cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Օհայո (գետ)
Վտակները
Ակունքից դեպի գետաբերանը ուղղությամբ խոշոր վտակները՝ Ալեգեյնի, Մոնոնգահիլա, Բիվեր, Ուիլինգ-Կրիկ, Լիթլ-Մասկինգում, Դաք-Կրիկ, Մասկինգում, Լիթլ-Կանովա, Հոկինգ, Կանովա, Գայանդոտ, Բիգ-Սենդի, Լիթլ-Սենդի, Սայոտո, Լիթլ-Սայոտո, Լիթլ-Մայամի Լիկինգ, Մայամի-Ռիվեր, Կենտուկի, Գրին -Ռիվեր, Ուոտբաշ, Կամբերլանդ, Թենեսի:
Նավարկություն
Գետը արգելափակված է և նվարկելի ամբողջ երկայնով (երաշխիքային խորությունը նավարկության համար 2,7 մ  է): Նավագնացության խորքերում ապահովելու համար գետի վրա կառուցվել է կասկադ հիդրոհանգույց (տես. ).  Ջրային ուղիների ընդհանուր երկարությունը Օհայո ավազանում մոտ 4000 կմ Է: Լուիսվիլ քաղաքի շրջանում ջրանցքներ են կառուցվել: Գետի ավազանում խոշոր ՀԷԿ-եր են, որոնց մեծ մասը գտնվում է Թենեսի գետի վրա ։
Աստղագիտության մեջ
Օհայոյի պատվին անվանվել է աստերոիդ 439 Օհայո, բացված  1898 թվականին:
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գետեր
Ղզըլջա (այլ կիրառումներ)
Ղզըլջա, կարող է վերաբերել՝
Իդ (Ալյեի գավառ)
Իդ (Hyds), համայնք Ֆրանսիայի Օվերն մարզի Ալյեի գավառի Մոնլյուսոն շրջանում։ Մտնում է Կոմանտրի կանտոնի կազմի մեջ։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 03129։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 308 մարդ։
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 210 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 148-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 62-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 70,5 %, 1999 թվականին եղել է՝ 69,1 %)։ 148 աշխատունակ բնակիչներից 133-ը աշխատում էին (72 տղամարդ և 61 կին), անաշխատանք էին 15-ը (10 տղամարդ և 5 կին)։ 62 անգործունակ մարդկանցից 16-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 24-ը թոշակառու, 22-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Դումա (քաղաք)
Դումա (دوما), քաղաք Սիրիայի Արաբական Հանրապետության հարավ-արևելքում՝ Ռիֆ Դիմաշկի մարզում։ Դումայի գավառի վարչական կենտրոնն է։ 2004 թվականի տվյալներով՝ բնակչությունը կազմում է 110 893 մարդ ։
Գտնվում է Դամասկոսից 10 կմ դեպի հյուսիս-արևելք։ Տեղակայված է ծովի մակարդակից 660 մ բարձրության վրա ։
Դուման բավական պահպանողական իսլամադավանների քաղաք է։ Քաղաքի մասին հիշատակություններ կան դեռ արամեական ժամանակաշրջանից։ Դումայում գործում են ավելի քան 80 մզկիթներ, որոնցից շատերը պատմական նշանակություն ունեն։ Դուման արդյունաբերական-գյուղատնտեսական քաղաք է։ Քաղաքում կան մի շարք փոքր ձեռնարկություններ, զարգացած են արհեստները։ Քաղաքի ծայրամասերում աճեցնում են մրգատու ծառեր, հատկապես մեծ ճանաչում ունի այնտեղի խաղողը։
Պատմություն
Սիրիական ճգնաժամի ընթացքում՝ 2011-2012 թվականներին, Դուման եղել է հակակառավարական ցույցերի անցկացման ու երկրի զինված ուժերի հետ բախումների հիմնական վայրերից ։
2012 թվականի հունիսի 29-ին սիրիական բանակը Դումայում իրականացրեց կոտորած, որտեղ սպանվեց ավելի քան 50 մարդ ։
2012 թվականի հոկտեմբերի 18-ի դրությամբ Սիրիայի բանակը վերահսկում էր քաղաքի մեծ մասը, սակայն բախումներն ու պայթյունները շարունակվում էին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սիրիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Դումայի գավառ
Սեն Սերնեն (Արդեշի գավառ)
Սեն Սերնեն (Saint-Sernin), համայնք Ֆրանսիայի Օվրեն-Ռոն-Ալպեր մարզի Արդեշ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 1475 մարդ, բնակչության խտությունը` 255.19 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 5.78 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 510 կմ հարավ, Լիոն քաղաքից` 140 կմ հարավ, Պրիվա քաղաքից` 25 կմ հարավ-արևմուտք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 956 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 711-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 245։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 74,4 %։ 711 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 646 անձ (322 տղամարդ և 324 կին)։ Գործազուրկ են եղել 65 անձ (35 տղամարդ և 30 կին)։ 245 անաշխատունակներից 73-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 105-ը` թոշակառուներ, իսկ 67-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Մոսկվայի հայկական կոմիտե
Մոսկվայի հայկական կոմիտե, ստեղծվել է 1914 թվականի հոկտեմբերի 26-ին, Մոսկվայում։
Հիմնադրել են մոսկվաբնակ հայերը։ Անդամներն էին Ստեփան Մամիկոնյանը (նախագահ), Կարապետ Կուսիկյանը, Ալեքսանդր Ծատուրյանը, Ալեքսեյ Ջիվելեգովը և ուրիշներ։
Մշակվել է կոմիտեի կանոնադրություն, որը հաստատվել է 1914 թ. դեկտեմբերի 20-ին։ Համաձայն այդ կանոնադրության՝ կոմիտեի նպատակն էր օրինական և հասանելի հասարակական կազմակերպչական բոլոր միջոցներով նպաստել Թուրքիայի դեմ պատերազմում ռուսական զենքի հաջողությանը և օգնություն կազմակերպել պատերազմից տուժածներին, այն է՝ զբաղվել ռուսական բանակի զինվորներին, վիրավորներին, հայ կամավորներին և գաղթականներին օգնություն կազմակերպելու հարցերով։ Կոմիտեի գործունեությունն ընդգրկել է Ռուսական կայսրության տարածքը։ Միջոցները գոյացել են անդամավճարներից, նվիրատվություններից, համերգներից, դասախոսություններից ու այլ միջոցառումներից հանգանակված գումարներից, կոմիտեի հրատարակություններից ստացված եկամուտներից և այլն։
1915 թ. հուլիսի 10-ի որոշմամբ Մոսկվայի հայկական կոմիտեն ընդգրկվել է Ռուսաստանի Կարմիր խաչի ընկերության կազմի մեջ։ Կոմիտեն գաղթականներին օգնել է հիմնականում դրամով, անհրաժեշտ իրերով, ղեղորայքով, ալյուրով։ 1915-ի մարտին կազմակերպել է բժշկասանիտարական երկու ջոկատ և ուղարկել Հայաստան։ Հանգրվանելով Էջմիածնի և Ալեքսանդրապոլի գավառներում՝ նրանք բացել են պարենի կետեր, հիվանդանոց և ամբուլատորիաներ, որբանոցներ։
1916 թ. հիմնադրել է «Արմյանսկի վեստնիկ» («Армянский вестник») շաբաթաթերթը։
Կոմիտեի նախաձեռնությամբ և ծախսով 1916 թ. լույս է ընծայվել Վալերի Բրյուսովի «Հայաստանի պոեզիան» անթոլոգիան։
Մոսկվայի հայկական կոմիտեին կից 1914-ի նոյեմբերից գործել է Կանանց կոմիտեն, որի անդամներն էին Մոսկվայի հայուհիները։ Նրանք մեծապես աջակցել են հայ գաղթականներին օգնություն կազմակերպելու գործին և, մասնավորապես, Մոսկվա հասած հայ գաղթականներին։
Կատեգորիա:Ռուսահայ հասարակական կազմակերպություններ
Կառլ Մենգեր
Կենսագրություն
Ծնվել է Գալիցիայի մոտ գտնվող փոքրիկ քաղաքում, որը ժամանակին Ավստրիական կայսրության մաս էր կազմում։ Կառլի հայրը՝ Անտոն Մենգերը աշխատել է որպես իրավաբան, մայրը՝ Կառոլինան Բոհեմիայի հարուստ վաճառականի դուստր էր։ Կառլն ուներ երկու եղբայր, ովքեր նույնպես հետագայում հայտնի դարձան։ Ավագ եղբայրը՝ Մաքսը դարձավ քաղաքական գործիչ, իսկ կրտսերը՝ Անտոնը դարձավ փաստաբան։ Մանկության տարիները Մենգերն անցկացրեց արևմտյան Գալիցիայի փոքրիկ գյուղական տեղանքում, որտեղ ֆեոդալական կարգերը դեռ շարունակում էին իրենց գոյությունը ։ Երրորդ ռեյխի ժամանակաշրջանում ենթադրվում էր, որ ավստրիական դպրոցի բոլոր ներկայացուցիչները, այդ թվում նաև դրա հիմնադիր Մենգերը, հրեաներ էին։ Այս առիթով իր բողոքն առաջիններից մեկն արտահայտեց Ֆրիդրիխ ֆոն Հայեկը։ 1936 թվականի հոկտեմբերի 13-ին Frankfurter Zeitung (գերմաներեն) ամսագրում գրառում հրատարակվեց.
