cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Թոմաս Յունգ
Շոտլանդիայի և Գերմանիայի համալսարաններ
XVIII դարում Անգլիայում հիվանդանոցում աշխատող բժիշկը կարիք չուներ ունենալ համալսարանական կրթություն, բայց առաջատար քվակեր մասնագետները նախընտրում էին ֆորմալ դիպլոմ ունենալ։ Ռիչարդ Բրոկլսբին սովորում էր Էդինբուրգում և Լեյդենում։ Սակայն այն ժամանակ Լոնդոնում չկար համալսարան, իսկ Օքսֆորդում և Քեմրիջում բժշկագիտություն չէր դասավանդվում, ավելին, քվակերներին այնտեղ չէին ընդունում։ Թոմաս Յունգը ընտրում է Էդինբուրգի համալսարանը, գնալով այնտեղ հենց ձիով (նա շատ փորձառու հեծյալ էր դեռ Յունգսբերիում)։ Մնալով Դերբիում, Յունգը հանդիպում է Բրոկլսբիի ծանոթ Բակստոնի հետ, ով հիմնել էր խոշոր եղջերավորների բարձրակարգ մսամթերք արտադրելու ֆերմա։ Նա նաև ծանոթանում է Էրազմ Դարվինի հետ, ով այդ ժամանակ հրատարակում է իր առաջին «Զոոնոմիա կամ Օրգանական կյանքի օրենքներ» հատորը։ Դարվինը հանրաճանաչ էր իր տուբերկուլոզի մասին աշխատանքներով։ Դարվինի տանը Յունգին ամենից շատ ոգևորում էր Իտալիայից բերված անտիկ ստեղծագործությունների հավաքածուն։ Դարվինը Յունգին շատ խորհուրդներ էր տալիս։ 1794 թվականի հոկտեմբերի 20֊ին ժամանեց Էդինբուրգ և հաստատվեց Սբ Ջեյմսի հրապարակի վրա գտնվող տանը։ Համալսարանում չկային կրոնական կամ որևէ այլ սահմանափակումներ, դասընթացը անգլերեն էր, այլ ոչ լատիներեն։ Չկար ուսումնառության պարտադիր ծրագիր, ուսանողները վճարում էին միայն իրենց ընտրած ու հաճախած դասերի համար։ Շեշտը դրվում էր գործնականի վրա, բայց հիմնականում անատոմիա ուսումնասիրելու համար դիակների պակաս էր զգացվում։ Հենց դա դարձավ պատճառ իր կյանքի վերջին տարիներին մարդասպանությունների շարք կազմակերպելու համար։ Առաջնակարգ մասնագետների հետ հարաբերությունները լավ չէին դասավորվում շենքային պայմանների շուրջ վիճաբանությունների պատճառով։ Փոխարենը այլ հարաբերություններում Յունգը հաճելի ընկերակցություն միշտ ուներ։ Նա հաճախում էր հունարենի պրոֆեսոր Էնդրյու Դելզլի դասերին։ Հետագայում նրանք հրատարակեցին համատեղ անթոլոգիա Analecta Hellenika աշխատությունը, Դեզդելը գրում էր տեքստը, իսկ Յունգը՝ գիտական մեկնաբանություններ անում։ Էդինբուրգում նախկին քվակերը  տարվում է թատրոնով, պարերով և երաժշտությամբ, որոնք նախկինում նրան  արգելված էին։ Սովորականի նման, նա շատ մանրակրկիտ էր վերաբերվում նոր հետաքրքրություններին։ Եթե հավատալ անեկդոտին, առաջին անգամ լինելով մենուետի դասին, նա զինվում է քանոնով և կարկինով, որպեսզի դուրս բերի կատարյալ պարի  բանաձևը։  Քաղաքային թատրոնում նա շատ ոգևորված էր Սառա Սիդդոնսի խաղով։ Հետագայում նա սկսեց ֆլեյտայի դասեր վերցնել, բայց իր կոլլեգաներից մեկին գրել էր, որ հույս չունի զգալի արդյունքներ ստանալ։ Տեղի   համայնքի քվակերները հարգալից  հարցնում էին, արդյոք նա մտադիր է շարունակել նրանց եկեղեցու հետևորդ մնալ։ Էդինբուրգում Յունգն առաջին անգամ գնահատեց դասական գրականությունը՝ կարդալով Սերվանտեսի «Դոն Կիխոտը» և Արիոստոյի «Խորամանկ Ռոլանդը»։ Կարդալով Ջոնսոնի «Ճանապարհորդությունները արևմտյան Շոտլանդիայի կղզիներ» ստեղծագործությունը՝ նա հիասթափված էր ոճի պեդատիզմով, բայց և բոցավառվեց Հայլենդ գնալու ցանկությունով։ Նա այնտեղ ուղեվորվեց իր դասախոսությունների մեկնարկից երեք շաբաթ անց։ Նա եղավ Աբերդինյան համալսարանում և շատ հայտնի ընտանիքների դղյակներում, այդ թվում և  Գորդոն ամրոցում։ Վերջինում, Պիկոկի խոսքերով, նա առաջին անգամ կրքոտ տարվեց կանանցով։
1795 թվականի օգոստոսի 6֊ին նա վերադարձավ Էդինբուրգ, բայց գրեթե անմիջապես ուղևորվեց Անգլիա։ Բիրմինգհեմում նա վաճառեց ձին և դիլիժանսով ժամանեց Լոնդոն։ Մեկնելուց առաջ նա գրեց իր մորը, փորձելով հավաստիացնել նրան, որ «ճանապարհից չի շեղվել» (հավանաբար զգուշանալով Էդինբուրգում ապրող քվակերների հաղորդագրություններից)։ Նա նաև հայտնեց, որ աշնանը ծրագրել էր մեկնել լեյդենԼեյդեն]] կամ Գյոթինգեն, իսկ հետո մտադիր էր ուղևորվել Վիեննա, Պավիա, Հռոմ և Նեապոլ, եթե քաղաքական դրությունը թույլ տար (այլ բառերով նեապոլական զորքերը)։ Իսկապես, հոկտեմբերի վերջին Յուգը ժամանեց Գյոթինգենի համալսարան։ Մորն ուղղված նամակում նա գրել էր, որ ամենից շատ իրեն գրավել էր համալսարանական գրադարանը, որն այդ ժամանակ իր մեծությամբ երկրորդն էր Եվրոպայում։ Յունգը ոգևորված էր, որ կարող էր վերցնել նրան անհրաժեշտ ցանկացած գիրք[9]։ Դա վկայում էր այն մասին, որ նա սկսել էր ատենախոսություն գրել։ Ոչ պակաս կրքոտությամբ նա շարունակում էր զբաղվել երաժշտությամբ, կերպարվեստով և Վոլտիժիրովկայով Вольтижировка։ Ֆրանսուա Ագառոն այդ առիթով ասել է
Սկզբում դժվարություն էր ներկայացնում լեզվական արգելքը, բայց Յունգը որոշել էր խոսել գերմաներեն նույնիսկ նրա ծանոթ անգլիացի և շոտլանդացի ծանոթների հետ և շատ արագ հաղթահարեց այն։ Նա Բրոկլսբիին հայտնել էր, որ Գերմանիայի գիտական ձեռքբերումները լավ հայտնի են Բրիտանիայում, և ճիշտ հակառակը, Գերմանական գրականությունը գրեթե բոլորովին հայտնի չէ։ Շփումը դասախոսների հետ հիասթափեցնող էր։ Դելզելին նա գրել էր, որ դասախոսներին ու ուսանողներին մի անջրպետ էր բաժանում, հնարավոր չէր հաղորդակցվել նաև հելլենիստների հետ։ Հավանաբար դա կործանված համբավի արդյունքն էր։ Յունգը դեռ Էդինբուրգում էր տարվել ցիրկով, իսկ Գյոթինգենում ելույթ էր ունենում ինչպես հեծյալ Ֆրանկոնիի մոտ, ով լուրեր էր տարածել, որ իր մոտ աշխատում է Լոնդոնի թագավորական  ընկերության անդամ։
Լույսի ալիքային տեսություն
1800 թվականին Յունգը տեղափոխվեց Լոնդոն` բժշկական գործունեություն ծավալելու նպատակով։ Նրա առաջին որոշումն էր վաճառել Բրոկլսբիից որպես ժառանգություն ստացած պերճաշուք տունը, սակայն իր իրական դրդապատճառների մասին նա երբեք չէր հիշատակում։ Իր կյանքի հաջորդ 25 տարիների ընթացքում Յունգը բնակվում էր նոր թաղամասի Ուելբեկ փողոցի 48 հասցեում գտնվող տանը։ Քանի որ հարևանությամբ գտնվում էին բազմաթիվ ազդեցիկ ընտանիքների կեցավայրեր, այդտեղ բժիշկները պրակտիկ գործունեություն էին ծավալում։ Վերջնականորեն Յունգը այնդտեղ տեղափոխվեց 1801 թվականի հունիսի 27-ին, ինչը հայտնի է Դելզելին ուղղված նամակից։ Յունգը շատ չէր մտահոգվում այն մասին, որ այդպես էլ իրեն չհաջողվեց սկսել աշխատանքը, քանի որ նա դեռ դիպլոմ չուներ։ Նրա կարգավիճակը թւյլ էր տալիս ծառա ունենալ և ճանապարհորդել։ Իր այդ շրջանում գրված նամակների զգալի մասը նվիրված էր լույսի ալիքային տեսությանը։ 1790-ական թվականների վերջից Յունգը ակտիվորեն զբաղված էր օպտիկական և ակուստիկ փորձերով։ Իր ընկերներից մեկին Յունգը գրել է․
