cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մեյսենյան գրոշ
Մեյսենյան գրոշի տարատեսակները
Առաջին ամբողջաքաշ մետաղադրամները ստացան լայն գրոշեններ անվանումը (Breiter Groschen). 1369 թվականից արծաթի պարունակությունը դրանց մեջ իջեցվեց։ Նոր մետաղադրամների դիմերեսին տեղադրվեց խաչ, որի պատճառով և դրանք ստացան «խաչակիր գրոշեն» անվանումը (Kreuzgroschen). Դրանց փոխարինեցին շիլդգրոշենները (Schildgroschen), որոնց տարբերակիչ գիծը Լանդսբերգների զինանշանի վահանն էր առյուծի թաթերում։ Շիլդգրոշենները պարունակում էին 1,543 գրամ մաքուր արծաթ։ Շոկգրոշենները (Schockgroschen) ըստ էության հանդիսանում էին որևէ մի քաշային կամ դրամական միավորի 1/60 մասը, քանի որ «շոկ» նշանակում էր 60։ Մեյսենյան գրոշների հետագա քաշային բնութագրիչների նվազման հետևանքով շոկգրոշեն սկսեցին անվանել դրանցից նրանք, որոնք ըստ արժեքի հավասար էին Հռենոսյան գոլդգուլդենի 1/60 մասին, որը այդ ժամանակների ամենատարածված ոսկե մետաղադրամն էր ։
Նշումներ
<div class="references-small " id="cx83" style="" data-source="83" data-cx-state="source" data-cx-weight="1161" contenteditable="true">
Գրականություն
Կատեգորիա:Գրոշ Կատեգորիա:Գերմանիայի մետաղադրամներ Կատեգորիա:Արծաթե դրամներ Կատեգորիա:Դրամագիտություն Կատեգորիա:Մետաղադրամ
Մարշալ շրջան (Ինդիանա)
Մարշալ շրջան (Marshall County), ԱՄՆ Ինդիանա նահանգի 92 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.150 կմ² է, բնակչությունը՝ 45.128 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Պլիմուտ բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1835 թ.։
Կատեգորիա:Ինդիանայի շրջաններ
Օլեգ Լոբով (այլ կիրառումներ)
Օլեգ Լոբով անունը կարող է վերաբերել հետևյալ անձանց՝
Դրուժնոսելե (գյուղ, Վիբորգսկի շրջան)
Դրուժնոսելե (Дружноселье), գյուղ Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Վիբորգսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 5 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Վիբորգսկի շրջանի բնակավայրեր
Ներիր մեզ, այգի՛...
«Ներիր մեզ, այգի՛...» («Прости нас, сад...»), 1988 թվականի խորհրդային գեղարվեստական հեռուստաֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Անատոլի Նիտոչկինը ։
Սյուժե
Իր կոմերիտական պատանեկության տարիներին քաղաքի առաջնաշինարարները հասարակական այգի են հիմնել։ Այժմ նրանք վճռականորեն դեմ են քաղկոմի որոշմանը այգին առանձին տարածքների բաժանելու վերաբերյալ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:1988 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր
Սովետապատ (Շարուրի շրջան)
Սովետապատ (այժմ կոչվում ՝ Արփաչայ Arpaçay), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շարուրի շրջանում։
Մալայա Լևադա
2001 թվականի տվյալներով Մալայա Լևադա գյուղում բնակվում էր 97 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,21 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 461,9 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Գորոդոկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1795 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կենսաբազմազանության հիմնական տեսակները և ռեսուրսները
Կենսաբանական էկոհամակարգերում գտնվող որոշակի տեսակներ կարող են կատարել այնպիսի կարևոր դեր, որ որոշում են մյուս տեսակների էկոհամակարգում պահպանվելու հատկությունը։ Այսպիսի տեսակները ազդում են էկոհամակարգերի ստեղծման վրա ավելի շատ, քան թե առանձնյակների թվաքանակը և կենսազանգվածը։ Բնապահպանների համար առաջնային է այս տեսակների պահպանությունը, քանի որ նրանց վերացումից հետո կսկսեն վերանալ նաև այդ տարածքի շատ ուրիշ տեսակներ։ Խոշոր գիշատիչները, օրինակ, գայլերը, համարվում են համեմատաբար ավելի կարևոր տեսակներ, քանի որ դրանք կարգավորում են խոտակերների պոպուլյացիաների առանձնյակների քանակությունը։ Գայլերի բացակայության դեպքում եղնիկների և այլ խոտակերների քանակը այնքան կմեծանա, որ տեղի կունենա բուսածածկույթի անհետացում և դրա հետևանքով կբերի նաև բուսածածկույթի հետ կապված միջատների անհետացմանը և հողային էռոզիային։ Տրոպիկական անտառներում ֆիկուսները համարվում են գլխավոր խումբ, որոնք ապահովում են մի շարք թռչունների և կաթնասունների գոյությունը իրենց պտուղներով այն շրջանում, երբ այդ կենդանիների կողմից նախընտրվող սնունդը բացակայում է։ Կուղբերը նույնպես գլխավոր տեսակ են, քանի որ իրենց ամբարտակների շնորհիվ նրանք ստեղծում են խոնավ ապրելավայրեր, որոնք օգտագործվում են տարբեր այլ տեսակների կողմից։ Գլխավոր են նաև պաթոգեն օրգանիզմների և մակաբույծների տեսակները, որոնք կարգավորում են իրենց տերերի թվաքանակը։ Միակ հիմնական տեսակի ոչնչացումը, եթե նույնիսկ այն զբաղեցնում է կենսազանգվածի շատ չնչին հատվածը, կարող է հիմք հանդիսանալ մի շարք իրար հետ կապված տեսակների զանգվածային ոչնչացմանը, որը կոչվում է մահվան հեղեղ։ Այս ամենի հետևանքով առաջանում է շատ քիչ բազմազանությամբ օժտված էկոհամակարգ և եթե նույնիսկ հիմնական տեսակը վերադառնա էկոհամակարգ, ապա այն չի վերադառնա իր նախնական վիճակին, երե արդեն անհետացել են նրա մյուս անդամները և խախտվել են շրջակա միջավայրի բաղադրիչները (օրինակ՝ հողը)։
