cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
(8648) Սալիքս
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,261552 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,7165 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8066 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1242,25 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,289797 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,69° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1989 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էրիկ Էլստի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Էքստրեմոֆիլներ
Մորֆոլոգիա
Հայտնի Էքստրեմոֆիլների մեծ մասը մանրէներ են։ Արխեյներ տիրույթում պարունակում է հայտնի օրինակներ, սակայն էքստրեմոֆիլները առկա են բակտերիաների և արխեյների բազմաթիվ և բազմազան գենետիկ գծերի մեջ։ Բացի այդ, սխալ է օգտագործել «էքստրեմոֆիլ» տերմինը նկարագրելու բոլոր արխեյները, քանի որ նրանցից որոշները մեզոֆիլներն էին։ Բացի այդ, ոչ բոլոր էքստրեմոֆիլներն են միաբջիջ։
Դասակարգում
Պոլիէքսթրեմոֆիլը, որը բնակվում է լեռան գագաթին կարող է լինել ճառագայթադիմացկուն էքսերոֆիլ, պսիքսոֆիլ և օլիգոտրոֆիկ օրգանիզմի կողմից։ Պոլիէքսթրեմոֆիլները հայտնի են ինչպես բարձր, այնպես էլ ցածր մակարդակներ տեղափոխելու իրենց ունակությամբ (ջրածնային ցուցանիշ) :
Պայմաններ
Ացիդոֆիլներ, նշանակում է օրգանիզմ, որն ունի օպտիմալ աճ 3 կամ ավելի ցածր pH մակարդակներում։
Ալկալիֆիլներ, 9 կամ ավելի բարձր pH մակարդակներում օպտիմալ աճ ունեցող օրգանիզմ։
Թանթռնիկ դառն
Թանթռնիկ դառն , թանձրատերևազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։
Էքստրեմոֆիլներ
Պայմաններ
Անաէրոբ օրգանիզմները օրգանիզմ է, որը չի պահանջում թթվածին աճի համար, օրինակ՝ «Սպինոլոիքուսն։ Գոյություն ունի երկու ենթատեսակ՝ ֆակուլտատիվ անաէրոբ և պարտադիր անաէրոբ։ Ֆակուլտատիվ անաէրոբները կարող են հանդուրժել անաէրոբ և աերոբ պայմանները. սակայն, պարտադիր անաէրոբը կմահանա նույնիսկ փոքր քանակությամբ թթվածնի առկայության դեպքում։
Թանթռնիկ դառն
Նկարագրություն
5-15 սմ բարձրությամբ, սողացաղ կոճղարմատով բազմամյա խոտաբույս է։ Նստադիր մսոտ ձվաձև տերևները դասավորված են հերթադիր բազմաթիվ ցողունների վրա։ Վերին տերևների անութներում աճում են դեղին հնգանդամ ծաղիկները՝ առաջացնելով վահանիկաձև ծաղկաբույլեր։ Առէջները տեղադրված են երկու շրջաններով։ Պտուղը կազմված է աստղաձև դասավորված հինգ տերևապտուղներից ։
Էքստրեմոֆիլներ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բակտերիաներ Կատեգորիա:Մանրէներ
Թանթռնիկ դառն
Տարածվածություն
Աճում է նախալեռնային և ստորին լեռնային գոտիների չոր քարքարոտ լանջերին։ Հանդիպում է Գեղարքունիքի մարզում։ Թունավոր բույս է ։
Նշանակություն
Բուժական նպատակներով օգտագործվում է բույսի վերգետնյա մասը։ Որոշ դեպքերում բույսի պատրաստուկներն օգտագործում են ուռուցքների, նորագոյացությունների բուժման նպատակով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր Կատեգորիա:Ծածկասերմեր Կատեգորիա:Թանձրատերևազգիներ Կատեգորիա:Խոտաբույսեր Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ
Կլեմենտինա Չերչիլ
Կլեմենտինա Օգիլվի Սփենսեր-Չերչիլ, բարոնուհի Սփենսեր-Չերչիլ (Clementine Ogilvy Spencer-Churchill, Baroness Spencer-Churchill, օրիորդական ազգանունը՝ Հոզիեր, ), Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Ուինսթոն Չերչիլի կինը։ Բրիտանական կայսրության Մեծ խաչի միաբանության տիկին է։
Կենսագրություն
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում եղել է «Ռուսաստանի Կարմիր խաչի հիմնադրամի» ("Aid to Russia Fund") նախագահ, որը գործել է 1941-1951 թվականներին և մեծ օգնություն է ցուցաբերել Խորհրդային միությանը դեղամիջոցներով, հիվանդանոցների համար սարքավորումներով, սննդով ։ Ամբողջ պատերազմի ընթացքում տիկին Չերչիլի «Ռուսաստանի օգնության հիմնադրամը» ընդհանուր առմամբ հավաքել է ավելի քան 8 միլիոն բրիտանական ֆունտի արժեքով միջոցներ (այժմյան փողերով մոտավորապես 200 միլիոն)։
1945 թվականի մարտին խորհրդային Կարմիր խաչի հրավերով Կլեմենտինա Չերչիլն ժամանել է ԽՍՀՄ և այցելել Լենինգրադ, Ստալինգրադ, Դոնի Ռոստով, Կիսլովոդսկ, Պյատիգորսկ, Օդեսա, Յալթա և այլ քաղաքներ։ Ղրիմից Օդեսայով Կլեմենտինա Չերչիլը գնացել է Մոսկվա, որտեղ նրան պարգևատրել են Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով, այստեղ նա նշել է Հաղթանակի օրը ։
Կլեմետինա Չերչիլը մայիսի 9-ին մոսկովյան ռադիոյով հանդես է եկել Չերչիլի բաց ուղերձով՝ ուղղված Ստալինին ։
Թաղվել է Բլեյդոնի Սուրբ Մարտինի եկեղեցու գերեզմանոցում (Օքսֆորդշիրի կոմսություն) ամուսնու, երեխաների և մյուս Չերչիլների կողքին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուինսթոն Չերչիլ Կատեգորիա:20-րդ դարի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:20-րդ դարի բրիտանացիներ Կատեգորիա:Բրիտանացի ազնվականներ Կատեգորիա:Անգլիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Բրիտանացի բարեգործներ
Ռայսկոե (գյուղ, Կոնստանտինովսկի շրջան)
Ռայսկոե (Райське), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Կոնստանտինովսկիում։
2001 թվականի տվյալներով Ռայսկոե գյուղում բնակվում էր 83 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Կոնստանտինովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Բլեոմիցին
Բլեոմիցին՝ քաղցկեղի բուժման  համար օգտագործվող դեղորայք ։ Այն օգտագործվում է հետևյալ քաղցկեղների բուժման համար՝ Հոջկինի լիմֆոմա, ոչ հոջկինյան լիմֆոմա, տեստիկուլյար քաղցկեղ, ձվարանի քաղցկեղ և արգանդի վզիկի քաղցկեղ ։  Այն հիմնականում կիրառվում է այլ հակաքաղցկեղային դեղամիջոցների հետ համատեղ  և կիրառվում է ներերակային, ներմկանային  կամ ենթամաշկային ։ Այն կարելի է նաև ներարկել կրծքավանդանի խոռոչ, քաղցկեղի հետևանքով թոքերի շուրջ հեղուկի կուտակման կանխման նպատակով, չնայած տալկը ավելի ճիշտ ընտրություն է ։
Հաճախակի առաջացող կողմնակի էֆեկտներ են տենդը, քաշի կորուստը, փսխումը և ցանը ։ Կարող է առաջանալ ծանր անաֆիլաքսիկ շոկ ։  Այն նաև կարող է առաջացնել թոքերի բորբոքում (պնևմոնիտ), որը իր հերթին կարող է պատճառ դառնալ թոքերի ֆիբրոզի ։ Խորհուրդ է տրվում մի քանի շաբաթը մեկ կատարել կրծքավանդանի ռենտգեն հետազոտություն վերահսկելու համար ։ Հղիության ժամանակ բլեոմիցինի կիրառումը կարող է ունենալ վնասակար ազդեցություն երեխայի վրա ։ Ենթադրվում է, որ ազդեցության մեխանիզմը ԴՆԹ շղթայի սինթեզի արգելակումն է ։
