cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ուրվանի շրջան
Ուրվանի շրջան (Урванский район, Iаруан къедзыгъуэ, Урван район), մունիցիպալ շրջան Ռուսաստանի Դաշնության Կաբարդա-Բալկարական Հանրապետությունում։ Անվանվել է շրջանի տարածքում հոսող Ուրվան գետի անունով։
Ստեղծվել է 1921 թվականին։ Վարչական կենտրոնը՝ ք․ Նարտկալա ։
Աշխարհագրություն
Շրջանի տարածքի մակերեսը կազմում է 458 կմ²։
Բնակչություն
2010 թվականի մարդահամարի արդյունքներով շրջանում բնակվում էր 75384 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 164,59 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կաբարդա-Բալկարիայի շրջաններ
Բիբոնա
Բիբոնա  (Bibbona), կոմունա Իտալիայի Տոսկանա մարզի Լիվոռնո գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 3211 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 49 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 66 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 57020։ Հեռախոսային կոդ՝ 0586։
Ժողովրադգրություն
Բնակչության աճը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Սերեբրյանոե (այլ կիրառումներ)
Սերեբրյանոե, կարող է վերաբերել՝
Սերիյի (այլ կիրառումներ)
Սերիյի, կարող է վերաբերել՝
Սերը տևում է երեք տարի (այլ կիրառումներ)
Սերը տևում է երեք տարի, կարող է վերաբերել՝
Յոթ Ռիլայան լճեր
Յոթ Ռիլայան լճեր (Седем рилски езера, Seven Rila Lakes), սարցային ծագմամբ լճերի խումբ, որոնք գտնվում են Բուլղարիայի Ռիլա լեռներից հյուսիս-արևմուտք։ Այս լճերը հանդիսանում են Բուլղարիայի ամենաշատ այցելվող վայրերից մեկը։ Լճերը ծովի մակարդակից գտնվում են 2100- ից մինչև 2500 մետր բարձրության վրա ։
Լճերից յուրաքանչյուրը կրում է իր սեփական անվանումը, կապված իրենց առանձնահատկությունների հետ ։ Ամենաբարձր լիճը Սիլզատան է (Слеза), անվանումը ստացել է իր մաքրության համար։ Լիճը այնքան մաքուր է, որ մարդիկ կարող են տեսնել նրա խորքերը։ Բարձրությամբ երկրորդ լիճը Օկոտոն է (Глаз), իր գրեթե կատարյալ օվալաձև տեսքով ։ Okoto-ն հանդիսանում է Բուլղարիայի կար ային ամենախորը լիճը՝ 37,5 մետր ։ Բիբրեկա լիճը (Почка) ունի մնացածին համեմատ ամենագեղեցիկ ափը ։ Բլիզնական (Близнец) տարածքով ամենամեծն է ։ Տրիլիստնիկան (Трилистник) ունի սխալ ձև և ցածր ափ։ Ամենափոքր լիճը Ռիբնոտոն է (Рыбное озеро), իսկ բարձրությամբ ամենացածրը Դոլնոտոն (Нижнее озеро), որտեղ հավաքվում են այլ լճերից բխող ջրերը, որոնք ձևավորում են Ջերման գետը (Dzherman) :
Գրականություն
Կատեգորիա:Լճեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Բուլղարիայի լճեր Կատեգորիա:Լճերի խմբեր
Ծիրանավոր Սուրբ Նշան եկեղեցի (Արամուս)
Ծիրանավոր Սուրբ Նշան եկեղեցի, գտնվում է Հայաստանի Կոտայքի մարզի Արամուս գյուղի մեջ։
Ճարտարապետություն
Ուղղանկյուն-քառանկյունի, մի փոքր ձգված արևելք-արևմուտք առանցքով, թաղածակ են, բացառությամբ հարավ-արևելյանի, որն աղոթարան է կամ կնքատուն, մնացածները՝ ավանդատներ են։ Արամուսի հարավ-արևելյան անկյունային սենյակի արևելակողմի կիսաբոլորակ խորշը զբաղեցնում է պատուհանատակ պատահատվածը միայն։
Եկեղեցու շքամուտքը արևմտան կողմից է, դուռ կա նաև հարավից։ Ճակատների վրա չկան եռանկյունի հիմքով խորշեր։ Արամուսի Ծիրանավոր Սուրբ Նշան եկեղեցին կառուցվել է 6-րդ դարի 90-ական թվականներին։
Ա.Բ. Երեմյանի կարծիքով եկեղեցին պետք է կառուցված լինի ավելի վաղ, այսինքն՝ 6-րդ դարի կեսերին՝ Ավանի Ծիրանավոր եկեղեցու նախորդող շրջանում, երբ այնտեղ քահանա էր Ջոջիկը ։ Դվինին հակաթոռ կաթողիկոս Հովհան Բագարացին նախքան Ավանի կաթողիկոսական եկեղեցու կառուցման ավարտը, պետք է որ տեղավորված ու գործելիս լիներ Արամուսի Ծիրանավոր եկեղեցում ։
Կիրակոս Գանձակեցին, Սամվել Անեցին և այլ պատմիչներ Արամուսի կառուցումը վերագրում են տեղացի կաթողիկոս Դավթին (728 -741 թվականներ)։ Այժմ ենթադրում են, որ Դավիթը ոչ թե կառուցել, այլ արաբների արշավանքներով ու տիրապետությամբ վնասված տաճարը նորոգել, վերականգնել է։ Ա. Բ. Երեմյանը տասից ավելի փաստեր է նշում իր «Հռիփսիմե …» աշխատության էջերում, հավաստելով Արամուսի վերականգնումը Դավթին վերագրելու և ո՛չ առաջին կառուցումը իրականացնելու թեզը։
Եկեղեցու անկյունային սենյակների ոչ բոլորաձև, և ոչ էլ նույնիսկ քառակուսի լինելը, ինչպես և ավանդատների սովորական թաղային ծածկի առկայությունը հավաստում են, որ դրանք մատուռներ չեն եղել և որպես գմբեթային առանձին ծավալներ տաճարի արտաքին հորինվածքում ամենևին չեն դրսևորվել։
Ծիրանավոր Սուրբ Նշան եկեղեցին կենտրոնագմբեթ տաճար է։
Այս տիպի տաճարներում ¾ խորշերի տրամագծերը գնալով փոքրանում են։ Խորշերի տրամագծերը գլխավոր գմբեթի տրամագծից փոքր են 5.65 անգամ։ Ներքին տարածությունը գնալով դառնում է բարձր, ճարատարապետական ձևերը՝ որմնամույթերը, խորանները, ¾ խորշերը ընդունում են առավել սլացիկ համաչափություններ։
Ավանում, Արամուսում և Հռիփսիմեում որոշ կամարաղեղների կողադեմը նույնը լինելով, միմյանցից տարբերվում են իրենց ատամնաշարերով, այն Արամուսում և Հռիփսիմեում երկշար է՝ շախմատային դասավորությամբ, մինչ Ավանում՝ միաշար։
Գմբեթատակ քառակուսին ձգված է հյուսիս-հարավ առանցքով, նրա կողերի տարբերությունը 60 սանտիմետր է։ Որպես սրա հետևանք, հիշյալ սխեմայի որոշ պատկերներ կազմելիս հիմք է ընդունվում փոքր տրամագծով շրջագիծը, մյուս պատկերները կազմելիս՝ մեծ տրամագծով շրջագիծը։ Արևելյան և արևմտյան կիշաշրջանաձև խորանների կենտրոնները որոշվել են սխեմայի համապատասխան գծերը հիմնելով փոքր տրամագծով շրջագծի վրա, հյուսիսային և հարավային խորանների գագաթները՝ մեծ տրամագծով շրջագծի վրա։ Փոքր տրամագծով շրջագշի վրա են հենվում նաև ¾ խորշերի կենտրոնների տեղը կանխորոշող գծերից առաջինները. երկրորդները սկիզբ են առնում կարճ առանցքի վրա տաճարի լայնքի 1/3-ում և 2/3-ում և 2/3 –ում գտնվող կետերից։
Շինության ողջ տարածքով առակա է պատի միայն առաջին շարքը (հատակից վերև)։ Հյուսիս - արևելյան հատվածում՝ ավագ խորանից և երկու ավանդատներից կանգուն գոյատևում են պատերի և պատամիջի կրաբետոնե, վեց-յոթ մետր բարձրությամբ երեք զանգվածներ, որորնցից կառչած դեռևս իրենց տեղում կարելի է տեսնել երեսապատման քարեր, գլխավորապես ներս կողմից։ Դրսից հյուսիս- արևելյան ավանդատան կոր վերնամասով պատուհանի քարակերտ բարավորն է և ձևավոր, պարզ կողադեմով ատամնաշար կամարաղեղը և էլի 4-5 քար։
Ծանոթագրություններ
ա ա ա Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի տեսարժան վայրեր
Սառա Դրյու
Սառա Դրյու (Sarah Drew, ), ամերիկացի դերասանուհի, առավել հայտնի է «Գրեյի անատոմիա» հեռուստաֆիլմում խաղացած դոկտոր Էյպրիլ Քեփների դերով։
Վաղ կյանք
Դրյուն ծնվել է Շարլոթսվիլում, իսկ մեծացել է Նյու Յորքի Սթոնի Բրուք քաղաքում։ Լինելով դպրոցական՝ նա սկսել է իր կարիերան որպես հնչյունավորման դերասանուհի, աշխատել է «Դարիա» մուլտսերիալում։ 2002 թվականին բակալավրի աստիճանով ավարտել է Վիրջինիայի համալսարանը, իսկ հետագա տարիներին ակտիվորեն երևացել է կինոնկարներում և հեռուստատեսությունում ։
Կարիերա
2001 թվականին Դրյուն «Ռոմեո և Ջուլիետա» բեմադրությունով առաջնաելույթ է ունեցել բեմում, իսկ 2003 թվականին դեր է ստացել «Վինսենթը Բրիկսթոնում» մյուզիքլում ։ «Ռադիո» (2003) կինոֆիլմից հետո 2008-2009 թվականներին Դրյուն սկսել է նկարահանվել «Այրու սերը» սերիալում։ 2008-2009 թվականին մի քանի անգամ հայտնվել է «Խենթերը» սերիալում, բացի այդ հյուր է եղել բազմաթիվ այլ շոուներում, այդ թվում`«Օրենք և կարգ։ Հատուկ ստորաբաժանում», Մասնավոր պրակտիկա և Կասլ։
2009 թվականի սկզբներին Շոնդա Ռայմսը Դրյուին վերցրել է իր «Տուփի ներսում» պիլոտ, որը որպես կանոնավոր սերիալ չի իրականացվել ։ Դա հանգեցրել է այն բանին, որ հենց նույն թվականին Ռեյմսը դերասանուհուն դոկտոր Էյփրիլ Քեփների դերով վերցրել է իր «Գրեյի անատոմիա» սերիալ։ Վեցերորդում պարբերական կարգավիճակում հայտնվելուց հետո Դրյուն, սկսած յոթերորդ եթերաշրջանից, մտցվել է սերիալի գլխավոր դերասանական կազմ ։
Անձնական կյանք
2002 թվականի հունիսից Դրույն ամուսնացած է Լոս Անջելեսի կալիֆոռնյան համալսարանի դասախոս Փիթեր Լանֆերի հետ։ Զույգը ունի երկու երեխա՝ որդին՝ Միքի Էմանուել Լանֆերը (ծնվ. 18.01.2012) և դուստրը Հաննա Մելի Ռոուզ Լանֆերը (ծնվ. 03․03․2014) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 1 ծնունդներ Կատեգորիա:1980 ծնունդներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կին ռեժիսորներ Կատեգորիա:Թատրոնի դերասանուհիներ
Այտափոսիկ
Այտափոսիկ կամ մատնեհար, բնական փոքրիկ փոսիկներ մարդու այտերին և կզակին։
Բնութագիր
Փոսիկները լինում են տարբեր չափերի և խորության։ Լինում են շրջանաձև կամ ուղղահայաց կերպով ձգված։ Հիմնականում հանդիպում են բերանի կողային անկյուններում տարբեր հեռավորությունների վրա։ Փոսիկները առաջանում են երկու այտերին, սակայն հավանական է նաև, որ լինեն միայն մեկ այտի վրա։ Հիմնականում դեմքի մկանների հանգիստ վիճակում փոսիկները նկատելի չեն։ Դրանք երևում են միայն ժպտալիս կամ ինտենսիվ դիմախաղի դեպքում։
Ժամանակ առ ժամանակ փոսիկները կարող են անհետանալ և կրկին հայտնվել ։ Պրոֆեսոր Մակ-Դոնալդը իր հետազոտությունների արդյունքում եզրակացրել է, որ փոսիկները սխալմամբ բնութագրվել են որպես գենետիկորեն փոխանցվող դոմինանտ գեն ։ Սակայն, Յուտայի համալսարանի գիտնականները համարում են, որ դրանք ոչ մշտական դոմինանտ գեն են, որոնք հիմնականում կառավարվում են մեկ գենի կողմից, բայց միևնույն ժամանակ գտնվում են մյուս գեների ազդեցության տակ ։
Իստոկ (գետ, թափվում է Բայկալ)
Իստոկ (Исток), գետ Ռուսաստանում, հոսում Կաբանսկի շրջանում։ Գետաբերանը տեղակայված է Բայկալ գետի ափին։ Գետի երկարությունը 23 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկու-Պեչորսկու ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Փոքր Հյուսիսային Դվինա գետերն են։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Այտափոսիկ
Առաջացման պատճառներ
Շրջանառվում են տարբեր վարկածներ այտերի փոսիկների առաջացման պատճառների վերաբերյալ։ Բայց դրանք բոլորն էլ հանգում են այն մտքին, որ այտերի փոսիկների առաջացման հիմնական պատճառը այտոսկրային մեծ մկանի կառուցվածքային առանձնահատկություններն են։ Այտոսկրային մեծ մկանը կծկվելիս բերանի անկյունը բարձրացնում է վերև և մի փոքր ձգում դեպի դուրս, որի արդյունքում ձևավորվում է ժպիտը ։ Այս պատճառով էլ այն երբեմն անվանում են «ժպիտի գլխավոր մկան»։
Կան մի շարք պլաստիկ վիրահատություններ այտերի արհեստական փոսիկներ ստեղծելու համար։ Սակայն հայտնի չէ արդյո՞ք դրանք երկար ժամանակ կպահպանվեն, քանի որ տարիքի հետ մեկտեղ մաշկի առաձգականությունը նվազում է, և փոսիկները կարող են անհետանալ ։
Իստոկ (գետ, թափվում է Բայկալ)
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Այտափոսիկ
Մշակութային առանձնահատկություններ
Որոշ մշակութային ուսումնասիրությունների արդյունքում պարզ է դարձել, որ ասիական և հնդեվրոպական էթնիկ ենթախմբերում կա նախապատվություն այտերի փոսիկներ ունեցող մարդկանց նկատմամբ, և նրանք համարվում են առավել գրավիչ ու անկեղծ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դեմք Կատեգորիա:Գենետիկա Կատեգորիա:Ֆիզիկական գրավչություն
Չեգեմի շրջան
Չեգեմի շրջան (Чегемский район, Шэджэм къедзыгъуэ, Чегем муниципал район), մունիցիպալ շրջան Ռուսաստանի Դաշնության Կաբարդա-Բալկարական Հանրապետությունում։
Աշխարհագրություն
Շրջանի տարածքի մակերեսը կազմում է 1503,32 կմ²։
Բնակչություն
2010 թվականի մարդահամարի արդյունքներով շրջանում բնակվում էր 68852 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 45,8 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կաբարդա-Բալկարիայի շրջաններ
Չերեկի շրջան
Չերեկի շրջան (Черекский район, Шэрэдж къедзыгъуэ, Черек район), մունիցիպալ շրջան Ռուսաստանի Դաշնության Կաբարդա-Բալկարական Հանրապետությունում։ Անվանվել է շրջանի տարածքով հոսող Չերեկ գետի անունով։
Ստեղծվել է 1935 թվականին։ Վարչական կենտրոնը՝ քտա Կաշխատաու ։
Աշխարհագրություն
Շրջանի տարածքի մակերեսը կազմում է 2210 կմ²։
Բնակչություն
2010 թվականի մարդահամարի արդյունքներով շրջանում բնակվում էր 26057 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 11,79 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կաբարդա-Բալկարիայի շրջաններ
Կամպիլիա Մարիտիմա
Բնակչությունը կազմում է 12962 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 156 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 83 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 57021։ Հեռախոսային կոդ՝ 0565։ Բնակավայրի հովանավորն է Սան Ֆիորենզո դի Պոուլոնա։
Ժողովրադգրություն
Բնակչության աճը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Պուերտո Վիլյամս
Պուերտո Վիլյամս (Puerto Williams), փոքրիկ քաղաք և նավահանգիստ Չիլիի Նավարինո կղզում (Հրո Երկիր կղզեխումբ), Բիգլյա ծոցի ափին։ Մրցում է Ուշուայայի հետ ամենահարավային քաղաքի կոչման համար։
Պատմություն
Իսպանայի կողմից գաղութացումից առաջ տարածքը զբաղեցրել են Յանգանների ցեղերը, որոնք հայտնի էին եվրոպացի ճանապարհորդներին XVI դարից։ Մինչև XIX դարը Հրո Երկիրը հետաքրքրություն չէր առաջացնում եվրոպացիների մոտ գաղութացման տեսանկյունից՝ իր խիստ կլիմայի պատճառով։ Իրադրությունը փոխվում է 1890 թվականին, երբ կղզու տարածքում ոսկի է հայտնաբերվում։ Երկու տարի անց կղզու արևելյան ափին հիմնադրվում է Պուերտո Տորո բնակավայրը ։ Պուերտո Վիլյամսը հիմնադրվել է 1953 թվականին որպես ռազմածովային բազա, քանի որ Պուերտո Տորոյում չկար հարմար վայր դրա կառուցման համար։ Այն հիմնադրվել է 1953 թվականի նոյեմբերի 21-ին և անվանվել է Պուերտո Լուիսա։ 1956 թվականի օգոստոսի 22-ին անվանափոխվում է Պուերտո Վիլյամս՝ ի պատիվ Չիլիի ռազմածովային ուժերի բրիտանաչիլիացի հրամանատարի և Տալկաուանոյի նահանգապետ Ջոն Վիլյամսի ։ Աստիճանաբար քաղաքում զարգանում է ձկնորսությունը, տուրիզմը և նավահանգիստ ժամանած նավերի սպասարկումը։ Տեղական տնտեսության զարգացումը հանգեցրել է բնակչության զգալի աճի։ 2002 թվականի մարդահամարի համաձայն քաղաքում բնավում էր 2874 մարդ։
Տնտեսություն
Պուերտո Վիլյամսը մեկնարկային կետ է հանդիասնում դեպի Անտարկտիկա և Հրո Երկիր բազմաթիվ գիտական էքսպեդիցիաների և հետազոտութրունների համար։ Պուերտո Վիլյամսի տնտեսության գլխավոր ճյուղը տուրիզմն է։ Քաղաքի տնտեսության մեջ զգալի դեր ունեն ձկնորսությունը և ռազմածովային բազայի սպասարկումը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ատլանտյան օվկիանոսի նավահանգիստներ Կատեգորիա:1953 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Չիլիի բնակավայրեր
Սերին (այլ կիրառումներ)
Սերին, կարող է վերաբերել՝
Թամարա Խանումի տուն-թանգարան
Թամարա Խանումի տուն-թանգարան (Мемориальный музей Тамары Ханум), հայազգի խորհրդային ուզբեկ պարող, երգիչ, դերասանուհի և պարուսույց Թամարա Խանումի տուն-թանգարանը, որը հիմնադրվել է 1994 թվականին՝ 1986 թվականին բացված պարուհու հագուստների ցուցահանդեսի հենքի վրա։ Թանգարանը գտնվում է Տաշքենդի կենտրոնում, Համիդ Ալիմջան մետրոյի կայարանից ոչ հեռու, Թամարա Խանումի անունը կրող փողոցի այն շենքում, որտեղ կյանքի վերջին տարիներին ապրել է Թամարա Խանումը ։
Պատմություն
Թամարա Խանումը բարեփոխումներ է մտցրել ուզբեկական կանացի պարի կատարողական ոճի մեջ, եղել է երգի ու պարի բանահյուսության հետևորդ, երգի ու պարի մինիատյուրի ժանրի ստեղծող։ Նրա խաղացանկում ներառված են եղել 86 լեզուներով ավելի քան 500 երգեր, պարային կոմպոզիցիաներ, աշխարհի տարբեր ժողովուրդների ժողովրդական պարեր ։
1986 թվականին՝ Թամարա Խանումի կենդանության օրոք բացվեց պարուհու կոստյումների ցուցահանդեսը, որի հենքի վրա 1994 թվականին բացվեց արտիստուհու տուն-թանգարանը։
Թանգարանի ցուցանմուշների հիմնական մասը կազմում են Թամարա Խանումի արտասահմանյան շրջագայությունների բազմաթիվ համերգային բեմական հագուստները, որոնք արտիստուհին ստացել է իր երկրպագուներից։ Ցուցանմուշների շարքում են Մաո Ցզե-Դունի, Ջավահարլալ Ներուի ընծա հագուստները, ինչպես նաև Ուզբեկստանից, Ռուսաստանից, Ադրբեջանից, Հայաստանից, Եգիպտոսից, Հնդկաստանից, Կորեայից, Չինաստանից, Լիտվայից, Ինդոնեզիայից և այլ երկրներից ստացած ընծա-հագուստները ։
Տարբեր երկրներում Թամարա Խանումը հանդես է եկել հյուրընկալող ժողովրդի ազգային-ավանդական ժողովրդական հագուստով, որի արդյունքում թանգարանի հավաքածուն ընդլայնվել է։ Թանգարանի արժեքավոր հագուստներից են նախկինում Բուխարայի էմիրի կնոջը պատկանող հագուստները։
Թանգարանն ունի լուսանկարչական նյութերի մեծ հավաքածու, որոնք արտացոլում են արտիստուհու բեմական կյանքը, ինչպես նաև վավերագրական լուսանկարներ, որոնք փոխանցում են տվյալ ժամանակաշրջանի մթնոլորտը. ներառված են նաև Թամարա Խանումի հյուրախաղերի, համերգային ծրագրերի բազմաթիվ պաստառներ։ Բոլոր լուսանկարներն ունեն ուզբեկերեն, ռուսերեն և անգլերեն բացատրություններ։ Թանգարանի արժեքավոր ցուցանմուշներից են Թամարա Խանումի երգերի աուդիո ձայնագրությունները, նրա ձեռագիր հուշերը, բանաստեղծությունները, որոնք նրա կենդանության օրոք չեն հրապարակվել, ինչպես նաև ծավալուն նամակագրություններ իր ժամանակի հայտնի մարդկանց հետ։ Մեծ հետաքրքրություն են ներկայացնում 20-րդ դարի սկզբի և կեսերի կենցաղային իրերը, ինչպես նաև որոշ գեղարվեստական աշխատանքներ։ Թանգարանի սենյակներն ունեն նույն տեսքը, ինչպես եղել է արտիստուհու կենդանության օրոք։
2008 թվականին ԱՄՆ դեսպանի մշակութային արժեքների պահպանության հիմնադրամի միջոցներով թանգարանում իրականացվեցին լայնածավալ վերակառուցման աշխատանքներ, վերանորոգվեցին 75 բեմական զգեստներ, թարմացվեց պատմական լուսանկարների հավաքածուն, ձայնագրվեց Թամարա Խանումի կյանքի և գործունեության մասին պատմող աուդիո էքսկուրսիա։
Թանգարանի ցուցահանդեսային սրահում կազմակերպվում է ուզբեկ դիզայներների ստեղծած ազգային հագուստի ցուցադրություններ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ուզբեկստանի թանգարաններ Կատեգորիա:1994 հիմնադրված թանգարաններ Կատեգորիա:Երաժշտական թանգարաններ
Պրոխլադնիի շրջան
Պրոխլադնիի շրջան (Прохладненский район, Прохладнэ къедзыгъуэ, Прохладна район), մունիցիպալ շրջան Ռուսաստանի Դաշնության Կաբարդինո-Բալկարական Հանրապետությունում։
Ստեղծվել է 1937 թվականին։ Վարչական կենտրոնը Պրոխլադնի քաղաքն է, որը սակայն չի մտնում շրջանի կազմի մեջ ։
Աշխարհագրություն
Շրջանի տարածքի մակերեսը կազմում է 1342 կմ²։
Բնակչություն
2010 թվականի մարդահամարի արդյունքներով շրջանում բնակվում էր 45701 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 34,05 մարդ/կմ²։
Սերմին (այլ կիրառումներ)
Սերմին, կարող է վերաբերել՝
Ձնծաղիկներ և էդելվեյսներ
Ձնծաղիկներ և էդելվեյսներ, 1981 թվականին «Հայֆիլմ» կինոստուդիայում նկարահանված հայկական ֆիլմ։
Սյուժե
Ֆիլմը Հայրենական մեծ պատերազմի մի դրվագ է ներկայացնում. խորհրդային զինվորների փոքրաթիվ ջոկատի և գերմանական «Էդելվեյս» հրաձգային դիվիզիայի լեռնային ջոկատի անհավասար մարտը Կովկասի լեռներում ։
Դրվագներում
Ե. Ներսիսյան, Վ. Ռուդովիչ, Ա. Նիկուլին, Ու. Խուդայբերգենով, Վ. Սարգսյան, Յա. Կրումինշ, Բ. Լեզբոսկի, Ս. Գասպարյան, Մ. Ստեփանյան, Կ. Սարաֆյան, Վ. Կոչերգին
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1981 ֆիլմեր Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Սերնովոդսկ (այլ կիրառումներ)
Սերնովոդսկ, կարող է վերաբերել՝
Մարտական գրադարանավարները
Tatakau Shisho (戦う司書), ճապոնական վեպ, որի հեղինակը Իսիո Յամագատան է, իսկ պատկերազարդողը՝ Սիգեկի Մաեսիման։ Սերիաները սկսեցին հրապարակվել միանգամից առաջին հատորում 2005 թվականի սեպտեմբերի 22-ին Սյուեյսյա հրատարակչության կողմից, իսկ 2010 թվականի հունվարի 22-ին թողարկվել են վեպի բոլոր 10 հատորները։ Նույն հրատարակչության կողմից վեպի մոտիվներով սկսեց թողարկվել Կոկոնոցու Սինոխարիի հեղինակային մանգան, որը թողարկվել է Ultra Jump Egg թերթում 2008 թվականի մարտից մինչև 2009 թվականի հոկտեմբեր։ David Production ստուդիոյի կողմից թողարկված անիմե-ադապտացիան առաջին անգամ տրանսլյացիայի է ենթարկվել Ճապոնիայում 2009 թվականի հոկտեմբերի 2-ից մինչև 2010 թվականի ապրիլի 2-ը։ Ավելի ուշ սերիալը լիցենզավորվել է Sentai Filmworks ընկերության կողմից ԱՄՆ-ի տարածքում հեռարձակման համար ։
Սցենար
Գործողությունները տեղի են ունենում աշխարհում, որը գտնվում է Բանտորա աստծու իշխանության տակ, այդպիսով մարդը մահից հետո դառնում է գիրք, որտեղ գտնվում է նրա ողջ պատմությունը։ Այդպիսի գրքերը պահվում են Բանտորի գրադարանում, որը պետք է չարագործներից պաշտպանեն զորեղ կախարդները։ Հիմնականում մեծ վտանգ է գրադարանին ներկայացնում «Աստվածային սեր» կրոնական աղանդը, որը օգտագործում է իր երկրպագուներին, որպես թնդանոթի միս։ Սյուժետի զարգացման ընթացքում երևում է աշխարհը լի ցավերով և տառապանքներով, անարդարությամբ և սեփական ցանկություններով։ Նունյնիսկ այդ աշխարհում մնում են հույսի շողեր սարսափելի գաղտնիքների և դավադրությունների կողքին։
Քննադատություն
Anime News Network կայքի ներկայացուցիչը նշում է, որ պարզ երևում է, թե ինչպես են անիմեի հեղինակները ձգտել իրենց ստեղծագործությունից գլուխգործոց ստեղծել, սակայն, սկսած երկրորդ և երրորդ սերիաներից, անիմեն դառնում է պարզապես ոչինչ։ Սյուժեում քաղաքական, կրոնական կուտակում է, որի արդյունքում կատարելության փոխարեն ստացվել է քաոս։ Չնայած դրան՝ գլխավոր հերոսուհին հետաքրքիր է, ինչպես նաև սերիալի կուլմինացիան կլանող է ստացվել ։
Երաժշտություն
Անիմեի երաժշտությունը գրել է Յոսիխիսա Խիրանոն։
Բացում Փակում
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2005 վեպեր Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործություններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Մանգաներ
Սեքստանտ (այլ կիրառումներ)
Սեքստանտ, կարող է վերաբերել՝
Կոպեր (քաղաք)
Կոպեր նախկին` Աեգիդա, Կապրիս, Կապոդիստրիա (Koper, Capodistria), քաղաք Սլովենիայի հարավ-արևմուտքում գտնվող Իստրիա թերակղզում, Ադրիատիկ ծովի Կոպեր ծոցի ափին։ Քաղաքում իրականացվում են բազմաթիվ երաժշտական և ազգագրական փառատոներ։
Աշխարհագրություն
Կոպեր քաղաքը գտնվում է Իտալիայի անմիջապես սահմանին, Տրիեստ քաղաքի և սլովենական Իզոլա (Izola), Պիրան (Piran), Պորտորոժ (Portorož) քաղաքների հարևանությամբ։
Բնակչություն
2012 թվականի մարդահամարի տվյալներով քաղաքի բնակչությունը կազմում է 24 979 մարդ (12 358 տղամարդ և 12 621 կին)։ Նախկինում բնակչության մեծ մասը խոսում էր իտալերեն (1900 թվականի տվյալներով բնակչության 92 %-ը խոսում էր իտալերեն)։ Այսօր բնակչությունը խոսում է և՛ իտալերեն, և՛ սլովեներեն։ Թեպետև Հարավսլավիայի գոյության ընթացքում մեծ թվով իտալացիներ Իստրայից Իտալիա էին ներգաղթում, այնուամենայնիվ ներկայումս քաղաքի իտալացի բնակչությունը գերազանցում է 10 %-ը։
Համայնքի բնակչության մայրենի լեզուներն են (2002 թվական).
Պատմություն
Կոպերը սկիզբ է առել անտիկ հունական բնակավայրից, որը հայտնի է եղել Աեգիդա անվամբ։ Հռոմեական շրջանում այն ստացել է Կապրիս անունը, որից էլ առաջացել է քաղաքի ժամանակակից անվանումը։ Որոշ ժամանակ քաղաքը կրել է Հուստինոպոլ անունը՝ ի պատիվ Բյուզանդիայի Հուստինիանոս II կայսրի։ 568 թվականին քաղաքում ապաստանել են Տրեսի` լանգոբարդներից փախած բնակիչները։
7-8-րդ դարերը քաղաքի համար ծանր շրջան էր. քաղաքը գրավել էին ֆրանկները, լանգոբարդները և սլավոնական ցեղերը։ 8-րդ դարում քաղաքում ստեղծվել է եպիսկոպոսական առաջնորդարան։ 9-րդ դարում Կոպերը ներքաշվել է Վենետիկի և Սրբազան հռոմեական կայսրության պայքարի մեջ։ Ցուցաբերած աջակցության համար Կոնրադ II կայսրը քաղաքին շնորհել է որոշ արտոնություններ։ 1278 թվականին քաղաքը կցվել է Վենետիկին։ Վենետիկի հանրապետության կազմում Կոպերն առանձնահատուկ վերելք է ապրել, այն դարձել է Իստրիայի խոշորագույն քաղաք և նավահանգստ, որի կապակցությամբ էլ վերանվանվել է Caput Histriae, այսինքն` Իստրայի գլխավոր քաղաք (բառացի` «Իստրայի գլուխ»)։ Այս բառակապակցությունից էլ առաջացել է քաղաքի իտալական անվոնումը` Կապոդիստրիա։ Վենետիկի հանրապետության անկումից հետո` 1797 թվականին քաղաքը կցվել է Ավստրիային։ 1805-1813 թվականներին քաղաքը գտնվել է նապոլեոնական զորքի հսկողության տակ, իսկ 1813 թվականից Կոպերը կրկին Ավստրիայի ձեռքն է անցել։
Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո Կոպերը Իստրիա թերակղզու հետ միասին անցել է Իտալիային, մինչդեռ Դալմաթիայի մյուս մասն անցել է սերբական, խորվաթական և սլովենական թագավորության կազմի մեջ, որը հետագայում կոչվեց Հարավսլավիայի հանրապետություն։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Կոպերը ընդգրկվել է Տրիեստ ազատ տարածքի «B» գոտու կազմի մեջ, որը վերահսկում էր Հարավսլավիան։ Այդ ժամանակ քաղաքի իտալացի բնակչության զգալի մասը ներգաղթել է Իտալիա։ 1954 թվականին Տրիեստի ազատ տարածքը կամ Տրեստի ազատ պետությունը դադարել է գոյություն ունենալուց, իսկ Կոպերը անցել է Հարավսլավիային։ Վերջինիս անկումից հետո`1991 թվականին այն մտել է անկախացած Սլովենիայի կազմի մեջ։
Տնտեսություն
Կոպերը Սլովենիայի միակ առևտրային նավահանգիստն է։ Այստեղ ժամանում են Միջին Արևելքի, Ճապոնիայի և Կորեայի նավերը, որը հսկայական նշանակություն ունի տնտեսության համար։
Տրանսպորտ
Կոպերում է գտնվում Սլովենիայի միակ առևտրային նավահանգիստը։ Քաղաքը նոր, ժամանակակից մայրուղով կապված է երկրի մայրաքաղաք Լյուբլյանայի, իտալական Տրիեստ քաղաքի հետ։ Կանոնավոր տրանսպորտային հաղորդակցությամբ կապված է Լյուբլյանայի, Սլովենիայի, Իտալիայի և Խորվաթիայի հարևան քաղաքներ հետ։ Կոպերում առկա է նաև երկաթուղային կայարան, որը համեմատ երկաթուղային և ծովային տրանսպորտի օգտագործվում է շատ քիչ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սլովենիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Ադրիատիկ ծովի նավահանգիստներ Կատեգորիա:Սլովենիայի բնակավայրեր
Սիգմա (այլ կիրառումներ)
Սիգմա, կարող է վերաբերել՝
Սիգուլա (այլ կիրառումներ)
Սիգուլա, կարող է վերաբերել՝
Մեծ Կուլտուշնայա
Մեծ Կուլտուշնայա (Большая Култушная), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կաբանսկի շրջանում։ Գետաբերանը տեղակայված է Բայկալ գետի ափին։ Գետի երկարությունը 32 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Անգարա Բայկալ ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Բայկալ գետն է, գետի ենթաավազանը Սելենգա և Անգարա գետերն են։ Գետավազանը՝ Բայկալ։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մինչև 50 կմ երկարությամբ գետեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Սիեռա Նևադա (այլ կիրառումներ)
Սիեռա Նևադա, կարող է վերաբերել՝
Զիրեկլիկուլ
Զիրեկլիկուլ (Зирекликуль), գետ Ռուսաստանում, հոսում Բիժբուլյակսկի շրջանում։ Գետաբերանը տեղակայված է Սերյաշ գետի ափին։ Գետի երկարությունը 15 կմ է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
ՍՊԱԼ
ՍՊԱԼ (իտալ.՝ Società Polisportiva Ars et Labor), իտալական ֆուտբոլային ակումբ Ֆերարայից, Էմիլիա Ռոմանիա։ Ներկայումս թիմը հանդես է գալիս Սերիա A-ում։
Ընդհանուր հաշվով ՍՊԱԼ-ը 21 մրցաշրջան է անցկացրել Իտալիայի բարձրագույն առաջնությունում և նրա լավագույն արդյունքը եղել է 5-րդ տեղը՝ 1959-1960 մրցաշրջանում։ Վերջին տասնամյակներում ակումբը խաղացել է հիմնականում Սերիա C-ում և Սերիա D-ում։ Սակայն 2016 թվականին ՍՊԱԼ-ը վերջապես տեղափոխվեց Սերիա B և հենց այդ մրցաշրջանում հաղթեց առաջնությունը՝ տեղափոխվելով Սերիա A՝ 49 տարվա բացակայությունից հետո։
Ներկա կազմ
2017 թվականի սեպտեմբերի 7-ի դրությամբ
(վարձավճարով Տորինոյից) (վարձավճարով Բոլոնյայից)
(վարձավճարով Սամպդորիայից) (վարձավճարով Բոլոնյայից)
(վարձավճարով Յուվենտուսից)
(վարձավճարով Կալյարիից)
(վարձավճարով Ատալանտայից) (վարձավճարով Վերոնայից) (վարձավճարով Նապոլիից)
(վարձավճարով Ուդինեզեից)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալական ֆուտբոլային ակումբներ Կատեգորիա:1907 հիմնադրումներ Իտալիայում
Թերեքի շրջան
Թերեքի կամ Տերեկի շրջան (Терский район, Тэрч къедзыгъуэ, Терк район), մունիցիպալ շրջան Ռուսաստանի Դաշնության Կաբարդա-Բալկարական Հանրապետությունում։ Անվանվել է շրջանի տարածքով հոսող Թերեք գետի անունով։
Ստեղծվել է 1935 թվականին։ Վարչական կենտրոնը՝ ք․ Տերեկ ։
Աշխարհագրություն
Շրջանի տարածքի մակերեսը կազմում է 893,12 կմ²։
Բնակչություն
2010 թվականի մարդահամարի արդյունքներով շրջանում բնակվում էր 51107 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 57,22 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կաբարդա-Բալկարիայի շրջաններ
Մասունք ազգագրական համույթ
«Մասունք» ազգագրական երգի-պարի համույթ Հայաստանում։
Պատմություն
Համույթը հիմնադրվել է 1986 թվականին տնտեսագիտական գիտությունների թեկնածու, բանահավաք-ազգագրագետ, պարագետ, պարուսույց Ռուդիկ Հարոյանի նախաձեռնությամբ` որպես Երևանի պետական տնտեսագիտական ինստիտուտի գեղարվեստական խումբ։ Խումբը գործել է մինչև 1989 թվականը։
2007 թվականին Ռուդիկ Հարոյանը Երևանի պետական ճարտարագիտական համալսարանում վերաբացել է «Մասունքը» նոր կազմով։ 2007-2010 թվականներին խմբի երգուսույցն ու երաժշտական մասի ղեկավարն է եղել Մարինե Մկրտչյանը։ 2010 թվականի հուլիսից խմբի գործունեությունը ժամանակավորապես դադարեցվել է։ 2011 թվականի հոկտեմբերից խումբը նոր եռանդով շարունակել է իր գործունեությունը և 2012 թվականի ապրիլից գործում է Հայաստանի ազգային սկաուտական շարժում «ՀԱՍԿ» ՀԿ-ի հովանու ներքո։ Ռուդիկ Հարոյանի բանահավաքչական նվիրյալ գործունեության շնորհիվ՝ «Մասունքը» ներկայացնում է Ջավախքի, Փերիայի, Վանի, Վասպուրականի, Կարնո, Մուսալեռան, Մուշի, Տարոնի և այլ շրջանների ավանդական երգի, պարի ու պարերգի բացառիկ նմուշներ։ Խմբի նպատակն է միանգամայն անխառն ներկայացնել և տարածել մեր ազգային ավանդական երգի ու պարի թանկ նշխարներն ու մասունքները, վերականգնել հայկական ավանդական տոներն ու ծեսերը և դրանք վերադարձնել ժողովրդին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայաստանի մշակութային կազմակերպություններ Կատեգորիա:1986 հիմնադրումներ Հայաստանում
Ինչու՞ են ազգերը ձախողվում
Գիրքը վերաբերում է ինստիտուցիոնալ տնտեսագիտությանը, զարգացման տնտեսագիտությանը և տնտեսական պատմությանը՝ հասկանալու, թե ինչու են ազգերը տարբեր կերպ զարգանում. որոշները հաջողում են, իշխանություն ձեռք բերում և հզորանում, իսկ մյուսները՝ ձախողվում։
Հեղինակները նաև վարում էին գրքի ընթացիկ քննարկումների համար նախատեսված բլոգ, որը 2014 թվականից այլևս ակտիվ չէ ։
Բովանդակություն
Տասնհինգ գլուխներում Աճեմօղլուն և Ռոբինսոնը փորձում են պարզաբանել այն գործոնները, որոնք պատասխանատու են քաղաքական և տնտեսական հաջողության կամ պետությունների ձախողման համար։ Նրանք պնդում են, որ բարգավաճման կամ աղքատության պատճառների ներկայիս բացատրությունները՝ աշխարհագրական դիրքը, կլիման, մշակույթը, կրոնը կամ քաղաքական լիդերների անիրազեկությունը ոչ բավարար են լիարժեք մեկնաբանության համար։
Աճեմօղլուն և Ռոբինսոնը պաշտպանում են իրենց տեսությունը՝ համեմատելով տարբեր երկրների ուսումնասիրությունները։ Նրանք առանձնացնում են այնպիսի երկրներ, որոնք վերոհիշյալ շատ գործոններով նման են իրար, սակայն, ընտրելով տարբեր ինստիտուցիոնալ և քաղաքական ուղիներ, դարձել են ուժեղ կամ թույլ զարգացած։ Առավել տիպիկ օրինակ է Կորեան, որը 1953 թվականին բաժանվեց Հյուսիսային և Հարավային Կորեաների։ Երկու երկրների տնտեսությունները տրամագծորեն տարբերվում են իրարից. Հարավային Կորեան դարձել է Ասիայի ամենահարուստ երկրներից մեկը, իսկ Հյուսիսային Կորեան՝ ամենաաղքատներից մեկը։ Հաջորդ օրինակներն են սահմանակից երկու քաղաքները, երկուսն էլ կոչվում են Նոգալս (մեկը՝ Մեքսիկայի Սոնորա նահանգում, մյուսը ԱՄՆ-ի Արիզոնա նահանգում)։ Հղում կատարելով սահմանակից 2 քաղաքներին, հեղինակները վերլուծում են ինստիտուցիունալ միջավայրի ազդեցությունը բնակիչների բարեկեցության վրա նույն աշխարհագրական դիրքի և մշակույթի պայմաններում։
Աճեմօղլուի և Ռոբինսոնի տեսության հիմնական իմաստն այն է, որ տնտեսական բարեկեցությունը կախված է առաջին հերթին քաղաքական և տնտեսական ինստիտուտների ներառականությունից։ Ինստիտուտները «ներառող» են, երբ քաղաքական որոշումների կայացմանը մասնակցում են շատ մարդիկ, ի տարբերություն այն դեպքերի, երբ մարդկանց փոքր խումբ կառավարում է ինստիտուտները և չի ցանկանում փոփոխություններ կատարել։ Նրանք պնդում են, որ ժողովրդավարական և ազատ բազմակարծությամբ երկրներում երաշխավորվում է օրենքի գերակայությունը։ Հեղինակները նաև նշում են, որ «ներառող» ինստիտուտները նպաստում են տնտեսական բարգավաճմանը, քանի որ նրանք ապահովում են այնպիսի մեխանիզմ, որը խրախուսում է տաղանդներին և ստեղծարար գաղափար ունեցող մարդկանց։
Ի հակադրություն վերջինի՝ հեղինակները նկարագրում են այսպես կոչված «էքստրակտրվ» («չներառող») ինստիտուտները, որոնք էլիտային թույլ են տալիս կառավարել և շահագործել ուրիշներին, հարստություն կուտակել այն մարդկանց հաշվին, ովքեր էլիտար չեն։ Ըստ նրանց՝ «էքստրակտիվ» ինստիտուտ ունեցող երկրները չեն բարգավաճել, քանի որ ձեռնարկատերերը և քաղաքացիները ներդրումների ու խնայողությունների պակաս խթան ունեն։ Պատճառներից մեկն այն է, որ իշխող էլիտան վախենում է «կրեատիվ (ստեղծարար) ոչնչացումից». այս տերմինը ներդրվել է ավստրիացի տնտեսագետ Ժոզեֆ Շումպետերի կողմից, մի գործընթաց է, որի ժամանակ հին և վատ ինստիտուտները ոչնչացվում են և ստեղծվում նոր և ավելի լավ ինստիտուտներ։ «Կրեատիվ ոչնչացումը» կստեղծի նոր խմբեր, որոնք իշխանություն ձեռք բերելու համար պայքարում են կառավարող էլիտայի դեմ՝ վերջիններիս համար սահմանափակելով երկրի ֆինանսական և տնտեսական ռեսուրսների հասանելիությունը։
Համաձայն հեղինակների առաջ քաշած սկզբունքների՝ տնտեսական աճը կփոփոխի ռեսուրսների բաշխումը, ինչն էլ կազդի քաղաքական ինստիտուտների վրա։ Հետևաբար, չնայած Չինաստանի տնտեսական արագ աճին՝ եթե այդ երկիրը չբարելավի իր քաղաքական ներառականությունը, ապա սպասվում է, որ կկործանվի, ինչը տեղի ունեցավ ԽՍՀՄ-ի հետ 1990-ականների սկզբին։
Տեսությունները
Գիրքը հիմնված է 2 հիմնական տեսությունների վրա. առաջինը նկարագրում է ժողովրդավարական և բռնապետական ռեժիմների շարժիչ ուժերը, իսկ երկրորդը մեկ քայլ առաջ է գնում և բացատրում, թե ինչպես է ժողովրդավարական ռեժիմը նպաստում տնտեսական աճին, իսկ բռնապետական ռեժիմը՝ խաթարում։
Ժողովրդավարության շարժիչ ուժերը
Աճեմօղլուի և Ռոբինսոնի տեսությունը այն մասին, թե ինչն է առաջ մղում ժողովրդավարությանը, հիմք է առել դեռևս իրենց նախորդ տեսությունից ։ Այս տեսության մեջ, Արևմտյան Եվրոպայի և Լատինական Ամերիկայի ժողովրդավարացման պատմության վրա հիմնվելով, ներկայացվում է ժողովրդավարության և ոչ ժողովրդավարության միջև տատանումների մաթեմատիկական պատճառները։ Գրքում ընդգծվում է հեղափոխության և սոցիալական դժգոհությունների դերը, որը հանգեցնում է ժողովրդավարացման և էլիտայի այն ցանկությանը, որպեսզի սահմանափակի ոչ ժողովրդավարական ռեժիմի անցնելու արդյուքում սկսված տնտեսության վերաբաշխումը։
Մի շարք ենթադրություններ էլ ավելի են ընդգծում այս տեսության մոդելը՝ հեղինակներին թույլ տալով պարզեցնել հասարակության մոդելը։ Նախ, համարում են, որ հասարակությունը պարզորեն բաժանված է փոքրաթիվ հարուստ և մեծաթիվ աղքատ դասակարգերի։ Երկրորդ, նրանք պնդում են, որ ռեժիմը պետք է լինի կա՛մ ժողովրդավարական, կա՛մ ոչ ժողովրդավարական։ Երրորդ, հասարակության մեջ մարդկանց նախասիրությունները որոշվում են իշխող էլիտայի կողմից իրականացվող դրամական վերաբաշխմամբ։ Որքան շատ եկամուտներ են ստանում, այնքան ավելի են նախընտրում իշխող դասը։ Չորրորդ, մարդիկ դրամական վերաբաշխմանը ուշադրություն են դարձնում ոչ միայն այսօր, այլ նաև հետագայում։ Հետևաբար, մարդիկ այսօր ցանկանում են ոչ միայն մեծ վերաբաշխում, այլև ցանկանում են ապագայում ավելի մեծ կամ կայուն վերաբաշխման երաշխիքներ գտնել։ Հինգերորդ, երկրի տնտեսական արտադրանքը տարեց տարի տատանվում է, ինչը նշանակում է, որ հեղափոխությունը տնտեսական անկման ժամանակ իշխող խավի համար նվազ ծախսատար կլինի։ Վերջինը և ամենակարևորը, յուրաքանչյուր անհատ ցանկանում է առավելագույնի հասցնել իր օգուտները։
Իրենց մոդելում երկրները սկսում են ոչ դեմոկրատական հասարակությունից, որտեղ փոքր հարուստ խումբը տիրապետում է հարստության մեծամասնությանը և կառավարում մեծաթիվ աղքատներին։ Որպես իշխող դասակարգ՝ հարուստները հարկում են կատարում տնտեսության արտադրանքից, սահմանում են հարկերի դրույքաչափերը։ Աղքատ մեծամասնությունը կարող է կա՛մ ենթարկվել հարուստների սահմանած կանոններին, կա՛մ գնալ իշխող խավի դեմ հեղափոխություն անելու ճանապարհով, ինչը որոշակի ծախսեր է պահանջում։ Հեղափոխության մեջ աղքատների հիմնական «շահույթը» հեղափոխության հաղթանակն է։ Այս դեպքում՝ երբ աղքատները հաղթանակի են հասնում, իշխող դասի եկամուտները բաշխվում են, աղքատ խավը հարկային եկամուտների վերաբերյալ նոր համաձայնության է գալիս։
Այսինքն, հեղինակները բնութագրում են երկու հաջորդական փուլեր. սկզբում հարուստ խավը որոշում է կայացնում հարկային դրույքաչափերի և վերաբաշխման մակարդակի մասին, այնուհետև աղքատ խավը որոշում է ընտրել հեղափոխության ճանապարհը կամ ընդունել իշխող խավի որոշումները։ Իմանալով հեղափոխության հետևանքով սպառնացող տնտեսական պոտենցիալ կորուստների մասին՝ հարուստ խավը հակված է սահմանել հարկային այնպիսի դրույքաչափ, որը չի հանգեցնի հեղափոխության և միաժամանակ իրենցից շատ մեծ ծախսեր չի պահանջի։
Այսպիսով, ժողովրդավարացումը վերաբերում է այն գործընթացին, երբ հարուստները հեղափոխությունից խուսափելու համար պատրաստակամորեն ավելացնում են դրամական վերաբաշխումը՝ արտոնություն տալով աղքատներին։
Կան մի քանի գործոններ (փոփոխականներ), որոնք ազդում են երկու կողմերի որոշումների կայացման վրա.
E – տնտեսության տարեկան արտադրանքը,
C – հեղափոխության ծախսերը,
P – իշխող խավի պատիժը հեղափոխության հաղթանակի դեպքում,
T – իշխող խավի սահմանած հարկային դրույքաչափը,
B – հեղափոխության օգուտները:
Այս փոփոխականների ունեցած ազդեցությունը նկարագրված է հետևյալ աղյուսակում.
Վերը նշված վերլուծության հիման վրա կարելի է եզրակացնել, որ հեղափոխության սպառնալիքը հարուստների համար անընդհատ խթան է հանդիսանում գնալու ժողովրդավարացման ուղով։ Այս տեսությունը համեմատվում է Կլարկի և Գոլդերի աշխատության հետ, որտեղ կառավարությունը որոշում է՝ ինչպես բաշխել եկամուտները, այդ դեպքում քաղաքացին կարող է արտագաղթել, հավատարիմ մնալ և ենթարկվել կամ բողոքել ։ Նմանապես, այս տեսությունը պատկերացում է տալիս, թե ինչպես են փոփոխականները, ինչպիսիք են արտագաղթը, բողոքը կամ հավատարմությունը, փոխում պետության վարքագիծը։
Ինչպես է ժողովրդավարությունն ազդում տնտեսական արդյունավետության վրա
Հաշվի առնելով ժողովրդավարական և բռնապետական ռեժիմների գործոնները՝ այս գրքի երկրորդ մասը բացատրում է, թե ինչու են «ներառող» («ինկլյուզիվ») քաղաքական ինստիտուտները ապահովում տնտեսական մեծ աճ։ Այս փաստարկը նախկինում պաշտոնապես ներկայացվել էր Աճեմօղլուի և Ռոբինսոնի մեկ այլ աշխատության մեջ, որը կոչվում է «Ինստիտուտները՝ որպես երկարաժամկետ աճի հիմնական պատճառ». : Այս տեսության մեջ հեղինակները փորձում են մեկնաբանել բոլոր երկրների տնտեսական զարգացման տարբեր մակարդակները մեկ պարզեցված մեխանիզմի միջոցով։
Քաղաքական ինստիտուտները (օրինակ՝ սահմանադրությունը) դե յուրե (կամ գրավոր) սահմանում են քաղաքական իշխանության բաշխումը, մինչդեռ տնտնեսական ռեսուրսների բաշխումը դե ֆակտո (փաստացի) է որոշում քաղաքական ուժի բաշխումը։ Քաղաքական իշխանության և՛ դե յուրե, և՛ դե ֆակտո բաշխումը ազդում է տնտեսական ինստիտուտների վրա, թե ինչպես է իրականացվում արտադրությունը, նաև ինչպես պետք է ձևավորել քաղաքական ինստիտուտները հաջորդ փուլում։ Տնտեսական ինստիտուտները նաև որոշում են ռեսուրսների բաշխումը հետագա ժամանակաշրջանում։
Օրինակ Եվրոպայի ժողովրդավարացման դեպքում, հատկապես Անգլիայում մինչ «Փառահեղ հեղափոխությունը» քաղաքական ինստիտուտները կառավարվում էին միապետի կողմից։ Այնուամենայնիվ, միջազգային առևտրի զարգացման շնորհիվ ավելացող եկամուտները դե ֆակտո քաղաքական իշխանությունը միապետից տեղափոխեցին դեպի առևտրող զբաղվող ազնվականները և զարգացող առևտրական դասը։ Քանի որ այդ ազնվականները և առևտրական դասը նպաստել են տնտեսական արտադրանքի, ինչպես նաև միապետի հարկային եկամուտների զգալի ավելացմանը, երկու քաղաքական ուժերի միջև ստեղծվել է այնպիսի քաղաքական ինստիտուտ, որը պաշտպանում է առևտրական դասի շահերը։ Այս ցիկլում առևտրական դասի հնարավորությունները ասատիճանաբար մեծացան մինչև այնքան, որ դեռևս նրանց ուժերը բավարար չէին Անգլիայում միապետական համակարգը կործանելու և տնտեսական արդյունավետ ինստիտուտներ գեներացնելու համար։
Մասաչուսետսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի գիտնական Սայմոն Ջոնսոնի հետ համատեղ աշխատությունում՝ «Համեմատական վերլուծության գաղութային ծագումը։ Պատմական հետազոտություն», հեղինակները, օգտագործելով պատմության փորձը, ցույց են տալիս, որ տարբեր ինստիտուտներ առաջացնում են տարբեր մակարդակի տնտեսական աճ։ Այս աշխատության մեջ ուսումնասիրվում է մի շարք ազգերի ինստիտուտների ընտրությունը գաղութացման ժամանակ և նույն ազգերի տնտեսության զարգացվածության աստիճանն այսօր։ Այստեղ նշվում է, որ այն երկրներում, որտեղ հիվանդությունների բարձր մակարդակը դժվարեցնում է գաղութատերերի գոյատևումը (մահացության բարձր մակարդակ), նրանք հակված են ստեղծել «չներառող» ինստիտուտներ, որոնք հանգեցնում են ցածր տնտեսական աճ, իսկ այն երկրներում, որտեղ գաղութատերերի համար ավելի հեշտ է գոյատևել (մահացության ցածր մակարդակ), հիմնում և ամրապնդում են գաղութատեր երկրի ինստիտուտները, դրա վառ օրինակ են Մեծ Բրիտանիայի կողմից գաղութացված և մեծ հաջողություն ունեցած երկրները՝ մասնավորապես Ավստրալիան և Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները։ Այսպիսով, մահացության մակարդակը վերջին հարյուրամյակների ընթացքում այսօրվա հետգաղութային երկրների համար որոշիչ դեր է ունեցել։
Քաղաքական և տնտեսական ինստիտուտների փոխազդեցության տեսությունը հետագայում ամրապնդվում է Աճեմօղլուի, Ջոնսոնի և Ռոբինսոնի համատեղ աշխատության մեջ՝ «Եվրոպայի բարգավաճումը։ Ատլանտյան առևտուրը, ինստիտուցիոնալ փոփոխությունները և տնտեսական աճը», որը ներկայացնում է Եվրոպայի տնտեսական աճը 1500-ականներց սկսած։ Աշխատության մեջ նշում է, որ 1500 թվականից սկսած Ատլանտյան առևտրում շահույթը գնալով մեծանում էր, ուստի ստեղծվում էր առևտրական ուժեղ դաս, որը կարող էր մարտահրավեր նետել բռնատիրական իշխանությանը։ Կատարելով ռեգրեսիոն վերլուծություն ինստիտուտի տեսակի և Ատլանտյան առևտրի միջև՝ աշխատությունը նաև ներկայացնում է քաղաքական ինստիտուտների և Ատլանտյան առևտրի նշանակալի փոխազդեցությունը. բացարձակ միապետության առկայությունը խոչընդոտում է Ատլանտյան առևտրի ազդեցությանը տնտեսական աճի վրա։ Սրանով բացատրվում է, թե ինչու Իսպանիան, ունենալով միևնույն հնարավորությունները Ատլանտյան առևտրում, տնտեսական ավելի փոքր աճ գրանցեց, քան Անգլիան։
Աճեմօղլուն և Ռոբինսոնը նշում են, որ մեծապես ոգեշնչվել են ամերիկացի տնտեսագետ Դուգլաս Նորտի և ամերիկացի քաղաքագետ Բարրի Վայնգեսթի աշխատությունից։ 1989 թվականին գրված այդ աշխատությունում՝ «Սահմանադրություններ և պարտավորություն։ Հանրային ընտրությունը կառավարող ինստիտուտների էվոլյուցիան 17-րդ դարի Անգլիայում», նրանք եզրակացնում են, որ հաղթողները ստեղծում են այնպիսի ինստիտուտներ, որոնք կպաշտպանեն իրենց շահերը։ «Փառահեղ հեղափոխության» դեպքում հաղթանակած առևտրական դասը ստեղծեց սեփականության իրավունքի մասին օրենքներ և սահմանափակեց միապետի իշխանությունը, ինչը նպաստեց տնտեսական աճին։ Հետագայում Նորտը, Ուոլիսը և Վայնգեստը այս օրենքը անվանեցին «բաց-մատչելիություն» իրենց աշխատության մեջ՝ «Բռնությունը և պատվերների մատչելիության բարձրացումը» ։ Բաց-մատչելիության, իրավահավասարության և հասարակության բազմազանության շնորհիվ երկրները էլ ավելի ընդունակ են դառնում բարգավաճելու։
Քննադատություններ
Ստորև բերված քննադատությունները ուղղակի կամ անուղղակի կերպով վերաբերում են գրքին, հեղինակին կամ գրքի առաջ քաշած փաստարկներին։
Արվինդ Սուբրամանյան
Հնդիկ տնտեսագետ Արվինդ Սուբրամանյանը նշում է հնարավոր հակադիր պատճառաբանական կապի մասին իր «Ամերիկայի շահերը» աշխատության մեջ ։ «Ինչու՞ են ազգերը ձախողվում» գիրքը քաղաքական ինստիտուտները համարում է որպես պատճառ, իսկ տնտեսական ցուցանիշները՝ որպես հետևանք։ Այնուամենայնիվ, ըստ մոդեռնացման տեսության՝ պատճառաբանական կապը կարող է այլ կերպ արտահայտվել, այսինքն քաղաքական ինստիտուտների բարելավումը կարող է լինել տնտեսության մոդեռնացման արդյունք։ Այսպես, գիրքը չի բացատրում, թե ինչու նշված այլընտրանքային տարբերակը չի կարող աշխատել։
Սուբրամանյանը նաև նշում է այս գրքի սահմանափակությունը՝ ցույց տալով Չինաստանի և Հնդկաստանի տնտեսական աճը։ Բռնապետական ռեժիմի ներքո Չինաստանը գրանցել է մեծ տնտեսական աճ, մինչդեռ ժողովրդավարական Հնդկաստանը բավականին հետ է մնացել։ Ըստ Սուբրամանյանի՝ կարող ենք ասել, որ կա՛մ այս 2 երկրները բացառություն են, կա՛մ դեռ վաղ է որևէ ենթադրություն անել (այսինքն՝ Չինաստանը կարող է անկում ապրել, իսկ Հնդկաստանը, ինչպես կախատեսված է գրքում, մեծ աճ գրանցել)։ Այնուամենայնիվ, այնքան էլ գոհացուցիչ չէ, որ այս տեսությունը չի կարող բացատրել աշխարհի բնակչության մեկ երրորդի իրավիճակը, և անհավանական է, որ նշված երկրները մոտ ապագայում մեծ փոփոխություններ կկրեն, ինչպես նշված է գրքում։
Աճեմօղլուն և Ռոբինսոնը ժխտում են, որ իրենց տեսությունը առանձնացնում է քաղաքական և տնտեսական ինստիտուտները, և որ քաղաքական ինստիտուտները չեն, որ հանգեցնում են տնտեսական աճի, սակայն տնտեսական ինստիտուտները ձևավորվում են քաղաքական ինստիտուտների կողմից։ Չինաստանի դեպքում, չնայած, որ քաղաքական ինստիտուտները շատ հեռու են «ներառական կոչվելուց», չինական ռեֆորմների խթանը գալիս էր հենց քաղաքական ինստիտուտներից (1978 թվականին ներքաղաքական պայքարից հետո՝ մշակութային հեղափողության ժամանակ, Դեն Սյաոպինի բաց տնտեսական քաղաքականության կիրառում)։ Սա համապատասխանում է այն տեսության հետ, որ քաղաքական ինստիտուտների փոփոխությունը ձևավորում է տնտեսական ինստիտուտներ՝ ազդելով տնտեսական ցուցանիշների վրա։ Կանխատեսվում է, որ տնտեսական այս աճը ապագայում կձևավորի քաղաքական նոր ինստիտուտ։ Կարելի է միայն ասել, որ Չինաստանը բացառություն կդառնա, երբ ապագայում, բռնապետական ռեժիմով հանդերձ, դառնա այնքան հարուստ, ինչպես ԱՄՆ-ն կամ Գերմանիան է։
Ինչ վերաբերում է Հնդկաստանին, հեղինակները ժխտում են «ներառող» ինստիտուտների և ընտրովի ժողովրդավարության միջև հավասարակշռությունը։ Ընտրովի ժողովրդավարությունը երկրի կողմից դե յուրե ընդունված համակարգ է, մինչդեռ քաղաքական ինստիտուտները վերաբերում են երկրի քաղաքական համակարգի դե ֆակտո կառուցվածքին և որակին։ Օրինակ, Հնդկաստանի քաղաքական համակարգը երկար ժամանակ գերիշխում է Կոնգրեսական կուսակցությունը. հանրային բարիքների տրամադրումը ենթադրում է քաղաքական պատրիմոնալիզմ. Լոկ Սաբհայի (Հնդկաստանի օրենսդիր մարմին) որոշ անդամներ ենթարկվում են քրեական պատասխանատվության, և դեռևս գործում է կաստաների միջև անհավասարությունը։ Ժողովրդավարության մակարդակը շատ ցածր է, հետևաբար քաղաքական ինստիտուտները գտնվում են վատ վիճակում, ինչը բացատրում է, թե ինչու այլ հավասար պայմաններում տնտեսական աճը այդքան փոքր է։
Դեյվիդ Հենդերսոն
Դեյվիդ Հենդերսոնը ընդհանուր առմամբ դրական կարծիք է արտահայտել «Կարգավորում» ամսագրի մեջ, բայց քննադատում է հեղինակներին, երբ խոսքը տնտեսական աճի գործում կենտրոնական կառավարության դերի մասին է։ Գրքի տարբեր մասերում հեղինակները նշում են այնպիսի երկրների ձախողման մասին, ինչպիսիք են Աֆղանստանը, Հայիթին, Նեպալը, որը պայմանավորված է կարգ ու կանոն հաստատող կենտրոնական ուժեղ կառավարության բացակայությամբ։ Այնուամենայնիվ, գրքի այլ մասերում հեղինակները կարծես թե ընդունում են թույլ կառավարության պայմաններում տնտեսական աճը, և որպես օրինակ բերվում է Սոմալին՝ կենտրանական կառավարությունը կորցնելուց հետո։ Որպես լրացում, Հենդերսոնը նշում է, որ ԱՄՆ-ի հետ կապված՝ հեղինակները գրքում երկու սխալ են թույլ տվել։ Նախ, հեղինակները կեղծ մեղադրում են Ռոքֆելլերների նման մոնոպոլիստներին՝ որպես գնաճ առաջացնող մեծ ուժ։ Բայց փաստացի նրանք չեն բարձրացրել նավթի գները, այլ իջեցրել են, որպեսզի շուկայում մասնաբաժին ունենան։ Երկրորդ, նա պնդում է, որ հեղինակները մեծ ուշադրություն չեն դարձրել ԱՄՆ-ի տնտեսական պատմության այն ժամանակահատվածին, որը վերաբերում է ԱՄՆ-ում քաղաքացիական պատերազմին և քաղաքացիական շարժմանը։ Հարուստ հյուսիսից բաժանվելու փոխարեն, հարավը փաստացի միացավ նրան ։
Ֆրենսիս Ֆուկույամա
Իր «Ամերկայի շահերը» աշխատության մեջ նա քննադատում է Աճեմօղլուին և Ռոբինսոնին այն բանի համար, որ իրենց գիրքը բովանդակային առումով շատ նման է Նորտի, Ուոլիսի և Վեյնգաստի 2009 թվականին հեղինակած «Բռնություն և սոցիալական կարգ» գրքին ։ Ֆուկույաման պնդում է, որ պետության՝ քաղաքական ինստիտուտների բաժանումը «ներառողի» և «ոչ ներառողի» չափից դուրս շատ է պարզեցնում հիմնախնդիրը։ Նա պնդում է նաև, որ մոտեցումը բավականին կոնցեպտուալ է և թույլ չի տալիս մեկնաբանել տարբեր ինստիտուտների գործնական նշանակությունը։ Խնդրի բացահայտման պատմական մոտեցումը նույնպես ենթարկվել է մեկնաբանության։ Վերջիվերջո, Ֆուկույաման հատուկ ցույց է տալիս, որ Չինաստանի մասին հեղինակների կողմից նշված փաստարկները չեն համապատասխանում ժամանակակից Չինաստանին, քանի որ այդ երկիրը ունի «չներառող» ինստիտուտներ, սակայն դեռևս տնտեսապես ծաղկում է ապրում։
Ֆուկույամայի քննադատություններին հեղինակները պատասխանեցին իրենց վարած բլոգում ։ Նախ, նրանք համաձայնվեցին, որ ոգեշնչվել են Նորտթի, Ուոլիսի և Վեյնգաստի գրքից, սակայն բացատրեցին, որ այս 2 գրքերը լրացնում են մեկը մյուսին։ Երկրորդ, գերպարզեցման մասին քննադատությանը նրանք հակադրվեցին՝ նշելով, որ դա հատուկ արվել է քաղաքական կոմպլեքս ինստիտուտները պարզեցնելու համար. կարևոր է կոնցեպտուալացնել և խուսափել որևէ ինստիտուտի մասին մեկ ասպեկտով շատ նեղ մեկնաբանություններ անելուց։ Վերջինը՝ կապված Չինաստանի հետ, հեղինակները մատնանշում են այդ երկրի տնտեսական աճը մինչև որևէ (սահմանափակ) մակարդակ՝ կախված, թե քաղաքական ինստիտուտները ինչքան են «ներառող». այս երևույթը դիտվել է նաև 1970-ականներին ԽՍՀՄ-ում։