած դրան հաջորդող դարաշրջանը լինում է հակազդման ժամանակաշրջան։ Տպագրության համար վերականգնվում է գրաքննությունը, ոչնչացված ֆրանսիական տիրապետության ժամանակ, քաղաքական հետապնդումները աչքի էին ընկնում ծայրահեղ դաժանությամբ։ Ժողովրդական տնտեսության լավացման համար ոչինչ չէր արվում։ Պիոս VI-ի կողմից սկսված և համարյա մինչև Պապական մարզի գոյության ավարտը շարունակվող պոնտական ճահիճների չորացումը կատարվում էր ծայրահեղ վատ ինչպես տեխնիկական, այնպես էլ տնտեսական առումով, նույնիսկ ավազակությունը ավելի շուտ խրախուսվում էր, քան հետապնդվում, քանի որ ոստիկանությունը ավազակներին օգտագործում էր լրտեսության համար, իսկ երբեմն նույնիսկ ապստամբների դեմ զինված պայքարի համար։ Միաժամանակ աճում էր նաև քաղաքական դժգոհությունը, որն ազդում էր կարբոնարների գաղտնի ընկերությունների ստեղծման վրա։ 1836 և 1837 թվականներին Պապական մարզը ամայացնում է դաժան խոլերան՝ դրան հետևում է սովը։
1848-1849 թվականների հեղափոխություն
Պապական մարզը չէր կարող հեռու մնալ 1848 թվականին Եվրոպայում տեղի ունեցող հեղափոխությունների շարքից։ 1848 թվականին հեղափոխությունը տեղափոխվում է Հռոմ, որտեղ 1849 թվականի փետրվարին հռչակվում է Հռոմի հանրապետություն։ Պիոս IX պապը փախչում է Գաետա։ Սակայն հուլիսին Հռոմը գրավվում է ֆրանսիական զորքերի կողմից և հուլիսի 14-ին նա ձևականորեն հայտարարում է Հռոմում պապական իշխանության վերականգնման մասին։ 1850 թվականի ապրիլին պապը վերադառնում է քաղաք։ Ֆրանսիական կայազորը Հռոմը լքում է միայն 1870 թվականին։
1848 թվականի իրադարձությունները պետական պարտքը բարձրացնում են մինչև 71 միլիոն սկուդոն (1859 թվական), տոկոսների վճարումը պահանջում էր 4 547 000 սկուդո, եկամուտները աճում են մինչև 14 500 000, սակայն պակասորդը աճում էր տարեցտարի։ 1859 թվականին Ֆրանսիայի և Ավստրիայի միջև պատերազմի ընթացքում պապական իշխանությունը ցանկանում էր չեզոք մնալ, սակայն հենց ավստրիական զորքերը լքում են կարգի պահպանության համար օկուպացված Բոլոնիան, Ֆեռարուն և Անկոնան, այդ վայրերում անմիջապես սկսվում է ազգային շարժում, որը տարածվում է ամբողջ Ռոմանիայով, գահընկեց է անում պապական կառավարումը և կազմակերպում ժամանակավոր կառավարություն։ Վերջինս կառավարումը առաջարկում է արքա Վիկտոր Էմանուիլին, ով այնտեղ նշանակում է իր կոմիսարին, իսկ արագ կազմավորված բանակի հրամանատարությունը իր վրա է վերցնում Գարիբալդին։ Ըստ Ցյուրիխյան համաձայնագրի (1859 թվական) Ռոմանիան պետք է վերդարձվեր պապին, սակայն դա անհնարին է լինում։ Ժամանակավոր կառավարությունը, որը նիստերը գումարում էր Բոլոնիայում, չէր ցականում իր նվաճումները զիջել և 1860 թվականի մարտի 11-ին և 12-ին իրականացնում է ազգային հանրաքվե, որը հսկայական առավելությամբ որոշում է պապական տարածքները միավորել Սարդինական թագավորությանը։
Այդ նույն մարտ ամսին սարդինական զորքերը մտնում են Ռոմանիա և ջախջախում են Լամորիսերի հրամանատարությամբ պապական զորքերին։ Միավորումը դառնում է կատարված իրադարձություն։ Պապի մոտ է մնում միայն այսպես կոչված Patrimonium Petri-ն, այսինքն Հռոմը իր մերձակա տարածքներով։ Իր նոր տեսքով պապական պետությունը կաորղ էր գոյատևել միայն շնորհիվ ֆրանսիական կայազորի պաշտպանության, որը գտնվում էր Հռոմում։ Ռիսորզիմենտոի կողմնակիցների դեմ պայքարի համար Պիոս IX պապը 1860 թվականին ստեղծում է պապական զուավների գունդը։ 1861 թվականին ստեղծված միավորված իտալական պետության մայրաքաղաք է հռչակվում Հռոմը, սակայն առաջին 9 տարիների ընթացքում փաստացի մայրաքաղաք էր հանդիսանում Թուրինը։ Թագավորությունը ձգտում էր Հռոմի միավորմանը, սակայն սկզբում դա չէր հաջոցվում իրականացնել, քանի որ պապերի աշխարհիկ իշխանության երաշխավոր էր հանդես գալիս Նապոլեոն III-ի ֆրանսիական Երկրորդ կայսրությունը, որը քաղաքում զորքեր էր պահում։ Պապական մարզի վրա Գարիբալդիի երկու հարձակումները (1862 և 1867 թվականներին) մնում են անարդյունք։
1870 թվականին օգտվելով Պրուս-Ֆրանսիական պատերազմից, երբ ֆրանսիական կայազորը կանչվում է պրուսական ճակատ, թագավորական զորքերը շարժվում են դեպի Հռոմ։ Պապը հռոմեական զինվորների փոքրիկ ջոկատին և շվեյցարական գվարդիային հրամայում է ցուցաբերել խորհրդանշական դիմադրություն և Քուիրինալյան պալատից տեղափոխվում է Վատիկանի բլուր, իրեն հայտարարելով «վատիկանյան գերի» և հրաժարվելով որևէ փոխզիջման գնալ միավորված Իտալիայի հետ, որը նրան խոստանում էր պատվավոր կարգավիճակ։ Մի ժամանակ Պիոս IX-ը դիտարկում էր Գերմանական կայսրություն տեղավոխվելու և այնտեղ որոշակի տարածքներ ստանալու հավանականությունը, որի դեմ չէր բողոքարկում Օտտո ֆոն Բիսմարկը, սակայն այդ ծրագրերը մերժվում են կայսր Վիլհելմ I Հոհենցոլեռնի կողմից, ով երկյուղ էր կրում Գերսանիայում կրոնական լարվածության բարձրացման համար։ Այսպիսով, 1870 թվականին Պապական մարզը դադարում է գոյություն ունենալ, ամբողջ Հռոմը, բացի Վատիկանից, անցնում ղ Իտալիայի վերահսկողության տակ և դառնում է նրա մայրաքաղաքը, Քուիրինալյան պալատը դառնում է Վիկտոր Էմանուիլ II-ի նստավայրը՝ միավորված Իտալիայի առաջին արքայի։