Բլեոմիցինը հայտնաբերվել է 1962թ.-ին ։  Այն ԱՀԿ-ի հիմնական դեղերի ցանկում է, որպես ամենաէֆեկտիվ և անվնաս դեղամիջոց, որն անհրաժեշտ է առողջապահական համակարգին ։ Այն հասանելի է, որպես ջեներիկ դեղամիջոց:  Զարգացող երկրներում դրա մեծածախ գինը տատանվում է $14-ից $78 մեկ դոզայի համար ։ Այն ստացվում Streptomyces verticillus բակտերիայից ։
Քաղցկեղ
Բլեոմիցինը հիմնականում օգտագործվում է քաղցկեղի բուժման համար ։  Այն ներառում է տեստիկուլյար քաղցկեղը, ձվարանի քաղցկեղը, Հոջկինի լիմֆոման և հազվադեպ ոչ Հոջնիկյան լիմֆոման ։ Այն կիրառվում է ներերակային, միջմկանայի կամ ենթամաշկային ներարկմամբ ։
Այլ կիրառություններ
Այն օգտագործվում է ներկրծքային, պլևրալ էֆուզիան կանխելու նպաակով, որը կարող է առաջանալ քաղցկեղի հետևանքով ։  Չնայած պլևրոդեզի (պլևրայի արհեստական կպումներ) համար ավելի ցանկալի է տալկի կիրառումը ։
Չնայած այն շատ էֆեկտիվ է բակտերիալ ինֆեկցիաների դեմ, դեղի տոքսիկությունը սահմանափակումը է իր կիրառումը ։
Կողմնակի ազդեցություններ
Ամենահաճախակի հանդիպողը գրիպանման սիմպտոմներն են նաև հանդիպում է տենդ, ցան, դերմատոգրաֆիզմ, հիպերպիգմենտացիա, ճաղատություն, սարսուռ և Ռեյնոյի համախտանիշ։ Ամենավտանգավոր բարդությունը թոքերի ֆիբրոզն է, որը հանդիպում է մեծ դոզաներով բուժման ժամանակ։ Մի տեսության համաձայն բլեոմիցինը մեծացնում է զգայունությունը թթվածնային թունավորման նկատմամբ և վերջին հետազոտությունները ցույց են տվել IL-18 և IL-1 բետա նախաբորբոքային ցիտոկինների դերը բլեոմիցինով ինդուկցված թոքերի վնասվածքի առաջացման մեջ ։ Եթե հիվանդին անհրաժեշտ է ընդհանուր անզգայացում, ապա անէսթեզիոլոգին հարկավոր է զգուշացնել նախկինում բլեոմիցինի օգտագործման մասին։ Բլեոմիցինի թթվածնային զգայունության և տեսականորեն ֆիբրոզի ռիսկի բարձրացման պատճառով, վիճելի է, արդյոք բուժումից հետո կարելի է մասնակցել սկուբա դայվինգի ։
Ազդեցության մեխանիզմ
Բլեոմիցինը առաջացնում է ԴՆԹ շղթաների քայքայում ։ Որոշ հետազոտություններ ցույց են ալիս, որ այն կանխում է թիմիդինի միացումը ԴՆԹ շղթային։ Արհեստական պայմաններում ԴՆԹ-ի ճեղքումը կախված է թթվածնից և մետաղական օքսիդներից։ ԴՆԹ շղթայի ճեղքման կոնկրետ մեխանիզմը հայտնի չէ, բայց կա կարծիք, որ բլեոմիցինը խելատացնում է մետաղական իոնները (մասնավորապես երկաթի), առաջացնելով կեղծ ֆերմենտ, որը ռեակցիայի մեջ է մտնում թթվածնի հետ, առաջացնում է գերօքսիդ և հիդրօքսիդ ազատ ռադիկալներ, որոնք էլ ճեղքում են ԴՆԹ-ի պարույրը։ Մեկ այլ հիպոթեզի համաձայն բլեոմիցինը կապվում է ԴՆԹ-ի կոնկրետ հատվածում և հիմքից դուրս է մղում ջրածնի ատոմին, որի հետևանքով առաջանում է ԴՆԹ պարույրի քայքայում, քանի որ տեղի է ունենում Կրիգեի ռեակցիա կամ ալկալի լաբիլ վնասվածք ։ Բացի այդ, այս կոմպլեքսները մասնակցում են նաև լիպիդների պերօքսիդացմանը և բջջային այլ մոլեկուլների օքսիդացմանը։ Այդ իսկ պատճառով, Հոջկինի լիմֆոմայի բուժման ժամանակ բլեոմիցինը օգտգործվում է դոքսոռուբիցինի հետ համատեղ, քանի որ ԴՆԹ-ի վրա իրենց էֆեկտները գումարվում են, որովհետև բլեոմիցինը ինտերկալյացիայի է ընթարկում ԴՆԹ-ի շղթան, ինչպես նաև ազդում է տոպոիզոմերազ II ֆերմենտի վրա։
Բիոսինթեզ
Բլեոմիցինը ոչ ռիբոսոմալ պեպտիդ է, այսինքն պեպտիդ-պոլիկետիդ բնական հիբրիդային միացություն է։ Բլեոմիցին ագլիկոնի համար հիմք հանդիսացող պեպտիդ/պոլիպետիդ/պեպտիդը սինթեզվում է բլեոմիցին սինթետազի կողմից, որը կազմված է ոչ ռիբոսոմալ պեպտիդ սինթետազ (NRPS) և պոլիկետիդ սինթետազ (PKS) մոդուլներից։ Ոչ ռիբոսոմալ պեպտիդները սինթեզվում են ամինաթթուներից և կարբոնաթթուներից NRPS և PKS-ի միջոցով։ NRPS և PKS ունեն ազդեցության նման մեխանիզմներ։
Բլեոմիցին ագլիկոնի կենսասինթեզը կարելի է ներկայացնել 3 փուլով՝
1.  NRPS միջնորդված P-3A-ի սինթեզ Սեր, Ասն, Հիս և Ալա
2.  PKS-ով միջնորդված P-3A-ի երկարեցում մալոնիլ CoA և ԱդոՄեթ-ի հետ միանալով, որի արդյունքում սինթեզվում է P-4
3.  NRPS միջնորդված P-4-ի երկարեցում Տրե-ի հետ միանալով, արդյունքում սինթեզվում է P-5, որը հետագայում նույնպես երկարում է միանալով β-Ալա, Ցիս and Ցիս-ի հետ, որպեսզի սինթեզվի P-6m։
Բլեոմիցինի կենսասինթեզը ավարտվում է ագլիկոնների գլիկոլիզացմամբ։ Բլեոմիցինի բնական ծագման անալոգները պարունալում են երկու կամ երեք շաքարի մոլեկուլներ, գնահատվել է դրանց ԴՆԹ ճեղքող հատկությունը ,
Հետազոտություններ
Բլեոմիցինը կիրառվում է մկների մոտ թոքային ֆիբրոզի ինդուկցման ուսումնասիրության մեջ ։
Կառլոս Ալազրակի
Կառլոս Ալազրակի, ամերիկացի դերասան, կատակերգու, հնչյունավորման դերասան, հազվադեպ հանդես է գալիս որպես սցենարիստ, ռեժիսոր և պրոդյուսեր։ Հանդիսատեսին առավել հայտնի է «Ռինո 911» սերիալից, որտեղ 5 տարում նկարահանվել է 73 էպիզոդներում, ինչպես նաև «Կախարդական ծնողները» մուլտսերիալից (100 էպիզոդ 13 տարում)։ Դերասանի հնչյունավորած մուլտֆիլմերի մեծ մասը ստեղծել է Nickelodeon ալիքը։
Կենսագրություն
Կառլոս Ջեյմի Ալազրակին ծնվել է 1962 թվականի հուլիսի 20-ին Յոնքերս քաղաքում (նահանգ Նյու Յորքում), չնայած բազմաթիվ աղբյուրներում որպես նրա ծննդավայր նշվում է երկրի հակառակ կողմում գտնվող Կալիֆոռնիա նահանգի Սակրամենտո քաղաքը։ Անգլերեն Վիքիպեդիայի խմբագիրների շրջանում եղած հակասությունների պատճառով Ալազրակին այդ հարցին ի պատասխան ասել է, որ իրականում ինքը ծնվել է Նյու Յորքի Յոնքերս քաղաքում, ինչից կարճ ժամանակ հետո տեղափոխվել է Հյուսիսային Կալիֆոռնիա և մեծացել Կալիֆոռնիայի Կոնկորդ քաղաքում ։
Նրա ծնողներից մեկը արգենտինա-ամերիկացի էր, իսկ երկրորդը՝ արգենտինա-հրեա ։ Կառլոսի ծունդից կարճ ժամանակ անց նրա ընտանիքը տեղափոխվում է Կալիֆոռնիայի Կոնկորդ քաղաք։ 1982 - 1986 թվականներին դերասանը սովորել է Սակրամենտո նահանգի Կալիֆոռնիական համալսարանում։ 1993 թվականին Սան Ֆրանցիսկոյում տեղի ունեցող միաջազգային կատակերգական մրցույթում գրավել է առաջին հորիզոնականը։ Այդ հաղթանակի համար ստանալով բավական խոշոր դրամական պարգև, Ալազրակին տեղափոխվել է Լոս Անջելես, որտեղ զբաղվել է դերասանի և հնչյունավորման դերասանի իր կարիերայով ։
Ալազրակին իր կարիերան սկսել է 1993 թվականին, երբ դերասանի ձայնը առաջին անգամ հնչում է հեռուստաէկրաններից․ նա հնչյունավորել է Վալլաբի Ռոկկոյին, Սպանկի շանը և մի քանի երկրորդական կերպարների «Ռոկկոյի նոր կյանքը» մուլտսերիալում ։ 1994 թվականին թողարկվել է Rocko's Modern Life: Spunky's Dangerous Day տեսախաղը, որտեղ նա հնչյունավորել է նույն Ռոկկոյին։ Հանդիսատեսը Ալազրակիին առաջին անգամ տեսել է էկրանին 1997 թվականին, երբ նա կատարել է վարորդի էպիզոդիկ դեր «Մարդիկ, որոնք իրենց վատ են պահում» սերիալում։ 1998 թվականին դերասանը կատարել է նորամուտը լայն էկրանին, կատարելով Թոնի Մանտանայի դերը «Աստծո Որդի» ֆիլմում։
