cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ալբանիայի Սուպերլիգա
Վաղ ժամանակներ
Ալբանիայի Առաջին Դիվիզիոնը ձևավորվել է 1930 թվականին։ 1998 թվականին Առաջին Դիվիզիոնը դարձավ ալբանական ֆուտբոլային համակարգի երկրորդ ամենաբարձր մրցաշարը՝ իր տեղը զիջելով Ալբանիայի Սուպերլիգային։
Առաջին մրցաշրջան (1911)
2012 թվականին մամուլում հայտնվեց մի լուր, ըստ որի առաջին մրցաշրջանը կայացել է դեռևս 1911 թվականին ։
Մրցաշրջաններ երկրորդ համաշխարհայինի ընթացքում
Ալբանիան այն հազվադեպ երկրներից էր, որն անց էր կացնում ֆուտբոլային հանդիպումներ երկրորդ համաշխարհայինի ընթացքում։ Ալբանիայի ֆուտբոլի ֆեդերացիան այդ ընթացքում կազմակերպել է ֆուտբոլային երեք մրցաշրջան 1939, 1940 և 1942 թվականներին ։
Այն տեղեկությունները, որոնք ստացվել են ալբանացի և այլազգի պատմաբանների, խաղացողների և վետերանների կողմից, ապացուցում են այն փաստը, որ ԱՖՖ-ն շնորհել է 3 տիտղոս այդ տարիների ընթացքում։ Հատկանշական է, որ 1942 թվականին կայացած մրցաշրջանը այն միակն է, որին մասնակցել են թիմեր երկու երկրներից՝ Ալբանիայից և Կոսովոյից։
Տիրանան հաղթել է այս մրցաշրջաններից երկուսում (1939, 1942), իսկ Վլազնիան՝ մեկ անգամ (1940)։
2013 թվականի փետրվարին ԱՖՖ-ն որոշում է կայացրել, որ աշխարհամարտի տարիներին կայացած մրցաշրջանները չեղյալ են հայտարարվում, քանի որ նրանք պաշտոնապես կազմակերպված չեն եղել ԱՖՖ-ի կողմից։
Մրցաշրջանի ձևաչափ
Ալբանիայի Սուպերլիգայում կան 10 ֆուտբոլային ակումբներ։ Ամեն մրցաշրջանի ընթացքում՝ օգոստոսից մայիս ընկած ժամանակահատվածում, յուրաքանչյուր թիմ խաղում է հակառակորդ մնացած 9 թիմերի չորսական խաղ, ընդ որում, դրանցից երկուսը սեփական դաշտում, իսկ մյուս երկուսը հակառակորդի դաշտում։ Այսպիսով, յուրաքանչյուր թիմ անց է կացնում 36 պաշտոնական հանդիպում այս մրցաշարի ընթացքում։ Յուրաքանչյուր հաղթանակի համար սահմանված է 3 միավոր, ոչ-ոքիի համար՝ 1, իսկ պարտության համար թիմը միավոր չի ստանում։ Թիմերը դասակարգվում են նախ ըստ հավաքած միավորների, ապա ըստ իրար դեմ խաղացած խաղերի վիճակագրության, ապա ըստ գոլերի տարբերության և վերջում՝ ըստ գոլերի քանակի։ Մրցաշրջանի վերջում ամենաշատ միավորներ հավաքած թիմը դառնում է այդ մրցաշրջանի չեմպիոն։ Եթե մի քանի թիմեր միաժամանակ հավաքում են միևնույն միավորը, ապա որոշիչ են դառնում (ըստ հերթականության) միմյանց միջև խաղերի վիճակագրությունը, գոլերի տարբերությունը և խփած գոլերի քանակը։ Մրցաշրջանի վերջում՝ վերջին երկու տեղերը զբաղեցրած ֆուտբոլային ակումբները դուրս են մնում այս առաջնությունից և անցնում են Ալբանիայի Առաջին Դիվիզիոն։ Իսկ Ալբանիայի Առաջին դիվիզիոնի լավագույն երկու թիմերը անցնում են գլխավոր մրցաշար՝ Ալբանիայի Սուպերլիգա։
Մասնակցությունը եվրոպական մրցաշարերին
Ամեն մրցաշրջանի չեմպիոնները մասնակցում են Չեմպիոնների Լիգայի երկրորդ որակավորման փուլին, իսկ երկրորդ և երրորդ տեղերը գրավածները՝ Եվրոպայի Լիգայի առաջին որակավորման փուլին։
«Ոսկե աստղ»
1958 թվականին՝ հիմնվելով Ումբերտո Ագնելիի մտադրության վրա, առաջ քաշվեց ֆուտբոլային ակումբին «Ոսկե աստղ» ("Stella d’Oro al Merito Sportivo") շնորհելու գաղափարը։
Իրականում, Ալբանիայում «Ոսկե աստղ»-ը չի շնորհվում ԱՖՖ-ի կողմից, այն պարզապես ավելացվում է թիմի մարզաշապիկին իր իսկ ցանկությամբ։ Ալբանիայում ընդունված է ավելացնել մեկ աստղ 10 չեմպիոնության կոչման դեպքում։ Առաջին ֆուտբոլային ակումբը Ալբանիայում, որն օգտագործել է այդ աստղը, եղել է Պարտիզանին։ Այս թիմը 1958 թվականին ավելացրել է ոսկե աստղը իր պատկերանիշի վերևում, որպեսզի ցույց տա իր տիտղոսների քանակությունը ։ 2000 թվականին Տիրանան ստացավ իր երկրորդ աստղը՝ 20 չեմպիոնության տիտղոսի համար։
Սերիա Ա-ի կողմից պաշտոնապես ճանաչված են հետևյալ ֆուտբոլայի ակումբերի աստղերը
2014-15 թվականների մրցաշրջան
Աղյուսակում բերված են այն 10 ֆուտբոլային ակումբները, որոնք մասնակցում են Ալբանիայի Սուպերլիգայի ներկայիս մրցաշրջանին։
Վիճակագրություն
Նշում։ 1958-1991 թվականներին Տիրանան և Էլբասանին կոչվում էին համապատասխանաբար 17 Նենտորի և Լաբինոտի
Նշում։ Տիրանան և Վլազնիան կունենային համապատասխանաբար 26 և 10 չեմպիոնության տիտղոսներ, եթե երկրորդ համաշխարհայինի ժամանակ անցկացված մրցաշրջանները հաշվի առնվեին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ալբանիայի ֆուտբոլի առաջնություն Կատեգորիա:Ֆուտբոլի առաջնություններ ըստ երկրի Կատեգորիա:Ֆուտբոլի առաջնություններ
Բարանովո (գյուղ, Նեդրիգայլովի շրջան)
Բարանովո (Баранове), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Նեդրիգայլովի շրջանում։
1986 թվականի տվյալներով Բարանովո գյուղում բնակվում էր 20 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Նեդրիգայլովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Օրիոլո
Բնակչությունը կազմում է 2885 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 35 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 83 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 87073։ Հեռախոսային կոդը՝ (+39) 0981։
Կոմունայի հովանավորն է Սուրբ Գևորգը։ Տոնը նշվում է ապրիլի 23-ին։
Ժողովածու (3286)
Ժողովածու (3286), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 3286 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 17-րդ դարում։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 19,3X12,8 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 322 թերթից։ Գրված է երկսյուն, միասյուն, նոտրգրով։ Կազմը` կաշվեպատ տախտակ դրոշմազարդ, աստառը՝ դրոշմազարդ կտավ։ Հիշատակարաններ գրչի՝ 153ա, 271ա, հետագայի՝ պահպանակ Ա, 318բ (1876 թ․), կնիք՝ 240բ (1774 թ․, Անանիա վարդապետ) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Քաղաքական ճգնաժամ Մոլդովայում (2019)
2019 թվականի կեսերին մի շարք իրադարձություններ, որոնք հաջորդեցին 2019 թվականի փետրվարին Մոլդովայի խորհրդարանական ընտրություններին և նոր կառավարություն ձևավորելու ու հաստատելու հետագա փորձերը ձախողվեցին խորհրդարանի խոսնակի նշանակման փուլում, որի պաշտոնին հավակնում էին և ACUM դաշինքից Անդրեյ Նեստասեն, և՛ Սոցիալիստների կուսակցությունից` Զինաիդա Գրեչանինը։
2019 թվականի հունիսի 8-ին Մայա Սանդուն վարչապետ է ընտրվել խորհրդարանի կողմից՝ ձևավորելով Սանդուի կաբինետը, իսկ Զինաիդա Գրեչաննին ընտրվել է խորհրդարանի խոսնակ։
