Նիկոլայ_Պրոկոպովիչ_(գրող)
Հարաբերությունները Գոգոլի հետ
«Պրոկոպովիչը Գոգոլի հետ միասին դաստիարակվել է Նեժինի լիցեյում, երիտասարդության տարիներին ընկերացել և մինչև կյանքի վերջ մտերմացել է նրա հետ։ Գոգոլը հաճախ էր հանդիպում նրան, երբ ապրում էր Սանկտ Պետերբուրգում, որտեղ Պրոկոպովիչն աշխատում էր լիցեյի դասընթացն ավարտելուց հետո։ Իրարից հեռու լինելու ընթացքում նրանք հաճախ նամակագրություն էին վարում միմյանց հետ, անկեղծ, ընկերական զրույցները միշտ վառ լույս էին սփռում Գոգոլի անձի վրա։ Արտասահմանում՝ Փարիզում, Հռոմում Գոգոլը սիրում էր որոշ ժամանակ մոռանալ իր հոգսերը, հոգեկան խանգարումներն ու ֆիզիկական հիվանդությունները, սիրում էր երևակայությամբ տեղափոխվել նախկին ընկերների կենսուրախ շրջապատ։ Պրոկոպովիչին ուղղված իր անկեղծ, ջերմ զգացումով տոգորված նամակներում նա հաճախ է վերհիշում լիցեյի տարիները և անկեղծ համարանքով հարցնում իր հասակակիցների մասին։ Գոգոլը Պրոկոպովիչի մեջ տեսնում էր ստեղծագործական ուշագրավ տաղանդ և իր հուշերում նա հաճախ համոզում էր նրան գրիչ վերցնել. Պրոկոպովիչի գրական փորձերում իսկական տաղանդի ակնարկները նկատելի էին, բայց այդ տաղանդը երբեք ամբողջությամբ չէր դրսևորվել։ Պրոկոպովիչը բավարարվում էր ուսուցչի համեստ աշխատանքով, քիչ էր տպագրվում և վճռականորեն չէր արդարացնում Գոգոլի հույսերը։ Նրա փորձերը աննկատ մնացին, և Պրոկոպովիչը որպես գրող միանշանակ անհայտ էր ռուս գրականության մեջ։ Բայց նրա անունը կարևոր տեղ է գրավում Գոգոլի կենսագրության մեջ, նա գործով և իր խորհուրդներով օգնում էր բանաստեղծին, նրա բացակայության ընթացքում կազմակերպում նրա ստեղծագործությունների հրատարակման աշխատանքները, նրան հանձնարարվել էր Գոգոլին գումար ուղարկել արտերկիր, նրա հանգիստ կենսուրախությունը ցրում էր Գոգոլի մելամաղձությունը հանդիպումների ժամանակ, Պրոկոպովիչի տանը հավաքվում էին նեժինցի ընկերները և այդ շրջապատում Գոգոլը ավելի ուրախ էր, կատակում էր և զանազան երգեր ու քառատողեր էր գրում ընդհանուր ծանոթների համար։ Իրարից հեռու գտնվելու ժամանակ Պրոկոպովիչի նամակները ապահովում էին Գոգոլի ուրախ տրամադրությունը  և ծառայում որպես իսկական բերկրանք օտար շրջապատում։ (…) Նամակները […] ցույց են տալիս, թե որքան մտերիմ էին նրանց հարաբերությունները։ Գոգոլը դրանցում լիակատար անկեղծությամբ է խոսում իր կարիքների, ծրագրերի ու սպասելիքների մասին։ Սակայն այս ընկերական հարաբերություններում լավագույն դերը Գոգոլին չէր պատկանում։ Իր նամակների մեծ մասում, հատկապես այն նամակներում, որոնք թվագրվում են «Մեռած հոգիներ»-ի հրապարակման ժամանակաշրջանից, Գոգոլը Պրոկոպովիչից պահանջում է տարբեր ծառայություններ և բարիքներ. ակնհայտորեն չարաշահելով իր ընկերական քաղաքավարությունը և նույնիսկ երբեմն, Պրոկոպովիչի որևէ ձախողման կամ սխալի դեպքում, ստիպում է նրան զգալ իր դժգոհությունը ինչ-որ անուղղակի ակնարկով։ Գոգոլը «արդյունավետ նամակագրություն» է համարում միայն այն, որտեղ խոսքը վերաբերում է «Մեռած հոգիներին» և նրա ստեղծագործությունների հրապարակմանը։ Բոլոր նամակներում նա խոսում է իր մասին, իր կարիքների մասին և միայն երբեմն, պարկեշտության համար, հովանավորչական տոնով համոզում էր Պրոկոպովիչին գրիչ վերցնել և զարգացնել իր գրական տաղանդը։ Գոգոլն այդ ժամանակ հետաքրքրվում էր զուտ գործնական, արդյունաբերական շահերով, որոնք վերաբերվում էին ստեղծագործությունների հրատարակման ժամկետներին, նամակների ամբողջ էջերը լցված էին տառերի տեսակների, թղթի և դրանց գների մասին քննարկումներով։ Ավելի ուշագրավ էին Գոգոլի այն նամակները, որոնք վերաբերվում էին իր հոգեվիճակին, հուսահատությամբ տոգորված իր կյանքի հետագա տարիներին, ցավալի տխրությանը, սեփական ուժերի նկատմամբ կատարյալ անվստահությանը։ (...) Պրոկոպովիչի կենսագրության վերաբերյալ այլ նյութեր չկան, բացի Գոգոլի հետ նրա նամակագրությունից, բացի այդ, ինքը Պրոկոպովիչը մեզ համար կարևոր էր միայն որպես մեծ բանաստեղծի ընկեր...» ։