Բացի տեսակներից, էկոհամակարգի համար հիմնական են համարվում նաև ռեսուրսները։ Բնական արգելոցները հիմնականում համեմատվում և գնահատվում են իրենց տարածքով, քանի որ ավելի մեծ արգելոցներում ավելի շատ տեսակներ են ապրում։ Հենց ինքը տարածքը այնքան կարևոր չէ, որքան նրանում գտվող ապրելավայրերը և ռեսուրսները։ Բնության որոշակի պաշարներ կարող են պարունակել հիմնական տեսակների կամ ռեսուրսների խումբ, որոնք զբաղեցնում են պահպանվող տարածքի միայն չնչին մասը, չնայած որ համարվում են հիմնականը էկոհամակարգի մյուս տեսակների համար։ Օրինակ՝ գետերի և գետակների մեծ խորությունները կարող են հանդիսանալ մի շարք ձկների և այլ տեսակների համար միակ օթևանը չոր սեզոնի ժամանակ, երբ ջրի մակարդակը կտրուկ իջնում է։ Այդ հատվածները կարող են դառնալ նաև խմելու ջրի միակ փրկող աղբյուրները մոտակա տարածքում ապրող կենդանիների համար։ Մի շարք ծառերի կոճղերը անհրաժեշտ են տարբեր թռչուններին և կաթնասուններին սերունդի ստեղծման և դաստիարակման համար։ Երբ որ մահացած ծառերի կոճղերը կտրում են, այդ տեսակները դադարում են բազմանալ, չնայած որ անտառը ուրիշ ոչ մի հատկանիշով չի փոխվում։
Կատեգորիա:Էկոլոգիա
Պինդ ընկույզ (այլ կիրառումներ)
Պինդ ընկույզ, կարող է վերաբերել՝
Կասրին
Կասրին, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Հեքյարիի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ստորգետնյա աշխարհ
Հոգիների մուտքը դեպի ստորգետնյա աշխարհ պահանջում է հատուկ արարողակարգերի պահպանում։
Լատինական բանաստեղծները, ինչպիսիք են Վերգիլիոսը, ստորգետնյա աշխարհը նկարագրել են որպես մի վայր, որտեղ մեղավորները պատժվել են, իսկ բարի մարդիկ մահվանից հետո պարգևատրվել են կյանքով։ Վերգիլիոսը նույնիսկ նշել է ստորգետնյա աշխարհի կենտրոնի աշխարհագրական դիրքը։ Այնտեղ տանող ճանապարհը անցնում էր մի վայրով, որտեղ Ահերոն գետը միաձուլվում է Կոկիտուս գետի հետ։
Խտոնիկը՝ տեխնիկական ածական է, որը վերաբերում է ստորգետնյա աշխարհին։ Ստորգետնյա աշխարհ հասկացությունը գոյություն ունի գրեթե յուրաքանչյուր քաղաքակրթության մեջ և «կարող է լինել նույնքան հին, որքան մարդկությունը»։
Ծանոթագրություններ
<references group="" responsive="1">
Ֆիումարա
Ֆիումարա (Fiumara), կոմունա Իտալիայի Կալաբրիա մարզի Ռեջիո Կալաբրիա գավառում։ Սահմանակից է Կալանա, Կամպո Կալաբրո, Ռեջո դի Կալաբրիա, Սան Ռոբերտո, Շիլլա, Վիլլա Սան Ջովաննի համայնքներին ։
Բնակչությունը՝ 1019 մարդ (2014 թվականի տվյալներով), բնակչության խտությունը՝ 189 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 6 կմ² տարածք։ Հեռախոսային կոդ՝ (+39) 0965, փոստային ինդեքս՝ 89050։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Համաշխարհային օվկիանոսի թանգարան
Համաշխարհային օվկիանոսի թանգարան Ռուսաստանում առաջին համապարփակ ծովային թանգարան, գտնվում է Կալինինգրադում։ Ունի ցուցադրություններ՝ նվիրված նավագնացությանը, ծովային Ֆլորային և ֆաունային, համաշխարհային օվկիանոսի երկրաբանությանը և ջրաբանությանը, ինչպես նաև ծովային գրադարանին և գործող էկոլոգիային։
Այցելուն կարող է դիտել «Վիտյազ», «Տիեզերագնաց Վիկտոր Պացաև» թանգարանային նավերը (նավը ԽՍՀՄ ԳԱ տիեզերական հետազոտությունների ծառայության նավերի թվում էր), Բ-413 սուզանավը, ինչպես նաև Կաշալոտի կմախքը, ծանոթանալ հնամենի թնդանոթների և խարիսխների հավաքածուին։ Թանգարանի մասնաճյուղը՝ «Կրասին» սառցադաշտը գտնվում է Սանկտ Պետերբուրգի հավերժական կայանատեղում։
Թանգարանում անցկացվում են համագումարներ, գործում են թեմատիկ ակումբներ։ Թանգարանը նաև գիտական աշխատանք է տանում։
Պատմություն
2000 թվականից աշխատանքներ են տարվում XIX դարի Սաթի քարհանքում հայտնաբերված Սաթի փայտե առագաստանավի մնացորդների պահպանման ուղղությամբ։
2003 թվականին ավարտվել է գլխավոր մասնաշենքի շինարարությունը կոնֆերանս դահլիճով։
2006 թվականին ավարտվել է մինչպատերազմյան կառույցի նավահանգստային պահեստի հիմնանորոգումը, որտեղ հաջորդ տարի բացվել է «Ծովային Քյոնիգսբերգ-Կալինինգրադ» ցուցահանդեսը։
2007 թվականին թանգարանին է հանձնվել 19-րդ դարի «Ֆրիդրիխսբուրգյան դարպասներ» ճարտարապետական հուշարձանը, ինչպես նաև ավարտվել է ցուցասրահի «Պակգաուզ» մասնաշենքի հիմնանորոգումն ու բացումը։
2009 թվականին Համաշխարհային օվկիանոսի թանգարանը Գրան Պրի է նվաճել «Ինտերմուզեյ-2009» փառատոնում ։
2017 թվականի մարտին վախճանվել է թանգարանի հիմնադիրներից մեկը՝ Վիկտոր Լեոնիդի Ստրյուկը ։
Ներկայումս թանգարանը ակտիվորեն կառուցվում է։ Բացի արդեն գոյություն ունեցող շենքից, կկառուցվի այն մասնաշենքը, որտեղ կտեղակայվեն ակվարիումներ, ինչպես նաև ցուցասրահներ և դասախոսության սրահներ։
Տիրանայի գավառ
Տիրանա (Qarku i Gjirokastrës), Ալբանիայի գավառներից մեկը, որը գտնվում է երկրի արևմտյան մասում։ Վարչական կենտրոնը Տիրանա քաղաքն է։
Համաշխարհային օվկիանոսի թանգարան
Պատմություն
Թանգարանի վարչակազմը գտնվում է պատմական շենքում, որտեղ մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը ավելի քան 60 տարի գտնվում էր Բելգիայի հյուպատոսությունը։
Համաշխարհային օվկիանոսի թանգարանին է պատկանում նաև 19-րդ դարի «Թագավորական դարպասներ» ճարտարապետական հուշարձանը, որտեղ տեղակայված է «Մեծ դեսպանություն» ցուցադրությունը։
Տիրանայի գավառ
Սահմանակից է՝
Համաշխարհային օվկիանոսի թանգարան
Պատմություն
Թանգարանի պլաններում են «Համաշխարհային օվկիանոս» ցուցադրության ստեղծումը, «Այց-կենտրոնի» և «Մարինա» զբոսանավ նավահանգստի շինարարությունը, երկաթուղային կամրջային կետի շենքում ինտերնետ-սրճարանի տեղադրումը, Սվետլոգորսկում «Ափերի» թանգարանի ստեղծումը և Բալթիկ քաղաքի «Ելիզավետայի ֆորտում» ու «Ռուսաստանը Բալթիկայում» ցուցադրությունը ։
Տիրանայի գավառ
ներառում է երկու շրջաններ՝
Համաշխարհային օվկիանոսի թանգարան
Առաքելության և գործունեության ուղղություններ
Համաշխարհային օվկիանոսի առաքելությունն էր.
Տիրանայի գավառ
Աղբյուր
Կատեգորիա:Տիրանայի գավառ
Համաշխարհային օվկիանոսի թանգարան
Առաքելության և գործունեության ուղղություններ
Թանգարանի առանձնահատկությունն էր պատմական նավերի պահպանումը որպես թանգարանային նմուշներ։
Թանգարանի գործունեության հիմնական ուղղություններն են՝ գիտահետազոտական, ցուցադրական, մշակութա-լուսավորչական, հրատարակչական և տեղեկատվական։ Գիտահետազոտական աշխատանքներն իրականացվում են հետևյալ ուղղություններով.