2010 թվականին դարձել է «Ակումբ» վեբ-սերիալի գլխավոր դերասանների ստեղծողներից մեկը, որը թողարկվել է 2010 թվականի նոյեմբերին ։ Սերիալի ստեղծմանը մասնակցել են Ջիլ Միշել Մելեանը, Դեբռա Ուիլսոնը, Ջոնի Ա․ Սանչեսը, Լորի Ալանը և Դին Նորրիսը, իսկ 2013 թվականին հնչյունավորել է կոլումբիացի թմրավաճառի՝ «Մելինդի Խիլլ» վեբ-սերիալի էպիզոդներից մեկում՝ Romantic Encounters ։
Արտաքին հղումներ
* Карлос Алазраки на сайте ''comediansusa.com
Հարություն Քեհեյան
Հարություն Լևոնի Քեհեյան, հայ ֆուտբոլիստ, հարձակվող, կիսապաշտպան։ Սպորտի վաստակավոր վարպետ։ Հայաստանի վաստակավոր մարզիչ ։
Կենսագրություն
Հարություն Քեհեյանը ծնվել է 1930 թվականին Աթենքում։ 1946 թվականին հայրենդարձել է։ ԽՍՀՄ բարձրագույն խմբում հանդես է եկել Երևանի «Դինամո» (1949-1950 ), Մոսկվայի «Սպարտակ» (1955), Երևանի «Դինամո (1960-1961, հետագայում` «Արարատ» ) թիմերում։ Երևանյան թիմերի կազմերում մասնակցել է 87 խաղի, դարձել 9 գոլի հեղինակ։ Եղել է ԽՍՀՄ գավաթի 1954 թվականի եզրափակչի մասնակից։ Չեմպիոն և գավաթակիր Երևանի «Արարատի» մարզչական շտաբում ։ 1971-1973 թվականներին ԽՍՀՄ փոխչեմպիոն, չեմպիոն և գավաթակիր Երևանի «Արարատի» մարզչական կազմում։ Հաջողությամբ աշխատել է հանրապետության պատանեկան թիմերում։ 1975 թվականից եղել է «Հրազդան» մարզադաշտի տնօրենը։
Էվեներեն
Էվեներենը Տունգուսական լեզու է, հայտնի է նաև Լամութերեն, Էբեներեն անուններով։ Այս լեզվով խոսում են հիմնականում Ռուսական հեռավոր արևելքում։ Պատկանում է Տունգուսական լեզուների ընտանիքի հյուսիսային ճյուղի լեզուներին։ Լեզվակիրների քանակը 2010 թվականի տվյալների կազմում է 5,700։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի լեզուներ Կատեգորիա:Մեռնող լեզուներ
Ռիբա Ռոժա դե Էբրո
Ռիբա Ռոժա դե Էբրո (Riba-roja de Ebro, Riba-roja d'Ebre), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Տառագոնա պրովինցիայում (Կատալոնիա ինքնավար համայնքում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Րիբերա դ,Էբրե շրջանում։ Տարածքը կազմում է 99.1 կմ²։ Բնակչությունը՝ 1336 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Դայք
Դայք (dike, dyke՝ քարե պատ), զուգահեռ մակերևույթներով սահմանափակված ներծին մարմին, որը ներփակող ապարներում տեղադրվում Է հիմնականում մեծ թեքությամբ՝ ուղղաձիգ կամ զուգահեռ կրկնվող տեկտոնական ճեղքերում։ Բնորոշվում Է խիստ բազմազան կազմությամբ՝ գերհիմնայինից մինչև թթու։ Դայքերը բնորոշվում են մեծ և փոքր երկարությամբ, խորությամբ և համեմատաբար փոքր հզորությամբ։ Ըստ տեղադրվածության լինում են՝ ճառագայթաձև, միմյանց նկատմամբ զուգահեռ, օղակաձև, կիսաօղակաձև և հիմնականում գծային։ Հայաստանի բնատարածքը բարդեցված է տարբեր երկարության, հզորության ու տարբեր ապարագրական կազմության տարահասակ դայքերով։ Փոքր Կովկասի, Հայաստանի կառուցվածքամետաղագոյացման գոտիներում, հանքային շրջաններում, հանքային դաշտերում, հանքավայրերում դայքերը երբեմն հանդիսանում են տարատեսակ օգտակար հանածոների (պղինձ-հրաքարային ոսկեբեր, բազմամետաղային ոսկեբեր, պղինձ-մոլիբդենային, ոսկի-սուլֆիդային և այլն) որոնողական նախադրյալ։
Կատեգորիա:Ինտրուզիաներ
Անձնական տվյալների պաշտպանություն
Անձնական տվյալների պաշտպանությունն իրավական, կազմակերպչական և/կամ տեխնիկական միջոցառումների ամբողջություն է, որն ուղղված է մարդու անձնական (մարդուն նույնականացնող կամ նույնականացման հնարավորություն տվող) տվյալների պաշտպանությանը։ Անձնական վյալների պաշտպանության իրավունքը կոնվենցիոն և սահմանադրական իրավունք է, որը միտված է անձնական տվյալների պաշտպանությանը։
(8649) Ջուգլանս
(8649) Ջուգլանս (Juglans), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1989 թվականի սեպտեմբերի 26-ին Էրիկ Էլստի կողմից Լա Սիլյայում ։
Անձնական տվյալների պաշտպանություն
Անձնական տվյալների պաշտպանության դեպքում խոսք է գնում ոչ թե, ոչ այնքան և ոչ միայն անձնական տվյալները գաղտնի պահելու, այլ անձնական տվյալների հետ բարեխղճորեն վարվելու մասին։ Հիմնականում հենց այդ առանձնահատկությամբ է անձնական տվյալների պաշտպանության իրավունքը տարբերակվում մասնավոր և ընտանեկան կյանքի անձեռնմխելիության իրավունքից : Ըստ այդմ, անձնական տվյալների պաշտպանության իրավունքն ավելի լայն է. ներառում է նաև անձնական և ընտանեկան կյանքը, սակայն չի սահմանափակվում դրանով, այլ ներառում է անձնական տվյալների պաշտպանությունը ցանկացած ոլորտում։ Անձնական տվյալների պաշտպանության հետ կապված հարաբերությունները կարգավորվում են ինչպես ներպետական, այնպես էլ միջազգային իրավական ակտերով։ Հայաստանում անձնական տվյալների պաշտպանության ոլորտը կարգավորում են Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությունը, «Անձնական տվյալների պաշտպանության մասին» Հայաստանի օրենքը, անձնական տվյալների պաշտպանության լիազոր մարմնի որոշումները, ուղեցույցները և խորհրդատվական որոշումները, ինչպես նաև այլ նորմատիվ և ենթաօրենսդրական իրավական ակտեր։
(8649) Ջուգլանս
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,2063 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9585 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,4541 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1197 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,300751 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 5,9° անկյուն։
Անձնական տվյալների պաշտպանություն
Անձնական տվյալների պաշտպանության իրավունքին վերաբերող հիմնական միջազգային փաստաթղթերից է «Անձնական տվյալների ավտոմատացված մշակման դեպքում անհատների պաշտպանության մասին» Եվրոպայի Խորհրդի կոնվենցիան (1981 թվական), որը կոչվում է նաև 108 կոնվենցիա ։  Եվրոպայի խորհրդի բոլոր անդամները վավերացրել են պայմանագիրը։ Հայաստանում ուժի մեջ է մտել 2012 թվականի սեպտեմբերի 1-ին։ 2018 թվականի արձանագրությամբ 108 կոնվենցիան էական փոփոխությունների ենթարկվեց, և արդիականացված կոնվեցիան սկսեց կոչվել 108+ կոնվենցիա ։  Կոնվենցիան փոփոխող արձանագրությունը (108+ կոնվենցիան) Հայաստանը ստորագրել է  2019 թվականի հոկտեմբերի 2-ին։ Անձնական տվյալների պաշտպանության ոլորտում հիմնական միջազգային փաստաթղթերից է նաև ԵՄ Տվյալների պաշտպանության ընդհանուր կանոնակարգը (General Data Protection Regulation (GDPR)) : Անձնական տվյալների պաշտպանության իրավունքը ապահովում է անձնական տվյալների պաշտպանության լիազոր մարմինը։ Հայաստանում անձնական տվյալների պաշտպանության լիազոր մարմինը Անձնական տվյալների պաշտպանության գործակալությունն է։
(8649) Ջուգլանս
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1989 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էրիկ Էլստի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Անձնական տվյալների պաշտպանություն
Անձնական տվյալների պաշտպանության միջազգային օրը նշվում է ամեն տարի հունվարի 28-ին։