Ես ուսումնասիրում էի ոչ թե փողային գործիքների տեսությունը, այլ օդի տեսությունը և կատարեցի, ինչպես ինձ է թվում, ներդաշնակությունների նոր դիտումներ։
Առաջին հերթին Յունգը ուսումնասիրում էր լարերի տատանումները, փաթաթում էր նրանք արծաթյա թելերով և զննում մթության մեջ, որոշակի կետերի վրա ուղղելով լուսի ճառագայթ։ Կա ենթադրություն, որ Յունգը այդ մեթոդը մշակել էր դեռևս Էդինբուրգում, երբ աշխատում էր որպես լարախաղաց։ Հենց այդ ժամանակ էլ նա մտածել էր լարերի տատանումների մասին, հնարավոր է նաև՝ լարման, սեղմման և սահքի մասին։ 1799 թվականի ամռանը ավարտի հասցվեց «Ձայնի և լույսի փորձեր և խնդիրներ» հոդվածը, որը նշանավորեց Յունգի անցումը ալիքային տեսության դիրքերին։ 1800 թվականի հունվարին նա Թագավորական ընկերությանը ներկայացրեց իր «Հիշողությունները»։ Ե․Մ․ Կլյաուսի խոսքերով դա մի փուլ էր, որը բաժանեց XVIII-XIX դարերի օպտիկան։ 1801-1803 թվականներին Յունգը գրեց երկու հոդված, որոնցում շարադրեց օպտիկական ֆիզիկային վերաբերող իր հայացքները․ «Լույսի և գույների տեսություն» և «Ֆիզիկական օպտիկային վերաբերող փորձեր և հաշվարկներ»։ Նշված աշխատություններում Յունգը ներմուծեց ֆիզիկական օպտիկայի և լուսային ալիքի հասկացությունները, որոնք ինքն էլ առաջարկել էր։ Բացի այդ, առաջին հոդվածում նա բնութագրեց նաև աստիգմատիզմի երևույթը։
Ընդունելով լույսի ալիքային տեսությունը, Յունգը ընդունեց նաև եթերի վարկածը։ Այդ տեսության հիմնական խնդիրը եթերի իրական գոյությունը հիմնավորելն էր, ինչի համար Յունգը ստիպված էր լինում փաստարկներ փնտրել։ Նա ապացույց էր համարում էլեկտրական երևույթները․
Էլեկտրական լիցքի արագ տարածումը ցույց է տալիս, որ էլեկտրական միջավայրը այնպիսի արժեքի առաձգականություն ունի, որը անհրաժեշտ է լույսի տարածման համար։ Այն հարցը, թե պետք է արդյոք էլեկտրական եթերը դիտարկվի որպես լուսային եթեր, եթե իհարկե այդպիսի հեղուկը գոյություն ունի, հնարավոր է որ լուծվի փորձնական ճանապարհով, բայց մինչև այժմ ես ի վիճակի չեմ եղել տեսնել, որ հեղուկի բեկիչ ուժը էլեկտրականության ազդեցությամբ որևէ փոփոխության է ենթարկվում։
Լ․Ս․ Պոլակը նշում է, որ նշված թեզիսները ցույց են տալիս Յունգի գիտական մտքի ունիվերսալությունը։ Եթերի գոյությունը միայն օպտիկայի փաստարկներով հիմնավորելու անհնարությունը ստիպում էր Յունգին ֆիզիկայի այլ բաժիններից նյութ ներգրավել, ղեկավարվելով բնության նյութական երևույթների համընդհանուր կապի սկզբունքով։ Համաձայն Յունգի, եթերը ոչ թե ուղղակի օպտիկական երևույթների կրող էր, այլև նրանում տեղի էին ունենում տարատեսակ էլեկտրական և օպտիկական պրոցեսներ։ Զարգացնելով Հյուգենսի հայացքները, Յունգը առաջ քաշեց վարկած այն մասին, որ լույսը ալիք է եթերում։ Բնութագրական է, որ Յունգը հղումներ չէր անում ոչ Հյուգենսի, ոչ էլ Էյլերի աշխատություններին, որոնց անունները հայտնի չէին բրիտանացի գիտնականներին։ Զբաղվելով ակուստիկայով, Յունգը ուշադրություն էր դարձրել ձայնային ալիքների վերադրման արդյունքում ձայնի ուժեղացման կամ թուլացման վրա, և, դիմելով վերադրման սկզբունքին, բացահայտել ալիքների ինտերֆերենցը։ Ինտերֆերենցի ընդհանուր սկզբունքի բացահայտումը Յունգը թվագրեց 1801 թվականի մայիսով։ Յունգը հրաժարվեց այն պատկերացումից, որ ալիքները վերադրվելով կարող են միայն ուժեղանալ։ Հակառակը, նա ապացուցեց թուլացման և որոշակի պայմանների դեպքում նաև փոխչեզոքացման հնարավորությունը։ Այդպես են առաջանում Նյուտոնի օղակները։
Յունգը հստակ ձևակերպեց ինտերֆերենցի անհրաժեշտ պայմանը, իր տերմինալոգիայով՝ «ինտերֆերում են միայն նույն լույսի երկու բաժինները» (ժամանակակից լեզվով ասած, ճառագայթները պետք է կոհերենտ լինեն)։ Նա նաև առաջարկեց իր կողմից բացահայտված երևույթի դիտման եղանակ․ «ինտերֆերում էին նույն աղբյուրից, ոչ թափանցիկ էկրանի վրա բացված իրար մոտ գտնվող երկու անցքերից եկող երկու լուսային ճառագայթները»։ Երկու լուսային կոները, որոնք գոյանում էին ոչ թափանցիկ էկրանի հետևում, լայնանում են դիֆրակցիայի շնորհիվ, մասնակիորեն ծածկվում են, և ծածկման մասում առաջացնում իրար հաջորդող լուսավոր և մութ շերտերի սերիա։ Եթե մի անցքը փակ է, շերտերը վերանում են և հայտնվում են միայն մի անցքից գոյացող դիֆրակցիոն օղակները։ Շերտերը առաջանում են միայն երկու անցքերի բաց լինելու դեպքում, անկախ լույսի արևային կամ արհեստական լինելուց։ Յունգը հեշտությամբ բացատրեց այդ երևույթը՝ մութ շերտերը առաջանում են այն մասում, որտեղ մի անցքով անցած ալիքի մաքսիմումը հանդիպում է մյուսով անցած ալիքի մինիմումին։ Դրանով իսկ նրանց էֆեկտները կոմպենսացվում են։ Լուսավոր շերտերը ստացվում են այնտեղ, որտեղ հանդիպում են երկու ալիքների մաքսիմումները կամ մինիմումները։ Կապելով ինտերֆերենցը դիֆրակցիայի հետ, Յունգը օպտիկական ֆիզիկայի հիմնական մեծության՝ լուսային ալիքի երկարության հաշվարկ կատարեց։ Կարմիր լույսի համար նա ստացավ 1/36 000 դյույմ (0,7 մկմ) արժեքը, իսկ մանուշակագույնի համար՝ 1/60 000 դյույմ (0,42 մկմ)։ Դա ֆիզիկայի պատմության մեջ լուսային ալիքի երկարության չափման առաջին՝ անհրաժեշտ ճշտությամբ կատարված փորձերն էին։
Ֆրանսուա Արագոն այսպես է բնութագրել Յունգի ձեռքբերումները ֆիզիկայում․
Առհավետ իր անունը անմահացրած դոկտոր Յունգի արժեքավոր բացահայտումները ներշնչված էին կարծես թե մի չնչին իրողությամբ՝ օճառի փրփուրի այն պայծառ ու թեթև պղպջակներով, որոնք դժվարությամբ դուրս գալով դպրոցականի ձեռքի խողովակից, օդի ամենաաննկատ շարժումների  խաղալիք էին դառնում։ <…> Անվիճելիորեն, սա է ամենատարօրինակ հիպոթեզը։ Անսպասելի էր տեսնել գիշեր՝ պարզ ցերեկվա ընթացքում, այն կետերում, որտեղ անարգել հասնում էին արևի ճառագայթները, բայց ով կարող էր մտածել, որ լույսը միանալով լույսի հետ, կարող է խավար առաջացնել։
1803 թվականին Յունգի աշխատանքները ծայրահեղ անհիմն քննադատվեցին ապագա լորդ-կանցլեր Հենրի Բրոգմանի կողմից։ Յունգը փորձում էր արհամարհել անձնական հարձակումները, սակայն 1804 թվականին նա հրապարակում է առանձին բրոշյուր, որտեղ զետեղում է իր օգտին գոյություն ունեցող փաստարկները՝ հղումներ կատարելով ոչ թե ընդունված հեղինակություններին, այլ միայն փորձի արդյունքում ձեռք բերված նյութերին։ Տարօրինակ է, որ Ֆիզիկական օրենքների կարևորությունը հասկանալու համար Յունգի տեսությունը ի հայտ բերվեց Հելմհելցի 1850-ական թվականների աշխատությունով, որոնք ձևավորեցին գունավոր տեսողության Հելմհելց - Յունգի տեսությունը։