• համաշխարհային օվկիանոսի ուսումնասիրության և զարգացման պատմություն,
• ժամանակակից պատկերացում համաշխարհային օվկիանոսի բնության մասին,
• պատմական նավերի պահպանում,
• ծովային պատմություն և Բալթիկայի մշակույթ։
Թանգարանի գիտական լաբորատորիաներն են‘ ծովային ակվարիումների լաբորատորիան և շրջակա միջավայրի մոնիթորինգի լաբորատորիան։
Զբոսաշրջություն և հարակից ծառայություններ
2007 թվականի սկզբին թանգարանի ֆոնդը կազմում էր 54 726 միավոր, այդ թվում՝ հիմնական ֆոնդը՝ 37 336 միավոր և գիտա-օժանդակ ֆոնդը՝ 17 392 միավոր։ Թանգարանի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 474 մ2։ Թանգարանի զբաղեցրած ընդհանուր մակերեսը կազմում է 10 818 մ2։
Գիտահետազոտական նավ-թանգարան «Վիտյազ»
Պատմական նավատորմի նավամատույցի մոտ տեղակայված է աշխարհում ամենախոշոր գիտահետազոտական նավ-թանգարանը՝ «Վիտյազը»։ Սա միաժամանակ երկտախտակամածավոր շարժիչային ջերմանավ է, որն առանձնանում է ուղիղ թեքված քթով, կտրուկ քայքայված աղեղի կազմավորմամբ և ծովախեցգետնի սնունդով։
Այս նավի պատմությունը ներառում է գերմանական, խորհրդային և ռուսական ժամանակաշրջանները։ 1939 թվականին Բրեմերհաֆենում ջրի մեջ իջեցվել է «Մարս» անվամբ սառնարանային նավը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ «Մարսը» նացիստների կողմից օգտագործվել է որպես ռազմական տրանսպորտային նավ։ Պատերազմի ավարտից հետո այն Միացյալ Թագավորությանն է փոխանցվել՝ որպես ռազմատուգանք, իսկ հետո ավելի քան մեկ տարի անց փոխանցվել է ԽՍՀՄ-ին։ 1946-1947 թվականներին «Հասարակած» անվամբ նավը բեռնափոխադրումներ էր կատարում։ 1947-1949 թվականներին նավը վերաանվանվել է ԽՍՀՄ Գիտությունների Ակադեմիայի գիտահետազոտական նավ և հետո ստացել է իր ներկայիս անվանումը՝ «Վիտյազ»։
ԽՍՀՄ Գիտությունների ակադեմիայի դրոշի ներքո նավը լողացել է 30 տարի, 1949 թվականից մինչև 1979 թվականը, ընդհանուր առմամբ կատարել է 65 գիտական երթ, անցել է շուրջ 800 000 մղոն, կատարել է 7942 գիտական կայաններ։ Նրա կողմից չափվել է Մարիանայան իջվածքի խորությունը (11 022 մ), հայտնաբերվել է կենդանիների նոր տեսակ՝ պոգոնոֆորներ։ «Վիտյազում» ձևավորվել է խորհրդային օվկիանոսագիտության դպրոց, գիտարշավներում աշխատել են ԽՍՀՄ 50 գիտական ինստիտուտներից և աշխարհի 20 երկրներից ժամանած գիտնականներ։ Նավը մասնակցել է միջազգային երկրաֆիզիկական տարվա ծրագրին և միջազգային այլ խոշոր նախագծերի։ Նավն ընդունել են աշխարհի 49 երկրների 100 նավահանգիստներում։ «Վիտյազի» հյուրերն էին նախագահներն ու վարչապետները, դեսպաններն ու մշակութային գործիչները, ինչպես նաև հայտնի գիտնականներ, ինչպիսիք են Թուր Հեյերդալը և Ժակ Իվ Կուստոն ։
Իր վերջին այցը նավը կատարել է դեպի Կալինինգրադ, որտեղ 11 տարվա ընթացքում նրա ապագան անորոշ է եղել։ Հաշվի առնելով «Վիտյազ» նավի զգալի ներդրումը համաշխարհային օվկիանոսի ուսումնասիրման գործում՝ 1992 թվականին որոշում է կայացվել այն թանգարանի տեսքով պահպանելու մասին։ Երկու տարի անց «Վիտյազի» վերանորոգման-վերականգնողական աշխատանքները հանգրվանել են Պատմական նավատորմի առափնյա կառամատույցի մոտ։ Ջրատարման առումով ամենամեծ գիտահետազոտական նավ-թանգարանը՝ «Վիտյազը», հանդիսանում է թանգարանի առաջին և նախկինի պես գլխավոր ցուցանմուշը։ 2007 թվականի նոյեմբերին «Վիտյազ»-ին շնորհվել է «Գիտության և տեխնիկայի 1-ին աստիճանի հուշարձանի» կարգավիճակ։ Թանգարանում պահվում են «Շիհաու» նավի մասերում (Գերմանիա), որտեղ կառուցվել է «Մարսը»։ «Ծովային նավատորմի գիտահետազոտական կենտրոնական ինստիտուտ» ՓԲԸ-ն (Սանկտ Պետերբուրգ) թանգարանին է փոխանցել «Վիտյազի» ներքին շինությունների լուսանկարները, որոնք կատարվել են 1948 թվականին Վիսմարում (ԳԴՀ) նավի վերասարքավորումից հետո ։
Սուզանավ-թանգարան «Բ-413»
1997 թվականի դեկտեմբերին Համաշխարհային օվկիանոսի թանգարանի տնօրեն Ս. Գ. Սիվկովայի նախաձեռնությամբ Ռուսաստանի մշակույթի նախարար Ն. Լ. Դեմենտևան դիմել էր Ռուսաստանի կառավարության նախագահ Վ.Ս. Չերնոմիրդինին՝ խնդրելով Բ-413-ը որպես ցուցանմուշ անհատույց հանձնել Կալինինգրադ քաղաքի թանգարանին։ Բալթյան նավատորմի հրամանատար ծովակալ Վ. Գ. Եգորովի հրահանգի համաձայն՝ Բ-413-ը Կրոնշտադտից տեղափոխվել է Կալինինգրադ, որտեղ 1999 թվականի վերջին դրվել է «Յանտար» նավանորոգարանի վրա՝ թանգարանի վերանորոգման համար։
2000 թվականի հունիսի 14-ին նավակը փոխադրվել է Կալինինգրադ քաղաքի թանգարանային նավամատույցի մոտ, իսկ 2000 թվականի հուլիսի 1-ին տեղի է ունեցել սուզանավի հանդիսավոր փոխանցումը Բալթիական նավատորմի Համաշխարհային օվկիանոսի թանգարանին ։
2000 թվականի հուլիսի 2-ին Բ-413-ը այցելուների համար բաց է որպես թանգարան ։
Տիեզերական կապի նավ «տիեզերագնաց Վիկտոր Պացաև»
Ռոսկոսմոսի գիտահետազոտական նավը, որն անվանվել է տիեզերագնաց օդաչու Վիկտոր Պացաևի պատվին, 2001 թվականից գտնվում է Կալինինգրադի համաշխարհային օվկիանոսի թանգարանում։ Միակ պահպանված նավն է «աստղային նավատորմի» կազմից, որը կազմալուծվել է Խորհրդային Միության փլուզման և 1990-ականներին Ռուսաստանի ծանր տնտեսական վիճակի հետևանքով։ Մինչև 1994 թվականը նավի հիմնական խնդիրներն էին հեռուստաչափիչ տվյալների ընդունումն ու վերլուծությունը ինչպես նաև տիեզերական սարքերի և թռիչքների կառավարման կենտրոնի միջև ռադիոկապի ապահովումը։
Ներկայումս ՆԻՍ-ն ապահովում է կապը «տիեզերագնաց Վիկտոր Պացաև» և Միջազգային տիեզերական կայանի հետ։ Նավի վրա նաև բացվել է «Աստղային նավատորմի երեք տարերքները» ցուցահանդեսը, որը նվիրված է ԽՍՀՄ տիեզերական նավատորմի ճակատագրին։ Նավի վրա անցկացվում է «Տիեզերական ոդիսականը» էքսկուրսիան։
Ձկնորսական նավ-թանգարան «ՍՐՏ-129»
Նավը ներառված է թանգարանի կազմում 2007 թվականին, համարվել է տիպիկ ձկնորսական նավ, որն օգտագործվում է ծովում ձկնորսության համար Կալինինգրադի ձկնորսների կողմից։ Նավում առկա են այցելության համար բաց նավախցիկներ, ձկնորսական նավերի մանրացված մակետներ, ցուցադրվում են Ռուսաստանում և ԽՍՀՄ-ում ձկնորսության մասին ֆիլմեր։
Սառցահատ «Կրասին»
Ռուսական և խորհրդային «Կրասին» նավատորմերի արկտիկական սառցահատը համարվել է թանգարանի մասնաճյուղ և բացվել է Սանկտ Պետերբուրգում։ 1980-ականների վերջին «Կրասինը» ձեռք է բերվել «Գիտելիք» համամիութենական ընկերության կողմից և ուղարկվել Լենինգրադ՝ ծառայությունը շարունակելու համար նավ-թանգարանի վաղուց վաստակած և պատվավոր պաշտոնում։