Սակայն հունիսի 9-ին Սահմանադրական դատարանը ժամանակավորապես հեռացրել էր նախագահ Իգոր Դոդոնին, իսկ վարչապետի պաշտոնի հավակնորդներից Պավել Ֆիլիպը նշանակվել էր նախագահի պաշտոնակատար։ Ֆիլիպն անմիջապես հրաման է արձակել խորհրդարանը ցրելու մասին, իսկ նոր կառավարությունը հայտարարել է, որ այդ քայլն անօրինական է եղել ։
Ճգնաժամ
Ուրբաթ օրը՝ հունիսի 7-ին, Սահմանադրական դատարանը որոշեց, որ նոր խորհրդարանական ընտրությունները պետք է կայանան, եթե կառավարություն չստեղծվի մինչև եռամսյա ժամկետը՝ սկսած մարտի 9-ի ընտրությունների արդյունքների հաստատումից ։ Դա հանգեցրեց կոալիցիայի ձևավորմանը։
Հունիսի 8-ին ACUM դաշինքը վերջապես համաձայնության է եկել սոցիալիստների կուսակցության հետ։ Այս համաձայնագիրը թույլ տվեց Գործողություն և համերաշխություն կուսակցության առաջնորդ Մայա Սանդուին կառավարություն ձևավորել, իսկ խոսնակ դարձավ սոցիալիստների կուսակցության առաջնորդ Զինաիդա Գրեչաննին ։ Դա եղել է մեկ օր ավելի ուշ, քան 90-օրյա ժամկետում և մեկ օր առաջ, մինչև եռամսյա ժամկետում ։ Դոդոն հրաժարվել է միջամտել լուծարել խորհրդարանը. Դեմոկրատների պատգամավոր Սերգեյ Սիրբուն Սահմանադրական դատարան է դիմել Դոդոնին խորհրդարանը լուծարելու անկարողության համար։ Դատարանը, որը, ինչպես ենթադրվում է, գտնվում է դեմոկրատական կուսակցության ազդեցության տակ, հունիսի 9-ին բավարարել է խնդրանքը՝ հեռացնելով Դոդոնին և նշանակելով նախագահի պաշտոնակատար Ֆիլիպին։ Ֆիլիպը խորհրդարանի լուծարման մասին հրամանագիր է ստորագրել և հայտարարել, որ արտահերթ ընտրությունները կկայանան սեպտեմբերի 6-ին ։ Իր լիազորություններից հեռացնելու մասին Սահմանադրական դատարանի որոշումը չճանաչող նախագահ Դոդոնը չեղարկել Է խորհրդարանի լուծարման մասին Ֆիլիպի հրամանագիրը ։
Կոալիցիան և նախագահ Դոդոնը Ֆիլիպի որոշումն անօրինական են համարել ։ Հունիսի 8-ին Դեմոկրատական կուսակցության կողմնակիցները սկսել են վրաններ տեղադրել Քիշնևում ։
Ճգնաժամի լուծում
Հունիսի 14-ին Ազգային քաղաքական խորհրդի նիստից հետո դեմոկրատական կուսակցությունը հայտարարեց, որ քաղաքական ճգնաժամից խուսափելու համար որոշում է կայացրել հեռանալ իշխանությունից։ Հետագայում Պավել Ֆիլիպի կառավարությունը հրաժարական տվեց և իշխանությունը հանձնեց Մայա Սանդուին։
Հունիսի 15-ին Մոլդովայի Սահմանադրական դատարանը վերանայել և չեղյալ է հայտարարել հունիսի 7-ից մինչև 9-ը ընդունված իր որոշումները։ Չեղյալ են հայտարարվել խորհրդարանի լուծարման, արտահերթ ընտրությունների անցկացման, խորհրդարանի խոսնակ Զինաիդա Գրեչենիի նշանակման և Մայա Սանդուի կառավարության ձևավորման, ինչպես նաև նախագահ Իգոր Դոդոնին իր լիազորություններից հեռացնելու և Պավել Ֆիլիպին Մոլդովայի Հանրապետության նախագահի պարտականությունները կատարող նշանակելու մասին որոշումները ։
Արձագանք
Հունիսի 8-ին Եվրամիությունը հրապարակել է հայտարարություն, որը հանդարտության կոչ է անում և պատրաստակամություն է հայտնում աշխատել ժողովրդավարական ճանապարհով ընտրված կառավարության հետ՝ չնշելով, թե որ կառավարության մասին է խոսքը ։ Նույն օրը Ռուսաստանի փոխվարչապետ Դմիտրի Կոզակը դեմոկրատական կուսակցության գործողությունները «բացահայտ հանցավոր» է անվանել ։ Ֆրանսիան, Գերմանիան, Լեհաստանը, Շվեդիան և Մեծ Բրիտանիան հայտարարել են Սանդուի նոր կառավարության իրենց աջակցության մասին և զսպվածության կոչ են արել ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Քաղաքական ճգնաժամեր Կատեգորիա:2019 բողոքի ցույցեր
Քեյլի Սփեյնի
Քեյլի Սփեյնի (Cailee Spaeny, ), ամերիկյան դերասանուհի և երգչուհի։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1997 թվականի հուլիսի 24-ին, Միսուրի նահանգի Սփրինգֆիլդ քաղաքում։ 2016 թվականին նա թողարկել է իր առաջին` «Fallin» սինգլը iTunes-ում։ Կինոյում իր դեբյուտն է նշել «Հաշվեք մինչև հազարը» կարճամետրաժ ֆիլմով` 2016 թվականին։ Առաջին նշանակալի դերերը կինոյում ստացել է 2018 թվականի «Խաղաղօվկիանոսային սահմանագիծ 2» ֆիլմում, ինչպես նաև` «Ոչ մի լավ բան չկա «Էլ Ռոյալ» հյուրանոցում» ֆիլմում ։ Հետագայում Սփաենին դեր է ստացել Ալեքս Գարլենդի «Մշակողները» մինի սերիալում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:Դերասանուհիներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասանուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի երգչուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի երեխա դերասանուհիներ
Ամանորը Ճապոնիայում
Տոնի ընթացքը
Ամանորը ամենակարևոր տոներից մեկն է ճապոնացիների օրացույցի վրա։ Դրա հետ կապված են բազմաթիվ խաղեր, ավանդույթներ և արարողություններ։ Ամանորի տոներին ճապոնական այլ տոների համեմատ տալիս են ամենաերկար արձակուրդը։ Սովորաբար տոն օրերը ընկնում են դեկտեմբերի 29-ից մինչև հունվարի 3-ը, և գրեթե երկրի բոլոր պետական հաստատությունները չեն աշխատում։
Դեկտեմբերի վերջին ճապոնացիները հավաքում են իրենց տները, իրենց ընկերների համար գնում են նվերներ և հարազատներին ուղարկում են ամանորյա շնորհավորական բացիկներ, պատրաստում են տոնական ուտեստներ, մուտքի մոտ թողնում են զարդարանքներ (կադոմացու, թարգմանաբար՝ եղևնի մուտքի մոտ)։ Տոների ժամանակ շատ ճապոնացիներ վերադառնում են իրենց համար հարազատ վայրեր, այցելում են տաճարներ, որտեղ աղոթում են և խնդրում են իրենց և հարազատների համար բարեկեցություն։ Աղջիկները և կանայք այսպիսի դեպքերի համար հագնում են գունագեղ կիմանոներ։
Ամանորի ժամանումը ազդարարում են 108 զանգերի ձայնը, որոնց ձայնը կեսգիշերին լսվում է յուրաքանչյուր տաճարից։ Համաձայն բուդդայական հավատքի, մարդ տարվա ընթացքում ունի 108 բացասական մտահոգություններ, և ամեն մի զանգի հարված վանում է դրանցից մեկին։ Ղողանջների ձայնի ներքո սկսվում է նոր տարվա առաջին այցելությունը տաճար՝ խացումոդե։ Ճապոնացիները գնում են ինչպես սինտոիստական տաճարներ, այնպես էլ՝ բուդդայական։Կան նաև այլ ավանդույթներ, օրինակ՝ առաջին արևելքի և մայրամուտի դիմավորում, առաջին աշխատանք, առաջին թեյի արարողություն և այլն։
Տոնական սեղան
Ավանդական ուտեստները, որոնք ճապոնացիները ուտում են Ամանորին, անվանում ենосэти-рёри (御節料理 или ) կամ ուղղակի осэти: Սովորաբար այն կազմված է եփած ջրիմուռներից, ձկային կարկանդակից, բատատով և շագանակենիներով պյուրեից, եփած արմատներից և քաղցր սև սոյայից։ Շատ մթերքներ քաղցր են, թթու են, այնպես որ դրանք հեշտորեն կարող եմ պահվել առանց սառնարանի։
Դժվար է պատկերացնել Ամանորյա ճապոնական սեղանը առանց մոտիի՝ բրձով լցոնված կլոր հացեր։ Մոտին նոր տարում, դա ծաղկման, առատության և հարստության ցանկություն է հաջորդ տարում։ Հին ժամանակներից կլոր մոտին նմանացվել է կլոր հայելիներին՝ Ամատերասու աստվածուհու պարտադիր հատկանիշներից։