Լոնդոնի համալսարանի տնտեսագիտության պրոֆեսոր պրոֆեսոր Ֆրիդրիխ ֆոն Հայեկը, սույնով հոկտեմբերի 6-ի 511/12 համարում տպագրված «Rechtswahrerbund» նյութի վերաբերյալ հայտնում է մեզ, որ նացիոնալ-սոցիալիստական Hochschule համաժողովի ժամանակ ընթերցված դասախոսությունում ապատեղեկատվություն է տարածվել «ավստրիական դպրոց»-ի բոլոր առաջատար անդամների, այդ թվում նաև՝ դրա հիմնադիր՝ Կառլ Մենգերի իբրև թե հրեական ծագման մասին։ Մեր ստացած նամակից բխում է, որ պրոֆեսոր Հայեկը, տնտեսագիտության Լոնդոնի դպրոցի հանձնարարականով հրապարակման  է հավաքել Կառլ Մենգերի աշխատանքների հավաքվածուն, ձեռք է բերել նաև Մենգերի որդուն պատկանող մի շարք կենսագրական փաստաթղթեր և դրանց հիմնա վրա հաստատել, որ  Կառլ Մենգերը ինչպես հայրական, այնպես էլ մայրական կողմից սերում գերմանական Բոհեմիա քաղաքում բնակված ընտանիքներից, որոնց ծագմանը կարելի է հետևել եկեղեցական ծխամատյաններում՝ սկսած ընդհուպ մինչ 17-րդ և 18-րդ դարերը:
Կառլ Մենգերը իրավաբանություն է ուսանել Վիեննայի և Պրահայի համալսարաններում, ինչից հետո էլ 1867 թվականից սկսել է զբաղվել տնտեսագիտության տեսությամբ ։ Դոկտորական ատենախոսությունը Մենգերը պաշտպանել է Կրակովի Յագելոնյան համալսարանում ։ 1871 թվականին հրապարակել է իր «Քաղաքական տնտեսության հիմունքները» (Grundsätze der Volkswirtschaftslehre) գիրքը, որը նրան ճանաչում է բերել և հիմնական առիթն է հանդիսացել ավստրիական տնտեսական դպրոցի ձևավորման համար։ 1873 թվականին Մենգերը Վիեննայի համալսարանի պրոֆեսոր դարձավ, որտեղ էլ մինչև 1903 թվականը ուսուցանեց 30 տարի։ Ֆրիդրիխ ֆոն Հայեկը պնդում է, որ «պրոֆեսորի պետական ֆինանսների մասին դասախոսությունների պատճենները ուսանողները քննություններին նախապատրաստվելու համար փորձում էին հայթայթել Մենգերի պաշտոնաթողությունից նույնիսկ քսան տարի անց» ։
1876-ից 1878 թվականներին Մենգերը եղել է Ավստրիայի թագաժառանգ՝ փոխարքայազն Ռուդոլֆի ուսուցիչը, ով հետագայում կյանքն ավարտեց ինքնասպանություն գործելով (ուղեկցում է նրան Եվրոպայում կատարած ճամփորդությունների ընթացքում, այդ թվում ` Անգլիա, Շոտլանդիա, Իռլանդիա, Ֆրանսիա և Գերմանիա կատարած այցերի ժամանակ)։ 1879 թվականին Մենգերը Վիեննայում դարձավ քաղաքական տնտեսության ամբիոնի վարիչ։ Հետագա տարիներին, բացի գիտական գործունեությունից, ներգրավված է եղել նաև պետական դրամական համակարգի բարեփոխումների գործում։ Նշանակվել է Ավստրո-Հունգարական կայսրության վերին պալատի անդամ ։
Քաղաքական տնտեսության ամբիոնի ղեկավարումը հանձնելով իր ուսանող Ֆրիդրիխ ֆոն Վիզերին՝ Մենգերը կենտրոնացել է գիտական աշխատանքների վրա։ 1921 թվականին Կառլ Մենգերն մահացել է՝ այդպես էլ չավարտելով նախապես պլանավորած «Քաղաքական տնտեսության հիմունքներ»-ի երկրորդ հատորի հրատարակությունը։ Ձեռագերից հավաքված գիրքը հրատարակվել է նրա որդու կողմից 1923 թվականին ։
Կառլ Մենգերի որդին որպես մաթեմատիկոս նույնպես մեծ համբավ է ձեռք բերել ։ Նրա անունով է կոչվում Մենգերի թեորեմը։
Կառլ Մենգերի գիտական ներդրում
Կարլ Մենգերին արժանիորեն համարում են տնտեսագիտության տեսության մեջ Ավստրիական դպրոցի հիմնադիրը ։ Տնտեսագիտական տեսության մեջ նրա հիմնական աշխատությունը համարվում է 1871 թվականին գրված «Քաղաքական տնտեսության հիմունքներ»-ը։
Մենգերը Ուիլյամ Սթենլի Ջևոնսի և Լեոն Վալրասի հետ միասին համարվում է տնտեսագիտության տնտեսության մեջ մարգինալիստական հեղափոխության հեղինակը։
Սուբյեկտիվ արժեքների հայեցակարգ
Կառլ Մենգերը մերժել է աշխատանքի արժեքի տեսությունը՝ համարելով, որ արժեքն ունի սուբյեկտիվ բնույթ և մարդկային մտածողությունից դուրս գոյություն չունի, իսկ աշխատանքը, որը ծախսվել է արժեք ստեղծելու համար, չի հանդիսանում ոչ աղբյուր, ոչ միջոց՝ արժեք հաշվարկելու համար ։
Մենգերն առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձրել Ադամ Սմիթի արժեքների պարադոքսի վրա (այն նաև հայտնի է որպես «ջրի և ադամանդի պարադոքս»), որի էությունը կայանում է այն պնդման մեջ, թե «ինչու, չնայած այն հանգամանքին, որ ջուրը մարդկության համար շատ ավելի կարևոր է, քան ադամանդները, ադամանդների արժեքը շատ ավելի բարձր է քան ջրինը»։ Դասական քաղաքական տնտեսությունը (Ադամ Սմիթ, Դավիթ Ռիկարդո, Կառլ Մարքս) այս հակասությունը բացատրում է նրանով, որ ապրանքի արժեքը, եթե նույնիսկ ոչ ամբողջապես կախված է դրա վրա ծախսված աշխատանքից, ապա գոնե կախված է դրանից։
Կառլ Մենգերը պնդում էր, որ ոչ մի նշանակություն չունի, արդյոք ադամանդիները հայտնաբերվել են պատահաբար, թե հայտնաբերման համար հազարավոր աշխատողների աշխատանքն է հարկավոր եղել հանքերում և դեռ ավելին՝ նրա համոզմամբ գործնական կյանքում ոչ ոք չի հարցնում այս կամ այն բարիքի ծագման պատմությունը ։ Ուստի Մենգերը հանգել է այն եզրակացության, որ արժեքը կախված է մարդկանց սուբյեկտիվ գնահատականից, որոնք առավել բարձր գնահատում են համեմատաբար բացառիկ ապրանքները և ծառայությունները։ Օրինակ, Լեոնարդո դա Վինչիի կտավը և ժամանակակից ստեղծագործողների աշխատանքները, որոնց ստեղծման համար նույնաքանակ աշխատանք է ծախսվել, կարող են ունենալ տարբեր արժեքներ։ Սա հակասում է աշխատանքային արժեքի տեսությանը, ինչը ավստրիական դպրոցի ներկայացուցիչների համար ժխտելու հիմք է հանդիսացել։ Սակայն, դրա հետ մեկտեղ նրանք անտեսել են մի էական հանգամանք՝ այն, որ աշխատանքի արժեքի տեսությունը հաշվի է առնում ապրանքների զանգվածային արտադրության  ծախսերը՝ մեքենաների և ավտոմատներ սարքերի գործածմամբ (կամ պոտենցիալ գործածմամբ)։ Անտիկ իրերի, արվեստի գործերի գնագոյացումը դասական քաղտնտեսությունում դիտարկվում է կամ դա արվում է մասամբ։ Մենգերը կարծում էր, որ արժեքը չի համարվում ապրանքի  օբյեկտիվ դրսևորում։ Արժեքը, դա բարիքի մասին անհատի ընկալումն է։ Հետևաբար, միևնույն բարիքը տարբեր անձանց համար կարող է տարբեր արժեքներ ունենալ։ Բարիքի տնօրինման համար անհրաժեշտ նախադրյալները հանդիսանում են հետևյալները ՝ Բարիքի սուբյեկտիվ արժեքը որոշվում է օգտագործվող բարիքի սահմանային միավորի օգտակարությամբ ։