Անձնական տվյալների պաշտպանության հիմնական հասկացությունները
Անձնական տվյալ է ֆիզիկական անձին վերաբերող ցանկացած տեղեկություն, որը թույլ է տալիս կամ կարող է թույլ տալ ուղղակի կամ անուղղակի կերպով նույնականացնել անձի ինքնությունը (օրինակ՝ անուն, ազգանուն, նույնականացման քարտի համար, հեռախոսահամար, նկար, բնակության հասցե, տարիք և այլն) :Այսպես, անձնական տվյալ է այն տեղեկությունը, որը վերաբերում է ֆիզիկական անձին, այսինքն մարդուն վերաբերող տվյալներն են, որ համարվում են անձնական։ Անձնական տվյալները կարող են լինել այնպիսին, որոնց միջոցով կարող են  ուղղակիորեն նույնականացնել մարդուն. օրինակ՝ մարդու լուսանկարը։ Անձնական տվյալները կարող են լինել նաև այնպիսին, որոնք կարող են թույլ տալ մարդուն նույնականացնել անուղղակիորեն։ Այս դեպքում անձնական տվյալն անհրաժեշտ կլինի համադրել այլ տեղեկությունների հետ նույնպես ։
Այն անձը, ում վերաբերում են անձնական տվյալները, կոչվում է տվյալների սուբյեկտ :Այս համատեքստում պետք է առավել ուշադրություն դարձնել երեխայի անձնական տվյալների սուբյեկտ հասկացությանը և պետք է նկատի ունենալ,որ երեխայի անձնական տվյալների սուբյեկտը հենց երեխան է, այլ ոչ ծնողը կամ օրինական ներկայացուցիչը՝ անկախ երեխայի տարիքից, ֆիզիկական և մտավոր զարգացվածությունից, իրավագիտակցության մակարդակից։ Ընդ որում, պետք է հաշվի առնել, որ թեև երեխա է համարվում տասնութ տարին չլրացած անձը (18 տարին լրանալու դեպքում անձը դադարում է երեխա համարվելուց և դուրս է գալիս ծնողական խնամքից),  սակայն անձնական տվյալների պաշտպանության ոլորտում 16 տարին լրացած երեխան անձնական տվյալների պաշտպանության իրավունքով սահմանված իր իրավունքներն անձամբ է իրականացնում և կարող է ամբողջությամբ ինքնուրույն կայացնել իր անձնական տվյալների մշակման վերաբերյալ որոշումներ ։
Անձնական տվյալների ուղեփակում է անձնական տվյալները հավաքելու կամ ամրագրելու կամ համակարգելու կամ փոխանցելու կամ օգտագործելու հնարավորության ժամանակավոր կասեցումը ։
Անձնական տվյալների ոչնչացում է այն գործողությունը, որի արդյունքում հնարավոր չէ վերականգնել տեղեկատվական համակարգում առկա անձնական տվյալների բովանդակությունը ։
Անձնական տվյալներ մշակող է պետական կառավարման կամ տեղական ինքնակառավարման մարմին, պետական կամ համայնքային հիմնարկ կամ կազմակերպություն, իրավաբանական կամ ֆիզիկական անձ, որը կազմակերպում և (կամ) իրականացնում է անձնական տվյալների մշակում ։ Այսպես, անձնական տվյալներ մշակող կարող են լինել բոլորը՝ և՛ մարդիկ, և՛ մասնավոր կազմակերպությունները, և՛ պետական մարմինները, և՛ տեղական ինքնակառավարման մարմինները։ Անձնական տվյալներ մշակող համարվելու չափանիշը հետևյալն է. մշակողը պետք է կամ իրականացնի կամ կազմակերպի անձնական տվյալների մշակումը։ Անձնական տվյալներ մշակողն է սահմանում անձնական տվյալների մշակման նպատակը և պայմանները, որոշում, թե ինչ անձնական տվյալներ և ինչպես պետք է մշակվեն, և մշակում է սեփական նպատակներին հասնելու նկատառումներով։ Նման որոշումներ կայացնողն էլ կոնկրետ դեպքում կհամարվի անձնական տվյալներ մշակող, իսկ մշակողի անունից և մշակողի հանձնարարությամբ տվյալների մշակում փաստացի կատարողը կհամարվի տվյալներ մշակողի լիազորված անձ ։
Անձնական տվյալների տեսակները
Անձնական տվյալները բաժանվում են տեսակների՝ ըստ այնպիսի չափանիշների, որոնք ընդհանուր և բնորոշ են անձնական տվյալների մի խմբի համար։
Անձնական կյանքի տվյալներ. անձնական կյանքի տվյալներ են մարդու անձնական կյանքի, ընտանեկան կյանքի, ֆիզիկական, ֆիզիոլոգիական, մտավոր, սոցիալական վիճակի վերաբերյալ կամ նման այլ տեղեկությունները ։ Անձնական կյանքի տվյալներն այնպիսի տեղեկություններ են, որոնք կապված են մարդու առօրյայի, կյանքի ընթացքի, կյանքի հանգամանքների և պայմանների, ընտանիքի, ամուսնության կամ ամուսնալուծության հանգամանքների, կենցաղի և, առհասարակ, մարդու անհատականության հետ։ Անձնական կյանքի տվյալները մարդու մասին այնպիսի տեղեկություններ են, որոնց մարդը սովորաբար չի ցանկանում հաղորդակից դարձնել ուրիշներին։ Դա մարդու կյանքի այն մասն է, որը, ի տարբերություն մարդու հանրային կյանքի, անձեռնմխելի է շրջապատի համար։ Այդ է պատճառը, որ անձնական կյանքի տվյալները հավակնում են լինել անձնական կյանքի գաղտնիք, և պատահական չէ, որ անձնական կյանքի անձեռնմխելիության իրավունքը ամրագրված է երկրի հիմնարար օրենքում՝ Սահմանադրությունում ։
Անձնական կյանքի տվյալները, կենսաչափական անձնական տվյալները և հատուկ կատեգորիայի անձնական տվյալներն առանձնացվել են՝ այնպիսի առանձնահատկություններից ելնելով, ինչպիսիք են զգայունությունը և առանձնահատուկ ուշադրության անհրաժեշտությունը։ Սակայն մարդու վերաբերյալ այն տեղեկությունները, որոնք չեն մտնում նշված տեսակներից որևէ մեկի մեջ, միևնույն է, շարունակում են լինել անձնական տվյալներ։ Անձնական տվյալները չեն նույնանում գաղտնիք հանդիսացող տեղեկությունների հետ, իսկ անձնական տվյալը, այդ թվում՝ անձնական կյանքի, կենսաչափական կամ հատուկ կատեգորիայի տվյալները, տվյալի տեսակի անվանումն է, այլ ոչ թե ռեժիմը։ Անձնական տվյալները կարող են լինել ինչպես գաղտնի, այնպես էլ հանրամատչելի։ Հանրամատչելի անձնական տվյալներ են այն տեղեկությունները, որոնք տվյալների սուբյեկտի համաձայնությամբ կամ իր անձնական տվյալները հանրամատչելի դարձնելուն ուղղված գիտակցված գործողությունների կատարմամբ մատչելի են դառնում որոշակի կամ անորոշ շրջանակի անձանց համար, ինչպես նաև այն տեղեկությունները, որոնք օրենքով նախատեսված են որպես հանրամատչելի տեղեկություններ ։ Նշանակում է, որ և՛ անձնական կյանքի տվյալները, և՛ կենսաչափական անձնական տվյալները, և՛ հատուկ կատեգորիայի անձնական տվյալները և՛ այլ անձնական տվյալներ կարող են դառնալ հանրամատչելի։
Անձնական տվյալների մշակման սկզբունքները
Անձնական տվյալների մշակումը իրականացվում է անձնական տվյալների մշակմանը բնորոշ հիմնարար սկզբունքների պահպանմամբ։
Անձնական տվյալների մշակման սկզբունքներից առաջինը օրինականության սկզբունքն է։ Անձնական տվյալների մշակումը պետք է լինի օրենքի պահանջների պահպանմամբ ։ Այս սկզբունքը պահանջում է, որ անձնական տվյալները մշակվեն բացառապես օրինական և որոշակի նպատակներով, ինչպես նաև տվյալների մշակման հիմքի առկայության պարագայում։ Օրինական և որոշակի նպատակ ունենալու պահանջը նշանակում է, որ անձնական տվյալները չեն կարող մշակվել հենց այնպես, աննպատակ։ Պարտադիր պետք է առկա լինի օրինական (այսինքն՝ ոչ հանցավոր, ոչ չարամիտ, օրենքներին համապատասխանող) և որոշակի (այսինքն՝ հստակ ձևակերպված, հասկանալի, ոչ անորոշ) նպատակ։ Սակայն միայն օրինական և որոշակի նպատակի առկայությունը բավարար չէ տվյալների մշակումը օրինական համարելու համար։ Անհրաժեշտ է նաև տվյալները մշակելու հիմքի առկայությունը, ինչպիսիք են տվյալների սուբյեկտի համաձայնությունը կամ օրենքով նախատեսված լինելը կամ տվյալը հանրամատչելի աղբյուրից ձեռք բերված լինելը։ Օրենքով նախատեսված լինելու հիմքը հազվադեպ է խնդիրներ առաջացնում, քանի որ օրենքներում և այլ իրավական ակտերում նկարագրված են տվյալներ մշակելու պայմանները, տվյալներն օգտագործելու կարգը, տվյալներ մշակողի պարտականությունները և տվյալների սուբյեկտի իրավունքները։ Անձնական տվյալների մշակումն օրինական է համարվում նաև այն դեպքում, երբ օգտագործվում են հանրամատչելի աղբյուրից ձեռք բերված տվյալներ։