էքսպոզիցիա «Օվկիանոսի աշխարհ.…»
Թանգարանի գլխավոր մասնաշենքում տեղադրված է «Օվկիանոսի աշխարհ...», որի մեջ մտնում են ծովային ակվարիումները, ծովային փափկամարմինների և կորալների խեցիների, երկրաբանական և հնէաբանական նմուշների հավաքածուները, ինչպես նաև Ռուսաստանի խոշորագույն կաշալոտի կմախքը։
«Ծովի մարգարիտները» ծովային փափկամարմիների խեցիների հավաքածուի մեջ կա փափկամարմիների ավելի քան 6 հազար խեցգետին, ցուցադրությունում ներկայացված է շուրջ 900 օրինակ։ «Կորալյան այգիներ» հավաքածուն ներկայացնում է ավելի քան երեք հարյուր կորալների նմուշներ։ Եվ վերջապես, ծովային ակվարիումներում կարելի է տեսնել ձկների և համաշխարհային օվկիանոսի տարբեր շրջանների այլ բնակիչների։ Այստեղ կան տարբեր արևադարձային ձկներ, ինչպես նաև Ատլանտյան շնաձկներ ։
Երկրաբանական և հնէաբանական նմուշների հավաքածուն հավաքվել է տարբեր մայրցամաքներում և պատկերացում է տալիս Համաշխարհային օվկիանոսի և մոլորակի ամենաերիտասարդ ծովի՝ Բալթիկ ծովի ափամերձ երկրաբանական կառուցվածքի մասին։ Տիեզերական ուղեծրից արված լուսանկարներում պատկերված են ծովային ափերը և առափնյա գծերի նկարները։ Ցուցադրությունն ավարտում է փարոսը, որի վրա տեղադրված է Ֆրենելի բաղկացուցիչ տեսապակի, որը նախատեսված է ծովում լուսային ազդանշանների ներկայացման համար ։ Թանգարանի առանձին տաղավարում ներկայացված է Ռուսաստանի խոշորագույն կաշալոտի կմախքը։ Ոսկորները հայտնաբերվել են Բալթիկ ցամաքալեզվակի ափամերձ գոտում 2004 թվականին, այդ պատճառով կմախքը կոչվել է «Բալթիկ»։ Դատելով չափերից՝ ծովային կաթնասունի երկարությունը 15 մետր է եղել, այն եղել է ոչ մեծ՝ 15-ից 20 տարեկան։ 2010 թվականի հուլիսին կաշալոտի ոսկորների վերջնական վերականգնմանը ձեռնամուխ է եղել Սանկտ Պետերբուրգի կենդանաբանական թանգարանի ավագ տաքսիդերմիստ Յուրի Ստարիկովը ։
Ցուցահանդեսային կմախք «Պակգաուզ»
2010 թվականից թանգարանի ցուցադրության մեջ է գտնվում գերմանացի հայտնի քանդակագործ Ստանիսլավ Կաուերի «Պուտտի» շատրվանը ։ 2015 թվականից շատրվանի կողքին ցուցադրվում է Կաուերի ևս մեկ հայտնի աշխատանք՝ «Գենիուս» ռելիեֆի հեղինակային պատճենը, որն պահվում է Կալինինգրադի կերպարվեստի մարզային թանգարանում ։
2015 թվականից թանգարանում ցուցադրվում է նաև Արթուր Շտայների «Լիզոնկա կատուների հետ» քանդակը ։
Ֆրիդրիխսբուրգյան դարպաս և Լոդեյնի բակ
2012 թվականին Ֆրիդրիխսբուրգի դարպասի տարածքում բացվել է Լոդեյնի բակ համալիրը, որը վերականգնվել և հանձնվել է թանգարանին։ Այստեղ տեղակայված են վերականգնողական արվեստանոց, թանգարանային նավաշինարան և ցուցահանդես՝ նվիրված Ռուսաստանի ավանդական նավերին ։
2012 թվականին ջրի վրա է իջեցվել առաջին ավանդական նավը, որը կառուցվել է կուրենաս թանգարանի ուժերով (Կուրշյան ծոցի ձկնորսական նավակ) ։
Թանգարանի տարածքում գտնվող այլ ցուցանմուշներ և օբյեկտներ
Բացի պատմական նավամատույցի ցուցադրությունից, թանգարանն ունի.
• հնագիտական գտածո «XIX դարի նավ»,
• «Պայսիս-VII» և «Տետիս» ստորջրյա բնակեցված ապարատներ,
• 1950-ական թվականների զբոսանավ «Ֆոլկսբոտ»,
• հիդրոգրաֆիկական նավակ, նավ բարկա «Կրուզենշթերն», նավախցիկ սուզանավ Բ-613, ինչպես նաև գործող նավակներ և զբոսանավ։
Թանգարանի ֆոնդերում պահվում են օվկիանոսի հետ կապ ունեցող գիտնականների և հետազոտողների գործունեության հետ կապված նյութեր՝ Մ. Վ. Կլյոնովա, Վ. Գ. Կորտա, Պ. Պ. Շիրշովա, Վ. Պ. Զենկովիչ, Պ. լ. Բեզրուկովա, Ի. Դ. Պապանինա և այլն։ Հատուկ արժեք են ներկայացնում Կուրիլո-Կամչատկայի իջվածքի ձկների գիտական նկարները, որոնք կատարվել են «Վիտյազյա» չվերթի՝ օվկիանոսագիտության ինստիտուտի աշխատակից, կենսաբանական գիտությունների դոկտոր Լ. Ա. Պոնոմարյովայի կողմից, Համաշխարհային օվկիանոսի կետակերպերի նկարները (Ատլանտնիրոյի աշխատակից Բ.Ա. Լեոնով), ինչպես նաև ձկների խորջրյա տեսակների նկարները (կենսաբանական գիտությունների թեկնածու Ի. Ա. Տրունով) ։
Թանգարանում ցուցադրվում են ծովանկարիչ Ե. Վ. Վոյշվիլոյի գրաֆիկական աշխատանքները՝ պատմական նավերի պատկերներով, ինչպես նաև գիտական և պատմական նավերի մոդելներով ։
Առավել արժեքավոր ցուցանմուշների թվում են Ծովակալ Ս. Օ. Մակարովի կաբինետի կահույքը, օվկիանոսագետ գիտնականների, Հայրենական տիեզերագնացների (այդ թվում՝ Ա. Ա. Լեոնովի) անձնական իրերը և արխիվները։
Բերդատեղ ամրոց
Բերդատեղ ամրոց, ռազմական կառույց Հայաստանի Տավուշի մարզի Ենոքավան գյուղից 8 կմ հյուսիս-արևմուտք, բարձր բլրի վրա։
Համաշխարհային օվկիանոսի թանգարան
Թանգարանի տարածքում գտնվող այլ ցուցանմուշներ և օբյեկտներ
Թանգարանի տարածքը հատում է առաջին երկաթուղային կամուրջը Պրեգոլյա գետերի վրայով դեպի Քենսբերգ, որը 1865-1929 թվականներին միացնում էր Ֆորշտադտի և Լաակի շրջանները և ծառայել է Օսթբանհոֆի և Լիտցենբանկոֆի կայարանների միջև հաղորդակցության համար։ Շինարարության նախագիծը հավանության է արժանացել Պրուսիայի կառավարության կողմից 1862 թվականին Արևելյան Պրուսիայի երկաթուղային ընկերության նախագծի վերաբերյալ։ 1863 թվականին սկսվել է շինարարությունը, որի արժեքը կազմել է 385 հազար տալլեր։ Գետի վրայով նավերի շարժմանը չխանգարելու համար կամուրջը նախագծվել է ամբարձիչ՝ օգտագործելով ծնկների լծակի մեխանիզմը նախկինում օգտագործված ճառագայթների բարձրացման մեխանիզմի փոխարեն։ Իջեցված կեսոնը կառուցված է 10 միլիմետրանոց թիթեղյա պողպատից և ունի 14 մետր երկարություն, 5 մետր լայնություն և 18,8 մետր խորություն։ Կամրջի երկու կողմերում էլ տեղակայված են եղել հետիոտնային արահետները։
Բերդատեղ ամրոց
Ճարտարապետություն
Երեք կողմից ունի անառիկ լանջեր և միայն հարավ-արևելքից մատչելի անցումներ։ Ամրոցը զբաղեցնում է 1.5 հեկտար տարածություն, պաշտպանված է մի ընդհանուր պարսպով, կառուցված խոշոր քարերով, իսկ հակառակորի համար մատչելի հատվածներում կառուցված են ևս երկու պարիսպ։ Պատերը լրացուցիչ ամրացված են որմնահեցով։ Պահպանվել են քիչ թեքությամբ կառուցված երեք մուտքերը։ Պեղումնեիր շնորհիվ այստեղ բացվել են մի քանի կացարաններ և տաճար։ Գտնված նյութերը՝ նետասլաքները, դանակները, նիզակները և բազմաթիվ խեցեղեն առարկաները հնարավորություն են տալիս ամրոցը թվագրել մ.թ.ա. 7-6-րդ դդ.:
Համաշխարհային օվկիանոսի թանգարան
Թանգարանի տարածքում գտնվող այլ ցուցանմուշներ և օբյեկտներ
2010 թվականից կամուրջը լավ է պահպանվել և ամենահինն է Կալինինգրադի Պրեգոլյա գետի վրա պահպանված մետաղական կամուրջներից։ Կամուրջը համարվում է Կալինինգրադի երկաթուղու սեփականությունը։
Բերդատեղ ամրոց
Գրականություն
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ Կատեգորիա:Ենոքավան Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 7-րդ դարի հիմնադրումներ Հայաստանում
Համաշխարհային օվկիանոսի թանգարան
Թանգարանի տարածքում գտնվող այլ ցուցանմուշներ և օբյեկտներ
Թանգարանում ներկայացված է նաև ականավոր խորհրդային անիմացիոն քանդակագործ Անդրեյ Մարցի օվկիանոսային ձկների եզակի հավաքածու, որն առավելագույնս մոտ է իրական կենսաբանական նախատիպերին և կազմում է 51 քանդակ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թանգարաններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:1990 հիմնադրված թանգարաններ Կատեգորիա:Կալինինգրադի թանգարաններ Կատեգորիա:Օվկիանոսագիտություն
Կենսաբազմազանության տարածվածությունը
Բացի կենսաբանների համար ավելի նախընտրելի կենսաբազմազանության որոշման ձևից՝ այդ տարածքում ապրող տեսակների թվով հաշվելը, գոյություն ունեն նաև որոշման մի շարք այլ ձևեր կապված հիմնված նրանց զարգացման տարբեր մակարդակների և աշխարհագրական մասշտաբների վրա։ Այս որոշումները օգտագործում են այն թեորեմի ստուգման համար, ըստ որի տարբեր մակարդակներում կենսաբազմազանության մեծացումը բերում է օտարածին տեսակների ինվազիայի նկատմամբ էկոհամակարգի կայունության, արտադրականության և դիմադրողականության բարձրացմանը։
Առանձին էկոհամակարգի առանձնյակների քանակությունը նկարագրվում է որպես տեսակների հարստություն կամ α-բազմազանություն, որն օգտագործվում է տարբեր աշխարհագրական տարածքների կամ էլ կենսաբանական էկոհամակարգերի կենսաբազմազանության համեմատման դեպքում։
β-բազմազանությունը իրենից ներկայացնում է տեսակային կազմի փոփոխությունը ըստ աշխարհագրական գրադիենտի։ β-բազմազանությունը բարձր է, եթե, օրինակ, էկոհամակարգի տեսակային կազմը լավ տարբերվում է ալպյան գոտիների ձնային գագաթներում և ցածր է, երբ որ այդ տեսակների մեծամասնությունը զբաղեցնում է ալպյան գոտիների ամբողջ գոտին։
γ-բազմազանությունը օգտագործվում է մեծ մասշտաբների դեպքում։ Այն որոշում է տեսակների քանակը մեծ տարածքներում կամ մայրցամաքներում։
Կատեգորիա:Էկոլոգիա
(4157) Իզու
(4157) Իզու (Izu), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1988 թվականի դեկտեմբերի 11-ին Յոսիակի Օշիմայի կողմից Գեկկոյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,674103 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,2422 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,106 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1597,22 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,225391 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 12,8° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1988 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Յոսիակի Օշիմայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Չան Չան (հնավայր)
Չան Չան, հնավայր Պերու ի Տրուխիլիո քաղաքից մոտ 5 կմ դեպի հարավ ։ Այն Հարավային Ամերիկա յում նախակոլումբոսյան ամենամեծ քաղաքն է ։ Այն գտնվում է Մոչե հովտում և 900-1470 թթ. եղել է պատմական Չիմորի Կայսրության մայրաքաղաքը ։ Չիմորը զարգացել է Չիմու մշակույթ ից, որը 1400 թվականին հաստատվել է Պերուի ափամերձ տարածքում։ Չիմու մշակույթի լեզվով՝ Քուինգնամ ով, Չան Չան անվանումը թարգմանվում է որպես «արև- արև»։ Քաղաքին այս անունը տրվել է արևոտ կլիմայի պատճառով ։
Չան Չանը գտնվում է Հյուսիսային Պերուի ափամերձ անապատի համեմատաբար ավելի չորային մասում ։ Անձրևների բացակայության պատճառով քաղաքի ջրի հիմնական պաշարը ստացվել է գետերից՝ ոռոգման համակարգերի միջոցով։
Չան Չանի տարածքը կազմել է մոտ 20 կմ²։ Քաղաքի կենտրոնում եղել են շքեղ ամրոցներ, որոնցում առկա էին առևտրի կենտրոններ, մթերանոցներ և արքայական գերեզմանատներ ։ Այս ամրոցների ճոխությունից երևում է, որ դրանք նախատեսված էին արքայական դասի համար։ Չան Չանի ցածր խավը ապրում էր անկանոն, միմյանց կից, սենյականման տներում։ Քանի որ այս դասի մարդիկ մեծ մասամբ արհեստավորներ էին, նրանց տները հաճախ օգտագործվում էին որպես արհեստանոցներ ։
Անվան ստուգաբանություն
Չան Չան անվանումը հավանաբար ծագել է Քուինգնամ լեզվի «չանգ» բառից, որը նշանակում է «արև»։ Բառացիորեն Չան Չան նշանակում է «Արև Արև»։ Քուինգնամ լեզվում ընդունված է եղել բառի կրկնությունը, որի դեպքում բառը ձեռք է բերել նոր իմաստ։ Այսպիսով, կարելի է եզրակացնել, որ Չան Չան նշանակում է «մեծ արև» կամ էլ «պայծառ արև»։ Մեկ այլ տեսության համաձայն՝ բառը ծագել է «շիան» կամ «սիան» տերմինից։ «Շի» վանկը թարգմանվում է որպես «լուսին», իսկ «ան» նշանակում է «տուն»։ Այսպիսով «շիան» կամ «սիան» նշանակում է «լուսնի տուն», որտեղից էլ կարելի է եզրակացնել, որ լուսինը Չան Չանում հիմնական աստվածությունն էր։
Հակիրճ պատմություն
Ասում են, որ Չան Չանը կառուցվել է Չիմուների կողմից մոտ 850 թվականին ։ Այն Չիմոր Կայսրության մայրաքաղաքն էր և ուներ մոտ 40-60 հազար բնակչություն։
1470 թվականին, երբ Ինկեր ը գրավեցին Չիմուն, Չան Չանը սկսեց անկում ապրել։ 1535 թվականին Ֆրանցիսկո Պիզարոն հիմնադրեց իսպանական Տրուխիլիո քաղաքը, որը ստվեր գցեց Չան Չանի վրա։ Երբ Չան Չանը այլևս մայրաքաղաք չէր, այն շարունակում էր հայտնի մնալ իր հարստությունների շնորհիվ և այդ իսկ պատճառով էլ նվաճվեց իսպանացիների կողմից։
Չան Չանի գերեզմանատներից մեկում պեղումների ժամանակ գտնվել են թանկարժեք առարկաներ, որոնց ընդհանուր արժեքը կազմել է մոտ 5.000.000 դոլար։ Դրանք բոլորը պատկանել են Չիմու մշակույթին։
1969 թվականին Միքայել Մոսելեյը և Քարոլ Մեքին Չան Չանում սկսել են պեղումներ իրականացնել։ Այդ պեղումները շարունակվում են մինչ օրս։
Համաշխարհային մշակութային ժառանգության օբյեկտ
1986 թվականի նոյեմբերի 28-ին Չան Չանը ճանաչվել է որպես ՅՈՒՆԵՍԿՈ-ի համաշխարհային մշակութային ժառանգության մաս ։
Հնավայր
Չան Չան հնավայրը զբաղեցնում է մոտ 20 կմ2 տարածք։ Այն համարվում է Ամերիկա յի ամենամեծ կավաշեն քաղաքը։ Պարսպապատ կառույցները, որոնք կազմում են քաղաքը, հետևյալն են.
Nik An (Ex Tschudi) կոչվող պարսպապատ համալիր
«Nik An» կոչվող պարսպապատ համալիրը Չիմու մշակույթում ջրի, մասնավորապես ծովի կարևորությունը լուսաբանող ամենավառ օրինակն է։ Պատերի բարձրաքանդակները ունեն ձկների տեսք, որոնք ուղղված են դեպի հյուսիս և հարավ։ Դրանք հավանաբար խորհրդանշում են Պերուի ափով անցնող երկու հոսանքները՝ Հումբոլդտ սառը հոսանքը, որը գալիս է հարավից և Էլ Նինյո տաք հոսանքը, որը գալիս է հյուսիսից։
Ճարտարապետություն
Քաղաքում կան պարսպապատ տասը միջնաբերդեր, որոնցում ժամանակին եղել են ծիսական նշանակության սենյակներ, դամբարաններ, տաճարներ և ամբարներ ։ Դրանք եղել են նաև արքայական նստավայրեր։ Միջնաբերդերից բացի Չան Չանում կարելի է տեսնել անկանոն տեսք ունեցող իրար կից կառույցներ և գերեզմանաթմբեր, որոնք կոչվում էին ուակա։ Այդտեղ հայտնաբերվել է մեծ քանակությամբ խեցեղեն, որ օգտագործվել է հուղարկավորության արարողությունների ժամանակ։ Չան Չան քաղաքի շինարարությունը իրականացրել է բանվոր դասակարգը։ Չան Չանի հատակագիծը եռանկյունաձև է։ Քաղաքը շրջապատված է 15-18 մ բարձրություն ունեցող պարիսպներով։ Հյուսիսից պարիսպներ չկան, քանի որ հյուսիսային պատերը ավելի շատ են կլանում արևի ճառագայթները, ինչպես նաև պաշտպանում են քամուց։ Ամենաբարձր պատերը պաշտպանում են ափից փչող հարավարևմտյան քամուց։ Պատերը կառուցված են կավե աղյուսներից։ Դրանք պատված են հարթ մակերևույթով, որի վրա քանդակված են բարդ և խճճված զարդանախշեր։ Որմնանկարներում շատ են հանդիպում թռչունների, ձկների և փոքր կաթնասունների ինչպես իրատեսական, այնպես էլ գրաֆիկական պատկերներ։
Սպառնալիքներ
Եղանակային փոփոխությունների՝ հորդ անձրևների, ջրհեղեղների և ուժգին քամիների պատճառով առաջացած էրոզիան կարող է հանգեցնել Չան Չանի հին կառույցներից շատերի փլուզմանը ։ Քաղաքին սպառնացող վտանգներից են էլ Նինյո ցիկլոնի փոթորիկները, որոնք Պերուի ափամերձ շրջանում առաջացնում են հորդ անձրևներ և ջրհեղեղներ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Պերուի պատմություն Կատեգորիա:Հնավայրեր այբբենական կարգով
Արևմտյան Եվրոպայի գաղութատիրության և գաղութացման վերլուծություն
Եվրոպական գաղութատիրությունը և գաղութացումը այլ հասարակությունների և տարածքների նկատմամբ ամբողջական կամ մասնակի քաղաքական վերահսկողություն ձեռք բերելու, գաղութ հիմնելու, այն վերաբնակիչներով գրավելու և տնտեսապես շահագործելու քաղաքականություն կամ պրակտիկա էր ։ Օրինակ, գաղութատիրական քաղաքականությունները, ինչպիսիք են իրականացվող կանոնների տեսակը, ներդրումների բնույթը  և գաղութարարների ինքնությունը , նշվում են որպես հետգաղութային պետությունների վրա ազդող։ Պետության կառուցման գործընթացի, տնտեսական զարգացման, մշակութային նորմերի ու բարքերի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս գաղութատիրության ուղղակի և անուղղակի հետևանքները հետգաղութատիրական պետությունների վրա։
Գաղութացման և ապագաղութացման պատմություն
Եվրոպական գաղութատիրության դարաշրջանը տևեց 15-ից մինչև 20-րդ դարերը և ներգրավեց եվրոպական տերություններին, որոնք մեծապես ընդլայնեցին իրենց հասանելիությունը աշխարհով մեկ՝ ստեղծելով գաղութներ Ամերիկաներում, Աֆրիկայում և Ասիայում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո եվրոպական կայսրությունների ապամոնտաժման արդյունքում ապագաղութացման գործընթացը լրջորեն սկսվեց ։ 1941թ.-ին Նախագահ Ֆրանկլին Դ. Կանոնադրության հիմնական կետերից մեկը ճանաչում էր բոլոր մարդկանց սեփական իշխանությունն ընտրելու իրավունքը ։ Փաստաթուղթը դարձավ Միավորված ազգերի կազմակերպության հիմքը, և դրա բոլոր բաղադրիչները ինտեգրվեցին ՄԱԿ-ի կանոնադրությանը՝ կազմակերպությանը տալով գլոբալ ապագաղութացմանը հետամուտ լինելու մանդատ ։
Եվրոպական գաղութատիրության դարաշրջանը տևեց 15-ից մինչև 20-րդ դարերը և ներգրավեց եվրոպական տերություններին, որոնք մեծապես ընդլայնեցին իրենց հասանելիությունը աշխարհով մեկ՝ ստեղծելով գաղութներ Ամերիկաներում, Աֆրիկայում և Ասիայում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո եվրոպական կայսրությունների ապամոնտաժման արդյունքում ապագաղութացման գործընթացը լրջորեն սկսվեց։ 1941թ.-ին Նախագահ Ֆրանկլին Դ. Կանոնադրության հիմնական կետերից մեկը ճանաչում էր բոլոր մարդկանց սեփական իշխանությունն ընտրելու իրավունքը։ Փաստաթուղթը դարձավ Միավորված ազգերի կազմակերպության հիմքը, և դրա բոլոր բաղադրիչները ինտեգրվեցին ՄԱԿ-ի կանոնադրությանը՝ կազմակերպությանը տալով գլոբալ ապագաղութացմանը հետամուտ լինելու մանդատ։
Գաղութատիրության տարատեսակներ
Պատմաբանները, ընդհանուր առմամբ, առանձնացնում են եվրոպական գաղութատերերի կողմից հաստատված երկու հիմնական տեսակներ. առաջինը վերաբնակիչների գաղութատիրությունն է, որտեղ ֆերմերներն ու քաղաքները հիմնվել են Եվրոպայից ժամանածների միջոցով։ Երկրորդ՝ շահագործման գաղութատիրություն, զուտ արդյունահանող և շահագործող գաղութներ, որոնց հիմնական գործառույթը տնտեսական արտահանման զարգացումն էր ։ Դրանք հաճախ համընկնում էին կամ գոյություն ունեին սպեկտրի վրա ։
Վերաբնակիչ գաղութատիրություն
Բնակիչների գաղութատիրությունը գաղութացման ձև է, որտեղ օտարերկրյա քաղաքացիները տեղափոխվում են տարածաշրջան և ստեղծում մշտական ​​կամ ժամանակավոր բնակավայրեր, որոնք կոչվում են գաղութներ։ Բնակիչների գաղութների ստեղծումը հաճախ հանգեցնում էր բնիկ ժողովուրդների բռնի գաղթի՝ դեպի ոչ այնքան ցանկալի տարածքներ։ Այս պրակտիկան դրսևորվում է ԱՄՆ-ում, Նոր Զելանդիայում, Նամիբիայում, Հարավային Աֆրիկայում, Կանադայում, Բրազիլիայում, Ուրուգվայում, Չիլիում, Արգենտինայում և Ավստրալիայում ստեղծված գաղութներում։ Բնիկ բնակչությունը հաճախ ենթարկվում էր բնակչության փլուզման՝ նոր հիվանդությունների հետ շփման պատճառով ։