"«Առանձնացված կառավարող հողագործը հունձից հետո ունի երկու հարյուր միավոր հացահատիկ։ Այդ քանակի մի մասը մինչև հաջորդ հունձը, նրա և նրա ընտանիքի կենսագործունեության համար անհրաժեշտ փողը, մյուս մասը՝ առողջության պահպանման համար անհրաժեշտ գումարը, երրորդ մասը միջոց է ծառայում հաջորդ տարվա հողագործության համար, չորրորդը կարող է օգտագործվել գարեջրի, սպիրտի և այլ ապրանքների արտադրության համար, հինգերորդը՝ տնային անասունների կերակրման համար, մնացած միջոցները,դրանք այն միջոցներն են, որոնք նա այլևս չի կարողանա օգտագործել որևէ կարևոր կարիքների բավարարման համար՝ անասնագոմին կեր, նոր ապրանքների արտադրություն, որպեսզի ինչ որ կերպ կարողանա հացահատիկի արժեքից օգուտ գոյացնի»։"
Բարիքի արժեքի յուրաքանչյուր հաջորդ նվազող միավորի մոտեցման հիման վրա գիտնականն առաջարկել է օգտակարության սանդղակը, որը կոչվում է «Մենգերի սանդղակ» ։ «Մենգերի սանդղակ»
Եթե որպես 1-ին բարիք վերցնենք կերակուրը, ապա այն ունի առավելագույն արժեք, քանի որ մեծ կարևորություն ունի ապրելու, կենդանի մնալու համար։ Երկրորդը առողջության պահպանումն է և այդպես շարունակ։ Սակայն երբ մարդը կշտանում և կենսապայմաններով ապահովված է լինում, ապա բարիքի յուրաքանչյուր նախորդ միավորը նրա համար զրոյական արժեքի է ձգտում։ Վերևում ներկայացված աղյուսակի օրինակով 5-րդ բարիքի ներքո Մենգերն ընդգրկել է ծխախոտը։ Քանի դեռ սննդի հանդեպ մարդու պահանջմունքները չեն բավարարվել, ծխախոտը նվազագույն կարևորություն ունի անհատի համար։ Սակայն մի կոնկրետ փուլում գալիս է պահը, երբ սննդի հանդեպ պահանջարկի բավարարման հետագա քայլերը անհատի համար սկսում են ավելի նվազ կարևորություն ունենալ, քան թե բարիքի հաջորդ տեսակների բավարարմանն ուղղված նրա քայլերը, այն դեպքում երբ այդ հաջորդ բարիքը, ինչպես օրինակ ծխախոտը, պակաս կարևորություն ունի ։
Սուբյեկտիվ արժեքի հայեցակարգով գիտնականը քննադատության է արժանացնում քաղտնտեսության դասական դպրոցի հայտնի տեսությունը։ «Բարիքի արժեքն ուսումնասիրողները ջանքեր են գործադրել երկու բարիքներ համեմատելու գործում խնդիրները պարզելու ուղղությամբ։ Ոմանք խնդիրներ գտնում էին այդ բարիքների վրա հավասար աշխատանքի հավասար քանակություն ծախսելու մեջ, մյուսները՝ արտադրության համար հավասար քանակությամբ ծախս կատարելու մեջ, նույնիսկ վեճ բռնկվեց այն մասով, թե արդյո՞ք բարիքների փոխանակություն է կատարվում, քանի որ այդ բարիքները համարժեք են, թե՞ բարիքները համարժեք չեն, քանի որ փոխանակման գործընթացում մեկը տրվում է մյուսի փոխարեն»։ Իրականում, ըստ Մենգերի, կոնկրետ անհատի համար առավել ցածր արժեքայնությամբ բարիքը առավել արժեքավորով փոխանակման գործընթաց է տեղի ունենում ։
Բարիքի մասին գիտություն
Կառլ մենգերի տնտեսական վերլուծության արդյունքը կայանում է մարդկային պահանջմունքների և այդ պահանջմունքները բավարարելու իրերի կարողության ուսումնասիրությունը։ Կառլ Մենգերը առաջ է քաշում իրերը բարիքի վերափոխելու մի շարք պայմաններ ՝ 1.	մարդկային պահանջմունքների առկայությունը, 2.	տվյալ առարկայի պոտենցիալ հատկանիշների առկայությունը, որով հնարավորություն է տալիս բավարարել պահանջմունքները, 3.	տվյալ առարկաների պոտենցիալ հատկանիշները մարդու կողմից գիտակցումը, 4.	տվյալ առարկան տնօրինելը, որը թույլ կտա օգտագործել վերը նշված հանգամանքները։
Ըստ Մենգերի՝ բարիք է հանդիսանում այն, ինչը բավարարում է մարդկային պահանջմունքները։ Բարիքների ուսումնասիրմանն է ուղղված «Քաղաքական տնտեսության հիմունքներ» աշխատության առաջին երեք գլուխները։ Նա դրանք բաժանում է մի քանի տեսակի։ Ամենացածր դասի բարիքները նախատեսված են անհապաղ, անմիջական կարիքները բավարարելու համար։ Ավելի բարձր դասը նախատեսված է ավելի ցածր դասի բարիքների արտադրության համար ։
Նա պնդում էր, որ ոչ թե արժեքն ու արժեքայնությունն են կախված արտադրության ծախսերից, այլ հակառակը` սպառողական բարիքների գոյություն ունեցող արժեքայնությամբ ի հայտ է գալիս տնտեսական ռեսուրսների գնահատումը։ Վերին դասի բարիքի արժեքը, ըստ գիտնականի, պայամնավորվում է ցածր դասի բարիքի ակնկալվող արժեքով։ Դա ցույց է տալիս, որ վերին դասի բարիքի արժեքը կանխատեսելի բնույթ է կրում։ Արտադրական նշանակության բարիքը սպառողական նշանակության բարիքի վերածելու համար պահանջվող ժամանակային ինտերվալի գոյության մասին պնդումները, տնտեսվարող սուբյեկտների մոտ իրենց գործունեության վերջնական արդյունքի մասով անվստահություն և չկողմնորոշվածություն են ի հայտ բերում։ Հետագայում հենց այս գաղափարն իր արտացոլումը գտավ անվստահության և չկողմնորոշվածության հետ կապված ռիսկի տնտեսական տեսություններում ։ Կառլ Մենգերին է նաև պատկանում վերին դասի բարիքների միմյանցով փոխարինվելու և միմյանցով փոխլրացվելու գաղափարը։ Այս գաղափարն իր հետագա զարգացումն ապրեց ժամանակակից մակրոէկոնոմիկայում։
Սպառում և փոխանակման արժեք
Կառլ Մենգերի «Քաղաքական տնտեսության հիմունքներ» աշխատության վեցերորդ գլուխը նվիրված է սպառման և փոխանակման արժեքներին։ Միևնույն ժամանակ նա չի փորձել չափել կայուն օգտակարությունը և սուբյեկտիվ արժեքը՝ համարելով, որ միայն «մեծից դեպի փոքր» սկզբունքով է հնարավոր պահանջմունքների հերթականության որոշումը (այսպես կոչված, հերթականության մոտեցում) ։
Ապրանքի մասին գիտություն
Ապրանքի մասին գիտությանն է վերաբերվում «Քաղաքական տնտեսության հիմունքներ» աշխատության յոթերորդ գլուխը։ Մենգերն առանձնացնում է ապրանք և տնտեսական բարիք հասկացությունները։ Ապրանքը սահմանելով որպես տնտեսական բարիք, որը նախատեսված է վաճառքի համար և որը կորցնում է ապրանքի իր հատկանիշները, երբ հայտնվում է վերջնական սպառողի մոտ՝ Մենգերն առաջին անգամ սահմանազատում է երկու տնտեսական կարևոր հասկացությունները ։ Աշխատությունում բերվում է նաև որպես տնտեսական հասկացություն ապրանքի հիմնական հատկանիշները՝ ապրանքի իրացվելիության սահմանները, ապրանքի շրջանառության և սպառման ենթարկվելու հանրավորությունները։ Իրացվելու վերաբերյալ ապրանքի հնարավորություն հասկացության ներքո դիտարկվում է սպառողական պահանջարկի գումարային արտահայտությունը։ Այդպես, համաձայն Մենգերի, Լատինական Ամերիկայի հնդկացիների լեզվի մասին աշխատություն գրելու պահանջարկը, նվազագույն արժեքով հանդերձ, օրինակ չի գերազանցի 600 հրատարակչական օրինակը, այն դեպքում, երբ Շեքսպիրի ստեղծագործությունների իրացման հնարավորությունների սահմանը կարող է գերազանցել մի քանի 1000 օրինակը ։ Ապրանքի իրացվելիության հնարավորության սահմանը կարևոր է այն ապրանքների համար, որոնք չունեն ինքնուրույն նշանակություն և հարկավոր են միայն այլ ապրանքներին լրացնելու համար։ Մինգերը որպես օրինակ բերում է ժամացույցների և մոնոմետրերի համար պտուտակները։ Որքան էլ որ արժենան դրանք, այդ մասերը միևնույնն է կախված են լինելու միայն ժամերի և մոնոմետրերի արտադրությունից։ Միևնույն ժամանակ ոսկին և արծաթը փաստացի իրացվելու հնարավորությունների սահմանափակում չունեն ։