Թագավորական ինստիտուտ (1801-1803)
Գրեթե միանգամից պարզ դարձավ դասախոսի և իր լսարանի մակարդակների աղաղակող անհամապատասխանությունը։ Յունգի դասախոսությանը ներկա գտնված Էմանուելի քոլեջի կարգապահությանը հետևող ուսուցիչը խայթիչ կերպով գրեց, որ «Յունգը ելույթ ունեցավ մի քանի հիմար կանանց և դիլետանտ փիլիսոփաների առաջ», ավելացնելով, որ Յունգի գլխավոր սխալը «գիտելիքի, այլ ոչ թե ունկնդիրների անգիտության վրա հիմնվելն էր»։ 1802 թվականի մայիսի 23-ին Ջեյմս Հիլրեյը հրապարակեց մի չար (Է․ Ռոբինսոնի որակմամբ) ծաղրանկար, որը վերարտադրում էր դասախոսությունների ժամանակ տիրող իրադրությունը։ Նկարիչը միավորել էր մի քանի դասախոսական սեզոն, քանի որ 1800 թվականին տեղի էր ունեցել ուրախեցնող գազի ցուցադրում, իսկ նկարի վրա ճանաչելի Հ․ Դեվին չէր աշխատում ինստիտուտում մինչև 1801 թվականը։ Ե․Մ․ Կլյաուսի բնութագրմամբ՝
Նրա շարադրանքը «տառապում էր» չափազանց մեծ սեղմվածությունից, նա չէր սիրում կանգ առնել ընթացիկ հարցերի վրա, «ծամել» այն։ Նրան թվում էր, թե իրեն կհասկանան կես բառից, ինչպես միշտ ինքն էր հասկացել։ Նա խոսում էր ճիշտ, արագ, իր արտահայտությունները հնչում էին պարզ, ավարտուն, սակայն իրեն լսելը հեշտ չէր։ Նա չափազանց հարուստ կերակուր էր տալիս միջին ինտելեկտուալությամբ ուտողների համար, շատ ավելի, քան նրանք կարող էին յուրացնել։
Քանի որ համալսարանը ավելի շատ վերածվել էր տարաբնույթ ժամանցների վայրի, այլ ոչ լուսավորության կենտրոնի, 1803 թվականի ամռանը Յունգը հրաժեշտ տվեց այս հաստատությանը։ Պաշտոնական պատճառը Թագավորական ինստիտուտում իր պարտականությունների և նրա բժշկական փորձաշրջանի անհրաժեշտության հարցերի միջև տարաձայնությունն էր։ Յունգի և ադմինիստրացիայի միջև տարաձայնություն չէր եղել։ Պրոֆեսորի պաշտոնի հրաժարականից հետո նա պահպանեց իր անդամակցությունը ինստիտուտում և մինչև կյանքի վերջը հրատարակվեց նրա հրապարակումներում[67]։
1802 թվականի ամռանը հերցոգ Ռիչմոնդսկին խնդրեց Յունգին ուղեկցել իր զարմիկներին Ֆրանսիա որպես անձնական բժիշկ և ֆրանսերեն լեզվի թարգմանիչ։ Երեք ամիս նրանք անցկացրին Ռուանում, ինքը՝ Յունգը, կարողացավ երկշաբաթյա ուղևորություն կատարել Փարիզ, ընդ որում նիստերից մեկին ներկա էր հենց Նապոլեոնը։ Պիկոկը հաստատում էր, որ Յունգին ներկայացնում են առաջին հյուպատոսին, բայց ինքը՝ Յունգը, իր ինքնակենսագրականում գրել էր, որ միայն կողքից դիտում էր։ Ինչ վերաբերում է ֆրանսիացի գիտնականներին, ապա նրանք նպաստեցին նրան, որ 1804 թվականին Յունգը նշանակվեց Թագավորական ընկերության և արտասահմանի միջև նամակագրության քարտուղար։ Այս պաշտոնը նա զբաղեցրեց մինչև կյանքի վերջը[69]։
Ամուսնություն։ Բնափիլիսոփայության դասընթաց
1804 թվականի հունիսի 14-ին՝ իր 31-ամյա հոբելյանից մեկ օր հետո, Յունգն ամուսնացավ Էլիզա Մակսվելի հետ, ով ծագումով շոտլանդական արիստոկրատական ընտանիքից էր։ Հարսնացուն մոտավորապես 18-19 տարեկան էր։ Այս ամուսնության հանգամանքների մասին փաստացի ոչինչ հայտնի չէ։ Էլիզայի ծնողները տուն ունեին Քավենդիշ հրապարակի վրա, այսինքն նրանք Յունգի հարևաններն էին։ Ամուսնությունն անզավակ էր, չնայած, ըստ Պիկոկի՝ ով երկուսին էլ ճանաչում էր, «նրանք փոխադարձաբար կապված էին և հարգանքով լցված․․․․ նրբազգաց պահելաձևով և արտակարգ ճաշակով»։ Անձնական նամակագրության և օրագրերի բացակայությունը թույլ չեն տալիս ավելի ստույգ  պատկերացնել նրանց հարաբերությունները։ Յունգը կապված էր իր կնոջ երեք քույրերի հետ, որոնցից մեկին՝ Էմիլիին ինքնակենսագրական ակնարկ է նվիրված[70]։
Բժիշկ
Չկարողանալով վաստակել ֆիզիկայի իր դասախոսությունների հրատարակման միջոցով և տառապելով անարդար քննադատությունների պատճառով, Յունգը ստիպված էր ընտրել բժշկի և բնափիլիսոփայի մասնագիտությունների մեջ։ Դրան գումարած 1808 թվականին Էտյեն Մալտուսը բնութագրեց ալիքների բևեռացումը, որը այդ ժամանակ չէր կարող բացատրվել Յունգի ալիքային թեորիայով։ Թոմաս Յունգը գրում է Դեվիդ Բյուստերին։
Ռոզեթյան քարը և եգիպտագիտությունը (1814—1819)
1807 թվականին Թոմաս Յունգը հրատարակեց հունական հնագրագիտության ուղեցույց, իսկ ավելի շուտ անտիկ տեքստերի քրեստոմատիա իր մեկնաբանություններով։ 1810 թվականին նա անդրադարձավ Հերկուլանումի պապիրուսներին, որոնք գտնվել էին 1750ական թվականներին ոլորված վիճակում։ Դրանցից որոշները բերվել էին Լոնդոն և գտնվում էին Թագավորական ընկերության տրամադրության տակ։ Վերծանության փորձերը որպես կանոն ավարտվում էին ամբողջ փաստաթղթի ոչնչացմամբ և տեքստի նշանակալի մասը մնում էր չընթերցված։ Յունգը, ով օգտագործում էր քիմիական միկջոցներ, հաջողվեց կարդալ  և փոխադրել մի քանի օրինակներ։ Նրա հերկուլանումյան ուսումնասիրությունների մասին հոդվածը լույս տեսավ 1810 թվականին և վերահրատարակվել է Պիկոկի կենսագրականին կից։ Զբաղվելով հունական պապիրուսներով՝ նա հանդիպեց  եգիպտական հիերոգլիֆներով գրված եգիպտական պապիրուսների։ 1811 թվականին պարոն Վիլյամ Բուգտոնը Եգիպտոսից բերեց մի մումիա՝ լցոնված հիերատիկ գրով արված պապիրուսներով։ Այդ գրերի մեծ մասը մահացել էին խոնավությունից Անգլիա վերադառնալու ճանապարհին։ Ողջ մնացած գրերը Բուգտոնը 1814 թվականին ցույց տվեց Յունգին։ Պապիրուսներից մեկը, որը գրված էր դեմոտիկ գրով, Յունգը նշագրեց ինչպես «Էնխորիալ»՝ այսինքն բնիկ և հետագայում էլ օգտվում էր այդ տերմինից։ Հենց այդ ժամանակ էլ յունգը հետաքրքրվեց Ռոզեթյան արձանագրության երեք տարբեր լեզուներով գրված տեքստերով, որոնցից կարդացվում էր միայն հունարենը։
Ռոզեթյան արձանագրության հունարեն տեքստի առաջին ուսումնասիրողներից էին Ռիչարդ Պորսոնը և Գյոթինգենյան համալսարանի պրոֆֆեսոր Կ․Գեյնեն, ում հետ Յունգը նույնպես ծանոթ էր։ Հունարեն տեքստը, թվագրված մ․թ․ա․ 196 թվականի օգոստոսի 27ին, չէր պարունակում նոր տեղեկություն․ դա պայմանագիր էր՝ կնքված Պտոլոմեյ 5-րդ Էպիֆան փարավոնի և հոգևորականների միջև։ Սակայն պահպանված վերջին նախադասությունը բանասիրության տեսանկյունից հսկայական հնարավորություններ էր ընձեռում․ այնտեղ ասվում էր, որ հրամանագիրը փորագրված է եղել սուրբ հիերոգլիֆներով, բնիկ դեմոտիկ, ինչպես նաև հունարեն գրերով, այսինքն բոլոր երեք մասերն էլ իմաստով և բովանդակությամբ նույնն են։
Վերադարձ ֆիզիկային։ «Ծովային ալմանախ»
1816 թվականին Անգլիայում ճանապարհորդելիս Արագոն և Գեյ-Լյուսակը այցելեցին Յունգին Ուորթինգում։ Հետագայում Արագոն այսպես է բնութագրել այդ հանդիպումը.