Գոյություն ունի բնակատեղին բամբուկներով զարդարելու ավանդույթ, նրանց վրա կախելով ձկնաձև մոտիներ, մրգեր, ծաղիկներ և այլն։ Այս զարդարանքները կոչվում են մոտիբանա։ Տոնի ավարտից հետո մոտիբանաները ուտում են և ավանդույթի համաձայն, ընտանիքի ամեն անդամ պետք է ուտի այնքան, որքան որ տվյալ տարի լրանում է նրա տարիքը։
Խաղեր, ավանդույթներ, ծիսակատարություններ
Ամանորյա ավանդույթ է երեխաներին նվիրել գումար, որը անվանում են օտոսիդամա (お年玉)։ Գումարները դնում են փոքրիկ ձևավոր բացիկների մեջ, որոնք անվանում են՝ պոտիբուկուրո։ Գումարի քանակը կախված է երեխայի տարիքից, բայց եթե ընտանիքում մի քանի երեխա են, ապա գումարի քանակները հավասար են։
Կատեգորիա:Ամանորն աշխարհում Կատեգորիա:Ճապոնիայի տոներ Կատեգորիա:Ամանոր
Յամսկոե (գյուղ, Կուշնարենկովսկի շրջան)
Յամսկոե (Ямское, Ямской), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կուշնարենկովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 93 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կուշնարենկովսկի շրջանի բնակավայրեր
Վոլոշնովսկի գյուղական խորհուրդ (Ռոմենսկի շրջան)
Վոլոշնովսկի գյուղական խորհուրդ  (Волошнівська сільська рада), Ուկրաինայի Սումիի մարզի Ռոմենսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Վոլոշնովսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 728 մարդ։ Խորհրդում կա 1 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Բալըկլը (այլ կիրառումներ)
Բալըկլը, կարող է վերաբերել՝
Դրախտածառ
Դրախտածառ, նարնջափայտ, պարիկածառ, սպարակ, աղտորազգիների ընտանիքի տերևաթափ թփերի կամ ցածրաճ ծառերի ցեղ։ Հայտնի է 12 տեսակ, Հայաստանում՝ 1 տեսակ՝ դրախտածառ սովորական (C. coggygria)։
Նկարագրություն
Դրախտածառը մինչև 12 մ բարձրությամբ, վրանաձև կամ հովանոցաձև սաղարթով և մինչև 18 սանտիմետրի հասնող բնի տրամագծով ծառ է։ Ցողունի բարձրությունը 4-5 մետր է, բնափայտը՝ դեղին կամ դեղնականաչավուն։ Տերևները պարզ, հերթադիր են, ամբողջական, թխակապույտ կլորավուն, ձվաձև, երկարավուն ձվաձև կամ հակառակ ձվաձև՝ 3-10 սմ երկարությամբ և 3-7 սմ լայնությամբ։ Ծաղկաբույլը փուխր հուրան է, ծաղիկները՝ մանր, դեղնասպիտակավուն կամ կանաչավուն։ Ծաղկում է հունիսին։ Պտուղը չոր կորիզապտուղ է, պարունակում է դաբաղանյութեր, վիտամիններ, ներկանյութեր։ Ծաղիկները մանր են, դեղնասպիտակ կամ կանաչավուն, երկսեռ են` հավաքված նոսր, հուրանաձև, գեղեցիկ ծաղկաբույլերում։ Դրախտածառը առանձնապես գեղեցիկ է պտղակալման և տերևների աշնանային գունափոխման շրջանում։ Պատկանում է աղտորազգիների ընտանիքին։Չորադիմացկուն և լուսասեր բույս է։ Պահանջկոտ չէ հողի նկատմամբ։ Բավականին ցրտադիմացկուն է։ Տերևները պարունակում են 15-45% տանիդներ, մինչև 92 միլիգրամ/ % վիտամին C, տերևներում և ծաղիկներում պարունակում են մոտ 0,1 % եթերային յուղեր, որոնք օգտագործում են օծանելիքի արտադրության մեջ։ Բնափայտից ստանում են դեղին ներկ (ֆիզետին)։ Դրախտածառը մեծ քանակությամբ արմատային մացառներ է տալիս, որի շնորհիվ օգտագործվում է հակաէրոզիոն տնկարկներում թեք լանջերը և ձորակները ամրացնելու համար։ Բազմանում է սերմերով և արմատային մացառներով։
Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում, Մոլդավիայում, Ուկրաինայի հարավային շրջաններում, Ղրիմում, Միջերկրածովյան ափերին, Փոքր Ասիայում, Չինաստանում, Հիմալայներում։ Հայաստանի տարածքում հանդիպում է հյուսիսարևելյան շրջաներում և Զանգեզուրում, որտեղ աճում է չոր, քարքարոտ թեքություններում, ծովի մակերևույթից մինչև 1000 մ բարձրությունների վրա։ Հանդիպում է նաև Տավուշի, Սյունիքի մարզերի ցածրադիր և միջին լեռնային գոտիներում։ Աճում է քարքարոտ, բաց, թեք լանջերին, թփուտներում, անտառեզրերին ։
Բուժիչ նշանակություն
Որպես դեղամիջոց օգտագործում են փշերը և կոները։ Դրանցից պատրաստում են թրմօղի և ստանում եթերային յուղ։ Յուղը ճիշտ օգտագործելու դեպքում ունի հականեխիչ, հակամանրէային, հակաբորբոքային, հակառևմատիկ, լվացնող, մածուցիչ, որդահան և հակասնկային ազդեցություն։ Բժշկության մեջ դրախտածառի յուղն օգտագործվում է իբրև սրտի գործունեությունը խթանող միջոց։ Խորհուրդ է տրվում օգտագործել թոքերում և բրոնխներում կարգային երևույթների ժամանակ։ Օգտագործվում է նաև բրոնխիալ ասթմայի ժամանակ։
Օգտագործվում է գորտնուկների և պապիլոմաների բուժման մեջ, քանի որ ունի ներքաշող ազդեցություն մաշկի և լորձային թաղանթների տարբեր տեսակի նորագոյացությունների վրա։ Ընդհանրապես խորհուրդ է տրվում օնկոլոգիական հիվանդությունների բուժման և կանխարգելման ժամանակ։
Դրախտածառի ուժեղ և սուր հոտը ունի թարմացնող ազդեցություն, որը նպաստում է ծանր հիվանդությունների վերականգմանը, ֆիզիկական գերլարվածության և սթրեսի վերացմանը։
Հանգստացնում և թարմացնում է մաշկը, ազատում հոգնածության հետքերից, վերացնում է քորը, ալերգիկ մաշկաբորբը, էկզեման, կոշտուկները, քոսը, օգտագործվում է նաև արտաքին՝ սնկային հիվանդությունների և հերպեսի ժամանակ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ծաղկավոր բույսեր
Եկեղեցական սոնատ
Եկեղեցական սոնատ (sonata da chiesa), բարոկկոյի դարաշրջանի գործիքային ստեղծագործություն՝ սովորաբար կազմված չորս մասից։ Հաճախ եկեղեցական սոնատներում կար մի քանի երաժշտություն, իսկ մասերը ստեղծվում էին տարբեր տեմպերով (դանդաղ-արագ-դանդաղ-արագ)։ Այսպիսի սոնատների երկրորդ մասը սովորաբար գրվում էր արագ տեմպով և ուներ ֆուգայի ձև, իսկ երրորդ և չորրորդ մասերը ունեին երկակի ձև և գրված էին սարաբանդայի և ժիգայի նման։
Կան նաև սխալ տեսակետներ, որ եկեղեցական սոնատները ստեղծվել են բացառապես կրոնական արարողությունների ժամանակ կատարվելու համար։ Այս ստեղծագործությունները չնայած իրենց մեջ ունեին նաև կրոնական գործառույթ, սակայն կատարվում էին ավելի հաճախ զվարճությունների ժամանակ որպես համերգային երգեր։
Այս ժանրում աշխատող քիչ թե շատ հայտնի կոմպոզիտորներից է Արքանջելո Կորելլին (1653–1713)։ Նրա լավագույն ստեղծագործություններից կարելի է առանձնացնել Հռոմում ապրող Շվեդիայի թագուհի Քրիստինային (1626–1689) նվիրված եկեղեցական №6, օպ.1 սոնատը։ Նրա 12 կոնչերտո գրոսսոներից ութը ևս եկեղեցական սոնատ են։ Ստեղծագործության նշված ձևը Յոհան Սեբաստիան Բախի կողմից կիրառվել է նաև ջութակի համար գրված մի քանի սոնատներում։