Անձնական տվյալների մշակման հիմնական իրավական հիմքը տվյալների սուբյեկտի համաձայնությունն է։ Համաձայնություն է ցանկացած կամահայտնություն, որով տվյալների սուբյեկտը տալիս է իր հավանությունը, և այն պետք է լինի ազատ տրված, որոշակի և տեղեկացված։ Միաժամանակ չորս չափանիշի առկայության պարագայում է տվյալներ մշակելու համաձայնությունը համարվում տրված։
Անձնական տվյալների մշակման հաջորդ սկզբունքը համաչափության սկզբունքն է։ Ըստ համաչափության սկզբունքի՝ տվյալների մշակումը պետք է հետապնդի օրինական նպատակ, դրան հասնելու միջոցները պետք է լինեն պիտանի, անհրաժեշտ և չափավոր։ Անձնական  տվյալների մշակումը պետք է իրականացվի այն նվազագույն քանակով, որն անհրաժեշտ է օրինական նպատակներին հասնելու համար։ Չպետք է մշակվեն այնպիսի  անձնական  տվյալներ, որոնք անհրաժեշտ չեն տվյալները մշակելու նպատակին հասնելու  համար, կամ եթե տվյալները մշակելու նպատակին հնարավոր է հասնել ապանձնավորված կերպով։ Անձնական տվյալները պետք է պահպանվեն այնպես, որ բացառվի  տվյալների   սուբյեկտի հետ դրանց նույնականացումն ավելի երկար ժամկետով, քան անհրաժեշտ է դրանց նախօրոք որոշված նպատակներին հասնելու համար ։
Հավաստիության սկզբունքի համաձայն՝ մշակվող անձնական տվյալը պետք է լինի ամբողջական, ճշգրիտ, պարզ և հնարավորինս թարմացված ։ Անձնական տվյալների մշակումն իրականացվում է նաև սուբյեկտների նվազագույն ներգրավման սկզբունքով:Այս սկզբունքի էությունն այն է, որ երբ մշակողը միասնական էլեկտրոնային տեղեկատվական համակարգի միջոցով կարող է անձնական տվյալը ձեռք բերել այլ մարմնից, ապա պետք է նվազագույնի հասցնել անձնական տվյալների սուբյեկտի մասնակցությունը անձնական տվյալների մշակման գործընթացին :
Անձնական տվյալների մշակման կարևոր կանոն է անձնական տվյալների անվտանգության ապահովումը։ Անձնական տվյալների հետ առնչվողները, տվյալներ մշակողները պետք է տեխնիկական և կազմակերպչական միջոցառումներ ձեռնարկեն տվյալների անվտանգությունը ինչպես պատահական, այնպես էլ դիտավորյալ միջամտությունից պաշտպանելու համար։ Տեխնիկական միջոցառումները վերաբերում են այնպիսի տեխնոլոգիաների և տեխնիկական միջոցների կիրառմանը, որոնք կապահովեն անձնական տվյալներն անօրինական օգտագործումից, ձայնագրումից, ոչնչացումից, վերափոխումից, ուղեփակումից, կրկնօրինակումից, տարածումից և այլ միջամտությունից։ Նման միջոցներ են, օրինակ, հակահրդեհային համակարգերի կիրառումը, համակարգչային հակավիրուսային ծրագրերի տեղադրումը և այլն։ Կազմակերպչական միջոցառումները վերաբերում են այնպիսի ընթացակարգերի և կանոնակարգերի կիրառմանը, որոնք կրկին կապահովեն անձնական տվյալների անվտանգությունը։ Օրինակ, նման միջոցառումներ են տվյալներ մշակողի անձնակազմի վերապատրաստումը (ուսուցումը) կամ տեսահսկման ընթացակարգի ընդունումը, համակարգիչները մուտքանուններով և գաղտնաբառերով ապահովելու և դրանք թարմացնելու կարգերը, անձնական տվյալներին հասանելիություն ունեցող անձանց իրավասությունները և պարտականությունները սահմանելը և այլն։ Ձեռնարկվող անվտանգության միջոցառումները պետք է համարժեք լինեն տվյալների տեսակին. որքան զգայուն է տվյալը, այնքան բարձր պետք է լինի ձեռնարկվող անվտանգության միջոցառումը։ Այսպես, առանձնահատուկ անվտանգության միջոցառումներ պետք է ձեռնարկվեն հատուկ կատեգորիայի և կենսաչափական տվյալների պաշտպանության համար։ Ձեռնարկվող անվտանգության միջոցառումները պետք է համարժեք լինեն նաև տվյալների անվտանգությանը սպառնացող ռիսկերին. որքան բարձր է տվյալների անվտանգությանը սպառնացող ռիսկը, այնքան բարձր պետք է լինի ձեռնարկվող անվտանգության միջոցառումը։ Ձեռնարկվող միջոցառումների ծավալը կարող է տարբերվել նաև կախված անձնական տվյալների ռեժիմից. այսպես, հանրամատչելի անձնական տվյալները կարող են պահանջել անվտանգության ապահովման այլ միջոցառումներ, իսկ գաղտնիք համարվող անձնական տվյալները՝ այլ ։
Անձնական տվյալների մշակումը Հայաստանի Հանրապետությունում
ՀՀ Սահմանադրության համաձայն՝ անձնական տվյալների մշակումը պետք է կատարվի բարեխղճորեն, օրենքով սահմանված նպատակով, անձի համաձայնությամբ կամ առանց այդ համաձայնության` օրենքով սահմանված այլ իրավաչափ հիմքի առկայությամբ ։ Անձնական տվյալներ մշակելը օրինական է, եթե տվյալները մշակվել են օրենքի պահանջների պահպանմամբ, և տվյալների սուբյեկտը տվել է իր համաձայնությունը, բացառությամբ օրենքով նախատեսված դեպքերի, կամ մշակվող տվյալները ձեռք են բերվել անձնական տվյալների հանրամատչելի աղբյուրներից ։
Անձնական տվյալներ մշակողը կամ լիազորված անձը տվյալների սուբյեկտի համաձայնությունը ստանալու նպատակով պետք է ծանուցի տվյալներ մշակելու մտադրության մասին։ Ծանուցման մեջ նշվում են՝
Տվյալների սուբյեկտը կարող է տալ իր համաձայնությունը անձամբ կամ ներկայացուցչի միջոցով, եթե լիազորագրով  հատուկ նախատեսված է նման լիազորություն։ Տվյալների սուբյեկտի համաձայնությունը համարվում է տրված, և մշակողն այն մշակելու իրավունք ունի, երբ՝
Ընդ որում, տվյալների սուբյեկտն իրավունք ունի հետ կանչելու իր համաձայնությունը օրենքով, ինչպես նաև այլ օրենքներով նախատեսված դեպքերում և կարգով։ Տվյալների սուբյեկտի համաձայնությունը գրավոր` հաստատված ստորագրությամբ կամ էլեկտրոնային եղանակով՝ հաստատված էլեկտրոնային թվային ստորագրությամբ, հետ կանչվելու դեպքում մշակողը պետք է դադարեցնի անձնական տվյալներ մշակելը և ոչնչացնի տվյալները։ Առանց տվյալների սուբյեկտի համաձայնության անձնական տվյալներ կարող են մշակվել, եթե տվյալներ մշակելն ուղղակիորեն նախատեսված է օրենքով ։ Անձնական տվյալների մշակման ընթացքում տվյալների սուբյեկտն իրավունք ունի ստանալու տեղեկություններ իր անձնական տվյալների, տվյալները մշակելու, մշակելու հիմքերի և նպատակների, տվյալները մշակողի, նրա գտնվելու վայրի մասին, ինչպես նաև այն անձանց շրջանակի մասին, որոնց կարող են փոխանցվել անձնական տվյալները։ Տվյալների սուբյեկտն իրավունք ունի ծանոթանալու իր անձնական տվյալներին, մշակողից պահանջելու ուղղել, ուղեփակել կամ ոչնչացնել իր