''1816 թ. ես ճանապահորդում էի Անգլիայում իմ գիտնական ընկեր պարոն Գեյ-Լյուսակի ուղեկցությամբ։ Այդ ժամանակ Ֆրենելը նոր էր սկսել իր գիտական գործունեությունը, գրելով դիֆրակցիայի վերաբերյալ աշխատությունը։ Այդ աշխատանքը, որը մեր կարծիքով պարունակում էր լույսի նյուտոնյան տեոության հետ անհամատեղելի լուրջ տվյալներ, բնականաբար վերածվեց դոկտոր Յունգի հետ մեր զրույցների առարկայի։ Մենք զարմանում էինք Յունգի բազմաթիվ վերապահություններին, որոնք նա մտցնում էր մեր գովաբանական կարծիքների ժամանակ, քանի դեռ նա ինքը չհայտարարեց, որ մեր ուշադրությունը գրաված փորձը դեռևս 1807 թ. կատարվել էր իր «Բնափիլիսոփայություն»-ում։ Այդ պնդումը մեզ անհիմն թվաց։ Այն մեր վեճը դարձրեց երկար և մանրամասն։ ... Սեփական անտակտության գիտակցումը մեզ ապշեցրեց այն պահին, երբ տիկին Յունգը անսպասելիորեն դուրս եկավ։ Մենք արդեն սկսեցինք նրա ամուսնուց ներողություն խնդրել, երբ նա կրկին վերադարձավ մի մեծ in quarto հատոր ձեռքին։ Դա «Բնափիլիսոփայության» առաջին հատորն էր։ Նա դրեց հատորը սեղանին, առանց որևէ խոսք ասելու բացեց 787-րդ էջը և մատով ցույց տվեց այն նկարը, որտեղ տեսականորեն ապացուցվում էր վեճի առարկա ծառայող դիֆրակցիոն շերտերի կորագիծ ուղին:''
Ֆրենելը անմիջապես Յունգի հետ նամակագրության մեջ մտավ, Յունգի ալիքային տեսությանը վերբերող աշխատանքները առաջին անգամ արժանապատվորեն գնահատվեցին, սակայն ֆրանսիացի գիտնականի ձեռքբերումներին Յունգը զուսպ էր վերաբերվում։ Այն ժամանա ալիքային տեսության «աքիլեսյան գարշապար»-ը լույսի բևեռացման երևույթն էր, որը Յունգին բերեց ֆիզիկայի խնդիրներից հետ քաշվելուն։ Ֆրենելի աշխատանքները կարդալուց հետո Յունգը եկավ այն եզրակացության, որ բևեռացումը կարող է սպառիչ կերպով բացատրվել միայն այն դեպքում, եթե ընդունենք որ լուսային տատանումները տեղի են ունենում ալիքի տարածման ուղղությանը ուղղահայաց, և ոչ թե երկայնքով, ինչպես համարվում էր Հյուգենսից հետո (1672 թվականին լուսային տատանումների լայնականության մասին միտքը առաջ էր քաշել Ռոբերտ Հուկը, բայց այդ գաղափարը աննատ մնաց)։ Իր հետևության մասին Յունգը տեղեկացրերց Արագոյին անձնական նամակով 1817 թվականին, և այդ ժամանակ էլ համանման հետևություն արեց նաև Ֆրենելը։ Իր «մեմուար»-ը Յունգը ներկայացրեց Ֆրանսիական ակադեմիային 1821 թվականին, ինչը բերեց առաջնության մասին մոտավորապես տասնամյակ տևող վեճի։
Հետագա իրադարձությունները Ս.Ռ. Ֆիլոնովիչը բնութագրեց որպես «պարադոքս»՝ ֆիզիկայի տարբեր բնագավառներում հաջողությունների հասած բժիշկը պետականորեն ճանաչում ստացավ որպես աստղագետ։ 1818 թվականին Բրիտանական ծովակալության խորհուրդը նշանակեց Յունգին Երկայնությունների բյուրոյի քարտուղար, «Ծովային ալմանախի» („Nautical Almanac“) սուպերինտենդանտ։ Ծովակալության հետ Յունգը գործ ուներ 1811 թվականից որպես Թագավորկն ընկերության արտասահմանյան քարտուղար և բրիտանացի նավաշինարար Սեպպինգսի առջարկած կատարելագործություների գրախոս։ Վերջինս, Չատեմի նավաշինարաններում աշխատելիս առաջարկել էր հրաժարվել նախկինում ընդունված ուղղահայաց կառուցվածքներից, որոնք ջրի վրա իջեցնելու ժամանակ կորպուսում առաջացնում էին չափազանց մեծ լարվածություն։ Իր ինքնակենսագրակնում Յունգը նշում էր, որ իրեն երկար ժամանակ պահում էին անտեղյակության մեջ, իսկ պարլամենտական ակտով իր նշանակման մասին Յունգը իմացավ թերթերից։ Պաշտոնը ծանրացուցիչ չէր և բերում էր լուրջ եկամուտ։ Յունգին նշանակեցին տարեկան 400 ֆունտ աշխատավրձ (26340 ֆունտ 2015 թվականի արժեքով), իսկ նա մյուս նդամների հետ համատեղ պետք է դիտարկեր միջոցների նպատկհրմարությունը ռազմածովային նավտորմի զարգացման համար։ Այսպես, նա մասնակցում էր Հյուսիսարևմտյան անցման 5000 ֆունտ արժեցող պարգևի նշանակմանը։ 1820 թվականին Յունգը դարձավ Բարեհուսո հրվանդանում մշտական աստղադիտարան բացելու գլխավոր լոբբիստներից մեկը, ընդ որում ասղադիտարնը պետք է աշխատեր նույն թեմաների վրա, ինչ որ Գրինվիչի աստղադիտարնը։ Յունգը անձմբ գրեց վերաբացվող հաստտության հրահանգը։ Այդ փաստաթղթի կազմման գործում Յունգի մասնակցության մասին է վկայում 5-րդ կետը, նվիրված մթնոլորտային ռեֆրակցիայի տեսության կառուցման համար արվող դիտումներին։
Նշանակման հետ կապված Յունգը աստղագիտությանը նվիրված մի քանի աշխատոթյուն հրապրկեց։ Նրաց թեմատիկան բազմզան էր. «Լուսարձակող ասուպի դիտում» (1818), «Ատտղերի դիրքի ճշգրտման աբերաիիոմ և նուտաիիոն խխալների ուոումնաիիրութոուն» (1820), ռեֆրակիիաիին վերաբերող հոդվածների սերիա, հին ժողովուրդների ատտղագիտակն պատկերացումների մասին հոդվածներ (1822), մակընթացության տեսություն, և այլն։ 1821 թվականին լույս տեսավ Յունգի «Լապլասի երկնային մեխանիկայի տարրական պատկերազարդում» մենագրությունը՝ անգլալեզու առաջին գիտահանրամատչելի գրքերից մեկը։
Յունգի հիմնական հոգսերը առաջացան «Ծովային ալմանախի» հրատարակումից հետո։ Մի կողմից՝ դա Անգլիայի ԽՍՀՄաններից դուրս ճանաչում ունեցող հիմնարար գործնական հրատարակություն էր, մյուս կողմից՝ պրոֆեսիոնալ աստղագետները պահանջում էին, որպեսզի այն վերածվեր աստղագիտական տեղեկատույի։ Յունգը չէր վճռում արմատական բարեփոխություն կատարել, քանի որ համարում էր, որ ծովակալության հրատարկությունը պետք է առաջին հերթին լինի գործնական նավագնացության ձեռնարկ, ռազմակն և առևտրային նավատորմի նավաստիները քիչ էին հետաքրքրվում աստղագիտությամբ և նոր տվյալները նրանց համար անօգուտ կլինեին (եթե եղանակը թույլ չէր տալիս տեսնել աստղերը, ապա անհրաժեշտ չէին նաև մոլորակային տվյալները)։ Այնուամենայնիվ, Յունգը հրատրակության մեջ ավելացրեց լուսնից և չորս այլ մոլորակներից ունեցած հեռավորության աղյուսակներ։ Հրատարկությունը բարեփոխել չցանկանալու համար Յունգը քննադատվեց աստղագետ Ֆ. Բեյլի կողմից, իսկ ավելի ուշ ողջ Աստղագիտական ընկերության կողմից։ Համաձայն քննադատության, հրատարակված ալմանախում կար 58 վրիպակ, չնայած ինքը Յունգը նշում էր, որ նմանատիպ ֆրանսիական հրատարակության մեջ կար 73 սխալ։ Ծայրահեղ ոչ կոռեկտ ձևով լույս տեսած քննադատությունը 1828 թվականին հասավ պարլամենտ և բերեց երկայնությունների բյուրոյի ցրման, և ըստ երևույթին արագացրեց Յունգի մահը։
«Բրիտանական հանրագիտարան»
1816 թվականին Յունգը «Բրիտանական հանրագիտարանի» խմբագրության կողմից հրավիրվեց 6-րդ հատորի «հավելվածի» համար մի շարք հոդվածներ գրելու, ինչը հնարավորություն էր ստեղծում լիարժեքորեն բավարարել իր բազմաբնույթ հետաքրքրությունները։ Ընդամենը մինչև 1825 թվականը նա գրեց 63 հոդված, որոնցից 46-ը կենսագրական էին։ Հանրագիտարանով զբաղվելու հիմնական պատճառը աշխատավարձն էր. բժշկական պրակտիկան դանդաղ էր առաջ գնում, իսկ բժշկական գրքերը վատ էին վաճառվում։ Նախաձեռնելով «Բժշկական գրականության ներածության» երկրորդ՝ 1823 թվականի հրատարակությունը, Յունգը 100 ֆունտ ստեռլինգի դիմաց (95 գինեյա) հրաժարվեց հեղինակային իրավունքներից։ «Բրիտանիկան» խմբագրելու համար Յունգը որպես պարտադիր պայման առաջադրեց չնշել իր հեղինակ լինելը (նշվում էր 1823 թվականից) և պահանջեց մեկ էջի համար 16 գինեյա հոնորար, որը հետագայում բարձրացավ մինչև 20։ Նրա հոդվածների ընդհանուր ծավալը կազմում էին 380 էջ in quarto, ընդ որում միայն «Լեզուներ» հոդվածը ընդգրկում էր մոտավորապես 33000 բառ։ Հանրագիտարանում մասնակցությունը Յունգի համար բավականին շահութաբեր եղավ. խմբագրությունում աշխատանքի տարիների ընթացքում նա վաստակեց մոտավորապես 7000 ֆունտ ստերլինգ, 572 000 ֆունտ 2015 թվականի արժեքով։
Յունգի երկու հանրագիտարանային հոդվածները՝ «Եգիպտոս» և «Գույն», լիարժեք գիտական մենագրութւներ էին և արտացոլում էին համապատասխան բնագավառների վերջին հաջողությունները։ 1855 թվականին Յունգի ստեղծագործությունների ժողովածույում վերահրատարկվեցին իր «Կամուրջ», «Ատաղծագործական աշխատանքներ», «Գույն», «Կոհերենտություն», «Եգիպտոս», «Հերկուլանում», «Լեզուներ», «Մակընթացություններ», «Չափ ու կշիռ» և թվով 23 կենսագրական հոդվածները։ Յունգի կողմից նկարագրված անձանց թվում էին Լապլասը և Լալանդը, իր հերոսներից շատերին Յունգը անձամբ էր ճանաչել, օրինակ Կևենդիշին, ում կենսագրական տվյալները բավականին սուղ են։ Հիմնականում Յունգի կենսագրական հոդվածները կազմված էին միատիպ՝ կյանքի հիմնական փուլերը, գիտական աշխատությունների վերլուծություն, ստեղծագործության ընդհանրական գնահատական։ Երբեմն գիտական աշխատությունների մասին բաժինը ընդգրկում էր վերլուծության մեծ ծավալներ՝ Լապլասին նվիրված հոդվածում Յունգը հղում է կատարել նրա 101 աշխատության, Լալանդի մասին հոդվածում՝ 200: Յունգի հոդվածները շատ դեպքերում սկզբնաղբյուրի նշանակություն ստացան, իսկ հեղինակի տված գնահատականները իր սեփական մեթոդաբանական կրեդոյի պատկերացման մասին միակ աղբյուրներն են։ Միևնույն ժամանակ նա ազատ չէր ընտրության հարցում, Մակվի Նապյերը անընդհատ պարտադրում էր Յունգին թեմաներ, որոնցում Յունգը իրեն կոմպետենտ չէր համարում և որոնց մասին չէր ուզում անգամ արտահայտվել։ Այսպես, լույսի բևեռացման մասին հոդվածը Արագոյի ֆրանսերեն հոդվածի թարգմանությունն էր, որին Յունգը մի քանի մեկնաբանություն էր ավելացրել։ Յունգը գրեց «Վաննա» հոդվածը (քանի որ աշխատում էր ծովային կուրորտում), սակայն կարողացավ հրաժարվել «Կարնիոլոգիա» հոդվածից, որի բովանդակությունը «աղբ» անվանեց։ Նա նաև հրաժարվեց «հորատա-պայթյունային աշխատանքներ» հոդվածից, հիմնավորելով նրանով, որ 10 տարի չի հետաքրքրվել «մեխանիկական արվեստի ցանկացած տեսակով»։ 1821 թվականին նա հրաժարվեց «Լեռնային գործ» և «Քարահատում» հոդվածներից։ Միայն 1823 թվականին նա հանձնվեց և գրեց «Ճանապարհաշինարարություն» հոդվածը։ Համաձայն Է. Ռոբինսոնի, Յունգին կենսագրությունները գրավում էին ավելի քիչ, քան ամփոփիչ հոդվածները։
Է. Ռոբինսոնը «Լեզուներ» հոդվածը համարում էր թերագնահատված։ Հոդվածը հիմնված էր Յունգի երկու նախորդ աշխատությունների վրա, որոնք հրապարակվել էին 1813 թվականին «Quarterly Review» ամսագրում, այդ թվում՝ Ադելունգի «Միհրդատի» գրախոսությունը։ Այդ հոդվածում համադրվում էին Յունգի հետազոտողի ունակությունները իր բազմագիտակության հետ։ Հոդվածում զգալի մանրամասնամբ դիտարկված էին մոտ 400 լեզուներ և առաջարկված էր նրանց դասակարգում և խմբավորում ըստ ընտանիքների, Յունգի տերմինաբանությամբ՝ «բառերի իմաստներում համընկնումների թվով»։ Այստեղ առանձնահատուկ տեղ էին գրավում հունարեն, ղպտիերեն, չինարեն, բերբերական լեզուները, սանսկրիտը և չերոկին։ Արդյունքում Յունգը միավորեց սանսկրիտը հունարենի, լատիներենի և գերմաներենի հետ, հիմնվելով այնպիսի հիմնարար հասկացությունների վրա, ինչպիսիք են «երկինք», «երկիր», «օր», «հայր», «մայր»։ Յունգը այդ ազգակցության համար ներմուծեց «հնեվրոպական լեզուներ» տերմինը, որն առաջին անգամ օգտագործել էր 1813 թվականին գրված գրախոսությունում։
Ջորջ Պիկոկը Յունգի կենագրությունում պնդում էր մակընթացությունների տեսության կառուցման հարցում Յունգի առաջնության վրա։ Յունգի հոդվածը լույս էր տեսել 1823 թվականին և ստորագրվել էր, բայց մնացել էր աննկատ, այդ պատճառով թագավորական աստղագետ սեր Ջորջ Էյրին, ով գրում էր մակընթացությունների մասին արդեն Յունգի մահվանից հետո, ստիպված էր ընդունել նրա առաջնությունը պոստֆակտում։ Յունգը հրաժարվեց Երկրի՝ որպես իդեալական գունդ նյուտոնյան ընկալումից, համաձայն որի Երկիրը ծածկված էր ջրով, և նրա վրա գործում էին լուսնի և արեգակի ձգողությունները։ Նա ներմուծեց երկնային մարմինների գրավիտացիոն ազդեցության հետևանքով առաջացող ջրի հարկադրական տատանումների տարբերակումը բնական տատանումներից, որոնք առաջանում են օվկիանոսի ստվարաշերտում։ Այնուհետև նա դիտարկեց այդ երկու տիպի տատանումները որպես փոխազդող ճոճանակներ։ Այդ մոտեցման հետ կապված էր նաև «Կամուրջներ» հոդվածը, որում Յունգը արտահայտվեց հին Լոնդոնի կամրջի վերակառուցման մասին և դուրս բերեց կամարների թռիչքների շարվածքի ստատիկայի հիմնական բանաձևերը։ Սակայն Յունգի աշխատությունները իրենց մանրամասնությամբ զիջում էին Տելֆորդի տեսություններին։
Բրիտանիկայում աշխատանքի հետ է կապված Յունգի մասնակցությունը ևս երկու նախագծերի։ 1814 թվականից Յունգը Թագավորական ընկերության Լոնդոնի գազաֆիկացման գծով աշխատանքային կաբինետի անդամ էր։ 1812 թվականից տեղի էր ունենում գազային լուսավորության անցկացումը։ Գազային գործարանում տեղի ունեցած պայթյունից հետո կոմիտեն պետք է պատասխաներ գազային խողովակների անվտանգ երկարությանը և տրամագծին վերաբերող հարցերին։ Յունգի հաշվարկները Համֆրի Դևիին թույլտվեցին 1815 թվականին առաջարկել հանքափորի անվտանգ լամպ։ Հիմնվելով գազաօդային խառնուրդի պայթեցման և դրա ուժի վառոդի պայթեցման հետ համեմատման իր կատարած փորձերի վրա Յունգը եկավ այն եզրհանգման, որ քարածխային գազի պայթուցիկ ուժը չի գերազանցում նույն զանգվածով վառոդի պայթուցիկ ուժի 1/1000-ը, ինչը թույլ տվեց հանգստացնել բնակչությանը և ներդրողներին։ Յունգը հանրագիտարանի համար գրեց «Չափ ու կշիռներ» հոդվածը, հետաքրքրվելով ստանդարտացման հարցերով։ Դեռևս 1816 թվականին նրան ընդունել էին կոմիտե՝ չափերի մետրիկական համակարգին անցելու հարցի նպատակհարմարությւնը որոշելու, ինչպես նաև միացյալ բրիտանական չափերի համակարգը մշակելու համար։ Կոմիտեի անդամները հրաժարվեցին դիտարկել մետրիկական համակարգին անցումը, այլ բառերով, այստեղ Յունգը դրսևորեց իրեն որպես կոնսերվատոր, ով չէր ցանկանում չափազանց խորը հասարակական փոփոխություններ։
Ճանապարհորդություն Ֆրանսիայիով և Իտալիայով
1821 թվականի ամռանը Յունգը վաճառեց իր Ուորթինգի տունը, և որոշում կայացրեց ուղևորվել մայրցամաք՝ այցելելով Իտալիա, ուր նա այդպես էլ չէր հասցրել այցելել քառորդ դար առաջ։ Յունգը կնոջ հետ լքեց Լոնդոնը հունիսի կեսին և վերադարձավ հոկտեմբերի վերջին։ Նա համատեղում էր զբոսաշրջիկի հասարակ հետաքրքրությունները Թագավորական ընկերությունում իր մասնագիտական պարտականությունների հետ։ Նրա ճանապարհի առաջին կետը Փարիզն էր և Ֆրանսիայի ինստիտուտը, որտեղ հանդիսավոր հանդիպում կազմակերպեցին Արագոն և Ալեսանդր Հումբոլտը։ Յունգը ծանոթացավ Լապլասի, Կյուվիեյի և Բիոյի հետ, սակայն չկամեցավ հանդիպել Շամպոլյոնի հետ, որն այդ ժամանակ ապրում էր Յունգի ճանապարհին գտնվող Գրենոբլում։ Չնայած այդպիսի ընդունելությանը, այցելության ժամանակ լուրջ գիտական թեմաներ չէին բարձրացվել, Յունգին Ֆրանսիական գիտությունների ակադեմիայի անդամ ընտրեցին միայն 6 տարի անց։ Յունգ ամուսինները դիլիժանսով ուղևորվեցին Թուրին, անցնելով Լիոնով և Շամբերիյով։ Ճանապարհորդության իտալական մասը անցնում էր Ջենովայով, Հռոմով, Նեապոլով, Սիենայով, Պիզայով, Ֆլորենցիայով, Վենետիկով և Միլանով։
Յունգը համատեղում էր անտիկ և Ռենեսանսի արվեստի նկատմամբ հետաքրքրությունը եգիպտական արվեստի հավաքածուների հետազոտության հետ, որոնցից ամենամեծը պատկանում էր Բերնանդինիո Դորվետտիյին և պահպանվում էր Լիվոռնոյում։ Հավաքածուի առարկաների մեջ սեպտեմբերի 8-ին Յունգը հայտնաբերեց երկլեզու գրություն (15 տող դեմոտիկա, 32 տող հունական տեքստ), նման Ռոզետայինին, որը կարող էր օգտագործվել վերծանման մեթոդի ստուգման համար։ Սակայն Յունգին չհաջողվեց պատճենահանման համար թույլտվություն ստանալ։ Ուղևորությունից ստացած տպավորությունների մեծամասնությունը վերաբերում էին մշակույթին և արվեստին, որոնց Յուգնը թերահավատությամբ մոտեցավ, համարելով, որ Իտալիայում նրանք նույն մակարդակի են, ինչ որ Անգլիայում։ Իտալիայում հանգիստը մռայլվեց Յունգի զոքանչի, Էլիզա Յունգի մոր՝ տիկին Մաքսվելի հիվանդության մասին լուրով, որը հասել էր նրանց դեռ Ֆլորենցիայում։ Այդ պատճառով նրանք ստիպված ավելի քիչ ժամանակ մնացին Վենետիկում և Միլանում և հրաժարվեցին Շվեյցարիա և Ռեյնի հովիտ ուղևորությունից, որը Յունգը նախապես ծրագրել էր։ Ժնևում ամուսինները իմացան տիկին Մաքսվելի մահվան մասին և շարժվեցին Շաֆֆհաուզեն, որտեղից 1821 թվականի հոկտեմբերի 21-ին հասան Բրյուսել։
Բանավեճ Շոմպոլյոնի հետ
1822 թվականի սեպտեմբերի 27-ին Շամպոլյոնը ֆրանսիական ակադեմիայի նստաշրջանի ժամանակ հրապարակեց մի նամակ ֆոնետիկ հիերոգլիֆների այբուբենի վերավերյալ՝ ուղղված պարոն Դասյեին։ Նամակի թեզիսները զետեղված էին Journal des savants ամսագրի հոկտեմբերյան համարում։ Այդ զեկույցում Շամպոլյոնը նկարագրում էր հին եգիպտական հիերոգլիֆների ընթերցանությունը։ Նամակը սկսվում էր իր գործընկերների՝ Սիլվեստեր դե Սասիի, Ակերբլադի և Յունգի հաջողությունների նկարագրությամբ։ Նա ապացուցեց, որ գոյություն ուներ հիերոգլիֆային գրի օժանդակող համակարգ հանդիսացող այբուբենային նշանագրեր, նախատեսված այլազգի մարդկանց անունների շարադրման համար։
1823 թվականից հետո Յունգը դադարեց զբաղվել եգիպտագիտությամբ, դա պայմանավորված էր Շոմպոլյոնի՝ ոլորտում գրանցած հաջողություններով և մասնավորապես եգիպտական պանթեոնին նվիրված աշխատությամբ։ Յունգը պաշտոնապես հայտարարեց, որ հոգնել է հիերոգլիֆներից և ընդմիշտ դադարում է աշխատել այդ ոլորտում, չնայած դա չէր համապատասխանում իրականությանը։ Այնուամենայնիվ, երբ նրան առաջարկեցին հրատակել իր եգիպտագիտական հոդվածները 1827 թվականին, նա մերժեց։
Կյանքի վերջին տարիներ
Իր կյանքի վերջին տասնամյակ Յունգը մուտք գործեց որպես ապահով բարեկեցիկ կյանք ունեցող մարդ։ Նա սկսեց զբաղվել այն ժամանակների համար նոր բիզնեսով՝ կյանքի ապահովագրությամբ. ապահովագրական կազմակերպություններից մեկում (Life Insurance Company) նա ծառայում էր որպես բժիշկ և հաշվարկների մասնագետ։ Նա լավ գումար վաստակեց 1824 թվականի բորսային տենդի ժամանակ, երբ գովազդը առաջարկում էր կյանքի ապահովագրման 600-ից ոչ պակաս սխեմա։ Ծովակալության և ապահովագրական կազմակերպության աշխատավարձի շնորհիվ նա ձեռք էր բերում տարեկան 500 ֆունտ (40000՝ 2015 թվականի արժեքով), ինչը, համաձայն ինքնակենսագրականի, իրեն թույլ էր տալիս լինել բացարձակապես անկախ պացիենտների և ընթերցողների քմահաճություններին։ Դեռևս 1816 թվականին Յունգը անանուն կերպով հրապարակել էր «Կյանքի արժեքավորության հանրահաշվական արտահայտությունը» հոդվածը։ 1815 թվականի տարածված հիվանդություններին նվիրված գրքում նա հրապարկել էր Մեծ Բրիտանիայի տարբեր կոմսություններում համեմատական մահացության աղյուսակներ, ընդ որում Լոնդոնի վիճակգրությունը վատագույնն էր։ 1820 թվականից հետո, արդեն զբաղված լինելով կյանքի ապահովագրմամբ, նա այդ թեմային վերաբերող հինգ հոդված հրապարակեց իր անվան տակ, ձգտելով տրամադրել իր պոտենցիալ հաճախորդներին ապահովագրման հաշվման առավել հարմար բանաձևեր։
Ինտելեկտուալ առումով նա փորձում էր հարմարեցնել ալիքների տեսությունը երկրաբանության և գեոդեզիայի համար։ Յունգը եկավ այն եզրահանգման, որ երկրակեղևի տատանումները նման են ձայնային ալիքների երկայնական տատանումներին։ Դա ի հայտ բերեց Երկրի իրական ձևի վերաբերյալ հարցը, որը դեռևս Նյուտոնը ընդունում էր ոչ թե որպես գնդոլորտ, այլ որպես սֆերոիդ։ Յունգի նորարարությունը այդ սֆերոիդի անճշտության գիտակցման մեջ էր։ Յունգի արգումենտները մեծ տպավորություն գործեցին Լապլասի վրա, ով օգտագործել էր Յունգի ենթադրությունները իր աշխատանքներից մեկում։
Տիրապետելով մեծ եկամուտի և վարելով աշխարհիկ կյանք, 1825 թվականին Յունգը լքեց իր Ուելբեկ-սթրիթի տունը և տեղափոխվեց Պարկ-սկվերի տուն 9, այդ թաղամասը կառուցվում էր այն կազմակերպության կողմից, որտեղ Յունգը աշխատում էր։ Պատանի տարիքում տուբերկուլյոզը հաղթահարելով, Յունգը ամբողջ կյանքում առանձնանում էր բացառիկ առողջությամբ։ Սակայն 1828 թվականին, Ժնև այցելության ժամանակ, նա անսպասելիորեն ուժերի անկում զգաց։ 1829 թվականի փետրվարին նրա մոտ ի հայտ եկան ախտանիշներ, որոնք բժիշկների կողմից դիտարկվեցին որպես ասթմա։ Արդեն ապրիլին Յունգը տառապում էր շնչարգելությամբ և արյունախխմամբ։ Նա ստիպված հանձնց իր բոլոր գործերը իր վաղեմի ընկեր Հադսոն Հենրիին, ում հետ ժամանակին դասընկերներ էին եղել։ Հենց այդ շրջանում էլ տեղի ունեցավ աստղագիտական ընկերության ներկայացուցիչների խիստ հարձակումը Յունգի վրա։ Յունգը արդեն այնքան թույլ էր, որ անգամ չէր կարողանում փետուրը ձեռքում բռնել։ 1829 թվականի մայիսի 10-ի նա վախճանվեց, չապրելով մեկ ամիս և երեք օր մինչև իր 56-ամյակը։
Յունգի վախճանը գրեթե արձագանք չառաջացրեց Անգլիայում։ «Լենցետ» ամսագրում հրապարակվել էր կարճ հոդված «ակնառու բժիշկի մասին, ով Եվրոպայի մեծությամբ առաջին փիլիսոփաներից էր»։ Պաշտոնական ճառ ասեց նաև թագավորական ընկերության նախագահը, այլ մահախոսականներ չկային։ Յունգի այրու և Հ․ Հենրիի պնդմամբ Վեստմինստերյան աբբայությունում տեղադրվեց Ֆ․ Չանտրիի հեղինակած հարթաքանդակով հուշատախտակ։ Նա թաղվեց Ֆարնբորոյում գտնվող Մաքսվելների ընտանեկան դամբարանում։
Հիշատակ
Յունգի առաջին կենսագրությունները գրվել էին Հադսոն Հենրիի, Ֆրանսուա Արագոյի, և Ջորջ Պիկոկի կողմից։ Այնուամենայնիվ 19-րդ դարի կեսերին Յունգը ամբողջովին մոռացված էր իր հայրենիքում և գիտության ոլորտում իր ներդրումը գիտակցվեց մեծ ուշացումով։ Համաձայն Ֆ․ Օլդեմի, դրա պատճառը Յունգի ծայրահեղ փակվածության և ինդիվիդուալիզմի մեջ էր։ Ընդ որում նա անհանգստանում էր առաջնությունը կորցնելու պատճառով, սակայն ջանքեր չէր նախաձեռնում իր անունը առավել հայտնի դարձնելու ուղղությամբ։
Անգլալեզու աշխարհում ձևավորվել էր ավանդույթ համարել Թոմաս Յունգին պիոներ հին եգիպտական գրերի վերծանման գործում։ 20-րդ դարի ընթացքում ԱՄՆ-ում և Եվրոպայում լույս տեսած հրապարակումներում Յունգի ներդրմանը միշտ առաջնային կարևորւթյուն էր տրվում։ Վերծանման 100-ամյակին նվիրված Ֆ․ Գրիֆֆիտի հոդվածում, ուղղակիորեն նշվում էր, որ, չնայած առանձին սխալներին, Յունգի կողմից մշակված մեթոդը բերում էր հիերոգլիֆային գրերի անսխալ վերծանմանը։ Համաձայն Գրիֆֆիտի, մինչև 1820-1821 թվականները Շամպոլյոնի մոտ չկար այն հիմքը, որի վրա հնարավոր կլիներ ստեղծել վերծանման տեսությունը, այն առաջացավ միայն Յունգի Բրիտանական հանրագիտարանում հրապարակված հոդվածին ծանոթանալուց հետո։ Հեղինակը զերծ էր մնում գնահատականներից, սահմանափակվելով գրագողության մեջ Յունգի առաջադրած մեղադրանքներով, որոնք ժխտվել էին Շամպոլյոնի կողմից, սակայն նա նշում էր, որ ի տարբերություն Շամպոլյոնի հաջողություններին, Յունգը հրաժարվում էր հրապարակել առանձին գրքով իր եգիպտաբանական ուսումնասիրությունները։ Շամպոլյոնին նախորդողներին վերաբերող Դ․ Ալլենի հոդվածում ասվում էր, որ «շատ հնարավոր է, որ Յունգը առաջ էր անցել Շամպոլյոնից»։
Ուրումլու
Ուրումլու, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայի Ադանայի նահանգի Քոզանի գավառակի (մեկ այլ բաժանմամբ Հաճնի գավառակում) Ուրումլու գյուղախմբում։ Գտնվում էր Ուրումլու գետի ափին։ Հանդիսանում էր համանուն գյուղախբի կենտրոնը։
Բնակչություն
XIX դարի I կեսին սկզբին արդեն հայաբնակ էր։ 1970-ական թվականներին ուներ 255 հայ, 937 թուրք բնակիչ, իսկ 1910 թվականին՝ 70 տուն հայ և 30 տուն թուրք բնակիչ։
Պատմություն
XIX դարի կեսերին իր ճանապարհորդությունների ժամանակ այստեղով անցել է Վարդան Օձնեցին։
Պատմամշակութային կառույցներ
Ուրումլուն ուներ հայկական եկեղեցի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Թուրքիայի գյուղեր
Արցախի Հանրապետության արտակարգ իրավիճակների վարչություն
ԼՂՀ արտակարգ իրավիճակների վարչություն (ԱԻՎ), ԼՂՀ պետական կառավարման մարմին։ Ստեղծվել է 1995 թվականին՝ «Արցախ» փրկարարական ծառայության (1984 թվականից՝ գբոսաշրջության ակումբին կից փրկարար ջոկատ, 1991 թվականի մայիսից՝ փրկարար ծառայություն, 1992-1995 թվականներին՝ Պետական բանակի ստորաբաժանում) և քաղաքացիական պաշտպանության հանրապետական շտաբի հիմքի վրա։ Ունի ճգնաժամային կառավարման, փրկարարական ուժերի պատրաստման և բնակչության ուսուցման, պետական հակահրդեհային ծառայության վարչություններ, արագ արձագանքման հատուկ ստորաբաժանում, ֆինանսական, նյութատեխնիկական ապահովման, լրատվության և հասարակայնության հետ կապերի և այլ բաժիններ։ Գլխավոր խնդիրներն ու գործառույթներն են՝ արտակարգ իրավիճակներում և պատերազմի ժամանակ հանրապետության պատրաստվածության բարձրացումը, բնակչության պաշտպանությանը և հրդեհային անվտանգությանն ուղղված պետական քաղաքականության մշակումն ու իրականացումը, արտակարգ իրավիճակների կանխման, նվազեցման և վերացման ապահովումը, փրկարարական և վերականգնողական աշխատանքների կազմակերպումը, հրդեհների կանխարգելումը. փրկարարական ուժերի պատրաստումը են։
ԱԻՎ-ի հիմնադիր-ղեկավարն է Ա. Գրիգորյանը։ 2000 թվականից ԱԻՎ-ը Փրկարարների միջազգային համադաշնության անդամ է։
Կատեգորիա:ԼՂՀ-ի վարչություններ
Աջըկբաշ
Աջըկբաշ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Երզնկայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Դարյա Մելնիկովա
Դարյա Ալեքսեևնա Մելնիկովա (Да́рья Алексе́евна Ме́льникова, ), թատրոնի և կինոյի ռուս դերասանուհի։ Մեծ ճանաչում է ձեռք բերել «Հայրիկի աղջիկները» սերիալում խաղացած Ժենյա Վասնեցովայի դերի շնորհիվ, հայտնի է նաև Չումայի դերով «Պողպատե թիթեռ» ֆիլմում։
Կենսագրություն
Դարյա Մելնիկովան ծնվել է 1992 թվականի փետրվարի 9-ին Օմսկում։ Մայրը Նատալյան է, հայրը՝ Ալեքսեյը։ Երեք տարեկանից սկսել է լրջորեն պարով զբաղվել «Жемчужинка» ժողովրդական արվեստի կոլեկտիվի կազմում։ Միաժամանակ մինչև յոթ տարեկանը սովորել է արվեստի դպրոցի ընդհանուր գեղագիտական բաժնում, այնուհետև մինչև 12 տարեկանը սովորել է պարի և երաժշտական (դաշնամուրի դասարան) բաժիններում։ 12 տարեկանից ելույթ է ունեցել պարային համույթների կազմում (ջազ, ջազ-մոդեռն, հիփ հոփ)։ 11 տարեկանում մեկ տարի աշխատել է թատերական ստուդիայում։
Կինոյում նկարահանվել է 2007 թվականից։ Առաջին կինոաշխատանքը եղել է «Մոխրոտը 4×4: Ամեն ինչ սկսվում է ցանկություններից» ֆիլմում խաղացած գլխավոր դերը։ Ֆիլմի ռեժիսոր Յուրի Մորոզովը և դերասանուհի Օքսանա Ստաշենկոն երիտասարդ տաղանդին նկատել են «Արծվիկ» մանկական ճամբարի տեսողական արվեստի փառատոնի ընթացքում, որտեղ նա պարում էր պարի իր անսամբլի հետ։ Ֆիլմը թողարկվել է միայն 2008 թվականին։ Այդ ֆիլմում խաղացած գլխավոր դերի համար արժանացել է երկու կինոմրցանակի։ 2007-2013 թվականներին նկարահանվել է «Հայրիկի աղջիկները» հեռուստասերիալում, որը նրան մեծ ճանաչում է բերել։ 2008 թվականի հունիսին հաղորդվել է, որ Դարյան պետք է խաղա Ալիսա Սելեզնյովայի մասին նոր ֆիլմում, բայց արդյունքում նկարահանումներն այդպես էլ չեն սկսվել։
2010 թվականին Դարյան ծրագրել էր հրատարակել «Նկարներ ուշադրություն գրավելու համար» (Картинки для привлечения внимания) վերնագրով գիրք ։
2013 թվականին Դարյան ավարտել է Մ. Ս. Շչեպկինի անվան բարձրագույն թատերական ուսումնարանը (Վլադիմիր Բեյլիսի և Վիտալի Իվանովի կուրսը), որտեղ ընդունվել էր անվճար։
2013 թվականից Մոսկվայի Մ. Երմոլովայի անվան դրամատիկական թատրոնի դերասանուհի է ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ռուս կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Ռուս հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Սեփականազրկում (այլ կիրառումներ)
Սեփականազրկում, եզր, որ կարող է վերաբերել՝
Կատեգորիա:Քաղաքացիական իրավունք
Վարզիբաշ
Վարզիբաշ (Варзибаш), գյուղ Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Ալնաշսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2008 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 273 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Ալնաշսկի շրջանի բնակավայրեր
39-րդ հարավային զուգահեռական
Անցնում է Հնդկական օվկիանոսով, Խաղաղ օվկիանոսով, Հարավային Ամերիկայով, Ավստրալիայով և Ատլանտյան օվկիանոսով։
Ցերեկվա տևողությունը
Ցերեկվա տևողությունն այս զուգահեռականի վրա մարտի 17-ից մինչև հուլիսի 29-ը 10 ժամից պակաս է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հարավային զուգահեռականներ
Գիլոմ դե Լորիս
Գիլոմ դե Լորիս  (Guillaume de Lorris,), 13-րդ դարի կեսերի ֆրանսիացի տրուվեր, ապրել է Սուրբ Լուի IX-ի օրոք։
Վեպ վարդի մասին
Տարբեր խոչընդոտներ էին խանգարում ձեռք բերել վարդը։ Սերն ապրում էր ամրոցում իր շքախմբի հետ՝ Doux Regard, Richesse, Jeunesse, Franchise etc: Բանաստեղծը, Բել Ակուեյլի ուղեկցությամբ, արդեն մոտենում էր վարդին, բայց նա պետք է պայքարեր հզոր թշնամիների՝ Honte, Peor, Malebouche, Dangier. Bel Accueil դեմ, որոնք պարտված ու փակված էին բարձր աշտարակում։ Սրանով ավարտվում էր Գիլոմ դե Լորիսի հեղինակած Roman de la Rose ստեղծագործության հատվածը։ Շարունակությունը և վերջաբանը կազմվել է 60 տարի անց Ժան դե Մենի կողմից ։ Գիլդ դե Լորիսը ցանկացել է դասավանդել սիրո գիտություն և հանդիսացել է Օվիդիայի Արս Ամանդի հարաբերությունների հստակ ընդօրինակողը։ Եղել են, երբ նա ուղղակիորեն թարգմանել է լատին բանաստեղծին։ Վեպ վարդի մասին ստեղծագործությունը առանձնանում է չափածո շնորհով և միջնադարյան բանաստեղծությունների սովորական ցինիզմի բացակայությամբ ։
Գիլդ դե Լորիսը եղել է տրուբադուրի պրովանս աշակերտ։ Նրա մեղմ պոեզիան բացահայտել է ավելի մեծ ծանոթություն տարբեր ոճերի գրականությանը, քան այդ դարաշրջանի լատինական կրթությանը։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:13-րդ դարի գրողներ Կատեգորիա:1200-ականների ծնունդներ Կատեգորիա:Ֆրանսալեզու գրողներ Կատեգորիա:1240-ականների մահեր Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ Կատեգորիա:Անավարտ հոդվածներ անձի մասին Կատեգորիա:13-րդ դար Կատեգորիա:13-րդ դարի մահեր Կատեգորիա:1205 ծնունդներ Կատեգորիա:Վեպեր Կատեգորիա:13-րդ դարի գրականություն Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Ուերտա դե Ռեյ
Ուերտա դե Ռեյ  (Huerta de Rey), մունիցիպալիտետ և քաղաք Իսպանիայում։ Մտնում է Բուրգոս պրոնվիցիայի մեջ՝ Կաստիլիա և Լեոն ինքնավար համայնքում ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Սերրա դե Դեմանդա շրջանում։ Նրա տարածքը գրավում է 98 կմ², իսկ բնակչությունը կազմում է 1088 մարդ 2010 թվականի մարդահամարի տվյալների համաձայն։ Վարչական կենտրոնից գտնվում է 80 կմ հեռավորության վրա։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Էդուարդ Աղաբեկյան
Էդուարդ Արտավազդի Աղաբեկյան, վիրաբույժ։ ՊԲ բժշկական ծառայության մայոր (1993)։
Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը (1986)։ 1992-1997 թվականներին ծառայել է Ասկերանի ՊՇ-ում՝ զորամասի բուժկետի, ապա՝ բուժծառայության պետ։ 1997-2000 թվականներինին՝ ԼՂՀ առողջապահության փոխնախարար։ 1989-1994 թվականներին մասնակցել է Լաչինի («Մարդասիրական միջանցք»), Մարտակերտի շրջանի, Աղդամի և Ֆիզուլիի ուղղությամբ մղվող ազատագրական մարտերին, ռազմադաշտային շարժական հրապիտալներում բուժել և վիրահատել է հարյուրավոր ազատամարտիկների, որոնց գերակշռող մասն ապաքինվելուց հետո վերադարձել է մարտադաշտ։ ԼՂՀ ԱԺ պատգամավոր, Աժ սոցիալական և առողջապահության հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ (2000 թվականից)։
Պարգևներ
Պարգևատրվել է ԼՂՀ «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ վիրաբույժներ Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի 7-րդ գումարման պատգամավորներ
Օսուգա (գյուղ, Ռժևսկի շրջան)
Օսուգա (Осуга), գյուղ Ռուսաստանի Տվերի մարզի Ռժևսկի շրջանի կազմում։ Մտնում է «Մեդվեդևո» գյուղական բնակավայրի կազմի մեջ։
Բնակչությունը 1997 թվականին գրանցված տվյալներով կազմել է 252 մարդ։
Աշխարհագրություն
Գյուղը գտնվում է Ռժև - Վյազմա երկաթուղային գծի վրա, Ռժևից 25 կիլոմետր հարավ և Սիչևկայից 20 կիլոմետր հյուսիս։ Օսուգա գետը հոսում է գյուղից 2 կիլոմետր դեպի հարավ, արևմուտք և արևելք՝ այս վայրում կազմելով Տվերի և Սմոլենսկի շրջանների սահմանը։
Տեղանունը
Գյուղը և կայանը կոչվում են տեղի Օսուգա գետի անունով։
Պատմություն
1942 թվականին Օսուգայի շրջանում ծանր մարտեր են ընթացել։
Շկոլնայա փողոցում կարելի է տեսնել կալվածատեր Լոտովների կալվածքը։ Նախահեղափոխական երկհարկանի բնակելի շենքն ավերվել է նացիստական օկուպացիայի ժամանակ։
Վարչատարածքային պատկանելություն
19-րդ դարում՝ մինչև 1928 թվականը, Օսուգա գյուղը պատկանել է Զուբցովսկի շրջանի Արտեմովսկի վոլոստին։ 1919-1925 թվականներին Օսուգան եղել է Ռժևսկի շրջանի Արտեմովսկի վոլոստի կենտրոնը։
Ենթակառուցվածք
Օսուգա գյուղական շրջանի վարչակազմի մեջ մտնում են Օսուգայի ՖԷԿ-ի սպորտային դահլիճը, Օսուգի Տեղագիտական թանգարանը, գրադարանը, էլեկտրական ենթակայանը, երկաթուղային կայարանը, կիսատ միջնակարգ դպրոցը, մանկապարտեզը, մշակութային կենտրոնը, բուժկետը (ֆելդշեր և մանկաբարձություն), փոստային բաժանմունք, խանութ ։
Տրանսպորտ
Գյուղում գործում է ճանապարհային և երկաթուղային տրանսպորտը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Տվերի մարզի Ռժևսկի շրջանի բնակավայրեր
Արիֆ Մելիքով
Արիֆ Ջահանգիր օղլի Մելիքով,, ադրբեջանցի կոմպոզիտոր, Արվեստի Վաստակավոր Գործիչ, Ադրբեջանի Հանրապետության ժողովրդական արտիստ, պրոֆեսոր, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ, Պետական Մրցանակի Դափնեկիր, Ադրբեջանի ԳԱ ակադեմիկոս (2014)։