1700 թվականից հետո սոնատների այս տեսակը փոխարինվում է կամերային սոնատներով։ Եկեղեցական սոնատը նորաձևությունից դուրս է գալիս Հայդնի (1732–1809) ժամանակաշրջանում․ չնայած նրա վաղ շրջանի մի քանի սիմֆոնիաներում այս ոճը դեռ պահպանվում է։ Ավելի ուշ Ամադեուս Մոցարտը ստեղծել է 17 «եկեղեցական սոնատ», սակայն դրանք նախատեսված էին արդեն բոլորովին այլ նպատակների համար։ Մոցարտի ստեղծագործությունները միմասանի ստեղծագործություններ էին երգեհոնի և լարային գործիքների համար, որոնք կատարվում էին եկեղեցական տոնակատարությունների ժամանակ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սոնատներ Կատեգորիա:Գործիքային ստեղծագործություններ
Ամպուր
Ամպուր, լեռնագագաթ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում, Արագածի հարավարևելյան լանջին՝ Քարի լճից հարավ՝ Ամբերդ և Արքաշեն գետերի միջև։ Բարձրությունը՝ 3234 մ է։ Կազմված է օլիգոցեն-միոցենի հրաբխային ապարներից։ Պահպանվել են միջին պլեյստոցենի սառցապատման հետքեր։ Լանդշաֆտը լեռնամարգագետնային է ։ Ունեցել ե նաև Ամբերդասար, Ամբերդ, Ամպիրտ, Ամպուր, Անբերդ, Համբերդ անվանումներ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեռնագագաթներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի լեռներ
Ալիս Շահմիրյան
Ալիս Գեղամի Շահմիրյան, երգչուհի (մեցցո-սոպրանո)։
Կենսագրություն
Օհան Դուրյանի կինը։ Սովորել է Մարսելի կոնսերվատորիայի երգեցողության բաժնում, ապա կատարելագործվել երգիչ Ժ. Գոմբի ղեկավարությամբ։
1962 թվականիցից համերգներով շրջագայել է Ավինյոնում, Փարիզում, Մարսելում, Նիսում, Լիոնում, Վալանսում, Ժնևում, Գերմանիայում, ԽՍՀՄ-ում, Իրանում։
Երգացանկում՝ Էկտոր Բեռլիոզի, Մորիս Ռավելի, Կլոդ Դեբյուսիի, Գաբրիել Ֆորեի, Ա. Դյուպարկի և այլ ստեղծագործություններից։
1970–1975 թվականներին Մարսելում, Փարիզում, Երևանում հանդես է եկել Անուշի դերերգով (Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ»)։
1974 թվականին թողարկել է հայկական երգերի ձայնասկավառակ, համերգներով շրջագայել Իրանում (Թեհրան, Շիրազ, Թավրիզ,  Աբադան,  Սպահան), Լիբանանում (Բեյրութ)։
1977 թվականին ելույթ է ունեցել Պալերմոյի սիմֆոնիկ նվագախմբի հետ՝ Օհան Դուրյանի ղեկավարությամբ։
1991 թվականից ապրում է Երևանում, զբաղվում է բարեգործությամբ, աջակցում է  որբ երեխաներին ու ազատամարտիկներին։
Կատեգորիա:Հայ երգչուհիներ
Բելեք
Բելեք (Belek), քաղաք- հանգստավայր Թուրքիայի հարավարևմտյան մասում, Անթալիայի մարզում։ Քաղաքը գտնվում է Միջերկրական ծովի ափին։
Բելեքը Թուրքիայի ամենաերիտասարդ հանգստավայրերից մեկն է։ Զբոսաշրջության զարգացման սկիզբը Բելեքում համարվում է 1984 թվականը։ Որոշ ժամանակ անց արդեն Բելեքը համաշխարհային ճանաչում ունեցող հանգստավայրերից մեկը դարձավ։ Տուրիզմի զարգացման հիմնական խթաններից մեկը հանդիսացավ գոլֆը։ Բելեքը գոլֆի ամենահայտնի կենտրոններից մեկն է ոչ միայն Թուրքիայում, այլև ամբողջ աշխարհում։ Բելեքում են գտնվում նաև Թուրքիայի լավագույն ֆուտբոլի դաշտերը, ի շնորհիվ տեղի կլիմայի։ Ձմեռային ամիսներին մարզումների համար այստեղ են գալիս ֆուտբոլիստներ Եվրոպայից և Ասիայից։ Այստեղ կարելի է հանդիպելի բազմաթիվ հայտնի ֆուտբոլիստների։
Բելեքի տարածքում չի պահպանվել պատմական որևիցե մի հուշարձան, սակայն ի շնորհիվ իր աշխարհագրական դիրքի, հնարավորություն է ընձեռնվում այցելելու Անթալիայի մարզի բոլոր տեսարժան վայրերը։ Բելեքի հյուրանոցները ընդունում են զբոսաշրջիկներ աշխարհի տարբեր երկրներից։ Շատ հաճախ Բելեքին անվանում են նաև «Անթալիայի մարգարիտ»։
Կլիմա
Բելեքը գտնվում է Միջերկրածովյան կլիմայի տարածքում` խիստ արտահայտված շոգ և չոր ամռան և մեղմ անձրային ձմռան առկայությամբ։ Միջին ջերմաստիճանը ձմռանը կազմում է 10 °C-ից ցածր։ Ամառային ջերմաստիճանի գագաթնակետը հասնում է մինչև 45 °C: Ձմեռային ամիսներին ծովի ջրի աստիճանը կազմում է մոտ 17 °C, իսկ ամառային ամիսներին մոտ` 27 °C: Հանգստյան ամենահարմար ամիսներն են մայիսից մինչև սեպտեմբեր ժամանակահատվածը, երբ Բելեքում գերակշիռ է շոգ, պարզ, անքամի եղանակը` մինիմալ տեղումներով :
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թուրքական ռիվիերա Կատեգորիա:Թուրքիայի ծովափնյա հանգստավայրեր Կատեգորիա:Թուրքիայի փոքր քաղաքներ Կատեգորիա:Անթալիա Կատեգորիա:Անթալիայի մարզի բնակավայրեր
Ֆոգտսբուրգ (Կայզերշտուլ)
Ֆոգտսբուրգ (Vogtsburg im Kaiserstuhl), կոմունա Գերմանիայի Բադեն-Վյուրթեմբերգ երկրամասում։ Ենթարկվում է Ֆրաիբուրգ շրջանին։ Մտնում է Բրայսգաու Վերին Շվարցվալդի շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 5680 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի) ։ Տարածքը կազմում է 37,40 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ 08 3 15 133։ Քաղաքն բաժանված է 7 քաղաքյին համայնքների։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Կալինովկա (գյուղ, Սախնովշչինսկի շրջան)
Կալինովկա (Калинівка), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Սախնովշչինսկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1885 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Կալինովկա գյուղում բնակվում էր 82 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,46 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 178,26 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Սախնովշչինսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1885 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Դերմատոֆիտներ
Դերմատոֆիտներ, դերմատոմիցետներ, մանրադիտակային սնկերի խումբ, որոնք կարող են հարուցել մարդկանց և կենդանիների մաշկի և նրա հավելումների (եղունգներ, մազեր) հիվանդություններ՝ դերմատոմիկոզներ։ Դերմատոֆիտները պատկանում են պայուսակավորների և զիգոմիցետների դասերին, սակայն դրանց մեծամասնության մոտ հայտնի է միայն անսեռ փուլը, որի հետևանքով համարվում են նաև անկատար սնկերր։ Դերմատոֆիտների հիմնական, հատկությունը եղջերանյութ (կերատին) քայքայելն է, որը տարբեր Դերմատոֆիտների մոտ ի հայտ է գալիս տարբեր ձևերով՝ կախված բնակեցման պայմաններից։ Բաժանվում են երեք խմբի՝ հողային (հազվադեպ են առաջացնում դերմատոմիկոզներ), զոոֆիլներ և անթրոպոֆիլներ (մարդու և կենդանիների դերմատոմիկոզների հարուցիչներ), որոնք կարող են ունենալ նաև հողում զարգացող փուլ։ Հայտնի են Դերմատոֆիտների երեք ցեղի՝ էպիդերմոֆիտիայի էպիդերմոֆիտոն (Epider- mophyton), տրիխոֆիտիւսյի տրիխոֆիտոն (Trichophyton) և միկրոսպորիայի միկրոսպորում (Microsporum) 45 տեսակի հարուցիչներ։
Կատեգորիա:Սնկերի տիպեր
Ուրշփրինգեն
Ուրշփրինգեն  (Urspringen), կոմունա Գերմանիայում, Բավարիա երկրամասում։