Մինչև 1929 թվականը Սրբազան Գահի իրավական կարգավիճակը մնում էր չկարգավորված (հռոմեական հարց), պետությունները շարունակում էին պեպի մոտ հավատարմագրել դիվանագիտական նարկայացուցչություններ, այն ժամանակ, երբ Պիոս IX-ը (և նրա ժառանգորդներ Լևոն XIII-ը, Պիոս X-ը և Բենեդիկտոս XV-ը) շարունակում է հավակնել աշխարհիկ իշխանության, իրենց համարում էին «գերիներ» և խուսափում էին լքել Վատիկանը և նույնիսկ կատարել ավանդական օրհնությունը Սուրբ Պետրոսի հրապարակում (որը գտնվում էր Իտալիայի ենթակայության տակ)։ 1929 թվականին Հռոմի պապ Պիոս XI-ը Մուսոլինիի և Սրբազան Գահի միջև կոնկորդատ է կնքում (Լատերանյան համաձայնագիր), որը ստեղծում է նոր պապական պետություն՝ քաղաք-պետություն Վատիկան, 44 հեկտար տարածքով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Պապական մարզ
Հրանդ Դարպասյան
Հրանդ Դարպասյան (1887, Կարին - ?), հայ բժիշկ, դեղագործ, ազգային և հասարակական գործիչ։
Կենսագրություն
Հրանդ Դարպասյանը ծնվել է 1887 թվականին, Կարինում։ Ավարտել է Կարինի Արծնյան վարժարանը։ 1908 թվականին ավարտել է Կոստանդնուպոլսի Օսմանյան դեղագործական վարժարանը։ Կարինում, Եգիպտոսում և Կ. Պոլ­սում դեղագործ է աշխատել։ 1914 թվականին Առաջին աշխարհամարտի ժամանակ ծառայել է օսմանյան բանակի 2-րդ զորաբանակի դեղապահեստում։ 1918 թվականին անցել է Հայաստանի Հանրապետություն և ծառայել հայկական բանակում։ 1920 թվականին հոկտեմբերի 30-ին Կարսի գրավման ժամանակ գերի է ընկել թուրքերին։ 1922 թվականի վերջերը Վրաստանի ճանապարհով անցել է Կ. Պոլիս, ապա՝ Չանաքկալէ, ապա՝ Հունաստանի Սալոնիկ քաղաքը, ուր բժիշկ Հ. Գալենտերյանի օգնական է աշխատել Խնամատարական առողջապահական ճյուղում։ Խնամատարությունը լուծարվելուց հետո պաշտոնավարել է Հայ Կարմիր խաչում։
Մի շարք ազգային պաշտոններ է վարել և եղել մի շարք միությունների վարչությունների անդամ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության զոհեր Կատեգորիա:1887 ծնունդներ Կատեգորիա:Հայ դեղագործներ Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Գիտարամուկա համայնք
Գիտարամուկա համայնք (Commune de Gitaramuka), մեկն է Բուրունդիի Հանրապետության 117 համայնքներից։ Մտնում է Կարուզի շրջանի մեջ՝ որպես համայնք ։ Այն Կարուզի շրջանի յոթ համայնքներից մեկն է։ Համայնքի կենտրոնը Գիտարամուկա փոքրիկ քաղաքն է։
Բուհեյրա (մուհաֆազ)
Բուհեյրայի մարզ (البحيرة‎‎), Եգիպտոսի Արաբական Հանրապետության 29 մուհաֆազաներից մեկը ։ Բուհեյրայի մաուֆազայի վարչական կենտրոնը համարվում է Դամանհուր քաղաքը, որը հանդիսանում է նաև վարչական միավորի ամենախոշոր բնակավայրերից մեկը։ Մուհաֆազան դեպի ծով ելք ունի։
Մաուֆազան զբաղեցնում է 9 826 կմ² տարածք և համարվում է 12-րդ ամենամեծ վարչական միավորը երկրի ներսում։ Համարվում է Եգիպտոսի Արաբական Հանրապետության զբոսաշրջային կենտրոններից մեկը։
Վարչական բաժանում
Մաուֆազան կազմված է 13 վարչական կենտրոններից, ինչպես նաև 14 քաղաքային և գյուղական խորհուրդներից։ Այստեղ կան 417 գյուղեր և 5333 փոքրիկ բնակավայրեր։ Բուհեյրայի մարզի կազմի մեջ մտնող շրջաններն են
Բնակչություն
2014 թվականի տվյալներով մաուֆազայի ընդհանուր բնակչությունը կազմում է 4 737 129 մարդ։ Այդ ցուցանիշով այն գրավում է 4-րդ տեղը Եգիպտոսի Արաբական Հանրապետության մարզերի շարքերում։ Բնակչության միջին խտությունը կազմում է 482,1 մարդ/կմ²։
Հիմնական բնակիչները արաբներն են, որոնք մեծ մասամբ դավանում են իսլամ։ Մյուս խոշոր ազգային փոքրամասնություններն են բեդվիններն ու նուբիացիները։
Բուհեյրայի մուհաֆազայի պաշտոնական լեզուն արաբերեն է, որը աֆրասիական ընտանիքի սեմական լեզվախմբին պատկանող լեզու է։
Նշումներ
Կատեգորիա:Եգիպտոսի մուհաֆազաներ
Բուրզե
Բուրզե (Burzet), համայնք Ֆրանսիայի Օվրեն-Ռոն-Ալպեր մարզի Արդեշ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 475 մարդ, բնակչության խտությունը` 12.48 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 38.06 կմ² տարածք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 263 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 163-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 100։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 62,0 %։ 163 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 146 անձ (90 տղամարդ և 56 կին)։ Գործազուրկ են եղել 17 անձ (3 տղամարդ և 14 կին)։ 100 անաշխատունակներից 17-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 44-ը` թոշակառուներ, իսկ 39-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Չաժաշ
Չաժաշ (ჩაჟაში), գյուղ Վրաստանի հյուսիսարևմտյան հատվածում՝ Սամեգրելո-Զեմո Սվանեթի մխարեի Մեստիայի շրջանում։
Գյուղը գտնվում է Մեծ Կովկասի լեռնաշղթայի հարավային ստորոտին՝ Ինգուրի գետի վերին հովտում ՝ ծովի մակարդակից 2160 մետր բարձրության վրա։
Գյուղի միջնադարյան պատմամշակութային օբյեկտները ներառված են Վրաստանում ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկի մեջ ։
Աշխարհագրություն
Չաժան տեղակայված է Վրաստանի հյուսիսային հատվածում՝ Սվանեթի պատմական երկրամասում։