անձնական տվյալները, եթե անձնական  տվյալներն ամբողջական կամ ճշգրիտ չեն կամ հնացած են կամ ձեռք են բերվել անօրինական ճանապարհով կամ անհրաժեշտ չեն մշակելու նպատակներին հասնելու համար։ Տվյալների սուբյեկտին անձնական տվյալները տրամադրվում են տվյալների  սուբյեկտի  կամ լիազորագրով հանդես եկող ներկայացուցչի կամ օրինական ներկայացուցչի գրավոր հարցման հիման վրա։ Ընդ որում, տեղեկությունները տվյալների սուբյեկտին տրամադրվում են անվճար ։ Անձնական տվյալների մշակման ընթացքում մշակողը պետք է տվյալների սուբյեկտին և լիազոր մարմնին տեղեկատվություն տրամադրի  տվյալների սուբյեկտի վերաբերյալ անձնական տվյալների առկայության մասին կամ հնարավորություն ընձեռի ծանոթանալու դրանց գրավոր հարցումը ստանալուց հետո։ Եթե  տվյալների սուբյեկտի անձնական տվյալներն ամբողջական կամ ճշգրիտ չեն կամ հնացած են կամ ձեռք են բերվել անօրինական ճանապարհով կամ անհրաժեշտ չեն մշակելու նպատակներին հասնելու համար, ապա մշակողի կամ լիազորված անձի կողմից դրանք հայտնաբերվելու կամ տվյալների սուբյեկտի կամ օրինական ներկայացուցչի (կամ լիազորված անձի) կողմից դիմում ստանալուց հետո մշակողը պետք է անհրաժեշտ գործողություններ իրականացնի դրանք ամբողջացնելու, թարմացնելու, ուղղելու, ուղեփակելու կամ ոչնչացնելու ուղղությամբ։
Տվյալների մշակման ընթացքում չեն կարող անձնական տվյալներ մշակելու նպատակներից չբխող այնպիսի որոշումներ ընդունվել, որոնք տվյալների սուբյեկտի համար կարող են առաջացնել իրավական հետևանքներ կամ այլ կերպ առնչվել նրա իրավունքներին ու օրինական շահերին, բացառությամբ եթե այդ որոշումներն ընդունվում են տվյալների սուբյեկտի համաձայնությամբ կամ օրենքով նախատեսված դեպքերում։
Անձնական տվյալները մշակելու ընթացքում մշակողը պետք է օգտագործի գաղտնագրման միջոցներ` անձնական տվյալներ պարունակող տեղեկատվական համակարգերի պաշտպանվածությունը պատահական կորստից, տեղեկատվական համակարգեր անօրինական մուտք գործելուց, անձնական տվյալների անօրինական օգտագործումից, ձայնագրումից, ոչնչացումից, վերափոխումից, ուղեփակումից, կրկնօրինակումից, տարածումից և այլ միջամտությունից ապահովելու համար։ Անձնական տվյալներ մշակողները պետք է պահպանեն անձնական  տվյալների  գաղտնիությունը ինչպես անձնական տվյալները մշակելու հետ առնչվող ծառայողական կամ աշխատանքային պարտականությունները կատարելու ընթացքում, այնպես էլ դրա ավարտից հետո ։
Անձնական տվյալների պաշտպանության մեխանիզմները
Միշտ չէ, որ անձնական տվյալների մշակումը իրականացվում է օրենքի պահանջների պահպանմամաբ։ Եթե տվյալների սուբյեկտը համարում է, որ իր անձնական  տվյալների  մշակումն իրականացվում է օրենքի պահանջների խախտմամբ կամ այլ կերպ խախտում է իր իրավունքներն ու ազատությունները, ապա նա իրավունք ունի մշակողի գործողությունները կամ անգործությունը կամ որոշումները բողոքարկելու անձնական տվյալների  պաշտպանության լիազոր մարմին կամ դատական կարգով ։
Անձնական տվյալների պաշտպանության լիազոր մարմինը իրականացնում է անձնական տվյալների  պաշտպանությունը, այն գործում է Հայաստանի Հանրապետության կառավարության որոշմամբ սահմանված կառուցվածքով՝ ի դեմս ՀՀ արդարադատության նախարարության կազմում գործող Անձնական տվյալների պաշտպանության գործակալության, որը ստեղծվել է 2015 թվականին։ Անձնական տվյալների  պաշտպանության  լիազոր մարմինը գործում է անկախ, օրենքի և այլ իրավական ակտերի հիման վրա ։
Անձնական տվյալների պաշտպանության գործակալությունը
Անձնական տվյալների պաշտպանության լիազոր մարմինը օրենքի պահանջների խախտման դեպքում կիրառում է վարչական պատասխանատվության հետևյալ միջոցները. Անձնական տվյալների պաշտպանության լիազոր մարմնի որոշումները կարող են բողոքարկվել դատական կարգով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքները Հայաստանում Կատեգորիա:Անձնական կյանք Կատեգորիա:Տվյալների հավաքում
(194) Պրոկնե
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,618874 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0009 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,2369 ա. մ., իսկ Երկրի ուղեծրին Պրոկնե աստերոիդը նվազագույնը մոտենում է 0,9951 ա. մ. հեռավորության վրա ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1548 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,232559 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 18,48° անկյուն։
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է C դասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս C Կատեգորիա:1879 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Քրիստիան Պետերսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Բարսունլի
Բարսունլի, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Ելիզավետպոլի գավառում ։
Բնակչություն
1907 թվականին գյուղն ունեցել է 942, իսկ 1908-ին՝ 1389 կովկասի թաթար բնակիչ ։
Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու այգեգործությունն էր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Սենյի (Լացիո)
Սենյի (Segni), կոմունա Իտալիայում, տեղակայված է Լացիո մարզի Հռոմ գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 9129 մարդ (2004 թվական), խտությունը կազմում է 144 մարդ/քառ. կմ։ Զբաղեցնում է 61 քառ. կմ տարածք։ Փոստային ինդեքս - 037, հեռախոսային կոդ — 06։
Նշված բնակավայրի հովանավոր է համարվում Սուրբ Բրունոն։ Քաղաքի տոնը նշվում է հուլիսի 18-ին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Չիմադոլմո
Չիմադոլմո (Cimadolmo), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Վենետո մարզի Տրևիզո գավառում ։ Բնակչությունը կազմում է 3327 մարդ, խտությունը՝ 196 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 17 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 31030, հեռախոսային կոդ՝ 0422։
Պոլիդոր
Պոլիդոր (Πολύδωρος՝ «շնորհված հարստությամբ»), Սպարտայի թագավորն է Ագիադով տոհմից, կառավարել է մ.թ.ա. 730-720 թվականներին։ Նա Ալկամենի տղան է։ Մի շարք գիտնականների կարծիքով՝ ապրել է ավելի վաղ, քան մ.թ.ա. 7-րդ դարը ։
Պոլիդորի կառավարման հիմնական իրադարձությունը առաջին Մեսենյան պատերազմն է:Նա ղեկավարել է սպարտացիներին Ֆեոպոմպի (Սպարտայի մեկ այլ թագավոր Եվրոպոնդիտների արքայատոհմից) մ.թ.ա. 739 թվականի պատերազմում ։ Համաձայն Պոլիենի՝ նախքան ճակատամարտերից մեկը՝ նա ուղարկել էր սուրհանդակ դասալիքների մոտ՝ հայտնելով սուտ տեղեկություն իր և Ֆեոպոմպի կռվի մասին, իսկ Ֆեոպոմպը թաքցրել է իր զորքը։ Հետո դասալիքները հարձակվեցին Պոլիդորի զորքերից մեկի վրա, բայց պարտություն կրեցին Ֆեոպոմպի կողմից, որոնք զբաղեցնում էին բերդը ։
Նրա մի քանի ասացվածքներ պահպանել է Պլուտարքոսը.