Բնիկ ժողովուրդների վերաբնակեցումը հաճախ տեղի է ունենում ժողովրդագրական գծերով, սակայն վերաբնակեցման կենտրոնական խթանը ցանկալի տարածք մուտք գործելն է ։ Բարենպաստ էին արևադարձային հիվանդություններից զերծ շրջանները, որոնք հեշտ մուտք ունեն դեպի առևտրային ուղիներ։ Երբ եվրոպացիները հաստատվեցին այս ցանկալի տարածքներում, բնիկները դուրս մղվեցին, և տարածաշրջանային իշխանությունը գրավվեց գաղութատերերի կողմից։ Գաղութային վարքագծի այս տեսակը հանգեցրեց տեղական սովորույթների խաթարմանը և սոցիալ-տնտեսական համակարգերի վերափոխմանը։ Ուգանդացի ակադեմիկոս Մահմուդ Մամդանին նշում է «համայնքային ինքնավարության ոչնչացումը և ցեղային բնակչության պարտությունն ու ցրումը» որպես գաղութատիրական ճնշումների հիմնական գործոն ։ Քանի որ գյուղատնտեսության ընդլայնումը շարունակվում էր տարածքներով, բնիկ բնակչությունը հետագայում տեղահանվեց՝ մաքրելու բերրի գյուղատնտեսական հողերը ։
Դարոն Աչեմօղլուն, Ջեյմս Ա. Բնակիչների շատ գաղութներ ձգտում էին ստեղծել եվրոպական նման հաստատություններ և գործելակերպեր, որոնք տալիս էին որոշակի անձնական ազատություններ և թույլ էին տալիս վերաբնակիչներին հարստանալ առևտրով զբաղվելով ։ Այսպիսով, երդվյալ ատենակալների դատավարությունները, կամայական ձերբակալությունից ազատելը և ընտրական ներկայացուցչությունը իրականացվել են՝ վերաբնակիչներին թույլատրելու իրավունքներ, որոնք ունեն Եվրոպայում, թեև այդ իրավունքները հիմնականում չեն տարածվում բնիկ ժողովրդի վրա ։
Շահագործման գաղութատիրություն
Շահագործման գաղութատիրությունը գաղութացման մի ձև է, որտեղ օտար բանակները նվաճում են երկիրը՝ վերահսկելու և կապիտալիզացնելու նրա բնական ռեսուրսները և բնիկ բնակչությանը։ Աճեմօղլուն, Ջոնսոնը և Ռոբինսոնը պնդում են, որ «[գաղութատերերի կողմից ստեղծված հաստատությունները] մեծ պաշտպանություն չկիրառեցին մասնավոր սեփականության համար, ոչ էլ չտրամադրեցին հակակշիռներ կառավարության օտարման դեմ։ Փաստորեն, արդյունահանող պետության հիմնական նպատակը նույնքան շատ բան փոխանցելն էր։ գաղութի ռեսուրսները գաղութարարին՝ հնարավոր նվազագույն ներդրումներով» ։ Քանի որ այս գաղութները ստեղծվել են ռեսուրսներ կորզելու նպատակով, գաղութատիրական տերությունները ոչ մի խթան չունեին ներդրումներ կատարելու հաստատություններում կամ ենթակառուցվածքներում, որոնք չէին աջակցում իրենց անմիջական նպատակներին։ Այսպիսով, եվրոպացիներն այս գաղթօջախներում հաստատեցին ավտորիտար ռեժիմներ, որոնք պետական ​​իշխանության սահմանափակում չունեին։
Բելգիայի թագավոր Լեոպոլդ II-ի կողմից Կոնգոյի ավազանում իրականացվող քաղաքականությունն ու գործելակերպը շահագործման գաղութատիրության ծայրահեղ օրինակ է։ Է. Դ. Մորելը մանրամասնել է վայրագությունները բազմաթիվ հոդվածներում և գրքերում։ Մորելը կարծում էր, որ բելգիական համակարգը, որը վերացնում էր ավանդական, առևտրային շուկաները՝ հօգուտ մաքուր շահագործման, Կոնգոյում անարդարության հիմնական պատճառն էր ։ «Մարդասիրական շարժառիթների վարագույրի ներքո» թագավոր Լեոպոլդը ստացավ բազմաթիվ միջազգային կառավարությունների (ներառյալ Միացյալ Նահանգները, Մեծ Բրիտանիան և Ֆրանսիան) համաձայնությունը ստանձնելու հսկայական տարածաշրջանի հոգաբարձությունը՝ ստրկատիրական առևտրի վերացմանն աջակցելու համար։ Լեոպոլդը իրեն դիրքավորեց որպես մոտ մեկ միլիոն քառակուսի մղոն ընդհանուր մակերեսով տարածքի սեփականատեր, որտեղ ապրում էին մոտ 20 միլիոն աֆրիկացիներ ։
Գաղութային քաղաքական համակարգի անուղղակի և ուղղակի կառավարում
Գաղութային կառավարման համակարգերը կարելի է բաժանել ուղղակի և անուղղակի կառավարման երկուական դասակարգումների։ Գաղութացման դարաշրջանում եվրոպացիների առջև ծառացել էր մոլորակի գաղութատիրական հսկայական տարածքները կառավարելու մոնումենտալ խնդիր ։ Այս խնդրի սկզբնական լուծումը ուղղակի կառավարումն էր, որը ենթադրում է կենտրոնացված եվրոպական իշխանության ստեղծում գաղութատիրական պաշտոնյաների կողմից ղեկավարվող տարածքում ։ Ուղղակի կառավարման համակարգում բնիկ բնակչությունը բացառված է գաղութային կառավարման բոլոր մակարդակներից, բացառությամբ ամենացածր մակարդակի։ Մամդանին ուղղակի կառավարումը սահմանում է որպես կենտրոնացված դեսպոտիզմ. համակարգ, որտեղ բնիկները չեն համարվում քաղաքացիներ։ Ի հակադրություն, անուղղակի կառավարումը ինտեգրում է նախապես հաստատված տեղական էլիտաներին և հայրենի հաստատություններին գաղութային կառավարության կառավարման մեջ։ Անուղղակի կառավարումը պահպանում է լավ նախագաղութային հաստատություններ և խթանում է զարգացումը տեղական մշակույթի շրջանակներում ։ Մամդանին անուղղակի կառավարումը դասակարգում է որպես «ապակենտրոնացված դեսպոտիզմ», որտեղ ամենօրյա գործողությունները վարում էին տեղական ղեկավարները, բայց իսկական իշխանությունը պատկանում էր գաղութատիրական ուժերին ։
Անուղղակի կանոն
Որոշ դեպքերում, ինչպես Հնդկաստանում, գաղութատիրական ուժն ուղղորդում էր արտաքին քաղաքականությանը և պաշտպանությանը վերաբերող բոլոր որոշումները, մինչդեռ բնիկ բնակչությունը վերահսկում էր ներքին կառավարման շատ ասպեկտներ։ Սա հանգեցրեց ինքնավար բնիկ համայնքների, որոնք գտնվում էին տեղական ցեղերի ղեկավարների կամ թագավորների իշխանության ներքո։ Այս պետերը կա՛մ կազմված էին գոյություն ունեցող սոցիալական հիերարխիայից, կա՛մ նոր էին ստեղծվել գաղութային իշխանության կողմից։ Անուղղակի տիրապետության տակ գտնվող տարածքներում ավանդական իշխանությունները հանդես էին գալիս որպես միջնորդ «բռնապետական» գաղութային կառավարման համար, մինչդեռ գաղութային կառավարությունը հանդես էր գալիս որպես խորհրդական և միջամտում էր միայն ծայրահեղ հանգամանքներում ։ Հաճախ, գաղութատիրական իշխանության աջակցությամբ, բնիկները անուղղակի գաղութատիրության տակ ավելի մեծ իշխանություն էին ստանում, քան նախագաղութային ժամանակաշրջանում ։ Մամդանին նշում է, որ անուղղակի կառավարումը գաղութատիրության գերիշխող ձևն էր, և, հետևաբար, գաղութացվածների մեծ մասը կրում էր գաղութատիրական իշխանություն, որն իրականացվում էր իրենց հայրենակիցների կողմից ։
Անուղղակի կառավարման նպատակն էր թույլ տալ բնիկներին կառավարել իրենց գործերը «սովորական օրենքի» միջոցով։ Սակայն գործնականում հայրենի իշխանությունը որոշել և կիրառել է իր չգրված կանոնները՝ գաղութային կառավարության աջակցությամբ։ Օրենքի գերակայությանը հետևելու փոխարեն՝ տեղական ղեկավարները, ի լրումն իրավական կամայականության, օգտվում էին նաև դատական, օրենսդիր, գործադիր և վարչական իշխանությունից ։
Ուղղակի կանոն
Ուղղակի կառավարման համակարգերում եվրոպական գաղութատիրական պաշտոնյաները վերահսկում էին կառավարման բոլոր ասպեկտները, մինչդեռ բնիկները դրվում էին ամբողջովին ենթակա դերում։ Ի տարբերություն անուղղակի կառավարման, գաղութային կառավարությունը հրամաններ չէր փոխանցում տեղական էլիտաների միջոցով, այլ ուղղակիորեն վերահսկում էր վարչակազմը։ Եվրոպական օրենքներն ու սովորույթները ներմուծվեցին ավանդական ուժային կառույցներին փոխարինելու համար ։ Ֆրանսիական Արևմտյան Աֆրիկայի գլխավոր նահանգապետ Յոսթ վան Վոլենհովենը, 1917-1918 թվականներին, նկարագրում է ավանդական պետերի դերը՝ ասելով. չունեն որևէ տեսակի սեփական ուժ։ Ցուցակում երկու իշխանություն չկա՝ ֆրանսիական իշխանությունը և հայրենի իշխանությունը. միայն մեկն է» ։ Հետևաբար, ղեկավարներն անարդյունավետ էին և բարձր գնահատված չէին բնիկ բնակչության կողմից։ Կային նույնիսկ դեպքեր, երբ ուղղակի գաղութատիրության տակ գտնվող մարդիկ գաղտնի ընտրում էին իսկական պետին՝ ավանդական իրավունքներն ու սովորույթները պահպանելու համար ։
Ուղղակի կառավարումը միտումնավոր հեռացրեց ավանդական ուժային կառույցները՝ տարածաշրջանում միատեսակություն իրականացնելու համար։ Տարածաշրջանային միատարրության ցանկությունը եղել է ձուլման ֆրանսիական գաղութային դոկտրինի շարժիչ ուժը։ Գաղութատիրության ֆրանսիական ոճը բխում էր այն գաղափարից, որ Ֆրանսիական Հանրապետությունը համընդհանուր հավասարության խորհրդանիշ էր ։ Որպես քաղաքակրթական առաքելության մաս՝ հավասարության եվրոպական սկզբունքները վերածվեցին արտերկրի օրենսդրության։ Ֆրանսիական գաղութների համար դա նշանակում էր ֆրանսիական քրեական օրենսգրքի կիրարկում, խորհրդարան ներկայացուցիչ ուղարկելու իրավունք և սակագնային օրենքների սահմանում որպես տնտեսական ձուլման ձև։ Պահանջելով բնիկներից ձուլվել այս և այլ ձևերով, ստեղծեց ամենուր տարածված, եվրոպական ոճի ինքնություն, որը ոչ մի փորձ չէր անում պաշտպանել հայրենի ինքնությունները։ Գաղութացված հասարակություններում ապրող բնիկ ժողովուրդը պարտավոր էր ենթարկվել եվրոպական օրենքներին և սովորույթներին կամ համարվել «ոչ քաղաքակիրթ» և զրկվել որևէ եվրոպական իրավունքից ։
Համեմատական արդյունքներ անուղղակի և ուղղակի կանոնների միջև
Ե՛վ ուղղակի, և՛ անուղղակի կառավարումն ունեն մշտական, երկարաժամկետ ազդեցություն նախկին գաղութների հաջողության վրա։ Հարվարդի բիզնես դպրոցից Լակշմի Այերը հետազոտություն է անցկացրել՝ որոշելու կանոնների ազդեցությունը տարածաշրջանի վրա՝ դիտարկելով հետգաղութային Հնդկաստանը, որտեղ երկու համակարգերն էլ առկա էին բրիտանական տիրապետության ներքո։ Այերի բացահայտումները ցույց են տալիս, որ այն շրջանները, որոնք նախկինում անուղղակիորեն կառավարվում էին, ընդհանուր առմամբ ավելի լավ կառավարվում էին և ավելի ընդունակ էին արդյունավետ ինստիտուտներ ստեղծելու, քան բրիտանական անմիջական տիրապետության տակ գտնվող տարածքները։ Ժամանակակից հետգաղութային ժամանակաշրջանում նախկինում ուղղակիորեն բրիտանացիների կողմից ղեկավարվող տարածքները տնտեսապես ավելի վատ են հանդես գալիս և զգալիորեն ավելի քիչ հասանելիություն ունեն հանրային տարբեր ապրանքների, ինչպիսիք են առողջապահությունը, հանրային ենթակառուցվածքները և կրթությունը ։
Իր «Քաղաքացի և սուբյեկտ. ժամանակակից Աֆրիկան ​​և գաղութատիրության ժառանգությունը» գրքում Մամդանին պնդում է, որ կառավարման երկու տեսակները նույն մետաղադրամի յուրաքանչյուր կողմն էին ։ Նա բացատրում է, որ գաղութատերերը բացառապես չեն օգտագործել կառավարման մի համակարգը մյուսի նկատմամբ։ Փոխարենը, եվրոպական տերությունները բաժանեցին շրջանները քաղաք-գյուղ գծերով և յուրաքանչյուր տարածքում ստեղծեցին կառավարման առանձին համակարգեր։ Մամդանին գաղութարարների կողմից գյուղական և քաղաքային բնիկների պաշտոնական բաժանումը որպես «երկկողմանի պետություն» է նշում։ Քաղաքային տարածքները կառավարվում էին ուղղակիորեն գաղութարարների կողմից՝ եվրոպական իրավունքի ներմուծված համակարգի ներքո, որը չէր ճանաչում հայրենի հաստատությունների վավերականությունը ։ Ի հակադրություն, գյուղական բնակչությունը կառավարվում էր անուղղակիորեն սովորութային և ավանդական օրենքներով և, հետևաբար, ենթարկվում էին «քաղաքակիրթ» քաղաքային քաղաքացիներին։ Գյուղի բնակիչները դիտվում էին որպես «ոչ քաղաքակիրթ» սուբյեկտներ և համարվում էին ոչ պիտանի քաղաքացիության արտոնություններ ստանալու համար։ Գյուղական սուբյեկտները, Մամդանին նկատեց, ունեին միայն «քաղաքացիական իրավունքների փոքր մասը» և լիովին բացառված էին բոլոր քաղաքական իրավունքներից ։
Մամդանին պնդում է, որ հետգաղութային նահանգներում առկա խնդիրները գաղութային կառավարության բաժանման արդյունքն են, այլ ոչ թե պարզապես վատ կառավարման, ինչպես պնդում են մյուսները ։ Ներկայիս համակարգերը՝ Աֆրիկայում և այլուր, լի են ինստիտուցիոնալ ժառանգությամբ, որն ամրապնդում է պառակտված հասարակությունը։ Օգտագործելով Հարավային Աֆրիկայի և Ուգանդայի օրինակները՝ Մամդանին նկատել է, որ կառավարման երկփեղկված մոդելը վերացնելու փոխարեն, հետգաղութային վարչակարգերը վերարտադրել են այն ։ Թեև նա օգտագործում է միայն երկու կոնկրետ օրինակ, Մամդանին պնդում է, որ այս երկրները պարզապես պարադիգմներ են, որոնք ներկայացնում են աշխարհում թողնված գաղութատիրության լայն ինստիտուցիոնալ ժառանգությունը։ Նա պնդում է, որ ժամանակակից պետությունները գաղութատիրական իշխանությունից անկախանալուց հետո միայն հասել են «ապառասայականացման», այլ ոչ թե ժողովրդավարացման։ Իրենց ճեղքված հասարակությունը կապելու ջանքեր գործադրելու փոխարեն, կառավարության կենտրոնացված հսկողությունը մնաց քաղաքային տարածքներում, իսկ բարեփոխումները կենտրոնացած էին «գաղութատիրության տակ ստեղծված երկփեղկված իշխանության վերակազմակերպման վրա»։ Տեղական իշխանությունները, որոնք գործում էին անուղղակի կառավարման ներքո, չեն ներգրավվել հիմնական բարեփոխումների գործընթացի մեջ. փոխարենը զարգացումը «պարտադրվել» է գյուղացիական գյուղացիության վրա ։ Ինքնավարության, հաջող ժողովրդավարացման և լավ կառավարման հասնելու համար պետությունները պետք է հաղթահարեն իրենց հիմնարար հերձվածները՝ քաղաքային ընդդեմ գյուղի, սովորութային ընդդեմ ժամանակակից և մասնակցությունն ընդդեմ ներկայացուցչության ։