Համարվում է Ուշգուլի սվանական համայնքի ամենամեծ գյուղը, ինչպես նաև Վրաստանի և ամբողջ Եվրոպայի ամենաբարձրադիր բնակավայրերից մեկը։
Գտնվում է ծովի մակարդակից 2160 մետր բարձրության վրա, տեղանքը ևս բարձրադիր է։ Չաժանը շրջկենտրոն հանդիսացող Մեստիա քաղաքի հետ միացված է ավտոխճուղով։ Գյուղից քաղաք ընկած հեռավորությունը կազմում է 45 մետր։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ Չաժաշի բնակչությունը կազմում է 28 մարդ ։
Գյուղի բնակիչները սվաններն են, որոնք համարվում են վրացիների ազգագրական խմբերից մեկը։ 2002 թվականից ի վեր գյուղի բնակիչների թիվը կրճատվել է ութ մարդով ։
Մշակութային ժառանգություն
Չաժաշում պահպանվել է միջնադարյան և նոր շրջանի վաղ շինությունների համալիր։ Այն ներառում է 13 լավ պահպանված սվանական աշտարակներ։ Գյուղում կան նաև միջնադարում շահագործված երեք կամ հինգ հարկանի մի շարք բնակելի շենքեր։ Այստեղ է գտնվում նաև Չաժաշի միջնադարյան ամրոցը։ Ըստ վարկածի՝ Վրաց թագավորության հզորագույն միապետը՝ Թամար թագուհին, այստեղ ունեցել է ամառանոց։
Համալիրը ներառում է նաև երկու քարե վրաց ուղղափառ եկեղեցիներ և հարակից մի քանի օժանդակ շինություններ։ Եկեղեցիները կրում են Սուրբ Գևորգի և Քրիստոս փրկչի անունները (ամենայն հավանականությամբ դրանք կառուցվել են համապատասխանաբար 10-րդ և 12-րդ դարերում)։ Սուրբ Գևորգ եկեղեցին համարվում է Թամար թագուհու ամրոցի մի մասը։ Երկրորդ եկեղեցին առատորեն զարդարված են միջնադարյան որմնանկարներով։
2000 թվականին Վրաստանի կառավարությունն ու Հուշարձանների և տեսարժան վայրերի պահպանման միջազգային խորհուրդը միմյանց հետ կնքել են համաձայնագիր, համաձայն որի այդ կազմակերպությունը պետք է վերականգնողական գործողություններ իրականացնի գյուղի տարածքում։ Գյուղի միջնադարյան պատմամշակութային օբյեկտները ներառված են Վրաստանում ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկի մեջ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Վրաստանում Կատեգորիա:Սվանեթ
ԵՄ պայմանագրի 50-րդ հոդված
ԵՄ պայմանագրի 50-րդ հոդված (Article 50 of the Treaty on European Union), ԵՄ իրավունքի մաս, որը նկարագրում է գործընթացը, թե ինչպես ԵՄ անդամ պետությունները կարող են դուրս գալ Միության կազմից։ Հոդվածի մասին հիշատակումները էլ ավելի ակտիվացան, երբ 2016 թվականի հունիսին 23-ին Մեծ Բրիտանիայում տեղի ունեցավ Մեծ Բրիտանիայի՝ Եվրոպական միությունում անդամակցության հարցով հանրաքվեն, որի ժամանակ բրիտանացիների 51,89%-ը կողմ քվեարկեց Բրեքսիթին։ Մեծ Բրիտանիան սույն հոդվածը կիրառել է 2017 թվականի մարտի 29-ին ։
Երբ կիրառվում է հոդված 50-ը, կողմերն ունեն երկամյա ժամկետ՝ ավարտելու բանակցությունները։ Եթե բանակցությունների արդյունքներով հնարավոր չի լինում կնքել համաձայնություն, ապա անդամ պետությունը «ձեռնունայն» հեռանում է։ Այս նորմը միջազգային հարաբերություններում ընդունված է, որը փորձում է հեռացող պետությանը թողնել ձեռնունայն։ Արդյունքում դուրս է գալիս այնպես, որ միայն հեռացող երկիրն է ունենում թե քաղաքական, և թե առևտրաարդյունաբերական կորուստներ ։
ԵՄ պայմանագրի 50-րդ հոդվածը ոչ պաշտոնապես անվանում են նաև Լիսաբոնի պայմանագրի 50-րդ հոդված, որը, էական փոփոխություններ է կատարել ԵՄ ինստիտուցիոնալ կառուցակարգում և չի համարվում իրավական առանձին փաստաթուղթ։
50-րդ հոդվածը
Լիսաբոնի պայմանագրի 49A հոդվածը, որը ուժի մեջ է մտել 2009 թվականի դեկտեմբերի 1-ին, առաջին անգամ սահմանեց ԵՄ կազմից ինքնակամ դուրս գալու գործընթացը ։ Այդ գործընթացը ներկայացված է պայմանագրի 50-րդ հոդվածում, որտեղ ասվում է ։
Սա ԵՄ պայմանագրի 50-րդ հոդվածի ամբողջական տեքստն է։ Սկզբնապես, այս տեքստը ներառված է եղել Լիսաբոնի պայմանագրի 58-րդ կետում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Եվրամիությունից հեռացումներ Կատեգորիա:Եվրոպական միության աշխարհագրություն Կատեգորիա:Միջազգային իրավունք Կատեգորիա:Եվրոպական միության քաղաքականություն
Աստղային փոշու մասին հիշողությունները
«Աստղային փոշու մասին հիշողությունները» կամ «Աստղային հիշողություններ» (Stardust Memories), 1980 թվականի ամերիկյան սև-սպիտակ տրագիկոմեդիա։ Ֆիլմը ծաղրում է Ֆեդերիկո Ֆելինիի «Ութ ու կես» կինոժապավենը ։ Վուդի Ալենի վերջին ֆիլմն է, որը նկարահանվել է United Artists ստուդիայում ։
Սյուժե
Սենդի Բեյթսը կատակերգական հայտնի ռեժիսոր է։ Նա ուզում էր սկսել նկարահանել ավելի լուրջ ֆիլմեր, բայց բազմաթիվ երկրապագուներ սպասում էի միայն կատակերգություն։ Բացի այդ Սենդին «պայթում է» իր երկու կանանց միջև՝ Դենիզի և Իզաբելի, որոնցից յուրաքանչյուրն ուներ տարբեր բնավորություններ, ապա ռեժիսորը հաղթահարում է իր հիշողությունները կապված նախկին սերերի հետ, և դառնում Դորիի նման ուրախ և անմիջական։
Որոշելով հանգամանորեն խորհել իր կյանքի՝ ներկայի, անցյալի և ապագայի մասին՝ Սենդի Բեյթսը շաբաթվա վերջին մեկուսանում է հյուրանոցի համարում, մինչև գա կինոփառատոնի ժամանակ ու ներկայացնի իր ֆիլմերը։
Ստեղծում
Ֆիլմի անունը առաջացել է «Stardust» (1927) ջազային կոմպոզիցիայի անվանումից։ 1931 թվականին Լուի Արմսթրոնգը կատարեց այն, և Stardust-ին երեք անգամ ավելացրեց oh, memory բառերը։ Մանտաժելով իր ֆիլմերը՝ Ալլենը միշտ լսում էր հին աուդիոձայնագրություններ, հատկապես գերադասում էր ջազը։ Այդ ժապավենում նա առաջինը սաունդթրեքում ներառել է այդ ձայնագրությունները (1920-ական և 1930-ական ջազային երաժշտություններ) ։
Ֆլմի աշխատանքային անվանումը եղել է «Woody Allen No. 4»: Թղթակցին Ալլենը հայտնեց, որ ինքը դեռ արժանի չի «8½» ֆիլմին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նյու Ջերսիում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:1980 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան սև-սպիտակ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան կատակերգական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:United Artists ֆիլմեր
Ռոլես Աղաջանյան
Ռոլես Գևորգի Աղաջանյան, ՀՀ և ԼՂՀ պետական և քաղաքական գործիչ։
Կրթություն
Ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը՝ ճանապարհաշինարար-ինժեների որակավորմամբ։
Աշխատանքային գործունեությունը
Աշխատել է Ստեփանակերտի թիվ 9 ճանապարհաշինարարական վարչության պետ։
Եղել է Ղարաբաղի ինքնապաշտպանության ուժերի կոմիտեի անդամ, պաշտպանության բանակի ինժեներական ծառայության պետ։
Քաղաքական գործունեությունը
Եղել է ԽՄԿԿ անդամ։ 1990 թ. Ընտրվել է ՀՀ Գերագույն խորհրդի աղետի գոտու և բռնագաղթվածների հարցերի մշտական հանձնաժողովի, Արցախի հարցերի հատուկ հանձնաժողովի անդամ։ «Արցախ» պատգամավորական խմբի անդամ։
Ընտրվել է ԼՂՀ Ազգային ժողովի առաջին և երրորդ գումարման խորհրդարանների պատգամավոր։ Մասնակցել է Արցախյան ազատամարտին։
Պարգևատրվել է պետական պարգևներով։
Մահացել է 2014 թվականի մարտի 13-ին՝ դժբախտ պատահարի հետևանքով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ԼՂՀ Ազգային ժողովի առաջին գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:ԼՂՀ Ազգային ժողովի երրորդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Արցախյան ազատամարտի մասնակիցներ Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:ՀՀ ԳԽ 1-ին գումարման պատգամավորներ‎
Մուտումբա համայնք
Մուտումբա համայնք (Ֆրանսերեն՝ Commune de Mutumba), մեկն է Բուրունդիի Հանրապետության 117 համայնքներից։ Մտնում է Կարուզի շրջանի մեջ՝ որպես համայնք ։ Այն Կարուզի շրջանի յոթ համայնքներից մեկն է։ Համայնքի կենտրոնը Մուտումբա փոքր քաղաքն է։
Սելիե դյու Լյուկ
Սելիե դյու Լյուկ (Cellier-du-Luc), համայնք Ֆրանսիայի Օվրեն-Ռոն-Ալպեր մարզի Արդեշ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 107 մարդ, բնակչության խտությունը` 7.26 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 14.73 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 480 կմ հարավ, Լիոն քաղաքից` 145 կմ հարավ-արևմուտք, Պրիվա քաղաքից` 60 կմ արևմուտք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 54 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 37-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 17։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 68,5 %։ 37 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 35 անձ (20 տղամարդ և 15 կին)։ Գործազուրկ են եղել 2 անձ (1 տղամարդ և 1 կին)։ 17 անաշխատունակներից 0-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 9-ը` թոշակառուներ, իսկ 8-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Գեչլու Ադասի
Գեչլու Ադասի, կղզյակ Իրանում, Ուրմիա լճում, անմարդաբնակ է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իրանի կղզիներ
Տիոնե դելյի Աբրուցի
Տիոնե դելյի Աբրուցի (Tione degli Abruzzi), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Աբրուցո մարզի Լ'Աքվիլա գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 343 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Խտությունը՝ 8 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 40 կմ²։ փոստային ինդեքս 67020։ Հեռախոսային կոդ՝ 0862։
Ժողովրդագրություն
'''Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Գառնո լեռ (լեռ)
Գառնո լեռ, լեռ Չլդըր լեռնահամակարգում, Շիրակի դաշտի հյուսիսարևմտյան կողմում։ Շրջագիծը՝ 9 կմ։ Այստեղից է սկիզբ առնում Ախուրյան գետի ակունքներից մեկը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի լեռներ
Գրիշա Իսախանյան
Գրիշա Խորենի Իսախանյան, հայ ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1952 թվականի նոյեմբերի 15-ին Մարտակերտի շրջանի Թալիշ գյուղում ։
Ավարտել է գյուղի միջնակարգ դպրոցը, ուսումը շարունակել է Չարենցավանի հաստոցաշինական տեխնիկումում։
Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո բնակություն է հաստատել ՀՀ Հրազդան քաղաքում։ Աշխատել է Ռոստովի քիմպաշտպանության միավորման Հրազդանի մասնաճյուղում ։
Մասնակցել է Մարտակերտի և Շահումյանի շրջանների պաշտպանական մարտերին։ Զոհվել է 1991 թվականին մարտի 25-ին, Թալիշի մերձակա «Թախտեր» տեղամասում, թշնամու գնդակից։ Դիակը գտնվել է Միրբաշիրում։ Ամուսնացած էր, ունի երեք երեխա։ Հանգչում է Թալիշ գյուղի գերեզմանատանը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1952 ծնունդներ Կատեգորիա:Նոյեմբերի 15 ծնունդներ Կատեգորիա:Թալիշ գյուղում ծնվածներ Կատեգորիա:1991 մահեր Կատեգորիա:Մարտի 25 մահեր Կատեգորիա:Թալիշ գյուղում մահացածներ Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Ռուսաստանի Դաշնության դաշնային մաքսային ծառայություն
Ռուսաստանի Դաշնության դաշնային մաքսային ծառայություն (Ռուսաստանի ԴՄԾ), Федеральная таможенная служба (ФТС России), գործադիր իշխանության դաշնային մարմին, որը րականացնում է Ռուսաստանի Դաշնության օրենսդրության գործառույթները մաքսային գործի վերահսկողության և հսկողության բնագավառում, ինչպես նաև արժութային վերահսկողության և մաքսանենգության, այլ հանցագործությունների և վարչական իրավախախտումների դեմ պայքարի հատուկ գործառույթներում։ Վերաբերում է պետական ռազմականացված կազմակերպություններին, որոնք իրավունք ունեն կրել մարտական հրաձգային և այլ զենքեր ։
Ստեղծվել է Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի՝ 2004 թվականի մարտի 9-ի թիվ 314 հրամանագրով «Գործադիր իշխանության համակարգի և դաշնային մարմինների կառուցվածքի մասին», ընդ որում, վերացվել էր Ռուսաստանի Դաշնության մաքսային պետական կոմիտեն։
2016 թվականի  հունվարի 15-ի հրամանագրով Ռուսաստանի Դաշնության դաշնային մաքսային ծառայությունը փոխանցվել Ռուսաստանի Դաշնության ֆինանսների նախարարության ենթակայությանը ։
Ավելի վաղ այն ենթարկվում էր Ռուսաստանի Դաշնության կառավարությանը, իսկ մինչև 2006 թվականը՝  Ռուսաստանի Դաշնության տնտեսական զարգացման և առևտրի նախարարությանը։
Դաշնային մաքսային ծառայության ղեկավարը՝ Վլադիմիր Իվանի Բուլավինն է ։
Լիազորություններ
Ռուսաստանի Դաշնության կառավարության № 459 որոշմամբ 2006 թվականի հուլիսի 26-ին  Ռուսաստանի ԴՄԾ-ի մեջ են մտնում հետևյալ հիմնական գործառույթները։ Առանձնապես աչքի է ընկնում  մաքսային վճարների գանձման ֆունկցիան՝ մաքսային տուրքեր, մաքսային վճարներ։ Ներքին հարկերի և պետական գույքի կառավարման վարչության հետ մեկտեղ մաքսային վճարների եկամուտները հանդիսանում են դաշնային բյուջեի եկամուտների հիմնական տեսակներից։ Այսպես, 2011 թվականի օգոստոսին մաքսային մարմինների կողմից դաշնային բյուջեին հատկացվել է 529,72 մլրդ ռուբլի, 2011 թվականի ութ ամիսների ընթացքում  դաշնային բյուջեի եկամուտների գումարը, որը տնօրինվում է  մաքսային մարմինների կողմից, կազմել է 3642,33 մլրդ ռուբլի, իսկ ողջ 2010 թվականին փոխանցվել է 4329,88 մլրդ ռուբլի։
Ռուսաստանի դաշնային մաքսային ծառայության կառուցվածքը
Դաշնային մաքսային ծառայության հատուկ կոչումներ
Ռուսաստանի ԴՄԾ-ի  հատուկ կոչումները  շնորհվում է Ռուսաստանի Դաշնության քաղաքացիներին, որոնք  ծառայության են անցել մաքսային մարմիններում, և Ռուսաստանի Դաշնության մաքսային մարմինների աշխատակիցներին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մոսկվայի կազմակերպություններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի կառավարություն Կատեգորիա:1994 հիմնադրումներ Կատեգորիա:1865 հիմնադրումներ Ռուսաստանում Կատեգորիա:Ռուսական հատուկ ծառայություններ
Սարյակներ (ընտանիք)
Սարյակների ընտանիք (Sturnidae), թռչունների դասին պատկանող, ճնճղուկանմանների կարգի մեջ դասվող ընտանիք։ Երգեցիկ թռչուն, որը ներառում է 104—118 տեսակ՝ բաժանված 25—32 ցեղերի։ Նրանց ազգակից են համարվում ագռավների, պիրոլների, Dicruridae, Mimidae ընտանիքների ներկայացուցիչները։
Նկարագիր
Փոքրամարմին կամ միջին մեծության թռչունների ընտանիք։ Մարմինը միջինում կազմում է 16,5-42 սմ ։ Կտուցը գրեթե այնքան երկար է, որքան գլուխը։ Վերջնամասում փոքր-ինչ կորացած է ։ Բայց կտուցի ձևը կարող է էականորեն տարբեր լինել տարբեր տեսակների մոտ։ Օրինակ՝ Սովորական սարյակի կտուցը կարճ է և սուր, Aplonis brunneicapilla տեսակինը՝ մեծ և երկար։ Որոշ տեսակների գլխին մազափունջ կա, օրինակ՝ Վարդագույն սարյակի մոտ։ Ոտքերն ամուր են և հարմարեցված կյանքի տարբեր պայմաններին ։ Դրանց ձևի շնորհիվ կարողանում են կանգնել ծառի վրա, քայլել հողի վրա։ Փետուրները խիտ են, մեծ մասամբ մուգ գունավորմամբ և մետաղային փայլով։ Տարբեր տեսակների մոտ փետուրների գույնը տարբեր է։ Հանդիպում են ինչպես վառ՝ դեղին, կարմիր, վարդագույն, այնպես էլ մուգ՝ մոխրագույն, սև երանգներ։ Դրանց փոփոխությունները կապված են բնական արեալներից, եղանակային տատանումներից, կամ կոնկրետ բնակավայրից, որտեղ բնադրում են։ Դրա օգնությամբ կարողանում են ձուլվել բնությանը և թաքնվել գիշատիչներից։ Արուների մոտ փետուրների գույնն ավելի վառ է, ինչը օգնում է բազմացման սեզոնի ընթացքում գրավել էգերին։ Շատ տեսակներ դա անում են նաև երգելու միջոցով ։
Սոցիալական վարքագիծ
Սոցիալական տեսակետից դիտարկելիս կարելի է սարյակների ընտանիքի ներկայացուցիչներին համարել խմբային կենդանիներ։ Սովորաբար գրեթե բոլոր տեսակներն ապրում են երամներով և հաճախ բնակվում են գաղութներով։ Առանձին տեսակների երամներ կարող են կազմված լինել հազարավոր առանձնյակներից և հասնել ահռելի չափերի։ Այդպիսի երամները երկնքում առաջացնում են սև զանգված, որը նման է լինում տորնադոյի։ Թեև այդքան շատ են մեկ երամում, բայց միևնույն է շարժվում են համաչափ։ Բացառությունների շարքին կարելի է դասել Lamprotornis shelleyi և Aplonis grandis տեսակներին, որոնք մենակյաց կյանք են վարում։
Բազմացում
Սարյակները բնադրում են բնության մեջ տարբեր վայրերում։ Բնադրում են ծառերի փչակներում, ժայռերի ծերպերին և խորքերում, քանդված պատերի խոռոչներում։ Շատ անտառային տեսակներ էականորեն կախված են փայտփորներից և Megalaima տեսակից, ովքեր, փորելով ծառերի բները, հարմար պայմաններ են ստեղծում սարյակների բնադրման համար։ Որոշ տեսակներ զբաղեցնում են այլ թռչունների բներ, իսկ որոշներն էլ իրենք են բույն պատրաստում։ Բայց բոլոր դեպքերում, բույնը ներսից պատված է լինում փափուկ ծածկույթով, որը կազմված է լինում զանազան նյութերից՝ փետուրներ, բուրդ, չորացած տերևներ և ճյուղեր։ Օրինակ՝ Աֆրկայում հանդիպող Եռագույն սպրեո (Spreo superbus) տեսակի թռչնի բույնը կառուցված է ակացիաի թփեի արանքում։ Բնի կառուցման գործընթացին մասնակցում են զույգով։ Ձվադրման ընթացքում 2-6 ձու են դնում, որոնց վրա նստում է էգը, որոշ դեպքերում միասին՝ միմյանց փոխարինելով։ Առավել հաճախ ձվի գույնը բաց կապտավուն է, երբեմն պուտերով։ Լինում են նաև սպիտակ, մարմնագույն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ճնճղուկանմաններ
Նիաբիկերե համայնք
Նիաբիկերե համայնք (Ֆրանսերեն՝ Commune de Nyabikere), մեկն է Բուրունդիի Հանրապետության 117 համայնքներից։ Մտնում է Կարուզի շրջանի մեջ՝ որպես համայնք ։ Այն Կարուզի շրջանի յոթ համայնքներից մեկն է։ Համայնքի կենտրոնը Նիաբիկերե փոքր քաղաքն է։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Կարուզի շրջանի բնակավայրեր
Գյավիլ (գետակ)
Գյավիլ, գետակ Հայկական լեռնաշխարհում, Ճորոխի ավազանում։ Հոսում է Արդվինի շրջանով, աջից թափվում է մայր գետը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր Կատեգորիա:Ճորոխ գետի վտակներ Կատեգորիա:Արդվինի մարզ
Կաշտելա
Կաշտելա (Kaštela), քաղաք Խորվաթիայի կենտրոնակական մասում ։
Բաղկացած է յոթ թաղամասից։ Վարչական առումով համարվում է միասնական քաղաք։ Բնակչությունը կազմում է 34 103 մարդ (2001):
Ընդհանուր տեղեկություններ
Կաշտելան բաղկացած է յոթ բնակավայրերից՝ Տեսարժան վայրերից հարկ է նշել Վենետիկի դարաշրջանի լավ պահպանված մի քանի պալատներ։ Կան մի շարք արդյունաբերական ձեռնարկություններ։ Քաղաքի մոտ գտնվում է Սպլիտ քաղաքի միջազգային օդանավակայանը։
Պատմություն
Կաշտելան հիմնադրել են հույները Սպլիտ քաղաքի մերձակայքում, սակայն Հռոմեական կայսրության ժամանակ կորցրել է իր նշանակությունը և դարձել հանգստավայր, որտեղ բնակվում էին հռոմեացի վետերաններ։
Կայսրության փլուզումից հետո քաղաքը անցել է ձեռքից ձեռք՝ ճակատագիրը կիսելով հարևան Սպլիտ և Տրոգիր քաղաքների հետ։ Կաշտելան, մինչև 1420 թվականը եղել է Վենետիկի կազմում։ Վենետիկյան ժամանակահատվածում քաղաքում կառուցվել են հարուստ ընտանիքների բազմաթիվ ամրոցներ, որոնքից մի քանիսը պահպանվել են մինչև այսօր։
XV և XVI դարերում 16 կիլոմետրանոց ափամերձ հատվածում կառուցվել են 13 ամրոցներ՝ թուրքերից պաշտպանվելու համար։ Մինչև մեր օրերը պահպանվել են այդ ամրոցներից յոթը։
Ներկայումս քաղաքի հարևանությամբ գտնվող խոշոր արդյունաբերական Սպլիտ քաղաքը կորցրել է իր առողջարանային նշանակությունը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորվաթիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Սպլիտսկո Դալմատինսկա Կատեգորիա:Խորվաթիայի բնակավայրեր
Արտաշես Մկրտչյան
Արտաշես Միքայելի Մկրտչյան (1967 մարտի 19, Կիրով, Շուշիի շրջան - 1991 մարտի 25), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1967 թվականի մարտի 19-ին Շուշիի շրջանի Կիրով (այժմ՝ Հինշեն) գյուղում ։
Ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցը։ Ծառայել է Խորհրդային բանակի շարքերում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է գյուղում։ Արցախյան շարժման ակտիվ մասնակիցներից էր ։
1991 թվականի մայիսի 15-ին, մեծ եղբոր՝ Առնոյի հետ գերվել է ադրբեջանցիների կողմից։ 1992 թվականի սեպտեմբերի 18-ին ազատ է արձակվել։ Ծառայել է Շուշիի գնդում։ Ուներ ավագ լեյտենանտի զինվորական կոչում։ Զոհվել է 1996 թվականի հունվարի 7-ին, ավտովթարի հետևանքով, զինվորական պարտականությունները կատարելու ժամանակ։ Հետմահու պարգևատրվել է «Շուշիի ազատագրման համար» մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի մեկ դուստր։ Հանգչում է Շուշիի շրջանի Հին Շեն գյուղի գերեզմանատանը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1967 ծնունդներ Կատեգորիա:Մարտի 19 ծնունդներ Կատեգորիա:Հինշեն գյուղում ծնվածներ Կատեգորիա:1996 մահեր Կատեգորիա:Հունվարի 7 մահեր Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Համլետ Բադունց
Համլետ Արտաշեսի Բադունց (1972 փետրվարի 5, Ուխտաձոր - 1992 դեկտեմբերի 13, Ուխտաձոր), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1972 թվականի փետրվարի 5-ին Հադրութի շրջանի Ուխտաձոր գյուղում։ Ավարտել է գյուղի դպրոցը։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում, Մուրմանսկ քաղաքում ։
Զորացրվելուց հետո մտել է Արցախյան բանակի շարքերը։ Մասնակցել է մի շարք ազատագրական և պաշտպանական մարտերի։ Զոհվել է 1992 թվականի դեկտեմբերի 13-ին, Ուխտաձորում։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է հայրենի գյուղի գերեզմանատանը ։
Հնդեվրոպական լեզվաբանություն
Ձևավորման ընթացք
Որպես գիտություն ձևավորվել է XIX դ. 1-ին քառորդում, երբ արդեն բավական աշխատանք էր կատարվել հնդեվրոպական առանձին լեզուների ուսումնասիրության ուղղությամբ և կուտակվել էր փաստական բավարար նյութ այդ լեզուների ընդհանրությունները համակարգելու և դրանց ծագումնաբանական կապերը բացահայտելու համար։
Առաջին շրջան
Հնդեվրոպական լեզվաբանության զարգացման 1-ին շրջանում (XIX դ. սկզբից մինչև կեսերը) լույս են տեսել Ֆ. Բոպպի, Ռ. Ռասկի, Ա.Պոտտի աշխատությունները, որոնցում հեղինակներն անդրադարձել են տարբեր լեզուների ծագումնաբանական՝ քերականական, բառապաշարային ընդհանրություններին, որոշել հնդեվրոպական հիմնական լեզուները, խոսել դրանց մեկ ընդհանուր լեզվից ծագելու մասին։
Երկրորդ շրջան
Երկրորդ շրջանն ընդգրկում է XIX դ. կեսերից մինչև 70-ական թթ. կեսերը։ Եթե առաջին շրջանում լեզվաբանները համեմատության միջոցով ձգտել են պարզել լեզուների ծագումնաբանական ընդհանրությունները, ապա այս շրջանում նպատակ են դրել վերականգնել հնդեվրոպական լեզուների հիմքում ընկած ընդհանուր լեզուն («նախալեզու», «հիմք-լեզու»), նրա կառուցվածքն ու առանձնահատկությունները։ Տարբեր լեզվաբաններ տարբեր կերպ են պատկերացրել մեկ նախալեզվից մի քանի լեզուների առաջացումը և սրանց ու նախալեզվի փոխհարաբերությունը. Ա. Շլայխերն այն պատկերացրել է ծննդաբանական ծառի, Յ. Շմիդը՝ մեկ կենտրոնից հեռացող ալիքների («ալիքների տեսություն») տեսքով։
Երրորդ շրջան
Երրորդ շրջանում (XIX դ. վերջին քառորդը և XX դ. սկիզբը) ձևավորվել է երիտքերականական ուղղությունը, որի ներկայացուցիչները նպատակ են դրել պարզել ցեղակից լեզուների փոխհարաբերության մանրամասն պատկերը և որոշել այդ լեզուների պատմական զարգացման օրինաչափությունները։ Հնչյունական միավորների համեմատության ժամանակ երիտքերականներն առաջ են քաշել հնչյունական օրենքների՝ բացառություն չճանաչելու դրույթը, լեզվական նորակազմությունների բացատրության ժամանակ մեծ դեր են հատկացրել համաբանությանը։ Երիտքերականների ուսումնասիրության արդյունքներն ի մի են բերել հատկապես Կ. Բրուգմանը և Բ. Դելբրյուկը։ Ֆ. դե Սոսյուրը «Ուսումնասիրություն հնդեվրոպական լեզուների ձայնավորների նախնական համակարգի մասին» (1879) աշխատության մեջ, կիրառելով քննության համակարգային եղանակ, հնդեվրոպական լեզվի համար տեսականորեն առանձնացրել է իռացիոնալ հնչյուններ՝ «ձայնորդային գործակիցներ», որոնց գոյությունը հետագայում հաստատվում է նոր հայտնաբերված հնդեվրոպական լեզուների տվյալներով։ Ա. Մեյեն, զբաղվելով հնդեվրոպական տարբեր լեզվախմբերի ուսումնասիրությամբ, հատկապես մեծ ուշադրություն է դարձրել նախալեզվի բարբառային տարբերակվածության հարցին։ XX դ. սկզբում ընդլայնվել են հնդեվրոպական լեզվաբանության ուսումնասիրության նյութի շրջանակները՝ կապված խեթերենի, թոխարերենի և նոր հայտնաբերված հնդեվրոպական այլ լեզուների վերծանման, ինչպես նաև քիչ ուսումնասիրված իլլիրերենի, մեսապերենի, թրակերենի, փռյուգերենի նկատմամբ հետաքրքրության աճման հետ։ Հնդեվրոպական լեզվակառուցվածքի առանձին կողմերի ծագման ուսումնասիրության կապակցությամբ քննության նյութ են դառնում հնդեվրոպական լեզվի տարբեր մակարդակներում դրսևորվող արխաիկ երևույթները (Հ. Հիրտ)։ Առաջ է քաշվում հնդեվրոպական-սեմական ցեղակցության խնդիրը (Հ. Մյոլլեր, Ա. Կյունի)։
Չորրորդ շրջան
IV շրջանում (XX դ. 20-ական թթ. մինչև մեր օրերը) հնդեվրոպական լեզվաբանության ներկայացուցիչները շարունակում են աշխատանքը հնդեվրոպական նախալեզվի հնագույն տարրերի բացահայտման, միջլեզվաընտանիքային կապերի ուսումնասիրման ուղղությամբ։ Լեզուն որպես համակարգ դիտելը, ուսումնասիրման նորագույն մեթոդների, այդ թվում՝ տարածքային քննության սկզբունքների կիրառումը, հիմք են տալիս առաջ քաշելու նոր վարկածներ հնդեվրոպական լեզվական ընդհանրության բարբառային բաժանման, նախնական տեղաբաշխման, ընդհանրության ժամանակի, մյուս լեզվաընտանիքների հետ ունեցած կապերի և այլ հարցերի մասին։ Այս շրջանի աչքի ընկնող հնդեվրոպաբաններից են Է. Բենվենիստը, Ե. Կուրիլովիչը, Ֆ. Շպեխտը, Յ. Պոկոռնին, Վ. Պիզանին, Վ. Պորցիգը, Վ. Գեորգինը, Ջ. Բոնֆանտեն և ուրիշներ։
Կոբեկ-Մեյդան
Կոբեկ-Մեյդան, Կոբեկ-մեյդանի, Սախկալ-թութան, լեռնանցք Հայկական լեռնաշխարհում, Անտիպոնտական լեռնահամակարգում, Չարդակլու լեռնաշղթայի հարավային լանջերին, Երզնկա-Սեբաստիա ճանապարհին, Կամախ գյուղաքաղաքից 32-33 կմ հյուսիս։ Բարձրությունը 2110 մ։
Ավանդույթներ
Տաթևից Հալիձոր գնալիս Դավիթ Բեկը պատահում է Ֆաթալի-խանի օգնականին։ Սա ծաղրելով Դավթին, ասում է՝ «Դավիթ Բեկ, մորուքդ բռնիր նամազդ արա, վերջդ եկել է»։ Դավիթը պատասխանում է՝ «Մենք այսպիսի տեղերում ոչ նամազ ենք անում, ոչ էլ մորուք բռնում, ենք թրի կոթ ենք բռնում, տղամարդ ես դիմացիր»։ Ասում է, թուրը քաշում, վրա է տալիս խանի ձիավորներին, բոլորին կոտորում է, և դառնալով խանին, ասում՝ «Մորուքդ բռնիր, այ շուն, նամազդ արա, վերջդ եկել է»։ Եվ թռցնելով նրա գլուխը նետում է Որոտան գետի մեջ։ Դրանից հետո այդ ձորի անունը դնում են Սախկալ-թութան՝ Մորուսակալ   ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնանցքներ Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով
Ես սպանեցի մորս
«Ես սպանեցի մորս» (J'ai tué ma mère), կանադացի ռեժիսոր Քսավյե Դոլանի դեբյուտային կիսակենսագրական ֆիլմը, որտեղ նա կատարել է գլխավոր դերը։ Ֆիլմի պրեմիերան Քվեբեկում կայացել է 2009 թվականի հունիսի 5-ին, իսկ Ֆրանսիայում՝ նույն թվականի հուլիսի 15-ին։
Սյուժե
16-ամյա Յուբերը ապրում է իր մոր հետ Մոնրեալի արվարձանում։ Ֆիլմում պատմվում է մոր և որդու միջև տեղի ունեցող բազմաթիվ կոնֆլիկտների մասին, որոնք հասնում են հիվանդագին մակարդակի։ Ֆիլմն այն մասին է, թե ինչպես հարազատ մարդիկ կարող են պարադոքսալ հեռու լինել միմյանցից։
Այս ֆոնին դեռահասի կյանքում ի հայտ են գալիս առաջին սերը, հարկադրական քամինգ աութը, թմրանյութերը, կյանքում իր իրական տեղը գտնելու փորձերը…
Արտադրություն
Քսավյե Դոլանը գրել է իր ֆիլմի սցենարը, երբ եղել է 16 տարեկան ։ «Le Soleil» թերթի հարցազրույցում Դոլանը ասել է, որ ֆիլմը մասնակիորեն հիմնված է իր կենսագրության վրա ։
Նկարահանումների մի մասը Դոլնը ֆինասավորել է ինքնուրույն, իր կողմից ներդրումը կազմել է մոտ 175 հազար դոլար ։ Ֆիլմը ավարտելու համար նա ֆինանսական աջակցության նպատակով ստիպված է եղել դիմել երկու պետական ընկերությունների՝ Telefilm Canada և Société de développement des entreprises culturelles։ Սկզբում նա մերժվեց երկու ընկերությունների կողմից էլ, սակայն 2008 թվականի դեկտեմբերին SODEC-ը դրամական օժանդակություն տրամադրեց ։ Ֆիլմի ընդհանուր բյուջեն կազմել է 800 հազար դոլար ։
Մի քանի դրվագներում ֆիլմը ունի ընդհանրություններ Ֆրանսուա Տրյուֆոյի (նույնպես դեբյուտային) «400 զարկ» ֆիլմի հետ։ Այդ ֆիլմի պաստառը կարճ ժամանակով հայտնվում է «Ես սպանեցի մորս» ֆիլմի մի դրվագում։
Մրցանակներ
Քսավյե Դոլանը 2009 թվականի Կաննի կինոփառատոնում ստացել է երեք մրցանակ․ Ֆիլմը նաև պարգևատրվել է հետևյալ մրցանակներով․
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2009 ֆիլմեր Կատեգորիա:Կանադական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆրանսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:2000-ականների դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Կանադական ֆիլմեր
Գագիկ Սահակյան
Գագիկ Հրաչիկի Սահակյան (1973 փետրվարի 7, Ստեփանակերտ - 1991 դեկտեմբերի 28, Ստեփանակերտ), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1973 թվականի փետրվարի 7-ին Ստեփանակերտ քաղաքում։ Սովորել է թիվ 9 միջնակարգ դպրոցում։ Մասնագիտությամբ խոհարար էր։ Աշխատել է Ստեփանակերտի «Մալիշ» սրճարանում ։
Կամավորագրվել է Արցախյան շարժմանն ու զինված պայքարին, մասնակցել Կրկժանի համար մղված մարտերին։ Զոհվել է 1991 թվականի դեկտեմբերի 28-ին, Ջանհասանից հրետակոծության ժամանակ, Ստեփանակերտում։ Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1973 ծնունդներ Կատեգորիա:Փետրվարի 7 ծնունդներ Կատեգորիա:Ստեփանակերտ քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:1991 մահեր Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 28 մահեր Կատեգորիա:Ստեփանակերտ քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Շալանկոն
Շալանկոն (Chalencon), համայնք Ֆրանսիայի Օվրեն-Ռոն-Ալպեր մարզի Արդեշ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 313 մարդ, բնակչության խտությունը` 33.16 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 9.44 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 480 կմ հարավ, Լիոն քաղաքից` 105 կմ հարավ, Պրիվա քաղաքից` 16 կմ հյուսիս։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 193 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 131-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 62։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 67,9 %։ 131 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 108 անձ (62 տղամարդ և 46 կին)։ Գործազուրկ են եղել 23 անձ (6 տղամարդ և 17 կին)։ 62 անաշխատունակներից 9-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 39-ը` թոշակառուներ, իսկ 14-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Շոմբո համայնք
Շոմբո համայնք (Ֆրանսերեն՝ Commune de Shombo), մեկն է Բուրունդիի Հանրապետության 117 համայնքներից։ Մտնում է Կարուզի շրջանի մեջ՝ որպես համայնք ։ Այն Կարուզի շրջանի յոթ համայնքներից մեկն է։ Համայնքի կենտրոնը Շոմբո փոքր քաղաքն է։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Կարուզի շրջանի բնակավայրեր
Իսլամական Կահիրե
Իսլամական Կահիրե (قاهرة المعز), պատմական թաղամաս Եգիպտոսի ներկայիս մայրաքաղաքի կենտրոնում, միջնադարյան ամրոց։