"Կասկած չկա, որ հազար անգամ ավելի քանակությամբ ոսկին և հարյուր անգամ ավելի շատ քանակությամբ արծաթը, քան առկա է այսօր, միևնույն է շուկայում կգտնեն իրենց գնորդներին։ Ճիշտ է այդ դեպքում մետաղների գինը խիստ կնվազեր, և նույնիսկ առավել պակաս ունևոր անձինք կսկսեին դրանք ամանեղենի և կենցաղային պարագաների տեսքով գործածել, իսկ աղքատները՝ զարդեղենի տեսքով, բայց միևնույն է իրերի նման դասավորության դեպքում էլ, այդ մետաղները շուկա կմտեին ոչ աննպատակ և միևնույն է կգտնեին իրենց սպառողին, այն դեպքում, երբ համանման քանակությամբ օպտիկական սարքերի մասին գիտական աշխատությունների և նույնիսկ հացի և մսի նման անհրաժեշտ ապրանքների ավելացումը դրանց վաճառվելիության անհնարինության հարց առաջ կքաշեր։ Այստեղից էլ երևում է, որ ոսկի և արծաթ տնօրինողների համար մշտապես հեշտ է ցանկացած քանակության դեպքում իրենց ապրանքի սպառումը՝ գնի աննշան նվազմամբ,  այն դեպքում, երբ այլ ապրանքների քանակության հանկարծակի ավելացումը կարող է գնի էլ ավելի խոշոր նվազման հանգեցնել, իսկ որոշ ապրանքներ էլ նման դեպքում ընդհանրապես կարող են չվաճառվել:"
Ապրանքների շրջանառության կարողությունը դրա շրջապտույտի դյուրինություն է ենթադրում։ Որոշ ապրանքներ գրեթե նույն իրացման հնարավորություններն ունեն ցանկացած մարդու ձեռքում։ Ոսկու փշուրը գտնված «Արանյոշ գետի ավազներում փնթի թափառական գնչուի» կողմից իրացման միևնույն հնարավորություններով է օժտված, ինչպես որ հանքատիրոջ ձեռքում։ Միևնույն ժամանակ հագուստի պարագաները, սպիտակեղենը և այլ համանման ապրանքներ վերը նշված առաջին անձի ձեռքում կկորցնեին իրացվելու հնարավորությունների մի մասը, նույնիսկ եթե նա դրանք չի գործածել, այլ ձեռք է բերել զուտ վերավաճառելու նպատակով ։
Փողի տեսություն
Մենգերի տեսության հիմքում ապրանքի վաճառքի ենթարկվելու հնարավորության մասին հասկացությունն էր, որը հետագայում ուսումնասիրվում է Լյուդվիգ ֆոն Միզեսի կողմից ։ Փողի մասին ուսմունքին է նվիրված Մենգերի «Քաղաքական տնտեսության հիմունքներ» աշխատության 8-րդ գլուխը ։ Գլուխը բաղկացած է չորս մասից։ Առաջինում նկարագրում է փողի բնույթն ու ծագումը։ Հեղինակը մատնանշում է աշխատանքի արդյունքում արտադրված ապրանքների փոխանակման դժվարությունները՝ պարզունակ հասարակությունում։ Արդյունքում մարդկանց հետաքրքրությունները հանգեցնում են նրան, որ «անհատներն իրենց ապրանքները տալիս են իրացվելու ավելի մեծ հնարավորություն ունեցող այլ ապրանքների հետ փոխանակման համար՝ չնայած այն հանգամանքին, որ սպառման անմիջական նպատակներով նրանք դրանց կարիքը չունեն» ։ Երկրորդ մասում նա նկարագրում է յուրաքանչյուր ազգության և դարաշրջանի համար փողի ձևերը։ Վաղ ժամանակաշրջանում հին աշխարհի ժողովուրդների մեծամասնության համար դա տնային կենդանիներն էին։ Մշակույթի զարգացումը և քաղաքների զարգացումը հանգեցրեց նրան, որ անասունների իրացման հնարավորությունները նվազեցին այն նույն քանակությամբ, որքանով որ աճեցին մետաղների տեսքով օգտակար հանածոների համար ։ Կենդանիների խնամքը և պահպանումը իրենից որևէ նշանակալի տնտեսական դժվարություններ չի ներկայացնում այնքան ժամանակ, քանի դեռ անհատը անսահմանափակ քանակությամբ արոտավայրեր ունի։ Հասարակության զարգացման հետ մեկտեղ փոխանակման միջոց է դառնում մետաղը ։
Ըստ Մենգերի՝ առաջին մետաղը, որը սկսեց որպես վճարամիջոց օգտագործվել և որպես արդյունք իրացման մեծ հնարավորություն ձեռք բերել, դա պղինձն էր։ Այնուհետև, ապրանքաշրջանառության ընդլայնման հետ մեկտեղ պղնձը կորցրեց փողի քանակը լրացնելու իր ունակությունը, դիրքերը զիջելով արծաթին և ոսկուն ։ Նախքան եվրոպացիների զավթման ժամանակաշրջանի Ամերիկայի պատմությունը ուսումնասիրելով՝ Մենգերը գտավ փողի գործառույթը առավել հեշտ իրացվելի իրերի կողմից ստանձնելու մասին իր տեսության հաստատումը։ Այդպիսով, նախակոլումբյան Մեքսիկայում որպես փող ծառայում էին կակաոյի հատիկները, թղթյա կտորները, պղինձն ու արճիճը ։ Մենգերի խոսքով կենդանիների մորթու օգտագործումը որսորդական ժողովուրդների մոտ, Կենտրոնական Աֆրիկայում աղի և ստրուկների օգտագործումը, ապացուցում են իր կողմից առաջադրված պնդումների ճշտությունը ։
Կառլ Մենգերի գիտական նվաճումը դարձավ գնագոյացման և «պահանջարկի գին» ու «առաջարկի գինը» 2 հասկացությունների ներդրումը ։ Ութերորդ գլխի չորրորդ մասում նա նկարագրում է մետաղադրամների ծագման առանձնահատկությունները։ Հեշտ իրացման հատկանիշներով օժտված սովորական ապրանքի փոխանակումը մետաղաձուլվածքի հետ, առաջ քաշեց դրա նմուշարկման որոշ դժվարություններ։ Մետաղի պարունակության հստակ սահմանմամբ պարունակությամբ մետաղադրամների հատումը հանդիսանում է դրա մեջ պարունակվող մետաղի ամբողջականության և որակի լավագույն երաշխիքը ։
Փողի ինքնաբուխ առաջացման մասին տեսակետը մեծ ազդեցություն է գործել Ֆ.Ա. ֆոն Հայեկի, Լ. Ֆոն Միզեսի և տնտեսագիտության ավստրիական դպրոցի այլ ներկայացուցիչների հայացքների ձևավորման վրա։
Մեթոդների մասին վեճ
19-րդ դարի կեսերից հետո Կառլ Մենգերի և Գուստավ ֆոն Շմոլլերի միջև երկարատև բանավեճ ծավալվեց տնտեսական գիտությունների զարգացման մեթոդաբանության մասով, որը ստացավ «մեթոդների մասին վեճ» անվանումը (Methodenstreit) : «Երիտասարդ» պատմական տնտեսագիտության դպրոցի հիմնադիր Գուստավ ֆոն Շմոլլերը դեմ էր դասական դպրոցի ներկայացուցիչների անհատապաշտությանը։ Նա պնդում էր, որ տնտեսագիտությունը պետք է լինի պատմական, հիմնված էմպիրիկ և ինդուկտիվ հետազոտությունների վրա (այսինքն պետք է լինեն տրամաբանական եզրակացություններ, որոնք հիմնված են անձնական ենթադրություններից դեպի ընդհանրական անթադրությունների անցում կատարելով), էթիկական և գործնական ուղղորդավորված, միջդիսցիպլինար մոտեցմանն ուղղված և ինստիտուցիոնալ (տարբեր մարդկանց միավորումների հետազոտությունների համալիր) դինամիկայի ուսումնասիրմամբ ։
Ի հակադրումն «պատմաբաններ»-ի` Մենգերը կարծում էր, որ տնտեսական գիտությունը կախված չէ պատմական հանգամանքներից և ազգային առանձնահատկություններից։ Նա պնդում էր, որ գիտնական-տնտեսագետի խնդիրն է ազգային տնտեսության երևույթները ամենադյուրին տարրերի հասցնելն է ։ Նա նաև հարամում էր, որ տնտեսագիտության ուսումնասիրումը պատմության մեթոդներով հակասում է այս գիտության բուն էությանը ։
"Քաղաքական տնտեսությունը տեսականա-գործնական գիտություն է և այն համարել պատմական գիտություն նույնքան սխալ է, որքան որ եթե պատմությունը կամ ազգային տնտեսության վիճակագրությունը ենթարկեին տեսական կամ գործնական գիտությունների մեթոդաբանական տեսակետներին։"
«Սոցիալական գիտությունների և մասնավորապես քաղաքական տնտեսության մեթոդաբանության ուսումնասիրություն» աշխատության մեջ Մենգերը շեշտում է, որ տնտեսական գիտությունը պետք է ստեղծի և ուսումնասիրի բոլոր ժամանակների և ժողովուրդների համար համընդհանուր օրենքներ ։ Միևնույն ժամանակ նա գրում է «ատոմիզմ»-ի մեջ իր հակառակորդների մեղադրանքների մասին (տնտեսագիտության տեսության ուսումնասիրումը անկախ պատմական դարաշրջանից, հասարակության ազդեցությունը առանձին անհատի կոնկրետ գործողությունների վրա) և «կոսմոպոլիտիզմ»-ի մասին ։
Դրական կարծիքներ
1974 թվականին տնտեսագիտության բնագավառում Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Ֆրիդրիխ ֆոն Հայեկը Կառլ Մենգերի գիտական ներդրման մասին նկարագրել է հետևյալ կերպ ՝
"Բայց ոչ տնտեսագիտության տեսության, ոչ էլ որևէ գիտական այլ ոլորտում չեն կարող այնքան շատ պատմություններ լինել, երբ հեղինակի ստեղծագործությունը, որը հեղափոխություն է մտցրել արդեն հաստատված գիտության մեջ և ճանաչում ստացել որպես նորարարական, մնացել է նույնքան պակաս հայտնի, ինչպես Կառլ Մենգերի աշխատություններն են։ Դժվար է պատկերացնել այլ իրավիճակ, երբ Grundsätze-ի նման աշխատությունը, որը կարողացավ կայուն և ուժեղ ազդեցություն թողնել, զուտ պատահական կերպով նույնքան քիչ հայտնի մնաց:"
Մեկ այլ հայտնի տնտեսագետ Քնութ Վիքսելի խոսքերով, «Ռիկարդոյի «Principles»-ից հետո, չի եղել մի այնպիսի գիրք ..., որը նույնքան մեծ ազդեցություն է գործել տնտեսագիտության տեսության վրա, որքան Մենգերի «Grundsätze» : Ֆ. Ֆոն Վիզերը ավելի հեռու է գնացել և Մենգերի աշխատությունն անվանել է «արքիմեդյան հենման կետ, որի օգնությամբ հնարավոր է վերափոխել գոյություն ունեցող տնտեսական մտածողության համակարգը» ։
Քննադատություն
Կառլ Մենգերը և ավստրիական դպրոցի ներկայացուցիչները համոզված էին, որ բարդ սոցիալական երևույթները կարելի է բացատրել որպես կոնկրետ անձանց գործողությունների հետևանք, որոնք իրենց տնտեսական գործունեության ընթացքում հետևում են որոշակի տնտեսական օրենքների։ Մենգերի գրվածքներում շատ գործընթացներ բացատրվում են անմարդաբնակ կղզում գտնվող մարդու օրինակով, անհատ, որը շրջապատված հասարակությունից առանձնացված անհատ է։ Բարդ մեթոդաբանական անհատականությունը հանգեցրեց «ավստրիացիները տնտեսագիտության տեսությունը բնակեցրել են իրենց ռոբինոններով» փոխաբերական արտահայտությանը ։ Նախնական դրվածքը, որ տնտեսական օրենքները պետք է լինեն համընդհանուր և որ քաղաքական տնտեսությունը չի կարող բնութագրել և առանձնացնել կոնկրետ հասարակությանը բնորոշ տնտեսագիտական տեսություններ, բախման հանգեցրեց գերմանական պատմական դպրոցի ներկայացուցիչների հետ ։ Նրանք Մենգերին, որպես հիմնադիր մեղադրեցին «ատոմիզմ»-ի և «կոսմոպոլիտիզմ» -ի մեջ ։
Ֆեյն ֆոն Հայեկը իր հիացական վերաբերմունքով հանդերձ նշում է, որ Մենգերի ուսումնասիրությունը մեկ տեղում անավարտ բնորոշում ունի։ Նա գրում է, որ ավստրիացի գիտնականի առաջադրած արժեքների տեսությունը հաշվի չի առնում արտադրանքի ծախսերի ազդեցությունը տարբեր ապրանքների հարաբերական արժեքի ձևավորման վրա, ինչը այն դարձնում է անավարտ ։
Հիմնական աշխատություններ
Հրատարակություններ՝
Մեջբերում
"Այն պայմաններում գտնվող բարիքների միջոցով, որոնցով հիմնավորում են դրանց ոչ տնտեսական բնույթը, մենք նկատում ենք ամբողջական կոմունիզմի պատկերը։ Մարդ կոմունիստներն ամենուր են, որտեղ առկա բնական պայմաններից ելնելով դա հնարավոր է ։"
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ավստրիացի տնտեսագետներ Կատեգորիա:19-րդ դարի տնտեսագետներ Կատեգորիա:Կրակովի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Վիեննայի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ավստրիացիներ
Մովսես Տինանյան
Մովսես Տինանյան (1858, Ռոդոսթո, Թուրքիա-1935, Կ. Պոլիս), հայ բժիշկ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1858 թվականին Թուրքիայի եվրոպական մասի Ռոդոսթո քաղաքում։ Բժիշկ Բարսեղ Տինանյանի հայրն է։ Ավարտել է Կ. Պոլ­սի Գաղատիա թաղամասի Կեդրոնական վարժարանը և եղել դրա առաջին շրջանավարտներից մեկը։ 1881 թվականին ավարտել է Կ. Պոլսի Օսմանյան կայսերական բժշկական վարժարանը։ Երկար տարիներ ազատ պրակտիկ բժիշկ է աշխատել իր ծննդավայրում։ Եղել է վիրաբույժ, ներքին հիվանդությունների մասնագետ և մանկաբարձ։ Եղել է Ռոդոսթոյի քաղաքապետական բժիշկը։ Հետագայում Կ. Պոլսում բժիշկ է աշխատել։
1915 թվականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ զորակոչվել է օսմանյան բանակ և զինվորական բժիշկ ծառայել՝ հարյուրապետի / կապիտանի աստիճանով։ 1915 թվականի ապրիլի 11-13-ը ձերբակալվել է, բանտարկվել ու աքսորվել Չանղըրը։ 1915 թվականի օգոստոսին, հրաշքով, նրան ազատելու և Կ. Պոլիս վերադարձնելու հրաման է ստացվել։ Իր խնամքի ու բուժմանտակ եղած չեթեջի արաբաջի Իսմայիլի աղջկա բուժումը շարունակելը թողել է բժիշկ Ռուբեն Սևակին, հույս ունենալով, որ չեթեջին, ի նշան երախտագիտության, բարյացակամ վերաբերմունք կունենա նրա նկատմամբ։
Մահացել է 1935 թվականին Կ. Պոլ­սում` 77 տա­րե­կա­նում։ Որ­դին` Բարսեղ Տինանյանը (1887-1965) և թոռը՝ Ժիրայր Տինանյանը ևս բժիշկ են եղել։
Աղբյուր
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Հարձակում Մոսուլի վրա (2016)
Հարձակում Մոսուլի վրա (նույնպես անվանում ռազմական գործողություն «Ֆատահ»), ռազմական գործողություն, անցկացվելով 2016 թվականի Մարտի 24ից Իրաքի կառավարական բանակի և նրա դաշնակիցների Մուհաֆազայում Նայնավա ԻԼԻՊի դեմ. Ռազմական գործողությունների գլխավորը նպատակը համարվում է մայրաքաղաքի՝ Նայնավայի և մեծությամբ երկրորդ քաղաքը Իրաքում Մոսուլի ազատագրումը ։
Հարձակումը
Հարձակումը սկսվել է մարտի 24-ին 2016 թվականին Մահմուրի կողքին։ Առաջինը նպատակը ռազմական գործողության ազատագրել Կաիյարա, Մահմուրի արևելքում։ Մահմուրից Կաիյարա շարժման ընթացքում զբաղեցրեց մի քանի գյուղեր, որոնք նախքինում գտնվում էին ԻԼԻՊ-ի վերահսկողության ներքո ։ Հարձակմանը մասնակցում են նաև ԱՄՆ-ի ծովային ստորաբաժանումների կորպուսը, ցուցադրելով Իրաքի բանակին հրետանային օգնություն, և միջազգային կուալիկցիայի ավիացիան.
Մայիսի 17-ի տվյալներով քրդերը 60% շրջափակել են Մոսուլը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2016 հակամարտություններ
Ղարիբ (այլ կիրառումներ)
Ղարիբ, կարող է վերաբերել՝
Էնվեր Իզմայլով
Էնվեր Սերվերովիչ Իզմայլով (Енвер Серверович Ізмайлов, Enver Server oğlu İzmaylov; ), ղրիմաթաթարական ծագմամբ ուկրաինացի երաժիշտ, վիրտուոզ, կիթառահար։
Կենսագրություն
Էնվերը ծնվել է 1955 թվականին Ուզբեկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության Ֆերգանա քաղաքում, որտեղ նրա ծնողները աքսորվել էին 1944 թվականին՝ ղրիմի թաթարների աքսորի ժամանակ։ Ավարտելով տեղի ուսումնարանը՝ ինքնուրույն սովորել և սկսել է նվագել էլեկտրոնային կիթառ։ Սկզբնական շրջանում զբաղվել է միայն ռոք երաժշտությամբ։ 80-ական թվականներին նվագել է «Սատո» ջազ- ռոք խմբում։ Հանդես է եկել համամիութենական մի շարք փառատոներում։
Իզմայլովը համարվում է տեպպինգի քարոզողներից մեկը, ով ելույթներով հանդես է եկել ԽՍՀՄ ողջ տարածքում։
90-ական թվականներին Էնվեր Իզմայլովը տեղափոխվել է բնակության Ֆոնտան գյուղ (ներկայումս Սիմֆերոպոլի արվարձաններից մեկը), որտեղ սկսել է հավաքել իր նախնիների՝ ղրիմի թաթարների, երաժշտական ֆոլկլյորը։ Այդ տարիներին նա գրել է մի քանի սոլո ծրագրեր, որտեղ ներկայացրել է էթնոջազի սինթեզի վերաբերյալ իր պատկերացումները։ Զուգահեռաբար, Էնվեր Իզմայլովը ղեկավարել է տրիո, որը ձևավորվել է 1995 թվականին ֆլեյտահար Նարկետ Ռամազանովի և թմբուկահար Ռուստեմ Բարիի կողմից («Մինարեթ» ալբոմ, 1999 թվական)։ Միջազգային փառատոններում Էնվեր Իզմայլովը հանդես է եկել թուրք երաժիշտ Բուրհան Օչալոմի, ֆրանսիացի դաշնակահար Քսավիե Գարսիայի և այլ երաժիշտների հետ։
Անկետավորման տվյալների համաձայն, որն անց է կացրել «Սովետսկայա մոլոդյոժ» թերթի կողմից (Ռիգա), Էնվեր Իզմայլովը զբաղեցրել է 6-րդ տեղը ԽՍՀՄ կիթառահարների շարքում, հինգերորդ հորիզոնականը «Տարվա երաժիշտ» կատեգորիայում և երկրորդը, որպես «Երաժիշտ, ով մեծ ճանաչում է ունեցել»։ Նա Լոզանում դարձել է Կիթառահարների եվրոպական մրցույթի հաղթող։ Իզմայլովը ստացել է մի շարք դիպլոմներ և մրցանակներ։
Ղարաքիլիսե (այլ կիրառումներ)
Ղարաքիլիսե, կարող է վերաբերել՝
Էնվեր Իզմայլով
Արտաքին հղումներ
Պաշտոնական կայք էջ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի կիթառահարներ Կատեգորիա:Խորհրդային կիթառահարներ Կատեգորիա:Ուկրաինացի երաժիշտներ
Արչիբալդ Ֆիլիպ Փրիմռոզ
Հայկական հարցում պաշտպանել է եվրոպական տերությունների համատեղ գործողությունների քաղաքականությունը։ 1895 թվականի ապրիլին Ռոզբերիիի կառավարությունը մշակում է արևմտյան Հայաստանում բարենորոգումների նախագիծ («Մայիսյան բարենորոգումներ»), որը մայիսի 11-ին Անգլիան, Ֆրանսիան և Ռուսաստանը ներկայացնում են Բարձրագույն դռանը։ Սուլթանական կառավարությունը փաստորեն մերժում է նախագիծը, և Ռոզբերիի կառավարությունը քննարկում է Օսմանյան կայսրության դեմ բրիտանական նավատորմն օգտագործելու հնարավորությունը, սակայն որոշակի եզրակացության այդպես էլ չի հանգում։ հայկական հարցում Ռոզբերիի անվճռական քաղաքականությունը խստորեն քննադատում է Մեծ Բրիտանիայի հասարակայնությունը, և Ռոզբերին, հանրային կարծիքի ճնշման տակ, ստիպված հրաժարական է տալիս։ Իսկ արդեն որպես լիբերալ կուսակցության ղեկավար պաշտպանել է հայկական հարցի «անկուսակցականության» գաղափարը, այսինքն՝ հանդես է եկել այն միջկուսակցական պայքարի միջոց դարձնելու դեմ։
Ռոզբերին գտնում էր, որ «հայ ժողովրդի կործանումը Մեծ Բրիտանիայի հոգսերի հազարերորդական մասն է... դատարկ բան»։ Ռոզբերիի այդպիսի դիրքորոշումը քննադատում են լիբերալ կուսակցության անդամները, մասնավորապես՝ Ուիլիամ Գլադսթոնը, ինչը հանգեցնում է Ռոզբերիի հրաժարականին նաև կուսակցության ղեկավարությունից (1896)։
1905 թվականին Ռոզբերին վերջնականապես խզում է կապերը լիբերալների հետ և հեռանում քաղաքական ակտիվ գործունեությունից։
Գրականություն
Կատեգորիա:Անգլիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:1847 ծնունդներ Կատեգորիա:Մայիսի 7 ծնունդներ Կատեգորիա:1929 մահեր Կատեգորիա:Մայիսի 21 մահեր Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորության վարչապետներ Կատեգորիա:Անգլիացի պետական գործիչներ Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Անգլիացի դիվանագետներ Կատեգորիա:Կապիչի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Վիկտորիանական թագավորական շղթայի ասպետներ
Ղարաքիլիսա Վերին (այլ կիրառումներ)
Ղարաքիլիսա Վերին, կարող է վերաբերել՝
Ղարաքիլիսա (այլ կիրառումներ)
Ղարաքիլիսա, կարող է վերաբերել՝
Ղարագյոզ (այլ կիրառումներ)
Ղարագյոզ, կարող է վերաբերել՝
Կելցե
Կելցե (Kielce, Լեհական թագավորության ժամանակ ռուսական անվանումը՝ Կելցի, քաղաք կենտրոնական Լեհաստանում։ Տեղակայված է մայրաքաղաք Վարշավայից 170 կմ հարավ։ Մինչև 1999 թվականը Կելցեն եղել է Կելեցյան վոյեվոդության մայրաքաղաքը, իսկ 1999 թվականի վարչական բարեփոխումից հետո՝ Սվենտոկշական վոյեվոդության մայրաքաղաքը։ Ավտոմոբիլային և երկաթուղային ճանապարհների խոշոր հանգույց է ։ Բնակչությունը 209 962 մարդ է (2004) ։
Պատմություն
Հնագիտական պեղումներն ապացուցում են, որ Սվենտոշական լեռների ստորոտում՝ ներկայիս Կելցեի տարածքում, բնակչություն կար դեռևս կելտական շրջանում՝ նախքան սլավոնների գալն այս վայրեր ։
11-րդ դարի վերջին և 12-րդ դարում Կելցեի տարածքում հիմնվել է բնակավայր, որը 12-րդ դարի սկզբին դարձել է կրակովյան եպիսկոպոսների սեփականությունը։ Արդեն այդ ժամանակվանից սկսվեց Կելցեի առևտրական պատմությունը․ քաղաքի շահավետ դիրքը Կրակովի մոտակայքում գտնվող առևտրական խաչմերուկներում նրան դարձրեց տոնավաճառների կենտրոն։ 1171 թվականին կառուցվեց առաջին քարե եկեղեցին, որը հետագայում դարձավ մայր տաճար, իսկ 1295 թվականին Կելցեն ստացավ քաղաքի կարգավիճակ։
15-րդ դարում հարևանությամբ խոշոր հանքավայրերի բացումից հետո Կելցեն դարձավ խոշոր մետաղագործական կենտրոն, որը կանխորոշեց քաղաքի արագ զարգացումը ։ 1642 թվականին ավարտվեց վաղ բարոկկո շրջանի Կրակովի եպիսկոպոսների պալատի կառուցումը, որը քաղաքի հիմնական տեսարժան վայրերից մեկն է ։
1660 թվականին շվեդների հետ պատերազմի ժամանակ Կելցեն թալանվեց և այրվեց շվեդական բանակի կողմից։ Քաղաքի վերականգնումը շարունակվեց մինչև 18-րդ դարի կեսերը։
1795 թվականին՝ Լեհաստանի երրորդ բաժանումից հետո, Կելցեն մտավ Ավստրիայի կազմի մեջ։ Նապալեոնական պատերազմների ժամանակ քաղաքը անկախ Վարշավայի դքսության մասն էր, իսկ Նապոլեոնի պարտությունից հետո անցավ Լեհական թագավորությանը։
19-րդ դարում շարունակվեց քաղաքի զարգացումը՝ որպես արդյունաբերական և հանքարդյունաբերական խոշորագույն կենտրոն։ 1816 թվականին Կելցեում բացվեց Լեհաստանի առաջին տեխնիկական համալսարանը։
Ռուսական կայսրության կազմում Կելցեն եղել է Կելեցյան նահանգի վարչական կենտրոնը։
Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո քաղաքը դարձավ Լեհաստանի մասը՝ նորից ձեռք բերելով անկախություն։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ քաղաքն օկուպացվել է նացիստների կողմից, հատկապես Սվենտոկշիշական լեռներում ակտիվորեն գործում էին պարտիզանական ջոկատները։
1946 թվականի հուլիսի 4-ին Կելցեում տեղի ունեցան հետպատերազմական Լեհաստանի ամենամեծ ջարդերը, որոնց ընթացքում զոհվեց շուրջ 40  և վիրավորվեց շուրջ 50 հրեա ։
Տեսարժան վայրեր
Զբոսաշրջային կարևոր գրավչություն ունեն Սվենտոկշիշական լեռները՝ գեղատեսիլ հովիտներով, հանքային աղբյուրներով և բազմաթիվ ճեմուղիներով։ <p style="overflow:auto;align:center;">
Կարավանսարաչայ
Կարավանսարաչայ (Каравансарачай), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Դաղստանի Հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Ախտիչայ գետի աջ ափին՝ 50 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 11 կմ է,ավազանի տարածքը 45,2 կմ2 է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Արևմտյան Կասպիցի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Սամուր գետնի ակունքն է, գետի ենթաավազանը բացակայում է։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Սելին Ֆիգարի սպանություն
Սելին Մարի Թերեզ Ֆիգար (Celine Marie Therese Figard, 1976 թվականի մայիսի 23– 1995 թվականի դեկտեմբերի 19)՝ ուսանողուհի-հաշվապահ Արևելյան Ֆրանսիայի Ֆերիեր-լե-Սեից, սպանվել է 19 տարեկանում։ Նա անհետ կորել է 1995 թվականի դեկտեմբերի 19-ին Միացյալ Թագավորություն կատարած ուղևորության ժամանակ՝ Բերքշիրի ավտոմայրուղով բեռնատարի վարորդի հետ ավտոստոպով ճամփորդելուց հետո։ 1995 թվականի դեկտեմբերի 29-ին՝ նրա գտնվելու վայրի մասին տեղեկատվության հարցումից տասը օր անց, նրա մարմինը հայտնաբերվել է Վուստերշիր կոմսության Հաուֆորդի վթարային հրապարակում։ Դիահերձումը ցույց է տվել, որ նրան ծեծել են և խեղդամահ արել, սակայն մահվան վերջնական պատճառը չի պարզվել։
Բեռնատարի 37-ամյա վարորդ Ստյուարտ Մորգանը, ով Պուլից ուղերթ էր կատարել դեպի Դորսեթ, ձերբակալվել է 1996 թվականի փետրվարի 19-ին այն բանից հետո, երբ գործընկերը նրան ճանաչել էր ըստ ֆոտոռոբոտի։ Ավելի ուշ Մորգանը մեղադրվեց Սելին Ֆիգարի սպանության մեջ։ Խուզարկուները եկել էին այն եզրակացության, որ նա բռնաբարել, ծեծել և խեղդել է Ֆիգարին։ 10 օր նա սպանված կնոջ մարմինը պահել է մեքենայի մեջ։ Հոկտեմբերին Մորգանը դատապարտվել է ցմահ ազատազրկման՝ 20 տարուց ոչ շուտ ազատ արձակվելու իրավունքով։ 1998 թվականի փետրվարին բողոք է ներկայացվել, որը սակայն մերժվել է։ 2009 թվականին Լոնդոնի Բարձր դատարանը մերժել է նրա՝ կալանքի ժամկետը վերանայելու միջնորդությունը։
Ֆիգարը թաղվել է Ֆրանսիայի Սե–սյուր–Սոն-է-Սենտ-Ալբեն գյուղում։ 1996 թվականի հունվարին տեղի ունեցած հոգեհանգստին ներկա էին ընտանիքի անդամները, զոհվածի ընկերները և տեղի քաղաքական գործիչները։ Մեծ Բրիտանիայում նրա հիշատակը հավերժացվել է Վուստերշիր գյուղի եկեղեցում՝ Օմբերսլիում (այն վայրից ոչ հեռու, որտեղ հայտնաբերվել էր նրա մարմինը) տեղադրված հուշահամալիրում։
Նախապատմություն և անհետացում
Սելին Ֆիգարը Բերնարդ և Մարտին Ֆիգարների չորս երեխաներից երկրորդ երեխան էր։ Նրա ծնողները կաթի ֆերմա ունեին։ Ընտանիքը ապրում էր Ֆերիեր-Լե-Սեում՝ արևելյան Ֆրանսիայի գյուղական համայնքում, Բեզանսոնի կողքին։ Սելինը հաշվապահություն է սովորել Մոնբելյարի Լե Գրանդ Շենոայի լիցեում։ Ֆիգարը շնորհալի ուսանողուհի էր, ունակություններ ուներ երաժշտության, լեզվաբանության և մաթեմատիկայի հանդեպ։ 1990 թվականին այցելելով Մեծ Բրիտանիա՝ Ֆիգարը տարվել է այդ երկրով և բազմիցս այցելել այստեղ ։
Նա 1995 թվականի ամառը անցկացրեց՝ աշխատելով Հեմփշիր կոմսության Ֆորդինգբրիջի հյուրանոցում (նրա զարմիկը՝ Ժան Մարկը, այստեղ ավագ մատուցող էր աշխատում)։ Աղջիկը նաև ցանկանում էր օգտվել անգլերեն լեզվով զբաղվելու հնարավորությունից։ Ֆիգարը ծրագրում Է Մեծ Բրիտանիա վերադառնալ դեկտեմբերին, որպեսզի ևս երկու շաբաթ անցկացնի Ժան Մարկի հետ ։ Դեկտեմբերի 18-ին նա հեռանում է տնից և մեկնում Բրիտանիա։ Նրան տանում էր ընտանիքի ընկերը, ով աշխատում էր տեղական տրանսպորտային ընկերությունում։ Աղջկա ծնողները նախապես պայմանավորվել էին ընկերոջ հետ ուղևորության մասին, Ֆիգարը հաջորդ օրը անցնում Է Լա Մանշը ։ Նա ժամանում է Էշֆորդ, Քենթ կոմսություն։ Ֆիգարը մտադիր է եղել գնացքով հասնել Ֆոնդինգբրիջ, սակայն նրա ուղեկիցը Ֆրանսիայից մի բեռնատարի վարորդ է գտնում, ով համաձայնում է նրան հասցնել Նյուբերիի Չիվլիի բենզալցակայան (Բերքշիրի կոմսություն) ։ Այնուհետև նա օգնում է աղջկան գտնելու բեռնատարի երրորդ վարորդի՝ ճանապարհորդության վերջնական փուլի համար։ Մինչ այդ Ֆիգարը փորձում է զանգահարել իր զարմիկին, որպեսզի նա դիմավորի իրեն, բայց այդպես էլ չի կարողանում զանգահարել ։ Վերջին անգամ նրան տեսել են Չիվլիում՝ դեկտեմբերի 19-ի կեսօրին, M4 ավտոմայրուղու 13-րդ հանգույցի վրա։ Աղջիկը նստել է «Mercedes» մակնիշի սպիտակ բեռնատարը» ։
Ոստիկանությունը տեղեկություն է խնդրել նրա անհետացման մասին և բեռնատարի վարորդին ֆոտոռոբոտ է արել, սակայն նրան չեն կարողացել ճանաչել։ Դեկտեմբերի 25-ին քննիչները սկսել են մշակել աղջկա առևանգման վարկածը ։ Հաջորդ օրը քննիչները սկսել են մշակել աղջկա սպանության վարկածը ։ Սելինի հայրը ժամանել է Մեծ Բրիտանիա, որպեսզի օգնի դետեկտիվներին դստեր որոնումներում։ Նա դիմել է հանրությանը՝ խնդրելով կիսվել աղջկա գտնվելու վայրի մասին տեղեկատվությամբ ։
Մարմնի հայտնաբերում և դիահերձում
Դեկտեմբերի 29-ի առավոտյան մի վարորդ կանգ է առել ճամփեզրին, որպեսզի ուղղի ապակու մաքրիչը։ Նա հայտնաբերել է աղջկա մերկ մարմին, որը նետված էր վուստերշիրյան Հաուֆորդ գյուղում գտնվող A449 մայրուղուն կից փորված ջրատար առվի մեջ ։ Ոստիկանությունը զբաղվել է նրա անձի հաստատմամբ․ քննիչները վստահ էին, որ դա Լուիզա Սմիթը չէ, ով ադմինիստրատորի 18-ամյա օգնական էր և Սուրբ Ծննդյան նախօրեին անհետացել էր Գլոստերշիրի Յեյտայի գիշերային ակումբ այցելելուց հետո ։
Հաջորդ օրը ոստիկանությունը պարզել է մահացածի ինքնությունը։ Դիահերձումը ցույց է տվել, որ նա խեղդամահ է արվել և ուշագնաց եղել ծանր առարկայից, սակայն մահվան վերջնական պատճառը չի հաստատվել։ Դիահերձումը սեռական բռնության «ոչ մի ակնհայտ նշան» չի հայտնաբերել ։ Սակայն հաստատվել է, որ սեռական ակտ կատարվել է նրա մահից քիչ առաջ։ Քննիչների կարծիքով դա տեղի է ունեցել նրա կամքին հակառակ ։
Ոստիկանությունն հայտարարեց, որ մարմինն այնտեղ է գտնվել մոտ մեկ օր, դիտարկվում էր զոհի գերության վարկածը։ Հեմփշիրի ոստիկանության դետեկտիվ, ավագ սուպերինտենդանտ Ռոջեր Հոդինոտտը պնդում էր, որ Ֆիգարի հայտնաբերման պահին նրա մահվանից անցել էր առնվազն 4-5 օր, սակայն չէր նշում մահվան ճշգրիտ ժամանակը ։
Հետաքննություն
Հետաքննությունը գլխավորել Է դետեկտիվ, Արևմտյան Մերսիայի ոստիկանության ավագ սուպերինտենդանտ Ջոն Մաքքամոնտը, գործին մասնակցել է ոստիկանության երեք ջոկատներից ավելի քան 100 դետեկտիվ ։ Ոստիկանության աշխատակիցները հետաքննել են նմանօրինակ չբացահայտված սպանությունները՝ վախենալով, որ դրանք կարող են լինել մեկ մարդու ձեռքի գործը ։ Հատուկ հետաքրքրություն էր առաջացրել վերջերիս տեղի ունեցած Թրեյսի Թըրների և Սամո Պոլլի սպանությունները․ երկուսն էլ հայտնաբերվել էին խեղդված, ավտոմայրուղիների մոտ ։ Հունվարի 4-ին կայացած մամուլի ասուլիսում Մաքքամոնտն ասել է՝ «Ես կցանկանայի ընդգծել, որ այս փուլում չկան ծանրակշիռ ապացույցներ, որ Սելինի սպանությունը կապված է որևէ այլ քրեական գործերի հետ» ։ Նա իր ենթաաներին հանձնարարել է տեղեկություններ հավաքել «Պասկալ Կրետյեն» շամպայնի վերաբերյալ, որից մեկ շիշ Ֆիգարը նվեր էր ստացել նախքան Անգլիա ժամանելը՝ «Շամպայնի կոնկրետ այս տեսակը չի արտահանվում Ֆրանսիայի սահմաններից դուրս աշխարհի որևէ այլ կետ և չի վաճառվում մեր երկրում։ Սա 1993 թվականի գինի է, և միայն 60 հազար շիշ էարտադրվել» ։
Հունվարի 12-ին քննիչները հայտարարեցին, որ «Mercedes» մակնիշի բոլոր տրանսպորտային միջոցների վարորդների ԴՆԹ-ի հետազոտություն են անցկացնելու։ Սա առաջին դեպքն էր, երբ ԴՆԹ-ի վերլուծության մեթոդը ազգային մակարդակով օգտագործվում էր սպանության մեջ կասկածվողին հայտնաբերելու համար ։ Խուզարկվեցին ավելի քան 1000 տրանսպորտային միջոց և ստուգվեցին 5000 վարորդ ։ Փետրվարի 19-ին Արևմտյան Մերսիայի ոստիկանությունը հաստատեց, որ կասկածյալը ձերբակալվել է և համագործակցում է հետաքննության հետ ։ Հաջորդ օրը իշխանությունները հայտարարեցին, որ կասկածյալը ձերբակալվել է Պուլում՝ Արևմտյան Մերսիայի և Դորսեթի ոստիկանության համատեղ գործողության ընթացքում, նա անգլիացի էր ։ Մարդասպանը ոմն Ստյուարտ Մորգանն էր՝ 37-ամյա տղամարդ, բեռնատարի ինքնազբաղ վարորդ։ Փետրվարի 21-ին նա կալանքի տակ վերցվեց Ռեդդիչի մագիստրոսական դատարանում լսումներից հետո ։
Ստյուարտ Մորգան
Ստյուարտ Ուիլյամ Մորգան (ծնված 1958 թվականին)՝ անգլիացի, բեռնատարի վարորդ և նախկին ջերմատեխնիկ Պուլից։ Ջոն և Ջուլիաննա Մորգանի որդին, ընտանիքի հինգ երեխաներից մեկը՝ Ստյուարտը, մեծացել է Քենթի կոմսության Տանբրիջ Ուելսում։ Նրա հայրը բրիգադիր էր աշխատում, իսկ մայրը (փախստական նախկին ԳԴՀ-ից)՝ դպրոցական հավաքարար։ Մորգանը թողել է դպրոցը՝ ստանալով միջնակարգ կրթության մասին երեք հավաստագիր, իսկ 1974 թվականին դատապարտվել է ազատազրկման ուղղիչ գաղութում՝ կոտրանքով գողություն կատարելու համար։ Նա ավարտել է Կրոյդոնի քոլեջը և ստացել է երկու մասնագիտություններ՝ սանտեխնիկի և ջերմատեխնիկի, ապա Տանբրիջ Ուելսում բացել է իր սեփական բիզնեսը՝ կապված սանտեխնիկայի հետ։ Բիզնեսի հետ կապված մի շարք անհաջողություններից հետո նա 1983 թվականին տեղափոխվել է Դորսեթ և Բորնմուտի քաղաքային խորհրդում աշխատել է որպես ջերմատեխնիկ։ Նա 1991 թվականին սկսել է բեռնատար վարել ։
Մորգանը իր ապագա կնոջը հանդիպել է Քենթում, 1980-ականների սկզբին։ Նրանք ամուսնացել են 1982 թվականին, բայց նա լքել է կնոջը, երբ նա հղիացել է երկվորյակներով։ Երկրորդ կնոջը նա հանդիպել է Դորսեթ տեղափոխվելուց հետո։ Սա ևս հղիացել և տղա է ունեցել։ Նրանք չեն օրինականացրել հարաբերությունները մինչև 1994 թվականը՝ մի քանի տարի ապրելով քաղաքացիական ամուսնությամբ։ Մորգանը կնամոլի համբավ է ունեցել, նա տեխնիկ աշխատելու տարիներին գայթակղում էր հաճախորդներին։ Նա շարունակել է զբաղվել դրանով նաև բեռնատարի վարորդ դառնալուց հետո։ Ստյուարտի դատապարտումից հետո նրա եղբայր Ռեյն ասել է՝ «Նա այնքան շատ սիրավեպեր է ունեցել տարիների ընթացքում, որ ես կորցրել եմ դրանց հաշիվը»։ Նա նաև կատաղի բնավորություն է ունեցել։ Մորգանի ընկերը՝ Դեյվ Մոեմքենը, նրան բավականին դյուրագրգիռ է անվանել ։
1995 թվականի դեկտեմբերի 19-ին Մորգանը ճանապարհակից է վերցրել Սելին Ֆիգարին, երբ Լիդսից ուղևորվում էր Սաութգեմփթոնի նավահանգիստ ։ Խուզարկուները հանգել են այն եզրակացության, որ բռնաբարությունից և սպանությունից հետո Մորգանը աղջկա մարմինը պահել է բեռնատարի խցիկում, ներքևի մահճակալի վրա, և այն այնտեղ է մնացել մոտ տասը օր։ Այդ ժամանակ նա շարունակել է մեքենան վարել և նույնիսկ քնել է այդտեղ։ Ակնհայտ է, որ Մորգանը աղջկա մարմինը թողել է ավտոմեքենայում, որը կայանել է իր տան դիմաց, և Սուրբ Ծնունդն անցկացրել է իր ընտանիքի հետ ։ Ոստիկանությունը եզրակացրել է, որ նա մարմնից ազատվել է դեկտեմբերի 29-ին ։
Նա ձերբակալվել է, երբ մեկ այլ վարորդ ճանաչել է նրան ֆոտոռոբոտը։ Մորգանը սկզբում հերքել է Ֆիգարի հետ հանդիպման փաստը։ Ճանաչման ընթացակարգից հետո նա պնդել է, որ ինքն ու Ֆիգարը փոխադարձ համաձայնությամբ են սեքսով զբաղվել ։