Պոլիդորը և Ֆեոպոմպը ուղղում կատարեցին Լակոգուրի սահմանադրությունում՝ հերոնտների իրավունքների մասին ։
Նրա կառավարման տարիներին լակեդեմոնցիները հիմնեցին երկու գաղութներ՝ Կրոտոնեում և Էֆիրեյան լոկրաներում ։ Հաղթանակից հետո Պլոլիդորը իրականացրեց հողերի բաժանում՝ տալով 3000 կամ 4500 հատկացումներ ։ Պատերազմի ավարտից հետո նա սպանվեց սպարտացի Պոլեմարխի կողմից ։ Պավսիանոսը պնդում է, որ նա մեծ ժողովրդականություն էր վայելում։ Նրա արձանը եղել է Սպարտայի հրապարակում, իսկ Սպարտայի պետական կնիքում նրա նկարն էր պատկերված ։
Դավիթ Ամալյան
Դավիթ Վարդանի Ամալյան, հայ երգիչ, երգահան։ ՀՀ վաստակավոր արտիստ (2011)։
Կենսագրություն
1990 թվականին ավարտել է Երևանի թիվ 100 միջնակարգ դպրոցը։ 1982-1989 թվականներին սովորել է Ա. Գաբրիելյանի անվան թիվ 12 երաժշտական դպրոցի դաշնամուրի և շվիի դասարաններում, 1990-1993 թվականներին՝ Առնո Բաբաջանյանի անվան երաժշտական ուսումնարանի ջազային բաժնի դաշնամուրի դասարանում, 1993-1998 թվականներին՝ Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի ժողովրդական նվագարանների բաժնում։
Մասնակցություն Արցախյան պատերազմին
1990-1994 թվականներին մասնակցել է Արցախյան պատերազմին` «Ազգային լեգեոն» ջոկատի, «Արծիվ 4-րդ» գումարտակի, այնուհետև՝ 5-րդ բրիգադի զորամիավորումներում։ Երկրապահ կամավորական միության անդամ է։ 1994 թվականից պարբերաբար կազմակերպել է «Ելին ի բոցոյն» խորագրով համերգային հուշ-երեկոներ՝ նվիրված զոհված ազատամարտիկներին։
Երաժշտական գործունեություն
2004 թվականին թողարկել է առաջին «Հոգու հնչյուն» ձայնասկավառակը։ 2004-2011 թվականներին ունեցել է 4 հեղինակային մենահամերգ։ Հեղինակել է շուրջ 60 երգ, որոնց մեծ մասը գրել է իր բանաստեղծությունների հիման վրա։ 2002 թվականին Երևանի Պարոնյանի անվան երաժշտական կոմեդիայի պետական թատրոնում բեմադրվել է իր՝ «Արծվաբույն» խորագրով պիեսը՝ նվիրված ՀՀ Ազգային հերոս Վազգեն Սարգսյանին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ երգիչներ Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից Կատեգորիա:ՀՀ վաստակավոր արտիստներ Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Գարեգին Նժդեհ մեդալակիրներ Կատեգորիա:Հայ երգահաններ
Էստոնական մարկ
Էստոնական մարկ (Eesti mark), Էստոնիայի դրամական միավոր 1918 թվականից մինչև 1927 թվականները։ Այն ի սկզբանե եղել է օստմարկի համարժեք, որը ուսական ռուբլու հետ միասին շրջանառության մեջ է եղել մինչև Էստոնիայի գերմանական բռնազավթումը։ Եղել է 100 պենին համարժեք։ Այն փոխարինվել է 1928 թվականին՝ էստոնական կրոնով․ 1 կրոն = 100 մարկ։
Մինչև 1919 թվականը շրջանառության մեջ է եղել նաև ռուսական ռուբլին, գերմանական օստռուբլին և ֆիննական մարկը։
Մետաղադրամներ
1922 թվականից մինչև 1926 թվականները գոյություն ունեին 1, 3, 5 և 10 մարկ արժողությամբ մետաղադրամներ։ 1922 թվականին մետաղադրամների պղնձանիկելային բաղադրությունը փոխարինվեց նիկելաբրոնզայինով։
Թղթադրամներ
1919 թվականին թողարկվել են գանձապետական թղթադրամներ (kassatäht), որոնք ունեն 5, 10, 20 և 50 փենի, 1, 3, 5, 10, 25, 50 և 100 մարկ անվանական արժեք։ Ավելի ուշ թողարկվել են գանձապետական թղթադրամներ՝ մինչև 1000 մարկ անվանական արժեքով և մինչև 5000 մարկ անվանական արժեքով թղթադրամներ։ 1922 թվականին թողարկվեցին 10 և 25 մարկ արժողությամբ փոխանակման թղթադրամներ (vahetustäht)։
Գրականություն
Կատեգորիա:Դրամական միավորներ Կատեգորիա:Դրամագիտություն Կատեգորիա:Էստոնիա Կատեգորիա:Եվրոպական արժույթներ Կատեգորիա:1920-ականների կազմալուծումներ Եվրոպայում Կատեգորիա:1918 հիմնադրումներ Եվրոպայում
Բուդդա զբոսայգի
Բուդդա զբոսայգի (հայտնի է նաև որպես Xieng Khuan), քանդակների այգի Լաոսի մայրաքաղաք Վիենտյանից 25 կմ հարավ-արևելք՝ Մեկոնգ գետի հովտի մարգագետնում ։ Այգին անվանվում է Wat Xieng Khuan (Lao: ວັດຊຽງຄວນ;วัดเซียงควน), չնայած տաճար չէ (Wat) և ունի կրոնական տեսք ։ Xieng Khuan անվանումը նշանակում է Արիության քաղաք ։ Այգում տեղադրված են 200 հինդուիզմին և բուդդայականությանը վերաբերող արձաններ ։ Կառավարությունն այգին օգտագործում է որպես տուրիստական գրավչության վայր և հասարակական զբոսայգի ։
Պատմություն
Լուանգ Պու Բունլիա Սուլիլատի ղեկավարությամբ այգին ստեղծվել է 1958 թվականին ։ Լուանգ Պու Բունլիա Սուլիլատը քահանա-շաման էր, ով ներգրավված էր հինդուիզմի և բուդդայականության մեջ ։ Նրա վրա մեծ է հինդու ռիշիի ազդեցությունը, ում մոտ Սուլիլատը սովորել է Վիետնամում ։ 1975 թվականի հեղափոխությունից հետո, Պատետ Լաոյի հետապնդումներից մտահոգված, Սուլիլատը Լաոսից փախչում է Թաիլանդ, որտեղ ստեղծում է քանդակների մեկ այլ՝ «Սալա Կեոկու» (Sala Keoku) զբոսայգին ։ Երկու զբոսայգիներն էլ գտնվում են Թաիլանդ-Լաոս սահմանին կից (Մեկոնգ գետ)՝ միմյանցից մի քանի կիլոմետր հեռավորության վրա։ Բուդդա զբոսայգու ամենաբարձր քանդակը կարելի է տեսնել Մեկոնգ գետի Թաիլանդի կողմից։
Նկարագրություն