Ենթարկվում է Միջին Ֆրանկոնիա վարչական շրջանին։ Գտնվում է Մայն Շպեսարտ շրջանում։ Բնակչությունը կազմում է 1356 մարդ (2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով )։ Տարածքը 17,99 կմ² է։ Պաշտոնական կոդը՝ 09 6 77 193։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Բաբսկ
Բաբսկ (լեհերեն՝ Babsk), գյուղ կենտրոնական Լեհաստանում, մոտ 700 մարդ։
Գյուղում է գտնվում Ֆրեդերիկ Շոպենի առաջին սիրո՝ Կոնստանտին Գլադկովսկու գերեզմանը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լեհաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1411 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ռոբլեդո Պուչ
Կառլոս Էդուարդո Ռոբլեդո Պուչ (Carlos Eduardo Robledo Puch, ), արգենտինացի սերիական մարդասպան։
Վաղ տարիներ
Երբ լրացել է երեխայի չորս տարին, ընտանիքը տեղափոխվել է Վիսենտե Լոպես քաղաք և տեղավորվել դարբնի արհեստանոցի առաջին հարկում գտնվող բնակարանում։ Պուչը եղել է լուռ և ամաչկոտ երեխա՝ բնավորությամբ նման լինելով մորը։ Իր հասակակիցների հետ միասին խաղացել է ֆուտբոլ և սովորել նվագել ֆորտեպիանո, որը նրան ամենևին չէր հետաքրքրում։ Պուչն իր կրթությունն ստացել է Սերվանտեսի քոլեջում։
Հանցագործություն, պատիժ, կյանքը բանտում
1980 թվականին Պուչը մեղադրվել է 11 սպանության, սպանության կասկածով հարձակման, 17 գողությունների, բռնաբարության մեկ դեպքի, բռնաբարության մեկ փորձի, սեռական շահագործման մեկ դեպքի, մարդու առևանգման երկու և շորթման երկու դեպքերի մեջ։ Պուչը դատապարտվել է ցմահ ազատազրկման (պատժի ամենախիստ տեսակն Արգենտինայում)՝ «Սիեռա Չիկա» խիստ ռեժիմով կալանավայրում, որը գտնվում է Օլավարիա քաղաքի մոտ։
2000 թվականին Պուչը հնարավորություն է ստացել դիմելու դատարանին՝ պայմանական վաղաժամկետ ազատվելու խնդրանքով, սակայն դատարանը մերժել է նրա խնդրանքը։ 2001 թվականից Պուչը տառապում է անձնային խանգարման ցնցումներով և ջղայնության նոպաներով։ Նույն խնդրանքով Ռոբլեդոն դիմել է նաև 8 տարի անց, սակայն դատարանը մերժել է՝ հիմնավորելով, որ նա շարունակում է հասարակության համար մնալ վտանգավոր ։
Այդ պահից սկսած Պուչը մի քանի անգամ դիմել է պայմանական վաղաժամկետ ազատման համար, սակայն ամեն անգամ մատնվել անհաջողության։ 2013 թվականին Պուչը դիմել է դատավորին՝ խնդրելով իր օրգանիզմ ներարկել մահացու թունանյութ, սակայն այս պարագայում նույնպես մերժվել է նրա դիմումը, քանի որ Արգենտինայում արգելված է մահապատիժը։ Վերջին անգամ նույն խնդրանքով Պուչը դիմել է 2015 թվականի մարտի 27-ին։ Երկրի բարձրագույն դատարանը որոշումը թողել է անփոփոխ։
2016 թվականի մայիսի 10-ին, 44 տարվա ազատազրկումից հետո առաջին անգամ, Ռոբլեդոն մեկ օրով դուրս է եկել Սիեռա Չիկա բանտից։ Նա տեղափոխվել է Սան-Իսիդրո հիվանդանոց, որպեսզի անցնի բժշկական փորձաքննության՝ կապված առողջության վատթարացման հետ։ Նրան ուղեկցել են 12 ոստիկաններ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի սերիական մարդասպաններ Կատեգորիա:Արգենտինացի մարդասպաններ
Ընտանիք
Ընտանիք, ամուսնության կամ ազգակցության վրա հիմնված՝ մարդկանց փոքր խումբ, որի անդամները միմյանց հետ կապված են կենցաղի ընդհանրությամբ, փոխադարձ օգնությամբ և բարոյական պատասխանատվությամբ։ Որպես սոցիալական երևույթ, ընտանիքը փոխվում է հասարակության տնտեսական հիմքի զարգացմանը համապատասխան՝ պահպանելով հարաբերական ինքնուրույնություն։
Նախնադարյան հոտի շրջանում, երբ ազգակցությունը չուներ հասարակական֊տնտեսական նշանակություն, ընտանիք գոյություն չուներ։ Մայրիշխանության պայմաններում (ստորին պալեոլիթի վերջ) առաջանում է հնագույն (խմբակային) ընտանիք, ուր մի տոհմի բոլոր կանայք մի ուրիշ տոհմի բոլոր տղամարդկանց հնարավոր կանայք էին. տղամարդիկ ապրում էին իրենց տոհմում (արտատեղային բնակություն), երեխաները ճանաչում էին միայն մորը, համարվում նրա տոհմի անդամը և մտնում մոր գծով ազգականների խմբի մեջ։ Հետագայում, խմբամուսնության ներսում, որոշ զույգերի համատեղ ապրելը նպաստեց զուգային, դեռևս անկայուն ընտանիքի առաջացմանը, ամուսինն սկսեց փոխադրվել կնոջ տոհմը (մայրատեղային բնակություն), երեխաներն առաջվա նման պատկանում էին մոր տոհմին, իսկ ամուսինների ունեցվածքն առանձին էր։ Այդպիսի ընտանիքում ամուսիններն իրավահավասար էին։
Որպես սոցիալական կայուն միավորում, ընտանիքը առաջացել է նոր քարի դարի վերջում՝ տոհմատիրական կարգերի քայքայման, մասնավոր սեփականության, հավելյալ արդյունքի և դասակարգերի առաջացման հետևանքով։ Մայրիշխանությունից հայրիշխանության անցմանը, արտադրողական ուժերի հետագա զարգացմանը և տնտեսության մեջ տղամարդու դերի ուժեղացմանը զուգընթաց առաջանում են նահապետական ընտանիքը և մենամուսնությունը, հաստատվում է տղամարդու իշխանությունը կնոջ և երեխաների վրա, երեխաներն ստանում են հոր ունեցվածքը ժառանգելու իրավունք։ Նահապետական ընտանիքը անցումային ձև էր զուգային ընտանիքից մենամուսնական կամ փոքր ընտանիքի, ուր ծնողներն ու երեխաները առանձին տնտեսական բջիջ էին կազմում։
Ստրկատիրական և ֆեոդալական հասարակարգերում ուժեղանում է տղամարդու իշխանությունը ընտանիքում։ Կապիտալիստական հասարակարգում արտադրությանն անմիջականորեն մասնակցելու և սեփական վաստակի շնորհիվ կինն աստիճանաբար ապահովում էր իր տնտեսական ինքնուրույնությունը։ Հեղափոխական պայքարի ազդեցությամբ շատ երկրներում կանանց տրվեցին քաղաքացիական իրավունքներ (այդ թվում՝ ամուսնալուծության)։ Կապիտալիզմի տնտեսական, քաղաքական և բարոյական հակասությունների հետևանքով ընտանիքը աստիճանաբար օտարվում է հասարակությունից։
Դեռևս վաղ ֆեոդալիզմի շրջանից ընտանիքի հիմնական ձևը Հայաստանում եղել է փոքր ընտանիքը, որին զուգահեռ պահպանվում էր նաև մեծ նահապետական ընտանիքը։ Այդ շրջանի հայկական ընտանիքում ևս հաստատված էր տղամարդու (հոր, ամուսնու, նրա բացակայության դեպքում՝ ավագ որդու) իշխանությունը։ Նա էր տնօրինում հողը, նյութական մյուս միջոցները, լուծում ընտանիքի չափահաս անդամների ամուսնության, ժառանգության և այլ հարցեր։ Հնագույն ընտանեկան ձևերի վերապրուկները հայերի մեջ, սկսած 20-րդ դարի սկզբից, աստիճանաբար վերանում են։
Սոցիալական
Ընտանիքի հիմնական գործառույթներից մեկը այն է, որ նա հիմք է ստեղծում սոցիալական և կենսաբանական էակների արտադրության և վերարտադրության համար։ Դա կարող է իրականացվել սնելով, խնամքի և դաստիարակության, իրավունքի, պարտականությունների, բարոյական և զգացմունքային կապերի ապահովմամբ ։ Այսպիսով, ընտանիքի փորձը ժամանակի հետ մեկտեղ փոխվում է։ երեխաների տեսանկյունից ընտանիքը հանդիսանում է ընտանեկան կողմնորոշում:ընտանիքը մեծ դեր է Խաղում երեխաների սոցիալականագման և գաղափարախոսութան զարգացման գործում ։ Ծնողների տեսանկյունից ընտանիքի նպատակը «սերունդների շարունակությունը» ապահովելն է, երեխաներ ծնելը սոցիալականացնելն ու գաղափարախոսութամբ դաստիարակելն է ։ Սակայն երեխաներ արտադրելը ընտանիքի միակ գործառույթը չէ։ Այն ապահովում է սոցիալականացումը, սեռական, աշխատանքային դաստիարակությունը,մարդկանց միջև միջև հարաբերությունների ստեղծումը, որն անհրաժեշտ է հասարակության համար տնտեսապես արդյունավետ ընտանիքի ձևավորման գործում   ։
Չափ
Ընդհանուր առմամբ կանանց ծնելիության չափը տարբեր երկրներում տարբեր է ։ Ծնելիությունը ցածր է Արևելյան Եվրոպայի և Հարավային Եվրոպայի երկրներում և բարձր է աֆրիկյան երկրներում ։ Որոշ մշակույթներում ընտանիքի մոր նախընտրությունը վաղ տարիքից ազդում է երեխաների վաղահաս տարիքի վրա ։ Ծնված երեխաների թիվը սերտորեն կապված է այն երեխաների թվաքանակի հետ, որոնք հետո ընդհանուր առմամբ պետք է ծնվեն ։
Ընտանիքի տեսակներ
Թեև վաղ արևմտյան մշակույթների մարդաբանները և սոցիոլոգները ընտանիքը և ազգականությունը բացատրում են արյունակցական կապի վրա հիմնված հարաբերություններով, սակայն շատ հասարակություններում այն հասկանում են միասին ապրելու, սնվելու, խնամքը կիսելու  գաղափարներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ընտանիք Կատեգորիա:Բնակչություն Կատեգորիա:Ժողովրդագրություն Կատեգորիա:Հասարակություն Կատեգորիա:Հասարակագիտություն Կատեգորիա:Ազգակցություն և սերում Կատեգորիա:Մարդաբանություն
(3815) Կյոնիգ
(3815) Կյոնիգ (König), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1959 թվականի ապրիլի 15-ին Ալբերտ Կյոնիգի, Ջերարդ Ջակիշի և Վոլֆգանգ Վենզելի կողմից Հայդելբերգում ։
Կյոնիգ աստերոիդը պատկանում է Բաուերի աստերոիդների ընտանիքին, որը տեղաբաշխված է հիմնական աստերոիդների գոտում։
Աստերոիդը անվանել են Ջերարդ Ջակիշը և Վոլֆգանգ Վենզելը Ալբերտ Կյոնիգի պատվին նրա մահից հետո ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բաուերի ընտանիքի աստերոիդներ Կատեգորիա:1959 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ալբերտ Կյոնիգի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Ջերարդ Ջակիշի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Վոլֆգանգ Վենզելի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Վերջին ընթրիքը (նկար, Սալվադոր Դալի)
Տեղեկատվություն նկարի մասին
Դալին շուրջ երեք ամիս է աշխատել այս նկարի վրա, որի համար, իմիջիայլոց, օգտագործել է լուսանկարչական նյութ։ Նկարի կառուցվածքային հիմքն այստեղ այն է, որ նա բնորոշել է նկարը որպես «թվաբանական և փիլիսոփայական տիեզերագնացություն, ինչը հիմնված է տասներկու համարի թվի մեծության վրա։ Հնգանկյունն իր մեջ պարունակում է միկրոտիեզերական մարդ Քրիստոսին։
Ինչպես Դալիի մյուս կրոնական նկարները, այնպես էլ «Վերջին ընթրիքը» հանդիսատեսի շրջանում ծայրաստիճան բազմազան արձագանք է առաջացրել։ Քննադատողների մի մասը հերքել է նկարը որպես հնարքի և բանականության արդյունք լինելու գաղափարը, իսկ մյուսները կարծել են, որ նկարիչը կարողացել է նոր հիմքի վրա ստեղծել ավանդական աղոթքի պատկերը։ Հակասությունն ավելի է սրվում այն ​​փաստով, որ հասարակությունը գիտեր Դալիին որպես մարդ, որը հակված էր խաղալ հասկացությունների և հույզերի հետ, այլ ոչ թե անկեղծորեն արտահայտել իրենց համոզմունքները։ Հիսուսն ու նրա տասներկու աշակերտները տեղավորված են ապակե պատերով մոդեռնիստական ​​ինտերիերում։ Առաքյալները գլուխները խոնարհել են և ծնկի են իջել ​​մեծ քարե սեղանի շուրջ։ Նրանց շոշափելի պատկերները հակադրություն են կազմում Քրիստոսի մարմնի թափանցիկության հետ։ Երկու կես հացերը և կես բաժակ գինին ներկայացվում է որպես սուրբ կերակուր։ Դալին այս նկարը ստեղծել է ըստ Վերածննդի արվեստի ուսումնասիրության վրա հիմնված մաթեմատիկական սկզբունքների, և այստեղ հատկապես զգացվում է Լեոնարդո դա Վինչիի (ամենահայտնի «Վերջին ընթրիքի» հեղինակ) ազդեցությունը։ Լեոնարդոյի որմնանկարից վերցված ժեստով Հիսուսը ցույց է տալիս երկինքը և մի մարմին (հնարավոր է՝ Սուրբ Հոգին), որի երկարած ձեռքերը կարծես գրկում են բոլոր ներկաներին ։
Տես նաև
Խորհրդավոր ընթրիք
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1955 նկարներ Կատեգորիա:Սալվադոր Դալիի նկարներ Կատեգորիա:1952 նկարներ Կատեգորիա:Վաշինգտոնի Արվեստի ազգային պատկերասրահի նկարներ
Էլմիրա Հեքեքյան
Էլմիրա Աբրահամի Հեքեքյան (Աբրահամյան), հայ ռեժիսոր, բեմադրիչ, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1986), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։
Կենսագրություն
Էլմիրա Աբրահամյանը ծնվել է Գանձակում, Աբրահամ և Ռոզալիա Աբրահամյանների ընտանիքում։ Մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին։ 1949 թվականից աշխատել է Հայաստանի հանրային ռադիոյի խմբագրությունում։ 1953 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը, 1975 թվականին Մոսկվայում կատարելագործվել հեռուստատեսության համամիութենական ինստիտուտի գլխավոր ռեժիսորների դասընթացներում։ 1946-1948 թվականներին աշխատել է Բաքվի Լևոն Երամյանի անվան, 1953-1957 թվականներին՝ Երևանի ռուսական թատրոններում, 1958 թվականից՝ Հայաստանի հեռուստաստուդիայի ռեժիսոր։ 1953 թվականից (ընդհատումներով) դասավանդել է Երևանի պարարվեստի, երաժշտական ուսումնարաններում, ԵԹԱԻ-ում ։ Հեղինակ է բազմաթիվ հեռուստահաղորդաշարերի՝ «Զրույցներ գեղագիտության մասին», «Գեղեցիկի աշխարհում», «Շախմատային այբուբեն», «Թատերական հուշեր», «Վարք ու բարք», «Հասմիկ» և այլն։ Նկարահանել է «Մինչև 16 տարեկաններին թույլատրվում է․․․» ֆիլմը (1964, Համամիութենական կինոփառատոնի առաջին մրցանակ, Պրահայի միջազգային կինոփառատոնի դիպլոմ, 1965)։ Լուիզա Սամվելյանի համագործակցությամբ ներկայացրել է համաշխարհային դրամատուրգիայի եզակի նմուշներ՝ բեմադրելով Արիստոֆանի «Ամպերը», Եվրիպիդեսի «Իֆիգենիան Ավլիսում» (երկուսն էլ՝ 1971), Ջ. Բրունոյի «Մոմակալը» (1973) և այլն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ Կատեգորիա:ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայ կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Հայ բեմադրիչներ Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ
Թոթո Քարաջա
Թոթո Քարաջա (թուրք.՝ Toto Karaca, իրական անունը՝ Իրմա Ֆելեքյան, ), հայազգի թուրքական թատրոնի դերասանուհի, երգչուհի և պարուհի։ 1960 թվականին հիմնադրված Ստամբուլի թատրոնի հիմնադիրներից մեկն է ։
Կենսագրություն
Թոթո Քարաջան ծնվել է 1912 թվականի մարտի 18-ին՝ Կոստանդնուպոլիսում ։ Նրա պապը արևմտահայ բանաստեղծ Սիմոն Ֆելեքյանն է։ Հայրը պարսկահայ էր՝ Հարութ Մարութ, իսկ մայրը՝ Մարի Հրանուշ Ֆելեքյանը, պոլսահայ թատրոնի ճանաչված դերասանուհիներից մեկն էր։ Մանկության տարիներից Թոթո Քարաջան պարել սովորել է բալետի արտիստների մոտ և վաղ տարիքից՝ Իրմա Թոթո անունով հանդես է եկել օպերետներում ու մյուզիքլներում։ Խաղացել Կոստանդնուպոլսի տարբեր թատրոններում («Ջեմալ Սահիր», «Հալք օպերետ» և այլն)։ 1955 թվականից հանդես է եկել իր հիմնած «Իսթանբուլ թիյաթրոսա» թատերախմբում։ Ելույթներ է ունեցել թուրքերեն, անգլերեն, ֆրանսերեն, իտալերեն երգերի կատարումներով։ Թոթո Քարաջան 1947 թվականից նկարահանվել է նաև կինոնկարներում։
Մահացել է 1992 թվականի հուլիսի 22-ին և թաղված է Ստամբուլում գտնվող Շիշլիի հայկական գերեզմանատանը ։
Անձնական կյանք
1939 թվականին Թոթո Քարաջան ամուսնացել է ծագումով ադրբեջանցի, կինոյի ու թատրոնի դերասան Մեհմեդ Իբրահիմ Քարաջայի հետ։ Նրանց որդին հայտնի ռոք-երաժիշտ, կոմպոզիտոր և դերասան Ջեմ Քարաջան է (1945-2004 թթ.) : Թոթո Քարաջան տիրապետում էր հայերեն, թուրքերեն, ֆրանսերեն, ռուսերեն, անգլերեն և իտալերեն լեզուներին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1912 ծնունդներ Կատեգորիա:1992 մահեր Կատեգորիա:Թուրքեր հայկական սերմամբ Կատեգորիա:Թատրոնի թուրք դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ստամբուլում ծնված անձինք Կատեգորիա:20-րդ դարի թուրք դերասանուհիներ
Բալլըկայա (այլ կիրառումներ)
Բալլըկայա, կարող է վերաբերել՝
Ժմուդչե
2001 թվականի տվյալներով Ժմուդչե գյուղում բնակվում էր 354 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1329 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 266,37 մարդ/կմ²։
Ահմեդ I
Ահմեդ I (, Birinci Ahmet, ), Օսմանյան կայսրության սուլթան 1603 - 1617 թթ.։ Մուհամմեդ III-ի որդին է։ Ահմեդը մեծ ճանաչում է ստացել Կապույտ մզկիթի կառուցման համար, որը Թուրքիայի ամենահայտնի մզկիթներից է։
Ժմուդչե
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Կովելի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ահմեդ I
Կառավարում
Ահմեդը Մուհամմեդ III-ի որդին է, իսկ նրա մայրը եղել է հույն ստրկուհի Հանդան սուլթանը։ Երբ նա բազմեց գահին, նրա հորաքույներն էին Այշե սուլթանը, Ֆաթմա սուլթանը, Միհրիմահ սուլթանը, Ֆահրի սուլթանը, Միհրիբան սուլթանը և Ռուքե սուլթանը, ինչպես նաև հզոր տատիկը` Սաֆիե սուլթանը դեռևս կենդանի էին։ Նա ուներ մեկ եղբայր` Մուստաֆա I–ը և մեկ քույր, ով ամուսնացել էր Կարա Դավուդ–փաշայի հետ։
Նրա կառավարման առաջին տարիներին Օսմանյան կայսրությունը պատերազմներ մղեց Հունգարիայի և Պարսկաստանի դեմ, ինչը շատ վատ անդրադարձավ կայսրության տնտեսության և վարկանիշի վրա, քանի որ 1606 թվականին կնքվեց Սիտվատորոկի պայմանագիրը, որով չեղարկվեց Ավստրիայի կողմից վճարվելիք տուրքը։ Օսմանյան կայսրությունը այնուհետև պարտություն կրեց Սեֆյանների կայսրությունից Աբբաս I Սեֆիի գլխավորությամբ, ինչի արդյունքում Արևելյան Հայաստանը, Վրաստանը և այլ տարածքներ անցան Պարսկաստանին ։
Բալլուջա (այլ կիրառումներ)
Բալլուջա, կարող է վերաբերել՝
Ահմեդ I
Օսմանա-սեֆյան պատերազմ 1604-06
Գահ բարձրանալուց հետո Ահմեդը Սիգալազադե Յուսուֆ Սինան փաշային նշանակեց արևելյան բանակի հրամանատար։ Նրա բանակը դուրս եկավ Կոստանդնուպոլսից 1604 թվականի հունիսի 15-ին, ինչը չափազանց ուշ էր, որովհետև պարսիկները արդեն նվաճել էին Երևանը և մտել էին Կարս, և միայն դիմադրության հանդիպեցին Ախալցխայում։ Սինան փաշան որոշեց ձմեռել Վանում, սակայն տեղափոխվեց Էրզրում, որպեսզի կանգնեցնի պարսիկների գրոհը։ Այն դժգոհությունների առիթ դարձավ օսմանցիների համար ։
1605 թվականին Սինան փաշան շարվեց դեպի Թավրիզ, սակայն նրան չմիացավ Կյոսե Սեֆեր փաշան, նրա բանակը շարժվեց անկախ Սինանի բանակից։ Օսմանյան բանակը պարտություն կրեց Ուրմիայում և նահանջեց Վան, որց հետո Դիարբեքիր։ Այստեղ Սինան փաշայի դեմ ապստաբություն եղավ, որը կազմակերպեց Հալեպի բեյը։ Սինան փաշան մահացավ և պարսիկները կարողացան նվաճել Գանձակը, Շիրվանը և Շամախին Աղվանքում ։
Պատերազմ Հաբսբուրգների դեմ 1604-06
Սակայն Ջալալինների ապստամբությունը Անատոլիայում և արևելյան ճակատում պարտությունները ստիպեցին Մեմեդ փաշային վերադառնալ։
Ժողովածու (4418)
Ժողովածու (4418), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 4418 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1979 թվականին Մարգար դպիր գրիչի կողմից։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 19X12 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 601 թերթից։ Գրված է միասյուն նոտրգրով։ Ունի կիսախորան, լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Կազմը` կաշվեպատ տախտակ դրոշմազարդ, աստառը՝ կարմիր մետաքս։ Հիշատակարաններ՝ 171բ, 215բ, 277բ, 329ա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Դավլետովո (գյուղ, Աբզելիլովսկի շրջան)
Դավլետովո (Давлетово, Дәүләт), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Աբզելիլովսկի շրջանի կազմում։
Աշխարհագրական դիրք
Գտնվում է Չեբարկուլ լճի հարավային ափին՝ Յանգելկա գետի ելքի մոտ, Ասկարովոյից 9 կմ դեպի արևելք, Ուֆայից 235 կմ հարավ-արևելք և Մագնիտոգորսկ քաղաքից 20 կմ արևմուտք։
Գյուղի միջով է անցնում Մագնիտոգորսկ - Ասկարովո - Բայմակ մայրուղին։ Մագնիտոգորսկի օդանավակայանը գտնվում է գյուղից 7 կմ հյուսիս-արևելք։
Բնակչություն
Դավլետովո գյուղի բնակչությունը 2010 թվականին կազմել է 941 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Աբզելիլովսկի շրջանի բնակավայրեր
Սիգ
Սիգ (Coregonus), սաղմոնների ընտանիքի ձուկ։
Նկարագիր
Սեռահասուն է դառնում 2–3 տարեկանում։ Այդ շրջանում արուների կողքերի թեփուկների վրա հայտնվում է շատ փոքրիկ մաշկային բրգիկ։ Բազմանում է նոյեմբեր–դեկտեմբերին՝ լճի առափնյա տարածքներում՝ 1–8 մ խորություններում։ Ձկնկիթը (մինչև 35 հզ. հատ) դնում է լճի ավազոտ հատակին՝ ափին մոտ։
Մատղաշն սկզբում սնվում է պլանկտոնային օրգանիզմներով, սեռահասունները՝ ստորակարգ խեցգետնակերպներով, փափկամարմիններով, երբեմն՝ սեփական ձկնկիթով և այլն։
Հայաստանում
Հայաստանում ամենատարածված ձկնատեսակն է։ Սևանա լիճ է ներմուծվել 1924-1927 թվականներին՝ Ռուսաստանի Լադոգա և Չուդ լճերից։ Կլիմայավարժեցվել է լճի պայմաններին, ինչի ընթացքում առաջացել է առանձին ենթատեսակ՝ Սևանի սիգը։
Ունի արդյունագործական նշանակություն։ ՀՀ առանձին ջրամբարներում վերաբնակեցնելու փորձեր են արվում՝ արհեստական բուծման ճանապարհով։
Գալկովսկի գյուղական խորհուրդ (Ռոմենսկի շրջան)
Գալկովսկի գյուղական խորհուրդ  (Галківська сільська рада), Ուկրաինայի Սումիի մարզի Ռոմենսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Գալկովսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 548 մարդ։ Խորհրդում կա 2 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Շերպեր
Շերպեր, եզ․ թիվ՝ շերպ կամ շերպա (ཤར་བ་, վայլի՝ shar pa - արևելյան մարդիկ), ազգություն, որն ապրում է Արևելյան Նեպալում, Ջոմոլունգմա լեռան շրջանում, ինչպես նաև Հնդկաստանում։ Ինքնանունը՝ շարկխոմբո։
Ամուլսար
Ամուլսար, Գըսգրտաղ, Կըսգրտաղ, Կսըր, Կսըրդաղ, Ղըսըրդաղ, Ղսըր, Քըսըրտաղ, Քսիր, լեռնագագաթ Հայաստանի Վայոց ձորի և Սյունիքի մարզերի սահմանագլխին, Զանգեզուրի լեռնաշղթայի հյուսիսային մասում, Սարավան գյուղից 5,5 կմ արևելք ։ Բարձրությունը 2987 մ է։ Կազմված է օլիգոցեն-միոցենի ապարներից։ Լանջերին կան սողանքներ։ Լանդշաֆտը լեռնատափաստանային է, բարձրադիր գոտում՝ լեռնամարգագետնային։
Շերպեր
Վերջին 30 տարիների ընթացքում շերպերի թիվը կտրուկ աճել է։ Այսպիսով, եթե 1975 թվականին նրանց թիվը կազմում էր շուրջ 25 հազար մարդ, ապա 2001 թվականին գրանցվել է այդ ազգի 154622 ներկայացուցիչ։ Շերպաների մեծ մասն ապրում է Նեպալի արևելյան շրջաններում, այնուամենայնիվ, ոմանք բնակություն են հաստատել ավելի արևմուտք՝ Ռոլվալինգի (Rolwaling) հովտում և Կատմանդուից հյուսիս գտնվող Հելամբու շրջանում։ Նեպալում  շերպաների ամենահին գյուղը Թենգբոչենն է։ Լեզուն՝ կանգպո, պատկանում է Տիբեթա-Բիրմանական լեզուների հարավային ճյուղին, սակայն զգալիորեն տարբերվում է տիբեթական մյուս լեզուներից։ Մասնավորապես, շերպաների լեզուն Լհասայի տիբեթցիների համար անհասկանալի է ։
Ամուլսար
Լեռն ընդգրկված է համանուն ոսկու հանքավայրի տարածքում, որը ցանկանում է շահագործել Լիդիան Արմենիա ընկերությունը։
Ռոզե (կոմունա)
Ռոզե (Rosa), կոմունա Իտալիայում, Կալաբրիա մարզում՝ Կոզենցա գավառում ։
Շերպեր
Շերպաները տիբեթցիների հետնորդներն են, ովքեր միջնադարում գաղթել են Գլխավոր Հիմալայան լեռնաշղթայի հարավից։ Ըստ ԴՆԹ անալիզի՝ մոտ 23,4 սերունդ։ Շերպաներն ու տիբեթցիները կիսում են ընդհանուր «բարձր լեռնային» գեները ։
Ռոզե (կոմունա)
Բնակչությունը կազմում է 4410 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 94 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 47 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 87040։ Հեռախոսային կոդը՝ 0984։
Շերպեր
Նեպալում շերպաների ավանդական զբաղմունքը հողագործությունն է (կարտոֆիլի և վարսակի մշակություն) և անասնապահությունը (յակ) է։ Նախկինում նրանք առևտրում միջնորդներ էին Նեպալի և Տիբեթի միջև։ Հնդկաստանում հիմնական զբաղմունքը առևտուրն էր և լեռնագնացությանը մասնակցելը, որտեղ գործնականում նրանք անփոխարինելի բարձր լեռնային բեռնակիր-ուղեկցորդներ էին։ Շատ շերպաներ են մահացել, երբ մասնակցել են վերելքներին, եղանակային ծանր պայմանների, ձնահյուսերի, վնասվածքների և հիվանդությունների պատճառով։
Ռոզե (կոմունա)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Շերպեր
Պատմություն
Ժամանակին շերպաները քոչվորներ են եղել, սկզբում տեղավորվել են Կխումբուում, ապա սկսել են բնակություն հաստատել դեպի արևմուտք՝ աղի առևտրի ճանապարհով։ Ըստ իրենց՝ շերպերի բանավոր ավանդույթների, տարբեր ժամանակներում Սոլուկումբուից գաղթել է չորս խումբ, որոնցից էլ կազմավորվել են շերպերի չորս հիմնական տոհմեր՝ Մինյագպա, Թխիմի, Սերտավա և Չավա։ Հետագայում այդ խմբերը նորից են բաժանվել և ներկայումս գույություն ունեն շերպերի շուրջ 20 խմբեր։ Շուրջ 1840 շերպերի նախնիներ գաղթել են Կամայից։ Հնարավոր է, բուդդայականության երկու գլխավոր կրոնական ուղղություններից Մահայանայի հակամարտությունը նպաստել է 15-րդ և 16-րդ դարերում շերպերի գաղթին։ Միգրանտ շերպերը Ու-Ցանգով են տեղափոխվել՝ նախքան Հիմալայները հատելը ։
1800 թվականներին նորաստեղծ Նեպալյան պետությունը Կխումբուի շերպերին ինքնավարություն է շնորհել։ 1960-ական թվականներին Չինաստանի հետ Նեպալի հարաբերություններում աճել է լարվածությունը, և Նեպալի կառավարությունը նպաստել է շերպերի առաջխաղացմանը։ 1976 թվականին Կխումբուն դարձել է ազգային պարկ, իսկ զբոսաշրջությունը նրա տնտեսության զգալի մասն է դարձել ։
Ըստ Օպպիտզայի տվյալների (1968 թվական), շերպերի միգրացիան արևելյան Տիբեթի Կամ շրջանից դեպի Նեպալ շարունակվել է նաև վերջին 300-400 տարիների ընթացքում ։ Մյուս կողմից, Գաուտամը (1994 թվականին) պնդել է, որ շերպերը Նանգպա-Լա լեռնանցքով գաղթել են Տիբեթից շուրջ 600 տարի առաջ։ Նա ենթադրում է, որ արևելյան Տիբեթի Կամ շրջանի մի խումբ մարդիկ, որոնք կոչվել են «Շյար Կխամբա» (մարդիկ արևելյան Կամից), բնակություն են հաստատել «Շյար Կխումբու» վայրում։ Ժամանակի ընթացքում «Շյար Կխամբանները», որոնք  ապրում էին Շյար Կխումբույում, կոչվել են շերպեր ։
Նեպալի Ազգագրական թանգարանի կատարված ոչ վաղ անցյալի ուսումնասիրություններից (2001 թվականին) պարզվել է, որ շերպերը միգրանտներ չեն եղել, որոնք հատել են Տիբեթա-Նեպալյան սահմանը, և, դեռ ավելին, ժամանակակից Նեպալ պետությունն այն ժամանակ դեռ գոյություն չի ունեցել։ Միայն 1768 թվականին՝ Պ. Ն. Շահի իշխանության ներքո Հիմալայան շրջանի միավորումից հետո, շերպերի տարածքները դարձել են Նեպալի Թագավորության բաղկացուցիչ մասը։ Հնագույն ժամանակներից ի վեր, ինչպես Կիրատիի մյուս վայրենի ցեղերը (նեպալական ցեղեր), շերպերն էլ Հիմալայան շրջանում տեղից տեղ են տեղափոխվել անասունների համար լավագույն արոտավայրեր և առևտրային նոր ուղիներ գտնելու համար ։
Լեռնագնացություն
Շերպերը լայնորեն հայտնի են լեռնագնացության ունակություններով և իրենց բարձր լեռնային տեղանքի լավ իմացությամբ։ Նրանք անփոխարինելի օգնություն են ցույց տվել Հիմալայների վաղ հետազոտողներին և աշխատել են որպես լեռնային ուղեկցորդներ մեծ բարձրություններում, հատկապես Ջոմոլունգմա էքսպեդիցիաների ընթացքում։ Եվ ներկայումս միջազգային հանրության կողմից բարձր են գնահատվում իրենց դիմացկունության, որակավորման և շատ մեծ բարձրությունների վրա արշավների, լեռնագնացության և ժայռամագլցման մեջ փորձի համար։ Ենթադրվում է, որ նրանք ունեն բարձրության հարմարվողականության ժառանգական հատկանիշ, որը իր մեջ ներառում է հեմոգլոբինին կապող եզակի ֆերմենտներ և ազոտի օքսիդի կրկնապատկման առաջացում ։