Արձանները պատրաստված են երկաթբետոնից, զարդանախշերով են, երբեմն՝ արտառոց դիզայնով ։ Թվում է դրանք դարերի հնություն ունեն, ինչն այդպես չէ։ Ներկայացված են մարդկանց, աստվածների, կենդանիների, հրեշների քանդակներ ։ Կան Բուդդայի բազմաթիվ քանդակներ՝ բուդդայական համոզմունքների կերպարներ, ինչպիսիք են՝ Ավալոկիտեշվարան և հինդուիզմի դիցաբանության հերոսները՝ Շիվա, Վիշնու և Արջունա ։ Այս քանդակները ենթադրաբար ստեղծել են ոչ հմուտ մասնագետները Լուանգ Պու Բունլիա Սուլիլատի ղեկավարությամբ ։ Ուշագրավ քանդակներից մեկը հիշեցնում է հսկա դդում ։ Այգին ունի երեք մակարդակներ՝ դժոխք, երկիր, երկինք ։ Այցելուների համար այգու մուտքը երեք մետր բարձրությամբ հրեշի բերանն է, այնուհետև աստիճանավանդակով դժոխքից անցնում են երկիր ։ Յուրաքանչյուր հարկում կան տվյալ մակարդակին պատկերող քանդակներ։ Վերևի հարկում կա վայր, որտեղից կարելի է տեսնել ամբողջ այգին ։ Այգու գրավչություններից է նաև 40 մետր երկարության թեք պառկած բուդդայի քանդակը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լաոսի զբոսայգիներ
Չերենցիա
Չերենցիա (Cerenzia), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Կալաբրիա մարզի Կրոտոնե գավառում ։
Բնակչությունը 1371 մարդ, բնակչության խտությունը 57 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 24 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 88833։ Հեռախոսային կոդ՝ 0984։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ճոճանակը (նկար, Ֆրագոնար)
«Ճոճանակը» (Les Hasards heureux de l'escarpolette), ֆրանսիացի գեղանկարիչ, փորագրող, ռոկոկոյի կարկառուն ներկայացուցիչ Ժան Օնորե Ֆրագոնարի նկարներից։ Հեղինակը կտավը վրձնել է մոտավորապես 1767 թվականին։ Յուղաներկով կտավի չափերն են՝ 81 × 64.2 սմ։ «Ճոճանակը» ստեղծագործությունն այսօր պահպանվում և ցուցադրվում է Ուոլեսի հավաքածուում (Լոնդոն, Միացյալ Թագավորություն)։
«Ճոճանակը» աշխատանքը դասվում է ռոկոկոյի դարաշրջանի գլուխգործոցների շարքին ։
Նկարագիր
Նկարում հեղինակը վրձնել է երիտասարդ տղամարդու, ով մացառուտում պառկած հետևում է ճոճանակին ճոճվող ազնվական աղջկան։ Նկարի աջ հատվածում երևում է ճոճանակը ձգող հասակավոր տղամարդը, ով չի տեսել թփերում ընկողմանած երիտասարդ երկրպագուին։
«Ճոճանակը» ստեղծագործության մեջ Ժան Օնորե Ֆրագոնարը անմահացրել է այն պահը, երբ ճոճվող աղջիկը գտնվում է ճոճանակի շարժման ամենավերին սահմանին։ Այս դիրքը թույլ է տալիս, որ սիրատածուն գաղտագողի նայի աղջկա մերկացած բարեմասնություններին։ Արագ ճոճվելու հետևանքով աղջկա աջ ոտքից դուրս է թռչում կոշիկը, որը սլանում է դեպի Արպոկրատեսի՝ լռության և գաղտնիքների հինհունական դիցարանի աստծու արձանի ուղղությամբ։ Օրիորդի գլխին նկարիչը վրձնել է շապո բերժեր գլխարկ (հովվական գլխարկ), որը հեգնական-անպարկեշտ իմաստ է տալիս նկարին, քանի որ այդ ժամանակներում այսպիսի գլխարկներ կրում էին ունևոր գյուղացիները, որոնք բնության գիրկ էին դուրս գալիս՝ տրվելու քաղաքային գայթակղություններին։
Համաձայն ֆրանսիացի դրամատուրգ Շառլ Կոլլեի հիշողությունների, Լյուդովիկոս XV թագավորի արքունիքի ներկայացուցիչներից մեկը այս կտավը պատվիրում է ֆրանսիացի նկարիչ Գաբրիել Ֆրանսուա Դուայենին։ Վերջինս պիտի նկարեր պատվիրատուին և սիրուհուն, իսկ ճոճանակը շարժման մեջ գցողը պետք է լիներ եպիսկոպոս։ Նկարիչը վախենում է այդպիսի անպարկեշտ սյուժեից և պատվերը փոխանցում է Ժան Օնորե Ֆրագոնարին, ով կատարեց աշխատանքը, սակայն, եպիսկոպոսի փոխարեն գյուղական համայնքի անդամներից մեկին նկարեց։
Նկարի պատմություն
Ժան Օնորե Ֆրագոնարը կտավը վրձնել է մոտավորապես 1767 թվականին։ Նկարի առաջին սեփականատիրոջ անունը ցայսօր էլ անհատ է մնում։ Սակայն շշուկներ էին տարածվում, որ նա կարող է լինել Մարի Ֆրանսուա Դավիդ Բոյու դը Սեն Ժյուլենը, առավել հայտնի որպես Բարոն դը Սեն Ժյուլեն անունով (1713-1788 թվականներ) ։ Առաջին ստույգ սեփականատերը համարվում է հարկահավաք Մ. Ֆ. Մենաժ դը Պրեսինյին, որի մահից հետո, 1794 թվականին, «Ճոճանակը» ստեղծագործությունն անցնում է Ֆրանսիայի Ազգային կոնվենտին: Հետագայում, ըստ երևույթին, նկարը պատկանել է մարքիզ դը Ռազեն դե Սեն Մարին, իսկ հաջորդ տերը, ըստ ճշտված աղբյուրների, դարձավ Շառլ դը Մորնին։ Վերջինիս մահից հետո՝ 1865 թվականին նկարը վաճառվում է փարիզյան աճուրդի տներից մեկում, որտեղ Ռիչարդ Սեյմուր-Կոնուեն ձեռք է բերում այն. նա Անգլիայի Հարթվորդների կոմսության 4-րդ մարքիզն էր, ով մի շարք մարդկանց հետ հիմնադրեց հետագայում Ուոլեսի հավաքածուն։
«Ճոճանակը» ստեղծագործությունն այսօր պահպանվում և ցուցադրվում է Ուոլեսի հավաքածուում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1767 նկարներ Կատեգորիա:Ժան Օնորե Ֆրագոնարի նկարներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի արվեստ Կատեգորիա:Ուոլեսի հավաքածուի նկարներ
Ռոմանովկա (գյուղ, Կոնստանտինովսկի շրջան)
Ռոմանովկա (Романівка), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Կոնստանտինովսկիում։
2001 թվականի տվյալներով Ռոմանովկա գյուղում բնակվում էր 155 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Կոնստանտինովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Վիլա սեկա
Վիլա-սեկա (Vilaseca, Vila-seca, Vila-seca), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում՝ կատալոնական Տառագոնա պրովինցիայի Տառագոնես շրջանում։ Զբաղեցնում է 21,6 կմ² տարածք։ Բնակչությունը՝ 21 373 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։
Հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Տոբիս (Իոսերի վտակ)
Տոբիս (Тобысь), գետ Ռուսաստանում, հոսում Արխանգելսկի մարզում, Կոմի Հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Իոսեր գետի աջ ափին՝42 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 70 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր